text:
- Подробности
- Просмотров: 629
ДӘҮЛӘТ ИМЕНЛЕГЕ ОРГАНДАРЫ, дәүләттең хоҡуҡ һаҡлау системаһының состав өлөшө. Д.и.о. эшмәкәрлеге ғәмәлдәге дәүләт (конституцион) ҡоролошона ҡаршы енәйәттәргә юл ҡуймауға һәм уларҙы асыуға, дәүләттең тышҡы һәм эске именлеген тәьмин итеүгә йүнәлтелгән. Д.и.о. норматив-хоҡуҡи базаһын РФ Конституцияһы, РФ-тың “Федераль именлек хеҙмәте тураһында”ғы законы (1995) тәшкил итә. РФ Д.и.о. төп бурыстары: РФ-тың директив органдарын дәүләт именлегенә янаған хәүеф т‑да иҫкәртеү; сит илдәрҙең махсус хеҙмәт һәм ойошмаларының, айырым кешеләрҙең разведкалау һәм башҡа төр эшмәкәрлеген асыҡлау, иҫкәртеү һәм булдырмау; терроризм һәм диверсия эшмәкәрлегенә ҡаршы көрәште тәьмин итеү; дәүләт власы органдары менән берлектә ойошҡан енәйәтселеккә, коррупцияға, контрабандаға, енәйәтсел килемдәрҙе легалләштереүгә, халыҡ миграцияһына ҡағылышлы законһыҙлыҡтарға, ҡорал, һуғыш припастары, наркотик һәм психотроп матдәләр, мәғлүмәтте йәшерен юл м‑н алыу өсөн ҡулланыла торған техник саралар әйләнешенә ҡаршы көрәште тормошҡа ашырыу; көс ҡулланып, конституцион ҡоролошто үҙгәртеү, власты баҫып алыу йә ҡулда тотоу маҡсатын ҡуйған ҡораллы фетнәләрҙе ойоштороуға ҡаршы тороу; үҙ вәкәләттәре сиктәрендә дәүләт сере булып торған мәғлүмәттәрҙе һаҡлау; РФ именлеге, уның иҡт., фәнни-техник һәм оборона потенциалын күтәреү мәнфәғәттәрендә үткәрелеүсе сараларҙы тормошҡа ашырыуҙа дәүләт власы органдарына булышлыҡ итеү һ.б.
19 б. уртаһына тиклем Уралда разведка һәм сәйәси эҙәрләү функцияларын воевода, губернаторҙар етәкселегендә урындағы идара органдары чиновниктары һәм төбәккә командировкаға ебәрелгән кешеләр башҡара. 1827 й. Рәсәй полиция департаменты эргәһендә Жандармдарҙың айырым корпусы булдырыла. 1827 й. 28 апр. Император Николай I указы м‑н Ҡазан жандарм округының Ырымбур бүлексәһе ойошторола, уға Ырымбур губернаһы, 1851 й. – Һамар губернаһы һәм 1865 й. алып Өфө губернаһы терр‑ялары инә. 1867 й. 9 сент. “Жандармдар корпусы тураһындағы положение” ға ярашлы, жандарм округ бүлексәләре бөтөрөлә, Ырымбур, Һамар һәм Өфө губ. жандарм идаралыҡтары (ГЖИ) ойошторола. 19 б. 80‑се йй. алып Һамар—Златоуст т. юлының (20 б. башынан Ырымбур—Ташкент т. юлы) Жандарм-полиция идаралыҡтары эшләй. 1866 й. Рәсәй полиция департаменты эргәһендә Һаҡ бүлексәһе (сәйәси эҙәрләү органы) ойошторола. 1908 й. Өфө һәм Ырымбур губ. Пермь район һаҡ бүлексәһенә инә. Төбәктең жандарм идаралыҡтары һәм һаҡ бүлексәләре революция хәрәкәтенә, милли хәрәкәткә ҡаршы көрәшә һәм төрлө соц. ҡатламдарҙағы хәлде күҙәтә. 1917 й. 4 мартында Ваҡытлы хөкүмәт указы м‑н Айырым жандарм корпусы һәм һаҡ бүлексәләре бөтөрөлә. Революция (1917) ваҡиғаларынан һуң ХКС-тың 1917 й. 7 дек. ҡарары м‑н контрреволюция, спекуляция һәм саботажға ҡаршы көрәш б‑са Бөтә Рәсәй ғәҙәттән тыш комиссияһы ойошторола. 1918 й. мартында Өфө губерна ғәҙәттән тыш комиссияһы, 1919 й. мартында Башҡортостан ғәҙәттән тыш комиссияһы ойошторола. 1922 й. февр. Бөтә Рәсәй ғәҙәттән тыш комиссияһы бөтөрөлә, уның функцияларының бер өлөшө — суд органдарына, бер өлөшө РСФСР Эске эштәр ХК составында ойошторолған Дәүләт сәйәси идаралығына (ДСИ; 1923 й. — СССР ХКС-ы эргәһендәге Берләштерелгән ДСИ) бирелә. ДСИ (Берләштерелгән ДСИ) советҡа ҡаршы элементтар эшмәкәрлеген иҫкәртеү, асыу һәм юҡ итеү, дәүләт серен һаҡлау, шпионажға, сит илдәр разведкаһы һәм контрреволюция үҙәктәренең эшмәкәрлегенә, контрабандаға ҡаршы көрәш м‑н шөғөлләнә. Өфө губ. БАССР-ға ҡушыу м‑н именлек органдары Башҡ‑н ДСИ-на (БДСИ) берләшә. Артабан респ. Д.и.о. функциялары һәм атамалары дөйөм Рәсәйҙеке м‑н тап килә. 1934 й. БДСИ бөтөрөлә һәм СССР Эске эштәр ХК системаһында Дәүләт именлеге баш идаралығы (ДИБИ) ойошторола. 1941 й. февр. Д.и.о. СССР дәүләт именлеге ХК‑на (ДИХК) үҙгәртелә, 1941 й. июлендә — СССР Эске эштәр ХК составына, 1943 й. апр. яңынан СССР ДИХК‑на индерелә. 1946 й. СССР Эске эштәр ХК һәм СССР ДИХК ярашлы рәүештә, СССР ЭЭМ‑ы һәм СССР Дәүләт именлеге министрлығы (ДИМ) тип үҙгәртелә, улар 1953 й. СССР ЭЭМ‑ына берләштерелә. 1954 й. мартында Д.и.о. айырым ойошмаға — СССР МС‑ы эргәһендәге Дәүләт именлеге ком‑тына (КГБ) (1987 й. — СССР КГБ) айырыла. 1991 й. СССР КГБ бөтөрөлә, уның базаһында Республика-ара именлек хеҙмәте һәм Үҙәк разведка хеҙмәте ойошторола. 1991 й. майында — РСФСР КГБ, 1991 й. ноябр. — РСФСР Федераль именлек агентлығы, 1991 й. дек. — РСФСР Именлек һәм эске эштәр министрлығы, 1992 й. ғин. Рәсәй Именлек министрлығы ойошторола. 1993 й. дек. министрлыҡ Рәсәй Федераль контрразведка хеҙмәте (1995 й. — Рәсәй Федераль именлек хеҙмәте) тип үҙгәртелә. Хәҙерге ваҡытта БР терр‑яһында Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең БР (БР б‑са Рәсәй ФИХ) б‑са идаралығы эшләй, ул РФ ФИХ органдарының берҙәм системаһына инә һәм туранан-тура уға буйһона. Үҙ компетенцияһына ярашлы, ул БР-ҙың адм. сиктәрендә шәхес, йәмғиәт һәм дәүләт именлеген тәьмин итә. Башҡ‑н ДСИ (БДСИ) рәйестәре: Н.Л.Волленберг (1922 й. июленән алып), А.С.Ермолаев (1923 й. майынан алып), В.И.Музыкант (1926 й. дек. алып), Н.А.Извеков (1928 й. февр. алып), Н.П.Зеликман (1929 й. апр. алып), М.С.Погребинский (1930—34). БАССР Эске эштәр ХК (БАССР ДИХК) халыҡ комиссарҙары: Зеликман (1934—37), С.А.Бак (1937 й. апр. алып), А.А.Медведев (1937 й. сент. алып), А.Г.Соколов (1939 й. алып), Д.Р.Быков (1945 й. июненән алып). БАССР ДИМ-ы министрҙары: Д.В.Ҡасимов (1946 й. алып), К.Ф.Фирсанов (1953—54). БАССР КГБ рәйестәре: П.П.Матвиевский (1954 й. алып), В.Г. Соколов (1956 й. алып), Я.П.Никулькин (1961 й. алып), Г.А.Нагорный (1962 й. алып), А.П.Рагозин (1967 й. алып), А.Н.Лебедев (1969 й. дек. алып), И.А.Маркелов (1970 й. алып), Л.Н.Чириков (1974 й. июненән алып), В.Г.Мищенко (1979 й. дек. алып), В.А. Поделякин (1987—91). РФ ФИХ-ның БР б‑са идаралығы нач.: В.П.Наумов (1991 й. июненән алып), В.В.Евтушенко (1997 й. алып), И.В.Черноков (2002 й. мартынан алып), В.Н.Палагин (2008 й. дек. алып), О.Н.Гайденко (2013 й. сент. алып).
Әҙәб.: Ерошкин Н.П. История государственных учреждений дореволюционной России. М., 1968; После революции: документы по истории антиправительственного движения и деятельности правоохранительных органов в Уфимской губернии в конце 1907 — первой половине 1914 годов. Уфа, 2002; От губЧК до ФСБ: сб. очерков. Уфа, 2003.
Р.Ғ.Йомағолов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Апрель 2018 года » Страница 8
“Атайсал”да – ауыл проблемалары, йәшәйеше
Медиа // 11-04-2018, 06:00
Ҡайҙа барма – ерҙә матурлыҡтар,
Беҙ шул ерҙә тыуып үҫкәндәр…
Башҡортостан ауылдары хаҡында уйлағанда, Назар Нәжмиҙең йырға әүерелгән ошо шиғыры күңелгә яғыла. Ауылдарға сыҡһаң, тик ана шул матурлыҡты күрге килә: һәр ауылға шыма юлдар илтә... Тирә-яҡта – тулҡындарын уйнатҡан туҡ башаҡтар диңгеҙе. Халыҡ үҙ ҡулынан килгән, дәрт иткән эш-шөғөлөн егәрле, ихлас алып барғас, ауылдар йорт-ҡураларҙың ныҡлығы, төҙөклөгө, матурлығы менән балҡый, хөр тормош хөкөм һөрә... Ысынбарлыҡ, әлбиттә, бүтәнсәрәк, барыһы ла ал да гөл түгел. Эшһеҙлек – ауылдарыбыҙҙың бәкәленә һуҡҡан төп мәсьәлә, уны хәл итеүҙе күп ир-ат Себер яҡтарында эҙләй. Йә, Башҡортостан ауылдарында мал үрсетеп, умарта тотоп, итен-майын, балын әлеге лә баяғы Себер тарафтарына юлланып һатыу яйын ҡараусылар бар. Ауырғазы районының Үтәймулла ауылынан шундай сараһын тапҡан ир-уҙаман тәжрибәһе менән “Атайсал” тапшырыуында уртаҡлашҡайны....
Семён Елистратовҡа «Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы» тигән маҡтаулы исем бирелде
Яңылыҡтар таҫмаһы / Спорт // 10-04-2018, 09:41
2018 йылда Пхенчхандағы Олимпия уйындары призеры Семен Елистратов «Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы» тигән маҡтаулы знак менән бүләкләнде. Өфө шорт-трексыһына лайыҡлы награданы республиканың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта тапшырҙы. Шулай уҡ шорт-трек буйынса Рәсәй йыйылмаһы остазы һәм Семен Елистратовтың тренеры Андрей Максимов «Башҡортостандың иң яҡшы тренеры» исеменә лайыҡ булды.
Коньяҡ Кореяла яулаған олимпия бронзаһынан тыш, был миҙгелдә Башҡортостан спортсыһы шулай уҡ Канадала Донъя чемпионатында өс бронза награда һәм Рәсәй чемпионатында ике алтын һәм бер көмөш миҙал яуланы....
Йәнә бер балалар баҡсаһында – башҡорт төркөмө
Новости / Мәғариф // 10-04-2018, 07:00
Ата-әсәләрҙең һорауы буйынса Шишмә районы Алкин шифаханаһы ауылының “Тирмәкәй” балалар баҡсаһында “Ҡурай” башҡорт төркөмө асылды.
Төркөм асыуға балалар ҙа, ата-әсәләр һәм тәрбиәселәр ҙә етди әҙерләнгән. Төркөмдә башҡорт милли мөйөшө – тирмәнең бер күренеше эшләнгән. Биҙәлеш тә, шәжәрәләр эленеп тороуы ла башҡорт мөхитен булдырыуға ярҙам итә. Кескәйҙәр туған телдә шиғырҙар һөйләп, йыр йырлап ишеттерҙе, дәртләнеп бейене.
Ата-әсәләр төркөм асыу тәҡдимен күтәреп алған баҡса мөдире Регина Ильясоваға рәхмәт һүҙен еткерҙе. “Ҡурай” төркөмөн тәжрибәле тәрбиәсе Зәлифә Вәлиева етәкләй....
Төркөм асыуға балалар ҙа, ата-әсәләр һәм тәрбиәселәр ҙә етди әҙерләнгән. Төркөмдә башҡорт милли мөйөшө – тирмәнең бер күренеше эшләнгән. Биҙәлеш тә, шәжәрәләр эленеп тороуы ла башҡорт мөхитен булдырыуға ярҙам итә. Кескәйҙәр туған телдә шиғырҙар һөйләп, йыр йырлап ишеттерҙе, дәртләнеп бейене.
Ата-әсәләр төркөм асыу тәҡдимен күтәреп алған баҡса мөдире Регина Ильясоваға рәхмәт һүҙен еткерҙе. “Ҡурай” төркөмөн тәжрибәле тәрбиәсе Зәлифә Вәлиева етәкләй....
Донъялағы иң ҙур байлыҡ (Хикәйә)
Объявления / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 9-04-2018, 10:54
– Әсәй, әсәй, ҡара ниндәй ҙур “бишле” алып ҡайттым! Башҡорт теленән! – тине батырҙарса башын өҫкә күтәреп, ғорурланып, Урал исемле малай көндәлеген әсәһенә күрһәтте лә, балалар баҡсаһынан ҡайтҡан һеңлеһенә аяҡ кейемен сисергә ярҙам итте.
– Уңғанымды! Әйҙәгеҙ, балалар, аш беште. Атаһы, туҡтап тор, эш ҡасмаҫ ул!
Яҙҙың ҡояшлы, матур көндәренең береһе ине был. Бер нисә көндән уҡыуҙар бөтә. Йәй яҡынлаша. Ошондай ваҡытта Айгөлгә рәхәт тә, ҡыйын да булып китә. Тыуған ауылын, туғандарын, яҡындарын һағынған ул.
– Айгөл, – үҙенә өндәшкән кеүек кенә, Айнур ҡатынына ҡарап, – Әлиә ҡайтҡан, тиҙәр.
– Эйе. Ишеткәйнем. Был балалар тыңлауһыҙ, йәшәү юҡ, тип ғаиләһен Мәскәүҙә ҡалдырып, кире ҡайтҡан.
– Балалар тыңлауһыҙ...
– Ә ҡасандыр беҙ үҙебеҙ ҙә бала инек бит......
Йондоҙнамә (9-15 апрель)
Махсус бит // 9-04-2018, 10:30
“Йәшлек”кә яҙылғандар бүләкһеҙ ҡалмай
Яңылыҡтар таҫмаһы / Гәзиткә яҙылыу // 9-04-2018, 09:47
“Башҡортостан Республикаһы” нәшриәт йорто” дәүләт унитар предприятиеһы 2018 йылдың икенсе яртыһына гәзит-журналдарға яҙылыу кампанияһы уңайынан «Туған телеңдәге баҫмаға яҙыл!» марафонын иғлан итте.
“Йәшлек” гәзитенең дуҫтары “Аҙна һайын – бүләк!”, “Суперприз от!” конкурсында ҡатнаша ала.
Шарттары ябай: гәзиткә яҙылығыҙ ҙа, квитанцияғыҙҙың күсермәһен үҙегеҙ тураһында мәғлүмәт менән бергә редакцияға ебәрегеҙ....
Үәт, ҡыҙыҡ! (6.04.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 9-04-2018, 08:00
Бауырҙы таҙартыу өсөн йөҙөм төнәтмәһе
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 9-04-2018, 07:00
Аҫылташтарҙың шифалы көсө
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 8-04-2018, 07:30
Таштар менән дауалау тәжрибәһе борон-борондан килә. Иван Грозный аҫылташтарҙың белгесе һәм баһалаусыһы булып һаналған. Батшаның яратҡан ташы зәңгәр яҡут (сапфир) булған. Уның фекеренсә, был таш күҙҙең нурын көсәйтә, мускулдарҙы нығыта, йөрәккә көс өҫтәй, бәлә-ҡазаларҙан һаҡлай.
Таштарҙың шифалы үҙенсәлектәре Иван Грозный заманына тиклем дә билдәле булған. Боронғо ғәрәп философы Аристотель үҙенең өйрәнгәндәрен хеҙмәттәрендә яҙып ҡалдырған. Уның дуҫы һәм уҡыусыһы Теофраст медицинала таштарҙы файҙаланыу буйынса оҙаҡ йылдар алып барылған күҙәтеүҙәрҙе бер системаға һалған....
«Алйотлоғом өсөн аҡса алам!»
Әҙәбиәт / Юмор // 8-04-2018, 07:00
Автобуста бер ир урын өсөн талаша. Янында торған ҡатын:
– Алйот икәнһең дә баһа, ҡатындар менән урын өсөн талашаһыңмы? – тигән.
– Эйе, алйотмон. Зату, шуның өсөн мин хөкүмәттән аҡса алам! Ә һин аҡыллы булып ҡыланаһың, уның өсөн һиңә аҡса түләйҙәрме һуң?! – тип ауыҙын йомдорған теге ир.
Баҡтиһәң, ул ысынлапта шизофрения менән ауырый икән.
Нуриҙә ИЛҺАМОВА.
Әбйәлил районы,
Асҡар ауылы.
...
– Алйот икәнһең дә баһа, ҡатындар менән урын өсөн талашаһыңмы? – тигән.
– Эйе, алйотмон. Зату, шуның өсөн мин хөкүмәттән аҡса алам! Ә һин аҡыллы булып ҡыланаһың, уның өсөн һиңә аҡса түләйҙәрме һуң?! – тип ауыҙын йомдорған теге ир.
Баҡтиһәң, ул ысынлапта шизофрения менән ауырый икән.
Нуриҙә ИЛҺАМОВА.
Әбйәлил районы,
Асҡар ауылы.
...
[/aviable]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
мосолман ҡәрҙәштәр!
Эй — мосолман ҡәрҙәштәр!
Белегеҙ үә аҡыллы булығыҙ! Аҡыл булғандан һуң Аллаһы Тәғәлә фарыз иткән иманды. Бынан һуң биш ваҡыт намаҙҙы фарыз иткән; йән тәндә булып, аҡыл булған мөддәттә (ваҡытта) һис бер кемгәлә намаҙҙы ҡуймак хәлдәр булмаһын, тине.
Әгәр бер кеше биш ваҡыт намаҙҙы уҡымайса ҡазаға ҡалдырһа, тамуҡта һикһән хоҡыб яныр; бер хоҡыб — һикһән йылдыр, һикһән хоҡыб — алты меңдә дүрт йөҙ ҡырҡ йылдыр.
Әүәлдәге ғалимдар әйткәндәр: бер кеше биш ваҡыт намаҙға даимсылыҡ ҡылһа, Аллаһы Тәғәлә ул кешегә биш төрлө яҡшылыҡ бирермен, тигән.
Беренсе яҡшылыҡ шулдыр: биш ваҡыт намаҙ уҡыған кешенең ҡәбере киң булыр, ҡыҫмаҫ, тигән.
Икенсе яҡшылыҡ шулдыр: йәшәйеше яҡшы булыр, мохтаж булмаҫ, тигән.
Өсөнсө яҡшылыҡ шулдыр: ҡәбер ғазабын күрмәҫ, ҡәберҙә рәхәт булыр, тигән.
Дүртенсе яҡшылыҡ шулдыр: сират күперен йәшен кеүек үтәр, тигән.
Бишенсе яҡшылыҡ шулдыр: ожмахҡа ғазапһыҙ керер, тигән.
Әгәр бер кеше биш ваҡыт намаҙҙы уҡымаһа, Аллаһы Тәғәлә ул кешегә унике төрлө яуызлыҡ бирермен, тигән. Был кешенең кәсебенең бәрәкәте булмаҫ, мохтаж булыр, тигән.
Икенсе шулдыр, был кешегә яҡшы әҙәмдәр дуҫ булмаҫтар, дошмандары күп булыр, тигән. Йәне донъяла иркендә булғанда ла, эсе тар булыр, ас булыр, тигән.
Өсөнсеһе шулдыр, йән йөрөгән ваҡытта ҡарыны ас булыр, тигән, доньялыҡта булған ниғмәттәрҙе ни тиклем ашаһа ла туймаҫлыҡ булыр, тигән.
Дүртенсеһе шулдыр, йән биргән ваҡытында, бик һыуһар, тигән, донъялағы бөтә булған һыуҙы эсһә лә туймаҫтай булыр, тигән. Шул заманда, шайтан аҡтығы, бер һауыт һалҡын һыу алып керер, был кеше ул һыуҙы шайтандан һорар. Шайтан әйтер икән: «Әгәр иманһыҙ булһаң һыуҙы һиңә бирермен, тип әйтер. — Әгәр иманһыҙ булмаһаң бирмәм», — тип әйтер икән (Әғүҙү билләһи). Күп кешеләр шайтанға эйәреп донъялағы ваҡытта хәрәм ғәмәл ҡылып та донъянан иманһыҙ китерҙәр, тигән.
Бишенсеһе шулдыр ти. Ғазраил ғәләйһиссәләм йәнде ҡаты итеп алыр, тигән, йөндән дегәнәкте тартып алған һымаҡ булыр тигән.
Фатима раҙыйаллаһу ғәнһә әйтте: "Бер кеше икенсе кешене етәкләп алып Аллаһ Тәғәләгә даимселек ҡылһа, ул кеше Аллаһы Тәғәлә ҡаршыһында ҡәҙерле булыр. Үә фәрештәләр араһында ла ҡәҙерле булыр, бар гонаһлары ярлыҡаныр, — тигән. Кешеләрем тәғәт үә ғибәҙәт күп ҡылһалар, ул әҙәмдәрҙең йәшәйеше һәм үлеме язалы булмаҫ, иманлы үтәрҙәр.
Һәр бер гонаһлы булмаған эштә кеше әүүәлендә «бисмилләһир рахмәнир рахим”- тиһен.
Икенсе кәңәш шулдыр; һәр кем бер гонаһлы булмаған эштән бушанғас, “әлхәмдүлилләһи” — тиһен.
Өсөнсөһе кәңәш шулдыр; бер бәндәнең телендә боҙоҡ йә файҙаһыҙ һүҙ йөрөһә йәки боҙоҡ эш эшләһә, „Әй, Аллаһ!“ — тиһен.
Дүртенсе кәңәш шулдыр; әгәр бер кеше эш эшләмәк булһа, „эшләрмен“ тип әйтмәһен, „бәлки эшләрмен“ тип әйтһен, „иншаллаһ“ — тип әйтһен.
Бишенсе кәңәш шулдыр: бик яман бер эш килеп сыҡһа, бер шикһеҙ: “Ләә хәүлә үә ләә ҡеүәтә илләә билләһил ғәлийүл ғаҙыйм», тиһен.
Алтынсы кәңәш шулдыр: әгәр бер ҡайғы төшһә быға бирешмәй; «Иннә лилләһи инә үә иннә иләйһи раажиғун», тиһен.
Етенсеһе шулдыр: кисендә үә көнөндә “Ләә иләһә илләллаһу, Мөхәммәдүр-рәсүлүллаһ", — тиһен. Әмин.
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 05.10.2016 в 00:44, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
29 августа Мәскәү мәктәптәренең береһендә Рәсәй Федерацияһының мәғариф министры Ольга Васильева уҡыусыларҙың ата-әсәләре менән осрашыу уҙғара. Аралашыу йәнле диалог рәүешендә барасаҡ. Уның барышында илдең төрлө төбәгенән тура бәйләнеш – видеоконференциялар ҙа ҡаралған. Ата-әсәләр йыйылышын онлайн күҙәтеп тә буласаҡ.
Әленән үк һәр теләгән кеше edu.gov.ru/opc-view сайтында, министрлыҡ аккаунтында, социаль селтәрҙәрҙә һорауын ҡалдыра ала. Иң көнүҙәктәре йыйылышта ҡараласаҡ.
Әйткәндәй, былтыр 3 меңдән ашыу һорау бирелгән. Уларҙың күбеһе мәктәп программаһына индерелгән яңылыҡтар, сит телдәрҙе өйрәнеү, имтихандар тапшырыу, дәреслектәр сифатына ҡағылған. Шулай уҡ инклюзив белем биреү буйынса килеп тыуған мәсьәләләр, мәктәптәрҙә медицина бүлмәләренең эше, ата-әсәләрҙән аҡса йыйыу, хеҙмәт тәрбиәһе, балалар ялын ойоштороу, ғаиләлә белем биреү буйынса ла фекер алышҡандар.


text:
- Подробности
- Просмотров: 318
НЕЙРОЛИНГВИСТИК ПРОГРАММАЛАУ, психотерапия һәм ғәмәли психология йүнәлеше. Нейрофизиология, психолингвистика, кибернетика һ.б. ҡаҙаныштарын файҙалана. 20 б. 70‑се йй. үҫеш ала. Н.п. нигеҙендә кеше мейеһе һәм компьютер функциялары оҡшашлығында төҙөлгән кешенең психик процестары һәм тәртибенең моделе ята. Аҡыллы тәртиптең һөҙөмтәле күнекмәләрен булдырыу өсөн ҡулланыла. Ниндәйҙер бер өлкәлә уңышҡа ирешкән кешеләрҙең вербаль һәм вербаль булмаған тәртибен моделләштереү (күсер‑ мәһен алыу) техникаһына һәм телмәр формалары, күҙҙәр, тән хәрәкәте һәм хәтер араһындағы бәйләнештәр йыйылмаһына нигеҙләнә. Персонал һайлағанда, эшлекле һөйләшеүҙәр алып барғанда, психологик коррекция һ.б. ваҡытында ҡулланыла. Башҡортостанда 1998 й. башлап психология, тренингылау һәм өйрәтеү программаларын уйлап табыу, апробациялау һәм адаптациялау, психологтар, ойошмалар етәкселәре, эшҡыуарҙар, менеджерҙар, һөйләшеүҙәр алып барыу, реклама б‑са белгестәр һ.б. өсөн семинарҙар үткәреү эштәрен башҡарыусы Өфө НЛП‑технологиялар үҙәге (нигеҙ һалыусы Т.В.Гагин) һәм “Система” практик психология үҙәге эшләй, уның базаһында профессионалдар һәм үҙ тормошон үҙгәртергә йәки уңышлы карьера эшләргә теләгән кешеләр өсөн оригиналь өйрәтеү программалары төҙөлгән.
Әҙәб.: Г а г и н Т.В., К о з а к е в и ч С.С. Модели НЛП в работе психолога. М., 2002.
С.И.Ғәләүетдинова, Л.Г.Дмитриева
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Баш ҡалала Технологик эшҡыуарлыҡ көндәре уҙасаҡ
Баш ҡалала Технологик эшҡыуарлыҡ көндәре уҙасаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандың баш ҡалаһында 9-10 ноябрҙә «Технологик эшҡыуарлыҡ көндәре» республика форумы үтә.
Сарала ҡатнашыусыларҙы инновацион-технологик бизнесты үҫтереү өсөн ике көн иң файҙалы мәғлүмәттәр, оҫталыҡ дәрестәре, баҙар белгестәренән тренингтар, эксперттар менән шәхси аралашыу, проект авторҙары һәм стартаптарға нигеҙ һалыусылар өсөн питч-сессияларҙа презентация менән сығыш яһау мөмкинлеге көтә.
Бында теләгән һәр кем ҡатнаша ала. Форумда ҡатнашыу бушлай. Уның өсөн алдан теркәлергә генә кәрәк.
Форумды ойоштороусылар – Башҡортостан Республикаһының Мәғлүмәтләштереү һәм «Асыҡ Республика» системаһының эш итеүе мәсьәләләре буйынса дәүләт комитеты, «Инновациялар буйынса белешмә» акселераторы һәм республика Фәндәр академияһы.


text:
МЕНЮ
Мәләүездең һәм Мәләүез районы муниципаль районының ижтимағи-сәйәси гәзите.
Рубрики
10.10.2018
12:10
Бында 22 мең ярым тонна уңыш йыйылған. Шәкәр сөгөлдөрө үҫтереү менән ныҡлап шөғөлләнгән райондарҙа - Бүздәк, Благовар һәм Шишмәлә - уңыш 100 мең тонна тәшкил итә. Республикала план 47 процентҡа үтәлгән. Бөгөнгә 630 мең тонна шәкәр сөгөлдөрө ҡаҙып алынған.
Ужым культураһын сәсеү тамамланды
Аграрийҙар ужым культураларын сәсеүҙе тамамланы. Киләһе йыл уңышы 12 мең гектарҙы биләй. Бөгөн ҡарабойҙай, көнбағыш, кукуруз сабыу тамамланыу алдында. Һуңғыһы орлоҡ өсөн дә талап ителә.
“Ашҡаҙар” хужалығында уның гектар ҡеүәте 400 центнерға яҡын, көнөнә 2 мең тонна әҙерләнә. Баҫыуҙа заманса ҡеүәтле техника эшләй. Ике бүлексәлә 3 мең башҡа яҡын мал иҫәпләнә, шунлыҡтан мал аҙығы күп талап ителә. Бөгөнгә тупланған силос ике йылға етерлек.


text:
- Подробности
- Просмотров: 518
АБРАМЧУК Владимир Павлович (22.1.1945, Новосибирск ҡ.), хужалыҡ эшмәкәре. РФ‑тың атҡ. төҙөүсеһе (1994). Новосибирск т. юл транспорты инженерҙары ин‑тын тамамлағандан һуң (1968) Әрмәнстанда эшләй, 1979 й. алып Байкал—Амур магистрале төҙөлөшөндә тоннель отряды начальнигы. 1981 й. башлап 30‑сы төҙөлөш идаралығының (Межгорье ҡ.) баш инженеры, 1988 й. — начальнигы. А. етәкс. ташлы тупраҡтарҙа ҙур тороҡло ер аҫты ҡоролмаларын тиҙ төҙөүҙең яңы технологиялары үҙләштерелә. Йомағужа һыуһаҡлағысын, Өфөлә автоюлдар тоннелен, магистраль газ торбаларын һ.б. төҙөүҙә ҡатнаша. БР Дәүләт Йыйылышының 1—3‑сө саҡырылыш депутаты. СССР МС пр. лауреаты (1989). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1989), Почёт (2000) орд. м‑н бүләкләнгән.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Афғансылар яуҙаштарын онотмай
27 декабря 2016 йыл | Йәмғиәт
Билдәле булыуынса, 1979 йылдың 25 декабрендә Афғанстанға совет ғәскәрҙәре керетелә. Был ваҡиғаға 37 йыл тулыуға арналған һәм яуҙа һәләк булғандарҙы иҫкә алып, Красноусолда митинг һәм Хәтер кисәһе булып үтте.
Өмөттәрен өҙмә балаңдың!
27 декабря 2016 йыл | Кәңәштәр
Бала өсөн Яңы йыл – ул мөғжизәле, өмөттәр һәм иң серле хыялдар ысынға ашҡан мәл!
Юлдарҙа именлек булһын
27 декабря 2016 йыл | Йәмғиәт
Юл һәм транспорт. Тормошобоҙҙо унан башҡа күҙ алдына килтереүе ҡыйын. Шул уҡ ваҡытта ни тиклем ҡурҡыныс янай улар кеше ғүмеренә. Бөгөнгө заман шарттарында юлдарҙа именлек, кешеләр хәүефһеҙлеген тәьмин итеү еңелдән түгел.
Ҡабул итеү күсерелә
27 декабря 2016 йыл | Яңылыҡтар
РФ Дәүләт Думаһы депутаты Алексей Николаевич Изотовтың ҡабул итеүе 30 декабрҙән 28 декабргә күсерелә.
Ҡабул итеү бөгөн 16.30 сәғәттән 18.00 сәғәткә тиклем район хакимиәте бинаһында була.
Ҡабул итеү бөгөн 16.30 сәғәттән 18.00 сәғәткә тиклем район хакимиәте бинаһында була.
Ҡотлайбыҙ!
27 декабря 2016 йыл | Уңғандарыбыҙ
Сәйетбаба ауылы тәүге ветерандар ойошмаһы рәйесе, район ветерандар советы ағзаһы Мөхәмәтзәкир Вәлиулла улы ИШМЫРҘИН ветерандар хәрәкәтен үҫтереү буйынса әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге алып барғаны өсөн һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары (пенсионерҙары) Башҡортостан республика йәмәғәт ойошмаһының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнде.


text:
- Подробности
- Просмотров: 258
УЛЕНДЕЕВА Анна Дмитриевна (17.8.1941, БАССР‑ҙың Кушнаренко р‑ны Кривой Ключ ҡсб), химик‑ технолог. Химия ф. д‑ры (1998). ӨНИ‑не тамамлаған (1965). 1959 й. алып Салауат икмәк з‑дында, 1963 й. — 18‑се комб‑тта (Салауат ҡ.) эшләй; 1965—2006 йй. Органик химия ин‑тында: 1980 й. башлап өлкән, 2000 й. — төп ғилми хеҙм‑р. Фәнни хеҙмәттәре РФ һәм Ҡаҙағстан нефттәрендәге сульфоксидтарҙы, сульфондарҙы, кремний һәм алюмин оксидтары өҫкө йөҙө химияһының көкөрттөң төрлө берләшмәләренең тәьҫир итеү механизмына йоғонтоһон тикшереүгә арналған. У. тарафынан көкөрт органик берләшмәләрҙе һәм ҡайһы бер металдарҙы бүлеп сығарыу, айырып алыу һәм анализлау ысулдары; сәнәғәт ағынты һыуҙарында ауыр металдарҙы туплаусы модификацияланған сорбенттар тәҡдим ителә. У. ҡатнашлығында көкөртлө водородты, углеводород сеймалының дисульфидтарын меркаптан һыҙлаштырыу һәм алып ташлау, ш. уҡ кетондарҙы алкилтиометиллаштырып нефть, газ эшләп сығарыуҙың эшкәртелгән сульфид‑һелтеле эретмәләренең фәнни нигеҙҙәре булдырыла; алифатик рәт кето‑ һәм дикетосульфидтарын, тиамоно‑, тиабицикландар һәм уларҙың сығарылмаларын йүнәлешле синтезлау ысулдары эшләнә. 200‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, 30 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Меркаптаны нефти и газоконденсатов. Уфа, 2014. (авторҙ.).
Н.К.Ляпина
Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров


text:
- Подробности
- Просмотров: 345
ПЕНЬКОВА Анна Михайловна (10.2. 1919, Стәрлетамаҡ ҡ. — 7.9.2000, Өфө), травматолог‑ортопед. Мед. ф. д‑ры (1967), проф. (1968). БАССР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1980), СССР‑ҙың атҡ. рационализаторы (1982). БДМИ‑ны тамамлағандан һуң (1942) Мәләүез р‑нының район һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире, 1945 й. алып Респ. онкология диспансерының баш табибы (Өфө). 1947 й. башлап Силәбе мед. ин‑тында уҡыта. 1957 й. алып БДМИ‑ла (1966—82 йй. хәрби‑ялан хирургияһы курсы м‑н травматология һәм ортопедия каф. мөдире). Фәнни эшмәкәрлеге терәк‑хәрәкәт системаһы патологияһы булған ауырыуҙарҙы хирургик дауалау, реабилитациялау, табип‑хеҙмәт экспертизаһы аша үткәреү, респ. халҡына травматологик ярҙам ойоштороу эштәре м‑н бәйле. П. тарафынан сей яра ауырыуы ваҡы‑ тында ашҡаҙан резекцияһы кимәлдәре нигеҙләнгән, бот һөйәге байырсаһы һынғанда дауалау, тубыҡ быуындары бәйләүестәрен һөйәк‑һеңер блогы м‑н пластикалау ысулдары, остеосинтез, сираҡ һөйәктәре һынғанда репозиция һәм фиксация өсөн яйланмалар һ.б. эшләнгән. 160‑тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы. БР травматологтары, ортопедтары һәм протезсылары ассоциацияһы президенты (1966—98). “Почёт Билдәһе” орд. м‑н бүләкләнгән (1976).
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Супертренажер ҙа кәрәкмәй…
Супертренажер ҙа кәрәкмәй…
Бала саҡта кем генә туп артынан йүгермәгән дә, һикереп уйнамаған. Ул саҡта был уйындарҙың сәләмәтлек өсөн файҙаһы хаҡында уйлап та бирмәйһең. Ә бит йүгереү һәм һикереү – һәр йәштә лә организмды сәләмәтләндереүҙең иң яҡшы ысулы. Был аңлашыла: йүгергән һәм һикергән ваҡытта тотош организм әүҙем хәрәкәт процесына йәлеп ителә, мускулдарҙың төрлө төркөмө үҫешә. Һөҙөмтәлә кеше нығына һәм көс ала. Өҫтәүенә, физик күнекмәләрҙән аҡыл һәләте лә яҡшыра. Уҡыусы балалар өсөн был айырыуса мөһим. Даими рәүештә йүгереү менән шөғөлләнгән баланың уҡыуы ла һәйбәтләнә.
Йүгереү һәм өлгәш араһында ниндәй бәйләнеш булыуы мөмкин, тиер кемдер. Баҡтиһәң, туранан-тура бәйләнеш бар икән. Йүгергән ваҡытта организмдың күҙәнәктәре кислород һәм туҡлыҡлы матдәләрҙе күберәк ала. Шундай уҡ тиҙлек менән төрлө шлактарҙан да арына. Иң беренсе сиратта ул баш мейеһе күҙәнәктәренә ҡағыла. Бына ни өсөн йүгереү баш мейеһенең эшмәкәрлегенә ыңғай йоғонто яһай. Тимәк, сәтләүекле шоколад түгел, ә йүгереү мейенең эшмәкәрлеген яҡшыртып, аҡыл һәләтен үҫтерә икән.
Спорттың был төрө менән һәр кем теләгән ваҡытта шөғөлләнә ала. Шулай ҙа белгестәр иртәнге йүгереүҙе хуплай. Иртәнсәк һауа ла таҙараҡ, етмәһә көн буйына етерлек көс-ҡеүәт, дәрт алаһың. Йүгереү өсөн ҡулай урынды һайларға ғына ҡала. Машиналар йөрөмәгән, ағаслы урын бигерәк тә яҡшы. Көн торошо ғына мәшәҡәтләмәһә… Был осраҡта башҡа күнекмәләр, мәҫәлән, һикергес менән (скакалка) һикереүҙе һайларға була.
Уны “ҡыҙҙар уйыны” тип кенә ҡарарға ярамай, күп кенә спортсы артыҡ килограмдарҙан арыныу, аяҡ мускулдарын нығытыу өсөн тап ошондай күнекмәләрҙе өҫтөн күрә. Һикергес – ул супертренажер. Ябай ҙа, файҙалы ла, уңайлы ла. Урамда ла, өй эсендә лә шөғөлләнеп була. Уның ярҙамында көс, сыҙамлыҡ, тиҙлек, йылғырлыҡ кеүек төп сифаттарҙы үҫтерергә мөмкин.
Беҙҙең заманда ул балаларҙың яратҡан уйындарының береһе ине. Үҙебеҙсә һикереү буйынса ярыштар ҙа ойоштора инек. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, хәҙерге балалар араһында һикергестең ни икәнен дә белмәүсе ҡыҙҙар һәм малайҙар бар. Улар күберәк компьютер алдына ултырыуҙы хуп күрә. Әммә балаһының сәләмәтлеген ҡайғыртҡан ата-әсә сабыйында был уйын төрөнә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятмай ҡалмаҫ. Ә инде һикереүҙең ни икәнен белеп алған баланы был шөғөлдән айырыуы еңел түгел.
Әлбиттә, һикереүҙең дә үҙ ҡағиҙәләре бар. Мәҫәлән, ауыр кәүҙәле йә булмаһа сәләмәтлеге яҡшы булмаған ҡыҙҙар һәм малайҙарға бындай күнекмәләр менән артыҡ мауығырға кәңәш ителмәй. Йөрәк тибешен дә һәр саҡ контролдә тоторға кәрәк. Ғөмүмән, һәр кемгә лә һикереүҙе әҙ-әҙләп башлап, әкренләп арттыра барырға тәҡдим ителә.
Һикергес менән һикереүҙең файҙаһы ҙур, айырыуса кескәйҙәргә. Сөнки улар тиҙ үҫә, ә һикереү һөйәк туҡымаһын нығыта. Тағы ла ул яҫы табанлылыҡтан һаҡлай, кәүҙәне дөрөҫ һәм матур тоторға өйрәтә.
Балаға һикергес алғанда, уның буйын иҫәпкә алырға онотмағыҙ. Оҙонораҡ булһа, ҡырҡып ташларға ашыҡмағыҙ, осонан төйнәп кенә лә ҡуйырға була, сөнки бала тиҙ үҫә. Сағыу Ҡытайҙа етештерелгәндәренә лә ҡыҙыҡмағыҙ, улар тиҙ өҙөлә. Бик булмағанда, кер бауы ла ярап тора.
Элекке быуын кешеләренең сәләмәтлеге ныҡ булған, тиергә яратабыҙ. Бының сере ябай: улар бала саҡта күберәк саф һауала йөрөгән, хәрәкәт иткән, йүгергән, һикергән, туп типкән. Бәлки, уларҙың миҫалынан өлгө алып, балаларыбыҙҙы үҙебеҙ яратып уйнаған уйындар менән ҡыҙыҡһындыра башларбыҙ…
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Әле гәзиткә яҙылыуҙың иң ҡыҙған ғына мәле. Әйҙәгеҙ, атай-әсәйҙәр, олатай-өләсәйҙәр, ағай-апайҙар, балаларығыҙға, ейән-ейәнсәрҙәрегеҙгә, ҡусты-һеңлеләрегеҙгә бүләк эшләп, 2018 йылға «Йәншишмә»гә яҙылып ҡуяйыҡ. Балалар, һеҙгә өндәшәбеҙ: киләсәктә лә беҙҙең менән бергә ҡалһағыҙ, киң мәғлүмәтле булып, рухи яҡтан байырһығыҙ, көндәрегеҙ ҙә файҙалы, мауыҡтырғыс үтер. Төрлө конкурстарҙа ҡатнашып, матур-матур бүләктәр ҙә ота алаһығыҙ. «Йәншишмә»гә ярты йылға яҙылыу хаҡы – …
Continue reading ‘Ә һин «Йәншишмә»гә яҙылдыңмы?’ »
Был аҙнала сәй бешерә торған сәйнүк Ейәнсура районы Иҫәнғол ауылынан Гөлнара Мөхәмәтйәноваға сыҡһа, Көйөргәҙе районы Ҡотлоюл ауылынан Рөстәм Аҡһаров алты салат һауытынан торған йыйылма отто. Еңеүселәрҙе ҡотлайбыҙ, ә уйын дауам итә. Әйҙәгеҙ, һеҙ ҙә ҡатнашығыҙ.
Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығы белгестәре фекеренсә, өс йылдан ҡытай теленән һынау мотлаҡ һаналасаҡ. Ә унан тәүге имтихандарҙы туғыҙынсылар алдағы 2018 йылда уҡ биреп ҡарай ала.
БДИ тапшырыуҙы ҡатмарлаштырып бер булалар. Инде хәҙер урыҫ әҙәбиәтенән телдән һынау индермәкселәр. Уны тапшырыу рәүеше, ваҡыттары хаҡында уйланыла, бәхәстәр бара. Ә әлеге уҡыу йылында урыҫ теленән телдән һынау буласаҡ. Туғыҙынсыларға уҡытыусы менән әңгәмә ҡороп, үҙенең уй-фекерен аныҡ итеп әйтә, һөйләй белеүен күрһәтергә кәрәк. Әңгәмәләшеүҙе уңышлы үткәндәр генә йомғаҡлау аттестацияһын бирергә рөхсәт ала.
ЦСКА менән уйындан һуң юлаевсылар Ярославлдә «Локомотив»тан да еңелделәр. Ә бит иҫәп 2:0 ине, беҙҙең файҙаға. Тағы нимә булды? Һаҡлана белмәйбеҙ. Һөжүм артынан һөжүм башланһа, ҡалтырай ҙа төшә ҡайһы бер хоккейсыларыбыҙ. Шунан инде китә тупаҫ хаталаныуҙар, штраф ваҡыты алыуҙар. Ярай әле был юлы бер мәрәй яуланыҡ, сөнки өҫтәмә ваҡытта отолдоҡ – 2:3.
Ләйсән Золотарёва… 9 йәшлек кенә был ҡыҙҙың исеме хәҙер республикабыҙҙа ғына түгел, бөтә илебеҙгә билдәле. Уҙған йәкшәмбе телевизорҙан «Зәңгәр ҡош» Бөтә Рәсәй конкурсында Учалы районының Байрамғол ауылы ҡыҙының сығышын күптәрегеҙ ҡарағандыр, моғайын. Иҫ китмәле булды, эйеме? Сәхнәлә үҙен нисек ышаныслы тотто. Вәт, үҙебеҙҙең башҡорт ҡыҙы, тип һоҡланмау мөмкин түгел ине! Жюри ағзаларын да үҙенең үҙенсәлекле …
Continue reading ‘«Оркестр-ҡыҙ»’ »
Бәләкәйҙән балаларыбыҙҙа туған телебеҙгә һөйөү тәрбиәләйек, гәзит-журналдарҙы яҙҙырайыҡ. Телебеҙ бар икән, халҡыбыҙ ҙа, илебеҙ ҙә йәшәр. Милли матбуғат – күңелдәрҙе рухи яҡтан байытыусы ла, халҡыбыҙҙы берләштереп, бар итеүсе лә ул.
Неймеген университеты ғалимдары (Голландия) белем биреү өлкәһендә ҙур тикшереү үткәргән. Барлығы 300 меңгә яҡын уҡыусы ҡатнашҡан, донъяның 33 илендә уҡыу өлгәше өйрәнелгән. Һөҙөмтәләр күптәрҙе ғәжәпкә ҡалдыра. Баҡһаң, ҡыҙҙар күберәк белем алған мәктәптәр уҡыу буйынса тесты һәйбәтерәк үтәгән, юғары билдәләрҙе лә күберәк алған.
Хәрәкәт ваҡытында водителдәргә йоҡлап китергә ирек бирмәгән баш кейеме уйлап табылған. Ул махсус программа ярҙамында идара ителә. Был шәп әйберҙе Ford америка концерны белгестәре һәм GTB фирмаһы инженерҙары яһаған. Башлыҡ күп сәғәттәрен руль артында ултырып, оҙон юл йөрөүселәргә бик ҡулай. Үҙебеҙ ҙә шофёрҙарҙың йоҡлап китеп, фажиғәләргә эләгеүен ишетеп торабыҙ бит.
Донъялағы иң яҡын кешемде юғалтыуыма быйыл өс йыл була. Яман сир уны яҡты донъяларҙан алып китте. Миңә яҙмыш һынауҙарын шулай иртә татырға яҙғандыр, күрәһең… Әсәйем ҡосағында илгәҙәк, алсаҡ бала була торғайным. Ул саҡта күп нәмәне аңлап та етмәгәнмен кеүек. Әсәйемде ныҡ һағынам, юҡһынам. Татлы төштәремә инеп, минең менән һөйләшә, уның менән серҙәремде бүлешәм.


text:
Мажит Гафури биография на башкирском языке
Ғафуров Ғәбделмәжит Нурғәни улы, Мәжит Ғафури — шағир, башҡорт һәм татар совет әҙәбиәтенең классигы, БАССР-ҙың халыҡ шағиры (1923), 1880 йылдың 2 авгусында (20 июль) Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙерге Ғафури районы) Еҙем-Ҡаран ауылында хәлфә ғаиләһендә тыуған.
Ете йәштә үҙҙәренең ауыл мәҙрәсәһенә уҡырға инә.
Еҙем-Ҡарандан алыҫ түгел Үтәш ауылы мәҙрәсәһендә уҡый.
1898 йылда Троицк ҡалаһында Зәйнулла ишан мәҙрәсәһенә керә. Уҡыған ваҡытта халыҡ тормошон ныҡлап өйрәнә, төрлө заводтарҙа, Рәмиевтең алтын приискыларында эшләп уҡыуын дауам иттерә. Ҡаҙаҡ далаларында балалар уҡыта, ҡаҙаҡ халҡының фольклорын өйрәнә, рус әҙәбиәте менән дә ҡыҙыҡһына башлай.
1904 йылда Ҡаҙанда “Мөхәммәдиә” мәҙрәсәһенә уҡырға инә.
1906 — 1909 Өфөлә “Ғәлиә” мәҙрәсәһендә уҡый.
„Ҡыҙыл Башҡортостан“, „Коммуна“ гәзиттәре редакцияһында эшләй.
1934 йылдың 28 октябрендә М. Ғафури үпкә ауырыуынан Өфөлә вафат була.
Уның исеме Башҡортостандың бер районына, Башҡорт дәүләт академия драма театрына бирелгән. Өфөлә М.Ғафури йорт-музейы (1948) бар.


text:
- Подробности
- Просмотров: 328
СИТЕК, башҡорт кейемендә йомшаҡ күндән тегелгән оҙон ҡуныслы традицион аяҡ кейеме. Ирҙәр һәм ҡатын‑ҡыҙ С. булған. Ирҙәрҙеке — ҡара йә һоро, ҡатын‑ҡыҙҙыҡы төрлө төҫтән (йәшел, һары, ҡыҙыл) булған.__ Ҡатын‑ҡыҙ С. ҡайылған йөйҙәр, күн аппликация м‑н биҙәлгән, йыш ҡына контурлы сигеү м‑н аралаштырылған. Башлыса Ҡазан һәм Ырымбур губерналарында эшләнгәндәр, ш. уҡ Урта Азиянан килтерелгәндәре лә осраған. 19 б. 2‑се ярт. алып Башҡортостанда ҡунысына мозаикалы шау биҙәк төшкән (Ҡазан) һәм дағалы С. таралыу алған. Күберәк оло йәштәгеләр кейгән көндәлек һәм байрам аяҡ кейеме һаналған. Өйҙән сыҡҡанда С. өҫтөнән күн йә резина калуш, ҡата кейгәндәр. Бындай аяҡ кейеме Урта Азияның ҡайһы бер күсмә халыҡтарында һәм Кавказда таралған була.
С.Н.Шитова
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
«Бала тәрбиәләү мәктәп эше генә түгел»
Әңгәмәлә Бөтә донья башҡорттары ҡоролтайы эргәһендәге, Өфө ҡалаһы Ата- әсәләр комиссияһы ағзалары Рәмил Ҡолтаев, Морат Мусин, Рәзилә Аслаева ҡатнаша.
Алып барыусы - Зөмәйрә Сафина.
Башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙы, Стәрлетамаҡ районы Айыусы ауылы, «Ҡаһым түрә ҡунаҡҡа саҡыра» төбәк фестиваленә йыйҙы.
Фестивалдән репортаж.
Алып барыусы - Зөмәйрә Сафина.
Ырымбур өлкәһе. М. Буранғоловҡа стелла ҡуйылды
"Түңәрәк өҫтәл" артындағы һөйләшеүҙә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы, тарих фәндәре кандидаты Нурислам Ҡалмантаев һәм яҙыусы, журналист Сәрүәр Сурина ҡатнашты.
Заман һәм уҡытыусы һөнәре.
5 октябрь - уҡытыусылар көнө уңайынан, абруйлы педагогтар ҡатнаша.
Алып барыусы - Зөмәйрә Сафина.
*Башҡорт энциклопедияһы* дәүләт автономиялы ғилми учреждениеһы эшмәкәрлеге
Студияла-етәксе, философия фәндәре кандидаты,Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты Уйылдан Сәйетов
Алып барыусы: Фәнүзә Баһауетдинова
Урал батыр фатихаһы
Йәмәғәт эшмәкәрҙәре, "Берҙәмлек" ойошмаһы ағзалары Әлфиә Йосопова, Шәүрә Солтанова һәм Йомадил Йомағужин "Түңәрәк өҫтал" артында үҙҙәренең уй-фекерҙәре менән уртаҡлашты.
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »


text:
«Ҡар һыуҙары шаулап китер инде…»
Башҡорт дәүләт универститеты доценты, география фәндәре кандидаты Инбер Япаров һәм Һыу ресурстары буйынса федераль агентлыҡтың Кама һыу бассейнында бүлек начальнигы Әхтәм Ғәббәсов.
Уның репертуарында халыҡ йырҙары, романстар һәм эстрада…
Х.Мәжитов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы йырсыһы, режиссер, республикабыҙҙың атҡаҙанған артисткаһы Сәйҙә Илъясова.
Өфөлә «Йыл уҡытыусыһы – 2013» бәйгеһе үтте.
Финалға сыҡҡан башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары – Фәнгизә Нафикова, Асия Теләүсина, Алиса Хәмиҙуллина.
Яҙыусы һәм педагог Мәрйәм Бураҡаева.
«Ҡатын-ҡыҙ - ул берсә ҡояшлы көн, берсә болотло төн…»
М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Гүзәл Маликова.
«Ҡатын-ҡыҙ - донъя тотҡаһы»
«Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррире, Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты Йомабикә Ильясова һәм «Өмөт» республика йәштәр газетаһының баш мөхәррире Рәдис Ноғоманов.
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- …
- 182
- 183
- 184
- 185
- 186
- 187
- 188
- 189
- 190
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »
Комментарий
"Илһам шишмәләре - 2017"
Рәхмәт, Фәнүзә ханым! Бик матур тапшырыу әҙерләгәнһегеҙ! Уңыштар Һеҙгә!


text:
Газета "Йәшлек" » Гәзиткә яҙылыу » Страница 10
Өлөшөгөҙҙө индерергә ашығығыҙ!
Гәзиткә яҙылыу // 5-06-2012, 11:04
Хөрмәтле милләттәштәр!
Балаларығыҙҙың һәм ейәндәрегеҙҙең саф башҡорт телендә һөйләшеүен теләйһегеҙме? Улайһа, туған телдә донъяла иң күп тираж менән сыҡҡан “Йәшлек” гәзитен алдырығыҙ. Шул рәүешле милләтебеҙ киләсәген һаҡлауға тос өлөшөгөҙҙө индерерһегеҙ.
80148 индексы буйынса ярты йылға яҙылыу хаҡы – 364 һум 56 тин.
Милләтебеҙ киләсәгенә ҡарата вайымһыҙ булмағыҙ, дуҫтар!
...
Балаларығыҙҙың һәм ейәндәрегеҙҙең саф башҡорт телендә һөйләшеүен теләйһегеҙме? Улайһа, туған телдә донъяла иң күп тираж менән сыҡҡан “Йәшлек” гәзитен алдырығыҙ. Шул рәүешле милләтебеҙ киләсәген һаҡлауға тос өлөшөгөҙҙө индерерһегеҙ.
80148 индексы буйынса ярты йылға яҙылыу хаҡы – 364 һум 56 тин.
Милләтебеҙ киләсәгенә ҡарата вайымһыҙ булмағыҙ, дуҫтар!
...
“Йәшлек”һеҙ ҡалып ҡуймағыҙ!
Гәзиткә яҙылыу // 25-05-2012, 09:47
Әлеге мәлдә эштең күп сағы. Бигерәк тә ауыл ерендә мәшәҡәттәрҙе йырып сығырлыҡ түгел. Малын да, себешен дә, баҡсаһын да ҡарап өлгөрөргә, йорт-ҡура тирәһен дә тәртипкә килтерергә кәрәк.
Ана шул мең бурыс араһында “Йәшлек” гәзитенә яҙылырға кәрәклеге хаҡында онотоп ҡуймағыҙ, хөрмәтле уҡыусылар! Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ярты йылға яҙылыу хаҡы − 364 һум 56 тин. Почта бүлексәһенә ашығығыҙ, ҡәҙерле дуҫтар!...
Ана шул мең бурыс араһында “Йәшлек” гәзитенә яҙылырға кәрәклеге хаҡында онотоп ҡуймағыҙ, хөрмәтле уҡыусылар! Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ярты йылға яҙылыу хаҡы − 364 һум 56 тин. Почта бүлексәһенә ашығығыҙ, ҡәҙерле дуҫтар!...
Әллә атлай, әллә оса был апай!
Гәзиткә яҙылыу // 22-05-2012, 10:30
Белемле меңде йығыр
Гәзиткә яҙылыу // 22-05-2012, 10:29
йәки «Йәшлек»те алдырған отолмаҫ
«Йәшлек»те күптән алдырам. Ғөмүмән, гәзит-журналһыҙ йәшәүемде күҙ алдына ла килтерә алмайым. Кемдер, хәҙер интернет, телевидение ваҡыты бит, нимә теләйһең шуны ҡарайһың, тип әйтер. Уныһы шулай, ләкин икенсе яғы ла бар − әлегә һәр кемдең дә бөтә донъя элемтә селтәре юҡ бит. Телевизорҙы ла ваҡытында ҡарарға кәрәк. Гәзитте үҙеңдең ваҡытыңа, мөмкинлегеңә ҡарап төрлө ваҡытта уҡый алаһың.
...
«Йәшлек»те күптән алдырам. Ғөмүмән, гәзит-журналһыҙ йәшәүемде күҙ алдына ла килтерә алмайым. Кемдер, хәҙер интернет, телевидение ваҡыты бит, нимә теләйһең шуны ҡарайһың, тип әйтер. Уныһы шулай, ләкин икенсе яғы ла бар − әлегә һәр кемдең дә бөтә донъя элемтә селтәре юҡ бит. Телевизорҙы ла ваҡытында ҡарарға кәрәк. Гәзитте үҙеңдең ваҡытыңа, мөмкинлегеңә ҡарап төрлө ваҡытта уҡый алаһың.
...
Матбуғат менән дуҫ синыф
Гәзиткә яҙылыу // 18-05-2012, 11:14
Бөрйән районы Байназар урта мәктәбенең IX „Б” синыфы „Йәшлек”те лә,уҡыуҙы ла, спортты ла, мәҙәниәтте лә ярата
Редакция ойошторған „Йәшлек”-фараз” конкурсына тәүгеләрҙән булып бер синыфтан ғына 22 купон ебәрелгәс, ҡайһылай өлгөр һәм берҙәм был уҡыусылар, тип һоҡланып, гәзитебеҙҙең дуҫтары артыуына шатланғайныҡ. Ысынлап та, Бөрйән районы Байназар мәктәбенең уҡытыусы Гөлшат Марат ҡыҙы Салауатова етәкселегендәге 9-сы „Б” синыфы уҡыусылары уҡыуҙа ла, спортта ла, йәмәғәт эштәрендә лә һәр ваҡыт әүҙем, берҙәм булып сыҡты. Синыф, баҫмабыҙға тоғролоғо редакция тарафынан баһаланып, „Бөтә синыф менән – „Йәшлек”кә!” конкурсы еңеүселәре булды, өҫтәүенә, бер синыфтан өс егет – Ильмир Исламғолов, Замир менән Эльмир Вәлиевтар, гәзитебеҙҙең тәүге ярты йыллыҡтағы тиражын яҡынса дөрөҫ фаразлап, кеҫә телефондары менән бүләкләнде....
„Йәшлек”тең шәп бүләктәре һеҙҙең өсөн!
Гәзиткә яҙылыу // 15-05-2012, 10:03
Гәзиткә яҙылып, «Йәшлек»-фараз» конкурсында бәхетегеҙҙе һынап ҡарағыҙ
«Йәшлек» гәзите икенсе ярты йыллыҡҡа гәзиткә яҙылыу кампанияһында ла «Йәшлек»-фараз» конкурсы иғлан итмәксе. Бәйгелә ҡатнашыусыларҙың күп булыуы, ҡомарлы уҡыусыларыбыҙҙың бер нисә йыл рәттән ҡатнашыуы конкурсты халыҡтың яратып ҡабул итеүен күрһәтте. Уҙған бәйгелә ҡатнашыусыларыбыҙ ҡиммәтле бүләктәрен алып һөйөндө лә инде....
«Йәшлек» гәзите икенсе ярты йыллыҡҡа гәзиткә яҙылыу кампанияһында ла «Йәшлек»-фараз» конкурсы иғлан итмәксе. Бәйгелә ҡатнашыусыларҙың күп булыуы, ҡомарлы уҡыусыларыбыҙҙың бер нисә йыл рәттән ҡатнашыуы конкурсты халыҡтың яратып ҡабул итеүен күрһәтте. Уҙған бәйгелә ҡатнашыусыларыбыҙ ҡиммәтле бүләктәрен алып һөйөндө лә инде....
Ун көнлөктә Арзан хаҡҡа яҙылып ҡалығыҙ!
Гәзиткә яҙылыу // 11-05-2012, 11:21
Ашыҡҡан – ашҡа бешкән, тиҙәр. Тик матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы барышына ҡағылмай был һүҙҙәр.
Иғтибар! 10-нан алып 20 майға тиклем республика гәзит-журналдарына льготалы яҙылыу декадаһы уҙғарыла. Тимәк, яратҡан баҫмағыҙҙы арзаныраҡ хаҡҡа алдыра алаһығыҙ....
Иғтибар! 10-нан алып 20 майға тиклем республика гәзит-журналдарына льготалы яҙылыу декадаһы уҙғарыла. Тимәк, яратҡан баҫмағыҙҙы арзаныраҡ хаҡҡа алдыра алаһығыҙ....
Былтырғы хаҡтар буйынса «Йәшлек»кә яҙылып ҡалығыҙ
Гәзиткә яҙылыу // 2-03-2012, 13:25
Хөрмәтле дуҫтар! Һеҙҙе «Йәшлек»ле итеү өсөн һәр төрлө мөмкинлектәр булдырырға тырышабыҙ. Хәбәр итеүебеҙсә, гәзиткә 2012 йылдың икенсе ярты йыллығына алдан яҙылыу кампанияһы дауам итә. 31 мартҡа тиклем элекке хаҡ буйынса яҙыла алаһығыҙ. 80148 индекслы, аҙнаһына ике тапҡыр сыға торған «Йәшлек»кә 351 һум 72 тингә яҙылып ҡалығыҙ. Апрелдә инде хаҡтар юғарыраҡ буласаҡ.
Мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырмағыҙ.
Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ, дуҫтар!...
Мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырмағыҙ.
Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ, дуҫтар!...
Почтаға йүгер, дуҫым!
Гәзиткә яҙылыу // 27-01-2012, 12:43
Алтын бөртөкләп йыйыла, тиергә яратабыҙ. Уңышының сере менән бүлешкән миллионерҙар ҙа бер генә һумды ла юҡҡа бөтөрмәҫкә өйрәтә. Шунлыҡтан, ҡәҙерле милләттәштәребеҙ, һеҙгә бик шәп тәҡдимебеҙ бар − ағымдағы йылдың 1 февраленән 31 мартҡа тиклем «Йәшлек» гәзитенә 2012 йылдың икенсе яртыһына алдан яҙылыу кампанияһы башлана. Ошо арауыҡта икенсе ярты йыллыҡҡа беренсе ярты йыллыҡта билдәләнгән хаҡтар буйынса яҙылып ҡалырға мөмкин.
Тимәк, төп индексыбыҙ − 80148 буйынса 6 айға 351 һум 72 тингә яҙылып ҡалырға тейешһегеҙ! Был – шишәмбе һәм йомала киләсәк гәзиттең индексы. 31 марттан һуң хаҡтар артасаҡ....
Бер-беребеҙгә ҡул һуҙайыҡ
Гәзиткә яҙылыу // 17-12-2011, 14:57
Бер ваҡыт әтәс ҡоҙоҡҡа ҡолап төшкән. Осоп сығырға көсө етеңкерәмәгән һәм, ярайһы ғына ҡысҡырып, ярҙамға саҡырған. Хужаһы ишетеп килеп сыҡҡан да, ҡошто ҡотҡарыу мөмкин түгеллеген күреп, уйға ҡалған. «Был әтәсем ҡартайып та киткәйне инде, ҡоҙоҡтоң да һыуы кәмеп бара. Әллә бер юлы ике ҡуянды тоторға − иҫке ҡоҙоғомдо күмергә лә яңыны ҡаҙырға, ҡарт әтәсемдән дә ҡотолоп, йәшерәген алырға инде?»...
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 371
ӨФӨ ҠӘБЕРЛЕКТӘРЕ, иртә тимер быуат — иртә Урта быуат археологик ҡомартҡылары. Өфө терр‑яһында урынлашҡан. 40‑ҡа яҡын ҡәберлек асылған һәм өйрәнелгән, тәүге ҡәберлектәр 18 б. аҙ. табылған. Яңы Өфө ҡәберлеге Ананьин мәҙәниәтенә, Ҡара Абыҙ мәҙәниәтенә ҡарай. З.Вәлиди һәм Аксаков, Гоголь, К.Маркс урамдары киҫелешендә урынлашҡан. Майҙаны — 140 га ашыу. 1952—56 йй. Р.Б.Әхмәров, 1960—61 йй. БДУ экспедицияһы тарафынан өйрәнелә. Мәйеттәр ҡәбер соҡорҙарында (тәрәнлеге 1,5 м) салҡан һалып, баштары м‑н төньяҡҡа, аяҡтары м‑н йылғаға ҡаратып ерләнгән. Парлап ерләү осраҡтары бар. Ирҙәр ҡәберҙәрендә ҡорал (тимер һөңгө остары, бысаҡтар, ҡылыстар, тимер, бронза һәм һөйәк уҡ башаҡтары, ҡош башы рәүешендәге фигура м‑н биҙәлгән, оҙон һаплы бронза сүкеү ҡоралы), бронза тәңкәләр м‑н биҙәлгән бил ҡайыштары, алтын фольгаға төрөлгән бронза тәңкә; ҡатын-ҡыҙ ҡәберҙәрендә биҙәүестәр (постаментта ятҡан арыҫлан фигуралары рәүешендә мысыр фаянсынан эшләнгән муйынсаҡтар, быяла муйынсаҡтар; трапеция формаһындағы бронза, спираль кеүек бронза һәм алтын сулпылар), бронза көҙгөләр табылған. 20 б. 20‑се йй. БДМУ терр‑яһында Турбаҫлы мәҙәниәте ҡәберлектәре табыла, уларҙы 1936 й. М.И.Касьянов өйрәнә. Ирҙәр ҡәберендә һайман ҡалдыҡтары, йәйә өсөн һөйәк пластинкалар, өс ҡырлы тимер уҡ башаҡтары, ебәк туҡыма киҫәктәре, алтын фольганан эшләнгән сәскә-айылдар; балалар ҡәберендә көмөш тәңкә, пластиналар һәм керамика ярсыҡтары табылған. Тәрән ҡәбер соҡоронда (1,9 м) ҡатын-ҡыҙ ҡәбере табылған, ул салҡан һалып, башы м‑н төньяҡ-көнсығышҡа ҡаратып ерләнгән, йөҙө көмөш һымаҡ ялтыр металл еп м‑н йондоҙҙар сигелгән битлек м‑н ҡапланған; семәр м‑н биҙәлгән алтын һырғалар һәм медальондар, оҙонса түңәрәк айыл, таралғы, тамсыға оҡшаш сулпылар, көмөш айылдар, беләҙек, таралғы; ҡыҙыл ебәк туҡыма киҫәктәре табылған. 1939 й. ер эштәре үткәргәндә БДОБТ терр‑яһында 2 ҡәберлек табыла, Б.А.Коишевский, Касьянов тарафынан өйрәнелә. Мәйеттәр тәрән (1,5 һәм 2,16 м) ҡәбер соҡорҙарында салҡан һалып, баштары м‑н төньяҡҡа һәм төньяҡ-көнсығышҡа ҡаратып ерләнгән. Ҡәберҙәрҙең береһендә тимер атламалар м‑н беркетелгән таҡта табут табылған. Ҡәбергә арфала уйнаған ҡатын-ҡыҙ һүрәте төшөрөлгән аҡыҡ гемма, алтын сулпы, айыл, шар рәүешендәге һырға, таралғы, баҡыр беләҙектәр, ҡыңғырауға оҡшаш сулпы, хайуан һөйәктәре һалынған. 1946 й. ер эштәре башҡарғанда Социалистик (хәҙ. М.Кәрим урамы) һәм Киров урамдары киҫелешендә 6—7 бб. ҡараған ҡәбер табылған. Мәйет (баш һөйәгенең формаһы яһалма рәүештә оҙонайтылған) салҡан һалып, башы м‑н төньяҡҡа ҡаратып ерләнгән. Бронза һауыт, алтын фольга м‑н ҡапланған айылдар һәм быяла ҡашлы биҙәүестәр, баҫып төшөрөлгән биҙәкле ярым ай формаһындағы айылдар, тимер бысаҡ табыла. 1987 й. Егор Сазонов урамында төҙөлөш эштәре ваҡытында ҡәберлек табыла. Унда алтын һәм көмөш фольга м‑н көпләнгән ағас ҡынға һалынған тимер бысаҡ, бронза ауыҙлыҡ м‑н ике өлөшлө йүгән, бронза һәм тимер таралғылар, ҡыңғырау формаһында бронза сулпылар, алтын фольга м‑н көпләнгән, кеше йөҙө төшөрөлгән айылдар; алғы йөҙөнә, фаразланыуынса, тулы ҡоралланған ике рим һуғышсыһы һүрәте төшөрөлгән брон‑ за айыл табылған. Ө.ҡ. тимер быуат осоронда Өфө терр‑яһында халыҡ йәшәгәнлеген раҫлай. Ҡомартҡы материалдары Археология һәм этнография музейында, Милли музейҙа һаҡлана.
Әҙәб.: И в а н о в В.А., О б ы д ё н н о в М.Ф. Археология города Уфы. Уфа, 2001; М а ж и т о в Н.А., С у н г а т о в Ф.А., С у л т а н о в а А.Н. Сокровища древней Уфы. Уфа, 2008.
В.А.Иванов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 303
НИКИТИНА Ирина Леонидовна (18.7. 1970, Йошкар‑Ола), фармаколог. Мед. ф. д‑ры (2004). БДМИ‑ны тамамлаған (1993), 1996 й. алып шунда уҡ уҡыта, бер үк ваҡытта 2006—12 йй. БР‑ҙа һаулыҡ һаҡлау һәм соц. үҫеш өлкәһен күҙәтеү б‑са Федераль хеҙмәттең Лицензиялаусы консультатив-методик үҙәге филиалында эшләй (2007 й. алып дир.). Фәнни эшмәкәрлеге эксперименталь һәм клиник фармакологияға арналған. Н. ҡатнашлығында киҫкен гипобарик гипоксияға бирешмәүҙе көсәйтә торған дарыу; бауырҙың микросомаль ферменттары индукцияһын ҡуҙғытыусы гепатопротектор сара һәм уны алыу ысулы; эксперименталь фармакологияла һәм нейрофизиологияла файҙаланыла торған тәртип тестары параметрҙарын теркәү һәм эшкәртеү өсөн компьютер программалары эшләп сығарылған. 140‑тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 7 уйлап табыу авторы.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 404
ПАНАРИЦИЙ (лат. рanaricium), бармаҡ туҡымаларының эренләп шешеүе.
Кеше П. Өҫкө ҡатлам, йыланҡараҡ (паронихия), тире аҫты, һеңер, һөйәк (остеомиелит), бармаҡ быуыны (эренле артрит) П. һәм пандактилит (бармаҡтың бөтә туҡымалары шешеүе) айырыла. Микротравмалар алғанда (шырау ҡаҙалыу, сәнселеү, тырналыу һ.б.) һәм эренләтеүсе микроорганизмдар инфекцияһы арҡаһында барлыҡҡа килә. Тыуҙырыусыһы: стафило‑ һәм стрептококтар, эсәк таяҡсаһы, протей һәм башҡалар. П. үҫешенә бармаҡҡа һыуыҡ, дымдың, ярһытыусы һәм бысратыусы матдәләрҙең һ.б. оҙайлы тәьҫире булышлыҡ итә. Төп симптомдары: ҡабарыу, шешеү, шешкән урында тире гиперемияһы, һулҡылдап көслө ауыртыу. Дауалау: башланғыс стадияһында консерватив (антибиотиктар, антисептиктар, физиотерапия һ.б.), некроз стадияһында — хирургик. Иҫкәртеү: микротравмаларҙы үҙ ваҡытында дауалау. БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) 20 б. 60‑сы йй. алып П. рентген нурҙарын файҙаланып дауалау (Е.А.Волжский, Ф.Х.Рәмиева, А.К.Фёдоров), 2000 й. — һөйәк П. комплекслы дауалау (В.Ю. Нурлығаянов) ысулдары камиллаштырыла.
Хайуандар П. Тояҡ араһы көмбәҙе туҡымаларының, тояҡ йәки тояҡсалар тиреһенең тажы һәм нигеҙенең эренле йәки эренле‑некротик шешеүе. Һыйыр малында П. — таж абсцестары һәм флегмоналары, пододерматиттар, йылҡыла гангреноз дерматит, пододерматит рәүешендә була. Тояҡ араһы ярығы көмбәҙе һәм тажы йәрәхәтләнгәндә эрен тыуҙырған бактериялар м‑н зарарланыу, бешмә, некробактериоз ваҡытында үҫешә. Булышлыҡ итеүсе факторҙар: мал тотоуҙың зоогигиеник шарттарын боҙоу, малды һаҙлы көтөүлектәрҙә көтөү, тояҡ һәм тояҡсаларҙы даими таҙартып тормау. Төп симптомдары: хайуандың яфаланыуы, аппетиты юғалыу, тән т‑раһы күтәрелеү, сатанлау һ.б. Дауалау: медикаментоз (антибактериаль, сепсисҡа ҡаршы препараттар, новокаин блокадалары һ.б.), хирургик. Респ. һыйыр малының тояҡ ауырыуҙары 15—27% баш малда осрай. Фәнни тикшеренеүҙәр 1982 й. башлап Аграр университетта алып барыла (Н.Н.Александров, В.В. Ғимранов, Ғ.Н.Моратшин).
Әҙәб.: Т и м о ф е е в С.В., Г и м р а н о в В.В. Этиология, клиника, диагностика, лечение и профилактика болезней в области пальцев у крупного рогатого скота. Уфа, 2008.
В.В.Ғимранов, Ә.Ғ.Хәсәнов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Һомай һылыулығыМөһабәт матурлығы менән дә, мәғрур серлелеге менән дә әсир итеүсе ил ул Бөрйән. Мәңгелектең үҙе кеүек был серлелек. Ул һис ҡасан да асылып бөтмәҫ булғанға тарталыр ҙа. Ырыу-заты менән ғүмер баҡый ошо ерҙәрҙә көн итеүсе бөрйәндәрҙең өлкәне генә...
Айыҡ йәндә өмөт барДонъя сая, алдына алғанын аҙағына еткермәй туҡтамаған ҡатын-ҡыҙҙар ҡулында булғанда, ауылдың бөгөнгө хаяһыҙ заманда ла бирешмәҫенә, әхлаҡ ҡиммәттәренең барыбер ҙә өҫтөн сығасағына ҡаҡшамаҫ ышаныс тыуа. Ишембай районы Этҡол ҡатын-ҡыҙҙар советы...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Тырыш хеҙмәт үҙ һөҙөмтәһен бирә.
Илеш районының барлыҡ агросәнәғәт комплексы предприятиеларына малдарҙы йәйге лагерҙарҙан ҡышҡы аҙбарҙарға күсереү бурысы ҡуйылды. “Илеш МТС”ы йәмғиәте эшсәндәре был бурысҡа етди ҡарап, мал ҡураларын ҡышҡылыҡҡа ентекле әҙерләне.
“Илеш МТС”ы йәмғиәте – нигеҙ һалынған көнөнән башлап яңы технологияларға таянып эшләгән һәм тотороҡло үҫеш юлындағы хужалыҡтарҙың береһе. Маҡсатлы һәм иртәгәһе көнгә ышаныс менән ҡараған директор, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Рәүис Зарипов етәкселегендәге предприятие баҫыусылыҡ, малсылыҡ тармаҡтарында яҡшы күрһәткестәргә өлгәшеп, йыл да район хакимиәтенең дипломы менән бүләкләнә.
Йәмғиәт ҡарамағындағы Теләкәй һөтсөлөк фермаһына килеп инеү менән тәртип күҙгә ташлана. Бында малдарҙы йәйләүгә күсергәс тә, ремонт эштәре киң ҡолас алған. Айырып әйткәндә, ҡуралар тиреҫтән таҙартылған, иҙәнгә плитә түшәлгән, тәҙрәләр йылытылған. Шулай уҡ һөт үткәргес, елләтеү шахтаһы ремонтланған, малдарҙы бәйләй торған сылбырҙар яңыртылған, дезинфекция саралары үткәрелгән, буяу-ағартыу эштәре башҡарылған. Өҫтәүенә яңы һөт һыуытҡыс урынлаштырылған.
Эшләргә тейешле шарттар булғас, продукция етештереү ҙә арта бара. Үткән һигеҙ айҙа йәмғиәт буйынса 11206 центнер һөт етештерелеп, 100 һыйырға ҡарата 60 быҙау алынған. Әле көн һайын 40,73 центнер юғары сифатлы һөт (майлылығы – 3,9 процент) һатыла.
Юғары күрһәткес малдарҙы яҡшы ашатыуға ла бәйле, әлбиттә. Һауын һыйырҙарына бесән, һалам, сенаж, силос даими бирелә, ҡатнаш аҙыҡ “Хозяин” агрегаты ярҙамында һалына. Әлеге эш механизатор Олег Никоновҡа ышанып тапшырылған. Әйтергә кәрәк, ҡатнаш аҙыҡ йәмғиәттең үҙендә эшләнә.
Биш һауынсы – Әлфисә Фәррәхова, Гөлнәзирә Нәбиева, Рәзидә Сәлимова, Ләйсән Әмирйәнова, Раушания Ғәзизова хеҙмәттәрен яратып башҡара. Әйтергә кәрәк, һыйыр малын яңыртыу маҡсатында 55 тана бәйләнгән.
Малсылар ҙа тәжрибәле, шуға күрә үҙ-ара аңлашып эшләйҙәр. Рәсим Ғайсинды, Нәжих Миңләхмәтовты, Азат Мирзайәновты маҡтап телгә алырға мөмкин. Хеҙмәтен күңел йылыһын биреп башҡарған Нурулла Сабиров яңы тыуған быҙауҙарҙы тәрбиәләй. Уның ҡул аҫтында – 58 баш йәш үрсем.
Малдарҙы яһалма ҡасырыу эше лә яйға һалынған, был йәһәттән техник-оператор Артур Биктуғанов үҙ бурысына яуаплы ҡарай. Төрлө иҫкәртеү саралары ваҡытында үткәрелгәнлектән, мал-тыуар үлеменә юл ҡуйылмай.
Сифат мәсьәләһе лә күҙ уңында тотола. Һөттөң ҡуйылығын контролдә тотоу маҡсатында былтыр “Соматос” анализаторы һатып алғандар. Уны иҫәпсе-лаборант Фина Сабирова ваҡытында тикшереп тора.
– Коллектив кадрҙар менән тулыһынса тәьмин ителгән. Уларҙың барыһы ла – тармаҡта оҙаҡ йылдар эшләп, ҙур тәжрибә туплаған кешеләр. Матди ҡыҙыҡһындырыу сараларын ҡулланыу ҙа хеҙмәткәрҙәребеҙҙең яуаплылығын арттыра, – ти ферма мөдире Тәнзил Сабиров.
Йәмғиәт уңғандары ҡышҡа ҡурҡмай инә, сөнки мал аҙығы етерлек: 680 тонна бесән, 4500 тонна сенаж, 1500 тонна һалам тупланған. Ғөмүмән, продукция етештереү өсөн тейешле шарттар булдырылып, тырыш хеҙмәткәрҙәр тир түккәндә, тармаҡ, әлбиттә, үҫешеүен дауам итер. Киләсәктә лә йәмғиәт эшсәндәре, һис шикһеҙ, һынатмаҫ, һәр эште юғары кимәлдә ойошторор.


text:
Яңы йыл шыршыларын законһыҙ ҡырҡыуҙан зыян 3,4 миллион һум тәшкил иткән
Яңы йыл шыршыларын законһыҙ ҡырҡыуҙан зыян 3,4 миллион һум тәшкил иткән Фото: БР Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 15 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дарья Петрова/.
Башҡортостан Урман хужалығы министрлығында 2017 йылдың 27 ноябренән 31 декабренә тиклем уҙғарылған «Шыршы-2017» операцияһына йомғаҡ яһалды. Полиция һәм һалым органдары вәкилдәре менән берлектә Урман хужалығы министрлығы хеҙмәткәрҙәре иҫкәртеү эше алып барҙы.
Тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә 107 законһыҙ урман, шул иҫәптән ылыҫлы йәш ағастар ҡырҡыу осрағы асыҡланған. Урман ҡырҡыусыларҙың законһыҙ эшмәкәрлеге арҡаһында 903 йәш ағас зыян күргән.
64 осраҡ административ тәртиптә ҡаралған, 43 законһыҙ ҡырҡыу осрағы Рәсәй Федерацияһы Енәйәт кодексының 260-сы статьяһы буйынса («Урман үҫентеләрен законһыҙ ҡырҡыу») енәйәт эше ҡуҙғатыу өсөн сәбәпсе булған. Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, урман фондына килтерелгән дөйөм зыян күләме 3,4 миллион һумдан артҡан.
http://www.bashinform.ru/news/1103456-ushcherb-ot-nezakonnoy-vyrubki-novodnikh-elok-sostavil-3-4-mln-rubley/


text:
- Подробности
- Просмотров: 579
ВЕНГР ТЕЛЕ, фин-уғыр телдәренең береһе (уғыр төркөмө). Венгрияның дәүләт теле. Шулай уҡ Румынияла, Сербияла (Воеводинола), Словакияла һ.б. таралған. Һөйләшеүселәр һаны — 14 млн ашыу кеше. Манси һәм ханты телдәренә яҡын. Б.э.т. 3‑сө мең йыллыҡ аҙ. уғыр тәү теленә барып тоташа. Хәҙ. В.т. 8 диалект бар: дунай аръяғы, көнбайыш, мезёшег (закирай-хаг), палоц (төньяҡ-көнбайыш), төньяҡ-көнсығыш, секей, тиса (дунай-тиса), көньяҡ (альфёльд). Әҙәби В.т. 16—19 бб. төньяҡ-көнсығыш диалект нигеҙендә формалаша. В.т. фонетикаһы оҙон һәм ҡыҫҡа фонемаларҙың ҡаршы ҡуйылыуы, һүҙ башында тартынҡыларҙың бергә килмәүе, баҫымдың тәүге ижеккә төшөүе м‑н характерлана. В.т. нигеҙҙә агглютинатив типта (ҡара: Агглютинатив телдәр) һаҡланған, әммә уға флективлыҡтың да ҡайһы бер элементтары хас. Морфол. төҙөлөшө енес категорияһының булмауы, килештәр һанының күп булыуы (20‑нән ашыу) м‑н характерлана. Билдәлелек (а/аz) һәм билдәһеҙлек (еgу) артиклдәре билдәлелек һәм билдәһеҙлек категорияһын сағылдырыу сараһы булып тора. Һүҙьяһалышына суффиксты һәм һүҙҙәрҙе ҡушыу хас. Синтаксисында төрлө типтағы ҡушма һөйләмдәр киң таралған. Һөйләмдә сифат м‑н бирелгән аныҡлаусы, аныҡланыусы һүҙҙән алда килеп, уның м‑н ярашмай, әгәр ҙә күрһәтеү алмашы м‑н бирелһә, һан һәм килештә яраша. Яҙыуы латин алфавитына нигеҙләнгән. Алфавиты 39 хәрефтән тора. Лексикаһында төрки телдәрҙән, славян телдәренән һәм немец теленән үҙләштерелгән һүҙҙәр байтаҡ. Башҡорт телендә һәм В.т. параллелдәр халыҡтарҙың оҙайлы аралашыуын дәлилләй (ҡара: Боронғо венгрҙар, Бөйөк Венгрия). Башҡ.-венгр тел оҡшашлыҡтарына ватан һәм сит ил ғалимдарының — Т.М.Ғариповтың, Ж.Ғ.Кейекбаевтың, Рәил Ғ.Кузеевтың, Ю.Неметтың, В.Проленың, М.Рясянендың, Б.А.Серебренниковтың һ.б. тикшеренеүҙәре арналған.
Әҙәб.: С е р е б р е н н и к о в Б.А. К вопросу о связи башкирского языка с венгерским. Уфа, 1963; Н е м е т Ю.Ф. Венгерские племенные названия у башкир //Археология и этнография Башкирии. Т.4. Уфа, 1971.
Т.М.Ғарипов
Тәрж. Р.Ә.Сиражетдинов


text:
- Подробности
- Просмотров: 610
АРПА (Hordeum), ҡыяҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 30 (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 50) төрө билдәле, Евразия һәм Америкала таралған. Башҡортостанда ҡырлы сәсеү А. яҙғы формаһы үҫтерелә. Бер йыллыҡ үҫемлек. Һабағы — ҡыуыш һалам, бейеклеге 35—130 см. Япрағы ҡыяҡ. Сәскәлеге — ҡатмарлы башаҡ. Июндә сәскә ата. Емеше — ярылы йәки яланғас бөртөксә, июль аҙағында өлгөрә. 1000 орлоғоноң ауырлығы 20—55 г. Орлоғо составында аҡһымдар (15%‑ҡа тиклем), күҙәнәклек (5,5), углеводтар (64), майҙар (2,3) һ.б. бар. Үҫемлек ҡырауға һәм ҡоролоҡҡа сыҙамлы, тиҙ өлгөрөүсе, оҙон көн үҫемлеге, әсе тупраҡҡа сыҙамай. Вегетация осоро 60—110 тәүлек. Төп элгәрҙәре — яҙғы бойҙай, ужым иген культуралары, кукуруз, картуф, шәкәр сөгөлдөрө. Ябай рәт ысулы м‑н сәселә, сәсеү нормаһы 2,5—2,8 ц/га, сәсеү тәрәнлеге 4—7 см. Респ. 2009 й. А. сәсеү майҙаны 421 мең га тәшкил итә, уңдырышлылығы — 23,9 ц/га. Ашарға яраҡлы үҫемлек (һыра ҡайнатыу сәнәғәтендә ҡулланыла; ярма, он етештерелә) һәм мал аҙығы үҫемлеге (йәшел массаһы, орлоғо, һаламы ҡулланыла; көрпә — концентрат мал аҙығы). А. агротехникаһы, селекцияһы, орлоҡсолоғо б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 1935 й. алып Аграр университетта (М.П.Архангельский, Р.Р.Исмәғилев, Л.К.Ишмөхәмәтов, Р.К.Кадиков, М.Х.Уразлин һ.б.), Ауыл хужалығы институтында (Ә.Ә.Сәхибгәрәев, Х.С.Әхмәтшин һ.б.) алып барыла. БР б‑са ҡулланылышҡа Белгородский 100, Михайловский, Омский голозёрный 1, Одесский 100, Прерия, Т 12, Челябинский 99 сорттары индерелгән.
Әҙәб.: Уразлин М.Х. Ячмень яровой. Уфа, 1998; Исмагилов Р.Р., Уразлин М.Х., Гайфуллин Р.Р. Адаптивная технология возделывания полевых культур. Уфа, 2005.
М.Х.Уразлин
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
- Подробности
- Просмотров: 200
САУЫҘ ТОРАЛАРЫ, һуң неолит— энеолит дәүеренә ҡараған археологик ҡомартҡылар. Краснокама р‑ны Сауыҙ а. көнбайышҡа табан 1,2 км алыҫлыҡта Сауыҙ күле буйында урынлашҡандар. 1954 й. И.К.Голунова һәм В.И.Забелина тарафынан асыла, 1955—56 йй. О.Н.Бадер, 1962—63 йй. Г.Н.Матюшин, 1980—81 йй. А.А.Выборнов, Г.Т.Обыдённова, М.Ф.Обыдённов өйрәнә. 3 нығытылмаған тораманан ғибәрәт. С.т.I. Дөйөм майҙаны 4000 м2, яҡынса 700 м2 ер ҡаҙылған. Квадрат формаһында 5 ҡаралты (бурап эшләнгән, тип фараз ителә) табылған, майҙаны яҡынса 65 м2, иҙәндә усаҡтары булған. Керамика Яңы Ильин тибындағы (ҡалын тышлы, шамот һәм ҡом ҡушып эшләнгән, тешле штамп эҙҙәре м‑н биҙәлгән) һәм Гарин мәҙәниәте (йоҡа тышлы үҫемлек ҡалдыҡтары ҡушып эшләнгән) һауыттарынан ғибәрәт. Ҡорал (саҡматаш уҡ башаҡтары, бысаҡтар, бысаҡ йөҙҙәре, баҡыр һөңгөләр), эш ҡоралдары (саҡматаштан эшләнгән арҡыры балталар, ҡырғыстар, баҡыр беҙ), хайуан һөйәктәре табылған. С.т.II. 1000 м2 ер ҡаҙылған. Усаҡтары, хужалыҡ соҡорҙары булған 3 ярым ер өй асыҡланған. Ҡорал (оҙонса, яҫы саҡматаш уҡ башаҡтары, бысаҡтар), эш ҡоралдары (саҡматаш ҡырғыстар, арҡыры балталар), хайуан һөйәктәре табылған. С.т.III. 300 м2 ер ҡаҙылған. Усаҡлы торлаҡ табылған. Керамика тешле штамп эҙҙәре м‑н биҙәлгән ҡалын тышлы һауыттарҙан ғибәрәт.
Әҙәб.: О б ы д ё н н о в а Г.Т. Жилищный комплекс поселения Сауз I //Поселения и жилища древних племён Южного Урала. Уфа, 1983.
Р.Исмәғил, М.Ф.Обыдённов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Бөтә илдәге кеүек үк, Башҡортостанда ла тыуымдың кәмеүе күҙәтелә. Демографик хәлде яҡшыртыу өсөн дәүләт төрлө йоғонтоло саралар күрҙе. Был эш әле лә дауам итә. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһендә лә был проблемаға ҙур ғына урын бирелде. Республикабыҙҙағы ғаиләләр ошо йәһәттән ниндәй ярҙам алырға хоҡуҡлы?
Тәүге сабый өсөн пособие
Күптән түгел беҙҙең республикала тәүге балаһы тыуған ғаиләләргә ярҙам программаһы эшләй башланы. Бындай ғаиләләр дәүләттән 300 мең һум алыуға һәм уны торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға тотона ала. Был осраҡта ир йәки ҡатындың торлаҡҡа сиратта тороуы мотлаҡ.
Беренсе балаға пособие түләүҙе ил Президенты Владимир Путин да раҫланы. Ҡарарға ярашлы, йәш ғаиләләргә уны түләү ҡануны быйыл 1 ғинуарҙан үҙ көсөнә инде. Рәсәйҙең хеҙмәт министры Максим Топилин аңлатыуынса, аҡсалата ярҙам федераль ҡаҙна иҫәбенә балаға йәш ярым тулғансы ай һайын биреп барыласаҡ. Уға йән башына айлыҡ килеме йәшәү минимумынан бер ярым тапҡырҙан артмаған ғаиләләр иҫәп тота ала. Пособие һәр балаға йәшәү минимумы кимәлендә түләнеп барасаҡ.
Әсәлек капиталы
Был ярҙам икенсе бала тыуҙырған йәки уллыҡҡа алған өсөн ҡаралған. Үткән йыл Башҡортостанда ул 453 мең һум тәшкил итте. Аҡсаны торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға, балалар баҡсаһы өсөн йәки өлкән баланы уҡытҡан өсөн түләүгә, әсәнең пенсияһының тупланма өлөшөн булдырыуға, шулай уҡ һаулығы буйынса мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙың социаль адаптацияһы өсөн тотонорға мөмкин.
Торлаҡ программалары
Беҙҙең төбәктә йәш ғаиләләр өсөн торлаҡ программалары булдырылған. “Йәш ғаиләләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү” исемлеһе, мәҫәлән, балаһыҙ ата-әсәләр өсөн – торлаҡтың уртаса хаҡының 35 процентына, ә балалы булғандары өсөн 40 процентына тиклем субсидия бирелә. Торлаҡ төҙөлөшө тупланмалары системаһы ла уңайлы: бының өсөн программала ҡатнашырға теләгән кеше йыллыҡ процент күләме ташламалы – алты-ете процент ҡына – булған ипотека кредиты юллай ала. Аҡса банкта һаҡланырға тейеш, артабан дәүләт йыйылған сумманы 30 процентҡа арттыра. Был йүнәлештәге ярҙамдың бер төрө – шәхси торлаҡ йорт төҙөү өсөн бушлай ер майҙаны биреү. Агросәнәғәт комплексы ойошмаларында йәки ауылдағы социаль даирәлә хеҙмәт килешеүе нигеҙендә эшләгән ғаиләләр йорт һатып алыуға йәки төҙөүгә бер тапҡыр бирелә торған аҡсалата ярҙамға ла өмөт итә ала.
Быйыл 1 ғинуарҙан Рәсәйҙәге ғаиләләргә торлаҡ һатып алыуҙа ла ярҙам күрһәтеләсәк. Берҙән-бер шарт – икенсе йәки өсөнсө баланың тыуыуы. Ундай осраҡта дәүләт ипотека кредитын түләүҙең алты проценттан ашып киткән өлөшөнә субсидия бирәсәк.
Декрет ялы осоро
Йөклөлөк һәм бала табыу, бала ҡарау ваҡыты өсөн пособие ла үҙгәреш кисерә. Беренсеһе һуңғы ике йылдағы уртаса хеҙмәт хаҡынан иҫәпләнә һәм 100 проценты менән түләнә. Балаға йәш ярым тулғансы түләнгән пособие ла шулай уҡ һуңғы ике йылдағы уртаса килем нигеҙендә иҫәпләп сығарыла, ләкин уның 40 процентын ғына түләп барасаҡтар. Бала ҡараған өсөн иң аҙ пособие Башҡортостанда беренсе бала өсөн – 3 525,54, икенсе һәм артабанғы сабыйҙар өсөн 7 051,08 һум тәшкил итә.
2016 йылда Башҡортостанда йөклөлөк һәм бала табыу буйынса пособиены сабыйына йәш ярым тулғансы алған кешеләр һаны 64 меңдән ашыу булған, уларға йәмғеһе 2,4 миллион һум түләнгән. Былтыр тыуым 10 процентҡа кәмегән һәм, шуның һөҙөмтәһе булараҡ, пособиеларҙың дөйөм суммаһы ла байтаҡҡа аҙайған.
Шуныһы ла иғтибарға лайыҡ: республикала бала ҡарау буйынса отпуск алған ирҙәр күбәйә. Был – бөгөн бөтә Рәсәйгә хас күренеш. Әгәр ҙә йөклөлөк һәм бала табыу отпускыһында, тәбиғи, ҡатындар ғына булһа, сабыйҙы ҡарау осорон әсәй ҙә, атай ҙа, олатай һәм өләсәй ҙә, шулай уҡ башҡа туған-тыумаса ла алырға хоҡуҡлы. Уны тулыһынса йәки өлөшләтә, шулай уҡ алмашлап та файҙаланырға мөмкин. Республиканың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы хәбәр итеүенсә, 2016 йылда төбәктә бала ҡарау буйынса отпускыға 4 279 ир сыҡһа, былтырғы ун айҙа ундайҙар һаны 4 261 булған.
Күп балалы ғаиләләр өсөн
ташлама
Өс һәм унан да күберәк бала аҫраған ғаиләләр түбәндәге төр дәүләт ярҙамы алырға хоҡуҡлы:
l 18 йәшкә тиклемге балаларға медицина ойошмаларында бушлай амбулатория-поликлиника һәм стационар ярҙам күрһәтеү;
l 6 йәшкә тиклемге сабыйҙарҙы табип рецепты буйынса бушлай дарыу менән тәьмин итеү;
l медицина күрһәткестәре булған осраҡта – 18 йәшкәсә дауалау һәм шифахана төрөндәге балалар учреждениеларында, һауыҡтырыу лагерҙарында һәм башҡа һаулыҡ һаҡлау ойошмаларында, уларҙың ҡайһы ведомствоға буйһоноуына һәм ниндәй милектә булыуына ҡарамай, урын менән тәүге сиратта тәьмин итеү;
l Башҡортостанда ял итеүҙе һәм һауыҡтырыуҙы тәү сиратта ойоштороу, ял урынына барып ҡайтыу сығымдарын түләү;
l мәктәпкәсә йәштәге белем биреү учреждениеларына сираттан тыш ҡабул итеү;
l ғаиләнең дөйөм һәм профессиональ белем биреү ойошмаларында белем алған балаларын федераль һәм төбәк дәреслектәр комплекты менән тәү сиратта тәьмин итеү;
l һатып алынған мәктәп формаһы йәки дәрескә йөрөү өсөн башҡа балалар кейеме тупланмаһы хаҡын ҡайтарыу;
l мәктәп уҡыусылары һәм ғаиләнең бөтә ағзалары транспортта бушлай йөрөү хоҡуғына эйә;
l юғары уҡыу йорттарында белем алған өсөн түләүҙең 50 процентын кире алыу;
l ата-әсәләр үҙенең сираттағы йыллыҡ отпускыһын биш көнгә оҙайтырға хоҡуҡлы;
l мәктәптә балаларҙы бушлай туҡландырыу;
l торлаҡҡа һәм коммуналь хеҙмәтләндереүгә түләгән өсөн ай һайын аҡсалата компенсация;
l торлаҡ һатып алыуға социаль ташлама;
l айлыҡ пособие: дүрт балаһы булғандарға – 1 500 һум, биш һәм унан күберәк балалы ғаиләләргә – 2 000 һум.
Башҡортостандағы күп балалы ғаиләләргә тағы бер түләү булдырҙылар: өсөнсө һәм унан һуңғы бала өсөн айлыҡ пособие түләнә. Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында аңлатыуҙарынса, был аҡсаның күләменә федераль программалар бер нисек тә йоғонто яһамай, йәғни беренсе сабыйы быйылғы 1 ғинуарҙан һуң тыуған ғаилә федераль пособиеға ла, республика ярҙамына ла иҫәп тота ала.
Бушлай ер майҙаны етмәһә...
Башҡортостанда күп балалы ғаиләләр өсөн ташламаларҙың береһен – торлаҡ һалырға бушлай майҙан биреүҙе – аҡсалата компенсация менән алмаштырыуҙары мөмкин. Был турала күптән түгел республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов белдерҙе. Ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы, өс һәм унан да күберәк бала тәрбиәләгән, торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж ғаиләләр бушлай ер биләмәһе алырға хоҡуҡлы. Әммә ер барыһына ла етерлек түгел, айырыуса ҡалала был мәсьәләне хәл итеү киҫкен.
– Даими йәшәү урыны Өфө ҡалаһында булған граждандарға шәхси торлаҡ төҙөлөшө өсөн ер биләмәһе ошо ҡала округы сиктәрендә, шулай уҡ Благовещен, Иглин, Ҡырмыҫҡалы, Кушнаренко, Өфө һәм Шишмә райондары территорияһында бирелә, – тип аңлата был ҡағиҙәнең үтәлешен Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының Өҫтәмә профессиональ белем биреү институты лекторы Евгений Балашов. Ошо уҡ ҡануниәт ер майҙанының 0,08 гектарҙан алып 0,2 гектарға тиклем булырға тейешлеген билдәләй. Был осраҡта муниципалитет күп балалы ғаиләләргә ер майҙандары исемлеген, йорт төҙөү документтарын һәм ерҙе файҙаланыу ҡағиҙәләрен иҫәпкә алып, үҙаллы төҙөй.
Республиканың Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостанда әле бушлай ер майҙаны алыуға 18 386 ғаилә сиратта тора. Һуңғы осорҙа 2 501 биләмә генә шәхси милек итеп яҙҙырылған. Шуға күрә Рәсәйҙә ер майҙаны урынына аҡсалата компенсация бирергә рөхсәт иткән төбәктәр һаны арта бара.
Аҫыл бала – төп өҫтөнлөк
Былтыр Рәсәй Президенты тарафынан иғлан ителгән Балалыҡ ун йыллығы ишле ғаиләләргә дәүләт ярҙамы сараларын көсәйтеүҙе күҙ уңында тота. Декабрҙә Бала мәнфәғәтендәге ғәмәлдәрҙең милли стратегияһын тормошҡа ашырыу буйынса координация советы ултырышында Владимир Владимирович Путин үҙе ҡабул иткән бер нисә мөһим ҡарарҙы иғлан итте. Уларҙы илебеҙҙең киләсәге һәм демография сәйәсәте өсөн хәл иткес әһәмиәткә эйә тип әйтергә мөмкин.
– Һуңғы йылдарҙа ғаиләлә бала табыу тураһында ҡарар аңлы рәүештә ҡабул ителә. Сабыйҙарҙы яратып, яҡты донъяға килеүен көтөп алыуҙары мөһим. Бөгөн ата-әсәләр баланы үҫтереүгә, тәрбиәләүгә, уның һаулығын хәстәрләүгә бөтә көсөн һалырға әҙер. Хәҙер “аҫыл бала эраһы” етә тип әйтергә мөмкин. Һөҙөмтәлә ғаилә сәйәсәте төп өҫтөнлөктәр иҫәбенә инә. Башҡортостандың әсәлекте һәм балалыҡты һаҡлау, йәғни “Бала табыу сертификаты” программаһын тормошҡа ашырыу, перинаталь үҙәктәр төҙөү, социаль етемлекте иҫкәртеү өлкәһендәге тәжрибәһе федераль кимәлдә танылыу алды, – тине республика Башлығы Рөстәм Хәмитов, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһап. – Ясле йәшендәге балаларҙы өйҙә тәрбиәләү буйынса дәүләт “социаль бала ҡараусылар” хеҙмәтен ойоштороу буйынса республика проекты Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы ҡарары буйынса башҡа төбәктәрҙә лә тормошҡа ашырыласаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 497
АНОСОВТАР, тау инженерҙары. Павел Петрович А. (1799, С.‑Петербург — 13.5.1851, Омск ҡ.), геолог, металлург, уйлап табыусы. Тау инженерҙары корпусы ген.‑майоры (1840). Дворяндарҙан. С.‑Петербург тау кадет корпусын тамамлағандан һуң (1817) Златоуст (Косотур) заводында, 1819—47 йй. Златоуст ҡорал фабрикаһында хеҙмәт итә, 1829 й. алып фабриканың дир., бер үк ваҡытта 1831 й. башлап Златоуст тау заводы округы начальнигы. 1847 й. алып Алтай тау заводтары округы начальнигы. Уралда бер нисә алтын һәм башҡа файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтарын аса. Металлургияла күп кенә технологияларҙы камиллаштыра (сәсмә алтын алыу ысулы, гальваник юл м‑н алтынлау, металды газ м‑н ҡатырыу, ҡорос структураһын тикшереү өсөн микроскоп ҡулланыу һ.б.), етештереү сере урта быуаттарҙа юғалтылған булаттың 5 төрөн ҡойоуҙы фәнни яҡтан нигеҙләй. Орд. м‑н бүләкләнгән. Металлургия, металдарҙы өйрәнеү, металдарҙы һәм иретмәләрҙе эшкәртеү өлкәһендә иң яҡшы фәнни эштәр (СССР ФА, 1948), иң яҡшы уйлап табыуҙар һәм рационализаторлыҡ тәҡдимдәре өсөн уның исемендәге премиялар (Златоуст ҡ. адм., 1995) булдырылған. Златоуста А. һәйкәл ҡуйылған (1954), урамға, индустриаль техникумға, ш. уҡ Көньяҡ Урал т. юл ст., Памир түбәләренең береһенә уның исеме бирелгән.
Уның улдары: Александр Павлович А. (1820, Ырымбур губ., Троицк өйәҙе Златоуст Заводы ҡсб, хәҙ. Златоуст ҡ. — ?), геолог. Тау инженерҙары корпусы ин‑тын тамамлаған (С.‑Петербург, яҡынса 1840). 1859 й. Онега күле янында Пудож тауында — магнетиттар, 1892 й. Олонец губ. Кутим й. буйында тимер ялтырауығы ятҡылығын аса; Николай Павлович А. (1835, Ырымбур губ. Троицк өйәҙе Златоуст Заводы ҡсб — 1890, С.‑Петербург), эшҡыуар. Тау инженерҙары корпусы ин‑тын тамамлағандан һуң (1853) Нерчинск тау округында хеҙмәт итә, артабан Көнсығыш Себер ген.‑губернаторының махсус эштәр чиновнигы була. 1854 й. Амур й. ярҙарының геологик төҙөлөшөн өйрәнә, 1857—60 йй. Зея һәм Уда йй. алтын сәсмәләренә разведка яһай. Владивосток ҡ. Амурға тиклем т. юл төҙөү проекты авторы. Үрге Амур (1868), Урта Амур (1873) һәм Ниман (1875) алтын сәнәғәте компанияларын ойоштороусыларҙың береһе. 4‑се дәрәжә Изге Владимир, 2‑се һәм 3‑сө дәрәжә Изге Анна орд. м‑н бүләкләнгән. Амур өлк. Аносовский һәм Иркутск өлк. Аносов ҡасабалары, Байкал—Амур т. юлы магистрале ст. уның исеме м‑н аталған.
Хеҙм.: Аносов П.П. Собрание сочинений. М., 1954; Аносов Н.П. Геогностическое описание берегов р.Амура. Б.м., 1871.
Әҙәб.: Самарин А.М. Великий русский металлург П.П.Аносов // Известия Академии наук СССР. Отдел технических наук. 1951. №10; Пешкин И.С. Аносов. Челябинск, 1987.
В.С.Агте, Ф.Д.Әхмәрова
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Үлем һатыусылар хаҡында хәбәр итегеҙ
20 марта 2013 йыл | Урындағы үҙидара
18 марттан 29-ына тиклем районда "Үлем менән ҡайҙа һатыу итәләр, хәбәр ит” Бөтә Рәсәй акцияһының тәүге этабы уҙа.
Балалар китабы аҙналығына рәхим итегеҙ!
20 марта 2013 йыл | Мәғариф
25 марттан 29-ына тиклем район мәҙәниәт һарайында урынлашҡан Балалар китапханаһында Балалар китабы аҙналығы үтә. Унда ҡыҙ-малайҙарҙы ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс уйындар, конкурстар, әҙәби, крайҙы өйрәнеү викториналары, өр-яңы мульт-фильмдар көтә.
Гимназия йәрминкәгә саҡыра
20 марта 2013 йыл | Мәғариф
23 мартта, шәмбе көн Красноусол башҡорт гимназия-интернаты сираттағы йәрминкә үткәрә.
Фестиваль тамамлана
20 марта 2013 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
22 мартта 14.00 сәғәттә Район мәҙәниәт һарайында "Яратам һине, тормош!” район фестиваленең гала-концерты була.
Баскетболсыларыбыҙ 2-се урын менән ҡайтты
20 марта 2013 йыл | Спорт
15-17 мартта БР ХХI Ауыл спорт уйындары сиктәрендә баскетбол буйынса финал ярыштары үтте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 471
ЛИТОЛОГИЯ (лито... һәм ...логия), тау тоҡомдарының һәм улар м‑н бәйле файҙалы ҡаҙылмаларҙың составын, структураһын, текстураһын һәм генезисын өйрәнгән геология бүлеге. 1910‑сы йй. дөйөм петрографиянан айырылып сыға. Л. үҫешенә Л.Б.Рухин, Н.М.Страхов, В.Н.Шванов, М.С.Швецов һ.б. ҙур өлөш индерә. Л. бүлектәре: ултырма тоҡомдар (яланда күҙәтеүҙе һәм лаб. тикшеренеүҙәрҙе үҙ эсенә ала), ултырма тоҡом компоненттарының, уларҙың структураларының, текстураларының матди составы һәм уның нигеҙендә ултырма тоҡомдарҙың классификацияһын эшләү; литогенездың дөйөм законлыҡтары (теге йәки был ултырма ҡатламдарҙың барлыҡҡа килеү процесы). Л. геохимия, климатология, палеогеография, палеонтология, стратиграфия, тектоника һ.б. м‑н тығыҙ бәйләнештә тора. Л. бурысы — төрлө типтағы ултырма тоҡомдарҙы һәм файҙалы ҡаҙылмаларҙы айырыу законлыҡтарын асыҡлау. БР‑ҙа платформалы өлөштә — нефть ятҡылыҡтары, таулы өлөштә тимер, марганец һәм һибелмә алтын ятҡылыҡтары м‑н бәйле ултырма тоҡомдарҙы тикшереү үҫеш ала (Д.Г.Ожиганов, А.И.Олли).
1950—60‑сы йй. Көнсығыш Европа платформаһы көнсығыш өлөшөнөң девон алды ултырмаларына (Ҡ.Р.Тимерғәзин), карбон һәм кайнозойҙың ултырма тоҡомдарын (Ә.З.Һөйөндөков, В.Л.Яхимович) ентекле литологик‑ритмостратиграфик тикшереү үткәрелә; Көньяҡ Уралдың кембрий алды ултырма тоҡомдарын өйрәнеү дауам ителә (А.В.Маслов) һ.б.
Әҙәб.: Страхов Н.М. Развитие литогенетических идей в России и СССР. М., 1971; Рифей западного склона Южного Урала (классические разрезы, седименто- и литогенез, минерагения, геологические памятники природы). Т.1 /А.В.Маслов [и др.]. Екатеринбург, 2001.
В.А.Маслов
Тәрж. Г.М.Ғәлиева


text:
Ҡыш көнө сәкән һуҡһа, йәйгеһен рәхәтләнеп дуҫтары менән футбол уйнай Тимербулат. Исеме лә ниндәй бит әле! Үҙенә килешеп тора. Ысынлап та, бәләкәй булһа ла, холҡо тимер һымаҡ ныҡ уның. Алдына алғанын үтәмәй ҡалмай. Ғөмүмән, спорт менән дуҫтар шулайыраҡ була инде ул. Ике йәшенән атаһы һәм ағайҙары менән генә тәрбиәләнгән малай бәләкәйҙән ауырлыҡтарға бирешмәйенсә, ныҡ булырға, эшкә өйрәнеп үҫә.
Тимербулат Ҡарағужин быйыл VII синыфҡа уҡырға барҙы. Әбйәлил районының Күсем руднигы мәктәбендә белем ала ул. Спорт яратҡан малай мәктәп, район ярыштарында ҡатнаша. Синыфтарында спорт өсөн яуаплы икән. Киләсәктә хыялы – 5-се республика спорт интернат-мәктәбенә уҡырға инеү. Ни тиһәң дә, бында мөмкинлектәр күберәк. Баш ҡаланы ла ныҡ ярата. Йыл һайын йәйгеһен килмәй ҡалмай.
Спортҡа уны бер туған ағайҙары – Инсаф менән Сыңғыҙ ылыҡтырғандыр, моғайын. Үҙҙәре лә хоккейға, футболға битараф булмаған егеттәр ҡустыларын һәр саҡ бергә алып йөрөр була. I cиныфтан уҡ физкультура дәресен алып барған Денис Нөғәмән улы Вәлиевтән дә уңа Тимербулат. Уҡытыусыһынан күп нәмәгә өйрәнә. Ә бына ағайҙары Руслан Бикҡолов, Ринат Билалов һәм Марат Ҡужиндар уны тау саңғыһында шыуырға өйрәткән. Малай уның менән күптән шөғөлләнә инде. Ҡар яуып, юл һалыныу менән быйыл да «Яҡтыкүл» тау саңғыһы үҙәгенә барыуҙы түҙемһеҙләнеп көтә. Спортҡа мөкиббән киткән Тимербулат Ҡарағужин берәй заман билдәле спортсы булып китмәҫ, тимә!
Х. ХӘСӘНОВА.


text:
Малаяҙ башҡорт гимназияһында IV cиныф уҡыусыларының сығарылыш кисәһе үтте. Балаларҙың байрамын ҡарарға уҡытыусылар, атай-әсәйҙәр, өләсәй-олатайҙары, туғандары ла килгәйне.
Кисә Гөлнара Ғәлимова әҙерләгән видео-фотослайд менән башланып китте. Башланғыс синыфтарҙың сығарылыш уҡыусылары тасуири итеп шиғырҙар һөйләп, дәртле йырлап, бейеп, үҙҙәренең байрамын биҙәне, һәләттәрен күрһәтте. Артабан уларҙы ихлас тәбрикләп, гимназия директорының башланғыс синыфтар буйынса урынбаҫары Ирина Сафина дүртенселәрҙең уҡыуҙа, олимпиадаларҙа, спортта, мәҙәниәттә өлгәшелгән уңыштарын һанап үтте. Балаларҙың беренсе уҡытыусыһы Лиана Вил ҡыҙы Мөхәррәмова ла килгәйне. Ул уҡыусыларға, ата-әсәләргә рәхмәт һүҙҙәре әйтеп, уңыштар теләне.
Тантаналы байрам вальс бейеүе менән тамамланды.
Лилиә РАМАҘАНОВА.
Салауат районы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 361
ПРОИЗВОДСТВОНЫ КОМБИНАЦИЯЛАУ, бер‑береһе м‑н техник, иҡтисади һәм ойоштороу яғынан тығыҙ бәйле булған, бер ерҙә урынлашҡан производстволарҙың берҙәм комплексын булдырыуға нигеҙләнгән производствоны концентрациялау формаһы. Производствоны вертикаль (продуктты эшкәртеүҙең бер‑бер артлы стадиялары берләшеүенә нигеҙләнә), горизонталь (сеймалды комплекслы файҙаланыу нигеҙендә) һәм ҡатнаш (вертикаль һәм горизонталь комбинациялау берләшмәһе) комбинациялау айырыла. Производствоның һөҙөмтәле булыуын арттырыуға, етештереү көстәрен рациональ урынлаштырыуға һәм территориаль- производство комплекстарын үҫтереүгә булышлыҡ итә; производствоны берләштереү һәм махсуслаштырыу (ҡара: Производствоны махсуслаштырыу) м‑н тығыҙ бәйле. Етештереү факторҙары хаҡын бер үк ваҡытта технологик яҡтан бер‑береһенә бәйле булған производстволарға индереү продукцияның үҙҡиммәте кәмеүенә алып килә. П.к. ваҡытында производство процестарының өҙөлмәүе етештереү циклының оҙайлығын кәметә, комбинацияланмаған производстволар м‑н сағыштырғанда продукция сығарыуҙы арттыра. Башҡортостан пр‑тиеларында П.к. баҙар конъюнктураһын иҫәпкә алып ҡулланыла. Мәҫ., ААЙ араһында производствоны вертикаль комбинациялау — “Уфаоргсинтез” пр‑тиеһына; горизонталь комбинациялау — “Уфанефтехим”, Өфө нефть эшкәртеү заводына, Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводына; ҡатнаш комбинациялау Белорет металлургия з‑дына, “Газпром нефтехим Салават” пр‑тиеһына хас.
М.Н.Иҫәнбаев
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев


text:
Маккензи (йылға)
Макке́нзи (ингл. һәм франц. Mackenzie — «ҙур йылға») — Канаданың иң ҙур йылғаһы.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оҙонлоғо 1738 км. 1789 йылда йылғаны тәү башлап тикшергән сәйәхәтсе Александра Маккензи хөрмәтенә аталған.
Маккензи йылға системаһының суднолар йөрөү юлдарының (Атабаска йылғаһындағы Уотеруэйстан Төньяҡ Боҙло океандың Бофорт диңгеҙе яр буйындағы Тактояктук портына тиклем) дөйөм оҙонлоғо 2200 км тәшкил итә.
Йылға буйындағы иң ҙур тораҡ пункттар: Аклавик, Инувик, Форт-Норман, Форт-Провиденс һәм Норман-Уэлс.
Иң ҙур ҡушылдыҡтары: Пил, Лиард, Оло Айыу, Арктик-Ред-Ривер, Каркаджу, Рут, Маунтин, Хэр-Индиан.
Маккензи йылғаһы Оло Ҡолдар күлендә башлана. Йылға бассейнына шулай уҡ Канаданың Вулластон, Клэр, Атабаска һәм Оло Айыу күлдәре инә. Тамағында уртаса һыу сығымы ≈10 700[1] м³/с тәшкил итә, был күрһәткес буйынса Төньяҡ Америкала Миссисипинан[1] ҡалып икенсе урында биләй.
Канаданың үҙәк һәм төньяҡ райондарында йылғалар һәм күлдәр 5-тән 9 айға тиклем боҙ менән ҡаплана. Маккензи сентябрь — октябрьҙә туңа һәм май-июньдә асыла[2].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Atlas of Canada.
- ↑ Макензи (река) — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә


text:
- Подробности
- Просмотров: 444
“ДЗЕРЖИНСКИЙ Ф.Э. ИСЕМЕНДӘГЕ ТИПОГРАФИЯ” Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының нәшриәт-полиграфия комплексы, ДУП. Өфөлә урынлашҡан. Китап, календарь, буклет, брошюра, бланк һ.б. баҫма продукция сығара. Составына китап төпләү‑брошюралау, гәзит, компьютерҙа хәреф йыйыу, китап баҫыу, теүәл иҫәп‑хисап бланкылары эшләү, ҡағыҙ әҙерләү, оператив полиграфия цехтары; мисәт һәм штамптар яһау участкаһы; производство бүлеге; “Криминальный спектр” гәз. редакцияһы инә. 1923 й. алып Эске эштәр ХК типографияһы булараҡ эшләй. 1936 й. Ф.Э.Дзержинский исеме бирелә, 1999 й. башлап хәҙ. исемен һәм статусын йөрөтә.
Р.В.Шәкүров
Тәрж. М.Ә.Ҡотлоғәлләмов


text:
- Подробности
- Просмотров: 233
ТВЕРДЫШЕВТАР, завод хужалары. Сембер сауҙагәрҙәре. Нәҫелде башлап ебәреүсе — Борис Т., сауҙагәр. 1729— 32 йй. Сембер бурмистры. Уның улдары: Иван Борисович Т. (1690 й. һуң, Сембер ҡ. — 1773 й. апр., С.‑Петербург), коллегия асессоры. Нәҫелдән килгән дворян (1758 й. алып). Ит м‑н сауҙа иткән, селитра ҡайнатыу, араҡы ҡыуыу, 18 б. 40‑сы йй. башынан Ырымбур губернаһына аҙыҡ-түлек һәм шарап ташыу м‑н шөғөлләнгән. И.С.Мясников (ҡара: Мясниковтар) м‑н берлектә Архангел баҡыр иретеү заводы, Белорет заводы, Богоявленск заводы, Верхотор заводы, Воскресенка заводы, Йүрүҙән-Ивановка заводы, Ҡытау-Ивановка заводы, Ҡытаутамаҡ заводы, Преображенск заводы, Үрге Эҫем з‑ды (ҡара: Эҫем заводтары) төҙөгән, 1768 й. Покровка заводын һатып алған; Яков Борисович Т. (?— 22.6.1783), 1758 й. “баҡыр һәм тимер заводтары директоры” тигән дәрәжә бирелгән. 1773 й. алып Твердышевтар—Мясников компанияһы м‑н етәкселек иткән. Мең заводын һәм Түб. Эҫем з‑дын төҙөгән. Уның ҡыҙы — Татьяна Яковлевна Т. (Бибикова), 1782 й. Преображенск з‑дын мираҫ итеп алған. 1783 й. Т. мөлкәтен бүлгәндән һуң заводтарҙың күпселеге И.С.Мясников ҡыҙҙары ҡулына күскән.
С.Н.Ҡолбахтин
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
Архитектура ордеры
Архитектура ордеры (лат. ordo — строй, тәртип) — архитектура композицияһы төрө.
Колонна, пилястры һәм горизонталь антаблементтан тора.
Биш классик ордерҙар айырыла: дорический, ионический, коринфский (Боронғо Грецияла тыуғандар), тосканский һәм композитный — Римда тыуҙы. Коринфский ордер Грецияла күп ҡулланылмаған, Римда күренеш тапҡан.
Ренессанс, барокко, классицизм архитектура стилдәрҙә ордерҙар ҡулланыла[1].
Йөкмәткеһе
Ҡоролош[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Стереобат (база)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нигеҙе — стереобат (икенсе исеме – база). Ба́за — пилястраның, колоннаның нигеҙе.
Архитектура ордерҙарҙа колонна базалары.
База-һиғеҙ мөйөш, Нотр-Дам сиркәүе, Semur-en-Auxois
База, ике дисктар менән төҙөлгән, Charolais, XII быуат
Сен-Назер сиркәүенең шарҙар менән базаһы, Каркассон, XI быуат
Сен-Реми сиркәүенең «база-гроздь», Реймс
Стилобат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Стереобатын юғары яғы — стилобат. Вертикаль опоралар — колонна.
Антаблемент[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Колоннаның юғары яғы антаблемент. Антаблемент бүленә:
- карниз — антаблементтын юғары яғы, кровля ойошторған урыны
- фриз — антаблементтын урта яғы,декор урынлашыу
- архитрав — антаблементтын түбән яғы.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Pavel Vlček Dějiny architektury renesance a baroka — Praha: Česká technika - nakladatelství ČVUT, 2006. — 286 б. — ISBN 80-01-03407-0.


text:
- Подробности
- Просмотров: 532
ИҠТИСАДИ СӘЙӘСӘТ, иҡтисад менән идара итеү өлкәһендә дәүләт учреждениелары һәм ижтимағи ойошмалар тарафынан тормошҡа ашырылған закондар сығарыу, башҡарма һәм контролдә тотоу саралары системаһы. Дәүләт ҡабул иткән иҡт. стратегия сиктәрендә бойомға ашырыла, донъя баҙарында милли иҡтисадтың конкурентлы өҫтөнлөктәрен, иҡт. һәм соц. тотороҡлолоҡто, етештереү һөҙөмтәлелеген күтәреүҙе һәм йәмғиәт ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереүҙе тәьмин итеүгә йүнәлтелгән. Монополияға ҡаршы сәйәсәт, бюджет‑һалым (фискаль), тышҡы иҡт., демографик сәйәсәт, инвестицион сәйәсәт, фәнни‑техник (инновацион), социаль сәйәсәт, структур, таможня, финанс‑кредит, экология сәйәсәтен һ.б. үҙ эсенә ала. И.с. объекттары булып тышҡы иҡтисади бәйләнештәр, аҡса әйләнеше, халыҡтың эш менән тәьмин ителеүе, конкуренция, түләү балансы һ.б. тора. СССР‑ҙа И.с. адм.‑команда иҡт. үҫтереүгә йүнәлтелә (ҡара: Биш йыллыҡ пландар). 20 б. 90‑сы йй. алып баҙар иҡтисадына күскәндән һуң РФ‑тың И.с. дәүләт милкен хосусилаштырыу, эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеген, баҙар фондын үҫтереү, баҙар мөхите булдырыу, инвестицион климатты яҡшыртыу, һалымдарҙың дәртләндереүсе ролен көсәйтеү һ.б. юлдар м‑н иҡт. яңыртыу һәм либералләштереүгә йүнәлтелә. Башҡортостанда И.с. “Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы органдары менән Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдары араһында хакимиәт даирәһе сиктәрен билдәләү һәм үҙ‑ара вәкәләттәр бүлешеү тураһында” килешеүенә ярашлы башҡарыла. “2008—2012 йылдарға ауыл хужалығын үҫтереү һәм ауыл хужалығы продукцияһы, сеймал һәм аҙыҡ-түлек баҙарҙарын көйләү (2007), 2020 й. тиклем БР‑ҙың соц. ‑иҡт. үҫеш стратегияһы, 2015 й. тиклем БР‑ҙың Банк секторы үҫеш стратегияһы, 2025 й. тиклем БР‑ҙың демографик сәйәсәт концепцияһы программалары, 2012 й. тиклем БР‑ҙың кластер сәйәсәтен тормошҡа ашырыу б‑са саралар планы, Индустриаль парктар тураһында положение (бөтәһе лә — 2009 й.) һ.б. ҡабул ителгән. БР И.с. төп йүнәлештәре: конкуренцияға һәләтле иҡтисад һәм инфраструктура төҙөү һәм үҫтереү, заманса технологиялар индереүҙе стимуллаштырыу, фәнгә таянған һәм юғары технологиялы продукция етештереү күләмен арттырыу, ауыл хужалығын үҫтереү, банк секторының финанс стабиллеген һаҡлау һәм тотороҡло эшләүен тәьмин итеү, дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдарын ҡарауға киткән сығымдарҙы оптималләштереү, халыҡтың ярлылыҡ кимәлен кәметеү һ.б. 1996—2003 йй. БР‑ҙа “Ағиҙел” (Ағиҙел ҡ.), “Күмертау”, “Авангард” (“Авангард”, Стәрлетамаҡ ҡ.), “Башсельмаш” (“Башсельмаш”), “Белорет һәм Белорет р‑ны” (ҡара: Ирекле иҡтисади зона) иҡт. йәһәттән уңайлы шарттар булдырылған зоналар эшләй.
О.Е.Малых
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Парантроптар
Пара́нтропы (Paranthropus, бор. грек. πapa- — йәнәш торғанды аңлатҡан ҡушылма менән ἄvθpwπoς — кеше) — ҡаҙылдыҡ хәлендә табылған кеше һынлы маймыл;[1];Австралопитекҡа яҡын, Көньяҡ һәм Көнсығыш Африкла табылған.
Ҡаҙылма ҡалдыҡтары буйынса 2,5—1 млн йыл элек йәшәгән тип билдәләнә. Беренсе баш һөйәген британ археологы Мэри Лики 1959 йылдың 17 июлендә Танзанияның олдувай мәҙәниәте ҡатламдарында таба һәм «зинджантроп» тип атай. Иң ҙур табылған төрө — Бойс парантропы.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 297
“ПИЛОТ”. 1992 й. Өфөлә ӨДАТУ базаһында “П.” ғилми‑производство пр‑тиеһы булараҡ асыла, 1999 й. алып “Пилот” техник системаларҙың ғилми‑тикшеренеү ин‑ты ЯСЙ‑ы. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: геонавигация, телеметрия, сымлы һәм сымһыҙ элемтә каналдары булған төрлө мөхиттә хәрәкәтләнгән объекттарға идара итеүҙе автоматлаштырыу өлкәһендә ғилми‑тикшеренеү һәм тәжрибә‑конструкторлыҡ эштәре башҡарыу; нефтегаз сәнәғәте өсөн химик реагенттар, скважиналар быраулау процесын контролдә тотоу өсөн мәғлүмәти үлсәү системаһы эшләү һ.б. Институт составына 9 бүлек, инновация үҙәге инә. 25 ғилми хеҙм‑р араһында 3 фән д‑ры һәм 10 фән канд. (2008). Институт ғалимдары тарафынан гидравлик элемтә каналы булған скважиналар траекторияһын контролдә тотоу өсөн телеметрик системалар, йөҙөү райондары сикләнмәгән суднолар өсөн навигация системалары һ.б. эшләнгән һәм етештереүгә индерелгән. Уйлап табыуҙарға 20‑нән ашыу авторлыҡ таныҡлығы һәм патент алынған (2008). РФА, Ҡытай һ.б. ғилми-тикшеренеү ин‑ттары һәм үҙәктәре м‑н хеҙмәттәшлек итә. Дир. – Р.И.Әлимбәков (1992 й. алып).
Р.И.Әлимбәков
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Левират
Левират — тол ҡатындың мәрхүм иренең ҡустыһына ҡатынлыҡҡа барыуына нигеҙләнгән никах формаһы.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
20 быуат башына тиклем башҡорттарҙа йола хоҡуғынормаһы һанала. Башҡорттарҙың туғанлыҡ системаһына ярашлы, тол ҡатынға мәрхүмдең бер туғанының улы, ике туған ҡустыһы йәки башҡа ҡәрҙәше лә өйләнә алған. Тол ҡатынға өйләнгән кешегә мәрхүмдең балалары, мөлкәте, социаль статусы, хоҡуҡтары һәм бурыстары күскән. Левират йолаһы ғаиләлә эшсе ҡулдарҙы һаҡлап ҡалыуға булышлыҡ иткән. Левират төрки-монгол халыҡтарында киң таралған булған, тарихи яҡтан төркөмләп ғаилә ҡороу (левират полиандрия) традицияларына барып тоташа.
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Латин теленән килеп кергән һүҙ — levir — ҡәйнеш[1]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Большая советская энциклопедия
- Косвен М. О., Очерки истории первобытной культуры, М., 1953, с. 111—112;
- Штернберг Л. Я., Семья и род у народов северо-восточной Азии, Л., 1933.


text:
Йәшен проектты ойоштороу идеяһы лабораторияларҙы ҡараны, Osuntokun Laolu . Әлеге мәлдә, the basic systemДауам укыла »
Көн: селтәре
Ни эшләйем тип торғанда селтәрҙәре һәм segwit coinbase bitcoin галилео перегрузка ?
Ә ни өсөн бөтә кәрәкле инженер индереү SegWit. Февраль. 5, Фонд булышлығы менән алмашыу криптовалюта твит,Дауам укыла »
Яңы технологияларға килгәндә, хәл Биткоин’ы масштабируемость
Хәҙер күп пожа ҡушыла һәм яңы технологик схема, проблема хәл итеү өсөн перспективалы Биткоина масштабируемость . The other options includeДауам укыла »
Лайткоин
Лайткоин (ЛТК) Чарли ли ойошторола., Google хеҙмәткәрҙәренә һәм элекке экс-Инжиниринг компанияһы Директоры өҫтәрәк. Litecoin is aДауам укыла »
Lightning селтәре конкурент булыуы менән яңы протокол фантом
The creators of the protocols SPECTRE and GHOST Jonathan Sompolinski and Aviv Zohar described the new protocol in a documentДауам укыла »


text:
Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы 9 айлыҡ эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһаны
Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы 9 айлыҡ эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһаны
Башҡортостандың һалым хеҙмәте йыл башынан төрлө кимәлдәге бюджетты тулыландырыу буйынса һөҙөмтәлерәк эшләгән. Шулай уҡ һуңғы ваҡытта халыҡтың мөрәжәғәттәре менән эшләүгә етди иғтибар бирелә.Сөнки милек һалымын кадастр хаҡы буйынса түләй башлау сәбәпле был тәңгәлдә халыҡты борсоған һорауҙар күп. Күҙәтеү эшмәкәрлеге лә яҡшырған. 9 ай эсендә 19 миллиард һумдан ашыу күләмдәге бурыстар көйләнгән. Валюта ҡануниәтен ғәмәлгә ашырыу буйынса 200-гә яҡын тикшереү үткәрелгән, улар һөҙөмтәһендә административ хоҡуҡ боҙоуҙар хаҡында 239 протокол төҙөлгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 293
ТУҒАҘАҠ (Otis tarda), торна һымаҡтар отрядының туғаҙаҡ һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған ҡош. Евразияла таралған. Күсәр ҡош. Кәүҙә оҙонлоғо 80—120 см, ауырлығы 7—12 кг, ҡанат ҡоласы — 190—260 см. Башы һәм муйыны һоро, арҡаһы ҡара арҡыры һыҙыҡлы ерән төҫтә, ҡорһағы аҡ. Ҡанаттары аҡ, төбө ерән, остары ҡара төҫтә. Ҡойроғо ҡыҫҡа. Аяҡтары уртаса оҙонлоҡта, бармаҡтары ҡыҫҡа, ҡаты сөйәлле мендәрҙәре бар, артҡы бармағы юҡ. Енси диморфизм хас: ата ҡоштар эрерәк, сағыуыраҡ төҫтә, яҙын уларҙың муйынының өҫкө өлөшөндә суҡышының ике яғы буйлап оҙон еп рәүешле ҡауырһын шәлкемдәре үҫеп сыға, йәй уртаһына юҡҡа сыға. Полигам. Яҙын даланың тигеҙ асыҡ участкаларында йәки һөҙәк ҡалҡыулыҡ түбәһендә гөлдөрләй. Төркөмләп йәки яңғыҙар, йышыраҡ иртәнге ваҡытта гөлдөрләй. Ояһын үлән араһында соҡорҙа ҡора, эсенә үҫемлек һабаҡтары түшәй. Йылына 1 тапҡыр бала сығара, ояһына 2 (һирәгерәк 3) сыбар йомортҡа һала, инә ҡош 21—28 көн дауамында баҫа. Т. көндөҙгө ҡош. Үҫемлектәрҙең орлоҡтары, бүлбе һәм йәшел өлөштәре, ш. уҡ бөжәк(йышыраҡ ҡуңыҙҙар һәм тура ҡанатлылар), селәүсен, тәлмәрйен, кеҫәртке, кимереүсе, ваҡ ҡоштарҙың балалары м‑н туҡлана. Баймаҡ, Стәрлетамаҡ, Фёдоровка, Хәйбулла һәм Әбйәлил р‑ндарында далала, урманлы далала, болондарҙа осрай. БР‑ҙың һәм РФ‑тың Ҡыҙыл китаптарына индерелгән.
Ә.Ф.Мәмәтов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 342
ОЗЕРСКИЙ, Әй й. басс. һаҙлыҡ, тәбиғәт ҡомартҡыһы (2005). Дыуан р‑ны Озеро һәм Һикәяҙ аа. араһында урынлашҡан. Күтәренке һаҙлыҡ, дөйөм майҙаны 350,0 га, торфтың уртаса ҡалынлығы 2,1 м, эшкәртелмәгән торф запасы 4675,0 мең м3. Туйы‑ ныуы ҡатнаш, О. Һикияҙ й. (Әй й. ҡушылдығы) башлана. Һаҙлыҡ төркөмдәренең күрән һымаҡтар, ҡамыш һымаҡтар һ.б. төрҙәре бар. Ҡара ҡарағат, мурт эт муйылы, ябай балан, бейек андыҙ, бесәй үләне, инглиз ысыҡ үләне, ҡаҙ үләне, тутыҡ схенус һ.б. үҫә. Аҡ ҡуян, аҫ, йәтсә, ҡоралай, мышы, төлкө, шәшке, һайраусы һәм һыу ҡоштары һ.б. йәшәй.
А.М.Гәрәев
Тәрж. Х.А.Шәрипова


text:
- Подробности
- Просмотров: 565
ЗАҺИҘУЛЛИН Рауил Рөстәмбәк улы (17.12.1959, Өфө), инженер‑механик. Техник ф. д‑ры (2007). ӨАИ‑ны тамамлағандан һуң (1983) шунда уҡ эшләй. Фәнни эшмәкәрлеге продукцияны етештереү, уның сифаты һәм эшләү циклы м‑н идара итеү проблемалары, машиналар эшләүҙә технологик процестарҙы автоматлаштырыу м‑н бәйле. З. бер нисә класлы хеҙмәтләндереүсе ҡоролмаһы булған ҡорамалдарҙың эш расписаниеһын төҙөү алымдарын һәм рекурсив формалашыу моделдәрен, планлаштырыуҙың өс звенолы системаһы концепцияһын һ.б. уйлап таба. Асыштары БР пр‑тиеларының һығылмалы производство системаларында индерелгән. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 1 уйлап табыу авторы.
Хеҙм.: Системы управления интегрированным производством в машиностроении. Уфа, 2010.
В.Ц.Зориктуев
Тәрж. Р.Ғ. Ғилманов


text:
Барыһы ла халыҡ өсөн төҙөлә
25 августа 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Кешелек донъяһы барлыҡҡа килеү менән боронғо кеше үҙенә йәшәп тороу өсөн ҡыуыш, маҡам ҡорған, тау ҡыуышлыҡтарын яраҡлаштырған. Тора-бара кеше үҙенә йорт төҙөй башлаған. Шуға ла төҙөүсе һөнәре иң боронғоларҙан иҫәпләнә. Август айының икенсе йәкшәмбеһендә төҙөүселәр үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй. Ошо уңайҙан район хакимиәте башлығының төҙөлөш буйынса урынбаҫары Фуат Зәки улы КЕЙЕКБАЕВҡа бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.
Баҫыуҙарҙа арыш еҫе
25 августа 2014 йыл | Ауыл хужалығы
Һуңғы ваҡытта туҡтауһыҙ яуған ямғырҙар ураҡ эштәрен тотҡарланы. Элекке йылдарға ҡарағанда һуңғараҡ төштө хужалыҡтар урып һуғыуға. Һәм бына көндәр аяҙ торған арала күптән әҙерлек һыҙығына ҡуйылған комбайндар баҫыуға сыҡты.
Хөрмәтле умартасылар!
25 августа 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Һеҙҙе Башҡортостан Республикаһының Умартасылар көнө айҡанлы ихлас ҡотлайым. Районыбыҙҙың хозур тәбиғәте умартасылыҡ менән шөғөлләнеүгә бик ҡулай һәм һуңғы йылдарҙа күптәр был шөғөлгә ылыға башланы
Сәләмәтлек теләйем!
25 августа 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Хөрмәтле районыбыҙ спортсылары, тренерҙар, физкультура уҡытыусылары һәм спорт ветерандары!
Байрамығыҙ ҡотло булһын!
25 августа 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Хөрмәтле төҙөүселәр һәм ошо тармаҡ
ветерандары!
ветерандары!


text:
Ололоҡла бала күңелкәйен!..
"Аҡбуҙат" журналының баш мөхәррире, шағирә Тамара Искәндәриә һәм балалар яҙыусыһы Миңлегөл Тайсина.
Матурлыҡ,гүзәллек,рух өләшеүселәр
Сибай дәүләт концерт-театр берләшмәһенә 25 йәш.Ошо уңайҙан "Ашҡаҙар" ҙа ҡунаҡта сәнғәт усағының художество етәксеһе,Башҡортостандың атҡаҙанған артискаһы Нәсимә Ғиззәтуллина һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре,коллективтың музыкаль етәксеһе Рәмил Туйсин.
«Бала тәрбиәләү мәктәп эше генә түгел»
Әңгәмәлә Бөтә донья башҡорттары ҡоролтайы эргәһендәге, Өфө ҡалаһы Ата- әсәләр комиссияһы ағзалары Рәмил Ҡолтаев, Морат Мусин, Рәзилә Аслаева ҡатнаша.
Алып барыусы - Зөмәйрә Сафина.
Башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусылар «Ҡаһым түрә ҡунаҡҡа саҡыра» төбәк фестиваленә йыйылды.
Фестивалдән репортаж.
Алып барыусы - Зөмәйрә Сафина.
Ырымбур өлкәһе. М. Буранғоловҡа стелла ҡуйылды
"Түңәрәк өҫтәл" артындағы һөйләшеүҙә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы, тарих фәндәре кандидаты Нурислам Ҡалмантаев һәм яҙыусы, журналист Сәрүәр Сурина ҡатнашты.
Заман һәм уҡытыусы һөнәре.
5 октябрь - уҡытыусылар көнө уңайынан, абруйлы педагогтар ҡатнаша.
Алып барыусы - Зөмәйрә Сафина.
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »


text:
Штрих-код
Штрих-код — ҡап өҫтөнә график мәғлүмәт, вәкиле эҙмә-эҙлелек ҡара һәм аҡ киҫәктәр йә башҡа геометрик фигуралар.
Информация кодлау ысулы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- эҙмә-эҙлелек
- ике үлсәү
Сауҙа иң йышлы код EAN/UPC (Universal Product Code) ҡулланы.
Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Беренсе штрих-кодты һағыҙ төрөлгән ҡағыҙға баҫалар.
- Рәсәй Федерацияһы Президентының бөтә ҡарары 2 һанына башланған штрих-код менән тәьмин ителгән.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
6 февралдә театрыбыҙ коллективы Ислам Республикаһы Ирандан килгән делегация вәкилдәре менән осрашты. Делегация ағзалары - Өфөгә гастролгә килеүсе «Ghoghnus (мифологияла яңырыу һәм мәңгелек өсөн үҙ -үҙен ҡорбан итеүсе илаһи ҡош) театры ижади группаһы. Был театрҙың артистары һәм музыканттары, донъя буйлап гастролдә йөрөп, Ирандың конъяҡ өлөшөндә йәшәүсе халыҡтарҙың фольклоры менән таныштыра. Был көндө ҡунаҡтар театрҙың В.Шукшин әҫәрҙәре буйынса ҡуйылған «Ҡыҙыҡ был тормош!» хикмәттәрен ҡараны.
«Беҙ Башҡортостанға үҙебеҙҙең сәнғәтте күрһәтеү һәм һеҙҙең милли мәҙәниәтегеҙ менән танышыу маҡсаты менән килдек. Һеҙҙең театрҙа булыуыбыҙ менән бик бәхетлебеҙ, был иҫ киткес театр! Мин юғары белемле, тәжрибәле режиссер булараҡ, спектаклдең юғары кимәлдә ҡуйылыуын, артистарҙың уйыны һоҡланғыс дәрәжәлә юғарылығын билдәләр инем. Мин В.Шукшин ижады менән таныш булмаһам да авторҙы аңланым, уны күргәндәй булдым, спектаклдең аһәңен йәнем-тәнем менән тойҙом, спектаклде ихлас ҡараныҡ», -ти «Ghoghnus» театрының режиссеры Амин.
Осрашыу ваҡытында фарсы артистары үҙҙәренең мәҙәниәте хаҡында һөйләгәндә бик ҡыҙыҡлы тарихи факт та яңғыраны: Иранда бөгөн дә борон Уралдан килеп төпләнгән Башэгэр тигән ҡәбиләнең вариҫтары йәшәй икән. «Был мәғлүмәт беҙҙе тағы ла нығыраҡ туғанлаштыра. Беҙ һеҙҙең янда үҙбеҙҙе туған йортобоҙҙағы кеүек хис итәбеҙ»,- тине улар. «Ә беҙ үҙ туғандарыбыҙҙы күргәндәй булдыҡ»,- ти Башҡортостандың халыҡ артисткаһы, был көндө «Ҡыҙыҡ был тормош!» спектаклендә уйнаусы Тәнзилә Хисамова.
Беҙ үҙ көсөбөҙ менән Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим шиғырҙарын фарсы теленә тәржемә итеп 5 мең тираж менән баҫтырҙыҡ, тиҙҙән Өфөлә Иран фильмдары күрһәтеләсәк, тигән хәбәрҙәр менән дә шатландырҙы ҡунаҡтар.
Осрашыу һуңында ҡунаҡтар фарсы халҡының йыр моңдарын ишеттерҙе.


text:
4 октябрҙә М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында милли әҙәбиәтебеҙ классигы Мәжит Ғафури повесы буйынса «Ҡара йөҙҙәр» спектакленең премьераһы булды. Режиссер Айрат Абушахманов Мәжит Ғафуриҙың киң билдәле повесына заманса яңғыраш биргән. Ҡуйыусы-рәссам – Альберт Нестеров, композитор – Илшат Яхин, пластика – Сулпан Асҡарова һәм Ринат Абушахманов. Йолалар буйынса консультант – Асия Ғәйнуллина, хормейстер – Алһыу Хасибуллина.
Спектаклдең төп тышҡы үҙенсәлеге шунда: тамашасылар ваҡиғалар барышын залдан түгел, ә сәхнәлә ултырып күҙәтте. Тамаша залында барған ваҡиғалар Ғәли исемле малай (Лилиә Ғәлина) исеменән һөйләнелә. Ғәлимә ролендә – Римма Ҡаһарманова, Гөлнара Ҡаҙаҡбаева. Закир – Артур Кәбиров.
«Ҡара йөҙҙәр» — юбилей миҙгеленең иң сағыу премьераларының береһе. Темаһы, идея-эстетик йөкмәткеһе, заманса ҡуйылышы менән бер кемде лә битараф ҡалдырманы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 617
ЙЫРАУ (төркисә — йырсы), күп төрки халыҡтарында шағир‑импровизатор. Й. ижадының тамырҙары бик боронғо замандарға барып тоташа. “Йырсы‑музыкант” мәғәнәһендәге “йырағу” һүҙе Мәхмүт Ҡашғариҙың “Диуану лөғәт әт‑төрк” хеҙмәтендә осрай. Башҡ. ауыҙ‑тел әҙәбиәте тарихында Й. ижадының сәскә атыуы Нуғай Урҙаһы дәүеренә тура килә. Халыҡ хәтерендә шиғри мираҫтары башҡорттарҙың, ҡаҙаҡтарҙың, нуғайҙарҙың һ.б. уртаҡ байлығы иҫәпләнгән Асан Ҡайғы, Ҡаҙтуған йырау, Һабрау йырау, Шалғыҙ йырау исемдәре һаҡланған.
Әҙәб.: Иҙелбаев М.Х. Башҡорт ауыҙ-тел әҙәбиәте: халыҡ ижады һәм яҙма әҙәбиәт менән бәйләнеше, жанрҙар тәбиғәте, поэтикаһы мәсьәләләре. Өфө, 2000; Галин С.Ә. Башҡорт халҡының ауыҙ‑тел ижады. 2‑се баҫ., үҙгәр. Өфө, 2009.
Ғ.Б.Хөсәйенов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Эстон теле
Ҡалып:Тел Эстон теле — эстон халҡының теле. Фин-уғыр ғаиләһендәге балтик буйы фин тармағына инә. Эстонияның һәм Европа Берләшмәһенең рәсми теле. Яҙма латин алфавиты нигеҙендә.
Тел коды — et йәки est (ISO 639).
Эстон теле, балтик буйы фин телендәге ике-өс диалекттың яҡынайыуы иҫәбенә, 12-13 быуатта формалаша. Берҙәм эстон теленең формалашыуына герман һәм балтик буйы телдәре йоғонто яһай.
Баҫым[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эстон телендә баҫым беренсе ижеккә төшә. Иҫкәртмәләр: aitäh, aitüma, sõbranna, шулай уҡ бер нисә ымлыҡ (мәҫ. ahah, ohoh) — унда баҫым икенсе ижеккә төшә. Яңы сит һүҙҙәрҙә оригиналь баҫымы ҡала (әммә сит телдәрҙән алынған иҫке һүҙҙәрҙә баҫым беренсе ижеккә төшә, мәҫ. vabrik)