text:
Ароматик берләшмәләр
Ароматик берләшмәләр — эйәртеүле бәйләнештәрҙең берҙәм системаһын барлыҡҡа килтереүсе планар циклик структуралы молекулаларҙан торған тәбиғи һәм синтетик органик берләшмәләр.
Ҡыҫҡаса мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ароматик берләшмәләр ҡайһы бер углеводородтар — арендар (бензол, нафталин һ.б.), гетероциклик йәки гетероароматик берләшмәләр (пиридин, тиофен, фуран) һәм уларҙың сығарылмалары , ш. уҡ аннулендар (циклооктатетраен), ҡайһы бер органик булмаған цикллы берләшмәләр (боразол) инә. Ароматик берләшмәләр иң мөһим үҙенсәлеге — химик тотороҡлолоҡ, эйәртеүле бәйләнештәрҙең берҙәм системаһын циклда һаҡлауға, алмашыныу продукттарын барлыҡҡа килтереүгә ынтылыш. Рәсәйҙә эшләп сығарылған ароматик берләшмәләр дөйөм күләменең 30%‑тан ашыуы Башҡортостанда нефть сеймалынан һәм пиролиз ыҫмалаһынан етештерелә. Ароматик углеводородтарҙың (АУ) С7—С9 фракциялары эреткестәр һәм бензиндың юғары октанлы компоненттары сифатында, айырым төрҙәре (бензол, толуол, ксилолдар, аҙ миҡдарҙа псевдокумол, дурол, нафталин) нефтехимия синтезында файҙаланыла. Алкил сығарылмалы АУ бензолды һәм уның гомологтарын олефиндар менән алкиллаштырыу ярҙамында алына. Полистирол һәм кумол (фенол һәмa-метилстиролетештереү өсөн сеймал) алыу өсөн ҡулланылған этилбензолдың ҙур күләмле производствоһы бар. Алкил сығарылмалы АУ шулай уҡ синтетик йыуыу саралары һәм өҫкө йөҙҙә актив матдәләр етештереүҙә, ике алкил сығарылмалы АУ ион алмаштырыусы ыҫмалаларҙы синтезлау, галоид сығарылмалы АУ гербицидтар, буяуҙар, биол. актив препараттар алыу өсөн файҙаланыла. Ароматик кислоталар һәм ангидридтарполимерҙар, алкид ыҫмалалары, пластификаторҙар, полиэфир сүстәр алыу өсөн сеймал хеҙмәтен үтәй. Фталле ангидрид пластификаторҙар, алкид ыҫмалалары етештереүҙә ҡулланыла.
Башҡортостанда етештереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
20 быуаттың 60-сы йылдарында Нефтехимия производстволары ҒТИ-нда сәнәғәттең электроника, электротехника тармаҡтары өсөн юғары темпеатураға айырыуса сыҙамлы полиимид плёнкалар, сүстәр яһау өсөн пиромеллит диангидридын синтезлау технологияһы уйлап табыла (Р.М.Мәсәғүтов, Ю.В.Чуркин). Псевдокумолдан алынған тримеллит ангидридынан юғары температураға (220°С тиклем) сыҙамлы эмаль, лак сифатында ҡулланылған полимерҙарҙы синтезлайҙар. 80-се йй. Химия институтындатында дарыуҙар, гербицидтар, буяуҙар һ.б. сығарыуҙа ҡулланылған пиридин, дипиридин, хинолин, фенантролин кеүек гетероароматик берләшмәләрҙе синтезлауҙың яңы ысулдары эшләнә (У.М.Джемилев, Ф.А.Сәлимов, Г.А.Толстиков). А.б. һәм улар нигеҙендәге продукттарҙың биол. тарҡалыуы түбән булыу сәбәпле, улар м-н эшләгәндә һәм ҡалдыҡтарын эшкәрткәндә хәүефһеҙлек сараларын мотлаҡ үтәү талап ителә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Харлампович Г.Д., Чуркин Ю.В. Фенолы. М., 1974; шул уҡ. Использование ароматических углеводородов //Журнал Всесоюзного химического общества им. Д.И.Менделеева. 1977. Т.22. Вып.1;
- Эфрос Л.С., Горелик М.В. Химия и технология промежуточных продуктов. Л., 1980;
- Овчинников В.И., Назимок В.Ф., Симонова Т.А. Производство терефталевой кислоты и её диметилового эфира. М., 1982.
- Дж. Марч. Органическая Химия. Реакции, механизмы и структура. 1 том.
- Керри. Сандберг. Органическая химия. Механизмы реакций. 1 том.
- Химическая Энциклопедия в 5 томах. ред. И. Л. Кнунянц. 1 том.
Ҡалып:Углеводороды Ҡалып:Органические вещества Ҡалып:Шаблон:Органическая химия
Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Аминдар, Сәнәғәт ҡалдыҡтары, Үҫемлек ароматик берләшмәләре, Химик бысраныу
- Химик сүстәр
- Конденсирланған ароматик берләшмәләр
- Риформинг, Пиролиз, Кокслаштырыу
- Карбониллы берләшмәләр
- Хлорорганик берләшмәләр
- Органик химия институты


c: text/html

text:
Йәштәр нишләп үҙ-үҙенә ҡул һала?
Белорет районы Ғөбдәк ауылында ҡотосҡос фажиғә булды.
Ғөмүмән, һуңғы осорҙа республикала йәштәр, үҫмерҙәр һәм бәлиғ булмағандар араһында үҙ-үҙенә ҡул һалыусылар арта бара. Белгестәр был күренеште йәштәрүҙең психикаһы ҡаҡшауҙа, улар менән эшләүсе махсус белемле белгестәр булмауҙа күрә. Ҡағиҙә буйынса мәктәптәрҙә психолог вазиваһы булһа ла, арзан хаҡҡа, етмәһә ауыл ерендә был эшкә атлығып тороусылар йомшағыраҡ әйткәндә бик тойолмай.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы мәхкәмәһе уҡыусы үлемендә ғәйепле физкультура уҡытыусыһына ҡарата хөкөм язаһы сығарған. Бала үлемендә ғәйепле педагогты мәхкәмә бер йылға шартлы рәүештә хөкөм иткән. Мәхкәмә ҡарары буйынса физкультура уҡытыусыһы, унан тыш ҡаланың был мәктәбенән тағы 3 кеше эштән сығарылған.
Мәғлүм булуынса, быйыл март айында Стәрлетамаҡ ҡалаһы мәктәптәренең береһендә физкультура дәремсе ваҡытында бер бала һәләк булғайны. Ныҡлап беркетелмәгән футбол ҡапҡаһы туп тейеүҙән аунай һәм 5-се класта уҡып йөрөгән ҡыҙ Баланы баҫып үлтерә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
"Рәсәй балалары" программаһын яҡлаған өсөн рәхмәт белдерелә
Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов исеменә "Ҡаршыға аҙым!" фестивале директоры, художество етәксеһе Валерия Соколованан хат килде. Хатта "Рәсәй балалары" дәүләт программаһын яҡлаған һәм мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙың "Ҡаршыға аҙым!" Икенсе Халыҡ-ара ижади фестивален үткәреүҙә ярҙам иткәне өсөн рәхмәт белдерелә. Фестиваль Санкт-Петербургта "Рәсәй балалары" президент программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә үткәрелде. Фестивалдә Рәсәй төбәктәренән, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһынан да, 300-ҙән ашыу бала ҡатнашты.
Фестивалде ойоштороусылар һәм унда ҡатнашыусылар исеменән Һеҙгә "Рәсәй балалары" дәүләт программаһын яҡлаған, социаль яуаплылыҡ һәм гражданлыҡ позицияһы күрһәткән өсөн ихлас рәхмәт белдерәм. Был программаны тормошҡа ашырыу йәмәғәтселектә Рәсәйҙең социаль дәүләт программаларын яҡлау өҫтөн ҡуйылған һәм Ватаныбыҙҙың рухи яңырыуына хеҙмәт иткән ил булараҡ образы формалашыуына булышлыҡ итәсәк.
Һеҙгә артабанғы уңыштар, тотороҡлолоҡ һәм Рәсәйҙең сәскә атыуы хаҡына ижади эштәр теләйем", — тиелә "Ҡаршыға аҙым!" фестивале директоры Валерия Соколованың хатында.


text:
В ПОМОЩЬ УЧИТЕЛЮ ОТ ПРОЕКТА "ИНФОУРОК":
СКАЧАТЬ ВСЕ ВИДЕОУРОКИ СО СКИДКОЙ 86%
Видеоуроки от проекта "Инфоурок" за Вас изложат любую тему Вашим ученикам, избавив от необходимости искать оптимальные пути для объяснения новых тем или закрепления пройденных. Видеоуроки озвучены профессиональным мужским голосом. При этом во всех видеоуроках используется принцип "без учителя в кадре", поэтому видеоуроки не будут ассоциироваться у учеников с другим учителем, и благодарить за качественную и понятную подачу нового материала они будут только Вас!
МАТЕМАТИКА — 603 видео
НАЧАЛЬНАЯ ШКОЛА — 577 видео
ОБЖ И КЛ. РУКОВОДСТВО — 172 видео
ИНФОРМАТИКА — 201 видео
РУССКИЙ ЯЗЫК И ЛИТ. — 456 видео
ФИЗИКА — 259 видео
ИСТОРИЯ — 434 видео
ХИМИЯ — 164 видео
БИОЛОГИЯ — 305 видео
ГЕОГРАФИЯ — 242 видео
Десятки тысяч учителей уже успели воспользоваться видеоуроками проекта "Инфоурок". Мы делаем все возможное, чтобы выпускать действительно лучшие видеоуроки по общеобразовательным предметам для учителей. Традиционно наши видеоуроки ценят за качество, уникальность и полезность для учителей.
Сразу все видеоуроки по Вашему предмету - СКАЧАТЬ
Тема: М.Кәримдең « Ҡайын япрағы тураһында» шиғыры.
Маҡсат: Шиғырҙың йөкмәткеһен өйрәнеү, бәйләнешле телмәр үҫтереү, уҡыусыларҙың тыуған еребеҙ Башкортостан, тыуған Ватаны хаҡындағы төшөнсәләрен киңәйтеү, патриотизм тойғоһо тәрбиәләү.
Йыһаҙландырыу: Башҡортостан картаһы, республикабыҙҙың тәбиғәтен, тарихи үткәндәрән сағылдырған картиналар индерелгән презентация, компьютер.
Дәрес барышы.
I. Ойоштороу мәле. Дәрестең маҡсатын әйтеү.
II.Инеш һүҙ.
1.Интерактив таҡтала Башкортостан картаһы,республиканың тарихын, тәбиғәтен сағылдырған иллюстрациялар күрһәтелә, тарихи-географик белешмә бирелә.
2.Башҡортостан республикаһы, Ватан тураһында шиғырҙарҙы иҫкә төшөрөү (Р.Ниғмәтиҙең “Ҡызымдың һорауҙарына яуаптар” З.Биишеваның”Башҡортостан”шиғырҙары),уларҙың идея йөкмәткеләре хаҡында ҡыҫҡа ғына әңгәмә үткәреү, өҙөктәрен яттан әйттереү.
III.Яңы теманы өйрәнеү.
1.Интерактив таҡтала Башҡортостан картаһы, яҙмала шиғырҙың тулы варианты яңғырай.
Уҡытыусы картаға күрһәтеп:
Башкортостан картаһына
Ҡараһаң яҡшы ғына,
Башҡортостан шул картала
Бер япраҡ саҡлы ғына,- тигән юлдарҙы ятҡа уҡый. Башҡортостандың географик урыны, тәбиғәте хаҡында мәғлүмәт бирә.
Эйе, япраҡ, аҡ ҡайындың
Бер япрағы ни бары,
Ә ҡайыны- бөйөк Рәсәй-
Шундай йәшел , юғары,- тигән юлдарҙы уҡығандан һуң шиғырза ҡайын япрағы, Башҡортостандың ҡайын образдары аша Рәсәйҙең һынладырылыуы асыҡлана.
Уҡытыусы: Япраҡ менән ҡайын ниндәй мөнәсәбәттә була? Был хаҡта шиғырҙа нисек әйтелгән? Шул өҙөктө уҡып күрһәтегеҙ.
Уҡыусы: Япраҡ ҡайындан башҡа йәшәй алмай. Ғорур ҡайын , әсә кеүек , япраҡты туйындыра, япраҡ ҡайындың һуты менән, көсө менә йәшәй. Был юлдар аша шағир Башҡортостандың Россия менән мөнәсәбәтен, уларҙың айырылғыһыҙ берҙәмлеген сағылдырырға теләгән.
Уҡытыусы: Нисә быуат шул япраҡты
Ҡайындан өҙмәк булып,- тип башланҡан юлдарҙы уҡып сығығыҙ һәм япраҡты ҡайындан өҙмәк булыу, утта көйҙөрөү, йәки туңдырыу, кеүек кинәйәле һүҙҙәрҙең мәғәнәһен аңлатып бирегеҙ.
Уҡыусы: Был өҙөктә ҡайынды япраҡтан өҙмәк булып диңгеҙ артынан иҫкән елдәр образы аша шағирҙың сит ил дошмандарын, ә «милләт», «дәүләт», «өммәт» исеменән көрәшкән көстәр аша эске дошмандарҙы кәүҙәләндереүен аңлайбыҙ.
Ғорур япраҡ өҙөлмәгән
Ғорур ҡайын-әсәнән,- тигән юлдар, Башкортостан менән Россияның айырылмаҫ берҙәмлеген сағылдыра.
Уҡытыусы: Цитаталы план төҙөгәндә, пландың беренсе пункты итеп ниндәй өҙөктө яҙып ҡуйырға мөмкин.
Уҡыусы: Был бүлектә ҡайын япрағы һәм ҡайын образдары, уларҙың айырылғыһыҙ берҙәмлеге сағыла. Пландың беренсе пункты итеп , «Ғорур япраҡ өҙөлмәгән ғорур ҡайын-әсәнән», тигән өҙөктө алырға мөмкин.
Уҡытыусы: Картаға ҡарап, еремде:
-Бер япраҡ саҡлы,- тинем,- тигән юлдар менән башланған өҙөктө уҡығыҙ. Был өҙөктә нимә тураһында һүҙ алып барылыуы тураһында әйтеп бирегеҙ.
Уҡыусы: Был бүлектә республиканың киңлеге, ҙурлығы, бөркөт ҡанатын талдырыр бейеклектәре, ғорур тауҙары , көмөш һыуҙары, алтын тупрағы, халыҡтың көр, имен тормошо данлана.
Уҡытыусы: Пландың икенсе пункты итеп ниндәй өҙөктө яҙып ҡуябыҙ?
Уҡыусы : Пландың икенсе пункты итеп:
Мин хайранмын киңлегенә,
Башҡортостаным- илем, -
тигән цитата алына.
Уҡытыусы: Донъя картаһында ерем
Бер япраҡ саҡлы ғына,-
Ә быуаттар төпкөлөнә
Ҡараһаң яҡшы ғына,- тип башланған өҙөктө уҡығыҙ һәм был бүлектә «халыҡтың ҡандар менән яҙылған» тарихы нисек, ниндәй һүҙҙәр аша тасуирланыуын һөйләп бирегеҙ.
Уҡыусы:Шағир халыҡтың үткән тормошоноң һағышлы ла, сәмле лә, ҡандар менән яҙылған тарих булыуын әйтә.
Уҡытыусы: Беҙ юғарыла республикабыҙ образының географик планда ла, тарихи планда ла һүрәтләнеүен күрҙек. Шағир халҡыбыҙҙың тарихи үткәндәрен дөйөмләштереп, башҡорт халҡының үҙ азатлығы өсөн алып барған көрәшен-ҡан менән, ҡылыс менән яҙылған тарихты данлай, уның менән ғорурланыу хисен сағылдыра. Таҡтала пландың 3-сө пункты итеп: Был тупраҡҡа сәмле тарих
Ҡандар менән яҙылған,-
тигән цитата алына.
«Эйгән башты ҡылыс сапмай»,-
Тиһә лә иҫке мәҡәл,
Баш эймәгән тырыш халҡым,
Теҙ сүгеп йәшәмәгән.
...Бик хәйерсе булған халҡым,
Тик хәйер һорашмаған,
Билгә ҡылыс таҡҡан, шуға
Арҡаға тоҡ аҫмаған,
Билгә ҡылыс таҡҡан, ләкин
Күршегә ил баҫмаған,- тигән өҙөк яҙманан тыңлана һәм шиғырҙа халыҡ образы нисек һүрәтләнеүен асыҡлау өсөн әңгәмә үткәрелә. Әңгәмәлә был өҙөктә шағирҙың башҡорт халҡының быуаттар буйы көрәш алып барған батыр улдарын данлауы, халыҡ бик хәйерсе булып йәшәһә лә, хәйер һорашмаған, меҫкен булмаған, арҡаға тоҡ аҫмаған, билгә ҡылыс тағып көрәшкән, ләкин күршеләрҙең ерен алыр өсөн түгел, үҙ еренә баҫып ингән дошманға ҡаршы һуғышҡан, тигән фекер үткәреүе асыҡлана. Был бүлек өсөн планға:
Баш эймәгән ғорур халҡым,
Теҙ сүгеп йәшәмәгән,- тигән өҙөк һайлатыла.
2.. «Ҡайын япрағы тураһында» шиғырын аназлау өсөн һорауҙар:
- Шиғырҙағы төп образдар ниндәй?
Шиғырҙа ҡайын япрағы, ҡайын образдары аша Башҡортостан һәм Ватаныбыҙ Рәсәй, уларҙың берҙәмлеге дөйөмләштерелгән. Ҡайын япрағы – Башҡортостандың киңлеге, байлығы, уның тарихи үткәндәре, ҡаһарман халҡы данлана. Шағир- лирик герой Башҡортостандың ҙурлығы, уңдырышлы тупрағы, бөркөт ҡанатын талдырыр бейеклектәре менән һоҡлана. Бар хазинан ҡәҙерлерәк булған халҡы менән ғорурлана.
Уҡытыусы: Лирик герой образы хаҡында нимә әйтергә мөмкин?
-Лирик герой- шағир был шиғырҙа тыуған республика, уның матурлығы, киңлеге, тарихи үткәндәре, ҡаһарман көрәшселәре менән ғорурлана белеүсе, үҙ ерен, халҡын ҡайнар һөйгән патриот булып күҙ алдына килеп баҫа.
Уҡытыусы: Шағир шиғырҙа һалынған патриотизм хисен, төп образдарҙы һүрәтләү өсөн ниндәй художестволы саралар ҡулланған?
Уҡыусы: Шағир Башҡортостан образын ҡайын япрағы, Рәсәйҙе ҡайын кеүек киңәйтелгән метафорик саралар ярҙамында символлаштыра.Ҡайын япрағы образын тағы ла тулыландырыу өсөн ул поэтик антиза алымын оҫта ҡуллана.
Картаға ҡарап еремде:
-Бер япраҡ саҡлы, -тинем,
Мин хайранмын киңлегенә,
Башҡоростаным- илем,-
тигән юлдар быға миҫал булып тора.
Уҡытыусы: Халыҡтың тарихи үткәндәрен һүрәтләгән строфаны уҡып күрһәтегеҙ.
Уҡыусы: Был тупраҡҡа сәмле тарих
Ҡандар менән яҙылған.
Ҡаяларҙа ҡылыс эҙе-
Ташҡа тамға һалынған,- кеүек метафоралар, «эйгән башты ҡылыс сапмай», «баш эймәгән», «теҙ сүгеп йәшәмәгән», «билгә ҡылыс таҡҡан» кеүек фразиологик әйтемдәр, «һыуҙарың көмөш», «тупрағың алтын», көрәште ел, дауыл кеүек метафоралар ярзамында һынландырыу әҫәрҙең идея художество кимәлен тағы ла күтәрә.
IV. Йомғаҡлау. Уҡытыусы: Башҡортостан образын кәүҙәләндергән тағы ла ниндәй шағирҙың шиғырҙарын беләһегеҙ?
Уҡыусы: Р.Ғариповтың «Урал йөрәге» шиғырында Башҡортостан йөрәк менән сағыштырыла.
Уҡытыусы: Тағы ла ниндәй әҫәрҙәр беләһегеҙ? (Уҡыусылар яуап бирә).
М.Кәримдең «Ҡайын япрағы тураһында» шиғырына Р.Хафизов яҙған йыр тыңлатыла.
V.Өйгә эш. Башкортостандың ун ике мөғжизәһе тураһында материалдар табып, презентация әҙерләргә.
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
- « первая
- ‹ предыдущая
- …
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- …
- следующая ›
- последняя »
Хәбәрҙәр
Өфө ихаталары шәм йорттар менән тула
Төҙөүселәр урам эстәрендә балалар майҙансығы һәм башҡа социаль инфраструктура урынына күп ҡатлы йорттар төҙөүҙе хуп күрә. Өфөнөң Затон биҫтәһендә йәшәүселәр ошондай хәлдә ҡалған. Генераль планға, ярашлы йорт тирәһендә спорт һәм балалар майҙансығы, хатта кер киптереү урыны төҙөлөргә тейеш була. Әммә...
Юл хәрәкәте инспекторҙары дәүләкән-Шишмә юлында бөгөн теркәлгән ҡот осҡос авария сәбәптәрен тикшерә башланы
Юл хәрәкәте инспекторҙары дәүләкән-Шишмә юлында бөгөн теркәлгән ҡот осҡос авария сәбәптәрен тикшерә башланы. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, Лада Ларгус 15-се модель ВАЗ менән бәрелешкән. Бәрелеү шул тиклем көслө була, хатта ВАЗ икегә бүленә. Ларгус янып китә. Аварияла һәләк булыусылар юҡ тип...
Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу костюмын кейгән актерҙар һәм аниматорҙарҙың уртаса хеҙмәт хаҡы күпме?
Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу костюмын кейгән актерҙар һәм аниматорҙарҙың уртаса хеҙмәт хаҡы күпме? Superjob.ru порталы Ҡыш бабай менән Ҡарһылыуҙың костюмын кейгән актерҙар һәм аниматорҙарҙың уртаса хеҙмәт хаҡы баҫып сығарҙы. Яңы йылдың төп персонаждарының эш хаҡы рейтингына илдең бер нисә ҙур ҡалаһы...
Бөрөлә мәҙәниәт эштәре буйынса республика кәңәшмәһе һәм Рәсәй киноһы йылын йомғаҡлау тантанаһы үтте
Бөрөлә мәҙәниәт эштәре буйынса республика кәңәшмәһе һәм Рәсәй киноһы йылын йомғаҡлау тантанаһы үтте. сараларға тап килтереп ҡалала заман талаптарына яуап биргән күп йүнәлешле мәҙәниәт үҙәге асылды. Өр яңы проект буйынса төҙөлгән үҙенсәлекле бинаның әлегә Рәсәйҙә тиңе юҡ.“Умникум” үҙәгенә килеп...
Стәрлебаш районында ҙур тиҙлектә килеүсе ике машина бәрелешеү сәбәпле ике кешенең ғүмере өҙөлдө
Стәрлебаш районында ҙур тиҙлектә килеүсе ике машина бәрелешеү сәбәпле ике кешенең ғүмере өҙөлдө. Ғөмүмән, был көндәрҙә юлдарға, айырыуса, һаҡ булырға кәңәш ителә. Республикала авариялар артҡандан-арта. Был водителдәрҙең именлек ҡағиҙәләрен инҡар итеүенә лә, һауа шарттарына ла бәйле. Ә 99...
Башҡортостан яңы йылға әҙерләнә
Башҡортостан яңы йылға әҙерләнә. Байрамдың төп биҙәге – шыршылар хәстәрләү ҙә күңелле мәшәҡәт. Әйткәндәй, быйыл уларҙың хаҡы 800 һумдан алып 30 меңгәсә барып етә. Республиканың төп урман хужалыҡтарының береһе – Иглиндағы ойошма ла әле ылыҫлыларҙы һатыуға сығарыу менән мәшғүл. Теманың...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Рәсәй Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының именлек шураһының көнсығыш Алеппоға халыҡ-ара күҙәтеүселәр оҙатыу тураһындағы резолюцияһына вето һаласаҡ. Был турала Рәсәйҙең ойошмалағы вәкиле Виталий Чуркин белдерҙе. Боевиктарҙы һәм тыныс халыҡты эвакуациялау күптән бара, күҙәтеүселәр төркөмөн туплау...
Өфөлә йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарын дауалау буйынса яңы төр операция яһай башланылар
Өфөлә йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарын дауалау буйынса яңы төр операция яһай башланылар. Республикала тәүге пациенттың йөрәк аорта ҡапҡасы замандың алдынғы медицина технологияларына нигеҙләнеп эшләнгән биологик материал менән протезланды. Башҡортостан кардиологтарына сит ил белгестәре ярҙамға килде...
Өфөнөң Нижегородка биҫтәһендә сыҡҡан янғында йәрәхәтләнеүселәр һәм һәләк булыусылар юҡ
Өфөнөң Нижегородка биҫтәһендә сыҡҡан янғында йәрәхәтләнеүселәр һәм һәләк булыусылар юҡ. Был турала бөгөн мәғлүмәт агентлыҡтары хәбәр итә. Биҫтәнең бер урамында урынлашҡан “Хәләл” кафеһы һәм офис бүлмәләре янып китә. Ағас йорттарҙа йәшәүселәрҙе эвакуацияларға тура килә. Шаһиттар хәбәр...
Бөгөн көслө ҡар яуыу сәбәпле Өфөлә тағы ла 9 баллыҡ тығындар барлыҡҡа килде
Бөгөн көслө ҡар яуыу сәбәпле Өфөлә тағы ла 9 баллыҡ тығындар барлыҡҡа килде. Башҡаланың барлыҡ урамдарында ла тиерлек водителдәргә саҡырымға тиерлек һуҙылған тығында ултырырға тура килде. Ғәҙәттән тыш хәлдәр идаралығы юлдарҙа хәл ҡатмарлы буласаҡ, тип хәбәр итә һәм алыҫ юлға сыҡҡанда һауа...
Башҡортостанда быйыл 38 бала үҙ-үҙенә ҡул һалған
Башҡортостанда быйыл 38 бала үҙ-үҙенә ҡул һалған. Балалар үлеменең өсәүһе интернетҡа бәйле. Рәсәй буйынса йөҙҙәрсә суицидаль төркөм тап бөтә донъя селтәрендә үҫмерҙәр араһында ҡорбандар эҙләгән. Уларҙың күбеһе үлемесле эшмәкәрлеген Башҡортостанда ла киң йәйелдергән.
Салауат районында яңы юл сафҡа инде
Ташауыл ауылы халҡы хәҙер федераль программаларҙың нисек үтәлешен үҙҙәре лә яҡшы белә. Биләмә янында яңы юл асылды. Был проект Рәсәй кимәлендәге махсус проект нигеҙендә тормошҡа ашырылды. Оҙонлоғо 2 саҡрым ярым самаһы юл урындағы халыҡ өсөн күптән көтөлгән бүләк. 2014-2017 йылдарҙа ауыл биләмәләрен...
Рәсәй һәм донъя яңылыҡтары
Европа берлеге илдәре башлыҡтары Рәсәйгә ҡарата санкцияларҙы тағы ла ярты йылға оҙайтырға һөйләшеп килешкән. Улар Рәсәйҙең Сүриәләге аҙымдары менән риза түгел. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, беҙҙең ил Сүриә ғәскәрҙәре менән берлектә был илде террорсыларҙан азат итеү буйынса етди аҙымдар яһаны. Алеппо...
Бөгөн Рәсәй Президентының йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов халыҡ менән осрашты
Бөгөн Рәсәй Президентының йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов халыҡ менән осрашты. Төбәк етәксеһенә республиканың төрлө район-ҡалаларынан 7 кеше мөрәжәғәт итте. Граждандарҙы күп осраҡта юлдар, медицина, мәҙәниәт, торлаҡ мәсьәләләре борсой.
Киләсәкте күҙаллау ҡаҙаныштарға йомғаҡ яһауҙан мөһимерәк
Киләсәкте күҙаллау ҡаҙаныштарға йомғаҡ яһауҙан мөһимерәк. Башҡортостан фәненең юбилейына арналған тантанала ғилемдең дәүләт мәнфәғәтәттәренә хеҙмәт итеүе һыҙыҡ өҫтөнә алынды. Республиканың Фәндәр Академияһы лайыҡлы эшмәкәрҙәр хеҙмәтенә юғары баһа биреп киләсәккә бурыстар билдәләне. Рәсәй Фәндәр...
Ҡатын-ҡыҙға һабын бүләк итә экүрмә
Ҡатын-ҡыҙға һабын бүләк итә экүрмә. Рәсәйҙә күңелгә ятмаған яңы йыл бүләктәрен атағандар. Социологик тикшеренеү һөҙөмтәләренән күренеүенсә, гүзәл хаттарҙың күбеһе шампунь, һабын, май һымаҡ гигиена әйберҙәрен бүләк итеүҙәрен теләмәй. Шулай уҡ автомобиль өсөн әйберҙәр, һауыт-һабаны насар бүләк тип...
Ылымыҡтан ни файҙа?
Ғалимдар уны ниндәй маҡсат менән үрсетә. Ошо һәм башҡа ҡыҙыҡлы һәм фәһемле мәғлүмәттәр аша фән юлынан барыусы белгестәр үҙ тикшеренеүҙәренә инвестор иғтибарын йәлеп итә. Резеда Аллағыуатова буласаҡ биотехнолог. Ылымыҡтар менән ҡыҙыҡһыныуы осраҡлы түгел. Фәнни етәксеһе, БДПУ-ның ылымыҡтар һәм...
Башҡортостан халҡы урындағы башланғыстар программаһына ҡушылып, 500 миллион һумдан ашыу аҡса йыйған
Башҡортостан халҡы урындағы башланғыстар программаһына ҡушылып, 500 миллион һумдан ашыу аҡса йыйған. Республика башлығы Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, йыл аҙағына тиклем ошо программа нигеҙендә яҡынса 500 проект тормошҡа ашырыласаҡ. Был республика юбилейына лайыҡлы бүләк. Һәр проект өсөн уртаса 1...
Был көндәрҙә финанс баҙарындағы төп яңылыҡтар Татфондбанкка бәйле
Был көндәрҙә финанс баҙарындағы төп яңылыҡтар Татфондбанкка бәйле. Бөгөндөн 17-се декабргә тиклем банк клиенттарҙы хеҙмәтләндереүҙе туҡтатты.Был тәү сиратта ликвидлыҡты тергеҙеү буйынса саралар комплексын әҙерләү һәм тормошҡа ашырыу өсөн кәрәк тип хәбәр ителә банктың сайтында. 7 декабрҙән банк...
Рәсәй һәм донъя яңылыҡтары
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһында Рәсәйҙең даими вәкиле Виталий Чуркин Алеппоны алыу буйынса операция тамамланды, тип белдерҙе. Хәрби хәрәкәттәр туҡталыу менән ҡаланы тергеҙеүҙә ярҙам кәрәк буласаҡ. Хәҙер махсус гуманитар акциялар башланырға тейеш. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы кимәлендә...
- « первая
- ‹ предыдущая
- …
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
Башҡортостанда 460-тан ашыу рөхсәтһеҙ сүплек булыуы асыҡланған
1 июндән 31 октябргә тиклем БР Экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу министрлығы инспекторҙары менән 460-тан ашыу санкцияланмаған ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары сүплеге табылған. Ундағы сүп-сарҙың дөйөм күләме 5000 кубометр самаһы тәшкил иткән.
— Бөгөнгө көндә асыҡланған сүплектәрҙең 70 проценттан ашыуы бөтөрөлдө. Ғәйепле кешеләргә һалынған штрафтарҙың дөйөм суммаһы ярты миллион һумдан ашты. Хоҡуҡ һаҡлау органдарына 82 материал тапшырылды, — тип хәбәр итте төбәктәге министрлыҡтың матбуғат секретары Нина Никандрова.


text:
Фото:
VI Бөтә Рәсәй уҡыусылар производство бригадалары слеты үткәрелә
Фото:
Бөгөн Стәрлетамаҡ районы VI Бөтә Рәсәй уҡыусылар производство бригадалары слетында ҡатнашыусыларҙы ҡабул итә. Слетты асыу тантанаһы 2 июлдә «Рощинский» совхозы» дәүләт унитар предприятиеһының Мәҙәниәт һарайында үткәрелә.
Слет уҡыусыларға профессиональ белем, хеҙмәт күнекмәләре кимәлен күтәрергә, уларҙа ауыл хужалығы һөнәрҙәренә һөйөү һәм ихтирам, ауыл хужалығы өлкәһендә эшләү теләге уятырға ярҙам итәсәк.
БР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Рәсәй Федерацияһының 16 субъектынан уҡыусылар буласаҡ аграрийҙар күнекмәләрен күрһәтәсәк. Беҙҙең республикаға Воронеж, Липецк, Белгород, Новосибирск өлкәләренән уҡыусылар килде лә инде.
Слет программаһында — йәшелсәселек, баҫыусылыҡ, малсылыҡ, баҡсасылыҡ, бригадирҙар, ер һөрөүсе-механизаторҙар, машина менән һауыу операторҙары номинациялары буйынса конкурстар үткәреү.
Уҡыусылар производство бригадалары слеты 5 июлдә тамамланасаҡ.


text:
Фото:
БЮТ телеканалы фильмы Лас-Вегаста абруйлы наградаға лайыҡ булды
Фото:
Режиссер Гөлназ Ғәлимуллинаның «Күл янындағы йорт» («Дом у озера») документаль фильмы Нью-Йорк фестивалендә еңеү яулаған биш проект иҫәбенә инде. Наградлау тантанаһы көн элгәре Лас-Вегаста үтте.
Фильм Боден күле өҫтөндә 2002 йылдың июлендә булған фажиғәле ваҡиғаларға нигеҙләнгән. Ул Башҡортостанда һәм Германияла төшөрөлгән.
Телеканалдың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, конкурсҡа АҠШ, Ҡытай, Австралия, Бразилия, Франциянан — йәмғеһе 50 илдән 10 меңдән ашыу эш ебәрелгән. Шулай уҡ бәйгелә Рәсәй телеканалдары – НТВ һәм Russia Today журналистары ҡатнашҡан.
Халыҡ-ара фестиваль жюрийы фекеренсә, Башҡортостан режиссерының эше — көслө, эмоциональ һәм юғары профессиональ кимәлдә башҡарылған.
Шуны ла билдәләп үтәйек, Нью-Йорк фестивале – радио, телевидение һәм реклама өлкәһендәге тәүге халыҡ-ара конкурстарҙың береһе. Ул 1957 йылдан алып үткәрелә.


text:
Дәүләт думаһында ни өсөн һорауға яуап юҡ?
Был уңайҙан матбуғат конференцияһы ойошторолманы әлбиттә. Әммә республика прокуроры айырым киң мәғлүмәт саралары хәбәрселәре менән әңгәмәләшеүҙән баш тартманы.
Үҫешкән закондар сығарыу системаһы бар, дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдары, йәмәғәт берекмәләре менән тығыҙ хеҙмәттәшлек урынлаштырылған. Был йәһәттән һуңғы ваҡиғаларҙы иҫкә төшөрөү ҙә етә. Башҡортостан йәмәғәтселегенең Зәки Вәлидиҙе яҡлап сығыуына һәр хәлдә прокуратура күҙ йомдо ахыры. Сөнки республиканың билдәле ғалимдары, йәмәғәт эшмәкәрҙәре берҙәй булып Дәүләт думаһы депутаты Назаровҡа ҡаршы сыҡты.
Ҡаршы сыҡты ғына түгел, радикаль, әммә бындай шарттарҙа аҡланған белдереүҙәр ҙә яһаны. Тәүгеһе-хакимиәт партияһына ҡаршы. Башҡорт йәштәре иттифағы ағзаһы Фәнзил Әхмәтшин Назаров кеүек, цитата маньяктарҙы фирҡәнән сығарырға кәрәк тине. Ә Назаров нисек депутат булып киткән һуң.
Был һорауға Бөтә Донъя башҡорттары ҡоролтайы ағзағы Ҡәҙим Аралбай яуап биреп ҡараны. Әммә Аралбаев та һорауға тулы әйтә алманы. Философия фәндәре докторы Әмир Юлдашбаев иһә Әхмәт зәки вәлидиҙе Назаров кеүек кешеләр менән бергә ҡуймаҫҡа саҡыра.
Йәмәғәтселек вәкилдәре фекеренсә, тарихи ысынбарлыҡты боҙоп күрһәтергә тырышыуҙың төп сәбәбе тап республикаға яла яғыу теләге менән бәйле. Ошо сәбәпле күк бүре ойошмаһы махсус белдереү ҡабул итте. Билдәле шәрҡиәтсегә ҡара яғыуға көнсығыштағы байтаҡ ҡына илдәр һәм фәнни йәмәғәтселек вәкилдәре ризаһыҙлыҡ белдергән.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан юлдаш телевидениеһы коллективын 10 йыллыҡ юбилейы менән ҡотланы
21 сентябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Башҡортостан юлдаш телевидениеһына 10 йыл тулыу айҡанлы үткәрелгән байрам кисәһендә ҡатнашты. Сара Конгресс-холл бинаһында үткәрелде, ә Салауат Юлаев исемендәге майҙанда йәштәр өсөн программа ойошторолдо.
Конгресс-холдың концерт залында БЮТ хеҙмәткәрҙәре һәм уларҙың хеҙмәттәштәре, Башҡортостан телевидениеһы ветерандары, власть органдары, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре йыйылғайны.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов БЮТ коллективын юбилейы менән ҡотланы һәм телеканалға юғары баһа бирҙе.
— Ун йыл – ул ысынлап та ҙур срок. Көндәр менән иҫәпләгәндә, 3650 көн килеп сыға. Сәғәт менән иҫәпләгәндә, тәүлегенә 10 сәғәт эшләгәндә — 36 меңдән ашыу сәғәт. Ә һеҙҙең коллективта тәүлегенә 20-шәр сәғәт эшләгән кешеләр ҙә бар. Хатта ки 25-шәр сәғәт эшләгәндәр ҙә бар! Был бик ҙур һандар. Улар һеҙҙең изгелекле, ғәҙел, фиҙаҡәр хеҙмәтегеҙ менән тулыландырылған, — тине Рөстәм Хәмитов.
Республика башлығы БЮТ хеҙмәткәрҙәренең үҙҙәре өсөн түгел, ә Башҡортостан халҡы һәм беҙҙең ҙур илебеҙ – Рәсәй өсөн эшләүҙәрен һыҙыҡ өҫтөнә алды.
— Һеҙ халыҡ өсөн эшләгән хеҙмәткәрҙәр. Был бик мөһим, — тип иҫәпләй Президент. Шулай уҡ ул телевидение хеҙмәткәрҙәренең конкуренция мөхитендә булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Сәғәт һайын уларға нисек итеп тапшырыуҙы ҡыҙығыраҡ итеү, яңы тамашасыларҙы йәлеп итеү хаҡында уйларға кәрәк.
— Һеҙ яңы киң мәғлүмәт саралары менән дә конкурентлыҡ итәһегеҙ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Кем кемде еңеүе билдәле түгел әле. Интернет, беҙ белмәгән башҡа төрлө мәғлүмәт тапшырыу саралары сәхнәгә сыға. Беҙ яңы технологияларҙы отоп ала белергә, заманаға яраҡлаша белергә тейешбеҙ.
Республика Президенты Башҡортостан телевидениеһының кешелекле булыуына иғтибарын йүнәлтте һәм БЮТ каналында күңелле, эскерһеҙ, профессиональ йәһәттән оҫта эшләнгән балалар тапшырыуҙарын нығыраҡ яратыуы хаҡында әйтте.
Рөстәм Хәмитов БЮТ хеҙмәткәрҙәренә тәү сиратта эскерһеҙ һәм ғәҙел булыуҙарын теләне.
— Әгәр шулай булһағыҙ, кешеләр һеҙҙе ҡараясаҡ, һеҙгә ышанасаҡ һәм һәр ваҡыт һеҙҙең менән буласаҡ, — тине Президент.
Бынан һуң «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы хеҙмәткәрҙәренә почетлы исемдәр тапшырылыуы хаҡында иғлан ителде. Рөстәм Хәмитов Башҡортостан юлдаш телевидениеһының дүрт хеҙмәткәренә дәүләт наградаларын тапшырҙы. Мәғлүмәт тапшырыуҙары баш редакцияһының режиссер-монтажлаусыһы Гүзәл Әхмәҙиева, режиссер Булат Кәримов һәм телеоператор Рәмил Хәйруллин «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре» исеменә лайыҡ булды. «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған элемтәсеһе» исеме күсмә телевизион ҡоролмалар цехы начальнигы Фәнис Кәримовҡа бирелде.
Бының менән Башҡортостан юлдаш каналының иң яҡшы хеҙмәткәрҙәрен ҡотлау һәм бүләкләү тамамланманы. Республиканың элемтә һәм киң коммуникациялар министры Борис Мелкоедов ҡайһы бер БЮТ хеҙмәткәрҙәренә министрлыҡтың Почет грамоталарын тапшырҙы. Ә сәхнә оҫталары тамашасыларға матур концерт номерҙарын бүләк итте.
Юбилей билдәләүселәр үҙҙәре лә тамашасыларға бүләк — «БЮТ каналында бер көн» тип аталған телевизион кисә әҙерләгән ине. Йола буйынса уны «Сәләм» иртәнге каналының ижади коллективы асты.


text:
Санкт-Петербургта ислам конференцияһы үтә
Бөгөн Дәүләт Эрмитажында (Санкт-Петербург) «Рәсәйҙә Ислам. Цивилизация-ара диалог тәжрибәһе» фәнни конференцияһы үтә. Ул «Ғәрәбстан юлдары. Сауд Ғәрәбстанының археология ҡомартҡылары» күргәҙмәһе сиктәрендә ойошторолған, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Мәрйәм Солтанова исемендәге Ислам колледжы директоры Илдар Малахов. Конференцияны Санкт-Петербург дәүләт университеты һәм Дәүләт Эрмитажы ойошторған.
Форум эшендә билдәле дәүләт, дини, фән һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡатнаша. Улар араһында Эрмитаж директоры Михаил Пиотровский, Татарстандың дәүләт советнигы – республиканың элекке президенты Минтимер Шәймиев, Рәсәй Мөфтөйҙәр советы рәйесе Рауил Ғәйнетдин, Түбәнге Новгород ислам институты ректоры – Нижегородка өлкәһе мөфтөйөнөң беренсе урынбаҫары Дамир Мөхөтдинов, Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институты профессоры-шәрҡиәтсе Алексей Малашенко, Санкт-Петербург һәм Рәсәйҙең Төньяҡ-Көнбайыш төбәге мосолмандары Диниә назараты рәйесе мөфтөй Жафяр Пончаев, Рәсәйҙең «Әл-Васатыйя» фән һәм мәғрифәтселек үҙәге директоры Фәрит Әсәҙуллин бар.
Башҡортостандан республика Президенты ҡарамағындағы Дәүләт-конфессия-ара мөнәсәбәттәр буйынса совет рәйесе Вячеслав Пятков, Мәрйәм Солтанова исемендәге Ислам колледжы директоры Илдар Малахов һәм Рәсәй ислам университеты ректоры Ринат Раев ҡатнаша. Илдар Малахов Ризаитдин Фәхретдинов исемендәге Өфө мәҙрәсәһе тураһындағы доклады менән сығыш яһай, унда Ризаитдин бин Фәхретдин исемендәге Өфө мәҙрәсәһе (әле – Рәсәй ислам университеты) өлгөһөндә 1980-1990-сы йылдарҙа Рәсәйҙә ислам мәғарифы үҫешенең этаптары тураһында һөйләй.
Конференцияла ҡатнашыусылар Выборгҡа ла барасаҡ, унда «Көнсығыш һәм Көнбайыш. Ислам донъяһы мәҙәниәте һәм сәнғәте» күргәҙмәһе экспонаттары менән танышасаҡ.


text:
2013 йылда Өфөлә биш ер аҫты үткәүеле төҙөлә башлаясаҡ
2013 йылда Өфөлә йәйәүлеләр өсөн биш ер аҫты үткәүеле төҙөлә башлаясаҡ. Уларҙың дүртәүһе Октябрь проспектында («Р.Ғәрипов исемендәге гимназия», «Мир» фирмаһы», икәүһе – «Спорт» туҡталыштарында) урынлашасаҡ. Шулай уҡ «Актерҙар йорто» туҡталышында Пушкин урамы аша үткәүел төҙөләсәк. Әлеге ваҡытта «Өфө-Аэропорт» юлында ла йәйәүлеләр өсөн ике ер өҫтө үткәүелен төҙөү проекттары экспертиза үтә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, быйыл Башҡортостан баш ҡалаһында «Дан бульвары» һәм «Үҫмерҙәр китапханаһы» туҡталыштарында ике ер аҫты үткәүеле төҙөлә башланы ла инде. Уларҙы 2013 йылдың өсөнсө кварталыда файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла.
2025 йылға тиклем Өфөнө үҫтереү буйынса генераль планда йәмғеһе 30-ҙан ашыу ер өҫтө һәм ер аҫты үткәүелен төҙөү ҡаралған.


text:
Григорий Рапота ҡатын-ҡыҙҙарҙы 8 март менән ҡотланы
Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота ҡатын-ҡыҙҙарҙы Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән ҡотланы.
— Ҡәҙерле ҡатын-ҡыҙҙар! Ысын күңелдән һеҙҙе Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән ҡотлайым!
Һәр кешенең — өлкәндәрҙең һәм балаларҙың бәхетле тормошо өсөн иң мөһим шарттарҙың береһе — ҡатын-ҡыҙ йөрәгенең йылылығы һәм изгелеге. Беҙ яҙмышыбыҙҙағы күп нәмә өсөн әсәйҙәребеҙгә, яратҡан ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға бурыслы, шуға күрә һеҙҙең өсөн донъяны яҡшы яҡҡа үҙгәртергә тырышабыҙ.
Хәҙерге тормоштоң көсөргәнешле шарттарында һеҙ карьера баҫҡысынан күтәрелергә һәм балалар тәрбиәләргә, ижтимағи эш менән шөғөлләнергә һәм заман менән бергә атларға өлгөрәһегеҙ. Волга буйы федераль округында әүҙем һәм башҡаларҙың проблемаларына битараф булмаған ҡатын-ҡыҙҙар күп, улар дөйөм дәүләт бурыстарын хәл итеүҙә гражданлыҡ йәмғиәтенең таянысы булып тора.
Байрам көндәрендә беҙ һәр ваҡыт иң нескә хис-тойғолар енән әсәйҙәрҙе ҡотлайбыҙ. Күп балалы әсәләргә һәм ғаиләләрендә уллыҡҡа алынған балалар тәбиәләүселәргә айырым ихтирам күрһәтәбеҙ. Был — ысын батырлыҡ, һәм беҙҙең йәмғиәттә һәр кеше бындай әсәләрҙең хеҙмәтен хөрмәт итергә тейеш.
Һеҙҙең барығыҙға ла ысын күңелдән ныҡлы һаулыҡ, яҡшы кәйеф, ғаилә бәхете теләйем. Яҡындарығыҙ һәр ваҡыт иғтибар һәм ҡайғыртыусанлыҡ күрһәтһен!”


text:
«ИНДИГО» үҙәге «Социаль шылтыратыу» акцияһы үткәрә
«Социаль шылтыратыу» акцияһы Өфөлә 12 октябрҙән 21-енә тиклем үтәсәк. Сараны ҡаланың «ИНДИГО» психологик-медик-социаль оҙатыу үҙәге ойоштора. Үҙәктән хәбәр итеүҙәренсә, телефон номеры — 223-22-11. Психологтар, психотерапевтар, юристар, министрлыҡтар һәм ведомстволар белгестәре 16 сәғәттән 17 сәғәткә тиклем һорауҙарға яуап бирәсәк.
Акция түбәндәге йүнәлештәр буйынса үткәрелә:
12 – эшкә һәләтһеҙ граждандарҙы социаль яҡлау;
13 — «социаль хәүеф» төркөмө балалары араһында наркоманлыҡты иҫкәртеү;
14 — ауырлы ҡатындар һәм әсәләрҙең социаль шарттары;
15 – студенттарға һәм студенттар ғаиләләренә социаль ярҙам;
18 – балалар менән ҡаты мөғәмәлә итеү проблемаһы;
19 – шартлы рәүештә хөкөм ителгән һәм хөкөм язаһын тултырып ҡайтҡан кешеләрҙе социаль яҡлау һәм реабилитациялау;
20 – балалар һәм үҫмерҙәр араһында криминаль әүҙемлекте иҫкәртеү;
21 – яңғыҙлыҡ, социаль етемлек һәм өлкән йәштәге граждандар менән ҡаты мөғәмәлә итеү проблемаһы.


text:
Ҡол Ғәли
Ҡол Ғәли (татар. Кол Гали, Qol Ğəli, cыу. Кул Али; 1183—1236 йылдар) — Волга-Урал төбәгендә йәшәгән халыҡтарҙың бөйөк шағиры, мәғрифәтсеһе, аҡыл эйәһе. Күп халыҡтарҙың ҡулдан-ҡулға йөрөтөп уҡыған, үҙенең рухи донъяһын шуға ҡарап һөйләгән, шуға эйәреп үлемһеҙ ижад иткән боронғо ҡомартҡы — «Ҡисса-и-Йософ» («Йософ китабы»ның) авторы. Сығышы буйынса башҡорттарҙың әйле ырыуынан[1][2] булған, Волга буйы Болғарының Бүләр (Биләр) һәм Кәшәнә ҡалаларында торған. Ул «Ҡисса-и-Йософ» поэмаһын 1233 йылда яҙған.
Йөкмәткеһе
Биография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡол Ғәли — башҡорттар һәм татарҙар араһында телдән дә, ҡулъяҙма хәлендә лә киң таралған, оҙон быуаттар буйы быуындан быуынға, ҡулдан ҡулға тапшырыла килгән, уҙған быуаттың 30-сы йылдары аҙағынан Ҡазан типографияларында айырым баҫма булып сыҡҡан, халыҡ араһында киң танылыу яулаған һоҡланғыс һәм илаһи мөхәббәт дастаны — «Ҡисса-и Йософ» (йәиһә «Йософ китабы», «Йософ үә Зөләйха»). Был бөйөк әҫәрҙең авторы — боронғо башҡорт һәм боронғо болғар шағиры, әйле ырыуы башҡорто Ҡол Ғәли. Шағирҙың тормошо һәм ижады хаҡында үҙе йәшәгән дәүерҙә теркәлгән тарихи сығанаҡтар һаҡланмаған. Уның исемен, затын аныҡ ҡына күрһәткән мәғлүмәттәр күренекле башҡорт уҡымышлыһы, шағир һәм ғалим Тажетдин Ялсығолов әл-Башҡордиҙың XVIII быуат аҙағында — XIX быуат баштарында яҙылған «Тәуарихе Болғариә» тигән киң билдәле тарихи-әҙәби хеҙмәтендә әйле ҡәүеме башҡорттарының шәжәрәһе рәүешендә урын алған. Был әҫәрҙә Т. Ялсығолов, әйле ырыуы башҡорттарының шәжәрәһен килтереп, үҙенең ун һигеҙенсе быуын боронғо нәҫеллек ебе Ҡол Ғәлигә барып тоташҡанлығын раҫлай. «Тәуарихе Болғариә»гә индерелгән был шәжәрәне үҙ ваҡытында (1897 йыл) Мөхәммәтсәлим Өмөтбаев «Әй башҡорттарының нәсәбнамәһе» тигән исем аҫтында үҙенең атаҡлы «Йәдкәр» тигән йыйынтығында баҫтырып сығарған. Беҙ уны «Йәдкәр»ҙең 1984 йылғы баҫмаһы буйынса килтереп үтмәксебеҙ. Иң әүәл — әйле башҡорттарының Ҡол Ғәлигә тиклемге быуындарының ил башы, башҡорт ханы Иштәктән (йәиһә Истәктән) башланған өлөшөн күрһәтәйек: Иштәк — (уның улы) Бәкатун — Әйле — Туҡый хан — Айҙар хан —Сәйет хан — Әмир хан — Солтанморат хан — Сәлим хан — Илһам хан —Ғабдулла хан — Ғәлим бәк — Мирхажи — Ҡол Ғәли. Шәжәрәнең был өлөшөнән күренеүенсә, Ҡол Ғәлиҙең ата-бабаларының Туҡый хандан алып Ғәлим бәккә тиклем туғыҙ быуыны Болғар дәүләтендә арҙаҡлы хандар династияһын билдәләй. «Нәсәбнамә»лә боронғо Иштәк хан тураһындағы мәғлүмәттәр иғтибарҙы йәлеп итә:
Бер ыңғай әйтеп китәйек: Иштәктең «суҡ улдары», йәғни ете улының исемдәре һәммәһе лә башҡорттоң киң билдәле ырыу-ҡәбилә атамалары менән тап килә. Шул ете улдың бишенсеһе Сарт тип аталыуы иһә айырым бер әһәмиәткә эйә. Сөнки башҡорт араһындағы һарттарҙы тарихсы һәм этнографтарҙың, исеменең һәм элек йәшәгән ерҙәренең уртаҡлығына ҡарап, үзбәктәр менән бутап йөрөтөүҙәренә тәнҡит күҙлегенән ҡарарға мөмкинлек бирә. Шәжәрә буйынса, Иштәктең төп йорто Аму даръяһында булып, уның улдары Уралда мәҡам тотмоштар, һарт башҡорттары иһә, Урта Азияла ҡалып, үзбәк менән аралашып, һуңғы быуаттарҙа Уралға, үҙ туғандары араһына килеп һыйынған булып сыға. Тимәк, артабан һарт тигәндә, башҡорттоң үҙенең һарт тигән ырыуы тураһында һүҙ алып барыласаҡ. Әйле ҡәүемен Иштәктең дүртенсе улы Бәкатундан тыуған Әйле башлап ебәргән, тип күрһәтелә. «…Әйле. Атаһы (Бәкатун) йортонда, Миәс даръяһында, атаһы урынында илле йыл шаһ булып, туҡһан йыл ғүмере булып, Миәс даръяһында дәфен булынмыш»[4]. Ҡол Ғәлиҙең үҙе һәм үҙенән һуңғы нәҫел-нәсәплек ебе тураһында түбәндәгеләр билгеле. Ҡол Ғәлиҙең атаһы Мирхажи, уның атаһы Ғәлим бәк, уның атаһы Ғабдулла хан булған. Ғабдулла хан Болғарҙа илле йыл ханлыҡ ҡылған. Әммә Ғәлим бәк заманында ханлыҡ һәләкәткә осрай. Болғар дәүләтен татар-монгол яуы баҫып ала. Ғәлим бәк тә, уның улы Мирхажи ҙа Кәшан ҡалаһында береһе мөҙәрис, икенсеһе имам булып тора. Вафаты — ул замандың Башҡорт йортона ҡараған Зәй тамағында. «…Ҡол Ғәли. Харәзмдә ҡырҡ биш йыл мөҙәрис булып, Ҡытай ғәскәренән ҡасып Үргәнескә килеп, унан Ҡырғыҙға, унан атай йортона, Зәй тамағына килеп, …Бүләр ҡалаһын бина ҡылмыштар»[5].
Ҡол Ғәлиҙән Тажетдин Ялсығоловҡа тиклемге быуындар: Ҡол Ғәли. Уның улы Мирғәли («Үргәнестә мөҙәрис булмыш, шунда вафат»), Мирғәлиҙең улы Миршәриф («Үргәнестә үә Хиуала алтмыш йыл мөҙәрис булып, Хиуала вафат булды»). Уның улы Мирсәйет («дәүерендә унан ғалим һәм фазил әҙәм булманы, һис бер фән ҡалманы, һәр беренә бер хашийә әйтте»[6]. Уның улы Нурсәйет («Үргәнес, Хиуа үә Ҡонғратҡа егерме өс йыл хан булып, ҡыҙылбаштар[7] шаһы Наҙир шаһтың улдары үлтерҙеләр»). …Сәйҙәш ибн Нурсәйет («Әй һыуының башында, Сәйҙәш тигән түбәлә, йорт яһап, ханлыҡ тотто, башҡорт хандары үлтерҙеләр»). «Сәйҙәштең бер улы Ҡоштаймаҫ. Бынан Ҡоштаймаҫ әйлеһе булалыр.
Тенеш (Тыныш). Бының ике улы: Көҙөй, Ҡошсо. Былар дәхи[8] башҡорт хандары. Көҙөй. Бынан Өфө өйәҙе көҙөй әйле башҡорттары». Артабан: Яныш — Бабыш — Үлмәҫ хажи ибн Бабыш — Ғәбдерахман хажи — Ялынбай мулла — Ҡотлобулат мулла — Ейәнсура — Йәнтимер — Мәметҡол — Ялсығол хажи. «Хәҙрәт Тажетдин бин хажи Ялсығол. „Ҫөбәтел ғажизин“ исемле китапҡа „Рисаләи Ғәзизә“ намында шәрех яҙмыш. Башҡорт йортонда дәстгир[9] китаптыр».
Тажетдин Ялсығолов үҙ ырыуының, йәғни әйле башҡорттарының нәсәбнамәһен ошондай һүҙҙәр менән тамамлай: «Беҙ ижтиһадыбыҙҙы сарыф әйләп, Әҙәм ғәләйһум заманынан алып был заманғаса тамам, һикһән бишенсе баба беҙ булдыҡ. Әй уландарым, һеҙ һәм яҙығыҙ!»[10] Ҡол Ғәли, тимәк, башҡорттоң кешелек донъяһында меңәрләгән йыллыҡ тарих төпкөлдәренән килгән ырыу тармағының затлы уҡымышлылар һәм арҙаҡлы хандар династияһының бөйөк бер вәкиле. «Ҡисса-и Йософ» дастаны — башҡорт, даһийының төрки халыҡтар һәм, ғөмүмән, Шәреҡ рухи мәҙәниәте үҫешенә индергән үлемһеҙ әҫәре. Поэма 1212—1233 йылдар эсендә яҙылып, Урал-Волга буйҙарын татар-монголдар баҫып алыр алдынан (1236 йыл) тамамланған, тип фараз ителә. Авторҙың 45 йыл Хәрәзмдә мөҙәрис булып тороуы, яу ваҡытында ҡырғыҙҙарға ҡасып, аҙаҡ ата йортона — Зәй тамағына ҡайтыуы тураһындағы мәғлүмәттәрҙе, ул йәшәгән дәүерҙәге башҡа ҡайһы бер исемдәр, ваҡиғалар менән сағыштырып ҡарағанда уның, тыуған ваҡыты 1174 йылдан алдараҡ булырға мөмкин тигән фараз[11] ышаныслыраҡ күренә. «Ҡисса-и Йософ» поэмаһы — башҡорт, татарҙар араһында бөгөнгө көндә лә иң танылған әҫәрҙәрҙең береһе. Ҡол Ғәли 1236 йылда монгол яуында Бүләр (Биләр)[12] ҡалаһында вафат була.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Кул Гали в Краткой энциклопедии Башкортостана
- ↑ Р. Г. Кузеев Происхождение башкирского народа. Этнический состав, история расселения. М.Наука, 1974.
- ↑ Өмөтбаев М. И. Йәдкәр. Өфө, 1984. 229-сы бит.
- ↑ Өмөтбаев М. И. Йәдкәр. 230-сы бит.
- ↑ Күрһәтелгән хеҙмәт. 231-се бит.
- ↑ Хашийә әйтте — аңлатма бирҙе.
- ↑ Ҡыҙылбаштар — фарсылар.
- ↑ Дәхи — йәнә, тағы.
- ↑ Дәстгир — ҡулдан төшөрелмәй уҡылған.
- ↑ Өмөтбаев М. И. Йәдкәр. 233-сө бит.
- ↑ Хусаинов Г. Б. Поэма «Кисса-и-Йусуф» Кул Гали: Поэтика. Проблематика. Язык произведения. Отв. ред. Р. 3. Шакуров. Уфа, 1988, 8-9-сы биттәр.
- ↑ Кул Гали
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кул Гали. Кыйссаи Йосыф. Поэма. Казан, 1983;
- Ҡол Ғәли. Ҡисса-и Йософ, Өфө, 1993.
- Харисов Ә. И. Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы: XVIII—XIX быуаттар. — Өфө, 1965. — 190—197-се биттәр;
- Өмөтбаев М. И. Йәдкәр. — Өфө, 1984. — 229—232-се биттәр;
- Хусаинов Г. Б. Поэма «Кисса-и Йусуф» Кул Гали: Поэтика. Проблематика. Язык произведения. Отв. редактор Шакуров Р.3. Уфа, 1988. 124-се бит;
- Башҡорт әҙәбиәте тарихы. 6 томда. 1-се том. Урта быуаттар осоро. Өфө,1991. 98—127-се һ. б. биттәр;
- Кул Гали // Башкортостан: Краткая энциклопедия. Гл. редактор Шакуров Р.3. Уфа, 1996.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хөсәйенов Ғ. Б. Ҡол Ғәли // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Ҡомартҡы сайтында
- Кул Гали
- Памятник булгарскому поэту Кул Гали откроют в парке Тысячелетия Казани
- Арҙаҡлы башҡорттар


text:
Рәсәй һәм донъя яңылыҡтары
Мосулды штурмлау хоҡуҡ яҡлаусылар һәм гуманитар ойошмалар вәкилдәрендә ҙур борсолоу тыуҙырҙы. Әле “Ислам дәүләте” ойошмаһы һуғышсылары контролендә булған ҡалала 1 миллион 500 мең самаһы тыныс халыҡ йәшәй. Уларҙың ғүмере ҡурҡыныс аҫтында, хәрби операция гуманитар һәләкәткә алып килеүе ихтимал, тип иҫкәртә БМО-ның ҡасаҡтар эше буйынса юғары комиссары идаралығы.
Америкала президент һайлауҙары яҡынлашҡан һайын ҡыҙма өйәнәге лә арта. Яңыраҡ Дональд Трампҡа оҡшатып эшләнгән ҡурсаҡтар һатыуға сығарылғайны. Хәҙер килеп Манхеттенда Хиллари Клинтондың ярым шәрә статуяһы ҡалҡып сыҡты. Уның авторы Хиллари Клинтонды йолҡош ҡатын итеп күрһәтергә тырышҡан. Етмәһә аяҡ бармаҡтары урынына тояҡ эшләгән. Был хәлде күреп полиция хеҙмәткәрҙәре тиҙ арала йолҡош Хилларины алырға ҡушҡан.
Фейерверктар ташыған машинала именлек ҡағиҙәләрен һаҡламау нимәгә килтерә? Бөйөк Британия уйлап табыусыһы ошо турала ролик төшөргән. Ул машинаға тултырылған фейерверкка ут төрткән. Бер-нисә минуттан шартлау яңғырай һәм автомобиль дөрләп яна ла башлай.
Был аҙнала Рәсәй һәм Европа миссияһының «ЭкзоМарс-2016» космос аппараты планета-ара сәйәхәтенең бер өлөшөн тамамлай. 226 көндә 500 миллион километр юл үтеп ул Марс орбитаһына сығасаҡ. Ҡыҙыл планетала һыу бармы, йәшәргә мөмкинме? Сәйәхәт йомғаҡтары ошо һорауҙарға яуап табырға ярҙам итәсәк.


text:
Фото:
«Ҡыҙыл паша»ның 120 йыллығына арналған халыҡ-ара конференция үтәсәк
Фото:
Март аҙағында Башҡортостанда «Рәсәй һәм ислам донъяһы: цивилизациялы үҙ-ара хеҙмәттәшлек тарихы һәм перспективаһы» халыҡ-ара конференцияһы үтәсәк, тип хәбәр итте БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина.
Уның әйтеүенсә, конференция күренекле дипломат, Яҡын Көнсығышта «Ҡыҙыл паша» исеме алған яҡташыбыҙ Кәрим Хәкимовтың тыуыуына 120 йыл тулыуға арнала. Фәнни форум был юбилейҙы байрам итеү сиктәрендә иң ҙур сара булып торасаҡ.
— Конференцияның маҡсаты – Рәсәйҙең ислам донъяһы дәүләттәре менән мөнәсәбәттәрен ҡороуҙың тарихи тәжрибәһен ҡарау, — тине Зөһрә Рәхмәтуллина. – Унда исемдәре бөтөн донъяға билдәле ғалимдар, сәйәси эшмәкәрҙәр, дипломатик даирәләр вәкилдәре ҡатнашасаҡ. Конференция сиктәрендә түңәрәк өҫтәлдәр үтәсәк, Рәсәй Фәндәр академияһы академиктарының китаптарын презентациялау һәм Кәрим Хәкимовтың тормошо һәм эшмәкәрлеге тураһында документтар күргәҙмәһе ойоштороласаҡ.
Зөһрә Рәхмәтуллинаның һүҙҙәренә ҡарағанда, тантаналы сарала ҡатнашыусыларға «Кәрим Хәкимов. Кремлдең Яҡын Көнсығыштағы вәзире» документаль фильмы күрһәтеләсәк, ә Башҡорт дәүләт академия драма театрында Нәжип Асанбаевтың «Ҡыҙыл паша» пьесаһы мотивтары буйынса театрлаштырылған тамаша үтәсәк.
Кәрим Хәкимовтың 120 йыллығы айҡанлы тантаналар Өфөлә генә түгел, дипломаттың тыуған яғы – Бишбүләк районында ла үтәсәк.


text:
Ожмах
Йәннәт-ожмах йорто. Зиннәтле һарайҙар, емешле баҡсалар менән тулы. Һәр ерендә шәрбәтле һыулы шишмәләр ағып торалыр.Унда әҙерләнгән хөрмәт һәм ниғмәттәрҙе яҙып бөтөрөү мөмкин түгел. Унда эләккән изге кешеләр донъяла һис кемдең күрмәгән, ҡолағы ишетмәгән ләззәтле ниғмәттәр һәм хөрмәт менән ҡылынасаҡтар.
Ожмах- мәңгелек йорт. Унда кешеләр һис үләсәк түгел. Һәр береһе ҡайғы, ауырыу, хәсрәт, һыҙланыу,уңайһыҙлыҡтар, күңелһеҙлектәр кеүек хәләлдәрҙән даимән әмин буласаҡтар.
Ожмахҡа кергән кешеләр бар заманда Аллаһы тәғәләнең нурын күрәсәктәр.


text:
Өфө ихаталарын ремонтлауға 300 миллион һумдан ашыу аҡса бүленде
Быйыл Өфө ихаталарын ремонтлауға 300 миллион һумдан ашыу аҡса бүленде. Республика бюджеты иҫәбенә яҡынса 170 ихата ремонтланасаҡ. Был хаҡта бөгөн «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында үткән онлайн-конференцияла Өфө ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко һөйләне.
— Аҡса бүленде, әммә ҡайһы бер процедуралар оҙаҡҡа һуҙылды, — тип билдәләне Евгений Семивеличенко. — Әлбиттә, төҙөкләндереү эштәре миҙгел башланғас башҡарылырға тейеш. 150 ихата буйынса бындай эштәр августа башланды.
Ҡала Советы рәйесе шулай уҡ былтыр 700-гә яҡын ихата ремонтланыуы хаҡында әйтте. Бындай эш артабан да дауам ителәсәк.
Күп фатирлы йорттарға килгәндә, биш йыл эсендә, Евгений Семивеличенко һүҙҙәренсә, барлыҡ йорттар ҙа ремонтланып бөтөргә тейеш. Баш ҡала булараҡ, Өфөнөң йөҙө һәр яҡлап та күркәм булырға тейеш.
Онлайн-конференцияла «Ижтимағи электрон гәзит» уҡыусылары шулай уҡ ҡала территорияларын сүп-сарҙан таҙартыу, автомобилдәр өсөн парковка урындарын булдырыу мәсьәләләрен ҡуҙғатты.
— Тимер гараждар ҡала өсөн ҡулай түгел, — тип үҙ фекерен әйтте Евгений Семивеличенко. – Заманса парковкалар кәрәк. Яңы йорттар төҙөгәндә был мәсьәләне күҙ уңында тотоү зарур.


text:
Фото:
Башҡортостан милицияһы тыуған көнөндә 30 автомашина алды
Фото:
Башҡортостанда эске эштәр органдары ойошторолоуының 91 йыллығы хөрмәтенә Өфөлә Ленин исемендәге майҙанда тантаналы парад үтте: Эске эштәр министрлығы үҙенең бөтә ҡеүәтен күрһәтте. Милиционерҙарҙы Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡотланы:
— Тыуған илгә хеҙмәт итеү хоҡуғы өсөн һеҙ йыш ҡына үҙ ғүмерегеҙ, иптәштәрегеҙҙең ғүмере менән түләйһегеҙ, — тине Рөстәм Зәки улы. — Енәйәтселеккә ҡаршы көрәштә үҙ ғүмерен ҡорбан итеүселәр мәңге хәтерҙә ҡаласаҡ. Тиҙҙән һеҙгә реформалар шарттарында эшләргә тура киләсәк, был еңелдән түгел, әлбиттә. Ләкин һеҙҙең хеҙмәтегеҙ тағы ла һөҙөмтәлерәк буласағына ышанам.
Ә эске эштәр органдары эшендә матди-техник база ҙур әһәмиәткә эйә булыуын иҫәпкә алып, тип өҫтәне Президент, бөгөн милиционерҙарға федераль һәм республика бюджеттары аҡсаһына һатып алынған 30 "Нива" автомашинаһы тапшырыла.
Рөстәм Хәмитов һәм БР буйынса Эске эштәр министрлығы башлығы Игорь Алешин айырыуса фиҙаҡәрлек күрһәткән Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәренә Рәсәй һәм республика наградаларын тапшырҙы: улар араһында оперуполномоченныйҙар, кинологтар, водителдәр, автоинспекторҙар, патруль хеҙмәткәрҙәре, һаҡсылар бар ине. Криминаль хәлдә юғалып ҡалмай, милиционерҙарға енәйәтселәрҙе тоторға ярҙам иткән өфөлөләргә гә бүләктәр тапшырылды.
Тантана хужаларын дини эшмәкәрҙәр ҙә ҡотланы.
Байрамдың иң күркәм өлөшө булып БР буйынса Эске эштәр министрлығы подразделениелары парады торҙо, унда башҡа көс ведомстволары — Наркоконтроль һәм Федераль именлек хеҙмәте идаралығы ла ҡатнашты.


text:
Республиканың Милли китапханаһы блюз кисәһенә саҡыра
26 апрелдә БР Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһында (Өфө ҡалаһы, Октябрь революцияһы урамы, 10) блюз кисәһе үтә.
Милли китапхананан хәбәр итеүҙәренсә, кисәлә блюздың барлыҡҡа килеү тарихы, уның төрлө ағымдары һәм бөгөнгө үҫеше тураһында һөйләйәсәктәр. Төрлө видео-, фото- һәм аудиоархивтар ҡулланыласаҡ.
Программа сиктәрендә шулай уҡ шәхси коллекцияларҙан музыкаль композициялар яңғыраясаҡ, F.B.R (Final Blues Revolution) төркөмө вокалсыһы Рөстәм Шәйҙуллин, «The Times» төркөмө сығыш яһаясаҡ.
Башлана – 19 сәғәттә.


text:
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Бала тәрбиәләүҙә атайҙың роле
Доклад
Шәхескә нигеҙ ғаиләлә һалына. Әммә ғаилә тәрбиәһе ябай ғына эш түгел. Бала тыуыуының беренсе көндәрендә атайҙың роле уның бергә булыуына, ҡатнашлығына һәм ярҙамына ғына ҡайтып ҡалырға мөмкин. Әммә был — бәхетле ғаилә тормошо һәм бала шәхесенең аяҡҡа баҫыуы өсөн хәл иткес нигеҙ шарт. Бала, атаһының эшенә бәйле өйҙә була алыуына йәки оҙайлы командировкаларҙа йөрөүенә ҡарамаҫтан, уның ярҙамын, теләктәшлеген тоя. Һәм әгәр инде әсә балаға атаһы хаҡында йыш һөйләп торһа, был яҡынлыҡ тойғоһо тағы ла көсәйә.
Шатлыҡлы шарттарҙа бөтә ғаилә өҫтәл артына йыйылғанда ниндәй күңелле: атай менән әсәй бер-береһенә көн ваҡиғалары тураһында һөйләй, алда торған эштәр ҡарала. Бындай аралашыу баланы шатландыра. Әгәр инде әсәй кеше аш өҫтәленә һәр ваҡыт һуңлап килеүсе, ғаилә тормошо менән бик үк ҡыҙыҡһынмаусы ирен һытылған сырай менән көтөп ултырһа, балаға бик тә күңелһеҙ.
Уҡырға инеү менән элек атаһы тураһында күберәк әсәһе һөйләүе аша белгән бала уны шәхси, үҙе аса, белә башлай, атаһы уны элек таныш булмаған күп нәмәләр менән таныштыра, яңылыҡтар тураһында һөйләй. Хәҙер инде бала өсөн, айырыуса үҫмергә, әсәйҙең атай тураһында әйткәне хәл иткес фекер түгел, ә атайҙың әсәй тураһында фекере мөһим.
Йыш ҡына йәшәүҙәренең тәүге алты-һигеҙ йылында ир менән ҡатын араһындағы мөнәсәбәттәр көндәлек ғәҙәти тормошҡа әйләнә, һәм хатта ыҙғыштар ҙа уларҙы оялтмай. Йәнәһе, ундай хәлдәр дуҫ ғаиләләрҙә лә булғылай. Әммә бындай нейтраль, вайымһыҙ атмосферала балалар ата-әсәһен элек берләштергән шатлыҡлы тойғоно кисермәй.
Мәктәп йәшендәге балалар торған һайын үҙаллыраҡ була баралар һәм, ихтимал, үҙ идеалын уҡытыусыла йәки иптәшендә күрергә теләйҙәр, һәм артабан ғаилә тормошо улар өсөн элекке кеүек ҙур әһәмиәт тотмай. Әгәр балалар атайҙарының әсә хәстәрлектәре менән торған һайын күберәк ҡыҙыҡһыныуҙарын күрһәләр, был ғаилә мөхитенә ыңғай йоғонто яһап ҡына ҡалмай, ә баланың үҫеше өсөн социаль яҡтан бик мөһим.
Ә инде атай кеше әсәй эшләгәндең барыһына ла шулай булырға тейеш, тип ҡараһа, уға рәхмәт тойғоһо белдермәһә, балалар ғаиләлә ситләшеү атмосфераһы тойоп ҡына ҡалмаҫ, иң элек уларҙа әсәләренең кире образы кәүҙәләнер: ул бер ниндәй роль уйнамаған, көндәлек эштәргә сумған, фәҡәт башҡарыусы ғына булып күренер.
Әсә үҙ ваҡытында туҡланыу, йоҡлау, көн режимы, өй эштәрен башҡарыу тураһында хәстәрлек күрә, балаларҙы теге йәки был эшкә ҡуша, әйләнгән һайын нимәнелер тыйырға мәжбүр була. Уның был хәстәрлектәренә лә күнегәләр, уны тәбиғи һанайҙар. Әгәр атайҙары берәй инициатива күрһәтһә, ғаилә тормошо яңы импульс алыр, ул әсәйҙәренең хәстәрлеген нисек юғары баһалауын күрһәтә алыр ине. Мәҫәлән, ул: "Балалар, аҙнаға бер тапҡыр барыбыҙ бергә йорт эштәре башҡарайыҡ, әсәйегеҙ үҙе өсөн нимәлер эшләй алһын", — ти. Йәки балалар атайҙарының йыш ҡына әсәләренә ярҙам итеүен, өй эштәрен башҡарыуын күрәләр.
Нәҡ атай кеше, үҙенең профессияһы менән үҫмергә тирә-яҡ донъя менән бәйләнеште кәүҙәләндереп, торған һайын үҙәк фигураға әйләнә. Уның һүҙҙәре тосораҡ, һәм уның әсәй кешегә мөнәсәбәте балаларҙың бөтә ғүмеренә иҫендә ҡала.
Ата-әсәнең үҙ-ара мөнәсәбәте үҫмерҙең артабанғы социаль тәртибе әсән, уның киләсәктә йәшәү рәүеше әсән хәл иткес әһәмиәт тота. Нәҡ ошо йәшендә, балалар үҙенең ҡайһы енескә ҡарауын аңлағанда, ата-әсәнең улар өсөн ниндәй өлгө булыуы айырыуса мөһим.
Әгәр атай кеше үҙенең эшенә бәйле йыш ҡына өйҙә була алмаһа, әсә уға балаларҙы тәрбиәләүҙә ярҙам итергә тейеш. Ул атайҙарының оҙаҡ ситтә булыуына зарланмай, ә уның, һирәк булһа ла, балалары менән бергә булыуына, берлектә эш башҡарыуына шатлығын, рәхмәтен бел-дерә, ә инде был ҙур әһәмиәт тота, сөнки рәхмәт тойғоһондай ғаилә мөхитенә ыңғай йоғонто яһаған башҡа бер генә тойғо ла юҡтыр. Һәм әгәр әсә бының өсөн сәбәптәрҙе йышыраҡ тапһа, ул балаларға йәшәүе еңел, күңелле булған шарттар тыуҙырыр.
Балалар ғаиләләге үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙең дөйөм көйөн һиҙгер ҡабул итә. Даими рәүештә бер-береһенә яҡшылыҡ теләү атмосфераһында йәшәү уның нормаль үҫеүе әсән ыңғай шарт булып тора. Ә ғаиләләге конфликттар бала психикаһына кире йоғонто яһай, етди ауырыуҙарға алып килергә мөмкин. Хатта бәләкәй балалар ҙа ата-әсәнең үҙ-ара насар мөнәсәбәте сәбәпле килеп тыуған эмоциональ дискомфортты тоя. Шуға күрә бала ата-әсәһен ыҙғышҡан хәлдә күрергә тейеш түгел. Ниндәйҙер сәбәп менән аңлашылмаусанлыҡ килеп сыҡҡан икән, ара боҙолоуҙы оҙаҡҡа һуҙырға ярамай, сөнки был хәлде балалар .бик ауыр кисерә. Әгәр ғауға ҡупҡан икән, уға һис тә баланы ылыҡтырырға, унан шаһит та, судья ла яһарға ярамай. Ҡыҙған килеш балала бер-берең тураһында насар фекер тыуҙырырға тырышмағыҙ, ваҡытында туҡтала, үҙегеҙҙе ҡулға ала белегеҙ. Һеҙ, асыуығыҙ баҫылып, татыулашҡас та, баланың уны оҙаҡ ауыр кисерәсәген онотмағыҙ.
Әгәр балалар ата-әсәһенең бер-береһенә булған тупаҫ мөнәсәбәтте күрһәләр, улар уҫаллыҡ һәм ҡатылыҡ дәрестәре алалар. Был сифаттың тәьҫире уларҙың туғандары, уҡытыусылар, дуҫтары менән мөнәсәбәттәрендә күренәсәк. "Ҡағиҙә булараҡ, бындай ата-әсәләр мәктәп менән бәйләнеш тотмай. Был позицияның зыяны асыҡ күренеп тора.
Беҙҙә шулай уҡ тәрбиә мәсьәләһенә ҡушылмай торған аталар ҙа осрай. Уларҙың балаларын тәрбиәләү менән шөғөлләнеү өсөн ваҡыты юҡ, ә бына дуҫы менән «иҫтәлекле» ваҡиғаны билдәләү өсөн ваҡыт табыла. Улар үҙҙәренең эшлекһеҙлеген аҡлау өсөн әллә ниндәй теория уйлап сығаралар, бала тәрбиәләү, йәнәһе, әсәнең хәстәрлеге булып тора, тиҙәр. Әгәр ғаиләлә ғәҙәттән тыш берәй ваҡиға булһа, ир ҡатынын ғәйепләйәсәк, ҡыҙҙың йәки улдың насар юлға баҫыуында уның ғына ғәйебен күрәсәк.
Бер нимәгә лә ҡыҫылмауҙың бер ниндәй ҙә зарары юҡмы һуң? Ундай ғаиләлә балалар үҙҙәрен артыҡ кеше күреп үҫәләр. Уларҙың йөрәгендә атаһына ҡарата үпкәһе һәм асыуы арта бара. Киләсәктә ата балаларынан иғтибар һәм ярҙам көтә алмай.
"Ҡайһы бер аталар балаларын тәрбиәләүҙә ҡатнашырға тейешлеген аңлаһалар ҙа, быны ваҡыты менән уларҙың көндәлектәрен тикшереүгә генә ҡайтарып ҡалдыралар, балаларының насар тәртибе өсөн ныҡ ҡына әрләп алалар. Ата-әсәләр йыйылышында тик ҡатын-ҡыҙҙар ғына ҡатнаша, ирҙәр бармаҡ менән һанарлыҡ ҡына.
Буш ваҡытты кем менән үткәреү, кем менән фекер уртаҡлашыу, уҡыуҙа кемдең ярҙам итеүе тураһындағы һорауҙарға уҡыусыларҙың күбеһе был эштә аталарҙың бик аҙ ҡатнашыуы тураһында яуап бирәләр.
Ләкин бөтә балалар ҙа аталарының яҡшы булыуын теләй. Ғаиләгә һәм башҡа кешеләргә яҡшылыҡ күрһәтеү, балаларҙы тәрбиәләүҙә әсәгә ярҙам итеү, улар менән ихлас фекер уртаҡлашыу уҡыусылар күрергә теләгән яҡшы атаның сифаттары булып тора. Яҡшы ата ни тиклем үҙ эше менән мауыҡҡан булһа ла, балаларының һорауҙарына яуап бирергә ваҡыт таба, уларҙың теләктәрен үтәргә тырыша, бер үк ваҡытта файҙалы кәңәштәр бирә, талапсанлыҡ күрһәтә белә.
Тимәк, ғаиләлә атаның иң аҡыллы позицияһы — хеҙмәттәшлек, дуҫлыҡ, иғтибарлылыҡ, балаларҙың эштәре менән ысын күңелдән ҡыҙыҡһыныу позицийһы. Әгәр атаның үҙ балалары менән тәүҙән үк дуҫтарса мөнәсәбәттәре барлыҡҡа килһә, бала уның тормошонда бөтәһенең дә атаһы өсөн ҡыҙыҡлы булыуын белһә, аталар һәм балалар проблемаһы тыумай.
Ғаиләлә түбәндәге шарттарҙы үтәү балалар тәрбиәләүгә уңышлы йоғонто яһай:
а) ата-әсәләрҙең йәмғиәт һәм дәүләт алдында бала тәрбиәләү әсән яуаплылығын тәрән аңлауы;
б) ғаиләлә хеҙмәт һәм үҙ-ара ярҙам;
в) балалар тормошоноң көндәлек режимы;
г) ғаиләлә өлкәңдәрҙең ыңғай тәьҫире, үҙ-ара ихтирам итеү;
ғ) балаларҙы һөйөү һәм аҡыллы талапсанлыҡ күрһәтеү, дәртләндереү һәм яза биреү формаларын, тәрбиә эшенең башҡа методтарын һәм ысулдарын файҙаланыу;
е) балаларҙың ялын ойоштороуҙа өлкәндәрҙең ҡатнашыуы;
ж) бала уҡыған класс коллективы, уҡытыусылар менән бәйләнеш тотоу һәм хеҙмәттәшлек;
з) ата-әсәләрҙең аң-белем даирәһен, педагогик белемен киңәйтергә тырышыуы.
Һәр кемде кеше итеп тәрбиәләү — ғаиләнең, мәктәптең, йәмәғәтселектең мөһим бурысы. Балалар, йәштәр — беҙҙең киләсәгебеҙ, ә киләсәкһеҙ йәмғиәт бөтөүгә дусар була. Шуға күрә бөтә хәстәрлектәребеҙ, уй-фекерҙәребеҙ йәш быуынды тәрбиәләүгә, уға әхлаҡ тәрбиәһе биреүгә йүнәлтелергә тейеш.
Ата әсәләр йыйылышында һөйләнелгән
Доклад
6
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Өфө приборҙар эшләү берекмәһе асыҡ акционерҙар йәмғиәте итеп үҙгәртелде
«Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе» федераль дәүләт унитар предприятиеһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте итеп үҙгәртеп ҡоролдо. Был Дәүләт милке менән идара итеү буйынса федераль агентлыҡтың Башҡортостан Республикаһындағы Территориаль идаралығының 2012 йылдың 15 июнендәге ҡарары нигеҙендә эшләнде.
Предприятиела хәбәр итеүҙәренсә, үҙгәртеп ҡороуға бәйле Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһендә профсоюз конференцияһы үткәрелгән, унда беренсел профсоюз ойошмаһының исемен үҙгәртеү һәм беренсел ойошма тураһында яңы редакциялағы положение ҡабул итеү мәсьәләһе тикшерелгән.
Конференцияла берекмәнең генераль директоры Альберт Карпов әйтеүенсә, производство эшмәкәрлегенең бөтә йүнәлештәре лә һаҡланасаҡ, 2011-2013 йылдар осорона төҙөргән коллектив килешеү ҙә көсөндә ҡала.
Әйткәндәй, акцияларҙың 100 проценты ла «Ростехнологиялар» дәүләт корпорацияһының ҡулында буласаҡ.


text:
БР Дәүләт Йыйылышы депутаттары профилле комитеттарҙа эшләй
Был аҙнала Башҡортостан парламентарийҙары профилле комитеттар ултырыштарын үткәрәсәк. 14 майҙа Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитет (11.30), Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт ойошмалары буйынса комитет (14.30) ултырыштары үтә.
15 майҙа БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың йәнә өс профилле комитеты ултырыш үткәрә: 10.00 сәғәттә — Социаль сәйәсәт һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса комитет, 11.30 сәғәттә — Сәнәғәт, транспорт, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет һәм 15 сәғәттә — Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитет.
16 майҙа Бюджет, финанстар, һалымдар һәм милек мәсьәләләре буйынса комитет (10.00 сәғәттә) һәм Дәүләт төҙөлөшө буйынса комитет (14.30 сәғәттә) ултырыштары үтә.
Республика парламенты Президиумы ултырышы 21 майға планлаштырылған.


text:
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ фонды Башҡортостанға 196,21 миллион һум аҡса бүләсәк
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды Башҡортостанға 196,21 миллион һум аҡса бүләсәк. Дәүләт корпорацияһы идараһы төбәктең күп фатирлы йорттарға капиталь ремонт үткәреү өсөн финанс ярҙамы күрһәтеүгә заявкаһын хупланы.
Республика ҡушып финанслау тәртибендә 248,15 миллион һум аҡса бүләсәк, тип аңлаттылар дәүләт корпорацияһында. Был средстволар Дүртөйлө, Туймазы, Күмертау, Октябрьский, Стәрлетамаҡ һәм Өфө ҡалаларында урынлашҡан 51 күп фатилы йортҡа капиталь ремонт үткәреүгә йүнәлтеләсәк. Торлаҡ шарттарын 7887 кеше яҡшыртасаҡ.
2008-2012 йылдарҙа күп фатирлы йорттарға капиталь ремонт үткәреү һәм граждандарҙы авария хәлендәге йорттарҙан күсереү программаларын тормошҡа ашырыу өсөн Башҡортостанға Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды средстволарынан 10,74 миллиард һум аҡса бүленде. Ҡушып финанслау тәртибендә төбәк 4,22 миллиард һум өҫтәне. Был средстволар 1172 күп фатирлы йортҡа капиталь ремонт үткәреүгә йүнәлтелде, 214940 кеше торлаҡ шарттарын яҡшыртты. Авария хәлендәге 602 йортта йәшәгән 15931 кеше яңы фатирҙар алды.


text:
Башҡортостан Рәсәйҙең урмандарҙы һаҡлау эшен иң яҡшы яҡтыртҡан төбәктәре иҫәбендә
Башҡортостан делегацияһы РФ субъекттары Урман хужалығы департаменттарының һәм башҡарма власть органдарының урман мөнәсәбәттәре өлкәһендә йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса белгестәренең Анапала үткән II Бөтә Рәсәй уҡыу-методика семинарында ҡатнаша. Форум 29 ноябрҙә тамамлана.
Краснодар крайына семинарҙа ҡатнашырға илебеҙҙең төрлө мөйөштәренән 90-лап кеше килде, тип хәбәр ителә Рәсәй Урман хужалығы сайтында.
Улар киң мәғлүмәт саралары һәм халыҡ менән эшләү буйынса төбәк проекттары әҙерләү тәжрибәһе менән уртаҡлаша, төрлө тренингтарҙа, эш уйындарында ҡатнаша, «урман» тематикаһын яҡтыртыу мәсьәләләрендә мәғлүмәт агентлыҡтары менән эшләү спецификаһын өйрәнә.
Семинарҙы асып, Федераль урман хужалығы агентлығының киң мәғлүмәт саралары менән эшләү бүлеге етәксеһе Владимир Дмитриев 2013 йылдағы мәғлүмәт эшенә йомғаҡ яһаны һәм киләһе, 2014 йылға бурыстар билдәләне.
Владимир Дмитриев Башҡортостан Урман хужалығы министрлығы, республика Президенты хакимиәте матбуғат хеҙмәттәренең эшен һәм, ғөмүмән, йәмәғәтселек һәм киң мәғлүмәт саралары менән үҙ-ара хеҙмәттәшлеген ыңғай баһаланы.
Семинарҙа билдәләнеүенсә, Башҡортостан — Рәсәйҙең урмандарҙы һаҡлау, үрсетеү өлкәһендә республика эшмәкәрлеген яҡтыртыу буйынса аныҡ эш юлға һалынған иң яҡшы төбәктәре иҫәбендә.
— Мин Рәсәй урман хужалығының йәмәғәтселек менән аралашыуҙың яңы ысулдарын әүҙем индереүен дауам итеүенә бик шатмын. Беҙ уртаҡ проблемаларыбыҙ һәм уларҙы хәл итеү юлдары тураһында һөйләшә алдыҡ, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Айбулат Ғәйнуллин.


text:
Сократ
Сокра́т (469 б.э.т. тирәһендә, Афины — 399 б.э.т., Афины) — Боронғо Греция философы. Уның тәғлимәте материалистик натурализмдан идеализмға боролошто билдәләй. Сәйәси дошмандар тарафынан язалап үлтерелгән. Уның эшмәкәрлеге — антик фәлсәфәнең һынылыш моменты. Ул, үҙенең төшөнсәләрҙе анализлау ысулы (майевтика, диалектика) һәм яҡшылыҡты белемгә тиңләшеүе менән философтарҙың иғтибарын кеше шәхесенең әһәмиәтенә йүнәлткән.
Йөкмәткеһе
Сократ тураһында сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сократтың атаһы Афинала һынлы сәнғәт менән шөғөлләнә торған кеше булған. Сократ үҙе бер нәмә лә яҙып ҡалдырмаған. Ул үҙенә кәсеп итеп урамдарҙа, майҙандарҙа кешеләргә вәғәҙ һөйләп, уларҙы хаҡлыҡҡа өйрәтеп йөрөүҙе һайлаған. Афина кешеләренең күбеһе ябай гражданин — ярлы Сократ һөйләгәндәрҙе тыңлау хуп күргән. Тәбәнәк буйлы, йыуантыҡ кәүҙәле, ҙур пеләш башлы, өҫтөнә ямаулы кейем кейгән Сократ ҡиәфәте менән һис философҡа оҡшамаған. Башҡалар кеүек үк эшләп үҫкән, ғаилә башлығы булып, балалар үҫтергән, Афина өсөн һуғыштарҙа ҡатнашҡан. Әммә тормоштағы ғәҙелһеҙлектәрҙе күреп, гел генә уларҙың сәбәбе тураһында уйланған. Бер ваҡыт яу походында ул ҡапыл «эске тауыш» ишеткән һәм туҡтап ҡалған! Оҙон төн буйы «тауыш» уны, ғәҙел һәм намыҫлы йәшәр өсөн нимәләрҙән ваз кисергә кәрәклеген өйрәткән. Ошонан һуң Сократ Афина баҙарын әйләнеп сыҡҡан һәм шундай һығымтаға килгән: «Донъяла мин унһыҙ ҙа йәшәй алырлыҡ әйбер бихисап икән!»
Сауҙа майҙанында һатыусылар, ҡала кешеләре менән әңгәмәләр ҡор ған. Кешеләрҙе изгелек һәм ғәҙеллек закондары буйынса йәшәргә өндәгән. Кеше үҙенең эске тауышын ишетә белергә тейеш, тигән. Уның тапҡыр уй-фекерҙәрен тыңлар өсөн һәр ваҡыт эргә¬һенә кеше йыйылған: «Мин йәшәр өсөн ашайым, ә күптәр ашар өсөн йәшәй, көнсөлдәр кеше ҡайғыһына шатлана» һ. 6. Уны Элладалағы аҡыл эйәһе тип йөрөткәндәр, әммә Сократ үҙе тураһында: «Мин үҙемдең бер нәмә лә белмәгәнемде генә беләм» («Я знаю то, что я ничего не знаю»), - тигән.
Сократтың фәлсәфи фекерҙәре уның шәкерттәре, замандаштары, шулай ук һуңыраҡ осорҙа йәшәгән кайһы бер ғалимдар тарафынан яҙып ҡалдырылған. Бер ваҡыт Афинаға килгән табип, Сократты күреп, ул «һөмһөҙ, асыулы һәм тотанаҡһыҙ кеше», тигән. Афина кешеләре теге та¬бипты тотоп туҡмарға теләгәс, Сократ уларҙы шундай һүҙҙәр менән туҡтатҡан: «Табип һеҙгә дөрөҫөн әйтте: мин ысындан да эстән ҡомһоҙлоғомдо, асыуым ҡабарғанын тоя инем, ләкин үҙ-үҙемде ҡулға алдым, үҙгәрҙем һәм әле мине нисек күрәһегеҙ, шулай булам...»
Был яҡтан ҡарағанда, бигерәк тә Платон, Ксенофонт әҫәрҙәрен алырға була. Сократ — үҙенең әңгәмәләштәренә йоғонто яһауҙа ҙур һәләткә эйә шәхес.
Философияла Сократ ысулдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡаларға үҙенең фекерҙәрен ул көсләп таҡмай, бәлки уларҙы үҙенсә аңлаған хәҡҡәткә бойһондора. Сократтың мәсләге объектив идеализм була. Уныңса, доньяла башлыса универсаль аҡыл хәрәкәт итә. Алла, уның аңлауы буынса (был төшөнсәне ул һирәк булһа ла ҡуллана), боронғо грек мифологияһындағы күп аллалыҡ «вәкиле» лә, шулай уҡ дин тәғлимәте яҫылығында аңлашыла торған монотеистик (бер аллалык мәғәнәһендәге) Алла ла түгел. A. Ф. Лосев фекеренсә (ә ул — боронғо гректарҙың фәлсәфи хеҙмәттәрен турынан-туры урыҫсаға тәржемә итеүсе), дан алған демонсылыҡ (daimnonion) риүәйәттәренә лә киң ҡарай. Сократ кешенең тәнен һәм йәнен бер-береһенә ҡаршы ҡуя. Тойғолар, аффекттар — тән фиғеле, ә йән фиғеле ул — акыл. Сократ үҙенең фәлсәфәһендә яҡшылыҡ, гәҙеллек принциптарына ҙур иғтибар бирә. Уныңса, был киммәттәр үҙҙәрен белемдә, аҡыллылыҡта табалар. Сократтың фекеренсә, яҡшылыктың һәм яманлыктың ниҙән килеп сыҡҡанын белгән кеше тормош тәжрибәһендә насар эштәр эшләмәҫтер. Быны, әлбәттә, Сократтың бер ҡатлылығы менән аңлатырға кәрәктер. Хәйер, кешеләрҙең белемдәре менән ғәмәли эштәре араһындағы ҡаршылыҡ (быларҙыңң бер-береһенә тура килмәү осраҡлары) Сократҡа ла мәғлүм булған. Сократ идарә итеүҙәге барлыҡ (монархия, тиранлыҡ, аристократия, демократия кеүек) формаларҙы ла тәнҡитләй. Бының нигеҙе — ошо формаларҙың һәр береһенә хас булған ғәҙелһеҙлек. Сократ йәмғиәттәтә, ғөмүмән, дәүләт органы булыуына ҡаршы түгел. Ләкин ул ғәҙеллек принциптарында хәрәкәт итергә тейеш. һәм хакимлек итеү эше халыктың иң яҡшы, тәжрибәле, намыҫлы, ғәҙел кешеләренә йөкләнергә тейеш, тип фекер йөрөтә. Сократтың әхләки мәсьәләләр буйынса ҡайһы бер фекерҙәре бөгөнгө көн өсөн дә гибрәтле. Мәҫәлән, ул былай тигән: «Мин һеҙгә — олоға ла, кесегә лә — шул нәмәне әйтеп килдем: беренсе сиратта байлыҡ йәяки тәнегеҙ тураһында түгел, бәлки йәнегеҙ тураһында ҡайғыртығыҙ. Мин һеҙгә әйтә инем: кешенең даны аҡсанан тормай, нәҡ киреһенсә, дан үзе кешеләргә байлыҡты ла, шулай уҡ башҡа яҡшылыҡтарын да килтерә. Былу — кешеләрҙең шәхси тормошонда ла, уның ижтимағи эшендә лә шулай»[1].
Үлеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сократҡа 70 йәш тулғанда Афина Спартаға ҡаршы оҙайлы һуғышта еңелә. Полис союздаш¬тарын юғалта, власть тирандар ҡулына күсә, халыҡты чума ҡыра. Күптәр, аллалар, үҙҙәренә ышанмай ҡарағанға, Афинаны ҡурсаламай һәм һаҡламай, тип уйлай башлай.
Сократтың ғөмөрө фажиғәле рәүештә өҙөлә. Уны аллаларҙы тәҡдир итмәүҙә, ниндәйҙер яңы аллалар тураһында вәсвәсә алып барыуҙа, шулай уҡ йәштәрҙе боҙоуҙа ғәйепләйҙәр [2]. Сократтың фекерҙәштәре уға төрмәнән касыу мөмкинлеген еткерәләр. Ләкин ул баш тарта, ғәҙелһеҙ язаланыуҙан ҡасмай. Атаҡлы урыҫ философы B. C. Соловьев Сократтың яҙмышы тураһында былай тигән: «Сократтың үлеме ул — шәхси һәм тарихи кисаларҙан тыш булган фажиға. Дөрөҫлөк үлемгә хөкем ителә. Дөрөҫлөктө яҡлаусы, тәҡвә кеше үлтерелә. Ул дөрөҫлөктө яҡлағаны, ахырға хәтле үҙенең әхләки бурысын үтәргә ымтылыуҙары өсөн үлтерелә»[3]. Сократ антик философия тарихына тирән һәм мөстәкил фекер эйәһе, хәкиҡәткә ирешеүҙә эҙләнеүсе булып керә.[4].
Сократты аллаларға ҡаршы һөйләп, ошондай хәлгә булышлыҡ итеүҙә ғәйепләйҙәр һәм судҡа саҡыралар. Аҡыл эйәһе үҙен үҙе яҡ¬лай алырмын, тип уйлаһа ла, суд уға үлем ҡарары сығара. Ҡарар тормошҡа ашырылғанға тиклем философ 30 көн төр¬мәлә ултыра. Дуҫтары ҡасырға тәҡдим итһәләр ҙә, баш тарта. Ул һәр саҡ: «Дәүләттәге ғәҙелһеҙлеккә һәм күпселеккә ҡаршы сыҡҡан кеше иҫән ҡала алмай», — тигән. Б.э.т. 399 йылда суд билдәләгән теүәл ваҡытта Сократ ағыу ҡабул итә.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гыйззәтов К. Т., Философия: 2 китап. 1 -се китап: Ҡыҫҡаса философия тарихы. Философияның нигеҙ проблемалары: Юғары уҡыу йорто өсөн дәреслек. (тат.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Сократ» — статья в Новой философской энциклопедии (урыҫ.)
- Сократ на Encyclopedia channel (230 биографических фильмов об исторических личностях). (урыҫ.)
- http://ec-dejavu.ru/s/Socrates.html


text:
Төбәктең берҙән-бер экомобиле Белоретта 1400 терегөмөшлө лампа йыйҙы
Башҡортостандың берҙән-бер терегөмөшлө лампалар йыйыу буйынса күсмә пункты – «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһы экомобиле Белоретта үткән тәбиғәтте һаҡлау акцияһы сиктәрендә 1400 терегөмөшлө лампа йыйҙы.
— Халыҡтан, предприятие һәм ойошмаларҙан ҡабул ителгән барлыҡ лампалар Стәрлетамаҡтың хәүефле ҡалдыҡтарҙы утилләштереү буйынса махсус участкаһына ебәрелде, — тип хәбәр итте БР «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһы хеҙмәткәре Альбина Шәмсетдинова.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, терегөмөшлө изделиеларҙы бушлай ҡабул итеү буйынса тәбиғәтте һаҡлау акцияһы, тәү сиратта, халыҡты хәүефле ҡалдыҡтар менән дөрөҫ эш итергә һәм быға яуаплы ҡарарға өйрәтеү маҡсатында үткәрелә.


text:
2014 йыл башынан алып республика фермалары 5,5 мең тонна һөт алған
2014 йыл башынан алып Башҡортостандың кәрҫтиән (фермер) хужалыҡтары 5,5 мең тонна самаһы һөт һауып алған.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә билдәләүҙәренсә, йыл башынан алып 230 тоннанан ашыу һөттө Иглин районы фермерҙары алған. Был әлегә республика крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында етештерелгән һөт күләменең иң ҙуры.
Әлеге ваҡытта 200 тонна самаһы һөттө Бишбүләк, Дәүләкән, Ейәнсура һәм Мәсетле райондары фермерҙары һауып алған.
Тулайым һауым Башҡортостандың ауыл хужалығы предприятиелары буйынса 38,7 мең тоннанан артҡан, ул былтырғы күрһәткестәрҙән 1,4 мең тоннаға күберәк.


text:
Өфөлә «Йылдың иң яҡшы башҡорт китабы» конкурсы еңеүселәрен бүләкләнеләр
ӨФӨ, 2014 йыл, 27 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Марина Чепикова/.
Кесе йома, 27 ноябрҙә, Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһында «Йылдың иң яҡшы башҡорт китабы» конкурсы еңеүселәрен бүләкләү тантанаһы уҙҙы. Конкурс республика халҡын китап уҡыуға ҡыҙыҡһындырыу, яҙыусылар һәм шағирҙарҙың ижади мираҫын өйрәнеү маҡсатында республиканың Мәҙәниәт министрлығы һәм Милли китапханаһы тарафынан уҙғарыла. Эштәр өс номинацияла баһаланды: «Тормош прозаһы» (сәсмә әҫәр жанрындағы иң яҡшы китап), «Сиктәрһеҙ шиғриәт» (шиғриәт жанрындағы иң яҡшы китап) һәм «Яратҡан тарихи китап».
Конкурста республика райондары һәм ҡалаларынан 120-нән ашыу эш (видеоролик) ҡатнашты. Атап әйткәндә, «Тормош прозаһы» номинацияһында 57 буктрейлер ҡатнаша. «Бәйләнештә»ге «Башҡортостан китапханаһы» төркөмөндә «Халыҡ тауыш биреү еңеүсеһе» бүләгенә тауыш биреү уҙҙы. 19 район һәм ҡаланан 29 китапханасы, өс тележурналист һәм бер уҡыусы еңеүсе тип иғлан ителде, уларға бүләк сертификаттары тапшырылды. Уҡыусылар яратып уҡыған китаптар авторҙары дипломдар менән бүләкләнде.
Шул уҡ көндө Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте менән бергәләп ойошторолған «Автограф көнө» уҙҙы. Уҡыусыларҙың билдәле авторҙар менән аралашыу һәм уларҙан автографтар алыу мөмкинлеге булды.


text:
Баш ҡалала 2015 йылдағы иң яҡшы театр эштәре билдәләнде
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә «Тамаша» мәҙәниәт һәм сәнғәт журналы 2015 йыл йомғаҡтары буйынса Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының иң яҡшы ижади эштәрен билдәләне. Бер нисә театр эшмәкәре наградаға лайыҡ булды. Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Шәүрә Дилмөхәмәтова Мөҙәрис Багаевтың «Ике төш» драмаһында Миңзифа роле өсөн «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле», актер Фәнис Рәхмәтов «Иң яҡшы ир-егет роле» номинацияһында (Олжас Жанайдаровтың «Йот» спектаклендә Әхмәт) еңеп сыҡты. Быйылғы миҙгелдең премьераһы — Айрат Абушахманов ҡуйған «Йот» спектакле лә йәнә ике исемгә бәйле билдәләнде. Римма Ҡаһарманова Сәүле роле өсөн «Иң йәш башҡарыусы» номинацияһында иң яҡшыһы тип танылһа, «Иң яҡшы музыкаль биҙәлеш» («Йот», «Ике төш» спектаклдәре) номинацияһында композитор Илшат Яхин бүләкләнде.
Баҫманың баш мөхәррире Сөләймән Латипов театрҙың художество етәксеһе Олег Хановҡа ла журналдың наградаһын тапшырҙы.


text:
Мортаза Рәхимов «Газ. Нефть. Технологиялар - 2010» форумында ҡатнашыусыларҙы ҡотланы
Бөгөн Өфөлә «Газ. Нефть. Технологиялар — 2010» XVIII Халыҡ-ара махсус күргәҙмәһе асыла. Ошо айҡанлы Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов форумда ҡатнашыусыларға һәм ҡунаҡтарға ҡотлау ебәрҙе. Ҡотлауҙа шулай тиелә:
«Һеҙҙе тағы ла ҡунаҡсыл Башҡортостан ерендә ихлас сәләмләйем!
Бөгөнгө күргәҙмә традиционға әйләнде һәм хәҙер инде таныштырып тороуға мохтаж түгел. Өфөлә ошо форумда осрашып, профессионалдар көнүҙәк проблемаларҙы тикшереү, тәжрибә уртаҡлашыу, үҙ коллегаларының инновацион эштәре менән танышыу мөмкинлегенә эйә. Былар барыһы ла тармаҡтың дөйөм үҫешенә, уның яңыртыу юлынан артабан алға барыуына булышлыҡ итә.
Беҙҙең республика бик бай интеллектуаль-кадрҙар һәм тәбиғи-сеймал ресурстар иҡтисади тотороҡлолоҡ һәм үҫешкән социаль һәм рухи-мәҙәни өлкәләр менән бергә үрелеп барған төбәк булды һәм булып ҡала.
Техник йыһазланыш кимәле һәм файҙаланылған технологиялар буйынса Башҡортостандың нефть эшкәртеү заводтары ватан эшкәртеүе лидерҙары булып тора. Инвестициялар бында, беренсе сиратта, нефть эшкәртеүҙе тәрәнәйтеүгә, юғары сифатлы, конкуренцияға һәләтле продукция сығарыуҙы арттырыуға, производстволар һәм сығарылған продукцияның экологик именлегенең Европа кимәлен тәьмин итеүгә йүнәлтелә. Бөгөн республика заводтарында нефть эшкәртеү тәрәнлеге 80 проценттан ашып китә, шул уҡ ваҡытта Рәсәй нефть эшкәртеү заводтарында уртаса – 72 процент. Беҙҙә сығарылған нефть продукттары «Евро-3» һәм «Евро-4» сифат стандарттарына тап килә, эске һәм тышҡы баҙарҙарҙа талап ителә.
Һөҙөмтәле инвестиция сәйәсәте алып барыу арҡаһында Башҡортостандың нефть эшкәртеү комплексы ла уңышлы үҫешә. Бында юғары сифатлы мотор яғыулығын тотороҡло сығарыу тәьмин ителгән, нефтехимия предприятиелары өсөн киң сеймал спектры етештерелә. Беҙгә ҡунаҡтарға күрһәтер, шулай уҡ үҙебеҙгә уларҙан өйрәнер нәмәләр бар, тип уйлайым!
«Газ. Нефть. Технологиялар – 2010» XVIII Халыҡ-ара махсус күргәҙмәһендә ҡатнашыусыларға ныҡлы һаулыҡ һәм именлек, уңышлы эш, һыналған, шулай уҡ яңы перспективалы партнерҙар менән ҡыҙыҡлы осрашыуҙар теләйем!
Башҡортостан Республикаһы Президенты М.Рәхимов».


text:
Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге премия Факил Мырҙаҡаевҡа бирелде
Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендә Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге Башҡортостан Республикаһы Дәүләт премияһын биреү буйынса комиссия тәҡдимен ҡарап, республика Президенты Мортаза Рәхимов үҙ Указы менән Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге БР Дәүләт премияһын "Тыңғыһыҙ малай" һәм "Яҙмыш фалы — йәшлектә" исемле китаптары өсөн Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан" гәзите мөхәрририәте дәүләт унитар предприятиеһының баш мөхәррире урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы Яҙыусылар союзы ағзаһы Мырҙаҡаев Факил Салих улына бирергә ҡарар итте.


text:
Фото:
Силәбенең ҡул эше оҫталары башҡорт кейемен тегергә өйрәнде
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Силәбелә башҡорт кейеменең атрибуттарын әҙерләү буйынса икенсе оҫталыҡ дәресе үтте. Ойоштороусылар булып Силәбе өлкәһенең Башҡорт йәштәре союзы ағзалары сығыш яһаны.
Сараны Өфөнән килгән эксперттар: «Хазина» ҡул эше түңәрәгенең кураторы Хәмдиә Ҡунаҡҡолова менән этнограф, Республика халыҡ ижады үҙәгенең баш белгесе, Сәсәндәр үҙәге етәксеһе урынбаҫары Гөлгөнә Баймырҙина уҙғарҙы.
Оҫталар башҡорт кейеменең тарихы һәм уның төбәккә бәйле үҙенсәлектәре хаҡында һөйләне, кейемдең атрибуттарына (яулыҡ, селтәр, яға, һаҡал, түбәтәй, ҡалпаҡ, ҡашмау) ентеклерәк туҡталды. Практик өлөштә ҡатнашыусылар кейемдең айырым бер детален әҙерләргә өйрәнде.
Үҙ мәҙәниәтеңде тәрәнерәк өйрәнеү теләге төрлө йәштәге ҡатын-ҡыҙҙарҙы берләштерҙе. Улар Арғаяш, Ҡоншаҡ, Сосновка райондарынан, Силәбе һәм Учалы ҡалаларынан килгәйне.
«Ошо сараны икенсе тапҡыр үткәрҙек. Тәүге оҫталыҡ дәресен июндә ойошторғайныҡ. Унда ҡатнашыусылар селтәр тегергә өйрәнде. Ике оҫталыҡ дәрестәренә йомғаҡ яһап, Силәбе ҡатын-ҡыҙҙары араһында милли кейемгә ҡыҙыҡһыныу ҙур тип әйтергә мөмкин. Ҡул эше оҫталары өсөн тейешле майҙансыҡ булмауы проблема тыуҙырҙы. Семинарҙан һуң күптәрҙә башҡорт кейемен тегеү теләге уянды», — тип һөйләнеләр ойоштороусылар.


text:
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.
К ОПЛАТЕ ЗА ОДНОГО УЧЕНИКА: ВСЕГО 28 РУБ.
Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Тема:Башҡорт теле һәм әҙәбиәт дәрестәрендә
Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, прозаигы
Ноғман Мусиндың тормошон һәм “Тайғаҡ баҫма” хикәйәһен өйрәнеү.
Төҙөнө:Туймазы ҡалаһы 4-се урта мәктәбе
муниципаль бюджет дөйөм
белем биреү учреждениеһының
башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
Сафиуллина Ләйсән Хәмит ҡыҙы
Тема урока: Изучение жизни и творчества народного писателя, прозаика Башкортостана Нугмана Мусина и его рассказа “Скользкий мост” на уроке башкирского языка и литературы.
Составил : учитель башкирского языка и литературы
Сафиуллина Ляйсан Хамитовна
Муниципальное бюджетное
общеобразовательное учреждение
средняя общеобразовательная школа №4 г. Туймазы
муниципальный район Туймазинский район
Республики Башкортостан
Дәрес маҡсаты:
Белем биреү маҡсаты:
-халыҡ яҙыусы, прозаик Н.Мусин тормошон һәм ижадын өйрәнеүҙе дауам итеү.
-хикәйәнең идея тематик йөкмәткеһен асыу, актуаллеген билдәләү, проза әҫәрен тикшерергә өйрәтеүҙе дауам итеү.
Үҫтереүсе: уҡысыларҙың ассоциатив, логик фекерләүен, ижади һәләттәрен үҫтереү.
Тәрбиәүи: -Н.Мусин тормошон, ижадын өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу уятыу;
-интеллектуаль шәхес булып үҫеүен тәьмин итеү;
Предмет УУЭ һөҙөмтәләре: башҡорт теле дәрестәрендә теманы өйрәнеү буйынса отошло, ҡыҙыҡлы алымдарҙы ҡулланыу.
Метапредмет (предмет-ара) УУЭ һөҙөмтәләре:
а) регулятив: уҡыу мәсьәләһен, проблемаһын планлаштырыу, уның алгоритмын төҙөй белеү, үҙ эшмәкәрлеге һөҙөмтәһен баһалау;
б) танып белеү: логик фекерләү ҡеүәһе үҫешә; текст менән эшләү мәлендә аңлы уҡырға, кәрәкле мәғлүмәтте эҙләп табырға, был мәғлүмәт менән эшләргә; сағыштырырға, системаға килтерергә, анализларға, дөйөмләштергә, универсаль алымдар менән эш итергә өйрәнә (таблица, логик-структур, ассоциатив схемалар), проект-эҙләнеү эшмәкәрлегенә, билдә-символдар ҡулланып эш итә белеүенә нигеҙ һалына;
в) коммуникатив: төркөмдә эшләгән саҡта үҙ-ара хеҙмәттәшлек итә белеү, бер-береһен тыңлай, башҡалар фекерен ҡабул итә,шыма, тасуири уҡыу, аңлай белеү кеүек сифаттар тәрбиәләнә; телмәрҙәре үҫә.
Шәхси УУЭ һөҙөмтәләре: Н.Мусин тормошон һәм ижадын өйрәнеүгә ыңғай ҡараш, мотивация, ҡыҙыҡһыныу формалаштырыу; белем алыуға ыңғай ҡараш булдырыу.
Дәрес тибы: телмәр үҫтереү дәресе
Йыһазландырыу: Мультимедиа проекторы (презентация), маршрут һәм баһалау биттәре
Дәрес барышыУҡытыусы
эшмәкәрлеге
Уҡыусылар
эшмәкәрлеге
Дәрестең һәр этабында формалаштырылған УУЭ (регулятив, танып белеү, коммуникатив, шәхси)
I.Уҡыу эшмәкәрлегенә мотивация булдырыу (ойоштороу моменты)
Һаумыһығыҙ,уҡыусылар! Хәйерле иртә! Әйҙәгеҙ барыбыҙ ҙа бер-беребеҙгә ҡарап йылмаяйыҡ, бер-беребеҙгә уңыштар теләп, эшебеҙҙе йылмайыуҙан башлайыҡ.
Ә дәрестә нимә тураһында һөйләшәсәкбеҙ һуң? Бына асыҡлар өсөн һеҙҙе яңы әҙәби термин менән таныштырып үтәм.
Акростих (грекса akros-ситтәге юл, stichis – русса стих) – шиғыр юлдарындағы беренсе һүҙҙәрҙең тәүге хәрефтәрен өҫтән аҫҡа уҡығанда, кеше исеме йәки фамилияһы, йә айырым һүҙ, һөйләм килеп сығырлыҡ итеп яҙылған шиғыр.
Уҡыусыларҙың яуаптарын тыңлау. Дәрескә маҡсат ҡуйыу.
Регулятив: үҙҙәренең уҡыу эшмәкәрлеген ойошторалар;
Шәхси: белем алыуға, уҡыуға ҡарата, дәрескә ыңғай ҡараш күрһәтәләр.
Танып белеү: яңы белем алыу кәрәклеген аңлайҙар, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштыралар
II. Уңыш ситуацияһы тыуҙырыу (белемдәрҙе актуалләштереү)
Мультимедиалы проектор аша шиғырҙар уҡыу.
1.Милләт хәле өсөн борсолоуың
Әле һаман халҡым хәтерендә
Жыу иткәндәй йөрәк иңрәп һыҙлай
Икмәк шиғыры иҫкә төшкәндә.
Тамырҙарын ижад ағасының
Ғафури, һин тәрән ҡаҙаның Аҫыл ташын илһам донъяһының
Фирүзә таш булып ҡабыҙҙың.
Уҡымышлы булыу был тормоштоң
Рәүешеләр, - тиеп яҙҙың,
Инсафлылыҡ юлын шиғриәткә
“Гөлдәр баҡсаһы”нан һин алдың.
2.Рәхәтләнеп, эй кинәнеп-көлөп
Әсәм телкәйендә һөйләшәм,
Милләтемә ҡушылып, бер үк сафта
Ирек йырын бөгөн көйләшәм.
Ғәжәп түгел, башҡорт башҡорт менән
Аралаша туған телендә.
Рәми һүҙе ҡайтауаздар булып
Иркен яңғырай Тыуған илендә,
Паклығылай ҡышҡы саф ҡарҙарҙың
Онотолмаҫ шағир һүҙҙәре,
Васияты булып яңғырарҙар.
3.Ныҡлы баҫып ерҙән һалдат үтте,
Асты ҡапҡаларҙы, донъяны. Заман йырын яҙҙы, улар көсө
Ағым һыуҙы быуҙы, даръяны. Рух ныҡлығы ине яҙмышында,
Ныҡышмал һңҙ, кеүәт, дәрт, дарман
Әйтер һүҙе үтте йөрәктәргә,
Жыу итерлек ине ул фарман.
Миңә бөгөн Назар йыры етмәй,
Илатырлыҡ ине ул йырҙар…
4.Мөғжизәле, бер ҡатлыраҡ донъяың,
Оҙон-оҙоҡ бала саҡтарың,
Сабый саҡта миңә үтә яҡын,
Таныш кеүек тыуған яктарың.
Алыҫтарҙа, донъя гиҙгән саҡта
Йыр аламын һинең шишмәңдән.
Киңәш тә ул, хис тә һәм көтөлгән
Әсәм сәләме ул илемдән.
Рәсемеңә бағам, һүҙҙәреңдә
Ил-ереңдең һалҙан хәстәре… Мөхәббәтле мөләйемлек менән
Унда ҡайнай Мостай хистәре.
5. Замандарҙың үтә хәтер мәле
Әллә тәтегенгә үҙеңә,
Йөрәктәргә үтерр ҡайғыларҙы
Насып итер инең үҙеңә.
Әсәйҙәрсә күреп һин телеңде
Бала кеүек наҙлап әүрәттең
Башҡорт телен көйләп, иркәләнең
Илһам шишмәһендә бәүелттең.
Ирлек булды әйтер һүҙҙәреңдә,
Шик-шөбһәне енең һөймәне.
Емештәре әсе ағастар бит
Ваҡланмайҙар ҡырау төшмәйсә,
Аумайҙар ҙа ваҡыт етмәйсә,
Емештәрен биреп бөтмәйсә…
(Һәр яҙыусының портретын күрһәтә барыу, исемлеген төҙөү)
М ә ж и т Ғ а ф у р и, Р ә м и Ғ а р и п о в,
Н а ж а р Н ә ж м и,
5 8 2 1 7 3
М о с т а й К ә р и м.
6 4
Был исемлек тураһында нимә әйтә алаһығыҙ?
- Башҡорт халыҡ яҙыусылары һәм шағирҙары.
-Тағы нимәгә иғтибар иттегеҙ?
- Һандар яҙылған.
- Дөрөҫ. Был асҡыс-һандар. Һеҙ улар ярҙамында тағы бер яҙыусының исемен аса алаһығыҙ. Йә, кемегеҙ тиҙрәк!.
3 7 1 5 8 3
Н о ғ м а н 5 2 6 4 3
М у с и н
(мультимедиалы проектор аша портретын к-рһәтеү)
Уҡыусыларҙың яуаптары.
Регулятив: уҡыу мәсьәләһен аңлау, ҡабул итеү, маҡсатҡа ярашлы эштәрҙе башҡарыу, ҡуйылған һорауға яуап бирә белеү.
Танып белеү: кәрәкле мәғлүмәтте текстан ишетеп аңлау
Коммуникатив: тыңлайҙар һәм диалогка инәләр, әңгәмәгә ҡушылалар
III. Уҡыу мәсьәләһен
(проблемаһын) ҡуйыу
Эйе, быйыл сентябрь айы халыҡ яҙыусыһы Н.Мусиндың тормошон, ижадын өйрәнеүгә бағышланды.
Ҡайҙа? Ҡасан?
Нисә?
НОҒМАН МУСИН
Ниндәй?
Кем?
Ноғман Мусин. Ноғман Сөләймән улы Мусин 1931 йылдың 17 июлендә Ишембай районының Ҡолғона ауылында тыуған. Маҡар урта мәктәбен, Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институтын, БДУ-ның филология факультетын тамамлаған. Армияла хеҙмәт иткән, тыуған ауылында дүрт йыл мәктәптә уҡытҡан. Оҙаҡ йылдар “Ағиҙел” журналы, “Башҡортостан” газетаһы редакцияларында, Башҡортостан китап нәшриәтендә,Яҙыусылар союзы идараһында эшләгән.
2001 йылда уға Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы тигән юғары исем бирелде.
Быйыл халыҡ яҙыусыһының, прозаик Н.Мусинға 85 йәш. Был уңайҙан бөтә республикала, ҡалала, райондарҙа һәм мәктәптәрҙә бик күп саралар ойошторолдо.
Бөгөн беҙ ҙә Н.Мусиндың “Тайғаҡ баҫма” хикәйәһен өйрәнәсәкбеҙ.
Һеҙгә өйҙә Н.Мусиндың “Тайғаҡ баҫма” хикәйәһен уҡып килергә ине.
Танып белеү: логик фекерләү (сылбырын) алгоритмын төҙөйҙәр.
Регулятив: уҡытыусы менән берлектә дәрестең маҡсатын билдәләйҙәр.
IV. Яңы материалды өйрәнеү (моделләштереү)
Уҡыу проблемаһын сисеү
V. Ял минуты
Дәрестә ҡулланыу өсөн эффектив ысулдарҙың береһе булараҡ – маршрут биттәре. Нимә ул маршрут биттәре?
Ул дәресте логик рәүештә өйрәнеүҙең график сағылышы. Уҡыусыларға дәрестә уҡыу материалын бер-бер артлы, эҙмә-эҙлекле өйрәнеүгә булышлыҡ итә.
Һеҙҙең алдығыҙҙа ла Н.Мусиндың «Тайғаҡ баҫма» хикәйәһе буйынса төҙөлгән маршрут биттәре ята.
-Иң беренсе һүҙлек һүҙҙәренә иғтибар итегеҙ
баҫма – мостик
кәйеф- настроение
ҡырыҫ –суровый
хәйлә – хитрость
маҡтау –хвалить
хөрмәт - уважение
Төркөмдәргә бүленеп хикәйәнең йөкмәткеһенә тура килтереп, Һүрәттәрҙе теҙегеҙ.
Әгәр рус яҙыусыларын әйтһәм тыпырларға тейешһегеҙ.
Н.Мусиндың «Тайғаҡ баҫма» хикәйәһе буйынса төҙөлгән маршрут биттәре менән танышыу,һүрәттәрҙе теҙеү.
төркөмдәрҙә эш
уҡыусылар уҡытыусы ҡушҡанды эшләйҙәр
Регулятив: өлгө буйынса эшләй белеү, төркөмдә эшләй белеү.
Танып белеү: кәрәкле мәғлүмәтте һайлап алыу, рефлексия үткәрәләр, үҙҙәренең эштәрен яҡлай беләләр, анализ бирәләр
Коммуникатив: монологик телмәр төҙөй белеү, бер-береһе менән хеҙмәттәшлек итә белеү, үҙ эштәрен анализлау, башҡаларҙы тыңлай белеү, әңгәмәгә ҡушыла белеү формалаша
Шәхси: уйында ҡатнашыу мәҙәниәте формалаша, уҡыу материалына ҡыҙыҡһыныу арта.
VI. Белемде нығытыу (Яңы белемде практикала ҡулланыу)
VII.Өй эшен биреү
-Ә хәҙер һүрәттәргә ҡарап тест яуаптарына яуаптар яҙығыҙ.
Тест.
1.Хикәйәнең исеме нисек?
А) Тайғаҡ күпер
Ы) Тайғаҡ баҫма
Б) Тайғаҡ юл.
2.Баҫма ниндәй йылға аша һалынған?
В)Баҙы
Ҡ)Ҡамышлы
Г)Таналыҡ.
3.Хикәйәнең төп геройҙары кем?
Д)Садиҡ менән Гөлсөм
Е)Рәхмәт менән Ринат
З)Илнар менән Илнур
Ш)Әсҡәт менән Рәхмәт.
4.Малайҙар ҡайһы мәктәптә уҡыйҙар?
И)Таштау башланғыс мәктәбендә
К)Исмаил урта дөйөм белем биреү мәктәбендә
Я)Ташморон һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә.
5.Кем ҡайһы аяғын һындыра?
М)Әсҡәт уң аяғын
л)Әсҡәт һул аяғын
н)Әсләм һул аяғын.
-Ә хәҙер яуаптарығыҙҙа килеп сыҡҡан хәрефтәрегеҙҙе бирелгән тәртип буйынса теҙеп сығығыҙ.
4 2 3 1 5 1 2
Я ҡ ш ы л ы ҡ
-Әгәр ҙә һеҙҙең яуаптарығыҙ дөрөҫ булһа, дәрестә нимә тураһында һүҙ барасағын белерһегеҙ .
(Слайдта дөрөҫ яуап сыға)
-Ә хәҙер иғтибарҙы дәресебеҙҙең девизына йүнәлтәйек.
Донъяла мәңге ҡалыр эш-
Ул да булһа яҡшылыҡ.
Күккә лә осор – яҡшылыҡ.
Һыуҙа ла батмаҫ – яҡшылыҡ.
Утта ла янмаҫ – яҡшылыҡ.
Телдән дә төшмәҫ – яҡшылыҡ. (“Урал батыр” эпосынан).
-Яҡшылыҡ эшләү ул батырлыҡ та, бурыс та түгел. Бер-береңә ярҙам итеү, терәк-таяныс булыу – ул кешеләр араһында аралашыуҙың тәбиғи көндәлек нормаһы. Кешенең ашарға, эсергә, йоҡларға ихтыяжы булған кеүек, яҡшы эштәр ҡылыуға ла ихтыяжы булырга тейеш.
-Ә Ноғман Мусиндың хикәйәһеендә ниндәй яҡшылыҡ тураһында һүҙ бара?
-Рәхмәт бәләгә осраған Әсҡәтҡә ярҙам итә.
-Рәхмәт менән Әсҡәткә ниндәй сифаттар хас икәнлеген асыҡлап үтәйек. Бының өсөн хикәйәнең йөкмәткеһен иҫкә төшөрәйек.
(м/м проекторҙан һүрәттәр сыға)
1.Рәхмәт менән Әсҡәттең бергә өй эшен әҙерләүе.
2.Мәктәпкә бергә йөрөмәүҙәре.
3.Рәхмәттең Әсҡәтте күтәреп алып килеүе.
-Ә хәҙер, уҡыусылар, Рәхмәткә хас сифаттарҙы һанап сығығыҙ.
-Рәхмәт-яҡшы күңелле, ярҙамсыл, ныҡыш, маҡтанып йөрөмәй. тимәк ул ниндәй малай?)
-Яҡшы.
-Ә Әсҡәткә ниндәй сифаттар хас?
-Әсҡәт – үпкәсел, алдаҡсы, маҡтансыҡ, ҡурҡаҡ. Уны ниндәй малай тип әйтерһегеҙ?
-Насар.
-Ә яҙыусы Рәхмәтте яҡшы, ә Әсҡәтте насар тип әйтәме?
-Ә һеҙ нисек уйлайһығыҙ? Шулай тип әйтеп буламы? Ни өсөн?
-Тимәк кешенең характеры уның эштәре, ҡылыҡтары аша асыла. Яҡшылыҡ менән яманлыҡ эштә, ҡылған ҡылыҡта, һөйләгән һүҙҙә беленә икән. Шуның өсөн дә ата-бабалар яҡшы янында яман беленә тип әйткәндәр.
Дәфтәрҙәрегеҙҙе асып Рәхмәткә һәм Әсҡәтҡә хас сиффатҙы яҙып сығайыҡ.
Яҡшы булыр өсөн ниндәй ҡағиҙәләрҙе үтәргә кәрәк инде?
-Яҡшы эштәр эшләргә, кеше хәленә инә белергә, шәфҡәтле, мәрхәмәтле, ярҙамсыл булырға.
-Эйе, яҡшылыҡ ҡылған кеше һөйкөмлө, матур ҙа була. Ундай кешенең дуҫтары ла күп була.
-Балалар, әгәр кеше үҙең генә ҡайғыртһа, үҙ файҙаһына ғына күҙәтһә, үҙең генә яратһа, нисек булыр икән
-Ул бер үҙе ҡала, дуҫтары, ауыр саҡта ҡайғыһын уртаҡлашыусыһы ла булмай.
-Яҙыусы хикәйәһен Тайғаҡ баҫма тип атаған. Ә баҫма нимә ул? Һеҙ уны нисек күҙ алдына килтерәһегеҙ? Уның синонимы нисек?
-Күпер.
-Һүҙҙең ниндәй күперҙәр күргәнегеҙ бар?
-Ә донъяла ниндәй күперҙәр бар икән? Мин һеҙҙе интернет сәйәхәткә саҡырам?
-Күперҙәр оҡшанымы? Уларҙы ни өсөн төҙөнөләр икән? Уларҙы төҙөгән кешеләр турәһында нимә әйтерһегеҙ?
-Кешеләргә йөрөргә уңайлы булһын өсөн. Тырыш, яҡшы, башҡаларҙы ла ҡайғыртыусы кешеләр төҙөгән.
-Шундый иҫ киткеҫ баҫмалар бар икән. Исемдәре лә матур.
-Ә ни өсөн яҙыусы үҙенең әҫәрен “Тайғаҡ баҫма” тип атаған икән?
-Әсҡәт тайып йығылған өсөн генәме икән?
-Эйе, уҡыусылар, кешегә үҙ ғүмерендә бик күп тормош күперҙәре аша үтергә тура килә. Ул күперҙәр һәр ваҡыт ныҡлы, тигеҙ генә булмай, араларында тайғаҡтары ла осрай.
-Ноғман Мусин яҡшы юлдан яман юлға тайып китмәҫкә, уларҙы айыра белергә, үҙеңдең тирә-яғындағы кешеләргә иғтибарлы булырға кәрәклекте иҫкәртә.
-Һәр кешенең холҡонда ыңғай, иғтибарға лайыҡ сифаттар була. Шулай уҡ һәр кешенең холҡонда етешһеҙ яҡтар ҙа була. Башҡаларҙың етешһеҙлегенә түҙемле була белергә кәрәк. Төрлө конфликтлы хәлдәрҙе көлкөгә әйләндереп, кешене үҙегеҙ ғәфү итә белегеҙ.
-Хәҙер Яҡшылыҡ төшөнсәһенең моделен төҙөйөк. Нигеҙен ҡояш итеп алайыҡ, сөнки ҡояш-шатлыҡ, яҡтылыҡ, йылылыҡ билдәһе.
(Слайд)
-Был төшөнсәне кешенең ниндәй сифаттары аша аҫыҡлап була?
Мәрхәмәтлелек Шәфҡәтлелек
Изгелек Яҡшылыҡ
Ҡиң күңеллек
Йылмайыу Яҡшы һүҙле булыу
-Ә бына ошо сифаттарға эйә булған кешене ни эшләйҙәр?
-Маҡтайҙар, хөрмөт итәләр.
-Был турала яҙыусы нисек тип әйткән?
-Маҡтау менән хөрмәтте кешегә кеше алып бирмәй. Үҙең тырышмаһаң…
- Эйе, бик матур итеп әйткән яҙыусы. Ғөмүмән, хикәйәнең теленә иғтибар итһәк, ул ниндәй һүҙҙәрҙе бик күп ҡулланған?
-Нығынған һүҙбәйләнештәрҙе.Ә хәҙер әҙрәк уйнап алайыҡ.
Серле һүрәттәр уйыны.
Мин бер рус рәссамына түбәндәге нығынған һүҙбәйләнештәргә һүрәт төшөрөргә
ҡушҡайным. Ул тура мәғәнәһендә аңлаған һәм ошо һүрәттәрҙе эшләп ебәргән. (һүрәттәр м/м проектор аша күрһәтелә)
Балтаһы һыуға төшкән – ныҡ күңелһеләнеү, бошонҡо йөрөү.
Бүрәнә үтә бүре күреү – белмәгәнде беләм тигән кеше.
Соҡор ҡаҙыу – насарлыҡ уйлап, этлек эшләү.
Аранан ҡара бесәй үтеү – икәү-ара ыҙғышыу, дуҫлыҡ мөнәсәбәте боҙолоу.
Алма беш, ауыҙыма төш - әҙерҙе генә көтөп торған кешегә әйтелә.
- Был рус рәссамына нисек ярҙам итеп була?
Башҡорт телендә нығынған һүҙбәйләнештәрҙе рус теленә тәржемә иткәндә һүҙҙәр түгел, ә мәғәнәһе тура килергә тейеш.
159-сы күнегеү. тикшереү.(Слайд)
Балтаһы һыуға төшкән – как в воду опущенный.
Ҡыҙыл ҡар яуғас – после дождика в четверг.
Танау аҫты кипмәгән – молоко на губах обсохло. Башы һуҡҡан яҡҡа – куда глаза глядят.
Май эсендәге бөйөр кеүек – кататься как сыр в масле.
Энә төртөр урын юҡ – негдн яблоку упасть.
2. Ҡапсығыңды тот – держи карман шире.
Ҡурҡҡанға ҡуш күренә - у страха глаза велики.
Тырнағына ла тормай – в подметки не годится.
Түбәһе күккә тейеү – быть на седьмом небе.
Яр аҫтынан яу сығарыу – много шуму из нечего.
- Эйә, уларҙы яҡшы белеү, оҫта, ҡулланыу телмәрҙе матурлай, йыйнаҡлата, образлы яһай.
1.Һүҙлек һүҙҙәрен ҡабатлау.
2.Хикәйәләге нығынған һүҙбәйләнештәрҙе яҙып алыу.
3.Хикәйәне һөйләп өйрәнергә
уҡыусылар бер-береһенең эшен тикшереп, баһалай
уҡыусылар бер-береһенең эшен тикшереп, баһалай)
Слайдтағы яуптарҙы тикшерәләр
Иң беренсе үҙ аллы уҡыйҙар,артабан хор менән уҡыйҙар
Рәхмәт менән Әхәткә хас сифаттарҙы һанап сығалар
Һүрәттәр буйынса йөкмәткеһен тағы ла бер тапҡыр иҫкә төшөрәләр.
Яман менән яҡшылыҡты айыра белеү
баҫма һүҙенең синонимын асыҡлау
м/и пректорҙан күперҙәр ҡарау
Слайдҡа ҡарап дәфтәрҙәрҙә модель төҙөйҙәр
Бирелгән һүҙбәйләгнештәрҙе рус теле менән сағыштырыу
телдән вариантлап эшләү
көндәлеккә өй эштәрен яҙалар
Шәхси: уҡыуға ҡарата ҡыҙыҡһыныу
Регулятив: уҡыу мәсьәләһен (биремен) аңлау, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштырыу
Коммуникатив: тест һорауҙарына яуап бирәләр
Танып белеү: кәрәкле мәғлүмәтте һайлап алыу, анализлай, һайлай белеү.
Регулятив: яңы уҡыу мәсьәләһен ҡабул итә белеү, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштырыу.
Коммуникатив:хикәйәне һөйләп өйрәнергә
VIII.Дәресте йомғаҡлау.
Эшмәкәрлеккә рефлексия.
-Шулай итеп, бөгөнгө дәрестә үҙегеҙ ҡуйған маҡсаттарға ирештегеҙме?
-Ниндәй мәғлүмәт һеҙҙең өсөн яңы булды?
-Алған белемдәрегеҙҙе ҡайҙа ҡуллана алаһығыҙ?
-Ниндәй алымдар, эш төрҙәре һеҙҙең өсөн бигерәк тә оҡшаны?
-Аңлау өсөн нимәһе ауыр булды?
-Яҡшы. Тырыштығыҙ, бөгөнгө эшегеҙҙән мин бик ҡәнәғәтмен. Һәр ваҡыт шулай тырыш, яғымлы булығыҙ, йышыраҡ йылмайығыҙ. Ҡайҙа гына йөрөһәгеҙ ҙә, кешеләргә яҡшылыҡ эшләргә тырышығыҙ. Һеҙҙең турала ғорурланып телгә алырлыҡ булһын.
-Аралашыу, кешеләр менән аралаша белеү-ауыр хеҙмәт. Бөтә күңелеңде биреп эшләһәң генә ул файҙа килтерә.
-Алдарығыҙҙа үҙ-үҙегеҙҙе баһалау биттәре ята. Шул биттә үҙегеҙгә баһа ҡуйығыҙ.
-Ә хәҙер бер-берегеҙгә ҡарағыҙ ҙа тағы ла бер тапҡыр йылмайығыҙ. Кеше күңеленә рәхәт, яҡшы булғанда ғына йылмая. Йылмайыу менән күп бейеклектәргә ирешергә була. Дуҫтарыңдың күңелен яуларға теләһең – йылмай, кешенең ыңгай яуап биреүен теләйһең икән-йылмай, һәр ваҡыт йәш булмайым тиһәң-йылмай, оҙон ғүмерле булайым тиһәң – йылмай.
Милләтебеҙҙең рухи йондоҙо булған Н.Мусин ижадын өйрәнәйек, онотмайыҡ.Уның ижад шишмәһе бер ҡасан да ҡоромаһын!
(“Йылмайыуҙар таратам” шиғырын уҡыйым. Экранда ҡояш.)
Йылмайыуҙар таратам.
Йылмайыуҙар йыйып алып Йылмайыуҙар таратам.
Көләс йөҙлө юлдаштарҙы,
Яҙ ҡояшын яратам. Ҡояштың алтын нурҙары
Сағылғас күҙҙәреңдә –
Нурға ҡойонған сәскәләй Күрендең күҙҙәремә
Баҫҡан һайын эҙҙәремдә
Сәскәләр үҫер һымаҡ
Ҡолас йәйеп берәй дуҫым Ҡаршыма сығыр һымаҡ.
Сәбәпле лә, сәбәпһеҙ ҙә, Йылмайып китеп барам.
Йылмайыуҙар йыйып алып Йылмайыуҙар таратам.
Уҡыусыларҙы баһалау
-Дәрес бөттө. Һау булығыҙ.
Уҡыусыларҙың яуаптары. Нимәгә өйрәнеүҙәре тураһында әйтәләр. Дәрес башында ҡуйған маҡсаттарҙы иҫкә төшөрөү, баһалау битендә үҙҙәренә баһалар ҡуялар.
Баһалау биттәрен тултырыу
Регулятив: үҙҙәренең эшмәкәрлегенә баһа биреү, уҡытыусының баһаһына адекват ҡараш формалаша.
Шәхси: үҙүҫеш, баһалау һәләте үҫә
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Рөстәм Хәмитов БДБ эштәре буйынса федераль агентлыҡ етәксеһе урынбаҫары менән осраштыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов БДБ эштәре буйынса федераль агентлыҡ етәксеһе урынбаҫары менән осрашты
Рөстәм Хәмитов БДБ эштәре буйынса федераль агентлыҡ етәксеһе урынбаҫары менән осраштыФото: Андрей Старостин
31 октябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе, сит илдәрҙә йәшәгән ватандаштарыбыҙ эштәре һәм халыҡ-ара гуманитар хеҙмәттәшлек буйынса федераль агентлыҡ етәксеһе урынбаҫары Георгий Мурадов менән эш осрашыуы үткәрҙе.
Осрашыу барышында Башҡортостан менән Агентлыҡтың төрлө йүнәлештәр буйынса үҙ-ара килешеп эш итеү мәсьәләләре тикшерелде, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән. Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, БДБ, сит илдәрҙә йәшәгән ватандаштарыбыҙ эштәре һәм халыҡ-ара гуманитар хеҙмәттәшлек буйынса федераль агентлыҡ Башҡортостанды популярлаштырыу йәһәтенән төбәккә ҙур ярҙам күрһәтә ала.
— Әлбиттә, Башҡортостандың БДБ, сит илдәрҙә йәшәгән ватандаштарыбыҙ эштәре һәм халыҡ-ара гуманитар хеҙмәттәшлек буйынса федераль агентлыҡ менән килешеп эш итеүен теләйбеҙ һәм килешеүгә ҡул ҡуйырға әҙербеҙ. Ғәрәп һәм Урта Азия дәүләттәре менән эшләү беҙҙе ҡыҙыҡһындыра һәм улар менән бәйләнештәр булдырырға ярҙам итә алыр инегеҙ. Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС илдәре халыҡ-ара саммиттары алдынан был илдәрҙе урап сығып, эшлекле бәйләнештәр булдырырға тырышасаҡбыҙ. Агентлыҡҡа яҡшы партнер була алыр инек, тип уйлайым. Коллегаларыбыҙға һәр саҡ уңайлы шарттар булдырабыҙ, үҙ өҫтөбөҙгә алған бурыстарҙы үтәйбеҙ, — тине Президент.
Георгий Мурадов билдәләүенсә, Агентлыҡ Башҡортостанға иҡтисад, мәғариф һәм мәҙәниәт өлкәләрендә сит илдәр менән мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү йәһәтенән булышлыҡ итергә әҙер. Уның һүҙҙәренсә, Агентлыҡ республика менән килешеү төҙөргә планлаштыра.
— Башҡортостан Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында күп күрһәткестәр буйынса беренсе урында килә. Төбәктең абруйы ҙур, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Георгий Мурадов.