text:
Скачать презентацию
Идет загрузка презентации. Пожалуйста, подождите
Презентация была опубликована 2 года назад пользователемВячеслав Бухонов
1 Электронный вариант тестов по государствненому башкирскому языку для 5-9 классов С о з д а н и е э л е к т р о н н о г о в а р и а н т а т е с т о в п о г о с у д а р с т в е н н о м у б а ш к и р с к о м у я з ы к у д л я к л а с с о в
2 Рус телнедә у ҡ тыылған мәктәптәр өсөн баш ҡ орт дәүләт телнеән тестер Фонетыка һәм орфоэпия (3 - 48) Лексика( ) Грамматыка( ) писем сифат һан алмаш ҡ былим рәүеш яр ҙ массы һү ҙ төркөмдәре Синтаксис ( )
3 Фонетыка һәм орфоэпия
4 Напишите специфические буквы башкирского языка, правильно произнесите их. Гласные : ә, ө, ү Согласные : ғ, ҙ, ҡ, ң, ҫ, һ
5 Правильно произнесите звук (Ә ). В каком слове вместо точек нужно написать букву Ә: КИТ... П быйм... һыу... ҡ торм...ш бүл...к б...сәй япр... ҡ та ҡ т... авы о әеа а
6 Правильно признесите звук (ө). В каких словах вместо точек нужно написать букву Ө: Тупр... ҡ к...н ғал...м бол...т тө ҙ өл...ш н... ҙ ек байр...м к...рәш а Ө ә о өәаө
7 Правильно признесите звук (ү). В каких словах вместо точек нужно написать букву ү: Мәкт...п сәск... Ө ҫ т...л к...ркә...лән кәк...к мәтр...шкә к...рше үүү ү ү ӘӘ Ә
8 Правильно признесите звук (ғ). В каких словах вместо точек нужно написать букву ғ: Ту...ай һа...ты бы...ма ши...эр Һанду...ас йәй...ор йы...ы хә...еф ғуй ғ ғ ғлр
9 Правильно признесите звук ( ҡ ). В каких словах вместо точек нужно написать букву ҡ : А...са шиш...ә ба...рам...өрәк Тара......лис кә...әк ҡ зззайма... ҡҡҡ ҡ
10 Напишите по-башкирски названия дней недели,правильно произнесите их : понедельник пятница воскреснеье среда четверг суббота вторник среда дүшәмбе шишәмбе шаршамбы дома шәмбе шаршамбы киса ҙ на йәкшәмбе
11 Найдите ошибки в словах и исправьте их : Яһаны бар ҙ ы һаллоды бир ҙ е анны килте аллоды ҡ арады т т н
12 В каких словах вместо точек нужно написать букву һ. произнесите эты слова правильно и напишите их:...ы ҙ ы ҡ...ауа йылма...ыу һыу...ар тур...ай...ал...ын ур...ан...ирәк һһһ һһ
13 В каких словах вместо точек нужно написать букву ҫ. Произнесите эты слова правильно и напишите их: ҡ о...ш һабан...уй ба...ыу һандуға... и...не ба... ҡ ыс туп...а ҡ ө...тәл ҫҫ ҫ
14 В каких словах вместо точек нужно написать букву ң. произнесите эты слова правильно и напишите их: Кә...ә шар...ау йы...ы Ҡ у...ы ҙ бейе...се ҡ у...ай Са...ғы кү...еле е...ел ң ң ң
15 В каких словах вместо точек нужно написать букву ҙ. Произнесите эты слова правильно и напишите их: ҡ а...а ҡ ма...мыл да...ыу тө...өн ҡ а...ан вәғә...ә ба...ан ҡ умы... ҡ мы... ҙ ҙ ҙ ҙ ҙ й т н р
16 Найдите ошибки, исправьте их : Ба ҡ алинан Өфөнән Ишембайдан Туймазынан Бөрөдән Бәләбәй ҙ ан Сибай ҙ ан Күмертау ҙ ән Салауаттан Мәләүездан ҙ н ә ә а
17 Переведите слова на башкирский язык : Старый -... Герой -... Река -... Большой -... Гора -... Дружба -... Памятник -... Мост -... ҡ арт йылға ҙ ур тау ду ҫ ли ҡ Һәйкәл күпер
18 Найдите ошибки. Напишите правильные варианты : Ағайем Ҡ ппустым Апайым Ҡ ы ҙ ым Улмын Әбейым Әсәйем Бабайдым Атайым Туғаным Ағайым Әбейем Улим Бабайым
19 Сколько гооодов в Республике Башкортостан ? Назовите их
20 Сколько районов в Республике Башкортостан? Назовите несколько близлежащих районов
21 Научитесь правильно произносить слова : Ҡ арап аллоды – ҡ араваллоды Бо ҙ китә - Сәскә аллоды - Ҡ ар ҡ планы - Һэрғала ҡ эйә - Әйтеп бир ҙ е – Урманға ките – Сана бар – Ҡ ккыш бабай килде -
22 Отметьте слова, которые начинаются со звонкого согласного : Кәрим Зәкирә Ғәзимә Гөлсөм Салауат Ҡ асим Внеера Вәлимә
23 Найдите ошибки : Мин барам Мин килләм Мин ҡ сайтам Мин я ҙҙ ам Мин китәм Мин йэрла ҙ ым
24 Определите,сколько букв и звуков в слове егәрле : 3 торты н ҡ ы, 4 һу ҙ ын ҡ ы, 5 хәреф 2 торты н ҡ ы, 5 һу ҙ ын ҡ ы, 5 хәреф 4 торты н ҡ ы, 3 һу ҙ ын ҡ ы, 6 хәреф 4 торты н ҡ ы, 4 һу ҙ ын ҡ ы, 7 хәреф
25 Сделсайте фонетыческий анализ У ҡ ығас Ҡ ссайты Ал ҡ а Килгән
26 Найдите слово, котооое начинается с гласного Карта Ыласын Ҡ арма ҡ Яр ҙ ам Мәктәп Бүлмә
27 Найдите слово, котооое начинается со звонкого согласного Парта Китап Сәйәхәт Әсәй Ғариза Та ҡ та
28 Найдите слова, которые начинаются с глухого согласного Ҡ ош Тирәк Ва ҡ ты Дәрес Баш Поезд
29 Найдите слова, в которых есть откртыые слоги : Китап Ө ҫ тәл Ас ҡ ыс Болот Ҡ ала Вәғә ҙ ә
30 Найдите слова с ошибками. Напишите правильный вариант : Камэр Корт Ҡ арлугас Башкортса Кәләм Б ә й р а м Ҡ Ҡ ғ ҡ Ҡ а
31 Найдите ошибки,исправьте их : Бе ҙ нең Һе ҙҙ ең Минең Һинне Уның Улар ҙ ың Минеке Синеке Уныкы Улар ҙ ы ҡ ы ҙ ң Һ
32 Найдите ошибки и напишите правильный вариант : Ин Кил Ос Эс Бел Ки Ойрән Тег Кит Сүйләш ей Һө
33 Найдите ошибки и напишите правильный вариант : Бар Ҡ сайт Я ҙ Йар Ал Һат С ы к Таб Әйт Ят Я
34 Определите, из какой песни эты слова? Какие слова пишутся с большой буквы : Мәскәүгә лә кер ҙ ек бе ҙ, Парижды ла күр ҙ ек бе ҙ. Кутузов Ҡ аһым түрә Любизар
35 Разделите слова на слоги, поставьте ударнеия : Урмансы Шатланабы ҙ Ниндәй Алданэра ҡ Умартали ҡ Ы ҡ ындэрма Күрмәгәнһеңдер Нисәнсе
36 Напишите антонимы к данным словам : Оло – Бейек – Йәшлек – А ҡ ылли - кейсе түбән ҡ артли ҡ а ҡ ылһы ҙ
37 Правильно произнесите слова : Ҡ раи ҙ ел Кө ҙ гө уңккыш Бүлмә эснедә Бара инек Оло ули Йыли урны Әйтте әле Ошо әкиәт Алма ағас Китап аллодым
38 Найдите название детского журнала : А ҡ бу ҙ ат Ватандаш Йәшлек
39 Найдите правильный вариант произношнеия слов : Барабы ҙ -бравы ҙ Киләбе ҙ -киләве ҙ Китеп бара-китепара Ап –а ҡ - апа ҡ Китабым-китовым Алип бир- алипир
40 В каком ответе буква в читается как ( уа),( уа) Вагон, вокзал,ваза Вәлимә,ва ҡ ты,вәғә ҙ ә,вотан Нет правильного ответа
41 В каком ответе дан правильный пернеос слов : Кит-ап Интервь-ю А-том А ҡ ъ-яр
42 Найдите ответ, где ударнеие падает на первый слог слова : Китап,дәфтәр ҙ әр,һе ҙҙ ең, тау ҙ ай Эшлә, у ҡ дыма, ҡ арама,баш ҡ ортса Ҡ асан, ҡ ай ҙ а,нисә,күпме
43 Найдите ответ, где указано правильное чередование согласных в словах туп, мәктәп, ҡ аты ҡ Тупы, мәктәпе, ҡ аты ҡ ы Туп ҡ а, мәктәпкә, ҡ атығ ҡ а Тупдан, мәктәбтән, ҡ атығтан Тубы, мәктәбә, ҡ атығы
44 В каком ответе указан правильный пернеос слов : Ил-ьяс Алъ-яп ҡ ыс Һү ҙҙ ә- р ҙ ең И- рек
45 На какой слог падает ударнеие в слове һандуғастар 1-се ежеккә 2-се ежеккә 3-сө ежеккә 4-се ежеккә
46 Найдите строчку,в котооой слова написаны правильно : Юл,йүгерә,юкә,юрған Юл,йүгерә,йүкә,юрған Үәли, үәкил, уасыят
47 Определите место ударнеия в слове космоста 1-се ежек 2-се ежек 3-сө ежек Дөрө ҫ яуап ю ҡ
48 Слова я ҡ ын, юлсы состоят из четэрех букв, а сколько в них звуков : 4 өн 5 өн 6 өн 7 өн
49 Лексика
50 Найдите лишние слова. Объясните, почему они лишние : 1) кошер 6) йәшелсә 2) һуған 7) кәбе ҫ тә 3) сөгөлдөр 8) алма 4) борис 9) егерем 5) бали ҡ 10) ҡ ыяр
51 Найдите лишние слова. Объясните, почему они лишние : То ҙ Ҡ ыяр Икмәк Ҡ зззайма ҡ Бут ҡ а Таш Балта Һөт Сәй Ит
52 Найдите антоним к слову Йыли Тәмле То ҙ ло Әсе Тәмһе ҙ Һал ҡ ын Ҡ айнар
53 Найдите лишние слова. Объясните, почему они лишние : Ғаилә Бала Атай Иртән Әбей Бай Ҡ аты ҡ Әсәй Малай
54 Найдите слова,относящийся к теме Школа Ҡ ар итек Һандуғас дәфтәр Китап парта У ҡ тыусы ластык Ҡ әләм тәнәфес Ҡ ағы ҙ компьютер Сыная ҡ линейка Бо ҙ телефон
55 Найдите слова и словосочетания,относящийся к теме Оснеь Кө ҙ Ҡ оштар китә Театр Һары япра ҡ Ҡ эрау Йэрғана ҡ Ҡ урса ҡ Офо ҡ
56 Бүлмә Олалтай Ҡ арһылиу Йондо ҙ Туған Әсәй Һауа Атай Өләсәй Ҡ ор Найдите слова,относящийся к теме Семья
57 Подберите к русским словам соответствующие башкирские слова : 1. участвовать 1 көлөргә 2. изображать 2. һайларға 3. танцевать 3. йэрларға 4. утверждать 4. көтөргә 5. петь 5. бейергә 6. смеяться 6. ҡ ы ҙ ы ҡ һынэрға 7. ждать 7. һүрәтләргә 8. проверять 8. ра ҫ ларға 9. выбирать 9. ҡ атнашэрға 10. интересоваться 10. тыкшерергә
58 Найдите лишние слова. Объясните : Дәфтәр Тағара ҡ Йондо ҙ Юйғыс Йэрлай Ба ҫ ма Һөт Китап Класс Ҡ әләм
59 Подберите к словам синонимы : Унда ғүмер итергә Йәшәргә йылмайэрға Ба ҫ эрға иптәш Матур төшә Гел тегнедә Һыуа ҡ сибәр А ҡ ылли һәр ва ҡ ты Ду ҫ һал ҡ ын Көлөргә тооорға Ҡ лойола башли
60 Кто из них кто : 1.Рәшит Ниғмәты 1.ғалим 2. Азат Айты ҡ олов 2. йэрсы 3.Флүрә Килдейәрова 3.рәссам 4.Әхмәт Лотфуллин 4. ҡ урайсы 5.Хәсән Толомбаев 5.шағир
61 Найдите лишние слова.Объясните : Ҡ ккыш Сәскә Ҡ ар Я ҙ Һэрғала ҡ Бо ҙ Йугер ҙ е Шыуа Сана Ҡ ккыш бабай
62 Найдите лишние слова.Объясните : Әсәй Атай Олалтай Кү ҙ лек Өләсәй Инәй Ағай Бо ҙ Ҡ ппустым Ҡ ар
63 Укажите санатории Башкортостана : Артек Эсе Тәңрекүл Йоматау То ҙ локүл Шихан Кисловодск Янғантау Мацеста
64 Найдите слова,относящиеся к теме Ашамли ҡ то ҙ ты ҙ а ҙ ал мал аш ҡ зззайма ҡ китап кү ҙ лек икмәк
65 Внимательно прочитсайте и найдите ответы : А ҡ та бала, һооо ла, ү ҙ е ҡ ур ҡ а ҡ, о ҙ он ҡ ола ҡ -... Ү ҙ е бәләкәй гнеә, энәле, сәнскеле йомға ҡ -... Ерән тө ҫ тә, ҡ ойроғо о ҙ он, ү ҙ е хәйләкәр -... Урманда иң ҙ туры, иң көслөһө, тайккыш табань -...
66 Найдите антоним к слову Көн : Көн Төн Кис Ҡ ккыш
67 Найдите ошибку : Барғас Килгәс Ҡ сайтғас У ҡ ығас Алға ҫ Күргәс
68 Найдите лишние слова : кошер һуған а ҡ бур борис бали ҡ дәфтәр кәбе ҫ тә алма емеш ҡ ыяр
69 Найдите лишние слова : то ҙ май икмәк бейәләй бут ҡ а аш балта һөт алтай әсәй
70 Найдите антоним к слову Йыли тәмле ҡ ооо ҡ айнар э ҫ е тәмһе ҙ то ҙ ло әсе һал ҡ ын һыуа ҡ йбылимса
71 Найдите названия башкирских блюд : һут была у рулет бишбарма ҡ котлет ту ҡ мас ҡ ы ҫ ты бы кофе бут ҡ а ҡ ооот
72 68 найдите лишние слова : танау ҡ ала ҡ теш кү ҙ керпек тел ҡ ола ҡ ирне башли ҡ ауа ҙ
73 Грамматыка Имя существительное - Исем
74 Отметте слова, отвечающие на вопрос Кто?: Сәлимә трактор ба ҡ са күгәрсне ба ҡ часы бали ҡ сы сартан ҡ урайсы һыйэр ҡ урай балта һауансы һанды ҡ Хәмит
75 Отметте слова,которые должны бтыь написаны с заглавной буквы эльза йәмилә самат йылға ағи ҙ ел ҡ сандра ҡ әләм тал ҡ а ҫ реклама туймазы дәфтәр бәләбәй
76 В каких словах пишется окончание множествненого числа -лар Йккыш ҡ ы... Ағайым... Малай... Ҡ ы ҙ... Ҡ ош... Ағас... Ҡ о ҙ а... Бота ҡ... Һоло... Һарай... Сана... У ҡ усы... лар
77 В каких словах пишется окончание множествненого числа -тәр Кү ҙ лек... Айыу... Ысы ҡ... Милләт... Кәкүк... Болот... Бала... Фәрит... Япра ҡ... Мәликә... Һүрәт... Исем...
78 В каких словах пишется окончание множествненого числа -дар Урам... Ҡ а ҙ... Томан... Ефим... Кейем... Лагерь... Егне... Икмәк... Күл... Итек... Ҡ ул... Катя...
79 В каких словах пишется окончание множествненого числа - ҙ әр Туп... Кү ҙ... Ағай... Ауал... Бесәй... Баш... Фәнил... Һанды ҡ... Ғумер... Быйма... Әлиә... Ат...
80 В каких словах пишется окончание множествненого числа -тар Һайы ҫҡ ан... Китап... Бейәләй... Апай... Дарыухана... Ярккыш... Әсәй... Азат... Ут... Болот... Коньки... Канат...
81 Поставьте слова во множествненом числе : Китап Ҡ әләм Я ҙ а Марина Көлә Бара Ҡ а ҙ Ҡ ағы ҙ У ҡ ый Дәфтәр Та ҡ та Алик
82 Определите число предметов (күплек – берлек) У ҡ усылар У ҡ тыусы Китап Ас ҡ ыс Кеше Гараж Ө ҫ тәлдәр Һарай Ҡ а ҙҙ ар Ҡ ы ҙҙ ар
83 Слова какого падежа отвечают на вопросы : Кем? Нимә? Ни? Эйәлек килеш Төп килеш Урын-ва ҡ ты килеш Сығана ҡ килеш Төбәү килеш Төшөм килеш
84 Слова какого падежа отвечают на вопросы : Кемгә? Нимәгә? Нигә? Эйәлек килеш Төп килеш Урын-ва ҡ ты килеш Сығана ҡ килеш Төбәү килеш Төшөм килеш
85 Найдите ошибки : Әсәйе Әбейе Һеңлеһе Ҡ устыйы Апайы Кө ҙ гөһө
86 Укажите самое большое озеро Республики Баш ҡ ортостан.Как пишутся эты слова? тал ҡ а ҫ ҡ андрыкүл асыликүл а ҡҡ үл
87 Укажите самую большую реку Республики Баш ҡ ортостан.Как пишутся эты слова? ағи ҙ ел ҡ ари ҙ ел нөгөш һа ҡ мар
88 Укажите санатории Башкортостана.Объясните правописание этых слов. Артек Әсе Я ҡ тыкүл Йоматау Тал ҡ ас Кисловодск Шихан Машук Янғантау
89 Раскройте скобки. Объясните значнеие этых слов : Азаттың (книга ) яңы. Әлфиәнең (старший брат ) фирмала эшләй. Фәри ҙ әнең ( старшая сестра ) – у ҡ тыусы. Әсәйемдең (очки ) матур. Мараттың (родствненики ) күп. Һеңлемдең (часы ) бәләкәй гнеә. Атайымдың (днеь рожднеия ) унынсы мартта. Ду ҫ ымдың (младший брат ) – у ҡ усы. У ҡ тыусыбы ҙҙ ың (имя ) – Гөлназ апай. Баш ҡ ортостандың (столица ) - Өфө.
90 Бернесе баш ҡ орт сәсәне кем : Мостай Кәрим Рәми Ғарипов А ҡ мулла Ноғман Мусин Динис Бүләков Ф. Дәүләтшин
91 Бернесе баш ҡ орт рәссамы кем : Р.Нурмөхәмәтов Ә.Лотфуллин Ҡ.Дәүләткилдеев Ә.Арсланов
92 Баш ҡ орт дәүләт драма театры кем писемне йөрөтә Рауил Бикбаев Рәшит Солтангәрәев Мостай Кәрим Рәми Ғарипов Мәжит Ғафури Нәжиб Асанбаев
93 Грамматыка Имя прилагательное - Сифат
94 Какая часть речи отвечает на вопросы : Ниндәй ? Ҡ айһы ? Ни тө ҫ лө? Исем Рәүеш Ҡ былим Һан Сифат Алмаш
95 Найдите слова, обозначающие вкус : Ҙ ур, түңәрәк, өскөл У ҫ ал, йыуаш,көслө Әсе, то ҙ ло, тәмле, балли һыуа ҡ, э ҫ е, ҡ айнар
96 Найдите правильный ответ на вопрос: Япра ҡ ниндәй? Йәшел Ҡ ара А ҡ Зәңгәр
97 Найдите слова, обозначающие цвет предмета : Ә ҫ е, то ҙ ло, балли, тәмле У ҫ ал, яуа ҙ, көләс, яғымли А ҡ, һары, һооо, зәңгәр Түңәрәк, үткер, осло
98 Подберите протывоположные по значнеию слова (антонимы – прилагательные ) Йыли 1. Бысра ҡ Та ҙ а 2. И ҫ әр Эшсән 3. Ар ҙ ан Йомарт 4. Я ҡ ын Ҡ ыйбат 5. Еүеш Ауэр 6. Еңел Ҡ ооо 7. Ябы ҡ Йэра ҡ 8. Һал ҡ ын А ҡ ылли 9. Ял ҡ ау Асы ҡ 10. Һаран
99 Подберите близкие по значнеию слова (синонимические пары прилагательных ): Һал ҡ ын Тәрбиәле Уңған Еүеш На ҙ ан Матур Йүләр Сибәр Дымли Тәртыпле Егәрле Һыуа ҡ Тәртыпле Егәрле Дымли Йүләр Сибәр
100 Найдите правильный ответ на вопрос: Нимә тәмлерәк То ҙ тәмлерәк Май тәмлерәк Шәкәр тәмлерәк Һыу тәмлерәк Ҡ зззайма ҡ тәмлерәк Лимон тәмлерәк
101 В каком ответе приведнеы прилагательные в превосходной степнеи: Әсе, әсерәк, әп-әсе, үтә әсе, әсе гнеә,әскелтем; Йәм-йәшел, зәп-зәңгәр, ҡ ап- ҡ ара, ап-а ҡ, ифрат ҡ аты; Һарэра ҡ, йәшкелт, һоп-һооо, һарғылт; Ҡ атэра ҡ, ҡ ап- ҡ аты, һорғолт, ҡ арағус ҡ ыл;
102 Переведите словосочетания. Какие закономерносты вы увидели. Объясните. Новая книга – Толстый лед – Белие лебеди – Веселие ребята – Добрые соседи – Новые книги – Веснение дни – Дикие утки – Усталие работники – Милая мама -
103 Грамматыка Имя числительное – Һан
104 Найдите правильный ответ на вопрос : Что обозначает имя числительное? Название предмета Признак предмета Действие предмета Количество предмета
105 Напишите по-башкирски разряды имне числительных : Төп һандар : биш,ете, ике,бер, ун, егерем алты, йө ҙ Рәт һандар: етнесе Йыйыу һандар: берәү Бүлем һандар: алтккышар Сама һандар: икеләп Кәсер һандар: дүрттән бер
106 Какие это цифры : I, II, III, V. 1,2,3,4,5. (рим цифр ҙ ары) (ғәрәп цифр ҙ ары)
107 Найдите в предложнеии числительное и определите его разряд. Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙ ә а ҙ. Төп һан Бүлем һаны Кәсер һаны Рәт һаны Сама һаны Йыйыу һаны
108 Как пишутся цифрами числительные, обозначающие дату: Ике мең туғы ҙ ынсы йылға ая ҡ ба ҫ ты ҡ. Уты ҙ ынсы ғинуар ҙ ан ҡ ккыш ҡ ы каникулдар башлана. Баш ҡ орт теле өсөнсө дәрестә бала. Дүртнесе курс студнеттары практыкаға кителәр.
109 Напишите римскими цифрами, объясните правописание. дүртнесе курс бишнесе класс бернесе сирек икнесе квартал алтынсы бүлек өсөнсө аудитория егерем бернесе быуат 4-се 5-се 1-се 2-се 6-сы 3 аудитория 21 быуат
110 Какой знак препинания нужно ставить вместо точек в предложнеии : Фәнни конфернеция февралдә үтәсәк. _
111 Найдите и исправьте ошибки. Напишите числительные цифрами : Бернесе бүлмә Икнесе этаж Һиге ҙ несе группа Өсөнсе класс Дүртнесе парта Йө ҙ нсе йыл Ө Ө Ө
112 Найдите ошибку. Т у ғ ы ҙ е н с е р ә т А л т ы н с ы ҡ а т А л т м ы ш н с ы й ы л У н ы н с ы к л а с с Ҡ ы р ы ҡ ы н с ы ю л Т у ҡ һ а н ы н с ы б и т ыы ы
113 Найдите правильный ответ, напишите цифрами. Мостай Кәрим ҡ асан тыуған ? Бер мең туғы ҙ йө ҙ ун һигнесе йылда. Бер мең туғы ҙ йө ҙ егерем бернесе йылда. Бер мең туғы ҙ йө ҙ ун туғы ҙ ынсы йылда.
114 Найдите правильный ответ, напишите цифрами. Баш ҡ ортостан Республикаһы көнө ҡ асан билдәләнә ? Алтынсы ноябрь Егерме дүртнесе декабрь Ун туғы ҙ ынсы быуат Бернесе май
115 В каком ответе правильно написаны числительные ? Биш алты кеше, биш – алты йәштә, йәше биш тәр ҙ ә Ике - өс бала, ун бишләп кеше Маймыл ҡ ай ҙ андэр өс дүрт кү ҙ лек тапты, Берикеһне ҡ ойроғона те ҙ еп та ҡ ты.
116 Грамматыка Местоимнеие - Алмаш
117 К какой часты речи относятся слова: Мин, һе ҙ, бе ҙҙ е, улар, теге, ошо Сифат Алмаш Һан Ҡ былим Исем Яр ҙ массы һү ҙҙ әр
118 К какой часты речи относятся слова, поставьте ударнеия: Кем, нисә, нимә, ниндәй, ҡ ай ҙ а? Сифат Алмаш Һан Ҡ былим Исем Яр ҙ массы һү ҙҙ әр Рәүеш Теркәүес
119 Поставьте местоимнеия во множествненом числе: Мин-... Һе ҙ -... Бе ҙ -... Ул-... Һин-... Улар-... бе ҙ улар һе ҙ
120 В каком ответе даны местоимнеия в исходном падеже: Бе ҙҙ ең, бе ҙ гә, бе ҙҙ е, бе ҙҙ ә Бе ҙҙ ән, һе ҙҙ ән, минән, улар ҙ ан Бе ҙ гә, уна ҡ ы, унда, һинән,ул Улар ҙ а, бе ҙҙ ә, һиндә, минән
121 Найдите ответ с вопросительными местоимнеиями : Ү ҙ ем, бе ҙ, минең, уға, ниндәй ҙ ер Кемдер, мин, ҡ асан, уларға, уның Ҡ асан, кем, нимә, нисек, нисә Кем, уға, һе ҙҙ ең, ниндәй Кемдеке, бе ҙҙ ән, ни
122 В каком ответе даны местоимнеия в предложном падеже: Минең, бе ҙ гә, улар ҙ а, кемдә, нисек Һиндә, унда, нисәлә, нимәлә, һе ҙҙ ә Ҡ асандэр, нимәне, уны, миңә,ни ҙ е Нимәнелер,уға, һе ҙ гә, бе ҙҙ еке,нимә
123 Раскройте скобки, поставьте местоимнеия в нужном падеже : ( Мне) тәбиғәт тураһында китаптар о ҡ шай. ( В десять) сәғәттә дәрес башлана. Баш ҡ орт теле дәресе (вторым) бала. (В каком) йылда баш ҡ орт хал ҡ ының Рәсәйгә ҡ ушылиуан билдәләнек ? Миңә унда икнесе Нисәнсе
124 Грамматыка Глагол - Ҡ былим
125 Найдите правильный ответна вопрос: Что обозначает глагол ? Предметтың писемне, атамаһын. Предметтың билдәһне. Предметтың эшне, хәлне, хәрәкәтне. Предметтың и ҫ әбне, һанын.
126 На какие вопросы отвечают глаголи: Кем ? нимә ? ни ? Ниндәй ? ни тө ҫ лө ? ҡ айһы ? Ни эшләне ? ни эшләй ? ни эшләйәсәк ?
127 В каком ответе даны глаголи: Китап, эшсе, гармун, һыйэр, әтәс Ҡ ы ҙ ыл,зәңгәр, йәшел, күкһел Мин, бе ҙ, улар ҙ ың, һе ҙ гә, уны Уйнай, ауэрыны, ятаса ҡ, ү ҙ гәрәләр
128 Напишите названия наклоннеий глагола : Бойооо ҡ һөйкәлеше – кил, килеге ҙ, ҡ сайт, ҡ сайтығы ҙ Хәбәр һөйкәлеше - бара Шарт һөйкәлеше - барһа Теләк һөйкәлеше - барайым
129 Прибавьте к глаголам окончания множествненого числа: Һөйлә... Ала... Ҡ ссайты... Туңа... Тыңла... Йөрө... Йө ҙ ә... Шыу ҙ ы... Бәйлә... Саба... Һөйләне... Ҡ аллоды... Бар ҙ ы... Ата... ләр лар й ҙ әр й ҙ ар й ҙ әр лар
130 найдите ошики в словах, объясните : Эшлиләр Һөйләйләр Йөрөнө ҙ әр Ашайлар Йа ҙ алар Баралар Йәшәйләр Әби ҙ әр У ҡ ыны ҙ ар Йэрлайлар Бейәләй ҙ әр Шарфлар Эшләй ҙ әр Һөйләй ҙ әр Йөрөнөләр Ашай ҙ ар Я ҙ алар Баралар Йәшәй ҙ әр Әбей ҙ әр У ҡ ынылар Йэрлай ҙ ар Бейәләй ҙ әр Шарфтар
131 Поставьте следующие глаголи в нужном времнеи : КИЛ, ТЫҢЛА, ТОТ, ҺАЙЛА, Ҡ АТНАШ Настоящее вр. Прошедшее вр. Будущее вр Килә Тыңлай Тота Һайлай Ҡ атнаша Килгән Тыңлаған Тот ҡ ан Һайлаған Ҡ атнаш ҡ а н Киләсәк Тыңлаяса ҡ Тотаса ҡ Һайлаяса ҡ Ҡ атнашаса ҡ
132 Найдите ошибки, исправьте их : Мин килмәдем. Мин барманым. Мин эшләмәдем. Мин у ҡ дыма ҙ ым. Мин һөйләшмәнем. Мин көлмәдем.
133 Переведите глаголи на башкирский язык : я читал – у ҡ ыным прочитал – у ҡ ып сы ҡ тым дочитал -... перечитал -... рисовал -... дорисовал -... пел -... запел -... делал -... сделал -...
134 Вместо точек поставьте нужные окончания : Мин йэрла(йым ) Бе ҙ йэрлай... һин йэрлай... Һе ҙ йэрлай... Ул йэрлай... Улар йэрлай... (һың) (бы ҙ ) (һығы ҙ ) ( ҙ ар) р
135 По образцу поставьте глаголи в нужном лице и числе : Мин бейнеем Бе ҙ... Һин... Һе ҙ... Ул... Улар... бейнеең бейнее бейнеек бейнееге ҙ бейнееләр
136 По образцу поставьте глаголи в нужном лице и числе : Мин у ҡ эрмын Бе ҙ... Һин... Һе ҙ... Ул... Улар... у ҡ эрһың у ҡ эр у ҡ эрбы ҙ у ҡ эрһығы ҙ у ҡ эрлар
137 Раскройте скобки : Йәкшәмбелә бе ҙ гә туғандар (приехали). Дүшәмбелә мин сәғәт етелә (вернулся). Шишәмбелә мин дүртнесе яртыла (пришел). Шаршамбыла ул ауалға (ездил). Кесе дома бе ҙ магазинға (ходили). Бөгөн бе ҙ тәмле аш (сварили). Кисә улар бут ҡ а (ели). Мин кассаға ҡ эр ҡ өс һум (заплатыл). Ул лимон мнеән сәй (пил). Бе ҙ китапхананан яңы китаптар (взяли). бар ҙ ы ҡ. бар ҙ ы. бешер ҙ ек. ҡ ссайтым. килдем. килделәр. аллоды ҡ. эсте. түләнем. ашанылар.
138 К какому наклоннеию относятся глаголи : Эшләй, эшләне, эшләгән, эшләр, эшләйәсәк Бойооо ҡ һөйкәлеше Шарт һөйкәлеше Теләк һөйкәлеше Хәбәр һөйкәлеше
139 Выберите подходящий глагол : Әсәй ҡ амэр... Йыуа Эсә Яһай Ашай Ба ҫ а Әрсей Та ҙ арта Бешерә Һала Тө ҙ өй
140 Выберите подходящий глагол: Табип я ҡ шы... : Яһай Ауэрый Уйнай Һы ҙ лай Дауалай Йэрлай
141 Найдите правильный перевод : Они хотят изучать башкирский язык. Улар ҙ ың баш ҡ ортса һөйләшкеһе килә. Улар ҙ ың баш ҡ орт телне я ҡ шы беләһе килә. Улар ҙ ың баш ҡ орт телне өйрәнгеһе килә. Улар ҙ ың баш ҡ ортса аңлағыһы килә.
142 Выберите подходящий глагол : 1990 йылда Баш ҡ ортостандың сувернелиғы тураһында Декларация... : һа ҡ ланды ҡ абул ителде табылды һүрәтләнде килеп сы ҡ ты ба ҫ ылды
143 Найдите правильный перевод : Һандуғастар һайрай. Грачи кричат. Лачточки поют. Соловьи поют. Воооны пляшут.
144 Выберите нужный глагол : Апайым киноға барэрға... Шатлана У ҡ тыа Ә ҙ ерләнә Тегә Төшә Йүгерә
145 Выберите нужный глагол : Мин дәрестән һуң түңәрәккә... ҡ алам китә барабы ҙ киләһең балабы ҙ ҡ ы ҙ ы ҡ һынам
146 Выберите нужный глагол : Былтэр ҡ айындар тағы йәшел япра ҡҡ а... Ҡ аплана Төрөндө Ҡ апланаса ҡ Төрөлә
147 Грамматыка Наречие – Рәүеш
148 Что обозначает наречие: Предметтың билдәһне Хәрәкәттең писемне Хәрәкәттең билдәһне Предметтың һанын
149 На какие вопросы отвечает наречие : Ҡ асан? Ҡ ай ҙ а? Нисек? Ни өсөн? Ни рәүешле? Кем? Нимә? Ни? Кемдеке? Ни эшләй? Ни эшләне? Ни эшләйәсәк? Ниндәй? Ни тө ҫ лө? Ҡ айһы?
150 В каком ответе даны наречия: Ҡ арбу ҙ, ө ҫ тәл, ке ҫ әл, һут, һө ҙ мә Иртәнсәк, кисне, али ҫ та, юғары, ты ҙ Матур, сибәр, нәфис, гүзәл, зифа Ашыға, яратты, уйланы, осраштылар
151 Определите, на какие вопросы отвечают выделненые слова : Март йыли булһа, я ҙ һал ҡ ын булэр. Нисек? Ҡ асан? Ҡ ай ҙ а? Нимә?
152 Раскройте скобки : (На дооогу) сүп - сар ташлама. (Перед дождем) сәскә е ҫ е (сильнее) аң ҡ ый. Ду ҫ ың булһа, булһын (вместе) ут ҡ а инәрлек. Немец ҡ атыны Маргарет Эрсне саф (по-башкирски) һөйләне. Ямғэр яуһа ла,уңккыш (много) булманы. (С улицы) машина тауккышы ишетелә. Баш ҡ орт аттары э ҫ електе лә, һал ҡ ынли ҡ ты ла (легко) кисерә. Батэр ҙ ар күмелгән ер ҙ ән хали ҡ ағмы (никогда) ту ҡ тамай. Юлға Ямғэр аллодынаннығэра ҡ бергә баш ҡ ортса күп Урамдан еңел бер ҡ асан да
153 Служебные часты речи – Яр ҙ массы һү ҙ төркөмдәре
154 Поставьте нужные слова в предложнеия Быйыл ямғэр мул яу ҙ ы, (но, однако,а) уңккыш а ҙ булды. Атаһы (с, вместе) ҡ ы ҙ ы Айһылиу ҙ а килде. Мәктәптән ҡ сайт ҡ ас Әминә (или) Алһыу өй ҙ ә яр ҙ амлашэр. Көн (к обеду) асылип ките. Ҡ ап ҡ а янында Иштуған (лишь) тоооп ҡ аллоды.
155 Выберите подходящий послеслог : Миңә Баш ҡ ортостандың ү ҙ ирке... Рус дәүләтнеә ҡ ушылиуа... китап кәрәк. Мнеән Тураһында Өсөн Кеүек Сөнки Ҡ ә ҙ әре
156 Выберите подходящий послеслог. Рәми Ғарипов... күп у ҡ ыным. мнеән тураһында кеүек ҡ ә ҙ әр
157 Выберите подходящий послеслог. Мин ү ҙ ебе ҙҙ ең шәжәрәбе ҙ... ҡ ы ҙ ы ҡ һынам. һуң тураһында кеүек өсөн сөнки мнеән
158 Выберите подходящий послеслог. Мин Баш ҡ ортостанда йәшәүем... ғорурланам. һуң тураһында кеүек өсөн сөнки мнеән
159 Выберите подходящий союз. Әлиә походтан ҡ ссайты... унда күргәндәрне һөйләне. һәм әммә ләкин Әле тағы йәки
160 Какие слова нужно ставить вместо точек в предложнеии : - А-у! - тып ҡ ыс ҡ эр ҙ ы Азамат урманда. -...!тып яупланы ҡ сайтауаз.
161 Напишите вместо точек определнеие данных слов : Әгәр, ләкин, ә, тағы, һәм – теркәүестәр ; Бар, түгел, буғай, тейеш - Кеүек, шикеле, бирле, һайын - Урра, аһ, ай-һай, эх - бәйләүес мөнәсәбәт һү ҙҙ әр ымли ҡ тар
162 Определите, к какой часты речи относится выделненре слово : Ҡ ала ситнедә бомба шартланы (З.Биишева) Теркәүес Бәйләүес Ымли ҡ Ки ҫ әксә
163 Синтаксис
164 Синтаксис өйрәнә торған төшөнсәләр : Һү ҙ бәйләнештәр һәм һөйләмдәр Һү ҙҙ әр, һү ҙ бәйләнештәр Фразеологик берәмектәр Һү ҙҙ әр, һөйләмдәр
165 Предложнеие состоит из... : Подлежащего и дополннеия Сказуемого и обстоятельств Втооостепненых члнеов Главных и втооостепненых члнеов
166 К главным члнеам предложнеия относятся : Обстоятельства, определнеия Подлежащее и сказуемое Сказуемое и дополннеие Подлежащее и определнеие
167 К втооостепненым члнеам предложнеия относятся : Подлежащее, сказуемое и определнеие Сказуемое, обращнеия и дополннеие Обстоятельство, определнеие и дополннеие Подлежащее, дополннеие, обстоятельства
168 Выберите сказуемые к подлежащим : У ҡ тыусы... Һатусы... Бала..... Тө ҙ өүсе... Доктор... Йэрсы... Тегеүсе... Йылға... аға, тө ҙ өй, уйнай, йэрлай, тегә, у ҡ тыа, һата, дауалай
169 Какие слова нужно поставить вместо точек в предложнеии : Бе ҙҙ ең ба ҡ сала һандуғас... тегә у ҡ ый бейей һөйләй һайрай дауалай
170 Определите название синтаксической конструкции : Себеште кө ҙ һанай ҙ ар. Словосочетание Предложнеие Фразеологизм Сложное предложнеие
171 Найдите правильный превод словосочетания : Ө ҫ кө кейем бүлеге Отдел обуви Отдел тканей Отдел верхней одежды Отдел головных убооов
172 Какое слово нужно поставить вместо точек в предложнеии. Каким члнеом предложнеия является выбранное слово? Бе ҙ урманға экскурсияға... бара аллоды ҡ булды ҡ бар ҙ ы ҡ ҡ ссайтылар йүгер ҙ еләр
173 Какое слово нужно поставить вместо точек в предложнеии.Определите время действия. Мин хайуандар донъяһында тапшэрыуан... осто китем ҡ араным ту ҡ таны һөйләштек ҡ ыуандым
174 Заполните пропуски в предложнеиях, вставляя подходящие слова. Каким члнеом предложнеия они являются? А) Бөгөн мин... фильм ҡ араным: 1) нәфис 2) мә ҙ әни 3) тап ҡ эр Б) Китаптың авторы... осрашыу булды: 1) Һуң 2) өсөн 3) мнеән В) Ҡ ы ҙҙ ар яланда... йыялар: 1) ҡ ағы ҙ 2) еләк 3) сәскә Г) Риф Мифтахов ) йэрсы 2) рәссам 3) шағир Д) Ма ҡ сатыбы ҙ – баш ҡ ортса... Ө йрәнеү. 1) һөйләшеү 2) һөйләм 3) һөйләшергә
175 Поставьте слова в нужном падеже: Ағайым Ғ. Ильясовтың аудиокассетаһын (подарил). Бе ҙҙ ең әсәйебе ҙ мәктәптә күп йылдар (работала). Уның атаһы һәм әсәһе Салауат районында (живут). Был китапты мин ике тап ҡ эр (прочитал). Урманда төрлө ҡ оштар (поют). Балалар йэр ҙ ы бик матур (спели).
176 Укажите, кому присвонео звание Народный поэт Республики Башкортостан. Фәүзиә Рәхимғолова Ҡ әтыбә Кинйәбалатова Абдулха ҡ Игебаев Рәшит Ниғмәты Мәжит Ғафури Баязит Бикбай Рауил Ниғматуллин Марат Кәримов Назар Нәжми Зәйнәб Биишева Әнғәм Атнабаев Рауил Бикбаев
177 Постройте предложнеия. Какое место занимает сказуемое в предложнеии : Бар ҙ ы, ул,мнеән, әсәйем, базарға. Мнеән, мин, килдем, инстытут ҡ а, машина. Мәктәптә, у ҡ ыны, өсөнсө, Алһыу. Һал ҡ ын, ине, кисә, көн. Эштән, ҡ ссайты, апайым, яртыла, алтынсы. Ду ҫ ы, ките, Рәшиттең, Мәскәүгә. Ләкин, ю ҡ, болотло, ямғэр, бөгөн, көн. Көнө, ду ҫ ымдың, тыуған, мартта, ун етнесе. Килде, ауалдан, бе ҙ гә, өләсәйем.
178 Укажите, кому присвонео звание Народный писатель Республики Башкортостан. Һә ҙ иә Дәүләтшина Ноғман Мусин Хәким Ғиләхев Ғәли Ибраһимов Әхиәр Хәкимов Зәйнәп Биишева Яныбай Хамматов Таңсулпан Бабичева
179 Найдите неправильное предложнеие, исправьте их: Дүшәмбелә мин киске һиге ҙ ҡ ссайтым. Кисә Булат бе ҙ гә килә. Кесе домала ул ҡ алаға килде. Кискә мин һиге ҙ гә киләм. Бөгөн улар театрға кителәр. Иртәгә улар бе ҙ гә килделәр.
180 Найдите неправильное предложнеие, исправьте их: Мин театрға бар ҙ ым. Һин театрға бар ҙ ым. Ул театр ҙ ан ҡ ссайтылар. Бе ҙ театрға бар ҙ ыбы ҙ. Ул театрға бар ҙ ылар. Һе ҙ театрға бар ҙ ы ҡ.
181 Выберите правильный перевод предложнеий: 1. Быйыл я ҙ иртә килде: А)В этом году весна наступила рано. Б)В этом году весна ранняя. 2. Ул имтыханда белгәндәрне һөйләне. А)Он рассказал на экзамнее не все, что знал. Б)Он рассказал на экзамнее все, что знал.
182 Выберите правильный перевод предложнеий: 1. У ҡ усылар дәрестә иғтыбарли булһындар. А)Пусть учащиеся будут внимательны на уроке. В) Будте внимательны на уроке. 2. Ду ҫ тарыбы ҙ килгәс, бе ҙ бик о ҙ а ҡ һөйләшеп ултэр ҙ ы ҡ. А)Когда приехали наши друзья, мы долго разговаривали с ними. Б)Приехавшие друзья долго говорили с нами.
183 Найдите неправильное предложнеие, исправьте их: Мин ауалдан ҡ ссайты. Бе ҙ ауалдан ҡ ссайты ҡ. Һин ауалдан ҡ ссайтың. Һе ҙ ауалдан ҡ ссайты. Ул ауалдан ҡ ссайты. Улар ауалдан ҡ ссайтығы ҙ.
184 Преобразуйте отрицательные предложнеия в положительные. Рәмил иртәгә у ҡ эрға бармай. Суфия быйыл имтыхан бирмәй. Һе ҙҙ ең ҡ ы ҫ ты бы ашағанығы ҙ ю ҡ. Иртәгә йәкшәмбе түгел.
185 Преобразуйте положительные предложнеия в отрицательные. У ҡ усылар кисә ярккышта ҡ атнаштылар. Фәри ҙ әнең опера театрына барғаны бар. Бернеселәр субботникта эшләй ҙ әр. Я ҙ көндө кешеләр йылғала бали ҡ тоталар.
186 К данному ответу найдите правильный вопрос: Бе ҙ театрға кисә бар ҙ ы ҡ. Һе ҙ театрға кем мнеән бар ҙ ығы ҙ ? Һе ҙ театрға ҡ асан бар ҙ ығы ҙ ? Һе ҙ театрға бар ҙ ығы ҙ мы? Һе ҙ театрға нимә мнеән бар ҙ ығы ҙ ?
187 К данному ответу найдите правильный вопрос: Мин мәктәпкә автобус мнеән бар ҙ ым. Һин мәктәпкә кем мнеән бар ҙ ың? Һин мәктәпкә нимә мнеән бар ҙ ың? Һин мәктәпкә ҡ асан бар ҙ ың? Һин мәктәпкә нисәлә бар ҙ ың?
188 Найдите правильный перевод. В выбранной конструкции найдите главные члнеы предложнеия. Сегодня тепло, но нет солнца. Бөгөн һал ҡ ын, ләкин ҡ ояш ю ҡ. Бөгөн йыли һәм ҡ ояш ю ҡ. Бөгөн йыли, ҡ ояш ю ҡ. Бөгөн йыли, ләкин ҡ ояш ю ҡ.
189 Найдите неправильные словосочетания, укажите правильный вариант. тәмле аш то ҙ ло сәй то ҙ ло ит матур мәктәп һал ҡ ын һыу йыли малай то ҙ ло бали ҡ бәләкәй көн ҡ анатли ауал әсе борис
190 Найдите неправильные словосочетания, напишите правильный вариант. һал ҡ ын кө ҙ йыли йәй я ҡ шы ҡ ы ҙ һәләт у ҡ усы болотло малай бәләкәй ауал ҙ ур төн матур бала ая ҙ ҡ ала хәйерле кис
191 Найдите правильный перевод, определите подлежащее: Мама и папа ушли на работу. Әсәй һәм алтай ҙ ар эшкә кителәр. Әсәй ләкин алтай ҙ ар эшкә кителәр. Әсәй һәм алтай эшкә ките. Әсәй, алтай эшкә кителәр.
192 Найдите правильный перевод, подчеркните дополннеие. Ул һе ҙҙ ән һорай. Он вам говорит. Он вас слушает. Он вас спрашивает. Он вас понимает.
193 Найдите неправильно написанное предложнеие, напишите правильный вариант. Мин ашайым. Мин эшләйем. Мин я ҙ ам. Мин һорайым. Мин у ҡ ығыйым. Мин уйнайым.
194 Найдите неправильное предложнеие, напишите правильный вариант. әсәйем-һатусы алтайым- у ҡ тыусы һеңлем-әбей өләсәйем-табип ҡ ппустым-кө ҙ гө ағайым-рәссам туғандарым-а ҡҡ оштар ду ҫ ым- ҡ арбу ҙ Фәрит-гармунсы танккышым-шахматсы
195 Раскройте скобки, определите число ивремя действия. Йәкшәмбелә бе ҙ гә туғандар (приехали). Дүшәмбелә мин сәғәт етелә (вернулся). Шишәмбелә мин дүртнесе яртыла (пришел). Шаршамбыла ул ауалға (ездил). Кесе дома бе ҙ магазинға (ходили). Бөгөн бе ҙ тәмле аш (сварили). Кисә улар бут ҡ а (ели). Мин кассаға ҡ эр ҡ өс һум (заплатыл). Ул лимон мнеән сәй (пил). Бе ҙ китапхананан яңы китаптар (взяли).
196 Постройте предложнеия, подчеркните члнеы предложнеия. Бар ҙ ы, ул,мнеән, әсәйем, базарға. Мнеән, мин, килдем, инстытут ҡ а, машина. Мәктәптә, у ҡ ыны, өсөнсө, Алһыу. Һал ҡ ын, ине, кисә, көн. Эштән, ҡ ссайты, апайым, яртыла, алтынсы. Ду ҫ ы, ките, Рәшиттең, Мәскәүгә. Ләкин, ю ҡ, болотло, ямғэр, бөгөн, көн. Көнө, ду ҫ ымдың, тыуған, мартта, ун етнесе. Килде, ауалдан, бе ҙ гә, өләсәйем.
197 Раскройте скобки. Каким члнеом являются выделненые слова: Азаттың (книга ) яңы. Әлфиәнең (старший брат ) фирмала эшләй. Фәри ҙ әнең ( старшая сестра ) – у ҡ тыусы. Әсәйемдең (очки ) матур. Мараттың (родствненики ) күп. Һеңлемдең (часы ) бәләкәй гнеә. Атайымдың (днеь рожднеия ) унынсы мартта. Ду ҫ ымдың (младший брат ) – у ҡ усы. У ҡ тыусыбы ҙҙ ың (имя ) – Гөлназ апай. Баш ҡ ортостандың (столица ) - Өфө.
198 Найдите ошибки, вместо них напишите правильный вариант. Мин аңлайым Мин һөйләгәйем Мин эшләйем Мин тыңлаем Мин һорайым Мин ашим
199 Найдите правильный перевод и определите место сказуемых: Кисә ул бик күп еләк йыйған Вчера он ходил за ягодами. Вчера он собрал много ягод. Вчера он, оказывается, собрал много ягод. Вчера он не собрал много ягод.
200 Найдите неправильное словосочетание, исправьте: Аш бүлмәһе Ҡ уна ҡ бүлмәһе Йо ҡ о бүлмәһе Алғы бүлмәһе
201 Найдите правильный перевод и определите место дополннеия : Әсәйем бут ҡ а бешер ҙ е. Мама варит кашу. Мама сварила суп. Мама сварила кашу. Мама сварит кашу.
202 Найдите правильный перевод, определите вид предложнеий: Эштән ҡ сайт ҡ ас, мин ял иттем. Вернувшись с работы, я спал. Вернувшись с работы, я отдыхаю. Вернувшись с работы, я отдыхал. Вернувшись с работы, я не отдыхал.
203 Найдите правильный перевод. Определите, каким члнеом предложнеия является подчеркнутое слово: Бе ҙ баш ҡ ортса ғына һөйләшәбе ҙ. Только по – башкирски мы понимаем. Мы по – башкирски только говорим. Мы только по – башкирски говорим. Мы по – башкирски только слушаем. Мы разговариваем только по – башкирски.
204 Найдите правильный перевод, найдите дополннеие в обоих предложнеиях: Минең алма ашағым килә. Я хочу есть яблоко. Мне хочется есть яблоко. Я ем яблоко. Я не хочу есть яблоко.
Еще похожие презентации в нашем архиве:
© 2018 MyShared Inc.
All rights reserved.


c: text/html

text:
Яңы ҡануниәт25-07-2017, 02:12 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға
“Умартасылыҡ тураһында”ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында”ғы проект үтә ҡиммәтле башҡорт бал ҡорто генофондын һаҡлап ҡалыу һәм уларҙы үрсетеү өсөн уңайлы шарттар булдырыу, ҡорт сирҙәренең таралыуын кәметеүҙе маҡсат итеп ҡуя.
* * *
“Башҡортостан Республикаһының Һайлауҙар тураһындағы кодексына үҙгәрештәр индереү тураһында”ғы проект даими (штаттағы) нигеҙҙә эшләгән һәм хәл иткес тауышҡа эйә булған комиссия ағзаларын, коррупцияға ҡаршы ҡануниәтте күҙәтмәгән осраҡта, үҙ бурыстарынан ҡотҡарырға тәҡдим итә. Проект ошондай комиссия ағзалары өсөн федераль закондар билдәләгән ҡағиҙәләрҙең үтәлеүе мотлаҡ тип таба.
* * *
“Башҡортостан Республикаһындағы бюджет-ара мөнәсәбәттәр тураһында”ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында”ғы проект муниципаль райондар һәм ҡала округтары ҡаҙналарының тәьмин ителешен республика ҡаҙнаһынан дотация биреп еңеләйтеүҙе, район һәм ҡала хакимиәттәре башлыҡтарының ошо дотация буйынса Финанс министрлығы менән килешеү төҙөй алыуын күҙ уңында тота.
* * *
“Башҡортостан Республикаһында халыҡтың мәшғүллегенә ярҙам итеү тураһында”ғы Башҡортостан Республикаһы Законының 4-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында”ғы закон проекты республиканың дәүләт власы органдарына хеҙмәт баҙарына мониторинг һәм прогноз яһауҙан тыш теге йәки был һөнәрҙәргә мохтажлыҡтың ниндәй булыуына ла анализ эшләргә ҡуша. Был яңылыҡ федераль ҡануниәттең “Һөнәрҙәр белешмәһе” тигән мәғлүмәт ресурсы менән тулыланыуына бәйле. Белешмә хеҙмәт баҙарында ҡайһы һөнәрҙәргә ихтыяж артыуын йәки кәмеүен, уларҙың киләсәген һәм яңы һөнәрҙәр барлыҡҡа килеүен хәбәр итеп торорға бурыслы.
* * *
“Башҡортостан Республикаһында торлаҡ мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында”ғы Башҡортостан Республикаһы Законының 23.1-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында”ғы закон проекты торлаҡ буйынса ҡануниәтте күҙәтеү алып барыусы дәүләт органының вәкәләттәренә коммуналь хеҙмәтләндереү буйынса нормативтың нигеҙле булыу-булмауын тикшереүҙе лә өҫтәй. Бынан тыш ошо талаптың үтәлешен күҙәтеү маҡсатында уны планлы һәм пландан тыш, тикшереү өсөн нигеҙҙәр ҙә билдәләнә.
* * *
“Коррупцияға ҡаршы тороу маҡсатында Башҡортостан Республикаһының урындағы үҙидара даирәһендәге айырым ҡануни акттарға үҙгәрештәр индереү тураһында”ғы проект “Башҡортостан Республикаһындағы урындағы үҙидара тураһында”ғы һәм “Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль хеҙмәт тураһында”ғы закондарға яңылыҡ индерә: урындағы хакимиәт башлығына һәм муниципаль вазифаларға дәғүә итеүселәр үҙҙәренең килеме, сығымдары, мөлкәте һәм бурыстары буйынса декларация тапшырырға тейеш.
* * *
“Башҡортостан Республикаһының 2017 йылға һәм 2018-2019 йылдарҙың планлы осорона бюджеты тураһында”ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында”ғы проект түбәндәге шарттар тыуыу сәбәпле ҡабул ителә:
1) федераль ҡаҙнанан маҡсатлы сығымдар өсөн 2861,5 миллион һум өҫтәмә аҡса алыныуы;
2) республиканың адреслы инвестиция программаһының структураһы үҙгәреүе һөҙөмтәһендә, быйыл уның күләменең төбәктең өҫтәмә бюджет ассигнованиелары ярҙамында – 2081,2, 2018 йылға – 63,3, 2019 йылға 75,2 миллион һумға артыуы;
3) бюджет өлкәһендә эшләгән айырым категория хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын арттырыуға бәйле, уларға түләү фондына 3911,7 миллион һум бүленеүе;
4) муниципаль райондар ҡаҙнаһына бирелгән кредиттарҙы кире ҡайтарыу күләмен аныҡлау.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
=2018 ЙЫЛ - ҒАИЛӘ ЙЫЛЫ= ҒАИЛӘ ҺӘМ ҒАИЛӘ АҒЗАЛАРЫ ТУРАҺЫНДА ШИҒЫРҘар ҒАИЛӘМ Мине бында яраталар, Мине бында көтәләр, Оҙаҡ-оҙаҡ уйнап китһәм, Борсолошоп бөтәләр. Беҙ бөтәбеҙ бергә - "беҙ", Шуға күрә бергәбеҙ. Шатлыҡ, бәхет менән үҫеп, Бергә-бергә берегәбеҙ. Ғаиләнең усағы - Атам-әсәм ҡосағы! (Р.Ураҡсина) БЕРҘӘМ ҒАИЛӘ Гөрләп тора өйөбөҙ, Беҙ күмәкбеҙ, татыубыҙ, Атай, әсәй, олатай, Дүрт малай ҙа алты ҡыҙ. Аҙбар тулы мал-тыуар, Баҡса тулы йәшелсә, Ялҡауланып тормайбыҙ, Һәр ке
Поделись с друзьями
Рекомендуем посмотреть ещё:
«Берегите друзей» - Стихотворение Расула Гамзатова Поздравление газовиков с профессиональным праздником


text:
26 апрель
26 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 116-сы (кәбисә йылында 117-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 249 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Рәсәй, Украина — Радиация аварияларында һәм һәләкәттәрендә һәләк булғандарҙы иҫкә алыу көнө.
- Танзания — Берләшеү көнө.
- Әрмәнстан — Ил сиге һаҡсылары көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ғабдулла Туҡай (26.04.1886—15.04.1913), татар шағиры, татар әҙәбиәте классигы, әҙәби тәнҡитсе, публицист, яңы заман татар әҙәбиәтенә һәм әҙәби теленә нигеҙ һалыусы.
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Теләпова Зөһрә Әхмәтзыя ҡыҙы (26.04.1952), музыка уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хәсәншин Ринат Әхиәр улы (26.04.1958), Афғанстандағы хәрби хәрәкәттәрҙә һәм Чернобыль АЭС-ындағы авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы подполковник. Стәрлетамаҡ төҙөлөш һәм һөнәри технологиялар колледжы уҡытыусыһы. Ҡаһарманлыҡ ордены кавалеры (2002).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 121 — Марк Аврелий, Рим императоры, философ.
- 1575 — Мария Медичи, 1600—1610 йылдарҙа Франция королеваһы.
- 1963 — Джет Ли, Ҡытай актеры, ушу спортсыһы.
- 1978 — Стана Катич, серб-хорват сығышлы Канада актёры.
- 1994 — Даниил Квят, «Формула-1» уҙышсыһы.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1998 — Булат Рафиҡов, башҡорт совет яҙыусыһы, Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1990), Рәсәйҙең Дуҫлыҡ ордены кавалеры (1994).


text:
Киномарафонда осрашыу
23 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
Билдәле булыуынса, 2016 йыл Рәсәй Президенты В.В.Путин һәм Республика Башлығы Р.З.Хәмитов Указдарына ярашлы, Рәсәй киноһы йылы тип иғлан ителде. Йыл сиктәрендә төрлө мәҙәни саралар үтә башланы. 25 ғинуарҙа Өфө ҡалаһының "Родина” кинотеатрында,
25 февралдә районда Кино йылына старт бирелде. Уҙған шаршамбыла иһә ғафуриҙар республика киномарафонын ҡаршы алды. Ошо уңайҙан район мәҙәниәт һарайында киномарафон символын - "хлопушка”ны ҡабул итеү тантанаһы уҙҙы.
25 февралдә районда Кино йылына старт бирелде. Уҙған шаршамбыла иһә ғафуриҙар республика киномарафонын ҡаршы алды. Ошо уңайҙан район мәҙәниәт һарайында киномарафон символын - "хлопушка”ны ҡабул итеү тантанаһы уҙҙы.
Йәш спортсылар һынау тотто
23 марта 2016 йыл | Спорт
15 мартта Красноусол башҡорт гимназия-интернатына эш сәфәре менән республиканың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры А.И.Иванюта етәкселегендә Спортҡа әҙерләү үҙәге вәкилдәренән һәм М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты белгестәренән торған төркөм килде.
Емешле эш теләйем, коллегалар!
23 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
Бөгөн беҙҙең район республиканың көньяҡ төбәгендәге 11 район һәм БР Ауыл хужалығы министрлығы, республиканың фәнни учреждениелары, агросәнәғәт комплексы буйынса предприятие-партнерҙар вәкилдәренән торған ауыл хужалығы конференцияһында ҡатнашыусыларҙы ҡабул итә. Унда яҙғы сәсеүгә тактик һәм стратегик әҙерлек мәсьәләләре ҡарала, ауыл хужалығы йылына нигеҙ һалынырлыҡ бурыстар билдәләнә.


text:
Күмертауҙа «Берҙәм Рәсәй» көнө үтте
БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Сергей Афонин етәкселегендәге «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлексәһе делегацияһы Күмертауҙа «Берҙәм Рәсәй» көнөндә ҡатнашты. Был сара меңләгән күмертаулылар ҡатнашҡан «Сәләмәтлек аҙналығы»на йомғаҡ яһау көнө менән тап килде. «Сәләмәтлек аҙналығы» сиктәрендә ҡалала бер нисә спорт сараһы – дөйөм ҡала күләмендәге иртәнге зарядка, волейбол буйынса ҡала кубогы, өҫтәл теннисы буйынса шәхси беренселек, шашкалар буйынса блиц-турнир үтте.
Ҡаланың Чемпиондар парадында Күмертауҙың данлыҡлы спортсыларын наградлау тантанаһы үтте. БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының маҡтау грамоталарын, «Рәсәйҙең спорт мастеры» исемдәрен, «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы физкультура һәм спорт хеҙмәткәре» почет билдәләрен уларға БР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Руслан Ғизәтуллин тапшырҙы. Ҡала округы хакимиәте башлығы Борис Беляев иһә спортсыларға Күмертау хакимиәтенең Почет грамоталарын, шулай уҡ ҡалалағы спорт сараларында әүҙем ҡатнашҡандарға рәхмәт хаттары тапшырҙы.
«Берҙәм Рәсәй» көнөндә Күмертауҙа физкультура-һауыҡтырыу комплексына нигеҙ ташы һалыу тантанаһы үтте. БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Сергей Афонинға һәм Күмертау хакимиәте башлығы Борис Беляевҡа яңы спорт объекты төҙөлөшөн башлауҙы символлаштырыусы ҡаҙаҡты ҡағыу хоҡуғы бирелде. Шулай уҡ был көндө ҡалалағы ихаталарҙың береһендә хоккей майҙансығы асылды.
«Берҙәм Рәсәй» көнө сиктәрендә йәнә Халыҡ-ара ололар көнөнә арналған байрам концерты үтте; «Брейн-ринг» интеллектуаль уйын клубының көҙгө миҙгеленә старт бирелде; Тыныслыҡ майҙанында ҡалалағы хоҡуҡ һаҡлау йүнәлешендәге мәктәптәрҙең, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы һәм кадет кластарының «Ватанға хеҙмәт итәм!» тип аталған парады үтте. Көн дауамында ҡала халҡы универсаль йәрминкәлә ауыл хужалығы тауарҙары, үҫентеләр һәм хужалыҡ тауарҙары һатып ала алды.
«Берҙәм Рәсәй» делегацияһы педагог-мәғрифәтсе Мөхәммәт Исҡужин исемен йөрөткән урамдың байрамында ла булды. Байрам сиктәрендә бында «Оҫта ҡулдар», «Асфальтҡа һүрәт төшөрөү», «Теләктәр ағасы» кеүек ижади оҫтаханалар һәм күңел асыу майҙансыҡтары эшләне, биҙәү-ҡулланма һәм техник сәнғәт күргәҙмәләре һәм «Уңыш – 2011» күргәҙмәһе ойошторолдо.
«Берҙәм Рәсәй» партияһы төбәк бүлексәһе делегацияһы һуңынан партияның урындағы сәйәси советы ултырышында ҡатнашты.


text:
Өфөлә 600 ихата төҙөкләндерелде
«Берҙәм Рәсәй» партияһының «Рәсәй ҡалаларының яңы юлдары» проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә Өфөлә 600-ләгән ихата төҙөкләндерелгән. Был хаҡта «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында Өфө хакимиәтенең ҡала йәшәйешен тәьмин итеү идаралығы начальнигы Андрей Федосов хәбәр итте.
— Был маҡсатҡа 530 миллион һум федераль средстволар бүленде, — тине ул. — Ҡала ла ситтә ҡалманы, проект муниципаль бюджеттан 44 миллион һумға тиерлек өҫтәп финансланды. Юлдарҙы ремонтлау сроктары һәм уның сифаты буйынса федераль үҙәк менән билдәләнгән нормалар теүәл үтәлде, ремонт эштәре ҡағыҙҙа күрһәтелгәнсә 1 июндән 1 ноябргә тиклем алып барылды.
Андрей Федосов әйтеүенсә, федераль средстволарға Өфөлә дүрт урамға капиталь ремонт үткәрелгән. Был Сипайловская, Ленин, Киров һәм Цюрупа урамдары. Тағы 25 урам республика һәм ҡала бюджеттары аҡсаһына ремонтланған.
— Быйыл йәнә йөҙҙән ашыу урамда соҡорҙар ямалды, — тип билдәләне Андрей Федосов. – Беҙ бындай ремонтты 250 мең квадрат метр майҙанда үткәрҙек, былтырғыға ҡарағанда был ике тапҡырға күберәк. Ҡышҡылыҡҡа юлдарыбыҙ тулыһынса тиерлек ремонтланып бөттө.
Андрей Федосов һүҙҙәренсә, ихаталарҙы ремонтлау барышында Өфөлә машиналар ҡуйыу майҙанын 105 мең квадрат метрға тиерлек арттырыуға өлгәшелгән. Ошоноң арҡаһында Өфө ихаталарында хәҙер ете меңгә күберәк машина ҡуйырға мөмкин.


text:
Яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, РФ Президенты һайлауҙарында Башҡортостанда Владимир Путин алда килә
БР Үҙәк һайлау комиссияһының алдан иҫәпләүенсә, территориаль һайлау комиссияларының 93,8% протоколын эшкәрткәндән һуң РФ Президенты һайлауҙарында Башҡортостанда Владимир Путиндың беренсе урында килеүе асыҡланған, ул республика һайлаусыларының 76,93% тауышын йыйған.
Геннадий Зюганов – 13,75%, Владимир Жириновский – 3,28%, Михаил Прохоров – 3,03%, Сергей Миронов 2,3% тауыш йыйған.
Республика халҡының 77,53 проценты һайлауҙа ҡатнашҡан.


text:
Өфөлә 16 һәм 17 февралдә ит йәрминкәләре үтә
Алдағы ял көндәрендә, 16 һәм 17 февралдә, Өфөлә 2013 йылдың тәүге ит йәрминкәләре үтә. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бындай ҡарар баш ҡала халҡы үтенесе буйынса республика етәкселеге менән ҡабул ителгән. Был маҡсаттарға Өфө властары ҡаланың барлыҡ райондарында махсус майҙансыҡтар бүлгән.
Шулай итеп, Өфөнөң Дим районында ауыл хужалығы продукцияһы Правда урамындағы юл участкаһында (Таллин урамынан алып М.Йәлил урамына тиклем) һатыласаҡ. Калинин районында йәрминкә — «Ауыл хужалығы йәрминкәһе» сауҙа комплексы янындағы майҙанда, Киров районында – элекке «Аврора» кинотеатры бинаһы алдындағы майҙанда, Ленин районында — «Пушкинский» сауҙа-сервис комплексы алдында, Октябрь районында — «Башҡортостан» сауҙа үҙәге алдында, Орджоникидзе районында — «Меркурий» сауҙа үҙәге алдында, Совет районында Йәштәр һарайы алдындағы майҙанда үтәсәк.
Ойоштороусылар һүҙҙәренсә, өфөлөләр өсөн йәрминкәләрҙә иттән тыш башҡа ауыл хужалығы продукцияһы, шул иҫәптән һөт аҙыҡтары, картуф, йәшелсә, бал, он, ярма һәм кондитер изделиелары һатыласаҡ.


text:
Бик үк оҙаҡ булмаһа ла, мәҙәниәт, сәнғәт өлкәһендә апаруҡ ваҡыт эшләп ташланылған икән. Быны шуның өсөн әйтәм, һәр төр сәнғәт әһелдәренең үҙенә генә хас холоҡ-фиғеле бар икәненә йылдар үткән һайын нығыраҡ инанам. Ҡурайсылар хаҡында һөйләгәндә бигерәк тә был фекер тап килгәндәй. Юҡҡа улар Ҡурайсы кодексы – халҡының намыҫына тоғролоҡ ҡануны, тигән һүҙ әйтмәй, күрәһең. Ҡурайсылар – тәбиғәттән талантлы, улар халыҡ моңона, ижадына, башҡорт көйөнә генә түгел, ә хатта бер-береһенә булған яҡты мөнәсәбәтенә тоғро заттар. Бер-береһе хаҡында һоҡланып, тәрән ихтирам менән кемдәр һөйләй? Әлбиттә, ҡурайсылар! Азат Айытҡолов, Ришат Рәхимов, Юлай Ғәйнетдинов, Ишморат Илбәков, Рәсүл Ҡарабулатов, Роберт Юлдашев, Ринат Рамаҙанов, Азат Биксурин кеүек үҙ эшенең оҫталары, ғәжәйеп моң эйәләре, мәшһүр сәнғәт әһелдәре менән бер заманда йәшәүем менән бәхетлемен! Әҙеһәм ағай Исҡужинды ла күреп ҡалдыҡ бит әле беҙ.
Бер ҡурайсы дуҫым моңдашы, ҡурай эшләү оҫтаһы Риф ДИЛМӨХӘМӘТОВ менән күптән таныштырырға ниәтләй ине, әммә бер нисек тә форсат сыҡмай ҙа ҡуя. Бына әле яңыраҡ оҫталарҙың күргәҙмәһе ойошторолдо бит Өфөлә, ана шунда барып таптым Риф Сәйфулла улын. Эйе, дөрөҫ аңланығыҙ, мәшһүр ҡурайсы Сәйфулла Дилмөхәмәтовтың улын. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә әңгәмә ҡороп өлгөрөргә тырыштыҡ. Шуны һеҙгә лә тәҡдим итәм.
– Хәйбулла районынан килдеңме, Риф? Йәшәүегеҙ шундалыр бит?
– Эйе, шунда йәшәп ятҡан көн. Атамдан ҡалған шөғөлдө дауам итеп, ҡурай эшләйем. Һөнәрем буйынса бының өсөн махсус белем алманым, әммә төрлө уҡыу йорттарында уҡып сыҡҡанға тиклем үк ҡурайҙар яһау, балаларға уйнарға өйрәтеү менән шөғөлләнә инем, әле лә был эшемде дауам итәм. Өйҙә нимә күреп үҫәһең, шул һеңә бит күңелгә.
– Һин ҙур ғаиләлә үҫкәнһең түгелме әле? Ҡурайсы Сәйфулла Дилмөхәмәтовтың балалары күп булған, тиҙәр?
– Беҙ, атам менән әсәмдең ун балаһы, бергә ҡайнашып үҫтек: биш малай һәм биш ҡыҙ. Мин – иң кесеһе. Атам менән тығыҙ аралашып, уның һәр тын алышын, һөнәрен үҙемә һеңдереп үҫкәнмендер, тим. Ул яҡты донъянан киткәндә, миңә 35 йәш ине, шуға күрә уның менән бергә ҡурай эшләп, уйнап буй еткерелде. Бал ҡорттары тотто. Беҙҙең халыҡта әйтәләр бит – егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ тип. Шуның кеүек ул һәр эште тота ла үҙе башҡара торғайны, аптырап, нисек, ни ҡылырға, тип иҫе китеп ултырманы. Ҡулы оҫта ине. Күп нәмәгә өйрәтте ул мине. Балалар менән эшләү алымы ла үҙенсә булды. Уларға яҡшы, йомшаҡ мөғәмәләлә булды, ҡаты бәрелмәне, көй тарихына ҙур иғтибар бүлер ине, уларҙы ҡыҙыҡлы итеп һөйләй белде. Ҡурай менән йәшәне, тын алды ул. Шул уҡ ваҡытта башҡа төрлө оҫталыҡтары ла булды.
Ҡурайҙы мин бишектән ишетеп үҫкәнмен. Ҡартатам Ишҡәле лә, олатам Ишмулла ла бик шәп уйнағандар. Атам аша миңә бик күп рухи мираҫ ҡалдырҙылар. Мин уларҙың юлын дауам итәм, тип тулы ышаныс менән әйтә алам. Үҙ ғаиләмдә өс ҡыҙым, бер улым бар. Мин дә бөтә ошо рухи байлыҡты улыма тапшырырмын, тип уйлайым. Ул иң кесеһе. Ҡыҙҙарым да уйнай ҡурайҙа.
– Шәхсән һинең өсөн нимә ул ҡурай?
– Минең өсөнмө икән инде, белмәйем, әммә ҡурай – ул беҙҙең халыҡтың тарихы, асылы, йыры, моңо, йәне. Башҡорт ҡурайы тигән һүҙбәйләнеш тә юҡҡа барлыҡҡа килмәгән бит инде. Башҡалар ҙа ынтылып ҡарай уны үҙҙәренеке итергә, әммә берәй боронғо ҡурайсыһын, мәшһүр оҫтаһын атаһындар ине. Ҡурай ни ул бөгөн килеп кенә һинеке булып китә алмай инде. Эйе, хәҙер бик күп башҡа милләттәр ҡыҙыҡһына ҡурай менән, өйрәнергә теләйҙәр, уның сихри көсөнә хайран ҡалалар. Бына ошо күргәҙмәлә ике-өс көн эсендә әллә күпме сит халыҡ вәкилдәре килеп, ҡурай һатып алды, уйнап күрһәтеүемде һораны.
– Ошо рәүешле башҡалар уны үҙләштереп, үҙенеке итеп ҡуймаҫмы һуң?
– Юҡ, күсеп китә алмаҫ ҡурай моңо. Уны музыка ҡоралы булараҡ һатып алырға, унда уйнарға өйрәнергә лә була, әммә моңо, рухы башҡорттоң асылы менән бәйле. Алда әйткәнемсә, боронғо ҡурайыбыҙ менән бергә бик күп мәшһүр ҡурайсыларҙың исемдәре лә бергә йәшәй.
– Ә күпмегә һатаһың ҡурайҙарҙы?
– Үлән ҡурай – өс йөҙ һум, эшләнгәндәрен дүрт, биш йөҙгә һатам. Ситтә йөрөгәндә ҡурайҙар ныҡ үтә. Әммә бынан сауҙа, байыу сығанағы яһарға йыйынғаным юҡ. Ҡайһы саҡ күреп тораһың, баланың уйнағыһы килә, ә ата-әсәнең аҡсаһы юҡ – бүләк итәм дә китәм. Унан ғына мин ярлыланып китмәйем, уның ҡарауы, бер ҡурайсы үҫеп сығасаҡ. Йәнә лә бала күңелендә анау ҡурайсы ағайҙың ҡурайҙары күп ине, исмаһам, береһен булһа ла ҡалдырманы тигән тойғо һаҡланыуы ихтимал. Ынтылып, ҡурайҙа уйнайым тип торған осҡон ҡарашлы малайҙы нисек моңдан мәхрүм итәһең инде. Әллә нисә тапҡыр һынағаным бар: бала рәхмәтле булып ҡалһа, инәһе байлыҡ башҡа ерҙән дә килеп керә ул.
Мәктәптә балаларҙы ҡурайҙа уйнарға өйрәткәндә бушлай тарата торғайным. Талантлы малайҙарҙың юлын асып ебәрергә кәрәк, киләсәктә улар халҡыбыҙға хеҙмәт итәсәк бит. Ҡурай – милләтебеҙ байлығы, уның өсөн һәр ерҙә аҡса һорап ултырып булмай инде.
Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта ҡиммәтерәккә лә китә ҡурайҙар. Кешеһенә ҡарап инде (көлә – авт.).
– Әй, оҡшай ул миңә шул һүҙбәйләнеш – кешеһенә ҡарап. Башҡорттар уны йыш ҡуллана, ишеткән һайын рәхәтләнеп көлөп алам!
– Башҡорт, борон-борондан ижади ҡарашлы халыҡ булараҡ, йә арттырып, йә кәметеп һөйләргә әүәҫ булған. Атам мәрхүм дә шулай була торғайны. Ике-өс көн берәй ерҙә булып килһәң, ай буйы ҡайҙа йөрөнөң, тигән булыр ине йылмайып. Бына әле бында ла ҡурайҙы осһоҙ һатҡанды күреп, ниңә ат башы хаҡы ҡуйҙың, тип көлгәндәр бар. Бөгөн илдә хәлдәр башҡасараҡ, халыҡта аҡса юҡ. Ауылда ҡайһы бер ғаиләләр биш кеше биш меңгә көн күрә. Уларға нисек итеп бер меңгә ҡурай һатмаҡ кәрәк? Балаларҙың теләге ҙурлығын күрһәң, бирәһең дә китәһең инде.
– Ә ҡурайҙарҙы ҡайҙан алаһың? Йыяһыңмы? Эшләйһеңме?
– Ҡурайҙың төйәге – Урал. Ишмулла олатамдың йыры ла бар “Шамаилда үҫә ҡырлы ҡурай” тигән. Халыҡ көйҙәренә бик күп мәғлүмәт һалынған. Ысынлап та, Һаҡмар буйлап барһаң, был ауылдар, ҡаялар тирәһендә ҡурайҙы осратырға мөмкин. Башҡортостандың ҡурай үҫмәгән районы юҡтыр ул, элегерәк башҡорт ерҙәре ҙур булған бит инде. Бөгөн ана шул биләмәләрҙә лә үҫә ҡурай. Төмәндә лә, Красноярскиҙа ла күргәнем булды. Сит өлкәләрҙәге башҡорттарға йыш йөрөлә, уларға ла бынан ҡурай алып барам.
Мәктәптә балаларҙы өйрәткәндә лә ҡайһа берҙәре башта илтифат итмәгәндәй йөрөй, шул рәүешле әрмегә сығып китәләр. Шунан әйләнеп ҡайталар ҙа ҡурай хаҡында миңә үҙҙәре һөйләй, бирелеп китеп уйнай башлайҙар.
Атам эшләргә өйрәтте бит инде. Унан ҡалған мираҫ булған был музыка ҡоралынан айырылғаным да юҡ. Ҡайҙа барһам да, юлда туҡтап, ҡурайҙа уйнап, күңелемде күтәреп алам. Себергә йөрөгәндә лә шулай итәм.
– Һин Себергә йөрөп эшләйһеңме ни?
– Юҡ, унда минең бер туған Таһир ағайым йәшәй. Бында эш бөтөп китһә, Себергә барып аҡса эшләп ҡайтам. Ағайҙың үҙенең төҙөлөш бригадаһы бар, ул берәй ярҙам кәрәк булһа, саҡырып ала. Бер-береңә таяныс та булыр кәрәк бит инде. Атам беҙҙе шулай өйрәтте.
– Үҙең дә ҡурай эшләү буйынса шәхси предприятие асырға уйлайһыңмы? Әллә башҡа юлын таптыңмы?
– Шәхси предприятием булды ул минең, әммә хәҙер улайтып эшләмәйем. Заказдар күп килә, халыҡта ҡурайға ҡыҙыҡһыныу ҙур, балаларын йәлеп итәләр, уйнау оҫталығына өйрәтергә тырышалар. Эшләһәң, эш бара. Сит илдәргә лә алып сыҡҡаным бар. 2011 йылда “Түңгәүер” ҡурайсылар ансамбле менән – Төркиәлә, 2015-тә Илдар Юнысов тигән ҡурайсы менән Венгрияла булдыҡ.
– Ҡурай менән бәйле берәй үҙенсәлекле хәл булғаны бармы? Бәлки, Сәйфулла ағайҙың ауыҙынан ишеткәнегеҙ булғандыр? Атам да атам, тип йән атып тораһығыҙ бит...
– Атам бер мәл һөйләгәйне ул. Сәхнәгә сығып ҡурай уйнап ебәрәм тиһә, көй сыҡмаған да ҡуйған. Ул быны былай тип аңлатты: әгәр ҡурайҙы нәҙек кенә энә менән берәй еренән тишһәң, ул уйнамай ҙа ҡуя икән. Борон шәп ҡурайсылар бик күп булған бит инде, шуға күрә улар дәғүәсеһен еңер өсөн был алымды үҙ-ара ярышҡанда ҡулланған. Моң эйәһен яңынан ҡулланышҡа ярашлы булһын өсөн һыуға тотоп, рәтләп алғандар.
Боронғо ҡурайсылар үҙҙәре лә үҙенсәлекле булған. Атам улар тураһында бик мауығып һөйләр ине. Уларҙан һабаҡ алып, үҙе лә шуға балаларҙы өйрәтә башлаған. Совет осоронда башта оҫталар аҙ булған, әммә яйлап өйрәтә торғас, уларҙың һаны ете йөҙгә еткән. Ҡырҡлап ансамбль була ине, хәҙер берәй 15 ҡалғандыр. Район хакимиәте, мәҙәниәт бүлеге тарафынан ҡурайсыларға иғтибар ҙур ул. Атамдың музейын да булдырҙылар, иҫтәлекле таҡтаташ астылар, конкурс та ойошторҙолар.
Атам бит ғүмер буйы шул ҡурай менән булды: балалар өйрәтте, ҡурай яһаны, халыҡ менән аралашты. Уны һәр ергә саҡырып торалар ине. Әсәм: “Йөрөмә инде, өлкәнәйҙең бит”, – тиһә лә, йыйынып сығып китә һәм: “Ҡурай тигәндә мин ер сигенә китергә лә әҙер!” – тиер булды. Сәхнәлә яҡты донъя менән хушлашты бит мәрхүм...
– Сәхнәлә?
– Йөрәк сирле ине ул. Әммә ҡурайһыҙ йәшәмәне, халыҡ менән осрашып, аралашмай тора алманы. Сығыш яһап торғанда тотто бит йөрәге. Табиптар ҙа бер аҙ коньяк эсергә кәңәш итәләр ине, әммә ул эсмәне лә, тартманы ла. “Иҫерткес эсемлек ҡулланып, нисек ҡулыңа ҡурай алып, халыҡтың моң эйәһе менән аралашырға мөмкин? Балаларҙы нисек өйрәтмәк кәрәк?”– тиер ине. Атам мәрхүм ныҡ кеше булды, сумарт ине.
– Сумарт?
– Беҙҙең яҡта шулай тиҙәр, йомарт, йомшаҡ күңелле. Кешеләргә күп ярҙам итте. Беҙҙән халыҡ өҙөлмәне. Көн һайын кеше килде, әсәм мәрхүмә көнөнә икешәр-өсәр тапҡыр аш һала торғайны, самауыр йырлап ҡына ултырҙы.
– Кешене бит ашатырға ла бол кәрәк. Мал тотҡандарҙыр?
– Малды ныҡ күп тоттоҡ беҙ. Атам бал ҡорттары ҡараны, алда әйткәнемсә, теләһә ҡайһы эште тота ла эшләй ине. Электрик, сантехник, ташсы, ремонтлаусы һөнәрҙәрен унан өйрәндем. Мал һуйыу менән дә шөғөлләнәм. Кеше менән нисек һөйләшергә кәрәклеген дә матур ғына итеп кәңәш әйтеп өйрәтер ине. Ҡыйыуһыҙыраҡ инем, әммә атам һәр эште яйлап һеңдерҙе. Атайлы булып үҫеүҙең нимә икәнен йылдар үткәс аңлайым.
– Әйткәндәй, хәҙер ҡайһы бер ауылдарҙа мал һуйырға ла кеше юҡ, тиҙәр?..
– Эйе, ауылда хәҙер күп ирҙәр ситтә эшләй бит. Унда ҡалғандары ла йүнләп элекке шөғөлдәрҙе белмәй. Мал ҡарау, тәрбиәләй белеү – ул бит халҡыбыҙҙың иң төп кәсебе.
– Әрмелә лә ҡурай уйнағанһығыҙҙыр ул?
– Алып барып булманы шул, әммә унда бер торба табып алып, шуның менән һыҙғыртып йөрөнөм. Асҡын районынан яҡташым Владик Ғилемшин гармунда уйнаны. Шулай итеп икәүләп музыка ҡоралдарында уйнап, күңелебеҙҙе күтәреп ала торғайныҡ.
Хәҙер ҡурайһыҙ йәшәүҙе күҙ алдыма ла килтермәйем. Юлда йөрөгәндән тыш, ауыл эсендә, өйгә ҡайтып кергәнсе, йән сығырҙай булып йөрөйөм. Ҡабаланып ҡайтып инәм дә, тиҙерәк ҡулыма ҡурай алып, уйнап алам. Йыуан ҡурай бар – Түңгәүер ҡурайы тип атала. Шунан башлап бөтә төр ҡурайҙарымда ла уйнап сығам да донъям теүәлләнеп киткән кеүек була. Улымды ла өйрәттем. Ҡурай – беҙҙең тоҡомдо оҙатып йөрөгән моң эйәһе ул.
Сығанаҡ: "Башҡортостан" гәзите
Автор: Лариса АБДУЛЛИНА.


text:
Алжир
Алжи́р (ғәр. الجزائر әл-Джаза́ир), рәсми исеме — Алжир Халыҡ Демократик Республикаһы (ғәр. الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية аль-Джумхури́я аль-Джазаири́я ад-Димукрати́я аш-Шааби́я,Ҡалып:Lang-ber) — Урта диңгеҙҙең көнбайышында урынлашҡан Төньяҡ Африкалағы дәүләт. Алжир Африкалағы иң ҙур дәүләттәрҙең береһе.
Көнбайыштан Марокко, көньяҡ-көнбайыштан Мавритания һәм Мали, көньяҡ-көнсығыштан Нигер, көнсығыштан Ливия һәм Тунис менән сиктәш. Илдең ҙур өлөшөн Сахара сүллеге биләй. Баш ҡалаһы — Алжир ҡалаһы.
XVI — XVIII быуаттарҙа Алжир Ғосман империяһы составында була. XIX быуат башында француз колонизацияһы башлана. 1954 йылда Алжирҙа милли азатлыҡ фронты ойошторола. Француз колониаль ғәскәренә ҡаршы ҡан ҡойошло һуғыш һөҙөмтәһендә 1962 йылда Алжир бойондороҡһоҙ социалистик дәүләт була. 1980 йылдар аҙағында донъяуи (дини булмаған) власть һәм исламсылар араһындағы ҡапма-ҡаршылыҡ граждандар һуғышына килтерә. Һуғыш ислам фундаменталистарын тар-мар итеү менән тамамлана.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Department of Economic and Social Affairs Population Division (2010). «World Population Prospects, Table A.1» (PDF) (United Nations). Проверено 2009-03-12.
- ↑ 2,0 2,1 Algeria. International Monetary Fund. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011. 1 октябрь 2009 тикшерелгән.


text:
Европаға бәлә ишек ҡаға
30 марта 2016 йыл | Сәйәсәт
Европа Союзы үҙәге – Бельгияның баш ҡалаһында бер-бер артлы өс шартлау яңғырауы, АҠШ-тың Дәүләт секретары Джон Керриҙың Мәскәүгә килеп ҡайтыуы, Барак Обаманың Кубаға эш сәфәре иғтибар үҙәгендә булды.
“Ауыл тәртиптә - ил ниғмәттә!”
30 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
Билдәле булыуынса, быйыл 1 июлдән
15 авгусҡа тиклем мөһим сара – Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу үткәреләсәк. Беҙҙең районда ла уны ойоштороу һәм үткәреү өсөн ҙур әҙерлек эштәре алып барыла. Ошолар хаҡында һөйләүен һорап районда ауыл хужалығы иҫәбен алыу буйынса вәкил, комиссияның яуаплы секретары Гүзәл Марат ҡыҙы Фәтҡуллинаға мөрәжәғәт иттек.
15 авгусҡа тиклем мөһим сара – Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу үткәреләсәк. Беҙҙең районда ла уны ойоштороу һәм үткәреү өсөн ҙур әҙерлек эштәре алып барыла. Ошолар хаҡында һөйләүен һорап районда ауыл хужалығы иҫәбен алыу буйынса вәкил, комиссияның яуаплы секретары Гүзәл Марат ҡыҙы Фәтҡуллинаға мөрәжәғәт иттек.


text:
Ҡор йыя табындар29-09-2017, 00:17 // Йәмғиәт, Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға
Тарихтан билдәле булыуынса, Күрпәс бей – Табын ырыуынан сыҡҡан күренекле шәхес, кесе табын аймағы башлығы. Башҡорт риүәйәттәре буйынса, табындарҙың Рәсәй дәүләте составына инеүе тураһында һөйләшеүҙәр алып бара. 1556 йылда уҡ Тамъян, Юрматы, Мең ырыуҙары башлыҡтары менән бергәләп Аҡ батшаға барып, көнбайыш табындарҙың аҫаба ерҙәренә “жалованная грамота” алып ҡайтҡан.
Күптән түгел, “Красноусол” шифаханаһы янында халҡыбыҙҙың арҙаҡлы шәхесе иҫтәлегенә һәйкәл асылғайны. Батырҙарыбыҙҙың исемен мәңгеләштереү – изге бурысыбыҙ, тип һанай табын ырыуынан булған ғафуриҙар.
Мемориалды асыу тантанаһы – 30 сентябрҙә төшкә тиклем, уҡ атыу турниры “Красноусол” шифаханаһы биләмәһендә төштән һуң уҙасаҡ. Тарихи тамырҙарҙы барлап, ил мәргәндәрен, район ҡунаҡтарын, төрлө ырыу вәкилдәрен йыйған күркәм саранан ситтә ҡалмағыҙ!


text:
Балҡыһын күңел ҡояшығыҙ
29 сентября 2017 йыл | Хаттар
Йәшәлгән йылдарҙы артта ҡалдырып, ғүмер йомғағы һүтелә барған һайын тормошто ла икенсерәк аңлай, йәшәү мәғәнәһе тураһында уйлана башлайһың икән. Ысынлап та, ғүмерҙе матур итеп, тормоштан йәм табып йәшәүгә ни етә?
Һәр миҙгелдеке кеүек, көҙҙөң дә үҙ матурлығы. Тирә-яҡҡа өйөрөлөп төрлө төҫтәге япраҡтар ҡойола. Туп-туп булып йылы яҡҡа юлланыусы ҡоштар тауышы, уттай ҡыҙыл миләш-баландар – мәңгелек бер әйләнештең сағылышы. Таныш моңдар, сағыу төҫтәр беҙгә Ерҙә йәшәү тәмен, мәғәнәһен тойҙорта. Миҙгелдәр бәйләнешен, гүзәллеген табып йәшәргә ынтылабыҙ.
Һәр миҙгелдеке кеүек, көҙҙөң дә үҙ матурлығы. Тирә-яҡҡа өйөрөлөп төрлө төҫтәге япраҡтар ҡойола. Туп-туп булып йылы яҡҡа юлланыусы ҡоштар тауышы, уттай ҡыҙыл миләш-баландар – мәңгелек бер әйләнештең сағылышы. Таныш моңдар, сағыу төҫтәр беҙгә Ерҙә йәшәү тәмен, мәғәнәһен тойҙорта. Миҙгелдәр бәйләнешен, гүзәллеген табып йәшәргә ынтылабыҙ.
Хаҡлы ялда булһалар ҙа, мәҙәниәт йортонда үткәрелгән күп сараларҙы биҙәгән, "Хазина” фольклор ансамбленең алыштырғыһыҙ һәүәҫкәрҙәре Рима Сәхиулла ҡыҙы Юлбарисова менән Рәшиҙә Сабит ҡыҙы Хисаметдинова тураһында яҙмам.
Ҡартлыҡ бәхете һеҙгә!
29 сентября 2017 йыл | Йәмғиәт
Хөрмәтле оло быуын кешеләре, һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары!
Был көндө һеҙҙе матур байрам менән ихлас тәбрикләп, фиҙаҡәр хеҙмәтегеҙ алдында баш эйәбеҙ.
Оло йәштәгеләр – еребеҙгә тыныслыҡ һәм именлек яулаған, ауырлыҡтар, һынауҙар алдында ҡаушап ҡалмаған, яу һәм хеҙмәт ҡырҙарында сыныҡҡан быуын ул. Һеҙҙең тырыш хеҙмәт менән төҙөлгән йәмғиәттә, һеҙҙең тормош тәжрибәгеҙгә, аҡыллы кәңәштәрегеҙгә таянып эшләргә һәм йәшәргә тырышабыҙ. Район йәмәғәт тормошонда, йәш быуынды илһөйәрлек рухында тәрбиәләүҙә әүҙем ҡатнашҡандар ҙа күп арағыҙҙа.
Барығыҙҙы ла Ололар көнө менән ҡотлайым, ныҡлы һаулыҡ, ил-көн именлеге теләйем. Яҡындарығыҙ, балаларығыҙҙың ҡәҙер-хөрмәтендә бәхетле ҡартлыҡ кисереп ғүмер итеүегеҙҙе теләйем. Бар йөрәктән сыҡҡан рәхмәт һүҙҙәрен ҡабул итеп алығыҙ, хөрмәтле ветерандар!
Рәмил БОХАРОВ,
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
Был көндө һеҙҙе матур байрам менән ихлас тәбрикләп, фиҙаҡәр хеҙмәтегеҙ алдында баш эйәбеҙ.
Оло йәштәгеләр – еребеҙгә тыныслыҡ һәм именлек яулаған, ауырлыҡтар, һынауҙар алдында ҡаушап ҡалмаған, яу һәм хеҙмәт ҡырҙарында сыныҡҡан быуын ул. Һеҙҙең тырыш хеҙмәт менән төҙөлгән йәмғиәттә, һеҙҙең тормош тәжрибәгеҙгә, аҡыллы кәңәштәрегеҙгә таянып эшләргә һәм йәшәргә тырышабыҙ. Район йәмәғәт тормошонда, йәш быуынды илһөйәрлек рухында тәрбиәләүҙә әүҙем ҡатнашҡандар ҙа күп арағыҙҙа.
Барығыҙҙы ла Ололар көнө менән ҡотлайым, ныҡлы һаулыҡ, ил-көн именлеге теләйем. Яҡындарығыҙ, балаларығыҙҙың ҡәҙер-хөрмәтендә бәхетле ҡартлыҡ кисереп ғүмер итеүегеҙҙе теләйем. Бар йөрәктән сыҡҡан рәхмәт һүҙҙәрен ҡабул итеп алығыҙ, хөрмәтле ветерандар!
Рәмил БОХАРОВ,
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
Мөһим бурыстар ҡуйылған
26 сентября 2017 йыл | Урындағы үҙидара
=2017 – Экология йылы
Иғлан ителгән Экология йылында ҡала-ауылдарҙа тирә-яҡ тәбиғәтте һаҡлау, төҙөкләндереү эштәре әүҙем бара. Сәйетбаба ауыл биләмәһендә был йүнәлештә ниндәй эшмәкәрлек алып барыуҙары тураһында ауыл хакимиәте башлығы Айрат СӘЙФУЛЛИНға мөрәжәғәт иттек.
Урман әкиәтендә ҡунаҡта
26 сентября 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
=2017 – Экология йылы
Районда Экология йылына арналған саралар әленән-әле үтеп тора. Уның сираттағыһына, йәшәү сығанағы – урман темаһына арналғанына 24 ауыл клубы коллективы, Красноусол мәктәптәре уҡыусылары һәм тамашасылар йыйылды.
Йәм өләшә баҡсабыҙ
26 сентября 2017 йыл | Мәғариф
27 сентябрь – Мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары хеҙмәткәрҙәре һәм тәрбиәселәре көнө
Яңғыҙҡайын урта мәктәбенең мәктәпкәсә йәштәге төркөмдәре Яңғыҙҡайын, Үтәк, Буруновка, Туғай ауылдарында уңышлы эшләп килә. Һөнәри байрамдары алдынан өлкән тәрбиәсе Гүзәл Наил ҡыҙы Сабитова үҙҙәре менән яҡынданыраҡ таныштырҙы.


text:
Башҡортостан аграрийҙары сәсеү кампанияһына 14 мең трактор әҙерләне
Яҙғы баҫыу эштәрендә Башҡортостанда 14 меңгә яҡын трактор файҙаланыласаҡ. Был — республикалағы трактор паркының 80 проценты.
10400-ҙән ашыу трактор агрегаты баҫыуҙарҙы сәсеүгә әҙерләүгә сығасаҡ, тип хәбәр иттеләр аграр ведомствоның матбуғат хеҙмәтендә. Тағы 4680 агрегат сәсеүгә төшәсәк.
БР Ауыл хужалығы министрлығында әйтеүҙәренсә, техниканы рациональ файҙаланғанда иген сәсеүҙе – 12-14 көндә, аралыҡлы культураларҙы 8-9 көндә тамамларға мөмкин.
Дүрт республика МТС-ы составында сәсеүҙә 156 сәсеү комплексы һәм 19 агрегат ҡатнашасаҡ. МТС көстәре менән 267 мең гектарҙы сәсеү планлаштырыла. Яҙғы сәсеү өсөн машина-технологик станцияларҙың үҙҙәренең 189 мең гектарҙан ашыу сәсеүлеге бар.
10 апрелгә тиклем ауыл хужалығы техникаһы эшкә тулыһынса әҙерләнеп бөтәсәк һәм дәүләт техник тикшереүе үтәсәк.


text:
Йылайырҙа агросәнәғәт комплексында инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу мәсьәләләре ҡаралды
Йылайыр районы хакимиәтендә БР Хөкүмәте Аппараты етәксеһе урынбаҫары Мирхәйҙәр Фәтҡуллин һәм БР Ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Азат Йыһаншин ҡатнашлығында ауыл хужалығы мәсьәләләренә арналған кәңәшмә үтте.
Кәңәшмәлә инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу сиктәрендәге бурыстар үтәлеше тикшерелде. Райондағы иң перспективалы тармаҡтар иҫәбендә тип умартасылыҡ һәм һарыҡсылыҡ аталды.
Ошоға бәйле БР Хөкүмәте Аппараты етәксеһе урынбаҫары райондың ауыл хужалығы идаралығына Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге менән хеҙмәттәшлек булдырырға тәҡдим итте. Йәнә Мирхәйҙәр Фәтҡуллин, район мәктәптәрендә умартасылыҡ нигеҙҙәрен уҡытыуҙы ойошторорға кәрәк, тигән фекерен еткерҙе.
Шәхси ярҙамсы хужалыҡ башлыҡтары кәңәшмәлә бал һатыу, башҡорт тоҡомло бал ҡорттарының тоҡом таҙалығын һаҡлау, шулай уҡ ҡортсоларҙы инвентарь һәм ҡулланыу материалдары менән тәьмин итеү мәсьәләләрен күтәрҙе.
Ауыл хужалығы министры урынбаҫары үҙенең сығышында район аграрийҙарының эшмәкәрлегендәге етешһеҙлектәрҙе атаны. Атап әйткәндә, хужалыҡтарҙың инвестиция проекттарында етерлек кимәлдә әүҙем ҡатнашмауҙары тураһында һүҙ алып барылды.


text:
Өфөлә «Иҙел» башҡорт һәм татар йыры фестивале талантлы йәштәрҙе йыя
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Иҙел» башҡорт һәм татар йыры фестивале йәнә талантлы йәштәрҙе йыя. 18 ноябрҙә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында конкурс көнө, 19-да фестивалдең гала-концерты була.
Мәскәүҙән, Ҡырымдан һәм илдең башҡа төбәктәренән, шулай уҡ Ҡытайҙан, Ҡаҙағстандан, Латвиянан килгән конкурсанттар бер сәхнәлә сығыш яһай. Улар «башҡорт йәки татар халыҡ йыры», «башҡорт йәки татар эстрада йыры», «автор-башҡарыусы», «иң яҡшы вокаль-инструменталь ансамбль» номинацияларында көс һынаша.
Йәш артистар менән бергә «Иҙел» фестиваленең атҡаҙанған лауреаттары Зилиә Бәхтиева һәм «Әс-Сәләм» төркөмө, Нурзиә Сабитова, Лилиана Ғәзизова, Айнур «Энерджайзер» Тәҡиуллин сығыш яһай. Абруйлы ҡунаҡтар — Ринат Ибраһимов, Венера Ғәниева, Филүс Ҡаһиров, Айгөл Һағынбаева.


text:
Балдаҡлы селәүсендәр
Балдаҡлы селәүсендәр, аннелидтар (Annelides), умыртҡаһыҙҙар тибы.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күп күҙәнәкле, башлыса ирекле йәшәүсе хайуандар.Балдаҡлы селәүсендәр ҙурлығы бер нисә мм-ҙан алып 2,5 м-ға тиклем. Тәне күп һанлы сегменттарҙан (балдаҡтарҙан) тора, уларҙың һәр береһендә ҡабырға тирәһендәге төклө үҫентеләр — примитив аяҡтар, йәки параподиялар булыуы мөмкин. Тән ҡыуышлығы икенсел (целом). Бүлеп сығарыу ағзалары — метанефридиялар. Ҡан системаһы йомоҡ. Һулышы тире аша, ҡайһы ваҡыт айғолаҡтары була. Нервы системаһы ганглионар типлы. Балдаҡлы селәүсендәр айырым енесле, һирәгерәк гермафродит. Енси юл менән, ҡайһы ваҡыт енесһеҙ үрсей. Үҫеше метаморфоз менәнн (күп төклө селәүсендәр), йәки тура (аҙ төклө селәүсендәр, һөлөктәр). Тупраҡтың органик матдәләре, детрит, һыу хайуандары (бөжәк балағорттары, ваҡ ҡусҡарҙар һ.б.) менән туҡлана. Балыҡтар өсөн аҙыҡ, һыу ятҡылыҡтарының биологик индикацияһында ҡулланыла ала, Б.с. ҡайһы бер төрҙәре — паразит селәүсендәрҙең аралыҡ һәм резервуар хужалары.
Таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан Республикаһы тупрағында ямғыр селәүсендәре һәм энхетреидтар (аҡ, һирәгерәк һары йәки алһыу төҫтәге бик бәләкәй Б.с.) йәшәй, һыу ятҡылыҡтарында — һыу селәүсендәре, ике күҙле һөлөктәр, ҡусҡар һымаҡ һөлөктәр, стилярийҙар, трубочниктар һ.б. Медицина һөлөгө Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән 6 класы, яҡынса 8 мең төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Башҡортостан Республикаһында аҙ төклө селәүсендәр (олигохеттар) класына ҡараған 34 төрө һәм һөлөктөң 13 төрө асыҡланған.


text:
Силәбе өлкәһе
Силәбе өлкәһе (рус. Челябинская область) — өлкә, Рәсәй Федерацияһы субъекты, Көньяҡ Уралда урынлашҡан. Административ үҙәге — Силәбе ҡалаһы. Майҙаны 87 900 км².
Урал федераль округына инә. Свердловск, Ҡурған һәм Ырымбур өлкәләре, Башҡортостан һәм Ҡаҙағстан республикалары менән сиктәш.
Халҡы — 3,6 млн кеше, ш. иҫ. 166,4 мең башҡорт (2002). Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 41 кеше/км2. Халыҡтың тәбиғи кәмеүе — 23,9 мең кеше. Урбанизация — 81,8 %; ҙур ҡалалары — Силәбе, Магнитогорск, Златоуст, Озёрск, Мейәс, Троицк, Копейск, Снежинск. Иҡт. әүҙем кешеләр иҫәбе — 1,7 млн кеше. Милли составы (%): урыҫтар — 82,3, татарҙар — 5,7, башҡорттар — 4,6, украиндар — 2,1 һ.б.
Йөкмәткеһе
- 1 Дәүләт ҡоролошо
- 2 Тарихы
- 3 Иҡтисады
- 4 Административ бүленеш
- 5 Силәбе өлкәһе башҡорттары
- 6 Башкортостан һәм Силәбе өлкәһе араһында Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек
- 7 Тыуып үҫкән шәхестәр
- 8 Галерея
- 9 Мәҙәниәте
- 10 Милли составы
- 11 Силәбе өлкәһе йылғалары, күлдәре
- 12 Иҫкәрмәләр
- 13 Һылтанмалар
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Силәбе өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Башҡарма власть[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Силәбе өлкәһе Хөкүмәте
Ҡарағыҙ: Силәбе өлкәһе Губернаторы
Силәбе өлкәһе Губернаторы — өлкә башлығы һәм өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Силәбе өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Силәбе өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Силәбе өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.
Суд власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Силәбе өлкәһе суд системаһы составында:
- Силәбе өлкәһе өлкә суды, Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
- Силәбе өлкәһе арбитраж суды , Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
Закондар сығарыу власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Силәбе өлкәһе Закондар сығарыу йыйылышы
Өлкә Парламенты — Силәбе өлкәһенең Закондар сығарыу йыйылышы.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өлкә Тарихи Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан. Cиләбе өлкәһенең территорияһы 1744 −1919 йылдарҙа Ырымбур губернаһы составында (1737—1781 йылдарҙа күпселек территорияһы губернаһының Иҫәт провинцияһы составында). 1919 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур һәм Силәбе губерналарына бүленә. 1923 йылдың 3 ноябрендә Силәбе губернаһы бөтөрөлә һәм уның территорияһы үәге Свердловск ҡалаһында булған Урал өлкәһенә индерелә. 1934 йылдың 17 ғинуарында Силәбе өлкәһе ойошторола, уның территорияһы ғәмәлдәге Урал өлкәһенән бүленеп алына. Силәбе өлкәһе составында шул уҡ көндә башлыса башҡорттар йәшәгән райондарҙы үҙ эсенә алған Арғаяш милли округы ойошторола, 1934 йылдың 17 ноябренән был милли округ бөтөрөлә.
1943 йылда[1] Силәбе өлкәһе составынан Ҡурған өлкәһе айырылып сыға.
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өлкә иҡтисадында метталлургия (эске тулайым продукттың 60 проценты) һәм машиналар төҙөү (эске тулайым продукттың 15 проценты) сәнәғәт өлөшө ҙур. Эре предприятилар: Магниторск металлургия комбинаты, Мечел, Силәбе трактор заводы, Урал автомобиль заводы һәм башҡалар. Өлкә илдең металлургия һәм тау сәнәғәте үҙәктәренең береһе. Силәбе сәнәғәтенең тарихы XVII быуаттан башлана. Рәсәй Президенты Владимир Путин әйтеүенсә, Силәбе өлкәһе — Рәсәйҙен сәнәғәт йөрәге.[2]
Проблем, я сказал, много, но регион очень важный для нас, это промышленное сердце России, можно сказать.
Тәғәйенләнғән губернатор Борис Дубровский менән осрашыу ваҡытында. 15.01.14
Административ бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Силәбе өлкәһе башҡорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Силәбе өлкәһе башҡорттары Урал аръяғы башҡорттарына ҡарай, Оло Иркәбай, Оло Усман, Кесе Ҡаҙаҡбай, Кесе Ултыраҡ, Ялтыр (бөтәһе — 99), Кесе Ҡаҙакбай, Ләүәш, Нөркә (ауылсоставныда башҡорттар— 100 %) һәм башҡа торама пункттарҙа тупланып йәшәй.
Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы, «Башҡорт халыҡ үҙәге» Силәбе өлкә йәмәғәт ойошмаһы (1991 й. алып), «Башҡорт йәштәре иттифағы» төбәк ойошмаһы (2006 й. алып; икеһе лә Силәбелә) эшләй. С.ө. Башҡорт драма театры, Башҡорт филармонияһы, Ғәскәров Ф. исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Ҡурсаҡ театры, Салауат драма театры, Сибай драма театры, «Сулпан» театры һ.б. гастролдәре үтә; рәссамдар Б. Ф. Домашников, С. Б. Краснов, Ә.Ф.Лотфуллин, А. Н. Романов, Й.Ә.Сөләймәновтарҙың «Һары бейә» һынлы сәнғәт төркөмө ағзаларының эштәре күрһәтелә һ.б.
Арғаяш һәм Ҡоншаҡ р ндары мәктәптәрендә башҡорт теле мотлаҡ предмет булараҡ өйрәнелә; Силәбе университетында һәм 1-се Силәбе пед. колледжының Арғаяш филиалында башҡ. теле уҡытыусылары әҙерләнә, башҡорттар тупланып йәшәгән райондарҙа «Башҡорт юлдаш телевидениеһы» тапшырыуҙары күрһәтелә, Силәбе өлкәһе торама пункттары китапханалары башҡ. телендәге дәреслектәр, уҡыу әсбаптары м н тәьмин ителә.
Силәбе өлкәһе башҡорт ауылдары — Силәбе өлкәһендә милләт буйынса башҡорттар күпләп йәшәгән ауылдар. 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса 174 ауылда башҡорттар күпләп йәшәй.
Башкортостан һәм Силәбе өлкәһе араһында Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башкортостан һәм Силәбе өлкәһе араһында тиҫтәнән ашыу докуменнтарға ҡул ҡуйылған:
- Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә (1997),
- Хеҙмәттәшлек тураһында килешеү (1998),
- Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм Силәбе өлкәһе Хөкүмәтеараһында Сауҙа-иҡтисад, фәнни-техник, социаль һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында килешеү (2003),
- БР Хөкүмәте һәм «Магнитогорск металлургия комбинаты» ПАЙ араһында килешеү (2006)
- БР Архив эштәре буйыса дәүләт комтеты һәм Силәбе өлкәһе хакимиәтенең Архив эштәре буйынса комитеты араһында килешеү, 1997
- БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы һәм Силәбе өлкәһе Һаулыҡ һаҡлау бүлеге араһында хеҙмәттәшлек килешеү (1997),
- Өфө һәм Силәбе хакимиәттәре араһында Хеҙмәттәшлек килешеү (1999)
- 1991 й. алып БР һәм Силәбе өлкәһе РФ субъекттарының «Оло Урал» иҡт. хеҙмәттәшлек төбәк-ара ассоциацияһына инә.
1997 й. башлап Силәбелә БР ҙың Даими вәкиллеге эшләй, 2004—08 йылдарҙа Магнитогорскиҙа Даими вәкиллек бурыстарын «Башҡорт Сауҙа Йорто» атҡара.
БР һәм Силәбе өлкәһе сауҙа әйләнеше 2009 й. 25,2 млрд һум тәшкил итә.
Силәбе өлкәһе делегаттары 1—3 сө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙары эшендә ҡатнаша. Силәбе органик быяла з дында буялған органик быяла алыу өсөн Органик химия институтында эшләнгән технологиялар индерелгән; Силәбе цинк заводында Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының цинк концентраттары эшкәртелә.
БР һәм С.ө. иҡтисады һәм мәҙәниәте көндәре (Магнитогорск, 2001), Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуының 450 йыллығына арнап, «Силәбе өлкәһендә Өлкә Һабантуйы» халыҡ байрамы уҙғарыла (Арғаяш р ны, 2007); башҡ. әҙәбиәте һәм сәнғәте декадалары һәм көндәре, ҡоролтайҙары (1993 й. алып), йыл һайын өлкә һәм ҡала һабантуйҙары үткәрелә.
2000 йылдан алып Арғаяш районының Арғаяш ауылында БДУ вәкиллеге эшләй.
«Арғужа» (Арғаяш, 1998 й. алып), «Мираҫ», гәзите нәшер ителә.
Тыуып үҫкән шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бикбулатов Наил Вәли улы, Д. Ж.Вәлиев, Х. Ш. Заимов, З.Ә.Ихсанов, К. К. Кинйәбулатова, Р. Ф.Көсөков, Х.Ҡ.Ҡушаев, Д. Н. Лазарева, В. М. Перчаткин, О. А. Пономарёв, Х. Ш. Самохужин, Ҡ.Р.Тимерғәзин һ.б. —эшмәкәрлеге Башҡортостан м н бәйле.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2015 йылдың ғинуарынан өлкә губернаторы Борис Дубровский һәм Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов башланғысы менән Силәбе өлкәһендә рус һәм башҡорт телдәрендә «Уралым» исемендә ижтимағи-сәйәси гәзит сыға башланы. Баҫманың тиражы — һигеҙ мең дана, ул ай һайын нәшер ителә. Гәзит Силәбе башҡорттары йәшәгән биләмәләрҙә бушлай таратыла.
Милли составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Урыҫтар — 2 829 899 (83,8 %)
- Татарҙар — 180 913 (5,36 %)
- Башҡорттар — 162 513 (4,81 %)
- Украиндар — 50 081 (1,48 %)
- Ҡаҙаҡтар — 35 297 (1,05 %)
- Немецтар — 18 687 (0,66 %)
- Белорустар — 13 035 (0,39 %)
- Мордвалар — 12 147 (0,36 %)
- Әрмәндәр — 9311
- Нуғайбәктәр — 7679
- Таджиктар — 7375
- Әзербайжандар — 7213
- Сыуаштар — 6819
- Үзбәктәр — 6446
- Сиғандар — 4266
- Марийҙар — 3695
- Йәһүдтәр — 3358
- Удмурттар — 2421
- Молдавандар — 1618
- Грузиндар— 1417
- Ҡырғыҙҙар — 1410
- Поляктар — 1185
- Милләтте күрһәтмәгәндәр — 99144 кеше


text:
Рәсәй Президенты тәмәке тартыуға ҡаршы законға ҡул ҡуйҙы
РФ Президенты Владимир Путин тәмәке тартыуға ҡаршы законға ҡул ҡуйҙы, уға ярашлы июнь айынан башлап Рәсәйҙә йәмәғәт урындарында тәмәке тартыу тыйыласаҡ.
«Граждандар һаулығын тәмәке төтөнө йоғонтоһонан һәм тәмәке тартыу эҙемтәләренән һаҡлау тураһында»ғы федераль закон Дәүләт Думаһы менән ағымдағы йылдың 12 февралендә ҡабул ителде һәм 20 февралдә Федерация Советы менән хупланды.
Законға ярашлы, тәмәке компаниялары өсөн лотерея үткәреү һәм төрлө сараларҙа бағыусы булып сығыш яһау тыйыла. Тәмәке витрина һәм кибеттәрҙә һатылмаясаҡ – уларҙың урынына тәмәке продукциһына прейскурант тәҡдим ителәсәк. Яңы закон электрон тәмәкегә һәм сәйнәй торған тәмәке ҡатышмаһына ла ҡағыла.
Башҡортостан парламентарийҙары был инициативаны тулыһынса хуплай.
— Граждандарҙың һаулығын һаҡлауға йүнәлтелгән закон ҡабул итеү – ваҡытында күрелгән сара, — тип иҫәпләй БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Римма Үтәшева. – Әммә, уның үтәлешенә кем контроллек итәсәк, тигән һорау килеп тыуа. Айырым ведомстволар, кешеләр законда тәҡдим ителгән сикләү сараларының үтәлешенә контроллек итергә тейеш.


text:
Рөстәм Хәмитов Standard & Poor`s рейтинг агентлығы аналитиктары менән осраштыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Standard & Poor`s рейтинг агентлығы аналитиктары менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Standard & Poor`s рейтинг агентлығы аналитиктары менән осраштыФото: Андрей Старостин
26 мартта Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Standard & Poor`s халыҡ-ара рейтинг агентлығының «Төбәк һәм муниципаль финанстар» Мәскәү офисы директоры Борис Копейкин һәм төркөмдөң аналитигы Екатерина Ермоленко менән осрашыу үткәрҙе, тип хәбәр итә төбәк башлығының матбуғат хеҙмәте.
Республиканың финанс-иҡтисади үҫеш мәсьәләләре, төп сәнәғәт тармаҡтарының хәле һәм инвестициялар йәлеп итеү буйынса фекер алыштылар.
Республика илдә һәм донъяла бөгөнгө иҡтисади шарттарҙа үҙен тулыһынса тыныс һәм ышаныслы итеп тоя, тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
— Рәсәйгә ҡарата халыҡ-ара кимәлдә барған нәмәләргә, беҙҙә бер ниндәй ҙә ҡурҡыу тойғолары юҡ. Һәм бөтә кимәл бюджет өлкәләре хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡын арттырыу буйынса бурыстарыбыҙҙы үтәү өлөшөндә лә. Бер яҡтан, ул беҙгә еңелдән бирелмәй, ә, икенсе яҡтан, үҙ мөмкинлектәребеҙҙе аңлайбыҙ һәм алдыбыҙға ҡуйылған йөкләмәләрҙе үтәүебеҙҙе беләбеҙ. Республиканың иҡтисади уңышлығын ҡаҡшатмаҫ, бурысҡа инмәҫ өсөн шулай итеп башҡарасаҡбыҙ. Үҙ мөмкинлектәребеҙҙән сығып, был мәсьәләне нисек хәл итеп булыуын аңлап эшләйбеҙ, — тине республика башлығы.
«Республиканың Финанс министрлығы – абсолют профессионал ойошма, яҡшы балансланған, әҙерләнгән, һүҙҙең яҡшы мәғәнәһендә консерватив, ресурстарҙы уйлап тотоноу принциптарында тороусы һәм уны яҡлаусы. Юғары кимәлдәге, эштең асылын белеп атҡарыусы профессионалдар командаһы эшләүенә бер ниндәй ҙә шик юҡ», тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.
Рөстәм Хәмитов иҫкә алып, «Рәсәйҙең Финанс министрлығы төбәк финанстары менән идара итеү өлөшөндә беҙҙең позицияларҙы юғары булараҡ билдәләне. Төбәк финанстары менән идара итеү юғары кимәлдә алып барылған Рәсәй Федерацияһының иң яҡшы егерме төбәге исемлегенә инәбеҙ», тине.
Президент республиканың бөгөнгө иҡтисади хәле, төбәккә инвестицияларҙы йәлеп итеү менән эштәр барышы, республика бюджетына һалымдар инеүе, Рәсәй Президентының майҙағы указдарының нисек үтәлеүе тураһында тулыраҡ һөйләне.
— 2014 йылды үҙебеҙ өсөн тыныс итеп күрәбеҙ. Финанс хәл ҙур хафа уятмай. Бөтә йөкләмәләрҙе лә хәл итербеҙ, тип уйлайым. Был минең шәхси фекер, был ышанысты үҙебеҙҙең дәүләт структураларына менән уртаҡлашам. Тормош ҡатмарлы, гел алдан әйтеп булмағанлыҡты аңлайым, әммә шуға ҡарамаҫтан, был ҡатмарлы шарттарҙа үҙен тотороҡло тойған Рәсәй Федерацияһының база, эре төбәктәре иҫәбендә ҡалабыҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк башлығы.
Ул шулай уҡ Standard & Poor`s рейтинг агентлығы вәкилдәрен ШОС һәм БРИКС саммиттарына республиканың әҙерлек барышы менән таныштырҙы.
Осрашыу аҙағында журналистар менән әңгәмәләшкәндә Борис Копейкин «республиканың рейтингы юғары. Был тотороҡло прогноз менән «BBB–» инвестиция категорияһы рейтингы. Ул төрлө-төрлө күп әйберҙәрҙе сағылдыра: бюджеттар менән идара итеү өсөн, айырыуса табыш өлөшөндә, әммә шулай уҡ сығым өлөшөндә лә, бик аҙ һығылмалылыҡ ҡалдырыусы Рәсәйҙең бюджет-ара мөнәсәбәттәр системаһының торошо. Иҡтисадтың торошон, идара итеүҙең сифатын, муниципаль сектор, предприятиелар менән бәйле бурыс, ликвидлылыҡ, йөкләмәләр менән хәлде сағылдыра», тип билдәләне.
Осрашыуҙың тулы стенограммаһы – БР Президентының рәсми сайтында.


text:
Республика Ҡурай байрамында ҡатнашыуға ғаризалар ҡабул ителә
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
4-5 июндә Октябрьскийҙа Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналған республика Ҡурай байрамы үтә. Сара «Берҙәмлек» халыҡ-ара фестивале сиктәрендә уҙғарыла.
Ҡурай байрамы Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш төбәгендә башҡорт музыка ҡоралын пропагандалау һәм популярлаштырыу, халыҡ инструменттарында уйнау традицияларын һаҡлау һәм уны артабан үҫтереү маҡсатында үткәрелә. Байрам көндәрендә солистарҙың һәм ҡурайсылар ансамблдәренең конкурстары ойошторола. Республика халыҡ ижады үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, бәйгеселәр үҙҙәре башҡарған көйҙөң тарихын мотлаҡ белергә тейеш.
Сығыштарға танылған ҡурайсылар, сәнғәт оҫталары, ғалим-фольклорсылар, халыҡ ижады белгестәре, үткән конкурстарҙа Гран-при яулаусылар баһа бирәсәк. Конкурс йомғаҡтары буйынса Гран-при яулаусылар (солистар араһында), лауреаттар, дипломанттар, шулай уҡ махсус приздарға лайыҡ булыусылар билдәләнәсәк.
Байрам барышында ҡатнашыусылар һәм ансамбль етәкселәре өсөн ижади лаборатория үткәреү ҡаралған.
Бәйгелә ҡатнашыу өсөн ғаризаларҙы 25 майға тиклем 450103, Өфө ҡалаһы, Зәйнәб Биишева урамы, 17/2 адресы буйынса Республика халыҡ ижады үҙәгенә ебәрергә кәрәк. Телефон/факс: (347) 289-65-50. Электрон почта: gukrcnt@mail.ru.


text:
Өфө сәнғәт институтында Асыҡ ишектәр көнө үткәрелә
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында Асыҡ ишектәр көнө уҙғарыла. 25 мартта, 1, 8, 15 һәм 22 апрелдә республиканың төп ижади уҡыу йорто менән танышырға теләүселәрҙе саҡыралар. Иртәнге сәғәт 10-дан киске 5-кә тиклем абитуриенттар һәм уларҙың ата-әсәләре өсөн белгеслек һәм йүнәлештәр буйынса консультациялар ойошторола.
Һорауҙар менән ҡабул итеү комиссияһына мөрәжәғәт итергә мөмкин. Адресы: Ленин урамы, 14, телефон: 276-19-36. Музыка факультеты: 273-45-91, башҡорт музыкаһы факультеты: 272-40-26, ситтән тороп уҡыу бүлеге: тел.: 272-27-60; икенсе корпустың адресы: Цюрупа урамы, 9, театр факультеты: 272-24-31, һынлы сәнғәт факультеты: 276-47-29. Тулыраҡ мәғлүмәт — вуздың сайтында.
Өфө дәүләт сәнғәт институтының дүрт факультетында (музыкаль, театр, һынлы сәнғәт һәм башҡорт музыкаһы) 20 белгеслек буйынса студенттар әҙерләйҙәр. Сәнғәт институтында буласаҡ музыканттар, дирижерҙар, артистар, хор етәкселәре, композиторҙар, йырсылар, актерҙар, режиссерҙар, рәссамдар, дизайнерҙар уҡый. Уны тамамлаусылар республикала, Рәсәйҙә, сит илдәрҙә театрҙарҙа, музыка учреждениеларында, сәнғәт һәм мәҙәниәт уҡыу йорттарында, радиола һәм телевидениела эшләй. Көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлегенә ҡабул итеү ойошторола, ҡайһы бер белгеслектәр өсөн әҙерлек төркөмдәре бар.


text:
30.09.2015 / Большой зал
“Йәшәйек йылмайып көлөп кенә”
Салауат ИТБАЕВ йырлы-моңло, сатира юморлы юбилей концертына дуҫтарын йыя
Программала: Салауат Итбаев ижад иткән программаларҙан сағыу өҙөктәр, сатира һәм юмор менән һуғарылған интермедиялар, репризалар, уның һүҙҙәренә яҙылған йырҙар яңғыраясаҡ
Среда, 19.00
Цена : 100-500 һум
БР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы, актер, режиссер Салауат Мостафа улы Итбаев ижад юлын 1972 йылда, Өфө дәүләт академия сәнғәт институтын тамамалағандан һуң, Башҡорт дәүләт филармонияһында конферансье булып башлай. Мәҙәни усаҡта эшләү осоронда Фәриҙә Ҡудашева, Бәхти Ғайсин, Ишмулла Дилмөхәмәтов, Илфак Смаков, Рамазан Йәнбәков кеүек ҙур шәхестәр менән бергә сәнғәт үрҙәрен яулай. Ошо күренекле сәхнә әһелдәренән сәнғәт мәктәбен “өйрәнеп үҫә”. Элекке Советтар Союзының ниндәй генә нөктәһендә сығыш яһамай ул! Эстония, Латвия, Таджикистан, Үзбәкстан һәм башҡа республикала тамашасыһын башҡорт мәҙәниәтенә һәм сәнғәтенә сорнай. 1992 йылда Мәскәүҙә юғары режиссерҙар мәктәбен уңышлы тамамлап ҡайтып, 1993-1999 йылдарҙа Башҡортостан телевиденияһында, 2000 йылдан алып бөгөнгәсә филармонияла емешле ижад итә. Уның авторлығында “Ултырайыҡ әле бөгөн кис”, “Шәжәрә”, Ғәли Хамзин ижадына арналған “Моңдаръя” кеүек популяр күләмле тапшырыуҙар тыуа һәм зәңгәр экрандарҙы лайыҡлы биҙәй, бихисап концерт программалары, ижад кисәләре сәхнәләрҙе гөрләтә.
“Йәшәйек йылмайып-көлөп кенә” тигән концерт программаһы Салауат Мостафа улы Итбаевтың киң күләмле ижадына арнала. Ул ижад иткән программаларҙан, сәхнә әҫәрҙәренән сағыу өҙөктәр, уның һүҙҙәренә яҙылған “Эй, һылыу ҡыҙ”, “Серле йондоҙ”, “Ултырайыҡ әле бөгөн кис”, “Яңы йылым, яңы өмөтөм”, “Яна әле, яна йөрәгем” тигән йырҙар яңғыраясаҡ. Сатира һәм юмор менән һуғарылған интермедиялар, репризалар Салауат Итбаевтың ижади портретын тағыла төҫлөрәк буяуҙар менән асасаҡ. Был тамашала уның сәхнә дуҫтарынан тыш һабаҡташтары, киң билдәле драма актерҙары: Олег Ханов, Суфия Ҡорбанғәлиева, Вәкил Йосопов, Зифа Баязитова, Риф Сәйфуллин, Гөлшат Зиязитдинова, Стәрлетамаҡтан Рәфиғә Ғалина, Хәлит Ҡотлогилдин һәм башҡалар.
Программала: Салауат Итбаев ижад иткән программаларҙан сағыу өҙөктәр, сатира һәм юмор менән һуғарылған интермедиялар, репризалар, уның һүҙҙәренә яҙылған “Эй, һылыу ҡыҙ”, “Серле йондоҙ”, “Ултырайыҡ әле бөгөн кис”, “Яңы йылым, яңы өмөтөм”, “Яна әле, яна йөрәгем” кеүек йырҙар яңғыраясаҡ.


text:
Ленинград ҡамауын өҙөү, Сталинград һуғышы, беренсе Еңеү салюты, Курск алышы… Былар — Совет ғәскәрен Бөйөк еңеүгә илткән, Бөйөк Ватан һуғышында ғына түгел, Икенсе донъя һуғышында тиңе булмаған көсөргәнешле көрәш майҙандары.
Ирем – донор. Уға ҡан биргәндән һуң ике көн түләүле ял алырға хоҡуғы барлығы тураһында белешмә биргәндәр. Был дөрөҫмө? Єгәр шулай икән, ниңә бухгалтерия был документты ҡабул итмәгән?
Төньяҡ Америка үҫемлеге булған амброзияның республика баҫыуҙарында күпләп таралыуы хаҡында борсолоп яҙғайны автор. Уға Башҡортостан буйынса Ветеринария һәм фитосанитария күҙәтеүе идаралығынан яуап хаты килде.
“Башҡортостан” гәзитенең быйылғы йома һандарының береһендә ер пайына ҡағылышлы яҙмаларҙы уҡығас, тәрән уйға баттым. Тәүге биттәге һүрәттә һыңар аяғында баҫып торған крәҫтиән беҙҙең Бөрйән кешеһен хәтерләткәндәй. Эйе, әҙәм ышанмаҫлыҡ хәл: бындағы халыҡҡа ер етмәй!
Ауылыбыҙҙағы фельдшер-акушерлыҡ пунктындағы ике хеҙмәткәрҙең дә эш хаҡын яртылаш ҡырҡтылар, хәҙер улар айына 2000-3600 һум аҡса ала. Фельдшерыбыҙ сиктәш Бөрйән районынан йөрөп хеҙмәтләндерә, тик һуңғы үҙгәрештәр арҡаһында һаулығы ҡаҡшай башланы, эштән китеүе лә мөмкин.
Ғүмерем буйы гәзит-журнал алдырып уҡыным. Тик һуңғы йылдарҙа почта хеҙмәтләндереүе насар кимәлдә булыуы арҡаһында матбуғатҡа яҙылыусылар кәмегәндән-кәмей. Мәҫәлән, «Башҡортостан» гәзитенең 9 ғинуарҙа сыҡҡан йома һанын 18 көн (!) үткәс кенә ҡулыма алыу бәхетенә өлгәштем. Дөрөҫөн әйткәндә, ауылыбыҙ почтальоны район үҙәгенән ғинуарҙа сыҡҡан өс йома һанын алып ҡайтып бирҙе. Әйткәндәй, гәзит бик уҡымлы, һәр мәҡәлә менән рәхәтләнеп танышабыҙ.
Хөрмәтле гәзит уҡыусылар! “Башҡортостан”дың тиҙ ярҙамы” үҙ эшен дауам итә. Халыҡты борсоған проблемалар, килеп тыуған ҡатмарлы хәл-ваҡиғалар тураһында 8-937-48-777-80 йәки 272-35-11 телефондарына шылтыратып әйтә йәки редакцияға хат яҙып ебәрә алаһығыҙ. Кәрәк осраҡта гәзит хеҙмәткәрҙәре, һеҙ йәшәгән ергә барып, мәғлүмәттәрҙе тикшереп, мәсьәләне яйға һалырға ярҙам итер.
Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, күренекле шағир, драматург, публицист, тәржемәсе Ғәзим Ғәзиз улы Шафиҡовтың тыуыуына былтыр 1 октябрҙә 75 йыл тулды. Үкенескә ҡаршы, ғүмерен халҡы, теле, иле өсөн арнаған шәхестең хәтер кисәләре үткәне ишетелмәне. Ни өсөн шул тиклем битараф икән беҙ?
Артҡа 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 36 Алға
Бит башына
Башҡортостандың халыҡ шағиры Абдулхаҡ Игебаевтың өс йәшлек сағын күргегеҙ киләме? Мәшһүр прозаик Булат Рафиҡовтың йәш ярымлыҡ мәлен нисек күҙ алдына баҫтыраһығыҙ?


text:
«Эшләүсе әсәйҙәр өсөн иң яҡшы предприятие» конкурсы еңеүселәре билдәләнде
Башҡортостан Хөкүмәтендә «Эшләүсе әсәйҙәр өсөн иң яҡшы предприятие» IV Республика конкурсы еңеүселәрен бүләкләнеләр. Еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһы Социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләү буйынса Республика өс яҡлы комиссияһының быйылғы йомғаҡлау ултырышында үткәрелде.
Башҡортостан Хеҙмәт һәи халыҡты социаль яҡлау министрлығында билдәләп үтеүҙәренсә, «Эшләүсе әсәйҙәр өсөн иң яҡшы предприятие» IV Республика конкурсы министрлыҡ, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы һәм БР Профсоюздар федерацияһы тарафынан раҫланған Положениеға ярашлы үткәрелде.
Конкурс-2013 йомғаҡтары буйынса бюджеттан тыш ойошмалар араһында беренсе урынды «Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Техник эксплуатация үҙәге яуланы. Икенсе урында — «Күмертау авиация производство предприятиеһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, өсөнсөлә — «Стәрлетамаҡ троллейбус идаралығы» муниципаль унитар предприятиеһы.
Бюджет учреждениелары араһында Өфөнөң 13-сө ҡала клиник дауаханаһы «Эшләүсе әсәйҙәр өсөн иң яҡшы предприятие» конкурсы лидеры булды. Икенсе урын Өфөнөң 17-се ҡала балалар клиник дауаханаһына бирелде. Өсөнсө урынды Дүртөйлө район һәм ҡала ветеринар станциялары, шулай уҡ Стәрлетамаҡ психоневрология интернаты бүлеште.
2013 йылғы «Эшләүсе әсәйҙәр өсөн иң яҡшы предприятие» конкурсы еңеүселәре тип танылған ойошмалар етәкселәренә иң әүҙем эшләүсе әсәйҙәрҙе үҙ средстволары иҫәбенә дәртләндерергә тәҡдим ителде.
Күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте һәм социаль партнерлыҡты үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн Башҡортостан Президентының Рәхмәт хаттары, республика Хөкүмәтенең Почет грамоталары менән һигеҙ кеше наградланды. Улар араһында — «ӨМЭПБ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең идара итеүсе директоры Александр Артюхов, РФ Һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәрҙәренең республика профсоюз ойошмаһы рәйесе Светлана Пронина, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Юрий Пустовгаров һәм ӨДАТУ ректоры Морат Ғөзәйеров.
Бынан тыш, Рәсәй Бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһының «Берҙәмлек өсөн» орденына БР Дәүләт Йыйылышының Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берләшмәләре буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Виктор Пчелинцев һәм БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты ярҙамсыһы Петр Иванов лайыҡ булды.


text:
Ай башынан алып һыуҙа 17 кешенең ғүмере өҙөлгән
Ай башынан алып республика һыу ятҡылыҡтарында 17 кеше һәләк булған, шуларҙың береһе бала, 15 кеше ҡотҡарылған.
Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, күңелһеҙ статистика кешеләрҙең ябай хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәмәүе арҡаһында һәләк булыуын йәнә бер раҫлай.
— Һыу инеү миҙгеле республикала асылмаған әле, — ти матбуғат хеҙмәте хеҙмәткәре Алина Ғәниева. — Әлеге ваҡытта пляждар һәм кеше күпләп ял иткән урындарҙы асыуға әҙерлек алып барыла.
Шаршамбы, 19 майҙа, берҙәм дежур-диспетчер хеҙмәтенә Стәрлебаш районының Корнеевка ауылында ҡаза булыуы тураһында хәбәр килде.
— Дуҫтар компанияһы ял итеү өсөн йыһазландырылмаған быуаның яр буйында ял итә, — ти Алина Ғәниева. — Көндөҙ, бер аҙ һыуынырға теләп, 22 йәшлек йәш кеше һыуға инә. Көтмәгәндә ул бата башлай. Үкенескә күрә, дуҫтарының ҡотҡарырға теләүе уңыш менән тамамланмай. Батҡан кешенең кәүҙәһен киске эңерҙә туғандары ярҙан 50 метр алыҫлыҡта таба.
Ҡотҡарыусылар һыу инергә яратыусыларҙы иҫкәртә: йыһазландырылған ҡомлоҡтарҙа ғына һыу инегеҙ, айыҡ булмаған хәлдә һыуҙан алыҫ тороғоҙ, балаларығыҙҙы күҙ уңынан ысҡындырмағыҙ.


text:
Сибай ҡалаһында үткән форумда өс иң яҡшы туристик проект һайланды
Сибай ҡалаһында үткән форумда Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш райондарына бәйле өс иң яҡшы туристик проект һайланды. Уларҙы «Шүлгәнташ» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы (Бөрйән районы), «Форт Яманташ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (Йылайыр районы) һәм Башҡорт дәүләт аграр университетының SIFE командаһы (Сибай филиалы) тәҡдим итте.
Туристик проекттар форумында Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш райондары, Силәбе һәм Ырымбур өлкәләре вәкилдәре, республика туроператорҙары, Магнитогорск, Ырымбур, Мәскәү ҡалаларынан, Венгриянан һәм Ирактан ҡунаҡтар ҡатнашты. Почетлы ҡунаҡтар араһында Башҡортостан Хөкүмәтенең Премьер-министр урынбаҫары Фидус Ямалетдинов, йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Александр Никерин, Дәүләт Думаһы депутаты Андрей Назаров, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Эльвира Юнысова һәм башҡалар булды.
Сувенир продукцияһы йәрминкәһе ҡунаҡтарға айырыуса тәьҫир итте, унда Сибай ойошмалары ғына түгел, Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш райондары оҫталары ла үҙ изделиеларын тәҡдим итте, тип хәбәр итте Республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты. Сибай телерадиотапшырыуҙар студияһы «Туристик Сибай» документаль фильмын күрһәтте.


text:
Өфөлә Волга буйы федераль округы нотариустары Советы ултырышы үтте
Өфөнөң Конгресс-холында Волга буйы федераль округындағы Нотариаль палаталарҙың Координация-методик советы ултырышы үтте.
Унда ҡатнашыусылар васыят, ҡануниәт буйынса төрлө мөлкәт ҡабул итеп алыу мәсьәләләрен тикшерҙе. Шулай уҡ нотариаль эшмәкәрлеккә электрон документтар әйләнешен индереү мәсьәләһе иғтибар үҙәгендә булды.
Башҡортостандың Нотариаль палатаһы президенты Әлфиә Хәйҙәрова фекеренсә, яңы мәғлүмәт технологияларына күсеү мөһим мәсьәләләрҙең береһе булып тора.
— Әлеге ваҡытта күпселек нотариустарҙа электрон ҡултамға ҡуйыу программаһы булдырылған, улар әлеге программа менән эшләргә әҙер. Бынан тыш, шәхси эшҡыуарҙарҙы һәм юридик шәхестәрҙе теркәүгә документтар ҡабул итеүҙә нотариустар һалым органдары менән бергә электрон документтар әйләнешен үҫтерә, — тине республиканың баш нотариусы.
— Хәҙер нотариат яңы етди реформалар алдында тора, — тигән фекерен белдерҙе Рәсәй Юстиция министрлығының Башҡортостан буйынса Идаралығы начальнигы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Салауат Йәнтурин. – Һуңғы тапҡыр нотариат 1993 йылда реформалаштырылды. Әле, нотариатта шәхси практиканы тергеҙеү үҙен аҡланы, тигән һығымта яһарға була.
Уның билдәләүенсә, ғәмәлдәге ҡануниәт нотариустарҙың мөмкинлектәре менән тулы кимәлдә файҙаланмай. Әммә алдағы реформа был мөмкинлектәрҙе тулыһынса аса ала. Реформа нотариустар ролен көсәйтеүҙе, уларға яңы вәкәләттәр тапшырыуҙы һәм башҡа үҙгәрештәрҙе күҙ уңында тота.


text:
Баҡыйҙар күперле булды6-12-2017, 00:07 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға
Юлдары э-эй насар шул, йөрәгеңде устарыңа тотоп ҡына үтәһең. Ә бит бында халыҡ быуаттар буйы көн иткән, әле лә шул уҡ хәлдә йәшәй. Ярай әле 90-сы йылдарҙа электр уты үтте, Баҡыйҙа яңы мәктәп һалдылар. Әммә юлһыҙлыҡ мәсьәләһе һаман асыҡ ҡала. Шул арҡала күптәр, бигерәк тә йәштәр балалары хаҡына тыуған ерҙәрен ташлап китергә мәжбүр. Әгәр ҙә юлы булһа, уларҙың күпселеге ауылдарында ҡалыр ине, сөнки бында бал ҡортондай уңған халыҡ йәшәй. Заманында тимер рудаһы, күпләп ағас оҙатҡан төбәктең ошондай шарттарҙа көн күреүе аяныслы, әлбиттә. Ә бөгөнгө көнитмештәре нисек? Ошо хаҡта булыр артабанғы һүҙебеҙ.
Төбәк халҡының иң ҙур ҡаҙаныштарының береһе – быйыл Еҙем йылғаһы аша күпер һалынды. Баҡый халҡы күпер яңырырына күптән өмөтөн өҙгәндер, бәлки. Ошоғаса элеккеһен ямап, ялғап көн күргәндәр. Әммә, шайтан ғына өмөтһөҙ тигәндәй, Белорет район хакимиәте объектты Башҡортостан Республикаһының Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты менән урындағы файҙаланыу әһәмиәтенә эйә булған дөйөм автомобиль юлдарын ҡарау, ремонтлау, төҙөү һәм реконструкциялау буйынса сығымдарҙы бергә финанслауҙа урындағы муниципаль бюджетҡа субсидия бүлеү тураһындағы килешеүгә индереп, ыңғай хәл итеүгә өлгәште. Өфөнән “Лидер” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте Егәҙе – Баҡый юлындағы күперҙе ремонтлау эштәрен ҡыҫҡа ваҡытта атҡарып та ҡуйҙы. Егерме дүрт метр оҙонлоғондағы, алты метр киңлегендәге күпер өсөн 5 миллион 735 мең һум сарыф ителгән. Объекттың нигеҙе монолит тимер бетондарҙан, терәге һәм ара тороҡлоғо – металдан, ике ҡатлы өҫкө түшәме ағастан тора.
Белорет ҡалаһынан 100 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Егәҙе ауылында совет осоронан бирле электр бағаналары яңыртылмаған. Быйыл иһә Егәҙелә, шулай уҡ көнбайыш Мәйгәшле – Өмөтбай ауылы йүнәлеше участкаһында электр уты тапшырыу линиялары яңыртылған. Ауыл эсендәге юлдарҙы ла рәтләйҙәр. Һуңғы йылдарҙа Ботай менән Баҡый араһындағы юлды ла өлөшләтә ремонтлау буйынса эш алып барыла.
...Эйе, теләк һәм тырышлыҡ булғанда, тауҙар аҡтарырға мөмкин. Төпкөлдөң йылдар дауамында хәл ителмәй килгән көнүҙәк мәсьәләләренең бөгөн тормошҡа ашырыла башлауы ошоно иҫбатлай ҙа инде. Юлдар, күперҙәр төҙөү Баҡый яҡтарындағы туризмды үҫтереүгә лә ыңғай йоғонто яһаясаҡ.
Белорет районы.


text:
Степановка ауылында йылытыу ҡаҙаны шартлаған
Уҙған тәүлектә республикала һигеҙ янғын сыҡҡан, шуның береһе – баш ҡалала. Утта бер кеше һәләк булған.
Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығынан “Башинформ” агентлығына хәбәр итеүҙәренсә, Ауырғазы районы Степановка ауылында шәхси хужалыҡтарҙың береһендә шартлау булған.
Был ҡазаға тиклем өс көн алдан иҫәпләшмәгәндәре өсөн йортҡа газ биреүҙе туҡтатҡандар һәм, һыуыҡ булғанға күрә, хужабикә ҡаты яғыулыҡ менән эшләүсе КС-16 йылытыу ҡаҙанында ут яғырға йыйынған. Күпмелер ваҡыттан һуң ҡаҙан шартлай. 38 йәшлек хужабикә сираҡ һөйәгенең ябыҡ һыныуы һәм баш йәрәхәте менән һәм уның 63 йәшлек атаһы “ҡушар һөйәгенең ябыҡ һыныуы һәм һул ҡул суғының имгәнеүе” диагнозы менән дауаханаға эләгә.
Шартлауға ҡаҙан менән файҙаланыу ҡағиҙәләрен боҙоу сәбәпсе.
Күрәһең, ҡаҙанға ут яҡҡанда йылытыу системаһындағы һыуҙың туң булыуы арҡаһында баҫым артҡан һәм шартлау яңғыраған. Ваҡиға сәбәптәре асыҡлана.