text:
Визитка
Визит карточкаһы
Минең исемем, фамилиям: Ғүмәрова Айһылыу Әхәт ҡыҙы
Тыуған йылым: 16.03.1977
Тыуған ерем: Архангель районы, Абҙан ауылы
Башҡарған вазифам: башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
Эш урыным: Ауырғазы районы Талбазы ауылы Лицейы муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы
Телефон: 89371571523
E-mail:ajsylu.gumerova@yandex.ru
Белемем: юғары, Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультеты, 1999 йыл, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Педагогик эш стажым: 16 йыл
Квалификациям: беренсе категория
Профессиональ ҡыҙыҡһыныуым: башҡорт телен уҡытыуҙа заманса технологиялар ҡулланыу.
Хобби: сәскәләр үҫтереү, бәйләү, аш-һыу әҙерләү


c: text/html

text:
27 сентябрҙә Башҡортостан яҙыусылар союзы бинаһында күренекле прозаик, драматург, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Таңсулпан Хизбулла ҡыҙы Ғарипованың 70 йәшлек юбилейына арналған «Изге ғәмәлдәрең» исемле әҙәби-музыкаль кисә үтте. Сараның башында экранда юбилярҙың тормошо һәм ижады тураһында слайдтар күрһәтелде.
Таңсулпан Ғарипованы ҡотларға килеүселәр араһында уның ҡәләмдәштәре, уҡыусылары, дуҫтары һ.б. булды. Улар бер-бер артлы сәхнәгә күтәрелеп, юбилярға тәбрикләү һүҙҙәрен, яҡшы теләктәрен еткерҙе.
Ҡунаҡтар араһында БР мәҙәниәт министры урынбаҫары, филология фәндәре кандидаты Рәнис Алтынбаев, БР Дәүләт Йыйылышы Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Йомабикә Ильясова булды. Сараны ойоштороусы Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы директоры, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Гөлдәр Моратова, БР яҙыусылар берлеге рәйесе Зәки Әлибаев та Таңсулпан Хизбулла ҡыҙына йылы теләктәрен еткерҙе. Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ноғман Мусин, халыҡ шағирҙары Ҡәҙим Аралбай, Хәсән Назарҙан һуң ҡотларға матбуғат хеҙмәткәрҙәре сыҡты. Рәлиф Кинйәбаев, Тамара Искәндәриә, Мөнир Ҡунафин, Гөлназ Ҡолһарина, Рәшиҙә Мәһәҙиева һ.б. юбилярҙың журналистикаға индергән өлөшө хаҡында әйтте. Башҡортостандың З.Биишева исемендәге “Китап” нәшриәте директоры Илһам Йәндәүләтов һәм баш мөхәррире Зөлфиә Ҡарабаева Т.Ғарипованы ҡотлап, уның яңы ғына донъя күргән китабын бүләк итте. Шулай уҡ яҙыусылар Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина, Ринат Камал, Сабир Шәрипов, Миңлегөл Хисамова, Флүр Ғәлимов, Әхмәр Үтәбай һ.б. сәхнәгә сыҡты. Студенттар исеменән БДУ-ның “Шоңҡар”, М.Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның “Тулҡын” әҙәби ижад берекмәләре старосталары Заһит Ғүмәров һәм Айбулат Сисәнбаевтар сығыш яһаны.
Сара барышында Таңсулпан Ғарипова һүҙҙәренә ижад ителгән йырҙар яңғыраны, уның әҫәрҙәренән өҙөктәр сәхнәләштерелде. Артистар Ф.Килдейәрова, А.Бәхтиева, Р.Хайсаров, Р.Динмөхәмәтова, А.Лоҡманова, Г.Әмирова, А.Моратов һ.б. һәр сығышы сараға айырым биҙәк өҫтәне.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 503
БРОНХИТ (гр. bronchos — боғарлаҡ, трахея), бронхыларҙың шешеүе. Кешелә Б. үҙ аллы һәм юлдаш сирбулараҡ осрай. Б. киҫкен һәм хроник, катараль һәм обструктив төрҙәргә айырыла. Б. үҫешенә вируслы һәм бактериаль инфекциялар, химик матдәләр йоғонтоһо, танау аша тын алыуҙың боҙолоуы, өшөү, тәмәке тартыу һ.б. булышлыҡ итә. Төп симптомдары: ҡоройүтәл, тын алыу ауырлашыу, ауыр осраҡтарҙа — ҡаҡырыҡ бүленеү, тынҡыҫылыу, тән т‑раһының 38—40°С тиклем күтәрелеүе. Диагностика рентгенологик, эндоскопик, бактериологик, биохимик һ.б. алымдар ҡулланып үткәрелә. Дауалау: медикаментоз (антибактериаль, бронхолитик, ҡаҡыртҡыс дарыуҙар), физиотерапевтик (диатермия, ингаляциялар һ.б.), тын алыу гимнастикаһы, климат м‑н дауалау (шифахана-курорт учреждениеларында) һ.б. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: ҡан төкөрөү, плеврит, пневмония, хроник обструктив Б. булғанда — үпкә эмфиземаһы, тын алыу етешмәүсәнлеге. Иҫкәртеү: организмды сыныҡтырыу, тәмәкенән баш тартыу һ.б.
Башҡортостанда 100 мең кешегә 2007 й. — 2928,8; 2008 й. —2963,8; 2009 й. — 2805,9 Б. м‑н ауырыусы теркәлгән. Б. диагностикалау, иҫкәртеү һәм дауалау б‑са фәнни тикшеренеүҙәр Медицина университетында үткәрелә (Ш.З.Заһиҙуллин, Р.Х.Зөлҡәрнәев, У.Р.Фәрхетдинов, Б.Х.Әхмәтова); “Янғантау” (Р.Ш.Аҡбашев, Р.Р.Бәҙретдинов, В.Л.Нәзифуллин) һәм “Йоматау” (Л.Т.Ғилметдинова, З.Ш.Заһиҙуллин, Р.В.Әхмәҙуллин) шифаханаларында Б. дауалауҙың һөҙөмтәлелеге тикшерелгән.
Ш.З.Заһиҙуллин, К.Р.Хәмзин
Тәрж. Г.С.Балтабаева


text:
- Подробности
- Просмотров: 340
ҠАРАБОЙҘАЙ ҺЫМАҠТАР (Polygonaceae), ике өлөшлөләр ғаиләһе. Яҡынса 30 заты, 800‑ҙән ашыу төрө билдәле, башлыса Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Үлән, ярым ҡыуаҡлыҡ, ҡыуаҡлыҡ, һирәк осраҡта ҙур булмаған ағас. Башҡортостанда 5 заттан 32 төр үҫә.
Бер, күп йыллыҡ үлән, һирәгерәк ваҡ ҡыуаҡлыҡ. Һабағы йомро, төйөнлө, төҙ, түшәлеүсән, һирәгерәк уралыусан. Япрағы ябай, бөтөн, сиратлап, һирәк осраҡта ҡапма‑ҡаршы йәки быуын тирәләп урынлашҡан, төбөндә ғәҙәттә япраҡ ҡолаҡсындары барлыҡҡа килтергән ярылы көпшә м‑н уратылған. Сәскәһе ваҡ, йәшел, һирәгерәк аҡ йәки ал төҫтә, дөрөҫ төҙөлөшлө, ике енесле йәки айырым енесле (айырым енесле сәскәләре булған үҫемлектәр бер йәки ике өйлө), ябай сәскә эргәлеге бар (каса япраҡсаһы 3—6 ҡушылып үҫкән япраҡсанан тора). Күпселек төрҙәрҙең һеркәстәре 6, һирәгерәк 9, емешлеге 1, емшәне өҫкө. Сәскәлектәре башаҡ йәки һепертке һымаҡ, ҡайһы берҙә сәскәләре ҡуйын шәлкемендә. Ел һәм бөжәктәр ярҙамында, йыш ҡына үҙенән‑үҙе һеркәләнә. Емеше — сәтләүек, ҡанатлы орлоҡ. Орлоҡтары ел, һыу, ҡайһы берҙә ҡырмыҫҡалар, тояҡлы малдар һ.б. м‑н тарала. Ҡ.һ. болонда, дымлы урында, ҡайһы берҙәре тау тундраһында, далала, ҡалҡыулыҡтарҙың ташлы һәм ҡомло битләүҙәрендә, ҡырсынташлыҡтарҙа, ташландыҡ ерҙәрҙә үҫә. Баллы үҫемлектәр (баҫыу ҡарабойҙайы, үрмәле фаллопия һ.б.), ашарға яраҡлы үҫемлектәр (Ирәмәл ҡымыҙлығы, баҫыу ҡарабойҙайы, татар ирәүәне, ябай ҡуҙғалаҡ һ.б.), декоратив үҫемлектәр (йылан тамыр, ҡыуаҡлы фаллопия һ.б.), мал аҙығы үҫемлектәре (ҡымыҙлыҡ, яҫы ҡымыҙлыҡ, ҡыуаҡлы бөҙрәкәс һ.б.), ҡый үләндәре (татар ҡарабойҙайы, турғай ҡуҙғалағы, эт ҡуҙғалағы һ.б.). Составында дуплау матдәләре, антрагликозидтар (тангут ирәүәне, ат ҡуҙғалағы) һәм флавоноидтар (һыу боросо, геморрой үләне, бәпкә үләне һ.б.) булған Ҡ.һ. дарыу үҫемлектәре булып тора.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Заманға ҡарап атлағас...29-08-2015, 01:07 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Беҙ уны, башҡа белгестәрҙе ырҙын табағында “тоттоҡ”. Районда ғына түгел, ҡеүәте буйынса Башҡортостанда тиңе булмаған иген таҙартыу, киптереү комплексын асыуҙары икән. Дөрөҫөрәге, иген тулы “КамАЗ”-дар бушатҡыс аҫтына инеп китә, ҡайһылары иһә киптерелгән уңышты тейәп сыға.
Хужалыҡта уҙған йылдарҙа башлыса малсылыҡҡа иғтибар бүлгәндәр. “Ашҡаҙар” менән “Сухайлы”ла бишәр ферма бинаһы йүнәтелгән, реконструкцияланған. Ваҡытында “500 ферма” программаһына әүҙем ҡушылғандар. Был йәһәттән эштәрҙе көйләгәндән һуң төп иғтибар ырҙын табағына күсерелгән. Игенселек менән ныҡлап шөғөлләнгәс, киптергесһеҙ булмай. Юғиһә хужалыҡтарҙың бар аҡсаһын элеваторҙар “һурып” ҡына тора. Һүҙҙәр буш булмаһын өсөн бер генә миҫал килтерге килә: былтыр урып йыйыу эштәре барышында хужалыҡ игенде ҡабул иткән, һаҡлаған, оҙатҡан, киптергән өсөн элеваторға 17 миллион һум түләгән. Шуға ла идара ултырышында үҙҙәренең ырҙын табағын, япмаһын, келәттәрен йүнәтергә, яңыларын төҙөргә ҡарар иткәндәр. Тәү сиратта, әлбиттә, иген таҙартыу, киптереү комплексы кәрәклеге билдәләнгән.
— Һөҙөмтәлә хәҙер сәғәтенә 200 тонна иген таҙарта, 50 тонна киптерә алабыҙ. Эш тотҡарлыҡһыҙ барһын өсөн ике “силоса” (һауыт) ҡуйылған. Береһе дымлы игенгә булһа, икенсеһе — кипкәненә, — тип аңлатты комплекстың эшен хужалыҡ рәйесе. — Быларҙан тыш, Корнеевка ауылында — өс, Нордовкала бер ангар төҙөйбөҙ. Икенсеһендә игенде сортҡа айырыу комплексы ла эшләй. Корнеевкала иһә электрон үлсәгес сафҡа инәсәк. Уның оҙонлоғо – 18 метр, 60 тонна йөк күтәрә аласаҡ. Машиналар бит хәҙер оҙон, ауыр. Шуға ла 30 тонналыҡ ҡәҙимге үлсәүҙәрҙә эшләүе еңелдән түгел. Былай инде хеҙмәтебеҙ еңеләйә, күрһәткестәр ҙә арта.
Барлыҡ эштәр хужалыҡ иҫәбенә алып барыла тиһәк тә яҙыҡ булмаҫ. Иген таҙартҡыс, киптергес комплексы — 35, өс ангар 21 миллион һум тора. Үлсәгестең, биләмәне төҙөкләндереүҙең хаҡын да ҡушһаң, барлығы 65 миллион һумға барып баҫа. Уның ҡарауы, сығымдарҙы тиҙ арала ҡаплай аласаҡтар, бер кемгә бурыслы булып ҡалмаясаҡтар. Бөгөн, ауырлыҡтарға ҡарамайынса, алға барғандар ғына эште яйға һала ала бит.
Ике хужалыҡ бер бөтөн булып эшләй. Шуға улар тураһында айырым-айырым яҙмайынса, барлығы 21 мең гектар һөрөнтө ерҙәре барлығын ғына әйтке килә. Башлыса иген культуралары, көнбағыш сәсәләр. Һуңғы йылдарҙа бойҙайға иғтибар арта. Малсылыҡҡа килгәндә, ике хужалыҡта 3700 баш һыйыр малы иҫәпләнә. Шуларҙың 700-ө — һауын һыйырҙары.
Ниндәй генә хужалыҡты яҙма, уңғандарҙы атап үтмәү мөмкин түгел. Мәҫәлән, механизатор Сергей Головинды нисек маҡтамаҫһың?! Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Сергей Петрович былтыр “Акрос” комбайнында 40 мең (!) центнер ашлыҡ һуҡҡан. Сергей Лактионов та ошо саҡлы бункер тултырған. Элегерәк мең гектар һуҡҡан һайын комбайнға йондоҙ төшөрә торғайнылар. Ә был механизаторҙарҙың “тимер аты”на 40 йондоҙҙо беркетер өсөн, ай-һай, урын табылыр инеме икән?!
Үҙенсәлекле дәртләндереү сараһы бар хужалыҡта. Әгәр ҙә комбайнсы 10 мең центнер ашлыҡ һуҡҡан икән, 10 мең һум премия бирелә. Тағы ла ошо саҡлы эшләһә — 20 мең һум, унан — 30, 40... Һөҙөмтәлә Головин менән Лактионов 100-әр мең һум премия алған. Был суммаға 260 мең һумлыҡ эш хаҡын да ҡушырға кәрәк. Өҫтәп йыл аҙағында иген бирелә. Бына шунда күренә лә инде эш һөҙөмтәһе.
Һауынсыларҙан Алла Кофонова, Земфира Ишекәева, Фәриҙә Йәмилеваға еткәндәр юҡ. Ғөмүмән, малсылыҡта ла, игенселектә лә уңғандар бихисап. Бар тармаҡта ла кадрҙар етә. Йәш белгестәр, әлбиттә, кәрәк. Хужалыҡ рәйесе әйтмешләй, бөгөн уларҙы үҫтермәһәң, иртәгә ауыл хужалығын алып барыу ҡыйын буласаҡ. Хәҙер бит бар ерҙә — электроника, компьютер системаһы.
— Эш хаҡын 2007 йылдан алып тотҡарлыҡһыҙ түләйбеҙ. Һуңғы өс айҙа иһә аванс та күсерәбеҙ, — ти хужалыҡ етәксеһе Илдус Хәлитов. — Өс йыл инде аҡса карточкаға күсә. Заманға ҡарап атлайбыҙ, артта ҡалмаҫҡа тырышабыҙ.
Тап шуға күрә лә хужалыҡтың иҡтисади хәле тотороҡло, киләсәге өмөтлө. Тимәк, унда эшләгән һәр кем ғаиләһе өсөн тыныс. Ә ауыл кешеһенә айырыуса шуныһы мөһим.


text:
Антверпен
Антве́рпен (нидерл. Antwerpen Antwerpen [ˈɑntˌʋɛrpə(n)], франц. Anvers [ɑ̃vɛʁs], кбш.-флам. Antwerpn) — Бельгияның Фламанд төбәгендәге ҡала. Ҙурлығы буйынса илдә икенсе ҡала (Брюсселдән һуң), Фландрияның иң ҙур ҡалаһы. Антверпен провинцияһының административ үҙәге. Ҡала Шельда йылғаһының ике яҡ ярында ла урынлашҡан. Диңгеҙ порты булараҡ, донъяның иң эре егерме порты иҫәбенә инә һәм Европала Нидерландтағы Роттердамдан ҡала икенсе урынды биләй[3].
Йөкмәткеһе
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауыҙ-тел ижадына ярашлы, ҡаланың исеме мифик бәһлеүән Дрюон Антигон тураһындағы легенданан килеп сыҡҡан. Бәһлеүән Шельдалағы күпер төбөндә йәшәгән һәм йылға аша сығыусыларҙың һәр береһенән хаҡ алып торған. Түләргә теләмәгәндәрҙе ҡот осҡос яза көткән: бәһлеүән уларҙың ҡулдарын йолҡоп алған да үҙҙәрен һыуға ырғытҡан. Әммә бер заман уны Брабо тигән Рим яугире еңә. Брабо яуыздың үҙенең ҡулдарын сабып өҙә лә уны Шельдаға ырғыта. Халыҡ һөйләүенсә, нәҡ ошо ваҡиғанан ҡаланың атамаһы хасил булған: нидерландсанан «hand werpen» — «ҡулды ташларға» була[4].
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Стен замогы менән ҡаланың барлыҡҡа килеү ваҡыты асыҡланмаған, әммә VII быуаттан да иртәрәк түгелдер тип һанала.
XV быуатта, Нидерландта Бургунд нәҫеле хакимлыҡ иткәндә, сит илдәрҙең бөтә сауҙа вәкиллектәре Антверпенда урынлашҡан була.
Нидерланд ихтилалы башланғас, Антверпен баш күтәреүселәр яғында була, сөнки сауҙагәрҙәр сословиеһында протестанттар күпселекте тәшкил итә[5]. 1585 йылда ҡала ҡамала һәм Александр Пармскийҙың испан ғәскәрҙәре тарафынан яулап алына. Ошо сәбәпле иҡтисади әүҙемлек тиҙ арала төньяҡҡа, башлыса Амстердамға күсә. 1589 йылға Антверпен халҡы кәмеп, 42 мең кешегә ҡала.
Мюнстер солохо Республикаға Шельда тамағының ике яры буйындағы ерҙәрҙе тапшыра, ә Антверпен ҡалаһын испандарға ҡалдыра, өҫтәүенә, Антверпенды диңгеҙҙән айыра. Был Шельда буйлап суднолар йөрөүен туҡтатыуҙы һәм ҡаланың сауҙа эшмәкәрлеген юҡҡа сығарыуҙы аңлата.
Францияла власҡа Наполеон I килгәс, Антверпен яңырыу кисерә, сөнки ул ҡалала хәрби порт асырға ҡарар итә. 1803 йыл 21 июль декреты менән Антверпен Франция төньяғында беренсе хәрби порт тип иғлан ителә, 1813 йылға тиклем француздар уның гаванендә верфтәр һәм ике ҙур док төҙөү менән мәшғүл була, төҙөлөш 33 миллион франкҡа төшә[6], шулай уҡ ҡалаға эре суднолар инә алһын өсөн Шельданы киңәйтеү эштәре лә алып барыла[7]. Наполеон Антверпенды үҙенең флоты өсөн бик ҙур хәрби-диңгеҙ базаһына әйләндерә, ул 42[8] ут һыҙығы карабын һыйҙырыу мөмкинлегенә эйә була.
1830 йылда, Бельгия ихтилалы ваҡытында, Антверпен гарнизоны башлығы Давид Хендрик Шассе 17 октябрҙә ҡамау хәлен иғлан итә. Шассе цитаделде ике йыл буйы тота һәм, ниһайәт, бирелергә мәжбүр була.
1834 йылда Нидерландтан айырылған Бельгияның дәүләт сиген билдәләгәндә, голланд короленән ришүәт алған Талейран Антверпенды Англия протектораты аҫтындағы «ирекле ҡала» тип иғлан итергә тәҡдим индерә. Артабан янъял сыҡҡанлыҡтан дипломат отставкаға китергә мәжбүр була. Һуңынан барыбер Антверпен Бельгия составына инә.
Антверпендың иҡтисади әһәмиәте кәмеүгә ҡарамаҫтан, ул Көньяҡ Нидерландтың эре художество һәм мәҙәни үҙәге булып ҡалыуын дауам итә.
XIX йыл аҙағынан порттың киңәйеүенә бәйле иҡтисади күтәрелеш башлана. Антверпен 1903 йылда гимнастика буйынса донъя чемпионатын ҡабул иткән беренсе ҡала була. Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Льеж эргәһендә еңелгәндән һуң Бельгия армияһы Антверпенға сигенә. Антверпен 11 көн ҡамауҙа тора. Солох төҙөлгәнгә тиклем ул немец оккупацияһында була.
1920 йылғы VII йәйге Олимпия уйындары Антверпенда үтә (14—29 август).
Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Антверпен-Үҙәк» тимер юл вокзалы
- Антверпен зоопаркы — 1843 йылда асылған, хайуандарҙың 770 төрө бар. Донъялағы иң боронғо зоопарктарҙың береһе
- Фламанд операһы
- Пеликанстрат урамы, унда ювелир магазиндары бик күп
- Стен замогы, унда судносылыҡ музейы, Оҙон Ваппер һәйкәле бар
- Ҡала ратушаһы һәм Брабо фонтаны
- Антверпен Алла Әсәһе соборы
- Изге Павел соборы
- Рубенс йорто
- Король нәфис сәнғәт музейы
- Ан де Стром музейы
- Плантен-Моретус музейы
- Хәҙерге заман сәнғәте музейы
- Майер ван ден Берг музейы
- Schelde Vrij (Азат Шельда) монументы
- Суд бинаһы
- Пётр I һәйкәле
- Мидделхейм скульптуралар музейы (nl:Openluchtmuseum voor beeldhouwkunst Middelheim)
- Ден Брандт паркындағы замок (nl:Nachtegalenpark)
- Рус телен, мәҙәниәтен һәм тарихын өйрәнеү үҙәге
[9]
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
American Association of Port Authorities (AAPA) мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Антверпен порты 2005 йылда тоннажы буйынса донъяла 17-се, Европала Роттердамдан ҡала икенсе була.
Эре сәнәғәт үҙәге: нефть химияһы, машиналар эшләү һәм башҡа сәнәғәт тармаҡтары, атом энергетикаһы үҫешкән.
Антверпен — бриллианттар эшкәртеү һәм һатыу буйынса донъя үҙәге. Эре белем биреү үҙәге: Антверпен университеты, бер нисә юғары уҡыу йорто эшләй. Ҡалала эшһеҙлек кимәле — илдә иң юғарыһы.
Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тиҙлекле автомагистралдәр Антверпенды Гент, Брюссель, Хасселт, Бреда (Нидерланд) менән бәйләй. Антверпенды юғары тиҙлекле тимер юлға ҡушыу бара.
Ҡаланың төп вокзалы — Антверпен-Үҙәк. Antwerpen-Noord — Европала ҙурлығы буйынса икенсе урында торған сортлау станцияһы.
Ҡала йәмәғәт транспорты автобустарҙан, ҡәҙимге һәм ер аҫты трамвайҙарынан (антверпенлылар үҙҙәре уны «метро» ти) тора.
Антверпен халыҡ-ара аэропорты ҡала үҙәгенән 2 километрҙа Дёрне районында урынлашҡан. Төп осоу йүнәлештәре — Лондон һәм Манчестер. Ҡаланан 45 километрҙа Брюссель аэропорты урынлашҡан, уның менән Антверпен араһында поездар һәм автобустар йөрөп тора. Брюссель-Шарлеруа аэропорты ла әллә ни алыҫ түгел.
Муниципалитет[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Муниципалитетҡа Антверпен ҡалаһы һәм бер нисә ваҡ ҡала инә, ул туғыҙ районға бүленә:
- Антверпен
- Берхем
- Берендрёхт-Зандфлит-Лилло
- Borgerhout
- Дёрне
- Экерен
- Хобокен
- Мерксем
- Вилрейк (Wilrijk)
Мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
17 быуатта Антверпендың сәнғәт ҡалаһы тигән даны була, сөнки һынлы сәнғәт мәктәбе билдәле рәссамдарҙы йыя. Унда Рубенс, ван Дейк, Йорданс һәм башҡа бик күп оҫталар ижад итә.
Спорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Антверпендың «Антверпен» (Royal Antwerp Football Club) тип аталған футбол клубы бар. 1880 йылда ойошторолған. 16649 тамашасы һыйышлы «Босэйлстадион» стадионында шөғөлләнә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ http://statbel.fgov.be/nl/modules/publications/statistiques/bevolking/bevolking_-_cijfers_bevolking_2010_-_2012.jsp
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 (unspecified title)
- ↑ «World Port Rankings 2010». American Association of Port Authorities. 2010
- ↑ Brabo Antwerpen 1 (centrum) / Antwerpen (Dutch)
- ↑ Pirenne H. Histoire de Belgique. IV, 1927, p.78
- ↑ Антверпен // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)(рус.)
- ↑ Dunton Larkin The World and Its People — Silver, Burdett, 1896. — P. 163.
- ↑ Никонов А.П. Наполеон: Попытка № 2 — СПб.: «Питер», НЦ ЭНАС, ISBN 978-5-93196-990-9, ISBN 978-5-4237-0004-1, 2008. — 376 б. — 4000 экз.
- ↑ В Бельгии открылся Центр изучения русской культуры
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Военный энциклопедический лексикон
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Антверпен // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)(рус.)
- Официальный сайт (нид.)(нид.) (инг.)(инг.) (фр.)(фр.) (нем.)(нем.)
- Официальный туристический сайт (нид.)(нид.) (инг.)(инг.) (фр.)(фр.) (нем.)(нем.)


text:
Байназар мәктәбе “Йыл уҡытыусыһы-2015” конкурсын үткәрҙе.
“Мәғлүмәт ағымы”, “Ғаилә һәм әсәлек”, “Экология һәм туризм”, “Һин – эшҡыуар”, “Мин – депутат, йәки Ҡанундар сығарыу эшмәкәрлеге үҙенсәлектәре” кеүек көнүҙәк темалар буйынса фекер алышты Нефтекама ҡалаһында “ИнКамье” республика белем биреү форумында ҡатнашыусылар.
Студент саҡты йәшлектең иң ҙур мөғжизәһе тип атаһам, яңылышмамдыр, моғайын. Ошо онотолмаҫ ғүмер баҫҡысы буйлап үрләгән йәштәребеҙҙең йылдан-йыл урта һәм юғары уҡыу йорттарына күпләп инеүе ҡыуаныслы. Әле Күгәрсен районынан 900-ҙән ашыу студент булып, уларҙың 222-һе беренсе курста уҡый. Егет-ҡыҙҙар араһында Мәскәү, Санкт-Петербург, Ырымбур, Екатеринбург, Силәбе, Пермь ҡалаларында белем эстәгәндәр, ғилем артынан хатта Чехияға еткәндәр ҙә бар.
Мөғжизә вәғәҙә иткән, өшөтөп тә алған ҡыш айҙары күҙ асып йомған арала үтеп тә бара, ҡояшҡа бай яҙ миҙгеле бына-бына ишек шаҡырға әҙерләнә. Яңы йылдың башы мәҙәни-әҙәби мөхит өсөн әһәмиәтле булды. Илдә, республикала Әҙәбиәт йылы иғлан ителде, ошо юҫыҡтағы саралар ҙа оҙаҡ көттөрмәне. Йәшәйеш ниндәй генә тиҙлек менән үҫешмәһен, кеше күңеле рухи аҙыҡҡа, ғилемгә ынтылышты юғалтмай, ижади шишмәләрҙән көс, дәрт ала.
Финанс пирамидаһы – граждандарға йәлеп ителгән аҡсаһы өсөн ҙур процент түләргә вәғәҙә итеп, айырым кешеләрҙең алдашыу юлы менән байығыуы.
Архангел районының Ләмәз урман хужалығында эшләгән белгесте законһыҙ рәүештә урман ҡырҡыу, алдап документтар яһау һәм ришүәт алыуҙа ғәйепләйҙәр
Яңыраҡ В.И. Лениндың бынан 99 йыл элек яҙылған “Империализм – капитализмдың иң юғары стадияһы” тигән китабын ҡараштырып ултырҙым. Уны совет осоронда белем алғандар яҡшы хәтерләйҙер, сөнки һәр вузда мәжбүри рәүештә уҡыттылар. Беҙ Лениндың китабын башлыса идеологик күҙлектән өйрәнгән булһаҡ (капитализмды телевизорҙан ғына күрә инек), бөгөн унда беҙҙең Рәсәй, донъя өсөн мөһим булған күренештәр бик оҫта тасуирланғаны күренә.
Австралияла 109 йәшлек бабай оҙаҡ йылдар туғандарын, дуҫтарын үҙе теккән әйберҙәр менән ҡыуандырһа, хәҙер Филипп утрауындағы пингвиндар өсөн свитерҙар бәйләй башлаған.
Ватанды һаҡлаусылар көнө уңайынан Учалы районының Ҡунаҡбай ауылында Советтар Союзы Геройы Александр Матросов-Шакирйән Мөхәмәтйәновтың үлемһеҙ батырлығын иҫкә алдылар.
Артҡа 1 ... 3 4 5 6 7 8 9 10 11 ... 37 Алға
Бит башына
26 февралдә көндөҙгө сәғәт 3-тән Башҡортостан Республикаһы Башлығының муниципаль берәмектәр менән эшләү идаралығы начальнигы Рәмил Наил улы Хәлилов граждандарҙы ҡабул итә.


text:
Власть халыҡты онотмай
01 декабря 2017 йыл | Урындағы үҙидара
Гәзиттә хәбәр итеүебеҙсә, "Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы акцияһына ярашлы, граждандарҙы ҡабул итеү аҙналығы дауам итә. Уның сираттағыһын 28 ноябрҙә БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Әмир Миңләхмәт улы Ишемғолов менән Ғафури район Советы рәйесе Зөфәр Мәғәсүм улы Хафизов уҙғарҙы.
Власть халыҡты онотмай “Берҙәм Рәсәй” акцияһы дауам итә
01 декабря 2017 йыл | Урындағы үҙидара
Ҡабул итеүҙең сираттағыһы 29 ноябрҙә Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты Алексей Николаевич Изотов уҙғарҙы. Уның эшендә депутаттың ярҙамсыһы Регина Тимерғәлина, район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Салауатов, "Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһының урындағы бүлексәһе етәксеһе Елена Жукова ҡатнашты. Ҡабул итеүгә районыбыҙҙың бер нисә ауыл биләмәһе башлығы килеп, депутатҡа үҙ биләмәләрендәге халыҡты борсоған һорауҙарҙы еткерҙе.
Иң йылы һүҙҙәр, һеҙгә, әсәләр!
01 декабря 2017 йыл | Йәмғиәт
24 ноябрҙә район мәҙәниәт һарайында Әсә көнөнә арналған күркәм байрам сараһы үтте. Был көндө тамашасылар залы ҡатын-ҡыҙ-әсәләр менән шығырым тулы булды.
Эшҡыуарлыҡҡа – етди аҙымдар менән
01 декабря 2017 йыл | Урындағы үҙидара
Уҙған аҙнала Башҡортостан Республикаһының Эшҡы-уарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе В.А.Ғиләжетдинов эш сәфәре менән районыбыҙҙа булып китте.
Һаҡлауға мохтаж төйәгебеҙ
01 декабря 2017 йыл | Йәмғиәт
Ҡотлоғужа тау тоҡомдары ҡырҡымы (һүрәттә) Ағиҙел йылғаһының уң яҡ ярында, Ҡотлоғужа ауылы эргәһендә, элекке Красноусол быяла заводының ҡом карьерында табылған. Геологтар 18-20 м тәрәнлектәге был тәбиғәт ҡомартҡыһын үрге мел осоронда барлыҡҡа килгән ҡатламдарға индерә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 188
СИРКӘҮ ИСТОРИОГРАФИЯҺЫ (православиела). Көньяҡ Уралда Урыҫ православие сиркәүе тарихын өйрәнеү 18 б. уртаһында башлана. И.В.Жуковский, П.И.Рычков, И.П.Фальк, В.М.Черемшанский хеҙмәттәрендә айырым мәғлүмәттәр тупланған. Материалдар ш. уҡ “Оренбургские губернские ведомости”, “Уфимские губернские ведомости” гәз., “Оренбургские епархиальные ведомости”, “Уфимские епархиальные ведомости” ж. нәшер ителә. Л.С. Суходольскийҙың “Ырымбур епархияһының сиркәү‑тарихи‑статистик һүрәтләнеше” (“Церковно‑историко‑статистическое описание Оренбургской епархии”; 1857) хеҙмәте крайҙың сиркәү тарихы б‑са тәүге системалы тикшеренеү булып тора. 1890 йй. И.А.Сперанский тарафынан “Ырымбур крайының 1739 й. алып епархия асылғанға тиклемге (1799) сиркәү тарихы очергы” [“Очерк из церковной истории Оренбургского края с 1739 до открытия епархии (1979)”] яҙыла, фрагменттары 1897 й. “Оренбургские епархиальные ведомости” (“Ырымбур епархия ведомостары”) ж. баҫыла. 1899 й. И.Е.Златоверховниковтың “Өфө епархияһы. Географик, этнографик, административ‑тарихи һәм статистик очерк” (“Уфимская епархия. Географический, этнографический, административно‑исторический и статистический очерк”) хеҙмәте сыға, унда мәхәлләләр, монастырҙар, дини уҡыу йорттары һүрәтләнә, Көньяҡ Уралдағы Урыҫ православие сиркәүенең миссионерлыҡ эшмәкәрлеге т‑да мәғлүмәттәр бирелә. Н.М.Чернавскийҙың 1900—02 йй. нәшер ителгән “Ырымбур епархияһының үткәне һәм хәҙергеһе” (“Оренбургская епархия в прошлом её и настоящем”) хеҙмәтендә ҡорам төҙөлөшө, дини белем биреү мәсьәләләре яҡтыртыла, Өфө епархияһының 19 б. 80‑се йй. аҙ. тиклемге һәм Ырымбур епархияһының 19 б. аҙ. тиклемге епископтарының биографиялары бирелә. 19 б. 70‑се йй. — 20 б. башында сиркәү әһелдәре (Дионисий I, рухани Н.Н.Модестов; Сперанский, К.П.Херувимов) һәм донъяуи ғалимдар (В.Н.Витевский, Р.Г.Игнатьев, А.И.Кривощёков) ҡайһы бер монастырҙар (Благовещение ҡатын‑ҡыҙҙар монастыры, Вознесение пустыне, Златоуст Воскресение диндәш ир‑егеттәр монастыры, Успение ир‑егеттәр монастыры һ.б.), сиркәүҙәр тарихын, Өфө архиерейҙары биографияларын өйрәнеү м‑н шөғөлләнгән. Революциянан (1917) һуң Көньяҡ Уралда православиены өйрәнеү тарихсыларҙың ҡайһы бер хеҙмәттәрендә телгә алып китеүҙәр м‑н сикләнә. И.Ғ.Аҡманов, А.П.Чулошников хеҙмәттәрендә Башҡортостан халыҡтарын христианлаштырыу проблемаһы башҡорт ихтилалдары (17—18 бб.) сәбәптәренең береһе итеп ҡарала. Ю.Н.Сергеев тарафынан православие миссионерлығы мәсьәләләре, эре монастырҙар тарихы, православие руханиҙары структураһы һәм статусы, архиерейҙарҙың биографиялары өйрәнелә. 20 б. 90‑сы йй. — 21 б. башында Н.Т.Абдулов, И.Л. Васильева — 1917—91 йй. респ. дәүләт-сиркәү мөнәсәбәттәрен; А.И.Конюченко — Көньяҡ Уралда дини белем биреүҙе; Т.А.Чумаченко — Силәбе епархияһы миҫалында 20 б. 40—60‑сы йй. совет власының сиркәү сәйәсәтен; В.С.Боже, И.В.Дегтярёв 18—20 бб. Силәбе ҡ. православие тарихын өйрәнә. Крайҙағы православие тарихына — Н.П. Зиминаның, айырым монастырҙар, сиркәүҙәр тарихына, архиерейҙар тормошо һәм эшмәкәрлегенә Я.С. Свиценың мәҡәләләре арнала. П.В.Егоров тарафынан “Урыҫ Православие Сиркәүенең Өфө епархияһы” (“Уфимская епархия Русской Православной Церкви”; 2005) белешмә‑юл күрһәткесе төҙөлгән, уға ш. уҡ Златоверховниковтың ҡабатлап нәшер ителгән хеҙмәте лә ингән.
Ю.Н.Сергеев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Тормош йәме-ҡатын-ҡыҙ! Ысынлап та, ҡатын-ҡыҙ ғаилә усағын һаҡлаусы ла, хәстәрлекле әсә лә, кәрәк икән үткер телле, ҡыйыу, батыр ҙа, нәзәкәтле, һылыу, мөләйем тормош биҙәге лә. Ул - беҙҙең тормош йәме. Ә филармонияның «Ҡатын-ҡыҙ…»ҙы ниндәй ул?
Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы 79-сы юбилей алды ижад миҙгелендә тамашасылар иғтибарына яңынан яңы проекттар тәҡдим итә. «Аленький цветочек», «Сказка о спящей царевне и семи богатырях» бөтә ғаилә өсөн тәғәйенләнгән мюзиклдар менән бер рәттән бернисә яңы ижади төркөм барлыҡҡа килде. Шуларҙың береһе – йәш һәм талантлы башҡарыусы Заһир Иҫәнсурин етәкселегендәге эстрада төркөмө.
Төркөм составына биш талантлы артист ингән. Улар араһында тамашасыға яҡшы таныш булған республика конкурстары лауреаттары романтик йырсы Заһир Иҫәнсурин, нәфис һүҙ оҫтаһы, алып барыусы, йырсы Зөлфир Басыров һәм берҙән-бер, ҡабатланмаҫ, эстрадабыҙҙың сағыу “йондоҙ”о Башҡортостандың халыҡ артисы Әлфиә Юлсурина. Шулай уҡ быйыл ғына уҡыуҙарын тамамлап, филармония тарафынан ойошторолған һайлап алыу конкурсын уңышлы үткән ике йәш егет. Дәрттәре ташып торған өмөтлө ҡурайсы Салауат Хәлилов һәм виртуоз баянсы Рәил Мөрсәлимов.
Быйыл улар тамашасыларға «Ҡатын-ҡыҙ түгел, ә…» исемле музыкаль программаһын тәҡдим итә. Тамаша дәртле, лирик йырҙар, халыҡсан юмор һәм инструменталь әҫәрҙәр менән үрелеп бара.
Төркөм республика буйлап яңы программаһын халыҡҡа тәҡдим итте лә инде. Тамаша үҙ баһаһын алып та өлгөрөҙө. Билдәле журналист Рәйсә Абдуллина сценарийы буйынса, күп проекттар аша таныш булған Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Сулпан Асҡарова сәхнәләштергән «Ҡатын-ҡыҙ түгел, ә…» музыкаль программаһын беренселәрҙән булып Ҡырмыҫҡалы, Ҡыйғы һәм Дыуан райондары халҡы күрҙе.
Сценарийҙың төп сюжет линияһы мәңгелек тема – мөхәббәт. Тракторсы, шул уҡ ваҡытта клуб мөдире булып эшләп йөрөгән, Зөлфир Басыров күптән инде ғаилә башлығы, биш бала атаһы. Ҡатыны Мәстүрә алдынғы һауынсы, хатта «А ну, давай, бисәләр!» конкурсында беренселекте яулаған ҡатын ул. Әммә Зөлфир үҙенең беренсе мөхәббәтен, хәҙер инде билде йырсы Башҡортостандың халыҡ артисы Әлфиә Юлсуринаны бер нисек тә онота алмай. Шулай бер ваҡыт сәхнә алиһәһе был ауылға концерт менән килеп төшә. Улар ниндәй мажараларға тарый? Төп геройҙарҙың яҙмышы нимә менән тамамлана? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуапты артистарыбыҙ тамаша дауамында халыҡ менән бергә эҙләй.
«Сценарийға килгәндә, мин уны ябай еңел итеп, халыҡҡа ҡыҙыҡ булһын, юмор аша етди һорауҙарҙы күтәрергә тырыштым…. Бындай стилде халыҡ еңел «йотоп ебәрә», шунда уҡ күңеленә һеңдереп бара. Тамашасы бит концертҡа тап шуның өсөн – күңел бушатырға, рәхәтләнеп ял итергә килә. Был сценарий буйынса ҡуйылған музыкаль тамаша ла халыҡтың иң нескә ҡылдарын сиртер, күңел түренә барып етер тип ышанам,» - ти билдәле журналист һәм сценарий авторы Рәйсә Абдуллина.
Ысынлап та, «Ҡатын-ҡыҙ түгел, ә…» музыкаль проектын күргән тамашасы илһамланып, көлә-көлә ғүмерҙәрен оҙайтып һәм дәрт-дарман туплап ҡайта. Улар тарафынан артистарға бик күп матур теләктәр ҙә әйтелде. Ҡыйғы районы Абзай ауылынан һикһән йәшен тултырған оло инәй тамашанан һуң бар ауыл халҡы исеменән рәхмәт әйтеп, был концертты саф башҡортса сағыу тамаша тип билдәләп үтте һәм Башҡортостаныбыҙҙың, халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына йөҙ йыл тулыуыға арналған матур бүләк булды, тине. «Барығыҙҙың да тауыштарығыҙ иҫ киткес моңло, матур, йырҙарығыҙ бик йөкмәткеле. Аппаратығыҙ шул хәтлем көслө, әммә һеҙҙең тауышыҙ унан да көслөрәк! Беҙгә матур кисә бүләк иткән өсөн ҙур рәхмәт!», - тине ул. Был эскерһеҙ әйтелгән һүҙҙәр артистарыбыҙ йөрәгенә йылылыҡ һәм алдағы көндә илһамланып ижад итергә тағы ла дәрт өҫтәне.
… Ғөмүмән, бындай осрашыуҙар ике яҡ өсөн дә файҙалы. Сәнғәт оҫталары яңы программаны һынап, камиллаштырып, дәрт-илһам алып ҡайтһа, тамашасылар яңы йырҙар, яңы исемдәр менән таныша, рухи аҙыҡ ала, күңел донъяһын байыта. Филармония артистарына оҙайлы сәфәрҙәрендә уңышлы сығыштар, көслө алҡыштар, яңы дуҫтар теләйбеҙ. Дуҫтар барҙа – эштәр гөрләр, йөрәктәр дөрләр, сәнғәтебеҙ үрләр!
Э.Шафикова


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Страница 3
“Йәйғор” балҡышы – театрҙа
Новости / Мәҙәниәт // 17-02-2018, 07:00
йәки Әбйәлилдәр бар яҡтан да талантлы
Бала саҡта кем генә артист булырға хыялланмай икән?! Сәхнәлә йырлаған йырсыны үҙҙәре тип хис иткән, йә булмаһа, бейеүсене күҙәткәндә һикереп төшөп бергә бейерҙәй булып ултырған кешеләр һәр ерҙә осрай. Ә сәхнәлә барған спектаклдә геройҙар менән бергә илап, көлөп, күңеленән генә үҙҙәренсә яуап биреп, театр донъяһында йәшәүселәр ҙә таныштыр, моғайын. Шуғалыр ҙа мәктәптәрҙә, балалар баҡсаларында, төрлө уҡыу йортонда ижади түңәрәктәр уңышлы эшләй. Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетына һәр йыл һайын конкурс ҙур була. Тик һирәктәргә генә профессиональ сәхнәгә сығыу бәхете эләгә. Ә имтихандарҙы бирә алмағандар, шулай уҡ сәхнәгә ғашиҡ булып та, имтихандарға барырға батырсылыҡ итмәгәндәр ғүмере буйы күңелендә шул һөйөүҙе һаҡлай, күңелендә быҫҡып ҡына янған өмөттө йөрөтә. Башҡа һөнәрҙә үҙен таба, ғаилә ҡора, тормошо ла матур бара, әммә сәхнәгә сығып уйнау теләге һүрелмәй....
14 февраль – Ғашиҡтар көнө
Новости / Мәҙәниәт // 14-02-2018, 11:03
14 февраль – Ғашиҡтар көнө
Беҙҙә Изге Валентин көнөнә, әлбиттә, ҡараштар төрлөсә. 90-сы йылдарҙа йәшәйешебеҙгә килеп ингән байрамды Рәсәйҙең оло быуын кешеләренең күпселеге ҡабул итмәй. Йылдар уҙған һайын байрамды тынысыраҡ ҡабул итәбеҙ кеүек. Ғашиҡтар көнөнөң мөһимлеге беҙҙең илдә тик йәштәргә генә ҡайтып ҡала. Уларға хистәрҙе белдереү өсөн уңайлы был көн. Шулай ҙа ғаилә ҡорған ир менән ҡатын араһында ла бер-береһенә ҡарата иғтибарлылыҡты арттырған, бүләк йәки көтөлмәгән сюрприз әҙерләгән парҙар юҡ түгел.
Мөхәббәтте нисек теләйһең, шулай аңлатырға була. Уны һүҙ менән ябай итеп әйтһәң дә, төрлө ысул ярҙамында аңлатһаң да, асылы бер үк. Иң мөһиме, ҡоро һүҙҙәр булмаһын! Күберәк яратығыҙ һәм яратылып йәшәргә яҙһын барыбыҙға ла!
Башҡорт эстрадаһының йәш таланттары – әлегә өйләнмәгән егеттәр һәм кейәүгә сыҡмаған ҡыҙҙар блиц-һорауҙарға яуап бирә.
1. Үҙ ғүмерегеҙҙә нисә тапҡыр ғашиҡ булдығыҙ?
2. Ғашиҡтар көнөнә бүләк алғанығыҙ бармы? Иң үҙенсәлеклеһе ниндәй?
3. Ә үҙегеҙ Ғашиҡтар көнөнә һөйгәнегеҙгә ниндәй бүләк әҙерләйһегеҙ?
...
Гүзәллектең сағыу өлгөһө ул
Новости / Мәҙәниәт // 13-02-2018, 07:00
Тәү күргәндә үк уның тәбиғи матурлығы һәм мөләйемлелеге ҡарашты үҙенә тарта. Һары матур, тиҙәр был типажды. Аҡ йөҙлө, һарғылт сәсле, зәңгәр күҙле, һомғол буйлы Люциә Фәйзуллина йәшлек матурлығын һис тә юғалтмаған. Ә ундағы ихласлыҡ, күңел йылыһы, зауыҡ һәм тормошто яратыу тотош донъяға етер кеүек. Бер ҡайғыһыҙ, мәшәҡәтһеҙ, тик үҙе өсөн генә йәшәгән нәзәкәтле ҡатын, тип тә уйларға була тәү ҡарашта. Тик һирәктәр генә был ҡатындың бик күп тормош һынауы аша үткәнен белә. Яңғыҙына ғына улын аяҡҡа баҫтырырға ла, йәшәр өсөн йорт һатып алырға ла, аҡсаһыҙлыҡ заманын үткәрергә лә тура килә. Күңел матурлығын юғалтмаҫҡа уға яратҡан эше, йырҙары һәм сәхнә ярҙам иткәндер, тип уйланым, Люциә менән яҡындан танышҡас. Хәйбулла районының йөҙөк ҡашы, талантлы сағыу “йондоҙ”о, тип тә әйтергә була уны....
Ҡыҙҙар яратҡан “Любизар”
Новости / Мәҙәниәт // 27-01-2018, 07:00
2000 йылдар башында, Эске эштәр министрлығы мәктәбендә белем алыусы өс егет дуҫлашып китә. Уларҙы уртаҡ ҡыҙыҡһыныу – музыка берләштерә. “Каруанһарай”, “Дәрүиш”, “Рух” төркөмдәренең йырҙарын тыңлап буй еткергән егеттәр бер көндө үҙҙәре лә сәхнәлә сығыш яһау тураһында уйлай башлай. Тап шул мәлдә 9 Май – Бөйөк Еңеү байрамы алдынан “Я люблю тебя, Россия!” фестивале иғлан ителә. Ике Руслан һәм Рәшит “Порт-Артур” һәм “Любизники -любизар” йырҙарын башҡарырға тейеш була. Тик алып барыусылар яңылышып, уларҙы “Любизар” төркөмө тип иғлан итә. Был 2002 йылдың яҙ айы була. “Йүкә телефон” шәп эшләй, хәрби кейемдәрҙә, гитара уйнап башҡортса йырлаған төркөм тураһындағы хәбәр йәшен тиҙлегендә бөтә республикаға тарала. Егеттәр исемен үҙгәртеп тормай, “Любизар” булып ҡала....
Ер менән күк араһында
Новости / Мәҙәниәт // 25-01-2018, 07:30
йәки Урал ИҘЕЛБАЕВ машинала тыныс йөрөй алмай
Уның мөләйем, һөйкөмлө ҡиәфәтенә ҡараһаң, 35-тән күпте биреп булмай. Ә ижади багажы тотош быуат йәшәгән аҡһаҡал ирҙеке кеүек. Йырҙарын ғына түгел, ә эшләгән жанрҙарын, йүнәлештәрен һанарға ла ҡул бармаҡтары етмәҫ.
Бөгөн беҙҙә ҡунаҡта – Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Урал Мирас улы ИҘЕЛБАЕВ.
...
«Бөгөнгө эстрада ул – шоу»
Новости / Мәҙәниәт // 21-01-2018, 09:00
йәки театралдың опера йырсыһы булып китеүе
Уны “Башҡорт йыры” телепроектының йөҙөк ҡашы тип әйтергә мөмкин. “Зәңгәр экран” аша барған тапшырыуҙарҙы күңелле итеп алып барыусы ла, һәр йыл һайын моңло йырҙары менән концерттарҙы биҙәүсе лә Иҙел АРАЛБАЕВ булыр.
Бөгөн уның менән йыр һәм сәнғәт тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ....
«Оркестр ҡыҙыҡай»
Новости / Мәҙәниәт // 19-01-2018, 07:00
“Мине әсәйемдең вәкиле кеүек ҡабул итәләр” йәки Таңсулпан Бураҡаева яҙыусы булырмы?
Новости / Мәҙәниәт // 17-01-2018, 06:00
Был ғаилә ағзаларын республикала белмәгән кеше юҡтыр: яҙыусылар һәм “киношник” тар “ояһы” тип әйтергә була уны. Яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре, дәреслектәр авторы, Салауат Юлаев ордены кавалеры, милләтем, телем, илем, тип янып йөрөгән ил инәһе Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы Бураҡаеваның балалары ла ысын мәғәнәһендә халыҡ өсөн хеҙмәт итә.
Бөгөн был арҙаҡлы шәхес тураһында уның кесе ҡыҙы, режиссер, киносценарист Таңсулпан БУРАҠАЕВА менән әңгәмә ҡорҙоҡ....
Йырланы, моңланды “Иҙел”
Новости / Мәҙәниәт // 27-12-2017, 09:58
Республикала йәнә бер йыр бәйгеһе үтте
Быйыл Өфө ҡалаһында етенсе тапҡыр ике туғандаш республика – Башҡортостан һәм Татарстандың йәш таланттарын таныштырған, дуҫлаштырған, мәҙәни майҙанға туплаған, ике милләт араһында йыр сәнғәтен күтәргән “Иҙел” халыҡ-ара йыр фестиваль-конкурсы үтте. Ике көн барған йыр байрамында һайлап алыу турын үткән 27 профессиональ белем алыусы йәш йырсы һәм 10 – 14 йәштәге балалар төрлө номинацияла үҙ көсөн һынаны....
Быйыл Өфө ҡалаһында етенсе тапҡыр ике туғандаш республика – Башҡортостан һәм Татарстандың йәш таланттарын таныштырған, дуҫлаштырған, мәҙәни майҙанға туплаған, ике милләт араһында йыр сәнғәтен күтәргән “Иҙел” халыҡ-ара йыр фестиваль-конкурсы үтте. Ике көн барған йыр байрамында һайлап алыу турын үткән 27 профессиональ белем алыусы йәш йырсы һәм 10 – 14 йәштәге балалар төрлө номинацияла үҙ көсөн һынаны....
"Әсә булыу күңелемә яҡын"
Новости / Мәҙәниәт // 5-12-2017, 08:30
йәки Талантлы артист өсөн балалар ҡамасау түгел
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, Салауат, Стәрлетамаҡ театрҙарында уйнаған ролдәре менән тамашасылар күңелен яулаған Ләйсән КӘРИМОВА үҙенең сибәрлеге менән дә, таланты менән дә һоҡландыра. Ул – өлгөлө ғаиләлә гүзәл ҡатын да, өс балаға яратҡан әсәй ҙә. Бары тик үҙ бәхете өсөн утҡа-һыуға инер ҡатындарға ғына насип булалыр бындай уңыштар......


text:
ӨМЭПБ-ның сифат менеджменты системаһы стандарт талаптарына яуап бирә
«Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә предприятиеның сифат менеджменты системаһы буйынса норматив документтары стандарт талаптарына ярашлылыҡҡа тикшереү үтте.
ӨМЭПБ-ла май айында Ҡорамал һәм хәрби техниканы һынау һәм сертификациялау институтының директор урынбаҫары Александр Федотов етәкселегендә был ойошманың белгестәре эшләне. Уларҙың килеүе берекмәнең сифат менеджменты системаһының ГОСТ РВ 15.002, ГОСТ Р ИСО 9001 стандарты талаптарына ярашлылығын раҫлау өсөн кәрәк ине.
Предприятиенан хәбәр итеүҙәренсә, аудит йомғаҡтары буйынса заводта сифатлы продукция етештереү өсөн шарттар булдырылыуын раҫлаусы 2012 йылға тиклем ғәмәлдә буласаҡ сертификат тапшырыласаҡ. Был осраҡта газ турбинаһы техникаһын етештереү тураһында һүҙ бара.


text:
Ҡош – ҡанаты, кеше дуҫтары менән көслө, тиҙәр. Беҙҙең VII «А» синыфы ла үҙ-ара татыу, берҙәм, бер-беребеҙ өсөн утҡа-һыуға инергә әҙербеҙ. Башҡорт интернат-гимназияһына бөтәбеҙ ҙә 2015 йылда V синыфҡа уҡырға килдек. 21 уҡыусыбыҙ. Барыбыҙ ҙа бер-беребеҙгә ҡарата талапсан, иғтибарлыбыҙ.
Дәрестә яҡшы итеп яуап бирһәм, тәнәфестә синыфташтарым маҡтай. Был мине ҡанатландыра, үҙемә ышаныс тыуҙыра. Уҡытыусылар беҙҙең турала, аҡыллы һәм татыу синыф, тиҙәр. «Өслө» алһаҡ, тиҙ генә төҙәтергә тырышабыҙ. Синыфтан тыш сараларҙа ла әүҙем ҡатнашабыҙ. Быйыл етенселәр араһында үткәрелгән «Көҙгө бал» конкурсында I урын яуланыҡ. «Иң позитив» номинацияһында еңеүсе булдыҡ. Ҡалала үткәрелгән олимпиадала Карина Йәнбирҙина биологиянан – I, урыҫ әҙәбиәте һәм географиянан III урын алды. Үҙе гел «бишле»гә генә өлгәшә. Шуға ла быйыл Өфөгә республика Башлығы Шыршы байрамына барып ҡайтты.
Синыф етәксебеҙ Филүзә Рәжәп ҡыҙы Харрасова беҙҙе төрлө сәйәхәттәргә алып сыға. Мәләүезгә «Дан» мәҙәниәт-ял паркына, Ырымбурҙағы «Каруанһарай» мәсетенә барҙыҡ. «Европа-Азия» канатында йөрөү, «Дуҫлыҡ һәм Мөхәббәт» күперендә ял итеү күңелдәребеҙҙә оҙаҡ һаҡланыр.
Ватанды һаҡлаусылар көнөндә егеттәребеҙҙе ҡотлау матур йолаға әйләнгән. Ҡыҙҙар байрамына улар ҙа концерт номерҙары әҙерләп, беҙҙе ҡыуандырҙы.
Ун беренсене бөткәнсе шулай татыу булһаҡ, тырышып уҡыһаҡ, матур хыялдарыбыҙ тормошҡа ашыр, әлбиттә.
Азалиә ЯЛСЫҠАЕВА, VII «А» синыфы уҡыусыһы.
Күмертау ҡалаһы, 3-сө республика башҡорт интернат-гимназияһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 1065
“ҠУҘЫЙКҮРПӘС МЕНӘН МАЯНҺЫЛЫУ”, башҡ. һүҙ сәнғәте ҡомартҡыһы, эпос. Шиғри‑сәсмә формала йәшәй. 1938 й. Силәбе өлк. Тәгеш а. Ғ.Сәләм тарафынан үҙенең әсәһе Өммөгөлсөм Ғәлимованан яҙып алынған. Сюжет нигеҙендә Ҡуҙыйкүрпәс м‑н Маянһылыуҙың фажиғәле үлем м‑н тамамланған мөхәббәт тарихы ята. Төп геройҙарҙың аталары ырыуҙар араһындағы дуҫлыҡты ҡан ҡәрҙәшлек м‑н нығытыу өсөн яңы тыуған балаларын йәрәшә. Дуҫы үлгәндән һуң, Маянһылыуҙың атаһы, ҡыҙын атаһыҙ үҫкән Ҡуҙыйкүрпәскә бирергә риза булмай, икенсе йәйләүгә күсеп китә. Йылдар үткәс, герой үҙенең йәрәшкән ҡыҙы барлығын белеп ҡала һәм уны эҙләп сығып китә. Ҡуҙыйкүрпәс үҙенең яратҡан ҡыҙын таба, әммә мәкерле кешеләр уны үлтерә, бынан һуң Маянһылыу үҙенә бысаҡ м‑н сәнсә. Эпостың “Ҡуҙыйкүрпәс менән Барсынһылыу”, “Ҡарабай менән Һарыбай”, “Күсәр хан менән Күсмәҫ хан”, “Ҡорман батыр”, “Алмабикә менән Алмабатыр” һ.б. исемдәр м‑н яҡынса 40 варианты билдәле, улар БР, Ҡурған, Ырымбур, Һамар, Һарытау, Силәбе өлк. һ.б. терр‑яларҙа С.Ф.Миржанова, К.Мәргән, Ф.А.Нәҙершина, М.М.Сәғитов, Н.Д.Шоңҡаров һ.б. тарафынан яҙып алынған; Ғилми архивта, ТТӘИ‑нең Ғ.Б.Хөсәйенов ис. ғәрәп графикалы ҡулъяҙмалар һәм иҫке баҫма китаптар фондында һәм БДУ‑ның фольклор фондында һаҡлана.
Эпостың поэтик фрагменттары һалмаҡ көй стилендә башҡарыла; көй варианттары К.Й.Рәхимов тарафынан нотаға һалынған. Эпостың бер версияһы мотивтары б‑са Т.С.Беляев “Ҡуҙыйкүрпәс, бер ҡурайсы тарафынан башҡорт телендә яҙылған һәм 1809 йылда Рифей тауҙары үҙәндәрендә урыҫ теленә тәржемә ителгән башҡорт повесы” (Ҡазан, 1812) [“Куз-Курпяч, башкирская повесть, писанная на башкирском языке одним курайчем и переведённая на российский в долинах гор Рифейских, 1809 года” (Казань, 1812)] исемле әҫәр ижад иткән. Әҫәр фольклор варианттарынан бер ни тиклем айырыла: Ҡуҙый‑ күрпәс, Мөхәммәт илселәре (әүлиә һәм мәскәй) ярҙамында бөтә ҡаршылыҡтарҙы ла үтеп сығып, һөйгә‑ не м‑н ҡауыша. Бар нәмәне күреп торған мәскәй тылсымлы таҡтала геройға уның киләсәген күрһәтә: әле тыумаған улы Барлыбайҙы һәм киләсәктә бөрйән, ҡыпсаҡ, тамъян, түңгәүер, үҫәргән һ.б. башҡ. ырыуҙарының етәкселәре булып киткән ете ейәнен күрһәтә. Был вариантта ырыуҙарҙың ҙурыраҡ союздарға берләшеү мотивы асыҡ сағылған, Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуы ыңғай баһалана. “Өҫтәмә”лә Беляев, “башҡорт ырыуҙарына нигеҙ һалыусы т‑дағы повесты тамамлап, уның киләсәк быуындары т‑да дауам итәм” (“Алдар менән Зөһрә” эпосы уның дауамы булып тора, тип фараз ителә) тип яҙған. Текст башҡ. теленә Б.Бикбай, Н.Иҙелбай тарафынан тәржемә ителгән. Эпос күп кенә төрки телле халыҡтар фольклорында йәшәй.
Әҙәб.: Башҡорт халыҡ ижады. 4‑се т. Эпос. Өфө, 1999; Народный эпос “Кузы-Курпес и Маян-Хылу”. Уфа, 1964; Р а х и м к у л о в М.Г. Любовь моя — Башкирия: лит.‑краевед. очерки. Уфа, 1985.
М.Х.Иҙелбаев
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Фото:
IV Төрки телле илдәр һәм берләшмәләр медиа-форумында ҡатнашыусылар «донъя журналистикаһын» үҫтерергә саҡыра
Фото:
ӨФӨ, 2014 йыл, 19 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Төньяҡ Кипрҙағы Гирне (Кирения) ҡалаһында үткән көндәрҙә IV Төрки телле илдәр һәм берләшмәләр медиа-форумы тамамланды. Форум Төркиә Республикаһы Премьер-министры Аппараты ҡарамағындағы Баш матбуғат һәм мәғлүмәт идаралығы тарафынан ойошторолдо.
Рәсми шәхестәрҙең ҡатнашыуы сараға дәрәжә өҫтәне, улар араһында – Баш матбуғат һәм мәғлүмәт идаралығының генераль директоры Морат Ҡараҡай, Төрки телле илдәр һәм төбәктәр медиа-платформаһы рәйесе Ата Атун, Төркиә Премьер-министры урынбаҫары Бюлент Алынч, ТӨРКСОЙ-ҙың генераль секретары Дюсен Касеинов, Әзербайжандың Матбуғат советы рәйесе Әфләтүн Амашов, Ҡырғыҙстандың мәҙәниәт, мәғлүмәт һәм туризм министры урынбаҫары Айнур Тимербеков.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, форумда 150-ләп делегат ҡатнашты — Әзербайжан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Төркиә, Молдова составындағы Гагаузия Автономиялы Республикаһы һәм башҡа илдәрҙән һәм төбәктәрҙән дәүләт һәм шәхси баҫмалар журналистары, киң мәғлүмәт саралары етәкселәре, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, хөкүмәттәке булмаған ойошмалар вәкилдәре һәм ғилми хеҙмәткәрҙәр. Рәсәй исеменән төрки телле республикалар – Башҡортостан, Татарстан, Ҡабарҙы-Балкар, Дағстан, Яҡут, Ҡарасәй-Черкес, Тыва журналистары ҡатнашты, шул иҫәптән «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының баш мөхәррире урынбаҫары Алик Шакиров һәм мәҙәниәт буйынса күҙәтеүсеһе Ләйлә Аралбаева.
Өс көнлөк программала медиа вәкилдәре өсөн көнүҙәк темаларға төрөк һәм рус телдәрендә дүрт ултырыш уҙҙы. 20-нән ашыу ил вәкиле фекер алышыуҙа ҡатнашты һәм дүшәмбе, 17 ноябрҙә, форум йомғаҡтары буйынса декларация ҡабул итте.
«Матбуғат вәкилдәре тәрән боронғолоҡҡа илтеүсе, дөйөм тарихҡа, телгә, мәҙәниәткә, оҡшаш тамырҙарға эйә булған төрки телле илдәр һәм берләшмәләр араһында бер-береһен хөрмәт итеү һәм уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙар нигеҙендә бәйләнештәрҙе үҫтерергә ниәтләнеүҙәрен, төрки телле илдәр һәм берләшмәләр медиа-форумының һөҙөмтәле үҙ-ара аралышыу селтәрен булдыра алыуына ышаныс белдерҙе», — тиелә йомғаҡлау документында.
Декларацияла глобаль һәм төбәк программаларын тыныс алымдар менән хәл итеү йәһәтенән медианың роле һәм «донъя журналистикаһы» тигән һөнәри төшөнсә билдәләнә. Һәр форумды төрки донъяһы алдында ҡаҙаныштары булған эшмәкәрҙәрҙең береһенә арнарға ҡарар ителде.
Яңыртылған Төрки телле илдәр һәм төбәктәр медиа-платформаһы интернет-сайтының презентацияһынан һуң ойоштороусылар, был ресурс яңылыҡтар һәм мәғлүмәттәр менән алмашыуҙы арттырасаҡ һәм медиа вәкилдәре араһында бәйләнеш каналдарын даими итәсәк, үҙ-ара диалогты киңәйтәсәк, тип билдәләне.
Һүҙ көрәштереүҙәр барышында киләсәк форумдарҙа һәр илдең йәки берләшмәнең видеопрезентацияһын уҙғарыу, мәҙәни программаны киңәйтеү, шулай уҡ форумда ҡатнашыусылар өсөн махсус тел курстары ойоштороу тураһында тәҡдимдәр яңғыраны.


text:
Скачать презентацию
Идет загрузка презентации. Пожалуйста, подождите
Презентация была опубликована 2 года назад пользователемЕлизавета Вителева
1 Подольск урта дөйөм белем биреү мәктәбенең баш ҡ орт теле һәм ә ҙ әбиәте у ҡ ытыусыһы Ғәлиуллина Раушания Әхмәр ҡ ы ҙ ының баш ҡ орт теле дәресе
2 Тема: Исемдәр ҙ ең килеш менән ү ҙ гәреше Маҡсат: исемдәрҙе килеш менән үҙгәртергә өйрәтеү һәм Исем темаһы буйынса алған белемдәрен нығытыу, системалаштырыу.
3 Исем темаһын ҡабатлау Исем нимәне белдерә? Ниндәй һорау ҙ арға яуап бирә ? Исем предметты белдерә. Кем ? Нимә ? һорау ҙ арына яуап бирә.
4 Һүрәттәргә ҡарата һорау бирегеҙ Кем?Нимә?
5 Башҡорт телендә бары тик кешегә генә кем? һорауы ҡуйыла. Ә йәнлектәргә һәм башҡа предметтарға нимә ?һорауы ҡуйыла.
6 Исем темаһын ҡабатлау Һан менән ү ҙ гәрә (берлек һәм күплек) Эйәлек заты ялғау ҙ ары ҡ абул итә Хәбәрлек заты ялғау ҙ ары ла ҡ абул итә. Килеш менән ү ҙ гәрә Бала, балалар Кеше, кешеләр. Балам, балаң, балаһы Кешем, кешең, кешеһе Баламын, балаһың Кешемен, кешеһең. Башҡорт телендә 6 килеш бар.
7 Исемдәр ҙ ең килеш менән ү ҙ гәреше Төп килеш Эйәлек килеш Төбәү килеш Төшөм килеш Урын- ваҡыт килеш Сығанаҡ килеш Кем? Нимә? Кемдең? Нимәнең? Кемгә ? Нимәгә? Кемде? Нимәне? Кемдә? Нимәлә? Ҡайҙа? Кемдән? Нимәнән? Ҡайҙан?
8 Төп килеш Нимәне белдерә? Эш –хәрәкәтте башҡарыусыны белдерә. Ниндәй һорауҙарға яуап бирә? Кем? Нимә? Ниндәй ялғауҙар ҡабул итә? Ялғауҙары юҡ. Һөйләмдә ниндәй киҫәк булып килә? Эйә йәки хәбәр Ба ҡ са Ҡ урай
9 Эйәлек килеш Нимәне белдерә? Предметтың йәки кешенең эйәһе булыуын белдерә Ниндәй һорауҙарға яуап бирә? Кемдең? Нимәнең? Ниндәй ялғауҙар ҡабул итә? -дың/-дең, -тың/-тең, ҙың/- ҙең һәм башҡалар (16 төрлө) Һөйләмдә ниндәй киҫәк булып килә? Аныҡлаусы Ба ҡ саның Ҡ урай ҙ ың
10 Төбәү килеш Нимәне белдерә? Эш –хәрәкәттең кемгә йәки нимәгә төбәлеүен белдерә. Ниндәй һорауҙарға яуап бирә? Кемгә? Нимәгә? Ҡайҙа? Ниндәй ялғауҙар ҡабул итә? -ға/-гә, ҡа/-кә Һөйләмдә ниндәй киҫәк булып килә? Тултырыусы йәки хәл булып килә Ба ҡ саға Ҡ урайға
11 Төшөм килеш Нимәне белдерә? Эш – хәрәкәттең бер предметҡа төшөүен белдерә. Ниндәй һорауҙарға яуап бирә? Кемде? Нимәне? Ниндәй ялғауҙар ҡабул итә? -ды/-де, -ты/-те, -ҙы/-ҙе һәм башҡалар (16 төрлө) Һөйләмдә ниндәй киҫәк булып килә? Тултырыусы Ба ҡ саны Ҡ урай ҙ ы
12 Урын- ваҡыт килеш Нимәне белдерә? Эш –хәрәкәттең урынын, ва ҡ ытын белдерә. Ниндәй һорау ҙ арға яуап бирә? Кемдә? Нимәлә? Ҡ ай ҙ а? Ниндәй ялғау ҙ ар ҡ абул итә? -да/-дә, та/-тә, -ла/-лә, - ҙ а/- ҙ ә Һөйләмдә ниндәй ки ҫ әк булып килә? Тултырыусы йәки хәл булып килә Ба ҡ сала Ҡ урай ҙ а
13 Сығанаҡ килеш Нимәне белдерә? Эш –хәрәкәттең башланып киткән урынын белдерә. Ниндәй һорау ҙ арға яуап бирә? Кемдән? Нимәнән? Ҡ ай ҙ ан? Ниндәй ялғау ҙ ар ҡ абул итә? -дан/-дән, -тан/-тән, -нан/- нән, - ҙ ан/- ҙ ән Һөйләмдә ниндәй ки ҫ әк булып килә? Тултырыусы йәки хәл булып килә Ба ҡ санан Ҡ урай ҙ ан
14 Ошо һүҙҙе килеш менән үҙгәртегеҙ
15 Тикшереп ҡ арағы ҙ Төп килеш нимә? Эйәлек килеш нимәнең? Төбәү килеш нимәгә? Төшөм килеш нимәне? Урын- ваҡыт килеш нимәлә? Сығанаҡ килеш нимәнән? Бәшмәк Бәшмәктең Бәшмәккә Бәшмәкте Бәшмәктә Бәшмәктән
16 Килештәрҙе билдәлә Себеште көҙ һанайҙар. Йөрәктән сыҡҡан һүҙ йөрәккә етә. Йөрөгән таш шымарыр. Үлер ваҡыты етһә, себендең мороно үткерләнер.
17 Тикшереп ҡ арағы ҙ Себеште көҙ һанайҙар. Йөрәктән сыҡҡан һүҙ йөрәккә етә. Йөрөгән таш шымарыр. Үлер ваҡыты етһә, себендең мороно үткерләнер Нимәне һанайҙар? Төшөм килеш. Нимәнән сыҡҡан һүҙ? Сығанаҡ килеш Нимә шымарыр? Төп килеш. Нимәнең мороно үткерләнер? Эйәлек килеш
18 Өйгә эш 1.Килештәрҙе, уларҙың һорауҙарын ятларға. 2.Аманат, Аҡбуҙат журналдарынан 5 һөйләм яҙып килергә. Исемдәргә һорау ҡуйырға, килешен билдәләргә.
Еще похожие презентации в нашем архиве:
© 2018 MyShared Inc.
All rights reserved.


text:
Кәрзиндә нимә бар?28-02-2017, 03:59 // Иҡтисад, Анонстар // Баҫып сығарырға
Үрҙә телгә алыуымса, быйыл ҡулланыу кәрзиненең ваҡыты сыға. Йыл әйләнәһенә Рәсәйҙең Хеҙмәт министрлығы уны ҡабаттан ҡарарға тейеш. Кәрзиндә хеҙмәткә яраҡлы кешенең, пенсионерҙың, баланың йәшәүе өсөн мөһим булған тауар һәм хеҙмәтләндереү йыйылмаһы булыу мөһим. Уға ҡарап, пенсиялар, эш хаҡы һәм пособиеларға ярашлы, йәшәү минимумын иҫәпләйҙәр.
Әле үҙ көсөндә булған ҡулланыу кәрзиненә бары йыл буйына кәрәк аҙыҡ-түлек инә. Мәҫәлән, бер айҙа хеҙмәткә яраҡлы йәштәге кешегә 10,5 килограмм икмәк аҙыҡтары, макарон һәм ярма, 8,4 килограмм бәрәңге, 14, 6 килограмм йәшелсә һәм емеш-еләк, ике килограмм шәкәр һәм кондитер изделиелары, биш килограмм самаһы ит һәм ит ризыҡтары, килограмм ярым балыҡ тейеш. Һәр квартал һайын “Росстат” был аҙыҡ-түлек йыйылмаһы күпмегә төшәсәген иҫәпләй. Һуңынан ул икегә ҡабатлана.
Әйткәндәй, быйыл ҡулланыусылар кәрзиненә сәнәғәт тауарҙарын һәм торлаҡ-коммуналь хеҙмәтләндереүен индереүҙәре ихтимал. Ул да ошо уҡ ысул менән иҫәпләнә. Әлбиттә, һуңғыһы исемләп күрһәтелмәгән. Йәнәһе, уға халыҡ аҡсаны туҡланыуға сарыф ителгән күләмдә тотонорға тейеш.
Әлбиттә, күп эксперттар быға риза түгел. Сираттағы ҡулланыу кәрзинен ҡарағанда тәү сиратта бындай алымдан баш тартырҙар, 2012 йылға тиклем булғанса, өҫ һәм аяҡ кейеме һәм башҡа тауарҙарға, хеҙмәтләндереүгә ҡаралған нормалар индерелер, тип ышаналар, сөнки инфляция бөтә әйберҙәргә лә бер үк кимәлдә түгел.
Рәсәй Хеҙмәт министрлығының Комплекслы анализ һәм күҙаллау департаменты директоры урынбаҫары Наталия Антонова һүҙҙәренә ҡарағанда, ведомство кәрзинде сәләмәт туҡланыу нормаларына яҡынайтыуға ниәт тота. Мәҫәлән, аҙыҡ йыйылмаһының углеводҡа бай төрҙәренең бәғзеләре кәмеп, аҡһымға байыраҡтары арттырылыуы ихтимал. Йәғни ит, йәшелсә, емеш-еләк күберәк, ә икмәк, макарон аҙыраҡ. Ғөмүмән, һуңғы йылдарҙа Рәсәй халҡы икмәк, макарон аҙыҡтарын аҙыраҡ ҡулланып, иткә, йәшелсәгә, емеш-еләккә өҫтөнлөк бирә башлаған.
Заман үҙгәрә. Ошо айҡанлы ҡулланыусылар кәрзиненә лә үҙгәрештәр индереү зарурлығы мөһим, ти Бөтә Рәсәй Тормош кимәле үҙәгенең генераль директоры Вячеслав Бобков. Мәҫәлән, ул коммуникациялар саралары һәм уларҙы файҙаланған өсөн сығымдарҙы ла индереү кәрәк тигән ҡарашта. “Һәр ғаиләлә компьютер, Интернет булырға тейеш, заман шуны талап итә. Хатта сабыйыңды балалар баҡсаһына сиратҡа ҡуйыу, табипҡа яҙылыу, теге йәки был документтар алыр өсөн теркәлеү, төрлө түләүҙәр башҡарыу өсөн дә компьютерың булыу шарт. Бынан тыш, уның фекеренсә, ҡулланыусылар кәрзинендә белем алыу һәм һаулыҡ һаҡлау өсөн түләүгә киткән сығымдың да өлөшө булыуы зарур, сөнки беҙҙең заманда уҡыу, дауаланыу бөтөнләй түләүһеҙ түгел. Дәүләт йәшәү минимумын иҫәпләгәндә был сығымдарҙы иҫәпкә алырға йәки дәүләт гарантияларын киңәйтергә тейеш.
Шулай ҙа Хеҙмәт министрлығы ҡулланыусылар кәрзинен тамырынан үҙгәртергә йыйынмай. Был фекерҙәргә ҡарата Наталия Антонова: “Элемтә төрҙәренә, Интернетҡа кәрзиндә сығымдар ҡаралмаған. Шулай уҡ мәктәп балаларҙан компьютер, Интернет талап итергә тейеш түгел, сөнки һәр кешенең мөмкинлеге төрлө. Әгәр ғаилә үтәй алмаҫлыҡ талаптар булып, хәленән килмәһә, социаль хеҙмәттәр ярҙам итергә тейеш”, – тип белдерә.


text:
Михаил Закомалдин Башҡортостан буйынса Баш федераль инспектор итеп тәғәйенләндеФото: Олег Яровиков
Михаил Закомалдин Башҡортостан буйынса Баш федераль инспектор итеп тәғәйенләнде
Михаил Закомалдин Башҡортостан буйынса Баш федераль инспектор итеп тәғәйенләндеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабичтың бойороғо менән Михаил Закомалдин Башҡортостан буйынса Баш федераль инспектор итеп тәғәйенләнде.
Михаил Закомалдинды Баш федераль инспектор итеп тәғәйенләү – көтөлгән ваҡиға, тип билдәләне Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов.
«Тиҙҙән Михаил Ивановичтың республикала емешле эшләүенә биш йыл тула. Уның бурыстарына йәмәғәт тәртибе, Өфө, ҡала һәм ауыл урамдарында тәртип урынлаштырыу, шулай уҡ Эске эштәр министрлығының матди-техник базаһын нығытыу мәсьәләләре инеүен беләбеҙ. Беҙ бергәләп эшләнек, ҡалаларҙа һәм муниципалитеттарҙа бер нисә яңы, заманса йыһазландырылған идаралыҡтарҙы файҙаланыуға тапшырҙыҡ. Ошо йүнәлештәге эште артабан да дауам итәсәкбеҙ. Беҙ шәхси составҡа, хәрби хәрәкәттәр һөҙөмтәһендә зыян күргәндәргә ярҙам итеү өсөн тырыштыҡ. Бер һүҙ менән әйткәндә, республикабыҙҙы үҫтереүгә йүнәлтелгән күп яҡлы эш алып барылды», — тине төбәк Башлығы.
Быға тиклем Башҡортостан буйынса Баш федераль инспектор вазифаһын Андрей Чечеватов биләне. 2016 йылдың сентябрендә ул Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары итеп тәғәйенләнде.
Михаил Иванович Закомалдин 1965 йылдың 5 сентябрендә Ҡурған өлкәһендә тыуған. 1982 йылда эске эштәр органдарында хеҙмәтен СССР Эске эштәр министрлығының Омск ҡалаһындағы юғары милиция мәктәбендә тыңлаусы булып башлаған. Уҡыуын тамамлағас, Ҡурған ҡалаһының Совет районы эске эштәр бүлегенең енәйәтте тикшереү бүлеге оперуполномоченныйы вазифаһына тәғәйенләнгән. Уның артабанғы хеҙмәт юлы криминаль милиция менән бәйле.
2007 йылдың авгусында Карелия Республикаһы буйынса эске эштәр министрының беренсе урынбаҫары, криминаль милиция начальнигы итеп тәғәйенләнгән. 2009 йылдың майынан — Карелия буйынса эске эштәр министры.
Рәсәй Президентының 2011 йылдың 26 июлендәге Указы менән Башҡортостан буйынса эске эштәр министры итеп тәғәйенләнгән.


text:
Әкиәт
Борон-борон заманда йәшәгән, ти, әбей менән бабай. Уларҙың иркә генә бесәйҙәре һәм эттәре булған. Хужалары икеһен дә бик яратҡан: тәмле ризыҡтар менән һыйлағандар, иркәләткәндәр, уйнатҡандар.
Бер мәл Эт үҙе ашап туйған да Бесәйҙең һауытын йәшергән дә ҡуйған, ти. Хужалары быны белгәс, бик ныҡ асыуланған. Шунан улар Этте тышҡа сығарып ебәргән. Ана шул көндән башлап ул урамда йәшәй башлаған. Ә Бесәй өйҙә йылыла ҡалған. Эттең быға асыуы килгән. Шуға ла уның менән Бесәй араһындағы дуҫлыҡ та бөткән. Әбей менән бабай көн дә ашарына һалып торған. Эт бит хәҙер урам-тирәһен һаҡлаған.
Гүзәл СӘЙФЕТДИНОВА, IV синыф уҡыусыһы.
Бөрйән районы, Әбделмәмбәт мәктәбе.


text:
Республика йәшелсәселәренә урындағы баҙарҙа ныҡлы позиция биләү мөмкинлеге барлыҡҡа килде – Ауыл хужалығы министрлығы Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте
Республика йәшелсәселәренә урындағы баҙарҙа ныҡлы позиция биләү мөмкинлеге барлыҡҡа килде – Ауыл хужалығы министрлығы
Республика йәшелсәселәренә урындағы баҙарҙа ныҡлы позиция биләү мөмкинлеге барлыҡҡа килде – Ауыл хужалығы министрлығы Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостан йәшелсәселәре өсөн урындағы баҙарҙа ныҡлы позиция биләү мөмкинлеге булдырылған. Ведомство министры урынбаҫары Илдар Насиров республиканың йәшелсә үҫтереүселәре менән кәңәшмәлә ошо хаҡта белдерҙе.
Төбәк Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, республикала йәшелсә етештереүҙе арттырыуға ҡарамаҫтан, элеккесә төбәктә уларға ҡытлыҡ күҙәтелә.
«Бөгөн, геосәйәси хәлде иҫәпкә алып, йәшелсәселәр өсөн урындағы баҙарҙа ныҡлы позиция биләү мөмкинлеге булдырылған. 2016 йылда илдә йәшелсәселекте үҫтереүгә федераль бюджеттан 15 миллиард һум самаһы аҡса йүнәлтеү күҙаллана, шуның 3,1 миллиарды – теплицалар төҙөүгә һәм уларҙы яңыртыуға, 1,5 миллиарды — йәшелсә һаҡлағыстар төҙөүгә», — тип билдәләне Илдар Насиров.
Министр урынбаҫары һүҙҙәренсә, төбәктең йәшелсә үҫтереүселәре алдында йыл әйләнәһенә халыҡты етерлек күләмдә сифатлы йәшелсә менән тәьмин итеү бурысы тора.
Республиканың ҙур теплица комплекстары вәкилдәре уларҙың һәр береһенең эш планы булыуын билдәләне. Быйыл өс гектар ҡышҡы теплица төҙөлгән һәм файҙаланыуға тапшырылған. Ике проект агросәнәғәт комплексы объекттарын төҙөү һәм яңыртыуға киткән сығымдарҙы ҡаплау программаһы буйынса һайлап алыуҙа ҡатнашыу өсөн тәҡдим ителгән. Киләһе йылда 12 гектар самаһы сәнәғәт теплицаларын файҙаланыуға тапшырыу ҡаралған.


text:
Башҡортостан дәүләт регистраторҙары республика башлығының рәхмәт хатына лайыҡ булды Фото: Росреестрҙың БР буйынса идаралығы
Башҡортостан дәүләт регистраторҙары республика башлығының рәхмәт хатына лайыҡ булды
Башҡортостан дәүләт регистраторҙары республика башлығының рәхмәт хатына лайыҡ булды Фото: Росреестрҙың БР буйынса идаралығы
ӨФӨ, 2014 йыл, 23 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Рөстәм Хәмитов Федераль дәүләт теркәү һәм картография хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы хеҙмәткәрҙәрен юғары профессионализм һәм республиканың төньяҡ-көнбайыш райондарында тәбиғәт әфате һөҙөмтәһендә зыян күргәндәргә ярҙам итеүҙә әүҙем ҡатнашҡандары өсөн Башҡортостан Президентының Рәхмәт хаты менән дәртләндереү тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы.
Рәхмәт хаттарына Краснокама районы һәм Нефтекама ҡалаһы буйынса, Яңауыл районы һәм ҡалаһы буйынса бүлектәр етәкселәре Вера Шафиҡова һәм Айгөл Мостафина, Федераль кадастр палатаһының Краснокама районы буйынса филиал бүлеге начальнигы Юлиә Сөләймәнова һәм Яңауыл районы буйынса Федераль кадастр палатаһы әйҙәүсе инженеры Алефтина Хәйҙәршина лайыҡ булдылар.
Башҡортостан буйынса Росреестр идаралығы фажиғәнең (29 августағы) икенсе көнөнә уҡ көслө дауылдан зыян күргән төбәктәргә дәүләт кадастр иҫәбенә һәм хоҡуҡтарҙы дәүләт теркәүенә документтарҙы ҡабул итеүҙе ойоштороу өсөн ҡорамалдар менән йыһазландырылған микроавтобус базаһында мобиль офис йүнәлтте. Ведомство белгестәре бөтә мохтаж булғандарға ҡыҫҡа ваҡыт эсендә теркәү документтарын әҙерләп тапшырҙы.


text:
Күргәҙмә-йәрминкәгә кил
05 апреля 2017 йыл | Урындағы үҙидара
БР Ғаиләгә һәм балаларға социаль ярҙам көньяҡ-көнбайыш ДБУ-һының Ғафури районы буйынса бүлексәһе планға ярашлы, районыбыҙҙың ауыл билә-мәләрендә күсмә социаль хеҙмәттәр күргәҙмә-йәрминкәләре уҙғара башланы. Уның тәүгеһе 30 мартта Имәндәш ауыл биләмәһендә үтте.
Имтиханды уңышлы тапшырҙылар
05 апреля 2017 йыл | Ауыл хужалығы, Йәмғиәт
Графикҡа ярашлы, 31 мартта сираттағы техник тикшереү "Восход-СТ” ЯСЙ-е аграр предприятиеһында үтте. Хужалыҡта техник тикшереүгә 14 берәмек техника ҡуйылғайны.


text:
Муниципалитеттар «бәхетле йәшәү рәүеше биләмәләре» булырға тейеш
Республикала муниципалитеттарҙы «бәхетле йәшәү рәүеше биләмәләре»нә үҙгәртеп ҡороу буйынса программаны тормошҡа ашырыу күҙаллана. Был турала Әсә көнөнә арналған байрам сараһында Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов белдерҙе.
- Хәҙер муниципалитеттарҙы «бәхетле йәшәү рәүеше биләмәләре»нә үҙгәртеп ҡороу йәһәтенән сараларҙы тормошҡа ашырыу буйынса программа әҙерләнә, - тине төбәк етәксеһе. – Төп идея – бәхетле тормошҡа юл ғаиләнән башлана. Бында иһә, әлбиттә, күп нәмә һеҙҙән тора, ҡәҙерле әсәләр. Беҙ артабан да иң мөһим йәмәғәт институтын - ғаиләләрҙе нығытыу, ғаилә ҡиммәттәрен пропагандалау буйынса эш алып барасаҡбыҙ.
Бынан тыш, Башҡортостан Башлығы һүҙҙәренсә, һәр муниципаль берәмектә Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы контролендәге структуралар барлыҡҡа киләсәк.
- Ғаилә министрлығын ойошторғас, һәр муниципалитетта тейешле структура булдырыласаҡ, ул профессиональ рәүештә көн һайын, сәғәт һайын ғаилә мөнәсәбәттәре буйынса бөтә төр һорауҙар менән шөғөлләнәсәк, - тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.


text:
Квашнин Анатолий Васильевич
Анато́лий Васи́льевич Квашни́н (тыуған 15 август 1946, Өфө, хәҙер Башҡортостан) — Рәсәй дәүләт һәм хәрби эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең Генераль штабы начальнигы — Рәсәй Федерацияһы Оборона министрының беренсе урынбаҫары (1997—2004), Себер Федераль округында Рәсәй Федерацияһы Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле (2004—2010).
Рәсәй Федерацияһы Геройы (1999 год), армия генералы (1997 год), Рәсәй Федерацияһының 1-се класлы төп дәүләт кәңәшсеһе (2004 год), хәрби фәндәр докторы.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Анатолий Васильевич Квашнин РСФСР Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан) Өфө ҡалаһында 1946 йылдың 15 авгусында хәрби хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуа.
1960 йылдан Ҡурған өлкәһенең Мишкин районы Кирово ауылында йәшәй.
1964 йылда Ҡурған өлкәһенең Далматово ҡалаһындағы 1-се урта мәктәпте тамамлай.
1964 йылда Ҡурған машиналар эшләү институтының автотрактор факультетына уҡырға инә. Институтта уҡыған осоронда велосипед спорты менән шөғөлләнә, өлкә һәм Бөтә Рәсәй ярыштарында әүҙем ҡатнаша. Институттың хәрби кафедраһында һәм 1968 йылдың июль-авгусында Урал хәрби округының мотоуҡсылар дивизияһы базаһында үткәрелгән лагерь сборында хәрби әҙерлек курсын үҙләштерә. Ошонда ул хәрби ант бирә, ә 1969 йылдың 22 майында Ҡурған машиналар эшләү институтының 5-се курс студенты А. В. Квашнинға СССР оборона министры приказы менән «инженер-лейтенант» хәрби званиеһы бирелә. 1969 йылда Ҡурған машиналар эшләү институтының автотрактор факультетын «Автомобиль транспорты» һөнәре буйынса «инженер-механик» дипломын алып тамамлай.
Белеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡурған машиналар эшләү институтын (1969 й.), Советтар Союзы Маршалы Р. Я. Малиновский исемендәге бронетанк ғәскәрҙәре Хәрби академияһын отличие менән (1976 й.), СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабының К. Е. Ворошилов исемендәге Хәрби академияһын отличие менән (1989 г.) тамамлай. Социология фәндәре кандидаты, хәрби фәндәр докторы, Рәсәй ракета-артиллерия фәне академияһының ағза-корреспонденты.
Хәрби хеҙмәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1969 йыл, июль — ике йылға Совет Армияһына саҡырыла. 1969 йылдың авгусында лейтенант А. В. Квашнин Дүшәнбе ҡалаһына Төркөстан хәрби округының 201-се мотоуҡсылар дивизияһына килә, унда 401-се танк полкына танк ротаһы командирының техник часть буйынса урынбаҫары итеп төғөйенләнә. 1969 йылдың 26 декабрендә танк ротаһы командиры итеп тәғәйенләнә.
- 1971 йыл — рапорты буйынса (үҙ теләге менән) хәрби хеҙмәтен дауам итә, Совет Армияһының офицер кадрҙар составына индерелә, танк ротаһы командирының техник часть буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләнә (Төркөстан хәрби округы).
- 1973 йыл, август — Советтар Союзы Маршалы Р. Я. Малиновский исемендәге бронетанк ғәскәрҙәре Хәрби академияһына уҡырға йүнәлтелә, 1976 йылда отличие менән тамамлай.
- 1976 йыл, июнь — 1978 йыл — 18-се гвардия мотоуҡсылар дивизияһының 360-сы танк полкы штабы начальнигы—командир урынбаҫары, Страж-под-Ральскем ҡалаһы, Чехословакия.
- 1978 йыл, август — 1981 йыл — 360-сы танк полкы командиры.
- 1981 йыл, февраль — 1982 йыл — Үҙәк ғәскәрҙәр төркөмө 28-се армия коропусының 31-се танк дивизияһы штабы начальнигы—командир урынбаҫары.
- 1982 йыл, июль — 1987 йыл — Урта Азия хәрби округының 78-се танк дивизияһы командиры (Аягуз ҡалаһы, Ҡаҙаҡ ССР-ының Семипалатинск өлкәһе).
- 1987—1989 йылдар — СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабының К. Е. Ворошилов исемендәге Хәрби академияһы тыңлаусыһы, 1989 йылда отличие менән тамамлай.
- 1989 йыл, июль — 1992 год — 28-се армия командующийының беренсе урынбаҫары (дөйөм ғәскәри) (Гродно, Белорус хәрби округы).
- 1998 йыл, 16 май — июль — Беларусь Республикаһы Ҡораллы Көстәренең 7-се Ҡыҙыл байраҡлы танк армияһы командующийы, Борисов ҡалаһы.
- 1992 йыл, август — 1995 йыл — урынбаҫар, 1993 йылдың февраленән — Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Баш оператив идаралығы начальнигының беренсе урынбаҫары.
- 1994 йыл, 20 декабрь — 1995 йыл, 31 ғинуар — Чечен республикаһында Рәсәй ғәскәрҙәренең Берләштерелгән төркөмө командующийы.
- 1995 йыл, февраль — Төньяҡ Кавказ хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы.
- 1997 йыл, 23 май — Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре Генераль штабы начальнигы вазифаһын башҡарыусы, 1997 йылдың 19 июненән[1] — Генераль штаб начальнигы — Рәсәй Федерацияһы Оборона министрының беренсе урынбаҫары.
- 1997 йылдың 25 ноябренән — Рәсәй Федерацияһы Президенты указы менән армия генералы хәрби званиеһы бирелә.
- 2004 йыл, 19 июль — Генераль штаб начальнигы вазифаһынан бушатыла, Рәсәй Федерацияһы Оборона министры ҡарамағына күсерелә.
- 2004 йыл, сентябрь — запасҡа сығарыла.
- 2011 йылдың 15 авгусынан отставкала.
Граждан хеҙмәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2004 йылдың 9 сентябренән 2010 йылдың 9 сентябренә тиклем — Себер федераль округында Рәсәй Федерацияһы Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле .
- Рәсәй Федерацияһының Хәүефһеҙлек Советы ағзаһы (2000—2010 йй.)[2]
- 2013 йыл, август — 2015 й. — «Авиасоюз» бәләкәй һәм төбәк авиацияһы Ассоциацияһының Күҙәтеү Советы рәйесе[3]
Хәрби званиелары[4][үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- инженер-лейтенант (22 май 1969 й.)
- өлкән лейтенант-инженер (август 1971 й.)
- капитан (октябрь 1974 й.)
- майор (октябрь 1977й.)
- подполковник (февраль 1980 й.)
- полковник (июнь 1982 й.)
- генерал-майор (октябрь 1984 й.)
- генерал-лейтенант (18 февраля 1993 й.)
- генерал-полковник (февраль 1995 й.)
- армия генералы (25 ноября 1997 й.)
Айырмалыҡ билдәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР һәм Рәсәй[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хеҙмәт иткән осоронда А. В. Квашнин түбәндәге дәүләт, ведомство һәм йәмәғәт наградалары менән бүләкләнә:[5]
- Рәсәй Федерацияһы Геройы (27 октябрь,1999 йыл, «Алтын Йондоҙ» миҙалы № 505)
- «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены, II дәрәжә (14 сентябрь, 2010 йыл)
- «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены, III дәрәжә (19 июль, 2004 йыл) — илдең оборона һәләтен нығытыуҙағы оло хеҙмәте һәм оҙаҡ йылдар намыҫлы хеҙмәте өсөн [6][7].
- «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены, IV дәрәжә
- Александр Невский ордены (3 октябрь, 2016 йыл — Илдең оборона һәләтен нығытыуҙағы оло хеҙмәте, ижтимағи эшмәкәрлектә юғары ҡаҙаныштарға өлгәшкәне һәм ветерандарҙы социаль яҡлау буйынса ҙур эш башҡарғаны һәм йәштәрҙе патриотик рухта тәрбиәләгәне өсөн[8])
- Батырлыҡ ордены
- Почёт ордены (21 август, 2006 йыл) — Рәсәй дәүләтселеген нығытыуҙағы хеҙмәттәре һәм оҙаҡ йылдар намыҫлы хеҙмәте өсөн[9][10]
- «СССР Ҡораллы Көстәрендә Тыуған илгә хеҙмәт иткәне өсөн» ордены, III дәрәжә (8 ғинуар, 1980 йыл)
- «Мәскәүҙең 850 йылллығы хөрмәтенә» миҙалы
- Медаль «Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреүҙәге хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
- «Хәрби батырлыҡ өсөн. Владимир Ильич Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу хөрмәтенә» юбилей миҙалы (апрель, 1970 йыл)
- «СССР Ҡораллы Көстәре ветераны» миҙалы
- «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы
- «СССР Ҡораллы Көстәренә 50 йыл» миҙалы
- «СССР Ҡораллы Көстәренә 60 йыл» миҙалы
- «СССР Ҡораллы Көстәренә 70 йыл» миҙалы
- «1999 йылдың 12 июнендә Босния-Косово ҡалаһынан нейзильберҙан яһалған марш-бросокта ҡатнашыусыға» миҙалы, № 1 (2000 йыл, Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы)[11]
- Хәрби Батырлыҡ өсөнРәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы" миҙалы, 1-се дәрәжә
- «Хәрби хеҙмәттәшлекте нығытҡанҙ өсөн» ике миҙал
- «Инженер тәьминәте бурыстарын үтәгәндә күрһәткән тырышлығы өсөн» миҙалы
- Изге кенәз Даниил Московский ордены (РПЦ, 2000 й.)[12].
- «Ерҙәге изгелекте арттырғаны өсөн» Николай Чудотворец ордены (Халыҡ-ара премиялар фонды[13])
- Рәхмәтле дағестан халҡынан уның исеме көмөш менән һырлап яҙылған кавказ ҡылысы
Сит ил наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Почётлы легион ордены офицеры (Франция, 2004 йыл)[14].
- Югославия йондоҙо ордены, 1-се дәрәжә (Сербия һәм Черногория, 1999 йыл)
Званиелары, чиндары, дәрәжәләре, маҡтаулы исемдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хәрби звание — армия генералы (2011 йылдың 12 авгусынан отставкала).
- Класлы чин — Рәсәй Федерацияһының тулы хоҡуҡлы дәүләт кәңәшсеһе, 1-се класлы (2004 йыл)
- Хәрби фәндәр докторы (2004 йыл)
- Социология фәндәре кандидаты (1997 йыл)
- Махачкала ҡалаһының Почетлы гражданины (2000)[15]
- Рәсәй Ракета һәм артиллерия фәндәре академияһының ағза-корреспонденты
Баһалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Генерал-полковник, Рәсәй Геройы Геннадий Трошев «Минең һуғышым. Окоп генералының чечен көндәлеге» тигән хәтирәләрендә А. В. Квашниндың хәрби оҫталығына юғары баһа бирә.
- Шул уҡ ваҡытта Беренсе чечен компанияһы ваҡытында Грозныйҙы штурмлау менән бәйле ваҡиғаларҙа ҡатнашыусыларҙың күбеһе Рәсәй ғәскәрҙәренең еңелеүен, личный составты һәм техниканы уғата күп юғалтыуҙы Квашниндың исеме менән бәйләй.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Квашнин, граждан юғары уҡыу йорттары эргәһендәге хәрби кафедраларҙы тамамлаусылар араһында СССР Ҡораллы Көстәре/Рәсәй Ҡораллы Көстәре тарихында, армия вазифаларының танк взводы командирынан Генераль штаб начальнигы — Рәсәй Федерацияһы Оборона министрының беренсе урынбаҫарына тиклемге бөтә баҫҡыстарын үтеп, иң юғары карьера үҫешенә өлгәшә.
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
А. В. Квашнин дворян Квашниндар нәҫеленән..
- Атаһы — Квашнин Василий Иосифович, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, 1941 йылдан үҙ яҙмышын армия менән бәйләй, 1973 йылдан подполковник званиеһында запасҡа сығарыла.
- Әсәһе — Квашнина Любовь Петровна, эшсе ғаиләһендә тыуа. Ире хеҙмәт иткән урында балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе булып эшләй.
- Ҡатыны — Квашнина Наталья Петровна, Курган өлкәһенең Кирово ауылында тыуа. 2000—2002 йылдарҙа «Дәүләт инвестиция корпорация»һы (Госинкор) ФДУП-ының хәрби- сәнәғәт предприятиелары менән эшләү буйынса департаментында начальник урынбаҫары булып эшләй. В 2002—2007 йылдарҙа «Оранта» страховкалау компанияһы" ЯСЙ-һының үҫеш буйынса генераль директор урынбаҫары һәм «Промрегионсвязь» пенсия фондының генераль директоры урынбаҫары вазифаларында эшләй. В 2007—2009 йылдарҙа — «Норильск никель» НПФ-һының Себер филиалында бизнесты үҫтереү буйынса департамент управляющийы. 2010 йылдан — «СИБИРЬ» төбәк-ара коммерция булмаған төҙөүселәр ойошмаһы"ның коммерция булмаған партнерлыҡты үҫтереү һәм йәмәғәт ойошмалары һәм властың дәүләт органдары менән бергә эшләү буйынса вице-президенты.
- Өлкән улы — Квашнин Александр Анатольевич, 1973 йылдың 1 апрелендә Дүшәнбелә тыуа. Сик буйы ғәскәрҙәрендә хәрби хеҙмәттә булғандан һуң автоуҙыштар менән мауығып китә. 1998 йылда УАЗдарҙа автокроста ҡатнаша. Автокросс буйынса Рәсәй һәм Европа чемпионы.
- Кесе улы — Квашнин Сергей Анатольевич, 1975 йылдың 12 июнендә тыуа. Автоуҙышсы, ProtechMSport — ЦСКА командаһы өсөн сығыш яһай. Нелли Квашнинаға өйләнгән, улдары — Квашнин Григорий Сергеевич.
- Өлкән улы — Квашнин Александр Анатольевич, 1973 йылдың 1 апрелендә Дүшәнбелә тыуа. Сик буйы ғәскәрҙәрендә хәрби хеҙмәттә булғандан һуң автоуҙыштар менән мауығып китә. 1998 йылда УАЗдарҙа автокроста ҡатнаша. Автокросс буйынса Рәсәй һәм Европа чемпионы.
Әлеге ваҡытта Анатолий и Наталья Квашниндар Новосибирск ҡалаһында йәшәй. Ике улы һәм ейәндәре Мәскәүҙә йәшәй.[16]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Герои нашего времени (О Героях России — уроженцах и жителях Республики Башкортостан) / авт.-сост. Е. А. Смирнов. — Уфа : Китап, 2016. — 327 с. : илл. ISBN 978-5-295-06554-5
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Указ Президента Российской Федерации «О Квашнине А. В.» от 19 июня 1997 г. № 629
- ↑ Члены Совета Безопасности Российской Федерации с момента его создания
- ↑ В России образована Ассоциация малой и региональной авиации «Авиасоюз» — AEX.RU
- ↑ Информация не полная, указаны только известные даты присвоения воинских званий.
- ↑ Награды А. В. Квашнина (JPEG). Sammler.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 октябрь 2012. 24 сентябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 19 июля 2004 г. № 911
- ↑ Накануне ухода глава государства наградил Анатолия Квашнина орденом
- ↑ Квашнин Анатолий Васильевич
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2006 г. № 904
- ↑ Владимир Путин наградил орденом Почёта полномочного представителя Президента в Сибирском федеральном округе Анатолия Квашнина. Соответствующий указ размещен на официальном сайте Кремля.
- ↑ Медаль «Участнику марш-броска 12 июня 1999 г. Босния-Косово»
- ↑ Награды Патриарха военным и политикам
- ↑ Квашнин Анатолий Васильевич. Биография.
- ↑ Анатолий Квашнин награждён орденом Почётного легиона
- ↑ Российские генералы стали почётными гражданами Махачкалы
- ↑ Видные российские военачальники: Анатолий Квашнин (К 70-летию Героя России) // ОБЩЕСТВО | новости башинформ.рф
- 15 августа тыуғандар
- 1946 йылда тыуғандар
- Өфөлә тыуғандар
- Почёт ордены кавалерҙары
- Рәсәй Федерацияһы Геройҙары
- II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалерҙары
- III дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалерҙары
- IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалерҙары
- III дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәт иткәне өсөн» ордены кавалерҙары
- «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
- Ҡаһарманлыҡ ордены кавалерҙары
- «Мәскәүҙең 850 йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәрҙәре
- Александр Невский ордены кавалерҙары (Рәсәй Федерацияһы)
- Хәрби фәндәр докторҙары
- Югославия оло йондоҙо ордены кавалерҙары
- I дәрәжә «За безупречную службу» миҙалы менән наградланыусылар
- II дәрәжә «За безупречную службу» миҙалы менән наградланыусылар
- III дәрәжә «За безупречную службу» миҙалы менән наградланыусылар
- Почётлы легион ордены офицерҙары
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Себер федераль округы


text:
Башҡортостанда быйыл 308 һуғыш ветераны торлаҡ менән тәьмин ителде
Башҡортостанда йыл башынан 2005 йылдың 1 мартына тиклем иҫәпкә торған 308 Бөйөк ватан һуғыш ветераны һәм инвалиды торлаҡ менән тәьмин ителде. Тағы ла 122 ветеранға торлаҡ һатып алыу өсөн субсидия бирелеү тураһында танытма тапшырылды.
Әле БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы 2005 йылдың беренсе мартынан һуң иҫәпкә тороусы ветерандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса эш алып бара. Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһендә тап ошондай бурыс ҡуйҙы. Торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж һуғыш ветерандарының һәм һәләк булған (үлгән) Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙың һәм инвалидтарҙың ғаилә ағзаларының аныҡланған исемлеге бөгөнгө көндә Рәсәй Төбәктәре үҫеше министрлығына ебәрелгән. Бөгөн был исемлеккә 333 һуғыш ветераны индерелгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 320
ҠОРОС‑ҠАРАН, Маты й. (Сөн й. басс.) басс. һаҙлыҡ. Баҡалы р‑ны Ҡорос‑Ҡаран а. төньяҡ‑көнбайышҡа табан 1 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Уйһыу һаҙлыҡ, дөйөм майҙаны 41 га, торфтың уртаса ҡалынлығы 1,5 м, иң ҡалыны 2,5 м. Туйыныуы ҡатнаш, башлыса ер өҫтө һыуҙары м‑н туйына. Аҡ ҡайын, билдәһеҙ кәкүкбаш, дарыулы ҡырҡъяпраҡ, ҙур сөйәл үләне, ҡаҙ үләне, туғай йондоҙҡайы, һаҙ юшаны, шәрә миләүшә, ябай ҡуян ҡолағы һ.б. үҫә. Ҡабан, мышы, төлкө, үрғуян, сыйырсыҡ, тартай, тәгәрлек, һайыҫҡан, һары сәпсек, һуна өйрәк һ.б. йәшәй.
Ә.М.Гәрәев
Тәрж. З.Б.Латипова


text:
Башҡорт уғы
Башҡорт уғы — Германияның Шварца коммунаһындағы Изге Лауренция сиркәүенең көмбәҙендәге шарға ҡаҙалған уҡ.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи сығанаҡтарҙан билдәле булыуынса, 1814 йылдың 14 апрелендә Изге Лауренция сиркәүе янында Шварцбург-Рудольфштадт (Тюрингия) кенәзлеге принцы Карл Гюнтер уҡ-һаҙаҡтың көсөнә шик белдергәс, дүрт башҡорт йәйәнән атыу оҫталығын күрһәтмәксе була. Сиркәү башняһы көмбәҙенә ҡала майҙанының ҡаршылаш яғынан атырға килешәләр. Бер яугирҙың уғы көмбәҙҙең ныҡлы көбөн тишеп ҡаҙала. Ағас уҡ серегәс, уның тимер күсермәһен эшләп, ҡайтанан көмбәҙгә ҡуялар, оригиналды музейға тапшыралар[1].
Башҡорт яҙыусыһы Яныбай Хамматов «Төньяҡ амурҙары» дилогияһын яҙған ваҡытта 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яугирҙары юлынан үтә[2]. Яныбай Хамматов Веймар ҡалаһы архивында булғанда, унан йөҙ саҡрым самаһы алыҫлыҡтағы Шварца коммунаһында бер тарихи уҡ һаҡланыуы хаҡында белә. Коммунаға килгәс тә ул бының шаһиты була — сиркәүҙә яҙыусыға баш бармаҡ йыуанлығындағы уҡты күрһәтәләр. Уҡтың оҙонлоғо бер метр һәм ул ныҡ тутыҡҡан була. Уҡ әҙип килерҙән бер ай алда ғына сиркәү башняһында торған урынынан ысҡынып төшкән. Унда элек ҡәҙимге башҡорт уғы ҡаҙалып торған. 1819 йылда ағас уҡ сереп килеп төшкәс, урынына ошо ҡорос уҡты ҡуйғандар[3]. Әммә уны Хамматовтың күҙ алдында ҡайтанан күтәреп, элекке урынына нығытып ҡуялар. Уҡҡа ауыл халҡының мөнәсәбәтен 1980 йылда «Киске Берлин» гәзитендә баҫылып сыҡҡан мәҡәлә бер ни ҡәҙәр асыҡлай булырға тейеш. Ундағы һүрәт аҫтына «Был уҡты амурҙар түгел, башҡорт һуғышсылары атҡан» тип яҙылған була. Гәзиттең шундай аңлатма биреүендә тәрән мәғәнә бар. Шварца ауылы халҡы ла уны тиккә генә ҡәлғә архивында ҡәҙерләп һаҡламай. Уның өсөн был ҡомартҡының амурҙар атҡан уҡ булыуы ҡиммәт[2].
Ҡорос уҡ күп йылдар сиркәү манараһын биҙәп тора. 2013 йылдың сентябрендә Германияла Лейпциг ҡалаһы янындағы Халыҡтар һуғышы — Европаны Наполеон илбаҫарҙарынан азат итеүҙең 200 йыллы билдәләнә. Был ваҡиғала башҡорт диаспораһы вәкилдәренән торған делегация ҡатнаша. Делегация составында Ирек Байышев, тарихсы Рәмил Рәхимов, командир Илдар Шәйәхмәтов етәкселегендә «Башҡортостан Республикаһының «Любизар» беренсе атлылар полкы» хәрби-тарихи клубы ағзалары, режиссер һәм журналист, «Сена буйында ҡурай моңо» фильмы авторы Нәсүр Йөрөшбаев һәм башҡалар булды[4]. Немец яғы, үҙ сиратында, Наполеонды еңеүҙең 200 йыллығына һәм башҡорт яугирҙарының сит ил походтарында ҡатнашыуы хөрмәтенә ҡорос уҡты алтынға алыштырырға ҡарар итте[5][6]. Сиркәү стенаһына ҡуйылған алтаҡтаны Азат Ҡужин биҙәй. Ал таҡтаны һәм алтын уҡты ҡуйыу сығымдары Ирек Байышев иҫәбенә башҡарыла.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Рахимов Р. Н. Башкиры в наполеоновских войнах: «северные амуры» в отечественной войне 1812 года.// История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов — С.-Пб.: Наука, 2011. — Т. IV. — Б. 75. — 400 б. — ISBN 978-5-02-038276-3.
- ↑ 2,0 2,1 «Төньяҡ амурҙары»ның яу юлдары ни һөйләй?. «Башҡортостан» (2012-12-19). 17 август 2015 тикшерелгән.
- ↑ Кауфман М. Башкиры в Германии // Ватандаш. — 2013. — № 7. — ISSN 1683-3554.
- ↑ Башҡорт яугиры уғының яңы күсермәһе Германияның Шварца ҡалаһы сиркәү көмбәҙен биҙәйәсәк. ИА «Башинформ» (2013-10-31). 17 август 2015 тикшерелгән.
- ↑ В городке Шварц, область Тюрингия Германия проходит реконструкция церкви где в куполе находится железная копия стрелы башкирского воина. При реконструкции немецкая сторона решила заменить копию железной стрелы на золотую. Данная цель связанна с 200 летием увековечевании победы союзных войск над Наполеоном и участии башкирского народа в заграничном походе
- ↑ Реконструкция церкви в г. Шварц
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рахимов Р.Н. Стрела башкирского воина. Военная история башкир: энциклопедия/ гл. Ред. А.З.Асфандияров. –Уфа: Башкирская энциклопедия, 2013. -432 с.;ил., карты ISBN 978-5-88185-076-0
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Neuer Turmknopf und goldener Baschkiren-Pfeil krönen Kirche zu Schwarza. Ostthüringer Zeitung (2013-10-19). 13 ноябрь 2015 тикшерелгән. (нем.)
- Kirchenturm mit dem baschkirischen Pfeil, St.-Laurentius-Kirche zu Schwarza (нем.)
- Салимов Махмут. Дорогами прошлых войн — к будущему миру // Ватандаш. — 2014. — № 12. — ISSN 1683-3554. (рус.)


text:
Ғаилә йылында республикала Урал аръяғының иң шәп 100 ғаиләһен һайлайҙар Фото: pressfoto.ru
Ғаилә йылында республикала Урал аръяғының иң шәп 100 ғаиләһен һайлайҙар
Ғаилә йылында республикала Урал аръяғының иң шәп 100 ғаиләһен һайлайҙар Фото: pressfoto.ru
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда Урал аръяғының иң шәп 100 ғаиләһен һайлайҙар. Конкурс республикала иғлан ителгән Ғаилә йылына арналған.
Бәйгелә айыҡ тормош алып барған һәм һәр яҡлап өлгө булған ғаиләләр ҡатнаша ала. Шулай уҡ улар «Атайсал» гәзитенә яҙылырға тейеш. Ғаиләләр тураһында мәҡәлә һәм сифатлы фотолар ебәрергә кәрәк.
Конкурсҡа йыл аҙағында йомғаҡ яһала. Сибай ҡалаһынан, Баймаҡ, Хәйбулла һәм Йылайыр райондарынан иң шәп дүрт ғаиләгә 25-әр мең һум аҡса тапшырыу ҡаралған. Башҡа ҡатнашыусыларҙың исемдәре Ғаилә йылында донъя күргән махсус китапҡа индерелә.
«Әлеге ваҡытта конкурстың эмблемаһы эшләнә, положениеһы ҡарала», — тип хәбәр итә гәзиттең редакцияһы.
Проектты ойоштороусылар — «Атайсал» гәзите, Сибай ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы, «РемСтройЦентр» йәмғиәте.
http://www.bashinform.ru/news/1104949-v-bashkortostane-v-god-semi-vyberut-100-luchshikh-semey-zauralya/


text:
- Подробности
- Просмотров: 668
БИОСФЕРАНЫҢ РАДИОАКТИВ БЫСРАНЫУЫ, радиоактив мәғдән сығарыу, радиоактив ҡалдыҡтарҙы тирә‑яҡ мөхиткә ташлау, ядро шартлауҙары, АЭС авариялары һ.б. һөҙөмтәһендә тере организмдарҙың һәм уларҙың йәшәү мөхитенең радиоактив матдәләр йотоуы. Б.р.б. ядро бүленеү продукттары, тәбиғи радиоактив ауыр металдар һ.б. радиоактив элементтар барлыҡҡа килтерә. Б.р.б. кимәлен дозиметрия ысулдары м‑н билдәләйҙәр, радиоактивлыҡ берәмектәрендә күрһәтәләр. Радиоактив матдәләрҙе тере организмдарҙың йотоуы уларҙың организмда тупланыуына килтерә. Б.р.б. радиоактив матдәләрҙең агрегат хәле, формаһы, т‑ра, тирә‑яҡ мөхиттәге химик матдәләр һ.б. йоғонто яһай. Ионлаштырыусы радиацияның төрлө кимәлдәренең экологик әһәмиәтлелеген асыҡлау, зарарлы эҙемтәләренән һаҡланыу б‑са тәҡдимдәрҙең фәнни нигеҙҙәрен булдырыу, экосистеманың структураһы, продуктлылығы һәм таҙарыныуы боҙолоуы мөмкинлегенә прогноздар төҙөү м‑н радиоэкология шөғөлләнә, мед. аспекттары м‑н — радиация гигиенаһы. Б.р.б. булдырмау б‑са төрлө илдәрҙәге эшмәкәрлекте Халыҡ‑ара атом энергияһы б‑са агентлыҡ координациялай. Башҡортостанда 1 кешегә Б.р.б. дозаһы РФ б‑са алынған уртаса дәүмәлдән юғары түгел. БР б‑са Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын һәм кеше именлеген яҡлау өлкәһендә күҙәтеү б‑са федераль хеҙмәт мәғлүмәттәре б‑са, халыҡҡа нурланыш биреүсе төп сығанаҡтар: радиация фонының техноген үҙгәреүе (0,19% — 20,7 кеше‑Зв/ йыл), тәбиғи сығанаҡтар (70,3% — 7400 кеше‑Зв/ йыл; ш. иҫ. радондан 3000, тышҡы Y‑нурланыштан 2480, йыһан нурланышынан 1500, аҙыҡтан 410, эсәр һыуҙан 20), мед. тикшеренеүҙәре (29,5% — 3100 кеше‑Зв/ йыл). Тупраҡтың бысраныу тығыҙлығы 137Cs һәм 90Sr б‑са — 2,3 һәм 1,8 кБк/ м2, асыҡ һыу ятҡылыҡтарындағы һыуҙарҙың — 0,1 Бк/ л, шуға ярашлы дөйөм a‑ һәм B‑активлыҡ — 0,005 һәм 0,25. Тәбиғи радиоактивлыҡ һөҙөмтәһендә төҙөлөш материалдарының экспозиция дозаһы ҡеүәте — 0,08—0,09 мкЗв/ сәғ, асыҡ һауала — 0,1 мкЗв/сәғ.
В.П.Казаков
Тәрж. Ғ.Ғ.Бикбаева


text:
Фото:
Ямал-Ненец округы губернаторы: «Еңел углеводородтарҙың киң фракцияһын транспортлау проектының киләсәге бар»
Фото:
— Был проекттың киләсәге бар, һәм минең быға бер шигем дә юҡ, — тине кисә II «Ҙур химия — 2012» халыҡ-ара форумында Ямал-Ненец автономиялы округы губернаторы Дмитрий Кобылкин, «Ямал-Волга буйы» маршруты буйынса еңел углеводородтарҙың киң фракцияһын транспортлау ниәттәре тураһындағы протоколға аңлатма биреп.
Губернатор һүҙҙәренсә, бөгөнгә көндә Ямал-Ненец автономиялы округындағы газ запастарының 11 проценты ғына сығарылған. Был 60 йыл эсендә.
— Запастар ғәйәт ҙур, Арктикаға төпкәрәк инә барған һайын, сеймал да күберәк, — тип билдәләне Дмитрий Кобылкин. — Газды яҡҡы килмәй, сөнки аҡсаны яғабыҙ бит.
Еңел углеводородтарҙың киң фракцияһы (ШФЛУ) – округ етештерә алған иң яҡшы продукттарҙың береһе, тип иҫәпләй Дмитрий Кобылкин. Был йәһәттән иҡтисадты күп яҡлап үҫтереү мөһим. Бер Ямал сиктәрендә генә түгел, дөйөм алғанда бөтә Рәсәй өсөн мөһим был.
— Еңел углеводородтарҙың киң фракцияһын ҡыуҙырыу проектын тормошҡа ашырыу бик күп позитив алып киләсәк, тип ышанам, — тине Ямал губернаторы. — Башҡортостан бәхетле — республика башлығы был проектты тормошҡа ашырыу өсөн ныҡ тырыша.
Ғәмәлгә ашырыу сроктары тураһында һөйләгәндә, Дмитрий Кобылкин, бөгөн Ямалда тормошҡа ашырылған проекттарҙың күбеһе фантастика иҫәпләнә ине, әле тәбиғи хәл кеүек ҡабул ителә, тип билдәләне.
— Беҙ Татарстан, Башҡортостан һәм Ямал-Ненец автономиялы округының нефть һәм газ компанияһы вәкилдәренән торған эш төркөмө ойошторҙоҡ, — тип хәбәр итте журналистарға ЯНАО губернаторы. — Беҙ проектты идея булараҡ нефть һәм газ химияһы компанияларына тәҡдим итәбеҙ, әгәр унда бизнес була икән, ә бөгөн күптәр был проектта бизнесты күрә, ул саҡта проект мотлаҡ тормошҡа ашырыласаҡ.


text:
5 сентябрь
5 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 248-се (кәбисә йылында 249) көнө. Йыл аҙағына тиклем 117 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Һиндостан — Уҡытыусылар көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1827 — Рәсәйҙә Диңгеҙ министрлығы ойошторола.
- 1885 — АҠШ-та Джейк Гамперҙың сервис станцияһында беренсе бензин насосы ҡуйыла.
- 1905 — Рус —Япон һуғышының тамамланыуын раҫлаған Портсмут (АҠШ) тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуйыла.
- 1939 — Америка Ҡушма Штаттары Икенсе донъя һуғышына ҡарата үҙенең нейтралитетын иғлан итә.
- 1940 — СССР-ҙың «Пионерская правда» балалар гәзитендә Аркадий Гайдарҙың «Тимур һәм уның командаһы» повесы баҫыла башлай.
- 1958 — АҠШ-та Борис Пастернактың «Доктор Живаго» романы беренсе тапҡыр нәшер ителә.
- 1981 — Азияла йәшәүсенең СПИД-тан үлеме тәүге тапҡыр рәсми теркәлә.
- 1997 — Мәскәүҙә Пётр I-гә һәйкәл асыла (авторы скульптор Зураб Церетели).
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1568 — Томмазо Кампанелла, Италия философы.
- 1638 — Людовик XIV, Францияның 1643—1715 йылдарҙағы короле.
- 1817 — Алексей Константинович Толстой, рус шағиры, яҙыусы һәм драматург, Козьма Прутков исеме аҫтында ижад итеүселәрҙең береһе.
- 1929 — Андриян Николаев, совет лётчик-космонавы.
- 1933 — Эрик Булатов, рус совет рәссамы, сәнғәттә «соц-арт» йүнәлешенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
- 1934 — Юрий Афанасьев, совет һәм Рәсәй тарихсыһы, сәйәсмән.
- 1948 — Михаил Швыдкой, Рәсәйҙең дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, театр белгесе.
- 1958 — Вячеслав Баранов, совет һәм Рәсәй киноактёры, дубляж оҫтаһы.
- 1973 — Роуз Макгоуэн, Америка кино һәм телевидение актёры («Планета страха», «Зачарованные», «Крик»).
- 1986 — Александр Рязанцев, Рәсәй футболсыһы.
- 1990 — Ён А Ким, Көньяҡ Корея фигуристкаһы, Олимпия (2010), күп тапҡырҙар донъя һәм ил чемпионы.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1758 — Дмитрий Иванович Виноградов, рус химигы, Рәсәйҙә фарфор етештереүгә нигеҙ һалыусы.
- 1857 — Огюст Конт, [[Франция|француз философы һәм социологы, социология фәненә нигеҙ һалыусы.
- 1863 — Иван Сахаров, рус халыҡ ижадын өйрәнеүсе.
- 1902 — Рудольф Вирхов, нимес патологы, аҡ ҡанлылыҡты (белокровие, лейкемия) беренсе һүрәтләүсе.
- 1919 — Василий Иванович Чапаев, Граждандар һуғышы геройы.
- 1975 — Зәғәфүрәнов Фәйзрәхман Зәғәфүрән улы, башҡорт совет дәүләт эшмәкәре. 1950—1967 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы рәйесе. Совет—фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы.
- 1975 — Георг Отс, эстон совет опера һәм эстрада йырсыһы, актёр («Мистер Икс»), СССР-ҙың халыҡ артисы (1960).
- 1983 — Герберт Раппапорт, совет кинорежиссёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1980).
- 1984 — Адам Малик, Индонезия сәйәсмәне һәм дипломат, үҙ илендә журналистикаға нигеҙ һалыусы, төрлө йылдарҙа дәүләттең вице-президенты, сит ил эштәре министры, 1971—1972 йылдарҙа БМО Генераль Ассамблеяһы рәйесе.
- 1993 — Юлиан Семёнов, рус совет яҙыусыһы («Семнадцать мгновений весны», «ТАСС уполномочен заявить», «Экспансия» һ.б.)
- 2003 — Кир Булычёв, рус совет яҙыусыһы (фантаст), СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1982).


text:
КӘЗӘ менән ҠУЙҘЫҢ талашҡаны, аҙаҡ дуҫлашып ярашҡаны
- Бә-ә-ә, инәй, мине кәзә бәрәсе һыйҙырмай, - тине һарыҡ бәрәсе илап. - Мин бында тиҙҙән хужа буласаҡмын, ти.
- Ба-а-а, шулай тиме? - Инә һарыҡ тыҡ-тыҡ баҫып бәрәсе янына килеп баҫты.
- Мә-ә-ә! Кәзә йылы килә. Кәзә ялан кәртәһе батшаһы - хужаһы була.
- Юҡты мәэлдәмә! Ялан кәртәгә Күк Юрға хужа! - тине Һарыҡ асыуланып.
Аҡ Кәзә шым ғына тыңлап тора ине. Ошондай талаш барыбер килеп сығыр ул, тип уйлап та ҡуйғайны. Ана, ауыл уртаһындағы майҙанда ла үҙенең һынын боҙҙан яһап ултыртып ҡуйғандар. Хужабикәләре Сәрбиямал да бер көн үҙен һауғанда: «И-и, йыл хужабикәһе бит һин», - тип һөйөп алды. Ап-аҡ ҡына ла булғас, бигерәк яраталар шул үҙен.
- Улай ярһыма, - тине Аҡ Кәзә. - Һеҙ ҙә талашмағыҙ юҡҡа, һөҙөшөп, ҡатып та етмәгән мөгөҙөгөҙҙө һындырып ҡуйырһығыҙ. Күк Юрға ишетеп ҡалһа, асыуланыр.
- Ба-а-а, ҡайһылай аҡылланып киткән. Кәзәлегеңде күрһәтерһең әле. Аҡ Кәзәнең Һарыҡҡа асыуы килде лә китте.
- Һин дә шул аңра һарыҡ инде.
- Кәзәләнмә, кәзә тәкәһе кеүек ни.
Шулайтып, Кәзә менән Һарыҡ талашты ла китте. Бәрәстәр ҡурҡышып ҡасып бөттө. Иреш мөгөҙләшеүгә тиклем барып етте. Икәүләшеп ялан кәртә буйлап көрәшә башланылар. Әлдә генә Ҡоба Һыйыр килә һалып етеп араланы тегеләрҙе.
- Етер һеҙгә! Мин хужа ла мин хужа, имеш. Әле беҙгә Күк Юрға хужа, белдегеҙме? Ишетеп, күреп ҡалһа, Шыршы байрамы үткәрмәҫ, шунан белерһегеҙ кем хужа икәнен. - Ҡоба Һыйыр оҙон ҡойроғо
менән һелтәнеп, тегеләрҙе ҡаҡҡылап- һуҡҡылап алды. - Киттек йыл хужаһына, ул аңлатыр. Бөтә һарыҡ-кәзә, һыйыр, башмаҡтар, хатта шунда сүпләнеп йөрөгән ҡош-ҡорт та эйәрҙе быларға. Бер яҡ ситтә, айырым кәртәлә, Күк Юрға һоло ашап тора. Шундай матур итеп ашай, ҡарап тороуҙары күңелле. Үҙе матур. Килеүселәргә иғтибар ҙа итмәгән кеүек, яй ғына, матур, тәртиплем ашауын белә. Күрегеҙ, фәһем алығыҙ, юғиһә, ҡабалан-ҡарһалан һоғонаһығыҙ, тиеүелер, ахырыһы. Шунан башын ҡалҡытып, алдында күмәкләшеп ҡарап торғандарҙы күреп, ихахайлап көлөп ебәрҙе.
- Иһа-һай, ни ғәләмәт! Байрам бөгөн түгел дәһә, - тине.
Ҡоба Һыйыр әйтә ҡуйҙы:
- Беҙ һиңә кәңәшкә, бәхәскә нөктә ҡуйҙырыр өсөн килдек.
- Яа- яа! Һөйләгеҙ!
Һарыҡ һүҙ башланы:
- Минең кешеләргә файҙам нығыраҡ.
Йөнөмдән быйма баҫалар, ойоҡ-бейәләй бәйләйҙәр, итем тәмле, файҙалы. Сәрбиямал кейеҙен дә баҫа, юрғанын да һырый. Әйүп хужам йылы тунда йөрөй, - тип теҙеп алып китте Һарыҡ. - Мин йылдың төп хужаһы булырға тейеш.
- Минең дә файҙам һинекенән кәм түгел, һөтөмдән Сәрбиямал бына тигән ҡымыҙ бешә. Ана, күрше ҡатын бәпесенә эсерергә ала көн дә. Сәрбиямалдың башында ап-аҡ мамыҡ шәл, ейәндәрендә мамыҡ бейәләй, йылы кофталар, итем дә һарыҡтыҡынан ҡалышмай. Минең дә йыл хужаһы булырға хаҡым бар.
- Бына ниҙә икән талаш, сеүегеҙ, ғауғалашмағыҙ, әле минең йылым бөтмәгән. Шыршы байрамын үткәрәһем, йылға йомғаҡ яһайһым бар.
- Күк Юрға йылды йырлап-бейеп кенә үткәрҙе, - тине Ҡоба Һыйыр.
- Кәзә менән Һарыҡ гәзит-журнал, китап уҡып, осрашыуҙарҙа йөрөп тик ятырҙар микән? Ҡойроҡтарын да күрмәҫһегеҙ, - тине аяҡ аҫтарынан килеп сыҡҡан Әтәс.
- Ҡойошҡанға ҡыҫылып торма әле, - тип Һарыҡ тыҡ баҫты.
- Әтәс йылы ла килер. Йомортҡамды алтынға тиңләрмен, - тип Әтәс һайғауға осоп ҡунды.
- Үҙең һалғандай булып ни йо- мортҡаңды…
- Ха-ха-ха!
- Файҙа, тигәндән. Һеҙ икегеҙ ҙә файҙалы мал. Уйлап ҡарағыҙ, Аждаһа менән Йыландың ниндәй файҙаһы бар, шулай ҙа йыл хужаһы булалар бит. Йылға икегеҙ ҙә хужа. Ҡытайҙар Кәзә, япондар Ҡуй ти икән, барыбер. Икегеҙ бергәләшеп тәртип булдырырһығыҙ, бөтә ҡураға, малға үрнәк булырһығыҙ. Һөҙөшөп, кәзәләнеп йөрөүегеҙҙе тыйығыҙ. Хужалар икегеҙҙе лә ярата. Мин хушлашыу байрамын иртәгә үткәрәм. Әлегә, ана, Шыршыны биҙәгеҙ. Шыршы төбөнә бүләктәремде үҙем һалырмын. Аңлашылдымы?
- Аңлашылды, - тиеште мал-тыуар, ҡош-ҡорт. Шунан хужаларҙың ҙур өйө эргәһендә үҫеп ултырған шыршыны күмәкләшеп биҙәргә тотондолар. Уларҙың эше бөткәс, Күк Юрға байрам Шыршыһы төбөнә бәрәстәргә йәм-йәшел, хуш еҫле бесән, эре малға тоҙ, эттәргә һөйәк, ҡош-ҡортҡа ем, кәзәләргә кәбеҫтә, кимерергә йыла, башҡа кәрәк-яраҡ һалып әҙерләп ҡуйҙы. Шыршы байрамына хужалар ҙа ейән-ейәнсәрҙәре менән килде. Сәрбиямал апай аҡ мамыҡ шәлен иңенә һалған, һәр ҡайһыһы йылы
быйма, ойоҡ-бейәләй кейгән. Мал-тыуар, ҡош-ҡорт, эт-бесәйҙәр шулай матур итеп Шыршы байрамында күңел асты. Аҡ Кәзә менән Һарыҡ ҡосаҡлашып бейене, бәрәстәр шатланышып сәпәкәй итте, һәр береһе Күк Юрғанан бүләктәр алып һөйөндө.
Фәриха ВӘЛИУЛЛИНА.


text:
Вьетнам мәҙәниәте көндәрендә ҙур ижади делегация ҡатнашасаҡ
6 июлдә Өфөлә Башҡортостанда Вьетнам Социалистик Республикаһының мәҙәниәт көндәре башланасаҡ. Унда ҡатнашыу өсөн Вьетнамдан 30 артист киләсәк, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфөләге вәкиллегенән.
Рәсми делегацияға ВСР-ҙың мәҙәниәт, спорт һәм туризм министры урынбаҫары Чан Чиен Тханг етәкселек итәсәк. Вьетнам мәҙәниәте көндәре айҡанлы Ҡала мәҙәниәт һарайында ҙур концерт үтәсәк.
Рәсми делегация Башҡортостан Республикаһы етәкселеге менән осрашыуҙар үткәрәсәк, тип көтөлә. Өфөнөң иҫтәлекле урындарына һәм ҡаланың мәҙәниәт учреждениеларына барыу планлаштырылған.


text:
Баш ҡалала Призывниктар көнө уҙасаҡ
30-31 октябрҙә көҙгө хәрби хеҙмәткә саҡырыу кампанияһы сиктәрендә Өфөнөң бер нисә районында Призывниктар көнө үткәреләсәк. Байрам программаһында традиция буйынса – тантаналы митинг, концерт программаһы.
30 октябрҙә Призывниктар көнө «Галерея Арт» сауҙа күңел асыу комплексында (Чернышевский урамы, 75) уҙасаҡ. 31 октябрҙә байрам саралары Башҡортостан Республикаһы хәрби комиссариатының Октябрь һәм Совет райондары буйынса бүлегендә (Менделеев урамы, 221), шулай уҡ Орджоникидзе һәм Калинин райондары буйынса бүлегендә (Горький урамы, 70) уҙасаҡ, тип хәбәр итә ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге.


text:
29-08-2017, 13:00 / ---
Уҡыу йылы ҙур бурыстар һәм яуаплылыҡ ҡуя
Йыл да, күркәм йола буйынса, педагогтарҙың август кәңәшмәһенә йыйылып, уҡыу йылына йомғаҡ яһап, киләсәккә пландар билдәләй район-ҡала мәғариф хеҙмәткәрҙәре. Кәңәшмә педагогтарҙың алдына ҙур бурыстар, оло яуаплылыҡ ҡуя. Уҡытыу-тәрбиә процесында өлгәшкән уңыштарҙы, һөҙөмтәләрҙе барлау, мәғариф системаһы торошон баһалау менән бер рәттән, борсоған мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшеп, киләһе уҡыу йылына маҡсаттар билдәләнә. Район-ҡала мәғариф хеҙмәткәрҙәренең август кәңәшмәһендә Башҡортостандың урман хужалығы министры Динир Әхмәтйәнов, мәғариф министры урынбаҫары Гүзәл Әхмәтшина, район Советы...