text:
Башҡортостан ауылдары
Башҡортостан ауылдары, тарихи Башҡортостан биләмәләрендә урынлашҡан, ҡала йәки ҡасаба булмаған, кешеләр йәшәгән торамалар. Бөгөнгө көн ҡанундары буйынса Рәсәй хөкүмәте тарафынан билдәле бер тәртиптә теркәлгән торамалар ғына ауылдар (ҡала, ҡасаба) булып иҫәпләнә. Шунлыҡтан кешеләр йәшәгән ҡайһы бер урындар ауыл булып иҫәпләнмәй, ә ниндәйҙер бер тораманың өлөшө булып ҡала. Ә география фәне ҡанундары буйынса бер-береһенән алыҫ урынлашҡан торамалар бер бөтөн була алмай. Ниндәйҙер ваҡыт арауығында кешеләр йәшәмәгән торамалар ҙа була. Бындай хәл ауылдан кешеләр китеп бөтһә, ә хөкүмәт ауылды иҫәп исемлегенән алып ташлау тураһында ҡарар ҡабул иткәнсегә тиклем ваҡыт арауығында барлыҡҡа килә. Ауылдарҙың юҡҡа сығыуы башлыса кешеләрҙең икенсе урынға күсеүенә бәйле. Бер ауылдың икенсе торама менән ҡушылып китеү осраҡтары ла бик йыш, ул ваҡытта берәүһенең генә исеме һаҡланып ҡала.
Йөкмәткеһе
«Ауыл» һүҙенең аныҡламаһы һәм аңлатмаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауыл һүҙенең юридик аныҡламаһы юҡ. Тел белгестәре аңлатмаһында: Ауыл — ауыл хужалығы менән шөғөлләнеүсе йәшәгән урын, боронғо төрки һүҙе Ағыл менән бәйле[1].
Ауылдарҙың төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауылдарҙы «Ҙур» йәки «Бәләкәй» тип билдәләүсе сиктәр ҙә аныҡ түгел. Һәр ғалим, тикшереүсе үҙ күҙлегенән сығып фаразлай. Урыҫтарҙағы һымаҡ ауылдарҙың төрҙәре юҡ. Башҡортса бөтә төрҙәр ҙә «Ауыл» тип атала.
Ауылдарҙың барлыҡҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әлбиттә, һәр бер ауылдың үҙ тарихы, барлыҡҡа килеү ваҡыты бар. Шулай ҙа башҡорт ауылдары X—XV быуаттарҙа ултыраҡ тормошҡа күсеү сәбәпле барлыҡҡа килгән тип аңлаталар. Күсеп килеүсе урыҫтар, татарҙар, сыуаштар, марыйҙар һәм башҡа халыҡтар төҙөгән ауылдар XVII, XVIII, XIX быуаттарға ҡарай. XX быуатта барлыҡҡа килгән ауылдарҙы МТС-тар, совхоздар төҙөүгә бәйләргә була. Тарих фәне ҡанундары буйынса ауылға нигеҙ һалыу йылын күрһәткән ниндәйҙер яҙма сығанаҡ булырға тейеш. Әгәр ундай сығанаҡ булмаһа, хөкүмәт тарафынан тәүге теркәү йылын күрһәтәләр. Күсеп килеүселәр төҙөгән ауылдарҙың тыуған йылын билдәләү ауырлыҡтар тыуҙырмай, сөнки күскенселәр башҡорттар менән ер буйынса килешеү төҙөгәндәр. Совет заманандығы ауылдар буйынса хөкүмәт ҡарарҙары бар. Ә башҡорт ауылдарына нигеҙ һалыу йылын билдәләү бик ауыр һәм теүәл йылы билдәле ауылдар бик аҙ. Шуның өсөн, башлыса ауылдарҙың тәүге теркәү йылын күрһәтәләр. Хөкүмәт тарафынан бындай тәүге теркәү 1795 йылғы 5-се ревизия иҫәп алыу ваҡытында булған.
Ауылдарҙың топонимикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауылдарҙың исемдәре башлыса ауылға нигеҙ һалыусының исеменән йәки ер-урындың, йылғаның атамаһынан алынған. Ауылдарҙың берәү генә түгел, бер нисә исемлеләре лә булған. Ауыл исеменә «Яңы», «Иҫке», «Оло», «Кесе», «Үрге», «Түбәнге», «Баш», «Тамаҡ» һымаҡ өҫтәмәләр бындай исемле ауыл булған осраҡта ҡулланыла. Әгәр бөгөн өҫтәмәле исемле ауыл булып, шундай уҡ исемле (әммә өҫтәмәһеҙ) ауыл булмаһа, бындай ауылдың элек булыуы бик ихтимал. Башҡорт ихтилалдарынан һуң, башҡорттарҙы ауылдары менән икенсе урынға ҡыуып, был урынға күскенселәрҙе ултыртыу осраҡтары бик күп булған. Күсеп килеүсе башҡа халыҡтар, башҡорттар йәшәгән урында ауыл төпләһәләр, башҡорт ауылының исемен үҙгәртмәгәндәр. Әлбиттә бындай осраҡ һәр ваҡыт булған тип иҫәпләргә ярамай. XX быуатта барлыҡҡа килгән ауылдарға шул ваҡыттағы тәртип буйынса колхоз, совхоз исемдәре бирелгән. Ҡолаҡҡа ятмаған ауыл исемдәре шунан килә. Ауыл топонимикаһына бәйле иң борсоулы мәсәлә булып, башҡорт ауылдарының исемдәрен урыҫ теленә тәржемә иткәндәге боҙоуҙар тора. Үткән быуаттарҙағы исемлектәрҙе төҙөгәндә теркәүселәр (башлыса урыҫтар) ауыл исемен нисек ишетһәләр, шулай яҙғандар. Өҫтәүенә урыҫсалаштырып «-ово», «-ево», «-ое», «-но» ялғауҙарын ҡушҡандар.
Ауылдарҙың һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостандағы ауылдарҙың һан нисбәте төрлө йылда төрлөсә. Был үҙгәреүсән күренеште аңлатыусы сәбәптәре бар. Әйтәйек, 41 ҡала тибындағы ҡасабаның 38-е 2004 йылда, 1-әүһе 2005 йылда ауыл статусына күсерелде. Йәки кеше йәшәмәгән ауылдар махсус ҡарар менән рәсми иҫәптән алына.
Википедияла ауылдар исемлеген төҙөү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан ауылдарының тулы исемлеген төҙөү тәү ҡарауҙа ғына ябай эш. Ауылдарҙың күплеге исемлекте төҙөгәндә ниндәйҙер тәртипкә һалыуҙы талап итә. Район, ауыл советы сиктәре үҙгәреп тороусан булғанлыҡтан, бындай тәртип бик уңай түгел. Бөгөнгө Башҡортостан сиктәре тарихи Башҡортостан сиктәре менән тура килмәүен дә оноторға ярамай. Алфавит тәртибе буйынса төҙөһәң, ауыл исемдәрен үҙгәрткән осраҡтар ҙа йыш була. Төрлө райондарҙа ғына түгел, бер үк район эсендә лә исемдәре бер төрлө булған ауылдар бар.
Башҡортостан ауылдары (алфавит тәртибендәге исемлек)
Ауылдар тураһында яҙма сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
I. БАССР-ҙың һәм Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошо тураһындағы рәсми баҫмалар
- Есть издание (первое) 1926 года, обнаружить еще не удалось.
- БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года — Уфа: Государственное издательство, 1941. — 387 с.
- Башкирская АССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1952 года. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1953. — 495 с.
- Башкирской АССР. Административно-территориальное деление на 1 января 1961 года./Изд. 4-е . — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1961. — 428 с.
- Башкирской АССР. Административно-территориальное деление 1 января 1969 года./Изд. 5-е. — Уфа: Башкнигоиздат, 1969. — 432 с.
- Башкирской АССР. Административно-территориальное деление на 1 июля 1972 года./Изд. 6-е. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1973. — 388 с.
- Башкирской АССР. Административно-территориальное деление на 1 сентября 1981 года. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1981. — 384 стр.
- Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан на 1 января 1999 года. -Уфа: «Башбланкиздат», 1999. — 416с., 55 картосхем.
- Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан. — Справочник. Уфа: ГУП РБ "Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.: илл.
II. Рәсми статистик мәғлүмәт йыйынтыҡтары
- Сборник статистических сведений по Уфимской губернии. Том I. Уфимский уезд. Оценочно-статистические материалы по данным местных исследований 1895 и 1897 гг. /Уфимская Губернская Земская Управа; Под редакцией С. Н. Велецкого.- Уфа: Типо-литография А. П. Зайкова, 1898. — 773 с., 1картосхема.
- Сборник статистических сведений по Уфимской губернии. Том II. Стерлитамакский уезд. Оценочно-статистические материалы по данным местных исследований 1895 и 1897 гг. / Уфимская Губернская Земская Управа; Под редакцией С. Н. Велецкого. -Самара: Типография Н. К. Раутовского, 1899. — 1267 с., 1 картосхема.
- Сборник статистических сведений по Уфимской губернии. Том III. Мензелинский уезд. Оценочно-статистические материалы по данным местных исследований 1896 г. /Уфимская Губернская Земская Управа; Под редакцией С. Н. Велецкого. — Уфа: Паровая типо-литография А. П. Зайкова, 1899. — 790с. + 140с.
- Сборник статистических сведений по Уфимской губернии. Том IV. Белебеевский уезд. Оценочно-статистические материалы по данным местных исследований 1896 г. /Уфимская Губернская Земская Управа; Под редакцией С. Н. Велецкого. — Уфа: Паровая типо-литография А. П. Зайкова, 1898. — 1048с., 2 картосхемы.
- Сборник статистических сведений по Уфимской губернии. Том V. Бирский уезд. Оценочно-статистические материалы по данным местных исследований 1897 г. /Уфимская Губернская Земская Управа; Под редакцией (уточнить). — Уфа, 1899. — 455 с.
- Сборник статистических сведений по Уфимской губернии. Том VI. Златоустовский уезд. Оценочно-статистические материалы по данным местных исследований 1897 г. /Уфимская Губернская Земская Управа; Под редакцией С. Н. Велецкого — Самара, 1899. — 901 с., 1 картасхема
- Список населенных мест. Ч.II. Оренбаргская губерния. 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с.
- Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа: Китап, 2002. — 432 с.
- Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа: Китап, 2002. — 400 с.
- Населенные пункты Республики Башкортостан. (по данным Всероссийской переписи населения 2002 года)./Статистический сборник. — Уфа: Башкортостанстат, 2004. — 145 с.
III. Башҡа баҫма сығанаҡтар
- Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. В ?? кн. — Уфа, 1990—1999 и др.
- Книга 1. Учалинский, Абзелиловский, Бурзянский, Аургазинский, Стерлитамакский, Мелеузовский, Куюргазинский районы.
- Книги 2 и 3. Баймакский, Белорецкий, Архангельский, Ишимбайский, Стерлибашевский, Федоровский, Кугарчинский, Гафурийский, *Кармаскалинский, Уфимский, Балтачевский, Краснокамский, Ермакеевский районы.
- Книга 4. Шаранский, Туймазинский, Илишевский, Аскинский районы.
- Книга 5. Татышлинский, Янсульский, Бураевский районы.
- Книга 6. Кушнаренковский, Чекмагушевский, Дюртюлинский районы.
- Книга 7. Альшеевский, Миякинский, Нуримановский, Иглинский, Бижбулякский, Давлекановский районы.
- Книга 8. Башкирские деревни Пермской и Свердловской областей.
- Книга 9. Караидельский, Дуванский, Салаватский, Кигинский, Мечетлинский, Белокатайский районы.
- Западные башкиры по переписям 1795—1917 гг. Асфандияров А. З., Абсалямов Ю. М., Роднов А. М. — Уфа: Китап, 2001. — 712 с.
- История административно-территориального деления Республики Башкортостан (1708—2001). Сборник документов и материалов. Уфа: Китап, 2003. — 536 с.
III. Гәзит-журналдарҙа мәҡәләләр
- Шәкүр Р.Һәр ауыл — үҙе бер донъя : [Башҡортостан ауылдары тарихы] / Рәшит Шәкүр // Ватандаш. — 2008. — № 6. — 31-38 б.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Генеалогия һәм архивтар сайтында ауылдар бүлеге (урыҫса)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Башҡорт теленең академик һүҙлеге: 10 томда. Т.I: (А хәрефе) / Ф.Ғ.Хисаметдинова редакцияһында. — Өфө:Китап. 2011. — 432 б.
- Архангел районы ауылдары
- Асҡын районы ауылдары
- Ауырғазы районы ауылдары
- Баймаҡ районы ауылдары
- Баҡалы районы ауылдары
- Балаҡатай районы ауылдары
- Балтас районы ауылдары
- Белорет районы ауылдары
- Бишбүләк районы ауылдары
- Благовар районы ауылдары
- Благовещен районы ауылдары
- Борай районы ауылдары
- Бөрйән районы ауылдары
- Бөрө районы ауылдары
- Бүздәк районы ауылдары
- Бәләбәй районы ауылдары
- Ғафури районы ауылдары
- Дүртөйлө районы ауылдары
- Дыуан районы ауылдары
- Дәүләкән районы ауылдары
- Ейәнсура районы ауылдары
- Иглин районы ауылдары
- Илеш районы ауылдары
- Ишембай районы ауылдары
- Йылайыр районы ауылдары
- Йәрмәкәй районы ауылдары
- Көйөргәҙе районы ауылдары
- Краснокама районы ауылдары
- Кушнаренко районы ауылдары
- Күгәрсен районы ауылдары
- Ҡалтасы районы ауылдары
- Ҡариҙел районы ауылдары
- Ҡыйғы районы ауылдары
- Ҡырмыҫҡалы районы ауылдары
- Мишкә районы ауылдары
- Миәкә районы ауылдары
- Мәләүез районы ауылдары
- Мәсетле районы ауылдары
- Нуриман районы ауылдары
- Өфө районы ауылдары
- Саҡмағош районы ауылдары
- Салауат районы ауылдары
- Стәрлебаш районы ауылдары
- Стәрлетамаҡ районы ауылдары
- Туймазы р


c: text/html

text:
Балаҡарға
Балаҡарға
Элек, барымта-ҡарымта замандарында, башҡорт араһында бер атаҡлы батыр йәшәгән. Ул үҙе ҡурайсы, йырсы, сәсән булған. Егет ҡорона кергәс, был үҙе һымаҡ данлы бер батырҙың ҡыҙына өйләнә. Татыу ғына донъя көтә башлай былар.
Бер заман шулай тыныс ҡына йәшәп ятҡанда, ҡаҙаҡтар яу менән килә. Былар нисек кенә булһа ла башҡорт батырын ҡулға төшөрөп, ҡаҙаҡ батыры яһарға уйлайҙар икән. Тик был ниәттәре барып сыҡмай. Әлеге батыр егетте күреү менән, һырт биреп ҡасалар.
Көндәрҙең береһендә ҡаҙаҡтар башҡорт батырының тоҡомон ҡалдырыу ниәтенән тегенең йөклө ҡатынын урлап алып китә. Ырыу башлығы уны өсөнсө ҡатынлыҡҡа алып, үҙен бер айырым тирмәлә тота башлаған.
Башҡорт батыры һунарҙан ҡайтыуына — бисәкәйе юҡ. Тиҙ генә баҡыр һөңгөһөн ала ла юлға сыға. Ҡаҙак батыры йәшәгән йәйләүгә барып етә был. Һаҡлыҡ менән генә тирмә һайын тыңлап йөрөй торғас, бер аҡ тирмә эсендә әкрен генә илаған тауыш ишетә. “Бәй, был минең ҡатыным даһа, йәһәтерәк тауыш бирәйем”, — тип, шыбырлап ҡына өндәшә быға. Ҡатыны: “Ни күрһәм дә, ирем менән күрәйем”, — ти ҙә, ғыр-шыр йоҡлап ятҡан ҡаҙаҡ ҡуйынынан шым ғына ысҡынып, тирмә алдына сыға.
Шул уҡ төндө улар байтаҡ ҡына ер үтә. Икенсе төндө лә арыу ғына ер артта ҡала. Тик өсөнсө төндә ҡатын, ауырып китеп, хәлдән тая. Былар бер ҡыуаҡлыҡҡа килеп етеп йәшеренәләр. Бер аҙҙан сабый ир бала донъяға килә. Арттарынан ҡыуып килгән һыбайлы ҡаҙаҡтар быларҙы күрмәй үтеп китә.
Бала тауышлана, илай. Әсәнең хәле ауырлаша. Баланы күтәреп барған килеш ҡасыу хәүефле. Ошо саҡ ир менән ҡатын ҡыуаҡлыҡта бер ҡарға ояһы күреп ҡалалар ҙа, баланы шул ояға һалып ҡалдыралар. Үҙҙәре төн буйы китәләр, көн булһа, ҡыуаҡлыҡ-шырлыҡтарҙа боҫоп яталар икән, ти. Былар көс-хәл менән шулай килеп, Яйыҡ йылғаһын аша сығып өлгөрәләр. Ҡаҙаҡ ҡыуғынсылары, йылғаға етеп, бер аҙ ҡарап торалар ҙа, кире ҡайтып китәләр. Был ваҡытта Яйыҡ йылғаһы ике халыҡтың ер сиген айырып торған була.
Ир менән ҡатын, байтаҡ мәшәҡәттәр күреп, тыуған ауылдарына ҡайтып етә. Бер аҙ ваҡыт үтеп, йорт-ил тирәһе тыныслана башлағас та, балабыҙҙың һөйәк-һаяҡтарын булһа ла ерләп киләйек тип, сабыйҙарын ҡалдырған урынға килһәләр, ни күҙҙәре менән күрһендәр — балалары, ағас ботағына тотоноп, баш осонда йөрөгән ҡарғаларға ҡарап, талпынып ултыра, ти.
Ҡарғалар баланы ата-әсәһенә бирмәй маташҡан. Нисек етте шулай сабыйҙы ҡулға алып, юлға сыҡҡас та, ҡарғалар уны ҡурсалап, ҡарҡылдашып, хәтһеҙ ер оҙатып киләләр. Бала ла үрҙә осоп килгән ҡарғаларға ҡарап, ҡысҡыра-ҡысҡыра илап барған, ти.
Балаларының тере булыуына ғәжәпләнеп, ата-әсә бөрсә ҡыуанышҡан, берсә илашҡан. Ошо саҡ балаға “Балаҡарға” тип исем дә ҡушалар. Ауыр кисереш быларҙың күңеленә моң һалып, көй булып ағыла.
Балаларын берсә әсә ҡулында, берсә ата ҡулында күтәреп, һамаҡлай-һамаҡлай ауылдарына ҡайтып инһәләр, бөтә халыҡ ғәжәпкә ҡала. “Балағыҙҙың исеме кем?” тигән һорауға “Балаҡарға” тип яуап бирәләр ҙә, булып үткән хәлдәрҙе түкмәй-сәсмәй көй менән әйтеп бирәләр:
Балабыҙҙы ҡалдырабыҙ,
Ҡарғалар, һеҙ ҡарағыҙ, ҡарағыҙ!
Дошман беҙҙе ҡыуып килә,
Илгә ҡасып барабыҙ, барабыҙ.
Эй..., тәрирә-тирә-тирәрәм дә,
Тәрирә-тирә-тирәрәм, тирәрәм!
Эй, ҡарғалар, мең рәхмәт,
Үлмәгән бит балабыҙ, балабыҙ.
Бирегеҙсе балабыҙҙы —
Ҡулыбыҙға алабыҙ, алабыҙ!
Эй..., тәрирә-тирә-тирәрәм дә,
Тәрирә-тирә-тирәрәм, тирәрәм!
Балаҡайым, ғәзизкәйем,
Булғанһың бит балаҡарға, балаҡарға,
Атаң-әсәң ҡулындаһың,
Әйләнеп беҙгә ҡара, беҙгә ҡара.
Эй..., тәрирә-тирә-тирәрәм дә,
Тәрирә-тирә-тирәрәм, тирәрәм!
Күлдәй күҙ йәштәрен түктем,
Күҙ керпегем ҡаҡманым, ҡаҡманым,
Өмөтләнеп һине көттөм,
Күкрәк һөтөн һаҡланым, һаҡланым.
Эй..., тәрирә-тирә-тирәрәм дә,
Тәрирә-тирә-тирәрәм, тирәрәм!
Башҡорт халыҡ йырҙары, йыр-риүәйәттәре китабынан, автор Фәнүзә Нәҙершина
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 14.02.2017 в 02:46, и размещена в категории тарих, риүәйәттәр, легендалар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 627
БАШЛАНҒЫС ПРОФЕССИОНАЛЬ БЕЛЕМ, проф. белемдең тәүге баҫҡысы, маҡсаты — йәмғиәткә файҙалы эшмәкәрлектең төп йүнәлештәре б‑са квалификациялы хеҙм‑рҙәр әҙерләү. 2012 й. 29 дек. “Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында” законға ярашлы, Б.п.б. квалификациялы эшселәр (хеҙмәткәрҙәр) әҙерләү программалары б‑са урта профессиональ белемгә тиңләштерелә РФ-та Б.п.б. төп дөйөм һәм урта дөйөм белем базаһында алалар. Башҡортостанда дини уҡыу йорттары Б.п.б. тәүге учреждениелары була (ҡара: Дарелмөғәллимәт, Ир балалар дини училищеһы, Мәҙрәсә). Донъяуи Б.п.б. башланғысты тау сәнәғәте мәктәптәре һәм училищеларын асыу һала. 1917 й. Б.п.б. системаһына хәрби белем биреү, таусы белеме биреү, дин буйынса белем биреү, педагогик белем биреү, ауыл хужалығы буйынса белем биреү, юридик белем биреү, сауҙа‑коммерция, һөнәрселек белеме биреү һ.б. инә. Махсус уҡыу йорттарына башланғыс белеме булған кешеләр ҡабул итеү имтихандары нигеҙендә алына.
Башланғыс проф. уҡыу йорттарына кластар һәм курстар, икенсе класлы уҡытыусылар мәктәптәре, ш. уҡ пед. экстернат ҡараған. Кластар һәм курстар (уҡыу ваҡыты — 1—3 йыл) Благовещен, Бөрө, Бәләбәй, Өфө һ.б. ҡалаларҙағы дөйөм белем биреү уҡыу йорттары эргәһендә асыла. Өйәҙ училищеларын йәки 2 класлы ауыл училищеһын тамамлаған 16—17 йәшлек егеттәр алына. Дәрестәр теория (башланғыс мәктәптең уҡыу дисциплиналарын тәрән өйрәнеү һәм уларҙы уҡытыу методикаһы) һәм практика (училищеларҙа һынау һәм йомғаҡлау дәрестәре биреү) өлөшөнән торған. Тамамлағас, Халыҡ мәғарифы министрлығының 2 класлы училищеһы уҡытыусыһы таныҡлығы алғандар. Мәҙрәсәләр эргәһендә мосолман уҡыу йорттары өсөн уҡытыусылар (мөғәллимдәр) әҙерләгән махсус пед. курстар эшләгән.
Башланғыс коммерция белемен — Сауҙа мәктәбе, юридик — Полиция урядниктары мәктәбе, а.х. — ер үлсәү-таксаторлыҡ класы (1859 й. Өфө ир балалар гимназияһы эргәһендә асыла), түбәнге а.х. мәктәптәре һәм училищелары, Урман мәктәбе һәм ветеринар-фельдшер мәктәбе (1890 й. Өфө завод ат аҙбары эргәһендә асыла), ш. уҡ айырым тармаҡтар б‑са белгестәр әҙерләү мәктәптәре (Ляхов умартасылыҡ, емешселек һәм йәшелсәселек мәктәбе, Ключарёв практик мәктәбе, Берёзовка май яҙыу, сыр ҡайнатыу һәм малсылыҡ мәктәбе һ.б.) биргән.
Һөнәрселек белеме биргән уҡыу йорттарының 8 тибы була: түбәнге һөнәрселек мәктәптәре, һөнәрселек училищелары, ауыл һөнәргә уҡытыу оҫтаханалары, дөйөм белем биреү уҡыу йорттары эргәһендәге проф. кластар һәм бүлексәләр, һөнәрсе уҡыусылар мәктәптәре, өлкәндәр өсөн һөнәрселек мәктәптәре, ҡул хеҙмәте кластары һәм һөнәрселек белеме биреүҙең өҫтәмә төрҙәре. Б.п.б. системаһына ш. уҡ техник һыҙым һәм рәсем дәрестәре, яҙыу машинкаларында эшләргә өйрәтеүсе курстар, ашнаҡсылыҡ эше мәктәбе һ.б. инә.
1917 й. алып башланғыс проф. уҡыу йорттарының политехник белем биреүгә нигеҙләнгән яңы тибы формалаша башлай. Рев‑цияға тиклемге мәктәптәр нигеҙендә проф.-техник мәктәптәр һәм курстар, ш. уҡ фабрика-завод уҡыусылығы (ФЗУ) мәктәптәре асыла. 1940—58 йй. СССР Дәүләт хеҙмәт резервтары квалификациялы хеҙм‑рҙәр әҙерләүҙең үҙәкләштерелгән берҙәм системаһын тәшкил итә, уға фабрика-завод белеме (ФЗО) мәктәптәре, һөнәрселек һәм т. юл училищелары, төҙөлөш мәктәптәре һәм училищелары, а.х. механизациялау мәктәптәре һәм училищелары (1959 й. — проф.‑техник училищеға, 1992 й. проф. училищеға үҙгәртелә) инә. 1950 й. БАССР‑ҙа 13 һөнәрселек һәм 1 т. юл училищеһы, 12 ФЗО мәктәптәре, 1 тау-сәнәғәт мәктәбе була, уларҙа 5486 кеше уҡый. 1997 й. алып Б.п.б. 2 төп тибы эшләгән: проф. училище һәм проф. лицей. БР-ҙа 1995 й. 137 (62982 уҡыусы) Б.п.б. учреждениеһы була, 2009 й. — 108 (33967).
Респ. Б.п.б. үҫеше тарихына М.М. Бикбаев, М.Н.Фәрхшатов, Т.М.Әминевтың һ.б. хеҙмәттәре арналған
.
Т.М.Әминев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Яңылыҡтар
18 апрелдә республиканың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев етәкселегендә Башҡортостан делегацияһы республика һәм ЮНЕСКО хеҙмәттәшлеген артабан үҫтереү мәсьәләләрен тикшереү өсөн Францияға юлланды.
24 ноябрҙә Өфөлә, Башҡортостан социаль технологиялар инситутында, Башҡортостан Республикаһы, Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәрендә һәм сит телдәрҙә «Урал-батыр» эпосын яттан һөйләүселәрҙең VIII Халыҡ-ара конкурсы уҙғарыла.
12-22 августа Венгрияла ЮНЕСКО ҡарамағындағы Халыҡ-ара фольклор фестивалдәре һәм традицион сәнғәт ойошмалары советының (CIOFF) саралар календарына индерелгән «Summerfest» XXII халыҡ-ара фестивале үтә. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының традицион мәҙәниәте менән Өфө ҡалаһының «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле таныштырасаҡ. Маҡтаулы миссия Поленов исемендәге Рәсәй дәүләт халыҡ ижады йортоноң Өфө артистарына йөкмәтелде.
Кисә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов телефон аша ЮНЕСКО-ның генераль директоры Ирина Бокова менән һөйләште. Әңгәмә барышында төбәктең халыҡ-ара ойошма менән үҙ-ара эшмәкәрлеген киңәйтеү мөмкинлектәре, республика биләмәһендә илдәге беренсе геопаркты булдырыу, Башҡортостандың үҙенсәлекле тәбиғәт һәм мәҙәниәт мираҫтарын ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереү мәсьәләләре тикшерелде.
Ошо көндәрҙә Өфөләге «ВДНХ-Экспо» комплексында барған Халыҡ-ара экология форумында Рәсәйҙә геопарктар булдырыуҙы тикшерҙеләр. Уны ойоштороу урыны итеп Салауат йәки Бөрйән районын һайлауҙары мөмкин.
Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы ҡарамағындағы Рәсәй Федерацияһы ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары Григорий Орджоникидзе илдәге беренсе геопарк Башҡортостандың Салауат районындағы Янғантауҙа урынлашасағын әйтте. Билдәләнгән территорияла 31 махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәһе — биш дәүләт тәбиғәт заказнигы һәм 26 тәбиғәт һәйкәле, геологик һәйкәл — «Мәсетле геологик киҫелеше» бар. Башҡортостандағы иң популяр шифаханаларҙың береһе — «Янғантау» ҙа ошонда урынлашҡан.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Мәскәүҙә Рәсәй сит ил эштәре министры Сергей Лавровтың Евразия гуманитар хеҙмәттәшлеге мәсьәләләре буйынса илдең биш субъекты етәкселәре менән осрашыуында ҡатнашты. Унда шулай уҡ Алтай, Татарстан, Хакасия һәм Яҡутстан башлыҡтары ла булды. Осрашыу барышында Евразия континентында интеграцияның гуманитар аспекттарын үҫтереүҙә Рәсәй төбәктәренең ҡеүәтен файҙаланыу мөмкинлектәре тикшерелде.
Өфөлә «Зәйнәб Биишеваның тормошо һәм ижады» IV республика ижади проекттар конкурсы ойошторола. Бәйге 2 мартта Зәйнәб Биишева исемендәге 140-сы башҡорт гимназияһында үтә. Адресы: Мушников урамы, 5/2.
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/. Өфөлә бөгөн, 21 февралдә, Жәлил Кейекбаев исемендәге VI республика туған телдәр фестивале уҙа. Уның ойоштороусылары – Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы һәм ЮНЕСКО-ның ассоциациялы мәктәбе – Өфөнөң 39-сы гимназияһы менән берлектә Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты. Фестиваль 1999 йылда ЮНЕСКО-ның Генераль конференцияһы тарафынан ойошторолоп, Халыҡ-ара туған тел көнөнә арналған һәм йыл һайын 21 февралдә тел һәм мәҙәни төрлөлөктө яҡлау маҡсаты менән билдәләнә.
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/. Башҡортостанда Туған тел көнөн билдәләйҙәр. Бөгөн, 21 февралдә, Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының концерт залында Халыҡ-ара Туған тел көнөнә арналған республика байрамы уҙа.
Башҡортостандың һәләтле балалары Рәсәйҙең 16-сы йәштәр Дельфий уйындарында сығыш яһаясаҡ. Төбәк өсөн квотала 20 кеше тәшкил итә. Һайлап алыуҙа Урта махсус музыка мәктәбе, Р. Нуриев исемендәге Башҡорт хореография колледжы, Өфө сәнғәт училищеһы, Сибай сәнғәт колледжы, Ғ. Әлмөхәмәтов исемендәге Республика гимназияһы, Өфө ҡалаһынан Н. Сабитов исемендәге 1-се балалар музыка мәктәбе, шулай уҡ Октябрьский, Стәрлетамаҡ ҡалалары, Белорет, Бәләбәй һәм Стәрлетамаҡ райондарының сәнғәт мәктәптәре уҡыусылары ҡатнашты. Уҡыусыларҙың видеояҙмаларын махсус комиссия ҡараны.
Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы төбәктең төньяҡ-көнсығышында ЮНЕСКО эгидаһы аҫтында геопарк булдырыу буйынса Рәсәйҙәге тәүге пилот проектын ғәмәлгә ашырыу тәҡдиме менән сығыш яһаны. Төбәк Башлығының Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары Григорий Орджоникидзе менән эшлекле осрашыуында республикала ЮНЕСКО эгидаһы аҫтында һаҡланған биләмәнең яңы төрөн булдырыу идеяһы яңғыраны. Башланғыс Рәсәй Сит ил эштәре, Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлыҡтарында хуплау тапты.
Силәбе өлкәһенең Үрге Өфәлей ҡалаһында Башҡорт мәҙәниәте һәм туған тел көнө уҙғарыла. Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиллегенең матбуғат секретары Михаил Хәбиров хәбәр итеүенсә, сара 21 февралдә Мәҙәниәт йортонда ойошторола.
Бөрйән районының «Шүлгәнташ» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығында кәрәҙле элемтә булдырылды. Республика Башлығының ҡушыуы буйынса Башҡортостандың иң төпкөл урындарының береһендә интернет үтте.
12 ғинуарҙа Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Бөрйән районына эш сәфәре барышында «Шүлгәнташ» музей-ҡурсаулығында булды һәм уның үҫтереү мәсьәләләрен тикшерҙе.
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/. Шүлгәнташ мәмерйәһендә быға тиклем билдәһеҙ һүрәт табылған. Был яңы сенсациялы яңылыҡ булды, тип хәбәр итә Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәте. Рәсем залдың көнбайыш стенаһындағы граффитиҙарҙы таҙартҡанда асыҡланған. Экспедиция етәксеһе Эудаль Гийаме әйтеүенсә, табылған буяу — ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәрҙең бер өлөшө.
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/. Башҡортостандың баш ҡалаһы ЮНЕСКО-ның үҫешеүсе ҡалалар селтәренә индерелде. Өфө ЮНЕСКО-ның өҙлөкһөҙ белем биреү институтынан селтәрҙә ағза булыуҙы раҫлаған тейешле сертификат алды. Халыҡ-ара ҡалалар берләшмәһе мәғарифты комплекслы үҫтереү өлкәһендә тәжрибә алмашыу өсөн бәйләнештәр һәм партнерлыҡ мөнәсәбәттәре булдырыуға булышлыҡ итә.
ӨФӨ, 2016 йыл, 25 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/. Өфөлә уҙған беренсе Бөтә Рәсәй сәсәндәр конкурсының төп призына Ғафури районынан Илһам Байбулдин лайыҡ булды. Ҡалмыҡстандан Батыр Манджиев, Кемеров өлкәһенән Аясма Тулуш, Ҡырғыҙстандан Доолотбек Сыдыков, Яҡутстандан Зоя Стрекаловская, Архангельск ҡалаһынан Софья Брусникина, Дағстандан Алибей Романов, Өфөнән Розалиә Солтангәрәева һәм Сибайҙан Асия Ғәйнуллина лауреат исемен алды.
© БСТ: Был турала бөгөн Рәсәй комиссияһының ЮНЕСКО эштәре буйынса дөйөм йыйылышында сит ил эштәр министры Сергей Лавров белдерҙе. Осрашыуҙа республика башлығы Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты. Конференция сиктәрендә ЮНЕСКО-ның «Ебәк юлы» проекты буйынса мәҙәни-ара хеҙмәттәшлек мәсьәләләре тикшереләсәк. Йыйылышта ҡатнашыусылар шулай уҡ Рәсәй менән ЮНЕСКО араһындағы хеҙмәттәшлекте нығытыуҙа һәм ойошманың программаларын ғәмәлгә ашырыуҙа Башҡортостан иң әүҙем төбәктәрҙең береһе булыуын билдәләне.
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/. 25 апрелдә Мәскәүҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов ЮНЕСКО эштәре буйынса Рәсәй комиссияһының дөйөм йыйылышында ҡатнашты, уны Рәсәйҙең сит ил эштәре министры Сергей Лавров алып барҙы.
Новости 1 - 20 из 46
Начало | Пред. | 1 2 3 | След. | Конец


text:
- Подробности
- Просмотров: 638
ҒӘЙНӘ, т а р х а н, башҡ. ҡәбиләһе. Ырыу составы: бисер‑Ғ., мул‑Ғ., түл‑Ғ., тор‑Ғ. Тамғалары: . Этник яҡтан Урта Азияныңтөрки ҡәбиләләренә барып тоташа. “Ғәйнә” этнонимы болғарҙарҙа, венгрҙарҙа (ҡара: Боронғо венгрҙар), ҡырғыҙҙарҙа, туваларҙа, удмурттарҙа, сыуаштарҙа билдәле. Ғ. формалашыуына уларҙыңбөрйән, ҡатай, ҡыпсаҡ, түңгәүер, үҫәргән һ.б. ҡәбиләләр мөхитендә булыуы йоғонто яһай. 12 б. аҙ. Тол й. (Кама й. ҡушылдығы) басс. ҡәбиләнең төп терр. таралыу урыны була. 13—14 бб. ғәйнәләрҙең төп өлөшө Тол басс. һәм Сылва й. (Кама й. ҡушылдығы) һул яр буйында йәшәй, бер өлөшө Тере Танып һәм Беүә йй. араһына күсеп ултыра, бында улар танып ҡәбиләһенә күрше була. Ғәйнәләрҙең бер аҙөлөшө 18 б. Дим й. үренә күсеп ултыра. Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) баҫтырылғандан һуңғәйнәләрҙең бер өлөшө көнсығышҡа китеп, Бисерт (Ҡариҙел й. ҡушылдығы), Сылва, Чусовая (Кама й. ҡушылдығы) йй. буйында урынлаша. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуңҡәбиләнең аҫаба ерҙәре (ҡара: Аҫабалыҡ) Уҫы даруғаһының Ғәйнә улусын тәшкил итә. Бында, П.И.Рычков мәғлүмәттәре б‑са, 18 б. уртаһында 562 йорт иҫәпләнгән. 18 б. аҙ. — 19 б. Ғ. йәшәгән урыны — Уҫы өйәҙенә һәм Пермь өйәҙенә, идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 1‑се башҡ. кантонына (1798—1854 йй.) инә. Хәҙ. ҡәбилә таралып ултырған терр‑я БР‑ҙың Асҡын, Әлшәй һәм Тәтешле р‑ндарына, Пермь крайының Барҙы, Көйәҙе һәм Пермь р‑ндарына ҡарай.
Әҙәб.: Гәрә мәҡ. ҡарағыҙ.
Р.З.Йәнғужин
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 667
АГРОКЛИМАТОЛОГИЯ (агро... һәм климатология), агрометеорологияның климатты а.х. факторы булараҡ өйрәнеүсе бүлеге. А. төп бурыстары: а.х. культураларының үҫеү, үҫешеү һәм уңыш биреүенең төп климатик факторҙарға бәйлелеген характерлаусы агроклиматик күрһәткестәрен билдәләү; климатты баһалау һәм терр‑яларҙы агроклиматик районлаштырыу; а.х. продукцияһы етештереү алымдары һәм технологияларының билдәле климатик шарттарҙа һөҙөмтәлелеген нигеҙләү; уңайһыҙ климатик факторҙарҙың а.х. объекттарына һәм технологик процестарына йоғонтоһо законлыҡтарын өйрәнеү, уларҙы кәметеү ысулдарын эшләү. Агроклиматик районлаштырыуҙың нигеҙенә а.х. культураларын вегетация осоронда йылы һәм дым м‑н тәьмин итеү, ш. уҡ уларҙы физик‑геогр. шарттарҙы (рельеф, үҫемлектәр донъяһы, тупраҡ һ.б.) иҫәпкә алып ҡышлатыу күрһәткестәре һалынған. Йылылыҡ м‑н тәьмин ителеү күрһәткесе булып тәүлектә уртаса т‑ра 10°С юғары булған актив т‑ралар суммаһы, дым м‑н тәьмин ителеүҙең — Г.Т.Селянинов гидротермик коэффициенты (ГТК); үҫемлектәрҙең ҡышлау шарттарының — һауа температураһының абсолют минимумының уртаса билдәләнеше тора.
1959 й. БАССР һәм Свердловск гидрометеорологик обсерваторияһы белгестәре тарафынан тәүге “Башҡорт АССР‑ы буйынса агроклиматик белешмә” (“Агроклиматический справочник по Башкирской АССР”) төҙөлә. Уның нигеҙендә респ. 6 төп тәбиғи терр‑я һәм 16 агротупраҡлы район билдәләнә. 1976 й. Урал гидрометеорология хеҙмәте идаралығы 1936—66 йй. метеостанциялар һәм дәүләт сорт һынау участкаларының мәғлүмәттәре нигеҙендә “Башҡорт АССР‑ының агроклиматик ресурстары” (“Агроклиматические ресурсы Башкирской АССР”) белешмәһен сығара. Респ. терр‑яһы 3 агроклиматик округка һәм 12 районға бүленгән була (ҡара: табл.). 1990 й. Бөтә союз а.х. метеорологияһы ҒТИ‑нда (Обнинск ҡ.) һәм Башгидромет белгестәре тарафынан “СССР ер фондын тәбиғи‑ауыл хужалығы районлаштырыуы” (Д.И.Шашко, 1684; “Природно-сельскохозяйственное районирование земельного фонда СССР”) картаһы һәм 1951—85 йй. метеостанциялар мәғлүмәттәре нигеҙендә респ. терр‑яһын агроклиматик районлаштырыу үткәрелгән. Терр‑яның тигеҙлек өлөшө — урта а.х. бүлкәтенең урман‑дала һәм дала зоналарының Урал алды урман‑дала һәм Ҡаҙағстан дала провинцияларына; тау өлөшө — Урал таулы өлкәһенең көньяҡ Урал тау‑дала һәм тау‑тайга, урта Урал тау‑тайга һәм тау‑болон провинцияларына индерелгән. 90‑сы йй. алып климаттың а.х. культураларына тәьҫирен — Башгидрометта (Т.И.Власова, В.В.Лапиков), а.х. культуралары һәм сорттары сәсеүлектәрен урынлаштырыу, уларҙы агроклиматик шарттарға бәйле игеү технологиялары б‑са Аграр университетта (В.М.Вәлиев, Р.Р.Исмәғилев) фәнни тикшеренеүҙәр алып барыла. Шулай уҡ ҡара: Климат ресурстары.
Әҙәб.: Научно‑прикладной справочник по агроклиматическим ресурсам СССР. Башкирская АССР. Л., 1990.
Т.И.Власова, Р.Р.Исмәғилев
Тәрж. Г.Р.Ҡунафина


text:
Фердинанд I (Австрия императоры)
Фердинанд I ( нем. Ferdinand I.), (19 апрель, 1793 — 29 июнь, 1875), 1835 йылдың 2 мартынан алып 1848 йылдың 2 декабренә тиклем — Австрия императоры , Венгрия һәм Чехия короле (шул уҡ йылдарҙа Фердинанд V исеме аҫтында). Төрлө ауырыуҙар менән ыҙалаған император дәүләт таланттарына эйә булмай һәм үҙ теләге менән хакимлыҡтан баш тарта. Чехияла популярлы була, ғүмеренең һуңғы йылдарын шунда үткәрә һәм "Фердинанд Мәрхәмәтле" (чех. Ferdinand Dobrotivý) тигән ҡушамат ала.
Йөкмәткеһе
Батшалыҡ итеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Император Франц I өлкән улы; 1835 йылда атаһының вафатынан һуң тәхеткә ултырҙы. Насар һаулығы менән айырыла, эпилепсия һәм гидроцефалия менән ыҙалай. Фердинанд тураһында һау булмаған, хатта аҡылға зәғиф кеше һымаҡ күҙаллау бигүк ғәҙел түгел. Көнөнә егерме тапҡырға тиклем көҙән тотоуы сәбәпле ул ғүмеренең күпселек өлөшөн официаль сараларҙа ҡатнашмаған, әммә был хәл уға биш телде белергә, фортепьянола уйнарға өйрәнергә, эҙмә - эҙлекле һәм аныҡлы итеп көндәлек һәм хатлашыуҙы алып барырға ҡамасауламаған. Шул уҡ ваҡытта ауырыуҙар ысынбарлыҡта дәүләт менән һөҙөмтәле идара итеүҙә кәртә була, сөнки император бер нисек тә кеше күп йыйылған тантаналарҙа була алмай.1832 йылда уны үлтерергә маташыуҙан һуң Фердинанд ныҡ тетрәнеү кисерә һәм, артабан ботаника менән шөғөлләнеп, үҙ эсенә йомола.
Сәйәси яҡтан уның идаралығы бер нисек тә атаһының ҡаты хакимлығынан айырылмай, сөнки Меттерних ғәмәлдәрендә тағы ла ҙурыраҡ иреклек алып, элеккесә империяның барлыҡ эштәре менән етәкселек итә. Фердинанд характеры буйынса йомшаҡ, мәрхәмәтле, тыныс холоҡло кеше була, әммә аҡыл яғынан теүәл булһа ла, сиктән тыш һүлпән һәм баҙнатһыҙ булып ҡала, абсолют монарх булараҡ эште алып барыр өсөн ихтыяр көсө етешмәй. Ул эш менән булышырға ҡыйынһына, улар менән бөтөнләй ҡыҙыҡһынмай һәм аңламай, шул уҡ ваҡытта ул бик йәнле итеп фән һәм техника менән ҡыҙыҡһына, тимер юлдарын төҙөүҙә булышлыҡ итә. Меттерних, Коловрат һәм эрцгерцог Людвиг империя менән идара итеү өсөн үҙенә күрә регентлыҡ ойошторалар, Фердинанд уға бирелгән ҡағыҙҙарға ҡул ғына ҡуя. Фердинандтың аҡылы һайлығын иҫбат итеүсе тарихи анекдот һаҡланып ҡалған. Йәнәһе, ғүмерендә бер тапҡыр ғына аныҡ рәүештә, уның ашнаҡсыһы был сезонда абрикос булмауы сәбәпле абрикостан ыумас әҙерләй алмауы тураһында әйткәс, Фердинанд указ биргән: "Мин император һәм мин ыумас теләйем!".
Үҙенең шәхси үҙенсәлектәрен Фердинанд Ломбардияла хөкөм һәм тикшереү аҫтында булған сәйәси енәйәтселәрҙең дөйөм амнистияһында (1838 йыл) һәм бер нисә икенсе эштәр буйынса амнистияларҙа күрһәтә; унан алдағыларҙыҡы һымаҡ сәйәси арестанттарға ҡатылыҡтың Фердинандта эҙе лә булмай.
рустарҙың старообрядлы бер өлөшө Фердинанд I игелек күрһәтеүсе тип хөрмәтләйҙәр. 1846 йылда улт Австрия территорияһындағы Белая Криница ауылында (хәҙерге Черновицкая өлкәһе , Украина) старообрядсыларҙың архиерей кафедраһын ойоштора, ошо кафедраға старообрядлыҡҡа күүскән грек митрополиты Амвросий үрләтелә. Был акт менән старообрядлыҡтахәҙерге көнгә тиклем булған өс чинлы иерархия (епископ - священник - диакон) тергеҙелә.
1848 революцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1848 йылдың март көндәре уны Инсбрукка китергә мәжбүр иттеләр. Европа монархтары араһынан тик Фердинанд менән генә 1848 йылдағы еңеү алып килгән революция тиҙ килешә, уға ҡаршы бер ниндәй ҙә дәғүәләр табылмай. 1848 йылдың көҙ башында ул Венаға ҡайта, әммә октябрь айындағы баш күтәреүенә бәйле венгрҙар ихтилалының тиҙ уңыштары уны бик тиҙ йонсота.1848 йылдың аҙаҡҡы айҙарында бөтә Европала тиерлек өҫтөнлөк алған реакция уны тынысландырманы. 1848 йылдың 2 декабрендә ул түҙенең туғаны Франц Иосиф I файҙаһына тәхеттән (Ольмюцта) баш тарта.
Фердинандтың үҙаллылығы булмауы һәм ваҡыттың талаптарын аңламауы шул тиклем көслө була, хатта ул март революцияһына тиклем, уға финанстар менән эштәрҙең мөшкөл икәнен еткергәс, ул:"Ярай, миңә һәм Меттернихҡа етер әле!" тигән. Меттернихһың Австрияны ул күҙ алдына ла килтерә алмаған, күрәһең, шуның өсөн дә Меттернихты ҡолатҡандан һуң уның идаралығы бөтөнләй эҙмә -эҙлекһеҙ тайпылыуҙарға әүерелә һәм тәхеттән баш тартыу менән тамамлана. Баш тартҡандан һуң ул үҙенең Чехиялағы поместьеһында һәм Прагала йәшәй. Бында ул электән үҙенә тартҡан ауыл хужалығы менән булыша.
Титулы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фердинанд алдағы титулды ҡулланған:
Беҙ, Фердинанд I, Аллаһы Тәғәлә мәрхәмәте менән Австрия императоры, Иерусалим короле, Венгрия, Богемия, Далмация, Хорватия, Словения, Галиция һәм Лодомерия; Австрия эрцгерцогы, Лотарингия, Зальцбург, Вюрцбург, Франкон, Штирия, Каринтия һәм Карниола герцогы; Краковтың бөйөк герцогы, Трансильванияның бөйөк кенәзе, Моравия маркграфы, Сандомир, Мазовецк, Люблин, Үрге һәм Түбәнге Силезия, Аушвиц һәм Затор, Тешен һәм Триули герцогы;Берхтесгаден һәм Мергентейм кенәзе; Габсбург, Горица, Градишка һәм Тироль графы; Һәм Үрге һәм Түбәнге Лузация һәм Истрия маркграфы.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1835 йылдың 28 февралендә Андрей Первозванный ордены менән наградлана[1].
Хәрби званиеһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Австрия фельдмаршалы (18 сентябрь, 1830 йыл)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Карабанов П. Ф. Списки замечательных лиц русских / [Доп.: П. В. Долгоруков]. — М.: Унив. тип., 1860. — 112 с. — (Из 1-й кн. «Чтений в О-ве истории и древностей рос. при Моск. ун-те. 1860»)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фердинанд I, Австрия императоры // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- 19 апрелдә тыуғандар
- 1793 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Венала тыуғандар
- 29 июндә вафат булғандар
- 1875 йылда вафат булғандар
- Прагала вафат булғандар
- Император төрбәһендә ерләнгәндәр
- Габсбургтар-Лотарингскийҙар
- Австрия императорҙары
- Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары
- Венгрия королдәре
- Чехия королдәре


text:
Башҡортостан радиоһының юбилейы уңайынан йондоҙло дискотекала плазмалы телевизорҙар уйнатыла
ӨФӨ, 2017 йыл, 13 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Рәсәй Башҡортостан» телевидениеһы һәм радиоһы теләге булған һәр кемде «Хәйерле төн, республика!» тип аталған йондоҙло дискотекаға саҡыра. Башҡортостан радиоһының 90 йыллыҡ юбилейына арналған дискотека 20 октябрҙә «Өфө уттары»нда уҙа.
«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының милли тапшырыуҙар бүлеге етәксеһе Вилдан Ғәлин хәбәр итеүенсә, сәхнәлә башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары сығыш яһай. Улар иҫәбендә Фидан Ғафаров, Рөстәм Ғиззәтуллин, Рәсүл Ҡарабулатов, Фәдис Ғәниев һәм Лилиә Биктимерова, Зилә һәм Хәсән Усмановтар, Гөлназ Асаева, Нәсимә һәм Азамат Тимеровтар, Вилдан Яруллин, Рәил Өмөтбаев, йәш артистар бар.
Сара барышында «Ватан» интернет-радиоһын рәсми асыу тантанаһы була. Кисәнең абруйлы ҡунаҡтарының береһе — илдең Ҡатнаш алыш төрҙәре союзы президенты, Рәсәйҙең спорт министры советнигы, ҡатнаш алыш төрҙәре буйынса күп тапҡыр донъя чемпионы Федор Емельяненко. Ул Өфөгә Бөтә Рәсәй турнирына килә.
Алып барыусылар Фирҙәт Ғәлиев һәм Ғәлимйән Ибәтуллин бик күп үҙенсәлекле конкурстар ойошторасаҡ һәм иң дәртле бейеүсегә, иң матур парға плазмалы телевизор бүләк итәсәк. Бынан тыш, милли стилдәге иң үҙенсәлекле костюм өсөн дә телевизор оторға мөмкин.
Сара киске сәғәт 9-ҙа башлана.


text:
просмотров: 24
Һәр эшкә тотонор алдынан күңелдә илһам, йөрәктә дәрт ташып тороуы шарттыр ул. Мәктәбебеҙҙең ғорурлығы булған Мостай олатайыбыҙ исеме беҙгә һәр ваҡыт сәм өҫтәп, яңы асыштарға әйҙәп тора.Бына быйыл да йәйҙең иң матур – балаларҙы яҡлау көнөндә ул 158-се Башҡорт гимназияһы уҡыусыларын «Мостай иленә” йыйҙы. Лагерь инде 10 йылдан ашыу уңышлы эшләп килә. Ошо ваҡыт эсендә бында алты йәштән ун дүрт йәшкә тиклемге 2 меңләп бала ял итергә өлгөргән.
Уҡыусыларға сифатлы һәм файҙалы ял ойоштороу өсөн бында бөтә шарттар ҙа булдырылған. Программаға ярашлы туған телдә аралашыу, башҡорт халҡының ауыҙ-тел ижады өлгөләрен өйрәнеү, рухи тәрбиә биреү маҡсат итеп ҡуйылған.
Бынан тыш “Мостай иле” ндә төрлө ҡыҙыҡлы ярыш-конкурстар,мәҙәни һәм спорт саралары, оҫталыҡ дәрестәре һәм башҡа тѳрлѳ мауыҡтырғыс шѳғѳлдәр үткәреү ҡаралған. Йыш ҡына билдәле рәссамдар, театр әһелдәре, бейеүселәр менән осрашыуҙар уҙғарыла.
Балалар менән юғары квалификациялы ѳҫтәлмә белем биреү педагогтары, уҡытыусылар балаларҙың йәйге каникулы күңелле һәм файҙалы үтһен өсөн бар тырышлыҡтарын һәм көстәрен һалып эшләйҙәр.
Эльмира Бикташова.
VN:F [1.9.22_1171]


text:
Борон, XVI—XVII быуаттарҙа, йәш егеттәр, армияға алынып, батшаға утыҙ бишәр йыл хеҙмәт иткәндәр1. Уларҙың ҡайһылары, киткән ерҙәрендә ҡатын алып, ғаилә ҡороп, хеҙмәттәрен дауам иткән. Алынған саҡтарында 20 йәштә генә булһалар, хеҙмәт иткәндең һуңында 55 йәшлек ҡарт һалдат булып киткәндәр. Иҫән-һау йөрөп, хеҙмәтен тултырып ауылына ҡайтып килгәс тә, ҡатыны һәм туғандары танымаҫ булған. Ул үҙе лә туғандарын танымаған, сөнки һалдаттың теге саҡтағы кәләше 50—55 йәшлек әбей булып, башҡа туғандары, ата-әсәһе ҡартайып бөткән була. Ир балаһы тыуып ҡалһа, ул инде күптән атаһы юлынан әрмегә оҙатылған.
Ошондайҙарҙан бер егет, кәләш алып, донъя ғына көтә башлаған сағында һалдатҡа алына. Тороп ҡалған йәш ҡатын, ҡулындағы баланы нисек тәрбиәләп үҫтерергә, ирен 35 йыл нисек көтөргә инде, тип бик ныҡ ҡайғырған. Көндәр-төндәр буйы йоҡлай алмай, сәңгелдәктәге баланы бәүетеп яфа сиккән, ҡайғырған, ила-ған-һыҡтаған.
Ана шулай бер ваҡыт, ауыр кисерештәргә тарып, балаһын йоҡлата алмай сәңгелдәк бәүетеп ултырғанда, әсенеп көй сығарып, түбәндәге йырҙы йырлаған:
Йоҡла, йән киҫәгем, тирбәтәмен,
Талғангаса итһеҙ беләгем.
Иҫән генә йөрөп, иҫән ҡайтһын,
Ғәзиз атаң өсөн теләгем.
Әллүки-бәллүки...
Китте әткәң, бәпкәм, биш йыл түгел,
Утыҙ биш йыл хеҙмәт итергә!
Әллүки-бәллүки...
Утыҙ биш йыл хеҙмәт итергә!
Иламайса нисек түҙһен күңел —
Иҫ китерлек оҙаҡ көтөргә.
Әллүки-бәллүки...
Иҫ китерлек оҙаҡ көтөргә.
Киткән саҡтарында һине әткәң
Ҡулдарына алып һикертте.
Әллүки-бәллүки...
Ҡулдарына алып һикертте.
Ҡалаһың бит, бәпкәм, йән киҫәгем,
Тине, күҙ йәштәрен сил итте.
Әллүки, бәллүки... Үҙе күҙ йәштәрен сил итте1.
Был көйҙө Һәм йырҙы ишеткән бер кеше, туҡтап тороп, ҡат-ҡат тыңлаған һәм илап һыҡтаған. Ҡыҙғаныслы һәм моңло булыуы менән көй халыҡ араһында бик тиҙ таралып киткән. Шулай быуындан быуынға күсә килеп, ул йыр «Сәңгелдәк йыры» тип исемләнеп китә. Был көйгә хәҙер ҙә йырлайҙар.
Көйҙөң тарихын 1972 йылда Күгәрсен районы Төпсән ауылынан 75 йәшлек Миңлеямал Сөләймәнова-нан яҙып алғайным. Был йырҙы ул бик яратып һәм моңло итеп йырлағайны.
1 Легендаларҙа ғәҙәттә әүәл батша армияһында егерме бишәр йыл хеҙмәт итеү тураһында һүҙ бара
2 Күҙ йәштәрен сил итте — күҙ йәштәрен түкте.


text:
Әл-Фәләҡ сүрәһе
Әл-Фәләҡ сүрәһе (ғәр. Таң) – Ҡөрьәндәге 113-се сүрә, 5 аяттан тора. Әл-Мүғәүүизәтәйн сүрәләренә (Ән-Нәс менән бергә) керә. Сүрә Мәккәлә ингән, Мәҙинәлә тип әйтеүселәр ҙә бар.
Иңеү сәбәбе: Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи үә сәлләм сихыр арҡаһында ауырып китә. Шунан һуң ике фәрештә уға боҙом әйберҙәре ташланған ҡойоно күрһәтә. Ябраил фәрештә Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи үә сәлләмгә Әл-Мүғәүүизәтәйн сүрәләрен тапшыра. Һәр бәйләнгән төйөндө сискән һайын, уларҙы уҡып, Рәсүлуллаһ терелә.[1]
Йөкмәткеһе
Ғәрәпсәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِِ
1 قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ
2. مِن شَرِّ مَا خَلَقَ
3. وَمِن شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ
4. وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ
5. وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ
Транскрипцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Ҡуль әғүүҙү бираббил-фәләҡ.
2.Миң шәрри мәә халәҡ
3.Үә миң шәрри ғаасиҡин иҙәә үәҡаб
4.Үә миң шәррин-нәффәәҫәәти фил-ғүкәд
5. Үә миң шәрри хәәсидин иҙәә хәсәд
Мәғәнәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
- Әйт: «Таң Раббыһы Аллаһыға һыйынамын,
- яралтылған нәмәләрҙең яуызлығынан,
- һәм донъяны ҡараңғы ҡаплап алған ваҡыт яуызлығынан,
- һәм төйөндәргә өрөүселәрҙең яуызлығынан,
- һәм көнләшеүсе кешенең көнләшеп ғәмәл ҡылыуынан Аллаһыға һыйынам».
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ғәйшә р.ғ-нән тапшырыла
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡөрьән Кәрим – башҡорт, татар, урыҫ телдәренә тәржемәләр.
- Ҡөрьән Кәрим (транскрипциялар) //мөх. Нурмөхәмәт Сөйәрғолов // - Стәрлетамаҡ, ҡала типографияһы, 2007,609 бит.
- Тәсһилүл бәйән (Ҡөрьән Кәримдең еңеләйтелгән аңлатмаһы), 1-4 томдар – Ҡазан, 2004


text:
Категория:Нигеҙләү быуаттары буйынса тораҡ пункттар
Эске категориялар
Был категориялағы барыһы 15 эске категорияның 15 эске категорияһы күрһәтелгән.
*
- ► Нигеҙләү быуаты буйынса ҡалалар (9 К)
0–9
- ► I быуатта нигеҙләнгән тораҡ пункттар (буш)
- ► X быуатта нигеҙләнгән тораҡ пункттар (буш)
- ► XVI быуатта нигеҙләнгән тораҡ пункттар (17 К)
- ► XVII быуатта нигеҙләнгән тораҡ пункттар (25 К)
- ► XVIII быуатта нигеҙләнгән тораҡ пункттар (101 К)
- ► XIX быуатта нигеҙләнгән тораҡ пункттар (101 К, 1 Б)
- ► XX быуатта нигеҙләнгән тораҡ пункттар (101 К)
- ► XXI быуатта нигеҙләнгән тораҡ пункттар (16 К)


text:
Bitcoin буласаҡ дербетов карталар?
Биткоин дербетов карталар Visa йәки MasterCard, магазиндарҙа һатыусы йәки аҡса төшөрөр өсөн улар ҡулланып булған тауар һәм хеҙмәттәр банкомат, арзан онлайн һәм оффлайн.. Шул уҡ ваҡытта был туранан-тура биткоина таяна.. Дербетов биткоин-карт, донъяның теләһә ҡайһы нөктәһенә инеп еңел аҡса эшләргә расходование криптовалюта.
Ниндәй төр дербетов биткоин-бер картала?
Дербетов карталар Visa йәки MasterCard пластик биткоин был ғәҙәти күренде, улар шундай уҡ итеп ҡулланырға мөмкин.. Шулай уҡ виртуаль онлайн дербетов карталар биткоин нескәлектәре менән, дербетов карталар стандарт. Облигациялар исеме картаһы , Cvc һәм яраҡлылыҡ ваҡыты кодты-кодтар/cvv-кодтары буйынса заказ бирә, әммә ҡунаҡтар спорт етештереүсе юҡ, был яһай, уны тиҙ арала һәм еңел юл фондынан аласаҡтар..
Мин дербетов картаһы кеүек ҡулланыла аласаҡ биткоин?
Ҡуллана аласыз биткоин дербетов карталар, шул тиклем һәм теләсә предоплачивать дербетов карталар. Баланс йәки һатып алыу өсөн тотонорға мөмкин картаһы урындағы магазиндарҙа тауарҙар һәм хеҙмәттәр интернет-магазин. Әгәр сездә бар, дербетов карталар пластик биткоин, һеҙ банкомат ҡулаҡсаһыҙ аҡса төшөрә.. Һеҙ шулай уҡ аласыз һеҙҙең итеү өсөн эске ҡулланыу тип һатып bitcoin дербетов карталар, шулай уҡ халыҡ-ара кимәлдә.
Ниндәй валютала bitcoin дербетов карталар ҡулланырға мөмкин.?
Ирекле валютаһында аҡса фиатной биткоин буласаҡ дербетов карталар, эргәһендә биткоин. Иң популяр булып тора валюта пар USD, EUR һәм GBP. Валюта валюта булыуын күрһәтә сифатында шаблон буйынса, биткоин менән бәйле, дербетов карталар суммаға , шуға күрә операцияһы картаһы менән үткәрелә, был валюта сағыла.. Артабан парҙар өсөн валюта баҙары асылды биткоин провайдер дербетов карталар, шулай уҡ. Башҡалар араһында, шулай уҡ валюта һумға тәҡдим дербетов карталар менән тәьмин шаблон буйынса bitcoin., Юань, Йен, Вон, ХСН һәм AUD. Шулай уҡ ҡайһы бер картаһы менән тулыландырыласаҡ биткоин провайдер мөмкинлегенә эйә булған яны шулай уҡ альткоин.
Дербетов карталар мин нисек ала заказ биткоин?
Шуның өсөн, дербетов карталар алыу өсөн bitcoin, һеҙ тәьмин итергә тейеш платформа береһе теркәлгән . Облигациялар теркәү картаһын биреү процесын үҙ эсенә шәхси мәғлүмәт, кеүек исемдәр, паспортҡа тыуыу датаһы һәм урыны. Шуның менән шәхес таныҡлығы бирергә тейеш булыуын раҫлаусы мәғлүмәт тикшереү һәм фотоһүрәттәр менән йәшәй. Закон проектында был мөмкин булһа, адрес caldholder. Пластик карталар таратыу ысулын һайлау һәм заказ менән йорт биҙәү ташының һуң. Был осраҡта, әгәр һеҙ һайлаған өсөн виртуаль картаһы, һеҙҙән картаның реквизиттарын электрон почта адресын бирҙе. . Әгәр һеҙ теләмәгән бүленгән шәхси мәғлүмәт, һеҙ аноним тикшерелеү заказ биткоин буласаҡ дербетов карталар.
Мин тикшереп алырға мөмкин буласаҡ дербетов карталар bitcoin?
Д. Биткоин парҙарға аноним баҙарында арзан буласаҡ дербетов карталар провайдер.. Әгәр һеҙ теләмәгән, йәшәү өсөн шәхесте раҫлаусы таныҡлыҡ һәм фотоһүрәттәр биреү процесы менән үтә верификация, һеҙ аноним һайлағы дербетов карталар биткоин. Был осраҡта, ай-һай, тора, тип билдәләне лимит аҙ неверифицировать өсөн һәр ваҡыт ҡулланыусы, файҙаланыусы өсөн тикшереү. Сараларҙа ғына ҡулланыла. шуға күрә биткоин буласаҡ дербетов карталар һаны сикләнгән аноним ғына күрһәткән исем-фамилияны алмаштырыу, картаһы ул буласаҡ отображаться.
Был шул тиклем оҙаҡ, дербетов карталар алыу өсөн биткоин?
Биткоин буласаҡ дербетов карталар Visa йәки MasterCard пластик, һәм ул биләгән 2-3 аҙна, уларҙы алыу өсөн. Облигациялар картаның һанын һәм ваҡытына ҡарап, карт карта алыу өсөн поставкалау араһы.. Экспресс доставка өсөн өҫтәмә хаҡ менән тәьмин итеү өсөн барыһы ла һайларға мөмкин. Был осраҡта картаны алып була. 2-5 business days with the services provided by DHL along with a tracking number.
Мин биткоин дербетов картаһын нисек тулыландырырға мөмкин?
Һеҙ аласаһы бер нисә биткоин дербетов карталар тулыландырыуҙың башҡа ысулдары ҡарағанда, биткоин. Ҡуллана аласыз, банк тәржемә итеү , альтернатив cards йәки кредит һәм түләү карталары һәм neteller дербетов провайдер. Күпселек осраҡта, ай-һай ҡабул cystic fibrosis түләү түгел, уның шарттары менән бәйле..
Мин нисек аҡса сығарырға мөмкин дербетов карталар менән биткоин?
Биткоин дербетов карталар сығарылған аҡсаларға оҡшаш образы һеҙҙең менән, һеҙ нисек иҫәбенә скачать. Башҡа адресына ебәрергә мөмкин һеҙҙең биткоин. Шулай уҡ түләргә мөмкин йәки һеҙ банк иҫәбенә аҡса сығарып тәьмин итеүҙең альтернатив , мәҫәлән, Cards йәки Neteller. Күпселек осраҡта, ай-һай ҡабул бөтөрөү ысулдары дербетов өсөн түгел cystic fibrosis араһында биткоин-карт.
Мин дербетов карталар төшөрөү менән биткоин банкомат аҡса ала?
Д. Һеҙ банкомат менән ҡулланыу буйынса бөтә донъя дербетов карталар төшөрөлгән аҡса пластик биткоин.
Дербетов карталар күпме бәйәһе биткоин ?
Заманына тәьмин биткоин дербетов карталар төрлө хаҡ.. Хаҡы пластик картаны бер ваҡытта дербетов араһында биткоин сығара. 5-25 Аҡш доллары. Дербетов карталар сығарыла виртуаль хаҡы күпкә кәмерәк биткоин, хатта ҡайһы бер урында һеҙ уны бушлай ала аласаҡ. Бер ваҡыт картаһы алыу хаҡтары етештереүселәрҙең, взиматься күләмендә хеҙмәтләндереү өсөн түләүҙәр айлыҡ иҫәбенә. 1 ПРОГРАММАЛАУ айы..
What are transaction costs associated with a bitcoin debit card?
Киң бәйәһе биткоин международных дербетов карталар үҙгәрә. , аҙ ҡиммәтерәк булыуы мөмкин комиссионные картаһы . Ғәҙәттә, бушлай скачать карту, шул уҡ ваҡытта һеҙ иҫәпләнә. хамитов төрөн һайлауға бәйле.. Процент күләменән билдәләнә һәм һатып алырға мөмкин буласаҡ. pos prorata йәки интернет ғәйепләү белдерҙе.. Хамитов взиматься араһында ла наличных 1.5-2.5% бер транзакцияһы өсөн, халыҡ-ара дорого тора хамитов. Взиматься унда ла тәржемә комиссияһы осраҡта валюта, валюта валюта әгәр шаблон буйынса килешергә тура килә .
Ниндәй генә дербетов карталар биткоин?
Скачать фонды биткоин буласаҡ дербетов карталар ҡайһы бер осраҡта максималь күләме.. Был аҡса күләменә йоғонто яһай, улар һеҙҙең карта менән тотонорға мөмкин, шулай уҡ аҡса сумманы, һеҙ уны аласаһы, банкомат төшөрә.. Файҙаланыусыларҙың юғары лимит тикшерергә мөмкин буласаҡ, шулай уҡ ҡайһы бер теркәлгән ҡулланыусы тәҡдим итеүсе провайдерҙар өсөн неограниченный биткоин дербетов карталар. Тирә-йәмғиәт тормошонда тулыланды 2000 Аноним ҡулланыусылар өсөн USD.
Банкомат бөтөрөү өсөн ниндәй комиссиялар, дербетов карталар менән бәйле биткоин?
Хамитов биткоин буласаҡ дербетов карталар төшөрөп тәьмин итеү комиссияһы банкомат наличных. Был операция өсөн түләй алмаған йәки взиматься prorata. Ғәҙәттә яҡын тора. хамитов банкомат эске наличных 1.5%, шул уҡ ваҡытта уҙғас банкомат-ара взиматься наличных 2.5%.
Был комиссияға шулай валютаға күсерелә, дербетов карталар менән бәйле bitcoin?
Был осраҡта валюта взиматься тәржемә итеү комиссиялары, әгәр шаблон буйынса иҫәп-хисаптарҙа валюта, валют бәйле килешеү менән сағыштырғанда, дербетов карталар менән айырылып bitcoin. Был осраҡта билдәләнгән. 3% комиссия продукция етештереү бөтә тәржемә взиматься валюта баҙары.


text:
- Подробности
- Просмотров: 369
САБАТА, башҡорт кейемендә йүкәнән үреп эшләнгән традицион аяҡ кейеме. Ирҙәр һәм ҡатын‑ҡыҙ С. булған. С. 7 йүкә таҫма алып, башынан башлап тимер шөшлө һәм ҡалып ярҙамында үргәндәр. Ҡыя (табан өлөшөн) һәм тура (өҫ яғын) үреү ҡулланылған. Ике ҡатлап үрелгән (ҡайһы ваҡыт туҙ м‑н нығытылған) табаны күтәрмә хасил итеп, өҫкә ҡайтарылып ҡуйылған; башы трапеция формаһында булған. Шайтанашыҡтан йүкәнән эшләнгән ҡыҫҡа бау м‑н бәйләп ҡуйылған. Башҡортостандың төньяҡ‑көнбайыш райондарында С. ағастан аҫлыҡ (күтәрмәле сабата) һалып эшләгәндәр. Төньяҡ райондарҙа, ш. иҫ. Пермь башҡорттарында, аяҡ тирәләй бау м‑н бәйләп ҡуйыла торған өҫкө яғы туҡыма С. (бышымлы сабата) киң таралған. С. тула йә__йөн ойоҡ, силғау, киндер ыштыр м‑н кейгәндәр. Нигеҙҙә, С. көндәлек аяҡ кейеме һаналған. С. Башҡортостандың төньяҡ райондарында 20 б. уртаһына тиклем булған. Көнсығыш Европаның күп халыҡтарында таралған була.
С.Н.Шитова
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
- Подробности
- Просмотров: 218
СЕЯНЕЦ ТИТОВКИ, алмағас сорты. 1928 й. Топорнин тәж.‑помология пунктында (ҡара: Кушнаренко емеш‑еләк культуралары һәм виноград селекцияһы үҙәге) В.П.Стреляев тарафынан сығарыла. Уртаса бейеклектәге, тиҙ үҫеүсән, һирәк пирамидаль сатырлы ағас. Үрендеһе уртаса, төҙ, асыҡ көрән төҫтә. Япрағы эре, оҙонса, осо винт һымаҡ уралған. Емешенең ауырлығы 86—140 г, цилиндр формаһында, бер аҙ ҡырлы, шыма, йәшкелт һары төҫтә, көрәнһыу ҡыҙғылт алһыулығы бар. Ҡабығы уртаса ҡалынлыҡта, майлы. Итсәһе һарғылт аҡ, уртаса тығыҙлыҡта, ваҡ ярмалы, һутлы, тәме әскелтем‑сөсө. Сент. уртаһында өлгөрә, март башына тиклем һаҡлана. Составында 14,2% ҡоро матдә, 8,7% шәкәр, 6,1—7,6 мг/100 г С витамины бар. Ҡышҡа сыҙамлы сорт, ҡутырға ҡаршы тороусанлығы уртаса. Уңдырышлылығы 134,5 ц/га (Кушнаренко тәж. баҡсаһы, 1996). БАССР б‑са ҡулланылышҡа 1959 й. индерелгән, бөтә ауыл хужалығы зоналарында үҫтерелә.
Т.Ғ.Дёмина
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Йыл һайын йәйге каникулда «Йәй һәм китап» конкурсы үткәрелә. Быйылғыһы Экология һәм айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылына арналды. Бәйге дүрт этаптан торҙо, унда ҙур теләк менән 6 йәштән 16 йәшкә тиклем балалар ҡатнашты.
Бөтәһенең дә эштәре үҙенсәлекле һәм йөкмәткеле ине. Ҡыҙҙар һәм малайҙар экология темаһына гәзит тә сығарҙы, онлайн-конкурста репортаж эшләп, «Бәйләнештә» селтәрендәге Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге үҙәк балалар китапханаһы төркөмөнә видеояҙмаһын да урынлаштырҙы.
Ә инде 15 сентябрь көнө «Родина» кинотеатрында конкурсҡа йомғаҡ яһалып, еңеүселәр билдәләнде. Был тантанаға күренекле яҙыусылар, шағирҙар, рәссамдар, матбуғат хеҙмәткәрҙәре, абруйлы ҡунаҡтар ҙа саҡырылғайны.
Шулай итеп, 19-сы балалар китапханаһынан Елизавета Белованың «Бәхет станцияһы» һәм 28-се балалар китапханаһынан Кәримә Ҡаһированың «Маугли» исемле гәзиттәре иң яҡшыһы тип табылды. Ә иң йөкмәткеле репортаж 18-се балалар китапханаһынан Аня Кузнецованыҡы булып сыҡты.
Был көндө балалар «Тәбиғәтте һаҡлайыҡ!» тип исемләнгән мауыҡтырғыс квест уйынында ҡатнаша алды.
Сәлиә ӘХМӘТШИНА, китапханасы.
Өфө ҡалаһы.


text:
Октябрь исемендәге парк (Дондағы Ростов)
Октябрь исемендәге парк — Рәсәйҙең Дондағы Ростов ҡалаһында, Октябрь районында урынлашҡан мәҙәниәт һәм ял паркы[1].
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Октябрь исемендәге паркка 1971 йылда Темерник йылғаһы ярында 7,2 гектар майҙанда нигеҙ һалына. Парк территорияһында йүгереү өсөн юлдар, урам тренажерҙары, өҫтәл теннисы өсөн майҙансыҡтар, шулай уҡ спорттың төрлө төрҙәре, шул иҫәптән баскетбол, футбол йәки волейбол менән шөғөлләнеү өсөн урындар бар. 2013 йылда парктың урта өлөшөндә урынлашҡан канализация линияһының ике тармағынынң авария торошо мәсьәләһе хәл ителергә тейеш була. Тап улар территорияла насар еҫ таралыу һәм санитар бысраныу сәбәбе булып тора. Шул уҡ йылдың йәйендә торбалар һалыу буйынса эш башланырға тейеш була. 56-сы армия урамы яғынан парктың төп инеү урынындағы баҫҡыстар реконструкциялана. Яҙғы осорҙа Октябрь исемендәге парк территорияһында 40-ҡа яҡын ағас, шул иҫәптән миләш, сирень, шыршы, ҡорос ағастары ултыртыла.
Октябрь исемендәге паркта мәҙәни саралар үткәреү, Рәсәй Флагы көнөн, Рәсәй көнө, Еңеү көнөн, Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөн һәм башҡа бик күп байрамдарҙы уҙғарыу майҙаны булып тора[2]. Ҡышҡыһын бында балалар өсөн Яңы йыл байрамдары үткәрелә.


text:
Яңылыҡтар
Республикала эшһеҙҙәр һаны кәмегән
Башҡортостанда эшһеҙҙәр һаны аҙайған, тип хәбәр итәләр мәшғүллек хеҙмәтенән. Әгәр йыл башында төбәктә 23,6 мең эшһеҙ булһа, әле иһә уларҙың һаны 22,7 меңгә тиклем кәмегән.
Теркәлгән эшһеҙлек кимәле лә кәмегән һәм хәҙер 1,13 процент тәшкил итә. Эш биреүселәр тәҡдим иткән вакантлы урындарҙың һаны һиҙелерлек артҡан — 32,4-тән 41 меңгә тиклем.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, республикала эшһеҙҙәрҙең күпселеге — ҡатын-ҡыҙҙар.
Башҡортостандағы эшһеҙҙәрҙең 59 проценты тиерлек ҡала ерендә йәшәй.
Уларҙың яртыһынан ашыуы (54 проценты) үҙ теләге менән эштән киткән. Республикалағы эшһеҙ халыҡ иҫәбендә инвалидтарҙың өлөшө әле алты проценттан артығыраҡ.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Яҡташ һалдаттар онотолмай
Яҡташ һалдаттар онотолмай
Кисә республикала «Башҡортостан йәштәре – яҡташ хәрбиҙәргә» тигән акция башланды. Ул 30 апрелгәсә дауам итәсәк һәм үҫеп килгән быуында илһөйәрлек тәрбиәләүгә йүнәлтелгән. Акция барышында йыйылған аҡса, посылка һәм бүләктәр Башҡортостандан сыҡҡан хәрбиҙәргә, Рәсәй Ҡораллы Көстәрендә әрме хеҙмәтен үтәүсе егеттәргә ебәреләсәк.
2002 йылдан сарала республиканың йәштәр сәйәсәте буйынса органдары, ветерандар комитеттары, мәктәптәр, предприятиелар, йәштәр йәмәғәт ойошмалары әүҙем ҡатнаша. Былтыр акцияның ойоштороу комитеты ҡарары менән йыйылған аҡса йәйге тәбиғәт ҡазаларында зыян күреүселәргә ярҙам итеү өсөн Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса баш идаралығына күсерелгән.
Акция тураһында өҫтәмә мәғлүмәт алыу өсөн БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығына (адресы: Ленин урамы, 10, 23-сө бүлмә) 8 (347) 276-45-87 телефоны буйынса шылтыратырға мөмкин.
Ләйсән СӘЛИМОВА.
2002 йылдан сарала республиканың йәштәр сәйәсәте буйынса органдары, ветерандар комитеттары, мәктәптәр, предприятиелар, йәштәр йәмәғәт ойошмалары әүҙем ҡатнаша. Былтыр акцияның ойоштороу комитеты ҡарары менән йыйылған аҡса йәйге тәбиғәт ҡазаларында зыян күреүселәргә ярҙам итеү өсөн Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса баш идаралығына күсерелгән.
Акция тураһында өҫтәмә мәғлүмәт алыу өсөн БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығына (адресы: Ленин урамы, 10, 23-сө бүлмә) 8 (347) 276-45-87 телефоны буйынса шылтыратырға мөмкин.
Ләйсән СӘЛИМОВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 250
ТАНАЛЫҠ-БАЙМАҠ ЗАВОДЫ, 1912 й. Орск өйәҙенең 1—3‑сө Бөрйән улустары башҡорттарынан ҡуртымға алынған ерҙәрҙә Таналыҡ й. буйында Көньяҡ Урал тау сәнәғәте АЙ тарафынан баҡыр иретеү заводы булараҡ нигеҙ һалына. 1918 й. национализациялана. Таналыҡ-Баймаҡ тау округына ингән. 1913 й. эшләй башлай. Ватер-жакет мейесе, конверторы, Таналыҡ-Баймаҡ алтын приискаларынан сығарылған мәғдәнде эшкәртер өсөн 2 алтын сығарыу ҡулайламаһы булған. Заводҡа 4 рудник ҡараған. Алтын һәм көмөш миҡдары күп булған баҡырҙы таҙартыр өсөн Түб. Ҡыштым з‑дына (ҡара: Ҡыштым заводтары) оҙатҡандар. 1914 й. Т.‑Б.з. 714 эшсе иҫәпләнгән. 1914—17 йй. 2,1 мең т баҡыр иретелгән, 88,6 бот алтын һәм 677,6 бот көмөш алынған. Граждандар һуғышы йылдарында эшләмәй, 1924 й. Ш.Хоҙайбирҙин ис. Баймаҡ баҡыр иретеү з‑ды булып эшмәкәрлеген яңынан башлай. 1925 й. заводта 1,2 мең т баҡыр иретелгән, 18 бот алтын, 155 бот көмөш алынған. 1‑се һәм 2‑се биш йыллыҡтар ваҡытында (ҡара: Биш йыллыҡ пландар) яңыртыла. 1930 йй. уртаһында 2 ватержакет һәм 1 иретеү мейесе, 3 конверторы, 2 вагранкаһы булған; яңы рудниктар асылған. Эшләү дәүерендә заводта 81 мең т ашыу баҡыр иретелгән; макс. етештереүсәнлек 4,75 мең т баҡыр, 195,3 кг алтын, 25,485 мең кг көмөш тәшкил иткән (1936). Баҡыр етештереүҙе арттырыу һәм Сибай баҡыр колчеданы ятҡылығынан мәғдән ташыу мәсьәләһен хәл итер өсөн Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Т.‑Б.з. аҡсаһына һәм уның ҡайһы бер ҡорамалдарын ҡулланыу ярҙамында Сибай баҡыр иретеү з‑ды (1944 й. эшләй башлай) төҙөлә. 1957 й. ябыла, уның нигеҙендә Баймаҡ машиналар эшләү з‑ды асыла.
Әҙәб.: У м е т б а е в Р.Г. Баймакский медьзавод на перекрёстках истории. Уфа, 1995.
Р.И.Үтәғолов
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 11.06.2018
Таптылар (Юмореска)
Әҙәбиәт / Юмор // 11-06-2018, 07:00
Быҙау юғалған, тигән хәбәр йәшен тиҙлегендә ферманы урап сыҡты. Мөдир Низам тиҙ арала малсыларҙы йыйып алды.
– Туғандар, – тине ул, ауыр тын алып. – Әйтеүе оят, ғүмерҙә булмаған хәл, йәғни «ЧП» булды. Бөтәгеҙ ҙә ишеткәндер, моғайын, бер быҙау юҡҡа сыҡты, ер йотҡанмы ни, эҙе лә күренмәй. Ҡыҫҡаһы, шул: ҡыҙыу баштан, эште ҙурға ебәрмәй, үҙебеҙ генә хәл итеп, мәсьәләне асыҡлаһаҡ, яҡшы булыр. Кемдең ниндәй шиге бар, шул хаҡта ошонда уҡ хәбәр итһәгеҙ, егеттәрсә килеп сығыр ине....
Йондоҙнамә (11-17 июнь)
Махсус бит // 11-06-2018, 06:00
«Шундай матур, шундай йылы Уйлап сығарған донъям…»
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 11-06-2018, 05:30
Дүрт таған
Дүрт тағаным ҡапыл ғына
Төрлө яҡҡа таралды.
Үпкә һүҙҙәр шырау кеүек,
Йөрәгемә ҡаҙалды.
Анһат ҡына түгел икән,
Тағанда таяу булыу.
Таралышып юғалмаҫҡа
Кәрәк шул уяу булыу.
Тағандарым таралыуын
Туҡтатырға юҡ сара!
Көсһөҙлөктән, ғәрлегемдән
Йөрәгем һулып бара.
Беҙ түгелдер был, Илаһым,
Беҙ төптө бүтән инек!
Ауырын да, еңелен дә
Бергәләп үтә инек.
Таяныр ғына тағаным
Шығырлап ситкә тая.
Күҙ терәгән туғаным
Вайымһыҙ ситтә ҡала.
Үкенес булып ҡуймаһын
Күңелдәрҙең тарлығы.
Юҡҡа сыҡҡас, иҫкә төшөр
Таяуҙарҙың барлығы.
Яйлап ҡына дүрт таяуҙан
Яңғыҙым таған ҡорам.
Эй, бәхетле булыр инем,
Тағанды ныҡлы ҡорһам....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 214
ПАНФИЛОВ Александр Вячеславович (3.6.1959, БАССР‑ҙың Ҡалтасы р‑ны Надеждин а.), хәрби эшмәкәр. Рәсәй Федерацияһы Геройы (2002). Техник ф. д‑ры (2001), проф. (2005). РФ‑тың атҡ. фән эшмәкәре (2007). Ген.‑майор (2007). Төньяҡ Кавказдағы хәрби хәрәкәттәрҙә (1999—2004) ҡатнашыусы. А.И.Лизюков ис. Һарытау юғары хәрби ракета ғәскәрҙәре команда‑инженерлыҡ уч‑щеһын тамамлаған (1986). 1979 й. алып Совет Армияһында, 1992 й. — Рәсәй армияһында. СССР һәм РФ Оборона министрлығында төрлө вазифаларҙа хеҙмәт итә. 1986—87 йй. Чернобыль АЭС‑ындағы һәләкәт эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнаша. 2000 йй. Төньяҡ Кавказ төбәгендә Федераль көстәрҙең берләштерелгән төркөмөндә Көнбайыш йүнәлеш командующийы ярҙамсыһы. Герой исеменә полк. П. махсус операция башҡарғанда күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн лайыҡ булған. 2010 й. башлап запаста. 2013 й. алып Перспектив тикшеренеүҙәр фондында химия‑биол. һәм мед. тикшеренеүҙәре йүнәлеше‑ нең ген. дир. урынбаҫары—етәксеһе (Мәскәү ҡ.). РФ Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге пр. лауреаты (2006).
Е.А.Смирнов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина
Портрет: А.В.Панфилов


text:
- Подробности
- Просмотров: 273
ПРОКАТ м е т а л л у р г и я л а, прокатлау стандарында алынған төрлө профилдәге металл изделиелар. Профилдәренең формаһына һәм үлсәмдәренә ҡарап (сортамент) табаҡлы П. (табаҡ, таҫма һ.б.), сортлы ябай (түңәрәк, квадрат, алтымөйөш һ.б.), фасонлы П. (мөйөштәр, тавролар, рельстар, швеллерҙар һ.б.); махсус тәғәйенләнешле профилдәрҙе (периодик, подшипниктар өсөн шарҙар, роликтар, дискылар һ.б.); торбаларҙы һ.б. айыралар. П. материалының ныҡлығын, өҫкө йөҙө сифатын, структур хәлен билдәләгән күрһәткестәр бар. Башҡортостанда П. (табаҡ, металлокорд, катанка һ.б.) төп етештереүсеһе — Белорет металлургия комбинаты. Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә газ турбиналы двигателдәрҙең көрәксәләре өсөн периодик П. сығаралар. 20 б. 90‑сы йй. аҙ. Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтында субмикро‑ һәм нанокристаллик структуралы теләһә ниндәй оҙонлоҡтағы параметрҙары сикләнгән цилиндрик әҙерләмәләрҙе формалаштырыу өсөн П. алыу технологияһы (радиаль йүнәлештә шыуҙырып прокатлау) эшләнгән.
Н.П.Барыкин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Сангар боғаҙы
Сангар боғаҙы йәғни Цугару боғаҙы (япон. 津軽海峡Цугару-кайкё: ) — Японияның Хонсю һәм Хоккайдо утрауҙары араһындағы боғаҙ. Япон диңгеҙен Тымыҡ океан менән тоташтыра.
Йөкмәткеһе
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Киңлеге 18—110 км, оҙонлоғо — 96 км. Суднолар йөрөшлө өлөшөндә боғаҙҙың тәрәнлеге 110 метрҙан 491 метрғаса барып етә.
Төп ағымы көнбайыштан көнсығышҡа табан йүнәлгән, уның боғаҙ уртаһындағы тиҙлеге яҡынса 3 узел тәшкил итә. Һыу артымдары 2 метрға барып етә.
Сангар боғаҙының картаһын тәүге тапҡыр рус адмиралы И. Ф. Крузенштерн төҙөй.
Ике яҡ яр буйҙары ла текә һәм урман менән ҡапланған. Хоккайдо утрауы яр буйында Хакодате ҡала-порты урынлашҡан. Көньяҡта диңгеҙ һыуҙары Хонсю утрауының эсенә үтеп инеп Муцу ҡултығын барлыҡҡа килтерә, бында Аомори ҡала-порты урынлашҡан.
Ҡышын боғаҙ туңмай.
Әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәҙҙәттәге 20 диңгеҙ миленән айырмалы рәүештә, Японияның территориаль һыуҙары яр буйынан тик 3 диңгеҙ миленә генә тарала. Был АҠШ-тың хәрби-диңгеҙ көстәре Япония территорияһында йәҙрә ҡоралын тыйыу тураһындағы законды боҙмайынса ғына Сангар боғаҙы аша үтә алыу шартына бәйле[1].
Боғаҙ аҫтынан әлегә донъялағы иң ҙур тимер юл тоннеле — Сэйкан тоннеле үтә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Бала күңеле белгестәре...
Хөрмәтле уҡытыусылар, педагогтар, тәрбиәселәр һәм мәғариф ветерандары! Ысын күңелдән һеҙҙе һөнәри байрамығыҙ – Уҡытыусылар көнө менән ҡотлайым!
“Уҡытыусы” һүҙе ниндәй генә телдә әйтелһә лә, оло хөрмәт һәм ихтирамға сорналып яңғырай. Һәр кемебеҙҙең йөрәгендә ул ҡәҙерле, ғәзиз кешеләребеҙ рәтенә ҡуйыла.
Уҡытыусы – Ватаныбыҙҙың киләсәген тәрбиәләгән, ил ғорурлығы һәм таянысы. Мәғариф системаһында ниндәй генә үҙгәрештәр булмаһын, улар һәр саҡ үҙ эшенең оҫтаһы булып ҡала. Уҡытыусы – ябай һөнәр түгел, ул – бала күңеленең белгесе. Хәҙерге уҡытыусылар һәр уҡыусыһында шәхесте күрергә һәм тәрбиәләргә тейеш.
Беҙ һеҙгә матур кәңәштәрегеҙ, хәстәрлегегеҙ, ғәҙел баһаларығыҙ, ҡыҙыҡлы дәрестәрегеҙ, сикһеҙ һөйөүегеҙ өсөн оло рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ, фиҙаҡәр хеҙмәтегеҙ һәм сыҙамлығығыҙ алдында баш эйәбеҙ. Хөрмәтле уҡытыусылар! Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ, бәхет, тыныс күк йөҙө теләйем! Уҡыусыларығыҙҙың шат йылмайыуы күңелдәрегеҙгә көн дә йылы өләшһен, бәхет нурҙарына сорнаһын. Байрам менән!
И. Ситдыҡов, муниципаль район хакимиәте башлығы.


text:
Скульптура
Скульпту́ра (лат. sculptura, от sculpo — киҫеп алам, сүкеп алам) — йәбештереп, сүкеп, киҫеп йәки ҡойоп, күләмле һүрәттәр (статуя, бюст, барельеф һ.б.) тыуҙыра торған сәнғәт төрө һәм шул сәнғәттең әҫәре[1]; һынлы сәнғәт төрө, әүәләп, ҡойоп, юнып, сүкеп һын эшләү сәнғәте[2] ; соҡоп, уйып, ҡойоп төрлө һындар яһай торған сәнғәт төрө, шул сәнғәттең әҫәрҙәре[3]; балауыҙ, таш, балсыҡ, мәрмәр һ.б. материалдар ҡулланып, йәбештереп, сүкеп, киҫеп йәки ҡойоп, күләмле һүрәттәр тыуҙыра торған сәнғәт төрө[4].
Үҙен скульптура сәнғәтенә бағышлаған рәссам скульптор, йәки һәйкәлсе (һынсы) тип атала. Уның төп мәсьәләһе кеше һынын реаль йәки идеаллашҡан күренештә күрһәтеү, хайуандар икенсе дәрәжеләге рольдә, ә башҡа предметтар эйәрсен мәғәнәлә һәм орнамент-биҙәү маҡсатында ғына күрһәтелә.
Скульптура һүҙе сәнғәт төрөнән башҡа, шул сәнғәттең айырым бер әҫәрен аңлата.[5]
Скульптура төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Скульптараның төп жанрҙары
- портрет;
- тарихи;
- мифологик;
- көнкүреш;
- символ;
- аллегория;
- анималистика
Скульптураның сәнғәтте тасүирлау ысулдары:
- күләмле формалар төҙөү;
- һығылмалы модельдәр төҙөү (әүәләү);
- силуэт әҙерләү;
- фактура әҙерләү (ҡайһы осраҡта төҫөн билдәләү).
Скульптура төрҙәре:
- түңәрәк һын (статуя, төркөм, статуэтка, бюст)— бөтә яҡлап әйләндереп ҡарағанда ла аңлайышлы, йәтеш итеп әүәләп эшләнгән скульптура[6];
- Рельеф (скульптура)— һыр, скульптураның бер төрө, яҫылыҡ өҫтөндәге ҡабарынҡы, һырлы йәки уйылған һүрәт, биҙәк[7].
Рельефның өс төрөн билдәләҙәр:
- Барельеф — яҫылыҡ өҫтөндә ҡабартып, яртылаш ҡалҡытып, әүәләп эшләнгән биҙәк йәки һүрәт, скульптураның бер төрө[8]; дөйөм биләмдән ярты һыны сығып торған скульптур фигура[9].
- Горельеф — өҫкө йөҙөнән яртылаш сығарып эшләнгән скульптура төрө[10]; яҫылыҡ өҫтөндә яртыһынан күберәк кимәлдә ҡалҡытып эшләнгән һын йәки һүрәт[11].
- Контррельеф — фигуралар ҡалҡыу түгел, киреһенсә батынҡы.
- монументаль скульптура (һәйкәлдәр, монументтар) — архитектура мөхите менән бәйле. Идея әһәмиәте, юғары ғөмөмиләштереү дәрәҗәһе, ҙурлығы менән айырыла; монументаль-декоратив скульптурала архитектура ҡорамалдары һәм комплексының бөтә биҙәү төрҙәре (атланттар, кариатидтар, фриздар, фронтон, фонтан, баҡса-парк скульптураһы) ҡулланылырға мөмкин;
- станокта эшләнгән скульптура — мөхит менән бәйле булмаған, тәбиғи размерҙа йәки бәләкәйерәк, тәрән мәғәнәле әҫәр.
Башҡарыу ысулы буйынса һәм ҡулланылған материалдары буйынса скульптура бер нисә тармаҡҡа бүленә: әүәләп эшләү — балауыҙ, балсыҡ кеүек йомшаҡ материалдан әүләп эшләү;
- Торавтика — һырланып эшләнгән һынлы сәнғәт әйберҙәренең өҫтөнә йоҡа ҡалай һалып сүкеп эшләү, матурлау, күсермәһен алыу ысулы[12];
- Глиптика — таш өҫтөнән семәрләү сәнғәте[13].
Скульптураның башҡа төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кинетик скульптура — ысынбарлыҡтағы хәрәкәт күрһәтелгән кинетик сәнғәт төрө. Боҙ скульптуралары — боҙҙан эшләнгән художестволы композициялар. Ҡом скульптуралары — ҡомдан эшләнгән художестволы композияциялар. Скульптура өсөн материалдар — металл, таш, балсыҡ, ағас, гипс, ҡом, боҙ һәм башҡалар. Эшкәртеү ысулдары — әүәләү, китеп алыу, ҡойоу, сүкеү һәм башҡалар.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)
- ↑ Русско-башкирский словарь по изобразительному искусству (Р. Р. Фатихов)
- ↑ Русско-башкирский словарь (под редакцией З. Г. Ураксина, 2005)
- ↑ Русско-башкирский словарь терминов и понятий по черчению (Ф. М. Бикбаев, 2008)
- ↑ ГРАМОТА.РУ. Проверка слова: скульптура
- ↑ Русско-башкирский словарь по изобразительному искусству (Р. Р. Фатихов)
- ↑ Русско-башкирский словарь по изобразительному искусству (Р. Р. Фатихов)
- ↑ Русско-башкирский словарь по изобразительному искусству (Р. Р. Фатихов)
- ↑ Русско-башкирский словарь архитектурных терминов (З. Г. Ураксин, З. А. Сиразитдинов, 2004)
- ↑ Русско-башкирский словарь архитектурных терминов (З. Г. Ураксин, З. А. Сиразитдинов, 2004)
- ↑ Русско-башкирский словарь по изобразительному искусству (Р. Р. Фатихов)
- ↑ Русско-башкирский словарь по изобразительному искусству (Р. Р. Фатихов)
- ↑ Русско-башкирский словарь терминов и понятий по черчению (Ф. М. Бикбаев, 2008)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ваяние // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Энциклопедия скульптуры (рус.)


text:
- Подробности
- Просмотров: 330
КИТАПХАНА ЭШЕ ҺӘМ КИҢ ЭЛЕМТӘ КОЛЛЕДЖЫ, 1937 й. Стәрлетамаҡ ҡ. мәҙәниәт‑ағартыу уч‑щеһы нигеҙендә Респ. башҡ. сәйәси китапхана техникумы булараҡ асыла. 1941—44 йй. эшләмәй, 1944 й. Өфөгә күсерелә һәм Өфө китапхана техникумы тип атала башлай (1996—99 йй. техникум‑колледж), 2005 й. алып К.э.һ.к.э.к., 2014 й. ябыла. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә түбәндәге һөнәрҙәр б‑са алып барылған: китапханасылыҡ ғилеме, идаралыҡты документация м‑н тәьмин итеү һәм архив алып барыу ғилеме, реклама. Китапханаһы булған. 14 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән (2012).
А.Р.Зәйнәғев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
1997 йыл
1997 (бер мең туғыҙ йөҙ туҡһан етенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1997 йылы, 2 мең йыллыҡтың 997 йылы, XX быуаттың 97 йылы, XX быуаттың 10 ун йыллығының 7 йылы, 1990 йылдарҙың 8 йылы.
Ваҡиғалар
Тыуғандар
Вафат булғандар
- 25 май — Бурзянцев Александр Данилович, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989), БАССР-ҙың халыҡ (1979) рәссамы, С. Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1986).
- 24 август — Өмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы, Башҡорт АССР-ның һәм Башҡортостандың күренекле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы һәм публицист.
- 13 октябрь — Янбулатова Рәғиҙә Сәйетғәли ҡыҙы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1954), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1955) артисы.
- 25 декабрь — Ихсанов Зәйнулла Әмин улы, башҡорт ғалимы һәм физиологы, медицина фәндәре докторы (1958), профессор (1964). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1966).


text:
Сәләм,сәләм, малайҙар һәм ҡыҙҙар! Бөтәгеҙҙе лә «Ғаиләм тураһында тау-тау хәбәр» тип аталған фоторепортаж ҡарарға саҡырам. Алып барыусыһы – мин, Ләйсән Сибәғәтуллина.
Яңы Бөртөк мәктәбенең V синыфын тамамланым. Бик тә тиктормаҫ, шаян һәм шуҡ ҡыҙыҡаймын. Шуға ла үҙемде шаяртып, «себен сәпсеге» тип йөрөтәләр. Бейергә, йырларға, спорт менән шөғөлләнергә яратам. Мәктәптә, районда һәм республикала уҙғарылған сараларҙа әүҙем ҡатнашам, «дүртле» һәм «бишле» билдәләренә өлгәшәм. Ярай, етте, үҙем тураһында артыҡ күп булып китте.
Тиҙерәк ғаиләбеҙ ағзалары тураһында һөйләргә ашығам. Беҙҙең өйҙә иң өлкән кеше – ул өләсәйебеҙ Нажиһа. Балалары, ейән-ейәнсәрҙәре менән бик бәхетле ул. Өләсәйебеҙ – йортобоҙҙоң нуры, терәге, ә ауыл кешеләре «өйөбөҙҙөң йоҙағы» тип тә белә уны. Эйе, ишегебеҙгә йоҙаҡ элгәнебеҙ юҡ, тип әйтерлек: ул беҙҙе оҙатып ҡала, ҡаршы ала. Барыбыҙға ла йылы ойоҡбаш, бейәләйҙәр бәйләй, тәмле ризыҡтар менән һыйлай. Атай-әсәйемдәр эштән ҡайтҡансы мал-тыуарҙы ла ҡарап ҡуя. Ер йөҙөндә иң яғымлы кеше ул.
Әсәйем Гүзәлдең исеменә есеме тап килеп тора. Үҙе сибәр, үҙе уңған. Һатыусы булып эшләй. Атайым – Рәмил, ул – нефтсе.
Ҡәҙерлеләрем шундай пар килгәндәр, һоҡланып туймаҫлыҡ. Һәр ваҡыт беҙҙе ҡурсалап, тик яҡшылыҡҡа ғына өйрәтәләр.
Ғаиләлә беҙ ике ҡыҙ үҫәбеҙ. Минең яратҡан һеңлем Айһылыу II синыфты тамамланы. Миңә ҡарағанда ул тынысыраҡ холоҡло. Бик күп һөйләшеп тә бармай. Шулай ҙа серләшеп һүҙҙәребеҙ бөтмәй. Ҡайһы саҡта асыуланышып та алабыҙ, тик бик оҙаҡҡа түгел, шунда уҡ дуҫлашабыҙ. Йорт эштәрен дә бергә башҡарабыҙ. Бигерәк тә әсәйебеҙгә ашарға бешерешергә яратабыҙ. Бына әле яңыраҡ күпме билмән әҙерләп ҡуйҙыҡ.
Атайыбыҙ беҙгә бик матур балалар майҙансығы төҙөнө. Унда рәхәтләнеп ял итәбеҙ, уйнайбыҙ. Таған атынырға яратабыҙ. Атайым, ғөмүмән, оҫта кеше ул. Үҙе ҡаргиҙәр ҙә яһаны. Әле бына тағы бер эшкә тотондо. Беҙҙең ҙур трактор бар инде ул, тик атайымдың мини-тракторлы ла булғыһы килә.
Быйыл Рәсәйҙә Ирекмәндәр йылы тип иғлан ителде. Минең атайым да – ысын ирекмән. Беҙҙең ауыл йылға-күлдәргә бик бай. Шуға ла олоһо ла, кесеһе лә балыҡҡа йөрөй. Мин дә был һөнәрҙе яратам, атайым менән йыш ҡына бергә барам. Бер тапҡыр Танып буйына килгәс, бик ныҡ һыуһаным. «Анау күл буйында шишмә була торғайны, шунда барып ҡарайыҡ»,– тине атайым. Әммә шишмәнән һыу эсеү бик еңел булманы: тәүҙә текә ярҙан саҡ төштөк, урғылып сығып ятҡан шишмәне тапһаҡ та, һыуын саҡ усыбыҙға йыйып ала алдыҡ.
Икенсе көндө атайым менән көрәк, төпһөҙ мискә алып, шишмә буйына киттек. Тәүҙә төшөр өсөн баҫҡыс яһаныҡ, унан яйлап ҡына мискәне ҡуйҙыҡ, шлангтан һыу аҡһын өсөн морон да эшләп ҡуйҙыҡ. Хәҙер шишмәнән һыуҙы рәхәтләнеп эсеп була. Атайым ағасҡа «Шишмә» тип яҙылған таҡта ла элеп ҡуйҙы. Оҙаҡ та үтмәй, шишмә эргәһенә машиналар килеп туҡтай башланы. Йәйгеһен шифалы һыуы ял итеүселәргә лә, нефтселәргә лә, көтөүселәргә лә бик йәтеш булды. Шишмәне тергеҙә алыуыбыҙға беҙ бик шатландыҡ һәм бик күп рәхмәттәр ишеттек.
Онотоп та ебәргәнмен. Мин үҙебеҙҙең урам малайҙары һәм ҡыҙҙары менән дә дуҫмын. Әсәйем беҙҙең өсөн төрлө уйындар, байрамдар ойоштора. Беҙ бергә тыуған көндәрҙе байрам итәбеҙ, балалар һабантуйы үткәрәбеҙ.
Ниһайәт, йорт хайуандарыбыҙ менән таныштырырға ла ваҡыт етте. Рони – беҙҙең йыуаш ҡына, бәләкәс кенә этебеҙ. Уны бөтә кеше ярата. Шаяртып «беҙҙең урам эте» тип әйтәләр. Ә бесәйебеҙ – Мурзик. Бик тә шаян, сысҡандарға көн күрһәтмәй. Рони менән Мурзик үҙ-ара татыуҙар. Бергә уйнайҙар, шаяралар. Уларҙы күҙәтеп тороу үҙе бер мәрәкә.
Беҙгә йыш ҡына терпеләр ҡунаҡҡа килә. Уларҙы һөт менән һыйлайбыҙ. Тутыйғошобоҙ Гөлсәтәй мине таң менән уята. Тәүҙә Мурзик уны бик тоторға тырышып ҡараны, әммә бер ни ҙә килеп сыҡманы, шуға был уйынан кире ҡайтты.
Ҡыҙҙар, малайҙар! Һүҙ башым «Ғаиләм тураһында тау-тау хәбәр» ине бит әле. Сер итеп кенә тағы ла бер яңылыҡты һөйләйем әле һеҙгә. Бер ваҡыт әсәйем миңә кишер түтәлен утарға ҡушты. Ә мин уйнарға сығып китергә тора инем. Сүп үләндәре менән бергә кишерҙе лә йолҡоп ташлағанмын. Шунан һуң өс көн буйына уйын тураһында онотоп торорға тура килде.Шуға күрә һеҙгә кәңәшем шул – эшегеҙҙе еренә еткереп үтәгеҙ.
Бына шулай шау-гөр килеп йәшәп ятабыҙ. Бөтәгеҙгә лә ғаилә бәхете һәм именлеге теләйем. Киләһе осрашыуҙарға тиклем һау булығыҙ!
Һеҙҙең менән Ләйсән СИБӘҒӘТУЛЛИНА булды.
Краснокама районы.


text:
Газета "Йәшлек" » Гәзиткә яҙылыу » Страница 9
Почтальондарыбыҙға – бүләк
Гәзиткә яҙылыу // 11-12-2012, 11:07
Баҫмабыҙҙы таратыуҙа ҙур ярҙам күрһәткән, айырыуса күп көс һалған почта хеҙмәткәрҙәренә «Йәшлек» гәзите көтөлмәгән бүләк эшләне – «Ҡурай» каналы концертына саҡырыу билеттары тапшырҙы. Беҙ был бүләкте Ҡырмыҫҡалы, Архангел райондары почтальондарына эшләргә булдыҡ. Гәзитебеҙҙе иң күп алдырыусылар рәтендә тап ошо райондар тора. Бик ҡыуанып ҡабул итте саҡырыуҙы хеҙмәткәрҙәр, Өфөгә ашҡынып килеп еттеләр. Концерт ҡарарға ла, үҙ-ара һөйләшеп алырға ла ваҡыт табылды....
Бер көлөшөү – бер ғүмер
Гәзиткә яҙылыу // 11-12-2012, 10:58
Бер күрешеү − бер ғүмер, тиҙәр. Әммә шул бер күрешкән саҡта рәхәтләнеп көлөшөп тә алһаң... Хәйер, быны беҙҙең даими уҡыусыларыбыҙ бик һәйбәт белә. Сөнки беҙ улар менән ай һайын осрашып, күрешеп торабыҙ һәм, әлбиттә, көлөшөп тә алабыҙ, "Һәнәк" − республикабыҙҙағы башҡорт телендәге берҙән-бер көлкө журналы һәм шулай уҡ уҡыусыларыбыҙҙың һәр береһе бик ҡәҙерле беҙгә. Әйткәндәй, һуңғы арала уҡыусыларыбыҙ һаны арта төштө, был хәл башҡа баҫмаларҙа һиҙелмәне, тип маҡтанып алһаҡ та, урынлы булыр....
Илсур Тайсин ни өсөн «Йәшлек» гәзитен рекламалай?
Гәзиткә яҙылыу // 30-11-2012, 11:13
Башҡортостандың талантлы пародисы Илсур Тайсин күптән түгел «Юлдаш» радиоһында барған «Аулаҡ» тапшырыуында юморға арналған әңгәмәлә ҡатнашҡан. Алып барыусыларҙың һорауына дөрөҫ яуап биргән радио тыңлаусыға артист «Йәшлек»кә ярты йыллыҡ яҙылыу бүләк иткән! Ул бәхетленең исеме − Розалия Моратова, Стәрлебаш районының Аллағыуат ауылынан....
Байрамға үҙегеҙгә бүләк эшләгеҙ – «Йәшлек»кә арзан хаҡҡа яҙылып ҡалығыҙ!
Гәзиткә яҙылыу // 9-10-2012, 13:12
Беҙ һәр ваҡыт матбуғат һөйөүселәрҙең хәленә инергә тырышабыҙ һәм баҫмаларға арзаныраҡ хаҡҡа яҙылыу мөмкинлеге бирәбеҙ. 11 – 21 октябрҙә баҫмаларға ун процент ташлама менән яҙылырға була. Ҡәҙерле дуҫтарыбыҙ! Хаҡтар нисек кенә “тешләшмәһен”, яратҡан милли гәзит-журналдарға тоғро ҡалырһығыҙ, тип ышанабыҙ.
...
...
Дуҫтар, һеҙҙең өсөн генә!
Гәзиткә яҙылыу // 5-10-2012, 12:25
Алдан хәбәр итеүебеҙсә, матбуғат баҫмаларына 10 процент ташлама менән яҙылыу декадаһы башланырға тора. Ул 11 – 21 октябргә билдәләнгән.
Хөрмәтле милләттәштәр, әле эш-мәшәҡәттәрҙең бер аҙ тынып торған сағы – баҡсалар бушап ҡалды, мал-тыуарға ла әҙер ҡураларға инергә ваҡыт, хәҙер һеҙгә рухи ял тураһында уйланырға ла форсат тейә.
“Йәшлек” хаҡында ла онотмағыҙ. Әгәр әлеге декадала яҙылырға өлгөрһәгеҙ, ярты йылға подписка хаҡы сама менән 366 һумға төшәсәк. Был сумманы бер ниндәй тауар хаҡы менән дә сағыштырып тормайбыҙ, бары тик һеҙҙең дөрөҫ аҙым яһауығыҙға ышанабыҙ.
Ә ярты йылға тулы подписка хаҡы − 407 һум 58 тин.
Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ!
...
Хөрмәтле милләттәштәр, әле эш-мәшәҡәттәрҙең бер аҙ тынып торған сағы – баҡсалар бушап ҡалды, мал-тыуарға ла әҙер ҡураларға инергә ваҡыт, хәҙер һеҙгә рухи ял тураһында уйланырға ла форсат тейә.
“Йәшлек” хаҡында ла онотмағыҙ. Әгәр әлеге декадала яҙылырға өлгөрһәгеҙ, ярты йылға подписка хаҡы сама менән 366 һумға төшәсәк. Был сумманы бер ниндәй тауар хаҡы менән дә сағыштырып тормайбыҙ, бары тик һеҙҙең дөрөҫ аҙым яһауығыҙға ышанабыҙ.
Ә ярты йылға тулы подписка хаҡы − 407 һум 58 тин.
Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ!
...
Кәрәкле «һәнәк»
Гәзиткә яҙылыу // 19-06-2012, 09:34
Бик күп йылдар тормош иптәшем менән һеҙҙең журналды яратып, бер хәрефен дә ҡалдырмай уҡып барабыҙ. Шундай оҫта итеп кәмселектәрҙе төрткөләйһегеҙ, эшкинмәгәндәрҙе семеткеләйһегеҙ, «һәнәгегеҙ» осонан бер нәмә лә ситтә ҡалмай, ғөмүмән, беҙҙең йәшәйешебеҙҙе яҡшыртырға тырышаһығыҙ. Ә бит, ысынлап та, һеҙҙең мәҡәләләрҙе уҡып, карикатураларын күреп, күптәр үҙҙәрен таный һәм яҡшы яҡҡа үҙгәрергә тырыша. Шуға һеҙгә ҙур рәхмәт әйтке килә, ижад шишмәгеҙ һайыҡмаһын, «һәнәк» остарығыҙ тутыҡмаһын, һәр бер уҡыусығыҙ ай һайын, беҙҙең «һәнәгебеҙ» ҡасан килер икән, тип түҙемһеҙләнеп көтһөн. Ябай халыҡ яратып уҡыған журнал «беҙҙең һәнәгебеҙ» тип әйтелергә лайыҡлы ул.
Иң изге теләктәр, сикһеҙ хөрмәт менән, Фәүзән НАСИПОВ....
Иң изге теләктәр, сикһеҙ хөрмәт менән, Фәүзән НАСИПОВ....
Киленем «Йәшлек» алдыра, тип маҡтанырлыҡ булһын!
Гәзиткә яҙылыу // 15-06-2012, 09:59
Матбуғатҡа яҙылыу осоро беҙҙең өсөн иң ҡыҙыу мәл: халыҡ баҡса утай, бәпкә көтә, ә беҙ, журналистар, телде арҡыры тешләп, республиканы арҡырыһы-буйына үлсәгәндәй зыҡ ҡубабыҙ – эшкә әүрәп, мәшәҡәткә күмелеп, йылдың икенсе яртыһына баҫмаларға яҙылырға онотоп ҡуймаһындар, тип өгөт, агитация менән мас булабыҙ....
Еләккә лә, бесәнгә лә – “Йәшлек” менән
Гәзиткә яҙылыу // 15-06-2012, 09:47
«Берҙәмлектә беҙҙең көсөбөҙ»
Гәзиткә яҙылыу // 8-06-2012, 10:19
Бөрйән районының Мораҙым ауылына барғас, тау башында урынлашҡан мәктәпте күргәс тә, һүҙҙә генә түгел икән, бындағы уҡыусылар ысынлап та белем үрҙәренә артыла икән, тигән уй тыуҙы. „Үргә ыҙаланып менһәгеҙ ҙә, өйөгөҙгә ҡыш санала ғына шыуып төшәһегеҙҙер әле”, − тип шаярттыҡ мәктәптән ҡайтып килгән балаларҙы. Ауылдың йөҙө булған белем усағында йәш, берҙәм, матбуғат менән дуҫ уҡытыусылар коллективы эшләй булып сыҡты. Мораҙым мәктәбенә килеүебеҙҙең маҡсаты бөтә коллектив менән „Йәшлек”кә яҙылыусыларға яратҡан баҫмаларының бүләктәрен тапшырыу ине....
Ятып ҡалма, атып ҡал!
Гәзиткә яҙылыу // 8-06-2012, 10:17
Гәзиткә яҙылып, «Йәшлек»-фараз» конкурсында ҡатнашып, бәхетегеҙҙе һынап ҡарағыҙ
„Йәшлек” гәзите әҙерләгән шәп бүләктәргә эйә булғығыҙ киләме? Әлбиттә, тиерһегеҙ. Улай булғас, тиҙерәк почтаға барып, „Йәшлек” гәзитенә яҙылығыҙ ҙа түбәндәге купонда тәҡдим ителгән буш шаҡмаҡтарға биш һанды − „Йәшлек”кә икенсе ярты йыллыҡҡа күпме кеше яҙыласағын фаразлап, тулыһынса исем-шәрифегеҙҙе, адресығыҙҙы, телефон һандарын асыҡ итеп, тултырып яҙып, гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияғыҙҙың күсермәһен ҡушып, купонды редакцияға ебәрегеҙ....
„Йәшлек” гәзите әҙерләгән шәп бүләктәргә эйә булғығыҙ киләме? Әлбиттә, тиерһегеҙ. Улай булғас, тиҙерәк почтаға барып, „Йәшлек” гәзитенә яҙылығыҙ ҙа түбәндәге купонда тәҡдим ителгән буш шаҡмаҡтарға биш һанды − „Йәшлек”кә икенсе ярты йыллыҡҡа күпме кеше яҙыласағын фаразлап, тулыһынса исем-шәрифегеҙҙе, адресығыҙҙы, телефон һандарын асыҡ итеп, тултырып яҙып, гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияғыҙҙың күсермәһен ҡушып, купонды редакцияға ебәрегеҙ....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 661
“БАШҠОРТ ХАЛҠ ЙЫРҘАРЫ”, халыҡ йырҙары һәм инструменталь көйҙәр йыйынтығы (Өфө, 1954). Төҙөүсе-мөхәррирҙәре, инеш мәҡәлә һәм комментарий авторҙары: Л.Н.Лебединский, Ә.И.Харисов, Х.Ф.Әхмәтов.
Башҡ. һәм урыҫ телдәрендәге инеш мәҡәләнән, нота яҙмаларынан (248) һәм комментарийҙарҙан (урыҫ телендә) тора. Инеш мәҡәләлә башҡ. халыҡ музыкаһына характеристика бирелә һәм әҫәрҙәр жанр б‑са классификациялана. Ноталар бүлегенә 20 б. тәүге ярт. яҙып алынған йырҙар һәм инструменталь көйҙәр ингән. Ноталарҙы яҙғанда фонографик яҙмалар ҡулланыу оҙон көйҙөң ритм-интонация үҙенсәлектәрен анығыраҡ һәм теүәлерәк итеп теркәү мөмкинлеген биргән (ҡайһы бер йырҙар бер нисә вариантта килтерелә). Йыйынтыҡта башҡ. музыкаһының иң боронғо ҡатламын тәшкил иткән туй йолаһы йырҙары, өзләү һәм инструменталь көйҙәр тәүге тапҡыр донъя күрә. Комментарийҙарҙа башҡарыусы‑мәғлүмәт биреүселәр хаҡында (М.Ә.Байымов; И.Ш.Дилмөхәмәтов, ҡара: Дилмөхәмәтовтар; Ғ.З.Сөләймәнов, Ғ.Ғ.Ушанов, Х.Б.Әхмәтов һ.б.), легендаларҙың ҡыҫҡаса йөкмәткеһе, көйҙәргә характеристика, улар баҫылып сыҡҡан сығанаҡтар т‑да мәғлүмәт бирелгән.
Әҙәб.: Атанова Л.П. Собиратели и исследователи башкирского музыкального фольклора. Уфа, 1992.
Л.Ҡ.Сәлмәнова
Тәрж. Г.С.Балтабаева


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 12.10.2018
Вәзәмдең коляскалары матур!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 12-10-2018, 21:48
Хәйбулла районы Вәзәм (Бәләкәй Арыҫланғол) ауылында һәр байрам үҙенсәлекле үтә. Республика көнө уңайынан бында Коляскалар парады үтте. Ауыл клубы етәксеһе Гөлназ Сурина ниәтен еткереү менән ҡартатай-оләсәйҙәр, әсәй-атайҙар фантазияларын егеп кемуҙарҙан әҙерләнә башланы. Ниндәй генә арбалар юҡ бында – Ан-2 самолеты, уңыш тейәгән паровоз, бал ҡорто, тутыйғош, сәскә һәм башҡалар.Ә шулай ҙа арбаларҙа иң оҡшағаны — балалар. Беҙҙең киләсәк, Республика киләсәге, халҡым киләсәге.
тип хәбәр итте беҙгә Сәлимә Байгилдина-Ғафарова...
тип хәбәр итте беҙгә Сәлимә Байгилдина-Ғафарова...
Совет Башҡортостанына бағышланған караптар: "Белорецк" сухогруз теплоходы
Новости / Тарих // 12-10-2018, 16:23
1962 йылда Данияла "Наксков Скибстверфт, Бурмейстер и Вайн Копенгаген" акционер йәғиәте верфында төҙөлгән.
"Белорецк" кеүек суднолар исемлегенә "Беловодск", "Космонавт", "Белицк", "Бийск" һәм "Березники" теплоходтары ла ингән.
Белорет ҡалаһы исемен йөрөткән карапта ағас, иген, руда кеүек йөктәрҙе Куба, Европа, Африка, Һиндостан, Австралияға ташығандар.
1990 йылда иҫәптән сығарылған....
Ҡолаҡ һал! Дарыу урынына – һуттар
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 12-10-2018, 09:00
Үҫмерҙәр ҙә, өлкәндәр ҙә әҙер һуттарҙы яратып эсә. Әммә еләк-емеш мул саҡта уларҙы үҙең әҙерләп, шунда уҡ ҡулланыу организм өсөн күберәк файҙа килтерә. Йәшелсә һәм емеш һуттарының күбеһе шифалы үҙенсәлектәргә эйә. Дауаланыу өсөн һуттарҙың яңы яһалғаны ғына файҙаланыла. Эсемлекте көнөнә 2 – 3 тапҡыр ашар алдынан эсергә кәрәк. Артыҡ баллы һәм әсе һуттарға һыу ҡушыла....
Доға ҡөҙрәте
Новости / Иман // 12-10-2018, 07:00
Бер кеше 15 йыл төрмәлә ултыра. Бер ғәйебе булмаһа ла, ни өсөн үҙенә яла яғып хөкөм итеүҙәрен белмәй. Бер ваҡыт уға үлем язаһына тарттырылыуын әйтәләр. Ғәҙелһеҙлек ҡорбанының күҙ алдында ер убылып төшкәндәй була. Бөтә донъя ҡараңғылана. Ҡолаҡтары ишетһә лә, йөрәге аяныслы хәбәрҙе ҡабул итмәй.
“Был хөкөм миңә түгелдер. Минең исемемде башҡалар менән бутайҙарҙыр. Шаһиттарым бар. Бәлки, улар тағы ла ғәйепһеҙ булыуымды иҫбат итер. 15 йыл төрмәлә ыҙа сиктем. Күпме ултырып та, мине бер кем ҡыҙғанманы. Ошо тиклем күргән михнәттәремдән һуң да мине, ғәйепһеҙ кешене, яҡты, ирекле көндәр түгел, ә үлем язаһы көтә”, – тип эстән генә һыҙлана ул....
Алһыуланып бешһен сейәләр
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 12-10-2018, 07:00
Ҡояшҡа үрелеп
Ҡыҙара сейәләр,
“Һеҙ – икәү, беҙ – икәү,
Пар килгән”, – тиәләр…
Йыр Яҙгөлдө ысынбарлыҡҡа ҡайтарҙы. Был хәл төш кенә, хәҙер уянам, барыһы ла яҡшы, тип үҙ-үҙен йыуатҡан ҡатын, алҡымынан матҡып алған кисерештәренә түҙмәй, илай башланы. Дөрөҫөрәге, күҙен йомоп ятты, ә күҙ йәштәре ҡабаҡ аҫтынан һарҡып сыҡты ла аҫҡа табан юл ярҙы.
Күңелдәге бушлыҡты һөйләп аңлатҡыһыҙ – бер аҙна элек кенә ул уҡшыуына, унитаз ҡосаҡлап ҡоҫоуына ҡыуана ине. «Ҡоҫтора, тимәк, үҫә бәләкәсем!» – ипләп кенә эсен һыйпай, наҙлы хистәргә бирелә, бил, түш тирәһенең һыҙлап ауыртыуын да оло рәхмәт менән ҡабул иткәйне. Төрлө еҫтән күңеле болғаныу, еңелсә башы әйләнеү ҙә Яҙгөл өсөн иң бәхетле миҙгелдәр булып тойолдо. Ә бына бөгөн Хоҙайҙан күпме һорап, илап, доғалар уҡып алған балаһын алдыртты....
[/aviable]


text:
Таҡмаҡ үҙенең сығышы һәм тарихы менән рустарҙың частушкаларына бик яҡын торған жанр. Частушка-таҡмаҡ тураһында фольклорсыларҙың ҡарашы төрлө булһа ла, уның эш процессындағы ритмға эйәреп тыуғанлығына берәү ҙә ҡаршы килмәй.
Таҡмаҡ-частушка тураһында Ю. М. Соколов үҙенең «Русский фольклор» тигән хеҙмәтендә А. М. Смирнов-Кутачевский исемле фольклорсының «таҡмаҡ туранан-тура фабрикала машина ритмына эйәреп тыуған» тигән һүҙҙәренә ҡаршы килә. «Таҡмаҡ үҙенең барлыҡҡа килеү тарихы менән ҡатмарлы. Академик А. Н. Соболевский, профессор Д. К. Зеленин, Е. Н. Елеонская һымаҡ күп кенә фольклорсы-тикшереүселәрҙең фекерҙәренә нигеҙләнеп, таҡмаҡ (үҙенең ҡыҫҡа формаһына һәм рифмалашыу үҙенсәлегенә ҡарап та) боронғо жанр һәм уның сығышы ла ауыл ижады традицияһына тығыҙ бәйләнгән тип әйтеп була»1 ти.
Таҡмаҡ тураһында ундай төрлө ҡараштарҙың булыуы бушҡа түгел, әлбиттә. Ул һәр эпоха тормошон еңел сағылдыра алыусы ябай поэтик форма, һәр ваҡиғаны, һәр теманы ул тиҙ генә күтәреп ала һәм ябай көй ритмына еңел генә әйтеп бирә.
Шул форма ҡалыбында, еңел көй нигеҙендә таҡмаҡ үҫкән, киңәйгән. Әммә ул «баллада», ««романдар» һымаҡ атамаһы тар, эстәлеге киң жанр булып китмәгән. Үҙ эсенән ул «ҡыҫҡа йыр», «таҡмаза» һәм «һармаҡты» айырып сығарған. Таҡмаҡтың боронғолоғо — тән хәрәкәте ритмына буйһоноусы һүҙ сәнғәте булыуҙа һәм бейеүҙе оҙатыусы жанр булараҡ йәшәүендә.
Таҡмаза, ҡыҫҡа йыр һәм һармаҡтың ижек яғынан бер үлсәүҙә булыуҙары, тарихи йырҙар кеүек айырым көйгә йырланмауҙары уларҙың таҡмаҡҡа яҡын тороуҙарын күрһәтә. Башҡарылыу проңессында тән хәрәкәтенең булмауы, эстәлегендәге һәм темаһындағы яңылыҡтар был жанрҙарҙың таҡмаҡтан һуңыраҡ тыуғанлығын раҫлай. Был жанрҙар тураһында һүҙ киләһе бүлектәрҙә.
1 - Соколов Ю. М. Русский фольклор. 402-се б.


text:
Легенда
Борон-борон заманда Урал батыр Йәншишмәнең һыуын тирә-яҡҡа бөркөп, еребеҙҙе йәшәрткәс, тәбиғәттә бик күп яңы төр ағастар, үләндәр, еләк-емештәр барлыҡҡа килгән, гүзәл сәскәләр керпектәрен асҡан. Кейектәр, ҡоштар, хайуандар күбәйгән. Халыҡ һаны ла тиҙ артҡан. Кешеләргә эсәр һыу етмәй башлаған, ти.
Урал батыр улдары Иҙелде, Нөгөштө, Яйыҡты һәм Шүлгәндең улы Һаҡмарҙы кәңәшкә саҡырған. Егеттәр оҙаҡ уйлап тормаған, халыҡҡа хеҙмәт итер өсөн йылғаларға әйләнер булған. Уларҙың кәләштәре, һөйгән ҡыҙҙары илап ҡалған. Бигерәк тә Иҙелдең кәләше Аҡнур ныҡ һағынған ирен. Унһыҙ йәшәй алмайым, тип эҙләп китә. Иҙел йылғаһының башланған урынынан алып уның бейек ярҙары буйлап хәле бөткәнсе йүгерә лә йүгерә. Үҙе бер туҡтауһыҙ: «Иҙел, туҡта инде, мине көт!» – тип ҡысҡыра икән. Аҡнурҙың баҫҡан эҙҙәрендә аҡ сәскәләр үҫеп сыға бара, туҡтап хәл йыйған саҡта күҙ йәштәре аҡҡан урындарҙа ап-аҡ ҡайындар барлыҡҡа килгән, ти.
Бер нисек тә Иҙелде ҡыуып етә алмаҫын аңлағас, Аҡнур үҙе лә һыуға ингән. Тулҡындар уны ҡосаҡлап алып, алыҫ-алыҫтарға йөҙҙөрөп алып киткән. Ә өҙөлөп киткән мәрйендәре аҫыл таштарға әйләнгән, күлдәк, камзул, елән тәңкәләренән ап-аҡ ялтыр балыҡтар яралған, беләҙек, йөҙөк, алҡа, сулпыларынан гүзәл, ҡиммәтле тиреле шәшкеләр, һыуһарҙар, йофарҙар, кештәр, ҡондоҙҙар барлыҡҡа килгән. Саф һәм тоғро мөхәббәттән яралғанға ла, улар матурҙар, көслөләр, ти. Кешеләргә лә, тәбиғәткә лә тик изгелек кенә килтереүсе был йәнлектәр – Иҙел һәм Аҡнурҙың балалары бит ул!
Ә Иҙел сибәр Аҡнуры менән ҡушылғас, тағы ла көслөрәк, таҙараҡ, тәрәнерәк булып киткән. Халыҡ уны яратып Ағиҙел тип йөрөтә башлаған.
Бына шулай беҙҙең йәмле Ағиҙелебеҙ бөгөн дә мәңге йәшел тәбиғәткә, мәңге йәшәр мөхәббәткә дан йырлап, һаман аға ла аға.
Әлиә ӘБСӘЛӘМОВА.
Күгәрсен районы, Мораҡтағы башҡорт гимназияһы.


text:
Хәнәфи мәҙһәб
Хәнәфи мәҙһәб (ғәр. حنفية — хәнәфиә) — сөнни Исламдың дүрт мәҙһәбенең береһе. Уға нигеҙ һалыусы Әбү Хәнифә һәм уҡыусылары Мөхәммәд әш-Шәйбәни, Әбү Йософ һәм Зөфәр ибн әл-Һүзәйел.
Таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәнәфи мәҙһәб мосолман хоҡуҡи мәктәптәре араһында иң киң таралғаны. Хәнәфиҙәр Үҙәк һәм Урта Азияла , Ҡаҙағстанда, Төркиәлә, Яҡын Көнсығышта, Балҡанда һәм башҡа илдәрҙә йәшәй. Рәсәйҙә хәнәфиҙәр - башҡорттар, татарҙар, ҡырым татарҙары, ҡарағалпаҡтар, нуғайҙар[1], адығтар (адыгейҙар, ҡабарҙылар, черкестар), абазиндар, карасәйҙәр, балҡарҙар, өлөшләтә ҡумыҡтар[2], шулай уҡ мосолман осетиндар, мосолман абхаздар һәм башҡа халыҡтар.
Хәнәфиҙәрҙә фикһ сығанаҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәнәфиҙәр мәктәбе буйынса хоҡуҡтың (фикһтың) сығанаҡтары:
- Ҡөрьән
- Сөннәт
- Сәхәбәләр һәм тәбиғиндәр һүҙҙәре
- Ҡыяс (дөйөм хоҡуҡта прецедент менән оҡшаш)
- Истихсан
- Ижмә
- адат һәм урф (ғөрөф-ғәҙәт,йола)
Вәкилдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әбү Хәнифәнең бөтә тиерлек мираҫы уҡыусыларына телдән тапшырылған булған, улар белгәндәрен теркәп һәм мәҙһәбен системаға һалғандар. Мираҫты һаҡлау, системалаштырыу һәм Әбү Хәнифә мәктәбен таратыуға уның ике иң күренекле уҡыусыһы (сәхибәйн) - Әбү Йософ һәм Мөхәммәд әш-Шәйбәни баһалап бөткөһөҙ көс һалалар.
- Әбү Йософ (735-795) Күфәлә ярлы ғаиләлә тыуа. Ул хәҙистәрҙе киң өйрәнә, хәҙистәр буйынса ғилемлелеге менән таныла. Туғыҙ йыл Күфәлә имам Ибн Әби Ләйлдә фикһ өйрәнә (миләди 765 йылда вафат). Артабан Әбү Йософ Әбү Хәнифәлә туғыҙ йыл уҡый, ә ул вафат булғас, Мәҙинәлә имам Мәликкә уҡырға бара. Әбү Йософ ғәббәсиҙәр хәлифәлеге (әл-Мәхди (775-785 йй.), әл-Һаҙый (785-786 йй.), Һарун Әр-Рәшит (786-809 йй.) осоронда дәүләт баш ҡаҙыйы булып тора. Баш ҡаҙый булараҡ, урындарға ул хәнәфи мәҙһәб вәкилдәрен ҡаҙыйҙар итеп ебәрә. Шул рәүешле ул хәнәфилек мәктәбенең тотош Ғәрәп империяһының хәлифәлегендә таралыуына булышлыҡ итә[3].
- Мөхәммәт ибн әл-Хәсән аш-Шәйбани (749-805) Вәситтә тыуған, әммә Күфәлә үҫкән. Әбү Йософ кеүек үк ул хәҙис өлкәһендә тикшеренеүҙәр үткәрә. Күпмелер ваҡыт ул Әбү Хәнифәлә уҡый, ул вафат булғас, Әбү Йософта уҡый, шунан Мәҙинәгә юллана, өс йыл дауамында имам Мәликтә уҡый. Был осорҙа ул хәҙистәрҙең төп хикәйәләүселәренең береһе булып китә. Имам Мөхәммәд әш-Шәфиғи уның уҡыусыларының береһе була. Бағдаде. Мөхәммәт ибн әл-Хәсән хәлифә Һарун әр-Рәшид идара иткән осорҙа шулай уҡ ҡаҙый вазифаһына тәғәйенләнә, әммә тиҙҙән бик күп компромисс талап иткән вазифанан ул баш тарта һәм Бағдадҡа уҡытыусы итеп тәғәйенләнеп ҡайта.
- Зөфәр ибн әл-Һүзәйл (732-774) Әбү Хәнифә өлгөһөнә эйәреп ҡаҙыйлыҡтан баш тартҡандарҙың береһе була, ул күп ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс тәҡдимдәрҙән баш тарта. Ул уҡытыуға өҫтөнлөк бирә,вафатына тиклем Басрала шул эш менән шөғөлләнә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Верования ногайцев. Кавказский узел. — «Ногайцы в основной своей массе — мосолмане-сунниты ханафитского толка» Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 23 март 2013 тикшерелгән.
- ↑ Мичигишев, Азиз мосолмане Осетии. Islamdag.ru (2010-08-31). — «Здешние кумыки сунниты и в большинстве своём придерживаются ханафитского Мәҙһәба, но есть и шафииты» Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 23 март 2013 тикшерелгән.
- ↑ Шах Валиуллах Дехлеви Аль-Инсааф фи баян асбааб аль-ихтилаф — 2-е изд. — Бейрут: Дар ан-Нафаис, 1978. — Б. 39.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Боголюбов А. С. ал-Ханафийа // Ислам: энциклопедический словарь / отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, 1991. — С. 273.
- Ханафиты / Рощин М. Ю. // Ошибка: не задан параметр заглавие= в шаблоне {{публикация}}. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—. — С. 741—742. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов; 2004—, т. 33).


text:
Хөрмәтле өфөлөләр һәм баш ҡала ҡунаҡтары!
Ысын күңелдән һеҙҙе Республика көнө – Башҡортостан Республикаһының дәүләт суверенитеты тураһындағы Декларацияһын ҡабул итеүгә 28 йыл тулыу менән ҡайнар ҡотлайбыҙ!
Был йылдаҙа Башҡортостандың артабанғы үҫеше өсөн ҙур иҡтисади һәм рухи өлкәләрҙә үҙгәрештәр башҡарылды. Ҡала халҡының йәшәү сифатын яҡшыртыуҙа һәм баш ҡаланың тышҡы йөҙөн яңыртыуҙа ҙур эштәр алып барылды.
Бөгөн өфөлөләрҙең хеҙмәт һөҙөмтәһе асыҡ күренә. Баш ҡалабыҙ иҡтисади, социаль һәм мәҙәни үҫеш күрһәткестәре буйынса Рәсәйҙең миллионлы ҡалалары араһында алдынғы урындарҙы биләй. Өфө тағы ла матурыраҡ һәм тормош өсөн уңайлылыраҡ ҡалаға әйләнде. Йылдан йыл Өфөлә балалар күбәйә, халыҡтың тәбиғи артыуы билдәләнә.
Бөгөнгө көндә Өфөлә ҡала мөхитен төҙөкләндереүгә, сифатлы һәм хәүефһеҙ юлдар булдырыуға йүнәлтелгән бер нисә федераль проекттар тормошҡа ашырыла, ҡала йәмәғәт киңлектәрен һәм күп фатирлы йорт ихаталарын төҙөкләндереү, йәшелләндереү буйынса эштәр алып барыла.
Баш ҡаланың бөтә ҡаҙаныштары – производство коллективтарының, Өфө ойошмаларының һәм учреждениеларының, хөрмәтле ветерандарҙың көсөргәнешле эшмәкәрлегенең оло тырышлыҡ һөҙөмтәһе.
Инанабыҙ, был юҫыҡта беҙ тыуған республикабыҙҙың һәм уның баш ҡалаһының мәнфәғәте өсөн дөйөм йорттобоҙҙо һаҡлап, яңыртып, камиллаштырып хеҙмәт итәсәкбеҙ.
Өфөлөләргә ҡоростай һаулыҡ, тыныслыҡ, именлек теләйбеҙ. Башҡортостан, баш ҡалабыҙ мәнфәғәте өсөн эшләгән эштәрендә тик уңыштар юлдаш булһын.
Байрам менән!
Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Хакимиәте


text:
Башҡортостан тәбиғәте бик бай. Ләкин уның ҡалын урмандары, мул һыулы йылғалары, зәңгәр күлдәре яҡлауға мохтаж. Һәр кеше тыуған еребеҙ күркен һаҡлау өсөн бөтә көсөн һалырға тейеш. Урмандарҙы ҡәҙерләйек, ағастарҙы һындырмайыҡ, ҡош ояларына теймәйек, дуҫтар.
Йәшеллек күп булған ерҙә һауа саф, тын алыуы еңел була. Шуның өсөн ағастарҙы күберәк ултыртайыҡ, уларҙы һаҡлайыҡ. Йылға, күл буйҙарын таҙа тотоу, эсәр һыуҙы ҡәҙерләп тотоноу – һәр кешенең изге бурысы. Шуны беләйек: һыу – бер нәмәгә лә алыштырғыһыҙ байлыҡ. Һәр кеше өсөн Тыуған ил тыуған тәбиғәт менән бәйле. Йылғалар, күлдәр, иген баҫыуҙары, ҡайынлыҡтар, яландар, туғайҙар – былар бөтәһе лә беҙҙең киләсәк. Уны беҙ һаҡламаһаҡ, кем һаҡлар?
Йәшәһен урман-ҡырҙарым,
Күктә турғай һайраһын.
Гөл-сәскәләргә күмелеп,
Гел йәшәһен Ватаным!
Искәндәр ҮТӘҒОЛОВ, III синыф уҡыусыһы.
Баймаҡ районы, Күсей мәктәбе.


text:
- Подробности
- Просмотров: 467
ИИСУС ХРИСТОС (боронғо йәһүдсә jehosua — ҡотҡарыусы, гр. Christos — мәсих), христиан дине б‑са, Алла-Кеше, унда кеше (Дева Мариянан донъяға килеү) һәм илаһи (Алла‑ул — Изге Троицаның Икенсе шәхесе) тәбиғәт берләшкән. И.Х. тормошо һәм тәғлимәте Яңы Ғәһеттә (ҡара: Библия) һүрәтләнә. И.Х. исеме м‑н христианлыҡтың барлыҡҡа килеүе бәйле. Инжил мифологияһы б‑са, И.Х. донъя яралыуҙан алып 5508 й. Вифлеем ҡ. (Фәләстан) тыуған. Сабый ғына көйө уны, Ирод батшаның эҙәрләүенән ҡотҡарып, Мысырға алып китәләр, батша үлгәндән һуң, И.Х.Назарет ҡ. ҡайта, 30 йәшендә Иоанн Креститель тарафынан суҡындырыла. 12 шәкерт-апостолы (Петр, Иоанн, Иуда һ.б.) була, улар м‑н бергә, халыҡҡа Инжилды таратып, ғибрәтле хикәйәләр һөйләп һәм мөғжизәләр яһап, Фәләстан буйлап сәфәр ҡыла. Иерусалим ҡ. Фетнәгә ҡотортоуҙа ғәйепләнеп ҡулға алына һәм тәрегә ҡаҙаҡлап үлтереүгә хөкөм ителә. Мәрхүм булғанының 3‑сө көнөнә И.Х. терелә, терелеүенең 40‑сы көнөнә күккә олғаша. И.Х. ерҙәге тормошона ун ике байрам арналған. И.Х. образы икона яҙыуҙа ҡулланыла (“Спас Нерукотворный”, “Господь Вседержитель” һ.б.), урыҫ рәссамдарының эштәрендә сағыла (А.А.Ивановтың “Христостың халыҡҡа күренеүе”, И.Н.Крамскойҙың “Христос Сүллектә” һ.б.). Өфө епархияһында Ҡотҡарыусы (Спас) исеме бирелгән 10 сиркәү була (1917).
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 222
СЕРНОВОД‑АБДУЛЛА БӨГӨЛӨ, С е р н о в о д ‑ А б д у л л а у й п а т л ы ғ ы, С е р н о в о д ‑ А б д у л л а а в л а к о г е н ы, Волга‑Урал антеклизаһының беренсе дәрәжәле кире тектоник структураһы. И.С.Огаринов (1957) һ.б. тарафынан өйрәнелә. Субкиңлек йүнәлешле. БР‑ҙа С.‑А.б. төп өлөшө үҫешкән. Нигеҙ ятҡан тәрәнлек — 6 км. Терриген ултырма тоҡомдарҙан ғибәрәт. Р.О.Хачатрян һ.б. фекере б‑са, С.‑А.б. көнсығышта Дәүләкән‑Талбазы биләне м‑н сикләнә. Сейсморазведка мәғлүмәттәре б‑са, Волга‑Урал антеклизаһының архей нигеҙен Татар, Пермь‑Башҡ., Ырымбур һәм Жигули‑Пугачёв көмбәҙҙәренә (улар араһында Кама-Ағиҙел бөгөлө һәм һуңыраҡ йоҡа континенталь ҡатламлы С.‑А.б. формалаша) бүлгән кристалл нигеҙ ярыҡтары буйлап иртә протерозойҙа барлыҡҡа килә. Аҫҡы һәм урта рифейҙа Мәләкәҫ—Байтуған—Туймазы—Бәләбәй дуғаһы буйлап һуҙылған һәм төньяҡтараҡ Көнсығыш Европа платформаһының көньяҡ‑көнсығыш битләүе м‑н ҡушылған грабенды кәүҙәләндерә. Һуңыраҡ С.‑А.б. ҡыҫҡара һәм Мәләкәҫ—Шкапов күсәре буйлап киңлек йүнәлешен ала. Вендта С.‑А.б. һөҙәгәйә, палеозойҙа күҙәтелмәй. Нефтле булыу перспективалары өҫкө кембрий алды ултырмалары м‑н бәйле, ләкин параметрик быраулау б‑са геохимик шарттар һәм ҡаплауыс тау тоҡомдарының лито‑фациаль характеристикалары уңайһыҙ булыуы асыҡлана.
Е.В.Лозин
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 222
ТРАНСПОРТ (лат. transporto — күсерәм), йөрөү саралары комплексы; кеше һәм йөк ташый торған иҡтисад тармағы. Т. — ер өҫтө (т. юл, автомобиль һәм үткәргес торба), һыу (йылға һәм диңгеҙ), һауа төрҙәре; тәғәйенләнеше б‑са — дөйөм (әйләнеш өлкәһен һәм халыҡты хеҙмәтләндерә) һәм дөйөм булмаған (производство эсендә сеймал, ярымфабрикаттар, әҙер изделиелар һ.б. ташый) ҡулланылыштағы; пассажирҙар (йәмәғәт һәм шәхси; ҡара: Ҡала транспорты, Ҡала‑тирә транспорты), йөк һәм махсус; тартыу көсө төрө б‑са — егеүле, велосипед, пар, бензин, дизель, электр, реактив һ.б. төрҙәре айырыла. Көньяҡ Уралда электән артмаҡлы-менге транспорт, егеүле транспорт, һыуҙа йөрөү саралары файҙаланылған. 1858 й. йылға транспорты, 1888 й. тимер юл транспорты үҫеш ала. 1906 й. Өфөлә тәүге еңел автомобиль барлыҡҡа килә, 1907 й. — 3, 1914 й. 20 берәмек иҫәпләнә. 20‑се йй. алып респ. ҡала һәм һауа транспорты, 30‑сы йй. уртаһынан үткәргес торба транспорты үҫешә. 1929 й. Өфө—Бөрө һәм Өфө—Стәрлетамаҡ ҡала‑ара автобус маршруттары асыла, 1937 й. Белорет, Ырымбур ҡҡ., Дүртөйлө, Кушнаренко, Ҡариҙел, Мәләүез, Саҡмағош, Яңауыл адм. район үҙәктәре м‑н даими автобус бәйләнеше булдырыла. Респ. транспорт селтәре 33911 км автомобиль юлдарын, 1457 т. юл һәм 56 трамвай юлын, 160 троллейбус линияһын, 932 һыу суднолары юлын, 9370 км магистраль үткәргес торбаларҙы үҙ эсенә ала (2009). Т. күрһәткестәре динамикаһын табл. ҡарағыҙ. Т. өсөн белгестәр әҙерләү Авиация техник университетында, Өфө тимер юл ин‑тында (Һамар дәүләт тимер юлдар университеты филиалы), Авиация техникумында, Тимер юл транспорты техникумында, Йылға училищеһында һ.б. алып барыла. Шулай уҡ ҡара: Транспорт үҙәктәре.
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина
Башҡортостанда транспорттың төп күрһәткестәре