text:
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
СВИДЕТЕЛЬСТВО СРАЗУ ПОСЛЕ ПРОСМОТРА ВЕБИНАРА
Вебинар «Подростковая лень: причины, способы борьбы»
Просмотр и заказ свидетельств доступен только до 22 января! На свидетельстве будет указано 2 академических часа и данные о наличии образовательной лицензии у организатора, что поможет Вам качественно пополнить собственное портфолио для аттестации.
Получить свидетельство за вебинар - https://infourok.ru/webinar/65.html
Мәктәп йылдарына мәктәп юлдары аша...
Шәмбе кис. Күңел күтәренке, кәйеф шәп, сөнки мин мәктәпкә китеп барам. Көнө лә бит уның хәтәр йылы!
Бына мәктәп ишеген асып индем. Халыҡ байтаҡ йыйылған. Ә мәктәп фойеһында килгән ҡунаҡтарҙы уҡыусылар ҡаршы ала. Бер уҡыусы кенәгәгә ҡунаҡтарҙың исем-шәрифтәрен теркәп ҡуя ла өҫкө ҡатҡа оҙата...
Мәктәп йылдарындағы йырҙар яңғыраған яҡҡа мин дә юл тотам. Баҡтиһәң, был бит тамаша залы... Матур биҙәлгән зал байрамса төҫ алып тора. 1966, 1976, 1986, 1996, 2006 һәм быйылғы 2016 йылғы сығарылыш синыфы уҡыусыларына арналған стендтар ҙа эшләнгән. Мәктәп кабинеттары ла буш түгел. Унда һабаҡташтар йыйылышып шау-гөр килешә. Кемдер сығыш яһарға әҙерләнә. Кемдер иҫтәлектәрен һөйләп, класташтарын хайран ҡалдыра. Ғөмүмән, мәктәп бөгөн ҙур ҡунаҡтарҙы ҡолас йәйеп ҡаршы ала...
... Яңы күлдә ҙур мәктәп бар
Балалар уҡыр өсөн.
Көндә йөрөп шунда улар
Арттыра белем көсөн..,
тигән юлдар уҡытыусылар коллективы һәм 11-се класс уҡыусылары тарафынан яңғыраны. Шулай мәктәп гимны менән башланып китте көтөп алынған ҙур сара. Әйтергә кәрәк, был сараны ойоштороуҙа уҡытыусылар бөтә көстәрен һала. Музыкаль яҡтан Бикмөхәмәтов Наил Ғәбиҙулла улы, Ситдыҡов Хәким Хашим улы, Бакеева Зәлиә Наил ҡыҙы тәьмин итһә, ә программа тулыһынса йыл да йәш уҡытыусылар көсө менән төҙөп алып барыла. Быйыл да минең йәштәш коллегаларым бик етди әҙерләнделәр. Алып барыусы коллегаларымдың береһе Әлиә Пухова һүҙҙе мәктәп директорына бирҙе. Хәйерле кис, ауылдаштар, яҡташтар, - тип башлап ебәрҙе һүҙен Зәйтүнә Әхмәт ҡыҙы. 40 эште 40 яҡҡа ташлап, йыраҡ араларҙы яҡынайтып ҡайтҡанығыҙ өсөн рәхмәт. Һеҙҙе мәктәптә күреүебеҙгә бик шатбыҙ... Артабан ул мәктәп яңылыҡтары һәм ҡаҙаныштары менән таныштырып үтте. Һәм йомғаҡлап шулай тине: - Әйтергә кәрәк, Яңы Күл мәктәбе уҡыусылары бар яҡлап та һәләтле. Сара барышында күрерһегеҙ әле, - тип серле генә йылмайҙы.
Ауыл урамдары буйлап
Йүгерә бала сағым.
Бергә үҫкән дуҫ-иштәрҙе
Һағынып ҡайттым тағын,
тигән шиғри юлдар менән 50 йыл элек Яңы Күл мәктәбен тамамлаған уҡыусыларҙы көслө алҡыштарға күмеп, сәхнә түренә күтәрелеүҙәрен һоранылар. Танышыу ниәте менән Әлиә Руслан ҡыҙы микрофонды ҡунаҡтарҙың береһенә бирҙе. Марс Хөрмәтович Ғафаров булам, тип башлап ебәрҙе телмәрен бер ағай. Мин БДУ-ның тарих факультетын тамамлағас, Нуриман районының Байгилде лицейына эшкә урынлаштым. Унда бер йыл тәжрибә туплап, 1974 йылда Яңы Күлгә юл тоттом. Ул ваҡытта йәш белгестәрҙең күбеһе ошо мәктәптә эш башланы. Үҙем спорт менән шөғөлләнергә ярата инем. Уҡыусыларымды ла шундай рухта тәрбиәләргә тырыштым, тине Марс ағай. Көҙ етһә, уҡыу уҡыу булмай торғайны. Колхоз баҫыуында эш ҡайнар ине. Өлкән быуын уҡытыусы булараҡ, уҡыусыларыма рәхмәт әйтәм. Улар менән эшләү бик күңелле булды. Ә уҡыусы булараҡ, оло рәхмәтемде математика уҡытыусыһы Уразметова Сәғиҙә Мансуровнаға юллайым. Ул йәне-тәне менән бирелеп эшләгән уҡытыусыларҙың береһе, тине телмәрен тамамлап. Әйтергә кәрәк, Марс Хөрмәтович байтаҡ йылдар ошо мәктәптә директоры вазифаһын да башҡарған.... Артабан һүҙҙе Мәхмүзә Калимулла ҡыҙы Ғәйнуллина алды. Замандаштарым, һаумыһығыҙ. Бала сағыбыҙ менән осрашырға тип тағы бер йыйылдыҡ әле. 50 йыл һиҙелмәй үтте лә китте, ә шулай ҙа күңел менән беҙ йәшбеҙ. Ана шул йәшлек хәтирәләрен һеҙгә лә һөйләйем әле, тине Мәхмүзә апай. Күл ауыл мәктәбе элек-электән үк көслө мәктәптәрҙән һанала. Был мәктәптә, хатта, райондың төрлө ауылдарынан йөрөп уҡынылар. Әтнәш, Первомайскиҙан узкоколейкаға ултырып сығалар, ә аҙаҡ район үҙәгенән Күл ауылға юл тоталар ине. Заманалар ҙа еңел булманы, ә шулай ҙа уҡырға теләк уҡыусыларҙа бер ҡасан да һүрелмәне. Ана шул уҡырға ынтылышы булған уҡыусылар тураһында химия уҡытыусыһы Рәлиф Шакирьян улы Шакирьянов: “Мин ВУЗды бөтөп, Яңы Күлгә юлланма (направление) менән килдем. Эшләү дәүеремдә көслө һәм уҡыуға ынтылышлы уҡыусыларҙы Яңы Күлдә генә күрҙем,” – тине һәм минең осрашыуға ҡайтасағымы белеп, күптин-күп сәләмдәрен ебәрҙе. Ошо форсаттан файҙаланып, ғаиләбеҙ исемдән уҡытыусыбыҙ Сәғиҙә Мансуровнаға рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ һәм иҫтәлеккә мамыҡ шәл бүләк итәбеҙ, тип апалы-һеңлеле Мәхмүзә һәм Динара Калимулла ҡыҙҙары Сәғиҙә апайҙың иңенә йылы шәл яптылар. Мәхмүзә Калимулла ҡыҙы Ғәйнуллина Нурлы һәм иманлы райондың Яңы Күл ауылы шәхесе булыуы менән ғорурлана. Был хаҡта үҙе яҙған шиғри юлдар дәлилләй:
Күл ауылда тыуып үҫтем,
Ә бала-саҡ артта ҡалған.
Өфөлә йәшәйем мин хәҙер.
Ауылды һағынам һаман.
Ата йортона ҡайтҡан саҡта
Үтәм матур күл буйҙарын.
Ҡамыштар ҙа сәләмләйҙәр,
Йылмайған кеүек тауы.
Өйгә ҡайтҡас, шишмәләрҙең
Һыуын эсәм. Эй тәмле!
Ауылым матур. Халҡым күркәм.
Ә урамым бигерәк йәмле.
Тауҙарына барамын да
Ҡайындарға ҡушылып йырлайым.
Өфөгә ҡайтҡас тағы ла
Күл ауылын уйлайым...
Ошо ерҙең һыуын эскән, һауаһын һулаған ҡыҙ бөгөнгө көндә юғары исемгә эйә, ул – медицина фәндәре докторы, атҡаҙанған фән эшмәкәре. Мәхмүзә апай телмәр аҙағында уҡыусыларға ла теләктәрен еткерҙе. Уҡығыҙ, тырышығыҙ, ялҡауланмағыҙ, бөгөнгө эште иртәгәһенә ҡалдырмағыҙ, бәҫегеҙҙе төшөрмәгеҙ. Тик шул саҡта ғына уңыштарға өлгәшеп була, тине. Динара Калимулла ҡыҙы ла ошо теләктәргә ҡушылып, һүҙен дауам итте. Мин, - тине Динара апай, - БДУ-ның химия факультетын тамамланым. Химия уҡытыусыһы һөнәрен һайлауҙа миңә Рәлиф Шакирьян улы этәргес көс булып торҙо. Һайлаған һөнәремә тоғро ҡалып, 40 йылдан ашыу Яңы Күл мәктәбендә эшләгән уҡытыусымын. Уҡытыусы һөнәре Хоҙайҙан, ә башҡа һөнәрҙәр уҡытыусынан бирелә, тигән фекер менән килешәм. 11-селәргә мөрәжәғәт итеп, шуны әйтке килә: күңелегеҙгә ятҡан һөнәр һайларға тырышығыҙ.... 50 йыллыҡ осрашыуға тип Силәбе өлкәһенән ҡайтҡан Гәрәева Сәйҙә апай ҙа үҙе ижад иткән шиғри юлдар менән тамашаны сәләмләне:
Әллә яңылыш, әллә яҙмыш...
Сит ерҙәргә таралдыҡ.
Ошо мәктәптең бала саҡта
Оялып ишеген астым.
Фатихалар, белем алып,
Сит яҡтарға мин остом.
Әллә яҙмыш, әллә яңылыш...
Ҡалдым сит-ят ерҙәрҙә.
Һирәк кенә мин ҡайтамын
Тыуып үҫкән ерҙәргә.
Мәктәп ишектәрен асам,
Бәлки, әле танырҙар.
Тыуған яҡта, тыуған ерҙә
Ҡала минең тамырҙар.
Хәл-хәбәрҙәр ишетелмәй,
Белмәйем, дуҫтар, ҡайҙа һеҙ?
Әллә инде ваҡыт етмәй
Һирәк кенә ҡайтаһығыҙ.
Онотманыҡ, онотмаҫбыҙ
Мәктәп ҡыңғырауҙарын.
Үтәйек әле, дуҫтар,
Йырлашып, ауылым урамдарын.
Өфөнән ҡайтҡан Вәлиева Флүрә апай ҙа иң изге теләктәрен еткерҙе. Йомғаҡлап шулай тине:
... Булманым мин яҙыусы
Яҙырға мемуарҙар.
Булдым бары тик ябай эшсе.
Служащая мин булам.
Уҡығанда булдым тәртипле уҡыусы.
Бала саҡта булдым пионер.
Хәҙер инде күптән пенсионер....
50 йыл элек мәктәпте тамамлаған ҡунаҡтарыбыҙҙы музыкаль күстәнәсе менән “Еҙ үксә” бейеү конкурсы еңеүсеһе Аида Сәүбәнова сәләмләне.
... 1976 йылғы сығарылыш синыфы уҡыусыларын һәм уларҙы уҡытҡан уҡытыусыларҙы сәләмләйбеҙ, - тип кисәне дауам итте киләһе алып барыусы Гүзәл Хәлилова. 40 йыл элек мәктәпте тамамлаусылар хаҡында шулай тиелде: 1966 йылда 1-се синыфҡа 75 бала уҡырға килә. 10-сы синыфты 78 уҡыусы тамамлай. Һүҙҙе уларҙы байтаҡ йылдар уҡытҡан апайҙары Флүзә Фәиз ҡыҙы Тимерғазина дауам итте:1975 йылда БДПИ һуң Яңы Күл мәктәбенә инглиз теле уҡытыусыһы булып эшкә килдем. Класс шул тиклем теремек ине. Мине йәш белгес булараҡ, бәлки, һынап ҡарамаҡсы булғандарҙыр. Ә шулай ҙа түҙҙем, һынатманым. Ваҡыт үтеү менән бер-беребеҙгә өйрәнеп өлгөргән инек инде, тип йомғаҡланы... Динара Калимовна иһә былай хәтерләй: 1974 йылда миңә 9-сы класс бирҙеләр. Әйтергә кәрәк, был класс менән миңә эшләүе күңелле була торғайны, тиеү менән, Марс Хөрмәтович та хуплап шулай тине: ҡыҙыҡ хәлдәр йыш булғыланы. Ә шулай ҙа ошо мәл, бәлки, егеттәргә һабаҡ та булғандыр. Минең класта 20 артыҡ уҡыусы була ине. Кластың яртыһы Нимесләр ауылынан. Көҙ етһә, туҡтауһыҙ колхоз эше. Картуф сығарырға тип баҫыуға ебәрҙеләр беҙҙе. Ә баҫыу тигәндәре Нимесләр ауылына яҡын ғына. Ошо ауыл егеттәре хәйләкәр булмаҡсылар ине лә бит, ҡасып ҡайтып киткән булалар ҙа ул, ә мин мотоциклыма ултырып арттарынан сабыр инем. Ҡайҙа барһындар, миңә эйәреп килергә мәжбүр булалар ине. Эйе, был класс әле лә булһа шаянлығын юғалтмаған, күрәһең... Һәр береһе сәхнәлә телмәр тотто, тамаша иҫе-аҡылы китеп тыңлап ултырҙы. Солтанов Рәүф Мөхәммәт улы ғына ни тора. Көлә-көлә тыңланыҡ беҙ уны. Нимесләр мәктәбендә 30 йыл уҡытыусы булып эшләгән Рәүф ағай үҙе уҡыусы сағында дәрестән йыш ҡасып ҡайтыр булған. Шуҡ булһам да, дәрестә тауыш күтәргән бер уҡытыусы булманы, тип хәтерләй. 5-се класта ғашиҡ булғайным, һаман да янам, тип шаяртҡан булды ла баянын алып, класташтарына матур йыр бүләк итте. Йырҙан һуң Галиуллин Минислам Сафуан улы һүҙ тотто. Себер яҡтарында эшләп йөрөгән ағай 10-сы класҡа күсәлмәгәнмен икән тип ҡурҡыныс төштәр күреп уянған саҡтарым байтаҡ, тигән булды. Гайсина Әлфира Зиннур ҡыҙы матур телмәр әҙерләгән ине. Ҡыҫҡаһы шул: һәр 10 йыл һайын осрашыуға саҡырыу ҡағыҙын көтөп ала. Бына бөгөн дә ҡанатланып, тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан Яңы Күлемә ҡайттым, ти ул. Әлфира апай бер йыл мәктәптә эшләгән, ике район мәғариф бүлегендә баш бухгалтер булған, ә бөгөнгө көндә иһә федераль ҡаҙнасылыҡ өлкәһендә өлкән ҡаҙнасы. 11-селәргә еткергән теләге лә бик фәһемле яңғыраны уның: уҡыусылар, үҙегеҙҙе төрлө яҡтан асырға тырышығыҙ. Һәләтегеҙҙе күрһәтә белегеҙ. Тормошта ла мәктәптә уҡыған фәндәр бик кәрәк булыр ул, уларҙы файҙаға ҡулланығыҙ, тине лә үҙенең бер ҡыҙыҡ миҫалын килтерҙе: бер ғаилә магазинда гәлсәр һауыт һайлай, ҡайһыһын алырға белмәй былар. һөйләшкәндәрен тыңлап торҙом да эргәләренә ярҙам итеү ниәте менән килеп баҫтым. Гәлсәр һайлағанда уның эстәлегенә иғтибар итергә кәрәк тип һүҙ башланым,ти Әлфирә апай. Ҡурғаш (Плюмбум) күп булған гәлсәр һауытты шикләнмәй алырға була тигәс, был ғаилә ҡайҙан шундай мәғлүмәтле булыуым менән ҡыҙыҡһына башланы. Һәм шунда ғорурланып, Яңы Күл мәктәбенең химия уҡытыусыһына рәхмәтлемен, тип яуапланым ти Әлфирә апай. Математиканан сығарылыш имтиханын тапшырған билеттың һорауын да яттан һөйләп ишеттерҙе, инглиз телен дә телгә алды. Бына исмаһам хәтер тип тыңлап ултырҙым мин уны... Алыҫ Көнсығышта оҙаҡ йылдар эшләгән, бөгөнгө көндә Иглино район үҙәгенең мәктәбендә математика уҡытыусыһы Һаҙыева Зәфиә Ғәлинур ҡыҙы иһә пионерҙар слетын, транспоранттар тотоп демонстрацияларҙа ҡатнашҡан саҡтарҙы иҫкә төшөрҙө. 11-селәр йотлоғоп тыңлағандарына күҙ һалам. Эйе, уҡыусыларҙың күбеһе зәңгәр экрандарҙа ғына күреп беләләр Зәфиә апа һөйләгәндәрҙе. Хәҙер замана башҡа, заң башҡа бит. Шуны иҫтән сығармағыҙ, тине Зәфиә апай, атай-әсәй биргән тәрбиәнән тыш, уҡытыусы тәрбиәһе лә ҙур әһәмиәткә эйә. Уҡытыусыларығыҙға рәхмәтле була белергә кәрәк... Киләһе ҡунағыбыҙ ҙа 30 йылдан ашыу Себер яҡтарында ғүмер итеп, бөгөнгө көндә Яңы Күлдә йәшәүсе Венера Вәлиева тәрбиә темаһына баҫым яһап һөйләне. Ата-әсәйҙәрегеҙ йөҙөнә бер үк ҡыҙыллыҡ килтермәгеҙ, тәртипле булығыҙ, тип теләктәр теләне... Өфөнән ҡайтҡанда ла, Өфөгә киткәндә лә һәр ваҡыт ошо яңы мәктәпкә ҡарап һоҡланып үтәм, - ти Галина Мәүлиҙә апай. Уның һүҙен ҡеүәтләп Флүрә Саҙриева шулай тине: мәктәбегеҙ яңы, яҡты, заманса йыһазландырылан. Уҡыуҙың ҡәҙерен белеп, ваҡытығыҙҙы файҙаға ғына үткәреп йәшәргә насип итһен. Ә Романова Лилиә Саяф ҡыҙы, Әхтәмйәнова Зөһрә Мәғәфүр ҡыҙы һәм Мөхәмәтйәнов Ғабдулхай иһә, класташтары һәм үҙҙәренең исеменән ул йылдарҙа уҡытҡан уҡытыусыларына оло рәхмәт һүҙҙәрен юлланы. Был сығарылыш синыфы уҡыусылары буш ҡул килмәгәндәр. Мәктәпкә “Чемпион” магазинына сертификат бүләк итеп, “Әйҙәгеҙ, дуҫтар, бергә йырлайыҡ” йырын йырлап, тағы ла тамаша күңеленә дәрт өҫтәп залға төшөп үҙ урындарына юл тоттолар. Афарин! Ә үҙ сиратында, мәктәп уҡытыусыһы Зәлиә Бакиева етәкселегендә әҙерләнгән дәртле бейеүҙе “Еҙ үксә” бейеү конкурсы еңеүселәре, 5-се класс уҡыусылары бүләк итте.
Ҡайтам әле тыуған ауылыма,
Йәшлеккә ҡайтам әле.
Шау-гөр килеп уҡыған саҡтарҙы
Иҫкә төшөрөп үтәм әле...
Шундай шиғри юлдар менән киләһе сығарылышты сәләмләргә ваҡыт етте. Алина Мозафарова мөләйем йылмайып, бынан 30 йыл элек мәктәпте тамамлаған уҡыусыларҙы һәм уларҙың уҡытыусыларын сәхнәгә саҡырҙы. Беренсе уҡытыусыларының хәтерендә нисек һаҡланды икән был сығарылыш? Арыҫланова Гөлсирә Ниғмәтулла ҡыҙы былай тине: 1975 йылда 44 бала уҡырға килде. Беҙ Яҡупова Мәхтимә Сәғәҙи ҡыҙы менән был балаларҙы ҡаршы алдыҡ. Төрлө экскурсияларға йөрөп, ауыл тәбиғәтен өйрәнер инек. Ҡышын Терпе тауында саңғы шыуырға ярата инек. Күҙ асып йомғансы башланғыс синыфты тамамлағаныбыҙҙы һиҙмәй ҙә ҡалдыҡ. Балаларға өйрәнеп кенә өлгөрәһең, Мәхтимә апайығыҙ менән һеҙҙе үҙ оябыҙҙан осорорға ваҡыт үтә лә тиҙ килә лә етә. Элек, бәлки, уҡыуы ла ауыр булмағандыр. Хәҙер бит, өләсәй булараҡ әйтәм, мәктәпкә килә торған бала алфавитын да, иҫәп-хисабын да өйҙә белеп килергә тейеш. Ә элгәре А хәрефенән Я хәрефенә тиклем беҙ өйрәтер инек... Артабан инде башланғыс синыфтан һуң уларҙы Вәлитова Мәрйәм Ғәлимйән ҡыҙы менән Ситдыҡова Венера Ғабдулхай ҡыҙы етәкләй. Ояһында ҡанат нығытып, оло юлға сығып киткән ҡошсоҡтарым йәнә осраштылар. Ҡыуанысымдың сиге юҡ, тип сәләмләне уҡыусыларын Мәрйәм апай. Мин әле лә булһа һеҙҙең турала йыш һорашып торам. Һеҙҙең менән үткәрелгән дәрестәр ҙә иҫкә төшә ҡай саҡ. Дәрестәремдең бер минуты ла әрәм булмай ине. Һәр дәресемде уйлап төҙөр инем, шунда ғына уҡыусы теманы дөрөҫ үҙләштерә ала. Уҡыуын ҡалдырған бер бала булһа, дәрестән һуң өйөнә йүгерәм, хәл-әхүәлен һорашам. Ул әле рәхәт, кәрәҙ телефонды алдың да шылтыраттың. Сараларҙы күңелле ойоштора инек. Беҙҙең класта баянсы ла, йырсы ла, бейеүсе лә булды, тине Мәрйәм апай. Был турала беҙ һуңынан беләсәкбеҙ. Ә әлегә алып барыусы Алина Миҙхәт ҡыҙы ҡунаҡтар менән танышып сығырға теләк белдерҙе һәм тәүгеләрҙән булып һүҙҙе Сабирьян Хәжәт улы Нуриманов башланы. Бөгөнгө көндә Павловкала йәшәй, шунда эшләй. Баянда ла шәп өҙҙөрә, матур йырлай. Шәйхлисламов Ринат Шәйҙулла улы иһә Себер яҡтарында ғүмер иткән, полиция хеҙмәткәре. 11-селәргә әйткән теләге шул булды: ауырлыҡтар аҙым һайын, әммә ҡурҡып ҡалмағыҙ. Маҡсат ҡуйылған икән, шуны ашырырға ынтылығыҙ... Әбүшахмина Фирҙәүес Фәнүз ҡыҙы ла бик фәһемле һүҙҙәр әйтте: мәктәпте тамамлағас, өс йыл буйына медицина университеты ишеген тапаным. Класташым Ринат әйтеүенсә, маҡсат ҡуйғайным, ниһайәт, 4-се йылды тормошҡа ашырҙым, уҡырға керҙем. Инде 20 йыл балалар табибы булып эшләйем. Эшемә тоғро ҡалыу нигеҙендә, фатирлы ла булдым. Шуның өсөн, балаҡайҙар, тырышып уҡығыҙ, бирешмәгеҙ. Һеҙҙән дә яҡшылар бар тип уйламағыҙ, һеҙ үҙегеҙ яҡшыларҙың яҡшылары. Тормош иптәшемде алыҫтан эҙләмәнем, класташым Хәйруллин Илдар Нәсибулла улы менән ғаилә ҡорҙоҡ. Инде беҙҙең мәктәпте тамамлағанға 30 йыл, балаларыбыҙ үҫә. Ғүмер ағышына ҡарайым да, инәйем яҙған китабын уҡыйым кеүек... Беҙҙе осраштырған өсөн, мәктәп администрацияһына рәхмәт. Шуны әйтер инем: башҡа райондарҙа осрашыу кисәһе ябай үтә, ә Яңы Күлдә тәрбиәүи йүнәлештә төҙөлгән был осрашыу сараһы 11-селәргә киләсәктә дөрөҫ юлды табырға ярҙам итә... Артабан һүҙҙе минең коллегам Наилә апай алды. Баҡтиһәң, Наилә Закуан ҡыҙы мәктәптә 27 йыл уҡыта икән. Шуның 15 йылы башланғыс кластарҙа үткән. Уҡытыусы булыуым менән бәхетлемен, сөнки минең юлды дауам итеүсе үҙемдең уҡыусыларым хәҙер Башҡортостандың төрлө райондарында уҡытып йөрөйҙәр. Мине уҡытҡан уҡытыусыларға ла рәхмәт, ныҡ һеңдереп уҡытҡанһығыҙ. Һеҙ биргән белем әле лә булһа файҙалы. Ә инде 11-сене тамамларға торған ете бөртөк, ете алтын, ете ынйыларыбыҙға тәүфиҡ теләр инем. Аҡыллы булығыҙ, балалар... Эйе, хәҙер интернет селтәрендәге уйындар аша баҡса үҫтерергә, мал аҫрарға, шулай аҡса эшләргә, ашарға бешерергә күнегеп бөтөп бара хәҙерге балалар. Оҙаҡламай мал-тыуарҙың нимә икәнен дә белмәй башламаһалар ярай ҙа бит, тип телмәрен дауам итте биш бала әсәһе Юлдашева Гүзәлиә Рәис ҡыҙы. Әсәйемә бәләкәйҙән үк фермаға мал ҡарашырға, һыйыр һауырға йөрөй инем. Йоҡом да туймағандыр инде, күрәһең. Дәрестә серем итеп алған саҡтар ҙа булды. Шул мәлдә уҡытыусы апай: “Йоҡлаһын, уятмағыҙ, ул төнө буйы фермала мал ҡарашып арып бөткән. Бында булһа ла ял итеп алһын,” – тип йәлләй торған булған. Эйе, уҡытыусылар беҙҙе шелтәләп тә алғандыр, йәлләп тә ҡуйғандар инде. Ә шулай ҙа улар беҙҙе тәртипкә ултырттылар һәм төплө белем бирҙеләр. Тәртип тураһында һүҙ ҡуҙғалтҡас, Ғайсин Ирек Мәғзүм улының һүҙе иҫкә төштө. Яҙмыш еле мине ҡайҙарға ғына илтмәне. Балалар йортонда ла тәрбиәләнергә тура килде миңә. Ә шулай ҙа, минең Яңы Күл мәктәбендәге класташтарымдан да иң яҡындары, иң ҡәҙерлеләре булманы. Улар минең өсөн һәр саҡ терәк-таяныс булдылар... 30 йыл үтте лә китте. Ә бит был осрашыуға бер ҡайтҡаным булманы, үкенәм, тик ваҡытты ҡайтарып булмай шул хәҙер, тип көйөнөп алды Яҡупова Лилиә Ғәбдрәүф ҡыҙы. Рәхмәт класташтарыма, быйыл өгөтләп, мине был осрашыуға алып ҡайттылар. 11-селәргә лә шуны әйтер инем: бергә булығыҙ, берҙәм булығыҙ... Йыһаншина Гөлнара Сафуан ҡыҙы ла беренсе тапҡыр ошондай сарала ҡатнаша икән. Бөгөнгө көндә ул ауылда почтальон булып эшләй. Беҙҙе уҡытҡан барлыҡ уҡытыусыларыбыҙға рәхмәт әйтеп баш эйәм, тине... Күңеле менән һаман да йәш, дәрте ташып торған Ситдыҡова Зилиә Фанур ҡыҙы иһә 27 йыл буйына балалар баҡсаһында эшләй. 11-се кластың күбеһе минең тәрбиәләнеүселәрем, тип ғорурланып ҡуйҙы. Ысынлап та, Зилиә апа 27 йыл буйына күпме балаларҙы тәрбиәләп, мәктәптең башланғыс класына оҙатҡан тәрбиәсе... Мөхәмәтйәнов Илдар Зинур улы 1986 йылда мәктәпте тамамлау менән, армия сафын үткән, автотранспорт техникумында белем алған, БДУның юридик факультетында белемен камиллаштырып, оҙаҡ йылдар милиция хеҙмәткәре булып эшләй. Бөгөнгө көндә иһә хаҡлы ялда. Әлдә интернет селтәре бар, ти ул. Шуның аша йыраҡ араларҙы яҡынайтып, класташтар менән аралашып торабыҙ. Ҡыҫҡаһы, йәшәйһе килеп йәшәйбеҙ!
1986 йылғы сығарылыш синыфы уҡыусылары башҡорт теле кабинетына экран бүләк иттеләр. Дәрттәре ташып торған ағай-апайҙар күңелле кисәгә тағы йәм өҫтәргә тип музыкаль сәләмдәрен дә еткерергә булдылар. Нуриманов Сабирьян ҡулына баян алып уйнап ебәреүе булды, хатта залда ултырған ҡунаҡтар ҙа ҡушылып йырлай башланылар:
Яңы Күл ауылы ҡайҙа,
Бейек тау итәгендә.
Тауҙарын да һағынып ҡайтам,
Ситтәргә китәмен дә.
Яңы Күл тауҙары бейек,
Бейек булһа ла менәйек.
Тыуған яҡтың, һөйгән йәрҙең,
Дуҫтарҙың ҡәҙерен беләйек.
Кисә оҙаҡҡа һуҙылып китһә лә, ҡунаҡтарҙың йөҙөндә арыу-талыу һиҙелмәй ине әле. Һәр сығарылыштың сығышы үҙенсәлекле һәм фәһемле. Бына инде һүҙ 1996 йылғы сығарылышҡа ла бирелде. Хасанова Лилиә Ғаяз ҡыҙы матур шиғри юлдар менән ҡаршы алды һәм һүҙҙе тәүге уҡытыусылары Яҡупова Мәхтимә Сәғәҙи ҡыҙына бирҙе. Мәхтимә апай әйтеүенсә, 1-се класҡа 28 бала уҡырға килгән. 11-се класты 11 уҡыусы тамамлай. Оло юлға 11 ҡошсоҡто Тимерғазина Флүзә Фәиз ҡыҙы оҙата. Был уның беренсе сығарылыш синыфы...
Тәүгеләрҙән булып Яхин Айҙар Рәил улы һүҙ башланы. Ул авиация университетын тамамлап, Себер, Ҡаҙағстан яҡтарында эшләгән. Бөгөнгө көндә Өфөлә Башнефть өлкәһендә тырышып эшен дауам итә. Ғаилә башлығы Айҙар былай ти: мәктәп –ул ҡуласа икән. Ҡасан ғына үҙем уҡыусы инем, хәҙер үҙемдең балаларым менән бергә уҡыусымын. Балаларым мәктәптә уҡый башлағас ҡына уҡыуҙың ҡәҙерен аңлайһың икән ул. Ысынлап та, был сығарылыш күптән инде атай-әсәй булып, балалары менән яңынан мәктәп программаһын үҙләштерәләр. Мөфтәхетдинова Гүзәл Флүр ҡыҙы иһә Саҡмағош районында ғаиләһе менән йәшәй, өс ҡыҙ тәрбиәләйҙәр. Арыҫланова Альбина Салауат ҡыҙы һәм Ғәлиуллина Элмира Тимерйән ҡыҙы – Яңы Күлдә, Альбина биш балаға ғүмер биргән әсә. Үҙе әйтмешләй, бер йыл кондитер училещеһында уҡыным да 1998 йылда кейәүгә сыҡтым. Әлеге көндә Яңы Күл мәктәбенең ашханаһында эшләй. Элмира полиграфия училищеһын тамамлаған. Өс бала әсәһе. Рәхимов Илгиз Йәғәфәр улы армиянан һуң, төҙөлөш өлкәһен үҙ итеп, һаман шунда эшләп йөрөй. Нуриманова Әлмира Рәшит ҡыҙы, Сөнәғәтуллина Ләйсән Ғиззәт ҡыҙы, Хисаметдинова Зөлфиә Фәхретдин ҡыҙы Өфөлә йәшәйҙәр. Әлмира Өфө фанер комбинатында оператор булып эшләһә, Ләйсән иһә педагогия колледжын тамамлай, тик һатыу өлкәһен үҙ итә. Зөлфиә лә педагогия юлын һайлаған, әлегә бәләкәй бәпесе менән өйҙә ултыра. Мин, - ти ул, - 9-сы кластан һуң Өфөгә юлландым, күңелемә уҡытыусы профессияһы яҡын ине, шуны һайланым. 16 йыл Магнитогорск ҡалаһында ғаиләм менән йәшәнек, ә бөгөнгө көндә баш ҡалабыҙға ҡайтып, фатир алдыҡ. Донъя тәгәрмәс кеүек тәгәрәй ҙә тәгәрәй, шуның өсөн һәр көндө ҡәҙерләп йәшәгеҙ, тигән өгөт бирҙе ул 11-селәргә. Был үтә лә күңелле сараға беренсе тапҡыр килеүем. 10 йылдан һуң тағы килергә яҙһын. Ә әлегә экранға иғтибар итегеҙ, тип тамаша иғтибарын шунда йүнәлтте. Баҡтиһәң, ул матур итеп уҡыу йылдарындағы класс менән төшкән фотоларҙан слайд эшләгән. Уҡытыусылар үҙҙәренең йәш саҡтағы фотоһүрәттәрен күреп, хайран ҡалып ултырҙылар. Был сығарылыш мәктәпкә спорт кәрәк-яраҡтары бүләк иттеләр... Ә мәктәптең Ситдыҡов Хәким Хашим улы етәкселегендәге ҡурайсылар ансамбле үҙ сиратында матур музыкаль сәләмдәрен юлланылар.
2006 йылғы сығарылыш синыфы ла фотоһүрәттәрҙән торған слайдтар менән башлап ебәрҙеләр үҙ сығыштарын. Әйтергә кәрәк, был класты мин яҡындан беләм, сөнки улар менән тәү башлап класс етәксеһе булыуҙың төрлө минуттарын татыған кешемен. 2003/2004 уҡыу йылында Илдар Рафаэль улы Низаметдинов менән берлектә 9-сы класты етәкләнек. Уның класында ҡыҙҙар күп ине, минекендә - егеттәр. Нимә тип әйтергә, класс етәксе булараҡ һынатманыҡ. Улар ҙа тырыш булдылар. Шул тырышлыҡтары араҡаһында бөгөнгө көндә бик матур һөнәр эйәләре булып йөрөйҙәр, мәҫәлән: Азат Гәрәев МВД өлкәһендә уҡыһа, Таһир Бәҙретдинов Өфөлә Калинин районының прокуратура өлкәһендә эшләй. Илнур Хәйруллин Нуриман районы үҙәгендә ер буйынса белгес булһа, Ринат Ғөбәйҙуллин, Айҙар Мирхәйҙәров ӨМЭБ (УМПО) эләй. Алһыу Хәлилова БДУның маркетинг факультетын тамамлап, бөгөнгө көндә Мәскәүҙә эшләй. Элвина Шарафетдинова район үҙәгендә бухгалтер. Диана Вәлиева Өфө мәктәптәренең береһендә уҡытыусы. Гөлназ Зәйнуллина Өфөләге Уралсиб банкында эшләй, әлеге көндә бәпес үҫтерә. Илгизә Күзәхматова тәфтишсе (следователь) ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Ә инде Әлиә Пухова Яңы Күл мәктәбендә уҡыта һәм тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары вазифаһын башҡара. Әле лә булһа дәрттәре ташып торған ҡыҙҙар-егеттәрҙең баҫып торған ерҙәренән осҡон сәсеп торған кеүек. Шәп класс булды. Класс етәксеһе Илдар ағай уларға музыкаль күстәнәс тә әҙерләгән ине, ҡыҙҙар-егеттәр ҙә, ҡунаҡ ашы – ҡара ҡаршы, тигәндәй мәктәпкә - проектор, уҡытҡан уҡытыусыларына магазинға сертификат һәм картиналар бүләк иттеләр... Ә бейеүсе ҡыҙҙар һәм егеттәр ковбойҙар бейеүе менән 2016 йылғы сығарылышты сәләмләнеләр.
Кисәбеҙ күңелле барһа ла, уның бит уйға һалырлыҡ, моңһоу яғы ла бар. Фани донъя менән хушлашып, арабыҙҙан китеп барған уҡыусылар, уҡытыусылар, класташтар байтаҡ. Уларҙың яҡты иҫтәлегенә тип бер минутлыҡ тынлыҡ иғлан ителде. Һәм улар иҫтәлегенә Наил Ғәбиҙулла улы Бикмөхәмәтов башҡарыуында йыр яңғыраны...
Шулай 2-3 ай буйына эҙерләнгән сара күҙ асып йомғансы үтте лә ките. Килгән ҡунаҡтарыбыҙ рәхмәт белдереп, ҡайтыр юлға сыҡтылар. Уларҙың йөҙҙәрендәге шат йылмайыуҙары сабый баланыҡылай наҙлы, хисле. Байтаҡ йылдар буйына осраталмаған дуҫтарын күреп, рәхәтләнеп һөйләшеп, күңелле йәшлек саҡтарын иҫкә төшөрөп ултырыуҙары бер кинәнес кенә бит ул. Ә 11-се класс уҡыусыларына өлкән, уртаса һәм йәш быуын уҡытыусыларҙың, ҡунаҡтарҙың әйткән һүҙҙәре һәм теләгән теләктәре алдағы тормоштарында дөрөҫ юл һайларға ярҙам итер, тип ышанырға ғына ҡала.
Автор: Яңы Күл мәктәбе уҡытыусыһы Хисаметдинова Әлиә Закуан ҡыҙы.
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


c: text/html

text:
Сабаҡ
Сабаҡ — һаҙандар ғаиләһенә ҡараған күкһел һыртлы, аҡ ҡорһаҡлы, буҙ ҡойроҡло ваҡ йылға балығы; ҡыҙыл күҙле,көмөш тәңкәле,алһыу ҡанатлы йылға балығы. Ҙурлығы 7 см тирәһе, ауырлығы Бер нисә грамм самаһы.
Тубыл, Иртыш йылғаларында, Себер һәм Урал күлдәрендә киң таралған. Табан балыҡ ҡайҙа йәшәй, ул да шул йылға-күлдәрҙә, быуаларҙа, һыу ятҡылыҡтарында йәшәй.
Иртә яҙ сабаҡ ярға һынына. Үләндәр морон төртөү менән йылға ҡултыҡтарына, ҡамыш араһына һыйына. Эре сабаҡ тоноҡ урындарҙы һайлай.
Апрель-июнь айҙарында ыуылдырыҡ сәсә.
Йәй сабаҡ төрлө тәрәнлектә йәшәй, һыу өҫтөнә лә күтәрелә.
Һыу ятҡылыҡтарында берсә башын һыуҙан күтәреп, берсә ҡабырғаһын ҡояшта ялтыратып йөҙөп йөрөгәнен күҙәтергә мөмкин. Өҫкә ҡарап торған ауыҙы менән ул һыуға төшкән бөжәктәрҙе ашай. Сабаҡтың яратҡан емдәре байтаҡ. Яҙ ул ҡыҙыл һәм тиреҫ селәүсененә, ҡыҙыл ҡортҡа, ҡабыҡ ҡүңғыҙҙары ҡарышлауыҡтарына, ә йәй таңдан алып кискә тиклем сиңерткә, икмәк йомшағына, себенгә, төрлө ҡарышлауыҡтарға ҡаба. Сабаҡты яҡты төндә лә, болотло көндә лә ҡармаҡларға була.
Ссылки[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Нафиҡов Ш.В. Һыу буйында балыҡсы. Өфө: Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1997.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Төбәктең Үҙәк һайлау комиссияһы йәштәрҙе һайлау тематикаһы буйынса викторинала ҡатнашырға саҡыра
Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы һайлау хоҡуғы һәм процесы һорауҙары буйынса викторина тураһында иғлан итә. Ул Рәсәй Президентын һәм урындағы үҙидара органдарына депутаттар һайлауға бағышлана. Сараны үткәреүҙә өс республика баҫмаһы — «Йәшлек», «Молодежная газета», «Өмет» ҡатнаша, викторина һорауҙары тап ошо баҫмаларҙа урынлаштырыласаҡ.
Һорауҙар өс өлөштән тора: «Һайлау хоҡуғы һәм процесы», «Мәсьәлә сисеү», «Һайлау алды программам». Викторина 26 ғинуарҙан 23 февралгә тиклем үткәрелә, 27 февралгә йомғаҡ яһау планлаштырыла.
Викторинала ҡатнашыусылар яуаптарҙы һәм тултырылған анкеталарҙы «Викторина 2012» билдәһе менән Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комисияһына 450008, Өфө ҡалаһы, З.Вәлиди урамы, 46 адресы буйынса 2012 йылдың 17 февраленән дә ҡалмай йәки viktorina_cikrb.ru@mail.ru электрон почтаһына ағымдағы йылдың 23 февраленә тиклем ебәрергә тейеш.
2011 йылдың Дума һайлауҙары алдынан үткәрелгән тәүге бындай викторина йәштәр араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу уятҡайны. Бындай конкурстар йәш һайлаусыларҙың хоҡуҡи мәҙәниәтен арттырыуға, уларҙа әүҙем гражданлыҡ позицияһын формалаштырыуға булышлыҡ итә, тип иҫәпләй бәйгене ойоштороусылар.


text:
Өфө «Төрлө балалар мөһим» бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнашыусы ҡалалар рейтингында икенсе урынды биләй
ӨФӨ, 2014 йыл, 16 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостандың баш ҡалаһы «Төрлө балалар мөһим» бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнашыусы ҡалалар рейтингында, беренселекте Ступино ҡалаһына биреп, икенсе урынды биләй. Бөгөнгө көнгә Өфө 146 меңдән ашыу тауыш йыйған.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Ауыр тормош хәлендә ҡалған балаларға ярҙам итеү фонды конкурсты бишенсе йыл рәттән уҙғара. Уның төп идеяһы – бер бала ла, уның менән нимә булһа ла тулы һәм бәхетле тормоштан «һыҙып ташланырға» тейеш түгел. Ата-әсәһенән мәхрүм ҡалған һәм балалар йорттарында йәшәүселәр ҙә, һаулығы арҡаһында физик мөмкинлектәре сикләүле булыу сәбәпле ҡыҙыҡлы сараларға йөрөй һәм йәштәштәре менән аралаша алмаған, закон менән конфликтҡа ингәндәр ҙә. Ҡатнашыусы ҡалаларҙың төп бурысы – һәр бәләкәй кеше тураһында хәстәрлек күреү. Конкурс ауыр тормош хәлендә ҡалған балаларҙың социаль сикләнеүен еңергә, балаларға социаль мөхит, дуҫтарса мөнәсәбәт булдырыуға, балалар именһеҙлеген иҫкәртеүгә һәм ата-әсәләрҙең уларҙы тәрбиәләүгә яуаплылығын арттырыуға йүнәлтелгән.
Конкурста Рәсәй Федерацияһының 53 субъектынан йәмғеһе 160-тан ашыу ҡала ҡатнаша. Башҡортостан ҡатнашыусы ҡалалар иҫәбе буйынса лидерлыҡ итә. Исемлеккә республиканың туғыҙ ҡалаһы инә: Өфө, Туймазы, Күмертау, Ағиҙел, Салауат, Стәрлетамаҡ, Дүртөйлө, Благовещен һәм Мәләүез. Башҡортостан халҡы «Мин — ата-әсәй» порталында, конкурстың мәғлүмәти майҙынсығында, интернет-тауыш биреүҙә үҙ ҡалаһына ярҙам итә ала. Бының өсөн һәр теләүсе Башҡортостан Республикаһының шәхси битенә инеп тыуған ҡалаһы өсөн тауыш бирергә тейеш.
Тауыш биреү 1 ноябргә тиклем дауам итәсәк. 2014 йылдың декабрендә конкурсҡа йомғаҡ яһаласаҡ һәм еңеүселәр билдәләнәсәк. Еңеүселәр иҫтәлекле бүләктәр һәм дипломдар менән наградланасаҡ.


text:
Бер аҙнала 87000 һум штраф һалынды
Ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын һәм кеше именлеген яҡлау өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең БР буйынса идаралығы тарафынан уҙған аҙнала юридик шәхестәрҙең һәм шәхси эшҡыуарҙарҙың санитария закондары талаптарын һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау өлкәһендәге закондарҙы күҙәтеүен тикшереп 61 тапҡыр рейд үткәрелде.
Тикшереү йомғаҡтары буйынса асыҡланған закон боҙоуҙарҙы бөтөрөү тураһында 10 күрһәтмә бирелде, ә һалынған штрафтар суммаһы 87000 һум тәшкил итте.


text:
Тауыҡ
Йорт тауығы (лат. Gallus gallus, ҡайһы саҡ — Gallus gallus domesticus йәки Gallus domesticus[1]; ата ҡош — әтәс, ҡошсоҡтар — себештәр) — йорт хайуандарының иң киң таралған төрө, Көньяҡ һәм Көнсығыш Һиндостанда, Һинд-Ҡытайҙа, Малай архипелагы утрауҙарында таралған ҡырағай тауыҡтарҙан килеп сыҡҡан. Оҙайлы тарихи осорҙа кеше тарафынан бик күп тоҡом тауыҡтары килтереп сығарылған. Тауыҡтар иң файҙалы төрлө аҙыҡ төрө биреүсе йорт ҡошо булараҡ айырыла. Уны ит, йомортҡа өсөн аҫырайҙар, шулай уҡ ҡауырһынын һәм мамығын да файҙаланалар.
Продукция алыу йүнәлеше буйынса йомортҡа һәм ит тауыҡтарына бүленәләр.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Птицы на монетах» — статья А. Нумерова на сайте Союза охраны птиц России
- Рецепты приготовления вторых блюд из курицы на сайте портала «Fober.net»


text:
Мәләүез районы аграрийҙары үләндәрҙе туҡландырыуға төштө
Мәләүез районында күп йыллыҡ үләндәрҙе туҡландырыуға төштөләр. Ике ауыл хужалығы предприятиеһы баҫыуға техникаһын сығарған.
— Үләндәрҙе тәьҫирле матдәлә гектарына 30 кг иҫәбенән аммиак селитраһы менән туҡландырабыҙ, — тип асыҡлап китте муниципалитеттың ауыл хужалығы идаралығы баш агрономы Валерий Ульянкин.
Аҙна аҙағына район аграрийҙары ужым культураларын туҡландырыуға төшөргә иҫәп тота. Ужым баҫыуҙары районда 16700 гектарҙы биләй. Страховка сәсеүлектәренең барыһы ла туҡландырыласаҡ. Әле ауыл эшсәндәре ужым сәсеүлектәренә ревизия үткәрә. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, 3650 гектарҙағы культуралар ҡар ҡатламының йоҡа булыуы арҡаһында һәләк булған. Бында яңынан сәсергә тура киләсәк.
— Ҡайтанан сәсеүгә етерлек күләмдә орлоҡ бар. Беҙ планға ҡарата 115% орлоҡто һаҡлауға һалдыҡ, шуға күрә кәрәк булғанда башҡа райондарҙың ауыл хужалығы предприятиеларына ла орлоҡ менән ярҙам итә алабыҙ, — тине Валерий Ульянкин.
Баш агроном әйтеүенсә, ҙур предприятиеларҙың барыһы ла ужым сәсеүлектәрен страховкалаған.
Сәсеү алдынан район игенселәре орлоҡто ағыулау эштәрен башлаған. Орлоҡтоң әле 1700 тоннаһы ауырыуҙарҙан һәм ҡоротҡостарҙан һаҡлаусы махсус препараттар менән эшкәртелгән.
Параллель рәүештә ашламалар һәм яғыулыҡ-майлау материалдарын ҡайтарыу эштәре лә дауам итә. Ауыл хужалығы предприятиеларында дәүләт техник тикшереүе тамамлана. Сәсеү кампанияһында ҡатнашасаҡ 449 тракторҙың 98 проценты сәсеүгә әҙер.


text:
Мартта нисек ял итәбеҙ?
Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө яҡынлаша. Һәм, ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы, киләһе дүшәмбе, 8 март, байрам көнө булып тора. Уның ял көндәренән һуң килеүе бигерәк тә уңайлы. Бер ниндәй күсереүҙәр булмаясаҡ, тимәк, байрам көндәре өсөн был юлы башҡа көндәрҙә өҫтәмә эшләү ҙә талап ителмәй.
«Башинформ» хәбәрсеһенә Башҡортостан Республикаһының Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, байрам көнө — 8 Март алдынан килмәгәнгә күрә, йомалағы эш көнө лә ҡыҫҡартылмаясаҡ.


text:
Башҡортостан механизаторҙары Ҡырымда иген культураларын урып йыя
Ҡырымдың Белогорск районында ужым арпаһы сәсеүлектәренең тәүге мең гектарын Башҡортостан механизаторҙары урып йыйған. Бының тураһында республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Ҡырымдарға ярҙамға Башҡортостан 15 «New Holland» комбайны, өс «КамАЗ», шулай уҡ ауыл хужалығы машиналарын техник хеҙмәтләндереү буйынса белгестәр ебәргән. Белогорск аграрийҙары ярҙамдың бик ваҡытлы булыуын билдәләй. Үҙҙәренең ауыл хужалығы техникаһы паркы бик туҙған. Шул уҡ ваҡытта өс йыллыҡ ҡоролоҡтан һуң ямғырҙар яҡшы уңыш үҫтерергә мөмкинлек бирә. БР Ауыл хужалығы министрлығының мәғлүмәттәренә ярашлы, иген культураларының уңышы унда бер гектарҙан 30 центнер самаһы тәшкил итә. Бынан тыш, белгестәр урындағы халыҡты импорт техникала эшләргә өйрәтә.


text:
Ҡоролоҡ эҙемтәләрен бөтөрөү буйынса оператив төркөм төҙөлдө
21 июлдә Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов Әбйәлил, Баймаҡ, Белорет, Бөрйән, Ейәнсура, Йылайыр, Учалы, Хәйбулла райондарында һәм Сибай ҡалаһы ҡала округында ҡоролоҡ эҙемтәләрен бөтөрөү буйынса оператив төркөм төҙөү тураһында бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы. Бойороҡҡа ҡоролоҡҡа һәм ауыл хужалығы культуралары сәсеүлектәренең һәләк булыуына, малсылыҡта хәлдең киҫкенләшеүенә килтергән һауа шарттары менән бәйле һәм халыҡтың социаль яҡланғанлығын тәьмин итеү маҡсатында ҡул ҡуйылды.
Документҡа ярашлы, оператив төркөмгә ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ҡоролоҡ эҙемтәләрен бөтөрөү буйынса саралар планы әҙерләргә һәм раҫлауға индерергә кәрәк. Республика башҡарма власть органдарына ҡоролоҡтан зыян күргән райондарҙың урындағы үҙидара органдары менән берлектә оператив төркөмгә саралар планын бойомға ашырыуҙа ярҙам күрһәтергә ҡушылды.
Оператив төркөм Сибай ҡалаһында урынлашасаҡ.
Бойороҡтоң үтәлешенә контроллек итеү Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары – республиканың ауыл хужалығы министры вазифаһын башҡарыусы Шамил Вахитовҡа һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – республиканың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Фидус Ямалетдиновҡа йөкмәтелде.


text:
Йәштәр баҫмалары яҙмышы – йәштәр ҡулындаФото: Олег Яровиков
Йәштәр баҫмалары яҙмышы – йәштәр ҡулында
Йәштәр баҫмалары яҙмышы – йәштәр ҡулындаФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың республиканың йәш журналистары менән осрашыуында йәштәр аудиторияһына йүнәлтелгән гәзиттәр һәм журналдар яҙмышы тураһында мәсьәлә күтәрелде. Бындай баҫмалар хеҙмәткәрҙәрен уларҙың эше иртәгә ни тиклем талап ителәсәге борсой. Интернет килеү менән баҫма киң мәғлүмәт сараларының популярлығы һиҙелерлек кәмеүе бер кемгә лә сер түгел бит. Өҫтәүенә, хәҙерге йәштәрҙә уҡыуға ҡыҙыҡһыныу ҙа бик юғары түгел.
— Бында йәштәр баҫмаларының яҙмышы – йәштәрҙең үҙҙәренең ҡулында, тип әйтеү дөрөҫөрәк булыр ине, — тип хәлде аңлатты Рөстәм Хәмитов. – Беҙ барыбыҙ ҙа конкуренция мөхитендә йәшәйбеҙ. Һәм унда бирешмәҫкә өйрәнергә кәрәк. Баҫма киң мәғлүмәт саралары өсөн был, актуаль булырға һәм үҙҙәре күҙ тотҡан аудитория мәнфәғәттәренә яуап бирергә кәрәк, тигәнде аңлата. Әгәр иртәгә республикала яңы ҡыҙыҡлы йәштәр баҫмаһы барлыҡҡа килһә, уға беренсе булып мин яҙыласаҡмын. Ләкин бындай баҫманы эшкәртеү һәм булдырыу буйынса эш – был тап йәш журналистарҙың үҙҙәренең бурысы.


text:
«Китап» нәшриәтендә “Тыл геройҙары”ның йәнә ике томы нәшер ителде
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә “Тыл геройҙары”ның йәнә ике – 14-се һәм 15-се томдары донъя күрҙе. Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығына был серияла “1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы маҡтаулы хеҙмәте өсөн” миҙалы менән бүләкләнгән Башҡортостан халҡы исемлеге индерелгән 19 том нәшер ителәсәк.
«Китап» нәшриәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 14-се томға — Стәрлетамаҡ, Стәрлетамаҡ һәм Тәтешле райондары тыл хеҙмәтсәндәре, 15-се томға Туймазы һәм Учалы райондары хеҙмәтсәндәре индерелгән.
“Тыл геройҙары” серияһы үҙ-үҙен аямай хеҙмәт итеүе менән фашистар Германияһын Еңеүгә булышлыҡ иткән тыл хеҙмәтсәндәре исемен мәңгеләштереү ниәтенән нәшер ителә. Миҙал менән бүләкләнгән тыл хеҙмәтсәндәре исемлеге Башҡортостандың район һәм ҡалаларын алфавит тәртибендә урынлаштырыуға бәйле төҙөлгән. Ҡыҫҡаса биографик белешмәлә тыуған йылы, йәшәгән урыны һәм бүләкләнгән ваҡытта биләгән вазифаһы күрһәтелгән.
Һәр китап 5000 дана менән, ҡаты тышлыҡта сыға. Китаптарҙы "Китап" нәшриәте магазиндарында һатып алырға мөмкин.


text:
Ветерандар Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы пособие һәм йәмәғәт транспортында бушлай йөрөү хоҡуғын аласаҡ Фото: Олег Яровиков
Ветерандар Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы пособие һәм йәмәғәт транспортында бушлай йөрөү хоҡуғын аласаҡ
Ветерандар Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы пособие һәм йәмәғәт транспортында бушлай йөрөү хоҡуғын аласаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Бөтә ветерандар ҙа Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығы уңайынан бер тапҡыр бирелә торған түләү, шулай уҡ 3 майҙан 12-нә тиклем йәмәғәт транспортында бушлай йөрөү хоҡуғын аласаҡ. Тейешле ҡарарға Премьер-министр Дмитрий Медведев ҡул ҡуйған, тип хәбәр ителә «Российская газета» баҫмаһының бөгөнгө һанында. Министрҙар кабинеты башлығы Рәсәйҙә, шулай уҡ Литвала, Латвияла һәм Эстонияла даими йәшәүсе ветерандар өсөн бер тапҡыр бирелә торған аҡсалата түләү тәртибен билдәләне. Уларҙың һаны — 2,5 миллион кеше.
Һуғышта ҡатнашыусыларға, һуғышта ҡатнашыусыларҙың һәм инвалидтарҙың тол ҡатындарына, ирҙәренә, партизандарға һәм йәшерен ойошма ағзаларына, һуғыш йылдарындағы оборона предприятиелары эшселәренә, һуғыш йылдарында армияға ебәрелгән журналистарға, «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалдары һәм «Блокадалы Ленинградта йәшәүсе» билдәһе менән бүләкләнеүселәргә ете мең һум күләмендә аҡса түләнәсәк.
Элеке концлагерь тотҡондары өс мең һум аласаҡ. Шундай уҡ сумма һуғыш йылдарында алты айҙан дә кәмерәк эшләмәгән тыл эшсәндәренә, шулай уҡ һуғыш йылдарындағы фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн СССР ордендары йәки миҙалдары менән бүләкләнгән кешеләргә лә бирелергә тейеш. Ошо маҡсатҡа федераль ҡаҙнанан 12 миллиард һумдан ашыу аҡса бүленәсәк, тип хәбәр итте Дмитрий Медведев.
3 майҙан 12-нә тиклем ветерандар тимер юлы, һауа, йылға, диңгеҙ һәм автомобиль транспорттарында бушлай йөрөү хоҡуғы менән файҙалана ала.


text:
Республикала нигеҙҙә сифатлы ит һәм ит ризыҡтары һатыла
Республикала нигеҙҙә сифатлы ит һәм ит ризыҡтары һатыла.
Башҡортостан буйынса ҡулланыусылар хоҡуҡтарын күҙәтеү идаралығы 1 мең 525 ит һәм ит продукцияһы өлгөһөн тикшергән. Шуларҙың 3,2 проценты ғына гигиена талаптарына яуап бирмәгән. Квартал дауамында инспекторҙар 498 килограмлыҡ насар сифатлы продукцияның 153 партияһын һатыуҙан алған. Продукция етештергәндә һәм уны һатҡанда санитар ҡағиҙәләрҙе үтәмәгән өсөн административ хоҡуҡ боҙоу тураһында 125 протокол төҙөлгән, 556 мең һумлыҡ штраф һалынған.


text:
Бөгөн Өфөлә асарбаҡтарға ярҙам күрһәтелде
Бөгөн Өфөлә асарбаҡтарға ярҙам күрһәтелде.
Улар аҙыҡ-түлек, кейем менән тәьмин ителде һәм беренсе медицина ярҙамы алды. Башҡортостанда 3 мең самаһы асарбаҡ иҫәпләнә, шуларҙың 2 мең ярымы баш ҡалала көн күрә. Һалҡындар төшөү менән йорттары булмағандар ҡайҙа бара, нимә эшләй? Йылы ваҡытта Үҙәк баҙар туҡталышында күпләп асарбаҡтар йыйыла торғайны. Улар хатта автобус көткән кешеләргә ҡамасаулап, ошо эскәмйәләрҙә ял итә ине. Һалҡындар төшкәс күренмәйҙәр. Күрәһең, асарбаҡтар баҡса ширҡәттәренә, подъездарға һәм йылылыҡ селтәрҙәренә юлланған. Торлаҡ хужалары үҙҙәрен тәртипле тота белмәгән асарбаҡтарҙы ғәҙәттә подъездарҙан ҡыуып сығара. Шуға күрә улар йылылыҡ селтәре торбаларында төн үткәрә. Үзбәкстандан күсеп килгән Азат Ғәлиев та торбалар өҫтөндә йоҡлай. 36 йәшлек ирҙең яҡындары документтарын тартып алып, өйөнән ҡыуып сығарған. Асарбаҡтар теләнселәп йә урлашып аҡса эшләй. Шулай ҙа, күберәген тимер, ҡатырға йә шешәләр тапшырып эсергә һатып ала. Спиртлы эсемлектәр, әлбиттә, һалҡындан ҡотҡармай. Табиптар һыуыҡтар төшөү менән аяҡ-ҡулдарын өшөтөп килтерелгән асарбаҡтарҙы ҡабул итергә әҙерләнә. Өфөлә асарбаҡтарға ярҙам күрһәтеү буйынса республика үҙәге эшләй. Уның ҡарамағында ике социаль ҡунаҡхана бар. Береһе Йәшел сауҡалыҡ биҫтәһендә, икенсеһе Шаҡшала урынлашҡан. Учреждениелар асарбаҡтарға бөтә яҡтан ярҙам күрһәтә. Йылы аш, кейем-һалым, дарыуҙар менән тәьмин итә. Был маҡсатта йыл һайын 13 миллион һум аҡса бүленә. Әммә, барыһы ла социаль учреждениеларҙа йәшәргә теләмәй. Сөнки, уларҙа эсергә рөхсәт итмәйҙәр, бынан тыш башҡалар кеүек эшкә йөрөргә кәрәк. Дөрөҫ юлға баҫҡандары ла бар. Алекс Крушель мәҫәлән, бер нисә йыл хәйерселәп йөрөгәндән һуң, айыҡ тормошто һайлаған. Хәҙер ул асарбаҡтарға ярҙам итә. Фәнил Ғиндуллин 4 йыл буйына урамда йәшәгән. Властарҙың хатаһы арҡаһында ул торлаҡһыҙ ҡалған. Ошо ваҡыт эсендә ул сир ҙә йоҡтороп өлгөргән. Әммә, ныҡышмал кеше фатирын ҡайтарырға ирешкән. Башҡортостанда барлығы 3 мең самаһы асарбаҡ теркәлгән, уларҙың 2 мең ярымы Өфөлә төпләнгән. Урам тормошон үҙ иткәндәрҙең күбеһе спиртлы эсемлектәр ҡоло, йә банкттар һәм коллекторҙар ҡорбаны. Әммә урамда өшөп йөрөмәйем тигәндәр ғүмерҙәрендә ҡырҡа боролош эшләй алған.


text:
Айырыуса һәләтле уҡыусыларға Президент стипендиялары тәғәйенләнде
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үҙенең Указы менән дөйөм белем биреү учреждениеларының һәм махсус мәктәптәрҙең уҡыуҙа, ижади эшмәкәрлектә һәм спортта юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкән айырыуса һәләтле уҡыусыларына 2010-2011 уҡыу йылында Башҡортостан Республикаһы Президентының айлыҡ стипендияларын тәғәйенләргә ҡарар итте.
Республика Президентының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, указға ярашлы стипендиялар түләүҙе Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығына бойомға ашырырға йөкмәтелгән.


text:
Салауатта төҙөлөш фирмаһы етәксеһенә 500 000 һум штраф һалынды
Салауат ҡала суды «Жилпромстрой» төҙөлөш производство коммерция предприятиеһы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте етәксеһе — ул шулай уҡ Салауат ҡала Советы депутаты ла – эше буйынса хөкөм ҡарары сығарҙы. Етәксе ҙур күләмдә һалым түләмәүҙә ғәйепле тип танылды. Ул йыл ярым буйына НДФЛ (физик шәхестәр табышына һалым) түләмәгән, һәм бурыс суммаһы 10 миллион һумға барып еткән.
Суд уға 500 мең һум күләмендә штраф һалды, тип хәбәр итә БР Прокуратураһы матбуғат хеҙмәте.


text:
Төбәктә һауым буйынса дүрт меңлек сикте Саҡмағош һәм Стәрлетамаҡ райондары хужалыҡтары үткән
Башҡортостандың Саҡмағош һәм Стәрлетамаҡ райондары хужалыҡтары һауым буйынса дүрт меңлек сикте үткән: йыл башынан алып һәр һыйырҙан уртаса 4,1 мең килограмм самаһы һөт һауып алынған, тип хәбәр иттеләр республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Республика буйынса уртаса күрһәткес һәр һыйырҙан 2805 килограмм һөт тәшкил итә, ул былтырғы ошо уҡ ваҡыттағы күрһәткестәр менән сағыштырмаса 144 килограмға күберәк.


text:
Фото:
Мортаза Рәхимов: Башҡортостанда энергия һаҡлау буйынса эштәр уңышлы алып барыла
Фото:
27 апрелдә Волга буйы федераль округы субъекттары етәкселәре “Энергияны һаҡлау, энергетик һөҙөмтәлелекте күтәреү һәм РФ закон сығарыу акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында” Федераль законды тормошҡа ашырыу мәсьәләләрен тикшерҙе. Кәңәшмә видеоконференция режимында үтте. Уның эшендә Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов ҡатнашты.
— Яңы законда быйыл хәл ителергә тейешле ҡайһы бер саралар ҡаралыу сәбәпле, кәңәшмә йыйырға тура килде, – тине, видеоконференцияны асып, РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота.
Кәңәшмәлә был законды тормошҡа ашырыу буйынса төбәктәрҙең эшенә баһа бирелде һәм артабанғы эш йүнәлештәре билдәләнде. Атап әйткәндә, энергетик һөҙөмтәлелекте күтәреү буйынса төбәк программалары әҙерләү, муниципаль учреждениелар һәм торлаҡ милекселәрен энергетика ресурстарын иҫәпкә алыу приборҙары менән тәьмин итеү мәсьәләләре күтәрелде. Төп бурыстар иҫәбендә — биш йыл эсендә бөтә бюджет ойошмалары энергетика ресурстарын ҡулланыуҙы 2009 йыл кимәленә ҡарата 3 процентҡа кәметергә тейеш.
— Энергияны һаҡлау буйынса сараларҙың дөйөм хаҡы 3 миллиард һумдан ашыу тәшкил итәсәк, — тине Тулы хоҡуҡлы вәкил. — Әлбиттә, бюджетта бындай средстволар юҡ. Закон туранан-тура энергия сервисы контракттары юлы менән шәхси средстволар йәлеп итеүҙе күҙ уңында тота. Төбәктәргә методологик ярҙам күрһәтеү өсөн Рәсәй энергетика агентлығы төҙөлгән.
Григорий Рапота, Башҡортостанда энергияны һаҡлау проблемаһы менән күптән шөғөлләнәләр, һәм беренсе һөҙөмтәләргә өлгәшелгән дә инде, улар башҡа төбәктәр өсөн йүнәлеш булып хеҙмәт итергә тейеш, тип билдәләне.
— Энергяны һаҡлау мәсьәләләре — иҡтисадты үҫтереүҙең өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды үҙ сығышында Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов. — Беҙҙә 2003 йылда уҡ “2003 — 2005 йылдарҙа энергия һаҡлау” комплекслы программаһы эшләнгәйне. Уны тормошҡа ашырыу һөҙөмтәһендә тулайым төбәк продуктының энергия талап итеүе 13 процентҡа кәмене.
Хәҙер республикала 2008-2012 йылдарға программа тормошҡа ашырыла. Уның һөҙөмтәлелеген 2009 йылда 74 муниципаль берәмектә һәм 95 бюджет ойошмаһында төп яғыулыҡ-энергетика ресурстарын файҙаланыу биш һәм унан да күберәк процентҡа кәмеүе асыҡ күрһәтә.
2002 йылдан алып Башҡортостанда Энергия һаҡлау үҙәге уңышлы эшләй.Үҙәк эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше – энергия һаҡлауҙы пропагандалау, энергия сервисы хеҙмәттәре күрһәтеү, энергоаудит.
Башҡортостан Республикаһының Иҡтисади үҫеш министрлығы энергоресурстарҙы экономиялау буйынса төбәк һәм муниципаль программалар әҙерләй. Был программалар быйыл 1 авгусҡа тиклем раҫланасаҡ.
—Федераль законға ярашлы, йыл һайын энергетика ресурстарын ҡулланыуҙы кәметеү кәмендә 3 процент тәшкил итергә тейеш, — тине Мортаза Рәхимов. — Республикала иһә, 2008 йылдан башлап бюджеттан финансланған ойошмалар өсөн ҡәтғиерәк талаптар ҡуйылған — йыл һайын экономия 5 проценттан да кәм булмаҫҡа тейеш.
Шул уҡ ваҡытта төбәк башлығы Федераль законды тормошҡа ашырғанда республикала ҡайһы бер проблемаларға осрауҙарын билдәләне. 2011 йылдың 1 ғинуарына тиклем бөтә биналарҙы һәм ҡоролмаларҙы энергетика ресурстарын иҫәпкә алыу приборҙары менән йыһазландырыу етди финанс сығымдары талап итә. Башҡортостан Президенты сығымдарҙы ҡаплау сығанаҡтарының береһе сифатында экономияланған коммуналь хеҙмәтләндереүҙәр өсөн түләүгә тәғәйенләнгән средстволарҙы файҙаланырға тәҡдим итте.
Башҡортостан Президенты үҙ сығышында билдәләгән тағы бер проблема — федераль норматив һәм методик документтар әҙерләүҙе оҙаҡҡа һуҙыу.
Был мәсьәләләрҙә Башҡортостан Президентын башҡа субъекттар етәкселәре лә хуплап сыҡты.
Кәңәшмәлә Волга буйы федераль округына ингән бөтә субъекттарҙа был законды тормошҡа ашырыу мәсьәләләре ҡаралды.
— Закон положениеларын үтәүгә сроктар бик ҡыҫҡа, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды, видеоконференцияға йомғаҡ яһап Григорий Рапота. – Бөтә иҫкәрмәләр һәм тәҡдимдәр тейешле ведомстволарға еткереләсәк, — тип ышандырҙы ул.
5 майға тиклем Волга буйы федераль округында был Федераль законды тормошҡа ашырыу буйынса эшсе төркөм төҙөләсәк. Уның составына округ субъекттары вәкилдәре инергә тейеш.


text:
Радио тураһында
«Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы Башҡортостан радиоһы нигеҙендә 2000 йылдың 25 сентябрендә барлыҡҡа килә. Тапшырыуҙар тәүлек әйләнәһенә ҒM-йышлыҡтарҙа алып барыла. «Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналын Башҡортостан республикаһында, күрше өлкәләрҙә, шулай уҡ Интернет селтәре аша бөтә донъяла тәүлек әйләнәһенә тыңларға мөмкин. Тапшырыуҙар башҡорт һәм татар телдәрендә ойошторола.
Төп маҡсат – күп милләтле республиканың үҙенсәлекле мәҙәниәтен һаҡлап ҡалыу һәм артабан үҫтереү, йәш быуында илһөйәрлек тойғоһо уятыу. Тапшырыуҙарҙың тематикаһы ошо маҡсаттарға ҡоролған.
«Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы көндәлек рубрикалар, тапшырыуҙар, радиоуйындар, конкурстар, әңгәмәләр, осрашыуҙар, музыкаль ҡотлауҙарҙан торған берҙәм аҙналыҡ тапшырыуҙар теҙмәһе буйынса эшләй. Уларҙың мәғлүмәти йөкмәткеһен яңылыҡтар хеҙмәте әҙерләгән һәм һәр сәғәт һайын сығыусы һуңғы хәбәрҙәр, һауа торошо, социаль тапшырыуҙар, тура бәйләнештә барған күңел асыу программалары тәшкил итә. Киң мәғлүмәт саралары араһында радио иң оператив сара булараҡ, уның төп маҡсаты, тәү сиратта, тыңлаусыларға ышаныслы һәм объектив мәғлүмәт еткереү.
«Юлдаш» – йыр-моң һөйөүселәр өсөн генә түгел, шулай уҡ тотош республиканың ижтимағи-сәйәси, мәҙәни тормошо, иҡтисади һәм социаль мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһыныусылар өсөн дә алыштырғыһыҙ мәғлүмәт сығанағы. Радиотыңлаусылар беренселәрҙән булып төрлө төбәктәрҙәге яңылыҡтар менән таныша, теге йәки был һорауҙар буйынса етди аңлатмалар ала, белгес фекерен тыңлай. Радиотапшырыуҙарҙа күтәрелгән темалар тормоштоң һәр яғын яҡтыртыуға йүнәлтелгән. Тыңлаусыларҙың йәш арауығын иғтибарға алып, беҙҙең тулҡындарҙа яңы музыкаль композициялар ҙа, радионың фондында һаҡланған йыр-моң да даими яңғырай. Күп тыңлаусылар өсөн радио артабанғы үҫеш өсөн үҙенә күрә башланғыс булып тора. Тыңлаусылар менән бәйләнеш булдырыу, даими социаль акциялар ойоштороу аудиторияның һанын арттырыу мөмкинлеге бирә.
Ижади коллективты һәләтле һәм тәжрибәле хеҙмәткәрҙәр тәшкил итә. Даими эҙләнеү, яңылыҡҡа ынтылыу «Юлдаш» каналына заман менән бергә атларға, хатта тормоштағы хәл-ваҡиғаларҙан алдараҡ барырға мөмкинлек бирә.
«Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы - киң мәғлүмәт сараһы ғына түгел, таныштырған, кәңәш биргән һәм ярҙам иткән, тимәк, үҙе үк тотош бер ижтимағи институт. Радиотулҡындарҙа тәүлек әйләнәһенә эшләү мөмкинлеген ҡулланып, «Юлдаш» тормоштоң бөтә даирәләрендә лә әүҙем ҡатнаша һәм киләсәккә яңы маҡсаттар тотоп, ышаныслы үҫеш юлын дауам итә.
“Юлдаш” радиоһына йырҙар ҡабул итеү тәртибе
Радиоға килгән йырҙарҙы эфирға биреү маҡсатында һайлап алыу өсөн Художество советы ойошторолған. Унда күренекле йырсылар, артистар, музыканттар һәм шағирҙар инә.
Улар ҡуйған талаптар:
- йырҙың һүҙҙәренә иғтибар итеү (тема, йөкмәтке, рифма);
- йыр һүҙҙәренең көй менән бәйләнешле булыуы (музыкаль яҡтан дөрөҫ төҙөлөшө, гармония);
- аранжировкала музыка ҡоралдарының дөрөҫ һәм урынлы ҡулланылыуы;
-йырсының башҡарыу кимәле (дикция, һүҙҙәрҙе башҡорт йәки татар телендә дөрөҫ әйтеү, вокал);
-яҙманың сифаты;
-яҙмаларҙа йыр авторҙары – шағир һәм композиторҙың исем-шәрифе мотлаҡ ҡуйылырға тейеш.
"Юлдаш" радиоһына килгән яҙмалар рецензияланмай һәм кире ҡайтарылмай.
- Ҡабул ителгән йырҙар фондта һаҡлана һәм эфирҙа яңғырай.
Хөрмәтле йырсылар һәм башҡарыусылар!
Һеҙҙән сифатлы һәм эстәлекле яҙмалар көтөп ҡалабыҙ:
Электрон адрес: uldashpesni@mail.ru
Элемтә:
«Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы
Адресы: 450076, Өфө ҡалаһы, Мәжит Ғафури урамы, 9-сы йорт
Телефон: (347) 272-38-20
Баш мөхәррир: Миләүшә Ҡасим ҡыҙы Йәғәфәрова
телефон: (347) 273-40-87
Музыкаль мөхәррир: Риф Хәмит улы Арыҫланов
Реклама бүлеге: (347) 273-03-41
Алып барыусылар: (347) 273-03-41, 273-66-68
Сығарылыш бүлеге: (347) 295-98-79
Хаттар бүлеге: (347) 291-22-47
Тура эфир телефондары: (347) 273-68-47, 273-88-66
Яңылыҡтар: (347) 273-28-29
Эфир инженерҙары: (347) 272-34-55


text:
Өфөлә инвалид балалар өсөн Рәсәйҙә берҙән-бер ябыҡ теннис корты асылдыФото: Бөтә Рәсәй инвалидтар йәмғиәте Башҡортостан ойошмаһының матбуғат хеҙмәте
Өфөлә инвалид балалар өсөн Рәсәйҙә берҙән-бер ябыҡ теннис корты асылды
Өфөлә инвалид балалар өсөн Рәсәйҙә берҙән-бер ябыҡ теннис корты асылдыФото: Бөтә Рәсәй инвалидтар йәмғиәте Башҡортостан ойошмаһының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Өфөлә инвалид балалар өсөн Рәсәйҙә берҙән-бер ябыҡ теннис корты асылды. Яңы спорт объектын асыу тантанаһы Өфөнөң 13-сө махсус мәктәп-интернатында уҙҙы. Сарала Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов, Башҡортостандың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта, республиканың Мәғариф министрлығы вәкилдәре, Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры Ирек Зарипов, Бөтә Рәсәй инвалидтар йәмғиәтенең Башҡортостан ойошмаһы рәйесе Олег Ротов, башҡа саҡырылған ҡунаҡтар, уҡытыусылар һәм уҡыусылар ҡатнашты.
Теннис корты һигеҙ айҙа, республиканың Социаль маҡсатлы программалар фонды заказы буйынса «Төньяҡ-көнбайыш магистраль нефть үткәргестәр» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең хәйриә иғәнәләренә төҙөлгән. Генераль подрядсыһы — «МонолитПроектСтрой» компанияһы. Компания директоры Светлана Хатимова һүҙҙәренсә, спорт ҡоролмаһының майҙаны 810 квадрат метр тәшкил итә. Төҙөлөш өсөн киткән сығым — 10 миллион һумдан ашыу.
Тренер Вячеслав Шемаев әйтеүенсә, терәк-хәрәкәт ағзалары боҙолған инвалид-балалар йәшәгән, белем алған һәм реабилитация үткән уҡыу йортондағы ҙур спорт ҡоролмаһы Рәсәйҙә генә түгел, донъяла берәү генә. Башҡортостандың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта йәш спортсыларға былтыр Сочиҙағы Паралимпиадала булған факелды бүләк итте.
Спорт комплексында шулай уҡ тренажер залы, кейем алмаштырыу, душ, тренерҙар һәм медицина хеҙмәткәрҙәре өсөн бүлмәләр бар.
Йәш спортсылар яңы майҙансыҡ асылыуын шатланып ҡабул итте. Күҙәтеүҙәр буйынса, теннис уйнау һаулыҡ өсөн бик файҙалы. Тенниссылар саҡырылған ҡунаҡтарға сағыу программа тәҡдим итте, мәктәп-интернат уҡыусылары концерт номерҙарын күрһәтте һәм үҙ ҡулдары менән яһаған эштәрен бүләк итте.


text:
“УралСиб” эшһеҙҙәргә ҡайтанан профессиональ әҙерлек үткәрә
“УралСиб” банкы эшһеҙ граждандар өсөн ҡайтанан профессиональ әҙерлек программаһын тамамлаусыларға дипломдар тапшырҙы. Улар “Коммерциялағы менеджмент” ҡайтанан профессиональ әҙерлек программаһы буйынса уҡыны.
Эшһеҙ граждандар өсөн уҡыу курсы бушлай, уға сығымдарҙы банк финанслай. Программа сиктәрендә уҡытыуҙы “УралСиб” төбәк уҡыу үҙәктәре уҡытыусылары менән берлектә “МИРБИС” Мәскәү халыҡ-ара бизнес юғары мәктәбе уҡытыусылары үткәрә.
— Программа тыңлаусылары юғары йәки урта махсус белемгә эйә, — ти банктың Өфө филиалы идарасыһы Леонид Ғафаров. – Уларҙың барыһы ла бөгөн эшһеҙ ҡалған, йәки уларҙы тәүҙә алған специальносы буйынса эш сиктәрендәге мөмкинлектәр мөрхәтһендермәй. Программа тыңлаусыларының күбеһе үҙ эшен асырға планлаштыра. Курс тамамлаусыларҙың ҡайтанан әҙерлек программаһы барышында алған белемдәре менән бергә әүҙем тормош позицияһы уларға эшмәкәрлектең яңы өлкәһендә уңышҡа өлгәшергә ярҙам итер, тип ышанабыҙ.
Банк шулай уҡ төбәктәрҙә мәшғүллек үҙәктәре менән хеҙмәттәшлек итеүен дауам итә. Бөгөн берлектәге проект сиктәрендә банк эшһеҙ граждандар өсөн тренингтар үткәрә һәм мәшғүллек үҙәктәрендә иҫәптә торған вуз тамамлаусылар өсөн стажировкалар ойоштора.


text:
Акварель
Акваре́ль (франц. Aquarelle — һыулы; итал. acquarello) — һыуҙа иҙелә торған буяуҙар, шул буяуҙар менән яһалған һүрәт[1].
йомшаҡ пигментны үҫемлек елемендә иҙеп яһалған, һыуҙа иҙелә һәм уның менән йыуыла торған буяу, шул төр буяу менән төшөрөлгән рәсем. Акварельдә графика һәм рәсем сәнғәтенә хас сифаттар бергә ҡушыла. Ул күп төҫлө һәм бер төҫлө төрҙәргә бүленә. Боронғо Мысыр, [[Боронғо Греция|Греция], Рим, шулай уҡ урта быуаттарҙа Европа һәм Азия дәүләттәре сәнғәтендә акварель тос урын алып тора. XVII быуатҡа тиклем ул ҡулъяҙмаларҙы иллюстрациялаү, гравюралар, архитектура һыҙымдарын биҙәү кеүек ғәмәли маҡсаттарҙа ҡулланыла, был ҡулланыш хәҙер ҙә бер ни ҡәҙәр дауам итә. XVIII быуатта бик күп илдәрҙә, шул иҫәптән Рәсәйҙә лә, профессиональ акварельсы рәссамдар үҫеп сыға. Пейзажсы А.Н. Ракович провинциаль романтизм алымдары кергән академик пейзаж традицияларында ижад итә. Л.Д. Крюков, Р.А. Ступиндың портрет акварельдәре форманы бер төҫлө фонда ваҡ штрихтар һәм нөктәлар ярҙамында виртуоздарса модельләштереү менән үҙенсәлекле.
XX быуатта акварельгә жанрҙар (архитектура проекттары эскиздары, сәхнә биҙәлеше, китап иллюстрациялаү, журнал һәм сәнғәт графикаһы, ғәмәли графика) һәм техник ысулдар (гуашь, темпера, пастель, күмер, бронза буяу, карандаш) төрлөлөгө хас. XX быуат башында станлы акварельгә импрессионизм һәм символизмдан алып супрематизм һәм конструктивизмға тиклем булған күп төрлө стиль юнәлештәрен берләштерә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Русско-башкирский словарь терминов и понятий по черчению (Ф.М.Бикбаев, 2008)


text:
Ишембайҙа Эмир Ниғәмәтйәновҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылды
23 августа республика Наркоконтроленә нигеҙ һалыусы, Рәсәй Федерацияһының хоҡуҡ һаҡлау органдарында хеҙмәт итеүгә күп йылдарын биргән Эмир Әнүәр улы Ниғәмәтйәновҡа 60 йәш тулған булыр ине. Тел тейҙергеһеҙ хеҙмәт йылдарында Эмир Әнүәр улы ҡаҡшамаҫ авторитет һәм хеҙмәттәштәренең тәрән ихтирамын яулай.
Тыуған көнөндә уның тыуған ҡалаһы Ишембайҙа — Федераль именлек хеҙмәте бүлексәһе бинаһында мемориаль таҡтаташ асылды, тип хәбәр итә Рәсәй Федерацияһы Наркотиктар әйләнешен контроллек итеү федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәте. Генерал Ниғәмәтйәнов исеме ташта ғына мәңгеләштерелмәй, наркоконтроль йыл һайын Ишембайҙа йүгереү- гандикап ойоштора, ә Өфөлә — тәүге тапҡыр генералдың үҙенең инициативаһы буйынса ойошторолған хоҡуҡ һаҡлау структуралары етәкселәре араһында волейбол ярыштары үткәрелеп килә.


text:
Баш ҡалала «Кеше. Юлдар. Ҡала» төбәк-ара конференцияһы үтәсәк
«Кеше. Юлдар. Ҡала» төбәк-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетында 24 апрелдә үтә. Был хаҡта БР Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитетының рәсми сайтында хәбәр ителә.
Конференцияла транспорт инфраструктураһы, интеллектуаль транспорт системалары, инновацион эшләнмәләр һәм уларҙы хәүефһеҙ юл хәрәкәтен ойоштороу системаһына индереү юлдары, шулай уҡ транспорт хәрәкәтендә ҡатнашыусыларҙың именлеген тәьмин итеү технологиялары, юлдарҙың сифатлы һәм хәүефһеҙ булыуына төп талаптар, ҡаланың транспорт инфраструктураһын үҫтереүҙә алдан күҙаллау һәм планлаштырыу механизмдары тураһында фекер алышыу планлаштырыла.


text:
Профессионализм өсөн наградаларФото: Андрей Старостин
Профессионализм өсөн наградалар
Профессионализм өсөн наградаларФото: Андрей Старостин
1 июлдә Республика Йортонда иҡтисадтың төрлө тармаҡтары һәм ижтимағи тормош өлкәһенән алтмыш иң яҡшы вәкилгә дәүләт наградалары тапшырылды.
Һәр береһен Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов үҙе ҡотланы, шуға күрә лә тантанала ҡатнашыусылар өсөн былай ҙа мөһим был ваҡиға айырыуса тулҡынландырғыс булды. Наградланыусылар араһында бындай хөрмәткә һәм журналистар иғтибарына күнекмәгән ябай эшсәндәр: водителдәр, һауынсылар, тракторсылар күп ине. Күптәр өсөн юғары наградалар көтөлмәгән күңелле ваҡиға булды. Мәҫәлән, Стәрлетамаҡ районынан Надежда Кириллова үҙенә дәүләт наградаһы бирелеүе хаҡында белгәс, хайран ҡалды: бөгөн ул Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре булды. Үҙенең еңелдән булмаған күп йыллыҡ хеҙмәте тураһында һауынсы ябай ғына итеп һөйләй:
— Эшләргә, балаларҙы үҫтерергә кәрәк ине бит – бына шуға күрә эшләнем. Бөтәһе кеүек үк эшләнем, һәм үҙ эшемде намыҫлы башҡарырға тырыштым. 28 йыл бер хужалыҡта –Калинин исемендәге ауыл хужалығы производство кооперативында. Ошонда уҡ ирем дә 28 йыл эшләй. Ул тракторсы. Өйләнешкәс тә бында Ауырғазы районынан килдек һәм ошонда төпләндек.
Башҡортостан Президенты указы буйынса 57 кеше наградланды. Ә өсәүһе Рәсәй Президенты указдары менән дәүләт почетлы исемдәренә лайыҡ булды.
Мәҫәлән, ата-әсәләре менән балалар өсөн «Аҡбуҙат» республика психоневрология санаторийының баш врачы Сәлимә Түләбаеваға «РФ-тың атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре» исеме бирелде. Награданы алып, Сәлимә Әхмәт ҡыҙы республика етәкселегенә балалар һаулығы проблемаһына даими иғтибары, балалар шифаханалары системаһын бюджеттан финанслаған өсөн рәхмәт белдерҙе.
Физика-математика фәндәре докторы, профессор, Башҡорт дәүләт университеты проректоры Йәүҙәт Солтанаев «РФ-тың атҡаҙанған фән эшмәкәре» исеменә лайыҡ булды. Ә БДУ-ның кафедра мөдире Рейда Ғайсинаға “РФ-тың атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре” исеме бирелде.
БР Президенты Указы менән Благовещен районы хакимиәте башлығы Анфас Нуретдинов «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены кавалеры булды. Был көн уның өсөн айырыуса иҫтәлекле буласаҡ, сөнки бындай хөрмәт уға 60 йәшлек юбилейы көнөндә күрһәтелде. Уның да эше еңелдән түгел.
Ә уның коллегаһы – Асҡын районы хакимиәте башлығы Фларит Усманов – Башҡортостан Республикаһы Почет грамотаһын алды. Награданы тапшырып, төбәк башлығы, Фларит Усманов өҫтәүенә бик яҡшы хирург та, тип билдәләне.
Республика Йортонда йыйылыусылар араһында мәғариф хеҙмәткәрҙәре лә булды. Уларҙың өсәүһе «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» исеменә лайыҡ булды. Лилиә Вәлиева Балаҡатай районының Яңы Балаҡатай ауылы 108-се профучилищеһында рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта. Уҡытыусы һәм табип һәр йәмғиәттә лә иң мөһим һөнәрҙәрҙең береһе.
— Сәләмәт һәм белемле милләт кенә көслө дәүләт төҙөй ала, — тип инана Лилиә Вәли ҡыҙы.
Биш һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре «Башкортостан Республикаһының атҡаҙанған врачы» исеменә лайыҡ булды. Улар араһында – Республика клиник онкология диспансеры врач-онкологы Людмила Решетова. Ҡотлауҙарҙы ҡабул итеп, ул, Өфөлә онкологик сирҙәрҙе диагностикалау һәм дауалау сифат яғынан яңы кимәлгә сыға, тип айырып билдәләне. Был туранан-тура күптән түгел хирургия корпусын асыу менән бәйләнгән. Яңы корпус 2007 йылда төҙөлә башлағайны. Һуңғы ваҡыттағы иҡтисади ҡыйынлыҡтарға ҡарамаҫтан, эш бер минутҡа ла туҡтатылманы. Төҙөлөш барышын республика Президенты үҙе контролдә тотто.
Ижади һөнәр вәкилдәре наградлауҙа, ғәҙәттәгесә, һәләттәрен күрһәтмәй ҡалмай. Шағир, БР Яҙыусылар союзы ағзаһы, хәҙер инде Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры ла Абдулхаҡ Игебаев илһамланып шиғырҙарын уҡыны. Ул Президентҡа үҙенең әҫәрҙәре йыйынтығын бүләк итте. Артист — Сибай дәүләт филармонияһы директорының концерт эшмәкәрлеге буйынса урынбаҫары Раушан Ниязғолов ҡурайҙа һыҙҙырып уйнап ебәрҙе. Хәҙер инде Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы тиҙҙән Мәскәүгә, һабантуй байрамына юлға сығасаҡ.
Дәүләт наградаларын тапшырып, республика башлығы барыһына ла сәләмәтлек, яңынан-яңы ижади һәм хеҙмәт уңыштары теләне.


text:
Гальваник элемент
Гальваник элемент — окисланыу һәм кире ҡайтарылыу электрохимик процестарын айырмалы үткәреп электр энергияһы булдырыусы ҡоролма.
Йөкмәткеһе
Ҡыҫҡаса аңлатма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бер (беренсел элемент) һәм күп тапҡыр (аккумуляторҙар) разрядлы, реагенттарҙың өҙлөкһөҙ килеүендә эшләгән (яғыулыҡ элементы) гальваник элементын айырып йөрөтәләр.
Төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Электролит (кислота йәки тоҙҙоң һыуҙағы эретмәһе, һелте, тоҙ иретмәһе һ.б.) менән контаклашыусы, өҙөлгән электр теҙмәһендә көсөргәнеш булдырыусы, химик тәбиғәте яғынан төрлөсә эшләүсе ике электродтан (анод — кире ҡайтарыусы, катод — окисландырыусы) тора. Анод сифатында — цинк, кадмий, тимер, ҡурғаш һ.б., катод сифатында ҡурғаш, терегөмөш, көмөш һ.б. оксидтары йәки тоҙҙары ҡулланыла. Г.э. төп характеристикалары электрод-актив материалдың химик үҙенсәлектәренә бәйле: марганец-цинклыларҙың өҙөлгән электр теҙмәһендәге көсөргәнеше — 1,5—1,8 В, сағыштырма энергияһы 10—80 Вт·сәғ/кг; литийлыларҙың ярашлы рәүештә 2,5—3,5 В һәм 250—600 Вт·сәғ/кг тәшкил итә. Электр тогының үҙ аллы сығанағы итеп күсермәле кино-, радио-, фотоаппаратурала, кардиостимуляторҙарға һәм башҡа бәләкәй ҡоролмаларға, микрокалькуляторҙарға ток биреү өсөн ҡулланыла.
Башҡортостанда етештереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостанда литийлы гальваник элемент булдырыу, поливалентлы металдар (марганец, молибден, баҡыр, кобальт һ.б.) оксидтары нигеҙендә — катод материалдары, һыуһыҙ эретмәләр (сульфолан, көкөрт диоксиды, ҡайһы бер полимерҙар) нигеҙендә электролиттар уйлап табыу б-са тикшеренеүҙәр 20 б. 80-се йй. башынан Органик химия институтында (В.С.Колосницын һ.б.) алып барыла.
Сығанаҡ[вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Лидоренко Н.С., Мучник Г.Ф. Электрохимические генераторы. М., 1982; Кромптон Т. Первичные источники тока. М., 1986.
- Ахметов Н.С. Общая и неорганическая химия
- Аксенович Л. А. Физика в средней школе: Теория. Задания.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гальванические элементы и батареи // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_tech/268
- Химические источники тока — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- http://www.xumuk.ru/encyklopedia/914.html


text:
Фото:
Раил Сарбаев федераль министрлыҡтарҙа осрашыуҙар үткәрҙе
Фото:
2010 йылдың 22 июнендә Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев Мәскәүҙә осрашыуҙар үткәрҙе. РФ Транспорт министрлығында ауыл юлдары төҙөлөшөнә өҫтәмә субсидиялар бүлеү тураһында һөйләшеү алып барылды. Был мәсьәлә бөгөн айырыуса актуаль. Ауыл юлдарын тәртиптә тотоу һәм ремонтлау темаһы май айында Башҡортостан парламенты ултырышында ла күтәрелгәйне.
2008 йылда, бюджет профицит менән үтәлгәс, 2008 йылдың 22 авгусында БР Хөкүмәтенең юлдарҙы тотоуға аҡсалата сығымдар нормативы тураһында 290-сы ҡарары ҡабул ителгәйне. Тотош республика буйынса был сумма 12 миллиард һумдан ашыу тәшкил иткәйне – был булған бөтә юлдар нормативтары буйынса тәртиптә тотоуға һәм ағымдағы ремонтҡа ғына. Бөгөн иһә 1 миллиард 49 миллион һум күләмендә раҫланды. Шуның 233 миллион һумы – юлдарҙы ремонтлауға, 333 миллион һум тирәһе – уларҙы тәртиптә тотоуға.
Мөмкин тиклем средстволар бүленде, ләкин юлдарҙың торошо бөгөн күберәк финанслауҙы талап итә, тип билдәләне Раил Сарбаев. Ауыл юлдарына ғына, ә улар беҙҙә –25 мең километр самаһы, 5 миллиард 700 миллион һум самаһы кәрәк. Норматив буйынса, яҡындағы биш йылда бөтә юлдарҙы тейешле тәртипкә килтереү өсөн, йыл һайын 800-1000 километр оҙонлоғондағы юлдарҙы ремонтларға тейешбеҙ. Өҫтәмә субсидиялар бүлеү ремонтлаған ауыл юлдары һанын арттырырға ярҙам итәсәк.
Премьер-министр шулай уҡ Башҡортостанды Магнитогорск һәм Пермь менән тоташтырыусы юлдарҙы федераль милекселеккә тапшырыу механизмы хаҡында һөйләште.
Бынан тыш, Раил Сарбаев РФ Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығында осрашыуҙар үткәрҙе, уларҙа Башҡорт дәүләт медуниверситеты клиникаһы биналарының бер өлөшөн – терапияны, ике балалар бүлексәһен, бала табыу йортон — федераль милекселектән муниципаль милекселеккә күсереү мәсьәләһе тикшерелде. Был республика халҡына тәүге медицина ярҙамы күрһәтеү мәсьәләһен хәл итергә ярҙам итәсәк.
Рәсәйҙең спорт, туризм һәм йәштәр сәйәсәте министры Виталий Мутко менән бер аҙна элек министрлыҡтың департамент директоры Елена Владимирская менән осрашыуҙа башланған һөйләшеү дауам иттерелде. Башҡортостан физкультура һәм спорт институтын үҫтереү перспективалары тикшерелде, ул үҙ аллы юғары уҡыу йорто статусы алырға тейеш.
Осрашыуҙа шулай уҡ буласаҡ спорт әҙерлеге үҙәге тураһында ла һүҙ алып барылды. Бөгөн комплекстың макеты тулыһынса әҙер, үҙәктең дөйөм майҙаны 30230 квадрат метр буласаҡ, 14 гектарға яҡын ер участкаһы бүленгән. Проектты финанслауҙы федераль хөкүмәттең айырым ҡарары сиктәрендә һалырға планлаштырыла.


text:
Башҡортостанда 148 меңдән ашыу эшһеҙ иҫәпләнә
Йыл башынан Башҡортостандың халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтенә яҡынса 245 мең кеше мөрәжәғәт иткән. Уларҙың 90 мең тирәһе яраҡлы эш табыуҙа ярҙам итеүҙе һораған. Мөрәжәғәт итеүселәрҙең күпселеге, йәғни 63 мең кеше эшкә урынлаштырылған.
Башҡортостандың Дәүләт халыҡ мәшғүллеге хеҙмәте идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, ағымдағы йыл башынан улар 155 мең тирәһе вакансия алған. Әлеге ваҡытта республика хеҙмәт биржаһының вакансиялар банкында яҡынса 36 мең буш эш урыны иҫәпләнә. Рәсми рәүештә теркәлгән эшһеҙҙәр һаны иһә төбәктә 30 меңгә барып баҫа. Көсөргәнешлек коэффициенты (эш эҙләүселәр һәм вакансиялар иҫәбенең нисбәте) Башҡортостанда 0,9-ға тиң. Теркәлгән эшһеҙлек кимәле республикала әлегә 1,5 процент тәшкил итә.
Шул уҡ ваҡытта, ағымдағы йылдың уртаса май-июнь айҙарына халыҡты мәшғүллек мәсьәләләре буйынса тикшереү мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә 148 меңдән ашыу эшһеҙ иҫәпләнә. Дөйөм эшһеҙлек кимәле ете процентҡа тиң. Башҡортостандың иҡтисади әүҙем халҡы һаны 2 миллион 140 меңдән ашыу кеше тәшкил итә.


text:
Өфөлә алданған өлөшсөләр проблемаһы хәл ителгән – мэрия Фото: Олег Яровиков
Өфөлә алданған өлөшсөләр проблемаһы хәл ителгән – мэрия
Өфөлә алданған өлөшсөләр проблемаһы хәл ителгән – мэрия Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
2015 йылда Өфө ҡалаһы республика Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡуйған алданған өлөшсөләр проблемаһын хәл итеү буйынса бурысты үтәне. 20 февралдә ҡала Советы ултырышында баш ҡала мэры Ирек Ялалов ошо хаҡта хәбәр итте.
Биш йыл элек булдырылған 19 проблемалы йорт реестрынан һуңғы биналар сафҡа индерелгән. Алданған өлөшсөләргә бөтәһе дөйөм майҙаны 210 мең квадрат метрлыҡ 3 745 фатир тапшырылған.
Хәҙер ҡаланың картаһында яңы проблемалы нөктәләрҙең барлыҡҡа килеүенә юл ҡуймау бурысы тора. Ошо маҡсатта Өфөлә интернет-ресурс әҙерләнгән. «Өфөләге төҙөлөштәр» проекты ҡала хакимиәте менән берлектә Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты көсө менән эшләй башланы. Бында төҙөлөштөң нисек барыуын, төҙөүсе, уның рөхсәте бармы-юҡмы икәнлеген ҡарарға мөмкин.


text:
Уҡытыусы йылына арнала
Республиканың иң өлкән театрҙарының береһе – А. Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театры Рәсәй Федерацияһында иғлан ителгән Уҡытыусы йылы «Юғалтыу» исемле тематик спектакле менән асып ебәрҙе. Спектакль Ш. Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Тәнзилә Дәүләтбирҙинаның пьесаһы буйынса ҡуйылған.
Спектаклдең режиссеры – Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, БР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Дамир Ғәлимов әйтеүенсә, драма мәғарифтың көнүҙәк проблемаларын күтәреп сыға. «Үҫмер саҡ уҡыусы һәм уҡытыусы өсөн иң ауыр осор. Бала уңышһыҙлыҡтарҙы ауыр кисерә, тиҫтерҙәре һәм уҡытыусылары менән булған конфликт насар эҙемтәләргә килтереүе ихтимал. Шуға күрә уға ваҡытында ярҙам итеп өлгөрөргә кәрәк. Спектакль уҡытыусының абруйын күтәрә, уға ҡарата оло ихтирам уята. Тамашаны уҡыусылар, уҡытыусылар, директорҙар ғына түгел, ата-әсәләр ҙә ҡарап сығырға тейеш. Ул бер кемде лә битараф ҡалдырмаясаҡ», – ти ул.
Артистар үҙ спектакле менән сибайҙарҙы ғына һөйөндөрөп ҡалмаясаҡ. Театр труппаһы Хәйбулла районына гастролгә юлланды ла инде. Артабан сәфәр Күмертау, Стәрлетамаҡ, Салауат, Мәләүез, Ишембай һәм башҡа ҡалаларҙа дауам итәсәк. Быйылғы уҡыу йылы тамамланғансы театр республикабыҙҙың байтаҡ райондарында гастролдә йөрөп өлгөрөргә ниәтләй.


text:
Башҡортостанда автомобиль юлдарын үҫтереү стратегияһы ҡабул ителдеФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда автомобиль юлдарын үҫтереү стратегияһы ҡабул ителде
Башҡортостанда автомобиль юлдарын үҫтереү стратегияһы ҡабул ителдеФото: Олег Яровиков
БР Хөкүмәте Президиумы ултырышында ҡайһы бер иҫкәрмәләр менән 2030 йылға тиклем дөйөм ҡулланылыштағы автомобиль юлдарын камиллаштырыу һәм үҫтереү стратегияһы ҡабул ителде.
«НИПИ ТРТИ» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең социаль-иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлеге начальнигы Нелли Гордиенко хәбәр итеүенсә, иң тығыҙ машиналар хәрәкәте (тәүлегенә 20 мең автомобиль) Өфөгә илткән федераль һәм төбәк юлдарында күҙәтелә. Уларҙы мотлаҡ ремонтларға, реконструкцияларға, яңыларын төҙөргә кәрәк.
Стратегияны тормошҡа ашырыу сиктәрендә юлдар селтәренең иҡтисад талаптарынан артта ҡалыуын бөтөрөү, юлдарҙың техник торошон яҡшыртыу, юл-транспорт һәләкәттәр һанын кәметеү ҡаралған. Стратегия әҙерләнгәндә 2020 йылға тиклем Башҡортостанды социаль-иҡтисади йәһәттән үҫтереү күрһәткестәре һәм башҡа программа документтары иҫәпкә алынған.
Стратегия өс этапта тормошҡа ашырыласаҡ. Шулай уҡ ултырышта стратегияны тормошҡа ашырыуҙың ике варианты тикшерелде. Улар – инерцион һәм инновацион варианттар. Тәүге вариант буйынса финанслау күләме, ғәмәлдәге финанслау кимәленән сығып, республиканың юл фонды бюджетынан бүленгән аҡса иҫәбенә билдәләнә. 2020 йылға тиклем финанслау күләме 2014-2015 йылдар кимәлендә һаҡланып ҡаласаҡ. Инновацион вариант буйынса финанслау күләме республика иҡтисадының күҙалланған үҫеш темптарынан, төбәктең юл фондын формалаштырыу сығанаҡтары булған килемдәр кимәленән сығып билдәләнә.
Стратегияла республика территорияһы буйлап үтәсәк перспективалы төбәк-ара маршруттар булдырып, аҙаҡ уларҙы федераль кимәлдәге автомобиль юлдары селтәренә тапшырыу тәҡдим ителә. Тәү сиратта был маршруттарға Екатеринбургҡа илткән «Центр-Урал», Өфө-Пермь, Өфө-Ижевск юлдары ҡарай. Шулай уҡ Өфөнө көнсығыш яҡтан урап үткән юл да иҫәпкә алынған.
Нелли Гордиенко һүҙҙәренсә, был сараларҙы тормошҡа ашырыу федераль бюджеттан средстволар йәлеп итергә, республика юлдары селтәрен оптималләштерергә һәм мөмкинлектәрҙе тулы кимәлдә файҙаланырға мөмкинлек бирәсәк. Ҡалған средстволарҙы муниципаль-ара кимәлдәге юлдарҙы эксплуатациялауға йүнәлтергә мөмкин. 2020 йылға федераль кимәлдәге юлдар селтәренә тапшырыласаҡ маршруттарҙың дөйөм оҙонлоғо 772 километр тәшкил итәсәк.
Башҡортостан буйлап үтәсәк федераль кимәлдәге юлдарҙың дөйөм оҙонлоғо 1,5 мең километрға етәсәк. Стратегияла 230 ауыл биләмәһенә илткән ҡаты япмалы юлдар төҙөү ҡаралған. 2030 йылға уларҙың һаны 97 проценттан ашасаҡ.
Стратегия буйынса төҙөләсәк һәм реконструкцияланасаҡ автомобиль юлдарын файҙаланыуға тапшырыу күләмдәре 2620,3 километр (инновацион вариант буйынса) һәм 1830,9 километр (инерцион вариант буйынса) тәшкил итәсәк.
Инновацион вариант буйынса стратегияны тормошҡа ашырыу барышында финанслау күләме — 612,2 миллиард һум, инерцион вариант буйынса 249,7 миллиард һум тәшкил итәсәк.
Инновацион вариант буйынса средстволар – федераль бюджеттан һәм бюджеттан тыш сығанаҡтарҙан, инерцион вариант буйынса тик республика бюджетынан йәлеп ителәсәк.


text:
Башҡортостанда 1500-ҙән ашыу ветеран торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж Фото: Андрей Старостин
Башҡортостанда 1500-ҙән ашыу ветеран торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж
Башҡортостанда 1500-ҙән ашыу ветеран торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж һуғыш ветерандарының яҡынса һаны 1650 кеше тәшкил итә. Был һандар 22 ғинуарҙа Өфөлә федераль власть органдары етәкселәренең Башҡортостан Республикаһы буйынса баш федераль инспектор ҡатнашлығындағы координация кәңәшмәһендә әйтелде.
Еңеүҙең 70 йыллығын байрам итеүгә әҙерлек сиктәрендә республикала Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙың һәм инвалидтарҙың, шулай уҡ уларға тиңләштерелгәндәрҙең йәшәү шарттарын яҡшыртыуға йүнәлтелгән күп кенә саралар планлаштырылған. Республика буйынса баш федераль инспектор Андрей Чечеватов билдәләүенсә, Башҡортостанда 2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 68 мең Бөйөк Ватан һуғышы ветераны йәшәй.
Республикала ветерандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса эш дауам итә. Һуңғы ике йыл эсендә генә 2337 кеше шарттарын яҡшыртҡан. 2010 йылдан алып 8849 Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары һәм уларҙың тол ҡатындары торлаҡ менән тәьмин ителгән. Шуға ҡарамаҫтан, тағы 150 кеше сиратта тора.
Республика Хөкүмәте ошо мәсьәләне хәл итеүгә ҙур иғтибар бирә, тип билдәләне Андрей Чечеватов.
Бынан тыш, Башҡортостанда ветерандарҙы социаль яҡлауҙы яҡшыртыу буйынса системалы эш алып барыла. Йыл һайын ошо төркөмгә социаль ярҙам күрһәтеүгә 2 миллиард һумдан ашыу, шул иҫәптән республика бюджетынан 1800 миллиондан ашыу аҡса йүнәлтелә.
Республика Хөкүмәте вице-премьеры Марат Мәһәҙиев ветерандарға социаль-көнкүреш хеҙмәтләндереүҙә ярҙам күрһәтелә тип билдәләне. Бирелгән мәғлүмәттәргә ярашлы, 2013 йылда өлкән йәштәге 53 меңдән ашыу кешегә хеҙмәт күрһәтелгән, ә 2014 йылда был һан 5,7 процентҡа артҡан.
Дөйөм алғанда, 3058 Бөйөк Ватан һуғышы ветеранына социаль ярҙам күрһәтелә.


text:
«Тәбиғәткә бергәләп ярҙам итәйек» проекты сиктәрендә Өфөлә алты мең ҡарағай ултыртыласаҡ
14 июндә «Тәбиғәткә бергәләп ярҙам итәйек» экологик программаһы сиктәрендә Башҡортостан баш ҡалаһында алты мең ҡарағай ултыртыласаҡ.
Бығаса бындай акциялар Ярославль, Түбәнге Новгород, Владимир, Вологда, Дондағы Ростов һәм Орехово-Зуево ҡалаларында үткәрелде. Дөйөм алғанда был ҡалаларҙа 38 меңдән ашыу ағас ултыртылды.
«Тәбиғәткә бергәләп ярҙам итәйек» программаһының кураторҙары булып билдәле алып барыусы Тутта Ларсен һәм фоторәссам, сәйәхәтсе, «Обгоняя Солнце» китабы авторы Сергей Доля сығыш яһай.
Ойоштороусылар билдәләүенсә, Өфөлә үтәсәк акция ярҙамында Подымалов ҡасабаһы эргәһендә урман массивы булдырыласаҡ, ул экологик хәлде яҡшыртыуға булышлыҡ итәсәк.
Экологик акцияла теләгән һәр кеше ҡатнаша ала. 14 июндә 11.00 сәғәттә Спорт һарайы алдындағы майҙанда ирекмәндәрҙе һәм журналистарҙы автобус көтәсәк.
Акцияла ҡатнашыу өсөн 8(347) 266-01-50 йәки 8-917-40-14-336 телефондары буйынса шылтыратырға мөмкин.
Белешмә өсөн. 2011 йылда старт алған «Тәбиғәткә бергәләп ярҙам итәйек» экологик программаһы Рәсәй урмандарын һаҡлап ҡалыуға йүнәлтелгән. Акция тормошҡа ашырыла башлағандан алып илдең төрлө төбәктәрендә 200 меңдән ашыу ағас ултыртылған. Программа «Экологик проекттар һәм башланғыстар» категорияһында «Рәсәйҙең 2012 йылғы иң яҡшы социаль проекттары» исемлегенә индерелде.


text:
Өфөлә Башҡортостан парламентының пленар ултырышы үтә
Өфөлә дүртенсе саҡырылыш БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың 35-се ултырышы асылды. Уның көн тәртибендә 40-тан ашыу мәсьәлә.
Башҡортостанда Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Лилиә Ғүмәрова парламентарийҙарға республикала 2010 йылда бала хоҡуҡтарын, азатлыҡтарын һәм законлы мәнфәғәттәрен күҙәтеү һәм яҡлау тураһында доклад тәҡдим итәсәк. Депутаттар 24 закон проектын ҡараясаҡ. Уларҙың өсәүһе – өсөнсө уҡыуҙа. Биш закон проекты – икенсе һәм тағы 16-һы беренсе уҡыуҙа ҡараласаҡ.
Парламентарийҙар «Рәсәй Федерацияһы граждандарының һайлау һәм референдумда ҡатнашыуға хоҡуҡтарының төп гарантиялары тураһында»ғы Федераль закондың 29-сы статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында» һәм «Административ хоҡуҡ тәртибен боҙоуҙар тураһында Рәсәй Федерацияһы Кодексының 7.6 һәм 8.14 статьяларына үҙгәрештәр индереү тураһында» федераль закон проекттарын Дәүләт Думаһына индереү буйынса закон сығарыу инициативаларын тикшерәсәк.
Депутаттар алдында шулай уҡ республиканың туғыҙ суд участкаһы мировой судьяларын һәм Адвокат палатаһы ҡарамағындағы квалификация комиссияһына БР Дәүләт Йыйылышының ике вәкилен һайлау бурысы тора.


text:
1 ноябрҙә төбәктә киҙеүгә ҡаршы вакцинация тамамлана
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
1 ноябрҙә республикала киҙеүгә ҡаршы вакцинация тамамлана. Башҡортостан буйынса Роспотребнадзор идаралығы етәксеһе урынбаҫары Александр Жеребцов әйтеүенсә, әлеге ваҡытта республикала яҡынса 1 миллион 100 мең кешегә, шул иҫәптән 116 меңдән ашыу балаға прививка яһалған. План буйынса ноябргә 300 мең балаға киҙеүгә ҡаршы бушлай прививка эшләнергә тейеш.
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы күҙаллауынса, быйылғы миҙгелдә вирустың яңы штаммы көтөлә. Шуға бәйле эпидемия миҙгеле башланғанға тиклем вакцинация үтеү мөһим. 2017 йылдың ғинуар аҙағында сирҙең эпидемик күтәрелеше күҙәтелеүе ихтимал.
Белешмә. Йыл һайын Башҡортостанда киҫкен респиратор вирус инфекцияһы һәм киҙеү менән ауырыуҙың 1 миллион осрағы теркәлә. Инфекция сирҙәренең дөйөм структураһында сирҙең өлөшө 94-96 процент тәшкил итә. Киҙеү эпидемияһы осоронда республика халҡының 3-9 проценты ауырый. Быйыл ғинуар-февраль айҙарында 157 мең кеше сирләгән. Иҡтисади зыян 270 миллион һумдан ашыу тәшкил иткән.


text:
Айдахо
Айдахо (ингл. State of Idaho) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 14. 1890 йылдың 3 июлендә төҙөлгән. Элек Айова территорияһы исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Аҫыл-таш штат.
2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Айдахо штатында ▲1 584 985 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 7,3 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 39.
Майҙаны 216 632 кв.км, шуның 0,98 % һыу майҙаны.
Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эре ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тағы ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Census 2010: Idaho › Cities (инг.). The Spokesman-Review. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 23 май 2012 тикшерелгән.


text:
Фото:
Бер аҙнала 232 республика кешеһе талпандан зыян күргән
Фото:
Уҙған аҙнала йәнә 232 Башҡортостан кешеһе талпан ҡаҙалыуы арҡаһында дауалау-профилактика учреждениеларына мөрәжәғәт иткән. Рәсәй ҡулланыусылар күҙәтеүенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы мәғлүмәте буйынса, 5 авгусҡа ҡарата медицина ярҙамын һорап мөрәжәғәт итеүселәр иҫәбе 14 320 кешегә еткән. Улар иҫәбендә 3 812 бала.
«Башҡортостан Республикаһында гигиена һәм эпидемиология үҙәге» федераль дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы лабораторияһында 5791 талпан тикшерелгән, шуларҙың 101-е талпан энцефалиты вирусы менән зарарланған булыуы асыҡланған
Иммуноглобулин профилактикаһын 3564 кеше алған (мөрәжәғәт итеүселәрҙең 24,9 проценты), шул иҫәптән 2 536 бала.
Вируслы талпан энцефалиты менән ауырыуҙың раҫлау тапҡан осрағы элекке кимәлдә ҡалған – 13 кеше. Был уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 1,85 тапҡырға кәмерәк. Ул ваҡытта был датала 24 осраҡ теркәлгән булған.


text:
Һуғыш ветерандары ҡала госпитале поликлиникаһында йыл һайын ошо ваҡытта Әфған һуғышында ҡатнашыусыларҙы иҫкә алалар-асыҡ ишектәр көнө үткәрәләр.
Әфған һәм башҡа локаль бәрелештәрҙә ҡатнашыусылар был көндәрҙә дауаханаға килеп бер ни ҡыйынлыҡһыҙ һаулығын тикшертеү, табиптар менән күрешеп тейешле мәғлүмәт алыу мөмкинлеге бар. Өфөлә әле Әфған һуғышында ҡатнашҡан 2 меңдән ашыу кеше йәшәй. Уларҙың 1 мең 671 махсус медицина күҙәтеүендә тора. Даими тикшереү, өҫтәлмә медицина ярҙамы һуғыш ветерандары өсөн файҙаға ғына, ти поликлиника хеҙмәткәрҙәре. Асыҡ ишектәр көнө уларға ошондай мөмкинлекте бирә лә инде.


text:
Башҡортостанда ОСАГО буйынса хәл киҫкен ҡала
Август аҙағынан төбәктә “Берҙәм агент” системаһы эш башлағайны. Ул автогражданлыҡ яуаплылығын мотлаҡ страховкалау тармағында хәлде көйләргә тейеш ине. Ғәмәлдә күп страховка кампанияларында ул исем өсөн генә эшләй, ә сираттар кәмемәй. Өфөлә автомобилде страховкалау михнәттәрен хәбәрсебеҙ Ғәзиз Лоҡманов һынап ҡараны.Өфөлә ОСАГО юллау тәжрибәһен “Согаз” страховка компанияһынан башлайбыҙ. Беҙгә һынауҙы үткәреүҙә Владимир исемле егет ярҙам итә. Микрофон, камера менән ҡоралланып ул ишек төбөндәге сиратҡа баҫа. Яңы система эш башлағаны бирле бында берҙән-бер үҙгәреш – хәҙер клиенттар исемлеге юҡ, йәғни тере сират буйынса ҡабул итәләр. 1 полис юллауға кәмендә 1 сәғәт ваҡыт китә. Был компанияла полис алыу өмөтөн юғалтып икенсеһенә юлланабыҙ.Росгосстрахта әйтерһең бер ниндәй ҙә үҙгәреш булмаған. Владимир фамилиялар менән тулған журналға яҙыла, сират ике аҙнанан килеп етергә тейеш. Исемлектән төшөп ҡалмаҫ өсөн көн һайын килеп теркәлеп торорға кәрәк. Азалия ике йәшлек ҡыҙы менән килеп көнө буйы ултырырға мәжбүр, ире эштә, ә автомобилдең страховка мөҙҙәте күптән үткән.Ә Регина Арыҫланбәковаға сиратһыҙ полис юлларға вәғәҙә иткәндәр. Тик бының өсөн уға үҙенең пенсия тупланмаларын Росгосстрахтың дәүләткә ҡарамаған фондына күсерергә тура килә. Ҡатын ирекһеҙҙән ризалаша.Владимир менән беҙ артабан ВСК компанияһына юлланабыҙ, бында ишек төбөнән үк һаҡсы сират исемлеген тоттора.Бында ла ОСАГО юллау михнәттәреннән интеккән бер нисә кеше тора, һәр клиентҡа полис юллау 1 сәғәт ваҡыт ала. Өҫтәмә хеҙмәттәр менән был эш сиратһыҙ һәм бер нисә минут эсендә башҡарыла. Сиратта Альфстрахование. Бында кеше бөтөнләй юҡ, сөнки страховкалау алдан яҙылыу буйынса башҡарыла, шуға күрә ишек төбөн һаҡлау файҙаһыҙ. Шулай ҙа бында “Берҙәм агент” системаһы буйынса страховкаларға ризалаштылар. Уның буйынса страховка компанияһын клиент үҙе түгел ә махсус программа һайлай, риза булһаң шунда уҡ был серле полисты юллап алаһың. Бында ла ул тик камера объективы артында булғанға ғына эшләп китте шикелле, сөнки өмөтһөҙҙән бөтә страховка ойошмалары ишеген шаҡыған клиенттар Альфастрахованиела полис ала алмай сыҡҡан.Сәйер, ғәмәлдә “Берҙәм агент“тар бөтә страховка компанияларында ла бар, тик ул ғәмәлдә эшләмәй. Йә офиста дөйөм сират буйынса ҡабул итәләр, йә бөтөнләй программалағы етешһеҙлектәргә һылтаналар.Ирекһеҙҙән ҡайһы бер водителдәр хатта күрше төбәктәргә сығып автомобилдәрен страховкаларға мәжбүр.Шулай итеп күҙәтеүҙән бер генә һығымта яһарға мөмкин, әлегә Башҡортостанда мәсьәлә бер нисек тә хәл ителмәгән. Берҙәм агент системаһы ОСАГО проблемаһын тулыһынса хәл итмәйәсәге хаҡында страховка ойошмалары алдан уҡ иҫкәртте. Иҫкәртте һәм система эшенә ҡаршылыҡтар күрһәтеүен дауам итә. Тимәк тармаҡты көйләүсе милли банк тарафынан етди саараларһыҙ хәл ыңғай яҡҡа үҙгәрмәҫе көн кеүек асыҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов сәнәғәт продукцияһының законһыҙ әйләнешенә ҡаршы комиссияның тәүге ултырышын үткәрҙе Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов сәнәғәт продукцияһының законһыҙ әйләнешенә ҡаршы комиссияның тәүге ултырышын үткәрҙе
Рөстәм Хәмитов сәнәғәт продукцияһының законһыҙ әйләнешенә ҡаршы комиссияның тәүге ултырышын үткәрҙе Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
18 сентябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов төбәктә сәнәғәт продукцияһының законһыҙ әйләнешенә ҡаршы комиссияның тәүге ултырышын үткәрҙе.
Комиссия составына Хөкүмәт ағзалары, легаль булмаған тауарҙар етештереү һәм уларҙы индереүгә ҡаршы көрәштә тәжрибә туплаған федераль власть органдарының территориаль органдары етәкселәре инде. Комиссияға хәлде мониторинглау һәм баһалау, шулай уҡ ошо йүнәлештәге эште координациялау бурыстары йөкмәтелгән.
– Эксперттарҙың баһалауынса, хәҙер Рәсәйҙәге ҡулланыусылар баҙарының 30-40 процентын легаль булмаған продукция тәшкил итә. Был, нигеҙҙә, кейем-һалым, аяҡ кейеме, балалар уйынсыҡтары, алкоголь, дарыуҙар, туҡланыу продукттары. Рәсәйҙең Туҡыу һәм еңел сәнәғәт эшҡыуарҙары союзы мәғлүмәттәре буйынса, илгә законһыҙ етештерелгән һәм индерелгән продукция күләме 1 триллион һумдан ашып китә. Һөҙөмтәлә йыл һайын Рәсәй бюджеты яҡынса 200 миллиард һум һалым һәм таможня түләүҙәрен юғалта, – тип хәбәр итте Рөстәм Хәмитов.
Республика Башлығы Рәсәйҙең Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы мәғлүмәттәрен килтерҙе. Уларға ярашлы, автомобилдәр һәм ауыл хужалығы машиналарын эшләүҙә икенсел баҙарҙағы комплектлаусыларҙың өстән бер өлөшө – контрафакт.
Уның һүҙҙәренсә, контрафактлы продукцияның әйләнеше арҡаһында еңел һәм сәнәғәттең башҡа тармаҡтары, шул иҫәптән аҙыҡ-түлек предприятиелары ҙур юғалтыу кисерә.
Контрафактҡа ҡаршы көрәштә етди эш алып барыу, хоҡуҡ һаҡлау органдарының, республика власының, урындағы үҙидара органдарының, киң мәғлүмәт сараларының, йәмәғәтселектең көсөн берләштереү зарур, тип билдәләне Башҡортостан Башлығы.
– Илебеҙ етештереүселәренә ярҙам итеү, эске баҙарҙы легаль булмаған тауарҙарҙан һаҡлау һәм үҙебеҙҙең продукцияны һатыу өсөн комплекслы эш талап ителә. Һөҙөмтәлә – республикала йәшәүселәрҙең хәүефһеҙлеген, лайыҡлы йәшәү шарттарын тәьмин итеү, – тине Рөстәм Хәмитов.
Артабан Башҡортостанда сәнәғәт продукцияһының законһыҙ әйләнешенә ҡаршы комиссия ултырыштары даими үткәреләсәк.


text:
Баш ҡалала территорияларҙы таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса айлыҡ старт алды
Дүшәмбе, 10 сентябрҙә, Өфөлә территорияларҙы таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса айлыҡ старт алды. Йола буйынса көҙгө экологик өмә Республика көнөн билдәләүгә ҡарата үткәрелә.
Бер ай дауамында, 10 октябргә тиклем, Башҡортостан баш ҡалаһында йәшелләндереү, юлдарҙы, тротуарҙарҙы, ҡоймаларҙы, парапеттарҙы, бина фасадтарын ремонтлау, урамдарҙы, кварталдар араһындағы территорияларҙы, гараж кооперативтары, баҡсасылыҡ ширҡәттәре биләмәләрен таҙартыу эштәре ойоштороласаҡ. Шулай уҡ йырындарҙы, йылға һәм күл буйҙарын сүп-сарҙан таҙартыу, ҡала биләмәһендәге шишмәләрҙе төҙөкләндереү ҡаралған.
Милек формаһына ҡарамай, Өфөнөң барлыҡ предприятиелары, ойошмалары һәм учреждениеларына бина фасадтарын һәм территорияларҙы тейешле хәлгә килтерергә ҡушылды.
Бынан тыш, экологик айлыҡ сиктәрендә Өфөлә аҙна һайын санитар йомалар һәм дөйөм ҡала өмәһе ойоштороласаҡ. Өмә 29 сентябргә билдәләнгән.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2011 йылдың көҙөндә экологик айлыҡ барышында 30 мең кубометрҙан ашыу сүп-сар сығарып түгелде. Сараларҙа 414 мең өфөлө ҡатнашты.


text:
Башҡорт саңғысылары Бөтә Рәсәй спартакиадаһында уңыш ҡаҙанды
Йылабуғала (Татарстан) балалар йорттары һәм мәктәп-интернаттары тәрбиәләнеүселәренең «Киләсәккә спорт менән» Бөтә Рәсәй спартакиадаһы үтте.
Учалы районы балалар йорто тәрбиәләнеүселәре командаһы Башҡортостан исеменән был ярыштарҙың саңғы уҙышында ҡатнашты. Был йыйылма команда түбәндәге составта сығыш яһаны: Дмитрий Смольников, Арсен Алтынов, Олег Ғилфанов, Анастасия Рудина, Ксения Пузырецкая, Эльвина Закирова, Ольга Копьева, Андрей Мусин, Марина Бушаева.
Балалар туғыҙ миҙал алып ҡайтты: Дмитрий Смольников 1995-1996 йылғы егеттәр араһында ике «көмөш» яуланы.
Арсен Алтынов та ике миҙалға лайыҡ булды: 1997-1998 йылғы егеттәр араһында «көмөш» һәм «алтын» алды.
2 километр араға классик йөрөштә 1995-1996 йылғы ҡыҙҙар араһында Ксения Пузырецкая еңде, «бронзаға» Анастасия Рудина лайыҡ булды.
Коньки йөрөшө менән 2 километр араға 1995 -1996 йылғы ҡыҙҙар араһында Анастасия Рудинала икенсе урын, Ксения Пузырецкаяла — өсөнсө.
1995-1996 йылғылар араһында үткәрелгән аралаштырылған эстафетала Анастасия Рудина, Ксения Пузырецкая, Олег Ғилфанов һәм Дмитрий Смольниковтарҙан торған команда беренсе урын алды.


text:
Танылған башҡорт йырсыһы — яҙыусы
ӨФӨ, 2016 йыл, 5 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Бельские просторы» журналының 2016 йылдағы тәүге һанында танылған башҡорт йырсыһы һәм уҡытыусы Вәхит Хызыровтың хикәйәләре донъя күрҙе. «Ауылда шулай...» исеме аҫтында авторҙың рус телендәге 27 ҡыҫҡа хикәйәһе баҫылған. Улар араһында: «Афарин, улым», «Ауылда шулай», «Ағайыңды уятма», «Өфөлә кешеләр һәйбәт», «Улым», «Әҙәпле Ғәлибай», «Христос терелгән!». Һутлы тел менән яҙылған ҡыҫҡа миниатюралар юморға һәм үҙенсәлекле халыҡ әйтемдәренә бай.
«Кешенең хәтер ҡыҫҡа. Мин балалыҡ йылдары тураһында хәтирәләремде һаҡларға теләнем, — тине артист. — Яратҡан яҙыусыларым — Чехов, Зощенко, Шукшин ваҡиғаларҙы ҡыҫҡаса һүрәтләгән. Мин дә иң мөһиме хаҡында яҙырға тырышам».
Коллегалары Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Башҡортостандың халыҡ артисы Вәхит Хызыровты юморист булараҡ белә. Әҫәрҙәрен өс йыл элек яҙа башлаған. Былтыр көҙ йырсының Башҡорт дәүләт филармонияһында уҙған юбилей концертына килгән тамашасылар тәүгеләрҙән булып яңы авторҙың прозаһын баһалай алды. 2015 йылда «Ағиҙел» журналында башҡорт телендә 14 мауыҡтырғыс әҫәр баҫылды. Тиҙҙән Вәхит Хызыров «Улым» исемле китабында үҙенең хикәйәләрен баҫтырырға ниәтләй.


text:
«Боронғо Өфө» музей-ҡурсаулығы ойошторола
Өфө-II ҡаласығы ҡаҙылмалары урынында «Боронғо Өфө» республика тарихи-мәҙәни музей-ҡурсаулығы ойошторола. 15 мартта Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең тейешле бойороғона ҡул ҡуйҙы.
Хөкүмәттең матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, документ тексында, «Боронғо Өфө» республика тарихи-мәҙәни музей-ҡурсаулығы беҙҙең эраның V–ХVI быуаттарындағы иң эре археология ҡомартҡыһы – Өфө-II ҡаласығын һаҡлап ҡалыу һәм тәрән ғилми өйрәнеү маҡсатында ойошторола, тип билдәләнә.
Музей Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы ҡарамағына инәсәк, уға яңы учреждениеның уставын раҫлау, уның эш планын әҙерләү һәм раҫлау бурысы ҡуйыла.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, былтыр октябрҙә Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов «Өфө-II ҡаласығы» археологик мираҫ объекты территорияһында музей комплексын ойоштороу буйынса саралар планын эшләргә һәм раҫлауға индерергә ҡушҡайны.
Белешмә өсөн. «Өфө-II ҡаласығы» ҡомартҡыһы 1953 йылда билдәле тыуған яҡты өйрәнеүсе өфөлө Петр Ищериков менән асыла, артабан төрлө йылдарҙа Мәҡсүҙә Садиҡова, Владимир Овсянников, академик Нияз Мәжитов тарафынан өйрәнелә.
Тикшереүҙәр барышында монументаль архитектура объекттары: нигеҙенең киңлеге 10 метр, бейеклеге 4-5 метрға еткән ҡеүәтле диуар, тәрән һәм киң соҡор, тура мөйөшлө һәм тирмә рәүешендәге торлаҡ эҙҙәре, уртаса киңлеге 2 метр, оҙонлоғо 50 метрҙан ашыу ағас күпер, тимер һәм баҡыр иретеү мейестәре, ювелир оҫтаханаһы ҡалдыҡтары табылды.
Хеҙмәт ҡоралдары, керамика, биҙәү һәм ҡорал әйберҙәре һәм башҡаларҙан, шул иҫәптән ХIII–ХIV быуаттарҙағы 19 көмөш тәңкәнән торған матди мәҙәниәт әйберҙәренән ҙур коллекция тупланды.
Был мәҙәни мираҫ объекты БАССР Министрҙар Советының 1961 йылдың 22 мартындағы 188-се ҡарары һәм БР Юғары Советы Президиумының 1992 йылдың 12 майындағы 6–2/251-се указына ярашлы республика әһәмиәтендәге ҡомартҡы булараҡ дәүләт тарафынан һаҡлана.


text:
Күн туп-2010: «Ҡорос» нисек сыныҡты
Екатеринбургта «Күн туп» клубының Бөтә Рәсәй зона ярыштарында 1999-2000 йылдарҙа тыуған футболсылар араһында Өфөнөң Калинин районы «Сталь» командаһы көмөш призер булды.
Валентин Климов командаһы менән Бөтә Рәсәй ярыштары финалында сығыш яһау хоҡуғы өсөн туғыҙ команда көрәште. Был хоҡуҡты Силәбе командаһы алды.
3 июлдән 10-ына тиклем Стәрлетамаҡта «Спортакадемия» стадионында 1997-1998 йылдарҙа тыуған футболсылар араһында «Күн туп» клубы Бөтә Рәсәй зона ярыштары үтәсәк. Бында Cиләбенән, Ҡурған, Свердловск өлкәләренән, Ырымбурҙан, Ханты-Манси автономиялы округынан командалар уйнаясаҡ.
Башҡортостан Республикаһынан «Спартак» командаһы (Бөрө) һәм майҙан хужаһы — Стәрлетамаҡ клубы командаһы ҡатнашасаҡ.


text:
Фото:
Белорет ветерандары юғары технологияларҙы үҙләштерә
Фото:
Өфө дәүләт авиация техник университетының Белорет филиалында Белорет районы һәм Белорет ҡалаһының Һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары советының инициативаһы буйынса өлкән йәштәгеләр өсөн компьютер курстары асылды.
Мәғлүмәт-коммуникацион технологияларҙы беренсе булып Ветерандар советы активистары үҙҙәре өйрәнә башланы. Уның рәйесе Нина Сафонованың әйтеүенсә, компьютерҙы белмәгәс, ҡайһы бер мәсьәләләрҙе хәл итеүе ауырға төшә, һәр төрлө документтар әҙерләгәндә бик йыш ярҙам һорап мөрәжәғәт итергә тура килә. Курстар тамамланғандан һуң ул бындай проблемаларҙы үҙ аллы хәл итергә өмөтләнә.
— Заман кешеһе булырға һәм заман менән бергә атларға теләйем, — ти ул.
Түләүһеҙ дәрестәрҙе ӨДАТУ-ның Белорет филиалында икенсе курста уҡыған студенттар алып барасаҡ. Ун көн дауамында улар тыңлаусыларҙы текст редакторы, электрон почта менән файҙаланырға, интернет селтәрендә эшләргә өйрәтәсәк.


text:
Уҡыусылар ҡала халҡына үҙ продукцияһын тәҡдим итәсәк
3 октябрҙә Спорт һарайы алдындағы майҙанда Республика ауыл хужалығы продукттары һәм халыҡ ҡулланыуы тауарҙары йәрминкәһе үткәрелә. Быйыл унда республиканың 98 уҡыу йорто ҡатнаша.
Баш ҡала халҡына һәм ҡунаҡтарына төрлө халыҡ ҡулланыуы тауарҙары һәм изделиелары, сифатлы, экологик саф ауыл хужалығы ризыҡтары тәҡдим ителәсәк.
Бынан тыш, ҡунаҡтар һәм һатып алыусылар алдында Республика уҡыусы йәштәр мәҙәниәте үҙәгенең ижади коллективтары сығыш яһаясаҡ. Ә инде башҡорт милли стилендә ҡоролған биш тирмә йәрминкәнең биҙәге булып торасаҡ.
Йәрминкә сәғәт 10-дан 16 сәғәткә тиклем эшләйәсәк.


text:
Башҡортостан делегацияһы Рәсәй Журналистар союзының X съезында ҡатнаша
Мәскәүҙә, Союздар йортоноң Колонналы залында, Рәсәй Журналистар союзының Х съезы асылды. Башҡортостан исеменән сарала БР Журналистар союзы рәйесе Артур Дәүләтбәков етәкселегендә ун кешенән торған делегация ҡатнаша. Уның составында төбәктең алдынғы баҫмалары директорҙары һәм баш мөхәррирҙәре бар. Делегаттар 18-19 апрелдә эшләйәсәк. Съездың беренсе көнөндә Рәсәй Журналистар союзы рәйесе һәм секретариаты, контроль һәм мандат комиссиялары отчет менән сығыш яһаясаҡ, докладтар буйынса фекер алышыу ойоштороласаҡ. Сараның икенсе көнөндә РФ Журналистар союзы рәйесе Всеволод Богданов «2013-2018 йылдарға Рәсәй Журналистар союзы эшмәкәрлегенең өҫтөнлөклө йүнәлештәре» темаһы буйынса сығыш яһаясаҡ, Союз рәйесе һайланасаҡ, Союздың Федератив Советы составы формалаштырыласаҡ, Рәсәй Журналистар союзының Ҙур Жюрийы рәйестәштәре һәм Контроль комиссияһы һайланасаҡ.


text:
Башҡортостан Президенты һайлауҙарында һайлау бюллетендәрен ҡурай сәскәһе биҙәйәсәк
«Белая река» нәшриәте шаршамбы, 27 августа, һайлау бюллетендәрен баҫа башланы. Бөтәһе 3 миллион 31 мең бланк әҙерләнәсәк, шул иҫәптән тауыштарҙы техник саралар менән иҫәпләү өсөн дә. Улар 5 сентябрҙә баҫылып бөтәсәк.
— Ваҡытынан алда Башҡортостан Президенты һайлауҙарында бюллетендәрҙең 80 проценты рус телендә һәм 20 проценты – башҡорт һәм татар телдәрендә баҫыла, — тип һөйләне БР Үҙәк һайлау комиссияһы секретары Марина Долматова. — Милли телдәрҙә һайлау бюллетендәренең иҫәбе территориаль һайлау комиссиялары заказдарына ярашлы билдәләнгән.
Был дөйөм һанға һайлау бюллетендәрен эшкәртеү комплексы (КОИБ) булған участкаларҙа ҡулланыласаҡ һайлау бюллетендәре лә инә. Бындай 178 мең документ эшләнәсәк. Тәүге баҫып сығарыу көнөндә нәшриәт нәҡ тауыштарҙы техник иҫәпләү өсөн һайлау бланктарын әҙерләүгә тотондо. Марина Долматованың әйтеүе буйынса, ғәҙәти йәшниктәрҙә тауыш биреү өсөн һайлау бюллетендәре КОИБ-та ҡулланылғандарҙан айырыла.
Был һайлауҙарҙа ябай бланктарҙың фонында махсус «сетка» бар, ул зәңгәр төҫтән алһыуға, ә һуңынан яңынан зәңгәргә күсә. Быға оҡшаш һүрәт былтыр БР Дәүләт Йыйылышы депутаттарын һайлауҙарҙа бланктар эшләгәндә ҡулланылды. Әммә сетканың үҙенең графикаһы бөтөнләй башҡа. Бланктың уртаһы буйлап стилләштерелгән ҡурай сәскәһе төшөрөлгән.
Һайлау бюллетендәрен эшкәртеү комплексы өсөн бюллетень әҙерәк икенсерәк. Уның өсөн рамканың булыуы мотлаҡ, ул һайлауҙар кимәленең төрөн сканер аша үткәрәсәк, был осраҡта – ул республика һайлауҙары. Биттәрҙә квадраттар бик аныҡ урынлашҡан. Бланктар квадрат мисәт менән раҫлана. Был бюллетень шулай уҡ яҡланған. Уның артҡы яғында махсус «сетка» урынлашҡан. Бөтә бюллетендәр ҙә А4 форматында баҫыласаҡ.
Нәшриәт өсөнсө йыл рәттән төрлө кимәлдәге һайлауҙар өсөн бюллетендәр етештерә. Быйыл «Белая река» ойоштороу эшенә ҙур иғтибар бүлә.