text:
- Подробности
- Просмотров: 290
ТӨРКИӘТ, т ю р к о л о г и я, төрки телле халыҡтарҙың телдәрен, тарихын, әҙәбиәтен, фольклорын, мәҙәниәтен өйрәнгән гуманитар фәндәр комплексы; шәрҡиәт бүлеге. Тәүҙә Т. филол. фән, 19 б. уртаһынан тарихи‑филол. фән булараҡ үҫешә. Төрки ҡәбиләләр т‑да иң тәүге мәғлүмәттәр боронғо ҡытай тарихи сығанаҡтарында теркәлгән. Боронғо Рим тикшеренеүсеһе Аммиан Марцеллин (4 б.), Византия тарихсылары Приск Панийский (5 б.), Иордан, Прокопий Кесарийский, Менандр Протектор (бөтәһе лә — 6 б.), Феофилакт Симокатта (7 б.) һ.б., урта быуат ғәрәп һәм фарсы телле авторҙар Ибн Хордадбех, Ибн Руста, Ибн Фаҙлан, Гардизи, Рәшитетдин һ.б., Европа сәйәхәтселәре Плано Карпини, В.Рубрук, Юлиандың һ.б. хеҙмәттәре төрки халыҡтарҙың тарихы б‑са мөһим сығанаҡтар булып тора. Европала көнсығыш, ш. иҫ. төрки халыҡтарға ҡыҙыҡһыныу Европа дәүләттәре тарафынан Азия терр‑яһын күпләп колониялаштырыуға бәйле үҫешә. 15—17 бб. Ғосман империяһының ҡеүәте көсәйеүе һәм терр. экспансияһы Европала Т. үҫеү, төрөк телен өйрәнеү сәбәптәренең береһе була. Сит илдәрҙә төрки фәндәрҙе өйрәнеү 18 б. үҫешә башлай. Швед тикшеренеүсеһе Ф.И.Страленберг Себер төрки халыҡтарының мәҙәниәтен һәм телен, Йәнәсәйҙең рун ҡомартҡыларын өйрәнә, 1893 й. Дания ғалимы В.Томсен боронғо төрки яҙма ҡомартҡыларҙы асыҡлай. 19 б. аҙ. Венгрия, Германия, Финляндияла Т. үҙәктәре барлыҡҡа килә, уларҙа башҡорт, татар, сыуаштарҙың һ.б. теле һәм мәҙәниәте өйрәнелә (А.Вамбери, Г.Ю. Кляпрот, Д.Месарош, В.Шотт). Болгария, Венгрия, Германия, Италия, Польша, Финляндия, Франция һ.б. илдәр ғалимдарының (Г.Гылыбов, Н.Тодоров, Д.Немет, А.Рона-Таш, А. фон Габен, Г.Дёрфер, С.Соммье, В.Зайончковский, Э.Трыярский, М.Рясянен, П.Пельо, Ш.Э.Уйфальви, Э.Шаванн) хеҙмәттәре Т. мәсьәләләренә арналған. Т. Төркиәлә үтә интенсив үҫешә. Фольклор әҫәрҙәре йыйынтыҡтары, күп телле төрки һүҙлектәр, күп томлы төркиҙәр тарихы төҙөлә, төрки халыҡтар этнографияһы, мифологияһы б‑са материалдар баҫтырыла. Төрөк Т. үҫешенә Р.Р.Арат, А.Асыл, Б.Аталай, Ә.Ә.Вәлидов, А.Дильачар, Инан Әбделҡадир, Ф.Кепрюлю һ.б. ҙур өлөш индерә. Ҡаҙағстанда, Үзбәкстанда, Әзербайжанда һ.б. ҙур Т. үҙәктәре урынлашҡан. “Ваҡыт йылдары повесы” (“Повесть временных лет”; 12 б.), Нестор Искәндәрҙең “Царьградты алыу тураһында повесть” (“Повесть о взятии Царьграда”; 15 б.) һ.б. йылъяҙмалар төрки халыҡтар т‑да мәғлүмәт бирелгән иң тәүге урыҫ сығанаҡтары булып тора. А.И.Лызловтың “Скиф тарихы” (“Скифская история”; 17 б.) хеҙмәте төрки телле халыҡтар тарихы проблемаларына арналған. Рәсәйҙә фәнни Т. формалашыуы 18 б. ҡарай. Петербург ФА‑ның асылыуы (1724) м‑н төрки халыҡтарҙың тарихын һәм телен системалы өйрәнеү башлана (Г.З.Байер, И.И.Лепёхин, Г.Ф.Миллер, П.С.Паллас, П.И.Рычков, В.Н.Татищев һ.б.). Академик экспедициялар ваҡытында Себер, Урал һәм Волга буйы халыҡтары т‑да материалдар йыйыла. Төбәктәр т‑да мәғлүмәттәр йыйыу эшен Рус география йәмғиәтенең бүлексәләре алып бара, 1868 й. уның Ырымбур бүлеге ойошторола. 19 б. Т. б‑са квалификациялы фәнни кадрҙарҙы үҫтереү һәм әҙерләүҙә ҙур роль уйнаған Петербург ФА‑ның Азия музейы, Ҡазан ун‑тында Көнсығыш төркөмө асыла; төрки халыҡтарҙың теле, әҙәбиәте, тарихы, археологияһы, этнографияһы өйрәнелә (Н.А.Аристов, И.Н.Березин, Л.З.Будагов, Н.И.Ильминский, А.К.Казем‑Бек, Л.Э.Лазарев, Х.Д.Френ). 1863 й. Петербург ун‑тында Көнсығыш тарихы каф. булдырылғандан һуң Т. төрки халыҡтарҙың тарихы үҙ аллы үҫеш ала (Н.Я.Бичурин, В.В.Вельяминов-Зернов, Н.И.Веселовский, В.В.Григорьев, В.Г.Тизенгаузен һ.б.). В.В.Радлов хеҙмәттәре төрки телдәрҙе сағыштырма өйрәнеүгә, һүҙлектәр төҙөүгә, боронғо төрки рун яҙмаһы ҡомартҡыларын тикшереүгә; В.В.Бартольд эштәре Урта Азия халыҡтарының соц. һәм иҡт. тарихы проблемаларын өйрәнеүгә башланғыс һала. 19 б. — 20 б. башында төрки телле халыҡтар вәкилдәре араһынан төркиәтселәр барлыҡҡа килә (М.Ф.Ахундов, М.М.Биксурин, С.С.Вәлиханов, Н.Ф. Катанов, Ҡ.Насыри, М.И.Өмөтбаев һ.б.). Октябрь революцияһынан һуң төрки телдәр өсөн яңы алфавит һәм грамматика эшләнә. А.Н.Бернштам, Л.Н.Гумилёв, А.П.Окладников, Л.П. Потапов, С.И.Руденко, С.П.Толстов, А.Ю.Якубовский һ.б. хеҙмәттәрендә төрки халыҡтарҙың тарихы, этнографияһы, археологияһы үҫеш ала. Тел ғилеме өлкәһендә Т. ҙур уңыштарға өлгәшә (Н.А.Баскаков, Н.К.Дмитриев, Ж.Ғ.Кейекбаев, А.Н.Кононов, С.Е.Малов, К.М.Мусаев, Э.В.Севортян, Ә.Р.Тенишев, А.М.Щербак, Ә.Ә.Юлдашев һ.б.). Төркиәтсе‑әҙәбиәт белгестәре Е.Э.Бертельс, В.А. Гордлевский, Мөх.Ф.Ғәйнуллин, В.М.Жирмунский, А.Н. Самойлович, В.Д.Смирнов, Ғ.Б.Хөсәйенов һ.б. яңы әҙәби һәм фольклор ҡомартҡыларын ҡулланышҡа индерә, төрки халыҡтар әҙәбиәтенең үҙенсәлектәрен һәм традицияларын өйрәнә. Боронғо төрки әҙәбиәт теорияһын һәм тарихын тикшереүгә И.В.Стеблева ҙур өлөш индерә. 20 б. аҙ. алып Т. хәҙ. этник процестар, этно‑сәйәси тарих, төрки халыҡтарҙың үҙ‑ара һәм башҡа этностар м‑н бәйләнеше өйрәнелә. Т. б‑са материалдар “Советская тюркология” (“Совет төркиәте”, Баҡы; 1970—90) ж. баҫыла; 2009 й. башлап Ҡазанда “Российская тюркология” (“Рәсәй төркиәте”) ж. нәшер ителә. Башҡортостанда Т. мәсьәләләре күбеһенсә башҡорттар тураһында фән сиктәрендә тикшерелә. Шулай уҡ Башҡортостандағы төрки халыҡтарҙың теле (ҡара: Сыуаш теле, Татар теле), әҙәбиәте (ҡара: Сыуаш әҙәбиәте, Татар әҙәбиәте), фольклоры (ҡара: Сыуаш фольклоры, Татар фольклоры), тарихы, этнологияһы өйрәнелә. Т. б‑са тикшеренеүҙәр башлыса ТТӘИ‑лә, БДУ‑ла, БДПУ‑ла алып барыла.
Ф.Ғ.Хисамитдинова
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


c: text/html

text:
Силәбе өлкәһендә шағир-юморист Марсель Сәлимовтың кисәһе уҙҙыФото: Светлана Беллендир, Владислав Левашов
Силәбе өлкәһендә шағир-юморист Марсель Сәлимовтың кисәһе уҙҙы
Силәбе өлкәһендә шағир-юморист Марсель Сәлимовтың кисәһе уҙҙыФото: Светлана Беллендир, Владислав Левашов
ӨФӨ, 2018 йыл, 24 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева, Валя Заһиҙуллина/.
Силәбе өлкәһе Златоуст ҡалаһының Үҙәк китапханаһында яҙыусы-сатирик, шағир-юморист, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Марсель Сәлимовтың «Китап» китапхана берләшмәһендә ҡатнашыусылар менән ижади осрашыуы үтте.
Китапхана директоры урынбаҫары Наталья Соколова, сәләмләү һүҙе менән сығыш яһап, күптәр башҡорт сатиригының китаптарын ихлас уҡыуын һәм танылған автор менән осрашыуға шат булыуын билдәләне.
«Китап» берләшмәһе етәксеһе Валя Заһиҙуллина яҙыусының тормошо һәм ижады хаҡында һөйләне, үҙенең сирек быуат самаһы элек сатирик менән тәүге ижади осрашыу ойоштороуын иҫенә төшөрҙө.
Технология һәм иҡтисад техникумының сит телдәр уҡытыусыһы Әлиә Ноғоманова оҙаҡ йылдар Марсель Сәлимов етәкләгән «Һәнәк» журналының үҙ ваҡытында ауыл ерендә халыҡтың һәм илдең реаль тормошо тураһында төп баҫма кеүек булыуы тураһында хәтирәләре менән бүлеште.
Ижад кисәһендә Марсель Сәлимовтың рус, башҡорт һәм татар телдәрендә донъя күргән китаптарынан күргәҙмә ойошторолғайны. Яҙыусы китапханасыларға һәм уҡыусыларға китаптарға һаҡсыл мөнәсәбәттәре өсөн рәхмәт белдерҙе.
Марсель Сәлимов башҡорт, рус һәм татар телдәрендә юмористик шиғырҙарын һәм хикәйәләрен уҡыны. «Һандуғас» халыҡ ижади коллективы етәксеһе Фанит Ҡарасуриндың тальянкала уйнауы һәм йырҙар ҡунаҡ өсөн музыкаль бүләк булды.
Кисә һуңында абруйлы ҡунаҡ китапханаға болгар, инглиз телдәрендәге яңы китаптарын бүләк итте. Хәҙер үҙәк китапханала билдәле әҙиптең әҫәрҙәрен сит телдәрҙә лә уҡырға мөмкин.
Икенсе көндө Марсель Сәлимов Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһенең ветерандар советы президиумдарының берлектәге күсмә ултырышында ҡатнашты. Сара Златоуст хакимиәтендә мэр Вячеслав Жилин ҡатнашлығында уҙҙы.
http://www.bashinform.ru/news/1163236-v-chelyabinskoy-oblasti-proshel-vecher-bashkirskogo-yumorista-marselya-salimova/

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 547
“ДАУЫЛ”, Һ.Л.Дәүләтшинаның “Ырғыҙ” романы б‑са ижад ителгән Р.Ә.Мортазиндың 3 шаршаулы операһы. 1969 й. яҙылған. Премьераһы 1969 й. 26 апр. БДОБТ‑та үтә (Р.С.Янбулатова либреттоһы, дирижёры В.Д.Руттер, реж. Ш.М.Мортазина, ҡуйыусы рәссамы М.Н.Арыҫланов, хормейстеры Л.Х.Исхаҡова, балетм. Л.Е.Бородулин). Төп партияларҙы Н.З.Әбдиев (Айбулат), С.Ҡ.Ғәлимова (Гөлйөҙөм), С.Ә.Асҡаров (Ниязғол), М.Ғ.Сәлиғәскәрова (Яланбикә), М.Ғ.Ғәлиев (Ҡотлобай), Х.Й.Мәжитов (Волгин), З.С.Ғәзизова (Хаят) башšара. Операла Башҡортостанда революция (1917) һәм Граждандар һуғышы ваҡиғалары сағылдырыла. Төп сюжет һыҙығы — киҫкен соц. ҡаршылыҡтарға йәлеп ителгән һәм яҡты киләсәк өсөн көрәштә һәләк булған ирле‑ҡатынлы Айбулат м‑н Гөлйөҙөм яҙмышы. Муз. драматургияһы күп ҡырлы, үҙ эсенә лирик һәм эпик элементтарҙы ала. Төп геройҙарҙың моңло милли муз. материалға нигеҙләнгән лейтмотивы операла баштан аҙаҡҡаса үтә. Ҡапма‑ҡаршы төркөмдәргә һәм ҡатламдарға айырылған халыҡ образын сағылдырыуҙа хор бигерәк тә ҙур әһәмиәткә эйә. Партитурала ҡурай ҡулланылған.
БАССР‑ҙың 60 йыллығына операның 2‑се редакцияһы әҙерләнә. Премьераһы 1979 й. 6 майында БДОБТ‑та уҙа (Янбулатова либреттоһы, дирижёры Ғ.Х.Моталов, муз. етәксеһе һәм реж. М.М.Хисмәтуллин, ҡуйыусы рәссамы Арыҫланов, хормейстеры Исхаҡова, балетм. Э.Х.Танн). Төп партияларҙа Әбдиев (Айбулат), Ғәлимова (Гөлйөҙөм), Р.Ә.Бәшәров (Ниязғол), Ғәзизова (Яланбикә), Ғәлиев (Ҡотлобай), Р.Ф.Көсөков (Волгин), А.Х.Күсемова (Хаят) уйнай.
Спектакль В.И.Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған Бөтә Рәсәй муз. театрҙар спектаклдәре фестивалендә 1‑се дәрәжә дипломға лайыҡ була.
Әҙәб.: Еловская Н.А., Файзуллина Л.М. Опера Рауфа Муртазина “Буря". Уфа, 1997.
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы 4 процентҡа арта – Рәсәй Хөкүмәте
Бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы 4 процентҡа арта – Рәсәй Хөкүмәте Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2017 йыл, 12 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Рәсәй Хөкүмәте 2018 йылдың 1 ғинуарынан федераль учреждение хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын 4 процентҡа арттырырға бойорҙо. Тейешле документ рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған.
Федераль дәүләт органдары һәм учреждениелар федераль ҡаҙна иҫәбенә федераль ҡаҙна, бюджет һәм автономлы учреждениелар хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын арттырыу тураһында саралар ҡабул итергә тейеш. Шулай уҡ эш хаҡының артыуы хәрби хеҙмәт ҡаралған йәки ундағы хеҙмәткә тиңләштерелгән федераль дәүләт органдары, хәрби частарҙың граждандар оборонаһы, федераль власть органдары учреждениелары һәм подразделениелары хеҙмәткәрҙәренә ҡағылырға тейеш, тип хәбәр итә ТАСС агентлығы.
4 процент 2017 йылғы йомғаҡтар буйынса өлгәшелергә мөмкин инфляция кимәленән уҙып китә. 30 ноябрҙә Рәсәй Хөкүмәте Премьер-министры Дмитрий Медведев Рәсәй телеканалдарына биргән интервьюла инфляцияның йыл йомғаҡтары буйынса 3 проценттан кәм тәшкил итәсәген белдерҙе.
http://www.bashinform.ru/news/1090856-zarplaty-byudzhetnikov-vyrastut-na-4-pravitelstvo-rossii/


text:
Рамаҙан айы башланыр алдынан әсәйем тауыҡ ояһынан йомортҡалар йыйып алды. Уның индергәндәре араһында ниндәйҙер яҙыулыһы ла килеп сыҡты. «Бәлки, берәй изге яҙыуҙыр», – тип ситкәрәк һалып ҡуйҙыҡ.
Башҡортостаныбыҙҙа ике ауыл Муллаҡай тигән данлы исемде йөрөтә. Уларҙың береһе баш ҡалабыҙ Өфөнән йөҙ саҡрым алыҫлыҡта ята, ә икенсеһе иһә – Һаҡмар йылғаһы буйында. Мин халҡыбыҙҙың йырҙарында бихисап маҡталған ошо йылға ярында урынлашҡан ауылда тыуғанмын һәм бала сағымды үткәргәнмен. Муллаҡайҙа бер тиҫтә йыл ғына йәшәп китһәм дә, ул күңелемдә мәңгелеккә урын алған. Мин һеҙгә, ҡәҙерле …
Continue reading ‘Биреле утар’ »
Ҡайҙалыр һауала осоп йөрөйөм. – Әйҙә, Юпитерға! – Юҡ, беҙ уны Венера планетаһына алырға килдек. Тирә-яғымда төрлө планеталар уралып, һәр береһе үҙенә саҡырып бер була. – Мин бер ҡайҙа ла бармайым, Еремә ҡайтырға кәрәк, – тием. Аңыма килгәндә дауаханала ята инем. Эргәмдә табиптар йүгереп йөрөй. Йәшәү менән үлем араһында булғанмын икән…
Өләсәйем Учалы районының Оҙонгүл ауылында тыуып үҫкән. Беҙ йыл һайын уның менән шунда ҡунаҡҡа ҡайтып йөрөйбөҙ. Эргәһендә генә ҙур һәм матур күл бар. Исеме – Оҙонгүл. Ауылдың атамаһы ла шунан алынғандыр инде. Күлдең оҙонлоғо – биш, ә киңлеге ике саҡрым. Матурлығын һөйләп тә бөтөрөрлөк түгел. Яҙ көнө бында башҡа ҡоштар менән бергә аҡҡоштар ҙа ҡайта, …
Continue reading ‘Зыйыҡ түбә’ »
«Йәншишмә»нең 12-се һанында (25 март) Фәниә Шаһибалованың «Серле Һыуыҡбил» тигән мәҡәләһен уҡып сыҡҡас, элегерәк өлкәнерәк йәштәге ағайҙарҙың һөйләгәндәре минең дә хәтергә килеп төштө әле. Беҙҙең Йөйәк ауылында йәшәгән хеҙмәт ветераны (аҙаҡ байтаҡ йылдар вафатына тиклем ауылда мулла вазифаһын башҡарҙы) Иҫәнғәле бабай Шаһивәлиев менән булған хәл был.
Инйәр йылғаһы буйлап барғанда Бирйән тамағынан өҫтәрәк Әбейүлгән тигән ерҙә лә серле ваҡиғалар, ғәжәп хәлдәр булғылаған, тиҙәр. Берештамаҡтан ҡайтып килгән әбей үлгән дә уны шунда күмгәндәр. Кешеләр был ерҙә йә аҙаша, йә икенсе яҡҡа сығып китә, йә күҙенә берәй нәмә күренә… Шул саҡта белгән доғаңды уҡырға кәрәк, ҡайһы саҡта ҡурҡмайынса һүгенеү ҙә ярҙам итә, имеш…
Уның барлығына ышанаһығыҙмы? Ә мин ышанам. Йортобоҙҙоң хужаһы бит ул. Беҙҙе насарлыҡтан ҡурсалай, һаҡлай, ғаиләбеҙгә муллыҡ, һаулыҡ килтерә. Шуға уға ҡарата рәнйетеү һүҙҙәре әйтергә һис ярамай. Әгәр ҙә ул өйҙәгеләрҙе үҙ итһә, зыян килтермәй, ниндәйҙер хәл-ваҡиға булырын алдан иҫкәртә. Янғын кеүек ниндәйҙер бәлә килер алдынан шаулап өй эсендә йөрөй, уфтана, хатта илай икән. Ҡыуаныс алдынан …
Continue reading ‘Өй эйәһе’ »
Ҡытайҙа Тибет тауҙарында урынлашҡан Ҡайлас тау-пирамидаһы элек-электән изге, серле һаналған. Унда барыу өсөн кешеләр оҙаҡ ваҡыт махсус әҙерләнгән. Тик үренә берәү ҙә менә алмаған. Хатта тауҙың өҫтөнән осҡан самолёттарҙың приборҙары ла эшләүҙән туҡтаған. Ә шулай ҙа уҙған быуаттың 90-сы йылдар аҙағында Америка альпинистары хыялдарын тормошҡа ашырған. Был көтөлмәгән ваҡиға була. Әммә улар, йәш егеттәр булыуға …
Continue reading ‘Сәйер тау’ »
Швецияның Гетеборг университеты ғалимдары 20-нән ашыу үҫемлек ҡалдығын ентекле өйрәнеп, уларҙың киҫкен һынылыштарға шул тиклем сыҙамлы, яңы шарттарға тиҙ яраҡлашыусан икәнлеген асыҡлаған. Әгәр ҙә ҡайһы бер төрҙәре климаттың ҡырҡа үҙгәреүенә ҡаршы тора алмай юҡҡа сыҡһа ла, һуңынан саҡ ҡына формаһын үҙгәртеп, ҡабаттан барлыҡҡа килә икән. Бынан 65 миллион йыл элек динозаврҙар үлеп бөткәнен барыбыҙ ҙа …
Continue reading ‘Үҫемлектәр бик сыҙамлы’ »


text:
- Подробности
- Просмотров: 1358
АҠМУЛЛА [ысын исеме Камалетдинов Мифтахетдин Камалетдин улы; 14.12.1831, Ырымбур губ. Бәләбәй өйәҙе Күл‑Иле‑Мең улусы Туҡһанбай а. (БР‑ҙың Миәкә р‑ны) — 8.10.1895, ш. уҡ губ. Троицк өйәҙе Һарыҫтан а. янында, Мейәс Заводы ҡсб (Мейәс ҡ.) ерләнгән], башҡ. мәғрифәтсе‑шағиры. Мулла ғаиләһендә тыуған. Архив мәғлүмәттәре б‑са, ата‑әсәһе Камалетдин Исҡужа улы һәм Бибиөммөгөлсөм Сәлимйән ҡыҙы Күл‑Иле‑Мең улусының аҫаба башҡорттары була. Башланғыс белемде тыуған ауылында ала, Мәнәүезтамаҡ һәм Әнәс аа. мәҙрәсәләрендә уҡый, Стәрлебаш мәҙрәсәһе шәкерте була, унда Ш.Зәкиҙең дәрестәрен тыңлай. Башҡорттар һәм ҡаҙаҡтар араһында йөрөгәндә мөғәллимлек итә, төрлө һөнәр м‑н шөғөлләнә, сәсәндәр һәм аҡындар әйтешендә ҡатнаша. Һәләтле шағир-импровизатор булараҡ танылыу яулай. А. аҡыл эйәһе булараҡ формалашыуында уның З.Х.Рәсүлев м‑н дуҫлығы ҙур роль уйнай. А. мәғрифәтселек идеяларын тарата, аҡыллылыҡты, ғәҙеллекте, кешелеклелекте данлай. Шиғри сатира оҫтаһы булараҡ, әҙәпһеҙлектән әсе көлә, властарҙың башбаштаҡлығын һәм законһыҙлығын фашлай. Ошаҡ б‑са, батша армияһында хеҙмәт итеүҙән ҡасып йөрөүҙә ғәйепләнеп, 1867—71 йй. Троицк ҡ. төрмәһендә ултыра. Тотҡонда сағында йөкмәткеһе б‑са тәрән мәғәнәле әҫ. береһе “Мәҡанем минең — зиндан” шиғырын яҙа. 1892 й. нәшер ителгән “Дамелла Шиһабетдин хәҙрәттең мәрҫиәһе” китабы уҡытыу һәм тәрбиә биреү системаларын үҙгәртеп ҡороу т‑дағы ҡараштарҙы сағылдыра. “Башҡорттарым, уҡыу кәрәк!” шиғырында А. тәүгеләрҙән булып халҡын белем алыуға саҡырып мөрәжәғәт итә. Уның программа рәүешендәге “Нәсихәттәр” шиғыры 19 б. 2‑се ярт. ижт.‑филос. фекер үҫешенә ҙур өлөш индерә.
А. милли поэзияла үҙенсәлекле йүнәлешкә нигеҙ һала, уның йоғонтоһон Ш.Бабич, М.Ғафури, С.Ҡудаш, Д.Юлтый, Ш.Әминев‑Тамъяни һ.б. кисерә (уларҙың күп кенә әҫәрҙәре шиғыр төҙөлөшөнөң“Аҡмулла шиғыры” тип аталған айырым бер формаһында яҙылған), башҡорт теле үҫешендә ҙур роль уйнай. А. ижады ҡаҙаҡ һәм татар әҙәбиәттәре үҫешенә әһәмиәтле йоғонто яһай, уның исеме төрөкмәндәр, ҡарағалпаҡтар һ.б. төрки телле халыҡтарҙа киң билдәле була. Шағир т‑да М.И.Өмөтбаев һәм Р.Ф.Фәхретдинов үҙ хәтирәләрендә ҡиммәтле мәғлүмәттәр ҡалдыра. 20 б. 60—90‑сы йй. башҡ. әҙәбиәт ғилемендә үҙ аллы ғилми йүнәлеш — аҡмулласылыҡ үҫеш ала. А. тормошон һәм ижадын өйрәнеүгә Ә.Х.Вилданов, Ф.Кәрим, К.Мәргән, Ә.И.Харисов, Р.Шәкүр һ.б. хеҙмәттәре арналған. Шағир исеме м‑н “Аҡмулла” сатирик ж. атала. Шағирҙың тыуған яғында Аҡмулла М. музейы асылған, уның терр‑яһында һәйкәл ҡуйылған, А. исеме м‑н парк аталған. 1989 й. Миәкә р‑нында уның исемендәге премия булдырыла, “Аҡмулла төйәге” (ҡара: “Октябрь”) гәз. сыға. Әнәс, Мәнәүезтамаҡ аа. мәктәптәрендә мемориаль таҡтаташтар ҡуйылған; тыуған ауылында, Ҡырғыҙ‑Миәкәлә (бөтәһе лә — Миәкә р‑ны) һ.б. торама пункттарҙа, Мейәс ҡ. урамдарға А. исеме бирелгән. Шағир исемен Педагогия университеты йөрөтә, уның төп корпусы алдында һәйкәл ҡуйылған. 2006 й. алып “Аҡмулла нәсихәттәре” Респ. фольклор байрамы ойошторола, 2007 й. башлап ул йыл һайын үткәрелгән Халыҡ‑ара Аҡмулла көндәре сиктәрендә уҙғарыла.
Әҫәрҙ.: Шиғырҙар. Өфө, 1981; Шиғырҙар. Өфө, 2006; Стихи. Уфа, 1986; Стихи. Уфа, 2006.
Әҙәб.: Харисов Ә.И. Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы. XVIII—XIX быуаттар. Өфө, 1965; Вильданов А.Х., Кунафин Г.С. Башкирские просветители-демократы XIX в. М., 1981; Шакур Р.З. Звезда поэзии Мифтахетдин Акмулла. Жизнь. Творчество. Мировоззрение. Уфа, 1996.
Р.З.Шәкүров
Тәрж. Р.М.Шәрипова


text:
Рөстәм Хәмитов Өфө дәүләт авиация техник университетын 85 йыллығы менән ҡотланыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Өфө дәүләт авиация техник университетын 85 йыллығы менән ҡотланы
Рөстәм Хәмитов Өфө дәүләт авиация техник университетын 85 йыллығы менән ҡотланыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Кисә республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Өфө дәүләт авиация техник университеты коллективын һәм студенттарын юғары уҡыу йортоноң 85 йыллығы менән ҡотланы. Өфө дәүләт авиация техник университетының юбилейына арналған кисә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үтте.
— Бөгөнгө көнгә Өфө дәүләт авиация техник университеты – илебеҙҙең алдынғы юғары уҡыу йорттарының береһе. Ошо йылдарҙа университетты 100 меңдән ашыу кеше тамамланы, – тине Рөстәм Хәмитов. – Был күп тиҫтә йылдар илебеҙҙең оборона һәләтен күтәргән, яңы машиналар, механизмдар, двигателдәр уйлап сығарған, техник фәндәр үҫешенә тос өлөш индергән ысын көслө белгестәр, үҙ эшенең оҫталары.
Төбәк Башлығы һүҙҙәренсә, заман талаптарына тап килеү өсөн республикаға юғары уҡыу йорттары менән берлектә кешелек капиталын арттырыу менән әүҙем шөғөлләнергә кәрәк. Үҙ сығышында ул был эштең төп йүнәлештәрен билдәләне.
— Бөгөн Рәсәйҙә двигателдәр эшләүе – Өфө дәүләт авиация техник университетын тамамлаусылар ҡулында. Был кире ҡаҡҡыһыҙ ысынбарлыҡ. Ә авиация двигателе – кеше эшләгән иң ҡатмарлы йылылыҡ машинаһы, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Ул юғары уҡыу йорто хеҙмәткәрҙәренең һәм уҡытыусылар составының бик юғары квалификациялы икәнен аңлата.
Башҡортостан Башлығы университеттың күп хеҙмәт күрһәткән уҡытыусыларына дәүләт наградаларын тапшырҙы һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты Рәсәйҙә генә түгел, ә донъяла ла алдынғы урындарҙа торорға тейеш тип билдәләне.
— Юғары уҡыу йортоноң бөтә йолалары ла алға хәрәкәт итеү бар яҡтан да уңыш нигеҙе булыуын дәлилләй, – тине Рөстәм Хәмитов.
Юбилей кисәһе барышында Өфө дәүләт авиация техник университеты студенттары һәм уҡытыусылары менән бәйләнешкә Халыҡ-ара Йыһан Станцияһы космонавтары сыҡты. Улар юғары уҡыу йортон 85 йыллығы менән ҡотланы һәм уның космонавтика үҫешенә индергән өлөшөн билдәләне.


text:
Газета "Йәшлек" » Гәзиткә яҙылыу » Страница 7
Мәшәҡәттәр бөтмәҫ, “Йәшлек”кә яҙылып өлгөрөгөҙ!
Гәзиткә яҙылыу // 4-06-2013, 14:21
Зиһенем яҡты «Йәшлек» менән!
Гәзиткә яҙылыу // 28-05-2013, 12:28
Зиһенем яҡты икән,
Йәшәү дәртем яна икән −
Айырылаһым юҡ «Йәшлек»тән!
Сөнки унда ишетәмен
Республикам,
Халҡым − тын алышын,...
Йәшәү дәртем яна икән −
Айырылаһым юҡ «Йәшлек»тән!
Сөнки унда ишетәмен
Республикам,
Халҡым − тын алышын,...
«78 йәштә Өфөнө тәүгә күрҙем, «Йәшлек»кә рәхмәт», –
Гәзиткә яҙылыу // 28-05-2013, 12:26
ти еңеүсебеҙ Вәғиз Оморҙаҡов
«Йәшлек»-фараз» конкурсы еңеүсеһе − Әбйәлил районының Буранғол ауылынан Вәғиз Оморҙаҡовты бүләген алырға телевидениеға саҡырырға тейеш инек. Әммә билдәле сәбәптәр арҡаһында килеп сыҡманы. Беҙҙең өсөн уның бүләк алыу маҡсаты менән үҙ ғүмерендә тәүге тапҡыр Өфөгә килеүе яңылыҡ булһа, Матбуғат йортона аяҡ баҫып, шәхсән үҙенең ҡулына термопотты тапшырыуыбыҙҙы оло мәртәбәгә һананыҡ. Гәзитебеҙҙе ғүмере буйына алдырып уҡыған, тырыш хеҙмәте менән районында абруй ҡаҙанған, өлгөлө ғаилә башлығы булған тоғро дуҫтарыбыҙҙың инселәгән бүләктәребеҙҙе отоуы күңелгә икеләтә ҡыуаныс өҫтәй....
«Йәшлек»-фараз» конкурсы еңеүсеһе − Әбйәлил районының Буранғол ауылынан Вәғиз Оморҙаҡовты бүләген алырға телевидениеға саҡырырға тейеш инек. Әммә билдәле сәбәптәр арҡаһында килеп сыҡманы. Беҙҙең өсөн уның бүләк алыу маҡсаты менән үҙ ғүмерендә тәүге тапҡыр Өфөгә килеүе яңылыҡ булһа, Матбуғат йортона аяҡ баҫып, шәхсән үҙенең ҡулына термопотты тапшырыуыбыҙҙы оло мәртәбәгә һананыҡ. Гәзитебеҙҙе ғүмере буйына алдырып уҡыған, тырыш хеҙмәте менән районында абруй ҡаҙанған, өлгөлө ғаилә башлығы булған тоғро дуҫтарыбыҙҙың инселәгән бүләктәребеҙҙе отоуы күңелгә икеләтә ҡыуаныс өҫтәй....
“Оялыштан яҙылдым…”
Гәзиткә яҙылыу // 24-05-2013, 11:51
Редакция ниндәй генә йөкмәткеле хаттар алмай. Күбеһендә, әлбиттә, үтенестәр менән бер рәттән, рәхмәт һүҙҙәре лә бар. “Йәшлек” – халыҡ араһында ярайһы билдәле гәзит. Әммә йә “Ленинсы” бөткән осорҙан баҫма тураһында ишетмәгән, йә ситтән яңыраҡ күсеп ҡайтып, гәзитебеҙҙе тәүгә күреп торған замандаштар ҙа бар. Ошо көндәрҙә Дәүләкән районынан бер хат алдыҡ....
Гәзит-журналһыҙ йорт – тәҙрәһеҙ бүлмә
Гәзиткә яҙылыу // 21-05-2013, 12:59
Әле ваҡытлы матбуғат баҫмаларына яҙылыуҙың иң ҡыҙыу осоро. Беҙҙең Бөрйән районының Мәһәҙей ауылы мәктәбе коллективы йыл да был кампанияға ихлас ҡушыла. Район гәзитенә, республика, Рәсәй матбуғатына быйыл да бик әүҙем яҙылалар.
Районыбыҙ көҙгөһө «Таң», республика баҫмаларынан «Башҡортостан», «Йәшлек», «Йәншишмә» гәзиттәрен, «Башҡортостан ҡыҙы», «Ағиҙел», «Аманат» һәм башҡаларын да яратып алдырып уҡыйҙар....
Районыбыҙ көҙгөһө «Таң», республика баҫмаларынан «Башҡортостан», «Йәшлек», «Йәншишмә» гәзиттәрен, «Башҡортостан ҡыҙы», «Ағиҙел», «Аманат» һәм башҡаларын да яратып алдырып уҡыйҙар....
Онотмаҫһың, дуҫым, ышанам…
Гәзиткә яҙылыу // 17-05-2013, 12:31
Ҡыҙыҡ ҡына бер төш күрелде. Имеш тә, ике бала талаша. Һе, ниндәй ҡыҙығы булыр бының, тимәй тороғоҙ. Балалар бөгөн нисегерәк бәхәсләшә? “Ә минең велик текә”, ”Миндә айфон бар”, ”Беҙҙең машина һеҙҙекенән…” һ.б., һ.б. Бындайҙар ялҡытып та бөткән, бер төрлө. Баяғы төштә бит бөтөнләй икенсе булды. Балалар әрепләште-әрепләште лә, береһенең: ”Ә беҙҙә “Йәшлек” гәзите бар!” − тигән һөйләме менән бәхәс шып туҡтаны. Икенсе бала аптырап ҡалды, күҙҙәре ҙурайҙы. “Ул беҙҙә лә буласаҡ!” – тине лә йүгерҙе өйө янына. Атаһы менән әсәһе, балаҡайҙың еңелгәнен күреп, почтаға “һыпыртты”.
Шәп төш бит, ә!...
Шәп төш бит, ә!...
«Йәшлек»-фараз» конкурсы дауам итә
Гәзиткә яҙылыу // 17-05-2013, 12:23
Гәзиткә аҡсаңды йәлләмә, бүләкле булырһың!
Күҙең ҡыҙмаҫ ерҙән ҡыҙығыр. Хөрмәтле гәзит уҡыусыларыбыҙ, бәхетегеҙҙе һынап ҡарарға ашығығыҙ. «Йәшлек» гәзитенә киләһе ярты йыллыҡҡа яҙылыусылар һанын дөрөҫ билдәләүселәрҙе матур бүләктәр көтә. Электр ит турағысы, һыу насосы, электр сепараты, машина саң һурҙырғысы, самауыр, блендерлы булырға теләһәгеҙ, тиҙ генә почта бүлексәһенә барып, беҙҙең гәзиткә яҙылығыҙ ҙа, түбәндәге купонды һалып ебәрегеҙ.
Баҫмабыҙҙың тоғро дуҫтарына приздарҙы РФ Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосопов әҙерләне.
Гәзитебеҙҙең индексы – 80148....
Күҙең ҡыҙмаҫ ерҙән ҡыҙығыр. Хөрмәтле гәзит уҡыусыларыбыҙ, бәхетегеҙҙе һынап ҡарарға ашығығыҙ. «Йәшлек» гәзитенә киләһе ярты йыллыҡҡа яҙылыусылар һанын дөрөҫ билдәләүселәрҙе матур бүләктәр көтә. Электр ит турағысы, һыу насосы, электр сепараты, машина саң һурҙырғысы, самауыр, блендерлы булырға теләһәгеҙ, тиҙ генә почта бүлексәһенә барып, беҙҙең гәзиткә яҙылығыҙ ҙа, түбәндәге купонды һалып ебәрегеҙ.
Баҫмабыҙҙың тоғро дуҫтарына приздарҙы РФ Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосопов әҙерләне.
Гәзитебеҙҙең индексы – 80148....
Аң-белем даирәгеҙ киңәйеп тә китер… яҙылһағыҙ
Гәзиткә яҙылыу // 7-05-2013, 11:57
“Был бит иҫ киткес!” – тип һоҡлана икән берәү. ”Нимә?” – тип аптырай эргәһендә торған икенсеһе. ”Һуң, бынау гәзиттә баҫылған мәғлүмәт!” – тип тел шартлатыуын дауам итә тәүгеһе. Ә тегеһе аңламай ҙа аңламай, сөнки ул күптән инде матбуғат баҫмаларын ҡулына тотҡаны юҡ һәм радио-телевидениенан ишеткәне лә ҡолағынан инеп-сығып ҡына китә. Гәзит тотҡаны иһә ваҡыты-ваҡыты менән ана шул, иҫ киткес тигән мәғлүмәтте ҡабат-ҡабат уҡый ала. Кем әйтмешләй, хәтер төйөнөн яңырта, белем даирәһен киңәйтә. Ниңә насармы ни?!...
Рухи аҙыҡ кәрәк халыҡҡа
Гәзиткә яҙылыу // 30-04-2013, 12:06
Республика һәм федераль гәзиттәр вәкилдәре Иглин районының Үктәй ауыл биләмәһенә ҡараған өс ауыл халҡы менән осрашыуҙа ҡатнашты
Билдәле булыуынса, йыл да апрель – май һәм ноябрь – декабрь айҙарында гәзит-журналға яҙылыу кампанияһы иғлан ителә. Әлеге ваҡытта халыҡ заманса юғары тиҙлекле интернет, телевидениеға өҫтөнлөк биреп, ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыуҙы аҙаҡҡа ҡалдыра. Уйлап ҡараһаң, бөтә мәғлүмәтте заман технологиялары ярҙамында алып бөтөп булмай. Кешегә барыбер рухи аҙыҡ кәрәк. Бигерәк тә ауылда виртуаль донъянан ситтә булған инәй-бабайҙарыбыҙ, ул ғына ла түгел, йәштәрҙең күбеһе мәғлүмәтте ваҡытлы матбуғаттан ала. Шуға ла күптәрҙә интернет булыуға ҡарамаҫтан, гәзит-журнал байҡарға теләп, уларға яҙыла....
Билдәле булыуынса, йыл да апрель – май һәм ноябрь – декабрь айҙарында гәзит-журналға яҙылыу кампанияһы иғлан ителә. Әлеге ваҡытта халыҡ заманса юғары тиҙлекле интернет, телевидениеға өҫтөнлөк биреп, ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыуҙы аҙаҡҡа ҡалдыра. Уйлап ҡараһаң, бөтә мәғлүмәтте заман технологиялары ярҙамында алып бөтөп булмай. Кешегә барыбер рухи аҙыҡ кәрәк. Бигерәк тә ауылда виртуаль донъянан ситтә булған инәй-бабайҙарыбыҙ, ул ғына ла түгел, йәштәрҙең күбеһе мәғлүмәтте ваҡытлы матбуғаттан ала. Шуға ла күптәрҙә интернет булыуға ҡарамаҫтан, гәзит-журнал байҡарға теләп, уларға яҙыла....
Гәзит тә уҡырһығыҙ, бүләк тә оторһоғоҙ!
Гәзиткә яҙылыу // 26-04-2013, 12:27
Өлкәнәйһәк тә, «Йәшлек»тән айырыла алмайбыҙ, бик яратып уҡып барабыҙ. Рәхәтләнеп уҡыйбыҙ, тиһәк, ҡайһы берәүҙәр аптырап ҡала, йәнәһе, гәзит йәштәр өсөн генә. Һис тә улай түгел. «Йәшлек» – универсаль баҫма. Уның биттәрендә һәр кем үҙенә кәрәкле мәғлүмәтте таба ала – йәше лә, ҡарты ла.
Беҙ хатта тәүге ярты йыллыҡта килендәребеҙгә лә «Йәшлек»кә подписка бүләк иттек....
Беҙ хатта тәүге ярты йыллыҡта килендәребеҙгә лә «Йәшлек»кә подписка бүләк иттек....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 227
ТӨҘӨҮСЕЛӘРҘЕҢ ҒИЛМИ-ТЕХНИК ЙӘМҒИӘТЕ, БР‑ҙағы төҙөлөш тармағының ғилми‑техник интеллигенцияһын, белгестәрен һ.б., төҙөлөш өлкәһендә ижади потенциал үҫтереү өсөн шарттар тыуҙырыу, уларҙың хоҡуҡтарын яҡлау маҡсатында берләштергән төбәк йәмәғәт ойошмаһы. 1953 й. Өфөлә ойошторола. 2013 й. йәмғиәт составында 64 ойошма (7 мең кеше), ш. иҫ. Ағиҙел ағас эшкәртеү комбинаты, “Башнефтезаводстрой”, “БашЭКСПО”, Мәләүез ағас эшкәртеү комбинаты, Төҙөлөш тресы №3, Трест №21, иҫәпләнә. Юғары органы булып дөйөм йыйылыш тора, йыйылыштар араһындағы осорҙа Президиум етәкселек итә (3 йылға һайлана). Йәмғиәт эргәһендә 14 секция һәм яңы техника б‑са комиссия раҫланған. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: фән, техника һәм алдынғы производство тәжрибәһе ҡаҙаныштарын пропагандалау, һөҙөмтәле техник ҡарарҙар сығарыу, ресурстарҙы һаҡлаусы технологиялар, өр-яңы материалдар, изделиелар һәм конструкциялар индереү, инженер-техник хеҙм‑рҙәргә һәм эшселәргә ғилми-техник белемдәрен күтәреүҙә ярҙам итеү һ.б. Йәмғиәт бөтә Рәсәй һәм респ. фәнни‑ғәмәли конф., семинарҙар үткәрә, күргәҙмәләр, смотрҙар, конкурстар һ.б. ойоштора. Йәмғиәт инициативаһы б‑са БР‑ҙың Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығы, Өфө ҡала округы хакимиәте булышлығы м‑н “Ҡала. Архитектура һәм төҙөлөш” күргәҙмәһе сиктәрендә “БР‑ҙа юбилей объекттарын проектлауҙа һәм төҙөүҙә прогрессив техник ҡарарҙарҙы индереү тәжрибәһе тураһында” (“Об опыте внедрения прогрессивных технических решений в проектировании и строительстве юбилейных объектов в РБ”; 2007), “БР‑ҙа аҙ ҡатлы торлаҡ төҙөлөшөндә эш күләмдәрен арттырыу, һөҙөмтәлелеген һәм сифатын күтәреүҙең төп йүнәлештәре һәм перспективалары” (“Основные направления и перспективы увеличения объёмов строительства, повышения эффективности и качества малоэтажного жилищного строительства в РБ”; 2008) һ.б.; “Уралстройиндустрия” күргәҙмә-форумы сиктәрендә “Смета буйынса нормалаштырыуҙың хәҙерге базаһын камиллаштырыу һәм уны файҙаланыуҙың ойоштороу‑методик мәсьәләләре” (“Совершенствование современной базы сметного нормирования и организационно‑методические вопросы её использования”; 2006), “БР‑ҙа аҙ ҡатлы торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереүҙең проблемалары һәм перспективалары” (“Проблемы и перспективы развития малоэтажного строительства в РБ”; 2007) респ. фәнни‑ғәмәли конф. һ.б. үткәрелә. Йәмғиәт ағзалары Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре, Германия, Испания, Канада, Ҡытай, Финляндия, Франция, Швецияла һ.б. халыҡ-ара семинарҙарҙа ҡатнаша. Рәйестәре: Л.М. Фельдштейн (1953 й. алып), Х.Д.Гилинский (1964 й. алып), И.Н.Мәмлиев (1972 й. алып), В.П.Павленко (1980 й. алып), В.И.Коротун (1984 й. алып), Ю.Я.Бобылёв (1986 й. алып), Р.Ш.Сәғитов (2006 й. алып), Х.М. Мәхмүтов (2008 й. алып), Р.Ф.Ваһапов (2011 й. алып).
Н.М.Нагорная
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 460
ИҠТИСАДИ ИНТЕГРАЦИЯ, милли иҡтисадта төбәк эсендәге, төбәкара һәм халыҡ‑ара тотороҡло бәйләнештәрҙең эҙмә‑эҙлекле үҫеше процесы. И.и. макроиҡтисад кимәлендә түбәндәге формаларға бүләләр: өҫтөнлөклө (льготалы), ирекле сауҙа зоналары; дөйөм баҙар; иҡт., таможня, иҡт. һәм валюта союздары; микроиҡтисади — пр‑тиеларҙың И.и. (бербереһен тулыландырыусы тауар етештерә), вертикаль (етештереүсе пр‑тие, һатып алыусы, аҙаҡҡы ҡулланыусы берләшә), горизонталь (иҡт. бер тармағы пр‑тиелары), әйләнешле (төрлө тармаҡ пр‑тиелары). Иҡтисади районлаштырыу, етештереү көстәрен һөҙөмтәле урынлаштырыу, производствоны концентрациялау, производствоны комбинациялау, производствоны махсуслаштырыу, пр‑тиеларҙы берләштереү һәм район‑ара, халыҡара хеҙмәт бүленешендә уларҙың ҡатнашыуы нигеҙендә РФ һәм БР‑ҙың иҡтисади сәйәсәте сиктәрендә тормошҡа ашырыла. 20 б. 20‑се йй. тиклем И.и. сәнәғәт пр‑тиеларын берләш-тереүҙән тора. 30‑сы йй. аҙ. алып халыҡ‑ара И.и. сауҙа, финанс, хеҙмәт ресурстары һәм капитал хәрәкәте, һауа транспортын көйләү һ.б. өлкәләрҙә үҫешә. 1949—91 йй. соц. илдәр араһында иҡт. һәм фәнни‑техник хеҙмәттәшлек Үҙ‑ара иҡт. ярҙам советы тарафынан тормошҡа ашырыла; уның сиктәрендә төҙөлгән Халыҡ-ара иҡт. хеҙмәттәшлек банкыһы (1963) һәм Халыҡ‑ара инвестиция банкыһы (1970) эшләй. 2009 й. БР донъяның 98 иле, РФ‑тың 80 субъекты м‑н үҙ‑ара хеҙмәттәшлек итә (ҡара: Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр); И.и. башлыса яғыулыҡ сәнәғәте, химия сәнәғәте, энергетика (“Башнефть” ААЙ, Белорет металлургия комбинаты, “Каустик”, “Газпром нефтехим Салават”, Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе һ.б.) пр‑тиелары ҡатнаша.
Ҡ.Н.Йосопов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 394
КЕМБРИЙ (лат. Cambria — Уэльстың боронғо атамаһы), кембрий системаһы (осоро), палеозойҙың беренсе хроностратиграфик бүлексәһе. Осорҙоң башы — 542±1,0 млн йыл, тамамланыуы — 488±1,7 млн йыл (ҡара: Геохронология). 1835 й. Уэльста А.Седжвик тарафынан айырып күрһәтелә. 3 бүлеккә (дәүер) бүленә: аҫҡы, урта, өҫкө. К. ултырмалары барлыҡ континенттарҙа таралған. Осорҙоң башына киң трансгрессия хас, континенттарҙың күп өлөшөн бай фауналы йылы диңгеҙҙәр ҡаплай; осор уртаһы өҫкө дәүер башында ла дауам иткән диңгеҙ басс. кәмеүе м‑н характерлана. К. ҡалын тоҙ ҡатлауҙарын туплау процесы бара, был эҫе ҡоро климатҡа һәм ваҡыты м‑н Донъя океанынан айырылған һай диңгеҙ басс. тауҙар барлыҡҡа килеү процесы тәьҫир итеүенә бәйле булырға мөмкин. К. — хайуандар донъяһының ҡырҡа, үтә тиҙ үҫеше осоро. Системаның аҫҡы сиге һөлдәле формаларҙың тәүге ҡаҙылдыҡтары осрай башлау м‑н үткәрелә: бигерәк тә аҫҡы К. хас булған археоциаттар, гастроподтар, радиолярийҙар, болоттар, брахиоподтар, трилобиттар, остракодтар, эсәкҡыуышлылар, ҡорттар, энәтиреләр. К. аҙағына фаунаның бөтә төрҙәре лә тиерлек барлыҡҡа килә. Флораһы зәңгәрһыу йәшел һәм ҡыҙыл ылымыҡтарҙан, фитопланктон төрҙәренән (акритархтар) тора; примитив ҡатмарлы төҙөлөшлө үҫемлектәр барлыҡҡа килә. К. осоронда Башҡортостан терр‑яһы башлыса күтәрелеү процесына һәм эрозияға дусар була, һөҙөмтәлә аҫҡы К. медногор һәм өҫкө К. тирәкле горизонттары бүленгән Һаҡмар зонаһынан башҡа ҡатламдар һаҡланмай, әммә был горизонттарҙың йәше бәхәсле булып ҡала.
В.Н.Пучков
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Зинһар, килегеҙ был биттәрҙә ғариза яһау онлайн.
Рәхим итегеҙ, иғтибар итегеҙ: Үҙенсәлекле тел "Ҡабул Итеү Үҙәге Украина" рухи байлыҡ урыҫ теле. Ҡалғандары телдәрен һеҙҙең өсөн комфорт, әммә уларҙың тәржемәһен мөмкин неправильноТәржемәюҡҡа бонустар
көн
сәғәт
минут
секунд
Полтава-ҡала Украинала, административ үҙәге Полтавское өлкәһе. Ул ҡазандан төньяҡ-көнсығышында беҙҙең ил, был Приднепровск низменность йылғаһы буйында Ворскла. Беренсе документаль упоминание тураһында ҡалаһында көндө XII быуат. 27-се, Февраль, әлегә тиклем 3-д, Июнь 1925 был административ үҙәге булды Полтавское хәбәрҙәре. Ҡалаһы бар, үҙ гербы һәм флагы. Полтава-мәҙәниәт үҙәге мөһим һәм ҙур транспорт тене. Ҡала майҙаны 104.42 км2 һәм бүләргә 3 төп райондары (Октябрьский, Киев һәм Ленин). Халыҡ ҡала тирәһе тәшкил итә 300,5 мең кеше. Урындағы үҙидара органдарына тапшырыла урындағы ҡала советы һәм ҡала башлығы (мэр).
Полтава урынлашҡан көнсығыш Европа өлөшөндә, . 301 километр Киев өҫтәрәк.
Географик координаталарын: 49°00`35“Н 34°00`33“Е, 140 м бейеклектә. Ҡала урынлашҡан Приднепровск низменность һәм йылғаһы буйында урынлашҡан Ворскла. Береһе питерҙы йылғаһы Колома, ул падает был ҡалала Ворскла. Шулай уҡ, стеналарында Полтавец бар, бер нисә генә бик ҙур тәбиғи һәм күлдәр күп кенә яһалма быуалар. Ҡала рельеф, дөйөм алғанда,, хатта, тик расстоянии 1,5 км өҫтәрәк йылғаһы шунда уҡ күрергә мөмкин уклон (Уң яҡ яры Ворскла, унда урынлашҡан Полтава күп археологтарҙың, холма, арттырыу тиклем бейеклеге 80-100 м ҡарата дәрәжәләге йылғаһы). Географик Полтава шаҡтай отошло барышында тарихында һиҙелерлек йоғонто яһаны үҫешенә бик ҙур ҡала. Полтава ҡушыла бик мөһим транспорт треков. Беҙҙең ҡала хеҙмәттәрен тәҡдим итә араһында бәйләнеш ҙур Украина шәһәрҙәр: Киев, Харьков һәм Днепропетровск.
Ғөмүмән алғанда, шәһәребеҙ климат кәметелгән, континенталь, һалҡын ҡыш һәм йылы (ҡайсағында йәй тойҙым). Ғинуарҙың уртаса температураһы күҙәтеүҙәр буйынса тәшкил итә 6.8 градустан буйынса Цельсий түбәнерәк башламайбыҙ. Йәй йылы һәм ҡоро. Иң эҫе ай-июль, ҡағиҙә булараҡ,. Июль айында уртаса температура 20.9 градустан буйынса Цельсий юғарыраҡ башламайбыҙ. Һуңғы 100 – 200 һауа температураһы йыл Полтавец, шулай уҡ бөтә донъяла, бар үҙгәрештәрҙе ҙә арттырыу. Был ваҡыт эсендә уртаса йыллыҡ һауа температураһы яҡынса артҡан 1,5 °Менән. Иң йылы йыл, мғлүмәттәре буйынса, күҙәтеүҙәр күпйыллыҡ, йылда 2010. Иң күп температураһының дауамында булған тәүге алты айы. Был Полтавец, среднего яуым-төшөм тәшкил итә 569 мм (һәрхәлдә, февраль – март айҙарында, барынан ла күберәк – июль). Һәр ҡышты ҡар бар, Максималь уның бейеклеге, ғәҙәттә, февраль айында күҙәтелә. Уртаса сағыштырмаса дымлылыҡ йөкләнеш 74%, һәрхәлдә, май айында (61 %), барынан декабрендә (88 %).
Дәүләт статистикаһы мәғлүмәте буйынса, 1-се, Январь 2010, халыҡ ҡала ине 300, 5 мең кеше. Ул тиклем кәметелде 14 меңләгән кеше менән сағыштырғанда, йылдың 1989 – был улай түгел һәм тиҙ генә насар күрһәткес, иҫәбенә алып, демографик хәлде Украинала (мәҫәлән, халыҡ Львова тиклем кәмене 57 мең кеше ошо ваҡыт). Полтава халыҡтың тығыҙлығы юғары тәшкил итә 3000 был км2. 87% ҡала халҡы тәшкил итә украиндар; 44, 0% хеҙмәт сүсән халыҡтың мәшғул сәнәғәт өлкәһендә; 16, 0% — хеҙмәт күрһәтеү өлкәһендә; 6, 0% — фәнгә, сәнғәт һәм мәғариф.
Полтава-эре транспорт Төньяҡ-Көнсығыш-се Украина узловые. Беҙҙең ҡала урыны булып тора, унда ул тәрән йөкмәткеле, тимер юлдар һәм юлдар пересекаются. Бар ҙур һәм үҫеш алған йәмәғәт транспорты селтәре. Полтава-мөһим үҙәге грузопоток. Ул киҫелешендә урынлашҡан шоссеһы, берләштерә торған Көнбайыш һәм үҙендә көнсығыш Европа өлөшөндә. Полтава менән бәйле Киево, Харьков, Днепропетровск, Һумы һәм Кременчуг-юлдар.
Бар шундай автомобиль маршруттарын бара торған аша Полтав:
Е 40 — Киев-Харьков шоссеһы (Көнсығыш йүнәлеше — Чудово, Харьков; Көнбайышҡа табан йүнәлеш — Хорол, Лубна, Киев);
С.-12 — Милли автомобиль юлында (Котельва, Ахтырка, Һумы);
М-22 — халыҡ-ара автомобиль юлында (Кременчуг).
Өсөн, пассажирҙар йөрөтөүҙе ҡулланыла бындай йәмәғәт транспорты түгел: электрический — троллейбустар ала һатып; Автомобиль транспорты — автобустар, микроавтобусы, пассажирҙар таксиҙа. Автобусная станцияһы урамында Velikotyrnovskaya, янында Киево-Харьковские шоссеһы (Е) унда була буйынса йөрөйәсәк бөтә Украина һәм Европала. Шулай уҡ, бар автовокзал районы һәм урамда Зенковка Шевченко. Шулай уҡ, бар ике тимер юл станцияһы ҡалала (Киевская һәм Көньяҡ станциялары). Тимер юл берләштереү Полтава менән Киево, Харьков, Кременчуг, Лозовой һәм Красноград. Киев-Харьков трасса электрҙы һәм мөмкинлеген тәьмин итә тиҙ һәм уңайлы поезд. Электрификация тимер юл линияһы Полтава – Харьков ине августында тамамланмаған 2008.
Бар 12 юғары уҡыу йорттары территорияһында ҡала етәксе һ. б.. Улар,: Украин медицина стоматология академияһы, Полтавская Дәүләт Аграр Академияһы, Полтавский дөйөм дәүләт техник университеты исемендәге Кондратюк, Полтавское Милли университетының педагогика Короленко исемендәге, Полтавский университеты иҡтисад һәм сауҙа, Полтавский университеты иҡтисад һәм хоҡуҡ; шулай уҡ бындай факультеттар асмалы: Милли юридик академияһы Украина исемендәге г. Мудро, Университет ЭСКЕ эштәр министрлығы, Төбәкара Академияһы персонал менән Идара итеү, Халыҡ-Ара Европа Университеты, Киев милли университеты, мәҙәниәт һәм сәнғәт, Дөйөм Дәүләт Техник Университеты Украина "Харьковский Институты Polytechnicak", Полтавский Бизнес Институты, Академик Юрий Буға халыҡ-ара Фәнни-техник университеты. Беҙҙең ҡалала ла бар 52 дөйөм белем биреү уҡыу йорттары һәм 54 мәктәпкәсә учреждениелар, улар араһында: 14 яңы тибы учреждениелары (ҡала лицей һәм гимназия). 2 махсус мәктәп балалар өсөн интернат-йорттарына йәки физик яҡтан балалар неполноценности. 1 киске мәктәп. 5 шәхси уҡыу йорттары.
Полтава эйә бына тигән тәбиғи ресурстар, тура килә, иҡтисади-географик урыны. Тап бына шуға күрә, уның территорияһында бар, бик күп предприятиелар, специализирующаяся яғыулыҡҡа, икмәк-тоҙлоҡ, яҡтылыҡ һәм ағас эшкәртеү сәнәғәте. Полтава йыраҡ түгел, урынлашҡан, эре металлургия, машина төҙөлөшө һәм фәнни үҙәктәре, шул тиклем Киев, Харьков, Днепропетровск, уңайлы үҫеше өсөн машина төҙөлөшө һәм химия сәнәғәте. Шәһәребеҙ бирә 1/4 сәғи етештереү өлкәһе.


text:
Ағза (биология)
Ағза (бор. грек. ὄpYavov — «инструмент») — организмдағы бер төрлө типтағы, билдәле бер функция үтәүсе күҙәнәктәр һәм туҡымалар тупланмаһы.
Һәр ағзаның организмда үҙ урыны, формаһы, ҙурлығы була. Бер һәм бер нисә функция үтәй. Уны барлыҡҡа килтереүҙә бер йәки бер нисә туҡыма ҡатнаша. Шул туҡымаларҙың береһе өҫтөнлөк итә һәм ағзаның төп функцияһын билдәләй.
Мәҫәлән, йөрәкте төҙөүҙә эпителиаль, тоташтырғыс, нервы һәм мускул туҡымаһы ҡатнаша. Ләкин мускул туҡымаһы(арҡыры һыҙатлы йөрәк мускулатураһы) өҫтөнлөк итә. Йөрәк билдәле бер йышлыҡта ҡыҫҡарып, ҡанды тамырҙар буйлап ҡыуа, насос функцияһын үтәй.
Ағза организмдың функциональ берәмеге. Һәр ағза башҡаларынан айырымланған, ләкин бөтәһе бергә берләшеп бер бөтөнде тәшкил итә. Хайуан организмында ағзалар башҡарған эштәре буйынса бер төркөмгә — ағзалар системаһынаберләшә.
Ағза — организмдың үҫеше онтогенез барышында билдәле бер яралғы (экзодерма, эндодерма, мезодерма) япрағынан (органогенез) хасил була.
Туҡыма һәм ағзалар хайуандар менән юғары төҙөлөшле үҫемлектәргә хас. Ылымыҡтарҙа (түбән төҙөлөшле үҫемлектәр), күп күҙәнәкле колониаль организмдар протистар, бәшмәктәрҙә, иң ябай хайуандарҙа туҡымалар һәм ағзалар булмай. Шулай ҙа, фәнни әҙәбиәттә бәшмәктәрҙәге һәм ылымыҡтарҙағы спорангийҙарҙы, пишайниктарҙағы соредийҙарҙы һәм изидийҙарҙы ағза тип атау осраҡтары бар.
Шулай уҡ, ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Органдар // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Викимилектә Ағза (биология) темаһы буйынса медиафайлдар бар.


text:
Башҡорт иле картаһы ҡайҙа юғалған?!
Башҡортостанда килеп сығыу тарихы билдәһеҙ тәбиғәт мөйөштәре, төрлө урындар, ҡомартҡылар табылып ҡына тора.
Шуларҙың береһе, Нуриман районы Чандар ауылы янында табылған таш карталар.
Был таш ҡарталар хаҡында мәғлүмәттәр бик әҙ, булғандары ла юҡҡа сыҡҡан, йә өйрәнелмәгән.
Башҡортостанда мамонт һөлдәһе табылған.
Билдәле башҡорт этнологы, тарих фәндәре докторы, профессор Рәиль Кузеев тәҡдиме менән барлыҡҡа килгән Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Археология һәм этнография музейында тотош донъя өсөн әһәмиәтле ҡомартҡы һаҡлана.
Был бик боронғо йән эйәһенең һөлдәһе-хазар мамонты һөйәктәре.
Серле пирамидалар.
Әбйәлил районындағы Буранғол ауылы янындағы Өлкән Ҡутырлы тауы башында быға тиклем осрамаған пирамидалар табылған. Йәнәш урынлашҡан ике убаларҙың береһе трапеция, икенсеһе түңәрәк рәүешендә эшләнгән.
Өфө һәйкәлдәре.
Баш йортобоҙ Өфөнөң милли йөҙөн булдырыу өсөн ниндәй һәйкәлдәр кәрәк?! Осраҡлы әңгәмәселәр фекере, йәштәр тәҡдиме, ҡала халҡы теләктәре.
Мәләүез районы Иманай мәмерйәһе.
Айғыр.Ҡараташ һырты ҡаялары
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »


text:
1951 йыл
1951 (бер мең туғыҙ йөҙ илле беренсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса дүшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1951 йылы, 2 мең йыллыҡтың 951 йылы, XX быуаттың 51 йылы, XX быуаттың 6 ун йыллығының 1 йылы, 1950 йылдарҙың 2 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 3 ғинуар — Алтынбаева Зөһрә Нариман ҡыҙы, башҡорт журналисы һәм шағиры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2000)
- 11 август — Олег Ханов, башҡорт театр һәм кино актёры, режиссер, РСФСР-ҙың атҡаҙанған, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1981).


text:
Төбәктә ашығыс ярҙам машинаһы пациентҡа ҡабаланған һәм ихатала ваҡ ташҡа батып ултырған
Төбәктә ашығыс ярҙам машинаһы пациентҡа ҡабаланған һәм ихатала ваҡ ташҡа батып ултырған Фото: Сибай юлдарында! (Башҡортостандың Урал аръяғы), Vk | Видео: Сибай юлдарында! (Башҡортостандың Урал аръяғы), Vk
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Сибайҙа Ветерандар урамындағы 9-сы йорт эргәһендә ашығыс ярҙам машинаһы юлға һибелгән ваҡ ташҡа батҡан. 21 сентябрҙә социаль селтәрҙә был хәл видеоһы килеп сыҡты.
«Бына һиңә видео, «ашығыс ярҙам» пациентҡа ярҙамға ашыға. Ветерандар урамы, 9. Йәй буйына аҙнаһына бер тапҡыр берешәр йөк ваҡ таш ташынылар, һуңынан ялҡып, шулай ҙа барыр тип ҡуйҙылар. Машиналар көн һайын батып ултыра. Тәгәрмәс аҫтынан ваҡ таштар ике метрға осоп китә», — тип яҙа видео авторы.
«Башинформ» агентлығы хәлде аңлатыуҙарын һорап Сибай ҡалаһы хакимиәтенә мөрәжәғәт итте.
«Бында ремонт бара: бордюр ҡуйылған, тротуар түшәлгән. Әлеге ваҡытта ваҡ таш һибелгән. Ошо көндәрҙә асфальт түшәләсәк», — тип аңлатты муниципалитеттың матбуғат хеҙмәте вәкиле Рәсүл Байгилдин.
http://www.bashinform.ru/news/1214314-v-bashkirii-mashina-skoroy-pomoshchi-speshila-k-patsientu-i-uvyazla-v-shchebne-vo-dvore-doma/


text:
Ынйы сәскәләре
— Кем ул мине бимазалай? Кем ул минең тәмле йоҡомдо бүлеп йөрөй?
— Мин — Ләйсән.
— Ләйсән... Ләйсән... — Был юлы тауыш бик асыулы булып ишетелде.
— Асыуланма миңә! Мин берәүгә лә ҡамасауларға теләмәгәйнем.
— Теләмәгәйнем! Теләмәгәйнем! — Сәскәләрҙең береһе күҙ менән ҡаш араһында ҙурая башланы. Бына ул йоҙроҡ ҙурлығындай булды. Бына уның таждары асылды. Бына минең итәгемә бәләкәс кенә, бармаҡ ҙурлығындай ҡыҙыҡай һикереп килеп төштө.
— Эй, һин кем ул?
— Мин — Гөлмөғжизә. Тылсымсы. Сәскәләр тылсымсыһы.
Ул ҡыҙыҡай мине ҡарашы менән сихырлап алғандай итте: ҡапыл мин тылсымдар һәм тылсымсылар барлығына ышандым да ҡуйҙым. Һис шикһеҙ ышандым һәм уның һөйләгән хәбәрен етди ҡиәфәт менән, бар донъямды онотоп, тыңлай башланым.
— Сәскәләр матурлығына, хуш еҫенә һоҡланып ултыраһыңмы? Ысынлап та, матур сәскә — ынйы сәскәһе. Ә һин беләһеңме, нишләп ул ап-аҡ? Мин уны аҡ томандан эшләнем. Ҡуйы һөт төҫлө томанды тылсымлы көпшә менән һурып алдым да (ҡара сәсле ҡыҙыҡай күлдәгенең кеҫәһенән йәйғорҙай балҡып торған быяла көпшә килтереп сығарҙы), һаҡ ҡына өрөп, ҡыңғырау кеүек эшләнем дә киң йәшел япраҡлы һабаҡҡа эләктереп ҡуйҙым. Ҙур япраҡ эсендә мин ижад иткән сәскә бик бәләкәй булып күренде, һәм мин, оҙаҡ уйлап тормайынса, япраҡҡа уларҙы бер нисә рәт итеп теҙеп ҡуйҙым. Был сәскәләр миңә ынйыларҙы хәтерләтте, шуға күрә уларҙы »ынйы сәскәләре» тип атаным да инде. Күрәм, һиңә сәскәләр оҡшай, әммә һин уларҙы өҙмә. Һин ҙурайып, һинең ҡыҙың булһа, ул да ынйы сәскәләрен өҙмәһен. Һоҡланып ҡына ҡарарға кәрәк был сәскәләргә. Шулай, Ләйсән, — Гөлмөғжизәнең арҡаһында үтә күренмәле ҡанаттар үҫеп сыҡты, һәм ул минең итәгемдән осоп та китте. Ә мин йомшаҡ үлән өҫтөндә ултырып ҡалдым.
Ынйы сәскәләренән хуш еҫ бөркөлә. Мин уларҙы һаҡ ҡына тотоп ҡарайым, әммә өҙмәйем. Гөлмөғжизә миңә шулай ҡушты бит.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Страница 4
Тырнаҡ игәүе
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 8-08-2018, 07:00
Йәйгеһен йыш ҡына үксәм ярыла торғайны, былтыр үҙемә яҡшы сара таптым: эре ташлы тырнаҡ игәүе менән үксәмде ҡоролай (!) яҡшылап игәп ышҡыйым. Шунан йылы һыуҙа аяҡтарҙы йыуып, үксәләремә баш бармаҡтай ғына аҡ май алып һөртәм дә, йоҡа ойоҡбаш кейеп йоҡлайым. Аҙнаһына бер тапҡыр шулай иткәндә, үксәләр ярылмаясаҡ.
Фәнүзә А.
Сибай ҡалаһы....
Үткәндәргә илаулап, бөгөнгөһөн юғалта күрмәгеҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 7-08-2018, 06:00
Студент сағымда бер егет менән йөрөп алып киттем. Сәскәләр, бүләктәр, кафелар – бөтәһе лә булды. Бер нисә айҙан ауырлы икәнемде әйткәс, яратам, өйләнәм, тип йөрөгән егетем юҡҡа сыҡты. Илауҙарым, ғәрләнеүемде яҙып та тормайым. Атайым менән әсәйемә әйтеү ҡайҙа был турала, эсемде күреп ҡалмаһындар, тип ауылға ла ҡайтманым хатта. Ни генә эшләһәм дә, бала төшмәне. Бөтә тормошҡа булған пландарымдың-маҡсаттарымдың емерелеүенә баланы ғәйепләп, күрә алмай инем уны! Үҙемде һәм атаһын! Шул ваҡытта уҡ баланы дауаханала ҡалдырырға ҡарар ҡабул иткәйнем инде. Акушерға ла был турала аңғарттым, табип та белде. Улар минең менән һөйләшергә теләп, яныма килһә, ҡаты ғына итеп кире борор инем. Баланы һыҙланып тапҡас та, йөрәгем иремәне. Ике көндән бала табыу йортона ҡыҙ баланы ҡалдырып сығып киттем. Алыҫҡа. Уҡыуымды шул ҡалала дауам иттем, бер кем менән аралашманым. Бала бер нисә тапҡыр төшөмә инде, имеш, ап-аҡ күлдәктә, үҙе лә аҡ ҡына тәнле икән, сәстәре бөҙрәләнеп, шат йылмайып миңә ҡарай ине. Илап уянаһың инде, онотолмаҫ үткәндәрҙе уйлап. 25-тә кейәүгә сыҡтым, ике балабыҙ бар. Уларҙы үҫтергәндә, гел генә эстән генә теге ҡыҙ менән сағыштырыр инем, быларҙың апаһы нисек: өҫтө бөтөн, тамағы туҡмы икән, тип һыҡрар ине күңелем. Иремдән ныҡ уңдым, ышаныслы кеше ул, шуға күрә лә бөтәһен дә һөйләп бирҙем. Аңланы, ғәфү итте, эҙләп табырға тәҡдим итте. Барҙыҡ. Опека органдарына ебәрҙеләр. Барҙыҡ. Бер нәмә лә әйтмәнеләр. Ул бала күптән ғаиләлә, борсомауығыҙҙы һорайбыҙ, тинеләр. Ни тиклем инәлһәм, ялбарһам, илаһам да – яуап “юҡ” булды. Имеш, улар закон тарафынан тыйылған мәғлүмәтте кемгәлер әйтә алмай. Кемгәлер? Мин бит әсәһе, тип ҡысҡырғым килде лә... Ирем мине саҡ алып ҡайтты, ни булһа ла. Ауырымаған ауырыуым ҡалманы, һыҙланмаған ерем юҡ. Йөрәк һыҙлауы шулай алйытамы икән? Йәшлегемдә ҡылған гонаһым өсөн ошолай ҙа әсе яуап тоторомдо белһәм икән... Тормошом тормош түгел, ашағаным аш түгел. Миңә нисек йәшәргә? Опека органдары мәғлүмәт бирергә тейеш түгелме ни?
Зәлиә.
...
Упҡынға тәгәрәүҙән ҡотолоу юлы – үҙегеҙҙә генә
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 1-08-2018, 07:00
34 йәшемдә ике бала менән тол ҡалдым. Береһен баҡсаға йөрөттөм, икенсеһен – мәктәпкә... Үҙем уҡыным да, эшләнем дә. Арып-талып, йоҡлай алмай, хатта илай ҙа алмай ятҡан төндәремде үҙем генә беләм. Бер нисә йылдан эшемдә үрләттеләр, шул уҡ йылда бөгөнгө эшемә алдылар. Эшем ныҡ яҡшы, абруйлы, аҡсалы. Балаларым үҙ аллы тормошта. Бөтә нәмәм бар. Һәм күп кенә матди яҡты (өй, дача, баҡса, машина, ике юғары белем, балаларға фатирҙар) үҙем таптым. Әйтергә кәрәк, миңә әле 54 йәш. Иремдән һуң берәү менән дә йәшәп (сожитель булып) ҡараманым, кейәүгә бер-ике мәртәбә саҡырҙылар, оҡшаманылар. Ни булһа ла, хатта оҙайлы итеп осрашып йөрөгән дә кешем юҡ. Балаларым, туғандарымдың ығы-зығыһы менән йәшәп тик ятам. Сөнки улар ғына белә: мин – эскесе. Ирем үлгәс, башланды аҫтыртын тормош: көндөҙ – эштә, балалар; төндә – шешәләр. Тәүҙә, һаулығым һәйбәт булғас, иҫем дә китмәне, йәнәһе лә, өс шешә һыра менән йөрәгемде дауалайым, арыуҙы баҫам. Бер нисә йылдан һуң балаларым да, туғандарым да күрҙе, белде. Мин инде был ваҡытта араҡыны иртәнсәк эшкә эсеп китер инем, сөнки “бахмур” синдромын башҡа төрлө дауалай ҙа белмәйем. Шулай итеп, һеңлем килеп, бер аҙна эргәмдә йәшәне лә, шапылдатып мине дауаханаға бикләп ҡуйҙы. Һеңлемдән башҡа яныма бер кем дә килмәне, үҙемдең дә берәүҙе лә күргем килмәй ине. Бер айҙан һуң башым тубалдай булып сыҡтым. Былай йәшәп булмағанын аңлап, алйып, ни эшләргә белмәй ҡыялдым. Кемгә һөйләйһең был турала? Эшемдә ҡәҙимге йөрөйөм, ҡайтҡас, ҡыйын булыр ине. Ҡалабыҙ ҙур, кеше бер-береһен артыҡ белмәй, ниндәй генә урын биләһәң дә. Аноним алкоголиктарҙы табып, шулар менән аралаша башланым. Шулар ярҙамы һәм шулар арҡаһында ғына 10 йыл ауыҙыма тамсы ла ҡапманым...
Ҡарбуз тәме – тел осонда!
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 31-07-2018, 07:00
Ниһайәт, ҡарбуз да беште! Һәр хәлдә, тиҙҙән Ырымбурҙа ла ҡарбуз өлгөрәсәк, тип, халыҡ Ҡаҙағстандан килтерелгән тәмле дәү еләкте дәррәү алып ашай. Бер ҡараһаң, унда йүнле бер ни ҙә юҡ һымаҡ. Мәҫәлән, витаминдар бер бәс кенә. Минералдар ҙа саҡ-соҡ ҡына. Аҡһымдар тиһәң дә, “әү” тиер – 100 грамм ҡарбузда 0,7 грамм аҡһым буламы-юҡмы! Майҙың иһә бөтөнләй эҙе лә юҡ. Нимәһе ҡала һуң? Шәкәр. Ҡарбузда моносахаридтар һәм дисахаридтар хаттин ашҡан. Бынан тыш, һыуы күп (100 грамм ҡарбузда 89,5 грамм һыу)! Һәм ошо шыр һыуҙан торған шәкәрле еләктең нимәнелер дауалай алыуы шикләндерә әле ул. Ләкин, ҡарбуз дауа көсөнә эйә, тип раҫлаған табиптар бер аҙым да артҡа сигенергә уйламай, үҙ позицияһында ныҡ тора. Улар бармаҡтарын бөгә-бөгә дауалау сифаттарын һанай башлаһа, ҡарбуздың файҙаһына ышанмаҫ ереңдән ышанырһың – ысынлап та, байтаҡ проблеманан ҡотҡара икән буйлы еләк....
Ҡупшы һәм хәүефле, файҙалы ла!
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 28-07-2018, 07:30
Һүҙ тырҡыш (мухомор) тураһында бара. Был ағыулы бәшмәкте бәләкәй балалар ҙа таный һәм урап үтә. Ә бит псориаз, экзема, һөйәк һәм быуын сире, табан һәм тырнаҡтарҙың бәшмәк ауырыуын, артрит, артроз, остеохондрозды дауалар өсөн унан файҙалы дарыу ҙа эшләргә мөмкин. Тик йыйғанда ағыулы икәнен иҫегеҙҙән сығармағыҙ!...
Бәпкә үләне (ҡош ҡымыҙлығы)
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 25-07-2018, 07:00
Июлдә бик күп дарыу үләнен йыйып киптерәләр. Һәм шуларҙың береһе – бәпкә үләне йәки ҡош ҡымыҙлығы (спорыш, горец птичий). Ул ашҡаҙан-эсәк, бауыр һәм бөйөр ауырыуҙарын, туберкулезды дауалағанда ҡулланыла. Шеште ҡайтарырға ла, бөйөрҙән, үт ҡыуығынан ҡомдо сығарырға ла булышлыҡ итә. Бынан тыш, ауыр металдарҙың тоҙонан арындыра, артрит, артрозды, геморройҙы, яраларҙы, тамаҡ ауыртыуҙы дауалай, ҡан тамырҙарын нығыта, ҡан баҫымын рәтләй, ҡан әйләнешен яҡшырта. Гинекологик сирҙәрҙе дауалағанда ла ул үҙен тик яҡшы яҡтан күрһәтеп өлгөрҙө....
«Ғүмер бер генә, һәр көндөң ҡәҙерен белегеҙ!»
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 22-07-2018, 06:00
Рәсми мәғлүмәттәргә күҙ һалһаң, Рәсәйҙә үлемесле осраҡтар буйынса инсульт икенсе, ә ғәриплек статусы бирелеүе буйынса тәүге урында тора. Йыл һайын яҡынса 450 мең кеше ошо сирҙе кисерә. Сибай үҙәк ҡала дауаханаһының неврология бүлеге мөдире, табип-невролог Наилә ҠОҘАШЕВА раҫлауынса, барыһы ла кешенең үҙ ҡулында. Әгәр ҙә һаулығыбыҙҙы ваҡытында ҡайғыртһаҡ, тыйылғанынан тыйылһаҡ, был зәхмәт ҡағылмаясаҡ, тип ышандыра табип.
Наилә Наил ҡыҙы Хәйбулла районының Ивановка ауылында тыуып үҫкән. Ул ата-әсәһенең юлын һайлап, Башҡорт дәүләт медицина университетында белем ала. 2006 йылда Сибай үҙәк ҡала дауаханаһында хеҙмәт юлын башлай. 2014 йылдан эшенә мөкиббән киткән табип бүлек менән етәкселек итә.
– Наилә Наил ҡыҙы, һеҙҙең бүлеккә башлыса кемдәр килә?
– Беҙҙә инсульт менән ауырыусылар дауалана. Шуны билдәләп үтергә кәрәк, был сир йылдан-йыл йәшәрә, хатта 17 – 18 йәшлек пациенттар ҙа осрай. Шулай уҡ бүлектә эпилепсия, Паркинсон сире менән ауырыусыларға ярҙам күрһәтелә. Беҙҙең дауахана Сибай һәм Баймаҡ ҡалалары, Йылайыр, Хәйбулла, Баймаҡ райондары халҡын хеҙмәтләндерә....
Оҙаҡ йәшәүҙең туғыҙ сере
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 20-07-2018, 07:00
Ғүмер оҙайлығына килгәндә, уның 30 проценты нәҫелгә бәйле, ә бына ҡалған 70 проценты йәшәү рәүешенән, күнегелгән ғәҙәттәрҙән һәм башҡа тышҡы факторҙарҙан тора.
1. Кәүҙә ауырлығы нормаламы?
Тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, янбаш тирәһендәге бер нисә артыҡ килограмдың әллә ни зыяны юҡ. Ә бына май ашҡаҙан тирәһендә туплана икән, йөрәк өйәнәге, гипертония һәм инсульт кеүек сирҙәр менән ауырыу хәүефе көсәйә. Һирәкләп кенә шоколад, бәлеш ашауҙың бер ниндәй ҡурҡынысы ла юҡ, тик сама белергә кәрәк. Шулай уҡ дөрөҫ туҡланмау ҙа – ғүмерҙең ҡыҫҡарыуына йоғонто яһаусы сәбәптәрҙең береһе....
Ниңә йоҡом туймай?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 18-07-2018, 06:00
«Уф, беләһегеҙме нисек ҡыйын икәнен? Миңә 31 йәш. Кейәүҙә түгелмен. Аптырайым үҙемә. Шул тиклем йоҡосомон. Эшкә аҙнаһына берҙе, хатта икене һуңлайым. Һуңлап килгән һайын етәксенән ғәфү үтенәм, аҙаҡтан кисен ҡалып, кеше ыңғайына эшләмәгән сәғәттәремде тултырам, тип ултырам. Башҡалар ҡайтып бөткәс, эшләге лә килмәй бит әле, етмәһә. Бына тағы аҙна башынан уҡ һуңланым. 30 минутҡа! Етәксем аңлатма яҙырға ҡушты. Яҙҙым инде, йоҡлап ҡалғанмын, тип. Ул миңә хәҙер асыҡ аңлатты: әгәр ҙә тағы бер һуңлаһам, эштән китергә тура киләсәк.
Ни эшләп шулай йоҡосомон икән?”...
Сабыйҙарға ғына түгел, ололарға ла тубыҡланып йөрөү кәрәк
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 17-07-2018, 07:00
Тубыҡланып йөрөүҙең бер кемгә лә зыяны юҡ, шунлыҡтан уны һәр кемгә тәҡдим итәләр. Хатта тубыҡ быуындары ауыртҡан кешеләр ҙә был ҡытай техникаһын ҡулланып ҡарай ала. Баҡтиһәң, тубыҡтар арҡа, аяҡ, умыртҡа бағанаһы мускулдарының үҙгәреүенән, зәғифләнеүенән ауырта икән. Икенсе төрлө әйткәндә, ауыртыу аҙ хәрәкәтләнеүҙән барлыҡҡа килә.
Тубыҡланып йөрөүҙе ҡытай медицинаһы бик күп ауырыуҙан дауалау ысулы тип иҫәпләй. Ысынлап та, был ысулдың башҡа физик күнекмәләргә ҡарағанда өҫтөнлөгө күп. Уның бауыр һәм бөйөр ауырыуҙарынан да файҙаһы ҙур. Сөнки тубыҡта эске органдарҙың эшмәкәрлеген көйләүсе нөктәләр урынлашҡан.
Күнекмәгә көнөнә 15 – 20 минут ваҡыт бүлеү ҙә етә. Иҙәнгә йомшаҡ юрған түшәйһең дә, тубыҡтарға ғына таянып, ашыҡмай ғына йөрөйһөң. Тубыҡҡа көс төшкәндә ауыртыу барлыҡҡа килә икән, иң беренсе карауатта йөрөргә мөмкин. Һуңынан аяҡтарҙың мускулдары нығынғас, иҙәнгә лә төшөргә була.
...
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 227
ТӨНЬЯҠ ҮЛӘНДЕ, Урал й. басс. күл. Әбйәлил р‑ны Үләнде а. эргәһендә урынлашҡан. Күл өҫтө майҙаны 3,0 км2, оҙонлоғо 2,2 км, уртаса киңлеге 1,3 км, уртаса тәрәнлеге 1,5 м (макс. — 3,5 м), һыу күләме 4,8 млн м3. Йылайыр свитаһының грауваккаларында һәм карбон габбро‑диабаздарында барлыҡҡа килгән; соҡоро табаҡ һымаҡ. Тымыҡ күл, һыу кимәленә юғары тирбәлеү амплитудаһы хас. Ҡатнаш, башлыса ер өҫтө һыуҙары м‑н туйына. Һыуы тоҙло. Эвтрофлы, үтәләй туңыусан күл. Ярҙары һөҙәк, көнсығыш һәм көнбайышы — ҡалҡыу. Тирә‑яҡ ландшафы һоро урман тупрағындағы ҡайын урманынан һәм ҡара болон тупрағындағы болонло далаларҙан тора. Яр буйын күл ҡамышы, күрән, таръяпраҡ екән, ябай ҡамыш һ.б. ҡаплаған, күлдә ҡымыҙлыҡ, йөҙөүсән һыу үләне, теҙмәяпраҡ һыу үләне һ.б. үҫә. Аҡбаш сыпҡай, көйөлдө, ҡарабаш сарлаҡ, сумғыс өйрәк, һуна өйрәк һ.б. йәшәй. Ҡоролоҡ йылдарында һаҙлана.
Ә.М.Гәрәев
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Үҫмерҙәр армияға һынау үтә
Хәрби хеҙмәткә көҙгө саҡырыу кампанияһы сиктәрендә Призывниктар көнө үтте.
Көҙгө саҡырыу башланды
1 октябрҙән илдә, шул иҫәптән республикала һәм районда Рәсәй Ҡораллы Көстәр сафына хәрби хеҙмәткә саҡырыу кампанияһы старт алды.
Ил эшенең иртәгәһе маҡтаулы
Хәрби комиссариат бинаһында айырыуса хәүеф подразделениеһы ветерандары менән йыйылыш уҙҙы.
Башҡортостандың 100 йыллығына
Конкурсты Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле иғлан иткән.
Яратҡан урынға әйләнәсәк
“Дан” мәҙәниәт һәм ял паркындағы Ғәскәрҙәр аллеяһында тағы бер мемориал барлыҡҡа килде
Юбилейҙы яңы спорт уңыштары менән!
Районда йәш быуынды сәләмәт тормошҡа йәлеп итеү йәһәтенән маҡсатлы эш алып барыла.
Һәйкәлдәр тереләр өсөн
Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар иҫтәлеге күңелдәрҙә мәңге һаҡлана.
Әйләнеп ҡайтырбыҙ әле!
Егеттәр армияға теләк менән бара. Буласаҡ һалдаттар өсөн был - иң мөһиме.
Үрләгеҙ гел тормош үренә!
Индустриаль колледждың кадет корпусы өсөн быйыл иҫтәлекле йыл - егерменсе тапҡыр уҡыусыларҙы оло тормош юлына оҙатты
Мәңгелек хәтер
Йыл һайын 1 июлдә Хәрби хәрәкәттәр ветерандары көнө билдәләнә.
Улар хөрмәткә лайыҡ
Ерек ауылы үҙҙәренең йыл да үткәрелә торған «Таллы тауы» байрамын үткәрҙе.
Ватанға һөйөү төбәктән башлана
Ергән мәктәбе “Ҡояшҡай” лагерының 7-се отрядында ял иткән балаларға ауыл элеваторына экскурсия бик оҡшаны.
Һәр һәйкәлдә янды май шәмдәр...
1941 йылдың 22 июне илебеҙ тарихында иң ҡайғылы даталарҙың береһе булып хәтерҙә ҡалған. 77 йыл элек башланған Бөйөк Ватан һуғышы эҙемтәләре аяныс һәм ҡыҙғаныс.
Иҫән-һау әйләнеп ҡайтығыҙ, уландар!
Хәрби комиссариат бүлегендә ҡыҙыу осор. 1 апрелдән 15 июлгә тиклем армия сафына ҡабул итеү кампанияһы бара. Мәләүез районы һәм ҡалаһы, Федоровка районы хәрби комиссары Рөстәм Ҡантимеров әйтеүенсә, яҙғы саҡырылышта 141 ир-егетте хеҙмәткә оҙатыу ҡаралған.
Алмағастар үҫтергән ағайым
Оло һынауҙарға ла бирешмәгән, һынмаған, бөгөлмәгән быуын ул
Егеттәр армияға әҙерләнә
Бөгөнгө заман шарттарында йәш быуында хәрби хеҙмәткә ҡыҙыҡһыныу уятыу, Тыуған илде һаҡлауға әҙерләү, илһөйәрлек тойғоһо тәрбиәләү бик мөһим. Уҡыу йылы аҙағында йәмле Нөгөш буйындағы “Спартаковсы” лагерында үткән хәрби-ялан йыйыны шул маҡсатта ойошторола.
Хеҙмәттә йәм тапҡан быуын
Иштуған ауыл биләмәһендә Бөйөк Еңеү алдынан “Һуғыш балалары” категорияһына ингән хеҙмәт ветерандарына иҫтәлекле миҙал һәм танытма тапшырыу тантанаһы үтте.
Ғорур халҡымдың йөрәгендә - мәңгелек хәтер
Еңеү көнө - иң оло һәм изге байрам. Ул - халыҡтар ғорурлығы, илһөйәрлек, ҡаһарманлыҡ өлгөһө һәм әсе юғалтыуҙар көнө лә. Рәсәйгә, уның үткәненә нисек кенә бысраҡ тағырға теләмәһендәр, тарихтың һәр бите ҡәҙерле.
Спорт уңыштары - ветерандар хөрмәтенә
Бөйөк Еңеү көнө менән ҡотланылар
Мәләүез район-ара прокуратураһында Бөйөк Еңеүҙең 73 йыллығына арналған тантаналы сара уҙҙы.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Башҡортостан Мәғариф министрлығы 2018 йылда иң яҡшы уҡытыусыларға аҡсалата бүләк биреү конкурсы еңеүселәрен раҫланы. Тейешле бойороҡ ведомство сайтында баҫылып сыҡҡан.
Документта премияны 33 уҡытыусы ала тип яҙылған. Республикала иң яҡшы уҡытыусылар тип башҡорт теле һәм әҙәбиәте, география, биология, математика, башланғыс класс, рус теле һәм әҙәбиәте, татар теле һәм әҙәбиәте, физика, технология, тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү, информатика һәм мәғлүмәти-коммуникация технологиялары, шулай уҡ йәмғиәтте өйрәнеү тарихы, Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте, география, һынлы сәнғәт, иҡтисад, Рәсәй халыҡтарының дини-әҡлаҡи нигеҙҙәре, тарих уҡытыусылары танылған.
«Башинформ» агентлығына Башҡортостан Мәғариф министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, һәр еңеүсе 200 мең һум күләмендә аҡсалата бүләк аласаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 297
ПОЛУЯНОВ Виктор Трофимович (13.11.1913, Царицын ҡ. — 26.10.1979, Өфө), инженер‑технолог. Техник ф. д‑ры (1976), проф. (1963). БАССР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1975). Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. Волгоград механика ин‑тын тамамлағандан һуң (1938) Урал турбомоторҙар з‑дында эшләй, бер үк ваҡытта 1958—63 йй. — Урал политехник ин‑тында (икеһе лә — Свердловск ҡ.). 1963 й. алып ӨАИ‑ла: механика‑технология ф‑ты деканы, 1965—68 йй. — металл ҡырҡыу станоктары һәм автоматлаштырыу саралары каф. мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге машиналар эшләү технологияларына арналған. П. тарафынан производствоны механизациялау һәм автоматлаштырыу проблемалары тикшерелгән, технологик процестарҙы системалы‑структур рәүештә анализлау һәм комплекслы камиллаштырыу ысулдары уйлап табылған, металл ҡырҡыу ҡорамалдарын һ.б. технологик йыһаздарҙы камиллаштырыу ысулдары тәҡдим ителгән. Асыштары дәүләт стандарттарын һәм методик материалдарҙы әҙерләгәндә файҙаланылған, БР‑ҙың, РФ‑тың машиналар эшләү пр‑тиеларында индерелгән. 80‑дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Х е ҙ м.: Технологическая модернизация металлорежущих станков. М.; Свердловск, 1961; Структурные преобразования в технологии механосборочного производства. М., 1973.
С.Г.Селиванов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Өйҙә
- Университеттар
- Мәскәү дәүләт Техник Университеты элемтә һәм информатика
Мәскәү дәүләт Техник Университеты элемтә һәм информатика
Moscow Technical University of Communications and Informatics Details
- Илдә : Рәсәй Федерацияһы
- Ҡала : Мәскәү
- Йәғни : ТУСИ
- Нигеҙләнгән : 1921
- Студенттар (ок.) : 6000
- Онотмағыҙ discuss Moscow Technical University of Communications and Informatics
Күҙәтеү
11 февраль, 2011 Мәскәү дәүләт Техник Университеты элемтә һәм информатика (ТУСИ) тине үҙенең 90 йәшлек юбилейын билдәләп үтте.
Араһында тиҫтә мең уны тамамлаусылар яҡшы бар- ҡайһы бер ғалимдар һәм белгестәр, күренекле дәүләт һәм йәмәғәт эшлеклеләре Россия менән күп кенә Азия илдәре, Africa, Европа һәм латин америкаһы.
Бөгөн ТУСИ-эре уҡыу-ғилми үҙәге һәм яңынан әҙерләү, юғары квалификациялы өлкәһендә белгестәр телекоммуникациялар, информатика, Радиотехника, Иҡтисад һәм идара итеү.
Структураһы университеты ҡоласлай ике төбәк филиалы шәһәрҙәрендә Ростов-на-Дону һәм Түбәнге Новгород, Фәнни-Тикшеренеү Үҙәге, Advanced Telecommunications Training Center, Колледжы телекоммуникациялар, Pre- уҡыу-уҡытыу-подготовительной Үҙәге, Фәнни- Бер нисә Белем биреү яңы методтарын, Фәнни-Техник Китапхана. Һигеҙ өйрәнеү үҙәктәре ойоштороу буйынса россия техник белгестәр төҙөлгән ТУСИ менән берлектә, әйҙәп барыусы бөтә донъя телекоммуникацион компаниялары эшләй. Базаһында ТУСИ, ысынлап та ла, технопарк эшләй формалашҡан тиҫтәләгән ихтилалсылары төрлө компанияларҙың һәм ойошмаларҙың өлкәһендә телекоммуникациялар һәм мәғлүмәти технологиялар булдырылды.
Етәкселәре, юғары уҡыу йорттары өйрәнеү- методик берләшмәһе, мәғариф өлкәһендә телекоммуникациялар, ул тора юғары 80 юғары уҡыу йорттары Россия һәм БДБ илдәре.
Уҡытыусылар составының тураһында ТУСИ 700 кеше. Улар араһында юғары бар 100 профессор артыҡ 400 фәндәр кандидаты һәм доцентов. Уҡытыусылар араһында университеты бар, туп-тулы һәм ағза-корреспонденттары, россия һәм халыҡ-ара академии, лауреаттар Ленин һәм Дәүләт премиялары, Россия Федерацияһы Хөкүмәте премияһы.
About fourteen thousand students of full time and correspondence education, аспиранттар һәм тыңлаусылар төрлө курстар, вузда уҡыу. Уҡыу-уҡытыу буйынса ғәмәлгә ашырыла, заманса уҡыу-уҡытыу системаһы многовековой: бакалавр, инженер, мастер 25 specialties and 8 маршрут. Метод һәм сараларын нигеҙендә уҡытыу өлкәһендә яңы казаныштарҙың телекоммуникациялар һәм мәғлүмәти технологиялар ҡулланыла ТУСИ. Концепцияһы “электрон университеты" мөмкинлек бирә “был electronize” барлыҡ процесстар алыу һайлап, ҡабул итеү бүлмәһе, уҡыу-уҡытыу һәм студенттар тест башҡарыла. Йыл һайын күп 1000 студенттар һәм аспиранттар кафедраһы ҡатнаша, фәнни эш өлкәһендә инновацион мәғлүмәти-коммуникацион технологиялар базаһында ғилми-тикшеренеү үҙәге ТУСИ .
Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек-университет дауам итә инде 70 йыл. Беренсе сит ил студенттары килгән ине уҡырға ТУСИ" 1946. Шул ваҡыттан башлап бер нисә мең оҫталары, bachelors, инженерҙар, тыңлаусылар һәм күп 350 кандидаттар фәндәр 82 донъяның әҙерләнде. Нигеҙендә туранан-тура хеҙмәттәшлек итеү тураһында менән килешеүҙәр 48 институттар һәм 16 компаниялар 46 сит ил башҡарыла. Университет ағзаһы булып тора секторы үҫеше халыҡ-ара союзы электросвязь (МСЭ) ифрат ҙур роль уйнай хеҙмәте МСЭ һәм башҡа халыҡ-ара ойошмалар электросвязь
Мәктәп / Колледж / Бүлектәр / Курс / Факультетын
- Department of “Мәғлүмәти Технологиялар”
- Department of “Radio and Television”
- Faculty “Networks and communication system”
- Иҡтисад һәм менеджмент факультеты
- 1 General Technical Faculty
- 2 General Technical Faculty
- Time and correspondence general technical faculties
- Faculty training and retraining (teachers and professionals)
История
The history of the University began in 1921 when the Moscow Institute of Electrical Engineering and National Communication (MIEENC) was set up.
. 1938 the MIEENC merged with the Engineering and Technology Academy of Communication (ETAC). These two higher educational institutions formed the basis of the Moscow Institute of Communications Engineers (MICE) була ул тип үҙгәртелә. 1946 into the Moscow Institute of Telecommunication Engineers (MITE).
. 1988 three institutes – the MITE, the All-Union Institute for Correspondence in Electrical Engineering and the All-Union Institute for Administrative Staff Retraining formed the basis of the Moscow Institute of Communications (MIC).
By the decree of the Russian Federation Government in 1992 the MIC was transformed into the Moscow Technical University of Communications and Informatics (ТУСИ).
Һеҙ телһеҙме discuss Moscow Technical University of Communications and Informatics ? Теләсә ниндәй һорау, комментарийҙар йәки аңлатмалар
Поделите был файҙалы мәғлүмәт менән дустар
Moscow Technical University of Communications and Informatics reviews
Join to discuss of Moscow Technical University of Communications and Informatics.
РӘХИМ ИТЕГЕҘ, ИҒТИБАР ИТЕГЕҘ: Журнал EducationBro бирә һеҙгә мөмкинлеге прочитать тураһында мәғлүмәт, вуздарҙа 96 теле, әммә беҙ һорайбыҙ, ҡәҙер-хөрмәт итергә, бөтә ихтилалсылары фикерләр һәм үткәреү инглиз телендә.


text:
Башҡортостан йөҙөүсеһе Полина Егорова Рәсәй чемпионатында дүртенсе урын алды
Башҡортостан йөҙөүсеһе Полина Егорова Рәсәй чемпионатында дүртенсе урын алды Фото: Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 20 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Ҡазанда йөҙөү буйынса Рәсәй чемпионатында Башҡортостан исеменән 15 спортсы сығыш яһай. Был ярыштар йөҙөүселәргә 13-17 декабрҙә Копенгагенда ҡыҫҡа һыуҙа йөҙөү буйынса Европа чемпионатында ҡатнашыуға квалификация үтергә мөмкинлек бирә.
Башҡортостан йөҙөүсеһе Полина Егорова арҡала 100 метрлыҡ арауыҡта Санкт-Петербург һәм Свердловск өлкәһе спортсыларынан ҡалышып, дүртенсе урын яуланы.
«4х50 метрлыҡ ҡатнаш эстафетала Башҡортостан йыйылмаһы — Полина Егорова, Никита Демихов, Ангелина Пряникова һәм Дмитрий Кустиков — етенсе урын алды. Мәскәү, Новосибирск өлкәһе, Татарстан, Белгород һәм Түбәнге Новгород өлкәләре спортсылары етеҙерәк булып сыҡты», — тип хәбәр иттеләр республика Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Хеҙмәтенә күрә - хөрмәте
25 апреля 2017 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
Муниципаль район Советының Маҡтау грамоталарына лайыҡ булдылар:
Көнүҙәк мәсьәләләр ҡаралды
25 апреля 2017 йыл | Урындағы үҙидара
24 апрелдә район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров уҙғарған кәңәшмәлә көнүҙәк мәсьәләләр ҡаралды.
Халыҡ театры - Табында
21 апреля 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Урындағы ҡоролтай саҡырыуы буйынса Ғафури халыҡ театры артистары Табын ауылында Салауат Әбүзәровтың «Йәшлеккә ҡайтыу» исемле лирик комедияһы менән сығыш яһаны. Тиҫтә йылдар клуб сәхнәһендә үҙ телендә сығыш яһаған сәхнә оҫталарын күрмәгән, милли сәнғәткә һыуһаған мосолман ҡәрҙәштәребеҙ тамашаға теләп йыйылды. Йылы ҡаршылауға артистарыбыҙҙың да күңеле күтәрелеп киткән кеүек булды.
Сәхнәлә - тормош үҙе
21 апреля 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Районыбыҙҙың халыҡ театрҙары быйыл да тамашасыларҙы яңы спектаклдәр менән һөйөндөрҙө.
Бөрйән ҡорто ҡотҡарырмы?
21 апреля 2017 йыл | Яңылыҡтар, Йәмғиәт
Һуңғы 15-20 йылда көньяҡ төргә ҡараған ҡорттарҙың контролһеҙ күпләп индерелеүе беҙҙең ҡорттарҙың ҡиммәтле үҙенсәлекле сифаттарын юғалтыуға булышлыҡ итте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 239
САФ АҒАЛТЫН, п л а т и н а, саф элементтар класы минералы, Pt. Составында тимер, баҡыр, никель, иридий, родий, рутений, палладий, осмий, алтын һ.б. ҡушылмалар бар. Төрҙәре: поликсен, ферроплатина, иридийлы ағалтын, палладийлы ағалтын һ.б. Куб сингонияһында кристаллана, бөртөктәр, тәңкәләр, конкрециялар, самородоктар барлыҡҡа килтерә. Төҫө һәм һыҙығы һорғолт аҡ, металл кеүек ялтыр. Ҡатылығы 4, тығыҙлығы 21500 кг/м3. Һығылмалы, еңел сүкелеүсән. С.а. — магматик ятҡылыҡтар компоненты, оливин, пироксен, хромит, магнетит м‑н берлектә һелтеле һәм ультраһелтеле ер аҫтынан сыҡҡан тау тоҡомдарында, ликвация ятҡылыҡтарының сульфидлы баҡыр‑никель мәғдәндәрендә, баҡырлы ҡомташтарында, һибелмә ятҡылыҡтарҙа осрай. БР‑ҙа С.а. Баймаҡ (Һунарүҙәк, Солтан, Ғәҙелша), Учалы (Зинин, Шерәмбай һ.б.) һәм Әүжән‑Белорет (Ҡоро Ҡуршалы) мәғдән райондарында осмий, иридий, палладий м‑н бергә һибелмә алтын ятҡылыҡтарынан табыла. Ағалтын һәм ағалтын төркөмө металдары Һунарүҙәк сульфидлы никель мәғдәндәре ятҡылығында, Белорет р‑нында машаҡ свитаһы конгломераттарында һәм диабаз интрузияларында, һоро күмер ятҡылыҡтарында бар.
И.А.Хәйретдинов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 416
КАДМИЙ (Cadmium), Cd, Д.И.Менделеев периодик системаһының II төркөм химик элементы. Көмөштәй аҡ төҫтәге йомшаҡ, сүкелеүсән, һуҙылыусан металл; tиреү 321,1°С, tҡайнау 766,5°С, тығыҙлығы 8650 г/см3. К — юғары кимәлдә үткәргес, диамагнит. Дымлы һауала һаҡлаусы оксид плёнкаһы м‑н ҡаплана, бүлмә т‑раһында органик булмаған к‑талар, галогендар м‑н тәьҫир итешә. К. парҙары һәм уның берләшмәләре ағыулы, тамаҡты ҡороштора, ҡоҫтора, нервы системаһын фалижлай (ПДК 0,1 мг/л). Башҡ‑нда К. баҡыр колчеданы ятҡылыҡтары мәғдәндәрендә бар (0,01%‑ҡа, һирәгерәк 0,1%‑ҡа тиклем), ш. уҡ республиканың көньяҡ-көнсығыш баҡыр-кобальт ятҡылыҡтары мәғдәндәрендә, баҡырлы ҡомташтарҙа табылған. К. башлыса эйәрсән продукттарҙы көкөрт к‑таһы эретмәһе йәки ҡулланылыштан үткән цинк электролиты м‑н һелтеһеҙләндергәндән һуң, цинк туҙаны м‑н ултыртып йәки электролизлап айырған саҡта, цинк концентраттары составында алалар. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының байыҡтырыу ф‑каһы ҡалдыҡ һаҡлағыстарында 1396 т (2007), Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комбинатында — 2696, Бүребай тау‑байыҡтырыу комбинатында — 26 т К. йыйылған (ҡара: Техноген ятҡылыҡтар). “Унипромедь” ААЙ (Екатеринбург ҡ.) тарафынан “Уралзолоторазведка” (Өфө) Урал комплекслы геологоразведка экспедицияһы м‑н берлектә буш тау тоҡомдары өйөмдәренән һәм мәғдәнде байыҡтырыу ҡалдыҡтарынан К. айырып алыуҙың комбинирланған ысулдары тикшерелә: биоокислау һәм электроимпульслы технология м‑н (Учалы тау‑байыҡтырыу комбинаты) йәки биоокислау һәм флотация ярҙамында яңынан таҙартыу (Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комб‑ты). 2006 й. “Маггеоэксперт” ЯАЙ (Магнитогорск ҡ.) тарафынан Мәскәү ҡорос һәм иретмәләр ин‑ты м‑н берлектә ғилми‑тикшеренеү эштәре башҡарыла һәм кондицияһыҙ мәғдәндәр һәм байыҡтырыу ҡалдыҡтарын (Учалы тау-байыҡтырыу комб‑ты, Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комб‑ты, Бүребай тау-байыҡтырыу комб‑ты) сәнәғәт күләмендә файҙаланғанда К. (башҡа ҡиммәтле компоненттар м‑н бергә) һелтеһеҙләндереүҙең продуктив эретмәләренә айырып алыу, һуңынан ион алмаштырыусы ыҫмалаларҙа концентрирлауҙың маҡсатҡа ярашлылығы нигеҙләнә.
В.Н.Майстренко, А.В.Чадненко
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Рәжәб
Рәжәб — (ғәр. رجب) -һижри иҫәп менән йылдың етенсе айы. 5 рәжәб — рәғәиб кисәһе. 26 рәжәб — миғраж кисе. Рәжәб айы мосолмандарҙа кесе хаж - Үмрә айы булып та һанала. Ғәрәптәр элек-электән был айҙы ураҙалар тотоп, ҡорбандар салып үткәрә торған булғандар. Төрлө һуғыштарға һәм яу сабыуҙарға сик ҡуйылған. Ғөләмәләр Рәжәб айы - сәсеү айы тип һанай. Шағбан иһә шул сәскәнгә һыу һибеү, тәрбиәләү айы.Рамаҙан айы шул ғәмәлдәр өсөн рәхмәттәр алыу айы. Йәғни был өс ай үҙ-ара бик тығыҙ бәйле.
Был ай — "һаңрау" ай. Бәндәләрҙең гонаһтары хаҡында Аллаһы Тәғәлә ишетеп бармай, рәхмәт-бәрәкәттәре яуып тора.
Был айҙа Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмдең ата-әсәһе никахҡа инә, ошо уҡ айҙа Пәйғәмбәр с.ғ.с миғражға аша.
Рәғәиб кисәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был төндә Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмдең атаһы менән әсәһе ҡушылған төн.
Рәғәиб - ғәрәп теленән нимәлер теләү тип тәржемә ителә. Берлектә - рәғиб. Рәжәб айының беренсе йома төнө. Аллаһ был төндә үҙенең ҡолдарына күп рәхмәттәрен бирә. Намаҙ, ураҙа, саҙаҡа биреү - сауаплы ғәмәлдәр. Был төндө ғибәҙәттәр менән үткәреү хәйерле.
Хәҙистәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Йыл ун ике айҙан тора, уларҙың дүртәүһе - харам айҙар. Өсәүһе бер-бер артлы килә: Зөлҡәғиҙә, Зөлхизә һәм Мөхәррәм, шулай уҡ Йөмәҙиә һәм Шағбан айҙарынан һуң килә торған Рәжәб айы»[1].
- «Ҡайһы саҡ Рәсүлуллаһ бик оҙаҡ ураҙа тота ине, хатта ки Ул әллә ураҙаһын туҡтатмаймы икән тип уйлап китә инек. Ҡайһы саҡ Ул бик оҙаҡ ураҙа тотмай йөрөнө, хатта ул бөтөнләй ураҙа тотмай ти башлай инек. Шулай уҡ уның Рәжәб айындағынан күберәк ураҙа тотҡанын күрмәнем »[2].
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Изге доғалар менән үткәрегеҙ![1]
- Али-заде, А. А. Рәжәб (архив ) // Исламский энциклопедический словарь — М.: Ансар, 2007.


text:
Башҡортостанда 600 мең һумға туристик маршруттар картаһын әҙерләйҙәр
Башҡортостанда 600 мең һумға туристик маршруттар картаһын әҙерләйҙәр Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Туристар өсөн Өфө һәм Башҡортостан картаһын сығарырға әҙерләйҙәр.
Дәүләт һатып алыуҙары сайтында баҫылған документтарға ярашлы, проект ике: рус һәм инглиз телдәрендә башҡарылырға тейеш. Республика ҡаҙнаһынан ошо маҡсатҡа 600 мең һум бүленә.
Аукцион еңеүсеһе Өфө ҡалаһының һәм Башҡортостан Республикаһының ике яҡлы стилләштерелгән туристик картаһы дизайн-макетының өс вариантын әҙерләргә, уның ике яғында ла туристар өсөн объекттар, маршруттар күрһәтелергә тейеш.
Әҙерләүҙән тыш, юридик йәки физик берәмек 7500 комплект Өфө һәм Башҡортостан картаһын таратырға бурыслы.
2018 йылда Башҡортостандың Terra Bashkiria тигән брендын булдырҙылар. Уның нисек барлыҡҡа килгәнен «Башинформ» агентлығының махсус проектында уҡығыҙ.
http://www.bashinform.ru/news/1214013-v-bashkirii-za-600-tys-rubley-razrabotayut-kartu-turisticheskikh-marshrutov/


text:
Тормош дауылдары алдында сәйер скачать
Агросәнәғәт комплексы тормошонда алдында сәйер буря:
- Тормош-эпизодтары шул тиклем сәйер шторм 4
- Тормош-дауыл алдында сәйер хушлашты дана
- Тормош эпизоды алдында сәйер буря
- Тормош-эпизодтары шул тиклем сәйер шторм 3
- Баҫма сәйер тормошҡа дауыл алдынан бүләк
- Сәйер эпизодлы тормош дауыл алдынан бонусный
- Тормош тамамланыу алдында сәйер буря
- Тормош-эпизодтары шул тиклем сәйер шторм 1
Тормош-ғәжәп дана: Дауыл алдынан apk бушлай скачать:
Бөтә .Файл Apk беҙҙең сайтта табырға була һәм үҙенсәлекле немодифицированный.
Скачать файлдар android башҡа файҙалы уйын :
- Скачать DigimonLinks
- Реддит apk бушлай скачать
- Скачать MHST мажаралары башлана APK
- Apk бушлай скачать Видео
- Скачать АГРОСӘНӘҒӘТ киңлегендә параллель һыҙыҡтарҙың Lite
- Тормош-скачать дана ғәжәп apk
- Скачать тиҙлек сикләү APK ихтыяж булмаған.
Киләһе Версияһы:


text:
- Подробности
- Просмотров: 481
ИНДИКАТОР (лат. indicator — күрһәткес), объекттың әлеге мәлдәге торошо йәки процесс барышы т‑дағы мәғлүмәтте уңайлы формала алыу һәм тапшырыу сараһы. Тормошҡа ашырыу ысулына ҡарап маркерлы (объектты табыуҙы һәм күҙәтеүҙе еңел- ләштереүсе ҡулайламалар), химик (химик реакция йәки физик процесс барышына ҡарап төҫөн үҙгәртеүсе матдәләр), биол. (объекттарҙың торошо тышҡы мөхиткә бәйләнгән), приборлы (объекттың рөхсәт ителгән сиктәрҙә булыуы т‑да сифатлы мәғлүмәт алыу өсөн үлсәү приборҙары) һ.б. И. айырыла; сигнал йоғонто яһаған рецепторҙарға ярашлы — визуаль, акустик һ.б.; прибор күрһәтеүҙәренә ҡарап аналоглы һәм цифрлы И. бүленә. И. авария булыу ихтималлығы, ашығыс мәғлүмәт алыныу т‑да хәбәр итә, ҡарар ҡабул итеүҙе тиҙләтеүгә булышлыҡ итә һәм төп бәйләнеш сараларының береһе булып тора. Фәндең, техниканың төрлө өлкәләрендә һәм көнкүрештә ҡулланыла. Башҡортостанда ИПТЭР‑ҙа 1993 й. “Электра” ҒПБ м‑н берлектә коррозия тиҙлеге И. “Моникор‑1” һәм эшсе мөхиттәрҙең агрессивлығын контролдә тотоу һәм ингибиторҙарҙың лаб. һәм промысла шарттарында (−40°С т‑раға тиклем) эшләй алыу һәләтлеген тикшереү өсөн “Моникор‑2” уйлап табыла һәм 1994 й. башлап сығарыла. “Моникор‑2” И. мәғлүмәт туплағысы (табл. һәм график рәүешендә күрһәтелә), компьютерға тоташтырыу порты, мәғлүмәтте үҙ аллы үлсәү һәм иҫләү өсөн электрон коммутаторы, сигналды пр‑тиеның дөйөм телеметрия системаһына индереү өсөн ток сигналын тоташтырыу системаһы бар. 2003 й. ӨПЭБ‑ла электр сынйырында токтың булыуын контактһыҙ тикшереү өсөн ИТ‑2Н, сәнәғәт автоматикаһы системаһында алмаш ток селтәрен файҙаланған энергия ҡулланыусыларҙың тоташтырылған булыуын күҙәтеү өсөн ИТ2‑Н ток И. уйлап табыла һәм 2004 й. башлап сығарыу үҙләштерелә; И. эшләп тороусы ҡорамалдар селтәренә тоташтырыу мөмкинлеге ҡаралған. 1979 й. ӨАПБ‑ла, карбюраторлы эске яныулы двигателдәрҙә файҙаланылған газдың ағыулылығын һәм яғыулыҡ тотоноуҙы кәметеү, двигателдең ышаныслылығын һәм эшләү ресурсын арттырыу маҡсатында, уларҙа ҡулланылған эшсе яғыулыҡ ҡатышмаһының оптималь составын һайлап алыу өсөн, ҡатышма сифаты И. етештерелә башлай.
В.С.Фетисов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 580
БАШЛАНҒЫС БЕЛЕМ, дөйөм белемдең тәүге баҫҡысы, маҡсаты — уҡыусылар тарафынан танып белеү һәләттәрен һәм соц. аралашыуҙы үҫтереүҙе тәьмин иткән дөйөм белемдең башланғыс белемен үҙләштереү, ш. уҡ уҡыу эшмәкәрлегенең төп күнекмәләрен формалаштырыу. РФ-та балаларҙы башланғыс уҡытыу 7 (6) йәштән башлана, уҡыу курсы — 4 йыл.
Башҡортостанда Б.б. нығыныуы мәсеттәр эргәһендә дини мәктәптәрҙең таралыуы м‑н бәйле. 18 б. 20-се йй. алып урыҫ телле уҡыу йорттары асыла башлай (Өфөлә тел өйрәнеү, цифир мәктәптәре, Ырымбур ҡ. “татар уҡыусылары” мәктәбе). 19 б. 2‑се ярт. Өфө губернаһында һәм Ырымбур губернаһында ведомствоһына, финанслау сығанағына, уҡыу курстары һәм программаларына ҡарап айырылған башланғыс мәктәптәрҙең 20-нән ашыу төрө була (земство мәктәптәре, министрлыҡ мәктәптәре, тау үҙидаралығы мәктәптәре, ш. уҡ йәкшәмбе мәктәптәре, миссионер мәктәптәре, туғандаш, башҡа милләттәр өсөн мәктәптәр, казак мәктәптәре, кантон мәктәптәре, мәҙрәсә эргәһендә урыҫ кластары һ.б.). 1880‑се йй. уртаһынан сиркәү‑мәхәллә мәктәптәре һәм грамота мәктәптәре үҫешә. Б.б. беренсе баҫҡысы булып 3 йыллыҡ уҡыу курсы м‑н 1 класлы башланғыс мәктәптәр тора, икенсе баҫҡысы — Халыҡ мәғарифы министрлығының 2 класлы “өлгөлө” училищелары, 4—5 йыллыҡ уҡытыу курсы м‑н 2 класлы сиркәү- мәхәллә һәм ҡала мәхәллә мәктәптәренең бер өлөшө, юғары баҫҡыс — ҡала училищелары һәм өйәҙ училищелары. Мәктәп йәшендәге балаларҙы башланғыс белемгә йәлеп итеү 1915 й. 35%‑тан артмаған (башҡорттар араһында 30%). 1911 й. башланғыс мәктәп уҡытыусыларының 30%‑ы дөйөм урта йәки махсус белемле булған. 1917 й. Өфө губ. 2009 башланғыс мәктәптең 1339-ы земствоға, 221-е Халыҡ мәғарифы министрлығына, 370-е дини ведомствоға, 79-ы башҡа ведомстволарға ҡараған. 1917 й. бөтә башланғыс мәктәптәр дәүләткә күсә. “РСФСР берҙәм хеҙмәт мәктәбе тураһында положение” (1918) б‑са башланғыс мәктәптең төп төрө булып 8—13 йәшлек балалар өсөн 5 йыллыҡ (1923 й. алып 4 йыллыҡ) уҡыу курсы м‑н 1-се баҫҡыс мәктәптәре тора (ҡара: Дөйөм белем биреү мәктәптәре). 1920 й. Бәләкәй Башҡортостанда 1-се баҫҡыслы 1858 мәктәп (123 мең уҡыусы) эшләй. 1930 й. БАССР-ҙа 1-се баҫҡыс мәктәптәрендә 38,5% башҡорт, 44,2% татар, 55,2% урыҫ уҡый. 30‑сы йй. башына дөйөм мәжбүри башланғыс белем индереү м‑н уҡыуға балаларҙың 99,2%‑ы (362 меңдән ашыу бала) йәлеп ителә. Мәктәп белеме структураһы яйға һалынғас (1934), башланғыс мәктәп берҙәм дөйөм белем мәктәбенең бер өлөшөнә әйләнә. 50‑се йй. аҙағында Б.б. программалары СССР Пед. фәндәре акад. етәкселегендә эшкәртелә һәм тулыландырыла. Башланғыс мәктәп уҡытыусыларының әҙерлегенә һиҙелерлек иғтибар бүленә: 30‑сы йй. уртаһында 15 пед. техникум (педагогия училищеларына үҙгәртелә) эшләй; 1975 й. башланғыс класс уҡытыусыларының 69%‑ы юғары белемле була. 70-се йй. алып уҡыу курсы ҡыҫҡара (3 йыл); В.В.Давыдов һәм Д.Б.Эльконин, Л.В.Занков, С.Н.Лысенкова һ.б. инновацион белем системаһы тарала, традицион уҡыу программалары һәм дәреслектәре м‑н бер рәттән альтернатив һ.б. төрҙәре барлыҡҡа килә. БР-ҙа башланғыс учреждениелары уҡыусылары һаны: 1995 й. — 21380, 2009 — 9095. 21 б. башынан респ. Б.б. камиллаштырыу б‑са эш алып барыла, туған телдә уҡыу, башҡ. булмаған милләттәргә башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнеү һ.б. өсөн мөмкинлектәр булдырыла.
Респ. Б.б. үҫеше тарихына Р.З.Алмаев, Ә.Ә.Йәнекәев, Ф.Х.Мостафина, М.Н.Фәрхшатов, С.Р.Әлибаев һ.б. хеҙмәттәре арналған. БР-ҙа Б.б. пед. һәм методика өлкәһендәге тикшеренеүҙәр, башланғыс мәктәп өсөн кадрҙар әҙерләү БДПУ‑ның Педагогика ин‑тында, Сибай институтында, Бөрө социаль‑педагогия академияһында, Стәрлетамаҡ педагогия академияһында, Көнсығыш иҡт.‑юридик гуманитар акад., пед. урта махсус уҡыу йорттарында алып барыла.
Әҙәб.: Развитие школьного образования Республики Башкортостан в ХХ веке. Уфа, 2001; Мухамедьянова Г.М. Модернизация школьного и начального профессионального образования на рубеже веков на примере системы образования Республики Башкортостан. Уфа, 2005; Алмаев Р.З. Школьное образование в Башкирской АССР: история, достижения, традиции. Уфа, 2008.
Р.З.Алмаев
Тәрж. Т.С.Дәүләтбирҙина


text:
Йәйғор күбәләк
Йәйғор күбәләк (Catocala fraxini) — шайтан күбәләктәре ғаиләһенә ҡараған бөжәк.
Евразияның киң япраҡлы урмандар зонаһында таралған. Ҡанаттарының ҡоласы 8—8,5 см, алғы ҡанаттары зәңгәрһыу һоро төҫтә, ҡуйы һоро, ҡара тулҡынлы һыҙатлы, артҡылары — ҡара, киң зәңгәр таҫмалы һәм аҡ сәсәкле. Инә күбәләк ағас ҡабығы ярығына һәм ботағына йомро йомортҡалар һала. Ҡарышлауығының оҙонлоғо 9 см яҡын, ҡуйы төклө, һоро. Ағас япрағы араһында йоҡа ҡурсаҡ көбөндә ҡурсаҡлана. Ҡурсағы эре, оҙонлоғо 5—6 см, ҡуйы көрән. Күбәләктең осоп сығыу ваҡыты июль—сентябрҙә. Башҡортостан Республикаһы шарттарында йылына 1 быуын үҫә. Йомортҡаһы ҡышлай. Эңерҙә һәм төндә әүҙем. Ағас һуты м‑н, ҡарышлауығы — тирәк, ҡорос ағас һ.б. япрағы м‑н туҡлана. Аҙ һанлы төр, Башҡортостан Республикаһының урман һәм урман дала зонаһы урмандарында осрай.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Жизнь животных по А. Э. Брему. Т.2: Членистоногие. — М.: Учпедгиз РСФСР, 1941.
- Ламперт К. Атлас бабочек и гусениц. — Мн.: Харвест, 2003.
- Райххолф-Рим Х. Бабочки. — М.: Астрель, 2002.
- Алексеев В. Г., Бабенко В. Г. Атлас бабочек. — М.: Росмэн-Пресс, 2005.


text:
- Подробности
- Просмотров: 481
ҒӘЙФУЛЛИН Миңләхмәт Зиннәт улы [28.8.1914, Өфө губ. Стәрлетамаҡ өйәҙе Бүреҡаҙған а. (БР‑ҙың Стәрлетамаҡ р‑ны) — 19.4.2002, Ишембай ҡ.], Соц. Хеҙмәт Геройы (1959). 1933—69 йй. “Ишимбайнефть” нефть промыслаһы идаралығында быраулаусы, быраулау мастеры булып эшләй. Ишембай нефть ятҡылығын, Кинйәбулат нефть ятҡылығын, Введеновка, Грачёвка, Тирәкле нефть ятҡылыҡтарын үҙләштереүҙә ҡатнаша. Башҡортостанда тәүгеләрҙән булып бәләкәй диаметрлы скважиналар быраулауҙы, турбина м‑н быраулауҙы үҙләштерә; скважиналарҙы юғары тиҙлектә эшләтеү инициаторы. Ленин (1959), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1952, 1961) орд. м‑н бүләкләнгән.
Н.М.Ризуанов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Республикала йорттарҙа капиталь ремонт өсөн түләүҙәр 91,5 проценттан артҡан
ӨФӨ, 2017 йыл, 1 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Туғыҙ ай йомғаҡтары буйынса капиталь ремонт өсөн түләүҙәр йыйыу 91,5 проценттан уҙған. Шул уҡ ваҡытта, сентябрҙә был күрһәткес 95 процентҡа етте.
2016 йылдың ғинуар-сентябрь айҙарында был күрһәткес 86,9 процентҡа тиң ине.
Төбәк операторы, күп фатирлы йорт вәкилдәре һәм муниципалитеттарҙың уртаҡ эше һөҙөмтәһендә ошондай уңышҡа өлгәшеп булды. Белгестәр фекеренсә, түләүҙәрҙе йыйыу буйынса юғары күрһәткес кешеләр яғынан капиталь ремонт программаһына ышаныстың артыуын дәлилләй. Улар Фонд эшенең һөҙөмтәләрен һәм башҡарылған эштәрҙең сифатының артыуын күрә алды.
Башҡортостан Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, 2014 йылдан – Башҡортостанда күп фатирлы йорттарҙа дөйөм милекте капиталь ремонтлау республика программаһын тормошҡа ашыра башлауҙан алып бер-ике эш төрө буйынса дүрт меңләп йорт төҙөкләндерелгән. Был программаға ингән бөтә йорттарҙың яҡынса дүртенсе өлөшө.
Әлеге ваҡытта 2017 йылға ремонтлау күҙалланған 1202 күп фатирлы йорттан 756-һында эштәр тамамланған. Йыл аҙағына дөйөм алғанда 165 меңдән ашыу кеше йәшәү шарттарын яҡшыртасаҡ.


text:
30 июнь
30 июнь — григориан стиле буйынса йылдың 181-се (кәбисә йылында 182-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 184 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Халыҡ-ара
Милли
- Беларусь — Иҡтисадсылар көнө.
- Гватемала — Ҡораллы көстәр көнө.
- Конго ДР — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
- Судан — Революция көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Байғусҡаров Зариф Закир улы (30.06.1967), юрист, дәүләт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһы Дәүләт думаһы депутаты. Федераль суд приставтары хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. Сығышы менән Күгәрсен районы Ҡаҙир ауылынан.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 433
КРАСНОКАМА МАРИ ПЕДАГОГИЯ УЧИЛИЩЕҺЫ, 1920 й. Бөрө уҡытыусылар семинарияһын (ҡара: Бөрө башҡа милләттәр өсөн уҡытыусылар мәктәбе) үҙгәртеп ҡорғандан һуң, 1921 й. мари пед. техникумы булараҡ нигеҙләнә. 1924 й. Бөрө татар‑башҡ. пед. техникумы (ҡара: Бөрө татар педагогия училищеһы) м‑н берләшә, 1930 й. яңынан айырыла. 1934 й. Краснокама р‑ны Николо‑Берёзовка а. күсерелгәндән һуң өлкә мари пед. техникумы, 1938 й. башлап К.м.п.у. Уҡытыу мари, татар һәм удмурт бүлексәләрендә көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу (1938 й. алып) бүлектәрендә башланғыс кластар уҡытыусыһы һөнәре б‑са алып барылған. Китапханаһы, дөйөм ятағы, тиры, ярҙамсы хужалығы, уҡытыу‑тәж. участкаһы булған. Училище эргәһендә уҡытыусыларҙың белемен камиллаштырыу курстары эшләгән. 2 мең самаһы белгес әҙерләнгән, улар араһында И.И.Иҫәкәев, Н.И. Иҫәнбаев, П.И.Сюткин. 1956 й. ябыла.
Әҙәб.: Исеметов С.И. Незабываемый марпедтехникум. Николо‑Берёзовка, 2006.
Д.С.Нурғәлиев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Страница 6
Һарымһаҡтың иҫ киткес шифаһы
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 22-06-2018, 07:00
Һарымһаҡтың бүлкәтен иҙеп, өҫтөнә ҡайнатып һыуытылған бер стакан һыу ҡойоп, өс тәүлеккә ҡараңғы урынға ҡуйырға. Һарымһаҡтың үҙебеҙҙә үҫтерелгәне генә ярай, ситтән килтерелгәне бармай. Һуңынан марля аша һөҙөп алып, һыуытҡысҡа ҡуйырға, ә ҡуйыһын ташларға мөмкин. Көнөнә 8 – 10 тамсы төнәтмәгә бер балғалаҡ һалҡын һыу ҡушып, көнөнә өс тапҡыр эсергә.
Һарымһаҡ төнәтмәһенең атеросклероздан, йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарынан, инфаркттан, организмды май ҡатламдарынан арындырыуҙа, матдәләр алмашыныуын яҡшыртыуҙа, күреү һәләтен тергеҙеүҙә, организмды йәшәртеүҙә файҙаһы ҙур.
Дауаланыу курсын биш йылдан һуң ҡабатларға мөмкин. Ашҡаҙан, бөйән сей яраһы, гастрит менән сирләүселәргә уны эсергә ярамай.
...
Һырғанаҡ япрағын йыйығыҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 20-06-2018, 07:30
Гипертониянан, эсәк ауырыуҙарынан, гиповитаминоздан, һалҡын тейгәндә кипкән япраҡтарҙы сәй урынына бешереп эсергә мөмкин. Ә йәшел япраҡтарын петрушка һәм укроп урынына ҡулланырға була.
Һырғанаҡ япрағы төнәтмәһенең быуындар һыҙлауынан да шифаһы бар. Бер ҡалаҡ ваҡланған япраҡҡа бер стакан һыу ҡойоп, 10 минут ҡайнатырға. Ошо төнәтмәне көнөнә ике тапҡыр яртышар стакан эсергә.
Гиповитаминоздан 5 г кипкән япраҡҡа бер стакан ҡайнар һыу ҡойоп, сәй әҙерләп эсәләр.
Ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙарынан һырғанаҡтың ботаҡтарынан һәм япраҡтарынан төнәтмә әҙерләнә.
Тире ауырыуҙарынан япраҡтары һәм ботаҡтарынан әҙерләнгән ванна файҙалы. Был ағастың емешендә һәм япраҡтарында ҡан тамырҙарында тромбтар барлыҡҡа килеүенә тотҡарлыҡ яһаусы кумариндар бар.
Һалҡын тейгәндә һырғанаҡ япрағына һары мәтрүшкә, ромашка ҡушып, сәй әҙерләп эсергә мөмкин.
Һырғанаҡ япрағынан әҙерләнгән сәй стоматит менән периодонтитты дауалағанда ла ҡулланыла.
Шәкәр диабеты, анемия, ашҡаҙан сей яраһынан, бауыр ауырыуҙарынан, һалҡын тейеүҙән, атеросклероздан һәм гипертониянан һырғанаҡ япрағы төнәтмәһе ярҙам итә.
Уның япрағын холестерин юғары булғанда һәм һимереүҙән дә тәҡдим итәләр....
Үкенестәрҙән арыныу өсөн үҙегеҙҙе кисерегеҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 19-06-2018, 06:30
“Ирем менән матур итеп йәшәүебеҙгә 17 йыл. Ике ҡыҙыбыҙ бар, мәктәп уҡыусылары. Ирем ғүмер буйы вахта менән эшләй. Тырыш ул. Бөтә нәмәбеҙ ҙә бар. Икебеҙгә ике машина хатта. Ул 3 – 6 айлап алыҫта йөрөй, ныҡ һағынам үҙен. Юҡһынам. Яңыраҡ бер ир менән аралашып киттек. Бер йылмайыуҙан, күҙ ҡарашынан, ымдан ғына башланған бәйләнеш... Ул бик ныҡ ғаиләһен ҡәҙерләй, ярата, ҡатынын хөрмәтләй. Эше ауыр һәм яуаплы. Үҙе би-ии-иик матур, аҡыллы. Миңә шул тиклем күп комплименттар, йән йылытырлыҡ һүҙҙәр әйтте – иремдән ғүмер буйы ишетмәгәнде ишеттем. Осрашып, ҡосаҡлашып, уны еҫкәп ултырыуы үҙе бер бәхет ине! Ирендәренең тәмен мәңге онотмам шикелле... Һөйөүемде теге иргә белдергәйнем, ул ҡырҡа киҫте: мин һиңә бер ни ҙә бирә алмайым, бер ҡасан да ғаиләмдән китмәйем, тип. Шаҡ ҡаттым. Ә тәүҙә бит, яратам, һөйәм, ти ине... Уның был һүҙҙәре мине айнытып ебәрҙе, ахыры. Матур һүҙҙәр һөйләп, мине албырғатып алып йөрөгәнме ул? Оялам. Иремдең күҙенә нисек ҡарарға? Ҡурҡам. Берәйһе күреп-белеп ҡалһа, ирем бер ҡасан да ғәфү итмәйәсәк. Һәм ғәрләнәм: шул кешегә ышанып, илереп, донъямды түңкәреп сығып китергә әҙер инем бит мин! Нисек кенә әсе үкенестән арынырға икән... Уйлап башым ҡатты...
Әҙилә”.
...
Сәстең ағарыуын нисек туҡтатырға?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 18-06-2018, 07:00
Бик ябай һәм һөҙөмтәле ысул бар. Уны әҙерләү өсөн бер ҡалаҡ бал, бер ҡалаҡ кастор майы, бер ҡалаҡ коньяк, бер йомортҡа һарыһы етә. Шуларҙы бергә ҡушып бутарға һәм сәс тамырына һеңдергәнсе һөртөргә. Башҡа пленка, өҫтөнән йылы шәл ҡаплап, 2 – 3 сәғәт тоторға. Һуңынан шампунь менән йыуып төшөрөргә. Был процедураны аҙнаһына ике тапҡыр ҡабатларға мөмкин....
Стрестан ҡотолоу өсөн күберәк йәшел һуған, укроп ашағыҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 16-06-2018, 08:00
йәки Ниндәй аҙыҡтар кәйефте күтәрә?
Боронғо Ҡытайҙың аҡыл эйәләре, артыҡ ныҡ ҡыуаныуҙан һәм асыуланыуҙан һаҡлан, тип иҫкәрткән. Һуңыраҡ “стресс” тигән төшөнсә барлыҡҡа килгәс, был аҡыллы кәңәш фәнни яҡтан да раҫланған. Психотерапевтар стрестан һаҡланыуҙың төрлө ысулын тәҡдим итә, ә диетологтар иһә уға ҡаршы торорға ярҙам итеүсе аҙыҡ-түлек менән туҡланырға кәңәш итә.
Билдәле физиолог Ганс Селье әйтеүенсә, һәр стресс – ул организмдың көслө ҡуҙғытыусы факторҙарға ҡарата реакцияһы. Ундай факторҙар тормошобоҙҙа бик күп. Еңелсә стресты организм күтәрә ала. Ә бына көслө йәки оҙаҡҡа һуҙылғаны организмды ныҡ ҡына бөтөрә. Уларға депрессия, гипертония, йөрәк ишемияһы, инфаркт, инсульт, шәкәр диабеты кеүек башҡа сирҙәр ҙә ҡушылып китеүе ихтимал. Бөтә ауырыу ҙа нервынан, тигән халыҡ әйтеме бик тә урынлы....
Картуф сәскәһе
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 15-06-2018, 15:58
Күп кенә пациент, табиптар ярҙам итеүенә өмөтө өҙөлөп, халыҡ медицинаһы ысулдарына мөрәжәғәт итә. Уларҙың файҙаһы юҡ, тип баш тартып ҡуйырға ярамай, әлбиттә. Ниндәй дауалау сараһының һөҙөмтәһе бар, тип иҫәпләнә һуң? Иң беренсе сиратта һәр беребеҙгә яҡшы таныш картуфтың. Уның сәскәһен күләгәлә киптереп, бер ҡалаҡ кипкән сәскәгә бер стакан ҡайнар һыу ҡойоп, яҡынса бер сәғәт төнәтергә. Ошо дарыуҙы көнөнә өс тапҡыр 100-әр грамм эсергә. Дауаланыу курсы өсөн 4 литр төнәтмә етә....
Шешенеүҙән нимә ярҙам итә?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 13-06-2018, 07:30
Үлән йыйыр мәл етте
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 9-06-2018, 08:00
Урман йыуаһы, айыу һуғаны (черемша) – ландышҡа оҡшаш үҫемлек. Икенсе төрлө уны “ҡырағай һарымһаҡ” тип тә йөрөтәләр. Тәме, ысынлап та, һарымһаҡты хәтерләтә. Кешеләр уны элек-электән аҙыҡ урынына ҡулланған. Уның менән төрлө аш-һыуҙы биҙәргә мөмкин. Бынан тыш, бик яҡшы дауалау сараһы ла.
Үҫемлектең тәүге япраҡтары ҡар иреп бөтөү менән күренә башлай. Уны айыуҙар ҙа ярата. Ошонан килеп сыҡҡан да инде “айыу һуғаны” тигән тағы бер атамаһы. Үҫемлектең япрағы ғына түгел, һутлы һабаҡтары менән һуғаны ла ашарға яраҡлы.
Урман йыуаһының иң һутлы осоро апрель-май айҙарына тура килә. Шунлыҡтан тап ошо мәлдә уны йыйырға тәҡдим итәләр. Һалҡынға бирешеп бармаған үҫемлек күләгәле урындарҙа үҫә. Әйткәндәй, уны баҡсаға күсереп ултыртҡанда, ерегеп китмәүе лә ихтимал. Үҫемлекте өҙгәс тә, йәшел көйө ашау яҡшы, әммә шул уҡ ваҡытта киптерергә, туңдырырға, маринадларға ла мөмкин. Был осраҡта ла ул үҙенең файҙалы үҙенсәлектәрен юғалтмай. Ҡышҡыһын иһә ашҡа, картуф, былау, ҡарабойҙайға ҡушып ашарға, салаттарға өҫтәргә була. Киптереү өсөн яҡшы елләтелгән урынды һайларға кәрәк....
Балаларығыҙ хаҡына үҙегеҙҙә ҡайғығыҙҙы еңерлек көс табығыҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 6-06-2018, 07:30
Ирем үлгәндән һуң йәшәү дәртем һүрелде... Ер һелкетеп баҫып йөрөгән ирем көтмәгәндә, ҡапыл, беҙҙе – ҡатынын, ике балаһын, сикһеҙ ҡайғыға һалып, үлде лә ҡуйҙы. Бөгөн теп-теүәл өс ай. Балалар мәктәптә, мин өйҙәмен... Ошо өс ай эсендә икенсегә ауырыйым. Дауахана тупһаһын тапайым, ҡайһы ерем ныҡлап ауыртҡанын да белмәйем. Ябыҡтым. Хәлем юҡ, хатта ҡайһы саҡта тын алыуы ауыр һымаҡ. Йүнләп йоҡлай алмайым. Күҙем йомолоу менән, тертләп уянам... Иремде юҡһынам, һағынам шул тиклем! Кәйефем юҡ. Гел илағым ғына килеп тора. Бер кем менән дә һөйләшкем дә, аралашҡым да, ишеткем дә, хатта күргем дә килмәй. Гел генә ятҡым килә. Хатта балаларға тамаҡ йүнәтергә саҡ һөйрәлеп торам. Улар, ҡайҙа ғына йөрөһәләр ҙә, минең хәлде күреп, борсолоп, гел генә шылтыратып торалар. Телефонды алмаһам, ҡоттары оса, шуға яуап бирергә тура килә. Хәлем юҡ. Былай итеп нисек йәшәргә һуң?
Зөлфирә.
...
Һаҡ булығыҙ: үләндәр ҙә ағыулы
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 3-06-2018, 07:00
Йәй яҡынлаша. Ағастар япраҡ яра, тиҙҙән үләндәр ҙә ныҡлап баш ҡалҡыта башлаясаҡ. Тәбиғәт ашарға яраҡлы һәм шифалы үләндәргә бик бай. Шул уҡ ваҡытта ағыулылары ла күп. Уларҙы бик-бик аҙ миҡдарҙа фармакологияла дарыу урынына ла ҡулланалар, әммә урманда йөрөгәндә бик һаҡ булырға кәрәк: ашарға һәм ҡул менән ҡағылырға ярамай. Улар хәүефле. Йыш ҡына үҫемлектәр донъяһы менән таныш булмаған балалар был ағыулы үләндәрҙең ҡорбанына әүерелә....
[/aviable]


text:
Быйылғы йыл Рәсәйҙә Ирекмәндәр йылы тип иғлан ителде. Ошо айҡанлы Дауыт Юлтый исемендәге китапханала ла әүҙем эш алып барыла. Һәр теләгән уҡыусы ирекмән булып китә. Улар иҫке китап, журналдарҙы ипкә килтереүҙә, өйҙәренән сығып йөрөй алмаған ололарҙы, һаулыҡтары буйынса мөмкинлектәре сикле булғандарҙы китаптар, гәзит-журналдар менән тәьмин итеүҙә ярҙамлаша.
Рәсәйҙә Ирекмәндәр йылы иғлан ителеү айҡанлы беҙҙең мәктәптең IX «A» синыфы уҡыусылары Дим районында урынлашҡан 13-сө ҡала китапханаһында балалар өсөн ойошторолған кисәлә ҡатнашты. Кем ул ирекмән? Нимә менән шөғөлләнәләр? Күптәрҙе шундай һорауҙар борсой ине. Китапханасы апайҙары видеороликтар күрһәтте, иң кәрәкле мәғлүмәтте табып бирҙе.
2018 йыл Рәсәйҙә Ирекмәндәр йылы тип иғлан ителде. Ошо уңайҙан Шығай ауылында балалар һәм үҫмерҙәрҙән торған ирекмәндәр төркөмө ойошторолдо. Етәкселәре – китапханасыбыҙ Венера Ишмырҙа ҡыҙы Эниева.


text:
- Подробности
- Просмотров: 224
ТОРАМА, археологик ҡомартҡы, боронғо заман һәм Урта быуат дәүерендә кеше йәшәгән урын. Ташбыуат Т. — торалар, бронза быуатыныҡына — Т., тимер быуаттыҡына тораҡтар йәки ҡаласыҡтар инә. Төҙөү ысулы б‑са нығытылмаған (торалар, тораҡтар) һәм нығытылған (ҡаласыҡтар) Т. айырыла. Төрлө тарихи‑мәҙәни осорҙарға ҡараған мәҙәни ҡатламлы (кеше эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килеп, торлаҡ, хужалыҡ ҡаралтыһы, усаҡ, мейес, эш ҡоралы, көнкүреш ҡалдыҡтары һ.б. торған тиҫтәләрсә метр ҡалынлыҡҡа еткән тупраҡ ҡатламы) ҡомартҡылар күп ҡатламлы Т. булып иҫәпләнә. Башҡортостанда Абаш мәҙәниәте, Алакүл мәҙәниәте, Бура мәҙәниәте, Горохов мәҙәниәте, Кушнаренко мәҙәниәте, Межа мәҙәниәте, Һынташты мәҙәниәтенең 1000‑дән ашыу Т., ш. иҫ. күп ҡатламлы Т. (Кәкрекүл торамаһы, Морат, Романовка торамалары), табылған. Башлыса йылға һәм күл буйҙарында урынлашҡан. Иң боронғо күп ҡатламлы Т. палеолит дәүеренә ҡарай (Урта Түбә). Майҙаны 2,5—13 мең м2 (Дәүләкән, Ҡәҙерторамаһы һ.б.), мәҙәни ҡатлам 0,6—1 м, айырым осраҡтарҙа 2,5 м тиклем (Мулла тораһы) тәшкил итә. Бронза быуатында Т. б.э.т. 18—16 бб. барлыҡҡа килә (Баланбаш, Бикҡолторамалары, Төбәк һ.б.). Т. майҙаны — 3—9 мең м2, мәҙәни ҡатлам — 0,2—0,9 м. Шулай уҡ майҙаны 60 мең м2 тиклем еткән, урҙар һәм соҡорҙар м‑н нығытылған Т. осрай (Арҡайым, Ҡуйсаҡ, Һынташты). Т. ярым ер өйҙәр (Йомаҡ торамалары, Йүкәлекүл торамаһы һ.б.), ер өҫтө торлаҡтары (Айыт торамаһы, Таулыҡай торамаһы, Төбәк һ.б.), усаҡ (Бикҡол торамалары, Таналыҡ, Төбәк һ.б.), металл эшкәртеү мейесе (Таулыҡай торамаһы һ.б.) ҡалдыҡтары һ.б. табылған. Т. материалдары керамиканан, эш ҡоралдарынан (балсыҡ орсоҡбаш, бронза һәм тимер бысаҡтар, ураҡ, балта, таш тирмән, иген онтағыс, ҡайраҡ, төйгөс, һөйәк энә, тишкес һ.б.), ҡоралдан (бронза, таш һәм һөйәктән эшләнгән һөңгө остары, уҡ башаҡтары һ.б.), биҙәүестәрҙән (бронза айыл, беләҙек, йөҙөк, бронза һәм һөйәк сулпылар, быяла муйынсаҡ һ.б.) ғибәрәт. Бронза быуаты Т. күпселеге ш. уҡ күп ҡатламлы, был ошо осорҙағы төрлө археологик мәҙәниәттәргә ҡараған ҡәбиләләрҙең үҙ‑ара бәйләнешен сағылдыра (Иҫке Ҡабан торамаһы II, Йомаҡ торамалары, Төбәк һ.б.). Төрлө тарихи дәүерҙәргә ҡараған күп ҡатламлы Т. таш быуаттан алып тимер быуатҡа тиклем Көньяҡ Уралға халыҡтың килеп ултырыу этаптарын күҙәтергә мөмкинлек бирә.
Ю.А.Морозов
Тәрж. Д.К.Үзбәков