text:
Башҡорт дәүләт университеты
Башҡорт дәүләт университеты (БДУ) — Башҡортостандың беренсе юғары уҡыу йорто, Өфө ҡалаһында 1909 йылда Уҡытыусылар институты исеме менән асыла. 1920 йылдың ғинуарынан «Халыҡ мәғарифы институты», ә 1923—1929 йылдарҙа «Халыҡ мәғарифы буйынса ғәмәли институт» тип йөрөтөлә.
1929 йылдың октябренән уның базаһында К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институты ойошторола.
Был уҡыу йорто 1957 йылда «Октябрҙең 40 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт университеты» итеп үҙгәртелә. 1992 йылда «Октябрҙең 40 йыллығы» исеме төшөрөп ҡалдырыла һәм юғары уҡыу йорто «Башҡорт дәүләт унивеситеты» тип атала башлай.
Йөкмәткеһе
ҠаҙаныштарыҮҙгәртергә
ТарихҮҙгәртергә
Өфөлә педагогик юғары уҡыу йорто асыу мәсьәләһе 1905 йылда, Ырымбур, Өфө, Пермь губерналарын, шулай уҡ Турғай һәм Урал өлкәләрен хеҙмәтләндергән Ырымбур уҡыу округы үҙәге Ырымбурҙан Өфөгә күсерелгәндән һуң күтәрелә.
1909 йылдың 2 июлендә Рәсәй империяһының халыҡ мәғарифы министры Александр Шварц Өфөлә 1909 йылдың 1 июленән, йәғни финанслау башланған көндән өс йыллыҡ уҡытыусылар институты асырға рөхсәт итеү тураһында күрһәтмә бирә. Бер үк ваҡытта Халыҡ мәғарифы министрлығы Ырымбур уҡыу округы попечителенә директор вазифаһына тейешле кандидатура табырға ҡуша. Һөҙөмтәлә Өфө гимназияһы уҡытыусыһы Александр Николаевич Лисовкий һайлап алына.
1909 йылдың 4 октябрендә Өфө уҡытыусылар институты үҙенең ишектәрен аса, ул Телеграф урамының 9-сы йортонда (хәҙерге ваҡытта Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты корпустарының береһе, Цюрупа урамы, 9) урынлаша. Ырымбур уҡыу округы попечителе институтты асыҡ тип иғлан иткәс, тантанала ҡатнашҡандарҙың барыһы исеменән халыҡ мәғарифы министрына телеграмма төҙөлә һәм ебәрелә. Унда императорға тоғролоҡ тойғолары белдерелә. Телеграммаға Өфө губернаторы, Өфө һәм Минзәлә епискобы, преосвященный Нафанил, Ырымбур уҡыу округы попечителе, дворяндарҙың өйәҙ башлығы, губерна земство идаралығы рәйесе, Өфө уҡытыусылар институты директоры һәм башҡа рәсми кешеләр ҡул ҡуя. Был телеграмма Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән «императорға тоғролоҡ тойғоларын, сикһеҙ һөйөүҙәрен» белдергән 20 башҡа хат, мөрәжәғәттәр араһында 1909 йылдың 12 ноябрендә халыҡ мәғарифы министры тарафынан Император Николай II тапшырыла.
1912 йылда институттың тәүге сығарылышы була. Уны, тулы уҡыу курсы үтеп, 24 кеше тамамлай. Педагогик советтың 1912 йылдың 4 июне ҡарары менән уларға ҡала училищеһы уҡытыусыһы исеме бирелә. Институтты алтын миҙал менән — Борткевич Михаил һәм Самарин Николай, көмөш миҙал менән — Антонюк Иосиф, Младенцев Никита, Панков Иосиф, Проскуряков Николай һәм Толмачев Дмитрий тамамлайҙар. Уларҙың барыһы ла Ырымбур уҡыу округының ҡала училищеларына уҡытыусылар итеп тәғәйенләнә.
1917 йылдың сентябрендә 2-се курс уҡыусыларын артабан уҡыу өсөн тәүге тапҡыр ике ағымға бүләләр: физика-математика һәм тәбиғи-география бүлектәре. 1-се курсҡа ҡабул итеү 3 бүлектең: тарих-әҙәбиәт, физика-математика һәм тәбиғи-география бүлектәренең һәр береһенә айырым атҡарыла.
1919 йылда Өфө уҡытыусылар институты «Халыҡ мәғарифы институты» итеп үҙгәртелә[3]. 1923 йылдан алып институт «Практик институт» исемен ала һәм өҫтәмә рәүештә ауыл хужалығы белгестәре лә әҙерләй башлай.
1929 йылда уның базаһында К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институты ойошторола. 1930 йылда институттың эсендә үҙгәртеп ҡороуҙар була, бүлектәр факультеттарға әйләндерелә (физика-математика факультеты, тәбиғи фәндәр факультеты, география факультеты, тарих-филология факультеты). Был факультеттарҙа 15 кафедра эшләй. Шул уҡ йылда ситтән тороп уҡыу бүлеге, тағы бер йылдан киске уҡыу бүлеге асыла.
1957 йылда СССР Министрҙар Советының 1957 йылдың 20 июлендәге ҡарары менән педагогия институты «Башҡорт дәүләт университеты» тип үҙгәртелә. 6 ноябрҙә университетты асыу тантанаһы үткәрелә. Илдә ул 37-се уҡыу йорто була. Уны ойоштороусы һәм университеттың беренсе ректоры — Шәйхулла Хәбибулла улы Чанбарисов була[4].
Башҡорт дәүләт университеты белем көсөнөң ҡеүәтле сағылышына һәм бик күп кешеләр өсөн уларҙың туған йорттарына әйләнде.
Факттар шуны һөйләй: тәүге уңыштар гуманитар дисциплиналар белгестәре әҙерләүҙә яуланған. 1934 йылда башҡорт теле һәм әҙәбиәте факультеты студенты Һәҙиә Дәүләтшина СССР Яҙыусылар союзының Беренсе съезында ҡатнаша. Унда Максим Горький, Александр Фадеев тарафынан уның ижады шәхсән яҡлау таба һәм баһалана. Артабан тап Һәҙиә Дәүләтшина үҙенең классик реалистик «Ырғыҙ» романын ижад итә. Икенсе булып бөтә Союз киңлектәрендә профессор Йәлил Кейекбаев танылыу яулай. Төрки һәм Һинд-Европа телдәренең сағыштырма-тарихи анализы тел ғилеме өлкәһендә бөтә донъя күләмендәге ғилми асыш тип табыла. Һәҙиә Дәүләтшина менән Йәлил Кейекбаевтың уңыштары башҡорт теле һәм әҙәбиәте менән филология фәненең үҫешендә Башҡорт дәүләт университетының ҙур ролен раҫлай.
Тарих факультетында ла ҙур уңыштарға өлгәшелә. Тәү сиратта XVIII быуаттағы башҡорт ихтилалдарының идеологик, социаль, националь йөкмәткеһен яңынан ҡарап баһалаған һәм Зәки Вәлидиҙең ижтимағи-сәйәси, ғилми һәм әҙәби-публицистик эшмәкәрлеген яңынан тергеҙгән хеҙмәттәрҙе әйтергә кәрәк. Шул уҡ факультетта иң боронғо ваҡыттарҙан алып хәҙерге көнгә тиклем осорҙо үҙ эсенә алған, ике киҫәктән торған «Башҡортостан тарихы» баҫылып сыға.
Университет Башҡортостан, шулай уҡ бөтә ил менән бергә үҫешә. Нефть сығарыусы, нефть эшкәртеүсе промышленностың һәм машиналар етештереүҙең үҫеше физика-математика, химия, биология һәм геология-география фәндәренең үҫешенә лә көслө йоғонто яһай. Был йәһәттән профессорҙар Дмитрий Ожиганов, Валентин Иванов, Миркашир Фарзтдинов, Фәнил Саяхов, Алексей Леонтьев, Карл Минскер, Евгений Журавлев, Григорий Заблуда, Юрий Кулагин, Камил Вәлиевтарҙың исемдәрен атап үтергә кәрәк.
Был йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты ижтимағи, донъяға ҡараш өлкәһендә ысын мәғәнәһендә фәнни ҡараш формалашыу үҙәгенә әйләнде. Гуманитар фәндәр өлкәһендә профессорҙар Әхнәф Кирәев, Миҙхәт Ғәйнуллин, Лев Бараг, Игорь Распопов, Ромен Нәзировтар ҙур абруй яуланылар. Егерме йылдан ашыу университет менән Шәйхулла Чанбарисов етәкселек итте. Ул университеттың материаль базаһын булдырыу, уҡыу йортон педагогик кадрҙар менән нығытыу, яңы специальностар асыу өҫтөндә ныҡышмалы эшләне. Уның СССР-ҙа университет белеме үҫеше тураһындағы ғилми хеҙмәте тәүгеләрҙән булып баҫылып сыҡты, был хеҙмәт юғары белем буйынса белгестәрҙең юғары баһаһын алды.
Бөгөн Башҡорт дәүләт университетының штатында 1000-дән ашыу юғары квалификациялы уҡытыусылар эшләй, 27 меңгә яҡын студент уҡый.
2012 йылда Рәсәй Мәғариф һәм фән министрлығының юғары уҡыу йорттарҙы кәметеү һәм эрләштереү пландар буйынса БДУ-ға Бөрө дәүләт социаль-педагогия институты һәм Зәйнәб Биишева исемендәге Cтәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы индерелде.
БДУ-ның Стәрлетамак филиалы һәм Зәйнәб Биишева исемендәге Cтәрлетамаҡ дәүләт педагогия «БДУ-ның Стәрлетамак филиалы» булып эшләй башланы.
2012 йылда Рөстәм Хәмитов РФ Мәғариф һәм фән министры менән осрашыуҙа БДУ, М. Аҡмулла исемендәге БДПУ һәм Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты нигеҙендә «Өфө федераль университеты» ойошторорға тәҡдим итте.
2017 йылдың мартында Өфөнөң Туҡай урамында Башҡорт дәүләт университетының туғыҙ ҡатлы яңы уҡыу-уҡытыу корпусы асылды, уның майҙаны – 14395,20 квадрат метр. Бында география, тарих, философия һәм социология факультеттары, шулай уҡ Иҡтисад, финанс һәм бизнес институты урынлаша[5].
Институттар һәм факультеттарҮҙгәртергә
- Етәкселек һәм эшҡыуарлыҡ хәүефһеҙлеге инстититуты (институт управления и безопасности предпринимательства)
- Хоҡуҡ институты (институт права)
- Физика-техника институты
- Биология факультеты
- География факультеты
- Инженерия факультеты
- Тарих (исторический) факультеты
- Башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты
- Математика һәм информацион технологиялар факультеты
Математика һәм мэғлүмәт технологиялар факультеты — Башҡорт дәүләт университетының факультеттары араһында иң эреләренең береһе. Факультет 1972 йылда физика һәм математика факультеттарының бүленеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Әлеге ваҡытта бында яҡынса 80 уҡытыусы эшләй. Шулар араһында 74-нең ғилми дәрәжә һәм исеме бар, 21 уҡытыусы фән докторы, уҡытыусылар М. А. Илһамов, В. В. Напалков Рәсәй Фәндәре академияһы ағзалары. Математика факультетының күп кенә уҡытыусылары Башҡортостан Республикаһы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән һәм мәғариф эшмәкәре тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған.
Математика факультеты математика һәм физика факультеты корпусының айырым этаженда урынлашҡан. Факультет эстәлегенә 14 уҡыу аудиторияһы, 5 компьютер залы, кафедра һәм деканат кабинеттары, икенсе этажда уҡыу залы инә. Факультеттағы барлыҡ компьютерҙар бер-береһе менән локаль селтәр һәм сервер аша БДУ-ның локаль селтәре менән бәйләнгән, шулай уҡ Интернет селтәренә лә тоташҡан.
Юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү өсөн факультетта аспирантура һәм докторантура ла бар. Кандидат һәм доктор ғилми дәрәжәләрен биреү буйынса Ғилми Совет эшләй.
Факультет кафедралары:
- математика анализы кафедраһы;
- юғары алгебра һәм геометрия кафедраһы;
- функция теорияһы һәм функция анализы кафедраһы;
- дифференциаль тигеҙләмә кафедраһы;
- иҫәпләү математикаһы кафедраһы;
- мәғлүмәт технологиялары кафедраһы;
- математик моделирование кафедраһы;
- программирование һәм иҡтисад информатикаһы кафедраһы;
- тотош мөхит механикаһы кафедраһы.
Һөнәрҙәр һәм уҡыу ваҡытыҮҙгәртергә
Математика факультеты тулы уҡыу циклын булдырған: студенттар бакалавриат, дипломлы белгес, магистратура, аспирантура һәм докторантурала уҡый ала. Классик университеттың, айырыуса математика факультетының, белем биреү принциптарының береһе — һәр белгестең буласаҡ эшмәкәрлегенең күп вариантлы булыуы.
Математика факультеты биш йыл уҡыу дәүерендә түбәндәге һөнәрҙәр буйынса дипломлы белгестәр әҙерләй: 010100 — «Математика», «математик» квалификацияһы тапшырыла; 010500 — «Ғәмәли математика һәм информатика», «Математик. Системалы программист» квалификация тапшырыла.
Икенсе курстан һуң студент туғыҙ кафедраларҙың береһен һайлай. Бынан башҡа, өҫтәлмә курстар өйрәнеп, һәр бер студенттың шәхси план буйынса үҫешеү мөмкинлеге бар. Шулай уҡ факультетта бакалавр(дүрт йыл уҡыу) һәм магистрҙарҙы(ике йыл уҡыу) «Математика» һәм «Ғәмәли математика һәм информатика» йүнәлештәре буйынса әҙерләйҙәр, аҙаҡ уларға ошо йүнәлештәр буйынса бакалавр(магистр) дәрәжәһе бирелә.
Факультет магистрҙарҙы ике программа буйынса әҙерләй: «Ябай дифференциаль тигеҙләмә» һәм «Математика моделированиеһы».
Магистратураға уҡыуҙа, ғилми эштә ҙур һөҙөмтәләргә өлгәшкән бакалаврҙарҙы алалар. Уҡыу ваҡытында магистр һайланған прграмма буйынса нигеҙле, махсус әҙерлек белем ала. Математика факультетында биш йыллыҡ программа буйынса белем алған белгестәр һәм магистрҙар, теләктәре булһа, уҡыуын аспирантура һәм докторантурала камиллаштырыуын дауам итә.
Ғилми-тикшеренеү эштәренең төп йүнәлешеҮҙгәртергә
Йыш үткәрелеп торған ғилми тикшеренеүҙәр математика фәненең һәм физика, биология, иҡтисад, нефть эшкәртеү, экология фәндәренең мәсьәләләренә ҡағыла. Факультет ғалимдары эксперименттар үткәреү, мәғарифты үҙгәртеп ҡороу, айырым алғанда, Берҙәм дәүләт имтиханы индереү һорауҙарында әүҙем ҡатнашалар.
Факультет ғалимдары Мәскәү, Санкт-Петербург, Новосибирск, АҠШ, Германия, Франция, Канадалағы үҙҙәренең коллегалары менән тығыҙ бәйләнеш тоталар.
Факультетта дүрт һөнәр буйынса аспирантура эшләп килә: 01.01.01 — математика анализы; 01.01.02 — дифференциаль тигеҙләмәләр; 01.01.07 — иҫәпләү математикаһы; 05.13.18 — математика моделированиеһы, һанау методы һәм комплекслы программа. Факультеттың сығарылыш студенттары түбәндәге һөнәр буйынса аспирантураға уҡырға инә: 08.00.13. — иҡтисадтың математик һәм инструменталь медоттары(иҡтисад факультеты) йәки 01.02.05 — шыйыҡса, газ һәм плазма механикаһы(физика факультеты).
Студенттар ғилми-тикшеренеү эшендә ҙур әүҙемлек күрһәтә һәм Рәсәй, региондар кимәлендә, уҡыу йорттары араһында уҙғарылған конкурстарҙа ҡатнаша. Йыл һайын факультетта студенттар, аспиранттар, йәш ғалимдар араһында региональ ғилми-практик конференция үтә. Шулай уҡ ике тапҡыр халыҡ-ара конференцияһы ла уҙғарылған. Уны үткәреүҙә Рәсәйҙең нигеҙле тикшеренеүҙәр фонды һәм Маҡсатлы федераль программалар гранттары ярҙам күрһәтә.
Сығарылыш студенттарын эшкә урынлаштырыуҮҙгәртергә
Математика факультеты ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге өсөн математик метод һәм компьютер технологиялары; тәбиғәт фәне, техника, иҡтисад, идара итеүҙең мәсьәләләрен сисеү буйынса һөҙөмтәле методтар әҙерләү; ғилми, тикшеренеү, проект-конструктор, эксплуатация-идара эшмәкәрлеген программа-мәғлүмәт менән тәьмин итеү; математика дисциплиналар циклын уҡытыу (банк, предприятие, учреждение, офистар) өлкәләрендә белгестәр әҙерләй.
Факультет Рәсәй фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгенең Математика һәм механика институты, Рәсәй фәндәр академияһының нефтехимия һәм катализ институты, «Газпром Нефтехим Салауат» ойошмаһы менән килешеү төҙөгән. Сығарылыш студенттары сәнәғәт предприятиеларында ла эшләйҙәр. Ҡайһы бер студенттар сит илдәрҙә (АҠШ, Канада, Франция, Бөйөк Британия, Германия, Италия һ.б.) уңышлы эшләп килә.
- Психология факультеты
- Роман-герман филологияһы факультеты
- Философия һәм социология факультеты
- Филология факультеты
- Химия факультеты
- Иҡтисад факультеты
- Дөйөм университет кафедралары
- Студенттарҙың өҫтәлмә белем биреү һәм тәрбиә үҙәге (студенческий центр дополнительного образования и воспитания)
- БДУ колледжы
РекторҙарҮҙгәртергә
- Чанбарисов Шәйхулла Хәбибулла улы (1953—1981)
- Ғимаев Рәғиб Насретдин улы (1981—1999)
- Харрасов Мөхәмәт Хәдис улы (2000—2010)
- Мостафин Әхәт Ғәзизйән улы (2010—2013)
16 май 2013 йылда һайлау конференцияһында Николай Морозкин Ректор вазифаһына һайланды.
БДУ бинаһыҮҙгәртергә
Университеттын баш йорто 1950 йылда архитектор Кәлимуллин Барый Ғибәт улы проекты буйынса төҙөлдө.
ТамамлаусыларҮҙгәртергә
Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар категорияһын ҡарағыҙ.
Категорияла булмаған шәхестәр түбән яҙылған.
- Айытҡолова Эльвира Ринат ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты[6] .
- Солтанова Рәшиҙә Искандәр ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе[7] .
- Ғүмәрова Люция Шаһыбал ҡыҙы — 2009-2013 йй. Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды рәйесе.
Өҫтәлмә профессиональ белем алыуҮҙгәртергә
ПрограммаларҮҙгәртергә
2009 йылдың 12 февралендәге АА № 000780 лицензияһына ярашлы, Башҡорт дәүләт университетының өҫтәмә профессиональ белем биреү бүлеге түбәндәге программаларҙы тормошҡа ашыра:
- «Арбитраж идара итеүселәрҙе әҙеләүҙең берҙәм программаһы»
- «Сифат менеджменты системаһының Р ИСО сер.9000 ГОСТ-ына ярашлылығын сертификациялау»
- «Баһалау эшмәкәрлеге»
- «Ломбардтарҙың һәм һатып алауҙарҙың эшмәкәрлеге менеджменты»
- «Енәйәт юлы менән табылған килемдәрҙе һәм терроризмды финанслауҙарҙы легалләштереүҙәргә ҡаршы тороу»
- «Медиация»
- «Наркотиктарға бәйләнгән булыуҙы профилактикалау буйынса эште ойоштороу методикаһы».
Уҡыу ваҡыты: ҡыҫҡа курстар — 72—100 сәғәт, урта курстар — 100—500 сәғәт. Курстарҙы тамамлаусыларға дәүләт өлгөлө документтар тапшырыла.
Белгестәрҙең квалификацияһын күтәреүҮҙгәртергә
Юғары уҡыу йортоноң профиле һәм профессиональ яңынан әҙерлек программалары буйынса белгестәрҙең квалификацияһын күтәреү:
- «Предприятиеның (кәсепселектең) хаҡын баһалау»
- «Кризисҡа ҡаршы идара итеү»
- «Психология. Клиник психология»
- «Баҡса-парк ландшафты төҙөлөшөндә фитодизайн»
- «Система программисы»
- «Документтар эшен алып барыу һәм идаралыҡты документтар менән тәьмин итеү»
- «Персонал менән идара итеү»
- «Культура — ара коммуникациялар һәм тәржемә»
- «Һайлау хоҡуғы һәм процесы»
Уҡыу ваҡыты: 500 сәғәттән 1000 сәғәткә тиклем. Курстарҙы тамамлаусыларға яңынан профессиональ әҙерлек үтеү тураһында һәм тейешле өлкәлә эшләү хоҡуғы биргән дәүләт өлгөлө диплом тапшырыла.
Ғилми-педагогик кадрҙарҙың квалификацияһын күәреүҮҙгәртергә
Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы ҡарамағындағы профессиональ белем биреү учреждениелары ғилми-педагогик кадрҙарының квалификацияһын күтәреү:
- «Рәсәй — демократик федератив дәүләт»
- «Тәбиғәт ресурстарын рациональ ҡулланыуҙың физик нигеҙҙәре»
- «Экологик-аналитик мониторинг»
- «Скважиналарҙы геофизик һәм гидродинамик тикшереү»
- «Йәшәйеште тәьмин итеүҙең сифатын күтәреү буйынса социаль-медицина хеҙмәте»
- «Юғары уҡыу йорттарында сит тел уҡытыусыларының профессиональ эшмәкәрлегенең информацион-коммуникатив технологиялары»
- «Үҫемлектәрҙең популяцион экологияһы»
Уҡыу ваҡыты: — 72 сәғәт. Курстарҙы тамамлаусыларға квалификацияны күтәреү тураһында танытма тапшырыла.
Хеҙмәткәрҙәрҙе профессиональ әҙерләүҮҙгәртергә
Эшһеҙ граждандарҙы һәм эштән сығарылыуҙары мөмкин булған хеҙмәткәрҙәрҙе профессиональ әҙерләү:
- «Бәләкәй кәсепселек менеджеры»
- «ПЭВМ 1 С-та бухгалтер иҫәбе: Предприятие 8.0 Эш хаҡы һәм персонал менән идара итеү»
- «ПЭВМ 1 С-та бухгалтер иҫәбе: Бухгалтерия 8.0»
- «Менеджмент (ойошма менән идара итеү)».
Уҡыу ваҡыты: ҡыҫҡа курстар — 40 сәғәттән 500 сәғәткә тиклем. Курстарҙы тамамлаусыларға тейешле өлгөлө документтар тапшырыла.
Сит тел булараҡ урыҫ теле буйынса дәүләт тестарын үткәреү үҙәге. Был курстар сит ил граждандары өсөн, гражданлыҡтары булмағандарҙы Рәсәй Федерацияһына ҡабул итеү өсөн һәм сит ил граждандарының урыҫ телле мөхиттә уҡыу һәм эшләү өсөн әҙер булыуҙарын тикшереү өсөн үткәрелә. Тестарҙы уңышлы үтеүселәргә дәүләт өлгөлө сертификат тапшырыл. Соискателдәр өсөн философия һәм сит телдәр буйынса кандидатлыҡ имтихандарын тапшырырға әҙерләү курстары. Уҡыу ваҡыты — 40 сәғәттән 60 сәғәткә тиклем.
Сит телдәрҙе ныҡлы өйрәнеү купстарыҮҙгәртергә
БДУ студенттары һәм уҡытыусылары өсөн сит телдәрҙе ныҡлы өйрәнеү курстары:
- «Инглиз теле»
- «Француз теле»
- «Немец теле»
- «Итальян теле»
- «Ҡытай теле».
Уҡыу ваҡыты: 180 сәғәт (4 семестр). Курстарҙы тамамлаусыларға тейешле өлгөлө документтар тапшырыла.
Интенсив әҙерлек курстарыҮҙгәртергә
Берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырырға интенсив әҙерләү курстары:
- Урыҫ теле;
- Әҙәбиәт;
- Математика;
- Йәмғиәтте өйрәнеү;
- Тарих;
- Биология.
Уҡыу ваҡыты — 8 ай һәм 5 ай.
Башҡортостан Республикаһы фәненең һәм иҡтисадының актуаль проблемалары буйынса мастер-кластар һәм ҡыҫҡа ваҡытлы, бер-биш көнлөк семинарҙар.
ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә
- ↑ Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары Рәсәй Мәғариф министрлығының студент берләшмәләрен үҫтереүгә гранттар отто. , 2017, 25 ғинуар (Тикшерелгән 26 ғинуар 2017)
- ↑ Башҡортостандың ике университеты илдең иң яҡшы вуздары исемлегенә инде. , 2016, 10 ноябрь (Тикшерелгән 10 ноябрь 2016)
- ↑ Башкирский государственный университет
- ↑ Ю. Ергин. Первый ректор БГУ
- ↑ Башҡорт дәүләт университетының яңы туғыҙ ҡатлы уҡыу-уҡытыу корпусы асылды. , 2017, 14 март (Тикшерелгән 15 март 2017)
- ↑ Аиткулова Эльвира Ринатовна
- ↑ Башҡортостан Республикаһының Ҡатын-ҡыҙҙар союзы ПРЕДСЕДАТЕЛЬ ПРАВЛЕНИЯ
СығанаҡтарҮҙгәртергә
ҺылтанмаларҮҙгәртергә
- БашДУ Рәсми сайты
- Мостафин Ә. Ғ. Башҡорт дәүләт университеты // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


c: text/html

text:
Һыҙғыраҡ ябалаҡ
Һыҙғыраҡ ябалаҡ, ҡолаҡлы ябалаҡ, бесәйбаш ябалаҡ, япалаҡ (рус. обыкновенная сплюшка , лат. Otus scops) - ябалаҡтар ырыуындағы төнгө ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыйырсыҡ ҙурлыҡ. Башында ҡалҡып торған ҡауырһындарҙан ҡолаҡтары бар. Осҡанда киң оҙон ҡанаттары, ҡыҫҡа ғына ҡойроғо күҙгә ташлана. Көндөҙ ағас олонона һыйынып, ботаҡ өҫтөндә ултыра. Аҡ һәм ҡара таптар менән сыбарланған ерәнһыу һоро төҫтә, күҙҙәре һары. Үҙе ҙурлыҡ ябалаҡтарҙан ҡолаҡлы булыуы менән айырыла. Өкө ябалағынан байтаҡ бәләкәй.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңғырауыҡлы һыҙғыра: «фйү-тйү-үү».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урманда йәшәй. Төрлө бөжәктәр, сысҡандар менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ағас ҡыуыштарында,һирәкләп таш ярыҡтарында, өңдәрҙә була. 2—5 бөртөк аҡ йомортҡа һала. Ҡоротҡос бөжәктәр¬ҙе һәм кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90
- Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Арнадия, 1996. - ISBN 5-88666-011-9

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
.Әгәр ҡыҙ һәм һеҙ ҡыҙҙар, һеҙ ҡарарға тейеш. Шиғыр Әсә Ҡыҙҙар Көнө.Бына ҡайһы бер шиғырҙар, илай ул тырырға мәжбүр,ҡыҫҡа,смешные,үкенес & яҡшы.Һеҙ шиғыр маратхи ҡарарға мөмкин.,һин & испания шулай уҡ.Һәр йыл, көрәш бик күп кешеләр, идеаль өсөн аҡса ала, тип әйтеп, нисек беҙ әсәй беҙҙе ныҡ ярата. Был Шиғырҙар Әсә Ҡыҙҙар Көнө–ул йомшаҡ булып, юмористик, заунывный н–тикшеренеүҙәрҙән тыш, айырым һүҙҙән әсә һәм буласаҡ әсә һәм бала араһындағы бәйләнеш тип раҫланды.Әсә Көнө 2018 is a opportunity to reveal Mum that we love her for all that she’s doing. Был баҫмаларға тупланған шиғырҙарҙың һәм беҙ уның өсөн бик нисә милл’s мөмкин булһа, уны яратыу күрһәтер өсөн, кеүек ул ныҡ һиңә. Был үҙ әсәһе булдырыу гарантиялана был оскал’ Көнө.Әсә’ Көн-әсәләрҙе был мөмкинлекте күрһәтә, тип, беҙ уны яратабыҙ, барыһы өсөн, ул’ы эшләү,. Был баҫмаларға тупланған шиғырҙарҙың һәм беҙ уның өсөн бик нисә милл’s мөмкин булһа, уны яратыу күрһәтер өсөн, кеүек ул ныҡ һиңә. It is guaranteed to create her grin this Mothers Day.Get Бәхетле әсәнең бер көнө һин цитата
Шиғыр Әсә Ҡыҙҙар Көнө 2018
Беҙ’ре ҡыҙ һәм әсә
Күптән түгел.
Һәм беҙ бирә ала.
Һәм алыу һәм биреү
Ваҡыт буйынса’s бер нисә сикһеҙ..
Үткән мөхәббәт
Һәм мөхәббәт ала
Күптән күскән. :
Аҫыл ҡомартҡы
Ике тапҡыр, мөбәрәк ике тапҡыр,
Рухи кардиган.
Мин’буласак уны һалыу
Һәм был хазина,
Мин алам мин.,
Ә ҡасан роле
Шулай уҡ кире ,
Мин’буласак эйә була, тип, миңә барыһынан да күберәк кәрәк.
Шулай булғас, мөхәббәт булһын беҙгә
Һәм артабан алға бара,
Йөҙ мең йыл;
Әсә һәм ҡыҙ,
Әсә һәм ҡыҙ,
Күҙ йәштәре аша шатлыҡ һәм башҡа.
Хәстәрлекле әсәй һәр саҡ минең һәм бик татлы.
Дөрөҫө, мин ҡурҡа ул, мин мәктәптә..
Ул гарантия, тип, мин алдым, мин унда бара
Бер заман, шулай булғас, мин’т тоям үҙемде дурак.
Уның хәстәрлеге, минең ҡустылар мин һайлайым.
Ул тулҡынлана һәр тапҡыр, уның ҡасан йәки мин пораниться.
Ул тулҡынлана һәр тапҡыр, ҡасан мин футбол гол индерҙе..
Унан күлдәгенең төймәләре тураһында хәстәрлек н.
Әммә барыһы ла яҡшы, минең әсәй беҙҙе ярата
Кем уның менән йәшәр, һәм беҙ’яҡшы һәм насар ра.
Мин уны ҡосаҡлап үбергә һәм эшләүе менән бәхетле
Һәм мин тотҡан ҡулынан өсөн, миңә моңһоу.
Мама, Һине мин яраттым
Бөтә булғас ни, һеҙ эшләйһе.
Мин’һине үбәм һәм ҡосаҡлайым һине ЛЛ
‘сөнки мин һине яратам, артыҡ.
Һәм мин һеҙгә мин кәрәк ашатылған
Һеҙ уйнарға өйрәтеү өсөн,
Шулай тип йылмая ’сөнки мин һине яратам
Әсәһе был’көнөндә s.
Final Words About Mothers Day Poems From Daughter
This was the list of Шиғыр Әсә Ҡыҙҙар Көнө


text:
Алмаш (һүҙ төркөмө)
Алмаш — сифат, һан һәм башҡа һүҙ төркөмдәренә ҡараған һүҙҙәр урынында ҡулланыла алған һүҙҙәр алмаш тип атала.
Алмаштарҙың мәғәнәләре дөйөм була.Ул айырым торғанда конкрент төшөнсәне белдермәй. Алмаштарҙың мәғәнәһе телмәр ағышында йәки кониекста ғына асыҡлана. Уларҙың үҙҙәренә генә хас айырым һорауҙары ла юҡ. Ниндәй һүҙ төркөмө урынында килһә, шул һүҙ төркөмөнөң синтаксик һәм морфологик формаларын ҡабул итә.
Айҙар бүлмәгә инде. Уның ҡулында ҙур ҡағыҙ ине. Бөтәһе лә уға табан боролдо.
Алмаш төркөмсәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Зат алмаштары- берлектә: мин, һин, ул; күплектә: беҙ, һеҙ, улар.
- Күрһәтеү алмаштары- теге йәки был предметҡа, уның сифатына, эш-хәрәкәттең үтәлеү рәүешенә күрһәтә. Улар өс төргә бүленә:
а)Төп күрһәтеү алмаштары-был, ошо, теге, ул, анау, бынау.
б)Сифат урынында ҡулланыла торған алмаштар- бындай, тегендәй, шундай, анауындай, бынауындай.
в)Рәүеш урынында ҡулланыла торған алмаштар- былай, тегеләй, ошолай, шулай.
- Һорау алмаштары
- Билдәләү алмаштары
- Билдәһеҙлек алмаштары
- Юҡлыҡ алмаштары
- Эйәлек алмаштары
−
Алмаштарҙың һан, килеш менән үҙгәреше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Төп килеш
- Эйәлек килеш
- Төбәү килеш
- Төшөм килеш
- Урын-ваҡыт килеш
- Сығанаҡ килеш
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Усманова М.Ғ., Абдуллина Ф.Ф. Башҡорт теле. Өфө-2000йыл ISBN 5-295-02619-1
- Толомбаев Х.А., Солтанбаева Х.В. Әсә теле. 6-сы класс өсөн дәреслек. Өфө-2008 йыл ISBN 978-5-295-04288-1


text:
Өфөлә Рәсәй матбуғаты көнө хөрмәтенә журналистар бүләкләндеФото: Георгий Шишкин
Өфөлә Рәсәй матбуғаты көнө хөрмәтенә журналистар бүләкләнде
Өфөлә Рәсәй матбуғаты көнө хөрмәтенә журналистар бүләкләндеФото: Георгий Шишкин
ӨФӨ, 2018 йыл, 16 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Кисә Башҡортостандың баш ҡалаһында, «Башинформ» агентлығының конференц-холында Рәсәй матбуғаты көнөнә тантаналы сара уҙҙы. Йола буйынса 13 ғинуарҙа билдәләнгән байрамға республиканың матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәре, журналистар, нәшриәтселәр һәм полиграфистар йыйылды.
«Республиканың киң мәғлүмәт саралары өсөн йыл уңышлы булды. Республиканың төп телеканалы – Башҡортостан юлдаш телевидениеһы мотлаҡ каналға әйләнде һәм уны бөтәһе лә ҡарай ала, ул «Бирешмә» йәштәр телесериалын төшөрҙө. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының бик күп яңы продукттары бар, улар хәҙер Волга буйы федераль округында дәүләт интернет-агентлыҡтары араһында аудитория буйынса беренсе урынды биләй», — тип билдәләне Башҡортостан Республикаһы Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов.
Сара сиктәрендә Рәсәй Федерацияһы Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығының, Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының, Рәсәй Федерацияһы Журналистар союзының, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының маҡтау ҡағыҙҙары һәм рәхмәт хаттары тапшырылды.
Еңеүселәрҙе «Ҡош юлы» республика бард йыры конкурсы еңеүсеһе Тимур Ямалов ҡотланы.
http://www.bashinform.ru/news/1103819-v-stolitse-bashkortostana-nagradili-zhurnalistov-v-chest-dnya-rossiyskoy-pechati/


text:
Республикала йырсы Радик Гәрәевтың скульптураһы барлыҡҡа киләсәк
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Яңауыл районы халҡы үҙ көсө менән билдәле яҡташтары, БАССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы Радик Гәрәевҡа һәйкәл ҡуйырға хәл иткән. Уны ҡойоу өсөн аҡса йыйыу иғлан ителгән. Бағыусылар, йырсының ижадын үҙ итеүселәр үҙ өлөшөн индергән, шулай уҡ проект урындағы ҡаҙнанан финансланған. Һәйкәлдең хаҡы 500 мең һум самаһы тәшкил итә.
Радик Гәрәевтың һынын скульптор, Башҡортостан Рәссамдар союзы ағзаһы Хәлит Ғәлиуллин яһаясаҡ. Яңауыл хакимиәтенең архитектура һәм ҡала төҙөлөшө бүлеге етәксеһе Ирина Тажетдинова һөйләүенсә, буласаҡ һәйкәлдең макеты раҫланған. Уны көҙ көнө асырға ниәтләйҙәр. Быйыл март айында Радик Гәрәевҡа 60 йәш тулған булыр ине.
Скульптура Яңауыл ҡалаһында, йырсы белем алған мәктәп биләмәһендә урынлашасаҡ. Белем усағы 1997 йылдан бирле уның исемен йөрөтә, унда артистың музейы асылған. Бынан тыш, Радик Гәрәев исемендәге асыҡ конкурс Яңауыл районының иң яҡшы муниципаль проекты тип һанала, ул 2011 йылдан алып уҙғарыла. Еңеүсегә 100 мең һум аҡсалата бүләк тапшырыла. Быйыл Радик Гәрәевтың тыуыуына 60 йыл тулыу уңайынан юбилей тантаналары уҙҙы. Йырсының туғандары, уҡытыусылары, класташтары, коллегалары уның тыуған төйәгендә булды. Бишенсе тапҡыр ойошторолған йыр бәйгеһендә профессионалдар араһында — Өфөнән Радмир Хәсәнов, үҙешмәкәр башҡарыусылар араһында Бөрөнән Станислав Батурин еңеү яуланы. Ойоштороусылар конкурсты республика кимәленә сығарырға ниәтләй.


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Страница 7
Яҙмыш сағылышы
Махсус бит / Письма // 12-07-2013, 16:57
Ҡасан башланды һуң әле был һинең тормошоңдағы мине ғәжәпләнергә мәжбүр итеүсе ҡайһы бер хәл-ваҡиғалар теҙмәһе? Моғайын, күптән түгелдер… Элек бит һиңә ҡағылышлы булһалар ҙа, ул тиклем үк әһәмиәт биреп торорлоҡ та түгел ине улар.
Беренсе тапҡыр һине бәләкәй сағыңда күргәйнем. Иҫләйем, йәйҙең иҫ киткес матур бер көнөндә әхирәтем үҙенең ауылына ҡунаҡҡа саҡырҙы. Өләсәһенә кер йыуырға, өй йыйыштырырға ярҙам итеп, тәбиғәт ҡосағында еләк йыйып, һыу инеп, икенсе көнөнә ҡалаға китергә сыҡтыҡ. Туҡталышҡа етеп барғанда ул туҙанлы юлдан беҙҙең ҡаршыға килгән ике балаға ымлап күрһәтте лә:
– Ҡара, ҡара, ана, тегенең ҡыҙы килә… Ҡара сәслеһе… – тип шыбырланы....
Беренсе тапҡыр һине бәләкәй сағыңда күргәйнем. Иҫләйем, йәйҙең иҫ киткес матур бер көнөндә әхирәтем үҙенең ауылына ҡунаҡҡа саҡырҙы. Өләсәһенә кер йыуырға, өй йыйыштырырға ярҙам итеп, тәбиғәт ҡосағында еләк йыйып, һыу инеп, икенсе көнөнә ҡалаға китергә сыҡтыҡ. Туҡталышҡа етеп барғанда ул туҙанлы юлдан беҙҙең ҡаршыға килгән ике балаға ымлап күрһәтте лә:
– Ҡара, ҡара, ана, тегенең ҡыҙы килә… Ҡара сәслеһе… – тип шыбырланы....
Ә беҙҙең ауылда...
Махсус бит / Письма // 5-07-2013, 12:56
Әлфиә ХӘЙҘӘРОВА, Хәйбулла районының Бүребай ауыл хакимиәтенең эштәр идарасыһы:
– Ауылыбыҙҙа 4 900 кеше йәшәй, 83 күп балалы ғаилә иҫәпләнә. Билдәле булыуынса, беҙҙә һикһән йыллыҡ тарихы булған “Бүребай” тау-байыҡтырыу комбинаты бар. Ул ауыл һәм район үҫешенә тос өлөш индерә. Халыҡ, башлыса, комбинатта һәм ауылда урынлашҡан район электр станцияһында эшләй. Күпләп мал-тыуар аҫраусылар һирәк. Йәмле Һаҡмар йылғаһы буйында “Ҡайынҡай” лагеры урынлашҡан. Әлеге мәлдә икенсе заезд башланды, халыҡ оло теләк менән ял итергә килә.
...
– Ауылыбыҙҙа 4 900 кеше йәшәй, 83 күп балалы ғаилә иҫәпләнә. Билдәле булыуынса, беҙҙә һикһән йыллыҡ тарихы булған “Бүребай” тау-байыҡтырыу комбинаты бар. Ул ауыл һәм район үҫешенә тос өлөш индерә. Халыҡ, башлыса, комбинатта һәм ауылда урынлашҡан район электр станцияһында эшләй. Күпләп мал-тыуар аҫраусылар һирәк. Йәмле Һаҡмар йылғаһы буйында “Ҡайынҡай” лагеры урынлашҡан. Әлеге мәлдә икенсе заезд башланды, халыҡ оло теләк менән ял итергә килә.
...
Ә беҙҙең ауылда...
Махсус бит / Письма // 5-07-2013, 12:55
Мәктәптә бер ай көндөҙгө лагерь эшләне. Балаларҙы “Янғантау” шифаханаһына экскурсияға алып барҙыҡ. Уларға сәйәхәт бик оҡшаны, ҡәнәғәт булып ҡайттылар. Быйыл мәктәпте ете уҡыусы тамамланы. Форсаттан файҙаланып, уларға имен-һау уҡырға инеүҙәрен теләйем! Әйткәндәй, яңыраҡ төрлө йылдарҙа мәктәпте тамамлаусылар осрашыу үткәрҙе. Мин дә 35 йыл элек төрлө тарафтарға таралған синыфташтарым менән күрештем. Бик илаһи мәл булды ул.
30 июндә Свердловск өлкәһенең Березовский ҡалаһында уҙған һабантуйҙа Салауат районы республикабыҙ исеменән ҡатнашты. Делегация составында ауылыбыҙҙан мәғариф ветерандары Мәүлиә Яруллина менән Земфира Әхтәрова барҙы. Улар халҡыбыҙҙың аш-һыуын, йолаларын һәм ҡул эштәрен күрһәтте.
...
30 июндә Свердловск өлкәһенең Березовский ҡалаһында уҙған һабантуйҙа Салауат районы республикабыҙ исеменән ҡатнашты. Делегация составында ауылыбыҙҙан мәғариф ветерандары Мәүлиә Яруллина менән Земфира Әхтәрова барҙы. Улар халҡыбыҙҙың аш-һыуын, йолаларын һәм ҡул эштәрен күрһәтте.
...
Файҙалы осрашыу
Махсус бит / Письма // 14-05-2013, 11:46
Бөрйән районының Мәһәҙей мәктәбендә уҡыусыларҙы хәүефһеҙлек ҡаҙиҙәләрен теүәл үтәүгә өндәгән саралар уҙғарылды. Һәр класта ошо теманы үҙ эсенә алған класс сәғәттәре, диспуттар, һүрәт, иншалар конкурстары ойошторолдо, уҡыусыларҙы ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға ҡарата мәғлүмәттәр бирелде.
Райондың янғынға ҡаршы көрәш буйынса баш дәүләт инспекторы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Венера Нурлығаян ҡыҙы Шәйбәкова мәктәптә уҡыусылар менән осрашты....
Райондың янғынға ҡаршы көрәш буйынса баш дәүләт инспекторы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Венера Нурлығаян ҡыҙы Шәйбәкова мәктәптә уҡыусылар менән осрашты....
Урлап уҡыйбыҙ
Махсус бит / Письма // 9-04-2013, 12:29
«Йәшлек» гәзитен йыл да яҙҙырабыҙ. Гәзиттә олоһонан кесеһенә тиклем үҙенә кәрәклеһен табып уҡый ала.
Ғаиләбеҙҙә булған бер ҡыҙыҡлы хәлде яҙып ебәрергә булдыҡ.
Өйҙә – ҡәйнәм (яңыраҡ мәрхүмә булып ҡалды), ҡайным, уларҙың кесе улы (иптәшем), мин һәм өс улыбыҙ. Почта килһә, гәзиткә талаш − һәр кемдең уны иң беренселәрҙән булып уҡып сыҡҡыһы килә. Иң олоһо булараҡ, ҡайным уҡый башлай. Шулай, бөтә баҫмаларҙы янына ғына һалып, райондың «Һаҡмар» гәзитен уҡып ята. Ҡәйнәм сыҙамай, ипләп кенә бер гәзитте «сәлдерә». Һәр гәзитте ҡарап ята торғас, «Йәшлек»тең юҡлығын һиҙеп ҡала һәм бар өйгә:
− Әй, Ғәлиә, һин минең «Йәшлегем»де урланың....
Ғаиләбеҙҙә булған бер ҡыҙыҡлы хәлде яҙып ебәрергә булдыҡ.
Өйҙә – ҡәйнәм (яңыраҡ мәрхүмә булып ҡалды), ҡайным, уларҙың кесе улы (иптәшем), мин һәм өс улыбыҙ. Почта килһә, гәзиткә талаш − һәр кемдең уны иң беренселәрҙән булып уҡып сыҡҡыһы килә. Иң олоһо булараҡ, ҡайным уҡый башлай. Шулай, бөтә баҫмаларҙы янына ғына һалып, райондың «Һаҡмар» гәзитен уҡып ята. Ҡәйнәм сыҙамай, ипләп кенә бер гәзитте «сәлдерә». Һәр гәзитте ҡарап ята торғас, «Йәшлек»тең юҡлығын һиҙеп ҡала һәм бар өйгә:
− Әй, Ғәлиә, һин минең «Йәшлегем»де урланың....
“Аҡйондоҙ” артистары
Махсус бит / Письма // 5-04-2013, 11:30
Һәйеттәр – дәртле халыҡ
Махсус бит / Письма // 29-03-2013, 11:51
Федоровка районының Һәйет ауыл мәҙәниәт йортонда урындағы үҙешмәкәр артистар тарафынан ойошторолған төрлө саралар үткәрелеп тора. Бигерәк тә байрамдар мәлендә беҙҙең мәҙәни усаҡта күңелле.
Күптән түгел “Нисек түҙә был йөрәк” исемле трагикомедия ҡуйҙыҡ....
Күптән түгел “Нисек түҙә был йөрәк” исемле трагикомедия ҡуйҙыҡ....
«Йәшлек» уҡып кинәнәм
Махсус бит / Письма // 1-03-2013, 11:23
Бынан 5 – 6 йыл элек урамда таныш-белештәр менән республикабыҙҙың башҡорт телендә сыҡҡан матбуғат баҫмаларына күҙәтеү яһап торабыҙ. Ошонда күршебеҙ Рафаил ағай Нуриев: «Йәшлек»те алдырығыҙ, үкенмәҫһегеҙ, ҡурҡмай-өркмәй тәнҡит материалдарын да баҫтыра, һәр һанында әҙәби әҫәрҙән өҙөк йәки хикәйә, көнүҙәк темаларға мәҡәләләр бирә. Бер һүҙ менән әйткәндә, бик шәп гәзит», − тип ысҡындырҙы....
Үләт ҡырһын был бурҙарҙы!
Махсус бит / Письма // 8-02-2013, 14:08
йәки Кеше малына тейеүселәрҙе, исем-шәрифен, фотоһын гәзиттә баҫтырып, асыҡ хөкөм итергә кәрәк
Һаумыһығыҙ, «Йәшлек» гәзите хеҙмәткәрҙәре! Һеҙгә Әбйәлил районының Иҫке Балапан ауылынан 76 йәшлек әбей хат яҙа. Баныу Ҡаһарманованың «Һыйыр малдары менән «драма» мәҡәләһен уҡығас, үҙемдең уй-фекеремде яҙырға булдым. Ишбулды ауылындағы мал хужалары хәле яҡшы таныш....
Һаумыһығыҙ, «Йәшлек» гәзите хеҙмәткәрҙәре! Һеҙгә Әбйәлил районының Иҫке Балапан ауылынан 76 йәшлек әбей хат яҙа. Баныу Ҡаһарманованың «Һыйыр малдары менән «драма» мәҡәләһен уҡығас, үҙемдең уй-фекеремде яҙырға булдым. Ишбулды ауылындағы мал хужалары хәле яҡшы таныш....
Кемгә – майшәм, кемгә – гәзит…
Махсус бит / Письма // 14-12-2012, 11:17
Эш хаҡымдың ҡап яртыһын гәзит-журнал яҙҙырыуға сарыф итеп, өйөмә ҡайтып етеүгә, тып итеп, бер танышым килеп тә инде. Ҡулында ‒ буйтым ғына күренгән һәлмәк сумка. Уны түргә уҙҙырҙым да, был тағы нимәләр ҡылып йөрөй икән, тип бер сумкаһына, бер үҙенә ҡараным. Ҡыҙыҡ та, сәйер ҙә, тиҙәр уны. Ә мин уны үтә ябай, эскерһеҙ Алла бәндәһе һымаҡ күрәм. Таҙа күл кеүек, эсендәгеһе тотош күренеп торғандай....


text:
Ҡырҡҡолас
Ҡырҡколас, ҡырҡъяпраҡ, ҡарабаш (рус. Кровохлёбка лека́рственная йәки, апте́чная, лат. Sanguisórba officinális) — рауза сәскәлеләр ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 120 см-ға етә. Июнь-август айҙарында ҡыҙыл, ҡара ҡыҙыл сәскә ата, август-сентябрҙә емеше өлгөрә.
Таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡырҡҡолас күберәк һыу баҫҡан туғайҙарҙа, яландарҙа, урман ситенде һ.б. ерҙәрҙә үҫә. Үҫемлек Евразия, Төньяҡ Американың уртаса климат зонаһында таралған.
Ҡулланылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дарыу үләне. Уның тамырын көҙ йыялар, йыуып, киптереп ҡуялар. Ҡырҡҡолас сәйе, төнәтмәһе зарарлы бактерияларҙы үлтерә, ҡан, эс китеүҙе туҡтата. Амебалы дизентерия, эс ауырыуҙарынан, геморрой һәм инәлектән ҡан китеүҙән, тромбоздан ҡулланыла. Теш ҡаҙнаһы шешкәндә, тән бешкәндә, ҡайһы бер гинекологик сирҙәргә ҡаршы ла файҙаланыла.
Туберкулез сирлеләрҙең ауыҙынан ҡан килгәндә лә үләндең файҙаһы тейә.
Бал ҡорттары уның һутын йыя.
Мал аҙығы өсөн сәсеп үҫтереү яҡшы һөҙөмтә бирә.
Н. И. Анненков, Вилюй округында яҡуттар ҡырҡҡолас тамырын туңдырып, һөттә бешереп ашай, тип яҙған. Улар был ризыҡты «быта» тип атай икән.


text:
Сит майҙанда бер-бер артлы ун уйын үткәреү, ай-һай, еңелдән түгелдер. Шуға ла юлаевсыларға «Динамо» (Рига), «Торпедо» (Түбәнге Новгород), «Северсталь» (Череповец) менән алышта ҡыйынға тура килде. Етмәһә, көн аралаш уйнарға кәрәк ине.
Командабыҙға яңыраҡ саҡырылған хоккейсыларҙың кемеһе нисек икәнен белдек. Ҡапҡасы Иван Налимов менән һаҡсы Оскарс Бартулис «Динамо», «Торпедо» менән осрашҡанда һынау үтте. Икеһе лә ышаныслы ғына уйнаны, юлаевсылар өсөн кәрәкле хоккейсылар. Ә һөжүм итеүселәр Владимир Ткачёв менән Дмитрий Саюстовтың күсеүенә ҡыуанырға тейешбеҙ, әлдә беҙҙең команданы һайланылар. Әле улар Антон Бурдасов менән бергә көслө өс тағанға әйләнде. Хәл иткес голдарҙы ла индерә башланылар. Әйткәндәй, Бурдасов та мәргәнлеген күрһәтә хәҙер. «Северсталь» менән уйнағанда ул ике гол индерҙе.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, «Динамо» менән «Торпедо»ны өҫтәмә ваҡытта һәм буллит буйынса ғына еңә алдыҡ, икеһендә лә иҫәп – 4:3. Шуға ла дүрт мәрәй яуланыҡ. Ә бына «Северсталь» менән уйында – ни бары бер генә мәрәй. Өҫтәмә ваҡытта отолоп ҡуйҙыҡ – 2:3. Әлеге лә баяғы ҡапҡасыбыҙ Бен Скривенс арҡаһында инде. Еңел генә голды үткәреп торасы. Бер ҙә матур ғына уйнап китә алмай ул. Һаман да аптырата.
«Салауат Юлаев» Өфөгә ҡайтты. Быйылғы миҙгелдәге ҡалған алты уйынды ла беҙҙең хоккейсылар үҙ боҙонда үткәрәсәк. Шуларҙың тәүгеһе 17 ғинуарҙа «Витязь» (Подольск) менән буласаҡ. Унан инде 19-ында ЦСКА менән алыш көтә. Барып күрегеҙ, үҙебеҙҙең Кирилл Капризов килә бит!
М. КӨЙӘРМӘНОВ.


text:
Газета "Йәшлек" » Экономика » Баллы булһын сәйҙәребеҙ!
Баллы булһын сәйҙәребеҙ!
Ҡулдарығыҙҙан ҡот китмәһен, умартасылар!
Башҡортостанда бик матур байрам – Умартасылар көнө бар. Уны йыл һайын август айының икенсе йәкшәмбеһендә билдәләйҙәр. Республикабыҙҙа бик күп кеше умарта тота, кемдер балды һатыу өсөн етештерә, төп кәсебе итә. Татлы аҙыҡты үҙенең ғаиләһенә етерлек итеп, тәмләп кенә ҡараусылар ҙа бар. Эш умартаның күпме булыуында түгел ул. Сөнки умарта тотоу һәр ваҡыт мәртәбәле, лайыҡлы һөнәр һаналды һәм һанала. Кемгә нисектер, әммә миңә бәләкәй саҡтан бер фекер һеңдерелгән: умартаны тик уңған кешеләр генә тота ала. Юҡтан ғына түгел инде, ысынлап та, татлыҡасты табынға килтереп ҡуйыр алдынан күпме тырышлыҡ һәм таһыллыҡ кәрәк икәнлеген барыбыҙ ҙа белә.
Ейәнсура районының Ғәббәс ауылында йәшәүсе Сафуан ағай Ғәлләмовтың да умарталары күп түгел, ләкин шулай ҙа был шөғөлөн иҫе китеп яратып, еренә еткереп алып бара. Иң мөһиме – бал ҡорттарын ҡарағанда, ҡорт айырғанда янындағы бөтә кешене, ҡунаҡҡа килгән балалары, ейән-ейәнсәрҙәрен дә эшкә ҡуша, милләтебеҙҙең матур кәсебен уларға ла аңлатып, өйрәтеп ҡалырға тырыша. Улары оҫта олаталары эргәһендә, белер-белмәҫ булһа ла, сабышып, ярҙам итеп йөрөй. Ҡорт саға, тип ҡурҡып тороу ҡайҙа ти ул – кәрәкле кейемдәрҙе кейеп алалар, хатта айырған күстәрҙе йыйып алыуҙа ла ҡатнашалар.
– Бал ҡорттары – үҙе бер айырым донъя бит ул. Ауылда башҡа мәшәҡәттәр бөтмәһә лә, тап ошо йән эйәләре менән эшләү айырыуса күңелемә ята. Нәҙекәйбилдәрҙең уңғанлығына, аҡыллылығына һоҡланып туя алмайым, аптырайым, – тип уй-кисерештәре менән бүлешә Сафуан ағай.
Әле ауылда йәшәһә лә, ҡала ерендә үҫкән егет ул Сафуан Ғәлләмов. Ҡатыны Ғәлиәбаныу менән 40 йылдан ашыу бергә ғүмер итәләр. Йылы, матур ғаилә ҡорған улар, барлыҡ эштәрен дә, шул иҫәптән умартасылыҡты ла кәңәшләшеп, бергәләп алып баралар. Сафуан ағай үҙе көлөп хәтерләүенсә, йәш саҡта ул умарта тотоу түгел, ауылға ҡайтып йәшәү хаҡында һис тә уйламаған. Шулай ҙа яҙмыш, мөхәббәт үҙенекен итә бит, бына нисәмә йыл буйы бай тәбиғәтле ауылда күркәм тормош көтәләр. Сафуан ағай үҙе лә шул бал ҡорттары кеүек тынғыһыҙ, уңған кеше, әленән-әле яңы шөғөл уйлап сығарып ҡына тора. Төрлө ергә өлгөрә, хатта бесәнлегендә быуа ла эшләп алған. Быуала ҡасандыр балыҡ үрсетелһә лә, хәҙер кешеләр ял итергә йөрөй. Бигерәк тә балалар кинәнә. Ә инде төрлө йәнлек-кейек һыулауын, эҫе томрала ҡойоноуын иҫәпкә алһаҡ, һыу ятҡылығының әһәмиәтен яҙып та бөтөрөрлөк түгел. Бынан башҡа ла белмәгән эше юҡ ағайҙың, ауылдың йәше-ҡарты уға кәңәш-ярҙам һорап килә. Йорт һалыу, мейес сығарыу, ағастан төрлө һауыт-һаба, уйынсыҡтар эшләү менән дә ҡыҙыҡһына. Ейән-ейәнсәрҙәре өсөн ысын хазина тулы һандыҡ булған Сафуан Ғәлләмовҡа ҡарап мин дә һоҡланам. Шул “һандыҡ”та күпме аҡыл, күпме кәңәш һәм йылылыҡ ята!
Сафуан ағай – 76 йәшен тултырған уҙаман. Ә үҙе, фотоларҙан да күреүегеҙсә, көс-ғәйрәте ташып торған, гел эш менән булышҡан шәп кеше! Трактор ҙа йөрөтә, кәрәк булһа, салғы менән бакуй-бакуй бесәнен дә сабып ташлай. Йәгеҙ, йәш егеттәр, кем ошондай таһыллығы менән маҡтана ала?!
– Башҡорт ир-егеттәре һәр ваҡыт яугир, көслө булған. Әле лә күптәребеҙ шулай. Бында бал ашарға яратыуыбыҙҙың да өлөшө ҙурлығына иманым камил. Дәрт булғанда дарман да булыуын теләйбеҙ икән, ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған матур шөғөлдәребеҙҙе онотмайыҡ. Мин балдан төрлө дауалау сараһын да эшләп алам. Мәҫәлән, үле ҡорттарҙы төнәтеп эсәм. Ысынын ғына әйткәндә, йәш күренеүемдең, аяҡта ныҡлы тороуымдың сәбәбен шул төнәтмәлә күрәм, – тип, серҙәре менән дә бүлеште. Афарин, Сафуан ағай, беләгегеҙҙә көс, тормошоғоҙҙа йәм бөтмәһен!
“Өлгөрмәҫлек ташып
бал ҡорттары –
Йүкәләрҙән һығылып бал тама!
Сәскәләрен һыпырып сәйгә
һалам –
Шау бал булып аңҡый сәйҙәрем.
Йөрәгемдең бар яфаһын йыуа
Уралымдың шифа йәйҙәре”,
– тип яҙған бит Рауил Бикбаев та. Ысынлап та, ошо матур йәй айҙарында баллы сәй эсеү үҙе бер бәхетле, әйтеп аңлатҡыһыҙ хистәргә батырған мәл бит ул. Ошо мәлде булдырыусы умартасыларыбыҙҙы һөнәри байрамдары менән ҡотлайбыҙ, шифалы балығыҙ мул булһын!
Лилиә СИРАЕВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Таможняның «ышаныс телефоны» үҙгәрҙе
Башҡортостан таможняһы ҡараған Волга буйы таможня идаралығының «ышаныс телефоны» үҙгәрҙе. Хәҙер таможня хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре тарафынан эшләнгән хоҡуҡ боҙоу факттары тураһында хәбәр итеү һәм ведомство эшмәкәрлеген ойоштороу буйынса тәҡдимдәр индереү өсөн 430-77-31 һандарына шылтыратырға кәрәк. Идаралыҡ урынлашҡан Түбәнге Новгородтың коды — 831.
— «Ышаныс телефоны» тәүлек әйләнәһенә эшләй, — тип хәбәр ителә Волга буйы таможня идаралығы сайтында. — Шәхси составтың негатив ҡылығы тураһындағы мәғлүмәт кисекмәҫтән ҡарала һәм тикшерелә. Конфиденциаллек һаҡлана.
Тышҡы иҡтисади эшмәкәрлектә ҡатнашыусылар өсөн «ҡыҙыу линия» телефоны – (831) 296-04-65, тип иҫкәрттеләр Волга буйы таможня идаралығында.


text:
Мәләүез районы
Мәләүез районы (рус. Мелеузовский район) – Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге – Мәләүез ҡалаһы. Районда 26948 кеше йәшәй.
Башҡортостандың көньяғында урынлашҡан. 1930 йылдың авгусында ойошторолған. Район територияһында Воскресенк (2 мең кеше), Ергән (5,1 мең кеше) ҡасабалары бар. Районда 85 ауыл. Ҙур ауылдар: Нөгөш (1989 — 1,4 мең кеше), Нордовка (1,0 мең кеше), Корнеевка (0,9 мең кеше). Ауыл халҡы араһында күпселекте башҡорттар, урыҫтар, татарҙар тәшкил итә.
Йөкмәткеһе
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Район территоряһының көнбайыш өлөшө көньяҡ сите менән Дөйөм Һырттың төньяҡ армыттарына күскән Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегендә, ә көнсығыш өлөшө — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралы башланған һырттарҙа ята. Гидрографик селтәре Ағиҙел йылғаһы һәм уның Нөгөш, Һуҡайлы, Ашҡаҙар, Мәләүез ҡушылдыктары менән билдәләнә.
Климаты ҡоро. Йыуылған типик ҡара, ҡара-һоро урман тупраҡтары киң таралған. Ер аҫтында нефть (Введеновка, Волостновка, Грачи, Озерки, Тирәкле, Столяровка, Төньяҡ Ергән, Иҫке Казанковка), балсыҡ (Ҡаран), ҡомло балсыҡ (Самойловка, Ужа), ҡом (Корнеевка), эзбизташ (Гремячин), ҡом-ҡырсынташ ҡатнашмаһы (Ергән, Мәләүез, Таулы, Ташлыкүл, Юпитер, Самаровка), агрономик руда (Ивановка) һ.б. ятҡ-ҡтар бар. Район территорияһында “Башҡортостан” милли паркы, тәбиғәт ҡомартҡылары (карст-спелеологик ҡом. — Ҡотоҡ төбәге, Күперле тәбиғи карст күпере, Кочкарь заказнигы — һирәк осрай торған йәнлектәрҙең йәшәү урыны, Ромадановка йырыны — аҡ балсыҡ һәм олигоцен флоралы сидерит) бар.
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәләүз районы — сәнәғәт-ауыл хужалығы йүнәлешендәге район. Эшкәртеүсе сәнәғәт предприятиелары Мәләүез ҡалаһындада урынлашҡан. Нефть ятҡылыҡтары “Ишембайнефть” НГДУ-һы, ҡом, балсыҡ, ҡомло балсыҡ, ҡом-ҡырсынташ ҡатнашмаһы ятҡылыҡтары Мәләүез, Салауат ҡалаларының төҙөлөш материалдары предприятиелары һәм төҙөлөш ойошмалары тарафынан файҙаланыла.
Воскресенкала үҙағас әҙерләнә һәм эшкәртелә. Ауыл хужалығы ерҙәре 173,8 мең га майҙанды биләй, шул иҫәптән 116,0 мең — һөрөнтө ерҙәр, 14,5 мең — бесәнлектәр, 43,1 мең — көтөүлектәр. Үҫемлекселек игенселектән, шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш, картуф үҫтереүҙән, малсылыҡ — һөт-ит йүн-дәге мөгөҙлө эре мал үрсетеүҙән, сусҡасылыҡтан, һарыҡсылыҡтан тора. Районда мал һимертеү буйынса хужалыҡ-ара комплекс, “Ужа” емеш-еләк совхозы, инкубатор ҡошсолоҡ станцияһы, элеватор эшләй.
Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Район территорияһы буйлап Өфө—Ырымбур тимер юлы, Р-240 «Өфө — Ырымбур» федераль автомобиль юлы үтә.
Социаль-мәҙәни өлкә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Районда 58 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 14 урта, 30 дөйөм китапхана, 50 клуб учреждениеһы, Воскресенка картиналар галереяһы (М.В.Нестеров ис. Худ. музейының филиалы), 2 участка дауаханаһы, “Нөгөш” туристик-экскурсия комплексы, Ағиҙел йылғаһы ярындағы «Дуҫлыҡ» турбазаһы бар. Урыҫ һәм башҡорт телдәрендә «Путь Октября», «Көнгәк» гәзиттәре сыға.
Ауыл биләмәләре һәм ауылдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан. Ҡыҫҡа энциклопедия. «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте. Өфө, 2007.
- Официальный сайт района
- Неофициальный сайт города Мелеуз и Мелеузовского района
- На сайте Республики Башкортостан
- Мәләүез ҡала һәм район хакимиәте мәҙәниәт бүлегенең рәсми сайты (рус.)


text:
Башҡортостандың «Башнефть» компанияһындағы өлөшө 25 процент плюс бер акция тәшкил итәсәк — күҙаллау Фото: Олег Яровиков
Башҡортостандың «Башнефть» компанияһындағы өлөшө 25 процент плюс бер акция тәшкил итәсәк — күҙаллау
Башҡортостандың «Башнефть» компанияһындағы өлөшө 25 процент плюс бер акция тәшкил итәсәк — күҙаллау Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 12 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Башҡортостан Республикаһының «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендәге өлөшө 25 процент плюс бер акция тәшкил итеүе ихтимал. Был хаҡта журналистарға компанияның 11 мартта һайланған директорҙар советы ағзалары хәбәр итте.
— Яҡын араларҙа казначей акциялары операцияһынан һуң Рәсәйҙең дөйөм өлөшө устав капиталының 75 процентынан ашыу һәм 85 процент самаһы ябай акциялар тәшкил итәсәк. Ошо 75 процент устав капиталының 25 проценты һәм плюс бер акция — республикаға, 50 проценттан ашыуырағы Рәсәй Федерацияһына тура киләсәк тип көтөлә, — тине Рәсәй энергетика министрының беренсе урынбаҫары Алексей Текслер.
Республиканың «Башнефть» компанияһындағы өлөшө хаҡында мәсьәлә март-апрель айҙарында хәл ителәсәк, — тип аңлатма бирҙе Рөстәм Мәрҙәнов.
Эксперттар күҙаллауынса, милек структураһының үҙгәреүе һөҙөмтәһендә Башҡортостандың «Башнефть» эшмәкәрлегенән алынған килеме һиҙелерлек артасаҡ.
— Әлбиттә, республика үҙенең акциялары күләменә дивидендтар аласаҡ. Был өҫтәмә аҡса, быға тиклем ул икенсе акционерға бирелгән. Компанияның республикала ҡалдырған аҡса күләме бер нисә тапҡырға артасаҡ, тип ышаныслы әйтергә мөмкин, — тип күҙаллай Алексей Текслер.
Алексей Текслер билдәләүенсә, дивидендтар түләүгә саф табыштың 25 проценты самаһы йүнәлтелә, әммә акционерҙар был өлөштө арттырыу хаҡында ҡарар ҡабул итергә хоҡуҡлы.
Алексей Текслер һүҙҙәренсә, һалым керемдәре һәм дивидендтарҙан тыш, «башҡа төрлө ярҙам күрһәтеү» дауам итәсәк.
— Төп акционерҙар — Рәсәй Федерацияһы, республика булһынмы — төбәктәрҙең проекттарын үҫтереүгә ҡыҙыҡһыныу белдерә. Был мәсьәләләрҙе тикшерәсәкбеҙ, — тине Рәсәй энергетика министрының беренсе урынбаҫары.
«Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте — Башҡортостандың яғыулыҡ-энергетика комплексы предприятиелары базаһында барлыҡҡа килгән нефть компанияһы. Декабрь баштарында «Система» акционерҙар финанс корпорацияһы милегенән Рәсәй Федерацияһы милегенә күсте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 501
ЕРЕК АБАҒАҺЫ, страусопёр (Matteuccia), оноклея һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған абаға һымаҡтар заты. 3 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда ябай Е.а. үҫә. Ҡыҫҡа йыуан һәм оҙон үренде һымаҡ тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үлән. Вайялары диморф: көрәндәре — спора туплаусы (спорофилдар); йәшелдәре — вегетатив (оҙонлоғо 120 см тиклем, буранкаға оҡшаған тығыҙ розетка барлыҡҡа килтерә, кире ланцет рәүешендә йәки оҙонса, икешәрле ҡауырһын һымаҡ, аҫ яҡтан төклө). 1‑се рәт сегменттары ҡыяҡлы‑осло, ултырма; 2‑се рәттеке бер-береһенә яҡын ятҡан. Һабы пластинканан 2—5 тапҡыр ҡыҫҡараҡ, аҫтында ҡара тәңкәләре бар. Спорофилдары ҡыяҡлы ланцет формаһында, оҙонлоғо 50 см тиклем, ҡышлайҙар, аҫҡы яғынан сорустар урынлашҡан цилиндр рәүешендәге сегменттары бар. Споралары эллипс формаһында, авг.—сент. өлгөрә. Дымлы һәм күләгәле урмандарҙа, туғай әрәмәһендә, һаҙлыҡ ситтәрендә, шишмә ярҙарында уңдырышлы тупраҡта үҫә; ҡайһы бер таулы һәм далалы көньяҡ райондарҙан башҡа, респ. бөтә терр‑яһында осрай. Декоратив үҫемлек.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.А.Миһранова
Илл.: Ябай ерек абағаһы (Matteuccia struthiopteris)


text:
Ҡорбан12-07-2017, 09:48 // Әҙәби күстәнәс // Баҫып сығарырға
Ошоларҙы уйлап, талғын ғына барған автобустың яйына тирбәлеп килә Нурзилә. Сәстәренә һирәк-һаяҡ сал йүгергән, сибәр йөҙлө урта йәштәрҙәге ҡатын ике тиҫтә йылдан һуң беренсе мөхәббәте менән осрашыуға китеп бара. Ниңә барырға булды һуң әле? Күпме ваҡыт үткән, күпме һыуҙар аҡҡан. Хәҙер инде уҙған йылдарҙы кире ҡайтарып булмай! Юҡ, бөтәһенә лә асыҡлыҡ индерергә кәрәк, ни өсөн аралары шулай һыуынды? Ниңә бергә булырға насип итмәне? Һөйгәненең күҙҙәренә бер бағып, йылы ҡулдарына ҡағылғыһы килде Нурзиләнең. Килешеп етерме һуң был ҡылығы? Ни тиһәң дә, йәш-елкенсәк түгел.
Ошо уйҙарының осона сыға алмай килә Нурзилә, ҡайһылай яйы ла сыҡты бит – командировка тап һөйгәне йәшәгән ҡалаға тура килде, күпме йылдар ошо хаҡта хыялланды лабаһа.
Бына автобус таныш булмаған ҡалаға туҡталды. Сит-ят халыҡ, бейек йорттар, төрлө магазиндар теҙелеп киткән, машиналар ағымы – ҡайнап торған йәшәү ритмына ишара.
Нурзилә такси яллап, алдан һөйләшкән кафе янына килеп етте. Шул ваҡыт телефоны шылтыраны:
– Мин хәҙер, көт!
Ҡып-ҡыҙыл раузалар шәлкеме тотҡан, ҡара костюм кейгән, зәңгәрһыу күлдәккә тап килгән зауыҡлы галстук таҡҡан олпат ир туп-тура Нурзилә янына килеп баҫты.
– Һаумы, ҡәҙерлем! – Зиннур, Нурзиләне еңелсә генә ҡосаҡлап, гөлләмәһен тотторҙо.
Һуңынан улар кафеға инде. Зиннур йәш саҡтағылай еңел, һәр хәрәкәте, һәр һүҙе килешле, шаяртыуҙары ла урынлы.
– Йә, үҙең тураһында һөйләп ебәр, – тине ул Нурзиләгә.
– Нимә тип әйтәйем, ғүмер буйы район китапханаһында эшләнем...
– Мин институттан һуң ошо ҡалала төпләндем, заводта цех начальнигы. Яңғыҙмын, ни өсөндөр мөхәббәт фронтында эштәр бешмәне.
– Мин дә кейәүгә сыҡманым, – тине Нурзилә.
Уларҙың һүҙҙәре туҡтап ҡалды. Хәҙер иң мөһим һөйләшеүгә күсер ваҡыт яҡынлашты: беренсе мөхәббәт уттарҙа яндырҙы ла, яҙмыш еле ялҡын һибеп торған усаҡты һүндереп, икеһен ике яҡҡа ташланы. Ғазапланып, бер-береһен уйлап үтте ғүмеркәйҙәре. Нурзилә моңһоу ғына Зиннурға ҡарап алды, күҙҙәрендә бөтмәҫ үкенес, ғазап ине ҡатындың. Эх, кире ҡайтарып булһа ине шул саҡтарҙы.
...Нурзилә мәктәпте тамамлағас училищеға уҡырға инде. Ҡала тормошона өйрәнеп, иптәш ҡыҙҙары менән матур ғына уҡып йөрөй.
Бөгөн Илһөйәр әхирәтенең тыуған көнө. Ул нефть институтында уҡыған ауылдашын саҡырған.
– Бүлмәләш егет менән киләм, – тине. – Ҡыҙҙар, әҙерләнеп тороғоҙ, моғайын, дуҫы берәйегеҙгә күҙ атыр, – тине ул, серле генә йылмайып.
Егеттәр килеп ингәндә, ҡыҙҙар биҙәнеп-төҙәнеп, иң матур күлдәктәрен кейеп алғайны.
– Һаумыһығыҙ, сибәркәйҙәр! – тине Илһөйәрҙең танышы Зиннур. – Таныш булығыҙ, дуҫым Әхмәт.
Йәштәр туйғансы һөйләште, күңел асты. Ҡыҙҙар әҙерләгән тәм-том менән сәй эсте.
– Әйҙәгеҙ, урамда йөрөп әйләнәйек, – тине Әхмәт.
Улар күмәкләшеп яҡындағы паркка юлланды. Көндәр ҡышҡа яҡынлаша, сағыу төҫтәрен юғалтҡан япраҡтар һалҡын ел көйөнә өйөрөлә, ағастар яп-яланғас булып ҡалған. Шул ваҡыт ямғыр яуа башланы, кемуҙарҙан йүгерешеп ышыҡланыр урын эҙләнеләр. Зиннур менән Нурзилә ҡарағай төбөнә туҡталды.
– Ҡулдарың өшөгән, – тип егет ҡыҙҙың ҡулдарын усына йомдо. Уларҙың ҡараштары осрашты, Нурзилә тиҙ генә күҙҙәрен йәшерҙе, Зиннурҙың зәңгәр күҙҙәре өтөп алып бара төҫлө тойолдо.
– Иртәгә яныңа килһәм буламы?
– Дәрестәр сәғәт дүрттәрҙә бөтә, тик миңә китапханала бер аҙ ултырырға кәрәк, – тине ҡыҙ, ризалығын белдереп.
Ошо көндән башлап улар араһында ҡайнар хис яралды. Нурзилә атлап түгел, осоп йөрөнө, һәр көн байрамға ғына түгел, ғазапҡа ла әйләнде, ул һөйгәнен көтөп ала алманы, осрашҡас, әйтер һүҙҙәрен онотто. Зиннур уның тап киреһе – әллә ҡайҙан һүҙен таба, шаярта, яйы сыҡҡан һайын ҡыҙҙы шоколад, туңдырма менән һыйлай, уға ни эшләһә лә килешеп тора! Нурзилә менән Зиннур айырылмаҫ йәрҙәргә әйләнде. Илһөйәр әхирәте менән ауылдашының һөйөүенә берсә һоҡланып, берсә көнләшеп ҡараны. Ул үҙе лә Зиннурға битараф түгел ине, егеттең уның тыуған көнөнә килергә ихлас риза булыуы, сәскәләр бүләк итеүе ҡыҙҙа өмөт уятҡайны. Тик ана нисек килеп сыҡты. Илһөйәр Нурзиләгә был тойғоһон белгертмәне, ә эстән генә янды.
Яҙ еткәс, Зиннур үҙе теләп әрме хеҙмәтенә барырға булды:
– Ысын егеттәр хәрби хеҙмәт үтергә тейеш, – тине ул. Нурзилә уны күҙ йәштәренә быуылып оҙатып ҡалды.
– Ҡайтҡас та өйләнешербеҙ, мине көт, йәнем! – тине егет, ҡайнар бышылдап.
– Көтөрмөн, – тине ҡыҙ.
Ике йыл ваҡыт үтеп тә китте. Нурзилә өсөн бөгөн икеләтә шатлыҡ: беренсенән, ул училищены тамамлап диплом алды, икенсенән, Зиннурҙың әрменән ҡайтырына бер нисә генә көн ҡалған!
Илһөйәр дөйөм ятаҡтағы бүлмәгә йүгереп килеп инде:
– Нурзилә, профком яҡшы уҡыған студенттарға туристик сәйәхәткә юлламалар бүлгән, исемлектә һинең дә фамилияң тора, үҙем күрҙем, – тине.
Ҡыҙ был хәбәрҙән юғалып ҡалғандай булды, эх, күпме хыялланды ошо хаҡта, сит яҡтарҙы күреп, тәбиғәте, иҫтәлекле урындары менән танышаһы ине! Етмәһә, юллама менән!
– Бара алмам шул, Зиннур ҙа ҡайта оҙаҡламай, – тине Нурзилә күңелһеҙ генә. – Күрге килә лә ул...
– Шулай булғас, барып ҡайт! Ҡасан тағы эләгә әле бындай бәхет! Зиннур ҡайтһа ни, аңлатырмын. Бер нисә көнгә түҙер әле, кире китмәй бит әрмегә, – тип Илһөйәр тамам күндерҙе әхирәтен.
Бер көн эсендә йыйынып, иртәгәһенә бер төркөм егет һәм ҡыҙҙар, ҙур, уңайлы автобустарға ултырып, сәйәхәткә юлланды. Илһөйәр ҙә әхирәтен оҙатырға килде.
– Зиннур ҡайтһа, барыһын да аңлатырһың, үпкәләп ҡуймаһын! – тине Нурзилә автобус тәҙрәһе аша.
– Ярай, бәлки, һеҙ әйләнгәнсе ҡайтып өлгөрмәҫ әле, – тине уны йыуатып Илһөйәр.
...Ә был ваҡыт училище ятағы вахтаһында ап-аҡ гөлләмәләр тотоп, хәрби кейемдә Зиннур һөйгәнен көтә ине. Ишектән килеп кергән Илһөйәр уны күреп ҡосағына ташланды:
– Ой, ауылдаш, ҡайттыңмы ни? Һағындырҙың...
Улар бүлмәгә инде, Зиннур тел осондағы һорауын бирә һалды:
– Нурзилә ҡайтып киттеме әллә?
– Ә-ә-ә, әйтергә онотоп торам, улар... ни...сәйәхәткә сығып киттеләр.
– Кемдәр... улар? Ниндәй сәйәхәт?
– Һуң...туй сәйәхәте инде, – тип алдашты ҡыҙ, аҫтыртын йылмайып.
Егеттең йөҙөн ҡара болот ҡапланымы ни! Ул ни әйтергә белмәне, ниңә һуң хаттарында бер ни ҙә яҙманы, әллә ҡурҡтымы, әллә мине борсорға теләмәнеме?
– Ярай, ҡайғырма, ҡыҙҙар бөтмәгән әле донъяла, табылыр, – тине Илһөйәр, сәй әҙерләп. Үҙе эстән генә тантана итте, “шул кәрәк уға, уның яратып йөрөгән егетен һалдырып алырға намыҫы етте, ниңә, мин кемдән кәм, мин дә үҙ бәхетем өсөн көрәшергә тейеш” тип уйланы ул.
Зиннур ауылдашының был хәбәренә һаман да ышанманы, юҡ, булмаҫ, Нурзиләһе ундай түгел!
– Ҡыҙҙар шулай инде, яҡшыраҡ егет күрһәләр, ҡулдан ысҡындырырға теләмәй, – тип яраға тоҙ һипте Илһөйәр. – Ә мин бына һине күптән ярата инем, шуға күрә көттөм дә, – тип егеткә һыйынды...
Иртәгәһенә Илһөйәр, тиҙ генә документтарын училищенан алып, үҙ районына Зиннурға эйәреп ҡайтып китте. Ашыҡ-бошоҡ туй яһап, сит ҡалаға күсеп тә киттеләр.
Зиннур һөйгәненең хыянатын оҙаҡ кисерә алманы, эш, донъя мәшәҡәттәре менән ҡайғыһын баҫты. Тәүҙә кәләше менән арыу ғына йәшәп алып киттеләр, Зиннурҙың тырышлығы менән фатир, еңел машина һатып алдылар. Йәйге отпуск мәлдәрендә ауылға ҡайтып әйләнделәр. Илһөйәр үҙен генә яратҡан ҡатынға әүерелде, Зиннурҙың тапҡанын туҙҙырҙы, кәйеф-сафа яратты, ә эшкә бер ҙә елкәһе батманы. Етмәһә, бала табыу тураһында уйларға ла теләмәне, шулай ун биш йыл ғүмер уҙып та киткән.
Йүнле-башлы йәшәмәү, бер-береңде аңларға теләмәү тамам ялҡытты Зиннурҙы. Бер көн ул айырылышыу тураһында һүҙ ҡуҙғатты... Шул ваҡыт Илһөйәр туҙынып, үҙенең мәкерле “эше” хаҡында, нисек Нурзиләнән биҙҙереүе, туристик сәйәхәтте туй сәйәхәте тип алдауы тураһында мыҫҡыллы көлөп һөйләп бирҙе лә, әйберҙәрен йыйып, өйҙән сығып китте.
Зиннур башын тотоп оҙаҡ ултырҙы, йә инде, ниңә хәйләкәр, яһил Илһөйәрҙең һүҙҙәренә тәүҙән үк шикләнмәгән, бер сәбәпһеҙ Нурзиләһен хыянатта ғәйепләгән? Икеһе лә мәкер ҡорбаны булған.
...Ошоларҙы һөйләне Зиннур һөйгәненә. Нурзиләнең йөҙө ағарып китте, ирендәре ҡыҫылды, күҙҙәренә йәш төйөлдө.
– Илһөйәр сығып киткәс, оҙаҡ ваҡыт уның һүҙҙәренән айный алманым, үҙемде тик эш кенә ҡотҡарҙы. Бер-ике йыл үткәс, яҡын ғына дуҫым һине Интернеттан эҙләп ҡарарға кәңәш итте. Тапҡас та, яҙырға батырсылыҡ итмәй йөрөнөм әле, – тине Зиннур, ғәйепле йылмайып.
Улар һуңға тиклем кафела һөйләшеп ултырҙы, Нурзиләне ҡунаҡханаға оҙата сыҡҡанда шыбырҙап ямғыр ҡоя ине. Яңғыҙ ғына үҫеп ултырған ҡарағай төбөнә ышыҡланғас, Зиннур һөйгәненә:
– Иртәгә яныңа килһәм буламы? – тине. Нурзилә йылмайып баш ҡаҡты.


text:
- Подробности
- Просмотров: 382
ҠЫҢҒЫРАУ СӘСКӘ (Campanula), ҡыңғырау сәскә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 400 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда 11 төрө үҫә. Ике йәки күп йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары төҙ, яланғас йәки ҡыҫҡа төклө, бейеклеге 15— 120 см. Япраҡтары сиратлы, киртләсле йәки киртләсле‑тешле, ҡайһы берҙә тамыр яны розеткаһына йыйылған, өҫкөләре ланцет йәки ланцет‑ҡыяҡлы, ултырма, аҫҡылары оҙонса йәки кире йомортҡа формаһында, йөрәк йәки оҙонса йөрәк формаһында, ултырма йәки һаплы. Сәскәләре ҡушма тажлы, зәңгәр, күк, күкһел шәмәхә төҫтә, һепертке йәки суҡ һымаҡ сәскәлектәрҙә. Июнь—сент. сәскә ата. Емеше — ҡумта, июль—сент. өлгөрә. Респ. бөтә терр‑яһында урманда, далала, урман аҡланында, болонда үҫә. Баллы үҫемлектәр. Болония Ҡ.с. — һитәле үҫемлек, баллы япраҡлы Ҡ.с., яҫы япраҡлы Ҡ.с. — декоратив үҫемлектәр. Составында алкалоидтар, инулин, лайлалар, стероидтар, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Кесерткән япраҡлы Ҡ.с., битләү Ҡ.с., себер Ҡ.с. тамырҙарын, йәш өҫкө өлөштәрен аҙыҡ итеп ҡулланырға мөмкин.
Н.В.Маслова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Октябрьскийҙа Тимур Ғабдуллин иҫтәлегенә бокс буйынса Бөтә Рәсәй турниры асылды
Октябрьский ҡалаһының Спорт һарайында Рәсәйҙең спорт мастеры Тимур Ғабдуллин иҫтәлегенә арналған «А» класындағы Бөтә Рәсәй бокс турниры асылды. Бындай статуста турнирҙы Октябрьский дүртенсе тапҡыр ҡабул итә, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән. Бәйгелә Өфө, Ырымбур, Стәрлетамаҡ, Һамар, Пермь, Ульяновск, Димитровград ҡалаларынан, Татарстандан 48 спортсы ҡатнаша.
Тимур Ғабдуллин иҫтәлегенә тәүге турнирҙы 2003 йылда Тимурҙың атаһы – Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре Нил Ғабдуллин ойоштора. 10 йәшендә спорт карьераһын башлап, Тимур Ғабдуллин күп уңыштарға өлгәшә: Башҡортостан Республикаһы беренселектәрендә, Ҡораллы Көстәр чемпионаттарында еңеүсе һәм призер була, Рәсәйҙең спорт мастеры исеменә лайыҡ була. Юғары спорт ҡаҙаныштарына өлгәшеп, үҙ белемен балаларға биреү, тәжрибә уртаҡлашыу теләге менән янған спортсы 2000 йылда Урал физик культура академияһына уҡырға инә. Тик был пландарына тормошҡа ашырға яҙмай, 2002 йылдың 23 ноябрендә Тимур Ғабдуллин беҙҙең аранан китеп барҙы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 429
ЛӘЛӘҺЫМАҠТАР (Liliaceae), ике өлөшлөләр ғаиләһе. Яҡынса 170 заты, 2500‑ҙән ашыу төрө билдәле. Бөтә Ер шарында таралған. Үлән. Башҡортостанда 11 заттан 19 төр (зигаденус, ллойдия, май сәскәһе, ынйы сәскә һ.б.) үҫә. Тамырһабаҡлы (ҡарға күҙе, сөләймән мөһөрө, ынйы сәскә һ.б.), бүлбе‑һуғанбашлы йәки һуғанбашлы (ҡаҙ йыуаһы, сыбар сәскә, тюльпан һ.б.) күп йыллыҡ үлән. Һабаҡтары төҙ, ғәҙәттә, ябай, япраҡланған йәки уҡ һымаҡ. Япраҡтары ябай, ҡыяҡ, ланцет, оҙонса‑эллипс, йомро‑овал формала, еңсәле йәки ҡыҫҡа һаплы; сиратлы ике рәтле йәки быуын тирәләп урынлашҡан.
Сәскәләре аҡ, һары, ҡуйы ҡыҙыл һ.б., ваҡтан алып эрегә тиклем, дөрөҫ төҙөлөшлө, таж, һирәгерәк каса формаһында. 6 өлөшлө сәскә эргәлегенең өлөштәре ирекле йәки өлөшләтә ҡушылып үҫкән. Һеркәстәре ғәҙәттә 6, емешлеге 1, емшәне өҫкө, һирәгерәк ярым аҫҡы. Сәскәлеге — суҡ, һепертке, ҡалҡансыҡ, ҡайһы берҙә сәскәләре яңғыҙар. Бөжәктәр ярҙамында һеркәләнә.
Емеше — ҡумта йәки еләк. Емештәре һәм орлоҡтары ел, һары ҡаҙ йыуаһыныҡы — ҡырмыҫҡалар, май ынйы сәскәһенеке ҡоштар ярҙамында тарала. Күпселек Л.һ. бо‑ лондарҙа, ҡыуаҡлыҡтар араһында, һирәгерәк урмандарҙа, далала (эфемероидтар — ҡыҫҡа ҡаҙ йыуаһы, Биберштейн тюльпаны һ.б.) үҫә.
Декоратив үҫемлектәр (ләлә, сыбар сәскә, тюльпан һ.б. төрҙәре), дарыу үҫемлектәре (Лобель аҡһырғағы, май ынйы сәскәһе һ.б.), ағыулы үҫем‑ лектәр (ҡарға күҙенең, сөләймән мөһөрөнөң төрҙәре, аҡһырғаҡ). Л.һ. составында алкалоидтар, сапониндар, стероидтар, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Һарынаның һуғанбаштары ашарға яраҡлы; һары һуған йыуаһы, сатраш сыбар сәскә — мөгөҙлө мал аҙығы.
БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына үҫемлектәрҙең 6 һирәк төрө (сыбар сәскә, сатраш сыбар сәскә, Биберштейн тюльпаны, һалынҡы тюльпан, реликт тар — себер зигаденусы, көҙгө ллойдия), сыбар сәскә ш. уҡ РФ‑тың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Ҡыуаныстарығыҙ менән уртаҡлашығыҙ: (347) 273-28-29.
Яңылыҡтар
Һауа торошо (Өфө)
22..24°C
Юлдаш акциялары
Һәүәҫкәр башҡарыусылар өсөн конкурс!
Башҡортостан тураһында оло һөйөү менән!
Гитарала уйнап йырлаусыларҙың беренсе асыҡ конкурсы
Ижади конкурс йомғаҡтары
Башҡорт Викикитапханаһы бәйге иғлан итә!
Беҙҙең ғаилә
Һинд теленән тәржемә иткәндә "Саторис" һүҙе ,,балҡыу,, ,,нурланыу,, тигәнде аңлата. Баш ҡалабыҙҙа эшләп килеүе ,,Саторис,, психологик – педагогик реабилитация үҙәге лә ауыр тормош хәлендә ҡалғандарҙың, ауыр холоҡло тип йөрөтөлгән балаларҙың тормошон яҡтыртып, яңы ҡараш уята, йәшәү йәмен бүләк итә. Ә ата - әсәләргә иһә үҙәктең ярҙамы нескә бала күңеленә юл табыуҙа булышыуҙан тора. Программала үҙәк белгесе Гөлнара Әхмәтшәрипова сығыш яһай.|
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
Социаль хеҙмәткәрҙәр көнө алдынан миһырбанлы һәм изгелекле һөнәр эйәләренең эше менән таныштырабыҙ.
"Ҡайҙа ҡастың, ҡояшым". Миңлегөл Хисамованың яңы китабы – балаларға ҙур бүләк. Тапшырыуҙа был баҫма хаҡында ла ентекле мәғлүмәт бар.
- Комментарий өҫтәргә
Илдә берҙәм дәүләт имтихандары старт алды. Һынау мәлендә нисек юғалып ҡалмаҫҡа, уңыш нигеҙҙәре ниндәй? Психологик ярҙам һорауҙары менән ҡыҙыҡһынғандарға психолог Гөлназ Зиннурова менән әңгәмә ҡыҙыҡлы булыр, моғайын. Шулай уҡ кәләштәр фестивале, халыҡ–ара балаларҙы яҡлау көнө уңайынан ойошторолған саралар тураһында тыңлағыҙ.|
- Комментарий өҫтәргә
Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылы сиктәрендә республикала байтаҡ сара уҙғарыла. Шуларҙың береһе - "Ғаилә һәм балалыҡ: тәжрибә, мәсьәләләр һәм уларҙы хәл итеү мөмкинлектәре" тип аталған Бөтә Рәсәй конгресы.|
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
Республикала өлкән йәштәгеләрҙең ижади фестивале дауам итә. "Мин яратам һине, тормош" тип йәшәүсе дәртле инәй һәм олатайҙар йыр, бейеү, төрлө музыка ҡоралдарында уйнау буйынса ярыша. Әле төбәктәрҙә фестивалдең һайлап алыу турҙары бара. Мәләүездә уҙған сара ла бик күп сәмле һәм даланлы өлкән быуын вәкилдәрен йыйҙы. Радиожурналда был байрамдан репортаж тыңлағыҙ.|
- Комментарий өҫтәргә
Кәрәк икән тауҙар аҡтарырға, талап ителһә - йыһанға осорға, даръя гиҙергә - ҡыҫҡаһы, барыһын да тип яуап бирер ине был һорауға Өфөлә йәшәүсе Йосоповтар ғаиләһе. Ауыр сиргә дусар булған улдары Илнур өсөн улар ысынлап та бөтәһендә эшләй. Тырышлыҡ бушҡа китмәгән - Илнурҙың уңыштары байтаҡ.|
- Комментарий өҫтәргә
Берҙәм дәүләт имтихандарына әҙерлек тирәләй һүҙҙәр көндән – көн ҡуйырған мәлдә белгестәр ошо алтын ҡағиҙәне онотмаҫҡа саҡыра. Сығарылыш кластары уҡыусыларына ата-әсәләр нисек ярҙам итә ала? Балалар үҙҙәре әҙерлек эштәрен нисек ойошторорға тейеш?
Ошо һәм башҡа көнүҙәк һорауҙарға психолог Гөлназ Зиннурова менән бергәләп яуап эҙләйбеҙ.
- Комментарий өҫтәргә
- 1
-
-
-
-
-
(128 КБит/с)
Юлдаш 105.5 FM
Фотолар
Көндәлектәр
Махсус проекттар


text:
Иртәгә Башҡортостанда урыны менән 42 градусҡа тиклем һыуытасаҡ
2 февралдән 4-енә тиклем Башҡортостанда һауа шарттарына бәйле ғәҙәттән тыш хәл режимы иғлан ителә. «Башинформ» агентлығына был турала Башгидрометтың баш синоптигы Анна Козаева хәбәр итте. Уның һүҙҙәренсә, республика территорияһында төнөн һауа температураһының минус 29-34 градусҡа тиклем төшөүе, урыны менән 42 градусҡа етеүе көтөлә.
— Иртәгә көндөҙ 23-28 градус һыуыҡ буласаҡ, — тине Анна Козаева. – Йома, 3 февралдә, көндөҙ минус 23-27 градус, 4 февралдә 17-22 градус һыуыҡ булыуы көтөлә.


text:
Сочиҙағы КВН фестивалендә Башҡортостандан 11 команда ҡатнаша
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Сочиҙа КВН командалары араһында «КиВиН-2015» халыҡ-ара фестивале асылды. Башҡортостандан 11 команда фестивалдә ҡатнашыу өсөн ғариза ебәрҙе. Улар иҫәбендә БР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Кубогына эйә булыусылар — Салауаттан «Хористы», шулай уҡ төбәк лигаһы лидерҙары — Стәрлетамаҡ физик культура институтының «Тау» йыйылма командалары бар. Уларҙан тыш, фестивалдә Башҡорт дәүләт медицина университетының «План Ка», «Gadget» (Өфө), «Клуб литераторов», «На личном отлично» (Октябрьский — Өфө), Өфө дәүләт нефть техник университеты, Өфө ҡалаһы, «Ухватка» (Өфө), «Нефтик» (Нефтекамск) һәм «Не сезон» (Белорет) командалары ҡатнаша.
Фестивалдең конкурс программаһы 13 ғинуарҙа командалар сығышын ҡарау менән асылды. Ҡатнашыусыларҙы төбәк лигаларында бөтә төрҙәге рейтингтар өсөн көрәш, Халыҡ-ара КВН Союзының рәсми лигаларына һайлап алыу, мөхәррирҙәрҙең һәм журналистарҙың мәктәп-семинарҙары, КВН союзы президенты Александр Масляков менән аралашыу көтә. 24 ғинуарҙа фестиваль «КиВиН-2015» финал шоуын төшөрөү менән тамамланасаҡ.
Быйыл беренсе тапҡыр конкурс ҡарауҙарын һәм лауреаттар гала-концертының телевизион версияһын яҙҙырыу урыны итеп «Горки Город» тау саңғыһы курорты һайланған. Сарала ҡатнашыуға Рәсәй, Әрмәнстан, Белоруссия, Бөйөк Британия, Грузия, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Латвия, Молдова, Тажикстандан 540-тан ашыу команда ғариза биргән.


text:
Табышҡа һалым
Табышҡа һалым — ойошма (предприятие, банк, страховкалау компанияһы һ. б.) табышынан тотола торған тура һалым. Был һалымды һалыу өсөн табыш предприятие эшмәкәрлегенең килеменән ҡайтармалар һәм ташламалар суммаһын алып ташлап билдәләнә (әммә ул бер ҡасан да 15,5 проценттан кәм була алмай).[1]
Ҡайтармаларға түбәндәгеләр инә:
- производство, коммерция, транспорт тотоноуҙары;
- бурыс буйынса проценттар;
- реклама һәм вәкиллек сығымдары, реклама сығымдары ике төргә бүленә:
-
- һалым һалғанда тулыһынса иҫәпкә алына торған сығымдар ;
- һалым һалғанда төшөмдөң 1 проценты күләмендә иҫәпкә алына торған сығымдар;
- ғилми-тикшеренеү эштәренә сығымдар;
- һалым түләүсе ойошманың хеҙмәткәрҙәрен уҡытыу, һөнәри әҙерләү һәм ҡайтанан әҙерләү сығымдары (хеҙмәткәрҙәрҙең дәүләт аккредитацияһы һәм лицензияһы булған Рәсәй белем биреү учреждениелары менән договор нигеҙендә уҡытылыуы шарт, шулай уҡ ойошма менән хеҙмәт договоры булған белгестәр генә уҡытыла ала).
Һалым һалым декларацияһы нигеҙендә нисбәтле (һирәгерәк прогрессив) ставкалар буйынса түләтелә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Как рассчитать налог на прибыль организации (ru-RU), Кто в Деле | Как открыть свой бизнес с нуля - идеи для бизнеса (27 февраль 2015). 17 май 2017 тикшерелгән.


text:
Һәр әҙәби әҫәр – үҙе бер дәрес. Аңлағандар өсөн, уҡығандар өсөн. Үҙ әҫәре менән яҙыусы уҡыусыларына дәрес бирә. Ул дәрестең уңышлылары ла, ҡайһы бер кәмселектәре лә барҙыр. Әммә һәр әҫәр яҙыусының ныҡлап әҙерләнгән асыҡ дәресе булып ҡала килә. Ана шул дәресте хәтер күҙе менән ҡарап, уҡып тормош һабаҡтары алабыҙ. Яҙыусы үҙ заманының уҡыусыларын әхлаҡи яҡтан тәрбиәләп кенә ҡалмай, ватансыл, көслө рухлы, милли үҙаңлы шәхес итеп үҫтерә лә.
Байым ишан Динебәков тураһындағы мәғлүмәттәргә ҡарағанда, ул үҙ төйәгендә генә түгел,
Мәрхүмәнең яҡты рухына бағышлап, ошо йырҙарҙың һүҙҙәрен һеҙҙең иғтибарға тәҡдим итәбеҙ.
Башҡортостанда үткәрелгән “Йылдың иң яҡшы табибы-2013” конкурсында “Медицина өлкәһендә яңы йүнәлеш булдырған өсөн” номинацияһында еңеү яулаған Ғ.Ғ. Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһының травматология һәм ортопедия бүлеге мөдире Урал Мөхәмәтов менән осрашыр алдынан бер аҙ шөрләй инем. Көнөнә ике-өс ауыр операция эшләгән хирургтың ваҡыты ла ҡыҫынҡылыр, әңгәмәбеҙ һорау-яуап кеүек кенә килеп сыҡмаҫмы икән? Борсолоуым юҡҡа булған — йәш табип беҙҙе ихлас ҡаршы алды.
Башҡортостандың гүзәллеген шағир, яҙыусылар әҫәрҙәрендә данлай, рәссамдар һүрәттәрҙә һынландыра, композиторҙар йырҙарға һалып мәңгеләштерә. Һис шикһеҙ, республикабыҙ — ҡабатланмаҫ тәбиғәт ҡомартҡыларына, тарихи-мәҙәни урындарға бай төбәк, шуға ла беҙҙең тарафҡа туристар ағымы артҡандан-арта. Башҡортостанға килеүселәрҙе хеҙмәтләндереү кимәлен яҡшыртыу мәсьәләһенең йылдан-йыл мөһимерәк була барыуы ла тыуған төйәгебеҙгә иғтибарҙың ҙурлығына бәйле.
Туристарҙы ылыҡтырыуҙың ни тиклем файҙалы икәнлегенә етәкселегебеҙ, башҡа төбәктәр менән сағыштырғанда, алдараҡ төшөнә алды һәм 1997 йылда уҡ Башҡортостан Республикаһында Туристик эшмәкәрлек тураһында закон ҡабул итте. Был документ туризм индустрияһын үҫтереү, сәйәхәт итеүселәрҙең ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү,
Гәзиттең быйылғы 17 июндәге һанында “Әҙәм булһаң, аҡсаға ялынма, тауарға табынма” тигән мәҡәләм баҫылып сыҡҡайны. Уны әҙерләгәндә үк ҡайһы бер хеҙмәттәштәр, бигерәк тә йәшерәктәре: “Нисек инде бөгөн аҡсаға табынмаҫҡа?” – тигән һорау бирҙе. Донъяһы шулай ҡоролған бит: аҡсаң булһа, бөтә нәмәне лә һатып алырға мөмкин!
Ысынлап та, көндәлек тормош та ошоно раҫлап торған һымаҡ. Бөгөн күптәр аҡсаны бөтә нәмәнән дә панацея тип иҫәпләй. Бушлай ярҙам (өмә) тигән нәмә юҡҡа сығып бара: һәр кем аҡса өмөт итеп тора, хатта туғанынан да.
Эшегеҙҙе ашыҡмайынса, матур һәм тейешлесә, һәр нәмәһен үҙ ваҡытында башҡарығыҙ. Фекерегеҙҙе боҙасаҡ әйберҙәрҙән һаҡланығыҙ һәм сара күрегеҙ. Бер эшкә тотонғас, матурлап тамамларға тырышығыҙ, сөнки, башлап та ҡалдырыуға ҡарағанда, һис башламай тороу тағы ла хәйерлерәк.
Бер сәғәт эсендә бер нисә төрлө эшкә керешмәгеҙ, сөнки былай итеү башланғандарҙың һәр береһенән мәхрүм ҡалыуға сәбәп була.
Элегерәк юғары белемлеләргә эш хаҡы ла ярайһы булды. Был – ныҡлы ҡанун, үҙгәрмәҫе бәхәсһеҙ һымаҡ ине. Ләкин заман башҡа хәҙер. Юғары уҡыу йортон тамамлағас, дипломлы белгес булһам да, эш хаҡы ла, шәхси тормош өсөн ваҡыттың әҙ ҡалыуы ла мине ҡәнәғәтләндермәне. Шуға күрә һөнәрҙе үҙгәртергә тура килде. Йорт һалырға ваҡыт кәрәк ине. Шулай итеп, бер ай эсендә һаҡсы (охранник) һөнәрен үҙләштереп, икенсе эшкә тотондом. Иң аптыратҡаны шул булды: 30 көн эсендә алған белемгә биш йыл уҡығанына ҡарағанда күберәк түләйҙәр!


text:
«Ҙур химия-2012» форумында 300 компания етәксеһе ҡатнашасаҡ
Икенсе «Ҙур химия» халыҡ-ара форумында Рәсәй һәм сит ил компанияларының 300 етәксеһе ҡатнашырға ниәтләй. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, форум Өфөлә 17- 19 майҙа үтәсәк. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, БР Иҡтисади үҫеш министрлығы, Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы һәм Фәндәр академияһы уның ойоштороусылары булып сығыш яһай.
Кисә Форумдың ойоштороу комитетының Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – БР сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министры Марат Мөлөков рәйеслегендәге икенсе ултырышы үтте. Ойоштороу комитеты ағзалары сара программаһының эстәлеген тикшерҙе, уның эшлекле һәм фәнни өлөштәрен ҡараны.
БР Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, форумда Волга буйы федераль округындағы нфть химияһы кластерын артабан үҫтереү мәсьәләләрен, дөйөм алғанда Рәсәйҙәге нефть химияһы тармағының перспективаларын, шул иҫәптән Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына ингәндән һуң барлыҡҡа киләсәк мөмкинлектәрҙе тикшереү планлаштырыла. Нефть химияһы сәнәғәтендә яңы технологиялар трансферы темаһын өйрәнеүгә лә айырым иғтибар биреләсәк.


text:
Пенсионерҙарҙың иҫәбе республикала 1,6 процентҡа, уртаса пенсия – 9 процентҡа артҡан
Башҡортостанда пенсионерҙарҙың иҫәбе 1 апрелгә ҡарата 1111,1 мең кеше тәшкил итә, ул 2013 йылдың ошо уҡ ваҡытынан 1,6 процентҡа күберәк. Шул уҡ ваҡытта уртаса пенсия 9 процентҡа – айына 9 416,2 һумдан 10264,2 һумға тиклем артҡан. Был һандар менән Башҡортостанстат таныштыра.
Республиканың бөтә пенсионерҙарынан 91,3 проценты, йәғни 1013,9 мең кеше, хеҙмәт пенсиялаһы ала. Уларҙан пенсиялар ҡартлыҡ буйынса 913,5 мең кешегә (уның уртаса күләме республика буйынса айына 10875,9 һум тәшкил итә), инвалидлыҡ буйынса – 46,6 мең кешегә (6983 һум), ҡараусыһын юғалтыу буйынса – 53,8 мең кешегә (7357,5 һум) бирелә.
Социаль пенсияның уртаса күләме айына 7487,2 һум тәшкил итә. Уны республиканың 93,1 пенсионеры ала.


text:
Ирландияның Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш Тулы хоҡуҡлы Илсеһе «Аҡбуҙат» ипподромын юғары баһаланыФото: Олег Яровиков
Ирландияның Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш Тулы хоҡуҡлы Илсеһе «Аҡбуҙат» ипподромын юғары баһаланы
Ирландияның Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш Тулы хоҡуҡлы Илсеһе «Аҡбуҙат» ипподромын юғары баһаланыФото: Олег Яровиков
— «Аҡбуҙат» ипподромы иҫ киткес. Ул Ирландия ипподромдары өсөн булған иң юғары талаптарға тап килә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бында аттарға ставкалар эшләп булмай. Ирландияла ставкалар – милли спорт, ваҡыт уҙғарыуҙың популяр төрө, — тип һөйләне «Аҡбуҙат» ипподромында булғандан һуң Ирландияның Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Оун О’Лири.
Ирландия Республикаһы делегацияһы ипподромда торған аттарҙы ҡарап, малдарҙың сифатын һәм әҙерлеген баһаланы.
Европа иленең делегацияһы манежды, ат аҙбарын, ипподромдың бинаһын ҡараны. «Аҡбуҙат» директоры Руслан Ғиззәтуллин йүгерешеү юлы ҡапламының составы, дренаж системаһы тураһында ентекле һөйләне.
Үҙҙәренең уңыштарын бишбәйге буйынса балалар командаһы күрһәтте. Ҡыҙҙар конкурс буйынса ярыштарға әҙерләнде. Иппотерапия буйынса дәрестәр сит ил ҡунаҡтарында айырыуса ҡыҙыҡһыныу уятты. Илсе тәүге тапҡыр балаларҙы аттар ярҙамында дауалау тәжрибәһе менән танышты.
— Беҙҙе Өфөлә булған аттарҙы файҙаланыу терапияһы, айырыуса балалар церебраль фалижы менән ауырыған балаларҙы дауалау өсөн, мөмкинлектәр ныҡ хайран ҡалдырҙы. Бындай тәжрибәнең Ирландияла барлығын мин белмәйем, — тип билдәләне илсе.
Делегацияға башҡорт тоҡомло аттарҙың иң сағыу вәкилдәрен күрһәттеләр. «Был иҫ киткес аттар, Ирландияла коннемар аттары булараҡ билдәле, тоҡомдо хәтерләтә», тине илсе.
— Хеҙмәттәшлек өсөн күп мөмкинлектәр бар. Башҡортостан эксперттары Ирландияла булды, тәжрибәне өйрәнде, беҙҙең ипподромдарҙы күрҙе, — тип белдерҙе Оун О’Лири.


text:
Төҙөкләндереүгә йүнәлтелә
05 февраля 2018 йыл | Урындағы үҙидара
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте йортонда "2018-2022 йылдарға ҡала мөхитен формалаштырыу” өҫтөнлөклө проекты буйынса ведомство-ара комиссияның сираттағы ултырышы булып үтте.
Башҡортостанда өҫтөнлөклө проектты ғәмәлгә ашырыу тураһында Башҡортостан Республикаһы Торлаҡ –коммуналь хужалығы министры урынбаҫары Альфред Зиннәтуллин сығыш яһаны. Уның белдереүенсә, әле 2018-2019 йылдарға тәү сиратта төҙөкләндереүҙе талап иткән йәмәғәт биләмәләрен асыҡлау өсөн рейтинг тауыш биреү буйнса эш алып барыла.
Республиканың 20 меңдән ашыу халыҡ йәшәгән ҡала һәм ҡала биләмәләре тәү сиратта төҙөкләндереүҙе талап иткән дөйөм йәмәғәт урындарын үҙҙәре һайлап ала ала.
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығында белдереүҙәренсә, 9 февралгә тиклем тәү сираттта төҙөкләндереүҙе талап иткән дөйөм йәмәғәт урындарын – сквер, парк, һыу буйҙары һәм башҡалар, халыҡ үҙе тәҡдим итә ала. Бының өсөн муниципаль берәмектәрҙең рәсми сайтында "Ҡала мөхите” проектына бағышланға айырым бүлек бар.
Тауыш биреү республиканың 23 тораҡ пункты – Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат, Нефтекама, Октябрьский, Күмертау, Туймазы, Бәләбәй, Бөрө, Благовещен, Яңауыл, Дүртөйлө, Баймаҡ, Сибай, Учалы, Ишембай, Приютово, Шишмә, Белорет, Межгорье, Ағиҙел, Мәләүез, Дәүләкән ҡала-ҡасабаларында 18 мартта буласаҡ.
Әле үк хакимиәттәрҙең сайттарында аҡсаны ҡайһы объектҡа йүнәлтеү йомғаҡтары күрһәтелгән. Мәҫәлән, Стәрлетамаҡ ҡалаһында Стәрле һәм Ольховка йылғалары буйҙарын төҙөкләндереү, шулай уҡ ҡаланың бер нисә паркын һәм йәйәүлеләр йөрөй торған урындарҙы төҙөкләндерәсәктәре билдәле булды. Салауат ҡалаһында иһә Ленин урамындағы Аллеяны һәм Батырҙар Аллеяһын, ҡала дауаханаһы биләмәһен, ҡала паркын, пляжды, Салауат Юлаев бульварындағы фонтанды, ҡала скверын һәм башҡа объекттарҙы төҙөкләндереү ҡарала.
2018 йылда республикала "Ҡала мөхитен формалаштырыу” проектын бойомға ашырыу өсөн 1 миллиард һумдан ашыу аҡса йүнәлтеү ҡаралған. Шуның 891 миллион һумы федераль, 175 миллион һумы республика бюджетынан йәлеп ителәсәк.
2017 йыда был программа буйынса 23 муниципаль бермәмектә 416 ихата һәм 37 йәмәғәт урыны төҙөкләндерелде. 2018 йылда Башҡортостандың 63 муниципаль берәмеге лә был проектты ғәмәлгә ашырыуҙа ҡатнаша.
Ғафури район муниципаль район хакимиәте башлығының төҙөлөшө буйынса урынбаҫары Фуат Кейекбаев:
"Ҡала мөхите” өҫтөнлөклө проекты буйынса Ғафури районына 2018 йылда 7 миллион 200 мең һум аҡса бүленә. Әлегә программала Красноусол ауылы ғына ҡатнаша. Киләсәктә был программаға Сәйетбаба, Табын, Аҡкүл кеүек ҙур ауылдарҙы ла индерергә иҫәп тотабыҙ. Программа 2022 йылға тиклем эшләйәсәк һәм беҙ билдәләнгән ваҡытҡа төҙөкләндереү буйынса муниципаль берәмектәрҙә үҙебеҙҙең планлаштырылған эштәрҙе башҡарып сығырға мөмкинлектәр бар.
Әле программаға индерелгән күп фатирлы йорт ихаталары билдәле булды һәм билдәләнгән эштәрҙе башҡарып сығыу талап ителә. Һуңғы йылдарҙа төҙөлгән Свердлов, Баҡса урамдарындағы социаль йорттар, шулай халыҡ күп йәшәгән һәм төҙөкләндереү эштәре талап ителгән Кейекбаев урамындағы 50 А һәм 50 Б, Блюхер урамындағы күп фатирлы йорттар (барак) был программағы инә.
"Ҡала мөхите” проекты йәмәғәт урындарын төҙөкләндереү һәм шарттар булдырыуҙы тәьмин итә. Билдәләнгән финанс сығымдарының бер өлөшөн "Йәшлек” ял паркын һәм район хакимиәте ҡаршыныдағы майҙанды төҙөкләндереүгә йүнәлтеү ҡарала.


text:
2010-2012 йылдарға сит илдә кадрҙар әҙерләү программаһы раҫланды
Башҡортостан Республикаһы өсөн, иҡтисад һәм социаль өлкәнең төп тармаҡтары талаптарына ярашлы, сит илдәрҙә кадрҙар әҙерләү, ҡайтанан әҙерләү һәм квалификацияһын күтәреүҙең һөҙөмтәле системаһын булдырыу маҡсатында Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимовтың Указы менән 2010-2012 йылдарға сит илдәрҙә кадрҙар әҙерләү, ҡайтанан әҙерләү һәм квалификацияһын күтәреүҙең Президент программаһы раҫланды.
Указға ярашлы, Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағында Сит илдәрҙә кадрҙар әҙерләү, ҡайтанан әҙерләү һәм квалификацияһын күтәреү буйынса комиссия төҙөлдө.
Указ менән республика Президенты ҡарамағындағы Сит ил белем биреү һәм фәнни үҙәктәрендә кадрҙар әҙерләү, ҡайтанан әҙерләү һәм квалификацияһын күтәреү буйынса комиссия тураһында Положение һәм уның составы, Сит ил белем биреү һәм фәнни үҙәктәрендә уҡытыу өсөн Башҡортостан Республикаһы Президенты гранттары биреүгә дәғүәселәрҙе конкурс һайлап алыуы тураһында Положение раҫланды.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә Президент программаһы сараларын финанслауҙы тәьмин итергә, шулай уҡ 2010 йылдың 1 майына тиклем сит илдәрҙә кадрҙар әҙерләү, ҡайтанан әҙерләү һәм квалификацияһын күтәреү өсөн Башҡортостан бюджетынан бүленгән средстволарҙы тотоноу һәм иҫәпкә алыу тәртибен әҙерләргә һәм раҫларға ҡушылды.
Указдың үтәлешенә контроллек итеү Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенә йөкмәтелде.
Указ ҡул ҡуйған көндән алып көскә инде.


text:
Һыйыр ите етештереүселәр союзы төҙөлә
Бөгөн Липецк өлкәһендә Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығының малсылыҡ департаменты ит малсылығын үҫтереү буйынса Бөтә Рәсәй кәңәшмәһен үткәрә. Кәңәшмәлә шулай уҡ Рәсәйҙең Һыйыр ите етештереүселәр союзын ойоштороу перспективаһы ла тикшерелә. Кәңәшмә эшендә Башҡортостан ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Николай Коваленко етәкселегендәге республикабыҙ делегацияһы ла ҡатнаша.
Делегация составында — «Башҡорт», «Ергән» машина-технология станциялары, Көйөргәҙе районының «Забарив-Агро» асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм Мәләүез районының «Дружба» ауыл хужалығы производство кооперативы етәкселәре.


text:
Өфөлә Алкоголизмға ҡаршы көрәш буйынса халыҡ-ара конференция үтә
Өфөлә “Алкоголизм һәм йәмғиәттең социаль-әхлаҡи һаулығы” халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы үтә. Уның ойоштороусылары булып Башҡортостан урыҫтары Соборы һәм БР Фәндәр академияһы сығыш яһай. Конференцияны үткәреүгә, шулай уҡ, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтай, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы, БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, БР Мәғариф министрлығы, БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы, БР буйынса Эске эштәр министрлығы, БР Ҡатын-ҡыҙҙар союзы, БР Халыҡтар дуҫлығы Йорто, БР Балалар фонды, “Алкоголизм һәм накоманияға – юҡ” хәйриә фонды, Айыҡлыҡ өсөн көрәш Союзының Башҡортостан бүлеге, БР “Белем” йәмғиәте ярҙам итә.
Ойоштороу комитеты координаторы Виктор Афанасьевтың “Башинформ” агентлығына хәбәр итеүенсә, баштараҡ был сараны республика кимәлендә үткәреү планлаштырылған. Ләкин күтәрелгән мәсьәләгә фәнни һәи киң йәмәғәтселектә ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуғас, конференцияның статусы, ҡатнашыусылар географияһы киңәйгән һайын, тәүҙә төбәк-ара, артабан бөтә Рәсәй һәм ахырҙа халыҡ-ара кимәлгә тиклем үҫкән.
Конференция сиктәрендә XX – XXI быуаттарҙа Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда алкоголизм таралыу проблемалары тикшереләсәк. Ошонда уҡ ҡайһы бер ҡатнашыусылар алкоголизмды дауалау һәм профилактикалауҙың яңы ысулдары, реабилитациянан һуң ауырыуҙы күҙәтеү алымдары, алкоголизмды булдырмау буйынса фәнни-ғәмәли материалдар, сирҙе дауалауҙың яңы технологиялары менән таныштырасаҡ.


text:
Фото:
«Иммунопрепарат» 600 миллион һумлыҡ дарыуҙар әҙерләне
Фото:
Сентябрҙә Өфөнөң «Иммунопрепарат» предприятиеһында хәүефле инфекцияларҙан һаҡлау өсөн 602 миллион һумдан ашыулыҡ дарыуҙар сығарылды.
Башҡортостандың һәм башҡа төбәктәрҙең медицина учреждениеларына вакцина һәм анатоксиндар, дауалау һәм профилактика сывороткалары, иммуноглобулин һәм башҡа ҡан препараттары, бактериофагтар оҙатылды.
2015 йылға тиклем медицина препараттары, шул иҫәптән яңы дарыуҙар формалары сығарыуҙы байтаҡҡа арттырыу билдәләнде. Предприятиела тулы цикл производствоһын модернизациялау, GMP стандарттарына ярашлы реконструкциялау, эш майҙандарын киңәйтеү дауам иттереләсәк.
Был стратегик бурысты ғәмәлгә ашырыуҙа яңы ун икенсе корпус ҙур роль уйнарға тейеш. Бина ун йылдан ашыу элек һалынғайны, ләкин финанслау булмау арҡаһында туҡтап ҡалғайны. Хәҙерге ваҡытта объектта төҙөлөш эштәре ҡайтанан тергеҙелде.


text:
Балаларҙы яҡлау көнөндә юристар бушлай консультацияларға саҡыра
Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөндә Рәсәй Юристар ассоциацияһының Башҡортостен бүлексәһе «Балалыҡ һәм яуаплы ата-әсәлек хоҡуҡтарын яҡлауҙың юридик аспекттары» акцияһын үткәрә. Уның сиктәрендә республиканың билдәле юристары теләге булғандарҙың барыһына ла бушлай консультациялар бирәсәк.
Был көндө Өфөнөң Еңеү урамы, 26а адресы буйынса урынлашҡан Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приютҡа, шулай уҡ Цюрупа урамы, 104 адресы буйынса «Мәрхәмәт» хәйриә фондына һәм Октябрь революцияһы, 73/1 адресы буйынса һаулыҡ мөмкинлеге сикләнгән балалар өсөн реабилитация үҙәгенә мөрәжәғәт итергә мөмкин.
Консультациялар иртәнге 10-дан 16 сәғәткә тиклем үткәрелә. Һорауҙарға бүлексә рәйесе, полиция генерал-майоры, Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты начальнигы Фәим Мөхәмәтшин, БР Адвокаттар палатаһы президенты Булат Йомаҙилов, юридик фәндәр докторы, Башҡорт дәүләт университетының граждандар хоҡуғы кафедраһы доценты Денис Кархалев яуап бирә.
Йәнә 14 — 16 сәғәттәрҙә ҡыҙыу линия ла эшләйәсәк. Телефоны: 240-32-10, шылтыратыусылар менән юрист-практик Артур Мөҡсинов аралашасаҡ.
Скайп (GBURSP) буйынса онлайн режимында ошо уҡ ваҡытта Ричард Садиҡов та консультациялар бирә.
Һорауҙарҙы 1 июнгә тиклем gurspmetod@ya.ru электрон почтаһына ла ебәрәргә мөмкин.


text:
Йылайыр районында кире социаль күренештәргә ҡаршы көрәш буйынса программалар әҙерләргә ниәтләйҙәр
Йылайыр районында Башҡортостанда иғлан ителгән Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылы сиктәрендә райондың Йәштәр советы менән ойошторолған «Суицид, алкоголизм, тәмәке тартыу һәм наркоманияға ҡаршы көрәш системаһын камиллаштырыу» исемле түңәрәк өҫтәл үтте.
Унда район хакимиәте, социаль хеҙмәттәр, шулай уҡ медицина учреждениелары вәкилдәре ҡатнашты.
Фекер алышыу һөҙөмтәләре буйынса түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар, районда кире социаль күренештәргә ҡаршы көрәш буйынса һөҙөмтәле программалар ҡабул итергә кәрәк, тигән һығымтаға килде. Йәш парламентарийҙар яҡын арала бындай программа концепцияһын муниципаль район Советына раҫлау өсөн тәҡдим итергә планлаштыра.


text:
Рида Собханҡолова БР финанс министры итеп тәғәйенләнде
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үҙенең Указы менән, әлегә тиклем финанс министрының беренсе урынбаҫары вазифаһын башҡарған, Рида Собханҡолованы БР финанс министры итеп тәғәйенләне.
Финанстар ведомствоһының рәсми сайтында хәбәр итеүҙәренсә, Рөстәм Хәмитов Рида Собханҡолованы лайыҡлы тәғәйенләнеше менән ҡотлап, эшендә уңыштар теләне, уның етәкселегендә Финанс министрлығы эшмәкәрлеге элеккесә юғары сифат стандарттарына тап килер, тигән ышаныс белдерҙе.
Белешмә өсөн. Рида Таһир ҡыҙы Собханҡолова 1958 йылдың 20 майында Бүздәк районының Яңы Таулар ауылында тыуған. 1979 йылда Ҡаҙан финанс-иҡтисади институтын тамамлай. 1979-2005 йылдарҙа – ревизор-инспектор, иҡтисадсы, өлкән иҡтисадсы, әйҙәүсе иҡтисадсы, баш иҡтисадсы, бюджет бүлеге начальнигы урынбаҫары, БР Финанс министрлығының бюджет бүлеге начальнигы, 2005 йылдан — финанс министры урынбаҫары, 2011 йылдан алып республиканың финанс министрының беренсе урынбаҫары булып эшләй.


text:
Инновацион эшмәкәрлекте яҡтыртыу буйынса журналистар конкурсы еңеүселәре билдәләнде
Башҡортостан Республикаһының киң мәғлүмәт сараларында инновацион эшмәкәрлек мәсьәләләрен иң яҡшы яҡтыртыуға республика журналистар конкурсы еңеүселәренең исемдәре билдәләнде. Конкурс Башҡортостан Президенты Указы менән раҫланған 2008-2010 йылдарға Республика маҡсатлы инновацион программаһына ярашлы өсөнсө тапҡыр үткәрелә инде.
Конкурс БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ, Башҡортостан Журналистар союзы, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы менән берлектә БР Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығы тарафынан ойошторолдо. Белорет, Нефтекама, Туймазы, Өфө ҡалаларынан һәм Яңауыл районынан бөтәһе 15 авторҙың материалдары тапшырылғайны. Материалдарҙы ҡарап сыҡҡандан һуң конкурс комиссияһы йомғаҡ яһаны.
Шулай итеп, “Баҫма киң мәғлүмәт саралары: республика гәзиттәре һәм журналдары — иң яҡшы редакция коллективы/журналист» номинацияһында «Республика Башкортостан» гәзите хәбәрсеһеТатьяна Круглова еңеүсе тип танылды. Өсөнсө урын «Йәшлек» гәзите хәбәрсеһе Рәшиҙә Мәхийәноваға бирелде.
“Баҫма киң мәғлүмәт саралары: район, ҡала һәм берләштерелгән гәзиттәр һәм журналдар — иң яҡшы редакция коллективы/журналист» номинацияһында беренсе урынға «Белорецкий рабочий» гәзите редакцияһы коллективы лайыҡ булды, икенсе урын — «Янаульские зори» гәзите редакцияһы коллективында, өсөнсө — «Красное знамя» (Нефтекама) гәзите редакцияһы коллективында.
«Ведомство, корпоратив гәзиттәр һәм журналдар — иң яҡшы редакция коллективы/журналист» номинацияһында “ӨМЭПБ” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең «Моторостроитель» гәзите редакцияһы коллективы һәм «Вестник треста №21» гәзите билдәләнде.
«Электрон киң мәғлүмәт саралары (радио, телевидение, интернет-баҫмалар) — иң яҡшы редакция коллективы/журналист» номинацияһында беренсе урынды «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең иҡтисад бүлеге күҙәтеүсеһе Любовь Колоколова яуланы. Икенсе урында - «ӨМЭПБ” асыҡ акционерҙар йәмғиәте радиожурналисы Надежда Зәйникәева.
Конкурс еңеүселәренә Башҡортостан Хөкүмәтенең I, II, III дәрәжә дипломдары һәм ҡиммәтле бүләктәр тапшырыласаҡ.
Бынан тыш, «Инновационный Башкортостан» фәнни-популяр журналы («Премьера» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте) редакцияһы коллективына рәхмәт белдерергә ҡарар ителде.


text:
Башҡортостан игенселәре ураҡҡа төштө
Башҡортостан игенселәре иртә өлгөрөүсе иген культураларын урып-йыйыуға төштө, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә. Бер юлы өс райондың аграрийҙары иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын сабып алыу эштәрен башланы.
Ужым арышы урағын беренселәрҙән булып Мәләүез районының Салауат исемендәге ауыл хужалығы етештереү кооперативы һәм Ергән МТС-ның Ейәнсура районындағы Инәк бүлексәһе игенселәре башланы. Ә Дүртөйлөнөң Вәлиев исемендәге ауыл хужалығы кооперативы эшсәндәре ураҡты борсаҡты йыйып алыуҙан башланы.
— Ураҡ уҙған йылға ҡарағанда 20 көнгә алдараҡ башланды, — тип урып-йыйыу эштәренә аңлатма бирҙеләр аграр ведомствола. – Был яҙҙың иртә килеүенә һәм йәйҙең эҫе булыуына бәйләнгән.
Игенселәргә йәмғеһе 1 млн 900 гектарҙа ураҡ эштәрен үткәрергә тура киләсәк.


text:
Уҡытыусы йылына арнала
Республиканың иң өлкән театрҙарының береһе – А. Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театры Рәсәй Федерацияһында иғлан ителгән Уҡытыусы йылы «Юғалтыу» исемле тематик спектакле менән асып ебәрҙе. Спектакль Ш. Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Тәнзилә Дәүләтбирҙинаның пьесаһы буйынса ҡуйылған.
Спектаклдең режиссеры – Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, БР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Дамир Ғәлимов әйтеүенсә, драма мәғарифтың көнүҙәк проблемаларын күтәреп сыға. «Үҫмер саҡ уҡыусы һәм уҡытыусы өсөн иң ауыр осор. Бала уңышһыҙлыҡтарҙы ауыр кисерә, тиҫтерҙәре һәм уҡытыусылары менән булған конфликт насар эҙемтәләргә килтереүе ихтимал. Шуға күрә уға ваҡытында ярҙам итеп өлгөрөргә кәрәк. Спектакль уҡытыусының абруйын күтәрә, уға ҡарата оло ихтирам уята. Тамашаны уҡыусылар, уҡытыусылар, директорҙар ғына түгел, ата-әсәләр ҙә ҡарап сығырға тейеш. Ул бер кемде лә битараф ҡалдырмаясаҡ», – ти ул.
Артистар үҙ спектакле менән сибайҙарҙы ғына һөйөндөрөп ҡалмаясаҡ. Театр труппаһы Хәйбулла районына гастролгә юлланды ла инде. Артабан сәфәр Күмертау, Стәрлетамаҡ, Салауат, Мәләүез, Ишембай һәм башҡа ҡалаларҙа дауам итәсәк. Быйылғы уҡыу йылы тамамланғансы театр республикабыҙҙың байтаҡ райондарында гастролдә йөрөп өлгөрөргә ниәтләй.


text:
Төбәктә хәүефле сүп-сар йыйыуға һәм уны ташыуға яуаплы ҡарайҙар Фото: Галина Феоктистова
Төбәктә хәүефле сүп-сар йыйыуға һәм уны ташыуға яуаплы ҡарайҙар
Төбәктә хәүефле сүп-сар йыйыуға һәм уны ташыуға яуаплы ҡарайҙар Фото: Галина Феоктистова
ӨФӨ, 2015 йыл, 31 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостанда 30 муниципаль берәмек терегөмөшлө лампалар йыйыу һәм уларҙы ташыу буйынса килешеүҙәр төҙөгән. «Башҡортостан Республикаһының муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһы үткәргән мониторингка ярашлы, Өфө, Баҡалы һәм Стәрлетамаҡ райондары — беренсе класлы хәүеф тыуҙырыусы ҡалдыҡтарҙы утилләштереү буйынса программа лидерҙары араһында.
Мәҫәлән, Стәрлетамаҡ районында 39 махсус контейнер ҡуйылған һәм тағы ла бишәүҙе һатып алыу планлаштырыла. Бөгөн ике меңдән ашыу кеше йәшәгән «Рощинский» совхозында ике контейнер тора. Ошо көндәрҙә бында экобокстарҙы хеҙмәтләндергән «ЭкоСервис» компанияһы вәкилдәре менән бергә «Башҡортостан Республикаһының муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһы хеҙмәткәрҙәре булып китте.
Асыҡланыуынса, халыҡ экобокстарҙы тәғәйенләнеше буйынса файҙалана. Улай ғына ла түгел, унда лампочкаларҙан тыш, тәмәке ҡаптары ла табылған, күрәһең, кемдер боксты ғәҙәти урна менән бутаған.
Рощинский ҡасабаһында йәшәүсе Рузалия Зөбәйерова әйтеүенсә, бындай контейнерҙар ҡуйылғас, ул бик шатланған. «Быға тиклем энергияны һаҡлаусы лампаларҙы балконда йыйып тура килә ине, сөнки уларҙы сүп-сар менән бергә ташлау хәүефле. Хәҙер иһә бик уңайлы — бараһың да янған лампочканы шунда һалып китәһең. Иң мөһиме, тәбиғәткә бер ниндәй ҙә зыян килтермәйһең», — тине Рузалия.
«ЭкоСервис» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Евгений Абрамовских һүҙҙәренсә, кешеләр яңы махсус контейнерҙарға ыңғай ҡарай.
«Лампалар бик тиҙ йыйыла. Уларҙы икенсел эшкәртеү өсөн ҡулланыуҙың мәғәнәһе юҡ, шуға күрә юҡ итәбеҙ. Контейнерҙарға лампаларҙы ғына түгел, шулай уҡ эшлектән сыҡҡан батарейкаларҙы ла ҡалдырырға мөмкин, сөнки улар ҙа хәүефле ҡалдыҡтар тип һанала», — тип һөйләне Евгений Абрамовских.
Хәүефле сүп-сарҙы экобокстарҙан махсус мискәләргә бушатҡас, «Экомобил»дә зарарһыҙландырыу буйынса ҡулайламаларға ебәрәләр. Муниципаль берәмектәр советы ассоциацияһы хеҙмәткәрҙәре Өфөләге сүп-сар майҙансыҡтарының береһендә ошо процесты күҙәтә алды, тип хәбәр итте «Башҡортостан Республикаһының муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһының матбуғат хеҙмәте вәкиле Галина Феоктистова.


text:
Фото:
«Башҡортостан» ДТРК-һы «Дмитрий Хворостовский һәм дуҫтары — балаларға» проектына арналған фильм тәҡдим итә
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
18 ноябрҙә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында Дмитрий Хворостовский һәм Илдар Абдразаҡовтың концерты алдынан «Башҡортостан» ДТРК-һының «Йөрәк моңо» фильмының премьераһы була. Ун минутлыҡ фильм танылған опера йырсыһы Дмитрий Хворостовскийҙың сирле балаларға ярҙам күрһәтеүенә арналған. Былтыр Мәскәүҙә «Дмитрий Хворостовский һәм дуҫтары — балаларға» проектының тәүге хәйриә концерты уҙҙы. Концерттан йыйылған аҡсанан ярҙам алыусылар араһында Башҡортостан балалары ла бар.
«Фильмдың идеяһы ҡапыл ғына тыуҙы. Журналисыбыҙ Рөстәм Ғәббәсов Илдар Абдразаҡов менән дуҫ, Нью-Йоркка уның концертына ла барҙы. Шунда ул сирле балаларға ярҙам йөҙөнән икенсе концертты Өфөлә уҙғарырға ниәтләүҙәрен белеп ҡалды. Беҙ йырсы ярҙам ҡулы һуҙған республика балаларының яҙмышын да күҙәтеп барырға булдыҡ. Йыйылған аҡсаға уларҙың тейешле дарыуҙар һәм ҡорамалдар һатып алыуҙарын белдек, дауалауҙа ла алға китеш бар», — тип һөйләне «Башҡортостан» ДТРК-һының генераль директоры Азамат Сәлихов.
Фильмдың геройҙары — инсулин помпаһы өсөн материалдарға мохтаж алты йәшлек ҡыҙыҡай һәм гиҙеүсе нерв стимуляторы талап ителгән малай, һәм башҡа ҡиммәтле дауалауға мохтаж булған балалар. Программаға йондоҙҙоң Өфөгә килгәс тә биргән эксклюзив интервьюһы ла ингән. Ижади төркөм — фильмдың авторы Юлия Тютина, продюсеры Рөстәм Ғәббәсов, режиссеры Тимерйән Зөбәйеров, операторҙар Азамат Әхмәҙишин һәм Илшат Ҡаҙаҡҡолов — илһамланып эшләгән.
21 ноябрҙә иртәнге сәғәт 9 тула 20 минутта «Рәсәй 1» телеканалының «Өфө һөйләй һәм күрһәтә» тапшырыуында ошо фильмдың премьераһы була. «Башинформ» агентлығына билдәле булыуынса, фильм инглиз теленә тәржемә ителеп, Дмитрий Хворостовскийға тапшырыласаҡ. Шулай уҡ уны федераль кимәлдә күрһәтеү ҡаралған.


text:
Ява теле
Ява теле (Basa Jawa, Basa Jawi) — һөйләшеүселәр иҫәбе (75 млн. ашыу) буйынса иң ҙур австронезия теле. Ява утрауында (көнбайыш осонан башҡа) һәм Индонезияның башҡа утрауҙарында таралған.
Көнкүрештә ява телен әүҙем рәүештә Индонезия халҡының яртыһы тиерлек ҡулланыуға ҡарамаҫтан, илдең башҡа төбәк телдәре һымаҡ, уның рәсми статусы юҡ (индонезия теле — Индонезия Республикаһының берҙән-бер дәүләт теле булып тора). XIX быуат аҙағында — XX быуаттың беренсе яртыһында, нидерланд теле менән бергә Голландия Ост-Һиндостанының рәсми теле булған.
Төрлө жанрлы шиғриәт һәм прозалы бай әҙәби традицияһы, күп төрлө театр жанрҙары бар. Ява телендә ҡайһы бер мәктәптәрҙең өс башланғыс класстарында уҡытыла, радиотапшырыуҙар алып барыла, ваҡытлы матбуғат баҫмалары нәшер ителә[1].
Морфология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һүҙҙең морфема төҙөлөшө үҙенең ябайлылығы менән айырыла. Бик күп тамыр һүҙҙәр бар. Һүҙъяһалыш ысулдары араһында — аффиксация, нигеҙҙең тулы йәғни өлөшләтә икәүләнеү күҙәтелә. Морфологик төҙөлөшө грамматик категорияларының әҙ булыуы менән характерлана (род, зат, килеш, ваҡыт категориялары юҡ).
Синтаксис[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һөйләм ағзалары араһында бәйләнеш һүҙҙәр тәртибе һәм хеҙмәтсе һүҙҙәр ярҙамында булдырыла.
Ява теленең үҙенсәлеге— уның өсәүлеге, һәр бер төшөнсәгә телмәр стиленә ҡарап өс һүҙ тап килә. Ғаилә һәм урам (нгоко) өсөн, нейтраль тел (мадья) һәм банкеттар һәм дипломатия телдәре (краме) бар. Мәҫәлән, «юл» (малай телендә jalan) һүҙе нгокола —dalan, мадьяла —margi, ә крамелә — radosan тип әйтелә. «атай» һүҙе нгокола һәм мадьяла, шулай уҡ малай телендә bapak тип, ә крамелә Rama тип әйтелә.
Социаль тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иртә Урта быуаттар дәүерендә, Индонезияла иң боронғо һәм бай ява телендәге әҙәбиәт формалаша башлай. Ява теленең тарихы 3 осорға бүленә: XII—XIII быуаттарға тиклем — боронғо ява теле; XII—XIII быуаттарҙан XVII быуатҡа ҡәҙәр — урта ява теле; XVII быуаттан —хәҙерге ява теле. Иң боронғо яҙма 732 йыл менән, иң боронғо яҙма ҡомартҡы — 809 йыл менән билдәләнә.
Яҙыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Традицион рәүештә яҙыу булараҡ ижекле имлә (кави, паллава, ява яҙыуы йәки чаракан) ҡулланылған, аҙаҡ параллель рәүештә ғәрәп яҙыуы, ә XX быуат уртаһынан — латиница ҡулланыла. XX быуатта чара́кан яҙыуы айырым нәфис әҙәбиәт һәм тарихи әҫәрҙәр нәшер итеүҙә ҡулланылған.
Хәҙерге заманда бөтә урындарҙа тиерлек латин алфавитына күсеү күҙәтелә, шул уҡ ваҡытта Үҙәк һәм Көнсығыш Ява провинцияларының бер нисә ҡалаларында әле ике яҙыу йәнәш һаҡланған, айырым әйткәндә юл күрһәтмәләрендә, урам атамаларында, һирәгерәк — төбәк баҫма киң мәғлүмәт сараларында барыһы ла ҡулланыла.
Диалекттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнсығыш Ява халҡының бер өлөшө ҡулланған ява теленең баньюмасан диалекты йыш ҡына айырым тел булараҡ ҡарала, сөнки уның лексикаһында һәм фонологияһында ҙур ғына айырмалыҡтар барлыҡҡа килгән.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Bahasa Jawa – в: Погадаев, В. Малайский мир (Бруней, Индонезия, Малайзия, Сингапур). Лингвострановедческий словарь. М.:"Восточная книга", 2012, с. 78
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- HumboIdt W. von. Uber die Kawi-Sprache auf der Insel Java. Bd. III. Berlin, 1839.
- Тесёлкин А. С. Яванский язык, М., 1961.
- Тесёлкин А. С. Древне-яванский язык (Кави). М., 1963.
- Оглоблин, А. К. Очерк диахронической типологии малайско-яванских языков. Издательство: Либроком, 2009. ISBN 978-5-397-00472-5