text:
Категория:Йөҙөмсөлөк
Йөҙөмсөлөк агросәнәғәт тармағы булып тора һәм уның эшмәкәрлеге был емеште яңы бешкән килеш тә, киптереп тә, эшкәртеп ҡулланыу өсөн дә етештереүгә йүнәлтелгән.Йөҙөмдө эшкәртелмәгән килеш тә сауҙаға оҙатыу менән бер рәттән, кондитерлыҡта, консервалар, шарап етештереү сәнәғәтендә лә сеймал булараҡ ҡулланалар.
Икенсе яҡтан, йөҙөмсөлөк үҫемлекселектең дә бер тармағы; фән булараҡ йөҙөмдөң юғары уңыш биреүсәнлеген күтәреү ысулдарын өйрәнә һәм ҡулланышҡа индерә.
Йөҙөм етештереүҙең 4 йүнәлеше бар:
Эшкәртмәй ҡулланыуға етештереү - урындарҙа ҡулланыу, ситтәге ҡулланыусыларға ебәреү һәм һаҡлау.
Киптереп һатылған йөҙөмгә сеймал етештереү - орлоҡһоҙ, шәрбәт сорттар етештереү (кишмиш)
Шарап сәнәғәтенә сеймал етештереү - төрлө шараптар, шампанэсемлеге һәм коньяктар етештереүсе заводтарҙы сеймал менән тәьмин итеү.
Консервалар өсөн сеймал етештереү - һуттар, компоттар, ҡайнатмалар, маринадтар һәм башҡа алкоголһеҙ ризыҡ өсөн йөҙөм үҫтереү
«Йөҙөмсөлөк» категорияһындағы мәҡәләләр.
Был категорияла булған 2 биттең 2 бите күрһәтелгән.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 437
ЛЯХОВТАР, дворяндар нәҫеле. Ырымбур тармағына нигеҙ һалыусы — Пётр Васильевич Л., капитан, Ырымбур пехота полкында хеҙмәт иткән. 1785 й. Ырымбур юғары земство суды заседателе. Уның улдары: Иван Петрович Л., Быҙаулыҡ өйәҙендә 293 алпауыт крәҫтиәне йәшәгән Петровка а. хужа була; Василий Петрович Л., поручик; Александр Петрович Л. (1771—?), поручик (1799), Ырымбур драгун полкында хеҙмәт иткән; Эпинет Петрович Л., коллегия асессоры. 1848 й. Өфө өйәҙендә, Силәбе өйәҙендә, Стәрлетамаҡ өйәҙендә һәм Троицк өйәҙендә дворяндар (ҡара: Дворянлыҡ) башлығы. 1858 й. Петровка а. (ҡара: Ляхов) һәм Өфө өйәҙендә 3 мең дисәтинәнән ашыу ергә хужа була. Уның улы Владимир Эпинетович Л., поручик. 1870‑се йй. башында Бәләбәй өйәҙенең 1‑се участкаһында мировой аралашсы, һуңынан почётлы мировой судья. 1875—84 йй. һәм 1887—91 йй. Өфө губерна земство йыйылышы, 1875—81 йй. Өфө губерна земство башҡармаһы ағзаһы. Петровский шарап ҡыуыу заводына хужа булған (ҡара: Шарап ҡыуыу заводтары). Л. нәҫеле Ырымбур губернаһының дворян нәҫел тарихы китабының 6‑сы киҫәгенә индерелгән. Генераль ыҙанлау б‑са нәҫел вәкилдәре Быҙаулыҡ өйәҙендә 12,5 мең дисәтинә ергә хужа булған.
Б.Ә.Аҙнабаев
Тәрж. И.М.Аҡъюлов

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Рупия
Ру́пия (санскриттан — һуғылған көмөш) — һинд тарихи көмөш тәңкәһе, әйләнешкә XV быуатта индерелгән, шулай уҡ Көньяҡ Азиялағы бер нисә илдең аҡса берәмеге.
Хәҙерге замандағы символдары: һинд рупияһы — , Индонезия рупияһы — Rp, башҡа рупиялар — ₨.
Йөкмәткеһе
- 1 Рупияның барлыҡҡа килеүе
- 2 Колониялар рупиялары
- 3 Бойондороҡһоҙ дәүләттәр рупиялары
- 4 Хәҙерге рупия
- 5 Сығанаҡтар
- 6 Әҙәбиәт
Рупияның барлыҡҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүләп һинд идарасыһы Шир шаһ осоронда (1539–1545) сығарылған. Әкбәр (1556–1605) дәүерендә таралыу алған. 970 келәймәле көмөштән һуғылған, тәңкәнең ауырлығы — 11,534 г. Инглиз колониаль хакимлығы урынлашҡанға тиклем рупияның сифаты үҙгәрешһеҙ ҡала килгән. Рупиянан тыш, уға нисбәтле тәңкәләр: 1/2, 1/4, 1/8, 1/16 һәм 1/20 рупия, шулай уҡ бүләк итеү өсөн 5, 10, 20, 50 һәм 100 рупиялы тәңкәләр сығарылған. Ҡағиҙә булараҡ, рупия түңәрәк итеп һуғыла, теләктәр һәм фатихалар яҙып һуғылғандары башлыса Әкбәр осоронда сығарылған, һүрәтләнеше буйынса улар алтын моһурҙы хәтерләткән. Рупияға номинал һирәк баҫылған. Бөйөк Моголдар дәүерендә һәм уларҙың хакимлығы тарҡала барған осорҙа рупияның төрлө варианттары сығарылған.
Колониялар рупиялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һиндостанда британ биләмәләре рупияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1671 йылда Британия Ост-Һинд компанияһы Бөйөк Моголдар империяһы тәңкәһенә оҡшатып беренсе рупияны баҫа. Ләкин рупияларҙың сифаты төрлө төбәктә төрлөсә була. XVIII быуат уртаһынан инглиз рупияларын сығарыу өс төр менән сикләнә: бенгаль рупияһы «сикка» (sicca-rupie), бомбей рупияһы «сират» (sirat-rupie) һәм мадрас рупияһы «аркот» (arcot-rupie).
1835 йылда Ост-Һинд компанияһының унификацияланған рупиялары сығарыла башлай, уларға инглиз королдәре төшөрөлә (беренсеһендә Вильгельм IV портреты була). Тәңкәнең дөйөм ауырлығы 11,664 г (10,692 г саф көмөш) тәшкил итә. 1862 йылда был рупия «хөкүмәт рупияһы» тигән атама ала:
- 1 рупия = 16 анна = 64 пайса = 192 пайя.
- 15 рупия 1 алтын моһурға тиң булған.
Рупия аҡсалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XVIII быуаттың икенсе яртыһында рупиялар ҡағыҙ банкноталар рәүешендә сығарыла башлай. Уларҙы Индостан банкы (1770—1832), Бенгалия менән Бихарҙың Генераль банкы (1773—1775), Бенгалия банкы (1784—1791) һәм башҡалар сығара.
1861 йылда Һиндостанда аҡса сығарыуға монополияны Британия хөкүмәте ала.
1935 йылда Һиндостандың Резерв банкы нигеҙләнә, аҡса эмиссияһын ул тормошҡа ашыра.
Рупияның «төшөүе»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи рупия көмөш тәңкәнән ғибәрәт була, ғәҙәттә бөйөк державаларҙың валюталары алтын стандартҡа нигеҙләнгән булған.
XIX быуат аҙағында алтынға ҡарата көмөштөң хаҡы киҫкен арзанайыу арҡаһында ҡыҫҡа ваҡытҡа рупия курсының түбәнәйеүе күҙәтелә: әгәр XIX быуаттың 70-се йылдарында рупия 23 пенстан ҡиммәтерәк торһа, XIX быуат аҙағына валюта алмашыу курсы бер рупияны 15 пенсҡа, йәғни стерлинг фунтының 1/16 өлөшөнә тиңләй.
Башҡа британ биләмәләренең рупиялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Британ һинд рупияһы Ғәрәбстан ярымутрауында, Британияның Көнсығыш Африкалағы биләмәләрендә һәм Һинд океаны утрауҙарында таралыу таба. XIX быуат башында күпмелер ваҡыт британ Ост-Һинд компанияһының рупиялары Австралияла ҡулланыуҙа була. 1836 йылда һинд рупияһы Цейлондың төп аҡса берәмегенә әүерелә. 1871 йылда Цейлон үҙ рупияһын = 100 цент сығара (шулай итеп, тәүләп Цейлонда рупияның унлы системаға күсеүе ғәмәлгә аша).
1878 йылда — Маврикий, 1914 йылда Сейшел утрауҙары үҙ рупияһын сығара башлай. Мальдив утрауҙарында бер ни тиклем ваҡыт Цейлон рупияһы йөрөй. Мальдив утрауҙарының үҙ көмөш аҡсаһы руфия тигән атама ала.
1906—1920 йылдарҙа рупия британ Көнсығыш Африкаһының аҡса берәмеге була. Британ Көнсығыш Африкаһының 1 рупияһы = 100 цент.
1908—1935 йылдарҙа Занзибарҙың аҡса берәмеге була. Занзибарҙың 1 рупияһы = 100 цент. Ул һинд рупияһы менән тиң йөрөй.
Бөйөк Британия Бирманы баҫып алғас, 1852 йылда һинд рупияһы уның аҡса берәмеге ителә. 1938 йылда Бирма айырым британ колонияһына әйләнә, бынан бер йыл элек Бирма рупияһы сығарыла башлаған була, ул 1952 йылға тиклем дауам итә. 1952 йылда Бирма рупияһы кьятҡа алмаштырыла.
Португалия биләмәләренең рупияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Португалия колониялар хакимиәте үҙенең Гоа һәм Диу биләмәләре өсөн рупия сығара. 1 рупия = 16 тәңкә = 960 рейс.
Рупия Һиндостандағы Португалия биләмәләренең аҡса берәмеге булып 1959 йылға тиклем ҡала, унан һуң ул Португалия Һиндостаны эскудоһына алмаштырыла. 1 рупия 6 эскудоға тиң була.
Франция биләмәләренең рупияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Француз Һиндҡытай банкы Һиндостандағы француз биләмәләре өсөн үҙ рупияһын сығара. Ул тәүҙә тәңкә, унан һуң ҡағыҙ банкнота рәүешендә була. Францияның колониаль хакимиәте рупияһы британ һинд рупияһына тигеҙ була.
Германия биләмәләренең рупияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көньяҡ-Көнсығыш Азияла британ һинд тәңкәләре әйләнештә йөрөй. 1890 йылда тәңкә һуғыу хоҡуғы алған Немец Көнсығыш Африка компанияһы Берлинда үҙ рупияларын һуға башлай. Тәңкәнең ауырлығы 1,6637 г (10,6917 г саф көмөш) тәшкил итә, аверсына Германия императоры Вильгельм II һүрәте төшөрөлгән була. 2, 1, 1/2 һәм 1/4 рупиялы тәңкәләр баҫыла. 1 рупия = 64 баҡыр песа (һинд пайсалары тиңе). 1903 йылда Германия империяһы Көнсығыш Африка компанияһынан уның тәңкә системаһын үҙләштергәс, рупия (3 рупия = 4 алтын марка дәүмәлендә) алтын маркаға тиңләштерелә. Баҡыр песа һуғыу туҡтатыла, уны геллер алмаштыра: 1 Герман Көнсығыш Африкаһы рупияһы = 100 геллер. Герман Көнсығыш Африкаһы рупияларын сығарыу 1916 йылға тиклем дауам итә, рупиялар Танганьикала 1920 йылға тиклем әйләнештә йөрөй.
Италия биләмәләре рупияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Британ өлгөһөнә эйәреп, 1909–1925 йылдарҙа Италияның колониялар хакимиәте рупияны Сомалиҙың аҡса берәмеге итеп сығара. Итальян Сомалийы рупияһы британ һинд рупияһына һәм Мария Терезия талерына алмашҡа килә. 1 итальян Сомалийы рупияһы = 100 безе.
Бойондороҡһоҙ дәүләттәр рупиялары [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һинд рупияһы өлгөһө буйынса 1926 йылға тиклем үҙ тәңкәһен бойондороҡһоҙ Афғанстан сығара (ҡабул рупияһы). 1926 йылда уға алмаш аҡса берәмеге булып афғани килә. 1932 йылда рупия — Непалдың, 1945 йылда бойондороҡһоҙ Индонезияның аҡса берәмеге була (1944–1945 йылдарҙа Голланд Ост-Һиндостаны территорияһында япон оккупацион рупиялары йөрөй).
1948 йылда рупия яңы бойондороҡһоҙ Һиндостан һәм Пакистан дәүләттәренең төп аҡса берәмеге ителә. Бер аҙ ваҡыт 1 рупия =16 анна = 64 пайса = 192 пайя бүленеше һаҡлана. Аҡса реформаһы һәм унлы системаға күсеү һөҙөмтәһендә 1957 йылдың 1 апрелендә 1 һинд рупияһы 100 пайсаға тиңләштерелә. Пакистанда унлы системаға күсеү 1961 йылда башҡарыла. 1971–1972 йылдарҙа Пакистан рупияһы бойондороҡһоҙ Бангладеш республикаһының аҡса берәмеге була. 1972 йылда ул такаға алмаштырыла. 1959–1966 йылдарҙа Һиндостан Резерв банкы ғәрәп кенәзлектәре Катар, Оман һәм Договорлы Оман өсөн Фарсы ҡултығы рупияһын сығара.
1974 йылға тиклем рупия Бутандың аҡса берәмеге була.
Хәҙерге рупия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге заманда рупия түбәндәге илдәрҙең аҡса берәмеге булып тора: Һиндостан, Пакистан, Непал, Индонезия, Маврикий, Сейшел утрауҙары, Шри-Ланка.
- Һинд рупияһы
- Пакистан рупияһы
- Непал рупияһы
- Индонезия рупияһы
- Маврикий рупияһы
- Сейшел рупияһы
- Шри-Ланка рупияһы
2010 йылдың 15 июлендә Һиндостан властары рупияның график символын раҫлай. Рупия билдәһе Деванагари һинд алфавитындағы «Ра» хәрефенән ғибәрәт, ул санскритта һәм рәсми һинди телендә ҡулланыла. «Ра» өҫтөнән горизонталь һыҙыҡса үткәрелгән. Шул уҡ ваҡытта был билдә вертикаль һыҙыҡһыҙ R латин хәрефенә оҡшаш.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Laughlin J. L. Indian Monetary History (инг.) // Journal of Political Economy. — 1893. — Т. 1. — № 4. — С. 593-596.


text:
Барабаш Яков Фёдорович
Барабаш Яков Федорович (1838—1910) — рус генералы, Байкал аръяғы өлкәһенең һәм Ырымбур губернаһы губернаторы.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
12 (24) май 1838 йыл Полтава губернаһында тыуған. Брест Александр кадет корпусында уҡый. 1858 йылдың 30 июнендә уны тамамлағас, подпоручик дәрәжәһенә күтәрелә һәм Ростов гренадерҙар полкына ебәрелә; 1861 йылдың 30 авгусында гвардия прапорщигы дәрәжәһендә лейб-гвардия Литва полкына күсерелә. 1863 йыл башында Генераль штаб Академияһына инә һәм 17 июндә подпоручик дәрәжәһенә күтәрелә. 1864 йылдың 19 апрелендә фәндәге уңыштары өсөн поручик дәрәжәһе ала.
1865 йылда, академияны тамамлағас, Барабаш Варшава хәрби округының тикшереү комиссияһы ағзаһы итеп тәғәйенләнә, аҙаҡ Киев хәрби округында 10-сы (1866 йылдың 3 апреленән, шул уҡ ваҡытта Генераль штабҡа беркетелеп штабс-капитан дәрәжәһенә күтәрелә һәм 30 августа капитан дәрәжәһенә күтәрелә) һәм 6-сы (1867 йылдың 13-сө сентябренән) пехота дивизияһының, 3-сө гвардия пехота дивизияһының (1869 йылдың 6 майынан), 10-сы пехота дивизияһының (1870 йылдың 13 апреленән) штабтарында өлкән адъютант булып хеҙмәт итә.
1871 йылдың 20 мартында Яков Федорович яңы тәғәйенләнеш ала: тәүҙә Иркутскигә, Иркутск хәрби округының ғәскәрҙәр командующийы эргәһендә махсус йомоштар өсөн штаб-офицер вазифаһына (28 марттан подполковник), ә ярты йылдан һуң — Ургаға, унда рус консуллығы конвойы етәксеһе була.
1872 йылдың декабрендә Барабаш Иркутск хәрби округы хәрби-топография бүлеге башлығының эштәр менән идара итеүсеһе итеп тәғәйенләнә. Шул ваҡытта ул Сунгари йылғаһы үҙәнендә статистик тикшеренеүҙәр үткәрә; шул уҡ ваҡытта Барабаштың тағы бер бурысы була: Маньчжурияның хәрби торошон мөмкин тиклем ентекле өйрәнергә. Иркутскиға ҡайтыу юлында Бурея йылғаһы һәм Бурея һырты араһында Амур өлкәһенең хәрби-топография бүлеге көстәре менән элек үткәрелгән төшөрөүҙе тикшерә.
1874 йылдың 31 мартында полковник дәрәжәһенә күтәрелә. 1874 йылдың 17 июленән 12 декабренә тиклем Барабаш Иркутск юнкерҙар училищеһы башлығы була. Һуңынан, Приморье өлкәһе ғәскәрҙәре штабы начальнигы булараҡ, 1876 йылда Японияға, Сахалин һәм Куриль утрауҙарына Рәсәй хөкүмәте комиссары сифатында, Японияға ҡараған Көньяҡ Сахалинды Куриль теҙмәһенең бер нисә утрауына алмашыу тураһында килешеүҙәрҙең үтәлеүен күҙәтеү өсөн һәм яңы территорияларҙа граждандар һәм хәрби идара урынлаштырыу өсөн командировкаға ебәрелә. Был хеҙмәте өсөн 2-се дәрәжә Изге Анна ордены һәм Японияның 3 дәрәжә Восходящее солнце ордены менән бүләкләнә.
1878 йылда Барабаш Приморье өлкәһе ғәскәрҙәре командующийы вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә. Бер йылдан һуң, хәрби-диңгеҙ базаһы ойоштороу өсөн яраҡлы урын табыу маҡсатында, Приморье бухталарын һәм порттарын тикшереүсе экспедицияла ҡатнаша. 1882 йылда тағы Маньчжурияға хәрби-дипломатик миссия менән бара, уларҙың йомғаҡтары буйынса Санкт-Петербургта һәм Иркутскиҙа ике тапҡыр баҫтырып сығарылған «Маньчжурия тураһында яҙмалар» төҙөй.
1883 йылдың 15 майында Барабаш генерал-майор дәрәжәһенә күтәрелә. Владивостокты диңгеҙҙән һәм ҡоро ерҙән обороналау планын төҙөй, Уссури крайында тимер юлдар һалыу уйы менән бәйле эҙләнеүҙәр үткәрә. 1884 йылда Рәсәй-Ҡытай сиктәрен асыҡлау буйынса төҙөлгән Комиссия рәйесе, ә шул уҡ йылдың 24 июнендә — Байкал аръяғы өлкәһенең хәрби губернаторы һәм Байкал аръяғы казак ғәскәрҙәренең наказлы атаманы итеп тәғәйенләнә.
1888 йылдың 8 февралендә Турғай өлкәһенең хәрби губернаторы һәм уның биләмәһендә урынлашҡан ғәскәрҙәр командующийы итеп тәғәйенләнә. 1894 йылдың 30 авгусында генерал-лейтенант дәрәжәһенә күтәрелә. 1899 йылдың 4 октябрендә генерал-лейтенант Барабаш Ырымбур губернаһы губернаторы һәм Ырымбур казак ғәскәрҙәренең наказлы атаманы итеп тәғәйенләнә. 1906 йылдың 20 мартында Сенат ағзаһы итеп тәғәйенләнә һәм шул уҡ йылдың 6 декабрендә инфантериянан генерал дәрәжәһенә күтәрелә.
Барабаш Яков Федорович 1910 йылдың 11 октябренән 12 октябргә ҡараған төндә[1] Швейцарияла йөрәк сиренән вафат була.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2-се дәрәжә Изге Станислав ордены (1871 йыл)
- 4-се дәрәжә Изге Владимир ордены (1873 йыл)
- 2-се дәрәжә Изге Анна ордены (1876 йылда)
- 3-сө дәрәжә Изге Владимир ордены (1880 йыл)
- 1-се дәрәжә Изге Станислав ордены (1887 йыл)
- 1-се дәрәжә Изге Анна ордены (1890 йыл)
- 2-се дәрәжә Изге Владимир ордены (1896 й.)
- Аҡ бөркөт ордены (1899 йыл)
- Изге Александр Невский ордены (1904 йылдың 6 декабрендә, 1908 йылда был орденға гәүһәр билдә бүләк итеп бирелә)
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яков Фёдорович Барабаш Хабаровск ҡалаһының сауҙагәр ҡыҙы Мария Ивановна Кузнецоваға өйләнә, дүрт балалары була: Вера (1878), Яков (1880—1920), Мария (1882), Леонид (1894).
Ырымбур губернаторының өлкән улы Яков Яковлевич Барабаш рус-япон һуғышы алдынан хорунжий чинында Байкал аръяғы казак ғәскәрҙәренә ебәрелә һәм 2 -се Аргун полкы составында япондарға ҡаршы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. Ул Беренсе донъя һуғышында ла ҡатнаша. Рәсәйҙә Граждандар һуғышы ваҡытында кесе Барабаш ҡыҙылдарға ҡаршы һуғыша һәм, әсирлеккә эләгеп, Красноярскиҙа 1920 йылда атып үлтерелә.
Барабаштар ғаиләһендә буласаҡ ҡаҙаҡ революционеры Алиби Тогжанович Джангильдин тәрбиәләнә. Барабаштар ғаиләһендә уны (суҡындырғандан һуң) Николай Владимирович Степных тип йөрөтәләр.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Мурзанов А.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Семенов В. Г., Семенова В. П. «Губернаторы Оренбургского края». — Оренбург, 1999
- Список генералам по старшинству. Составлен по 1 января 1910 г. Часть III. — СПб., 1910. — С. 10
- Некролог // «Нива», октябрь, 1910
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Барабаш, Яков Федорович // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 24 майҙа тыуғандар
- 1838 йылда тыуғандар
- Полтава губернаһында тыуғандар
- 25 октябрҙә вафат булғандар
- 1910 йылда вафат булғандар
- Швейцарияла вафат булғандар
- Рәсәй империяһында тыуғандар
- 1 ноябрҙә вафат булғандар
- Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)
- Изге Александр Невский ордены кавалерҙары
- II дәрәжә Изге Владимир ордены кавалерҙары
- III дәрәжә Изге Владимир ордены кавалерҙары
- IV дәрәжә Изге Владимир ордены кавалерҙары
- I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары
- II дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары
- I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары
- II дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары


text:
Өфө астрологы көҙгө көн менән төн тигеҙләшкән саҡта нимә эшләргә кәрәклеге тураһында һөйләне
Өфө астрологы көҙгө көн менән төн тигеҙләшкән саҡта нимә эшләргә кәрәклеге тураһында һөйләне Фото: автор
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Йәкшәмбе, 23 сентябрҙә, урындағы ваҡыт буйынса иртәнге 7 тула 4 минутта көҙгө көн менән төн тигеҙләшә. Башҡортостандың баш ҡалаһынан астролог Ирина Винюкова әйтеүенсә, был көн ҡыҙыҡлы булмаҡсы.
«Барлыҡ, айырыуса структураны үҙгәртеп ҡороуға бәйле эштәр, ижад, оҙаҡҡа һуҙылған эштәрҙе тамамлау, йәмәғәт лидерҙары, практик мәсьәләләрҙе яҡшы хәл итеү, пландарҙы тормошҡа ашырыу өсөн уңайлы осор башлана», — тип иғлан итте астролог.
Ирина Вантюкова йәкшәмбе иртәһендә пландар яҙырға, медитация менән шөғөлләнергә йәки саф һауала йөрөргә кәңәш итә.
Белешмә
Көҙгө тигеҙләнеш – астрономик көҙҙөң башланыуы ул. Был көндә бөтә Ер шарында көн менән төн оҙайлығы бер тигеҙ – 12-шәр сәғәт.
http://www.bashinform.ru/news/1211932-astrolog-iz-ufy-rasskazala-chto-delat-v-den-osennego-ravnodenstviya-/


text:
- Подробности
- Просмотров: 398
ЙӘМӘҒӘТ ИМЕНЛЕГЕ СОВЕТЫ, Башҡортостан Республикаһы Президенты тарафынан кеше һәм граждан хоҡуҡтарын һәм иректәрен, БР-ҙың иҡт. һәм сәйәси мәнфәғәттәрен яҡлау, уның терр‑яһында законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү мәсьәләләре б‑са вәкәләттәрен тормошҡа ашырыу өсөн булдырылған конституцион орган. РФ Конституцияһына, БР Конституцияһына, федераль һәм респ. закондарына, РФ-тың һәм БР‑ҙың башҡа норматив хоҡуҡи акттарына ярашлы эш итә. БР Президентының 1994 й. 5 апр. Указы м‑н Башҡортостан Республикаһының Именлек советы булараҡ ойошторола, 2003 й. алып БР‑ҙың Ведомство‑ара Йәмәғәт именлеге советы. Й.и.с. составына рәйес, секретарь һ.б. инә. Й.и.с. секретары һәм ағзалары БР Президенты тарафынан тәғәйенләнә. Кварталға кәм тигәндә 1 тапҡыр ултырыштар үткәрелә. Й.и.с. БР‑ҙа йәмәғәт именлеген тәьмин итеү стратегияһын эшләүҙе; башҡарма власть органдарының йәмәғәт именлеге өлк. эшмәкәрлеген координациялауҙы; респ. маҡсатлы программаларын әҙерләүҙе ойоштороу, БР Президентына Башҡортостанда йәмәғәт именлегенә янаған хәүефте асыҡлау һәм булдырмау б‑са ҡарарҙар ҡабул итеү өсөн тәҡдимдәр әҙерләүҙе тормошҡа ашыра. Рәйестәре: М.Ғ.Рәхимов (1994 й. алып), Р.З.Хәмитов (2010 й. алып).
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Үрге Иҙрис ауылы ҡыҙы Миңзәлә Әүәлбаеваның китапханасы һөнәрен һайлауы осраҡлы килеп сыға. Тормош иптәше Әмин ауылына мәктәп директоры итеп тәғәйенләнгәс, ошоға тиклем башҡа өлкәлә хеҙмәт иткән ханым мәктәптә китапханасы булып эшләй башлай. Тәүге көндәрҙән үк “китап донъяһы” уны үҙенә ғашиҡ итә, бөтмәҫ-төкәнмәҫ хазиналы бер утрауға әйләнә. Китап уҡыусылар менән бергә үҙе лә башҡорт, рус һәм донъя әҙәбиәте менән яҡындан таныша. Артабан уны ауыл китапханаһына эшкә тәғәйенләйҙәр. Бында ла ул һынатмай: халыҡ менән әҙәби осрашыуҙар, китап һөйөүселәр конференцияһы үткәрә, һәр саҡ яңы сыҡҡан әҙәбиәт менән таныштыра бара.
Үҙ эшенең оҫтаһына әүерелгән, китап уҡыусыларҙың яҡын дуҫына әйләнгән Миңзәлә Рәсүл ҡыҙы 2011 йылда Темәс модель китапханаһы мөдире булып тәғәйенләнә. Республиканың тәүге баш ҡалаһы Темәстә, тап шул шанлы һәм данлы йылдарҙың шаһиты булған бинала урынлашҡан китапханала эшләү уның өсөн үтә яуаплы бурыс тойола. Ниндәйҙер яңы бер ынтылыш, эске рухи күтәрелеш менән килә бында: Интернет заманында китаптың баһаһын күтәреү юлдарын эҙләй, уҡыусыларҙы йәлеп итеү маҡсатында даими саралар үткәрә, халыҡ менән әүҙем эш алып бара. Китапхана ҡарамағында “Атайсал”, “Ағинәй” клубтары, ҡәләм тирбәтеүселәр өсөн “Игебай мәктәбе” асыла. Китапханасы Миңзифа Низамова менән һәр эште бергәләшеп атҡара, бер-береһенә терәк булып һәм ярҙам итеп, үҙ-ара аңлашып эшләйҙәр.
— Күптәр китапханасы һөнәрен күңелһеҙ тип уйлай һәм тәрән яңылыша. Бында эшләгән кеше төрлө яҡлап тәрән белемле, аҡыллы булырға, донъя хәлдәре менән танышып барырға, һәр яңы сыҡҡан әҫәрҙе, уны яҙыусы хаҡында белергә, гәзит-журналдарҙы даими уҡырға тейеш. Ҡайһы саҡта үҙебеҙҙе “тере энциклопедия” тип тә күреп кителә, сөнки кеше нимәнелер һораһа, уға шунда уҡ дөрөҫ яуап бирергә, аңлатырға тейешбеҙ. Эшемде яратам, халыҡ менән аралашыу оҡшай, — ти тәжрибәле китапханасы.
Мәҙәниәт хеҙмәткәре булараҡ, Миңзәлә Рәсүл ҡыҙы ауылда үткән төрлө мәҙәни сараларҙың уртаһында ҡайнай. Яҙыусылар менән осрашыу булһынмы, китаптың исем туйы, хәтер һәм ҡәҙер кисәләре, шиғриәт байрамдарымы — барыһы ла уның тырышлығы менән үтә. Районда үткәрелгән “Иң яҡшы китапхана” бәйгеләрендә бер нисә йыл рәттән призлы урындар яулай, 2016 йылда райондың ”Йыл китапханасыһы” исеменә лайыҡ була.
Тормошонан да уңған Миңзәлә Әүәлбаева. Ире Марат Юлай улы менән өс балаға ғүмер биргәндәр. Бөгөн уларҙың өс ейәне — бәхетле өләсәй менән олатайҙың ҙур ҡыуанысы. Утыҙ йылдан ашыу мәктәп директоры булып эшләгән хәләл ефетенең уң ҡанаты, ышаныслы терәге лә Миңзәлә апай.


text:
Урман-Бишҡаҙаҡта һаумыһығыҙ ауылдаштар байрамы үтте
Унда Башҡортостандан ғына түгел, Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән ошо ауылда тыуыусылар йыйылды. Урман-Бишҡаҙаҡ ауылында иртә менән аҙан тауышы иман йортона саҡырҙы. Һәр изге эштең, ғибәҙәттәрҙең фатиха алыуҙан башланыуы мосолман халҡына хас сифат. Урман-Бишҡаҙаҡта тәү тапҡыр үткән “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар” байрамы ла мәсеткә йыйылып хәйер һалыу, аят-доғалар уҡыуҙан башланды. Күркәм сараға Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән ҡунаҡтар, тыуған яғын һағынып яҡташтар, ауылдаштар ҡайтҡайны. Урындағы халыҡ ҡунаҡтарҙы байрам өҫтәлдәре, йыр-бейеү менән ҡаршы алды.Борондан Торатау халҡыбыҙҙың йыйындар, байрамдар ойоштороу урыны булған. Нәҡ ошо изге тау итәгендә урынлашҡан Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы халҡы ата-бабаларыбыҙҙың изге йолаларын тергеҙеп, ауылдаштарын, яҡташтарын, туғандарын бер ҡорға йыйҙы. Ауыл осондағы туғай һабантуй яланын хәтерләтте. Тәү сиратта ауылдың төп терәге – үҙ оҫталарын, йәш ғаиләләрҙе, өлгөлө йорттар хужаларын, спортсыларҙы, мәғариф отличниктарын, ағинәйҙәрҙе алҡышланылар. Үткәндәрҙе белеү – киләсәккә күпер. Урман-Бишҡаҙаҡлылар быны аңлай һәм тыуған ауылының бай тарихын ҡәҙерләп һаҡлай.Районда был ауыл тәүгеләрҙән мәктәпле була. Уға Зәки Вәлиди нигеҙ һалған, ти ауылдың мөғәллимдәре. Бигерәк тә ауыл көрәшселәре менән дан тота. Рөстәм Вәлиев 20 йылдан ашыу көрәш түңәрәген алып бара. Ошо осорҙа уның тәрбиәләнеүселәре Башҡортостан, Рәсәй кимәлендә призлы урындар яулаған, чемпион исемен йөрөтәләр. Урман-Бишҡаҙаҡлыларҙың спортты үҙ итеүе, йыйылған халыҡтың төрлө бәйгеләрҙә, спорт уйындарында дәррәү ҡатнашыуы дәллиләне.Ауылда меңгә яҡын кеше йәшәй. Улар араһында башҡорттар, урыҫтар, сыуаштар ҙа бар. Төрлө милләт вәкилдәре татыу ғүмер кисерә, ҡатнаш ғаиләләр төҙөп туғанлашып бөткәндәр. Балалар, мәктәп – ауылдың артабан да йәшәү нигеҙе. Мәктәп булһа, ауыл йәшәр, тип юҡҡа әйтмәйҙәр бит. Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы лайыҡлы егет-ҡыҙҙар үҫтерә. Ауылдан үҫеп сыҡҡан билдәле шәхестәр тыуған илебеҙҙең күрке, йәме булып балҡый. Ошондай саралар тыуған илгә, кесе Ватаныбыҙға һөйөү, халҡына ихтирам, туғандарына иғтибар тәрбиәләй. Күркәм саранан Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы халҡы киләһе йылда ла осрашырға һөйләшеп, йорттарына таралышты.
Хәбәрҙәр
«Комендант сәғәте» ҡышҡы ваҡытҡа күсте
Башҡортостанда бәлиғ булмағандар өсөн «комендант сәғәте» ҡышҡы ваҡытҡа күсте. 30 апрелгә тиклем 17 йәшкәсә балалар һәм үҫмерҙәр ата-әсәһенән йәки опекунынан башҡа төнгө сәғәт 10-дан иртәнге 6-ға тиклем йәмәғәт урындарында йөрөмәҫкә тейеш. Кире осраҡта ата-әсәләргә 100-500 һум штраф ҡаралған.
Йәштәрҙе ағыулаған өсөн ниндәй яза ҡаралған?
Өфө мәктәптәре янында урынлашҡан киберттәрҙең береһендә тәмәке һаталар. 15-се Федераль закондың 19 статьяһына ярашлы, белем биреү учреждениелары эргәһендә тәмәке һатыу ҡәтғи тыйыла. Тик был магазин хужалары ҡанунға ҡул һелтәп ҡарай. Өфөнөң Зәйнулла Рәсүлев урамындағы был магазин мәктәптән яҡынса 60...
Башҡортостанда ҡалалар бюджеты, дөйөм алғанда, 2 миллиард һумға артасаҡ
Был ябайлаштырылған һалым системаһы буйынса йыйылған килемдең яртыһы. Парламент депутаттары ҡалаларҙың һауыҡтырыу бюджетын һауыҡтырыу буйынса закон проектын ҡараясаҡ. Быға тиклем улар ошо төр һалымдың 10 процентын үҙҙәрендә ҡалдырһа, 2019 йылдан ул 50 процентҡа етә.
Сараһыҙҙан ғауғасы данына дусар пациенттар
Министрлыҡтың яңы етәксеһе алдында етди бурыс тора. Был өлкәләге ҡатмарлы хәлде яйға һалыу. Мотлаҡ препаратһыҙ йәшәй алмаған сирлеләргә табиптарҙан айҙар буйына дарыу юҡ, көтөгөҙ тигән яуап алырға тура килә. Берәүҙәр иҫкергән дарыу эсергә, икенселәр кәрәк препаратты сит төбәктәрҙән һатып алырға,...
Һаулыҡ һаҡлау министрлығында яңы етәксе
Ә һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы итеп Рафаэль Яппаров тәғәйенеләнде. Радий Фәрит улы Хәбиров ошо туралағы указға ҡул ҡуйҙы. Рафаэль Яппаров 1975 йылда тыуған. Башҡорт дәүләт медицина институтын, дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған. Яңы вазифаға тәғәйенләнгәнсе һаулыҡ...
Ни өсөн кешеләр медицина хеҙмәтләндереүенән ҡәнәғәт түгел?
Башҡортостан башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Хәбиров һаулыҡ һаҡлау министрлығы эшмәкәрлеген ҡаты тәнҡитләне./ Радий Фәрит улы билдәләүенсә, һаулыҡ һаҡлау системаһына зарланып бик күп хаттар килә. Республика клиник дауаханаһына кешеләр ауылдарҙан килеп оҙон сираттарҙа торорға мәжбүр....
Тәртипкә килтереүгә өс көн ваҡыт бирелә
Өфөнөң пассажир транспорты эшен тәртипкә килтереү проекты октябрҙең ун туғыҙында уҡ әҙер булырға тейеш. Республика етәкселеге баш ҡала хакимиәте алдында тап ошондай талап ҡуйғайны. Күрелгән саралар легаль эшләмәгән компанияларҙы йәмәғәт транспорты баҙарынан ҡыҫырыҡлап сығарасаҡ.
Республикала эшһеҙҙәр һаны кәмей
Башҡортостандың халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә бөгөнгә 17 мең 600-ләп кеше теркәлгән. Был күрһәткес йыл башы менән сағыштырғанда 3 меңгә аҙыраҡ, тип хәбәр итәләр ойошманан. Республикала 45 мең вакансия иҫәпләнә. Хеҙмәт баҙарында башлыса ябай эшселәр: водитель, ташсы, һатыусы, һаҡсы, ашнаҡсылар кәрәк....
Башҡортостанда “Еҙем” тәбиғәт паркы булдырыла
Ул Экология һәм тәбиғәт ресурстары программаһына ярашлы, киләһе йылдың 1-се ғинуарынан рәсми эшләй башлай. Проект сиктәрендә сәфәр йорто, хакимиәт бинаһы, шлагбаум, юлдар, мәғлүмәт стендтары, туҡталҡалар төҙөлә. Был тәбиғәт ҡомартҡыһының әһәмиәте ҙур. Уның биләмәһендә иң бейек Мәмбәт һәм Ҡуҙғанаҡ...
"Оҙон көй" конкурсына ғаризалар ҡабул ителә
Башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙың "Оҙон көй" конкурсына ғаризалар ҡабул ителә. Быйыл ул 9-11-се ноябрҙә Туймазы ҡалаһында уҙғарыла. Унда ҡатнашыусылар ике йәш категорияһына бүленеп ярышасаҡ. Уларҙы Башҡортостандың билдәле сәнғәт һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре баһалай. Иң оҫта башҡарыусыға Гран-При...
Ҙур хыял
Өфөнән беренсе класс уҡыусыһы, йәш спортсы ил президенты Владимир Путинға үҙенең хыялы тураһында һөйләне. Үҙе бәләкәй генә булһа ла, киләсәккә ҙур хыялдар менән янып йәшәгән Дарья Крутькоға ошо көндәрҙә иң ҙур хыялдарының береһен тормошҡа ашырырға яҙҙы, ул – ил президенты менән осрашты. Бар нәмә лә...
Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә
2019-сы йылдың 1-се ғинуарынан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә. Уға ярашлы, сүп-сар менән эшләү тәртибенә ҙур үҙгәрештәр индерелә. Мәҫәлән, быйыл Башҡортостан 5 зонаға бүленде һәм төбәк операторҙары һайлап алынды. Улар көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу, уларҙы сорттарға айырыу...
Йоҡоһоҙлоҡтан йонсоғандар
Өфөнөң Менделеев урамында йәшәүселәр тәүлек әйләнәһенә фатирҙарына тәҙрәнән төшкән сағыу уттан яфалана. Бөтә бәлә - видеоэкранда. Ул үтә яҡты, кадрҙары йыш алышына, ти урындағы халыҡ. Улар ҡайҙа ғына мөрәжәғәт итһәләр ҙә – һөҙөмтәһеҙ. Йәшен ише ялт та йолт килгән уттан бөтә фатир яҡтырып китә....
Өфө ҡала хакимиәте башлығы вазифаһына дәғүәселәрҙән ғаризалар ҡабул итеү тамамлана
Бөгөн киске сәғәт биштә Өфө ҡала хакимиәте башлығы вазифаһына дәғүәселәрҙән ғаризалар ҡабул итеү тамамлана. Өфө мэры мотлаҡ Рәсәй гражданины булырға, Рәсәй һәм Башҡортостан Конституцияларын, ил президенты һәм хөкүмәт ҡарарҙарын белергә тейеш. Хакимиәт башлығына дәғүәсенең 25 йәштән йәш, 65-...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Төркиәнең Измир виләйәтендә кешеләр тейәгән йөк машинаһы тәүҙә түңкәрелгән һуңынан йылғаға ҡолаған. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, 22 кеше һәләк булған,13 кеше йәрәхәтләнгән. Фажиғә урынына полиция һәм тиҙ ярҙам машиналары килеп еткән. Йөк машинаһының ҡасаҡтарҙы ташыуы тураһында билдәле....
Асыҡлыҡ, законлыҡ һәм һөҙөмтәлелек
Барлыҡ көстәрҙе бергә туплағанда ғына республиканың артабанғы үҫешен тәьмин итергә мөмкин. Башҡортостан башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Фәрит улы Хәбиров асыҡлыҡ, законлыҡ һәм һөҙөмтәлелек нигеҙендә республикала йәшәгән 4 миллион кеше мәнфәғәтендә эшләргә саҡыра. Йома көнө генә Красногорск...
Республиканың таулы райондарында ҡар яуған
Шул сәбәпле күп кенә авариялар теркәлде. Шаһиттар хәбәр итеүенсә, Белорет юлына ҡар ятҡан. Водителдәр йәйге тәгәрмәстәрен ҡышҡыға алмаштырып өлгөрмәгән. Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы оҙоҙ юлға сығыр алдынан именлек ҡағиҙәләрен алдан хәстәрләргә саҡыра.
Көҙгө-ҡышҡы осорға әҙерлек нисек?
Башҡортостан башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Хәбиров көҙгө-ҡышҡы осорға әҙерлекте тәү сиратта хәл ителә торған мәсьәлә тип белдергәйне. Был йәһәттән Хөкүмәт ағзалары, район һәм ҡалаларҙың хакимиәт башлыҡтары ҡатнашлығында кәңәшмә лә үтте. Өфө районының Дмитриевка ҡасабаһындағы күп фатирлы...
Республиканың таулы райондарында ҡар яуған
Шул сәбәпле күп кенә авариялар теркәлде. Шаһиттар хәбәр итеүенсә, Белорет юлына ҡар ятҡан. Водителдәр йәйге тәгәрмәстәрен ҡышҡыға алмаштырып өлгөрмәгән. Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы оҙоҙ юлға сығыр алдынан именлек ҡағиҙәләрен алдан хәстәрләргә саҡыра.
Башҡортостан синоптиктары алдағы өс көнгә фараз яһаны
Республикала аяҙлы-болотло һауа торошо көтөлә, ҡар ҡатыш ямғыр яуасаҡ. Киләһе көндәрҙә һауа температураһы бер аҙ күтәрелә. 17 октябрҙә, әйтейек, 13 градус йылы буласаҡ. Яуым-төшөм дә аҙая.
Өфө аэропортына кемдең исеме бирелер?
Бөгөн Башҡортостан дәүләт телерадиокомпания медиа үҙәгендә Башҡортостан Йәмәғәт палатаһының Өфө аэропортына исем биреүе буйынса матбуғат осрашыуы үтте. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостандың баш ҡалаһы аэропорты Салауат Юлаев, Сергей Довлатов, Мостай Кәрим, Рудольф Нуриев, Сергей Аксаковтың исемен...
Өфөлә рус теленең киләсәге хәл ителә
Бөгөн Өфөлә Рәсәй рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары Рус теленең Рәсәй һәм унан башҡа төбәктәрҙә ҡулланышы тураһында фекер алыша. Башҡортостандың башҡалаһына Рәсәйҙең 76 төбәге һәм сит илдәрҙән 400 делегат килде. Рәсәйҙең рус теле уҡытыусылары йәмғиәте форумы ике йылға бер тапҡыр...
Умартасылар өсөн йөк ташыусы машина
Башҡорт Дәүләт аграр университетының механика факультеты студенттары умартасылар өсөн йөк ташыусы машина уйлап сығарған. Был ҡоролма бал ҡорттарына зыян килтермәйенсә генә, умарталарҙы бер урындан икенсе урынға күсереү өсөн яраҡлаштырылған.
Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә
2019-сы йылдың 1-се ғинуарынан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә. Уға ярашлы, сүп-сар менән эшләү тәртибенә ҙур үҙгәрештәр индерелә. Мәҫәлән, быйыл Башҡортостан 5 зонаға бүленде һәм төбәк операторҙары һайлап алынды. Улар көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу, уларҙы сорттарға айырыу...
Өфө районының Светлая ауылында юл буласаҡ
Беҙҙең телеканалда сыҡҡан видеосюжеттан һуң, район хакимиәтендә ошондай вәғәҙә бирҙеләр. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Светлая ауылында йәшәүселәр юлдарҙың насар булыуынан яфалана. Бигерәк тә, уҡыусыларға күләүектәр гиҙеп, бысраҡ ярып мәктәпкә йөрөргә тура килә. Шулай уҡ, ауылда хаҡлы ялдағылар, йәш балалы...
Тәлғәт Тажетдин 70 йәшлек байрамын билдәләй
Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин бөгөн үҙенең 70 йәшлек күркәм байрамын билдәләй. Быйыл Рәсәй мосолмандары Диниә назараты ойошторолоуға 230 йыл тула. Сараға илдең төрлө төбәктәренән ҡунаҡтар, 20-нән ашыу мөфтиәттән вәкилдәр килеүе көтөлә.
Радий Хәбиров Башҡортостан башлығы вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнде
Рөстәм Хәмитов ваҡытынан алда вазифаһынан китеү тураһында белдерҙе һәм халыҡҡа мөрәжәғәт итте.Рәсәй Президенты Владимир Путин указы менән Радий Фәрит улы Хәбиров Башҡортостан башлығы вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнде. Радий Хәбиров 1964 йылдың 20 мартында Ишембай районы Һайран ауылында тыуған...
Өфө аэропортына исем һайлайбыҙ
Иртәгә Башҡортостан дәүләт телерадиокомпания медиа үҙәгендә Башҡортостан Йәмәғәт палатаһының Өфө аэропортына исем биреүе буйынса йыйылыш үтәсәк. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостандың баш ҡалаһы аэропорты Салауат Юлаев, Сергей Довлатов, Мостай Кәрим, Рудольф Нуриев, Сергей Аксаковтың исемен алыуы...
Яҡты һәм киң кластар
Нуғай ҡасабаһында урынлашҡан 147-се мәктәптең икенсе сираты файҙаланыуға тапшырылды. Хәҙер башланғыс кластар өсөн тәғәйенләнгән бинала 500 бала белем алыу мөкинлегенә эйә. Бында балалар баҡсаһы ла буласаҡ. Быға тиклем башланғыс класс уҡыусылары иҫке бинала белем алған. Ә ҡайһы берҙәрен ата-әсәләр...
“Сәйәхәтсе һуҡмағы” “Минең Рәсәй” конкурсы еңеүсеһе
“Алтын көҙ” күргәҙмәһе егерменсе йыл рәттән үтә. Уның сиктәрендә “Минең Рәсәй” журналистар конкурсы еңеүселәре лә бүләкләнә. Быйыл улар араһында беҙҙең каналдың милли тапшырыуҙар бүлеге лә бар. Ике меңгә яҡын эш араһынан башҡорт телендә эфирға сыҡҡан “Сәйәхәтсе һуҡмағы” рубрикаһы “йолалар һәм...
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 37(2011)
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 14-05-2011, 16:13
Антиквариат магазинында:
– Иҫ киткес портреттар! Людовик ХVI дәүерендәге костюмдағы ханым менән был әфәнде кемдәр? – ти бер ҡатын.
– Ата-бабалар, – ти һатыусы.
– Кемдең ата-бабалары?
– Портретты һатып алһағыҙ, һеҙҙеке буласаҡ....
– Иҫ киткес портреттар! Людовик ХVI дәүерендәге костюмдағы ханым менән был әфәнде кемдәр? – ти бер ҡатын.
– Ата-бабалар, – ти һатыусы.
– Кемдең ата-бабалары?
– Портретты һатып алһағыҙ, һеҙҙеке буласаҡ....
Рәсәй Канаданы өйөнә ҡайтарҙы
Новости / Спорт // 14-05-2011, 16:13
йәки Донъя чемпионатында «саған япраҡтары» һуңғы дүрт йыл рәттән яҡташтарыбыҙҙан «сикәһе»нә алды
Элек-электән был ике дәғүәсе араһында көрәш һуңғы һулышҡа тиклем барҙы һәм барасаҡ. Сөнки Канада менән Рәсәй уйынсылары донъя хоккей күгендә иң көслөләрҙән һанала. Ошо ике команда араһында бәйге СССР заманында уҡ башланғайны. Унан һуң күп һыуҙар аҡты инде. Союз тарҡалғас, Рәсәй уйынсылары, айырым ил булараҡ, донъя кимәлендә рейтингын бер аҙ юғалтып, Канадаға һәм дә шул уҡ Европа хоккейсыларына ҡаршылыҡ күрһәтә алманы....
Элек-электән был ике дәғүәсе араһында көрәш һуңғы һулышҡа тиклем барҙы һәм барасаҡ. Сөнки Канада менән Рәсәй уйынсылары донъя хоккей күгендә иң көслөләрҙән һанала. Ошо ике команда араһында бәйге СССР заманында уҡ башланғайны. Унан һуң күп һыуҙар аҡты инде. Союз тарҡалғас, Рәсәй уйынсылары, айырым ил булараҡ, донъя кимәлендә рейтингын бер аҙ юғалтып, Канадаға һәм дә шул уҡ Европа хоккейсыларына ҡаршылыҡ күрһәтә алманы....
Әйтһәм, белеп әйтәм
Әҙәбиәт // 14-05-2011, 15:11
БӘХЕТ
Бәхет танышыу-табышыуҙан башлана. Кешеһе тура килгәндә үрә ҡарап үтергә ярамай.
Ғабдулла Әхмәтшин....
Бәхет танышыу-табышыуҙан башлана. Кешеһе тура килгәндә үрә ҡарап үтергә ярамай.
Ғабдулла Әхмәтшин....
“Үкенмәйем үткәнемә, Ҡан булһа ла уртымда:Туңдым, яндым. Сыныҡтым да, Тормош, һинең утыңда”
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 14-05-2011, 15:04
Ҡайнай тормош
Тамъян ере тарих һаҡлай,
Шәхестәрен ил данлай:
Уңғандары уңыш яулай,
Тормошта артта ҡалмай....
Тамъян ере тарих һаҡлай,
Шәхестәрен ил данлай:
Уңғандары уңыш яулай,
Тормошта артта ҡалмай....
Шишмә башы
Конкурстар // 14-05-2011, 15:03
I
Хәмиҙә мәктәптән ҡайтып ингәндә, Нәғимә апай һауыт-һаба йыуып тора ине. Усаҡ алдында һыуынып өлгөрмәгән самауыр шыжлап ултыра. Кейем элгестә пальтолар күбәйеп киткән. Хәмиҙә сисенеп, кейемен элгән арала хужабикә яңылыҡты һөйләй һалып та алды:
– Ҡустыларым килеп төштө әле. Ана, теге яҡта еҙнәләре менән һөйләшеп ултыралар. Брактикаға килгәндәр беҙҙең калхузға. Сәй эсеп алдыҡ гөрләшеп ултырып. Күңелле булып ҡалды, балалар ҙа ҡайта алғаны юҡ ине, алыҫ булғас. Ҡарттар йәштәргә ҡарап йәшәрә, ти. – Шунан шымыраҡ итеп былай тип өҫтәне:...
Хәмиҙә мәктәптән ҡайтып ингәндә, Нәғимә апай һауыт-һаба йыуып тора ине. Усаҡ алдында һыуынып өлгөрмәгән самауыр шыжлап ултыра. Кейем элгестә пальтолар күбәйеп киткән. Хәмиҙә сисенеп, кейемен элгән арала хужабикә яңылыҡты һөйләй һалып та алды:
– Ҡустыларым килеп төштө әле. Ана, теге яҡта еҙнәләре менән һөйләшеп ултыралар. Брактикаға килгәндәр беҙҙең калхузға. Сәй эсеп алдыҡ гөрләшеп ултырып. Күңелле булып ҡалды, балалар ҙа ҡайта алғаны юҡ ине, алыҫ булғас. Ҡарттар йәштәргә ҡарап йәшәрә, ти. – Шунан шымыраҡ итеп былай тип өҫтәне:...
Ҡыҙыл раузалар…
Рубрикалар // 14-05-2011, 15:00
Раузаны сәскәләр батшабикәһе тип йөрөтәләр. Һуңғы йылдарҙа уларға иғтибар үтә лә артты. Гәзит уҡыусыларыбыҙҙан да рауза үҫтереү тураһында яҙыуыбыҙҙы үтенеп яҙған хаттар йышайҙы. Был яҙмаларыбыҙ рауза яратыусыларға ярҙам итер тип ышанабыҙ.
Рауза сәскәләре ҡуйы булып һәм оҙаҡ сәскә атһын өсөн, уны ултыртыу урынын, сортын һайлау һәм аҙаҡ дөрөҫ тәрбиәләү ҙә мөһим....
Рауза сәскәләре ҡуйы булып һәм оҙаҡ сәскә атһын өсөн, уны ултыртыу урынын, сортын һайлау һәм аҙаҡ дөрөҫ тәрбиәләү ҙә мөһим....
Уңыш сере
Махсус бит // 14-05-2011, 14:58
Фиҙакәр хеҙмәте менән абруй яулаған, ҡайҙа ла һүҙе үткән, сирек быуат тиерлек Әбйәлил районындағы юл ремонт-төҙөлөш идаралығын етәкләгән, район башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе вазифаһын башҡарған Мирхәт Рәжәпов менән осрашыуға йыйынғанда, тормошта үҙ урынын табып, юғары баҫҡыстарға өлгәшеүселәрҙең уңыш сере ниҙә, уның берәй төрлө математик ҡалыптарға һалынған формулаһы бармы икән, тигән һорау килеп тыуҙы....
Мохтаж бәндәләрҙе онотмайыҡ!
Новости / Иман // 14-05-2011, 14:57
Аллаһы Тәғәлә бәндәләрҙе Ер йөҙөнә яралтҡанда барыһын да иман менән яралта. Тормош көткәндә әҙәм балалары, байлыҡтары һәм сәләмәтлектәренә ҡарап, төрлө төркөмдәргә бүленә. Берәүҙәрҙең байлығы күберәк, икенселәрҙеке аҙыраҡ була, өсөнсөләр мохтажлыҡта йәшәй. Сәләмәтлек тә шуның шикелле. Берәүҙәр – һау-сәләмәт, икенселәрҙе сирҙәр һағалай, ғәрип булып ғүмер кисереүселәр ҙә күп. Аллаһы Тәғәлә кешеләрҙе имтихан донъяһында һынар өсөн яралтҡан. Байлыҡ менән дә һынай, мохтажлыҡты ла күрһәтә, ауырыуҙар биреп тә интектерә. Байлығы мул кеше мохтаж кешегә ҡарап, иң беренсе үҙенең байлығы өсөн шөкөрана ҡылырға, ярлыларға мөмкинлегенән килгәнсә ярҙам итергә тейеш. Әгәр ҙә уларға изгелек күрһәтеүҙән баш тарта, ғөшөр, зәҡәт саҙаҡаларын бирмәй икән, был байлыҡ ҡиәмәт көнөндә, яуыз йылан шикелле, ул кешенең муйынына уралып, уны ғазаплаусы йөк булыр. Бай кешегә ҡыҙығыусылар була. Әммә белеп булмай бит, был байлыҡ, бәлки, уны һәләкәткә алып килә торғандыр....
Яҡындарыңа итәғәт күрһәт!
Новости / Иман // 14-05-2011, 14:56
Ғаилә – ир-ҡатын, ата-әсә, балалар һәм яҡындарҙан торған йәмғиәттең исемелер. Йәмғиәттең иң бәләкәй генә ағзаһы ла ғаиләлер. Кеше уның яҡындарына ҡарата вазифаларын иң әүәл үҙенең йәмғиәтендә өйрәнә. Ата-әсә – ғаилә усағының ике нигеҙе. Был нигеҙ, билдәле булыуынса, кешеләрҙең өйләнеүе менән ҡорола. Шуның өсөн дә Исламда өйләнеүҙең әһәмиәте бик ҙур. Бәйғәмбәребеҙ үҙенең хәҙисендә: «Өйләнегеҙ, ишәйегеҙ, сөнки мин ҡиәмәт көнөндә башҡа өммәттәргә ҡарағанда һеҙҙең күп булыуығыҙ менән ғорурланырмын», – тигән....
Намаҙ – мосолмандың нуры
Новости / Иман // 14-05-2011, 14:55
Намаҙ − мөьмин мосолмандың нуры, диндең терәге. Аллаһы Тәғәлә беҙҙең доғаларыбыҙға мохтаж түгел, беҙ уның барлығына һәм берлегенә иман килтерергә тейешбеҙ. Намаҙ менән әҙәм балаһы һәр саҡ үҙен Хоҙай эргәһендә яҡлаулы һәм һаҡлаулы тоя, уның ризалығына өмөтөн юғалтмай. Намаҙ уҡыу − иманды нығытыуға дәғүәт алып барыу ул....
[/aviable]


text:
Каспар Хаузер
Каспар Хаузер (нем. Kaspar Hauser, Casparus Hauser), ҡайсаҡ Гаузер тип тә русса яҙылыуы осрай (яҡынса 30 апрель (алағарай) 1812 көнөндә билдәһеҙ ерҙә тыуған, 1833 йылдың декабрь (аҡъюлайҙың) 17-ендә Ансбах ҡалаһында вафат) – "Европа йәтиме" булараҡ билдәле, кем икәне әле лә тулыһынса асыҡланмаған кеше. Тәүге тапҡыр 1828 йылдың һабанайҙың 26-ендә Нюрнберг ҡалаһының урамдарында пәйҙә була. Фараздарҙың береһенә ярашлы, Каспар Бадендың бөйөк кенәздәре нәҫеленән килергә мөмкин. Уның шәхесе хәҙергәсә тарихсылар араһында ҡыҙығыу тыуҙыра.
Тормош юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1828 йылдың 26 май (һабанай) көнөндә Нюрнбергта пәйҙә булған яҡынса 16 йыллыҡ егет крәстиәндәрсә кейенгән булған, бер нисә һүҙҙән башҡа бөтөнләй һөйләшә алмаған. Уның кеҫәләрендә табылған ике хаттан башҡа бер нимә лә шәхесен асыҡландырмаған. Хаттарҙың береһе Нюрнбергтағы алтынсы атлы полкының дүртенсе эскадронының етәксеһе - капитан Вессенигҡа ебәрелгән булған, уның авторы капитандан "ошо егетте" үҙенең янына алырға йә "камины эргәһендә аҫып үлтерергә" һораған. Хаттарҙың икенсеһенә ярашлы иһә (ул, бәлки, Каспарҙың әсәһе тарафынан уның элекке ҡурсалаусыһына яҙылған булғандыр) был бала 1812 йылдың апрель (алағарайҙың) 30-ендә тыуған һәм Каспар тигән исем менән суҡынландырылған. Һуңыраҡ алып барылған эҙләнеү һөҙөмтәһендә шуныһы асыҡланған: ике хат та (беренсеһе 1828 йылда, икенсеһе 1812 йылда яҙылғанына ҡарамаҫтан) шул уҡ төрлө ҡағыҙҙа, шундай уҡ яҙыу ҡараһы менән һәм шул уҡ кеше тарафынан яҙылған.
Вайкман (Weickmann) тигән тегенсе егетте капитан Вессениг йортона тиклем алып барҙы (әйтеүенсә, ошо юл Каспарға ҙур ҡыйынлыҡ менән бирелде), әммә унда ла егет, нимә тип әйткәнен аңламағандай, ике генә һөйләм ҡабатлаған: Атайымдай атлы яугир булғым килә һәм Атҡай! Атҡай! Һуңыраҡ, полицияға алып барылғандан һуң, уға ниндәй генә һорауҙар бирелһә лә, ошо ике һөйләмде ҡабатлаған, йә Өй һәм Белмәйем тип илаған. Уға яҙыу ҡараһы һәм яҙғыс бирелгәс, ике генә һүҙҙе яҙа алған: Kaspar Hauser. Шуның өсөн ул ошо исем менән тарихҡа ла ингән.
Киләһе ике ай буйы Каспар ҡала төрмәһендә һәм Андреас Һилтель тигән төрмә ҡараусыһы йортонда йәшәгән, унда егеткә ҡарар өсөн күп кенә кеше йыйылғаны бар. 16 йыллыҡ йәшенә ҡарамаҫтан, пәйҙә булған ваҡытта психика һаулығы 6 йыллыҡ баланың кимәлендә булған. Башта һыу менән икмәктән башҡа бер нимә лә ашай алмаған. Бургомистр Биндер әйтеүенсә, Каспарҙың хәтере "иҫ китмәле" булған.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Джини


text:
- Подробности
- Просмотров: 504
ДӘҮЛӘТ КРӘҪТИӘНДӘРЕ, 18—19 бб. Рәсәйҙә крепостнойлыҡҡа ҡарамаған ер эшкәртеүсе халыҡ араһынан формалашҡан крәҫтиәндәр категорияһы. Д.к. дәүләт ерҙәрендә йәшәгән, үҙҙәренә бүлеп бирелгән ер м‑н файҙаланған, йән башына һалым һәм 40 тинлек оброк түләгән, йөкләмәләр үтәгән (1850 й. йөкләмәләрҙең бер өлөшө аҡса йыйымы м‑н алмаштырыла), дәүләт органдары идаралығына буйһонған һәм шәхсән ирекле тип иҫәпләнгән. Башҡортостан терр‑яһында Д.к. категорияһы 18 б. алып билдәле. Бобылдәрҙән, монастырь крәҫтиәндәренән, яһаҡлы кешеләрҙән, типтәрҙәрҙән, отставкалағы һалдаттарҙың балаларынан, сумаҙанлы татарҙарҙан (үҙ иҫәбенә ям тотҡандар, Ҡазандан Өфөгә кеше һәм ҡаҙна йөгө ташығандар), ерле һалдаттарҙан (1842 й. башлап бер өлөшө — Д.к., ҡалғандары казак ҡатламына күсерелә), ҡаҙнаға күсерелгән, эйәһеҙ ҡалған һәм банк крәҫтиәндәренән (бурыстары өсөн алпауыттарҙан тартып алынған йәки хужаһыҙ ҡалған крәҫтиәндәр) формалашҡан. Д.к. бер өлөшө аҫаба башҡорттар м‑н керҙәшлек килешеүе б‑са башҡорттарҙың аҫаба ерҙәрендә урынлашҡан (ҡара: Аҫаба). Тәүге торамалары Ырымбур губернаһының көнсығыш райондарында барлыҡҡа килгән. Д.к. ҡаҙнаға аҡса йыйымдары (йән башына һалым, өҫтәмә продуктҡа оброк, земство һәм община йыйымдары) түләгән, натуралата йөкләмәләр башҡарған (Ырымбур сик һыҙығының Уй һәм Яйыҡ дистанцияларын аҙыҡ-түлек м‑н тәьмин иткәндәр), 40 тинлек оброк йыйымы урынына “дә .ләт дисәтинәһе баҫыуы” н һөргән (1743 й. алып натуралата иген оброгы м‑н алмаштырыла), барщина һәм натуралата йөкләмәләр (ылау, йортҡа индереү, юл, рекрут һ.б. йөкләмәләр) үтәгән. Ырымбур губ. Д.к. аҡса йыйымдары арта барған: 1724 й. — йән башынан 40 тин, 1810 й. — 2 һумға яҡын, 1812 й. — 3 һум, 1816 й. — 3 һум 26 тин, 1817 й. — 3 һум 30 тин, 1839 й. башлап (көмөшкә күсереп иҫәпләгәндә) — 95 тин, 1861 — 62 йй. — 1 һум. Д.к. ужым арышы, һоло, арпа, тары, ҡарабойҙай, борай, борсаҡ, киндер, етен сәскән; һатыу өсөн иген үҫтереп, үҙәк Рәсәй ҡалаларына алып барған. Умартасылыҡ, урман кәсептәре, күн эше, тегенселек, балыҡсылыҡ (башҡорттарҙан ҡуртымға күл, йылға участкалары алғандар) һ.б. м‑н шөғөлләнгәндәр; ситкә китеп эшләү, тау заводтарына ялланыу таралған була. 19 б. 50‑се йй. аҙ. Ырымбур губ. терр‑яһында Д.к. ер бүлеме үлсәмдәре: Бөрө өйәҙендә — бер ир-атҡа 19 дисәтинә ер, Бәләбәй өйәҙендә — 10,2, Минзәлә өйәҙендә — 8,6, Өфө өйәҙендә — 8,3, Силәбе өйәҙендә — 18,1, Стәрлетамаҡ өйәҙендә — 7,4, Троицк өйәҙендә — 11,1, Ырымбур өйәҙендә — 14,8 дисәтинә ер. Генераль ыҙанлау барышында Д.к. 15 дисәтинә ер бирелгән. Д.к. һаны (ир-ат), 2‑се ревизия (1719) мәғлүмәттәре б‑са, 11,6 меңдән ашыу тәшкил иткән, 3‑сө ревизия (1762) — 99 меңдән ашыу, 5‑се ревизия (1800) — 161,5 меңдән ашыу, 7‑се ревизия (1816) — 171,6 меңдән ашыу, 8‑се ревизия (1834) — 310 меңдән ашыу (шуларҙың 60 меңдән ашыуы — Боғорослан өйәҙендә, 35,5 меңдән ашыуы — Бөгөлмә өйәҙендә, 8,6 меңдән ашыуы — Бөрө өйәҙендә, 51 меңгә яҡыны — Быҙаулыҡ өйәҙендә, 11,5 меңдән ашыуы — Бәләбәй өйәҙендә, 0,8 меңдән ашыуы — Верхнеурал өйәҙендә, 26 меңгә яҡыны — Минзәлә өйәҙендә, 16 меңдән ашыуы — Өфө өйәҙендә, 46 меңдән ашыуы — Силәбе өйәҙендә, 6,3 меңдән ашыуы — Стәрлетамаҡ өйәҙендә, 9,5 меңдән ашыуы — Троицк өйәҙендә, 26 меңдән ашыуы — Ырымбур өйәҙендә), 9‑сы ревизия (1850) — 326 меңгә яҡын. 1861 й. Крәҫтиән реформаһы алдынан Ырымбур губ. — яҡынса 214 мең (1858), Ырымбур һәм Өфө губерналарында 241 меңдән ашыу (1865) ир-ат Д.к. иҫәпләнгән. Этник составы (10‑сы ревизия мәғлүмәттәре б‑са; 1859) төрлө булған: урыҫтар 152 меңдән ашыу кеше (71,3%) тәшкил иткән, татарҙар — 33 меңдән ашыу (15,6%), сыуаштар — 15 меңгә яҡын (7%), мордвалар — 10 меңдән ашыу (5%) һ.б. 18 б. башынан Д.к. дәүләт заказдары үтәгән тау заводтарына беркетеп яҙыу (ҡара: Заводҡа беркетелгән крәҫтиәндәр, Тау сәнәғәте крәҫтиәндәре) һәм тау сәнәғәтселәренә ҡуртымға биреү (ҡара: Посессион заводтар); удел крәҫтиәндәре категорияһына күсереү; айырым кешеләргә һатыу һ.б. тарала. 19 б. 1‑се ярт. Д.к. крәҫтиәндәр ултырмаған ерҙәрҙе һатып алыу (1801 й. указ), сауҙа эшмәкәрлеге м‑н шөғөлләнеү (1824 й. манифест), ҡалаларға йәшәргә күсеү (1849 й. 24 ғин. закон) хоҡуғына эйә була. Д.к. ихтилалда (1835), 1859 й. шарап йоломо системаһына ҡаршы “айыҡлыҡ хәрәкәтендә” ҡатнаша. 1866 й. 24 нояб. ҡабул ителгән “Дәүләт крәҫтиәндәренең ер биләү ҡоролошо тураһында” законға ярашлы, Д.к. файҙаланыуында булған ерҙәр (8—15 дисәтинә) уларҙа ҡала. 1886 й. 12 июнендә ҡабул ителгән закон б‑са, һатып алынған ерҙәренә милексе булыу хоҡуғы алалар.
Әҙәб.: Шайхисламов Р.Б. Население государственной деревни дореформенной Башкирии. Уфа, 1994; Роднов М.И., Васильева О.В. История Николо-Берёзовки. Уфа, 1997.
М.И.Роднов, Р.Б.Шәйхисламов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 369
КАСЬЯНОВ ҠАЛАСЫҒЫ, Ҡара Абыҙ мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы. Б.э.т. 5—3 бб. ҡарай. Ғафури р‑ны Ҡормантау а. янында Ҡормантау һыртының көнбайыш итәгендә урынлашҡан. 20 б. 20‑се йй. М.И.Касьянов тарафынан асыла, 1954—55 йй. Һ.В.Йосопов, 1975 й. В.А.Иванов, 1979 й. А.Х.Пшеничнюк өйрәнә. Ҡаласыҡ (оҙонлоғо 120 м, киңлеге 80 м) ур (бейеклеге 0,5—0,7 м) һәм соҡор м‑н нығытылған. Керамика Ҡара Абыҙ мәҙәниәте (муйыны һәм яурындары тирәләй бәләкәй генә соҡорло һәм тешле биҙәк төшөрөлгән, көршәк һәм туҫтаҡ рәүешендәге түңәрәк төплө һауыттар), бер нисә Ананьин мәҙәниәте (муйыны тирәләй бәләкәй генә соҡорло биҙәк м‑н уратылған, горизонталь бау эҙҙәре м‑н биҙәлгән түңәрәк төплө туҫтаҡ рәүешендәге һауыттар) һәм Ғафури тибындағы (муйыны һәм яурындары тирәләй ҡыя һыҙыҡтар һәм кәкерсәктәр төшөрөлгән көршәк рәүешендәге ҡалын тышлы һауыттар) һауыттарҙан тора. Ҡаласыҡта баҡыр уҡ башаҡтары, ҡойоу формалары, һөйәк әҙерләмәләр, элмәк, тире эшкәртеү ҡоралдары, ҡалаҡ табылған. Халҡы малсылыҡ, игенселек, һөйәктән әйберҙәр яһау, балыҡсылыҡ, һунарсылыҡ м‑н шөғөлләнгән. Ҡомартҡы Ананьин һәм Ҡара Абыҙ мәҙәниәте халҡының үҙ‑ара йоғонто яһау, Ағиҙел й. басс. төрки ҡәбиләләрҙең килеп ултырыу процесын сағылдыра. К.ҡ. материалдары Археология һәм этнография музейында һаҡлана.
Әҙәб.: Поселения и жилища древних племён Южного Урала: сб. науч. тр. Уфа, 1983.
А.Х.Пшеничнюк
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
2018 йылдың 8 июнендә Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында «Беренсе» олимпиадаһының йомғаҡлау кисәһе уҙғарылды. Жюри рәйесе, гимназия директоры Ләйсән Нурмөхәмәт ҡыҙы Фазлетдинова уҡыусыларҙы тағы ла бер юғарылыҡты яулауҙары менән ҡотланы, гимназия-интернатта үткән көндәренең онотолмаҫ, шәхси үҫеш яғынан емешле булыуҙарына ышаныс белдерҙе һәм олимпиаданы юғары кимәлдә ойоштороуҙа ҙур ярҙам күрһәткән жюри ағзаларына оло рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Гимназияның уҡыу эштәре буйынса директор урынбаҫары Лүзә Хәбир ҡыҙы Шөғәйепова протокол һөҙөмтәләре буйынса «Беренсе» олимпиадаһында еңеүселәрҙе иғлан итте:
6-сы кластар араһында I урынға Белорет районы Инйәр ауылы 2-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе Сәғәҙәтова Юлиә Рауил ҡыҙы, II урынға Өфө ҡалаһы 99-сы урта дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусыһы Йәрмөхәмәтова Илнара Илнур ҡыҙы, III урынға Дыуан районы Республика лицей-интернаты уҡыусыһы Мәҡсүтов Марат Руслан улы лайыҡ булдылар.
7-се кластар араһында I урынды Ҡариҙел районы Байҡы ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусыһы Сәйетгәрәева Илүзә Сәлихйән ҡыҙы, II урынды Салауат районы Арҡауыл ауылы Байыҡ Айҙар исемендәге урта дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусыһы Сафин Салауат Даян улы, III урынды Өфө ҡалаһы М.Исҡужин ис. 136-сы Башҡорт лицейы уҡыусыһы Саматова Эмилия Марат ҡыҙы яуланы.
Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты ойошторған «Беренсе» олимпиадаһында математиканан яҡшы күрһәткестәре өсөн Ҡариҙел районы Байҡы ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 7-се класс уҡыусыһы Сәйетгәрәева Илүзә Сәлихйән ҡыҙы, Асҡын районы Урмияз ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 6-сы класс уҡыусыһы Мөхәмәтдинова Гөлшат Рәмил ҡыҙы Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләнделәр.
Башҡорт теле буйынса яҡшы һөҙөмтәләре өсөн Әбйәлил районы Ташбулат ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 6-сы класс уҡыусыһы Баязитов Юлдаш Юлдыбай улы, Белорет районы Инйәр ауылы 2-се урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 6-сы класс уҡыусыһы Сәғәҙәтова Юлиә Рауил ҡыҙы, Әбйәлил районы Ишҡол ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 7-се класс уҡыусыһы Ғәлиуллин Ғайсар Таһир улы, рус теленән яҡшы күрһәткестәре өсөн Ейәнсура районы Иҫәнғол ауылы Ф. Солтанов исемендәге урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 7-се класс уҡыусыһы Мырҙабаева Ләйсән Азамат ҡыҙы, Күгәрсен районы Мәҡсүт ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 6-сы класс уҡыусыһы Әбдрәхимова Аделина Альберт ҡыҙы Маҡтау ҡағыҙына лайыҡ булдылар.
Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты ойошторған «Беренсе» олимпиадаһының протокол һөҙөмтәләре һәм уҡырға ҡабул итергә тәҡдим ителгән уҡыусылар исемлеге алдағы көндәрҙә гимназия сайтына ҡуйыласаҡ.
Олимпиадала ҡатнашыусыларға һәм еңеүселәргә афарин! Артабан да уңышлы һәм тырыш шәхес, илебеҙгә, еребеҙгә кәрәкле кеше булып үҫеүегеҙҙе теләп ҡалабыҙ!


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 29.05.2018
Ишейҙәр гәзиткә яҙылды һәм бүләк отто!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 29-05-2018, 14:35
"Бөгөн Баймаҡ районы Ишей ауылында матур йолаға әйләнгән "Гәзиткә яҙыл һәм бүләк от!" исеме аҫтында матур сара үтте. Ауылдаштарыбыҙ "Йәшлек" гәзитенә яҙылып, балалар баҡсаһы, мәктәп, китапхана, клуб һәм почта хеҙмәткәрҙәре әҙерләгән бүләктәрҙе алып, ҡыуанып ҡайтты. "Йәшлек"кә 14 кеше яҙылды, йәмғеһе 24 кеше алдырасаҡ.
Төпкөл генә ауыл булыуына ҡарамаҫтан ауыл халҡы матбуғат менән бәйләнешен өҙмәй, киреһенсә нығыта бара. Март айында район гәзиттәре "Һаҡмар"ға ла шулай итеп яҙылыу үткәрелгәйне", - тип хәбәр итте беҙгә Лилиә Мусина....
Өйҙән сыҡмай ғына һайла!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 29-05-2018, 12:17
БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай һайлауҙарына кандидаттар өсөн электрон тауыш биреү мөмкинлеге бар. Һәр һайлаусы үҙенең тауышын 1 июнгәсә онлайнда бирә ала, дөйөм нәтижә 2 июндә әйтеләсәк.
Һәр кеше https://epg.er.ru сайтына инеп, исем-шәриф, телефон номерын яҙып теркәлә һәм бер генә тапҡыр һайлай ала. Система хәүефһеҙлеге тулы кимәлдә тәьмин ителгән....
Аяҡтағы бәшмәктән ҡотолорға нимә ярҙам итә?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 29-05-2018, 07:00
Һыуыҡтар башланыу менән хәләл ефетемдең аяҡтары ҡысыта башлай. Ә быйыл урыны-урыны менән ваҡ ҡына сабыртмалар ҙа сыҡты. Уны дарыуҙар йә халыҡ дауаһы менән бөтөрөп була?
Үҙемдең аяғымдың ике бармағының тырнаҡтары ҡалыная. Тырнаҡ бәшмәге тиҙәр шикелле. Табип ҡушыуы буйынса тербинафин һөртөп ҡарағайным, файҙаһы юҡ. Намаҙ уҡығас, көн дә аяҡтарымды йыуам, йыуыу менән генә бөтмәй икән. Ниндәй халыҡ дарыуҙары ярҙам итә икән? Йоғошло тип ишеткәйнем, башҡа бармаҡтарыма күсеүенән ҡурҡам.
Сәләм менән –
Флүрә апайығыҙ.
Мәләүез ҡалаһы.
...
Швейцария өсөнсө тапҡыр «алтын»һыҙ ҡалды
Новости / Спорт // 29-05-2018, 07:00
йәки Улар үҙ тарихында өс тапҡыр финалда уйнап, чемпион була алмай йонсой
Хоккей буйынса Данияла уҙған сираттағы донъя чемпионатында Швеция командаһы финалда Швейцария уйынсыларын буллит серияһында алдырып, икенсе йыл рәттән еңеүсе булып танылды.
Ғөмүмән, ул беренселек буйына бар дәғүәсеһен дә отоп, быйылғы турнирҙа еңелеү белмәҫ команда булды. Тик бына Швейцария хоккейсылары йәл… Улар бынан биш йыл элек тә, үҙ тарихында икенсе тапҡыр финалға сығып, шул уҡ шведтарға еңелеп, көмөш миҙал менән генә ҡәнәғәтләнгәйне. Был юлы ла бәхет йылмайманы. Ә бит сирекфиналға төркөмдөң дүртенсе урынынан сығып, чемпионатта фаворит булып һаналған финдарҙы ҡыҫырыҡлап, һуңынан Рәсәй командаһын рәнйеткән Канаданы ла еңеп, хатта финалға барып етте. Нишләйһең, Швейцария уйынсылары үҙ тарихында өс тапҡыр (1935, 2013, 2018 йылдар) төп бәйгелә ҡатнашып, «алтын»ды яулай алмай интегә....
Үәт, ҡыҙыҡ! (25.05.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 29-05-2018, 06:00
Төндә ҡатын ирен уята.
– Нимә булды тағы? – ти тегеһе, йоҡо аралаш. – Футбол башландымы әллә?
– Юҡ, йәнем, – ти ҡатыны иркә генә.
Биш минуттан тағы шул уҡ хәл – ҡатын ирен уята.
– Хоккей башландымы әллә?
– Хоккейҙың ни ҡыҫылышы бар бында? – тип аптырай ҡатын.
– Ул ваҡытта ниңә уятаһың һуң?
Шунан ҡатын эске күлдәксән генә балконға сығып баҫа ла:
– Был ерҙә ысын ир-егеттәр бармы ул? – тип ҡысҡыра.
Биш-алты тәҙрәнән ирҙәр башын сығара:
– Нимә булды, эсергә бармы әллә?
* * *...
[/aviable]


text:
Башҡорт аты
Башҡорт аты — Көньяҡ Урал өсөн эндемик аттар тоҡомо. Ҡырҡа континенталь климат шарттарында йыл әйләнәһенә тибенлектә йөрөргә өйрәнгән урындағы дала һәм урман тоҡомдарынан килеп сыҡҡан. Башы ҙур, тура ҡабырғалы, киң маңлайлы. Ҡыҫҡа ҡалын муйынлы, түбән мундалы, киң тура арҡалы, түбән осалы. Айғырҙың үлсәмдәре: мунда бейеклеге 142—145, кәүҙәнең ҡыйыш оҙонлоғо 147—150, түш ҡоласы 170—175, енсек ҡоласы 18,5—19,5, тере ауырлығы 450—470 кг, ошондай уҡ бейә үсәмдәре: 138—142, 143—147, 167—172, 18—19, 400—420.
Йөкмәткеһе
Таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт аты XVII—XVIII быуаттарҙа киң таралған булған. Өфө һәм Ырымбур губерналарында үрсетелгән, Пермь, Ҡазан һәм Һамар губерналарында һәм Көнбайыш Себерҙең почта юлдарында осраған. 8 сәғәт эсендә ял итергә туҡтамай һәм ашатмай 120—140 км юлды үтеп булған башҡорт өслөләре (тройка) киң билдәле булған.
Ҡулланылыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт аты ултыраҡ тормошта йәшәгән, әгәр күсенһә лә алыҫ араға күсмәй торған, халыҡ аты. Шуға ла аттар, һыбай йөрөүгә ҡарағанда, ауыл хужалығы эшенә яраҡлашҡан. Ул артыҡ сандыр (ҡоро һөйәкле, ябыҡ) түгел, үҫешкән һөлдәһе бар, осаһы (арт яғы) ныҡ иңкеү түгел, ләкин аяҡтары мыҡты һәм көслө, шулай уҡ тояҡтары бик ныҡ. Бик сыҙамлы, тыныс тәбиғәтле. Элек башҡорт аттарының һаны 600 меңгә тиклем еткән.
Башҡорт аты тарихи сығанаҡтарҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рычков Пётр Иванович «Ырымбур топографияһы» тигән китабында (292 бит) былай тип яҙған:
Башҡорт аттары электән үк Рәсәйҙә сыҙамлылығы менән һанланған.
Шулай уҡ ул ҡапыл борола алыуын, етеҙлеген, тилберлеген дә билдәләп киткән. Уларҙың хаҡы 30—50 һум торған. Уның һүҙҙәренә ҡарағанда башҡорттарҙың байтағы 300—400 йылҡы малы тотҡан.
Рычковтың яҙыуынса, башҡорттар аттарын йәйен дә, ҡышын да тибендә далала йөрөткән.Ҡар нисек кенә ҡалын булмаһын, башҡорт аттары тояҡтары менән сапсып тибенеп, ҡар аҫтынан үҙҙәрен туйындырырлыҡ туң үлән тапҡан. Ҡышын егеүгә файҙаланған аттар өсөн бесән әҙерләнгән.
Этнограф С.И.Руденко «Башкиры» тип аталған китабында:
«Иң бай башҡорт 3—4 мең баш йылҡы тотһа, иң ярлыһы 20—30 баш йылҡыға хужа»,
— тип яҙған. Сергей Минцлов:
«Мин башҡорт аттарына һоҡланам! Кем был яҡтарҙы күрмәгән, шуға 25—30 саҡрымға ярыштар булмаҫтай хәл кеүек тойола… Ашатмайынса 60-ар, 90-шар саҡрым юл үтәләр. Ныҡлы әйтә алам, Стәрлетамаҡтың төрмә начальнигын йөрөтөүсе башҡорт 160 саҡрым юлды һелтәгән. Башҡорттар гелән һыбай килеш 90-шарҙы үтә, улар өсөн был — ғәҙәти хәл…»
Маршал Семен Буденный:
«Башҡорттарҙа йылҡысылыҡ тармағы тарихта монголдар барлыҡҡа килгәнгә тиклем үк үҫешкән булған. Шуға күрә башҡорт атының монгол тамырҙарын эҙләү (ҡайһы бер хеҙмәттәрҙәге кеүек) нигеҙһеҙ»…
Башҡорт аты һуғыш яланында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт аты 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Бөйөк Ватан һуғышында башҡорт хәскәрҙәре сафында хеҙмәт итә.
Башҡорт аты ҡыйыу, тәүәкәл, тырыш, түҙемле, тыңлаусан, хужаһына ышаныусан. Өйрәтеүгә тиҙ күнегә. Был сифаттары аша ул юғары баһалана. Оҙаҡ ваҡыт шәп сабып йәки йылдам юрғалап барыу һәләте 1812 йылғы Ватан һуғышы ваҡытында яҡшы билдәләнелә. Был һыбайлыға уҡтан мәргән атырға һәм ҡылыс менән оҫта эш итергә мөмкинлек биргән. Төрлө күнегеүҙәр аша башҡорттар аттарын һуғыш йөрөштәренә махсус тәрбиәләгәндәр.
112-се Башҡорт атлы дивизияһы башлыса башҡорт аттары менән тулыландырыла.
Башҡорт аты тел-әҙәбиәт ҡомартҡыларында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт халҡының ауыҙ-тел ижадында аттарға бик күп һәм мөһим иғтибар бүленгән. Башҡорт мифологияһында Толпар — һыуҙан йәки океандар башланған ерҙән сыҡҡан әкиәттәге тылсымлы, ҡанатлы ат. Был исемгә дәрт, атлығыу, уҡталыу, өйөрмә, ҡойон, илһамланыу, ҡанатланыу, күтәрелеү кеүек мәғәнәләр һалынған. Аҡбуҙат, күк ҡанатлы аты, башҡорт халыҡ эпосы «Урал-батырҙа» мөһим роль уйнай.
Башҡорт халыҡ риүәйәттәрендә (Аҡһаҡ ҡола , Ҡара юрға , Бишҡолон , Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу , «Алпамыша») башҡорт аты — башҡорт батырының тоғро юлдашы.
Ат тураһында мәҡәлдәр һәм әйтемдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан. 26 декабрь 2013. Рәлис Ураҙғолов әҙерләгән материал.
Урыҫ телендә
- Сагин И. А. Башкирская лощадь и пути ее улучшения. — Уфа. 1955.
- Свечин К. Б. Коневодство Башкирии. — Уфа. 1974.
- Мурсалимов В. С., Сатыев Б. Х. Башкирская лощадь. — Уфа. 1988.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡорт атына тиңдәр булмаҫ…, «Башҡортостан» гәзитендә Рәшит ЗӘЙНУЛЛИН мәҡәләһе
- «Башҡорт аты-тормош ҡото», «Йәшлек» гәзитендә Гөлнара Ғәлимованың мәҡәләһе
- «Халҡыбыҙ кеүек талымһыҙ ул башҡорт аты», «Йәшлек» гәзитендә Илшат Ҡансурин мәҡәләһе
- «Ат ҡәҙерен белмәгән Юлда илай ултырыр…», «Йәшлек» гәзитендә Баныут Ҡаһарманова мәҡәләһе
- Военная энциклопедия, 1911—1914
- Башҡортостан Энциклопедияһында башҡорт аты тураһында мәҡәлә
- Аттар тураһындағы сайт, башҡорт аттары бите
- Башҡорт аттары фотолары
- Йылҡысылыҡ буйынса сайт. Башҡорт аты


text:
Кәрәҙлекәй менән Ултыраҡбай / Фәйрүзә Фәтҡуллина
«Зиң-зиң" кеҫә телефоны –Кәрәҙлекәй шылтырай. Малай бәләкәй һәм матур телефонын алып көлә-көлә һөйләшә.
Шатланырлыҡ та шул: экранында матур һүрәттәр, төрлө уйындар, көйҙәр яңғырай, фото ла төшөрә, дуҫтарға хат та яҙа ала. Мөйөштә кәштәлә торған элекке телефонға – Ултыраҡбайға хәҙер яҡын да килмәйҙәр. "Ҡайҙан уйлап тапҡандар шул ҡупшыҡайҙарҙы"- тип уфтанып ҡуйҙы ул. Быны ишетеп ҡалған Кәрәҙлекәй:
–Америкалағы "Белл Лабс" менән "Моторола"компанияһында!- тине. Башта, 1946 йылда 12 килограмм тартҡан был ҡоролма. Машинала ғына алып йөрөгәндәр был радиотапшырғысты.
Тик 1973 йылда ғына "Моторола" компанияһы инженеры Мартин Купер кирбес ҙурлығындағы,12 кнопкалы һәм бер кг ауырлығындағы кәрәҙ телефонынан шылтырата. 1980-се йылдар башында ғына хәҙерге кеүек кеҫә телефондарын эшләп сығара башлайҙар. Тик уларҙың хаҡы башта машина хаҡына тиң була.
– Ә хәҙер инде ул һәр бала алып йөрөй. Мин дә эштәре лә юҡ, - тип көрһөндө Ултыраҡай.
– Улай бик бөтөрөнмә әле. Беҙ бик уңайлы булһаҡ та, заряд алып тормаһаҡ, һүнәбеҙ ҙә ҡуябыҙ. Бына әле саҡ-саҡ һөйләшеп торам. Кисә хужам уйын менән булып мине хәстәрләмәне, – тине лә матурҡай тынып ҡалды.
Шул саҡ малай ҙа бүлмәгә инде. Кәрәҙлекәйһең зарядкаһын таба алмай интекте. Ахыры ҡарт телефондан дуҫына шылтыратып, туйғансы һөйләшеп алды. "Ҡалай шәп булды әле, аҡсам янымда ҡалды,"– тип уйланы ул. Саңын һөртөп, ҡәҙерләп кире кәштәгә ҡуйғас: «Ҡайһы саҡта алтынға ҡарағанда балсыҡ артығыраҡ шул,"– тип, ҡәнәғәт ҡалды Ултыраҡбай ҙа.


text:
Һуңғы мәғлүмәттәргә ҡарағанда, Украинаның көньяҡ-көнсығышында барған ҡанлы бәрелештәр һөҙөмтәһендә 1,5 мең кешенең ғүмере өҙөлгән. Иң аяныслыһы — уларҙың күпселеген тыныс халыҡ тәшкил итә. 500 меңләп ҡасаҡ һыйыныр урынды Рәсәй киңлектәрендә эҙләргә мәжбүр.
Һуғыш хәрәкәттәре барған ҡала һәм ауылдарҙа инфраструктура бөтөнләй емерелгән, Донецк иһә ҡала-ҡарасҡыға әүерелгән. Ватан электрон саралары хәбәр итеүенсә, Киевта Донецк ҡалаһын ҡулға төшөрөү планы әҙерләнгән, һәм ул ҡышҡа тиклем сепаратистарҙан тулыһынса таҙартыласаҡ.
Һуңғы президент һайлауҙарында дәүләт тәхетен Виктор Янукович биләмәһә, Европа союзына ағза булып инеү тураһында Киевта бер төрлө, Мәскәүҙә икенсене һөйләп, Украина граждандарында, айырыуса Көнбайыш менән бәйләнештәрҙе үҫтереүгә ынтылғандар араһында, ҡаршы кәйеф тыуҙырмаһа, бәлки, баш ҡалалағы ваҡиғалар был тиклем көсөргәнеш алмаған булыр ине.
Икенсенән, Ҡырым халҡы Рәсәйгә ҡушылыу теләген белдермәһә, Донецк, Луганск һәм Харьков ҡалаларында Украинаны “федералләштереү” идеяһы күтәрелеп, эш ҡоралға тотоноуға барып етмәҫ ине. Эйе, тарих теләк һөйкәлешендә үҫешмәй, уның тәгәрмәсен кирегә әйләндереп булмаясаҡ. Шулай уҡ Рәсәйгә һыйыныу урыны эҙләп килгән украиндарҙы ла хәҙер тыуған йорттарына ҡайтарыу мөмкинлеге юҡ. Уларҙың сит урында ҡәнәғәтләнерлек тормош таба алырына ышаныс та самалы.
Рәсәй матбуғаты һәм телевидениеһы йыш ҡына Европа, айырыуса Германия һәм Франция эшҡыуарҙары һәм сәйәсмәндәренең илебеҙгә ҡарата санкцияларын хупламауы, уларҙан урындағы иҡтисадтың да зыян күрәсәге тураһында һөйләүҙәрен телгә ала, күрһәтә. Әлбиттә, фекер төрлөлөгө ғәҙәти иҫәпләнгән Көнбайышта бындай ҡараштар – ябай күренеш, әммә “һауа торошо”н улар билдәләмәй. АҠШ президенты Барак Обама ла үҙ ихтыяры буйынса эш итмәй, ә һайлаусыларҙың теләгенә буйһонорға мәжбүр.
Әйткәндәй, яңыраҡ ул Рәсәйгә ҡарата санкцияларҙы “һалҡын һуғыш” түгел тип билдәләне. Ләкин АҠШ, Европа союзы һәм НАТО талап итеүенсә, Кремль көньяҡ-көнсығыш Украиналағы сепаратистарҙы ҡорал һалырға өндәмәһә һәм был йәһәттән йоғонтоло саралар күрмәһә, эштең «һалҡын һуғыш»ҡа саҡлы барып етеү ихтималлығы ла юҡ түгел. Элекке Советтар Союзының күңелһеҙ тәжрибәһе унан кемдәрҙең отоласағын шикләнмәҫлек итеп раҫлай.


text:
- Подробности
- Просмотров: 380
КОНВЕРСИЯ (лат. conversio — үҙгәреү, әүерелеү), хәрби-сәнәғәт комплексын үҙгәртеп ҡороу, оборона заказы кәмеү сәбәпле сәнәғәтте демилитаризациялау һәм үҙгәртеп ҡороу, хәрби производство потенциалын граждандар продукцияһы һәм ике төр тәғәйенләнешле продукция сығарыу өсөн файҙаланыу. Тулы һәм өлөшләтә К. айырыла. БР‑ҙа хәрби сәнәғәт комплексы ҙур пр‑тиеларының К. программаһы 20 б. 90‑сы йй. тормошҡа ашырыла. Граждандар продукцияһын сығарыу үҙләштерелә: һығылмалы металл үткәргес торбалар, автомобиль фильтрҙары, тормоз системаһы шлангылары (ҡара: “Гидравлика”), зона элемтә селтәрҙәре өсөн тапшырыу системалары аппаратураһы (ҡара: “Прогресс”), электр насостары, тоҡандырыу автошәмдәре, асинхрон двигателдәр (ҡара: Өфө агрегат производство берекмәһе), электр ҡырынғыстары, электр, һыу счётчиктары, электр күсергесе (ҡара: Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе), автомобиль двигателдәре, ҡаргиҙәрҙәр, газ һурҙырыу агрегаттары, ҡулланыу тауарҙары (ҡара: Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе), линолеум, пеноплен, йыуыу өсөн паста (ҡара: “Авангард”), а.х. тәғәйенләнешле продукция (ҡара: Стәрлетамаҡ машиналар эшләү заводы), биноклдәр (ҡара: Салауат оптика-механика заводы), һыу моторҙары, көйләнмәй торған насостар (ҡара: “Гидромаш”), автобустар һәм троллейбустар өсөн алғы күперҙәр (ҡара: “Витязь”), газ плиталары (ҡара: Күмертау авиация производство предприятиеһы), а.х. продукцияһын эшкәртеү өсөн ҡорамалдар, насос агрегаттары (ҡара: “Искра”), автоматлаштырыу саралары (ҡара: “Прогресс” Бөрө электромеханика з‑ды) һ.б. Дәүләт ярҙамы аҙ булған осраҡта (мәҫ., 2003 й. федераль бюджеттан 88,5 млн һум бүленгән, респ. бюджетынан аҡса бүленмәгән) хәрби сәнәғәт комплексы пр‑тиелары үҙ аҡсаларын (бөтә сығымдарҙың 71,1%‑ына тиклем) ҡулланып К. үткәрә.
Ҡ.Н.Йосопов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Әрменән ҡайтыуға байтаҡ ваҡыт уҙһа ла, дембель фотоальбомын йыш ҡулға алам. Унда хеҙмәттәштәрем менән бергә төшкән фотоларҙы ҡарап, шул йылдарға барып әйләнәм, бөгөн ҡайҙа эшләп йөрөүҙәре тураһында уйланам. Әлбиттә, ҡайһы берәүҙәре менән бәйләнеш тотам. Бер нисәүһе үҙ ҡулдары менән адрестарын да яҙған. Шуларҙың араһында тажик дуҫтар ҙа күп кенә ине, сөнки ғәскәри часҡа бер осорҙа килеп урынлаштыҡ. Әйткәндәй, күптән түгел тажик егете менән әңгәмәләштем – Башҡорт дәүләт медицина университеты студенты Саидмурод Усмоновтың һөйләгәндәрен гәзит уҡыусыларға ла тәҡдим иттек.
– Армияла Пяндж ҡалаһынан да егеттәрҙең булыуы тураһында яңы ғына әйткәйнегеҙ бит, унда мин дә бер нисә тапҡыр барҙым, ул Афғанстан сигендә генә, – тип башланы һүҙен Саидмурод Давлятжанович. – Бик матур яҡтар, өҫкә тау ишелеп төшөп килгәндәй. Уның ҡарауы, Башҡортостан бүтән яғы менән иғтибарымды тартты. Һеҙҙә бөтәһе лә мул – урман, тауҙар, йылға-күлдәр. Бәләкәйҙән тәбиғәткә ғашиҡ үҫтем, ғаиләбеҙ менән йыш ҡына ҡаланан ситкә сығып ялды ойоштора торғайныҡ. Тыуған яғым – Худжанд ҡалаһы, ул Согдийск өлкәһенә ҡарай.
Һөнәр һайлағанда, һүҙ ҙә юҡ, төрлө яҡҡа тартҡылашыу барҙы. Техник вузға барырғамы, гуманитар йүнәлеште һайларғамы? Беләһегеҙме, минең әсәйем Мастона – врач, бына уның аҡыллы кәңәшенә таяндым. Ғәзиз кешем беҙ йәшәгән ҡала дауаханаһында шәфҡәт туташы. “Эргә-тирәгә иғтибарлы бул, бәләгә тарығандарға беренсе булып ярҙамға ашыҡ”, – тигән һүҙҙәрен бәләкәйҙән ишетеп үҫтем. Врачтар ҙа бит сирле янына һәр саҡ ашыға, фажиғә урынына ла тәүгеләрҙән килеп етә. Улының врач булыуын теләп шулай әйткәндер тип уйлайым. Атайым ҙур төҙөлөш компанияһында бригадир вазифаһын башҡара. Далир ҡустым – XI класта, ә Мехрона һылыуым I класта уҡый.
Өфөгә белем эстәргә килеүем тиккә түгел. Ни өсөндөр Башҡортостан күңелемә ятты, әлбиттә, Рәсәйҙең бүтән ҡалалары ла исемлектә бар ине. Рус телен бәләкәйҙән өйрәндем, мин уҡыған ҡаланың 28-се мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәтенән көслө уҡытыусы эшләне. Шулай уҡ II кластан инглиз телен өйрәнәм, корея телен дә беләм. Башҡорт теле – йомшаҡ тел, уны тәрән өйрәнгем килә, башҡорт дуҫтарым менән йыш аралашырға тырышам. “Һүҙҙәрҙе генә түгел, ә һөйләмдәрҙе лә дөрөҫ әйтәһең, фекереңде еткерә алаһың, маладис, һупалайһың арыу ғына”, – тип дәртләндерәләр улар.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 04.10.2018
Башҡортостандың элекке мәғариф министры Сабир Йыһаншин 95 йәшендә мәрхүм булды
Яңылыҡтар таҫмаһы // 4-10-2018, 17:29
"Йәшлек" килмәне тиеүселәргә!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 4-10-2018, 17:08
Почта аша яҙҙырған гәзит- журналдарығыҙҙың һәр һанын теүәл килтерәләрме? Почтальондарҙың эшенә ниндәй дәғүәләрегеҙ бар?
“Йәшлек” гәзите 26 октябрҙә “Рәсәй почтаһы” федераль дәүләт унитар предприятиеһы филиалы - БР Федераль почта хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы директоры урынбаҫары Ленард Рәмил улы Шафиҡов менән “тура бәйләнеш” үткәрә. Һорауҙарығыҙ булһа, алдан ошо пост аҫтына яҙығыҙ....
Иртәгә Ырымбур өлкәһендә Мөхәмәтша Буранғоловҡа стела асыласаҡ
Яңылыҡтар таҫмаһы // 4-10-2018, 15:30
5 октябрҙә Ырымбур өлкәһенең Үрге Ильяс ауылында башҡорт әҙәбиәте классигы Мөхәмәтша Буранғоловҡа стела асыу тантанаһы була.
Стелала яҙыусының портреты, әҫәрҙәренең геройҙары һүрәтләнгән һәм уның хаҡында ҡыҫҡаса мәғлүмәт яҙылған. Яҙыусының 130 йыллығына арналған сараларҙа тарих фәндәре кандидаты, Башҡорт дәүләт университетының Тарих һәм дәүләт идараһы институты доценты Нурислам Ҡалмантаев етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһы ҡатнаша....
Ошо ҡатындан һаҡ булығыҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 4-10-2018, 12:51
Өфө полицияһы һүрәттәге ҡатынды эҙләй. Уның кеше паспортына кредит юллап мутлашыуы билдәле булған.
Хоҡуҡ һаҡлаусыларға аферистканың ҡорбаны - 56 йәшлек ҡатын мөрәжәғәт иткән. Уның яңыраҡ паспорты юғалған, бер аҙҙан телефонына "кредитты ҡаплағыҙ" тип СМС-хәбәрҙәр килә башлаған. Ҡатын аптыраған, ул бер ниндәй ҙә кредит алмаған булған.
Алдан билдәле булыуынса, мутлашыусы ҡатын юғалған паспортты табып, үҙенең фотоһын йәбештереп банкка барған. Бының кеүек енәйәттәр Өфөлә тағы ла теркәлгән.
Әгәр ҙә һеҙ һүрәттәге ҡатынды таныһағыҙ, 8 (347) 279-56-22 йәки 02 телефондары буйлап, Өфөнөң 9-сы полиция бүлегенә мөрәжәғәт итегеҙ....
Мин ҡасандыр һине һағыныуҙан, Күңелемдән йондоҙ яуҙырҙым...
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 4-10-2018, 10:10
Мин ҡасандыр һине һағыныуҙан,
Күңелемдән йондоҙ яуҙырҙым.
Бөгөн инде төнгө күктә йөҙгән,
Аҙашҡан ай кеүек яңғыҙмын.
Мин ҡасандыр ихлас яратыуҙан,
Бәхет диңгеҙҙәрен иңләнем.
Ә хәҙер мин елгә осҡан япраҡ-
Нисек көн итергә белмәйем.
Ҡасан ғына беҙ һөйөүҙән йырлап,
Ике моңдо иттек бер бөтөн?
Йырланманы йырым, өҙөлдө моң,
Ярым-ярты йән бит беҙ бөгөн.
(Гөлнур Ҡыуатова)...
Совет Башҡортостанына бағышланған значоктар: "Салаватская лыжня" йыйылмаһы
Новости / Тарих // 4-10-2018, 10:07
Башҡортостан халҡы Яңы йыл каникулдарында 10 көн ял итә
Яңылыҡтар таҫмаһы // 4-10-2018, 09:54
Республика халҡы, бөтә Рәсәй кеүек, Яңы йыл каникулдарында 10 көн – 2018 йылдың 30 декабренән 2019 йылдың 8 ғинуарына тиклем ял итә. Тейешле ҡарар Рәсәй Хөкүмәте сайтында баҫылып сыҡты.
Бынан тыш, эшләмәгән байрам көндәренә тура килгән 5 һәм 6 ғинуарҙағы (шәмбе һәм йәкшәмбе) һәм 23 февралдәге (шәмбе) ял көндәре 2, 3 һәм 10 майға күсерелә.
Шулай итеп киләһе йылда граждандар 23-24 февраль, 8-10 март, 1-5 май, 9-12 май, 12 июнь Рәсәй көнөндә һәм 2-4 ноябрь – Халыҡ берҙәмлеге көнөндә ял итәсәк.
Башҡортостанда 2019 йылда шулай уҡ 4 июнь – Ураҙа байрамы, 11 август – Ҡорбан байрамы, 11 октябрь – Республика көнө эшләмәгән байрам көндәре була.
...
Гәзит-журналдарға осһоҙораҡ яҙылыуға ун көн!
Яңылыҡтар таҫмаһы / Гәзиткә яҙылыу // 4-10-2018, 09:49
4-14 октябрҙә «Рәсәй почтаһы» традицион Бөтә Рәсәй яҙылыу декадаһы уҙғара. 10 көн дауамында ҡағыҙ гәзит һәм журналдар уҡырға үҙ итеүселәр уларға кәметелгән хаҡҡа яҙыла ала. «Республика Башкортостан» нәшриәт йорто был акцияла һәр саҡ әүҙем ҡатнаша. «Рәсәй почтаһы» бүлексәләрендә район һәм ҡала баҫмаларына яҙылғанда – 10%, республика баҫмаларына 12% ташлама билдәләнгән. Үҙегеҙ яҙылығыҙ, яҡындарығыҙҙы яҙҙырығыҙ!
Был осорҙа “Йәшлек” менән “Йәншишмә” гәзиттәренә арзан хаҡҡа яҙыла алаһығыҙ. “Йәшлек”кә алты айға яҙылыу хаҡы – 761 һум да 46 тин (индексы П 2757), “Йәншишмә”гә 461 һум 46 тин ( индексы П 2765) буласаҡ....
Радио аша – юрист кәңәштәре
Медиа // 4-10-2018, 07:00
Аҡса эшләйем, тип...
Әҙәбиәт / Проза // 4-10-2018, 06:00
йәки мин нисек эш эҙләнем?
Төп эшем бик оҡшай, коллективыма ла өйрәнеп бөткәнмен. Тик әлеге лә баяғы: “Нисек өҫтәмә килем алырға?” тигән уй тынғы бирмәү сәбәпле, тағы ла йә бер, йә икенсе ойошманың ишеген ҡағып йөрөүем. Оҡшаһа, эшемде лә алмаштырырға әҙер инем хатта.
...Был юлы иҫәбем отпуск ваҡытында бәхетте һынап ҡарау ине. Шуға көн дә тиерлек Өфөнөң вакансиялар сайтын асып ҡарайым, тик ҡайһыһына барып төртөлһәң дә, бер ерҙә лә эш хаҡы минекенән артмай, киреһенсә – күпкә аҙыраҡ. Ете мең, һигеҙ мең һум... Тауыҡ ятып көлөрлөк тә баһа был! Ҡалала шул хеҙмәт хаҡына йәшәп буламы икән ни һуң? Күңел төштө. Йөрөй торғас, тағы ла өҫтәмә эш эҙләргә булдым....
[/aviable]


text:
«Башҡортостан» телерадиокомпанияһында хәбәр итеүҙәренсә, «Телешко» телевидение мәктәбе конкурста «от А до Я», «Любопытный репортаж» һәм «Уфа рулит» проекттарын тәҡдим итә. Программала «Тамыр» балалар телеканалында эшләүселәрҙең дә эштәре бар.
Фестиваль барышында билдәле режиссерҙар, журналистар һәм педагогтар менән осрашыуҙар ойошторола. Иван Ургант, Александр Анатольевич, Мария Ситтель, шулай уҡ «Матч» һәм «Муз ТВ» телеканалдары йондоҙҙары ҡатнашыусылар өсөн оҫталыҡ дәрестәре үткәрә, популяр телеканалдарҙың нисек эшләүен күрһәтә.
Ҡатнашыусыларҙың эштәрен өлкәндәрҙән тыш, балалар жюрийы ла баһалалай. Әйткәндәй, быйыл унда тәүге тапҡыр «Телешко» мәктәбен тамамлаған Катя Пономарева эшләй. Ике аҙна дауамында ул фестивалгә ебәрелгән 300-ҙән ашыу эште ҡараған һәм дәғүәселәрҙең исемлеген төҙөгән.
Еңеүселәр 8 июндә билдәләнә.
- О компании
- СМИ о нас
- Пресс-релизы мероприятий
- Цифровое вещание
- Эфирное вещание
- Спутниковое вещание
- Кабельное вещание
- Профилактические работы
- Интернет-вещание и Smart-технологии
- Школа-студия телерадиоискусства
- Правила участия в sms-викторинах и sms-голосованиях
- Закупки
- Статистика
- Полезная информация
- Спецоценка условий труда
- Гостевая
- Пользовательское соглашение
- Персональные данные


text:
- Подробности
- Просмотров: 997
АЛФАВИТ (гр. alphabetos), телдең өндәрен билдәләү өсөн ҡабул ителгән һәм билдәле бер тәртиптә урынлаштырылған тамғалар системаһы. Башҡорттар хәрефле яҙма ҡабул ителгәнгә тиклем ырыу тамғаларын файҙалана, уларға боронғо төрки рун яҙмаһы билдәле була. Ислам динен ҡабул итеү м‑н, ғәрәп яҙмаһын ҡуллана башлайҙар. Иҫке төрки телендә ғәрәп графикаһы м‑н яҙылған тарихи ҡомартҡылар — шәжәрәләр, тарихи документтар, әҙәби әҫәрҙәр — 14—15 бб. алып һаҡлана. 1924 й. ғәрәп графикаһы нигеҙендә 33 хәрефтән торған А. раҫлана. 1928 й. башҡ. теле фонетикаһына нығыраҡ тап килгән латин алфавиты нигеҙендә яңы башҡ. А. ҡабул ителә. Урыҫ графикаһы (ҡара: Кириллица) нигеҙендә төҙөлгән, башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен билдәләү өсөн өҫтәлмә 9 хәрефе (ғ, ҙ, ҡ, ң, ө, ҫ, ү, һ, ә) булған хәҙ. башҡ. А. 1940 й. алып ҡулланыла һәм 42 хәрефтән тора.
З.Ғ.Ураҡсин
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Спорт » Президент фатиха бирҙе
Президент фатиха бирҙе
Республика башлығы Рөстәм Хәмитов «Салауат Юлаев» хоккей клубының баш тренеры Вячеслав Быков менән осрашты.
Улар, башлыса, республикала хоккейҙың үҫеше, спортсылар менән эшләүҙең яңы алымдарын индереү, балалар хоккей командаларына ярҙам итеү тураһында һөйләште. Әлбиттә, был миҙгелдәге Континенталь хоккей лигаһының өсөнсө чемпионатындағы сығыш хаҡында ла һүҙ булды. Бер нисә көн элек кенә юлаевсылар, БР Президенты кубогында ҡатнашып, сираттағы еңеүен яулағайны. Рөстәм Хәмитов уйынсыларҙы һәм тренерҙарҙы лайыҡлы еңеүҙәре менән тағы бер тапҡыр тәбрикләне. Вячеслав Быков иһә Президенттың матчҡа килеп, үҙ командаһы өсөн ысын көйәрмән булыуы менән ғорурланыуын белдерҙе.
КХЛ-да «Салауат Юлаев»ҡа ҙур өмөттәр бағлана. Бөтә Башҡортостан халҡы түҙемһеҙлек менән сағыу еңеүҙәр көтә. Рөстәм Зәки улы ла баш тренерға шундай теләктәр еткерҙе.
Улар, башлыса, республикала хоккейҙың үҫеше, спортсылар менән эшләүҙең яңы алымдарын индереү, балалар хоккей командаларына ярҙам итеү тураһында һөйләште. Әлбиттә, был миҙгелдәге Континенталь хоккей лигаһының өсөнсө чемпионатындағы сығыш хаҡында ла һүҙ булды. Бер нисә көн элек кенә юлаевсылар, БР Президенты кубогында ҡатнашып, сираттағы еңеүен яулағайны. Рөстәм Хәмитов уйынсыларҙы һәм тренерҙарҙы лайыҡлы еңеүҙәре менән тағы бер тапҡыр тәбрикләне. Вячеслав Быков иһә Президенттың матчҡа килеп, үҙ командаһы өсөн ысын көйәрмән булыуы менән ғорурланыуын белдерҙе.
КХЛ-да «Салауат Юлаев»ҡа ҙур өмөттәр бағлана. Бөтә Башҡортостан халҡы түҙемһеҙлек менән сағыу еңеүҙәр көтә. Рөстәм Зәки улы ла баш тренерға шундай теләктәр еткерҙе.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Йәшлеккә ҡайтайыҡ!
21 марта 2017 йыл | Яңылыҡтар, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Йылдың-йылы гөрләп үткән "Театр яҙы” район фестиваленә әҙерлектең әле ҡыҙыу мәле. Райондың халыҡ театрҙары смотрға етди әҙерләнә.
Әйтергә кәрәк, тамашасылар был театр байрамын көтөп ала. Яратҡан һәүәҫкәр артистарының тағы ниндәй образдар тыуҙырыуы, ниндәй яңы таланттар асылыры, ниндәй фәһемле ваҡиғалар менән осрашыу һәр кемде ҡыҙыҡһындыра. Әлбиттә, тамашасы халыҡ театрҙарынан көслө, яҡшы сығыштар көтә.
Беҙҙең Ғафури халыҡ театры быйыл яҡташыбыҙ, яңыраҡ үҙенең 50 йәшлек юбилейын билдәләгән Таш-Аҫты ауылы егете, шағир һәм драматург
Салауат Әбүзәрҙең "Йәшлеккә ҡайтыу” тигән өр-яңы лирик комедияһын әҙерләне. Был спектакль менән театрыбыҙ Родина, Игенйылға, Үзбәк ауылдарында сығыш яһап та өлгөрҙө инде.
Ә район мәҙәниәт һарайы сәхнәһенә тамаша Халыҡ-ара театр көнөндә – 27 мартта 19.00 сәғәттә сығарыласаҡ. Ул фәһемле лә, мауыҡтырғыс та буласаҡ тип ышандыра алам. Ғөмүмән, "Йәшлеккә ҡайтыу” тамашасы күңеленә хуш киләсәк.
Спектаклде ҡарарға автор Салауат Әбүзәр үҙе һәм бер төркөм яҙыусылар киләсәк.
Зәйтүнә ЗӘЙНЕШЕВА.
Әйтергә кәрәк, тамашасылар был театр байрамын көтөп ала. Яратҡан һәүәҫкәр артистарының тағы ниндәй образдар тыуҙырыуы, ниндәй яңы таланттар асылыры, ниндәй фәһемле ваҡиғалар менән осрашыу һәр кемде ҡыҙыҡһындыра. Әлбиттә, тамашасы халыҡ театрҙарынан көслө, яҡшы сығыштар көтә.
Беҙҙең Ғафури халыҡ театры быйыл яҡташыбыҙ, яңыраҡ үҙенең 50 йәшлек юбилейын билдәләгән Таш-Аҫты ауылы егете, шағир һәм драматург
Салауат Әбүзәрҙең "Йәшлеккә ҡайтыу” тигән өр-яңы лирик комедияһын әҙерләне. Был спектакль менән театрыбыҙ Родина, Игенйылға, Үзбәк ауылдарында сығыш яһап та өлгөрҙө инде.
Ә район мәҙәниәт һарайы сәхнәһенә тамаша Халыҡ-ара театр көнөндә – 27 мартта 19.00 сәғәттә сығарыласаҡ. Ул фәһемле лә, мауыҡтырғыс та буласаҡ тип ышандыра алам. Ғөмүмән, "Йәшлеккә ҡайтыу” тамашасы күңеленә хуш киләсәк.
Спектаклде ҡарарға автор Салауат Әбүзәр үҙе һәм бер төркөм яҙыусылар киләсәк.
Зәйтүнә ЗӘЙНЕШЕВА.
Әҙибәне ҙурланылар
17 марта 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Сәйетбабала әленән-әле төрлө саралар үтеп тора. Яңыраҡ иһә күренекле яҡташыбыҙ, яҙыусы, Мөхәмәтша Буранғолов, Рамаҙан Өмөтбаев, Жәлил Кейекбаев исемендәге премиялар лауреаты, 2004 йылдан Башҡортостан һәм Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы Лира Миңләхмәт ҡыҙы Яҡшыбаеваға 70 йәш тулыуға арналған әҙәби-мәҙәни кисә үтте.
Табындарҙың арҙаҡлы шәхестәре кемдәр?
17 марта 2017 йыл | Йәмғиәт
«Табын ырыуҙары берләшмәһе» ижтимағи ойошмаһы Башҡортостан Республикаһы төҙөлөүгә 100 йыл тулыуға арнап «Табындарҙың арҙаҡлы шәхестәре» тигән акция үткәрергә ҡарар итте. «100 йыллыҡҡа - 100 шәхес» кеүек проекттарҙан айырмалы рәүештә, ойошма идараһы күренекле заттарыбыҙҙы һан менән сикләмәҫкә булды.
Башҡорт халҡының ҙур бер өлөшөн тәшкил иткән Табын ҡәбиләһе данлыҡлы ул-ҡыҙҙарға бик тә бай, шуға ла улар араһынан иң-иңдәрен һайлап алыу еңел түгел. Был эште бары тик бергәләп атҡарып сыға аласаҡбыҙ. 25 февралдә үткән табындарҙың IV йыйынында мөһим мәсьәләләр менән бер рәттән ошо хаҡта ла һүҙ барҙы.
Башҡорт халҡының ҙур бер өлөшөн тәшкил иткән Табын ҡәбиләһе данлыҡлы ул-ҡыҙҙарға бик тә бай, шуға ла улар араһынан иң-иңдәрен һайлап алыу еңел түгел. Был эште бары тик бергәләп атҡарып сыға аласаҡбыҙ. 25 февралдә үткән табындарҙың IV йыйынында мөһим мәсьәләләр менән бер рәттән ошо хаҡта ла һүҙ барҙы.
Һағындыра ауылым кешеләре
17 марта 2017 йыл | Хаттар
Тыуған ерҙән төшкән ер яҡын, тигәндәй, килен булып төшкән, бөтә хеҙмәт юлым шунда үткән ауыл ул – Еҙем-Ҡаран. Һәм
ауылдан ҡырғараҡ китеп йәшәһәң, уның кешеләре бигерәк һағындырып иҫкә төшә икән.
ауылдан ҡырғараҡ китеп йәшәһәң, уның кешеләре бигерәк һағындырып иҫкә төшә икән.
Ижади бәйләнештә ҡалайыҡ
17 марта 2017 йыл | Матбуғат
Ағымдағы йылдың ғинуар-февраль айы почтаһына байҡау яһағас, гәзит уҡыусыларыбыҙҙан 109 хат-хәбәр алыуыбыҙ асыҡланды. Улар араһында төрлө ойошма-преприятиеларҙан ебәрелгән рәсми хаттар ҙа бар, әлбиттә.
Редакцияға килгән мәҡәләләр, күп осраҡта, урындарҙа уҙған мәҙәни, ижтимағи саралар, ауыл уңғандары, өлгөлө ғаиләләр, хеҙмәт алдынғылары, ғүмер байрамдарын ҡаршылаған юбилярҙар тураһында булды. Сәйетбаба ауылынан Ханнан Байбулдиндың тәбиғәт күренештәре менән таныштырған мәҡәләләре иғлан ителгән Экология йылына арналды.
Уҙған йыл аҙағында иғлан ителгән "Юморесканы яҙып бөт!” конкурсына, гәзиттең даими рубрикаһы «Мағаш тауышы»на ла байтаҡ ҡына ижад емештәре килде.
Киләһе айҙарҙа ла, ҡәҙерле гәзит уҡыусыларыбыҙ, һеҙҙән матур эстәлекле хаттар, урындарҙағы яңылыҡтар, һәйбәт кешеләр тураһында хәбәрҙәр көтөп ҡалабыҙ.
Хаттар бүлеге.
Редакцияға килгән мәҡәләләр, күп осраҡта, урындарҙа уҙған мәҙәни, ижтимағи саралар, ауыл уңғандары, өлгөлө ғаиләләр, хеҙмәт алдынғылары, ғүмер байрамдарын ҡаршылаған юбилярҙар тураһында булды. Сәйетбаба ауылынан Ханнан Байбулдиндың тәбиғәт күренештәре менән таныштырған мәҡәләләре иғлан ителгән Экология йылына арналды.
Уҙған йыл аҙағында иғлан ителгән "Юморесканы яҙып бөт!” конкурсына, гәзиттең даими рубрикаһы «Мағаш тауышы»на ла байтаҡ ҡына ижад емештәре килде.
Киләһе айҙарҙа ла, ҡәҙерле гәзит уҡыусыларыбыҙ, һеҙҙән матур эстәлекле хаттар, урындарҙағы яңылыҡтар, һәйбәт кешеләр тураһында хәбәрҙәр көтөп ҡалабыҙ.
Хаттар бүлеге.


text:
Төбәктәге йылға-күлдәрҙә боҙҙоң ҡалынлығын үлсәнеләр: балыҡ тоторға иртә әле
Төбәктәге йылға-күлдәрҙә боҙҙоң ҡалынлығын үлсәнеләр: балыҡ тоторға иртә әле Фото: Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостан Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы ҡышҡы балыҡ тотоу өсөн йылғаларҙағы һәм күлдәрҙәге популяр урындарҙа боҙ ҡалынлығы һөҙөмтәләрен хәбәр итте. Атап әйткәндә, Дуҫлыҡ монументы эргәһендә Ағиҙелдә боҙҙоң ҡалынлығы ни бары 2-5 сантиметр. Сипайлово тирәһендә Ҡариҙел йылғаһында – 2-5сантиметр. Каманың ҡапламы тағы лә нәҙегерәк – 1-2 сантиметр. Киләһе күлдәрҙә боҙ ҡапламы ҡалыныраҡ: Шәмсетдин күлендә – 7-10 сантиметр, Яҡтыкүлдә – 8-10 см, Асылыкүлдә – 7-10 см, Ҡандракүлдә – 5-7 сантиметр. Туймазы (10 см), Павловка (10-12 см) һыу һаҡлағыстарында боҙ ҡалыныраҡ, ә Нөгөштә нәҙегерәк (3-5 см).
10 сантиметрҙан ҡалын булған боҙға ғына сығырға мөмкин, тип иҫкәрттеләр Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығында. «Боҙҙоң ҡалынлығын уның төҫөнә ҡарап белергә мөмкин: зәңгәр төҫтәге боҙ – ныҡлы, ә бына аҡ төҫтәгеһе ышанысһыҙ. Күкһел, аҡһыл йәки һарғылт төҫтәге боҙҙоң бер ҙә ышаныслығы юҡ – шатырлап тормай емерелә. Тәүлектең ҡараңғы ваҡытында йәки насар күренгәндә боҙға сығыу бөтөнләй тыйыла», — тип аңлатты ғәҙәттән тыш ведомство белгестәре.
http://www.bashinform.ru/news/1090494-v-bashkirii-izmerili-tolshchinu-lda-na-rekakh-i-ozerakh-rybachit-rano/


text:
Ауырыуҙың сәбәбе – йән тынысһыҙлығында
Иң ябай һәм аңлашылған миҫалды алайыҡ. Һалҡын үткәреп ауырыу. Ҡайһы саҡта беҙ бының нилектән икәнлеген аныҡ беләбеҙ. Өшөгәнбеҙ, ауырыу кешеләр менән аралашҡанбыҙ, үтә ел өрөп торған ерҙә йөрөгәнбеҙ... Тик йүткереп-сөскөрөп йөрөүебеҙҙең сәбәбен һис кенә лә аңлай алмаған саҡтар ҙа була. Тап ошондай ауырыуҙарҙың сәбәбе, баҡһаң, кешенең эске торошонда икән.
Ауырыуҙан башығыҙ сыҡмай икән, тормош ағышы хаҡында уйланып алырға кәрәк. Барыһы ла һеҙ телєгәнсә барамы? Эшегеҙҙә артыҡ көсөргәнеш кисерәһегеҙме әллә? Хеҙмәттәштәрегеҙ менән мөнәсәбәттәрегеҙ нисек? Туғандарығыҙ менән? Йыш ауырыуҙар аша организм беҙгә тормошобоҙҙа барыһы ла ал да гөл булмауын аңлатырға тырыша.
Сабыйҙарҙың ауырыуы йыш ҡына атай-әсәйҙәрҙең күңел торошона бәйле була. Баланың ауырыуы атай йәки әсәйгә ни менән отошло була ала һуң?
Йыш ҡына ғаиләләге аңлашылмаусанлыҡ, ыҙғыш-талаштар баланың сырхауына сәбәпсе булып тороуы бар. Башҡа көндәрҙә бер-береһенә ал бирмәҫкә тырышҡан ололар бәләкәс эргәһендә татыу ғына бөтөрөлөп йөрөй, улар әрләшмәй, юҡҡа һүҙ көрәштермәй... Балаға, әлбиттә, иң яҡын кешеләренең тап ошондай саҡтары оҡшай. Улар бит үтә һиҙгер, тирә-яғында барған һәр нәмәне бик нескә тоя. Икенсе яҡтан, бәлки, бындай осраҡта баланың атаһы йәки әсәһе, үҙе лә һиҙмәҫтән, аңламаҫтан, ошо тыныслыҡҡа, ғаиләләге тышҡы именлеккә эстән генә ҡыуаналыр ҙа? Нисек кенә йүнһеҙ яңғырамаһын, психологтар ошо хаҡта һүҙ алып бара.
Балалар баҡсаһына яңы йөрөй башлаған кескәйҙәр һәр саҡ ауырый, тибеҙ. Эйе, бәләкәстең организмы ундағы мөхиткә өйрәнгәнсе бер нисә ай үтеп китә. Артабан иһә барыһы ла ҡәҙимгесә барырға тейеш һымаҡ. Тик ҡайһы берәүҙәр даими сирләп кенә тороуынан туҡтамай. Баҡсала ҡыҙыҡ һәм күңелле икәнлеген аңлағансы шулай дауам итә. Тимәк, ата-әсәнең бурысы – баҡсаға йөрөүҙең ыңғай яҡтарын табырға ярҙам итеү.
Балалар баҡсаһына барырға теләмәгән бәләкәс өйҙә ҡалыр өсөн ни эшләй ала? Яуап бер – ауырырға. Әлбиттә, мәктәпкәсә йәштәге кескәйҙәр махсус ауырыу өсөн ҡар ашарға, ялан баш йөрөргә тигән хәйләләрҙе белмәй әле. Ә уй-ғәмәлдәр, теләктәр барыбер үҙенекен эшләй.
Йыш ауырыған балаларға иғтибар етеңкерәмәүе бар, ти психологтар. Бында инде кәңәш берәү генә – бала менән аралашыуға күберәк ваҡыт бүлегеҙ. Көн тәртибен яңынан ҡарап сығып, уны бала өсөн дә, ата-әсәләр өсөн дә уңайлы итеп үҙгәртеү кәрәк.
Кеше ни тиклем ауыр уйҙарға батһа, шул тиклем йышыраҡ һәм нығыраҡ ауырый. Уй-кисерештәрҙең кешегә төрлөсә тәьҫир итеүе билдәле. Ауыр уйҙар, туҡтауһыҙ көсөргәнеш һаулыҡты ҡаҡшата. Шатланаһыңмы, борсолаһыңмы, күңелең көрмө әллә кәйефһеҙһеңме, аҙҙан ғына ҡыҙып китәһеңме әллә юҡҡа-барға хафаланып бармайһыңмы – һәр торош та кешенең сәләмәтлегендә сағыла.
Үҙебеҙ һәм балаларыбыҙ ауырыған өсөн беҙ яуаплы. Шулай булғас, сырхауҙарҙан арыныу ҙа үҙебеҙҙән тора. Юҡҡа-барға борсолоуҙан туҡтап, йышыраҡ йылмайырға һәм тирә-яғыбыҙҙа матурлыҡты күберәк күрергә тырышайыҡ. Үҙ тормошо менән ҡәнәғәт булған, үҙе менән килешеп йәшәгәндәрҙе ауырыуҙар урап уҙа, ти бит белгестәр.
Г. ИШБУЛАТОВА
әҙерләне.
Теги:


text:
Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль район Советының дүртенсе саҡырылыш депутаттарын һайлауҙы тәғәйенләү тураһында Муниципаль район Советы ҡарары
01 июля 2016 йыл | Урындағы үҙидара
Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль район Советының дүртенсе саҡырылыш депутаттарын һайлауҙы тәғәйенләү тураһында
Муниципаль район Советы ҡарары
Муниципаль район Советы ҡарары
Был юлы ла һынатманы
01 июля 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Билдәле булыуынса, 23-25 июндә Хәйбулла районының Аҡъяр ауылында ҡурайсы-ларҙың Йомабай Иҫәнбаев исемендәге республика конкурсы үтте. Был сара бөйөк ҡурайсы Йомабай Иҫәнбаевтың тыуыуына 125 йыл тулыуға арнап үткәрелде. Конкурсты йомғаҡлау көнөндә, йәғни 25 июндә Өфө ауылында Йомабай Иҫәнбаевтың йорт-музейы асылды.
Мәғлүмәт белдереүе
01 июля 2016 йыл | Урындағы үҙидара
Һайлау көнө билдәләндеӨсөнсө саҡырылыш район Советы депутатта-рының сираттағы – 61-се ултырышы булып үтте.
Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?
01 июля 2016 йыл | Яңылыҡтар
Районда
* 7 июлдә район мәҙәниәт һарайында район "Ағинәйҙәр” ҡоро район ҡатын-ҡыҙҙар советы, китапхана менән берлектә Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнөнә арналған "Рухлы ғаилә - изгелек усағы, именлек ҡосағы” тигән кисә үткәрә. Сарала республика "Ағинәйҙәр” ҡоро рәйесе Гөлфиә Янбаева ҡатнашасаҡ. Кисә 11.00 сәғәттә башлана.
* 7 июлдә район мәҙәниәт һарайында район "Ағинәйҙәр” ҡоро район ҡатын-ҡыҙҙар советы, китапхана менән берлектә Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнөнә арналған "Рухлы ғаилә - изгелек усағы, именлек ҡосағы” тигән кисә үткәрә. Сарала республика "Ағинәйҙәр” ҡоро рәйесе Гөлфиә Янбаева ҡатнашасаҡ. Кисә 11.00 сәғәттә башлана.
Нарушения законодательства по противодействию коррупции в сельских поселениях
01 июля 2016 йыл | ---
Прокуратурой района проведена проверка исполнения законодательства о противодействии коррупции в Администрациях сельских поселений Гафурийского района РБ.


text:
Ерҙә ниндәй генә һөнәрҙәр юҡ?! Шуларҙың береһе – архивсы. Әйҙәгеҙ, бөгөн ошо хеҙмәт эйәләренең эше менән танышайыҡ. Бының өсөн беҙ Башҡортостан Республикаһы Үҙәк дәүләт тарих архивының бүлек етәксеһе Зөлфәр Ғәбит улы ҒӘТИӘТУЛЛИНға бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.
– Зөлфәр Ғәбит улы, архив тураһында ҡыҫҡаса ғына һөйләп үтегеҙ әле. Унда ниндәй мәғлүмәттәр һаҡлана?
– Архив, ябай ғына итеп әйткәндә, документтар һаҡланған урын. Ул республикабыҙҙың үткәнен, тарихын, социаль-иҡтисади үҫешен сағылдыра. Мәғариф, медицина һәм башҡа өлкәләр, хатта эре предприятиелар, уларҙа эшләгән кешеләр тураһында ла белешмәләр табырға мөмкин. Беҙҙең архивта бөтәһе 2 миллион 500 тирәһе документ һаҡлана. Күләмдәре төрлөсә: бер нисәнән алып 1 мең биткә тиклем. Иң тәүгеләре 1750 йылдан башлана. Ә унан да боронғораҡ документтар – Мәскәү архивтарында.
Элек мәсеттәр һәм сиркәүҙәр ЗАГС ролен дә үтәгән бит. Метрика кенәгәһенә һәр яңы тыуған сабыйҙы, никахҡа инеүселәрҙе, айырылышыусыларҙы, вафат булыусыларҙы айырым теркәп барғандар. Хатта мосолмандар араһында талаҡ әйтеүселәр тураһында ла мәғлүмәттәр бар. Беҙҙә Бөрө, Бәләбәй, Орск, Стәрлетамаҡ, Троицк, Өфө өйәҙҙәренең, Өфө, Бөрө, Бәләбәй, Стәрлетамаҡ ҡалаларының метрика кенәгәләре һаҡлана. Ҡайһылары беҙҙең көндәргә тиклем килеп етмәгән, юғалып та бөткән инде.
– Тимәк, архивҡа килеп, ошо боронғо документтарҙы үҙ күҙең менән күреп, тотоп, кәрәкле белешмәне табырға мөмкинме? Ғөмүмән, халыҡ һеҙгә күберәк ниндәй һорауҙар менән мөрәжәғәт итә?
– Беҙҙең архив аша йылына 35 мең кеше төрлө белешмә ала. Эш хаҡы, хеҙмәт стажы, ер биләмәһе, милекте хосусилаштырыу буйынса һорауҙар күп. Ғилми эш яҙыусылар, дисссертация өҫтөндә эшләүселәр, студенттар уҡыу залында шөғөлләнә. Һуңғы йылдарҙа шәжәрәһен, тыуған ауылдарының тарихын өйрәнергә теләүселәр ҙә күбәйҙе. Тик метрика кенәгәләренең иҫке төрки телендә яҙылыуы бер аҙ ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Әммә беҙҙең белгестәргә тәржемә буйынса ярҙам һорап мөрәжәғәт итергә мөмкин.
– Әйткәндәй, һеҙҙең уҡыу залына инеү иреклеме?
– Эйе, теләгән кеше унда ултырып шөғөлләнә ала. Тик тәүҙә ғариза тултыраһың, паспортыңды килтереү мотлаҡ. Уҡыусы йәшендәге балаларға атай-әсәйҙәре йәки уҡытыусылары менән генә инергә рөхсәт ителә.
– Шәжәрә ағасын төҙөргә теләүселәргә эште нимәнән башларға кәңәш итер инегеҙ?
– Иң беренсе, әлбиттә, өйҙә атай-әсәйҙәрҙән, олатай-өләсәйҙәрҙән, оло йәштәге туғандарҙан һорашырға кәрәк. Шунан һуң алынған мәғлүмәттәрҙе архив документтары менән нығытырға, дәлилләргә лә мөмкин. Бының өсөн тәүҙә район архивтарына мөрәжәғәт итегеҙ. ЗАГС-тарҙа 1920 йылдан алып акт яҙмалары һаҡлана. Шәжәрә төҙөгәндә шәхестәрҙе ентеклерәк өйрәнер өсөн ревизия мәғлүмәттәрен файҙаланалар. Беҙҙең архивта 1795, 1811, 1816, 1834, 1850, 1859 йылғы «Ревизские сказки», хәҙергесә әйткәндә, халыҡ иҫәбен алыу документтары һаҡлана. «Сказки» тигәнде әкиәт тип аңларға ярамай. Ғаиләләр тураһында мәғлүмәтте старшина өйөндә кеше һөйләүе буйынса яҙып алғандар, шунан өс тапҡыр ҡысҡырып уҡып, хата китмәгәнме, тип тикшергәндәр. Был мәғлүмәтте беҙҙең Үҙәк дәүләт тарих архивының сайтынан да (gasrb.ru) табып уҡырға мөмкин. Нәҫел ағасын үҙең өйрәнеү бик мауыҡтырғыс, әлбиттә, әллә күпме ҡыҙыҡлы мәғлүмәт белеп ҡалаһың. Шулай ҙа мөмкинлегең юҡ икән, беҙҙең архивҡа мөрәжәғәт итеп, эшләтеп алырға була. Был хеҙмәт түләүле.
– Бында бик боронғо ҡулъяҙмалар, ҡәҙерле документтар һаҡлана. Уларҙы тәртиптә тотоу, боҙолоуға юл ҡуймау, йәғни киләһе быуындар өсөн дә һаҡлау өсөн нимәләр эшләнә?
– Беҙҙә һаҡлауҙы тәьмин итеүсе махсус бүлек бар. Документтар ҡуйылған бүлмәләрҙең температураһын, дымлылығын күҙәтеп торалар. Кәрәк булһа, дезинфекция үткәрелә, реставрация эшләнә. Һәр нәмәнең – үҙ тәртибе. Бик күп документтар электрон вариантҡа күсерелә. Архив мәғлүмәттәренә таянып, йыйынтыҡтар әҙерләйбеҙ һәм нәшер итәбеҙ.
– Уҡыусыларға ниндәй теләктәрегеҙ булыр?
– Үткәндәрҙе белмәй тороп, киләсәкте күҙаллау мөмкин түгел. Тарихты өйрәнеүҙе үҙегеҙҙең ғаиләнән башлағыҙ. Тырышып уҡығыҙ, йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашығыҙ. Халҡыбыҙҙың лайыҡлы шәхестәре булып үҫеүегеҙҙе теләйем.
– Ихлас яуаптарығыҙ өсөн ҙур рәхмәт. Яуаплы һәм халҡыбыҙ өсөн кәрәкле хеҙмәтегеҙҙә уңыштар теләйбеҙ.
Э. ҒӘЛЛӘМЕТДИНОВА әңгәмәләште.


text:
Көн һайын эшкә барғанда йәки өйгә ҡайтҡанда кәйефте ҡырырҙай бихисап күренешкә тап булабыҙ. Мәҫәлән, тығын транспортта кемдер аяҡҡа баҫа, янығыҙҙа торған берәү бөтә донъяға зарлана. Быларҙың барыһын да нисек йөрәгеңә яҡын алмаҫҡа?
Белгестәр әйтеүенсә, тирә-яҡтағы барлыҡ кире хис-тойғоға иғтибар биреү кешегә насар тәьҫир итә һәм яман шеш ауырыуҙарына тәүге аҙым булып тора. Тап шуға ла ғалимдар эргә-тирәлә барған ваҡиғаларҙы ыңғай ҡабул итергә кәрәк тигән ҡарашта.
Һәр кемдә мейе аша уратып алған донъяны ҡабул иткән кире һәм ыңғай хис-тойғо бәйләнеше бар. Мәҫәлән, иртән автобусҡа һуңланығыҙ һәм кәйефегеҙ боҙолдо. Эш ҡағыҙына ҡәһүә түгелде... Бөтәһе лә аңлашыла: бөгөн һеҙҙең көн түгел. “Тимәк, артабан барыһы ла насар булыр”, – тигән уй менән кире хис-тойғоға урын бирәһегеҙ. Улар, ҡыйыш көҙгө кеүек, мейегеҙгә нисек һеңдергәнһегеҙ, барыһын шулай күрһәтә. Насар нәмәләр тураһында уйлайһығыҙ, тимәк, үҙегеҙҙе тағы ла кәйеф ҡырылырҙай хәл-ваҡиғаларға, уңышһыҙлыҡҡа әҙерләйһегеҙ, сөнки аңығыҙға кире хис-тойғоға “усаҡ ҡабыҙҙығыҙ”.
Бындай осраҡта нимә эшләргә һуң? Һәр ваҡыт яҡшы буласаҡ, тип үҙегеҙҙе ышандырырға тырышығыҙ. Хатта ниндәйҙер кәйеф ҡырырлыҡ хәл булғанда ла, уны һеҙгә һынау өсөн генә бирелгән тип ҡабул итергә кәрәк. Алдығыҙҙа берәй ҡаршылыҡ килеп тыуыу, артабан бөтәһе лә шулай барасаҡ, ҡара һыҙат башланды, ағы тиҙ генә булмаҫ әле, тигәнде аңлатмай.
Өлкәндәрҙең, хәлде насарға юрарға ярамай, тигәнен күптәр ишеткәне барҙыр. Уйҙың бойомға ашмауы нигеҙен дә белгестәр күптән асыҡлаған. Тап шуға ла тормошта нимә генә булмаһын, күңелһеҙ ваҡиға хаҡында йыш уйлап йөрөү зыянлы. Һәр ваҡыт матур уйҙа булығыҙ, үҙегеҙҙә ыңғай образ тыуҙырығыҙ. Иң ҡатмарлы ваҡытта ла оптимист булығыҙ, һаулығығыҙға зарар килтерерҙәй уйҙар һеҙҙән алыҫ торһон.


text:
Республиканың баш ҡалаһында «Бурыслы» операцияһы бара
Республиканың баш ҡалаһында «Бурыслы» операцияһы бара Фото: автор
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостандың баш ҡалаһында «Бурыслы» операцияһы бара
16 ғинуарҙан 25-нә тиклем Өфөлә «Бурыслы» оператив-иҫкәртеү операцияһы уҙғарыла. Сара штраф түләмәгәндәрҙе асыҡлауға һәм законда билдәләнгән яуаплылыҡҡа тарттырыуға йүнәлтелгән.
Рәсәй Эске эштәр министрлығы Өфө ҡалаһы буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, махсус операцияла административ ҡануниәтте үтәү буйынса бүлектәр, миграция мәсьәләләре буйынса бүлек хеҙмәткәрҙәре, участковыйҙар, бәлиғ булмағандар эштәре буйынса инспекторҙар һәм патруль-пост хеҙмәте полицейскийҙары ҡатнаша.
Административ штрафты 60 көн эсендә түләмәгәндәргә «административ язаны башҡарыуҙан баш тартыу» статьяһы буйынса административ эш ҡуҙғатыла. Статья икеләтә штраф һалыуҙы, ләкин мең һумдан кәм түгел, йәки 15 тәүлеккә тиклем ҡулға алыуҙы, йә иһә 50 сәғәткә тиклем мәжбүри эштәрҙе күҙ уңында тота.
http://www.bashinform.ru/news/1105200-v-stolitse-bashkirii-provoditsya-spetsoperatsiya-dolzhnik/


text:
- Подробности
- Просмотров: 300
НАСОС, шыйыҡсаны уға тыштан энергия (потенциаль, кинетик) биреп баҫым ярҙамында күсерә торған машина. Н. эшләү принцибы б‑са көрәксәле (үҙәктән ҡыуа торған, акциаль, өйөрөлмә), күләмле (поршенле, плунжерлы, роторлы, ҡанатлы һ.б.), ағымлы (эжекторҙар, инжекторҙар һ.б.); тәғәйенләнеше б‑са — артезиан (күп баҫҡыслы), һыу үткәргестәр өсөн, янғын һүндереү өсөн, судноларҙа ҡулланылған һ.б.; ҡыуылған шыйыҡса, привод төрө б‑са һ.б. бүленәләр. Н. нефть сығарғанда, магистраль нефть үткәргестәрҙең, нефть продукттарын үткәргестәрҙең насос станцияларында, һыу күтәреү станцияларында, йылылыҡ электростанцияларында һ.б. ҡулланалар. Башҡортостанда 20 б. 50‑се йй. ӨДНТУ‑ла, ИПТЭР‑ҙа Н. файҙаланыу проблемалары б‑са тикшеренеүҙәр башлана; Л.Г.Колпаков етәкс. промысла һәм магистраль Н. агрегаттарын (С.Г.Бажайкин, И.С.Беркутов, В.Г. Володин, В.И.Еронен, Ш.И.Рәхмәтуллин һ.б.), Н.Н.Репин етәкс. скважиналар өсөн Н. (М.Д.Вәлиев, Ю.Ғ.Вәлишин, О.М.Йосопов, К.Р.Ураҙаҡов һ.б.) уйлап табыу һәм камиллаштырыу б‑са эштәр алып барыла. 60‑сы йй. алып респ. уйлап табылған үҙәктән ҡыуа торған, плунжерлы батырылмалы Н. нефть промыслаларында индерелгән. 70‑се йй. башлап ИПТЭР‑ҙа агрессив мөхиттә, ҡуйы шыйыҡсалар өсөн файҙаланылған, газ‑шыйыҡлыҡ ҡатышмаларын ҡыуыу, ҡатлам баҫымын һаҡлау системалары һ.б. өсөн тәғәйенләнгән Н. һәм Н. агрегаттары уйлап табыла һәм модернизациялана; 2000 йй. алып Ә.А.Баһманов етәкс. нефтте ташыу, нефть ҡатламдарына һыу тултырыу өсөн тәғәйенләнгән Н. һәм Н. агрегаттары эшләнә. Башҡортостанда үҙәктән ҡыуыусы Н. (“БашГидроМаш” ҒПБ ЯСЙ), аксиаль‑поршенле гидронасостар (“Гидромаш”), автобетон насостары, стационар бетон насостары (Туймазы автобетоновоздар заводы), “Ағиҙел” электр насостары (ӨАПБ), нефть ҡыуыу насостары (ӨМЭПБ) һ.б. сығарыла.
С.Г.Бажайкин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 276
ПРОТЕРОЗОЙ (гр. próteros — ир‑тәрәк һәм zōḗ — тормош), п р о т е р о з о й а к р о т е м а һ ы, кембрий алдының өҫкө бүлексәһе. Эраның башы — 2500±50, аҙағы — 535±1 млн йыл. 1887 й. инглиз геологы А.Седжвик тарафынан айырып күрһәтелә. Рәсәй кембрий алдының стратиграфик шкалаһында аҫҡы һәм өҫкө П. айырыла, улар араһында йәш сиге 1650±50 млн йыл; өҫкө П. рифей һәм вендҡа бүленә. Башҡорт мегантиклинорийында П. төрлө үҙгәрештәргә дусар булған 20—25 км ҡалынлыҡтағы ултырма, вулкан, вулкан‑ултырма һәм интрузив ҡатламдарҙан тора. Ултырма ҡатламдарҙа — микрофоссилийҙар, строматолиттар һәм микрофитолиттар (бактериялар, цианобактериялар, ылымыҡтар), киҫелештең өҫкө өлөшөндә һөлдәһеҙ хайуан ҡалдыҡтары һәм уларҙың йәшәйеш эҙҙәре таралған. Башҡортостандың көнбайышында респ. платформалы өлөшөндә өҫкө П. ултырмалары скважиналалар м‑н 1,2—5,5 км тәрәнлектә асылған. Карбонат‑терриген ҡатламдарында рифейҙың ҡырпы, серафим һәм абдулла сериялары, вендтың ҡайыр һәм шкапов сериялары айырылған; уларҙың ҡалынлығы көнбайышта 5 км алып көнсығышта 12 км тиклем етә. Башҡ. мегантиклинорийында өҫкө П. тимер мәғдәндәре, полиметалл, алтын, магнезит, барит, мәрмәр, доломит, эзбизташ, кварцит, плавик шпаты ятҡылыҡтары тура килә.
В.И.Козлов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Ағиҙелгә ярҙам күрһәтеләсәк
Башҡортостан Республикаһы иҡтисадын тотороҡло үҫтереү һәм социаль стабиллекте булдырыу буйынса Хөкүмәт комиссияһы ултырышы барышында республиканың Иҡтисади үҫеш министрлығы ауыр социаль-иҡтисади хәлдә булған Межгорье, Сибай һәм Ағиҙел муниципаль берәмектәрҙе үҫтереү инициативаһы хупланды.
Был ҡалаларҙың һәр береһе айырым бер проектты тормошҡа ашырыу маҡсатынан барлыҡа килгән, тик улар моно-ҡала тип аталыр өсөн критерийҙарға тура килмәй. Был ҡалаларға монопрофилле муниципаль берәмектәргә кеүек, тик республика бюджетынан ярҙам күрһәтергә тәҡдим ителде. Хәҙер Иҡтисад үҫеше министрлығы ҡалаларҙың хакимиәттәре менән берлектә кәрәкле норматив база әҙерләү өҫтөндә эшләй.