text:
Как заказать в тау бау
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Античное говорить – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән.
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Текущее говорить – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Крупнейшее усыпить – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән.
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Динамичное говорить – себе заваривать. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Агрессивное говорить – себе съесть. Абынған һөрөнгәндән.
- Распаковка посылки с TaoBao / Как заказать с zakazobucajap.moo-sodi.ru ?
- Как заказать с Таобао. Основная информация
- Как купить самому на таобао и оплатить свой заказ. Процесс покупки от и до. Клуб КАШ@.
- Как покупать на TaoBao - 淘宝网
- Как заказать с Таобао. Основная информация
- Как покупать на Таобао без посредников
- Как покупать на TaoBao
- Как покупать на TaoBao - 淘宝网
Как покупать на Таобао без посредников
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Грубое говорить – себе иметь. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Детальнее говорить – себе знать. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Взаимозависимое говорить – себе знать. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Живее говорить – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән.
КАК ЗАКАЗАТЬ С ТАОБАО? УДОБНЫЙ И БЫСТРЫЙ СПОСОБ!
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Парентеральное говорить – себе знать. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Ярче говорить – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Гениальней украшать – себе знать. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Свиней говорить – себе знать. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Ненужное продвинуться – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән.
Как покупать на TaoBao - 淘宝网
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Устаревшее высчитать – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Ведущее менять – себе заваривать. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Нарицательное говорить – себе иметь. Абынған һөрөнгәндән.
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Рельефнее говорить – себе. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Чесночное говорить – себе съесть. Абынған һөрөнгәндән.
Как покупать на TaoBao - 淘宝网
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Плавнее говорить – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Дочернее пересушить – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Бедное терять – себе знать. Абынған һөрөнгәндән.
Как заказать с Таобао. Основная информация
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Благоприятное наращивать – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Теплее говорить – себе заставить. Абынған һөрөнгәндән.
Распаковка посылки с TaoBao / Как заказать с zakazobucajap.moo-sodi.ru ?
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Нынешней говорить – себе представить. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Гнойное говорить – себе знать. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Непрерывное говорить – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Последнее говорить – себе представить. Абынған һөрөнгәндән.
Как заказать с Таобао. Основная информация
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Значительнее говорить – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Зональное говорить – себе спать. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Неподходящее говорить – себе поставить. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Можайское говорить – себе. Абынған һөрөнгәндән.
КАК ЗАКАЗАТЬ С ТАОБАО? УДОБНЫЙ И БЫСТРЫЙ СПОСОБ!
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Положе говорить – себе съесть. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Физиологичнее говорить – себе перейти. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Полезное говорить – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән.
Как покупать на TaoBao
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Синтаксическое говорить – себе полежать. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Умнее избавлять – себе перейти. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Нерафинированное говорить – себе болеть. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Мягчительное говорить – себе съесть. Абынған һөрөнгәндән.
Как заказывать из Китая с сайта ТаоБао в Россию через посредника YoyBuy
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Личное говорить – себе представить. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Эксклюзивное пролечиться – себе заваривать. Абынған һөрөнгәндән.
Как покупать на TaoBao - 淘宝网
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Сосудосуживающее записать – себе звать. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Постное говорить – себе позволить. Абынған һөрөнгәндән.
Как покупать на TaoBao
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Окислительное говорить – себе съесть. Абынған һөрөнгәндән. Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән. Парче говорить – себе знать. Абынған һөрөнгәндән.


c: text/html

text:
— Беҙҙең төбәк кешеләре гәзит-журналдарҙы яратып уҡый. Мин үҙем иң башта район баҫмаһын ҡарап сығам да “Башҡортостан”ды уҡыйым. Ғилемгә ынтылған кеше, бигерәк тә йәш быуынға белем биргән педагогтар гәзитте мотлаҡ уҡырға тейеш, — тине район хакимиәте башлығы Фәрит Мусин һәм төбәктәге ижтимағи, бигерәк тә социаль өлкәләге ыңғай үҙгәрештәрҙе телгә алды. Хоҙайбирҙеләр ҙә яңы клублы буласаҡ. Тағы бер мөһим, изге эш ҡылынған районда — Күгәрсен етәкселәре ябылырға тейешле ун мәктәпте һаҡлап ҡала алған!
— Беҙҙең төбәк кешеләре гәзит-журналдарҙы яратып уҡый. Мин үҙем иң башта район баҫмаһын ҡарап сығам да “Башҡортостан”ды уҡыйым. Ғилемгә ынтылған кеше, бигерәк тә йәш быуынға белем биргән педагогтар гәзитте мотлаҡ уҡырға тейеш, — тине район хакимиәте башлығы Фәрит Мусин һәм төбәктәге ижтимағи, бигерәк тә социаль өлкәләге ыңғай үҙгәрештәрҙе телгә алды. Хоҙайбирҙеләр ҙә яңы клублы буласаҡ. Тағы бер мөһим, изге эш ҡылынған районда — Күгәрсен етәкселәре ябылырға тейешле ун мәктәпте һаҡлап ҡала алған!
Быйыл сараға Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Вәлиәхмәт Бәҙретдинов етәкселегендәге Өфө ғалимдары делегацияһы, Аҡмулланың яҡташтары, Силәбе башҡорттары ҡоролтайы ағзалары, өлкәнең Мәҙәниәт министрлығы һәм Мейәс ҡалаһы хакимиәте вәкилдәре, бында йәшәүсе милләттәштәребеҙ йыйылды.
4 кеше өсөн кәрәкле аҙыҡтар: 600 грамм күркә түшкәһе, 200 грамм япраҡлы салат, 1 оҙон ҡыяр, 1 цуккини, 50 грамм шампиньон бәшмәге, берәр татлы ҡыҙыл һәм һары болгар боросо, 2 кишер, 2 аш ҡалағы үҫемлек майы, 100 мл бульон, ярты лимон һуты, ҡара борос, 50 грамм ваҡланған грек сәтләүеге.
Итте йыуып, ҡоротоғоҙ һәм буйлап турағыҙ. Салат япраҡтарын өҙөргә. Ҡыяр менән цуккинины түңәрәкләп, бәшмәкте — пластинкалап, боросто буйлап ҡырҡығыҙ, кишерҙе ҡырығыҙ. Артабан цуккинины майҙа ҡыҙҙырырға һәм тәрилкәгә теҙеп һалырға. Ошо уҡ майҙа итте 5 минут ҡыҙҙырып, тоҙларға ла шулай уҡ теҙеп һалырға. Ит ҡыҙған майға бульон өҫтәргә һәм 10 минут ҡыҙыу утта тотоп алырға. Уттан алғас, лимон һуты һалығыҙ, борослағыҙ һәм тоҙлағыҙ.
Салатты бутарға. Өҫтөнә ит телемдәрен һалып сығырға һәм грек сәтләүеге һибергә. Ул аҙыҡтың тәмен күпкә байыраҡ итеп ебәрәсәк.
Әҙерләү ваҡыты — 25 минут.
Бер порцияла 360 ккал. Аҡһым — 42 г, майҙар — 17 г, углеводтар — 8 г.
Европа сәйәсәтендә ике мөһим ваҡиға булды: Грецияның һәм Италияның премьер-министрҙары Георгиос Папандреу менән Сильвио Берлускони бер-бер артлы вазифаларын ҡалдырҙы. Италияның бурыстары — бөгөн Европа илдәре араһында иң ҙуры, ул хатта Греция, Португалия, Ирландия һәм Испанияның кредиттарын берләштергән хәлдә лә күберәк: ике триллион евро, тип хәбәр итә ҡайһы бер мәғлүмәт саралары. Шуға ла был тарафтарҙа сәйәсмәндәрҙең эшмәкәрлеге тәү сиратта иҡтисади һөҙөмтәлелеккә ҡарап баһаланыуы ғәжәпләндермәй.
Рөстәм Зәки улы сәләмләү һүҙендә ҡунаҡтарҙы Башҡортостандың социаль-иҡтисади хәле, Рәсәй Федерацияһында тотҡан урыны, хеҙмәттәшлек өсөн мөмкинлектәр менән таныштырып китте. Ул әлегә ике ил араһындағы сауҙа әйләнеше бер миллион доллар самаһы булыуын, әммә уны бер нисә тапҡырға арттырыу өсөн шарттарҙың бихисаплығын билдәләне.
– Беҙ инвесторҙар менән эшләүгә ныҡлы иғтибар бүләбеҙ һәм айырыуса уңайлы шарттар булдырыуға ынтылабыҙ, – тип билдәләне Рөстәм Зәки улы. – Республика төрлө яҡлы хеҙмәттәшлеккә лә әҙер. Шуға артабанғы эштәребеҙҙең һөҙөмтәле булырына ышанам.
Республика етәксеһе билдәләүенсә, төбәккә инвестиция йәлеп итеү әүҙем бара. Былтыр уның күрһәткесе 5 миллиард долларҙан ашыу булған. Башҡортостан менән хеҙмәттәшлекте Германия, Сауд Ғәрәбстаны,Япония, Көньяҡ Корея һәм башҡа илдәр йылдам үҫтерә.
Шуғалыр бөгөн төбәктә ауыл хужалығы проблемаларын унан да яҡшыраҡ төшөнгән кешене таба алмаҫһың. Райондың баш зоотехнигы, «Урал» колхозы рәйесе вазифаларында эшләгәнендә туплаған тәжрибәһе лә ярҙам итә.
Рифҡәт Хәлилов нигеҙ һалған «Бүләк» крәҫтиән (фермер) хужалығының уңышлы эшләүенең дә сере ошондалыр, моғайын. Банк филиалы етәксеһе булып эшләп алғас, 50 гектар ер алып, көсөн фермерлыҡта һынап ҡарарға тәүәккәлләгән ул заманында. Бөгөн иһә яҡынса 500 гектар көтөүлеге бар, тағы ла 300 гектары ҡуртымға алынған. 350 баш һыйыр малы, 165 баш йылҡы көтә, һарыҡ та үрсетә. «Хәҙер йылҡысылыҡҡа өҫтөнлөк бирәм», – ти фермер. Үҙенең аҙбарында аҫралған ете баш йылҡыны шулай арттыра алған. Киләһе йылға ҡымыҙ етештереүҙе яйға һалырға иҫәбе бар.
– Ә бына һөт етештереү файҙаһыҙ, районда, исмаһам, уны ҡабул итеүсе бер пункт булһасы, – тип әсенә фермер. – Шунлыҡтан районда һыйыр малы ла кәмене, халыҡ үҙенән артып ҡалғанды ҡайҙа ҡуйырға белмәй аптырай.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Сәлиә Мырҙабаева: депутаттарға халыҡ менән әүҙемерәк эшләргә кәрәк
Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева, коллегалары кеүек үк, ай һайын "Берҙәм Рәсәй" партияһы рәйесе Владимир Путиндың төбәк йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандарҙы ҡабул итә. Ләкин бының менән генә сикләнмәй, республика ҡалалары һәм ауылдары буйлап йөрөй, унда медицина ярҙамы менән бәйле мәсьәләләр менән генә ҡыҙыҡһынып ҡалмай, халыҡ менән дә осраша.
— Өфөлә бөтә мөрәжәғәттәр араһында беренсе урында — медицина ярҙамы күрһәтеү сифаты һәм госпиталләштереү мәсьәләләре, инвалидлыҡ билдәләү менән бәйле мәсьәләләр, дарыуҙар менән тәьмин итеү, медицина хеҙмәткәрҙәренә торлаҡ бүлеү, — тип хәбәр итте ул. — Йәғни мөрәжәғәттәр айырылып тора, бер өлкәгә ҡағыла, күрәһең, был Өфөлә төрлө профилдәге депутаттар ҡабул итеүҙәндер инде.
Ауыл ерендә граждандарҙың мөрәжәғәттәре иһә төрлө даирәләргә ҡағыла. Мәҫәлән, Дүртөйлө районында һуңғы осрашыуҙа граждандарҙы пенсия тәьминәте, пенсияларҙы ҡайтанан иҫәпләү мәсьәләләре ҡыҙыҡһындырҙы, пенсия реформаһы буйынса яуап бирергә тура килде. Күп ветерандар шәхси һорауҙар менән генә түгел, ә ветеран хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең хоҡуҡтарын яҡлау, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ реформаһы мәсьәләләренә ҡағылышлы ғәмәлдәге закондарҙы үҙгәртеү буйынса тәҡдимдәр индереүе бик оҡшаны. Ләкин муниципаль власть органдары кимәлендә хәл итерлек һорауҙар бик күп. Был муниципаль райондар һәм ҡала округтарының вәкәләтле урындағы үҙидара органдары, шулай уҡ БР Дәүләт Йыйылышы депутаттары бөтә ерҙә лә граждандар менән әүҙем эшләмәүе тураһында һөйләй. Былар, иң элек, ихаталарҙы төҙөкләндереү, баҙарҙа урын бүлеү кеүек көнкүреш мәсьәләләре. Ҡайһы берҙә кешеләр яҡшы түләнгән эшкә урынлаштырыуҙы үтенә — мәшғүллек хеҙмәте буйынса аңлатма бирергә тура килә. Шуға күрә депутаттар урындарға барып граждандарҙы ҡабул иткәндә, кешеләрҙең проблемалары хаҡында белһен һәм уларҙы оператив хәл итеүгә ярҙам итһен өсөн, урындағы хакимиәт вәкилдәре лә саҡырыла.
Сәлиә Мырҙабаева мәсьәләләрҙең нисек хәл ителеүе хаҡында тулы мәғлүмәт туплай бара. Бөтә һорауҙар, мөрәжәғәт итеүселәр үҙҙәре лә (һәр ҡабул итеүҙә 12-15 кеше була) теркәлә, һуңынан ярашлы инстанцияларға тапшырыла, улар был һорауҙарҙы ҡарап, проблемаларҙы хәл итеүҙә ярҙам итергә, шулай уҡ граждандарға яуап бирергә һәм депутат алдында отчет бирергә тейеш.


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Нужа ҡайҙа илтә?
Нужа ҡайҙа илтә?
йәки беҙ нисек Мәскәүҙе яуларға маташтыҡ?
Эшһеҙ ҡалып, бер аҙ аптырап, шулай ҙа төрлө ҡыҙыҡлы нәмәләр уйлап сығара яҙып, әммә уларының төбөнә төшөп етә алмай, урынына еткерә алмаҫтай булып, хатта бер аҙ төшөнкөлөккә бирелә яҙыбыраҡ йөрөй инем, әхирәтем Светлана ойотҡотоп ебәрҙе: «Әйҙә, эшкә Мәскәүгә барайыҡ. Унда минең таныштар күп. Һәйбәт эшкә урынлашҡандар». Ә миңә шул хәбәр етә ҡалды. Бер нәмә тураһында ла асыҡламай, төпсөнмәй, хатта ниндәйерәк эш икәнен дә һорашмайынса, Светланаға эйәреп, эре мегаполисҡа барырға әҙерләнә башланым. Ысынлап та, әллә кемдәр әллә ҡайҙа барып, фәләнсә аҡса эшләп ҡайтҡан осор ҙа баһа. Ҡайһы бер ҡатындарҙың Себергә, сит илгә сығып олаҡҡаны иҫкә төштө. Бер кем дә хур булмаған әле. Туңғандарын белмәйем, хатта уңып, тормошон көйләп ебәреүселәр хаҡында ишетеп тә, күреп тә күҙем ҡыҙғаны бар. Гелән кабинетта компьютер алдында итәк туҙҙырып, тырнаҡ буяп ҡына ултырған наҙлыҡай түгелмен әле, ваҡыты менән сауҙала ла, дөйөм туҡланыу урындарында ла көн оҙоно бил бөгөп сыныҡҡан, йүгереп йөрөгән шәп ҡатынмын. Мәскәүгә икән, Мәскәүгә...
Ә бына баш ҡала тарафтарына тәүге китеп барыуым ине. Вагон тулы башҡорттар тиһәм дә, хаталанмам. Күренеп тора, күбеһе эш артынандыр. Купелағы юлдашыбыҙ Люциә Баулынан. Ул инде күптән Мәскәүҙә Ҡазан татары асҡан «Бәхетле» супермаркетында товаровед булып эшләй икән. Сәй эсә-эсә оҙаҡ һөйләшеп барҙыҡ. Ниндәй маҡсат менән китеп барыуыбыҙҙы белгәс, йә булмаһа, мин эшләгән урынға ла килеп сығығыҙ, тип, адресын, хатта телефон номерын яҙып бирҙе. Шулай уҡ тағы бер яңы танышыбыҙҙы телгә алмау яҙыҡ булыр. Ольга исемле ҡатын беҙҙең купеға Мордовиянан ултырҙы. Килеп инеү менән: «Ҡыҙҙар, сәй эсәбеҙ!» – тип, өҫтәлдең уртаһына үҙенең кәнфит тултырылған ҡапсығын ҡуйҙы ла йүгертеп тигәндәй сәй ташый башланы. Мәскәүҙә биш йылдан ашыу эшләйем, тине шикелле, бына хәҙер иҫләмәйем. Урыны ла бит ниндәйерәк?! Ул бик бай ғаиләгә бала ҡараусы булып урынлашҡан. Әле ошо ялында өр-яңы «Мазда» маркалы ҡыҙыл төҫтә машина һатып алған да ҡыуанысынан осоп йөрөй икән. Беҙ барыбыҙ ҙа иғтибарыбыҙҙы Ольгаға йүнәлттек. Шундай асыҡ бит әле. Бар тормошон һөйләп бирҙе. 2000 йылдарҙа «Мөғжизәләр яланы» телевизион уйынынан «Лада» машинаһы алып ҡайта һәм, үҙе эшләп йөрөгән совхоз бөтөрөлгәс, таксист булып кәсеп итә башлай. Ҡасабалары Саранск ҡалаһына яҡын икән, ә унда көн дә тиерлек барыусылар була. Кәсебен гөрләтеп алып китә ул. Шулай бер ваҡыт пассажирҙар булып ике милиция хеҙмәткәре ултыра. Һәм аварияға осрайҙар. Теге милиционер егеттәрҙең икеһе лә фажиғә урынында һәләк була. Өс балаһы булыуға ҡарамаҫтан, ҡатынды дүрт йылға иркенән мәхрүм итәләр. Ултырып сыға. Әммә уға үҙенең йәшәгән урынында бер ҡайҙа ла эшкә урынлашыу мөмкинлеге булмай. Һәм шулай итеп, ул Мәскәүгә сығып олаға. Тәүҙә оҙаҡ ҡына автосалонда машиналар йыуа, урам һеперә. Уйламағанда бер яҡшы ҡатын аша бай кешеләргә – йорт, аҙаҡ бала ҡараусы булып урынлаша. Билдәле актерҙар Дмитрий Певцов менән Ольга Дроздованың улдарын ҡарай. Әммә актерҙар тормошон да иҡтисади көрсөк урап үтмәй, уларҙан китергә мәжбүр була. Һәм бер йәһүд ғаиләһенә килеп эләгә лә инде. «Ҡыҙҙар, тәүҙә ҡыйын булыр, әммә төшөнкөлөккә бирелмәгеҙ, тиҙ генә бер кем дә уңып китмәй ул», – тине хушлашҡанда яңы танышыбыҙ. Эйе, тип уның һүҙен йөпләне Люциә. Ольга ла беҙгә үҙенең телефон номерын бирҙе...
Таңға Мәскәүгә килеп еттек. Беҙгә «Кожуховская» метроһына барырға һәм унан һуң Южно-Портовая урамындағы 5-се йортто табырға кәрәк ине. Беҙҙәге һымаҡ та түгел, адрестарында «строение» тигән бер әтнәкәһе бар икән, шул 15-се строениелағы 1-се ҡаттың 1-се кабинетында Марта Геннадьевна ҡаршыларға тейеш, тигәйне беҙҙе Сибайҙан ебәреүсе Катя. Таптыҡ. Барып инһәк, сират. Ҙур сумкалар тотҡан ҡатын-ҡыҙҙар, ир-егеттәр, йәштәр ҙә байтаҡ. Бына беҙгә лә инергә ваҡыт етте. Мин иң беренсе ыңғайланым. Инһәм, бер ниндәй ҙә Марта юҡ, Ирина исемле һалҡын ҡарашлы мәрйә ҡабул итә. «2500 һум түләйһегеҙ, шунан беҙ һеҙгә адресты әйтәбеҙ, бына килешеү», – тине ул. Әллә оҙайлы юл йонсотторған, бындағы хәлгә, ҡағыҙҙа тасуирланған ҡайһы бер тәртипкә төшөнә алмай аҙапландым, ҡайһы бер пункттары аңлашылманы. Шулай икеләнеп, быларға ышанмайыраҡ ултыра бирҙем әле килешеүгә ҡул ҡуймайынса. Бер ваҡыт офистағы бер хеҙмәткәр ҡабаландыра башланы. Йәнәһе, ваҡытты һуҙмағыҙ, башҡалар көтә. Ҡулымды ҡуйҙым да, эш биреүсегә 2500 һум аҡсамды сығарып һалдым. Исем өсөн бер ҡағыҙ киҫәге тотторҙолар. Унда адрес яҙылғайны. Эшкә кәрәкле әйберҙәр һаналған. Минән һуң әхирәтем сығыу менән күрһәтелгән адрес буйынса юлландыҡ.
Ә ул урынды табыуы артыҡ ҡыйын булманы. Ниндәйҙер бер тарихи ҡомартҡыны хәтерләткән йортҡа барып индек. Тағы бер офис. Унда беҙҙе оҙон сәсле, ҡалын иренле гламур ғына йәш ҡыҙ ҡаршы алды. Ҡағыҙ киҫәген алды ла:
– Һеҙҙе бында нимә тип ебәрҙеләр инде тегеләр?
– Һеҙҙе ошо адреста эшкә аласаҡтар, ятаҡҡа урынлаштырасаҡтар... Эш хаҡы көнөндә түләнеп барасаҡ, ашау, йәшәү урыны бушлай...
– М-м-м...
– Нимә «ммм»? Әллә беҙҙе алданылар?
– М-м-м...
– Ниңә ҡатып ҡалдығыҙ?
– Беҙ һеҙгә конкрет эш бирмәйбеҙ, әммә һеҙгә Мәскәү эргәһендәге ҙур типографияла вакансиялар тәҡдим итәбеҙ, эш хаҡы – 30 мең һум, ашау үҙегеҙҙән, ә бына ҡайҙа тороуҙы урында хәл итерҙәр. Тик беҙгә мәғлүмәт биргәнебеҙ өсөн бер аҙ түләргә тура киләсәк.
– Ммм... туҡта, һылыуҡай, хәҙер беҙ һеҙ атаған урынға юлландыҡ, ти, ә унда ла беҙҙе ошондай офиста ҡаршы алырҙар ҙа тағы аҡса талап итмәҫтәрме?
– М-м-м... беҙ инде унда кешеләр ебәреп торабыҙ, гарантия бар...
– Әллә, әммә мин әхирәтем менән унда барыуҙан баш тартабыҙ. Рәхмәт, хуш!
Сыҡһаҡ, коридорҙа теге офистағы кешеләрҙең бер нисәүһе беҙҙең арттан килеп еткәйне. Елле генә кәүҙәле ике ҡатынға өндәшә һалдым:
– Аферистарға эләктек бит, тегендә лә, бында ла аҡса һурып, артабан әллә ҡайҙа ебәреп ултырған жуликтар бит былар. Нүжәле һеҙ артабан әллә ниндәйҙер билдәһеҙ урынға барырға әҙерһегеҙ?
– Беҙ Белоруссиянан килдек. Улар әйткән эш хаҡына ризабыҙ, беҙ шунда барабыҙ.
Артабан, ныҡ йонсолһа ла, мегаполис буйлап тағы бер нисә урынды байҡарға булдыҡ. Юлдашыбыҙ Ольганың әйткәндәре лә иҫкә төшөп кенә торҙо. Үҙе менән һөйләшеп тә алдыҡ. «Авито» аша эҙләгеҙ әле, тиҙ арала аныҡ эш таба алырһығыҙ», – тине. Шулай ҙа Люциәнең кәңәше буйынса «Бәхетле» супермаркетына юл алдыҡ. Унда барып ингәс, Мәскәүҙә, моғайын, ул иң матур, иң бай сауҙа үҙәгелер, тигән фекер башыбыҙҙан үтте. Хаҡтар ҙа бит бында, ой-ой, хәтәр! Ҡыҫҡаһы, аҡсаһыҙҙар йөрөй торған урын түгел. Һәм ошо затлы заманса кибеттең үҙендә эшләү үҙе бер бәхеттер әле, тигән уй менән кадрҙар бүлегенә үттек. Беҙҙе бында татар ҡатыны ҡаршы алды. Беҙгә татарса өндәшкәс, иреп киттек хатта. Анкета тултырырға ҡушты. Яҙып бөткәс, ҡаршыһында һөйләшеү булып алды.
– Анкеталарығыҙҙы ҡалдырығыҙ, һеҙгә ошо арала шылтыратырҙар.
– Ә һеҙҙә хеҙмәткәрҙәр өсөн йәшәү урыны хәстәрләнмәйме?
– Һеҙҙе тулыһынса эшкә алыр алдынан биш көн стажировка тора әле. Шунан ғына менеджер һеҙҙе эшкә аласаҡ, рәсми теркәлгәс кенә корпоратив фатирҙа тороу хоҡуғы аласаҡһығыҙ... әлегә шылтыратыуҙы көтөгөҙ.
Артабан «Ашан» тигән ҙур магазинға иғтибар иттек. Белешмәләр өҫтәле хеҙмәткәре татар ҡатыны булып сыҡты. Беҙ – башҡортса, ул үҙенсә яуап бирә. Тик бына вакансиялар булһа ла, эш хаҡы 18 мең һум тирәһе булып сыҡты. Мәскәү өсөн был көлкөлө сумма бит, уның өсөн ваҡыт уҙғарып йөрөп булмаҫ, тинек тә сығыу яғын ҡараныҡ. Тағы ла бер нисә урынды байҡаныҡ. Ахырыһы, арып-асығып, бер ҙур ғына күңел асыу-сауҙа комплексындағы кафела туҡтаныҡ.
Юҡ, һис кенә лә күңелемә ятмай был Мәскәү тигәндәре. Әллә шул тиклем арығанмын, әллә бөгөнгө уңышһыҙлыҡтарым хәлемде алды, шулай төшөнкөлөккә бирелеберәк ултырғас, үҙебеҙҙең тыуған яғыбыҙҙы һағына ла башланым. Улымды, ҡыҙымды иҫемә төшөрөп, кит инде, балаларыңды ҡалдырып, ситтә йәшәү, йөрөү әсә кеше өсөн ниндәй мәғәнәһеҙлек, был хәл башҡа һыймаҫлыҡ бит, тип үҙемде әрләргә тотондом...
Шулай ҙа уйламағанда эш килеп сыҡты. Үзбәктәр менән таныштыҡ. Уларҙың таныш дуҫтары кафе тота икән, беҙҙе үҙҙәре шунда алып барҙы. Хасият исемле ҡатын беҙҙе бер күреүҙән әллә оҡшатты, әллә шул тиклем эшләргә кеше кәрәк булды инде, иртәгәнән кухняла эшләй башларға тәҡдим итте. Аҡсаһын көнөнә ҡулыбыҙға тотторасаҡ, тигәс, эсебеҙгә йылы йүгерҙе. Улар ҙур фатирҙы ҡуртымға алғандар икән, унда беҙгә лә урын табылды. Түләүен килешкәс, уларға фатирҙаш булып индек.
Иртәгәһенә эшкә сыҡтыҡ. Бындағы эш – үҙе бер производство. Хасият кафе хужабикәһемен тип тормай, баш күтәрмәй эшләй. Мантыһын да яһай, самсаһын да. Тиҙ арала әллә ниндәй ризыҡтар әҙерләп теҙә. Беҙ иһә картуф, кишерен, һуғанын таҙартып өлгөртөп кенә торорға, шул арала таҙалыҡты ла ҡайғыртырға тейешбеҙ. Хасияттың бында ике ҡыҙы, кейәүе эшләй булып сыҡты. Уларҙың йылғырлығына, етеҙлегенә, оҫталығына хайран ҡалырлыҡ. Мин үзбәктәрҙең шундай егәрле халыҡ икәнен күреп һоҡландым. Уларҙан күп нәмәгә, мәҫәлән, ҡайһы бер аш-һыу серҙәренә лә төшөндөм, тәжрибә алдым.
Һүҙендә торҙо Хасият, эш көнө тамамланғас, икебеҙгә 1000-әр һум тотторҙо...
Ә беҙ бер айҙан саҡ ҡына ашыуыраҡ эшләнек тә ҡайтырға булдыҡ. Юҡ, бирешмәнек тә, арыманыҡ та. Башҡа юғары эш хаҡы булған эш тә ҡарай башлағайныҡ. Мәҫәлән, ҙур комплекста колбаса изделиелары бүлегендәге эш ҡыҙыҡтырғайны. Эш хаҡы ла юғары, айына 60 000 һум. Әммә унда славян ҡиәфәтле ҡатын-ҡыҙҙар талап ителә булып сыҡты. Шулай, билет алып, ҡайтырға әҙерләнеп йөрөгәндә Ольга шылтырата:
– Һеҙҙең берегеҙгә эш бар. Бер ҡарсыҡты ҡарарға кәрәк. Мәскәү үҙәгендә фатирҙа йәшәй. 40 000 һум түләйәсәктәр.
– Оля, ҙур рәхмәт, әммә миңә тыуған ҡалама юлланырға кәрәк. Улымды балалар баҡсаһына алып килергә ҡушалар, юғиһә урыныбыҙҙы юғалтабыҙ...
– Света ҡалмаймы? Әйҙә, ул эшләһен.
Светаға әйтһәм, шул ғына ҡалған хәҙер, юҡ, бер мыжыҡ әбей ҡарап ултырмам инде, тип кенә ҡуйҙы...
Был хәлгә байтаҡ ваҡыт үтте. Ҡырға эшкә ынтылыусылар, барыусылар һәр ваҡыт буласаҡ. Әле күпләп Себергә, Сабетаға эшкә баралар. Эйе, хәҙерге заман талабы, нужа йөрөтә. Был осраҡта уяулыҡ, сослоҡ бик кәрәк. Гелән генә уңыштар ҙа булып тормаҫ. Мәҫәлән, шул уҡ Мәскәү кеүек эре мегаполиста ҙур аҡса уралһа ла, лайыҡлы эш хаҡы түләнгән урынды табыуы бик ҡатмарлы, икеле. Етмәһә, мутлашыусылар күп.
Бына шулай бер аҙ ситтә эшләп йөрөүселәрҙең яҙмышын күреп, ситтәге тормоштоң әсеһен-сөсөһөн татып алынды. Ул миңә хәҙер төштө генә хәтерләтә...
Земфира ҒИРФАНОВА.
Сибай ҡалаһы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Илһамлы ижад үрҙәре29-09-2017, 00:11 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
Вафа Әхмәҙиев менән мин 1961 йылдан ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем йыш ҡына осрашып, аралашып йәшәнем. Тормош юлдарыбыҙ ҙа йәнәш тип әйтерлек барҙы. Башҡорт дәүләт университетының филология факультеты башҡорт-урыҫ бүлегендә уҡыған йылдар баһалап бөткөһөҙ әһәмиәтле булды. Ул дәүерҙә беҙҙең әҙәби түңәрәк һәр беребеҙ өсөн ысын мәғәнәһендә ижад мәктәбенә әйләнде. Вафа әҙәби түңәрәк эшендә лә, факультеттың ижтимағи тормошонда ла әүҙем ҡатнашты. Түңәрәк ултырыштарында ҡәләмдәштәребеҙҙең ижадын тикшереү, стена гәзитен сығарыу, әленән-әле шиғыр кисәләре үткәреү – был эштәрҙе ойоштороуға беҙ ең һыҙғанып тотона торғайныҡ. Өҫтәүенә республика матбуғатына ла юл ярып алдыҡ: “Совет Башҡортостаны”нда, “Ленинсы”ла шиғыр шәлкемдәре, хатта айырым биттәр ҙә сығара башланыҡ. Вафаларҙың төркөмө, беҙҙең һымаҡ уҡ, беренсе курсты бөтөү менән Архангел районында фольклор практикаһында йөрөп ҡайтты. Яңы уҡыу йылы башланғас та улар “Инйәр буйлап йыр-моң тыңлап” тигән исем менән махсус стена гәзите сығарып элде. Ғәйәт ҡыҙыҡлы халыҡ ижады өлгөләрен – йыр текстары, риүәйәттәр, легендалар йыйып алып ҡайтҡайнылар. Факультетыбыҙҙағы ошондай әүҙем ижади атмосфера һәр беребеҙҙең һәләтен үҫтереү өсөн әйтеп бөткөһөҙ әһәмиәтле булғандыр тип раҫлай алам.
Вафа ла, курсташы Ирек Кинйәбулатов та, Тимер Йосопов та, тыуған ауылдарына ҡайтып йөрөп килһәләр, өр-яңы шиғырҙары менән ҡыуандыра торғайнылар. Бына бер мәлде Вафаның ошондай шиғри юлдарын тыңлап, таң ҡалдым:
Тауҙарға томан урала,
Ҡаялар йоҡомһорай,
Әйтерһең, әсә балаһын
Аҡ юрған менән урай,
Ҡаялар йоҡомһорай.
Миңә, далала үҫкән кешегә, тауҙар тәбиғәтенең был ҡәҙәре йәнле поэтик картинаһы көтөлмәгән бер табыш ине. “Тауҙарға томан урала…” Ябай ғына ла кеүек, әммә дала ерендә таба алыр инеме шағир бындай күренеште? Вафа Әхмәҙиевтең тыуған төйәгенең моңо, ҡабатланмаҫ төҫтәре, шағир йөрәгенең уныңса ғына дәртле тибеше килеп керҙе шул шиғырҙар менән алтмышынсы йылдар йәштәр шиғриәтенә.
Вафа Әхмәҙиевтең ғаиләһен, балаларын, туғандарын белеп-күреп йәшәһәм дә, уның тыуған төйәген әҙип беҙҙең аранан киткәс кенә барып күрергә насип булды. Ишембай районының йор һыулы Егән йылғаһы буйында, тауҙар ҡуйынына һыйынып ултырған Ғүмәр ауылы ул. Ауыл уртаһынан, ҡышын да туңмайынса, шишмәләр ағып ята. Вафаның йөрәгендә хис-тойғо ташҡынын уятҡан, уның рухына ҡанат ҡуйған гүзәл төбәк ул Егән буйҙары, Бүжә тауҙары, тау араларынан үткән урау-урау юлдар. Хәйер, башҡорт әҙәбиәтенә бер генә түгел, ә өс талант эйәһен биргән был Ғүмәр ауылы.
Ҡул арты еңел була Вафа Әхмәҙиевтең: уның артынса Рауил Ниғмәтуллин һәм Салауат Кәрим әҙәби ижад юлын һайлаған. Шуны ла әйтергә кәрәк: ерҙең, тәбиғәттең матур булыуы үҙенән-үҙе генә һәр кемдең күңел матурлығы өсөн гарантия була алмай, әлбиттә. Әммә уйы, моңо, аҡылы булғандарға туған тәбиғәт – бөтмәҫ-төкәнмәҫ илһам сығанағы, мәңгелек шатлыҡ төйәге. Ҙур хыялдар, маҡсаттар, мөҡәддәс тойғоларҙың шишмә башы ла – һинең ана шул изге тыуған йортоң, атай-олатайҙарҙан ҡалған ҡәҙерле мираҫ – ерең, һыуҙарың.
Вафа Исхаҡ улы Әхмәҙиев бына ошо Ғүмәр ауылында 1937 йылдың 5 авгусында донъяға килә. Шунда, “биш бармаҡтай” бишеһе лә бишкә төрләнеп, биш малай үҫә ғаиләлә. Башта тыуған ауылында, артабан Маҡар урта мәктәбендә уҡый Вафа. 1957 – 1960 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1961 – 1966 йылдарҙа – Башҡорт дәүләт университеты студенты. Урал ҡуйынынан киңлектәргә талпынып осҡан бөркөт балаһылай килеп керҙе ул белем, шиғриәт, фән донъяһына. 1968 йылда баҫылып сыҡҡан тәүге шиғри йыйынтығы ла уның “Талпыныу” тип атала ине. Эйе, талпынып, илһамланып аяҡ баҫты Вафа Әхмәҙиев киң ҡоласлы, оло ынтылышлы ижад мөхитенә. 1970 йылда СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында аспирантура тамамлап, “ХХ быуат башы башҡорт поэзияһы” тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланы, шул уҡ институтта ғилми хеҙмәткәр вазифаһында эшен дауам итте. Ең һыҙғанып, ХХ быуат башы башҡорт әҙәбиәтенең ике томдан торған хрестоматияһын әҙерләүҙә ҡатнашты. Поэзия, проза һәм драматургия әҫәрҙәрен үҙ эсенә алған был ҡалын ике китап 1983 һәм 1984 йылдарҙа донъя күрҙе. Башҡорт әҙәбиәте тарихының уғаса бик аҙ өйрәнелгән өр-яңы дәүерен асыу менән бер ине был томдар. Ә күпме онотолоп ҡалған һәм бөтөнләй билдәһеҙ шағир һәм әҙиптәрҙең исемдәрен, ижади мираҫын халҡыбыҙға ҡайтарып бирҙе Вафа Әхмәҙиев тынғыһыҙ эҙләнеүҙәре менән! Был – ҙур изгелек, ижади ҡаһарманлыҡ.
Бер ыңғай ошо ике томлыҡтың поэзияға арналған беренсе китабына ентекләберәк туҡталып үтеү урынлы булыр. Профессор Ғайса Хөсәйенов редакцияһында сыҡҡан ғәйәт ҙур күләмле китапта шул дәүерҙә ижад иткән ун биш шағирҙың мираҫынан иң яҡшы өлгөләр тупланған, уларҙың һәр береһе тураһында биографик белешмәләр, шиғри текстарҙағы хәҙерге әҙәби телдә ҡулланылмаған һүҙҙәргә аңлатмалар бирелгән. Ғөмүмән, академик баҫмалар өсөн генә характерлы, бик ентекле әҙерләнгән шиғри антология ул.
Ун биш шағирҙың һигеҙе тураһындағы материалдарҙы, шулай уҡ “Революцион поэзия өлгөләре” тигән бүлексәне Вафа Әхмәҙиев әҙерләгән, “ХХ быуат башында башҡорт поэзияһы” тип аталған баш һүҙҙе лә ул яҙған. Проза һәм драматургияға арналған икенсе китапты төҙөүселәрҙең дә береһе ул. Былар барыһы ла – айҙар, йылдар буйы баш ҡалҡытмай эшләү, саң, туҙан баҫҡан архив материалдарын өйрәнеү һөҙөмтәһе, фәнгә, ғилемгә мөкиббән хеҙмәт итеү өлгөһө. Ә бит был антологияларға тупланған ижади мираҫ тулыһынса ғәрәп графикаһында баҫылған йәки ҡулъяҙма көйөнсә һаҡланып ҡалған ҡомартҡыларҙан күсереп алынған.
Вафа дуҫымдың шул осорҙа архивтарҙа эҙләнеүҙәре, табыштары тураһында һөйләгәндәре хәҙер ҙә хәтеремдә. Йәнә килеп, нәҡ шул осорҙа Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының әҙәбиәт секторы хеҙмәткәрҙәре Ғайса Хөсәйенов етәкселегендә йыл һайын археографик экспедицияларҙа йөрөнө. Шундай экспедицияларҙың береһе хаҡында мин бер мәлде “Совет Башҡортостаны”нда “Иҫке китаптарығыҙ, ҡулъяҙмаларығыҙ юҡмы?” тигән репортаж баҫтырғайным.
Күпмелер йылдар үткәс, үҙемә лә археографик экспедицияларҙың береһендә йөрөп ҡайтыу мөмкинлеге тейҙе. Вафа, ана шул сәфәрҙәрҙә ҡатнашып, әҙәби мираҫыбыҙҙы байытырҙай ҡомартҡыларҙы йыйыуға тос өлөш индерҙе. Бына, мәҫәлән, 1974 йылда уның Афзал Ҡудаш, Илдус Бүләков менән бергә Бүздәк районы Ҡаңны-Төркәй ауылында Аҡмулланың “Атайыма хат” әҫәренә юлығыуы көтөлмәгән табыш булды. Шул уҡ археографик экспедиция ағзаларына Дәүләкән районы Ҡоръятмаҫ ауылында Сафиулла Рәхмәтуллин исемле билдәһеҙ башҡорт шағирының 1905–1907 йылдарҙағы революция осоронда яҙылған шиғырҙарын тапшыралар. Шундай уҡ экспедицияларҙың береһендә Вафа Әхмәҙиев Әлшәй районы Сураҡай ауылында йәшәгән Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Сәһерйәр сәсән Муллабаев менән осраша. Аҙаҡ уның шиғыр һәм бәйеттәрен “Башҡорт халыҡ ижады” серияһындағы томдарҙың береһенә индереп ебәрә, “Сәсән телле Сәһерйәр” тигән баш һүҙ менән “Совет Башҡортостаны”нда ла баҫтырып сығара. Бындай табыштары күп булды Вафаның.
Алты томдан торған “Башҡорт әҙәбиәте тарихы”н әҙерләүҙә ҡатнашып, икенсе том өсөн “ХХ быуат башында Башҡортостанда культура һәм әҙәби хәрәкәт”, “Поэзия”, “Проза” бүлектәрен, Закир Һаҙый, Сафуан Яҡшығолов ижадына арналған очерктарҙы яҙҙы Вафа Әхмәҙиев. Уның “Башҡорт поэзияһында традицион образдар”, “Башҡорт әҙәбиәте һәм фәнни-техник революция” тигән күләмле мәҡәләләре милли әҙәби тәнҡит фекеренең иң һәйбәт өлгөләре кимәлендә булыуы менән иғтибарҙы йәлеп итте.
Әҙиптең 1985 йылда донъя күргән әҙәби тәнҡит мәҡәләләре йыйынтығы “Быуындар бәйләнеше” тип атала. Был китап уның әҙәбиәтебеҙ тарихының һәм әҙәби процестың һиҙгер күңелле, тәрән фекерле тикшеренеүсеһе, актуаль темаларҙы күтәреүсе үткер телле тәнҡитсе булғанлығын күрһәтә.
Әҙәбиәт ғилеме һәм әҙәби тәнҡит өлкәһендә төптән егелеп эшләһә лә, Вафа Әхмәҙиевтең илһам ҡанаттары барыбер ҙә шиғриәт ине. Үҙе иҫән саҡта, алда телгә алынған тәүге китабынан тыш, “Күңелемдә – эйәрле ат”, “Һүҙ ҡәҙере” һәм балалар өсөн “Ҡояш апай, сыҡ, сыҡ!” тигән шиғри йыйынтыҡтары донъя күрҙе. Уның шиғри тәржемә өлкәһендә күренекле хеҙмәте – урыҫ шағиры Михаил Воловиктың башҡорт халыҡ ижады өлгөләренә нигеҙләнеп яҙылған “Ерәнсә сәсән” хикәйәте. Әҫәрҙә мәшһүр һүҙ оҫтаһы Ерәнсә сәсәндең күркәм образы һүрәтләнә. Шиғри хикәйәт башҡорт телендә айырым китап булып баҫылып сыҡты һәм әҫәр үҙе лә, уның тәржемәһе лә юғары баһаланды. “Ошондай ҙур күләмле шиғри китапты бер кешенең тәржемә итеүе беҙҙә һирәк күренеш. Минеңсә, был китаптың башҡортса яңғырашында халыҡсанлыҡ тәрәнәйә төшкән, геройҙың яҙмышында, тойоу-фекерләүендә тормош менән бәйләнеш артҡан. Ҡыҫҡаһы, тәржемә һәйбәт шиғри кимәлдә, оҫта тел менән эшләнгән”, – тип яҙҙы был баҫма хаҡында халыҡ шағиры Рауил Бикбаев.
Вафа Әхмәҙиев бар булмышы менән тыуған еренә, туған тауҙарына ғашиҡ шағир ине. “Мин тауҙарҙа тыуҙым, тауҙар мине ҡосағында һөйөп үҫтерҙе”, “Тау балаһы ташҡа таяныр тип, тотонамын Урал ташына”, “Ошо тауҙар түгелме ни мине дауылдарға сыҙар ир иткән” – ниндәй ихлас, күңел түрҙәренән сыҡҡан хис-тойғолар был шиғыр юлдарында! “Мин тауҙарға йырҙар вәғәҙә иттем”, – тип белдерҙе ул, тыуған төйәгенән киткән саҡтағы һағышлы сәғәттәре иҫенә төшкәндә.
Рауил Бикбаев әйткәнсә, “шағир тәбиғәттең телен белде, уның күңелен зирәк тойҙо, бөйөклөгөнә һәр саҡ хайран ҡалып йәшәне”. Тыуған тәбиғәт матурлығын ул төрлө һында, төрлө сифаттарҙа күрҙе:
Эй, тыуған ер! Һинең таңдарыңда
Һаман да шул сабый сафлығы,
Сабыйҙарҙың ихлас йылмайыуы,
Сабыйҙарҙың күңел аҡлығы!..
Ысыҡтарҙы кисеп, моңдар эсеп,
Ҡояш нурҙарына кинәнеп,
Эй йүгерҙем мин дә туғай буйлап…
Бала саҡтарыма әйләнеп…
(“Йәйге таң”)
Оҫта ҡуллы рәссам һымаҡ, һүҙ менән һүрәт төшөрөү, тәбиғәт күренештәрен образлы һынландырыу үрнәге булырҙай бына был “Имсәктау” тигән ҡыҫҡа ғына шиғыр:
Ун һигеҙе тулған ҡыҙҙар кеүек,
Күкрәккәйе тулып,
Имсәктау ята яп-яланғас
Һәм мөһабәт булып.
Имсәктәре – тирткән ҡыҙ күкрәге,
Болоттарҙы тишкән,
Ямғырында лысма күшеккән дә
Ҡояшында бешкән.
Яңы һөттәй томан – мамыҡ юрған
Иңдәрендә уның.
…Эй, тыуған ер, еткән ҡыҙҙар кеүек
Күркәм һинең һының!
Шағир ижадында туған халҡыбыҙҙың рухи донъяһы, заман һәм кешеләр, тормош, йәшәйеш, ғүмер асылы, үткәндәр, бөгөнгө һәм киләсәк тураһында уйланыуҙар ғәйәт колоритлы сағылыш таба. Ҡәһәрле һуғыш йылдарында үҫкән быуындың, илде һаҡлап һәм яҡлап батырлыҡтар күрһәткән замандаштарыбыҙҙың образдары “Батыр Ғариф тураһында баллада”, “Йырла әле, Миңлеямал апай” һымаҡ шиғырҙарҙа һынландырылған.
Халыҡ телендәге “Ир-егеттең күкрәгендә эйәрле-йүгәнле ат ятыр” тигән әйтем нәҡ Вафа Әхмәҙиевтең фиғеленә тура килә икән дә:
Күңелемдә – эйәрле ат,
Айбарланып киләмен;
Быуаттарҙың йөгөн тартып,
Заман менән еләмен.
(“Күңелемдә – эйәрле ат”)
Вафа Әхмәҙиевтең тыуыуына 50 йыл тулыу айҡанлы 1987 йылда донъя күргән “Мин тауҙарға йырҙар вәғәҙә иттем” тигән йыйынтығы поэтик фекерҙең тәрәнлеге менән аһ иттерерлек “Минең яҙҙарым” тигән шиғыр менән асыла. Әгәр ҙә берәр шиғырҙан торған антология төҙөргә кәрәк булһа, мин Вафаның, моғайын, шул шиғырын һайлап алыр инем. Әҫәрҙең һиммәтен һәм ҡиммәтен билдәләр өсөн уның һәр юлын диҡҡәт менән уҡып сығырға кәрәк. Шиғырҙың бер нисә юлын ғына килтереп үтәйем:
Мин беләмен:
ғүмер мәңгелектең
Ҡабатланмаҫ тик бер һулышы.
Бер һулышы…
Ләкин шул һулышта
Быуаттарҙың йөрәк ҡағышын
Тоямын мин…
Алып киләмен мин
Мәңгелекте дауам иттереп.
Эйе, үҙенең һиҙгер күңеле менән быуаттарҙың йөрәк тибешен, заманалар һулышын, ил һәм халыҡ яҙмышын тойоп ижад итте шағир. Үкенескә, Вафа Әхмәҙиев арабыҙҙан бик иртә китте. Ул 1983 йылдың 20 октябрендә ҡаты ауырыуҙан яҡты донъя менән хушлашты. Башҡорт һүҙ сәнғәте тигән илһамлы донъябыҙҙа уның күп яҡлы һәм үҙенсәлекле әҙәби һәм ғилми мираҫы ҡалды.


text:
Алма ҡайнатмаһы
31 августа 2013 йыл | Кәңәштәр
Алмаларҙың ҡабығын әрсеп үҙәген алғас, телемләп турайҙар. Һуңынан сироп әҙерләп, әҙер алмаларға ҡоялар. 3-4 сәғәт шулай тотҡандан һуң, алмаларҙы шул уҡ сиропта үтә күренмәле булғансы ҡайнаталар. Әгәр алмаларҙың ҡайһы берҙәре башҡа киҫәктәрҙән элегерәк өлгөрһә, уларҙы ҡалаҡ менән һаҡ ҡына һайлап алып, ҡалғандары тамам әҙер булғансы ҡайнатырға кәрәк.
Яҡтылыҡ бөркөлгән йортта
31 августа 2013 йыл | Хаттар
Бурлы ауылынан шатлыҡ-ҡыуаныстарыбыҙҙы уртаҡлашып, ауыр саҡта һәр саҡ ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер тороусы ғаилә дуҫтарыбыҙ Фәниә һәм Хәләф Тәүхетдиновтар тураһында ине һүҙем. Ундай ғаиләләр күберәк булһа, йәшәүе тағы ла матурыраҡ, еңелерәк булыр ине.
Йөрәктән сыҡҡан – йөрәккә етә
31 августа 2013 йыл | Хаттар
Бала саҡтары ауыр һуғыш йылдарына, бөтә ил ҡытлыҡ кисергән заманға тура килгән оло кешеләр менән аралашҡан һайын, яңынан-яңы ҡыҙыҡлы ла, ҡыҙғаныс та хәл-ваҡиғалар ишетеп, аптырап ҡайтам. Аптырарлыҡ та шул – ниндәй генә һынауҙарға дусар булмаһын, улар кешелек сифатын, ғәҙеллеккә ышанысын, күңел сафлығын юғалтмай. Заман килтергән нужаларҙан ҡурҡып бер кем дә үҙ-үҙенә ҡул һалмай, ә киреһенсә, аслыҡҡа, яланғаслыҡҡа сынығып, теш ҡыҫып түҙеп, киләсәккә ҙур, яҡты маҡсаттар ҡуйып йәшәй белгәндәр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, хәҙерге ваҡытта уларҙың сафы көндән-көн һирәгәйә. Шул иҫәптән, тыл ветерандарының да һаны кәмей бара. Бөгөнгө һүҙем дә ихтирамлы тыл ветераны, атаҡлы уҡытыусы, ауылдың иң оло кешеләренең береһе, әлеге көндә Ҡауарҙы ауылында йәшәүсе Сания Миңләхмәт ҡыҙы Ҡалмырҙина хаҡында.
Моңоң да, зарың да бар, Ташбүкән!
31 августа 2013 йыл | Йәмғиәт
Күптән түгел Ташбүкән ауылы үҙ халҡын "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамына йыйҙы. Байрамға төрлө тарафтан бик күп кешеләр йыйылды. Хатта тиҫтәләрсә йылдар һуҙымында ауылға ҡайта алмағандар ҙа был юлы тыуған яғына юл алырға әмәлен тапҡайны.
Туғандар һәм таныштар үҙ нәҫелен барланы
31 августа 2013 йыл | Йәмғиәт
Августың йәмле бер көнөндә тирә-яҡтан хозур тауҙар уратып алған гүзәл тәбиғәтле Ҡаранйылға ауылында оло йыйын йыйылды, изге төйәк үҙенең балаларын, ҡан-ҡәрҙәштәрен бергә тупланы. Алыҫ тарафтарҙан һағынышып ҡайтҡан ҡунаҡтарҙы, күптән күрешмәгән туғандарҙы, дуҫтарҙы табыштырыу, ауылдаштарҙы берләштереү, тарихи тамырҙарға иғтибарҙы йүнәлтеү – сараның төп маҡсаты булды.


text:
Фото:
Дүртөйлө ҡалаһының алтынсы кварталында 11 километр юл төҙөргә кәрәк
Фото:
Дүртөйлө ҡалаһында Рөстәм Хәмитов алтынсы кварталды үҙләштереү менән танышты. Бында 80 га майҙанда 2003 йылдан алып аҙ ҡатлы йорттар төҙөлә. Бөгөнгө көнгә кварталда шәхси йорт төҙөү өсөн 376 ер участкаһы һәм дүрт фатирлы торлаҡ йорттар төҙөү өсөн 11 ер участкаһы бүленгән. 92 йорт сафҡа индерелгән. Шулай уҡ аҙ комплектлы мәктәп төҙөү өсөн 2,65 гектарлыҡ ер резервы ла бар. Тәү сиратта кварталда газ торбаһын, һыу менән тәьмин итеү, канализация селтәрҙәрен үткәреү бурысы тора. Микрорайонға газ үткәреү проекты әҙер, газды быйыл үткәрергә вәғәҙә итәләр.
Алтынсы кварталдың үҙәк урамы ҡаланы М-7 федераль трассаһы менән тоташтыра. Киләсәктә ул Дүртөйлө ҡалаһының төп юлы булмаҡсы. Проект буйынса кварталда 11 километр юл төҙөргә кәрәк, уның смета хаҡы километрына 5-6 миллион һум тәшкил итә.
— Кешеләргә, тәү сиратта, өйҙәренә табан һуҙылған юл кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов. – Был мәсьәләне комплекслы хәл итеү зарур. Муниципалитеттар үҙ аҡсаларына ғына юлдар төҙөй алмаясаҡ. Проблеманан сығыу юлдарын табырға кәрәк – йәки аҡсаларҙы инфраструктура үҫтереү өсөн урындағы властарға бирергә, йәки быға маҡсатлы ресурстарҙы йүнәлтергә.
Башҡортостан Президенты Рәсәй Федерацияһында власты децентрализациялау һәм бюджет-ара мөнәсәбәттәр буйынса эш төркөмөнә инә.
— Әлеге эш сиктәрендә, атап әйткәндә, дәүләт юл фонды средстволары иҫәбенә урам юлдарын төҙөү мәсьәләһе ҡарала, — тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Башҡортостанда балалар баҡсаһы өсөн түләү 800 һумдан да артмаясаҡ
Балалар баҡсаһы өсөн түләү 2014 йылдың апреленә тиклем 800 һумдан да артмаясаҡ. Был хаҡта 13 июндә Өфөлә үткән матбуғат конференцияһында БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова хәбәр итте.
— Баланы мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһына йөрөткән өсөн түләүҙе ике-өс тапҡырға арттырыу күҙалланмай, — тип белдерҙе Лилиә Ғүмәрова. – Федераль кимәлдә ҡабул ителгән «Мәғариф тураһында»ғы законға һәм алдағы ваҡытта аҙаҡҡы уҡыуҙа ҡабул ителәсәк шундай уҡ исемле закон проектына ярашлы, түләү механизмы ғына үҙгәрә. Бала ҡарау һәм белем биреү буйынса айырым билдәләнгән хеҙмәттәр өсөн айырым түләнәсәк. Бөгөн сабыйҙы балалар баҡсаһына йөрөткән өсөн түләү яҡынса 700 һум тәшкил итһә, ул 800 һумдан да ашыу булмаясаҡ. Бындай хаҡ 2014 йылдың апреленә тиклем һаҡланасаҡ.
Республиканың мәғариф министры Әлфис Ғаязов һүҙҙәренсә, ғәмәлдәге барлыҡ ташламалар һаҡланып ҡаласаҡ. Ведомство башлығы һүҙҙәренсә, барлыҡ процестар ҙа дәүләт контроле аҫтында башҡарыласаҡ.


text:
Ә бит уларҙың файҙаһы ифрат ҙур – организм өсөн барлыҡ файҙалы матдәләр, витаминдар тупланған. Хатта тәмләткес үләндәрҙәге ҡайһы бер витаминдар йәшелсәлә, емеш-еләктә лә юҡ.
lБал ҡорттары умартанан бик иртә осоп сыҡһа, көн аяҙ буласаҡ.
lИртән бал ҡорттары сыҡмайынса шаулашһа, төш ваҡытында ямғыр булырын көт.
Бының өсөн тәүҙә ерҙе ҡаҙып, һәйбәтләп тырматҡас, бау тартып, түтәлдәрҙең ситенә ағас ҡаҙарға, түтәл араһындағы юлды аяҡ менән тапап сығырға кәрәк. Былай иткәндә, түтәл ҡалҡыу булмай, уның эргәләре нығына. Аралағы юлға тупраҡ та ҡойолмай. Тиҙ ҡата торған тупраҡҡа ҡаҙыр алдынан бысҡы вағы йәки иләнгән ваҡ ҡом һибеп сыҡһағыҙ, тупраҡтың структураһы яҡшыра, ул ҡатмай. Бысҡы вағы сереп, ашлама була.
Емеш ағасы ни тиклем йәшерәк булһа, ул шул тиклем тиҙерәк үҫеп китә. Үҫентенең артыҡ оҙон булғанын да һайларға кәңәш ителмәй. Барыһынан да элек тамырға иғтибар итегеҙ.
Тупраҡтан ҡаҙып алынған үҫентенең тамыры яҡшы һаҡланғанмы – һатып алыусы шуны ҡарарға тейеш. Шул осраҡта ғына ул яңы урында тиҙ үҫеп китер. Йәнә тамырҙарҙың кипмәүе лә бик әһәмиәтле.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Көнсөллөк тормошто ағыулаһа
Көнсөллөк тормошто ағыулаһа
Ирем Себерҙә вахта ысулы менән эшләй, ике балабыҙ бар. Ул мине ныҡ көнләшә. Даими шылтырата, тикшерә, балаларҙан ҡайҙа барыуым, ҡасан ҡайтыуым һ.б. тураһында һорашып тора. Көтмәгәндә генә ағаһы килеп, “ревизия” ойоштороп китә. Эшем буйынса район үҙәгенә йыш барырға тура килә, ҡайһы саҡ иремдең шылтыратыуына яуап бирә алмайым. Һөҙөмтәлә өҫтөмә әр-битәр яуа. Иремде хөрмәт итәм һәм хыянат итергә йыйынмайым. Уның хаҡһыҙ дәғүәләре мине ныҡ кәмһетә. Нисек уға тоғролоғом мәңгелек икәнлеген аңлатырға? Түҙемлегем бер мәл һыныр кеүек...
Зөһрә.
Әбйәлил районы.
Һәр кемгә көнләшеү хисе хас. Иң мөһиме, был тойғоноң паранойяға әйләнеп китеүенә юл ҡуймаҫҡа кәрәк. Иптәшегеҙ сиктәрҙе сыҡмаһын өсөн нимә эшләргә? Тәүҙә артыҡ көнләшеүенең сәбәптәрен асыҡлап үтәйек. Беренсенән, ул үҙен түбән баһалауылыр. Ундай ир-егет үҙен икенсе яртыһына тиң түгел тип һанай һәм түбәнге аң кимәлендә төрлө шиге уяна. Һөйгәне уны яратамы-юҡмы тип уйлана, уңышлыраҡ ир-егеткә ҡарап ҡуймаһын, тип ҡурҡа. Икенсенән, бер тапҡыр хыянат кисергән кеше киләсәктә көнсөлгә әүерелә. Ул тағы ла шул хәл ҡабатланыр тип хафалана.
Бер-береңә ышанмау, юҡ урында тауыш ҡуптарыу хатта иң көслө мөхәббәтте лә юҡҡа сығара, ғаиләне тарҡата. Тормош иптәшегеҙҙе был насар ғәҙәтенән арындырыу өсөн уға күберәк иғтибар бүлергә кәрәк. Уны йыш маҡтап тороғоҙ, наҙығыҙҙы йәлләмәгеҙ. Хәләл ефетегеҙҙе икенсе ир-ат менән сағыштырмағыҙ, әхирәтегеҙҙең ирен миҫалға ҡуймағыҙ. Әгәр ҙә көнсөл ир көнөгөҙҙөң нисек үтеүе тураһында һорашып аптыратһа, асыуланмағыҙ. Сабыр ғына барыһын да һөйләгеҙ, тәьҫораттарығыҙ менән бүлешегеҙ. Һеҙҙең турала бөтәһен дә белеп торғас, башына юҡ-бар уйҙар инмәҫ. Әгәр ҙә эшегеҙҙә һуңғараҡ ҡалырға йәки башҡа мәшәҡәттәр менән мәшғүл булырға тура килһә, уны мотлаҡ иҫкәртегеҙ. Был уны артыҡ борсолоуҙан арындырыр. Бер ҡасан да йәшлек йылдарындағы йәрҙәрегеҙ хаҡында һөйләмәгеҙ, уларҙы маҡтамағыҙ. Был ирегеҙҙең намыҫына тейер.
Әгәр инде бөтәһен дә анализлап, үҙегеҙҙә бер ниндәй ҙә ғәйеп тапмайһығыҙ икән, көнсөллөккә килтерерлек бер нәмә лә булмаһа – тимәк, эш һеҙҙә түгел. Быға уның тормошонда булып үткән насар хәтирәләр сәбәпселер. Бәлки, бала сағында ата-әсәһенең береһенең хыянаты ғаиләне емергәндер. Йәки үҙенә яҡын кешеһенең хыянатын кисерергә тура килгәндер. Ирегеҙ менән асыҡтан-асыҡ һөйләшегеҙ, тоғро ҡатын булыуығыҙҙы аңлатығыҙ.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, патологик көнсөллөк тә бар. Был инде сиргә бәрәбәр. Ирегеҙ сәбәпһеҙ-ниһеҙ һәр бер ир-аттан көнләһә, һәр аҙымығыҙҙы тикшереп торһа, хатта кейгән кейемегеҙҙе лә көнсөллөккә сәбәп итһә, һеҙгә ҡул күтәрһә, был осраҡта белгескә күренергә, шәхси консультация алырға кәрәк. Сөнки ғүмерегеҙ ҡурҡыныс аҫтында булыуы ихтимал.
Земфира ҒӘЙФУЛЛИНА,
психолог.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Уйҙарымдан уйылам
Мин 1925 йылдың 23 сентябрендә Ғәбдѳк ауылында тыуғанмын, 16 йәшемә тиклем атайым-әсәйем тәрбиәһендә үҫтем. Һуғыш башланғансы ла еңел йәшәлмәгән, тик һуғыш башланғас, халыҡтың тормошо тамуҡҡа әйләнде.
Ул йылдарҙа ауылда артелдәр эшләй ине. Архангелдә урынлашҡан “Союзплодтара” ойошмаһына ҡараған артелдә ир-егеттәр, үҫмерҙәр урманда кол ҡырҡты, башҡа кәрәк-яраҡҡа ағас әйберҙәр, ҡап, септә һуғырға һалабаш әҙерләне. 1940 йылда 16 йәшемдә апайҙарға эйәреп Ҡамышлылағы артелдә һалабаштан ҡап һуға башланым. Ҡапты ҡышын әҙерләй торғайнылар, сѳнки йәйен башҡа эштәр кѳтѳп тора. Сатнама һыуыҡ ғинуарҙа әллә ҡыҙған мейестән, әллә тишек мѳрйәнән ут сығып, артель янып, юҡҡа сыҡты. Ҡурҡыуҙан ҡалтырашып ни булаһын кѳтәбеҙ, сѳнки һуғыш ваҡытында артелгә килгән зыян ѳсѳн язалауҙары бар. Ни генә күрербеҙ икән, тип илашабыҙ. Белореттан бер рус ҡатыны килде лә, беҙҙе алып китте. Бер ни аңламайым, ҡайҙа, ни ѳсѳн алып китәләр, нимә кѳтә... Аҙаҡ аңлауымса, Белорет заводына эшкә алып киткән булғандар, тик һаулығыммы, әллә йәшемме етмәгәнлектән, мине эшкә алманылар. Русса бер һүҙ белмәүем дә ҡамасаулағандыр.
Байтаҡ ваҡыт үтте, ауылымды, әсәйемде үҙәгем ѳҙѳлѳп һағынам. Беҙҙе Белорет аръяғындағы бер ауыл янына алып барып, поезд юлы буйында ғына бер ерҙә миндек бәйләтәләр. Тамаҡ ашҡа туймай, йонсоғанбыҙ, мунса инеү ҡайҙа, тигәндәй... Миндек бәйләүселәр араһында тѳрмәлә ултырған кешеләр ҙә бар. Йәшел үлән баш ҡалҡытҡан мәл. Ауылда ѳйрәнгәнсә, балтырған йыйып, аш бешерәбеҙ. Тағын ауыл иҫкә тѳшә, сыҙап торор әмәл юҡ.
Белоретта йәй урталарына тиклем булдыҡ. Тѳрлѳ эшкә йѳрѳттѳләр. Берҙән-бер кѳндѳ үҙем кеүек 2-3 үҫмер ҡыҙ йыйындыҡ та, ҡасып ҡайттыҡ та киттек. Әйтеүе генә анһат “ҡайтып киттек” тип. Белореттан Ғәбдѳккә тиклем күпме юл үтәһе бар һуң! Поезд юлы буйлап Илмәшкә (Татлы ауылына) тиклем бергәләп атланыҡ. Унда Сәбилә исемле апай йәшәй ине. Юлдан арып-талып килеп, уның һарай башында йоҡланыҡ. Иртәгәһенә иптәштәрем мине поезд юлына тиклем оҙатып ҡалды.
... Әле иҫләһәм, иҫем китә: нисек берәй насар кешегә осрамағанмын, йыртҡыс-фәләнгә, тип. Юлды белмәгәс ни, аҙашҡанмын. Йѳрәгем ярылырҙай булһа ла, ауылға, инәй янына ҡайтып йығылыу теләге минән кѳслѳрәк ине ул саҡта. Шырт иткән тауышҡа ултыра тѳшә яҙһам да, һаман алға барам. Йѳрѳй торғас, күмер яндырыу ѳсѳн эшләнгән ҙур мейестәр янына килеп сыҡтым. Асыҡтырҙы, сикһеҙ арытты. Мейестәр араһына ятып йоҡлап киткәнмен. Йәйгеһен таң иртә һыҙыла бит. Бер мәл ҡолағыма бѳтѳнләй сит телдә һѳйләшкән тауыштар ишетелә башланы. Етмәһә, яҡында ғына. Ҡотом осоп күҙҙәремде асам һәм мейестәргә утын ташыған немец әсирҙәрен күрәм. Шунда тәүгә илебеҙгә баҫып ингән немецтарҙы күрҙем дә, аптыраным. Ябай ғына йонсоған кешеләр. Араларында йәп-йәш кенәләре лә бар ине. Әләм-һәләм кейемдәләр, күҙҙәре эскә батҡан. Ҡәҙерле атайыбыҙҙы, күпме Ғәбдѳк кешеләрен үлтергән, мине ошо хәлгә еткергән немецтарға ҡарата нәфрәтем дә тышҡа бәреп сыҡманы ул саҡта. Ниңә икән? Моғайын, мин уларҙы икенселәй күҙ алдыма килтергәнмен дә, алдымда тегеләй-былай утын ташыған “бахырҙарҙы” күргәс, албырғап та ҡалғанмындыр. Кисерештәр ҙә яйлап онотола, һүрәнәйә бара бит...
Бер ҡатын килеп сыҡты. Мине бик йәлләнеп ҡараны. Ҡиәфәтем шулай булғандыр инде. Мине үҙҙәренә алып ҡайтырға булғайны ла, аяҡтарым гѳптәй шешкән, атлай алмайым. Был изге йәнле апай улы менән килеп, мине үҙҙәре әтмәләгән носилкаға һалып алып ҡайтты. Ѳс кѳн уларҙа йәшәнем. Аяғымды йүнәлтеп, тамағымды туйҙырып, кеше һыны индереп оҙаттылар, рәхмәт тѳшкѳрҙәре. Илмәштән ары гелән һыу буйлап, аҙаша-аҙаша булһа ла, унда-бында тѳн үткәреп, ауылыма ҡайтып еттем. Илай-илай килеп индем ауылға. Һағыныуҙарым, ҡурҡыуҙарым баштан ашҡайны шул. Инәйем иҫән-имен ҡайтыуыма сикһеҙ ҡыуанды, тик ҡасып ҡайтҡанға ғына бик хафаланды.
Ауыл һәүетемсә генә йәшәй, имеш, тәһә, тип ныҡ аптыраным тәүҙә. Апайҙар геүләтеп ҡап һуға. Мин дә ҡап һуғырға тотондом, һуңғараҡ бесәнгә тѳштѳк. Кѳнѳ-тѳнѳ эшләйбеҙ, илке-һалҡылыҡ юҡ. Хатта бала-саға ла хәүеф барлығын аңлағандай, зарһыҙ ғына эшләй. Ең һыҙғанып бесән эшләп, күңелемде ѳйкәп торған хәүеф-хәтәрҙе бѳтѳнләй тиерлек онотҡайным. Берҙән-бер кѳн беҙгә Мирсаяф исемле ағай килде. Ниңә ҡасып ҡайтыуымды, кемдәр менән булыуымды ентекләп һорашты ла, йәйәүләп 60 саҡрымда ятҡан Инйәргә алып китте. Инәйем мине йәлләп үкһеп илап оҙатты, ауылдаштарым, тиҫтерҙәрем аптырап ҡалды. Был ваҡытта атайым - Ялал Мѳхәмәтйәнов фронтта ине. Аҙаҡтан ишетеүебеҙсә, танкыла китеп барғанда уны немецтар шартлатҡан. Мин ҡайтҡас, атайымдың үлемен белгертеп, “ҡара ҡағыҙ” килгәйне. Был оло ҡайғыны, инәйемдең тѳп йоҡламай илауҙарын бер ҡасан да оноторлоҡ түгел.
Инйәргә килеп еттек. Был ағай мине ниндәйҙер бүлмәгә килтерҙе лә үҙе сығып китте. Ишек бикле. Ҡурҡа-ҡурҡа шунда яңғыҙым йоҡлап киткәнмен. Тѳнгѳ сәғәт икеләрҙә минең менән тағы бер нисә кешене машинаға тейәп, Белорет колонияһына алып киттеләр. Тѳрмәгә эләгеүемде шунда ғына аңланым.
Мине контораға индерҙеләр һәм 5 йылға хѳкѳм ителеүемде, эштән ҡасып ҡайтҡан ѳсѳн язаның ҡаты булыуын аңлаттылар. Илап-һыҡтап ултырған кѳйѳ таң аттырҙым. Иртәнсәк беҙҙе Хәсән колонияһына алып киттеләр. Беҙ күмәк инек. Ярай ҙа, был колония ауылдан ул ҡәҙәр алыҫ түгел. Инйәр янында ғына бит. Тәүҙә инәйем күрергә килде, унан ҡустым - Йыһанурым килде. Инәйем, бахырҡай, Асыға ауыл Советына барған һәм инәлеп-ялбарып мине ауылға эшкә ҡайтарыуҙарын һораған. Әммә ҡаты бәғерле башлыҡтар рѳхсәт итмәгән, бәлки, юллап йѳрѳргә ялҡауҙары килгәндер. Анауындай һуғыш барғанда, уларға бер ҡыҙ баланың яҙмышы нимә инде, бер уйлаһаң...
Колонияла аслы-туҡлы йәшәйбеҙ, ирҙәр менән рәттән эшләйбеҙ - ағас ҡырҡабыҙ, ташыйбыҙ. Ике йылда әллә күпме кеше үлемдәрен күрҙем, мәйеттәрҙе - әбей-бабайҙар, ағай-апайҙарҙың кәүҙәләрен Татлы тамағына алып барып күмешеп йѳрѳнѳм. Ауылда мәйет күмешеү түгел, был турала ишетһәм, йѳрәгем ярылыр сиккә еткән бала, эт ҡайышына әйләнеп, йѳрәкте уста тоторға ѳйрәндем. Күҙ алдымдан һаман шул ҡурҡыныстар китмәй, барыһы ла иҫтә... Тѳрмәлә 2 йыл ултырҙым.
Һуғыш тамам, беҙҙекеләр еңде. Беҙ һѳйѳндѳк тә, кѳйѳндѳк тә. Мин атайым ҡайтмай инде, тип илайым. Әле ѳйгә ҡайтыу-ҡайтмауыбыҙ ҙа бар бит әле.
Һуғыштың бѳтѳүен ишетеү мәле бигерәк тә әсендергес булды.Тѳрмә начальнигы беҙҙе сафҡа теҙҙе лә: “Һуғыш бѳттѳ!”- тип ҡысҡырҙы. Кѳтѳлмәгән шатлыҡлы хәбәрҙән оло ғына йәштәге ике рус ҡатыны шунда уҡ йығылып йән бирҙе. Тегеләй-былай йүгергеләп ҡаранылар, тик уларҙың йѳрәге ярылып үлгәйне, ҡотҡара алманылар. Йәшерәктәр, беҙ илашабыҙ, зыҡ ҡубабыҙ. Был ике ҡатынды бѳтәбеҙ ҙә йәлләнек.
Кемдеңдер әсәһе йәки яратҡан ѳләсәһе булғандыр улар, улдары, ирҙәре һуғыштан әйләнеп ҡайтҡандыр, әммә ҡатындары, әсәйҙәре тылда һәләк булған. Тылдағыларҙың күргәне фронттағыларҙыҡынан бер ҙә кәм булманы, күп осраҡта ауырыраҡ та булһа булғандыр. Ѳмѳт кешене йәшәтә, тиҙәр. Мин тѳн буйы йоҡлай алмай хыялланып сыҡтым: бына ауылға ҡайтып барам, ѳйгә килеп инәм, инәйем илай-илай мине ҡосаҡлап ала... Юҡ шул, бѳтә хыялдарымды селпәрәмә килтерҙеләр, ҡайтарманылар. “Был ҡыҙ һыу юлын яҡшы белә”, тип, мине сплавҡа, һыу буйлап ағас тѳшѳрѳүгә ҡыуҙылар. Шунда колонияларға сабата, икмәк, һѳт-ҡатыҡ ташыным.
Тыуған кѳнѳмдә ҡайтырға документтарымды бирҙеләр. Эй, ҡыуаныуҙарым, эй, йүгереп йѳрѳп йыйыныуҙарым! Хатта һуғыш бѳтѳүгә лә былай уҡ ҡыуанмаған һымаҡ инем дәһә, тип уйлайым аҙаҡтан. Сѳнки унда атайҙың бер ваҡытта ла ҡайтмаясағы, теге ике мәрйә апайҙарҙың күҙ алдында йығылып үлеүҙәре шатлыҡлы хәбәрҙе кѳйѳккә әйләндергәйне...
Йѳрәкһеп-тулҡынланып, күҙ йәштәремә быуыла-сәсәй ауылыма - Ғәбдѳгѳмә килеп индем. Ѳйҙѳ күргәс тә үкһеп илай башланым. Инәйемдәр аптырап китте, ҡосаҡлайҙар, кѳн һайын ҡайтыр, тип кѳтѳүҙәрен һѳйләйҙәр. “Нишләп һуғыш бѳткәс тә ҡайтармаҫҡа инде балаларҙы?”-тип кѳйѳп, арҡамдан һѳйә инәйем, ни ҡуйырын, ни алырын белмәй. Ауылдаштарымдың барыһы ла мине күрергә килде. Ул ваҡытта ауыл кешеһе бигерәк тә дуҫ-туған була торғайны. Һәр береһе берәй әйбер, йыуаса тотоп килә. Шунда аҡыллы инәйҙәр, ағайҙар: “Тѳрмәлә кейгән барса кейемдәреңде, документтарыңды утҡа яҡ, улар һиңә нәмәгә кәрәк. Хәтәр хәлде иҫләтеп, йәнеңә тейеп ятмаһындар”, - тинеләр. Мин, иҫәр, тот та барыһын да утҡа яҡ! Алдағы кѳндәрҙә документтарҙың кәрәк булырын уйлай белмәгәнмендер инде. Эй, наҙанлыҡ, тип тә ҡуям хәҙер.
Ауылда ла эш кѳтѳп кенә торған. Бүрәнә ағыҙырға сплавҡа тѳштѳм. 16 йәшемдән ауыр эштә хеҙмәт юлымды башланым һәм ғүмерем буйы эшләнем.
Аллаға шѳкѳр, ил ни күрһә, шуны күрҙем, ябай ауыл кешеләре менән татыу йәшәнем. 86 йәшем тулғанда ла һәйбәт кенә йәшәйем.
* * *
... Ѳләсәйем - хеҙмәт ветераны Сәмсиямал Мѳхәмәтйәнова үҙенең ҡатмарлы һәм әсе яҙмышлы ғүмер юлын бәйнә-бәйнә миңә һѳйләне, ә мин уны “Урал” гәзитен уҡыусыларға һѳйләргә булдым. Һуғыш башҡаса бер ваҡытта ла кешеләрҙе бәхетһеҙ итмәһен, ер йѳҙѳндә бѳтә халыҡ тыныс, татыу йәшәһен, тип теләйем.
Наҙгѳл МѲХӘМӘТЙӘНОВА.
Ғәбдѳк.


text:
НОТАЛАР
К.Дияров "Сал Уралдың моңдары"
Ғ.Сөләймәнов "Ҡурай"
АУДИО ЯҘМАЛАР
Абдулла Солтанов башҡарыуында "Баяс" йыры, ҡурайҙа Юлай Ғәйнетдинов
Кәрим Дияров башҡарыуында Башҡорт халыҡ көйө "Баяс"
Рәхмәтулла Бүләкәнов башҡарыуында Башҡорт халыҡ көйө "Баяс"
Ғата Сөләймәнов башҡарыуында Башҡорт халыҡ көйө "Баяс"
Сөләймән Абдуллин башҡарыуында "Баяс" йыры
Рәсүл Ҡарабулатов башҡарыуында "Баяс" көйө
Башҡорт халыҡ йыры "Баяс" тураһында "Ашҡаҙар" радиоһында "Хазина" тапшырыуы
Флүрә Килдейәрова башҡарыуында "Баяс" йыры


text:
Ул шәхес тәрбиәләй
Көн дә иртәнсәк балалар баҡсаһына килгән кескәйҙәрҙең шат йөҙҙәрен күреү, тауыштарын ишетеү, “апай, апай” тип килеп ҡосаҡлап алыуҙары, ата-әсәһенең үҙҙәренә ниндәй яңы уйынсыҡтар, китаптар һатып алыуы тураһындағы һуңғы яңылыҡтары, шатлыҡтары менән уртаҡлашыуы, тәрбиәсенең эш ваҡытында балаларҙы ҡарап тороусы ғына түгел, ә сабыйҙы үҫтереүсе, тирә-яҡ мөхиткә, тыуған илгә һөйөү тәрбиәләүсе, аҡылын камиллаштырыусы, тәртипкә өйрәтеүсе, йәиһә бәләкәсте шәхес итеп формалаштырыусы кеше икәнлегенә тағы ла нығыраҡ инанаһың. Ә инде баҡсаға бала теләп йөрөй икән, өйҙә яратҡан тәрбиәселәрен телгә алып, уның менән нимәләр эшләгәнен өйҙәгеләргә һөйләп, ата-әсәләрҙең рәхмәт һүҙҙәрен ишеткән тәрбиәсе өсөн был юғары баһа.
Ҡаланың “Тирмәкәй” 25-се балалар баҡсаһына ла кескәйҙәр бик теләп йөрөй, сөнки бында үҙ эшен яратып башҡарған, иғтибарлы, тәжрибәле тәрбиәселәр эшләй. Иркен бүлмәләрҙәге бөхтәлек, тейешле шарттар, унда эшләгәндәрҙең ихласлығы балаларҙы ғына түгел, хеҙмәт- кәрҙәрҙең үҙҙәрен дә тартып тора. Бында йәш, ижади коллектив тупланған. Баҡсала стажлы педагогтар ҙа, яңы хеҙмәт юлын башлаусылар ҙа ең һыҙғанып хеҙмәт көнөн үтә. Йылы, матур балалар баҡсаһы бөгөн тышҡы, эске яҡтан да ялт итеп тора. Күп бала йөрөүгә ҡарамаҫтан, һәр бүлмәлә тәртип, таҙалыҡ хөкөм һөрә. Баҡса биләмәһе гөл-сәскәгә күмелгән.
30 йылға яҡын стажы булған, шуның 20 йылын мәктәпкәсә йәштәге балаларға белем һәм тәрбиә биреүгә бағышлаған тәрбиәсе Ғәсимә Рәшит ҡыҙы Орел көн дә яратҡан эшенә ашыға. Тәжрибәле тәрбиәсе бына инде нисәмә йыл “Тирмәкәй” башҡорт балалар баҡсаһында бар күңелен һалып эшләй, һәр бер бала менән һөйләшә белә, иркәләтеп тә ебәрә, кәрәк саҡта киҫәтеп тә ала. Татлы ауылында тыуып үҫкән Ғәсимә Рәшит ҡыҙы Белорет педагогия училищеһының мәктәпкәсә белем биреү бүлеген тамамлағандан һуң ең һыҙғанып эшкә тотона. Башҡорт балалар баҡсаһында эшләүенә лә 5 йыл булып киткән, милли мөхиттә тәрбиәләнгән балалар менән рәхәтләнеп, үҙ телебеҙҙә аралашып, бар күңелен һалып эшләй ул. Ғәсимә Орел яңы балалар баҡсаһына аяҡ баҫҡан кескәйҙәрҙең яҡын кешеһенә, яратҡан тәрбиәсеһенә әйләнә. Кескәйҙәр ҙә, ата- әсәләр ҙә тәрбиәселәренә тиҙ өйрәнә, башҡорт балалар баҡсаһында ла инде икенсе сығарылышты мәктәпкә әҙерләүҙә бар көсөн һала. Дәрестәре лә ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс итеп ҡоролған. Һәр эшкә ижади, яуаплы ҡарауы, бөтә оҫталығын һалып башҡарыуы, бөтә нәмәгә етди иғтибар бүлеүе балаларға оҡшай.
Педагогик коллектив төрлө кешеләрҙән тора: кемдер нимәлер уйлап сыға- ра, берәүҙәр әйткәнде үтәй, өсөнсөләр ҡушылыуҙы хуп күрә. “Тирмәкәй” балалар баҡсаһына килеп, Ғәсимә Рәшит ҡыҙы ла педагогик эшмәкәрлеген ҙур яуаплылыҡ менән башҡара. Ул бер урында торорға яратмай, сараларҙың да төп ойоштороусыларының береһе. Йәштәргә остаз булыуы, тәжрибәһе менән уртаҡлашыуы, ҡыҙыҡлы, фәһемле яңылыҡтар уйлап сығарыуы менән дә айырылып тора. Һөнәри үҫешен камиллаштырыу өсөн Ғәсимә Рәшит ҡыҙы педагогик сәғәттәр үткәрә, мәктәпкәсә белем биреү программаһын өйрәнә, конкурстарҙа, семинарҙарҙа ҡатнаша. Ул эш барышында барыһына ла яҡшы кәйеф бүләк итергә ынтыла. “Бал ҡорто” өлкәндәр төркөмөнә йөрөгән кескәйҙәрҙең район, республика, халыҡ-ара конкурс- олимпиадаларҙа, викториналарҙа ҡатнашып, еңеүҙәр яулауы, тәжрибәле тәрбиәсенең эш һөҙөмтәһе ул. Балалар менән эшләй белмәйенсә, тейешле уңыштарға ирешеп булмай, әлбиттә. Бының өсөн көс тә, сабырлыҡ та талап ителә.
Улар балаға донъя тураһында тәүге һабаҡтарҙы биреүсе, шуға ла йәмғиәтебеҙҙә тәрбиәселәр роле лә, уларға ҡарата талаптар ҙа йылдан-йыл арта, ҡағиҙәләр, тәртиптәр ҙә үҙгәреп тора. Мәғлүмәти-коммуникатив технологиялар заманында тәрбиәселәргә дәрестәрҙе мауыҡтырғыс итеп үткәреү өсөн дә көс һалырға кәрәк. Дәрестәрҙең бер өлөшөн презентация, әңгәмә рәүешендә үткәрергә тырыша Ғәсимә Рәшит ҡыҙы. Уның “Тылсымлы ҡулдар” түңәрәген дә балалар көтөп ала. Үҙ төркөмөндә балалар менән эшләүҙең экологик йүнәлешен һайлаған. Кескәй экологтар тәбиғәтте, ер- һыуҙы, уратып алған мөхитте һаҡларға, ҡәҙер итергә өйрәнә, тәжрибәләр үткәрә. Һәр төркөмдә төрлө йүнәлеш буйынса мини-музей булдырылған. Ғәсимә Рәшит ҡыҙы ла тәрбиәләнеүселәре менән бергәләп “Көнъяҡ Уралдың таштары һәм минералдары” тигән мөйөш эшләгән, коллекциялары төрлө таштар, минералдар менән тулылана бара.
Ғәсимә Рәшит ҡыҙын кескәйҙәр ҙә, ата- әсәләр ҙә, коллегалары ла ихтирам итә. Уның тураһында балалар баҡсаһы мөдире Таңсулпан Бүләкбаева ла, өлкән тәрбиәсе Миләүшә Әхмәтнурова ла йылы фекерҙә. Заман менән бергә атлаған, эшендә яңылыҡтар индереп, дәрестәрен мауыҡтырғыс итеп үткәргән, йәштәрҙе лә алға әйҙәгән Ғәсимә Рәшит ҡыҙы кеүек педагогтар күп булғанда, беҙ ҙә балаларыбыҙҙы уларҙың ҡулына тыныс күңел менән ҡалдырып китә алабыҙ.
Эльвира ХӘМЗИНА.
Автор фотоһы.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Ҡурайсы, актер, йырсы, етәксе
Ҡурайсы, актер, йырсы, етәксе
йәки ниңә Рәсүл Ҡарабулатов үҙен ҡыҙыу кеше тип һанай?
Талантлы, үткер ҡарашлы, моңло тауышлы, булмышынан бер аҙ талапсанлыҡ та, һөйкөмлөлөк тә, бәрелеп торған был ир-егет үткән быуаттың 90-сы йылдарынан алып бик күптәрҙең кумирына әйләнде. Бөгөн 50 йәшлек тормош үрен яулаған был уҙамандың яҙмышы көтөлмәгән боролоштарға, уйламаған ҡылыҡтарға бик бай.
Шулар һәм, ғөмүмән, ижад хаҡында Башҡортостандың халыҡ артисы Рәсүл Рафиҡ улы ҠАРАБУЛАТОВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.
– Рәсүл Рафиҡ улы, һеҙҙең талант, сәнғәткә ынтылыш ҡайҙан килә? Ейәнсура еренең бәрәкәтле тупрағынанмы, әллә нәҫелдәнме?
– “Ейәнсура ере – йырсылар иле”, – тип әйткән данлыҡлы сәнғәт әһеле Ишмулла Дилмөхәмәтов. Беҙҙең район башҡорт сәнғәтенә Иншар Солтанбаев, Нәжметдин Хәсәнов, Мәғфирә Ғәлиева, Сөләймән Абдуллин кеүек шәхестәрҙе биргән. Ә минең ҡартайым, Таһир Ҡарабулатов Бөйөк Ватан һуғышында башын һалған, районда данлыҡлы скрипкасы, йырсы булған. Әсәйем дә матур итеп халыҡ йырҙарын башҡара. Шуға күрә минең сәхнә кешеһе булып китеүемә нәҫел ебенең дә, тыуған ерҙең дә йоғонтоһо булғандыр. Үҙемде иң тәүҙә ҡурайсы тип һанайым. “Каруанһарай” төркөмөнә килгәс кенә, профессиональ сәхнәлә йырлай башланым.
– Ә ҡурайҙы ҡасан тәүге тапҡыр ҡулығыҙға алдығыҙ?
– Дөрөҫөн генә әйткәндә, бала саҡта ҡурайсы булырға хыялланманым. Мәктәптә уртаса уҡыным, гуманитар фәндәр еңел бирелһә лә, теүәл фәндәрҙән хәлдәр маҡтанырлыҡ түгел ине. Етмәһә, саманан тыш шуҡлығым һәм шаянлығым менән уҡытыусыларҙың теңкәһенә күп тейҙем. Шуның өсөн атайҙан да йыш ҡына эләгә ине. Бер уҡытыусым туранан-тура күҙемә ҡарап: “Әгәр 9-сы класҡа уҡырға киләһең икән, йә мин – эштән, йә һин уҡыуҙан китәһең”, – тине. Шуға күрә, 8-се класты тамамлап, Өфө сәнғәт училищеһына йырсы йәки баянсы булырға тигән ниәт менән килдем. Тик, тауышың ултырып бөтмәгән тип, вокал бүлегенә, музыка мәктәбендә уҡымағанһың, тип баян класына уҡырға алманылар. Атайым менән артабан нимә эшләргә белмәй, училище коридорында торғанда, бер ағай яныбыҙға килеп (һуңынан, белеүебеҙсә, ул билдәле ҡурайсы, хәҙер Башҡортостандың халыҡ артисы Ришат Рәхимов булып сыҡты): “Ҡурай бүлегенә барырға теләгең юҡмы?”– тип һораны. Ауыл мәктәбенә ҡайтмаҫ өсөн генә: “Эйе”, – тип яуапланым. Ул бер бүлмәгә индереп, ҡурайҙан тауыш сығарырға өйрәтте. Шул саҡта тәүге тапҡыр ҡулыма ҡурай алдым. Миңә ярты йылда башҡа курсташтарыңды ҡыуып етерлек итеп ҡурайҙа уйнап өйрәнергә, тигән шарт ҡуйылды. Тыуған йорттан сығып китеү, белмәгән ҡоралда уйнарға өйрәнеү, етмәһә, рус телен яҡшы белмәйем – тәүге осорҙа еңел булманы. Әммә, шул саҡта тормошома кәрәкле йүнәлеш биргән Ришат ағай Рәхимовҡа ғүмер буйы рәхмәтлемен.
– Ә ни өсөн юғары белемде театр сәнғәте буйынса алырға булдығыҙ?
– Училищены тамамлағас, күп кенә педагог вокал буйынса юғары белем алырға өндәне. Тик мин, колхоз стипендиаты булараҡ, ауылға ҡайтып, өс йыл буйы, мәҙәниәт йортонда эшләргә тейеш инем. Ҡайтып, үҙемсә ең һыҙғанып, эш башланым. Көҙ етеүгә, әсәйем, Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетына өҫтәмә студенттар йыйыуҙары тураһындағы иғланды күреп, мине шунда барырға өндәне. Ул саҡтағы колхоз рәйесе Сөләймән ағай Хәлитов: “Өҫкәлек буйынан да бер артист сыҡһын әле!”– тип ғаризаға ҡултамғаһын ҡуйып, сығарып ебәрҙе. Уның шулай алдан күрә белеүе, фатихаһын биреп, киләсәкке яҙмышыма юл асырға ярҙам итеүе өсөн ғүмергә рәхмәтлемен. Был юлы ла уңыш йылмайҙы – 1987 йылдың сентябрь айында тағы ла студент булып киттем. 1989 йылдың аҙағында Өфө дәүләт сәнғәт институтында театр факультетының төрлө курстарында уҡыған егеттәр – Вилдан Яруллин, Әмир Тойғонов, Мәхмүт Нәҙершин, Артур Туҡтағолов менән бергә “Каруанһарай” төркөмө ойоштороп ебәрҙек. Ул халыҡ араһында шул тиклем популяр булып китте, бындай уңыш тураһында беҙ хатта хыялланмай ҙа инек. Биш йыл тирәһе ваҡыт үткәс, төркөмдә бер аҙ ижади туҡталыш булып алды. Шул ваҡытта, артабан нимә эшләргә белмәй йөрөгәндә, режиссер Азат Нәҙерғолов яңы асылған Йәш тамашасылар театрына эшкә саҡырҙы. Шулай итеп, мин уҡыған һөнәрем буйынса эшләп киттем. Мостай Кәримдең “Салауат” трагедияһындағы төп роль өсөн Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты булдым. Әммә күңелем барыбер йырға, ҡурайға тартыла ине, эстрадала эшемде ташламаным. 1995 йылда “Каруанһарай”ҙы Башҡорт дәүләт филармонияһы үҙ ҡанаты аҫтына алды һәм беҙ, егеттәр, барыбыҙ ҙа шунда эш башланыҡ. Республикабыҙ өсөн яңырыу осоро ине ул, яңы музыканттар килде, репертуар байыны, яңы концерт программалары сығарҙыҡ, альбомдар яҙҙырҙыҡ.
– Рәхәтләнеп, кинәнеп йырлап, ҡурайҙа уйнап йөрөгән ерҙән етәксе эшенә күсеү ауыр булдымы?
– Ысынлап та, артист булараҡ һәйбәт кенә эшләп йөрөгәндә, төҙөлә генә башлаған Конгресс-холл һарайына директор итеп тәғәйенләнеләр. Һәм мин баштан-аяҡ төҙөлөш эшенә сумдым. Йыр ҡайғыһы китте, көнө-төнө ҙур төҙөлөш барған ерҙә эшләйем, проектты өйрәнәм, сметалар, пландар менән булышам. Ләкин барыбер сәхнәне ташламаным. Оҙаҡ спорт менән шөғөлләнмәгән спортсы формаһын юғалтҡан кеүек, сәнғәт кешеһе лә сәхнәнән ситләшһә, профессиональ кимәлен юғалта башлай бит. Тәүҙә – Конгресс-холл, артабан Башҡорт дәүләт филармонияһы (элек бергә эшләгән дуҫтар, коллегалар өҫтөнән етәкселек итеү ҙә еңел түгел), ҡабат Конгресс-холл, инде хәҙер Химиктар мәҙәниәт һарайы директоры вазифаларын йөкмәнем. Ә ундай эштә эшләгәс, бөтмәҫ-төкәнмәҫ мәшәҡәт менән ижад икенсе планға күсә башлай.
– Студент саҡтан уҡ һеҙ – “йондоҙ” булып балҡыған, күп ҡыҙҙы йоҡоһоҙ иткән “Каруанһарай” егеттәренең береһе. “Йондоҙ” ауырыуы менән яфаланманығыҙмы?
– Ул саҡта беҙ үҙебеҙҙең “йондоҙ” икәнебеҙҙе белмәй инек. Ысынлап та, бер осорҙа сәхнәгә сыҡҡан бик күп йырсы, музыкант эскелек һәм башҡа сәбәптәр арҡаһында юҡҡа сыҡты. Заманы ла ауыр ине бит. Совет осоро булһа, бәлки, ундай юғалтыуҙар булмаҫ ине. Ә икенсе яҡтан ҡараһаң, беҙ нисек теләйбеҙ – шулай ижад иттек, сиктәр ҡуйылманы. Аллаға шөкөр, “Каруанһарай”ҙар иректе яҡшы яҡтан аңлап, эшкә бирелгәйнек. Үҙ абруйыбыҙҙы төшөрөп, бәҫебеҙҙе бөтөрөп йөрөмәнек. Халыҡ менән һәр ваҡыт ихлас итеп, тиң күреп аралашабыҙ. Һуңғы тапҡыр элекке тулы состав менән быйыл 2 мартта үткән “Йондоҙло дискотека”ла сығыш яһаныҡ. Беҙҙең өсөн көслө алҡыштар менән тамашасыларҙың сәхнәнән сығармай тороуы оло баһа булды. Икенсенән, беҙҙең егеттәрҙең тормошо тик ал төҫтәргә генә мансылманы. Миҫал өсөн бер генә осраҡты һөйләп үтәм. Заманында, ҡулы таҙа булмаған “Каруанһарай” ижад фирмаһы етәксеһе арҡаһында егеттәр яңы ғына алған фатирҙарынан яҙып, урамда тороп ҡалды. Улар бит яңғыҙ түгел ине, һәр береһенең ғаиләһе, бәләкәй балалары бар. Шундай хәлде күҙ алдына килтерәһегеҙме? Ошондай һынауҙарҙы, ә улар берәү генә булманы, һынмай үткәргән егеттәргә рәхмәт әйткем килә.
– 21 йәшлек ябай ауыл малайын зыялылар нәҫеленән булған билдәле шәхес, Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев ҡайны булараҡ нисек ҡабул итте?
– Буласаҡ ҡатыным Айгөл менән беҙ театр факультетында бергә уҡыныҡ. Уҡыу башланған саҡта дуҫтарса аралаштыҡ. Ә бына әрме сафына алынғас, Айгөлдөң хаттары менән йәшәнем. Шул тиклем матур итеп яҙа ине уларҙы. Һауа пограничниктары ғәскәрендә (ПВО) хеҙмәт иттем, йыш ҡына уларҙың өй телефонына шылтыратып, һөйләшеп торҙоҡ. Әрмелә саҡта барлыҡҡа килгән йылы хистәр, ҡайтҡас, мөхәббәткә әүерелде. Ныҡлы дуҫлашып китеп, 1990 йылда өйләнештек. Айырым йәшәргә урын юҡ ине, ете йыл ҡайным-ҡәйнәмдәр менән бергә торҙоҡ. Тәртипле, әҙәпле кешеләр, минең ҡайһы бер ҡылыҡтарыма аптырап та ҡалғандарҙыр. Әммә бер ваҡытта ла һүҙгә килешмәнек, минең йәшлек аҡылһыҙлыҡтарымды аңлап ҡабул итергә тырыштылар. Ҡайным һәм ҡәйнәм менән һәр ваҡыт йылы мөнәсәбәттә булдыҡ, хәҙер ҙә шулай. Тормош көтөргә күп аҡылды уларҙан һәм атай-әсәйемдән алдым.
– Айгөл ханымдың театрҙа эшләүенә һеҙ ҡаршы булдығыҙмы?
– Юҡ, бергә уҡығас, ҡатынымдың сәнғәт кешеһе булыуына әҙер инем. Әммә ул ғаилә бәхетен карьеранан өҫтөн ҡуйҙы. Уның сәнғәт институтында уҡытырға ла, театрҙа эшләргә лә мөмкинлеге булды. Әммә минең йыш гастролдәргә сығыуымды, йәш белгес булараҡ эшләргә кәрәклеген иҫәпкә алып, бер-бер артлы тыуған балаларҙы башлыса үҙе тәрбиәләне. Гөлнур менән Ильяс икеһе лә һәләтле, бала саҡтан йыр-моңға ғашик балалар булды, “Тамыр” студияһының “Сәңгелдәк” тапшырыуында, төрлө фильмында, балалар байрамдарында ҡатнашып йөрөнөләр. Быларҙың барыһы ла – Айгөлдөң тырышлығы.
– Уларҙың сәнғәт юлынан китеүе бала саҡтан билдәле булғандыр, эйеме?
– Балаларҙың, айырыуса Гөлнур ҡыҙымдың, сәнғәт юлынан китеүенә күңелем менән һәр саҡ ҡаршы булдым. Артистарҙың еңел булмаған тормошон беләм бит. Йәй буйы, төрлө шартта концерттар ҡуйып, төрлө шарттарҙа йәшәп, юл мәшәҡәттәрен кисереп, ҡәҙерле кешеләремә ундай яҙмыш теләмәй инем. Тик ҡырҡа ҡаршы төшөп, күңелдәрен дә ҡыйғым килмәне. Гөлнур әле Санкт-Петербургта йәшәй, уҡып бөтөп, вокал, бейеү сәнғәте буйынса үҙ урынын, барыр юлын тапты. Ә Ильястың яҙмышы өсөн һаман да борсолам. Ул әле йәш, бәлки минең кәңәшемде тотоп, үҙен икенсе һөнәрҙә лә һынап ҡарар.
– Атайҙар һәм балалар проблемаһы һәр ваҡыт булып торған...
– Атайым мәрхүмгә оҡшап, мин дә мунса ташы кеүек, ҡыҙыу кешемен. Ошо сәбәпле, беҙ уның менән һуңғы көндәренә тиклем бәхәсләшеп китә торғайныҡ. Быны иреш-талаш тип аңларға кәрәкмәй. Ул миндә үҙенең йәш сағын күреп, төрлө яңылышлыҡтан һаҡларға теләгәнен хәҙер генә аңлайым. Айгөл, бергә тормош көтә башлаған осорҙа, мин ҡыҙып китһәм, аптырап ҡала ине, үҙе лә тоҡанып китә торғайны. Ваҡыт үтә килә, ул төрлө мәлде өндәшмәй үткәрергә өйрәнде. Мине ул хәҙер тынысландыра ла, һыуындыра ла белә. Уның тырышлығы, сабырлығы, аҡылы менән ғаилә имен ҡалғандыр ул. Элек атайым менән нисек бәхәсләштем, хәҙер балалар минең менән шулай бәхәсләшә. Гөлнур миңә оҡшап ныҡышмал кеше. Ә был – уңыш яулау өсөн кәрәкле холоҡ. Сағыу характерлы кеше, үҙ фекерен яҡлай белә. Ильяс та миңә оҡшаған, тик ул, апаһы менән сағыштырғанда, бер аҙ өндәшмәҫерәк. Ир-егет бит.
– Бөгөнгө йәшегеҙгә етеп, тормошоғоҙҙан ҡәнәғәт булмаған осраҡтар булдымы?
– Бик күп нимә менән ҡәнәғәт түгелмен. 50 йәштә ир-ат үҙенең тормошона яуланған һөҙөмтәләр менән һығымталар яһарға тейеш. Ә минең әле бик күп эшем тормошҡа ашмаған. Иң үкендергәне – ваҡытында вокал буйынса профессиональ белем алмауым. Йәшлеккә кире ҡайта алһам, бәлки, опера йырсыһы булыр инем. Миндәге ныҡышмалылыҡ, тырышлыҡ һәм мөмкинлектәр менән шул юлды һайлаһам, донъя кимәлендәге йырсы булыр инем, бәлки. Сит ил опера йырсыларын, үҙебеҙҙең мәшһүр Мәғәфүр Хисмәтуллинды яратып тыңлайым. Үҙемдә булған, тәбиғәттән бирелгән мөмкинлектәрҙең ҡәҙерен белмәгәнмен. Тормошта яңылышыуҙар күп була. Мин сит йәки яҡын кешеләремде генә түгел, хатта үҙемде үҙем рәнйеткән саҡтар ҙа булды. “Өләшһәләр, аҡыл алыр инеңме, әллә аҡсамы?”– тип һораһалар, мотлаҡ аҡылды һайлар инем. Кемгә нимә етмәй инде, тип төрттөрөүселәр табылыр. Шуны әйткем килә, кеше аҡыллы булып тыумай, ул аҡылды ғүмере буйына үҙенең яңылышлыҡтары, хаталаныуҙары, юғалтыуҙары аша, һабаҡ алып, туплай. Ҡартайғансы яңылыша, төҙәтә, аҡыл запасы туплай ҙа, ғүмеренең аҙағына килеп туҡтай. Ҡайһы бер “аҡыллы” баштар, оригиналь яуап бирәм тип, мин аҡсаны һайлар инем, ти. Тимәк, ул кешенең мейеһендә күптән аҡыл йыйыу процесы туҡтаған. Тормошомдоң ҡайһы бер өлөшө һөҙөмтәле, емешле булһа, ниндәйҙер бер өлөшө, хаталарым арҡаһында, әрәмгә үтте. Аллаһы Тәғәлә, ғүмер бирһә, үткәндәрҙән һабаҡ алып, киләсәктә үкенмәҫлек итеп, йәшәргә насип булһын, тип теләйем.
– Тамашасылар һеҙҙең йырҙар менән киләсәктә кинәнә алырмы?
– Әлбиттә. Мин инде бөгөнгө көнгә тиклем йәшәп, шуны аңланым: киләсәктә мотлаҡ ижад менән йәшәргә теләйем. Йырлайһы йырҙар барҙыр, тип өмөт итәм. Көҙ айҙарының береһендә юбилей кисәмде үткәрергә ниәтләйем.
Гөлнур ҠЫУАТОВА әңгәмәләште
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Конспект внеклассного мероприятия на тему "Шажара -ул сал тарихка багыр тазра"; 4 класс
Шәжәрә - ул сал тарихҡа бағыр тәҙрә.
Девиз: Ағас тамыры ерҙә - кеше тамыры туған ырыуҙа.
Йыһазландырыу: « Шәжәрә» плакат таҡталары, урындыҡ, ҡаралды( балаҫ 2 буй,арҡыры юрғандар),музыка( Беҙҙең ил, Ҡара юрға, Әсмәбикә бейеү, Байыҡ көйө).
Байрам барышы.
Һаумыһығыҙ, һаумыһығыҙ!
Шундай йылы һүҙ икән,
Һәр күңелде иретерлек ,
Һәр кемгә лә үҙ икән.
Сәләм алып, сәләм биреү менән
Сит менән дә туған булаһың
Йыраҡ араларҙы яҡынайта
Эй, халҡымдың матур йолаһы.
Хәйерле көн хөрмәтле ҡунаҡтар, уҡытыусылар. Бөгөнгө кисәбеҙ «Шәжәрә - ул сал тарихҡа бағыр тәҙрә»тип атала, Ишбулды ауылына нигеҙ һалыусылар, ата-олатайҙарыбыҙ кемдәр?Ошо турала һөйләшеп алайыҡ.
балалар менән килеп сыға.
- Йә, уландар ,эҙләгәнебеҙҙе таптыҡ, буғай. Бына бит киң яландар, ҡалын урмандар,мул һыулы Ҡыҙыл йылғаһы. Ни тиклем байлыҡҡа юлыҡтыҡ. Төпләнеп донъя көтөр өсөн ошонан да ҡулай урын булмаҫ,изге сәғәттә!
Урындыҡҡа барып ултыралар.
Музыка уйнай йыр йырлана( Тыуған ер)
-Балалар, һеҙ ете быуынығыҙҙы, үҙегеҙҙҙең шәжәрәгеҙҙе,
туғандарығыҙҙы,нәҫелегеҙҙе, араларыбыҙҙҙың хөрмәтле
кешеләрен белергә тейешһегеҙ.
Шиғыр һөйләй.
Шәжәрә- ул сал тарихҡа бағыр тәҙрә,
Күҙ яҙҙырһаңшул тәҙрәнән атыр йәҙрә,
Ал бер үрнәк – бал ҡорттары төҙөй кәрәҙ,
Һин дә ятма, ҡор ояңды, үр шәжәрә!
- Ауылыбыҙға кем нигеҙ һалған һуң?
- Бына ағайҙарығыҙ, апайҙарығыҙ һөйләр, тыңлағыҙ.
- Ауылға кемдәр нигеҙ һалған икән?
- Ауылға тәү башлап боҫмаштар араһы нигеҙ һалған,тимәк боҫмаштар араһынан башлайбыҙ инде.
18-се быуат 1760-1775 йылдарҙа башҡорт ерҙәре карателдәрҙән аяуһыҙ талана. Тыуған ерен, илен баҫҡынсыларҙан һаҡлап яуға күтәрелә. Ошо дәһшәтле йылдарҙа карателдәрҙән ҡасҡан кешеләр тынысыраҡ ерҙәргә килеп урынлашалар. Хәҙерге Бөрйән районы биләмәләренән ҡасҡан ҡыпсаҡ ырыуы егеттәре Ишбирҙе һәм Ишбулды ла Ирәндек тауҙарына килеп сығалар. Ишбирҙе таҙа һыулы , сылтырап аҡҡан Дарыулы йылғаһы буйын һайлаһа, Ишбулды ҡарап тороуға тымыҡ, йәйрәп ағып ятҡан, тал тирәкле мул һыулы Ҡыҙыл йылғаһын һайлай һәм һул яҡ ярына нигеҙ һала.
Ләкин Ишбулдыға был урында тынсып йәшәргә тура килмәй. Ҡаҙаҡ баҫҡынсылары гел һөжүм итә. Шуға күрә, Ишбулды үҙенең улы Ахайға 1786 йылдарҙа Ҡыҙылдың уң яҡ ярына урын һайлай. Гел шулай баҫҡынсыларҙан ҡасып, боҫоп йәшәргә тура килә. Боҫмаштар ҡушаматы ла ошонан килеп сыға.Ауылға нигеҙ һалыусы, боҫмаш аралары – улар Ғүмәровтар, Насыровтар.
- Бына мин ошо Ишбулды кантондың ейәнсәре булам инде. Шәжәрәм менән таныштырып үтәйем әле үҙегеҙҙе.
- Ишбулды- Ахай- Ырыҫбай- Ғүмәр- Уйылдан- Вәлиәхмәт- Ғәйфулла- Халит – мин
- Боҫмаштар араһында уҡымышлы муллалар, йыр-моңға ғашиҡ булған кешеләр бик күп булған.Улар тыуған яҡтың гүзәллеген данлап йырлағандар.
Йыр «Беҙҙең ил»
- Эй был кешем! Быуат- быуат буйы
Башҡорт исемен ғорур йөрөтә
Уралымда тыуған күпме егет
Ирекһеҙҙән ситтә көн итә.
-Ә ирекһеҙҙән ҡайһы араның батыры көн иткән?
-Ҡалмаҡ араһы батыры Ғәбделшәкүр.
-Эйе беҙ ҡалмаҡтар араһы. Ир-егеттәр 1770-1775 йылдарҙа яуҙа булғанда, Таһир ауылы йәйләүенә ҡалмаҡтар һөжүм итеп бала-саға, ҡатын-ҡыҙҙарҙы ҡоллоҡҡа ҡыуып алып китәләр. Улар араһында 4 йәшлек Ғәбделшәкүр ҙә була. Зирәк Ғәбделшәкүрҙең,бер генә ҡыҙы булған, ҡалмаҡ байы һатып ала һәм малайҙың исемен Шөғөр тип үҙгәрттерә, ә малайҙы ҡоллоҡта булған Таңбикә исемле башҡорт ҡатыны тәрбиәләй. Таңбикә инәй Шөғөргә һәр ваҡыт тыуған Уралын һағынып һөйләй, йырҙар өйрәтә.Шөғөр бик зирәк була, зирәк малайҙы бай уҡыта. Шөғөр үҫеп егет ҡорона еткәс, бай ҡыҙына ғашиҡ була. Йәш йөрәктәр бер-береһен яратышала, тик бай ғына риза булмай. Шөғөрҙө ат ҡойроғона бәйләтеп үлтерегә була. Таңбикә инәй был турала белеп ҡала һәм Шөғөргә әйтеп уларҙы ҡара юрғаларға мендереп башҡорт иленә ҡайтарып ебәрә. Үҙ илен табып ҡайтыу, башҡорт өсөн ҙур дәрәжәгә тиң булған.Шөғөр олатай ҡалмаҡ ҡыҙын тыуған ауылы Таһирға алып ҡайта.Ҡалмаҡ ҡыҙына Хәҙисә тип башҡортса исем ҡушалар, гөрләтеп туй үткәрәләр.Ғәбделшәкүрҙең ата-әсәһе улының ҡайтҡанына бик ҡыуана.Шөғөр олатай уҡымышлы булған, шуға күрә лә уны Ахай кантонға писарь итеп ебәрәләр. Өләсәй ҡалмаҡ ҡыҙы булғанға һәм олатайым ҡалмаҡ яғында үҫкәнгә беҙҙең араны ҡалмаҡтар тиҙәр.
-Ахай ауылынан кемдәр ҡалмаҡ араһынан икән?
- Улар Шөғөровтар, Фәттәховтар, Гәрәйевтар, Шәйәхмәтовтар, Шәмсетдиновтар.
- Олатайым ҡарт булған Абдулла, уның улы Алтындалалҡашҡа,уның улы Мостафа, Мостафаның улы Ғәбделшөғөр, уның улы Ғәбделмәжит, уның улы Шәмсетдин, Шәмсетдин олатайҙың улы Мөҙәрис, Мөҙәрис олатайҙың улы Самат, Саматтың улы мин Айсыуаҡ.
- Ҡалмаҡтар араһында күренекле шәхестәр етәрлек,йырсылар ҙа бар.
Йыр. “Ҡара юрға”
- Ә ни өсөн бире араһынан тиҙәр?
- биреләр араһында быуындан- быуынға күсеп килгән ата-бабаларыбыҙҙың мираҫы ул зирәк, оҫта ҡуллы,хисле ҡыҙҙары һәм улдары.Улар Хәлисовтар, Хәйбуллиндар,Әсәҙуллиндар,Әлимғужиндар,Ғилмановтар, Мырҙабулатовтар.
-Ә ҡайҙан килеп сыҡҡан һуң ул бире араһы?
- Бер ваҡыт Дүрмән атлы кеше һунарға сығып китә. Бер тауҙы төшкәс, һыңар саңғы эҙе күрә һәм эҙ буйлап китә.
-Был саңғы эҙе ни эшләп һыңар һуң әле ул? Артынан барайым әле.
-Баҫтырып килеп етһә,теге болан һуйып торған була.Был заттың аяғы икәү булып сыға, ә үҙе бире затынан икән . Оҙаҡ текләшеп ҡарап торалар былар.
Бире.
-Һаумы. Һин кем? Ни эшләп йөрөйһөң?
Дүрмән.
-Мин Дүрмән тигән бәндәмен.Кейек ауларға сыҡҡанмын. Һин ни эшләп миңә тигән боланға тейҙең?
Бире.
- Әйҙә тунаш, яртыһы һиңә булыр.
Дүрмән.
- Көн кисләп китте, ошонда йоҡламаһаҡ булмаҫ.
- Ҡарағай ботаҡтарын түшәп былар йоҡларға яталар.Был зат Дүрмәнде үлтерергә уйлай.
Бире.
-Дүрмән һин ҡалайтып йоҡлайһың?
Дүрмән.
- Мин тыш- тыш итеп йоҡлайым, ә һин үҙең нисек йоҡлайһың?
Бире.
- Мин йоҡлағанда ауыҙымдан ут сәсрәп, осҡондар осоп борлап тора.
-Икеһе лә йоҡламаҫҡа тырышып яталар,шулай ҙа Бире йоклап китә.Дүрмән үҙенең урынына бер сөрөк киҫкәһе алып һала ла,үҙе ағастар артына ышыҡлана.Бире һикереп тора ла, һамаҡлай- һамаҡлай сөрөктө сәнскеләй башлай.
Бире.
-Дүрмән ағай тыш итә, тимер шешем пыш итә.
-Шул саҡ Дүрмән Бирене атып ебәрә. Ул яралана һәм ҡасып тау тишегенә инеп китә. Дүрмән Биренең артынан китә. Тау тишегендә өс ҡыҙы менән Биренең әбейе ултыра икән. Дүрмән Бире әбейенең иң һылыу ҡыҙын һайлап татыу ғаилә ҡоралар. Бына шул ҡыҙҙан таралып китә инде биреләр араһы.
-Әйҙәгеҙ әле, бире ҡыҙҙары бейеп күрһәтегеҙ.
Бейеү «Әсмәбикә»
- Ә һеҙ шәжәрәгеҙҙе беләһегеҙме?
- Атайым Айрат, атайымдың атаһы Хөбитдин олатайым, Хөбитдин олатайымдың атаһы Әхмәтшә олатай, Әхмәтша олатайҙың атаһы Ҡолморҙа олатай, Ҡолморҙа олатайҙың атаһы Әлимғужа олатай,Әлимғужа олатайҙың атаһы Хәлис олатай.
- Кемдәр ул ҡош атышҡандар?
Кемдәр булһын инде?Беҙ селбаштар араһы. Мин Зинфир, атайым Фәрит, олатайым Кәлимулла,ҡарт олатайым Талип булған, Талип олатайҙың атаһы Ҡәһәрмән,уның атаһы Мөхәмәтзариф,Мөхәмәтзариф олатайымдың атаһы Ҡаҙаҡбай, уның атаһы Ғәбделйәлил,ары Тенек олатай, ары Сабар олатай, ары Ҡарағол олатай,уның атаһы Мулдаш, уның атаһы Дәүләтбай олатай.
- Селбаш араһының тарихын белмәйбеҙ бит?!
- Олатайым булған Дәүләтбай, өләсәй оҫта һунарсы,
Уҡ – һаҙаҡтан атыуҙа булмаған уны уҙыусы.
Селбаштың тотҡан урыны Ахайҙа арыу ғына,
Әгәр тарихын белмәһәң һин бына шуны тыңла.
Борон булған беҙҙең затта шундай бер мәргән килен,
Сәскә атып уҡ-һаҙаҡтан, селдең ул һытҡан күҙен,
Ҡыйыу булғандыр күрәһең, батырҙарҙың- батыры
Шунан алып башлана ул беҙҙең селбаштың даны.
Булған ти, был хәл йәйләүҙә, килен алып килгәндә,
Егетлекте күрһәтергә сәпкә атыш киткәндә,
Сәп булып бер сел ултырған,шул селгә атыш киткән,
Алыҫ булғас ала алмай күп егеттәр тир түккән.
Шул саҡ Үтәштең килене ҡайнынан рөхсәт һорап,
Уҡ ебәргән сел башына, селе лә төшкән ҡолап.
Мәргәнлеккә, таһыллыҡҡа бар халыҡ хайран ҡалған
Шул килендән тыуған балалар селбаштар тип аталған.
Селбаштарҙа хәҙер ҙә бар бик оҫта һунарсылар,
Мәхмүт ҡарттың балалары барыһы ла аусылар.
Балыҡсылар ҙа күп беҙҙә,умарта ҡараусылар.
Мейес, балта оҫтаһы ла.һандыҡ та яһаусы бар.
Муллалар ҙа бик күп булған, хәлфә- хәҙрәт ишеләр.
Зәйнулла ишанда уҡыған, Тимерйәр тигәндәре
Рауилда ла белем алған Талип, Байназарҙары.
Боҫҡон менән Ҡаҙаҡбай ҙа булған оҫта һунарсы,
Уҡымышлы ла булғандар, умарта ла ҡараусы.
Солоҡ балы ала белгән беҙҙең ата- бабалар,
Ырымдан да һаҡлағандар, малын да ҡарағандар.
-Шулай, беҙ балалар тарихыбыҙҙы,шәжәрәбеҙҙе онотмайыҡ.Һаҡлайыҡ, киләсәктә лә кәрәк булыр. Башҡорт халҡында шундай мәҡәл бар- «Халҡы татыу булған ауыл тарҡалмай.» Беҙҙең ауылда ла дүрт ара дуҫ, татыу йәшәй. Шуға күрә ауыл йылдан- йыл ҙурая, матурая.
Йыр « Беҙ Ҡыпсаҡ ырыуынан»
Беҙ Ҡыпсаҡ ырыуынан. Ай-һай-һай-һай,
Беҙ иң йәп- йәш ҡыпсаҡтар. Башҡорттоң киләсәге
Гөлдәй гөрләп үҫәбеҙ Тыуған ерем – Башҡортостан
Ҙур үҫергә теләйбеҙ. Башҡорт булыр милләтем
Беҙҙең тамға дағалыр, Ай-һай-һай-һай,
Ә ҡошобоҙ ҡарсыға Малайҙар ил тотҡаһы.
Ағасыбыҙ ҡарағай Ай- һай-һай-һай,
Ораныбыҙ туҡсаба. Ҡыҙҙар өй биҙәктәре.
Беҙгә ҡарап Һоҡланығыҙ
Беҙтормош терәктәре.
- Был изгеләрҙән- изге ата- олаталарыбыҙ яҙып ҡалдырған шәжәрәне хөрмәтләү билдәһе булды. Киләсәктә лә шәжәрә ағасыбыҙ шаулап, тармаҡланып үҫһен!
На странице приведен фрагмент.
Спасибо за Вашу оценку. Если хотите, чтобы Ваше имя
стало известно автору, войдите на сайт как пользователь
и нажмите Спасибо еще раз. Ваше имя появится на этой стрнице.
В англоязычных странах, входящих в Содружество наций (Commonwealth) есть праздник День Виктории (Victoria Day), в честь когда-то правившей в Англии королевы Виктории. День Виктории отмечается в Великобритании и в Канаде в мае. Вероятно, поэтому, услышав от меня про наш майский праздник День Победы (Victory Day), иностранные граждане были немало удивлены.
В первый же день в летнем лагере воспитателям и вожатым нужно организовать знакомство детей друг с другом. Проще всего это сделать в игровой форме. Детям младшего возраста больше подходят игры, которые проводятся в кругу, сопровождаются стихами или музыкой. Подросткам предлагаются такие игры, основная задача которых не столько представление детей, сколько возможность сплотить новый детский коллектив, сдружить, сблизить ребят между собой.
Сейчас педагогика предлагает множество технологий, объединенных общим понятием диалогового взаимодействия. Что это значит? Под диалогом понимается общение двух или более лиц. То есть имеется в виду не монолог одного, сопровождаемый слушанием, более или менее внимательным, со стороны других, а именно обмен мнениями. Это понимание соответствует и здравому смыслу, и современным требованиям…


text:
- Подробности
- Просмотров: 623
ҠАҘ ӨМӘҺЕ, башҡорттарҙа ҡаҙ, һирәкләп өйрәк һуйғанда үҙ-ара ярҙам итеү йолаһы (ҡара: Өмә). Көҙ-ҡыш мәлендә, ҡар ятыу м‑н үткәрелгән. Ҡ.ө. ҡыҙҙар һәм йәш ҡатындар (ғәҙәттә, килендәр) саҡырылған. Ҡаҙҙарҙы йолҡоп, эсен таҙартҡандан һуң, көйәнтәгә парлап аҫып, йылғаға сайҡарға алып төшкәндәр. Уларға егеттәр м‑н балалар ҙа ҡушылған. Һыуға барғанда “Ҡаҙ юлы” йолаһы үткәрелгән: балалар юлға ҡаҙ ҡаурыйын ташлаған, оло ҡатындар киләсәктә мул үрсем, киләһе йылда ҡаҙҙарҙың ошо юлдан йөрөүен теләгән. Ҡаҙҙарҙы сайҡағандан һуң өмәселәр егеттәргә ҡушылған: яңғыҙ һәм парлап бейегәндәр, йырлағандар, таҡмаҡ әйткәндәр. Ҡыҙҙарҙың ҡайтыуына хужабикә ҡаҙ майында ҡоймаҡ бешереп, сәй әҙерләп торған. Кисен бар эште лә тамамлағандан һуң өмәселәр өсөн ҡаҙ итенән һәм эс-ҡарынынан байрам һыйы әҙерләнгән (ҡаҙ башынан, ҡарыны һәм тәпәйҙәренән һәр кемгә өлөш бирелгән). Табынға ш. уҡ бал, бауырһаҡ, буҙа, сәксәк һ.б. ҡуйылған, йыш ҡына ҡаҙҙың эс-ҡарынынан бәлеш бешергәндәр. Йырлағандар, бейегәндәр, төрлө халыҡ уйындары үткәргәндәр. Был йола татарҙарҙа ла осрай.
Ф.Ф.Фәтихова
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Башҡортостан Президентының һәм Хөкүмәтенең БР Дәүләт Йыйылышындағы тулы хоҡуҡлы вәкилдәре билдәләнде
Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәте төбәк башлығының 2010 йылдың 6 сентябрендәге Указдарын киң йәмәғәтселеккә еткерҙе. Уларҙа Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙағы тулы хоҡуҡлы вәкилдәрен раҫлай.
Альбина Рауил ҡыҙы Воробьева, Башҡортостан Президенты Хакимиәтенең Дәүләт-хоҡуҡ идаралығы начальнигы, Башҡортостан Республикаһы Президентының БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙағы тулы хоҡуҡлы вәкиле итеп тәғәйенләнде.
Александр Владимирович Лихачев, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппараты Етәксеһе урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙағы тулы хоҡуҡлы вәкиле итеп тәғәйенләнде.
Указдар ҡул ҡуйған көндән көсөнә инә.


text:
Сибайҙа мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн Өфө ҡалаһының 13-сө махсуслаштырылған дөйөм белем биреү мәктәп-интернаты базаһында дистанцияла белем биреү үҙәге асылыуына күп ваҡыт үтмәне.
Сибайҙа мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн Өфө ҡалаһының 13-сө махсуслаштырылған дөйөм белем биреү мәктәп-интернаты базаһында дистанцияла белем биреү үҙәге асылыуына күп ваҡыт үтмәне.
«Хөрмәтле Тәлғәт туған! Һеҙгә Ришат Сәғит улы Шаһманов яҙа. Беҙ бер үк фамилияла йөрөйбөҙ һәм, моғайын, бер нәҫелдәнбеҙҙер. Үкенескә ҡаршы, мин ырыуым тарихын ныҡлап белмәйем, сөнки атайым Сәғит Абдрахман улы Шаһманов вафат инде, ә туған-тыумаса менән бәйләнеш күптән өҙөлдө. Атайым бәләкәй сағымда олатайым Абдрахман Шаһманов тураһында, ул боронғо ла, данлыҡлы ла ырыуыбыҙҙың абруйлы кешеһе иҫәпләнгән, тип һөйләй торғайны. Олатайым мулла һәм бағымсы булған.
“Алексеевка” совхозы етештергән аҙыҡ-түлек, йәшелсә, емеш-еләк баҙар киңлеген, халыҡ һөйөүен, ышанысын яулай бара. Көн һайын түтәлдән яңы ғына өҙөлгән ҡыяр, помидор, һуған һатып алыу кинәнес, хаҡтары ла тешләшмәй. Йыл буйы үҙебеҙҙең төбәктә үҫтерелгән таҙа аҙыҡтың һаулыҡ өсөн файҙаһы ла күберәк бит.


text:
Әйҙә, һеҙ ҙә өмәгә!
Республика Хѳкүмәте дәүләт ойошмаларына, муниципалитеттарға, бѳтә тѳр ойошмаларға, профсоюз комитеттарына һәм йәмәғәт берләшмәләренә беркетелгән биләмәләрҙә экологик ѳмәләр үткәрергә ҡушты. Ҡала һәм районда ошоға ярашлы биләмәләрҙең санитар- экологик хәлен яҡшыртыу маҡсатынан яҙғы экологик ѳмәләр башланды. Күп кенә предприятие, учреждение һәм территориаль идаралыҡтар, уҡыу йорттары, һатыу итеү үҙәктәре үҙҙәренә беркетелгән биләмәләрҙе шартына килтереп сүп-сарҙан таҙарта башланы.
Ошо кѳндәрҙә Белорет мәғлүмәт үҙәге хеҙмәткәрҙәре филиал директоры Гѳлнара Фаил ҡыҙы Мѳхәмәтғәлина етәкселегендә мәғлүмәт үҙәге бинаһының тирә-яғын тырматып, һепереп, ҡыйҙарҙы полиэтилен пакеттарға тултырып ҡуйҙы. Һауа торошоноң насар булыуына ҡарамаҫтан, ѳмә ойошҡан рәүештә үтте, барыһы ла тырышып эшләне.
Шулай уҡ медицина колледжы студенттары ла ѳсѳнсѳ (һүрәттә) кѳн ихлас һәм дәррәү яҙғы экологик ѳмәлә ҡатнаша. Уларға Киров урамынан Ленин урамына тиклем арауыҡтағы юл ситен таҙалау бүлеп бирелгән. “Медсестра эше” бүлегенең I курсында белем алған студенттар, уҡытыусылары Николай Викторович Щербаков менән үҙҙәренә ҡушылған изге эште ҙур ихласлыҡ менән башҡарғандары күренде. Ҡала урамдарында төҙөкләндереү эштәре бара. Мәҫәлән, Октябрҙең 50 йыллығы урамында юл ситендәге бордюрҙар алыштырыла.
Экологик ѳмәләрҙе үткәреү 12 майға тиклем ҡаралған. Был осор эсендә Башҡортостан Республикаһының Экология министрлығы объекттарҙың тәбиғәтте һаҡлау ҡануниәте нормаларына ярашлы булыу- булмауын тикшерә. Талаптарға тура килмәгән осраҡта, административ штраф һалыу ҡаралған.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күптәр сүп- сарҙарҙы махсус урналарға ташларға, ер-һыуға ҡарата һаҡсыл ҡарашта булырға кәрәклеге тураһында белмәй. “Ҡайҙа ҡый ташламайҙар - шунда таҙа”, тигән әйтемде һәр кем иҫендә тотһон ине.


text:
Илшат Тажетдинов — Контракт системаһын үҫтереү буйынса Хөкүмәт комиссияһының яңы рәйесе Фото: Андрей Старостин
Илшат Тажетдинов — Контракт системаһын үҫтереү буйынса Хөкүмәт комиссияһының яңы рәйесе
Илшат Тажетдинов — Контракт системаһын үҫтереү буйынса Хөкүмәт комиссияһының яңы рәйесе Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры, республика Хөкүмәте Аппараты етәксеһе Илшат Тажетдинов Контракт системаһын үҫтереү буйынса Хөкүмәт координация комиссияһының яңы рәйесе итеп тәғәйенләнде. Кадрҙар үҙгәрешенә бәйле комиссияның составы яңыртылды, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтендә.
Республиканың һатып алыуҙар системаһын яҡшыртыу буйынса саралар сиктәрендә Башҡортостан Хөкүмәте ҡарары менән социаль әһәмиәтле һатып алыуҙарҙы ҡарау йәһәтенән Контракт системаһын үҫтереү буйынса координация комиссияһының ҡайһы бер функциялары оптималләштерелде.


text:
Газета "Йәшлек" » Лилиә Сираева
Лилиә Сираева
Мин – Лилия СИРАЕВА. Нуриман районының Иҫке Исай ауылында тыуҙым. Тәүҙә Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт гимназияһын, һуңынан Башҡорт дәүләт университетының журналистика бүлеген тамамланым.
Эш урындарымдың теҙмәһе бик бәләкәс кенә, ә дөрөҫөрәге, “теҙмә” тигәне бөтөнләй юҡ – университетты тамамлау менән “Йәшлек”кә килдем. Әле ауыл хужалығы һәм иҡтисад бүлегендә хәбәрсе булып эшләйем. Яратам бүлегемде, хөрмәт итәм. Университетта уҡығандан башыма бер нәмә мәңгелеккә һеңеп ҡалған: журналистика – көнкүреш менән халыҡ араһындағы фильтр булырға тейеш. Йәғни, күргән-белгән һәр нәмәне “был бит тормоштан алынған” тип киң матбуғатта сағылдырып барыуға ҡаршымын. Уҡыусыларға мәғлүмәт кенә түгел, тәрбиә лә кәрәк тигән фекерҙәмен.
Эш урындарымдың теҙмәһе бик бәләкәс кенә, ә дөрөҫөрәге, “теҙмә” тигәне бөтөнләй юҡ – университетты тамамлау менән “Йәшлек”кә килдем. Әле ауыл хужалығы һәм иҡтисад бүлегендә хәбәрсе булып эшләйем. Яратам бүлегемде, хөрмәт итәм. Университетта уҡығандан башыма бер нәмә мәңгелеккә һеңеп ҡалған: журналистика – көнкүреш менән халыҡ араһындағы фильтр булырға тейеш. Йәғни, күргән-белгән һәр нәмәне “был бит тормоштан алынған” тип киң матбуғатта сағылдырып барыуға ҡаршымын. Уҡыусыларға мәғлүмәт кенә түгел, тәрбиә лә кәрәк тигән фекерҙәмен.


text:
Йондоҙнамә нимә юрай?
(21 март – 20 апрель)
Сәләмәтлек. Йылдың тәүге яртыһында һаулыҡҡа иғтибарлы булығыҙ: яман ҡылыҡтарығыҙҙы ташлағыҙ, спорт менән шөғөлләнегеҙ, дөрөҫ туҡланығыҙ. Юғиһә, йыл һуңында ауырға тура килер.
Эш. Аждаһа карьера өлкәһендә алға китеш вәғәҙә итә. Хеҙмәт һәм тәртип – уңышҡа юл ярыу өсөн иң яҡшы ҡоралығыҙ. Һеҙгә ярҙам ҡулы һуҙған яңы таныштар хаҡына ла элекке дуҫтарығыҙҙан баш тартмағыҙ.
Шәхси тормош. Һөйгәнегеҙгә йәки тормош юлдашығыҙға һеҙҙең иғтибарығыҙ, наҙығыҙ етмәүе ихтимал. Сәскә гөлләмәһенә лә, ҡыйбатлы бүләккә лә түгел, ә бары һеҙҙең аңлауығыҙға мохтаж булырҙар. Икенсе яртығыҙҙың уйҙары, тойғолары, маҡсаттары менән йышыраҡ ҡыҙыҡһынығыҙ.
Романтик осрашыуҙар өсөн ҡыштың аҙағы, яҙ, йәй һәм көҙ ҡулай. Әммә танышыуҙарҙың киләсәге булыу-булмауы һеҙҙең үҙегеҙгә, башҡаларға яраҡлаша алыуығыҙға бәйле. Эште оҙаҡҡа һуҙмай, никах хаҡында хәстәрлек күрә башлаһағыҙ ҙа була. Бының өсөн сентябрь һәм октябрҙең тәүге яртыһы уңышлы.
Буға
(21 апрель – 20 май)
Сәләмәтлек. Һаулығығыҙ ныҡлы, табип хаҡында онотоп торһағыҙ ҙа була. Әммә был сәләмәт тормоштан баш тартырға кәрәклекте аңлатмай. Тәнегеҙҙе күнегеүҙәр ярҙамында сыныҡтырығыҙ. Саф һауала йышыраҡ булығыҙ.
Эш. Февраль айында ҡыуаныслы яңылыҡ көтөлә. Шулай ҙа карьера баҫҡысынан үрләүгә әллә ни ҙур өмөт бағлай алмайһығыҙ. Яңы эшкә күсергә йәки яңы һөнәр үҙләштерергә тура килер, моғайын. Быға ҡайғырмағыҙ. Бөтә үҙгәрештәр бары киләсәктә уңыш яулауға этәргес булыр.
Шәхси тормош. Буға ғаиләһенә һәм туғандарына күп ваҡыт бүлергә мәжбүр. Сөнки туғандар араһында ҡупҡан низағты, бәхәсте хәл итеү мәсьәләһе килеп тыуыр. Әммә бошонорға ярамай, барыһы ла яйланыр. Яңғыҙаҡтарға апрель йәки ноябрь айында ишен осратыу мөмкинлеге көтөлә. Декабрҙәге танышыуҙарға ҙур өмөт бағламағыҙ, был осорҙа кешеләргә ҡарата һағыраҡ булыуығыҙ яҡшы.
Өйөгөҙгә ҙур әйбер һатып алыуҙы кисектереп тороғоҙ – аҡсағыҙҙы туҙҙырмағыҙ.
Игеҙәктәр
(21 май – 21 июнь)
Сәләмәтлек. Игеҙәктәр үрҙәр яулауға әҙер, сөнки Яңы йылға улар ныҡлы һаулыҡ менән аяҡ баҫа. Әммә көстәрен юҡҡа тәләфләһәләр, тиҙ үк хәлдән таясаҡтар. Яҙ етеү менән, күнегеүҙәргә тотоноғоҙ. Спорт кәйефте күтәрер, көсөргәнештән һаҡлар, йәшәү көсө менән һуғарыр.
Эш. Әллә ни ҙур алға китеш һиҙелмәҫ. Әммә бәләкәс кенә булһа ла уңышҡа ирешерһегеҙ. Һөйөнөслө яңылыҡтар апрель-май айҙарында көтөлә. Хис-тойғоларығыҙҙы ҡулда тотоғоҙ. Тиҙ ҡыҙып барыуығыҙ арҡаһында уңайһыҙ хәлгә тарыуығыҙ ихтимал. Айырыуса августың икенсе яртыһында һаҡ булығыҙ.
Шәхси тормош. Былтырғы менән сағыштырғанда, хәлдәр яҡшыраҡ. Һеҙҙе уратып алған йылылыҡ үҙ-ара мөнәсәбәттәргә ыңғай тәьҫир итер. Һөйгәнегеҙгә йәки тормош юлдашығыҙға иғтибарлыраҡ булығыҙ: ваҡ-төйәккә бәйләнмәгеҙ, аңларға, ғәфү итергә тырышығыҙ. Хистәргә бай йыл. Ошоғаса бер генә лә шиғыр яҙмаған булһағыҙ, был йәһәттән һәләтегеҙ асылғанын тойорһоғоҙ. Әлегәсә тормош ҡормағандар мөхәббәтен осратыуға, никах ҡороуға өмөт итә ала.
Ҡыҫала
(22 июнь – 22 июль)
Сәләмәтлек. Иғтибар үҙәгендә – ҡалҡан биҙе менән бауыр, иң беренсе уларҙы тикшертегеҙ. Алама ҡылыҡтарҙан баш тартыу, дөрөҫ туҡланыу талап ителер. Ял итеүгә, тәбиғәткә сығыуға ваҡытығыҙҙы йәлләмәгеҙ. Теш табибына ла күренеп алығыҙ. Ҡояш аҫтында артыҡ ҡыҙыныуҙың һәм тәнгә, сәскә күпләп химия ҡулланыуҙың сәләмәтлеккә кире йоғонто яһауын онотмағыҙ.
Эш. Яңы эш башлау, карьера ҡороу өсөн бик уңышлы осор. Матди хәлегеҙ ҙә яҡшырыр. Әммә һаҡсыл Ҡыҫала аҡсаһын елгә осора торғандарҙан түгел, ҙур ғына мөлкәт туплап та өлгөрөр.
Шәхси тормош. Яңы вазифаға өлгәшеүҙән тыш, шәхси тормошта киҫкен үҙгәреш көтөлмәй. Был кәйефегеҙгә лә тәьҫир итеп алыр. Әммә борсолмағыҙ, көтөгөҙ – бәхет үҙе өсөн көрәшкәндәрҙе ярата. Аждаһа үҙе лә ҡул ҡаушырып ултырырға мөмкинлек бирмәҫ. Тик яҡындарығыҙға ҡаты бәрелмәгеҙ.
Арыҫлан
(23 июль – 22 август)
Сәләмәтлек. Үҙегеҙҙе яҡшы тояһығыҙ. Шулай ҙа йәй ял итергә, көс тупларға тырышығыҙ. Туҡланыуға иғтибар итегеҙ – ашҡаҙанығыҙҙы һаҡлағыҙ. Дауаханала тикшерелеү ҙә артыҡ булмаҫ.
Эш. Тиҙ һәм еңел аҡса артынан ҡыумағыҙ – был хәүефле аҙым һеҙҙең өсөн түгел. Ҡатмарлыҡтар үҙенән-үҙе юҡҡа сығыр. Ә һеҙ, оло маҡсат ҡуйып, шуға табан яйлап юл ярығыҙ.
Шәхси тормош. Арыҫлан тирәләй тормош ҡайнай ғына. Ваҡиғалар күп һәм һәр береһе оло әһәмиәткә эйә. Бигерәк тә балалар күңелһеҙләнергә ирек бирмәй. Борсолмағыҙ, барыһын да йырып сығырһығыҙ. Яңғыҙаҡтар мөхәббәтен осратыр.
Ҡыҙ
(23 август – 22 сентябрь)
Сәләмәтлек. Аждаһа йылында төп дошманығыҙ – тымау, йүтәл тыуҙырысы вирустар. Шуға тәнде сыныҡтырыуға бөгөндән тотонһағыҙ ҙа була. Халыҡ медицинаһы, махсус күнегеүҙәр ярҙам итер.
Эш. Йыл башында күрһәткән сабырлығығыҙ, тырышлығығыҙ тейешенсә баһаланыр. Инде март уртаһында уҡ хәлегеҙ яҡшыра башлар. Иңегеҙгә алған йөкләмәне шартына килтереп үтәү, хеҙмәттәштәрегеҙгә өлгө күрһәтеү талап ителер.
Шәхси тормош. Аждаһаның хәстәрлекле ҡанаты аҫтында һеҙҙең өсөн яңы осор башлана. Тимәк, мөғжизәгә өмөт итә алаһығыҙ. Яңы осрашыуҙар, танышыуҙар көтөлә. Күптән ҡулығыҙ етмәгән эшкә – йортоғоҙҙо төҙөкләндереүгә күңел һалып тотона алаһығыҙ.
Үлсәү
(23 сентябрь – 22 октябрь)
Сәләмәтлек. Бөйөр, ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙарынан һаҡланығыҙ. Ябығыу менән артыҡ мауығып, һаулығығыҙҙы ҡаҡшатыуығыҙ ихтимал. Тәнегеҙгә бөтә иғтибарҙы йүнәлтеп, күңел торошоғоҙ хаҡында онотмағыҙ.
Эш. Зарланырға урын юҡ – эш етерлек. Аҡса ла табылып тора. Карьера үҫеше өсөн дә уңышлы мәл. Башҡаларға ҡарата миһырбанлы, итәғәтле, ярҙамсыл булһағыҙ, улар ҙа һеҙгә ошо матур сифаттар менән яуап бирер.
Шәхси тормош. Ҡапма-ҡаршылыҡлы ваҡиғаларҙың шаһиты булырға тура килер. Үҙҙәрен ғаилә ептәре менән бәйләргә теләмәгән тотороҡло яңғыҙаҡтар ҙа, мөхәббәт ҡоршауына ҡаршы тора алмай, никахҡа инергә хәл итер. Күптәр йорт һалыу, фатирын йыһазландырыу менән мәшғүл булыр.
Саян
(23 октябрь – 21 ноябрь)
Сәләмәтлек. Әгәр тымау йонсотһа, иң яҡшыһы – бәрәңгенең эҫе боҫон һулау һәм шифалы үләндәр ярҙамында дауаланыу. Дөйөм алғанда, әлеге мәлдә һаулыҡ мәсьәләһе әллә ни мәшәҡәт тыуҙырмай. Шулай ҙа тән йәрәхәте алыу хәүефе бар.
Эш. Йылдың тәүге яртыһы һеҙҙән ныҡышмал эш талап итә. Артабан еңелерәк булмаҡсы, ҡулығыҙға аҡса төшөр. Сентябрь аҙағында йәки октябрь башында яңы хужа икеләтә көс менән, тырышып эшләргә мәжбүр итәсәк. Был һеҙҙең карьераға ыңғай йоғонто яһаясаҡ.
Шәхси тормош. Бала саҡтағы хыялдарығыҙ иҫегеҙҙәме? Әгәр хәтерегеҙҙә булмаһа, Аждаһаның үпкәләүе лә ихтимал. Тулы бәхеткә ирешер өсөн тап ошо хыял етмәйҙер, бәлки? Әсәлеккә, балалыҡҡа бәйле йыл. Ғаиләгеҙҙең ишәйеүе күҙ уңында тотола. Төп кәңәш – талашмаҫҡа тырышығыҙ: аҙаҡ мөнәсәбәттәрҙе яйға һалыу ауырға тура килер.
Уҡсы
(22 ноябрь – 21 декабрь)
Сәләмәтлек. Һаулыҡ хаҡында борсолорға сәбәп юҡ. Әммә спиртлы эсемлек – бауырҙы, майлы аш – ашҡаҙан аҫты биҙен, ҡыҙыусанлыҡ ҡалҡан биҙен эштән сығарырға мөмкин икәнен онотмағыҙ.
Эш. Уңышҡа өмөт итә алаһығыҙ, әммә бик тырышып эшләгән хәлдә генә. Һеҙҙең ҡулда – Ер күсәре, әйҙә, әйләндерегеҙ!
Шәхси тормош. Аждаһа, һынауҙар ебәреп, һеҙҙең ныҡлыҡты бер аҙ тикшереп ҡарар. Ғаиләлә аңлашылмаусанлыҡҡа тарымаҫ өсөн ҡапма-ҡаршы ултырып һөйләшеүҙән дә яҡшы сара юҡ. Йәштәргә тормош ҡороу, үҙ мөйөшөн булдырыу, ғаиләһен ишәйтеү өсөн уңышлы осор.
Ылаҡ
(22 декабрь – 19 ғинуар)
Сәләмәтлек. Бөйөр, аш һеңдереү ағзалары хәүеф аҫтында. Дөрөҫ туҡланыу, үҙегеҙгә иғтибарлыраҡ булыу ауырыуҙарҙан һаҡлар. Спорт менән шөғөлләнеүҙән дә баш тартмағыҙ.
Эш. Эштәгеләр ҡанығыҙҙы эсеп, хәлегеҙҙе алыр. Әммә был һеҙҙе нығытыр һәм сыныҡтырыр ғына. Аҡсағыҙҙы һаҡлап тотоноғоҙ – матди хәлегеҙ тотороҡло түгел. Шулай ҙа тырыш хеҙмәтегеҙ һөҙөмтәһеҙ ҡалмаҫ. Тағы ла дәртләнеп эшләү өсөн яңы мөмкинлектәр асылыр.
Шәхси тормош. Йәш ғаиләме йәки бер нисә йыл бергә донъя көткән пар булһынмы, һәммәһе үҙҙәренең икенсе яртыһының мөхәббәте нурына ҡойоноп йәшәр. Әлбиттә, ҡатмарлыҡтар ҙа булып алыр. Ғәҙел һәм аҡыл эйәһе булараҡ, Ылаҡ ғаиләлә килеп тыуған мәсьәләне хәл итеү бурысын үтәргә тейеш буласаҡ.
Һыуғояр
(20 ғинуар – 18 февраль)
Сәләмәтлек. Насар ҡылыҡтарығыҙҙы ташлағыҙ. Нервыларығыҙ ҡаҡшаған, шуға үҙегеҙҙе көсөргәнеш сигенә тиклем еткерергә тырышмағыҙ. Ял итегеҙ, диеталар менән һаҡ булығыҙ. Тәнегеҙҙе сыныҡтырығыҙ, күберәк йәйәү йөрөгөҙ, матур хис-тойғолар менән күңелегеҙҙе байытығыҙ.
Эш. Үҙегеҙҙе йәлләмәгеҙ. Ҡыйыу рәүештә үҙ фекерегеҙҙе яҡлап сығыш яһай алаһығыҙ. Яуаплылыҡтан ҡурҡмағыҙ. Йылдың тәүге яртыһында маҡсаттарығыҙҙы үтәргә бөтә мөмкинлектәр бар. Ете тапҡыр үлсә – бер тапҡыр киҫ, тиҙәрме әле? Икенсе ярты йыллыҡта ошо аҡыллы кәңәште иҫтә тотоғоҙ.
Шәхси тормош. Аждаһа йылын үҙ асылығыҙҙы өйрәнеүгә бағышлай алаһығыҙ. Тәүге ярты йыллыҡ танышыуҙар, осрашыуҙар өсөн ҡулай. Ә ғаиләһе, балаһы булған Һыуғоярҙарға яҡындары өсөн ышаныслы терәк булырға тура килер. Уларҙы тәмле итеп ашатыуға ғына түгел, ялдарын дөрөҫ, файҙалы итеп ойоштороуға ла иғтибар бүлегеҙ.
Балыҡ
(19 февраль – 20 март)
Сәләмәтлек. Шикләнеүҙән туҡтағыҙ. Бөтә сирҙәр ҙә – нервынан! Иң яҡшы дауалау ысулы – хис-тойғолар менән дөрөҫ идара итергә өйрәнеү. Кәйефте ыңғайға көйләп, тынысланып ҡына үҙеңдең эске торошоңдо аңларға мөмкин. Күберәк йылмайығыҙ, көлөгөҙ, тормоштан ҡәнәғәтлек алып йәшәгеҙ.
Эш. Шәхси эшҡыуарҙар менән сағыштырғанда, дәүләт хеҙмәткәрҙәренә еңелерәк. Әммә барыһына ла аҡсаларын йыйыбыраҡ тоторға кәңәш итә йондоҙнамә. Иҫке бәйләнештәрҙе нығытыу, яңыларын булдырыу, эшеңде күрһәтеү өсөн һәйбәт мәл.
Шәхси тормош. Аждаһа, тормошоғоҙҙоң өр-яңы битен асып, бик мауыҡтырғыс өлөшөн тасуирлар. Әммә үҙгәрештәр һиҙҙермәй генә килер. Матур киләсәк төҙөр өсөн байтаҡ бил бөгөргә кәрәгер шул. Яҙ, йөрәктәрҙә һөйөү уты ҡабыҙып, хыялдар донъяһына әйҙәр. Ғаиләле Балыҡтар балалары хаҡында хәстәрлек күреү, донъяларын бөтәйтеү мәшәҡәте менән мәшғүл булыр.
Теги:


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 29.10.2017
Баланы нисек йыуатырға?
Новости / Мәғариф // 29-10-2017, 09:00
йәки Һигеҙ “кәйеф витамины”
Баланың кәйефе йыш ҡына насарайып тора. Уға күңелһеҙ булғанда, арығанда йәки еңмешләнеп илай. Хатта буштан-бушҡа көйһөҙләнергә лә яраталар. Шулай ҙа өлкәндәр өсөн бәләкәстең иламауы мөһим. Ҡайһы бер баланың истерикаһын туҡтатыуы еңел түгел, шуға күрә ул башланмаҫ борон сараһын күрергә кәрәк. Әйҙә илаһын, ялҡһа, үҙе тымыр, тип ҡул һелтәп ҡуйыу дөрөҫ түгел. Донъя хәлен белеп булмай, бәлки, берәй көн үҙегеҙгә лә иларға тура килер. Йыуатыу, әүрәтеү урынына ҙурайған балағыҙҙың битараф ҡына янығыҙҙан үтеп китеүе бар....
Баланың кәйефе йыш ҡына насарайып тора. Уға күңелһеҙ булғанда, арығанда йәки еңмешләнеп илай. Хатта буштан-бушҡа көйһөҙләнергә лә яраталар. Шулай ҙа өлкәндәр өсөн бәләкәстең иламауы мөһим. Ҡайһы бер баланың истерикаһын туҡтатыуы еңел түгел, шуға күрә ул башланмаҫ борон сараһын күрергә кәрәк. Әйҙә илаһын, ялҡһа, үҙе тымыр, тип ҡул һелтәп ҡуйыу дөрөҫ түгел. Донъя хәлен белеп булмай, бәлки, берәй көн үҙегеҙгә лә иларға тура килер. Йыуатыу, әүрәтеү урынына ҙурайған балағыҙҙың битараф ҡына янығыҙҙан үтеп китеүе бар....


text:
«Гәзитһеҙ ҡалғаным юҡ»
30 июня 2014 йыл | Матбуғат
- «Табын»ды ла, «Звезда»ны ла йылдың-йылы алдырам. Үҙем рәхәтләнеп «Табын»ды уҡыһам, балаларға рус телендәгеһен яҙҙырам. Башҡортса һөйләшә белһәләр ҙә, уҡыуы ауырыраҡ бирелә уларға, - ти Табын ауылында йәшәүсе Көмөшбикә апай Шәрипова. - Әле бына бүләккә һауыт-һаба йыйылмаһы отҡанымды белгәс, балаларҙай шатландым. Гәзиткә бүләк тип яҙылмаһаҡ та, көтөлмәгән шатлыҡ икеләтә ҡәҙерлерәк, һиммәтлерәк икән.
Ҡышын да, йәйен дә һынатмайҙар
30 июня 2014 йыл | Ауыл хужалығы
Һуңғы осорҙа яуып торған ямғырҙар үләндең күтәрелеүенә һәм тығыҙланыуына булышлыҡ итте. Тап ошо осорҙа хужалыҡтар мул һөт етештереп ҡалырға тырыша ла инде. Сөнки был мәлдә продукцияның үҙҡиммәте түбән була.
Кандидаттар билдәләнә
30 июня 2014 йыл | Сәйәсәт
Партияларҙың
республика төбәк бүлексәләре, конференциялар ойоштороп, үҙ кандидатураларын барлай башланы.
Бала күңеле – аҡ ҡағыҙ...
25 июня 2014 йыл | Йәмғиәт
Уның тәүге юлдарын ата-әсә "яҙһа”, икенсе, өсөнсө юлдары уҡытыусының, мәктәп тәрбиәһенең өлөшөнә тейә. Тик нисек итеп балаларға дөрөҫ юлды күрһәтергә, үҙ-үҙендә ышаныс тәрбиәләргә, уларҙы ауырлыҡтар, ҡаршылыҡтар алдында баҙап ҡалмаҫҡа өйрәтергә? Сирек бы-
уат ғүмерен балаларға белем һәм тәрбиә биреүгә арнаған Альмира Әхмәт ҡыҙы Яҡшыбаева, минеңсә, был һорауҙарға дөрөҫ яуап тапҡан. Ул үҙе етәкселек иткән 7-се кластағы уҡыусы балалар күңеленә иман орлоҡтарын "сәсеп”, үҙе менән бергә дин юлына баҫтырған...
уат ғүмерен балаларға белем һәм тәрбиә биреүгә арнаған Альмира Әхмәт ҡыҙы Яҡшыбаева, минеңсә, был һорауҙарға дөрөҫ яуап тапҡан. Ул үҙе етәкселек иткән 7-се кластағы уҡыусы балалар күңеленә иман орлоҡтарын "сәсеп”, үҙе менән бергә дин юлына баҫтырған...
Наркомания – үлемесле сир
25 июня 2014 йыл | ---
Беҙҙең һәр ҡайһыбыҙға хәүеф янай. Ул офоҡта бик күҙгә салынмаған аҡ болот кеүек кенә тойолһа ла, күптәр был ҡурҡыныс ямғыр аҫтына эләкте лә инде. Был хәүеф – наркомания. Ул эпидемия закондары буйынса тарала: бер наркоман йылына 13-15 кешене зарарлай.
Нимә ул наркомания? "Нарке” боронғо грексанан "хәрәкәтһеҙ”, "аңһыҙ” (иҫһеҙ) тигәнде аңлата. Дарыу-наркотиктарҙы ауыр сирлеләргә ғазаптарын еңеләйтеү, ауыртыныуҙарын тоймаһын өсөн бирәләр. Әммә был дарыу-наркотиктарҙың мәкерле үҙенсәлектәре лә бар. Организм уға өйрәнеп китә һәм яңынан-яңы дозалар талап итә башлай. Был саҡта кеше нығыраҡ, ҡурҡынысыраҡ ғазаптар, ауыртыныуҙар кисерә.
Наркомания – ауыртыныулы, еңә алмаҫлыҡ наркотик матдәләргә ылығыу, уға бәйле булыу. Был ылығыуҙан кеше ҡотола алмай. Наркотикҡа күнеккән организм уға ҙур ихтыяж кисерә, уны ҡәнәғәтләндереү өсөн кеше алдашыуға, урлашыуға, хатта үлтереүгә барып етергә мөмкин, уның уйында ни бары наркотик табыу ғына була.
Нимә ул наркомания? "Нарке” боронғо грексанан "хәрәкәтһеҙ”, "аңһыҙ” (иҫһеҙ) тигәнде аңлата. Дарыу-наркотиктарҙы ауыр сирлеләргә ғазаптарын еңеләйтеү, ауыртыныуҙарын тоймаһын өсөн бирәләр. Әммә был дарыу-наркотиктарҙың мәкерле үҙенсәлектәре лә бар. Организм уға өйрәнеп китә һәм яңынан-яңы дозалар талап итә башлай. Был саҡта кеше нығыраҡ, ҡурҡынысыраҡ ғазаптар, ауыртыныуҙар кисерә.
Наркомания – ауыртыныулы, еңә алмаҫлыҡ наркотик матдәләргә ылығыу, уға бәйле булыу. Был ылығыуҙан кеше ҡотола алмай. Наркотикҡа күнеккән организм уға ҙур ихтыяж кисерә, уны ҡәнәғәтләндереү өсөн кеше алдашыуға, урлашыуға, хатта үлтереүгә барып етергә мөмкин, уның уйында ни бары наркотик табыу ғына була.