text:
Рөстәм Хәмитов: «Италия партнерҙары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итергә теләйбеҙ»
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 30 майҙа Өфөлә асылған сәнәғәт округтары, бәләкәй һәм урта бизнес өлкәһендә хеҙмәттәшлек буйынса Рәсәй-Италия Эш төркөмөнөң ХХ ултырышында ҡатнашты.
— Бөгөнгө форум беҙҙең илдәрҙең хеҙмәттәшлек итеүҙе нығытырға һәм үҙ-ара аңлашыуҙы үҫтерергә теләүен тағы ла бер тапҡыр күрһәтте. Эш төркөмө ултырышына Италиянан, Рәсәйҙең 20 төбәгенән вәкилдәр килде. Йәнә 400-ҙән ашыу ҡатнашыусы форумда беҙҙең республика исеменән сығыш яһай. Бындай файҙалы аралашыу яңы проекттарҙы тормошҡа ашарыуға булышлыҡ итер, тип ышанам, — тине «юбилейлы» ултырышты асыу тантанаһында Рөстәм Хәмитов.
Президент һүҙҙәренсә, Башҡортостан Рәсәй Федерацияһының ҙур, йылдам үҫешкән субъекттарының береһе булып тора. Шуныһы мөһим: бизнес өлкәһендәге хеҙмәттәшлекте артабан әүҙем үҫтереү өсөн төбәктә барлыҡ кәрәкле база бар.
Әлеге ваҡытта республикала Италия бизнесының өлөшө ҙур түгел. Рөстәм Хәмитов фекеренсә, төбәккә «Италия бизнесының әүҙем килеүе кәрәк». Бының өсөн барлыҡ мөмкинлектәр ҙә бар.
Хеҙмәттәшлектең төп йүнәлештәре араһында – химия, нефть эшкәртеү, урман сәнәғәте, мебель етештереү, шулай уҡ юл һәм торлаҡ төҙөлөшө.
— Башҡортостан инвестицион хәүефһеҙлек кимәленең юғары булыуы менән айырыла. Инвесторҙар өсөн уңайлы мөхит булдырабыҙ. Мин үҙем, республика Хөкүмәте – Башҡортостанда эшләгән бизнестың ярайһы кимәлдә яҡлаулы булыуы өсөн яуап бирәсәкбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Бөгөн пленар ултырыш һәм биш түңәрәк өҫтәл үтә.
«Төҙөлөш һәм биҙәү материалдары өлкәһендә яңы технологиялар, экотехнологиялар һәм материалдар, ағас эшкәртеү, мебель, интерьер әйберҙәрен етештереү, дизайн һәм архитектура» исемле түңәрәк өҫтәлдә иң күп ҡатнашыусы – 150-нән ашыу кеше – теркәлгән.
Яҡынса 120 кеше «Аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә яңы технологиялар, ауыл хужалығы продукцияларын эшкәртеү һәм һаҡлау технологиялары, ҡаптарға төрөү, туңдырыу, логистика, ресторан бизнесы» исемле түңәрәк өҫтәлдә ҡатнаша.
Ҡалған түңәрәк өҫтәлдәрҙә лә ҡыҙыҡлы проекттар тикшереләсәк. Һүҙ, тәү сиратта, традицион һәм альтернатив энергетика өлкәһендә хеҙмәттәшлек, медицина өлкәһендә яңы технологиялар хаҡында бара.


c: text/html

text:
Фото:
«Салауат Юлаев» Гагарин Кубогы финалында
Фото:
Өфөлә Континенталь хоккей лигаһының Көнсығыш конференцияһында финал серияһының етенсе матчы тамамланды. Унда «Салауат Юлаев» Магнитогорскиҙан «Металлург» командаһын ҡабул итте.
Өсөнсө осорҙоң етенсе минутында Владимир Антипов Кирилл Кольцов менән йәшен тиҙлегендәге комбинация башҡарып, шайбаны Георгий Гелашвилиның ҡапҡаһына оҙатты – 1:0.
Был шайба Өфө өсөн ысын мәғәнәһендә «көмөш»кә әйләнде, сөнки ул «Салауат» ты Гагарин Кубогының финалына сығарҙы. Унда «Салауат» Мытищиның «Атлант»ына ҡаршы һуңғы, хәл иткес серияһын уйнаясаҡ. Был ҡаршылыҡта береһе – «көмөш», еңеүсе «алтын» аласаҡ.
«Бронза» наградалар регуляр чемпионатта «Металлург»ҡа ҡарағанда юғарыраҡ баҫҡыста торған Ярославлдең «Локомотив»ына эләкте .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ауырғазы районы уҡыусылары ҡоштар өсөн 230 тағараҡ эшләп элде
Ауырғазы районында «Тағараҡ» экологик акцияһы уҙа. Ғинуарҙан алып мартҡа тиклем уҡыусылар ҡоштар йәшәгән урындарға тағараҡтар эшләп эләсәк. 230-ҙан ашыу тағараҡ үҙенең ҡанатлы ҡунаҡтарын көтә.
Акцияның төп маҡсаты – хайуандар донъяһына балаларҙа һаҡсыл мөнәсәбәт тәрбиәләү. Йола буйынса «Тағараҡ» йыл һайын ҡышҡы айҙарҙа уҙғарыла. 2014 йылда акцияның девизы: «Ҡоштарҙы – беҙҙең бәләкәй дуҫтарҙы һаҡлағыҙ».
Быйыл был экологик акцияның иң әүҙем ҡатнашыусылары башланғыс синыф уҡыусылары һәм 3-сө, 4-се балалар йорттары тәрбиәләнеүселәре булды.
— Практик өлөшәнән тыш, акцияға теория инә. Район мәктәптәрендә ҡоштар тормошо тураһында лекциялар, экологик викториналар һәм һыуыҡ ваҡытта ҡоштарға ярҙам итеүҙең мөһимлеге тураһында әңгәмәләр үтә, — тип хәбәр итте Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова. — «Тағараҡ» акцияһы һуңында ҡоштарҙың тормошо тураһында балаларҙың иң яҡшы ғилми эштәре, шулай уҡ ҡанатлылар өсөн иң яҡшы «ашхана» билдәләнәсәк.


text:
Төбәктә халыҡҡа күрһәтелгән түләүле хеҙмәттәр күләме ғинуарҙа 1,5 процентҡа артҡан
Башҡортостанда халыҡҡа күрһәтелгән түләүле хеҙмәттәр күләме ғинуарҙа 1,5 процентҡа артҡан. Федераль дәүләт статистика хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса Территориаль органы мәғлүмәттәре буйынса, үткән айҙа күрһәтелгән түләүле хеҙмәттәр күләме 14,1 миллиард һум менән билдәләнә. 2012 йылдың ғинуарында был һан 12,9 миллиард һум тәшкил иткән.
Түләүле хеҙмәттәрҙең ҙур өлөшө – 27,5 проценты (3,9 миллиард һумға яҡын) – коммуналь хеҙмәттәргә тура килә. Икенсе урында – транспорт хеҙмәттәре (16,5%), өсөнсөлә – элемтә хеҙмәттәре (12,3%), дүртенселә – торлаҡ хеҙмәттәре (10,9%), бишенсе урында – барлыҡ көнкүреш хеҙмәттәре комплексы (9,5%).
Көнкүреш хеҙмәттәре күләме, 2011 йылдың ғинуары менән сағыштырғанда, үткән айҙа 5,8 проценҡа артҡан. Күрһәтелгән хеҙмәттәрҙең яртыһынан күберәге торлаҡ төҙөүгә һәм ремонтлауға тура килә (52,4%, 701 миллион һум). Икенсе урында кейем тегеү һәм ремонтлау килә (8,8%, 118,3 миллион һум).
Кер йыуыу хеҙмәтләндереүҙәренә һорау 65 процентҡа кәмегән, ә бына аяҡ кейеме ремонтлау, буяу һәм тегеүгә һорау 54,4 процентҡа артҡан.


text:
Республикала тәүгеләрҙән булып Учалы районы Рафиҡ ауылында модулле фельдшер-акушер пункты асылды
Республикала тәүгеләрҙән булып Учалы районы Рафиҡ ауылында модулле фельдшер-акушер пункты асылды.
Уны һатып алыуға һәм күтәреүгә аҡсалар Республика ҡаҙнаһынан бүленде. Үҙәк әҙер модулдарҙан йыйылған. Уға һыу үткәрелгән, канализация бар, электр ярҙамында йылытыу ҡоролмаһы ла ҡуйылған. Фельдшер-акушер пункты заманса йыһазландырылған. Бынан ары Рафиҡ ауылында йәшәүселәр медицина ярҙамы алыу өсөн алыҫ араларға йөрөмәйәсәк. Ошондай модулле үҙәктәр республиканың тағы ла өс районына ҡуйыласаҡ.


text:
Өфөлә Мостай Кәримдең 95 йыллығына арналған фестиваль старт алдыФото: Өфө ҡалаһы Ленин районы хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
Өфөлә Мостай Кәримдең 95 йыллығына арналған фестиваль старт алды
Өфөлә Мостай Кәримдең 95 йыллығына арналған фестиваль старт алдыФото: Өфө ҡалаһы Ленин районы хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2014 йыл, 20 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
Үткән көндәрҙә Өфөлә Мостай Кәримдең һәйкәле эргәһендә Башҡортостандың халыҡ шағирының 95 йыллығына арналған төбәк-ара әҙәбиәт фестивален асыу тантанаһы уҙҙы, тип хәбәр иттеләр баш ҡаланың Ленин районы хакимиәтенең йәмәғәтселек менән бәйләнеш бүлегенән.
— Бына инде 9 йыл Мостай Кәримһеҙ йәшәйбеҙ. Уның уйҙары, китаптары һәр саҡ беҙҙең менән. Улар беҙҙең кәңәшселәребеҙ, тормоштоң тәрән аҡыллылыҡ сығанаҡтары, улар менән гел генә эшләгән эштәребеҙҙе, пландарыбыҙҙы һәм маҡсаттарыбыҙҙы сағыштырабыҙ, — тип билдәләне үҙенең сәләмләү телмәрендә район хакимиәте етәксеһе Альбина Йосопова. — Үҫеп килгән быуындың, йәш кешеләрҙең күберәк Мостай Кәримдең үҙе һәм уның ижады тураһында белеүҙәре бик мөһим. Сөнки уның бөтә тормошо – ул барыбыҙ өсөн дә өлгө!
Митингта ҡатнашыусылар яҙыусы тураһында хәтирәләре менән уртаҡлаштылар, Мостай Кәримдең үҙенең һәм уға арналған шиғырҙарҙы уҡынылар.
Сара һуңында шағирҙың һәйкәленә сәскәләр һалдылар.


text:
Республикала август конференциялары үтә
Ғәҙәттәге август конференцияһына бөгөн Өфө мәктәптәре уҡытыусылары ла йыйылды. Башҡаланың дөйөм белем биреү селтәренә 128 мәктәп, шул иҫәптән 21 гимназия, 21 лицей, айырым фәндәргә баҫым яһалған 7 белем учреждениеһы, 9 белем биреү үҙәге, мәктәп-интернат, асыҡ сменалы мәктәп һәм көнэлгәре йәйге әҙерлек биреүсе мәктәп-интернат инә. Уҡыусылар һаны 100 меңдән ашыу. Яңы уҡыу йылы алдынан педагогтар белем биреү йорттарында яңы федераль дәүләт стандарттарын индереүҙең өҫтөн йүнәлештәрен билдәләне. Был йәһәттән мәктәптәрҙә инклюзив белем биреү, балаларҙың һәләттәрен үҫтереү, өҫтәмә белем үҙләштереү һәм һөнәри йүнәлеш биреү мәсьәләләре һыҙыҡ өҫтөнә алынды.


text:
Республика шағирҙары өфөләргә «Ҡыштың аҡ йырын» бүләк итәсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
25 декабрҙә Өфөлә, Башҡортостан Яҙыусылар союзының тамашалар залында, «Ҡыштың аҡ йыры» тип аталған әҙәби-музыкаль байрам ойошторола. Республиканың танылған шағирҙары үҙҙәренең шиғырҙарын уҡыясаҡ һәм башҡорт, рус телдәрендә йырҙар башҡарасаҡ.
Байрам Әҙәбиәт йылының тамамланыуына һәм етеп килгән Яңы йылға арналған, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығында. Сара көндөҙгө сәғәт 3-тә башлана. Адресы: Коммунистик урамы, 34.


text:
«Премьер-министр» Бөрөгә килә
Бөрө ҡалаһында үтәсәк “Керәшен һыуыҡтары-2010” асыҡ эстрада йырҙары һәм бейеү фестиваль-конкурсына Рәсәйҙең популяр «Премьер-министр» төркөмө егеттәре ҡунаҡҡа киләсәк. Был турала Бөрө районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге начальнигы Радик Яфаев хәбәр итте.
Бөрөлә «Премьер-министр»ҙың сығышы 23 ғинуарҙа, гала-концерт көнөндә көтөлә.
Йәштәр фестиваленә башҡа ҡунаҡтар 20 ғинуарҙа килә башлаясаҡ. Бөтәһе 500-ләп кеше килеүе көтөлә. “Керәшен һыуыҡтары”нда ҡатнашыусылар араһында бөгөнгө көнгә 20 бейеү коллективы, 25 музыкаль төркөм һәм 60-тан ашыу вокалсы теркәлгән.
— Заявкалар килеүен дауам итә, — ти Радик Рәүеф улы. – Алыҫ ҡалалар һәм райондар вәкилдәре Бөрөгә килгәс кенә заявка бирә ала.
“Керәшен һыуыҡтары” фестивален асыу тантанаһы 21 ғинуарҙа Ҡала мәҙәниәт йортонда үткәрелә.


text:
БашДУ-ла Жәлил Кейекбаевтың иҫтәлегенә арналған конференция үтә
БашДУ-ла «Профессор Жәлил Кейекбаев һәм уның Урал-Алтай һәм төрки филологияһы үҫешенә индергән өлөшө» халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы үтә. Форум билдәле ғалимдың тыуыуына 100 йыл тулыуҙы билдәләү сиктәрендә ойошторола.
Сарала ҡатнашыусыларҙы юбилей сараларын үткәреү буйынса ойоштороу комитеты етәксеһе, Башҡортостан Хөкүмәтенең Премьер-министр урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина сәләмләне. Ул яҙыусының ҡыҙы, Башҡорт дәүләт педагогия университетының педагогика кафедраһы доценты Зөһрә Жәлил ҡыҙын сәхнәгә саҡырҙы һәм гөлләмә тапшырҙы.
Зөһрә Кейекбаева, үҙ сиратында, республика Хөкүмәтенә, айырыуса атаһының китаптарын баҫтырыуҙа ярҙам күрһәткәндәре өсөн рәхмәтен белдерҙе.
Башҡорттар араһында тәүге филология докторы ҡыҙы яңыраҡ атаһының дәфтәрҙәре араһынан уның йәшерәк саҡта яҙған шиғырҙарын табыуы хаҡында әйтте. Унда ғалим, кешене балалар үлемһеҙ итә, тигән фекер йөрөтә. Зөһрә Жәлил ҡыҙы үҙе тәржемә иткән шиғырын уҡып ишеттерҙе.
Сарала шулай уҡ Татарстандың Фәндәр академияһы академигы, 83 йәшлек тел белгесе Мирфәтих Зәкиевҡа БашДУ-ның почетлы докторы тигән исем бирелде.
Артабан конференция ете секция буйынса дауам итте. Дөйөм алғанда ғалимдар Жәлил Кейекбаевҡа, тел ғилеменә арналған башҡорт һәм рус телдәрендә 135 доклад уҡыны.


text:
Өфө - «Етемдәрһеҙ ҡала» бөтә Рәсәй конкурсында абсолют еңеүсе
Өфө «Етемдәрһеҙ ҡала» бөтә Рәсәй конкурсында 30127 тауыш йыйып, абсолют еңеүсе булды. Шулай уҡ Калининград (25730 тауыш), Мәскәү өлкәһенең Ступино ҡалаһы (13233 тауыш) һәм Дағстан Республикаһының Дербент ҡалаһы (12141 тауыш) үҙҙәренең категорияһында лидерҙар иҫәбенә инде.
Ойоштороусылар булып Рәсәйҙең бәләкәй һәм урта ҡалалары ассоциацияһы менән берлектә Ауыр тормош шарттарында ҡалған балаларға ярҙам фонды сығыш яһаны.
Бәйгелә илдең 57 төбәгенән йәмғеһе 150 ҡала ҡатнашты.


text:
Мәләүездә “Матбуғат байрамы” уҙҙы
Хәҙерге заманда журналист ҡәләме нисек булырға тейеш, баҫма матбуғат сараларының йөкмәткеһе ниндәй булырға тейеш? – Мәләүез ҡалаһында үткән матбуғат байрамында ҡатнашыусылар тап ошо хаҡта һөйләшеү алып барҙы.
Сираттағы “Матбуғат байрамын” БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ, Башҡортостандың Журналистар союзы һәм “Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе, БР буйынса Федераль почта элемтәһе идаралығы ойошторҙо.
Урындағы мәҙәниәт йортоноң фойеһында республикабыҙ матбуғат баҫмалары үҙҙәренең гәзит-журналдарын теҙеп һалған, уҡыусыларын ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап бирҙеләр, һәр баҫма эш йүнәлеше, тематикаһы менән таныштырҙы. Ә эргәләге залда Мәләүез ҡалаһы предприятиелары — кирбес заводтары, ағас эшкәртеү комбинаты, “Эколайн” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, шәкәр заводы, һөт-консерва, “Мәләүез ит комбинаты” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, “Клен” компанияһы, “Һыра сауҙа йорто” йәмғиәте һәм башҡалар – үҙ продукциялары күргәҙмәһен асҡайны.
Байрамдың пленар өлөшөндә ҡотлау һүҙендә район хакимиәте башлығы Малик Вахитов осрашыуға килгән республика матбуғат баҫмаларының баш мөхәррирҙәрен, билдәле журналистарҙы тәбрикләне, төбәк яңылыҡтары менән таныштырҙы, райондың социаль-иҡтисади өлкәһенә байҡау яһаны.
– Байрамдың Мәләүез ерендә үтеүе юҡҡа түгел, сөнки республика матбуғат баҫмаларын күпләп алдырып уҡыусылар тап ошо яҡтарҙа йәшәй һәм эшләй, — тине БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы урынбаҫары Артур Иҙелбаев.– Иң мөһиме, төбәк етәкселәре ярҙамдан мәхрүм итмәй, хеҙмәттәшлеккә юл асылған.
Матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы тамамланыуға ике айлап ваҡыт ҡала. Эштәр күп әле. Әйтәйек, декабрь айында Балалар һәм үҫмерҙәр матбуғаты аҙналығы үтәсәк һәм ул “Һәр уҡыусыға – берәр гәзит һәм журнал” тигән девиз аҫтында ойоштороласаҡ. Ноябрҙә “Милли матбуғат аҙналығын” уҙғарыу планлаштырыла.


text:
Өфәлә Наурыз байрамы үтә
Башҡортостанда иғлан ителгән Респулика Йылына арнап, Өфөнөң И. Якутов паркында ошо шәмбелә Наурыз яҙ байрамы үткәреләсәк.
Байрам БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, БР Халыҡтар дуҫлығы йорто инициативаһы менән ойошторола. Наурыз байрамын ойоштороуҙа республиканың тарихи-мәҙәни, милли-мәҙәни үҙәктәре лә әүҙем ҡатнашасаҡ. Байрам программаһы менән байрам концертын, милли спорт уйындарын, күргәҙмәләр үткәреү ҡаралған. Наурызды байрам итеүҙә БР Президенты хакимиәте, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай, БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, Өфө ҡала хакимиәте вәкилдәренән торған рәсми делегацияның ҡатнашыуы ла көтөлә.
Наурыз 17 апрелдә сәғәт 12-лә башлана.


text:
2013 йылдың иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Стәрлетамаҡта эшләй
«Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы-2013» төбәк-ара конкурсында еңеүсе тип Стәрлетамаҡ ҡалаһының Жәлил Кейекбаев исемендәге 3-сө гимназияһы уҡытыусыһы Зөлфиә Баязғолова танылды. Лауреаттар иҫәбендә – М.Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһынан Фәриҙә Миһранова, А.М.Горький исемендәге 3-сө гимназиянан Фәнгизә Нафикова, Сибайҙың 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбенән Илүзә Насырова һәм Салауат ҡалаһының 23-сө урта дөйөм белем биреү мәктәбенән Резеда Килсенбаева.
Быйыл һөнәри оҫталыҡ бәйгеһендә 55 педагог, шул иҫәптән Ырымбур һәм Һамар өлкәләренән уҡытыусылар ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр БР Мәғариф министрлығынан. Конкурста ҡатнашыусылар асыҡ дәрестәр, оҫталыҡ дәрестәре үткәрҙе, лекциялар менән сығыш яһаны, фекер алышыуҙа ҡатнашты.
Бәйге финалы Стәрлетамаҡ күп профилле колледжында үтте.


text:
Башҡортостандың Юғары суд рәйесе Михаил Тарасенко Дуҫлыҡ ордены менән наградланды
Башҡортостан Республикаһының Юғары суды рәйесе Михаил Тарасенко Дуҫлыҡ ордены менән наградланды. Был турала указға 5 декабрҙә Рәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведев ҡул ҡуйҙы. Юғары дәүләт наградаһына Михаил Тарасенко законлылыҡты нығытыуҙағы ҡаҙаныштары һәм күп йыллыҡ уңышлы хеҙмәте өсөн лайыҡ булды.
Михаил Иванович Тарасенко БР Юғары суды рәйесе вазифаһына РФ Президенты Владимир Путиндың 2007 йылдың 3 декабрендәге указы менән тәғәйенләнә. Бынан алда ул Ростов өлкәһе Таганрог ҡала суды рәйесе була, оҙаҡ ваҡыт суд системаһында һәм прокуратура органдарында эшләй.


text:
Балтас районында яңы физкультура-һауыҡтырыу комплексы асылды
ӨФӨ, 2015 йыл, 9 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Шаршамбы, 8 апрелдә, Балтас районында «Йәшлек» физкультура-һауыҡтырыу комплексы асылды. Ул «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Физкультура-һауыҡтырыу комплекстарын төҙөү» проекты сиктәрендә төҙөлгән, тип хәбәр итә ER.RU.
Спорт комплексын асыу тантанаһында Иҫке Балтас ауылы һәм Балтас районы халҡы ҡатнашты. Был улар өсөн күптән көтөлгән ваҡиға булды. Район спортсылары халыҡ-ара, Рәсәй һәм республика кимәлендәге ярыштарҙа бер нисә тапҡыр призлы урындар яуланы. Хәҙер иһә уларға заманса спорт ҡорамалдарында һәм уңайлы шарттарҙа буласаҡ чемпиондарҙы әҙерләү өсөн өҫтәмә мөмкинлектәр булдырылды.
Балтастарҙы яңы физкультура-һауыҡтырыу комплексы асылыуы менән ҡотларға республика Башлығы Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары Максим Михайлов, Башҡортостандың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта, «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк башҡарма комитеты етәксеһе Рәмзил Ишһарин килде. Тантанаға шулай уҡ Балтас районы йәмәғәтселеге вәкилдәре, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, спорт ветерандары, район депутаттары, балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе тренерҙары һәм тәрбиәләнеүселәре саҡырылғайны. Сәләмләү телмәренән һуң «Капитал Строй» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт директоры Алексей Лесин «Йәшлек» физкультура-һауыҡтырыу комплексы директоры Фәрит Ғәлимовҡа символик асҡыс тапшырҙы. Тантана ҡыҙыл таҫманы киҫеү менән тамамланды, шунан һуң район халҡы спорт комплексын ҡарап сыҡты.
Физкультура-һауыҡтырыу комплексы заманса талаптарға яуап бирә, унда бөтә шарттар ҙа булдырылған. Атап әйткәндә, хәҙер районда йәшәүселәр бассейнда йөҙә, тренажер һәм фитнес залдарында шөғөлләнә ала. Яңы комплекста мини-футбол, баскетбол, волейбол, өҫтәл теннисы секциялары ла эшләй. Бинала медпункт, кейенеү бүлмәләре, душ кабиналары урынлашҡан.
«Мин ошо физкультура-һауыҡтырыу комплексы өсөн Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовҡа һәм республика Хөкүмәтенә, «Берҙәм Рәсәй» партияһына үҙемдең һәм тәрбиәләнеүселәрем исеменән рәхмәт белдерәм. Бөгөн беҙҙә ысын байрам. Күреүегеҙсә, бында спорт менән шөғөлләнеү өсөн бөтә шарттар тыуҙырылған. Иркен, яҡты залдар, заманса спорт тренажерҙары. Беҙ был хаҡта хыяллана ла алмай инек. Хәҙер барыһы ла бар. Яңы комплекс район үҙәгенең биҙәгенә әүерелер тип ышанам», — тине «Йәшлек» спорт комплексының фитнес-инструкторы Раушания Хәсәнова.
Ауыл халҡы башҡарылған эштәрҙе тейешенсә баһаланы. Йәштәр шунда уҡ тренажер залындағы ҡорамалдарҙы һынап ҡараны. Параллель рәүештә спорт залында волейбол буйынса тәүге ярыштар уҙҙы.
«Берҙәм Рәсәй» партияһы» республикала спортты үҫтереүгә һәм халыҡ араһында сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалауға ҙур иғтибар бүлә. «Физкультура-һауыҡтырыу комплекстарын төҙөү» — ошо йүнәлештәге проекттарыбыҙҙың береһе генә. 2007 йылда проект тормошҡа ашырыла башлағандан алып Башҡортостанда уның сиктәрендә ун физкультура-һауыҡтырыу комплексы асылған. «Йәшлек» спорт комплексы — ун беренсеһе. Ағымдағы йылдың аҙағына тиклем йәнә ике ошондай объектты файҙаланыуға тапшырырға ниәтләйбеҙ», — тип билдәләне «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк башҡарма комитеты етәксеһе Рәмзил Ишһарин.


text:
Мәскәүҙә республиканың беренсе курс студенттары өсөн «Студентлыҡҡа бағышлау» кисәһе уҙҙыФото: Александра Волохина
Мәскәүҙә республиканың беренсе курс студенттары өсөн «Студентлыҡҡа бағышлау» кисәһе уҙҙы
Мәскәүҙә республиканың беренсе курс студенттары өсөн «Студентлыҡҡа бағышлау» кисәһе уҙҙыФото: Александра Волохина
ӨФӨ, 2016 йыл, 6 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлсәсәк Ханнанова, Александра Волохина/.
Мәскәүҙә, Башҡортостандың Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә быйыл илдең баш ҡалаһындағы юғары уҡыу йорттарына ингән республика студенттары өсөн «Студентлыҡҡа бағышлау» кисәһе уҙҙы. Сараны Мәскәүҙәге һәм Санкт-Петербургтағы Башҡортостан студенттары һәм аспиранттары ассоциацияһы ойошторҙо. Улар ҡатнашыусылар өсөн квест формаһында команда уйынын әҙерләгәйне.
Командалар карта буйынса станцияларҙы табып, унда бирелгән ижади һәм интеллектуаль эштәрҙе башҡарҙы. Студенттар тарих һәм мәҙәниәт тураһында һорауҙарға яуап бирҙе, етеҙлектә һәм зирәклектә көс һынашты, йыр-моңға һәләтен күрһәтте. Уйын барышында беренсе курс студенттары Мәскәү тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр алды, иң мөһиме — яңы дуҫтар тапты.
Йыл һайын Башҡортостандан 300-гә яҡын мәктәп тамамлаусы Мәскәү вуздарына уҡырға инә. Студенттарҙың йәмәғәт ойошмаһында ҡатнашыусылар иһә яҡташтарына баш ҡала ритмына һәм уҡыу йорттарының талаптарына яраҡлашырға ярҙам итә. Ассоциация етәксеһе Азат Бадранов һөйләүенсә, һуңғы йылдарҙа республика студенттары техник вуздарға өҫтөнлөк бирә. Шулай уҡ баш ҡаланың медицина уҡыу йорттары — И.М.Сеченов исемендәге беренсе Мәскәү дәүләт медицина университеты, Н.И.Пирогов исемендәге Рәсәй милли тикшеренеүҙәр медицина университеты бик популяр. Күптәр С. Орджоникидзе исемендәге Рәсәй дәүләт геология-разведкалау университетында белем ала. Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтында дипломатияны өйрәнеүселәр ҙә бар. Әлеге ваҡытта Мәскәүҙә Башҡортостандан 4000 самаһы студент уҡый, иң тырыштары республика Башлығының исемле стипендияһын ала. Йыл һайын байтаҡ студенттар Европала һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияла стажировка үтеү өсөн грантҡа лайыҡ була, ҡайһы берҙәре шунда уҡыуҙарын дауам итә. Әммә күптәре Башҡортостанға ҡайта йәки ҡайтырға ниәтләй.


text:
Фото:
Өфөнөң Киров районының 75 йыллығына китап нәшер ителәсәк
Фото:
Өфө ҡалаһы ҡала округы Киров районының 75 йыллығына китап сығарырға әҙерләнәләр. Унда инглиз теленә лә тәржемә итеп, райондың төп предприятиелары, ойошмалары хаҡында мәғлүмәт биреләсәк.
Юбилей баҫмаһын әҙерләү менән «Башҡортостан матбуғаты» нәшриәт йорто шөғөлләнә. Киров районы хакимиәте был проектта ҡатнашыуға район территорияһында урынлашҡан бөтә ҡыҙыҡһынған ойошмаларҙы саҡыра. Юбилей датаһын быйыл декабрҙә байрам итергә планлаштырыла.


text:
Гелиоцентризм
Ғаләмдең гелиоцентрик системаһы (гелиоцентризм) — Ҡояш ғаләмдең уртаһында, Ер һәм башҡа планеталар Ҡояш тирәләй әйләнеп йөрөй, тип күҙаллау. Был тәғлимәткә боронғо заманда уҡ нигеҙ һалынған, Ренессанс (Яңырыу дәүере) дәүерендә киң билдәлелек ала. Был системала Ер Ҡояш тирәләй бер йыл эсендә әйләнеп сыға, үҙ күсәре тирәләй бер тәүлек эсендә әйләнеп сыға, тип фараз ителә.
Гелиоцентризмдың ҡапма-ҡаршыһы геоцентризм.
Гелиоцентризма тураһында фәнни бәхәстәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гелиоцентризм дошмандарының бер нисә дәлиле бар:
- Ер үҙ күсәре тирәләй әйләнеп йөрөһә, үҙәктән ҡасыу көсө менән бер нисә киҫәккә ботарланыр ине.
- Әгәр Ер әйләнеп йөрөһә, өҫтөндәге еңел әйберҙәр йыһанға осоп бөтөр ине.
- Әгәр Ер әйләнеп йөрөһә, өҫтән ташланған әйберҙәр көнбайышҡа тайпылыр ине, ә болоттар Ҡояш менән бергә көнсығыштан ҡөнбайышҡа ағыр ине.
- Күк есемдәре ауырлыҡһыҙ туҡыманан торалар, шуға хәрәкәт итәләр. Ә ауыр ҙур Ерҙе ниндәй көс хәрәкәткә килтерә ала?
Классик механика әҫәр ителгәс, был дәлилдәр көсөн юғалта. Үҙәктән ҡасыу көсө, сағыштырмалыҡ, инерция кеүек төшөнсәләр геоцентристарҙың дәлилдәрен юҡҡа сығарыу өсөн барлыҡҡа килә.


text:
Эшҡыуарҙарға күсемһеҙ милекте һатып алыу ваҡытын ете йылға тиклем оҙайталар
Башҡортостанда бәләкәй һәм урта бизнес вәкилдәре ҡуртымға алынған, дәүләт һәм муниципаль милекселектә торған милекте һатып алыуға өҫтөнлөклө хоҡуҡты ғәмәлгә ашырғанда, уның хаҡын ете йыл буйына бүлеп түләй алалар. Быға ҡағылышлы закон проектын БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары кесе йома көнө Бюджет, һалым, финанстар һәм милек мәсьәләләре буйынса комитет ултырышында ҡараны һәм хупланы.
Ғәмәлдәге закондарға ярашлы, бүлеп түләү срогы өс йылдан ашмаҫҡа тейеш. Закон проекты менән шулай уҡ һатып алынған бина майҙанын бер меңдән ике мең квадрат метрға тиклем арттырыу ҡарала. Законды ҡабул итеү республикала эшҡыуарлыҡты үҫтереү өсөн күпкә уңайлыраҡ шарттар булдырыр, тип күҙаллана.
Закон проекты БР Дәүләт Йыйылышы ултырышында икенсе һәм өсөнсө уҡыуҙа ҡараласаҡ.


text:
2014 йылда Башҡортостанда тышҡы сауҙа әйләнеше 4,1 процентҡа кәмегән
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
2014 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостандың тышҡы сауҙы әйләнеше 13 миллиард 774,9 миллион доллар тәшкил иткән — был 2013 йылдағы күрһәткестән 4,1 процентҡа кәмерәк, тип хәбәр итә Башҡортостанстат, Волга буйы таможня идаралығы мәғлүмәттәренә таянып. Уларҙа Белоруссия һәм Ҡаҙағстан менән үҙ-ара сауҙа күләме иҫәпкә алынмай.
Былтыр республика 12,8 миллиард долларлыҡ тауарҙы экспортҡа оҙатҡан (2013 йылға ҡарата минус 4,2 процент), шул иҫәптән алыҫ сит ил менән экспорт операциялары суммаһы — 12,3 миллиард доллар.
Бер миллиард доллар тауар сит илдән һатып алынған (2013 йылға ҡарата минус 4,1 процент), шул иҫәптән алыҫ сит илдән индерелгән тауарҙар күләме 932 миллион доллар тәшкил иткән.


text:
Фото:
Башҡортостан Хөкүмәтендә торлаҡ-коммуналь хужалыҡ объекттарының ҡышҡылыҡҡа әҙерлек мәсьәләләре ҡаралды
Фото:
Башҡортостан Хөкүмәтендә «Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ һәм социаль тәғәйенләнештәге объекттарҙы 2010-2011 йылғы көҙгө-ҡышҡы осорға әҙерләү тураһында» видеоселектор кәңәшмәһе тамамланды.
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, «был мәсьәлә дәүләт власының республика органдары яғынан да, урындағы үҙидара органдары яғынан да ҙур иғтибар талап итә».
Төбәк башлығы әйтеүенсә, июндә 2010 йылда торлаҡ-коммуналь комплексты һәм социаль өлкә объекттарын йылытыу миҙгеленә әҙерләүҙе тәьмин итеү, күрһәтелгән коммуналь хеҙмәттәр сифатын яҡшыртыу, энергияны һөҙөмтәле ҡулланыуҙы күтәреү буйынса программа раҫланған.
Программаға ярашлы, район һәм ҡала башлыҡтары халыҡ йәшәйешен тәьмин итеү объекттарының ышаныслы эшләүен һәм энергияны һаҡсыл ҡулланыуын арттырыу, күрһәтелгән хеҙмәттәрҙең сифатын күтәреү буйынса сараларҙы тәьмин итергә тейеш.
— Финанс һәм матди ресурстар күҙлегенән ҡарағанда, был бик ҙур һәм күләмле программа, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк башлығы.
Уны финанслауҙың дөйөм күләме 10 миллиард һумдан аша. Шул уҡ мәлдә федераль ҡаҙнанан 300 миллион һум бүлеү ҡаралған, республика ҡаҙнаһынан – 6,5 миллиард һәм өс миллиард һумдан ашыуы – предприятиеларҙың үҙҙәренең средстволары.
Президент кәңәшмәлә ҡатнашыусыларҙы докладта мәсьәләнең асылын әйтергә, проблемалар хаҡында һөйләргә, көстө кәрәкмәгән отчеттарға сарыф итмәҫкә саҡырҙы. «Быныһы мөһимерәк», — тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Ҡырғыҙстан бизнесы һәм предприятиелары менән һөҙөмтәле мөнәсәбәттәргә ниәтләнгәнбеҙ» Фото: БР Президенты матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов: «Ҡырғыҙстан бизнесы һәм предприятиелары менән һөҙөмтәле мөнәсәбәттәргә ниәтләнгәнбеҙ»
Рөстәм Хәмитов: «Ҡырғыҙстан бизнесы һәм предприятиелары менән һөҙөмтәле мөнәсәбәттәргә ниәтләнгәнбеҙ» Фото: БР Президенты матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2014 йыл, 22 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
Бөгөн Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың Ҡырғыҙстан Сауҙа-сәнәғәт палатаһы Президенты Марат Шаршекеев менән осрашыуы уҙҙы, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән. Сентябрҙә республика делегацияһының Ҡырғыҙстанға сәфәре барышында Марат Шаршекеев Өфөгә килергә саҡырыу алғайны.
Осрашыу барышында яҡтар сәнәғәт һәм сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлек йүнәлештәрен һәм перспективаларын тикшерҙе.
— Бизнес, сәнәғәт предприятиелары, власть органдары араһында бәйләнештәр булдырыу өлөшөндә етди ниәтләнгәнбеҙ. Яҡын ваҡыт эсендә мәҙәни алмашыу ойошторасаҡбыҙ. Логистика, тауарҙарҙы күсереү менән бәйле эре проекттар буйынса эш башлайбыҙ, таможня хеҙмәттәре менән эш алып барабыҙ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Ҡырғыҙстан бизнесы һәм предприятиелары менән иң тығыҙ һәм һөҙөмтәле мөнәсәбәттәргә ниәтләнгәнбеҙ.
Марат Шаршекеев Ҡырғыҙстандың республикалар араһында һөҙөмтәле сауҙа хеҙмәттәшлеген көйгә һалырға теләүен билдәләне:
— Сауҙа ғына түгел, ә туғандаш мөнәсәбәттәрҙе лә. Баш ҡалаларҙы туғандаш итеүгә, авиация рейстары асыуға тиклем, сөнки бизнесмендарҙың осрашыу логистикаһы мөмкин тиклем ҡыҫҡа булырға тейеш, — тине Ҡырғыҙстан Сауҙа-сәнәғәт палатаһы башлығы.
Башҡортостан Сауҙа-сәнәғәт палатаһы Президенты Юрий Пустовгаров төп үҙ-ара эш йүнәлештәре иҫәбендә ауыл хужалығы техникаһы импортын, Ҡырғыҙстанда бал етештереүҙе үҫтереүҙе, шулай уҡ Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы сиктәрендә төбәктәрҙең һәм бизнестың үҙ-ара эш итеүе өсөн майҙансыҡ булдырыуҙы атап үтте.
Бөгөнгө көнгә республиканың БДБ илдәре менән тышҡы сауҙа тауар әйләнешендә Ҡырғыҙстандың өлөшө 14,7 процент (4-се урын) тәшкил итә. 2013 йылда сауҙа күләме 224,2 миллион доллар тәшкил итте, өҫтәүенә был сумманың 99 проценттан ашыуы экспортҡа тура килә. Башҡортостандың Ҡырғыҙстанға һатҡан төп тауарҙары иҫәбендә — нефть продукттары (дөйөм экспорт күләменән 94,5 процент), шулай уҡ химия, ағас эшкәртеү, металлургия һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте продукциялары. Республикаға электр лампалар, мамыҡ ептәр, йөн һәм йәшелсә индерелә. Башҡортостан иҡтисадында тупланған, Ҡырғыҙстандан инвестициялар күләме 2013 йыл аҙағына 1,7 млн доллар тәшкил итте.


text:
Республикала Рәсәйҙең иң яҡшы кикбоксерҙары ярыша Фото: Туймазы районы хакимиәте
Республикала Рәсәйҙең иң яҡшы кикбоксерҙары ярыша
Республикала Рәсәйҙең иң яҡшы кикбоксерҙары ярыша Фото: Туймазы районы хакимиәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 22 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Кисә Туймазы ҡалаһында кикбоксинг буйынса клубтар араһында Рәсәй чемпионаты һәм беренселеге башланды. Ярыштарҙа илдең 18 төбәгенән 300-гә яҡын спортсы ҡатнаша.
Форумды ойоштороусылар — Рәсәйҙең Спорт министрлығы, Дөйөм Рәсәй Кикбоксинг федерацияһы һәм Туймазы районы хакимиәте, шулай уҡ Башҡортостан Хәрби сәнғәт союзы, Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу федераль хеҙмәтенең республика буйынса идаралығы, «Наркотиктарһыҙ Башҡортостан» фонды. Форум наркотиктарға кәртә ҡуйыуға йүнәлтелгән «Ҡаршы тороу» проекты сиктәрендә уҙа.
Ярыштарҙы асыу тантанаһында Туймазы районы хакимиәте башлығы Айҙар Суфиянов, Рәсәй Эске эштәр министрлығының Туймазы районы буйынса бүлеге начальнигы Илдар Миңлеәхмәтов, Туймазы район-ара прокуроры Айҙар Уйылданов, Октябрьский ҡалаһында Наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу федераль хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығының бүлек етәксеһе Алексей Зайцев ҡатнашты.
Муниципалитет хакимиәтендә хәбәр итеүҙәренсә, кикбоксерҙар араһында төп алыштар «Олимпиец» спорт комплексында үтә. Спортсылар фулл-контакт, К1, лайт-контакт һәм поинтфайтинг дисциплинаһында ярыша.
Ярыштар 24 ғинуарҙа тамамлана.


text:
Башҡортостан менән Япония үҙ-ара тауарҙар әйләнешен үҫтерергә ниәтләй
В альбоме нет фотографий.
Японияның Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Тикахито Харада Япония менән Башҡортостан араһындағы хеҙмәттәшлектең перспективалы йүнәлештәре араһында химия сәнәғәтен, инфраструктураны үҫтереүҙе һәм автомобилдәр өсөн комплектлаусы изделиелар етештереүҙе атаны. Был хаҡта ул 29 октябрҙә Өфөлә Япония менән Башҡортостан Республикаһы араһында сауҙа-иҡтисади һәм инвестицион хеҙмәттәшлек буйынса конференцияла хәбәр итте. Был берлектә үткәрелгән икенсе конференция, беренсеһе Башҡортостан баш ҡалаһында 2011 йылдың июнендә үткәрелгәйне.
— Барлыҡ был өлкәләрҙә бөгөн Япония компаниялары Башҡортостандан партнерҙары менән һөйләшеүҙәр алып бара. Әлеге форум ярҙамында беҙҙә башҡа уртаҡ проетттар ҙа барлыҡҡа килер, тип ышанам. Уларҙы тормошҡа ашырыуҙа Япония һәр яҡлап ярҙам күрһәтергә әҙер, — тип билдәләне Тикахито Харада.
— Японияның Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһенең Башҡортостанға визитын Япония менән Башҡортостан араһында сауҙа, технологик, инвестицион хеҙмәттәшлекте үҫтереүгә булышлыҡ иткән факторҙарҙың береһе итеп ҡабул итәбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – БР Хөкүмәте Аппараты етәксеһе Илшат Тажетдинов.
Уның һүҙҙәренә, һуңғы йылдарҙа ике яҡ араһында мөнәсәбәттәрҙең әүҙемләшеүенә ҡарамаҫтан, Япония менән Башҡортостандың үҙ-ара хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре әлеге ваҡытта тулыһынса файҙаланылмай.
– Япония менән Башҡортостан араһындағы сауҙа әйләнешен алып ҡараһаҡ, 2011 йыл һөҙөмтәләре буйынса уның күләме ни бары 45 милион АҠШ доллары тәшкил итә. Был, әлбиттә, беҙҙең республикала һәм шулай уҡ Японияла булған мөмкинлектәргә тап килмәй. Һәм беҙҙең бөгөнгө конференция, тәү сиратта, инвестицион хеҙмәттәшлекте әүҙемләштереүгә булышлыҡ итер, тип ышанабыҙ, — тип белдерҙе Илшат Тажетдинов.
Бөгөн тормошҡа ашырылған уртаҡ проекттар иҫәбендә Илшат Тажетдинов 2011 йылдың октябрендә «Газпром Нефтехим Салауат» һәм «Мицубиши Хеви Индастри» араһында төҙөлгән килешеүҙе, «Мицубиши Моторз» компанияһының Калугалағы заводы өсөн комплектлаусы изделиелар поставкалаған «Белзан» заводын атаны. Шулай уҡ Япония вәкилдәре Нефтекманың «Автопласт» заводы менән берлектә автомобиль сәнәғәте өсөн полимер изделиелар етештереү буйынса предприятие булдырырға теләк белдерҙе.
Әлеге форумдың беренсе көнөндә тематик түңәрәк өҫтәлдәрҙә ҡатнашыусылар нефть химияһы, машиналар эшләү, медицина, ИТ-бизнес өлкәләрендә хеҙмәттәшлек итеү, инфраструктура проекттарын тормошҡа ашырыу мөмкинлектәрен тикшерәсәк. Шулай уҡ Япония делегацияһы «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционрҙар йәмғиәтенә һәм БР Нефть химияһы һәм эшкәртеү институтына барасаҡ.
Шишәмбе, 30 октябрҙә, Японияның Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Тикахито Хараданың Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашыуы үткәрелә.
Бынан тыш, конференцияның аҙаҡҡы көнөндә Япония делегацияһы Өфө трансфоматор заводына барасаҡ.


text:
Ҡурсаулыҡ
Ҡурсаулыҡ — махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре категорияһы, уның эсендәге тәбиғәт комплекстары һәм объекттар хужалыҡ ҡулланылышынан тулыһынса сығарыла.
Тәбиғәт төрлөлөгөн тәбиғи хәлендә, үҫемлектәрҙең һәм хайуандарҙың генофондын, йәнһеҙ тәбиғәттең уникаль объекттарын һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән, ландшафт өлгөһө (эталон) итеп ҡабул ителеүе мөмкин типик йәки бирелгән геогр. зона өсөн ҡиммәтле ландшафтлы биләмә ҡурсаулыҡ тип иғлан ителә. Ҡурсаулыҡ тәбиғәтте һаҡлау, фәнни‑тикшеренеү һәм экологик белем биреү учреждениелары статусына эйә.
Ҡурсаулыҡ бурыстары: тәбиғәт терр‑яларын һаҡлау; фәнни тикшеренеүҙәр үткәреү, шул иҫәптән Тәбиғәт йылъяҙмаларын алып барыу; экологик мониторинг үткәреү; экологик белем биреү; тәбиғәтте һаҡлау өлкәһендә кадрҙар һәм белгестәр әҙерләүҙә ярҙам итеү. Глобаль экологик мониторинг үткәреүсе халыҡ‑ара биосфера резерваттары системаһына ингән ҡурсаулыҡ биосфера статусын ала.
1929 йыл Башҡортостан биләмәһендә беренсе ҡурсаулыҡ — Башҡорт ҡурсаулығы ойошторола. Республикала 3 ҡурсаулыҡ бар: Башҡорт ҡурсаулығы, Шүлгәнташ ҡурсаулығы, Көньяҡ Урал ҡурсаулығы, уларҙың дөйөм майҙаны 325 мең га (2006 й.). Иң ҙуры — Көньяҡ Урал Ҡурсаулығы (252,8 мең га, шуларҙың 28,4 мең га — БР терр‑яһында). Ҡурсаулыҡ эшмәкәрлеген фәнни‑методик яҡтан Башҡортостан Фәндәр Академияһы һәм РФ‑тың Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлыҡтары, РФ һәм БР‑ҙың Мәғариф һәм фән министрлыҡтары м‑н берлектә тормошҡа ашыра. Башҡорт ҡурсаулығы— тәбиғәт музейы, Шүлгәнташ Ҡурсаулығы музей‑экскурсиялар комплексы, демонстрацион‑уҡытыу умарталығы бар, 3 экскурсия маршруты һ.б. ойошторолған.


text:
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Донъя спортында сираттағы янъял. Хакерҙар төркөмө допингҡа ҡаршы агентлыҡ серверын ватып мәғлүмәт урлаған. Баҡтиһәң, бик күп спортсылар допинг ҡуллана икән. Уларҙың араһында гимнастика буйынса 4 тапҡыр олимпия чемпионкаһы Симона Байлз, теннис йондоҙҙары апалы-һеңлеле Уильямстар ҙа бар. Мәғл-мәттәрҙән күренеүенсә, Америка спортсылары ла йыш ҡына допинг ҡулланған. Тик Бөтә донъя допингҡа ҡаршы агентлыҡ нишләптер быға күҙ йомған.
Былтыр Германия, күп кенә сәйәсмәндәрҙең ҡаршы булыуына ҡарамаҫтан, миллион ҡасаҡты ҡабул иткән. Күптәр уны сиктәрҙе ябырға саҡырғайны. Әле илдә митингтар бара. Германия хакимиәттәре мигрант һәм террористар араһында тигеҙлек билдәһе ҡуймаҫҡа саҡыра. Бына ошондай белдереүҙәр сәбәпле илдә Меркель яҡлылар ҡырҡа аҙайған.
Мәккәлә хаж тамамлана. Былтыр бында тығылыш сәбәпле 2 мең 500 мосолман һәләк булғайны. Быйыл ошондай фажиғәне иҫкәртеү йәһәтенән Сәғүд Ғәрәбстаны хакимиәттәре өҫтәмә именлек саралары күрҙе. Мәккәгә быйыл хаж ҡылыу өсөн 2 миллион кеше килгән. Уларҙың яҡынса 15 меңе Рәсәйҙән.
Ғалимдар Байкал күленә экспедиция ойошторған. Улар йылдан-йыл бында һыуҙың нығыраҡ бысраныуы тураһында белдерә. Яр буйҙарында ла экологик хәл насарая. Ял итеүселәр буш шешәләрҙе, сүп-сарҙы күлгә ташлап китә. Байкал күле йәшеләйә башлаған. Биологтар әйтеүенсә, күл биологик ҡалдыҡтар менән туҡланыусы үҫемлектәр менән тулған. Ашығыс саралар күрмәгәндә күлдең юҡҡа сығыуы ихтимал, тип иҫкәртә ғалимдар.


text:
Рөстәм Хәмитов Әлшәй районындағы һабантуйҙа ҡатнаштыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Әлшәй районындағы һабантуйҙа ҡатнашты
Рөстәм Хәмитов Әлшәй районындағы һабантуйҙа ҡатнаштыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
Рөстәм Хәмитов Әлшәй районына эш сәфәре барышында Яңы Сәпәш ауылында уҙғарылған һабантуйҙа ҡатнашты. Республика Башлығы ауыл халҡын яҙғы баҫыу эштәренең тамамланыуы менән ҡотланы һәм райондың алдынғы хеҙмәткәрҙәренә дәүләт наградалары тапшырҙы.
– Һабантуй – һәммәбеҙҙең дә яратҡан байрамы. Туғандарыбыҙ һәм яҡындарыбыҙ, дуҫтарыбыҙ һәм яҡташтарыбыҙ менән бергәләп йәйҙең башланыуына шатланабыҙ, тыуған еребеҙҙе һәм игенсенең хеҙмәтен данлайбыҙ, – тине төбәк етәксеһе. – Республика һабантуйҙы яҡшы кәйеф менән ҡаршылай. Һәр йыл – беҙҙең өсөн яңы ҡаҙаныштар мәле. 2015 йыл да шулай буласаҡ, сөнки Башҡортостан – уңған эшсәндәрҙең, үҙ эше оҫталарының тыуған ере. Барыбыҙ ҙа Башҡортостанда йәшәүебеҙ менән ғорурланабыҙ.
Байрамда район алдынғыларының парады, «Бригадирҙар конкурсы» һәм башҡа спорт ярыштары ойошторолдо. Республика Башлығы ауыл хужалығы техникаһы күргәҙмәһен, райондың ауыл хужалығы предприятиелары тирмәләрен ҡараны, балалар һабантуйы, милли көрәш, көс күнекмәләре майҙансыҡтарында булды, конкурстарҙа ҡатнашты.


text:
Өфөлә Бураҡаевтар ғаиләһенең әҙәби ижады тупланған китап донъя күрҙе
ӨФӨ, 2016 йыл, 6 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөләге «Самрау-Медиа» нәшриәтендә Бураҡаевтар ғаиләһенең әҙәби ижады тупланған үҙенсәлекле китап донъя күрҙе. Йыйынтыҡҡа башҡорт телендә биш хикәйә ингән.
Улар — Зөһрә Бураҡаеваның чечен һуғышы хаҡында «Һөйәл», Гөлнур Бураҡаеваның аҡыл яғынан артта ҡалған ауыл егетенең ҡунаҡҡа килгән ҡыҙға эскерһеҙ һөйөүе тураһында «Нөнө өсөн ләләләр», Илгизәр Бураҡаевтың (Илгизәр Диҡҡәттең) боронғо башҡорттарҙың ҡан-ҡәрҙәшлек көсө хаҡында «Башҡорт көсө», Мәрйәм Бураҡаеваның булған хәл-ваҡиғаларға нигеҙләнеп яҙылған Һамар далаһы башҡорто Әбдрәшит Сәфәровтың Лев Толстойҙың һеңлеһе Вера Толстаяға мөхәббәте тураһында «Дала моңо» һәм Диҡҡәт Бураҡаевтың бөтә донъяны таң ҡалдырған фәнни асыш хаҡында «Теш матдәһе» фантастик хикәйәһе. Китапты рәссам Таңсулпан Бураҡаеваның рәсемдәре биҙәй.
Проекттың авторы, танылған башҡорт яҙыусыһы Мәрйәм Бураҡаева әйтеүенсә, был китапты сығарыу идеяһы күптән тыуған. «Уҡыусылар менән һәр осрашыуҙа балаларымдың ижады, шулай уҡ ваҡытһыҙ арабыҙҙан киткән тормош иптәшем — ғалим-геолог, публицист Диҡҡәт Бураҡаевтың тормошо һәм ижады хаҡында һорауҙар бирәләр. Һуңғы китабы 1982 йылда баҫылып сыҡты. Яңы быуын уҡыусылар уның әҙәби һәм публицистик мираҫы менән таныш түгел», — тип хәбәр итте яҙыусы.
Май айында китап рус телендә донъя күрәсәк, һуңынан Бураҡаевтарҙың хикәйәләре һәм пьесалары менән китаптар серияһын дауам итеү күҙаллана. Китапты авторҙарҙан һатып алырға мөмкин.


text:
Фото:
БР Президенты Кубогына көрәш буйынса асыҡ турнир үтә
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы республиканың Милли спорт көрәше федерацияһы менән берлектә 6 февралдә Башҡортостан Республикаһы Президенты Кубогына милли көрәш буйынса I асыҡ республика турниры үткәрә.
Өфөнөң «Динамо» клубында үтәсәк турнирҙа республика райондарынан һәм ҡалаларынан, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы крайҙарынан, өлкәләренән һәм автономиялы округтарынан 200 самаһы көрәшсе ҡатнашасаҡ.
Спортсылар биш: 65, 75, 90, 100 килограмға тиклем һәм 100 килограмдан ашыу ауырлыҡ катогрияларында ярышасаҡ.
Ветерандар өс ауырлыҡ категорияһында (75 кг, 90 килограмға тиклем һәм 90 килограмдан ашыу) көрәшәсәк.


text:
Ҡарама бәшмәге
Ҡарама бәшмәге (лат. Pleurotus ostreatus) — ашарға яраҡлы бәшмәк, ҡарама бәшмәктәре ырыуынан һәм шул уҡ ғаиләлектән.
- Латин телендәге исемдәре:
һәм башҡалар.[1].
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эре генә бәшмәк. Эшләпәһе әйләнмәһе 5-15(30) см, итләс, һабағы юҡ тиерлек, түңәрәк, ситтәре йоҡа ғына. Формаһы ҡолаҡҡа оҡшаған, ҡабырсыҡ һымағыраҡ, йәки бөтөнләй түңәрәк. Йәш бәшмәктәрҙең эшләпәһе асылмаған, ситтәре бөгәрләнгән була. Һуңғараҡ киңәйә һәм буранка һымаҡ формаһын ала, һырлана. Эшләпәһенең өҫтө шыма, ялтырап тора, йышыраҡ һырлы. Еүеш урындарҙа үҫкән бәшмәктең эшләпәһе өҫтө Мицелий менән ҡаплана. Эшләпәһенең төҫө үҙгәреүсән, йәш бәшмәктәрҙә ҡара-һоронан алып, өлгөргән бәшмәктәрҙә көлһыу һоро, фиолет төҫөнәсә, ә ваҡыт үтә бара һоро йәки һарғылт төҫкәсә үҙгәрә.
Һабағы бик ҡыҫҡа (ҡайһы саҡ беленмәй ҙә), тығыҙ, тоташ, эксүҙәкле йәки ян яҡтан, цилиндр рәүешендә, тамырға табан нәҙегәйә, күп осраҡта кәкрәйгән була. 2-5 см оҙонлоғонда һәм 0,8 — 3 см ҡалынлығында. Һабағының тышы аҡ, шыма; тамырға табан һоро һәм сүсле. Иҫке бәшмәктәрҙең һабағы бик ҡаты була.
Пластинкалары уртаса йышлыҡта, 3 — 15 мм киңлегендә, йоҡалар, һабаҡтары янында Анастомоздар бар. Йәш бәшмәктәрҙә аҡһыл, ҡартая килә һарғая бара. Споралары аҡ йәки алһыу,8 — 13 ? 3 — 4 мкм шыма, цилиндр һымаҡ, оҙонса түңәрәк, төҫһөҙ.
Йомшағы аҡ, йәш бәшмәктәрҙә һутлы, ҡартая бара ҡата һәм сүсләнә. Еҫе юҡ, тәме әнис тәмен ала, сөнки унда бензальдегидбар. [2].
Тирә-яҡ мөхит һәм таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ағас серетеүсе бәшмәк-сапрофит (ксилофит), уртаса бүлкәттең урмандарында киң таралған. Төркөмләп, һирәкләп, берәмләп тә ағас төпһәләрендә, ауған ағастарҙа, ултырып ҡороған ағастарҙа һәм үҫеше насарланған ағастарҙа осрай. Улар имән, ҡайын, миләш, уҫаҡ, өйәңке ағастарын үҙ итә. Һирәкләп ылыҫлы ағачтарҙа ла осратырға мөмкин. Ылыҫлы урмандарҙа һирәк,ҡатнаш урмандарҙа һәм япраҡлы урмандарҙа бик йыш осрай. Ағас олондарында ерҙән бейектә үҫә. Улар ҡатлы ҡатлы булып, бер урындан бик күп сығып үҫә(30 һәм унан да күберәк ). Ярустар барлыҡҡа килтерәләр.
Сентябрҙән алып, ноябрь-декабргәсә осратырға мөмкин. Күпләп сентябрь, октәбрь айҙарында. Түбән температураға ла сыҙамлы.Һалҡынса һауа торошо булған осорҙа, май-июнб айҙарында ла осратырға мөмкин.
Ҡарама бәшмәге япраҡлы (һирәкләр булһа ла ылыҫлы) ағастарҙа һары төҫтәге сөрөк барлыҡҡа килтерә. Ҙарарланыу, ҡышын һыуыҡта ярылған ағас ярыҡтарындағы әҙ генә серегән урында ла үҫеш ала. Бәшмәк ҡороған ағаста ла үрсей ала[3].
Ҡарама бәшмәге зарарлы бәшмәктәргә керә. Ул нематотоксин бүлеп сығарып нематодаға әйләндерә һәм үҫешен туҡтата.Шулай итеп үҙе өсөн азот барлыҡҡа килтерә.[4]
Оҡшаштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй Федерацияһы биләмәһендә уның ағыулы оҡшаштары юҡ. Австралияла бар тигән сығанаҡтар бар. Ул бәшмәк Omphalotus nidiformis (Berk.) O.K. Mill. төрөнән һәм ғаиләлеге Omphalotaceae[5].
Шулай ҙа ашарға ярамаған йәки шартлы ашарға ярамаған оҡшаш ағаста үҫеүсе, ҡарама бәшмәктәре бар. Ул (Lentinellus ursinus (Fr.) Kuhner),бик ныҡ әсе[6].
Ырыуҙаш төрҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оҡшаш төрө - мөгөҙ һымаҡ ҡарама бәшмәге (Pleurotus cornucopiae (Paulet) Rolland) ябай ҡарама бәшмәгенән асыҡ төҫө, эшләпәһенең һарғылтлығы һәм пластинкаларының сатраш һымаҡ тоташыуы менән айырыла. Йәй уртаһынан алып, көҙ башына хәтле үҫеүсе аҡ ҡарама бәшмәге лә (Pleurotus pulmonarius (Fr.) Quel.), асыҡ төҫө һәм йомшағының һарғылт булыуы менән айырыла.
Ҡулланылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ашарға яраҡлы. 7-10 см ҙурлыҡтағы йәш бәшмәктәр файҙаланыла. Уларҙың ҡаты һаптары алып ташлана. Ҡартайған бәшмәктәр ҡаты була.
Аҙыҡ һәм дауалаү ҡиммәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ул аҙ калориялы булған өсөн, диетик аҙыҡ булараҡ ҡулланыла.Калориялығы (38-41 ккал) [7] һәм ул кеше организмына кәрәк булған бик күп матдәләрҙән тора.
аҡһымдар бәшмәктең (15 %-25 %) самаһын тәшкил итә[7] и составу аминокислоталар составы буйынса, алыштырғыһыҙ булған (валин, изолейцин, лейцин, лизин, метионин, треонин, триптофан, фенилаланин)дарҙы керетеп, ул барлыҡ йәшелсә аҙыҡтарын уҙып китә, ҡуҙаҡлыларҙан ғына ҡалыша, һәм ит- һөт аҙыҡтарына тиң тиерлек. Аҡһымдар организмда тиҙ үҙләштерелә. Уны фвйҙаланыуға йылытып әҙерләгәндә 70 %-ҡаса күтәрелә. Арыш икмәгенең үҙләштерелеүенә тиң.
Майҙар унда бик аҙ миҡдарҙа, ни бары 100 грам киптерелгән бәшмәктә 2,2 мг.[7], 67 % май кислоталары тәшкил итә. Улар атеросклерозға ҡаршы тора, сөнки ҡандағы триглицеридтарҙы һәм холестеринды кәметә. Унан тыш ҡарама бәшмәге статиндар сығанағы (ловастатин), холестеринларҙы синтезлаусы ингибитор[8].
Углеводы ҡарама бәшмәгенең киптерелгән массаһында 68-74 % тәшкил итә. Улар еңел үҙләштерелеүсе углеводтар (глюкоза, фруктоза, сахароза) 14-20 % тирәһе [9]. Полисахаридтар бета-глюкандар (лентинан), шештәргә ҡаршы тороусанлыҡты һәм иммунитетты күтәрә. ; клетчаткалар фракцияһына кереүсе маннит һәм хитин ағыулы матдәләргә эфектлы сорбент булып тора.
Минераль матдәләр араһында, кеше организмы өсөн файҙалы калий, фосфор, тимер, шулай уҡ кальций, кобальт, селен, цинк, баҡыр һәм башҡа төр элементтар бар. Ҡарама бәшмәге һыуҙа һәм майҙа иреүсән витаминдар сығанағы ла. Уны был йәһәттән ит-һөт аҙыҡтары һәм йәшелсәләр менән бер рәткә ҡуйып була. Шулай уҡ аскорбино кислотаһына, РР витаминына йәшелсәләргә ҡарағында 5-10 тапҡырға байыраҡ[7], D2, Е.
Бәшмәкселек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарама бәшмәге сәнәғәт масштабында донъя илдәренең барыһында ла (шул иҫәптән Рәсәйҙә) культуралаштырылған. Сөнки ҡарама бәшмәген, башҡа бәшмәҡтәргә ҡарағанда үҫтереүе еңел. Ул целлюлоза һәм лигнин булған бар ерҙә үҫә. Әйтәйек, Ағас эшкәртеү сәнәғәтенең ҡалдыҡтары -бысҡы ваҡтары, ағас ҡабыҡтары, юнысҡылар һәм ҡағыҙҙар, ҡарама үҫтереүҙә файҙаланыла. Шулай уҡ ауыл хужалығы продукцияһы булған һалам, кукуруз сәкәне һәм һабағы, шәкәр тростнигы ҡамышы, көнбағыш баштары бәшмәк үҫтереү өсөн яҡшы сеймал. Былай үҫтереү бик файҙалы, йылына 350—420кг/м? [10].
Бәшмәктең файҙаланғандан ҡалған ҡалдыҡтарын һыйыр малына, тауыҡ себештәренә һәм сусҡаларға ҡиммәтле аҙыҡ булараҡ файҙаланыла. Башҡа төрт бәшмәктәр үҫтереү өсөн компост әҙерләйҙәр.(Stropharia rugosoannulata)[10].
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ По данным сайта MycoBank
- ↑ Beltran-Garcia, M. J., M. Estearron-Espinosa, and O. Tetsuya 1997. Volatile compounds secreted by the oyster mushroom (Pleurotus ostreatus) and their antibacterial activities. Journal Agricultural and Food Chemistry. 45:4049-4052. // Abstract.
- ↑ По данным сайта WEB-энциклопедия патологии леса.
- ↑ George Barron’s Website on Fungi.
- ↑ Morwell National Park — Species — Omphalotus nidiformis.
- ↑ TomVolkFungi.net. Pleurotus ostreatus.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 County Line Mushrooms.
- ↑ J. Alarcon, S. Aguila, P. Arancibia-Avila, O. Fuentes, E. Zamorano-Ponce, and M. Hernandez. Production and Purification of Statins from Pleurotus ostreatus (Basidiomycetes) Strains. Full Text.
- ↑ По данным сайта «Домашнее грибоводство».
- ↑ 10,0 10,1 По данным сайта Региональный центр «Бионика».
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Аурел Дермек. Грибы. — Братислава: Словарт, 1989. — стр. 60.
- З. А. Клепина и Е. В. Клепина. Справочник грибника. — Москва: АСТ-ПРЕСС, 2006. — 256 с (стр. 88)
- «Грибы». Справочник. / пер. с итал. Ф.Двин — Москва: АСТ. Астрель, 2004. — 303 с (стр. 146)
- «Грибы. Справочник-определитель. Более 120 видов» / Автор-составитель Н. Е. Макарова — Москва: АСТ, Минск: Харвест, 2005—320 с (стр. 238)
- Bernas E., Jaworska G., Lisiewska Z., 2006. EDIBLE MUSHROOMS AS A SOURCE OF VALUABLE NUTRITIVE CONSTITUENTS. Acta Sci.Pol., Technol. Aliment. 5 (1), 5-20. pdf.
- Lechner, B.E.; Wright, J.E.; Alberto, E. et al. (2004) The genus Pleurotus in Argentina. Mycologia: Vol. 96, No. 4 pp. 845–858. C сайта Mycobank.
- Сержанина Г. И. Шляпочные грибы Белоруссии — Минск: Наука и техника, 1984.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вёшенка обыкновенная на сайте «Экосистема».
- Вёшенка обыкновенная на сайте MykoWeb : The Fungi of California. Pleurotus ostreatus.
- Kuo, M. (2005, February). Pleurotus ostreatus: The oyster mushroom. Retrieved from the MushroomExpert.Com Web site: http://www.mushroomexpert.com/pleurotus_ostreatus.html
- Целебные свойства гриба вёшенка. По данным сайта «Всё о и для выращивания грибов дома и на даче».
- Технология интенсивного выращивания грибов вёшенка (Pleurotus ostreatus) на сайте Фермер. RU.
- Вёшенка обыкновенная на сайте Грибница.


text:
Башҡортостан менән РФ Спорт, туризм һәм йәштәр сәйәсәте министрлығы араһында килешеүгә ҡул ҡуйылды
7 сентябрҙә Мәскәүҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән Рәсәй Федерацияһының спорт, туризм һәм йәштәр сәйәсәте министры Виталий Мутко Башҡортостан Республикаһында физик культураны һәм спортты үҫтереү өлкәһендә килешеүгә ҡул ҡуйҙы. Килешеү өс йылға иҫәпләнгән, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.
Документта, атап әйткәндә, республиканың киләһе спорт төрҙәрен үҫтереү ҡарала: биатлон, бобслей, тау саңғыһы спорты, шорт-трек, саңғыла трамплиндан һикереү, сноуборд, фристайл, бокс, велоспорт, байдаркаларҙа һәм каноэла ишеү, еңел атлетика, ауыр атлетика, фехтование. Был маҡсаттарға Башҡортостанға федераль бюджеттан тәүгә аҡса бүленәсәк. 2011 йылда сумма 8,6 миллион һум тәшкил итәсәк.
Килешеүҙә яңы спорт әҙерлеге үҙәктәрен һәм базаларын төҙөү, булғандарын модернизациялау ҙа күҙ уңында тотола. Документтың айырым положениелары менән республикала һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләргә физик культура һәм спорт менән шөғөлләнеү өсөн шарттар булдырыу, шулай уҡ паралимпия спорт төрҙәрен үҫтереү ҡарала.
Осрашыу барышында Рөстәм Хәмитов менән Виталий Мутко шулай уҡ 2021 йылда Башҡортостанда Милли һәм олимпия уйындарына индерелмәгән спорт төрҙәре буйынса бөтә донъя уйындарын үткәреү перспективаларын тикшерҙе.
Документҡа ҡул ҡуйылғас, Виталий Мутко былай тине:
— Беҙ Башҡортостан Республикаһы менән хеҙмәттәшлек итеүебеҙҙән бик ҡәнәғәтбеҙ. Граждандарҙы физик культура һәм спорт менән шөғөлләнеүгә йәлеп итеү күрһәткестәре, матди-техник базаны үҫтереү, илдең милли йыйылма командалары өсөн спортсылар әҙерләү буйынса ла Башҡортостан алдынғы төбәктәрҙең береһе булып тора. Республикала паралимпиясылар әҙерләү, инвалидтарға физик культура һәм спорт менән шөғөлләнеү өсөн шарттар булдырыу буйынса эштәр яҡшы ойошторолған. Бөгөнгө килешеү төп спорт төрҙәрен, матди базаны үҫтереүгә һәм спортты популярлаштырыуға йүнәлтелгән.
Рөстәм Хәмитов, үҙ сиратында, былай тине:
— Рәсәй Федерацияһының Спорт, туризм һәм йәштәр сәйәсәте министрлығы менән эшлекле һәм дуҫтарса мөнәсәбәттәр булдырылды. Берлектә Өфөлә бер нисә ҙур ярыш үткәрергә планлаштырабыҙ. Был Халыҡ-ара балалар уйындары ла, төрлө кимәлдәге чемпионаттар ҙа. Әлеге бурыстарҙы уңышлы үтәрбеҙ, тип уйлайым.


text:
Салауат Харасов Башҡортостандың Контроль-иҫәп палатаһы рәйесе итеп һайланды
ӨФӨ, 2014 йыл, 27 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Салауат Харасов Башҡортостандың Контроль-иҫәп палатаһы рәйесе итеп һайланды. Ҡарар берҙәм тауыш менән БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың 14-се ултырышында ҡабул ителде. Башҡортостан Президенты индергән кандидатура алдан ҡарала һәм Дәүләт Йыйылышының даими Комитеттары ултырыштарында хуплана.
Пленар ултырыштың көн тәртибенә индерелгән һорауҙарҙың икәүһе Контроль-иҫәп палатаһы эше менән бәйле: «Башҡортостан Республикаһы Контроль-иҫәп палатаһы рәйесе вазифаһына Харасов Салауат Фәттәх улы кандидатураһы тураһында» һәм «Башҡортостан Республикаһы Контроль-иҫәп палатаһы структураһы һәм штат һаны хаҡында»ғы ҡарар проекты.
Салауат Харасов юридик белемгә эйә. Новосибирск юғары хәрби-сәйәси училищеһын һәм Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. 2009 йылдың 26 ноябренән алып Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы ҡарары менән республиканың Контроль-иҫәп палатаһын етәкләй.


text:
Башҡортостан Премьер-министры Мәскәүҙә "Өфө-Арена"ның икенсе сиратын төҙөүҙе яҡланы
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев Рәсәйҙең спорт, туризм һәм йәштәр сәйәсәте министры Виталий Мутко менән осрашты.
Өс мөһим объектты «2006-2015 йылдарға «Рәсәй Федерацияһында физик культураны һәм спортты үҫтереү» федераль маҡсатлы программаһына индереүгә рөхсәт алынды. Былар Сибайҙа яһалма боҙ һәм 1500 тамашасыға трибуна менән ябыҡ һырғалаҡ, “Өфө-Арена” универсаль спорт аренаһының һырғалаҡ һәм 900 тамашасыға трибуна менән икенсе сиратын һәм Өфөлә физкультура-спорт үҙәген төҙөү. Һуңғы объектҡа килгәндә, унда универсаль һәм махсус спорт залдары, еңел атлетика стадионы, бассейн, реабилитация-медицина үҙәге ҡараласаҡ. Йәғни физик мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙән спортсылар әҙерләү өсөн яҡшы шарттар булдырыу.
Осрашыуҙа, республика федераль бюджеттан ярҙамға дәғүә итә ала, тип билдәләнеләр. Башҡортостан физик культура һәм спорттың матди-техник базаһын үҫтереүгә һуңғы өс йылда 4,5 миллиард һум аҡса йүнәлтте, бындай күләмдә финанслау һәр төбәктең дә хәленән килерлек түгел.
«Беҙҙең өсөн яңы танылған спортсылар тәрбиәләү генә түгел, сәләмәт йәшәү рәүешен киң таратыу өсөн максималь шарттар булдырыу ҙа принципиаль мөһим. Был социаль булмаған күренештәргә иң ышаныслы альтернатива», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Раил Сарбаев.
2008 йылда Башҡортостан спортсылары рәсми старттарҙа 1002 призлы урын яуланы, 24 спортсы – халыҡ-ара класлы спорт мастеры, 171-е – Рәсәй спорт мастеры һәм 769-ы спорт мастерлығына кандидат булды. 2008 йылғы Олимпия һәм Паралимпия уйындарында Башҡортостандан 8 спортсы-олимпийсы һәм 17 паралимпийсы 12 миҙал яуланы. Һәм был сик түгел. Республика Хөкүмәте Премьер-министры әйтеүенсә, Сибайҙа ябыҡ һырғалаҡ төҙөп, стратегик маҡсат күҙ уңында тотола – был буласаҡ спорт лицейы өсөн майҙансыҡ, уның төп бурысы –олимпия спортсылары әҙерләү.


text:
Мәскәү менән Венгрия Башҡортостан фермаларына аҡса һалырға әҙер
Мәскәү менән Венгрия Башҡортостандың төньяҡ-көнсығышында малсылыҡ комплекстары төҙөлөшөн инвестицияларға әҙер. Был турала кесаҙна көндө Мәсәғүт ауылында район башлыҡтары менән барған кәңәшмәлә республика башлығы Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
Президент әйтеүенсә, Мәскәү инвесторы средстволарын йәлеп итеп, Балаҡатай районында 1500 баш малға иҫәпләнгән яңы һөтсөлөк-малсылыҡ комплексы төҙөү планлаштырыла. Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш райондарында ауыл хужалығы үҫешенә инвестициялар йәлеп итеү буйынса ошондай уҡ һөйләшеүҙәр Венгрия менән дә алып барыла.
— Потенциаль венгр партнерҙарыбыҙға беҙ үҙебеҙҙең яҡтан уларҙың борон замандағы ватандарында эшләү өсөн уңайлы шарттар булдырырға әҙер, — тине Президент.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, бындай хеҙмәттәшлек тураһындағы мәсьәләне Венгрияның Ауыл хужалығы министрлығында тикшереү тора, бының өсөн унда БР-ҙың төньяҡ-көнсығыш райондары вәкилдәре һәм Башҡортостан башлығы үҙе саҡырылған. Һөйләшеү һөҙөмтәһендә беҙҙең республика һәм Венгрия араһында хеҙмәттәшлек тураһында тейешле килешеү төҙөлөүе ихтимал.
— Хатта ошо тәүге һөйләшеүҙәр ҙә беҙгә яҡын арала республиканың төньяҡ-көнсығышында миллиард һумға яҡын сумма менән баһаланған һигеҙ-туғыҙ мегаферма төҙөргә мөмкинлек бирәсәк, — тине Рөстәм Хәмитов. – Әммә ошо ҙур малсылыҡ комплекстары янында һөт эшкәртеү өсөн мини-фермалар ҙа төҙөргә кәрәк.


text:
Фото:
Торатау сәнәғәт маҡсаттарында эшкәртелмәйәсәк
Фото:
Һуңғы ваҡытта Стәрлетамаҡтан алыҫ түгел, Ишембай районында урынлашҡан Торатау тауы тирәләй төрлө бәхәстәр ҡуба, митингылар ойошторола. Бының сәбәбе – «Сода» предприятиеһының был уникаль тауҙы сәнәғәт маҡсатында эшкәртә башларға ниәтләүе тураһында төрлө имеш-мимеш хәбәрҙәр тыуыуында. Шаршамбы көнө БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында үткән брифингта асыҡланыуынса, был хәбәрҙәр бөтөнләй нигеҙһеҙ.
Башҡортостан Республикаһы буйынса Ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу идаралығы (Башнедра) начальнигы Рәсих Хамитов, Идаралыҡҡа әлегә Торатауҙа артабан сәнәғәт эшкәртеүе өсөн эҙләнеү эштәре үткәреү хоҡуғына рөхсәт һорап бер кем дә мөрәжәғәт итмәне, тип аңлатты. Был ведомствоның рөхсәтенән тыш, республикалағы бер ятҡылыҡты ла тикшереү һәм сәнәғәт эшкәртеүе үткәрелмәй.
Етмәһә, Стәрлетамаҡтан 75 километр алыҫлыҡта 2004-2005 йылдарҙа Башнедра эҙләнеү эштәре үткәрҙе. Һөҙөмтәлә сода етештереү маҡсатында яраҡлы ҙур Ҡаран эзбиз ятҡылығы табылды.
Ҡаран ятҡылығындағы запастар күләме — 200 миллион тонна самаһы. Ул республикала артабан сода етештереү өсөн альтернатив сеймал сығанағы була ала.
«Сода» Шәкетау ятҡылығын да эшкәртеп бөтмәгән әле. Ундағы эзбиз запасы 100 миллион тоннаға етә.
БР тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры урынбаҫары Ольга Лаздина, «Торатау тауынан бер кем дә айырым һаҡланған тәбиғәт ҡомартҡыһы статусын алмаған», тип өҫтәне. Был статус Башҡортостан халҡы өсөн изге һәм уникаль тәбиғәт ҡомартҡыһын ышаныслы һаҡлай.


text:
Благовещен районында Балаларҙы яҡлау көнө алдынан хәйриә акцияһы үтте
Балаларҙы яҡлау көнө алдынан Благовещен районының Халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәгендә ауыр тормош хәлендә ҡалған балаларға ярҙам акцияһы үтте. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына «Панорама» гәзите хәбәрсеһе Любовь Белова хәбәр итте.
Ҡунаҡтар алдында «Нур» приютында тәрбиәләнеүселәр «Һаулыҡ – үҙебеҙҙең ҡулда» концерты менән сығыш яһаны. «Берҙәм Рәсәй» партияһының урындағы бүлексәһенән балалар меңдән ашыу китап алды. Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау идаралығы начальнигы Руниза Мәхмүтова ла хеҙмәткәрҙәренең балаларынан бүләктәр тапшырҙы.
Байрамдың аҙаҡҡы өлөшөндә «Атай, әсәй һәм мин – спорт ғаиләһе» конкурсы үтте. Унда райондың биш ауылынан ауыр тормош шарттарында ҡалған ғаиләләр ҡатнашты. Һөҙөмтәлә Бердеева Поляна ауылынан Жеребцовтар — «Иң татыу ғаилә», Һынны ауылынан Кислицындар — «Иң тырыш ғаилә», Ильино-Поляна ауылынан Васильевтар — «Иң сәләмәт ғаилә», Покровка ауылынан Иҫәнбаевтар «Маҡсатҡа ынтылышлы ғаилә» тип танылды. «Еңеүгә ынтылыш өсөн» призына Иҫке Илек ауылынан Ғиндуллиндар ғаиләһе лайыҡ булды.


text:
Башҡортостанда юлдарҙы төҙөкләндереү айлығы старт алды
Бөгөн Башҡортостанда автомобиль юлдарын төҙөкләндереү айлығы старт алды. Тейешле ҡарар республика Хөкүмәте бойороғо менән раҫланған.
2 майҙан 2 июнгә тиклем төбәктә автомобиль юлдарын һәм юл яны инфраструктураһын төҙөкләндереү саралары, шул иҫәптән автоюлдарҙы ремонтлау, юл яны һыҙаттарын йәшелләндереү эштәре көсәйтеләсәк.
— Башҡортостандың муниципаль райондары, ҡала округы, ҡала һәм ауыл биләмәләре хакимиәттәренә һәм предприятиеларға дөйөм файҙаланыуҙағы автоюлдарҙы һәм тораҡ пункттарҙағы автомобилдәр йөрөгән юлдарҙы төҙөк хәлдә тотоу, ремонтлау, архитектур яҡтан биҙәү һәм төҙөкләндереү буйынса бригадалар ойошторорға кәңәш ителде, — тип хәбәр итә БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте. Айлыҡҡа 30 июнгә тиклем йомғаҡ яһаласаҡ.


text:
5000 самаһы үҫмер ваҡытлыса эш тапты
Республиканың мәшғүллек хеҙмәте быйыл беренсе кварталда
14 йәштән 18 йәшкә тиклемге 4800 балиғ булмаған үҫмерҙе
ижтимағи файҙалы хеҙмәткә йәлеп итә алды. Был уҙған йылдың
шул уҡ осоро менән сағыштырғанда 500 кешегә күберәк.
Ваҡытлыса эшкә урынлаштырылған үҫмерҙәр араһында
инвалидтар, етем балалар һәм эске эштәр органдарында иҫәптә
торған балалар бар.
Эш эҙләүҙә ҡыйынлыҡ кисергән 217 өлкән кеше ваҡытлыса
эшкә урынлаштырылды. Уларҙың яртыһы тиерлек — 93 кеше -
инвалидтар.
Тәүге тапҡыр эш эҙләүсе башланғыс һәм урта профессиональ
белем биреү учреждениеларын тамамлаусы 18-20 йәшлектәр
айырым категорияға бүленде. Мәшғүллек үҙәктәре ярҙамында
уларҙың 115-е ваҡытлыса булһа ла эш алды.
Ваҡытлыса эшкә урынлаштырыуҙы мәшғүллек хеҙмәте
иҡтисади көрсөк осоронда хеҙмәт баҙарында хәлде
тотороҡландырыуҙың төп ысулдарының береһе итеп ҡарай.


text:
Республика мосолмандары Бөтә Рәсәй донорҙар акцияһына ҡушыла Фото: Олег Яровиков
Республика мосолмандары Бөтә Рәсәй донорҙар акцияһына ҡушыла
Республика мосолмандары Бөтә Рәсәй донорҙар акцияһына ҡушыла Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостан мосолмандары Рәсәй мосолмандары Диниә назараты уҙғарған Бөтә Рәсәй донорҙар акцияһына ҡушыла. Ойоштороусылар әйтеүенсә, 12 декабрҙә 40 төбәктә 1000-дән ашыу кешене берләштергән милли әһәмиәттәге проект башлана.
Флешмобтың маҡсаты ― кеше ғүмерен ҡотҡарыу өсөн ҡорбан итеү. Сараның географияһы киң: Рәсәйҙең үҙәк өлөшө, Санкт-Петербург, Башҡортостан, Татарстан, Дағстан, Ингушетия, Ҡарасәй-Черкес, Ҡабарҙа-Балҡар һәм башҡа төбәктәр.
«Акция 12 декабрҙә Мәскәүҙә, спортсыларҙан алып дин әһелдәренә тиклем барыһы ла кешеләрҙе ҡотҡарыу теләге тураһында белдереү һәм үҙ миҫалында донор булыу ― гражданиндың почетлы бурысы икәнен раҫлау өсөн ҡан тапшырыу станцияларына килергә әҙер булғас, башлана», ― тип хәбәр иттеләр Рәсәй мосолмандары Диниә назаратының социаль-хәйриә эштәре департаментында.
Акция ирекмәндәр хәрәкәтенә ярҙам итеү, ҡалаларҙа йәштәр араһында донорлыҡ йүнәлешен үҫтереү, милләттең сәләмәтлеген һәм именлеген һаҡлау сиктәрендә йәмәғәтселектең иғтибарын ҡан етмәү проблемаһына йәлеп итеү маҡсатында уҙғарыла, тип хәбәр итә Рәсәй мосолмандары Диниә назаратының матбуғат хеҙмәте.


text:
Фото:
Балет солистары «Балет – балаларға» проекты сиктәрендә концертта сығыш яһай
Фото:
«Классик дивертисмент» — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының Бәләкәй сәхнәһендә 23 мартта үтәсәк концерт шулай атала. Уның ҡатнашыусылары — «Браво» халыҡ бейеү театрының йәш артистары, шулай уҡ театрҙың балет труппаһы солистары: Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Гөлсинә Мәүлекәсова, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Илдар Манапов, Гөлнара Хәлитова, Артур Новичков. Улар башҡарыуында тамашасыға классик балеттарҙан номерҙар, вариациялар, хореографик миниатюралар тәҡдим ителәсәк.
— «Балет — балаларға» проекты йәш быуын иғтибарын балет сәнғәтенә йәлеп итеү ниәтендә ойошторолдо, —ти «Браво» бейеү театрының художество етәксеһе Светлана Харисова. – Алдағы концерт — уны бойомға ашырыуҙа тәүге аҙым. Баштан уҡ беҙгә балет йондоҙҙарының ярҙам итеүе арҡаһында уңдыҡ. Һүҙ ыңғайы, Илдар Манапов – беҙҙең элекке уҡыусыбыҙ, Башҡорт опера һәм балет театрының әйҙәүсе солисы беҙҙә тәүге аҙымдарын яһаны, тип ғорурланып әйтә алабыҙ.
Үкенескә күрә, һуңғы арала йәштәрҙең классик сәнғәткә ҡыҙыҡһыныуы кәмей, һәм бының менән беҙ һис килешмәйбеҙ. Үҙебеҙҙең өлгөлә музыка, бейеү кеүек классик мираҫыбыҙҙың ни хәтлем бай һәм матур икәнен, һәм сәнғәт арҡаһында уңышлы кеше булырға мөмкин булыуын күрһәтергә теләйбеҙ.


text:
Өфөлә грипп эпидемияһы башланды
Өфөлә грипп һәм ОРВИ эпидемияһы башланды. 26 октябрҙән 1 ноябргә тиклем осорҙа баш ҡалала 6898 кеше ауырыны, шул иҫәптән 54% —14 йәшкә тиклемге балалар.
Өфө халҡының грипп һәм ОРВИ менән сирләүе эпидемик сиктән 23 процентҡа юғары. Өлкәндәр араһында эпидемик сик 1,5 тапҡырға артығыраҡ. Лаборатор тикшереүҙәр һөҙөмтәләре буйынса ауырыуҙарҙан парагрипп вирустары һәм аденовирустар бүленеп сыға.
3 ноябрҙән Өфөлә "Грипп буйынса эпидемия осорона саралар планы" ғәмәлгә индерелә.
ОРВИ һәм грипп эпидемияһының таралыуына юл ҡуймау өсөн республиканың 22 мәктәбендә, шул иҫәптән Өфөнөң 4 белем биреү учреждениеһында, көҙгө каникулдар бер аҙнаға алдараҡ башланды. Республиканың 4 юғары һәм урта һөнәри белем биреү учреждениеһында уҡытыу процесы туҡтатылды.
“Роспотребнадзор”ҙың БР буйынса идаралығы белгестәре, эпидемияның артабанғы үҫешен күҙаллау әлегә ҡатмарлы, тип иҫәпләй – быйыл республикала, тотош Рәсәйҙәге кеүек, ауырыуҙың иртә башланыуы күҙәтелә.
Шул уҡ ваҡытта Башҡортостанда грипҡа ҡаршы вакцинация буйынса кампания дауам иттерелә. ”Һаулыҡ” милли проекты сиктәрендә хәүеф төркөмө кешеләрен иммунлаштырыу өсөн тәғәйенләнгән 800 мең вакцина дозаһы килтерелгән. Хәҙерге ваҡытта федераль бюджет средстволары иҫәбенә 747 мең кешегә прививка яһалған, был планлаштырылғандың 93 процентын тәшкил итә.
2 ноябргә мәғлүмәттәр буйынса республикала төрлө финанслау сығанаҡтары иҫәбенә 868611 кешегә прививка яһалған, был бөтә халыҡтың 21,4 проценты. Ә Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы был эпидемия миҙгелендә уның таралыуына юл ҡуймау өсөн бөтә халыҡтың 30-40 процентына прививкалар яһарға тәҡдим итә.
Бөгөн республикала 4 пандемик грипп менән сирләү осрағы лаборатор тикшереп раҫланған. Сирләүселәрҙең барыһы ла сит илдәрҙән килгән. Пандемик гриптан үлеү осраҡтары теркәлмәгән.


text:
280 урынлыҡ заманса балалар баҡсаһы Нефтекамала асылдыФото: БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте
280 урынлыҡ заманса балалар баҡсаһы Нефтекамала асылды
280 урынлыҡ заманса балалар баҡсаһы Нефтекамала асылдыФото: БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2014 йыл, 9 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
280 урынлыҡ «Зөбәржәт ҡала» исемле 33-сө балалар баҡсаһы бөгөн, 9 сентябрҙә, Нефтекамала асылды. 1986 йылда төҙөлгән, мәктәпкәсә учреждение 1990-сы йылдарҙа 13-сө башланғыс мәктәп филиалына тапшырыла. Әммә тыуым артыу сәбәпле былтыр ике ҡатлы бинаны балаларға ҡайтарырға ҡарар итәләр.
Балалар баҡсаһы мөдире Эльмира Мөнированың әйтеүе буйынса, балалар баҡсаһы иң алдынғы заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған: бында тоҙ шахтаһы, релаксация бүлмәһе бар, кер йыуыу бүлмәһендә кер йыуыу машиналары менән заманса киптергес ҡуйылған.
— Иртәгә был балалар баҡсаһына киләсәк балалар өсөн ҡыуанырға ғына ҡала, — тип билдәләне мәктәпкәсә учреждениены ҡарау барышында БР хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова. — Уларҙы уңайлы, яҡты, матур итеп йыһазландырылған төркөмдәр көтә. Һәм шуныһы мөһим, балалар баҡсаһы ҡалаға яңы 58 эш урыны бирәсәк.
Нефтекама хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Шамил Хәлитов һөйләүенсә, 2011 йылда балалар баҡсаларына сиратта дүрт мең бала тора ине. Дүрт яңы балалар баҡсаһы төҙөүгә һәм өс мәктәпкәсә учреждениены үҙгәртеп ҡороуға күрә бөгөн был мәсьәлә тулыһынса хәл ителде.
— Әлеге ваҡытта путевкаларҙы өс йәшкә тиклемге балалар ғына көтә. 25-се яңы биҫтәлә тағы ла бер яңы балалар баҡсаһы төҙөлөп ята, — тип хәбәр итте Шамил Хәлитов. — 2014 йылда Нефтекамала мең ярым бала тыуҙы, ул уҙған йылдың ошо уҡ ваҡыты менән сағыштырмаса 160-ҡа күберәк.
Хеҙмәт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бөгөн Ленара Иванова хеҙмәт баҙары һәм кадрҙар сәйәсәтенә арналған түңәрәк өҫтәл эшендә ҡатнаша. Сара Нефтекама машина эшләүселәр колледжында бара.


text:
Рөстәм Хәмитов торлаҡ төҙөлөшө мәсьәләләре буйынса Волга буйы федераль округы Советы ултырышында сығыш яһаны Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов торлаҡ төҙөлөшө мәсьәләләре буйынса Волга буйы федераль округы Советы ултырышында сығыш яһаны
Рөстәм Хәмитов торлаҡ төҙөлөшө мәсьәләләре буйынса Волга буйы федераль округы Советы ултырышында сығыш яһаны Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
31 мартта Пензала Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Совет ултырышында сығыш яһаны. Уның барышында торлаҡ төҙөлөшө өлкәһендәге хәлгә, ипотека кредитлауы үҫешенә, эконом класлы йорттар төҙөүҙе арттырыу буйынса сараларға бәйле мәсьәләләр тикшерелде. Ултырышта төбәк етәкселәре, Рәсәйҙең төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Михаил Мень, Дәүләт Думаһы депутаттары һәм Федерация Советы ағзалары, федераль ведомство етәкселәре ҡатнашты.
Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич бөгөнгө көндә торлаҡ төҙөлөшө темаһы бик мөһим һәм ул төбәктәргә генә түгел, һәр ғаиләгә ҡағыла тип билдәләне.
— Иҡтисади ҡыйынлыҡтарға ҡарамаҫтан, торлаҡ төҙөлөшө баҙарында күҙәтелгән хәлдәр яҡшыра бара, — тине Михаил Бабич. — Эш барышында торлаҡ төҙөлөшө өлкәһендәге мөһим дәүләт торлаҡ программаларын тормошҡа ашырыу, төрлө категориялы граждандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса төп мәсьәләләрҙе тикшерергә тырышырбыҙ.
Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле һүҙҙәренсә, был өлкәлә эконом класлы йорттар төҙөүгә ҙур иғтибар бүлергә кәрәк.
Рөстәм Хәмитов үҙ сығышында Башҡортостандың торлаҡ төҙөлөшө күләме буйынса Волга буйы федераль округында беренсе урын биләүе хаҡында хәбәр итте. Былтыр республикала 2,65 миллион квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелгән.
— Республикала торлаҡ төҙөү өсөн аҡса туплау системаһын индереү буйынса программа ғәмәлгә ашырыла. Программа бер үк ваҡытта процент ставкаһы кимәлен кәметеп, ипотека кредиттарын биреүҙе арттырыуға, эконом класлы йорттар төҙөлөшө күләме үҫеше иҫәбенә торлаҡ хаҡын арзанайтыуға йүнәлтелгән, — тине Башҡортостан Башлығы. — Программа тормошҡа ашырыла башлағандан алып банктарҙа ҡатнашыусыларҙың иҫәбендә тупланған дөйөм аҡса күләме 340 миллион һумдан ашҡан. Халыҡтың аҙ тәьмин ителгән ҡатламына ошо йыйылған аҡсаларҙы субсидиялауға республика бюджетынан 70 миллион һум бүленде. Әгәр ҙә 20-25 мең кеше ипотека ала, йылына 30-35 мең фатир файҙаланыуға тапшырыла икән, был программа ипотека кредитлауының мөһим өлөшөнә әүерелә.
Төбәк етәксеһе ошо программаның эш механизмдары хаҡында һөйләне һәм уны федераль кимәлгә сығарырға тәҡдим итте. Михаил Бабич өлгәшелгән һөҙөмтәләрҙе юғары баһаланы.
— Беҙ был йәһәттән федераль кимәлдә тағы ла нимәләр эшләргә мөмкин булыуын ҡарап сығырбыҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле.
Совет ултырышы йомғаҡтары буйынса торлаҡ төҙөлөшө мәсьәләләрен көйләүсе норматив-хоҡуҡи базаны үҙгәртеү буйынса тәҡдимдәр пакеты булдырыласаҡ.


text:
«Зәлифә» һабантуйҙа йырлаясаҡ
Шәмбе көндө Өфөнөң Орджоникидзе районындағы Иҫке Турбаслы ауылында һабантуй үткәреү планлаштырыла. «Башинформ» агентлығына район хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, байрамда Ҡала мәҙәниәт һарайының, Орджоникидзе районы Мәҙәниәт һәм халыҡ ижады үҙәгенең ижади коллективтары һәм артистары сығыш яһаясаҡ. Шулай уҡ ҡунаҡтар Турбаслының «Зәлифә» вокаль ансамбле йырлауын тыңлай аласаҡ.
Һабантуй сиктәрендә иң яҡшы милли аш-һыуға конкурс, милли көрәш, сатраш, волейбол буйынса турнирҙар үткәреү ҡаралған. Шулай уҡ Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға арналған викторина ойоштороласаҡ. Һабантуй байрам дискотекаһы менән тамамлана.
Байрам иртәнге 11 сәғәт 30 минутта башлана.


text:
Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ районының Ҡуғанаҡ балалар йортонда булдыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ районының Ҡуғанаҡ балалар йортонда булды
Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ районының Ҡуғанаҡ балалар йортонда булдыФото: Олег Яровиков
Стәрлетамаҡ районына бөгөнгө эш сәфәре барышында республика Президенты Рөстәм Хәмитов Оло Ҡуғанаҡ ауылында урынлашҡан балалар йортонда булды. Элегерәк был учреждение бала баҡсаһы булған, әммә 2001 йылда үҙгәртеп ҡоролған.
Ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған һәм етем балалар өсөн белем биреү учреждениеһында 32 хеҙмәткәр эшләй, уларҙың 16-һы – педагог. Бөгөнгө көндә бында 30 бала тәрбиәләнә. 15 бала патронат тәрбиәгә алынған.
Һәр төркөмдә алты-һигеҙ бала шөғөлләнә. Бүлмәләр мебель һәм ҡорамалдар менән йыһазландырылған. Заманса аудио- видеотехника, башҡа төр аппаратура бар. Балалар өсөн душ бүләмәләре, тренажер һәм компьютер залдары, массаж кабинеты эшләй.
Төркөмдәрҙең береһендә малайҙар һәм ҡыҙҙар Президентҡа үҙҙәре ижад иткән шиғырҙарҙы һөйләп ишеттерҙе. Йыйылыштар залында Башҡортостан Президенты балалар йортонда тәрбиәләнеүселәр менән яһалған эштәр күргәҙмәһен ҡараны. Экспонаттарҙың береһен – аҡ сәскә гөлләмәһен – балалар Рөстәм Хәмитовҡа бүләк итте. Шулай уҡ бәләкәй артистар ҙур булмаған концерт ойошторҙо.
Башҡортостан Президенты балалар йортона ҙур плазмалы телевизор тапшырып, йылы ҡабул иткәндәре өсөн рәхмәт әйтте.
Балалар йорто 1987 йылда төҙөлгән ике ҡатлы бинала урынлашҡан. Уға капиталь ремонт эшләнгән, 2006 йылда һыу менән тәьмин итеү системаһы яңыртылған. Учреждение ҡарамағында «ГАЗель» микроавтобусы һәм ике еңел автомобиль бар.
Бында тәрбиәләнеүселәр төрлө кимәлдәге конкурс, фестиваль, смотрҙарҙа ҡатнаша. Шулай итеп, театр студияһы Мәскәүҙә үткәрелгән «Йондоҙлоҡ» бөтә Рәсәй балалар художестволы ижады конкурсында еңеү яулаған. Балалар йорто командаһы Волга буйы федераль округының «Бала саҡ йондоҙҙары» балалар ижады конкурсы гала-концертында ҡатнашыу өсөн һайлап алынған, шулай уҡ республиканың көньяҡ төбәктәрендә урынлашҡан бала йорттары араһында балалар ижады фестивалендә еңеүгә лайыҡ булған. Бынан тыш, малайҙар һәм ҡыҙҙар район кимәлендә үткәрелгән фәнни-ғәмәли конференцияларҙа, фестиваль-конкурстарҙа әүҙем ҡатнашып, призлы урындар яулай.


text:
Йәтсә
Йәтсә (лат. Mustela, урыҫ. Ласки и хорьки) — һыуһарҙар ғаиләһенә ҡараған имеҙеүсе.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кәүҙә оҙонлоғо 13—28 см, ауырлығы 40—100 г. Кәүҙәһе оҙон, һығылмалы. Төҫө ҡышын аҡ, йәйен арҡаһы көрән, ҡорһағы аҡ. Йөнө ҡуйы, ҡыҫҡа. Башы бәләкәй, муйыны оҙон. Ҡолағы ҡыҫҡа, киң. Аяғы һәм ҡойроғо ҡыҫҡа. Полигам. Енси яҡтан 10—11 айҙа өлгөрә. 3—12 (йышыраҡ 4—7) ҡолаҡ тишеге ҡапланған һуҡыр бала тыуҙыра.
Таралышы һәм йәшәйеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Евразияның, Төньяҡ Американың уртаса бүлкәтендә таралған. Башлыса төндә, ҡайһы ваҡыт көндөҙ әүҙем. Ваҡ кимереүселәр, һирәгерәк ҡоштар, ер-һыу хайуандары һ.б. менән туҡлана. Урманда, ҡырҡындыла, баҫыуҙа, һаҙлыҡта осрай; кимереүселәрҙең өңдәрендә, эҫкерттәрҙә, таш араларында, ағас тамырҙары аҫтында, торлаҡ янында йәшәй. Башҡортостандың бөтә биләмәһендә таралған. Сысҡан һымаҡ кимереүселәрҙе юҡ итә.


text:
Республика бейеүселәре Лондонда мәҙәни Олимпиадала сығыш яһаясаҡ
Башҡортостан Республикаһының Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле артистары 2-5 августа Лондонда Олимпиаданың Мәҙәни программаһы сиктәрендә фестивалдә сығыш яһаясаҡ, тип хәбәр иттеләр ансамбль дирекцияһынан.
Фестиваль 2012 йылдың 9 сентябренә тиклем дауам итәсәк. Программала – карнавалдар, цирк тамашаһы, театр һәм опера постановкалары, фильмдар күрһәтеү һәм музыканттарҙың гала-концерты.
Лондондан беҙҙең бейеүселәр Бразилияға оса, унда улар XII Халыҡ-ара фольклор фестивалендә ҡатнаша. Сара 6 августа Риу-Гранди-ду-Сул штатының баш ҡалаһында үтә.
— Фестивалдә Рәсәй һәм Башҡортостандың бейеү сәнғәтен күрһәтмәксебеҙ, — тип һөйләне ансамбль директоры Радик Шәрәфетдинов. – Бразилия халҡы рус, ҡалмыҡ һәм украин бейеүҙәрен күрәсәк. «Гөлнәзирә», «Ете ҡыҙ» һәм «Бесәнселәр» программаның кульминацияһы буласаҡ.
Бының менән сит илдәргә гастролдәр тамамланмай: 30-31 августа ансамбль Германияла Рәсәй йылын асыу тантанаһында ҡатнаша. Үҙенең программаһын коллектив Берлиндың Үҙәк майҙанында тәҡдим итәсәк.


text:
Фото:
Республиканың 70-тән ашыу аграр предприятиеһы «Алтын көҙ-2010»да ҡатнашасаҡ
Фото:
Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығында «Алтын көҙ — 2010» XII Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһенә әүҙем әҙерлек бара. Ул Мәскәүҙә 1 октябрҙән 11-енә тиклем барасаҡ.
Агросәнәғәт күргәҙмәһендә ҡатнашыуға республиканың 70-тән ашыу агросәнәғәт комплексы предприятиеһы заявка бирҙе лә инде. Улар араһында – «Бәләбәй һөт комбинаты», «Ҡарламан шәкәре», «Башспирт», «Алексеевка» совхозы дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре, «Серебряный снег», «Забарив-Агро» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре һәм башҡалар.
Башҡортостандан баш ҡалаға киң ассортиментта юғары сифатлы ауыл хужалығы продукцияһы: йәшелсә, емеш, кондитер һәм икмәк-булка изделиелары, һуттар, алкоголһеҙ эсемлектәр, һөт продукцияһы алып китәсәктәр.
Башҡортостандың тауар етештереүселәре күргәҙмәнең 13 конкурсында ҡатнашырға планлаштыра.


text:
Башҡортостан аграрийҙары Чехияла үткән Малсылыҡ буйынса милли күргәҙмәлә төбәктең инвестицион потенциалын күрһәтте
«Ауыл хужалығы буйынса консультация үҙәге» дәүләт учреждениеһы директоры Андрей Дубинин етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһы Чехия Республикаһының Брно ҡалаһында үткән LIVESTOCK-2011 малсылыҡ һәм ауыл хужалығы техникаһы буйынса милли күргәҙмәһенә барып ҡайтты.
LIVESTOCK-2011 малсылыҡ һәм ауыл хужалығы техникаһы буйынса милли күргәҙмәһе сиктәрендә «Башҡортостан Республикаһының Чехия Республикаһы менән хеҙмәттәшлегенең актуаль мәсьәләләре» түңәрәк өҫтәле үтте. Ауыл хужалығы министрлығының мәғлүмәте буйынса, унда Чехия Ауыл хужалығы министрлығының коммуникациялар һәм тикшеренеүҙәр бүлеге етәксеһе Эмених Вацек, Чехия Республикаһының Ауыл хужалығы палатаһының президент советнигы Ян Загорка, Аzet Чехия ауыл хужалығы һәм урман техникаһын әҙерләүселәр һәм етештереүселәр Ассоциацияһы секретариаты директоры Ян Бенджа, эре малсылыҡ компаниялары етәкселәре ҡатнашты.
Андрей Дубинин Башҡортостан ауыл хужалығы комплексының экспорт һәм инвестицион потенциалын презентацияланы. Презентация барышында инвестицион проекттарҙа Чехия яғынан әүҙем ҡатнашлығы мәсьәләләре ҡаралды. Доклад ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Осрашыу барышында эшлекле бәйләнештәр булдырылды.
Чехия Республикаһына визит барышында башҡорт делегацияһы һауын һәм һуғым малы, ҡош-ҡорт үрсетеү буынса фермер хужалыҡтарын күрҙе, MILTRA предприятиеһында сыр етештереү менән танышты.


text:
Өфөнән математика уҡытыусыһы Ҡазанға бөтә Рәсәй педагогик оҫталыҡ конкурсына юллана Фото: Андрей Старостин
Өфөнән математика уҡытыусыһы Ҡазанға бөтә Рәсәй педагогик оҫталыҡ конкурсына юллана
Өфөнән математика уҡытыусыһы Ҡазанға бөтә Рәсәй педагогик оҫталыҡ конкурсына юллана Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 23 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфөләге 58-се лицейҙың математика уҡытыусыһы Рима Ронжина «Йыл уҡытыусыһы-2015» бөтә Рәсәй конкурсының финалында ҡатнаша. Быйыл ул 24 сентябрҙән 3 октябргә тиклем Ҡазанда уҙа. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, йола буйынса бәйге бынан алдағы еңеүсенең тыуған төйәгендә үткәрелә. Былтыр ошо мәртәбәле исемгә Татарстан уҡытыусыһы лайыҡ булды.
Рима Ронжина — ҡала һәм республика педагогик оҫталыҡ конкурстары еңеүсеһе. Уның педагогик стажы — 21 йыл.
Ҡазанда үтәсәк бәйге хаҡында һөйләгәндә Рима Ронжина һәр кем еңеүгә өмөт итә тип билдәләне.
«Рәсәйҙең йыл уҡытыусыһы» — абруйлы һөнәри оҫталыҡ конкурсы. Һис шикһеҙ, мин уға әҙерләндем, шуға күрә барыһы ла яҡшы булыр тигән ышаныс бар», — тине Рима Ронжина.
Финалдың I һәм II турҙары Ҡазандың 177-се урта мәктәбендә уҙа. Конкурсанттар асыҡ дәрес үткәрәсәк. Атап әйткәндә, 26 сентябрҙә геометрия дәресендә Рима Ронжина һигеҙенсе класс уҡыусылары менән осраша. Шулай уҡ уҡытыусылар үҙҙәренең мәғариф проектын күрһәтәсәк, педагогик советта ҡатнашасаҡ һәм уҡытыусы-оҫта исеме өсөн көс һынашасаҡ.
Тәүге этап йомғаҡтары буйынса 77 конкурсант араһынан иң яҡшы 15 уҡытыусы һайлап алына.
4 октябрҙә Рәсәйҙең мәғариф һәм фән министры Дмитрий Ливанов ҡатнашлығында «мәғариф сәйәсмәндәренең түңәрәк өҫтәле» уҙғарыла. Унда «Йыл уҡытыусыһы-2015» исеменә дәғүә итеүсе Рәсәйҙең иң яҡшы биш уҡытыусыһы ғына ҡатнаша. Конкурс 5 октябрҙә, Уҡытыусылар көнөндә, Мәскәүҙең Дәүләт Кремль һарайында тамамлана. Абсолют еңеүсенең исеме шул көндө билдәле буласаҡ.


text:
Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамдарын билдәләй
25 март – Рәсәй Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнө. Был байрамды дәүләт байрамы булараҡ мәҙәниәт һәм сәнғәт, киноматография, китап нәшер итеү, полиграфия, киң мәғлүмәт сараларында мәшғүл булған бөтә ижади һөнәр кешеләре, йәмғиәттең рухи үҫешенә һәм илдең мәҙәни мираҫын популярлаштырыуға тос өлөш индереүселәр билдәләй.
Һөнәри байрам көнөндә Өфөнөң Ҡала мәҙәниәт һарайында мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә арналған тантаналы сара уҙасаҡ. Баш ҡала хакимиәтенең Мәҙәниәт һәм сәнғәт буйынса идаралығы хәбәр итеүенсә, Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнөн байрам итеү сиктәрендә тармаҡтың лайыҡлы хеҙмәткәрҙәрен ҡотлау, «Муниципаль мәҙәниәт учреждениеһының иң яҡшы хеҙмәткәре» почет билдәләре менән наградлау уҙасаҡ. Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә арналған концертта артистар, ҡаланың иң яҡшы коллективтары вәкилдәре сығыш яһаясаҡ.
Байрам 2007 йылда Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡарары буйынса ойошторолған.
Рәсәйҙә мәҙәниәт һәм сәнғәт менән бәйле башҡа байрамдар ҙа ҡаралған – Музейҙар көнө, Рәсәй матбуғаты көнө, Рәсәй киноһы көнө, Бөтә Рәсәй китапханалар көнө.
Бөгөн һөнәри байрамдарын мәҙәниәт һаҡлаусылары һәм уны барлыҡҡа килтереүселәре билдәләй – музейҙар һәм китапханалар хеҙмәткәрҙәре, театр һәм концерт ойошмалары эшмәкәрҙәре, мәҙәниәт йорто, ҡала һәм ауыл клубтары белгестәре, художество үҙешмәкәрлек коллективтары.


text:
Башҡортостанда иң сибәр студент ҡыҙҙы һайлаясаҡтар
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостанда студенттар араһында «Башҡортостан гүзәле-2015» II республика матурлыҡ конкурсы иғлан ителде. Бәйге Бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабы булып тора. Сараны «Мисс Башкортостан» модель агентлығы, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы ҡарамағындағы йәштәр палатаһы, Рәсәй йәштәре союзы ойоштора.
Ҡатнашыусыларға төп талаптар араһында — юғары йәки урта махсус уҡыу йортонда белем алыу. Ҡыҙҙарҙың йәше 16-нан 23-кә тиклем булырға тейеш, буйҙары мөһим түгел, тип хәбәр итте конкурс директоры һәм «Мисс Башкортостан» модель агентлығы етәксеһе Луиза Закирйәнова.
Ғаризалар «Бәйләнештә» селтәрендәге конкурс төркөмөндә ҡабул ителә. Кастинг 2 мартта Өфөнөң «Родина» кинотеатрында (Ленин урамы, 42) үтә. Киске сәғәт 7-лә башлана.
«Башҡортостан гүзәле-2015» конкурсының финалы 7 апрелдә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында уҙасаҡ һәм Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына бағышланасаҡ.


text:
Фото:
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ эше өсөн хәҙер Ирек Ялалов яуап бирәсәк
Фото:
Башҡортостандың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры итеп 9 ноябрҙә Ирек Ялалов тәғәйенләнде. Был турала Указға республика Президенты Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйҙы.
Ирек Ишмөхәмәт улы Ялалов 1961 йылдың 27 ғинуарында Өфөлә тыуған. Өфө нефть институтын һәм Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1983 йылда «Эре панелле йорттар төҙөү» тресы мастеры булып башлай. ВЛКСМ-дың Октябрь район комитетында һәм Өфө ҡалаһы КПСС-тың Октябрь район комитетында эшләй, «Востокстрой-2» предприятиеһы директоры урынбаҫары, «Востокстрой-7» директоры, «Совинком» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте вәкиллеге етәксеһе була.
Өфөнөң Октябрь районы хакимиәте башлығы урынбаҫары, ҡала Коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү идаралығы начальнигы, баш ҡала хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары вазифаларын биләй.
Ирек Ялалов Президенттың Рәхмәт хаты һәм Башҡортостандың Почет грамотаһы менән бүләкләнгән. Юридик фәндәр кандидаты.
Төбәк башлығы шулай уҡ Ғеман Әсәҙуллинды үҙ теләге менән торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры вазифаһынан бушатыу тураһында Указға ҡул ҡуйҙы.


text:
"Аҡбуҙат" - Эпос - Халыҡ ижады
- Подробности
- Родительская категория: Әҙәбиәт
- Опубликовано 11.10.2009 19:23
"АҠБУҘАТ" - Халыҡ ижады
Борон-борон заманда, атаһы үлгәс, әсәһе юғалғас, Һәүбән тигән бер бала биш-алты йәшендә етем ҡалған, ти. Ауыр эш эшләргә йәш булғас, өйҙән-өйгә йөрөп, йөҙ һыуын түгеп, һоранып тамаҡланып көн күргән, ти.
Көндәрҙән бер көндө ул яланға сығып киткән. Туғайҙағы шишмәне — күлдәй, әрмәнде тауышын — туйҙай, әттек, йыуа, ҡуҙғалаҡты һыйҙай күреп ҡыуанған. Бара торғас, ҡурай тауышы ишетеп, шаңлаған да шул яҡҡа, табан ыҡлаған, һаҙлыҡтар кисеп, үҙән буйлап Иҙелгә ҡарай атлаған, ти.
Ырғыҙ бейҙә һыйыр көткән Тарауыл ҡарттың янына барып сыҡҡан. Тарауыл ҡарт Һәүбәндән иҫәнлек-һаулыҡ, ил-һыу именлеген һорашҡан. Һәүбән атаһы үлгәндән башлап әсәһе ғәйеп булғанға хәтле үҙ тормошон энәһенән ебенә саҡлы һөйләп биргән, ти. Тарауыл ҡарт, Һәүбәндең һүҙен ишеткәс, бик ҡыҙғанған, тәрән итеп көрһөнөп ҡуйған, ти.
“Үҙ көнөм дә ауыр, балам, һеҙҙәйҙәрҙе күрһәм, бигерәк йөрәгем һыҙлап китә шул, — тигән. Оҙаҡ уйлап ултырған да һунар ҡорамалдарын йүнәтә башлаған, ти. — Балам, бынау күлгә барып әйләнәйек әле булмаһа, берәй суртан мәскәүләп булмаҫмы икән, — тигән дә, бер ҡулына мәскәүен, икенсе ҡулына һыҙмаһын тотоп, Һәүбәнде эйәртеп алып киткән, ти. Юлда барғанда Тарауыл ҡарт Һәүбәнгә үҙенең хәлен һөйләп барған. — Балам, бейҙең бисәһе һаран, көн буйына ашап-эсергә бер тәгәс ҡатыҡ, бер баш ҡорот ҡына биреп ебәрә, уның менән тамаҡ аҫрауы ҡыйын. Бына ошолай йөрөп, һыҙмам менән ҡош атам, мәскәү менән суртан мәскәүләйем. Кис ҡайтып киткәндә, ҡармаҡтарымды әрмәнде менән емләп, йәйенгә ултыртып китәм. Шулай итеп тамаҡланмаһаң, йән аҫрауы ҡыйын, балам”, — тигән.
Һәүбән, Тарауыл ҡарт артынан эйәреп барғанда, ҡарттың ҡулындағы ҡорамалдарына ҡарай-ҡарай ҡыҙығып:
— Олатай, ошондай һыҙмам булһа, мин дә ҡош атырға өйрәнер инем, юҡ бит. Ҡош атып алһам, асҡа ҡаңғырып та йөрөмәҫ инем, — тип әйткән, ти.
Тарауыл уға: “Шулай булыр ине шул”, — тигән дә бик оҙаҡ өндәшмәй барған. Ҡулындағы һыҙмаһы Һәүбәндең атаһыныҡы булғанға, бала берәй нәмә уйлап әйтмәнеме икән, тип шикләнгәндәй булған.
— Балам, атайың бахыр бик һәйбәт һунарсы, мәргән кеше ине. Уның бик матур һыҙмаһы була торғайны, хәҙер ҡалмағандыр шул, — тип әйткән, ти. Һәүбән:
— Шулай, уның һыҙмаһы булған шул. “Атайың үлгәс, кәфенлек алырға бер нәмәһе лә булманы, шунан әсәйең бахыр атайыңдың һыҙмаһын биреп, кәфенлек алды” тип һөйләйҙәр, — тигәс, Тарауыл ҡарт күҙ йәштәрен һөрткән дә:
— Кәфенлеге булмағас, үҙенең иҫке-моҫҡоһо менән ураштырып ҡына ҡуйһа ла арыу булыр ине лә бит, әҙәм рәтле итеп күмәйем, тигәндер инде. Нисек итһен, күп йылдар буйы бергә ғүмер иткән юлдашы бит, — тигән. Һәүбән:
— Ай олатай, әле һин уны һөйләйһең, булғаны булған инде, атайым үлгәс, уның етеһен, ҡырҡын уҡытырға бер нәмәһе лә булмағас, әсәйем зарланып ил араһына эҙләнеп сығып киткән, шул китеүҙән ҡайтмай ғәйеп булған, тип һөйләйҙәр. Мин, ул саҡта бәләкәй булғас, асығын белмәйем. Әсәйем ғәйеп булған инде, атайымдың һыҙмаһы ғына булһа ла, былай ҡаңғырып йөрөмәҫ инем, ҡош-маҙар атырға өйрәнер инем, — тигән һүҙҙәрҙе әйткәс, Тарауыл ҡарт бик оҙаҡ бер һүҙ ҙә әйтмәй, уйлап барған, ти. Шунан ҡапыл, бер нәмә уйлаған кешеләй, туҡтаған да:
— Балам, йәшем алтмышҡа етте. Йәшәгән саҡлы йәшәмәм инде. Һин йәш бала әле, ҡаңғырып йөрөмә. Мә, был һыҙманы һиңә бирәйем, бер ҡомартҡы итеп тоторһоң. Кемдән алғаныңды берәүгә лә әйтмә, бындай һыҙма Уралда юҡ, — тип ҡулындағы һыҙманы Һәүбәнгә биргән. Һәүбән ҡыуанысынан ни эшләргә лә белмәгән. Тарауыл ҡартҡа рәхмәттәр әйткән, ти. Былар суртан мәскәүләп, уны бешереп тамаҡланып, бергә ятып ял иткәндәр. Көн кискә һарҡҡас, бер-береһе менән һаубуллашып, икеһе ике яҡҡа киткән.
Һәүбән, йыл, ай, көн һанап үҫеп, ун ете-ун һигеҙ йәшкә етеп, һыҙма менән һунарға йөрөй башлаған.
Берҙән-бер көн күл яғалап барғанда, бер алтын өйрәк йөҙөп йөрөгәнен күргән, уны-быны абайлап тормаған, тоҫҡай һалып атып йыҡҡан да йөҙөп барып өйрәкте күл ситенә яҡынлата ғына башлаған икән, теге алтын өйрәк ҡапыл телгә килеп, һөйләй башлаған. Шунда был алтын өйрәк:
Егет, атҡан һунарың
Өйрәк түгел, белһәң һин,
Күлдә йөҙөп уйнаған,
Данлы Шүлгән батшаның
Йәндәй күргән ҡыҙы мин.
Ай егетем, егетем,
Мине күлдән алма һин,
Төйәгемдән айырып,
Күлгә ҡайғы һалма һин!
Ни һораһаң, бирәйем,
Изге теләк теләйем,
Өйөр-өйөр мал тиһәң,
Барын һиңә бирәйем, —
тигән һүҙҙәрҙе әйтеп, Һәүбәнгә ялбарған, ти. Һәүбән, был һүҙҙәрҙе ишеткәс, аяҡларлыҡ ергә саҡлы йөҙөп алып килгән дә туҡтаған, аптырап, ни әйтергә белмәй торған. Өйрәк һаман шул һүҙен ҡабатлағас, Һәүбән уны һыуҙан сығармай ғына, үҙенең хәлен әйтә башлаған:
Атам, әсәм ғүмергә
Көн иткәндәр тарлыҡта,
Мин үҫкәнмен аслыҡта.
Икеһе лә юҡ хәҙер
Етем ҡалдым йәшлектә;
Морон терәр ер булмай,
Буй үҫтерҙем хурлыҡта.
Бөгөн тәүге һунарҙа
Юлыҡтым мин монарға,
Шулай ҙа мин ебәрмәм,
Теләһәң дә сумырға.
Өйрәк уға былай тип яуап ҡайтарған, ти:
Ирәмәлдәй һарайға
Алтын таштар тултырған;
Төрлө төҫтә йылҡылар,
Өйөр-өйөр көттөргән;
Бер ынтылып өргәндә,
Тау-таш, ерҙе онтаған,
Ҡылыс киҫмәҫ муйынлы
Батырҙарҙы туплаған;
Бар байлыҡҡа торорлоҡ,
Тарҙа серҙәш булырлыҡ
Аҡ батша атайымдың
Һөйөп менгән аты бар,
Йылҡы малдың ҡото бар:
Ут юҡта ул ут бирер,
Һыу юҡта ул һыу бирер,
Осһоҙ-ҡырыйһыҙ диңгеҙҙән
Осоп сығыр ҡош булыр;
Ялы ап-аҡ ебәктәй,
Төҫө талғыр буҙ ғына,
Йомро ғына тояҡты
Баҫып тора беҙ генә;
Ҡамыш ҡолаҡ, баҡыр күҙ,
Бәбәге лә аҡ ҡына;
Мундаһы бейек, тар бөйөр,
Суртан тәнле, ныҡ ҡына;
Ҡарсыға морон, киң танау,
Ҡуш аҙаулы, һоҫа теш,
Осло эйәк, ас яңаҡ,
Ҡуш урайлы, шеш ҡолаҡ, —
Шул Буҙ атты бирәйем,
Уралыңда — һин үҙең,
Һыу илемдә мин үҙем
Бәхетле ғүмер итәйем.
Һәүбән, был һүҙҙәрҙе ишеткәс, өйрәккә:
Тәмле һүҙгә алданып,
Ҡыу баш ҡалдым донъяла.
Бирер малың янда юҡ,
Һүҙең менән алдама, —
тигән икән, өйрәк уға бынау һүҙҙәрҙе әйткән, ти:
Батша ҡыҙы үҙем мин;
Һине алдап тораммы?
Донъя малын ҡыҙғанып,
Ергә сығып үләмме?
Был күл минең һарайым,
Көн дә ҡоштай ҡойонам;
Ер ҡояшы сыҡҡанда,
Йөҙөп, уйнап ҡыуанам.
Егет, мине алһаң да,
Ергә сыҡһам, мин үләм;
Өйгә алып ҡайтһаң да,
Бер ҡабымлыҡ ит булмам.
Егет, һиңә ике һүҙ,
Һайлап береһен алырһың,
Берен дә һайлай белмәһәң,
Алйот булып ҡалырһың.
Егет, мине ебәр ҙә
Бер ҡарамай алға кит!
Бөтә төҫтән өйәрләп
Йылҡы сығыр, шуны көт!
Һауымы еткән һыйырҙар
Мөзөлдәп сығыр быҙауһыҙ,
Алпанлап баҫыр ҡуйҙары
Мөңрәп сығыр ҡуҙыһыҙ;
Күл шаулатып, күл ярып,
Ерҙә дауыл ҡуптарып,
Аҡбуҙ сығыр — мал ҡото,
Бөтә малдан һуң ҡалып, —
Сабыр итеп шуны көт.
Маңлайынан һыйпаһаң,
Телгә килеп һөйләр ул,
Ни теләһәң, барын да
Һис ҡарыуһыҙ эшләр ул.
Алтынлаған эйәрҙең
Ҡашына ҡамсы эленгән,
Болғар күндән матурлап,
Башына йүгән кейелгән.
Ҡумы, айылы — барыһы
Бергә ҡушып тегелгән,
Мәңге унан алмаҫҡа
Беркетелеп ҡуйылған.
Утлар булһа йәш үлән,
Башы һуҡҡан яғына,
Һорап тормаҫ, китер ул;
Бер бөртөктән ҡыл үртәп
Саҡырғанда, килер ул.
Бөтә малың бөтһә лә,
Буҙ ат ҡалыр яныңда,
Юлдаш булыр юлыңда,
Батыр булыр яуыңда.
Ебәр, егет, китәйем,
Барына әмер итәйем;
Һыу илендә мин, һылыу,
Рәхәт ғүмер итәйем.
Һәүбән шунан өйрәккә былай тигән, ти:
Һылыу, һүҙең тыңланым,
Мин дә бер уй уйланым:
Икәү китәйек алга беҙ, —
Мал килерен күрәйем,
һыуһыҙ үләмен, тиһәң,
Сарыҡҡа һыу ҡояйым,
Үҙеңде көнгә тейҙермәй,
Шул сарыҡҡа һалайым;
Әйткән һүҙең тап булһа,
һине азат ҡылайым;
Һин дә ирәүән ит, тип
Теләк теләп ҡалайым.
Шул ваҡытта Һәүбәнгә өйрәк ошо һүҙҙәрҙе әйткән, ти:
Мин күлемә суммаҫтан,
Малдар сыҡмаҫ далаға,
Саҡырыуға килмәҫтәр,
Һөйләп бирмәй атама.
Мине алып һин, егет,
Һис тә мандый алмаҫһың:
Күгәрсен туны кеймәгәс,
Мине төндә күрмәҫһең;
Йәр тип мине һөйөргә
Ҡуйыныңда тапмаҫһың.
Ергә сығып ҡыуарһам,
Мине һылыу тимәҫһең...
Ер егете ер һөйөр:
Тәне ерҙән яралған;
Һыу ҡыҙының бар ере
Нурҙан, уттан яралған.
Ҡояш һине йылытыр,
Мине майҙай иретер,
Минән аҡҡан бер тамсы
Илең ыуҙай ҡоротор.
Өйрәктән был һүҙҙәрҙе ишеткәс, Һәүбән ышанған да өйрәкте ебәргән. Үҙе артына ҡарамай, өйрәк өйрәткәнсә, алға атлап киткән. Бер аҙ киткәс тә, йылҡы сырҡыраған, ҡуй-һарыҡ баҡырған, һыйыр мөңрәгән тауыштар ишетелә башлаған. Бына бер саҡ ел-дауыл ҡубып киткән. Һәүбән алға атлай ҙа алмай башлаған, аптыраған, ни эшләргә лә белмәгән. Ахыры, түҙмәгән, артына әйләнеп ҡараған. Ҡараһа, ни күҙе менән күрһен: ер ҡаплап мал сыҡҡан. Ә теге Аҡбуҙаттың күлдән саҡ муйыны ғына сығып килгән мәле икән. Һәүбәндең артына ҡарағанын күргәс тә, Аҡбуҙат күлгә кире сумған, Аҡбуҙаттың кире сумғанын күргәс, теге малдар, бер-береһен тапарҙай булып өркөшөп, береһе лә ҡалмай, Аҡбуҙат артынан күлгә сумышып бөткәндәр ҙә ҡуйғандар, ти.
Ел-дауыл туҡтаған. Һәүбән үҙ күҙенә үҙе ышанмай аптырап, ни эшләргә белмәй уйлап торған, ти. Күл ситенә лә барып ҡараған, унда ла нам-нәшан юҡ, тып-тын, ти. Ултырып уйлаған-уйлаған да мәхрүм булып ҡайтып киткән. Йәйләүгә ҡайтһа, бөтә тирмә аҡтарылып бөткән, бала-саға, ҡарт- ҡоро, әбей-һәбей, бисә-сәсә, ҡыҙ-ҡырҡын, — барыһы ла бергә йыйылып, аптырашып һөйләшеп торалар, ти. Улар янына, таяғын таянып, оҙон сыбыртҡыһын яурынына һалып, Тарауыл ҡарт килеп еткән. Уның, ауылда аҙған-туҙған малын һорашып: “Бынау һеҙҙең сиктәрәк мал көтә инем. Ғәрәсәт дауыл сығып китте лә, малдар ҙа, үҙем дә ҡайҙа баҫып торғанды, ҡайҙа барып бәрелгәнде белмәй,
тарҡалышын бөттөк. Бына шул аҙған-туҙған малдарымды эҙләп, һеҙҙең йәйләүгә килеп сыҡтым әле”, — тип һөйләп торған сағында ғына, Һәүбән дә килеп өлгөргән, ти. Һәүбән, ҡарт-ҡороларҙың һүҙҙәренә ҡолаҡ һалып тыңлап торған да һүҙ ыңғайында Тарауыл ҡарттан:
— Олатай, был ниндәй күҙ күрмәгән, ҡолаҡ ишетмәгән дауыл булды һуң? — тип һораған. Тарауыл ҡарт уға:
— Ай, ҡусты, бының сере бик күп. Бындай дауыл беҙҙең быуында булғаны юҡ. Олатайҙар һөйләүе буйынса, хәтерҙә ҡалғаны ғына бар. Улар ошолай һөйләй торғайны: борон-борон заманда бөтә донъяны www.bashqort.com һыу баҫҡан, беҙҙең олатайҙар булмаған, Урал тауы сыҡмаған, был тирәлә дүрт аяҡлы йән эйәһе йөрөмәгән, тик дейеүҙәр йәшәгән, һыу батшаһы ғына баш булған саҡта, Урал тигән батыр килеп яу асҡан. Уның Аҡбуҙ толпары юлынан Урал тауы бар булған. Дейеүҙәрҙе ҡырған урында һыу ҡороп, сағылдар ҡалҡҡан. Һыу батшаһы, еңелә башлағас, төпһөҙ, ялдым-ятыу урынды эҙләп, бына ошо һеҙҙең яндағы күлгә сумған. Ул күлдең төбө юҡ, ер аҫтындағы даръяға тоташҡан. Шуға Урал батыр һыу батшаһын тота алмаған. Ул һыу батшаһы Шүлгән исемле булған. Шуға был күлде Шүлгәнкүл тип атағандар. Урал батыр үлгәс, Шүлгән батша уның Аҡбуҙатын урлатҡан. Урал батырҙың улдары ла үлеп бөткәс, һыу батшаһы Аҡбуҙатты менеп миҙгел- миҙгел Урал буйына сығып әйләнә торған булған. Аҡбуҙат күлдән сыҡҡанда, үҙ батырҙарын иҫенә төшөрөп, елкенеп ҡанаттарын ҡаҡһа, шул ҡанат еленән тау-таш ҡолатыр дауыл ҡуба, бер нәмә ҡалмай аҫты-өҫкә әйләнә, тип һөйләй торғайнылар. Был дауылды мин шулай түгелме икән тип уйлайым, — тип әйткән, ти.
Һәүбән һыу ҡыҙының һүҙе ысын икәненә ышанған. Тарауыл ҡартҡа ла, бүтән берәүгә лә күргәнен һөйләмәгән, ҡулынан килмәгән көйөнсә дауыл ҡуптарып йөрөй, тип асыуланырҙар, тип уйлаған.
Тарауыл ҡарт, һөйләшеп бөтөп үҙ юлына китә башлағас, Һәүбән уны туҡтатҡан да:
— Олатай, һин кем булаһың? — тип һораған. Тарауыл ҡарт үҙенең кем икәнен һөйләп биргәс, Һәүбән, иҫенә төшөрә һалып:
— Олатай, һин мине таныйһыңмы? — тип һораған. Тарауыл ҡарт, Һәүбәндең буй-һынына, төҫ-башына ҡарап, баштан-аяҡ күҙен йөрөткән дә:
— Юҡ, ҡустым, бер ҙә сырамыта алмайым шул. Күҙем ҡайтҡан, күҙем! — тип көрһөнөп ҡуйған. Унан: “Ҡустым, былай булғас, танып китәйем инде, һин кем балаһы булаһың, төҫ-башыңа ҡарағанда, ир-егет һымаҡ күренәһең. Сура батырҙың берәй ярсығы түгелме?” — тип һораған, Һәүбән шунда ҡарттың һыҙма биргәндәренә саҡлы барыһын да һөйләп биргәс, Тарауыл Һәүбәнде ҡосаҡлап алған да:
— Ай ҡустым, Сура батыр арыҫлан ине, ул барҙа, был һыу батшаһы ер өҫтөнә сығып аяҡ баҫа алмай ине. Улым, мин биргән һыҙма бармы әле? — тигән. Һәүбән:
— Бар, олатай, уны йәндән артыҡ аҫрайым, бына ул һыҙма! — тип ҡулындағы һыҙмаһын күрһәткәс, Тарауыл ҡарт, һыҙманы ҡулына алып, тотоп ҡарап торған да үпкән, ти. Шунан Һәүбәнгә һыҙманы кире биреп:
— Ҡустым, быны биргәндә, һин бала инең, мин бының серен әйтмәнем. Был һыҙма — атайыңдың һыҙмаһы. Был һыҙма — Урал батыр балаларынан ҡалған ҡомартҡы. Һыу батшаһы ошо һыҙманан ғына ҡурҡа. Ныҡ һаҡла, берәүгә лә әйтмә, — тип үҙ уйҙарын һөйләп бөткән дә үҙ юлына киткән. Һәүбән алтын өйрәк тураһында уға һөйләмәгән, ти.
Һәүбән алтын өйрәкте аңдып күп йөрөгән. Айҙар, йылдар үткән, Һәүбән күл ситендә ҡунып һағалап та ҡараған, һис осрата алмаған. Бүтән ҡош- йәнлектән күп һунарҙар алған. Тарауыл ҡартҡа шыбаға сығарып биргән, уның янына барып та йөрөгән, һаман да алтын өйрәкте һөйләмәгән.
Көндәрҙән бер көн Һәүбән, Тарауыл янына барғас, һүҙҙән һүҙ сыҡҡанда, ҡарттан күл батшаһы тураһында һөйләүен һораған. Тарауыл ҡарт:
— Ул батшаның сығып-нитеп йөрөгәнен күргән кешене белмәйем. Бер саҡ мин күл ситендә йөрөгәндә, бер ҡатын осраны. Шул ҡатын: “Бынау күлдә бер алтын өйрәк йөрөйсө, ул ниндәй өйрәк икән?” — тигәс, икәүләп күл ситенә бара һалып ҡараныҡ. Беҙҙе күргәс тә, теге өйрәк күлгә сума һалып юғалды. Мин ҡабат ҡараштырғылаһам да, ул өйрәкте һис күрә алманым. Тағы бер осрағанымда теге ҡатын: “Һинең менән мине күргәндән бирле теге өйрәк сыҡмай. Нисә айҙар буйы абайланым, гел, айҙың ун дүрте етһә, төндә күгәрсен төҫлө булып сығалар ҙа, супырлатып, көлөшә-көлөшә һыу инәләр,— ен ҡыҙҙары, ахырыһы”, — тип һөйләне. Борон да шулай тип һөйләй торғайнылар, — тип һөйләгән, Һәүбән:
— Ул ниндәй ҡатын икән? — тигәс, Тарауыл ҡарт:
— Мәсем хандың бала ҡараусыһы инем, ҡыҙы ошо күлгә һыу инә килгәндә, күҙ-ҡолаҡ булырға килгәйнем. Шул хандың ҡыҙы күҙ менән ҡаш араһында ғәйеп булды. Шуға хан, ҡыҙымды тапмай ҡайтма, тапмаһаң, күл ситендә асҡа үл, бер ергә лә китмә, тип ҡалдырҙы. Шунан бирле асҡа ҡаңғырып йөрөйөм, — тип ҡанлы күҙ йәше менән һөйләп, илай торғайны ул ҡатын. Хәҙер уға күп йылдар булды инде, — тип барыһын да һөйләп биргән.
Һәүбән Тарауыл ҡарттың һөйләгән һүҙҙәрен барыһын да эсенә алып ҡына торған да, унан айырылғас, айҙың ун дүртенсе кисен көтөп йөрөгән. Айҙың ун дүртенсе кисе еткәс, күл ситенә барған. Төн аяҙ, тымыҡ, шылт иткән нәмә лә юҡ. Бер аҙ һағалап ятһа, бына күлдең бер яҡ ситендәрәк супырлап һыу ингән тауыш ҡолағына салынған. Һәүбән ер ҡырлап ҡына шыуышып ҡараһа, өйрәк түгел, алтын тәхет өҫтөндә алтын сәстәрен һалындырып бер ҡыҙ сәс тарап ултыра, уның тирәһендә аҡ күгәрсендәр уйнап йөрөй, ти. Һәүбән янлап ҡына барған да һиҙҙермәй генә теге ҡыҙҙың сәсенән урап тотҡан, ҡыҙ һиҫкәнеп киткән. Теге күгәрсендәр осоп киткән, ти. Һәүбән, ҡыҙҙың сәсен ебәрмәйенсә:
Һылыу төҫөн алышҡан:
Өйрәк түгел, ҡыҙ икән, —
тип әйткән.
Был ҡыҙ баяғы һыу батшаһының ҡыҙы икән. Шунда ул ҡыҙ Һәүбәнгә:
Мине ҡайҙан тап иттең
Төн уртаһы сағында?
Нисә ҡараусым бар бит,
Ҡарап тора янымда!
Егет, ебәр сәсемде
Бүлдермә һин эшемде!
Күгәрсендәр киттеләр,
Илгә хәбәр иттеләр,
Атам белһә эшеңде,
Һис аямаҫ башыңды! —
тип әйткән.
Һәүбән ҡыҙға:
Һылыу, әйтсе атыңды,
Бер һөйләрмен дан итеп,
Йә булмаһа ҡайтайыҡ,
Бергә торайыҡ көн итеп! —
тигән икән, ҡыҙ уға:
Егеткәйем, шаулама,
Атым һорап даулама,
Хатта мине күргәнде
Илгә ҡайтып һөйләмә!
Егет, һиңә тиң булмам,
Мине алырға уйлама:
Нурҙан тыуған тоҡоммон, —
Ерҙә йөрөп хурлама.
Ер улына тиң булмаҫ
Нурҙан тыуған ҡыҙ бала;
Һарайҙа үҫкән ҡыҙҙар ҙа
Мөлхәтһенмәҫ далала.
Егет, һүҙең оҙайтма,
Атам килһә, яу һалыр;
Илең туҙандан ҡалыр,
Тоҡомоңдо юҡ ҡылыр, —
тип әйткән.
Быны ишеткәс, Һәүбән ҡыҙға былай тигән:
Һине эҙләп күп йөрөнөм,
Ай тыуғандарын көтөп.
Инде, һылыу, ебәрмәм,
Илаһаң да ут йотоп.
Егет тигән дәүеремдә
Күңелем һис ниҙән ҡурҡмаҫ,
Батыр егет йөрәге
Ҡоро ҡапаҡтан өркмәҫ,
Яу асһа ла атайың,
Тайшанмаҫҡа уйым бар.
Яңғыҙлатмаҫ үҙемде
Урал тигән илем бар.
Егет был һүҙҙәрҙе әйткәс, ҡыҙ уйға ҡалған. “Атам данын әйткәс тә, ҡурҡманы, был ниндәй егет икән”, — тип уйлаған. Шунан ул Һәүбәнгә бынау һүҙҙәрҙе әйткән, ти:
Егет, батырмын тиеп,
Тау ярырҙай һөйләйһең;
Атам илен һаҡлаған
Дейеүҙәрҙе белмәйһең.
Теге мәлде үҙеңә
Йылҡы малы әйҙәнем,
Йылҡы менән китергә
Аҡбуҙатты димләнем.
Йылҡы сыҡҡан сырҡырап,
Һыйыр, һарыҡ мөңрәп,
Бары бергә ҡушылып,
Хан малындай эркелеп.
Улар артынса ажғырып,
Шүлгән күлен яғалап,
Аҡбуҙат та атлыҡҡан,
Ғәйрәт сәсеп, баҫмалап.
Күлде ярып, елкенгән,
Һине күрергә ынтылған;
Ғәйрәтенең еленән
Урал тауы һелкенгән.
Түҙә алмай, батыры
Ҡолап төшкәс һыртынан,
Аҡбуҙат та, ғәрләнеп,
Кире ҡайтҡан йортона.
Шулай толпар ат менгән,
Дейеү-пәрейҙе йыйған,
Һыу йәненең барыһын
Үҙ ҡулында туплаған,
Шүлгән күле батшаға
Кем булаһың уҡталған?
- Назад
- Вперёд >>


text:
Рөстәм Хәмитов: «Дәүләт әһәмиәтендәге бурыс – эшсән халыҡтың һаулығын һаҡлау»
9 июндә Мәскәү өлкәһенең Серпухов районында Рөстәм Хәмитов Дмитрий Медведев рәйеслегендәге һаулыҡ һаҡлау мәсьәләләре буйынса Рәсәй Хөкүмәте комиссияһы ултырышында ҡатнашты. Рәсәй Хөкүмәте Премьер-министры айырыуса иғтибарын профессиональ ҡыйыулыҡ идара итеү системаһын индереү кәрәклегенә йүнәлтте, шулай уҡ предприятиеларҙа хеҙмәт шарттары рейтингын төҙөргә тәҡдим итте. Был эшкә йәмәғәт ойошмалары ла (Рәсәй сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар союзы, «Опора России»), профсоюздар ҙа ҡушыла алыр ине, тине Дмитрий Медведев. Бынан тыш, ултырышта һүҙ профилактик эштәрҙе көсәйтеү тураһында барҙы, атап әйткәндә диспансеризациялау тураһында, күпселек осраҡта ул формаль уҙғарыла.
«Башҡортостан Республикаһында эшсәндәрҙең хеҙмәтен һәм һаулығын һаҡлау буйынса саралар тураһында» доклад менән сығыш яһаған Рөстәм Хәмитов төбәктә бер нисә республика программаһы ҡабул ителеүҙе билдәләне. Шул иҫәптән «Хеҙмәт шарттарын һәм һағын яҡшыртыу».
— Беҙҙә, моғайын, Рәсәй Федерацияһында беренсе булып 2025 йылға тиклемге осорға «Лайыҡлы хеҙмәт» программаһы ҡабул ителгән. Ул республика халҡының табыштарын бүлеүҙе һәм мохтажлығын кәметеү маҡсатында әҙерләнгән, адреслы социаль ярҙам күрһәтеү системаһын үҫтереүгә арналған. Маҡсатлы күрһәткестәргә эйә. Атап әйткәндә, хеҙмәт һағына сығымдар кимәле эш биреүселәрҙең ун процентҡа артырға, зыян күргән кешеләрҙең иҫәбе ун процентҡа кәмергә тейеш – был һандар өҫтөндә әле эш дауам итә. Республика маҡсатлы программа проекты бар – ул әле ҡабул итеү стадияһында – 2015-2019 йылдарға «Эшләгән халыҡтың һаулығы».
Сығыштың тулы стенограммаһы республика башлығының рәсми сайтында бирелгән.