text:
Энергияны һаҡлау технологиялары төп сара булырға тейеш
Иҡтисадтың бөтә тармаҡтарында энергияны һаҡлау технологияларын файҙаланыу энергия ресурстары көрсөгөнә юл ҡуймау сараларының береһе булыуы мөмкин. Был турала Рәсәй нефть һәм газ сәнәғәтселәренең VIII конгресы пленар ултырышында Рәсәй нефть һәм газ инженерҙары йәмғиәте президенты Вячеслав Манырин белдерҙе.
— Йылдан-йыл энергия сығанаҡтарына талап арта, — тине Вячеслав Манырин. — 2030 йылға кешелектең энергия ҡулланыуы бөгөнгө менән сағыштырғанда 50 процентҡа артырға тейеш, тип күҙаллана. Беҙгә янаған энергия ресурстарының көрсөгөнә ҡаршы көрәштең һөҙөмтәле сараһы булып энергияны һаҡлау технологияларын ҡулланыу торорға тейеш.
Рәсәй Федерацияһы Президентының 2008 йылдың 4 июнендәге Указы менән 2020 йылға Рәсәй тулайым эске продуктының энергия талап итеүен 2007 йыл менән сағыштырғанда кәмендә 40 процентҡа кәметеү бурысы ҡуйылды.
Көнбайыш Европа илдәрендә 20 процентҡа кәметергә планлаштырылған. Тәү ҡарашҡа, беҙҙәгенән кәмерәк.
— Әммә шуны иҫәпкә алырға кәрәк, — тине Вячеслав Марынин, — бөгөн Европа илдәрендә энергия талап итеү Рәсәйҙәгенән өс тапҡырға кәмерәк.


c: text/html

text:
Владимир Путин ҡуйған бурыстарҙы үтәүгә иғтибарҙы тупларға
Республика Хөкүмәтенә ил Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин ҡуйған төп бурыстарҙы тормошҡа ашырыуға айырыуса иғтибарлы ҡарарға кәрәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Мортаза Рәхимов республика парламентына Мөрәжәғәтнамәһендә. Билдәле булыуынса, уларҙан иң беренсеһе – төп предприятиеларҙың тотороҡло эшләүен тәьмин итеү, уларҙы техник яңыртыу һәм модернизациялау программаларына булышлыҡ итеү. Икенсеһе — ватан юғары технологик экспортты стимуллаштырыу. Өсөнсөһө – торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү. Дүртенсеһе – эске талапҡа ярҙам. Һәм, әлбиттә, эшһеҙлеккә ҡаршы көрәш, моноҡалалар проблемаларын хәл итеү. Башҡортостан үҫештең бөтә төп күрһәткестәре буйынса үҙенең алдынғы позицияларын һаҡларға тейеш, тип иҫәпләй Мортаза Рәхимов.
Республикала күрелгән көрсөккә ҡаршы саралар иҡтисадтағы хәлде контролдә тоторға, бөтә социаль йөкләмәләрҙе үтәп сығырға ярҙам итте. Ләкин өлгәшелгәндә туҡтап ҡалырға ярамай, алға барырға кәрәк. Бөгөн, һис ҡасан булмағанса, идара итеүҙә яңы ҡараштар, Башҡортостанды модернизациялау процестарын яңыса күреү талап ителә.
— Беҙҙең стратегия – Башҡортостан киләсәгенең сифат яғынан яңы образын булдырыу, ә бының өсөн халҡыбыҙҙың ижади, интеллектуаль потенциалын берләштерергә кәрәк, — тип билдәләне республика башлығы. — Төп бурыстарҙың береһе булып халыҡты мөмкин тиклем күберәк эш менән тәьмин итеү тора. Хатта көрсөк йылында ла беҙ яңы производство объекттары индереү иҫәбенә 6 меңдән ашыу яңы эш урыны ойоштора алдыҡ. Ә яҡындағы йылдарҙа кәмендә 50 мең эш урыны булдырыу бурысы тора.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Юрист студенттар өсөн Өфөлә брейн-ринг үткәрелә
БР юғары уҡыу йорттарының юрист һөнәре буйынса белем алыусы студенттары араһында 22 майҙа Өфөлә Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институты базаһында юридик брейн-ринг үтәсәк.
"Башинформ" агентлығына Рәсәй йәш ғалимдары ойошмаһының БР буйынса төбәк бүлексәһенән хәбәр итеүҙәренсә, был сара һәләтле юрист-студенттарҙы асыҡлау, дәүләт һәм хоҡуҡ теорияһы, конституцион хоҡуҡ, енәйәт буйынса хоҡуҡтар һәм енәйәт процесы, Рәсәй Федерацияһы гражданы хоҡуғы һәм процесы буйынса уларҙың белемдәрен тикшереү маҡсатында үткәрелә.
Ярыштарҙа ҡатнашыу өсөн командаға капитан һәм команда ағзалары (4-6 кеше) тураһында мәғлүмәт (Исем-шәрифе, уҡыған курсы) менән заявканы 10 майға тиклем 8(347)252-71-63 факсына йәки 13101980 mail.ru электрон адресҡа ебәрергә кәрәк. Һәр уҡыу йортонан икешәр команда ҡатнаша ала.
Тулыраҡ мәғлүмәт www.bash.rosmu.ru сайтында күрһәтелгән.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов «Чернобыль» Союзы етәксеһе менән осрашты
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 20 ғинуарҙа Республика Йортонда «Чернобыль» Союзы президенты Вячеслав Гришин менән осрашты.
Был дөйөм Рәсәй союзы етәксеһенең Өфөгә килеүе Чернобыль АЭС-ындағы аварияға быйыл 25 йыл тулыу менән бәйләнгән.
— Беҙ Президент менән республиканан Чернобыль аварияһы эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыусыларға һәйкәл ҡуйыу кәрәклеге хаҡында һөйләштек, — тип билдәләне Вячеслав Гришин. – Был Башҡортостанда аварияның 25 йыллығына арналған сараларҙы әҙерләү планына индерелер, тип ышанам.
Осрашыуҙа чернобылселәрҙе социаль тәьмин итеү мәсьәләһе лә күтәрелде.
«Чернобыль» Союзы етәксеһе әйтеүенсә, Рөстәм Хәмитов инвалид-ликвидаторҙарға ярҙам итергә һәм уларҙы торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса өҫтәмә саралар күрергә вәғәҙә итте. Чернобылселәргә ҡарата дәүләт йөкләмәләре республикала тулыһынса үтәләсәк.
Башҡортостанда Чернобыль фажиғәһе һәм уның эҙемтәләрен бөтөрөү һөҙөмтәһендә зыян күргән өс меңдән ашыу кеше йәшәй. Уларҙың һәр дүртенсеһе — инвалид.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Чернобыль атом электростанцияһында 1986 йылдың 26 апрелендә дүртенсе энергоблок емерелеү эҙемтәһендә авария булды.


text:
Фото:
Урманда тағы янғын башланды
Фото:
Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, Иглин районының Урман ауылына янғын расчеттары йүнәлтелгән. Ваҡиғалар шаһиты - «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәрсеһе мәғлүмәте буйынса, йорттарын ташлап, ауыл халҡы ваҡытлы штаб янында йыйыла. Кешеләргә бронежилеттар таратыла. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, хәрби часть биләмәһендә яғыулыҡ келәте яна. Янғын 15.30 тирәһендә башланған. Берәм-һәрәм шартлауға оҡшаш тауыштар яңғырай, ҡуйы төтөн күҙәтелә. Торлаҡ йорттар районында янғын күренмәй. Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре ауыл буйлап йөрөп, өйҙәрендә ҡалған кешеләрҙе эвакуациялай. Келәт, ауылға ҡарағанда, урманға яҡыныраҡ урынлашҡан. Төтөн бағанаһына ҡарағанда, яҡындағы урманда ла янғын башланыуы ихтимал.


text:
Башҡортостан — картуф етештереү буйынса алдынғы төбәктәр иҫәбендә
Росстат мәғлүмәттәренә ярашлы, 2013 йылда илдең бөтә категория хужалыҡтарында 2,1 миллион гектар майҙанда картуф ултыртылған. РФ субъекттарының агросәнәғәт комплексы идаралығы органы мәғлүмәттәренә ярашлы, бөтә категория хужалыҡтарҙа 30,5 миллион тонна картуф ҡаҙып алынған.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы сайтында хәбәр ителеүенсә, был былтырғы кимәлдән өс процентҡа күберәк һәм 2013-2020 йылдарға ауыл хужалығын үҫтереү Дәүләт программаһының маҡсатлы йыллыҡ индикаторын үтәүгә тап килә.
2013 йылда картуф үҫтереүсе лидерҙар иҫәбендә – Воронеж өлкәһе, бында 1,7 миллион тонна йыйып алынған, Татарстан — 1,3 млн, Красноярский крайы — 1,2 млн, Башҡортостан — 1,1 млн. Иң яҡшы бишәү исемлеген Брянск өлкәһе тулыландыра, уның аграрийҙары 1 миллион тонна «икенсе икмәк» ҡаҙып алған.
Быйыл вегетация һәм уңыш йыйыу мәлендә тәбиғәт-климат шарттары уңайһыҙ булыуға ҡарамаҫтан, яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса тотош ил буйынса гектарынан 140 центнерҙан ашыу уртаса уңыш алынған, был 2012 йыл кимәленән өс-дүрт процентҡа юғарыраҡ. Бер йыл элек картуфтың һәр гектарынан уртаса 134,4 центнер уңыш алынғайны.
Үҙәк федераль округта тулайым картуф йыйыу 9,3 миллион тонна тәшкил итте, йәғни дөйөм Рәсәй күрһәткесенең 30,5 проценты. Волга буйы федераль округында был күрһәткес 7,8 миллион тоннаға (25,6 процент), Себерҙә – 5,5 млн (18 процент), Уралда – 2,4 млн (7,9 процент), Көньяҡта — 1,7 млн (5,6 процент), Төньяҡ Кавказда — 1,4 млн (4,6 процент), Төньяҡ-Көнбайышта — 1,4 млн (4,6 процент), Алыҫ Көнсығышта — 1 миллионға (3,2 процен) тиң.
Белгестәр билдәләүенсә, был культураны эшкәртеүҙә сифатлы орлоҡ материалдары менән заманса технологиялар, юғары етештереүсәнле техника, химиялаштырыу сараларын ҡулланыу аграрийҙарға картуф етештереү күрһәткестәрен арттырырға мөмкинселек бирҙе.
2014 йылда картуфҡа бүленгән майҙанды Рәсәйҙә 2,2 миллион гектарға, йәғни 104, 8 процентҡа тиклем арттырыу планлаштырыла, тип хәбәр иттеләр РФ Ауыл хужалығы министрлығының үҫемлектәрҙе химиялаштырыу һәм һаҡлау департаментынан.


text:
Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен беләһеңме?
03 декабря 2014 йыл | Мәғариф
Үҫмерҙәр китапханаһы хеҙмәткәрҙәре әленән-әле район үҙәге мәктәптәрендә төрлө фәһемле һәм ҡыҙыҡлы саралар, дәрестәр уҙғарып тора. Күптән түгел шундай сараларҙың береһе Красноусолдағы 2-се урта мәктәптең 3 "А” класс уҡыусылары менән уйын формаһында үтте. Ул "Дәүләт автоинспекцияһы ҡағиҙәләрен бел – улар һинең ҡағиҙәләрең” тип аталды.
Уларға өҫтөнлөк бирелә
03 декабря 2014 йыл | Йәмғиәт
2014 йылда Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге 11 инвалидты – атап әйткәндә, "Красноусол” шифаханаһына, район хәрби иҫәп пунктына, "Ағиҙел” ЯСЙ-енә, "Башремстрой” ЯСЙ-енә эшкә урынлаштырҙы.
Мәрхәмәтле булайыҡ
03 декабря 2014 йыл | Йәмғиәт
БР Халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү республика Үҙәге дәүләт ҡаҙна учреждениеһының Стәрлетамаҡ ҡалаһы филиалы Ғафури районы буйынса бүлегендә инвалид балалары булған 117 ғаилә һәм 2095 өлкән инвалид иҫәптә тора.
Сабыйҙар яҙмышы борсоуға һала
03 декабря 2014 йыл | Йәмғиәт
Профилактика көнөнөң сираттағыһы 25 ноябрҙә Бурлы ауыл биләмәһендә үтте. Күсмә ултырышты район хакимиәтенең Опека һәм попечителлек секторы мөдире Е.Н.Жукова алып барҙы.
Бала хоҡуҡтары барыһынан өҫтөн…
03 декабря 2014 йыл | Йәмғиәт
Район хакимиәте янында төҙөлгән махсус комиссия тарафынан профилактика көнө уҙғарыу дауам итә. Табын ауыл советы биләмәһендәге күсмә ултырышты район хакимиәтенең Опека һәм попечителлек секторы мөдире Елена Жукова алып барҙы. Ултырыш эшендә бәлиғ булмағандар эше бу-йынса комитет секретары Альмира Уренева, эске эштәр бүлегенең бәлиғ булмағандар эше буйынса төркөмө инспекторы Ләйсән Йәғәфәрова, мәғариф бүлеге психологы Альбина Баймырҙина, Үҙәк район поликлиникаһының наркология кабинеты медсестраһы Асия Рафиҡова, Халыҡты социаль яҡлау Комплекслы үҙәге белгесе Рәзилә Хоҙайбирҙина, Табын ауыл биләмәһе башлығы Әмир Ғәйнетдинов, урындағы мәктәптең тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары Илзиә Моченева ҡатнашты.


text:
- Подробности
- Просмотров: 621
ЗЕМСТВО ХӘРӘКӘТЕ, 19 б. 70‑се йй. — 20 б. башында земство гласныйҙары һәм интеллигенцияһының земстволарҙың хоҡуҡтарын киңәйтеүгә һәм земство үҙидара принциптарын юғары дәүләт власы төҙөлөшөнә индереүгә йүнәлтелгән либераль‑оппозицион ижт. һәм сәйәси эшмәкәрлеге. Император исеменә, Сенатҡа йәки ЭЭМ‑ға земство мөрәжәғәттәре, үтенестәре, ялыуҙары ебәреү, йәшерен йыйылыштар һәм съездар үткәреү, сит илдә земство эшмәкәрҙәренең программаһын һәм тактикаһын пропагандалаусы брошюралар һәм мәҡәләләр нәшер итеү, һуңыраҡ йәшерен сәйәси партиялар төҙөү юлы м‑н алып барыла. 1894 й. Өфө земствоһы вәкилдәре Николай II исеменә яҙылған Бөтә халыҡ мөрәжәғәтенә ҡул ҡуя, улар унда Рәсәйҙә идара итеүҙең конституцион формаһын индерергә, земство ойошмаларының хоҡуҡтарын киңәйтергә саҡыра. Өфө земство эшмәкәрҙәре дөйөм һайлау хоҡуғы урынлаштырыу, законлылыҡты һаҡлау, дин иреклеген таныу, тән язаһын бөтөрөү һ.б. талаптар м‑н сығыш яһай. Земство эшмәкәрҙәренең Дәүләт думаһы ағзаһы итеп һайланыуы уларҙың ижт. эшмәкәрлеген таныу була. 1‑се Дәүләт думаһына П.П.Толстой һәм Г.В.Гутоп (Өфө земствоһы), С.С.Йәнтүрин, Ҡ.Б.Тәвкилев, Ш.Ш.Сыртланов (Бәләбәй земствоһы), С.П.Балахонцев (Бөрө земствоһы) һайлана. М.М.Биғлов (Златоуст земствоһы), Тәвкилев һәм Сыртланов (Бәләбәй земствоһы) — 2‑се, Ю.Ю.Блюменталь һәм Тәвкилев (Бәләбәй земствоһы), Гутоп һәм А.П.Толстой (Өфө земствоһы) 3‑сө Дәүләт думаһы ағзаһы була.
Әҙәб.: Земство мәҡ. ҡарағыҙ.
Д.Ғ.Күскилдин
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
11-04-2017, 10:25 / ---
Полиция менән халыҡ мәнфәғәтендә
Яңыраҡ Белорет районы буйынса эске эштәр бүлеге ҡарамағындағы Йәмәғәт советының яңы составы менән тәүге ултырышы булып үтте. Совет составына ҡалабыҙҙың дәүләт, ветеран ойошмалары, киң мәғлүмәт саралары етәкселәре, дини конфессиялар вәкилдәре, эшҡыуарҙар, юристар инде. Үткән йылда башҡарылған эштәре буйынса Совет рәйесе Иван Лавренов сығыш яһаны. Иван Анатольевич тәҡдим иткән быйылғы эш планын Совет бер тауыштан раҫланы. Халыҡ менән полиция араһында йәнле аралашыу булдырыу - эшмәкәрлектең төп йүнәлеше. Ошо маҡсатты тормошҡа ашырыуҙа квартал һайын граждандарҙы ҡабул итеү, Йәмәғәт советы...


text:
Тәүге тапҡыр Өфөлә тын юлдары ауырыуҙары буйынса милли конгресс үтәсәк
Тын юлдары ауырыуҙары буйынса XXI милли конгресс 25-28 октябргә билдәләнгән. Ул тәүге тапҡыр Өфөлә Конгресс-холл майҙанында үтәсәк, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Күләмле сарала Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығының Пульмонология фәнни-тикшеренеү институты директоры, Рәсәй медицина фәндәре академияһы академигы, профессор Александр Чучалин етәкселегендәге илдең алдынғы пульмонологтары ҡатнашасаҡ.
Дисциплина-ара характерҙағы конгресс тын юлдары ауырыуҙарын диагностикалау, дауалау, реабилитациялау буйынса квалификация күтәреү өсөн республиканың дауалау эше буйынса баш табиптарын, табип-терапевтарҙы, дөйөм практика табиптарын, педиатрҙарҙы, фтизиатрҙарҙы, нур ауырыуҙары һәм функциональ диагностика буйынса белгестәрҙе йыясаҡ. Конгресс саралары сиктәрендә табиптар өсөн мәктәптәр, лекциялар, симпозиумдар һәм клиник обходтар үткәреү ҙә планлаштырылған.


text:
«Дуҫлыҡ моңо» фестиваленең төп призы - автомобиль
«Дуҫлыҡ моңо-2013» халыҡ-ара конкурсында еңеүсе автомобиль аласаҡ.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, бәйге быйыл Нефтекама ҡалаһында 4-6 апрелдә үтә, әлеге ваҡытта беренсе һайлап алыу турына заявакалар ҡабул ителә.
«Башинформ» агентлығы алдан хәбәр итеүенсә, конкурста 16-35 йәштәрҙәге үҙешмәкәр башҡарыусылар, шулай уҡ музыка училищеларының вокал бүлегендә белем алған беренсе һәм икенсе курс студенттары ҡатнаша ала. Бәйгелә Башҡортостан, Татарстан, Удмуртия республикалары, Һамар, Төмән, Ырымбур, Силәбе өлкәләре, Пермь крайы, Ханты-Манси автономиялы округынан йәш йырсыларҙың ҡатнашыуы көтөлә.
Конкурста ҡатнашыу өсөн заявкаларҙы һәм башҡарыласаҡ әҫәрҙәрҙең фонограммаларын 2013 йылдың 20 мартына тиклем Республика халыҡ ижады үҙәгенең электрон почтаһына (gukrcnt@mail.ru) ебәреү мотлаҡ.


text:
Төбәк депутаттарының тауыш биреү һөҙөмтәләре асыҡ буласаҡ
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаттарының тауыш биреү һөҙөмтәләре республика парламенты сайтында урынлаштырыласаҡ. Ярашлы үҙгәртеүҙәрҙе Президиум ултырышының көн тәртибенә индерергә кәңәш ителде, тип хәбәр итә Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәте.
Һайлаусылар, уларҙың депутаты нисек тауыш биреүен, тик асыҡ тауыш биреү осрағында ғына беләй аласаҡ. Был осраҡтарҙа тауыш биреү һөҙөмтәләре менән исемлек төҙөлә, унда депутаттарҙың исем шәрифтәре, фракциялар, депутат төркөмдәре исемдәре бирелә. Исемлек закондар сығарыу органының рәсми сайтында урынлаштырыласаҡ.


text:
Өфөлә оркестрҙар һәм музыка ҡоралдары ансамблдәренең «Урал ауазы» II халыҡ-ара конкурс-фестивале асылдыФото: Олег Яровиков
Өфөлә оркестрҙар һәм музыка ҡоралдары ансамблдәренең «Урал ауазы» II халыҡ-ара конкурс-фестивале асылды
Өфөлә оркестрҙар һәм музыка ҡоралдары ансамблдәренең «Урал ауазы» II халыҡ-ара конкурс-фестивале асылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
24 мартта Өфөлә оркестрҙар һәм музыка ҡоралдары ансамблдәренең «Урал ауазы» II халыҡ-ара конкурс-фестивале асылды. Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика музыкаль тәрбиә биреү гимназияһында конкурс тыңлауҙары бара. Рәсәй һәм сит ил ҡалаларынан 30-ға яҡын ижади коллектив килгән. Матбуғат конференцияһында ойоштороусылар һәм ҡунаҡтар журналистар менән аралашты.
— Был конкурс тап оркестрҙар һәм ансамблдәр өсөн ойошторолған. Рәмил Ғәйзуллин сараны юғары кимәлгә күтәргән — бында төрлө төбәктәрҙең халыҡ-ара кимәлдәге оркестрҙары ла, студенттарҙыҡы ла ҡатнаша. Башҡортостан оркестрҙар мәҙәниәте үҫешенә ҙур өлөш индерә, — тип иҫәпләй Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Владимир Лавришин.
Конкурс-фестивалдә профессиональ һәм студент ансамблдәре һәм оркестрҙары, шулай уҡ Башҡортостан, Татарстан, Тыва, Хакасия, Саха (Яҡут) республикаларынан, Силәбе, Свердловск, Һамар, Ырымбур, Ҡурған өлкәләренән, Пермь крайынан, Санкт-Петербургтан, донъяның төрлө илдәренән — Төркиә, Ҡытай, Белоруссия, Әзербайжан, Ҡырғыҙстан, Үзбәкстан, Ҡаҙағстандан солистар ҡатнаша.
— Иң яҡшыларҙы һайлап алыу еңел булмаясаҡ, сөнки тәүге көндән үк ыңғай тәьҫораттар алдым. Әлбиттә, һөнәри коллективтар студенттарҙыҡынан айырыла. Һуңғыларына башҡарыу оҫталығы теләйем, —тип билдәләне Рәсәйҙең халыҡ артисы, баһалама рәйесе Дмитрий Хохлов.
— Халыҡ тыныс йәшәгән, эшләгән һәм ижад иткән ерҙә генә ошондай күләмле саралар уҙғарыла. Конкурстың программаһынан күренеүенсә, яңы коллективтар ҙа килгән. «Урал ауазы» фестиваль-конкурсының үҙ йүнәлеше, маҡсаттары һәм бурыстары, юғары статусҡа эйә булыуы шатландыра. Сараның музыкаль тәрбиә биреү мәктәп-интернатында үткәрелеүе бик мөһим. Беҙгә йәшәү, репетициялар һәм сығыш яһау өсөн бөтә шарттар тыуҙырған мәктәп хеҙмәткәрҙәренә рәхмәт әйткем килә, — тине Үзбәкстандың халыҡ артисы, профессор Фарух Садыков.
«Урал ауазы» проектының авторы һәм художество етәксеһе, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Рәмил Ғәйзуллин хәбәр итеүенсә, фестивалдә коллектив етәкселәре үҙҙәренең репертуарындағы әҫәрҙәр яҙмаһы менән алмаша. Рәмил Ғәйзуллиндың Истанбул консерваторияһы профессоры Джихан Юртчу менән берлектәге номеры гала-концерттың иң сағыу номерҙарының береһе булмаҡсы.
26 мартта Башҡорт дәүләт филармонияһында үтәсәк гала-концертта конкурс лауреаттары, дипломанттары һәм махсус саҡырылған ҡунаҡтарҙың сығыш яһауы көтөлә.


text:
«Ағиҙел» журналы Рәшит Солтангәрәев исемендәге хикәйәләр конкурсында ҡатнашырға саҡыра
ӨФӨ, 2016 йыл, 31 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Ағиҙел» журналында Рәшит Солтангәрәев исемендәге хикәйәләр конкурсына эштәр ҡабул итеү дауам итә. Хикәйәләр башҡорт телендә яҙыла, темаһы ирекле. Уларҙың күләме 17 биттән артмаҫҡа, жанр талаптарына яуап бирергә тейеш. Конкурсҡа бығаса донъя күрмәгән әҫәрҙәр генә ҡабул ителә.
Бер автор конкурсҡа бер генә хикәйәһен тәҡдим итә ала, үҙе хаҡында биография һәм фотоһы, «Ағиҙел»де алдырыуы мотлаҡ. Материалдарҙы «Конкурс» тигән билдә менән редакцияның электрон почтаһына ебәрергә мөмкин. Әҙәби ярыш 2017 йылдың июненә тиклем дауам итә. Бәйгегә киләһе йылдың сентябрендә йомғаҡ яһала.
Беренсе урын алыусыға — 15 мең һум, икенсе урын өсөн — 10 мең, өсөнсө урынға биш мең һум аҡса тапшырыла. Шулай уҡ өсәр мең һумлыҡ өс дәртләндереү призы ҡаралған. Конкурсты ойоштороусылар — «Ағиҙел» журналы, Башҡортостандың Яҙыусылар союзы һәм Көйөргәҙе районы хакимиәте.
Рәшит Солтангәрәев (1935-2000) — билдәле башҡорт яҙыусыһы, 20-нән ашыу китап авторы. Уның әҫәрҙәре рус, татар, үзбәк, сыуаш, ҡаҙаҡ һәм башҡа телдәргә тәржемә ителгән. 1978 йылда «Йылы ямғыр» һәм «Нефтселәр юлынан» китаптары өсөн Салауат Юлаев исемендәге республика премияһына лайыҡ булған.


text:
Скачать презентацию
Идет загрузка презентации. Пожалуйста, подождите
Презентация была опубликована 2 года назад пользователемСтанислав Оловенников
1 Кө ҙ
2 Кө ҙ тағы ла һипте алтындарын… Кө ҙ тағы ла һипте алтындарын, Яңы хистәр биреп йөрәккә. Көрән, һары, ҡ ы ҙ ыл тө ҫ тәр менән Күмде ер ҙ е сағыу би ҙ әкккә. Һары кө ҙҙ ө һары һағыш ти ҙ әр, Алтын тө ҫ тә һағыш буламы? Ул – яңы көс, ул – яңы дәрт, Булғаныңа, кө ҙ өм, рәхмәт!
3 Киттеләр ҡ оштар тыуған ер ҙ әр ҙ ән… Киттеләр ҡ оштар тыуған ер ҙ әр ҙ ән. Тәбиғәт мәхрүм моңло көй ҙ әр ҙ ән. Хәйерле булһын юлығы ҙ, ҡ оштар. Етмәһен һе ҙ гә буранлы ҡ ыштар. Алдағы я ҙ ға ҡ абат ҡ айтығы ҙ. Һе ҙ булған ер ҙ ә йәшәү шатлығы… Тыуған я ҡ көтә, ҡ оштар, белеге ҙ. Күк юлдарынан осоп килеге ҙ.
4 Кө ҙ тураһында мә ҡ әлдәр Ер күрке иген, егет күрке белем. Икмәк табын ҡ ояшы. Сиңерткәнән ҡ ур ҡҡ ан иген икмә ҫ. Эшлеклене иген ба ҫ ыр, эшлекһе ҙҙ е йо ҡ о ба ҫ ыр.
5 Кө ҙ тураһында әйтемдәр Алтын кө ҙ арты һал ҡ ын кө ҙ. Кө ҙ көнө ҡ уяндар бер э ҙҙ ән йөрөһәләр, ҡ ышын ҡ ар күп булыр. Ирлән ояһына бесән, һалам күп ташыһа, ҡ ыш һал ҡ ын булыр.
6 Йома ҡ ҡ ойоп алайы ҡ Осо нә ҙ ек, төбө йыуан, ярата уны ҡ уян. (Кишер) Алма тиһәң, алма түгел, ҡ ыяр тиһәң – түңәрәк. (Помидор)
7 Ҡ ы ҙ ыл төймә таптым, ауы ҙ ыма ҡ аптым. (Еләк) Илай ҙ а илай, бала-сағаны өйгә ҡ ыуалай. (Кө ҙ )
8 Был ҡ ай са ҡ була! Ашлы ҡ тар ү ҫ те, Баша ҡ тар беште, Ҡ ояш бешерә, Тиргә төшөрә. Халы ҡ ашыға, Китә ба ҫ ыуға, Игенен ура – Был ҡ ай са ҡ була?
10 Кө ҙ гө көндә Ямғыр яуа ла яуа Әллә тишелгән һауа. Уйнарға сы ҡҡ айным бая, Ба ҫҡ ан һайын юл тая. Бәләкәс кенә көсөгөм дә Артымдан килә ята. Кө ҙ гө көндөң йонсоулығын Көсөк тә белә хатта. Икәүләшеп өйгә ҡ айтты ҡ, Уйнаманы ҡ урамда. Тик зарар ю ҡ, ҡ ыш килгәс тә Бе ҙ уйнарбы ҙ буранда.
Еще похожие презентации в нашем архиве:
© 2018 MyShared Inc.
All rights reserved.


text:
Фото:
БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары тәғәйенләнде
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары итеп Илдар Йәһүҙинды тәғәйенләне. Әлегә тиклем ул «Башкиргражданпроект» проект институты ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль планлаштырыу оҫтаханаһы начальнигы булып эшләгән.
Йәһүҙин Илдар Риф улы 1960 йылда Күгәрсен районының Подгорный ауылында тыуған. 1985 йылда Өфө нефть институтын тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1977 йылда Мәләүез район мәҙәниәт йортонда биҙәүсе-рәссам булып башлай.
1978 – 1980 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1985 – 2005 йылдарҙа Федоровка районының баш архитекторы, Федоровка районы хакимиәте башлығы урынбаҫары булып эшләй.
2006 – 2007 йылдарҙа Федоровка районы хакимиәтенең төҙөлөш һәм архитектура бүлеге начальнигы вазифаһын башҡара.
2007 – 2008 йылдарҙа БР Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығының архитектура һәм ҡала төҙөлөшө органдары эшмәкәрлеген координациялау бүлеге начальнигы була.
2008 йылдан әлеге ваҡытҡа тиклем «Башкиргражданпроект» проект институты ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль планлаштырыу оҫтаханаһы начальнигы вазифаһын башҡарған.


text:
Йыл башынан төбәктә 14 меңдән ашыу сабый донъяға килгән Фото: Олег Яровиков
Йыл башынан төбәктә 14 меңдән ашыу сабый донъяға килгән
Йыл башынан төбәктә 14 меңдән ашыу сабый донъяға килгән Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Йыл башынан Башҡортостанда 14 меңдән ашыу бала тыуған. Былтыр 59 меңдән ашыу сабый донъяға килгән, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөндә статистиктар республикала тыуым һәм мәғариф системаһының үҫеше тураһында мәғлүмәттәрҙе тикшергән. Бөгөн төбәктә 1333 мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы, 210 филиал хоҡуғына эйә булған ойошма һәм мәктәптәрҙә 453 мәктәпкәсә тәрбиә биреү төркөмдәре эшләй.
2016 йыл башына 233,8 мең бала балалар баҡсаһына йөрөгән. Һуңғы йылда уларҙың һаны 10,2 меңгә артҡан.
2015-2016 уҡыу йылында республикала 1369 дөйөм белем биреү мәктәбе һәм 709 филиал хоҡуғына эйә булған ойошма эшләй. Уларҙа 441,8 мең кеше уҡый.
Мәктәптәрҙә уҡытыу рус, башҡорт, татар, мари, сыуаш, удмурт телдәрендә алып барыла. Бынан тыш, мордва, немец, украин, белорус, латыш телдәре предмет булараҡ өйрәнелә. Йәкшәмбе мәктәптәрендә поляк, әрмән һәм йәһүд телдәрен өйрәнәләр.
Балалар ижады студиялары, спорт мәктәптәре һәм клубтары, художество мәктәптәре һәм башҡа учреждениелар эшләй. Спорт мәктәптәре һәм клубтарында 76,2 мең бала шөғөлләнә. Музыка, художество һәм сәнғәт мәктәптәренә 39,7 мең бала йөрөгән.
Башҡортостанда йәйге каникулдар ваҡытында уҡыусыларҙы һауыҡтырыуға һәм уларҙы реабилитациялауға ҙур иғтибар бүленә. Башҡортостанстат мәғлүмәттәре буйынса, йыл һайын өс меңгә яҡын һауыҡтырыу лагерҙары асыла, унда һәр икенсе мәктәп уҡыусыһы ял итеп өлгөрә.


text:
"Танып" шифаханаһында яңы һыу менән дауалау үҙәге төҙөлә
Бөгөн Асҡын районында Республика Президенты Мортаза Рәхимов ҡараған йәнә бер объект «Танып» шифаханаһы булды. Төбәк башлығы был дауалау үҙәге үҫешенең перспективалары менән танышты.
Хәҙерге ваҡытта бында һыу менән дауалауҙың заманса үҙәге төҙөлә. Ул республика бюджетынан финанслана, заказсыһы булып БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы сығыш яһай. Әле эшләп килгән һыу менән дауалау урыны шифахананың беренсе ҡатында урынлашҡан. Яңыһы иһә майҙаны өс мең квадрат метрҙан ашыу булған ике ҡатлы бинала урынлашасаҡ. Әлеге ваҡытта бында ҡыйығын ябыу, иҙән һалыу эштәре тамамлана, тәҙрәләр һәм ишектәр ҡуйылған. Ошо көндәрҙә төҙөүселәр биҙәү эштәренә тотонмаҡсы.
Мортаза Рәхимов объектты сафҡа индереү ваҡыты менән ҡыҙыҡһынды, төҙөүселәр уны 1 октябргә барыһы ла әҙер буласаҡ һәм һыу менән дауалау үҙәге ял итеүселәрҙе ҡабул итәсәк, тип ышандырҙы.
Бынан тыш, шифаханала гараж, кер йыуыу бүлмәһе, йәшелсә һаҡлау урыны һәм башҡа ярҙамсы биналар урынлашасаҡ хужалыҡ блогы төҙөлөшө лә алып барыла. Хужалыҡ блогын 1 сентябргә ҡарата файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла.
Республика башлығы, ял йортоноң халыҡ араһында ҙур һорау менән файҙаланыуын һәм бында ял итергә һәм дауаланырға бер Башҡортостандан ғына түгел, Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән дә килеүҙәрен иҫәпкә алып, шифахана етәкселеге алдында ял итеүселәр өсөн урын иҫәбен арттырыу бурысын ҡуйҙы. Әлеге мәлдә шифаханала буш урын юҡ, бында 230-ҙан ашыу кеше ял итә.
Яңы һыу менән дауалау үҙәген сафҡа индереү Башҡортостан Президенты ҡуйған мәсьәләне хәл итергә ярҙам итәсәк, — әлеге ваҡытта һыу менән дауалау үҙәге биләгән биналар ҡайтанан йыһазландырыласаҡ һәм яңы урындар булдырыу өсөн файҙаланыласаҡ.
Журналистар менән аралашҡанда ял итеүселәр шифаханалағы дауалау процедураларына һәм хеҙмәтләндереү кимәленә юғары баһа бирҙе. «Танып»тың Коми Республикаһынан килгән ҡунаҡтары билдәләүенсә, улар был һоҡланғыс шифаханаға бер тапҡыр ғына килмәйәсәк.


text: Рәсәй Башҡортостан дәүләт телеканалы аша үткән яңылыҡ, урындан күрһәтелгән был осраҡ береһен дә битараф ҡалдырмағандыр. Һуңынан ул башҡортса “Инйәрҙә һыу инергә яраймы?”, русса “Инзер размывает могилы” исеме аҫтында сайтта ла торҙо. Дөрөҫөрәге, хәбәр Интернет селтәренең төп темаларының береһе булғандыр. Икенсе көндө, йәғни 6 июлдә, Оҙондар ауылының Инйәр йылғаһы ярҙарын йыуған ерҙә абруйлы комиссия эшләгәнен дә ишеттек. Шуға ла иртәгәһенә беҙ ҙә, ике яҡтың — халыҡтың һәм урындағы хакимиәттең — ҡарашын берҙәй сағылдырыр, артабан нимәләр эшләнәсәген күҙаллар өсөн Архангел тарафтарына юл тоттоҡ. Тағы шуны әйтергә кәрәк: был мәсьәлә электән дә ҡуҙғатылыуын, ауылдаштарын борсоған хәлдәр буйынса Фәтих Ғәзизов атлы уҙамандың республика Башлығы Рөстәм Хәмитов менән осрашыуы тураһында ла хәбәрҙарбыҙ, сөнки Рөстәм Зәки улы уҙғарған халыҡ вәкилдәре менән осрашыу Ҡырмыҫҡалы районында үтте, беҙҙең хеҙмәткәр Даян Мәжитов та унда барҙы, был турала яҙып сыҡты. Беҙҙең алда, әйткәнемсә, тик бер генә маҡсат – ысынбарлыҡты тулыһынса яҡтыртыу һәм дә артабан ниҙәр эшләнәсәген уҡыусыға еткереү.


text:
Мәскәүҙә башҡорт рәссамы Раушания Бәҙретдинованың шәхси күргәҙмәһе асылдыФото: Әнүәр Ғәлиев
Мәскәүҙә башҡорт рәссамы Раушания Бәҙретдинованың шәхси күргәҙмәһе асылды
Мәскәүҙә башҡорт рәссамы Раушания Бәҙретдинованың шәхси күргәҙмәһе асылдыФото: Әнүәр Ғәлиев
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлсәсәк Ханнанова/.
Мәскәүҙең Милләттәр йортонда билдәле башҡорт рәссамы Раушания Бәҙретдинованың «Ағиҙел буйындағы ҡала» шәхси күргәҙмәһе асылды. Унда ауыр сирле балаларға ярҙам йөҙөнән хәйриә акцияһы ойошторолдо — 400 мең һумдан ашыу суммалыҡ картиналар һатылды. Авторҙың теләге буйынса картиналарҙы һатыуҙан килгән аҡсалар «Мәрхәмәт» (Өфө) һәм «Ғүмер бүләк ит» (Мәскәү) хәйриә фондтарына күсерелде.
Раушания Бәҙретдинова — Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Рәссамдар союзы һәм Дизайнерҙар союзы ағзаһы, ЮНЕСКО-ның халыҡ-ара һынлы сәнғәт ассоциацияһы ағзаһы. Уның эштәре Рәсәй, Украина, Намибия, Канада, АҠШ, Австрия, Германия, Нидерландтар, Төркиә илдәрендәге картина галереяларында, шул иҫәптән Мирей Матье, Филипп Киркоров, Кристина Орбакайте, Юрий Шевчук, Владимир Кузьмин һәм башҡа «йондоҙҙар»ҙың шәхси коллекцияларында һаҡлана.
Күргәҙмәне асыу тантанаһында сәнғәт эшмәкәрҙәре, власть органдары вәкилдәре, депутаттар, студенттар, Мәскәүҙәге яҡташлыҡ ойошмалары ағзалары һәм сәнғәт һөйөүселәр ҡатнашты.
Раушания Бәҙретдинованың күргәҙмәһе Башҡортостанда тыуып үҫкән, хәҙер иһә Мәскәүҙә йәшәгән яҡташтарҙың осрашыуына әүерелде. Кисәгә килгән ҡунаҡтарҙы милли кейемдәге «Аҡ тирмә» башҡорт фольклор ансамбле ағзалары ҡаршы алды. Сарала ҡатнашыу өсөн Башҡортостандың атҡаҙанған артистары — танылған ҡурайсылар Роберт Юлдашев менән Илшат Ишморатов, Мәскәүҙәге «Алтын Ай» ансамбленең йәш башҡарыусылары саҡырылғайны.
Күргәҙмәнең төп ойоштороусыһы булып Башҡортостан Республикаһының Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге сығыш яһаны.
Рәссамдың Мәскәү Милләттәр йортонда асылған күргәҙмәһе 14 апрелгә тиклем эшләй.


text:
Һыуынмаһын ошо йылылыҡ!
Әхирәттәр! Йыл дауамында барған бәйгебеҙ аҙағына етте. Һеҙҙән бихисап эштәр алып ҡыуандыҡ, ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың күңел байлығына, зауығына, ижади ҡомарына һоҡландыҡ. Уҡыусыларыбыҙҙың йөрәк түрендә ятҡан хыялдарын тормошҡа ашырырға, һәләттәрен асырға, һөнәри оҫталыҡтарын үҫтерергә лә булышлыҡ иттек шикелле. Һәр эш үҙенсәлекле һәм маҡтауға лайыҡ. Бәйге еңеүселәре һәм ҡатнашыусыларға «Башҡортостан ҡыҙы»ның йылды йомғаҡлау тантанаһында иҫтәлекле бүләктәр һәм Маҡтау хаттары тапшырылды.
1-се урынға сыҡҡан Благовещен ҡалаһынан Дилбәр Әхмәтова теген машинаһы алып һөйөндө.
2-се урынға лайыҡ Ғафури районы Сәйетбаба ауылы һылыуы Рәйлә Сабитова мультибешергесле булды.
3-сө урынды алған Шишмә районы Алкино ҡасабаһынан Анжела Ғәзизоваға үтек эләкте.
Бынан тыш, Сәбилә Зәйнуллина, Әминә Кашапова, Гүзәл Намаҙбаева, Зөлфиә Краснова, Тәскирә Даянова, Зөбәйҙә Һөйөндөкова, Флүрә Кейекбаева, Айгөл Вилданова, Зилә Сәфиуллина, Әлфиә менән Гөлфиә Хамматовалар, Гөлнәзирә Буранҡаева, Алһыу Фәтхетдинова, Фәниә Әбсәләмова, Наҙгөл һәм Гөлйөҙөм Ҡотләхмәтовалар, «Нуриман китапхана-клуб системаһы»ның «Аҡ тирмә» клубы, Гөлсинә Дауытова, Филиә Ғәлиуллиналар журналыбыҙҙың дуҫтары – билдәле дәүләт эшмәкәрҙәре, эшҡыуарҙарҙың махсус бүләктәренә лайыҡ булды.
«Өйөм йәме гөл генә» бәйгеһендә ҡатнашыусы гүзәлдәребеҙҙең егәрлелеге, бөтмөрлөгө, сәскәләр тураһындағы белеме таң ҡалдырҙы. Матурлыҡ яратыусы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың кемеһендер айырып ҡарау мөмкин дә булмағандыр. Шуға ла уларға урындар бирмәнек, ә иң-иңдәрен махсус бүләктәр менән билдәләп үтергә булдыҡ. Бына улар: Хәйбулла районы Бүребай ауылынан Фәриҙә Әлбәкова, Межгорье ҡалаһынан Ләлә Ғәбделхаҡова, Өфөнән Альбина Фәйзуллина, Бөрйән районы Исламбай ауылынан Таңсулпан Ғәбиҙуллина, Сибайҙан Гөлдәр Ҡадаева, Мәләүез ҡалаһынан Наилә Әйүпова, Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Лилиә Ишморатова. Тормош һуҡмаҡтарығыҙ һәр саҡ гөл-сәскәгә күмелеп барһын!
Барығыҙҙы ла ҡотлайбыҙ! Киләһе бәйгеләрҙә лә көтөп ҡалабыҙ. Яңы йыл ижади һәләтегеҙҙе үҫтереүгә, хыялдарығыҙҙы тормошҡа ашырыуға булышлыҡ итһен!
Теги: Милли биҙәк Әсә йөрәге Өйөм йәме гөл генә


text:
Фото:
Өфөлә Булат Солтангәрәев исемендәге уҡыусылар конкурсына йомғаҡ яһалды
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 8 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә Булат Солтангәрәев исемендәге уҡыусылар конкурсына йомғаҡ яһалды. Йәш журналистар бәйгеһен «Йәшлек» республика йәштәр гәзите ойошторҙо.
Тәүге премияға «Үҙебеҙ һайлаған юл» исемле мәҡәләһе өсөн Рәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназия-интернатының 9 класс уҡыусыһы Гөлназ Мофазалова лайыҡ булды. Икенсе урында — «Әгәр ҙә Салауат Юлаев тере булһа...» мәҡәләһе өсөн Башҡорт республика гимназия-интернатының 11 класс уҡыусыһы Зәриә Моратова, «Мин сәләмәт тормош яҡлы!» мәҡәләһе өсөн Дыуан районы республика лицей-интернатының 10 класс уҡыусыһы Айһылыу Шәрипова. Өсөнсө премия өс еңеүсегә бирелде. Улар — «Ерҙә кеше йәшәй икән, теле лә йәшәй...» мәҡәләһе авторы, Көйөргәҙе районы Рәшит Солтангәрәев исемендәге Таймаҫ гимназияһының 11 класс уҡыусыһы Илүзә Вәхитова, «Ысын тормошта йәшәйек» мәҡәләһе өсөн Саҡмағош ауылы Саҡмағош гимназияһының 10 класс уҡыусыһы Финат Заманов һәм «Мин — россиянмын» мәҡәләһе өсөн Ҡасим Дәүләткилдиев исемендәге республика һынлы сәнғәт гимназияһы уҡыусыһы Ынйыгөл Ишбулатова.
Ижади бәйге йәштәр араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы, тип хәбәр иттеләр Журналистар союзында. Уҡыусылар эштәрен хат менән ебәрҙе, «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге төркөмгә һалды. Редакцияға 100-ҙән ашыу эш килде. Журналистар акцияһы былтыр көҙ Дагомыста үткән «Бөтә Рәсәй-2015» Рәсәй Журналистар союзының ХIХ фестивалендә республика, край, округ һәм өлкә гәзиттәре араһында лауреат булды.
«Йәш журналистар үҙ фекерҙәрен белдерҙе, сағыу идеялар тәҡдим итте. Илһөйәрлек, кешелеклек, донъяны яҡшы яҡҡа үҙгәртергә тырышыу — ошоларҙың барыһы ла уларҙың әҫәрҙәрендә сағылыш тапты», — тип билдәләне жюри рәйесе, филология фәндәре докторы, БДУ профессоры Тимерғәле Килмөхәмәтов.
«Йәшлек» гәзите журналистары был конкурсты киләһе йылда ла үткәрергә ниәтләй.
Булат Солтангәрәев Өфө ҡалаһы Киров районы 3-сө гимназияһының сығарылыш класы уҡыусыһы ине. Алдынғы ҡарашлы, белемле, илһөйәр рухлы, олимпиадалар, конкурстар, конференцияларҙа әүҙем ҡатнашҡан һәм еңеүҙәр яулаған егеттең ғүмере 2011 йылдың 22 майында фажиғәле өҙөлдө.


text:
Салауат Сәғитов: “Муттар саммит һылтауы менән байырға маташа”
«Башҡортостанда республика һәм Өфө бизнесына, дәүләт учреждениеларына, йәнәһе, 2015 йылда ШОС һәм БРИКС саммиттарында ҡатнашыусылар араһында таратыласаҡ китапта уның тураһында презентация материалдары баҫырға тәҡдим итеүсе ойошмалар барлыҡҡа килде», — тип хәбәр итте журналистар менән осрашыуҙа БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов. Ул әле үк ошондай бер нисә хәл теркәлеүен билдәләне.
«Мутлашыусылар, Өфө хакимиәте башлығы йәки хөкүмәт ағзалары менән килешелгән тип, ялған хат күрһәтәләр. Был бизнесты беҙ тыя алмайбыҙ, әммә рәсми рәүештә шуны белдерәбеҙ — был баҫмалар саммиттарҙа Өфөнөң презентация кейсына эләгеренә бер ниндәй гарантия юҡ. Саммит үткән көндәрҙә таратыласаҡ һәр баҫма, сувенир һәм башҡа продукция Башҡортостан Хөкүмәте менән килешеү буйынса «Өфө-2015» ШОС БРИКС офис-төркөмө» тарафынан ғына әҙерләнә һәм Рәсәй Президенты Хакимиәте тарафынан раҫлана», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды вице-премьер.


text:
Өфөнөң Аксаков исемендәге баҡсаһында «Ҡала сәскәләре» фестивале үтәсәк
Кесе йома, 18 августа, Өфөнөң Киров районында урынлашҡан С.Т.Аксаков исемендәге баҡсаһында «Ҡала сәскәләре» фестивале үтәсәк. Ул «Дуҫлыҡ сәскәһе» район фестивале сиктәрендә иң яҡшы сәскәләр композицияһына ижади конкурстар һәм концерт номерҙары форматында уҙғарыласаҡ.
Быйыл сара Башҡортостан Республикаһында Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылы сиктәрендә үткәрелә. Райондың белем биреү учреждениелары һәм үҫмерҙәр клубтары араһында үтәсәк иң яҡшы балалар костюмына, шулай уҡ Киров районы хакимиәтенең ведомство бүлексәләре араһында иң яҡшы стена һүрәтенә конкурстар, «Өфө сәскәләре» фотоконкурсы әлеге сәскәләр байрамына яңылыҡ индерәсәк. Бынан тыш, барлыҡ теләүселәр араһында асфальтта төшөрөлгән иң яҡшы һүрәт бәйгеһе лә буласаҡ.
Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, төрлө номинациялар буйынса фестивалдә ҡатнашыу өсөн райондың 70-тән ашыу учреждение һәм ойошмаларынан заявка ҡабул ителгән.


text:
Өфөлә китап уҡыуҙы пропагандалау акцияһы үтәсәк
Белем көнө алдынан, 29,30 һәм 31 августа, Өфөлә китап уҡыуҙы пропагандалау акцияһы үтәсәк. Сараны БР Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы ярҙамында Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана һәм Рәсәй балалар фондының республика бүлексәһе ойоштора.
«Башинформ» агентлығына ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, акция сиктәрендә күп төрлө саралар планлаштырылған. Шулай итеп, сараның тәүге көнөндә, 29 августа, Спутник ФМ радиоһы һәм Юлдаш радиоһы тулҡындарында викторина үткәреләсәк. Шул уҡ көндә Салауат Юлаев һәйкәле алдындағы майҙанда энтузиастар төркөмө китап уҡыуҙы пропагандалап, үҙ сығыштарын ойошторасаҡ. 31 августа китап магазиндарында билдәле ғалимдар, яҙыусылар, артистар ҡатнашлығындағы матур байрам көтөлә. Урында уҡ балалар өсөн уйын-викториналар үтәсәк.
Бынан тыш, өс көн дауамында «Академкитап», «Китап» һәм «Белем» китап магазиндарында ата-әсәләр ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар өсөн яңы китаптар йыйыу ойоштороласаҡ.


text:
Республикала йәштәрҙең халыҡ-ара аграр форумы уҙғарыла Фото: Олег Яровиков
Республикала йәштәрҙең халыҡ-ара аграр форумы уҙғарыла
Республикала йәштәрҙең халыҡ-ара аграр форумы уҙғарыла Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 3 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
15 марттан 17-нә тиклем Башҡорт дәүләт аграр университетында йәштәрҙең «Агросәнәғәт комплексының инновация үҫешендә аграр фәне» халыҡ-ара аграр форумы ойошторола. Унда Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең аграр юғары уҡыу йорттарынан 150-гә яҡын ғалим ҡатнаша.
Йәштәр форумы «Агрокомплекс-2016» XXVI халыҡ-ара махсуслаштырылған күргәҙмәһе сиктәрендә үткәрелә. Ул белгестәр өсөн дискуссия майҙансығы ғына булмаясаҡ, шулай уҡ йәш ғалимдарға үҙҙәренең фәнни асыштары менән таныштырырға, тәжрибә уртаҡлашырға мөмкинлек бирәсәк.
Форумдың программаһында Йәш ғалимдар мәктәбен, Бөтә Рәсәй аграр белем биреү һәм ғилми учреждениеларҙың йәш ғалимдары һәм белгестәре советы кәңәшмәһен, «Йәштәр фәне — агросәнәғәт комплексының инновация үҫешенә» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһын, түңәрәк өҫтәлдәр ултырышын уҙғарыу ҡаралған.


text:
Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре
Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре (ғәр. الإمارات العربية المتحدة — әл-Имарат әл-Арабия әл-Муттахида) — ете әмирлектән (ғәр. إمارات — имарат, إمارة — имара) торған федератив дәүләт. Һәр әмирлек абсолют монархия төҙөлөшөндәге дәүләт: Әбү-Даби, Ғәжмән, Дубай, Рас-әл-Хайма, Умм-әл-Кайвайн, Фүжәйрә һәм Шаржа. Һанап үтелгән әмирлектәрҙең ҡайһы бере кәрлә дәуләт тигән төшөнсәгә тура килә. Иң ҙур әмирлек Әбу-Дабиҙың әмире Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренең президенты булып тора. Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренең баш ҡалаһы — Әбү-Даби ҡалаһы.
Һәр әмирлек үҙ биләмәһендәге углеводородтарҙы үҙ мәнфәғәтендә файҙалана ала, шуға күрә иң эре һәм бай Әбү-Даби әмирлегенең йоғонтоһо ҙур. Нефть запасының күләменә ярашлы, һәр әмирлек дөйөм сәйәсәтте билдәләүҙә ҡатнаша. Мәҫәлән, Дубай әмире Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренең хөкүмәт башлығы булып тора.
Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре Азияның көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә Ғәрәп ярымутрауының көнсығышында урынлашҡан. Көнбайыштан — Сәғүд Ғәрәбстаны, көньяҡ-көнсығыштан Оман менән сиктәш.
Халҡы 8.5 млн кеше, күпселеге (70 % яҡын) көньяҡ һәм көньяҡ-көнсығыш Азиянан килгән эшселәр. Ерле халҡын нигеҙҙә сөнни мосолмандар тәшкил итә.
Ҙур нефть ятҡылыҡтары бар, нефть экспортлау эске тулайым продукттың байтаҡ өлөшөн алып тора (1980 йылда 73 %, 1995 йылда 41 %[1]). Иҡтисадтың нефть менән бәйле булмаған тармаҡтарын да үҫтереү һөҙөмтәһендә ЭТП-ла нефть тармағының өлөшө 2009—2013 йылдарҙа 40%-тан түбән була.[2]
1967 йылдан Нефть экспортлаусы илдәр ойошмаһы ағзаһы.


text:
Айнур Фәрғәт улын эш кабинеты янында уҡ бер ханым ҡаршы алды. Директор бүлмәһенең ишеген асты ла уға өндәште:
– Рәхим итегеҙ! Ни йомош?
Ҡатын үҙенең ни сәбәпле килеүен әйтте:
Әлбиттә, һәр кемеһенең үҙ сере, үҙ ысулдары. Ҡымыҙҙың ниндәй генә төрө юҡ ине: баллы, муйыллы, сейәле, ыҫланған, әсе, сөсө, яллы, ҡаҙылы... Әммә ҡымыҙҙың үҙ тәме һаҡланырға тейеш, ти баһалаусылар.
Үҙем 41 йыл мәктәптә уҡытып, туған телебеҙҙең киләсәк быуынды тәрбиәләүҙә ни тиклем мөһим икәнлегенә инандым. Тел уҡытыусылары, зинһар, әүҙем булығыҙ, гәзит-журналдарҙан һәр яңылыҡты уҡығыҙ, үҙ фекерҙәрегеҙҙе яҙығыҙ!


text:
Ағинәйҙәрҙең аҡ эштәре
Башҡортостандың күп райондарында һәм ауылдарында “Ағинәйҙәр” ойошмалары эшләп килә. Исеменән үк күренеүенсә, улар халыҡҡа бары яҡтылыҡ, яҡшылыҡ, матурлыҡ килтерә торған изге эштәр менән шөғөлләнә, тәжрибәләре менән уртаҡлаша, үҫеп килгән быуынды тәрбиәләүгә ҙур өлөш индерә.
Межгорье ҡалаһында йәшәгән, төрлө сараларҙа актив ҡатнашҡан һәм сәләмәт йәшәү рәүеше алып барған ҡатын-ҡыҙҙар ҙа, ағинәйҙәр ойошмаларын күтәреү маҡсатында, “Көҙйылға” ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһын булдырҙы. Улар Башҡортостан Республикаһы “Ағинәйҙәр” ойошмаһы положениеһына ярашлы эш алып бара.
Шулай былтыр апрель айында уҡ “Көҙйылға” ағинәйҙәре Инйәрҙәге Һөт байрамында ҡатнашты.
“Көҙйылға” ҡатын-ҡыҙҙары үҙҙәренең планлы эшен Мәрйәм шишмәһен таҙартыу һәм төҙөкләндереүҙән башланы. Ә иң ҙур сараларҙың береһе “Алтын ҡуллы әсәйҙәр” күргәҙмәһе булды. Бында милли кейемдәр, сигеү, бәйләү, тегеү һәм башҡа ҡул эштәре тәҡдим ителде, аш-һыуҙың рецептары ла таратылды. Тәҡдимдәр һәм теләктәр китабында ойоштороусылар адресына тик рәхмәт һүҙҙәре һәм изге теләктәр яҙылған ине.
Ҡатын-ҡыҙҙар ваҡытлы матбуғатҡа яҙылып, гәзит-журналдарҙағы төрлө ҡыҙыҡлы һәм фәһемле мәғлүмәттәр менән уртаҡлашалар. Ҡурсаулыҡ биләмәһендә йәшәгәс, ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ тәбиғәт, ҡоштар, йәнлектәр проблемаһына ла битараф түгел. Ҡоштарға ярҙам итеү сараларына уҡыусыларҙы йәлеп итәләр. “Башҡортостан ҡоштары” тигән класс сәғәттәре лә үткәрҙеләр.
Март айында “Көҙйылға” ойошмаһы ағзалары Белореттағы социаль приютҡа барып, балаларҙы кейем, канцелярия тауарҙары, китаптар һәм тәмлекәстәр менән ҡыуандырҙы. Шулай уҡ һәр йәш төркөмөнә уйын программаһы әҙерләнгәйне. Кескәйҙәр әкиәттәр, ә өлкән класс уҡыусылары фольклор менән танышты.
“Көҙйылға” ҡатын-ҡыҙҙар йәмәғәт ойошмаһы Ф.А. Хажина етәкселегендә Башҡортостандың төрлө райондарында йәшәгән башҡорттарҙың милли кейемдәрен тергеҙеү буйынса эш алып бара. Ул үҙе һәм ейәнсәрҙәре өсөн теккән милли кейемдәр өлгөһөнөң серҙәре менән ихлас уртаҡлаша, башҡаларҙы ла өйрәтә.
“Өйрәнергә бер ҡасан да һуң түгел” тигән әйтемде иҫтә тотоп, ойошманың ҡатын-ҡыҙҙары бер- береһенән милли аш-һыу әҙерләү, тегеү, бәйләү, сигеү һәм башҡа ҡул эштәренә, баҡсасылыҡ серҙәренә өйрәнә, тәжрибә уртаҡлаша.
Ғаилә йылы уңайынан “Алтын балыҡ” балалар баҡсаһында уҙған Башҡорт ғаиләһе көнө матур, сағыу, фәһемле һәм күңелле байрамға әүерелде. Йырҙар, шиғырҙар, бейеүҙәр, уйындар - бөтәһе лә ғаиләгә арналды. Балалар мандолина көйҙәрен яратты, хатта бейеп тә алдылар.
Ҡала халҡын ѳлгөлө йәш ғаиләләр менән таныштырыу йәһәтенән урындағы баҫмала Мөхәмәҙиевтар, Ҡауыевтар ғаиләләре тураһында мәҡәләләр баҫылып сыҡты.
Әлеге көндә ойошмабыҙҙа 21 кеше иҫәпләнә. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың бөтәһе лә актив һәм сәләмәт йәшәү рәүеше алып бара: ҡаланың йәмәғәт һәм мәҙәни тормошонда ҡайнап, райондың ағинәйҙәре менән тығыҙ аралашып йәшәйҙәр һәм эшләйҙәр. “Беҙ милли һәм рухи байлыҡтарыбыҙ менән ғорурлана алабыҙ һәм тәжрибәбеҙҙе, һәләтебеҙҙе, белемебеҙҙе йәш быуынға еткерергә тейешбеҙ!” тигән девиз менән йәшәй “Көҙйылға” ҡатын- ҡыҙҙар ойошмаһы ағзалары.
Межгорье ҡалаһы.


text:
Фото:
Өфөлә республика сәнәғәт предприятиеларының иң яҡшы эшселәрен тәбрикләнеләр
Фото:
Башҡортостандың Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығында республика сәнәғәт предприятиеларының иң яҡшы эшселәрен сираттағы тәбрикләү тантанаһы үтте.
Башҡортостан Президенты Указына ярашлы 11 августа 22 кеше тәбрикләнде: алтауһына Башҡортостан Республикаһының Почет грамоталарын тапшырҙылар, 16 кеше төрлө эшмәкәрлек өлкәләрендә маҡтаулы исемдәргә лайыҡ булды.
БР сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Игорь Карепанов күп йылдар дауамында башҡарған намыҫлы хеҙмәттәре өсөн рәхмәт белдереп, тәбрикләнеүселәрҙе юғары исемдәре һәм лайыҡ булған наградалары менән ҡотланы.
Ағымдағы йылдың тәүге ярты йыллығы өсөн республика сәнәғәтенең эш йомғаҡтарын ҡыҫҡаса баһалап, Игорь Карепанов ошо залда вәкилдәре ултырған барлыҡ предприятиеларҙың ҡуйылған бурыстарҙы уңышлы хәл итеүҙәрен, эҙмә-эҙлекле үҫешеүҙәрен һәм үҙҙәренең өлкәләрендә лидер булыуҙарын билдәләне.


text:
Рәсәйҙең иң яҡшы ҡалалары араһында Өфө 9-сы урында
«Урбаника» территориаль планлаштырыу институты (Санкт-Петербург ҡалаһы) Рәсәй Архитекторҙар союзы менән берлектә булдырылған сираттағы «Рәсәйҙең 100 иң ҙур ҡалаһының интеграль рейтингы» тикшеренеүенә йомғаҡ яһаны.
Был рейтинг йомғаҡтары буйынса Башҡортостандың баш ҡалаһы, илебеҙҙең Дондағы Ростов (10-сы урын), Түбәнге Новгород (16-сы), Новосибирск (17-се), Силәбе (18-се), Санкт-Петербург (19-сы), Ҡазан (20-се), Һамар (21-се), Омск (24-се), Волгоград (25-се) һәм Пермь (28-се) кеүек ҙур ҡалаларын уҙып, туғыҙынсы урынды биләне.
Етмәһә, Рәсәйҙең миллиондан ашыу кеше йәшәгән ҡалалары араһында, интеграль рейтинг һөҙөмтәләре буйынса, Өфө өсөнсө урында тора. Башҡортостан баш ҡалаһынан алда Екатеринбург һәм Воронеж.
Өфө хакимиәте сайтында хәбәр ителеүенсә, Башҡортостандың баш ҡалаһы элеккесә «Урбаника» рейтингында юғары һөҙөмтәләр биләп килә һәм Рәсәйҙең тормош кимәле һәм ҡала мөхите сифаты юғары булған ҡалалары араһында алдынғы урынды биләгән тәүге ун ҡалаһы иҫәбенә ингән.
«Урбаника»ның төп маҡсаты – илдә «хаҡ» һәм «сифат» күрһәткестәре нисбәтендә йәшәргә иң ҡулайлы ҙур ҡаланы табыу. Ул ҡаланың йәшәргә йәлеп итеүсәнлеген күтәреү буйынса үткәрелгән сәйәсәт һөҙөмтәлелеген сағыштырып баһаларға мөмкинлек бирә.
Тикшеренеүҙәр барышында, ҡала мөхитенең сифаты кеүек, ҡалала йәшәүселәр өсөн мөһим параметрҙар иҫәпкә алынды. Улар араһында – торлаҡ менән тәьмин ителеш, заманса ҡулланыу форматтары булыу, ҡала юлдарында транспорт күплеге кимәле, енәйәтселек кимәле, ҡаланың яҡтыртылыуы, шулай уҡ тәбиғәт шарттарының уңайлылыҡ кимәле, төҙөкләндереү һәм экологик бысраныу кимәле.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Рәсәйҙең 100 иң ҙур ҡалаһы интеграль рейтингында 170 меңдән ашыу кеше йәшәгән ҡалалар ҡатнаша, уларҙа илебеҙ халҡының 44 проценты йәшәй. Уларҙан 68 ҡала Федерация субъекттарының баш ҡалалары булып тора, ә ҡалған 32-һе – икенсе кимәлдәге төбәк ҡалалары.


text:
Япония Стәрлетамаҡ каучуктары менән ҡыҙыҡһынды
8 декабрҙә Республика Йортонда Японияның «Йокогама» корпорацияһы вәкилдәре менән осрашыу үтте.
– Башҡортостан сит ил инвесторҙары, шул иҫәптән Япония предприятиелары менән иҡтисади бәйләнештәрҙе үҫтереүгә ҙур әһәмиәт бирә, – тип белдерҙе БР Хөкүмәте вице-премьеры Илшат Тажетдинов.
Япония компанияһы вәкилдәре беҙгә ноябрь айында республикабыҙ делегацияһының Японияға сәфәренә яуап итеп килде. Ноябрҙәге сәфәр барышында Башҡортостан делегацияһы Японияның ҙур бизнес вәкилдәре менән 13 осрашыу үткәрҙе. Сәфәр һөҙөмтәһендә Башҡортостан менән РОТОБО корпорацияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды.
«Йокогама» компанияһы вәкилдәре Башҡортостанға килергә саҡырыуҙы ҙур ҡыҙыҡһыныу менән ҡабул итте. Улар ныҡлы иҡтисади бәйләнештәр урынлаштырыу яҡлы. Беренсе сиратта, автомобиль шиндары сығарыуға махсуслашҡан япондар яғы иғтибарын төбәктең нефтехимия предприятиелары, атап әйткәндә, Стәрлетамаҡтың изопрен каучук сығарыусы «Синтез-Каучук» предприятиеһы потенциалы йәлеп итте.
Әлеге осрашыуҙа, Стәрлетамаҡ предприятиеһы Японияның «Йокогама» заводтарының еңел автомобилдәр шиндары етештереү өсөн тәүге материалдар менән тәьмин итеүгә талабын тулыһынса тәьмин итергә әҙер, тип белдерелде. «Синтез-Каучук» йылына 144 мең тонна самаһы изопрен каучук сығара, ә Япония корпорацияһына йылына 12 мең тонна күләмендә талап ителә.
Бөгөн компания вәкилдәре предприятиеның үҙе, уның үҫеш перспективалары менән танышты, кәрәкле экспертизалар үткәреү өсөн «Синтез-Каучук» продукцияһының һынау партияһын ебәреү тураһында һөйләшеп килеште.
Япония яғы башҡа өлкәләрҙә лә бәйләнештәрҙе үҫтереү менән ҡыҙыҡһынды. Мәҫәлән, Стәрлетамаҡта делегация «Стәрлетамаҡ машиналар эшләү компанияһы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенә һәм «Инмаш» концернына барҙы, тип хәбәр итә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте матбуғат хеҙмәте.


text:
Күмертау уҡыусыларына Аман Тулеевтан хәрби форма һалынған посылка килде
Күмертау ҡалаһының 4-се мәктәбенә Кемерово өлкәһенән хәрби форма һалынған посылка килде. Ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, уҡыу йылы башында мәктәп коллективы Кемерово өлкәһе губернаторы Аман Тулеевҡа егеттәр өсөн хәрби форма һатып алыуҙа ярҙам күрһәтеүен һорап мөрәжәғәт иткән.
Кемерово губернаторы үтенесте ихлас ҡабул иткән. Кемерово өлкәһендә тегелгән 30 комплект авиация ғәскәрҙәре хәрбиҙәренең формаһы Күмертауға ебәрелгән.
Педагогтар Аман Тулеев адресына иғтибары һәм 1950-се йылдарҙа башланғыс кластарҙа уҡыған мәктәбенә ярҙам итеүе өсөн рәхмәт һүҙҙәре менән телеграмма ебәргән. Форма тегеүгә булышлыҡ иткәне өсөн уҡытыусылар Кемерово өлкәһенең мәғариф һәм фән департаменты начальнигы Елена Пахомоваға ла рәхмәтен еткергән.
Мәктәп уҡыусыларына яңы кителдәр, пилоткалар һәм аҡ бирсәткәләр ныҡ оҡшаған. Хәҙер 4-се ҡала мәктәбендә хәрби-патриотик клуб асыласаҡ. Тантана 10 февралгә билдәләнгән.


text:
Республика урмансылары Яңы йыл шыршыларын әҙерләй башланы Фото: Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығы
Республика урмансылары Яңы йыл шыршыларын әҙерләй башланы
Республика урмансылары Яңы йыл шыршыларын әҙерләй башланы Фото: Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығы
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостанда Яңы йыл шыршыларын әҙерләү башланды. Шыршы баҙарҙарына 120 мең ағас килтереү күҙаллана, тип хәбәр иттеләр республиканың Урман хужалығы министрлығында.
— Әлеге көндә Дыуан, Асҡын, Йылайыр, Ҡариҙел, Нуриман, Белорет һәм Бәләбәй райондарында шыршы әҙерләйҙәр. Тап ошо урмансылыҡтар «энәле матурҡайҙар» менән тәьмин итәсәк, — тине Башҡортостан Урман хужалығы министрлығының милек менән идара итеү, техник үҫеш һәм хеҙмәтте һаҡлау бүлеге етәксеһе урынбаҫары Альберт Бохаров.
Уның һүҙҙәренсә, Яңы йыл шыршыларын әҙерләү 20 декабргә тиклем дауам итә.


text:
Мәҙһәб
Мәҙһәб(ғәр. مذهب) - (мәҙһәп) - (ғәрәпсәнән тәржемә: юл, йүнәлеш) — мосолмандарҙа хоҡуҡ системаһы йәки ағым. Хәҙер мосолмандарҙа дөйөм танылған дүрт мәҙһәб бар. Улар — хәнәфи, малики, шафиғи, хәнбәли мәҙһәбтәре. Был мәҙһәбтәрҙе башлап ебәргән Әбү Хәнифә, Мәлик бине Әнәс, Шафиғи һәм Ибн Хәнбәл мөжәһиттәр, йәғни, мосолман фикһын аңлатыуҙа иң абруйлы, дәрәжәле кешеләр булараҡ танылғандар. Мәҙһәбтәр бер-береһенән фикһты аңлатыу һәм йолаларҙы ни рәүешле үтәү мәсьәләләрендә генә айырылалар. Ул мәҙһәбтәр барыһы ла тигеҙ хоҡуҡлы һанала. Һәр мосолман үҙе теләгән мәҙһәбтә була ала.
Йөкмәткеһе
Хәнәфиҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәнәфиттәр мәктәбе буйынса хоҡуҡтын (фикхтын) сығанаҡтары:
- Ҡөрьән
- Сунна
- Сәхәбәләр һәм Табииндар һүҙҙәре
- Ҡыяс (дөйөм хоҡуҡта прецедент менән оҡшаш)
- Истихсан
- Иджма
- адат һәм урф
Мәликиҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәлик Ибн Әнәс мәктәбе буйынса хоҡуҡтың (фикхтың) сығанаҡтары:
- Ҡөрьән
- Сөннәт
- Мәҙинә ҡалаһында йәшәгән кешеләрҙен йолалары
- Сәхәбәләр һәм тәбиғиндәр һүҙҙәре
- Ҡыяс (дөйөм хоҡуҡта прецедент менән оҡшаш)
- Истислах
Шафиғиҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәнбәлиҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- З. Шафиғи. Рауил Үтәбай-Кәрими. Ислам. Белешмә һүҙлек. Ҡазан, 1993. ISBN 5-298-00949-2


text:
МӨНӘЖӘТ -ҒӘҘЕЛЛЕКТЕ, ИМАНДЫ, КИЛӘСӘГЕБЕҘҘЕ ҺАҠЛАЙ
- Йәмәғәт ойошмаһына етәкселек итеү хәҙерге заманда бик ҡатмарлы эш. Ә бына тырышлыҡтың
бер остоҡ ҡына һөҙөмтәһен күреү тағы дәрт бирә, халҡым, ауылым өсөн эшләргә әйҙәй. Ағинәйҙәрем менән Өфөлә "Алтын тирмә" тапшырыуында ҡатнаштыҡ, унда ла еңеп ҡайтыҡ. Ә Мөнәжәтселәр конкурсында II урынға лайыҡ булдыҡ. Был — дөйөм еңеү, тотош ауылдың еңеүе тип һанайым. Ауыл ғына ла түгел, районыбыҙҙы ауыҙ тултырып Сибайсәхнәһенән танытыуҙары үҙе ни тора. Әбйәлилдә үткән йыйында Гөлфиә Гәрәй ҡыҙының ошо конкурста ҡатнашырға тигән тәҡдименә ризалыҡ биреү менән Шығайҙың мәшһүр ҡурайсыһы Мөхәмәт Түлебаев менән кәңәшләштем. Ул мөнәжәт әйтеү өсөн ике көй өйрәтте. Үҙебеҙҙә ерлектәге мөнәжәттәрҙең юҡлығын белгәс, көйгә һалырлыҡ, мәғәнәһе бөгөнгө көн мәсьәләләренә арналған шиғырҙар эҙләй башланым. Шығай ауылы «Ѳлкәр» мәҙәни үҙәге директоры Сәғирә Шәрәфетдинова ойошторған Ағинәйҙәр конкурсында еңеүгә күмәкләп тә, яңғыҙ ҙа мөнәжәт әйтеү һѳҙѳмтә бирҙе. Был еңеү беҙҙе ҡанатландырып ебәрҙе. Үткән йыл ағинәйҙәр булып ойошоу менән милли кейем тектерҙек. Мәртәбәле конкурсҡа бер иштән, дан итеп тектерәйек тип, тағы туҡымалар һатып алдыҡ. Тегенсеһе лә табылды. Аллаға шөкөр, бөтә төр ҡатмарлыҡтарҙы еңеп, Сибай сәхнәһенә баҫып, мөнәжәттәребеҙҙе яңғырата алдыҡ. Мәҙәниәт бүлеге начальнигы Зәлифә Әғләмоваға, Белорет районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Илгиз Теләүбаевҡа, ағинәйҙәрҙең һәр береһенә ҙур рәхмәтебеҙҙе әйтеп үтәм. Бер аҙнала 9-10 милли кейем тегеп өлгөрткән тегенселәргә лә рәхмәтебеҙ сикһеҙ.
Мөнәжәтселәр конкурсына барған ҡул эше оҫтаһы, алдынғы хужабикә, ағинәй Зәйтүнә Хажинаға
сибайҙарҙың байрамды ойоштороуҙары, Силәбе өлкәһенең Сосновка районынан килгән оло йәш- тәге ағинәйҙәрҙең сығышы, боронғо мөнәжәттәре оҡшаған. “Ағинәйҙәр ойошмаһына кинәнеп йөрөйөм. Эш тә күп, мәшәҡәттәре лә, әммә уға ҡарамайым, дәртләнеп, яңылыҡтар араһында йө рөүгә етәме һуң. Был ойошмаға инеү менән изге эштәр уйлап табып торам. Бына күршем Йомабикә
ауырып өйҙә генә ултыра ине. Йәйен уны төрлө изге ерҙәргә йөрөттөк, шул тиклем рәхмәтле ҡалды.
Аллаға шөкөр, оло йәштә булһа ла, хәҙер йүгереп йөрөй, үҙе мал тотоп йәшәп ята. Ағинәйҙәрҙе өмәгә саҡырып, 24 ҡаҙ һуйып эшкәртеп алдым. Күмәк эшкә ни етә - бигерәк күңелле булды", - ти Зәйтүнә Хажина. Ысынлап та, йәмәғәт эше, халҡың өсөн йән көсөңдѳ һалып эшләү - күңел донъяһын байыта, фекерләү офоғон киңәйтә, үткәндәрҙе баһалап, киләсәкте хәстәрләүгә ынтылыш бирә... Рузидә Ғәйфуллина конкурстан ҡайтыу менән мәктәптә балаларға мөнәжәт, мөнәжәттең халыҡ йәшәйешендә тотҡан урыны, уны нисек башҡарыуҙары тураһында аңлатыу эштәрен башлай. Конкурста теле сығып етмәгән баланың моңландырып аҙан ҡысҡырып, аяттар уҡыуын, мөнәжәт көйләүҙәрен, ер аяғы ер башынан килгән оло йәштәге ысын ағинәйҙәрҙең йөрәк тауышын ишетеп-күреп ҡайтыу ағинәйлек юлын һайлаған ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙы тағы ла матурыраҡ, халҡыбыҙ өсөн мөһимерәк эштәргә әйҙәһен, һәр ҡайһыбыҙға үҙ күңелен пакландырыуға этәргес көс бирһен.
Ағинәйлектең тауҙай ҙур яуаплылыҡ йөкмәтеүен бер генә минутҡа ла онотмаһын ине Ағинәйҙәр ойошмаһына ингән һәр ҡатын-ҡыҙ. Ә конкурсҡа әйләнеп ҡайтһаҡ, уның һөҙөмтәһе ҡыуанырлыҡ. Мөнәжәт әйтеүселәрҙең ун бер командаһы араһында II урынға Үткәл ауылы мөнәжәтселәре сыҡты һәм улар Хәләф Ишморатов ҡулынан Ҡоролтайҙың Рәхмәт хатын алды. Яңғыҙ мөнәжәт әйтеүҙә шулай уҡ II урынға Үткәлдән Таңһылыу Вәхитова лайыҡ булды. Уға Диплом һәм бүләккә сертификат
тапшырылды. Яңғыҙ мөнәжәт көйләгән Рәйфә Ғәлиастановаға Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева матур шәлъяулыҡ бүләк итте. Жюри ағзалары, ҡатнашыусылар, тамашасылар беҙҙең йәш ағинәйҙәр командаһының үҙ көстәре менән тектереп кейгән зөмрәт йәшел балитәкле күлдәктәрен, ҡара бәрхәт камзулдарын, биҙәүестәрен айырыуса ныҡ оҡшаталар, әллә күпме маҡтау,
дәртләндереү һүҙҙәре әйтәләр. Беҙ ҙә Үткәл ауылының уңған да, талантлы ла, ауылының иртәгәһе көнөн бөгөн хәстәрләргә өйрәнеү юлын- да йөрөгән ағинәйҙәргә рәхмәтле булып, уларға ҡатмарлы, яуаплы йәмәғәт эшендә уңыштар теләйек.
Зилә АБЗАЛОВА, райондың Ағинәйҙәр ҡоро етәксеһе.


text:
Манышты ауылының «Шишмәкәй» балалар баҡсаһында төрлө байрамдар, иртәлектәр йыш үткәрелә. Яңыраҡ «Ҡар һыуына барыу» йолаһы күрһәтелде. Байрамда ата-әсәләр ҙә, кескәйҙәребеҙ ҙә ихлас ҡатнашты.
Балаларҙың барыһы ла башҡорт милли кейемендә килде. Оло инәй – Рәлиә Фәйзрахман ҡыҙы Йомағужина йоланың үҙенсәлектәре тураһында мауыҡтырғыс итеп һөйләне. Һыу алып ҡайтыуҙы сәхнәләштереү, яҙ тураһында йомаҡтар сисеү, һынамыштар әйтеү, йырҙар һәм бейеүҙәр байрамыбыҙға йәм, рух өҫтәне.
Кескәй төркөм ҡыҙҙарының – «Ҡулъяулыҡ», малайҙарҙың – «Батырҙар», өлкән төркөм ҡыҙҙарының «Биҙрәләр» бейеүҙәре, яҙ тураһында йырҙары бөтәһенең дә күңеленә хуш килде. Боронғо уйын «Күрешеү»ҙе лә хәтергә төшөрөп алдыҡ.
Шулай итеп, байрамдан бөтәбеҙ ҙә ҡәнәғәт ҡалдыҡ. Уны үткәреүҙә ярҙам иткәндәре, балаларҙың барыһына ла милли кейемдәр тектергәндәре өсөн ата-әсәләргә ҙур рәхмәт. Ә балалар йолаларыбыҙҙы белеп үҫергә тейеш.
Әнисә АБДРАХМАНОВА, тәрбиәсе.
Белорет районы.


text:
Халҡыбыҙҙың һөйөклө улы, арҙаҡлы ғалимы30-12-2016, 02:51 // Шәхестәр // Баҫып сығарырға
Быйылғы ҡыш була алмай йонсоно: ҡат-ҡат ҡар яуғыланы, яуа торҙо, йәнә көн йылытып, яҙғы ташҡын төҫлө, иреп ағып торҙо, йә булмаһа, ҡапыл туңдырып, хәтһеҙ генә йә көҙ, йә ҡыш булып китә алмай ыҙаланды. Һис көтмәгәндә ямғыры яуып, туң ерҙе көҙгөләй боҙ ҡапланы. Ҡара туңғаҡ ҡаты һыуыҡтар менән алмашынды. Хәйерһеҙ килде ҡыш...
Пәйғәмбәр, тархандар затынан
Йәшәгән имәндәй, мыҡты, ғорур буй-һынлы, иң бейек тауҙарҙың түбәһендә ятҡан ап-аҡ ҡарҙай сал сәстәре менән донъя балҡытыр, ырамлы аҙымдары менән ер һелкетеп йөрөр, ел-ямғырға бер ваҡытта ла ҡаҡшамаҫ төҫлө тойолған Әхмәт ағай, Әхмәт Сөләймәнов, Әхмәт Мөхәммәтвәли улы, хәйерһеҙ килгән ҡыштың тәүге һыуығында шартлап һыныр ҙа гөрһөлдәп ергә ауыр тип кем уйлаһын?! Ә тормоштоң ниндәй генә бөгөлмәләрен, һынау баҫҡыстарының ҡалайын һис бирешмәй үтәр бәһлеүән, ышаныслы шәхес, сая рухлы уҙаман, милләтебеҙҙең тотҡаһы, ғилем һәм аҡыл эйәһе ине ағайыбыҙ. Бына хәҙер, ни тиклем ауыр булмаһын, “ине”, “булды” кәлимәһен ҡулланырға мәжбүрбеҙ, халҡыбыҙға еткерәһе фекер ағышыбыҙҙы ла хәтирәләргә, хәтернамәгә бормайынса сарабыҙ юҡ.
Башҡорт халҡының һөйөклө улы, арҙаҡлы ғалим-фольклорсы, әҙәбиәтсе, шағир, педагог, әүҙем йәмәғәт эшмәкәре, аҫыл шәхесебеҙ Әхмәт Сөләймәнов, һис шикһеҙ, ике быуат, ике мең йыллыҡ арауығында заманыбыҙҙың бөйөк заттарының береһе дәрәжәһенә күтәрелде. Республикабыҙҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, филология фәндәре докторы, профессор, Халыҡ-ара төркиәт академияһы академигы, РФ-тың, БР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, мәғариф алдынғыһы, Ғафури районының Жәлил Кейекбаев исемендәге премияһы лауреаты – был шөһрәтле исем-шәрифтәрҙе Әхмәт Сөләймәнов, үҙ өлөшөнә төшкән көмөштәй, һауаланмайынса ҡабул итте, үҙенә Хоҙайҙан бирелмеш миссияны һуңғы һулышына тиклем намыҫ менән үтәне. Ана бит, Ер йөҙөндәге һуңғы һынауы – һанаулы минуттар ҡалғанда балаларына, яҡташтарына, зыялыларға, халҡына йөрәк һәм аҡыл һүҙҙәрен әйтеп ҡалырға көс тапҡан арҙаҡлы замандашыбыҙ! Бындай васыяттарҙы теләһә кем әйтмәгән, аҫыл заттар, ғәйре уҙамандар ил-ғәм имен рух аманаты итеп ҡалдырған, ғүмере буйына мәрхүмебеҙ үҙе фәнни нигеҙҙә өйрәнгән халыҡ ижадында ла күпте күргән ил ҡарттары, аҡһаҡалдар башҡарған был изге йоланы...
Арҙаҡлы ғалим, олуғ шәхес, һоҡланғыс замандашыбыҙ Әхмәт Сөләймәнов 1939 йылдың 15 мартында Бөрйәндең тау-урмандар араһында ятҡан Нәби ауылында донъяға килә. Сабыйҙы ҡулына алып, ҡоро төргәккә биләп, сөйөп-сөйөп алған кендек инәйе башҡа тиҫтәләгән шул йылда тыуған балаларҙан бер нәмәһе менән дә айырылмаған Мөхәммәтвәли улы Әхмәттең бөйөк зат дауамы икәнен уйлап ҡаранымы икән?! Баланан саҡ ҡотолған әсәһе Нурикамалда ла зат-ырыу ҡайғыһы булмағандыр, әүәлгеләр ете йоҙаҡ аҫтында ине бит. Аҙан әйткәндә Нәби ҡарттары ла бер ни һиҙенмәгәндер. Ә сабый маңлайына яҙылмыш үҙ тәҡдире, үҙ ырыҫ-бәхете, ҡан-бабалар өмөт-теләктәре менән донъяға килгән икән дәбаһа! Уйын эшме, ырыу-затыңа Лоҡман-Хәким пәйғәмбәрҙең үҙе йән өрһөнсө әле! Дәшт Ҡыпсаҡ, Боҫҡон бей, Бабсаҡ бей, Күҫәк бей, Дәүләтбай, Баҙан тархандар, Сөләймән, Ғәббәс Сөләймәновтар, тағы әллә ниндәй арҙаҡлы уҙаман-аҫабалар килә-китә, юйылмаҫ эҙ ҡалдыра торған Ҡыпсаҡ ырыуы һәм башҡорт тарихында. Ана, шәжәрә лә ни һөйләй бит: “Ун ике йәшендә Күсәк би килүб, Ҡараҡоломбәткә етүб тибенди. Бу Ҡараҡоломбәт буңа чара табмади, нәкәре илә ҡачуб, Шүлгән тишүгенә керди. Анда Ҡараҡоломбәтнең бер кызи берлән бер егет бер түн качуб, Базал тагында чыкуб китди... Олуғ атасы Тура хан әйтүб ирди: – Аллаһыдин носрат булуб, сән алсаң, нәселең өзмәң!” Өҙөлмәгән нәҫел, быуаттар буйы быуындан быуынға ялғана килгән: Хәйрулла – Мөхәммәтвәли – Әхмәт – Ләйсән – Шамил, Айҙар; Жәлил – Мәликә, Камилә; Нәркәс – Мөхәммәт, Диләрә. Киләсәктә лә пәйғәмбәр, тархандарҙан килмеш ырыу-зат дауам итер, башҡорт халҡының тарихында аҫыл биттәр яҙыр әле, насип булһа!
Яҙмыш. 1942 йылда дүрт йәшлек сабый атайһыҙ ҡала, Нурикамал инәй ҡулында эреле-ваҡлы Мөхәммәткилде, Мөхәммәтзәки, Мәрйәм, Әхмәт, Гәүһәр тороп ҡала. Һуғыш һәм аслыҡ бер кемде лә аяманы. Йор күңелле, сәсән телле ағайыбыҙ ул саҡты көлөбөрәк, шаяртыбыраҡ иҫкә алыр ине: “Беҙ ашап үҫкән үләндәр шифалы булған икән. Баҡтиһәң, беҙ төрлө витаминдар ейгәнбеҙ, шуға үҙем дә, тиҫтерҙәрем дә бер ваҡытта ла тешкә зарланманы”. Тешкә генә түгел, һаулығына ла бер ҙә зарланманы иҫән сағында Әхмәт Мөхәммәтвәли улы. Һуңғы көнөнә тиклем гимнастика яһаны, саф һауала йөрөнө.
Ҡайҙа ла яҡшы ғәҙәтен ташламаны. “Ҡандракүл” пионерҙар лагерында республикабыҙҙың “Урал батыр” конкурсын үткәреп ятабыҙ. Таң һарыһы менән тороп өлгөргән, иртәнге һалҡын һыуҙа йөҙөп-сайынып алған. Кәйефе иҫ киткес шәп. Ә беҙ иренешеп ятабыҙ. Имәндәй таҙа кәүҙәһе, Мәсем ҡаяһылай төҙ буй-һынын оҙаҡ йылдар ташламауы һәр саҡ сәләмәт тормош менән йәшәүенә бәйле булды. Көс-ғәйрәтен юҡҡа сарыф итмәне.
Әхмәт Сөләймәнов Байназарҙа урта мәктәп тамамлағас, Яңы Монасипта Сталин исемендәге колхозға эшкә төшә. Ул саҡтағы барлыҡ егеттәр кеүек машина, тракторға ынтыла. Эш араһында ауылдаштарының төртмә һүҙҙәрен ялға туҡтаған арала йыр-бейеү башланһа, әсе телле таҡмаҡтарҙы күңеленә һалып йөрөй. Әсәһенең моңло йырҙары йөрәк түрендә оялай тора, шул йылдарҙа ишеткән-күргәнен айырым дәфтәргә теркәү башлана. Район гәзитендә лә колхозсыларҙың удар хеҙмәте тураһында тәүге мәҡәләләре күренгеләй.
Бәһлеүәндәй егет 1958 – 1961 йылдарҙа Совет Армияһында Ҡараҡом сүллегендә танк дивизияһында еңел танк командиры сифатында намыҫлы хеҙмәт итә. 78107-се танкы аҙ гиҙмәне ҡайнар сүллекте. Бархандарҙа тағы сыныға төштө, рухи яҡтан үҫте сәйәси һәм хәрби әҙерлек отличнигы сержант Сөләймәнов. Урта белемле Урал бөркөтө хәрби журналист булып та китә ине, ғәзиз әсәһенә кем булышыр? Запасҡа кесе лейтенант булып ҡайтып төшөүе күпте һөйләй.
1961 – 1967 йылдарҙа ул Башҡорт дәүләт университетының тәүҙә тарих-филология, улар айырым факультеттарға бүленгәс, филология факультетының рус-башҡорт бүлегендә уҡый. Һабаҡташтары кемдәр бит әле: Ирек Кинйәбулатов, Вафа Әхмәҙиев, Данис Тикеев, Борис Әхмәтшин, Юныс Латипов, Миңдиәр Дилмөхәмәтов, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Риф Мифтахов, Миҙхәт Мәмбәтов һ.б. Һәләтле студентҡа Жәлил Кейекбаев, Кирәй Мәргән, Лев Бараг, Марат Минһажетдинов күҙ һалғылып йөрөй: фольклористикаға йүнәлткәндә арыу булмаҫмы ҡобайырҙар, риүәйәттәр төбәгендә тыуып үҫкән егетте? Шул юлды һайлай буласаҡ атаҡлы фольклорсы. Университет дипломлы белгес тыуған төйәгенә, ғәзиз Бөрйәненә уҡытыусы-филолог булып ҡайтып төшә. 1967 – 1972 йылдарҙа Нәби һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә “киң профилле” уҡытыусы (рус теле, тарих, рәсем, физкультура, хеҙмәт) булып эшләй. Һәм шул арала фольклористика буйынса төндәрен кандидатлыҡ диссертацияһын яҙа.
Әхмәт Сөләймәновтың ғилми эшмәкәрлегенә аптырайһы түгел. Бөтә сер шунда: уҡытыусы-ғалим биш йыл буйы халҡы араһында, уның ауыҙ-тел ижадын, рухи ҡомартҡыларын йыйып, картотекаға һалып, системалаштырып, анализлап, композиция-сюжет мәсьәләләрен асыҡлап йәшәгән, оҙайлы фольклор экспедицияһында булған икән дәбаһа! Йәнле ауыҙ-тел ижады, әсәһе Нурикамалдың йыр-моң, тәүарих, риүәйәт, Көнсығыш поэзия өлгөләре үҙе бер ғәжәйеп хазина булған икән. Китапханала ғына ултырыр инең, әле башҡорт халыҡ ижадының 18 томы тупланмаған, айырым китаптар булып ташҡа баҫылмаған... Йәнә килеп, пәйғәмбәрҙәр, олуғ тархандар, ата-бабаларҙан бирелмеш ҡөҙрәт, аҡыл-зиһен, әллә кемеңә етерҙәй егәрлелек. Боронғоларҙан ҡалған аманатҡа хыянат итә буламы Әхмәт Сөләймәнов?!
Аҡыл-зиһене, ғилмиәте менән халҡын данланы
Нәби мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әхмәт Сөләймәнов 1972 йылдың сентябрь айында БДУ-ның башҡорт фольклоры һәм әҙәбиәте кафедраһына өлкән уҡытыусы итеп эшкә саҡырыла. Буласаҡ ғалим уҡытыусыларҙың һәр башланғысын “Бәрәкалла!” тип хуплап торған атаҡлы фольклорсы, профессор, күренекле прозаик Ә.Н. Кирәевтең ҡулы аҫтында ғилми-педагогик эшмәкәрлеген башлай. Ауыл мәктәбе уҡытыусыһының “Башҡорт легендалары”, “Великий Октябрь в башкирской устной прозе” тип аталған мәҡәләләре донъя күреп өлгөргән була. Ә артабанғы йылдарҙа бер-бер артлы “Әбйәлил йырҙары”, “Күңел хазиналары” һәм башҡа йөҙҙәрсә фәнни хеҙмәт баҫыла.
Ғалимдың ғилми эшмәкәрлеген байҡап сығыу өсөн бик күп ваҡыт һәм ҙур күләмле эҙләнеү алып барыу кәрәк, сөнки Хоҙай тарафынан бирелгән аҡыл һәм зиһен ҡөҙрәтен ул бушҡа сарыфламаны, оҙаҡ йылдар дауамында емешле ижад итте. Ғилми дәрәжәләре лә эҙмә-эҙлекле үҫә барҙы. Ул 1976 – 1986 йылдарҙа БДУ-ның башҡорт фольклоры һәм әҙәбиәте кафедраһында доцент вазифаһын уңышлы башҡарҙы.
Сәсәндәр затынан булған ғалим лекцияларын мауыҡтырғыс итеп ойошторҙо. Үҙе йыйған фольклор өлгөләрен магнитофон таҫмаһы аша тыңлатыр, уларға төплө комментарий бирер ине. БДУ студенттары уны талапсан куратор, атайҙарса ҡайғыртыусан педагог тип хәтерләй. Шуныһы үҙенсәлекле: ғалим бик оҙаҡ йылдар кисәге студенттарының ҡайҙан булыуын, исем-шәрифтәрен, ҡайһы мәктәптә эшләүен белде, даими ҡыҙыҡһынып торҙо. Әхмәт Сөләймәнов 1991 – 2002 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында фольклор һәм сәнғәт бүлегенең әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре булып эшләне. 1991 йылда Мәскәү дәүләт университетында “Башҡорт халыҡ көнкүреш әкиәттәре: сюжет составы үҙенсәлеге, персонаждар типологияһы, жанр һәм поэтика проблемалары” тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, ә 1995 йылда уға профессор дәрәжәһе бирелә.
Ғалим өс тиҫтәгә яҡын монография яҙа, улар араһында “Тормош-көнкүреш әкиәттәре: жанр үҙенсәлектәре” (1990), “Башкирские народные бытовые сказки: сюжетный состав и поэтика” (1994), “Башҡорт халҡының архаик эпосы” (2000), “Башкирская народная новелла” (2005), “Башҡорт балаларының ҡарһүҙе” (2009) һ.б. бар. Арҙаҡлы ғалимдың уңышлы фәнни ижады хаҡында шул һөйләй: ул төрлө йылдарҙа барлығы 800-гә яҡын ғилми мәҡәлә баҫтырҙы. Был һандарҙы яҙыуы һәм әйтеүе генә анһат.
Әхмәт Мөхәммәтвәли улының халҡыбыҙ, уның рухи донъяһын үҫтереү өсөн баһалап бөткөһөҙ йәнә бер мөһим эшмәкәрлеге бар – ғалим күп томлы “Башҡорт халыҡ ижады” тупланмаһын әҙерләүҙә, уларҙы мөхәррирләү, ташҡа баҫтырыу эшендә әүҙем ҡатнашты. Был эшмәкәрлеге 1987 йылда Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы менән билдәләнде. Һуңғы йылдарҙа, атап әйткәндә, 2001 йылдан башлап ул Төркиә ғалимы доктор Oner Gokgun менән берлектә туғыҙ томлыҡ “TURK DUNYASI EDEBIAT TARIHI” тип аталған фольклор һәм әҙәбиәт тарихын яҙҙы. Шул уҡ ваҡытта әҙәби төшөнсәләр һәм терминдар энциклопедияһын төҙөү эшен Анкара профессоры Mustafa Isen менән алып барҙы. “TURUK DUNYASI EDEBIAT KAVRAMLARI VE TERMINLARI ANSIKLOPEDIK SOSLUGI” алты томда донъя күрҙе. Тағы ике блок яҙыусылар тураһындағы энциклопедиянан һәм текстар антологияһынан торҙо. Бығаса сит ил ғалимдары менән был тиклем титаник эштәрҙең республикабыҙ тарихында ойошторолғаны булманы. БДУ доценты Ғәйнислам Ибраһимов былай тип яҙҙы: “Төрки донъяһы әҙәбиәте тарихы” 30 томдан ашыу хеҙмәт булып ташҡа баҫылды, башҡорт өлөшөнөң координаторы һәм авторы булып Әхмәт Сөләймәнов торҙо, проект тормошҡа ашһын өсөн ул көсөн, ваҡытын йәлләмәне”.
Халҡыбыҙҙың аҫыл улы, күренекле фольклорсы, әҙәбиәт белгесе, профессор Әхмәт Сөләймәнов 2006 йылдан алып Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге педагогия университетында башҡорт әҙәбиәте һәм мәҙәниәте кафедраһында эшләне. Шунда уҡ университет ректоры профессор Р.М. Әсәҙуллин тәҡдиме менән башҡорт филология факультеты ҡарамағында ойошторолған Халыҡ ижады һәм этнопедагогика лабораторияһына етәкселек итте. Ун йылға яҡын атаҡлы ғалим ошо уҡыу йортонда ең һыҙғанып юғары белемле белгестәр әҙерләүгә тос өлөш индерҙе. Профессор Раил Әсәҙуллин уның эшмәкәрлеген юғары баһаланы: “Мәшһүр Урал батыр, Йәншишмәнән тереһыу услап тирә-яҡҡа һирпеп, донъяны йәнләндергәндәй, Һеҙ ҙә, арҙаҡлы ғалим булараҡ, башҡорт халҡының бай мираҫын донъяға тараттығыҙ!” – тине.
Әлбиттә, олуғ ғалимдың, аҡыл эйәһенең бар эшмәкәрлеген һанап сығыу мөмкин эш түгел, сөнки ул ғәжәйеп күп яҡлы һәм тәрән ине. Шуға ла артабанғы һүҙҙә уның юғары квалификациялы кадрҙар әҙерләүенә туҡталмаҡсыбыҙ. Билдәле, ғалимдың ғилмиәте уның фәнни мәктәбе, ул әҙерләгән ғалимдар исеме менән билдәләнә. Мәшһүр ғалим етәкселегендә Г.С. Ғәлина, И. Әхмәтйәнова, Е. Торокова, И. Фазлетдинов, Г. Ҡотоева, Р. Аҡкөбәков, Р. Йәғәфәров, Н. Сиражетдинова, С. Бәҙретдинов кандидатлыҡ диссертацияһын яҡланы. Күп кенә докторлыҡ диссертацияларының рәсми оппоненты булып сығыш яһаны, улар араһында И. Карпухин, К. Миңнуллин, З. Мофазалова, В. Котовтың хеҙмәттәре бар, ике тиҫтәнән ашыу диссертацияның рәсми булмаған оппоненты булыу яҙҙы уға. Әхмәт Сөләймәновтың ғилми эшмәкәрлеге, башҡорт фольклоры һәм әҙәбиәтен үҫтереү өлкәһендәге талымһыҙ хеҙмәте хаҡында төрлө баҫмаларҙа йөҙҙән артыҡ ғилми мәҡәлә, тикшеренеү эштәре башҡарылған. Улар араһында Рәшит Шәкүр, Ирек Кинйәбулатов, Фәнил Күзбәков, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Фәнүзә Нәҙершина, Марсель Ҡотлоғәлләмов, Ғ.Д. Ибраһимов һ.б. очерктары бар.
Арҙаҡлы ғалим-фольклорсының фәнни хеҙмәттәре һәр саҡ юғары баһаланды. 1967 йылдың 18 майында Салауат Ғәлин авторҙың “Башҡорт легендалары” (етәксеһе Марат Минһажетдинов) тип аталған диплом эшенә бына ниндәй баһа биргән: “Дипломсы фәнни эш кенә башҡармаған, һигеҙ баҫма табаҡҡа тиклем легенда туплаған, комментарий төҙөгән. Әлегәсә бындай эштәр булманы”. “Совет Башҡортостаны” гәзите ул көндәрҙә: “Тимерғәле Килмөхәмәтов менән Әхмәт Сөләймәнов диссертацияға яҡын хеҙмәт яҙған”, – тип Ким Әхмәтйәнов һүҙҙәрен хәбәр итте. Ғалимдың кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары башҡорт фольклористикаһы өсөн генә түгел, илебеҙ һәм донъя фәне өсөн оло ҡаҙаныш булды. ТӨРКСОЙ-ҙың генераль директоры Дюсен Касеиновтың һүҙҙәрендә оло хаҡлыҡ бар: “Әхмәт Сөләймәнов донъя фольклористикаһын үҫтереүҙә ҙур роль уйнай, уның хеҙмәттәре Башҡортостандан ситтә лә киң билдәле”. Әҙәбиәт белгесе, профессор Зәйтүнә Шәрипова данлы яҡташы тураһында былай тип яҙғаны мәғлүм булһын: “Һоҡланғыс шәхес. Эйе, буй-һыны ла килешле, төҫкә-башҡа ла күркәм ул. Итәғәтлек тә биҙәй үҙен: дуҫ-иштәре, таныш-тоноштары ғәжәп күп булһа ла, һәр береһенә айырмай иғтибарын бүлеп, олоно – оло, кесене кесе итә белә, мөләйем йөҙлө, сабыр холоҡло”. Шулай булды, шулай булып халҡыбыҙ хәтерендә мәңге һаҡланыр сабыр холоҡло, ғәжәйеп итәғәтле ағайыбыҙ.
Ил ғәме, халыҡ мәнфәғәте менән йәшәне
Заманында Әхмәт Сөләймәнов интервьюларының береһендә: “Фән ҡоло булып ҡалам”, – тиһә лә, уға байтаҡ йылдар үҙ халҡының намыҫлы “ҡоло” булыу насип булды. Ул 2002 – 2006 йылдарҙа Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты етәксеһе итеп һайланды. Башҡарма комитет ағзаһы, тел комиссияһында урынбаҫар, һуңынан рәйес булып эшләү форсаты тейҙе үҙебеҙгә. Әхмәт Мөхәммәтвәли улының эшмәкәрлеген ишетеп түгел, яҡындан беләбеҙ. Арҙаҡлы ғалим ғүмере буйы шул эште атҡарған төҫлө еңел булмаған шарттарҙа йәмәғәт эшен тилбер алып китте. Хәтерҙә ҡалғаны: Башҡортостан, күрше Ырымбур, Силәбе, Пермь, Татарстан тарафтарына күп йөрөнө, туҡтауһыҙ халыҡ менән осрашты, урындағы ҡоролтайҙарҙың эшен әүҙемләштерҙе. Шәхсән эшмәкәрлеге ҙур баһаға лайыҡ булды. Башҡортостан Премьер-министрының, Ҡурған өлкәһе губернаторының рәхмәт хаттары, “Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреүҙәге хеҙмәттәре өсөн”, Кемерово өлкәһенең “Ышаныс һәм изгелек өсөн” миҙалдары менән бүләкләнде. Халҡыбыҙҙы бер ҡорға туплауға, киҫкен осраҡтарҙа иң дөрөҫ юлды билдәләүҙә ғалим-ойоштороусы һүҙ ҡөҙрәтен уңышлы файҙаланды, гәзит-журналдарҙа аналитик яҙмалар менән даими сығыш яһаны. Мәҡәләләрҙең исемдәренә генә иғтибар итәйек: “Бергә булайыҡ!” (2002), “Ерен һатҡан – илен һатҡан”, “Татарһыҙ – башҡорт, башҡортһоҙ татар юҡ” (2003), “Һайлауҙар тамам, һайлауҙар тағы башлана”, “Ниңә әсә телебеҙ ҡәҙерһеҙ?” (2005). Күренеүенсә, ҡоролтай рәйесе һәр ваҡыт мөһим мәсьәләләр күтәргән, Башҡарма комитет ултырыштарын да ул үҙенә хас инанғанлыҡ, эске ҡөҙрәт менән ярһып алып барҙы, хәҡиҡәтте асып һалды.
Нисек кенә булмаһын, ул осорҙа БДБ ҡоролтайының абруйы бик юғары ине. Донъя булғас, төрлөһө була. Арҙаҡлы ғалим, абруйлы йәмәғәтсенең дә абынып киткән саҡтары, эмоцияға бирелеп киткән мәлдәре булғандыр. Үҙһүҙлелек, үҙ инанысыңдан тыйыла алмағанлыҡ кәмселек түгел, киреһенсә, принципиаллек, ҡыйыулыҡ та тип ҡарала алалыр. Бөрйәндәр яҡшы хәтерләй Байназарҙа Х класс уҡыусыһы Әхмәт физика уҡытыусыһының “Ҡыуыҡбаштар!” тигән яһил һүҙенә сая ҡаршы сыҡҡанын. Ҡайһы бер бәндәләр кинәнеп ҡулланған “Халыҡ дошманы улы” мөһөрлө егеттең ауыҙынан яңғыраған “Беҙ ҙә кое-что знаем!” тигән һүҙҙәре аяҙ көндә йәшен кеүек яңғырай. Характер шулай нығына. Бындай ғәҙелһеҙлекте, бәғзеләрҙең ваҡлығын йыш осрата ул тормошонда. Әммә үҙен кәмһетергә, кеше һәм ирлек намыҫын аяҡ аҫтында тапатырға юл ҡуймай.
Ҡоролтайҙағы абруйлы вазифаһын ҡалдырыу ҙа буштан булманы. Хәҙер беҙгә дөрөҫ эшләгән тиергә ҡала, сөнки ул, үҙе әйтмешләй, бер ваҡытта ла ҡағыҙҙан сәүкә осороп йөрөмәне. Кемдең кемлеге лә шул саҡта беленә. Үҙе эшләгән уҡыу йорттарының ишеге асылмағанда, М. Аҡмулла исемендәге университет ректоры Раил Әсәҙуллин ғалимды ҡолас йәйеп ҡаршы ала. Үҙ милләтеңдең бәғерһеҙлеге ихтыярын һындырмаһа ла, бындай мәлдәр эҙһеҙ үтә буламы, йөрәк иткәйҙәрендә уйылып ҡала улар, ғүмер буйы һыҙлап ыҙалата. Һис бирешерҙәй түгел ине әле дуҫыбыҙ. Вафатына бер ай самаһы элек ҙур юбилей уртаһында булды, ҡобайырын әйтеп, шиғырын уҡып, мәҙәк хәбәре менән халыҡтың, юбилярҙың күңелен асҡайны. Һай, был ғүмер!..
Дуҫлығыбыҙ ҡаҡшамаҫ булды
Әхмәт Мөхәммәтвәли улы менән беҙҙе, бик күп милләттәштәребеҙ, замандаштарыбыҙ кеүек, Өфө кеше итте. Уҙған быуаттың 60-сы йылдарынан бирле йәнәш йәшәлгән, тиҫтә йыл бергә эшләнгән, көнитмешебеҙҙең төрлө мәлдәрендә лә дуҫлығыбыҙға тап төшөрөлмәгән рухташ замандаштар булдыҡ.
Әхмәттең 60-сы йылдар башында әрме хеҙмәтенән һуң БДУ-ның филология факультетына уҡырға индек. Бер үк ятаҡ, бер үк арҙаҡлы ғалимдар Жәлил Кейекбаев, Закир Шакиров, Әхнәф Кирәев, Миҙхәт Ғәйнуллин, Марат Минһажетдинов, Вера Синенко, Давид Гутман, Лев Бараг кеүектәрҙән белем һәм тәрбиә алдыҡ. Шуға ла уҡыған, аралашҡан мөхит беҙҙең кеүек ауыл малайҙарына, һис шикһеҙ, йүнәлеш биргән, кеше булараҡ формалашыуыбыҙға көслө йоғонто яһағандыр. Уҡыуҙан тыш, ул һәммәбеҙ күңеленә ятҡан түңәрәктәргә йөрөнө, йәмәғәт эштәрендә ҡатнашты. Мәҫәлән, халыҡ ижадына күңелен һалды. Йәйен экспедиция, агитбригадаларға йөрөп, көҙөн колхозсыларға ярҙам йөҙөнән (үҙебеҙҙең дә өҫ-башты төҙәтеүҙе уйлап) уңыш йыйыуҙа ҡатнашып, һуңғы курсҡа килеп еткәнде һиҙмәй ҙә ҡалғанбыҙ. Марат Минһажетдинов етәкселегендә диплом эштәре башҡарҙыҡ. Дәүләт комиссияһы Әхмәттең эшен юғары баһалап, китап итеп сығарырға тәҡдим итте. Ысынлап та, диплом эше легендаларҙы системаға һалған, жанр үҙенсәлектәрен фәнни методологияға нигеҙләп, төплө өйрәнелгәйне.
Артабан егәрле егет 1969 йылда китаптың ҡулъяҙмаһын остаздары Кирәй Мәргән, Марат Минһажетдинов хөкөмөнә тапшыра. Китап сыҡҡас та уға Өфөлә эш тәҡдим итә улар, әммә икенсе кешене алып ҡуйғайнылар. Уңмаған юлды ҡыума тигәндәй, Әхмәттең быға иҫе китмәй, Бөрйәнгә ҡайтып, уҡытыусылыҡ эшен дауам итә. Етәксеһе Марат Минһажетдинов хат аша диссертация яҙа башлауын үтенә. “Бөрйәндә ятып, кандидатлыҡ диссертацияһын яҙыу – оло ҡаһарманлыҡ!” тип дәртләндерә остаз (был ваҡиға профессор Фәнил Күзбәков мәҡәләһендә ентекле тасуирлана). Әхмәт ғилми эҙләнеүҙәрен киңәйтә, яңы күҙәтеүҙәр, материал менән байыта, кандидатлыҡ имтихандарын уңышлы тапшыра.
Марат Хәләф улы менән булған һәм үҙемә ҡағылышлы ваҡиғаны иҫкә алмай булмай. 1974 йылда минең Мәскәүҙән һуң профсоюздарҙың өлкә комитетында бүлек мөдире булып эшләй башлаған сағым. Бер көн кабинетыма Марат Хәләф улы килеп инде. Кеше күп булғанлыҡтан, коридорға сыҡтыҡ.
– Миҙхәт, диплом эшең төплө ине, юғары баһаланды. Кафедрала бер урын килеп сыҡты, әйҙә, тәүәккәлләп ҡара! – ти етәксем.
Шулай итеп, Марат Минһажетдинов арҡаһында мин Кирәй Мәргәндең аспиранты булып киттем. Ошо уҡ йылда Әхмәт тә әҙәбиәт кафедраһында өлкән уҡытыусы булып эш башланы. Ана нисек ҡайғыртҡан остаздарыбыҙ башҡорт ғилмиәте үҫешен!
Үҙ ғүмеремдә ҡатмарлы яҙмышлы, төрлө холоҡло кешеләр менән аралашырға, бергә эшләргә насип итте. Ярты быуаттан ашыу мин белгән Әхмәт Мөхәммәтвәли улы күңелемдә тик үҙ көсөнә ышанған, үҙ тырышлығы менән маҡсатына өлгәшкән, башҡалар өлөшөнә ымһынмаҫ, әҙәм башы аша йөрөмәҫ, намыҫсан, ғорур, илтифатлы, ярҙамсыл, егәрле кеше булып ҡалды. Быға уның менән ғүмер кисергән дуҫтары һәм фекерҙәштәре лә шаһит. Замандашыбыҙҙың эске донъяһын, булмышын бар тәрәнлегендә асыу, ғилми-фәлсәфәүи ҡараштарын, шиғыр-ҡобайырҙарын ғилми анализлау әлеге яҙманың маҡсаты түгел. Форсаттан файҙаланып, мин Әхмәт Мөхәммәтвәли улын ихтирам иткән, ололаған гәзит уҡыусыларын уның һуңғы ижад емеше – “Ҡобайырҙарым – нәсихәт” (Өфө, 2014) китабында автор хаҡында Риф Мифтахов, Фәнил Күзбәков, Ирек Кинйәбулатовтарҙың мәҡәләләренә иғтибар итергә кәңәш итер инем. Унан тыш йыйынтыҡтағы бағышлауҙар, сит ил һәм Рәсәй ғалимдарының фекер-баһалары Әхмәт Мөхәммәтвәли улының кеше, ғалим, ижадсы һәм педагог булараҡ күркәм сифаттарын күҙ алдына баҫтырырға, йәнә бер һоҡланырға, ғорурланырға мөмкинлек бирәсәк.
Дуҫымдың вафаты көтөлмәгән тетрәндергес ваҡиға булды. Ҡайғылы хәбәр бик һуң килде, ышанмайынса улы Йәлилгә, йәмәғәте Фәниә Байгилде ҡыҙына шылтыраттым. Кәүҙәһен өйөнә алып ҡайтҡас та, ҡатыным менән барып еттек, төнөн ҡайғынан шаңҡыған балалары, яҡындары менән мәрхүмдең табуты янында ултырҙыҡ. Шунда тәүгеләрҙән булып, дуҫымды аяуһыҙ сир аяҡтан йыҡҡас, диктофонға яҙылған васыятын ишетергә тура килде. “...Донъя хәлен белеп булмай, бер-бер хәл була ҡалһа...” Артабан донъя менән иҫәп-хисабын теүәлләгәндәй, һәр һүҙен, һәр фекерен аныҡ, аңлайышлы итеп әйтеп өлгөрөргә ашыҡҡан мәрхүм.
Театрҙа бәхилләшеү митингыһында, унан сыҡҡас та күптәр: “Ҡайҙа ҡуялар икән? Ниңә ауылда? Ниңә Дан аллеяһында түгел?” тигән һорауҙар бирҙе. Мәрхүмдең теләге ошолай булған: “Тик әсәйем янына алып ҡайтырһығыҙ, тик әсәйем янына...” Яҙмышының төрлө мәлендә изгелек күрһәткәндәрҙең исемдәрен атап, уларҙың рухтарына рәхмәттәрен еткерә. Улар: Ш.Х. Чанбарисов, Ә.Н. Кирәев, М.Х. Минһажетдинов, З.Ш. Аҡназаров, М.З. Шакиров. Хаҡһыҙ рәнйеткәндәргә исемләп туҡталмай, бары: “Уларҙың намыҫында...” һүҙҙәре менән сикләнгән. Күптән түгел уҙған юбилейымда уҡыған шиғырында ошондай юлдар бар ине:
Беҙҙе еңә алмаҫһығыҙ,
Ҡаты-ҡаты ҡағылып,
Юлыбыҙға ҡапҡан ҡороп,
Бүтән этлектәр ҡылып.
Шиғыр юлдарының “улар намыҫында”ғыларға арналғаны асыҡ күренә. Ғилми мираҫына, әҙәби ижадына, китаптарына ҡарата ошондай уй-теләктәрен белдергән мәрхүм: “...Минең ҡулъяҙмаларым, шиғырҙарым күп. Улар дәфтәрҙәрҙә, блокноттарҙа. Шиғырҙарҙы матбуғатҡа бирергә тартындым... Китаптарҙы Ләйсән менән Нәркәс айырырҙар, кәрәктәрен һайлап алырҙар, ҡалғандарын Республика китапханаһына тапшырырҙар”. Ғалим кешенән ана шулай, мираҫ булып, рухи хазиналар ҡала шул. Шуның менән бөйөк зыялылар. Әхмәт Мөхәммәтвәли улы йәнә йәмәғәте менән бергәләп үҫтергән дан балалары менән дә бөйөк шәхестәребеҙҙең береһе ине. Ҡыҙҙары фән юлын үҙ итте. Ләйсән – философия фәндәре кандидаты, БДУ доценты. Нәркәс Ҡазанда филология фәндәре докторы дәрәжәһенә диссертация яҡланы. Йәлил Сөләймәнов – билдәле рәссам, республиканың Ш. Бабич исемендәге премияһы лауреаты.
Тағы йәшлеккә ҡайтып, 60-сы йылдарҙағы бер ваҡиғаны иҫкә алмаһам, Әхмәт дуҫымдың яҡты образы тулы булмаҫ кеүек. Был хәл 1963 йылдың хозур йәйендә булды. Беҙ, БДУ студенттары, һүҙ оҫтаһы Риф Мифтахов, баянсы Тимербай Исхаҡов, бейеүселәрҙән Вәли Байморатов, Мөнирә Фәттәхова, Сәғәҙәт Хәлилов, Зилә Шәрәфетдинова, Зәйтүнә Мортазина, Зилә Шәйәхмәтова, йырсылар Сафуан Әлибаев, Рәжәп Шәрипов, Даһи Әбдрәшитов, мин, агитбригада етәксеһе, Белорет, Учалы, Бөрйән, Ишембай районы халҡын хеҙмәтләндереп йөрөйбөҙ. Бөрйәндә Нәби ауылында ла сығыш яһаныҡ. Беҙ Вәли Байморатов менән Әхмәттәргә фатирға төштөк. Нурикамал апай беҙҙе шул тиклем ихлас, үҙ балаларылай күреп ҡаршыланы. Ни тиһәң дә, улы кеүек, беҙ ҙә атайһыҙ үҫкән малайҙарбыҙ. Беҙ күргәндә апайҙың 60-ы ла тулмағайны, шул ғүмеренең 21 йылын Мөхәммәтвәли ағайһыҙ, донъяның бар михнәтен татып, йәнгенәһе алҡымына килгәндә лә бөгөлөп төшмәй, балаларын кеше итергә ынтыла. Беҙ, атайһыҙ үҫкән һуғыш осоро балалары, һәләкәттән, әжәлдән ҡурсалап алып ҡалған ҡаһарман әсәләребеҙгә ғүмер буйы рәхмәт әйтеп, муйындан бурыслы булып йәшәнек.
..Беҙ барып төшкәндә Әхмәт Мөхәммәтзәки ағаһы менән Монасип яғында бесәндә ине. Көндәр ямғырлы торҙо, Иҙел ташып, ярынан сыҡты. Эшләй алмай, бесәнселәр ҙә ҡайтып төштө. Осрашыу-күрешеүҙәр ғәжәп йылы булды, Нәби беҙҙе нығыраҡ яҡынайтты, ғүмерлеккә дуҫлаштырҙы, һөйләшеп һүҙҙәребеҙ бөтмәне. Шул осорҙа тыуған эскерһеҙ дуҫлыҡ ярты быуат буйы дауам итте. Ауыл халҡы, Киров исемендәге колхоз етәкселеге бик иғтибарлы булды. Колхоз машинаһы беҙҙе Байназарға тиклем илтеп ҡуйғаны хәтерҙә.
Һуңғы юлға оҙатҡанда
Үҙенең һөйөклө улын, һөйкөмлө ғалимын һуңғы юлға оҙатырға халҡыбыҙ, уның ул-ҡыҙҙары, ил ағалары, киләсәгебеҙ – юғары уҡыу йорто студенттары күпләп килгәйне. Оло юғалтыу йөҙҙәренә сыҡҡан, ҡайғылы хәбәр барыһын да берҙәй шаңҡытҡан, һәр кем иң ҡәҙерле һүҙҙәрен әйтеп ҡалырға тырышҡандай тойолдо. Бик күбе ғалимдың балаларының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашып күкрәктәренә ҡыҫты, йыуатыу сараһын күрҙе. М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты етәкселеге, филология факультетының уҡытыусылары, студенттары ойоштороу мәшәҡәтен иңдәренә һалды. Республикабыҙ етәкселеге, Хөкүмәт ағзалары, депутаттарыбыҙ, яҡташтары йөрәк түренән сыҡҡан һүҙҙәрен әйтте. Һәр кемдең уйында тик бер фекер йәшәне: “Әхмәт ағай бөтә ғүмерен үҙ халҡына, ғилми эшкә һәм ижадҡа арнаны. Халҡыбыҙ күңелендә мәңге балҡыр эҙ ҡалдырҙы”.
Вафатыңа ҡырҡың тулған көндәрҙә беҙгә бер теләк белдерәһе ҡала. Тыныс йоҡла, остазыбыҙ, гүрең һәр саҡ яҡты, рухың шат булһын!
Таңсулпан ҒАРИПОВА
* * *
– Мин Нәбигә килдем, Әхмәт ағай,
Тыуған ауылыңа, Ҡуянға.
Таңдан тороп сығып баҫтым әле
Ағиҙелгә баҡҡан ҡаяға.
Шаһит булдым ошо иртәләрҙә
Күктең тәүге ярһып күкрәүенә.
Тауҙар бында ятып серем итә
Йылы ла ғына ерҙең күкрәгенә.
Тауҙар, тауҙар! Ҡайһығыҙ бейек тип,
Баҡҡан саҡта улар һырттарына,
Әхмәт рухы өндәшкәндәй булды:
“Ҡайырылып ҡара үткәнеңә!
Үткәнеңдә һинең – Самрау рухы,
Нәсихәте Урал батырҙың.
Меңәр быуат аша хәтерҙәрҙән һарҡып,
Салауатты тауға баҫтырҙы!”
– Хәтер, хәтер… Тимәк, Әхмәт ағай,
Хәтер бейекме ни тауҙарҙан?
Яҙған саҡта том-том әҫәрҙәрең
Көсөң алдың һуң һин ҡайҙарҙан?
“Эйе, тауҙар миңә терәк булды,
Тайһам, ҡаяларға таяндым.
Йәнде ҡурыштырыр әрһеҙ һүҙҙән
Урманыма инеп ял алдым.
Һыуһылыуын эҙләп күлгә сумған
Һәүбәнеләй ғәзиз халҡымдың,
Һәр көн иртән мин тарихҡа сумдым,
Ынйы тапһам, ҡабат ҡалҡындым.
Ул ынйылар инде һеҙгә ҡалды,
Бер мыҫҡалы меңгә торошло.
Тәһәрәттәр алып, аят уҡып,
Ҡағылыуҙар булыр отошло.
Улар һеҙгә ҡалды, вариҫтарым,
Илен, телен һөйгән йәш ҡурпы.
Йәшәү сығанағы шунда беҙҙең,
Уңыр ҙа ғына илдең, ай, ҡото”.
Рәхмәт һиңә, Әхмәт!
Рәхмәт һиңә, Әхмәт! Рәхмәт һеҙгә, Әхмәт Мөхәммәтвәли улы! Былай тип өндәшкәндәр һиңә – атаҡлы фольклорсы Әхмәт Сөләймәновҡа – бик күп булғандыр. Киләсәктә лә күп буласаҡ.
Мин дә мәңгелеккә бәхилләшкәндә һиңә шулай тип әйтәм: “Рәхмәт һиңә, Әхмәт дуҫ! Рәхмәт бөйөк хеҙмәттәрең өсөн. Рәхмәт бар булғаның өсөн. Рәхмәт халҡыбыҙҙың рухи хазиналарын туплағаның өсөн, уларҙы том-том китаптар итеп баҫтырып мәңгеләштергәнең өсөн, башҡорт милләтенең данын Башҡортостандан алыҫ-алыҫтарға, уҙғандан бөгөнгөгә, бөгөнгөнән киләсәккә еткерә алғаның өсөн. Рәхмәт халҡыбыҙҙың тауҙай хазинаһына үҙеңдең хазинаңды – тау-тау хеҙмәттәреңде өҫтәй алғаның өсөн.
Һинең уҡыусыларың күп булды, шәкерттәрең күп булды. Һин ғүмерең буйы уҡытыусы, мөғәллим генә түгел, рухи остаз булдың. Шәкерттәрең остаз юлын тоғро дауам итә, һин ғаиләлә тәрбиәләгән балаларың атай юлын дауам итә. Һин бәхетле кешеһең, Әхмәт!
1995 йылда беҙ Ҡырғыҙстанда бөйөк Манастың мең йыллыҡ юбилейында бергә булғайныҡ, мең тирмәнән ҡоролған Манас ауылында ҡунаҡ булып йөрөгәйнек. Ниндәй мәшһүр шәхестәрҙең юлдаштарым булғанлығын йылдар үткән һайын нығыраҡ аңлайым. Милләтебеҙҙең юлбашсылары атаҡлы башҡорт археологы Нияз Мәжитов, бөйөк фольклорсыбыҙ Әхмәт Сөләймәнов менән бергә сәфәр йөрөп ҡайтыу бәхете тейгән бит миңә!
Һин ғүмерең буйы миңә аҡыллы кәңәштәреңде әйтә килдең. Әле лә хәстәрлекле һүҙҙәреңде ишеткән һымаҡ булам. Бөтә булмышың менән бөгөн дә йөрәк һүҙҙәреңде беҙгә әйтәһең һымаҡ:
– Бер-берегеҙҙең ҡәҙерен белегеҙ! Башҡараһы эштәребеҙ бик күп, ә беҙ бик аҙбыҙ. Берҙәм булығыҙ, зинһар, ваҡланмағыҙ, тарҡалмағыҙ! Оло маҡсаттарыбыҙға тоғро ҡалығыҙ! Күңелегеҙ күтәренке, рухығыҙ һәр саҡ ҡанатлы булһын!
Ошо изге теләктәреңде тоғро үтәргә тырышырбыҙ, ҡәҙерле дуҫыбыҙ, милләтебеҙҙең һөйөклө улы!
Рауил БИКБАЕВ,
Башҡортостандың халыҡ шағиры.


text:
Өфөлә 72 миллиард һум табыш йыйылды
2009 йылдың туғыҙ айында Өфө биләмәһендә бөтә кимәлдәрҙәге бюджеттарға 72 миллиард һумдан ашыуыраҡ табыш йыйылды, был 2008 йылдың ошо уҡ осорондағынан 23 процентҡа кәмерәк. Йыйылған сумманың 47 проценты – федераль бюджетҡа, 45 проценты – республика бюджетына һәм һигеҙ проценты тирәһе (алты миллиард һумға яҡын) ҡала ҡаҙнаһына инде, тип хәбәр иттеләр Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтенән.
Өфө бюджеты табыштары һалым түләүҙәренән, шулай уҡ республика бюджетының ҡалаға бирелгән дәүләт вәкәләттәрен финанслауға бюджет-ара трансферттарынан һалына. 2009 йылдың октябрь башына ҡарата Өфө бюджеты табыштар буйынса 10,011 миллиард һум күләмендә 97 процентҡа үтәлде, былтыр ошо уҡ осорҙа 9,2 миллиард һум ине. Айырма иҫке һәм авария хәлендәге йорттарҙы һүтеүгә керемдәр менән аңлатыла. Былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда табыштар үҫеше туғыҙ процент тиерлек тәшкил итә. Ә табыштар буйынса план юғары бюджеттарҙан 300 миллион һумдан ашыу суммаға бюджет-ара трансферттар инеп етмәүе һөҙөмтәһендә үтәлмәне. Үҙ табыштары буйынса план 5,7 миллиард һум күләмендә 100 процентҡа үтәлде.
Баш ҡала бюджеты килемдәренең төп сығанағы булып физик шәхестәр табыштарына һалым ҡала.
Сәнәғәткә килгәндә, быйыл туғыҙ айҙа ҡала предприятиелары 179 миллиард һумлыҡ үҙҙәре етештергән тауар тейәп оҙатты, эштәр һәм хеҙмәтләндереүҙәр башҡарҙы, был былтырғы кимәлгә ҡарата 82 процент тәшкил итә. Дөйөм алғанда, ҡала сәнәғәте буйынса сәнәғәт производствоһы индексы 95 процент самаһы тәшкил итте.