text:
Шәхси Хозяйственник Чартер Самолеты Даллас, Минең менән йәнәш шылтыратып компанияһы самолеты Ҡуртымға техас 877-960-2011 for instant quote on empty leg Flight service to hire an Affordable luxury aircraft aviation transportation to your next destination fast. Бик күп әйберҙәр һаттыҡ осоу барлыҡҡа килтерә.. Бер яҡтан, был көн күберәк кеше сәйәхәт ҡылыу мөмкинлегенә эйә.. Һыуҙы йыш була авиабилет сығымдар рәсәйенең, кешегә мөмкинлек күберәк булһын, донъяның теләһә ҡайһы нөктәһенә авиабилет террористический. Был етешһеҙлектәрҙе, әммә, шул ысынлыкта,, был бик күп, әгәр барыһы ла, авиакомпания перебронировать. Күберәк авиакомпания билетын һатып, улар мөмкин ысынлыкта террористический ышана, бөтә пассажирҙар бортҡа күтәрә алманы. Шулай уҡ һатып ашыу рейс килтерә., һәм, ярашлы рәүештә, ҙур тотҡарлыҡ.
Беҙ Тәҡдим Иткән Хеҙмәттәр Исемлегендә
Шәхси Ауыр Чартер Рейсы Самолеты
Тороу һәм үткәреү дорого рейстарҙың тотҡарланыуы, ни тиклем ваҡыт һеҙ. Был йоғонто яһай шәхси һәм эшлекле репутация, ҡасан осрашыу үткәреү ваҡыты һәм дә тоғро. Тап шуға күрә шәхси эшҡыуарҙар һәм шәхси чартер рейсы самолеты ҡуртым өсөн намыҫлы даллас споралы даллас варианты.. Хәйер, был өҫтәмә түләү ала оказаться, оҙаҡ ҡыйманы, яҡшы эшлекле репутация. Компания приоритетлы булырға тейеш өҫкө өлөшө һеҙҙең өсөн сығымдар чартер самолеты Даллас. Күңелдәр, ғәмһеҙҙәр буласаҡ һәм һеҙҙе сәйәхәткә буш тотҡарланыуы, ситкә мөмкинлектәр бирелгән ваҡытта, улар заданиены үтәргә һәм ҡулланырға күберәк иң яҡшы ҡабул итә.. Шул тиклем рәхәт оса һәм бизнес ҡушымталары иртә лә, әлегә тармаҡтың оҙон булып китте, ә көтөү булып агни. Реактив самолет чартер рейс менән Даллас, был, бәлки, тағы бер ҡат.
Беҙ башҡа хеҙмәтләндереү урындары Даллас майҙанды уратып алыу.:
Даллас, Техас 75234
Даллас, Кэрролтон, Эддисон, Ирвинг, Коппелл, Ричардсон, Плано, Льюисвилл, Колонияһы, Форт-Уэрт, Грейпвайн, Гирляндалар, Юлесс, Флауэр Маунд, Гранд-Прейри, Саутлейк, Фриско, Арлингтон, Бедфорд, Колливилла, Күл Даллас, Мескит, А., Закса., Литл Элм, Херст, Данканвиль, Роулетта, Норт-Ричланд-Хиллс, Саннивейл, Роанка, Аргайл, Келлер, Дентон, Уайли, Хатчинс, Рауза, Сәскә, Десото, Мак-Кинни, Сидар-Хилл, Хэлт-Сити, Рокуолл, Обри, Уилмер, Лавон, Джастин, Принстон, Кеннедейл, Форня, Haslet, Ҡыҙыл Имән, Невада, Мэнсфилд, Целина, Сиговилль, Copeville, Яҙмыш, Вдумываться, Феррис, Мелисса, Уэстон, Мидлотиан, Крум, Эксперименталь Нөктәһе, Крэндалл, Хәрби-Диңгеҙ Станцияһына Һауа, Белтон, Лиллиан, Жозефина, Сэнгер, Фармерсвилл, Ньюарк, Ром, Венера, Уоксахач, Анна, Берлсон, Пала, Террелл, Гунтер, Тайога, Кроуль, Азл, Вестминстер, Милс Каддо, В Алстыня, Зәңгәр Һырты, Альварадо, Россер, Үҙәне Күренеш, Кауфман, Бойд, Элмо, Коллинсвилл, Поздар, Хоу, Авалон, Maypearl, Эннис, Джожуа, Слайделл, Күнеккән, Декейтер, Бардвэлл, Аледо, Селеста, Гринвилл, Forreston, Квинлан, Шул Иген, Ҡаҙаныштар, Springtown, Трентон, Гринвуд, Whitewright, Грандвью, Southmayd, Леонард, Эраға, Клиберн, Годль, Ожмах, Гейнсвилл, Крессон, Линдси, Шерман, Италия, Уэтерфорд, Уиллс Кончик, Рэндольф, Rosston, Дөгө, Whitesboro, Яңғыҙ Имән, Майра, Бэйли, Ҡыңғырау, Айтаска, Чатфилд, Алворд, Күрһәтмәләр, Вулф Ҡала, Ковингтон, Милфорд, Кэмпбелл, Савойский, Садлер, Бриджпорт, Forestburg, Рио-Виста, Эктон, Блуминг Гроув, Нөктәһе, Мюнстер, Peaster, Грэнбери, Poolville, Мабанк, Денисон, Бэрри, Мертенс, Коммерцияға, Эджвуд, Бонэм, Брэндон, Бабай, Thackerville, , Чико, Корсикана, Потсборо, Закат, Пауэл, Дэннис, Cumby, Гордонвилл, Блю, Ладония, Ирен, Немо, Кантон, Хиллсборо, Равенна, Фрутвейл, Йәйғор, Санкт-Жо, Бинум, Цпо Күрһәтмә, Ҡала Додд, Уитт, Надоедливый, Эморить, Миллсэп, Матак, Клондайк, Һөйгәнем, Хендрик, Керенский, Картрайт, Брашир, Kopperl, Перрин, Тринидад, Мэлоун, Акилла, Гобер, Purdon, Гранд-Алина, Монтегю, Пекан-Гэп, Глен Роуз, Кингстон, Уитни, Минералдар Уэлс, Мариэтта, Блюдечко, Толар, Малакофф, Боуи, Липан, Ливан, Эббота, Доусон, Леон, Мил Роща, Paluxy, Альба, Калера, Айвенго, Морган, Пенелопа, Burneyville, Бәй Франклин, Хаббард, Ричленд, Көкөрт Сығанағы, Бондарь, Әсетелә, Ҡала джэксборо, Yantis, Телефон, В, Алтын, Ваҡ, Уолнат-Спрингс, Санто, Һуңғы юлбашсы., Афина, Олбануть, Акил, Блафф-Дейл, Бәй Уил, Enloe, Овербрук, Мерчисон, Рокстоун, Дюрант, Көнбайыш, Стритман, Мадилл, Тыныс Тауы, Kirvin, Комо, Ворт, Лерой, Бельвю, Кулидж, Tehuacana, Меридиан, Минеол, Росс, Quitman йүнәлеш, Bokchito, Морган-Милл, Brookston, Дик, Ҡолап Пинто, Лейк-Крик, Графорд, Браунсборо, Каюга, Самнер, Айредел, Клифтон, Эльнар Мот, Pickton, Рингголд, Акстелла, Оскар, Ардмор, Прейри-Хилл, Брайсон, Kenefic, Терраль, Лагуна Парк, Беннингтон, Линдейл, Гордон, Ҡарын-Гров, Сальтильо, Мексия, Mannsville, Тар, Стивенвилл, Уилсон, Ҡытай Яҙ, Көкөрт Блеф, Каддо, Джермина, Ravia, Chicota, Вако, Montalba, Париж, Фэрфилд, Тишоминго, Уиннсборо, Чендлер, Тайлер, Bluegrove, Мингус, Отирать Джин, Тирмән Үҙәне, Poynor, Хико, Каннингем, Милберн, Строн, Март, Коулман, Генриетта, Ринглинг, Паттонвиль, Колония Теннесси, Босуэлл, Райан, Ял Cranfills, Тига, Яратам, Healdton, -Вернон, Кань, Флинта, Хокинс, Артур Ҡала, Windthorst, Депорт, Франкстон, Кроуфорд, Powderly, Lingleville, Блосс, Карлтон, Сопер, Дулина, Буллард, Cuney, Шотландия, Переулок, Грант, Дездемона, Нечес, Waurika, Детройт, Джонсборо, Palestine, Уайтхаус, Петролия, Байерс, Угу, Аддингтон, Proktor, Отель oakwood, Хэмилтон, Уичито-Фолс, Гастин, Гастингс, Джексонвилл, Сойер, Панты, Афб Шеппард, Элкхарт, Энергия, Maydelle, Spencerville, Ғибәҙәтхана, Форт-Таусон, Потсвилл, Рандлетт, Придди, Ротанг, Девол


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 208
САМОЛЁТ, тартымды булдырыусыэнергия ҡулайламаһы һәм һауала хәрәкәт иткәндә аэродинамик күтәреү көсө барлыҡҡа килтергән хәрәкәтһеҙ ҡанаттар ярҙамында атмосферала осоу аппараты. Тәғәйенләнеше б-са граджандар [пассажирҙар, йөк ташыу, йөк ташыу-пассажирҙар, а.х. өсөн, махсус тәғәйенләнешле (янғын һүндереү, ҡотҡарыу һ.б.), уҡыу-күнегеү, туристар өсөн, адм. тәғәйенләнешле, тәжрибә] һәм хәрби (бомбардировщиктар һәм ракета йөрөткөстәр, фронт истребителдәре, перехватчиктар, штурмовиктар, истребитель-бомбардировщиктар, хәрби-транспорт, разведчиктар һ.б.) С. айырыла. Төҙөлөшөнә ҡарап С. моторҙарының тибы б-са винт моторлыларға (поршенлы), турбиналы винтлыларға, турбиналы реактивтарға бүләләр. 20 б. 40-сы йй. аҙ. тиклем С. моторҙарының төп тибы булып һауа йәки шыйыҡлыҡ м-н һыуытылған эске яныулы двигателдәр торған, 40-сы йй. алып һауа-реактив двигателдәр һ.б. ҡулланыла. С. төп өлөштәре: ҡанаттар, фюзеляж, ҡойроҡ ҡанаты, шасси, энергия ҡулайламаһы, борт ҡорамалдары; хәрби С. ш. уҡ авиация ҡоралдары бар. С. пассажирҙарҙы, йөк ташыу өсөн, хәрби һәм махсус маҡсаттарҙа файҙаланыла. Башҡортостанда 50-се йй. башлап “Мотор” ҒПБ ФДУП-нда төрлө типтағы С. (МиГ-19, МиГ-21, МиГ‑21Бис, Су-15, Су‑25, Су-39, “Стриж” пилотһыҙ Ту-141 самолёт‑разведчигы, пилотһыҙ Ла-17 С., самолёт-снарядтар, йәки ҡанатлы П‑5, П-6, П‑35, “Базальт”, “Гранит” ракеталары һ.б.) өсөн двигателдәр уйлап сығарыла. “Гидравлика” ФДУП‑нда Ту-134, Ту-154, Ил-62, Ил-76, АН-124 “Руслан” С. һ.б. өсөн ярҙамсы энергия ҡулайламалары, металл һәм фторопласт шлангтар, самолёттарҙың үткәргес торба системалары өсөн компенсаторҙар, авиация фильтрҙары, Өфө “Молния” ҒПБ-нда – төрлө типтағы һәм тәғәйенләнештәге С. өсөн электрон ҡабыҙыу, энергия ҡулайламалары м-н идара итеү системалары уйлап сығарыла һәм сериялы етештерелә. Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә авиация двигателдәре сығарыла; Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһендә – авионика саралары; Күмертау авиация производство предприятиеһында Куйбышев авиация з‑ды м-н берлектә Ту-154 самолёты өсөн ҡанат, ш. уҡ А.Н.Туполев ис. тәж. КБ-нда (Мәскәү) проектланған пилотһыҙ “Стриж” Ту-141, “Рейс” Ту-143 самолёт-разведчиктары сығарылған. Шулай уҡ ҡара: Пилотһыҙ осоусы аппарат.
Әҙәб.: К а м е н е в С.И. Гражданская авиация России. Уфа, 1999; К а м е н е в С.И., Г и л я з о в М.Ф. Боевая авиация России. Уфа, 2000.
С.И.Каменев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
19 апрелдә республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов тура эфирҙа республика халҡы һорауҙарына яуап бирәсәк. Йыл һайын үткәрелгән “Башҡортостан Башлығы менән әңгәмә” программаһы Башҡортостан юлдаш телевидениеһы, “Россия – 24. Башкортостан”, “Вся Уфа” каналдарында, “Спутник ҒМ”, “Радио России Башкортостан” радиостанцияларында барасаҡ. Һорауҙарҙы берҙәм шылтыратыуҙар үҙәге ҡабул итә. Ул 12 апрелдә башланды һәм эфир тамамланғансы эшләйәсәк. Телефон һандары: 8-800-347-03-47. …
Continue reading ‘Башҡортостан Башлығы менән һөйләш’ »
Стәрлетамаҡтағы 1-се мәктәптә ғәҙәттән тыш хәл теркәлгән. Уҡыусы балаларға бысаҡ менән ташланған, һуңынан класҡа ут төрткән. «Мәктәптә ниндәйҙер егет бысаҡ тотоп йүгереп йөрөнө. Уҡытыусы ишекте тотоп торҙо, һуңынан кабинетҡа килеп инде. Егет бер ҡыҙға бысаҡ менән сәнсте, ҡыҙ иһә икенсе ҡаттан һикерҙе», — ти ваҡиға шаһиттары.


text:
- Подробности
- Просмотров: 592
ИЖАУ, йомро, һирәгерәк яҫы төплө, оҙонса бәләкәй моронло һәм һырлы тотҡалы ағас сүмес (ҡара: Ағастан эшләнгән өй кәрәк‑ярағы). Ғәҙәттә ҡайын, һирәгерәк саған олононоң тамырға яҡын өлөшөнән йәки ороһонан эшләгәндәр, ерек ҡабығы ҡайнатмаһында буяғандар һәм май һеңдергәндәр. И. тотҡаһын семәрләп уйып (геом., үҫемлек һәм хайуандар, башлыса ҡоштар һыны), ағас сулпылар м‑н биҙәгәндәр (сылбырҙар, дүңгәләктәр; ҡара: Нәфис ағас сәнғәте). Сүместе элеү өсөн тотҡаның осонда суҡышлы ҡош башы рәүешендә бәләкәй генә суҡаҡ уйып ҡалдырғандар. Урал буйында — спираль һымаҡ фигуралар, дүңгәләктәр йәки сылбырҙар м‑н биҙәлгән селтәрле киң тотҡалы, Урал аръяғында тар тотҡалы И. таралған. Улар ғәҙәттә байрам аштары, туй йолалары һ.б. ваҡытында ҡымыҙ һәм бал м‑н һыйлау өсөн тәғәйен һауыт‑һаба комплектына ингән. Башҡортостандың урман һәм тау‑урман р‑ндарында, көнсығыш Урал аръяғында (башлыса ҡайын урмандары зонаһында) таралған.
С.Н.Шитова
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы
Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы (18 сентябрь 1935 йыл) — почта элемтәһе алдынғыһы. 1955—90 йылдарҙа Өфө почтамты почтальоны, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған элемтәсеһе (1974). СССР-ҙың элемтә мастеры (1969).
Советтар Союзында «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ булған өс почтальондың береһе (Төкөлдөшев Касымалы һәм Исабабаева Гәсәр Муштак ҡыҙы менән бергә).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы Дәүләтҡолова[1]1935 йылдың 18 сентябрендә БАССР-ҙың Благовар районы Иҫке Һынны ауылында тыуған. Төп белем биреү мәктәбенең 8 класын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1952 йылда Благовар районының «Марат» колхозында хисапсы булып башлай. Һуңынан Өфө почтамында эшләй: 1955 йылдың ғинуар айынан — элемтә бүлексәһе почтальоны, 1964 йылдан — почтальондар бригадиры.
Әнүзә Дәүләтҡолова почтальон һөнәрен бөтә камиллығы менән үҙләштерә, даими рәүештә илдең иң яҡшы почтальондарының алдынғы эш алымдарын индерә. Бәләкәй генә, 6 кешенән торған бригада коллективы, социалистик йөкләмәләрҙе йыл һайын 110—115 процентҡа үтәй. Бригада шәхси секторҙың 5 участкаһын хеҙмәтләндерә (1150-гә яҡын торлаҡ йорт), көн һайын 1 000-дән ашыу дана гәзит, журнал, 500 хат һәм перевод тарата.
Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы, уң ҡулының ҡул суғы булмауға ҡарамаҫтан, үҙ эшендә юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә. Ун туғыҙынсы биш йыллыҡ йөкләмәһен (1971—1975) 1974 йылдың 5 июненә тамамлай, йәғни 18 ай ваҡытынан алда тормошҡа ашыра, 5220 һумлыҡ һәм тағы ла биш йыллыҡ аҙағына тиклем 3 300 һум суммаға почта продукцияһын һата.
Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы йәштәргә хәстәрлек күрһәтә, улар менән үҙенең бай тәжрибәһе менән уртаҡлаша, үҙенең эшләү дәүерендә 96 почтальонды һөнәргә өйрәтә.
Туғыҙынсы биш йыллыҡ заданиеһын һәм социалистик йөкләмәләрен үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, 1976 йылдың 5 мартында СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙына Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1977 йылдан алып Өфө почтамында (43-сө, 50-се, 71-се элемтә бүлектәре) хаттар һәм матбуғат таратыу участка бригадиры булып эшләй. 1990 йылда хаҡлы ялға сыға.
Әлеге ваҡытта Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы[2] Өфө ҡалаһында йәшәй.
Ғаиләһе: ире, ҡыҙы Эльвира, улдары Радик, ӨДАТУ-ын тамамлаған.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976)
- Ленин ордены (1971, 1976)
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966)
- Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған элемтәсеһе (1974).
- СССР-ҙың элемтә мастеры (1969).
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Герои труда/ Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трех степеней из Башкортостана./ сост. Р. А. Валишин [и др.]. — Уфа : Китап, 2011. — 432 с. : ил. -ISBN 978-5-295-05228-6.
- Чванова Т. До новой встречи, улица //Высокое звание: очерки о Героях Соц. Труда. Уфа, 1977;
- Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 2. В-Ж. 2006. −624 с. ISBN 5-88185-062-9.; науч.. изд. Башкирская энциклопедия, г. Уфа.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Почта России. Пресс-центр. Золотой юбилей Уфимского почтамта. Тәүге сығанаҡтан архивланған 19 апрель 2013. 5 апрель 2013 тикшерелгән.
- ↑ http://img-fotki.yandex.ru/get/4133/36256508.2b/0_6ce63_b8a736aa_orig
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сергей Каргапольцев, Владимир Рогов Давлеткулова Ануза Шарифулловна. «Герои страны» сайты. 10 июль 2016 тикшерелгән.


text:
Башҡорт теле! Донъялағы иң моңло һәм иң гүзәл тел ул беҙҙең тыуған телебеҙ! Башҡорт теле! Ниндәй ғорур яңғырай! Йырҙарҙа данлап йырланған, шиғырҙарҙа маҡтап телгә алынған бөйөк башҡорт теле! Юҡҡа ғына шағир: «Тыуған ерҙән яҙған-ярты йәтим, тыуған теленән яҙған-мең йәтим” - тип әйтмәгән бит!Эйе, кеше ҡайҙа ғына барып, ниндәй генә матур һәм бай ерҙәргә юлыҡһа ла, ул барыбер ваҡыт үтеү менән үҙенең тыуған яғын һәм, әлбиттә, үҙ туған телен, туған моңон һағына.
Ер йөҙөндә көн һайын унға яҡын тел юҡҡа сыға.Минең дә туған телем шулар иҫәбенә инмәҫме, телем ҡоромаҫмы? Яратҡан шиғирыбыҙ яҙыуынса:
Бөйөк шағир Рәми Ғәрипов бөтәбеҙҙе лә телебеҙҙе һаҡларға, яҡларға саҡыра. Бер ҡасан да оялмаҫҡа, уны онотмаҫҡа өндәй. Шулай булғас, әйҙәгеҙ, телебеҙҙе һаҡлайыҡ, унан оялмайыҡ. Һәр ерҙә яңғыраһын, данланһын беҙҙең нәфис, күркәм башҡорт телебеҙ! Төрөмбәт мәтәбендә ошо көнгә бағышлап “Йәшәһен башҡорт теле” тип аталған стенд булдырылды. Зәйнәб Биишева, Рәми Ғәриповтарҙың туғантелгә арналған шиғырҙарына флэшмоб үткәрелде.Ә Рәшит Шәкүрҙең “Башҡорт телендә һөйләшәм” шиғырына яҙылған йыры яңғыраны.
18.12.2017г.


text:
- Подробности
- Просмотров: 400
ЙЫЙЫРСЫҠЛЫ ПАРМЕЛИЯ (Parmelia ryssolea), пармелия һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған лишайник төрө. Талломы тармаҡлы, субстратҡа беркетелмәгән, ел ярҙамында тәгәрәп йөрөй. Өлөшсәләре тармаҡлы, мөйөш- цилиндр формаһында, урыны м‑н ялпаҡ, киңәйгән‑тупаҡланған остары бар. Талломының өҫкө һәм аҫҡы яғы көрәнһыу, ситтәре бер аҙ ялтырауыҡ, соредиялары һәм изидиялары юҡ. Тауҙарҙың ташлы битләүҙәрендә, далала үҫә. БР‑ҙа Башҡортостандың Урал аръяғында дала зонаһында осрай. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
С.Е.Журавлёва
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Башҡортостанда йәшәүсе бер кеше, үҙен атеист тип һанай һәм мосолман байрамдарында ял итергә теләмәй. Әммә христиан байрамдары тураһында ул үҙ фекерен белдермәгән. 11-се июлдә республика юғары судында был осраҡ буйынса хөкөм үткәрелгән. Дини байрамдарҙа ял итеүҙе атеисттарға һәм башҡа дин кешеләренә ҡарата дискриминация тип атай һәм уның конституцияла ҡаралған хеҙмәт хоҡуҡтанын боҙа ти.
Башҡортостан юғары суд рәйесе ярҙамсыһы Елена Макушина уны былай тип аңлатты: «Хөкөмдә республика президенты хакимиәте, ял көндәре указына ҡул ҡуйыусы булараҡ, һәм Ҡоролтай хакимиәте, ҡанунды сығарыусы ағза булараҡ ҡатнашты. Дини байрамдарҙа ял итеү хеҙмәт кодексы менән дә, йә ғөмүмән Рәсәй ҡануниәте менән дә ҡаршылыҡта түгел. Рәсәй төбәктәренең үҙ дини байрамдарын ял көндәре тип иғлан итергә хаҡтары бар. Шуға таянып, юғары суд дәғүәсенең талабын кире ҡаҡты. Әммә хөкөмгә биреүсе был ҡарар менән риза түгел һәм уға ҡаршы ялыу биргән. Хәҙер инде был эштең Рәсәй юғары судына ебәреләсәге ихтимал.»
Белгес фекере
Татарстандың атҡаҙанған юристы Зөбәйҙә Яхина был хаҡта үҙ фекере менән уртаҡлашты: “Беҙҙең төп ҡанун ул Рәсәй федерацияһы конституцияһы. Уның 37-се мәддәһендә хеҙмәт азат булырға тейеш тейелгән. Хеҙмәт итергә теләгән кеше үҙенең шөғөлө буйынса эшкә урынлашырға хоҡуҡлы. Әгәр ҙә ул эшкә кергән икән, ул хеҙмәт килешеүенә ҡул ҡуйған тигәнде аңлата. Хеҙмәт килешеүендә барыһы ла яҙыла: ниндәй көндәр ял көнө, ниндәй көндәр эш көнө, эш хаҡы һәм башҡа. Әгәр кеше был килешеүгә ҡул ҡуя икән, уға буйһонорға тейеш. Ҡанунды былай ҡулланырға тырышыу, минең уйлауымса – мәғәнәһеҙлек. Бөгөнгө көнгә беҙҙең хеҙмәт эйәләренең бөтөн ҡайғыһы бындай төрлө проблемаларҙа ғына булһа, беҙ бик рәхәт йәшәйбеҙ, тип әйтер инем. Әммә беҙҙә башҡа проблемалар ҙа етәрлек бит, эшһеҙлек мәсьәләһе, мәҫәлән.
Ул кеше, үҙенең ризаһыҙлығы менән судҡа мөрәжәғәт итергә хоҡуҡлы, ә инде уның мөрәжәғәте ҡәнәғәтләндерелә ме, юҡ мы - уныһы хөкөм эше. Ләкин конституциянан, хеҙмәт кодексынан, хөкөм практикаһынан сығып, был осраҡта уның дәғүәләре урынһыҙ, тип әйтер инем. Хөкүмәттең ҡарары бар икән, яҡшы мы, яман мы, беҙ уға ҡаршы бара алмайбыҙ. Был яһалма уйлап сығарылған проблема.
Был осраҡта мине иң борсоғаны - ул бындай ғаризалар килеп сығыуы бер ҙә был кешенең ҡаты эшләгеһе килгән өсөн, йә байрам көндәре уға ҡамасаулаған өсөн дә түгел, был милләттәр араһында күрәалмаусылыҡ тыуҙырыу өсөн эшләнә, тип уйлайым. Был минең шәхси фекер, әлбиттә”.


text:
Бер юлы алты бала: Башҡортостанда өс пар игеҙ бала тыуыу тураһында ентекләберәк
Бер юлы алты бала: Башҡортостанда өс пар игеҙ бала тыуыу тураһында ентекләберәк Фото: Күмертау Перинаталь үҙәге
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостанда Күмертау ҡалаһында уҙған көндәрҙә бер юлы өс пар игеҙ бала донъяға килде.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, балалар урындағы Перинаталь үҙәктә тыуҙы. Ошо һирәк, әммә бәхетле ваҡиға тураһында агентлыҡҡа дауалау учреждениеһының баш табибы Фәнис Хәкимов һөйләне. Уның һүҙҙәренсә, был Күмертау бала табыу йорто тарихында шундай тәүге осраҡ.
«Йыл башынан алты игеҙ бала тыуҙы, ә был юлы бер көндә өс пар игеҙ (ике малай һәм дүрт ҡыҙ), өҫтәүенә алдан күҙалланмағайны ла. Бер әсәгә планға ярашлы операция эшләнде, ә икәүһен тулғаҡ тота башланы: бер ҡатын үҙаллы тапты, икенсеһе кесарь киҫеме ярҙамында әсә булды», — тип аңлатты Фәнис Хәкимов. — Бөтә балалар ҙа сәләмәт, иң бәләкәй сабый – 1800, ҡалғандары 2500-2800 тарта.
Уның һүҙҙәренсә, бөтә ғаиләләрҙә лә яңы тыуған сабыйҙарҙан тыш балалар бар. Мәҫәлән, үҙаллы ике ҡыҙ тапҡан ҡатын өсөнсөгә бәпесләне. Өйҙә уны улы һәм ҡыҙы көтә. Ҡалған икәүҙең берешәр балаһы бар.
Быйыл алты айҙан ашыу ваҡыт эсендә Күмертау ҡалаһының Перинаталь үҙәгендә бөтәһе 610 бала тыуған.
http://www.bashinform.ru/news/1188088-shest-detey-srazu-v-bashkirii-stali-izvestny-podrobnosti-rozhdeniya-trekh-par-dvoynyashek/


text:
- Подробности
- Просмотров: 291
ПОЛИОМИЕЛИТ (гр. polioјs — һоро һәм myeloјs — арҡа мейеһе), б а л а л а р ҙ ы ң а р ҡ а ф а л и ж ы, кешенең инфекцион ауырыуы. Энтеровирустар затының Poliovirus hominis вирусы тыуҙыра, тышҡы мөхиткә тотороҡло, йылытыуға, дезинфекциялаусы сараларға һиҙгер. Йышыраҡ 3—6 айҙан алып 7 йәшкә тиклемге балалар ауырый. Нервы системаһын зарарлаған П. айырыла: фалижһыҙ (менингеаль), фалижлы (арҡа һәм баш мейеһенең урыны м‑н зарарла‑ ныуы); зарарһыҙ (абортив, висцераль); киҫкен фалижлы, вакцина м‑н берләштерелгән; инаппарантлы (вирус йөрөткән). Ауырыу аш һеңдереү юлы йәки һауа аша йоға. Инкубация осоро: 7—12 көн. Төп симптомдары: биҙгәк тотоу, баш ауыртыу, эс китеү, ҡоҫоу, йоҡо баҫыу, аяҡ‑ҡул һыҙлауы, ауырыу башланғандың 1—6 көнөнән һуң периферия фалижының үҫеп китеүе бар (йышыраҡ аяҡта). Диагностика өсөн эпидемиологик анамнез, клиник, лаб. (вирусологик, серологик һ.б.) һәм функциональ (электромиография) тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау: медикаментоз (симптоматик), физиотерапевтик (УВЧ терапияһы, диатермия һ.б.). Иҫкәртеү: тере полиомиелитлы перораль йәки инактивирланған инъекцион вакцина м‑н иммунизациялау. И.И.Мечников ис. Өфө эпидемиология һәм микробиология ҒТИ‑нда (ҡара: “Иммунопрепарат”) 20 б. 40‑сы йй. П. эпидемиологияһы (М.М.Барац, Г.Н.Любимова‑Скворцова, В.Н. Марков‑Осоргин, В.А.Стригин) өйрәнелә. Респ. санитария‑эпидемиология ст. 50‑се йй. Н.А.Катыковская етәкс. П. вирустарын айырып алыу һәм идентификациялау б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә; БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) П. булғанда неврологик боҙолоштар барышы үҙенсәлектәре һәм патогенезы (Н.Ф.Воробьёв, В.М.Попова, Н.И.Савченко), 70— 80‑се йй. — П. эпидемиологияһы, клиникаһы, уны иҫкәртеү (Е.В.Лещинская, Э.В.Фельдман) өйрәнелә, П. ҡалдыҡ билдәләре булған ауырыуҙарҙы тергеҙеүсе, ш. иҫ. “Красноусол” шифаханаһының дауалау факторҙарын файҙаланып (Ә.С.Мифтахова), дауалау ысулдары эшләнә. Башҡортостанда 20 б. 50‑се йй. алып халыҡты планлы рәүештә вакцинациялау үткәрелә, 2000 й. — П. бөтөрөү программаһы бойомға ашырыла, 2002 й. респ. П. азат терр‑я статусын ала.
Ф.М.Байбаҙарова
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Өфөлә мотоцикл ҡатнашлығында авария теркәлде.
Ике тәгәрмәсле транспортты йөрөтөүсе егет һәм уның пассажиры дауаханаға һалынған. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, боролошта сит ил машинаһы мотоциклға юл бирмәгән.
Хәбәрҙәр
Өфөлә йәшәүсе ҡыҙҙың мәрхәмәтле аҙымы бар халыҡты тетрәндерҙе
Ул салырға тип килтерелгән атты күҙ йәштәре менән ялбарып үлемдән алып ҡала. Аҡса түләп малҡайҙы һатып ала. Хәҙер инде оло йөрәкле ҡыҙ кинәйәле пландар ҡора, атты өйрәтеп төрлө ярыштарҙа ҡатнашырға ниәтләй. Алты йыл дауамында ат спорты менән шөғөлләнгән Станислава күптәнге хыялын тормошҡа ашырған....
Депутат билдәһе
Беҙҙең телеканал Псков өлкәһендә Басср-ҙың юғары советы депутаты Олег Красавиндың йондоҙо табылыуы тураһында хәбәр иткәйне. Ул Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугирҙың улына тапшырылырға тейеш ине. Әммә, значок бөгөн Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай музейына бүләк ителде. Ни өсөн ғаилә ҡомартҡыһы...
Республикабыҙҙәң тәүге президенты беҙҙең телеканалаға интервью бирҙе
Өфөләге ”Әр-рәхим” мәсете төҙөп бөтөү өсөн бөтә мөмкинлектәр бар, башҡортостан етәксеһе вазифаһын башҡарыусы Радий Хәбировҡа һәр кем ҡулынан килгәнсә ярҙам итергә тейеш. Был турала Башҡортостандың тәүге президенты Мортаза Рәхимов беҙҙең телеканалға биргән интервьюһында белдерҙе. Мортаза Ғөбәйҙулла...
Ташҡындың сәбәбе бер - законһыҙ төҙөлгән күпер
Зубово ҡасабаһында яҙғы ташҡындан зыян күреүселәр ғәйеплеләрҙе хөкүмгә тарттырырға талап итә. Апрель айында Бәрҫеүән йылғаһы ярҙарынан сығып йөҙгә яҡын йортто һыу баҫҡайны. Урындағы халыҡ билдәләүенсә, ташҡындың сәбәбе бер - законһыҙ төҙөлгән күпер. Тик Зубово ауылы хакимиәте лә, башҡа...
Яҡын арала республикала “Транспорт картаһы” булдырыла
Һаҡ булығыҙ, Өфө урамдарында легаль булмаған автобустар. Уларҙың 42 проценты пассажирҙарҙы ҡанунһыҙ хеҙмәтләндерә. Йәғни, 1 мең 300 автобус рейсҡа бер ниндәй рөхсәтһеҙ сыға. Тап улар оҙон аҡса артынан ҡыуып башҡала юлдарында хәүеф тыуҙыра ла инде. Яҡын арала республикала “Транспорт картаһы”...
Ҡаланың бер осонан икенсеһенә - медицина тикшеренеүе артынан
Өфөнөң үҙәгендә йәшәгән әсәләргә табиптарға күренеү өсөн бәләкәй сабыйҙары менән алыҫ араға йөрөгә тура килә. Ә яңы төҙөлгән микрорайондарҙа поликлиникалар бөтөнләй юҡ. Бер йәше тулған һәр балаға мотлаҡ медицина тикшереүнеүе үтергә кәрәк. Шуға йәш әсә Зилә Авзалова йәшәгән урыны буйынса Өфөнөң 6...
Салауат ҡалаһында инвалидтар юлһыҙ интегә
Салауат ҡалаһының Спутник биҫтәһендә йәшәүсе халыҡ дүрт йыл юл мәсьәләһен хәл итә алмай. Асыҡланыуынса, яңы урамда күп балалы һәм инвалид тәрбиәләнгән ғаиләләргә ер бүленеп бирелә, ә юл һалыу күҙ уңында тотолмай. Инвалидтарҙың күбеһе коляскала булыу сәбәпле, урамда йөрөй ҙә алмай. Ә ҡала хакимиәте...
Уңайлы мөхит
Ҡала халҡы өсөн уңайлы мөхит булдырыу бик мөһим һәм уға етди иғтибар биреләсәк. Был турала Республика башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Хәбиров белдерҙе. Төбәк етәксеһе әйтеүенсә, ҡала һәм район хакимиәттәре башлыҡтарының эше халыҡ өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыу йәһәтенән дә баһаланасаҡ. Төбәк...
Өфө ШОС һәи БРИКС илдәренең кесе эшҡыуарлыҡ форумы
Башҡортостанда ШОС һәм БРИКС дәүләттәренән иҡтисади мөмкинлектәре барлана. Өфөлә ошо илдәрҙәге эшҡыуарҙар форум асылды. Донъя кимәлендәге әһәмиәтле сара тураһында хәбәрсебеҙ Ғәлимйән Ибәтуллин һөйләргә әҙер. Ул беҙҙең студия менән тура бәйләнешкә сыға. Ғәлимйән, Хәйерле көн, Өфөлгә форумдың тәүге...
Уҡытыусыны ҡарауға алған
Өфө районында йәшәүсе Гладковтар ғаиләһе оло йәштәгеләрҙе һәм инвалидтарҙы опекунға алыу законына таянып яңғыҙ ҡалған элекке уҡытыусыһын опекунға алған. Оло кешеләргә ярҙам итеү маҡсаты менән эшләнелгән проект ярҙамында республикала 92 ғаилә барлыҡҡа килгән. Евгения Гладкова һәм уның элекке...
Өсөнсө хеҙмәт семестры ябыҡ
Башҡортостандың студент отрядтары өсөнсө хеҙмәт семестрын ябырға әҙерләнә. 25 октябрҙә Өфөлә уларҙың слеты уҙа. Быйыл унда Өфөнән, Стәрлетамаҡтан, Туймазынан, Бөрөнән, Мәсәғүттән, Күмертауҙан 500-ҙән ашыу кеше килеүе көтөлә. Сара сиктәрендә Өфө һәм республика райондары юғары уҡыу...
Бәләбәй районында Анатолий Романовтың 70 йәшлек юбилейы билдәләнде
Ваҡытында генерал-полковник Чечняла Берләштерелгән федераль ғәскәрҙәр төркөмөнә етәкселек итә. 95-сы йылда Грозныйҙа уға һөжүм ойошторола, террорсылар машинаһын шартлата. Бәхеткә күрә, данлыҡлы генерал иҫән ҡала. Әммә, дауаланыу сәбәпле ул тантанаға ҡайта алманы. Был видеокадрҙарҙа...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Баварияла һайлауҙа Ангела Меркель блогына ингән христиан-социаль берлек 1950 йылдан иң насар һөҙөмтә күрһәтте. Фирҡә беренсе урында ҡалһа ла, төбәк парламентында күпселекте юғалтты һәм министрҙар кабинеты ағзаларын үҙаллы билдәләй алмаясаҡ. Христин-социаль союз килеп тыуған хәлдән сығыу өсөн “...
Ни өсөн Өфөлә поликлиникалар етмәй?
Өфө ҡала хакимиәте торлаҡ йорттар төҙөүселәрҙе мәктәп, балалар баҡсалары һәм поликлиникалар төҙөүгә йәлеп итеүе ихтимал. Хакимиәт башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Салауат Хөсәйенов төҙөүселәр ғәмәлдәге инвестиция килешеүҙәре сиктәрендә был бурысты үҙҙәренә алыуы мөмкин, тип белдерҙе. ...
Табиптан тикшерел
Республиканың медицина-генетика үҙәгендә айырым йүнәлеш буйынса эшләүсе табиптар пациенттарҙы ҡабул итә башланы. 35 йәшен саҡ тултырған, ике бала әсәһе Альмира Ғәрифуллина ярты йыл элек инсульт кисерә. Нәҫелдә бындай сиргә дусар булыусылар юҡ, ти ул. Шуға ла табиптар ҡатынды медицина-...
14 йәшлек бала һәләк булды
Ғафури районында үҙәк район дауаханаһында 14 йәшлек бала һәләк булды. Тәфтиш комитеты тикшереү башланы. Үлем сәбәптәрен асыҡлау өсөн суд-медицина экспертизаһы үткәрелә. Дауахананан медицина документтары тартып алынған. Быға тиклем Асҡын районында 2 йәшлек сабыйҙың үлемендә ғәйепле.
Пассажирҙар ташыу өлкәһендә тәртип ҡасан булыр?
Өфөлә пассажирҙар ташыу өлкәһендә тәртип урынлаштырыу буйынса тәҡдимдәр әҙерләүгә һанаулы ғына көндәр ҡала. Ул арала башҡалала тап пассажир автобустары ҡатнашлығында авариялар теркәлә. Юл-транспорт фажиғәләрендә кешеләр йәрәхәттәр алыуға ҡарамаҫтан, автобус водителдәре аҡса артынан ҡыуып...
«Комендант сәғәте» ҡышҡы ваҡытҡа күсте
Башҡортостанда бәлиғ булмағандар өсөн «комендант сәғәте» ҡышҡы ваҡытҡа күсте. 30 апрелгә тиклем 17 йәшкәсә балалар һәм үҫмерҙәр ата-әсәһенән йәки опекунынан башҡа төнгө сәғәт 10-дан иртәнге 6-ға тиклем йәмәғәт урындарында йөрөмәҫкә тейеш. Кире осраҡта ата-әсәләргә 100-500 һум штраф ҡаралған.
Йәштәрҙе ағыулаған өсөн ниндәй яза ҡаралған?
Өфө мәктәптәре янында урынлашҡан киберттәрҙең береһендә тәмәке һаталар. 15-се Федераль закондың 19 статьяһына ярашлы, белем биреү учреждениелары эргәһендә тәмәке һатыу ҡәтғи тыйыла. Тик был магазин хужалары ҡанунға ҡул һелтәп ҡарай. Өфөнөң Зәйнулла Рәсүлев урамындағы был магазин мәктәптән яҡынса 60...
Башҡортостанда ҡалалар бюджеты, дөйөм алғанда, 2 миллиард һумға артасаҡ
Был ябайлаштырылған һалым системаһы буйынса йыйылған килемдең яртыһы. Парламент депутаттары ҡалаларҙың һауыҡтырыу бюджетын һауыҡтырыу буйынса закон проектын ҡараясаҡ. Быға тиклем улар ошо төр һалымдың 10 процентын үҙҙәрендә ҡалдырһа, 2019 йылдан ул 50 процентҡа етә.
Сараһыҙҙан ғауғасы данына дусар пациенттар
Министрлыҡтың яңы етәксеһе алдында етди бурыс тора. Был өлкәләге ҡатмарлы хәлде яйға һалыу. Мотлаҡ препаратһыҙ йәшәй алмаған сирлеләргә табиптарҙан айҙар буйына дарыу юҡ, көтөгөҙ тигән яуап алырға тура килә. Берәүҙәр иҫкергән дарыу эсергә, икенселәр кәрәк препаратты сит төбәктәрҙән һатып алырға,...
Һаулыҡ һаҡлау министрлығында яңы етәксе
Ә һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы итеп Рафаэль Яппаров тәғәйенеләнде. Радий Фәрит улы Хәбиров ошо туралағы указға ҡул ҡуйҙы. Рафаэль Яппаров 1975 йылда тыуған. Башҡорт дәүләт медицина институтын, дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған. Яңы вазифаға тәғәйенләнгәнсе һаулыҡ...
Ни өсөн кешеләр медицина хеҙмәтләндереүенән ҡәнәғәт түгел?
Башҡортостан башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Хәбиров һаулыҡ һаҡлау министрлығы эшмәкәрлеген ҡаты тәнҡитләне./ Радий Фәрит улы билдәләүенсә, һаулыҡ һаҡлау системаһына зарланып бик күп хаттар килә. Республика клиник дауаханаһына кешеләр ауылдарҙан килеп оҙон сираттарҙа торорға мәжбүр....
Тәртипкә килтереүгә өс көн ваҡыт бирелә
Өфөнөң пассажир транспорты эшен тәртипкә килтереү проекты октябрҙең ун туғыҙында уҡ әҙер булырға тейеш. Республика етәкселеге баш ҡала хакимиәте алдында тап ошондай талап ҡуйғайны. Күрелгән саралар легаль эшләмәгән компанияларҙы йәмәғәт транспорты баҙарынан ҡыҫырыҡлап сығарасаҡ.
Республикала эшһеҙҙәр һаны кәмей
Башҡортостандың халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә бөгөнгә 17 мең 600-ләп кеше теркәлгән. Был күрһәткес йыл башы менән сағыштырғанда 3 меңгә аҙыраҡ, тип хәбәр итәләр ойошманан. Республикала 45 мең вакансия иҫәпләнә. Хеҙмәт баҙарында башлыса ябай эшселәр: водитель, ташсы, һатыусы, һаҡсы, ашнаҡсылар кәрәк....
Башҡортостанда “Еҙем” тәбиғәт паркы булдырыла
Ул Экология һәм тәбиғәт ресурстары программаһына ярашлы, киләһе йылдың 1-се ғинуарынан рәсми эшләй башлай. Проект сиктәрендә сәфәр йорто, хакимиәт бинаһы, шлагбаум, юлдар, мәғлүмәт стендтары, туҡталҡалар төҙөлә. Был тәбиғәт ҡомартҡыһының әһәмиәте ҙур. Уның биләмәһендә иң бейек Мәмбәт һәм Ҡуҙғанаҡ...
"Оҙон көй" конкурсына ғаризалар ҡабул ителә
Башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙың "Оҙон көй" конкурсына ғаризалар ҡабул ителә. Быйыл ул 9-11-се ноябрҙә Туймазы ҡалаһында уҙғарыла. Унда ҡатнашыусылар ике йәш категорияһына бүленеп ярышасаҡ. Уларҙы Башҡортостандың билдәле сәнғәт һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре баһалай. Иң оҫта башҡарыусыға Гран-При...
Ҙур хыял
Өфөнән беренсе класс уҡыусыһы, йәш спортсы ил президенты Владимир Путинға үҙенең хыялы тураһында һөйләне. Үҙе бәләкәй генә булһа ла, киләсәккә ҙур хыялдар менән янып йәшәгән Дарья Крутькоға ошо көндәрҙә иң ҙур хыялдарының береһен тормошҡа ашырырға яҙҙы, ул – ил президенты менән осрашты. Бар нәмә лә...
Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә
2019-сы йылдың 1-се ғинуарынан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә. Уға ярашлы, сүп-сар менән эшләү тәртибенә ҙур үҙгәрештәр индерелә. Мәҫәлән, быйыл Башҡортостан 5 зонаға бүленде һәм төбәк операторҙары һайлап алынды. Улар көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу, уларҙы сорттарға айырыу...
Йоҡоһоҙлоҡтан йонсоғандар
Өфөнөң Менделеев урамында йәшәүселәр тәүлек әйләнәһенә фатирҙарына тәҙрәнән төшкән сағыу уттан яфалана. Бөтә бәлә - видеоэкранда. Ул үтә яҡты, кадрҙары йыш алышына, ти урындағы халыҡ. Улар ҡайҙа ғына мөрәжәғәт итһәләр ҙә – һөҙөмтәһеҙ. Йәшен ише ялт та йолт килгән уттан бөтә фатир яҡтырып китә....
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
- Подробности
- Просмотров: 521
КАНТОН БАШЛЫҒЫ, идара итеүҙең кантон системаһы осоронда кантонда иң юғары вазифалы кеше. Тәүге К.б. Ырымбур губернаторы И.А.Игельстром тарафынан тәғәйенләнгән, һуңыраҡ — чиновниктар һайлаған (хәрби губернатор раҫлаған). Земство суды (йыш ҡына суд вәкилдәре башбаштаҡлыҡ ҡылған) вәкилдәре ҡатнашлығында уҙған һайлауҙарға төрки һәм урыҫ телдәрен белгән “намыҫлы” чиновниктар үтә алған. 1863 й. алып К.б. урыҫ чиновниктары араһынан ген.‑губернатор тәғәйенләгән. Тәүҙә туранан‑тура хәрби губернаторға, 1834 й. башлап Башҡорт-мишәр ғәскәре командующийына буйһонған. Үҙ кантонында хәрби, сәйәси‑адм., суд һәм полиция, хужалыҡ өлкәләрендә ҙур хоҡуҡҡа эйә булған, юғары власть әһелдәре күрһәтмәләрен, указдарын үтәгән. Хәрби губернаторға кантондағы чиновниктар, ябай кешеләр, дин әһелдәре, хужалыҡтар иҫәбе т‑да мәғлүмәттәр әҙерләп биргән, сик хеҙмәтенә хеҙм‑рҙәр тәғәйенләүҙе күҙәткән, поход чиновниктарын тәғәйенләгән. Башҡ. ерҙәрен һатыу һәм ҡуртымға биреү, дәүләт һәм земство йөкләмәләре үтәлешен, һалым йыйыуҙы күҙәткән, хужалыҡ эшмәкәрлегенә ҡыҫылыу, общинала крепостной мөнәсәбәттәрҙе көсләп тағыу хоҡуғына эйә булған. Тәртип урынлаштырыу б‑са иң элек үҙ‑ара низағтар, көс ҡулланыу, ваҡ‑төйәк ер бәхәстәрен һәм тәртип боҙоуҙарҙы, чиновниктарҙың ҡыйырһытыуы кеүек мәсьәләләрҙе ҡарап, ниндәй яза биреүҙе хәл иткән. 1841 й. алып К.б. хоҡуҡтары б‑са хоҡуҡ приставтарына тиңләштерелә (10 һумлыҡ енәйәт эштәрен ҡараған). Уның ҡарарҙары м‑н ҡәнәғәт булмағандар хәрби губернаторға мөрәжәғәт итә алған. К.б. ҡасҡындарҙы эҙләп табыуға булышлыҡ итергә бурыслы булған, шуға күрә үҙ кантонында пикет командалары ойошторған. К.б. урынында булмаған саҡта, уны 1—2 ярҙамсыһы алмаштырған. Көндәлек эштәр м‑н шөғөлләнеү өсөн К.б. йәшәгән урында кантон штаб‑квартираһы (ул урынлашҡан торама пункт кантон үҙәге иҫәпләнгән) булдырылған. Унда 1 урыҫ һәм 2 башҡ. писары хеҙмәт иткән. Штаб‑квартира кантон халҡы иҫәбенә тотолған. Хәбәр йөрөтөү өсөн К.б. ҡарамағында 2 сабауыл (ординарецтар; хәрби хеҙмәткә алынмағандар, жалованье түләнмәгән) була. Йыш ҡына К.б. идара иткән осорҙа вазифанан самаһыҙ файҙаланыу, башбаштаҡлыҡ күҙәтелгән. Күптәре тикшереү үтеп, судҡа тарттырылған, әммә язанан ҡотолоп ҡалған. Идара итеүҙең кантон системаһы м‑н бергә К.б. вазифаһы ла бөтөрөлә. Был вазифа булған осорҙа эшмәкәрлектәре кантон идараһына бәйле нәҫелдәр үҫеп сыға: Азаматовтар, Аҡсулпановтар, Бикмәтовтар, Биктимеровтар, Ибраһимовтар, Көсөковтар, Ҡыуатовтар, Өмөтбаевтар, Рәжәповтар, Солтановтар, Сыртлановтар, Әдүтовтар (ҡара: табл.).
Ә.З.Әсфәндиәров
Тәрж. М.Х.Хужин
Башҡорт һәм мишәр кантон башлыҡтары *
٭Таблицаны Л.Ф.Таһирова төҙөнө


text:
- Внимание
- Подробности
- Просмотров: 842
ИДАРА ИТЕҮҘЕҢ КАНТОН СИСТЕМАҺЫ, 1798—1865 йй. Башҡортостанда идара итеүҙең хәрби формаһы. Кантон системаһын индереүҙең төп маҡсаты: башҡ. ихтилалдарын булдырмау [ҡара: Башҡорт ихтилалдары (17—18 бб.)], төбәкте колониялаштырыу, Урта Азияға баҫып инеү өсөн плацдарм булдырыу. Башҡорттарҙы хәрби‑хеҙмәтле ҡатламға күсереүгә тәүге ынтылыш И.А.Игельстром тарафынан яһала: 1789 й. 20908 башҡ. йортон башында йорт старшиналары һәм уларҙың ярҙамсылары торған 103 командаға (йортҡа) бүлә. Поход старшиналары һәм сотниктар башҡорттарҙың хәрби‑ҡарауыл хеҙмәтен үтәүенә яуаплы була. Рәсми рәүештә И.и.к.с. 1798 й. 10 апр. указ м‑н индерелә, уға ярашлы башҡорттар һәм мишәрҙәр хәрби‑хеҙмәтле ҡатламға күсерелә, ә башҡорттар, мишәрҙәр, Ырымбур һәм Урал казактары йәшәгән терр‑я кантондарға бүленә. Башҡ. һәм мишәр кантондарына туранан‑тура ген.‑губернаторға (хәрби губернаторға) буйһонған кантон башлыҡтары идара иткән. И.и.к.с. вазифалы кешеләре башҡ. һәм мишәр аҡһөйәктәре вәкилдәренән тәғәйенләнгән. Чиновниктар натуралата йөкләмәләр (ҡара: Һалымдар, Йөкләмәләр) үтәүҙән азат ителгән. Хеҙмәткә әҙерләү, енәйәт эштәре, чиндар биреү, вазифалар булдырыу, төрлө бәхәстәр, чиновниктарҙың башбаштаҡлығы мәсьәләләре Ырымбур айырым корпусының корпус дежурлығында хәл ителгән, чиновниктарҙың енәйәт эштәрен һәм бәхәстәрҙе ҡарау 1830 й. алып Ырымбур хәрби губернаторы канцелярияһына бирелә.
1834 й. кантон халҡы өҫтөнән күҙәтеүҙе көсәйтеү маҡсатында Башҡорт‑мишәр ғәскәре командующийы вазифаһы, ғәскәр канцелярияһы булдырыла, попечителлек ин‑ты индерелә (17 башҡ. һәм мишәр кантоны 6 попечителлек составына инә). Кантондарға идара итеү аҡрынлап Башҡорт‑мишәр ғәскәре командующийы ҡарамағына күсә, бында хәрби эштәр м‑н Ырымбур казак ғәскәре штабы нач., 2 хәрби чиновник, өлкән адъютант, хәрби‑суд эштәрен һ.б. хәл итеү өсөн аудиторҙар штаты шөғөлләнә, граждандар эштәре идарасы һәм 4 столоначальниктан торған айырым канцелярия ҡарамағында була. Ер эштәре м‑н урыҫ граждан чиновниктары араһынан тәғәйенләнгән стряпчийҙар (эштәр б‑са яҡлаусылар) шөғөлләнгән, улар башҡорт вәкилдәрен контролдә тотҡан, башҡ. ерҙәрен ыҙанлауҙа ҡатнашҡан, ер сиктәрен боҙоу осраҡтарын тикшергән, башҡорттарҙы һәм мишәрҙәрҙе йәберләү осраҡтары т‑да хәбәр иткән. Бәхәстәрҙе, енәйәт эштәрен хәрби һәм гражданлыҡ судтары учреждениелары, хәрби губернатор хәл иткән. 1834 й. алып бөтә енәйәт эштәре хәрби судтар (хәрби‑суд комиссиялары) ҡарамағына бирелә. Земство полицияһы эш ваҡытынан тыш ҡылынған енәйәт эштәре б‑са тикшереү алып барған. Сотский, десятский, ауыл ҡарттары ауылдарҙа хөкүмәт указдары һәм бойороҡтарының, земство йөкләмәләренең, янғынға ҡаршы һәм санитария сараларының үтәлеүен күҙәткән (1838 й. башҡ., мишәр кантондарында сотский, десятский вазифалары бөтөрөлә). Ауыл торама пункттарында һалым йыйыусы, мөгәзәй, урман, юл күҙәтселәре һ.б. вазифалар булған, уларҙы ауыл йәмәғәте һайлаған, йорт старшинаһы һәм кантон башлығы раҫлаған. 1819 й. алып кантондарҙа вазифалы кешеләр һаны ҡыҫҡартыла (1819 й. — 5569 кеше, 1838 й. — 3657, 1861 й. — 1160). Башҡ. һәм мишәр кантондарында вазифалы кешеләрҙең айырым бер өлөшө ғәмәли (армия) офицер (подпрапорщик, прапорщик, поручик, капитан, майор һ.б.), казак офицер (урядник, хорунжий, сотник, яҫауыл, ғәскәр старшинаһы һ.б.) һәм класлы чиндарға, төп өлөшө зауряд чиндарға (зауряд‑хорунжий, зауряд‑сотник, зауряд‑яҫауыл) эйә була. Кантон халҡы өҫтөнән контролде көсәйтеү өсөн уның күсенеү ирке сикләнә, ауылда йәшәүселәрҙең рөхсәтһеҙ унан китеүе тыйыла. 1806 й. 24 сент. Сенат указы үҙ теләге м‑н йәшәү урынын бер губернанан икенсеһенә алмаштырыуҙы тыя. Күсеү өсөн китергә рөхсәт таныҡлығы бирелгән (күсенеү өсөн таныҡлыҡты өйәҙ б‑са — йорт старшинаһы, губерна б‑са — кантон башлығы, губернанан ситкә күсенеү өсөн Башҡорт-мишәр ғәскәре командующийы биргән). Элекке үҙидара ҡалдыҡтары бөтөрөлә. 1831 й. губерна идараһы йыйындарҙы тыйыу т‑да белдерә, һуңынан йыйында һалдаттар йәки казактар оҙатыуында офицерҙың мотлаҡ булыу шарты м‑н тыйыу кире алына, шарт үтәлмәгән осраҡта йыйын ғәскәр көсө ҡулланып таратыла.
Башҡорттар өҫтөнән хәрби күҙәтеү уларҙың көнкүрешенә лә ҡағыла. Аҡрынлап ярым күсмә малсылыҡ тыйыла, көслөк м‑н игенселек индерелә (игенселек эштәренән баш тартҡан өсөн яза бирелгән). Төп хәрби йөкләмәнән тыш (ҡара: Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте), кантондар халҡы түләүһеҙ хеҙмәт йөкләмәһе (юлдар һәм күперҙәр төҙөү, яңы сик һыҙыҡтары үткәреү һәм төҙөкләндереү, Ырымбур сик һыҙығы нығытмаларына аҙыҡ‑түлек һ.б. йөк ташыу, ағас әҙерләү, Ырымбур губернаһы ҡалаларын төҙөкләндереү, ғәскәр хужалығында эшләү һ.б.), юл (юлдарҙы, күперҙәрҙе йүнәтеү һәм тотоу), ылау (чиновниктарға хеҙмәт ихтыяждары өсөн ат һәм ылау биреү), элемтә (почта, курьерҙар йөрөтөү һ.б., 1834 й. аҡсалата почта йыйымына алмаштырыла), фатир (ситтән килгән командаларға көтөүлектәр биреү, лазареттар, ат аҙбарҙары төҙөү) һ.б. йөкләмәләр үтәргә тейеш була. Халыҡтан халыҡ ихтыяждары (канцелярия хеҙмәткәрҙәре, писарҙар, кантон идаралыҡтарын тотоу), мөгәзәйҙәр өсөн, күп һанлы бер тапҡыр алына торған аҡсалата йыйымдар алынған. Ауыр сик буйы хеҙмәте, полиция режимы, чиновниктарҙың даими башбаштаҡлығы халыҡтың пассив (ялыуҙар, хеҙмәттән йәки эшсе командаларҙан ҡасыу) һәм актив (асыҡ ризаһыҙлыҡ, халыҡ сыуалыштары) ҡаршылығын тыуҙыра. Ҡасҡындар шпицрутендар м‑н һуҡтырыу, һалдатлыҡҡа ебәреү кеүек ҡаты язаларға, хатта үлем язаһына хөкөм ителә. Һалымдарҙы, йөкләмәләрҙе өҙлөкһөҙ арттырыу, хөкүмәттең дини һәм соц. сәйәсәте халыҡ араһында ризаһыҙлыҡ тыуҙырып, 2‑се, 4‑се Загорный, 8‑се, 10‑сы, 12‑се башҡ., 3‑сө һәм 4‑се мишәр кантондарында ихтилал (1835) тоҡаныуға сәбәпсе була. 19 б. 30—40‑сы йй. байтаҡ кантон башҡорттары һәм мишәрҙәре раҫланған хәрби кейемде кейеүҙән баш тарта, 1846 й. Силәбе өйәҙе башҡорттары, ерҙәрен Ырымбур казак ғәскәренә биреү сәбәпле, яңы ерҙәргә күсереүгә ҡаршы сыға, 1856 й. идаралыҡтарҙағы бик күп башбаштаҡлыҡтар һөҙөмтәһендә, Бажанов һәм Устинов алтын приискыларында эшләүсе башҡорттар эш ташлай һ.б. Сығыштарҙың бөтәһе лә хөкүмәт ғәскәрҙәре тарафынан баҫтырыла, ҡатнашыусылар ҡаты язаға тарттырыла. 19 б. 40—50‑се йй. Ҡаҙағстандың Рәсәйгә ҡушылыуынан һуң Башҡортостан ил эсендә ҡала, шул сәбәпле башҡорт һәм мишәрҙәрҙе аҡрынлап хеҙмәтле кешеләрҙән һалым түләүсе ҡатламға күсереү башлана. 1840 й. казак кантондары бөтөрөлә. 1848 й. кантондар 2 төргә бүленә: сик һыҙығындағы 4 кантон халҡы (101 меңгә яҡын кеше) хәрби‑хеҙмәтле ҡатламда ҡалдырыла һәм хәрби хеҙмәтте дауам итә; хеҙмәтлеләргә инмәгән 9 кантон халҡы (200 меңгә яҡын кеше) хәрби хеҙмәттән азат ителә һәм аҡсалата йыйым түләй, шул уҡ ваҡытта хәрби ведомствола ҡала. Контролде көсәйтеү һәм халыҡты тигеҙ бүлеү маҡсатында, 1854 й. алып кантондар бүлексәләргә бүленә (11—14 мең кеше), уларға кантон башлығы хоҡуғындағы начальниктар идара итә. Был үҙгәрештәр 1855 й. И.и.к.с. үҙгәртеп ҡороу м‑н тамамлана. Уға ярашлы, кантондар һаны 28‑гә етә (9 хеҙмәтле һәм 19 хеҙмәттән азат). Хеҙмәттән азат кантондар составына бобылдәр һәм типтәрҙәр индерелә. 1861 й. алып губернатор А.П.Безак күрһәтмәләре б‑са, кантондар халҡы аҡрынлап дөйөм полицияға буйһондорола, сик һыҙығы хеҙмәтенә командалар тәғәйенләү бөтөрөлә, башҡ. күнекмә полкының лагерь сборҙары тыйыла, ҡаҙна эштәрендә формаһыҙ йөрөү рөхсәт ителә. 1862 й. Стәрлетамаҡ өйәҙенең 26‑сы, 27‑се һәм 28‑се кантондарына хеҙмәттән азат статусы бирелә.“Башҡорттар тураһында положение” б‑са, башҡорттар, мишәрҙәр, бобылдәр һәм типтәрҙәр азат ауыл кешеләре хоҡуғын ала. 1865 й. 2 июлендәге “Башҡорттарға идара итеүҙе хәрби ведомствонан граждандар ведомствоһына күсереү тураһында” Дәүләт Советы Ҡарарына ярашлы, И.и.к.с. бөтөрөлә, башҡорттар, ш. уҡ уларҙың керҙәштәре дөйөм өйәҙ һәм крәҫтиән эштәре буйынса губерна присутствиелары м‑н мировой аралашсылар буйһоноуына күсә. Верхнеурал өйәҙе һәм Ырымбур өйәҙе кантондарының хеҙмәтле кешеләренә һалынған натуралата йөкләмәләр аҡсалата йөкләмә м‑н алмаштырыла. Ырымбур губернаһын Ырымбур һәм Өфө губерналарына бүлгәндән һуң башҡорттарға дөйөм идара итеү үҙ эшмәкәрлеген туҡтата. 1866 й. 1 февр. ҡарай Ырымбур, Өфө, Вятка губерналарында, Пермь губернаһында, Һамар губернаһында йәшәгән кантон халҡын граждандар ведомствоһына күсереү тамамлана. И.и.к.с. бөтөрөү Крәҫтиән реформаһының бер өлөшө була.
Ә.З.Әсфәндиәров
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 342
НОВЕЛЛА (итал. novella – яңылыҡ), күләме б‑са хикәйәгә тиң, әммә унан йыш ҡына ғәҙәти булмаған сюжеты, композицияһының ыҡсым булыуы һәм тасуирлауға иғтибар бирелмәүе, финалының көтөлмәгәнлек эффектына ҡоролоуы м‑н айырылып торған сәсмә әҫәр жанры. Башҡорт әҙәбиәтендә жанрҙың үҫеше 20 б. урталарына ҡарай һәм И.Ә.Абдуллин, С.Агиш, Ә.Һ.Бикчәнтәев, Ф.Ә.Иҫәнғолов, А.Карнай, К.Мәргән исемдәренә бәйле. Н. шулай уҡ Ғ.Ғ.Байбурин, Т.Х.Ғарипова, Р.Ғ.Солтангәрәев, М.Ямалетдин, Ш.М.Янбаев һ.б. ижадында ла урын алған.
М.Х.Иҙелбаев
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
- Подробности
- Просмотров: 570
ИКЕНСЕ ДОНЪЯ ҺУҒЫШЫ (1939—45), Германия, Италия һәм Япония тарафынан башлана. Һуғыш осоронда БАССР СССР‑ҙың мөһим тыл төбәге була. 1939—45 йй. респ. терр‑яһында СССР Ҡораллы Көстәренә 700 меңдән ашыу кеше алына һәм мобилизациялана. Уларҙың күбеһе — 1941—45 йй. Бөйөк Ватан һуғышында, байтағы 1945 й. советяпон һуғышында ҡатнаша. Башҡортостан кешеләре партизан отрядтары, хәрби әсирҙәрҙең йәшерен ойошмалары составында, Ҡаршылыҡ күрһәтеү хәрәкәте сафтарында һуғыша. Улар араһында В.М.Бикташев (Дахау концентрацион лагеры), И.Ф.Йәнекәев (ҡара: Йәнекәевтәр), А.В.Коляскин, А.В.Кузнецов, Д.Б.Мурзин, Б.Г.Насиров, З.Н.Нәсибуллин (Бухенвальд концентрацион лагеры), Д.В.Постников һәм Р.И.Рогачёв (Седльце концентрацион лагеры), С.Самойлов (Маутхаузен концентрацион лагеры), М.Х.Хәйретдинов, М.Г.Шәһиев (Францияның “Яугир миҙалы” һәм “Партизан миҙалы” кавалеры), В.М.Әхмәҙуллин һ.б. була. Германияла, уға союздаш (башлыса Венгрия, Маньчжурия, Финляндия һәм Японияла), теләктәш илдәрҙә (башлыса Төркиәлә) Урал-Волга буйынан сыҡҡан кешеләр араһында “Иҙел-Урал халыҡтарының берләшеүе һәм азат милли дәүләт төҙөү” өсөн агитация алып барыла. 1942 й. июнендә Германияла “Иҙел-Урал” ком‑ты, авг. әсиргә төшкән башҡорт, мари, мордва, сыуаш, татар, удмурттарҙан “Иҙел-Урал” легионы, йәки Волга-Татар легионы (6—12,5 мең кеше) ойошторола. Унда хеҙмәт иткәндәрҙең күбеһе, фронтҡа килгәс, Ҡыҙыл Армия яғына сыҡҡан йәки Ҡаршылыҡ күрһәтеү сафтарына ҡушылған. 1941—43 йй. Өфөлә Коммунистик Интернационал башҡарма комитеты урынлаша, уның радиостанцияһы Европа телдәрендә фашизмға ҡаршы пропаганда алып бара. Бында Европаның коммунистик хәрәкәт эшмәкәрҙәре Г.М.Димитров, К.Готвальд, Р.Гюйо, Д.Ибаррури, В.П.Коларов, И.Коплениг, О.В.Куусинен, Д.З.Мануильский, В.Пик, М.Торез, П.Тольятти, В.Флорин һ.б. эшләгән. БАССР‑ҙа СССР Эске эштәр ХК‑ның, РККА‑ның дошман тылына ебәреү өсөн диверсанттар, разведчиктар әҙерләүсе махсус мәктәптәре булған.
Әҙәб.: Бикмеев М.А. Советско-Финляндская война 1939—1940. Факты, события, люди и безвозвратные потери Башкортостана. Уфа, 1999; шул уҡ. Башкортостан в годы второй мировой войны 1939—1945. Уфа, 2000; шул уҡ. Исторический опыт военно-организационной и мобилизационной работы Башкирской АССР периода Второй мировой войны. Уфа, 2005.
Р.С.Әйүпов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Көҙ миҙгелен бик күп шағирҙар, әҙиптәр маҡтап йырҙар сығара. Ул үҙенең алтын төҫтәренә бай булыуы менән күптәрҙең күңелен арбап тора. Әммә ул һәр кешенең дә күңеленә шатлыҡ хистәре алып килмәй шул.
Шулай уҡ был күркәм миҙгелдә Ололар көнө лә уҙғарыла. Бәғзеләр уны байрамға тиңләһә лә, күңелдә төрлө ҡаршылыҡлы уйҙар тыуҙыра. Үҙҙәренең сағыу, тәьҫораттарға бай булған тормошоноң артта ҡалыуын, үҙенең “оло йәштәге” категорияһына индерелеүен аңлау шатлыҡлы тойғолар килтерәме икән?
Беҙҙең яҡындарыбыҙҙың күңеле әсе әрнеүҙәргә, яралы уйҙарға ла сорналыуы ихтимал. Ни тиһәң дә уларҙың иңендә йәшәлгән йылдар, уҙған ғүмер ята. Күптәренең бала, йәш саҡтары ауыр аслыҡ-яланғаслыҡ йылдары менән дә тап килә. Беҙҙең шатлыҡлы, етеш тормошта йәшәүебеҙҙә уларҙың өлөшө лә бар икәнен күптәребеҙ аңлап та етмәй, йә теләмәй. Беҙ ваҡыт юҡлыҡҡа һылтанып, күрешмәйбеҙ, хатта телефон аша ғына булһа ла хәлдәрен дә белешмәйбеҙ. Ә улар... көн дә көтә. Фатихаларын биреп, доғаларын уҡып көн дә өмөт итә.
Ҡаланың 2-се мәктәбендә тормошон уҡытыусылыҡ эшенә бағышлаған мәғариф ветерандарын тәбрикләү тантанаһы булып үтте. Улар – Г.В. Воронкова, В.В. Журавлева, Т.Г. Сырлыбаева, К.С. Ирғәлина, Р.П. Колоколова, О.Н. Кузнецова, М.П. Трубина, А.В. Буранбаева, Р.Д. Чинейкина, А.Т. Жжонова. Әммә үкенескә күрә, ветерандарыбыҙҙың барыһы ла килә алманы. Беҙ, уҡыусылар, уларҙың өйҙәренә барып, хәлдәрен белештек, бәләкәй генә булһа ла бүләктәр тапшырҙыҡ.
Оло быуын кешеләре! Хәстәрлекле әсәләр, талантлы уҡытыусылар, тоғро дуҫтар һәм ҡатын-ҡыҙҙар. Һеҙҙең һәр ҡайһығыҙ тураһында китаптар яҙып, иҫ китмәле һүрәттәр төшөрөп, һәйкәлдәр ҡуйырға мөмкин булыр ине. Һәр саҡ шулай күңелегеҙҙә йылылыҡ һаҡлап йәшәгеҙ ҙә йәшәгеҙ.
Валерия Байғотлина, 2-се мәктәптең 10-сы класс уҡыусыһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 507
ИШАН (фарс. улар), мосолман илдәрендә, ш. уҡ Рәсәйҙә ислам таралған төбәктәрҙә суфый остазының юғары дәрәжәһе (ҡара: Суфыйсылыҡ). И. дәрәжәһен бөтә тәриҡәт башлығы, уға нигеҙ һалыусының эшен дауам иткән йәки өлкән вариҫы, тәриҡәттең теге йәки был төбәктәге башлығы йәки уның вәкиле, айырым община башлығы ала алған. Рәсәйҙең мосолман халыҡтары тарихында Бикташиә, Нәҡшбәндиә, Йәсәүиә тәриҡәттәре мөһим урын биләгән, Башҡортостанда уларҙың тәғлимәтен 15 б. алып дәрүиштәр һәм И. әүҙем таратҡан, башҡ. мөхитендә улар ислам белгестәре тип һаналған. Ырымбур мосолман диниә назараты Указы б‑са И. мулла итеп (указлы муллалар) тәғәйенләнгән. Уларҙың, нигеҙҙә, башҡорттарҙың ырыу‑ҡәбилә ҡоролошона ярашлы, үҙ мәхәлләләрендә мөриттәре (шәкерт) булған. И. м‑н мөриттәр араһында рухи берҙәмлек тыуған һәм был уларҙың тоҡомдарына ла күскән. Остаздың (мөршит) йылы мөнәсәбәтенән яҙыу мөрит тарафынан исламдан айырылыу итеп ҡабул ителгән. И. дәрәжәһе нәҫелдән-нәҫелгә лә тапшырыла алған. Волга буйы, Урал һәм Себер муллаларының күпселегенә йоғонто яһаған айырыуса билдәле И. нәҫелдәре башлыҡтары — Ғ.Ғ.Ҡорбанғәлиев, Н.Б.Туҡаев (ҡара: Туҡаевтар), Ғ.Әбделмаликов һ.б. Нәҡшбәндиә тәриҡәтенә ҡараған И. З.Х.Рәсүлев бөтә мосолман донъяһына билдәле була. Күп башҡ. И. ауырыуҙан һауыҡтырыу һәләтенә эйә була, әүлиә тип таныла.
М.Ғ.Вәлиева
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 234
ТРАВНИЦКИЙ Вениамин Николаевич (18.10.1919, Түб. Новгород губ. Ризоватово а. — 18.4.1987, Бәләбәй ҡ.), инженер‑нефтсе. СССР‑ҙың почётлы нефтсеһе (1972). И.М.Губкин ис. Мәскәү нефть ин‑тын тамамлағандан һуң (1943) “Ишимбайнефть” тресының инженеры, нефть промыслаһында өлкән инженер, бүлек нач.; 1951 й. алып Ҡарғалы нефть промыслаһы дир.; 1952 й. “Башнефть” берекмәһенең производство бүлеге нач.; 1955—79 йй. “Аксаковнефть” НГДУ‑һының баш инженеры, начальнигы. Т. етәкс. ятҡылыҡтарҙа нефть һәм газды герметизациялап йыйыу ысулына күсеү тормошҡа ашырылған, телемеханика системалары һыналған һәм индерелгән. БР‑ҙың көньяҡ‑көнбайышында бер нисә нефть ятҡылығын (Бәләбәй, Дим, Раевка, Сатай, Шкапов һ.б.) үҙләштереүҙе ойоштороусы. Бәләбәй һәм ҡала тибындағы Приют ҡасабаһының инфраструктура үҫешенә ҙур өлөш индергән. 12 фәнни хеҙмәт һәм 1 уйлап табыу авторы. Окт. Революцияһы (1974), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966), “Почёт Билдәһе” (1959, 1971) орд. м‑н бүләкләнгән. Т. исеме м‑н Бәләбәй ҡ. урам аталған.
К.С.Баймөхәмәтов
Тәрж. Г.М.Ғәлиева


text:
- Внимание
- Подробности
- Просмотров: 669
“ИРӘНДЕК”, башҡ. халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй. Тәүге тапҡыр С.Ғәбәши яҙып ала һәм “Башҡорт халҡ йырҙары” (1935) йыйынтығында баҫтыра. Артабан төрлө йылдарҙа Л.Н.Лебединский, И.В.Салтыков, Ғ.З.Сөләймәнов, Х.Ф.Әхмәтов тарафынан яҙып алына. Йыр һәм инструменталь көй варианттарын К.М.Дияровтан Ф.Х.Камаев яҙып ала. Дәртле бейеү көйлө боронғо һунарсы йыры. Легендаларҙың береһе б‑са, 18 б. уртаһында Ирәндек һырты матурлығына хайран ҡалған һунарсы һәм ҡурайсы Болғаир ижад иткән. Куплет формалы һәм ҙур булмаған диапазонлы көйгә асыҡ ритм, юfарыfа ынтылыусы интонация һәм етеҙ темп хас. Башҡарыусылары араһында Р.А. Гәрәев, Ф.Ф.Гәрәев, А.Ғ.Ғәлимов, Ф.З.Сәлихов, Ғ.С.Хәбибуллин. “И.” тауыш һәм фп. өсөн — М.М. Вәлиев, Әхмәтов, хор (a cappella) өсөн — С.Ғәбәши, С.Ә.Низаметдинов, М.П.Фоменков, хор һәм симфоник оркестр өсөн Салтыков эшкәртә. Йырҙың көйө “Сыңрау торна” балетында, Вәлиевтың “Һаҡмар” операһында, Н.Ғ.Сабитовтың Скрипка менән оркестр өсөн беренсе концертында, Х.Ф.Мостаев ҡуйған ш. уҡ исемле бейеүҙә файҙаланыла.
Г.Ә.Ишкинина
Тәрж. Ә.Х.Ҡоҙабаева


text:
Ҡуҡый
Ҡуҡый, ҡуҡыйыҡ, һыу тауығы (рус. Погоныш, лат. Porzana porzana) — сыйырсыҡтан ҙурыраҡ, һирәк оса торған бик һаҡ ҡош.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күберәк ерҙән йүгереп йөрөй. Осҡанда аяҡтарын йыймай. Ҡойроғо ҡыҫҡа ғына. Һырты ҡара һәм аҡ сыбарлы көрән, ҡорһағы һәм ҡойроҡ аҫты күкһел арҡыры һыҙыҡлы-аҡ. Түше, муйынының ике яғы аҡ төртөклө күкһел һоро. Суҡышының төбө ҡыҙыл, осо һары. Оҙон ғына аяҡтары йәшкелт, һыу тауығынан бәләкәйерәк, суҡышы ҡыҫҡараҡ, түше сыбар булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы киҫкен: «ҡуҡ-ҡуҡ».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яр буйҙарындағы шырлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр, һирәкләп үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә. Көрән таплы һарғылт йәшел йомортҡаларының һаны 25-кә етә. Ите өсөн аулайҙар.


text:
Башҡортостан йорттар төҙөү буйынса Волга буйы федераль округында икенсе урынды биләй
Башҡортостан йорттар төҙөү буйынса Волга буйы федераль округында икенсе урынды биләй Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостан ағымдағы йылдың дүрт ай йомғаҡтары буйынса Волга буйы федераль округтары төбәктәре араһында йорттарҙы файҙаланыуға тапшырыу буйынса икенсе урынды биләй. Республика халыҡ иҫәбенә торлаҡ төҙөү буйынса шулай уҡ икенсе урында тора, тип хәбәр итә Башҡортостанстат.
Статистиктарҙың мәғлүмәттәре буйынса, бөтә финанслау сығанаҡтары иҫәбенә ғинуар-апрелдә дөйөм 492,4 мең квадрат метр майҙанда 5 541 фатир ғәмәлгә индерелгән. Былтырға ҡарағанда 8,7 процентҡа аҙыраҡ.
Башҡортостанда бер мең кешегә 121 квадрат метр торлаҡ төҙөлгән.
Торлаҡ төҙөлөшө структураһында халыҡтың үҙ иҫәбенә һәм кредиттар ярҙамында төҙөлгән торлаҡ өлөшө 80,4 процент тәшкил иткән.
Улар һалған 3 663 йорттоң майҙаны 359 мең «квадрат». Ул 2017 йылдың ғинуар-апреленән 7,9 процентҡа аҙыраҡ. Төҙөүселәр – республикалағы юридик шәхестәр быйыл тәүге дүрт айҙа дөйөм 96,5 мең квардат метр майҙанды файҙаланыуға тапшырған. Ул уҙған йылға ҡарағанда 12 процентҡа кәмерәк.
http://www.bashinform.ru/news/1160300-bashkiriya-zanimaet-vtoroe-mesto-v-pfo-po-stroitelstvu-domov/


text:
- Подробности
- Просмотров: 246
ҮТКӘРГЕС ТОРБА АРМАТУРАҺЫ, үткәргес торбаның стандарт элементтары, төп ҡорамалдар составына инмәгән, ләкин ташыла торған мөхит (газ хәлендәге, газ-шыйыҡса, шыйыҡ һ.б.) м‑н идара итеү өсөн кәрәк булған ярҙамсы ҡоролмалар. Тәғәйенләнеше б‑са Ү.т.а. бикләй торған (затворҙар), көйләй торған (дросселдәр), һаҡлаған (һаҡлағыстар), контролдә тотҡан (к
үрһәткестәр) һ.б. төрҙәргә бүленә. Ү.т.а. эш мөхитенең төрөн, баҫымын һәм т‑раһын (-60 алып 600°С тиклем), климатик шарттарҙы (тирә‑яҡтағы һауа т‑раһы -60оС тиклем булғанда эксплуатациялау) иҫәпкә алып һәм герметиклыҡ нормаларына ярашлы затворҙар ҡуйып яһала. Эш мөхитенең шартлау һәм янғын хәүефлегенә, Ү.т.а. шартлы үткәреүсәнлегенә бәйле Ү.т.а. м-н идара итеү өсөн гидро‑, пневмо‑, электр һәм ҡул приводтары ҡулланыла ала. Ү.т.а. газ сәнәғәтендә, торлаҡ-коммуналь хужалыҡта, микробиология сәнәғәтендә, нефтехимия сәнәғәтендә, химия сәнәғәтендә, энергетикала файҙаланыла. Башҡортостанда Ү.т.а. Благовещен арматура заводында (1942 й. алып), “Салаватнефтемаш” ААЙ-нда (1965—2002 йй.) һ.б.
етештерелә.
Н.И.Коновалов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Май 2018 года » Страница 2
Өйҙән сыҡмай ғына һайла!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 29-05-2018, 12:17
БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай һайлауҙарына кандидаттар өсөн электрон тауыш биреү мөмкинлеге бар. Һәр һайлаусы үҙенең тауышын 1 июнгәсә онлайнда бирә ала, дөйөм нәтижә 2 июндә әйтеләсәк.
Һәр кеше https://epg.er.ru сайтына инеп, исем-шәриф, телефон номерын яҙып теркәлә һәм бер генә тапҡыр һайлай ала. Система хәүефһеҙлеге тулы кимәлдә тәьмин ителгән....
Аяҡтағы бәшмәктән ҡотолорға нимә ярҙам итә?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 29-05-2018, 07:00
Һыуыҡтар башланыу менән хәләл ефетемдең аяҡтары ҡысыта башлай. Ә быйыл урыны-урыны менән ваҡ ҡына сабыртмалар ҙа сыҡты. Уны дарыуҙар йә халыҡ дауаһы менән бөтөрөп була?
Үҙемдең аяғымдың ике бармағының тырнаҡтары ҡалыная. Тырнаҡ бәшмәге тиҙәр шикелле. Табип ҡушыуы буйынса тербинафин һөртөп ҡарағайным, файҙаһы юҡ. Намаҙ уҡығас, көн дә аяҡтарымды йыуам, йыуыу менән генә бөтмәй икән. Ниндәй халыҡ дарыуҙары ярҙам итә икән? Йоғошло тип ишеткәйнем, башҡа бармаҡтарыма күсеүенән ҡурҡам.
Сәләм менән –
Флүрә апайығыҙ.
Мәләүез ҡалаһы.
...
Швейцария өсөнсө тапҡыр «алтын»һыҙ ҡалды
Новости / Спорт // 29-05-2018, 07:00
йәки Улар үҙ тарихында өс тапҡыр финалда уйнап, чемпион була алмай йонсой
Хоккей буйынса Данияла уҙған сираттағы донъя чемпионатында Швеция командаһы финалда Швейцария уйынсыларын буллит серияһында алдырып, икенсе йыл рәттән еңеүсе булып танылды.
Ғөмүмән, ул беренселек буйына бар дәғүәсеһен дә отоп, быйылғы турнирҙа еңелеү белмәҫ команда булды. Тик бына Швейцария хоккейсылары йәл… Улар бынан биш йыл элек тә, үҙ тарихында икенсе тапҡыр финалға сығып, шул уҡ шведтарға еңелеп, көмөш миҙал менән генә ҡәнәғәтләнгәйне. Был юлы ла бәхет йылмайманы. Ә бит сирекфиналға төркөмдөң дүртенсе урынынан сығып, чемпионатта фаворит булып һаналған финдарҙы ҡыҫырыҡлап, һуңынан Рәсәй командаһын рәнйеткән Канаданы ла еңеп, хатта финалға барып етте. Нишләйһең, Швейцария уйынсылары үҙ тарихында өс тапҡыр (1935, 2013, 2018 йылдар) төп бәйгелә ҡатнашып, «алтын»ды яулай алмай интегә....
Үәт, ҡыҙыҡ! (25.05.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 29-05-2018, 06:00
Төндә ҡатын ирен уята.
– Нимә булды тағы? – ти тегеһе, йоҡо аралаш. – Футбол башландымы әллә?
– Юҡ, йәнем, – ти ҡатыны иркә генә.
Биш минуттан тағы шул уҡ хәл – ҡатын ирен уята.
– Хоккей башландымы әллә?
– Хоккейҙың ни ҡыҫылышы бар бында? – тип аптырай ҡатын.
– Ул ваҡытта ниңә уятаһың һуң?
Шунан ҡатын эске күлдәксән генә балконға сығып баҫа ла:
– Был ерҙә ысын ир-егеттәр бармы ул? – тип ҡысҡыра.
Биш-алты тәҙрәнән ирҙәр башын сығара:
– Нимә булды, эсергә бармы әллә?
* * *...
Новый Посол Вьетнама в России: «Башкортостан – первый субъект Российской Федерации, который я посещаю»
Новости / Сәйәсәт // 28-05-2018, 21:16
Башкортостан стал первым регионом, который посетил новый Посол Вьетнама в России Нго Дык Мань, назначенный на эту должность в начале 2018 года. Об этом он сообщил сегодня на встрече с Главой республики Рустэмом Хамитовым.
– Башкортостан – первый субъект Российской Федерации, который я с удовольствием посещаю. Я приехал сюда, чтобы своими глазами увидеть ваши успехи, ещё больше узнать о возможностях сотрудничества между Вьетнамом и Россией, в том числе с вашей республикой, – сказал Нго Дык Мань. – Сюда я прилетел вчера ночью, но уже успел посмотреть город. Уфа – очень красивая. А тёплый приём, который Вы нам оказали, я как Посол никогда не забуду.
Нго Дык Мань отметил, что у Вьетнама и России есть большой потенциал для развития. Поэтому необходимо вместе работать, чтобы поднять на новый уровень эти продуктивные взаимоотношения....
– Башкортостан – первый субъект Российской Федерации, который я с удовольствием посещаю. Я приехал сюда, чтобы своими глазами увидеть ваши успехи, ещё больше узнать о возможностях сотрудничества между Вьетнамом и Россией, в том числе с вашей республикой, – сказал Нго Дык Мань. – Сюда я прилетел вчера ночью, но уже успел посмотреть город. Уфа – очень красивая. А тёплый приём, который Вы нам оказали, я как Посол никогда не забуду.
Нго Дык Мань отметил, что у Вьетнама и России есть большой потенциал для развития. Поэтому необходимо вместе работать, чтобы поднять на новый уровень эти продуктивные взаимоотношения....
Сик буйы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итеүселәр хөрмәтендә
Яңылыҡтар таҫмаһы // 28-05-2018, 16:31
Йондоҙнамә (28 май - 3 июнь)
Махсус бит // 28-05-2018, 14:05
Хөрмәтле уҡыусыларыбыҙ! Был аҙнала "Беҙҙең ғаилә таланты" конкурсы финишҡа яҡынлаша
Яңылыҡтар таҫмаһы // 28-05-2018, 13:41
31 май көнө конкурсты йомғаҡлап, 1 июнь еңеүсе бәләкәстәрҙе иғлан итергә иҫәп тотабыҙ. Әгәр ҙә ҡатнашырға теләп тә, форсат таба алмай йөрөһәгеҙ, бәйгелә сығыш яһар өсөн 3 көн ваҡытығыҙ ҡалды. Ашығығыҙ! Өс ай буйы барған конкурсҡа һуңғы видеояҙмалар 31 майға, көндөҙгө 12-гә тиклем ҡабул ителә.
Видеояҙмаларҙы ошо пост комментарийы итеп һалығыҙ. Исем-шәрифе, ҡайҙан, нисә йәштә икәнен дә яҙырға онотмағыҙ:
https://vk.com/wall-35065816_19347?offset=0...
Наҙгөл КЕЙЕКБИРҘИНА
Объявления / Йәшлек гүзәле // 28-05-2018, 12:47
Наҙгөл Зариф ҡыҙы Кейекбирҙина булам. 1998 йылдың 4 октябрендә Баймаҡ районының Йылым ауылында был йәмле донъяға килгәнмен.
Әле Өфө дәүләт авиация техник университетының икенсе курсында программалаусы һөнәрен үҙләштерәм. Бала саҡтан компьютер техникаһы менән ҡыҙыҡһындым һәм роботтар эшләргә хыялланып үҫтем. Уҡыуымдан буш ваҡытта төрлө ҡул эштәре менән мауығам. Был һөнәремә әсәйемә рәхмәтлемен, бөтә сабырлығын һалып, оҫталыҡҡа өйрәтте.
Аллаһы Тәғәлә ҡатын-ҡыҙҙы матурлыҡ, тәрбиәлелек өлгөһө итеп яралтҡан. Шуның өсөн дә ошо юлдан тайпылмай, илемә һәм ғаиләмә кәрәкле кеше булып йәшәү – тормош маҡсатым. “Кеше иң беренсе эше менән матур булырға тейеш” тигәнде лә онотмайым....
Билдәле актер Азамат Хәлилов вафат булды
Яңылыҡтар таҫмаһы // 28-05-2018, 12:35
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, Ш.Бабич исемендәге Дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Азамат Хәлилов 49 йәшендә яҡты донъянан китте.
Ул Бөрйән районында тыуып үҫкән, Стәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһендә эшләне. Ул беҙгә сағыу ролдәре, Башҡортостан юлдаш телеканалында күрһәтелгән "Күңелле йәшәйбеҙ" тележурналы аша таныш.
Мәрхүм менән хушлашыу иртәгә Стәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһендә иртәнге сәғәт 10-да була.
Азамат Хәлиловтың яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашабыҙ....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 442
ИВИН Степан Мефодьевич [2.4.1925, Урал өлк. Мишкино а. (Ҡурған өлк.) — 6.4.2015, Өфө], инженер‑механик. Техник ф. канд. (1955), проф. (1977). БАССР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1972). ӨАИ‑ны тамамлағандан һуң (1947) 1952 й. тиклем һәм 1964—97 йй. шунда уҡ уҡыта: 1964—88 йй. теоретик механика каф. мөдире, бер үк ваҡытта 1973—76 йй. авиация двигателдәре ф‑ты деканы. 1955—64 йй. БАХИ‑ла эшләй: теоретик һәм ғәмәли механика каф. мөдире, бер үк ваҡытта 1958 й. алып а.х. механизациялау ф‑ты деканы. Фәнни эшмәкәрлеге гироскоптың ғәмәли теорияһына: механик системалар хәрәкәтенең тотороҡлолоғон һәм тирбәлеүен, авиация двигателдәренең һәм ракеталарҙың ҡаты, бөгөлөүсән, һығылмалы һәм формаһы үҙгәреүсән роторҙарын динамик тигеҙләндереүҙе өйрәнеүгә арналған. Авиация двигателдәре турбиналары көрәксәләрен һайлауҙың динамик ысулын уйлап таба. Асыштары БР‑ҙың һәм РФ‑тың башҡа төбәктәренең авиация сәнәғәте пр‑тиеларында индерелгән. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орд. м‑н бүләкләнгән (1982). 150‑гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 7 уйлап табыу авторы.
В.Г.Терёшин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Изге эштәргә башланғыс һалынды
22 мая 2013 йыл | Йәмғиәт
18 майҙа Красно-усолда "Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы "Йәш гвардия” Бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының урындағы бүлексәһе инициативаһы менән экологик өмә үтте.
Граждандарҙы ҡабул итеү
22 мая 2013 йыл | Йәмғиәт
23 майҙа Ғафури ра-йоны буйынса территориаль һалым участкаһы бинаһында (адресы: Красноусол ауылы, Октябрь урамы, 2 А) Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса 3-сө район-ара инспекцияһы начальнигы Римма Фәрит ҡыҙы Риянова граждандарҙы шәхси мәсьәләләр буйынса ҡабул итә. Ҡабул итеү иртәнге сәғәт 10-дан 12.00 сәғәткә тиклем бара.
Һабантуйға әҙерлек мәсьәләһе ҡаралды
22 мая 2013 йыл | Урындағы үҙидара
Етәкселәрҙең сираттағы оператив кәңәшмәһе булып үтте һәм унда көнүҙәк мәсьәләләр ҡаралды.
Ваҡыт әҙ ҡала, ашығайыҡ!
22 мая 2013 йыл | Матбуғат
Киләһе ярты йыллыҡҡа "Табын” гәзитенә яҙылыу дауам итә һәм уның һөҙөмтәләре әлегә һөйөнөрлөк түгел.
Хәүефһеҙлек биләмәһе
22 мая 2013 йыл | Хоҡуҡ
Уҙған аҙнала Рәсәй Наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу Федераль Хеҙмәтенең (ФСКН) Башҡортостан Республикаһы буйынса Идаралығы тарафынан 20 енәйәт эше ҡуҙғатылды.


text:
Йәш модельерҙар байрамы
21 апреля 2017 йыл | Яңылыҡтар, Йәмғиәт
Бына 12 йыл инде Балалар ижады үҙәге һәләтле, ижади ҡарашлы йәш кейем тегеүселәрҙе үҙенә йыя. Ә улар оҫта етәкселәре ҡул аҫтында ҡыҙыҡлы, үҙенсәлекле, бер кемде лә ҡабатламаған костюмдар ижад итә. Быйыл "Һәләтле балалар” район конкурсының "Йәш модельер” номинацияһы яҙғы каникул осоронда, 31 мартта үтте. Йәш оҫталарҙы Красноусолдағы 1-се урта мәктәптең ултырыштар залы үҙендә ихлас ҡабул итте.
Ашҡынма, ғүмер, туҡта саҡ ҡына, Күпте кисергән халҡың хаҡына
21 апреля 2017 йыл | Хаттар
Етемлек – кеше тәҡдиренә яҙған иң әрнеүле, тетрәндергес, әсе яҙмыш ул. Һүҙҙәрен мәҡәләмә исем итеп ҡуйған йырҙы йөрәктәргә үтерлек итеп башҡарыусы йәш, талантлы йырсыбыҙ Радик Юлъяҡшиндың өләсәһе Мәлиха, заманында районда күренекле етәксе булған Ғөбәй Юлъяҡшиндың ҡыҙы, кесе йәшенән етем ҡалып, өләсәһе Зөләйха ҡулында үҫә.
Атай-әсәй – пар ҡанат
21 апреля 2017 йыл | Хаттар
Минең яҙмам донъялағы иң ҡәҙерле кешеләрем Айытбай Миңлебай улы һәм Таңһылыу Нәүфил ҡыҙы Зәйнешевтар тураһында.
Китапханабыҙға 1 йәш
21 апреля 2017 йыл | Хаттар, Йәмғиәт
Ватан ауылында китапхана асылыуҙың 1 йәшен билдәләп, бик матур әҙәби кисә уҙҙы. Кисәлә мәктәп уҡыусылары әүҙем ҡатнашты.
Зирәклектә көс һынаштылар
21 апреля 2017 йыл | Хаттар, Спорт, Йәмғиәт
Яугилде ауыл мәсете мөхтәсибәте балаларҙы сәләмәт йәшәү рәүешенә ылыҡтырыу, спортҡа һөйөү тәрбиәләү, үҙ-ара дуҫ һәм татыу йәшәүгә өндәү маҡсатында шашка ярышы уҙғарҙы.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Белоретта яңы күп функциялы мәҙәни үҙәк төҙөлә. Бюджет инвестициялары буйынса Эксперт совет барышында ҡабул ителгән ҡарар тураһында төбәк Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов хәбәр итте. Бынан тыш, республиканың Федоровка районы Федоровка ауылында район мәҙәниәт йортон яңыртыу тураһында ҡарар ҡабул ителде. Алдан ошо тораҡ пункттарында мәҙәниәт йорттары менән бәйле мәсьәләне Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов хәл итергә ҡушҡайны, тип хәбәр итте Премьер-министр.
— Республика Башлығының тейешле йөкләмәләре булды, хәҙер улар ғәмәлгә ашырыла, — тип билдәләне Рөстәм Мәрҙәнов. — Проектлауға аҡса бүленгән.
Бюджет инвестициялары буйынса Эксперт совет ултырышы барышында башҡа көнүҙәк мәсьәләләр ҙә ҡаралды. Атап әйткәндә, Өфөлә Дуҫлыҡ монументы эргәһендә урынлашҡан һәм Ағиҙел йылғаһы буйы менән сиктәш булған парк комплексын реконструкциялау тураһында ҡарар ҡабул ителде. Шулай уҡ Хәйбулла районында һыу тәьминәте һәм ҡулланған һыуҙы түгеү өлкәһендә объекттар яңыртыласаҡ һәм Мәсетле районында йылға үҙәндәрен төҙәйтеү эштәре башҡарыласаҡ. Һуңғыларҙың кәрәклеге райондың бер нисә тораҡ пунктында ярҙарҙың йыуылыуы менән бәйле.


text:
- Подробности
- Просмотров: 480
ГӨРӨЗДӘ, сей гөрөздә (Lactarius resimus), базидиомицеттар класының һарыҡ бәшмәге һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған бәшмәк. Евразияла таралған. Эшләпәһенең диам. 5—20 см, яҫы, аҡ, лайлалы, өлгөргән бәшмәктең эшләпәһе буранка рәүешендә, сите тыш яҡҡа төрөлгән, ҡайһы бер урындары һарғылт. Пластинкалары һалынҡы, йыш, тар, аҡһыл, һуңыраҡ һарғылт төҫтә. Һабы 3—9 см оҙонлоҡта, 2,5 см йыуанлыҡта, цилиндр формаһында, яланғас, өлгөргән емеш тәндәрендә ҡыуыш, аҡ төҫтә, ҡайһы ваҡыт һарғылт йәки ерәнһыу төплө. Итсәһе аҡ, тығыҙ, мурт, хуш еҫле. Һөт һымаҡ һуты аҡ, һауала һарғая, әсе. Спора онтағы аҡ. Ҡайын м‑н микориза барлыҡҡа килтерә. БР‑ҙа июлдән сент. тиклем йүкә ҡатыш ҡайын һәм ҡарағай-ҡайын урмандарында осрай. Ҡиммәтле ашарға яраҡлы бәшмәк.
Г.Ғ.Ҡужәхмәтов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Театрыбыҙҙың Бәләкәй сәхнәһендә «Әлифбанан бер себеш» (А.Кивиряхк, режиссеры - Л.Зайкаускас) спектакле "Менас" Халыҡ-ара моноспектаклдәр фестиваленә (Паневежис, Литва) юлланыр алдынан өҫтәмә рәүештә күрһәтелә. Спектаклдән һуң «Театр+» форумы сиктәрендә баш ҡаланың мәҙәни ойошмалары һәм уҡыу йорттары студенттары ҡатнашлығында «Әлифбанан бер себеш» моноспектакле хаҡында фекер алышыу була, спектаклде башҡарыусы Башҡортостандың халыҡ артисы Алмас Әмиров тамашасыларҙы ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап бирәсәк.
Спектакль 19.00 сәғәттә башлана.


text:
Кем ғәйепле?/Миләүшә Ғәйфуллина
Сәғит йыш ҡына урамдан илап ҡайтып инә лә :
— Мине малайҙар йәберләйҙәр, мин башҡа урамға сыҡмайым, — тип зарлана.
— Бәлә һалма! Миңә ҡалһа, ғәйеп һинең үҙеңдә. Иптәштәреңә ҡарата мөнәсәбәтеңде үҙгәрт!.. Шул ваҡытта уларҙың ҡарашы ла һиңә үҙгәрер, — тине әсәһе улына көйөп.
Сәғит ишек алдына сыҡты. Майҙанда уның бер йәберләүсеһе Илнур,ерҙән нимәлер эҙләй:
— Бына, әсәйем магазинга барып икмәк алып ҡайт тип аҡса биргән ине, ә мин уны юғалттым, — тине ул борсолоулы тауыш менән. Бында тапанма әле, ҡамасаулайһың!..
Сәғит әсәһенең иртән әйткән һүҙҙәрен иҫенә төшөрөп:
— Әйҙә, бергәләп эҙләйек! - тип үҙ ярҙамын тәҡдим итте.
Малайҙар бергә эҙләй башланылар. Оҙаҡ ҡына эҙләгәндән һуң Сәғит Илнурҙың югалған аҡсаһын табып бирҙе. Ҡыуаныстарының иге-сиге булманы. Илнур:
— Сәғит, һиңә ҙур рәхмәт! — тип ҡулын ҡыҫты уның. — Мин тиҙ генә магазинга барып киләм дә бергәләп уйнарбыҙ, йәме. Малайҙар башҡа һиңә теймәҫ, — тип тә өҫтәне.


text:
«Башинформ» агентлығында ойошторолған матбуғат конференцияһы ошо көндәрҙә Өфөлә барған 48-се Бөтә донъя СИОФФ конгресына һәм 2020 йылда Башҡортостанда үтәсәк Бөтә донъя фольклориадаһына әҙерлек мәсьәләләренә арналды.
Уның эшендә Фольклор фестивалдәре һәм традицион сәнғәт ойошмаларының халыҡ-ара советы (СИОФФ) рәйесе Филипп Боссан, Башҡортостан Хөкүмәтенең вице-премьеры Салауат Сәғитов һәм Рәсәй дәүләт Халыҡ ижады йорто директоры Тамара Пуртова ҡатнашты.
—Беҙҙең ойошма йыл һайын бөтә донъяла 400-гә яҡын фестиваль уҙғара. Эшмәкәрлегебеҙ төрлө милли мәҙәниәттәр вәкилдәре араһында тыныслыҡты һәм дуҫлыҡты яйға һалыуға, нығытыуға булышлыҡ итә. Ә 2020 йылда һеҙҙә үтәсәк Фольклориада Башҡортостанды бар донъяға танытыу һәм донъя халыҡтарының иҫ киткес бай мәҙәниәте менән яҡындан танышыу өсөн шәп мөмкинлек буласаҡ, — тип билдәләне СИОФФ башлығы.
Матбуғат конференцияһында Фольклориаданы асыу һәм ябыу тантаналары өсөн ҡаралған майҙансыҡтар тураһында ла һүҙ барҙы. Әлегә был маҡсатта «Аҡбуҙат» ипподромы һәм «Өфө-Арена» күҙ уңында тотола, тип билдәләне вице-премьер Салауат Сәғитов.


text:
- Подробности
- Просмотров: 507
АЛЫҪЛЫҠТЫ ҮЛСӘГЕС, объектҡа тиклем араны контактһыҙ (уға теймәйенсә тороп) билдәләү өсөн ҡоролма. Эшләү принцибына ҡарап оптик (алыҫлыҡты үлсәү билдәле булған нигеҙе һәм уға ҡаршы ятҡан мөйөшө б‑са тура мөйөшлө өсмөйөштө сығарыуға ҡайтып ҡала); акустик, радиотулҡынлы, электрооптик (ебәрелгән һәм, объекттан сағылып, әйләнеп ҡайтҡан сигналдар араһындағы ваҡыт араларын үлсәү һөҙөмтәләре б‑са күрһәткестәр бирә); ваҡыт араларын билдәләү ысулына ҡарап фазалы (улар юғары аныҡлыҡ бирә) һәм импульслы А.ү. айыралар. Хәҙерге заман А.ү. нурланыш сығанағы хеҙмәтен лазер үтәй. А.ү. геодезияла (ш. иҫ. йыһан геодезияһында), хәрби эштә, астрономияла, машиналар эшләүҙә, төҙөлөштә, медицинала һ.б. ҡулланыла. 1987 й. Өфө авиация ин‑тында (ҡара: Авиация техник университеты) Р.М.Ғәлиулин етәкс. лазер А.ү. (яҡтылыҡлы А.ү.) һәм уларҙың базаһында ҡатмарлы формалы сәнәғәт әйберҙәренең (газ турбиналы двигатель көрәксәләре, инструменттар, торба һәм муфталар һыры, электродтар, штамптар, калибрҙар һ.б.) геометрияһын юғары аныҡлыҡ һәм етештереүсәнлек м‑н үлсәү өсөн автоматлаштырылған “ОПТЭЛ” системаһы уйлап табыла. Был система өсөн төҙөлгән программалар үлсәүҙәрҙең һөҙөмтәләрен компьютерҙағы мәғлүмәттәр базаһында эшкәртергә, сағылдырырға һәм теркәргә мөмкинлек бирә. Системалар БР‑ҙа һәм РФ‑тың башҡа төбәктәрендә сәнәғәттең авиация, машиналар эшләү тармаҡтары пр‑тиеларында файҙаланыла. Улар нигеҙендә 1991 й. “ОПТЭЛ” ғилми‑индереү пр‑тиеһында (Өфө) лазер А.ү. һәм төрлө системаларҙы (ш. иҫ. “ОПТЭЛ”) сериялы етештереү башлана.
Әҙәб.: Галиулин Р.М. Гамма оптоэлектронных контрольно‑измерительных систем технического зрения. 4‑е изд. Уфа, 1995.
Р.М.Ғәлиулин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Әле 2018 йылдың тәүге ярты йыллығына гәзит-журналдарға яҙылыу бара. Әйткәндәй, хаҡтар үҙгәрмәгән, 2017 йылдың икенсе ярты йыллығында нисек булһа, шулай ҡалған.
Хөрмәтле атай-әсәйҙәр, уҡытыусылар, ҡәҙерле балалар! Яңы уҡыу йылы башланыу менән бергә мәктәптәрҙә туған телде өйрәнеү буйынса сетерекле һорауҙар килеп тыуҙы. Беҙ үҙебеҙҙең телебеҙҙе һаҡларға, яҡларға һәм белергә тейешбеҙ. Милли баҫмаларыбыҙ, шул иҫәптән «Йәншишмә»беҙ ҙә, был йәһәттән ярҙамсы, терәк булып торасаҡ. Ни тиһәң дә, донъяла башҡорт телендә балалар өсөн сыҡҡан берҙән-бер гәзит бит! Әйҙәгеҙ, бергә ҡалайыҡ, бергә булайыҡ!
Почта бүлексәһенә барырға яйы төшмәй тора икән, гәзиткә өйҙә ултырған килеш кенә интернет аша ла яҙылырға мөмкин. Бының өсөн www.yanshishma.ru сайтындағы «Электрон яҙылыу» һылтанмаһына инегеҙ.
«Рәсәй почтаһы»ның сайты аша ла яҙылыу мөмкинлеге бар. Уның адресы: podpiska.pochta.ru/press/П2765.
«Йәншишмә»гә ярты йылға яҙылыу хаҡы – 476 һум 28 тин. Индексы – 50605.
Бер йылға яҙылыу хаҡы – 844 һум 52 тин. Индексы – П3371.


text:
- Подробности
- Просмотров: 588
НЕФТЕКАМА ЯҺАЛМА КҮН ПРОИЗВОДСТВО БЕРЕКМӘҺЕ, “И с к о ж”, ААЙ. Төрлө тәғәйенләнешле яһалма күн; поливинилхлорид һәм полиэтилен плёнкалар; термик елемле һәм полиэфир ҡатлаулы, трикотаж, тышлыҡ материалдар; ир‑егеттәр, ҡатын‑ҡыҙҙар һәм балалар өсөн трикотаж әйберҙәр һ.б. етештерә. Составына поливинилхлорид тышлы туҡымалар (1970 й. нигеҙләнгән), трикотаж (1973), иләү (1979), туҡыу (1999), трикотаж тышлыҡ материалдар (1981), елем төртөп ҡапланған ҡатлама материалдар (1988), поролон (1996), тегеү, резина‑техник изделиелар (икеһе лә — 2010) производстволары инә. 2012 й. 3146 кеше эшләгән. Продукцияһы БР һәм РФ‑тың башҡа төбәктәре, яҡын сит ил сәнәғәтенең автомобиль, авиация һәм а.х. машиналарын эшләү, күн‑галантерея, тегеү, трикотаж, аяҡ кейеме һәм башҡа тармаҡтары пр‑тиеларына ебәрелә. 1968 й. ойошторола, 1970 й. яһалма күн з‑ды булараҡ сафҡа индерелә, 1971 й. алып “Кама” Нефтекама яһалма күн з‑ды, 1973 й. — Нефтекама яһалма күн комб‑ты, 1984 й. — Нефтекама яһалма күн ПБ, 1992 й. — ЯАЙ, 2003 й. хәҙ. статусын ала. Пр‑тиела РФ‑та тәүге тапҡыр каландр ысулы м‑н баҫып, өҫ яғын биҙәп трикотаж аҫлыҡлы яһалма күн (1970), яҡтыға сыҙамлы капровелюр тышлыҡ материалы (1982), термик елемле ҡатлау материалдары (1990), тотош формаланған автомобиль деталдәре өсөн мик‑ роперфорациялы яһалма күн (2000) етештереү индерелә.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 407
ИҪКЕ МУСА ҠУРҒАНДАРЫ, 10—11 бб. археологик ҡомартҡыһы. Ҡырмыҫҡалы р‑ны Иҫке Мусса а. төньяҡ-көнбайыш ситендә урынлашҡан. 1957—58 йй. М.Х.Садиҡова тарафынан асыла һәм тикшерелә. Ҡурғанлы ҡәберлектәр иҫәбенә инә. Тупраҡ өйөп яһалған 6 ҡурғандан (диам. 7— 11 м, бейеклеге 0,5—0,8 м) тора, уларҙың һәр береһендә 1—2 ҡәбер табылған. Мәйеттәр тар һай (0,4—0,7 м) ҡәбер соҡорҙарына салҡан һалып, баштары м‑н башлыса көнбайышҡа ҡаратып ерләнгән. Ҡәбергә ҡорал (кейҙермәле тимер һәм өс ҡырлы һөйәк уҡ башаҡтары, тимерҙән һәм һөйәктән ян, һаҙаҡ көпшәләре) һәм эш ҡоралдары (тимер бысаҡтар), ат егеү кәрәк‑ярағы (тимер өҙәңгеләр, ауыҙлыҡтар, айыл ҡаптырмалары), биҙәүестәр (аҡыҡ һәм быяла муйынсаҡтар), ҡорбан ителгән хайуан һөйәктәре һалынған. Көмөш һәм бронза айылдар м‑н биҙәлгән буҫтау баш кейеме ҡалдыҡтары табылған. Ике ҡәбер Бура мәҙәниәтенә ҡарай; керамика осло ҡырлы, йәйенке төплө, киң муйынлы 2 һауыттан ғибәрәт, уларҙың береһе тешле штамп ярҙамында һалынған тура һәм кәкерсәк һыҙыҡтар м‑н биҙәлгән. И.М.ҡ. ҡалдырған халыҡтың сығышын Н.А.Мәжитов, Садиҡова — төрки ҡәбиләләр, В.А.Иванов фин‑уғыр ҡәбиләләре (Сейәлек мәҙәниәте вәкилдәре) м‑н бәйләй. Ҡомартҡы материалдары Милли музейҙа һаҡлана.
Әҙәб.: Садыкова М.Х. Тюркоязычные кочевники на территории Южной Башкирии //Башкирский археологический сборник. Уфа, 1959.
В.А.Иванов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Австрия аш-һыуы
Австрия аш-һыуын, был традицион кулинар сәнғәт төрлө төбәктәрҙә сағылһа ла, йыш ҡына Вена аш-һыуына оҡшаталар. Бында Венгрия, Богемия, Бавария һәм Италия кулинар традициялары бергә тупланған. Башҡа илдәрҙән үҙләштерелгән блюдолар, рецептар, аш-һыу әҙерләү технологияһы урындағы традицияларға яраҡлаштырылған һәм ҡушылған. Австрия кухняһы, тәү сиратта, ҡамыр аштары һәм татлы ризыҡтары менән бөтә донъяға билдәле. Бигерәк тә Вена шницелдәре киң танылыу алған
Эсемлектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡәһүә: Австрияла йәшәүселәр был эсемлектең төрлө төрҙәрен ярата, мәҫәлән, Вена меланжын төрлө кафеларҙа тәҡдим итәләр. Уны әҙерләү өсөн бында башлыса мокко сорты файҙаланыла. Шулай уҡ кофе ҡушып эшләнгән махсус десерт төрө лә бар. Элек ул «вена кофеһы» — льежса тип аталған.
- Эҫе шоколад.
- Алкоголһеҙ эсемлектәр: альмдудлер
- Һыра: һыра әҙерләү традицияһы Германиянан үҙләштерелгән. Һыра 0,2 (Pfiff), 3 (Seidel или kleines Bier) һәм 0,5 литр (Krügerl, Halbe или großes Bier) һыйҙырышлы һауыттарҙа бирелә. Һыра фестивалдәрендә был эсемлек, күрше Бавариялағы һымаҡ, бер һәм ике лиртлы көрөшкәләргә ҡойола. Австрияла әҙерләнгән иң билдәле һыра сорттары — лагер (Märzen), Zwicklbier таҙартылмаған һыраһы һәм Stiegl бойҙай һыраһы. Раштыуа байрамына традицион нигеҙҙә Бок (һыра) әҙерләнә.
- Шарап: Австрия шарабын илдең көнсығышында — Түбәнге Австрияла, Бургеландта һәм Штирияла сығаралар.
«Хойригер» тип аталған йәш шарап үҙ атамаһын Деблингтан, Венаға яҡын виноград баҡсаларынан алған.
- Башҡа төрлө алкоголле эсемлектәр: төрлө ерҙәрҙә бик күп күләмдә сидр, шнапс, ликер әҙерләнә.
Ҡабымлыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡабымлыҡтар (закуска, еңел ашамлыҡ) араһында колбасалы, ыҫланған ризыҡлы, сырлы сэндвичтар өҫтөнлөк алып тора.
- Липтва сыры
- Даньхуатан (йомортҡалы аш)
- Тирольск шпигы (сусҡа майы)
Десерттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Австрияла йәшәүселәр десертты бик ныҡ ярата. Нәҡ ҡамыр аштары һәм татлы ризыҡтар был кухняның йөҙө булып тора ла инде.
- Штрудель
- Линцск торты
- Захер торты
- Кайзершмаррн
- Тышлы Мавр
- Штрицель
- Ишльск торты
- Линцск күҙҙәре (печенье)
- Пуншкрапфен
Төп блюдолар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Австрияның төп блюдолары, башлыса, башҡа илдәрҙән үҙләштерелгән. Мәҫәлән, гуляш йәки тауыҡ итенән паприкаш венгер кухняһынан алынған. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, күп кенә блюдолар Астрия аш-һыуына хас булған үҙенсәлек алған.
- Вена шницеле
- Венаса тауыҡ
- Тафельшпиц— һыйырҙың алма ҡушып, керән менән бешерелгән һөйәкһеҙ ите
- Бойшель
- Цвибельростбратен
- Ваниллеростбратен
- Ростбиф Жирарди
- Краутфлекерль — Австрияның макаронынан һәм кәбеҫтәнән әҙерләнгән флекерль блюдоһы
Төбәк аш-һыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вена: вена аш-һыуы
- Түбәнге Австрия: өҫтөнлөк ҡырағай йәнлек һәм ҡош итенә бирелә.
- Бургенланд: Венгер аш-һыуының йоғонтоһо көслө, бургенланд крипфеле.
- Штирия: ғәҙәти штирийск деликатесы — бөтә салаттарға ла ҡушылған ҡабаҡ майы.
- Каринтия : был аш-һыуҙа өҫтөнлөк балыҡҡа бирелә.
- Үрге Австрия: аш-һыуға Баварияның, Богемияның йоғонтоһо көслө, татлы блюдоларҙан -линцск торты.
- Зальцбург: зальцбург нокерльны
- Тироль (тарихи өлкә): тирольск грёстле
- Форарльберг: Швейцария һәм Швабия аш-һыуының йоғонтоһо
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Викимилектә Австрия аш-һыуы темаһы буйынса медиафайлдар бар.
- Кузнецова Е. К. Австрия // Лучшие рецепты мировой кухни — М.: ОЛМА-ПРЕСС Инвест, 2004. — 191 б. — ISBN 5-94848-158-1.


text:
Рөстәм Хәмитов CIOFF президенты Филипп Боссан менән осраштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов CIOFF президенты Филипп Боссан менән осрашты
Рөстәм Хәмитов CIOFF президенты Филипп Боссан менән осраштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Бөгөн Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Фольклор фестивалдәре һәм традицион сәнғәт ойошмаларының халыҡ-ара советы (СИОFF) президенты Филипп Боссан менән осрашты. Осрашыуҙа шулай уҡ Башҡортостан Хөкүмәте ағзалары һәм CIOFF вәкилдәре ҡатнашты.
Яҡтар 2020 йылда Башҡортостанда үтергә тейешле Бөтә донъя фольклориадаһына әҙерлек барышын тикшерҙе. Атап әйткәндә, Фольклориадала ҡатнашыусыларҙы һәм килгән ҡунаҡтарҙы йәшәтеү, транспорт тәьминәте, медицина оҙатыуы, туҡланыуҙы ойоштороу, хәүефһеҙлекте тәьмин итеү, ошо ваҡиғаны республика һәм федераль киң мәғлүмәт сараларында яҡтыртыу, сит ил ҡунаҡтары өсөн визалар һәм башҡа мәсьәләләр. Бынан тыш, фестивалде асыу һәм ябыу тантаналары, шулай уҡ төп сараларҙы ойоштороу майҙансыҡтарының варианттары тикшерелде.
CIOFF етәкселеге һүҙҙәренсә, йыл аҙағына тиклем 2020 йылдағы Бөтә донъя фольклориадаһында ҡатнашҡан илдәрҙең исемлеге төҙөлөргә тейеш. Филипп Боссан Башҡортостан делегацияһын киләһе, 2019 йылда Сантьягола (Чили) 49-сы Бөтә донъя CIOFF конгресында ҡатнашырға һәм унда 2020 йылдағы Фольклориаданы үткәреү урыны булараҡ республика менән таныштырырға саҡырҙы.
– Беҙ ошо ваҡиғаға бик етди ҡарайбыҙ һәм Фольклориаданы иң юғары кимәлдә уҙғарыу өсөн бөтә көсөбөҙҙө һалырбыҙ. Республика Хөкүмәте, барлыҡ муниципалитеттар ошо эшкә йәлеп ителгән, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙ үҙ өҫтөбөҙгә алған бөтә йөкләмәләрҙе үтәрбеҙ. Беҙ илебеҙҙе күрһәтәбеҙ, Рәсәйҙе лә, һеҙҙе лә ҡыйын хәлдә ҡалдыра алмайбыҙ.http://www.bashinform.ru/news/1214534-rustem-khamitov-vstretilsya-s-prezidentom-cioff-filippom-bossanom/


text:
“Әсәйемдең тән температураһы 38 градусҡа күтәрелгәс, табип саҡырҙыҡ, ләкин ул цефтриоксон эсергә тәҡдим итеүҙән башҡа кәңәш бирә алманы. Был дарыуҙан файҙа булмағас, медиктарҙы ҡабат-ҡабат саҡырырға тура килде. Улар: “Дөрөҫ дауаланаһығыҙ”, – тип әйтеүҙән ары китмәне. Фәҡәт ай ярым үткәс кенә дауаханаға йүнәлтмә бирҙеләр. Ә ундағы ҡабул итеү бүлмәһендә температуралы кешене алты сәғәт көттөрҙөләр. Дауаланып ҡайтҡас, хәле еңеләйгән дә кеүек ине, ләкин артабан ныҡ мөшкөлләнде. Үҙебеҙҙең табип бер ни ҙә эшләй алмай. Ярҙам итегеҙсе, зинһар...”
Бөтәһе лә мәҙәни кимәлебеҙгә бәйле
Был хат – республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығына мөрәжәғәт. Ундай ялыуҙар хәҙер күп. “Росздравнадзор” мәғлүмәттәренә ҡарағанда, былтыр дауаханалар эшмәкәрлеген тәнҡитләгән хаттар, алдағы йыл менән сағыштырғанда, 22 процентҡа артҡан – уҙған йыл ошо ойошмаға табиптарҙың хеҙмәтенә ризаһыҙлыҡ белдергән 24 мең ялыу килгән. Улар араһында иң йыш осрағаны – айырым сирҙе дауалаған табипҡа эләгә алмауға һәм дауаның йоғонтоһо һиҙелмәүгә зарланған мөрәжәғәттәр. Тәьҫирҙең барлығы-юҡлығы ваҡыт үткәс кенә билдәле булһа һәм уны төрлө кеше төрлөсә баһалаһа, сираттың оҙонлоғо иһә – иң теңкәгә тейгәне. Өфөлә, мәҫәлән, күпселек поликлиникаларҙа “тар” белгестәргә бер ай алдан яҙылырға кәрәк. Тик бына ул ваҡыт арауығында ниҙәр генә булмауы ихтимал! Халыҡтың ҡануни кимәле күтәрелә барыуын һәм медицинаға талаптар артҡандан-артыуын иҫәпкә алғанда, ялыуҙар киләсәктә тағы ла күбәйер, моғайын.
– Беҙ ҙә дауалау учреждениеларының эшенән ҡәнәғәтһеҙлек белдерелгән хаттарҙы көн һайын тиерлек алабыҙ, – тигәйне Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, республиканың медицина йәмәғәтселеге йыйылышында сығыш яһап. – Айырыуса һаулыҡ һаҡлау учреждениеларының эше насар ойошторолоуға, сират оҙонлоғона, табиптарға телефон аша яҙылып булмауға, льготаға хоҡуҡлылар өсөн дарыуҙар етешмәүгә зарланалар. Аңлайым, табиптарҙың эш хаҡы бәләкәй, ләкин улар ришүәт бирергә мәжбүр иткән сирлеләр ҙә олигарх түгел бит. Бөтә был йыйылған мәсьәләләрҙе власть үҙе генә хәл итә алмай, сөнки уларҙың күпселеге власть вәкәләттәренән ситкә сыға, шуға күрә бында йәмәғәтселектең киң ҡатнашыуы талап ителә.
Йәмәғәтселектең ҡатнашыуы тип бында табиптарға көн дә талап ҡуйыу ғына түгел, ә уларҙың һөҙөмтәгә ынтылыуын көсәйтеү ҙә күҙ уңында тотола. Энтузиастар заманы үткән, ә беҙ һаман да табиптың Гиппократ антына тоғролоғо барыһын да хәл итә тип уйлап йөрөүҙән арына алмайбыҙ.
Күп тапҡыр ҡабатланған һәм күпселек ризалашҡан хәҡиҡәт бар: бөтәһе лә мәҙәни кимәлебеҙгә бәйле. Һаулыҡ һаҡлау өлкәһенең эшен яҡшыртыу – табиптарҙың ғына түгел, ә тотош йәмәғәтселектең бурысы. Дауахана табиптарының һәм хеҙмәткәрҙәренең тейешенсә эшләүенә йәмғиәт тә (әлеге осраҡта – сирлеләр) йоғонто яһай ала һәм яһарға бурыслы ла, юғиһә беҙ был ойошмаларҙа үҙебеҙҙе сит йорттағы ҡунаҡ һымаҡ тоябыҙ. Медицина хеҙмәтләндереүе дәүләт һәм муниципаль дауалау учреждениеларында түләүһеҙ һымаҡ күренһә лә, ғәмәлдә уның сығымдары Мотлаҡ медицина страховкаһынан – йәғни беҙҙең кеҫәнән түләнә икәнлеген онотмайыҡ. Табиптарҙың йыш осраған вайымһыҙлығы, был өлкәлә коррупцияның киң таралыуы, яңы техника менән ҡоралланған бөгөнгө медицина шарттарында ла үлем осраҡтарының, үткән быуаттың 60-сы йылдары менән сағыштырғанда, әллә ни кәмемәүе, элекке санитар-ағартыу эшенең телевидение аша көн-төн ағылған тупаҫ рекламаға әйләнеүе һ.б. ошо бурысыбыҙҙы насар үтәү арҡаһында килеп тыуҙы.
Һаулыҡ – баһалап бөткөһөҙ хазина
Әйткәндәй, республика Башлығы Рөстәм Хәмитов табиптарҙың проблемаларын күрһәтеү менән бергә уларҙың эшенә юғары баһа ла бирә. Йөрәк һәм ҡан тамырҙары сирҙәре буйынса I Рәсәй-Ҡытай конгресынан һуң һаулыҡ һаҡлау тармағы йыйылыштарының береһендә сығыш яһағанда ул табип һөнәренең илдәге демографик хәлде яҡшыртыуҙа, дәүләттең һәм уның төбәктәренең ҡеүәтен үҫтереүҙә айырым әһәмиәткә эйә булыуын да билдәләгәйне. Ә бындай үҫештең дөйөм милли төҫ алыуын Рәсәй Президентының Май указдары ла раҫлай.
Был документта ҡуйылған бурыстарҙың береһе – 2024 йылға илдә уртаса ғүмер оҙонлоғон 78 йәшкә еткереү. Ә 2030 йылға күрһәткес 80 йәштән ашырға тейеш. Әлбиттә, шундай ҙур дәүләт күләмендә был – үтә лә ҡыйыу маҡсат. Уға өлгәшеү өсөн шул иҫәптән һаулыҡ һаҡлау тармағына идара итеүҙе тамырынан үҙгәртеү талап ителә.
Ошонан сығып, Башҡортостан Хөкүмәтенә лә маҡсатлы күрһәткестәр билдәләнгән. “Республикала хеҙмәт йәшендәге һәр 100 мең кешегә йылына 540 үлем осрағы тура килә. Бурыс – был күрһәткесте 350-гә төшөрөү. Барығыҙҙың да ошо күрһәткесте аңлап ҡабул итеүен һорайым”, – тине Башҡортостан Башлығы.
Уңыштар һәм етешһеҙлектәр, тәбиғи, күрһәткестәргә ҡарап билдәләнә. Ҡан әйләнеше системаһы сирҙәренән үлем осраҡтары, барлыҡ йәштәгеләр буйынса иҫәпләгәндә, һәр 100 мең кешегә 500 осраҡтан ашып китә, маҡсат – уны 450-нән кәмерәк итеү. Яман шештән вафат булыу күрһәткесе 100 мең кешегә ҡарата 182 осраҡ тәшкил итә. Ә маҡсат итеп ҡуйылғаны – 185 осраҡ, йәғни ғәмәлдәге күренеш билдәләнгән бурыстан яҡшыраҡ та булып сыға. Ләкин шуныһы ла бар: был сирҙе асыҡлау осраҡтары ла арта бара, һәм күрһәткестең насарайыуға табан китеүе лә бик ихтимал.
Яңы тыуған сабыйҙарҙың үлемен йәки үле килеш тыуыуын кәметеү кәрәклеге тураһында һуңғы йылдарҙа күп һөйләйҙәр һәм яҙалар. Әле ошо күрһәткес республика буйынса һәр мең балаға 5,6-5,7 осраҡ тура килә. Ҡасан ғына әле ул ете осраҡ тәшкил итә ине, республика етәкселегенең хәстәрлеге, ныҡышмалылығы нигеҙендә генә шулай байтаҡҡа төшөрә алдылар. Ә маҡсатлы бурыс был тәңгәлдә мең сабыйға 4,5 осраҡ тәшкил итә.
Бөтә был ниәттәргә өлгәшеү барлыҡ йәмғиәттең бурысы икәнлеге бәхәсһеҙ, шулай ҙа төп ролдең һаулыҡ һаҡлау системаһы хеҙмәткәренә тура килеүен дә һис кем инҡар итә алмайҙыр. Бөгөн беҙҙең республикала ла, Рәсәйҙә лә сифатлы медицинаға, уның ваҡытында йоғонтоло ярҙам күрһәтә алыу һәләтенә мохтажлыҡ ҙур.
Ләкин шуны онотмайыҡ: һаулыҡ һаҡлау учреждениеларына талаптар ҡуйыу алдынан кеше бала саҡтан үҙ һаулығын ҡайғыртырға, уға баһалап бөткөһөҙ ҡиммәт тип ҡарап өйрәнергә тейеш. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн тап шулай тип әйтеп булмай. Ә дәүләткә килгәндә, ул һаулыҡ һаҡлау тармағына ҡаҙна аҡсаһын йылдан-йыл күберәк бүлә: былтыр ошо йүнәлештә 60,5 миллиард һум аҡса бирелһә, быйыл ул 68 миллиард һумдан ашты. Был күрһәткес, нигеҙҙә, яңы объекттар төҙөү иҫәбенә шулай артҡан.
Медиктарҙың эш хаҡын да насар тип булмай бөгөн. Тик бында ла дөрөҫлөктөң күҙенә ҡарайыҡ: был эш хаҡына табиптың да, шәфҡәт туташының да, фельдшерҙың да үҙ графигынан байтаҡҡа оҙағыраҡ тир түгеүе, йыш ҡына тәүлек әйләнәһенә дауахананан сыҡмауы аша өлгәшәләр. Тармаҡ етәкселеге яҡын киләсәктә ошо уҡ күләмдәге эш хаҡына нормала ҡаралған ваҡыт эсендә лә өлгәшеү мөмкинлеген вәғәҙә итә-итеүен, уныһын ваҡыт күрһәтер.
Бер үк ваҡытта яңы һаулыҡ һаҡлау объекттары төҙөлә, дауаханалар һәм медицина үҙәктәре заманса ҡорамалдар менән тәьмин ителә. Оҙаҡламай Ғ. Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһының яңы поликлиникаһы төҙөлә башлаясаҡ. Райондарҙан йүнәлтмә менән килгәндәр әлегеһенең бинаһы мөшкөл икәнен белә. Яңыһы иһә заманса талаптарға тулыһынса яуап бирерлек корпус буласаҡ. Шулай уҡ быйыл Кардиология үҙәгенең хирургия корпусын да һала башлаясаҡтар, Онкология диспансеры төҙөлөшө тулы ҡеүәтенә бара, уныһын киләһе йыл файҙаланыуға тапшырырға вәғәҙә итәләр. Ғөмүмән, алдағы өс йылда тиҫтәнән ашыу яңы объектты сафҡа индереүҙе планлаштыралар.
Ауыл халҡын хәстәрләп
Медицинаның ауыл халҡы өсөн уңайлы булырға тейешлеген дә күҙ уңынан ысҡындырмау зарур. Был тәңгәлдә заманса фельдшер-акушерлыҡ пункттары селтәрен киңәйтергә, табиптарҙың күсмә бригада булып хеҙмәтләндереүен даими ойошторорға кәрәк. Быйыл тағы ла ошондай 30 пункт асыласаҡ, төпкөл ауылдарға барып хеҙмәтләндереү өсөн 20 күсмә медицина комплексы һатып алғандар.
– Элегерәк ауыл халҡы һаулыҡ һаҡлау системаһына ҙур талаптар ҡуймай ине һәм шуға өйрәнгәйне, хәҙер ҡараш үҙгәрә, – ти Рөстәм Зәки улы. – Ауыл кешеләре медицина буйынса килеп тыуған һорауҙарға тиҙ үк яуап алырға теләй. Бөгөн ауылда мәктәп йәки юл түгел, ә медицина ярҙамы күрһәтеү беренсе урындағы мәсьәләгә әйләнде.
Ярҙам ярҙамдан айырыла, әлбиттә. Һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәрҙәре биргән дауа йоғонтоло һәм заманса булырға бурыслы. Икенсе төрлө әйткәндә, юғары технологияларға нигеҙләнеү шарт. Был тармаҡты ҡаҙнанан финанслауҙы арттыра барыу, нигеҙҙә, ошо маҡсаттан сығып эшләнә. 2011 йылдан алып был финанслау күләме алты тапҡырға артҡан! Һөҙөмтәлә юғары технологиялы тип баһаланырлыҡ медицина ярҙамы 23 учреждениела күрһәтелә. Һуңғы биш йылда 151 тапҡыр бөйөр, 16 тапҡыр – йөрәк, 14 кешегә бауыр күсереп ултырыуҙары беҙҙең һаулыҡ һаҡлау системаһының камиллаша барыуын дәлилләй.
Шулай уҡ сирҙәрҙе иҫкәртеү, диагностикалау, дауалау буйынса яңы ысулдар ҙа әүҙемерәк ҡулланыла хәҙер. Оло йәштәгеләрҙе диспансерлаштырыу быға саҡлы өс йылға бер үткәрелһә, яҡын киләсәктә йыл һайын буласаҡ. Тәбиғи, табиптарҙың балалар һаулығына иғтибарҙы көсәйтеүенә лә талап арта.
Белеүебеҙсә, быйыл 1 ғинуарҙа Республика медицина-генетика үҙәге асылды. Ул кеше һаулығына мониторинг үткәреү буйынса яңы мөмкинлектәр бирә. Генетик паспортлаштырыу, ДНК-диагностика тигән заманса төшөнсәләр килеп инде һаулыҡ һаҡлау системаһының эшмәкәрлегенә, һәм улар бөгөн үҙҙәрен тулы көсөнә күрһәтә ала. Башҡортостан дәүләт медицина университеты клиникаһында Волга буйы федераль округында беренсе булып Роботтар хирургияһы үҙәге эшләй башлауын да яңы юғары технологиялар ҡаҙанышына индерергә мөмкин. “Да Винчи” роботы ярҙамында, мәҫәлән, 50-нән ашыу операция яһалған да инде.
Табиптар етешмәүе тураһында күп һөйләйбеҙ һәм яҙабыҙ. Һуңғы йылдарҙа был ҡытлыҡ 600-ләп кешегә кәметелгән. “Ауыл табибы” программаһы ла уңышлы эшләүен дауам итә – ошо шарттар буйынса ауыл еренә бер мең өс йөҙҙән ашыу йәш белгес килгән. Әлбиттә, был ҡаҙнанан ҙур сығымдар талап итә, ләкин кеше һаулығы мөһимерәк бит. “Ауыл фельдшеры” программаһына ярашлы, үткән йылдан башлап юғары уҡыу йортон тамамлаған һәм дауаханаларҙа эшләгән белгестәрҙе аккредитаиялау мотлаҡ була башланы, был иһә уларҙың һөнәри оҫталығын арттырмай ҡалмаясаҡ.
Фән, инновациялар – бөгөнгө медицина үҫешенең нигеҙе. Молекуляр һәм генетик диагностика, виртуаль һәм телемедицина уның мөһим өлөштәренә әйләнә бара. Ҡасандыр алыҫ киләсәк эше тип ҡаралған импланттар, синтетик ағзалар, биоинженер ҡулайламалары һәм башҡаларҙы хәҙер әүҙем ҡулланалар. Яңы мәғлүмәт технологиялары белгестәргә медицина мәғлүмәттәренең бик ҙур күләмен анализларға мөмкинлек бирә.
Башҡортостанда ла яңы технологиялар үҫеше әүҙемләшә: Өфө дәүләт авиация техник университеты яңы материалдар уйлап таба, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө химия институты яңы дарыуҙар эшләп сығара, һаулыҡ һаҡлау тармағының барлыҡ ойошмалары, шул иҫәптән – ауыл участка дауаханалары ла берҙәм мәғлүмәт системаһына берләштерелгән.
Әнүәр Бакиров,
Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры:
– Урындарҙы медицина белгестәре менән тәьмин итеүгә айырым иғтибар бүленә. “Ауыл табибы” программаһына ярашлы, эшкә килгән 120 һөнәр эйәһе бер тапҡыр бирелгән түләүҙе алды. Программала ҡатнашҡандарҙың йәше 50-гә саҡлы оҙайтылды. 2016 йылдан “Ауыл фельдшеры” программаһын да тормошҡа ашыра башланыҡ. Ике йылда фельдшер-акушерлыҡ пункттарына 120 һөнәр эйәһе йәлеп ителде.
Әммә был эштә ҡыйынлыҡтар ҙа юҡ түгел. “Ауыл табибы” программаһы буйынса эшкә килеп тә ошо туралағы килешеүҙе туҡтатырға мәжбүр булған белгестәрҙең раҫлауынса, уларҙың хеҙмәт урынын ташлап китеүенең төп сәбәптәре – торлаҡ мәсьәләһен хәл итә алмау, ҡатынына йәки иренә эш урыны табылмауы, балалары өсөн көнкүреш уңайлыҡтарының яйға һалынмауы. “Ауыл табибы” программаһы тормошҡа ашырылған биш йыл ваҡыт эсендә ауылға эшкә килгән белгестәрҙең 16 проценты ғына муниципаль район хакимиәттәре ярҙамында торлаҡ шарттарын яҡшырта алды. Һөҙөмтәлә уларҙа кадрҙар менән хәл дә һәйбәтерәк.


text:
Ғилем тауҙарына әйҙәй беҙҙең инженер лицей
27.06.2018
Өҫтөнә зәңгәрһыу төҫтәге костюм-салбар, аҡ күлдәк кейгән, килешле генә ҡыҙыл галстук таҡҡан баһадир егеттәргә ҡарап, тирә-йүндәгеләр һоҡланыуҙарын йәшермәй. “Ҡайһылай матур, тәртипле йәштәр, үҙҙәрен тота белә, инглиз телендә лә иркен һөйләшә. Ҡайһы мәктәптән һуң был егеттәр?” – тигән һорауҙы йыш бирә Өфө халҡы. Егеттәр, баҫалҡы ғына йылмайып, өндәшмәй ҡалыуҙы хуп күрһә, уларҙың эргәһендәге тәрбиәселәре: “Республика инженер лицей-интернатынан!” – тигән һүҙҙәрҙе ғорурлыҡ менән ҡабатлай. Эйе, ғорурланмаҫлыҡ та түгел шул, егеттәребеҙ бар яҡтан да килгән: уҡыуҙа ла алдынғылар, олимпиадалар, фәнни-ғәмәли конференцияларҙа ла призлы урындар уларҙыҡы, спортҡа, йыр-бейеүгә лә маһирҙар, шаянлыҡта һәм тапҡырлыҡта ла берәүгә лә бил бирмәйҙәр.
1992 йылда Черниковка биҫтәһендә асылған Республика башҡорт лицей-интернаты инде нисәмә йылдар дауамында Башҡортостандың төрлө ҡала, райондарынан һәм күрше төбәктәрҙән йыйылған малайҙарға тормош баҫҡыстары буйлап уңышлы үрләргә, хыялдарын ысынбарлыҡҡа әйләндерергә ярҙам итеп килә. Был уҡыу йорто 2016 йылдың март айынан Республика иҡтисад лицей-интернаты менән берләштерелеү уңайынан киң йәмәғәтселеккә Республика инженер лицей-интернаты (РИЛИ) тигән атамаһы менән билдәле. Бөгөнгө көндә лицейҙа егеттәр менән бер рәттән ҡыҙҙар ҙа белем тауҙарына тырышып үрләй.
“Тирә-йүнебеҙҙе ҡатмарлы технологиялар уратып алған заманыбыҙҙа донъя тәртибенән тайпылмау өсөн белемле булыу үтә лә мөһим. Мәктәп эскәмйәһендә төплө белем алыу, бигерәк тә теүәл һәм тәбиғи фәндәрҙе ентекле өйрәнеү – бөгөнгө көн талабы. Быны яҡшы аңлай лицей уҡыусылары. Математика, физика, информатика, химия фәндәрен төплө өйрәнеү маҡсатында ойошторолған өҫтәмә дәрестәргә, робот техникаһын йыйыу, технология, 3D моделләштереү түңәрәгенә йөрөргә теләүселәр һаны артҡандан-арта. Быға ярашлы алдағы 2018-2019 уҡыу йылына 7, 8 10 кластарға балалар ҡабул итәсәкбеҙ”, – ти уҡыу-уҡытыу буйынса директор урынбаҫары Фәнүр Йәһүҙин.
“Химия уҡытыусыһы, химия фәндәре кандидаты Айнур Мансур улы Ғүмәров етәкселегендә уҡыусылар Рәсәй ҡалаларында уҙғарылған олимпиадаларҙан буш ҡул менән ҡайтмайҙар. Быйыл Һамар, Ҡазан, Мәскәү, Сочи ҡалаларында көс һынашҡан лицей егеттәре – Искәндәр Шәмиғолов, Инсаф Ғәйнанов, Динислам Рәхмәтуллин, Айҙар Салауатов, Нургиз Мидәтов, Айвар Кашаповтар – республика һәм Бөтә Рәсәй олимпиадалары еңеүселәре. Математика, информатика, физика, география, робот техникаһы буйынса ла һөҙөмтәләребеҙ насар түгел. Үҙ эшенә ижади ҡараған уҡытыусыларыбыҙ – Альберт Исхаҡов, Вадим Ниғмәтуллин, Заһир Юлдашев, Булат Насиров, Асия Әхмәтова, Марат Мусин, Азамат Йәркәйевтәр етәкселегендә Руслан Фазлыев, Аяз Байков, Тамерлан Әфләтуновтар һәйбәт һөҙөмтәләр күрһәтте. Мәскәүҙә уҙған Бөтә Рәсәй робот техникаһын төҙөү фестивалендә ҡатнаштыҡ, 3Dмоделләштереү буйынса ярайһы ғына уңыштарға өлгәштек”, – тип ғорурлана уҡыу-уҡытыу буйынса директор урынбаҫары Азат Марс улы Абраров.
“Фәнни-ғәмәли конференцияларҙан, әҙәби бәйгеләрҙән дә ситтә ҡалмай беҙҙең уҡыусылар. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары – Аида Абдуллина, Мәүлиха Дәүләтшина, Таңсулпан Исламовалар һәр саҡ эҙләнеү өҫтөндә. “Илһам” конкурсының һөҙөмтәләре буйынса Динислам Хажиәхмәтов, Тимур Байғусҡаров, Таһир Шахморатовтар еңеүселәр исемлегенә индерелһә, “Аҡмулла” шиғырҙарҙы яттан тасуири һөйләү бәйгеһендә Элина Лоҡманова, Илзидә Юлдашбаева, Нәргизә Мифтахова һәм Ирбулат Тайбуғинға тиңләшеүселәр булманы. Халыҡ шағиры Назар Нәжмиҙең тыуыуына 100 йыллыҡ юбилейына арналған фәнни-ғәмәли конференцияла лицеистарыбыҙ һынатманы. Башҡа фәндәрҙән уҙғарылған олимпиадаларҙа ла район, республика кимәлендә ярайһы ғына һөҙөмтәләргә ирешәбеҙ. Тырыш, белемгә ынтылған, ижади эҙләнгән уҡыусылар өсөн лицейҙа бар юлдар ҙа асыҡ, уҡыһындар ғына. Уҡытыусылар, тәрбиәселәр ундайҙарҙың һәр аҙымын хуплай, ярҙам итергә тырыша.
Быйылғы уҡыу йылында лицей тарихында тәүге тапҡыр Башҡортостан, Рәсәй, Халыҡ-ара кимәлдә үткәрелгән олимпиадаларҙа, фәнни-ғәмәли конференцияларҙа призлы урындар яулаған, спорт, мәҙәни сараларҙа әүҙем ҡатнашып, лицей данын күтәргән уҡыусыларҙы “Йондоҙҙар парады” тантанаһында тәбрикләнек, уларға Маҡтау ҡағыҙҙары, Дипломдарҙан тыш аҡсалата дәртләндереү сараһы – сертификаттар ҙа тапшырҙыҡ”, – тип үҙ шатлығы менән уртаҡлаша лицейҙың инновация эштәре буйынса директор урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Виктория Гордеева.
Әйтергә кәрәк, 2018 йылдың март айында Республика инженер лицей-интернаты мәшһүр юғары уҡыу йорто – Өфө дәүләт нефть техник университеты (ӨДНТУ) менән килешеүгә килеп, уның база- лицейына әүрелде – предуниверсарий булдырылды. Бында тырышып уҡыған уҡыусыларға киләсәктә нефть университетының ишектәре асыҡ буласаҡ. “Теүәл һәм тәбиғи фәндәрҙән яҡшы өлгәшкән өлкән класс уҡыусыларын махсус “нефть университеты кластары”на туплап, юғары уҡыу йортона әҙерләү буйынса университет етәкселеге менән берлектә тәүге эштәр башланды ла инде. Бик күп сығымдар талап иткән сара: лицейға уҡырға инергә теләүселәр өсөн булдырылған “Орбита” полиолимпиадаһын бергәләп уңышлы уҙғарҙыҡ. Килешеүгә ярашлы ӨДНТУ беҙҙең балаларға инновацион технологияларға ҡағылышлы фәнни-методик ҡулланмалар, махсус әҙәбиәт менән тәьмин итеү, электрон китапхана, ғилми лабораториялар һәм йәштәр технопаркында шөғөлләнәү мөмкинлеге булдыра. Шулай уҡ университет тәрбиә, спорт, балаларға ял ойоштороу сараларын үткәреүгә лә өлөш индерә башланы. Киләсәктә ике уҡыу йорто араһында көндән-көн нығына барған бындай теләктәшлек уҡыусыларыбыҙға төплө белем алырға, тормош юлынан ышаныслы аҙымдар менән алға барырға ярҙам итер”, – ти инженер лицей-интернаты директоры Флүр Шаһисолтанов.
Лицей уҡыусылары мәҙәни тормошта ла ҡайнап йәшәй. Айрат Нәбиуллин етәкләгән “Байрам” бейеү ансамбле ҡала, республика кимәлендә уҙғарылған бәйгеләрҙә алдынғылыҡты бирмәй, үҙенсәлекле бейеүҙәре менән тамашасыны яулай. Владимир Михайлович Лобанов егет-ҡыҙҙарҙы вокал-инструменталь ансамбленә әүҙем йәлеп итә. Һәр кластың үҙенең вокал-инструменталь ансамбле бар, тип әйтһәк тә һис хата булмаҫ: тәрбиәүи сараларҙа музыка ҡоралдары артында музыканттар алышынып ҡына тора.
Иң һылыу ҡыҙҙар ҙа инженер лицей-интернатында белем ала икән! Республикабыҙҙа йылдан-йыл нығыраҡ ҡолас йәйә барған “Һылыуҡай” бәйгеһендә гран-при яулаған, аҙаҡ “Мисс-Азия” бәйгеһендә еңеүсе БДПУ студенткаһы Земфира Байдәүләтова – ошо лицей уҡыусыһы. Быйылғы бәйгелә лә туғыҙынсы класс уҡыусыһы Әҙилә Фәйзуллина уңышлы сығыш яһап, “Bashkirian Beauty-2018” номинацияһында еңеүсе булды.
Капитаны Динислам Хажиәхмәтов етәкселегендәге “Башҡорттар.ру” шаяндар һәм тапҡырҙар командаһын Башҡортостанда ғына түгел, сит төбәктәрҙә лә һәйбәт беләләр. “Ҡыҙыл салбарлылар” – төртмә телле, заман һулышын тәрән юморға һалған шаян эрудиттар. Республикала урта белем биреү мәктәптәре араһында уҙғарылған бәйгеләрҙә алдынғылыҡты бирмәгән был егеттәрҙе тыңлап, иларға ла, көлөргә лә белмәҫһең.
Төрлө төбәктәрҙән йыйылған уҡыусылар дөйөм ятаҡ тормошона тиҙ ҡулайлаша. Бойоғоп ултырырға ваҡыттары юҡ уларҙың: дәрестәрҙән һуң инглиз теле, информатика, математика, робот техникаһы буйынса өҫтәмә әҙерләнеүҙәр, төрлө түңәрәктәрҙә шөғөлләнеүҙәр... Һәр балаға терәк-таяныс булып, бар башланғыстарын хуплап, күңелдәрен үҫтерергә ынтылған тәрбиәселәр уҡыусыларҙың ялын ойоштороуға күп көс һала. Баш ҡалабыҙ менән яҡыныраҡ танышыу, республикабыҙ тарихын, мәҙәниәтен, әҙәбиәтен төптәнерәк өйрәнеү маҡсатында төрлө экскурсияларға, музейҙарға, китапханаларға, театрҙарға йөрөүҙәр, билдәле шәхестәр, ветерандар менән осрашыуҙар, фәһем алырлыҡ һөйләшеүҙәргә медицина, полиция, хәүефһеҙлек хеҙмәттәре хеҙмәткәрҙәрен йәлеп итеү – барыһы ла маҡсатҡа ярашлы алып барыла. “Беҙҙең уҡыусылар сығыш яһаусыларҙы өнһөҙ тыңлап ултырыусылар түгел, ә әңгәмәләрҙә әүҙем ҡатнашыусы, үҙ уйҙарын белгертеүсе, кәрәк икән, фекерен ҡыйыу яҡлай алыусы егеттәр һәм ҡыҙҙар. Егеттәребеҙҙе ысын ир-егеттәрсә тәрбиәләргә, киләсәктә уларҙы тыуған төйәгебеҙгә хеҙмәт итеүсе эшлекле шәхес, мал табыусы йүнсел хужа, абруйлы ир, атай, ә ҡыҙҙарыбыҙҙы ҡатын-ҡыҙҙарға хас булған барлыҡ матур сифаттарҙы үҙҙәренә туплап, уңған хеҙмәткәр, өлгөлө әсәй, һөйкөмлө, хәстәрлекле ҡатын-ҡыҙ итеп күрергә теләйбеҙ. Уҡыусыларыбыҙҙы үҙаллы тормошҡа әҙерләү өсөн бар мөмкинлектәрҙе лә ҡулланырға тырышабыҙ”, – ти директорҙың тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары Гөлсәсәк Хәмиҙуллина.
Заманыбыҙға белемле, йәмғиәттә үҙен тота, һәләтен дөрөҫ юҫыҡта ҡуллана белгән, заман менән бергә атлаған шәхестәр кәрәк. Белемле кешенең эске донъяһы бай, ғилем өҫтәгән һайын әҙәм балаһының күңел күҙе асыла ғына бара. Балаларҙы мауыҡтырғыс белем донъяһына әйҙәгән Республика инженер лицей-интернаты яңы һулыш алып уҡыусыларҙы күңел күҙен асырлыҡ ғилемле, тәрбиәле итеү өҫтөндә эшен дауам итә
Автор: Ҡәҙриә ҒӘЙФУЛЛИНА