text:
- Подробности
- Просмотров: 370
КАЛИПСО (Calypso), әшәлсә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. 1 төрө — һуғанбашлы К. билдәле, Евразияның һәм Төньяҡ Американың уртаса бүлкәтендә таралған. Ҡыҫҡа тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, аҫҡы өлөшөндә һуғанбаш рәүешле йыуанайған, өҫкөһөндә 2—3 ярылы еңсә м‑н (редукцияланған япраҡтарҙың ҡалдыҡтары), бейеклеге 8—20 см. Япрағы ҡарағусҡыл йәшел төҫтә, яңғыҙар, киң йомортҡа формаһында, оҙон һаплы, ҡышлаусы, тамыр янында урынлашҡан. Сәскәһе хуш еҫле, яңғыҙар, эре, эйелгән; япраҡ эргәлегенең япраҡсалары ҡарағусҡыл ал төҫтә, тигеҙ тиерлек, тар ланцет формаһында, нур рәүешле таралған, оҙонлоғо 1,2—1,5 см. Ирене ситек формаһында, ҡыҙғылт‑көрән һыҙаттары һәм төрткөләре булған аҡһыл йәки һарғылт төҫтә, оҙонлоғо яҡынса 2 см. Һеркәлеге һалынҡы, поллинийҙары — 2. Июль—авг. сәскә ата. Емеше — ҡоро ҡумта, июнь—июлдә өлгөрә. Күләгәле мүкле ылыҫлы урмандарҙа үҫә. Белорет (“Төньяҡ Ҡыраҡа” ҡурсаулығы), Бөрйән (Башҡорт ҡурсаулығы), Ҡариҙел (Байҡы й. тамағы һәм Яңы Йәнсәйет а. тирә‑яғы) һәм Нуриман (Өфө яйлаһы) р‑ндарында осрай. Декоратив үҫемлек. Составында алкалоидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Һирәк осрай торған үҫемлек, БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Р.Ғ.Миңлебаев, С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


c: text/html

text:
11 ноябрҙә бөтә ил буйынса Географик диктант уҙа. Рус географик йәмғиәтенең Бағыусылар советы рәйесе Владимир Путин инициаторы булған акция дүртенсе тапҡыр үтә.
Бөгөн Географик диктантты ҡабул итәсәк майҙансыҡтарҙы теркәү дауам итә. Юбилейлы 1000-се майҙансыҡ Сызрань ҡалаһында Губерния колледжы базаһында урынлаша.
«Бөгөнгө көнгә теркәлгән майҙансыҡтар иҫәбе буйынса Башҡортостан Республикаһы шикһеҙ лидер булып тора – бында акцияны уҙғарыу өсөн 175 пункт асылған. 100 майҙансыҡ Ставрополь крайында теркәлгән. Өсөнсө урынды Татарстан Республикаһы, Краснодар крайы, Мәскәү ҡалаһы һәм өлкәһе бүлешә – һәр төбәктә 50-шәр майҙансыҡ», — тип билдәләнеләр Рус география йәмғиәтендә.
Үҙ белемен рәсәйҙәр генә түгел, Аргентина, Көньяҡ Африка Республикаһы, Тайланд, Норвегия, Дания, Франция, Испания, Италия, Төркиә, Финляндия, Эстония, Азербайжан һәм башҡа илдәр халҡы ла тикшерә ала.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 238
ҮҘӘК МОСОЛМАН КОМИССАРИАТЫ, РСФСР ХКС‑ының 1918 й. 17 ғин. декреты м‑н Милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариаты составында Мәскәүҙә Эске Рәсәй мосолмандары эштәре комиссариаты булараҡ ойошторола; окт. алып Ү.м.к. Комиссариат ойоштороу инициативаһы м‑н М.М.Вәхитов, Ғ.Ғ.Ибраһимов һәм Ш.Ә.Манатов сығыш яһаған. Башҡ., хәрби, игенселек, халыҡ-ара пропаганда, матбуғат, хеҙмәт, финанс бүлектәренән торған; 1918 й. нояб. аҙ. дөйөм, мәҙәни-ағартыу, нәшриәт, статистика бүлектәре өҫтәлгән. РСФСР Милләттәр эштәре б‑са ХК‑ның 1918 й. 27 ғин. “Депутаттар Советтарында Эске Рәсәй мосолмандары эштәре буйынса комиссариат ойоштороу тураһында”ғы ҡарары б‑са бүлектәр илдең 70 торама пунктында, ш. иҫ. Ҡазан, Өфө, Төмән, Әстерхан һ.б. ҡалаларында, эшләгән. Мосолмандар күпселекте тәшкил иткән райондарҙа сәйәси һәм мәҙәни-ағартыу, нәшриәт эше м‑н шөғөлләнгән. 1918 й. 21 апр. Ү.м.к. ҡарары б‑са Милли идара бөтөрөлә. РСФСР Милләттәр эштәре б‑са ХК‑ның 2 май ҡарарына ярашлы, Комиссариат Ҡыҙыл Армия составында Мосолман эшсе-крәҫтиән армияһы (ҡара: Үҙәк мосолман хәрби коллегияһы) ойоштороуға етәкселек итә. Татар-Башҡорт Совет Республикаһы ойоштороуға әҙерлек алып бара, уны төҙөү т‑да положение эшләй. 1920 й. Ү.м.к. ТАССР Вәкиллегенә үҙгәртелә.
Рәйестәре: Вәхитов, М.Х.Солтанғәлиев (1918 й. нояб. алып). Баҫма органы — “Чулпан” (“Сулпан”) гәзите.
С.Ф.Ҡасимов
Тәрж. М.Х.Хужин
ҮҘӘК МОСОЛМАН КОМИССАРИАТЫ, РСФСР ХКС‑ының 1918 й. 17 ғин. декреты м‑н Милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариаты составында Мәскәүҙә Эске Рәсәй мосолмандары эштәре комиссариаты булараҡ ойошторола; окт. алып Ү.м.к. Комиссариат ойоштороу инициативаһы м‑н М.М.Вәхитов, Ғ.Ғ.Ибраһимов һәм Ш.Ә.Манатов сығыш яһаған. Башҡ., хәрби, игенселек, халыҡ-ара пропаганда, матбуғат, хеҙмәт, финанс бүлектәренән торған; 1918 й. нояб. аҙ. дөйөм, мәҙәни-ағартыу, нәшриәт, статистика бүлектәре өҫтәлгән. РСФСР Милләттәр эштәре б‑са ХК‑ның 1918 й. 27 ғин. “Депутаттар Советтарында Эске Рәсәй мосолмандары эштәре буйынса комиссариат ойоштороу тураһында”ғы ҡарары б‑са бүлектәр илдең 70 торама пунктында, ш. иҫ. Ҡазан, Өфө, Төмән, Әстерхан һ.б. ҡалаларында, эшләгән. Мосолмандар күпселекте тәшкил иткән райондарҙа сәйәси һәм мәҙәни-ағартыу, нәшриәт эше м‑н шөғөлләнгән. 1918 й. 21 апр. Ү.м.к. ҡарары б‑са Милли идара бөтөрөлә. РСФСР Милләттәр эштәре б‑са ХК‑ның 2 май ҡарарына ярашлы, Комиссариат Ҡыҙыл Армия составында Мосолман эшсе-крәҫтиән армияһы (ҡара: Үҙәк мосолман хәрби коллегияһы) ойоштороуға етәкселек итә. Татар-Башҡорт Совет Республикаһы ойоштороуға әҙерлек алып бара, уны төҙөү т‑да положение эшләй. 1920 й. Ү.м.к. ТАССР Вәкиллегенә үҙгәртелә. Рәйестәре: Вәхитов, М.Х.Солтанғәлиев (1918 й. нояб. алып). Баҫма органы — “Чулпан” (“Сулпан”) гәзите. С.Ф.Ҡасимов Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Газета "Йәшлек" » Экономика » Үҙ эшеңде башла! » Гөлдәрегеҙ матур үҫһен, тиһәгеҙ...
Гөлдәрегеҙ матур үҫһен, тиһәгеҙ...
Бөгөн күптәр баҡсаһында ниндәй генә сәскә үҫтермәй. Улар йәй буйына күпереп сәскә атып, ихатаны йәмләһен өсөн һәр кем үҙе белгән ысулдарҙы ҡуллана: берәүҙәр махсус химик препараттар менән ашлаһа, икенселәр ҡул аҫтында булған тәбиғи нәмәләргә өҫтөнлөк бирә.
- Мәҫәлән, сүп үләне һаналған кесерткәнде күптәрегеҙ тамыры менән йолҡоп ташларға күнеккән. Ә юҡҡа. Гөлдәр өсөн бик файҙалы ул. Тирегеҙҙе саҡмаһын өсөн ҡулығыҙға ҡалын бирсәткә кейеп, уның япраҡтарын өҙөп алығыҙ һәм бер өлөш япраҡҡа 10 литр һыу ҡойоп, бер нисә көн төнәтегеҙ. Был төнәтмәне тағы ла 1:10 нисбәтендә (1 литрға 10 литр һыу) шыйыҡлатығыҙ һәм сәскә түтәлдәренә һибеп сығығыҙ.
- Картуфты тоҙ һалмай бешереп алғас, һыуын һөҙөп, сәскәләрегеҙгә һибегеҙ.
- Кофе эсергә яратыусылар уның төпрәһен ҡағыҙға һалып киптереп, гөл түтәленә һипһә, тупраҡ азотҡа байыясаҡ.
- Тондоролған минераль һыуҙы һипһәң, гөлдәр тиҙерәк үҫә. Тик уларҙың составында кальций менән магний күп булғанын алмағыҙ.
Ә инде был ҡатнашманы сәскәләргә генә түгел, помидор, ҡыяр үҫентеләренә лә һибергә мөмкин. 10 г шыйыҡ йәки кипкән сүпрәгә 1 литр йылымыс һыу, 1 ҡалаҡ шәкәр һалып, бер нисә сәғәт тотоғоҙ һәм ҡулланығыҙ. Түтәлдәрегеҙ күп булһа, сүпрәнең күләмен арттырығыҙ: 100 грамға 10 литр һыу ҡойоғоҙ. Был төнәтмә тупраҡты углекислотаға байыта, үҫентеләрҙең үҫешен тиҙләтә.
- Көл һарҡындыһын әҙерләү мәшәҡәтле булһа ла, бик файҙалы. 1 ҡалаҡ көлгә 1 литр ҡайнаған һыу иҫәбенән төнәтмә әҙерләгеҙ. Уны болғата-болғата бер аҙна тотоғоҙ. Ошо ваҡыт үткәс, һөҙөп алығыҙ һәм бөтә йәшелсә-емешкә, гөлдәргә 10 көнгә бер тапҡыр һибеп тороғоҙ. Көл, үҫентеләрҙе туҡландырыуҙан тыш, төрлө сирҙән дә һаҡлай.
- Банан ашаһағыҙ, ҡабығын ташламағыҙ, бер биҙрә һыуға һалып төнәтеп, йәшелсәгеҙгә, ағас-ҡыуаҡлыҡтарығыҙға һибегеҙ. Калийға бай ашлама өсөн улар мул уңыш менән ҡыуандырыр.
Әйткәндәй, тәжрибәле баҡсасылар банан ҡабығын ҡыш буйына киптереп һаҡлап, блендерҙа онтап, ергә һибә йәки уларҙы туңдырып ҡуллана.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 427
ТЕРМОРЕАКТИВ ПОЛИМЕРҘАР, р е а к т о п л а с т а р, полимер ялғанғанда (ҡара: Ҡораулы полимерҙар) йәки ҡатҡанда өс үлсәмле структуралар барлыҡҡа килтереүсе реакцияға һәләтле олигомерҙар (ыҫмалалар) нигеҙендәге пластик массалар. Тулыландырылған, дисперслы‑тулыландырылған, тулыландырылмаған Т.п.; олигомерҙар тибы б‑са фено‑ (фенол‑формальдегид ыҫмалалары нигеҙендә), амино‑ (мочевина‑, меламин‑формальдегид ыҫмалалары), эпокси‑ (эпоксид ыҫмалалары), эфиро‑ (акрил олигомерҙар), имидо‑ (олигоимидтар, имид барлыҡҡа килтереүсе мономерҙар ҡатышмаһы) пластар һ.б. айырыла. Физик‑механик, эксплуатация үҙенсәлектәре полимерҙың тибына, составына, тултырғысҡа, модификациялаусы ҡушылмаларға, уларҙың ҡатыу шарттарына бәйле. Т.п. эремәй, ҡуйы ағыусан хәлдә булмай. Төп өҫтөнлөктәре — бәйләүсенең һеңдереү, еүешләү һәләттәрен, ҡуйылығын көйләү мөмкинлеге. Ҡатҡанда күләмле усадка, осоусы матдәләр бүленеүе һөҙөмтәһендә форма боҙола һәм тотороҡло булмай, изделиелар ватылыусанға әйләнә, уларҙы формалау ваҡыты оҙоная. Ҡатыуҙың һуңғы стадияларында ҡабаттан формалап булмай; түбән т‑рала деталдәрҙе химик иретеп йәбештерергә, аҙыраҡ форма бирергә мөмкин. Дисперслы‑тулыландырылған Т.п. эшләнгән изделиелар компрессион, ҡойоп преслау, баҫым аҫтында ҡойоу, ҡайһы берҙә формаларға ҡойоу һ.б.; арматураланғандарҙан — сырмау, ҡаплау, тартыу; “ҡоро” тултырғыстан эшләнгән изделиелар вакуумлап, баҫым аҫтында бәйләүсене һеңдереү ысулдары м‑н формалаштырыла; артабан ҡатырып форма нығытыла. Т.п. эшләнгән деталдәр йәбештерелә, механик рәүештә тоташтырыла. Айырым йәки композияцияла бәйләүселәр, лак һәм лак‑буяу материалдары, герметиклаштырыусы составтар, композицион материалдар һ.б. итеп ҡулланыла. Башҡортостанда Т.п. эшләнгән сеймалды (мочевина‑, меламин‑, фенол‑формальдегид ыҫмалалары) һәм изделиеларҙы “Салаватстекло”, “СТЕКЛОНиТ”, Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе, Күмертау авиация производство предприятиеһы ААЙ‑лары, “ПОЛИСТЭК” һәм “ПромПолимер” ЯСЙ‑лары (икеһе лә — Өфө) файҙалана. Эпоксид ыҫмалалары 2004 й. тиклем “Уфахимпром” ААЙ‑нда сығарыла.
Ю.А.Сангалов
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Ҡолаҡ һал! Дарыу урынына – һуттар
Ҡолаҡ һал! Дарыу урынына – һуттар
Үҫмерҙәр ҙә, өлкәндәр ҙә әҙер һуттарҙы яратып эсә. Әммә еләк-емеш мул саҡта уларҙы үҙең әҙерләп, шунда уҡ ҡулланыу организм өсөн күберәк файҙа килтерә. Йәшелсә һәм емеш һуттарының күбеһе шифалы үҙенсәлектәргә эйә. Дауаланыу өсөн һуттарҙың яңы яһалғаны ғына файҙаланыла. Эсемлекте көнөнә 2 – 3 тапҡыр ашар алдынан эсергә кәрәк. Артыҡ баллы һәм әсе һуттарға һыу ҡушыла.
- Петрушка һуты күреү һәләтен яҡшырта, бөйөрҙәге таштарҙы ҡыуҙырта.
- Ҡыяр, ҡарбуздыҡы организмдағы ҡом-ташты йыуҙырта.
- Кишер һуты организмды лайланан таҙарта.
- Сөгөлдөр һуты ҡан составын яҡшырта.
- Сөгөлдөр менән кишер һуты ҡатнашмаһы организмдың йоғошло ауырыуҙарға ҡаршы тороусанлығын арттыра, күреү һәләтен яҡшырта, бауырҙы таҙарта.
- Йәшел борос һуты составында кремний бар. Ул йыуан эсәк шешкәндә, эсәктәр йәбешкәндә (спазм) файҙалы. Тәнендә төрлө пигмент таптары булғандарға ла был һутты эсеү килешә.
- Ҡуҙғалаҡтыҡында магний, фосфор, көкөрт, кремний күп. Шуға ла тотош организмға ыңғай йоғонто яһай.
- Лимон һуты бауырҙы таҙарта, организмдан зарарлы тоҙҙарҙы сығара.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Ҡатнашығыҙ һәм еңегеҙ!
Ҡатнашығыҙ һәм еңегеҙ!
27 февралдән 1 мартҡа тиклем Өфөлә башҡорт музыкаһын фортепианола башҡарыусылар араһында Светлана Хәмиҙуллина исемендәге асыҡ республика конкурсы үтәсәк. Ул алтынсы тапҡыр уҙғарыла. Конкурсты Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы ойоштора, уның маҡсаты – башҡорт халҡының рухи мираҫын пропагандалау, яңы таланттарҙы асыу, башҡорт фортепиано музыкаһы фондын байытыу.
Ҡатнашыу өсөн ғаризалар ҡабул ителә башланы, ул 7 февралгә тиклем дауам итә. 7 йәштән 25 йәшкә тиклемге яңғыҙ башҡарыусылар һәм ансамблдәр үҙҙәренең ғаризаларын Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 14, З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы, йәки ugai.konkurs@mail.ru электрон адресына ебәрә ала.
Ҡатнашыу өсөн ғаризалар ҡабул ителә башланы, ул 7 февралгә тиклем дауам итә. 7 йәштән 25 йәшкә тиклемге яңғыҙ башҡарыусылар һәм ансамблдәр үҙҙәренең ғаризаларын Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 14, З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы, йәки ugai.konkurs@mail.ru электрон адресына ебәрә ала.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 278
ТӨХВӘТУЛЛА ҮТӘЕВ, Т. Ү т ә ү и, кантон башлығы. Ырымбур губ. Троицк өйәҙе Барын-Табын улусы Малай- Муйнаҡ а. (БР‑ҙың Учалы р‑ны) башҡорто. Йорт старшинаһы, 1819 й. алып 4‑се кантон башлығы. Вазифаһынан артыҡ файҙаланыуы, халыҡҡа аяуһыҙ мөнәсәбәте м‑н айырылып торған. Яҡынса 20 тапҡыр тәфтиш аҫтында булған. 1832 й. дәрәжәһенән һәм шәхси дворянлыҡтан мәхрүм ителеп, ғүмеренең аҙағына тиклем Себергә һөрөлгән. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. Башҡ. халыҡ йыры “Төхвәт кантон” Т.Ү. исеменә бәйле.
Ә.З.Әсфәндиәров
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 297
РЕНОВАЦИЯ т е х н и к а л а, матди производство сараларының һәм объекттарының эшләү ресурсын арттырыуға, ҡалдыҡтарҙы эшкәртеүгә, конверсияға (машина һәм агрегаттарҙы яңы тәғәйенләнештә файҙаланыу), ш. уҡ экологик яҡтан таҙа утилләштереүгә йүнәлтелгән технологик, конструкторлыҡ һәм ойоштороу саралары комплексы. Ресурсты арттырыуға конструкцияһы б‑са бәйләнгән, бер йәки бер нисәүһенең эштән сығыуы дөйөм эш һәләтен юғалтыуға килтергән деталдәрҙән торған машина йәки агрегатты ремонтлау; айырым деталдәрҙең башланғыс механик характеристикаларын, майлау материалдарының физик‑химик һәм файҙаланыу үҙсәнлектәрен тергеҙеү, машина һәм агрегаттарҙың конструкцияларын яңы материалдар ҡулланып модернизациялау; хисаплау техникаһын һәм сараларын ремонтлау, уларҙың эшләү һәләтен оҙайтыу өсөн материалдарҙы алыу һәм регенерациялау технологияларын камиллаштырыу инә. Реновация процестары ресурс һәм энергия һаҡлаусы технологик процестарҙың айырым төркөмөн барлыҡҡа килтерә һәм сарыф ителгән хеҙмәт ресурстарын, ер байлыҡтарын, атмосфера, һыу һәм һауа составын рациональ файҙаланыуға һәм һаҡлауға йүнәлтелгән. Башҡортостанда 20 б. 90‑сы йй. башлап Р. б‑са тикшеренеүҙәр ӨДАТУ‑ла алып барыла (В.В.Атрощенко, Ф.Б.Ғәниев һ.б.). Эксплуатацияла булып туҙған (мурт) металдың башланғыс механик характеристикаларын алыр өсөн тергеҙә торған термоэшкәртеү технологияһы уйлап табыла; ныҡлығы һәм ҡатылығы эшкәртелгән материалдарҙың (титан, тутыҡмай торған ҡорос) характеристикаларынан байтаҡҡа кәм булған материалдарҙан (мәҫ., баҡыр йәки графиттан) инструменттар ярҙамында эшкәртеп ҡатмарлы профилдәге деталдәрҙе яһағанда ҡулланылған материалдарҙы электр һәм физик‑химик ысулдар м‑н эшкәртеү технологиялары һәм ҡорамалдары эшләнә. Асыштар “Башкирэнерго”, “Гидравлика” пр‑тиеларында, Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә һ.б. индерелгән. Респ. сәнәғәт пр‑тиеларында металл ҡырҡыу станоктарын һәм төрлө ҡорамалдарҙы капиталь ремонтлау һәм модернизациялау үткәрелә.
В.В.Атрощенко
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » «Матурлыҡ– ул бөйөк көс, Тыуҙыралыр изге хис...»
«Матурлыҡ– ул бөйөк көс, Тыуҙыралыр изге хис...»
9 сентябрь – Бөтә донъя матурлыҡ көнө
Матурлыҡ төшөнсәһе башлыса ҡатын-ҡыҙ менән бәйле. Тәбиғәт тарафынан һәр гүзәл затҡа ниндәйҙер кимәлдә һылыулыҡ, сибәрлек бирелгән. Бөгөн, заманса технологиялар алға киткән мәлдә, матурлыҡты арттырыу өсөн бөтә мөмкинлек тә бар. Махсус магазиндарҙа косметика тулып ята, матурлыҡ салондары аҙым һайын, килешле кейем тәҡдим иткән дизайнерҙар тылсым эйәләре кеүек: йыуандарҙы – һомғол, бәләкәй буйлыларҙы оҙон итеп күрһәтә ала.
Нисек кенә булмаһын, тәбиғәт тарафынан бирелгән бүләкте һаҡлау, көсәйтеү өсөн беҙҙең тарафтан да ниндәйҙер ғәмәлдәр кәрәк.
Бөгөн үҙҙәренең матур булыу серҙәре менән бер төркөм билдәле ҡатын-ҡыҙ бүлешә.
1) Гүзәл СИТДИҠОВА, “Юлдаш” радиоһы журналисы:
– Мин бер шәп фекер менән килешәм: ҡатын-ҡыҙ 35 йәшенә матур булырға өйрәнмәгән икән, ул йә ахмаҡ, йә ялҡау. Заманында Коко Шанель «ахмаҡ ҡына» тигәненә баҫым яһаһа, бөгөнгөләр «ялҡау»ын да өҫтәй. Беҙҙең матур, һомғол булыуыбыҙ ир-егеттәр өсөн түгел, үҙебеҙҙең һаулыҡ өсөн кәрәк. Үҙеңде ҡарамай, интернетта матур ҡыҙҙарҙы ҡарап һоҡланған ирең ҡарауыллаймы әллә был ваҡытта гимнастика эшләйме – һәр кемдең үҙ һайлауы. Фотоға фотошоп эшләп була, ә тән сәләмәтлеге – бары тик беҙҙең ҡулда.
Мин биш йәштән спортта. Бала саҡтан йүгереү, шпагат, мостик төшөүҙәр, турник, еңел атлетика, брейк бейеү, баскетбол менән шөғөлләндем. Бер нисә йыл элек иртәнге сәғәт 5-тән тороп, бутҡа ашап, контраслы душ инеп, эшкә тиклем ике сәғәт йәйәү йөрөй инем. Һуңғы йылдарҙа режим тағы ла көсәйҙе: көн дә иртәнге сәғәт 7-нән тренажер залы, аҙнаһына ике тапҡыр бассейн. Инде ун йыл көнөнә ике тапҡыр контраслы душта ҡойоноп, көн аша берәр сәғәт физик күнегеүҙәр эшләйем. Дөрөҫ туҡланыу мотлаҡ, тик бер ҡасан да шоколадтан һәм инәйемдең еләк бәлешенән баш тартмайым. Йәйге ялда кисен велосипедта сығып китеүемә ҡарап, күршеләр сәғәтте билдәләй. Киске 8-ҙә ҡуҙғалам да ике сәғәттән ҡайтам.
Минең йәштә мунсала оҙаҡ ултырырға ярамай. Һыуытҡыстағы ҡаймаҡ һәм балды бутап битемә битлек ябам. Сәсемде “Чистая линия” шампуны менән йыуам да артынан ҡиммәтле яҡшы битлек һөртәм. Дегет һабынына йылдар буйы хыянат итмәйем. Миңә килешә: тирем шыма, таҙа. Ҡатын-ҡыҙҙың аҡылы бар икән, ул һәр саҡ матур буласаҡ.
2) Зилиә ХӘЛИЛОВА-СИТДИҠОВА, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы:
– Миңә әлеге ваҡытта 28 йәш, әммә күптәр 19 ғына бирә. Бының сере ябай: бик һуң биҙәнә башланым. Әсәйем мәктәптә уҡыған ваҡытымда уҡ: “Тиҙ ҡартайғың килмәһә, битеңде һаҡла”, – тип кәңәш биргәйне, шуны тотам. Биҙәнмәү генә түгел, төрлө крем, битлек менән дә артыҡ булышмайым. Сәхнәгә сыҡҡанда инде грим аҫтына мотлаҡ балалар кремы һөртәм. Йыуынғас та, йомшаҡ таҫтамал менән һаҡ ҡына һөртөнәм. Ышанаһығыҙмы-юҡмы – бөгөнгө көнгә тиклем матурлыҡ салонында бөтөнләй булғаным юҡ.
Тағы ла мунса яратам. Тәнемә бал һөртөп тирләйем, сабынып алғас, битемде һалҡын һыу менән йыуам. Ашауҙы сикләмәйем, әммә ауылда етештерелгән таҙа ризыҡтарға өҫтөнлөк бирәм.
Матурлыҡҡа һәм һаулыҡҡа шулай уҡ сәләмәт йоҡо ла ҙур йоғонто яһай. Мотлаҡ көн һайын арыу бөткәнсе йоҡлап алырға кәрәк.
3) Айгөл ЙӘМИЛЕВА, шағирә, журналист:
– Махсус матур булам тип, биҙәнеүҙе иҫәпкә алмағанда, бер нәмә лә эшләмәйем. Хатта сәсем дә, йәшлек иҫәрлегенә барып, ҡып-ҡыҫҡа итеп ҡырҡтырғанға тиклем, үҙенән-үҙе бөҙрә ине. Аҙаҡ бөҙрәләр, үпкәләгәндәй, юҡҡа сыҡты. Битемә бер ҡасан да һытҡылар сығып ыҙалатманы, шуға күрә тональ кремдарҙы һирәк ҡулланам. Быларҙың барыһы ла гендарҙың яҡшылығынан киләлер.
Хәҙер керпек үҫтерергә әүәҫләнеп киттеләр. Бындай нәмәләр менән ҡыҙыҡһынмайым, кәрәклеген дә күрмәйем. Күңелемә тәбиғи матурлыҡ яҡын. Шулай ҙа теге йәки был сараға махсус визажистар биҙәндергәнен яратам. Әллә ни ҙә бер көҙгөнән күнегелгән йөҙ түгел, ә икенсе төрлө булып киткән һынымдың бағыуы оҡшай.
4) Айгөл ӘМИНЕВА, эстрада йырсыһы:
– Мин һәр ваҡыт, ҡатын-ҡыҙ үҙен ҡарарға тейеш, тигән фекер менән килешеп йәшәйем. Әлбиттә, пластик операциялар, ҡиммәтле процедуралар кәрәкмәй, әммә матурлыҡты массаждар, битлектәр, төрлө күнегеүҙәр менән һаҡларға була. Бының өсөн күп аҡса ла, ваҡыт та кәрәкмәй, теләк кенә булһын. Мәҫәлән, битемде йәшәртеү өсөн арзанлы, әммә һөҙөмтәле битлек ҡулланам. Уның өсөн һоло онтағы менән балды бутарға кәрәк. Сәстәр ҙә айырым иғтибар талап итә. Оҙон булыуына ҡарамаҫтан, уларҙы көн һайын йыуам. Ял көндәрендә дегәнәк майы һөртөп, тамырҙарын нығытам.
Һомғол булыуым, моғайын, ит ашамауҙандыр. Туҡланыу рационында уны балыҡ, бәшмәк, борсаҡ менән алмаштырҙым, күберәк йәшелсә менән туҡланам. Һыуҙы ла күп эсәм. Көн һайын мотлаҡ һигеҙ сәғәт йоҡлайым, киске сәғәт 10 – 11-ҙән дә ҡалмай ятырға кәрәк. Сәләмәт һәм татлы йоҡо тап шул мәлгә тура килә.
Ғөмүмән, матур булыу өсөн бәхетле булыу мотлаҡ. Тирә-яҡты яратһаң, кешеләрҙән көнләшмәһәң, ғәфү итә белһәң, бәхетлеһең. Тимәк матур йәшәргә була!
5) Зәлиә НУРЛЫ, Сибай филармонияһы солисы:
– Минең өсөн кешенең күңел матурлығы мөһимерәк. Насар кеше ни тиклем генә матур булмаһын, ытырғаныу тойғолары уятасаҡ. Шулай ҙа беҙгә, ҡатын-ҡыҙға, матурлыҡҡа ынтылырға кәрәк. Һуңғы йылдарҙа хатта ир-егеттәр ҙә үҙҙәренең тышҡы ҡиәфәтенә иғтибар бүлә.
Һаулыҡ һәм матурлыҡҡа битараф түгелмен. Сәхнәгә гел генә биҙәнеп сыҡҡас, башҡа ваҡытта йөҙөмдө ял иттерергә тырышам. Аҙна һайын битлек ябам, көн аша тиерлек зәйтүн майы һөртөп массаж эшләйем. Ауылға ҡайтһам, һары май ҡулланам, бал һөртөү ҙә файҙалы. Ҡул тиреһенә лә уны һөртәм. Сәс өсөн үлән төнәтмәләре шифа. Йәй буйы ромашка сәскәһен, кесерткән япрағын йыйып киптерәм дә, йыл әйләнәһенә сәсемде шул төнәтмәләр менән саям. Ҡына буяуын битлек булараҡ та, сәстең төҫөн асыҡландырыу өсөн дә ҡулланам.
Матурлыҡ өсөн дарыуханаларҙа һатылған витаминдар ҙа кәрәк. Тире матур һәм сәләмәт булһын өсөн кремдар ҡулланырға тәҡдим итәм. Йоҡонан торғас та күнекмә эшләп алһаң, кәйеф тә күтәрелә, тән дә еңеләйә. Машинала йыш йөрөргә тура килә. Шуға күрә хәҙер эшкә йәйәү йөрөүҙе матур ғәҙәт итеп алдым.
6) Альбина ФӘЙЗУЛЛИНА, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы мөхәррире:
– Һәр ҡатын-ҡыҙ ваҡытҡа бирешмәй, күркәм булып ҡалырға теләй. Үҙемде артыҡ әллә ниндәй тырышлыҡ һалам, тип әйтә алмайым. Махсус рәүештә спорт залдарына йөрөмәйем. Теләгем юҡлыҡтан түгел, ә ваҡыт етмәүҙән. Шулай ҙа бик күп йәйәү йөрөйөм. Хәҙер бит телефондар “аҡыллы”, аҙымдарҙы һанап бара. Шул иҫәпләүҙәр буйынса, көн һайын 7 – 8 саҡрымлап юл үтәм.
Мунса яратам. Әлбиттә, тән тиреһе өсөн файҙалы булған төрлө скраб, крем, бал ҡулланып, сабынып инеүҙе хуп күрәм. Ҡышын йышыраҡ хамам мунсаһына йөрөйөм. Бындай процедураларҙы һәр ҡатын-ҡыҙға тәҡдим итәм, сөнки тире йомшарып китә. Бит тиреһен таҙартыу өсөн көҙөн- ҡышын салонға пилингҡа барам. Ул битте үле күҙәнәктәрҙән таҙарта, ҡан йөрөшөн яҡшырта, шымарта. Тәбиғәттән һипкеллемен, шуға күрә һирәкләп уларҙы тоноҡландыра торған битлектәр ҙә яһатып алам. Сәстәр өсөн иң ябай, әммә бик файҙалы битлек – майонез, тип өйрәткәйне үҙем йөрөгән парикмахер. Йыуыр алдынан уны бер-ике сәғәткә һылап, урап торорға ла, аҙаҡ йылы һыу менән яҡшылап йыуырға. Махсус майҙарҙы ла хуп күрәм.
7) Эльвира МУЛЛАҒОЛОВА, Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы:
– Мин иртәнсәк йыуыныу менән биҙәнеп алам. Сәнғәт кешеләре һәр ваҡыт тәрбиәле һәм матур булырға тейеш: концертта ла, ҡунаҡта ла, урамда ла. Хатта магазинға сыҡҡанда ла биҙәнеп, матур кейенеп сығырға, тигән талап ҡуйғанмын.
“Мatrix” фирмаһының косметикаһы сәс өсөн үтә лә файҙалы, бары тик шуны ғына ҡулланам. Ә “Чистая линия”ның кремдары сифатлы, шуларҙы ғына алырға тырышам. Мунсала мотлаҡ ҡайын миндеге менән сабынам, тағы ла тәнемә бал менән аш содаһын бутап эшләгән битлекте һөртәм.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Фламенко
Фламе́нко (исп. flamenco, исп. cante flamenco) — көньяҡ испан (андалусия) халыҡ музыкаһының дөйөм аңлатмаһы, йыр (cante) һәм бейеү (baile) һүҙҙәренән тора. Фламенконың ике төрө бар: боронғо cante hondo/jondo (hondo һүҙмә-һүҙ тәрән, етди, драматик стиль), шул уҡ — cante grande (ҙур, юғары стиль); һәм замансаһы cante chico (chico һүҙмә-һүҙ бәләкәй, еңелсә, ябай стиль). Фламенконың ике классы эсендә илленән ашыу подкласс (жанрҙар) бар, уларҙы айырыуы ауыр.
Йөкмәткеһе
Килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фламенко тарихы Мавритания музыка сәнғәтенә бәйле, шулай уҡ сиған музыкаһы йоғонтоһо ла бар. XV быуатта Испанияға емерелеп барған Византиянан сиғандар килеп, Андалусия провинцияһының көньяҡ ярында урынлаша; йолалары буйынса, урындағы мавритан, йәһүд, испан музыка сәнғәтен отоп алыуҙан фламенко килеп сыға. Оҙаҡ ваҡыт фламенко «бикле сәнғәт» тип һанала, сөнки сиғандар айырым төркөм булып йәшәй; фламенко сикле даирәлә формалаша. XVIII быуат аҙағында сиғандарҙы эҙәрлекләү туҡтатыла, һәм фламенко таверна, кантанте кафеларында тарала. XX быуатта фламенкоға Куба көйҙәре, джаз мотивтары, классик балет өлөштәре ҡушыла. Иң билдәле фламенко бейеүсеһе Хоакин Кортес фламенко бейеүе төшөнсәһен яңыртып, уны ҡаты ҡағиҙәләрҙән бушата. Фламенконың импровизациялы тәбиғәте, ауыр ритм, үҙенсәлекле башҡарыу техникаһы көйҙәрен нотаға яҙҙырыуға ҡамасаулай. Шуға күрә гитарасы, бейеүсе, йырсы белеме оҫтанан уҡыусыға тапшырыла.
Фламенко бейеүе билдәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡатын-ҡыҙ бейеүсе (байлаора) образының төп өлөшө — бейеү күлдәге, bata de cola тип исемләнә — фламенко өсөн ғәҙәти оҙон күлдәк, төрлө төҫтәге борсаҡлы дауарҙан тегелә, ҡатмар менән биҙәлә (сиған ҡатын-ҡыҙҙары күлдәгенән килеп сыҡҡан). Бейеүҙең мотлаҡ өлөшө булып итәк менән уйнау тора. Байлаорҙың кейеме — ҡара салбар, киң билбау һәм яҫы еңле аҡ күлдәк. Ҡайһы саҡта күлдәк ситтәрен бил тирәһендә бәйләйҙәр. Ҡыҫҡа жилет-болеро чалеко (chaleco) тип атала, күлдәк өҫтөнән кейелә. Оҙон сәсәкле испан шәлен бейеүсе кәүҙәһенә урай, йә иңбашынан төшөрөп, матур ҡошто һынландыра.
Байлаора ҙур елпеүес тотоп бейей. Ритм үксә (сапатеадо), сиртеү (питос) һәм ҡул сабыу (пальмас) ярҙамында сығарыла. Кастаньета фламенконың мотлаҡ билдәләре араһына инмәй, ҡул суғының һығылмалығын күрһәтеүгә ҡамасаулай. Бөгөнгө көндә фламенко бейеүе хореографтар өсөн ҡыҙыҡлы, сөнки ижад итеү, яңы һыҙаттар индереү мөмкинселектәре бар.
Музыка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фламенко сығышы йырлау, гитарасы ҡушылып уйнау менән бер нисә өлөштән тора. Һәр бер өлөштә шиғырҙар теҙмәһе (copla, tercio йәки letras тип атала), улар араһында гитара интерлюдиялары бар (falsetas). Ғәҙәттә гитарасы тәүҙә ҡыҫҡа инеш уйнап, тоналлек, компас, йырҙың темпын ҡуша.
Йырлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фламенкола йырлауҙың үҙенсәлектәре бар[1][2]:
- Драма, күбеһенсә ҡайғылы.
- Көй импровизацияһы, ғәҙәти көйҙәргә нигеҙләнә.
- Үтә бай орнаментика (мелизматика).
- Микроинтервалдарҙы ҡулланыу.
- Портаменто: бер нотанан икенсеһенә күсеү йомшаҡ үтә, ноталар нәҡ булғандарынса уйналмай.
- Тар тесситура: ғәҙәттә йырҙар секста диапазоны менән сикләнә (дүрт ярым тон). Көй төрлөлөгө тембр, микроинтервалдар, мелизматик үҙгәртеү һ.б. ысулдар ҡулланыуҙан килә.
- Бер нотаны ныҡышмал ҡабатлау.
- Вокал партияһының метрын үлсәү юҡлығы (канте хондо, сигирийя жанрҙарында).
- Көсөргәнешлелектең вокал фразаһының башынан аҙағына ҡарай түбәнәйеүе.
Танылыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2010 йылдың 16 ноябрендә ЮНЕСКО фламенкоға Бөтә Донъя күләмендәге мираҫ статусын бирергә ҡара итә[3].
Фламенко фестивалдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фламенко Кадис, Херес, Севилья, Кордова, Гранада, Барселона, Мадрид ҡалаларында билдәле. Һәр береһендә был сәнғәт төрө үҙәнселекле, үҙ йолалары бар.
Испанияла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иң абруйлы фламенко фестивале Испанияла ике йылға бер тапҡыр Севильяла «Bienal de Flamenco» исеме аҫтында үтә. Фестиваль 1980 йылдан бирле эшләп килә. Бар донъянан фламенконы яратыусылар килә, иң яҡшы артистар сығыш яһай: байлаорҙар, кантаорҙар, гитарасылар. Кордовала йыл да Халыҡ-ара гитара фестивале «GUITARRA» үтә, ошо фестивалдә билдәле гитарасылар Висенте Амиго, Пако Серрано дан ҡаҙаналар. Йыл һайын канте гранде, канте фламенко һәм башҡа фестивалдәр Испания буйлап ойошторола.
Рәсәйҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Санкт-Петербургта йыл һайын «Төньяҡ фламенко»[4] исемле фестиваль үткәрелә. Унан башҡа йылына ике тапҡыр «Cana Flamenca» фестивале үтә. Калугала 1997 йылдан «Гитара донъяһы»[5] исемле фестиваль йыл да ойошторола, ҡатнашыусылар араһында Рәсәй, Испаниянан килгән фламенко төркөмдәре, билдәле сит ил гитарасылары Al di Meola (2004), Иван Смирнов («фестиваль талсымы»), Висенте Амиго (2006), Пако де Лусия (2007) һәм башҡалар. 2011 йылда Мәскәүҙә «Фламенкерия» Фламенко йорто асыла — Рәсәйҙәге беренсе фламенко мәктәбе, бында испан уҡытыусылары даими эшләй.
Башҡа илдәрҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2004 йылдан Фламенко фестивале йыл һайын Лондонда үтә. Испаниянан тыш үткән фестивалдәрҙең иң эреһе 20 йыл рәттән Американың Альбукерке ҡалаһында (Нью Мексико штаты) бара. Украинала фламенко фестивале Киевта (2006 йылға тиклем), Одессала (2011 й.), Львовта (2010 йылдан) үткәрелә.
Билдәле фламенко артистары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Амайя, Кармен
- Архентина
- Niña de los Peines, Lola Flores, Fosforito, Niña de La Puebla,
- Кармен Линарес
- Рамон Монтойя-өлкән (Ramón Montoya), Пако де Лусия (Paco de Lucía), Висенте Амиго (Vicente Amigo), Маноло Санлукар (Manolo Sanlúcar), Р. Рикени (R. Riqueni), Пако Серрано (Paco Serrano), Рафаэль Кортес (Rafael Cortés) (гитара)
- Антонио Гадес, Марио Майя (Mario Maya) (бейеү)
- Камарон де ла Исла (Camarón de la Isla), Энрике Моренте (йырлау)
- Бланка дель Рей (Blanca Del Rey)
- Антонио Каналес (Antonio Canales)
- Антонио эль Пипа, Хавьер Мартос (бейеү)
- Gipsy Kings, Мансанита (гитара, йырлау)
- Santa Esmeralda (диско, гитара)
- Rocío Márquez
- Лена Эрнандес
- Эва Ла Йербабуэна (Eva La Yerbabuena)
- Сара Барас
- Кортес, Хоакин
- Диего Эль Сигала
- Эстрелья Моренте
- Марина Эредиа
Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фламенко бейеүсеһе Хоакин Кортес Европа Берләшмәһендә сиғандарҙың илсеһе.
- «Дуэнде» — фламенко йәне, испан теленән шулай уҡ «ут», «тылсым» һәм «хис» тип тәржемә ителә.
- XIX быуаттың икенсе яртыһына тиклем сиған ҡатын-ҡыҙҙары фламенконы ялан аяҡ бейегән.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кларамут, А. П. "Искусство танца фламенко." М.: Искусство (1984): 183.
- Альфонсо, Пуиг Кларамунт. "Искусство танца фламенко." М.: Искусство (1984).
- Анди Эль Монте. "Фламенко: тайны забытых легенд". М.: Мусалаев (2003).
- Пичугин, П. А. "Фламенко." Музыкальная энциклопедия. т. 5, Москва,„Советская энциклопедия” (1981): 843.
- Шевченко, А. "Гитара фламенко: Мелодии и ритмы." А. Шевченко (1988): 156.
- Трофимова В. "Фламенко в Испании: культура, образ, стиль". Статья в журнале "Музыка и время". Изд. М.: "Научтехлитиздат", 2013. #8.С.25-30. ISSN: 2072-9960


text:
- Подробности
- Просмотров: 451
АННИНСКИЙ ЗАВОДЫ, 1758 й. граф И.Г.Чернышёв тарафынан Бабка й. (Сылва й. ҡушылдығы) буйында Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә баҡыр иретеү заводы булараҡ нигеҙ һалына. Хужалары: Чернышёв, 1770 й. алып ҡаҙна ҡарамағында. 1760 й. эшләй башлай. 18 б. аҙ. 12 баҡыр иретеү мейесе, 1 шплейзофен һәм 2 яндырыу горны була. 1772 й. заводта 225 крепостной һәм 6408 заводҡа беркетелгән крәҫтиән иҫәпләнә. Эшләү дәүерендә 77178 бот саф баҡыр (йылына 400—10400 бот) иретелә. 1789—97 йй. аҡса һуғыу йорто булараҡ эшләй. 1806 й. рудниктар наҡыҫланыу арҡаһында ябыла. Хәҙ. завод ҡасабаһы урынында Пермь крайының Аннинский а. урынлашҡан.
Әҙәб.: Павленко Н.И. История металлургии в России XVIII века. Заводы и заводовладельцы. М., 1962.
Н.М.Ҡолбахтин
Тәрж. Г.Р.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 234
УРАЛ ТАУ ИДАРАЛЫҒЫ, коллегиаль учреждение (идара), 1886 й. алып Урал тау өлкәһендә тау сәнәғәте м‑н урындағы идара итеү органы. Тәүҙә 1714 й. Тау эштәре канцелярияһы (үҙәге — Көңгөр ҡ.) — Берг-коллегияның башҡарма органы (ҡаҙна з‑дтары м‑н идара иткән, шәхси з‑дтарҙы контролдә тотҡан; ҡара: Тау сәнәғәте); 1721 й. башлап Себер юғары тау етәкселеге, йәки Обер-бергамт (Уктус з‑ды), 1723 й. алып Себер обер-бергамты, 1734 й. — Себер һәм Ҡазан з‑дтары баш идаралығы канцелярияһы, 1781 й. — Пермь губ. ҡаҙна палатаһы ҡарамағындағы Тау экспедицияһы, 1797 й. — Заводтарҙың баш идараһы канцелярияһы, 1802 й. — Екатеринбург дөйөм тау етәкселеге, 1807 й. — Пермь, 1826 й. — Екатеринбург, 1831 й. — Урал тау идараһы, 1886 й. башлап У.т.и. тип үҙгәртелә. Ҡаҙна заводтары рәйесе йәки баш командиры (начальнигы), 1886 й. алып баш начальник (тау инженерҙары араһынан) етәкселек иткән. У.т.и. составына баш начальник ярҙамсыһы (махсус эштәр чиновнигы), маркшейдерҙар, округ инженерҙары, башҡарыусылар, бухгалтерҙар, юрисконсульт, тау майҙанын бүлеүселәр, урман ревизорҙары һәм кондукторҙар ингән. Ҡаҙнаның тау з‑ды һәм личный состав (формуляр исемлектәрҙе, идаралыҡтың личный составы хәрәкәтен алып барған, рудниктарҙағы һәм промыслаларҙағы биналарҙы һәм техник ҡоролмаларҙы төҙөгән һәм ремонтлаған һ.б.), шәхси завод һәм промыслалар (ятҡылыҡтарҙы тикшереүгә хоҡуҡ биргән таныҡлыҡ тапшырыу, шәхси пр‑тиелар эшен контролдә тотоу, бәхәсле һорауҙарҙы хәл итеү, статистик белешмәләр йыйыу һ.б.), шәхси алтын промыслаһы (С.‑Петербургтағы Аҡса һарайына алтын ебәреү, алтын промыслаларҙы асыуға һәм үҙләштереүгә документтар биреү һ.б.) эштәре бүлектәренән торған. 1917 й. У.т.и. бөтөрөлә.
Р.З.Мөҙәрисов
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
Магнит
Магнит — үҙенсәлекле есем; ҡайһы бер есемдәрҙе, мәҫәлән, тимерҙе, ҡоросто, никелде һ.б., үҙенә тартыу, икенсе бер есемдәрҙе иһә, мәҫәлән, висмутты, ситкә этәреү үҙсәнлегенә эйә булған тимер рудаһы йәки ҡорос киҫәге[1]. Магнитты башҡа шундай уҡ есемгә йәки башҡа магнитҡа яҡын килтергәндә, уларҙың магнит ҡырҙыры ҡапма-ҡаршы булһа — тартышалар. Әгәр полюстары бер төрлө булһа — бер береһенән этәрешәләр. Был күренеш магнетизм тип атала. Магнит, башҡа ҡайһы бер материалдарҙы, уларҙы бер-береһенә ышҡыһаң, магнитлаштыра ала. н Даими булмаған магниттар электромагниттарҙа ҡулланыла. Даими булмаған магнит тирәләй уралған электр сымы аша электр тогын үткәргәндә, барлыҡҡа килгән магнит көсө йөҙ һәм мең мәртәбә көсәйә.
Даими магниттарҙа ферромагнитизм күренеше күҙәтелә. Тәбиғи магниттар ҡайһы бер тау тоҡомдарында табыла, хәҙерге ваҡытта магниттар сәнәғәт ысулы менән етештерелә. Магнитты йылытҡан ваҡытта магнит көсө әҙәйә, һыуатҡан ваҡытта арта. Магниттың бер төрлө полюстары этәрешә, төрлө полюстары тартыша.
Тик ҡайһы бер материалдар ғына магнитлаша ала. Тимер, никель, кобальт магнитлаша торған материалдар. Шуларҙың береһе ҡорос. Латунь, баҡыр, цинк һәм алюмин магнитланиайҙар. Ағас, баяла магнитҡа тартылмай, сөнки уларҙа магнитлаша торған материал юҡ.
Тәбиғи магниттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яһалма юл менән алынмаған тәбиғи магниттар ҙа бар. Улар тау тоҡомдары составында ланстон йәки магнетит тип атала.
Компас, Ерҙең магнит көсөнә тартылып, төньяҡҡа күрһәтә. Төньяҡ полюс көньяҡҡа тартыла. Шулай булғас Ерҙең төньяғында «көньяҡ магнит полюс» ята. Шулай итеп, «көньяҡ магнит полюс» — төньяҡта, «төньяҡ магнит полюс» — көньяҡта.
Тау тоҡомдарында тәбиғи магниттар булыуын бренсе булып ҡытайҙар белә. Иң тәүҙә улар магнитты күрәҙәлектә һәм сихырсылыҡта ҡулланған. Һуңынан компас уйлап тапғандар[2].
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Электромагнит
- Альнико
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Русско-башкирский, башкирско-русский словарь терминов по физике (Х. Х. Кадырметов, 1984)
- ↑ Cole Joanne Magic School Bus, Amazing Magnetism — United States of America: Scholastic Inc., 2001. — P. 11. — ISBN 0-439-31432-1.


text:
Хеҙмәтенә күрә – хөрмәте
17 марта 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
Ғафури районы муниципаль район хакимиәтенең Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнделәр:
район иҡтисадына ҙур өлөш индергәндәре һәм социаль әүҙемлектәре, юғары һөнәри оҫталыҡтары, оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәндәре өсөн:
Светлана Ивановна ФОМИНА – шәхси эшҡыуар;
Гөлшат Вәлийән ҡыҙы ҠАҘАҠҠОЛОВА – шәхси эшҡыуар;
юғары һөнәри оҫталығы һәм районда агротуризмды үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн:
Виталий Викторович СМИРНОВ - крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе, шәхси эшҡыуар;
райондың ауыл хужалығы тармағында намыҫлы эшләгәне, юғары һөнәри оҫталығы һәм юғары ҡаҙаныштарға өлгәшкәне өсөн:
Руслан Зәки улы БАКИРОВ – "Восход СТ” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры.
Ғафури районы муниципаль район Советының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнделәр:
Халыҡты һауыҡтырыу һәм хеҙмәтләндереү өлкәһендә намыҫлы хеҙмәт иткәндәре өсөн:
Валентина Вениаминовна ВАСИЛЬ-ЕВА – "Красноусол” шифаханаһы терапия бүлегенең ауырыуҙарҙы ҡарау буйынса кесе шәфҡәт туташы;
Людмила Николаевна ПРОЦЕНКО – "Красноусол” шифаханаһы ашнаҡсыһы;
Азамат Фазлиәхмәт улы ҒӘЛИӘХМӘТОВ – "Красноусол” шифаханаһының электр ҡорамалдарын хеҙмәтләндереү буйынса электромонтеры;
Ильвира Зәки ҡыҙы БАҺАУЕТДИНОВА – "Красноусол” шифаханаһы шәфҡәт туташы.
район иҡтисадына ҙур өлөш индергәндәре һәм социаль әүҙемлектәре, юғары һөнәри оҫталыҡтары, оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәндәре өсөн:
Светлана Ивановна ФОМИНА – шәхси эшҡыуар;
Гөлшат Вәлийән ҡыҙы ҠАҘАҠҠОЛОВА – шәхси эшҡыуар;
юғары һөнәри оҫталығы һәм районда агротуризмды үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн:
Виталий Викторович СМИРНОВ - крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе, шәхси эшҡыуар;
райондың ауыл хужалығы тармағында намыҫлы эшләгәне, юғары һөнәри оҫталығы һәм юғары ҡаҙаныштарға өлгәшкәне өсөн:
Руслан Зәки улы БАКИРОВ – "Восход СТ” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры.
Ғафури районы муниципаль район Советының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнделәр:
Халыҡты һауыҡтырыу һәм хеҙмәтләндереү өлкәһендә намыҫлы хеҙмәт иткәндәре өсөн:
Валентина Вениаминовна ВАСИЛЬ-ЕВА – "Красноусол” шифаханаһы терапия бүлегенең ауырыуҙарҙы ҡарау буйынса кесе шәфҡәт туташы;
Людмила Николаевна ПРОЦЕНКО – "Красноусол” шифаханаһы ашнаҡсыһы;
Азамат Фазлиәхмәт улы ҒӘЛИӘХМӘТОВ – "Красноусол” шифаханаһының электр ҡорамалдарын хеҙмәтләндереү буйынса электромонтеры;
Ильвира Зәки ҡыҙы БАҺАУЕТДИНОВА – "Красноусол” шифаханаһы шәфҡәт туташы.
Уңыш уңғандарға килә
17 марта 2017 йыл | Урындағы үҙидара
Красноусол ауыл биләмәһе ауыл Советы депутаттарының киңәйтелгән асыҡ ултырышы 21 февралдә район мәҙәниәт һарайында үтте. Уның эшендә район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, уның урынбаҫарҙары, район Советы рәйесе Зөфәр Хафизов һәм
район Советы секретары Римма Зверева, ойошма-предприятиелар етәкселәре, белгестәр, ауыл Советы депутаттары, биләмәгә ҡараған ауылдар кешеләре ҡатнашты.
Ҡар күплеге бәләгә әүерелмәһен
17 марта 2017 йыл | Урындағы үҙидара
27 февралдә район хакимиәтендә етәкселәрҙең сираттағы кәңәшмәһе булып үтте. Район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров уҙғарған кәңәшмәлә көнүҙәк мәсьәләләр ҡаралды.
Сенаторҙың эш сәфәре
17 марта 2017 йыл | Урындағы үҙидара, Һаулыҡ һаҡлау
21 февралдә районда Башҡортостандан сенатор, Федерация Советы Комитеты рәйесенең фән, мәғариф һәм мәҙәниәт буйынса беренсе урынбаҫары, республиканың башҡарма хөкүмәт вәкиле Лилиә Ғүмәрова инициативаһы менән инвалид һәм сәләмәтлектәре сик-ле балаларҙы уҡытыу,
дауалау һәм реабилитация мәсьәләләре бу-йынса граждандарҙы ҡабул итеү булды. Ра-йон халҡы өсөн ҙур әһәмиәткә эйә сараны республиканың төрлө министрлыҡтары һәм учреждениелары – һаулыҡ һаҡлау, йәштәр сәйәсәте һәм спорт, мәғариф өлкәһе етәкселәре һәм белгестәре уҙғарҙы.


text:
8 август
8 август — григориан стиле буйынса йылдың 220-се (кәбисә йылында 221-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 145 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Бутан — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
- Ҡытай Республикаһы — Атайҙар көнө.
- Швеция — Флаг көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фәрит Бикбулатов (8.08.1936—26.11.2016), башҡорт йырсыһы. 1968—1989 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы хеҙмәткәре (диктор, мөхәррир, музыкаль тапшырыуҙар бүлегенең өлкән мөхәррире). Башҡорт АССР-ының халыҡ (1986) артисы. Өфө ҡалаһының почётлы гражданины (2005).
- Арыҫланов Рифхәт Мөхәмәт улы (8.08.1946), сценограф, рәссам. Рәсәй Федерацияһының (1999) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының халыҡ рәссамы (2013).
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Круглов Григорий Михайлович (8.08.1927), Башҡортостан Республикаһының халыҡ рәссамы (1996), СССР Рәссамдар союзы ағзаһы (1968). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сығышы менән хәҙерге Татарстандың Алексеев районы Сакон ауылынан.
- Бәхтиев Индус Мәғәфүр улы (8.08.1937), 1974—2002 йылдарҙа Краснокама районының «1 Май» колхозы рәйесе, Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, райондың почётлы гражданы. Сығышы менән Яңы Аҡтанышбаш ауылынан.
- Косарев Михаил Николаевич (8.08.1957), «Шүлгәнташ» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы директоры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған экологы (2018), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мельников Борис Васильевич (8.08.1923—6.12.1951), 1939 йылда Өфө аэроклубын тамамлаған һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, эскадрилья командиры урынбаҫары, гвардия өлкән лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1945). Сығышы менән хәҙерге Томск ҡалаһынан.
- Ибәтуллин Ғәйнулла Хәлиулла улы (8.08.1943), Стәрлетамаҡ районының ауыл хужалығы ветераны, элекке «Йондоҙ» колхозы бригадиры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы Талас ауылынан.
- Буланкин Дмитрий Александрович (8.08.1978), спортсы. Боҙҙа мотоуҙыш буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2003) һәм атҡаҙанған спорт мастеры (2010). Ғабдрахман Ҡадиров исемендәге спорт клубы өсөн 2000 йылдан башлап сығыш яһай. 2002 йылдан Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2004).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1835 — Уайт Уотсон, инглиз геологы, скульпторы.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 220
ТИМЕР‑БЕТОН, монолит төҙөлөш материалы, бетон ҡатышмаһын ҡорос арматура м‑н берләштереү технологияһы б‑са эшләнә. Бетон м‑н арматураның Т.‑б. уртаҡлығы уларҙың ныҡ тоташыуы һәм һыҙыҡлы киңәйеү т‑раһының коэф. ҡиммәттәре яҡынлығы (‑40° алып 60°C тиклем) м‑н тәьмин ителә. Ябай һәм алдан ҡатырылған (ярылыуға тотороҡло) Т.‑б. айырыла. Ауырлыҡты тотоп тороу һәләте хас, статик һәм динамик йөкләнешкә бирешмәй, оҙаҡҡа сыҙай, утта янмай. Т.‑б. әҙерләр өсөн В10—60 класлы бетон ҡулланыла; бетон ҡатышмаһы минераль бәйләүес матдәләрҙән (портландцемент, шлакопортландцемент), ваҡ (йылға ҡомо) һәм эре (5—40 мм орлоҡ ҙурлығындағы ваҡ таш, ҡырсынташ) тығыҙлағыстарҙан һәм һыуҙан, ш. уҡ һығылмалылыҡты, ныҡлыҡты, һыуыҡҡа һәм тутығыуға тотороҡло булыуҙы һ.б. эксплуатацион үҙенсәлектәрҙе арттыра торған химик өҫтәмәләрҙән тора. Арматура итеп стерженлы (диам. 10—40 мм) эҫе килеш йәйелгән (А240—А1000) һәм термик нығытылған (Ат400с—Ат1200с) ҡорос, ябай (Вр500—600), үтә ныҡлы (Вр1000—1500) һәм канат (К‑7, К‑19) сымы (диам. 3—8 мм) файҙаланыла. Т.‑б. торлаҡ, сәнәғәт һәм гидротехник (ҡара: Гидротехник ҡоролмалар) төҙөлөштәрҙә ҡулланыла. Башҡортостанда Т.‑б. һәм тимер-бетон конструкциялар етештереү 20 б. 30‑сы йй. аҙ. — 40‑сы йй. башында башлана. Республика пр‑тиеларында ш. уҡ цемент (“Сода» ААЙ), тығыҙлағыстар (Башҡортостан карьер идаралығы, Мансур төҙөлөш материалдары комбинаты, Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты), арматуралау өсөн ҡорос (Белорет металлургия комбинаты) һ.б. компоненттар сығарыла.
В.В.Бабков, Ә.Ә.Шәймөхәмәтов
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
- Подробности
- Просмотров: 347
ТЕМӘС МУЗЕЙЫ, Милли музей филиалы (1989). Баймаҡ р‑ны Темәс а. урынлашҡан. 1963 й. йәмәғәтселек башланғысында Темәс урта мәктәбе эргәһендәге музей булараҡ ойошторола, 1989 й. алып Темәс тарих‑тыуған яҡты өйрәнеү музейы. Экспозицияһы 1989 й. асыла. Музей фондында 3 меңдән ашыу һаҡлау берәмеге, ш. иҫ. Ә.Ә.Вәлидовтың эш өҫтәле, 1917—19 йй. архив документтары һәм фотографиялары; ҡатын‑ҡыҙҙарҙың традицион биҙәүестәре, 19 б. тормош‑көнкүреш әйберҙәре; еҙҙән, ағастан эшләнгән өй кәрәк‑ярағы, туҙҙан эшләнгән өй кәрәк‑ярағы; сармат ҡылысы (б.э.т. 4—2 бб.); этнографик, нумизматик коллекциялар, Граждандар һуғышы, Беренсе донъя һуғышы осоро ҡоралдары. 4 залда урынлашҡан экспозиция археология һәм этнография, Темәс а. һәм Баймаҡ р‑ны тарихы; Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәрҙәре Ю.Ю.Бикбов, Вәлидов, А.Н.Йәғәфәров, М.А.Ҡулаевҡа арналған бүлектәрҙән тора. “Батырша етәкселегендәге ихтилал” диорамаһы бар. Музейҙа тематик лекциялар, балалар ижады конкустары үткәрелә. Музей бинаһы 19 б. аҙ. тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы булып тора, унда Бөрйән‑Түңгәүер кантонының улус идараһы, 1919 й. ғин.-мартында Башҡорт хөкүмәте урынлашҡан була; 1919 й. февр. 1‑се Бөтә башҡорт хәрби съезы үтә. 2001 й. музей терр‑яһында Вәлидов бюсы ҡуйыла (скульпторы Х.Х.Ғарипов).
Л.А.Чишкова
Тәрж. Р.Р.Абдрахманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 304
ПИРОМЕЛЛИТ ДИАНГИДРИДЫ, бензол‑1,2,4,5‑тетракарбон к‑таһының диангидриды. Төҫһөҙ кристалл, tҡайнау 287°С, tиреү 397—400°С. Ацетонда, диметилсульфоксидта, диметилформамидта, һыуҙа эрей. 330°С тиклем тарҡалмай, спирттар м‑н — ҡатмарлы эфирҙар, аминдар м‑н — имидтар, һыуҙа йылытҡанда моноангидрид, пиромеллит к‑таһы барлыҡҡа килтерә. Тын алыу юлдарын, күҙҙе, тирене ярһыта, ПДК‑һы 5 мг/м3. Дуролды газ йәки шыйыҡ фазалы окисландырыу м‑н алалар. Полиимид ыҫмалалары, пластификаторҙар, термототороҡло елем етештереүҙә, коррозия ингибиторҙары, эпоксид ыҫмалаларын ҡатырғыс итеп ҡулланыла. Башҡортостанда 1968 й. алып НИИнефтехимда дуролды синтезлау (Б.И. Голованенко һ.б.), уны пар фазаһында (В.П.Борщенко һ.б.) һәм эйәртеүле (90—95%‑лы дуролдан П.д. сығыуын арттырып һәм пренитолды, изодуролды углерод оксидына тиклем; А.Х. Шәрипов һ.б.) окислау б‑са тикшереүҙәр үткәрелә. П.д. каталитик риформинг продукттары составындағы (35—40%) псевдокумолдан синтезлау тәҡдим ителә (В.Н.Котова, И.Г. Әхмәтов һ.б.). П.д. физик‑химик үҙенсәлектәре (Р.Х.Мөхөтдинов һ.б.), уның органик берләшмәләр м‑н комплекс барлыҡҡа килтереү һәләте (Г.П. Налётова) тикшерелә; П.д. реакция һәм таҙартыу продукттарынан айырып алыу ысулдары тәҡдим ителә (В.Н.Кива, А.П.Мочалова). П.д. алыу процесының фәнни нигеҙҙәре (И.В.Егоров, Ю.В.Чуркин), ҡоролманы проектлауҙың технологик регламенты эшләнә. 70‑се йй. илдә тәүге тапҡыр КПСС‑тың 22‑се съезы ис. Өфө НЭЗ‑ында (ҡара: “Уфанефтехим”) псевдокумолды формальдегид м‑н конденсациялап, артабан барлыҡҡа килгән бис‑(2,4,5‑триметилфенил)‑метанды гидрокрекинг м‑н алынған дуролды пар фазалы окислап П.д. етештереү үҙләштерелә; электрон, электротехника сәнәғәте өсөн сүстәр, термототороҡло плёнкалар етештереүҙә ҡулланыла. П.д. мочевина һәм кобальт тоҙҙары м‑н аммоний молибдаты булғанда иретеү реакцияһы нигеҙендә кобальт полифталоцианины — Окмер маркалы меркаптанһыҙлаштырыу катализаторы — алыу технологияһы эшләнгән (Ю.В.Кириченко, Шәрипов), уны сығарыу ин‑ттың тәж. заводында үҙләштерелгән (ҡара: Нефтехим тәжрибә заводы).
А.Х.Шәрипов
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
- Подробности
- Просмотров: 278
ТИРЕ АУЫРЫУҘАРЫ, тире, уның өҫтәмәләре (тырнаҡ, сәс) һәм күҙгә күренгән лайлалы тиресәләре ауырыуҙарының төркөмө. Башлыса эске (эске ағзалар ауырыуҙары, матдәләр алмашыныуы, эндокрин, иммун, үҙәк һәм периферик нервы системаларының функциялары боҙолоу һ.б.), тышҡы (физик, химик, бактериологик һәм вирус ярһытҡыстары, үҫемлек һәм хайуан паразиттары) һәм нәҫелдән килгән факторҙар тәьҫирендә барлыҡҡа килә. Т.а. үҫешенә иммунитеттың түбәнәйеүе, витаминдар етешмәүе, стресс, аллергия һ.б. булышлыҡ итә. Барлыҡҡа килеү сәбәптәре һәм клиник сағылышына бәйле ваҡ эренле (пиодермиялар, стафило‑ һәм стрептодермиялар һ.б.), вируслы (ябай һәм уратма герпес, контагиоз моллюск һ.б.), бәшмәкле (микроспория, трихофития, кандидоз, микоздар һ.б.), паразитар (демодекоз, педикулёз, ҡысынма һ.б.) Т.а., нейродерматоздар (кесерткән биҙгәге, таралған нейродерматит, ҡысытма һ.б.); ҡыуыҡлы дерматоздар (Дюринг ауырыуы, күп формалы экссудатив эритема, ҡыуыҡсалар ауырыуы һ.б.), генодерматоздар (буллёзлы эпидермолиз, ихтиоз, нейрофиброматоз һ.б.), тиренең ябай һәм яман шештәре (тире рагы, меланома, папиллома һ.б.), экзема, дерматиттар, тиренең һөнәр иауырыуҙары һ.б. айырыла. Т.а. йоғошло һәм йоғошһоҙ, тыумыштан һәм тормошта барлыҡҡа килгән төрҙәре була, киҫкен һәм хроник формаларҙа үтә, тиренең йыш ҡына ҡысытыу, әрнетеү м‑н барған төрлө үҙгәрештәрендә сағыла. Күпселек Т.а. ауырыуҙың башланғыс стадияһына хас булған беренсел (тап, папула, төйөрсөк, төйөн, ҡыуыҡса, ваҡ эрен, күберсек) һәм беренсел элементтар эволюцияһы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән икенсел (ҡауаҡ, ҡутыр, эрозия, сей яра, бирсә, ярылсыҡ, лихенификация, вегетация һ.б.) элементтар рәүешендәге тире үҙгәрештәре хас. Диагностика өсөн клиник, инструменталь һәм лаб. тикшеренеү мәғлүмәттәре файҙаланыла. Т.а. дауалау: медикаментоз (тышҡы һәм эске сараларҙы берләштереү), физиотерапевтик, хирургик, шифахана‑курорттарҙа дауаланыу, диетотерапия, фитотерапия, психотерапия һ.б. тәҡдим ителә. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: эритродермия, күпселек ағзалар зарарланыу, сепсис, микст‑инфекция ҡушылып китеүе һ.б. Иҫкәртеү өсөн диспансерлаштырыу, йоғошло Т.а. булған сирлеләрҙе изоляциялау, һөнәри Т.а. иҫкәртеү өсөн сәнәғәт пр‑тиеларында зарарлы факторҙарҙы бөтөрә торған санитария‑гигиена саралары үткәрелә, халыҡ араһында санитария-ағартыу эше алып барыла. Башҡортостанда 100 мең кешегә тире һәм тире аҫты күҙәнәкле туҡыма ауырыуҙары булған сирлеләр түбәндәгесә теркәлгән: 2007 й. — 8920,0; 2009 — 8718,7; 2011 — 8277,9 кеше. БР‑ҙа Т.а. диагностикалау, дауалау һәм иҫкәртеү мәсьәләләре Медицина университетында, Аграр университетта һәм Тире‑венерология диспансерында өйрәнелә. Шулай уҡ ҡара: Дерматовенерология.
Әҙәб.: Основы дерматовенерологии: учеб. пособие /М.М.Гафаров [и др.]. Уфа, 2008.
А.Д.Алейникова, М.М.Ғафаров
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Әкиәт
Борон-борон заманда йәшәгән, ти, Ҡыш бабай менән Ҡар әбей. Уларҙың берҙән-бер Ҡарһылыу исемле ейәнсәре булған. Бер ваҡыт Ҡар әбей үлеп киткән. Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу икәүләшеп кенә донъя көтә башлаған. Татыу йәшәгәндәр.
Ә бер көндө Ҡыш бабай ейәнсәренә:
– Ҡыҙым, тиҙҙән Яңы йыл етә, миңә ауылға барып балаларға бүләктәр тапшырырға кәрәк. Өйҙә яңғыҙ ҡалмайым, тиһәң, әйҙә, ер-һыу күреп ҡайт, – тигән. Ҡарһылыу шунда уҡ өләсәһе тегеп биргән ап-аҡ йылы күлдәген кейеп, матур итектәрен алып, олатаһы менән юлға әҙерләнгән.
Бына беренсе осраған ауылға килеп ингәндәр. Балалар шыршы тирәләй әйләнеп, йырҙар йырлап, Ҡыш бабайҙы ғына көтөп тора икән. Ә инде уның янында һылыу Ҡарһылыуҙы ла күргәс, сикһеҙ ҡыуанғандар, ти. Һәр бер бала үҙ һәләтен күрһәтеп, бүләктәр алған. Бер кем дә иғтибарҙан ситтә ҡалмаған.
Ҡарһылыу был байрамдан ныҡ ҡыуанып ҡайтҡан. Шуға ла ул йыл һайын олатаһына эйәреп, балаларҙың шатлыҡтарын уртаҡлашып йөрөй, ти.
Азалиә НАРЫНБАЕВА.
Баймаҡ районы, Күгиҙел ауылы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 1536
ДӘҮЛӘТКИЛДЕЕВ Ҡасим Сәлиғәскәр улы [11.4.1887, Өфө губ. ш. уҡ исемле өйәҙе Күгел а. (БР‑ҙың Благовар р‑ны) — 19.1.1947, Өфө], рәссам. Рәссамдар союзы ағзаһы (1937). А.Л.Штиглицтың Үҙәк техник рәсем уч‑щеһын тамамлағандан һуң (1914) “Өсмөйөш” резина мануфактураһы эргәһендәге фабрика мәктәбе (икеһе лә — Петроград) һәм Серпухов коммерция уч‑щеһы уҡытыусыһы. 1917 й. алып Өфөлә йәшәй: 1919 й. В.И.Ленин ис. эшселәр клубы эргәһендәге үҙе ойошторған һынлы сәнғәт студияһы етәксеһе, 20‑се йй. Башҡ. дәүләт художество музейы һәм Музей эштәре, сәнғәт ҡомартҡыларын һәм боронғо әйберҙәрҙе һаҡлау б‑са Мәғариф ХК хеҙм‑ре, 1930—35 йй. Башҡ. сәнғәт техникумында уҡыта.
Тәүге башҡ. проф. рәссамы, Башҡортостанда һынлы сәнғәткә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Психологик портрет жанры башында торған, башҡ. мәҙәниәте һәм сәнғәте эшмәкәрҙәренең портреттары галереяһын башлап ебәргән. Башлыса акварель техникаһында эшләй. Башҡорттарҙыңкөнкүрешенә арналған лирик характерҙағы бер нисә әҫәр ижад итә: “Башҡорт өйөнөң тупһаһы”, “Башҡорт ҡыҙы”, “Зәңгәр күлдәкле башҡорт ҡыҙы”, “Айыуға һунар итеүсе башҡорт” (бөтәһе лә — 1928); пейзаждары: “Яңы Усман ауылы”, “Түбә руднигы”, “Баймаҡ заводының дөйөм күренеше” (бөтәһе лә — 1933). Д. ижадында нескә төҫ гаммаһы м‑н айырылып торған натюрморттар ҙур урын биләй: “Төрлө сәскәләр”, “Кактустар”, “Аҡ көршәк менән натюрморт” (бөтәһе лә — 1930 йй.) һ.б. 30—40‑сы йй. майлы рәсем сәнғәте техникаһында бер нисә эш ижад итә: “Мәжит Ғафури портреты”, “БАССР‑ҙың халыҡ артисы Ғ.Минһажев портреты”, “Пушкин башҡорттар араһында” эскизы һ.б. 1942 й. ҡәләм һәм акварель м‑н 112‑се Башҡ. кавалерия дивизияһыяугирҙарының портреттарын төшөрә. 1928—35 йй. Нестеров М.В. исемендәге художество музейы коллекцияһы өсөн этнографик материал һәм башҡ. биҙәү-ҡулланма сәнғәте өлгөләрен йыйыу маҡсатында Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш р‑ндарында бер нисә тапҡыр экспедицияла була (Ю.Ю.Блюменталь, В.С.Сыромятников м‑н бергә). 20—30‑сы йй. Өфө урамдарын, биналарын байрамдарға һәм революция даталарына биҙәүҙә ҡатнаша. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Украина художество музейҙарынан эвакуацияланған экспонаттарҙы ҡабул итеп урынлаштырыу комиссияһына ингән. Өфөсәнғәт түңәрәге (1917), Өфө художество музейы дуҫтары түңәрәге (1924), Революцион Рәсәй рәссамдары ассоциацияһының Өфө филиалы (1925) ағзаһы. Уҡыусылары араһында В.П.Андреев, Р.Ғ.Ғүмәров, Ғ.Ш.Имашева, Р.У.Ишбулатов,Ғ.С.Мостафин. 1917 й. алып күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Шәхси күргәҙмәләре: Өфө (1967, 1970, 1982, 1987, 1996, 2017). Эштәре БДХМ, Милли музей, Аксаков гимназияһы ¹11 музейы коллекцияларында һаҡлана. Д. исеме Респ. һынлы сәнғәт гимназия-интернатына бирелгән (1994; ҡара: Дәүләткилдеев Ҡ. исемендәгеһынлы сәнғәт гимназия-интернаты). Өфөлә Д. йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Әҙәб.: К.С.Девлеткильдеев. Живопись. Графика: каталог/авт.-сост. В.М.Сорокина. Уфа, 2003.
И.Н.Оськина
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Файл apk һуңғы версия Скачать онлайн tcg Покемон
Скачать онлайн tcg Покемон: ККИ Покемон онлайн-был иҫ киткес уйын өсөн бөтә уйынсыларға ҡаршы барған донъя. Скачать өсөн бушлай һәм уның өсөн уңайлыраҡ була башланы кеүек, һәм тәжрибәле уйынсылар. Бөгөнгө реаль нәмәләргә һатып алыуға аҡса кәрәк уйынсы, уларҙың барыһы менән тәьмин итергә кәрәк, бер нисә наградаға һәм яңы ысулдары һәм башҡа карталарын эшләп була!
Әгәр һеҙ яңы уйынсылар, Дон’т хәстәрлек күреү, һуңынан бөтә уйынсылары һәм тренерҙар спорт уйындарында матч уйын йыйылмаһын йыйылмаһын башта бөтә функцияларын аша ебәрергә мөмкин дәреслек башланы.. Upon logging into the Tcg онлайн Покемон, мажаралары башлана. уйынсылары үҙ виртуаль "уйындары магазины", бында уларҙың тренерҙары сәләмләне.
There are five primary Play modes available. These are Trainer Challenge, Versus Mode, Tournament Mode, Tutorial Mode, and Quick Match. Өҫтәмә рәүештә, Friend Battle and Play Testing are available under Friends in the Social menu and the Deck Manager respectively.
There are three currencies available in the Tcg онлайн Покемон. Ошо жетон , Сара Билет , һәм аҫыл таш. Әлеге ваҡытта бөтә донъя буйынса саралар ғына билет алырға мөмкин һәм жетондар.
Төп бүләк ителгән һигеҙ системаһы индерелә: Bonus Wheel, Daily Challenge, Daily Login Bonus, Daily Match Bonus, Game play rewards, Mystery Box, Special Challenges, Tournament Chests, and Versus Ladder. Төп уйын өсөн өҫтәмә түләү системаһы һәр береһе дүрт уйын режим: Trainers Challenge, Versus Mode, Tournament Mode, and Tutorial Mode. Take a look at all of the opportunities for you to earn rewards and bonuses in the Tcg онлайн Покемон.
Уйындың Үҙенсәлектәре:
ЕҢЕЛ БАШЛАЙ.:
Үлән һайлау, Уттар, һыу йәки түмәрҙе, уйын аҙым туранан-тура., һәм беләһегеҙме, нисек барыуына еңел уйын тәжрибәһе. .
КИҢӘЙТЕЛГӘН ҮҘЕГЕҘҘЕҢ КОЛЛЕКЦИЯҒЫҘҘЫ:
Упоминать эшләй, бустер асылды, башҡа уйынсы менән сауҙа, идеаль һеҙҙең яратҡан картаһын төҙөү һәм түмәр. Һеҙ коллекция һеҙҙең менән бергә үҫә!
ҮҘ ТӘЖРИБӘ НАСТРОИТЬ:
Үҙ түмәрҙән төҙөлгән., настроить һеҙҙең карталары тышҡы күренеш, тартмаһын өсөн түмәр, һәм аватар, һәм үҙемдең дуҫтарым ҡушылды онлайн.
ФЛОРЕНЦИЯ КҮНЕКМӘЛӘР:
Компьютер уйнап ҡаршы, һеҙ әлегә әҙер түгел, икенсе уйынсы саҡырыу ташланы.
Шулай Уҡ Ҡара:-
- ТЕККЕН .Скачать apk
- Скачать онлайн tcg Покемон
- Үле Утрауҙары: Скачать иҫән apk
- Скачать онлайн tcg Покемон
- Ходячий Мертвец: Донъя беҙгә скачать
ДОНЪЯҺЫ САҠЫРА:
Һеҙ чувствуй, тип дизайн һеҙҙең әҙер, турнир йәки һыуға ташлау, икенсе уйынсы саҡырыуға ҡушылып, үҙе белем һәм оҫталыҡ күрһәткән өсөн.


text:
Дуҫтар, 4 октябрҙән 14-нә тиклем 2019 йылдың тәүге ярты йыллығына гәзит-журналдарға яҙылыу ун көнлөгө барасаҡ. Форсаттан файҙаланып, осһоҙораҡ хаҡҡа яҙылып ҡалырға тырышығыҙ. «Аҙна һайын – отош» акцияһын быйыл да дауам итәсәкбеҙ, шуның өсөн квитанцияларығыҙҙың күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ. Бүләктәр күптән әҙер. Ун көнлөк барышында «Йәншишмә» гәзитенә ярты йылға яҙылыу хаҡы – 461 һум 46 тин. …
Continue reading ‘Арзан хаҡҡа яҙылып ҡалығыҙ!’ »
Башҡортостан – тыуған төйәгем һин, Күлдәр иле, изге Ватаным. Иркен һулыш алып йәшәгәнгә: – Йәндәшем! – тип һине атаным.
Башҡорт халҡының тарихында күренекле урындарҙы алып торған данлы шәхестәр бихисап. Ҡараһаҡал, Алдар, Күсем батырҙар, Салауат, Юлай, Кинйә, Ҡаһым түрә кеүек халҡы күңелендә мәңгегә ҡалған ҡыйыу ир-егеттәр, ысынлап та, булған, йәшәгән, көрәшкән. Үҙҙәре һәләк булһалар ҙа, исемдәрен үлемһеҙ иткәндәр.
Жәлил Кейекбаев исемендәге Сәйетбаба мәктәбе коллективы тормошондағы бер яңылыҡ хаҡында быйыл йәй башында ғына ишетеп ҡалғайным. Баҡтиһәң, иң ҙур башҡорт ауылындағы уҡыу йорто бынан өс йыл элек «Сәләмәт быуын – көслө төбәк» тигән федераль программаға эләккән икән. Шул тәжрибә нигеҙендә бында 2016 йылда спорт синыфы асылған.
Тыуған яҡ һәр кешегә ҡәҙерле һәм яҡын. Әммә уны яратыу ғына етмәй, тарихын да белергә кәрәк. Төйәгебеҙҙәге урман-тауҙарҙың, йылға-күлдәрҙең исемдәре ниндәй серле! Уларҙы өйрәнеү һәм киләһе быуынға еткереү мөһим. Шуның өсөн дә Баҙансат ауылы тирәһендәге ер-һыу атамалары исемлеген туплау, легендаларын өйрәнеү һәм төркөмләү эшенә тотондом. Ауылдағы олатайҙар, инәйҙәр менән осрашып, уларҙан әллә күпме мәғлүмәт алдым. …
Continue reading ‘Баҙансат ауылы’ »
Илкәнәй мәктәбендә ҡуйылған күргәҙмәлә эштәрҙең ниндәйе генә юҡ ине! Һәр береһенә күпме күңел йылылығы, күҙ нурҙары һалынған. Оҫта ҡуллы балаларҙың үҙҙәре менән дә танышмайынса булдыра алманыҡ. Алтынсыла уҡыған Ләйсән Мәхмүтова, мәҫәлән, икенсе синыфтан сигеү сигә башлаған. Буш ваҡыты булдымы, яратҡан шөғөлөнә тотона. Әсәһе канваның ниндәй генә һүрәтлеһен алып бирмәй?! Мәрйен, төҫлө мулине менән сигә торғандары …
Continue reading ‘Һоҡландыра эштәре’ »
Һүҙебеҙ ҡаҡ тураһында. Башҡорттар уны алма, ҡайын еләге, ҡарағат, ҡурай еләге, балан һәм башҡа төрлө емештәрҙән ҡоя. Әйҙәгеҙ, был тәмлекәсте алманан үҙебеҙ әҙерләп ҡарайыҡ. Теләһәгеҙ, банан ҡушырға ла мөмкин. Ә улар магазиндарҙа йыл әйләнәһенә һатыла. 1 килограмм алмаға шунса банан кәрәк буласаҡ.
Технология дәресендә был ҡыҙҙар нимәләр генә эшләргә өйрәнмәй?! Тегәләр, бәйләйҙәр, сигәләр, сәйләндән төрлө биҙәүес әйберҙәре үрәләр. Межгорье ҡалаһындағы 1-се мәктәптә технология уҡытыусыһы Светлана Борисовна Анпилованың уҡыусылары бына шулай ысын хужабикәләр булып үҫә. Бүлмәләре лә заманса йыһазландырылған. Оҫталыҡҡа өйрәнеү өсөн бөтә уңайлыҡтар булдырылған. Килеп ингәс тә ҡыҙҙарҙың ижад өлгөләрен күреп, хайран ҡалаһың. Улар күҙҙең яуын алып …
Continue reading ‘Оҫталыҡҡа ни етә?!’ »
Башҡортостан – Тыуған илем, Тәү тәпәй баҫҡан ерем. Ошо ерҙә йәшәгәнгә, Бик яҡын күрәм үҙен.
Матур-матур ауылдарҙа Төҙөк, күркәм урамдар. Шунда татыу йәшәйбеҙ Беҙ, ҡыҙҙар һәм уландар.


text:
Ботния ҡултығы
Ботния ҡултығы (фин. Pohjanlahti, швед. Bottniska viken) — Финляндияның көнбайыш яр буйы менән Швецияның көнсығыш яр буйы араһында урынлашҡан Балтик диңгеҙенең төньяҡ өлөшөндәге ҡултыҡ.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡултыҡ тоҙлолоғо көньяҡтан төняҡҡа ҡарай бик ныҡ кәмей.
Ҡултыҡ оҙонлоғо 700 км-ҙан ашыу, максималь киңлеге яҡынса 240 км. Урта өлөшөндә (Норра-Кваркен боғаҙында) киңлеге тарайып 75 км-ға барып етә. Максималь тәрәнлеге — 295 м.
Ҡултыҡ яр буйҙары йырғыланған, улар тирәһендә күп утрауҙар һәм шхерҙар урынлашҡан. Иң ҙур утрауҙары — Аланд, Хайлуото, Реплот һәм Эугму (барыһы ла — Финляндия), Гресё, Хертсён һәм Хольмён (барыһы ла — Швеция).
Ҡултыҡҡа ҡойоусы иң ҙур йылғалар — Кокемяэнйоки, Кюрёнйоки, Оулуйоки, Иййоки, Кемийоки, Турнеэльвен, Каликсэльвен, Лулеэльвен, Питеэльвен, Шеллефтеэльвен, Умеэльвен, Онгерманэльвен, Индальсэльвен, Юнган, Юснан, Далэльвен.
Төп порттары: Раума, Пори, Вааса, Коккола, Оулу, Кеми (барыһы ла — Финляндия), Евле, Худиксвалль, Сундсвалль, Умео, Лулео (барыһы ла — Швеция).
Ҡултыҡта боҙланыуҙан һуңғы осорҙа ер ҡабығының күтәрелеүе күҙәтелә. Тикшеренеүҙәргә ярашлы ҡултыҡтың төньяҡ өлөшөндә ҡоро ер бер быуат эсендә яҡынса 90 см-ға, ә көньяғында — 20 см-ға күтәрелә[1]. Яҡынса 2000 йылдан һуң Ботния ҡултығы күлгә әйләнәсәге күҙалланған[1].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ботнический залив // Хәрби энциклопедия (рус.) : в 18 т. / мөхәррир В. Ф. Новицкий һ. б.. — СПб. : И. Д. Сытин тов-һы, 1911—1915.
- Ботнический залив // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)


text:
Дизентерия
Дизентери́я — йоғошло ҡаты эс китеү ауырыуы[1]; үҙенә хас бактерия йоғоуҙан килгән инфекцион ауырыу, нигеҙҙә нәҙек һәм йыуан эсәктәр заралана[2]; дизентерия бактериялары ҡуҙғыта торған йоғошло ауырыу[3]; көслө йәки хроник антропоноз эсәк инфекцияһы. Төрлө йәштәге кешеләрҙе зарарлай. Эләгеү юлдары: йоғошланған ашамлыҡ, һыу, бысраҡ ҡулдар. Инфекция сығанағы — ауырыу йәки үҙендә бактериялар йөрөтөүсө кеше. Ауырыуҙың барышына ҡарап көслө һәм хроник дизентерияне айырып йөрөтәләр. Дизентерия китереп сығарыусы микроорганизмдар ашҡаҙан-эсәк трактының буйынан-буйына һеңдерелә торған токсиндар эшләп сығара, улар, ҡанға эләгеп, ғөмөми йоғошланыу-ағыуланыу синдромы, нейротоксикоз башланыуға, организмдан һыу һәм тоҙ юғалыуға этәргес була. Ауырыуҙың көслө форманан хроник формаға күсеүе лә ихтимал.
Йөкмәткеһе
Дизентерея тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дизентерияны Shigella бактериялары барлыҡҡа килтерә. Дизентерия Гиппократ заманынан уҡ (Б.Э.Т. 5-4 быуат) «көсәнеүле ҡанлы эс китү» булараҡ билдәле. Әбүғәлисинаның энциклопедик хеҙмәтендә әлеге ауырыуға хас билдәләр ентекләп, тасүирлап күрһәтелә. Дизентерия ҡуҙғатыусы микроорганизмды Рәсәйҙә беренсе булып А.С. Раевский тасүирлап бирә (Санкт-Петербург, 1875). П.И. Кубасов ауырыу тыуҙырыусы микроорганизмды үлгән кешенең эске ағзаларынан һәм тәрәтенән айырып ала (Мәскәү, 1889). Дизентерия китереп сығарыусы микроорганизмдар япон микробиологы К. Шиг хөрмәтенә шигеллалар тип йөрөтә башлыйҙар. Дизентерия патогенезын һәм иммуногенезын өрәнеүҙә Ҡазан ғалимдәренең хеҙмәттәре әһәмиятле урын алып тора. А.Д. Адо дизентерия патогенезын тикшерә (1952); Д.К. Бәширова ауырыу кеше һеләгәйендә дизентерия антигендарының булыуын иҫбатлай (1953); А.Е. Резник дизентерияны бактериофагтар һәм сульфидин менән дауалау ысулдарын уйлап таба (1947), дизентерия антигендарының бәүел менән бергә бүленеп сығыуҙарын иҫбат итә (1963); Н.С. Спасский - дизентерия китереп сығарыусы микроорганизмдарҙың Штуцер-Шмитц төрөн (1958), А.А. Сорокин дизентерия ваҡытында күҙәнәк иммунитетын тәфсилләп өйрәнә.
Дизентерия ҡуҙғатыусы микроорганизмдар тышҡы тирәлектә: канализация һыуҙарында (25 тәүлектән 30 тәүлеккә тиклем), бүлмә температураһында икмәктә (30 тәүлеккә тиклем), һөт ризыҡтарында (3 тәүлектән 10 тәүлеккә тиклем) яҡшы һаҡлана. Дизентериянең таралуын булдырмай калыу дауалау-профилактика, санитария-гигиена һәм эпидемияларгә ҡаршы саралар комплексы ярҙамында ғәмәлгә ашырыла
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Спасский Н.Н. Экспериментальные материалы к вопросу о токсикозе при дизентерии, вызванной бактериями Штуцер-Шмитца. Казань, 1958; Баширова Д.К., Сорокин А.А. Клеточный иммунитет у больных различными формами острой бактериальной дизентерии. М., 1979; Лобзин Ю.В., Волжанин В.М., Захаренко С.М. Клиника, диагностика и лечение актуальных кишечных инфекций. СПб., 1999.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
Сипылдаҡ төйөт
Сипылдаҡ төйөт (урыҫ пеночка-трещотка) (лат. Phylloscopus sibilatrix) — Һылыуҡастар (Sylviidae) ғаиләһенән булған һайраусы ҡош .
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Турғайҙан бәләкәйерәк. Ботаҡтан ботаҡҡа һикереп йөрөүсе етеҙ ҡош. Һырты яғы көрәнһуы йәшел.Ҡашы, башыныү ике яғы, тамағы һәм түше тоноҡ һары, ҡорһағы аҡ.Ҡанаттарының ҡауырһындары һары ситле ҡара- көрән. Башҡа төйөтәрҙән төҫө менән әллә ни айырылмай, ләкин һайрауы үҙенсәлекле. Ҡыҫҡа ғына: «төйөт» йәки «төйт», ә һайрауы яңғырауыҡлы «зи-зи-зи зирррр».
Йәшәгән урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урман һәм ҡыуаҡлыҡтар араһында йәшәй. Күсмә ҡош, киң таралған. Ерҙә, һирәкләп ағас баштарында оялай.
Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ерәнһыу таптар менән сыбарланған 5-8 бөртөк йомортҡа һала.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө ваҡ бөжәктәр менән туҡлана.
Диалекттарҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары. — Өфө, 1986. —— 91-се бит.


text:
Тәҙрә төптәремдә гөлдәр үҫә
05 ноября 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Әлфиә ИСҠУЖИНА шиғыры (Еҙем-Ҡаран ауылы).
Илемә
05 ноября 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Вилдан ШӘРИПОВ.
Красноусол ауылы.
Красноусол ауылы.
Фәрғәт Ғәлин шиғырҙары
05 ноября 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Йәшендәй йәшнәлмәһә лә, яҡты эҙ бар үткәндә…
05 ноября 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Фәрғәт Ғәлин 1954 йылдың ҡар-буранлы февралендә Үзбәк ауылында тыуа. Әрме хеҙмәтенән ҡайтҡас, башта "Ағиҙел” колхозында шофер булып эшләй, артабан тракторға ултыра. 27 йыл ауыл хужалығының төрлө тармаҡтарында арымай-талмай хеҙмәт итә, юғары күрһәткестәргә өлгәшеп, район кимәлендә ихтирам яулай.
Ул ҡатыны Минзилә ханым менән 4 ҡыҙ, 2 ул тәрбиәләп үҫтерә. Балалары ла үҙе кеүек шиғриәткә, йыр-моңға тартыла.
Ул ҡатыны Минзилә ханым менән 4 ҡыҙ, 2 ул тәрбиәләп үҫтерә. Балалары ла үҙе кеүек шиғриәткә, йыр-моңға тартыла.
Рух осҡоно бында тоҡана
05 ноября 2016 йыл | Мәғариф, Йәмғиәт
Бына ике тиҫтә йыл инде районыбыҙҙың йөҙөк ҡашына әйләнгән уҡыу йорто - Красноусол башҡорт гимназия-интернаты балаларға белем һәм тәрбиә бирә.
20 йыл… Мәктәп өсөн күп тә түгел кеүек был ваҡыт. Әммә ошо дәүер эсендә күпме көс түгергә, төрлө һынауҙар, ауырлыҡтар аша үтергә тура килгән. Уҡыу йортон булдырыуға, уны аяҡҡа баҫтырыуға, алдынғылар рәтенә сығарыуға ҙур тырышлыҡ һалған тәүге директор, РФ-ның мәғариф алдынғыһы, БР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы Дәриғәт Муллағәле улы Рәхимов менән ошо хаҡта әңгәмәләштек.
20 йыл… Мәктәп өсөн күп тә түгел кеүек был ваҡыт. Әммә ошо дәүер эсендә күпме көс түгергә, төрлө һынауҙар, ауырлыҡтар аша үтергә тура килгән. Уҡыу йортон булдырыуға, уны аяҡҡа баҫтырыуға, алдынғылар рәтенә сығарыуға ҙур тырышлыҡ һалған тәүге директор, РФ-ның мәғариф алдынғыһы, БР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы Дәриғәт Муллағәле улы Рәхимов менән ошо хаҡта әңгәмәләштек.


text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 2(2011)
Фалсыларҙың үҙ фараздары, ә беҙ яҡшыға өмөтләнәйек
Новости / Рәсәй // 11-01-2011, 19:25
Рәсәйҙең билдәле астрологтары, парапсихологтары һәм шамандарының 2011 йылға фараздары бер ҙә тынысландырырлыҡ түгел. Ҡыҫҡаһы, Ҡуян йылы «Путин эраһы»ның ахыры буласаҡ һәм иң тәүҙә хаҡтар артыуы, ҡоролоҡ һәм халыҡ болалары менән тарихҡа инеп ҡаласаҡ. Ҡуян, баҡһаң, аҡ булһа ла, йомшаҡ булмаясаҡ, ә ҡорос-ҡуян буласаҡ – уға үткән «ҡорос юлбарыҫ» йылынан насар мираҫ ҡаласаҡ. «Биш йыллыҡ Сатурн циклы экзальтацияға инә, шуға яҡшы яҡҡа үҙгәреш тик 2015 йылда ғына башланасаҡ», – ти Тыва шаманы Андрей Дондуков....
Юлбарыҫ Ҡуянды ашармы?
Новости / Сәйәсәт // 11-01-2011, 19:24
Шулай итеп, Юлбарыҫ йылы ла үтте. Ул беҙҙең илдә үҙенең төрлө өлкәләге төрлө хәл-ваҡиғалары менән иҫтә ҡалыр. Шуларҙың иң сетереклеһе – йыл аҙағында йәмғиәтте шаулатҡан төрлө милләт вәкилдәре, айырып әйткәндә, йәштәре араһындағы әлегә аңлашылып бөтмәгән низағтар. Үткән йылға тулы анализ бирергә иртәрәк әле. Шулай ҙа Ҡуян йылы еткәндә илебеҙҙең социаль-иҡтисади сәйәсәтенә битараф булмаған иҡтисадсы, иҡтисад фәндәре кандидаты, БДУ доценты Илдар Ғәбитов менән әңгәмәбеҙҙе тәҡдим итәбеҙ....
«Йәшлек» гәзитенең 2010 йылғы лауреаттары
Рубрикалар // 11-01-2011, 19:21
Яңы йылдан – яңы закон буйынса
Рубрикалар // 11-01-2011, 19:17
РФ Дәүләт Думаһының пленар ултырышында «Рәсәй Федерацияһында мотлаҡ медицина страховкаһы тураһында» федераль закон проекты өсөнсө уҡыуҙа ҡабул ителде.
Закон проектының социаль әһәмиәте иҫ киткес ҙур. Сөнки ул илдәге һәр ғаиләгә, страховкаланған һәр пациентҡа, түләүһеҙ медицина ярҙамынан файҙаланыуға хоҡуҡтарҙы нығытыуға ҡағыла. Мотлаҡ медицина страховкаһы системаһы модернизациялауға ҡыйыу йүнәлеш алмаҡсы. Ошо тәңгәлдәге яңылыҡтар һәм етди үҙгәрештәр тураһында уҡыусыларыбыҙҙы тәрәнерәк таныштырыу маҡсатында РФ Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаеваға мөрәжәғәт иттек....
Закон проектының социаль әһәмиәте иҫ киткес ҙур. Сөнки ул илдәге һәр ғаиләгә, страховкаланған һәр пациентҡа, түләүһеҙ медицина ярҙамынан файҙаланыуға хоҡуҡтарҙы нығытыуға ҡағыла. Мотлаҡ медицина страховкаһы системаһы модернизациялауға ҡыйыу йүнәлеш алмаҡсы. Ошо тәңгәлдәге яңылыҡтар һәм етди үҙгәрештәр тураһында уҡыусыларыбыҙҙы тәрәнерәк таныштырыу маҡсатында РФ Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаеваға мөрәжәғәт иттек....
Американдарҙан өлгө алырғамы?
Новости / Сәйәсәт // 11-01-2011, 18:59
Бынан ун йыл элек, 2000 йылдың 25 декабрендә, Рәсәй Федерацияһының дәүләт флагы, гимны (көйө) һәм гербы тураһындағы законға ҡул ҡуйыла. Бөгөн беҙ ил буйлап һәр ерҙә аҡ, зәңгәр һәм ҡыҙыл төҫлө флагты, ҡуш башлы ҡошло гербты күрәбеҙ. Башҡортостандың дәүләт символикаһы ла раҫланған. Дөрөҫ, гимныбыҙ оҙаҡ ваҡыт һүҙһеҙ йөрөһә лә, хәҙер ул яңғырағанда ауыҙ тултырып, башты юғары тотоп, йырлай алабыҙ. Алабыҙмы һуң? Йыш яңғыраймы ул? Ә флагыбыҙ тейешле ерҙә елберләйме? Ғөмүмән, беҙҙә дәүләт символдарына ихтирам ниндәй кимәлдә?...
Тиҙлек һәм маҡсаттар
Әҙәбиәт // 11-01-2011, 18:58
Бер ваҡыт бәләкәй малай атаһы эргәһенә йүгереп килә лә:
– Атай, мин дә һинеке һымаҡ матур, ҙур машинам булыуын теләйем, – ти.
– Үҫкәс, мотлаҡ һатып аласаҡһың, бәлки, бынан да яҡшырағын, – ти атаһы.
– Уны алыр өсөн ҡайҙан аҡса алам һуң? – ти һаман тыныслана алмаған бала.
– Эшләп аласаҡһың. Хәҙерҙән үк йыя башлаһаң да була, – ти атаһы....
– Атай, мин дә һинеке һымаҡ матур, ҙур машинам булыуын теләйем, – ти.
– Үҫкәс, мотлаҡ һатып аласаҡһың, бәлки, бынан да яҡшырағын, – ти атаһы.
– Уны алыр өсөн ҡайҙан аҡса алам һуң? – ти һаман тыныслана алмаған бала.
– Эшләп аласаҡһың. Хәҙерҙән үк йыя башлаһаң да була, – ти атаһы....
Өфөлә ҙур хоккей көтөлә
Новости / Спорт // 11-01-2011, 18:57
Хоккей буйынса КХЛ беренселегенең сираттағы туры бөгөн башлана. «Салауат Юлаев» хоккейсылары дивизиондашы, Омскиҙың «Авангард» командаһын ҡабул итә. «Авангард» әлегә, 41 уйындан һуң 83 мәрәй яулап, турнир таблицаһының өсөнсө баҫҡысында килә. Быға тиклем улар үҙ майҙанында чемпионат аутсайдеры – «Металлург» /Нк./ уйынсыларын ҡабул итте һәм, уйын барышында ҡунаҡтарға 0:2 иҫәбенә отола килеп, еңеүҙе көскә тартып алды....
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 11-01-2011, 18:55
– Олатай, ана теге ҙур ҡауынды алайыҡ, – тип ныҡыша бәләкәй ейәне.
– Кеҫә яғы hай бит әле, улым, – ти олатаһы.
– Кеҫәгә hалмайбыҙ, күтәреп кенә ҡайтабыҙ....
– Кеҫә яғы hай бит әле, улым, – ти олатаһы.
– Кеҫәгә hалмайбыҙ, күтәреп кенә ҡайтабыҙ....
24 ярышта – 4 бронза миҙал
Новости / Спорт // 11-01-2011, 18:55
Германияла уҙған биатлон буйынса донъя кубогының дүртенсе этабы Рәсәй йыйылма командаһына, ниһайәт, ике бронза миҙал килтерҙе. Башта ир-ат дөйөм стартта көс һынашып, тәжрибәле Иван Черезов финишҡа өсөнсө булып килде. Һуңынан шул уҡ бәйгелә төп составта саҡ эләгеп торған билдәле Светлана Слепцова Рәсәй командаһын бронза миҙал менән ҡыуандырҙы....
Иманға ҡайтыу йәштәре
Новости / Иман // 11-01-2011, 18:53
йәки Бисмиллалы аштың иҫ киткес тәмен белегеҙ
Көҙҙөң сыуаҡ, ҡояшлы көндәрен дә ҡатын үҙенең тормошоноң ҡырҡа үҙгәреүенә бәйләне. Ап-аҡ болоттарҙың күк йөҙөндә төрлө булып йөҙөүенә ҡарап рәхәтлек кисерҙе, шарҡылдап көлдө. Йортоноң алдында үҫеп ултырған саған ағастары ла уға ҡарап йылмайғандай булды. Тик өйөнөң, төҫтәре уңып, янындағы ике ҡатлы кирбес йорт янында бер байғош һымаҡ ултырыуын күреп, ҡатындың күңеле болоҡһоно. “Йә инде, үҙем генә түгел, өйөм дә таушалып бөткән. Ә бит уның да нур бөркөп ултырған сағы бар ине”, – тип уйланы ул....
Көҙҙөң сыуаҡ, ҡояшлы көндәрен дә ҡатын үҙенең тормошоноң ҡырҡа үҙгәреүенә бәйләне. Ап-аҡ болоттарҙың күк йөҙөндә төрлө булып йөҙөүенә ҡарап рәхәтлек кисерҙе, шарҡылдап көлдө. Йортоноң алдында үҫеп ултырған саған ағастары ла уға ҡарап йылмайғандай булды. Тик өйөнөң, төҫтәре уңып, янындағы ике ҡатлы кирбес йорт янында бер байғош һымаҡ ултырыуын күреп, ҡатындың күңеле болоҡһоно. “Йә инде, үҙем генә түгел, өйөм дә таушалып бөткән. Ә бит уның да нур бөркөп ултырған сағы бар ине”, – тип уйланы ул....
[/aviable]


text:
Борон заманда Ирәндек тауының көнбайыш итәгемдә урынлашҡан ауылдарҙың береһендә (ололарҙың һөйләүенсә, Мерәҫ ауылында), әллә ни мал-мөлкәте булмаһа ла, етеш кенә йәшәгән ғаиләнең берҙән-бер һылыу һәм уңған ҡыҙы булған. Был ҡыҙ һәр көн иртән тороп, Бөй-рәкәйҙе һауып, Ирәндеккә үрешкә ҡыуа һәм һәр кис һайын үрештән ҡаршы барып алып ҡайтып һауа торған булған. Күрше ауылдың мөһабәт кәүҙәле һылыу ғына бер егете, был һылыу ҡыҙҙы бер күреүҙә үк яратып, уға ғашиҡ булған. Шуға күрә был егет тә һәр көн иртә менән дә, кис тә һылыу ҡыҙҙы күрмәй түҙә алмаған. Улар араһында оло мөхәббәт тыуып китә. Бер-береһен яратышҡандар. Һылыу ҡыҙ иртән Бөйрәкәй-ҙе үрешкә ҡыуғанда һәм кис үрештән ҡаршы барып алғанда был ике йәш
Йөрәк бер-береһен түҙемһеҙлек менән ҡаршы алғандар, үҙ-ара мөхәббәт тойғоларын уртаҡлашҡандар. Утар араһында йыр-моң да килеп сыға. Йырлашып ләззәт тапҡандар. Был йыр-моң халыҡ араһында ла таралып өлгөрә. Ләкин улар, ике аралағы саф мөхәббәткә таянып, бер кемдән дә ҡурҡмағандар, береһе алмаҡ, икенсеһе бармаҡ булып, үҙ-ара ныҡлы вәғәҙә лә бирешәләр. Был вәғәҙәләрен егет тә, ҡыҙ ҙа ата-әсәләренә еткерәләр.
Ике яҡтың да ата-әсәләре уларҙың саф мөхәббәттәренә ҡаршы килмәйҙәр. Ғәҙәт-йола буйынса, ҡоҙала-шып-туғанлашып та ҡуялар.
Был ике ғашиҡ йөрәк икеһе бергә бик татыу һәм оҙаҡ йәшәгәндәр, бәхетле булғандар, эштәре һәр ваҡыт уң булып ҡына торған, ти.
Егеттең ҡыҙға йырлаған йыры:
Иртәнсәккәй тороп, тышҡа сыҡһам,
Баҡырып-баҡырып килә Бөйрәкәй, Бөйрәкәй.
Бөйрәкәйҙе һауған ҡыҙҙы күрһәм,
Әрнеп-өҙөлөп ауырый йөрәккәй, йөрәккәй.


text:
Бөгөнгө ауыл хужалығына ниндәй үҙенсәлектәр хас?
Башҡортостандың ауыл хужалыҡтары быйылғы ураҡты тамамлай. Ләкин уңышты бураларға һалыу менән генә эш бөтмәй, алда иң мөһиме көтә: нисек ошо муллыҡты хужалыҡты үҫтереү, тағы ла табышлыраҡ итеү, урындағы социаль мәсьәләләрҙе хәл итеү һәм ауыл уңғандарының йәшәү кимәлен артабан яҡшыртыу өсөн файҙаланырға? Икенсе төрлө әйткәндә, агрономия һәм зоотехниканы белеүҙән тыш, аграр бизнес та көндәлек һәм ғәҙәти күренешкә әйләнгән тип буламы?
Донъя стандарттары ашыҡтыра
– Беҙҙең аграр тармаҡтағы хәлде насар тип булмай, Рәсәйҙең Ауыл хужалығы министрлығы ла яҡшы баһа бирә, ләкин беҙ – объектив кешеләр һәм әле бик күпте эшләп еткерәһе бар икәнен һәйбәт аңлайбыҙ, – тигәйне республика Башлығы Рөстәм Хәмитов быйыл йәй баҫыу эшсәндәре менән осрашҡанда. – Һуңғы биш йылда ауыл хужалығын үҫтереүҙә ҙур аҙымдар яһаныҡ – техниканы яңырттыҡ, яңы технологияларҙы үҙләштерҙек. Алдынғы хужалыҡтарҙа хәҙер үҫеш тә тотороҡло бара. Шулай ҙа ресурстар биреүҙе, әлбиттә, дауам итәбеҙ. Быйыл ауыл хужалығына дәүләт ярҙамы 4,5 миллиард һумдан күберәк, шуның 2,5 миллиард һумы – федераль ҡаҙнанан, ике миллиарды – республика бюджетынан. Алдағы айҙарҙа химиялаштырыу саралары һатып алыуға сығымдарҙы өлөшләтә ҡаплау өсөн – 200 миллион һум, ауыл хужалығы техникаһы һәм ҡорамалдары һатып алыу сығымдарына – 460 миллион һум, яғыулыҡ-майлау материалдарының хаҡы артыуға бәйле 200 миллион һум бүленде һәм башҡалар. Дөйөм алғанда, өҫтәмә ярҙамдың да бер миллиард һум самаһы тәшкил итте.
Хәҙер ауыл хужалығында ла бизнес-планһыҙ эшләргә ярамай. Был турала республика етәксеһе “ВДНХ-Экспо” комплексында үткәрелгән агросәнәғәт форумында ла, “Баҫыу көнө-2018” кәңәшмәһендә лә, башҡа сығыштарында ла һәр саҡ әйтә килә. “Нимәлер етештерәбеҙ икән, уны ҡайҙа һәм кемгә һатырыбыҙҙы алдан күҙалларға тейешбеҙ”, – ти Рөстәм Зәки улы. Уның раҫлауынса, һуңғы ике-өс йылда ауыл хужалығында стереотиптар, консерваторлыҡ, “тәгәрмәс юлы эффекты” менән көрәш бара, сөнки беҙҙең ауыл хужалығы һаман бер үк тәгәрмәс юлынан сыға алмай. Тиҫтәләрсә йылдар буйы бойҙай, арыш, шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш һәм бер аҙ кукуруз, һоло, борсаҡ сәсәләр.
– Продукция “линейка”һын үҙгәртергә кәрәк, диверсификация менән, ниһайәт, шөғөлләнегеҙ, тип гел әйтә киләбеҙ, – ти төбәк етәксеһе.
Ауыл хужалығын алып барыу буйынса донъя стандарттары бар. Уларға ярашлы, бер мең гектар һөрөнтө ергә дүрт кеше тура килә икән. Ошо дүртәү ерҙе һөрә, ашлама индерә, тәрбиәләй һәм уңышты йыйып ала. Ә беҙҙең республикала хатта алдынғы хужалыҡтарҙа ла мең гектарға 10-15 кеше тура килә. Шулай ҙа донъяла ҡабул ителгән үлсәмдәргә табан хәрәкәт бар. Республиканың иң яҡшы хужалыҡтарындағы техника, мәҫәлән, бөгөнгә иң камил булған донъя өлгөләренә яуап бирә. Технологиялар йәһәтенән дә шуны әйтергә мөмкин. Белгестәр билдәләүенсә, алдынғы предприятиеларҙағы орлоҡ буйынса ла донъя талаптарына яҡын киләбеҙ. Хеҙмәт етештереүсәнлеген арттыраһы бар әле.
Баҫыу өҫтөндә – квадрокоптер
Ауыл хужалығын һанлы технологияларға күсереү буйынса ла алда ғәйәт ҙур эш көтә. Мәғлүмәттең иге-сиге юҡ һәм уларҙы йыя, эшкәртә, анализлай, кәрәклеһен һайлай белергә кәрәк. Бөгөн аграр предприятиеларҙа ауыл хужалығы бухгалтерҙары ғына бар. Улар күбеһенсә “Excel” таблицаһында ғына эшләй белә. Һанлы технологияларҙы яҡын арала үҙләштерә алырҙармы?
Мәғлүмәт ағымы менән эшләргә өйрәнеү зарурлығын иҫәпкә алып, Башҡортостандың Ауыл хужалығы министрлығы геоинформация системаһын булдырыуға тотонған. Аграрсылар аңлатыуынса, ул республика картаһынан ғибәрәт: эшләүселәр, баҫыуҙар, сәселгән культуралар, фермалар, техника, запчастар тупланған урындар, малсылыҡ һәм башҡалар. Ҡайһы районда ниҙәр атҡарылғанын төрлө ҡатламдарға сығып ҡарарға мөмкин икән. Был тейешле иҫәп алып барырға һәм ҡайҙа ни буйынса артта ҡалыуҙы белергә ярҙам итә. Бөгөн баҫыуҙарҙа күп урында датчиктар ҙа ҡуя башлағандар. Әлбиттә, улар йыйған мәғлүмәтте ҡарап һәм анализлап торорға кәрәк буласаҡ. Әлеге көндәрҙә баҫыуҙар өҫтөнән квадрокоптерҙар осорола. Тәбиғи, улар ҙа ҙур күләмдә мәғлүмәт йыйып, тейешле үҙәктәргә тапшыра. Һанлы технологиялар ҡулланыу өсөн, ҡайһы бер етәкселәр әйткәнсә, компьютерҙар һәм программа һатып алыу ғына етмәй.
Кешеләрҙе онотмайыҡ!
Бөгөн ЕRР системаһы ла заман талабы булып тора, ти белгестәр. Ул предприятиеға идара итеү системаһы тигәнде аңлата. Был технология ойоштороу, матди, финанс, кеше ресурстарын һәм башҡаларҙы үҙ эсенә ала. Ваҡыт көтмәй: республиканың Ауыл хужалығы министрлығына был йәһәттән ҙур эш башҡарыу, фән тармағы менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итеү бурысы ҡуйыла.
– Беҙҙең һәр нәмәлә һуңлай торған ғәҙәтебеҙ бар, – ти Рөстәм Зәки улы. – Һанлы технологияларға күсеүҙе ашыҡтырырға кәрәк. Бөтә донъя шуға нигеҙләнеп эшләй, һәм беҙ ҙә артта ҡалырға тейеш түгел. Тик был осраҡта мин кешеләрҙе онотмауҙы һорар инем. Халыҡ менән эшләй белһәң генә һөҙөмтә көттөрмәйәсәк.
Башҡортостан етәксеһе ауыл хужалығы тармағының йыллыҡ эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһау кәңәшмәһендә иң яҡшы тип табылған хеҙмәткәрҙәрҙе билдәләргә, бүләкләргә вәғәҙә итте. “Эш наградала түгел, ә кешеләргә тейешле мөнәсәбәттә. Уларҙың урындарҙа ҡайһы бер осраҡта тупаҫлыҡ, тәкәбберлек менән осрашыуҙарын һиҙәм. Хеҙмәт кешеһе тейешле хөрмәт күрергә тейеш”, – тине республика Башлығы.
Ете диңгеҙ аръяғына етеҙ етергә...
Ҡайҙа һәм кемгә һатырға икәнен белергә тигәндәй, беҙҙең республикала экспорт оҙаҡ йылдар бер нисек тә дәртләндерелмәгән. Быйыл иһә донъя баҙарына иген һатыу 20 миллион долларға етте, шулай уҡ 12 миллион долларға көнбағыш майы, 4,5 миллион долларға шәкәр, 1,5 миллион долларға һөт ризыҡтары, йомортҡа, бал оҙатылған. Тимәк, республиканың ауыл хужалығы экспорты бөгөн 40 миллион долларҙан аша. Әммә быны ҙур тип булмай: төбәк аграр сәнәғәтенең етештереү күләме 175 миллиард һум тәшкил иткән ваҡытта, экспорт уның 2,6 миллиард һумын ғына алып тора.
Рәсәйҙең Иген союзы менән берлектә ойошторолған уҡыуҙар һөҙөмтәһендә экспорт ағымы аҡрынлап күренә башлаған. Хәҙер белгестәр был тема буйынса ныҡлап һәм даими шөғөлләнеү кәрәклеген иҫкәртә. Игендең күләме ҡулланыуҙан артығыраҡ булғанлыҡтан, уны тулыраҡ эшкәртеү мәсьәләһе лә көнүҙәккә әйләнде. Быйыл яҙ республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов Курчатов исемендәге институт президенты Михаил Ковальчук менән осрашҡайны. Ике яҡ игенде тулы эшкәртеү буйынса килешеү төҙөргә һүҙ ҡуйышты. Бының өсөн заманса технологиялар бар.
Ун мең – ул плюс...
Алдынғы технологиялар, баҙар иҡтисадында үҙ урынын табырға ынтылыш һуңғы йылдарҙа йәнләнә бара. Был беҙҙең республиканың ауыл хужалығына ла хас. “Щелково Агрохим” компанияһының Өфө вәкиллеге директоры Артур Хәйруллин аңлатыуынса, “10 мең плюс” программаһы ошо коллектив эшмәкәрлегенең нигеҙенә әүерелгән. Уның маҡсаты – бер гектарҙан тотороҡло рәүештә 10 мең һум һәм унан да юғарыраҡ табыш алыу. Был йүнәлеш шулай уҡ сәсеү майҙанын йыл һайын киңәйтә барыуҙы, тауар продукцияһы күләмен йыл да 10-ар мең һумға арттырыуҙы күҙ уңында тота. Билдәле булыуынса, “10 мең плюс” проект башланғысын республиканың Ауыл хужалығы министрлығы эшләгәйне һәм ул быйыл июндә Хөкүмәт ултырышы президиумында ҡабул ителде. Уны тормошҡа ашырыу механизмы агрономдарҙы уҡытыуҙы, ошо яңылыҡта ҡатнашырға әҙер булған предприятиеларҙы һайлап алыуҙы, сифатлы орлоҡ фонды булдырыуҙы, минераль ашламаларҙың тулы нормативын ҡулланыуҙы һәм башҡа сараларҙы үҙ эсенә ала.
– Минераль ашлама арзан түгел, әлбиттә, ләкин ул тупраҡтың туҡлыҡлы составын тотороҡло итә, һөҙөмтәлә уңдырышлылыҡ арта, – ти Артур Хәйруллин. Уның әйтеүенсә, технология Башҡортостандың бер нисә хужалығында һынап ҡаралған да инде. Мәҫәлән, Бөрө районында гәрсис баҫыуҙарының уңдырышлылығын күтәрә алғандар (ә был культура донъя баҙарында ҡиммәт тора), Ауырғазыла иген культураларының уңышы максималь кимәлгә еткән – гектарынан 55 центнер алғандар.
Урып йыйыу эштәренән һуң элеваторҙарҙың эше экспортер талап иткән кимәлгә еткерелә – дымлылыҡ, сүплелек һәм башҡа үлсәмдәр тейешенсә үҙгәртелә. Мәләүез, Ҡырмыҫҡалы, Бүздәк, Аллағыуат һәм Әлмөхәмәт элеваторҙары был эшкә ҡушылған да инде.
Быйыл йәй Ҡырмыҫҡалы районында уҙғарылған “Баҫыу көнө-2018” кәңәшмәһендә (беҙҙең гәзиттә ул турала яҙылғайны) Рәсәй шәкәр етештереүселәр союзы рәйесе Алексей Ломанов Рәсәй продукцияһының Үҙәк Азияла, айырыуса Ҡаҙағстан менән Үзбәкстанда ҙур ихтыяж менән файҙаланылыуы тураһында әйткәйне. Ә бит Башҡортостанға был илдәр терәлеп тигәндәй урынлашҡан.
Тормош тәжрибәһе һөнәр түгел
– Беҙ ауыл хужалығында белдекле идара итеүҙең булмауы менән осрашабыҙ, – ти Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов. – Тармаҡта профессиональ идара итеүселәр ҙә, уларҙы әҙерләгән мәктәп тә юҡ. Күпселек етәкселәрҙең фәҡәт тормош тәжрибәһе генә бар. Әммә ул нигеҙҙә консерватизмдан тора һәм алға барырға ҡамасаулай. Үҫеш нигеҙендә хеҙмәткә дәртләндереү, даими уҡыу, алған белемде эштә ҡулланыу ятырға тейеш.
Шулай ҙа, вице-премьер билдәләүенсә, республикала ауыл хужалығы етештереүселәренә ярҙам итеү системаһы булдырылған, һәм субсидия хужалыҡтар эшмәкәрлегенә ыңғай йоғонто яһай.
Башҡортостан етәксеһе билдәләүенсә, дөйөм алғанда, алға китеш һиҙелә – ул күрһәткестәрҙә лә ышаныслы сағылыш тапты.


text:
- Подробности
- Просмотров: 244
СОБХАНҠОЛОВ Мәғәлим Әкрәмулы [11.4.1920, Өфө губ. Бәләбәй өйәҙеИҫке Ҡорос а. (БРҙың Баҡалырны) — 10.9.1976, Дүшәнбе], математик. Физикаматем. ф. дры (1963),проф. (1964). СССР юғары мәктәбе,Тажик ССРының халыҡ мәғарифыотличнигы. Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. Үзбәк унтын тамамлаған (Сәмәрҡәндҡ., 1947). 1954 й. алып (өҙөклөкмн) Тажик унтында (Дүшәнбе) эшләй: фт деканы, функциялартеорияһы һәм матем. анализ каф.мөдире. 1968—70 й. БДУның матем.анализ каф. мөдире. Фәнни хеҙмәттәре функциялар теорияһын үҫтереүгә,тура һәм кире аддитив мәсьәләләргә,дәрәжәле рәттәрҙең сик ҡиммәттәрен тикшереүгә һ.б. арналған.С. тарафынан Фату теоремаһы тибындағы теоремаларҙы эйәртеүлеФурье һәм тапҡырлы тригонометрикрәттәрҙең сикләмәгә яҡынлашыу тиҙлегенһәм суммаһын табыу һ.б. тикшереүөсөн ҡулланыу бса һөҙөмтәләралынған. 60ҡа яҡын фәнни хеҙмәтавторы.
Х е ҙ м.: Тауберовы теоремы с остатком.М., 1976.
М.Д.Рамаҙанов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 538
ИМАШЕВ Урал Булат улы (17.1.1945, БАССР-ҙың Учалы р-ны Учалы а.), химик. БР ФА акад. (1995), химия ф. д‑ры (1980), проф. (1981). БАССР‑ҙың атҡ. фән һәм техника эшмәкәре (1981), РФ‑тың почётлы нефтсеһе (1995). Б.Ғ.Имашевтың һәм Ғ.Ш.Имашеваның улы. ӨНИ‑не тамамлағандан һуң (1968) шунда уҡ эшләй (өҙөклөк м‑н), 1981 й. алып органик химия каф. мөдире, бер үк ваҡытта 1991—92 йй. проректор, 1992—97 йй. Нефтехимия эшкәртеү проблемалары ин‑ты дир. һәм “Нефтехимпереработка” ҒПБ‑ның (Өфө) ген. директоры. Фәнни хеҙмәттәре һыҙыҡлы һәм циклик ацеталдәр, углеродтың көкөртлө окисы нигеҙендәге тиоэфирҙар химияһы һәм технологияһы проблемаларына арналған. И. тарафынан ацеталдәрҙең гетеро‑ һәм гомолитик реакцияларының законлыҡтары билдәләнә, полифункциональ гетероорганик берләшмәләр алыуҙың яңы ысулдары табыла, юғары эффектлы эреткестәр, пластификаторҙар, коррозия ингибиторҙары производствоға индерелә. Ул мазутты яңы катализаторҙар һәм тулҡын резонансы тәьҫирен файҙаланып эшкәртеүҙең технологик процесын һәм фәнни нигеҙҙәрен эшләй. БР‑ҙың Д.И.Менделеев ис. Химиктар союзы рәйесе (1992—95). 380‑дән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 60 уйлап табыу авторы. Д.Ф.Варфоломеев ис. пр. лауреаты (2006). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орд. м‑н бүләкләнгән (1986).
Хеҙм.: Деметаллизация нефтей и нефтепродуктов. М., 1992; Окисление и стабилизация дизельных топлив. М., 1995 (авторҙ.); Основы органической химии М., 2011.
Т.П.Андрюшенко
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 204
ТРУШИН Владимир Алексеевич (8.10.1936, Һарытау өлк. Борисоглебовка а.), инженер‑механик. Техник ф. д‑ры (1985), проф. (1987). БР‑ҙың атҡ. машиналар эшләүсеһе (1997). ӨАИ‑ны тамамлағандан һуң (1960) 1965 й. тиклем 100‑сө почта йәшниге инженер‑конструкторы (Өфө). 1968 й. алып ӨДАТУ‑ла (1985—87 йй. квалификация күтәреү ф-ты деканы). Фәнни эшмәкәрлеге авиация турбиналары көрәксәләрен һыуытыу, стационар булмаған йылы алмашыу, турбиналы һыуытыу техникаһы һ.б. өлкәһендә тикшеренеүҙәргә арналған. Т. тарафынан плёнка һәм һауа ярҙамында йылы һаҡлау өйрәнелгән, үтә күренмәле моделдәрҙе файҙаланып турбиналарҙың көрәксәләрен һыуытыу схемалары уйлап табылған, компланар каналлы йылы алмаштырғыстарҙың габариттарын проект б‑са иҫәпләү ысулы, турбиналарҙың ҡыҙҙырыу торбалары һәм көрәксәләре өсөн күп ҡатлы һәм компонентлы йылы һаҡлағыс ҡаплауҙарҙың йылы үткәреүсәнлеген хисаплау ысулдары эшләнгән. 160‑тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 25 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Проектирование авиационных газотурбинных двигателей. М., 2000 (авторҙ.).
Ф.Ғ.Бәкеров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 418
ЙОСОПОВ Мират Зиятдин улы (28.1.1927, БАССР‑ҙың Бәләбәй кантоны Сырышбаш а., хәҙ. БР‑ҙың Саҡмағош р‑ны Сыйрышбаш а.), тау инженеры‑геолог. Техник ф. канд. (1975). РСФСР‑ҙың атҡ. геологы (1989), ТАССР‑ҙың атҡ. нефтсеһе (1977), СССР‑ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1970), ТР‑ҙың почётлы нефтсеһе (2003). И.М.Губкин ис. Мәскәү нефтехимия һәм газ сәнәғәте ин‑тын тамамлаған (1962). 1948 й. алып Татар промысла‑геофизика экспедицияһында, 1950 й. — “Башнефтегеофизика” тресы Бөгөлмә геофизика контораһының Яңы Песмән экспедицияһында эшләй. 1953—90 йй. “Татнефтегеофизика” ПБ‑нда (Бөгөлмә ҡ.): Әлмәт промысла‑геофизика контораһының интерпретация партияһы нач., 1958 й. башлап Лениногорск промысла‑геофизика контораһының баш геологы. Фәнни‑производство эшмәкәрлеге нефть ҡатламдарын гидродинамик тикшереүгә арналған. Й. ҡатнашлығында Ромашкино, Яңы Елхов нефть ятҡылыҡтары (икеһелә лә – ТР) асыла һәм эшкәртелә, битум ятыштарын эҙләү һәм разведкалау өсөн скважиналарҙы геофизик тикшереү комплексы, контур аръяғы буйлап һәм контур эсенә һыу ебәргәндә һыуланған ҡатламдарҙың урынын билдәләү ысулы эшләнә. 20‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы. СССР‑ҙың Дәүләт пр. (1980), И.М.Губкин ис. пр. (1970, 1973) лауреаты.
Хеҙм.: Комплексная интерпретация данных опробирования пласта. Казань, 1974.
Ҡ.Н.Йосопов
Тәрж. Х.А.Шәрипова


text:
Сочи
Со́чи — Краснодар крайындағы ҡала. Ҡара диңгеҙҙең төньяҡ-көнсығыш ярында урынлашҡан. Рәсәйҙең һәм Европаның иң ҙур шифахана-ҡалаһы.
Сочиҙа 360 мең кеше йәшәй, Көньяк федераль округы ҡалалары араһында Дондағы Ростов, Волгоград, Краснодар һәм Әстрәхәндан һуң 5-се, Рәсәй Федерацияһы буйынса 49-сы урында. Ҡара диңгеҙ буйында урынлашҡан ҡалалар араһында ла шулай уҡ 5-се урында тора, унан алда Одесса, Самсун, Трабзон һәм Севастополь килә.
Сочи 4 районға бүленә:
- Үҙәк
- Хоста
- Адлер
- Лазарев
Йөкмәткеһе
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Максимальная и минимальная среднемесячная температура[2]
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сочи иҡтисады нигеҙендә саүҙа (59 %), төҙөлөш (15%), курорт һәм туризм (11%),сәнәғәт (10,6%) секторҙары тора [3]. Ҡалала донъяла танылыу тапҡан ҡунаҡхана селтәре эшләй (Swissotel, Rezidor, Hyatt, Accor, Marriott, Rixos). [4]. Сочиҙа күп ҡунаҡханалар һәм шифаханалар бар. Ҡалала шулай уҡ эшләй:
- Ит комбинаты
- Балыҡ консервалары комбинаты
- Адлер ҡошсолоҡ фабрикаһы
- Форель балығын етештереү комбинаты
- Диңгеҙ яны ҡошсолоҡ фабрикаһы
- Дагомыс сәй фабрикаһы
- Лазарев кораблдәр төҙөү верфы
- Сочи ремонт-механик заводы
- Сочиморстрой
- Икмәк комбинаттары (Сочи, Адлер, Дагомыс)
Сочи эргәһендә цитрус, сәй, фейхоа, мушмулла, киви үҫтерәләр.
Ҡалала Адлер ТЭС-ы һәм Сочи ТЭС-ы эшләй.
Фән һәм мәғариф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сочи дәүләт университеты
- Рәсәй Халыҡтар дуҫлығы университының филиалы
- Рәсәй фәндәр академияһының Сочи ғилми-тикшеренеү үҙәге (НИЦ РАН)
- Рәсәй Медицина фәндәре академияһының ғилми-тикшереү үҙәге
- Рәсәй Тәбиғи ресурстар министрлығының урман ғилми-тикшеренеү үҙәге
- Рәсәй Ауыл хужалығы фәндәре академияһының ғилми-тикшеренеү үҙәге
- Курортология һәм реабилитация ғилми-тикшеренеү үҙәге
Ҡаланың дуҫлыҡ бәйләнештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сочи ҡалаһында вәкиллектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан (бөтөрөлгән)
- Чечен Республикаһы 2011 йылдан
- Әрмәнстан
- Италия
Төрлө ҡалалар менән бәйләнештәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2017 йылдың мартында Сочи менән Өфө араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Был үҙ-ара файҙалы проекттар әҙерләүгә, иҡтисадтың өҫтөнлөклө тармаҡтарын, инвестиция һәм инновация эшмәкәрлеге өлкәһендә ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү буйынса тәжрибә алмашыуға булышлыҡ итәсәк. Шулай уҡ килешеү бәләкәй эшҡыуарлыҡ үҫешенә, мәҙәниәт һәм йәштәр сәйәсәте өлкәһендәге бәйләнештәрҙе нығытыуға һәм үҫтереүгә ярҙам итәсәк[5].
Карталар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Лист карты K-37-20 Сочи. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1981 г.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Оценка численности населения на 1 января 2016 года по муниципальным образованиям Краснодарского края. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 март 2016. 31 март 2016 тикшерелгән.
- ↑ Климатический монитор
- ↑ Инфографика: экономика города-курорта Сочи в цифрах. sochiru.com (3 сентября 2015). 7 июль 2016 тикшерелгән.
- ↑ Аналитическая записка об итогах социально-экономического развития города Сочи за 2016 год. Администрация города Сочи. 7 июль 2016 тикшерелгән.
- ↑ Өфө менән Сочи араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. , 2017, 23 март (Тикшерелгән 24 март 2017)


text:
- Подробности
- Просмотров: 498
ЙӘШЕЛ (ҺАҠЛАНА ТОРҒАН) ЗОНА, урман йәки ултыртылған ағастар м‑н ҡапланған, тәбиғәттең йә кешенең кире йоғонтоһон, рекреацияны иҫкәртеү маҡсаты м‑н торама пункттар һәм уларҙың тирә‑яғында бүленгән махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре. Майҙаны һәм терр. урыны торама пункттың ҙурлығын, унда урынлашҡан сәнәғәт пр‑тиеларының һанын, 20 йылға тиклем үҫеш перспективаһын, насар климат йоғонтоһон, төтөн, газ м‑н зарарланыуын, урман һәм урман ултыртыу өсөн ерҙәрҙең, ш. уҡ йылғалар, күлдәр һәм башҡа һыу ятҡылыҡтарының булыу-булмауын иҫәпкә алып билдәләнә. Й.(һ.т.)з. урмандары 1‑се төркөм урмандарына ҡарай, тәғәйенләнеше б‑са урман хужалығы һәм урман паркы (халыҡтың ялын ойоштороу өсөн тәғәйенләнгән) өлөштәренә бүленә. Халҡы 1 млн кеше булған ҡалалар өсөн Й.(һ.т.)з. составы һәм күләме дәүләт стандарты м‑н, 1 млн ашыу булғандарға — индивидуаль проекттар б‑са билдәләнелә. Тирә‑яғында тәбиғи һәм башҡа йәшел ултыртмалар булмаған торама пункттар өсөн яһалма юл м‑н а.х. яраҡһыҙ ерҙәрҙә Й.(һ.т.)з. булдырырға мөмкин. Тәүгеләрҙән булып Башҡортостанда 1943 й. Бәләбәй, Бөрө ҡҡ., Мәләүез эшселәр ҡсб (хәҙ. Мәләүез ҡ.), Шишмә (хәҙ. Шишмә ҡсб), Йылайыр, Языково ауылдарында Й.(һ.т.)з. бүленгән. Республикала Й.(һ.т.)з. дөйөм майҙаны 315 мең га (тейешле майҙандың 70%‑ы); Өфөлә — 71 мең га (26,4). Белорет ҡ. Й.(һ.т.)з. иң ҙуры (18,3 мең га, йәки 232%), Ишембай, Мәләүез, Октябрьский, Салауат, Стәрлетамаҡ, Туймазы ҡҡ., Бүребай а. 50%‑тан кәмерәк. Сибай ҡ., Аҡъяр, Бүздәк, Борай, Кушнаренко ауылдарында Й.(һ.т.)з. бөтөнләй юҡ.
А.В.Конашов
Тәрж.Х.А.Шәрипова


text:
Дублин йәҙрәһе
Дублин йәҙрәһе (ингл. Dublin Core) — инглиз телендә ресурстарҙың киң диапазонын тасуирлау өсөн метабирелмәләрҙе унификациялауға тәғәйенләнгән төп төшөнсәләр һүҙлеге (семантик селтәре). 2005 йылдан һүҙлек RDF форматында ла сыҡҡан һәм Семантик селтәрҙә ресурстарҙы тасуирлау өсөн киң таралған нигеҙ булып тора.
Һүҙлек ике кимәлдән тора:
- ябай (квалификацияһыҙ, simple), 15 элементлы;
- компетентлы (квалификациялы, qualified), 18 элементтан һәм нескәлектәр (йәки квалификаторҙар) төркөмөнән ғибәрәт, улар элементтарҙың семантикаһын аныҡлаштыра.
Дублин йәҙрәһе семантикаһы китапхана эше, компьютер фәндәре, текстарҙы кодлау, музей эше һәм башҡа тармаҡ профессионалдарының халыҡ-ара дисциплина-ара төркөмө тарафынан ижад ителә.
Рәсәйҙә 2011 йылдың 1 июленән «Рәсәй Федерацияһының милли стандарты. Мәғлүмәт, китапхана һәм нәшриәт эше буйынса стандарттар системаһы. „Дублин йәҙрәһе“ метабирелмәләре элементтарының йыйылмаһы» Р 7.0.10-2010 (ИСО 15836:2003) ГОСТ-ы эш итә.
Дублин йәҙрәһенең элементтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дублин йәҙрәһе метабирелмәләре элементтары йыйылмаһының (Dublin Core Metadata Element Set; DCMES) ябайы 15 метабирелмә элементынан тора:
- Title — атама;
- Creator — эшләүсе;
- Subject — тема;
- Description — тасуирлама;
- Publisher — нәшерсе;
- Contributor — өлөш индереүсе;
- Date — дата;
- Type — тип;
- Format — документ форматы;
- Identifier — идентификатор;
- Source — сығанаҡ;
- Language — тел;
- Relation — мөнәсәбәттәр;
- Coverage — ҡаплау;
- Rights — авторлыҡ хоҡуҡтары.
Дублин йәҙрәһе метабирелмәләре элементтары йыйылмаһының квалификациялыһы (компетентлыһы), үрҙә һаналған 15-тән тыш, түбәндәгеләрҙе индерә ала:
- Audience — аудитория (тамашасылар);
- Provenance — сыҡҡан урыны;
- RightsHolder — хоҡуҡ эйәһе.
Һәр элемент һайлап ҡулланыла, ҡабатлана ала. Дублин йәҙрәһе метабирелмәләре инициативаһы (Dublin Core Metadata Initiative; DCMI) элементтарҙы билдәләүҙең стандарт юлдарын тасуирлаған, шулай уҡ ул кодлаштырыу һыҙмалары һәм һүҙлектәр ҡулланырға тәҡдим итә. Был элементтар билдәле бер тәртипкә һалынмаған. DCMI Type (Тип) элементы буйынса ҡулланырға 12 һүҙҙән торған кескәй генә дөйөм һүҙлек тә тәҡдим итә.
Элементтарҙы билдәләү һәм улар араһындағы мөнәсәбәттәр буйынса тулы мәғлүмәт Дублин йәҙрәһе метабирелмәләре реестрында (Dublin Core Metadata Registry) тасуирланған.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Dublin Core Metadata Initiative (инг.)(инг.).
- «Using Dublin Core» — the official usage guide (инг.)(инг.).
- Dublin Core Metadata Registry (инг.)(инг.).
- Dublin Core Abstract Model (инг.)(инг.).
- Dublin Core Metadata Initiative Publishes DCMI Abstract Model («Cover Pages», март 2005) (инг.)(инг.).
- Словари проекта в формате RDF:
Дублин йәҙрәһе тураһында рус телендә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бесплатные, онлайновые программы на сайте Кировоградской областной научной библиотеки для создания, редактирования и отображения метаданных Дублинского ядра (русскоязычные).
- Неофициальный русский перевод словаря dcmi-terms на сайте архива интернета.


text:
- Подробности
- Просмотров: 559
ВЫРУПАЕВ Сергей Викторович (27.9.1946, Свердловск өлк. Баранчинский ҡсб), хирург. Мед. ф. д‑ры (2005). Свердловск мед. ин‑тын тамамлағандан һуң (1971) Респ. клиник дауаханаһында, 1972 й. алып Әшә, Свердловск, Өфө ҡҡ. дауаханаларында эшләй. 1978 й. башлап Респ. онкология диспансерында, 2001 й. — Бөтә Рәсәй күҙ һәм пластик хирургия үҙәгендә (2006 й. алып бүлек мөдире). Фәнни эшмәкәрлеге муйын һәм баш ағзаларының хирургик һәм онкологик ауырыуҙарын диагностикалауға һәм дауалауға арналған. В. ҡатнашлығында ҡолаҡ янындағы шайыҡ биҙе шешен хирургик дауалау ысулы, аҫҡы яңаҡ һөйәге етешһеҙлеген алмаштырыу өсөн ҡулайлама, эйәк өлөшөн пластикалау алымы һ.б. эшләнә. 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 6 уйлап табыу авторы. 2‑се дәрәжә “Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн” орд. миҙалы м‑н бүләкләнгән (2000).
Х е ҙ м.: Замещение дефектов тканей головы и шеи. Уфа, 2005 (авторҙ.).
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Октябрьский ҡалаһындағы “НефтеМодульКомплект” фәнни-етештереү предприятиеһы был төбәктә уңышлы эшләгән йәмғиәттәрҙән иҫәпләнә. Етәксеһе Рәмис Мамаев башҡаларға үрнәк булырлыҡ, сөнки ул компанияның иҡтисади хәлен яҡшыртыу менән генә сикләнмәй, социаль мәсьәләләрҙе лә даими хәл итә.
Рәмис Радик улына алты йәш булғанда, уның ғаиләһе күрше Татарстандан Октябрьский ҡалаһына күсеп килә.
– Ошо ҡалала уҡырға барҙым, ошонда үҫтем һәм йәшәйем. Өс балабыҙ менән уның урамдарынан йөрөйбөҙ. Был – беҙҙең ҡала, шуға ла бындағы мәсьәләләр беҙгә яҡшы таныш. Әлеге мәлдә ҡаланың яңы барлыҡҡа килгән 32-се биҫтәһендә балалар өсөн уйын майҙансығы, спорт тренажерҙары, ял урыны юҡ. Шуға ла беҙ уны төҙөкләндереү тәҡдиме менән ҡала хакимиәтенә мөрәжәғәт иттек, – ти эшҡыуар.
Асыҡлап әйткәндә, “НефтеМодульКомплект” предприятиеһы үҙ иҫәбенә был биҫтәлә футбол яланы, балалар майҙансығы, урам тренажерҙары һәм ял урыны булған заманса ихата төҙөргә тәҡдим иткән. Ҡала хакимиәте башлығы Алексей Шмелев, эшҡыуарҙың был проектын хуплап, һәр яҡлап ярҙам күрһәтәсәген белдергән.
Рәмис Мамаев – халыҡ араһынан сыҡҡан етәксе. Хеҙмәт юлын “Техснаб” предприятиеһында ябай слесарҙан башлап блоклы ҡорамалдар етештереү буйынса цех начальнигы вазифаһына тиклем үрләй. Шул ваҡытта кешеләр, етәкселәр, документтар менән эшләү тәжрибәһен туплай. Һуңынан, ҡатыны Лариса Нәзиф ҡыҙының кәңәше буйынса, үҙ эшен асырға ҡарар итә. Шулай итеп, 2010 йылда “Смак Ойл” компанияһына нигеҙ һалалар. Һуңынан уны “НефтеМодульКомплект” итеп үҙгәртәләр.
2011 йылда “Башнефть” компанияһынан ҡорамалдар етештереүгә ҙур заказ алалар, был иһә предприятиеға ныҡлап аяҡҡа баҫыуға тәүге ҙур этәргес көс була.
Йәмғиәт һәр заказды ваҡытында һәм сифатлы үтәп килә. Шуға ла уны Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә юғары технологиялы ҡорамалдар менән тәьмин иткән һәм хеҙмәт күрһәткән ышаныслы уҙаҡташ тип беләләр.
100-гә яҡын кешегә хеҙмәт урыны булдырған предприятие әле лә үҫеш юлында. Һуңғы ике йылда бында тулыһынса яңы ҡорамалдар ҡуйғандар, заманса етештереү линиялары сафҡа ингән. Былтыр Рәмис Радик улы, “Йыл эшҡыуары” республика конкурсында ҡатнашып, етештереү өлкәһендә лауреат була.
Тормош иптәше Лариса Нәзиф ҡыҙы – компанияның коммерция директоры. Шуға ла социаль проекттар әҙерләү, эшселәрҙең ялын ойоштороу буйынса саралар үткәреү уның иңендә.
– Хеҙмәткәрҙәргә һәм уларҙың балаларына шифаханаларға юлламаларҙы бушлай бирәбеҙ. Яңы йыл, Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнө кеүек байрамдарҙа балаларға бүләктәр тапшырабыҙ, ҡыҙыҡлы саралар ойошторабыҙ. Һаулыҡ, Нефтселәр, Ватанды һаҡлаусылар көнө кеүек иҫтәлекле көндәрҙе лә, байрамдарҙы ла коллектив менән билдәләйбеҙ, спорт уйындары үткәрәбеҙ, – ти Лариса Нәзиф ҡыҙы.
Предприятиеның изге ғәмәлдәре бының менән генә сикләнмәй. Компания Яңы йыл байрамы алдынан ҡалала йәшәгән аҙ тәьмин ителгән күп балалы ғаиләләргә, Ҡыш бабай менән өйҙәренә барып ҡотлап, бүләктәр тапшыра. “Ломая барьеры” конкурсы финалына сыҡҡан Максим Сорокинға ла улар ярҙам иткән. Шулай уҡ ҡалала бокс, футбол кеүек спорт төрҙәрен үҫтереүгә булышлыҡ күрһәтәләр. “Нефтсе” паркында барлыҡҡа килгән “Нефтселәрҙең хеҙмәт батырлығына” һәйкәле лә – Мамаевтарҙың изге эштәренең һөҙөмтәһе. Былтыр “Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү” программаһында ҡатнашып, 22-се мәктәптең тәҙрәһен алмаштырыу өсөн – 65 мең һум, 27-се балалар баҡсаһын ремонтлауға 25 мең һум аҡса биргәндәр.
Ысынлап та, Рәмис Мамаевтың изге эштәре күп һәм уларҙың һәр береһе һоҡланғыс. Ошондай социаль сәйәсәт алып барған, изге юлдан йөрөгән эшҡыуарҙарыбыҙ күберәк булһын, тип теләргә ҡала.