text:
Сәғәт
Сәғәт — тәүлек эсендә ағымдағы ваҡытты билдәләү һәм бер тәүлектән кәмерәк ваҡыт оҙайлығын үлсәү өсөн ҡулланылған прибор.
Йөкмәткеһе
- 1 Классификацияһы
- 2 Ҡояш сәғәте
- 3 Һыу сәғәте
- 4 Ҡом сәғәте
- 5 Утлы сәғәт
- 6 Механик сәғәт
- 7 Кварц сәғәттәрендә
- 8 Электрон сәғәт
- 9 Радио-сәғәт
- 10 Атом сәғәте
- 11 Часофикация селтәре
- 12 Сәғәт етештереү
- 13 Ҡыҙыҡлы факттар
- 14 См. шулай уҡ
- 15 Иҫкәрмә
- 16 Әҙәбиәт
- 17 Һылтанмалар
Классификацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Портативность һәм күләме буйынса:
- кеҫә сәғәте;
- ҡул сәғәте;
- карета сәғәте;
- өҫтәл сәғәте;
- стена сәғәте;
- камин сәғәте;
- иҙәндә тороусы сәғәт;
- аҡыллы сәғәт;
- башнясәғәте (куранттар).
- Үлсәү механизмы буйынса:
- ҡояш сәғәте;
- утлы сәғәт;
- ҡом сәғәте;
- һыу сәғәте;
- механик сәғәт;
- камертон сәғәт;
- кварц сәғәте;
- электрон сәғәт;
- астрономик сәғәт;
- атом сәғәте;
- системалы сәғәт.
Ҡояш сәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыу сәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыу сәғәте, йәғни клепсидраның йөрөшө, ҡом сәғәтенең эшләүе менән оҡшаш[1].
Ваҡыт үлсәү приборы булараҡ, ҡояш сәғәте менән бергә, әлмисаҡтан ҡулланылыуы ихтимал, әгәр боронғо малсыларҙың ваҡытты ҡояшлы көндә тура ҡағылған гномон-таяҡсаның ерҙәге күләгәһенә ҡарап билдәләүен иҫәпкә алмаһаҡ. Боронғо һыу сәғәтенең беренсе тапҡыр ҡасан һәм ҡайҙа барлыҡҡа килеүе фәнгә билдәле түгел. Сеүәтәнән ташып аҡҡан һыу менән ваҡытты билдәләү Вавилонда һәм Мысырҙа беҙҙең эраға тиклем яҡынса XVI быуатҡа тиклем ҡулланылған. Башҡа төбәктәрҙә, шул иҫәптән Һиндостан һәм Ҡытайҙа ла, боронғо һыу сәғәте булыуы билдәле, әммә уларҙың ҡасан барлыҡҡа килеүе аныҡ түгел. Шулай ҙа ҡайһы бер авторҙар иҫәпләүенсә, һыу сәғәттәре б.э. тиклем 4000 йылдарҙа ҡулланылышта булған. Боронғо Эллада һәм Рим цивилизацияларында һыу сәғәте камиллаштырылыу кисерә.Уларҙың көн оҙонона туҡтауһыҙ эшләүен тәьмин итеүсе һәм бер-береһен махсус тештәр ярҙамында хәрәкәткә килтереүсе тәгәрмәстәр өҫтәлә. Ваҡытты дөрөҫ үлсәү мөмкинлеге лә яҡшырып, был ҡаҙаныштар Византия аша ислам донъяһына үтеп инә,һуңынан тағы Көнсығыш Европаға тарала.Грек-рим мөхитенән тыш, ҡытайҙар ҙа (水鐘) 725 йылда һыу сәғәтенең ҡатмарлаштырылған төрөн уйлап таба һәм үҙҙәренең идеяһын Корея һәм Япония менән уртаҡлаша. Һыу сәғәттәре төрлө яҡта төрлөсә үҙаллы уйлап табылһа ла, сауҙа үҫеше һәм таралыуы сәбәпле, бер-береһенән үҙләштереү иҫәбенә камиллаша бара. Эш ваҡытының һәм ялдың һәр сәғәте иҫәпле булған бөгөнгө индустриаль йәмғиәттән айырмалы рәүештә, ул замандарҙа ваҡыт иҫәбен алып барыу үтә сетереклелеккә мохтажлыҡ кисермәй. Башлыса сәғәттәр астрологик иҫәпләүҙәр маҡсатында ғына ҡулланылған. Ваҡыт үтеү менән, иң тәүге һыу сәғәттәре яйлап ҡояш сәғәтенә тап килтереп көйләнә.Әлеге сәғәттәр кимәлендәге үк дөрөҫ йөрөшкә етә алмаһалар ҙа, һыу сәғәттәре бер-нисә меңйыллыҡтар дауамында ваҡыт иҫәбен алып барыусы ҡоролма булараҡ, XVII быуатта Европала маятниклы сәғәттәр уйлап сығарылғанға тиклем, киң ҡулланылышта була. Ислам дәүерендә һыу сәғәтен тағы ла ентекләберәк камиллаштырып, ваҡыт иҫәбен дөрөҫөрәк алып барыу оҫталығына өлгәшәләр. 797 йылда(икенсе бер сығанаҡ буйынса, 801 йылда) Ғәббәсиҙәр династияһының бағдад хәлифе Харун әр-Рәшид, Бөйөк Карлға Әбү-әл-Ғәббәс атамалы һинд филенә ҡушып һыу сәғәтенең «айырыуса ҡатмарлы өлгө»һөн бүләк итеүе мәғлүм. XIII быуатта Әл-Джәзәри (1136—1206 й.й.) Артукидтар династияһы хакимына эшләүсе һәм сығышы буйынса Месопотамиянан булған ҡурд инженеры Дийәр-әбүбәкр Насир әл-Динә,төрлө рәүештәге һәм ҙурлыҡтағы сәғәттәр эшләй. Китапта алты категорияға ҡараған 50 механик ҡоролма, шул иҫәптән һыу сәғәте,тасуирлана. Улар араһындағы иң танылғандарынан «Фил», «Яҙыусы» һәм «Йоҙаҡ» рәүешендәге сәғәттәр әлеге ваҡытта кире тергеҙелгән.
Ҡом сәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бындай сәғәттең эсе ҡыуыш нәҙек кенә муйынса менән бер-береһенә тоташтырылған 2 ҡыуышлыҡтан тора.Бер тигеҙ эрелектәге ваҡ ҡына йылға ҡомо муйынса аша берәмләп, бер тигеҙ ваҡыт эсендә ҡойола. Быяла ҡыуыышлыҡтың һәр береһе сынаяҡ рәүешле була. Ҡом сәғәте ҙур булмаған ваҡыт арауығын (1-20 мин[]) үлсәр өсөн ҡулланыла.Ҡом сәғәтенең кәмселеге шунда: өҫкө ҡыуышлыҡтан аҫҡыһына ҡомо ҡойолоп бөткәс, уны баштүбән әйләндерергә кәрәк була. Флотта ҡом сәғәте склянка тип атала.
Утлы сәғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүге тапҡыр ҡытай утлы сәғәттәр барлыҡҡа килә. Шар таяҡҡа эленгән торған материалдарҙы йәки уларҙың металл менән яғыулыҡҡа спираль тора. Фарфор ваза менән яныу материалы кәмей. шарик, джингл етештерелә.
Һуңынан Европа һәм утлы сәғәт төрө барлыҡҡа килгән. Бында свечалар ҡулланыла, ҡолағына тамға наноситься. Ваҡыт берәмеге араһы тамғаһы булған.
Механик сәғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ул һәр механик сәғәт дүрт мөһим өлөшөн айырып кәрәк:
- двигатель (йәки гәрәй пружина)
- әйләнеп торған тешле тәгәрмәс механизмы передаточный
- регулятор, хәрәкәтенә бәйле равномерность
- распределитель йәки ауыш, бер яҡтан, баш двигателдәр импульс көйләгестәре тапшырҙы.
Хеҙмәт һүҙенең мәғәнәһен көйләгестәр үлсәгес ваҡытым тар. Әйләнеп торған тешле тәгәрмәс, улар менән кистәрен уғы циферблат — хисапсы отмеривать көйләгестәр ваҡыт берәмеге. Ер күсәре тирәләй әйләнеп, уның ҡәтғи тәүлеккә тигеҙ таныу, берҙән-бер ваҡыт арауығында беҙ уның күләме берәмеге өсөн йәки сағыштырыу бар. Обыкновенно секунд ваҡыт эсендә ҡабул ителгән берәмеге, өлөшө тәүлек 1/86400. Төрлө ваҡытта иҫәбенә тураһында, йондоҙо, уртаса алғанда, тәүлегенә — ҡара Ваҡытта.
Шулай көйләгес механизмдар эшкә сәғәт, тигеҙ йәки бер секунд ваҡыт арауығында улар өсөн отмеривать, йәки яртыһы, сирек йәки бер секундҡа бишенсе. Ни өсөн көй башланды әгәр ҙә отмеривать әҙерәк ваҡыт арауыҡ, ваҡыт һ күрһәтелә, уларҙың күпселеге был осорҙа хисапсы. Был осраҡта сәғәт, һөйләү, алға китте. Әгәр ҙә күберәк бирелә көйләгестәр интервал — сәғәт ҡалышмай. Тәүлек ваҡытта уславливаться тураһында башланғыс, икенсе төрлө әйткәндә, мәл, ваҡыт берәмеге счетчик күрһәтә тейеш нуль протекший сәғәт, килә сәғәт төҙәтмәләр тураһында төшөнсә. Уның ыңғай, әгәр ҡалышмай сәғәт, кире — әгәр алға китте. Сәғәте тип атарға төҙәтмәләр өсөн билдәле бер ваҡыт арауығында үҙгәреүе барышында сәғәт (мәҫәлән, тәүлек, аҙналыҡ, барышында сәғәт). Ыңғай барышы, сәғәт әгәр ҡалышып, тиҫкәре, әгәр сәғәт алға китә. Регуляторҙар нәҡ үҙе отмеривать барышында ҡабул ителгән ваҡыт арауығы сағылдырған үҙенсәлекле берәмеге. Шартлы дәүмәле төҙәтмәләр сәғәт булырға һәм, бынан тыш, төҙәтмәләр бер сәғәттең минут теле минутный ябай хисапсы булып эшләп йөрөгән теләһә ҡайһы ваҡытты аҙ ала.
Шунда уҡ сәғәт малость дәрәжәһендә, ә иң мөһиме — постоянство барышында. Иң яҡшы барышында астрономик сәғәте һәм хронометрҙар буйынса үҙгәртелеү мөмкинлеге бәйле тейеш түгел температураһы, ҡан баҫымы, һауа дымлылығы, осраҡлы этәргес, альтерглобалистар механизмдарҙа күсәрҙең, сгущение майы ҡойоп, молекуляр механизмы үҙгәрҙе һәм төрлө өлөшө. т. д. төп астрономик сәғәт ике типҡа бүленә:
- "даими", ауырлыҡ уларҙы хеҙмәт иттереүсе көсө. гәрәй, ә көйҙәрҙең тирбәлеүе — маятник;
- "күсмә", пружинаның һығылмалылығы хәрәкәте йәйелә етештереү көстәрен ҡайҙа яйлап, һығылмалы ә тирбәлешенә көйләнгән, нәҙек спираль, ҡушма һандар менән беҙҙең балансҡа (түбәнерәк ҡарағыҙ).
Беренсе тибы тип атала. сәғәт механизмында астрономия "сәғәт" һүҙенең мәғәнәһе йәки тығыҙ. "маятник". Астрономик обсерватория булған ҡушылдығы уларҙы даими ҡорал (ҡара: астрономия Практик), стеналары таш йәки нығытыр бағана булып; йыш ҡына обсерваторияһында урынлаштырылған. подвалда сәғәт, температура буйынса үҙгәртеү мөмкинлеге скрипканы өсөн ("нормаль" сәғәт). Заводка подвалда сәғәт өсөн генә булды, сөнки улар хатта тәнгә йылылыҡ барышына йоғонто яһай ала. Сәғәт үк шаһит булып, "удар" маятник (һәр саҡ экипажға), башҡалар менән сағыштырып сәғәт ярҙамында микрофондарҡуйыу менән тоташтырығыҙ. һәм подвал телефон (был аңлатма ла, һәм дөйөм ҡабул ителгән, әммә бөтөнләй дөрөҫ. Удар "тиканье" маятник етештереүҙе лә (яй), ә механизмы ауышлығы). Янына урынлаштырыу тейешле тәрбиә һәм "даими" менән тәүлек сәғәт артыҡ булырға тейеш түгел 0,3 астрономик барышында, уның бер тәүлек йөҙөнсө секундҡа уҙып түгел, ә үҙгәртергә тейеш.
Хронометр сәғәт механизмы икенсе типтағы тип атала. Айырып "ашхана", йәки бокс-хронометрҙар (уларҙың күләме яҡынса 1½—2 децима. диаметры, 1 децима, бейеклеге; ябай бер секундҡа тирбәлеү дауам баланс½), һәм кеҫә хронометрҙар (мәғлүм булыуынса күләме; обыкновенно шулай нығынған. четыредесятник, йәғни 0,4 секундҡа тирбәлеү дауам тулы балансын ике ҡатлы, ябай тирбәлеүҙәр — 1/5 секунд). Хронометр ашхана чувствительно кеҫә сифаты түбән сифаты уртаса. Хронометр ярҙамында билдәләү географик урында булыуға, эштәрендә күсмә астрономик ҡорал (ҡара: астрономия Практиктар), т. диңгеҙ һәм ваҡытын билдәләү һәм оҙонлоҡҡа д. Кардан продуктлылығы хронометрҙар умещается был карапта аш булыр. Даими сәғәт ("маятник") тулыһынса тиерлек, ә күпселек осраҡта йондоҙ н көйләнә. хронометрҙар секунд ваҡыт — та беҙҙең "йондоҙло" сәғәте һәм хронометрҙар. Һирәк ҡулланылған "уртаса" хронометрҙар (йәғни уртаса булыу ваҡыты буйынса бара). Шул астрономдары күҙәтеүҙәр йәки уларҙы эшкәртеү йәки башҡа мәсьәләләргә бәйле һайлау өсөн уңайлы.
Хронометр сәғәт астрономдарға билдәле һәм баһалай. тағы, әммә ҡырҡа тауыш һәм артыҡ түгел, башҡа һуғалар ("тиканье"). Иң яҡшы оҫталары булараҡ астрономик сәғәте тип атарға кәрәк хронометрҙар йәки Кессельс, Прилить, Дент, Тид, Ховя (Howüh), Кноблих, Фродшэм, Нардэн. Ижадсылары "юғары" һәм сәнғәте сәғәт механизмы сәғәт: Леруа Петр (ингл. Pierre Le Roy), Гаррисон Джон, Джордж Грэхэм (ингл. George Graham), Дютертр, Джон Арнольд (ингл. John Arnold), Фердинанд Берта (ингл. Ferdinand Berthoud).
Ходик[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ходик — ябай булмаған ҡорамалдар менән гәрәй сәғәт стенной[2] — механик сәғәт варианты менән маятник, анкерный ауыш итеп гәрәй һәм двигателе. Ҡайһы бер маятник моделенең сифаты ҡулланыуҙа булған ике "аяҡ", противоход хәрәкәттәрҙең береһе була. Осрашыуҙа һуғыш төрҙәре менән (һуғыштағылар менән гәрәй ҡуртым өсөн тағы ла бер сылбырҙың, ырғаҡ менән сылбыр аҫып төшөрөү һәм уның янында булыу теләге менән махсус — "режимы һуғышында").
Кәкүк сәғәт менән[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кәкүк менән сәғәт — сәғәт корпусы. күркәм, йыш ҡына механик сәғәт (ходики) менән һуғыш, йырлағанын оҡшатып кәкүк. Ғәҙәттә тауышлы сигнал (ун бер) нацистарҙың һәр сәғәте, һуға ултырған ваҡыттар йыш ҡына ағымдағы болғана һәм джуда ("бум — ку-ку"). Механизмы, кәкүккә оҡшатып эшләнгән уртаһынан xviii быуаттарҙа ғәмәлдә претерпеть һәм шул ваҡыттан алып үҙгәртелгән. Тыуған төбәктәрендә урынлашҡан үҙәктәренә кәкүк сәғәт менән иҫәпләнә. Шварцвальд ҡала немец Триберг, һәр хәлдә, кәкүк сәғәте музей менән тап шунда урынлашҡанӨҙөмтә хатаһы: Асыусы тег
билдәһе- дөрөҫ түгел йәки мәғәнәһеҙ исем йөрөтә..
Кварц сәғәттәрендә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Электрон төрө-механик сәғәт. Эшләү принцибына нигеҙләнә эффект пьезоэлектрический, кристалл үҙсәнлекле кварц, мәҫәлән, тышҡы электр ҡыры тәьҫир аҫтында деформироваться, деформация ваҡытында поляризоваться шулай уҡ механик. Кварц кристаллы шул уҡ ваҡытта, күләме бәләкәй булһа ла, шаҡтай күп саралар даими генерирующая. тирбәлеүе мөмкин, температура юғары булғанда тотороҡлолоҡ һәм ваҡытлы. Кварц сәғәттәрҙең туҡланыу элементын торған механизм, электрон генератор, бүлеүсе һәм ял каскад көсәйткес хисапсы, катушка двигателдәр синхрон өҙөклөктәр булып, әйләнеп торған тешле тәгәрмәс хәрәкәт системаһы аша ул сәғәт уғы килтерә.
Электрон сәғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәғәт, схема нигеҙләнгән һығымта бирергә һәм электрон цифрлы иҫәпләү тирбәлеп генератор ярҙамында мәғлүмәт смотря осоро булды.
Беренсе электрон сәғәт наручный светодиодный смотря эйә, әммә улар бик оҙаҡ ваҡыт күрһәтергә мөмкин: светодиод артыҡ булыу прожорливый. Һуңынан бәғзе бер йүнәлештәге яҡтылыҡ үткәреү үҙенсәлектәре һәм тышҡы электр ҡыры менән файҙаланған шыйыҡ кристаллы. Ике поляризатор араһында урынлаштырылған, тышҡы яҡтылыҡ системаларын бөтөнләй йотом поляризатор сығанағы-кристал шыйыҡ-поляризатор-ҡара булды һәм булып отражатель һүрәт элементтарын электр ҡыры ойошторола. Һөҙөмтәлә был энергопотребление күпкә кәметергә була, һирәк һәм туҡланыу элементтарын алмаштырыу күпкә бармай.
Сылбыр хәҙерге электрон сәғәт, ҡағиҙә булараҡ, махсуслаштырылған микроконтроллер, сервис функциялары булған күп барлыҡҡа килә һәм сәғәт (будильник, көй, календарҙар һ. б.), әммә шул уҡ ваҡытта барыһы ла шулай уҡ микроконтроллер кварц кристаллы тип тирбәлеүен дауам итә.
Иҫкәрмә: электрон сәғәт булһа ла, подпитывает осоронда принципҡа нигеҙләнә иҫәпләү селтәре йыш, бик йыш ҡаты талаптар күп илдә тотороҡлолоҡ бар, әммә йышлыҡлы тирбәлеүҙәрҙе ваҡытта уҡ бөтә селтәрендә көсөргәнеш үҙгәрергә мөмкин, мөмкин түгел һәм шундай теүәллек сәғәтҠалып:Кем нормаль тип һаналһа ла, күп кенә кешеләр өсөн, уның етерлек булды.
Электрон төрө сәғәт, ваҡытты һүрәтләгәндә кодты икеле, тип аталған "бинаһында сәғәт" (ингл. Watch Binary). Ғәҙәттә сағылдырыу өсөн ҡулланылған икеле разрядлы светодиод. Светодиод төркөмдәр һаны төрлө булырға мөмкин, күләме һәм уларҙың ҡайҙалығын айырылыуы мөмкин. Светодиод өлөшө сәғәттә күрһәтелгән, икенсе — минут. Светодиод бар секунд иҫәпләү өсөн яуаплылыҡ ала, даталар һәм т. п.
Радио-сәғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәки кварц, электрон сәғәт, ваҡыт йәки махсус сигнал буйынса үҙенең аныҡ барышында сверять радиостанция тапшырыуҙары мөмкин улар, шулай уҡ (айырыуса алыу өсөн аныҡ ваҡыт) юлдаш GPS.
Атом сәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Атом сәғәте (молекуляр, квант сәғәт), үлсәп ваҡытты ала ул, тирбәлеүе ул. үҙ сифатында ҡулланыла ваҡытлы процесы менән бәйле процесс, молекуланың атомдарын йәки кимәлдә булды.
Часофикация селтәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Абоненттар селтәре киң даирәһе өсөн тәғәйенләнгән. часофикация тәьмин итеүҙең теүәл ваҡытын ҡалған, бер нисә сәғәт предприятиеларыбыҙ беренсел һәм икенсел тора һ. б., шулай уҡ элемтә тармағы. Часофикация селтәре тары "өсөн яуаплы сәғәт", ә әгәр бинаһы (мәктәп, институттары, заводтар) расписаниеһы буйынса берҙәм эшләй — был "рәсми заман", тип башланы өҫтәрәк/эштәре тамамланғас, опоздание билдәләнһә, әгәр был кәңәшмә ваҡыты һәм теүәл түгел, хатта һ. б. планлаштырып була, бөтәһе лә яҡшы билдәле булып эшләй, ни на минуту "рәсми" уны ваҡытынан алда йәки теүәл сәғәте ҡалышмай. Часофикация тимер юлдар селтәрен киң ҡуллана һәм метрополитен, айырым пункттар менән эште көйләү мөмкинлеге юғары аныҡлыҡ, депо, вокзалдарҙа, Ҡалып:Нет АИ 2.
Сәғәт беренселә (электропервичный сәғәт) теүәл иҫәпләү селтәрҙәре өсөн тәғәйенләнгән һәм уны сәғәт ваҡытта икенсел тапшырҙы.
Хронометр астрономик сәғәт алда йәки үҙен күрһәтеп, командалар формалаштырыу электромеханик сәғәт уҡтары унда блоктың урынына икенсел булыуы, ябай осрағы — электроцеплять тапҡыр йомоу менән тәьмин итеү минуты.
Хәҙер, электроника һәм телекоммуникацияларҙы үҫтереү менән бер — нисә төҙәтмәләр индереү менән электрон каналдар юғары аныҡлыҡ класы сәғәт (ваҡытты системаһы аныҡ GPS, теүәл ваҡыты менән синхронизация селтәрҙә сервер "Интернет" һәм һ. б.)
Сәғәт икенсел (электровторичный сәғәт) часофикация селтәрҙәре өсөн тәғәйенләнгән ваҡыт күрһәтер.
Двигатель механизмдарын булып тора элек, экипажға уғы яйға һалыу һәм, көсөргәнеш минут двигатель ярҙамында хәрәкәт синхрон рәүештә йәки поляр уғы 24 сәғәт беренселә импульс шаговый ампер менән сиратлаша, сәғәт — 1 механизмдары аша передаточный:12Өҙөмтә хатаһы: Асыусы тег
билдәһе- дөрөҫ түгел йәки мәғәнәһеҙ исем йөрөтә.. Шулай уҡ икенсел электр лампаһы тоҡанған йәки цифрлы газлы индикация сәғәт менән йәшәгәнӨҙөмтә хатаһы: Асыусы тег
билдәһе- дөрөҫ түгел йәки мәғәнәһеҙ исем йөрөтә..
Әлеге ваҡытта — сәғәт сәғәт арзан беренсел а кварц менән баш төҙәтеп, шулай уҡ туранан-тура теүәл ваҡыт буйынса радиосигнал бәлки, айырым осраҡтарҙа — GPS.
Акицонерҙар сәғәт ваҡыт үткән поезд араһындағы интервал сағылдырыу өсөн тәғәйенләнә.
Интернет[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аныҡ ваҡыты билдәле бер ваҡытта төркөм-төркөм интернет селтәре серверы менән идара итеүҙе ойоштороу, лабораторияһы менән бәйле, атом ваҡыт өлгө булды. Операцион системаһында бөтә төп бар, һәр хәлдә, был ярҙам менән бәйләнештә ҡарала теләсә ҡайһы серверы. Шулай уҡ төрлө ваҡытта эшләнгән осраҡта эшләмәү сит утилитар н/синхронизация зубов отсутствие функциялары.
Сәғәт етештереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР һәм Рәсәй.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Советтар союзы 1980.-сәғәт етештереү өсөн күпләп шәхси йыл булып ҡулланғанда (көнкүреш). Рәсәй маркаһы бөгөнгө көндә бер нисә сәғәт. Импортты үҙебеҙҙә етештерелгән күпселек деталдәрҙе һәм механизмдар йыйыу, улар бер сәғәткә лә инде. Сәғәт заводында илдә берҙән-бер, уны үҙегеҙ дауам итеү механизмдарын етештереүҙе от а до я, балансын индереү һәм спираль — Петродворцовый сәғәт заводы "Ракета" һәм завод Чистополь сәғәт.
Механик сәғәт
Ссср ваҡытында сығарыуҙы ойошторорға 13 сәғәт заводына механик булып:
- Һарытау заводы "Рефлектор" — сәғәт марка "Электроника".
- 1-се мәскәү завод сәғәт — сәғәт марка "Осоу".
- 2 Мәскәү завод сәғәт — сәғәт марка "Дан". Элек сәғәт маркаһы сығарылған "Салют", "Эра", "Еңеү".
- Ереван завод сәғәт — сәғәт марка "Севань".
- Ереван завод нәфис сәғәт — сәғәт марка "Наири".
- Минск заводынан сәғәт — сәғәт марка "Нурҙар".
- Орел завод сәғәт — сәғәт марка "Янтарь".
- Пенза завод сәғәт — сәғәт марка "Заря". 1965 йылда сәғәткә тиклем марка сығарыла: "Зифа" ("Йондоҙ" һәм "Еңеү"), "Аврора", "Сура", "Яҙ", "Хыял".
- Завод Петродворцовый сәғәт — сәғәт марка "Ракета", "Донъя". 1949 йылда наручный маркаһы менән сығарылған буйынса сәғәт 1961 йылда "Победа", "Йондоҙ".
- Завод сердобский сәғәттә "Маяҡ" — сәғәт марка "Маяк". Әлеге ваҡытта заводта эшләй алмай. Завод территорияһында сауҙа үҙәгендә урынлашҡан "Маяҡ".
- Углич сәғәт заводы "Аҡсарлаҡ" — сәғәт марка "Аҡсарлаҡ". 2006 йылдың яҙында завод етештереү сәғәт менән күпләп туҡтатты.
- Завод силәбе сәғәт "Йәшен" — сәғәт марка "Йәшен".
- Чистополь сәғәт заводы "восток" — 1969 йыл сәғәткә тиклем марка сығарыла: "Еңеү", "Көнсығыш", "Донъя", "Тулҡын", "Кама", "Сатурн", "Йыһан", "Командирский", "Амфибия". Бер марка аҫтында сығарылған барлыҡ сәғәт заводы 1969 йылда "Восток".
- Масленникова исемендәге Завод — сәғәт марка "Еңеү", "ЗиМ".
Электрон сәғәт
Сәғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- "7 Электроника" — Рефлектор һәм завод урамдарында сығарыу өсөн бинаһында сәғәт. Әлеге ваҡытта сауҙа марка аҫтында етештерелгән дауамы бар "7 Электроника".[3]
Өҫтәл[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- "2 Электроника" — сәғәт-будильник
- "6.15-се М Электроника" — иң ҡиммәтле ағас шпондан эшләнгән ағас өҫтәл менән будильник сәғәткә корп. ДСП менән. Пластмасса һәм артҡы стеналарына светофильтр. Өс сәғәт микросхемалар үтәй: К176ИЕ18, К176ИЕ13, К176ИД3. ИВЛ1 тоҡанып-7/5. Т19 Трансформатор аҙыҡ-220-50. Сығарған мәлдә хаҡы 45 һум. Күп кенә дана билдәләне СССР Дәүләт сифат билдәһе.
- "7 Электроника" — сәғәт өстән бер вакуум-катодо-люминисцентный тоҡанып (ВКЛЯ). Рефлектор заводында етештерелә.
- "8 Электроника" — сәғәт өстә, аш-гарнитураһы.
- "Электроника 12-41А" — к1016хл1 сәғәттә тоҡандырырға микросхемалар менән ИВЛ2-7/5, РЗПП етештереү, сығарыу ваҡытынан хаҡы 23 һум.
- "13 Электроника" — тоҡанып сәғәт өстә люминесцентный булған вакуумды файҙаланып, 176 серияһы микросхемалар, 1988 йылда, хаҡ 35 һум.
- "49-60-057 ННБ Электроника"-өҫтәл лампа, электрон сәғәт, будильник менән. Хаҡы-45 һум.
- "Электроника Б1-22" — автомобиль сәғәт
- "ЗАП 01ЭЧ Электроника" — оҡшаш, көҙгөнән күренә, күренеп торған өҫкө мөйөшкә аша тоҡандырыу хоҡуғына ҡала. КР145ИК1901 микросхемалар, тоҡанып ИВЛ2-7/5. Преобразователь көсөргәнеш бар, сәғәт 12. в. сальериға ниндәй көсөргәнеш сығанаҡтарының мөмкинлектәре
- "Электроника Б6-403" — өҫтәл сәғәте
- "22-01 Электроника" — өҫтәл сәғәте
- "4.13 Электроника" — будильник сәғәт өстән бер микросхемалар һәм вакуум КР145ИК1901 менән четырехразрядный-ИВЛ1 тоҡанып люминесцентный-ағас корп. 7/5. Сығарған мәлдә хаҡы — 50 һум.
- "Elektronika 2-11A" — будильник сәғәткә менән яҡтыртыу һәм өҫтәл, корп мөйөшлө (55 мм йылдар 83) пластмасса һоро, инглиз телендәге яҙмалар корпусын бөтә.
Төп сәбәп парапландың сәғәт "Электроника" туҡланыу селтәре эшләргә һуң егерме йылдан ашыу фильтр һәм электролитик менән высыхание цветовая булып тора. Унда реставрация эшләнде алмаштырыу, хәүефһеҙлек техникаһы ҡағиҙәләрен үтәү.
Наручный[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Серия асыу 1973 йыл.
Серия "5 Электроника"[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәғәт серияһы менән берләштереүсе билдә "5 Электроника", "5x Электроника", "Электроника 5-xxx" и т. п.
Бөтә был серияла етештереү ҡеүәте сәғәтенә минск ЭШМӘКӘРЕ "Интеграл" (завод "Электроника" һәм "Камертон"). Билдәле сәғәт модель: Электроника 5-202, 5-203, 5-204, 5-206, 5-207, 5-208, 5-209, 5-29367. Электроника үҫтереү серия-5x 5 серия булған Электроника (51,52,53,54,55,57 һ . б.)
Был серияһын цифрлы ҡул сәғәте барышында ҡатнашыусылар күп функциялы көйҙәре (ЦНХ), уларҙың күпселеге сит ил аналогтары юҡ. (ғөмүмән, бөтә). Меню ҡаралған махсус сәғәттәр интерфейс, унда төҙәтмәләр булыуын күрһәтә, ҡушыу (алыу) ағымдағы ваҡытта һыу эсендә тәүлек. Үҙ аллы мәғәнәһе ҡулланыусыларҙың иҫәпләү ашырыу төҙәтмәләр сәғәт, сәғәт шаһит сағыштырып, мәҫәлән, теүәл ваҡыт сигналдарын менән, радио буйынса тапшырыла, ике тапҡыр аша оҙайлы ваҡыт арауығында (10 көн). Төймәгә басыгыз менән торошона төҙәтмәләр индереп өс секундтан ашыу ваҡыт һайлау ҡуйҙы.функциялы буйһондора.
Әлеге ваҡытта ҡайһы бер моделдәре сәғәт "Электроника" мин белоруссияла сығарылған дауам итә ЭШМӘКӘРЕ "Интеграл".
Сәнәғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
7 Электроника — сәнәғәт люминесцентный менән сәғәттәрен тоҡандыра, унда һәр цифр йәки ун дүрт формалаша 7-сегментный лампа (цифрҙарҙы алыу күләмдәрен арттырыу өсөн). Икеле код һәр береһе дүрт дешифрация тоҡандырыу өсөн түләү бар, уларҙың хаҡы менән төп уҡырға инә, код люминесцентный тоҡандырҙы. Светодиодный моделе һәм индикация була.
Бөтә етештереү базаһы һәм завод урамдарында һарытау сәғәт "Рефлектор" әлегә тиклем ҡулланыла һәм бик күп административ-хужалыҡ бүлмәләре һәм рәсәй территорияһында сәнәғәт. Вакуум сәғәт етештереү базаһы-люминесцентный тоҡанып (ВЛИ) үҙе әҙерләй (бөтәһе донъяла заводтан 5-се булып, ВЛИ).
Сәғәт "7 Электроника" төрлө модификациялы сығарыу (7 Электроника-06М, 7-06К, 7-34, 7-35)
Бейеклеге мәғлүмәт моделен араһында айырылып үҙ символдары (140 мм-ға 78 нигеҙе булған һәм мә), күп разрядты (сәғәт, минут, секунд), индикация төҫтән (ҡыҙыл һәм йәшел), датчик температураһы булмаһа, баш төҙәтеү мөмкинлеге барышында радиотрансляционный селтәре, тип индикация (йәки люминесцентный светодиодный).
Әлеге ваҡытта предприятиеның етештереү заводы нигеҙендә ойошторолған сәғәт "Рефлектор", электрон сәғәт дауам етештереү, уларҙың башҡа сауҙа маркаһы аҫтында сығарыла ла инде.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сәғәт уҡтары хәрәкәтенә йүнәлештәре "буйынса сәғәт уғы" һәм "сәғәт уғына ҡаршы" түңәрәк йүнәлештә хәрәкәт күрһәтеү өсөн ҡулланыла.
- Сәғәт уғы традицион йүнәлештә хәрәкәт йүнәлеше менән тап килгән, хәрәкәт иткән горизонталь ҡояш сәғәтендә күләгә, ерҙең төньяҡ ярымшарында урынлашҡан. Әммә, сәғәт бар, ул хәрәкәт уғы "сәғәт уғына ҡаршы" (стеналарҙа ҡояш кеүек була).
- Iiii ҡайһы берҙә сәғәт циферблатын аңлата iv булараҡ рим цифрҙары менән дүртенсе урында булдыӨҙөмтә хатаһы: Асыусы тег
билдәһе- дөрөҫ түгел йәки мәғәнәһеҙ исем йөрөтә..
- Реклама на яҡынса 10 сәғәт уғы ғәҙәттә стрелочный ҡушыла:8 йәки 10:20. Бының өсөн эшләгәс, исем өсөн түгел атыр ябыла. Бынан тыш, 10:10 сәғәте витриналарҙы н хәтерләтә. улыбочка (йылмайлик), һатып алыусылар мөнәсәбәттәргә ыңғай йоғонто яһайӨҙөмтә хатаһы: Асыусы тег
билдәһе- дөрөҫ түгел йәки мәғәнәһеҙ исем йөрөтә..
- Йыш ҡына на күрһәтеү өсөн ҡулланған шартлы маҡсаты сәғәт циферблаттарын урын ориентирлашып, бүлексә яны маршруттары йүнәлештәрен йәки тәьҫир итешеүе (ҡағиҙә булараҡ, белгестәр армияһы) йәки айырым күҙәтеүсе. Йүнәлештәге объекттар (йәки маршрутҡа) һ циферблат күрһәтеп, тура мөйөшлө хәл сағыштырмаса уның мәғәт күҙәтеүселәре, циферблат горизонталь әгәр ҙә кеүек тойола, уның үҙәге күҙәтеүселәр менән тап килгән, ә ағымдағы сәғәт 12 күрһәтеү йүнәлешендә хәрәкәт (ҡараш) үҙе күҙәтеүсе. Мәҫәлән, ҡәтғи объекттар уң яҡтан ҡушыла, тип аңлатҡан "3 сәғәт". Йүнәлеш күрһәткән цифрҙарҙан һуң өҫтәй, һүрәтләнгән объекттарҙың алыҫлығы тиклем.
- Мәскәүҙә үткән xvii быуатта яһалған сәғәт спас башняһы сәғәт уғы хәрәкәтен генә түгел, ә циферблат, айына бер өлөшө бүленгән. Ваҡыт төнгә отсчитываться түгел, ә таң атҡас. Шул уҡ ваҡытта ҡояш сәғәте ярашлы, ағымдағы сәғәтсеһе ваҡытта күсерелә.Өҙөмтә хатаһы: Асыусы тег
билдәһе- дөрөҫ түгел йәки мәғәнәһеҙ исем йөрөтә..
См. шулай уҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Механизмы Антикитерский
- Ваҡыты
- Тәүлек ваҡыты
- Сәғәт калибрлы
- Һыу аҫты сәғәт
- Сәғәт парковочный
- Секундомер
- Тайм
- Эш сәғәте
- Сәғәтсе
- Хронометр
- Сәғәт палубный
Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Водяные, песочные и огненные часы не являются часами в обычном понимании, так как они не показывают текущее время и не предназначены для точного измерения произвольно взятых интервалов времени, строго говоря, они являются таймерами, то есть воспроизводят заданные временные отрезки.
- ↑ Толковый словарь русского языка
- ↑ Электронные настенные часы «Электроника 7» на сайте завода «Рефлектор»
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Серафимов В. В., Лермантов В. В. Часы // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)(урыҫ.)


c: text/html

text:
Республика ҡатын-ҡыҙҙары ғаилә балалар баҡсалары төҙөргә тәҡдим итә
БР Ҡатын-ҡыҙҙар союзы Пенза өлкәһендәге кеүек ғаилә балалар баҡсалары системаһын үҫтерергә тәҡдим итте.
— Был төбәктә балаларына балалар баҡсаһында урын етмәгән ата-әсәләргә өс мең һум самаһы күләмендә компенсация түләнә, — ти БР Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе Рәшиҙә Солтанова. — Был средстволар ғаилә балалар баҡсалары ойошторорға ярҙам итә. Республикабыҙға ла был өлгөгә эйәрергә ине. Бөгөн беҙҙә балалар баҡсаһына сиратта 50 меңгә яҡын ғаилә тора. Тап мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларында урын етешмәүе йыш ҡына ата-әсәләрҙе бала табыуҙан баш тартырға йәки ғаиләлә бер бала менән сикләнергә мәжбүр итә.
Рәшиҙә Солтанованың һүҙҙәренә ҡарағанда, Пенза өлкәһендә төбәктә демографик хәлде яҡшыртыу буйынса өлгө итеп алырлыҡ башҡа ыңғай миҫалдар ҙа байтаҡ. Мәҫәлән, ғаиләлә өсөнсө бала тыуғанда – 100 мең һум һәм дүртенсе бала тыуған 200 мең һум күләмендә пособие түләнә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфөлә VIII «Рәсәй ғаиләһе» халыҡ-ара конгресы үткәрелә
Өфөлә 18-20 майҙа VIII «Рәсәй ғаиләһе» халыҡ-ара конгресы үтәсәк. Быйылғы форумдың темаһы – «Ғаилә һәм демография: милләт-ара татыулыҡты үҫтереүҙең социаль потенциалы». Ҡатнашыусылар — Рәсәй Федерацияһының 40-тан ашыу субъекты, алыҫ һәм яҡын сит илдәр вәкилдәре күп милләтле һәм күп конфессиялы йәмғиәттә ғаилә сәйәсәтен тормошҡа ашырыу үҙенсәлектәре һәм перспективаларын тикшерәсәк.
Рәсәй дәүләт социаль университетының Өфө филиалы директоры Рөстәм Әхмәҙинуровтың билдәләүенсә, ғаилә мәсьәләләре буйынса халыҡ-ара конгресс Рәсәйҙә 2002 йылдан башлап үткәрелә, һәм һәр форум айырым бер темаға бағышлана. Мәҫәлән, Мәскәүҙә төбәк ғаилә сәйәсәтен үҫтереү сиктәрендә йәш ғаилә проблемалары тикшерелде.
2009 йылда Рязань ҡалаһында йәштәрҙе рухи-әхлаҡи тәрбиәләү һәм ғаиләлә милли традициялар мәсьәләһе ҡаралды.
2010 йылда Курскиҙа ғаилә педагогикаһы традициялары һәм инновациялары өйрәнелде.
— Башҡортостанда 2011 йылдың Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылы тип иғлан ителеүен иҫәпкә алып, ойоштороу комитеты VIII конгресты беҙҙең республикала үткәреү инициативаһы менән сығыш яһаны, — тине Рөстәм Әхмәҙинуров. – Айырыуса беҙҙең төбәктә йөҙҙән ашыу милләт вәкилдәре йәшәүен, ғаилә, шул иҫәптән милләт-ара ғаилә институтына ярҙам өлкәһендә ҙур тәжрибә тупланыуын һәм бындай тәжрибәне Рәсәйҙең башҡа субъекттарында, БДБ һәм донъя илдәрендә файҙаланыуҙың көнүҙәклеген иҫәпкә алғанда.
Форум сиктәрендә, 18 майҙа Өфөләге Рәсәй дәүләт социаль университеты филиалының уҡыу корпусын асыу тантанаһы үтәсәк (Өфө, Нехаев урамы, 94). Ошо уҡ көндө ҡунаҡтар «Салауат Юлаев» хоккей клубы уйынсыларын тәбрикләүҙә ҡатнашасаҡ.
19 майҙа ҡаланың төрлө урындарында күсмә социаль-ғәмәли сессиялар, тренингылар, мастер-кластар, ижади оҫтаханалар үкәреләсәк. Фәнни һәм юғары уҡыу йорто йәмәғәтселеге, йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәрҙәре ҡатнашлығындағы пленар ултырыш Конгресс-холда 15 сәғәттә үтәсәк.
20 майға түңәрәк өҫтәлдәр һәм фәнни-ғәмәли секциялар планлаштырылған.


text:
Башҡортостан предприятиелары йылды табышты арттырыуҙан башланы
Башҡортостандың эре һәм уртаса предприятиелары 2012 йылдың ғинуарында килемен 2011 йылдың ғинуарына ҡарағанда 21,5 процентҡа арттырған. Бер айҙа уларҙың уртаҡ табышы 13,1 млрд һумға еткән. Башҡортостанстатта, бәләкәй предприятиелар, банктар, страховка компаниялары һәм бюджет учреждениеларынан тыш, республиканың башҡа ойошмалары эшмәкәрлегенең финанс һөҙөмтәләре тураһында мәғлүмәт баҫтырылды.
Табышһыҙ эшләгән предприятиелар өлөшөнә 20,5 процент тура килә — 1188 предприятиеның 243-ө зыянға эшләгән. Улар дөйөм алғанда 1,6 млрд һум аҡса юғалтҡан. Иң насар хәлдәр транспорт һәм элемтә өлкәһендә күҙәтелә — 455,9 млн һум, эшкәртеү производстволарында — 389,3 млн һум, күмәртәләп һәм ваҡлап сауҙа итеү тармағында — 167,7 млн һум, файҙалы ҡаҙылмалар табыу өлкәһендә — 129,9 млн һум.


text:
Башҡортостанда юғары уҡыу йорттарына ғаризалар ҡабул итеү тамамлана Фото: Андрей Старостин
Башҡортостанда юғары уҡыу йорттарына ғаризалар ҡабул итеү тамамлана
Башҡортостанда юғары уҡыу йорттарына ғаризалар ҡабул итеү тамамлана Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
24 июлдә Башҡортостанда бакалавриат йүнәлеше һәм һөнәрҙәр буйынса көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәренә уҡырға инергә теләгән абитуриенттарҙан ғаризалар ҡабул итеү тамамлана.
Ҡабул итеү ике этапта уҙғарыла. Тәүгеһендә вуздар бюджет урындарының 80 процентына, икенсеһендә ҡалған 20-нә абитуриенттарҙы ҡабул итергә тейеш.
«27 июлдә юғары уҡыу йорттарының рәсми сайттарында һәм уларҙың мәғлүмәт стендтарында уҡырға инеүселәрҙең рейтингы урынлаштырыласаҡ. 3 август — беренсе этапта бюджет урындарына алынырға теләүселәр исемлегендә булған абитуриенттарҙан документтарҙың төп нөсхәһен ҡабул итеүҙең һуңғы көнө. 4 августа ҡабул итеү тураһында бойороҡ буласаҡ. Икенсе этапҡа килгәндә, төп нөсхәләрҙе тапшырыу 6 августа тамамлана, ә 7-дә юғары уҡыу йорттарының ҡабул итеү тураһында бойороғо баҫыласаҡ», — тип аңлатма бирҙе М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының ҡабул итеү комиссияһының яуаплы секретары Фиданис Тимерханов.
Яңы уҡыу йылында республикала дәүләт юғары уҡыу йорттарының һәм уларҙың филиалдарының бюджет урындарына 10780 абитуриент уҡырға инә аласаҡ.
Уҡыуҙы тамамлаусы бер юлы биш вузға документтарын тапшыра ала, уларҙың һәр береһендә өс һөнәрҙе һайларға була, бөтәһе 15 вариант.
Быйыл бер яңылыҡ бар. Абитуриенттарҙың шәхси ҡаҙаныштары уҡырға ингәндә балдарын арттырырға ярҙам итәсәк. Уҡырға инеүселәр үҙҙәренең портфолиоһын күрһәтергә тейеш. Дөйөм суммала был абитуриентҡа яҡынса ун балл өҫтәйәсәк. Йомғаҡлау иншаһы өсөн дә өҫтәмә балдар алырға мөмкин.


text:
Өфөлә технополистың тәүге бүлеге БДУ майҙандарында ойошторола Фото: Олег Яровиков
Өфөлә технополистың тәүге бүлеге БДУ майҙандарында ойошторола
Өфөлә технополистың тәүге бүлеге БДУ майҙандарында ойошторола Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Өфөлә технополистың беренсе корпусы Башҡорт дәүләт университеты майҙандарында булдырыла. Был хаҡта Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Фән буйынса Совет ултырышы йомғаҡтары буйынса хәбәр итте.
– Бөгөн Башҡорт дәүләт университеты биналарының бер өлөшө республика милкенә тапшырыла. Унда яҡынса 40 мең квадрат метр буласаҡ. Беҙ ошо бинаны төҙөкләндереүгә, яңыртыуға тотонабыҙ, бының өсөн аҡса бар. Әйткәндәй, улар нефть продукттарын ташыу буйынса ғилми-тикшеренеү институтын һатыуҙан килгән аҡса. Йыл ярымдан технополистың был өлөшө эшләй башлар тип уйлайым.
Өфө дәүләт нефть техник университеты ла үҙенең биләмәһендә технополис бүлеген урынлаштырыу мөмкинлеген ҡарай.
– Өфө нефть университеты үҙ майҙанында тикшеренеүҙәр алып барыласаҡ биләмә булдырырға тәҡдим итә. Шул иҫәптән «Башнефть», беҙҙең нефть, газ компаниялары өсөн, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Әйткәндәй, нефть университеты терәк университет статусын алды. Бынан тыш, «Газпром» өсөн дә терәк университет булып тора. Бер саҡрым алыҫлыҡта ғына урынлашҡан «Башнефть» ошо йәһәттән бик һүлпән. «Башнефть» компанияһын нефть университеты менән эшләргә «мәжбүр итергә» кәрәк.
Республика Башлығы фән менән етештереү араһында өҙөклөктө бөтөрөү өсөн технополисты тиҙерәк сафҡа индерергә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.
– Фән, мәғариф сәнәғәт предприятиелары менән берлектә эшләргә тейеш. Һуңғы йылдарҙа беҙҙең сәнәғәтселәр төрлө сәбәптәр арҡаһында сит ил продукцияһына өҫтөнлөк бирә. Улар фәнни йүнәлештәрҙе үҫтереү, яңы технологиялар булдырыу менән ҡыҙыҡһынмай. Уларҙың барыһы ла һәйбәт: яҡшы эш хаҡы, заводтар, предприятиелар, ҡоролмалар эшләй, – тине Рөстәм Хәмитов. – Шул уҡ ваҡытта юғары уҡыу йорттары бик күп белемле белгестәр әҙерләй. Был өҙөклөк кисә генә түгел, байтаҡ йылдар элек барлыҡҡа килгән. Уны технополистар аша ҡыҫҡартырға кәрәк. Бөгөн беҙ ошондай майҙансыҡ төҙөйбөҙ.


text:
Ауыл район үҙәгенән 110 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан, ә күрше ятҡан Бөрйәнгә – 50, Күгәрсенгә 60 километр. Шуға күрә үркәстәр, Юлдыбайға һирәк йөрөһә лә, яҡындағы райондарҙа йыш була.
Ауыл район үҙәгенән 110 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан, ә күрше ятҡан Бөрйәнгә – 50, Күгәрсенгә 60 километр. Шуға күрә үркәстәр, Юлдыбайға һирәк йөрөһә лә, яҡындағы райондарҙа йыш була.
“Дача амнистияһы” һәм торлаҡты хосусилаштырыу: яҙға тиклем өлгөрСоциаль мәсьәлә // 11-07-2014, 06:00
“Башҡортостанда милли сәнғәтте һаҡлауға һәм үҫтереүгә, яңы таланттар асыуға, төбәк-ара мәҙәни бәйләнештәрҙе нығытыуға йүнәлтелгән саралар даими уҙғарылып тора. Улар араһында «Байыҡ» республика балалар конкурсы айырым урын биләй. Был бәйгелә ҡатнашырға теләүселәр йылдан-йыл арта, географияһы киңәйә, – тиелә унда.
Башҡортостан – боронғо солоҡсолоҡ кәсебен һаҡлаған берҙән-бер төбәк. Бөгөн башҡорт балының даны бөтә донъяны яулай, сөнки уның файҙаһы барыһына ла мәғлүм.


text:
Ҡалала тиһеңме, ауылда булһынмы – бөгөн тормошто техникаһыҙ күҙ алдына килтереүе ауыр. Ысынлап та, автомобилдең өҫтөнлөктәре бихисап, ғаиләлеләргә бигерәк тә. Мәҫәлән, бишәү икәнһең, берәй ергә юлланыу өсөн автобусҡа барыһына ла билет алырға кәрәк, ваҡыт яғынан да отолаһың, теләгән ерҙә туҡтау ҙа мөмкин түгел. Ҡыҫҡаһы, үҙ автомобилеңә ни етә!
Машина һатып алыуҙың төрлө юлы бар. Һаҡлыҡтағы аҡсаң ярҙамында техникалы булаһыңмы йәки автокредит юллайһыңмы? Һәммәһе лә һинең ҡарамаҡта.
Мәҫәлән, Рәсәй Хөкүмәте бынан ике йыл элек федераль ҡаҙна иҫәбенә еңел автомобиль алыу өсөн субсидия биреү тураһында ҡарар ҡабул иткәйне.
Ил етәкселегенең маҡсаты – Рәсәй автосәнәғәтенең бөлөүенә юл ҡуймау, ватан автомобилдәрен күберәк һатыуға сығарыу, машина баҙарына яңы һулыш биреү.
Тәүҙә уға ныҡ шикләнеп ҡарағайныҡ, һуңынан программаны энәһенән-ебенә тиклем өйрәнгәс, күңелгә йылы булып китте. Хөкүмәттең ярҙамын беҙ ҙә үҙ иңебеҙҙә тойҙоҡ.


text:
Мәңге тере “Локомотив”8-09-2017, 01:05 // Йәмғиәт, Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға
Хоккейсылар араһында төрки фамилиялыларҙы ишетеп ҡалһаң, улар менән әңгәмәләшергә тырышыу теләге уяна. Шундайҙарҙың береһе – Ярославлдең “Локомотив” командаһы уйынсыһы Александр Ғәлимов менән беренсе һәм һуңғы тапҡыр күрешкән булып сыҡтыҡ. Йәш уйынсы Континенталь хоккей лигаһында ғына түгел, Рәсәй суперлигаһында ла үҙен күрһәтеп өлгөргәйне. Александр Сәйетгәрәй улына әңгәмә ҡорорға теләп өндәшкәйнем, әммә ваҡыт самалы булыу сәбәпле, өлгөрмәнек. Шулай ҙа быға әллә ни әһәмиәт тә бирмәнем, сөнки Ринат Хәсәнов менән һөйләшеүҙе лә ул “Салауат Юлаев”та уйнағанда башлаһаҡ, аҙаҡ, икенсе командаға күскәс, тамамлап ҡуйғайныҡ.
2011 йылдың 7 сентябрендә Саша Ғәлимов йәнә үҙе хаҡында хәбәр итте. Был мәлдә мин ҡатын-ҡыҙҙарға ғына хас үҙенсәлекле сүрәттә – йөклө килеш шифаханаға килеп урынлашҡайным. Телевизорҙы тоҡандырғас, иң тәү ишеткән хәбәрем шул булды: “Як Сервис” авиакомпанияһына ҡараған “Як-42” авиалайнеры халыҡ-ара рейсты үтәгәндә Ярославль ҡалаһы эргәһендә ҡолаған. Һөҙөмтәлә 45 кешенән торған экипаждың 43-ө шунда уҡ һәләк булды. Александр башта иҫән ине әле. Уның хатта үҙенең фамилияһын атауы, иң шәп табиптар ҡулына эләгеүе ҙур өмөттәр уятты. 12 сентябргә тиклем таныш хоккеисының терелеүен теләнем, әммә... Бөтә тәне, эске ағзаларының 87 проценты янған Рәсәй йыйылма командаһы уйынсыһы, үҙ эшенең оҫтаһы Александр Ғәлимов мәңгелеккә күҙен йомдо.
Был көн минең өсөн шифаханала аҙаҡҡыһы булды, шунда уҡ дауаханаға илтеп һалдылар. Хоккей спортын үҙ иткәнгә генә түгел, тотош команданың күҙ асып йомған арала һәләк булыуы менән килешеүе бик ауыр ине шул. Шуға күрә юлым Ярославлгә төшһә, мотлаҡ мәңгелеккә атлаған хоккей командаһы шөғөлләнгән спорт һарайын инеп күреп, уларҙың яҡты рухына арнап шул ерҙә доға ҡылам, ултыртылған ағастарҙы ҡарап сығам тигән һүҙем бар ине. Бына, ниһайәт, был ҡаланы ла яҡындан күрергә насип булды.
Дөрөҫөн әйткәндә, самолет шартлауға алты йыл тулған мәлдә “Локомотив”ты ниңә хәтергә алыуымды үҙем дә аңлатып бирә алмайым, әммә команданың уйындары үткән, күнекмәләре барған ҡаланы, спорт һарайын барып күргәс, Саша менән эшләнмәгән әңгәмәнең тынғы бирмәүе ҡулға яңынан ҡәләм алырға мәжбүр итте, күрәһең.
Самолетта ул ваҡытта, алда әйткәнемсә, 45 кеше булған: 37 пассажир һәм экипаждың һигеҙ ағзаһы. 39-ы тән йәрәхәттәренән, өсәүһе һыуға батып, береһе тәне бешеүҙән шунда уҡ яҡты донъя менән хушлашҡан. Хоккейсы Саша Ғәлимов менән авиация һәм радиоэлектрон йыһазландырыу буйынса инженер Александр Сизов дауаханаға урынлаштырылды (әйткәндәй, ул бөгөн дә иҫән, әммә бер кем менән дә аралашмай ҙа, әңгәмә лә бирмәй). Икеһе лә иң аҙаҡҡы рәткә ултырыу һәм хәүефһеҙлек ҡайыштарын эләктермәү сәбәпле, самолет ҡолау менән Туношонка йылғаһына ырғытылған. Сашаны шул мәлдә дежурҙа булған Эске эштәр министрлығына ҡараған омон отряды хеҙмәткәрҙәре табып алған. Ул мәлдә хоккейсы үҙ аңында булып, хатта фамилияһын атаған. Ул янған самолет эсенән дә үҙе сыҡҡан.
Бөтә донъя менән доға ҡылыуға ҡарамаҫтан, фанилыҡтың үҙ ҡанундары. 12 сентябрҙә Александр Ғәлимов та А. Вишневский исемендәге ғилми-тикшеренеү институты дауаханаһынан командалаштары артынан “эйәрҙе”.
Ул көндө “Як-42Д” Ярославлдән Минск ҡалаһына чартер рейс булараҡ һауаға күтәрелгәйне. Континенталь хоккей лигаһының регламентына ярашлы, “Локомотив” ҡаланың “Динамо” командаһы менән уйынға йүнәлгәйне. Әммә Мәскәү ваҡыты буйынса 15 сәғәт 58 минут 36 секундта “Туношна” аэропортында ҡәҙимге тәбиғәт шарттарында һауаға күтәрелер өсөн осош һыҙатынан ситкә тайпыла һәм күккә ҡара тупраҡтан күтәрелә башлай. Әммә оҙаҡ оса алмай лайнер – биш-алты метр бейеклеккә күтәрелеү менән радиомаякка бәрелеп, Туношонка йылғаһы ярҙарына килеп төшә һәм шартлай. Самолет емереклектәре һәм ҡойроҡ өлөшө йылғаға ҡолай...
Төп составтың һәләк булыуы сәбәпле, был миҙгелдә “Локомотив” хоккей командаһы КХЛ-дан төшөп ҡалды. Әммә ул тиҙ арала тупланып, әйткәндәй, 90 процент үҙ тәрбиәләнеүселәренән, киләһе миҙгелдән көйәрмәндәрҙе ҡыуандырып та, һыҙландырып та боҙ майҙанына сыҡты.
Әгәр Башҡортостан халҡы, хоккей көйәрмәндәре хәтерләһә, тап ошо көндө, 7 сентябрҙә, Өфөлә КХЛ уйындары башланыу айҡанлы “Салауат Юлаев” менән “Атлант” командаһы араһында матч башланып тора ине. Әммә авиаһәләкәт тураһында хәбәрҙе Континенталь хоккей лигаһының президенты Александр Медведев иғлан итеү менән, уйын туҡтатылды. 12 сентябрҙә ошо уҡ командалар яңынан осрашып, “Локомотив” кубогы өсөн көс һынашты. “Салауат Юлаев” һәм “Атлант” командалары уйынсылары Өфөләге сиркәүгә йүнәлде, көйәрмәндәр ҙә улар артынан ҡалманы. Был көн ана шундай күңел һыҙланыуҙары менән тарихҡа инеп ҡалды.
Ә нимә булды һуң самолет менән? Ошо һорауҙы һәр кем үҙенә биргәндер, моғайын. Фажиғә сәбәптәрен тикшереү менән Дәүләт-ара авиация комитеты шөғөлләнде. Һәләкәттең төп сәбәбе тип самолет ҙур тиҙлек алған мәлдә пилоттарҙың береһенең тормоз педаленә баҫыуын атанылар. Ул көндәрҙә бөтә ваҡытлы матбуғат баҫмалары, радио һәм телетапшырыуҙарҙа тик ошо ваҡиға ғына телгә алынды, ентекле тикшерелде. Бар халыҡ таң ҡалды: донъялағы иң популяр спорт төрө уйынсылары ултырған самолет шартлаған икән, башҡаларға ни һан... Илдең авиация базаһы, профессионалдарҙың эшмәкәрлеге ҡабат-ҡабат телгә алынды. Малахов кеүек популяр тележурналистар бер генә түгел, әллә нисәмә тапшырыуҙарын ошо ваҡиғаның төбөнә тоҙ ҡойоуға бағышланы.
Ә шулай ҙа ниндәй лайнерға ултырған булған икән уйынсылар? “Як-42Д” самолеты (регистрация һаны RA-42434, заводтыҡы 4520424305017, серия һаны 17-05) Һарытау авиация заводы тарафынан 1993 йылдың 1 октябрендә эшләп сығарылған. Ул федераль милек исемлегендә торған һәм 2009 йылдың 24 сентябрендә М. Хруничев исемендәге дәүләт йыһан үҙәгенә тапшырылған. Шул уҡ йылда “Як Сервис” авиакомпанияһы тарафынан лизингка алынған булған. Быға тиклем ул “Орел Авиа (Универсал)” (1993 йылдың 21 июненән 1997 йылдың 18 апреленә тиклем), “Быково Авиа” (2000 йылдың 10 мартына тиклем), “Центр-Авиа” (2002 йылдың 18 ғинуарына тиклем), “ФГУ АП “МЧС” (2002 йылдың 10 октябренә тиклем), “Шар Инк ЛТД” (2004 йылдың 30 ноябренә тиклем), “Аэро Рент” (2007 йылдың 23 авгусына тиклем), “Галактика” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (2009 йылдың 24 сентябренә тиклем) ҡарамағында торған. Осоу яраҡлылығы сертификаты 2013 йылдың 1 октябрендә сығырға тейеш булған. 2011 йылдың 16 авгусында, йәғни фажиғә булыр алдынан 20 көн элек кенә, ул Ҡазанда план буйынса техник хеҙмәтләндереү үткән һәм бер ниндәй ҙә етешһеҙлектәре асыҡланмаған. Лайнер А. Ивченко исемендәге ике контурлы турбореактив “Прогресс” Д-36 3МКБ двигателдәре менән йыһазландырылған. Һәләкәт көнөнә тиклем 3112 тапҡыр осош яһаған, йәғни 6490 сәғәт (тәғәйенләнгән ресурстан – 12000 сәғәттән – ике тапҡырға әҙерәк) осҡан. Әйткәндәй, быға тиклем дә, йәғни 2011 йылдың 27 авгусында, хоккейсылар тап ошо самолетта Рига – Мәскәү араһын үткән һәм “Латвия тимер юлдары кубогы”н яулап ҡайтҡан. Барыһы ла ыңғай ғына кеүек тә бит, әммә белгестәр “Як Сервис” авиакомпанияһының ошондай ете самолеты булған, әммә улар менән файҙаланыу өсөн лицензия 2011 йылда туҡтатылған тип тә иҫәпләй. Рәсәй хоккей федерацияһы президенты Вдадислав Третьяк, Рәсәй йыйылма командаһы ҡабат бер ҡасан да “Як” самолеттарына ултырмаясаҡ, тип белдерҙе.
Самолет менән бик тәжрибәле экипаж идара иткән. Һауа судноһы командиры – 44 йәшлек Андрей Соломенцев, икенсе пилот – 49 йәшлек Игорь Жевелов, бортмеханик – 42 йәшлек Сергей Журавлев. Экипаж яңыраҡ төҙөлгән була һәм был составта бары тик ике рейс ҡына эшләп өлгөргән. Ниндәй генә тикшереүҙәр, ентекле анализдар эшләһәләр ҙә, бөгөнгәсә бындай фажиғәләрҙең төп сәбәбе асыҡланмаған, тиергә лә була. Ғөмүмән, тап ошо фажиғәнән һуң ул ваҡыттағы ил башлығы Дмитрий Медведев Рәсәйҙең бөтә авиация системаһын тикшерергә, самолет паркын ҡыҫҡартырға ҡушты, шәхси ҡулдарға күсеүҙе тыйҙы, үҙебеҙҙең самолет етештереүселәргә ҡаршы килһә лә, иң сифатлы лайнерҙарҙы сит илдән алырға тәҡдим итте.
Һәләкәттең эҙемтәләрен бөтөрөүҙә 44 махсус техника һәм 103 кеше, шул иҫәптән Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Баш идаралығы белгестәре лә ҡатнашты. 2011 йылдың 7 сентябрендә һәләк булғандарҙың һәр береһенең кәүҙәһе табылған.
...Яңынан Саша хаҡындағы мәғлүмәттәргә әйләнеп ҡайтам. Уның менән көйәрмәндәр “Арена-2000” боҙ һарайында 13 сентябрҙә хушлашты. Мосолман йолаларын үтәп, доға ҡылынып, Ярославлдең Чурилков зыяратында ерләнде. Тура трансляциялар барышында урындағы мулланың Александрҙың эргәһенән дә китмәй тиҫбе тартыуын күрһәттеләр. Башҡалар бүтән дин вәкилдәре булғас, улар үҙ йолаһы буйынса ер ҡуйынына тапшырылды. Сашаны мосолманса ерләүҙе ойошторғандары өсөн ата-әсәһенә лә рәхмәт. Әйткәндәй, уның 2009 йылда тыуған Кристина исемле ҡыҙы ҡалды. Ҡатыны Марина ла – спортсы, “Ярославич” волейбол командаһы хореографы, ҡеүәтләү командаһы бейеүсеһе.
Бала сағынан уҡ Саша бик йомшаҡ күңелле, йомарт бала булған. Иҫ китерлек бай ғаиләлә лә үҫмәгән ул, әммә тәүге эш хаҡына скумбрия балығын алып, бәрәңге бешереп ҡуйып, ата-әсәһенә ғаилә байрамы эшләгән. Балыҡ тоторға яратҡан егет атаһы менән тап самолет ҡолаған йылғаға йөрөгән. Ярославлдең төп хоккей командаһында уйнай башлау менән ата-әсәһенә лә ошо йылға ярында өй һатып алып биргән. Юлға сығыр алдынан бер көн элек тә атаһы менән балыҡҡа барып килгәндәр. Берҙән-бер улдарын юғалтҡан Ғәлимовтар бөгөн бер-береһенә терәк булып йәшәй, ейәнсәрҙәрен тәрбиәләшә, тип хәбәр итәләр Интернет селтәрендә. Ярҙамсыл, йомарт Сашаның ата-әсәһенә генә түгел, туғандарына, таныштарына һоҡланғыс мөнәсәбәттә булыуы хаҡында күп яҙҙылар социаль селтәрҙәрҙә. Һәр кем хоккейсыға киң күңеллелеге, иғтибарлылығы, тормошто яратыуы өсөн рәхмәтен белдерҙе.
Шуны ла әйтеп китергә кәрәк: самолет шартлап, бер нисә ай үткәс, Елена менән Сәйетгәрәй Ғәлимовтарҙы “Локомотив” хоккей командаһының генераль директоры Юрий Яковлев осрашыуға саҡыра. Улар, нимә булды икән тип аптырап ҡалһа ла, бара. Баҡтиһәң, Түбәнге Кама ҡалаһында йәш, шәп уйынсы бар икән, әммә уны Ярославль командаһына алыр өсөн Сашаның ата-әсәһенең рөхсәте кәрәк. Ни өсөн тиһегеҙме? Сөнки егеттең фамилияһы Ғәлимов! Эйе, Эмиль Ғәлимов 2011 йылдан 2016 йылға тиклем ошо командала уйнаны. Сашаның ата-әсәһе менән тығыҙ аралашты.
Александр Ғәлимовтың командалашы капитан Иван Ткаченко хаҡында ла һәләк булғандан һуң тетрәндергес мәғлүмәттәр билдәле булды. Баҡтиһәң, хоккейсы ил буйынса бик күп яман сирлеләргә һаулығын нығытырға ярҙам иткән, ғүмерен һаҡлап алып ҡалған. Иң һуңғы тапҡыр ул 500 мең һум аҡсаһын тап һәләк булған көндө бер ауырыу ҡыҙҙың иҫәбенә күсергән. Егеттәр, әйтерһең, үҙҙәренең бәхетен башҡаларға өләшеп биргәндәй, янындағыларҙы, тәү күрешкән, хатта күрешмәгән кешеләрҙе ҡыуандырып, Ер йөҙөндә изгелек ҡылыу тигән иң изге ғәмәл ҡолдары булып Күккә олғашҡан...
Самолет шартлағандан һуң бер ай буйына Ярославлдә ямғыр яуған. 44 кешенең ғүмерен өҙгән фажиғә был ҡаланы ғына түгел, тотош донъяны тетрәтте. Туғыҙ ил гражданы ултырған булған лайнерға. Һәр илдә хоккейсыларҙың исемдәрен мәңгеләштереү эштәре барҙы. Әйтәйек, “КХЛ-ТВ” телеканалы 12 сентябргә тиклем “Локомотив” хоккей командаһының быға тиклемге ике миҙгел уйындарын күрһәтте, уйынсылар менән булған әңгәмәләрҙе ҡабатланы.
10 сентябрҙә “Арена 2000” боҙ һарайына команда ағзалары менән хушлашырға 100 меңдән ашыу кеше килгән. Ошо уҡ көндө “Арена Омск” комплексында ҡапҡасы Александр Вьюхинды һуңғы юлға оҙаттылар. Өлкә губернаторы Леонид Полежаев уның ғаиләһенә матди ярҙам күрһәтәсәге һәм ҡәберенә һәйкәл ҡуйыу сығымын Омск өлкәһе ҡаҙнаһынан алынасағы хаҡында әйтте.
Праганың Иҫке урын майҙанында ла 11 сентябрҙә күҙе йәшләнмәгән кеше булмағандыр. Рәсәй көйәрмәндәре яратып өлгөргән көслө уйынсылар Карел Рахунек, Ян Марек, Йозеф Вашичек менән хушлаштылар унда. “Салауат Юлаев” хоккей командаһы уйынсыһы Александр Радулов Ян Марек менән боҙ өҫтөндә бер генә тапҡыр сәкәләшмәне, шуға күрә уны беҙҙең көйәрмәндәр айырыуса яҡшы хәтерләй торғандыр. Чехияның хоккей союзы рәйесе Томаш Крал 4, 15, 63 уйын һандары тап ошо хоккейсыларҙа мәңгелеккә тороп ҡаласағы һәм илдең йыйылма командаһы оҫталары иҫтәлегенә һәйкәл ҡуйыласағы хаҡында хәбәр итте. Былары хәтер өсөн, киләсәк өсөн эшләнде.
Ошо уҡ йылдың 9 сентябренән һәләк булғандарҙың ғаилә ағзаларына 2 025 000 һум күләмендә аҡсалата компенсация түләнәсәге хаҡында хәбәр ителде. Бынан тыш, Ярославль өлкәһе ҡаҙнаһынан 300 мең һум, ҡала ҡаҙнаһынан 150-шәр мең һум ярҙам бүленеүе билдәле булды. Аҡса нимә инде, анау хәтлем йәш ғүмерҙәр өҙөлгәндә, был һандарҙың артында нисә нуль тороуы берәүҙе лә ҡыҙыҡһындырманы. Яҙмыш тигән нәмә барыһын хәл итә лә ҡуя. Ана бит, Юрий Урычев йәрәхәт алыу сәбәпле, Минскиға бөтөнләй осорға тейеш булмаған, әммә команданан тороп ҡалмайым тип юлға сыҡҡан... Ә Александр Калянин өсөн был матчҡа икенсе һөжүм итеүсе Максим Зюзякин барырға тейеш булған, әммә тәүгеһенең йәрәхәте төҙәләүе асыҡланғас, икенсеһе ҡалала тороп ҡалған...
Ярославлдең боҙ аренаһы янына яҡын килгәндә үк күңелде тәрән тетрәнеү солғап ала. Сәкәндәрҙән эшләнгән осоп барған әллә самолет, әллә ҡош һынын күреп, күҙгә йәш эркелә. Ә боҙ аренаһының диуарында “Мәңгелек команда” исеме аҫтында хоккейсыларҙың йылмайған фотолары ҡаршы ала.
Үҙ-үҙемә яңынан һорау бирәм: ниңә яҙырға булдым әле был хаҡта алты йыл үткәс? Һоҡланғыс хоккей оҫталары хаҡындағы иҫтәлек тынғы бирмәнеме? Әллә Саша менән эшләй башлаған әңгәмәне тамамлап ҡуйғы килдеме? Унһыҙ ғына. Әллә илдең авиация базаһы торошо уйға һалдымы? Хәйер, был хаҡта барыбер һыҙланыуымды еткерергә тейеш инем кеүек...
Ярославль ҡалаһы.


text:
Үҫеш төҫмөрләнә, “плюстар” күбәйә30-12-2016, 02:50 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға
– Бигерәк тә дүртенсе квартал һәйбәт динамика күрһәтте, – тине Рөстәм Зәки улы. – Сәнәғәт етештереүе 11 ай эсендә ике процент, ауыл хужалығы бер процент үҫеш бирҙе. Төҙөлөштә, сауҙала һәм хеҙмәтләндереү өлкәһендә хәл яҡшырыуға йүнәлеш алды. Республика 2017 йылға ышаныслы аяҡ баҫа.
Башҡортостандың һуңғы биш йылдағы үҫешенә анализ нигеҙендә республиканың оҙайлы социаль-иҡтисади үҫеш прогнозы эшләнде. Ул Рәсәйҙең 2017 – 2019 йылғы үҫеше сценарийҙарын иҫәпкә алып төҙөлдө.
Рәсәй иҡтисадына төп баһаны ил Президенты Владимир Путин йыл йомғаҡтарына арналған ҙур матбуғат конференцияһында бирҙе: тулайым эске продукт былтыр 3,7 процентҡа кәмеһә, быйыл уны 0,7 проценттан күберәк итмәүгә өлгәштеләр, ә ноябрь һөҙөмтәһе буйынса хатта бер аҙ үҫеш күҙәтелә. Машиналар эшләү, еңел сәнәғәт, эшкәртеү тармаҡтары йәнләнә төштө. Ауыл хужалығындағы ыңғай үҙгәреш тағы ла тосораҡ: үткән йыл үҫеш күрһәткесе 2,6 процент булһа, быйылға ул 3,2 процент тип планлаштырылды, ә йыл аҙағына ғәмәлдә дүрт процент тирәһе булыр тип көтөлә. Демографик хәл яҡшырҙы – үлем кәмене, тәбиғи артым дауам итә. Президент әйткәнсә, ил Хөкүмәте йәмғиәткә вәғәҙә иткән планын үтәй бара, дөйөм алғанда уға “плюс” билдәһе ҡуйырға мөмкин.
Һуңғы йылдарҙа Рәсәйҙән капиталдың ситкә ағыуы тураһында күп һөйләйҙәр һәм яҙалар, ләкин бына ҡарағыҙ: “Рәсәй-24” телеканалы хәбәр итеүенсә, 2015 йылда Рәсәйҙән 57 миллиард һум “ҡасһа”, 2016 йыл йомғаҡтары буйынса был күрһәткестең 17 миллиард һум булыуы көтөлә. Айырма бик ҙур. Һәм ул – Ватаныбыҙ файҙаһына.
Башҡортостанды алып ҡараһаҡ, тулайым эске продукт күрһәткесе Рәсәйҙең уртаса кимәленән өҫтөнөрәк булыуын дауам итә. Республика бюджеты килеме 2016 йылда 146 миллиард 329 миллион һум тәшкил итте, был былтырғы менән сағыштырғанда 10,6 процентҡа күберәк. Урындағы ҡаҙнаның (муниципаль райондар, ҡала округтары, ҡала һәм ауыл биләмәләре) килеме алдағы йыл менән сағыштырғанда 4,2 процент үҫеш бирҙе. Төп капиталға инвестиция күләме буйынса республика 2014 йылда 49-сы урында булһа, 2030 йылға тәүге ун биш төбәк иҫәбенә инеү маҡсатын ҡуя.
Ваҡлап һатыу сауҙаһындағы тауар әйләнеше буйынса төбәк – Рәсәйҙә һигеҙенсе урында. Тимәк, һатып алыу һәләте ил буйынса уртаса кимәлдән юғарыраҡ. Номиналь эш хаҡы буйынса республикабыҙ бер йыл элек Рәсәй субъекттары араһында 62-се урында тора ине. Хөкүмәт күргән тәғәйен саралар һөҙөмтәһендә төбәк 10-сы урынға күтәрелде. Реаль эш хаҡы буйынса 61-се урындан һигеҙенсе урынға сыҡтыҡ. Был йәһәттән хәлдең яҡшырыуы шунан да күренә: быйыл республика халҡы автомобиль һатып алыуҙы алдағы йыл менән сағыштырғанда кәметмәне һәм ошо күрһәткес буйынса илдең тәүге биш субъекты иҫәбенә инде. Икенсе төрлө әйткәндә, матди хәлде үҙебеҙ теләгәнсә үк яҡшырта алмайбыҙ, ләкин, башҡа төбәктәр менән сағыштырғанда, ҙур юғалтыуҙарға дусар ителмәнек.
– “Башнефть” компанияһының “Роснефть” составына инеүен уҙып барған йылдың иң мөһим ваҡиғаларының береһе тип иҫәпләргә мөмкин, – тине Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, яңыраҡ журналистар алдында сығыш яһап. – Беҙҙең иҡтисади баҙарға бик ҡеүәтле компания килде. Бында плюстар минустарға ҡарағанда күберәк. Оҙаҡламай ул ыңғай һөҙөмтәләрен бирә башлар тип ышанам.
Беҙҙең төбәк иҡтисадының киләсәк яҙмышын “Стратегия-2030” программаһы билдәләй. Уны эшләү өсөн Өфөнән, Мәскәүҙән һәм башҡа тарафтарҙан күп һандағы белгестәр, эксперттар йәлеп ителде, сит илдәрҙең тәжрибәһен дә файҙаландылар. Сифаты буйынса был эш “Skolkovo Trend Award” премияһына лайыҡ булды.
– Стратегияны төҙөгәндә республиканың социаль-иҡтисади үҫешенең өс дәүере һәр береһе айырым ҡаралды һәм анализланды, – ти республика Башлығы. – 1990 йылдарҙа күп кенә ҡыҙыҡлы башланғыстар барлыҡҡа килде, ул осорҙа төбәгебеҙ үҫеш юлында ине. Артабанғы этапты – 2000 йылдар башын – уңышһыҙ барып сыҡҡан ваҡыт тип билдәләргә була. Ул заманда инвестиция мөмкинлектәре юғалтылды. Өсөнсө осорға, йәғни 2010 йылдан башланып киткәненә, аҡрын үҫеш хас, ә был беҙҙе ҡәнәғәтләндермәй. Беҙгә яңы һандар, яңы күрһәткестәр кәрәк, шуларға ынтыласаҡбыҙ. Ошо Стратегиянан сығып, алдағы 10-15 йылға пландар билдәләнәсәк.
“Беҙҙең бурыс – күп тармаҡлы иҡтисадҡа эйә конкурентлы төбәк, донъяла танылған һәм илдә төп фән, мәғариф һәм мәҙәниәт үҙәктәренең береһе, абруйлы халыҡ-ара конгресс майҙансығы булараҡ Башҡортостанды үҫтереүҙең заманса моделен төҙөү һәм уйланылған идара аша уны эҙмә-эҙлекле тормошҡа ашырыу. Был йәһәттән ғәмәлдәге компетенцияны, республиканың кешелек капиталы, отошло географик хәле, бай тәбиғи һәм рекреация ресурстары, үҫешкән сәнәғәте һәм транспорт инфраструктураһы, юғары фәнни-белем биреү ҡеүәте, инвестиция хәүефһеҙлеге кеүек конкурентлы өҫтөнлөктәрҙе мөмкин тиклем күберәк йәлеп итергә кәрәк”.
(Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһенән).


text:
Буҫтау рәттәре (Краков)
Буҫтау рәттәре (пол. Sukiennice) — Краков майҙаны үҙәгендәге бина, Польшаның элекке башҡалаһындағы баҙар сауҙа рәттәре кеүек төҙөлгән. Малопольск воеводалығы мәҙәниәте ҡомартҡыһы.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1257 йылда король Стыдливый V Болеслав, ҡалаға Магдебург хоҡуғы биреп, баҙар майҙаны уртаһында таштан төҙөлгән ике рәт буҫтау сауҙа йорттары төҙөй.
XIV быуат уртаһында король Бөйөк III Казимир, оҙонлоғо 108 метр һәм киңлеге 10 метрлыҡ буҫтау рәте булған яңы бина төҙөтә. Ике яҡтан аркалы көмбәҙҙәр менән ҡапланған 7,5 метрлыҡ сауҙа кибеттәре төҙөй.
Был готика стилендә төҙөлгән бина 1555 йылда яна.
Панкратий ҙур буҫтау рәте залдарын аркалы көмбәҙ менән яба. Тышҡы стеналары маскарон менән декоратив аттик биҙәлеше ала. Шул уҡ ваҡытта колонналар менән лоджиялар барлыҡҡа килә (Джованни Мария Падовать проекты). 1601 йылда төҙөлөп бөткән ризалиттар үтә арҡыры аша сығыу юлы эшләнә.
1875—1879 йылдарҙа буҫтау рәттәре архитектор Томаш Прылинский проекты буйынса яңынан төҙөлә. Бина тирәләй ослайып торған неоготик аркалар өҫтәп төҙөлә. Аркада колонналары капителдәре (колоннаның ослайып тамамланған урыны) Ян Матейко проекттары буйынса эшләнә.
1931 йылдың 12 мартында Буҫтау рәттәре Малопольск воеводалығы ҡомартҡылары реестрына индерелә.
Түбәнге залда стеналар буйлап ағастан сауҙа кибеттәре төҙөлгән.
Өҫкө ҡатында «XIX быуат поляк сәнғәтенең галереяһы» — Краков Милли музейы филиалы урынлашҡан.


text:
- Подробности
- Просмотров: 368
МОНУМЕНТАЛЬ СӘНҒӘТ, пластик сәнғәт төрө; тәғәйен архитектура йәки тәбиғи мөхит өсөн ижад ителгән, улар м‑н үҙ‑ара идея‑образды сағылдырған әҫәрҙәрҙе үҙ эсенә ала. М.с. әҫәрҙәре үҙ ваҡытының дөйөм соц. һәм фәлс. идеяларын сағылдыра, күренекле шәхес йәки мөһим ваҡиға т‑да иҫтәлектәрҙе мәңгеләштерә; уларҙа һүрәтләү мөһим башланғыс булып тора, мөһабәт художество теле, ҡәтғи дөйөмләштерелгән формалар, ҙур масштаб хас; ғәҙәттә, оҙаҡҡа сыҙамлы материалдарҙан эшләйҙәр. Архитекту‑ ра м‑н берлектә ижад ителеп, М.с. әҫәрҙәре уның идея-художество йөкмәткеһен асығыраҡ күрһәтә, ҡайһы берҙә үҙ аллы мәғәнәгә эйә була, бинаның, ансамблдең йәки архитектур киңлектең төп билдәләре булып тора. Шулай уҡ монументаль-биҙәү сәнғәтен дә айырып йөрөтәләр, унда архитектоника‑орнамент иң мөһим башланғыс булып тора, ул стена, түшәм, фасадтарҙың һ.б. декоратив биҙәлешендә ҙур роль уйнай, архитектураның эстетик тәьҫирлелеген көсәйтә. Башҡортостанда М.с. рәсем сәнғәте (биҙәк, панно), скульптура (һәйкәлдәр, монументтар, мемориаль ҡоролмалар, тематик композициялар һ.б.), монументаль-биҙәү сәнғәте (башлыса витраж, керамика, мозаика, сүкеп биҙәү, ағас һырлау, маркетри техникаларында башҡарылған панно) әҫәрҙәрен үҙ эсенә ала. Револю‑ цияға (1917) тиклем М.с. әҫәрҙәре м‑н, ғәҙәттә, мәсеттәр (ҡара: Каруанһарай) һәм сиркәүҙәрҙең (ҡара: Воз‑ несение сиркәүе, Воскресение кафедраль соборы) йыһаздарын, йәмәғәт һәм шәхси биналарҙың (ҡара: Килем һарайы, Костерин П.И. йорто, Ногарёв А. йорттары) экстерьерҙары м‑н интерьерҙарын биҙәгәндәр. 1918 й. алып байтаҡ рәссамдар монументаль сәнғәтте пропагандалау планын тормошҡа ашырып, урамдарҙы һәм майҙандарҙы биҙәүҙә ҡатнаша; яңы заман талаптарына ярашлы М.с. яҡын булған мөхит дизайны үҫешә. 1924 й. Өфөлә Рәсәйҙәге иң тәүге скульптур һәйкәлдәрҙең береһе — Ле‑ нин В.И. һәйкәле ҡуйыла (скульпторы И.А. Менделевич, архитекторы Д.М.Ларионов). 30‑сы йй. алып ҡала төҙөлөшө үҫешенең яңы этабында М.с. сиктәрен киңәйтә һәм йәмәғәт биналары м‑н архитектур ансамблдәрҙе биҙәүҙә әүҙем ҡулланыла башлай. Монументаль скульптураның формалашыуы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында башлана, ул ваҡытта республикала Мәскәү, Ленинград, Киев һ.б. ҡалаларҙан эвакуацияланған байтаҡ сәнғәт эшмәкәрҙәре йәшәй һәм эшләй. Улар араһында Салауат Юлаев һәйкәленең (ҡара: Салауат Юлаевҡа һәйкәлдәр) эскиздары һәм моделе өҫтөндә эшләгән С.Д.Тавасиев, скульптур портреттар ижад иткән, һуңыраҡ ҡайһы берҙәрен һәйкәл- бюст (А.М.Матросовҡа һәйкәл; 1958, Өфө) итеп эшләгән В.Г.Морозова һ.б. Монументаль скульптураның үҫеше Т.П.Нечаева ижадына бәйле (һәйкәлдәр: И.С.Якутовҡа, 1951; Салауат Юлаевҡа, 1952; икеһенең дә архитекторы Н.И.Озёрная; С.Т.Аксаковҡа, 1959, архитекторы В.А.Кондрашков). 1951 й. Матросовҡа һәйкәл (Ленинград скульпторы Л.Ю.Эйдлин, архитекторы А.П.Грибов), 1965 й. Дуҫлыҡ мо‑ нументы (скульпторҙары М.Ф.Бабурин һәм Г.П.Левицкая; архитекторҙары Г.И.Гаврилов, Е.И.Кутырёв; икеһе лә — Өфө) ҡуйыла. 60‑сы йй. алып тарихи-мемориаль тема киңерәк үҫеш ала (ҡара: Тарихи жанр); монументаль скульптураға тематика, композиция һәм пластиканының төрлөлөгө хас; был өлкәлә айырыуса күренекле әҫәрҙәрҙе З.Р.Басиров, Н.А.Калинушкин, Л.Е.Кербель, Л.В.Кузнецов, В.Г.Лобанов, Ф.С.Нуриәхмәтов, Б.Д.Фузеев, Х.М.Хәбибрахманов, А.П.Шутов һ.б. ижад итә. Монументаль рәсем сәнғәтенең тәүге әһәмиәтле әҫәрҙәре 50‑се йй. аҙ. — 60‑сы йй. башында барлыҡҡа килә: сграффито техникаһында панно — Нефть техник университетының һәм Павловка ГЭС‑ының сәнәғәт__корпусы бинаһы фасадтарында (бөтәһе лә — В.К.Гагин, А.Т.Платонов, К.К.Тереғолов), “Сәнғәт”, “Моң”, “Хеҙмәт” паннолары — Башҡорт драма театры фойеһында (А.А.Кузнецов, Л.Ф.Мөғтәбаров, Р.М.Нурмөхәмәтов; реконструкция ваҡытында юҡҡа сығарыла); фреска техникаһында — “Спорт” һәм “Баҡсалар гөрләп сәскә атыр” паннолары — Ишембай мәҙәниәт һарайы интерьерында (М.А.Назаров, А.В.Пантелеев, П.П.Салмасов); Бәләбәй р‑ны Приют ҡасабаһының спорт залындағы (Кузнецов) һәм “Нефтехи‑ мик” мәҙәниәт һарайы интерьерындағы (А.Д.Бурзянцев, Кузнецов, П.П.Скворцов) рәсемдәр. “Мотор эшләүсе” мәҙәниәт һарайының алғы инеү урыны сүкеп эшләнгән “Ҡояшҡа” рельефы (Фузеев, М.Ҡ.Яҡупов) м‑н биҙәлгән, бинаның ҡабырға яҡтағы фасадының ҡырҙарында һәм интерьерҙарында мозаика, фреска (Кузнецов, Л.Я.Круль, С.А.Литвинов, Р.С.Нафиҡов, В.П.Пустарнаков) һәм керамик панно (Нечаева; бөтәһе лә — 1969) ҡулланылған; Өфө станцияһы вокзалы фасадындағы рельеф (В.В.Лифанов, Р.А.Петров) бинаның һәм майҙандың биҙәлешендә өҫтөнлөк ала; 1‑се ҡатта урынлашҡан көтөү залындағы мозаика (А.В.Храмов) Өфө күренештәрен сағылдыра, маркетри техникаһындағы 3 панно (Мөғтәбаров, Н.А.Пахомов) ресторан интерьерын, сүкеп эшләнгән рельефтар (Н.В.Хәкимов, Яҡупов; бөтәһе лә — 1971) 2‑се ҡаттың залын биҙәй. Былар барыһы ла комплекслы художестволы биҙәүҙең өлгөләре булып тора. 70‑се йй. күп кенә архитектур ансамблдәр биҙәлә: Нефтекама ҡ. “Аркорпусы бинаһы фасадтарында (бөтәһе лә — В.К.Гагин, А.Т.Платонов, К.К.Тереғолов), “Сәнғәт”, “Моң”, “Хеҙмәт” паннолары — Башҡорт драма театры фойеһында (А.А.Кузнецов, Л.Ф.Мөғтәбаров, Р.М.Нурмөхәмәтов; реконструкция ваҡытында юҡҡа сығарыла); фреска техникаһында — “Спорт” һәм “Баҡсалар гөрләп сәскә атыр” паннолары — Ишембай мәҙәниәт һарайы интерьерында (М.А.Назаров, А.В.Пантелеев, П.П.Салмасов); Бәләбәй р‑ны Приют ҡасабаһының спорт залындағы (Кузнецов) һәм “Нефтехи‑ мик” мәҙәниәт һарайы интерьерындағы (А.Д.Бурзянцев, Кузнецов, П.П.Скворцов) рәсемдәр. “Мотор эшләүсе” мәҙәниәт һарайының алғы инеү урыны сүкеп эшләнгән “Ҡояшҡа” рельефы (Фузеев, М.Ҡ.Яҡупов) м‑н биҙәлгән, бинаның ҡабырға яҡтағы фасадының ҡырҙарында һәм интерьерҙарында мозаика, фреска (Кузнецов, Л.Я.Круль, С.А.Литвинов, Р.С.Нафиҡов, В.П.Пустарнаков) һәм керамик панно (Нечаева; бөтәһе лә — 1969) ҡулланылған; Өфө станцияһы вокзалы фасадындағы рельеф (В.В.Лифанов, Р.А.Петров) бинаның һәм майҙандың биҙәлешендә өҫтөнлөк ала; 1‑се ҡатта урынлашҡан көтөү залындағы мозаика (А.В.Храмов) Өфө күренештәрен сағылдыра, маркетри техникаһындағы 3 панно (Мөғтәбаров, Н.А.Пахомов) ресторан интерьерын, сүкеп эшләнгән рельефтар (Н.В.Хәкимов, Яҡупов; бөтәһе лә — 1971) 2‑се ҡаттың залын биҙәй. Былар барыһы ла комплекслы художестволы биҙәүҙең өлгөләре булып тора. 70‑се йй. күп кенә архитектур ансамблдәр биҙәлә: Нефтекама ҡ. “Арланнефть” НГДУ‑һы бинаһындағы мозаика (В.А.Руденченко), Ҡарман ДРЭС-ы (У.Х.Ғәйфуллин, В.В.Новиков, Н.А.Русских, Р.Й.Хәлитов), “Синтетический Каучук” мәҙәниәт һарайы (Ю.С.Грушевский, Мөғтәбаров, Русских, Б.Я.Палеха, Пантелеев, Пахомов, Петров, Хәкимов, А.В.Юдин, Яҡупов) биналары. Өфө ҡала мәҙәниәт һарайы сәнғәт синтезы өлгөһө булып тора, уның биҙәлешендә мозаика, сүкеп биҙәү, ағасты һырлау, маркетри, керамик панно (Грушевский, М.Н.Гульченко, Мөғтәбаров, Лифанов, Нечаева, Нуриәхмәтов, Нурмөхәмәтов, Э.М.Сәйетов, И.И.Фартуков, В.Х.Шәрәфетдинов) ҡулланылған. “Эре панелле йорттар төҙөү” ААЙ (Пантелеев, Юдин; реконструкция барышында юҡҡа сығарыла) һәм Фәндәр ака‑ демияһы (Е.А.Винокуров, Пантелеев, Юдин, В.Н.Юдина) биналарының фасадтарындағы мозаикалар фекер һәм пластик хәл ителештең бөтөнлөгө м‑н айырылып тора. 80—90‑сы йй. “Нефтсе” мәҙәниәт һарайы (Гульченко, Нечаева, М.Ф.Таран, Фартуков, В.Г.Кузнецова), Ҡурсаҡ театры (И.Г. Дәүләтов, Р.Х.Йыһангиров, Винокуров, В.С.Омельченко), “Нур” театры (В.Ғ. Шәйхетдинов, Л.Д.Чебан), Стәрлетамаҡ машиналар эшләү заводы (Р.А.Вәлиуллин) биналары биҙәлә. БДУ‑ның филол. ф‑ты интерьеры өсөн Р.С.Зәйнетдинов һәм Г.Ғ.Калитов триптих (“Мираҫ”, “Ер рухы”, “Ҡымыҙ”; 1995); “Ҡазан” Милли мәҙәниәт үҙәгенең Милли мәҙәниәт музейы (Ҡазан) өсөн — И.И.Ғаянов, Р.Р.Ҡадиров (“Үзбәк хан”)__һәм Р.Й.Миңлебаев, Шәйхетдинов (“Төрки донъяһы”; икеһе лә — 1998), “Нефтехимик” мәҙәниәт һарайы өсөн Шәйхетдинов (2004) паннолар ижад итә. Г.Л.Новиков м‑н А.А.Петриков Бөрйән р‑нының Иҫке Собханғол а. мәҙәниәт йортон художестволы биҙәй: 4 декоратив табаҡ (ағас, һырлы биҙәк) һәм “Шүлгәнташ” һүрәте (бөтәһе лә — 1999), уларҙың ижады башлыса классик витраж әҫәрҙәренән тора: “Ихлас” (Өфө), Күгәрсен р‑нының Тәүәкән а. (эскиздар авторы — В.В.Новиков; икеһе лә — 2002), Беренсе йәмиғ мәсете (2006), Саҡмағош р‑нының Яңы Балтас а. (2007) мәсеттәре һ.б. 2000 йй. Башҡортостанда уның тарихи үткәнен сағылдырған монументаль әҫәрҙәр ижад ителә: 20 б. локаль һуғыштарында һәләк булған БР‑ҙа тыуған кешеләргә һәйкәл (Ҡайғылы әсә һәйкәле; Өфө, 2003, скульпторы Калинушкин), “450 йыл Рәсәй менән бергә” архитектура ансамбле (Сибай ҡ., 2007, Х.Х.Ғарипов), тыл хеҙмәтсәндәренә һәйкәл (2015, А.Н. Ковальчук); билдәле шәхестәргә арналған: Ф.И.Шаляпинға (2007, архитекторы К.А.Донгузов, скульпторы Р.А.Хәсәнов), З.Ғ.Исмәғилевкә (2008, скульпторы Хәбибрахманов), М. Кәримгә (2013, Ковальчук; бөтәһе лә — Өфө), М.М.Шайморатовҡа (БР‑ҙың Ҡырмыҫҡалы р‑ны Шайморатов а., Д.А.Стритович) һәйкәлдәр; башҡ. легендаһы мотивтары б‑са “Ете ҡыҙ” фонтаны (Өфө, Хәбибрахманов; икеһе лә — 2015) һ.б. Рәссамдарҙың М.с. өлкәһендәге ҡаҙаныштары 1989 й. Ижади-производство комбинаты тарафынан ойошторолған “Башҡортостандың монументаль‑биҙәү сәнғәте” күргәҙмәһендә, Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуының 450 йыллығына арнап рәссамдар Новиков һәм Петриковтың ойошторған шәхси күргәҙмәләрендә һәм “Интерьерҙа быяла” (икеһе лә — Өфө, 2007), Бөтә Рәсәй монументаль сәнғәт күргәҙмәһендә (Ярославль ҡ., 2008) һ.б. күрһәтелә.
В.М.Сорокина
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 220
МАГНЕТИТ (гр. magnēt† is — магнит), м а г н и т л ы т и м е р м ә ғ д ә н е, ҡатмарлы оксидтар ярым класы минералы, FeFe2O4, шпинель төркөмө. Составында 31% FeO, 69% Fe2O3, 72,4% Fe һәм титан, ванадий, марганец, магний, алюмин, хром ҡушылмалары бар. Кристалдары башлыса октаэдр формаһында. Агрегаттары бөртөклө. Бүленде формалары ваҡ бөртөклө, тотош массалар, ваҡ бөрсөктәр. Төҫө, һыҙаты ҡара, үтә күренмәй, ярым металл кеүек ялтыр. Ҡатылығы 5,5—6,0; тығыҙлығы 5200 кг/м3. Магнитлығы көслө. Сәнәғәт ятҡылыҡтары төрлө магматик тау тоҡомдары, скарндар, тимерле кварциттар м‑н бәйле. Ҡиммәтле тимер мәғдәне. БР‑ҙа М. сығанаҡтары Учалы р‑нында (Бирсә, Кузьма‑Демьяновка, Ҡанаҡай һ.б.) билдәле.
А.А.Алексеев
Тәрж. Г.М.Ғәлиева


text:
Белореттар Ѳфѳлә үтәсәк халыҡ-ара ҡышҡы уйында ҡатнаша
Халыҡ-ара ҡышҡы уйындар сараһын тантаналы асыу мәлендә V уйын үткән Канада ҡалаһы Келованан - Ѳфѳгә уйындың рәсми флагы тапшырыласаҡ һәм һәр ҡаланың командалары айырым иғлан ителәсәк. Спортсыларҙы Башҡортостан Президенты Рѳстәм Хәмитов һәм ҡала мэры Ирек Ялалов сәләмләйәсәк. Әлеге ваҡытта ҙур сараға әҙерләнеү эштәре дауам итә: ярыш үтәсәк урындар тәртипкә килтерелә, ойоштороу эштәре яйға һалына. Ҡыҙыу тѳҙѳлѳш барған Олимпик-Парк тау саңғыһы комплексы ла ҡунаҡтарҙы ҡабул итеүгә әҙер буласаҡ. Халыҡ-ара ҡышҡы уйындар сараһына Николай Валуевҡа, Ирина Роднинаға, Алина Кабаеваға, Дмитрий Носовҡа саҡырыу ҡағыҙы ебәрелгән. Ғѳмүмән, Ѳфѳлә халыҡ-ара ҡышҡы уйындар үткәреү спорт сараһы булараҡ ҡына түгел, ә яңы сәйәси бәйләнештәр булдырыу йәһәтенән дә мѳһим һәм әһәмиәтле һанала. Һәр команданы хакимиәт башлыҡтары, уларҙың урынбаҫарҙары, ҡала мэрҙары оҙатып киләсәк. Ошо йәһәттән Башҡортостан Хѳкүмәте етәкселеге менән тѳрлѳ эшлекле осрашыуҙар үткәреү ҡаралған. Ҡунаҡтарға милли музейға, Красноусол шифаханаһына, ҡала буйлап сәйәхәт ойоштороласаҡ.
Ҙур кимәлдә ойошторолған спорт сараһында Белорет командаһы ла үҙ кѳсѳн һынаясаҡ. Ҡаланың 1-се спорт мәктәбенең 4 ҡыҙ һәм 4 малайҙан торған командаһы саңғы ярыштарында уҙышасаҡ. Саңғысылар ҡаланың 1-се, 18-се, 20-се, 17-се мәктәптәрендә уҡый. Команда ярышта ҡатнашыу ѳсѳн махсус йыйылған, уларҙы ѳс тренер - Е.А. Бузорина, М.А.Щепарев, Н.Н.Рыжкина әҙерләй. Улар быға тиклем дә ҡала, республика кимәлендә күп тапҡыр ҡатнашып, яҡшы һѳҙѳмтәләр күрһәткән. Әҙерлек эштәре ноябрҙә уҡ башланған да инде. Әйткәндәй, Михаил Андреевич Щепарев саңғы ярышында судья була. Балаларҙы йәштәр сәйәсәте, физкультура һәм спорт бүлеге начальнигы С.В.Полина оҙатып бара.
Э. МѲХӘМӘҘИЕВА.


text:
Ғафури районында Жәлил Кейекбаевтың хәтер кисәһе үтте
Билдәле башҡорт төркиәтсеһе, яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре Жәлил Кейекбаевтың тыуыуына 100 йыл тулыуына арналған сараға әҙерлек сиктәрендә ғалимдың тыуған ере – Ғафури районының Ҡаранйылға ауылында хәтер кисәһе үтте. Уны «Сәйетбаба» тарих-мәҙәниәт үҙәге һәм ауыл китапханаһы ойошторҙо.
Музей директоры Ғиндулла Шәйәхмәтов менән «Сәйетбаба» үҙәге мөдире Рәзим Мәүлетҡолов сәләмләү һүҙе һәм Жәлил Кейекбаев тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәт менән сығыш яһаны, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына тарих-мәҙәниәт үҙәге методисы Рәүилә Лоҡманова.
Ғалимдың яҡташтары, ауыл ағинәйҙәре, Жәлил Кейекбаевҡа туған тейеш кешеләр – 83 йәшлек Мәүлиҙә Фәтҡуллова һәм 78 йәшлек Роза Суфьянова профессор һәм уның бала сағы, йәшлек йылдары һәм фән тауына нисек үрләүе тураһындағы иҫтәлектәре менән уртаҡлашты. Улар йәнә ғалим яратҡан башҡорт йырҙарын башҡарҙы. Ауыл клубы артистары концерт номерҙары әҙерләне.
Ауыл китапханасыһы Гөлшат Вәлиева күренекле яҡташтары тураһында стенд һәм уның тураһындағы китаптарҙан күргәҙмә әҙерләгән. Шулай уҡ Жәлил Кейекбаев тураһындағы китаптарҙан күргәҙмә-сауҙа ла ойошторолдо.


text:
Төбәктең агросәнәғәт комплексы предприятиелары 15,9 миллиард һумға продукция етештергән
Башҡортостандың агросәнәғәт комплексы предприятиелары 2013 йылдың тәүге өс айында 15,9 миллиард һум суммаға продукция етештергән.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, сумманың 98 проценты, йәғни 15,6 миллиард һум — малсылыҡ тармағына, ҡалған ике проценты, йәғни 282,7 миллион һум үҫемлекселек тармағына тура килә.
Ағымдағы йылдың ғинуар-март айҙарында республиканың ауыл хужалығы предприятиелары 4,8 миллиард һум суммаға продукция етештергән. Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарына – 781,3 миллион һум, шәхси ярҙамсы хужалыҡтарға 10,4 миллиард һум тура килә.


text:
Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре наградаға лайыҡ булды
ӨФӨ, 2014 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡорт Википедияһының 10 йыллыҡ юбилейын байрам итеүгә әҙерлек сиктәрендә уны ойоштороусылар башҡорт һабантуйҙары традицияларын дауам итеп үҙҙәренең әүҙем волонтерҙарын бүләкләне. Яҙыусылар Гүзәл Ситдиҡова менән Гөлнур Яҡупова Башҡорт Википедияһын һәм Викикитапхананы булдырыуҙа ҙур өлөш индергәне өсөн «Викимедиа РУ» коммерция булмаған ойошмаһының махсус дипломына лайыҡ булды. Наградаларҙы Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының 80 йыллыҡ юбилейына арналған кисәлә Башҡорт Википедияһы хакимы Рөстәм Нурыев тапшырҙы.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «Вики-Һабантуй 2015»-тең төп ваҡиғаһы – «Википедия һәм мәғлүмәт йәмғиәте» фәнни-практик конференцияһы. Ул 2015 йылдың 24-26 апрелендә Башҡорт дәүләт университеты һәм Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты менән берлектә уҙа.


text:
Башҡортостан парламентарийҙары эшҡыуарҙар өсөн «һалым каникулдарын» раҫланы Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан парламентарийҙары эшҡыуарҙар өсөн «һалым каникулдарын» раҫланы
Башҡортостан парламентарийҙары эшҡыуарҙар өсөн «һалым каникулдарын» раҫланы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 23 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанда шәхси эшҡыуарҙар «һалым каникулдарын» аласаҡ. Бындай льготаларға һалым һалыуҙың ябайлаштырылған, йәки патент системаһын ҡулланыусы бәләкәй һәм урта бизнес вәкилдәре дәғүә итә. Кесаҙна, 23 апрелдә, Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай ултырышында тейешле закон проекты тулыһынса ҡабул ителде. Закон сығарыу башланғысы республика Башлығы Рөстәм Хәмитовтың ҡушыуы буйынса индерелде.
Документ Рәсәй Һалым кодексындағы үҙгәрештәргә ярашлы әҙерләнгән. Улар субъекттарға тәүге тапҡыр теркәлгән һәм етештереү, социаль һәм фәнни өлкәләрҙә эшләгән шәхси эшҡыуарҙар өсөн ике йыллыҡ һалым каникулдарын индереү тураһында ҡарарҙар ҡабул итергә хоҡуҡ бирҙе.
Һалым ташламалары менән һалым һалыуҙың патент системаһы буйынса 23 төрө һәм ябайлаштырылған система буйынса эшмәкәрлектең 21 төрө буйынса эшләүсе бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре файҙалана ала.
Дәүләт Йыйылышының Бюджет, һалым, инвестиция сәйәсәте һәм территориаль үҫеш комитеты рәйесе Рузалия Хисмәтуллина һалым каникулдары системаһы 2020 йылға тиклем ғәмәлдә буласаҡ тип һөйләне. Республика законы патент системаһы буйынса эшләүсе шәхси эшҡыуарҙар өсөн майҙың беренсе декадаһында, ябайлаштырылған система буйынса эшләүселәр өсөн киләһе йылдың 1 ғинуарынан көсөнә инә.
— Был һалым һалыуҙың ошо төрҙәре өсөн һалым осороноң төрлө булыуына бәйле, — тип өҫтәне Рузалия Хисмәтуллина.
Башҡортостандың Финанс министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, хәҙерге ваҡытта республикала 90 мең самаһы эшҡыуар теркәлгән, уларҙың өстән бер өлөшө һалым һалыуҙың ябайлаштырылған системаһын ҡуллана.


text:
Башҡортостандың Урман ҡасабаһында бездетонацион технологиялар ярҙамында боеприпастарҙы юҡҡа сығарыу тергеҙелә Фото: Олег Яровиков
Башҡортостандың Урман ҡасабаһында бездетонацион технологиялар ярҙамында боеприпастарҙы юҡҡа сығарыу тергеҙелә
Башҡортостандың Урман ҡасабаһында бездетонацион технологиялар ярҙамында боеприпастарҙы юҡҡа сығарыу тергеҙелә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
1 ноябрҙә оборона-сәнәғәт комплексы белгестәре Башҡортостандың Урман ҡасабаһында тарҡатылған арсенал биләмәһен таҙартҡан саҡта табылған хәүефле предметтарҙы юҡҡа сығарыуҙы тергеҙә. «Янғын йәһәтенән хәүефле миҙгел тамамланғанға ҡәҙәр туҡтатылған эштәр бездетонацион технологиялар ярҙамында эш көндәрендә иртәнге сәғәт 9-ҙан киске 5-кә тиклем алып барыласаҡ», — тип хәбәр итте Үҙәк хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы ярҙамсыһы полковник Ярослав Рощупкин.
Бынан алда хәрби инженерҙар законһыҙ рәүештә металл эҙләргә маташҡан «ҡара ҡаҙыусылар»ҙы үткәрмәү өсөн майҙансыҡтарҙы йыһазландырған. Техник биләмә Екатеринбургтың «Вторметалл» предприятиеһына тапшырылған.
28 октябрҙә урындағы ваҡыт буйынса иртәнге сәғәт 11-се яртыла элекке арсенал биләмәһендә шартлатыусылар инструктор-методик уҡыуҙар үткәрә, унда яңы юҡҡа сығарыу алымдары күрһәтеләсәк. Уҡыуҙарға урындағы хакимиәт вәкилдәре, йәмәғәтселәр һәм журналистар саҡырылған.
Киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре аккредитация үтеү өсөн ғаризаларын info@vtormetall.org электрон адресына ебәрергә тейеш.
Белешмә өсөн телефондар: 8 (343) 287-08-85, 8 (922) 227-91-32.


text:
Суртанды (тау һырты)
Суртанды (башҡ. Аҡбейек) — Көньяҡ Уралда тау һырты. Башҡортостанда Белорет районында урынлашҡан.
Йөкмәткеһе
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Суртанды ҡыраҡа тау массивына ҡарай. Белорет районы буйлап Ағиҙел һәм Оло Рәз (Ағиҙел йылғаһы бассейны) йылғалары араһында, субкиңлек йүнәлешендә һуҙылған. Бер нисә яйла һымаҡ түбәләрҙән (тәпәш яҫы таулыҡ) тора: бейеклектәре 1038 м. , 967 м., 693 м., 668 м.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Оҙонлоғо яҡынса 13 км;
- Киңлеге 2—3 км;
- Абсолют бейеклеге 1045 м.
Рельефы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уртаса таулы, тау араһы уйпатлыҡтары, уйһыулыҡтар, йылға үҙәндәре һәм йырындар менән йырғыланған.
Битләүҙәре ҡаялы, текә. Һырттың төньяҡ-көнсығыш өлөшө Аҡбейек һыртына, көньяҡ өлөшө Астой һыртына күсә.
Ҡыраҡа тектоник комплексы тоҡомдарынан тора. Һыртта Кесе һәм Оло һарғая, Суртанды йылғалары башланғыс алып Ағиҙел йылғаһына барып ҡоялар. Уларҙан тыш Үҙән йылғаһы бассейнына ҡараған Уң һарына йылғаһы ағып сыға.
Ландшафы һоро урман-тау тупрағындағы ҡарағас һәм ҡарағай урмандарынан тора. Шулай уҡ, йоҡа ҡатламлы көлһыуланған кара тупраҡташ һәм органоген-ташлы тау тупрағындағы тау урман-далалары хас.


text:
Проблемка 11 Кейген is a very powerful and useful lighting and rendering tool which deliver high-quality effects.If you are looking for a poser Ярыҡ Тураһында скачать бушлай менән сайты һеҙ аласаһы был программа беҙгә.Хәҙер был программа Скачать.
Проблемка 7 Клочок 3-мерный ғаләм өсөн атландырып һәм проиллюстрировать.. Әгәр ҙә һеҙ тәжрибәле эксперттар кире осраҡта ғына һеҙ үҙегеҙҙе сәйәхәт башланы. пикс, ә Микро Тураһында Проблемка шлюзы Ревелдән һеҙ шул һыу, тип, сикһеҙ инновацион. Өс макеты-китапханаһы менән гигабайт мәғлүмәтен global д поз застилать. Глобаль менән сәхнә реквизиттары ҡуймау һәм ысын 3D-. Тимерова һы менән йыһазландырылған һәм сәхнә тултырып., мал тулыһынса текстурированный, һәм кеше. Start making 3-D artwork and animation in minutes.If you are looking for a Проблемка 11 Ярыҡ һеҙ дөрөҫ урыны ҡушыла..
Download Poser 11 Кейген
Проблемка 11 Кейген
Дизайн Һүрәттәр
Проблемка Тураһында Микро Смит 11 кешеләр менән эшләү формалары мөмкинлек, уңайлы интерфейс менән еңел аңлашыла интуитивно пользовательский. Кеше һәм хайуандар моделде индереү өсөн, һеҙҙең өсөн, проектлау һәм шунда уҡ һы башланды.. Басыгыз һәм перетаскивать, кеше өсөн ваять, төҙөү йәки төрлө тән өлөшөнөң этник төрө күрһәтелә. Кем өсөн аныҡ идара итеүҙе талап итә; морф тулы кәүҙәле, кеше һүҙе морфа, теләһә ниндәй фигураны өсөн уңайлы һәм һөйәк такелаж. 3d моделен һәм барлыҡ тәбиғи мөхит өсөн реалистик тәрәнлеккә характеристика бирергә., теләһә ниндәй фигураларҙан һын яһау һәм төрлө затенение яҡтыртыла.. Ҡорал менән еңел һәм тиҙ поз вариация формаһындағы суҡтар морфинг нигеҙендә төҙөлгән..Скачать Проблемка Тураһында 11 Торрент.
Шулай Уҡ Һеҙ Оҡшамауы Мөмкин: Программа Менән Тәьмин Итеү Аудио Сериялы Конвертер 5 Код Лицензия + Сериялы Скачать Бушлай
Йөкмәткеһе
Менән Проблемка Тураһында Микро Смит, хайуандар һәм кешеләр өсөн мода әҙерләнгән, һәм хәҙер проектлау эштәрен башлау өсөн туранан-тура һын. Шулай алдан һ автоһәләкәт, рәссам һәм перетаскивать баҫып ала, тәнен күрһәтер өсөн компоненты, кеше әүәләп, йәки этник төрөн булдырған.. Күп һынама, морф, наряд, сәс, матдәләр, һәм өҫтәмәләр индереү.
Тәржемә
SmithMicro Проблемка рендеринг һәм сәнғәт эффект шәп һөҙөмтәле яҡтыртыу ҡуйыла шестерня. Үлән менән яҡтыртыу визуализироваться ҡулайлама төҙөлә., шәүлә, тире өсөн реалистик рассеивание эҙләп подповерхностный, төтөн һәм күләм эффекты каустик, болот менән томан эҙемтәләрен. Күп кенә сыға стиль үҙен тулыһынса настроить, фотореализм тора, эскиздар, карикатура, силуэт, күберәк электрон китаптар һәм реаль ваҡыт режимында вальядолидтан.Проблемка Тураһында 11 Ярыҡ был ҡеүәтле ҡорал баҙарына.
Анимация
Проблемка Тураһында Микро Смит 11 Һеҙ булдырған матур ҡорамалдар ярҙам анимация, аҡыллы башҡа төрлө эштәр тонна анимация, фигуралар анимацияһы менән ҡыҙыҡһыныусылар.. Барлыҡҡа үҙ эсенә Проблемка кадрҙар компьютеризировать, һыҙыҡ анимация, синхронизация процесын ябайлаштырыу өсөн анимациялы һәм ирендәр изделияларҙы.


text:
Алдынғы хеҙмәткәрҙәр тураһында һүҙ сыҡҡас, Яңауыл полиция бүлеге етәкселәре бер ниндәй икеләнеүһеҙ Динар Ғүмәровтың исемен атаны. “Бар яҡтан да өлгөлө, биш бала атаһы ла”, – тинеләр уның хаҡында.
Кешеләр менән уртаҡ тел таба белеү, хеҙмәтләндергән биләмәләге төрлө хәл-ваҡиғалар тураһында хәбәрҙар булыу, тейешле иҫкәртеү саралары күреү – барыһын да еренә еткереп башҡара район милицияһының иң яҡшы участка уполномоченныйы.
Ҡаты итеп ҡул ҡыҫыуы, һалмаҡ хәрәкәттәре, үҙен тыныс, ышаныслы тотоуы менән мыҡты кәүҙәле полиция подполковнигы аралашыуҙың тәүге минуттарынан арбап алды. Донъяла үҙ урынын табып, көндәлек эшенән ҡәнәғәтлек тойоп йәшәүселәр беҙҙең арала күп. Тормош һәм хеҙмәт юлынан төплө аҙымдар менән атлап, бишенсе тиҫтәһен тултырып килгән Динар Риф улы – нәҡ шундай ир-уҙаман. Егерме йылдан ашыу ул эске эштәр органдарында хеҙмәт итә.
Бала саҡта ниндәй генә малай ялтыр погон тағырға хыялланмай икән?! Күптәренең был теләге әрме сафына барыу менән юҡҡа сыҡһа, икенселәренең, киреһенсә, тап хеҙмәт иткән осорҙа бала саҡ хыялы әкренләп тормошҡа аша башлай. Минең геройым менән дә тап шулай килеп сыға.
Баймаҡ ҡалаһында тыуып үҫкән Фәрит Моратов 1994 йылда Хәрби-Диңгеҙ Флотына хеҙмәткә алына. Кронштадт ҡалаһында ярты йыл “әрме һурпаһын” һемергәс, Балтик диңгеҙендә йөҙгән хәрби карапҡа күсерелә. Төньяҡ флотта бер аҙ булғандан һуң, Баренц диңгеҙенә һыу аҫты кәмәһенә ебәрелә. Бурысын үтәгәндән һуң, тағы бер йылға контракт нигеҙендә ҡала. Тыуған яҡтарына старшина булып ҡайта.
Фәрит Әхмәтғәле улы шул осорҙа уҡ киләсәк тормошон эске эштәр хеҙмәте менән бәйләргә ҡарар итә. Хәйер, йәш егеткә яурынындағы тәүге ялтыр погондар ҙа оҡшап ҡала, артабан ундағы йондоҙҙарҙы арттырыу теләге уяна.
Төбәктәрҙе, муниципаль берәмектәрҙе бер аҙ баҙатҡан, аптырашта ҡалдырған "Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында"ғы 131-се Федераль закондың көсөнә инеүенә теүәл ун йыл тулды. Уға ярашлы, урындағы органдарҙың вәкәләттәре киңәйҙе, яуаплылыҡтары ла артты. Бөгөн улар алдында ниндәй бурыстар тора, закон талаптары үтәләме?
Илеш районы үҙәге Үрге Йәркәйҙә үткән республика төбәк семинар-кәңәшмә урындағы үҙидара органдарының көнүҙәк мәсьәләләр, кисекмәҫтән хәл ителергә тейешле проблемалар һәм бурыстар хаҡында төплө һәм файҙалы һөйләшеүенә әйләнде. Сарала Баҡалы, Дүртөйлө, Краснокама, Ҡалтасы, Саҡмағош, Шаран һәм Илеш райондарының ауыл Советы ауыл биләмәһе башлыҡтары ҡатнашты.
"Башҡортостандың муниципаль берәмектәр советы" ассоциацияһының башҡарма директоры Рөстәм Исхаҡов етәкселегендәге семинарҙа һәр ауыл биләмәһе башлығына көйләргә тура килгән, закон нигеҙендә хәл ителергә тейешле мәсьәләләр төрлө юҫыҡта ҡаралды. Шулай уҡ һәр кем белгестәрҙән үҙен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға төплө яуап алды.
Сәскәләр һәм алҡыштар
Концертта уңышһыҙ сығыш яһағандан һуң, атҡаҙанған артист Мәрфуға Ҡолһөйәрова, сисенеп тә тормаҫтан, иренә ташланды: "Һиңә кейәүгә сығыуым яңылышыу булған. Исмаһам, бер файҙаң тейһәсе! Ана, Рәмилә Ғәбсәҙуллинаның ире ҡатыны өсөн өлтөрәп тора. Ә бит тауышы ла юҡ, һайыҫҡан шыҡырлаған кеүек. Сәскә биреүҙе лә ойоштора белмәнең, мәмәй ауыҙ! Оятҡа ҡалдым, гөлләмә тоттороу түгел, ҡул сабыусы ла булманы".
Сәскә биреүҙе ойоштороу тигәне былай була: артист үҙ аҡсаһына сәскә һатып ала ла концерт ваҡытында тамашасыларҙан, таныш-тоношонан үҙенә тапшырта. Бына шулай яһала сәхнәләге уңышлы сығыш, алҡыш һәм балҡыш.
Ҡатынының туҙыныуына күнегеп бөткән Мирхәт был юлы түҙмәне — контрһөжүмгә ташланды:
— Етте! Һинән әртис яһайым тип күпме аҡса түктем! Күлдәк менән туфлиҙарың өсөн генә лә ике машиналыҡ аҡса китте. Атҡаҙанған исемен юллап, Мәҙәниәт министрлығы юлын күпме тапаным. Әллә ни саҡлы түрәгә лә аҡса төрттөм, ресторанда һыйланым. Ә клиптар төшөрөү, гәзит-журналға заказ буйынса мәҡәләләр яҙҙырыу... "Туған тел" каналынан көн һайын күрһәтәләр үҙеңде. СМС хәбәрҙәр яуҙырабыҙ. Имеш, Ҡолһөйәрова — шәп йырсы, Ҡолһөйәроваға — дан!
Мышар (миләш)
Йәй үтеп тә китте. Күптәр ожмахтай был мәлдең матурлығына һоҡланып ҡына ҡалманы, ергә эйелһәң дә, ағастарға үрелһәң дә “мә” тип тотторорға торған емеш-еләген дә, япраҡ-ҡайырыһын да һаҡлыҡҡа һалып ҡуйҙы.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һүҙлектәрҙә башҡортса үҫемлек атамаларын табыуы ауыр, ҡайһы саҡ бик теүәл тәржемәләнмәгән дә булып сыға. Шуның өсөн гәзит уҡыусыларға “манжетка” үләнен “ысыҡ үләне” тип уҡырға кәрәклеген иҫкәртергә теләйем. Быны Интернетта социаль селтәрҙәге төркөмөмә яҙған уҡыусыларыма ҙур рәхмәт!
Ә сентябрҙә һуң өлгөрә торған алмалар, балан, мышар йыйылды.
Бөгөн тәлгәштәре урмандарыбыҙҙы баҙратып ултырған, емештәре аш-һыуҙа сикле генә ҡулланылған мышарҙы иғтибарығыҙға тәҡдим итәм. Үҙендә бер аҙ ҡырҡыу тәм булған өсөндөр уны бик йыя һалып бармайҙар. Бынан бик анһат ҡотолоу юлы бар, аҫтараҡ яҙырмын.
Һуңғы ваҡытта республикабыҙҙа йырсылар ишәйеп китте, тауышым бармы икән тип уйлап тормай, сәхнәгә сығырға ынтылалар. Йырлау оҫталығына эйә булыу өсөн хәҙер махсус уҡып тороу ҙа кәрәк түгел төҫлө.
Ҡасандыр Өфө сәнғәт училищеһына уҡырға ингәнебеҙҙе хәтерләйем. Ҙур конкурстың етди талаптарын үтеп, һайланып ҡына алынғайныҡ уҡыу йортона. Курсташтарымдың барыһы ла тиерлек, мәҫәлән, Вахит Хызыров, Резеда Әминева, Зөлфиә Арыҫланова (Шакирова), Зөһрә Смакова, Йәмил Әбделмәнов — танылған йырсылар.
Һабаҡташтарымдың береһе — Хима Йәнбирҙина — тәбиғи моңо менән айырылып торҙо. Йыраусылар төйәге булған Учалы районының Балбыҡ ауылында Вафира менән Сафиулла Йәнбирҙиндәрҙең ишле ғаиләһендә төпсөк бала булып донъяға килгән Хима. Атаһының йырлауын, скрипкала уйнауын ишетеп үҫкән ҡыҙ иҫ белгәндән алып йырлай. Мәктәп йылдарында уҡ төрлө мәҙәни сарала, концерттарҙа әүҙем ҡатнаша. Райондың үҙешмәкәр артистары менән Өфөлә лә сығыш яһай.
Шаһит кәрәкме?
Бер кеше сәйханала ултырғанда дуҫтарына хәсрәтен һөйләй:
— Фәлән кешегә бурысҡа көмөш аҡса биргәйнем, ләкин ул саҡта шаһиттарым булманы. Хәҙер "Һинән аҡса алғаным юҡ" тип бурысын ҡайтарыуҙан баш тартыр тип хәүефләнәм, — ти ул, бошоноп.
Тыңлаусылар уның менән килешә, меҫкенде йәлләп, баш ҡаға. Тик мөйөштәрәк ултырған бер суфый ғына:
— Ул әҙәмде саҡыр һәм бөтәбеҙ алдында егерме алтын аҡса биргәнеңде иҫенә төшөр, — тип фарман бирә.
— Мин бит уға бер генә көмөш биреп торҙом, — тип төҙәтмә индерә теге кеше.
— Әлбиттә, бер көмөш. Ул да беҙҙең күҙ алдында һиңә тап шулай тип ҡысҡырасаҡ. Ә һиңә шаһиттар ғына кәрәк ине бит, шулай түгелме ни? — тип яуаплаған суфый.
Иртәгә Бөтә донъя йәштәр көнө билдәләнә. Ошо көн айҡанлы йәштәрҙән уларҙы борсоған проблемалар тураһында һораштыҡ.
Илмир ҒИНИӘТУЛЛИН, Өфө ҡалаһы:
— Минеңсә, бөтөн йәштәрҙе лә бер үк проблема борсой: торлаҡ, эш урыны табыу, аҡса еткереү. Үҙем яңыраҡ ҡына өйләндем, әле бәпәй көтәбеҙ. Өфөлә кеше фатирында 17 мең һум түләп торабыҙ, һатып алырға мөмкинлек юҡ. Хеҙмәт хаҡының күп өлөшө ҡуртымға китә. Был мәсьәләне нисек хәл итеребеҙҙе күҙ алдына ла килтерә алмайым, моғайын, ауылға ҡайтырға тура килер...
Башҡортостандың агросәнәғәт комплексында райондар, ойошмалар һәм хеҙмәткәрҙәр араһында үткәрелгән ярышҡа йомғаҡ яһалды. Уның төп маҡсаты – был тармаҡта етештереүсәнлекте арттырыу, эш һәм хеҙмәт сифатын үҫтереү.
Башҡортостан Хөкүмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, республиканың иң яҡшы аграр ойошмаларын асыҡлау маҡсатында, уларҙың быйылғы туғыҙ айлыҡ эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһалды. Еңеүселәр кисә Башҡортостан Хөкүмәтенең дипломы менән бүләкләнде, алдынғы аграрийҙар аҡсалата премия ла алды.
Ауыл хужалығында иң юғары күрһәткестәргә өлгәшкәндәре өсөн Саҡмағош, Илеш, Дүртөйлө, Ейәнсура, Мәсетле, Балтас, Тәтешле, Краснокама, Дәүләкән, Стәрлетамаҡ, Бүздәк һәм Мәләүез райондары, шулай уҡ 50-нән ашыу хужалыҡ һәм ойошма республика Хөкүмәтенең дипломы менән бүләкләнде.
Күгәрсен, Ҡырмыҫҡалы һәм Бишбүләк райондары хакимиәттәренең ауыл хужалығы идаралыҡтары республикала иң яҡшылары тип аталды.
Артҡа 1 2 3 Алға
Бит башына
Һөнәри байрам алдынан баш ҡалабыҙҙа Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығының Ветерандар советы премияһы лауреаттарын тәбрикләү тантанаһы үтте.
2001 йылда милиция ветерандары иң яҡшы йәш хеҙмәткәрҙәрҙе дәртләндерергә ҡарар итә. Шул осорҙан башлап юғары эш күрһәткестәре, намыҫлы хеҙмәте, һөнәри оҫталығы өсөн йыл һайын ун полиция хеҙмәткәренә Эске эштәр органдары һәм эске ғәскәрҙәрҙең ветеран ойошмаһы премияһы лауреаты исеме бирелә. Ошо көндәрҙә үткән тантанала бүләкләнеүселәр араһында тәфтишсе, участковый, СОБР һәм ОМОН, һаҡ һәм юл-патруль хеҙмәте вәкилдәре бар.


text:
Китапхана
Китапхана – бар лицейсыларҙың да иң яратҡан урыны. Заманса интерьер, тиҙ генә теләгән конфигурациялы эш урыны төҙөп булған уңайлы модулле мебель. Кәштәләрҙәге китаптар барыһы өсөн дә асыҡ ҡулланылышта. Әҙәбиәтте китапхана эсендә уҡығанда уны теркәп торорға ла кәрәкмәй, ә ғөмүмән теркәү бик тиҙ һәм еңел эшләнә. Бында йыш ҡына класс сәғәттәре, төрлө презентациялар һәм ҡыҙыҡлы кешеләр менән осрашыуҙар уҙғарыла.
Китапхана фондының структураһы:
- мәғлүмәттең ҡағыҙ сығанаҡтары (китаптар, газета- журналдар);
- электрон документтар;
- видео-, аудио-ташығыстарға яҙылған мәғлүмәт;
Беҙҙең Лицейҙа КМҮ (китапхана-мәғлүмәт үҙәге) булдырыу эше әүҙем бара. Аудиокитаптар тәү сиратта әҙәбиәт буйынса БДИ тапшырырға йыйыныусылар өсөн кәрәк, сөнки имтихан тапшырыу өсөн мотлаҡ булған әҙәбиәтте ҡыҫҡа ваҡыт эсендә уҡып өлгөрөп булмай. Ә әҫәрҙәрҙе бөтә ерҙә лә тыңларға мөмкин – юлда ла, өйҙә эш менән булғанда ла. Ҡайһы бер балалар мәғлүмәтте тыңлағанда яҡшыраҡ үҙләштерә, был осраҡта аудиокитаптар улар өсөн торғаны менән бер табыш. Аудиокитаптар дәрестәрҙә лә һәм класстан тыш сараларҙа ла ҡулланыла. Үҙебеҙҙә төрлө китапхана-библиография дәрестәре, викторина йәки башҡа саралар ойошторғанда йыш ҡына интерактив таҡта файҙаланабыҙ. Ул дәресте сағыу, ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс итеп уҙғарырға мөмкинлек бирә.
Беҙҙең КМҮ структураһында традицион булмаған мәғлүмәт ташыу ҡоролмалары: аудио-, видео-, электрон баҫмалар, Интернет - ҙур роль уйнай. Китапханала 18 меңгә яҡын берәмек әҙәбиәт, 687 электрон баҫма: аудиокитаптар, предметтар буйынса педагогик әсбаптар, һүҙлектәр, белешмә әҙәбиәт бар.
Әммә традицион мәғлүмәт сығанағы булараҡ китаптың роле кәмемәй. Программала ҡаралған әҫәрҙәрҙе уҡыусылар тап китаптарҙан уҡырға ярата. Беҙҙең китапханасылар «Иң күп уҡыусы класс» дөйөм ҡала конкурсында әүҙем ҡатнашып килә.
Китапханаға тағы ла бер мәһим бурыс йөкмәтелгән: китапханасы уҡыусыларға һәм уҡытыусыларға традицион һәм традицион булмаған сығанаҡтарҙан мәғлүмәт табырға ярҙам итергә тейеш һәм ярҙам итә лә. Китапханасынан башҡа кем ҡыҙыҡлы китап тәҡдим итә, әҫәрҙе шунда уҡ үҙең уҡығың килерлек итеп ҡыҫҡаса һөйләп бирә, кәрәкле мәғлүмәтте табырға ярҙам итә? Өлкән корпустағы Ольга Алексеевна Ускова, башланғыс корпустағы Наталья Ивановна Плюхина тап шундай китапханасылар!


text:
- Подробности
- Просмотров: 212
СУЙЫН, тотороҡло ҡушылмалар (марганец, кремний, көкөрт, фосфор һ.б.), ҡайһы берҙә легирлау элементтары (никель, хром, баҡыр, алюмин, титан һ.б.) булған тимерҙең углерод м‑н (2,14—6,67%) иретмәһе. Ҡорос С. (4%‑тан артыҡ углерод инә, ҡоросҡа эшкәртелә) һәм ҡойоу С. (2,4— 3,8%‑тан артыҡ углерод, суйын ҡойоу производствоһындағы шихтаның төп компоненттарының береһе) айыралар. Графитлау дәрәжәһенә ҡарап ҡойоу С. аҡ (цементит сифатында углерод инә; ҡатылығы һәм муртлығы юғары), яртылаш С. (цементит сифатында углеродтың бер өлөшө инә) һәм һоро С. (графит инә; ныҡлыҡ, антифрикцион, коррозия һәм технологик үҙсәнлектәре юғары) бүләләр. С. үҙсәнлектәре металл нигеҙенең структураһына, уға ингән графиттың, легирлаусы өҫтәмәләрҙең һ.б. формаһына, дәүмәленә, миҡдарына һәм бүленеү характерына бәйле. Аҡ С. ябай конфигурациялағы деталдәрҙе (юғары абразив туҙыу шарттарында эшләгән), һоро С. — конструкциялар төҙөү, сантехник изделиелар һ.б. яһау өсөн, машиналар эшләүҙә (үткәргес торба арматураһы, насостарҙың, компрессорҙарҙың, двигателдәрҙең корпустары һәм деталдәре һ.б.), яртылаш С. — фрикцион материал булараҡ ҡулланыла. С. домна мейестәрендә тимер мәғдәндәрен йәки киҫәкләнгән тимер мәғдәне концентраттарын тергеҙеп иретеү юлы м‑н алына. Башҡортостанда С. етештереү тау сәнәғәтенең үҫеүе м‑н бәйле. 19 б. аҙ. — 20 б. башында С. Архангел суйын иретеү заводында, Белорет заводында, Златоуст (Косотур) заводында, Ҡағы заводында, Тирлән заводында, Эҫем заводтарында һ.б. иретелгән. С. күп өлөшөнән ҡорос ҡойолған. С. изделиелар И.И.Гутмандың суйын‑баҡыр ҡойоу механика з‑дында (Өфө) һ.б. сығарылған. 20 б. 80‑се йй. Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары ин‑тында ныҡлығы юғары булған С. эшләнгән ныҡ йөкләндерелгән тешле тәгәрмәс әҙерләмәләренең үтә һығылмалы деформацияһы тикшерелгән (Г.А.Салищев, В.Ә.Вәлитов). 2000 йй. алып С. үҙсәнлектәре ӨДНТУ‑ла өйрәнелә (М.М.Закирничная). С. изделиеларҙы Белорет металлургия комбинаты, Баймаҡ ҡойоу‑механика заводы, “Горнас”, ОЗНА пр‑тиелары, Күмертау авиация производство предприятиеһы һ.б. етештерә.
Р.Г.Зарипова
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Башҡортостан журналистары "Бөтә Рәсәй" форумында ҡатнаша
Был көндәрҙә Сочиҙа, "Дагомыс" сәләмәтләндереү комплексында, "Бөтә Рәсәй-2009" ХIV Халыҡ-ара журналистар фестивале үтте. Унда Башҡортостан киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренең ҙур делегацияһы ҡатнаша.
25 сентябрҙә фестивалде рәсми асыу үткәрелде, унда Сочи мэры Анатолий Пахомов, Рәсәй Журналистар союзы рәйесе Всеволод Богданов, Халыҡ-ара журналистар федерацияһы рәйесе Джим Бумела, шулай уҡ Европа, АҠШ һәм Канада журналистар ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты.
Бөгөн Рәсәй журналистары конгресы үтә, унда "Матбуғатҡа нимә булды? Матбуғатты нимә көтә?" темаһы тикшерелә. Иртәгәгә эшлекле осрашыуҙар, район һәм ҡала гәзиттәре редакторҙары кәңәшмәһе, ә көндөң икенсе яртыһында фестивалде тантаналы ябыу планлаштырылған.


text:
Фото:
Өфөнөң икенсел торлаҡ баҙарында хаҡтар бер аҙнала 0,5 процентҡа күтәрелде
Фото:
Өфөлә икенсел торлаҡ баҙарында хаҡтар һуңғы аҙнала ярты процентҡа күтәрелгән. Бөтә төрҙәге фатирҙар буйынса бер квадрат метрына тәҡдим ителгән хаҡ әлеге ваҡытта 42,97 мең һум тәшкил итә.
Хаҡтар бөтә сегменттарға ла артҡан: бер бүлмәле, өс бүлмәле һәм күп бүлмәле фатирҙар - 0,5 процентҡа, ике бүлмәлеләр — 0,4 процентҡа.
Торлаҡ үҙәктә һәм “Башҡортостан” сауҙа комплексы районында ҡиммәтерәк, Шакша һәм Черниковкала – арзаныраҡ.
«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре мәғлүмәте буйынса, бөгөн иң арзан бер бүлмәле фатирҙы Интернациональ урамынан 950 мең һумға һатып алырға мөмкин. Уның майҙаны — 30,3 квадрат метр. Ә иң ҡыйбат хаҡҡа Октябрь проспектындағы 220 квадрат метрлыҡ биш бүлмәле фатир тәҡдим ителә, уны хужалары 16 миллион һумға баһалай.
Иң арзан бүлмәне — Новоженов урамынан (майҙаны — 17 квадрат метр, 400 мең һум), ә иң ҡыйбатлыһын Калинин урамынан алырға мөмкин. Һуңғыһының майҙаны — 24,1 кв.м., ә хаҡы — 1300 мең һум.
Һатыуға ҡуйылған иң ҡыйбат коттедж Михайловкала урынлашҡан, майҙаны – 350 квадрат метр. Ул 20 миллион һумға һатыла.


text:
Мәскәүҙә Рөстәм Хәмитовтың РФ финанс министры Антон Силуанов менән осрашыуы үтте
9 апрелдә Мәскәүҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең финанс министры Антон Силуанов менән осрашты, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән. Осрашыуҙа республиканың бюджет секторын финанслау мәсьәләләре тикшерелде.
Эш осрашыуы барышында, атап әйткәндә, Өфөнөң инфраструктура объекттары төҙөлөшөн финанс яҡтан тәьмин итеү, республиканың бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡын арттырыу тураһында һүҙ барҙы.


text:
Милли йәштәр театры республика буйлап гастролгә сыҡты
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры Башҡортостан буйлап гастролгә сыҡты. Йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса менеджер Дарья Ольхова хәбәр итеүенсә, 20 һәм 21 ғинуарҙа башҡорт труппаһы Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры сәхнәһендә «Аладдин» көнсығыш әкиәтен, «Аҡса булһа бер муҡса…» музыкаль комедияһын һәм «Диңгеҙ ярын иңләй ала эт» спектаклен ҡуя. 22 ғинуарҙа Баймаҡ район мәҙәниәт йортонда артистар «Аладдин» һәм «Аҡса булһа бер муҡса…» спектаклдәрен тәҡдим итә.
2015 йылдың ноябрендә «Аҡса булһа бер муҡса…» музыкаль комедияһының премьераһы булды. Уны Азат Йыһаншин сәхнәләштерҙе. Сибай һәм Баймаҡ тамашасылары өфөләрҙән һуң тәүгеләрҙән булып яңы спектаклде баһалай аласаҡ. Башҡорт труппаһының баш режиссеры Рөстәм Хәкимов ҡуйған «Аладдин» көнсығыш әкиәте — бөтә ғаилә өсөн спектакль. Сибай тамашасылары театрҙың художество етәксеһе Мөсәлим Күлбаев сәхнәләштергән «Диңгеҙ ярын иңләй ала эт» исемле спектаклен ҡараясаҡ.


text:
Баш ҡалала Октябрь проспекты башында миләшле сквер булдырылаФото: Өфө хакимиәте
Баш ҡалала Октябрь проспекты башында миләшле сквер булдырыла
Баш ҡалала Октябрь проспекты башында миләшле сквер булдырылаФото: Өфө хакимиәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 3 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфөлә Октябрь проспекты башында миләшле сквер буласаҡ. Өфө һөнәрселек һәм сервис колледжы (10-сы һөнәрселек лицейы) янында йәшел зона бүленде. Тендер үткәргәндә ҡала скверҙы төҙөкләндереү өсөн 3,5 миллион һум аҡса йүнәлтте. Скверға Зәйнәб Биишева исеме бирелде, бында яҙыусыға һәйкәл ҡуйырға ниәтләйҙәр.
«Һуңғы йылдарҙа Өфөлә «Парктағы ҡала» концепцияһы уңышлы тормошҡа ашырыла. Биш йыл эсендә 28-е ремонтланған һәм 17 яңы ял итеү зоналары булдырылған. Йәйәүлеләр юлының яҡтыртылышын яҡшыртыуға, сағыу клумбалар яһауға, халыҡтың парктарҙа һәм скверҙарҙа ял итеүен тәьмин итеүгә ҙур иғтибар бүленә», — тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтендә.


text:
Фото:
Көньяҡ Корея журналистары Башҡортостан тураһындағы тәьҫораттары менән бүлеште
Фото:
Көньяҡ Корея журналистары Өфөгә килеп ҡайтыуҙан һуң ҡалған тәьҫораттары менән «Ханкук Ильбо» көндәлек гәзитендә бүлеште. Күптән түгел Рәсәй Һәм Көньяҡ Корея киң мәғлүмәт сараларының вәкилдәре араһында алмашыу программаһында ҡатнашыу сиктәрендә улар тәүгә Башҡортостанда булды. Журналистар бығаса Өфө менән таныш булмауҙары хаҡында әйтте.
«Бында нефть эшкәртеү заводы урынлашҡан, унан бензин Мәскәүгә тиклем ебәрелә. Дәүләт фермаларында көн һайын тиҫтәләгән тонна һөт етештерелә. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Өфөлә ҙур госпиталдәр булған», — тип хәбәр итә Көньяҡ Корея баҫмаһы.
Журналистар Башҡортостан баш ҡалаһының сәнәғәт үҫешенә айырыуса баҫым яһай. Атап әйткәндә, улар уҡыусыларға Өфөнөң авиация сәнәғәте һәм нефть эшкәртеү комплексы тураһында мәғлүмәт бирә.
Көньяҡ Кореянан хеҙмәттәштәребеҙ социаль өлкәне лә урап үтмәгән:
«Өфөлә миллиондан ашыу кеше йәшәй. Дөйөм Рәсәйҙәге демографик хәлдән айырмалы рәүештә, бында тыуымға зарланмайҙар».
Өфөлә торлаҡ, башҡа социаль объекттар һәм сауҙа-күңел асыу комплекстары төҙөүгә ҙур иғтибар бүленә, тип яҙа улар.


text:
Фото:
Мәскәүҙә Республика Көнөнә арналған байрам саралары үтте
Фото:
Мәскәү ҡалаһында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителеүҙең 19 йыллығына арналған байрам саралары булып уҙҙы.
“Башинформ” мәғлүмәт агентлығына Мәскәүҙәге Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллегенән хәбәр итеүҙәренсә, ошо байрам сиктәрендә Мәскәү милләттәр йортонда әлеге көндә баш ҡалабыҙҙа йәшәгән рәссамдар күргәҙмәһенең исем туйы үтте. Ул “Ағиҙел тураһындағы төштәр” тип аталды һәм республиканың төп байрамына — Республика көнөнә бағышланды. Күләме буйынса артыҡ ҙур булмаған күргәҙмә лирик атмосферала үтте, сөнки рәсемдәрҙең, ағас һәм таштан эшләнгән скульптураларҙың төп сюжеты — тыуған йорт, тыуған яҡ темалары.
Күргәҙмәне РФ Президенты ҡарамағындағы БР-ҙың Тулы хоҡуҡлы вәкиле Салауат Ғүмәров һәм Мәскәү милләттәр йорто директоры Петр Лемперт асты. Үҙенең сығышында Салауат Ғүмәров “Башҡортостандың һынлы сәнғәте — Рәсәй сәнғәтенең ҙур һәм әһәмиәтле өлөшө ул. Союз һәм Рәсәй күргәҙмәләрендә сағыу үҙенсәлеге, стилдәр төрлөлөгө менән айырылып торған башҡорт сәнғәте бүлектәре һәр ваҡыт мөһим урын биләй, — тип билдәләп үтте. — Бөгөн дә республикала БР Президенты Мортаза Рәхимов ярҙамы менән башҡорт сәнғәт мәктәбенең традицияларын һаҡлау һәм дауам итеү мәсьәләләренә ҙур иғтибар бирелә”.
Үҙ сиратында Петр Лемперт Мәскәү һәм Башҡортостан өсөн был күргәҙмәнең уникаль булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды: ”Төрлө стилдәге мәктәп, төрлө быуын һәм төрлө ҡараш вәкилдәре бер майҙанда осрашты, улар тыуҙырған образдар ҙа бер-береһенә оҡшамаған. Әммә уларҙы берләштереүсе көс бар: улар йәшәгән урам, уртаҡ район, бер ҡала, бер тыуған ил — Башҡортостан. “Ағиҙел тураһындағы төштәр” күргәҙмәһе Мәскәү милләттәр йортоноң яңы проектына юл асты. Бынан кире бында Рәсәй Федерацияһының төрлө төбәк рәссамдарының эштәре күрһәтеләсәк”.
Ә туғыҙынсы октябрҙә Мәскәү милләттәр йортоноң киноконцерт залында Республика көнөнә арналған байрам кисәһе үтте. Ул РФ Президенты ҡарамағындағы БР-ҙың Тулы хоҡуҡлы вәкиле Салауат Ғүмәров, Мәскәү милләттәр йорто директоры Петр Лемперт, “Башҡорт ҡәрҙәштәр” төбәк ижтимағи ойошмаһы рәйесе Тәлғәт Хорамшиндың ҡотлау һүҙҙәре менән башланды. Һуңынан уҡыуҙа һәм ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлектәрендә юғары уңышҡа өлгәшкән Мәскәүҙәге аспирант һәм студенттарға БР Президенты стипендиаттары грамоталары тапшырылды. Кисә байрам концерты менән дауам итте.
Шул уҡ көндө Мәскәүҙәге Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә тантаналы осрашыу булды. Унда Рәсәй Президенты хакимиәте, Рәсәй һәм Мәскәү хөкүмәттәренән, Татарстан Республикаһы һәм Силәбе өлкәһе вәкиллектәренән почетлы ҡунаҡтар ҡатнашты.


text:
Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән!
8 Март – Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө. Ошо айҡанлы республика Президенты Мортаза Рәхимов Башҡортостан ҡатын-ҡыҙҙарын байрам менән ҡотланы. Ҡотлауҙа шулай тиелә:
“Башҡортостандың ҡәҙерле, мөләйем ҡатын-ҡыҙҙары!
Һеҙҙе матур яҙғы байрам – Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән ихлас ҡотлайым!
Был яҡты, шатлыҡлы көн беҙгә, ирҙәргә, әсәй һәм өләсәйҙәребеҙгә, ҡатындарыбыҙға, апай-һеңлеләребеҙгә һәм ҡыҙҙарыбыҙға, йорт усағын һүндермәй һаҡлаусы, ғаиләлә әхлаҡи мөхит һәм именлек тәьмин итеүсе булараҡ, барлыҡ гүзәл заттарға һөйөү һәм тәрән рәхмәтебеҙҙе белдерергә тағы бер мөмкинлек бирә.
Күптәрегеҙ һөйөп бала тәрбиәләү, иҫәпһеҙ-һанһыҙ йорт мәшәҡәттәрен башҡарыу ғына түгел, һөнәри эшмәкәрлегегеҙҙә ҙур уңыштарға өлгәшергә лә өлгөрөүегеҙ айырым бер ихтирам уята. Компетентлыҡ һәм яуаплылыҡ, юғары эшлеклелек сифаттары һәм ойоштороу һәләте күрһәтеп, һеҙ ирҙәр менән бер рәттән республикабыҙҙың социаль-иҡтисади һәм рухи-мәҙәни үҫешенә тос өлөш индерәһегеҙ, йәмғиәт тормошоноң бөтә өлкәләрендә әүҙем ҡатнашаһығыҙ.
Һеҙ үҙ изгелегегеҙ һәм яғымлығығыҙ менән ирҙәр өсөн башҡарған бар ғәмәлдәрҙе бер ниндәй сәскәләр ҙә, бүләктәр һәм ҡотлауҙар ҙа ҡаплай алмай. Ирҙәр ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарата көн һайын хәстәрлекле, ихтирамлы мөнәсәбәт күрһәтергә, улар өсөн ышаныслы терәк, яратҡан тормош юлдашы, изге коллега, тоғро дуҫ булырға тейеш.
Ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлау, ғаиләне һәм әсәлекте һаҡлау – йәмғиәт үҫеше кимәленең иң мөһим күрһәткесе. Башҡортостанда был бурыстар дәүләт сәйәсәтенең өҫтөнлөклө йүнәлештәре рәтенә индерелгән, күп тәғәйен эштәрҙә бойомға ашырылған. Ҡәҙерле ҡатын-ҡыҙҙар, республикала киләсәктә лә тормошоғоҙ матди һәм рухи планда тағы ла яҡшыраҡ булһын, үҙ һәләттәрегеҙҙе, белем һәм оҫталыҡтарығыҙҙы тулыраҡ тормошҡа ашырыу, мөһим проблемаларҙы хәл итеү өсөн барыһы ла эшләнәсәк.
Барығыҙға ла ихлас күңелдән ныҡлы һаулыҡ һәм именлек теләйем. Бөтә изге хыялдарығыҙ һәм теләктәрегеҙ тормошҡа ашһын. Һөйөп-һөйөлөп йәшәгеҙ, бәхетле булығыҙ!
Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Рәхимов”.