text:
Өфөлә Еңеү паркында сәскәләр һалыу тантанаһы үттеФото: Олег Яровиков
Өфөлә Еңеү паркында сәскәләр һалыу тантанаһы үтте
Өфөлә Еңеү паркында сәскәләр һалыу тантанаһы үттеФото: Олег Яровиков
Ватанды һаҡлаусылар көнөндә, Башҡортостандың баш ҡалаһының Еңеү паркында Мәңгелек утҡа һәм Советтар Союзы Геройҙары Александр Матросовҡа һәм Миңлеғәли Ғөбәйҙуллинға сәскәләр һалдылар. Тантаналы сарала Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнашты.
Быйылғы Еңеү паркындағы Ватанды һаҡлаусыларға арналған тантанала Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығы байрамы яҡынлашыуы ла асыҡ һиҙелде. Сәскәләр һалыу тантанаһынан һуң 1942-1943 йылдарҙа Төп Кавказ һыртын обороналауға һәм унда ҡатнашҡан Башҡортостан яугирҙарына арналған “Ҡаһарманлыҡ” хәрби-тарихи реконструкция күрһәтелеүе лә осраҡлы түгел.
Бар Рәсәйҙәге кеүек үк, Башҡортостанда ла фиҙаҡәр хәрби хеҙмәт тамыры менән быуаттарға тоташҡан йола һанала. Халыҡ хикәйәттәрендә лә, рәсми документтарҙа ла 1812 йылдағы Ватан һуғышында ҡатнашҡан 20 башҡорт полкының батырлыҡтары сағылдырылған. 700 меңдән ашыу улын Башҡортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәшкә ебәргән, 300 меңдән ашыу яҡташыбыҙ яу яландарында башын һалған. Улар хаҡында Еңеү паркындағы гранит таштар һөйләй.
Республика территорияһында 20-нән ашыу берләшмәләр һәм частар ойошторолған һәм хәрби походын башлаған. 500 меңдән ашыу яҡташыбыҙ орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән, 278-е Советтар Союзы Геройы исемен алған, 37-һе – Дан орденының тулы кавалеры, штурмлаусы-осоусы Муса Гәрәйев ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы булған. Александр Матросовтың исеме Тыуған илгә тоғролоҡтоң, үҙеңде фиҙа ҡылыуға әҙерлектең хрестоматиялы символына әүерелгән.
Батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ йолаларын интернациональ бурысын үтәп, Афғанстанды үткән, 20-се быуаттың 90-сы йылдарында элекке СССР биләмәһендә локаль конфликттарҙы бөтөрөүҙә ҡатнашҡан егеттәребеҙ дауам итте. Туғыҙ мең ярым башҡортостанлылар — афған һуғышында, 14 мең яҡташыбыҙ Төньяҡ Кавказдағы контртеррористик операцияла ҡатнашты. Батырлыҡ һәм хәрби бурысын өлгөлө үтәгәне өсөн 1599 яугир-афғансы һәм 1254 локаль конфликтта ҡатнашыусы дәүләт наградалары менән бүләкләнде.
Башҡортостан егеттәре РФ Ҡораллы көстәрендә яҡшы хеҙмәт итә, һәм һәр урындан улар хаҡында йылы һүҙҙәр генә ишетелә. Республика хәрби хеҙмәткә саҡырыу кампанияларын үткәреү буйынса Рәсәйҙә гел алдынғы урында килә, башҡа төбәктәргә ҡарағанда Башҡортостан Рәсәй Армияһын кадрҙар менән күберәк тәьмин итә. 2009 йылда республиканан 22 меңдән ашыу һалдат саҡырылған. Йыл һайын офицер һөнәрен һайлаған 500 егет хәрби училищеларға уҡырға инә, ә илебеҙҙең хәрби белем биреү учреждениеларында Башҡортостандан бөтәһе 1500 курсант белем ала.


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 26(2011)
Стәрлеләрҙе күреп ҡалығыҙ!
Новости / Мәҙәниәт // 5-04-2011, 12:36
Өфөлә Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театры гастролдәре үтә. Баш ҡала тамашасыһына ике сәхнәлә – Нефтселәр мәҙәниәт һарайында һәм Мостай Кәрим исемендәге республика Милли йәштәр театрында – сағыу-сағыу спектаклдәр тәҡдим итә. Стәрле артистары гастролдәрен 30 мартта «Үҙем яҙған яҙмыш» романтик драмаһы (авторы Мәрйәм Бураҡаева) менән асты. Әйткәндәй, был сәфәр театрҙың 20 йыллыҡ юбилейына ла арнала....
Әйтһәм, белеп әйтәм
Әҙәбиәт // 5-04-2011, 12:32
Халыҡтың исемһеҙ батырҙары булмай.
Ғабдулла Әхмәтшин....
Ғабдулла Әхмәтшин....
Йондоҙнамә 4-10 апрель
Рубрикалар // 5-04-2011, 10:24
Ылаҡ (22.12 – 20.01)
Аҙна башы ҡәҙимгесә көтөлә. Был арала йондоҙҙар бер ниндәй ҙә дәғүәләргә инмәҫкә ҡуша. Шаршамбыла кешеләрҙе артыҡ өмөтләндермәгеҙ, үҙегеҙ ҙә кеше һүҙенә артыҡ ышанмағыҙ....
Аҙна башы ҡәҙимгесә көтөлә. Был арала йондоҙҙар бер ниндәй ҙә дәғүәләргә инмәҫкә ҡуша. Шаршамбыла кешеләрҙе артыҡ өмөтләндермәгеҙ, үҙегеҙ ҙә кеше һүҙенә артыҡ ышанмағыҙ....
Гүзәл Шакирова:«Һәр көндө бай йөкмәткеле итеп йәшәргә, ҡаршылыҡтарҙы еңеп, гел алға атларға»
Конкурстар // 5-04-2011, 10:18
Башҡорт ҡыҙҙарының бөтә күркәм сифатына эйә уҡыусым Гүзәл Шакированың тормош девизы тап ошондай. Ул – Мәсетле районы һылыуы. З. Биишеваның Емеше, Гөлбикәһе, Зәлифәһе, А. Пушкиндың үле батша ҡыҙы, Татьянаһы, Л. Толстойҙың Наташаһы кеүек классик образдар йоғонтоһонда, ғаилә һәм мәктәп тәрбиәһендә әҙәпле, матур холоҡло, рухлы ҡыҙ булып буй еткерҙе....
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 5-04-2011, 10:17
«Элек мин йәйҙе ярата инем. Тик аҙаҡ шуны аңланым, әгәр ҙә аҡсаң булһа, йәй ҡасан теләйһең, шунда килә... Шуның өсөн дә хәҙер мин аҡсаны яратам».
* * *
– Тышта күңелле, әммә һыуыҡ, өйҙә йылы, тик күңелһеҙ. Нимә эшләргә?
– Тәҙрәнән яртылаш сыҡ......
* * *
– Тышта күңелле, әммә һыуыҡ, өйҙә йылы, тик күңелһеҙ. Нимә эшләргә?
– Тәҙрәнән яртылаш сыҡ......
Мөхәббәт хаҡында
Әҙәбиәт // 5-04-2011, 10:17
Бер саҡ ирем конференцияға китте, ә беҙ өйҙә, ҡыҙым менән икәү, уның ҡайтыуын көтөп ҡалдыҡ. Ул биш көн буйы ҡайтманы. Тап шул ваҡыттарҙа үҙемдең уны нисек көслө яратыуымды тойҙом. Һөйөүебеҙ нығыраҡ булһын өсөн, һәр беребеҙгә лә айырылышып тороу кәрәктер, моғайын. Ирем юҡта беҙҙең бер йәшлек ҡыҙыбыҙ, уның фоторәсеменә ҡулы менән төртөп күрһәтеп, үҙенсә атаһының ҡайҙалығын һораны. Балалар ҙа беҙҙең һымаҡ юҡһына беләлер, күрәһең. Ә, бәлки, беҙҙән дә нығыраҡ һағыналарҙыр әле, улар бит үҙ хистәрен белдерергә ҡурҡмай....
Яратҡан командаға ышанабыҙ. ӨМӨТЛӘНӘБЕҘ
Новости / Спорт // 5-04-2011, 10:13
Уйнанылар, уйнанылар ҙа, мәсхәрәле хәлгә барып етһендәрсе әле...
Кем уйлаған? Оят. Ә бит дәғүәсене дөйөм 3:1 иҫәбенә отоп килгәндә, «Салауат Юлаев»тың финалға сығыр өсөн бер түгел, ике мөмкинлеге бар ине. Аңлашыла, һуңғы ике уйында ҡапҡасыбыҙ «швед стенаһы»нан «швед иләге»нә әйләнде. Һуң, һаҡсылар ҡайҙа булған? Улар ниңә ҡапҡасыбыҙға ярҙамға килмәгән? Ярай, тылда эштәр хөртәйгән икән, көстө ал яҡҡа ебәрергә кәрәк. Йәғни һөжүмселәр дәғүәсенең ҡапҡаһына ябырылырға тейеш. Юҡ шул. Ни бынан, ни тегенеһенән... Бахыр Радулов, сәкәнен болғай-болғай, алға әйҙәп ҡарай ҙа ул, килеп сыҡмай. Аптырап, судьялар менән дә ғауғалашып ҡарай, улары бит беҙ уйнамағанға күрәләтә ярҙам ҡулы һуҙа алмай. Ҡыҫҡаса әйткәндә, «Салауат Юлаев»та команда рухы юҡҡа сыҡҡан һымаҡ тойғо ҡалдыра башланы....
Кем уйлаған? Оят. Ә бит дәғүәсене дөйөм 3:1 иҫәбенә отоп килгәндә, «Салауат Юлаев»тың финалға сығыр өсөн бер түгел, ике мөмкинлеге бар ине. Аңлашыла, һуңғы ике уйында ҡапҡасыбыҙ «швед стенаһы»нан «швед иләге»нә әйләнде. Һуң, һаҡсылар ҡайҙа булған? Улар ниңә ҡапҡасыбыҙға ярҙамға килмәгән? Ярай, тылда эштәр хөртәйгән икән, көстө ал яҡҡа ебәрергә кәрәк. Йәғни һөжүмселәр дәғүәсенең ҡапҡаһына ябырылырға тейеш. Юҡ шул. Ни бынан, ни тегенеһенән... Бахыр Радулов, сәкәнен болғай-болғай, алға әйҙәп ҡарай ҙа ул, килеп сыҡмай. Аптырап, судьялар менән дә ғауғалашып ҡарай, улары бит беҙ уйнамағанға күрәләтә ярҙам ҡулы һуҙа алмай. Ҡыҫҡаса әйткәндә, «Салауат Юлаев»та команда рухы юҡҡа сыҡҡан һымаҡ тойғо ҡалдыра башланы....
Айлыҡ тамам, эш дауам итә
Рубрикалар // 5-04-2011, 10:12
«Газ-Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең бойороғона ярашлы, йәмғиәт филиалы – «Центргаз» ағымдағы йылдың 1 мартынан 31 мартына ҡәҙәр газ менән хәүефһеҙ файҙаланыу айлығы үткәрҙе. Был мөһим сара газ ҡорамалдары менән хәүефһеҙ файҙаланыу, халыҡ газ менән файҙаланғанда коммуналь-көнкүреш объекттарында, сәнәғәт һәм ауыл хужалығы предприятиеларында газ ҡулланғанда авария һәм бәхетһеҙлек осраҡтарын булдырмау маҡсатында һәм ойоштороу-техник саралар планына ярашлы ғәмәлгә ашырыла....
Ҡарап торған аҡсам – пенсия
Рубрикалар // 5-04-2011, 10:10
Пенсия – күптәрҙең күҙ төбәп торған аҡсаһы. Шунлыҡтан редакцияға ла был мәсьәләгә ҡағылышлы һорауҙар менән йыш мөрәжәғәт итәләр. Шылтыратыусылар ҙа байтаҡ. Әле һуңғы айҙа килгән хаттарға яуап бирмәксебеҙ. Хаттар ҡыҫҡартылып, һорау өлөштәре генә бирелә. Яуаптар Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостан бүлексәһе ярҙамында әҙерләнде....
«Бүреләр» гастролгә сыға
Новости / Мәҙәниәт // 5-04-2011, 10:09
«Бүреләр» төркөмө йәштәр араһында ҙур популярлыҡ яулаған рок-төркөм булып танылды. Уларҙың сығышын күптәр түҙемһеҙләнеп көтөп ала. Әле күптән түгел генә улар «Ҡалъя» һәм «Ҡараташ» төркөмдәре менән берлектә Өфөләге «Иҙел» кафеһында концерт ойошторғайны.
Ә хәҙер егеттәр республика буйлап гастролгә юллана. Кисә концерт Салауат ҡалаһында үтте. Бөгөн – Стәрлетамаҡта, 6-нда – Баймаҡта, 7-ндә – Сибайҙа, 8-ндә – Аҡъярҙа, 9-нда Силәбелә үтәсәк. 14 апрелдә Өфө тамашасылары рок-төркөмдөң концертына килә ала....
Ә хәҙер егеттәр республика буйлап гастролгә юллана. Кисә концерт Салауат ҡалаһында үтте. Бөгөн – Стәрлетамаҡта, 6-нда – Баймаҡта, 7-ндә – Сибайҙа, 8-ндә – Аҡъярҙа, 9-нда Силәбелә үтәсәк. 14 апрелдә Өфө тамашасылары рок-төркөмдөң концертына килә ала....
[/aviable]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 392
РЕСПУБЛИКА КЛИНИК ДАУАХАНАҺЫ №2, дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы. БР дәүләт учреждениелары хеҙм‑рҙәренә мед. ярҙамы, ш. уҡ нервы системаһы ауырыуҙары булған балаларға махсус стационар ярҙам күрһәтә. Өфөлә урынлашҡан. Составына берләштерелгән поликлиника (көнөнә 600 кеше ҡабул итә), ололар өсөн стационар (135 койка) һәм Балалар психоневрологияһы һәм эпилептологияһы үҙәге (120 койка; ҡара: Медицина үҙәктәре), дауалау‑диагностика хеҙмәте һ.б. инә. Ололар өсөн стационарҙа 6 бүлек (анестезиология‑реанимация, неврология һәм 4 терапия) бар. 2008 й. 126 табип һәм 249 урта мед. хеҙм‑ре эшләгән; стационар ярҙам — 3,5 мең, амбулатор‑консультатив ярҙам 142 меңдән ашыу пациентҡа күрһәтелгән. 1949 й. совет һәм партия активы етәкселеге өсөн стационары булған махсус поликлиника булараҡ ойошторола, 1959 й. алып 1‑се дауахана, 1990 й. — БАССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының берләштерелгән 1‑се дауаханаһы, 1998 й. хәҙ. исемен һәм статусын йөрөтә. Р.к.д.№2 м‑н В.А.Скачилов эшмәкәрлеге бәйле. Р.к.д.№2 биналары (Пушкин урамында урынлашҡан, 99 һәм 99а һанлы йорттар — Ляховтар һәм урман сәнәғәтсеһе А.С. Манаевтың элекке йорттары; икеһе лә 19 б. 90‑сы йй. төҙөлгән) архитектура ҡомартҡылары булып тора.
А.С.Рәхмәтуллин
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
7-9 кластар өсөн
" М.Кәрим ижатына бағышланған кисә"
"Вечер посвященный творчеству М.Карима"
для 7-9 классов
Туймазы районы
Ҡандра 4-се төп дөйөм
белем биреү мәктәбе уҡытыусыһы
Ғәниева Резеда
Рауил ҡыҙының эше
Работа учителя Туймазинского района,
ООШ № 4 с.Кандры
Ганеевой Резеды Равиловны
Тема: М.Кәрим ижатына бағышланған кисә.
Маҡсат:уҡыусыларҙа тыуған еребеҙ, арҙаҡлы шәхестәребеҙ менән ғорурланыу тойғоһо, башҡорт теленә һөйөү, хөрмәт тәрбиәләү, уны өйрәнеүгә ынтылыш тыуҙырыу, телмәр үҫтереү.
Йыһазландырыу:М.Кәримдең портреты; китаптар күргәҙмәһе; презентация; проектор; интерактив таҡта.
Кисә барышы.
Ҡурай моңо уйнай.
Уҡытыусы: Башҡортостан - гүзәл республикам. Бай ҙа ул, матур ҙа ул беҙҙең Башҡортостаныбыҙ. Күпме таланттар, күпме аҡыл эйәләре, яҙыусылар көс һәм ғәйрәт алған Башҡортостан тупрағынан. Халҡыбыҙҙың милли ғорурлығы Салауат Юлаев, Шаһит Хоҙайбирҙин, М.Шайморатов, Заһир Исмәғилов, Ә.Лотфуллин, Һәҙиә Дәүләтшина, Зәйнәп Биишева, Ғәйнан Әмири, Кәүсәриә Шафикова , Муса Сиражи, Әсғат Мирзаһитов кеүек яҡташтарыбыҙ менән дә ғорурланабыҙ.
Башҡортостандың халыҡ шағиры, әҙәбиәтебеҙҙең аҡһаҡалы Мостай Кәримдең дә бөтә тормошо, ижад юлы ошо изге, гүзәл ер менән бәйләнгән.
1-се уҡыусы: Мостай Кәримдең баласағы.
М.Кәрим 1919 йылдың 20 октябрендә Башҡортостандың Шишмә районы Келәш ауылында урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ул ишле балалы ғаиләлә эш һөйөүсән һәм бик инсафлы бала булып үҫә. Мостафа бигрәк тә әсәһе һөйләгән әкиәттәрҙе, ҡойған йомаҡтарҙы тыңларға яратҡан. Иҫ киткес мауыҡтырғыс әкиәттәр уның хыялын байытырға ярҙам иткән. 14 йәшендә ул беренсе шиғырын яҙа. Был шиғыр «Беҙ еңербеҙ» тип атала һәм С. М. Кировтың үлеменән һуң яҙыла.
Уның тиҙерәк уҡытыусы булырға, ауылдаштарына белем өләшергә теләге була. 1935 йылда тыуған ауылындағы ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, ике йыл Өфө педагогия рабфагында уҡый. 1937-1941-се йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетында белем ала. 20 йәшендә уның беренсе китабы сыға.
2-се уҡыусы : “ Бер йыр йырланған» шиғырын уҡый.
Уҡытыусы: Тыуған йортҡа , атай -әсәйгә һөйөү кеше ҙурая барған һайын үҫә һәм Тыуған ерҙе, илде һөйөүгә әүерелә. Ошондай ҙур шәхесте беҙгә бүләк итеүсе Мостафа Кәримовтың әсәһе Вазифа инәйҙе бөгөн иҫкә төшөрмәй мөмкин түгелдер.
3-сө уҡыусы: “Тупрағым, һауам, һыуҙарым” шиғырын яттан һөйләй.
Уҡытыусы: Ләкин йәшәү гел шулай имен генә тормаған. Яҙмыш был тормоштоң төрлө яғын «ауыҙ иттерҙе» тип яҙған шағир. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда ул институт тамамлап, өйләнеп, Рауза ханым менән Йәрмәкәй районына эшкә, башҡорт һәм рус телдәрен уҡытырға ебәрелә. Ләкин уға уҡытырға насип булмай, һуғыштың беренсе көнөнән үк, фронтҡа китә. Ул ҡыҫҡа сроклы хәрби курстарҙа уҡығас, башта элемтә бүлеге һәм артиллерия дивизионы штабы начальнигы булып хеҙмәт итә. Һеҙгә "Үлмәҫбай" поэмаһынан өҙөк тәҡдим итәбеҙ.
Уҡытыусы: М.Кәрим 1942-се йылдың авгусында ҡаты яралана. Фашист снаряды ярсығы уның комсомол билетын тишеп йөрәгенән бер нисә миллиметр ғына ситтәрәк үтә. 9 ай госпиталдә ята. Һауығып сыҡҡас, ул фронт гәзиттәрендә эшләй.
4-се уҡыусы: «Дуҫтың үлеме» шиғырын уҡый.
1-се уҡыусы: Украинанан дошманды ҡыуып сығарыу, Румынияны, Болгарияны, Венгрияны азат итеү һуғышында ҡатнаша. Еңеү көнөн- 1945 йылдың 9 Майын - ул Вена ҡалаһында ҡаршылай. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн, ул || дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары һәм миҙалдары менән бүләкләнә.
Уҡытыусы: Һуғыш Мостай Кәримде шәфҡәтле булырға өйрәтте, һуғыш уның йәшлеген ҡыҫҡартты.
5-се уҡыусы: «Һаумы, һаумы тиҙәр гөлдәр» йырын йырлай.
1-се уҡыусы: Һуғыштан һуң Мостай Кәрим әҙәби ижад менән шөғөлләнә, бик күп йәмәғәт эштәре алып бара. Уның өсөн буй етмәҫлек, булдыра алмаҫлыҡ жанрҙар юҡ һымаҡ. Ул трагедиянан- лирикаға, драманан- парсаларға , комедиянан әкиәткә күсә. М.Кәрим балалар әҙәбиәтенә “Беҙҙең өйҙең йәме” повесы менән килеп инде. “Өс таған”, “Әлфиә” хикәйәләрен балалар яратып уҡыйҙар. Әҙип тормошта ла, ижадта ла малайлығын юғалтмай. Ижадының нигеҙе лә шул баласағындалыр шикелле. Хәҙер “Өс таған” хикәйәһенән өҙөк ҡарап китәйек.
Уҡытыусы: Шағирҙың үҙе уҡыуында шиғырҙарын тыңлайыҡ.
Уҡытыусы: Башҡорт халҡының данлы улы Мостай Кәрим — донъя әҙәбиәте хазинаһына сикһеҙ ҙур өлөш индерҙе, башҡорт әҙәбиәтен яңы бейеклектәргә күтәрҙе. Үҙенең бар көсөн һәм талантын ул бөгөнгө Башҡортостандың ҡабатланмаҫ образын һүрәтләүгә бағышланы. Уның китаптары рус, украин, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, таджик, грузин, латыш һ. б. телдәргә тәржемә ителгән. Ил өсөн ауыр һынылыш мәлдәрендә лә ул өндәшмәй ҡала алманы. Аҡыллы һүҙе халыҡ араһында ҡайтауаз булып яңғыраны. Һәр кем өсөн туғанындай яҡын кеше булды. Халыҡ уны юғары әҙәби маһирлығы, таланты һәм кешелек сифаттары өсөн яратты.
1-се уҡыусы: Уның исеме бөйөк яҙыусылар: Сыңғыҙ Айтматов, Ҡайсын Кулиев, Рәсүл Ғамзатов, Михаил Дудиндар менән бер рәттән йөрөнө. М.Кәримдең спектаклдәр өсөн яҙылған ҡайһы бер йырҙарын тыңлап үтәйек.
«Шофер йыры» - уҡыусылар башҡара.
Уҡытыусы: Мостай ағай ҡасандыр: «Шағир биографияһы ил биографияһы менән ҡушылғанда ғына поэзия оло була,»- тигән ине. Был һүҙҙәр уның үҙ тормошона, үҙ ижадына бик тура килеп тора. Халыҡтың үҙ араһынан сыҡҡан һирәк осрай торған ҙур талант ул. Заманының етеҙ ағышын, кешеләрҙең бәхетен, һағышын йырға әйләндереү тылсымына эйә булған шағир шулай йәшәне һәм йәшәйәсәк.
.
7-се уҡыусы: Шиғыр «Иңләнем дә, буйланым да . . . »
Номер материала: 74369041850
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
- Подробности
- Просмотров: 247
ФИТОДИЗАЙН (фито... һәм дизайн), интерьерҙарҙы биҙәгәндә, биналарҙы йәшелләндергәндә, ҡышҡы баҡсалар һәм баҡса‑парк ландшафтары яһағанда үҫемлек композицияларын төҙөү. Тере һәм яһалма үҫемлектәр, ҡоро сәскәләр, ҡырҡып алынған сәскәләрҙән композициялар, ш. уҡ уларҙың комбинациялары ҡулланыла. Үҫемлек композицияларын төҙөү бөтөнлөк (бүленмәүе, барлыҡ элементтарҙың бәйле булыуы һәм үҙ‑ара ярашыуы, композицияның ҡабатланмауы м‑н ҡылыҡһырлана), типиклаштырыу (образдың нәфислеге, арауыҡта һәм ваҡытта хәрәкәт тойолоуы, яңылығы), контрастар (күләм һәм яҫылыҡ, асыҡ һәм ҡараңғы төҫтәр, яҡтылыҡ һәм күләгә һ.б. композицияның баҙыҡлығын билдәләй), буйһонғанлыҡ (күләм, төҫ, яҡтылыҡ, тон, форма нисбәте, ритм һәм пластиканы, хәрәкәт йәки сағыштырмаса тынлыҡ хәлен, симметрия йәки асимметрияны күрһәтеү, барлыҡ компоненттар үлсәменең композиция үлсәменә нисбәтен билдәләү һ.б.) ҡанундарын белеүгә нигеҙләнә. Ф. биол., экологик үҙенсәлектәрен, декоратив сифаттарын иҫәпкә алып тере үҫемлектәрҙе ҡулланыу биналарҙа һауа составы яҡшырыуына (саң һәм углекислый газды йота, һауаны кислород һәм фитонцидтар м‑н байыта), хеҙмәт эшмәкәрлеге һәм ял өсөн уңайлы шарттар булдырыуға булышлыҡ итә. Интерьерҙа микроклимат шарттары уларҙың тәбиғи йәшәү шарттарына яҡын булған үҫемлектәр яҡшы үҫә. Республикала Ф. б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 50‑се йй. Ботаника баҡса‑институтында (О.А.Кравченко, Р.И. Рогова, А.С.Сахарова һ.б.) башлана. 80‑се йй. алып гибрид декоратив үҫемлектәрҙең морфогенетик потенциялары һәм клональ микроүрсеү технологиялары өйрәнелә (Р.К.Байбурина, А.А.Зарипова һ.б.), Ф. ҡулланыу өсөн үлән һәм ағас‑ҡыуаҡ үҫемлектәре ассортименты эшләнә (Р.В.Вафин, Л.Н.Миронова, Л.С.Никитина, В.П.Путенихин, З.Н.Сөләймәнова һ.б.). Ф. өлкәһендә тикшеренеүҙәр Башҡорт дәүләт университетында (Р.Р.Түрйәнова, И.Й.Усманов һ.б.), Педагогия университетында (Н.В.Суханова), Урман хужалығы техникумында (Ф.В.Садиҡова) һ.б. алып барыла, унда ш. уҡ дизайнерҙар әҙерләнә.
Әҙәб.: Итоги интродукции и селекции декоративных травянистых растений в Республике Башкортостан. В 2 ч. Ч. 1. Класс двудольные. М., 2006; Ландшафтное проектирование, озеленение и благоустройство. Уфа, 2007.
Л.С.Никитина
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Осипов Максим Ильич
Осипов Максим Ильич (31 август 1993, Ярославль, Рәсәй) — Рәсәй хоккейсыһы, һаҡсы. Ярославлдән «Локомотив» хоккей клубының тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Өфөнән Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған «Салауат Юлаев» хоккей клубының уйынсыһы.
Йөкмәткеһе
Карьера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Максим хоккей менән Ярославлдә «Локомотив» хоккей клубының мәктәбендә шөғөлләнә башлай. Тик профессиональ карьераһын ул Тверь ҡалаһында башлана. 2010/11 йылдар миҙгелендә ТХК составында беренсе лигала Үҙәк дивизионының даими чемпионатында 16 осрашыуҙа бер мәрәй йыя. Ә плей-оффта бер уйын да үткәрмәһә лә, Максим командаһы менән бергә бронза миҙалдарҙы еңә. Шулай уҡ ул ЙХЛ квалификациялы турнирында «Шериф» хоккей клубы составында ҡатнаша.
«Локомотив» (2011—2013)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2011 йылда ул кире Ярославлгә ҡайта. «Локомотив» төп командаһы 7 сентябрҙә авиаһәләкәткә осрағас, КХЛ-дың шул миҙгелендә Ярославлдән команда булмай. Ул Юғары хоккей лигаһында сығыш яһай. Шунда Максим 21 осрашыуҙа 2 (1+1) мәрәй йыя. «Локомотив» Көнбайыш конференцияһында өсөнсө урынды яулай. Плей-оффта ВМФ командаһын ота (3-2), ә артабан Пензанан «Дизель» хоккей клубына еңелә. Максим плей-оффтың дүрт уйынында бер мәрәй ҙә йыймай. Шулай уҡ ул «Локо» составында ЙХЛ чемпионатында ҡатнаша. Осипов 36 осрашыуҙа 5 (1+4) мәрәй йыя.
Киләһе миҙгелдә «Локомотив» КХЛ-ға кире ҡайта һәм ЮХЛ-да үҙенең фарм-клубын ҡалдыра. Шунда Максим даими чемпионаттың 46 уйынында ҡатнаша, ә «Локомотив» 10-сы урынды ала. Плей-оффта Ярославль командаһы тәүге раундта Воронеждан «Буран» хоккей клубына 2-3 иҫәбе менән серияла отола. Шундағы дүрт уйында Максим бер һөҙөмтәле пас бирә. Шул уҡ йылда ул ЙХЛ-да «Локо» өсөн 17 осрашыуҙа 5 (2+3) мәрәй йыя.
«Торпедо» (2013—2017)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2013 йылдың йәйендә Максим Ярославлдән Түбәнге Новгородтағы «Торпедо» хоккей клубының системаһына күсә. 2014 йылдың 26 февралендә ул КХЛ-да тәүге уйынын үткәрә. Шул көндә «Торпедо» Өфөлә «Салауат Юлаев» командаһына өҫтәмә ваҡытта 1:2 иҫәбе менән отола. Тағы был лигала ул ике уйын үткәрә. Ә миҙгел башынан күбеһенсә ул фарм-клубта «Саров» хоккей клубында 35 осрашыуҙа 6 (1+5) мәрәй йыя. Команда даими миҙгелдә 20-се урынды яулай һәм плей-оффҡа эләкмәй. Ә киләһе йылды Максим тулыһынса КХЛ-да үткәрә. 25 сентябрҙә КХЛ-да тәүге мәрәйен йыя, ә бөтәһе шул йылда ул даими миҙгелдең 40 осрашыуында 3 тапҡыр һөҙөмтәле пас бирә. «Торпедо» Көнбайыш конференцияһында 7-се урынды яулай һәм беренсе раундта буласаҡ чемпионға СКА-ға еңелә. Максим Гагарин кубогының бер уйынында ғына ҡатнаша.
2015/16 йылдар миҙгелендә ул күберәк «Торпедо» өсөн уйнай. 17 октябрҙә Максим КХЛ-да тәүге шайбаһын керетә, ә даими миҙгелдең 40 уйынында 12 (5+7) мәрәйгә өлгәшә. Осипов плей-оффта командаһының бөтә 11 осрашыуында ла ҡатнаша һәм 5 (1+4) тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша. «Торпедо» Көнбайыш конференцияһының ярымфиналында ЦСКА-ға отола. Бынан тыш, Максим ЮХЛ-да «Саров» өсөн һигеҙ уйын үткәрә. 2016/17 йылдар миҙгелендә ул КХЛ-да ғына уйнай. 26 ноябрҙә ул КХЛ-да тәү тапҡыр уйын аҙағына тиклем штраф менән язалана[1]. Шуның өсөн ул бер уйынға дисквалификация ала[2]. КХЛ даими чемпионатының 58 осрашыуында ул 16 (7+9) мәрәй йыя. Ә Гагарин кубогында «Торпедо» беренсе раундта Мәскәүҙән «Динамо» хоккей клубына отола. 2017 йылдың 26 апрелендә Максим Осипов «Торпедо» менән ике йылға килешеүен оҙонайта[3].
«Салауат Юлаев» (2017—ә.в.)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Торпедо» менән яңы контракт төҙөһә лә, Максимды Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубы беренсе майҙа аҡсалата компенсацияға алмаштыра[4]. Яңы командала Максим үҙенә 21-cе һанды ала[5]. Максим 2017/18 йылдар миҙгелендә барыһы 44 уйында бер һөҙөмтәле пас бирә һәм 18 штраф минуты йыя. «Салауат Юлаев» плей-оффта конференция ярымфиналында көрәштән төшөп ҡала.
Рәсәй йыйылма командаһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2011 йылда Максим тәү тапҡыр Рәсәй йәштәр йыйылма командаһына саҡырыу ала. Рәсәй командаһы Финляндияла үткән турнирҙа өсөнсө урынды яулай, ә Максим өс уйында ҡатнаша. Киләһе тапҡыр ул «Санкт-Петербург Ҙур бүләге» турнирында ҡатнашырға саҡырыла. Шунда Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы өсөнсө урынды яулай, ә Осипов өс уйында бер һөҙөмтәле пас бирә[6]. Киләһе тапҡыр ул 2016 йылда Еврохоккейтурҙың Беренсе канал кубогында Рәсәй йыйылма командаһы өсөн уйнай. Шунда бер уйында ҡатнаша. Тағы ла февралдә ул Швеция хоккей уйындарында өс осрашыуын да үткәрә, ә Рәсәй командаһы шул турнирҙы еңә.
Статистика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һуңғы яңыртыу: 1 август 2018
Ҡаҙаныштар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй чемпионатының беренсе лигаһында бронза миҙалсы — 2010/11.
- Швеция хоккей уйындарында беренсе урын — 2017.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Торпедо» – «Динамо» Минск. Скудра и Осипов удалены до конца матча
- ↑ Назаров дисквалифицирован на 3 матча, Скудра и Никита Квартальнов – на 2
- ↑ Максим Осипов подписал новый контракт с «Торпедо» на 2 года
- ↑ «Салават Юлаев» приобрёл Максима Осипова
- ↑ Игровые номера новичков
- ↑ Якупов и Педан вызваны в молодежную сборную России
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Максим Осипов — Eliteprospects.com сайтында статистикаһы (инг.)
- Рәсәй хоккейы сайтында профиле
- sports.ru сайтында профиле
- КХЛ сайтында профиле (рус.)
- 31 августа тыуғандар
- 1993 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Ярославлдә тыуғандар
- Алфавит буйынса спортсылар
- Алфавит буйынса хоккейсылар
- КХЛ хоккейсылары
- «Торпедо» Түбәнге Новгород хоккей клубының уйынсылары
- Рәсәй хоккейсылары
- ЙХЛ хоккейсылары
- ЮХЛ уйынсылары
- «Локомотив» командаһының уйынсылары
- «Локо» хоккейсылары
- Хоккей һаҡсылары
- Салауат Юлаев командаһының уйынсылары
- ТХК хоккейсылары
- «Саров» хоккейсылары
- Рәсәй хоккей һаҡсылары


text:
Чога-Занбиль
Чога-Занбиль (хәҙ. фарс. چُغازَنبیل Chaqā Zanbil, Choghā Zanbil, Чога-Зенбиль, Дур-Унташ, Чога-Зембиль) — Элам дәүләтенән һаҡланып ҡалған боронғо ҡала һәм ғибәҙәтханалар комплексы, хәҙерге Ирандың Хузестан провинцияһында урынлашҡан.
Месопотамия сиктәренән тыш һирәк осраған зиккураты менән билдәле. Дизфуль ҡалаһынан көнбайышҡа табан — 25 км, Сузанан (Суса, Шуш) көньяҡҡа табан — 45 км, Ахваздан төньяҡҡа табан 120 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Комплекс беҙҙең эраға тиклем яҡынса 1250 йылда Элам батшаһы Унташ-Напириша тарафынан бөйөк алиһә Ишушинак хөрмәтенә төҙөлә. Башта ҡала Дур-Унташ (Унташ ҡалаһы) тип атала. Ҡала тирәләй өс концентрик стена төҙөлә. Эске ҡалалағы ҙур зиккурат төп алиһәгә бағышланған, ул ҙур тигеҙ майҙан урынында төҙөлә. Үҙәктә кесе алиһәләрҙең 11 ғибәҙәтханаларына нигеҙ һалына. 22 ғибәҙәтхана төҙөргә ниәт була, әммә батша вафат булғандан һуң төҙөлөш эштәре туҡтатыла. Ҡаланың тышҡы өлөштәрендә батша һарайы һәм батшаларҙың төрбәләре (мавзолейҙары) урынлаша.
Ҡала Ассирияның баҫып алыуына ҡәҙәр була — беҙҙең эраға тикем 640 йылда уны батша Ашурбанипал емерә.
Ғалимдар күҙаллауынса, батша Унташ-Напириша бында Суза урынына үрге һәм түбәнге Эламдың алиһәләре өсөн төп дини үҙәк төҙөргә теләй.
1951 йылдан 1962 йылға тиклем барған археологик ҡаҙыуҙар күп табылмалар бирә. Был зиккурат донъялағы барлыҡ зиккураттарҙан иң яҡшы һаҡланғаны тип иҫәпләнә. 1979 йылда Чога-Занбиль стал первым объектом всемирного наследия Иранда ЮНЕСКО бөтә донъя мираҫының тәүге объекты була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Trevor Bryce The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia — Routledge, 2009. — P. 160—163.


text:
- Подробности
- Просмотров: 316
“НИИНЕФТЕОТДАЧА”, ДУП. 1986 й. Өфөлә “Союзнефтеотдача” ҒПБ составында “ВНИИнефтеотдача” булараҡ асыла, 1992 й. алып БР ФА‑ның “НИИнефтеотдача” (1998 й. башлап ДУП), 2005 й. ябыла (ҡара: Нефттең химик механика үҙәге). Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: нефть сығарыуҙы интенсивлаштырыуҙың һәм ҡатламға физик‑химик, гидродинамик, газ, тулҡын м‑н, микробиологик тәьҫир итеү ысулдарын ҡулланып, ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыуҙың комплекслы технологияларын эшләү; нефтехимия комплексы продукцияһы, биологик таҙартыу ҡоролмалары һәм сәнәғәт пр‑тиелары ҡалдыҡтары нигеҙендә нефть сығарыу тармағы өсөн химик реагенттар эшләү (ҡара: Биотехнология) һ.б. Институт составына 8 бүлек, 7 лаб., 5 сектор, фәнни тәьминәт бүлеге, редакция‑нәшриәт төркөмө__ингән. 2 һөнәр б‑са аспирантура эшләгән. Институт ғалимдары тарафынан ҡалдыҡ нефттең составын һәм үҙенсәлектәрен, химик реагенттарҙың ҡатлам флюидтары, нефть м‑н туйынған тоҡомдар һәм ҡыуҙырылған һыу м‑н үҙ‑ара тәьҫир итешеүен өйрәнеү б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелгән; нефть сығарған пр‑тиеларҙа нефть биреүсәнлекте арттырыу технологияларын ҡулланыуҙы прогнозлау алымы нигеҙләнгән һәм файҙаланыуға индерелгән; нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеүҙең даими эшләгән матем. моделдәре, сепарациялау үткәреп тормайынса нефть, һыу, газ дебиттарын үлсәү приборҙары һ.б. уйлап табылған. 90‑сы йй. “Н.” өҫкө йөҙҙә актив матдәләрҙе файҙаланыу тармағының баш ойошмаһы, “Нефть сәнәғәтендә биоцидтар” тармаҡ программаһын төп башҡарыусы була. БР, РФ, Колумбия, Ҡаҙағстан, Перу, Украина һ.б. нефть ятҡылыҡтарында ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыуҙың 40‑ҡа яҡын технологияһы табыла һәм файҙаланыуға индерелә. Уйлап табыуҙарға 178 авторлыҡ танытмаһы һәм патент алынған. Дир.: К.С.Фазлетдинов (1985 й. алып), Р.Н.Фәхретдинов (1992 й. алып), Н.Ш.Хәйрединов (1998 й. алып), В.Е.Андреев (2001 й. алып).
Р.К.Напольская
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 339
РӘСӘЙ ФЕДЕРАЦИЯҺЫ ГЕРОЙЫ, Рәсәйҙә иң юғары почётлы исем. 1992 й. 20 мартындағы «Рәсәй Федерацияһы Геройы исемен индереү һәм махсус айырма билдәһе — “Алтын Йондоҙ” миҙалы булдырыу тураһында »ғы РФ законы м‑н булдырыла. Исем РФ Президенты тарафынан бирелә һәм алына. Геройға махсус айырма билдәһе — “Алтын Йондоҙ” миҙалы һәм исем бирелеү т‑да грамота тапшырыла. 2015 й. ҡарата Р.Ф.Г. исеменә — 1013, ш. иҫ. Башҡортостан Республикаһынан 19 һәм башҡа төбәктәрҙән килеп, республикала бер йылдан ашыу йәшәгән 8 (А.И.Анощенков, А.В.Блохин, А.В.Омельяненко — бөтәһе лә Өфө юғары хәрби авиация лётчиктар уч‑щеһын тамамлаусылар; Г.Г.Быстрицкий, Г.И.Гусляков, Н.А.Злобин, П.А.Петрачков, А.А.Сафронов), кеше лайыҡ була. Был исемгә Быстрицкий, Гусляков, П.В.Еремеев һәм Д.П.Плотников — Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн, Анощенков, Блохин, А.В.Доставалов, Злобин, Р.Р.Ихсанов, А.В.Квашнин, Ю.С.Климов, А.Р.Ҡорбанғәлиев, Омельяненко, А.В.Панфилов, Петрачков, М.М.Рафиҡов, А.А.Романов, Сафронов, Р.Р.Сәхәбетдинов, В.Е.Трубанов, С.З.Тулин, В.Р.Әлимов һәм Ф.А.Яҡупов Төньяҡ Кавказдағы хәрби хәрәкәттәр ваҡытында күрһәткән ҡыйыулығы өсөн лайыҡ була.
М.Ә.Бикмәев, Е.А.Смирнов
Тәрж. М.Х.Хужин
Рәсәй Федерацияһы Геройҙары


text:
Ибраһимов Ғабдулла Ғәбделғәлләм улы
Ибраһимов Ғабдулла Ғәбделғәлләм улы (псевдонимы Ибраһим Ҡыпсаҡ; 1895 — 27 сентябрь 1937) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенең әүҙем эшмәкәре, Граждандар һуғышында ҡатнашыусы, яҙыусы. Сәйәси золом ҡорбаны. РСФСР-ҙың Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1921).
Тормош юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғабдулла Ғәбделғәлләм улы Ибраһимов 1895 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең Ҡараҡыпсаҡ улысына ҡараған Сапыҡ ауылында (хәҙерге ваҡытта Башҡортостандың Күгәрсен районы) тыуған. Тәүҙә тыуған ауылында, атаһы указлы мулла Ғәбделғәлләмдең мәҙрәсәһендә белем ала. 1914 йылдан Ҡарғалы мәҙрәсәһендә, артабан Ырымбур ҡалаһында уҡый.
1918 йылда Башҡортостан автономияһының Ҡыпсаҡ кантон башҡармаһында сәркәтип булып эшләй. Ошо осорҙа Ырымбурҙа сыҡҡан Башҡорт милли хәрәкәтенең матбуғат органы — «Башҡортостан хөкүмәте теле» гәзитенә әүҙем яҙыша. Башҡорт хөкүмәте һәм ғәскәрҙәре Совет власы яғына сыҡҡандан һуң, Ғ. Ибраһимовты Башревкомға агитатор-ойоштороусы итеп тәғәйенләйҙәр.
1919 йылдың майында Ғабдулла Ибраһимов Мәскәүгә Я. М. Свердлов исемендәге Коммунистик университетҡа уҡырға ебәрелә. 1919 йылдың октябрендә Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы хәрби комиссары Нуриәғзәм Таһиров һәм Башҡортостандың хәрби-революцион комитетының махсус вәкиле (особоуполномченный) Х. Н. Әмиров юллауы буйынса Петроградта Коммунистик университетты тамамлаған курсанттар — Ибраһимов, Сәғәҙиев һәм Лотфуллин — Петроградҡа килә. Был осорҙа 10 меңдән ашыу яугир тәшкил иткән Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмө тәжрибәле сәйәси эшмәкәрҙәргә ҙур ҡытлыҡ кисерә. Ғабдулла Ибраһимов күптән түгел Бәләбәйҙән килгән Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһына (4 меңдән ашыу кеше) хәрби (сәйәси) комиссар итеп тәғәйенләнә. Һөҙөмтәлә Ғ. Ибраһимов Петроградтағы башҡорт ғәскәрҙәренең сәйәси етәкселәренең береһе булып китә. Ибраһимов бында, һалдаттар араһында, Башҡорт автономияһы етәкселегенең сәйәси йүнәлешен алып бара, шул уҡ ваҡытта әүҙем яҙыша.
1919 йылда Петроградты обороналауҙа һәм Н. Н. Юденич армияһын ҡыйратыуҙа ҡатнаша.
1920 йылдың февралендә, Башҡорт хөкүмәте һәм ғәскәрҙәренең Совет власы яғына сығыуының бер йыллығына бағышлап, «Бәхет көнө» исеме аҫтында альбом-йыйынтыҡ, әҙерләп сығара. Был йыйынтыҡ милли хәрәкәттең пропагандистик баҫмаһы булараҡ, һалдаттар араһында таратыла. Комиссар Ибраһимов «Бәхет көнө» йыйынтығында «Башҡортостан хәрәкәте» тип исемләнгән мәҡәләһе менән сығыш яһай. Башҡорт һалдаттарына автономия өсөн көрәштең тарихын, Совет власы яғына сығыуҙың уның әһәмиәте хаҡында бәйән итә. "Күп тотҡонлоҡта торған халыҡтың яҙмышы, яҡшы тормошо фәҡәт Совет власын урынлаштырғанда ғына мөмкин буласағына ышанып, бөтә Башҡортостан халҡы бөгөнгө көндө иң ҙур, иң хөрмәтле байрамдарҙан һанай[1].
1920 йылдың башынан Башҡорт айырым кавалерия дивизияһында хәрби комиссар булып хеҙмәт итә, дивизияны тарҡатҡандан һуң республикаға ҡайта.
I Бөтә башҡорт эшсе, крәҫтиән һәм һалдат депутаттары съезы советы делегаты (1920 йыл) итеп һайлана. 1920 йылдың көҙөндә ул Башҡортостандың Социаль тәьминәт халыҡ комиссары итеп вазифаһына тәғәйенләнә, 1921 йот йылында Ибраһимов «Башпомгол» рәйесе урынбаҫары булып эшләй. Граждандар һуғышынан һуң ас-яланғас ҡалған башҡорт халҡының хәлен яҡшыртыу, ҡот осҡос аслыҡтан ҡотҡарыу өсөн булған көсөн һалып эшләй ([2]).
Петроградты обороналауҙа күрһәткән хеҙмәттәре өсөн юғары дәүләт наградаһы — РСФСР-ҙың Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә (1921).
Артабан РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетында бүлек мөдире, БАССР-ҙың Үҙәк архивы мөдире вазифаларын биләй. 1923 йылда Ғабдулла Ибраһимов Ырымбурҙа, Каруанһарай бинаһында урынлашҡан Башҡорт педагогия техникумына директор итеп тәғәйенләнә. Ул етәкселек иткән осорҙа, техникумда башҡорт әҙәбиәтенең буласаҡ күп кенә эшмәкәрҙәре тәрбиәләнеп сыға. Карауанһарай техникумында эшләгән осоронда Ғабдулла Ибраһимов үҙе лә әүҙем ижади эш менән мәшғүл була ([3]).
1925 йылда «Башҡорттар Петроград өсөн көрәштә» исемле документаль очеркы китап булып баҫылып сыға.
1926 йылда Ғ. Ибраһимов Башпотребсоюз идараһы рәйесе итеп Өфөгә эшкә күсерелә, артабан Башҡортостандың Халыҡ мәғарифы комиссариатында эшләй.
1931 йылдан Өфөнөң Комбайн моторҙары заводында (хәҙерге УМПО) бүлек начальнигы булып эшләй, һуңынан, 1932 йылда, Белорет металлургия заводына директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
1934—1937 йылдарҙа ошо йүнәлештә юғары белем алыу маҡсатында Мәскәүгә И. В. Сталин исемендәге Бөтә Союз сәнәғәт академияһына уҡырға инә.
1937 йылда, Мәскәүҙә уҡып йөрөгән мәлендә, Ғабдулла Ибраһимов репрессиялана (1937 йылдың 26 июлендә ҡулға алына, 27 сентябрҙә — атып үлтерелә).
Ғабдулла Ғәбделғәлләм улы Ибраһимовтың яҡты исеме 1958 йылда аҡлана.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- http://kitaptar.bashkort.org/files/avtonomiyaly_bashqortostan_bajraghy_astynda._ofo._2009.pdf, 115 - 117.
- Военная история башкир. Энциклопедия. Уфа, «Башкирская энциклопедия», 2013, стр. 177.


text:
2014 йылдың 2-8 июнендә Ҡазанда Төрки халыҡтарының III Халыҡ-ара «Нәүрүз» театр-белем биреү форум-фестивале уҙа. Форумда Германия, Греция, Колумбия, Рәсәй һәм Франциянан килгән театр сәнғәте һәм менеджменты буйынса әйҙәүсе белгестәр етәкселегендә семинарҙар, мастер-кластар һәм лекциялар тәҡдим ителә. Белгестәр араһында – Пуче Алехандро Гонсалес (Кале, Колумбия), Димитрис Тиамис (Афина, Греция), Альшиц Юрий Леонович (Берлин, Германия), Бурова Светлана (Париж, Франция), Борисов Андрей Саввич (Яҡут-Саха), Дадамян Геннадий Григорьевич (Мәскәү), Дмитриевская Марина Юрьевна (Санкт-Петербург), Мочалова Людмила Георгиевна (Санкт-Петербург), Степанова Анна Анатольевна (Мәскәү), Скоморохов Сергей Геннадьевич (Ҡазан) һ.б. бар.
«Нәүрүз» форумы – Төрки халыҡтарының “Нәүрүз” Халыҡ-ара театр фестивале етәкселеге ойошторған театраль белем биреү проекты. Форум сиктәрендә ижади эштәр 5 йүнәлештә барасаҡ: актерлык сәнғәте һәм практик режиссура; режиссура теорияһы, сценография һәм музыкаль театр; театр социологияһы, менеджмент, пиар, хоҡуҡ белеме; ҡурсаҡ театры сәнғәте; театр тәнҡите. Форум программаһында барыһы 36 семинар, 18 тренинг, 7 лекция, 5 спектакль һәм 4 мастер-класс планлаштырылған.
М.Ғафури ис. Башҡорт академия драма театрынан «Нәүрүз»дә 5 кеше ҡатнаша.


text:
- Подробности
- Просмотров: 468
ИОН СУПЕРҮТКӘРГЕСЕ (ҡаты хәлдәге электролиттар), кристаллик хәлдә шыйыҡ электролит кимәлендәге юғары ионлы үткәреүсәнлеккә эйә матдәләр. И.с. иондарҙың хәрәкәтсәнлеге кристаллик рәшәткә эсендә күп буш позициялар булыу м‑н аңлатыла. Катионлы һәм анионлы И.с. (ток йөрөтөүсе булып ярашлы рәүештә анион һәм катион тора), кристал- лик (металл тоҙҙары) һәм аморф И.с. (мәҫ., полимер, быяла) айыралар. И.с. юғары үткәреүсәнлеге уларҙы токтың химик сығанаҡтарында (габарит үлсәмдәрен кәметеү һәм ҡулланыу ваҡытын оҙайтыу өсөн), 100 Ф тиклем һыйҙырышлы миниатюр электр конденсаторҙарында (ионисторҙарҙа), электр концентрация датчиктарында (мәҫ., домна мейестәрендә кислород күләмен билдәләү датчиктары) һ.б. файҙаланырға мөмкинлек бирә. Водородлы (протонлы) һәм кислородлы И.с. яғыулыҡ элементтары мембраналарын эшләү өсөн ҡулланалар. Башҡортостанда 20 б. 80‑се йй. башлап И.с. б‑са фундаменталь тикшеренеүҙәр Башҡорт дәүләт университетында Р.Ә.Яҡшыбаев етәкс. алып барыла; ион үткәреүсәнлеге ике үлсәмле характерҙа булған И.с. кристаллик төҙөлөшөнөң үҙенсәлектәре һәм химик бәйләнештәре тикшерелә (Г.Р.Аҡманова, Р.М.Ҡотошова, Р.Ф.Әлмөхәмәтов), дефектлы төҙөлөштөң И.с. ионлы үткәреүсәнлегенә, термо-электр йөрөтөү көсөнә, термодиффузияһына һәм йылы үткәреүсәнлегенә йоғонтоһо тикшерелә (М.Х.Балапанов, И.Г.Ғафуров һ.б.); күсеүсе металдарҙың халькогенидтары нигеҙендәге И.с. торған актив катодлы литийлы аккумуляторҙарҙың (ҡояш элементтары м‑н бергә микроҡеүәтле электронлы ҡорамалдарҙа файҙаланыу өсөн) өлгөләре уйлап табыла (А.Ф.Надеждина); 2006 й. алып И.с. наноүлсәмле эффекттар тикшерелә, баҡыр халькогенидтары нигеҙендә наноструктураланған күләмле И.с. алына, наноүлсәмле хәлгә күскән ваҡытта йылы үткәреүсәнлектең ҡырҡа кәмеүе һ.б. эффекттар асыла (Р.Х.Ишембәтов, Ю.Х.Юлаева). 90‑сы йй. башлап Стәрлетамаҡ педагогия академияһында — И.с. кристаллик төҙөлөшө һәм диффузия механизмдары б‑са (Г.Н.Аҫылғужина, Н.Н.Бикҡолова, З.А.Йәғәфәрова); Органик химия институтында полимер И.с. синтезы б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла, төрлө И.с. ҡулланып яһалған ҙур һыйҙырышлы литийлы миниатюр батарея һәм аккумуляторҙар етештерелә (В.С.Колосницын).
М.Х.Балапанов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Forbes Рәсәйҙәге иң ышаныслы банктар исемлеген төҙөгән
Forbes Рәсәйҙәге иң ышаныслы банктар исемлеген төҙөгән Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 22 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Росбанк, Юникредит банкы, Райффайзенбанк – сит ил банкттары бүлексәләре Рәсәйҙәге 100 иң ышаныслы банк рейтингын етәкләй – 2018 йылғы Forbes журналы. Былтыр рейтингты етәкләгән Һаҡлыҡ банкы быйыл дүртенсе баҫҡысты биләй, тип хәбәр иттә ТАСС агентлығы.
«Банктың Forbes журналы рейтингында юғары урында булыуы аҡса һалыу тураһында ҡарар ҡабул иткәндә уға таяныу мөмкинлеген иҫбатлай. Бөтә банктар – Рәсәй банкының финанс бүлеге алып барған таҙартыу эштәрен үткән былтырғы ышаныс рейтингында ҡатнашыусылар (былтыр 50-ләгән лицензия тартып алынған)», — тип билдәләй Forbes.
Иң ышаныслылар категорияһына бөтәһе 13 банк ингән, бер йыл алдан улар 11 булған. Уға BBB- һәм BB+ (Fitch) рейтингы менән сит ил банктары бүлексәләре һәм ҙур-ҙур Рәсәй банктары ингән.
Был төркөмдә бишенсе баҫҡыстан 13-сөгә тиклем Ситибанк, «Нордеа», ВТБ, Bank of China, «Интеза», Газпромбанк, Альфа-банк, Россельхозбанк һәм «Рәсәй капиталы» банкы тора. Өҫтәүенә «Нордеа» һәм «Рәсәй капиталы» банкы был категорияға тәүгә эләккән.
Икенсе төркөмгә «имен эшлекле мөхиткә бәйле» BB һәм BB- (Fitch) рейтингы менән 19 ышаныслы ғына банк ингән.
«Иҡтисади шарттар насарайған хәлдә лә уларҙың йөкләмәләрҙе үтәү өсөн алмаш финас ресурстары бар», — тип айырып әйтте баҫма.
Улар араһында — Бөтә Рәсәй төбәктәр үҫеше банкы, ОТП Банк, «Зенит», АБ Рәсәй, Мәскәү кредит банкы, Совкомбанк, Росевробанк, Челиндбанк, Тинькофф Банк, «Аверс», «Санкт-Петербург банкы».
http://www.bashinform.ru/news/1133017-forbes-sostavil-reyting-samykh-nadezhnykh-rossiyskikh-bankov/


text:
Ваҡытында асыҡлау мөһим
25 сентября 2018 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Һөт биҙҙәре сирҙәре – ҡатын-ҡыҙҙар араһында айырыуса киң таралған ауырыуҙар төркөмөнә инә. Улар яман булмаған һәм яман, йәғни онкологик була.
Минздрав Башкортостана: федеральные и региональные льготники полностью обеспечены лекарствами
30 июля 2018 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Минздрав Башкортостана: федеральные и региональные льготники полностью обеспечены лекарствами
Проблема с выделением лекарств для льготников в Башкортостане решена полностью. На еженедельном оперативном совещании в Правительстве республики руководитель регионального Минздрава отчитался о выполнении поручения Главы Башкортостана Рустэма Хамитова. Напомним, 5 июня руководитель региона провёл совещание по вопросам лекарственного обеспечения льготных категорий граждан, по итогам которого было дано поручение – к 1 июля окончательно снять вопрос об обеспечении препаратами региональных и федеральных льготников.
Ҡош киҙеүе
29 июня 2018 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Ҡош киҙеүе – вируслы йоғошло сир. Уның менән йорт һәм ҡыр ҡоштары, хайуандарҙың күп төрҙәре һәм кешеләр сирләй. Йорт ҡоштарына был сир ҡырағай һыу ҡоштарынан йоға.
Кеше уны сирле ҡоштарҙан, ҡайһы бер осраҡтарҙа йорт хайуандарынан, мәҫәлән, бесәйҙәрҙән йоҡтора. Ҡоштарҙа киҙеүҙең билдәләре: сирле ҡоштоң тын алышы, хәрәкәтләнеүе ауырлаша, йүткерә, сөскөрә башлай, суҡыштарынан шыйыҡлыҡ аға, тауыҡтарҙың кикереге һәм алҡаһы күгәрә.
Ҡош киҙеүенең кешегә йоғоу юлдары: хужалыҡта булған сирле ҡошто ҡарағанда һауа аша һәм уның итен ашағанда. Сирле ҡоштарҙың бүлендектәре (күҙенән, танауынан аҡҡан шыйыҡса, тиҙәге) бигерәк тә зарарлы, сөнки улар һауаға һәм һыуға эләгә, тимәк, һыу ингәндә лә был сирҙе йоҡторорға мөмкин. Һыуҙағы вирус 1 ай һуҙымында, температура түбән булғанда тағы ла оҙағыраҡ һаҡлана. Ҡош итен һәм йомортҡаны аҙыҡҡа ҡулланғанда тейешле кимәлдә бешереп еткермәү ҙә сирҙең башланыуына сәбәпсе була.
Ҡош киҙеүе вирусына тышҡы мөхит факторҙары, бигерәк тә түбән температура, тәьҫир итмәй. Уны дезинфекция саралары, ультрафиолет нурҙар һәм юғары температура менән генә юҡ итергә мөмкин. Бүлмә температураһында вирус 2 айға тиклем һаҡлана, ҡояш нурҙары аҫтында 2 тәүлектә, +70-80 градуста бер нисә минут эсендә үлә.
Профилактика саралары:
Ҡош үрсетеүсе хужалыҡтар, предприятиелар, шәхси хужалыҡтарҙа, фатирҙарҙа һәм баҡса йорттарында ҡош аҫраусылар тәү сиратта уларҙы ҡырағай ҡоштарҙан араларға тейештәр. Тағы ла бер һөҙөмтәле сара – ҡоштарҙы вакцинациялау. Кешегә был сирҙе йоҡтормау өсөн санкцияланмаған һатыу урындарынан ҡош ите һатып алмаҫҡа кәрәк.
Ҡоштарҙа сирҙең билдәләре йәки үлгән ҡоштар күренеү менән, йә булмаһа сифаты тураһында ветеринар документтары булмаған ҡош ите һәм йомортҡа һатыу урындары тураһында кисекмәҫтән дәүләт ветеринар хеҙмәте телефондарына 2-10-71, 2-14-64, 8-800-77-55-828 номерҙары буйынса хәбәр итеү мотлаҡ.
Фаил ЗӘЙНЕТДИНОВ,
ветеринар станция начальнигы.
Кеше уны сирле ҡоштарҙан, ҡайһы бер осраҡтарҙа йорт хайуандарынан, мәҫәлән, бесәйҙәрҙән йоҡтора. Ҡоштарҙа киҙеүҙең билдәләре: сирле ҡоштоң тын алышы, хәрәкәтләнеүе ауырлаша, йүткерә, сөскөрә башлай, суҡыштарынан шыйыҡлыҡ аға, тауыҡтарҙың кикереге һәм алҡаһы күгәрә.
Ҡош киҙеүенең кешегә йоғоу юлдары: хужалыҡта булған сирле ҡошто ҡарағанда һауа аша һәм уның итен ашағанда. Сирле ҡоштарҙың бүлендектәре (күҙенән, танауынан аҡҡан шыйыҡса, тиҙәге) бигерәк тә зарарлы, сөнки улар һауаға һәм һыуға эләгә, тимәк, һыу ингәндә лә был сирҙе йоҡторорға мөмкин. Һыуҙағы вирус 1 ай һуҙымында, температура түбән булғанда тағы ла оҙағыраҡ һаҡлана. Ҡош итен һәм йомортҡаны аҙыҡҡа ҡулланғанда тейешле кимәлдә бешереп еткермәү ҙә сирҙең башланыуына сәбәпсе була.
Ҡош киҙеүе вирусына тышҡы мөхит факторҙары, бигерәк тә түбән температура, тәьҫир итмәй. Уны дезинфекция саралары, ультрафиолет нурҙар һәм юғары температура менән генә юҡ итергә мөмкин. Бүлмә температураһында вирус 2 айға тиклем һаҡлана, ҡояш нурҙары аҫтында 2 тәүлектә, +70-80 градуста бер нисә минут эсендә үлә.
Профилактика саралары:
Ҡош үрсетеүсе хужалыҡтар, предприятиелар, шәхси хужалыҡтарҙа, фатирҙарҙа һәм баҡса йорттарында ҡош аҫраусылар тәү сиратта уларҙы ҡырағай ҡоштарҙан араларға тейештәр. Тағы ла бер һөҙөмтәле сара – ҡоштарҙы вакцинациялау. Кешегә был сирҙе йоҡтормау өсөн санкцияланмаған һатыу урындарынан ҡош ите һатып алмаҫҡа кәрәк.
Ҡоштарҙа сирҙең билдәләре йәки үлгән ҡоштар күренеү менән, йә булмаһа сифаты тураһында ветеринар документтары булмаған ҡош ите һәм йомортҡа һатыу урындары тураһында кисекмәҫтән дәүләт ветеринар хеҙмәте телефондарына 2-10-71, 2-14-64, 8-800-77-55-828 номерҙары буйынса хәбәр итеү мотлаҡ.
Фаил ЗӘЙНЕТДИНОВ,
ветеринар станция начальнигы.
Һаулығыңды йәштән һаҡла
01 июня 2018 йыл | Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт
Бик күп сирҙәргә алып килеүсе тәмәке тартыуҙан ваз кисеү өсөн уның зарарын белеү генә етмәй. Йәштәр уны ғәҙәт тип кенә уйлап, башҡаларҙан күреп, көйрәтергә өйрәнә. Ғәҙәт кенә булһа, унан теләгәндә ҡотолоп та булыр кеүек. Әммә кеше төтөнгә сумып йәшәүгә дусар булыуын һиҙмәй ҙә ҡала.
Сәләмәтлек клубтарына килегеҙ!
25 мая 2018 йыл | Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт
Райондың "Изгелек шишмәһе” халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәге һуңғы ваҡытта киң таралыу алған скандинав йөрөшөн популярлаштырыу буйынса эшен дауам итә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 310
ПЛАНКТОН ХРИЗАМЁБАҺЫ (Chrisamoeba planctоnica), бер күҙәнәкле алтынһыу ылымыҡтар төрө. Диам. 4—5 мкм булған яңғыҙ күҙәнәкле, бүленгән ваҡытта диам. 70 мкм тиклем шар йәки эллипс һымаҡ лайлалы өйкөмгә туплана. Ризоподиялары йомшаҡ, ябай, һирәк осраҡта тармаҡлы. Хроматофоры ялғаш рәүешле, күҙәнәк көбө янында урынлашҡан, пульсациялаусы вакуоле бар. Һыуыҡ яратыусы төр. Иртә яҙ көнө, көҙ һуңында, ш. уҡ ҡыш боҙ аҫтындағы йылға һәм таҙа аҡмаған һыу ятҡылыҡтарының планктонында осрай. Башҡортостанда Ҡандракүлдә (Туймазы р‑ны) табылған. Һирәк төр.
Ф.Б.Шкундина
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Саввинка (Яуза ҡушылдығы)
Саввинка — Рәсәй йылғаһы. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе[1] биләмәләрендә аға. Йылға Яуза йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яузайылғаһы, инештән Ҡарман гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә)[2].
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса [2]:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100212110000001204
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000120
- Бассейн коды — 08.01.01.002
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
- ГӨ буйынса сығарылыш — 0
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Гидротехник ҡоролмалар һәм дәүләт һыу кадастрының Рәсәй Үҙәк реестры».
- ↑ 2,0 2,1 РФ һыу реестры: Саввинка.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 494
АРИСТОВ Николай Александрович (1847 — яҡынса 1918), шәрҡиәтсе. Действительный статский советник. Дворяндарҙан. 1868 й. алып Етеһыу өлкә идараһында (Верный ҡ.) хеҙмәт итә, 1881—89 йй. Етеһыу өлк. ген.‑губернаторы ярҙамсыһы. Фәнни тикшеренеүҙәре төрки халыҡтар этногенезы проблемаларына арналған. Башҡорттарҙың ырыу‑ҡәбилә ҡоролошон һәм этнонимикаһын өйрәнә, уларҙың формалашыуында төрки ҡәбиләләрҙең өҫтөнлөклө ролен билдәләй. Рус география йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1893). Император шәрҡиәт йәмғиәтенең Урта Азия бүлеге рәйесе урынбаҫары (1900).
Хеҙм.: Заметки об этническом составе тюркских племён и народностей и сведения об их численности. СПб., 1897.
А.М.Решетов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 581
ӨМӨТБАЕВ М. МУЗЕЙЫ, Милли әҙәби музей филиалы (2002). Ҡырмыҫҡалы р‑ны Ибраһим а. урынлашҡан. 1991 й. М.И.Өмөтбаевтың тыуыуына 150 йыл тулыу айҡанлы мемориаль музей, Милли музей филиалы булараҡ ойошторола. Музей фондында 170‑тән ашыу һаҡлау берәмеге, ш. иҫ. Өмөтбаевтың шәхси әйберҙәре, “Йәдкәр” китабы, ҡулъяҙмаларының күсермәләре, уның портреты (рәссамы Р.С.Зәйнетдинов) һәм бюсы (скульпторы Р.Р.Фәттәхов). Экспозицияла шағир‑мәғрифәтсенең тормошо һәм ижады, фәнни һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге, уның тыуған ауылы тарихы т‑да фото һәм документаль материалдар, ш. уҡ М. Өмөтбаев ис. пр. лауреаттары т‑да мәғлүмәт күрһәтелгән. Музейҙа БР яҙыусылары һәм шағирҙарының юбилей даталарына арналған әҙәби кисәләр үткәрелә.
Тәрж. Р.Р.Абдрахманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 569
ҒҮМӘР ҠӘБЕРЛЕГЕ, б.э.т. 8—3 бб. археологик ҡомартҡыһы. Ырымбур өлк. Ғүмәр а. төньяҡ‑көнсығышҡа табан 1 км алыҫлыҡта Һаҡмар й. уң ярында урынлашҡан. Стәрлетамаҡ ҡ. Пионерҙар һарайы экспедицияһы (етәксеһе Р.Б.Исмәғилев) тарафынан 1979 й. асыла һәм 1979—80 йй. өйрәнелә. Таш‑ер өйөмлө 5 ҡурғандан тора. Ҡурғандарҙың береһенең (Ҙур ҡурған, диам. 23 м, бейеклеге 1 м) түбәһендә диадема, мәрйен, ҡылыслы билғау һәм уҡ‑һаҙаҡ төшөрөлгән гранит һын табыла. Өйөм аҫтында б.э.т. 8—7 бб. ҡараған катакомба рәүешендәге ҡәберлек (тәүге скифтар ҡәберлеге, тип фараз ителә) табылған. Мәйет камерала (21,2 м, бейеклеге 1 м) салҡан ятҡырып, башы м‑н көньяҡ‑көнсығышҡа ҡаратып ерләнгән. Ерләү әйберҙәре көмөш сигәле күн таҫма‑диадема һәм ҡойолған 5 алтын болан һыны м‑н биҙәлгән, эсендә 89 уҡ башағы булған һаҙаҡ (втулка һәм һап насадкалы 88 бронза уҡ башағы, 2—3 башлы 1 тимер), хайуан һөйәктәренән тора. Ҙур Ғүмәр ҡурғанының өҫкө ҡатламдарында савромат мәҙәниәтенә ҡараған 2 ҡәберлек табылған (мәйеттәр салҡан ятҡырып, бер‑береһенә параллель рәүештә, башы м‑н көнбайышҡа ҡаратып ерләнгән; ш. уҡ бронза көҙгө, алтын ситле ағас һауыт, 3 аяҡлы алтарь табылған). 4 ҡурған (диам. 10—12 м, бейеклеге 0,2—0,5 м) савромат мәҙәниәтенә ҡарай. Һәр ҡурған аҫтында 1—3 ҡәберлек табылған. Мәйеттәр овал соҡорҙарҙа салҡан ятҡырып, башы м‑н көньяҡ‑көнсығышҡа ҡаратып ерләнгән. Керамика ауыҙы тышҡа ҡарай бөгөлгән һәм геом. орнамент м‑н биҙәлгән һыланған түңәрәк төплө һауыттан ғибәрәт. Ерләү әйберҙәренә ш. уҡ бронза беләҙек, көҙгө һәм уҡ башаҡтары, хуш еҫле үләндәр яндырыу өсөн балсыҡ һауыттар, тимер ҡылыс һәм бысаҡтар, таш алтарҙар, быяла муйынсаҡтар инә. Материалдар Эрмитаж, Милли музей, Ырымбур өлкә тыуған яҡты өйрәнеү һәм Стәрлетамаҡ музейҙарында һаҡлана.
Әҙәб.: И с м а г и л о в Р.Б. Погребение Большого Гумаровского кургана в Южном Приуралье и проблема происхождения скифской культуры //Археологический сборник Государственного Эрмитажа. Л., 1988. Вып.29.
Р.Б.Исмәғилев
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Айытматов Сыңғыҙ Түрәҡол улы
Сыңғыҙ Түрәҡол улы Айытматов (ҡырғ. Чыңгыз Төрөкулович Айтматов; 12 декабрь 1928 — 10 июнь 2008) — ҡырғыҙ совет яҙыусыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978)
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сыңғыҙ Түрәҡол улы Айытматов 1928 йылдың 12 декабрендә Ҡырғыҙ АССР-ының Шәкәр ҡышлағында тыуған.
- 1953 йылда ауыл хужалығы институтын тамамлай.
- М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ҡарамағындағы Юғары әҙәби курстарҙа уҡый.
- 1966—1989 йылдарҙа СССР Юғары Советы депутаты.
- 1989—1992 йылдарҙа СССР халыҡ депутаты.
- 1988—1990 йылдарҙа «Иностранная литература» журналының баш мөхәррире.
- 1990—1994 йылдарҙа СССР һәм Рәсәй Федерацияһының Люксембургтағы илсеһе.
- 1994 йылдан башлап Франция һәм Бенилюкс (Бельгия, Нидерланд, Люксембург)идәрендә Ҡырғыҙстан Республикаһы илсеһе.
- 2008 йылдың 10 июнендә Германияның Нюрнберг ҡалаһында вафат була, Бишкәк ҡалаһында ерләнә.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыңғыҙ Айытматов ҡырғыҙ һәм рус телдәрендә ижад итә. Әҫәрҙәре 1952 йылдан алып баҫыла. «Йәмилә» (1958), «Хуш, Һарыгөл!» (1966), «Аҡ пароход» (1970), «Иртәләгән торналар» (1976), «Диңгеҙ ситенән йүгереүсе ала эт» (1977) һ.б. повестар авторы. Айытматовтың «Буранлы станция» (1980), «Язалау урыны» (1986), «Кассандра тамғаһы» (1996), «Тауҙар ишелгәндә („Мәңгелек кәләш“)» (2007) әҫәрҙәре — күп планлы романдары, уларҙа ысынбарлыҡты хикәйәләү легенда һәм мифтар романтикаһы менән үрелә.
С. Айытматов — прозала психологик портрет оҫтаһы. Уның ижадында күтәрелгән төп проблема — кеше һәм йәмғиәттең үҙ-ара мөнәсәбәттәре. Айытматов әҫәрҙәренең геройҙары — автор йәшәгән осорҙоң әүҙем, көслө рухлы замандаштары.
Сыңғыҙ Айытматов һәм башҡорт мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыңғыҙ Айытматов повестарын башҡорт теленә башҡорт яҙыусылары Нәжип Иҙелбай, Әмир Гәрәев, Мәхмүт Уразаев һ. б. тәржемә итә. 1963 йылда әҙиптең Өфөлә башҡорт телендә «Йәмилә» повесы, 1984 йылда повестар йыйынтығын тәшкил иткән «Аҡ пароход» китабы донъя күрә. С. Айытматовтың «Әсә яланы», «Хуш, Һарыгөл!» повестары буйынса Башҡорт драма театры (режиссёры Л. В. Вәлиев); «Ал яулыҡлы тирәккәйем» повесы буйынса — Салауат драма театры; Сибай драма театры (икеһенең дә режиссёры Р. М. Әйүпов) һәм Башҡорт академия драма театры (режиссёры Ә. Ә. Әбүшахманов); «Аҡ пароход» — Ҡурсаҡ театры (режиссёры В. М. Штейн) сәхнәһендә спектаклдәр ҡуйыла. «Беренсе уҡытыусы» повесы буйынса Башҡортостан телевидениеһы студияһында телеспектакль ҡуйыла (1959; режиссёры Р. Фәйзи).
Әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йәмилә: повесть (башҡорт телендә). — Өфө, 1963;
- Аҡ пароход: повестар(башҡорт телендә). — Өфө, 1984;
Маҡтаулы исемдәре, наградалары, исемен мәңгеләштереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡырғыҙстан ССР-ының халыҡ яҙыусыһы (1968);
- СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1968, 1977, 1983);
- Ленин премияһы лауреаты (1963);
- Ҡырғыҙ ССР-ының Дәүләт премияһы лауреаты (1976);
- Ҡырғыҙ ССР-ы Фәндәр Академияһы академигы (1974);
- Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Айытматов Сыңғыҙ Түрәҡол улы. «Герои страны» сайты.
- Гачев Г. Д. Чингиз Айтматов: (В свете мировой культуры). — Фрунзе, 1989;
- Акматалиев А. Л. Чингиз Айтматов и взаимовлияние литератур. — Бишкек, 1991.
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса яҙыусылар
- 12 декабрҙә тыуғандар
- 1928 йылда тыуғандар
- Талас өлкәһендә тыуғандар
- 10 июндә вафат булғандар
- 2008 йылда вафат булғандар
- Германияла вафат булғандар
- СССР яҙыусылары
- Ҡырғыҙстан яҙыусылары
- XX быуат яҙыусылары
- XXI быуат яҙыусылары
- Ленин премияһы лауреаттары
- СССР Дәүләт премияһы лауреаттары
- Ҡырғыҙстан Геройҙары
- Социалистик Хеҙмәт Геройҙары
- Манас ордены кавалерҙары
- Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй) кавалерҙары
- Отан ордены кавалерҙары
- «Дустлик» ордены кавалерҙары
- Ленин ордены кавалерҙары
- Октябрь Революцияһы ордены кавалерҙары
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
- Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалерҙары
- Н. К. Крупская миҙалы менән наградланғандар
- Йылмайыу ордены кавалерҙары
- Ҡырғыҙ яҙыусылары
- СССР-ҙың Юғары Советы депутаттары
- Баш мөхәррирҙәр
- КПСС ағзалары


text:
- Подробности
- Просмотров: 324
КОМПЬЮТЕР МӘКТӘБЕ, Белорет ҡ. урынлашҡан, математика, физика, информатиканы тәрән өйрәнеү б‑са урта дөйөм белем биреү учреждениеһы. 1989 й. Урал төбәк эксперименталь уҡытыу-ғилми комплексы филиалы булараҡ асыла. Ситтән килеүселәр өсөн дөйөм ятағы бар. К.м. уҡыусылары бөтә Рәсәй һәм респ. олимпиадаларының 200‑ҙән ашыу дипломына лайыҡ булған. Америка матем. йәмғиәте тарафынан К.м. БДБ илдәренең матем. йүнәлештәге иң көслө 10 мәктәп белем биреү структураһының береһе (1993), РФ Мәғариф министрлығы һәм “Мәҙәни башланғыс” (“Культурная инициатива”) халыҡ-ара фонды тарафынан гуманитар яҡтан Рәсәйҙәге иң яҡшы мәктәптәрҙең береһе (1994) тип танылған. Мәктәпте 650‑нән ашыу кеше тамамлаған (2012). К.м. м‑н Р.Г.Хазанкин һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
В.Г.Хазанкин
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 572
ЖИВЕ ЯРУСЫ, девондың урта бүлегенең өҫкө бүлексәһе. Эйфель ярусы һәм франс ярусы араһында урынлашҡан. Живе ҡ. (Төньяҡ Франция) р‑нында Ж.Омалиус д’Аллуа тарафынан айырып күрһәтелә (1839), Ж.‑О.Госселе асыҡлаған (1880). Башҡортостанда Ж.я. ултырмалары ҡаҙылма организм ҡалдыҡтарын (брахиоподтар, мәрйендәр һ.б.) туплаған диңгеҙ ҡатламдарынан тора. Көньяҡ Уралда Ж.я. чусов, чеслав, паший горизонттарын һәм ҡын горизонтының өҫкө өлөшөн үҙ эсенә ала. Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүендә чеслав горизонты — эзбизташтан, чусов һәм паший горизонттары терриген ҡатламдарҙан ғибәрәт. Башҡортостандың платформа өлөшөндә карбонатлы һәм терриген тау тоҡомдарынан торған һәм нефтле воробьёв, ардатов һәм мулла ярым горизонттарын үҙ эсенә алған Старый Оскол горизонты — йәше б‑са чусов һәм чеслав горизонттарының аналогы айырыла. Магнитогорск мегасинклинорийында Ж.я. ултырмалары олотау свитаһы һәм үрләде ҡатламына айырылған вулканоген һәм вулканоген-ултырма тоҡомдарҙан (ҡалынлығы 1500 м тиклем) ғибәрәт.
Әҙәб.: Маслов В.А. Девон восточного склона Южного Урала. М., 1980; Маслов В.А., Артюшкова О.В. Стратиграфия и корреляция девонских отложений Магнитогорской мегазоны Южного Урала. Уфа, 2010.
В.А.Маслов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
«Өфө-Ырымбур» автомобиль юлының һигеҙ саҡрымлыҡ участкаһы капиталь ремонттан һуң файҙаланыуға тапшырылды
«Өфө-Ырымбур» автомобиль юлының һигеҙ саҡрымлыҡ участкаһы капиталь ремонттан һуң файҙаланыуға тапшырылды
Күләмле проект сиктәрендә Стәрлетамаҡ районы Подлесное ауылы янында һыу ағыҙыу һәм мал ҡыуыу өсөн ер аҫты үткәүелдәре төҙөлгән.Ауырғазынан Стәрлетамаҡ районына илткән юл участкаһы төҙөкләндерелгәндән һуң ниһайәт файҙаланыуға тапшырылды. Капиталь ремонт һигеҙ саҡрымлыҡ арала башҡарылған. Тәүгеләрҙән булып яны асфальт ҡатламының ныҡлығын йөк машиналары һынаны. Күккә осоролған төрлө төҫтәге шарҙар иһә - юл төҙөүселәрҙең шатлыҡ билдәһе, тырышлыҡ һөҙөмтәһе.
Подрядсы ойошма был участкала башҡарылған ремонт эштәренә дүрт йыллыҡ гарантия биргән. Дәүләт-шәхси партнерлыҡ шарттары буйынса юлдың артабан файҙаланыуы өсөн дә тап улар яуаплы. Әйткәндәй, биләмәне төҙөкләндереү сиктәрендә урында яңы юл билдәләре ҡуйылған, автобус туҡталыштары билдәләнгән, һыу торбалары һуҙылған.
Стәрлетамаҡ районында ла шишмәләр бихисап. Өфө-Ырымбур юлын төҙөкләндереү барышында Подлесное ауылы янында урынлашҡан участкала һыу торбаһы яңыртыла. Урында ямғыр канализацияһы системаһы, таҙартыу ҡоролмалары эшләй. Ер ишелмәһен өсөн төҙөлөштә махсус технология ҡулланыла.
Шулай уҡ хәҙер урындағы халыҡ малын юл аша ҡыуып йөрөмәйәсәк. Бының өсөн 72 метр оҙонлоҡта ер аҫты үткәүеле булдырылған. Әйткәндәй, ике объект төҙөлөшө лә былтыр ноябрҙә башлана. Ҡоролмаларҙы асыу тантанаһында төҙөүселәргә рәхмәт хаттары тапшырылды. Автоһәүәҫкәрҙәр өсөн иһә ремонтланған юл участкаһы рәсми рәүештә 23 ноябрҙә асыласаҡ.
Өфө-Ырымбур юлында киләһе йылда ла төҙөкләндереү эштәре алып барыласаҡ. Тағы ла 118 саҡырым арауыҡта капиталь ремонт эштәре башҡарыласаҡ. Был, әлбиттә, ике төбәктең иҡтисади үҫешенә лә булышлыҡ итәсәк.


text:
Наши новости
Опрос
Как Вы оцениваете работу филармонии?
Открытый Республиканский конкурс вокалистов имени Газиза Альмухаметова
Открытый Республиканский конкурс вокалистов имени Газиза Альмухаметова посвящен 100-летию Республики Башкортостан
С 12 по 14 ноября 2018 года в городе Уфе на базе Башкирской государственной филармонии им. Х.Ахметова проводится Открытый Республиканский конкурс вокалистов имени Газиза Альмухаметова.
Абонементы
Всероссийский старт продажи абонементов
ЭЛЕКТРОННЫЕ БИЛЕТЫ
Продажа билетов онлайн
Получить всю информацию о наличии и стоимости билетов теперь легко: не выходя из дома, с мобильных устройств, подключенных к сети Интернет.
Наш репертуар
Сентябрь-Октябрь 2018
Ноябрь 2018
Наши партнеры
2018 - Год Семьи
2018 год объявлен в Башкортостане Годом семьи
Новости ⇒ Изгелек ерҙә ятып ҡалмаҫ
Изгелек ерҙә ятып ҡалмаҫ
Автор: Башкирская государственная филармония
Дата: 22.05.2017
Башҡортостандың халыҡ артисы Фәдис Ғәниев Рәхмәт хаты менән бүләкләнде
Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы мохтаждарға, мөмкинлектәре сикләнгәндәргә мөмкин тиклем ярҙам күрһәтергә тырыша. Мәҙәниәт усағында йыш ҡына хәйриә акция-концерттары ойошторола. Бынан тыш филармония солистары үҙҙәре лә был изге эшкә битараф түгел. Мәҫәлән Башҡортостандың халыҡ артисы Фәдис Ғәниев балалар йорттары, приюттар тәрбиәләнеүселәренә әленән-әле матди ярҙам күрһәтеп тора. Ошо көндәрҙә Фәдис Рәхимйән улы Башҡортостан Республикаһы Көнъяҡ-көнсығыш район - ара ғаиләгә һәм балаларға социаль ярҙам күрһәтеү үҙәге дәүләт бюджет учреждениеһының Рәхмәт хаты менән бүләкләнде.
Унда былай тиелгән: «Ата-әсә ҡарамағынан, һөйөүенән мәхрүм булған балалар яҙмышына битараф булмағанығыҙ өсөн оло рәхмәт. Үҙегеҙҙең был аҙымығыҙ менән һеҙ мәрхәмәтлекте үҫтереүгә ҙур өлөш индереп, күптәр өсөн өлгө булып тораһығыҙ. Мохтаж балаларға ярҙам итеп һеҙ улар күңелендә бәхет һәм өмөт сатҡыларын уятаһығыҙ. Изгелегегеҙ үҙегеҙгә һәм яҡындарығыҙға меңләтә әйләнеп ҡайтһын».


text:
Ростов өлкә һынлы сәнғәт музейы
Ростов өлкә һынлы сәнғәт музейы / РОМИЯ — Дондағы Ростов сәнғәт музейы. 1938 йылда нигеҙ һалына. Коллекцияһы 6 меңдән ашыу берәмекте тәшкил итә.
Йөкмәткеһе
Музей тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ростов өлкәһе һынлы сәнғәт музейы 1938 йылдан[1] үҙ аллы учреждение булып эшләй башлай. Музейҙың тупланмаһына 6000 ашыу рәсем сәнғәте, графика, скульптура һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәте әҫәрҙәре йыйылған. Даими экспозицияға Рәсәйҙең XVIII — ХХ быуат башындағы боронғо рус сәнғәте, Көнбайыш Европа һәм көнсығыш илдәренең сәнғәте инә. XХ быуат сәнғәте коллекцияһын Борис Лавренко, Александр Лактионов, Мартирос Сарьян, Николай Тимков һәм Рәсәйҙең башҡа алдынғы оҫталарының эштәре тәшкил итә. Шулай уҡ Дон рәссамдарының эштәре ҡуйылған.
Экспозицион-күргәҙмә майҙаны 3938 m² ерҙе биләй. Ваҡытлы күргәҙмә 859 m² ерҙе алып тора. Фонд һаҡланмаһы майҙаны — 2245 m².
Музей хеҙмәткәрҙәренең һаны — 57. Шул иҫәптән 19 фәнни хеҙмәткәр булып тора. Музейҙың китапханаһы, реставрация оҫтаханаһы бар.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Музей 1938 йылда асыла, әммә уның нигеҙләнеү тарихы элегерәк башлана. Ә йыйынтыҡты туплау тарихы тағы ла боронғораҡ.
XХ быуат башында уҡ, Дондағы Ростов ҡалаһында Ростов-Нахичеван нәфис сәнғәт йәмғиәте ойошторола. Ул Рәсәйҙең төрлө ҡалаларынан рәссамдарҙың әҫәрҙәрен йыйып күргәҙмәләр ойоштора.
Аҙаҡ әҫәрҙәр урындағы меценаттарҙың шәхси коллекцияларына инә. Ә революциянан һуң улар музейға килеп эләгә.
1920 йылдың 1 майынан Дон өлкә сәнғәт һәм боронғо ҡомартҡылар музейы булып эш башлай. 1927 йылдан Төньяҡ Кавказ халыҡтарының тыуған яҡты өйрәнеү музейы составында була.
1934—1936 йылдарҙа эшләмәй тора. 1937 йылдан Ростов өлкә тыуған яҡты өйрәнеү музейы хоҡуғын ала.
Музейға нигеҙ һалыуҙы башлап ебәреүселәр: рәссамдар М. С. Сарьян һәм А. Д. Силин[2], яҙыусы М. А. Шагинян. Музейҙы баштан уҡ экспонаттар менән тәьмин итеүселәр, тулыландырыусылар — илдең үҙәк музейҙары: Третьяков галереяһы, Эрмитаж, Рус музейы.
1942 йылдың ғинуарында коллекция Пятигорск ҡалаһына эвакуациялана. Унда немец ғәскәрҙәре тарафынан музей экспонаттары таланған. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа музей яйлап ҡайһы бер юғалған картиналарҙы ҡайтарып ала. Ләкин тулыһынса тергеҙелә алмай.
1946 йылдың июнендә М. Б Греков исемендәге Ростов сәнғәт училищеһында музей яңынан ишектәрен аса.
1958 йылдан алып музей Дондағы Ростовтағы билдәле адвокат А. П. Петров йортон биләп тора. Йорт 1898 йылда архитектор Н. А. Дорошенко проекты буйынса төҙөлгән булған. Уны 1920 йылда[3] конфискациялағандар .
Төп экскурсия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Боронғо рус сәнғәте
- Рус сәнғәте XVII—XX быуат башында
- Көнбайыш Европа сәнғәте XVII—XIX быуаттарҙа
- Көнсығыш сәнғәте
Күсмә һәм алмашыу күргәҙмәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Музей директорҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2007 йылдан хәҙергәсә — С. В. Крузе
- 1950-1979 йылдарҙа — Ю. Л. Рудницкая
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ростовский музей изобразительных искусств. — Ростов-на-Дону: 1987.
- ↑ Силин Андрей Дмитриевич
- ↑ Еваулов Г. В., Черницына В. А. Архитектурная летопись Ростова-на-Дону. — Ростов-на-Дону, 2002.


text:
Рөстәм Хәмитов үҙ сығышында инвесторҙарҙы Башҡортостанға килергә саҡырҙы, улар өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылыуын билдәләне. Республика президенты шулай уҡ ИКЕА-ла Башҡортостанда етештерлгән мебель һатыу мәсьәләһен дә күтәрҙе. Сауҙа комплексы етәкселеге республика етештереүселәре менән һөйләшеүҙәргә әҙер булыуын белдерҙе.
ИКЕА-ға Өфө-Аэропорт юлында 2003 йылда уҡ ер бүленгәйне. Әммә төрлө контроль һәм тикшереү органдары яғынан дәғүәләргә бәйле, төҙөлөш оҙаҡҡа һуҙылды. Килеп тыуған хәлгә президент үҙе иғтибарын көсәйткәндән һуң ғына, ИКЕА-ны асыу мәсьәләһе ыңғай хәл ителде.


text:
- Подробности
- Просмотров: 518
АЛЬГОЛОГИЯ (лат. аlga — ылымыҡ һәм ...логия), фикология, ботаниканың ылымыҡтарҙы өйрәнеүсе бүлеге. 20 б. уртаһынан А. үҫеше электрон техника, биохимик анализ һәм таҙа культура ысулдары, ылымыҡ штамдары коллекцияларын төҙөүҙе ҡулланыу м‑н бәйле. Хәҙ. А. ылымыҡтарға морфологик, физиологик‑биохимик, флористик, экологик һ.б. тикшеренеүҙәр үткәрә. Башҡортостан ылымыҡтары т‑да тәүге мәғлүмәттәр Ю.К.Шелдың фәнни хеҙмәттәрендә килтерелә (1883). 20 б. 40‑сы йй. Я.В.Ролл етәкс. украин альгологтары Өфө тирәһендә Ағиҙел й. һәм Ҡандракүлде өйрәнә. 60‑сы йй. аҙ. Башҡорт дәүләт университетында Р.Ғ.Миңлебаев етәкс. дала, урман‑дала тупрағында, Ағиҙел, Дим, Өфө йй. һыубаҫар туғайҙарында таралған ылымыҡтарҙы тикшереү башлана (500‑ҙән ашыу төр табыла). Һуғарылыусы культуралы көтөүлектәрҙең альгоценоздары, тупраҡ альгобергәлектәренең ойошҡанлығы (ылымыҡтарҙың был бергәлектәрҙә таралыу һәм үҫеш законлылыҡтары тасуирлана), эрозиялы тупраҡта үҫеүсе ылымыҡтар һәм уларҙың тупраҡ структураһын яҡшыртыуҙағы роле өйрәнелә. 70‑се йй. аҙ. алып Асылыкүл, Ҡандракүл, Павловка һыуһаҡлағысы, Ағиҙел й. һәм Башҡортостандың башҡа һыу ятҡылыҡтарының фитопланктоны өйрәнелә. Экологик мониторинг үткәреү өсөн фитопланктондың ҙурлыҡ‑морфологик классификацияһы эшләнә. Шифалы ләм һәм бентостың (Ф.Б.Шкундина), экотон бергәлектәрҙең (М.Ю.Шәрипова), ҡала экосистемалары (Н.В.Суханова) ылымыҡтарын өйрәнеү, ылымыҡтарҙы популяцион‑экологик тикшереү (И.Е.Дубовик) алып барыла; экосистемаларҙың альгоценоздарын өйрәнеүгә экологик‑ценотик юлдар эшләнә (Г.Ғ.Ҡужәхмәтов). 90‑сы йй. сәнәғәт экологияһы өлкәһендә альгологик тикшеренеүҙәр башлана: альгоценоздарҙың сәнәғәт кәҫтәрендә эшмәкәрлеген баһалау, төрлө субстраттарҙың, өҫкө йөҙҙә актив матдәләрҙең ағыулы булыуын асыҡлағанда альготест үткәреү (Р.Р.Кәбиров). Түгелгән нефттең тарҡалыу процестарында ылымыҡтарҙың роле асыҡлана, ағынты һыуҙарҙы таҙартыу өсөн хлорелланы үрсетеү б‑са тәҡдимдәр эшләнә (Н.Ә.Кирәева, З.Н.Сәйфуллина һ.б.); һыу алыу ҡоролмалары альгофлораһының сифатын һәм һанын анализлау методикалары тәҡдим ителә (Л.Н.Мартыненкова).
Әҙәб.: Дубовик И.Е. Водоросли эродированных почв и альгологическая оценка почвозащитных мероприятий. Уфа, 1995; Кабиров Р.Р. Альготестирование и альгоиндикация (методические аспекты, практическое использование). Уфа, 1995.
Г.Ғ.Ҡужәхмәтов
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
- Подробности
- Просмотров: 233
УРАЛ ВАҠЫТЛЫ ӨЛКӘ ХӨКҮМӘТЕ, 1918 й. 19 авг. Екатеринбург ҡ. Рәсәй социал-демократик эшселәр партияһы, Социал-революционерҙар партияһы, Халыҡ азатлығы партияһы, Халыҡ-социалистик хеҙмәт партияһы вәкилдәре комиссияһы һәм Урал буржуазияһының партияла тормаған лидерҙары тарафынан төҙөлә. Хөкүмәт составына рәйес (ш. уҡ. ул сауҙа һәм сәнәғәт баш идарасыһы булған), игенселек һәм дәүләт мөлкәте, тау эштәре, финанс һәм юстиция, халыҡ мәғарифы, хеҙмәт, эске эштәр баш идаралыҡтары етәкселәре ингән. Хөкүмәт Урал өлк. автономияһын (Пермь губернаһы, Вятка губернаһының бер өлөшө, Верхнеурал өйәҙе, Златоуст өйәҙе, Стәрлетамаҡ өйәҙе, Троицк өйәҙе, Өфө өйәҙе һәм Силәбе өйәҙе) иғлан иткән; ғәмәлдә Пермь губ. һәм Өфө губернаһының төньяҡ-көнсығышы м‑н идара иткән. Хөкүмәт программаһы граждандарҙың демократик азатлығын яҡлауҙы, урындағы үҙидараның советтарға тиклемге органдары эшен тергеҙеүҙе, эшҡыуарлыҡты аяҡҡа баҫтырыуҙы (ш. иҫ. совет власы осоронда үткәрелгән национализациялау һөҙөмтәләрен юҡҡа сығарыуҙы), 8 сәғәтлек эш көнөн һәм хеҙмәтсәндәрҙе соц. страховкалау системаһын һаҡлауҙы, Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы ҡарарына тиклем ерҙе ғәмәлдәге ҡулланыусылар ҡулында ҡалдырыуҙы һ.б. үҙ эсенә алған. Ҡораллы берләшмәләре һәм финанс резервтары булмауы, ш. уҡ Ваҡытлы Себер хөкүмәте һәм Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы комитеты ағзалары м‑н килеп сыҡҡан ҡаршылыҡ арҡаһында У.в.ө.х. власы ныҡлы булмаған. Өфө дәүләт кәңәшмәһендә У.в.ө.х. Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтен ойоштороусыларҙың береһе була, 26 окт. уға үҙенең вәкәләттәрен тапшыра, 10 нояб. бөтөрөлә. У.в.ө.х. рәйесе — П.В.Иванов. Баҫма органы — “Наш Урал” (“Беҙҙең Урал”; Екатеринбург, 1918) гәзите.
Әҙәб.: Временное областное правительство Урала: документы и материалы. Екатеринбург, 1993.
А.Д.Казанчиев
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
- Подробности
- Просмотров: 645
ЕР ХОҠУҒЫ, ерҙе һөҙөмтәле файҙаланыуҙы һәм һаҡлауҙы тәьмин итеү, тәбиғи мөхитте һаҡлау һәм яҡшыртыу, ерҙә хужалыҡ итеүҙең бөтә формаларын үҫтереүгә ҡулай шарттар тыуҙырыу, дәүләттең, юридик һәм физик шәхестәрҙең хоҡуҡтарын һаҡлау маҡсатында ер мөнәсәбәттәрен көйләүсе хоҡуҡ тармағы. Е.х. нормалары дәүләт власы, урындағы үҙидара органдары, юридик шәхестәр һәм граждандар араһында ер биләү, файҙаланыу һәм уның м‑н эш итеү, ш. уҡ ер ресурстары м‑н дәүләттең идара итеүе мәсьәләләренә ҡағылышлы мөнәсәбәттәрҙе көйләй. Е.х. ер тәбиғи ресурс, күсемһеҙ милек объекты һәм төп етештереү сараһы тип ҡарала. Ер мөнәсәбәттәрен көйләүҙең төп принциптары: милек, ерҙе биләү һәм файҙаланыу формаларының күп төрлөлөгө; ер мөнәсәбәттәрендә ҡатнашыусыларҙың ергә үҙ хоҡуғын яҡлауҙа тиң хоҡуҡлылығын таныу һ.б. Ер участкаһының хоҡуҡи статусы билдәле бер ер участкаһының айырым тәғәйенләнеше, файҙаланыуға рөхсәт ителеүе һәм теркәлгән хоҡуғы (милек, ғүмерлеккә мираҫ итеп алынған ер биләмәһе, даими йәки ваҡытлыса файҙаланыу һ.б.) м‑н билдәләнә. Ерҙәр айырым тәғәйенләнеше һәм хоҡуҡ режимы б‑са түбәндәге категорияларға бүленә: а.х. тәғәйенләнешендәге ерҙәр, торамалар ере; сәнәғәт, транспорт, элемтә, радиотапшырыу, телевидение, информатика, энергетика, оборона һ.б. тәғәйенләнештәге ерҙәр; махсус һаҡланыусы биләмәләр; урман фонды; һыу фонды; запас (ҡара: Ер фонды).
Башҡортостанда ер ҡануниәте өлкәһендәге тәүге норматив акт булған “Башҡорт Совет Республикаһында ерҙе файҙаланыу һәм бүлеү тураһында ваҡытлы ҡағиҙәләр” Башҡ‑н ер эше ХК тарафынан 1919 й. ҡабул ителә, унда 1917 й. 27 окт. Ер т‑дағы декреттың төп положениелары сағылыш таба. Советтарҙың 1‑се Бөтә Башҡ. съезы тарафынан 1920 й. июлендә ҡабул ителгән һәм закон статусы алған ер мәсьәләһе б‑са резолюцияға ярашлы, респ. сиктәрендәге бөтә ер берҙәм дәүләт фондына инә, ерҙе файҙаланыу хоҡуғы уны эшкәртеүселәргә бирелә (ҡара: Ер сәйәсәте). РСФСР Ер кодексы нормаларына нигеҙләнгән БАССР Ер кодексы (1922) респ. ер мөнәсәбәттәренең үҙенсәлекле һыҙаттарын сағылдыра. 20‑се йй. аҙ. алып автономиялы республикаларҙағы ер ҡануниәтенең әһәмиәте кәмей. Респ. ер ҡануниәтенең төп күләмен федератив ҡануниәтте ғәмәлгә ашырыуға йүнәлтелгән законға нигеҙләнгән норматив акттар тәшкил итә.
90‑сы йй. ер реформалары (РСФСРҙың 1990 й. 23 нояб. “Ер реформаһы тураһында” законы, 1991 й. 25 апр. РСФСР Ер кодексы һ.б.) барышында ергә дәүләт монополияһы бөтөрөлә. 1993 йылғы РФ Конституцияһы м‑н ергә хосуси милек хоҡуғы нығытыла, ер ҡануниәте РФ м‑н уның субъекттарының берлектәге хакимиәт даирәһенә индерелә. БР хакимиәт даирәһенә ер ҡануниәте 1993 йылғы БР Конституцияһына, 1991 й. 22 мартындағы БР Ер кодексына (2004 й. алып көсөнән сыға), Федератив договорға, “Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы органдары менән Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдары араһында хакимиәт даирәһе сиктәрен билдәләү һәм үҙ-ара вәкәләттәр бүлешеү тураһында” РФ һәм БР договорына ярашлы индерелә. 2001 й. алып БРҙың ер ҡануниәте РФ Конституцияһына ярашлы үҙгәртелә. Респ. ер мөнәсәбәттәре 2001 й. 25 окт. РФ Ер кодексы, 1998 й. 16 июлендәге “Ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәрҙең уңдырышлылығын тәьмин итеүҙе дәүләт көйләүе тураһында”, 2002 й. 24 июлендәге “Ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәр әйләнеше тураһында” федераль закондары һ.б. м‑н көйләнә.
Әҙәб.: Мухаметдинов Р.К. Земельное законодательство Республики Башкортостан //Сборник нормативных документов. Уфа, 1993.
Р.Ҡ.Мөхәмәтдинов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
1914 йыл
1914 (бер мең туғыҙ йөҙ ун дүртенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1914 йылы, 2 мең йыллыҡтың 914 йылы, XX быуаттың 14 йылы, XX быуаттың 2 ун йыллығының 4 йылы, 1910 йылдарҙың 5 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 6 ғинуар — Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы, беренсе башҡорт классик композиторы, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
- 20 апрель — Ямалетдинов Шаһый Ямалетдин улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1946).
- 14 декабрь — Вәлиева Баныу Нурғәли ҡыҙы, РСФСР-ҙың (1955) һәм БАССР-ҙың (1947) халыҡ артисткаһы.
- 15 декабрь — Ишкинин Ишмәй Иштубай улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
- 29 декабрь — Суфиянов Суфый Хажи улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).


text:
- Подробности
- Просмотров: 893
АСЫҒЫУСЫЛАРҒА ЯРҘАМ КОМИССИЯЛАРЫ (помголдар). 1921 й. авг. Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты эргәһендәге Башҡ‑н өлкә помголы (Башпомгол) һәм Өфө губерна башҡарма комитеты эргәһендәге Өфө губерна помголы (Өфө губпомголы) ярашлы рәүештә Стәрлетамаҡ һәм Өфө ҡҡ. ойошторола. Бөтә Рәсәй ҮБК эргәһендәге Асығыусыларға ярҙам үҙәк комиссияһына буйһоналар. АСБР кантондарында һәм Өфө губернаһы өйәҙҙәрендә Эшсе, крәҫтиән һәм ҡыҙылармеец депутаттары советының башҡарма комитеттары эргәһендәге помголдар эшмәкәрлеген көйләй. АСБР һәм Өфө губ. халҡы өсөн Ҡырғыҙ ССР‑ынан, Екатеринбург, Курск, Смоленск, Петроград, Төмән губ. һәм РСФСР‑ҙың башҡа төбәктәренән иғәнә йыйыу, аҙыҡ‑түлек, медикаменттар, тауарҙар һәм аҡса алыу, Америка ярҙам администрацияһы һәм Харбин асығыусыларға ярҙам ком‑ты бүлексәләре м‑н берлектә мохтажлыҡ кисереүселәргә ярҙам күрһәтеү, йәмәғәт ашханалары һәм балалар йорттары асыу, асығыусыларҙың бер өлөшөн илдең имен төбәктәренә эвакуациялауҙы ойоштора. Помголға Башҡорт вәкиллеге булышлыҡ итә. Помголдар Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1922 й. 7 сент. “Үҙәк һәм урындағы асығыусыларға ярҙам комиссияларын таратыу тураһында” декреты м‑н бөтөрөлә. Башҡ‑н өлкә һәм Өфө губ. помголдарының бурыстары БАССР ҮБК эргәһендәге Аслыҡ эҙемтәләре м‑н көрәш б‑са үҙәк комиссияға күсә (Башпоследгол; 1922 й. 26 нояб. ойошторола, 1923 й. 1 авг. бөтөрөлә). Башҡ‑н өлкә помголы етәкс. Ш.Ә.Хоҙайбирҙин, Өфө губ. — Я.Р.Савельев.
Р.Ә.Дәүләтшин
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Өфө парктарында йәйге уҡыу залдары асылды. Асыҡ һауала С.Т. Аксаков исемендәге Мәҙәниәт һәм ял баҡсаһында, Дим районының мәҙәниәт һәм ял паркында, «Беренсе май» аллеяһында һәм «Беренсе май» мәҙәниәт һәм ял паркында китап уҡырға мөмкин. Йәйге уҡыу залдарында өфөләрҙе һәм баш ҡала ҡунаҡтары балалар, классик донъя әҙәбиәте, бестселлерҙар һәм матбуғат баҫмалары, өҫтәл уйындары, күңел асыу саралары көтә. Шаршамбынан йәкшәмбегә ҡәҙәр иртәнге сәғәт 12-нән киске 7-гә тиклем әҙәбиәт донъяһына сумырға була, дүшәмбе, шишәмбе – ял көндәре, тип хәбәр итә ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
Был аҙнала Башҡортостан тарихи бер датаны билдәләй. 1919 йылдың 23 мартында Мәскәү Башҡортостандың автономияһын таный. Республика илдә беренсе автономиялы төбәк статусын ала.
Әммә тарихсылар билдәләүенсә, автономия 1919 йылда түгел, ә 1917 йылда уҡ иғлан ителгән була. Башҡорт хөкүмәте төҙөлә, парламенты формалаша. Әммә үҙәк етәкселеге автономияны ике йыл дауамында танырға теләмәй.
Билдәле тарихсы, профессор Марат Ҡолшәрипов ошо датаға ҡарата ҡараштары менән уртаҡлашты. Марат Ҡолшәрипов әйтеүенсә, башҡорт йәмһүриәтенә ҡаршы көстәр ҙә бик күп була. Улар араһында айырыуса мосолман большевиктары, Ырымбурҙағы хәрби Шура ағзалары - татар большевиктары ҡаты ҡаршылыҡ күрһәтә, тип һөйләне Марат Ҡолшәрипов.
Әйткәндәй, Өфөлә Марат Ҡолшәрипов насар яҡтан телгә алып үткән Кәрим Хәкимов көндәре башланды. Уның 120 йыллығын уҙғарыу тураһында президент Рөстәм Хәмитов фарман сығарғайны.
Саралар барышында халыҡ-ара конференция ла үтә. Унда тарихсы Марат Ҡолшәриповтың доклады да булырға тейеш булған, әммә секциялар программаһына индерелмәгән. Бәлки уның Кәрим Хәкимов шәхесенә ҡарата үҙ фекере булыуҙалыр был эш.


text:
- Подробности
- Просмотров: 319
ТӨЛКӨСУРА АЛДАҒОЛОВ (? — 1739 й. сент.), Өфө провинцияһының Минзәлә ҡаласығы, хәҙ. Минзәлә ҡ.), башҡорт ихтилалдары (1735—40) етәкселәренең береһе. Себер даруғаһы Көҙәй улусы башҡорто. Батыр. Шул уҡ улустың старшинаһы. 1736 й. башында Өфө тирәһендә һуғышҡан. 14 февр. Себер даруғаһының Тәкәй а. янында хөкүмәт командаһын ҡыйратҡан. Яҙын Мәндәр Ҡарабаев м‑н берлектә Себер даруғаһында ихтилалға етәкселек иткән. Июнь башында Мөслим Хоҙайбирҙин һәм Яҡуп Сынмырҙин етәкс. хөкүмәткә тоғро старшиналарҙың отрядтарын, июнь уртаһында Ҡазан даруғаһының Ҡыҙыл Яр ҡәлғәһе янында полк. П. Мартаков етәкс. хөкүмәт командаһын ҡыйратҡан. 1737 й. яҙында Мәндәр Ҡарабаев һәм Бәпәнәй Төрөпбирҙин м‑н берлектә Ҡоҙаш Рахманғолов һәм Таймаҫ Шәимов отрядтарына ҡаршы алышҡан. Июнь аҙ. — авг. башында Т.А., Бәпәнәй Төрөпбирҙин, Мәндәр Ҡарабаев, Юлдаш Һөйәрембәтов һ.б. отрядтары Бөрө, Көңгөр, Уҫы ҡҡ., Ҡатай бастругы, Красноуфимск ҡәлғәһе һәм Исәт провинцияһының, Өфө провинцияһының башҡа торама пункттары янында һуғышҡан. 1738 й. июль башында полк. И.С.Арсеньев етәкс. хөкүмәт командаһын ҡыйратҡан, майор Люткин отряды м‑н алышҡан. Авг. уртаһында баш һалып, Л.Я.Соймоновҡа Табын ҡәлғәһенә килгән, иреккә ебәрелгән. 1739 й. яҙында башҡорттарҙың иҫәбен алыуға ҡаршы сыҡҡан. Авг. Себер даруғаһының Тырнаҡлы улусында капитан Стрижевский етәкс. командаға ҡаршы алышта еңелгән, һуңыраҡ хөкүмәткә тоғро башҡорттар тарафынан әсиргә алынып, Соймоновҡа тапшырылған. Язалап үлтерелгән.
И.Ғ.Аҡманов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Эдвард Григ
Э́двард Хагеруп Григ (норв. Edvard Hagerup Grieg; 15 июнь, 1843, Берген, Норвегия — 4 сентябрь, 1907, там же) — Норвегияның романтизм осоро композиторы , музыкаль эшмәкәр, пианист, дирижёр. Григтың ижадына Новегия халыҡ мәҙәниәте көслө тәьҫир яһай.
Григтың иң билдәле әҫәрҙәре — Генрик Иоган Ибсендың «Пер Гюнт» драмаһына ике сюита, оркестр менән фортепиано өсөн концерт. Григ скрипка өсөн сонаталар, 600-ҙән артыҡ йыр һәм романс авторы.
Йөкмәткеһе
- 1 Биография
- 2 Иҫкәрмәләр
- 3 Әҙәбиәт
- 4 Һылтанмалар
Биография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Берген. Бала сағы (1843 — 1858)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эдвард Григ 15 июня 1843 йылда Бергенда бай ғаиләлә тыуған. Атаһының олатаһы шотланд сауҙәгәре Александр Григ 1770 -се йылдарҙа Бергенға күсеп килгән, күпмелер ваҡыт был ҡалала Британияның вице-консулы вазифаларын үтәй. Композиторҙың олатаһы, Джон Григ та был вазифала хеҙмәт итә, Берген оркестрында уйнай, уның баш дирижёры Нильс Хаслунн ҡыҙына өйләнә[1]. Композиторҙың атаһы, Александр Григ, ғаиләләге өсөнсө быуын вице-консул була . Композиторҙың әсәһе, Гесина Григ, ҡыҙ фамилияһы Хагеруп, фортепиано һәм йыр сәнғәтенә Арфелонда Альберт Метфесселдә уҡый, музыка менән даими шөғөлләнә[2]. Балаларын (ике улы, өс ҡыҙын) бала саҡтан музыкаға өйрәтә . Буласаҡ композитор дүрт йәштә фортепианола уйнай башлай.
Ун ике йәштә Григ фортепиано өсөн тәүге әҫәрен яҙа. Мәктәпте тамалағандан һуң билдәле Норвегия скрипrасыһы Оле Буллдың кәңәше буйынса, Григ Лейпциг консерваторияһына уҡырға инә[3]
Лейпциг. Консерватория (1858—1863)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1843 йылда Феликс Мендельсон нигеҙ һалған консерватория Григтың күңеленә ятмай, тәүге педагогынан фортепиано уҡытыусыһы Эрнст Фердинанд Венцелгә күсереүҙәрен һорай[4]. Лейпциг- музыкаль традицияларға бай ҡала,бында Иоганн Себастьян Бах, Роберт Шуман йәшәгән. Григ замандаш композиторҙары, немец классиктарының әҫәрҙәрен «Гевандхауз» концерт залында тыңлай,[5]. Шул осорҙан алып,Шуман Григтың яратҡан композиторы булыпҡала, уның аодараҡ яҙған әҫәрҙәре,мәҫәлән, фортепиано өсөн соната (1865) Шуман музыкаһы шауҡымында яҙылған [3]. Уҡыу осоронда Григ « Фортепиано өсөн 4 пьеса», 1-се опус оп һәм немец шағирҙарының һүҙҙәренә «4 романс», 2-се опус яҙа. Уларҙа Шуман, Шуберт, Мендельсон тәьҫире һиҙелә[6]. 1862 йылда Григ консерваторияны тик бишле билдәләренә тамамлай. Профессорҙар уның композиторлыҡ һәләтен һәм пианист булараҡ мөмкинлектәрен юғары баһалай. Шул уҡ йылда Швецияның Карлсхамн ҡалаһында ул үҙенең тәүге концертын бирә. Һуңыраҡ Гри «Минең тәүге уңышым» автобиографик яҙмаһында консерваторияла уҡыу йылдарын тәнҡитләп яҙа ( ул рус телендә тәүге тапҡыр «Русская музыкальная газета»ла сыға, 1905)[5]. Тик композиция уҡытыусыһы Мориц Гауптман тураһында ғына Григ : « Ул минең өсөн схоластикаға ҡаршы тороусы кеше булып ҡалды »,-тип яҙа[3].
Копенгаген. Карьераһының башланыуы, «Эвтерп» йәмғиәте, никах (1863—1866)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Консерваториянан һуң Григ Бергенға ҡайта. 1863 йылда Григ Скандинавия илдренең музыка үҙәге булған Копенгагенға китә. Шулуҡ йылда ул «Шиғри һүрәтләмәләр» — фортепиано өсөн алты пьеса яҙа ( опус 3), уның музыкаһында тәү тапҡыр милли һыҙаттар тойомлана башлай. Өсөнсө пьеса нигеҙендә ятҡан ритмлы фигура Норвегия халыҡ музыкаһына хас, Григ уны әҫәрҙәрендә йыш ҡуллана [3]. Копенгагенда Григ милли сәнғәт булдырырға теләүселәрҙән торған бер төркөм менән таныша . Рикард Нурдрок норвег милли музыкаһын үҫтереүҙе хәстәрләүселәрҙең береһе була. Григтың эстетик ҡараштарына ул һиҙелерлек йоғонто яһай [3]. 1864 йылда бер нисә Дания музыканты менән бергә «Эвтерп» йәмғиәте ойошторалар. Ойошма Скандинавия музыкаһы менән тамашысыларҙы таныштырыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Григ - дирижёр, пианист һәм автор булып сығыш яһай, ике йылда «Алты поэма» ( немец шағирҙары Гейне, Уланд һәм Шамиссо (1863—1864 һүҙҙәренә); Беренсе симфония (1863—1864); Ханс Кристиан Андерсен, Расмус Винтер һәм Андреас Мунк һүҙҙәренә романстар; фортепиано өсөн «Юморескалар» (1865); Беренсе скрипка өсөн соната (1865); «Көҙөн» увертюраһын (1866); берҙән-бер фортепиано өсөн соната (1865—1867) ижад итә. Норвег халыҡ көйҙәре уның музыкаһында көндән-көн күберәк урын ала[6]. Нурдрок менән танышҡас, ул ref name="books.google.co.il"/>:
тип яҙа.
Копенгагенда Григ Нина Хагерупты, Бергенда бергә үҫкән ике туған һеңлеһен осрата, уның ғаиләһе Копенгагенда йәшәй. Был ваҡытта инде Нина матур тауышлы йырсыға әйләнгән. 1864 йылда Григ уға тәҡдим яһай, һәм 1867 йылдың июлендә улар өйләнешә. Был ижади дуҫлыҡ ғүмер буйы һаҡлана[6] .
Осло. Ижадының сәскә атҡан осоро(1866—1874)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туғандары был никахҡа ҡаршы булғас, йәштәр Кристианияға (Осло) күсеп китергә мәжбүр була. 1867 йылда көҙгә табан Григ « норвег композиторҙарының ҡаҙаныштары»тураһында отчет кеүек концерт ойоштора. Унда Григтың скрипка өсөн беренсе сонатаһы һәм фортепиано өсөн сонатаһы, Нурдроктың һәм композитор Хальфдан Кьерульф йырҙары яңғырай. Концерттан һуң Григты Кристиания филармония йәмғиәтенә дирижер итеп саҡыралар[3]. Ослола Григтың ижады сәскә ата. Тәүге «Лирик пьесалар» (1867), 1868 йылда фортепиано өсөн концерт, бер нисә романстар йыйынтығы һәм Йорген Му, Кристофер Янсон, Андерсен һәм башҡа Скандинавия шағирҙары һүҙҙәренә йырҙар сыға. Скрипка өсөн икенсе сонатаны (1867) тәнҡитселәр Беренсеһенә ҡарағанда оҫтараҡ,байыраҡ,төрлөрәк тип таба.
1868 йылда Григтарҙың ҡыҙы Александра тыуа. Бер йылдан ҡыҙ менингит менән сирләп, үлеп китә. Был ваҡиға ғаиләнең бәхетле киләсәккә өмөтөн һүндерә. Нина үҙ-үҙенә бикләнә, ләкин улар икәү бергә гастролдәргә йөрөй, концерттарҙа сығыш яһай.
Берген (1874—1885) һәм «Тролльхауген» (1885 -1907)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1870-сы йылдар аҙағында Григ ҙур инструменталь әҫәрҙәр яҙыу менән мауыға. Бер нисә ҙур күләмле әҫәр яҙырға уйлаһа ла, ҡыллы инструменттар өсөн квартетты ғына яҙып бөтөрә (1878). 1881 йылда Бергенда форепианола дүрт ҡуллап уйнар өсөн «Норвег бейеүҙәре» (опус 35) яҙыла. Белгестәр был «Бейеүҙәр» симфонияға яҡын кимәлдә тип билдәләй. Был әҫәрҙең оркестр өсөн редакцияһының киң таралыуы шуға бәйле[3].
Бергенда Григ бикҡатыүпкә сире менән ауырый башлай. 1883 йылда ул ҡатыны менән өс ай айырым йәшәй, һуңынан уның менән бергә Бергендан китергә була .
1885 башлап, Григ Бергендан йыраҡ түгел Тролльхауген виллаһында йәшәй. Норвегия тәбиғәте, халыҡ музыкаһы уның әҫәрҙәренең төп темаһына әүерелә.
Европаға концерттар менән Эдвард һәм Нина Григ Европаға йыш йөрөй. Григ Германия, Франция һәм Швецияла дирижёр һәм пианист булараҡ сығыш яһай . Концерт эшмәкәрлеген Григ һуңғы көндәренәсә ҡалдырмай .
1888 йылда Лейпцигта Григ Петр Ильич Чайковский менән осраша, Чайковский Григтың музыкаһы менән һоҡлана. Григҡа Чайковский «Гамлет» увертюраһын бағышлай , «1888 йылда сит илгә йөрөп ҡайтыуҙың автобиграфик һүрәтләмәһе»ндә норвег композиторын маҡтап телгә ала[7]. 1893 йылда улар икеһе лә Кембридж университетының почетлы докторҙары исеменә лайыҡ була. 1889 йылда Григ Француз сәнғәт академияһы, 1872 йылда Швеция короле академияһының ағзаһы итеп һайлана.
1898 йылда Григ Бергенд атәүге фестиваль норвег музыкаһы фестивален ойоштора, ул әлеге ваҡытта ла үткәрелә . Григ Норвегияның ижтимағи тормошонда ла әүҙем ҡатнаша, концерт ойошмалары, хор йәмғиәттәре эшен күҙәтеп бара, Европа музыка тормошон даими күҙәтеп кенә бармай, бөйөк классиктар тураһында мәҡәләләр яҙа (Вагнер, Шуман, Моцарт, Верди, Дворжак), норвег композиторҙары Юхан Северин Свенсен, Хальфдан Кьерульф, Рикард Нурдрок әҫәрҙәрен пропагандалай [6]. 1890-сейылдарҙа Григ күберәк фортепиано өсөн әҫәрҙәр һәм йырҙар ижад итә. 1891 - 1901 г йылдарҙа алты дәфтәр «Лирик пьесалар» һәм ундан артыҡ йырҙар йыйынтығы сыға . 1903 йылда яңы фортепиано өсөн эшкәртелгән халыҡ бейеүҙәре циклы донъя күрә. Ғүмеренең һуңғы йылдарында Григ автобиографик повесть ( «Минең беренсе уңышым»), «Моцарт и его значение для современности» мәҡәләһен баҫтыра. 1907 йылда композитор Норвегия, Дания, Германия ҡалаларында концерттар ҡуя .
Шул уҡ йылдың көҙөндә Григ ҡатыны менән Англияға барырға йыйына, тик кинәт уның хәле насарая һәм 4 сентябрҙә Эдвард Григ дауаханала вафат була. Норвегия халҡы өсөн уның үлеме ҙур ҡайғы була[5]. Композиторҙың васыяты буйынса, уның ҡәбере виллаһынан йыраҡ түгел фьорд ярында. Бында хәҙер Григтың мемориаль йорт-музейы урынлашҡан.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Edvard Grieg in England» Lionel Carley, Boydell Press, England, 2006 (инг.)
- ↑ Karl Gustav Fellerer. Studien zur Musik des 19. Jahrhunderts. — G. Bosse Verlag, 1984. — Bd. 4. Vom Musikdrama zum Futurismus. — S. 139. (нем.)
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 «Музыкальная литература зарубежных стран», выпуск 5, Борис Левик
- ↑ «Famous Composers» Nathan Haskell Dole, Thomas Y. Crowell Co., 1925 (second, revised edition), p. 646 (инг.)
- ↑ 5,0 5,1 5,2 «История зарубежной музыки — 4», глава № 193 — Михаил Друскин, издательство «Музыка», Москва, 1983
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Биография Эдварда Грига на сайте колледжа КАИТ № 20
- ↑ «История зарубежной музыки — 4», глава № 194 — Михаил Друскин, издательство «Музыка», Москва, 1983
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Б. В. Асафьев, «Эдвард Григ», издательство «Музыка»; Ленинград, 1984.
- Бенестад Ф., Шельдеруп-Эббе Д., «Эдвард Григ — человек и художник»; издательство «Радуга», 1986.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Эдвард Григ: ноты произведений на International Music Score Library Project
- Тролльхауген — официальный сайт Ҡалып:Ref-no (нем.) (инг.)
- Общество Эдварда Грига (Москва)
- Светлана Петухова «Эдвард Григ. На совершенных высотах», журнал «Третьяковская галерея».
- 15 июндә тыуғандар
- 1843 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Бергенда тыуғандар
- 4 сентябрҙә вафат булғандар
- 1907 йылда вафат булғандар
- Бергенда вафат булғандар
- Изге Олаф Ҙур тәре ордены кавалерҙары
- Алфавит буйынса музыканттар
- Википедия:Викимилеккә һылтанған мәҡәләләр
- Норвегия композиторҙары
- Лейпциг юғары музыка һәм театр мәктәбен тамамлаусылар
- Норвегия академия музыканттары
- Романтик композиторҙар
- Эдвард Григ


text:
Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры тамашасыларын халыҡ-ара театрҙар көнөнә арналған кисәгә йыйҙы
Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры тамашасыларын халыҡ-ара театрҙар көнөнә арналған кисәгә йыйҙы
Йылдағыса, сәхнәлә спектакль өҙөктәренән тыш актерҙар үҙҙәре уйлап сығарған номерҙар.«Капустник» тип аталған кисәлә театрҙың бөтә артистары ла ҡатнаша. Һәр ижадсы тамашасыны сағыу сығыштары менән ҡыуандырырға тырышты. Был байрам актерҙар өсөн үҙҙәрен яңы образда һынап ҡарау мөмкинлеге лә булып тора. Сөнки сәхнәлә бер ниндәй ҙә сикләүҙәр юҡ.
Башҡортостан театрҙары артистары өсөн байрам бының менән генә сикләнмәй. Алда бөтә сәхнә эшмәкәрҙәре өсөн уртаҡ кисә, унда коллективтар ижади һәм хатта, кулинар оҫталыҡ буйынса көс һынаша.


text:
Сығышы менән Хәйбулла районы Сиҙәм ҡасабаһынан булған Айнур Ғүмәров республика инженер интернат-лицейында эшләй. Ул уҡыусыларҙың күңел донъяһын яҡшы аңлап, ауыр ваҡыттарҙа ярҙам ҡулы һуҙырға тырыша. Йәш, яңы уй-фекерҙәргә бай булған уҡытыусы, әйткәндәй, химия фәндәре кандидаты, үҙе лә ошо белем усағын тамамлаған. Уҡытыусылар көнө уңайынан уның менән әңгәмә ҡорҙоҡ.
– Айнур Мансур улы, мәктәп йылдарына әйләнеп ҡайтайыҡ әле. Ниндәйерәк уҡыусы булдығыҙ?
– Сиҙәм ҡасабаһында «бишле»гә генә уҡыным. Баш ҡалаға ошо лицейға килгәс, «өслө»ләрем дә күренгеләй башланы. Һайлап алынған синыф, уҡыусылар ҙа көслө генә ине. Өфөнән дә байтаҡ малайҙар йыйылған. Тәүге килгән йылды ике фәндән «өслө» сыҡты. Биологияны яратып уҡыһам да, дәрес инглиз телендә алып барылғас, ауырыраҡ булды. Шунан үҙемде ҡулға алып, сит телде ныҡлап өйрәнергә ҡарар иттем. Йәй буйы уҡып сығып, инглиз теленән белемемде «бишле»гә күтәрҙем. Һигеҙенсе синыфтан ҡабат отличниктар рәтенә баҫтым. Тырыша торғас, унынсыла химиянан да уңыштарым күренә башланы. Ун беренселә был фәндән республика олимпиадаһында өсөнсө урын яулау минең ҙур ҡаҙаныштарымдың береһе булды.
– Был һөҙөмтә һәм лицейҙы миҙалға тамамлауығыҙ ул ваҡытта БДМУ-ға имтиханһыҙ уҡырға инергә мөмкинлек биргән. Ни өсөн уҡытыусы һөнәрен һайларға булдығыҙ?
– Минеңсә, күңел талап иткән ике һөнәр бар: уҡытыусы һәм табип. Береһе кешенең күңелен дауалаһа, икенсеһе – тәнен. Мин бөтә нәмәне үҙемә яҡын кисерәм. Әгәр табип булһам, ауырыу кеше менән бергә ауырыр инем, моғайын. Шуға уҡытыусы һөнәрен һайланым.
– Ә кем һеҙгә уҡытыусы булырға ҡанат ҡуйҙы? Мәктәп йылдарындағы остаздарығыҙ нисек хәтерҙә ҡалған?
– Рәсәй Федерацияһының халыҡ уҡытыусыһы Лиза Әғәҙуллина кеше менән аралашырға өйрәтте, лидерлыҡ һәләттәребеҙҙе үҫтерергә, тормош тәжрибәләрен бирергә тырышты. Тәү күргәндән үк ябай ғына уҡытыусы булмағанын аңланыҡ. Ул беҙҙең лицейға химиянан өҫтәмә дәрестәр бирергә килә ине. Үҙебеҙ теләп ихлас шөғөлләндек. Химияны ни өсөн өйрәнергә кәрәклеген еңел генә итеп аңлатып биргәс, был фән беҙҙе тағы ла нығыраҡ ҡыҙыҡһындыра башланы. Бынан һуң ятлаясаҡ формулалар, эшләйәсәк мәсьәләләр бигүк ауыр һымаҡ тойолманы. Үҙе бик талапсан, алды-ялды белмәне, беҙгә лә ялҡауланырға ирек ҡуйманы. Күптәр, ял көнөм, тип ял иткәндә лә, ул мәктәпкә килеп, беҙҙең менән 2 – 4 сәғәт шөғөлләнә ине.
Лиза Ҡыям ҡыҙы – минең остазым да, кәңәшсем дә, ауыр саҡта әсәй кеүек йыуатыусым да, уҡытыусы булырға ҡанат ҡуйыусым да. Хаҡлы ялда булыуға ҡарамаҫтан, әле лә ярҙамынан ташламай. Ниндәйҙер белем биреү проекттары булһа, бергәләп ойошторабыҙ. Диссертация яҙып, эшемде яҡлағанда ул мине хуплап сығыш яһаны.
– Инде хәҙер үҙегеҙ уҡытыусы. Бар күңелегеҙҙе һалып уҡыусыларығыҙҙа химия фәненә һөйөү уятырға тырышаһығыҙ. Уҡытыуҙа һеҙҙең өсөн иң мөһиме нимә тип уйлайһығыҙ?
– Уҡыусының күҙҙәре осҡонланып, теманы яҡшы аңлай икән, был миңә ҡыуаныс килтерә. Синыфтағы 30 баланың да ауыҙыңа ҡарап, тыңлап ҡына ултырыуын, башҡа сит эштәр менән булышмауын теләһәң, үҙеңә лә дәрестәргә ныҡлы психологик һәм һөнәри әҙерлек менән йөрөү талап ителә. Шул саҡта ғына уҡытыусы һәм уҡыусы араһында бәйләнеш барлыҡҡа килә. Был – иң мөһиме.
Уҡыусыларҙың рәхмәтле булыуҙары ла этәргес булып тора. Тик уңыштарға өлгәшкән күп егеттәр уны аңламай. Беләһегеҙме, быйыл миңә беренсе сентябргә кем рауза сәскәһе бүләк иткәнен? Ул да булһа, химия йүнәлешле синыфта уҡып, насар ғына өлгәшкән егет ине. Бер саҡ дәрес ваҡытында минең менән телләште, үҙен насар тотто. Ниндәй билдә ҡуйһағыҙ ҙа ҡуйығыҙ, ти. Уға бер ни ҙә өндәшмәнем, әрләмәнем дә. Тыныслан да дәрестәрҙән һуң минең янға килерһең, тинем. Һүҙемә ҡолаҡ һалырмы икән? Ҡараһам, эргәмдә баҫып тора. Барып ултырҙы. Һөйлә, нимә булды, тип ҡыҙыҡһындым. Әгәр ҙә шулай насар уҡыуыңды дауам итһәң, миңә лә, һиңә лә яҡшы булмаясаҡ, тип аңлаттым. Шул тиклем ихлас итеп һөйләштек. Тел осонан уның инженер түгел, рәссам булырға хыялланыуын аңланым. Бик матур итеп һүрәт төшөрә икән. Математика, химия, физиканы атай-әсәйҙәре уҡырға мәжбүр итә, ә ул ҡаршы сығырға ҡурҡа. Бала шундай хәлдә булғас, минең менән бәхәскә инә башлаған икән. Ысын уҡытыусы бына ошоно күреп, асыҡларға тейеш. Һөйләшә торғас, яйлап-яйлап уның нимә теләүен, шул хыялды тормошҡа ашырыр өсөн нимә эшләргә кәрәклеген асыҡланыҡ. Ул хатта илап ебәрҙе лә рәхмәт әйтте.
Бынан һуң күҙҙәре янып, ҡыуанып йөрөнө. Химиянан «өслө»һөн «дүртле»гә төҙәтеп, аттестатта яҡшы билдә ҡуйылды. Шулай ҙа юғары уҡыу йортона барманы, һынлы-графика сәнғәте буйынса курс үтеп, хәҙер планшетта һүрәт төшөрөү менән шөғөлләнә. 18 йәштә генә эш табып, ситтән тороп уҡырға инде. Миңә уның килеп рәхмәт әйтеүе дәртләнеп эшләргә, шундай уҡыусыларҙы күреп, ҡабат ярҙам ҡулы һуҙырға көс бирҙе.
– Уҡыусыларығыҙ химия фәненән Бөтә Рәсәй олимпиадаһының йомғаҡлау этабында һәйбәт уңыштарға ирешә. Алдынғы урындар яулауҙарының сере нимәлә?
– Ысынлап та, һуңғы дүрт йылда беҙҙең лицей – республикала химия буйынса иң яҡшы һөҙөмтә биргән белем усағы. Бөтә Рәсәй йомғаҡлау этабында ла призёрҙар рәтенә инәбеҙ. Башҡалар өсөн был ауыр хеҙмәт емеше булһа, беҙҙең өсөн ул – ҡыҙыҡһыныу, яңы үрҙәргә ынтылыу. Уҡытыусыларҙың, белем усағының абруйын арттырыр өсөн һәләтле балалар менән күмәкләп команда менән эшләйбеҙ. Элекке олимпиадала еңеүсе, әле юғары уҡыу йорттарында уҡып йөрөгән лицей уҡыусыларыбыҙ ҙа ярҙам итә.
– Әйткәндәй, яҙ көнө республика Башлығы Рөстәм Хәмитов менән шәхсән осрашыуҙа Башҡортостандағы һәләтле балаларҙы үҫтереү тураһында һүҙ алып барғанһығыҙ. Һөйләшеү үҙ һөҙөмтәһен бирҙеме?
– Осрашыуҙан һуң төрлө кәңәшмәләр, һөйләшеүҙәр ойошторолдо. Мәғариф министрлығы һәләтле балаларҙы үҫтереү буйынса концепция булдырҙы. Быйылғы уҡыу йылында был йәһәттән 10 миллион һум тотоноласаҡ, икенсе йылдан – 30 миллион һумға тиклем. Әлеге аҡса талантлы балаларҙы әҙерләүгә, асыҡларға һәм үҫтерергә, уларҙы һәм остаздарын бүләкләүгә китәсәк. Күп шәп егеттәребеҙ сит ерҙәргә уҡырға китә ине. Беҙҙең һүҙебеҙҙе министрлыҡ, Хөкүмәт кимәлендә лә ишетеүҙәре ҡыуаныслы. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов үҙ сығышында һәләтле балаларға ярҙам итергә, сит яҡтарға китмәһендәр өсөн шарттар тыуҙырырға кәрәклеген белдерҙе. Был йүнәлештә яһалған аҙымдарҙы бөгөндән күрәбеҙ. «Башҡортостан өмөтө» һәләтле уҡыусылар форумы ла быйыл икенсерәк форматта үтте.
– Киләсәккә хыялдарығыҙ, пландарығыҙ тураһында ла әйтеп китһәгеҙ ине.
– Беҙҙең лицейҙа һәләтле уҡыусылар менән эш күптән инде әүҙем алып барыла. Лиза Ҡыям ҡыҙы Әғәҙуллинаның тәжрибәһен башҡаларға ла таратыр, күрһәтер, талантлы балаларҙы ситкә ебәрмәҫ өсөн республика кимәлендә төрлө фәндәр буйынса олимпиада хәрәкәтенең остаздар ассоциацияһын булдырырға ниәтләйбеҙ. Быйыл өлгөрмәйерәк ҡалһаҡ, икенсе йылдан эшләй башларға уйлайбыҙ.
– Рәхмәт, Айнур Мансур улы. Һеҙҙе һөнәри байрамығыҙ менән ҡотлайбыҙ, еңел булмаған эшегеҙҙә уңыштар теләйбеҙ.
Гөлназ ШӘЙХЕТДИНОВА һөйләште.


text:
Байҡыбаш районы
БАССР-ҙың Байҡыбаш районы 1937 йылдың 20 мартында ойошторола һәм 1956 йылдың 4 июлендә бөтөрөлә.
Район үҙәге — Байҡыбаш ауылы. Район үҙәгенән Өфөгә тиклем алыҫлыҡ — 166 км, Байҡы Тамағы пристаненә тиклем 25 км, Щучье Озеро тимер юл станцияһына тиклем — 85 км. 1952 йылда район территорияһы 1412 квадрат километр тәшкил итә, ауыл советтары һаны — 16.
Ауыл Советтары: Әртәкүл, Байҡыбаш, Дәүеш, Дубровка, Ельдякск, Мерәсем, Нәһретдин, Подлуб, Расстреляевск, Сиҙәш, Иҫке Аҡбүләк, Тигермән, Тургенеев, Урғыш, Хорошаев, Яугилде.
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының "Башҡорт АССР-ында яңы райондарҙың төҙөлөүе тураһында" 1937 йылдың 20 мартындағы ҡарары[1] нигеҙендә Башҡортостанда 6 яңы район ойошторола: Байҡыбаш, Воскресенск, Ҡандра, Ишембай, Матрай, Покровка[2].
1952 йылдың 29 майында Байҡыбаш районы Өфө өлкәһенә инә, өлкәләргә бүлеү 1953 йылдың 30 апрелендә бөтөрөлә.
1956 йылдың июлендә райондар эреләтелгәндә 7 район бөтөрөлә: Абзан, Байҡыбаш, Бузовьязовск, Воскресенск, Ҡандра, Матрай, Оло-Теләк.
1956 йылдың 31 авгусында РСФСР-ҙың Юғары Советы Президиумы указы менән Байҡыбаш районының үҙәге итеп Ҡариҙел ауылы ҡуйыла, ошоноң менән бәйле Байҡыбаш районының исеме Ҡариҙел районы[3] тип үҙгәртелә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Melgrosh Politics
- ↑ История административно-территориального деления — Сайт Управления по делам архивов Республики Башкортостан
- ↑ Указ Президиума ВС РСФСР от 31.08.1956 «Об установлении районного центра Байкибашевского района и переименовании Байкибашевского района Башкирской АССР» (Протокол N 22, ст. 2)


text:
- Подробности
- Просмотров: 306
РЕТРАНСЛЯТОР (лат. re — яңынан, ҡаршы, кире һәм translator — күсереүсе), радиоэлемтә (радиорелелы элемтә, йыһан элемтәһе һ.б.) линияһының элемтә алыҫлығын арттырыр өсөн линия пункттары араһында файҙаланылған радиотехник ҡоролма, электр үткәргән яһалма мөхит йәки күк есеме. Ҡабул итеү‑тапшырыу радиостанцияһынан ғибәрәт булған актив Р. айырыла, ул хәрәкәт иткән (элемтә спутнигы) йәки хәрәкәт итмәгән объектта (радиорелелы элемтә линияһының башняһы) урынлаштырыла, линиялары һаны сикләнгән элемтә селтәрен хеҙмәтләндерә; пассив Р. — сағылдырғыс, сәсә торған ҡоролма (мәҫ., көҙгө һымаҡ антенна, Ай), һаны сикләнмәгән линияларҙан торған селтәрҙе хеҙмәтләндерә. Телевидение һәм радио тапшырыуҙарҙы трансляциялағанда Р. функцияһын ер өҫтө тапшырыу станциялары, элемтә спутниктарының йыһан аппараттары үтәй. 1927 й. Башҡортостанда Өфө ҡ. Бөтә Союз радио тапшырыуҙары өсөн тәүге Р., 1958 й. Яңауыл ҡасабаһында Удмурт ТВ студияһы тапшырыуҙарын трансляциялау өсөн тәүге телевидение Р. төҙөлә. 1959 й. Өфөлә радио- телевидение тапшырыу станцияһы, Өфө—Салауат радиорелелы линияһы һәм Салауат ҡ. тәүге ҡеүәтле телевидение Р. файҙаланыуға индерелә. 1966 й. Өфө телеүҙәге һәм Салауат, Бәләбәй ҡҡ. телевидение Р. үҙәк ТВ тапшырыуҙарын даими трансляциялай башлай. 2002 й. Өфөлә спутник элемтәһенең тапшырыу станцияһы файҙаланыуға индерелә һәм “Intеlsat 904” йыһан аппаратының актив Р. аша Башҡортостан спутник телевидениеһының тапшырыуҙарын трансляциялау башлана. Федераль һәм респ. теле‑ һәм радио тапшырыуҙарын трансляциялау өсөн Өфө, Баймаҡ, Белорет, Бәләбәй, Салауат ҡҡ., Баҡалы, Борай, Мәсәғүт, Языково торама пункттарында ҡеүәтле Р., башҡа ауылдарҙа 300‑ҙән ашыу ҡеүәте түбән Р. ҡулланыла. 20 б. 90‑сы йй. яңы элемтә технологиялары өлкәһендә Р. файҙаланыла башлай (ҡара: Кәрәҙле элемтә).
В.И.Токтаев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Өфөнөң Дим һәм Калинин райондарында бер көнгә һалҡын һыу һүндерелә
Өфөнөң Дим һәм Калинин райондарында бер көнгә һалҡын һыу һүндерелә
29 ғинуар көнө төшкө берҙән киске етегә тиклем баш ҡаланың Үҙәк урамында ремонт эштәре алып барылыу сәбәпле 18/1, 1а, 22-се һанлы күп ҡатлы йорттарға һәм 1-се һәм 2-се шәхси секторға һалҡын һыу биреү туҡтатыла. Был исемлеккә шулай уҡ ошо биләмәлә урынлашҡан 15 ойошма ла инә.Үҙәк урамында арматураны алмаштырыу эше менән «Өфө һыу каналы» унитар предприятиеһы шөғөлләнә. Белешмәләрҙе 284-15-30 телефоны буйынса алырға мөмкин. Шулай уҡ Дим районының граждандарҙы яҡлау идаралығына шылтыратырға була. Уларҙың телефон номеры- 281-13-00


text:
Был файл Викисклада базаһынан һәм башҡа проекттарҙа ҡулланыла ала.
файл тасуирламаһы битенән тулыраҡ мәғлүмәт түбәндә килтерелгән.
Мин, был эшкә авторлыҡ хоҡуҡтары эйәһе, үҙ теләгем менән уны түбәндәге рөхсәтнамә шарттарына ярашлы баҫтырып сығарам:
Файл тарихы
Файлдың ниндәй хәлдә булғанын ҡарар өсөн Көн/Сәғәткә баҫығыҙ
Файл ҡулланыу
Был файлға 3 бит һылтана:
Файл, ғәҙәттә һанлы камералар йәки сканерҙар өҫтәгән мәғлүмәттәргә эйә. Әгәр файл яһалғандан һуң төҙәтелгән булһа, ҡайһы бер параметрҙар ағымдағы рәсем менән тап килмәҫкә мөмкин.


text:
«Балалар телеканалы» исеменә «Тлум HD», «Ginger HD» һәм «Тамыр» телеканалдары дәғүә итте. Һөҙөмтәлә беҙҙең телеканал еңеүсе тип танылды. 1990 йылдарҙа үҙәк каналдарҙа балалар өсөн тапшырыуҙар юҡҡа сыҡҡас, Башҡортостанда «Тамыр» барлыҡҡа килде, тине легендар диктор, Рәсәйҙең халыҡ артисткаһы Ангелина Вовк, статуэтканы тапшырып. Төбәктәр ауырлыҡтарҙы йырып сығырға көс тапты һәм балалар өсөн һәйбәт тапшырыуҙар төшөрә башланы. Баһалама ағзалары «Тамыр» телеканалының үҙенә генә хас йөкмәткегә эйә булыуына иғтибар итте.
«Был — беҙҙең телеканалға бик юғары баһа, — тип һөйләне «Тамыр» телеканалы директоры Гөлназ Ҡолһарина. — Төбәк телевидениеһын ойоштороу бер ҡасан да еңелдән булманы. Көрсөк башланғас, хәл тағы ла ҡатмарлашты. Әммә беҙ: «Балалар тормошта ла, телевизорҙа ла көрсөктө һиҙергә тейеш түгел; бала саҡ бәхетле булырға тейеш; беҙ, өлкәндәр, барыһын да эшләй алабыҙ» тигән һүҙҙәрҙе көн һайын доға урынына ҡабатлайбыҙ».
«Алтын нур» – тематик каналдар араһында конкурс. Уның маҡсаты – тематик программалар һәм каналдар булдырыу өлкәһендә сифат стандарттарын, телеканалдарҙы билдәләү, шулай уҡ индустрияны артабан үҫтереүгә булышлыҡ итеү. Милли премияның жюри ағзалары — илебеҙ журналистикаһы оҫталары һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре. Быйыл премия Рәсәйҙә даими телетапшырыуҙар төшөрә башлауҙың 85 йыллығына арналған.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
- О компании
- СМИ о нас
- Пресс-релизы мероприятий
- Цифровое вещание
- Эфирное вещание
- Спутниковое вещание
- Кабельное вещание
- Профилактические работы
- Интернет-вещание и Smart-технологии
- Школа-студия телерадиоискусства
- Правила участия в sms-викторинах и sms-голосованиях
- Закупки
- Статистика
- Полезная информация
- Спецоценка условий труда
- Гостевая
- Пользовательское соглашение
- Персональные данные