text:
Көлөү дарыуҙан да файҙалы
Көлөү, ысынлап та, ауыртыуҙы баҫырға һәләтле. Беҙ донъябыҙҙы онотоп шарҡылдаған ваҡытта вирустарҙы һәм башҡа ауырыу тыуҙырыусыларҙы үлтереүсе күҙәнәктәр барлыҡҡа килә икән. Шуға ла тормошҡа еңелерәк ҡараған оптимистарҙың йоѓошло ауырыуҙарға бирешеп бармауы билдәле. Хахылдап көлөү эске ағзаларға, шул иҫәптән, эсәктәргә лә яҡшы тәьҫир итә икән. Көлгән мәлдә беҙҙең 80 төр мускулдарыбыҙ ҡыҫҡара, тән температураһы артып китә, ҡан баҫымы үҙгәрә, ә мейегә эндорфиндар – “бәхет гормондары” ағыла. Шатланыу ҡан тамырҙарына ла ыңғай тәьҫир итә. Быларҙың барыһын өйрәнеп, көлдөрөп дауалау тигән йүнәлеш барлыҡҡа килгән. Был үҙенсәлекле ысул көндән-көн киңерәк таралыу ала. Донъяның төрлө мөйөштәрендә “клоундарҙың тиҙ ярҙамы”, “көлөү бүлмәләре” ауыр сирлеләрҙе дауалауҙың тәьҫирен арттырыу өсөн ҡулланыла. Бөгөн көлдөрөп имләүҙең бик һөҙөмтәле булыуы билдәле. Шул уҡ ваҡытта, байтаҡ дауалау ысулдарынан айырмалы рәүештә, уның бер генә лә кире йоғонтоһо юҡ, ти белгестәр.
Инглиз табибы, философ Уильям Ослер, көн һайын ун ете минут көлгән кеше ғүмерен бер йылға оҙонайта, тип иҫәпләй. Немец ғалимы Гюнтер Сикл, бер минут буйы көлөү егерме биш минут буйы физик күнекмәләр башҡарыуға тиң, тигән фекерҙә. Көлә белгән кеше тормош мәсьәләләрен дә еңелерәк хәл итә, йомартыраҡ та була, ярҙамсыллығы менән дә айырылып тора, тип ҡушыла башҡалар. Малайзияла студенттарға көлөүҙе хәтерләткән тын алыу күнекмәләре өйрәтәләр. Был курсты үткәндәр башҡаларына ҡарағанда имтихандарын яҡшыраҡ тапшыра, юҡҡа-барға борсолоуҙан туҡтай, ашау, йоҡолары ла яҡшыра төшә.
Көлөп-йылмая белеүҙең күтәрә алмаҫлыҡ һүҙҙең емергес тәьҫирен еңергә, хәл итә алмаҫтай күренгән мәсьәләләрҙе сисергә ярҙам итеүен һәр кем үҙ миҫалында татығандыр. “Ауыртыуҙы баҫыу – юморҙың төп тәғәйенләнеше, – ти психология оҫталығы мәктәбе белгесе Евгения Кузнецова. – Ул бик ауыр нәмәләргә дөрөҫөрәк ҡарарға, таныуы, ҡабул итеүе ҡыйын булған нәмәләрҙе күрергә ярҙам итә. Нимәнәндер көлә алаһың икән, уны ҡабул итеүе ул тиклем үк ауыр түгел”. Тап шуның өсөн дә табиптарға хас “ҡара юмор” ҙа йәшәй. Психологик яҡлау булмағанда, көн һайын үлем, яфаланыу менән осрашып йәшәү мөмкин түгелдер ҙә. “Көлкөгә әйләнгән нәмә хәүефле булыуҙан туҡтай”, – тигән бит Вольтер ҙа.
Юморотерапевт Евгения Кузнецова, шаярыуҙың байтаҡ осраҡтарҙа беҙҙе ҡотҡара, уңайһыҙ хәлдән сығырға ярҙам итә алыуына өйрәтеп миҫалдар ҙа килтерә. Әйтәйек, кемдер һеҙгә бәйләнә, насарлыҡ ҡылырға теләй икән, уның ниәтен һә тигәнсе юҡҡа сығара алаһығыҙ. Бының өсөн бөтөнләй ул көтмәгәнсә яуап бирергә кәрәк. Мәҫәлән, һеҙҙең кеҫәгеҙҙән аҡсағыҙҙы алалар, ә һеҙ, “Ҡотҡарығыҙ!” – тип ярҙамға саҡыраһы урынға, “Ура!” – тип ҡысҡыраһығыҙ. Енәйәтсе ҡаушап ҡала, һеҙ был мәлде кәрәгенсә файҙаланып өлгөрәһегеҙ.
Икенсе ысул “Хәлде ҡатмарлаштырыу” тип атала. Күрше ҡатын йәнегеҙгә тейергә маташа: “Ниндәй йәмһеҙ күлдәк кейгәнһең ул?!” Әлбиттә, йөҙөгөҙ ҡыҙарып китеүен һәм аҡлана башлауығыҙҙы көтә. “Эй, күршекәйем, һин уның эсенән нимә кейгәнде күрмәгәнһең әле!” – бындай яуабығыҙ уны телдән яҙҙырыр. Ҡотҡоға бирелмәйенсә, һеҙҙән көтөлмәгән аҙым эшләүегеҙ менән теләһә ниндәй хәлдән дә еңел генә ҡотолорһоғоҙ.
Табиптарҙың шундай һүҙе лә бар: “Нимә хаҡында шаяртҡаныңды һөйлә, мин һинең кем икәнлегеңде әйтәм”. Кемдер байлыҡ, ғаилә тормошо йә эскелек тураһында көләмәс һөйләй икән, уны әле тап ошо мәсьәләләр борсоуына шик юҡ. Тик был хаҡта туранан-тура һәм асыҡ әйтеп биреүе генә ауыр. Илдә “яңы урыҫ”тар барлыҡҡа килгәс, ҡыҙыл пинжәктәр хаҡында көләмәстәр ҙә тыуа. Кеҫәләге миллиондар хаҡында хыялдарҙың бушҡа сығыуына күнеү шулай еңелерәк булғандыр. Экрандарҙы ялтыр-йолтор баҫҡас, “һары сәсле ҡыҙҙар” тураһында шаярыуҙар арта. Ә сәйәси темаларға ҡағылышлы көләмәстәр буйынса Рәсәй башҡа илдәрҙе бик-бик артта ҡалдырған.
Иң бәхетле мәл ул – бала саҡ, тип ҡабатларға яратабыҙ. Бер хәстәрһеҙ, саф йылмайыуҙар мәле булғанға ла, бәлки, ул хәтергә шулай уйылып ҡалалыр. Бәләкәстәрҙең юҡҡа ғына шырҡ-шырҡ көлөшөүенә ғәжәпләнәһең дә, һоҡланаһың да. Тәү ҡарамаҡҡа һис сәбәпһеҙ ерҙән ҡыҙыҡ табып ҡыуаныуҙарында ололар көнләшерлек ниндәйҙер тәбиғи ихласлыҡ бар. Белгестәр иҫәпләүенсә, “иң бәхетле” осор алты йәшкә тап килә. Төрлө мәғлүмәттәр буйынса, был йәштә бала көнөнә 250 – 300 тапҡыр көлә һәм йылмая икән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, олоғая килә был матур ғәҙәтебеҙҙе юғалта барабыҙ. Ә бит бер нисә көнлөк сабыйҙың йоҡлағанда ирендәрен килешле итеп йылмайыуы ла әсә кешене сикһеҙ бәхетле итергә һәләтле! Бер нисә аҙнанан һуң инде бала ысынлап көлә башлай һәм, әйтерһең дә, ата-әсәһенә шатлыҡ килтереүенә үҙе лә ҡәнәғәт! Әммә кешегә шатлана белеү һәләте тыумыштан бирелмәй, балалар был донъяға килеүенең тәүге айҙарында ололарға ҡарап көлөргә өйрәнә, тип раҫларға тырышҡан ғалимдар ҙа бар.
Балаларға юморҙы аңларға өйрәтеү бик кәрәк, тип иҫәпләй педагогтар. Ә һеҙҙең Йылмайыу ордены хаҡында ишеткәнегеҙ бармы? Эйе, эйе, шундай орден да бар. Польшала барлыҡҡа килгән был бүләкте кемгә тапшырыуҙы балалар хәл итә. Килеп сығыу тарихы ошолайыраҡ. Дауаханала ятҡан поляк малайы үҙенең хәлен белергә килгән әҙибәнән: “Ни өсөн кешеләрҙе батырлығы, фиҙакәр хеҙмәте өсөн бүләкләйҙәр, ә әйләнә тирәһендәгеләрҙең күңелен күтәреүселәрҙе, бәхетле итеүселәрҙе бүләкләмәйҙәр?” – тип һорау бирә. Яҙыусы был ваҡиға менән “Польша курьеры” гәзите редакцияһында бүлешә. Журналистар етешһеҙлекте бөтөрөргә хәл итә һәм бындай кешеләр өсөн ордендың эскизына бәйге иғлан итә. Йыл һайын балалар был орденға лайыҡлы кеше хаҡында хаттар яҙа һәм иң күп тауыш йыйыусы яҙыусы, артист, уҡытыусы, рәссамдарҙы бүләкләйҙәр. Тантана мәлендә бүләкләнеүсе лайыҡлылығын иҫбат итер өсөн бер стакан лимон һутын йөҙөн дә сирмайынса эсеп бөтөргә тейеш. Был орденды алыусы тәүге сит ил кешеһе СССР-ҙың халыҡ артисы, Ҡурсаҡ театрын юғары сәнғәт кимәленә күтәргән Сергей Образцов була. Замандаштары уның бөтә юғары исем һәм наградалары араһында тап Йылмайыу ордены менән айырыуса ғорурланыуын иҫләй.
Кешенең йәненә һәм тәненә көлөүҙең йоғонтоһон һәм уны дауалау ысулы булараҡ ҡулланыуҙы өйрәнеүсе махсус фән гелотология тип атала. Был фән менән шөғөлләнеүселәр көлкө тыуҙырыусы сәбәптәрҙе махсус эҙләй.
Гелотологияға америка ѓалимы Норманн Казинс нигеҙ һала. Әйткәндәй, асышҡа килтергән ваҡиғаның башы һис күңеллеләрҙән түгел. 70-се йылдарҙа була был хәл. Казинс бик етди ауырыуға дусар була. Бөтөнләй хәрәкәт итә алмай башлағас, түшәктә ятҡан килеш кинокомедиялар ҡарауҙан да мауыҡтырғысыраҡ шөғөл ҡалмай. Ул донъяһын онотоп көлә һәм бер мәл үҙәккә үтерлек һыҙланыуҙарының кәмей барыуына иғтибар итә. Яйлап бармаҡтары, аяҡ-ҡулдары хәрәкәткә килә. Бер ни тиклем ваҡыттан ул бөтөнләй һауыға. Улай ғына түгел, Лос-Анджелес университетының көлөүҙе өйрәнеү кафедраһын етәкләй. Шулай итеп, әжәлдең үҙен көлкө ярҙамында еңә алыуы менән тарихҡа инә.
Заратустра көнөнә ун тапҡыр көлөргә кәрәклеген әйтеп ҡалдыра. Кеше тип аталған йән эйәһенең көсөргәнештән сыға белеү кеүек үҙенсәлеге бик борон замандарҙа барлыҡҡа килгән һәм бөгөнгәсә һаҡланған. Һәр уй, ғәмәлдең беҙҙең халәтебеҙгә тәьҫир итеүен ата-бабаларыбыҙ ҙа яҡшы белгән һәм күңел төшөнкөлөгөнән һаҡланырға ҡушҡан. Көлкөлө-кинәйәле әкиәттәр, көләмәстәр, шаян йыр һәм таҡмаҡтар ижад иткән. Күңелдә йыйылған ярһыуҙы иһә бәйгеләрҙә көрәшеп, таҫыллыҡҡа көс һынашып сығарғандар. Тәбиғәттән йәшәүгә көс алған, йырлап-бейеп күңел асҡандар…
Әйткәндәй, төрлө халыҡтың уйын-көлкөһө бер-береһенән ярайһы уҡ айырыла. Американдар кешенең кәмселегенән, йәпһеҙ ҡылыҡтарҙан көлөргә ярата, инглиздәр һәм ирландтар һүҙ уйнатыуҙан ҡыҙыҡ таба. Австралияла ҡурҡыуға һәм эске көсөргәнешкә килтергәнерәк юморҙы оҡшаталар. Шуға ла донъялағы иң ҡыҙыҡлы көләмәс әлегәсә билдәләнмәгән.
Эмиль Золя: “Көлөү – хатта бөйөктәрҙе лә буйһондора ала торған көс ул”, – тигән. Иртә һайын көҙгөнән үҙебеҙгә йылмайһаҡ, көнөн-кисен эргәбеҙҙәге таныш һәм таныш булмағандарға йылмайыу бүләк итһәк, тәнебеҙ ҙә, йәнебеҙ ҙә һау булыр.
Теги:


c: text/html

text:
Нурҙар сәсә сағыу таҫмалар
Таҫма менән сигә башлауына күп тә түгел икән. «66 йәштә, хаҡлы ялға сыҡҡас, шөғөлләнергә тотондом. Башта ҡыҙыҡ өсөн генә, әхирәттәремә эйәреп сигеп ҡараным. Бик оҡшап китте миңә был шөғөл! – ти ул. – Үҙ ҡулдарым менән гобеленда (биҙәкләп эшләнгән стена балаҫы) төрлө төҫтәге, киңлектәге таҫмаларҙан шундай мөғжизәләр тыуҙыра алыуыма ҡыуанып бөтә алманым. Шулай итеп, был эшем күңел талабына әйләнде. Башта үҙем өсөн генә сикһәм, һуңыраҡ балаларыма, яҡындарыма ла бүләк итә башланым». Ә инде Туймазы ҡалаһында үткәрелгән «Ижад һәм матурлыҡ донъяһы» тигән бәйгелә «Фәрештәнең татлы хыялы» эше менән икенсе урынды яулағас, күңеле тағы ла үҫеп китә Рима апайҙың. «Йәйге көн» тигән эше иһә «Тамашасы һөйөүе» номинацияһында еңеүсе була. Әле йөҙҙән ашыу әҙер эше бар. Тотош бер күргәҙмә ойошторорлоҡ.
Ҡул эштәренә һөйөү ҡайҙан килгән был һөйкөмлө ханымға? «Мин – һуғыштан һуң тыуған бала. Ғаиләбеҙ ишле – 4 малай һәм иң төпсөктәре мин – бишенсе бала. Хәтерем дә, әсәйем аш-һыуға, ҡул эштәренә бик уңған булды. Кейем-һалымды беҙгә үҙе текте, тишелгәндәрен ямап, йүнләп бирҙе. Ә минең күлдәктәремде айырыуса матур итеп тегә ине. Уларҙы әберкәләр, таҫмалар ҡуйып та биҙәгәне хәтеремдә. Күрше-тирәләргә лә ярҙам итте. Мин, ҡыҙ бала булараҡ, гел уның эргәһендә, шунда өйрәнгәнмендер инде», – ти Рима Абакова.
Һигеҙенсе класты тамамлағас, Өфөләге педучилищела дүрт йыл белем ала. Яҡшы уҡый. Училищенан һуң Мәскәүҙәге В.И.Ленин исемендәге пединститутҡа, ул ваҡытта беҙҙә бөтөнләй булмаған һөнәргә өйрәнергә – дефектология факультетының логопедтар әҙерләү бүлегенә ебәрәләр. Уҡытыусы-логопедтың Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы тигән исемдәре лә бар.
– Сер булмаһа, бәлки, ғаиләгеҙ тураһында ла әйтеп китерһегеҙ?
– Иптәшем Өфө дәүләт нефть техник университетында белем бирҙе, хәҙер хаҡлы ялда. Азамат һәм Салауат исемле ике ул үҫтерҙек, ике ейәнебеҙ бар – Алмаз менән Самат. Килендәребеҙ ҙә бына тигән! Аллаға шөкөр, донъябыҙ етеш, балаларыбыҙ тәүфиҡлы. Сәләмәтлек булып, йәшәргә лә йәшәргә яҙһын. Аңлап, тормоштоң йәмен, тәмен белеп хаҡлы ялға сыҡҡас ҡына йәшәй башлайһың икән! Шул ғына бер аҙ үкендертә. Кеше ғүмере бик ҡыҫҡа бит.
Иптәше менән театрға, концерттарға йөрөргә яраталар. Йоҡо алдынан сығып, төнгө Өфөнөң саф һауаһын һулайҙар, ейәндәрен ҡунаҡҡа саҡыралар. «Аҡыллы баш – ҡулдарҙы, ә һөнәрле, уңған ҡулдар – башты өйрәтә», – тип ҡабатларға ярата Рима апай.
Уның эштәрен ҡулдарыма тотоп ҡарап, йылыһын тойоу мөмкинселеге лә тейҙе миңә. Был картиналарға ҡарап, күҙҙәр ҡамаша. Сағыу төҫтәр, бер-береһенә үрелеп, нурҙар сәскән кеүек. Күпме йөрәк йылыһы, күҙ нуры, алтынға тиң ваҡыт ул эштәрҙә! Был ихлас, һәр ваҡыт йылмайып ҡына торған, уйлап, яйлап, матур итеп һөйләгән апай күбебеҙгә матур өлгө була ала. Етмешкә бына-бына аяҡ баҫырға торған инәйҙең киләсәккә уй-ниәттәрен тыңлап, ҡулына әле саҡ диплом алып, оло тормошҡа аяҡ баҫырға әҙерләнгән үҫмер ҡыҙ күҙ алдына баҫа. Һәм, ысынлап та, ни өсөн кешенең ғүмере шул тиклем ҡыҫҡа була икән, тигән уйға киләһең. Был тиклем хыялды тормошҡа ашырыр өсөн кешегә теүәл өс ғүмер кәрәк бит?!. Шундай осрашыуҙар, танышыуҙар була – йәнгә рәхәтлек бирә!
Шундай кешеләр була – улар менән аралашҡандан һуң донъя тағы ла матурлана, гүзәлләнә, сафлана! Рима апай менән осрашып танышыуымдан һуң күңел бәхеткә тулышты.
Өфө ҡалаһы.
Теги:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостан вәкилдәре РФ Президенты ҡарамағындағы Эшҡыуарҙар хоҡуҡтары буйынса вәкил янындағы эксперттар советы составына инде
Республиканан өс вәкил – Башҡортостандан Дәүләт Думаһы депутаты, парламенттың Гражданлыҡ, енәйәт, арбитраж һәм процессуаль ҡануниәт буйынса комитеты рәйесе Павел Крашенинников, «Рәсәй терәге» ҡарамағындағы Эшҡыуарҙар хоҡуҡтары буйынса вәкил Светлана Халфина һәм «Эшлекле Рәсәй» дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының вице-президенты Андрей Назаров Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Эшҡыуарҙар хоҡуҡтары буйынса вәкил янындағы эксперттар советы составына инде. Совет федераль хөкүмәттә булдырылды.
Уларҙан тыш, Дәүләт Думаһының Иҡтисади сәйәсәт, инновацион үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитеты рәйесе Игорь Руденский, Рәсәй Хөкүмәтенең юғары суд инстанцияларындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Барщевский, Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү һәм кеше хоҡуҡтары буйынса советы ағзаһы Тамара Морщакова, Мәскәүҙең Адвокаттар палатаһы президенты Генри Резник һәм башҡа танылған йәмәғәт эшмәкәрҙәре бизнес берләшмә мәнфәғәттәрен яҡлаясаҡ.
Совет рәйесе итеп Михаил Барщевский һайланды. Уның фекеренсә, суд системаһын реформалаштырыуға йүнәлтелгән саралар әҙерләү һәм уларҙы ҡабул итеүгә булышлыҡ итеү, шул иҫәптән судтарҙың бойондороҡһоҙлоғон тьәмин итеү һәм Енәйәт кодексының яңы редакцияһы өҫтөндә эшләү яңы йәмәғәт органы эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәренең береһе булырға тейеш.


text:
Фото:
“Евро-Өфө-Азия” мода форумында еңеүселәр генә буласаҡ
Фото:
Бөгөн Өфө ҡалаһы хакимиәтендә 4-7 ноябрҙә үтәсәк “Евро -Өфө-Азия” мода форумына арналған матбуғат конференцияһы булып уҙҙы. “Модалы булырға ваҡыт” девизы менән үтәсәк форум тураһында журналистарҙың һорауҙарына Өфө ҡалаһы хакимиәтенең хеҙмәтләндереүҙәрҙе координациялау һәм көйләү бүлеге начальнигы Ольга Завьялова, мәғлүмәт һәм аналитика бүлеге начальнигы Марат Ғәзизов яуап бирҙе.
– Быйыл беҙ республика ательелары һәм модельерҙары араһында ярыш үткәреүҙән баш тартып, ун йыл буйына “Евро-Өфө-Азия” мода форумына тоғро ҡалған барлыҡ ҡатнашыусыларға ла ҙур байрам бүләк итмәксебеҙ. – тине Ольга Завьялова. – Форумда йыл һайын тиерлек ҡатнашырға мөмкинселек тапҡан 50 кешене саҡырҙыҡ һәм быйыл республиканың башҡа ҡалалары һәм райондарынан саҡырылыусылар бар. Финанс көрсөгөнә ҡарамай, саҡырылғандарҙың барыһы ла мода фестивалендә ҡатнашырға теләк белдерҙе. Юбилей форумында беренсе, икенсе һәм өсөнсө урындар бер кемгә лә бирелмәйәсәк, сөнки уларҙың барыһы ла – еңеүселәр. Әммә был иҫтәлекле бүләктәр, приздар булмай тигәнде аңлатмай. Традицион кубоктар урынына ҡатнашыусылар “Евро -Өфө-Азия” логотиплы ҡул сәғәттәре аласаҡ.
“Евро -Өфө-Азия” мода форумы ун йыл эсендә бөгөн исемдәре бөтә илгә билдәле булған байтаҡ талантлы дизайнерҙар асты. Мәҫәлән, Анастасия Погодина форумда йыл һайын ҡатнаша һәм үҙенең коллекцияһын Мәскәүҙә мода аҙналығында йыш күрһәтә. Икенсе йыл мосолман ҡатын-ҡыҙҙары өсөн модалы кейемдәре менән Гөлназ Хамматова сығыш яһай.


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Йондоҙнамә (22-28 ғинуар)
Йондоҙнамә (22-28 ғинуар)
Ылаҡ (22.12 – 20.01)
Ғаилә һәм йорт мәсьәләләре тәүге урында булыр. Аҡса яғынан тотороҡлоҡ һиҙелер. Өйҙәгеләр менән бергә күмәк эш һәйбәт барыр. Шаршамбыла кеше аҡсаһы менән бәйле мәсьәлә килеп сығыуы бар. Эске тауышығыҙға таянып эш итегеҙ
һыуғояр (21.01 – 19.02)
Үткән көсөргәнешле осорҙан һуң бер аҙ еңеллек тойорһоғоҙ. Ҡайһы бер эштәрегеҙҙе яйға һалырһығыҙ, бәғзеләрен тәртипкә килтерерһегеҙ. Кесе йомалағы эштәрҙең бигерәк тә сауаплы булыуы көтөлә.
Балыҡ (20.02 – 20.03)
Тормошоғоҙҙо бер аҙ яңыса ҡорорға хәлегеҙҙән килер. Ғөмүмән, был яҡшыға булыр. Был арала һеҙҙе өмөтлө осрашыуҙар ҙа көтә. Күп кенә файҙалы эш башҡара алырһығыҙ. Тик бының емештәрен байтаҡ ваҡыт үткәс кенә татырһығыҙ.
Ҡуҙы (21.03 – 20.04)
Аҙна аралашыуҙарға бай булмаҡсы. Шулай ҙа шәхси өлкәләге ваҡиғалар бер аҙ борсолорға ла мәжбүр итер. Был бигерәк тә шишәмбелә асыҡ һиҙелер. Кесе йомала йондоҙҙар бер кем менән дә дәғүәгә инмәҫкә ҡуша. Бер генә яңылыш һүҙ ҙә хәлде боҙоуы ихтимал.
Буға (21.04 – 21.05)
Көс-хәлегеҙ артҡанын асыҡ тойорһоғоҙ. Ситтәге ярҙамға өмөт итмәйенсә, үҙ аллы эш итегеҙ. Оҡшамаған кешеләрҙән ары тороғоҙ, кәрәкмәгән файҙаһыҙ мөнәсәбәттәрҙе йәлләмәйенсә өҙөгөҙ. Мәл яңы ҙур эштәрҙе башлар өсөн уңайлы.
Игеҙәктәр (22.05 – 21.06)
Матди мәсьәләләр һаман да көн үҙәгендә булыр. Үкенескә күрә, уларҙың шәхси мөнәсәбәткә кире йоғонто яһауы ихтимал. Аҙна аҙағында яңы өмөтлө бәйләнештәр булдырырһығыҙ кеүек. Йомала тәжрибәле кешенән аҡыллы кәңәш алырһығыҙ.
Ҡыҫала (22.06 – 23.07)
Ҡайһы бер эштәрегеҙ ваҡытлыса туҡтағандай тойолор. Бер аҙ түҙергә тура килер, моғайын. Ҡайһы бер мөнәсәбәттәр ҡәнәғәтләндермәҫ. Икенсе яҡтан, үҙҙәрен дуҫ булып һанаған кешеләрҙең ысын йөҙөн күрерһегеҙ. Ышанысһыҙҙар ҡасып бөтөр.
Арыҫлан (24.07 – 23.08)
Ҡәҙимге осор. Айырым уңыштарға ла өлгәшерһегеҙ, бик ҙур булмаған юғалтыуҙар ҙа кисерерһегеҙ. Шишәмбелә саҡырған урынға бармауығыҙ хәйерле, барыбер бер ниндәй ҙә файҙаһы теймәҫ. Аҡса менән бәйле мәсьәләләр йыш ҡына борсоп торор.
Ҡыҙ (24.08 – 23.09)
Был арала үҙегеҙгә өҫтәмә эш һәм йөкләмәләр алырға ҡурҡмағыҙ. Барыһын да булдырырһығыҙ. Фекерегеҙ, һүҙегеҙ үтемле булыр. Мәл ҙур эштәрҙе башлап ебәреү өсөн уңайлы. Йома бигерәк тә өмөтлө көтөлә.
Үлсәү (24.09 – 23.10)
Аҙна барышындағы осрашыуҙар-һөйләшеүҙәр артабанғы тормошоғоҙ өсөн мөһим булыр. Ғөмүмән, был арала аралашыуҙар күбәйер. Шаршамбылағыһы кәйефегеҙҙе боҙоуы ла мөмкин. Ҡайһы саҡ ҡыйынлыҡтар кисерергә тура килер. Яңы тәртипкә өйрәнергә мәжбүр булырһығыҙ.
Саян (24.10 – 22.11)
Үҙ көсөгөҙгә булған ышанысығыҙ мотлаҡ артыр. Бындай саҡта рух көсәйә, сирҙәр онотола. Төп эшегеҙҙә лә хәл һәйбәт. Шулай ҙа яҡын араға маҡсаттарығыҙ тураһында күп һөйләмәүегеҙ хәйерле. Күберәк башҡалар һүҙен тыңлағыҙ. Шаршамбыла яҡшы хәбәр ишетерһегеҙ.
Уҡсы (23.11 – 21.12)
Һеҙҙе төрлө ваҡиғаға бай аҙна көтә. Дөйөм алғанда, ыңғайҙары күберәк булыр. Шаршамбыла ҡатмарлы хәлдәргә тап булырһығыҙ. Тик улар һеҙҙең файҙаға тамамланыр. Йомала һауыт-һаба, быяла ватылыуҙы яҡшыға юрағыҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Борон-борон борондан,
Кеше-маҙар килмәгән,
Килеп аяҡ баҫмаған,
Ул тирәлә ҡоро ер
Барлығын һис кем белмәгән…
Ана, бер ҡыҙ үҙенә генә хас моңло тауыш менән «Урал батыр» эпосын һөйләй. Бигерәк бирелеп ятлай. Халҡыбыҙҙың үлемһеҙ әҫәрендәге Урал, Шүлгән, Һомай образдарын да нисек оҫта еткерә. Ифрат килештерә! Кем, ул тиһегеҙме? Хәйбулла районы Аҡъярҙағы 2-се мәктәптән Рәлиә Ғәббәсова. Юҡҡа ғына «Урал батыр» эпосын яттан һөйләүселәрҙең VIII халыҡ-ара конкурсында «Иң оҫта һөйләүсе» номинацияһында еңеүсе булмаған икән. Үҙҙәрендә лә нисәмә йыл рәттән изге ҡомартҡыбыҙҙы һөйләп, район бәйгеһендә гел генә беренсе урын яулай. Шиғыр һөйләү бәйгеләрендә лә уға тиңдәр юҡ!
Әсәһе яғынан халыҡ артисы Хөрмәтулла Үтәшевтең тоҡомонан булыуы үҙен һиҙҙерә. Ҡыҙ балалар баҡсаһына йөрөгән сағынан, әле лә әҙәби сараларҙа, яҙыусы-шағирҙарҙың кисәләрендә, бүтән байрамдарҙа ихлас сығыш яһай. Ул урыҫса ла, башҡортса ла еренә еткереп шиғыр һөйләһенме, бейеһенме, йырлап та ебәрһенме – барыһы ла ҡулынан килә. Әкиәт һөйләргә лә әүәҫлеге бар. Башланғыс синыфта уҡығанында өс йыл рәттән «Һаумы, һаумы, әкиәт!» бәйгеһендә лә ҡатнашып килде бит. Уның шулай йондоҙ булып үҫеүендә ата-әсәһенең дә роле бик ҙур, ҡыҙҙарына һәр яҡлап үҫергә ярҙам итеп кенә торалар. Таштуғайҙағы өләсәһе «Урал батыр» эпосын ятларға өйрәтә. Әлеге һөйләгән юлдар менән генә туҡталып ҡалырға уйламай ҡыҙ. Боронғо мираҫыбыҙҙы тулыһынса ятларға тигән уй менән янып йөрөй.
Башланғыс синыфтарҙа белем биргән уҡытыусыһы Фәймә Ишмырҙа ҡыҙы Солтанова Рәлиәне маҡтап бөтә алмай.
– Бик тырыш, ныҡышмал, үҙ-үҙенә бик талапсан ҡыҙ. Һәр ваҡыт дәрескә әҙерләнеп йөрөнө, диктанттарҙы ла хатаһыҙ яҙҙы. Ниндәйҙер бер тексты күсерергә биргәндә лә, үҙенә оҡшамаһа, ҡабат-ҡабат күсерер ине. Иншаһы ла матур килеп сыға. Ҡуйған маҡсатына ынтылышы бар. Еңмәһәк тә, ниндәйҙер бәйгелә ҡатнашырға теләп кенә торҙо. Шуға Рәлиәгә беҙ ышанабыҙ, мотлаҡ оло тормошта үҙ юлын табасаҡ, – ти ул.
Шулай булыр ҙа. Почёт таҡтаһынан да фотоһүрәте төшкәне юҡ. Мәктәптең «Һәләтле балалар банкы»на ла индерелгән. V синыф уҡыусыһы Рәлиәнең уҡыуы, һәр яҡлап әүҙем булыуы башҡаларға ла өлгө булырлыҡ.
Гөлназ ШӘЙХЕТДИНОВА.


text:
Һунарсы билеттарын 2012 йылдың 1 июленә тиклем яңыһына алмаштырырға кәрәк
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы һунарсы билеттарын алмаштырыу һәм берҙәм федераль өлгөләге билеттар биреүҙе дауам итә. Иҫке, шулай ҙа һаман ғәмәлдә булған һунарсы билеттарын киләһе йылдың 1 июленә тиклем алмаштырырға кәрәк. Кире осраҡта һунарсы һунар ҡағиҙәләрен боҙоусы тип иҫәпләнә, һәм уны Рәсәй Федерацияһының Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы кодексына ярашлы яза көтә.
— Берҙәм федераль өлгөләге һунарсы билетының мөҙҙәте сикләнмәгән һәм уны бөтә ил территорияһында ҡулланырға мөмкин. Билеттарҙы алмаштырыу һәм яңыһын алыу процесында һунарсылар тураһындағы мәғлүмәт берҙәм дәүләт һунарсылыҡ хужалығы реестрына индереләсәк. Был төбәктәге һунарсыларҙың аныҡ иҫәбен алырға мөмкинлек бирәсәк. Һунарсы билеттарын алмаштырыу һәм яңыларын биреү бушлай башҡарыла, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына төбәктең Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы матбуғат секретары Нина Никандрова.
Билеттар алыу, алмаштырыу һәм ғәмәлдән сығарыуға бәйле бөтә һорауҙар буйынса (347) 272-83-68, 273-96-32 телефондары аша министрлыҡтың Йәнлектәр донъяһын һаҡлау буйынса идаралығына мөрәжәғәт итергә кәрәк.


text:
Республиканың Йәштәр палатаһы Татарстандан хеҙмәттәштәре менән килешеү төҙөнө
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр палатаһы Татарстандың йәш парламентарийҙары менән килешеү төҙөнө. 2 февралгә тиклем дауам итәсәк Ҡазанға визит сиктәрендә республиканың йәш парламентарийҙары «Татарстан Республикаһында һәм Башҡортостан Республикаһында йәштәр парламентаризмы нигеҙендә йәштәр инициативаларын үҫтереү» тип аталған түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашасаҡ. Шулай уҡ Татарстандың йәштәр ойошмалары лидерҙары менән осрашыуҙар планлаштырылған.
— Йәй көнө «Мин — граждан» төбәк-ара форумын үтәрҙек, унда Ҡазандан да делегация ҡатнашты, — тип һөйләне БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр палатаһы рәйесе Николай Самойленко. – Татарстандың йәш парламентарийҙары тығыҙыраҡ бәйләнештәр булдырыу маҡсатында беҙҙе яуап визиты менән саҡырҙы. Йәштәр ойошмалары үҙәген, спорт һәм ҡунаҡсыллыҡ инфраструктураһы объекттарын ҡарарға планлаштырабыҙ. Иң мөһиме, ике республиканың йәштәр ойошмалары араһында артабан бергәләп эш итеү йүнәлештәрен билдәләү зарур.
Николай Самойленко һүҙҙәренсә, Башҡортостандың Йәштәр йәмәғәт палатаһы Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә эшләгән йәш парламентарийҙар менән бәйләнештәр булдырыу практикаһын артабан да ҡулланасаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов биатлонсы Антон Бабиков һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Виктор Никитин менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов биатлонсы Антон Бабиков һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Виктор Никитин менән осрашты
Рөстәм Хәмитов биатлонсы Антон Бабиков һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Виктор Никитин менән осраштыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 22 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
21 мартта Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов биатлон буйынса Рәсәйҙең йыйылма командаһы ағзаһы, өс тапҡыр Европа чемпионы Антон Бабиков һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Виктор Никитин менән осрашты.
2016 йылдың февралендә Төмәндә уҙған биатлон буйынса Европа чемпионатында Антон Бабиков ике алтын, бер бронза миҙал яуланы. Халыҡ-ара биатлонсылар союзы фаразы буйынса 2015/2016 йылдар миҙгелендә иң яҡшы яңы спортсы тип танылды.
– Миҙгелде уңышлы тамамлауығыҙ менән ҡотлайым. Быйыл һеҙ яҡшы һөҙөмтәләр күрһәттегеҙ. Афарин! Һәммәбеҙ ҙә ғорурландыҡ, ҡайғырҙыҡ. Европа чемпионатында, «Өфөнән Антон Бабиков еңә», тигән һүҙҙәрҙе ишеткәс, бик шатландыҡ. Был беҙҙең өсөн иң яҡшыһы, – тине Рөстәм Хәмитов. – Биатлон мәктәбен нисек тергеҙеүҙе тикшерергә кәрәк. Беҙҙә Олимпия һәм донъя чемпиондары бар. Башҡортостан донъя һәм ил биатлонында һуңғы урын биләмәй. Артабан нисек үҫешергә кәрәклеге хаҡында уйлау зарур. Спорттың уйын төрҙәре яҡшы, әлбиттә. Әммә беҙгә биатлон кеүек спорттың техник төрҙәрен дә ҡарарға кәрәк.
Антон Бабиков өлгәшелгәндә генә туҡтап ҡалырға йыйынмауын белдерҙе.
Осрашыуҙа Өфөлә уҙғарырға мөмкин булған төрлө ярыштарҙың варианттары тикшерелде. Виктор Никитин фекеренсә, Башҡортостандың баш ҡалаһы Европа чемпионатын үткәрергә дәғүә итә ала.
– Европа кубогы, Европа чемпионаты менән проблемалар булмаҫ, тип уйлайым. Сөнки беҙҙә «А» категориялы комплекс. Ошондай комплекс Рәсәйҙә өсәү генә: Ханты-Мансиҙа, Төмәндә һәм беҙҙә, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды тренер.


text:
- Подробности
- Просмотров: 228
МОТOР ЯҒЫУЛЫҒЫ, шыйыҡ уг‑ леводородтарҙың углеводород булмаған ҡушылмалар, төрлө сығышлы компоненттар һәм присадкалар м‑н ҡатнашмаһы, двигателдәр өсөн яғыулыҡ итеп ҡулланыла. М.я. бензин, дизель яғыулығы, газ турбиналы яғыулыҡ, реактив яғыулыҡ, судно яғыулығы, альтернатив яғыулыҡ (шыйыҡландырылған һәм ҡыҫылған тәбиғи газдар, спирттар, уларҙы эшкәртеү продукттары һәм бензиндар м‑н ҡатнашмалары, яғыулыҡ ҡатнашмалары, синтетик шыйыҡ яғыулыҡ, биояғыулыҡ, водород) төркөмдәренә бүленә. М.я. башлыса нефтте, углеводород газдарын эшкәртеү ярҙамында, альтернатив яғыулыҡ нефть булмаған сеймалдан алына. Башҡортостанда М.я. бөтә нефть эшкәртеү з‑дтарында сығарыла. Нефть техник университетында, Нефтехимия эшкәртеү институтында М.я. алыу технологиялары камиллаштырыла.
Әҙәб.: Г у р е е в А.А., Ф у к с И.Г., Л а ш х и В.Л. Химмотология. М., 1986; А х м е т о в С.А. Технология глубокой переработки нефти. Уфа, 2002. А.Ф.Әхмәтов
Тәрж. Ф.А.Ғималова


text:
28 апрелдә инвалидлыҡты билдәләү мәсьәләһе буйынса граждандарҙы ҡабул итеү үткәрелә
28 апрелдә Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиленең Башҡортостан Республикаһындағы йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә инвалидлыҡты билдәләү мәсьәләләре һәм мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙе эшкә урынлаштырыу буйынса граждандарҙы ҡабул итеү үткәрелә.
Мөрәжәғәт итеүселәрҙе 10-12 сәғәттәрҙә Башҡортостан Республикаһы буйынса медик-социаль экспертизаның баш бюроһы етәксеһе Юрий Томилов ҡабул итә.
Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһенең адресы: Өфө ҡалаһы, Цюрупа урамы, 100-сө йорт ("Үҙәк баҙар" транспорт туҡталышы). Белешмәләр һәм алдан яҙылыу өсөн телефондар: 251-64-39, 251-77-91.


text:
Өфө эргәһендә ҡоро үлән яна
Бөгөн көндөҙ 8 Март ҡасабаһы янында ҡамышлыҡ һәм ҡоро үлән янып китә. Ел менән төтөн Өфө үҙәге кварталдарына тарала башлай.
Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, янғын майҙаны ике гектар самаһы тәшкил итә. Утты һүндереүгә ете автоцистерна һәм ҡала торлаҡ хужалығы идаралығының дүрт техника берәмеге йәлеп ителгән.
«Башинформ» агентлығына Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, торлаҡ йорттарға хәүеф янамай. Янғын һүндереүселәрҙең төп бурысы — утты урман массивына үткәрмәү.


text:
Быйыл да һынатманыҡ
28 июля 2017 йыл | Йәмғиәт
Экология йылына арналған "Йәш геолог” республика профилле ялан лагерының сираттағыһы -13 июлдә Архангел районы-ның Баҫыу йылғаһы буйында ойошторолдо. Унда Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат, Мәскәү, Ишембай, Күмертау, Октябрьский ҡалаларынан һәм Архангел, Хәйбулла, Ғафури райондарынан көслө әҙерлекле командалар ҡатнашты
Мал аҙығы мул буласаҡ
28 июля 2017 йыл | Ауыл хужалығы
Ауыл эшсәндәре өсөн ҡыҙыу, тынғыһыҙ мәл башланды: һәр кем мал-тыуарға ҡышҡылыҡҡа етерлек аҙыҡ әҙерләп ҡалырға тырыша. Көнгә бик ышаныс булмағас, аяҙ торған һәр сәғәтте тулыһынса файҙаланып ҡалырға тырышып эшләйҙәр.
Ышаныслы, иҡтисади үҫеш менән эшләнек
28 июля 2017 йыл | Йәмғиәт
Ағымдағы йылдың беренсе яртыһында респуб-лика ышаныслы, иҡтисади үҫеш менән эшләне, тип белдерҙе Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостан юлдаш телевидениеһы һәм "Рәсәй – 24” телеканалдарына интервьюһында.
Дәүерҙең тере шаһиты
25 июля 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
Сәйетбаба ауылында Клара Ғәбделхәй ҡыҙы Ибраһимованы бөтәһе лә ихтирам итә. Уның зирәк аҡыллы, хәтерле булыуы, күпте белеүе, ауылдың, арҙаҡлы кешеләренең үткәндәрен хәтерләүе һоҡландыра. Күптәр уны "тере энциклопедия” тип йөрөтә.
Сәхнәлә – йәй һылыуҙары
25 июля 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Йылдағыса районда йәйге каникулдарҙа балаларҙың ялын
ойоштороу өсөн күп кенә эштәр башҡарыла. 19 июлдә район мәҙәниәт һарайында үткән "Йәй һылыуы” конкурсы ла шундай сараларҙың береһе булды.
ойоштороу өсөн күп кенә эштәр башҡарыла. 19 июлдә район мәҙәниәт һарайында үткән "Йәй һылыуы” конкурсы ла шундай сараларҙың береһе булды.


text:
Төрлө сығанаҡтар аша донъяларҙың ығы-зығылы була барыуын күҙәтеп, күңел шомлана төшә. Тап шундай минуттарҙа ҡулыңа һәйбәт китап алып, онотолғо килә. Шөкөр, әсә телебеҙҙә иҫең китеп уҡырлыҡ китаптар бар.
Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, яҙыусы Ринат Камалдың әҫәрҙәрен донъяһын онотоп уҡымағандар һирәктер. Ул Башҡортостандағы ҡатмарлы һәм ауыр ваҡиғалар, халыҡ тормошо тураһында һөйләгән бихисап повестар һәм 12 роман авторы. “Таня-Таңһылыу”, “Әлфирә” кеүек романдары һәм башҡа әҫәрҙәренең геройҙары тормош ауырлыҡтарын ҡыйыу йырып сыға, теләһә ниндәй хәлдә лә үҙҙәренең әхлаҡи нигеҙҙәренә тоғро ҡалып, кеше булып ҡалалар.
Танылған яҙыусы Ринат Камал һәм уның тормош юлдашы, йәш шағирә Зиниә Байназарова Баймаҡ районындағы уҡыусылары менән осрашыуға килде. Әйткәндәй, Зиниә беҙҙең яҡташыбыҙ, Икенсе Этҡол ауылы һылыуы. Осрашыу район төпкөлөндә урынлашҡан Ишейҙә башланып китте, унан Темәс ауылындағы модель китапханала дауам итте.
Ишейҙәр данлыҡлы яҙыусыны ҡолас йәйеп ҡаршы алды. Уның әҫәрҙәренән өҙөктәр сәхнәләштереп күрһәтте, балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре лә, мәктәп уҡыусылары ла, ағинәйҙәр ҙә, уҡытыусы-тәрбиәселәр ҙә – һәр ҡайһыһы йырлап та ишеттерҙе, бейеп тә күрһәтте. Билдәле әҙип тә ситтә ҡалманы, өҙҙөрә баҫып бейене. Зиниә Байназарова иһә бер туған ағаһы композитор Борис Хәйретдиновҡа ҡушылып йырлап ишеттерҙе. Улар бергә башҡарған йырҙар бик оҙаҡ ҡолаҡта сыңлап торғандай булды. Ә инде ижадына килгәндә уның шиғырҙары тап ҡатын-ҡыҙҙың асылын сағылдыра.
Сараның тағы бер ҡунағы, “Һаҡмар” гәзитенең баш мөхәррире вазифаһын башҡарыусы Г.С. Иҫәнгилдина икенсе ярты йыллыҡҡа гәзиткә дәррәү яҙылырға саҡырҙы.
Эльмира КЕЙЕКҠУЖИНА.


text:
Өфөлә инглиз теле уҡытыусылары өсөн халыҡ-ара семинар үткәрелә
18-19 июндә Өфөнөң Ф.Х.Мостафина исемендәге 20-се ҡала башҡорт гимназияһында республиканың төрлө әҙерлек кимәлендәге уҡыу йорттарында белем биргән инглиз теле уҡытыусыларының халыҡ-ара семинары үтәсәк. Уның темаһы: «Мәктәп уҡыусыларына инглиз телен уҡытыуҙа инновацион алымдар һәм юлдар». Инглиз телен уҡытыуҙа инновацион алымдар буйынса педагог-новатор (АҠШ) доктор Вивиан Лескес лекциялар уҡыясаҡ.
Семинарҙа ҡатнашыу бушлай. Лекцияларҙы тыңлаусыларға һөнәри квалификация күтәреү тараһында документ тапшырыласаҡ.
Теркәлеү Америка-башҡорт Интерколледжы ҡарамағындағы семинарҙы ойоштороу комитетында 272-03-95 телефоны буйынса алып барыла.


text:
Конспект эшен әҙерләгән: Мөжәуирова Айһылыу Нириәхмәт ҡыҙы,
2015 йыл.
Маҡсат:
1. Һан һүҙ төркөмө тураһында мәғлүмәт биреү, ябай һәм ҡушма һандарҙы айырырға өйрәтеү;
2. уҡыусыларҙың фекерләү ҡеүәһен арттырыу, телмәрен үҫтереү;
3. Башҡортостан тәбиғәтенә һөйөү, һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
Йыһазландырыу: видиояҙма, дәреслек.
Дәрес барышы:
Ойоштороу мәле
Уҡыусылар! Башҡорт теле дәресен бөгөнгө матур көндө, тирә – яҡты, бер – беребеҙҙе сәләмләүҙән башлайыҡ. ( уҡытыусының уҡыуы)Мин шиғырҙы уҡыйым, ә һеҙ эстән генә минең менән уҡығыҙ:
Ултырығыҙ.
Инеш. Хәйерле көн, уҡыусылар! Һеҙҙең янып торған күҙҙәрегеҙҙе, йылмайып торған йөҙҙәрегеҙҙе күреүгә мин сикһеҙ шатмын.
Әйҙәгеҙ әле, уҡылған шиғырға иғтибар итәйек. Ҡалын хәрефтәр менән бирелгән һөйләмде, уҡыйыҡ..
Беҙ йәшәйбеҙ бер ерҙә – (Ҡайҙа йәшәйбеҙ һуң?) Башҡортостанда.
Балалар, ә Башҡортостан ниндәй ил ул?
Эйе, ҡалын урмандар, мул һыулы йылғалар, бейек тауҙар, зәңгәр күлдәр иле ул.
Әлбиттә,беҙҙең Башҡортостаныбыҙ бик матур һәм бай республика. Ул бигерәк тә йылғаларға бай республика. Әйҙәгеҙ әле, Башҡортостаныбыҙҙ данлап бер нисә һөйләм төҙөйөк. Таҡтала һеҙгә һүҙҙәр теҙмәһе бирелгән. Һеҙ ошо һүҙҙәрҙе ҡулланып һөйләмдәр төҙөгөҙ.
Был һөйләмдәрҙә Ағиҙел нисек тасуирлана? Оҙон, ҙур
Ә Һаҡмар йылғаһы ниндәй? Һалҡын һыулы. Был һүҙҙәрҙе беҙ нимә тип атайбыҙ?Сифаттар.
Беҙ һеҙҙең менән үткән дәрес темаһын ҡабатлап һәм һеҙ теманы яҡшы үҙләштергәнегеҙҙе күрһәтттегеҙ. Афарин.
Башҡортостан йылғалары тураһында һөйләшеүҙе дауам итеп киләһе һөйләмдәрҙе уҡыйыҡ:
Беренсе ике һөйләмдә беҙ сифаттар ярҙамында йылғаларҙың ҙурлығы, һалҡын һыулы икәнен белдек.
Ә бына был һөйләмдәр беҙгә ниндәй мәғлүмәт бирә?
Ә улар нимә менән бирелә?
Һандар. Дөрөҫ.
Тимәк, бөгөн беҙ ниндәй темаға һөйләшәсәкбеҙ? “Һан” темаһына. Дәресебеҙҙең маҡсаты ла “Һан” һүҙ төркөмө тураһында мәғлүмәт алыу һәм ҡушма һәм ябай һандарҙы айырырға өйрәнеү.
“Һан” темаһы менән һеҙ мәктәп саҡтарында (түбәндәге кластарҙа) ла таныштығыҙ. Нимә ул һан? (Уҡыусыларҙың яуаптарын тыңлау)
Ҡағиҙәне сығарыу. Уҡыусыларҙың яуаптарын тыңлау. Әйҙәгеҙ китаптарҙы асып, ҡағиҙәне тағы ла бер тапҡыр уҡып китәйек.
Уҡыусылар, тесктағы һандарҙы ҡабаттан уҡыйыҡ әле. Ун өс, илле ете, бер мең дүрт йөҙ утыҙ, ике йөҙ утыҙ биш, туғыҙ йөҙ ун һигеҙ, биш йөҙ утыҙ биш, ете йөҙ алтмыш, биш йөҙ етмеш бер, мең.
Һандарҙың яһылышына иғтибар итегеҙ. Тимәк, яһалышы яғынан – улар ҡушма һандар. Мең – ниндәй һан.
Был - ябай һандар. Сөнки ул бер һүҙ менән генә яҙылған. Китаптан ҡағиҙәне уҡып, һүҙҙәребеҙҙе дәлилләп ҡуяйыҡ.
( Ҡағиҙәне уҡыу)
Тимәк,һандар яһалышы яғынан ябай һәм ҡушма һандарға бүленә.
Бөгөнгө темабыҙҙы һәм числоны дәфтәрегеҙгә яҙып ҡуйығыҙ.
Ябай һәм ҡушма һандарға икешәр миҫал яҙығыҙ. (Дәфтәрҙәрҙә эш)
Һандар – беҙҙең тормошобоҙҙа ҙур роль уйнай. Беҙ уларҙы телдәребеҙҙә көн дә ҡулланабыҙ Мәҫәлән: ете һаны менән беҙҙең тормошобоҙҙа нимәләр бар:
Мөғжизәне нисек аңлайһығыҙ? Башҡортостандың мөғжизәләре бармы? Уҡыусыларҙың фекерҙәрен тыңлау.
Һүҙлек эше
Мөғжизә – чудо
Һәйкәл – памятник
Мәмерйә – пещера.
Һыу - вода
Минерал һыуҙар – минеральные воды.
Бәлкәй видеояҙма ҡарап үтеү “Башҡортостандың ете мөғжизәһе”.
Скульптор С. Д. Тавасиев ижад иткән был һәйкәл (архитекторы И.C.Ғәйнетдинов) баш ҡалабыҙҙың символы. Ул Ырымбур юлы менән машинала үткәндә лә, самолеттан да бик һәйбәт күренә.
Ысынлап та, Салауат Юлаев һәйкәленең бейеклеге - гранит постаменты менән бергә яҡынса 20 метр, ауырлығы - 40 тонна. Ул суйындан ҡойолған. Уны ижад иткәне өсөн Сосланбек Дафаевич Тавасиевҡа 1970 йылда СССР-ҙың Дәүләт премияһы бирелә.
Бына беренсе мөғжизәне лә таптыҡ. Дәфтәребеҙгә яҙып ҡуяйыҡ. Беренсе мөғжизә – Салауат Юлаев һәйкәле.
Башҡортостандың Салауат районында Йүрүҙән йылғаһына һыйынып ҡына тәбиғәттең тылсымлы көсөнә эйә шифалы Янғантау тауы. Был беҙҙең планетала ер аҫтынан бер туҡтауһыҙ ҙур күләмдә йылылыҡ, эҫе пар, газ сығып торған берҙән бер урын. Тауҙың сере 200 йылдан ашыу ғалимдарҙың иғтибарын йәлеп итеп тора. Тау янында химик элементтарға бай, шифалы Ҡорғаҙаҡ урғыла. Икенсе мөғжизәбеҙ – Янғантау
Был минерал һыуҙар кальций сульфатына, минерал тоҙҙарға һәм файҙалы микроэлементтарға бик бай. Шуның өсөн, һыуҙы дауалау өсөн дә ҡулланалар. Тимәк , тағы ла бер мөғжизәбеҙ. Өсөнсө мөғжизә – Красноусол минерал һыуҙары.
Шүлгәнташ мәмерйәһе –дүртенсе мөғжизә.
Еребеҙҙең йөҙөк ҡашы булған, 2 саҡрымдан ашыу оҙонлоҡҡа һуҙылған, данлыҡлы мөһабәт Шүлгәнташ мәмерйәһе. 1959 йылда унда таш быуаттың тәүге палеолит осоронда, йәғни беҙҙең эраға тиклем 40 – 10 мең йылдар элек, йәшәгән тәүтормош кешеләренең мәмерйә стенаһына төшөрөлгән һүрәттәре табылғас, ул бөтә донъяла танылыу таба. Мәмерйә стеналарында ҡыҙыл буяу (охра) менән ҡырағай ат, мамонт, носорог һүрәттәре эшләнгән.
Шүлгән – ул Урал батырҙың ағаһы. «Урал батыр» эпосы – башҡорт халҡының баш китабы. Ул 1910 йылда Мөхәмәтшә Буранғолов тарафынан яҙып алына. Эпос 4576 поэтик юлдан тора.Тағы ла бер мөғжизәбеҙ. Ул « Урал батыр» эпосы.
Ҡурай – сатыр сәскәләр ғаиләһенә ҡараған күп йыллыҡ үҫемлек. Уның бейеклеге 120 -170 см. Ҡурай ҡайын урманы һәм аралаш урмандарҙа ҡуйы үлән араһында үҫә. Ҡурай – ул башҡорт халҡының милли музыка ҡоралы.
Ҡурай үләне башҡорт халҡының символы. Уның ете тажы, берләшкән ете ырыуҙы символлаштыра. Башҡортостандың флагында ла, гербында ла ҡурайҙың ете тажы һүрәтләнгән. Алтынсы мөғжизә - ҡурай.
Башҡорт балы – донъяла иң шифалы, иң файҙалы бал иҫәпләнә. Хатта Америка белгестәре лә башҡорт балының сифатына иң юғары баһа бирә. Үҙҙәрендәге бал беҙҙекенән күпкә ҡалыша икән. Башҡорт балы- етенсе мөғжизә. Бал үҙенең составы һәм дауалау көсө буйынса һирәк осрай торған уникаль продукт .
Һығымта яһау: Эйе, матур һәм мөғжизәле шул беҙҙең Башҡортостаныбыҙ. Ләкин матурлыҡ һаҡлауға мохтаж. Нисек уйлайһығыҙ йылғаларҙы, шишмәләрҙе, урмандарҙы ҡайһылай һаҡларға була? ( фекерҙәр тыңлау).
Дөрөҫ, уҡыусылар. Тәбиғәтте һаҡлау - бөтә кешененең бурысы. Йылға буйҙарын таҙа тотайыҡ, ағастар ултыртайыҡ. Йәнлектәрҙе, үҫемлектәрҙе һаҡлайыҡ.
Дәресте нығытыу.Дәресебеҙҙе нығытыу маҡсатында бер нисә эш башҡарайыҡ:
Һандарҙы башҡаса әйтегеҙ.
60 секунд – 1 минут
60 минут – 1 сәғәт
24 сәғәт – 1 тәүлек
7 көн – 1 аҙна
12 ай –1 йыл
365 көн – 1 йыл
100 йыл – 1 быуат
1000 грамм – 1 кг.
10 миллиметр - 1 см.
Бөгөнгө алған белемдәребеҙҙе нығытыу маҡсатында баш ватҡыстар эшләп алайыҡ ( экранда).
6 Н, К 3, Һ 2, Т 10, 7 М, 5 ЕК, 100 ӨК, 5 МӘТ, Б 6 РҒАН.
Башватҡыс Һандар ярҙамында мәҡәлдәрҙе сисергә: 8, 4, 8, 26, 14, 8, 34, 8, 4, 40, 8, 26, 17, 8, 34, 26, 21, 23, 16, 21, 31, 21, 18. 40, 23, 7, 40, 1, 7. ( егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ ); 2, 8, 16, 8, 17, 8, 2, 1, 23, 7, 37, 19, 15, 40, 7, 8, 23, 8, 2, 1, 23. (белеме барҙың ҡәҙере бар); 8, 4, 8, 26, 31, 28, 7, 4, 2, 8, 23, 2, 27, 16, 37, 23.( егет һүҙе бер булыр); 1, 26, 1, 19, 1 18, 12, 1, 16, 6, 37, 19, 1 34, 24, 16 12, 12, 16, 8, 23 (атаңа ни ҡылһаң, алдыңа шул килер).
4) Ниндәй мәҡәлдәр беләһегеҙ һандар менән бәйле булған?
- Бер көн артта ҡалһаң, биш көн йүгерерһең.
- Бер атыуҙа ике ҡуян
- Беләге бар берҙе йығыр, белеме бар меңде еңер
- Ике уйла, бер һөйлә.
- Ике кәмәнең ҡойроғон тотоп булмай
- Ике тәкә башы бер ҡаҙанға һыймай.
- Өс таған таймаҫ, яңғыҙ ағас янмаҫ.
- Дүрт аяҡлы ат та абына
- Бишектәге бала бишкә төрләнә
- Биш тинлек ҡуян – ун тинлек зыян
- Биш тапҡыр эшләгәнсе, бер тапҡыр еренә еткер.
- Алғанға алты ла аҙ, бтргәнгә биш тә күп
- Алты йәшәр юлдан ҡайтһа, алтмыш йәшәр күрешә барһын.
- Алтмыш аҙым алға атла, алты тапҡыр артыңа ҡара.
- Ете ҡат үлсә, бер ҡат киҫ.
- Етеһендә ни булһа, етмешендә шул булыр.
- Һигеҙ һыйыр аçрағансы һимеҙ һыйыр аçра.
- Йөҙ һум аҡсаң булғансы, йөҙ дуҫың булһын.
- Һигеҙ көн ғүмергә, туғыҙ көн тырышлыҡ кәрәк.
- Ир аҡылы – бер алтын, ил аҡылы мең алтын.
- Ил өçтөндә илле дуçың булһын.
- Батыр бер үлә, ҡурҡаҡ ҡырҡ үлә.
Укыусылар яуаптарын әйтә, уҡытыусы билдәләй. Шулай итеп, беҙ группа менән теманы 4 һәм 5 үҙләштергәнбеҙ.
Өйгә эш биреү. Өйҙә ҡушма һәм ябай һөйләмдәрҙе индереп Башҡортостан тураһында мәғлүмәт яҙып килергә. Ә бына Максимға, Ильгизға, Данилға һөйләм төҙөүе ауыр булһа, китаптан күсереп яҙырға була.
Уҡыусылар, дәрестә әүҙем ҡатнаштығыҙ, афарин! Киләсәктә лә актив булығыҙ, белем алырға ынтылығыҙ.
Бөгөнгө дәресебеҙ тамам. Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт! Һау булығыҙ!
Номер материала: ДБ-272831
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
Фото:
VII башҡорт балы күргәҙмәһендә 277 умартасы ҡатнашты
Фото:
VII «Баллы Башҡортостан» махсус күргәҙмә-йәрминкәһенә йомғаҡ яһалды. Унда республиканың 43 районынан 277 умартасы ҡатнашты.
Йәрминкәлә 60 тонна тәбиғи бал күргәҙмәгә ҡуйылды һәм һатылды.
«Умартасылыҡ продукцияһының юғары сифаты һәм уның киң ассортименты өсөн» номинацияһында Белорет районынан Сергей Тихонов еңеүсе тип табылды.
«Шәхси сауҙа нөктәһен яҡшы биҙәгәне һәм продукцияны матур тәҡдим иткәне өсөн» номинацияһында Учалы районынан А.Хәзетдинова иң яҡшыһы исемен алды.
«Баллы Башҡортостан» йәрминкәһендә ҡатнашыусы районды иң яҡшы тәҡдим иткәне өсөн» номинацияһында беренсе урынды Нуриман районы яуланы. Уға диплом һәм почетлы кубок тапшырылды.
Конкурс шарттары буйынса, кубок күсеп йөрөй һәм киләһе йыл уның менән сираттағы район-еңеүсе бүләкләнәсәк.


text:
Республикала һайлаусыларҙың 73 проценттан ашыуы «Берҙәм Рәсәй»ҙең кандидаттары өсөн тауыш бирҙе — Константин Толкачев Фото: Андрей Старостин
Республикала һайлаусыларҙың 73 проценттан ашыуы «Берҙәм Рәсәй»ҙең кандидаттары өсөн тауыш бирҙе — Константин Толкачев
Республикала һайлаусыларҙың 73 проценттан ашыуы «Берҙәм Рәсәй»ҙең кандидаттары өсөн тауыш бирҙе — Константин Толкачев Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, 13 сентябрҙә — Берҙәм тауыш биреү көнөндә һайлаусыларҙың 73 проценттан ашыуы «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлексәһенән күрһәтелгән кандидаттар өсөн тауыш биргән. Ошо хаҡта «Башинформ» агентлығында уҙған «Көҙ-2015» һайлау кампанияһы йомғаҡтарына арналған матбуғат конференцияһында партияның төбәк бүлексәһе секретары Константин Толкачев хәбәр итте.
Был көндө 7310 мандатҡа 15 329 кандидат дәғүә итте. «Берҙәм Рәсәй» партияһынан 5572 депутат һайланды. Партияның төбәк бүлексәһе барлыҡ алмаштырыласаҡ мандаттарға кандидаттар күрһәтте. Уларҙың барыһы ла партия эсендә алдан тауыш биреү буйынса һайлап алынды. Үҙ-үҙен күрһәткән 700-ҙән ашыу кандидат «Берҙәм Рәсәй» партияһынан. Алдан һайлауҙа 15395 кеше ҡатнашты.
«Партия күберәк йәштәргә баҫым яһаны. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, урындағы үҙидара органдарына 35 йәшкәсә 793 кеше һайланды», — тип һөйләне Константин Толкачев.


text:
Республикала «Юлдаш» радиоһы хеҙмәткәрҙәре Еңеү алмағастарын ултыртты
ӨФӨ, 2018 йыл, 25 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
25 апрелдә «Юлдаш» радиоһы хеҙмәткәрҙәре Архангел районының Максим Горький ауылында сираттағы акция ойошторҙо. Акция Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 73 йыллығы алдынан уҙғарыла.
«Шәфҡәтлелек» ҡарттар һәм инвалидтар өсөн йорт-интернаттағы 125 кеше араһында инде өлкәнәйгән һуғыш балалары, тыл ветерандары йәшәй. Юлдаштар ойошма биләмәһендә алмағастар ултыртты.
Үҫентеләрҙе Кушнаренко емеш-еләк культуралары һәм виноград селекцияһы үҙәгенән, шулай уҡ шәхси баҡсасы Ғәлиә Мөғәллимованан алғандар.
«Беҙ уларға идеябыҙҙы һәм изге эшебеҙҙе хуплағандары өсөн сикһеҙ рәхмәтлебеҙ, — тине радио хеҙмәткәре Зөһрә Арсаева. — Атай-олатайҙарыбыҙ илебеҙ, киләсәгебеҙ, тыныс тормош һәм фашизмды юҡ итеү өсөн башын һалған. Беҙгә еңеүҙең хаҡы тураһында оноторға ярамай. Хәҙер М. Горький ауылында ла яҙ һайын, 1945 йылдың майын һәм уларҙы онотмаған, ҡәҙерләгән кешеләрҙең булыуын хәтерләтеп, Еңеү алмағастары сәскә атыр».
http://www.bashinform.ru/news/1149924-v-bashkirii-sotrudniki-radio-yuldash-posadili-yabloni-pobedy/


text:
Наши новости
Опрос
Как Вы оцениваете работу филармонии?
2018 - Год Семьи
2018 год объявлен в Башкортостане Годом семьи
Абонементы
Всероссийский старт продажи абонементов
ЭЛЕКТРОННЫЕ БИЛЕТЫ
Продажа билетов онлайн
Получить всю информацию о наличии и стоимости билетов теперь легко: не выходя из дома, с мобильных устройств, подключенных к сети Интернет.
Наш репертуар
Апрель 2018
Май-Июнь 2018
Пресса ⇒ ХӨСӘЙЕН ӘХМӘТОВ ИСЕМЕНДӘГЕ БАШҠОРТ ДӘҮЛӘТ ФИЛАРМОНИЯҺЫ 77-СЕ ИЖАД МИҘГЕЛЕН ЯПТЫ
ХӨСӘЙЕН ӘХМӘТОВ ИСЕМЕНДӘГЕ БАШҠОРТ ДӘҮЛӘТ ФИЛАРМОНИЯҺЫ 77-СЕ ИЖАД МИҘГЕЛЕН ЯПТЫ
Автор: Башкирское спутниковое телевидение/Новости
Дата: 25.05.2016
Ошо уңайҙан мәҙәни усаҡ тамашасыларына күркәм концерт программаһын тәҡдим итте. Тамаша үҙенсәлекле жанрға ҡоролғайны. Сәхнәнән халыҡ, ретро йырҙар, төрлө композициялар ағылды. Был миҙгел Башҡортостандың халыҡ артистары Артур Туҡтағолов менән Римма Амангилдина өсөн айырыуса иҫтәлекле булды. Сәхнә йондоҙҙарының эшкәмәрлеге ил кимәлендә юғары баһаланып Рәсәй президентының Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләнә


text:
Жобран Хлил Жобран Һынған ҡанаттарПовесть Ливан яҙыусыһы, философы, рәссамы Жобран – ХХ быуат ғәрәп мәҙәниәте тарихында иң күренекле шәхестәрҙең береһе. Ул 1883 йылдың 6 ғинуарында Ливандың төньяғында, тауҙар араһындағы Бшарра тигән ауылда, фәҡирлеккә төшкән христиан ғаиләһендә...
Заманса ла, ҡупшы ла...Августа ҡояш улай уҡ ҡайнар түгел, төш ауыуға көн еләҫләнеп китеүсән. Йәйге селлә бер аҙ һүрелгәнгә күрә, сарафанды, асыҡ яурынлы күлдәктәрҙе, майкаларҙы ябығыраҡ һәм сағыуыраҡ әйберҙәргә алмаштырыу уңай. Джинсанан зауыҡлы комбинезон Төҫлө...
Һары эшләпә1,5–2 йәш өсөн Талап ителә: һары төҫтәге (ирис) еп, 1,5 һанлы ырғаҡ. Эш барышы: 5 буш күҙ йыйып, түңәрәк яһайбыҙ. 1-се рәт: 3 буш күҙ, бер салыулы 9 бағана; 2-се рәт: алдағы рәттең һәр бағанаһына бер салыулы 2-шәр бағана. 3-сө рәт: бер салыулы 3...
Бер йәшлек баланы туҡландырыуСабыйға бер йәш тулғас, яйлап дүрт тапҡыр ашатыуға күсергә мөмкин. Аш араһында балаға алма йәки емеш һуты тәҡдим ителә. Төп туҡланыу сәғәттәре: иртәнге 8-ҙә, төшкө 12-лә, киске 7-ләр тирәһендә. Ашатыу сәғәтен, үҙегеҙҙең көн тәртибенә ҡарап, бер...
Милли аштарҠаймаҡтан бәрәмес Әсе ҡамыр өсөн 6–10 грамм ҡоро сүпрә, стакан ярым он, 60 грамм аҡ май йәки маргарин, 1 йомортҡа, 1/4 стакан шәкәр ҡомо, 0,75 стакан һыу, 1/4 балғалаҡ тоҙ алына. Эслек өсөн 3 стакан ҡаймаҡ, 1 ҡалаҡ аҡ май, 1 ҡалаҡ шәкәр ҡомо, 2...
Шифалы үләндәрАлма Был шифалы емеш ашҡаҙан-эсәк, йөрәк, бөйөр ауырыуҙары, һары һыу, склероз, ревматизм, подагра, юғары ҡан баҫымы, аҙ ҡанлылыҡ менән яфаланғанда ярҙам итә. Артыҡ тән ауырлығы менән көрәшә. Баш әйләнгәндә йәки ауыртҡанда алма ашарға кәңәш итәләр. ...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Сарала холдингка ингән “Өфө агрегат берекмәһе”н үҙгәртеп ҡороу һәм һауа судноларын электр менән тәьмин итеү системалары производствоһын Мәскәүҙән Өфөгә күсереү мәсьәләләре тикшерелде.
Сарала холдингка ингән “Өфө агрегат берекмәһе”н үҙгәртеп ҡороу һәм һауа судноларын электр менән тәьмин итеү системалары производствоһын Мәскәүҙән Өфөгә күсереү мәсьәләләре тикшерелде.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, һалым ташламалары, уңайлы эш шарттары булдырыу, административ ҡаршылыҡтарҙы мөмкин тиклем кәметеү, ҙур проекттарҙы хуплау, уларҙы тормошҡа ашырыуҙа ярҙам итеү — быларҙың барыһы ла инвесторҙарҙы ылыҡтыра.
“Беҙ вәғәҙә иткәнде һәр саҡ үтәйбеҙ, беҙҙең өсөн ул — закон.
28 ғинуар – Ленин ордены кавалеры Сәғит Хәбирйән улы Хәбирйәновҡа 80 йәш;
29 ғинуар – “Йәшлек” (“Йәш юҡһыл”) республика йәштәр гәзитенең тәүге һаны сығыуға 90 йыл;
1 февраль – тыуған яҡты өйрәнеүсе, Республика Хәрби Дан музейының ғилми хеҙмәткәре, Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика премияһы лауреаты Фәрит Назар улы Вахитовҡа 80 йәш;
"Көнбағыш"
Кәрәк:
Тауыҡтың 250 г түш ите, 150 г ҡаты сыр, бешкән 5 йомортҡа, бешерелгән 200 г бәшмәк (шампиньон яҡшыраҡ), 3 баш һуған, 4 бәрәңге, һөйәкһеҙ зәйтүн емеше (банканың дүрттән бер өлөшө), бер ҡап чипсы, майонез.
Башҡортостан донъя әһәмиәтендәге саралар үткәреүгә әҙерләнә — Өфөлә халыҡ-ара саммиттар үтәсәк. Ошоға бәйле әле йәмғиәттә төрлө фекер йөрөй. Бөгөнгө әңгәмә аша республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары С.Т. СӘҒИТОВ мәсьәләгә асыҡлыҡ индерә.
— Салауат Тәлғәт улы, һеҙҙең менән Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнеп, иңегеҙгә Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС саммиттарына әҙерлек өсөн яуаплылыҡ йөкмәтелгәндән һуң осрашҡайныҡ. Ул осорҙа халыҡ-ара форумдар барышында ойоштороласаҡ саралар буйынса ла, уларҙы үткәреү урындары хаҡында ла аныҡ мәғлүмәт юҡ ине.
— Ҡасан килһәгеҙ ҙә рәхим итегеҙ! — тип хәлгә инергә тырыштылар район хакимиәтенән шылтыратып. Ләкин беҙҙең хәбәрселәр төркөмө, ҡар саҡ ҡына туҡтағайны, тәүәккәлләргә йөрьәт итте.
Машина кәйкәләй-кәйкәләй Бөрө ҡалаһын үтеп, Мишкә сигенә еткәс, беҙҙе район хакимиәтенең “УАЗ”-ы ҡаршы алды. Тракторҙар юлды таҙарта. Иншалла, район үҙәгенә хәүеф-хәтәрһеҙ “һә” тигәнсе барып еттек.
Яңы йылдың тәүге айында уҡыусыларыбыҙҙы барлау, баҫмабыҙға яҙылып, лотерея уйынында ҡатнашыу өсөн квитанцияларын редакцияға ебәргәндәр һәм иғлан ителгән акцияға ҡушылғандар араһында еңеүселәрҙе билдәләү матур йолаға әүерелде. Быйыл да гәзитебеҙҙең тоғро дуҫтарын оҙаҡ көттөрмәйек тип бәйгегә йомғаҡ яһарға ашыҡтыҡ.
Иң тәүҙә "Коллектив менән — "Башҡортостан"ға!" акцияһының еңеүселәрен асыҡланыҡ. Бүләк хужаларын билдәләү бурысын был юлы кескәйҙәргә түгел, ә баҫмабыҙҙың 2012 йылғы лауреаттарына тапшырҙыҡ. Әйткәндәй, улар ҙа быны ҙур ихласлыҡ менән атҡарҙы.
Депутатыбыҙ үҙ яҙмаһын Рәсәйҙә барған бөгөнгө киҫкен, хәүефле мәсьәләләргә арнаған. Мәҡәләне ҡат-ҡат уҡып сығып, унда күтәрелгән проблемаларға ҡарата үҙ фекеремде белдермәксе булдым.
"Илар бала атаһының һаҡалы менән уйнай" тигән беҙҙең халыҡ. Рәсәйҙең ҡайһы бер ғалимдары, сәйәсмәндәре, булыр-булмаҫ депутаттары илде тотоп торған милли республикаларҙың, өлкәләрҙең бөтөн булыуын күрә алмай, үҙ мәнфәғәттәрен генә ҡайғыртып, бөгөнгө федераль ҡоролошто нисек тә юҡ итергә ынтыла. Заманында иң көслө тип иҫәпләнгән, ныҡ ҡоралланған армияға эйә булып, бөтә донъяны баҫып алып, миллиондарса халыҡты тубыҡландырырға маташҡан Гитлер ҙа юҡҡа сыҡты, халҡын оятҡа ҡалдырҙы. Бөгөн дә шуның аҙымын ҡабатларға теләүселәр бар, ахырыһы.
Ошо ваҡ ҡына ҡарышлауыҡтар бөйән эсәге һәм үт ҡыуығы аша бауырҙың үт юлдарына эләгә. Йыш ҡына улар ҡалҡан аҫты биҙендә һәм үт ҡыуығында ла осрай. Организмға эләккәндән һуң өс-дүрт аҙна эсендә гельминттар үҫеп етеп, йомортҡа һала башлай. Айырым паразиттың күпме ғүмер йәшәүе билдәле түгел.
Селәүсен менән зарарланған кешенең сәләмәтлеге күҙгә күренеп ҡаҡшай: бауыр, ашҡаҙан аҫты биҙе сирҙәре ҡалҡа, анемия күҙәтелә, аллергия йонсота.
Республиканың ҡан биреү станцияһы донорлыҡты пропагандалау, ҡанды һәм уның өлөшсәләрен әҙерләүҙе, ташыуҙы һәм һаҡлауҙы тәьмин итеү, медицина ойошмаларына ярҙам күрһәтеү үҙәге булып тора. Уның матди-техник кимәле юғары: донор ҡанын хәүефһеҙ, сифатлы итеп әҙерләүгә булышыусы кәрәкле заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған.


text:
Башҡортостандың муниципаль берәмектәре биләмәләрҙең туристик паспорттарын әҙерләй
Башҡортостандың муниципаль берәмектәре территорияларҙың туристик паспорттарын әҙерләүен дауам итә. Улар муниципаль район тураһындағы дөйөм мәғлүмәтте, социаль-иҡтисади үҫеш күрһәткестәрен, туристик-рекреацион ресурстарҙың, туриндустрия объекттарының тасуирламаһын үҙ эсенә алырға тейеш.
БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетында әйтеүҙәренсә, бындай паспорттар булдырыу Башҡортостандың тулы туристик паспортын эшләргә, шулай уҡ туристик баҙарҙа «Башҡортостан Республикаһы» брендын рекламаларға, муниципаль берәмектәрҙең инвестицион күркәмлеген арттырырға, Рәсәй туристарына ғына түгел, сит ил ҡунаҡтарына ла ҡыҙыҡлы буласаҡ яңы турҙар әҙерләүгә һәм булғандарын камиллаштырыуға мөмкинлек бирәсәк.
Муниципаль берәмектәрҙең әҙер туристик паспорттары менән Дәүләт комитетының сайтында танышырға мөмкин.


text:
Рөстәм Хәмитов Паралимпия уйындарына индерелгән спорт төрҙәрен үҫтереү буйынса кәңәшмәлә ҡатнашты
25 июндә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Тула өлкәһенең Алексин ҡалаһында Рәсәй Федерацияһында инвалидтарҙың физик культура һәм спорт менән шөғөлләнеүе өсөн шарттар булдырыу һәм Паралимпия, Сурдлимпия уйындарына индерелгән спорт төрҙәрен үҫтереү буйынса саралар тураһында кәңәшмәлә ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Кәңәшмә барышында Рәсәй Хөкүмәте Премьер-министры Дмитрий Медведев профилле министрлыҡ һәм ведомстволарға «Асыҡ мөхит» программаһының киләһе версияһына һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙең спорт объекттарына йөрөү мөмкинлектәрен арттырыуға бәйле саралар индерергә ҡушты.
Ғәмәлдәге «Асыҡ мөхит» программаһы 2015 йылға тиклемге осорға иҫәпләнгән.
РФ Хөкүмәте Премьер-министры белдереүенсә, 2020 йылға тиклем спорт менән шөғөлләнә алған һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙең һаны алты тапҡырға артырға тейеш, әммә әлегә бындай шарттар төбәктәрҙең 20 процентында ғына булдырылған. Дмитрий Медведев һүҙҙәренсә, инвалидлығы булған 13 миллион кеше өсөн асыҡ мөхит булдырыу үтә мөһим.
— Сурдлимпия һәм Паралимпия уйындарында ҡатнашҡан Рәсәй йыйылма командаларының уңыштары менән ғорурланабыҙ. Һәр миҙал артында күпме көс, батырлыҡ тора. Был еңеүҙәр башҡа бик күп кешеләрҙе лә илһамландыра. Был рух һәм ихтыяр көсө өлгөһө булып тора, — тине Дмитрий Медведев.
Кәңәшмәлә сығыш яһап, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, «Башҡортостан Республикаһы спортсылары бихисап миҙалдар яулауын дауам итә. Үткән йылда тамамланған Паралимпия уйындарында Рәсәй 36 миҙал яуланы, шуларҙың өстән бер өлөшө – 12 миҙал Башҡортостан спортсыларының ҡаҙаныштары булып тора. Был бик яҡшы һөҙөмтә», тип билдәләне.
Рөстәм Хәмитов кәңәшмәлә ҡатнашыусыларҙы танылған спортсы Рима Баталова менән таныштырҙы.
— Ул – 13 тапҡыр Паралимпия уйындары чемпионы. Әлбиттә, бындай уңыштарға системалы эшләү һөҙөмтәһендә генә өлгәшеп була. Шулай уҡ барлыҡ компетенцияларҙың – тренерҙарҙың, спорт ҡорамалдарының, спортсылар әҙерләү үҙәктәренең булыуы шарт. Беҙҙә инвалидтарға ярҙам күрһәткән 42 социаль-психологик ярҙам үҙәге эшләй. Юғары спорт оҫталығы әҙерләү үҙәге белгестәре паралимпиясыларҙы психологик оҙатыу йәһәтенән ҙур ярҙам күрһәтә, — тине республика башлығы.
— Махсус спорт объекттарын төҙөүҙе дауам итәбеҙ. Атап әйткәндә, һаңғырауҙар өсөн мәктәп-интернатта «яһалма боҙ» — ҙур булмаған спорт объекты төҙөлә башланы. Әйткәндәй, был ҡиммәткә лә төшмәй. Бөгөнгө көндә ҡиммәт булмаған проекттарҙы ғәмәлгә ашырырға мөмкин, 50-60 миллион һумға яҡшы спорт объекттарын төҙөргә була, — тип хәбәр итте Рөстәм Хәмитов. – Ғөмүмән алғанда, был йәһәттән системалы эш алып барабыҙ. Беҙҙә йәнә бер яҡшы, ҡыҙыҡлы проект бар – Паралимпия спорты үҙәген төҙөү. Ул арзан түгел, төбәктең Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы менән берлектә унда 400 миллион һумға яҡын аҡса йүнәлттек.
Президент билдәләүенсә, проекттың дөйөм хаҡы 2,3 миллиард һум тәшкил итә. 2014 йылдың декабрендә уны файҙаланыуға тапшырыу өсөн йәнә 1,9 миллиард һум кәрәк. Бының өсөн төҙөүселәр ҙә, майҙансыҡ та бар. Иң ауыр эштәр башҡарылған. Быйыл проектҡа 700-800 миллион һум йүнәлтеү һәм киләһе йылда объектты сафҡа индереү планлаштырыла. Был Паралимпия спорты йәһәтенән дә, илдә бындай ҡеүәтле спорт объектының булыуы йәһәтенән дә ҙур алға китеш буласаҡ, тип билдәләне республика етәксеһе. Уның һүҙҙәренсә, бөгөнгө көндә илдә бындай объекттар юҡ. Рөстәм Хәмитов Дмитрий Медведевтан Паралимпия спорты үҙәген төҙөүҙә ярҙам күрһәтеүҙәрен һораны.
Дмитрий Медведев республиканың был үтенесен ентекле тикшерергә һүҙ бирҙе.


text:
Башҡортостанда Юбилейный ятҡылығында ер аҫты ысулы менән руда сығарыу башланды
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Хәйбулла районындағы Юбилейный ятҡылығында төҙөлә башлаған ер аҫты руднигында руда сығарыу башланды. Шаршамбы, 15 апрелдә, уның тәүге тоннаһы ер өҫтөнә сығарылды, тип хәбәр иттеләр «Башҡорт баҡыры» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең матбуғат хеҙмәтенән.
Юбилейный баҡыр һәм цинк рудалары ятҡылығын асыҡ ысул менән үҙләштереү 2006 йылдан алып барыла. Ятҡылыҡтың дөйөм запастарын 100 миллион тонна самаһы руда тәшкил итә, шуның менән бергә уның 88 процентын ер аҫты ысулы менән сығарыу планлаштырыла. Ошо маҡсатта 2011 йылда ер аҫты руднигы төҙөлә башланы. Дүрт йыл эсендә шахтерҙар 5670 метр ара үткән. 2014 йылда тәүге руда сығарылды.
Ағымдағы йылдың март урталарында «Башҡорт баҡыры» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте «Юбилейный ятҡылығының тәжрибә-сәнәғәт участкаһын асыу һәм үҙләштереү» проектының сәнәғәт хәүефһеҙлеге буйынса ыңғай экспертиза үтеүе тураһында һығымта алды.
Ер аҫты руднигы белгестәре һүҙҙәренсә, әлеге мәлдә тәжрибә-сәнәғәт участкаһының өс камераһы мәғдән сығарыуға тулыһынса әҙер.
Быйыл ошо урында ер аҫты ысулы менән 237 мең тонна мәғдән сығарыу планлаштырыла. Юбилейный ятҡылығының дөйөм запастарын 11 миллион 385 мең тонна баҡыр һәм баҡыр-цинк рудаһы тәшкил итә.
25 апрелдә шахталағы беренсе руда «Башҡорт баҡыры» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте фабрикаһына эшкәртелергә ебәрелә, тип аңлатма бирҙеләр предприятиеның матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Мәңге арбар йондоҙ яҡтыһыКүңел төйөндәре ҡасан сеймәлә лә ҡасан тағатылалыр? Һәр кем Ер йөҙөнә өйрәнеү, һабаҡ алыу өсөн килеп, йәне ошо дәрестәрҙе үткәс, яңы баҫҡыстарҙы артыла, яңы һулыш менән йәшәүгә күсә торғандыр. Бына алтын сәсле, зәңгәр күҙле бәләкәй генә ҡыҙсыҡ күҙ...
ИХЛАСЛЫҠТАН ДОНЪЯ ЯҠТЫРАҠШундай кешеләр була: улар менән бер аралашыу ҙа күңелдә уйылып ҡала, яңы танышыңдағы нур ипкене һиңә лә күскәндәй тойола. Осрашыуҙан һуң тағы ла бик оҙаҡ ошо йылылыҡтан, ихласлыҡтан күңелең талпынып, ҡанатланып йөрөй. Баймаҡ ҡалаһында йәшәүсе...
«ТОРМОШОБОҘ БАЛАЛАРҘА ҠАБАТЛАНА»Үтә лә тыйнаҡ был ханым матбуғатта, радио-телевидениела сығыш яһарға, ғөмүмән, үҙе, ҡаҙаныштары хаҡында һөйләргә яратмай. Тыйнаҡлығы баҫалҡылыҡтан түгел, ғәжәйеп тәрән әҙәптән. Ләкин ул телмәр тота икән, ауыҙынан сыҡҡан һәр һүҙен алтынға бәрәбәр...
ҮҘЕБЕҘҘЕҢ ФИРҘӘҮЕС!Бөтә донъяға билдәле ғалимә, РФ-тың һәм БР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, филология фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми етәксеһе Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы Хисамитдинованың ғүмере...
ЙӘШӘҮ КӨСӨ – МӨХӘББӘТТӘ!Февралдең сатлама һыуығында тыуғанғалыр, ул иҫ киткес йылы кеше. Һуғыштан һуң донъяға килгәнгәлер, ул ошо күңел сыуаҡлығын барыһына ла өләшергә, рух күтәрергә, йәшәүгә яратыу, үҙ ғүмереңә ихтирам менән бағырға бер өлгө, саҡырыу. Республикала ғына...
ЙӨРӘГЕНДӘ – МОҢ ДАРЪЯҺЫБилдәле музыка белгесе, филология фәндәре кандидаты, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты доценты Гөлназ Галинаның яҙған хеҙмәттәре, иңенә алған йөгө уны көслө рухлы, бай йөкмәткеле, киң фекер йөрөтөүсе, алдынғы ҡарашлы ғалимә,...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Илебеҙ Бөйөк Еңеүҙең 73-сө яҙын билдәләне
- Опубликовано: 10 мая 2018
- Просмотров: 37
Был оло байрам, күңелдәргә берсә ҡыуаныс, берсә һағыш килтерҙе. Һуғыш тарихта ҡалған кеүек тойолһа ла, үткәнебеҙ бер ҙә онотолмай, һәр саҡ хәтерҙә. Бер нәмә лә онотолмай һәм онотолмаясаҡ. Ишембай районы һәм ҡалаһы халҡы ла был иҫтәлекле ваҡиғанан ситтә ҡалманы.
8 майҙа Ишембай районының һәр ауылында Бөйөк Еңеүгә арналған кисәләр уҙҙы. Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, уҡытыусылар, мәктәп уҡыусылары, ауылдарҙағы тыл ветерандарын, оло йәштәге инәй һәм бабайҙарҙы байрам сараһына саҡырҙы. Оло йәштәге кешеләр утлы һуғышта ҡатнашмаһалар ҙа, уларҙың күбеһе бәләкәй йәштән фронтҡа ярҙам күрһәткән, тылда хеҙмәт иткән кешеләр.
9 майҙа Ишембай ҡалаһында ла ҙур байрам сараһы уҙҙы. Ул Еңеүселәр паркында сәскәләр һалыу менән башланып китте. Ҡаланың Ленин проспекты буйлап “Үлемһеҙ полк” үтте.
Митингтан һәм хәрби парадтан һуң байрам концерты, һалдат бутҡаһы менән дауам иттте. Еңеү көнө балаларҙың да, ололарҙың да, йәштәрҙең дә көтөп алған байрам феерверкы менән тамаланды.


text:
Төбәктә киҙеү әлегә теркәлмәгән – «Роспотребнадзор» Фото: uv-kurier.ru
Төбәктә киҙеү әлегә теркәлмәгән – «Роспотребнадзор»
Төбәктә киҙеү әлегә теркәлмәгән – «Роспотребнадзор» Фото: uv-kurier.ru
ӨФӨ, 2017 йыл, 20 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостанда киҙеү осраҡтары әлегә теркәлмәгән. «Роспотребнадзор»ҙың төбәк идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, республикала киҫкен респиратор инфекциялар менән сирләү осраҡтары арта, кимәл эпидемик сиктән түбән.
Грипҡа ҡаршы прививка яһау кампанияһы дауам итә, әле яҡынса 1,7 миллион кешегә — республика халҡының 41,5 процентына прививка эшләнгән. Федераль бюджет иҫәбенә 1,25 миллион өлкән кешегә һәм 350 мең балаға вакцина һалынған. 89,7 меңдән ашыуы эш биреүселәр иҫәбенә һәм үҙ аҡсаһы иҫәбенә прививка яһатҡан. «Ошо вакциналар беҙҙең төбәктә актуаль булған вирустан һаҡлай», — тип иҫкә төшөрҙөләр республика идаралығында.


text:
Өфөлә өс егет осраҡлы үтеп барған кешене зыяратта үлтергәнсе туҡмаған Фото: Олег Яровиков
Өфөлә өс егет осраҡлы үтеп барған кешене зыяратта үлтергәнсе туҡмаған
Өфөлә өс егет осраҡлы үтеп барған кешене зыяратта үлтергәнсе туҡмаған Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 24 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Рәсәйҙең Башҡортостан буйынса Тәфтиш комитеты һаҡһыҙлыҡ арҡаһында үлемгә дусар итеүҙә ғәйепләнгән өс егеткә ҡарата енәйәт эшен тикшереүҙе тамамланы.
Ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, быйыл 13 июнгә ҡарай төндә Өфөләге Ҡулса урамында 29, 26 һәм 16 йәшлек өс иҫерек егет осраҡлы үтеп барған 27 йәшлек ирҙе туҡмаған. Улар уны «Волга»ның багажнигына һалып, Тимашев ауылында урынлашҡан Төньяҡ зыяратҡа алып киткән. Енәйәтселәр унда ла туҡмауҙарын дауам иткән. Ир кеше йәрәхәттәренән дауаханала вафат булған.
Әле енәйәт эше ҡарау өсөн судҡа ебәрелгән.


text:
1913 йыл
1913 (бер мең туғыҙ йөҙ ун өсөнсө) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1913 йылы, 2 мең йыллыҡтың 913 йылы, XX быуаттың 13 йылы, XX быуаттың 2 ун йыллығының 3 йылы, 1910 йылдарҙың 4 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1 ғинуар — Баймырҙин Ғаяз Исламетдин улы, лётчик, гвардия майоры (1943), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
- 4 ғинуар — Иғдәүләтов Зәйни Сирай улы, БАССР-ҙың халыҡ (1970) артисы.
- 21 июнь — Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы, Бөйөк Ватан Һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
- 14 август — Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
- 15 сентябрь — Үтәғолов Зөбәй Тәхфәт улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1943).
- 16 сентябрь — Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
- 10 октябрь — Зәғәфүрәнов Фәйзрәхман Зәғәфүрән улы, совет дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ы Юғары Совет Президиумы рәйесе (1950—1967). Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.


text:
Балыҡтар
Балыҡтар (лат. Pisces) — хайуандар донъяһының айырым класы; айғолаҡ аша һыуҙа эрегән кислород менән һулыш алыусы умыртҡалыларҙың ҙур төркөмө[1]; йөҙгөстәр ярҙамында хәрәкәт итәләр. Һалҡын ҡанлы һыу хайуандары.
Балыҡтар тоҙло һәм сөсө һыуҙарҙа, тау шишмәләренән алып океан тәрәнлектәренә тиклем тереклек итә.
Балыҡтар һыу экосистемаһында аҙыҡ сылбыры булараҡ ҙур роль уйнай, шулай уҡ кеше өсөн аҙыҡ булып тора. Балыҡтарҙың ҙурлығы 7,9 мм-ҙан алып (Paedocypris progenetica[2]) 13,7 м-ға тиклем (кит акулаһы).
Донъяла 25 000—31 000 балыҡ төрө барлығы билдәле. Рәсәйҙә 3000 төрө тереклек итә[3], шул иҫәптән 280 сөсө һыу балығы.
Зоологияның балыҡтарҙы өйрәнә торған фәне ихтиология тип атала.
Төҙөлөшө, туҡланыуы, үрсеүе һәм йәшәү реүеше буйынса 2 класҡа: кимерсәклеләргә һәм һөйәклеләргә буленә.
Йөкмәткеһе
- 1 Кимерсәкле балыҡтар
- 2 Һөйәкле балыҡтар
- 3 Тән төҙөлөшө
- 4 Нервылар системаһы
- 5 Һиҙеү ағзалары
- 6 Ҡан тамырҙары системаһы
- 7 Һулыш системаһы
- 8 Аш һеңдереү системаһы
- 9 Йөҙөү ҡыуығы
- 10 Бүлеп сығарыу системаһы
- 11 Үрсеү органдары
- 12 Дөйөм ҡылыҡһырлама
- 13 Ҡыҙыҡлы факттар
- 14 Иҫкәрмәләр
- 15 Әҙәбиәт
- 16 Һылтамалар
Кимерсәкле балыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күпселек кимерсәкле балыҡтар диңгеҙҙәрҙә йәшәй, айырым төрҙәре генә сөсө һыуҙа осрай.
Хәҙер йәшәгән кимерсәкле балыҡтарҙың төҙөлөшөндә ҡайһы бер боронғо билдәлер: кимерсәкле һөлдә; йөҙөү ҡыуығы юҡ; айғолаҡ ҡапҡастары юҡ, шуға ла, айғолаҡ тишектәре (5-7) тыштан күренеп тора; башының аҫҡы өлөшөндә урынлашҡан арҡыры ауыҙ тишеге һәм башҡалар һакланған.
Был төркөмгә акулалар һәм скаттар инә.
Һөйәкле балыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Балыҡтарҙың иң күп төркөмө. Океандарҙа, диңгеҙҙәрҙә, йылғаларҙа, күлдәрҙә, даими һәм вакытлыса булған һыу ятҡылыҡтарында тереклек итәләр. Хәҙерге балыктарҙың 96%-ын һөйәкле балыҡтар тәшкил итә. Уларҙың тән формаһы төрлөсә: оҙонса, түңәрәк һымаҡ, торпедо һымаҡ, япраҡ һымаҡ, йылан һымаҡ була.
Тән төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һөйәкле балыҡтар класы, нур ҡанатлылар ярым-класы вәкилдәренең тышҡы ҡиәфәте бик төрлө, ләкин барыһының да уртаҡ билдәләре бар. Уларҙың тәне ян-яҡтан ҡыҫылған һәм баш, кәүҙә, ҡойрок өлөштәренә бүленә. Балыҡтар, береһе өҫтөнә береһе ятҡан, һөйәк пластинкалар (тәңкәләр) менән ҡапланған. Тәңкәләр ярым үтә күренмәле, ҡырыйы шыма йәки тешле була. Тәңкәләр тиренән (дермадан) барлыҡҡа килә. Тәңкә япманың өҫтө лайла менән ҡапланған.
Балыҡтың һөлдәһе тулыһынса тейерлек һөйәктәрҙән тора. Умыртҡалыҡ һөйәк умыртҡаларҙан төҙөлгән һәм кәүҙә, ҡойроҡ өлөштәренә бүленә. Умыртҡаларҙың үҫентеләре — өҫкө һәм аҫҡы дуғалары була. Кәүҙә өлөшөндә өҫкө дуғалар ҡушылып арҡа мейе каналын барлыҡҡа килтерә. Тән ҡыуышлығын өҫтән һәм йән-яҡтан ҡабырғалар сикләй. Баш һөйәгенең күп өлөшө — һөйәк, ул мейе тартмаһынан, ҡаҙналык һөйәктәренән, һаңаҡ йәйәләренән һәм һаңаҡ ҡапкасынан тора. Парлы күкрәк һәм ҡорһаҡ йөҙгөстәре бик күп ваҡ һөйәктәрҙән яһалған.
Мускулдары һөйәктәргә беркетелгән. Иң көслө мускулдар кәүҙәһенең арҡа яғында һәм ҡойроҡ бүлегендә була. Кәүҙә мускулатураһы тоташтырғыс туҡыманан торған бүлгеләр менән сегменттарға бүлгәләнгән.
Башында һәм йөҙгөстәре янында яңаҡтарҙы, айғолаҡ ҡапҡастарын һәм йөҙгөстәрҙе хәрәкәткә килтерә торған мускулдар урынлашҡан.
Нервылар системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Балыҡтарҙың нерв системаһы баш һәм арҡа мейеһенән, уларҙан китеүсе нервыларҙан тора. Баш мейеһе мейе ҡумтаһында урынлашҡан һәм биш бүлектән тора: алғы мейе, аралыҡ мейе, урта мейе, оҙонса мейе һәм кесе мейе.
Кесе мейе хәрәкәт координацияһы өсөн яуап бирә. Һыу мөхитендә тигеҙлекте һаҡлау зарурлығына һәм хәрәкәт ҡатмарлылығына бәйле, кесе мейенең ныҡ ҡына үҫешкән.
Оҙонса мейе арҡа мейеһенә күсә. Ул умыртҡаларҙың өҫкө йәйәләре барлыҡҡа килтергән тишектәрҙән яһалған умыртҡалыҡ каналы эсенән оҙон аҡ таж булып һуҙылған. Күп һанлы нервтар баш һәм арка мейеһен балыҡтың төрло органдары менән бәйләнештә тота.
Балыҡтарҙың үҙ-үҙҙәрен тотоуында шартһыҙ һәм шартлы рефлекстар күҙәтелә.
Һиҙеү ағзалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һиҙеү ағзалары күреү, ишетеү, еҫ һиҙеү һәм һиҙеү ағзаларынан тора. Күҙҙәр баштың ике яғында урынлашҡан һәм яҡындағы предметтарҙы яҡшы күрергә яраҡлашҡан. Ишетеү ағзаһы эске ҡолаҡтан, йәғни, баш һөйәктең артҡы өлөшөндә урынлашҡан лабиринттан ғибәрәт.
Еҫ һиҙеү ағзаһы томшоғоноң осонда урынлашҡан танау тишектәренән ғибәрәт. Танау тишектәренең төбө йомоҡ һәм стенкаларында нервылар остары бар. Балыҡтар һыуҙа төрлө еҫтәрҙе һиҙәләр.
Тәм ағзалары ауыҙ ҡыуышлығында, тиреһендә, хатта ҡойроғанда ла бар. Балыҡтар әсе, татлы, тоҙло тәмдәрҙе айыра. Ауыҙ эргәһендә мыйыҡтары булған балыҡтар (мәҫәлән, йәйеләр һәм шамбылар) аҙыҡҡа ҡағылмайынса ла аҙыҡтың тәмен беләләр.
Тәм тойоу ағзалары хеҙмәтен тәм төйөрсөктәре үтәй. Улар нерв остары менән сорналған күҙәнәктәр төркөмөнән тора. Тәм төйөрсөктәре ауыҙ ҡыуышлығында ғына түгел, бәлки, тәндең күп кенә өлөштәрендә тиренең тышҡы ҡатлауында ла урынлашҡан. Күреү органдары — яҫы мөгөҙҡатлау менән түңәрәк хрусталиктан торған күҙҙәр. Ишетеү анализаторы — баш һөйәгендә урынлашҡан эске ҡолаҡ ҡына; ҡолаҡ япрағы һәм ишетеү юлы юҡ.
Балыҡтарға һыуҙың хәрәкәтен тойоусы, үҙенә бер төрлө һиҙеү органы — ян һыҙыҡ булыу хас. Ул ҡабырғала һәйбәт күренә һәм тәндең алғы осонан артҡы осона тиклем дауам итә. Ҙурайтып ҡарағанда, ян һыҙығы теҙелеп киткән күп һандағы тишектәрҙән тороуын күреп була. Улар барыһы ла эс яҡтан тотош бер ҡаналға асылалар. Уның эсе һиҙгер күҙәнәктәрҙән тора.
Ян һыҙығы — ағымдың йүнәлешен һәм тиҙлеген ҡабул итеүсе үҙенсәлекле ағза. Һыу ағымы, һиҙгер эпителийҙың теге йәки был нөктәһен тынысһыҙлап, балыҡҡа ориентлашырға, хатта яҡынлашыусы дошманын һиҙергә лә мөмкинлек бирә. Болғансыҡ һыулыҡтарҙа, тәндең пространстволағы торошон билдәләү өсөн, ян һыҙыҡ органдары күҙгә һәм башҡа һиҙеү органдарына ҡарағанда йыш ҡына кәрәклерәк тә була.
Ҡан тамырҙары системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡан тамырҙары системаһы йомоҡ. Ул йөрәк һәм бер ҡан әйләнеше түңәрәгенән тора. Йөрәге тәндең алғы өлөшөндә урынлашкан. Ике камералы: йөрәк алды һәм ҡарынсыҡтан тора.
Ҡан ҡарынсыҡтан ҡорһаҡ аортаһына керә. Аорта артерияларға бүленә. Улар буйлап ҡан айғолаҡтарға килә.
Айғолаҡтарҙа артериялар күп һанлы ваҡ ҡан тамырҙарына — капиллярҙарға тармаҡлана. Айғолаҡ капиллярҙарындағы ҡан, углекислый газдан арынып, кислородҡа байый һәм был ҡан, арҡа артерияһына йыйылып, тәндең бөтә органдарына, шулай уҡ мускулдарына китә.
Бирелә ҡуйы капиллярҙар селтәре аша ҡандағы кислород һәм туклыҡлы мәтдәләр — туҡымаларға, ә уларҙан углекислый газ һәм тереклек эшсәнлегенең башҡа продукттары ҡанға күсә.
Туҡымаларҙан ҡан йөрәккә барыусы тамырҙарға — веналарға йыйыла һәм улар буйлап йөрәк алдына килеп керә.
Һулыш системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һулыш алыу ағзаһы — айғолаҡтар. Улар баштың ике яғында урынлашкан һәм айғолаҡ ҡапҡастары менән ҡапланған.
Айғолаҡтар һыу һәм организмдың ҡан тамырҙары системаһы араһында газ алмашыныуҙы башҡара.
Һулыш алыу процессы айғолаҡтарҙы йыуыусы һыу хәрәкәте арҡаһында башҡарыла. Айғолаҡ ҡапҡастары һәм ауыҙ ҡыуышлығы һыуҙы ауыҙ ҡыуышлығына һүрып ала һәм этеп сығара.
Аш һеңдереү системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Балыҡтарҙың күпселек төрҙәренең ауыҙ ҡыуышлығында күп һанлы конус һымаҡ тештәр була. Ауыҙ ҡыуышлығы менән ҡыҫҡа үңәскә илтеүсе йотҡолоҡ араһында сик беленмәй.
Ашҡаҙаны төрлө формала һәм төрлө ҙурлыҡта була, ҡайһы бер төрҙәренең ашҡаҙаны зәғиф үҫкән.
Тәрән һыуҙарҙа тереклек итеүсе йыртҡыс балыҡтарҙың ашҡаҙаны һуҙылыусан. Улар үҙҙәренән ҙурыраҡ табышты тулайым йота ала. Был — оҙаҡ ас торорға яйлашыу, сөнки бик тәрәндә табыш һирәк эләгә. Шуның өсөн, уларҙың ҡорбанын йәлеп итеү өсөн яҡтыртҡыстары була.
Эсәклектең нәҡ башланған урынында аш ҡайнатыу өҫлөгөн арттырыусы һуҡыр үҫентеләр була. Бауырҙа эшләнгән үт шыйыҡсаһы үт ҡыуығына йыйыла, һуңынан эсәктең алғы бүлегенә керә. Ашҡаҙаны аҫты биҙҙәренең юлдары эсәклектең башланғыс бүлегенә асыла.
Йөҙөү ҡыуығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күпселек һөйәкле балыҡтарҙың һауа тулған йөҙөү ҡыуығы була. Ул аш ҡайнатыу көпшәһенең арҡа яғы үҫентеһе кеүек үҫеш ала. Һуңырак күп кенә төрҙәрендә йөҙөү ҡыуығы үңәс менән бәйләнешен юғалта, ләкин ҡайһы берҙәрендә бәйләнеш ғүмөр буйына һаҡлана.
Йөҙөү ҡыуығы, нигеҙҙә, гидростатик функцияны үтәй, йәғни, вертикаль яҫылыҡта балыҡтың ирекле хәрәкәтен тәэмин итә.
Уның стенаһы капиллярҙар селтәре менән яҡшы тәьмин ителгән. Бик тиҙ тәрәнгә төшкәндә, балыҡ тәненә баҫым кинәт арта, һәм һауа ҡыуыҡтан ҡанға күсә. Нәтижәлә балыҡтың сағыштырма ауырлығы арта, был уның сумыуына булышлыҡ итә.
Өҫкә йөҙөп сыҡҡанда, киреһенсә, һыуҙың баҫымы һәм газдарҙың ҡанда эреүсәнлеге кәмей һәм газ ҡан тамырҙарынан һауа ҡыуығына сыға.
Бүлеп сығарыу системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бүлеп сығарыу системаһы оҙон таҫма һымаҡ бөйөрҙәрҙән тора. Улар умыртҡалыҡтың ике яғында йөҙөү ҡыуығы өҫтөндә ята.
Бөйөрҙәрҙең эске ҡырыйынан һейҙек юлдары һузылған, улар бер каналға тоташып, аналь асыҡлыҡ артында, енес юлынан айырым, тышҡа асыла. Ҡайһы бер төрҙәрендә һейҙек ҡыуығы ла була.
Үрсеү органдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үрсеү органдары айырым каналдар менән енес юлы булып тышҡа асыла. Күкәй күҙәнәктәр (ыуылдыҡтар) ваҡ, йоҡа ҡойҡа һымаҡ тышсалы; балыҡтарҙа, ҡағиҙә булараҡ, тышҡы аталаныу.
Дөйөм ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Балыҡтар — һалҡын ҡанлы һыу умыртҡалылары.
- Уларҙың тәне өс бүлектән: баштан, кәүҙәнән һәм ҡойроҡтан тора.
- Тәндәренең формаһы балыҡтың ҡайҙа йәшәүенә һәм биология үҙенсәлектәренә бәйле.
- Күпселек балыҡтарҙың тәне лайла һәм тәңкә менән ҡапланған.
- Балыҡтар йөҙгөстәре менән ишеп хәрәкәт итә. Төп хәрәкәт итеү ағзаһы һәм руль булып ҡойроҡ йөҙгөсө тора.
- Күпселегендә гидростатик ағза- йөҙөү ҡыуығы үҫешкән.
- Йышыраҡ балыҡтар, бигерәк тә аҙ хәрәкәтләнеүсән балыҡтар, һаҡланыу, маскировкалау төҫөндә була.
- Улар айғолаҡтары ярҙамында һыуҙа эрегән кислород менән һулыш ала.
- Йөрәктәре ике камералы.
- Ҡан әйләнеше түңәрәге берәү.
- Бүлеп сығарыу ағзалары — бөйөрҙәр.
- Баш мейеһе 5 бүлектән тора.
- һиҙеү ағзалары үҫешкән: күреү ағзалары — күҙҙәр, еҫ һиҙеү ағзалары — танау тишектәре һәм еҫ һиҙеү тоҡсайҙары, ишетеү ағзалары — эске ҡолаҡ һәм тулҡынлы тибрәлештәрҙе ҡабул итеүсе ян һыҙат ағзалары.
- Күпселек балыҡтарҙа аталаныу организмдан ситтә бара, ыуылдырыҡтарын һыуға сәсәләр (һирәк балыҡтар тере селбәрә тыуҙыра).
- Ыуылдырыҡтарының һаны бер нисә дананан алып миллиондарға етә һәм уның һаҡланыу кимәленә, өлкән балыҡтарҙың нәҫелде һаҡлау тураһында нисек хәстәрлек күреүенә бәйле.
Балыҡтарҙың тәбиғәттәге роле уларҙың һыу организмдарының туҡланыу сынйырына инеүе менән билдәләнә.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Балыҡтар һыу ағымына ҡаршы йөҙгәндә, тыныс һыуҙа йөҙөүгә ҡарағанда аҙыраҡ көс сарыф итә. Был күренеш балыҡтарҙың һыу әйләнмәләрен яҡшы һиҙемләү һәм уларҙы ҡуллана белеү менән аңлатыла. Шундай уҡ ысул менән паруслы яхта елгә ҡаршы йөҙә.[4]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)
- ↑ World’s smallest fish — Natural History Museum
- ↑ Высшие таксоны животных: данные о числе видов для России и всего мира (А. В. Неелов, 1995)
- ↑ Ҡыҙыҡлы факттар
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Жизнь животных. Энциклопедия в шести томах. Том 4. Часть первая. (Рыбы). Общая редакция члена-корреспондента АН СССР профессора Л. А. Зенкевича. М. Просвещение, 1971. 656 стр.
- Павлов Д. А. Морфологическая изменчивость в раннем онтогенезе костистых рыб — М.: ГЕОС, 2007. — 262 с.
- Павлов Д. С., Лупандин А. И., Костин В. В. Механизмы покатной миграции молоди речных рыб — М.: Наука, 2007. — 212 с.
- Попов П. А. Рыбы Сибири: распространение, экология, вылов — Новосибирск, 2007. — 525 с.
- Баклашова Т. А. Ихтиология — М.: Пищевая пром-сть, 1980. — 324 с.
- Наумов С. П. Зоология позвоночных — М.: Просвещение, 1982. — 464 б.
- Латюшин В. В. Хайуандар. Дөйөм белем биреү учреждениелары өсөн дәреслек. — Өфө.: Китап. 2011. ISBN 978-5-295-05368-9
- Биология: Хайуандар: Урта мәктәптең 7—8-се кластары өсөн дәреслек / Б. Е. Быховский, Е. В. Козлова, А. С. Мончадский һ. б.; М. А. Козлов редакцияһында. — Яңынан эшләнгән 19-сы баҫманан башҡортсаға тәржемә. Мырҙаҡаев Ф. С., Мырҙаҡаева Д. Ғ., — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1990. — Һүрәттәре менән 268 бит. ISBN 5-295-00538-0
- Лемеза Н. А., Камлюк Л. В., Лисов Н. Д. Биология в экзаменационных вопросах и ответах. (Лемеза Н. А., Комлюк А. В. Лисов Н. Д. — 10-е изд. — М.: Айрис-пресс, 2006 — 512с.: ил
- Под редакцией акдемика РАМН, профессора Ярыгина В. Н. Для поступающих в ВУЗы. Биология. (А. Г. Мустафин, Ф. К. Лажуева, Н. Г. Быстренина и др., Под ред. В. Н. Ярыгина. −7-е изд., стер. _ М.: Высш.шк., 2004. — 492с. Ил.
- Чебышев Н. В., Кузнецов С. В., Зайчикова С. Г. Поступающим в ВУЗы. Биология (Чебышев Н. В. — Биология. Пособие для поступающих в ВУЗы. Том I.- М.:ООО"Издатель ОНИКС", 1999.-448с.
- Богданова Т. Л. Биология. Задания и упражнения. Пособие для поступающих в ВУЗы. (Богданова Т. Л. — 2-е издание, переработанное и дополненное. — М.: Высшая школа, 1991.350с.:ил.
Һылтамалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Биология В. Б. Захаров, Н. И. Сонин
- FishBase // WorldFish Center — Донья балыҡтары буйынса мәғлүмәт сығанағы (2006 йылдың декабрь айына — 29600 төр, 222490 халыҡсан атамалары, 43600 рәсем, 39200 һылтанма)


text:
Беренсе май байрамдарында Туймазы фермерҙары томаттар йыя башлай
Тәүге томат уңышын «Туймазинец» крәҫтиән-фермер хужалығы ассоциацияһында беренсе май байрамдарында йыйырға планлаштыралар. Быйылғы йылда һаҡланған грунтта томат үҫтереүгә фермерҙар 80 гектар ер бүлгән. Фермер хужалыҡтары ассоциацияһынан хәбәр итеүҙәренсә, помидорҙан һәйбәт уңыш көтөлә.
Параллель рәүештә ауыл эшсәндәре ҡыяр йыйыуҙы ла дауам итә. Туймазы фермерҙары көн һайын республика һәм күрше төбәктәр халҡына 200 тонна самаһы ҡыяр оҙата. Витаминлы продукцияны һатып алырға теләүселәр күп.
Туймазылар ассортиментында бәшмәктәр ҙә бар. Йыл әйләнәһенә аҡ көләпәне (шампиньондарҙы) крәҫтиән-фермер хужалығы ассоциацияһы ағзаһы Олег Фәррәхов үҫтерә. Бер айҙа уның бәшмәк «кәрзине» 4 тонна тәшкил итә. Үҙенең продукцияһын ул Туймазы һәм Туймазы районы халҡына тәҡдим итә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 546
БЕЙ (төр. — хаким, әфәнде, кенәз), бәк, төрки халыҡтарҙа юғары ҡатламға ҡараған кешенең титулы. Башҡорттарҙа ҡәбилә йәки ырыу башлығының быуындан‑быуынға күсә килгән титулы. Шәжәрәгә ярашлы, меңле ырыуы башлығы тип Урҙас бей, үҫәргәндәрҙә — Мөйтән бей, бөрйәндәрҙә — Бөрйән бей, табындарҙа — Майҡы бей һаналған һ.б. Ҡайһы ваҡыт Б. бик хөрмәтле һәм абруйлы кешеләр араһынан һайлап ҡуйғандар (мәҫ., Бурнаҡ бейҙең вафатынан һуң юрматы ырыуының башлығы тип Тәтегәс бей иғлан ителгән). Б. ҡәбилә йәки ырыу биләгән терр‑яла хакимиәтлек һәм хөкөм ҡылыу вәкәләттәре булған (ҡара: Аҫабалыҡ). Йола хоҡуғы нормаларының үтәлеүен, барымтаға һәм ҡарымтаға йөрөүҙе, ырыу биләмәләре, көтөүлектәр һәм һыу сығанаҡтары сиктәренең һаҡланыуын, ырыу общинаһының эске тәртибе үтәлешен күҙәтеүҙе тормошҡа ашырған. Ситтән хәүеф янағанда Б. хәрби ополчениеға етәкселек иткән: “Һуңғы һартай” башҡ. хикәйәтенә ярашлы, Аҡһаҡ тимер отрядтарына ҡаршы торған башҡорттарға Ялыҡ бей етәкселек иткән. Ер биләү һәм ерҙе файҙаланыу хоҡуғында өҫтөнлөккә эйә булғандар, бик күп мал тотҡандар. Йыйындарға етәкселек иткәндәр, ҡоролтайҙарҙа ҡатнашҡандар. Башҡорт ырыуҙары берләшмәләренә Олуғ бейҙәр етәкселек иткән.
Б. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуының инициаторҙары булған (Айсыуаҡ бей, Аҙнай бей, Бикбау бей, Иҫке бей, Ҡәнзәфәр бей, Ҡаракүҙәк бей Мишәүәли, Күрпәс бей, Тәтегәс бей, Шәғәле Шаҡман бей һ.б.). Башҡорттарҙың урыҫ батшаһын “Аҡ бей” тип йөрөтөүе башҡ. йәмғиәтенең социаль структураһында “Б.” титулының ҙур әһәмиәткә эйә булыуын раҫлай. 17 б. алып әкренләп кенәз, мырҙа, тархан титулдары тарафынан ҡыҫырыҡлап сығарыла; ижт. функциялары старосталарға, һуңынан старшиналарға күсә.
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
24-06-2015, 03:51 / ---
Ҡаҙаныштары тырышлығынан
Әҙәм балаһы яҡты донъяға ауаз һалғанда уҡ Хоҙай Тәғәлә уны аң, аҡыл, һәләт һәм башҡа матур кешелек сифаттары менән бүләкләй. Тәбиғәттән бирелгән ошо оло бүләкте кеше ғүмере буйына лайыҡлы алып барырға, үҫтерергә, камиллаштырырға тейеш. Ысынлап та, ныҡыштар, сабырҙар тормоштоң ҡағып- һуғыуына ҡарамай, Хоҙай тәғлимәтен тормошҡа ашырып, мораҙына ирешкәндәр арабыҙҙа әҙ түгел. Бына шундайҙарҙың береһе - Инйәр ауылында йәшәгән, район мәҙәниәт өлкәһен үҫтереүгә тос өлөш индергән, халыҡ-ара, республика, төбәк-ара, район кимәлендәге төрлө конкурстар лауреаты Рафаил Шаһағәле улы Сәлихов тураһында булыр...


text:
Кит инде, кит! Тамам тәҡәтен ҡоротто бит Өммөгөлдө ҡата башындай был малай. Шул тиклем дә яман ауыҙ, илаҡ бала булыр икән. Көн тимәй, төн тимәй, оло ауыҙын күтәреп, һажлауҙан башҡаны белмәй. Бер көндә таныштары, мужыт, ҡото осҡандыр, фәлән ауылда ҡот ҡойҙороу менән булашҡан әбей йәшәй, апарып ҡарағыҙ, тигәйне. Был кәңәшкә Өммөгөл ҡыуанып бөтә алманы. Кит, хыялый баш, нишләп күптән башыма килмәгәндер, кәнишне, ҡото ғына осҡан, башҡа чуртым ғына булһынмы!
Бөгөн шул ҡарсыҡҡа барып ҡайтырға уйлағайнылар. Тик бына берәй сәғәттән әйләнермен, әҙерләнеберәк тор тигән Тәлғәте генә сығып китте лә һыуға төшкән кеүек ғәйеп булды. «Ир ишараты, ҡайҙа олаҡты икән!» Үҙ алдына енләнә-енләнә бер тәҙрәнән икенсеһенә йүгергеләгән Өммөгөлдөң талағы алҡымына тығылды.


text:
Алдынғыға алтын да йәл түгел
17 ноября 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
Былтыр июль аҙағында Стәрлетамаҡ районында уҙған "Баҫыу көнө-2016” семинар-кәңәшмәһендә Баш-ҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов алдынғы комбайнсыларҙы дәртләндереү маҡсатында иң күп майҙандан иң күп ашлыҡ һуғып алыусы комбайнсыларҙы автомобиль менән бүләкләү тәҡдимен индергәйне. Былтыр 3 августа районға эш сәфәре барышында Рөстәм Хәмитов "Восход-СТ”, Ленин исемендәге хужалыҡ баҫыуҙарында ураҡ эштәре менән танышып, комбайнсылар менән аралашыу мәлендә лә был хаҡта белдерҙе. Район комбайнсылары ул саҡта был хәбәргә әллә ни ышанып та етмәгәйне, шикелле.
Эйе, ышанырлыҡ та түгел ине шул. Бер юлы 10 комбайнсыға машина асҡысы тоттороуҙары республика тарихында булғаны юҡ ине бит. Шулай итеп былтыр тәү башлап республиканың 10 алдынғы игенсеһе "Нива” һәм "Лада Гранта” автомобилдәре менән бүләкләнде. Улар Баймаҡ, Хәйбулла, Дүртөйлө, Баҡалы, Дәүләкән, Илеш, Саҡмағош, Шишмә, Стәрлетамаҡ, Ауырғазы райондары механизаторҙары ине. Быйыл иһә тәү башлап райондашыбыҙ ҙа ошондай оло бүләккә лайыҡ булды. Республиканың иң-иң 10 комбайнсыһы араһында "Урожай” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте механизаторы Альберт Тимербай улы Мөхәмәтҡолов Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡулынан "Шевроле Нива” автомашинаһы асҡысы алып ҙур ҡыуаныс кисерҙе. Инәнән күргән тун бескән, атанан күргән уҡ юнған, тиҙәр. Альберттың атаһы, мәрхүм Тимербай Йәнмырҙа улы ла "Ленинизм” колхозының ғына түгел, райондың алдынғы комбайнсыһы булды заманында. Фоторәсеме Маҡтау таҡтаһынан, исеме район гәзитенән төшмәне. Коммунистар партияһына инмәгән өсөн генә Ленин ордены бирмәйҙәр уға. Бөгөн иһә атаһының эшен улы Альберт лайыҡлы дауам итә.
- Бәләкәйҙән атайға эйәреп комбайн ремонтлашырға йөрөй инем. Үҫә төшкәс "Нива” комбайнында уның ярҙамсыһы булып эшләнем. Әрме хеҙмәтенән ҡайтҡас 1993 йылда ул саҡтағы "Яугилде” колхозында үҙемә айырым "Нива” комбайны биреп ҡуйҙылар. 1996 йылда, йәш тип торманылар, ҡеүәтле "Дон” комбайнына ултырттылар. Шунан бирле ошо маркалы комбайндан айырылған юҡ тип әйтергә була. Дөрөҫ, 4 йыл МТС-та "Нью-Холланд”, "Джон-Дир” кеүек сит ил комбайндарында ла эшләргә тура килде. Быйыл да эште башлыса "Дон” комбайнында атҡарҙым. Сентябрь айында өр-яңы "Акрос” комбайны биреп ҡуйҙылар. Техниканы ныҡлы ремонтлаһаң ураҡта ватылмайынса ғына эшләргә була. Ураҡта ике ай эшләр өсөн комбайнды өс ай ремонтларға тура килә, - ти Альберт Тимербай улы.
Элек ҡыш көндәрендә "ДТ-75” тракторында ла эшләй ул. Быйыл "К-700” тракторында иген сәсә. Ниндәй генә техникаға ултырһа ла, емертеп эшләргә ғәҙәтләнгән А.Мөхәмәтҡолов.
Төп эшендә генә түгел, шәхси хужалығын гөрләтеп алып барырға ла өлгөрә ул. Тормош иптәше менән ике баш һыйыр, тана-торпо, һарыҡтар, ат, ҡош-ҡорт аҫрайҙар. Бынан 9 йыл элек Ҡауарҙы ауылы һылыуы Алһыу менән өйләнешеп, өс балаға ғүмер биргәндәр. Алтынай беренсе класта уҡып йөрөһә, Айбатыр киләһе йыл мәктәпкә барырға йыйына. Асияға әле ни бары ике генә йәш. 2013 йылда үҙ йорттарын һала башлайҙар. Әйтергә кәрәк, ҙур, иркен таш йортто нигеҙенән башлап бер яңғыҙы күтәрә Альберт. Беҙ барғанда ла шлакоблоктан үҙ ҡулдары менән һалған йортто ҡыҙыл кирбес менән көпләп йөрөй ине. Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, тиҙәр. Йәғни ул ташсы һөнәренә лә эйә. 45 йәшкә етеп бер ваҡытта ла ауыҙына хәмер алмаған, тәмәке тартмаған Альберт Тимербай улы ысын мәғәнәһендә "Урожай” крәҫтиән хужалығының һәм Яугилде ауылының ғорурлығы. "Яҡшы эшләгәндәрҙе, алдынғыларҙы йәмғиәт белергә, күрергә тейеш”, - тип Рөстәм Хәмитов бик дөрөҫ әйтә. Альберт кеүек һәр йәһәттән дә уңғандар бындай баһалауға, һис шикһеҙ, лайыҡ.
Самат ҒӘЛИУЛЛИН.
Эйе, ышанырлыҡ та түгел ине шул. Бер юлы 10 комбайнсыға машина асҡысы тоттороуҙары республика тарихында булғаны юҡ ине бит. Шулай итеп былтыр тәү башлап республиканың 10 алдынғы игенсеһе "Нива” һәм "Лада Гранта” автомобилдәре менән бүләкләнде. Улар Баймаҡ, Хәйбулла, Дүртөйлө, Баҡалы, Дәүләкән, Илеш, Саҡмағош, Шишмә, Стәрлетамаҡ, Ауырғазы райондары механизаторҙары ине. Быйыл иһә тәү башлап райондашыбыҙ ҙа ошондай оло бүләккә лайыҡ булды. Республиканың иң-иң 10 комбайнсыһы араһында "Урожай” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте механизаторы Альберт Тимербай улы Мөхәмәтҡолов Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡулынан "Шевроле Нива” автомашинаһы асҡысы алып ҙур ҡыуаныс кисерҙе. Инәнән күргән тун бескән, атанан күргән уҡ юнған, тиҙәр. Альберттың атаһы, мәрхүм Тимербай Йәнмырҙа улы ла "Ленинизм” колхозының ғына түгел, райондың алдынғы комбайнсыһы булды заманында. Фоторәсеме Маҡтау таҡтаһынан, исеме район гәзитенән төшмәне. Коммунистар партияһына инмәгән өсөн генә Ленин ордены бирмәйҙәр уға. Бөгөн иһә атаһының эшен улы Альберт лайыҡлы дауам итә.
- Бәләкәйҙән атайға эйәреп комбайн ремонтлашырға йөрөй инем. Үҫә төшкәс "Нива” комбайнында уның ярҙамсыһы булып эшләнем. Әрме хеҙмәтенән ҡайтҡас 1993 йылда ул саҡтағы "Яугилде” колхозында үҙемә айырым "Нива” комбайны биреп ҡуйҙылар. 1996 йылда, йәш тип торманылар, ҡеүәтле "Дон” комбайнына ултырттылар. Шунан бирле ошо маркалы комбайндан айырылған юҡ тип әйтергә була. Дөрөҫ, 4 йыл МТС-та "Нью-Холланд”, "Джон-Дир” кеүек сит ил комбайндарында ла эшләргә тура килде. Быйыл да эште башлыса "Дон” комбайнында атҡарҙым. Сентябрь айында өр-яңы "Акрос” комбайны биреп ҡуйҙылар. Техниканы ныҡлы ремонтлаһаң ураҡта ватылмайынса ғына эшләргә була. Ураҡта ике ай эшләр өсөн комбайнды өс ай ремонтларға тура килә, - ти Альберт Тимербай улы.
Элек ҡыш көндәрендә "ДТ-75” тракторында ла эшләй ул. Быйыл "К-700” тракторында иген сәсә. Ниндәй генә техникаға ултырһа ла, емертеп эшләргә ғәҙәтләнгән А.Мөхәмәтҡолов.
Төп эшендә генә түгел, шәхси хужалығын гөрләтеп алып барырға ла өлгөрә ул. Тормош иптәше менән ике баш һыйыр, тана-торпо, һарыҡтар, ат, ҡош-ҡорт аҫрайҙар. Бынан 9 йыл элек Ҡауарҙы ауылы һылыуы Алһыу менән өйләнешеп, өс балаға ғүмер биргәндәр. Алтынай беренсе класта уҡып йөрөһә, Айбатыр киләһе йыл мәктәпкә барырға йыйына. Асияға әле ни бары ике генә йәш. 2013 йылда үҙ йорттарын һала башлайҙар. Әйтергә кәрәк, ҙур, иркен таш йортто нигеҙенән башлап бер яңғыҙы күтәрә Альберт. Беҙ барғанда ла шлакоблоктан үҙ ҡулдары менән һалған йортто ҡыҙыл кирбес менән көпләп йөрөй ине. Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, тиҙәр. Йәғни ул ташсы һөнәренә лә эйә. 45 йәшкә етеп бер ваҡытта ла ауыҙына хәмер алмаған, тәмәке тартмаған Альберт Тимербай улы ысын мәғәнәһендә "Урожай” крәҫтиән хужалығының һәм Яугилде ауылының ғорурлығы. "Яҡшы эшләгәндәрҙе, алдынғыларҙы йәмғиәт белергә, күрергә тейеш”, - тип Рөстәм Хәмитов бик дөрөҫ әйтә. Альберт кеүек һәр йәһәттән дә уңғандар бындай баһалауға, һис шикһеҙ, лайыҡ.
Самат ҒӘЛИУЛЛИН.


text:
Мэрилин Монро
Мэрили́н Монро (Норма Джин Мортенсон) — билдәле кино актрисаһы, йырсы.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Норма Джин Бейкер 1926 йылдың 1 июнендә Лос-Анджелес ҡалаһында ғаиләлә 3-сө бала булып донъяға килә. Әсәһе фильмдарҙы монтажлаусы булып эшләгән. Атаһы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
Исеме ул ваҡыттың билдәле актрисалары Норма Толмадж һәм Джин Харлоуға бағышлап бирелгән. Бала сағының күп өлөшө балалар йорттарында үткән.
Уҡыу ваҡытында Джеймс Догерти менән таныша һәм 1942 йылдың 19 июнендә уға кейәүгә сығып, уҡыуын ташлай. 1944 йылдың аҙағында Норма Джин эшләгән заводҡа әрме фотографы килә һәм фото төшөргә тәҡдим итә. Норма Джин риза була.
1946 йылдың авгусында 20th Century Fox студияһынан статистка булып эшләргә тәҡдим ала. Студияла үҙ исемен алмаштырып, Кэрол Линд, Клэр Норман, Мэрилин Миллер исемдәрен ҡарап сығалар, Мэрилин Монро иң килешкәне тип табыла. Монро — әсәһенең ҡыҙ фамилияһы. Карьера төҙөү менән мауығып китә, шуға күрә 1946 йылда никахы тарҡала.
1948 йылдың октябрендә экрандарға «Хористкалар» фильмы сыға. Унда Мэрилин уйнай һәм йырлай. Мэрилин Монро 20th Century Fox студияһы менән ете йыллыҡ контракт төҙөй һәм «Асфальт джунглиҙары» фильмында төшә.
1954 йылда бейсболист Джо Ди Маджоға кейәүгә сыға. Ошо ваҡытта уҡ «Бизнестан яҡшыраҡ — шоу-бизнес» киноһы сыға. Иренең көнләшеүе сәбәпле, был никах та тарҡала. Шуға ҡарамаҫтан, Ди Маджо Мэрилиндың карьераһында мораль ярҙам күрһәтә һәм уны ғүмере буйы ҡурсалай.
1954 йылда Мэрилинға «Иң популяр актриса» исемен бирәләр. 1955 йылда «Мэрилин Монро Продакшнс» корпорацияһы төҙөлөүе тураһында хәбәр итә, үҙе президенты була.
Әле 1950 йылда уҡ Мэрилин драматург Артур Миллер менән таныша, әммә юлдары айырыла һәм яңынан 1955 йылда осрашалар. 1956 йылдың 29 июнендә өйләнәләр, ә ике көндән йәһүд туйын үткәрәләр (Артур йәһүд була). Монро аҡыллы тормош иптәше тураһында хыяллана һәм хыялы тормошҡа аша. Был никах иң оҙоно була. Әммә 1961 йылда айырылышалар. Мэрилин балаға уҙа алмай интегә. 1961 йылда Мэрилин буласаҡ президент Джон Кеннеди менән таныша.
Үлеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1962 йылдың 4 авгусында үҙ өйөндә үлгән килеш табыла.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1960 йылда Мэрилин Монро «Дан аллеяһында» голливуд йондоҙона лайыҡ була.
- 1960 йылда Мэрилин Монро һәм Радж Капур беренсе тапҡыр икеһе лә «Алтын глобус» премияһына лайыҡ була.
- Леди Гаганың «Government Hooker», Blue System төркөмөнөң «The Wind Cries (Who Killed Norma Jean)», Марк Эшлиҙың «Marilyn’s Dream», Глена Данцигтың «Who Killed Marylin» һәм Элтон Джондың «Candle in the Wind» йырҙары Мэрилин Монроға бағышланған.
- 2011 йылда Чикаго ҡалаһында 8 метрлыҡ «Мэрилин мәңгегә» скульптураһы асыла.
Библиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
The Guardian мәғлүмәттәре буйынса, Монро тураһында 300 тирәһе китап, диссертациялар һ. б. яҙылған. Биограф Морис Золотовтың «Мэрилин Монро» китабы үҙе тере саҡта донъя күрә.
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 1 июндә тыуғандар
- 1926 йылда тыуғандар
- Лос-Анджелеста тыуғандар
- 5 августа вафат булғандар
- 1962 йылда вафат булғандар
- Лос-Анджелеста вафат булғандар
- Алфавит буйынса актрисалар
- АҠШ актрисалары
- XX быуат актрисалары
- Алфавит буйынса йырсылар
- АҠШ йырсылары
- XX быуат йырсылары
- Ҡалыптар:Эске һылтанмалар
- Ҡалыптар:Ҡалыптар өсөн
- «Алтын глобус» премияһы лауреаттары
- Голливудтың дан аллеяһы
- Артистар псевдонимдары
- Үҙен үлтереүселәр


text:
Өфөлә уҡыусыларҙың геология буйынса Республика олимпиадаһы башлана
Өфөлә, 40-сы дөйөм белем биреү мәктәбе базаһында, уҡыусыларҙың геология буйынса Республика олимпиадаһы башлана. Ул өс көн барасаҡ – 22 марттан 24-енә тиклем.
Олимпиадала Башҡортостандың ун районы һәм ҡалаһынан 46 VI-XI синыф уҡыусыһы ҡатнашасаҡ.
Балаларға яҙма эштәрҙе үтәргә, тест үтергә һәм үҙҙәренең тикшеренеү эштәрен яҡларға кәрәк буласаҡ.
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, еңеүселәрҙе һәм призерҙарҙы наградлау көнөндә олимпиадала ҡатнашыусылар өсөн Башҡортостан Республикаһының Геология һым ҡаҙылма байлыҡтар музейына экскурсия ойоштороласаҡ.


text:
Фото:
Нидерландтар Рәсәй төбәктәрендә ижтимағи үҙгәртеп ҡороуҙарға ярҙам итергә әҙер
Фото:
2010 йылдың 1 октябренә тиклем Рәсәйҙең коммерция булмаған ойошмаларынан Нидерландтар Короллегенең Рәсәйҙәге Илселегенең Matra бәләкәй гранттар конкурсында ҡатнашыуға заявкалар ҡабул итә.
Matra – ул Үҙәк һәм Көнсығыш Европа илдәрендә, шулай уҡ Европа Союзына күрше илдәрҙә ижтимағи үҙгәртеп ҡороуҙарға булышлыҡ итеү программаһы, Нидерландтар Короллегенең Сит ил эштәре министрлығы уны 1994 йылдан тормошҡа ашыра.
Matra исеме ике голланд һүҙенең – maatschappelijke transformatie (ижтимағи үҙгәртеп ҡороу) – баш хәрефтәренән төҙөлгән. Программаның маҡсаты – законды күҙәтеүгә һәм кеше хоҡуҡтарын ихтирам итеүгә нигеҙләнгән асыҡ һәм демократик йәмғиәтте үҫтереүгә йүнәлтелгән эшмәкәрлекте яҡлау.
Проекттарға талаптарҙы, финанслау шарттарын һәм заявка бланкын Илселектең сайтында табырға мөмкин:


text:
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов күптән түгел тәбрикләгән бер төркөм хеҙмәт алдынғылары араһында яҡташтарымды күреп сикһеҙ ҡыуандым. Стәрлетамаҡ дәүләт театр-концерт берләшмәһенең булдыҡлылары хаҡында һүҙем. Сәнғәт өлкәһендә төрлө йүнәлештә эшләүсе Рафиға Ғәлина, Резидә Шаһиева, Елена Калинина, Владимир Турченко, Александр Антонов һымаҡ талант эйәләре юғары исемдәргә лайыҡ булды. Ошо шәхестәрҙе барлағанда моңло йырҙар, тетрәндергес музыка сыңлап китә ҡолағымда, күҙ алдында дәртле бейеүселәр өҙә баҫа. Береһе – сая, яуыз, икенсеһе ипле, кәңәшсе ҡатындар, әбейҙәр һыны ла пәйҙә була күңелдә шул саҡ. Ул образдарҙы Рафиға апай кәүҙәләндерә. Башҡортостандың халыҡ артисы Рафиға Ғәлина сәхнә тормошона 40 йылдан ашыу ғүмерен бағышлаған.
Гөлли Мөбәрәкова, Тамара Хоҙайбирҙина, Фәрдүнә Ҡасимова… Был исемдәрҙе атағанда ғорурлыҡ тойғоһо биләй һәммәбеҙҙе. Ә Рафиға Арыҫлан ҡыҙына уларҙан һабаҡ алыу бәхете лә татыған.


text:
- Подробности
- Просмотров: 459
МИҺРАНОВ Марс Шәрифулла улы (6.3.1964, БАССР‑ҙың Белорет р‑ны Йөйәк а.), инженер‑механик. Техник ф. д‑ры (2007). ӨАИ‑ны тамамлағандан һуң (1987) шунда уҡ эшләй: 2000—03 йй. һәм 2005 й. алып авиация технология системалары ф‑ты деканы урынбаҫары, 2015 й. башлап механизм һәм машиналар ҡороу нигеҙҙәре каф. мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге металдарҙы ҡырҡып эшкәртеү ваҡытындағы тиң булмаған процестар термодинамикаһын, юғары т‑ралағы трибобәйләнештәрҙәге контактлы күренештәрҙе өйрәнеүгә бәйле. М. тарафынан ҡырҡыу зонаһында йылылыҡ физикаһы процестарының моделдәре яһала, металл ҡырҡҡыс инструменттар өсөн күп ҡатламлы ҡаплауҙар эшләнә, наноструктур ҡаплауҙарҙың өҫкө йөҙ ҡатламдары структураһының ҙур тиҙлек м‑н эшкәртеү шарттарына яраҡлашыуы асыла. Уйлап табыуҙары БР‑ҙың машиналар эшләү пр‑тиеларында индерелгән. 270‑тән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 4 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Интенсификация процесса металлообработки на основе использования эффекта самоорганизации при трении. М., 2005 (авторҙ.); Покрытия и смазка в высокотемпературных подвижных сопряжениях и металлообработке. М., 2008 (авторҙ.); Повышение износостойкости инструментов на основе интенсификации процессов адаптации поверхностей трения при резании металлов. Уфа, 2011.
Л.Ш.Шустер
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
9-06-2015, 15:34 / Сәйәсәт
ТОТОРОҠЛОҠТО ҺАҠЛАП ҠАЛЫРҒА
Муниципаль район хакимиәтендә районда иҡтисадты үҫтереү һәм социаль тотороҡлоҡто һаҡлап ҡалыуға арналған кәңәшмә уҙҙы. Унда Башҡортостан Республикаһы Хѳкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Рѳстәм Хәбиб улы Марданов, муниципаль район Советы рәйесе Евгений Яковлевич Карепанов, муниципаль район хакимиәте башлығы Владислав Геннадьевич Миронов, район-ҡала предприятиелары, ойошмалар етәкселәре ҡатнашты. Кәңәшмәлә район- ҡалала социаль иҡтисади хәлдең торошо тураһында Владислав Миронов ентекле сығыш яһаны, иҡтисадҡа ҡағылышлы һорауҙарға яуап бирҙе....


text:
2012 йыл, 6 сентябрь, «Башҡортостан» газетаһы
«Шиғыр яңғырамай»
Шиғриәт яратыусылар баҫылып сыҡҡан әҫәрҙәрҙе уҡый, үҙҙәренсә уйлана, хисләнә һәм шунан һуң китаптарҙы, журналдарҙы ябып һалып ҡуя. Шиғриәткә мөхәббәт — бик һәйбәт күренеш, әлбиттә. Әммә был ғына етмәй. Шиғри әҫәр үҙенең фәһемле йөкмәткеһе, матурлығы, тулҡынландырғыс көсө менән көн һайын яңғыраһын ул, хатта шиғыр уҡымаған битараф кешеләрҙе лә үҙенә тартырға, уйландырырға, ҡанатландырырға бурыслы.
Бына ошо әйтелгәндәр бөгөн бармы һуң? Беҙҙең телевидение, радио кешеләргә шиғри телдә өндәшәме? Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы ваҡытта бер кем дә быға иғтибар итмәй башланы. Был беҙҙе, шағирҙарҙы ғына түгел, шиғыр һөйөүсе меңәрләгән кешене борсойҙор. Һәммәгеҙгә мәғлүм, хәҙер телевизор экрандарында кешеләрҙе яман ғәҙәттәргә өйрәткән тапшырыуҙар өҫтөнлөк итә.
Бөгөнгөләй хәтерҙә: беҙ йәшерәк саҡта радио һәм телевидение журналистары яңы шиғырҙы уҡытыр өсөн авторҙарҙы йәки артистарҙы саҡырып ала торғайны. Шиғырҙарымды үҙем дә, Олег Ханов, Әхтәм Абушахманов кеүек мәшһүр артистар ҙа уҡып ишеттерҙе. Ә Ғабдулла Ғиләжев ҙур поэмамды уҡып, фондҡа яҙҙырып ҡалдырғайны. Һуңынан уны бер нисә тапҡыр ҡабатлап бирҙеләр. Автор өсөн ошо ваҡиға оло ҡыуаныс түгелме ни?!
Дөрөҫ, бөгөн дә шиғриәтте пропагандалау күренештәре булғылап ала. Айырыуса юбилей ваҡытында шағирҙар әҫәрҙәрен уҡыштыра. Әммә был бик аҙ.
“Ашҡаҙар” радиоһы шиғриәтте популярлаштырыу буйынса башҡаларға өлгө күрһәтә. Бынан 20 — 30 йыл элек яҙылған һәм бөгөнгө көн өсөн дә кәрәкле әҫәрҙәрҙе тапшыра. Күптән түгел 30 йыл элек яҙылған “Ҡайын һыуы” тигән поэмамды талантлы артист Марат Рафиҡов уҡыуында тапшырҙылар. Патриотик рухта ижад ителгән әҫәрҙе тыңлаған таныштар ҙа, таныш булмаған кешеләр ҙә шылтыратып, рәхмәт әйтте. Ә мин “Ашҡаҙар” редакцияһына рәхмәтлемен. Башҡа күп авторҙарҙың да шиғырҙарын ишеттереп торалар.
Телевидение һәм радио йырҙар бирә бит, уларҙы кешеләр көйләп йөрөй. Ә шиғыр йыр кеүек түгелме ни? Ниңә уны ҡабатламаҫҡа, кешеләргә ишеттереп, күңелдәрен ҡанатландырып тормаҫҡа? Татарстан телевидениеһын йыш ҡына ҡарайым. Улар шиғриәт минуттары ойоштора, шағирҙар үҙҙәре лә, артистар ҙа яңынан-яңы әҫәрҙәрҙе ишеттерә. Шул уҡ ваҡытта, үткән заманда яҙылһа ла, хәҙерге көн өсөн көнүҙәк булған шиғри әҫәрҙәрҙе уҡыйҙар. Күптән түгел 1885 — 1925 йылдар арауығында йәшәгән шағирә Вәлидиәнең (Мәфтуха Вәлидова) шиғырҙарын яңғыраттылар. Яңы заман кешеләренә лә шаҡтай фәһемле, аҡыл бирерлек әҫәрҙәр улар. Шағирәнең “Ҡайғылы ваҡытта ла, шатлыҡлы ваҡытта ла кешеләргә шиғыр кәрәк” тигән бик фәһемле һүҙҙәрен иҫкә төшөрөп үттеләр.
Халыҡ әйткәнсә, яҡшынан үрнәк күсермәк насармы ни? Беҙҙең журналистар күршеләрҙән кәмме әллә? Беҙҙә һәйбәт шағирҙар, шиғри әҫәрҙәр юҡмы? Әҫәрҙәре менән күп хазина ҡалдырған, инде вафат булған шағирҙарыбыҙ ниңә онотола? Баязит Бикбай, Назар Нәжми, Хәким Ғиләжев, Яҡуп Ҡолмой, Ғәйнан Әмири, Тимер Арслан, Мәҡсүд Сөндөклө, Ғилемдар Рамазановтарҙың, тағы бик күптәрҙең бөгөнгө көн өсөн дә бик кәрәкле шиғырҙары ниңә яңғырамай? Шағирҙар үлмәй, улар әҫәрҙәрендә йәшәй, тибеҙ. Улар ҡалдырған хазиналар тереләргә хеҙмәт итә. Ҡайһы берәүҙәр уйлауынса, аҡса, матди байлыҡ ҡына хазина түгел. Донъянан киткән шағирҙар ҡалдырған хазина мәңгелек. Уларҙың ҡәҙерен беҙ, тере яҙыусылар, ғалимдар, журналистар, әҙәбиәт һөйөүселәр белмәһәк, кем белергә тейеш?
Рауил ШАММАС,
шағир.


text:
Агросәнәғәт хеҙмәткәрҙәре профсоюзының зона кәңәшмәһе
3 июндән 6-һына тиклем Өфөлә Волга буйы федераль округы агросәнәғәт комплексы хеҙмәткәрҙәренең республика, край, өлкә профсоюз комитеттары рәйестәренең кәңәшмәһе үтәсәк. Уның эшендә агросәнәғәт комплексы хеҙмәткәрҙәренең Үҙәк профсоюз комитеты рәйесе Наталья Агапова ҡатнашасаҡ, тип көтөлә.
Ауыл хужалығы производствоһын үҫтереү, профсоюздар эшмәкәрлеге һөҙөмтәлелеген күтәреү мәсьәләләрен, ауыл халҡының, шулай уҡ аҙыҡ-түлек һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәренең социаль һәм хеҙмәт хоҡуҡтарын яҡлау проблемаларын тикшереү планлаштырыла.
Агросәнәғәт комплексының республика профсоюз ойошмаһы рәйесе Фәнил Шәйхелисламов кәңәшмәлә ҡатнашыусыларҙы республика профсоюзы эшмәкәрлеге менән таныштырасаҡ. Ҡунаҡтар Өфө, Стәрлетамаҡ һәм Мәләүез райондары ауыл хужалығы предприятиеларына барасаҡ, Башҡорт дәүләт аграр университеты ректораты һәм профактивы менән осрашасаҡ.


text:
Силәбеләр балалар һабантуйына әҙерләнә
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
30 майҙа Силәбелә «Һабантуй мозаикаһы» балалар мәҙәни-спорт фестивале уҙа. Сараны ойоштороусылар — Силәбе хакимиәте, Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиллеге, Рәсәй балалар фондының урындағы бүлексәһе булышлығында өлкәнең Башҡорт халыҡ үҙәге.
Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиллегенән хәбәр итеүҙәренсә, был проект мәктәп, интернат уҡыусыларын, балалар йорттары һәм йәмәғәт берекмәһе тәрбиәләнеүселәрен берҙәмлеккә йәлеп итәсәк. Башҡорт мәҙәниәте менән танышыу, Силәбе өлкәһендә йәшәгән милләттәргә ҡарата ихтирамлы мөнәсәбәт тәрбиәләү уйын формаһында үтәсәк. Һуңғы ваҡытта һабантуй милләт-ара дуҫлыҡ, ижад һәм спорт байрамына әүерелде.
Байрам программаһында милли көрәш, бағанаға үрмәләү, тоҡтар менән һуғыш, ҙур концерт ҡаралған. Аниматорҙар балалар һәм ата-әсәләр өсөн күңелле уйындар, аттракциондар, конкурстар ойошторасаҡ. Еңеүселәргә иҫтәлекле бүләктәр тапшырыласаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 307
ҠАЛАҠТАУ, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. БР‑ҙың Әбйәлил, Учалы р‑ндары һәм Силәбе өлк. буйлап Әбйәлил р‑ны Рәхмәт а. киңлегенән Ям й. (Урал й. басс.) үрге ағымы киңлегенә тиклем көньяҡ‑көнбайыштан төньяҡ‑көнсығышҡа ҡарай һуҙылған. Оҙонлоғо 10 км яҡын, БР‑ҙа 2 км тирәһе, киңлеге 4 км яҡын. Абс. бейеклеге 619 м (Силәбе өлк.). Рельефында ҙур уйпатлы һөҙәк‑тулҡынлы көнбайыш битләүҙәре һәм һөҙәк түбәле һәм түбәләр араһында биләндәр булған һөҙәк көнсығыш битләүҙәре айырыла. Франс ярусының кремнийлы‑балсыҡлы һәүерташтарынан, базальттарынан, андезибазальттарынан тора. Ландшафтары һоро урман тупрағындағы ҡайын урмандарынан, ябай һәм болон ҡара тупрағындағы болонло далаларҙан тора. Көньяҡ‑көнбайыш һәм көньяҡ‑көнсығыш итәгендә дымлы болондар һәм күрәнле‑төрлө үләнле һаҙлыҡтар булған күл буйы уйһыулыҡтары урынлашҡан.
И.М.Япаров
Тәрж. А.Н.Күсеев