text:
Мортаза Рәхимовҡа рәхмәт белдерҙеләр
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов исеменә Галина Уланова фонды президенты, СССР-ҙың халыҡ артисы, профессор Владимир Васильевтан рәхмәт хаты килде.
Хатта Мортаза Рәхимовҡа Фондтың Туапсе ҡалаһында "Орленок" Бөтә Рәсәй балалар үҙәгендә йәйге хореографик мәктәп үткәреү буйынса инициативаһын яҡлаған һәм унда Рудольф Нуриев исемендәге Башҡортостан хореография училищеһының 18 уҡыусыһы ҡатнашыуына ярҙам иткәне өсөн рәхмәт белдерелә.
"Башҡортостан бейеүселәренең яңы, үҫеп килеүсе быуыны көндәлек оҫталыҡ кластарында классик балет һәм халыҡ бейеүҙәренең бөйөк традицияларына бирелгәнлеген һәм һаҡсыл мөнәсәбәтен тағы бер тапҡыр раҫланы", — тиелә Галина Уланова фонды башлығы Владимир Васильевтың хатында.
Шулай уҡ республика Президенты Мортаза Рәхимовҡа Р. Нуриев исемендәге Башҡортостан хореография училищеһы тәрбиәләнеүселәренең йәйге уҡыуын ойоштороуҙа ярҙам күрһәткәне өсөн училище директоры Әхәт Фәсхетдинов менән художество етәксеһе Леонора Ҡыуатова ла рәхмәт белдерҙе.
"Сәфәр йәш таланттарға Ҙур театрҙың әйҙәүсе солистары мастер-кластарына йөрөү мөмкинлеге бирҙе. Атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре менән осрашыуҙар уҡыусыларҙа онотолмаҫ тәьҫораттар ҡалдырҙы. Был сара республиканың төп театрҙарының береһенең буласаҡ башҡарыусыларының профессиональ кимәлен күтәреүгә булышлыҡ итте. Уҡыусыларыбыҙ тәжрибәле сәхнә оҫталарын хайран ҡалдырҙы. Уҡыусылар башҡарыуында "Бөрйән ҡыҙҙары" башҡорт бейеүе юғары баһа алды", — тиелә хатта.


c: text/html

text:
Башҡортостанда йәй етә
Йәйҙең тәүге көндәрендә синоптиктар көндәрҙең йылыныуын вәғәҙә итә. Башгидрометтың баш синоптигы Анна Казаеваның әйтеүенсә, бөгөн һәм иртәгә бар Башҡортостан буйынса көндәрҙең йылыныуы көтөлә, әммә был төньяҡ-көнсығышҡа ҡағылмай, унда бөгөн төндә температура 2-7 градустан юғарыраҡ күтәрелмәйәсәк, урыны менән ҡырау төшәсәк.
Шаршамбы йәй хакимлыҡ итә башлай. Көндөҙ 22-27 йылы көтөлә, төндә 8-15 градус. Көндәр йылыныуы дауам итәсәк. Киләһе көндәрҙә термометр бағанаһы 33 градусҡа күтәрелә. Төндәр ҙә 10-15 градусҡа тиклем йылынасаҡ.
Йәкшәмбе ваҡытлыса һалҡын фронт үткәнгә күрә болотло буласаҡ, әммә температура ни бары ике-өс градусҡа төшәсәк.
—Республика буйынса үткән ямғырҙарҙан һуң дөйөм алғанда хәлдәр ярайһы уңышлы, — тине Анна Казаева. – Яуым-төшөм аҙ булған Мәләүез районы ғына был исемлеккә инмәй.
Йәйге ямғыр төрлө урында төрлөсә үтеүе менән айырыла. Ҡайҙалыр ни бары 3 миллиметр булһа, 10 миллиметрға еткән райондар ҙа бар.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Республика судтарында тиҫтәләгән судья вакансияһы бар Фото: Ксения Калинина
Республика судтарында тиҫтәләгән судья вакансияһы бар
Республика судтарында тиҫтәләгән судья вакансияһы бар Фото: Ксения Калинина
ӨФӨ, 2017 йыл, 8 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостандың Квалификациялы судьялар коллегияһы Өфөлә һәм республикала судья вакансияларының асылыуы хаҡында хәбәр итте.
Атап әйткәндә, Башҡортостан Республикаһы Юғары судына, Өфө ҡалаһының Киров районына, Бөрө район-ара судына судьялар, Өфөнөң Калинин районы буйынса 5-се, Өфө районы буйынса 1-се суд участкаларына мировой судьялар, Бәләбәйҙә ҡала суды рәйесе, талап ителә. Документтар 24 ноябргәсә ҡабул ителә.
Ғаризаны һәм документтарҙы тапшырыу һорауҙары буйынса бөтә кәрәкле мәғлүмәтте Башҡортостан Республикаһы Квалификациялы судьялар коллегияһының рәсми сайтында табырға мөмкин.


text:
- Подробности
- Просмотров: 341
БАШҠАРМА ВЛАСТЬ, дәүләт власының дәүләт эштәре м‑н идара итеү функцияларын башҡарыусы үҙ аллы тармағы. Б.в. закондар сығарыу власы акттарын тормошҡа ашырыу өсөн үҙ ҡарарҙарын һәм күрһәтмәләрен ҡабул итә. Башҡортостанда Б.в. функцияларын Башҡорт хөкүмәте, Башҡортостан Ваҡытлы революцион советы, Башревком, Халыҡ комиссарҙары советы башҡарған. 1938 й. алып Б.в. юғары органы — Министрҙар Советы, 1993 й. — БР МК‑һы,2002 й. — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте. Шулай уҡ ҡара: Суд власы.
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 374
БАҠЫР КОЛЧЕДАНЫ МӘҒДӘНДӘРЕ, составында көкөрт колчеданы, баҡыр һ.б. төҫлө металдар сульфиды булған тәбиғи минераль ҡатламдар. Төп мәғдән минералдары — пирит, халькопирит, сфалерит, ҡайһы бер ятҡылыҡтарҙа төп минерал — пирит — пирротин һәм магнетит м‑н ассоциациялаша. Аҙ миҡдарҙа — борнит, халькозин, галенит, тоноҡ мәғдәндәр, гематит, һирәгерәк арсенопирит, алтаит, гёссит, буланжерит, алтын, киноварь, гринокит һ.б. осрай. Б.к.м. өҫтөнлөк итеүсе структуралары нәҙек һәм ваҡ бөртөклө, һирәгерәк метаколлоидлы, текстуралары брекчия һымаҡ, ҙур, сыбар, һыҙыҡлы. Төп файҙалы компоненттары — баҡыр, цинк, көкөрт, алтын, көмөш, зарарлылары — мышаяҡ, һөрмә, фтор һәм терегөмөш. Юлдаш компоненттары һирәк һәм һибелмә элементтарҙың (араларынан кадмий, селен, теллур, индий, галлий, германий, висмут, кобальт сәнәғәт өсөн файҙалы булырға мөмкин) ҙур төркөмөнән тора. Төп файҙалы компоненттары күләменә ҡарап Б.к.м. баҡыр (баҡыр 0,5%‑тан күберәк, цинк 1%‑тан әҙерәк), баҡырлы цинк (баҡыр 0,5%‑тан күберәк, цинк 1%‑тан күберәк) һәм көкөрт колчеданы (баҡыр 0,5%‑тан әҙерәк, цинк 1%‑тан әҙерәк) сәнәғәт сорттарына бүленә. Б.к.м. запастары һәм сығарылышы б‑са Башҡортостан Урал иҡтисади районында Ырымбур өлк. һуң икенсе урынды биләй. БР б‑са Б.к.м. баҡырҙың уртаса миҡдары — 2,4%, цинктыҡы — 1,6%, алтындыҡы — 1,64 г/ т, көмөштөҡө — 30,6 г/ т. Шулай уҡ ҡара: Баҡыр колчеданы ятҡылыҡтары.
Е.В.Попов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 360
БИКТӘР, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Ишембай р‑ны буйлап Ерекле й. башынан Рәүҙәк й. тамағына тиклем меридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 17 км, киңлеге 6 км, абс. бейеклеге 677 м. Һыртта көнсығышта ҡапыл өҙөлгән ҡая һымаҡ 6 түбә асыҡ айырылып тора. Рельефы ҡатмарлы, битләүҙәре уйһыулыҡтар, диам. яҡынса 400 м еткән тау араһы соҡорҙары м‑н йырғыланған. Венд ҡомташы, алевролиты, аргиллиты һәм конгломератынан, көнбайыш битләүҙәре девон эзбизташы һәм ҡомташынан тора. Битләүҙәрендә үрге ағымда ер аҫты аҡмаһы булған Рәүҙәк, Упай, Ерекле (Егән й. басс.) йй. башлана. Ландшафы йыла, саған, имән ҡатыш йүкә урмандарынан тора. Көнбайыш битләүҙәрен — уҫаҡ-ҡайын, үргеләрен йәйелеп үҫкән имән урмандары биләй.
И.М.Япаров
Тәрж. И.М.Япаров


text:
«В НАЧАЛЕ ЗИМЫ ВЫ МНЕ ПОДАРИЛИ ВЕСНУ»Слова, вынесенные в заголовок, произнесла главный редактор «Башкортостан кызы» Юмабика Ильясова вовремя встреч с жителями сел Макарова, Салихово и Иткулово. А посетила она эти населенные пункты по поводу замечательному и значимому. Редакция...
Бер көн килеп, күңелеңдән бәхет ҡасһа ...“Тормош матурлығын, йәшәү йәмен тойоуыбыҙ иң элек күңелебеҙ торошона, уның һаулығына бәйле. Юҡҡа ғына халыҡта ла, тән ғазабынан йән ғазабы ауыр, тимәйҙәр бит. “Сәләмәт тәндә – сәләмәт йән” тигән киң билдәле әйтемде үҙгәртеп, бөгөн: “Сәләмәт йәндә – ...
Икәүҙән килгән ипкенИюль селләһен хәтерләткән август. Ураҡ башланған саҡ. Көнө буйы яндырып-көйҙөргән ҡояш кискә табан һүрелә төшкән, тик томра барыбер хәлде ала. Бөгөн эше күп булыу сәбәпле, ҡайтырға һуңлап сыҡҡан Әлфиә, аяҡ табандарын тоймайынса, өйөнә ашыға. Шәп...
Дилә БУЛГАКОВА: Икмәк еҫе килә ҡулдарыңдан...– ...Икмәк еҫе килә ҡулдарыңдан, өйөгөҙҙән, ишетәһеңме, Гөлфәниә? Ә тәнеңдән һөт еҫе генә килеп торалыр әле, ә? – тип ҡыҙҙың күҙҙәренә баҡты Рәйес. – Әллә нимәләр һөйләп мине оялтма әле, Рәйес ағай? – тине Гөлфәниә, алдында теҙләнгән, үҙенең оло...
Радик ХӘКИМЙӘН: «Ике ҡыҙым – ике гөлөм»Донъя йәме – ҡатын-ҡыҙ Сибәр булмаған ҡатын-ҡыҙ Юҡтыр, юҡтыр донъяла. Һылыулығы арта һымаҡ, Улар ғашиҡ булғанда....
Балалар табынынаТәмле балыҡ 2 киҫәк диңгеҙ балығы (палтус кеүек), 1 һуған, 1 кишер, 1 аш ҡалағы аҡ май, 1 аш ҡалағы он, 1 йомортҡа һарыһы кәрәк. Балыҡты йыуып, һуған менән кишерҙе лә бергә һалып, бешереп алабыҙ. Балығын алып, һурпаһын һөҙәбеҙ. Ҡыҙҙырылған табаға...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Италия компанияһының һимертеү майҙансыҡтарын төҙөү буйынса инвестиция проекты күҙаллана
Киләһе йылда республиканың өс районында Италияның Cremonini компанияһы һимертеү майҙансыҡтарын (фидлоттар) төҙөү буйынса инвестиция проектын тормошҡа ашыра башлай. Был турала Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнөнә арналған тантаналы йыйылышта белдерҙе.
- Алдағы 2018 йылда Федоровка, Бишбүләк һәм Ейәнсура райондарында Cremonini Италия компанияһы менән берлектә 3-шәр мең мал һыйышлы (артабан 6 меңгә еткереү менән) һимертеү майҙансыҡтарын төҙөү буйынса инвестиция проектын тормошҡа ашыра башлау күҙаллана, – тине Рөстәм Хәмитов. – Фидлот тип аталған заманса асыҡ һимертеү майҙансыҡтарында эре мөгөҙлө йәш мал юғары сифатлы ит бирә.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм Gruppo Cremonini компанияһы араһында ит малсылығын үҫтереү өлкәһендә хеҙмәттәшлек тураһында меморандум 2016 йылдың декабрендә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов һәм Италия компанияһы президенты Луиджи Кремонини осрашыуы барышында төҙөлдө. Документ һәр ҡайһыһы өсөшәр мең баш эре мөгөҙлө мал һыйышлы юғары технологиялы фидлоттар (һимертеү майҙансыҡтары) төҙөү буйынса проекттар әҙерләүҙе һәм тормошҡа ашырыуҙы, шулай уҡ республика биләмәһендә ит эшкәртеү комплексын төҙөү буйынса саралар әҙерләүҙе күҙ уңында тота.


text:
- Подробности
- Просмотров: 166
ФРИНА (Triphysa phryne), күбәләктәр отрядының сатиридалар ғаиләһенә ҡараған бөжәк. Башлыса Евразияның уртаса бүлкәтенең көньяҡ өлөшөндә таралған. Ҡанаттары йәйгәндә 30—36 мм, йомрайтылған, киң, ата бөжәк ҡанатының өҫ яғы көрәнһыу һоро төҫтә, инә бөжәктеке — мәрүәт ялтырауыҡлы һарғылт аҡ; аҫҡыһы — һеңерҙәре буйлап көмөш‑аҡ өрҙөртмәле көрән төҫтә. Ҡанат ситтәре буйлап эсендә көмөш‑аҡ нөктәләре булған бер нисә ҡара тап бар. Йомортҡалары йәшел төҫтә, ҡыҫҡартылған бокал формаһында, мал аҙығы үҫемлектәре япраҡтарына һала. Ҡарышлауыҡтары 3 см оҙонлоҡта, йәшел төҫтә, орсоҡ формаһында, кәүҙәһе (артҡы сегменты икегә бүленгән) һәм башы бер аҙ төклө, арҡаһы буйлап йәшкелт һоро һыҙат үтә, уға параллель рәүештә уң һәм һул яҡтан икешәр ҡыҙыл кирбес төҫөндәге ике нескә һыҙыҡ урынлашҡан. Ҡыяҡлыларҙа үҫешә. Ҡурсағы йомортҡа формаһында. Республика шарттарында бер йыл эсендә 1 быуын үҫешә. Ҡурсағы ҡышлай. Күбәләктәр апр.—майҙа оса. Көндөҙ ҡояшлы көндә әүҙем. Ҡарышлауыҡтары һолобаш һ.б. ҡыяҡлылар м‑н туҡлана. Йырындарҙың ҡоро битләүҙәрендә, иҫке ҡалдауҙарҙа, ҡыуаҡланған урындар буйлап, дымлы түбәнлектәр ситтәрендә йәшәй. Республиканың көньяҡ өлөшөнөң далалы р‑ндарында осрай. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Илл.: Фрина (Triphysa phryne): а — инә бөжәк; б — ата бөжәк
М.Ғ.Миһранов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Йәм өләшә баҡсабыҙ
26 сентября 2017 йыл | Мәғариф
27 сентябрь – Мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары хеҙмәткәрҙәре һәм тәрбиәселәре көнө
Яңғыҙҡайын урта мәктәбенең мәктәпкәсә йәштәге төркөмдәре Яңғыҙҡайын, Үтәк, Буруновка, Туғай ауылдарында уңышлы эшләп килә. Һөнәри байрамдары алдынан өлкән тәрбиәсе Гүзәл Наил ҡыҙы Сабитова үҙҙәре менән яҡынданыраҡ таныштырҙы.
Киләсәк өсөн яуаплыһығыҙ
26 сентября 2017 йыл | Мәғариф
Хөрмәтле тәрбиәселәр һәм мәктәпкәсә белем биреү
учреждениелары ветерандары!
Тәрбиәсе – Ер йөҙөндәге иң изге һөнәрҙәрҙең береһе. Уның иңендә киләсәк быуын өсөн яуаплылыҡ ята. Балаларға ихтирамлы, иғтибарлы, уларҙы яратҡан кеше генә ысын тәрбиәсе була ала. Һеҙ үтә мәшәҡәтле, әммә изге хеҙмәт башҡараһығыҙ. Киләсәктә лә бар көсөгөҙҙө, талантығыҙҙы кескәйҙәргә түкмәй-сәсмәй тапшырырға яҙһын, ә аҡыллы, һау-сәләмәт, бар яҡтан үҫешкән балалар беҙҙең киләсәгебеҙ һәм ышанысыбыҙ.
Барығыҙҙы ла һөнәри байрамығыҙ менән ҡотлайым. Ныҡлы һаулыҡ, түҙемлек, ижад ҡомары һәм дәрт, балаларҙың һәм ата-әсәләр ихтирамын теләйем.
Рәмил БОХАРОВ,
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
учреждениелары ветерандары!
Тәрбиәсе – Ер йөҙөндәге иң изге һөнәрҙәрҙең береһе. Уның иңендә киләсәк быуын өсөн яуаплылыҡ ята. Балаларға ихтирамлы, иғтибарлы, уларҙы яратҡан кеше генә ысын тәрбиәсе була ала. Һеҙ үтә мәшәҡәтле, әммә изге хеҙмәт башҡараһығыҙ. Киләсәктә лә бар көсөгөҙҙө, талантығыҙҙы кескәйҙәргә түкмәй-сәсмәй тапшырырға яҙһын, ә аҡыллы, һау-сәләмәт, бар яҡтан үҫешкән балалар беҙҙең киләсәгебеҙ һәм ышанысыбыҙ.
Барығыҙҙы ла һөнәри байрамығыҙ менән ҡотлайым. Ныҡлы һаулыҡ, түҙемлек, ижад ҡомары һәм дәрт, балаларҙың һәм ата-әсәләр ихтирамын теләйем.
Рәмил БОХАРОВ,
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
Гөлназ ШАФИҠОВА: "Ата-әсәләрҙең 73 проценты башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙы һайланы"
15 сентября 2017 йыл | Мәғариф, Йәмғиәт
Башҡортостандың мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова "Башинформ” агентлығы-ның туған телдәрҙе уҡытыу тураһындағы һорау-ҙарына яуап бирҙе.
– Гөлназ Радмил ҡыҙы, ни өсөн "башҡорт теле – дәүләт теле” һәм "башҡорт теле – туған тел” тигән төшөнсәләр бер-береһенә ауаздаш түгел? Быйылғы уҡыу йылына тиклем мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыуҙың нисек ойошторолоуын тағы ла бер тапҡыр аңлатһағыҙ ине. Ул ҡайһы кластарҙа һәм ниндәй күләмдә уҡытыла?
– Гөлназ Радмил ҡыҙы, ни өсөн "башҡорт теле – дәүләт теле” һәм "башҡорт теле – туған тел” тигән төшөнсәләр бер-береһенә ауаздаш түгел? Быйылғы уҡыу йылына тиклем мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыуҙың нисек ойошторолоуын тағы ла бер тапҡыр аңлатһағыҙ ине. Ул ҡайһы кластарҙа һәм ниндәй күләмдә уҡытыла?
Туған телдәрҙе уҡытыу – ата-әсә ризалығы менән
12 сентября 2017 йыл | Мәғариф, Хоҡуҡ
Мәктәптәрҙә Рәсәй Федерацияһы республикаларының дәүләт телдәрен уҡытыу һәм өйрәнеү индерелергә мөмкин булып, граждандар Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре иҫәбендәге туған телде өйрәнергә хоҡуғы бар ("Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында” Федераль закондың 14-се статьяһы).
Тәү тапҡыр 1-се класҡа
12 сентября 2017 йыл | Мәғариф
Яңы уҡыу йылының тәүге көнөндә мәктәптәрҙә генә түгел, район мәҙәниәт һарайында ла байрамса йәнлелек хөкөм һөрҙө. 4 сентябрҙә мәҙәни усаҡ тәү тапҡыр парта артына ултырған береһенән-береһе бәләкәйерәк уҡыусы ҡыҙ-малайҙарҙы дәрестәрҙән һуң үҙенә йыйҙы. Тамаша залы балаларҙың шат та-уыштарына күмелде. Баҡтиһәң, был көндө мәҙәниәт һарайы менән балалар китапханаһы хеҙмәткәрҙәре район үҙәге мәктәптәренең 1-се класс уҡыусылары өсөн "Тәү тапҡыр 1-се класҡа” тип исемләнгән күңелле байрам сараһы уҙғара икән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 190
ПУЛЬКИН Григорий Степанович [1916, Өфө губ. Стәрлетамаҡ өйәҙе Петропавловка а. (БР‑ҙың Стәрлетамаҡ р‑ны) — 12.1.1945, Борак а., Польша], Советтар Союзы Геройы (1940). 1939—40 йй. совет‑финлянд һуғышында һәм Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. Ленин орденлы Артиллерия офицерҙарының Ҡыҙыл Байраҡлы юғары мәктәбен тамамлаған (1943). 1937 й. алып Ҡыҙыл Армияла. 1939 й. дек. — 1940 й. мартында Төньяҡ‑Көнбайыш фронтта хеҙмәт итә. 1941 й. июненән Калинин һәм 1‑се Украина фронттарында артиллерия взводы, батареяһы, артиллерия дивизионы командиры. Герой исеменә 7‑се армия 19‑сы уҡсылар корпусы 28‑се артиллерия полкының артиллерия батареяһы тимерсеһе рядовой П. 1939 й. 23 дек. Пэрк‑Ярви т. юл ст. (Финляндия) янындағы алышта күрһәткән батырлығы өсөн лайыҡ була. Ленин орд. м‑н бүләкләнгән (1940). Петропавловкала П. һәйкәл ҡуйылған.
И.Ғ.Кәримова
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Яйыҡ гәзите » Һеҙҙең хаттар » Тормошобоҙҙоң яҡты маяғы
Тормошобоҙҙоң яҡты маяғы20.03.2014
Әҡлимә Сафинаның «Сәфәрем - тыуған төйәгем» китабын икенсе тапҡыр уҡып сыҡтым. Бик яҡшы баҫма ул, бигерәк тә йәш быуын өсөн ауыл тарихын белеү мотлаҡ.
Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, унда әсәйем, һеңлеләрем, ҡустым тураһында бер ниндәй ҙә мәғлүмәт бирелмәгән. Атайым Мофассал Сабировтың фотоһы ғына баҫтырылған, әммә уның хаҡында бер һүҙ ҙә әйтелмәгән.
Хөсәйен бабайым менән атайым элек район үҙәгендә милицияла эшләгәндәр. 1939 йылда бабайым фин һуғышына алына, унан иҫән-һау әйләнеп ҡайта. Атайым иһә шул эшен дауам иткән. 1942 йылда Эске эштәр ғәскәрҙәре менән Украинала дошман менән аяуһыҙ көрәшә. «Ҡыҙыл йондоҙ» миҙалы һәм башҡа наградаларға лайыҡ була, иҫән-һау тыуған яғына әйләнеп ҡайта. Һуңынан атайым Мейәс педагогия училищеһында ситтән тороп башланғыс кластар уҡытыусыһы һөнәрен үҙләштерә. Мәктәптә уҡыта, йәй, көҙ айҙарында колхоз эшенә лә йәлеп ителә. Ул уңған комбайнсы ла, алдынғы уҡытыусы ла, актив коммунист та, партбюро ағзаһы ла булды. 1-се, 2-се кластарҙа мине атайым уҡытҡаны хәтерҙә. 1953 йылда Хөсәйен бабайым етәкләгән КТФ-ла бесән сапҡанында инсульт кисерә. Шул йылдың сентябрендә атайыбыҙ вафат булды. Әсәйем Мәрхәбә Сабироваға ул ваҡытта 29 йәш ине. Бар ғүмерен ул артабан дүрт балаһын аяҡҡа баҫтырыуға, яҡшы кеше итеп тәрбиәләүгә арнаны. Тәүҙә мәктәптә йыйыштырыусы булып эшләне. Хәтеремдә, мине таңдан уята ла, беҙ икәүләп мәктәпкә мейес яғырға бара торғайныҡ. Кисен белем усағын йыйыштырабыҙ, икенсе көнгә утын әҙерләп ҡуябыҙ. Төндә әсәй ауыл халҡына куфайка, күлдәк, күбелгән салбарҙар, камзул, костюм тегә ине. Был эше өсөн ауылдаштар он, иген менән иҫәпләште. Мал-тыуарҙан өҙөлмәҫкә тырышты, баҡса үҫтерергә әүәҫ булды, мейес тә сығарҙы. Хәлебеҙҙән килгәнсә беҙ ҙә ярҙамлаша инек. Ауылда хөрмәтләнеләр яҡыныбыҙҙы. Ҡатын-ҡыҙҙар советына һайлай инеләр, ата-әсәләр йыйылыштарында ла урыны президиумда булды.
Әсәй беҙҙе, балаларын, эшһөйәр итеп үҫтерҙе. Мин һәм Алһыу һеңлем юғары белемле уҡытыусыларбыҙ. Сулпан һеңлем - иҡтисадсы. Рәил ҡустым рубероид эшләү һөнәренә эйә булды, заводта үҙенә бригадир вазифаһын да ышанып тапшырҙылар. Ауылдаштарына үрнәк булып йәшәй белде әсәйебеҙ. Абруйы ҙур булды. Яҡындары өсөн өҙөлөп торҙо һәм әле лә шулай. Хәҙер әсәйебеҙ ейән-ейәнсәрҙәрен генә түгел, бүләләрен дә бағып, ҡыуанып йәшәй. Күптән түгел мин уны үҙемдең яныма Өфөгә күсереп алып ҡайттым. Әсәй менән бергә йәшәүҙең ни тиклем рәхәт икәнлеген тағы ла татырға яҙҙы миңә. Икәүләшеп ултырып, сөкөрләшеп сәй эсәбеҙ, йөн иләйбеҙ, ойоҡбаштар бәйләйбеҙ. Ул һаман мине элеккесә тормош нескәлектәренә өйрәтә. Бер намаҙҙы ла ҡалдырмай. Мин дә унан доғалар яҙып алып өйрәнәм.
Ғүмер көҙөн - 90 йәшен әсәйебеҙ ҡартлыҡ бәхетендә, тыныс тормошта ҡаршылай. Артабан да беҙгә маяҡ, тормошобоҙ йәме булып, оҙон-оҙаҡ йәшәүен теләйбеҙ.
Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, унда әсәйем, һеңлеләрем, ҡустым тураһында бер ниндәй ҙә мәғлүмәт бирелмәгән. Атайым Мофассал Сабировтың фотоһы ғына баҫтырылған, әммә уның хаҡында бер һүҙ ҙә әйтелмәгән.
Хөсәйен бабайым менән атайым элек район үҙәгендә милицияла эшләгәндәр. 1939 йылда бабайым фин һуғышына алына, унан иҫән-һау әйләнеп ҡайта. Атайым иһә шул эшен дауам иткән. 1942 йылда Эске эштәр ғәскәрҙәре менән Украинала дошман менән аяуһыҙ көрәшә. «Ҡыҙыл йондоҙ» миҙалы һәм башҡа наградаларға лайыҡ була, иҫән-һау тыуған яғына әйләнеп ҡайта. Һуңынан атайым Мейәс педагогия училищеһында ситтән тороп башланғыс кластар уҡытыусыһы һөнәрен үҙләштерә. Мәктәптә уҡыта, йәй, көҙ айҙарында колхоз эшенә лә йәлеп ителә. Ул уңған комбайнсы ла, алдынғы уҡытыусы ла, актив коммунист та, партбюро ағзаһы ла булды. 1-се, 2-се кластарҙа мине атайым уҡытҡаны хәтерҙә. 1953 йылда Хөсәйен бабайым етәкләгән КТФ-ла бесән сапҡанында инсульт кисерә. Шул йылдың сентябрендә атайыбыҙ вафат булды. Әсәйем Мәрхәбә Сабироваға ул ваҡытта 29 йәш ине. Бар ғүмерен ул артабан дүрт балаһын аяҡҡа баҫтырыуға, яҡшы кеше итеп тәрбиәләүгә арнаны. Тәүҙә мәктәптә йыйыштырыусы булып эшләне. Хәтеремдә, мине таңдан уята ла, беҙ икәүләп мәктәпкә мейес яғырға бара торғайныҡ. Кисен белем усағын йыйыштырабыҙ, икенсе көнгә утын әҙерләп ҡуябыҙ. Төндә әсәй ауыл халҡына куфайка, күлдәк, күбелгән салбарҙар, камзул, костюм тегә ине. Был эше өсөн ауылдаштар он, иген менән иҫәпләште. Мал-тыуарҙан өҙөлмәҫкә тырышты, баҡса үҫтерергә әүәҫ булды, мейес тә сығарҙы. Хәлебеҙҙән килгәнсә беҙ ҙә ярҙамлаша инек. Ауылда хөрмәтләнеләр яҡыныбыҙҙы. Ҡатын-ҡыҙҙар советына һайлай инеләр, ата-әсәләр йыйылыштарында ла урыны президиумда булды.
Әсәй беҙҙе, балаларын, эшһөйәр итеп үҫтерҙе. Мин һәм Алһыу һеңлем юғары белемле уҡытыусыларбыҙ. Сулпан һеңлем - иҡтисадсы. Рәил ҡустым рубероид эшләү һөнәренә эйә булды, заводта үҙенә бригадир вазифаһын да ышанып тапшырҙылар. Ауылдаштарына үрнәк булып йәшәй белде әсәйебеҙ. Абруйы ҙур булды. Яҡындары өсөн өҙөлөп торҙо һәм әле лә шулай. Хәҙер әсәйебеҙ ейән-ейәнсәрҙәрен генә түгел, бүләләрен дә бағып, ҡыуанып йәшәй. Күптән түгел мин уны үҙемдең яныма Өфөгә күсереп алып ҡайттым. Әсәй менән бергә йәшәүҙең ни тиклем рәхәт икәнлеген тағы ла татырға яҙҙы миңә. Икәүләшеп ултырып, сөкөрләшеп сәй эсәбеҙ, йөн иләйбеҙ, ойоҡбаштар бәйләйбеҙ. Ул һаман мине элеккесә тормош нескәлектәренә өйрәтә. Бер намаҙҙы ла ҡалдырмай. Мин дә унан доғалар яҙып алып өйрәнәм.
Ғүмер көҙөн - 90 йәшен әсәйебеҙ ҡартлыҡ бәхетендә, тыныс тормошта ҡаршылай. Артабан да беҙгә маяҡ, тормошобоҙ йәме булып, оҙон-оҙаҡ йәшәүен теләйбеҙ.
- Оҡшаш яңылыҡтар
- Комментарийҙар
Тырышҡан - үҙ юлын тапҡан
Йыш ҡына бөгөнгө йәштәр хаҡында ялҡау, маҡсатһыҙ, битараф тигән һүҙҙәрҙе ишетергә тура килә. Мискә балда бер ҡалаҡ дегет тигәндәй, арабыҙҙа ундайҙар... Тотош уҡырға
Йыш ҡына бөгөнгө йәштәр хаҡында ялҡау, маҡсатһыҙ, битараф тигән һүҙҙәрҙе ишетергә тура килә. Мискә балда бер ҡалаҡ дегет тигәндәй, арабыҙҙа ундайҙар... Тотош уҡырға
Бер өйҙә ике хужабикә
Ҡәйнә менән килен араһындағы мөнәсәбәттәр элек-электән иң киҫкендәрҙән һаналған. Ни тиклем тырышһалар ҙа, ҡәйнәһенә ярай алмаған килендәр, килендәрен... Тотош уҡырға
Ҡәйнә менән килен араһындағы мөнәсәбәттәр элек-электән иң киҫкендәрҙән һаналған. Ни тиклем тырышһалар ҙа, ҡәйнәһенә ярай алмаған килендәр, килендәрен... Тотош уҡырға
Тәрбиә нигеҙҙәрен еткереүсе
Иманғол ауылында йәшәүсе хөрмәтле ветеран уҡытыусы Ләлә Имаметдин ҡыҙы Янбаева халыҡ педагогикаһына ҡағылышлы хәтернамәләре менән гәзит уҡыусыларыбыҙ... Тотош уҡырға
Иманғол ауылында йәшәүсе хөрмәтле ветеран уҡытыусы Ләлә Имаметдин ҡыҙы Янбаева халыҡ педагогикаһына ҡағылышлы хәтернамәләре менән гәзит уҡыусыларыбыҙ... Тотош уҡырға
Мөхәббәттән иҫергәндә
Ял көнө. Ғәҙәттәгесә, аш-һыу бүлмәһендә булышып йөрөйөм, үҙем «Юлдаш» каналын тыңлайым. Шул ваҡыт радионан яңғыраған йырҙың эстәлеге ҡолағыма килеп... Тотош уҡырға
Ял көнө. Ғәҙәттәгесә, аш-һыу бүлмәһендә булышып йөрөйөм, үҙем «Юлдаш» каналын тыңлайым. Шул ваҡыт радионан яңғыраған йырҙың эстәлеге ҡолағыма килеп... Тотош уҡырға
Йәйәү йөрөп уҡыныҡ
Беҙҙең, «һуғыш балаларының», донъяға аяҡ баҫыуыбыҙ үткән быуаттың 50-се йылдарына тура килде. Һәйтәк ауылында башланғыс мәктәп кенә эшләне. 5-се... Тотош уҡырға
Беҙҙең, «һуғыш балаларының», донъяға аяҡ баҫыуыбыҙ үткән быуаттың 50-се йылдарына тура килде. Һәйтәк ауылында башланғыс мәктәп кенә эшләне. 5-се... Тотош уҡырға
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
- Ғинуар 2018 (11)
Декабрь 2017 (40)
Ноябрь 2017 (39)
Октябрь 2017 (36)
Сентябрь 2017 (20)
Август 2017 (23)
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ғаилә йылы буласаҡ
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылды...
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылды...
Изге ғәмәл менән үткәрәйек
Мөхәммәт пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм Миләди иҫәп...
Мөхәммәт пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм Миләди иҫәп...
Төклө аяғың менән - Һары Эт, ырыҫлы һәм имен бул!
Эт йылын өйҙә һәм иң яҡын кешеләр менән ҡаршы...
Эт йылын өйҙә һәм иң яҡын кешеләр менән ҡаршы...
Балҡып китте мәҙәниәт йорто
Капиталь ремонт үткәндән һуң тантаналы рәүештә...
Капиталь ремонт үткәндән һуң тантаналы рәүештә...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
Яйыҡ гәзите » Мәғариф, мәҙәниәт » Һаулығың үҙ ҡулыңда
Һаулығың үҙ ҡулыңда02.09.2014
Шәмбе көнө Ленин майҙанында аҡ халатлыларҙы күреп күптәр аптырашта ҡалғандыр, моғайын. Белеүебеҙсә, был көндө ҡала майҙанында «Сәләмәтлек көнө» уҙғарылды.
Район хакимиәте тарафынан ойошторолған акцияла халыҡ дәррәү ҡатнашты. «Был көндө уҙғарыу ни өсөн кәрәк?» тигән һорауға яуап бар: кеше үҙенең тормошонда сәләмәтлектең ниндәй мөһим урын алыуын аңлаһын өсөн. Ә һаулыҡ һаҡлау учреждениелары кешеләрҙең сәләмәтлеге яҡшыраҡ булһын өсөн нимә эшләргә кәрәклеген хәстәрләргә, хәл итергә бурыслы.
Акция барышында халыҡҡа үҙәк ҡала дауаханаһы белгестәренә күренеү мөмкинлеге булдырылғайны. Майҙан уртаһына ҡуйылған палаткаларҙа табиптар ҡабул итеүҙәр ойошторҙо.
Беренсе палаткала теш табибы ҡабул итте. Тештәрен ҡаратырға теләүселәр бихисап булып сыҡты. Өлкәндәр ҙә, балалар ҙа сиратҡа теҙелгән, араларында бер йәшкә хәтлем сабыйҙар ҙа күренә.
- Хәҙерге ваҡытта балаларҙың теше бик иртә боҙола. Бының сәбәптәре төрлө. Был экологияға ла, аҙыҡ-түлеккә лә бәйле. Тәмле-татлыға ҡарағанда, кальций, фтор кеүек файҙалы матдәләргә бай ризыҡтар ашарға кәрәк. Кәнфит-шоколад урынына күберәк йәшелсә-емеш ҡулланығыҙ. 15-20 йыл элек кешеләрҙе теш боҙолоу проблемаһы ныҡ борсомай ине. Ул заманда татлы аҙыҡтарға ҡытлыҡ булды. Тәм-том ҙур байрамдарҙа ғына эләгә торғайны. Балалар йәшелсә-емеш ашап үҫте. Хәҙер магазин кәштәләре юҡ-бар менән тулы. Әммә уларҙың файҙаһына ҡарағанда зыяны күп. «Чупа-чупс», «Сникерс», «Киндер-сюрприз» һымаҡ нәмәләрҙе ашауҙан тыйылырға кәрәк. Күп ата-әсәләр балаларҙың һөт тештәрен дауалау кәрәкме икән, улар барыбер төшөп бөтә бит, тип һорай. Әлбиттә, кәрәк. Баланың тештәре дүрт йәшендә ҡойолоп бөтһә, ул нисек ашарға тейеш. Тештең һаулығы эстетик яҡтан ғына түгел, ә дөйөм организмдың торошо өсөн мөһим. Ауырыу, боҙоҡ тештәр, ашҡаҙан, аш һеңдереү ағзалары сиренә килтерә. Шуға күрә теш ауырыуҙарын дауалауға ҡарағанда, иҫкәртеү күпкә уңышлыраҡ. Теште, ауыҙ ҡыуышлығын тәрбиәләүгә бала саҡтан уҡ ғәҙәтләнеү зарур. Тештең сәләмәт булыуында уны дөрөҫ таҙартыу мөһим роль уйнай. Хәҙер теш йыуыу сараларына ҡытлыҡ юҡ, әммә уларҙы ла белеп һайларға кәрәк, - тип кәңәштәрен бирҙе теш кабинеты шәфҡәт туташы Татьяна Фәттәхова. Табиптар бәләкәй генә сюрприз да әҙерләгәйне, тештәрен ҡаратыусыларға алма һәм шар бүләк иттеләр.
Теш табибына сират көткән Рәмзиә Әһлиуллина менән әңгәмәләшәм. Ҡатын бөгөнгө сара тураһында телевизорҙан ишетеп килгән. Үҙе менән ике ейәнен дә алған.
- Теш табибына күренер өсөн талонды иртән уҡ алырға кәрәк. Ейәндәремдең ата-әсәһе ялһыҙ эшләй, дауаханаға барырға ваҡыттары юҡ. Минең кеүек оло кешегә йөрөүе ауыр, аяҡтар Һыҙлай. Бөгөн теш табибының ҡабул итеүен ишеткәс, йәһәтләп килеп еттек. Тештәренә зарланғандары юҡ, әммә мәктәп алдынан тикшерткәндә зыяны булмаҫ. Үҙем дә ҡаратасаҡмын, олоғая килә тештәр насарая. Ҡайһыһын һурҙырырға, ниндәйен дауаларға кәрәклеген әйтерҙәр исмаһам, - тип үҙенең уй-кисерештәре менән бүлеште ҡатын.
Эргәләге палаткала ла кеше күп күренә. Бында ҡан баҫымын үлсәйҙәр. Бер сәғәт эсендә йөҙләгән кеше ҡан баҫымын тикшерткән.
- Гипертония хәүефле сирҙәрҙең береһе булып һанала. Әммә уны иҫкәртеп тә, дауалап та була, - ти табип. «Ҡан баҫымығыҙҙы күҙәтеп тороғоҙ!» тигән девизды һәр кем иҫендә тоторға тейеш. Сөнки ҡан баҫымының ныҡ күтәрелеүе бик хәүефле, уның ҡапыл төшөүе лә организм өсөн насар.
Әгәр ҙә ҡан баҫымы йыш күтәрелһә йәки оҙаҡ ваҡыт юғары торһа, был хәлде сир булараҡ ҡабул итергә кәрәк. 120/ 80 - иң яҡшы ҡан баҫымы;
130/85 - нормалағы ҡан баҫымы; әгәр ҙә инде 130-139/85-89 һәм унан юғарыны күрһәтһә, хафаланырға урын бар, был күтәренке нормалағы ҡан баҫымы. Ауырыуҙы ныҡлап тикшермәйенсә ҡалдырырға ярамай, сөнки уның башҡа сәбәптәре лә булыу ихтималлығы ҙур. Юғары ҡан баҫымы сәләмәтлек өсөн зарарлы. Үҙегеҙҙе яҡшы тойғанда ла ҡан баҫымығыҙҙы үлсәп тороғоҙ, сөнки гипертонияның билдәләре ифрат күп. Баш ауыртыуын йыш ҡына ҡан баҫымы күтәрелеүенә япһарырға ғәҙәтләнгәнбеҙ, әммә был һәр саҡта ла тап килеп бөтмәй. Ҡан баҫымы күтәрелгәндә баш әйләнгәндәй итә, ҡайһы саҡта танауҙан ҡан килә, баш йылынып киткәндәй тойола. Күҙ алдында себен осҡан төҫлө. Йоҡоһоҙлоҡ та, йөрәк ауыртыуы ла ошо сир арҡаһында булыуы мөмкин. Кешенең ярһыусанға әүерелеү сәбәбе лә тап ошонда йәшеренеүе бар. Әле лә тикшерелгәндәрҙең күбеһенең ҡан баҫымы юғары булып сыҡты, уларҙы ЭКГ үтергә йүнәлттек, - тине профилактика бүлеге шәфҡәт туташы Әнзирә Мортазина.
ЭКГ үткәрелгән палатка янына яҡын барырлыҡ түгел, кеше күп булды. Халыҡ уңайы сыҡҡанда тикшерелеп ҡалырға ашыҡты.
- Бигерәк шәп уйлағандар, исмаһам талонһыҙ ЭКГ үтәсәкбеҙ. Дауаханаға барырға иренәбеҙ, йә ваҡыт табылмай. Ә бында бар мөмкинлек булдырылған, - тип ҡыуаныстарын йәшермәй ҡатындар.
- Ҡан баҫымым һәр ваҡыт түбән була торғайны. Әле үлсәткәйнем - күтәрелгән. Шундуҡ ЭКГ үтергә ҡуштылар. Сират көтәм, нимә тип әйтерҙәр. Артабан тикшеренеүҙәр үтергә тура килер инде. Һаулығыңа битараф ҡарарға ярамай. Сирҙе ваҡытында асыҡларға, дауаланырға кәрәк, - ти Фәриҙә Иҫәнова.
Людмила Фомина ла табиптарға күренергә килгән. Теш табибында ҡаралған, ҡан баҫымын үлсәткән, хәҙер ЭКГ-ға сират көтә.
- Күптән түгел тешемде һурҙыртҡайным, төпһәһен ҡалдырғандар. Ҡабаттан ярҙырырға, таҙарттырырға тура килде. Остеомиелит башланған тинеләр. Диагноз бик ҡурҡытты, көслө дарыуҙар ҡабул иттем. Унан һуң табипҡа күренгәнем булманы, дөрөҫөн әйткәндә ҡурҡтым. Бөгөн батырсылығымды йыйып килдем. Теш табибы ентекле тикшергәндән һуң ҡурҡыныс бер нәмәлә юҡлығын әйтте, ҡыуанысымдың сиге юҡ, - ти ханым.
Терапевт ЭКГ һөҙөмтәләре буйынса ҡабул итте. Халыҡ консультация алды, артабан ниндәй белгестәргә күренергә кәрәклеген әйттеләр.
«Тәмәкеңде кәнфиткә алмаштыр!» акцияһына ла халыҡ ихлас ҡушылды. Аҡ халатлылар эргәләге такси паркына, йәрминкәгә барып тәмәке тартҡандарға ла, тартмағандарына ла кәнфит өләште.
- Шәфҡәт туташы эргәмә килеп: «Тартаһығыҙмы?» - тип һорағас, юғалып ҡалдым. Тәмәкене 30 йыл ауыҙҙан төшөргәнем юҡ, шуға ла фәрештәләй был һылыу алдында оят булып китте. Бер һүҙ өндәшмәй баш һелктем. Тәмәке урынына, тип кәнфит бирҙеләр. Бына, ихлас кәнфит һурып торған булам. Бәлки тәмәкене ысынлап та ташларға кәрәктер. Ҡара төтөндө күпме һурһаң да файҙаһы юҡ, - тине таксист ир. Минеңсә, был акцияның кемделер уйланырға мәжбүр итеүе ҙур ҡаҙаныш. Халыҡ сәләмәт тормош яҡлы, әммә ялҡаулыҡтары, вайымһыҙлыҡтары ғына насар ғәҙәттәренән ҡотолорға ирек бирмәй.
Сара барышында халыҡ табиптарға күренеүҙән тыш, йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм комитеты, балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе, балалар ижады йортонда, «Таусы» боҙ һарайында эшләгән түңәрәктәр тураһында мәғлүмәт алды. Учреждениелар хеҙмәткәрҙәре һорауҙарға яуап бирҙе.
Акцияны ойоштороусылар спорт менән даими шөғөлләнеү сәләмәтлеккә ыңғай тәьҫир итеүен һөйләне. Бергәләшеп физик күнегеүҙәр яһанылар. Айырыуса тренер Гүзәл Ғәлимйәнованың күңелле музыка аҫтында тәрбиәләнеүселәре менән гимнастика эшләүҙәрен ифрат оҡшаттылар. Тренерҙың йәштәр кеүек етеҙ, еңел аҙымдар менән яһаған күнегеүҙәренә һоҡланып та, бер аҙ көнләшеп тә ҡарап торҙом. Кеше шул тиклем энергияны ҡайҙан алалыр? Эшеңә бар күңелең менән бирелгәндә генә йәш сырайлы, еңел хәрәкәтле булып ҡалырға мөмкиндер, моғайын.
Спорт ярыштарынан береҺе лә ситтә ҡалманы. Гер күтәрергә теләк белдереүселәр ҙә күп булды, бер яҡ ситтә ир-егеттәр ҡул көрәштерҙе. Балалар «Күңелле старттар»ҙа ҡатнашты.
«Барыһы ла һаулыҡ өсөн» дарыухана селтәре халыҡҡа үҙҙәренең тауарын - төрлө үлән сәйҙәре, сироптар тәҡдим итте. Уларҙы ниндәй сирҙәрҙән ҡабул итергә кәрәклеген һөйләнеләр. Хатта ҡарабойҙайҙан мендәр ҙә һатыла ине. Дарыухана хеҙмәткәрҙәре уның остеохондроздан файҙалы булыуын аңлатты.
«Сәләмәтлек көнө» халыҡҡа бик оҡшаны. Бындай акцияларҙы йышыраҡ уҙғарырға кәрәк, тигән тәҡдимдәр ҙә яңғыраны. Табиптар кешеләргә сәлә-мәтлектәрен йәштән үк хәстәрләргә ҡушты. Бының өсөн сәләмәт тормош алып барыу мөһим. Дөрөҫ туҡланырға өйрәнеү зарур. Юҡ-барға кәйефте төшөрөргә ярамай, һәр ваҡыт үҙеңде яҡшыға көйләргә, оптимист булырға кәрәк. Һәр кемдең һаулығы - үҙ ҡулында. Ауырыуҙы дауалауға ҡарағанда булдырмау еңелерәк.
Фотола: Теш табибына ҡаралырға өлкәндәр ҙә, балалар ҙа килде. Ҡыҙ-малайҙарға бүләккә шарҙар бирҺәләр, ололар алма алып ҡыуанды.
Район хакимиәте тарафынан ойошторолған акцияла халыҡ дәррәү ҡатнашты. «Был көндө уҙғарыу ни өсөн кәрәк?» тигән һорауға яуап бар: кеше үҙенең тормошонда сәләмәтлектең ниндәй мөһим урын алыуын аңлаһын өсөн. Ә һаулыҡ һаҡлау учреждениелары кешеләрҙең сәләмәтлеге яҡшыраҡ булһын өсөн нимә эшләргә кәрәклеген хәстәрләргә, хәл итергә бурыслы.
Акция барышында халыҡҡа үҙәк ҡала дауаханаһы белгестәренә күренеү мөмкинлеге булдырылғайны. Майҙан уртаһына ҡуйылған палаткаларҙа табиптар ҡабул итеүҙәр ойошторҙо.
Беренсе палаткала теш табибы ҡабул итте. Тештәрен ҡаратырға теләүселәр бихисап булып сыҡты. Өлкәндәр ҙә, балалар ҙа сиратҡа теҙелгән, араларында бер йәшкә хәтлем сабыйҙар ҙа күренә.
- Хәҙерге ваҡытта балаларҙың теше бик иртә боҙола. Бының сәбәптәре төрлө. Был экологияға ла, аҙыҡ-түлеккә лә бәйле. Тәмле-татлыға ҡарағанда, кальций, фтор кеүек файҙалы матдәләргә бай ризыҡтар ашарға кәрәк. Кәнфит-шоколад урынына күберәк йәшелсә-емеш ҡулланығыҙ. 15-20 йыл элек кешеләрҙе теш боҙолоу проблемаһы ныҡ борсомай ине. Ул заманда татлы аҙыҡтарға ҡытлыҡ булды. Тәм-том ҙур байрамдарҙа ғына эләгә торғайны. Балалар йәшелсә-емеш ашап үҫте. Хәҙер магазин кәштәләре юҡ-бар менән тулы. Әммә уларҙың файҙаһына ҡарағанда зыяны күп. «Чупа-чупс», «Сникерс», «Киндер-сюрприз» һымаҡ нәмәләрҙе ашауҙан тыйылырға кәрәк. Күп ата-әсәләр балаларҙың һөт тештәрен дауалау кәрәкме икән, улар барыбер төшөп бөтә бит, тип һорай. Әлбиттә, кәрәк. Баланың тештәре дүрт йәшендә ҡойолоп бөтһә, ул нисек ашарға тейеш. Тештең һаулығы эстетик яҡтан ғына түгел, ә дөйөм организмдың торошо өсөн мөһим. Ауырыу, боҙоҡ тештәр, ашҡаҙан, аш һеңдереү ағзалары сиренә килтерә. Шуға күрә теш ауырыуҙарын дауалауға ҡарағанда, иҫкәртеү күпкә уңышлыраҡ. Теште, ауыҙ ҡыуышлығын тәрбиәләүгә бала саҡтан уҡ ғәҙәтләнеү зарур. Тештең сәләмәт булыуында уны дөрөҫ таҙартыу мөһим роль уйнай. Хәҙер теш йыуыу сараларына ҡытлыҡ юҡ, әммә уларҙы ла белеп һайларға кәрәк, - тип кәңәштәрен бирҙе теш кабинеты шәфҡәт туташы Татьяна Фәттәхова. Табиптар бәләкәй генә сюрприз да әҙерләгәйне, тештәрен ҡаратыусыларға алма һәм шар бүләк иттеләр.
Теш табибына сират көткән Рәмзиә Әһлиуллина менән әңгәмәләшәм. Ҡатын бөгөнгө сара тураһында телевизорҙан ишетеп килгән. Үҙе менән ике ейәнен дә алған.
- Теш табибына күренер өсөн талонды иртән уҡ алырға кәрәк. Ейәндәремдең ата-әсәһе ялһыҙ эшләй, дауаханаға барырға ваҡыттары юҡ. Минең кеүек оло кешегә йөрөүе ауыр, аяҡтар Һыҙлай. Бөгөн теш табибының ҡабул итеүен ишеткәс, йәһәтләп килеп еттек. Тештәренә зарланғандары юҡ, әммә мәктәп алдынан тикшерткәндә зыяны булмаҫ. Үҙем дә ҡаратасаҡмын, олоғая килә тештәр насарая. Ҡайһыһын һурҙырырға, ниндәйен дауаларға кәрәклеген әйтерҙәр исмаһам, - тип үҙенең уй-кисерештәре менән бүлеште ҡатын.
Эргәләге палаткала ла кеше күп күренә. Бында ҡан баҫымын үлсәйҙәр. Бер сәғәт эсендә йөҙләгән кеше ҡан баҫымын тикшерткән.
- Гипертония хәүефле сирҙәрҙең береһе булып һанала. Әммә уны иҫкәртеп тә, дауалап та була, - ти табип. «Ҡан баҫымығыҙҙы күҙәтеп тороғоҙ!» тигән девизды һәр кем иҫендә тоторға тейеш. Сөнки ҡан баҫымының ныҡ күтәрелеүе бик хәүефле, уның ҡапыл төшөүе лә организм өсөн насар.
Әгәр ҙә ҡан баҫымы йыш күтәрелһә йәки оҙаҡ ваҡыт юғары торһа, был хәлде сир булараҡ ҡабул итергә кәрәк. 120/ 80 - иң яҡшы ҡан баҫымы;
130/85 - нормалағы ҡан баҫымы; әгәр ҙә инде 130-139/85-89 һәм унан юғарыны күрһәтһә, хафаланырға урын бар, был күтәренке нормалағы ҡан баҫымы. Ауырыуҙы ныҡлап тикшермәйенсә ҡалдырырға ярамай, сөнки уның башҡа сәбәптәре лә булыу ихтималлығы ҙур. Юғары ҡан баҫымы сәләмәтлек өсөн зарарлы. Үҙегеҙҙе яҡшы тойғанда ла ҡан баҫымығыҙҙы үлсәп тороғоҙ, сөнки гипертонияның билдәләре ифрат күп. Баш ауыртыуын йыш ҡына ҡан баҫымы күтәрелеүенә япһарырға ғәҙәтләнгәнбеҙ, әммә был һәр саҡта ла тап килеп бөтмәй. Ҡан баҫымы күтәрелгәндә баш әйләнгәндәй итә, ҡайһы саҡта танауҙан ҡан килә, баш йылынып киткәндәй тойола. Күҙ алдында себен осҡан төҫлө. Йоҡоһоҙлоҡ та, йөрәк ауыртыуы ла ошо сир арҡаһында булыуы мөмкин. Кешенең ярһыусанға әүерелеү сәбәбе лә тап ошонда йәшеренеүе бар. Әле лә тикшерелгәндәрҙең күбеһенең ҡан баҫымы юғары булып сыҡты, уларҙы ЭКГ үтергә йүнәлттек, - тине профилактика бүлеге шәфҡәт туташы Әнзирә Мортазина.
ЭКГ үткәрелгән палатка янына яҡын барырлыҡ түгел, кеше күп булды. Халыҡ уңайы сыҡҡанда тикшерелеп ҡалырға ашыҡты.
- Бигерәк шәп уйлағандар, исмаһам талонһыҙ ЭКГ үтәсәкбеҙ. Дауаханаға барырға иренәбеҙ, йә ваҡыт табылмай. Ә бында бар мөмкинлек булдырылған, - тип ҡыуаныстарын йәшермәй ҡатындар.
- Ҡан баҫымым һәр ваҡыт түбән була торғайны. Әле үлсәткәйнем - күтәрелгән. Шундуҡ ЭКГ үтергә ҡуштылар. Сират көтәм, нимә тип әйтерҙәр. Артабан тикшеренеүҙәр үтергә тура килер инде. Һаулығыңа битараф ҡарарға ярамай. Сирҙе ваҡытында асыҡларға, дауаланырға кәрәк, - ти Фәриҙә Иҫәнова.
Людмила Фомина ла табиптарға күренергә килгән. Теш табибында ҡаралған, ҡан баҫымын үлсәткән, хәҙер ЭКГ-ға сират көтә.
- Күптән түгел тешемде һурҙыртҡайным, төпһәһен ҡалдырғандар. Ҡабаттан ярҙырырға, таҙарттырырға тура килде. Остеомиелит башланған тинеләр. Диагноз бик ҡурҡытты, көслө дарыуҙар ҡабул иттем. Унан һуң табипҡа күренгәнем булманы, дөрөҫөн әйткәндә ҡурҡтым. Бөгөн батырсылығымды йыйып килдем. Теш табибы ентекле тикшергәндән һуң ҡурҡыныс бер нәмәлә юҡлығын әйтте, ҡыуанысымдың сиге юҡ, - ти ханым.
Терапевт ЭКГ һөҙөмтәләре буйынса ҡабул итте. Халыҡ консультация алды, артабан ниндәй белгестәргә күренергә кәрәклеген әйттеләр.
«Тәмәкеңде кәнфиткә алмаштыр!» акцияһына ла халыҡ ихлас ҡушылды. Аҡ халатлылар эргәләге такси паркына, йәрминкәгә барып тәмәке тартҡандарға ла, тартмағандарына ла кәнфит өләште.
- Шәфҡәт туташы эргәмә килеп: «Тартаһығыҙмы?» - тип һорағас, юғалып ҡалдым. Тәмәкене 30 йыл ауыҙҙан төшөргәнем юҡ, шуға ла фәрештәләй был һылыу алдында оят булып китте. Бер һүҙ өндәшмәй баш һелктем. Тәмәке урынына, тип кәнфит бирҙеләр. Бына, ихлас кәнфит һурып торған булам. Бәлки тәмәкене ысынлап та ташларға кәрәктер. Ҡара төтөндө күпме һурһаң да файҙаһы юҡ, - тине таксист ир. Минеңсә, был акцияның кемделер уйланырға мәжбүр итеүе ҙур ҡаҙаныш. Халыҡ сәләмәт тормош яҡлы, әммә ялҡаулыҡтары, вайымһыҙлыҡтары ғына насар ғәҙәттәренән ҡотолорға ирек бирмәй.
Сара барышында халыҡ табиптарға күренеүҙән тыш, йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм комитеты, балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе, балалар ижады йортонда, «Таусы» боҙ һарайында эшләгән түңәрәктәр тураһында мәғлүмәт алды. Учреждениелар хеҙмәткәрҙәре һорауҙарға яуап бирҙе.
Акцияны ойоштороусылар спорт менән даими шөғөлләнеү сәләмәтлеккә ыңғай тәьҫир итеүен һөйләне. Бергәләшеп физик күнегеүҙәр яһанылар. Айырыуса тренер Гүзәл Ғәлимйәнованың күңелле музыка аҫтында тәрбиәләнеүселәре менән гимнастика эшләүҙәрен ифрат оҡшаттылар. Тренерҙың йәштәр кеүек етеҙ, еңел аҙымдар менән яһаған күнегеүҙәренә һоҡланып та, бер аҙ көнләшеп тә ҡарап торҙом. Кеше шул тиклем энергияны ҡайҙан алалыр? Эшеңә бар күңелең менән бирелгәндә генә йәш сырайлы, еңел хәрәкәтле булып ҡалырға мөмкиндер, моғайын.
Спорт ярыштарынан береҺе лә ситтә ҡалманы. Гер күтәрергә теләк белдереүселәр ҙә күп булды, бер яҡ ситтә ир-егеттәр ҡул көрәштерҙе. Балалар «Күңелле старттар»ҙа ҡатнашты.
«Барыһы ла һаулыҡ өсөн» дарыухана селтәре халыҡҡа үҙҙәренең тауарын - төрлө үлән сәйҙәре, сироптар тәҡдим итте. Уларҙы ниндәй сирҙәрҙән ҡабул итергә кәрәклеген һөйләнеләр. Хатта ҡарабойҙайҙан мендәр ҙә һатыла ине. Дарыухана хеҙмәткәрҙәре уның остеохондроздан файҙалы булыуын аңлатты.
«Сәләмәтлек көнө» халыҡҡа бик оҡшаны. Бындай акцияларҙы йышыраҡ уҙғарырға кәрәк, тигән тәҡдимдәр ҙә яңғыраны. Табиптар кешеләргә сәлә-мәтлектәрен йәштән үк хәстәрләргә ҡушты. Бының өсөн сәләмәт тормош алып барыу мөһим. Дөрөҫ туҡланырға өйрәнеү зарур. Юҡ-барға кәйефте төшөрөргә ярамай, һәр ваҡыт үҙеңде яҡшыға көйләргә, оптимист булырға кәрәк. Һәр кемдең һаулығы - үҙ ҡулында. Ауырыуҙы дауалауға ҡарағанда булдырмау еңелерәк.
Фотола: Теш табибына ҡаралырға өлкәндәр ҙә, балалар ҙа килде. Ҡыҙ-малайҙарға бүләккә шарҙар бирҺәләр, ололар алма алып ҡыуанды.
- Оҡшаш яңылыҡтар
- Комментарийҙар
Һаулығыңды ҡайғырт!
30 август Учалы ҡалаһының Мәҙәниәт һәм ял паркы алдындағы майҙанда «Сәләмәтлек көнө» уҙасаҡ. Сара район хакимиәтенең инициативаһы менән ойошторола.... Тотош уҡырға
30 август Учалы ҡалаһының Мәҙәниәт һәм ял паркы алдындағы майҙанда «Сәләмәтлек көнө» уҙасаҡ. Сара район хакимиәтенең инициативаһы менән ойошторола.... Тотош уҡырға
Эшегеҙҙән ҡыуанһындар
Күҙҙәр... Ошо ике «төймә» беҙгә тирә-яҡтың матурлығын күрергә, донъяны танып-белергә ярҙам итә. Ғөмүмән, йәшәйешебеҙҙе уларһыҙ күҙ алдына ла... Тотош уҡырға
Күҙҙәр... Ошо ике «төймә» беҙгә тирә-яҡтың матурлығын күрергә, донъяны танып-белергә ярҙам итә. Ғөмүмән, йәшәйешебеҙҙе уларһыҙ күҙ алдына ла... Тотош уҡырға
Нисек ҡотолорға?
«Учалы ҡалаһында йәмғиәтте һауыҡтырыу механизмын булдырыу» тигән девиз аҫтында район хакимиәте эргәһендәге ведомство-ара кәңәшмә үтте. Бында сирҙе... Тотош уҡырға
«Учалы ҡалаһында йәмғиәтте һауыҡтырыу механизмын булдырыу» тигән девиз аҫтында район хакимиәте эргәһендәге ведомство-ара кәңәшмә үтте. Бында сирҙе... Тотош уҡырға
Ышаныслы ҡулдарҙа
Шәфҡәт туташтарын аҡ халатлы фәрештәләр тип юҡҡа атамайҙарҙыр. Улар сирлеләрҙе дарыу һәм уколдар менән генә түгел, йылы ҡараш һәм яғымлы һүҙ менән... Тотош уҡырға
Шәфҡәт туташтарын аҡ халатлы фәрештәләр тип юҡҡа атамайҙарҙыр. Улар сирлеләрҙе дарыу һәм уколдар менән генә түгел, йылы ҡараш һәм яғымлы һүҙ менән... Тотош уҡырға
Сирҙе нисек танырға?
Теләмәҫтән, ике ханымдың борсолоп һөйләшеүенә шаһит булдым. Тауыштарының тоноҡлоғонан уҡ ниндәйҙер бәлә тураһында һүҙ барғаны аңлашыла. «Уға бит әле... Тотош уҡырға
Теләмәҫтән, ике ханымдың борсолоп һөйләшеүенә шаһит булдым. Тауыштарының тоноҡлоғонан уҡ ниндәйҙер бәлә тураһында һүҙ барғаны аңлашыла. «Уға бит әле... Тотош уҡырға
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
- Ғинуар 2018 (11)
Декабрь 2017 (40)
Ноябрь 2017 (39)
Октябрь 2017 (36)
Сентябрь 2017 (20)
Август 2017 (23)
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ғаилә йылы буласаҡ
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылды...
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылды...
Изге ғәмәл менән үткәрәйек
Мөхәммәт пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм Миләди иҫәп...
Мөхәммәт пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм Миләди иҫәп...
Төклө аяғың менән - Һары Эт, ырыҫлы һәм имен бул!
Эт йылын өйҙә һәм иң яҡын кешеләр менән ҡаршы...
Эт йылын өйҙә һәм иң яҡын кешеләр менән ҡаршы...
Балҡып китте мәҙәниәт йорто
Капиталь ремонт үткәндән һуң тантаналы рәүештә...
Капиталь ремонт үткәндән һуң тантаналы рәүештә...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән19.12.2017
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017» премияһын биреү тантанаһында киләһе йылды Ирекмән йылы итеп билдәләү тураһында иғлан итте, был хаҡта Указға ҡул ҡуйҙы.
Был сарала яҡташыбыҙ Анна Мөхәмәтйәрова ла ҡатнашыуы тураһында хәбәр иткәйнек.
- «Башҡортостан йәнлектәрҙе һаҡлау» төбәк йәмәғәт ойошмаһының волонтерҙар мәктәбе етәксеһе һәм БР Йәмәғәт Палатаһының Мәғариф, мәҙәниәт, спорт, йәштәр сәйәсәте, хәйриә һәм ирекмәнлек буйынса комиссияһы эксперты булараҡ, 4-6 декабрҙә Бөтә Рәсәй ирекмәндәр форумында ҡатнаштым, - тип бәйән итте беҙгә Анна, - Былтыр үҙем «Рәсәй ирекмәне - 2016» конкурсында еңеүсе булғайным, быйыл да сара бик сағыу, күләмле һәм тулҡынландырғыс итеп ойошторолдо. Тәжрибә уртаҡлашыу, яңы методикалар менән танышыу, арҙаҡлы кешеләрҙең сығыштарын тыңлау - тыныс ҡына ултырырға һис кенә лә форсат ҡалдырылманы.
Мин, мәҫәлән, ОВЗО («Обучение волонтеров зоозащитных организаций») - йәнлектәрҙе һаҡлау һәм яҡлау менән шөғөлләнгән ирекмәндәргә квалификациялы әҙерлек ойоштороу проекты тураһында сығыш яһаным.
Күптәр ҡыҙыҡһынды, эшлекле бәйләнештәр булдырҙыҡ, артабан да хеҙмәттәшлек итергә ниәт бар.
Башҡортостан командаһы ысын мәғәнәһендә «команда» исеменә лайыҡ булды: гел бергә булдыҡ, бер-беребеҙҙе дәртләндерҙек һәм ярҙам иттек. Ошондай татыу коллективҡа эләккәс, ирекһеҙҙән дә үҙеңдең Башҡортостандан икәнлегеңә ғорурланаһың! Беҙҙе бергә туплаған, арымай-талмай ойоштороу эштәрен башҡарған БР Ирекмән хәрәкәте һәм йәштәр инициативаларына булышлыҡ итеү үҙәге директоры Илшат Бикҡоловҡа ҙур рәхмәт әйтеп китер инем.
Форумды ябыу тантанаһына Владимир Путиндың килеүе айырыуса мәртәбә өҫтәне, ә инде киләһе йыл ирекмәндәргә бағышланасағын белдергәс, тамам күңелдәребеҙ илһамланды. Тимәк, беҙҙең, йәштәрҙең тырышлығы юғалмай, иң юғары кимәлдә лә баһалана. Беҙгә булышлыҡ итергә әҙерҙәр!


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Ҡәйнәмә түҙер әмәлем ҡалманы
Ҡәйнәмә түҙер әмәлем ҡалманы
Иптәшем менән өс йыл ғүмер итәбеҙ. Йәш ярымлыҡ ҡыҙыбыҙ үҫә. Иремде яратам, ихтирам итәм.
Бер йыл элек ҡайным мәрхүм булғас, беҙгә ҡәйнәмдең йортона күсергә тура килде. Беренсенән, ул яңғыҙ йәшәмәйәсәк, ә икенсенән, фатирыбыҙҙы ҡуртымға биреп, матди хәлебеҙҙе яҡшыртыу маҡсатында был аҙымға барғайныҡ. Ҡәйнәм итәғәтле, тыныс, яҡшы кеше. Ләкин миңә уның менән йәшәүе ауыр. Өйҙә үҙемде хужабикә итеп тойорға, шәхси арауығым булыуын теләйем. Бер йыл күнеп йәшәнем, артабан нимә эшләргә белмәйем, түҙемлегем бөттө. Нимә эшләргә миңә, кәңәшегеҙҙе көтәм.
Асия С.
А. районы.
Һеҙҙе “артабан нимә эшләргә” тигән уй борсой. Шуны аңлағыҙ: был һорауҙы нисек хәл итһәгеҙ, киләсәктә шулай буласаҡ. Ҡәйнәгеҙ ни өсөн асыуығыҙҙы ҡабарта, уның холҡондағы ниндәй сифаттары һеҙгә оҡшамай? Минеңсә, проблема үҙегеҙҙә. Үҙ өҫтөгөҙҙә ныҡлап эшләргә кәрәк буласаҡ. Йәғни кешеләрҙе нисек бар, шулай ҡабул итергә өйрәнегеҙ. Шул саҡта ғына ҡәйнәгеҙгә ҡарата мөнәсәбәтегеҙ үҙгәрәсәк. Элек йәштәр ата-әсә йортонда, йәғни килен ҡайны-ҡәйнәһе менән бергә йәшәгән. Бындай тәртип кешеләр менән һыйышып йәшәргә, мәрхәмәтле булырға өйрәткән.
Һеҙ киҫкен генә һөйләшеп, фатирығыҙға кире ҡайта ла алаһығыҙ. Бер яҡтан, был проблеманы хәл дә итер һымаҡ. Ирегеҙ яҡшыраҡ эшкә урынлашыр, күберәк аҡса алып ҡайтырға тырышыр. Барыһы ла яйланған һымаҡ булыр. Тик мәсьәлә һеҙҙең ҡайҙа һәм кем менән йәшәүегеҙҙә генә түгел, ә оло йәштәге кешеләргә булған мөнәсәбәтегеҙҙә. Ҡәйнәгеҙгә булмаһа, һеҙҙә шундай уҡ мөнәсәбәт күршеләрегеҙгә, таныштарығыҙға, бергә эшләгән оло йәштәге ҡатын-ҡыҙ хеҙмәттәштәргә булыуы мөмкин. Был – тик һеҙҙең генә “эске” проблема, эске кисерештәрегеҙ. Бәлки, һеҙ шул йәштә булыуҙан, ҡартлыҡтан ҡурҡаһығыҙҙыр. Йәиһә ҡасандыр тормошоғоҙҙа олораҡ йәштәге ҡатын-ҡыҙ менән булған кире тәжрибә үҙен белдерәлер. Был хәлгә ошо күҙлектән ҡарап сығығыҙ. Һеҙ ҡәйнәгеҙҙәге, ә иң мөһиме, үҙегеҙҙәге кире сифаттарҙы аңлай һәм ҡабул итә алаһығыҙ икән, барыһы ла яйланыр. Ҡәйнәгеҙҙәге ололарға хас аҡыл, тормош тәжрибәһе һеҙгә ярҙам ғына итәсәк. Килеп сыҡмаһа, үҙ фатирығыҙға күсегеҙ. Беренсенән, күңелдә асыу, үпкә һаҡлап йөрөү ҡәйнәгеҙ менән булған проблеманы тағы ла киҫкенләштерәсәк. Икенсенән, ғәҙәттә, кире эмоцияларҙы оҙаҡ йөрөтөүсенең һаулығына ҙур зыян килә, сәләмәтлеге ҡаҡшай.
Дөрөҫ ҡарарға килерһегеҙ тип ышанам, уңыштар һеҙгә!
Земфира ҒӘЙФУЛЛИНА,
психолог.
Бер йыл элек ҡайным мәрхүм булғас, беҙгә ҡәйнәмдең йортона күсергә тура килде. Беренсенән, ул яңғыҙ йәшәмәйәсәк, ә икенсенән, фатирыбыҙҙы ҡуртымға биреп, матди хәлебеҙҙе яҡшыртыу маҡсатында был аҙымға барғайныҡ. Ҡәйнәм итәғәтле, тыныс, яҡшы кеше. Ләкин миңә уның менән йәшәүе ауыр. Өйҙә үҙемде хужабикә итеп тойорға, шәхси арауығым булыуын теләйем. Бер йыл күнеп йәшәнем, артабан нимә эшләргә белмәйем, түҙемлегем бөттө. Нимә эшләргә миңә, кәңәшегеҙҙе көтәм.
Асия С.
А. районы.
Һеҙҙе “артабан нимә эшләргә” тигән уй борсой. Шуны аңлағыҙ: был һорауҙы нисек хәл итһәгеҙ, киләсәктә шулай буласаҡ. Ҡәйнәгеҙ ни өсөн асыуығыҙҙы ҡабарта, уның холҡондағы ниндәй сифаттары һеҙгә оҡшамай? Минеңсә, проблема үҙегеҙҙә. Үҙ өҫтөгөҙҙә ныҡлап эшләргә кәрәк буласаҡ. Йәғни кешеләрҙе нисек бар, шулай ҡабул итергә өйрәнегеҙ. Шул саҡта ғына ҡәйнәгеҙгә ҡарата мөнәсәбәтегеҙ үҙгәрәсәк. Элек йәштәр ата-әсә йортонда, йәғни килен ҡайны-ҡәйнәһе менән бергә йәшәгән. Бындай тәртип кешеләр менән һыйышып йәшәргә, мәрхәмәтле булырға өйрәткән.
Һеҙ киҫкен генә һөйләшеп, фатирығыҙға кире ҡайта ла алаһығыҙ. Бер яҡтан, был проблеманы хәл дә итер һымаҡ. Ирегеҙ яҡшыраҡ эшкә урынлашыр, күберәк аҡса алып ҡайтырға тырышыр. Барыһы ла яйланған һымаҡ булыр. Тик мәсьәлә һеҙҙең ҡайҙа һәм кем менән йәшәүегеҙҙә генә түгел, ә оло йәштәге кешеләргә булған мөнәсәбәтегеҙҙә. Ҡәйнәгеҙгә булмаһа, һеҙҙә шундай уҡ мөнәсәбәт күршеләрегеҙгә, таныштарығыҙға, бергә эшләгән оло йәштәге ҡатын-ҡыҙ хеҙмәттәштәргә булыуы мөмкин. Был – тик һеҙҙең генә “эске” проблема, эске кисерештәрегеҙ. Бәлки, һеҙ шул йәштә булыуҙан, ҡартлыҡтан ҡурҡаһығыҙҙыр. Йәиһә ҡасандыр тормошоғоҙҙа олораҡ йәштәге ҡатын-ҡыҙ менән булған кире тәжрибә үҙен белдерәлер. Был хәлгә ошо күҙлектән ҡарап сығығыҙ. Һеҙ ҡәйнәгеҙҙәге, ә иң мөһиме, үҙегеҙҙәге кире сифаттарҙы аңлай һәм ҡабул итә алаһығыҙ икән, барыһы ла яйланыр. Ҡәйнәгеҙҙәге ололарға хас аҡыл, тормош тәжрибәһе һеҙгә ярҙам ғына итәсәк. Килеп сыҡмаһа, үҙ фатирығыҙға күсегеҙ. Беренсенән, күңелдә асыу, үпкә һаҡлап йөрөү ҡәйнәгеҙ менән булған проблеманы тағы ла киҫкенләштерәсәк. Икенсенән, ғәҙәттә, кире эмоцияларҙы оҙаҡ йөрөтөүсенең һаулығына ҙур зыян килә, сәләмәтлеге ҡаҡшай.
Дөрөҫ ҡарарға килерһегеҙ тип ышанам, уңыштар һеҙгә!
Земфира ҒӘЙФУЛЛИНА,
психолог.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 17.08.2017
Тел кешенең зиһенен, рухи донъяһын байыта, мәҙәнилеген арттыра
Новости / Мәғариф // 17-08-2017, 11:59
Мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу, туған телдәрҙе өйрәнеү һәр заманда ла иң көнүҙәк мәсьәләрҙең береһе булып торған. Уға бәйле бәхәстәр тынғаны ла юҡ, шикелле. Бынан бер тиҫтә йыл тирәһе генә был йүнәлештә әүҙем эш алып барылып, республикабыҙҙа туған телдәрҙе һәм дәүләт телен өйрәнеү мәсьәләһе арыу уҡ үҫеш алғайны. Әммә, әле килеп тағы ла шул мәсьәлә ҡалҡып сыға, кемдәрҙер башҡорт телен уҡытыуға ҡаршы, кемдәрҙер аҫаба халыҡтың теле мотлаҡ уҡытылырға тейеш, тигән фекерҙә....
Ҡан баҫымы юғары булғанда файҙалы ризыҡтар
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 17-08-2017, 09:00
/Майһыҙландырылған эремсек йөрәкте нығыта, ҡан тамырҙарын киңәйтеүгә булышлыҡ итә, кальций, магний һәм калийға бай. Көн һайын 100 г эремсек ашарға кәрәк.
/Ҡыҙыл татлы борос С витаминына бай. Гипертониктарға уны мөмкинлек булған һайын ашарға кәңәш ителә. Көнөнә ике ҡыҙыл борос ашау организмдың С витаминына мохтажлығын ҡаплай.
/ Лосось – омега сығанағы, ҡан баҫымын бик яҡшы төшөрә. Уны аҙнаһына өс тапҡыр 100 – 150-шәр грамм ашау файҙалы....


text:
Изчучение творчества Мустая Карима
Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районы Шүлгән ауылының урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы
Конкурс эше:
«М.Кәримдең «Ай тотолған төндә» трагедияһының үҙенсәлеге, азатлыҡ идеяһының сағылышы”
Төҙөүсеһе:
Тәтешле районы
Шүлгән дөйөм белем
биреү мәктәбе укытыусыһы
Усманова Гөлфирә Марат ҡыҙы
Тема: Мостай Кәримдең «Ай тотолған төндә» трагедияһының
үҙенсәлеге, азатлыҡ идеяһының сағылышы.
Маҡсат. М.Кәрим ижады аша Тыуған илгә, халыҡҡа ҡарата һөйөү
тойғоһо тәрбиәләү; уҡыусыларҙың художестволы һәм образлы
фекерләүҙәрен үҫтереү; идея- художество берлегендә әҫәргә
дөйөм анализ яһау.
Йыһазландырыу: М.Кәрим портреты, таблица- схема, видеояҙманан
«Ай тотолған төндә» өҙөк;яҙыусының
сәхнә әҫәрҙәренән китап күргәҙмәһе, цитаталар,
«Ай тотолған төндә» әҫәре.
Цитаталар.
Мин ҙур шатлыҡ менән һәм бер ниндәй шик булмайынса шуны әйтергә теләйем: совет пьесаларының иң яҡшыларынан береһе башҡорт – крәҫтиән улы Мостай Кәрим тарафынан яҙылды.
Ҡайсын Кулиев
Башҡортостандың төҫ ташламаҫ гәүһәрҙәре араһында тыуған ер ҡуйынынан урғылған Ағиҙел кеүек алсаҡ һәм моңло, Урал кеүек олпат һәм уйсан, далаларыбыҙ кеүек киң һулышлы һәм бәрәкәтле, тормоштоң үҙе кеүек тәрән тамырлы Мостай Кәрим ижады бар.
Рауил Бикбаев
Дәрес барышы.
Ойоштороу мәле.
Дәрестең темаһы, маҡсаты менән таныштырыу.
Уҡытыусының инеш һүҙе.
Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең ижады- башкорт әҙәбиәтенең XX быуаттың иң сағыу һәм милли художество ҡаҙаныштары кимәлен күрһәтеүсе юғары һүҙ сәнғәте ул. Мостай Кәрим –иҫ китмәле күп һәм төрлө-төрлө жанрҙа ла берҙәй уңыш менән эшләгән яҙыусыларҙың береһе . Ә “Оҙон-оҙон балаҫаҡ”, «Ауыл адвокаттары», «Ярлыҡау», «Беҙҙең өйҙең йәме», “Өс таған”әҫәре аша талантлы прозаик итеп күҙаллайбыҙ. Драматургия- М. Кәрим ижадының иң баҙыҡ тармағы. Быуатыбыҙҙың икенсе яртыһындағы башҡорт драматургияһының үҙәгендә уның пьсалары торҙо, ул хатта милли сәхнә сәнғәтебеҙҙә «Мостай Кәрим театры»тигән үҙенсәлекле тамашаны барлыҡҡа килтерҙе.
Драматургияға ул 1947 йылда «Туй дауам итә» тигән драма әҫәре менән күтәрелә һәм артабан бер-бер артлы сәхнә әҫәрҙәре ижад итә. Бөтәһе улар-11.
Беҙ уны «Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа», “Кайын япрағы”, “Россиянмын”; «Үлмәҫбай», «Декабрь йыры», “Ҡара һыуҙар” “Европа Азия циклы” һәм башҡа шиғри әҫәрҙәре аша лирик-шағир итеп беләбеҙ.
1 уҡыусы «М. Кәрим драматургияһы» тигән темаға сығыш яһай.
Уҡытыусы уның драма әҫәрҙәренән торған китап күргәҙмәһе менән таныштыра,икенсенән, интерактив таҡтала был исемлек барлыҡҡа килә.
М. Кәримдең сәхнә әҫәрҙәре:
1) “ Туй дауам итә” пьесаһы 1947
2) “ Киске табын” пьесаһы 1947
3) Яңғыҙ ҡайын. 1950
4) Ҡыҙ урлау. 1958
5) Йәйәүле Мәхмүт. 1980
6) Йырланмаған йыр 1956-1961
7) Диктаторға ат бирегез! 1980
8) Айгөл иле. 1960
9) Ай тотолған төндә. 1963
10) Салауат.
11) Ташлама утты, Прометей!
V. Драматургия жанры тураһында мәғлүмәт.
Драматургия
Драма
Комедия
Трагедия
Тормошсан конфликтка, ваҡиғаларҙы геройҙарҙың эш һәм хәрәкәттәре аша асыуға ҡоролған диалог һәм монолог формаһында яҙылған сәхнә әҫәре.
Драма төрөнөң бер жанры ; тормоштағы йәки көнкүрештәге тиҫкәре күренештәрҙән көлөп, кеше характерындағы көлкөлө һәм кире яҡтарын күрһәтеүсе сәхнә әҫәре.
Драманың бер жанр төрө, сюжет нигеҙе ҡапма-каршы көстәрҙең килешеүе мөмкин булмаған көслө конфликтҡа ҡоролған һәм ыңғай идеалдар алып килеүсе трагик геройҙың ғәҙәттә тигеҙһеҙ көрәштә һәләк булыуы менән тәмамлана торған сәхнә әҫәре.
VI. Һүҙлек менән эш. Дәфтәргә яҙыу.
( Һүҙлектән триптих тигән һүҙҙең мәғәнәһен уҡыу)
Триптих- 3 әҫәрҙән торған, уртаҡ идея менән берләштерелгән әҙәби әҫәрҙәр.
VII. 60-сы йылдар башында М. Кәрим трагедия жанрына мөрәжәгәт итә.
Уҡытыусы һүҙе. Шулай итеп, башҡорт драматургияһында яҙыусы тәүгеләрҙән булып берҙәй идеяны берләштергән әҫәрҙәрен яҙа. Бының менән ул триптих тигән нимәгә нигеҙ һала. «Ай тотолған төндә», «Салауат», «Ташлама утты, Прометей !» тигән өс трагедия яҙып триптих барлыҡҡа килтерә. Трагедия борон-борондан драматургияның иң ауыр жанры булып иҫәпләнә. Ул жанр тормоштоң ҡатмарлыраҡ хәл-ваҡиғаларын үткер конфликттар, төрлө характерҙар аша драмалы һәм фажиғәле яҡтары менән асырға киңерәк мөмкинлектәр бирә.
М. Кәримдең әҫәрҙәрендә лә (өс трагедияла) үтәнән-үтә, пьесанан пьесаға азатлыҡ идеяһы үҫә бара. «Ай тотолған төндә»- шәхестең азатлығы идеяһы үҙәктә торһа, «Салауат»та- социаль-милли азатлыҡ, «Ташлама утты, Прометей» ҙа дөйөм кешелек азатлығы идеяһы үҙәкләшә.
VIII. Төркөмдәр менән эш.
а) 1төркөм. М. Кәримдең «Салауат» трагедияһы тураһында һөйләй.
М. Кәрим драматургияла Салауат образына ла мөрәжәғәт итә.Салауат Юлаев ни тиклем легендар тарихи шәхес булмаһын, ул, әлбиттә, ниндәйҙер бер илаһи зат түгел. Уны яуҙа батыр, дауҙа сәсән итеп һүрәтләү генә аҙ,ул шәхес, еңеүҙәр шатлығын, еңелеүҙәр әсеһен татыған, тән һәм йән яраларын кисергән, ғүмерлек һөргөн, каторга яфаларын уҙған, халҡы, тарих ҡаршыһында выждан ғаҙаптарын кискән ғажиз кеше булараҡ асыла.Салауатты беҙ ярһыу йөрәкле батыр һәм йыраусы итеп күҙ алдына килтерәбеҙ. Был традицион образға ҡапма- ҡаршы рәүештә уның тарихи миссияһын һүрәтләүҙә әҙер өлгө буйынса түгел, полководец, шағир, дәүләт эшмәкәре сифатында ҡылған эштәренә һәм ҡылыҡтарына баһа биреү юлын һайлай автор.
Трагедия Салауат биографияһының икенсе өлөшөнән- яуҙар тар-мар ителгәс, батырҙың тотҡон хәлендәге фажиғәле ғүмерен һүрәтләүҙән башлана. Тотҡонлоҡта Салауатты зиндандар түгел, шиктәр тотҡон итә. Башында төрлө уйҙар, шик- шөбһәләр ҡайнай. Яу сабып, халҡын ғаҙап эсенә һалып, дөрөҫ эшләнеме? Хаҡмы, әллә нахаҡмы булды юлдары? Еңелеүҙең сәбәбе ниҙә? Кем мин? Беҙ кем?
Язалаусы баш бирмәҫ тотҡонона тән язаһы менән генә ҡәнәғәтләнмәйенсә, хөр рухын һүндерер язаның хәтәрерәген, ғүмер баҡый өҙлөкһөҙ иҙә торғанын таба: иленән, еренән, халҡынан, ғаиләһенән тамам айырып, алыҫ сит-ят ерҙәргә ғүмерлек һөргөн, каторганың иң ҡатыһы.
«Салауат» трагедияһы бер герой тураһында ғына түгел, уның менән йәнәш яҡын яу-ярандары, һөргөндәштәре Юлай, Ҡәнҙәфәр, Уҡап, Байнаҙар һәм Крәҫтиәндәр һуғышы башлығы Емельян Пугачев образы мөһәбәт һынлана. “Салауат”трагедияһының жанр формаһы һәм сюжет-композицион ҡоролошо бик үҙенсәлекле. Автор үҙе бының хосусиәтен «Өн аралаш ете төш», тип билдәләгән. Пьеса ете күренештән ғибрәт : «Өн», «Өн аралаш төш», «Хәтерләү», «Хәтерләүҙең дауамы», «Өн», «Төш» һәм «Һуңғы өн».
Шағир монолоғы менән башланған пролог пьеса аҙағында шағирҙың һүҙе менән тамамлана. Әҫәр шиғыр формаһы менән яҙылған. Автор бында драматург- шағир булып сығыш яһай.
2 төркөм . «Ташлама утты , Прометей !»трагедияһының идея-тематик йөкмәткеһе.
Был трагедия триптихтың аҙаҡҡы әҫәре.
Өс трагедияла үтәнән-үтә бер идея үтә- азатлыҡ идеяһы. “Минең Прометей образына мөрәжәғәт итеүемдең төп сәбәбе–кешеләр яҙмышы, фән, культура, кешелек белеме, прогресс хаҡында уйланыуҙарымдан килеп тыуҙы”,- ти автор.
Прометей хаҡындағы мифтың үҙәгендә тиңһеҙ ҡаһарманлыҡ, сая фиҙәҡәрлек идеяһы ята.Әҫәрҙең яңылыгы шунда: ул- Прометей илткән илаһи утты кешеләрҙең нисек ҡабул итеү-итмәү мәсьәләһе.
Был әҫәр үҙәгендә Прометей образы, уның исемендәге миф торһа ла, бүтән заттар ҙа ҡатнаша: Зевс, Гера, Афродита, Гефест, Гермес, Фемида, Эрида, Дионис, Мусагет, Хариталар.
Әҫәрҙә залимлыҡ Баш Алла Зевс һынында һынлана, уның терәктәре булып Көс һәм Власть йыйылма образдарында алға бара.
Прометей – илаһи бер ҡаһарман. Ул,гүйә,батырлыҡ һәм ғазап өсөн генә яратылған. Алмалар затынан Ғәҙелдәрҙән ғәҙел алла Прометей- героик характер. Ундай характер үҙ идеяһы өсөн үҙен фиҙа ҡылыуғаса, ҡорбан итеүгәсә ҡыйыу бара. Трагедияла төп образдар менән йәнәшә ут образы ла бирелгән. Кеше өсөн ут- кот ул, балҡыш ул. Шуға ла бит Прометей ҡулында күк утын тотып: «Ут килтерҙем ергә , ҡот килтерҙем... »,-ти.
Ә кеше ошондай утты ҡабул итергә әҙерме һуң? Ерҙәге әҙәм балалары әле үтә наҙан, томана бит. Ут өсөн Прометейҙы ҡаяға сынйырлап ҡуялар, меңләгән йылдар ғаҙап сигеү өсөн. Шуларҙы белә тороп та, хәтәр юлға сыға Прометей, күк утын урлап, ергә оса, кешеләрҙе утлы итә, ә ут- ул яҡтылыҡ, яңы тормош, прогресс.
III. Өсөнсө төркөм «Ай тотолған төндә трагедияһының үҙенсәлеге»н аса.
IX. Трагедиянан өҙөк ҡарау .(5 минут)
X. Йөкмәтке буйынса эш.
Һорауҙарға яуаптар.
Ни өсөн «Ай тотолған төндә» әҫәре трагедия жанрына инә.
Икенсе төрле финал эшләп булыр инеме ?
Трагедияның төп темаһы?
Трагедияның идеяһы нимәлә?
Әҫәрҙән сюжет элементтарын табыу.
XI.Трагедия нимәгә нигеҙләнеп яҙылғанын асыҡлау.
«Ай тотолған төндә» трагедияһы башҡорт легендаларына нигеҙләнгән әммә ләкин ул, әйтәйек, «Таштуғай», «Байрамбикә», «Ҡарайғыр» һәм башҡа трагик яҙмышлы легендалар сюжетына күпмелер охшашлығы йәки «Урал батыр», “Куҙыйкүрпәс менән Маянһылыу”, «Таһир менән Зөһрә» эпостары ситуациаҙына һәм поэтикаһына яҡынлығы булыуға ҡарамаҫтан, классик трагедия канундарына королған ижад.
XII. Образдарға характеристика.
Аҡйегет
Зөбәржәт
Тәнкәбикә
Дәрүиш
Диуана
Исеме үк уның аҡ күңелен, хаҡ юлын, паҡ рухын атап тора; үҙенең һөйгәне, мөхәббәте хаҡына ул дау күтәрә, рухи ҡоллоҡҡа ҡаршы, ирек азатлыҡ яҡлы, ҡаһарман затынан булған героик һәм трагик шәхес.
Сибәр, дала ҡыҙы, нәҡ ирек өсөн, мөхәббәт өсөн яратылған ,азатлыҡҡа ынтылыусы,ырыу ҡанундарынан юғары,уға баш эймәй, мөхәббәте һәм рухи иректәре хаҡына үлемгә барған ғорур ҡыҙ, ғорур шәхес.
Ырыу һәм ғаилә башлығы. Ире иҫән саҡта байбисә, хәҙер иһә бейбисә. Ырыу ҡанундарын тотоусы, абруйлы, ҡаты ҡуллы бейбисә. Ул әсә кеше лә, йола ҡоло ла. Тәнкәбикә- ғонаһлы бәндә,йәшерен мөхәббәткә юлығып, бер диуана ул таба. Ошо улы- уның оло ғонаһы. Ул үҙе лә трагик образ,йоланы боҙа алмай, ырыу ҡанундарына ҡаршы бара алмай.
Пәйғамбәр илсеһе, был фани донъяларҙа бәндәләргә иман таратып йөрөүсе дин әһеле. Йәнәһе, бер изге йән. Иман таратып, алла илсеһе булыр урында, ул иблис образына инә. Төрлө яманлыҡтар ҡылыусы, намыҫһыҙ бәндә.
Үҙе бала, һаҡаллы сабый хөкөмөндә. Тура һүҙле, һүҙен сабый бала кеүек ярып әйтә, уның ауыҙынан рыяһыҙ хәҡиҡәт һүҙе яңғырай. Диуана- даһилыҡ менән аҡылһыҙлыҡ сигендәге бәндә. Хатта исеме юҡ .
XIII. Уҡытыусы. Трагедияның тел- стиль үҙенсәлеге.
«Ай тотолған төндә» трагедияһы поэтик стилгә көйләнгән. Трагедия стиле- юғары стиль. Антик трагедиялар, Шекспир, Шиллер, Пушкин, Лермонтов трагедиялары поэтик стилдә шиғыр менән яҙылған.
Был яҙыусылар эшен дауам итеүселәр рәтендә Мостай Кәрим дә бар. “Ай тотлған төндә”нең нигеҙендә сәсмә телмәр- проза формаһы. Ул йыш ҡына теҙмә телмәр- шиғыр өлөштәре менән аралаша. Драматург- шағир драматик һәм поэтик стилде шулай йәтеш үреп ебәрә. Мәҫәлән ике ғашиҡ Аҡйегет менән Зөбәржәттең һөйләшеүҙәре шау шиғриәтле телмәр. Аҡйегеттең шиғри һүҙҙәре сәсәнлек һәләтенән килә, улар йыш ҡына ҡобайыр, әйтеш формаһын ала. Шулай итеп, поэтик стиль, шиғриәт трагедияһының мөһим художество компонентын тәшкил итә.
Персонаждарҙың характерына, рухи көсөнә уй- хистәр ташҡыны, тел, телмәр үткерлеге берәбәр булырға тейеш- трагедия жанрының бар талабы шул. Шуға ла төп персонаждарҙың телмәре юғары рух, афоризмдар, уй- кисерештәр үтемлелеге менән һуғарылыуға мөһим шарт.
Тимәк, был трагедияла персонаждар теленең, телмәр үҙенсәлектәренең афоризм, мәҡәл һәм әйтемдәр, тапҡыр фразалар менән һуғарылышы жанр тәбиғәтенән үк килә.
XIV. Тәьҫораттар менән бүлешеү.
Бүген дәрестә нимә тураһында һөйләштек? Үҙегеҙ өсөн һөйләгәндәрҙән сығып нимә алдығыҙ? Ниндәй яңылыҡ белдегеҙ? Нимәләр күҙ алдығыҙға килде?(Уҡыусылар фекерен тыңлау).
XV. Йомғаҡлау.
Шулай итеп “Ай тотолған төндә” трагедияһы М. Кәримдең бөтә илебеҙ театрҙарында иң күп куйылған һәм йөҙәр меңләгән тамашасыларҙың иғтибарын яулаған сәхнә әҫәренә әйләнде. Был трагедияны илебеҙҙең күренекле бер генә театрыла үҙ сәхнәһендә ҡуймай ҡалманы буғай инде.
Уның уңышының нигеҙе- кешелекте ҡыҙыҡһындырған һәм ғүмер баҡый уйландырған рухи азатлыҡ идеяһының милли ерлектә үҙенә бер колорит һәм драматургик оҫталыҡ менән һүрәтләнеүендә ине. Был пьеса тураһында Ҡайсын Кулиев шулай язғайне:
“Мин ҙур шатлыҡ менән һәм бер ниндәй шик булмайынса шуны әйтергә теләйем: совет пьесаларының иң яҡшыларынан береһе башҡорт- крәҫтиән улы Мостай Кәрим тарафынан яҙылды. ”
Эйе, драматургтың был әҫәре генә түгел, башҡа пьесалары ла Башҡортостандың сәхнә күрке булып тора.Тамашасыларҙың иң яратып ҡараған сәхнә әҫәрҙәре лә нәҡ М.Кәримдеке, сөнки улар халыҡсан рухта яҙылған.
XVI.Өйгә эш: трагедияның дөйөм йөкмәткеһенә ҡарата «Мәҡәлдәр» китабынан тап булырҙай мәҡәлдәр яҙып килергә.
XVII.Уҡыусылар эшен баһалау.
М. Кәримдең сәхнә әҫәрҙәре:
1) “ Туй дауам итә” пьесаһы 1947
2) “ Киске табын” пьесаһы 1947
3) Яңғыҙ ҡайын. 1950
4) Ҡыҙ урлау. 1958
5) Йәйәүле Мәхмүт. 1980
6) Йырланмаған йыр 1956-1961
7) Диктаторға ат бирегез! 1980
8) Айгөл иле. 1960
9) Ай тотолған төндә. 1963
10) Салауат.
11) Ташлама утты, Прометей!
Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!
Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG
Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).
Московские документы для аттестации: KURSY.ORG
Общая информация
Похожие материалы
- 26.09.2015
- Просмотры: 568
- 26.09.2015
- Просмотры: 305
- 26.09.2015
- Просмотры: 255
- 26.09.2015
- Просмотры: 307
- 26.09.2015
- Просмотры: 622
- 26.09.2015
- Просмотры: 287
Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов
Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG


text:
Рөстәм Хәмитов республика Хөкүмәтенә йәш тау саңғысыларына булышлыҡ итергә йөкләмә бирҙеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов республика Хөкүмәтенә йәш тау саңғысыларына булышлыҡ итергә йөкләмә бирҙе
Рөстәм Хәмитов республика Хөкүмәтенә йәш тау саңғысыларына булышлыҡ итергә йөкләмә бирҙеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 1 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Кисә граждандарҙы шәхси һорауҙары менән ҡабул итеү барышында Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Республикаһы Тау саңғыһы спорты һәм сноуборд спорт мәктәбендә эшләүсе тау саңғыһы спорты буйынса тренер-уҡытыусы, Өфөнән Сергей Тищенко менән йәш спортсыларҙы ярыштарға әҙерләүҙе финанслау мөмкинлеген тикшерҙе.
Республика Башлығының йөкләмәһе буйынса, уҡытыусы үҙаллы эшләгән «Башҡортостандың йәш таланттары» программаһы сиктәрендә перспективалы йәш спортсылар һәм уҡытыусылар составын әҙерләүҙе ойошторған. Шул рәүешле, тау саңғысыларының күбеһе яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтә лә инде һәм юғары спорт потенциалына эйә.
— Ярыштарҙа Мәскәү тренерҙары йәштәребеҙгә иғтибар итә, ата-әсәләр менән һөйләшеп, спортсыларҙы үҙҙәренең ҡул аҫтына алырға тырыша, – тип һөйләне Сергей Тищенко һәм республика яғынан тейешле иғтибар булмағанда перспективалы спортсыларҙың Башҡортостандан китәсәген билдәләне.
Төбәк Башлығы фекеренсә, тау саңғыһы йүнәлеше – спортты, туризмды һәм әүҙем ялды үҫтереү йәһәтенән төбәк өсөн иң мөһимдәренең береһе. Башҡортостандың тәбиғәт-климат шарттарын иҫәпкә алыу менән тармаҡ үҫеше ҙур һәм системалы булырға тейеш. Һүҙ спортсылар әҙерләү тураһында ғына түгел, ә халыҡ-ара кимәлдәге комплекстар һәм күнекмә майҙансыҡтары, заманса инфраструктура төҙөү хаҡында бара.
— Беҙгә хәҙер уңышлы йәштәр төркөмөн, буласаҡ чемпиондарыбыҙҙы әҙерлекһеҙ ҡалдырмау, шул иҫәптән күнекмә базаларына сығыуҙан мәхрүм итмәү өсөн киләһе йәйге ресурстар табыу мөһим, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Республика етәксеһе Башҡортостан Хөкүмәтенә кәрәкле ярҙам бүлеү мөмкинлеген ҡарарға йөкләмә бирҙе.


text:
Тамырҙарыбыҙ тарта йәки беҙ - һаралылар бит әле!
Һәр ауылдың үҙ тормошо, үҙ яҙмышы, тигәндәй… Әле ауылда һерәйеп кенә ҡалған нигеҙ урындары, тегендә-бында бер-ике һарай, ҡыйшайған имән бағаналар ғына ҡаршылай. Ауыл буш, ҡартая…
Бында 4-5 кенә хужалыҡта йәшәгәндәр мал, ҡош-ҡорт аҫрап, көн күрә. Төп күҙ терәп торғандары - бал ҡорто. Бар ѳмѳттәре, ышаныстары - Алатау, Яманташ, Оломорон йүкәләрендә. Сабынлыҡтар яҡын, әммә мал ишәйтеүселәр һирәк, юҡ тиһәң дә була, сөнки асырғанып бесән сабыуы үтә ауыр, ярҙамға ҡайтыусылар юҡ. Ауылға йәйен генә йән инеп ҡала. Әлеге сара ла иң төпкөл, иң насар юллы ауылға йән өрҙө: хат-хәбәр алған йә телефон аша, йә өйҙән өйгә йөрөп, өгөт-нәсихәттәр менән бер-береһен дәртләндереп-күтәреп, тәбиғәт шарттарының ҡырыҫлығына ла ҡарамай, ауылдаштарҙың иң
ҡыйыуҙары тирә-яҡтан тыуған төйәгенә ҡайтып төштө.


text:
Закиров Әхмәт Закир улы
Әхмәт Закир улы Закиров (1911—1988) — гвардия лейтенанты (1944), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1911 йылдың 19 мартында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Борай районы) Кәшкәләү ауылында тыуған. Милләте башҡорт[2].
Урта белем ала. Ҡырғыҙ ССР-ы Ош өлкәһе Кызыл-Кия ҡалаһында шахтала эшләй. 1933—1935 һәм 1937—1939 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла Алыҫ Көнсығышта кавалерия полкында хеҙмәт итә. Хәрби хеҙмәте тамамланғас, Владивостокта йәшәргә һәм эшләргә ҡала[3].
1941 йылда Владивосток хәрби пехота училищеһын тамамлай, һәм Бөйөк Ватан һуғышы фронтына китә[3]. Брянск, Көнбайыш һәм Үҙәк фронттарында хеҙмəт итə.
Үҙәк фронтында 61-се армия 76-сы гвардия уҡсылар дивизияһы 239-сы гвардия уҡсылар полкының взвод командиры булып хеҙмәт итә. Гвардия кесе лейтенанты Закиров бигерәк тә Днепр өсөн Белорус ССР-ы Гомель өлкәһе Комарин ауылы тирәһендәге алыштарҙа батырлыҡ күрһәтә. 1943 йылдың 27-нән 28 сентябргә ҡараған төндә Әхмәт Закиров, Днепр аша үтеүҙе разведкалау һәм йылғаның уң яҡ ярында плацдармды яулап алыу мәсьәләһе ҡуйылған яугирҙарҙы етәкләй. Уның 20 һалдаттан торған штурмлау төркөмө, дошмандың көслө пулемёт һәм миномёт утына ҡарамаҫтан, Днепр йылғаһы аша үтеп фашист окоптарына төшә һәм дошман пулемёттары утын туҡтатып, ҡалған частарҙың йылға аша үтеүгә тәмьин итә һәм шуның менән уларға уң яҡ яр буйында нығынырға мөмкинлек бирә. Был алыштарҙа гвардия кесе лейтенанты Закиров ҡаты яралана һәм госпиталгә эләгә[3].
Днепр йылғаһы аша сыҡҡанда күрһәткән батырлығы өсөн, 1944 йылдың 15 ғинуарында Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була[4].
1944 йылдың февралендә госпиталдән сыға һәм туған яғына ҡайтарыла. Һуғыштан һуң Өфөлә йәшәй, Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводында машинист булып эшләй[3][4]. 1953 йылдан КПСС ағзаһы.
1988 йылдың 29 мартында Өфөлә вафат була.
Бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Алтын Йондоҙ» миҙалы (15.01.1944)[5][6]
- Ленин ордены (15.01.1944)
- I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985)[7]
- Миҙалдар.
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡорт АССР-ы Борай районы Кәшкәләү ауылы урта мәктәбенең пионер дружинаһы уның исемен йөрөтә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Хәҙерге Башҡортостан Республикаһы, Борай районы.
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Рахматуллин Тимур. 19 марта – 100 лет со дня рождения Героя Советского Союза Ахмета Закирова. ИА «Башинформ» (19.03.2011). 14 ғинуар 2014 тикшерелгән.
- ↑ 4,0 4,1 Кәримова И. Ғ. Закиров Әхмәт Закир улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 793756, д. 17, л. 222, 223).
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 686043, д. 2, л. 3).
- ↑ Карточка награждённого к 40-летию Победы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Славные сыны Башкирии (очерки о Героях Советского Союза, полных кавалерах ордена Славы) — Уфа: Башкнигоиздат, 1965—1985. — Т. в 5 кн..
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 б. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
- Закиров Ахмет Закирович// Подвиг их — бессмертен. — Уфа, 2000. — С. 112.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кәримова И. Ғ. Закиров Әхмәт Закир улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Закиров Әхмәт Закир улы (рус.). Республика Хәрби Дан музейы. 12 июнь 2015 тикшерелгән.
- Рахматуллин Тимур. 19 марта – 100 лет со дня рождения Героя Советского Союза Ахмета Закирова. ИА «Башинформ» (19.03.2011). 14 ғинуар 2014 тикшерелгән.
Закиров Әхмәт Закир улы. «Ил Геройҙары» сайты.
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Борай районында тыуғандар
- 19 мартта тыуғандар
- 1911 йылда тыуғандар
- Өфө губернаһында тыуғандар
- 29 мартта вафат булғандар
- 1988 йылда вафат булғандар
- Өфөлә вафат булғандар
- СССР офицерҙары
- Советтар Союзы Геройҙары
- Ленин ордены кавалерҙары
- 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары
- Совет гвардияһы
- Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар
- Днепр өсөн алышта ҡатнашыусылар
- Советтар Союзы Геройҙары (Башҡортостан)
- Башҡорттарҙан Советтар Союзы Геройҙары
- КПСС ағзалары
- Өфөлә ерләнгәндәр


text:
Был ни тиклем хәтерләй, хип-хоп ине одержимый Хәйерлелер һәм религий. Мин ул да әйтәһем килә, барыһы да рэперы дини сподвижников. Тик оҙаҡ түгел рэпер – йә рәссамдар ала полет теләге бар тип, Хоҙай ҡайҙалыр үҙ ижадында. Был, һис шикһеҙ, яҡшы ла беҙҙең өсөн, өсөн, хаҡында һөйләргә була мыҫҡыллап, әммә яуап талап итеү, беҙ нимә тураһында һөйләшәбеҙ? Ҡайберәүҙәр әйтерҙәр, "Был ябай музыка. Түгел воспринимай был шулай уҡ мөһим!” Тик шуныһы рэпер тураһында әйтә хәрби-сәнәғәт комиссияһының артыҡ етди, ни уйлайһыҙ.
Ҡайһы бер ҡулландыҡ хип-хоп иғлан итеү өсөн ысын күңелдән үҙҙәренең дини убеждения йәки булмау, андайлар. Ислам, Биш Толстосумов, Христианлыҡ, Агностицизм, Атеизм, һәм башҡа дин-йәшәү сәнғәте нигеҙендә. Минемсә хип-хоп уникальное тура килә иғлан итеү өсөн дөрөҫлөк һәм ғәҙеллек шуның менән сағыштырғанда, беҙ увлечен. Өлөшләтә сәбәпле, мәҙәниәт мәжбүр итмәй сания һәм, өлөшләтә, сөнки хип-хоп күп мөмкинлек бирә текст, шул рәүешле атаһыҙ ысынлыҡта "өйрәтергә.”
Шулай ҙа ҙур өлөш ваҡыт хип-хоп, был күберәк булһа кәрәк был парикмахерской ҡарағанда мәктәпкә воскресен. Рэперы беҙҙән йүгерергә был устье, монголияла беләләр улар, тип әйтәләр йәки юҡ.
Ихласлығы ҡаршы. Бесәйбаш
Бар ҡайһы бер шиғырьләре, уның сағылдыра ысын күңелдән булһа ла, ҡайһы ваҡыт ялғышлар яһаманы – асыҡлау һәм көрәш менән дөрөҫ. Мин ҡәҙер-хөрмәт итәм. One thinks of The Roots’ “Dear God 2.0,” or Kendrick Lamar’s “Dying of Thirst”.” *Хатта мин риза түгел, улар менән милләтебеҙгә йәки нәтижәләр, Мин яратам тыңларға ысын күңелдән странствий. Һәм был йыш бара миңа молиться минең өсөн коллегаларға-барыусы әйҙәп.
Хип-хоп мәңге яғы темная, унда рәссамдар ҡарай Хоҙайға һәм дин, неуважения һәм несостоятельность. Рэперы, ҡалһа, һөйләргә барлыҡ һүҙҙәрен тойғо миҙгелдә – тик улар бик ныҡ ышана ла улар юҡмы. Һәм "пост-христиан” ил, шул тиклем етәксе һ. б., был безрассудный һөжүм ғәҙәттә юнәлдерелгән Иисуса һәм уның сиркәүе.
Һис шикһеҙ, ҡайһы бер нисек һәм ике йөҙлөлөк аҡса голодом "проповедников” – улар лайыҡ булыу смеян. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы,, Библия, сиркәү, һәм аллаһы тәғәлә үҙе йыш-йыш ҡарала булараҡ, незначительный персонаждар тарихында фантастики. Мин признаю, слух рэперы һөйләйҙәр тураһында "наркомании” кыҙҙар сиркәү хорында мине ворот, тик бер нәмә генә борсой мине күберәк насиха үҙе Ғайса.
Күп кенә рэперы тип атайҙар үҙҙәрен Богом, ҡуйырға, үҙен бер дәрәжәһе менән Иисус, һәм хвастливый ҡабул итергә исеме Әфәнделәр все. Улар төҙөп, бер туп-тулы альбомдар тирә-яҡ непочтительно дини темалар. Улар ҡулландыҡ үҙ Богом ижад әлеге ускорить үҙ Дворца. How ironic.
Нисек Иисуса последователь, Шәхсән Мине оскорбила булһа, мин ишетәм, әммә тағы ла күберәк мин ҡурҡам өсөн кешеләрҙе изрыгать был контенты һүҙенә. Беҙ барыбыҙ ла иде кеше дошманы ине ул путь " кеше Президенты, шулай ҙа беҙ тағы ла күберәк ҡурҡырға кеше өсөн, ул плют был нәмә Всемогущий Хоҙайға.
Яуап Ләззәт Биреп
Сөнки мин яуап бирергә тейеш? Мин алыр ине башларға кампанияһын буйынса бойкот уларҙы музыка. Йәки, шул тиклем үҙе рэпер, Мин алыр яҙырға хлесткий дисс быуат рекорды. Мин позво, һеҙгә хәл итергә теләсә әлеге ниндәй алымдар өҫтәрәк ҡушыла йәки дөрөҫ неправильно. Ай-һай, дөрөҫ, Мин түгел тип уйлайым, сөнки улар күп нимә эшләргә хәл итеү өсөн реаль проблемалар.
Ошо Музыка рэпер релиз өҫтәрәк ҡушыла туранан-тура сағылдырыусы сараға уларҙың йөрәк. Беҙҙең һүҙҙәрен мәңге идеальной һүрәте бынан тыш, эсендә ниләр беҙҙе. Һеҙ ҡасан да булһа подставлять, держа бер стакан һыу йәки сок? Һеҙҙең унда бер стакан ергә выливается. Нисек беҙ барыбыҙ ла беләбеҙ, беҙҙең неуклюже түгел етештерәләр жидкость, ул ябай күрһәтә беҙгә, һеҙҙең бокалы. Был да шул уҡ хәл шәхси һүҙҙәре. Беҙ һөйләйбеҙ, йәки реп, рухи байлыҡ етәксе һ. б. йөрәктәрҙә выливаются. Һүҙҙәре һәм музыкаһы йәшермәй, беҙҙе грешные, ләкин подвергать, етәксе һ. б. йөрәктәрҙә һәм мах (Мэтью 12:34).
Был яҡтылығында, яңғыратып ҡайһы бер рэперы, улар уберутся өсөн дини темалар тураһында әйтә, ике вах.
Беренсе, улар аңламай, кем ул Ғайса. Әгәр улар яһанылар, улар беркасан ла буласаҡ тураһында һөйләргә шул яҡҡа, шул рәүешле. Һис шикһеҙ, улар белһендәр, Ғайса йәһүд ир-аты, уның распятие ике мең йыл элек. Тик, they don’t truly understand Him.
Бер генә кеше здрав башлы булмаясаҡ омтолорға ҡуйырға үҙен бер дәрәжәһе менән абсолют правителе, әгәр улар, ысындан да ла аңланыҡ, - тип, ул шундай була. Кем дә уважал уны вязовая уның менән барыһы да сексуаль характерҙағы ғәмәлдәр көсләү йәки, әгәр улар аңланылар, сөнки ул вечным судьяһы үҙенең күңел. Улар вышвырнуть уның исеме нисек, ул кем дә дауаларға уның исеме менән бындай легкомысленное һәм неуважения.
Һеҙ, ысынлап та ла, күргән Иисуса, һеҙ аңлайһы, ул бесподобно. Һеҙ, ысынлап та ла, беләһеҙме, батша, һеҙ подчиняться уның хакимиәте, Һеҙ спорить. Тимәк, берҙән-бер йомғаҡ улай булғас ни, улар күрмәйҙәрме ярына ул, ниндәй ул бар.
Икенсе, беҙгә кешеләр кәрәк беләләр Иисуса һөйләргә. Ғына түгел, песнях һәм блоги, ни өсөн обеденный өҫтәле, ултырыштар залында, һәм был синыфта. Ни өсөн? Сөнки был невежство һәм несостоятельность түгел өсөн уникаль рэпер. Безрассудно сәнғәте булып, бары тик береһе уның выражением. Беҙ йәшәйбеҙ, мәҙәниәт, слепы т пәйғәмбәрҙәре (2 Криснтиан 4:4).
Асыу Тантанаһы Һуҡырҙар Күҙҙәр
Шулай булғас, әгәр һеҙ беләһеҙме, ғайсаның, һөйләгеҙ нең дуҫтарға һәм ғаиләгә дөрөҫлөктө. Аллаһы аллаһы тәғәлә-был уйынсыҡ. Ул да булырға тейеш, поклонялись, яраттым, послышался, һәм ошады. Ул реале. Ул ненависть һәм гөнаһ послал улын өсөн уның менән покончить. Ысынлыҡта,, Уның улы вафат була һәм понес өсөн яза гөнаһ булһын, беҙ тейеш түгел. And God raised Him from the grave so that we could live with Him forever.
Тапшырырға һәм был яҡшы яңылыҡ, бөтә! Тик, зинһар,, был да изящество. Перестать кричать был кешеләр, һәм башларға яратырға, уларҙы. Әгәр һеҙ күргән Иисуса, кем ул, түгел был, сөнки һин яҡшыраҡ кем дә булһа. Сөнки был Алла асты һеҙҙең күҙҙәре күрмәүселәр. Моль өсөн ул тигеҙлектә урынлашҡан ҙур ине, шул уҡ хәл һеҙҙең өсөн дустар һәм ғаилә.
Әгәр һин беләһең Иисуса, һеҙ тейеш таныша, уның менән. Ул тептерева хорош, һәм юғары етәксе һ. б. лайыҡ тоғролоҡ. Юҡ, береһе беҙҙә, - тип ала позволить үҙе бер Тиңдәше дауаларға йәки кеүек улын тағы бер рәт-рәт чувак. Беҙҙең вечность бәйле, бынан тыш, беҙ ышанабыҙ тураһында Иисус. Һәм дөрөҫ, ышанабыҙ ли беҙ уға, юҡмы, беҙ суд ҡарары буйынса, уның.
Шулай булғас, Хоҙай дә ышанмай тиәрсез? Тиңдәше, Вседержитель, һәм судья. Әгәр беҙ, үҙ сиратында, һәм ышанам – Спасителя.
*Баш тартыу: Мин түгел, рекомен һеҙгә послушать йыр вышеупомянутые. Уларҙың һәр береһе үҙ эсенә алған нецензурную лексик генә шул кәрәк тип йәки өсөн күп кенә файҙалы.


text:
Уға тәбиғәттең моңо, тау-таштарҙың ныҡлығы күскәнБәләкәс ҡыҙ ҡоралайҙай етеҙлек менән тау түбәһенә үрмәләй. Тау битләүендә, тамырҙарын ергә ҡаҙап, йөҙйәшәр ҡарағайҙар, имәндәр, аҡ ҡайындар һалдаттар ишеләй теҙелеп баҫҡан да ошо ожмахтай хозурлыҡтың именлеген һаҡлай, әйтерһең. Йәннәттәй изге...
Ҡышын бит тиреһен тәрбиәләүҠыш дөйөм организм өсөн етди һынау һәм һауа торошоноң киҫкен үҙгәреше иң тәүҙә тән тиреһенә кире йоғонто яһай. Һыуыҡҡа айырыуса бит тиреһе тиҙ бирешә, шымалығы, тәбиғи нәзәкәтлеге юғала. Йөҙөбөҙ сәләмәтлек менән балҡып торһон өсөн тирене файҙалы...
Алой үләненең файҙаһы һәм зыяныӨйҙәрендә күптәр алой үләнен үҫтерә. Уны ашҡаҙандың сей яраһын, бөйәнде, эс ҡатыуҙы, шәкәр диабетын, үпкә шешен, асыҡ яраны, бешкән урынды, ир-ат менән ҡатын-ҡыҙҙың түлһеҙлеген дауалауҙа файҙаланалар. Алой үләненән яһалған дауалар бихисап. Беҙ...
Уңған килен аштарыАуылдың күркәмлеген, ҡотон һаҡлаған килендәр була. Шундай алтын ҡуллы хужабикәләрҙең береһе Ҡырмыҫҡалы районы Иҫке Бәпес ауылында йәшәй. Борай ҡыҙы Фидариә буласаҡ тормош иптәше Әлфир менән Башҡорт дәүләт аграр университетында уҡығанда таныша....
Киләсәк – әсәләр ҡулында“Донъя – бишек тирбәткән әсә ҡулында” – Өфөлә үткән V Бөтә Рәсәй әсәләр форумы башынан аҙағына тиклем ошо фекер менән һуғарылғайны. “Әсәй” хәйриә фондтары халыҡ-ара йәмәғәт ойошмаһы тәҡдиме буйынса Башҡортостан Республикаһы Президенты һәм Хөкүмәте...
Тыуған ерҙең тартыу көсөҠыштың иң ҡырыҫы, йәйҙең иң эҫеһе – беҙҙә, ти Хәйбулла районының Маҡан ауылында йәшәүселәр. Ҡоро килгән йылдарҙа июнь башында уҡ үлән көйөп, яландар сүл-далаларҙы хәтерләтә башлай. Ер сарсап ярыла. Һыу юғала, әйтерһең, яндырғыс ҡояштан ер аҫтының...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Көйәрмәндәр көслөләрҙән-көслө СКА, «Йокерит» менән уйындарҙы ашҡынып көткәйне. Нисек ҡаршы торор юлаевсылар? Ҡыйратылып ҡайтырҙармы? Питерҙа СКА менән алыш ҡыҙыу барҙы. Өсөнсө осорҙа ғына ике гол үткәреп, еңелеп ҡуйҙылар. Ә бит иҫәпте беҙҙекеләр асҡайны – 1:0. Голды Йонас Кемппайнен индерҙе. Һуңынан ике команда ла һөжүм артынан һөжүм ойошторҙо. Хужаларҙың ҡапҡасыһы ныҡ торҙо. Беҙҙең Андрей Кареев та …
Continue reading ‘Хәҙер беҙҙең Кузьмин бар!’ »
СКА-нан ҡыйратылғас, юлаевсылар «Авангард»тан да (Омск) еңелде – 1:3. Үҙ боҙобоҙҙа бер-бер артлы отолоуҙар киткәс, көйәрмәндәр аптырашта ҡалды. Тиҙ арала клуб етәкселәре сараһын күрмәһә, хәлдәр мөшкөл. Финалға сығыу түгел, плей-оффҡа эләгеү ҙә ҡыйынлашасаҡ. Хәҙер ни беҙҙекеләр «Югра», «Амур» кеүек көсһөҙ командаларға ла ҡаршы тора алмай башланы. Быны нисек аңлатырға?
1:6… «Салауат Юлаев»ты СКА (Санкт-Петербург) ҡыйратып ҡайтып китте. Бер нисек тә ҡаршылыҡ күрһәтә алманыҡ. Аптыраталар. Уйын бармай. Командабыҙҙа характер юҡ кеүек. Көсөн йәлләмәй тырышҡандар ҙа бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Ярай әле Линус Умарк, Теему Хартикайнен, Йоонас Кемппайнен, Филип Ларсен бар, тип ҡуяһың. Уларға әллә ни тәнҡит һүҙе әйтеп, бәйләнеп булмай. Ә башҡалар ҡайҙа? Ни һәйбәт …
Continue reading ‘Бындай уйын кемгә кәрәк?’ »
Беҙҙең «Салауат Юлаев» бер ҙә үҙгәрмәй, үҙенең валидоллы уйындарын дауам итә. Тәүге 20 минутта дәғүәселәренә тынғылыҡ бирмәй алышалар ҙа, ә ҡалған 40 минутта ҡапыл үҙгәрәләр ҙә ҡуялар. Әллә нисек хәлдәре, уйынға дәрттәре бөткән һымаҡ күренә башлай. Тренерҙарыбыҙға уйланырға урын бар. Ярай әле Магнитогорскиҙа еңделәр – 4:3. Ә бит 3:0 менән отоп бара инек, иҫәп тигеҙләнгәс …
Continue reading ‘СКА менән нисек уйнарбыҙ?’ »
Аңламаҫһың юлаевсыларҙы, инде матур ғына уйнай башлағайнылар, көтмәгәндә үҙ боҙонда «Северсталь» (Череповец) хоккейсыларынан еңелеп тораларсы? 0:2 иҫәбенә отолдолар… Бынан алда «Салауат Юлаев» көслө генә «Торпедо» (Түбәнге Новгород) һәм «Спартак» (Мәскәү) менән уйнағайны. Икеһендә лә көйәрмәндәрҙе ҡыуандырҙылар. Бигерәк тә «Торпедо» менән алыш ҡыҙыу барҙы. Ҡунаҡтар ныҡ ҡаршы торҙо, беҙҙекеләрҙе үҙ ҡапҡаларына яҡын ебәрмәнеләр. Гол индергәс, бөтөнләй …
Continue reading ‘Инде генә еңеүҙәр башланғайны…’ »
«Салауат Юлаев» уйынын сит боҙҙа – Подольскиҙа «Витязь» менән уңышлы үткәрҙе. 4:2 иҫәбе менән еңеп ҡайттылар. Беҙҙекеләрҙән голдарҙы Линус Умарк, Александр Логинов, Теему Хартикайнен һәм Вячеслав Солодухин индерҙе. Әйтергә кәрәк, һуңғы уйындарҙа Умарк ҡыуандыра башланы. Уның шайбаны боҙҙа йөрөтөүе, дәғүәселәрен нисек оҫта алдауы, матур-матур голдар индереүе көйәрмәндәрҙе һоҡландыра. Күптән көтә инек шулай уйнауын. Лидерһыҙ командаға …
Continue reading ‘Әлдә Умарк менән Ларсен бар’ »
Юлаевсылар «Сочи» хоккейсыларын – 11:3, ә «Нефтехимик»ты (Түбәнге Кама) 6:0 иҫәптәренә ҡыйратҡас, көйәрмәндәр бик ҡәнәғәт ҡалғайны. Был уйындарҙа һаҡсыбыҙ Филип Ларсен йәнә ике голын индереп, иң мәргәндәр иҫәбенә ингәйне. Ысынлап та, һоҡландыра ул! Их, башҡалар ҙа шулай тырышһын ине…
«Салауат Юлаев» үҙ боҙонда тағы ике уйын үткәрҙе. Әйтергә кәрәк, бер ҙә ҡыуандырманылар. Икеһендә лә отолдолар. Беҙҙең фин тренерҙары юлаевсыларға ниндәй хоккей өйрәтергә теләгәнен аңлауы ҡыйын. Уйын бармай, һәр кем үҙенсә генә тырышҡан кеүек, ә команда ҡайҙа? Аптыраталар. «Амур»ҙан (Хабаровск) – 4:5, ә «Куньлунь Ред Стар» (Пекин) клубынан 1:2 иҫәбенә еңелдек. Шуныһы үкенесле: ҡытайҙар беҙҙең …
Continue reading ‘Умаркка ни булған?’ »
Юлаевсыларҙың йәйге ялы оҙаҡ барманы. Июлдә үк күнекмәләр – яңы миҙгелгә әҙерлек башланды. Августа ике турнирҙа ҡатнашып та өлгөрҙөләр. Түбәнге Новгородта еңеүсе булһалар, ә Өфөлә Башҡортостан Республикаһы Кубогында икенсе урын алдылар.
Уҙған миҙгел юлаевсыларға ҡыуаныс килтермәне. Плей-оффҡа сыҡтылар сығыуын, тик барыбер «Аҡ Барс»ҡа еңел генә отолоп, Гагарин кубогы өсөн артабанғы алыштарҙа ҡатнашманылар. Ә финалда, белеүегеҙсә, СКА (Санкт-Петербург) менән «Металлург» (Магнитогорск) уйнаны. Кемдәр еңдеме? Әлбиттә, бөтә көслө хоккейсыларҙы үҙенә йыйған Питер клубы инде…


text:
Презентация по башкирскому языку на тему "Әсәйем - кунел кояшы"
Описание презентации по отдельным слайдам:
Ауылдаштары һәм йәштәштәре кеүек уға йәшләй үҙ заманының иң ауыр йөктәрен күтәрешергә тура килә, колхоз эше менән шөғөлләнә. Бөйөк Ватан һуғышы башланған йылда ФЗО-ға уҡырға китә. Уны тамамлағас, заводта әллә ни оҙаҡ эшләргә тура килмәй, 1943 йылда әле ун етеһе лә тулып өлгөрмәгән егетте хәрби хеҙмәткә алалар. Оҙаҡламай Талха фронтҡа барып эләгә һәм һуғыш тамамланғансы ауыр фронт, яу юлдарын үтә, бер нисә тапҡыр яралана. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн миҙалдар менән бүләкләнә.
1948 йылда Талха Ғиниәтуллин демобилизацияланып ҡайтҡас, Кавказ яҡтарында тоннель төҙөү эштәрендә ҡатнаша. Унан баш ҡалабыҙ Мәскәүгә килеп, заводта фрезеровщик булып оҙаҡ ҡына йылдар эшләй. Киске мәктәпкә йөрөп урта белем ала. 1966 йылда М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтын тамамлай.
Уның реалистик әҫәрҙәрендә ирреалистик, мистик, фантастик, символик стиль төҫмөрҙәренең урын алыуы күҙәтелә. Ысынбарлыҡ менән уйҙырма, шартлылыҡ, реализм менән фантастика ҡатнашмаһы “Томан эсендәге яңғыҙ йорт”, “Яңы йөрәк”, “Зыярат ҡылыу”, “Бүре”, “Каска”, “Һөжүм”, “Ҡайтыу”, “Туннель”, “Ҡапҡа”, “Шәмсетдин менән Шәмсура”, “Ҡара баҫыу”, “Хоҙайбирҙиндың ҡайтыуы” исемле хикәйә һәм повестарында күҙәтелә. Уларҙың барыһы ла айырым бер шәхес яҙмышын һүрәтләү аша тотош йәмғиәтте солғап алған киҫкен ижтимағи-социаль, рухи мәсьәләләрҙе кинәйәле фәлсәфә аша яҡтыртыуға ҡоролған.
Яҙыусы повесть һәм хикәйәләрендә ҡатын-ҡыҙҙарҙы айырым бер ихтирам менән һүрәтләй. Бөтөн ғүмерен һөйгән кешеһен ҡарауға бағышлаған (“Шәмсетдин менән Шәмсура”), ирен тормош төпкөлөнә төшөүҙән, рухи һәләкәттән йолоп ҡалырға ынтылған (“Кисеү”), һуғыш ҡазалары арҡаһында ирһеҙ, балаһыҙ, япа-яңғыҙ ғүмер кисерһә лә, рух бөйөклөгөн һаҡлаған (“Йыр”, “Ҡапҡа”), йәш көйөнсә тотош звено менән етәкселек иткән, ас килеш сәсеү эшен еренә еткереп башҡарған (“Ҡара баҫыу”), ғүмере һүнеп барған яралы фронтовик улын үлемдән йолоп ҡалған (“Мәтрүшкә еҫе”), сабыйын һаҡлап ҡалыр өсөн йәнтәслим көрәшкән (“Әсә һәм бала”) ҡатын-ҡыҙ образдары оло һөйөү менән һүрәтләнә. Автор ҡатын-ҡыҙҙың көндәлек тормошта күҙгә бик салынып та бармаған сифаттарын оҫта тотоп ала, уларҙың тормош тотҡаһы икәнлегенә айырыуса баҫым яһай.
Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!
Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG
Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).
Московские документы для аттестации: KURSY.ORG
Общая информация
Похожие материалы
- 18.11.2016
- Просмотры: 2232
- 18.11.2016
- Просмотры: 403
- 18.11.2016
- Просмотры: 1031
- 18.11.2016
- Просмотры: 490
- 18.11.2016
- Просмотры: 597
- 18.11.2016
- Просмотры: 504
- 18.11.2016
- Просмотры: 114


text:
2009 йылда 5800 урман закондарын боҙоу осрағы теркәлде
Былтыр дәүләт урман инспекторҙары 5800 урман закондарын боҙоу осрағын асыҡланы. Закон боҙоуҙарҙың иң күбе — 2236 осраҡ урмандарҙы файҙаланыу ҡағиҙәләрен күҙәтмәү менән бәйләнгән.
Инспекторҙар ағас үҫентеләрен законһыҙ ҡырҡыу буйынса 174 осраҡ теркәне. Законһыҙ ҡырҡыуҙар арҡаһында урман фондына килтерелгән зыян 97 миллион 693 мең һум тәшкил итте. 2008 йыл менән сағыштырғанда рөхсәтһеҙ ҡырҡыуҙар 28 процентҡа кәмерәк булды.
Ағасты законһыҙ ҡырҡыу буйынса 525 материал хоҡуҡ һаҡлау органдарына ебәрелде. Уларҙы ҡарау һөҙөмтәләре буйынса 409 енәйәт эше ҡуҙғатылды. Дәүләт урман инспекторҙары 5837 күрһәтмә яҙып бирҙе.
Федераль закондарҙағы үҙгәрештәр менән бәйле 2010 йылға планлы тикшереүҙәр һаны бер нисә тапҡырға кәмейәсәк. Рөхсәтһеҙ ҡырҡыуҙарға юл ҡуймау өсөн урман фондында һәм урман фондына инмәгән урмандарҙа квартал һайын ер өҫтөнән патруллек итеү маршруттары ҡаралған.


text:
Күпләп торлаҡ төҙөгәндә Башҡортостанда ташҡын хәүефе иҫәпкә алынасаҡ
Башҡортостанда яңы торлаҡ массивтарын проектлағанда ташҡын хәүефенә етди иғтибар биреләсәк. БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Сергей Афонин әйтеүенсә, был мәсьәлә бөгөн айырыуса көнүҙәк.
— Краснодар крайында булып үткән һәр кемгә билдәле ваҡиғалар арҡаһында оператив кәңәшмәлә Рөстәм Зәки улы был мәсьәләне ҡаты ҡуйҙы. Бөгөн был темаға тағы иғтибар артты, — тине вице-премьер. — Ағиҙел аръяғындағы биләмәләрҙе үҙләштереүҙе күҙаллаған проекттар буйынса беҙҙең иҫәпләүҙәрҙе ҡайтанан тикшерергә һәм тулыландырырға кәрәк.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөләге биләмәләрҙе комплекслы үҙләштереү мәсьәләһенә арналған кәңәшмәлә БР Хөкүмәтенә төҙөлөш алып барыу күҙалланған урындарҙы ташҡын хәүефе йәһәтенән тикшерергә ҡушты. Һуңғы йылдарҙа төбәктә ҙур ташҡындар булмаһа ла, Өфө янында 40-50 йылға бер тапҡыр һыу баҫыу осраҡтары күҙәтелә. Ошоноң арҡаһында республика башлығы комплекслы үҙләштереү планынан һыу баҫыу ихтималлығы булған биләмәләрҙе һыҙып ташларға, шулай уҡ дамбалар, башҡа төрлө гидротехник ҡоролмалар торошон даими контролдә тоторға, халыҡты иҫкәртеү системаларының төҙөклөгөн тикшерергә ҡушты.


text:
Волга буйы федераль округының «iВолга-2014» йәштәр форумы ҡатнашыусылары менән Рөстәм Хәмитов осраштыФото: Андрей Старостин
Волга буйы федераль округының «iВолга-2014» йәштәр форумы ҡатнашыусылары менән Рөстәм Хәмитов осрашты
Волга буйы федераль округының «iВолга-2014» йәштәр форумы ҡатнашыусылары менән Рөстәм Хәмитов осраштыФото: Андрей Старостин
23 июндә Һамар өлкәһендә Рөстәм Хәмитов Волга буйы федераль округының «iВолга» икенсе йәштәр форумы ҡатнашыусылары менән осрашыу үткәрҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән. Быйыл йәш инноваторҙарҙың йыйылышы халыҡ-ара статус йөрөтә – унда Ҡытай Халыҡ Республикаһы делегаттары ҡатнаша. Башҡортостандан «iВолгаға» 110 кеше барған. Улар үҙҙәренең эштәрен төрлө тармаҡтарҙа инженерия, медицина, торлаҡ-коммуналь хужалығы, ауыл хужалығы, гуманитар өлкәлә күрһәтте.
Шулай, Башҡорт дәүләт аграр университетының ит һәм һөт технологияһы кафедраһы студенттары Мария Васильева һәм Елена Виноградова үҙҙәренең проекттары өҫтөндә бер йыл самаһы эшләгән. Һөҙөмтәлә улар бейә һөтә нигеҙендә йогурттың ғөмүмән яңы төрөн уйлап сығарғандар. Башҡорт дәүләт аграр университетының энергетика факультеты уҡытыусыһы Рөстәм Аслаев бер фазалы замыканиены билдәләү буйынса комплексты тәҡдим итте.
Осрашыу аҙағында журналистар менән аралашып Рөстәм Хәмитов, «беҙҙең йәштәр бик һәләтле, улар даими нимәлер уйлап сығара, яңы формалар тәҡдим итә. Шул иҫәптән төрлө ҡатмарлы мәсьәләләрҙе хәл иткәндә, мәҫәлән, мохтаждарға, аҙ тәьмин ителгән халыҡ ҡатламына, инвалидтарға ярҙам күрһәткәндә лә ситтә тороп ҡалмайҙар. Бөтә бөйөк яңы уйлап сығарылған нәмәләрҙе йәштәр тәҡдим иткән. Шуға күрә республика йәштәре, әлбиттә, шулай уҡ энергия менән «ҡайнай». Улар уйлап сығарырға, власть, йәмғиәт менән үҙ-ара эш итеүҙең яңы формаларын тәҡдим итергә теләй», тип билдәләне.
Республика башлығы «iВолгала» Башҡортостандың йәш уйлап табыусылары тәҡдим иткән проекттар «бөтәһе лә оҡшаны. Ауыр техник мәсьәләләр ҙә, социаль тәҡдимдәр ҙә, ижад, фән, мәҙәниәт, мәғариф менән бәйле мәсьәләләр ҙә бар. Беҙҙә әле тик бер нәмә генә аҡһай – беҙ йәштәр тәҡдим иткәнде йыш ҡына алмайбыҙ. Һис шикһеҙ, бындай эшмәкәрлеккә күберәк йәштәрҙе йәлеп итергә кәрәк. Бөгөн үҙебеҙҙә республика майҙансығы юҡ. Дөрөҫөрәге, улар бар, әммә бик бәләкәй. Был өлөштә әлегә тәжрибә юҡ. Ҡыҙҙар һәм егеттәр йыйылып фекер алыша, идеяларын тәҡдим итә, проекттарҙы яҡлай, ә иң мөһиме уларҙы тормошҡа ашырыу өсөн финанс ярҙам алырлыҡ республика майҙансығын булдырырға кәрәк. Хәҙер Башҡортостан Республикаһынан килгән ҡатнашыусылар менән нисек алға барыу кәрәклеген тикшерҙек. Ошондай майҙансыҡ ойоштороу зарурлығын аңлайбыҙ. Беҙ аҡса һәм ресурстар эҙләп ҡараясаҡбыҙ, ойоштороу башланғысын билдәләрбеҙ. Быйыл бөр төркөм проекттарҙы хупларбыҙ тип уйлайым. Ә киләһе йыл быны яҡшы ойоштороу формаһына күсерәсәкбеҙ», тине.


text:
Адмиралтейство биҫтәһе (Таганрог)
Адмиралтейсство биҫтәһе, шулай уҡ Диңгеҙ кварталдары — элекке балыҡ эшкәртеү заводының ҡомло яр буйы территорияһы, Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында Некрасов тыҡрығы менән Пушкин, Шевченко урамдары киҫешкән урындың исеме[1].
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1775 йылдың 4 декабрендәге документаль сығанаҡтарға ярашлы, Таганрог ҡалаһында Адмиралтейство эшләгән. Император ҡатын Екатерина II ваҡытында ҡомло морон территорияһында 20 тимерлек эшләгән. Уның янында слесарь һәм фонарь эшләүсе оҫтахана урынлашҡан, машиналар бүлмәһе һәм йәшерен бүлмәләр булған.
Адмиралтейство биҫтәһендә махсус мачталар һарайы һәм башҡа биналар була, улар төрлө кәрәк-яраҡтар, пушка станоктары һәм такелаж өсөн ҡулланылған. Яр өҫтөндә шлюпкалар эшләү оҫтаханалары торған. Улар шлюпкалар һәм башҡа төр диңгеҙ караптарын һаҡлау өсөн файҙаланылған. Ағас һаҡлай торған махсус биналар ҙа булған. Шулай уҡ елкән эшләү махсус оҫтаханаһы эшләгән, унда диңгеҙ провизияһы һаҡлай торған урын да булдырылған. Диңгеҙгә төшә торған ярҙың һул яғында баш командир йорто төҙөлгән, уң яғында порт конторы урынлашҡан, семәр яһау оҫтаханаһы, гауптвахта һәм ҡарауыл йорто торған[2].


text:
- Подробности
- Просмотров: 432
ГЕОБОТАНИКА (гео... һәм ботаника), үҫемлек япмаһын фитоценоздар берләшмәһе булараҡ өйрәнеүсе фән. Г. составына фитоценология, ботаник география (флористика һәм үҫемлектәр географияһы), үҫемлектәрҙең популяцион биологияһы, үҫемлектәр экологияһы (аутэкология) инә. Г. айырым бүлектәре (урмандарҙы өйрәнеү фәне, болондарҙы өйрәнеү ғилеме, һаҙлыҡты өйрәнеү ғилеме һ.б.) үҫемлектәр донъяһының төп типтарын өйрәнә. Г. биогеография, климатология, тупраҡ ғилеме, физик география һ.б. фәндәр м‑н тығыҙ бәйле. Башҡортостанда тәүге геоботаник тикшеренеүҙәр 18—19 бб. үткәрелә (С.И.Коржинский, И.И.Лепёхин, Х.Ф.Лессинг, П.С.Паллас). Г. үҫешенә 20 б. 1‑се ярт. эшләгән ғалимдар айырыуса ҙур өлөш индерә (П.П.Жудова, И.М.Крашенинников, С.Ф.Курнаев, А.К.Носков). Тикшеренеүҙәр Крашенинниковтың һәм С.Е.Кучеровская‑Рожанецтың “Башҡорт АССР‑ының үҫемлектәр донъяһы" (“Растительность Башкирской АССР”; 1941) монографияһында дөйөмләштерелә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында респ. үҫемлектәрен Украина ботаниктары Д.Я.Афанасьев, Г.И.Билык, Е.М.Брадис һ.б. өйрәнә. 50—60‑сы йй. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралы үҫемлектәрен — П.Л.Горчаковский, һыубаҫар туғайҙарҙың үҫемлек бергәлектәрен — Б.М.Миркин, агрофитоценоздарҙыҡын Р.Ғ.Миңлебаев тикшерә. Геоботаник тикшеренеүҙәр айырыуса 70‑се йй. үҫеш ала: Башҡорт дәүләт университетында һәм Биология институтында Г. лаб. ойошторола. Миркин етәкс. респ. фитоценология б‑са фәнни мәктәп төҙөлә. 1970—75 йй. СССР һәм Монголия ФА‑ларының Берлектәге комплекслы биол. экспедицияһында эшләгән БАССР геоботаниктары (Р.Ш.Кашапов, Миркин, Л.Г.Наумова һ.б.) тарафынан Монголияның һыубаҫар болондары, далалары, сүллектәре өйрәнелә. БР геоботаниктары үҫемлек япмаһын тикшереүҙең һан ысулдарын — ординацияны, геоботаник индикацияны һ.б. эшләүгә (Т.В.Попова, Г.С.Розенберг һ.б.), синтаксономия — бейек тау, урман, болон, рудераль, сегеталь һ.б. үҫемлек япмаһын өйрәнеүгә (Л.М.Абрамова, Э.З.Байышева, А.Р.Ишбирҙин, Л.М.Ишбирҙина, Д.Н.Карпов, В.Б.Мартыненко, Р.Й.Муллағолов, К.М.Рудаков, А.И.Соломещ, С.М.Ямалов, Н.И.Фёдоров һ.б.), синдинамика — һыубаҫар туғайҙарҙы һәм үлән ҡатнашмаларындағы сукцессияларҙы, көтөүлек дигрессияһын (Т.Г.Горская, С.И.Йәнтүрин, У.Б.Юнысбаев һ.б.), фитоценоз концепцияһын (Миркин, Наумова) өйрәнеүгә ҙур өлөш индерә. Башҡортостан геоботаниктарының хеҙмәттәре 80‑се йй. СССР‑ҙа бөтә донъяла ҡабул ителгән үҫемлек бергәлектәрен классификациялау ысулының (Ж.Браун‑Бланке һәм уның эшен дауам итеүселәр тарафынан эшләнгән) таралыуына булышлыҡ итә. БДУ‑ла һәм Биология ин‑тында — бергәлектәрҙең һаҡлауға мохтаж һирәк типтарын асыҡлау (В.А.Едрёнкина, Мартыненко, А.Ә.Мулдашев, Н.М.Сәйфуллина һ.б.), БДУ‑ла биологик төрлөлөк һәм агроэкосистемаларҙың тотороҡлоғо проблемалары (Р.М.Хәзиәхмәтов, Г.Р.Хәсәнова, Й.Т.Һөйөндөков, Э.Ф.Шәйхисламова һ.б.) б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла. Яңы фәнни йүнәлеш — үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәренең популяцион экологияһы (Н.И.Барышникова, М.М.Ишморатова, Э.З.Муллабаева, И.В.Һөйөндөков һ.б.) үҫешә. Шулай уҡ ҡара: Агроэкология, Ботаник-географик районлаштырыу.
Әҙәб.: Синтаксономия, экология и динамика рудеральных сообществ Башкирии. Уфа, 1988; Миркин Б.М., Наумова Л.Г., Соломещ А.И. Современная наука о растительности. М., 2001; Мартыненко В.Б., Соломещ А.И., Жирнова Т.В. Леса Башкирского государственного природного заповедника: синтаксономия и природоохранная значимость. Уфа, 2003.
Б.М.Миркин
Тәрж. Г.А.Миһранова