text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Страница 9
#Заперто - ҡайҙа бикле, шуны хәбәр ит!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 28-03-2018, 10:50
Рәсәй халҡы социаль селтәрҙәрҙә #Заперто акцияһына ҡушылды. Ул Кемероволағы сауҙа үҙәгендәге янғын кеүек ваҡиғаларҙы иҫкәртеү маҡсатында үтә.
Акцияла ҡатнашыусылар запас йәки авария сығыу урындары ябыҡ булған урындар тураһында хәбәр итә ала. Бер юлы уларҙың адрестарын һәм фотоларын һалыу кәрәк. Яҙма #Заперто хештегы аҫтында урынлаштырылырға тейеш.
Флешмобты Красноярск халҡы башланы, Екатеринбург һәм Ростов ҡушылды ҡушылды.
Дуҫтар-төркөмдәштәр! Акцияға һеҙ ҙә ҡушылығыҙ! Мәктәп, клуб, магазин, кинотеатр, сауҙа үҙәге, вокзал - кеше күп йөрөгән урындарҙы ҡарағыҙ, фотоға төшөрөгөҙ, пост итеп һалығыҙ! Оло бәләләрҙе алдан иҫкәртәйек!...
Акцияла ҡатнашыусылар запас йәки авария сығыу урындары ябыҡ булған урындар тураһында хәбәр итә ала. Бер юлы уларҙың адрестарын һәм фотоларын һалыу кәрәк. Яҙма #Заперто хештегы аҫтында урынлаштырылырға тейеш.
Флешмобты Красноярск халҡы башланы, Екатеринбург һәм Ростов ҡушылды ҡушылды.
Дуҫтар-төркөмдәштәр! Акцияға һеҙ ҙә ҡушылығыҙ! Мәктәп, клуб, магазин, кинотеатр, сауҙа үҙәге, вокзал - кеше күп йөрөгән урындарҙы ҡарағыҙ, фотоға төшөрөгөҙ, пост итеп һалығыҙ! Оло бәләләрҙе алдан иҫкәртәйек!...
РӘСӘЙЕМДӘ ФАЖИҒӘ
Яңылыҡтар таҫмаһы // 28-03-2018, 09:47
Күпме өмөт, уй-хыялдар
Киләсәккә төҙөлгән.
Бар хыялдар, серек ептәй
Ҡапыл ғына өҙөлгән.
Күпме бала ҡалған йәтим,
Күпме әсә-балаһыҙ.
Күпме һөйгән ҡосмаҫ йәрен,
Нисек ситтә ҡалаһың!?
Ҡайғы баҫҡан Тыуған Илде,
Рәсәйемдә, фажиғә.
Ҡайғыларҙы уртаҡ бүлеү
Беҙҙең илдә ҡағиҙә!
Күргәндәргә сабырлыҡтар-
Түҙемлектәр теләйек.
Күрмәгәнгә-күрһәтмәһен,
Тәүбәгә беҙ киләйек!
тип яҙа Хәлиҙә апай Ишдәүләтова...
28 март Рәсәйҙә Матәм көнө тип иғлан ителде
Яңылыҡтар таҫмаһы // 27-03-2018, 15:27
Мәрйәм Бураҡаева олпат юбилейын билдәләй!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 27-03-2018, 12:16
Бөгөн билдәле башҡорт яҙыусыһы, педагог, журналист, йәмәғәт эшмәкәре, дәреслектәр авторы, БР атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, РФ почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, Зәйнәб Биишева һәм Рәми Ғарипов исемендәге премиялар лауреаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы Бураҡаева 75 йәшлек күркәм юбилейын билдәләй!
Мәрйәм Сабирйән ҡыҙын ҡотлайбыҙ! Уға ныҡлы һаулыҡ, бәхетле оҙон ғүмер, ижади ҡаҙаныштар, шатлыҡ-ҡыуаныстар теләйбеҙ!...
Сергей Мавроди мәрхүм булған
Яңылыҡтар таҫмаһы // 26-03-2018, 15:09
Гөлшат ЙӘРМӨХӘМӘТОВА
Объявления / Йәшлек гүзәле // 26-03-2018, 09:49
20 йәштә. Бөрйән районы ҡыҙы – Аҫҡар ауылында тыуып үҫкән.
Гөлшат үҙе әйтеүенсә, медицинаны яратһа ла, әле бөтөнләй икенсе йүнәлештә белем ала. Башҡорт дәүләт аграр университетында икенсе курста уҡый. Буласаҡ һөнәре – инженер-технолог. Бер юлы “Һылыуҡай – Bashkirian Beauty” матурлыҡ һәм “Guzal Dance” бейеү студияларында шөғөлләнә, теннис спортын үҙ итә. Үҙе тураһында: “Мин – кеше-хәрәкәт, буш йөрөргә, тик ултырырға яратмайым. Берәй сарала, конкурста ҡатнашырға, ҡапыл уйлағанды тормошҡа ашырырға мине генә ҡушығыҙ”, – ти.
Киләсәктә Гөлшат уҡыуын тамамлап, илгә файҙа килтерергә, тормошта үҙен табып, бәхетле ғаилә ҡорорға теләй....
Гөлшат үҙе әйтеүенсә, медицинаны яратһа ла, әле бөтөнләй икенсе йүнәлештә белем ала. Башҡорт дәүләт аграр университетында икенсе курста уҡый. Буласаҡ һөнәре – инженер-технолог. Бер юлы “Һылыуҡай – Bashkirian Beauty” матурлыҡ һәм “Guzal Dance” бейеү студияларында шөғөлләнә, теннис спортын үҙ итә. Үҙе тураһында: “Мин – кеше-хәрәкәт, буш йөрөргә, тик ултырырға яратмайым. Берәй сарала, конкурста ҡатнашырға, ҡапыл уйлағанды тормошҡа ашырырға мине генә ҡушығыҙ”, – ти.
Киләсәктә Гөлшат уҡыуын тамамлап, илгә файҙа килтерергә, тормошта үҙен табып, бәхетле ғаилә ҡорорға теләй....
Илебеҙ оло ҡайғы кисерә
Яңылыҡтар таҫмаһы // 26-03-2018, 09:15
Кисә төштән һуң Кемерово ҡалаһындағы "Зимняя вишня" сауҙа үҙәгендә күп үлемдәргә килтергән янғын сыҡҡан.
Сауҙа үҙәгендә байтаҡ кеше булған. Иң ҡыҙғанысы - араһында балаларҙың күплеге. 40-лап кешенең үлеүе, 70-кә яҡынының хәбәрһеҙ юғалыуы тураһында билдәле.
Контактлы зоопаркта тотолған 200-ҙән ашыу йәнлектең дә үлеүе тураһында хәбәр итәләр.
Фажиғә сәбәптәре байтаҡ. Эвакуация юлдары бикле тороуы, янғын һүндереү системаһы һәм сигнализацияһы эшләмәүе, элекке производство бинаһының сауҙа үҙәге итеп ҡорғанда уның яныусан материалдар менән йөҙлөкләү - ошолар үлемдәргә килтерҙе....
Сауҙа үҙәгендә байтаҡ кеше булған. Иң ҡыҙғанысы - араһында балаларҙың күплеге. 40-лап кешенең үлеүе, 70-кә яҡынының хәбәрһеҙ юғалыуы тураһында билдәле.
Контактлы зоопаркта тотолған 200-ҙән ашыу йәнлектең дә үлеүе тураһында хәбәр итәләр.
Фажиғә сәбәптәре байтаҡ. Эвакуация юлдары бикле тороуы, янғын һүндереү системаһы һәм сигнализацияһы эшләмәүе, элекке производство бинаһының сауҙа үҙәге итеп ҡорғанда уның яныусан материалдар менән йөҙлөкләү - ошолар үлемдәргә килтерҙе....
Үҙ асылыбыҙҙы һаҡлайыҡ!
Объявления / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 23-03-2018, 16:10
... Ҡыңғырау тауышын ишетеү менән барыһы ла коридорға атылды. Кабинетта минән башҡа ике ҡыҙ ғына тороп ҡалды.
– Йонсотто мине был уҡыуҙар, етмәһә, алда БДИ! – тип һүҙ башланы Зөһрә.
– Их, кейәүгә сыҡһаң ине! Ысынлап, ҡыҙҙар, берәй байға тормошҡа сығаһың да, вәссәләм! Уҡырға ла, эшләргә лә кәрәкмәй. Иң мөһиме, аҡса кеҫәңдә тулып ятасаҡ, – был уның янында ултырған Таңсулпандың һүҙҙәре.
...
Аҡ ҡарҙа ҡыҙыл сәскәләр...
Яңылыҡтар таҫмаһы // 23-03-2018, 15:22
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның 110 йыллыҡ юбилейына һәм «Китап» нәшриәтенә уның исемен биреүгә 10 йылға арналған тантаналар уҙғара.
Бөгөн Өфөлә булған оло сара - Зәйнәп Абдулла ҡыҙына арналған һәйкәлгә сәскәләр һалыу тантанаһынан фотолар тәҡдим итәбеҙ. Юлай Кәримов һүрәттәре....
Бөгөн Өфөлә булған оло сара - Зәйнәп Абдулла ҡыҙына арналған һәйкәлгә сәскәләр һалыу тантанаһынан фотолар тәҡдим итәбеҙ. Юлай Кәримов һүрәттәре....
"Садик"ка күпме түләйһегеҙ?
Яңылыҡтар таҫмаһы // 22-03-2018, 11:20
Башҡортостан Хөкүмәте муниципаль балалар баҡсаларында бала ҡарау һәм тәрбиләү өсөн түләтелгән ата-әсәләр түләүенең иң күп күләмен билдәләне. Ҡала балалар баҡсаһына иң ҙур түләү Өфөлә - айына 2730 һум, иң әҙе Ағиҙелдә – 1787 һум. Райондарҙа иң юғары хаҡ Өфө районында – 2526 һум, Дәүләкән һәм Иглиндә – 2407 һәм 2169 һум. Ә бына йылайырҙар айына 1104 һум ғына түләй.
"Садик"ка кем нисә һум түләй? Комментарийҙа яҙығыҙ!
...
"Садик"ка кем нисә һум түләй? Комментарийҙа яҙығыҙ!
...


c: text/html

text:
Февралдән һалымдарын ваҡытында түләмәгәндәрҙе яуаплылыҡҡа тарттырыу сараһы ҡулланыла башлаясаҡ
Уҙған йыл өсөн транспорт һалымын һәм ер һалымының икенсе өлөшөн 31 ғинуарҙан да һуңға ҡалмайынса түләргә кәрәк. Был турала Рәсәй федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса Идаралығы иҫкәртә.
Һалым түләүгә бәйле килеп тыуған мәсьәләләрҙе хәл итер өсөн йәшәү урыны буйынса һалым инспекцияларына мөрәжәғәт итергә кәрәк. Түләү өсөн шунда уҡ һалым тураһында белдереү ҡағыҙы алырға була. Бынан тыш, квитанцияларҙы электрон почта аша алырға ла мөмкин.
Тейешле ваҡытта ҡапланмаған һалымдың түләнмәй ҡалған өлөшө (недоимка), һуңға ҡалған һәр көн өсөн пени өҫтәлеп, мотлаҡ түләтеләсәк.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 349
ҠАЛА, халҡы а.х. м‑н шөғөлләнмәгән торама пункт. Торама пунктты ҡалаға әйләндереү ҡануниәт тарафынан башҡарыла, төп критерий булып халыҡ һаны һәм ул үтәгән сәнәғәт, мәҙәни, сәйәси, административ һ.б. функциялар иҫәпләнә. РФ өсөн Ҡ. — халыҡ һаны 12 меңдән ашыу торама пункт, шуларҙың 85%‑ты а.х. м‑н шөғөлләнмәй. Ҡ. барлыҡҡа килеү ваҡыты һәм сәбәптәре, үтәгән функциялары, ҙурлығы (халыҡ һаны) һ.б. б‑са классификациялана. РФ‑та Ҡ. биләмәләренә ш. уҡ ҡала тибындағы ҡасабалар ҡарай.
Башҡортостандың боронғо Ҡ. т‑да мәғлүмәттәр урта быуаттарҙағы көнсығыш авторҙары хеҙмәттәрендә, географик карталарҙа бар. Иҙриси (12 б.) мәғлүмәттәре б‑са, Каспий диңгеҙенән төньяҡҡа табан Ҡараҡыя (Ҡаруҡыя) һәм Минжан (Немжан), Кама й. урта ағымы буйында — Ҡазира (Ҡасра, Ҡастр) һәм Мазира (Масра, Мастр), Яҡут хәбәр итеүенсә (13 б.), Түб. Волга буйында Бурджан исемле башҡ. Ҡ. булған; бер туған Д. һәм Ф. Пициганолар (14 б.) картаһында Паскерти ҡ. (Башҡорд; ҡайһы бер тикшеренеүселәр ул Кама й. буйында, икенселәре — Ағиҙел й. буйында, сама м‑н Өфө ҡ. урынында урынлашҡан булған тип раҫлай) төшөрөлгән. Урта быуатта күпселек Ҡ. юл сатында, каруан сауҙа юлдарында, йылға буйында төҙөлгән. Башҡортостандың Волга буйы Болғары, Алтын Урҙа һ.б. составына ингән осоронда уның биләмәләрендә бер төркөм Ҡ. һалынған, араларында иң эреләре — Биләр, Йүкәтау. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр Ҡ. иҫәбенә Нуғай Урҙаһы, Алтын Урҙа хандары ставкаларын индерә: Үҙән й. буйында (Өршәк й. ҡушылдығы) Туҡтамыш хандыҡы, Эмба һәм Яйыҡ й. араһында — Йәнебәктеке, Ағиҙел й. тамағында — Ҡара хандыҡы, Һаҡмар й. тамағында – Баҫмандыҡы, Өфө й. тамағында — Саралчик‑Чалсандыҡы һ.б.
Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң урыҫ ҡәлғә‑Ҡ. һалынған, улар сик буйҙарын һаҡлау, идара итеүҙән тыш яңы терр‑яларҙы колониялаштырыу өсөн плацдарм булған. Ағиҙел м‑н Ҡариҙел йй. ҡушылған ерҙә 1586 й. (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1574) Өфөгә нигеҙ һалынған, унда воевода йәшәгән. 16 б. аҙ. алып Өфө Рәсәйҙең яңы адм.‑терр. берәмеге — Өфө өйәҙе үҙәгенә (ҡара: Административ‑территориаль ҡоролош) һәм Рәсәйҙең үҙәк губерналарынан Себергә барған юл өҫтөндәге сауҙа үҙәгенә әйләнә. 16—17 бб. аҙ. Новоникольск биҫтәһе (ҡара: Уҫы), Көңгөр ҡәлғәһе (1648 й.; 1781 й. алып Ҡ.), Вознесенск (1596 й.; һуңыраҡ Сарапул; 1780 й. — Ҡ.), Саллы (1626 й.; 1650 й. алып Саллы ҡаласығы, хәҙ. Яр Саллы ҡ.) һәм Архангельск (ҡара: Бөрө) аа. барлыҡҡа килә. 1652—55 йй., Кама аръяғы һыҙаты төҙөлгәс, Башҡортостандың төньяҡ‑көнбайышында бер нисә ҡәлғә һалына (ҡара: Кама аръяғы сик һыҙығы). 1684 й. Тоҙ ҡайнатыу ҡаласығына, 18 б. башында Алексеевск һәм Сергиевск ҡҡ. нигеҙ һалынған. Ырымбур экспедицияһы (1734—44) эшләй башлау м‑н, күпләп ҡәлғә‑Ҡ. төҙөлә башлай: Быҙаулыҡ ҡәлғәһе, Үрге Яйыҡ (ҡара: Верхнеурал ҡәлғәһе), Красноуфимск ҡәлғәһе, Ырымбур, Орск ҡәлғәһе, Сорочинск ҡәлғәһе (хәҙ. Сорочинск ҡ.), һуңыраҡ Ҡ. статусы алған Табын ҡәлғәһе һәм Троицк ҡәлғәһе һалына. 1730—50 йй. 114 ҡәлғә, баструк һәм форпост төҙөлә, күпселеге төбәктең көньяҡ һәм көнсығыш сиктәрендә (Урал, Уй һәм Тубыл йй. буйҙарында) урынлаштырыла, Ҡ.‑ҡәлғәләр төҙөү өсөн башҡорттарҙың аҫаба ерҙәрен тартып алыу төп халыҡта ҡаршылыҡ тыуҙыра һәм башҡорт ихтилалдары (17—18 бб.) сәбәптәренең береһе була. 18 б. аҙ. Көңгөр, Соликамск, Өфө эре Ҡ. әйләнә. 18 б. 2‑се ярт. башлап Ҡ.‑ҡәлғәләр сауҙа‑кәсеп урынына әүерелә, улар тирәһендә биҫтәләр һәм посадтар барлыҡҡа килә. Ырымбур, Троицк, Орск эске һәм тышҡы сауҙа үҙәктәренә әйләнә. 1766 й. Ашҡаҙар тоҙ пристане урынында Стәрлетамаҡ ҡ. төҙөлә, 1787 й. казак нығытмаһы нигеҙендә Силәбе ҡ. ҡалҡып сыға. Төбәктә адм.‑терр. ҡоролош үҫешә барған һайын Ҡ. һәм ҡәлғә‑Ҡ. статусы ла үҙгәреп тора. Бәләбәй, Бөрө, Бөгөлмә, Боғорослан, Быҙаулыҡ, Верхнеурал, Минзәлә, Ырымбур, Сергиевск, Стәрлетамаҡ, Троицк, Силәбе, Өфө ҡҡ. Өфө наместниклығының өйәҙ үҙәктәре булып китә. 1796 й. Өфө губерна ҡалаһы статусын ала, Бәләбәй, Боғорослан һәм Сергиевск өйәҙ үҙәге булмаған Ҡ. рәтенә күсерелә. 1797 й. губерна үҙәге Өфөнән Ырымбурға, 1802 й. йәнә Өфөгә күсә (Өфө — граждандар, Ырымбур — хәрби губ‑р резиденцияһы булып ҡала). 1785 й. Ҡ. үҫеше “Рәсәй империяһы ҡалаларының хоҡуҡ һәм файҙа грамотаһы”нан сығып билдәләнә, ул ҡала үҙидаралығын Ҡала реформаһы (1870) индерелгәнгә тиклем көйләй. 18 б. аҙ. — 19 б. 1‑се ярт. төбәктәге Ҡ. күбеһе хәрби‑адм. функция үтәй. Сауҙа юлындағы Ҡ. (Бәләбәй, Верхнеурал, Минзәлә, Өфө) үҫеш ала. 18 б. аҙ. Ырымбур губ. Верхнеурал, Минзәлә, Ырымбур, Троицк, Силәбе, Өфө иң ҙур Ҡ. була. 1840 й. Ырымбур губ. 16 Ҡ. иҫәпләнә: 2 губерна (Өфө һәм Ырымбур), 10 өйәҙ, 4 өйәҙ үҙәге булмаған (Златоуст, Илецк, Орск, Сергиевск) ҡала. Реформалар (19 б. 60—80‑се йй.) һәм капитализмдың үҫеше Ҡ. үҫеүенә, яңыларының барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ итә. Ырымбур сик һыҙығы бөтөрөлгәс, Ырымбур, Орск, Илек Һағы (хәҙ. Соль‑Илецк ҡ.) һәм Екатеринбург хәрби ведомствонан граждандар ведомствоһына күсә; Златоуст завод биләмәһе, Орск һәм Илек Һағы ҡәлғәләре Ҡ. статусын ала. Тимер юл төҙөлөү м‑н Ырымбур, Өфө, Троицк, Силәбе, Златоуст йылдам үҫә. 20 б. башында Өфө губ. – 6, Ырымбур губ. 7 Ҡ. була. Революциянан (1917) һуң БАССР сиген билдәләгәндә, Ҡ. һәм сәнәғәт үҙәктәренең барыһы ла тиерлек унан ситтән тороп ҡала. 20‑се йй. илдә торама пункттарҙы Ҡ. әйләндереү т‑да ҡабул ителгән ҡануниәт һәм респ. ҡара металлургия м‑н төҫлө металлургияның тергеҙелеүе һәм үҫеше ҡала биләмәләре селтәренең киңәйеүенә килтерә. 1922 й. респ. составына Өфө, Стәрлетамаҡ, Бәләбәй, Бөрө ҡҡ. м‑н Өфө губ. (Минзәлә өйәҙенән тыш) инә. Ҡала халҡы айырыуса 1939—70 йй. арта. Сәнәғәт үҫеше ҡала тибындағы ҡасабаларҙың күпселегенең Ҡ. әүерелеүенә (Баймаҡ, Благовещен, Дәүләкән, Ишембай, Мәләүез, Октябрьский, Сибай, Туймазы, Черниковск) һәм яңы Ҡ. барлыҡҡа килеүенә (Күмертау, Нефтекама, Салауат, Учалы) булышлыҡ итә. 1980—2010 йй. 4 Ҡ. барлыҡҡа килгән: Ағиҙел, Дүртөйлө, Межгорье, Яңауыл. Барлыҡҡа килеү ваҡыты б‑са Ҡ. боронғо, 17 б. уртаһына тиклемге (улар иҫәбенә Өфө инә), иҫке, 17— 19 бб. 2‑се ярт. барлыҡҡа килгән Ҡ. (Бөрө, Бәләбәй, Стәрлетамаҡ ҡ.) бүленә. Республикала Ҡ. күпселеге яңы һәм йәш Ҡ. иҫәбенә инә. Яңы, 20 б. тиклем нигеҙ һалынған, әммә Ҡ. статусын 20 б. алғандар иҫәбенә Баймаҡ, Белорет, Благовещен, Дүртөйлө, Мәләүез ҡҡ. инә. Республиканың башҡа Ҡ. 20 б. барлыҡҡа килгән һәм йәш Ҡ. иҫәбендә йөрөй. Барлыҡҡа килеү сәбәбе б‑са Ҡ. ҡәлғә урынында барлыҡҡа килгәнгә — Өфө, адм.‑сауҙа үҙәге булараҡ хасил булғандарға — Бәләбәй, Бөрө, Стәрлетамаҡ – бүленә. Ҡайһы бер Ҡ. завод биләмәләре булараҡ төҙөлә – Баймаҡ, Белорет, Благовещен. Ҡ. күпселеге файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтарын үҙләштереү м‑н үҫешә — Дүртөйлө, Ишембай, Күмертау, Нефтекама, Октябрьский, Сибай, Туймазы, Учалы; тимер юл төҙөү м‑н – Дәүләкән, Яңауыл; башҡа сәбәптәр б‑са – Ағиҙел, Межгорье, Мәләүез, Салауат. Үтәгән функциялары б‑са Ҡ. бер нисә төркөмөн айырырға мөмкин. Өфө — адм.‑сәйәси, мәҙәни, сәнәғәт һәм фәнни үҙәк. Административ район үҙәктәре: Баймаҡ, Бөрө, Благовещен, Дәүләкән, Дүртөйлө, Яңауыл. Сәнәғәттең бер нисә тармағы булған сәнәғәт үҙәктәре: Нефтекама, Октябрьский, Салауат, Стәрлетамаҡ. Тар махсуслашҡан сәнәғәт үҙәктәре: Ағиҙел, Бәләбәй, Белорет, Ишембай, Күмертау, Межгорье, Мәләүез, Сибай, Туймазы, Учалы. Халыҡ һаны б‑са Ҡ. йәшәүселәр 1 миллион һәм унан да күберәк булған миллионер; иң эре – 500— 999 мең кеше; эре – 250—499; ҙур – 100—249; урта – 50—99; бәләкәй – 50 мең кешенән әҙерәк Ҡ. бүленә. Республикала миллионер Ҡ. Өфө инә; эре Ҡ. — Стәрлетамаҡ; ҙур — Салауат, Нефтекама, Октябрьский; урта — Белорет, Ишембай, Туймазы, Күмертау, Мәләүез, Бәләбәй, Сибай; бәләкәй — Бөрө, Учалы, Благовещен, Дүртөйлө, Яңауыл, Дәүләкән, Межгорье, Ағиҙел, Баймаҡ (ҡара: табл.). 2010 й. 1 ғин. ҡарата БР Ҡ. 2418,5 мең кеше (бөтә халыҡтың 59,6%‑ы) йәшәй. Ҡ. респ. бөтә халҡының 97,8%‑ы йәшәй, шуларҙың 42,5% — Өфөлә, 11,0% — Стәрлетамаҡта, ҙур Ҡ. — 15,8%, урта – 18,7%, бәләкәйҙәрендә – 9,8% (ҡара: Ҡала һәм ауыл халҡы). Шулай уҡ ҡара: Урбанизация.
Әҙәб.: Иофа Л.Е. Города Урала. Ч.1. Феодальный период. М., 1951; Хисматов М.Ф. Территориальная организация производительных сил Башкирии и пути её совершенствования. Уфа, 1987; История Урала в период капитализма. М., 1990; Буканова Р.Г. Города и городское население Башкирии в XVI—XVII вв. Уфа, 1993.
Р.Ғ.Буканова, И.Э.Мөхәмәтнуров
Тәрж. Р.Х.Сәғитов
Башҡортостан ҡалалары халҡы һаны


text:
Әсә… Ниндәй яғымлы, изге һүҙ. Уларҙан да ҡәҙерлерәк кеше юҡ донъяла. Әсәйемдең исеме – Зилә. Үҙе матур итеп йырлай, уңған, аҡыллы, төрлө ҡул эштәренә оҫта. Мине лә бөтә нәмәгә өйрәтеп үҫтерә. Ул – беҙҙең өйҙөң ҡояшы, йылы усағы. Унһыҙ донъяны күҙ алдына килтереүе лә ҡыйын.
Һәр бала әсә наҙын татып, «әсәй» тигән иң ҡәҙерле һүҙҙе әйтеп йәшәһен ине! Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һәр ҡыҙ, малай быны татып үҫмәй. Әсәйле килеш, «етемдәр» донъя тулы.
Шундай балалар тураһында Айгиз Баймөхәмәтовтың «Урам балалары» әҫәрен күҙ йәштәре аша уҡыным. Данилдың бәхетһеҙ үткән бала сағы һүрәтләнә унда. Эх, шул эскелек булмаһа икән донъяла?! Данилдың әсәһе лә бит ошо «күңелле» тормошто һайлай. Әҫәрҙең аҙағында үҙ бәхетен тапҡан малайҙың тормошо яйға һалыныуы ҡыуандыра.
Шул «урам балалары», етемдәр булмай, бар бала ла ғаиләлә үҫһә икән… Был әҫәрҙе уҡығас, үҙемдең һәм һеңлемдең атай-әсәйле булыуыбыҙға, иркәләнеп кенә ғаиләлә үҫеүебеҙгә тағы ла бер тапҡыр шөкөр итеп ҡуйҙым.
Наҙгөл МӨХӘМӘТЙӘРОВА, V синыф уҡыусыһы.
Хәйбулла районы, Йәнтеш ауылы.


text:
Баш ҡала пенсионерҙарына йәрминкәлә 500 вакансия тәҡдим ителде
Пенсия һәм пенсия алды йәшендәге кешеләр өсөн ойошторолған вакансиялар йәрминкәһендә 500-ҙән ашыу буш эш урыны тәҡдим ителде.
Сарала 40-тан ашыу предприятие һәм ойошма ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр баш ҡаланың Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән.
— Йәрминкәгә килгән 300 кешенән 220-һе эш тәҡдим итеүселәр менән әңгәмәләшеүҙә ҡатнашты. Һөҙөмтәлә 130 кеше эшкә саҡырыу алды, — тип билдәләне халыҡты эш менән тәьмин итеү хеҙмәтенең бүлек начальнигы Ирина Турчина. – Эш эҙләүселәргә шәфҡәт туташы, методист, консьерж, һаҡсы, менеджер, заказдар ҡабул итеүсе, видеокүҙәтеү операторы һәм башҡа вакансиялар тәҡдим ителде.
Тәҡдим ителгән эш хаҡы кимәле — 10 мең һумдан ашыу.
Пенсионерҙар өсөн сираттағы күп профилле вакансиялар йәрминкәһе Өфөлә 12 сентябрҙә үтә.


text:
Башҡортостан Президенты Великобританияның рәсми делегацияһы менән осраштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Великобританияның рәсми делегацияһы менән осрашты
Башҡортостан Президенты Великобританияның рәсми делегацияһы менән осраштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Великобритания рәсми делегацияһы ағзалары менән осрашты. Делегация составына Великобританияның Рәсәйҙәге Илселеге, Великобританияның Екатеринбургтағы Генераль консуллығы һәм 18 иң ҙур компанияһы вәкилдәре ингән. Улар араһында – Deloitte & Touche CIS, Ernst & Young, KPMG, Pilz Automation Technology Safe, GlaxoSmithKline, ICHARM и Aggreko.
Британия компанияларын презентациялау барышында Рөстәм Хәмитов, Башҡортостанда уңышлы инвестиция климаты булдырылған, тип билдәләне. Дөйөм алғанда, республикала 110-дан ашыу проект тормошҡа ашырыла, уларҙың дөйөм хаҡы 21 миллиард долларға етә.
— Беҙ инвесторҙарға бик ҙур льготалар бирәбеҙ, административ барьерҙарҙы мөмкин тиклем кәметергә тырышабыҙ. Һәм был һиҙелерлек һөҙөмтә бирә, — тине Башҡортостан Президенты.
Рөстәм Хәмитов фекеренсә, Башҡортостан предприятиеларының Британия компаниялары менән хеҙмәттәшлеге ярайһы уҡ әүҙем үҫешә. Мәҫәлән, былтыр Башҡортостан менән Великобритания араһында тауар әйләнеше 150 миллион долларҙан ашып китте, был сумманың 90 проценты самаһы – беҙҙең экспорт, башлыса, нефть һәм нефть продукттары.
Артабан хеҙмәттәшлек өсөн варианттар сифатында Башҡортостан Президенты нанотехнология, юғары аныҡлыҡта металл эшкәртеү мөмкинлеге биреүсе станоктар етештереү һәм һаулыҡ һаҡлау кеүек йүнәлештәрҙе тәҡдим итте.
— Һис шикһеҙ беҙҙә инглиз телен өйрәнеүгә ҙур иғтибар бирелә, был йүнәлештә лә эште әүҙемләштерергә кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов.
Осрашыуҙа Великобританияның Рәсәйҙәге Илселеге башлығы урынбаҫары Денис Киф билдәләүенсә, Великобританияның эшлекле даирәләре сәфәре «Башҡортостан менән Великобритания араһында коммерция мөнәсәбәттәрен юлға һалыуға ярҙам итәсәк».
— Великобритания Хөкүмәте халыҡ-ара сауҙа бәйләнештәрен артабан үҫтереүҙе үҙ өҫтөнлөктәренең береһе тип иҫәпләй. Төбәкте беҙ осраҡлы ғына һайламаныҡ. Беҙ, Башҡортостан – иҡтисади ҡеүәте һәм халыҡ-ара бизнес өсөн мөмкинлектәре яғынан Рәсәйҙең иң мөһим төбәктәренең береһе, тип иҫәпләйбеҙ. Великобритания иҡтисадтың төрлө өлкәһендә хеҙмәттәшлек итергә әҙер. Был сәфәр Британия һәм Башҡортостан компаниялары араһында иҡтисади мөнәсәбәттәрҙе үҫтереүгә булышлыҡ итер, тип ышанам.
Великобританияның Екатеринбургтағы Генераль консулы Нил Сэмпл фекеренсә, партнерлыҡ хеҙмәттәшлеген әүҙем үҫтереүгә «республикалағы эшлекле климаттан бигерәк, Башҡортостан тураһында мәғлүмәт етешмәүе» ҡамасаулай.
— Беҙҙең бурыс был мәғлүмәтте Британияның мөмкин тиклем күберәк бизнесмендарына еткереүгә ҡайтып ҡала, — тип билдәләне Нил Сэмпл.
— Беҙ Великобританияның эшлекле даирәләр вәкилдәре республикабыҙҙа тағы ла күберәк булыуы яҡлыбыҙ, — тип Генконсулды хупланы Рөстәм Хәмитов.


text:
Фото:
«Китап уҡыусы троллейбус» акцияһы эстафетаһын «Йәшлек» гәзите редакцияһы ҡабул итте
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Китап уҡыусы троллейбус» акцияһын уҙғарыу эстафетаһын «Йәшлек» гәзите редакцияһы ҡабул итте. Тематик стилдә биҙәлгән электр транспорты бер нисә сәғәткә һуғыш тураһында музыкаль һәм әҙәби әҫәрҙәр яңғыраған әҙәби ҡунаҡханаға әйләнде.
Акция ысын мәғәнәһендә байрамға әүерелде. Журналистар һәр туҡталышта троллейбустан сығып, халыҡ менән аралашты, гәзиттәр таратты һәм китаптар бүләк итте, тип хәбәр итте Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының матбуғат секретары Әлиә Ғәлимова.
— Миңә ҡайҙарҙа ғына сығыш яһарға тура килмәне, әммә шундай шәп акцияла ҡатнашып, әҙәби-музыкаль троллейбуста ҡалабыҙҙа йәшәүселәр өсөн уйнармын тип уйламағайным, — тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты билдәле баянсы Илшат Яхин.
Саранан «Сылтыр шишмә» ансамбле ҡыҙҙары ла ситтә ҡалманы, улар журналистар һәм пассажирҙар менән бергәләп һуғыш осоро йырҙарын башҡарҙы.
«Китап уҡыусы троллейбус» акцияһының маҡсаты — уҡыусылар менән осрашыу, пассажирҙарҙы гәзит менән таныштырыу. Ул Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына һәм Әҙәбиәт йылына бағышланған, ойоштороусыһы — Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы. Акцияның видеояҙмаһын ведомствоның сайтында ҡарарға мөмкин.


text:
Башҡортостан моделе «Азияның камиллыҡ гүзәле-2015» титулына эйә булдыФото: Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәте
Башҡортостан моделе «Азияның камиллыҡ гүзәле-2015» титулына эйә булды
Башҡортостан моделе «Азияның камиллыҡ гүзәле-2015» титулына эйә булдыФото: Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Ҡытайҙа «Азия супер моделе-2015» Х халыҡ-ара реалити-шоуын төшөрөү тамамланды. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан исеменән унда «Һылыуҡай – Bashkirian Beauty» студияһы моделе Диана Зөбәйерова, «Ағиҙел» халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы Тимур Сәхәүетдинов һәм режиссер, «Һылыуҡай – Bashkirian Beauty» студияһы директоры Линара Таһирова ҡатнашты.
Өс аҙна дауамында Япония, Малайзия, Корея, Таиланд, Ҡытай, Яңы Зеландия, Һиндостан, Рәсәй, Монголия илдәренән 20 модель көс, етеҙлек, уйлап табыу һәләте буйынса ярышты. Проектты Ҡытай ауылдарында, йәмле тауҙарҙа, сәй һөм дөгө плантацияларында, йәнле ҡала урамдарында төшөргәндәр.
Бәйгенең финалы Гуанси-ТВ студияһында үткән. Конкурстың төп таждарын Ҡытай һәм Һиндостан вәкилдәре яулаған. Республика халыҡ ижады үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостандан ҡатнашыусылар махсус наградаларға һәм номинацияларға лайыҡ булған. Тимур Сәхәүетдинов «Шоуҙың иң әүҙем ҡатнашыусыһы» номинацияһында диплом менән бүләкләнде. Диана Зөбәйерова иһә «Азияның камиллыҡ гүзәле-2015» титулына эйә булды. Ҡытайҙың модель агентлыҡтары уға килешеү төҙөргә тәҡдим итте.
«Азияның супер моделе-2015» реалити-шоуының телевизион версияһы Ҡытай телевидениеһы экрандарына сентябрҙә сыға. Конкурсты ойоштороусыларҙың һүҙҙәренсә, квест-сериал өс ай дауам итәсәк. Кадр артындағы фотоһүрәттәрҙе һәм видеояҙмаларҙы «Бәйләнештә» сайтындағы төркөмдә күрергә мөмкин.


text:
Салауатта файҙаланыуға тапшырылған торлаҡ күләменең 70 проценты күп фатирлы йорттарға тура киләФото: Арина Рәхимҡолова
Салауатта файҙаланыуға тапшырылған торлаҡ күләменең 70 проценты күп фатирлы йорттарға тура килә
Салауатта файҙаланыуға тапшырылған торлаҡ күләменең 70 проценты күп фатирлы йорттарға тура киләФото: Арина Рәхимҡолова
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Салауатта күп фатирлы йорттарҙың өлөшө файҙаланыуға тапшырылған дөйөм торлаҡ күләменең 70 процентын тәшкил итә. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына ҡала хакимиәте башлығының төҙөлөш, транспорт, элемтә һәм торлаҡ буйынса урынбаҫары Данир Зөбәйеров хәбәр итте.
«Салауат ҡалаһының районы юҡ, шуға күрә беҙҙә шәхси торлаҡты сафҡа индереүҙең проценты ҙур түгел. Әҙәр ҙә Башҡортостанда 70 процент шәхси торлаҡҡа һәм 30 процент күп ҡатлы йорттарға тура килһә, Салауатта иһә киреһенсә. Беҙҙә күп фатирлы йорттар төҙөүгә баҫым яһала, был файҙаланыуға тапшырылған торлаҡтың 70 процентын тәшкил итә», — тип билдәләне Данир Зөбәйеров.
Хакимиәт башлығы урынбаҫары әйтеүенсә, Салауатта шәхси торлаҡты сафҡа индереүҙең проценты ҙур түгел. Граждандарҙың льготалы категорияларына ер участкалары биреүҙе иҫәпкә алғанда, өс йылдан был йүнәлештең үҙгәреүе ихтимал. Уларға 380-дән ашыу участка бүленгән, тағы ла 300-ө файҙаланыуға тапшырылыу стадияһында.
«Йыл һайын Салауатта 30-36 мең квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелә. Быйыл күрһәткес яҡынса 38 мең квадрат метр торлаҡ тәшкил итәсәк, шуларҙың 30 мең квадрат метры күп фатирлы йорттарға тура килә», — тине Данир Зөбәйеров.
Салауат хакимиәте башлығы урынбаҫары әле Көнсығыш биҫтәһен әүҙем үҙләштереүҙәре тураһында ла хәбәр итте. Бында биш ҡатлы йорттар төҙөлә. Бынан тыш, Көньяҡ биҫтәһендә 7-9 ҡатлы йорттар һалыу планлаштырыла.
«Салауатты үҫтереү программаһы 2032 йылға тиклем әҙерләнгән. Бөтә биҫтәләргә лә тиерлек планлаштырыу һәм межалау проекттары раҫланған, бөгөн объекттар төҙөү өсөн биләмәләр биреү процесы бара», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Данир Зөбәйеров.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Беҙгә республика һәм район мәнфәғәттәре өсөн эшләйәсәк йәштәр кәрәк» Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов: «Беҙгә республика һәм район мәнфәғәттәре өсөн эшләйәсәк йәштәр кәрәк»
Рөстәм Хәмитов: «Беҙгә республика һәм район мәнфәғәттәре өсөн эшләйәсәк йәштәр кәрәк» Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
18 мартта Башҡортостан Башлығы йәштәр менән эшләүгә арналған Башҡортостан Хөкүмәте ултырышын уҙғарҙы. Унда Рәсәйҙең Федераль Йыйылышы Федерация Советы, Йәштәр эштәре буйынса федераль агентлыҡ, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай, йәмәғәт һәм йәштәр ойошмалары вәкилдәре, муниципалитет һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары етәкселәре ҡатнашты.
– Республикабыҙ юғары булмаған уртаса йәштәге биләмәләр иҫәбенә инә. Беҙ – Волга буйы федераль округында иң йәше. Халыҡтың уртаса йәше – 38 тирәһе. Беҙҙән «өлкәнерәктәр» ҙә бар – 40-43 йәш. Бынан тыш, йәштәрҙең һаны миллионға яҡын – 970 мең кеше, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙгә йәштәр менән нисек эшләргә, уларҙы ниндәй мәсьәләләр борсоуы хаҡында белергә кәрәк. Эште йәштәр файҙа алырлыҡ итеп ойоштороу зарур.
Республика Башлығы һүҙҙәренсә, йәштәргә депутат урындарын биләү мөмкинлеген бирергә, власть органдарын «йәшәртеү» менән әүҙем шөғөлләнергә кәрәк.
Хеҙмәт хаҡы, эш һәм торлаҡ – йәштәрҙе борсоған мөһим проблемалар ошо, тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
– Бөгөнгө көндә йәш кешегә үҙ эшен асыу бик ауыр. Әгәр ата-әсәһе ярҙам итмәһә, ул фатир һатып ала алмай. Йәштәр кооперативтар булдырыу идеялары менән тупһа тапай һәм закон, норматив документтар юҡ тигән яуаптар ишетә. Беҙҙә баҙар хужалығы һәм ни өсөн йәштәргә өҫтөнлөктәр бирелергә тейеш, тиҙәр. Ә тағы ла кемгә өҫтөнлөк бирергә һуң? – тине Башҡортостан Башлығы. – Совет заманында барыһы ла аңлашыла ине: бөтә баҫҡыстар буйлап үткәс, фатир алаһың, машинаға аҡсаны үҙең эшләп табаһың. Хәҙер социаль лифттар насар эшләй.
Башҡортостандың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта үҙ сығышында республикала йәштәр менән эшләүҙе ойоштороу, шул иҫәптән гражданлыҡ-патриотик тәрбиә биреү, экстремизмды һәм асоциаль күренештәрҙе иҫкәртеү мәсьәләләренә туҡталды. Уның һүҙҙәренсә, бөгөн балалар һәм йәштәр йәмәғәт берләшмәләрен үҫтереү, студенттарға булышлыҡ итеү, шулай уҡ интернет селтәрендә йәштәр ойошмаларын булдырыу кеүек эшмәкәрлек йүнәлештәренә иғтибарҙы көсәйтергә кәрәк.
Министр ведомство ҡарамағындағы учреждениеларҙың береһендә социаль селтәрҙәрҙә мөһим мәсьәләләрҙе күтәреү буйынса PR-үҙәк булдырырға тәҡдим итте.
Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Юрий Пустовгаров йәштәр эшҡыуарлығын үҫтереү, эш биреүселәр менән үҙ-ара килешеп эш итеү буйынса бер нисә тәҡдим индерҙе.
Федерация Советының фән, мәғариф һәм мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова йәштәр менән эшләү өлкәһендә федераль закондар сығарыу башланғыстары хаҡында һөйләне, йәштәр инициативаһын үҫтереүгә йүнәлтелгән коворкинг-үҙәктәрҙең, гражданлыҡ-патриотик тәрбиә биреүгә булышлыҡ итеүсе хәрби саҡырылышҡа тиклемге әҙерлек үҙәктәренең эш тәжрибәһен өйрәнергә тәҡдим итте.
Йәштәр эштәре буйынса федераль агентлыҡ етәксеһе кәңәшсеһе Юлия Исмәғилева республика власть органдарының йәштәр сәйәсәте мәсьәләләренә етди иғтибар биреүен билдәләне һәм ведомствоның яҡын араларҙа ғәмәлгә ашырыласаҡ башланғыстары тураһында һөйләне.
– Йәштәрҙең башланғыстары күп. Әммә уларға йүнәлеш бирергә тейешбеҙ. Беҙ шуның өсөн яуап бирәбеҙ, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов, кәңәшмәгә йомғаҡ яһап. – Тәртипһеҙлек насар һөҙөмтәләргә килтерәсәк. Шуға күрә йәштәргә ярҙам итәйек.
Рөстәм Хәмитов сығышының тулы стенограммаһы республика Башлығының рәсми сайтында баҫылған.


text:
Башҡортостан Президенты: «Рейтингтарҙа яҡшы урындар биләйбеҙ»
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 20 декабрҙә Рәсәй Хөкүмәте ултырышында ҡатнашты, ултырышты Дмитрий Медведев алып барҙы. Унда илдә эшлекле мөхитте яҡшыртыу, инвестициялар йәлеп итеү мәсьәләләре тикшерелде, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Хөкүмәт ағзалары алдында сығыш яһап, Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда инвесторҙар менән ни бары ике йыл элек системалы эшләй башлауҙары хаҡында әйтте.
— Башҡортостан кеүек ҙур, үҫешкән республикала 2010 йылда ла инвестициялар йәлеп итеү буйынса етди эш алып барылмай ине. Ҡануниәт, институттар, стратегиялар юҡ ине. Хәҙер инвестицион структура булдырыу йәһәтенән әүҙем эш алып барыла, аныҡ һөҙөмтәләр ҙә бар. Ҙур инвестиция проекттары буйынса 60-тан ашыу контракт төҙөлдө, уларҙың дөйөм суммаһы яҡынса 400 миллиард һум тәшкил итә. Рейтингтарҙа яҡшы урындар биләйбеҙ, алға китеш бар, — тине Президент һәм төп мәсьәләләргә туҡталды.
— Беренсенән, «уйын ҡағиҙәләрен», стандарттар, «юл карталарын», мониторингтар булдырыу зарур, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов. – Быларҙың барыһын да федераль власть органдары, Стратегик инициативалар агентлығы менән берлектә башҡарабыҙ. Был юҫыҡта эштәр яйлы бара. Киләһе мәсьәлә – ул сығымдар һәм финанстар. Әлбиттә, Башҡортостан кеүек ҡеүәтле төбәккә инвесторҙар өсөн инфраструктура булдырыуҙы бер үҙенә финанслау ауырға тура килә. Бында әлеге эшмәкәрлек өсөн федераль ресурстар йәлеп итеү өҫтөндә уйларға кәрәк. Уңышлы эшмәкәрлек алып барған төбәктәр барлығын да беләбеҙ, әммә улар ҙа кредиттарға, бурыстарға күмелгән. Был йүнәлештә беҙгә нисек үҫешергә? Әлбиттә, федераль үҙәктән ярҙам булмайынса тороп, үҙебеҙ теләгәнсә алға китеп булмаясаҡ. Өсөнсө мәсьәлә – инвесторҙар йәлеп итеү, кластерҙар булдырыу. Был йәһәттән үҙебеҙ өсөн йүнәлештәр билдәләгәнбеҙ: химия, машиналар эшләү, радиоэлектроника, ауыл хужалығы буйынса үҫешәсәкбеҙ, — тине Башҡортостан Президенты.
— Химияға килгәндә, бында барыһы ла аңлашыла: республика был өлкәлә флагмандарҙың береһе булып тора, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов. – Химия продукцияһы етештереү буйынса беҙ донъяла 22-се урында торабыҙ. Химия тармағы эш урындарын да булдыра ала. Бөгөн «Башнефть», «Газпром» һәм башҡа ҙур компаниялар беҙгә кәрәкле йүнәлештә эшмәкәрлек алып бара. Был компанияларҙың һәр береһе 100 миллиард һумға яҡын аҡсаны химия сәнәғәтен үҫтереүгә йүнәлтәсәге хаҡында асыҡ әйтә. Әммә федераль властан тыш был эште координациялау ауыр буласаҡ. Сөнки бында бик ҙур эш, ҙур инвестициялар хаҡында һүҙ бара. Һәм был өлкәлә эшләп еткермәйбеҙ, күрәһең. Беҙгә ғәйәт ҙур инвесторҙы йәлеп итеү ауыр, сөнки беҙҙә бындай алымдар юҡ. Шуға күрә ҙур проекттар буйынса министрлыҡтар һәм ведомстволар кимәлендә фекер алышыуҙар үткәрергә тәҡдим итәм. Берлектә коллегиялар, фекер алышыуҙар үткәреү, министрлыҡ белгестәрен үҙебеҙҙең төбәккә саҡырыу кеүек онотола барған тәжрибәне тергеҙергә кәрәк, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика башлығы.
Башҡортостан Президенты бер нисә тәҡдиме менән таныштырҙы. Уның фекеренсә, улар ярайһы уҡ ябай.
— Федераль структураларға инвестициялар йәлеп итеү темаһына ҡушылырға тәҡдим итәм. Минеңсә, ҡайһы бер өлкәләрҙә ҙур эштәр башҡарып сығарыу өсөн федераль кимәлдә лә ваҡытлыса булһа ла махсус идара итеү структураларын булдырырға мөмкин. Сит илдәрҙә бындай тәжрибә ҡулланыла. Миҫал итеп «Роснано» эшмәкәрлеген килтерергә була. Шулай уҡ, минеңсә, төбәктәргә баһа биреү критерийҙарын ҡайтанан ҡарап сығырға кәрәк. Ни тиһәң дә, географик шарттар, йүнәлештәр, кадрҙар төрлө. Мәҫәлән, Магадан менән Свердловск өлкәһен, Ҡурған менән Мәскәүҙе сағыштырып булмай. Минең тезис түбәндәгесә яңғырай – федераль Хөкүмәт менән айырым объекттар һәм проекттар буйынса берлектәге эшмәкәрлекте нығытыу, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.


text:
Өфөлә студенттар араһында «КИНОFEST-2016» ҡыҫҡа метражлы кино фестивале үтә
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
23 ноябрҙә Өфөлә студенттар араһында «КИНОFEST-2016» ҡыҫҡа метражлы кино фестивале башлана. Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, илдең теләһә ниндәй юғары уҡыу йорто студенты фильм төшөрә һәм юғары профессиональ жюри тарафынан баһалана ала.
Фестиваль барышында режиссура, сценарий менән эшләү, төшөрөү һәм монтажлау, актерлыҡ оҫталығы буйынса оҫталыҡ дәрестәре үткәреү ҡаралған. Һуңынан әҙер эштәре булмаған ҡатнашыусылар алған белемдәрен фильм төшөргәндә ҡуллана ала.
Киләһе этапта студенттарҙың эштәрен ҡарарға, уларҙы башҡа тамашасылар менән тикшерергә һәм авторҙарға һорау бирергә мөмкин. Фестиваль 21 декабрҙә «Родина» кинотеатрында тамамлана. Унда бүләкләү тантанаһы була һәм иң яҡшы эштәр күрһәтелә.
«КИНОFEST-2016» фестивалендә ҡатнашырға теләүселәр 20 ноябргә тиклем ғариза бирергә тейеш. Тулыраҡ мәғлүмәт — «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге төркөмдә.
«КИНОFEST» Башҡортостанда икенсе тапҡыр ойошторола. Сараның төп маҡсаты — студенттарҙа әүҙем ижади һәм тормош позицияһын тәрбиәләү, кино төшөрөү оҫталығын үҫтереү һәм тәжрибә туплау. Ойоштороусылар — ММС графика дизайны студияһы ярҙамында Башҡорт дәүләт университеты студенттарының беренсел профсоюз ойошмаһы, «Масштаб» ижади берекмәһе.


text:
Башҡортостан делегацияһы республиканың ЮНЕСКО менән ике яҡлы хеҙмәттәшлек мәсьәләләрен тикшереү өсөн Францияға юлланды Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан делегацияһы республиканың ЮНЕСКО менән ике яҡлы хеҙмәттәшлек мәсьәләләрен тикшереү өсөн Францияға юлланды
Башҡортостан делегацияһы республиканың ЮНЕСКО менән ике яҡлы хеҙмәттәшлек мәсьәләләрен тикшереү өсөн Францияға юлланды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
18 апрелдә республиканың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев етәкселегендә Башҡортостан делегацияһы республика һәм ЮНЕСКО хеҙмәттәшлеген артабан үҫтереү мәсьәләләрен тикшереү өсөн Францияға юлланды.
Быйыл республиканың ЮНЕСКО менән хеҙмәттәшлек итеүенә 20 йыл тула. Башҡортостандың ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеттың матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, сәфәр программаһы менән ЮНЕСКО ҡарамағында Рәсәйҙең даими вәкиллегендә, Парижда Рәсәй Фән һәм мәҙәниәт үҙәгендә, ЮНЕСКО Секретариатында һәм ЮНЕСКО бөтә донъя мираҫы үҙәгендә «Шүлгәнташ» мәмерйәһендә ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр» мәҙәни объекты буйынса номинация досьеһын ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереү ғаризаһын алға ебәреү мәсьәләләрен тикшереү, ЮНЕСКО Геопарктарының Глобаль селтәренә дәғүә иткән «Янғантау»ҙа Рәсәй Федерацияһында тәүге Геопарк асыуға бәйле ғаризаны тамамлау һорауҙары буйынса эшлекле осрашыуҙар һәм һөйләшеүҙәр күҙалланған.
Башҡортостан делегацияһы ЮНЕСКО ҡарамағында Рәсәйҙең Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡулы илсеһе, даими вәкиле Александр Кузнецов һәм Даими вәкиллек хеҙмәткәрҙәре менән осрашасаҡ, Парижда Рәсәй Фән һәм мәҙәниәт үҙәгендә буласаҡ. Унда ул 2018 йылдың октябрендә был Үҙәктә ЮНЕСКО-ға тәҡдим ителгән ике объект – «Шүлгәнташ» мәмерйәһендәге һүрәттәр һәм «Янғантау» геопаркы менән таныштырыу сараһын үткәреүгә бәйле һорауҙарҙы тикшерергә күҙаллай.
Шулай уҡ делегация ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫ үҙәге директоры Метхильд Рёслер, ЮНЕСКО-ның геофәндәр һәм геопарктар буйынса халыҡ-ара программаһы етәксеһе Патрик Маккивер менән осрашасаҡ. Ғаризаларҙы тамамлау буйынса төп мәсьәләләрҙе тикшереү һәм ЮНЕСКО-ға тәҡдим ителгән объекттарҙы алға ебәреү буйынса ваҡытлыса графикты һәм «юл картаһын» билдәләү күҙаллана.
20 апрелдә эш тәжрибәһе менән уртаҡлашыу өсөн Еропала киң танылған Францияның көньяғындағы «Шове мәмерйәһе» ҡая һүрәттәре музей комплексына, Франция коллегаларының ЮНЕСКО геопаркы булдырыу һәм уның менән идара итеү буйынса эш тәжрибәһе менән танышыу өсөн «Монт-д’Ардеш» ЮНЕСКО геопаркына баралар.
http://www.bashinform.ru/news/1146534-delegatsiya-bashkirii-vyekhala-vo-frantsiyu-dlya-obsuzhdeniya-voprosov-dvustoronnego-sotrudnichestva/


text:
Өфөлә ат спорты буйынса Махсус Олимпия ярыштары ойошторола
Үҙенсәлекле проект Өфөлә өсөнсө тапҡыр ойошторола. Республика ат фестивале һаулыҡ мөмкинлеге сикләнгән балалар өсөн үткәрелә. Йола буйынса ул инвалид балалар өсөн Республика иппотерапия үҙәге базаһында үтәсәк (Аврора урамы, 18, 22-се дауахана ҡаршыһында).
Үҙәк директоры Наталья Никитина әйтеүенсә, фестиваль 16 майҙа төшкө 2-лә асыла. Уның сиктәрендә ат спорты буйынса Махсус Олимпия ярыштары үткәреләсәк. Уның маҡсаты: инвалид балалар араһында ат спортын һәм һыбай йөрөү буйынса дәрестәрҙе популярлаштырыу һәм үҫтереү; аҡыл үҫеше буйынса артта ҡалған балалар һәм инвалидтарҙы реабилитациялау, адаптациялау һәм йәмғиәткә интеграциялау буйынса эштәр алып барыусы ойошмаларҙың эшмәкәрлеген әүҙемләштереү; республиканың коррекция мәктәптәре араһындағы дуҫлыҡ бәйләнештәрен үҫтереү һәм нығытыу.
17 майҙа сәғәт 12-лә аттар менән хәйриә байрамы үткәрелә, унда балалар аттар тураһында күберәк белә, улар менән уйнай аласаҡ, теләге булғандарҙың барыһына ла аттарҙы ашатырға һәм һыбай йөрөп ҡарарға мөмкинлек биреләсәк. Шулай уҡ бында еңеүсе команданың сығыш яһауы ла көтөлә. Байрам аҙағында үҙәк волонтерҙары һәм инструкторҙары костюмдарҙа һыбайлылар номерҙарын тәҡдим итәсәк. Ойоштороусылар бихисап күңелле номерҙар һәм төрлө конкурстар вәғәҙә итә.
Байрамды ҡала пионерҙар ойошмаһынан ярҙамсылар менән «Изге эш» ойошмаһының волонтерҙары алып бара. Ҡатнашыусылар өсөн бүләктәр һәм сувенирҙар әҙерләнгән.
Фестиваль БР Мәғариф министрлығы, БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Башҡортостан физик культура институты ҡатнашлығында үткәрелә һәм Балаларҙы яҡлау көнөнә арнала.


text:
Төбәктең ике предприятиеһы сифат өлкәһендә РФ Хөкүмәте премияларына лайыҡ булды
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте сифат өлкәһендә 2013 йыл өсөн премиялар биреү тураһында ҡарар ҡабул итте.
Документҡа ярашлы, Хөкүмәт премияһына «продукция һәм хеҙмәтләндереүҙәр сифаты өлкәһендә өлгәшелгән һөҙөмтәләр һәм юғары һөҙөмтәле сифат менеджменты алымдарын индергән өсөн» Рәсәйҙең ете ойошмаһы лайыҡ. Бүләкләнгәндәр иҫәбендә – Башҡортостандың ике предприятиеһы. Ул – «Янган-Тау» шифаханаһы» дәүләт унитар предприятиеһы һәм Октябрьский ҡалаһының «Пакер» ғилми-етештереү фирмаһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (файҙалы ҡаҙылма байлыҡтар сығарыу өсөн машиналар һәм ҡорамалдар эшләүҙә махсуслашҡан).


text:
Башҡортостан ауыл хужалығы предприятиелары алдында орғасы малдар һанын һаҡлау бурысы тора
Инә малдар һанын һаҡлап ҡалыу өсөн бар сараларҙы ла күрергә кәрәк. Был турала Ҡариҙел районында үткән баш ветеринар инспекторҙарының республика семинар-кәңәшмәһендә Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Николай Коваленко белдерҙе.
— Быйылғы йәй беҙҙең төбәктә аномаль, ауыл хужалығы ҡоролоҡтан ыҙа сигә, — тип билдәләне ул. – Шуға күрә мал аҙығы менән ауыр буласаҡ. Ошоноң менән бәйле мал иҫәбенең кәмеүе көтөлә. Аграрийҙарға бер нисә нәмәне иҫәпкә алырға кәрәк. Иң элек, инә малды һатырға ярамай. Йәш малға килгәндә — бер баш мал да республиканан ситкә сығырылырға тейеш түгел.
Шулай уҡ Николай Анатольевич район хужалығы вәкилдәрен башҡа төбәктәрҙән мал ҡайтарыуға контролде арттырырға саҡырҙы. Был республика малсылығын бер нисә сирҙән һаҡлап алып ҡалырға тейеш. Мәҫәлән,тиҙ таралыусы һәм малдарҙың күпләп ҡырылыуына килтергән сусҡаларҙың африка тағунынан. Был ауырыуҙың Рәсәйҙәге тәүге осраҡтары илдең көньяҡ төбәктәрендә асыҡланған да инде.


text:
Өфөлә «Turkvision-2015» конкурсында республика исеменән сығыш яһаясаҡ башҡарыусылар билдәле булдыФото: Олег Яровиков
Өфөлә «Turkvision-2015» конкурсында республика исеменән сығыш яһаясаҡ башҡарыусылар билдәле булды
Өфөлә «Turkvision-2015» конкурсында республика исеменән сығыш яһаясаҡ башҡарыусылар билдәле булдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 12 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә «Turkvision-2015» III Халыҡ-ара телевизион йыр конкурсында сығыш яһаясаҡ йырсылар һайланды. Өлкәндәр араһында финалдың төбәк этабында Зилиә Бәхтиева («Әс-Сәләм» төркөмө), балалар араһында Гәлсәр Байғусҡарова еңеү яуланы. Тап улар декабрҙә Истанбулға «Тюрквижн» конкурсына барасаҡ. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, бәйге сиктәрендә быйыл тәүгә «Bala Turkvision» балалар конкурсы ойошторола.
«Башҡортостан» дәүләт концерт залында үткән һайлап алыуҙа һигеҙ өлкән башҡарыусы, һигеҙ бала һәм бер балалар ансамбле ҡатнашты. Улар араһында республикала танылыу яулап өлгөргән артистар Марсель Ҡотоев, Зөлхизә Илбәкова, Таһир Әсәҙуллин, Динар Халиҡов, «Тамыр» балалар студияһы ансамбле, шулай уҡ Нефтекама, Ағиҙел, Дүртөйлө ҡалаларынан килгән йәш һәләттәр бар ине.
— Сара юғары кимәлдә ойошторолған, ҡатнашыусылар үҙ эшенә яуаплы ҡарай, компетентлы жюри. «Turkvision» конкурсында йырсылар туған телендә йырлай, ләкин көй үҙенсәлекле, иҫтә ҡалырлыҡ булырға тейеш, — тип иҫәпләй «Turkvision-2015»-тең генераль продюсеры урынбаҫары, эксперт советы ағзаһы Парвин Садиҡов.
— Быйыл өсөнсө тапҡыр «Тюрквижн»дың төбәк этабын ойошторам. Ҡатнашыусыларҙы табыуы ауыр, сөнки тере тауышҡа йырларға, үҙ өҫтөңдә эшләргә, оҫталығыңды күрһәтергә кәрәк. Конкурстың кимәле бик юғары, — тип билдәләне TNB телеканалының Башҡортостандағы рәсми вәкиле, ойоштороусы һәм эксперт советы ағзаһы Айгөл Әхмәҙиева.
Конкурстарҙың финалы Истанбулда уҙа. «Bala Turkvision» — 15 декабргә, «Turkvision-2015» 17-19 декабргә тәғәйенләнгән. Бәйге 25 төрки телле илдәрҙән һәм автономияларҙан йырсыларҙы, эстрада коллективтарын берләштерәсәк. «Turkvision» конкурсының маҡсаты — донъя киңлегендә төрки телле халыҡтарҙың мәҙәни үҙенсәлеген, рухи асылын һаҡлап ҡалыу. Уны үткәреү идеяһын ТӨРКСОЙ халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһы тәҡдим иткән. Конкурс 2013 йылда — Төркиәлә, былтыр Ҡазанда ойошторолдо. Унда Азербайжан, Алтай, Башҡортостан, Ғағауыз, Ҡабарҙа-Балҡар, Ҡарасәй-Черкес, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Ҡырым, Македония, Төркиә, Татарстан, Хакасия һәм башҡа илдәрҙән йырсылар, төркөмдәр ҡатнашты. 2013 йылда халыҡ-ара аренала Башҡортостан исеменән Дияна Ишниязова, 2014 йылда «Zaman» этно-төркөмө сығыш яһаны.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Ә беҙҙең ауылда... (25 ноябрь)
Ә беҙҙең ауылда... (25 ноябрь)
Был аҙнала беҙ Ауырғазы, Әбйәлил, Баймаҡ райондарынан хәбәрҙәр ҡабул иттек. Дуҫтар, һеҙҙең дә әйтер һүҙҙәрегеҙ, ауыл тормошонан матур яңылыҡтарығыҙ, теләк-тәҡдимдәрегеҙ булһа, беҙҙең дежур телефонға шылтыратығыҙ – 8-965-923-20-00. Гәзитебеҙҙең электрон адресы: ye02@yandex.ru. “Бәйләнештә” селтәрендә – “Йәшлек” гәзите” төркөмө.
Минира БИКӘНӘСОВА, Ауырғазы районы:
– Ауырғазы районының Төрөмбәт мәҙәниәт йортонда Әсә көнөнә арналған Ағинәйҙәр ҡоро үтте. Мәҙәниәт йорто етәксеһе Ғәфүрә Юлмөхәмәтова әсәләрҙең бөйөклөгө, уларҙың ғаиләләге һәм йәмғиәттәге роле тураһында һөйләне. Тамашасыларға матур шиғырҙар, моңло йыр-бейеүҙәрҙе район мәҙәниәт йортонан килгән Фәнәғәт Юлмөхәмәтов, гармунсы Илгиз Насиров, һәүәҫкәр йырсылар Шәрифә Йәлилова, Альбина Әхмәтова, Гүзәлиә Шәмсетдинова бүләк итте.
Сарала ҡатнашҡан һәр кем үҙен борсоған проблемалар хаҡында һөйләне, ауылдағы ҡайһы бер йәмһеҙ күренештәр тураһында ла фекер алышты. Сер түгел, хәҙер һәр ауылда еңел кәсеп менән аҡса табыусылар күбәйҙе, арзан, ағыулы “шайтан һыуы”н һатып байыусылар ауылдарыбыҙҙың ҡотон бөтөрә, милләтебеҙҙе ҡорота, киләсәгебеҙҙе юғалтыуға алып бара. Бына ошо бәләгә ҡаршы нисек көрәшергә? Һатыусыларға штрафтар бик түбән, ҡаты закондар сығарып, түләп бөтөргөһөҙ штраф һалырға кәрәк ине, тине инәйҙәр. Хәйер, бөгөнгө менән генә йәшәп, байлыҡ тураһында уйлаған был кәсепселәр имандан алыҫ... Хоҙай язаһынан ҡурҡмаһалар, кеше рәнйешенән, атаһы йә әсәһе эскеһенән ғазап сиккән балаларҙың күҙ йәшенән ҡурҡһындар ине. Йәштәрҙе, ололарҙы иманға, дингә ылыҡтырыу, айыҡ ғаиләләрҙе өлгө итеп ҡуйыу, эскелек һаҙлығына батҡандарға ярҙам ҡулы һуҙыу – хәҙерге көндә кисекмәҫтән эшләнә торған эштәр. Ҡатын-ҡыҙҙар советының эшен әүҙемләштерергә кәрәк, тигән фекерҙәр ҙә хупланды.
Кисәлә Гөлгөнә Заһитова, Хәлимә Ҡотлоюлова, Сажиҙә Ильясова үҙҙәре ижад иткән шиғырҙар менән сығыш яһаны, ағинәйҙәребеҙ изге теләктәр әйтте. Хәҙер самауыр янында йәнле һөйләшеүҙең ыңғай һөҙөмтә биреренә ышанырға ҡала.
Рита ЗАКИРОВА, Әбйәлил районының Асҡар ауылы:
– Беләһегеҙҙер, беҙҙең яҡтарҙа һәр яҡлап әүҙем, талантлы халыҡ йәшәй. Йыл әйләнәһенә мәҙәни, спорт саралары үтеп тора. Ноябрь урталарында район үҙәге Асҡарҙа ҡатын-ҡыҙҙар өсөн генә спорт фестивале уҙғайны. Бик ҡыҙыҡ һәм сәмле был сараны хакимиәттең физик культура, спорт һәм туризм буйынса комитеты, район ҡатын-ҡыҙҙар советы ойошторҙо.
Апай-һеңлеләрҙе ярышҡа сәмләндерергә ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Лениза Сәғәҙиева ла килде. Бында тиҫтәнән ашыу команда ҡатнашты. Улар һикереү, баскетбол кәрзиненә туп ташлау, дартс, эстафета, тағы ла әллә күпме мауыҡтырғыс ярышта көс һынашты.
Беренсе урынды Рауил ауыл хакимиәтенән килгән ҡатын-ҡыҙҙар алды. Амангилделәр ҙә етеҙ булып сыҡты, улар – икенсе урында. Асҡар ауыл биләмәһе командаһы өсөнсө урынға лайыҡ булды.
Гөлбикә КЕЙЕКБАЕВА, Баймаҡ районының Ниғәмәт ауылы, китапханасы:
– 22 ноябрҙә Ниғәмәт ауылында билдәле йәш яҙыусы, Шәйехзада Бабич исемендәге республика дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Айгиз Баймөхәмәтов менән осрашыу булды. Кисә алдынан уның китаптары һатылды. Осрашыуҙа Айгиз Ғиззәт улы уҡыусыларҙың һорауҙарына яуап бирҙе, китаптың яҙылыу тарихы, туғандарының, дуҫтарының яҙмышы тураһында һөйләне. “Ҡалдырма, әсәй!” китабынан өҙөк сәхнәләштерелде. Ауылдашыбыҙ Фәнүрә Ғәббәсова яҙыусыға шундай фәһемле, тетрәндергес китабы өсөн рәхмәт белдерҙе, Зөһрә Мөхәрләмова китапты илай-илай бер тынала уҡып сығыуы, Рәйсә Иҫәнбаева әҫәрҙең ниндәй тәрбиәүи әһәмиәткә эйә булыуы тураһында һөйләне. Айгиз Баймөхәмәтов эскерһеҙ, ябай, бик оҫта, мауыҡтырғыс итеп һөйләүсе булараҡ иҫебеҙҙә ҡаласаҡ. Беҙ йәш яҙыусының ижады оҙон ғүмерле, үҙе бәхетле булыуын теләйбеҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Ҙур өмөттәр бағлайым29-12-2012, 03:09 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
— Йылан йылында донъяға килеүемә ҡарамаҫтан, иң яратмағаным – йылан. Шуға күрә үҙемдә был йән эйәһенә хас сифаттар бар, тип әйтә алмайым. Оптимистмын, хеҙмәткәрҙәрем менән һәр саҡ уртаҡ тел табам. Үткән йыл бик уңышлы булды, типографияның 55 йыллыҡ юбилейын үткәрҙек, ремонт эшләттек, магазин астыҡ.
Яңы йылды, ғаилә байрамы булараҡ, өйҙә, яҡындарым менән ҡаршыларға тырышам. Байрам өҫтәлендә мотлаҡ мин яратҡан винегрет һәм үҙем әҙерләгән былау урын аласаҡ. Дуҫтарыма, яҡындарыма бүләктәр биреү ҙә матур йолаға әйләнгән.
Йылан йылына оло өмөттәр менән бағам. Иң мөһиме – илебеҙ тотороҡло, эшебеҙ уң булһын! Холҡомда йыланға хас һығылмалылыҡ юҡ, шуға күрә күп осраҡта ошо “йомшаҡ” яғым зыян да килтереп ҡуя. Яңы йыл барыһына ла изгелек һәм шатлыҡ-ҡыуаныстар ғына килтерһен!


text:
Рөстәм Хәмитов Ватан һаҡсылары көнөнә арналған тантаналы йыйылышта ҡатнаштыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Ватан һаҡсылары көнөнә арналған тантаналы йыйылышта ҡатнашты
Рөстәм Хәмитов Ватан һаҡсылары көнөнә арналған тантаналы йыйылышта ҡатнаштыФото: Андрей Старостин
Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында Ватан һаҡсылары көнөнә арналған тантаналы йыйылыш уҙҙы. Унда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, БР хәрби комиссары Анатолий Балтинский, республика дәүләт власы органдары вәкилдәре, Бөйөк Ватан һуғышы һәм хәрби конфликттар ветерандары, ветерандар ойошмалары вәкилдәре, йәмәғәт һәм дини эшмәкәрҙәр, хәрби уҡыу йорттары курсанттары, хәрби-патриотик клубтар тәрбиәләнеүселәре ҡатнашты.
— Был тысынлап та бөтә халыҡтар байрамы. Ул илебеҙҙең үткәнен һәм хәҙергеһен, олоһон һәм кесеһен, бөтә рәсәйлеләрҙе берләштерә. Был көндө үҙен Ватанға хеҙмәт итеүгә арнаған эскерһеҙ патриоттарҙы, фиҙаҡәр эшсәндәрҙе тәбрикләйҙәр. Беҙ бөтә һаҡсыларыбыҙҙы ҡотлайбыҙ, был һүҙҙең киң мәғәнәһендә. Ул көс һәм батырлыҡты, яуаплылыҡты һәм хәстәрлекте күрһәтә. Беҙҙең Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын, яугир-интернационалистарҙы, хәрби хәрәкәттәр ҡатнашыусыларын, үҙен йәлләмәй Ватандың иреклеген һәм бойондороҡһоҙлоғон яҡлаған, ҡыҙыу нөктәләрҙә уның мәнфәғәтен һаҡлаған бөтәһен дә ысын күңелдән тәбрикләйем. Бында беҙҙең менән Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, генерал-майор, Рәсәй Хәрби фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы Ростислав Сибәғәтуллин, полковник, 15-се гвардия Харьков – Прага уҡсылар дивизияһы ветераны Сабир Йыһаншин, — тине республика Президенты, хәрби хеҙмәткәрҙәргә һәм ветерандарға сәләмләү телмәре менән сығыш яһап.
Үткән аҙнала ил Совет ғәскәрҙәрен Афғанстандан сығарыуҙың 25 йыллығын билдәләне, тине Рөстәм Хәмитов. Ветеран-«афғансыларҙың» хәрби батырлыҡтары – йәштәр өсөн лайыҡлы өлгө. Республика етәксеһе һыҙыҡ өҫтөнә алып, иң төп һәм изге байрам булып Еңеү көнө ҡала, уның 70-йыллығына яҡынаябыҙ. Шулай уҡ быйыл Беренсе донъя һуғышы – кешелек тарихында фажиғәле бит башланыуының йөҙ йыллығы билдәләнә.
— Беҙҙең бурыс – замандар бәйләнешен юғалтмау, бай хәрби традицияларҙы һаҡлау һәм үҫеп килгән быуынға тапшырыу. Йәштәр физик яҡтан да, рухи яҡтан да сәләмәт булып үҫергә, заманса армия хеҙмәте талап иткән талаптарға тулы күләмдә яуап бирергә тейеш. Бөгөн донъяла элеккесә хәрби ҡара-ҡаршы торош усаҡтары һаҡлана, урынлашҡан стратегик балансты боҙорға маташыуҙар туҡтамай, эске баҫымталар, хәүефтәр һәм потенциал конфликттар киңлеге киңәйә. Был шарттарҙа хәрби тотоп туҡтатып тороу факторы бик мөһим роль уйнай. Бөгөн Украинала барған ваҡиғалар, быға оҡшаш көсөргәнеш усаҡтары яҡында ғына һәм Рәсәй сиге эргәһендә генә булыуы ихтималлығын күрһәтә. Беҙҙең армия бындай йәшерен милли именлек хәүеф-хәтәрҙәргә әҙер булырға, Ватан именлеге һағында ныҡлы торорға тейеш.
Башҡортостан Президенты Башҡортостан Хәрби комиссариатының, йәштәрҙе хәрби хеҙмәткә саҡырыуға тиклем әҙерлек учреждениеларының, республика Ветерандар советының, эҙләү отрядтарының, оборона комплексы предприятиеларының яҡшы эшен баһаланы.
Шулай уҡ тантана сиктәрендә Башҡортостан Президенты дәүләт наградаларын тапшырҙы. Осрашыу байрам концерты менән тамамланды.


text:
«Әсә йөрәге»Уҡыусыларыбыҙҙың һорауы буйынса «Әсә йөрәге» бәйгеһен быйыл да үткәрергә ҡарар иттек. Ярышта ҡатнашыр өсөн әсәйҙәргә арналған йә әсәлек хистәрен данлаған бер шиғырҙы видеоға төшөрөп, 1 авгусҡа тиклем редакциябыҙҙың электрон почтаһына юллау зарур. ...
«Аллы-гөллө, селтәрле»Ошо исем аҫтында журналыбыҙ тарихында ике тапҡыр (1992 һәм 2010 йылдарҙа) үткән бәйгебеҙҙе һағынып һөйләүселәр, уны ҡабатлауҙы һорап шылтыратыусылар күп. Теләктәрегеҙҙе иҫәпкә алып, быйылғы бәйгене лә алъяпҡыстарға арнарға булдыҡ. Яратып теккән,...
«Башҡортостан ҡыҙы»на – 50!»Журналыбыҙ 2018 йылда үҙенең 50 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Ошо айҡанлы «Башҡортостан ҡыҙы»на – 50!» исемле бәйге иғлан ителә. Баҫмабыҙ тарихына арналған публицистик мәҡәлә, шиғыр, журналыбыҙ менән бәйле үҙенсәлекле хәтирәләр – өс төрлө жанрға ҡараған...
Алъяпҡысым ал ғынаБаймаҡ районы Таһир ауылынан Мәликә БИКТИМЕРОВА: «Бала саҡтан ҡул эштәре менән ҡыҙыҡһындым, бигерәк тә сигеү менән мауыҡтым. Үҫә килә ул шөғөлөм бер аҙ онотола төштө. Ҡәйнәм Ғәшүрә бик оҫта булды, серҙәре менән бүлешергә лә әҙер ине. Тик үҙем,...
НИНДӘЙ УЛ БАШҠОРТ ҠУРСАҒЫ?Баланың кем икәнен белгең килһә, уйынына ҡара, тигәндәр. Сепрәк ҡурсаҡ борондан балаларҙың яратҡан уйынсығы булған. Ҡыҙҙар уның менән уйнап, өйҙәге эштәргә өйрәнгән, төрлө ролдәргә инеп ҡараған. Ҡурсаҡ – зиһенде үҫтереүсе иң яҡшы уйынсыҡтарҙың...
«Glamour Kids» магазинына рәхим итегеҙ!...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
дәфтәр
Содержание
Башкирский[править]
Морфологические и синтаксические свойства[править]
дәф-тәр
Произношение[править]
- МФА: [dæfˈtær]
Семантические свойства[править]
Значение[править]
- тетрадь ◆ Буй дәфтәр — тетрадь в линейку ◆ шаҡмаҡ дәфтәр — тетрадь в клетку ◆ ҡуйын дәфтәре — записная книжка ◆ Артҡы партала ултырған Самат һиҙҙермәй генә дәфтәренән бер бит йыртып алды ла самолёт яһаны. — Сидящий за задней партой Самат незаметно выдрал из тетради лист и сделал самолётик. ◆ Исем-фамилияғыҙҙы дәфтәрҙең тышына баҫма хәрефтәр менән яҙып ҡуйығыҙ — Напишите (своё) имя и фамилию печатными буквами на обложке тетради.
- адъектив. тетрадный ◆ дәфтәр бите — тетрадный лист ◆ дәфтәр тышы — тетрадная обложка


text:
БР Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитеты журналистарҙы конкурста ҡатнашырға саҡыра
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитеты журналистар өсөн ижади конкурс ойоштороуы тураһында иғлан итте.
Ойоштороусылар федераль киң мәғлүмәт сараларының төбәк редакциялары, республика, ҡала гәзиттәре, журналдары, телевидениелары, радиолары һәм электрон киң мәғлүмәт саралары вәкилдәрен ҡатнашырға саҡыра.
Конкурс «Матбуғат киң мәғлүмәт саралары», «Электрон киң мәғлүмәт саралары», «Телевидение», «Радио» номинациялары буйынса уҙғарыла.
Эштәр профессоналлек кимәле, теманы асыуға ижади алым, шулай уҡ мәғлүмәти һығымталар иҫәбе, дөрөҫлөгө һәм мәғлүмәти бай эстәлеге буйынса баһаланасаҡ.
Заявкалар һәм материалдар 2014 йылдың 1 мартына тиклем goskomzakaz62@bashkortostan.ru электрон адресына ҡабул ителә. Тулыраҡ ведомствоның рәсми сайтында баҫылған.
Ижади ярыштың йомғаҡтары 2014 йылдың 6 мартында иғлан ителәсәк.


text:
Өфөлә «Урал сәнәғәт форумы» асылды
Өфөләге Спорт һарайында бөгөн «Урал сәнәғәт форумы» асылды, уның сиктәрендә «Иретеп йәбештереү һәм контроль», «Металл эшкәртеү», «Энергетика һәм ресурстарҙы һаҡсыл файҙаланыу», «Ағас эшкәртеү», «Нефтегазсервис» кеүек төбәк-ара махсуслаштырылған күргәҙмәләр үтәсәк. Форумда Рәсәйҙең 50-гә яҡын етештереүсе һәм сеймал менән тәьмин итеүсе предприятиелары ҡатнаша.
Сәнәғәт форумы БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы, БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты, Урал буйы экологик, технологик һәм атом күҙәтеүе идаралығы, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ярҙамында «БашЭКСПО» күргәҙмә үҙәге менән ойошторолған. «СВАРТЭКС» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, Санкт-Петербург һәм Төньяҡ-көнбайыш төбәктең иретеп йәбештереүселәре альянсы, «Санкт-Петербург Сертификациялау үҙәге» коммерциялашмаған партнерлығы уға булышлыҡ иткән.
Форумды асыу тантанаһында республиканың сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрының беренсе урынбаҫары Хәлил Рәхимов, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты Азат Фазлыев, «СВАРТЭКС» асыҡ акционерҙар йәмғиәте вәкиле Виктор Заяц һәм башҡалар ҡатнашты.
Күргәҙмәлә иретеп йәбештереү ҡорамалдары һәм материалдары, контроллек итеү средстволары, металл, ағас эшкәртеү һәм диагностикалау ҡорамалдары, станоктар һәм инструменттар, энергияны һаҡсыл файҙаланыу технологияһы һәм башҡалар күрһәтелгән.
Махсуслаштырылған күргәҙмәлә ҡатнашыусылар араһында Мәскәү, Санкт-Петербург, Екатеринбург, Түбәнге Новгород, Ульяновск, Яр Саллы, Ырымбур, Волгоград, Магнитогорск, Өфө, Салауат предприятиелары бар. Республика етештереүселәре араһында «Салауатметалл», «Башстанкоцентр», «Сваркон», «Теллур», «СВАРТЭКС» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәренең һәм башҡа предприятиеларҙың экспозициялары иғтибарҙы йәлеп итә.
Хәлил Рәхимов әйтеүенсә, күргәҙмәләр ватан машиналар эшләү комплексы һәм иретеп йәбештереү технологиялары үҫешенең төп тенденцияларын мөмкин тиклем тулыраҡ сағылдыра, фән ҡаҙаныштарын ҡулланылышҡа индереүгә, яңы техник эшләнмәләр һәм ҡорамалдарҙы алға һөрөүгә әүҙем булышлыҡ итә.
Бер үк ваҡытта форум сиктәрендә «Свартэкс» асыҡ акционерҙар йәмғиәте территорияһында халыҡ-ара кимәлдә Бөтә Рәсәй иретеп йәбештереүселәр конкурсы үтәсәк. Виктор Заяцтың билдәләүенсә, был 10-сы, юбилейлы конкурс. Уға йөҙгә яҡын кеше килгән, шуларҙың 50-һе – Рәсәйҙең 20 ҡалаһынан һәм яҡын сит илдәрҙән йыйылған конкурсанттар.
«Урал сәнәғәт форумы» дүрт көн дауамында – 30 сентябргә тиклем эшләйәсәк. Форумдың һуңғы көнөндә Бөтә Рәсәй иретеп йәбештереүселәр конкурсы еңеүселәрен бүләкләү тантанаһы үтәсәк.
Әйткәндәй, «БашЭКСПО» өсөн быйыл үҙенсәлекле йыл: күргәҙмә үҙәге күптән түгел үҙенең 20 йыллығын билдәләне. Ә бөгөн асылған форум «БашЭКСПО»ның көҙгө күргәҙмә миҙгелендәге тәүге сараһы булды.


text:
Рәсәй-Италия Эш төркөмө ултырышында энергетика мәсьәләләре тикшереләсәк
30 майҙа Өфөлә, Сәнәғәт округтары, бәләкәй һәм урта бизнес буйынса Рәсәй-Италия Эш төркөмөнөң ХХ ултырышы сиктәрендә «Традицион һәм альтернатив энергетика өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеү. Энергия һаҡлау технологиялары» темаһына арналған түңәрәк өҫтәл үткәрелә. Унда энергетиканың көнүҙәк проблемалары һәм был өлкәләге инновацион ҡаҙаныштар тикшереләсәк.
Түңәрәк өҫтәлдең модераторҙарының береһе - Башҡортостан Республикаһының Энергия һаҡлау һәм энергетиканың һөҙөмтәлелеген арттырыу үҙәге директоры Владислав Сулимов. Докладтар менән республиканың, Рәсәй төбәктәренең дәүләт власы органдары вәкилдәре, энергия һаҡлаусы продукция етештереү менән шөғөлләнгән сәнәғәт предприятиелары һәм ойошмаларының етәкселәре сығыш яһаясаҡ.
БР Энергия һаҡлау һәм энергетиканың һөҙөмтәлелеген арттырыу үҙәгендә әйтеүҙәренсә, докладсылар араһында Италия делегацияһы вәкилдәре, «Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең баш инженеры Владимир Кремер, ӨДАТУ ректоры Морат Ғөзәиров, «Өфө моторҙар эшләү берекмәһе», «Мотор»фәнни-производство предприятиеһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре вәкилдәре күрһәтелгән. Йәнә Рәсәй төбәктәренең энергия һаҡлау үҙәктәре альтернатив энергетиканы һәм энергия һаҡлаусы технологияларҙы ҡулланыуға индереү тәжрибәһе менән уртаҡлашасаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 528
БОЛҒАРҘАР, төрки ҡәбиләләр союзы. Ете йылға үҙәнендә б.э. башында барлыҡҡа килгән тип фаразлана. 4 б. аҙ. һундарҙың Көнсығыш Европа походына йәлеп ителәләр (ҡара: Халыҡтарҙың бөйөк күсенеше). 7 б. тәүге сирегендә Азов й. буйында Б. (барсилдар, уногундурҙар, утиғурҙар) адыгтар, аландар һ.б. ҡәбиләләр м‑н баш ҡалаһы Фанагория булған Бөйөк Болғар дәүләтен төҙөй. 7 б. 2‑се сирегендә Ҡобрат хан етәкс. һәм уның улдары Аспарух, Батбай һәм Ҡутрағ Төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйы һәм Түбәнге Днепр буйын яулайҙар. Ҡобрат вафатынан һуң (640 й. тирәһе) хазарҙар ҡыҫымы аҫтында Б. бер өлөшө Аспарух хан етәкс. Балҡанға күсенә һәм 680 й. славяндар м‑н бергә Дунай Болғары (Тәүге Болғар батшалығы) дәүләтен булдыра. Ҡутрағ хан ҡулы аҫтындағы Б. Урта Волга буйына күсенә (Һамар Лукаһына тиклем), унда Имәнкиҫкә мәҙәниәте һәм Кушнаренко мәҙәниәте ҡәбиләләре ҡаршылығына осрай (ҡара: Оло Тархан ҡәберлеге); Батбай хан юлбашсылығында Б. бер өлөшө, ш. иҫ. барсилдар (“көмөш болғарҙар”), Хазар ҡағанатына буйһона. 8 б. 40‑сы йй. барсилдар Волга—Кама һәм Үрге Дон буйына күсенә. 10 б. Б. Кама й. буйында Волга буйы Болғары дәүләтен ойоштора. Б. хужалығының киң таралған тармаҡтарының береһе малсылыҡ һәм һабан игенселеге була. Тимерселек, көршәкселек, зәргәрлек һ.б. кәсептәр үҫешә. Б. Урта Волга буйы һәм Урал алды халыҡтарының (башҡорттар, татарҙар, сыуаштар һ.б.) этномәҙәни үҫешенә йоғонто яһай.
Әҙәб.: Генинг В.Ф., Халиков А.Х. Ранние болгары на Волге. М., 1964; Матвеева Г.И. Могильники ранних болгар на Самарской Луке. Самара, 1997; Багаутдинов Р.С., Богачёв А.В., Зубов С.Э. Праболгары на Средней Волге (у истоков истории татар Волго-Камья). Самара, 1998.
В.А.Иванов
Тәрж. Р.М.Шәрипова


text:
Ала себен турғайы
Ала себен турғайы(урыҫ.Мухоловка — пеструшка (лат. Ficedula hypoleuca) — һайраусы ҡош себен турғайҙары ғаиләһенән (Muscicapidae).
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Турғайҙан бәләкәйерәк. Ағастарҙың ҡоро ботаҡтарында ултыра, ваҡыт-ваҡыт күтәрелеп, осоп йөрөгән бөжәктәрҙе тота һәм кире урынына ҡуна. Һырты һорғолт көрән. Һоро түшендә, ҡабырғаларында бәй—буй ваҡ ҡына көрәнһыу һоро төҫө һәм сыбар түше менән айырыла. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып файҙа килтерә.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«пичи-пичи-кули-личи» йәки «цитру-цитру-три-крути-три», тауышы — тоноҡ «сиси». Өҙөп — өҙөп ҡысҡыра ла «үин-үин».
Йәшәү урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урмандарҙа йәшәй. Киң таралған күсмә ҡош. Ағас ҡыуыштарында йәки ботаҡ саталарында оя яһай.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Осоп йөрөүсе бөжәктәрҙе ашай.
Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ерәнһыу таплы 4—5 бөртөк йәшкелт йоморҡа һала.


text:
Тирең түгеп башҡарылған эштең емеше ҡәҙерле була. Хеҙмәт емеше алтын, тип тә юҡҡа әйтмәгәндәр боронғолар. Хеҙмәттә генә кеше йәм таба, бәхетле була, үҙенең булмышын тулыһынса асыҡлай ала.
Хеҙмәт төбө – хазина, тигән мәҡәлде девиз итеп, Мостай Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһында экологик өмә үтте. Ғаилә йылына арнап, өмә сиктәрендә шулай уҡ бик сағыу сара – “Хеҙмәт төбө – хазина” исемле фестиваль ойошторолдо. Был күләмле сара “Ғаилә ҡиммәттәре фестивале”нең өсөнсө этабы.
Шәмбе көнө иртәнән һалҡынсараҡ булыуға ҡарамаҫтан, көн ҡояшлы, тимәк, кәйефтәр ҙә көр ине. Кластарға алдан уҡ мәктәп яны ерҙәре беркетелгәс, һәр кем үҙ бурысын яҡшы аңлай. Уҡыусылар берҙәм булып, ҡулдарына эш ҡоралдары – көрәк, һепертке, сүп арбаһы, тырма тотоп, йәһәтләп эшкә тотондо. Күмәкләгән яу ҡайтарған, тигәндәй, эш бик йылдам барҙы. Гимназия территорияһы, уның эргәһендәге юл буйҙары эреле-ваҡлы сүп-сарҙан таҙартылды, йәйәүлеләр өсөн һуҡмаҡтар һеперелде, йыйылған сүп сүплек өсөн тәғәйен ергә ташылды.
Һәр кем ошолай дәррәү өмәгә сығып, йәшәгән урынын тәртипкә килтерһә, донъялар таҙараҡ та, ҡалабыҙ күркәмерәк тә буласаҡ, тигән фекерҙә уҡыусылар.
Шәмбе өмәһенән һуң гимназиябыҙҙа уҡыусыларҙың ата-әсәләре ҡатнашлығында “Хеҙмәт төбө – хазина” фестивале башланды. Сараға донъя, Рәсәй, Республика кимәлендә төрлө конкурстарҙа, бәйгеләрҙә ҡатнашып, призлы урындарға лайыҡ уҡыусылар һәм уларҙы тәрбиәләүсе ата-әсәләр саҡырылды.
Фестивалде асып, гимназия директоры Гөлназ Әхмәҙиева барыһын да сәләмләне һәм кеше тормошона хеҙмәттең йоғонтоһо тураһында һөйләне, балаларҙы эште яратырға, эштән ҡурмаҫҡа өндәне. Артабан сәхнә түрендә ултырыусы конкурс-бәйгеләрҙә еңеүсе уыҡыусыларҙы һәм уларҙың ата-әсәләрен грамоталар, рәхмәт ҡағыҙҙары менән бүләкләне. Донъя, Рәсәй, республика кимәлендә үткәрелгән сараларҙа ҡатнашып, беренсе урындарҙы яулаған малайҙар һәм ҡыҙҙарға ҡарап һоҡланырлыҡ, ғорурланырлыҡ һәм башҡаларға үрнәк итеп ҡуйырлыҡ. Ә шул балаларға маяҡ булып, уларға дөрөҫ юл күрһәтеүсе, яңы үрҙәргә дәртләндереүсе ата-әсәйҙәргә айырым рәхмәт һүҙҙәрен еткерәһе килә. Улар араһынан да һәр кемгә өлгө булырҙайҙары килгәйне: 6В класс уҡыусыһы Дәүләт Ғәйнуллиндың ғаиләһе – Нур Шаһисолтанов – отставкалағы полковник, ВТБ банкыһының иҡтисади хәүефһеҙлек буйынса белгесе, Рәйсә Шаһисолтанова – Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, әсәһе – Элина Сафина, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты доценты, психолог, 5В класс уҡыусыһы Асҡар Иҙрисовтың ғаиләһе – Тимур Иҙрисов – техник фәндәр кандидаты, Өфө дәүләт авиация-техник университеты хеҙмәткәре, РФ Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, 7Б класс уҡыусыһы Айһылыу Лоҡманова ғаиләһе – атаһы Камил Лоҡманов – “Юмитекс” аптека селтәре директоры, әсәһе Рәшиҙә Лоҡманова – “Любодело” салоны етәксеһе.
5А класс уҡыусыһы Камила Йосопованың башҡарыуында яңғыраған “Асылы буйы” башҡорт халыҡ йыры фестивалгә йәм өҫтәне.
Килгән атай-әсәйҙәр араһында үҙенең эшен, һөнәрен ҙур һөйөү, талант менән башҡарған атайҙар һәм әсәйҙәр бик күп ине. Шуларҙың береһе 4-се лә уҡыған Шаймораттың атаһы Айрат Ҡарасов. Республикала билдәле ҡурайсы, педагог, бик күп йәш ҡурайсыларҙы тәрбиәләгән, конкурстарҙа уңыштарға өлгәшкән шәхес, Ҡарас сәсәңдең данын бөгөнгө көндәрҙә лә дауам итеүсе атай сәхнәнән ҡурай моңон таратты.
Килгән ҡунаҡтар ҙа сәхнә түренән балаларға үҙҙәренең һүҙҙәрен еткерҙе.
- Һәр эште намыҫ менән башҡарырға, белемеңде тормошта ҡуллана белергә кәрәк. Ә бының өсөн мәктәп йылдарынан алып тырышып уҡыу, белем алыу зарур. Ниндәй һөнәр һайлайһығыҙ, шуның нескәлектәренә төшөнөгөҙ, шунда ғына кәрәкле белгес була алырһығыҙ. Эш тик ҡәнәғәтлек һәм бәхет килтерһен өсөн киләсәк һөнәрегеҙгә бөгөндән нигеҙ һала башларға кәрәк. Хеҙмәт менән ғүмер итеү – иң ҙур бәхет донъяла, шуны аңлағыҙ, балалар! – тип фекере менән бүлеште һәм балаларға киләсәккә нәсихәт бирҙе хөрмәтле ҡунағыбыҙ Нур Шаһисолтанов.
Эйе, хәҙмәт менән дуҫ булған кеше бер ҡасан да ас ултырмаҫ тәртипле, тәрбиәле булыр. Шуға ла бөгөндән киләсәгеңә нигеҙ ҡор, белем тауҙарына үрлә, хеҙмәт емешен таты, тип әйтәһе килә йәштәргә.
М. Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһы мәғлүмәт үҙәге.


text:
Иң яҡшы ғилми-тикшеренеү эштәре авторҙарының исемдәре аталасаҡ
Башҡортостан Республикаһы фәнни ойошмалары һәм юғары уҡыу йорттары аспиранттарының ғилми-тикшеренеү эштәре конкурсында еңеүселәр исемдәре 28 октябрҙә иғлан ителәсәк. Уны ойоштороусылар – БР Фәндәр академияһы һәм Гуманитар тикшеренеүҙәр институты менән берлектә БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы.
Ойоштороусылар аңлатыуынса, был конкурстың төп маҡсаты – Башҡортостан фәнни ойошмалары һәм юғары уҡыу йорттарының көндөҙгө бүлектә уҡыусы, ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге менән әүҙем шөғөлләнеүсе 30 йәшкә тиклемге аспиранттарына ярҙам итеү.. Быйыл ул икенсе тапҡырына үткәрелә. Былтырғы менән сағыштырғанда унда ҡатнашыусылар һаны ла һиҙелерлек артты: 2008 йылда 15 булһа, быйыл 42 тикшеренеү эше тәҡдим ителде.
Аспиранттарҙың эшен комиссия баһаланы, уның составына профессорҙар, фән докторҙары, шулай уҡ фән һәм техника өлкәһендә Дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаттары инде.
Еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһы шаршамбы көнө БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығында үткәрелә.


text:
Юлай менән Салауат – халыҡ хәтерендә
Ф.А.
НӘҘЕРШИНА,
филология
фәндәре докторы,
Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты
1773 – 1775 йылдарҙа Башҡортостанда киң ҡолас алған
Крәҫтиәндәр һуғышы, рус, башҡорт һәм башҡа халыҡтарҙың батша самодержавиеһы
иҙеүенә ҡаршы берлектәге көрәше башҡорт халыҡ ижадында тәрән эҙ ҡалдырған.
Ихтилал ваҡиғалары, уның күренекле юлбашсылары, ҡатнашыусыларҙың батырлыҡтары
һәм фажиғәләре ҡобайырҙар, тарихи йырҙар, бәйет, легенда һәм риүәйәт
сюжеттарының нигеҙе һәм идеаллаштырыу сығанағы булған. Батша хөкүмәте ихтилал
ваҡиғаларын халыҡ хәтеренән юйыу өсөн барыһын да эшләй.
Пугачевтың тоғро көрәштәше Салауат Юлаев исемен иҫкә алыусы, уның хаҡында
йырлаусы сәсәндәр, йырсылар эҙәрлекләнгән, рәхимһеҙ йәберләүҙәргә дусар
ителгән. Фольклор экспедициялары яҙмалары араһында был хаҡта мәғлүмәттәр
бихисап.
1977 йылда Башҡортостандың Салауат районына
ойошторолған фольклор экспедицияһы яҙмаларында Салауаттың алыҫ туғанының – Әлкә
ауылынан 1909 йылғы Сәхиә Сиражеваның иҫтәлектәре теркәлгән. Унда ХХ быуат
башында Салауат Юлаев менән ҡәрҙәшлек тамырҙары булған кешеләрҙең
эҙәрлекләнеүҙәре хаҡында тетрәндергес мәғлүмәттәр бар. Шулай ҙа,
эҙәрлекләүҙәргә ҡарамаҫтан, бөйөк шәхес, уның тормошо һәм тарихи яҡтан
әһәмиәтле ғәмәлдәре тураһында мәғлүмәттәр халыҡ күңеленән бер ҡасан да
юғалмаған. ХIХ быуатта уҡ рус фәненең һәм мәҙәниәтенең алдынғы ҡарашлы
шәхестәре тарафынан Салауат Юлаев хаҡында тәүге фольклор материалдары теркәлгән.
Ф.Д. Нефедов, М.В. Лоссиевский, Р.Г. Игнатьев кеүек ғалимдарҙың халыҡ
риүәйәттәрен, легендаларын, тарихи материалдарҙы һәм Салауаттың рус телендәге
тәржемәлә килеп еткән шиғырҙарын өйрәнеү нигеҙендә яҙылған хеҙмәттәре1
үҙҙәренең ғилми, танып белеү ҡиммәттәрен әлегә тиклем юғалтмаған.
Башҡорттарҙың ауыҙ-тел ижадын системалы йыйыу,
шул иҫәптән Пугачев ихтилалы тураһындағы фольклорҙы өйрәнеү 1917 йылғы Октябрь
революцияһынан һуң ғына башланған. Мөхәмәтша Буранғолов, Әбүбәкер Усманов,
Әхнәф Харисовтар, тәүгеләрҙән булып, Крәҫтиәндәр һуғышы, Салауаттың урыны һәм
роле тураһындағы фольклорҙы ғилми өйрәнеүгә башланғыс һалғандар. ХХ быуаттың
40-сы йылдарынан башлап Салауат Юлаевтың шиғырҙары һәм уның хаҡында фольклор
әҫәрҙәренән торған махсус йыйынтыҡтар донъя күрә, артабан яңы материалдар
туплана, ғилми күҙәтеүҙәр яһала.
Батыр шағирға бағышланған йырҙар, риүәйәттәр һәм
легендалар, ҡобайырҙар башҡорт һәм рус телдәрендә сыҡҡан «Башҡорт халыҡ ижады»
тигән күп томлы баҫмаларҙа тарихи темаға иң яҡшы сәхифәләрҙе тәшкил итә.
Риүәйәт һәм йырҙарҙың айырыуса әһәмиәтле үрнәктәре, рус һәм инглиз телдәренә
тәржемә ителеп, беҙҙең тарафтан әҙерләнгән «Башҡорт халыҡ йырҙары,
йыр-риүәйәттәре», «Башҡорт халыҡ риүәйәттәре һәм легендалары» тигән китаптарҙа
сығарылды. Салауаттың шиғырҙары, уның тураһындағы халыҡ йырҙары башҡа
телдәрҙә лә донъя күрҙе2.
Крәҫтиәндәр һуғышы тураһындағы фольклор ҡомартҡыларын туплауҙың һәм өйрәнеүҙең
әһәмиәте ҙур: улар халыҡтың ихтилалға, унда ҡатнашыусыларға һәм уның
юлбашсыларына мөнәсәбәтен аныҡ күҙәтергә мөмкинлек бирә. Фольклор әҫәрҙәре
Крәҫтиәндәр һуғышының ғәҙел булыуын раҫлай, баш күтәреүселәрҙе һәм уларҙың
юлбашсыларын ирек өсөн көрәшеүселәр, иҙелгән халыҡты яҡлаусылар итеп һүрәтләй.
Ҡобайыр жанрына ҡараған бер нисә әҫәр яҙма
рәүештә теркәлгән һәм нәшер ителгән. Күп тапҡырҙар баҫылған «Салауат батыр»
ҡобайыры, мәҫәлән, өс строфанан ғына (һәр береһе етешәр юлдан) торһа ла, тәрән
эстәлекле, поэтик эшләнеше яғынан камил. Салауат Юлаевтың шәхси сифаттарын –
батырлығын, ғәййәрлеген, үҙ эшенә тоғролоғон һүрәтләгәндә «Сүкем батыр»,
«Баязит батыр» кеүек ҡобайырҙарҙа осрай торған традицион ҡабатлауҙар
күҙәтелә, уның эшмәкәрлеген, батырлығын уңай баһалау иһә дан йырлау төҫөн ала.
Ҡобайырға ярашлы, Салауат – маяҡ, ҡояш, үҙ халҡы өсөн – көн, ә дошмандары өсөн
– хәүефле ҡараңғылыҡ.
1964 йылда Миәкә районының Боғҙан ауылында 102
йәшлек Әхмәтзәки Сөләймәновтан фольклорсы Н.Д.Шоңҡаров тарафынан яҙылған текст
үҙенең стилистик биҙәлеше, төп эстетик билгеләмәһе буйынса юғарыла килтерелгән
ҡобайырға оҡшаш. Миәкә аҡһаҡалы һуңғы юлдарҙағы ҡабатлауҙы төшөрөп ҡалдырыу
иҫәбенә юлдар һанын кәметкән булһа ла, уның тексын «Салауат батыр» ҡобайырының
дауамы булараҡ ҡабул итергә мөмкин. Н.Шоңҡаров яҙып алған ҡобайырҙа үҙенең
халҡы менән айырылғыһыҙ бәйләнештә торған юлбашсы батыр, халҡының азатлығын
һаҡлау хаҡына утҡа керергә әҙер торған шәхес образына дан йырлана («Тирә-яҡты
ут алһа, халҡым, уян! – тир ине»). Был текстарҙың йөкмәткеһе һәм формаһы
буйынса яҡынлығы бәхәсһеҙ. Улар бер ҙур әҫәр киҫәгеме, үҙ аллы вариациялармы,
кескенә ҡобайырмы – быны хәҙер ҡәтғи раҫлап булмай.
Шул уҡ ваҡытта халыҡ хәтерендә күләмлерәк эпик
ҡобайырҙар ҙа һаҡланған. Унда шиғри юлдар сәсмә хикәйәләү менән сиратлаша,
ваҡиғалар теҙмәһе бирелә. Был йәһәттән «Юлай менән Салауат», «Байыҡ-Айҙар
сәсән» эпостары иғтибарҙы йәлеп итә.
«Юлай менән Салауат» ҡобайырында милли
иҙеүҙең көсәйеүе, башҡорт халҡында синфи айырымлыҡтарҙың тәрәнәйеүе, Пугачев
етәкселегендә Яйыҡ казактарының баш күтәреүе, Салауаттың Пугачевҡа ҡушылыуы;
баш күтәреүселәрҙең каратель отрядтары менән алыштары; Салауатты ҡулға алыу,
язалауҙар, уны мәңгелек һөргөнгә оҙатыу күренештәре сағылдырылған. Ҡобайырҙа
алғы планға аталы-уллы ике тарихи шәхес – Юлай менән Салауат образы сығарылып,
уларҙың көрәшкә күтәрелеүе реаль ижтимағи шарттар фонында тасуирлана. Унда
көнкүрешкә бәйле эпизодтарға ҡағылған уйҙырма мотивтар ҙа бар, әммә улар,
әҫәрҙең тарихилығын үҙгәртмәй, ул – ысынбарлыҡҡа яҡынлаштырылған уйҙырма, ә
башҡа һыймаҫлыҡ фантастика түгел.
«Юлай менән Салауат» эпосында ихтилалдың
сәбәптәрен «аңлатыуға» ҙур урын бирелгән. Күтәрелеш алдынан булған
ижтимағи-сәйәси ваҡиғаларҙы һүрәтләү аша сәсәндәр, әйтерһең, Юлай менән Салауат
кеүек көслө шәхестәрҙең ижтимағи мөхиттең алғы һыҙығына сығыу кәрәклеген,
тәбиғилеген билдәләргә тырышҡан.
Заводсылар ҡулға алған
Түрә-һәрә бей булғас,
Заводсылар халыҡ ерен
Буштан-бушҡа талағас,
Бара-тора ил халҡы
Бөтә эште аңлаған.
Сәсәндәр милли иҙеүҙе ихтилалға күтәрелеүҙең төп
сәбәбе итеп күрһәтергә тырышҡан, бер үк ваҡытта йәмғиәттәге синфи ҡаршылыҡтар
ҙа күҙ уңынан ситтә ҡалмаған.
«Юлай менән Салауат» ҡобайырында Юлай Аҙналының
ижтимағи ҡараштарын, кешелек сифаттарын сағылдырған мөһим һүрәтләмәләр бар,
улар аша Салауаттың азат рухлы шәхес булып үҫеүендә ата йоғонтоһоноң ни тиклем
көслө икәнлеген аңлап була. Башҡорт ерҙәренең таланыуына ҡаршылыҡ белдереп,
батша властарына бер нисә тапҡыр ебәргән яҙма мөрәжәғәтенә яуап
булмағас, Юлайҙың халыҡты яуға күтәреүе, яу еңелгәс, тау төпкөлдәренә
йәшеренергә мәжбүр булыуы хаҡындағы мәғлүмәттәр тәрән йөкмәткеле. Рәсәйгә сит
илдән яу килә, тигән хәбәрҙе ишеткәс, Юлай Аҙналы өйөнә ҡайтып, «йылҡы өйөрөн
туплатып, яҡшы атын һайлап алып» һуғышҡа китә. Ҡайһы бер анахронизмдарға
ҡарамаҫтан, был мәғлүмәттәрҙең барыһы ла тарихи нигеҙле. Юлай Аҙналының 1755
йылғы Батырша ихтилалында ҡатнашыу ихтималлығы, 1772 йылда Рәсәй ғәскәрҙәре
составында Польша конфедераттары менән алышта батырлыҡ күрһәтеп, наградаға
лайыҡ булыуы тураһында тарихсылар Ә.Н.Усманов, И.М.Гвоздиковаларҙың
хеҙмәттәрендә ышандырырлыҡ дәлилдәр бар. Ҡобайырҙа Юлай Аҙналының ҡасан, ниндәй
һуғышта ҡатнашыуы хаҡында баштағы эпизодтарҙа әйтелмәй, ул турала тик әҫәрҙәге
мәғлүмәттәрҙе («Юлай яуҙа дан алған, / Батшанан миҙал алған”) документаль
яҙмалар менән сағыштырғанда ғына асыҡлап була. Сәсәндәргә был осраҡта хәл-ваҡиғаларҙы
тәғәйенләп күрһәтеү түгел, ә тарихи хәҡиҡәтте: башҡорт халҡының рухиәтенә хас
һыҙатты – илһөйәрлек тойғоһоноң көслө булыуын билдәләү мөһимерәк
булғандыр. Рәсәйгә ситтән хәүеф янағанда, башҡорттарҙың үҙ милли мәнфәғәттәрен
артҡа ҡуйып, хатта азатлыҡ яулап күтәргән ихтилалдарын туҡтатып тороп, һуғышҡа
китеүҙәре фольклор материалдары буйынса ғына түгел, тарихи яҙмалар аша ла
билдәле. Юлай Аҙналы ҡобайырҙа һәр эшен уйлап башҡара торған аҡыллы, абруйлы,
дәрәжәле, бер үк ваҡытта тәүәккәл шәхес итеп һүрәтләнгән. Уның гражданлыҡ
позицияһы кәңәшкә йыйылған халыҡ алдындағы телмәрендә асыҡ яҡтыртыла.
Батыр яугир һәм шағир, талантлы полководец,
Е.Пугачевтың көрәштәше Салауат образы был әҫәрҙә айырыуса йылы
һүрәтләнгән. Ул ғәйрәтле, аҡыллы, һүҙгә маһир, батыр йөрәкле, бер үк ваҡытта
ҡурҡыу белмәҫ баһадир яугир ҙа, нескә күңелле шағир ҙа. Был ҡобайырҙа Салауат
башҡорттарҙың ғына түгел, башҡа кәмһетелгән халыҡтарҙың да мәнфәғәттәрен
яҡлаусы булараҡ һүрәтләнә.
Әҫәрҙә Юлай образының ярайһы уҡ киң яҡтыртылыуы
төп герой – Салауат образының асылын яҡшыраҡ, тәрәнерәк аңларға булышлыҡ итә.
Ҡобайырҙа Салауаттың бала сағынан алып һөргөнгә ебәрелгән осорға тиклемге
ғүмере һүрәтләнгән. Яугирҙа батырлыҡ сифаттарының, аҡыл ҡеүәһенең, шиғри
һәләттең йәштән тәрбиәләнеүенә баҫым яһала. Фольклор традицияларына таянып,
башҡорт сәсәндәре уға эпик баһадирҙарға хас сифаттарҙы биргән. Салауаттың
барлыҡ шәхсән һыҙаттары яу йылдарында, азатлыҡ көрәшенә күтәрелгән сағында
асыла.
Салауаттың халыҡ менән тығыҙ бәйләнеше, тыуған
еренә оло мөхәббәте түбәндәге юлдарҙа бигерәк тә аныҡ әйтеп бирелә:
Илем янһа утында,
Мин дә бергә янырмын.
Илем итһә ҙур туйын,
Мин дә бергә туйлармын.
«Юлай менән Салауат» эпосының поэтикаһында,
сюжет-композиция ҡоролошонда, нигеҙе халыҡсан булыуына ҡарамаҫтан, урыны менән
шәхси ижад башланғысының күмәк башланғыстан өҫтөнлөк итеүе һиҙелә.
«Байыҡ-Айҙар сәсән» эпосында Байназар тархан улы
Байыҡтың Аҙналылар нәҫеле менән күптәнге бәйләнештәре, Байыҡ менән Юлайҙың 1755
– 1756 йылғы ихтилалда бергә ҡатнашыуы тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр бар, әммә
Байыҡ-Айҙарҙың йәш Салауат менән осрашыуын һүрәтләү айырыуса ҙур ҡыҙыҡһыныу
уята. Айҙар сәсән Салауатҡа үткәндәр, хандар тураһында, ауылдарҙы көлгә
ҡалдырған татар мырҙаһы Тәфтиләүҙең яуызлыҡтары, яу ҡырында башын һалған, тыуған
еренән һөрөлгән батырҙар, үҙенең илен һаҡлап ҡалған халыҡ тураһында
тулҡынланып һөйләй.
Төп геройы Байыҡ сәсән булғанлыҡтан, ҡобайырҙа
Салауат тураһында мәғлүмәттәр аҙ. Сәсәндәр Салауаттың был ҡартты аңлауы һәм уны
үҙе менән атаһы янына алып барыуы тураһында ҡыҫҡаса хәбәр итеү менән сикләнгән.
1773 – 1775 йылдарҙағы ихтилал, уның баҫтырылыуы тураһындағы мәғлүмәт тә бик
ҡыҫҡа итеп бирелә.
Н.Т. Зарипов «Юлай менән Салауат» ҡобайырында
Байыҡты Салауаттың һәр аҙымын күҙәтеп барған, һәм тегеһе юл сатында ҡалғанда,
дөрөҫ юлды күрһәткән ҡарт образына оҡшата. Был сюжеттарҙа образдарҙың ныҡ
оҡшашлығы теманың яҡынлығы һәм ике ҡобайырҙың да Мөхәмәтша Буранғолов
тарафынан бер сәсән – Ғәбит Арғынбаевтан яҙып алыныуы менән аңлатыла булһа
кәрәк.
Салауат исеменең халыҡ хәтерендә мәңгеләшеүе уның
азатлыҡ көрәшендә ҙур роль уйнауы менән бәйле. Тарихи яҙмаларҙан күренеүенсә,
бер йылдан саҡ ҡына артығыраҡ ваҡыт эсендә Салауат Юлаев 28 оло яуҙа ҡатнашҡан,
шуларҙың 11-ен үҙ аллы атҡарған. Ул 1774 йылдың июлендә Пугачев ғәскәре Волга
буйына киткән хәлдә лә, үҙенең көрәшен туҡтатмаған, июль-ноябрь айҙарында
ихтилалдың төп ваҡиғалары Салауат Юлаев етәкселегендә барған. Шуға ла баш
күтәреүселәрҙең дошмандары – генерал-майор П.С.Потемкин, генерал-аншеф П.И.
Панин үҙҙәренең Екатерина II яҙған хаттарында Салауат Юлаевты «уҙған фетнәнең
төп юлбашсыһы» тип танырға мәжбүр булғандар, уны «данлы Салауат» тип атағандар.
Потемкин Әбей батшаға ебәргән бер донесениеһында: «Салауаттың исеме ысынлап та
башҡорт халҡының йөрәгендә урын алырға хаҡлы»3, – тип танырға мәжбүр
булған.
Башҡорт халҡының 1773 – 1775 йылдар
ихтилалындағы роле, Салауат Юлаевтың яугирлыҡ эшмәкәрлеге төрлө заман
тарихсылары, яҙыусылары һәм мәҙәниәтселәре тарафынан юғары баһаланды. Бөйөк рус
шағиры А.С. Пушкин үҙенең «Пугачев тарихы» тигән китабында башҡорттарҙын
тынысланмауы, 1741 йылғы язалап үлтереүҙәр ваҡытында ҡотолоп ҡалған ҡарт
фетнәсе Юлайҙың улы Салауат менән килеп сығыуы, бөтә Башҡортостандың баш
күтәреүе һәм афәттең тағы ла ҡеүәтлерәк көс менән ҡыҙып китеүе тураһында
яҙа4.
Салауаттың яугирлыҡ абруйын дворян тарихсыһы
академик А.Ф.Дубровин, тарихсы-крайҙы өйрәнеүсе П.Л.Юдин таныны. Ихтилалды
идара итеүсе синыфтар күҙлегенән ҡараған был ғалимдарҙың оло яуҙа башҡорт
халҡының көрәшенә, Салауатҡа айырым иғтибары һәм баһаһы үҙе үк күп нәмә
тураһында һөйләй.
Башҡорттарҙың күтәрелештә тотҡан урынына,
Салауаттың яу етәксеһе булараҡ эшмәкәрлегенә ХХ быуат тарихсылары
Ю.А.Лимонов, В.В.Мавродин, В.М.Панеях, Р.В. Овчинниковтарҙың иғтибары ла
осраҡлы түгел.
И.М.Гвоздикова үҙенең монографияһында (Өфө, 1992)
1773 – 1775 йылдарҙағы ихтилалда Салауат Юлаевтың етәкселек маһирлығына,
батырлығына, маҡсатҡа тоғролоғона, ғөмүмән, тарихта тотҡан урынына бик ҙур баһа
бирә, Салауатты башҡорт халҡының милли геройы, «Ихтилал күтәргән халыҡтың иң
күренекле етәкселәренең береһе, социаль иҙеүгә һәм милли тигеҙһеҙлеккә ҡаршы
фиҙаҡәр көрәш символы, иҙеүселәргә ҡаршы көрәштә батырлыҡ һәм ғәййәрлек, рус
һәм башҡа халыҡтар менән туғанлыҡ символы»5 тип атай.
Мәскәү ғалимы профессор В.В.Трепавлов Салауат
Юлаевты шулай уҡ «сағыу тарихи шәхестәрҙең береһе» булараҡ
билдәләне, ихтилал йылдарын «Салауат дәүере» тип нарыҡланы6.
Яугир шағирҙың азатлыҡ хәрәкәтенә
индергән өлөшөнә, етәкселегенә Ә.Н.Усманов, Ә.З.Әсфәндиәров,
Н.М.Ҡолбахтин кеүек тарихсыларҙың мәҡәләләрендә лә юғары
баһа бирелде.
Салауат Юлаев Өфө төрмәһенән яҙған бер хатында
(1775 йылдың май айы) үҙенең дуҫтарына һәм туғандарына мөрәжәғәт итеп, былай
тигән: «Беҙҙән ҡурҡмағыҙ. Беҙ хәҙер йәшәй торған йортта халыҡ тураһында бер
ниндәй ҙә күрһәтеү бирмәнек, уның именлеген ҡайғырттыҡ. Ул халыҡ беҙҙе лә
үҙенең изге доғаларынан ҡалдырмаһын ине».7 Регуляр ғәскәр
командаһының ҡулына эләккән был хат заманында тәғәйенләнгән урынына барып
етмәй, әммә тотҡондоң ырыуҙаштары, батырҙың азатлыҡ байрағы аҫтында берләшкән
халыҡтар, әйтерһең дә Салауаттың васыятын үҙ ҡолаҡтары менән ишетеп, мәңгелеккә
хәтерҙәренә һеңдергән.
1773 – 1775 йылдарҙағы ихтилал темаһының
әҙәбиәттә, һынлы сәнғәттә, музыкала, ғилми тикшеренеүҙәрҙә урын алыуы – шулай
уҡ халыҡ хәтере файҙаһына хеҙмәт итеүсе ыңғай фактор. С. Юлаевтың үҙ шиғырҙары
һәм уның хаҡындағы шиғыр һәм йырҙар; романдар, трагедия, тарихи-документаль
китаптар, опера, балет, атаҡлы Салауат һәйкәле, скульптуралар, картиналар,
монографиялар, яҙмалар, ғилми йыйынтыҡтар – бөтәһе лә халыҡтың милли ғорурлығы
һәм гражданлыҡ, илһөйәрлек тойғоларын үҫтереүсе әҫәрҙәр. Уларҙың нигеҙендә
тарихи яҙмалар менән бер ҡатарҙан фольклор мотивтары ята.
Башҡорт халҡы, М. Кәрим әйткәнсә, «милләтенең
символына әйләнгән беренсе башҡорт» Салауат Юлаевтың яҡты образын йөрәгендә
ҡәҙерләп һаҡлай. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт гербының үҙәгендә Салауат
һынының тороуы, яугир шағирға бағышлап энциклопедия нәшер ителеүе был шәхестең
масштабын, юғарылығын күрһәтә. Телебеҙҙә йәшәгән «Халыҡ хәтере» тигән оло һәм
изге төшөнсә, быуаттарҙы быуаттарға тоташтырып, бер быуындың аманатын
икенсеһенә еткереп, хәҙергегә һәм киләсәккә хеҙмәт итә.
Материалды асыр өсөн бында баҫығыҙ.