text:
Быйылғы йыйын халыҡ-ара статусҡа эйә – унда Ҡытай Халыҡ Республикаһынан делегаттар килде. Башҡортостандан форумға барған 110 кеше инженерлыҡ, медицина, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, ауыл хужалығы,
Быйылғы йыйын халыҡ-ара статусҡа эйә – унда Ҡытай Халыҡ Республикаһынан делегаттар килде. Башҡортостандан форумға барған 110 кеше инженерлыҡ, медицина, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, ауыл хужалығы,
“Музей калейдоскопы” тип аталған тәүге кисә учреждениеның бөтә залдары буйлап экскурсияларҙы, уйындарҙы, викториналарҙы берләштерҙе. 20 июндә республиканың төп музейы төнгө сәғәт 2-гә тиклем эшләне, ҙур ташлама яһалып, һәр 150-се билет бушлай тапшырылды. Ихатала башҡорт тирмәһе ҡуйылды, ҡурай моңо яңғыраны. Бында һәр кем башҡорттарҙың көнкүреш әйберҙәре менән танышыу, йомаҡтар сисеү, милли кейемдәрҙә фотоға төшөү мөмкинлегенә эйә булды.
Был тарафта Дыуан районында халыҡты сифатлы эсәр һыу менән тәьмин итеү нисек тормошҡа ашырыла? Һыу ятҡылыҡтары етерлекме?
Башҡорт халҡы революцияға тиклем яҙма әҙәбиәтһеҙ халыҡ булған тигән уйҙырмалар төрлө мәҡәләләрҙә, тантаналы телмәрҙәрҙә оҙаҡ ваҡыт ҡабатланып килде.
– Ғәйшәм! Һин ҡайғырма берүк. Мин иҫән-аман ҡайтырмын да малайҙарыбыҙ менән бергә бынамын итеп донъя көтөрбөҙ, ҡәһәрле фашисты ғына дөмөктөрәйек, – тип өмөтләндерә ҡатынын Таһир фронтҡа китер алдынан.


c: text/html

text:
Ғайнан Хәйри
Ғайнан Хәйри, Хәйриев Ғайнан Хәйретдин улы (15 июнь 1903 йыл — 16 октябрь 1938 йыл) — башҡорт совет яҙыусыһы, шағир һәм журналист. Беренсе башҡорт романы «Боролош»тоң авторы. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Пролетар яҙыусыларҙың I Бөтә Союз съезы делегаты. ХХ быуаттың 30-сы йылдарында комсомол органдары хеҙмәткәре.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғайнан Хәйретдин улы Хәйриев (әҙәби псевдонимы Ғайнан Хәйри) 1903 йылдың 15 июнендә Өфө губернаһының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы) Иҫке Күл ауылында урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Ауылдарындағы, үҙ заманына ярашлы эшләп килгән мәҙрәсәлә башланғыс белем алғас, бер ни тиклем ваҡыт күрше ауылда китапханасы булып эшләй. 1921 йылда Ырымбур ҡалаһында яңы асылған Башҡорт педагогия техникумына уҡырға китә һәм, уны уңышлы тамамлап, 1924 йылда Өфөгә ҡайта. Техникумда уҡыған осорҙа РКСМ (русса — Российский коммунистический союз молодежи) сафына ингән егетте шунда уҡ БАССР-ҙың Арғаяш кантонына комсомол эшенә ебәрәләр. Ғайнан Хәйри унда РКСМ-дың Ҡолой волость комитеты секретары була, бер үк ваҡытта «Яңы ауыл» гәзитендә хеҙмәткәр вазифаһын да башҡара, көнүҙәк темаларға даими рәүештә мәҡәләләр баҫтыра. 1926 йылда Өфөлә нәшер ителгән «Башҡортостан йәштәре» гәзитенә мөхәррир итеп тәғәйенләнә. 1928—1933 йылдарҙа «Сәсән» һәм «Трактор» исемдәре аҫтында сыҡҡан журналдарҙың яуаплы сәркәтибе була. Төп эшенән айырылмай К.А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының (1957 йылдан Башҡорт дәүләт университеты) филология факультетында уҡый.
Журналистика хеҙмәте менән бер рәттән Ғайнан Хәйри төрлө ойоштороу сараларының үҙәгендә була. Пролетар яҙыусыларҙың Рәсәй ассоциацияһы (русса РАПП — Российская Ассоцияция Пролетарских Писателей) составында был ойошманың Башҡортостан ассоциацияһын ойоштороусыһы һәм уның етәкселәренең береһе, шулай уҡ РАПП-тың идара ағзаһы була. Бөтә был эшмәкәрлек менән бергә тағы ла Өфөлә нәшер ителгән байтаҡ гәзит һәм журналдарҙың редколлегия ағзаһы вазифаларын да атҡара.
Артабанғы йылдарҙа, сәләмәтлеге насарайыу сәбәпле, башлыса әҙәби ижад менән генә шөғөлләнергә мәжбүр була. 1938 йылдың 16 декабрендә Ғайнан Хәйри үпкә ауырыуынан вафат була.
Ижади эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғайнан Хәйри әҙәби ижадҡа йәштән ылыға. Уның тәүге шиғырҙары Ырымбурҙа педтехникумда уҡыған осорҙа (1922—1923 йылдар) урындағы гәзиттәрҙә баҫыла башлай. Синфи көрәш, ауыл йәштәре тормошо тураһында яҙа.
Китаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кооператорҙар: Повесть һәм хикәйәләр. — Өфө: Башҡортостан дәүләт издательствоһы, 1926. — 80 бит.
- Беҙҙең яҙ: Шиғырҙар һәм поэмалар. — Өфө: Башҡортостан дәүләт издательствоһы, 1927. — 136 бит.
- Башҡорт ауылында: Очерктар. — Өфө: Башҡортостан дәүләт издательствоһы, 1927. — 101 бит.
- Онотолған әкиәт: Очерктар. — Өфө: Башҡортостан дәүләт издательствоһы, 1927. — 14 бит.
- Сабата: Очерктар. — Өфө: Башҡортостан дәүләт издательствоһы, 1928. — 39 бит.
- Ҡатын: Повесть. — Өфө: Башҡортостан дәүләт издательствоһы, 1931. — 23 бит.
- Һайланма әҫәрҙәр / З. Шәрҡиҙең баш һүҙе менән: Шиғырҙар, хикәйәләр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1953. — 212 бит.
- Боролош / С. Сафуановтың баш һүҙе менән: Роман. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1967. — 472 бит.
- Поворот / Предисловие С. Сафуанова: Роман. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1976. — 650 с. (рус.)
- Боролош / С. Сафуановтың баш һүҙе менән. Икенсе баҫма: Роман. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1979. — 460 бит.
Тәржемәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гоголь Н. В. Иван Иванович нисек Иван Никифорович менән асыуланышҡан / Ғ. Хәйри тәржемәһе: Повесть. — Өфө: Башҡортостан дәүләт издательствоһы, 1940. — 68 бит.
- Гоголь Н. В. Танау / Ғ. Хәйри тәржемәһе: Повесть. — Өфө: Башҡортостан дәүләт издательствоһы, 1940. — 38 бит.
Әҙип тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ж. Лоҡманов. Ғ. Хәйри ижадына бер ҡараш. «Октябрь», 1947, № 1.
- З. Шәрҡи. Ғайнан Хәйри. «Әҫәрҙәр» йыйынтығы. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1959. — бит.
- С. Сафуанов. Ғайнан Хәйри. «Ағиҙел», 1963, № 6.
- Ә. Вәхитов. Боролош йылдары йырсыһы. «Ағиҙел», 1973, № 6.
- А. Махмудов. Творчество, испытанное временем. Газета «Советская Башкирия», 1973, 17 июня.
- С. Сафуанов. Разносторонний талант. Газета «Вечерняя Уфа», 1973, 15 июня.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 с. (рус.)
- Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
- Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. (рус.)
- Мәхмүтов Ә. Тәүге роман авторы // Ағиҙел, 2013, 6-сы һан
- 15 июндә тыуғандар
- 1903 йылда тыуғандар
- Башҡортостанда тыуғандар
- 16 октябрҙә вафат булғандар
- 1938 йылда вафат булғандар
- Өфөлә вафат булғандар
- Ырымбур башҡорт педагогия техникумын тамамлаусылар
- СССР Яҙыусылар союзы ағзалары
- Башҡорт яҙыусылары
- Башҡорт шағирҙары
- Башҡортостан журналистары
- Башҡортостан тәржемәселәре

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Эшлекле бәйләнештәр биржаһы” үткәрелә
26 ноябрҙә Өфөнөң Эшҡыуарҙар союзы “Эшлекле бәйләнештәр биржаһы”н ойоштора. Унда Өфө һәм Башҡортостандың ғына түгел, күрше төбәктәрҙән дә эшҡыуарҙар ҡатнашасаҡ.
“Эшлекле бәйләнештәр биржаһы” үткәреү республика һәм яҡындағы өлкәләр предприятиелары араһында яңы үҙ-ара бәйләнештәрҙе юлға һалыуға, бизнес һөҙөмтәлелеген күтәреүгә һәм Урал-Волга буйы төбәгенең иҡтисади именлеген нығытыуға йүнәлтелгән.
Бәйләнештәр биржаһы предприятиелар етәкселәре араһында туранан-тура һөйләшеүҙәр формаһында үтәсәк, был эшҡыуарҙар араһында ҡыҫҡа ваҡыт эсендә мөмкин тиклем күберәк туранан-тура бәйләнештәр урынлаштырыуға булышлыҡ итәсәк.
Программала – ҡатнашыусы компаниялар менән таныштырыу, “Бәләкәй һәм урта бизнестың реклама хаталары” фотокүргәҙмәһе, потенциаль партнерҙарҙың алдан төҙөлгән график буйынса һөйләшеп килешеүҙәре, эшҡыуарлыҡ мәсьәләләре буйынса белгестәр менән индивидуаль консультациялар, персонал һайлап алыу буйынса эшкә сығымдарҙы оптималләштереү буйынса мастер-класс.
Өҫтәмә мәғлүмәтте Өфөнөң Эшҡыуарҙар союзында алырға мөмкин.


text:
Япония делегацияһы Өфөләге «Витценманн-Руссия берлектәге предприятиеһы» заводы менән танышты
Башҡортостанға рәсми визиты барышында Японияның эшлекле даирәләре делегацияһы бөгөн Өфөлә урынлашҡан заводта — «Витценманн-Руссия берлектәге предприятиеһы» йәмғиәтендә булды. Был Башҡортостан менән Германияның берлектәге предприятиеһы Mitsubishi Motors корпорацияһының Калугалағы заводын автокомпоненттар менән тәьмин итеү проектында ҡатнашыуға дәғүә итә.
«Витценманн-Руссия берлектәге предприятиеһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең төп менеджеры Илья Кулаков предприятиеның төп продукцияһы автомобиль сәнәғәте өсөн тәғәйенләнгән һығылмалы металл элементтар булыуы хаҡында һөйләне. Автокомпоненттар производствоһы дөйөм әйләнештең яҡынса 60 процентын тәшкил итә.
Илья Кулаков завод буйлап экскурсия үткәрҙе, Япония делегацияһы вәкилдәрен ҡыҙыҡһындырған продукцияны етештереү өсөн кәрәкле станоктарҙы һәм ҡорамалдарҙы күрһәтте.
Башҡортостан Республикаһының Япониялағы рәсми вәкиле Ришат Муллагилдиндың хәбәр итеүенсә, «Витценманн-Руссия берлектәге предприятиеһы» йәмғиәтенән тыш «БелЗАН» һәм «Салауатбыяла» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре, Нефтекаманың «Искож» производство берекмәһе кеүек Башҡортостандың йәнә өс предприятиеһы алдан яҡынса һайлау үткән.
«Мitsubishi Motors Corporation» корпорацияһының Рәсәйҙәге проекттары офисы генераль директоры Йосия Инамори «Башинформ» агентлығы хәбәрсеһе менән әңгәмәлә заводҡа беренсе визиттан яҡшы тәьҫораттар ҡалыуын билдәләне:
— Етди предприятие икәнлеге күренеп тора. Ысынында, бер тапҡыр күргәндән аныҡ ҡына нимәлер әйтеүе ҡыйын. Асылда, хеҙмәттәшлек итеүҙе мөмкин тип иҫәпләйбеҙ. Поставкалаусыларҙы һайлағанда беҙҙең компания сифат менән үҙҡиммәтте төп өҫтөнлөк итеп күрә.
Төштән һуң япон бизнесмендары Бәләбәйҙең «Автонормаль» (БелЗАН) заводына барасаҡ, унда «Искож» производство берекмәһе һәм «Салауатбыяла» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте вәкилдәре ҡатнашлығында автокомпоненттар презентацияһы үткәреләсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 321
ҠЫҘЫЛЪЯР УРТА МӘКТӘБЕ, Нуриман р-нында урынлашкан. 1909 й. земство башланғыс уч‑щеһы булараҡ асыла, 20‑се йй. башынан 2‑се баҫҡыс (7 йыллыҡ) мәктәп, 1938 й. алып хәҙ. исемен һәм статусын йөрөтә. Баш-Шиҙе, Оло Шиҙе, Яңы Бүрес, Иҫке Бәҙәй, Никольский һәм Яңы Субай аа. 6 филиалы эшләй. Мәктәп тарихы музейы, уҡыу оҫтаханаһы, ял итеү бүлмәһе, мед. һәм стоматология кабинеттары, автопаркы, уҡытыу-тәжрибә участкаһы бар. Урта мәктәпте 4 меңдән ашыу кеше тамамлаған (2012), улар араһында В.Ҡ.Носратуллин, Р.Ғ. Һәүбәнова, Ғ.Ф.Шәйхетдинов, В.С.Яҡупов. Мәктәп бинаһына Чечнялағы хәрби хәрәкәт ваҡытында һәләк булған мәктәпте тамамлаусылар А.Г.Нәсибуллин м‑н Р.Е. Фазлетдиновҡа мемориаль таҡтаташтар ҡуйылған (икеһе лә — 2005).
Й.З.Хисмәтуллина
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Мәләүездә «Халыҡ университеты» асылды
Мәләүездә тәүге 20 тыңлаусы өсөнсө быуын халыҡ университетында уҡый башланы. БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, пенсия йәшенә еткән ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-егеттәр компьютерҙы үҙләштерә. Йәмғеһе 60 кеше был йүнәлеш буйынса уҡырға теләк белдергән.
Яҡын арала пенсионерҙар инглиз телен һәм ғаилә психологияһын өйрәнә башлаясаҡ.
Уҡыу Мәскәү дәүләт технологиялар һәм идара итеү университетының урындағы филиалы нигеҙендә ойошторолған. Уҡытыуҙы юғары уҡыу йорто уҡытыусылары алып бара, ә уҡыу кластары кәрәкле компьютер техникаһы менән йыһазландырылған.


text:
Италияның баш ҡалаһында Заһир Исмәғилев менән Рөстәм Яхиндың музыкаһы яңғыраны
Римдә күренекле рус пианисы Антон Рубинштейнға арналған музыкант-башҡарыусыларҙың Халыҡ-ара конкурс-фестивале тамамланды.
Форум программаһында конкурс тыңлауҙар, концерттар, сәнғәт оҫталарының оҫталыҡ кластары булды.
«Профессор» номинацияһында З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы уҡытыусылары ҙур уңыштарға өлгәште. Профессор Элеонора Симонова Хроматик фантазияны һәм И.С. Бахтың фугаһын, И.Брамстың ике интермеццоһын башҡарғаны өсөн беренсе премияға лайыҡ булды.
Беренсе премияға камерный ансамбль составында йырсы Вера Ромашова менән доцент Наталия Кочурова ла лайыҡ. Уларҙың дуэтына Рубинштейн романсын башҡарғандары өсөн махсус диплом бирелде.
Фестиваль сиктәрендә Римдә конкурс жюриһы рәйесе, Өфө дәүләт сәнғәт академияһының махсус фортепиано кафедраһы мөдире, профессор Рөстәм Шәйхетдиновтың концерты ҙур уңыш менән үтте. Концертта рус композиторҙары Сергей Рахманинов, Николай Метнерҙың, шулай уҡ Заһир Исмәғилев менән Рөстәм Яхиндың әҫәрҙәре яңғыраны.
— Концертыма Римдә рус сәнғәтен хөрмәт итеүсе итальяндар һәм фестивалдә ҡатнашыусылар ғына түгел, Италияла йәшәгән башҡорт һәм татар диаспораһы вәкилдәре лә килгәйне. Улар Башҡортостан композиторҙарының әҫәрҙәрен тыңлап иланы, — тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты Рөстәм Шәйхетдинов.
Форумдың төп ойоштороусылары – ART-Duo (Прага, Чехия) концерттар агентлығы һәм Римдә Рәсәй фәндәр һәм мәҙәниәт үҙәге.


text:
Иртәгә Өфөлә сәнәғәт предприятиелары өсөн вакансиялар йәрминкәһе үтәсәк
Иртәгә, 1 сентябрҙә, Өфөнөң сәнәғәт предприятиелары 400-гә яҡын вакансия тәҡдим итәсәк. Вакансиялар йәрминкәһендә баш ҡала сәнәғәтенең 25-ләгән эре предприятиеһы ҡатнашасаҡ. Улар араһында Өфө моторҙар эшләү берекмәһе, Өфө приборҙар эшләү берекмәһе, «Магнетрон» һәм Өфө тепловоздар ремонтлау заводы бар.
— Йәрминкәлә билдәләнгән вакансияларҙың күбеһе, беҙҙең сәнәғәткә кәрәклеһе, – эшсе һөнәрҙәре. Мәҫәлән, гальваниктар, радиомеханиктар, слесарҙар, токарҙар, штамповкалаусылар, иретеп йәбештереүселәр, шымартыусылар һәм фрезеровщиктар талап ителә. Эш биреүселәр менән тәҡдим ителгән хеҙмәт хаҡының кимәле алты меңдән егерме меңгә тиклем. Инженер-техник эшселәр вакансияларына килгәндә иһә, иртәгә үтәсәк йәрминкәлә улар ҙа күрһәтеләсәк, уларҙың эш хаҡы яҡынса 10-15 мең һум тәшкил итә, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Өфө Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенең эш биреүселәр менән бәйләнештәр бүлеге инспекторы Рамилә Лушникова.
Сәнәғәт предприятиелары өсөн вакансиялар йәрминкәһе Ибраһимов бульвары, 47/1 адресы буйынса Өфө хеҙмәт биржаһы бинаһында иртәнге сәғәт 10-да башлана.


text:
- Подробности
- Просмотров: 492
ГАМАЮН МӘҘӘНИӘТЕ, бронза быуаты — иртә тимер быуаты археологик мәҙәниәте. Б.э.т. 10—4 бб. ҡарай. Екатеринбург ҡ. янында Юғары Исәт быуаһы моронондағы Гамаюн тораһы исеме м‑н аталған. Башҡортостан терр‑яһында Г.м. ҡомартҡылары Ағиҙел й. үрге ағымында (Сабаҡты, Ташауыл торағы һ.б.) тупланған. Ауылдарҙа ҡыҫҡа ваҡытҡа иҫәпләнгән торамалар булған. Соҡор, ҡойма м‑н уратып алынған ағас йорттар торлаҡ булып хеҙмәт иткән; һай нигеҙ соҡорло, каркаслы һәм бағана ҡоролмалар, ярым ер өйҙәр, ҡыуыш һәм чум кеүек ҡаралтылар билдәле. Керамика муйындары тыш яҡҡа ҡарай бөгөлгән тулҡынлы һыҙыҡтар, һырҙар, соҡорло биҙәк төшөрөлгән, ҡыя штамп эҙҙәре м‑н биҙәлгән һауыттарҙан ғибәрәт. Етештереү өсөн тәғәйенләнгән һауыттар осрай (металл иретеү һауыты). Бронзанан (айылдар, сулпылар, төймәләр), таштан (батырғыстар, уҡ башаҡтары һәм дротик башаҡтары, төйгөстәр, ҡырғыстар), һөйәктән (гарпундар, уҡ һәм һөңгө остары , тишкестәр) һәм балсыҡтан (орсоҡбаш, сулпылар, төймәләр) эшләнгән әйберҙәр табылған. Ерләү ҡомартҡылары асыҡланмаған. Г.м. б.э.т. 10—9 бб. Лозьва й. басс. (Обь й. басс.) һәм Тавда й. (Тубыл й. ҡушылдығы) үрге ағымында формалаша, б.э.т. 9—8 бб. Көньяҡ һәм Көнбайыш, Урта һәм Көньяҡ Урал аръяғында тарала. Б.э.т. 7 б. гамаюндарҙың бер өлөшө Ағиҙел й. үрге ағымы басс. үтеп инә. Г.м. ҡәбиләләре һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ, малсылыҡ м‑н шөғөлләнгән (ваҡ мал һәм һыйыр малы, йылҡы үрсеткән). Баҡыр ҡойоу һәм тимер етештереү м‑н таныш булған. Гамаюн ҡәбиләләре Иткүл мәҙәниәте халҡы м‑н тығыҙ бәйләнештә була һәм улар тарафынан ассимиляцияға дусар ителә. Г.м. өйрәнеүселәр: В.А.Борзунов, Е.М.Берс, В.Д.Викторова, М.Ф.Косарев, К.В.Сальников һ.б.
Әҙәб.: Борзунов В.А. Зауралье на рубеже бронзового и железного веков (гамаюнская культура). Екатеринбург, 1992.
Н.С.Савельев
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
13 сентябрь
13 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 256-сы (кәбисә йылында 257-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 109 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Бразилия — Фаропилья революцияһын иҫкә алыу аҙнаһы башлана.
- Мексика — 1847 йылғы Чапультепек һуғышында һәләк булған герой балаларҙы иҫке алыу көнө.
- АҠШ — Целиакияға ҡыршы көрәш көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сунцов Александр Алексеевич (13.09.1927) — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған энергетигы, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.
- Ишмейәров Марат Хафиз улы (13.09.1947) — инженер-механик, иҡтисадсы, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. «Салаватнефтеоргсинтез» (хәҙер Газпром Нефтехим Салауат) асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең 2002—2005 йылдарҙағы генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 3-сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Техник фәндәр кандидаты (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1999). Сығышы менән Стәрлебаш районы Ҡуғанаҡбаш ауылынан.
- Мырҙабаева Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы (13.09.1957) — ғалим-табип—генетик, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, юғары мәктәп хеҙмәткәре. Медицина фәндәре докторы, профессор. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы, Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Рәсәй Федерацияһының 5-се һәм 6-сы саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1923 — Зоя Космодемьянская, Бөйөк Ватан һуғышы барышында «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ булған (1941, үлгәндән һуң) беренсе ҡатын-ҡыҙ.
- 1934 — Тамара Милашкина, совет һәм Рәсәй опера йырсыһы (сопрано), СССР-ҙың халыҡ артисы (1973).
- 1935 — Альберт Лиханов, совет һәм Рәсәй яҙыусыһы, Рәсәй Балалар фонды президенты («Семейные обстоятельства», «Высшая мера»).
- 1951 — Александр Розенбаум, совет һәм Рәсәй автор-башҡарыусы, актёр һәм яҙыусы, Рәсәйҙең халыҡ артисы (2005).
- 1966 — Игорь Кравчук, совет һәм Рәсәй хоккейсыһы, һаҡсы.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1979 — Рим Сыртланов, башҡорт театр актёры, РСФСР‑ҙың атҡаҙанған (1955), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1954) артисы.


text:
Өфөлә боҙҙағы мотоуҙыш буйынса Европа чемпионаты уҙғарылаФото: Анатолий Ермоленко
Өфөлә боҙҙағы мотоуҙыш буйынса Европа чемпионаты уҙғарыла
Өфөлә боҙҙағы мотоуҙыш буйынса Европа чемпионаты уҙғарылаФото: Анатолий Ермоленко
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Николай Ермоленко/.
21 февралдә Өфөнөң «Төҙөүсе» стадионында боҙҙағы мотоуҙыш буйынса Европа чемпионаты башлана. Ул ике көн дауам итәсәк. Унда һигеҙ илдән — Австрия, Германия, Норвегия, Рәсәй, Финляндия, Швейцария, Швеция һәм Чехиянан спортсылар ҡатнаша. Үткән аҙнала Өфө хакимиәтендә ошо ярышты уҙғарыу буйынса ойоштороу комитетының беренсе ултырышы булды.
Хәбәр ителгәнсә, февраль айында Өфөлә Ғабдрахман Ҡадировтың тыуыуына 75 йыл тулыу уңайынан Европа чемпионаты урынына ФИМ кубогына халыҡ-ара ярыштар үткәреү планлаштырылғайны. Тәүҙә ФИМ-Европа Рәсәй Мотофедерацияһына уны Өфөлә уҙғарырға тәҡдим итте, әммә һуңынан Австрияға тапшырҙы. Ләкин Европалағы йылы һауа торошо ойоштороусыларға Санкт-Йоханн ҡалаһында талаптарға ярашлы боҙ әҙерләргә мөмкинлек бирмәне, шуға күрә комиссия беренсе вариантҡа туҡталды һәм Европа чемпионатын Өфөгә бирҙе.
Ғабдрахман Ҡадировтың 75 йыллығынан тыш, Өфөлә ошондай ярыш үткәрергә йәнә бер сәбәп бар. Быйылғы чемпионат — 20-се, тәүгеһе лә Башҡортостандың баш ҡалаһында башланды, тап Өфө боҙонда Ғабдрахман Ҡадиров Европаның беренсе чемпионы исемен яуланы. Был хәл 1964 йылда булды.
Республикала Европа чемпионаты — бишенсе, ә Өфөлә дүртенсе тапҡыр үткәрелә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 456
БОРАЙ ИХТИЛАЛЫ, 1918 й. Бөрө өйәҙе Борай улусы халҡының советтарға ҡаршы ҡораллы күтәрелеше. 1917 й. 21 дек. Өфө губерна аҙыҡ-түлек ком‑тының “Артыҡ игенде мәжбүри тапшырыу тураһында” ҡарарын үтәүсе аҙыҡ‑түлек отрядтары эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә тыуа. Ихтилалға С.Д.Мәҡсүтов һәм сауҙагәр Ш.Хәмитов етәкселек итә. Ҡатнашыусыларҙың төп өлөшөн башҡ. крәҫтиәндәре тәшкил итә [(ҡара: Крәҫтиәндәр күтәрелеше (1918—21)]. 1918 й. март уртаһында Борай а. кешеләре Борай улус советы ағзаларын ҡулға ала, Борай башҡ. кантонын ойоштороу т‑да иғлан итә, үҙидара орган — Борай башҡ. милли советын төҙөй, “большевиктарға ҡаршы” ҡораллы отряд ойоштора һәм, теләктәшлеккә саҡырып, күрше улустарға агитаторҙар ебәрә. Крәҫтиәндәр Рәсәйҙең үҙәк губерналарына ебәреү өсөн әҙерләнгән 30 мең т ашыу иген һалынған келәттәрҙе баҫып ала. Бөрө ҡ. килгән Ҡыҙыл гвардия отрядтарына ҡораллы ҡаршылыҡ күрһәтелә. 27 мартҡа ҡараған төндә Өфөнән килгән Ҡыҙыл гвардия отряды ҡаршылыҡһыҙ Борайға инә һәм совет власын тергеҙә. Улус кулактарына штраф (1,5 млн һум) һалына.
Г.В.Мордвинцев
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Зыян күргән Урман халҡына бөгөн үк тәүге финанс ярҙамы күрһәтеләсәк
Боеприпастар шартлауы арҡаһында зыян күргән Урман халҡына бөгөн үк тәүге финанс ярҙамы күрһәтеләсәк. Был хаҡта Урман ауылы янындағы оператив штабта үткән кәңәшмәнән һуң Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
Рөстәм Хәмитовтың билдәләүенсә, 116 кеше йортһоҙ ҡалған. Финанс ярҙамынан тыш уларға ике ай дауамында ҡайтанан торлаҡ төҙөләсәк. Ауылда мародерлыҡҡа юл ҡуймау өсөн эштәр алып барыла, торлаҡ йорттарға инергә маташҡан һәм йорт хужаларының милке иҫәбенә байырға теләгән 15 кеше ҡулға алынған. Әлеге ваҡытта бер генә урлау факты ла теркәлмәгән.
Шулай уҡ республика Президенты әйтеүенсә, әле һаман яныуҙан туҡтамаған арсеналдың 400 хеҙмәткәренә әүәлгесә эш хаҡы түләнәсәк.


text:
Википедия:Ҡағиҙә һәм күрһәтмәләр
Башҡорт Википедияһының төп маҡсаты — башҡорт телендә тулы, йыйнаҡ һәм дөрөҫлөктө көсәгән энциклопедия төҙөү. Был эшкә башҡа ҡатнашыусыларҙы йәлеп итеп, туған телгә булған ҡыҙыҡһыныуҙы үҫтереү ҙә маҡсат итеп ҡуйыла. Был маҡсаттарҙы юғары кимәлдә тормошҡа ашырыу өсөн Википедияла дөйөм ҡабул ителгән ҡағиҙәләрҙе һаҡлау кәрәк. Ентекле ҡағиҙә һәм күрһәтмәләрҙе Википедия:Ҡағиҙәләр һәм күрһәтмәләр категорияларында табырға була.
Йөкмәткеһе
- 1 Википедияның ҡағиҙәләре тураһында
- 2 Мәҡәләнең эстәлеге
- 3 Нимә тураһында һәм нисек яҙырға?
- 3.1 Булған мәҡәләләрҙе төҙәтегеҙ
- 3.2 Белгән нәмәгеҙ һәм ҡыҙыҡ нәмәләр тураһында яҙығыҙ
- 3.3 Һәр бер һүҙ өсөн генә мәҡәлә яҙмағыҙ
- 3.4 Башҡа телдәрҙән мәҡәләләр тәржемә итегеҙ
- 3.5 Һылтанмалар яһағыҙ
- 4 Мәҡәләне нисек ойошторорға
- 4.1 Бик күп бәләкәй әллә бер ҙур мәҡәлә яҙырғамы?
- 4.2 Оҡшаш мәҡәләләрҙең барлығын тикшерегеҙ
- 4.3 Мәҡәләнең яҙылыуы
- 4.4 Мәҡәләгә дөрөҫ исем бирегеҙ
- 4.5 Телгә йоҡмаған һүҙҙәр
- 4.6 Һүрәттәр, рәсемдәр ҡуйығыҙ
- 4.7 Типографика
- 4.8 Мәҡәлә категориялары
- 4.9 Ҡалыптарҙы ҡулланығыҙ һәм яңыларын эшләгеҙ
- 4.10 Белемдең ҡайһы бер бүлектәре буйынса мәҡәләләр
- 4.11 Башҡа телдәге исемдәрҙе дөрөҫ күсерегеҙ
- 5 Төрлөһөнән
- 6 Иҫкәрмәләр
Википедияның ҡағиҙәләре тураһында[вики-тексты үҙгәртергә]
Википедия телдәр буйынса бүленгән. Уртаҡ принциптар: тарафһыҙ ҡараш, авторлыҡ хоҡуҡтарына ихтирамлы булыу, GNU лицензияһы һәм башҡа ҡайһы бер принциптар — бөтә телдәрҙә мотлаҡ һаҡланырға тейеш. Мәҡәләләрҙе форматлау ҡағиҙәләре, берләшмә эсендәге мөнәсәбәттәр һәм оҡшаш хәлдәр бүлек эсендә берләшмә тарафынан көйләнеп тора. Беҙҙең хәҙерге ҡағиҙәләр, бөтә ҡағиҙәләр кеүек бөтә яҡтан камил түгел, ваҡыт үтеү менән яҡшыра баралар. Һәм был эштә һәр бер теләүсе ҡатнаша ала[1]. Бер ҡағиҙәләр системаһынан икенсеһенә күсеү (шунан бәлки кире күсеү), бик күп файҙа килтермәйәсәк. Электән ғәмәлдә булған ҡағиҙәләр бик күп ҡатнашыусылар тарафынан тикшерелгән, шул ҡағиҙәләргә таянып бик күп мәҡәләләр яҙылғанлыҡтан, ул ҡағиҙәләрҙе үҙгәртеү өсөн нигеҙле һәм төплө сәбәптәр булырға тейеш. Һәм бының өсөн бик күп тырышлыҡ кәрәк буласаҡ.
Мәҡәләнең эстәлеге[вики-тексты үҙгәртергә]
Тел һәм стиль[вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҡәләләрҙе әҙәби башҡорт телендә һәм фәнни стилдә яҙыр кәрәк. Аңлатыу тик өсөнсө зат исеменән генә алып барылырға тейешле. Бик ябай һөйләмдәр менән яҙмаҫҡа, хупланмаған һүҙҙәр ҡулланмаҫҡа тырышығыҙ. Мәҡәләләрҙә шәхси иҫкәрмәләр һәм имзалар ҡуйырға ярамай, уларҙы фекер алышыу биттәрендә йәки мәҡәлә яҙыу тәҙрәһендә текст эсенә   ҡуя алаһығыҙ.
Тәьҫирләнмәйенсә һәм объектив рәүештә яҙығыҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Энциклопедиялағы мәҡәләләрҙе бер кемдән йәки бер нәмәнән булһа ла тәьҫирләнеп яҙмағыҙ. Мәҡәләгеҙ тарафһыҙ ҡараш принцибына ярашлы булһын: әгәр мәҡәләлә бәйән ителгән бер ҡараш бәхәсле йәки бик танылыу тапмаған икән, был турала ҡараштың сығанағына һылтанма яһап белдереп китер кәрәк. Бер хәл, күренеш йәки әйбер тураһында төрлө фекерҙәр бар икән, ул ҡараштар тураһында мәҡәләлә яҙыу, бик булмаһа, уларҙың барлығы тураһында һүҙ әйтеп китеү бик яҡшы булыр ине. Айырыуса бәхәсле мәҡәләрҙе төҙәткәндә тыныс һәм иғтибарлы һәм төҙәтеүҙәрҙә бик ентекле булығыҙ.
Мәҡәләнең төҙөлөшө[вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҡәләләге аңлатыу эҙмә-эҙлеклелеген һәм тексҡа ярҙамсы иҫкәрмәләр ҡуйыу тәртибен уҡыусыға уңайлы буласаҡ рәүештә алып барығыҙ. Бик күп мәҡәләләр ҡабул ителгән ҡалып менән яҙылған. Шуның өсөн, мәҫәлән, яңы бер үҫемлек тураһында мәҡәлә яҙаһығыҙ икән, умырзая мәҡәләһендәге ҡалыпты ҡуллана алаһығыҙ; минералдар тураһында булһа — алтын, хайуандар тураһында — айыу, һ.б. Яңы мәҡәлә яҙғанда, оҡшаш тема буйынса яҙылған мәҡәләнең мөхәррирләү тәҙрәһенән ул мәҡәләнең тексын йәки ҡалыбын күсереп алырға була. Шунан һуң, формаһын һаҡлап, эстәлеген үҙгәртегеҙ. Бер төшөнсә тураһындағы мәҡәләнең башында ул төшөнсәнең исемен яҙығыҙ. Шунан башлыҡһыҙ, ул төшөнсәне аңлатҡан, ҡыҫҡа һәм дөйөм, бер-ике абзацлыҡ аңлатыу тексы ҡуйығыҙ.
Аңлатыу нисек булырға тейеш[вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҡәләләрҙә аңлатыуҙы ошондай рәүештәрҙә алып барырға була:
- дөйөм фекерҙән айырым фекерҙәргә;
- ябайҙан ҡатмарлыға;
- әһәмиәт, танылыу, дөрөҫлөк, ҙурлыҡ, урынлашыу тәртибе буйынса;
- хронологик тәртиптә — тарихи белешмә өсөн;
- тематик тәртиптә — исемлектәрҙә ҡулланыу ҡулай;
- әлифба тәртибендә — башҡа тәртиптәр тап килмәгән ваҡытта.
Ярҙамсы билдәләр һәм белдереүҙәр[вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҡәләнең эстәлеге тураһында иҫкәрмәләр мәҡәләнең алдында була; улар иҫәбенә ҡалып белдереүҙәре, авторлыҡ хоҡуҡтарын боҙоу белдереүҙәре, викификация, эстәлеге тарафһыҙ ҡарашҡа ярашлы булмаған мәҡәләләр, һәм башҡа ҡайһы бер белдереүҙәр. Һеҙ ҙә шулай уҡ мәҡәлә өсөн инеш һүҙе яҙа, уны бик яҡшы итеп форматлай алаһығыҙ. Мәҡәләнең бөтмәүе тураһындағы иҫкәрмәләр, туғандаш проекттарҙағы бәйләнгән мәҡәләләргә һылтанмалар һәм рөхсәт тураһындағы белдереүҙәр мәҡәлә аҙағына ҡуйыла. Категориялау билдәләре һәм интервики бәйләнештәре, яҙылған тәртиптә сығанаҡ тексында башҡа текстарҙың иң аҙағында яҙыла һәм буш юл менән айырып ҡуйыла:
[[Категория: Wikipedia:Белешмә|Ҡағиҙә һәм күрһәтмәләр]]
Үрнәк[вики-тексты үҙгәртергә]
(фараз ғына)
'''Азия''' — [[Евразия]] ҡитғаһының көнсығыш өлөшө һәм [[донъя]]ның бер киçәге. == География == Азия — ер йөҙөнөң иң ҙур ҡитғаһы һәм дүрт [[океан]] менәң уратып алынған. == Халыk == Азия — ер йөҙөнөң иң күп халыҡ йәшәгән өлөшө; унда донъя халҡының 50% йәшәй. (һ.б.). {{geo-stub}} {{Азия}} == Әҙәбиәт == * ... == Һылтанмалар == * ... [[Категория:Азия|*]]
Авторлыҡ хоҡуҡтарына ихтирамлы булығыҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Авторлыҡ хоҡуҡтарын боҙмағыҙ. Википедия — ирекле энциклопедия һәм GNU Free Documentation License ҡа ярашлы рәүештә баҫыла. Авторлыҡ хоҡуҡтарын боҙған мәҡәләләр урынлаштырыу, бөтөнләй ирекле һәм һәр кем файҙалана алған энциклопедия эшләү маҡсатыбыҙҙы хәүеф аҫтына ҡуя һәм хоҡуҡи ҡатмарлыҡтарға алып барыуы мөмкин. Ентекле мәғлүмәттәр өсөн ҡарағыҙ: Википедия:Авторлыҡ хоҡуҡтары.
Имза[вики-тексты үҙгәртергә]
- Мәҡәләгә имза ҡуйырға ярамай, сөнки мөхәррирләнгән мәҡәләне һеҙҙең кеүек бик күп ҡулланыусы төҙәтә ала.
- Фекер алышҡанда (шулай уҡ үҙегеҙҙең шәхси фекер алышыу битендә лә) имза ҡуйыу мотлаҡ: фекер алышыу бик уңайлы була. Яҙған фекерҙәрегеҙҙе һеҙҙән һуң башҡа кешеләрҙең дә уҡыясағын онотмағыҙ, сөнки фекер алышыу битендә лә мәҡәлә тураһында бик файҙалы мәғлүмәттәр була. Фекер алышыу ҡағиҙәләрен ҡарағыҙ.
- Имза ҡуйыу өсөн дүрт тильда керетегеҙ (~~~~) — улар «имза + тарих + ваҡыт» буласаҡ; өс тильда (~~~) — тик имза ғына буласаҡ. Тик беренсе ысулды ҡулланыу хәйерлерәк: әгәр яҙылғандар буталып китә икән ваҡыт буйынса ниндәйенең ҡасан яҙылғанын аңларға була. Әгәр һеҙ Википедияла теркәлмәгән ҡулланыусы йәки үҙ ҡушма исемегеҙ менән кермәгән икәнһегеҙ, үҙ исемегеҙҙе, бик булмаһа ҡушаматығыҙҙы яҙығыҙ.
- Имзағыҙҙы үҙ фекерегеҙҙең/белдереүегеҙҙең башына түгел, аҙағына ҡуйығыҙ.
- Имза ҡуйыу, бер тексттың билдәле бер кеше тарафынан, билдәле бер ваҡытта яҙылғанлығыны аңлата. Шунлыҡтан, ҡуйылған имзаны үҙгәртеү (ҡуйыусы тарафынан булһа ла) тыйыла, бигерәк тә ул фекергә/белдереүгә яуап бирелгән булһа. Әгәр билдәһеҙлекте йәки аңлашылмаусанлыҡты юҡ итер өсөн үҙгәртеү кәрәкле икән, текстың иҫке өлгөһөн юймайынса, өҫтөн
һыҙыпҡалдырығыҙ. Иҫке һөйләмдәрҙең йәки һүҙҙәрҙең өҫтөн һыҙыу өсөн   HTML тамғаһын ҡуллана алаһығыҙ.
Нимә тураһында һәм нисек яҙырға?[вики-тексты үҙгәртергә]
Булған мәҡәләләрҙе төҙәтегеҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Яңы бер мәҡәлә булдырыуға ҡарағанда булған мәҡәләне тултырыу һәм төҙәтеү файҙалыраҡ. Сөнки оҡшаш мәҡәләләр яҙыу урынына бер ҙур мәҡәләне һаҡлау аҡылға ятышлыраҡ. Әгәр мәҡәләлә ниндәй ҙә булһа бер хата, иҫке мәғлүмәттәр күрәһегеҙ икән ҡурҡмайынса төҙәтегеҙ. Был эшегеҙ менән һеҙ киләсәктәге уҡыусыларға ярҙам ғына итәсәкһегеҙ.
Белгән нәмәгеҙ һәм ҡыҙыҡ нәмәләр тураһында яҙығыҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Һеҙ яҙасаҡ мәҡәләнең бер кешегә файҙалы йәки ҡыҙыҡлы буласағын белгән генә ваҡытта ул мәҡәләгә тотоноғоҙ. Википедияға өлөш керетеүҙән кәйеф алырға тырышығыҙ. Белмәгән әйберегеҙ тураһында яҙа башлағанһығыҙ икән, ул тема буйынса эҙләнеүҙәргә ваҡыт айырығыҙ: бер нисә көн ул тема буйынса уҡырға тура килер бәлки. Улай иткәндә һеҙ бик күп яңы нәмәләр өйрәнәсәкһегеҙ һәм бик һәйбәт мәҡәлә яҙасаҡһығыҙ.
Әгәр ҙә тик эс бошоуҙан ғына мәҡәлә яҙа башлағанһығыҙ икән, уны бөтөнләй яҙып тормағыҙ. Был эш өсөн көсөгөҙ һәм ваҡытығыҙ әрәм буласаҡ һәм Википедияла тағы бер тамамланмаған мәҡәлә пәйҙә буласаҡ.
Бер нисә юлдан ғына ғибәрәт булған мәҡәләләр яҙмағыҙ, сөнки улар мәғәнәһеҙ тип һаналып юйыласаҡтар.
Теләк менән яҙыла башлаған мәҡәләнең дә яҙылып бөтөлмәүе мөмкин. Ундай ваҡытта ул мәҡәләне Википедияға урынлаштырмауығыҙ хәйерлерәк булыр; яҙып бөтөлгәнгә тиклем үҙегеҙҙә һаҡлап тороғоҙ. Яҙылып бөтөлмәгән мәҡәлә күргән ваҡытығыҙҙа, уны {{stub}} ҡалыбы менән билдәләгеҙ. Тамғаны мәҡәлә текстынан һуң, категориялар һәм интервики һылтанмаларынан алда ҡуйығыҙ.
Әгәр мәҡәләлә аңлатылған төшөнсәнең бер нисә мәғәнәһе бар икән, теләгегеҙ булғанда һәр бер мәғәнәһе өсөн айырым мәҡәлә яҙығыҙ. Һәм иң аҙаҡтан {{disambig}} тамғаһын ҡуйып аңлатыу билдәһеҙлелеген хәл итеү мәҡәләһен яҙығыҙ. Үрнәк өсөн Европа мәҡәләһен ҡарай алаһығыҙ..
Һәр бер һүҙ өсөн генә мәҡәлә яҙмағыҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Википедия — һүҙлек түгел. Башҡорт телендәге һәр бер һүҙ өсөн мәҡәлә яҙмағыҙ, был эш өсөн Вики-Һүҙлекбар. Быға ҡарамаҫтан һеҙ һүҙҙәрҙең аңлатмаларын бирергә теләйһегеҙ икән, уларҙы бер билдәле тема буйынса йыйып бер мәҡәләлә яҙығыҙ, мәҫәлән, «Медицина терминологияһы». Һүҙҙәрҙе йыйғанда уларҙы күп итеп алырға тырышығыҙ, бер нисә һүҙ өсөн дә мәҡәлә яҙып тороу килешмәҫ.
Башҡа телдәрҙән мәҡәләләр тәржемә итегеҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡа телдәге оҡшаш мәҡәләләрҙән мәғлүмәттәр алығыҙ. Бик күп уҡыусыларыбыҙ өсөн был тел — урыҫ теле буласаҡ, шунан инглиз йәки немец телдәре. Быларҙан башҡа һеҙ аңлаған телдәр буласаҡ. Башҡа телдәрҙән мәҡәләләр тәржемә итеү — әҙәби сит телде өйрәнеү ҙә, ҡыҙыҡһынған әйберегеҙ тураһында мәғлүмәт туплау ҙа буласаҡ. Ни булһа ла мәҡәләгеҙҙе сит телдәге оҡшаш мәҡәлә менән сағыштырып ҡарау артыҡ булмаясаҡ; мәҡәләгеҙҙең етешһеҙлектәрен табыуығыҙ бик мөмкин. Мәҡәләләр тәржемә итеү тулыраҡ энциклопедия төҙөүҙә бик файҙалы буласаҡ.
Һылтанмалар яһағыҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Үҙ мәҡәләгеҙгә тема буйынса бәйләнгән мәҡәләләрҙән һәм каталог-бүлектәрҙән һылтанмалар яһағыҙ. Ә үҙ мәҡәләгеҙгә башҡа мәҡәләләргә (улар булдырылмаған булһа ла) гипертекст һылтанмалар ҡуйығыҙ. Баш биттән ниндәй ҙә булһа мәҡәләгә дүрт-биш аҙымда барып еткәндә бик яҡшы булыр ине.
Әҙер булған Википедия бүлектәренең ҡайһынында үҙ мәҡәләгеҙҙе белдергәндә һәйбәт булыр ине, шул турала уйлағыҙ. Мәҫәлән, бер ниндәй ҡала тураһында яҙаһығыҙ икән — «География» бүлегендә һылтанма эшләгеҙ, мәҡәләгеҙ бер хайуан тураһында икән — «Биология» бүлегенә керегеҙ, һ.б.
Күп кенә гипертекст һылтанмалары булған ҡыҫҡа бер мәҡәлә, бер ниндәй ҙә һылтанмаһы булмаған һәм мәҡәләлә булған һәр бер төшөнсәне берәмләп аңлатҡан оҙон бер мәҡәләне алмаштыра ала.
Википедияның башҡа мәҡәләләренә һылтаныуҙы мәҡәлә эсендә, тышҡы сығанаҡтарға һылтаныуҙы мәҡәлә аҙағында ==Һылтанмалар== башлығы аҫтында яһау кәрәк.
Интервики һәм башҡа проекттарға һылтанмалар[вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡа телдәге Википедия ҡатнашыусылары менән килешеп эш итеү өсөн сит телдәге мәҡәләләргә интервики-һылтанмалары ҡуйығыҙ.
— биттәге кодтарҙың аҙағындағы ошондай яҙыу, мәҡәләнең инглиз телендәге өлгөһөнөң исеме «Wikipedia:Policies and Guidelines» булғанлығын аңлата. Төрлө телдәрҙәге мәҡәләләрҙе яраштырыу тураһындағы ентекле мәғлүмәттәр өсөн Википедия:Интервики мәҡәләһен уҡығыҙ.
Википедияның туғандаш проекттарындағы (Вики-Һүҙлек, Вики-Китапхана йәки Вики-Цитата) мәҡәләләргә яһалған һылтанмаларға :ba: интервики-префиксыны ҡуйыу кәрәкмәй. Бындай проекттарға һылтанма яһау өсөн махсус ҡалыптарҙы ҡулланыу яҡшыраҡ буласаҡ.
Бер үк һүҙгә нисә тапҡыр һылтанма ҡуйыу кәрәк?[вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҡәләгә булған һәм мәҡәләләге һылтанмалар һаны артҡан һайын мәҡәләнең дә файҙаһы артасаҡ. Әлбиттә һылтанмалар иҫәбен дә белергә кәрәк: бер һүҙ киң таралмаған йәки мәҡәлә эсендә мөһим һүҙ булһа ғына уны һылтанма итеү яҡшы буласаҡ. Тик ул һүҙ ҡабатланған һайын гипертекст һылтанмаһы ҡуйыу килешмәй.
Ғәҙәттә, мәҡәләләге кәрәкле беренсе генә һүҙ һылтанма ителә; ләкин эҙмә-эҙлекле уҡылмай торған белешмә мәғлүмәттәре булған мәҡәләләрҙә (исемлектәр, белешмә белдереүҙәре, мәҫәлән -- Хьюго Премияһы), һәр бер һүҙҙе һылтанма итеү яҡшыраҡ буласаҡтыр. Был эштә иң һәйбәт кәңәш -- айыҡ аҡыл менән эш итегеҙ.
Йылдарға һәм көндәргә һылтанмалар[вики-тексты үҙгәртергә]
Йылдарға һәм даталарға һылтанмалар яһағыҙ; был йылда йәки көндә тағы ла ниндәй ваҡиға булғанлығын ҡарау өсөн бындай һылтанмалар уҡыусы өсөн файҙалы буласаҡ. Һылтанма ҡуйыу өсөн мәҡәләлә бәйән ителгән ваҡиғаларҙағы мөһим йылдарҙы йәки көндәрҙе генә һайлау дөрөҫөрәк буласаҡ. Биографик мәҡәләләрҙа былар – (минимум) тыуыу һәм вафат булыу датаһы, бер ваҡиға тураһындағы мәҡәләлә - ваҡиға датаһы (йәки башланғыс/тамамланыу датаһы). Был ысул менән яҙғанда календарь мәҡәләләрен яҙыу еңеләйәсәк. Йылдарға һәм көндәргә һылтанмаларҙы күп итеп ҡуйыу, әҙ ҡуйыуға ҡарағанда һәйбәтерәк. Даталарҙы, мәҡәләлә аңлатылған ваҡиға ваҡытында ғәмәлдә булған календарға ярашлы рәүештә ҡуйырға кәрәк. Хәҙерге календарь (григориан календары) буйынса даталар йәйәләр эсендә күрһәтелә. Һылтанмаларҙы тик григориан календары даталарына ғына яһар кәрәк.
Үрнәк 1: 30 май (9 июнь) 1672 Пётр I тыуған.
Үрнәк 2: 16(27) май 1703 Санкт-Петербург ҡалаһына нигеҙ һалынған.
Шулай уҡ, иҫке һәм яңы стилдә даталарҙы бер үк ваҡытта күрһәтеү өсөн махсус {{OldStyleDate}} ҡалыбын ҡулланырға була: {{OldStyleDate|25|июль|1826|13}} — 13 (25) июль 1826
{{OldStyleDate|6|август|1826|25|июль}} — 25 июль (6 август) 1826
{{OldStyleDate|6|январь|1827|25|декабрь|1826}} — 25 декабрь 1826 (6 ғинуар 1827)
Юлиан даталарын григориан даталарына күсереү өсөн Юлиан календары мәҡәләһендә яҙылып кителгән формулалар ҡулланыла.
Иғтибар: дата һәм йыл араһына өтөр ҡуйылмай! Бындай хата менән инглиз йәки башҡа телдән тәржемә эшләгәндә ҡаршылашырға була. «1 ғинуар, 1980» урынына 1 ғинуар 1980 тип яҙыу кәрәк.
Мәҡәләне нисек ойошторорға[вики-тексты үҙгәртергә]
Бик күп бәләкәй әллә бер ҙур мәҡәлә яҙырғамы?[вики-тексты үҙгәртергә]
Википедия — һүҙлек түгел. Шуның өсөн дә бер юллыҡ ун «мәҡәлә» урынына ун юллыҡ бер мәҡәлә яҙыу хәйерлерәк. Әгәр мәҡәлә бик тә «һимереп» китә икән, уның эстәлегенән яңы мәҡәлә айырып алығыҙ. Тәүҙән үк тулы һәм төплө энциклопедик мәҡәлә яҙып булмаған темалар буйынса яңы айырым мәҡәләләр ойоштормағыҙ. Бының урынына дөйөм тема буйынса яҙылған мәҡәләлә берәй бүлек яҙығыҙ.
Оҡшаш мәҡәләләрҙең барлығын тикшерегеҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Бер мәҡәлә булдырыуҙан алда башҡа оҡшаш исемле мәҡәләнең барлығын тикшерегеҙ. Тикшереү өсөн эҙләүҙе ҡулланығыҙ. Ундай мәҡәләнең булмауына ышанғас ҡына яңы мәҡәлә яҙа башлағыҙ. Эҙләй торған һүҙҙе керетеү урыны һәр биттә бар: һул яҡта, төп йүнәлештәрҙән аҫтараҡ.
Һеҙ һайлаған тема буйынса мәҡәләнең барлығын ҡарағандан һуң Википедияның төрҙәш бүлектәрен дә тикшерегеҙ. Бының өсөн тәүҙә Баш биткә барығыҙ һәм мәҡәләгеҙ өсөн альтернатив исемдәр яҙып ҡарағыҙ. Үрнәк: «һыу үгеҙе» — «гиппопотам».
- Биографик мәҡәләләргә һылтанмаларҙың Шәхестәр бүлегендә генә түгел, башҡа бүлектәрҙең (мәҫәлән, Ижтимағи эшмәкәрҙәр биографиялары, Танылған башҡорттар) эсендә булыуы ла мөмкин.
Мәҡәләнең яҙылыуы[вики-тексты үҙгәртергә]
- Әгәр бер мәҡәләгә һылтанма бар булып та ул мәҡәлә яҙылмаған икән, ул һылтанма ҡулланыусының көйләүҙәренә ҡарап ҡыҙыл төҫтә йәки һорау билдәһе булып күренәсәк. Әгәр ундай ҡыҙыл һылтанма мәҡәләнең эсендә булһа һәм ул һылтанма буйынса күскән ваҡытта туранан тура мөхәррирләү битенә эләгәсәкһегеҙ.
- Бер һылтанма ла яһалмаған мәҡәләне булдырыу өсөн браузерҙың адрес юлына мәҡәләнең буласаҡ исемен керегеҙ. Мәҫәлән, түбәтәй тураһында мәҡәлә яҙыр өсөн браузерҙың адрес юлына буласаҡ мәҡәләнең исемен керегеҙ: http://ba.wikipedia.org/wiki/Түбәтәй. Википедия буш биткә күсәсәк һәм мәҡәлә булдырырға тәҡдим итәсәк.
- Ләкин мәҡәлә булдырыр алдынан, ул мәҡәләгә һылтанмаларҙың барлығын тикшерегеҙ. Тема буйынса яҡын мәҡәләләрҙе ҡарағыҙ, әгәр унда һылтанмалар булмаһа үҙегеҙ ҡуйығыҙ.
Мәҡәләгә дөрөҫ исем бирегеҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Әгәр мәҡәләгә бер нисә исем тап килә икән, иң йыш ҡулланылғанын һайлағыҙ, ҡалғандарына иһә йүнләндереүҙәр ҡуйығыҙ. Исем биреүҙә икеләнеп ҡалһағыҙ, мәҡәләләрҙе исемләү ҡағиҙәләрен уҡығыҙ. Биттәрҙе күсергән (исемен үҙгәрткән) ваҡытта мәҡәләнең элекке исеменән яңы исеменә автоматик рәүештә йүнләндереү эшләнә. Бындай осраҡтарҙа ҡайһы ваҡытта «икеле йүнләндереүҙәр» (йүнләндереүгә йүнләндереү) барлыҡҡа килергә мөмкин; улар дөрөҫ эшләмәйҙәр һәм уларҙы ҡул менән төҙәтергә кәрәк.
Дәүләттәрҙең рәсми исемдәре, ярҙамсы һүҙҙәр тышында, һәр ваҡыт ҙур хәрефтәр менән яҙылалар.
Аҫтағы бүлектәрҙе күҙәтегеҙ:
Телгә йоҡмаған һүҙҙәр[вики-тексты үҙгәртергә]
Һүрәттәр, рәсемдәр ҡуйығыҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Мөмкинселегеҙ булған һайын фотоһүрәттәр, карталар, һүрәттәр һәм тауыш яҙмалары ҡуйығыҙ. Әгәр һеҙ эҙләгән файлдар Википедия һүрәттәре базаһында йәки Вики-Һаҡлағыста юҡ икән, тәүҙә файлды базаға тейәр кәрәк, бының өсөн һеҙ системаға танылған булырға тейешһегеҙ. Һүрәттәрҙе ҡулланыу тураһындағы ентекле мәғлүмәттәр өсөн Википедия:Һүрәттәр битен ҡарағыҙ.
Шәхестәрҙең фотоһүрәттәрен мәҡәлә башланғысына ҡуйған ваҡытта мөмкинселегеҙгә ҡарап алдан төшөрөлгән фотоһүрәттәр ҡулланырға тырышығыҙ (алдан төшөрөлгән һәм дүрттән өс өлөшө күренгәндәр ҙа ярай). Башҡа яҡтан төшөрөлгән һүрәттәр ҡулланырға кәңәш ителмәй. Ҡағиҙә буйынса фотоһүрәт мәҡәләнең уң яғына тигеҙләнеп ҡуйыла, ләкин фотоһүрәттәге кеше уңға боролған булһа (йәғни «тышҡа» ҡарап торған буласаҡ), уны мәҡәләнең һул яғына тигеҙләп ҡуйыр кәрәк. Был ҡағиҙәләр хайуандар өсөн дә, шулай уҡ арауыҡта йүнәлеш һайлай алыу һыҙаттары булған транспорт саралары өсөн дә ғәмәлдә. Был турала ентекле мәғлүмәттәр өсөн Википедия:Һүрәттәр#Кәңәштәр.
Башҡа төрҙәге фотоһүрәттәрҙе мәҡәлә башына, эсенә ҡуйғанда айныҡ аҡыл менән эш итегеҙ.
Вики-Һаҡлағыс — Википедияның туғандаш сайты, һүрәттәр һәм башҡа мультимедия файлдарын һаҡлау өсөн махсус эшләнгән. Википедияла Вики-Һаҡлағыс тураһында мәҡәлә бар.
Типографика[вики-тексты үҙгәртергә]
Тексттарҙы машинкала баҫылған кеүек түгел, ә типографик стилдә форматлар кәрәк:
- Тире (—) урынына дефис (-), ике дефис (- -) йәки ҡыҫҡа тире (-) ҡулланмағыҙ.
- Дефис (-) һүҙҙәр эсендә ҡулланыла (мәҫәлән, ир-егет, ҡап-ҡара, яуым-төшөм)
- Араны белдергән ваҡытта — мәҫәлән, даталарҙа — бушлыҡһыҙ тире (—) ҡулланығыҙ: 1941—1945; «ҡыҫҡа» йәки «уртаса» тире (-) башҡорт телендә ҡулланылмай.
- Машинка тырнаҡтары ("") урынына ("") тырнаҡтарын ҡулланығыҙ (тырнаҡтар эсендә тырнаҡтар ҡуйырға кәрәкле булһа ("") тырнаҡтарын ҡулланығыҙ).
- Апостроф урынына машинка апострофыны (') түгел, ә берле тырнаҡты (‘) ҡулланығыҙ.
- Күп нөктә (…) урынына өс нөктә ҡулланмағыҙ.
Башҡа махсус билдәләр: номер №, параграф §, градус °, промилле ‰, плюс-минус ±, ҡабатлау ×, нөктәле ҡабатлау ·, тигеҙ түгел ≠, яҡынса тигеҙ ≈, бәләкәй йәки тигеҙ ≤, ҙур йәки тигеҙ ≥, эквивалент ≡, һулға уҡ ←, уңға уҡ →, өҫкә уҡ ↑, аҫҡа уҡ ↓, һулға-уңға уҡ ↔, һуңһыҙ ∞, күп нөктә ….
Сит телдәге һүҙҙәрҙе төп яҙылышы менән дөрөҫ итеп яҙығыҙ, әгәр бик аңлашылып бармай икән башҡорт телендәге транскрипцияһын ҡуйығыҙ.
Был турала ентекле мәғлүмәттәрҙе Махсус билдәләр мәҡәләһендә уҡый алаһығыҙ.
Мәҡәлә категориялары[вики-тексты үҙгәртергә]
Категорияға ҡушыу[вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалыптарҙы ҡулланығыҙ һәм яңыларын эшләгеҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Йүнәлеш һайлау ҡалыбын эшләргәме?[вики-тексты үҙгәртергә]
Белемдең ҡайһы бер бүлектәре буйынса мәҡәләләр[вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡа телдәге исемдәрҙе дөрөҫ күсерегеҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлөһөнән[вики-тексты үҙгәртергә]
Күпләп мәғлүмәттәр ҡуйыу[вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Яңы ҡағиҙәләрҙе керетер өсөн берләшмәнең был ҡағиҙәләрҙең ҡабул ителеүе өсөн риза булырға тейеш. Бер тәҡдимдең ҡулланма йәки ҡағиҙә булып һаналыуы өсөн, был тәҡдимдең ғәмәлгә керетелеүенә ҡағылышлы ҡатнашыусыларҙың тәҡдимде ҡарап уның менән риза булып, ғәмәлгә керетелеүенә ҡарар бирергә тейештәр. Ҡағиҙә тураһында тәкдимдәр Ҡоролтайҙа белдерелергә тейеш. Тәҡдим ителгән ҡағиҙәләр менән танышып сығыу өсөн билдәле ваҡыт бирелә: бер аҙна, шунан һуң яңы ҡағиҙә битенең өҫкө өлөшөнә {{policy}} ҡалыбы ҡуйыла. Әгәр яңы тәҡдим тураһында фекер алышыу барғанда килешмәүселек тыуа икән, был ваҡыт, ҡатнашыусылар уртаҡ ҡарарға килгәнгә тиклем оҙайтылырға мөмкин. Әгәр ҡатнашыусылар бер нисек тә уртаҡ фекергә килә алмай икән, яңы ҡағиҙәнең раҫланыуы һайлау менән хәл ителергә мөмкин.


text:
II Рәсәй-Германия фәнни форумында ҡатнашыусылар Башҡорт дәүләт аграр университетында йыйыла
Башҡорт дәүләт аграр университетында кесаҙна, 14 июндә, Рәсәй һәм Германия йәш ғалимдарының II халыҡ-ара конференцияһы асыла.
Уның сиктәрендә тикшеренеүселәр һәм ғалимдар Рәсәй менән Германияның фәнни хеҙмәттәшлеге өлкәһендәге иң яҡшы ғилми һәм методик ҡаҙаныштарҙы тикшерәсәк, был өлкәләге һөҙөмтәләр, проблемалар һәм мөмкинлектәр буйынса фекер алышасаҡ. Атап әйткәндә, ике илдең берлектәге проекттары тураһында (шул иҫәптән, ведомство программалары сиктәрендә, хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүҙәр, Tempus, Erasmus Mundus Programme) һөйләшеү көтөлә.
Конференция программаһында немец ғалимдары, РФ һәм БР Ауыл хужалығы министрлыҡтары, БР Урман хужалығы министрлығы, БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы вәкилдәре ҡатнашлығындағы ултырыштар, түңәрәк өҫтәлдәр, шулай уҡ «Шүлгәнташ» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығына фәнни экскурсия ҡаралған.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Коррупция илебеҙҙе артҡа һөйрәй»Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Коррупция илебеҙҙе артҡа һөйрәй»
Рөстәм Хәмитов: «Коррупция илебеҙҙе артҡа һөйрәй»Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 8 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
7 ноябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов төбәктә коррупцияға ҡаршы эш итеү буйынса эште координациялау буйынса комиссия ултырышын үткәрҙе.
– Шуны әйтеп үтергә кәрәк: дәүләт хеҙмәткәрҙәре араһында коррупция күренештәре күп түгел. Шуға ҡарамаҫтан, туғыҙ айҙа 126 кеше дисциплинар яуаплылыҡҡа тарттырылған, өсәүһе эштән бушатылған. Был – 13 меңдән ашыу кешенән процент өлөшө генә, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бынан тыш, быйыл коррупция йүнәлешендәге енәйәттәр һаны 3,2 процентҡа кәмегән. Ришүәтселек осраҡтары 10 процентҡа кәмерәк теркәлгән. Ошо ыңғай динамика республикала идеология, агитация, мәғрифәтселек эше йәһәтенән күрелгән сараларҙың уңышлы булыуын раҫлай.
Шуның менән бергә республика Башлығы әлеге сараларҙың һөҙөмтәлелеге йәмғиәттең коррупцияға ҡарата мөнәсәбәтен кәметеүен билдәләне.
– Коррупция беҙҙең илде артҡа һөйрәй, эшҡыуарлыҡҡа үҫешергә ирек бирмәй, илдәге эшлекле мөхитте насарайта. Беҙ уға ҡаршы арымай-талмай көрәшергә тейешбеҙ, – тине төбәк етәксеһе.
Ултырышта коррупцияға ҡаршы мәғариф буйынса эште ойоштороу, йәмғиәттә коррупцияға ҡарата түҙеп торғоһоҙ мөнәсәбәт булдырыу, республика дәүләт власы органдарының, урындағы үҙидараның норматив-хоҡуҡи акттарына коррупцияға ҡаршы экспертиза үткәреү кеүек мәсьәләләр тикшерелде.
Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов республика киң мәғлүмәт сараларында коррупцияға ҡаршы пропагандалауҙы ойоштороу хаҡында һөйләне. Мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова коррупцияға ҡаршы мәғариф тураһында һүҙ алып барҙы. Йыл һайын уҡытыусылар квалификацияларын күтәрә, һуңынан уҡыусыларҙа коррупцияға ҡаршы ҡараш булдырыу буйынса эш алып бара. Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы рәйесе Ольга Панчихина йәмғиәттә коррупцияға ҡарата түҙеп торғоһоҙ мөнәсәбәт булдырыу буйынса эште ойоштороу тураһында һөйләне. 2016 йылда асылған Гражданлыҡ-хоҡуҡи мәктәп ошо эште ойоштороу буйынса төп майҙансыҡ булып тора. Уның белем биреү программаһы сиктәрендә йәмәғәт советтарының 420 вәкиле өсөн 18 күсмә семинар үткәрелгән. Рәсәй Юстиция министрлығының Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе Лариса Кучина норматив акттарға коррупцияға ҡаршы экспертиза үткәреүҙең төп һөҙөмтәләре менән таныштырҙы. Уның һүҙҙәренсә, төп проблема – бойондороҡһоҙ эксперттарҙың был эштә ҡатнашыу менән ҡыҙыҡһынмауы. Юғары һөҙөмтәгә өлгәшеү өсөн йәмғиәттең әүҙем гражданлыҡ позицияһы кәрәк.


text:
Тәү башлап башҡорт халыҡ йырҙарын махсус өйрәнгән музыка белгесе, фольклорсы Сергей Рыбаков (1867—1921) ХIХ быуат аҙағында, халҡыбыҙҙың поэтик талантын юғары баһалап, башҡорт йырҙарында “айырыуса бер киңлек, иркенлек бар, уларҙан үҙенә бер төрлө гүзәллек, ниндәйҙер билдәһеҙ, хыялдағы нәмәгә ынтылыу һиҙелеп тора”, — тип яҙған. Башҡорт йыр поэзияһына фәлсәфәүи фекерләү үҙенсәлеге хас булыуын, башҡорттарҙың тыумыштан, тәбиғәттән ысын мәғәнәһендә йырсы халыҡ икәнлеген билдәләп үтеү генә түгел, хатта “Башҡорт һәм татар йырҙары гармонияла” тигән йыйынтыҡ та сығарған.
Тәү башлап башҡорт халыҡ йырҙарын махсус өйрәнгән музыка белгесе, фольклорсы Сергей Рыбаков (1867—1921) ХIХ быуат аҙағында, халҡыбыҙҙың поэтик талантын юғары баһалап, башҡорт йырҙарында “айырыуса бер киңлек, иркенлек бар, уларҙан үҙенә бер төрлө гүзәллек, ниндәйҙер билдәһеҙ, хыялдағы нәмәгә ынтылыу һиҙелеп тора”, — тип яҙған. Башҡорт йыр поэзияһына фәлсәфәүи фекерләү үҙенсәлеге хас булыуын, башҡорттарҙың тыумыштан, тәбиғәттән ысын мәғәнәһендә йырсы халыҡ икәнлеген билдәләп үтеү генә түгел, хатта “Башҡорт һәм татар йырҙары гармонияла” тигән йыйынтыҡ та сығарған.
Бүлек ХХ быуаттың 30-сы йылдарында барлыҡҡа килгән. Шул замандарҙа уҡ республика етәкселеге милли документтарҙың халыҡтың үҙаңын тәрбиәләүҙә һәм үҫтереүҙә ҙур әһәмиәткә эйә булыуын аңлай һәм ошо маҡсатты күҙ уңында тотоп бүлек ойоштора.
Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш акушер-гинекологы, Башҡортостандың атҡаҙанған врачы Александр Афанасьев менән “Комсомольская правда” гәзите редакцияһында булған осрашыуҙа ошо һәм башҡа мәсьәләләр буйынса йәнле һөйләшеү үтте.
Бына биш йыл инде республикабыҙҙа сабыйҙар тыуымы артҡандан-артып, барыбыҙҙы ла шатландыра, өр-яңы мәшәҡәттәр тыуҙырып, үҙенә һаҡсыл, йылы мөнәсәбәт булдырыуҙы талап итә.
Етенсе тапҡыр үткәрелгән күсмә ултырышта Башҡортостанда йәшәүсе дүрт миллиондан ашыу кешенең йәшәү сифатына, сәләмәтлегенә туранан-тура ҡағылышлы мөһим мәсьәләләрҙе юғары кимәлдә тикшереү, өйрәнеү, һорауҙарға күмәкләп яуап эҙләү халыҡ алдында оло яуаплылыҡ тотоу тигән һүҙ. Ошо ваҡыт арауығында күсмә ултырыштарға әҙерлек барышында 25 төбәктә күпме өр-яңы заманса медицина объекты ҡалҡып сыҡты, йыһаздар, ҡорамалдар ҡайтарылды, йәш белгестәрҙе урындарҙа төпләндереү өсөн социаль уңайлыҡтар тыуҙырылды!
өйрәнергә кәрәк. Хәстәрлек күреүгә тәү сиратта ата-әсә һәм олатай-өләсәйҙәр күндерергә тейеш. Сәләмәтлегең ҡаҡшамаһын өсөн көн дә атҡарылырға тейешле ябай ғына ҡағиҙәләрҙе яҡшы белеү һәм уларҙы үтәргә өйрәнеү зарур. Үҙеңә талапсанлыҡты һүрелтмәү мөһим. Миҫал өсөн шәкәр сирен генә алайыҡ. Был ауырыуға тарымау өсөн туҡланыуға иғтибар биреү мотлаҡ. Талаптарҙы үтәү әллә ни ҡатмарлы ла түгел. Мәҫәлән, иртән ҡарабойҙайҙан йәки һоло ярмаһынан бутҡа ашау файҙалы. Әгәр бешерергә иренһәң йәки ашыҡһаң, ҡарабойҙай ярмаһын йыуып, банкаға һалығыҙ ҙа кистән бер аш ҡалағы кефир йә ҡатыҡ ҡойоп ултыртығыҙ. Иртәнгә саҡлы ул бүртә, йәғни “бешә”. Шуға берәй төрлө емеш-еләк (ҡарағат йәки йөҙөм) өҫтәһәң, ул бынамын тигән ашҡа әүерелә. Тәмле итеп сәй ҙә эсеп ҡуйһаң, төшкө ашҡа тиклем тамағың туҡ тигән һүҙ. Әйткәндәй, был шәкәр сирлеләр өсөн дә һәйбәт диета.
Йырҙан башҡа һис көн итмәгән.
Ат ҡайғыһы юҡ тип әйткәндә лә,
Йыр ҡайғыһы юҡ тип әйтмәгән...
Йыр һөйөүсе халҡыбыҙ хаҡында шулай тип яҙған күренекле замандашыбыҙ, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, шағир Хәсән Назар. Эйе, йырһыҙ тормошобоҙҙоң йәме, ерҙең күркәмлеге юҡ һымаҡ. Унһыҙ йәшәү мөмкин түгел. Шуғалыр ҙа һәр кемебеҙҙең араһында йыр-моңға маһир кешеләр бар. Улар һөнәре буйынса артист та түгел, телевизорҙан да күренмәйҙәр. Бары тик яҡындарын, бик тә булмаһа, клубта сығыш яһап, ауылдаштарын һоҡландыралар.
Башҡортостанда ағымдағы йылдың ун айында бүлеп һатылған тауарҙар әйләнеше 454 миллиард һум тәшкил иткән (былтырғы күрһәткестән 5,1 процентҡа күберәк).
Аҙыҡ-түлек һәм сәнәғәт тауарҙары яҡынса бер үк суммаға – 227-шәр миллиард һумлыҡ һатылған.
Белгестәр әйтеүенсә, республикала тауар запастары күләме тотороҡло, улар 53 — 55 көн сауҙа итеүгә етә.
Нәшриәт хеҙмәткәрҙәре осраҡлы рәүештә үҙ офисында “билдәһеҙ” ҡулайламалар табып ала. Экспертиза асыҡлауынса, улар хеҙмәткәрҙәрҙең телефон аша һәм башҡа һөйләшеүҙәре тураһындағы мәғлүмәттәрҙе йәшерен тыңлауҙың техник саралары булып сыға.
“Телефон аша һөйләшеүҙәрҙе һәм башҡа хәбәрҙәрҙе тыңлау саралары хеҙмәткәрҙәрҙең ризалығынан тыш ҡуйылған.
Һуңғы йылдарҙа район һәм ҡалаларҙа дауалау-иҫкәртеү учреждениеларын төҙөүгә иғтибар артыуы һәм уларҙың заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылыуы ла аҡ халатлыларҙа ҡыҙыҡһыныу уята алмай. Кадрҙарға ҡытлыҡты түбәндәге миҫал да күҙ алдына баҫтырырға ярҙам итер, моғайын. Илдә табиптарҙың штат берәмеге 66 мең самаһы иҫәпләнһә лә, эшләгәндәренең һаны 41 меңләп кенә, улар араһында йәш белгестәр ни бары — 6,5 мең.
Республикабыҙҙа 10 мең кешегә 38,5 табип тура килһә, ауылдарҙа был күрһәткес тағы ла түбәнерәк, йәғни 10 мең кешегә — 14 самаһы. Әле ауыл ерендәге һаулыҡ һаҡлау учреждениеларында юғары белемле 1280 белгес етешмәй. Йыл һайын уҡыу йорттарын тамамлаусыларҙың 300-ө райондарға ебәрелһә лә, улар социаль-көнкүреш мәсьәләләренең хәл ителмәүе, эш хаҡының түбән булыуы һәм артабан үҫеш өсөн мөмкинлектәрҙең сикләнеүе сәбәпле урындарҙа ерекмәй.
Мәсетле районына килеп төшөү менән мине барса халыҡ уратып алды ла кем уҙарҙан үпкәләре тураһында һөйләй башланы.
– Беҙҙең яҡтарҙы оноттоғоҙ, хәлдәребеҙҙе белмәйһегеҙ, гәзиткә маҡтап яҙырҙай шәп кешеләребеҙ бар.
– “Ҡарағай” шифаханаһының директоры Розалия Солтанова үҙе генә ни тора!
– Шулай шул! Ҡыйыулығына шаҡ ҡатабыҙ. Әзмәүерҙәй ирҙәрең йөрьәт итмәҫ эштәргә тотоноуына иҫ-аҡылыбыҙ китә.
– Йомартлығын әйт әле!
– Ә үҙе шундай баҫалҡы, бер ҙә кәперәйеп, мин шуны эшләнем, быны эшләнем, тип һис һөйләнеп йөрөмәҫ.
Ваҡыт яғы бик тығыҙ булһа ла, киттем шифаханаға. Барайым, күрәйем.


text:
Һуңғы йылдарҙа алдынғы ҡарашлы сағыу шәхестәр генә түгел, ә бөтә яҡтан да уңған, шәп, заман менән бергә атлап, шул уҡ ваҡытта тамырҙарын да онотмаған ғаиләләр арта бара. Илфат һәм Айгөл Такаловтарҙың ғаиләһе лә бик күптәр өсөн өлгө булып тора. Һәр яҡлап та талантлы, эшлекле, тырыш ғаиләлә балалар ҙа рухлы, илһөйәр, үҙ быуынын белеп үҫә. Балаларға дөрөҫ тәрбиә биреү, татыу һәм бәхетле ғаилә серҙәре тураһында беҙ «Әсә» фильмында ҡатнашҡан игеҙәктәр Айгиз һәм Нургиз, оҫта бейеүсе һәм спорстмен Алмаз, бәләкәс Рушананың әсәһе Айгөл апай Такалова менән серләштек.
Айгөл апай, үҙегеҙ һәм ғаиләгеҙ тураһында һөйләп үтегеҙ әле. Кем нимә менән шөғөлләнә?
Тормош иптәшем Илфат Илъяс улы Йылайырҙағы Һаҡлыҡ банкыһы булексәһе етәксеһе, мин Йылайыр районы ЗАГС-ында белгес булып эшләйем. Икебеҙ ҙә спортты, мәҙәниәт донъяһын уҙ иткәнбеҙ. 4 бала тәрбиәләйбеҙ. Өлкән улыбыҙ Алмаз быйыл Р.Ғарипов исемендәге башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлай, игеҙәктәр Йылайырҙағы Ш.Бабич исемендәге башҡорт гимназияһының 7-се синыфын тамамланылар. Ҡыҙыбыҙ Рушанаға 4 йәш, балалар баҡсаһына йөрөй.
Һеҙҙең ғаиләгеҙ бик ижади һәм актив. Ниндәй конкурстарҙа ҡатнашып, ниндәй уңыштарға өлгәшергә насип булды?
Бер конкурстан да ситтә ятып ҡалмайбыҙ. Республикала “Йәш ғаилә”,” Байыҡ” конкурстарында, “Атай, әсәй һәм мин — спорт ғаиләһе” ярыштарында күп тапҡырҙар ҡатнаштыҡ. 2007 йылда “Йәш ғаилә” конкурсында Гран-при, 2014 йыл ”Байыҡ” конкурсында 2-се урын яуланыҡ, 2009 йылда Алмаз «Байыҡ» республика балалар конкурсында 1-се урын, “Атай, әсәй һәм мин- спорт ғаиләһе”ндә 3-сө урын һәм башҡалар. Был конкурстарға районда еңгәндан һуң барҙыҡ.
«Йәш ғаилә» конкурсында ҡатнашып Гран-при алыуығыҙ бик ҡыуаныслы.
“Был конкурста 2 тапҡыр ҡатнаштыҡ. 2000 йылда Алмазға 3 кенә йәш ине, иптәшем интервью биргәндә, «Алла бирһә, ҡыҙыбыҙ тыуһа, тағы ла килеп, еңеп ҡайтасаҡбыҙ», тигәйне. Ҡыҙ тигәнебеҙ ике игеҙәк малай булды ла ҡуйҙы. 2007 йыл барып, Гран-при алып ҡайттыҡ. Һүҙебеҙҙә торҙоҡ. Ҡыҙыбыҙ тыуғас, «Байыҡҡа» барырға булдыҡ.
Тормошоғоҙҙа бейеү ниндәй урын биләй?
Бейеү бөтәбеҙ өсөн дә хобби. Малайҙар бөтәһе лә бейеү буйынса музыка мәктәбен бөттөләр, 3 йәштән бейейҙәр.
Ғаиләгеҙҙең ижади һәләттәре ҡайҙан килә?
Ижади һәләт минең яҡтан бирелгән. Атайым Фәрит Яманғолов талантлы бейеусе ине (мәрхум). Әсәйем Сәлимә Яманғолова ла сәнғәт кешеһе. Балаларҙа спортҡа һөйөү аталарынан бирелгән. Ул — көслө спортсмен, кикбоксинг буйынса чемпион.
Игеҙәк улдарығыҙ Айгиз һәм Нургиз Айнур Асҡаров төшөргән “Әсә” фильмында ҡатнашып тамашасаларҙың күңелен яуланы. Хәҙер уларҙы республикала ғына түгел, ә илебеҙҙең башҡа төбәктәрендә лә беләләр, яраталар. Ә кастингҡа кем беренсе булып барырға теләк белдерҙе?
«Әсә» фильмына кастингты ишеткәс: «Әйҙә барып ҡарайыҡ, бөтә яҡтан да тап килеп тораһығыҙ», — тинем. Талап буйынса башҡорт телен белергә, 7-12 йәш тирәһендә, көнсығыш йөҙлө булырға кәрәк ине. Сибайға алып барҙыҡ. Игеҙәктәр бик күп килгән, Әбйәлилдән генә 7 пар ине. 1 июлдән һуң шылтыратып, беҙҙең игеҙәктәр үтеүен әйттеләр. Бик барғылары килмәне, әммә барып, коллектив менән танышҡас, оҡшап ҡалды. Барыһы менән дә дуҫлашып киттеләр. «Ярай әле барғанбыҙ», — тип ҡайттылар.
Малайҙарға киноға төшөү ниндәй тәъҫораттар ҡалдырҙы? Ниндәй ауырлыҡтар менән осрашырға тура килде? Фильмға төшөү оҡшаны, «әсәй, актер һөнәре бик ауыр профессия икән», тейҙәр. Төндә лә, таңға ла уятып төшөрөүҙәре, 40-45 градус эҫелә лә төшөү ауыр булды, тейҙәр. Айнур ағалары спорт менән дуҫ булғас бик ауыр шарттарға бик түҙемле тейҙәр.
Нургиз менән Айгиз кешеләр араһындағы бидәлелекте нисек ҡабул иттеләр? Малайҙарға һәр ваҡыт талашып йөрөп фильмға төшөүе ҡыйын булғандыр? Ғөмүмән, улар бер-береһенә ниндәй ҡарашта?
Билдәлелекте тыныс ҡабул итәләр, бик иҫтәре китеп бармай. Бала саҡтан сәхнәлә өйрәнеп бөткәндәр, шуға күрә шулай булырға тейеш, тип ҡабул итәләр. Бер-береһе менән бик дуҫтар. Мәктәптән ҡайтҡас ҡосаҡлашып, аунашып, ҡытыҡлашып ятып алалар, бер-береһен һағынышып ҡайталарҙыр инде. Бер-береһе өсөн өҙөлөп торалар, яттарға йәберләтергә бирмәйәсәктәр.
Малайҙарҙы ғаиләгеҙҙә, мәктәптә бутамайҙармы? Ҡыҙыҡ хәлдәр булғаны бармы?
Ҡыҙыҡ хәлдәр булып тора инде ул. Тауыштарынан айырмайбыҙ, шылтыратһаҡ, «һин кемеһе әле?», тип һорап алабыҙ. Арттары менән торһалар ҙа айырып булмай, «әйлән әле», тибеҙ. Мәктәптә күп уҡытыусылар бутай, береһе яуап бирһә, икенсеһе көндәлеген алып сығып биргән осраҡтар ҙа була. Береһе өсөн икенсеһе яуап биргән осраҡтар ҙа булғылай. Курше-күлән айырмай.
Балаларығыҙ киләсәктә кем булырға хыялланалар? Ҙур улығыҙ Алмаз быйыл 11-се синыфты тамамлай бит инде.
Бала саҡтан бейеү, спорт, хобби, тормошта бик кәрәк буласаҡ тип өйрәтә килдек. Айгиз менән Нургиз уйлай әле. Алмаз ныҡ шәп бейей, көслө спортсмен да, әммә ләкин инженер һөнәрен һайларға уйлай, нисек килеп сығыр…
Айгөл апай, һеҙҙең ғаилә өлгөлөләрҙән һанала. Татыу ғаилә серҙәре менән бүлешеп китһәгеҙсе?
«Алма ағасынан алыҫ төшмәй», ти халыҡ. Татыулыҡ серҙәре ғаиләнән киләлер, тип уйлайым. Илфат бик матур ғаиләлә тәрбиә алған. Ҡайным да, бейемем дә бик яҡшы, ипле, юғары белемле кешеләр. Ҡатын-ҡыҙға ихтирамлы булырға өйрәткәндәр. Илфат та ғаиләһен ҡарай, ҡурсалай, балаларҙы эшкә өйрәтә, ҡуша алып йөрөй. Тайфур Сәғитов әйтмешләй, «Ғаилә – гөл үҫтерә торған һауытҡа оҡшаш, гөлдө гел генә ҡарап, ҡурсалап тормаһаң, уға йә ҡырау төшә, йә күҙ тейә…» Шуның өсөн ғаиләне һаҡларға, ҡурсаларға кәрәк. Барына шөкөр итеп, риза булып йәшәргә кәрәк.
Хәҙерге компьютер, интернет заманында нисек итеп балаларҙа сәнғәткә, спортҡа һөйөү тәрбиәләргә? Һеҙҙең ғаиләлә был мәсьәлә нисек хәл ителә?
Ауылда эш күп бит, компьютерҙа ултырырға ваҡыттары ла ҡалмай. Әлеге көндә утын яралар, баҡса ултыртабыҙ, картуф сәсәбеҙ. Ҡош-ҡорт алабыҙ, уларҙы ла балалар ҡарай. Беҙ — хөкүмәт кешеләре, көнө буйы эштәбеҙ. Спортзалға йөрөү улар өсөн ғәҙәткә кергән, шулай булырға тейеш кеүек ҡабул итәләр. Аталары шулай өйрәткән.
Һеҙҙең ғаиләлә атай һәм әсәйҙең тәрбиәһе нимә менән айырыла?
Мин шелтәләгәндә аталары ҡыҫтырылмай, яҡламай һәм киреһенсә. Ни өсөн ярамағанын аңлатабыҙ. Малайҙарға «атайығыҙ нимә тип әйтер, унан һорағыҙ» тип әйтәм. Ҡыҙыбыҙ иркә генә инде. Матур итеп тәрбиә бирергә тырышырбыҙ. Ул әсәһенә ҡарап үҫә бит инде. Миңә оҡшаһа, эшлекле булыр, тип уйлайым. Сөнки үҙем хеҙмәт яратам.
Айгөл апай, һеҙ нисек уйлайһығыҙ, нисек балаларҙы рухлы итеп үҫтерергә?
Башҡорт гимназияларында уҡытыу, башҡортса һөйләшеу, башҡорт булып тыуғанға ҡыуаныу, үҙ телеңдән оялмау тойғолары тәрбиәләргә кәрәк. Беҙҙең балаларға ҡартаталары шәжәрәләрен өйрәтә, малайҙар 7 быуынын да белә. Рингҡа сыҡҡанда ла Айгиз менән Нургиз башҡорт буреге кейеп сығалар. “Байыҡ” конкурстарында ҡатнашып йөрөү ҙә рух тәрбиәләй, тип уйлайым. Балаларыбыҙҙың йәштән йыр-моңға маһир, рухи яҡтан да, физик яҡтан да сәләмәт булып үҫеүен теләйбеҙ.
«Рингҡа сыҡҡанда», тинегеҙ. Улдарығыҙҙың ошо яҡтары тураһында ла әйтеп китһәгеҙ.
Игеҙәктәр кикбоксинг менән 1 кластан алып шөғөлләнәләр. Айгиз — 3 тапҡыр, Нургиз — 4 тапҡыр Рәсәй, икеһе лә 3 тапҡыр Башҡортостандың чемпиондары исемдәрен яуланылар. Икеһе лә Анапала үткән Донья Кубогының призерҙары. Башҡортостан, Рәсәй ҡалалары буйлап күп йөрөйҙәр.
Һеҙ бергәләп тауыҡ, әтәстәр, ә бәләкәс ҡыҙығыҙ себеш булып килеп сыҡҡан бик ҡыҙыҡлы бейеү ниндәй сарала башҡарылды һәм кем сценарийын уйлап сығарҙы? (бейеүҙе ошо ссылка буйынса ҡарарға мөмкин)
Был бейеү ”Бәхет ҡошсоҡтары” тип атала. Уның идеяһы, режиссеры — минең әсәйем. Бейеусе Динислам Исҡужин ҡуйышты. Беҙ ҡатнашҡан бөтә конкурстарҙың режиссеры — минең әсәйем, ул шулай идеяға бай сәнғәт кешеһе. Характерыбыҙға тура килеп торған, бик уңышлы сценарий килеп сыҡты. 2014 йылдың аҙағында «Байыҡ»ҡа финалға барғанда һәм Йылайырҙарҙың осрашыуында бейенек.
Йәш ғаиләләргә һеҙҙең теләктәрегеҙ?
Йәш ғаиләләргә тырыш, әрһеҙерәк булыуҙарын теләйбеҙ. Ялҡау түгел, өлгөр булһаң — тормош алға бара. «Алма беш, ауыҙыма төш» заманы утте. Киләсәктә тормошҡа яраҡлашып тугел, ә заман уларға яраҡлашып, лидер булып йәшәһендәр!


text:
Быуындар ярышы дауам итә
Ҡалала “Белорецкий рабочий” гәзите призына һәм Бөйөк Еңеүҙең 73 йыллығына арналған еңел атлетика эстафетаһы үтте. 66-сы тапҡыр үткән традицион спорт сараһын муниципаль район хакимиәте һәм “Белорецкий рабочий” гәзите ойошторҙо. Ярышта 52 команданан 688 спортсы ҡатнашты. Командаларҙың 17-һе - ҡала, 6-һы - ауыл мәктәптәренән, 11-е - махсус һәм юғары уҡыу йорттарынан , 14-е - производство һәм 4-е йәмәғәт ойошмаларынан ине.
Традиция буйынса эстафетаны ярышта ҡатнашыусылар парады асты. Сараның тантаналы өлөшөндә спортсыларға сәләмләү телмәре менән район хакимиәте башлығы Владислав Миронов, “Белорецкий рабочий” гәзитенең баш мөхәррире Людмила Денисова, спорт ветераны Сергей Залавин мөрәжәғәт итте. Владислав Геннадьевич сарала ҡатнашыусыларҙы яҙғы спорт байрамы менән ҡотлап, тыныс күк йөҙө, һаулыҡ, яҡшы һөҙөмтәләр теләне.
- Эстафета - һәр берегеҙҙең команда өсөн һөҙөмтәләргә тырышҡан ярыш төрө. Ҡатнашырға теләүселәр һанына ҡарап, районыбыҙҙа спорттың үҫешен күҙәтәбеҙ. Юҡҡа ғынамы ни, 2017 йыл һөҙөмтәләре буйынса район спорт мәктәбе республикала иң яҡшыларҙан һанала. Спорт менән шөғөлләнегеҙ, ә беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, уңайлыҡтар булдырырға тырышырбыҙ, - тине ул.
“Бөгөнгө старт менән спортты ғына түгел, ә районыбыҙҙы үҫтереүгә ҙур өлөш индерәһегеҙ. Эстафета - хеҙмәт, студент, мәктәп коллективтарын берләштерә. Был ярыш халҡыбыҙҙың йолаларын, белореттарҙың быуындар бәйләнешен нығытҡан ваҡыт эстафетаһына әйләнде. Әйҙәгеҙ, беҙ ҙә тап төшөрмәй, яҡшы башланғыстарҙа, спортта, йәмәғәт тормошонда бер команда булып, алға барайыҡ”, - тине Людмила Денисова.
Стартҡа тәүгеләрҙән булып производство коллективтары баҫты. Ҡатын-ҡыҙҙар, ир-егеттәр араһынан I урындарҙы Белорет металлургия комбинаты командаһы яуланы. II урындар - спорт мәктәбендә (ҡатын- ҡыҙҙар) һәм Рәсәй Эске эштәр министрлығының Белорет районы буйынса бүлегенең “Динамо” командаһында (ир-егеттәр). III баҫҡысҡа БМК-ның 2-се (ир-егеттәр), үҙәк район клиник дауаханаһы (ҡатын-ҡыҙҙар) командалары күтәрелде. Йәмәғәт берләшмәләре араһынан “Движение” фитнес-клубы ир-егеттәре һәм ҡатын- ҡыҙҙары беренселекте береһенә лә бирмәне. Икенсе урындар - “Вместе” ирекмәндәр хәрәкәте ҡатын-ҡыҙҙары һәм "Хәрби разведчиктар туғанлығы" ир-егеттәре командаларында.
Ҡала мәктәптәре араһынан I урынды 20-се мәктәп алһа, II һәм III урындарҙы 14-се, 17-се гимназия командалары бүлеште. Ауыл мәктәптәренән Тимер юл, Сермән һәм Инйәрҙең 1-се мәктәбе спортсылары пьедесталда. Махсус һәм юғары уҡыу йорттары араһынан I һәм III урындарҙы педагогия колледжы, II урынды металлургия колледжы студенттары яуланы. “Дебют” номинацияһында “Вместе” ирекмәндәр хәрәкәте ҡатын- ҡыҙҙары, “Еңеүгә ынтылыш” номинацияһында “PREBENA” командаһы билдәләнде. Беренсе этаптар еңеүселәре - Лина Мәхмүтова, Олег Марусин, Егор Репин, Айгиз Ҡаһарманов, Рәсих Йәнгировтарға Дипломдар тапшырылды. Шулай уҡ, беренсе урын яулаған, еңеүсе-команда остаздары муниципаль район хакимиәтенең Грамоталары, сертификаттар, "Белорецкий рабочий" гәзите әҙерләгән бүләктәр менән билдәләнде.


text:
- Подробности
- Просмотров: 276
МОСОЛМАН СЪЕЗДАРЫ, Рәсәйҙә ислам динен тотҡан халыҡтарҙың үҙ эштәренә үҙ аллы идара итеү идеяларын тормошҡа ашырыу маҡсатында үткәрелә.
1‑се Бөтә Рәсәй М.с. Мәскәүҙә 1917 й. 1—11 майында үтә. Съезд эшендә 800‑гә яҡын делегат ҡатнаша. Дәүләт ҡоролошо т‑да резолюциялар ҡабул ителә. Уға ярашлы, Рәсәй милли-федератив башланғыстағы демократик респ. булырға тейеш; үҙ терр‑ялары булмаған милләттәрҙең милли-мәҙәни автономияһы булырға тейеш; мәғариф т‑да — башланғыс мәктәп дөйөм, мәжбүри һәм түләүһеҙ булырға, уҡытыу туған телдә алып барылырға, урыҫ теле айырым предмет итеп өйрәнелергә тейеш; ҡатын-ҡыҙҙы хоҡуҡтары яғынан ирҙәр м‑н тиңләштереү т‑да; Ырымбур мосолман диниә назаратын үҙгәртеп ҡороу; армиялар, айырым мосолман частары ойоштороу, һалдаттарҙың йәшәгән урынында хеҙмәт итеүе т‑да; Бөтә Рәсәй мосол‑ ман шураһы ойоштороу т‑да резолюциялар ҡабул ителә.
2‑се Бөтә Рәсәй М.с. 1917 й. 21 июле — 2 авг. Ҡазанда үтә. Съезд эшендә 188 делегат ҡатнаша. Бер үк ваҡытта Ҡазанда Бөтә Рәсәй мосолман руханиҙары съезы (18—26 июль), Ырымбур ҡ. 1‑се Дөйөм башҡ. съезы (ҡара: Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары) уҙа. 22 июлдә Бөтә Рәсәй мосолман руханиҙары съезы м‑н 1‑се Бөтә Рәсәй хәрби М.с. берлектәге ултырышы була, унда Милли-мәҙәни автономия т‑да декларация ҡабул ителә һәм Милләт мәжлесе ойошторола.
1‑се Бөтә Рәсәй хәрби М.с. 1917 й. 17—20 июлендә Ҡазанда үтә. Съезд эшендә 200‑ҙән ашыу делегат ҡатнаша. Үҙәге Ҡазанда булған Мосолман хәрби шураһын, гарнизон, дивизия һәм армия мосолман ком‑ттарын ойоштороу т‑да резолюция ҡабул ителә.
2‑се Бөтә Рәсәй хәрби М.с. 1918 й. 8 ғин. Ҡазанда үтә. Съезд эшендә 203 делегат ҡатнаша, улар араһында 141 татар, 35 башҡорт була. Иҙел-Урал респ. ойоштороу т‑да резолюция ҡабул ителә.
1‑се Бөтә Рәсәй мосолман съезы 1920 й. 16 сент. Өфөлә үтә. Съезд эшендә Рәсәйҙең 7 меңгә яҡын мосолман мәхәлләһенән делегаттар ҡатнаша. Диниә назаратының отчёт доклады тыңлана, мөхтәсибәттәр, мәхәлләләр ойоштороу, уларҙы тәьмин итеү мәсьәләләре һ.б. ҡарала.
2‑се Бөтә Рәсәй мосолман руха‑ ниҙары съезы 1923 й. 10—21 июнендә Өфөлә үтә. Ғосман Ҡөрьәнен Төркөстан мосолмандарына тапшырыу мәсьәләһе б‑са фекер алышыу була; Ғ.Барудиҙың вафат булыуы арҡаһында яңы мөфтөй итеп Р.Ф.Фәхретдинов һайлана; Асығыусыларға ярҙам комиссияһы ағзаларының доклады тыңлана; РСФСР мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты Уставы, дин уҡытыу, совет мәктәбенә мөнәсәбәт т‑да һ.б. резолюциялар ҡабул ителә.
3‑сө Бөтә Рәсәй мосолман руха‑ ниҙары съезы 1926 й. 6—10 окт. Өфөлә үтә. РСФСР мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты отчёт доклады тыңлана. Бөтә донъя ислам конгресы (Сәғүд Ғәрәбстанының Мәккә ҡ. ойошторолған) эшмәкәрлеге, ислам дәүләттәрендәге хәл т‑да фекер алышыу була.
4‑се Бөтә Рәсәй мосолман руханиҙары съезы 1948 й. 25 окт. Өфөлә үтә. Съезд эшендә 53 делегат ҡатнаша. Ғ.З.Рәсүлевтең отчёт доклады тыңлана, Диниә назараты СССР‑ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандары Үҙәк Диниә назараты итеп үҙгәртелә, яңы состав һайлана, Устав раҫлана, уға ярашлы, СССР‑ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандары Үҙәк Диниә назараты яңы мәхәлләләр, дини уҡыу йорттары асыуға, мөхтәсибәттәр ойоштороуға рөхсәт биреү хоҡуғынан мәхрүм ителә.
5‑се Бөтә Рәсәй М.с. 1990 й. 6—8 июнендә Өфөлә үтә. Съезд эшендә 700 делегат һәм ҡунаҡ ҡатнаша. Съезд СССР‑ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандары Үҙәк Диниә назаратының отчёт докладын тыңлай, яңы Уставты раҫлай һәм мөфтөйҙө (Т.С.Тажетдин) ҡайтанан һайлай.
6‑сы сираттан һәм ғәҙәттән тыш М.с. 1992 й. нояб. СССР‑ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандары Үҙәк Диниә назаратының бүленеүе арҡаһында үткәрелә. Съезд тарихи берлек яғында сығыш яһай. СССР‑ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандары Үҙәк Диниә назаратын Рәсәй һәм БДБ‑ның Европа илдәре мосолмандары Үҙәк Диниә назараты (ҡара: Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты) итеп үҙгәртеү т‑да ҡарар ҡабул ителә.
7‑се сираттан һәм ғәҙәттән тыш М.с. 1994 й. 1 нояб. Өфөлә үтә. Съезд мосолмандарҙың Үҙәк Диниә назараты Уставының мөфтөйҙө ғүмерлеккә һайлау т‑дағы положениеһын һ.б. юҡҡа сығара. 1995 й. 17 ғин. Рәсәй һәм БДБ‑ның Европа илдәре мосолмандарының ғәҙәттән тыш съезында 7‑се съезд ҡарарҙары юҡҡа сығарыла.
8‑се М.с. 1999 й. 8—9 июнендә Болғар ҡ. (ТР) үтә. Съезд Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты Уставына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индерә.
9‑сы М.с. 2012 й. 13 окт. Өфөлә үтә. Съезд мосолмандарҙың Үҙәк Диниә назараты Уставына өҫтәмәләр индерә: съездарҙы 12 йылға 1 тапҡыр үткәреү билдәләнә, Мосолмандарҙың Үҙәк Диниә назараты Президиумы составы киңәйә, Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назаратының “Ғибадуррахман” ижт. ассоциацияһын ойоштороу хуплана һ.б.
М.Ғ.Вәлиева, А.Б.Юнысова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Баш ҡалала Ағиҙел йылғаһы аша иң оҙон күпер төҙөләсәк Фото: Олег Яровиков
Баш ҡалала Ағиҙел йылғаһы аша иң оҙон күпер төҙөләсәк
Баш ҡалала Ағиҙел йылғаһы аша иң оҙон күпер төҙөләсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 31 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфөгә көньяҡтан килеп ингән яҡта Ағиҙел йылғаһы аша яңы күпер төҙөләсәк. Бөгөн, 31 августа, ҡала Советы депутаттары ошо объект урынлашасаҡ биләмәне планлаштырыу һәм межалау проекты буйынса асыҡ тыңлауҙар тәғәйенләне.
Ҡала Советының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, яңы күперҙе әлеге ике күпер янында һалыу планлаштырыла. Ҡала Советына тәҡдим ителгән проектҡа ярашлы, күперҙең оҙонлоғо 670 метр тәшкил итәсәк. Сағыштырыу өсөн: 1956 йылда төҙөлгән тәүге күперҙең оҙонлоғо 653 метр булһа, икенсеһенеке — 662 метр.
Яңы күперҙең майҙаны 1,3 гектар тәшкил итәсәк тип күҙаллана. Киңлеге автотранспорт хәрәкәте өсөн өс һыҙат урынлаштырырға мөмкинлек бирәсәк. Төҙөлөш тамамланғандан һуң яңы күпер ҡаланан сығыу өсөн тәғәйенләнәсәк, шулай уҡ 1956 йылда һалынған өс һыҙатлы күпер ҙә төҙөкләндерелгәндән һуң ошо маҡсатта файҙаланыласаҡ. Әлеге биш һыҙатлы күпер ҡалаға инеү өсөн тәғәйенләнә. Яңы күпер төҙөлөшөнөң яҡынса хаҡы — алты миллиард һум. Күперҙе дүрт йыл эсендә һалыу планлаштырыла.


text:
Маймыл ниҙәр майтарыр?
30 декабря 2015 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Йәшел Ағас Кәзә йылына алмашҡа Утлы Ҡыҙыл Маймыл килә - ул, Ҡытай календары буйынса, 2016 йылдың 8 февралендә үҙ хоҡуғына инә.Маймыл – ҡылансыҡ, әммә көслө интуицияға эйә йәнлек. Үҙһүҙле һәм мыжыҡ та. Көтөлмәгән ҡылыҡтары менән аптыратырға әүәҫ.
Тағы маймыл сәйәхәт итергә ярата, бейек тауҙар, матур тәбиғәтте, яңы тәьҫораттарҙы үҙ итә. Уның йылына етди пландар ҡороу, ғәйәт ҙур үҙгәрештәр көтөү урынһыҙ: маймыл барыбер үҙенсә эшләп ҡуясаҡ. Бары тик уға сабыр итергә, бөтә көстө һалып, мөхәббәткә, муллыҡҡа, именлеккә ынтылырға кәрәк.
Был йыл авантюралар, интуитив ҡарар ҡабул итеү, әүҙемлек, тормош һөйөүсәнлек йылы. Күптәрҙе карьера үҫеше, өҫтәмә сығанаҡтарҙан килем артыуы көтә. Маймыл үҙгәрештәрҙе хуплаясаҡ, үҙаллы ҡарар ҡабул итеп, маҡсатына туҡтамай барыусыларҙы ҡурсалаясаҡ.
Бүләк отош тамамланды, гәзиткә яҙылыу дауам итә
30 декабря 2015 йыл | Матбуғат
Йәнә бер төркөм гәзит уҡыусыларыбыҙ "Башҡортостан Республикаһы” нәшриәт йорто ДУП-ының бүләктәренә эйә булды.
Яңы 2016 йыл менән!
30 декабря 2015 йыл | Урындағы үҙидара
Хөрмәтле райондаштар!
Яҡынлашып килгән Яңы 2016 йыл менән иң ихлас һәм ысын йөрәктән булған ҡотлауҙарҙы ҡабул итегеҙ! 2015 йыл беҙҙең хәтерҙә яҡшы эштәре һәм бай мәҙәни саралары менән хәтерҙә ҡаласаҡ.
Яҡынлашып килгән Яңы 2016 йыл менән иң ихлас һәм ысын йөрәктән булған ҡотлауҙарҙы ҡабул итегеҙ! 2015 йыл беҙҙең хәтерҙә яҡшы эштәре һәм бай мәҙәни саралары менән хәтерҙә ҡаласаҡ.


text:
Пермь крайы башҡорттары мәҙәниәте көндәре - башҡорттарҙың тупланып нығыныуына яңы этәргесФото: Андрей Старостин
Пермь крайы башҡорттары мәҙәниәте көндәре - башҡорттарҙың тупланып нығыныуына яңы этәргес
Пермь крайы башҡорттары мәҙәниәте көндәре - башҡорттарҙың тупланып нығыныуына яңы этәргесФото: Андрей Старостин
Башҡортостанда Пермь крайы башҡорттары мәҙәниәте көндәре тамамланды. Был сара БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй составына инеүенә 450 йыл тулыу тантанаһын билдәләгән 2007 йылда башланған проекттың уңышлы дауамы булды. Проект Силәбе өлкәһе башҡорттары мәҙәниәте көндәре менән башланды. 2008 йылда республикала Ырымбур башҡорттары мәҙәниәте көндәре үтте. Быйыл иһә эстафета Кама буйы башҡорттарына күсте.
Форум ике төбәк араһында хеҙмәттәшлекте үҫтереүҙә мөһим сара булып торҙо. Ул Пермь крайы башҡорттарының үҙенсәлекле мәҙәниәтен үҫтереү, уға киң йәмәғәтселек иғтибарын йәлеп итеү, республика халҡын Пермь башҡорттары ижады менән таныштырыу, туған телебеҙҙе һаҡлау, милләттәштәребеҙҙең үҙаңын үҫтереү, ике яҡ араһында төрлө йүнәлештә ныҡлы бәйләнеш булдырыу, үҙ-ара тәжрибә уртаҡлашыу кеүек маҡсаттарҙы күҙ уңында тотоп уҙғарылды.
Башҡорттар Пермь крайының барлыҡ төбәктәрендә йәшәй. Бөгөн бында 40 меңдән ашыу башҡорт йәшәй.
Улар күп быуат элек тарихи илдәренән күсеп килеп, яңы ерҙәр үҙләштергән һәм тормош көтөү өсөн уңайлы яҡтарҙы үҙҙәре һәм балалары, ейәндәре өсөн ғүмерлеккә йәшәү урыны итеп һайлаған заттарҙың нәҫел дауам итеүселәре.
Пермь крайы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Рәсил Мөхәмәтйәнов һөйләүенсә, әле крайҙа башҡорт халыҡ вәкилдәре тырышлығы менән ете районда башҡорт ижтимағи ойошмаһы һәм башҡорттарҙың төбәк ҡоролтайының уңышлы эшләй, Башҡортостандан һәр саҡ ярҙам булып тора. Төбәктә беренсе ҡоролтай Чернушки районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты тарафынан 2000 йылдың июнендә ойошторолған.
2006 йылда Чернушки ҡалаһында "Оран" башҡорт мәҙәниәте һәм теле үҙәге асылған. Пермь крайы етәкселеге, район хакимиәттәре һәм Башҡортостан Хөкүмәте һәр яҡлап ярҙам күрһәткән. Үҙәктең асылыуы Пермь крайының көньяҡ райондарында йәшәүсе башҡорттар өсөн бик әһәмиәтле. Тирмәләр, мәктәптәргә компьютерҙар, методик баҫмалар, фольклор ансамблдәр өсөн музыкаль инструменттар һатып алынды. Шулай уҡ Балалар ижады үҙәгендә "Оран" үҙәгенең махсус методик кабинеты булдырылды.
Пермь крайы башҡорттары мәҙәниәте көндәрендә крайҙың Мәҙәниәт, йәштәр сәйәсәте һәм дөйөм коммуникациялар министрлығы, БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты, Пермь крайы башҡорт һәм татарҙары милли-мәҙәни ойошмаһы, Пермь крайы башҡорттары “Ҡоролтай” йәмәғәт ойошмаһы, Пермь крайы губернаторы хакимиәте етәкселәре һәм вәкилдәре, ижади коллективтар ҡатнашты.
Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында Пермь крайы башҡорттары мәҙәниәте көндәре сиктәрендә төбәккә арналған күргәҙмә эшләне, крайҙың Барҙа, Чернушки, Октябрьский, Ҡуяҙы, Пермь, Көнгөр, Уса райондарынан килгән үҙешмәкәр сәнғәт оҫталарының ҙур концерты булды.
Пермь крайының Мәҙәниәт, йәштәр сәйәсәте һәм дөйөм коммуникациялар министрлығы белгесе Елена Шумкова үҙенең тәьҫораттары менән уртаҡлашты:
– Пермь крайының Мәҙәниәт, йәштәр сәйәсәте һәм дөйөм коммуникациялар министрлығы милли ижади коллективтарҙың, милли йәмәғәт ойошмаларының эшмәкәрлеген тулыһынса хуплай һәм ярҙам итеп тора. Башҡортостанда Пермь крайы башҡорттары көндәре – башҡорт мәҙәниәтен үҫтереүҙә генә түгел, ә бөтә крайҙың мәҙәниәте өсөн мөһим һәм әһәмиәтле сара ул. Сағыу проекттың лайыҡлы дауамы булыр, тип өмөт итәбеҙ.
БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының бүлек етәксеһе Шәфҡәт Тутаев фекеренсә, Пермь башҡорттары көндәре бәйләнештәрҙе, төрлө яҡлап хеҙмәттәшлекте тағы ла нығытасаҡ ҡына. Пермь крайы башҡорттарын бергә туплаясаҡ һәм Башҡортостан менән бәйләнеште нығытыуға, уларҙың рухи-мәҙәни ихтыяждарын ҡәнәғәтләндерергә мөмкинлек бирәсәк.
Пермь крайы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Рәсил Мөхәмәтйәнов һөйләүенсә, Пермь крайы башҡорттары мәҙәниәте көндәре –башҡорт халҡының тупланып нығыныуына яңы дәртләндереүсе көс булып тора.


text:
Өфөлә «Ҡала мөхите-2013» социаль реклама фестиваленә эштәр ҡабул ителә
IX «Ҡала мөхите-2013» социаль реклама фестиваленә эштәр ҡабул ителә башланы, тип хәбәр иттеләр БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Ойоштороусылар бәйгелә ҡатнашыуға социаль рекламаның тормошто яҡшы яҡҡа үҙгәртә алыуына ышанған, битараф булмаған ижади кешеләрҙе саҡыра. Быйылғы фестиваль «Таҙа ҡалала йәшәйек!» девизы аҫтында үткәрелә. Ойоштороу комитеты ҡалалар экологияһына, ҡала урамдарының таҙалығына, ҡала мөхитенең именлегенә айырыуса иғтибар бүләсәк.
Шулай уҡ конкурсҡа башҡа көнүҙәк социаль проблемаларға арналған эштәр ҡабул ителә. Төп номинациялар тураһында фестиваль сайтының «Ҡатнашыусылар өсөн» бүлегендә белергә мөмкин.


text:
– Сентябрь етте. Көҙ һулышы йөрәкте өшөтә, күңелдә ауыр тойғолар уята. Ҡулға эш бармай. Ошондай кисерештәрҙән нисек ҡотолорға, Нурмөхәмәт хәҙрәт?
Ошо көндәрҙә Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбайҙың яңы ғына нәшер ителгән “Йыр йылыһы” тигән китабын уҡып сыҡтым. Йөкмәткеһе күңелемә ятты, үҙемдең тәьҫораттарым менән гәзит уҡыусыларҙы таныштырыу теләге тыуҙы.
Бөйөк Ватан һуғышы башына тура килгән 1941 йылда тыуғандар башҡорт әҙәбиәтенә көслө ижади тулҡын булып килде. 1991 йылдың сентябрь аҙаҡтарында беҙ, яҙыусылар, Ҡәҙим Аралбайҙың яҡташтары араһында Хәйбулла ерендә осрашыуҙарҙа булып ҡайттыҡ. Был ваҡиғаларҙан һуң сирек быуат ғүмер үтеп киткән, ә ҡыҙыҡлы сәфәр һаман да күҙ алдымда. Иң ныҡ иҫемдә ҡалғаны, әлбиттә, шағирҙың хәҙер инде ер йөҙөнән юғалған тыуған ауылы Таңатар урынында кисергән тойғоларым булды.
Һуғыштарһыҙ осорҙо белмәй тарих,
Мәңге дөрләй Ерҙә яу уты:
Тыныс ваҡыт – яңы һуғыштарға
Яңы ҡорал эшләү ваҡыты.
Бөгөн “алданған өлөшсөләр” мәсьәләһен хәл итеүгә айырым иғтибар бирелә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, торлаҡты сафҡа индереү күләме
буйынса иң уңышлылар тиҫтәһенә ингән күп кенә ҙур ҡалаларҙа был проблема көнүҙәклеген юғалтмай. Өфө ҡалаһы хакимиәте ошо йүнәлештәге эште республиканың власть органдары менән тығыҙ бәйләнештә алып бара.
7 сентябрҙә көндөҙгө сәғәт 3-тән республика Башлығының Муниципаль берәмектәр менән үҙ-ара эш итеү идаралығы начальнигы Григорий Яковлевич Букреев граждандарҙы ҡабул итә.
1 сентябрҙә киләһе йылдың тәүге яртыһына ваҡытлы матбуғат баҫмаларына яҙылыу кампанияһы башланды.
Кисә республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Өфө буйлап эш сәфәре барышында уҡыусыларҙы Белем көнө менән ҡотланы, ҡала мәктәптәренең уҡыу йылына әҙерлеген тикшерҙе, Өфө нефть эшкәртеү тарихының яңы музейында булды, 31-се урта мәктәптә уҙғарылған тантанала ҡатнашты. Ул Башҡортостан студенттарын һәм уҡыусыларын яңы уҡыу йылы менән ҡотланы.
Артҡа 1 ... 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 Алға
Бит башына
Исеме есеменә тура килә тигәндәй, Өмөтбайҙа ысынлап киләсәккә өмөт менән ҡараған, тормошто яратҡан, йәшәүҙән йәм тапҡан халыҡ йәшәй.


text:
Төбәктә «Мин – журналист» конкурсы үтәсәк
Башҡортостанда «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» ойошмаһының төбәк бүлексәһе менән ойошторолған «Мин – журналист» конкурсы үтәсәк. Көн элгәре заявкалар ҡабул ителә башланы. Бәйге һәләтле йәштәрҙе профессиональ журналистлыҡ эшмәкәрлегенә йәлеп итеү маҡсатында үткәрелә.
Конкурста ҡатнашыуға 18 йәштән алып йәш авторҙар, йәки авторҙар коллективтары саҡырыла. Унда киң мәғлүмәт сараларының штаттағы йәки штаттан тыш хәбәрселәре ҡатнаша ала. Бәйгегә гәзит-журналдарҙа баҫтырылған мәҡәлә йәки мәҡәләләр шәлкемен, телетапшырыу йәки телесюжет, радиотапшырыу йәки радиосюжет, интернет баҫмаларҙа сыҡҡан мәҡәлә йәки мәҡәләләр шәлкемен, баҫтырылмаған материалдарҙы (эссе, яҙмалар, интервью) тәҡдим итергә була.
Конкурста ҡатнашыу өсөн заявкалар 15 апрелгә тиклем ҡабул ителә. Конкурсҡа йомғаҡ киләһе алты номинация буйынса яһаласаҡ: баш мөхәррир; мөхәррир урынбаҫары; хәбәрсе; фотохәбәрсе; компьютерҙа версткалау буйынса белгес; корректор. Еңеүселәр 20 апрелгә тиклем билдәләнәсәк. Бәйге һөҙөмтәләре хаҡында мәғлүмәт «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» ойошмаһының рәсми сайтында урынлаштырыласаҡ.


text:
Волга буйы федераль округына эш сәфәре барышында Рәсәй Президенты Владимир Путин Башҡортостанға ла килде. Уны “Өфө” халыҡ-ара аэропортында республика башлығы Рөстәм Хәмитов ҡаршыланы.
Ил етәксеһе Рәсәй Президенты ҡарамағындағы милләт-ара мөнәсәбәттәр советы ултырышын үткәрҙе, мөфтөйҙәр менән осрашты, шулай уҡ Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының 225 йыллығына арналған тантаналы сарала ҡатнашты.
Еңеүҙең 30 йыллығы исемендәге урамда бөгөн байрам буласағын әллә ҡайҙан тоҫмалларға мөмкин. Күңелле йыр-моң ағыла. Әле иртәрәк булһа ла, барыһы аяҡ өҫтөндә. Берәүҙәр тирмә ҡора, икенселәр аш-һыу хәстәрләй…
Бөгөнгөләй асыҡ хәтерләйем: 2001 йыл ине, Туймазы татар дәүләт драма театрында Назим Хикмәттең "Онотолған әҙәм" исемле спектаклен ҡарап ултырам.
Бер саҡ бай ир үҙенең улын ярлы ғына йәшәгән кешенең йортона алып бара. Ҡайтҡас, улынан һорай:
— Күрҙеңме, кешеләр нисек ярлы йәшәй?
Кисә иртән ҡайғылы хәбәр алдыҡ: бөтә хеҙмәт юлын тиерлек гәзитебеҙҙе сығарыуға бағышлаған журналистика ветераны Юныс Кашап улы Әхмәҙиевтең йөрәге тибеүҙән туҡтаны... “Арабыҙҙағы берҙән-бер 90 йәшлек ветеран бит һин!” – тип әйтергә йыйынып та бөткәйнек, уның был оло юбилейына ҡәҙәр өс ай ғына ҡалғайны.
Башҡортостанда бер нисә кеше алдаҡсыларҙың ҡорбанына әүерелде.
Сибайҙан пенсионер ҡатынға телефондан шылтыратып, ҡыҙының кеше тапатыуы, уны енәйәт яуаплылығынан ҡотҡарыу мөмкинлеге хаҡында хәбәр итәләр. Оло йәштәге ҡатын таныш булмаған әҙәмдең бөтә талаптарын үтәй, банк картаһынан 100 мең һум аҡса күсерә. Һуңыраҡ ул ҡыҙына шылтыратып, бер ниндәй ҙә фажиғәнең булмауы хаҡында белә.
Әбйәлил районының Буранғол, Һәйетҡол ауылдары һыу баҫыу сәбәпле зыян күрҙе. Беҙ, Сермән ветерандары, уларға ярҙам итергә булдыҡ.
Тәҡдимебеҙгә ауыл хакимиәте башлығы Айытбай Әйүпов ҡуш ҡуллап ризалашты. Тәғәйенләнгән көнгә машинаһын да хәстәрләп ҡуйҙы. Ауыл Советы депутаты Альфред Килмөхәмәтов, ветерандар советы президиумы ағзаһы Нәзифә Шакирова, хакимиәт хеҙмәткәре Зилә Дуҫмөхәмәтова тиҙ арала халыҡтан картуф йыя башланы. Үҙемдең автомобилгә арба тағып, мин дә был изге эшкә ҡушылдым.
Улым бала саҡтан насар күрә, ул — инвалид. Бергәләп йылдар буйы күпме дауахана юлын тапағанды һөйләп тә тормайым. Илнур хаҡында "Башҡортостан" гәзитендә мәҡәлә лә баҫылды.
Халыҡ ихтыяжына иғтибарлы йүнселдәр һәм ата-бабалары иҫтәлегенә ихтирам менән ҡараған ир-уҙамандар һәр ерҙә, һәр милләттә етерлек. Улар яҡташтарына иман йорттары һалып бирә, ауылдарҙы, юлдарҙы төҙөкләндереүҙә булышлыҡ итә, мохтаждарға матди ярҙам күрһәтә.
Артҡа 1 2 3 Алға
Бит башына
Халҡыбыҙ бөйөк шәхестәргә бай. Был уның ҡатмарлы тарихы менән бәйләнгән. Күпме беҙҙә батырҙар, донъяға билдәле яҙыусылар, ғалимдар, сәнғәт, хеҙмәт әһелдәре! Барыһын һанап бөтөрлөк тә түгел. Шуларҙың араһынан иң-иңдәре генә онотолмай, халыҡ күңеленә һеңдерелә бара. Теүәлләп әйткәндә, уларҙың юбилейҙары, хәтер кисәләре уҙғарыла килә. Матбуғат биттәрендә яҡтыртылып та торалар.


text:
Илдар Абдразаҡов — Беренсе каналдағы «Голоса на миллион» фильмында төп геройҙарҙың береһе Фото: Георгий Шишкин
Илдар Абдразаҡов — Беренсе каналдағы «Голоса на миллион» фильмында төп геройҙарҙың береһе
Илдар Абдразаҡов — Беренсе каналдағы «Голоса на миллион» фильмында төп геройҙарҙың береһе Фото: Георгий Шишкин
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Донъя опера сәхнәһе йондоҙо, яҡташыбыҙ Илдар Абдразаҡов Беренсе каналда «Голоса на миллион» фильмында төп геройҙарҙың береһе булды. Фильмдың авторҙары — Любовь Камырина һәм Сергей Майоров.
«Опера миҙгелдәренең рекорд ҡуйыусылары» тип атанылар фильмдың төп геройҙарын. Электросталь ҡалаһынан Дмитрий Корчак, Өфөнән Илдар Абдразаҡов, Ҡазандан Альбина Шаһиморатова һәм Санкт-Петербургтан Ольга Перетятько — Европа, Америка илдәре, Японияның абруйлы сәхнәләрендә көтөп алынған башҡарыусылар. Уларҙың бөтәһе лә Рәсәйҙән, опера сәнғәтенең «алтын йәштәре», һәр береһенең йәше 30-ҙан ашҡан.
Фильмда баш әйләндергес уңыш тарихтары, юғары класлы опера йырсыларының йәшәү һәм эшләү үҙенсәлектәре бәйән ителә, геройҙарҙың совет һәм советтан һуңғы осорҙағы бала саҡтары хаҡында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр табылған. Танылған музыканттар Валерий Гергиев, Владимир Спиваков, Сан-Франциско театры директоры Джон Финк, «Ковент-Гарден» Британия Королева операһының музыкаль директоры Антонио Паппано опера йондоҙҙары тураһында үҙ фекерҙәрен әйтте.
Фильмда Илдарҙың бер туғаны Асҡар ҙа күренеп ҡалды. Абразаҡовтар ғаиләһе уникаль тип аталды. Унда бер юлы ике күренекле опера йырсыһы, ике халыҡ артисы тыуған. «Башҡортостан егете» ағаһының ижади карьераһы башланған мәлендә уға туған театрына статист булып урынлашырға ярҙам итеүен ҙур йылылыҡ менән иҫкә ала. Автор ағалы-ҡустыларҙың икеһенә бер уҡытыусы булыуын әйтеп үтә, әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, профессор Миләүшә Мортазинаның исеме телгә алынмай. Ошо ваҡытта кадрҙа республикала танылған пианистка һәм концертмейстер Гөлшат Кәримова күрһәтелә.
Илдар Абдразаҡовты замандың иң яҡшы басы тип атайҙар. Метрополитен Опера, Ла Скала, Мария театры, Ковент Гарден, Вена операһы... «Мин Рәсәйгә йылына бер тапҡыр ғына киләм, ҡайһы саҡта айына 20 тапҡыр осорға тура килә», — тип һөйләй Илдар.
Йондоҙҙарҙың шәхси тормошона ла иғтибар бүленә, шәхси архивтарҙан кадрҙар файҙаланыла. Фильм биш йыл буйына төшөрөлгән, шуға күрә тәүҙә Илдар Абдразаҡовтың яңы ғаиләһе һәм ҡыҙы хаҡында һөйләнелмәй. «Улым тыуыуы — ғүмеремдәге иң бәхетле көнөм булды», — ти Илдар. Фильм аҙағына яҡынлашҡанда ғына уның яңынан өйләнеүе хаҡында хәбәр иттеләр.


text:
Диалект шарттарында башҡорт телен уҡытыу
Бала донъяға килгәс тә беренсе һүҙҙәрҙе әсә телендә ишетә. Ошо лексик байлыҡты күңеленә һәм аңына һеңдереп, телмәрендә нығытып, мәктәпкә килә. Туған тел дәрестәрендә әҙәби телдәге һүҙҙәрҙе ишетә һәм уҡый башлай. Ул беренсе тапҡыр диалект һәм әҙәби тел айырмалыҡтары менән осраша.Был айырмалыҡтар тел һәм әҙәбиәт уҡытыуҙа байтаҡ ҡына ҡыйынлыҡтар тыуҙыра. Талап ителгәнсә, уҡыусы әҙәби телдә дөрөҫ һөйләргә өйрәнергә тейеш. Бала теле асылғандан алып ғаилә ағзалары, күрше тирәһендәге балалар менән аралашып үҫә. Бынан уның һөйләү теле нисек ҡалыплашҡанын аңлауы ҡыйын түгел. Әйтергә кәрәк, уҡыусыларҙың һөйләү һәм яҙыу телмәрендәге күпселек орфоэпик һәм орфографик хаталар ерле һөйләштең көслө йоғонтоһонда барлыҡҡа килә. Уҡытыусы балаларҙың ерле һөйләшен төплө өйрәнгән һәм белгән саҡта ғына, баларҙың һөйләү һәм яҙыу телмәрендәге һөйләш хаталарын күрһәтеп, уларҙы әҙәби телдә һөйләргә өйрәтергә мөмкин.
Башҡорт телен уҡытыу методикаһы китабвнда диалект шарттарында әҙәби телдең лексик, фонетик, морфологик нормаларына өйрәтеү алымдары ентекле бирелгән. Һәр уҡыу йылында уҡыусы ҡатмарлы ҡағиҙәләр өйрәнә һәм ҡуллана башлай. Юғары класс уҡыусылары ижади һәм яҙма эштәрен әҙәби тел нормаларына ярашлы яҙырға тейеш.(Аҙнағолов, 1996).
Ерле һөйләш шарттарында әҙәби телгә өйрәтеү – башҡорт теле методикаһының иң мөһим мәсьәләләренең береһе. Диалект шарттарында әҙәби тел нормаларына өйрәтеү алымдары:
орфографияға өйрәтеү алымы(ирекле, ижади,күреү, һүҙлек, аңлатмалы, һайланма диктанттар);
орфографик күнегеүҙәр, тексты күсереп яҙыу;
аңлатыу алымы(әҙәби телмәр менән диалект араһындағы айырманы аңлатыу);
текст өҫтөндә эш( диалект һәм әҙәби һүҙҙәр ингән текстар уҡыу, ниндәй классификацияға инеүен билдәләү);
карточкалар ҡулланыу, унда бер үк һүҙҙе диалект һәм әҙәби телдә ҡулланыу;
әҙәби әҫәргә, унда ҡулланылған ерле һөйләш һүҙҙәренә ҡыҙыҡһыныу уятыу маҡсатында автор ҡулланған һөйләмдәрҙәге диалект һүҙҙәрҙең синонимдарын табыу;
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булараҡ, эшемдә үҙем йәшәгән Ҡырмыҫҡалы районы Бишауыл – Уңғар ауылының ерле һөйләшенә, уҡыусыларҙы башҡорт әҙәби теленә өйрәтеүҙә көньяҡ диалектының урта һөйләшен ҡулланыу үҙенсәлектәренә туҡталмаҡсымын.Эшемдең маҡсаты:
1.Ауылыбыҙға хас диалект үҙенсәлектәрҙе өйрәнеү һәм уларҙы әҙәби тел менән сағыштырыу;
2.Башҡорт әҙәби телендә дөрөҫ һөйләү һәм яҙыу өҫтөндә эшләүҙе дауам итеү;
3.Ерле һөйләште һаҡлап ҡалыу һәм киләһе быуынға тапшырыу өҫтөндә эшләү.
Ерле һөйләштең үҙенсәлектәрен өйрәнеү маҡсатында айырыуса оло йәштәгеләр, дуҫтар, туған-тыумасалар менән аралашҡанда күҙәтеү эштәре алып барылды. Күренекле тел белгестәренең хеҙмәттәрен өйрәнелде. Көньяҡ диалекты иң ҙур диалекттарҙың береһе һанала. Ул көнсығыш диалектынан өс тапҡырға ҙур. Көньяҡ диалектына Эйек-Һаҡмар һөйләше, бөрйән, Дим һөйләше һәм урта һөйләш(Ҡырмыҫҡалы, Белорет, Ишембай, Ғафури, Нуриман райондарына ҡараған табын, ҡатай, юрматы, тәлтем ырыуы башҡорттары ) инә.
Көньяҡ диалектың төп билдәләренән күплек ялғауҙары ике төрлө — -лар/ -ләр, атлар –аттар, илдәр – илләр, ә сонор өндәргә бөткән һүҙҙәрҙән һуң -нар/-нәр формаһында килә: урмандар - урманнар, көндәр- көннәр),
исем, сифат, ҡылым яһаусы ялғауҙарҙың шул уҡ тәртиптә -лыҡ/-лек, -ныҡ/-нек: иркенлек- иркеннек), -лы/-ле, -ны/-не (болондо- болонно, йүгәнде-йүгәнне), ҡылым яһаусы ялғауҙарҙың -ла/ -лә, -на/ -нә (аңла- аңна, тыңла-тыңна, йүнлә-йүннә һ. б.) формаһында ҡулланыла. Көньяҡ диалекты үҙенең өндәре, грамматик үҙенсәлектәре, һүҙлек составы яғынан хәҙерге башҡорт әҙәби теленә бик яҡын тора.
Урта һөйләштең төп үҙенсәлеге, йәғни лт, мт, нт, ңт һәм нк, нҡ, ңҡ, ңк, мк, мҡ диссимилятив өн ҡушылмалары ҡулланыла: әҙәби телдәге урманда- урманта,
Урамда- урамта, көндөҙ- көнтөҙ, алдым -алтым, һалдым-һалтым һ. б. Урта һөйләш эсендәге һөйләшсәләр: Инйәр һөйләшсәһе, Еҙем һөйләшсәһе, Ҡырмыҫҡалы һөйләшсәһе. Был һөйләшсәләрҙең лексикаһында диалекталь синонимдар күп. Шулай уҡ урмансылыҡ, малсылыҡ, һунарсылыҡ, ҡортсолоҡ һөнәрҙәренә ҡараған һүҙҙәрҙең, урман, тау, үҙәндәрҙең рельефына ҡараған халыҡ географик терминдары үҫешкән.
Уҡыусыларҙың башҡорт әҙәби теленә өйрәтеүҙә һөйләү һәм яҙыу телмәрендә диалект хаталар йыш осрай. Улар фонетик, морфологик һәм лексик хаталар. Әгәр ҙә ентекле эш алып барылмаһа,уҡыусының телмәрендә орфоэпик һәм шул нигеҙҙә орфографик хаталар ҙа барлыҡҡа килә. Мәҫәлән, фонетик хаталарҙан: 1.Ижектәр йәки тартынҡылар уртаһына артыҡ һуҙынҡы өн-хәреф өҫтәү ғәҙәткә әйләнгән осорай(осрай), йоморан(йомран), һ.б. 2. Әҙәби телдәге а өн-хәрефе урынына ы һуҙынҡыһы яҙыу һәм әйтеү ҙә ғәҙәти һанала: шундый(шундай), ундый(ундай);
3. Тағы ла түбәндәгехаталар осрай: аңа(уға), алар(улар);
4.Ҡайһы бер һүҙҙәрҙә л өн-хәрефен төшөрөп ҡалдырыу күренештәре лә киң таралған: китер(килтер), буған(булған), киһә(килһә), буһа(булһа).
Морфологик хаталар сағыштырмаса аҙ осрай.
1.Ҡайһы бер ярҙамсы ҡылымдарҙан алда килеүсе алып ҡылымының –ып ялғауын ҡыҫҡартып әйтеү һәм яҙыу күренештәре лә осрай:
Апҡайтты (алып ҡайтты); Апарыу(алып барыу); Апсыға( алып сыға)
Әпкитте(алып китте) ; Әпкилергә(алып килергә); Әпмен(алып мен); Әптөш(алып төш; Әпир(алып бир).
2.Төбәү килештә килеүсе берлектәге зат һәм күрһәтеү алмаштарына әҙәби телдәге –ға, -ңә ялғауҙары урынына –на, -ңәргә күрһәткестәрен ҡушып әйтеү һәм яҙыу осраҡтары бар: -аңа-уңа(уға); Мыңа(быға); Миңәргә(миңә).
Лексик хаталар.
Һөйләү телмәрендә лексик хаталар һиҙелерлек ҙур урын алһалар ҙа, яҙыу телмәрендә улар бер ни тиклем сикләнгән.Сәбәбе:күнегеүҙәрҙе күсереп яҙғанда, диктанттар, изложениелар яҙғанда ундай хаталарға юл ҡуйылмай. Ә инде иншалар яҙғанда ундай хаталар күҙәтелә. Мәҫәлән: селәү(селәүсен), әннә(әсәй), әттә(атай), нәнәй(өләсәй), ҡартатай(олатай), бәрәңке(картуф), шәшке(сынаяҡ), аҙбар(һарай).Даими рәүештә алып барылған эштәр нигеҙендә уҡыусы балалар телдең орфоэпик нормаларына өйрәнәләр, һөйләү телмәрендәге хаталарҙы табып, уларҙы бергәләп төҙәтәләр.Тел дәрестәрендә өндәрҙең дөрөҫ әйтелеше, дөрөҫ артикуляцияһы өҫтөндә эшләү, әҙәби тел менән һөйләштәрҙәге өндәрҙе сағыштырып ҡарау ҙа яҡшы һөҙөмтәләр бирә. Һөйләгәнде магнитофон таҫмаһына яҙыу, уны дикторҙың, уҡытыусының телмәре менән сағыштырыу ҙа эште төрләндерә.
Башҡорт әҙәби теленә өйрәтеүҙә диалект хаталарҙы иҫкәртеү өсөн түбәндәге эштәрҙе башҡарабыҙ: 1.Даими иҫкәртә барабыҙ; 2. Өн-хәрефтәрҙе дөрөҫ әйтелеш һәм яҙылыш менән сағыштырып ҡарайбыҙ; 3.Һүҙҙәрҙе хор менән әйтәбеҙ; 4. Һүҙҙәр менән һөйләмдәр төҙөйбөҙ; 5.Һүҙҙәргә ялғау өҫтәйбеҙ йә алып ташлайбыҙ; 6.Текстарҙы ятлайбыҙ һәм һөйләйбеҙ; 7. Иҫкәртмәле һәм контроль эштәр үткәрәбеҙ; 8.Ижади, ишетмә, күрмә диктанттар яҙабыҙ; 9. Һәр дәрестә һүҙлек эштәре алып барабыҙ; 10. Тасуири уҡыу һәм һөйләү өҫтөндә эшләйбеҙ; 11.Бер-беребеҙҙең телмәрен күҙәтеп, мөмкин булған хаталарҙы төҙәтеү кеүек эштәрҙе ойошторабыҙ.
VI һәм IX кластарҙа әсә теле дәресендә “ Диалект һүҙҙәре”, “Башҡорт теленең диалекттары” тигән теманы үткәндән һуң, уҡыусылар ауылдағы ерле һөйләштә ҡулланылған һүҙҙәрҙе йыйып, доклад әҙерләй. Әҙәби тел менән сағыштырып, 8 тема буйынса таблица төҙөй:
I.Ҡош, йәнлек, бөжәк атамалары
Үрҙәк - Өйрәк Сепей,сепеш - Себеш
Ҡантала – Ҡандала Маллар – Малдар Атлар - Аттар
Һыйырлар – Һыйырҙар Ҡаҙлар - Ҡаҙҙар Баҡа - Тәлмәрйен Еңкәсәй, күсмәкүс- Ҡамҡа(Божья коровка)
II.Йәшелсә, емеш-еләк, үҫемлек
Бәрәңке - Картуф
Әлморон - Гөлйемеш
Һарымҫаҡ - Һарымһаҡ
Сөгөндөр - Сөгөлдөр
Тегәнәк - Дегәнәк
Шимешке - Көнбағыш
III. Аҙыҡ-түлек
Уғыҙ - Ыуыҙ
Әпәй - Икмәк
Күкәй – Йомортҡа
IV.Туғанлыҡ терминдары
Әннә,инәй - Әсәй
Әттә, әтәй - Атай
Апа – Апай
Абый, абзый - Ағай
Еңкә - Еңгә
Нәнәй - Өләсәй
Ҡартатай - Олатай
Инәс, атас - ата-әсәйгә оҡшашлыҡты күрһәтә
Ҡыҙлар - Ҡыҙҙар
Малайлар - Малайҙар
V.Һауыт-һаба
Ҡашыҡ - Ҡалаҡ
Ҡумҡан –Ҡомған
Шәшке – Сынаяҡ
Балҡалаҡ - Сәй ҡалағы
Таба ҡытҡысы –Табағас
Тәрликә -Тәрилкә
Барник - Сәй бешереү һауыты
VI. Хәрәкәт һүҙҙәр
Апҡайтты - алып ҡайтты
Апарыу - алып барыу
Апсыға - алып сыға
Әпкитте - алып китте
Әпкилергә - алып килергә
Әпмен - алып мен
Әптөш - алып төш
Әпир - алып бир
Уяңҡы килә - Уяңғы килә
Алты – Алды
Килте - Килде
Һүнте – Һүнде
Буған – Булған
Кигән - Килгән
Ҡаған – Ҡалған
Һаған – Һалған
Тыңна - Тыңла
VII. Предмет, тәбиғәт күренештәре, тән өлөшө, билдә атамалары
Пыяла - Быяла
Дүмәр - Түмәр
Ҡойо - Ҡоҙоҡ
Албар - Аҙбар
Ямҡыр - Ямғыр
Ҡапсыҡ - Тоҡ
Урманныҡ - Урманлыҡ
Башатай - Йөн ойоҡ, ойоҡбаш
Һәҙәп - Төймә
Миллек - Миндек
Күлмәк - Күлдәк
Дән - Тән
Дулҡын - Тулҡын
Батҡыс - Баҫҡыс
Ҡытҡыс - Ҡыҫҡыс
Урамҡа, урамтың - Урамға, урамдың
Иртәңке - Иртәнге
Боронҡо - Боронғо
Һуңҡы - Һуңғы
Ыңҡырсаҡ - Ыңғырсаҡ
Сәңкелдәк - Сәңгелдәк
Дүмәр - Түмәр
Пальта,пәлтә - Пальто
Матса - Өрлөк
Утырғыс – Ултырғыс
Әрҙәнә - Туралған утын
Урам - Ихата
Юнышҡы - Юнысҡы(тап-топ)
Матай – Мотоцикл
Аяҡ арбаһы - Велосипед
Сәсүргес - Таҫма
Фәрҙә - Пәрҙә(тәҙрә ҡорғаны)
Таҫтымал - Таҫтамал
Мунсаҡ - Муйынсаҡ
Келәшә - Ҡыпһыуыр(плоскогубцы)
Ефәк - Ебәк
Лавка - Магазин
Шүкеш - Сүкеш
Калуш - Галош
VIII. Алмаш
Анта, унта,андый - Унда, ундай
Мынта, мындый - Бында
Һин тә, мин тә - Һин дә, мин дә
Шундый - Шундай
Диалекттарҙы һәм һөйләштәрҙе ентекле өйрәнеүҙең, тел һәм әҙәбиәт дәрестәрендә уларҙың әҙәби тел менән уртаҡ һәм айырмалы яҡтарын асыҡлауҙың иһә уҡыусыларҙың туған телгә ҡыҙыҡһыныуын арттырыу, уның эске төҙөлөшөн тәрәнерәк белеү, телмәр культураһын үҫтереү йәһәтенән роле айырыуса ҙур. Диалекттар һәм уларға ҡараған һәйләштәр әҙәби телгә әленән-әле һут биреп, уны тулыландырып тороусы тамырҙары улар. Әҙәби тел дөйөм халыҡ һөйләү телендә киң таралған һәм, һөйләштәрҙә булып та, әҙәби телгә әлегә ҡәҙәр алынмаған үҙенсәлекле һүҙҙәр иҫәбенә байый барырға тейеш.
Ерле һөйләштәргә хас булған бөтә диалект күренештәрен бер юлы ғына йыйып бөтөрөү мөмкин түгел, сөнки халыҡ теле ифрат бай, уны өйрәнгән һайын яңынан-яңы һүҙҙәр, һ. б. үҙенсәлектәр табыла тора. Шуға ла берләштерелгән һүҙлек башҡорт һөйләштәренең тел байлығын сағыштырмаса тулы кәүҙәләндергән сығанаҡ булып һанала.
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары ерле һөйләште һаҡлап ҡалырға һәм киләһе быуынға тапшырырға, дәрестәрҙә уны әҙәби тел менән сағыштырып үтергә бурыслы.
Номер материала: ДБ-170940
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
- Подробности
- Просмотров: 276
МАЙЛЫ БӘШМӘК (Suillus), базидиомицеттар класына ҡараған бәшмәк заты. Яҡынса 50 төрө билдәле, башлыса Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. БР‑ҙа 7 төрө бар. Эшләпәһенең диам. 3—6, һирәгерәк 14 см тиклем, һорғолт, һары йәки көрән төҫтә, шыма, лайлалы йәки йәбешкәк, һирәк осраҡта сүсле. Япмаһы айырым, ҡайһы бер төрҙәрҙә юҡ. Гименофоры көпшәле, һабына табан төшөп тора, эшләпәнең итсәһенән еңел айырыла. Һабы шыма йәки бөртөклө, ҡайһы берҙә ҡулсалы йәки ваҡ сөйәлле, һирәк осраҡта улары булмай. Спора онтағы һарғылт йәки йәшкелт көрән. Ысын М.б., ярмалы М.б., һарғылт көрән М.б. ылыҫлы ағастар (ҡарағастан башҡа), һоро М.б. һәм ҡарағас М.б. ҡарағас м‑н генә микоризаға инә. БР‑ҙың бөтә терр‑яһында ылыҫлы, һирәгерәк япраҡлы һәм ултыртылған урмандарҙа үҫә, июндән алып окт. тиклем осрай. Ашарға яраҡлы бәшмәк (әсе М.б. башҡа), ҡарағас М.б. һәм ябай М.б. халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
Әҙәб.: К у ч е р о в а С.В. Грибы Башкортостана. Уфа, 2005.
С.В.Кучерова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
12 октябрҙә Башҡортостан Президенты
Рөстәм Зәки улы Хәмитов Сибай ҡалаһында эш сәфәре менән булды. Ул
ҡаланың илле етенсе йыллығына арналған байрам тантаналарында ҡатнашты.
Тәүҙә ҡаланың төп урамы – Таусылар
проспектында урынлашҡан скверҙа Ватан һуғышында ҡатнашыусы башҡорт
полктарына арналған һәйкәл асылды. Ете метр ярымлыҡ оҙонлоҡтағы
постамент һәм бронза һыбайлы һәйкәленең тап Сибай ҡалаһында ҡуйылыуы
юҡҡа түгел, сөнки тап әле ҡала урынлашҡан ерҙә – Ҡарағайлы һәм Төйәләҫ
йылғалары ҡушылған урында өс башҡорт полкы формалаштырыла һәм шунан
Ватан һуғышына оҙатыла. Һәйкәлдең авторы – Мәскәү скульпторы Кириллов
етәкселегендәге ижади коллектив.
– Бөгөн беҙ матур һәйкәл астыҡ. Ул
Сибай ҡалаһын, Урал аръяғын ғына түгел, бөтә республиканы биҙәйәсәк. Был
беҙҙең республиканан егерменән ашыу полктың Ватаныбыҙҙы һаҡлау өсөн
һуғышҡа китеүен хәтерләтеүсе һәйкәл. Әлбиттә, күптәре яу яланында ятып
ҡалған. Ләкин еңеүгә тос өлөш индергән данлы яугирҙарыбыҙ тураһындағы
хәтер мәңге тере. Беҙҙең башҡорт полктарын бар Европа халҡы белә. Был
тарихты беҙ быуаттарҙан-быуаттарға еткерергә тейеш, – тине Рөстәм
Хәмитов.
Президент шулай уҡ Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының Сибай
филиалы эшселәре өсөн төҙөлгән утыҙ биш фатирлыҡ йортто ҡараны. Был
фатирҙар иң тәүге сиратта ер аҫты тау эштәрендә эшләүсе юғары
квалификациялы һәм киң һорау менән файҙаланған һөнәр белгестәренә
биреләсәк. Фатирҙарҙың өстән бер өлөшө йәш белгестәргә, байыҡтырыу
фабрикаһының юғары квалификациялы белгестәренә, тимер юлы һәм энергетика
цехтары эшселәренә тәғәйенләнгән. Яңы торлаҡтың бер квадрат метры 22
мең һум тора.
Артабан Рөстәм Зәки улы Рәсәй Һаҡлыҡ банкының Сибай
бүлексәһендә булып, уның эшмәкәрлеге менән танышты. Бүлексә бинаһына
яңыраҡ капиталь ремонт эшләнгән һәм ул ҡабаттан йыһазландырылған. Офис
бер нисә зонаға бүленгән. Унда клиенттарҙы тәүлек әйләнәһенә
хеҙмәтләндереү, транзакция һәм һатыу зоналары, интернет-банкинг бар.
Операциялар залында электрон системаһы эшләй. 2014 йылға тиклем Һаҡлыҡ
банкының Сибай бүлексәһенә ҡараған Баймаҡ, Хәйбулла, Әбйәлил, Йылайыр
райондарындағы, Сибай һәм Баймаҡ ҡалаларындағы офистарҙы заманса итеп
үҙгәртеү планлаштырыла.
Ирәндек боҙ һарайында Башҡортостан
Президенты ҡышҡы спорт төрҙәре буйынса ойошторолған байрам ҡунағы булды.
Бында шорт-трек буйынса Бөтә Рәсәй һәм республика ярыштары чемпиондары
һәм призерҙары, Горняк балалар хоккей клубының йәш хоккейсылары,
фигуралы шыуыу секцияһы тәрбиәләнеүселәре, Алтын шайба клубы призерҙары
үҙ оҫталыҡтарын күрһәтте.
Рөстәм Хәмитов ҡала көнөнә арнап мәҙәниәт
һәм ял паркында ойошторолған күргәҙмә-йәрминкәлә ҡала халҡы менән
аралашты. Экспозицияларҙы барлыҡ эре предприятиелар һәм ойошмалар,
эшҡыуарҙар, таш эшкәртеү художество оҫтаханалары әҙерләгән. Президент
урындағы тауар етештереүселәрҙең эшмәкәрлеген юғары баһаланы.
–
Сибайҙы үҫтереү буйынса пландарыбыҙ ҙур. Яңы мәктәптәр, социаль
объекттар һ.б. төҙөүҙә ярҙам итәсәкбеҙ. Иң мөһиме, эш урындары булһын.
Әлеге мәлдә Сибай тау-байыҡтырыу комбинаты һөҙөмтәле эшләй, яңы
предприятиелар барлыҡҡа килә. Сибай ҡалаһы артабан да динамикалы үҫешер,
тип ышанам, – тине Р.З. Хәмитов.
Сәлимә Кейекбирҙина.


text:
Ҡыуаныстарығыҙ менән уртаҡлашығыҙ: (347) 273-28-29.
Яңылыҡтар
Һауа торошо (Өфө)
22..24°C
Юлдаш акциялары
Һәүәҫкәр башҡарыусылар өсөн конкурс!
Башҡортостан тураһында оло һөйөү менән!
Гитарала уйнап йырлаусыларҙың беренсе асыҡ конкурсы
Ижади конкурс йомғаҡтары
Башҡорт Викикитапханаһы бәйге иғлан итә!
Тамырҙарым бында
- Комментарий өҫтәргә
260-лап йыл элек Биктимер атлы мосафир, йәшәр урыным ошо ерҙә булыр, тип бихисап ҡарама ағастары үҫкән урынға нигеҙ ташы һалған. Йылдар үтеү менән тирә-яғына йорттар теҙелеп киткән. Дәүләкән районының Бик-Ҡарамалы ауылы - иң матур ауылдарҙың береһе. Тапшырыуҙа ошо төбәктән Фазыловтар ғаиләһе менән осраштырабыҙ.|
- Комментарий өҫтәргә
Дүртөйлө районының Таймырҙа ауылында өлгөлө ғаиләләр, тарихи шәхестәр байтаҡ. Кәүсәриә Шәйхетдинова менән ошо төбәктең үткәне һәм бөгөнгөһө тураһында әңгәмә.|
- Комментарий өҫтәргә
Миәкә районы Баязит ауылында тыуып-үҫкән Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, яҙыусы Азат Мағазовтың геройҙары - ошо төбәктең уңған, тырыш шәхестәре.|
- Комментарий өҫтәргә
Яҙыусы Азат Мағазов һәм дин әһеле Мөхәммәт Ғәлләм ошо сара тураһында һөйләй.|
- Комментарий өҫтәргә
Сахалин утрауында "Туған тел" мәҙәни үҙәге эшләп килә. Тапшырыуҙа ошо төбәктә йәшәүсе милләттәштәребеҙ, дин ҡәрҙәштәребеҙ менән таныштырабыҙ.|
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
(128 КБит/с)
Юлдаш 105.5 FM
Фотолар
Көндәлектәр
Махсус проекттар


text:
Салауат Сәғитов БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде
13 декабрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үҙенең указы менән Салауат Сәғитовты республика Хөкүмәтенең Премьер-министры урынбаҫары итеп тәғәйенләне, тип хәбәр иттеләр Президенттың матбуғат хеҙмәтенән.
Белешмә өсөн. Салауат Тәлғәт улы Сәғитов 1977 йылдың 22 апрелендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1999 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетын тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген ошо уҡ йылда Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтендә әйҙәүсе белгес булып башлай.
Төрлө йылдарҙа Өфө хакимиәтенең мәҙәниәт идаралығы начальнигы урынбаҫары, идаралыҡ рәйесе вазифаһын башҡарыусы, артабан Өфө хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте буйынса комитет рәйесе, Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитеты рәйесе, БР йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министры урынбаҫары була.
2010 йылдан Өфөнөң Киров районы хакимиәте башлығы вазифаһын биләй.
Салауат Сәғитов — фән һәм техника өлкәһендә дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты.