text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Стратегик үҫеш һәм өҫтөнлөклө проекттар буйынса совет президиумы ултырышында сығыш яһаны Фото: Рәсәй Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Стратегик үҫеш һәм өҫтөнлөклө проекттар буйынса совет президиумы ултырышында сығыш яһаны
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Стратегик үҫеш һәм өҫтөнлөклө проекттар буйынса совет президиумы ултырышында сығыш яһаны Фото: Рәсәй Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 3 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
1 октябрҙә «Сочи-2016» Халыҡ-ара инвестиция форумы сиктәрендә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Стратегик үҫеш һәм өҫтөнлөклө проекттар буйынса совет президиумы ултырышында сығыш яһаны. Уны Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев үткәрҙе.
Ултырыш стратегик үҫештең төп йүнәлештәре буйынса өҫтөнлөклө проекттарҙы тормошҡа ашырғанда ил субъекттары менән үҙ-ара эш итеү мәсьәләләренә арналды.
Төбәк етәксеһе үҙ сығышында Башҡортостанда моноҡалаларҙы үҫтереү буйынса сараларҙы тормошҡа ашырыу хаҡында һөйләне. Республикала алты моноҡала бар, һәм әлеге ваҡытта уларҙа хәл яйға һалына.
– Кешеләр үҙҙәрен яҡшыраҡ, ышаныслыраҡ тоя. Иртәгәһе көнгә өмөт уянды, һәм был хәлде тулыһынса үҙгәртә. Ошо ҡалаларға ысын мәғәнәһендә иғтибар итә башланылар: аҡса ла, механизмдар ҙа барлыҡҡа килде. Шундай ярҙамды күреп, әлеге ҙур булмаған ҡалаларҙа психологик мөхит үҙгәрә, – тип билдәләне төбәк етәксеһе. – Унда тормош яҡшыра. Был иң төп һөҙөмтәлер, моғайын.
Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, йәш проект менеджерҙары командаларының барлыҡҡа килеүе – ыңғай күренеш. Улар тейешле белем ала һәм проблемалы биләмәләрҙе үҫтереү менән шөғөлләнергә әҙер. Бынан тыш, хәҙер моноҡалаларҙа яңы эш урындарын булдырыу өсөн шарттар тыуҙырыла. Ул Күмертауҙы миҫалға килтерҙе, унда ғәмәлдәге авиация предприятиеһынан тыш, май экстракцияһы заводы һәм төҙөлөш материалдарын етештереү буйынса завод төҙөлә.
Моноҡалаларҙы үҫтереү программаһына күберәк биләмәләрҙе йәлеп итеү өсөн бюрократик процедураларҙы ябайлаштырырға һәм тиҙләтергә кәрәк, тип билдәләне республика Башлығы. Шулай уҡ программала ҡатнашыусылар өсөн талаптарҙы яңынан ҡарау зарур.
– Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тиҙ үҫешеүсе биләмә резиденттары өсөн критерийҙар юғары. Бөгөн параметрҙар шундай: беренсе йылда 5 миллион һумдан кәм булмаған инвестиция һалырға һәм 20 яңы эш урыны булдырырға. Быны эшләү ауырыраҡ. Ошо критерийҙар буйынса урындағы микро- һәм бәләкәй предприятиеларҙың 95 процентҡа яҡыны тиҙ үҫешеүсе биләмәнән төшөп ҡала. Талаптарҙы ике тапҡырға тиерлек кәметергә кәрәк, – тигән тәҡдим индерҙе Рөстәм Хәмитов. – Ул саҡта бик күп предприятиелар резиденттар иҫәбенә инәсәк.


c: text/html

text:
«Максим Горький» латыш тарихи-мәҙәни үҙәге мәктәп уҡыусылары өсөн конкурс үткәрҙе
«Максим Горький» латыш тарихи-мәҙәни үҙәге Архангел районының Максим Горький ауылы мәктәбендә 6 класс уҡыусылары өсөн конкурс программаһы үткәрҙе. «Иң зирәк һәм киң белемле» тип аталған бәйге Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылына арналды, тип хәбәр иттеләр тарихи-мәҙәни үҙәктән.
Сараны ойоштороусылар, ябай булмаған, әммә ҡыҙыҡлы бәйгеләр ойошторҙо. Балалар «Ҡыҙыҡлы һорауҙар»ға яуап бирҙе, «География» конкурсында малайҙар һәм ҡыҙҙар күл, йылға, тау исемдәрен иҫкә төшөрҙө. Уҡыусылар был мәсьәләләрҙе тиҙ һәм еңел систе.
Бынан тыш, балалар өсөн «Сәйер бәйге», «Иң яҡшы эрудит», «Детектив» һәм башҡа төрлө ҡыҙыҡлы конкурстар ойошторолдо.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
МДМ Банк - 2009 йыл өсөн «Йыл дилеры» милли конкурсы еңеүсеһе
МДМ Банк «Йыл дилеры» милли конкурсында 2009 йылдағы эшмәкәрлеге өсөн «2009 йылда банк-ара кредитлауҙа иң яҡшы дилинг» номинацияһында (The Best Money Desk 2009) еңеү яуланы.
Бынан тыш, был конкурста МДМ Банк «Иң яҡшы валюталы дилинг» номинацияһында (The Best Forex Desk 2009) икенсе урын алды. Шулай уҡ валюта баҙарында операциялар бүлеге начальнигы Михаил Сполохов «2009 йылда ҡыҫҡа ваҡытлы баҙарҙа иң яҡшы дилер» номинацияһында (The Best Forward Dealer 2009) өсөнсө урын алды.
Йыл һайын үткәрелеүсе «Йыл дилеры» милли конкурсы Мәскәү халыҡ-ара валюта ассоциацияһы менән ойошторола (ММВА). Еңеүселәр алдынғы Рәсәй дилерҙары араһында үткәрелгән һорау алыуҙар буйынса билдәләнә.
Быйыл бүләкләү тантанаһында банк, биржа, компанияларҙан, ассоциациялар, дәүләт көйләү органдары һәм киң мәғлүмәт сараларынан 900-ҙән ашыу вәкил ҡатнашҡан. Тантанала илебеҙҙең 150 алдынғы дилерҙары араһында үткәрелгән һорау алыуҙар буйынса ете номинацияла еңеүселәр иғлан ителгән.


text:
Таш быуат
Таш быуат — кешелек дәүерендә, төп эш һәм һуғыш ҡоралдары башлыса таштан, шулай уҡ ағастан һәм һөйәктән эшләнгән, боронғо мәҙәни-тарихи дәүер. Таш быуат аҙағында балсыҡ һауыт-һаба ҡуллана башлайҙар.
Ҡоралдарҙы төрлө таштарҙан эшләйҙәр. Таш быуат аҙағында, Баҡыр, Бронза һәм Тимер быуатҡа хас металл әйберҙәр эшләргә өйрәнәләр.
Был дәүерҙә таш эшкәртеү технологияларын ҡулланыу кешелек эволюцияһына ҙур йоғонто яһай. Кешеләрҙең йәшәү ареалы Көнсығыш Африканан бөтә донъяға тарала. Ҡырағай хайуандарҙы эйәләштерә башлайҙар, баҡыр рудаһынан баҡыр алырға өйрәнәләр. Таш быуат тарихҡаса булған, яҙма иҫтәлектәр булмаған осорға ҡарай.


text:
Фото:
Башҡортостан суд приставтары идаралығының иң яҡшы спортсылары асыҡланды
Фото:
Өфөлә Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса Идаралығының бүлек хеҙмәткәрҙәре араһында комплекслы бергә-бер көрәше буйынса һайлап алыу ярыштары үтте.
Рәсәй Федераль суд приставтары хеҙмәте чемпионатының тәүге этабы булған был беренселек һөҙөмтәһендә Федераль суд приставтары хеҙмәте Башҡортостан Республикаһы буйынса Идаралығының йыйылма командаһы тупланды. Хәҙер улар Звенигородта апрелдә үтәсәк Федераль суд приставтары хеҙмәтенең комплекслы бергә-бер көрәше буйынса чемпионатында Башҡортостан суд приставтары данын яҡлап сығыш яһаясаҡ.
Шәхси беренселеккә ярыштар 8 ауырлыҡ категорияһында олимпия системаһы буйынса алып барылды, бер тапҡыр еңелгәндәр төшөп ҡала барҙы.
Үҙ ауырлыҡ ктегорияларында иң яҡшылары исеменә Иван Комягин, Алексей Романов, Рөстәм Солтанов, Дамир Фәйзуллин, Сергей Фәритов, Сергей Ковалевский, Наил Хәйбуллин һөм Олег Самойлов лайыҡ булды.
Призлы урындар яулаған ярышта ҡатнашыусылар дипломдар, ҡиммәтле бүләктәр һәм аҡсалата премиялар менән бүләкләнде.


text:
Башҡортостанда йыл башынан эштән бушатылған һәр икенсе кеше эшкә урынлашҡан
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостанда яҡынса 18 мең хеҙмәткәргә эшенән бушатылыу хәүефе янай. Яҡын арала шуларҙың ете меңе эшһеҙ ҡалыуы ихтимал. Республика Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, тулы көн эшләмәгән һәм административ ялда булыусылар хәүеф төркөмөнә инә.
Республика Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, әлеге мәлдә төбәктә эшһеҙҙәр һаны 25 меңдән ашыу тәшкил итә һәм 65 кешегә кәмегән. 29 июлдән 4 авгусҡа тиклем эштән китеүселәрҙең һаны 243 кешегә артҡан — 11329-ҙан 11572 хеҙмәткәргә тиклем. Шуларҙың 5459-ы эшкә урынлашҡан, 3764-е мәшғүллек үҙәктәренә мөрәжәғәт иткән, 729-ы ҡартлыҡ буйынса хаҡлы ялға ебәрелгән.


text:
Төбәктә сәсеү эштәренең темпы һиҙелерлек артты Фото: Олег Яровиков
Төбәктә сәсеү эштәренең темпы һиҙелерлек артты
Төбәктә сәсеү эштәренең темпы һиҙелерлек артты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 27 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Һауа шарттарының яҡшы тороуы арҡаһында республикала сәсеү эштәренең темпы һиҙелерлек артты. Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының һуңғы мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә 63 мең гектар һөрөнтө ерҙә сәсеү эштәре башҡарылған, йәғни билдәләнгәндең өс проценты.
46 мең гектар майҙанда (өс процент) — яҙғы иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар, 1,4 мең гектарҙа (өс процент) — шәкәр сөгөлдөрө, 10,5 мең гектарҙа (биш процент) көнбағыш сәселгән.
Миәкә, Мәләүез, Әлшәй, Ҡырмыҫҡалы һәм Стәрлебаш райондарында сәсеү кампанияһы юғары темпта бара.
Башҡортостан аграрийҙарына 3,160 миллион гектар ерҙә яҙғы сәсеү эштәрен башҡарыу бурысы тора. Шуларҙың 1,317 миллион гектарын иген культуралары тәшкил итәсәк. Техник культуралар 288 мең гектар майҙанды биләйәсәк. Шул иҫәптән, шәкәр сөгөлдөрө өсөн яҡынса 50 мең, көнбағышҡа 200 мең гектарҙан ашыу ер бүленәсәк.


text:
Өфөлә «Матбуғат балы» үтәсәк
21 декабрҙә Өфөлә, Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында, «Матбуғат балы» үтәсәк. Сараны ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы һәм Журналистар союзы сығыш яһай.
Теркәлеү 15.00-16.00 сәғәттәрҙә үтәсәк. Артабан конкурстарҙа еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы буласаҡ. Быйыл улар аҙ түгел: «Башҡортостандың алтын ҡауырһыны», «Рәсәйҙең иҡтисади тергеҙелеүе» бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабы, йәштәр сәйәсәтен тормошҡа ашырыуҙы, физик культура һәм спортты үҫтереүҙе, сәләмәт тормошто пропагандалауҙы иң яҡшы яҡтыртыуға журналистар араһында республика конкурсы, шулай уҡ наркоманияны иҫкәртеү һәм сәләмәт тормошто пропагандалау темаһына республика, ҡала һәм район баҫма һәм электрон киң мәғлүмәт саралары һәм социаль роликтар әҙерләүселәр араһында конкурс.
Рәсми өлөштән һуң журналистарға етеп килгән Яңы йылға бағышланған шоу-программа тәҡдим ителәсәк.


text:
14 октябрь
14 октябрь — григориан стиле буйынса йылдың 287-се көнө (кәбисә йылында 288-се). Йыл аҙағына тиклем 78 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Милли[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1851 — Англияның «Рейтер» мәғлүмәт хеҙмәте ойошторола.
- 1860 — Санкт-Петербургта Мариин опера театры асыла.
- 1916 — Пермь дәүләт университеты асыла.
- 1924 — Тажик Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы ойошторола.
- 1926 — Лондонда Алан Милндың «Винни-Пух» китабы сыға.
- 1934 — Мәскәүҙә беренсе метро поезына һынау үткәрелә.
- 1962 — Кариб көрсөгө башлана.
- 1964— Леонид Брежнев, Никита Хрущевты алмаштырып, КПСС-тың генераль секретары һәм СССР башлығы була.
- 2010 — Рәсәйҙә Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу кампанияһы башлана.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1890 — Дуайт Эйзенхауэр, Америка президенты.
- 1912 — Лев Гумилёв, совет тарихсыһы, этнолог, археолог, шәрҡиәтсе, яҙыусы һәм тәржемәсе.
- 1921 — Ғабдулла Әхмәтшин, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, драматург, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
- 1945 — Фирҙәүес Бәширова, Татарстанда йәшәгән башҡорт шағиры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
- 1959 — Рәйес Түләк, башҡорт шағиры
- 1963 — Валентин Юдашкин, модельер.
- 1965 — Вячеслав Разбегаев, совет һәм Рәсәй театр һәм кино актёры.
- 1969 — Виктор Онопко, совет һәм Рәсәй футболсыһы.
Был көндө үлгәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1817 — Фёдор Ушаков, Рәсәй Империяһы хәрби эшмәкәре, адмирал.
- 1940 — Генрих Кайзер, немец физигы.
- 1958 — Николай Заболоцкий, урыҫ совет шағиры.
- 1995 — Бикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы, башҡорт театр актрисаһы, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1955).


text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Ҡораллы Көстәренең Генераль штабы начальнигы урынбаҫары Василий Тонкошкуров менән осрашты Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Ҡораллы Көстәренең Генераль штабы начальнигы урынбаҫары Василий Тонкошкуров менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Ҡораллы Көстәренең Генераль штабы начальнигы урынбаҫары Василий Тонкошкуров менән осрашты Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 9 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
9 сентябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Ҡораллы Көстәренең Генераль штабы начальнигы урынбаҫары, генерал-лейтенант Василий Тонкошкуров менән осрашты.
Яҡтар Башҡортостан биләмәһендә 7 сентябрҙә Үҙәк хәрби округта башланған «Үҙәк-2015» стратегик уҡыуҙар уҙғарыу барышын тикшерҙе.
– Өсөнсө тәүлек инде күнекмәләр үткәрәбеҙ. Барыһы ла план буйынса бара. Мин эштең бөтә этаптарына ла төшөнәм, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Был ысын мәғәнәһендә яҡшы мәктәп. Быларҙың барыһы ла мөһим һәм кәрәкле. Ҡуйылған бурыстарҙы атҡарып сығырбыҙ тип ышанам.
Василий Тонкошкуров Генераль штаб начальнигы исеменән республика Башлығының уҡыуҙар сиктәрендәге сараларға етәкселек итеүҙе үҙ өҫтөнә алыуы өсөн рәхмәт белдерҙе.
– Бөгөнгө төп бурыс – һуғыш ваҡытында йәлеп ителәсәк структуралар һәм органдар менән үҙ-ара килешеп эш итеүҙе ойоштороуҙа Рәсәй төбәктәре башлыҡтарының ролен арттырыу. Бөгөн Һеҙгә рәхмәт әйткем килә, – тине генерал-лейтенант. – Минең бында икеләтә бурысым бар. Тәү сиратта мин төбәктәге мобилизация эшен баһалау, шулай уҡ айырылып торорға тейешле автомобиль колонналарына ҡарау өсөн килдем.
Республика Башлығы уҡыуҙарға йәлеп ителгән кешеләргә айырыуса иғтибар бирергә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.


text:
Фото:
Сәлиә Мырҙабаева: Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамә – бөтә Башҡортостан халҡына Мөрәжәғәтнамә ул
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Президентының БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһе депутаттарға ғына түгел, республикабыҙҙың бөтә күп милләтле халҡына ла адресланған. Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева ошондай фекерен белдерҙе.
— Президент сығышында Башҡортостанда йәшәүсе һәр кешегә файҙалы булырлыҡ мәғлүмәттәр бирелгән, — тине ул. — Мортаза Рәхимовтың үҙ мөрәжәғәтендә иҡтисадты үҫтереүҙең республикабыҙға инвестициялар йәлеп итеүгә һәм инновацион технологиялар индереүгә булышлыҡ итерлек юлдарын һәм алымдарын билдәләп кенә ҡалмай, шулай уҡ Башҡортостандың бөгөнгө иҡтисады ниндәй хәлдә булыуын, уның бөтә көслө һәм йомшаҡ яҡтарын да иҫәпкә алыуы бик мөһим. Был үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алып, Президент бәләкәй эшҡыуарлыҡтың, урта бизнестың, ҙур сәнәғәт предприятиеларының артабанғы үҫеш юлдарын да билдәләгән.
Республика башлығының hүҙен «Хәрәкәттә – бәрәкәт» тигән башҡорт әйтеме менән тамамлауы бик урынлы тип иҫәпләйем. Президент Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарына ла, халыҡҡа ла эшләргә, үҫешкә ынтылырға кәрәклеген, республика етәкселегенең тырыштарға төрлө яҡлап ярҙам итәсәген аңғартты.


text:
Өфөлә «Turkvision-2013» халыҡ-ара йыр конкурсының төбәк этабы үткәрелә
«Turkvision-2013» халыҡ-ара йыр конкурсының төбәк этабы «Өфө уттары» күңел асыу комплексында 5 декабрҙә үткәрелә.
«Turkvision-2013» — төрки музыкаһын башҡарыусыларҙы бер сәхнәлә берләштерергә тейешле яңы халыҡ-ара йыр конкурсы. Конкурстың һайлап алыу турында «Арғымак», «Бүреләр», «Һомай», «Һауа» төркөмдәре, башҡарыусыларҙан Вилдан Яруллин, Гөлсөм Бикбулатова, Сәғиҙулла Байегет, Диана Ишниязова, Рөстәм Ғиззәтуллин, Алина Дәүләтханова, МС Баш, Ян Лира, Илмир Моталов, Ильяс Кинйәғолов һәм «Дарман» ҡатнашасаҡ. Әзербайжан йырсыһы, «Евровидение-2011» йыр конкурсы еңеүсеһе Эльдар Ғасымов хөрмәтле ҡунаҡ буласаҡ.
— Һайлап алыу турынан һуң 21 декабрҙә Төркиәнең Эскишехир ҡалаһында үтәсәк конкурс финалына әҙерлек башланасаҡ, — тип хәбәр итте Башҡортостандағы «Turkvision» йыр конкурсы етәксеһе, «Ҡурай-ТВ» каналының баш мөхәррире Айгөл Әхмәҙиева. — Беренсе урын яулаған башҡарыусы клип төшөрөү мөмкинлегенә эйә буласаҡ, һуңынан ул клип 20 ҡатнашыусы-илдә күрһәтеләсәк. Тәүге дүрт еңеүсегә егерме ил буйлап концерт турҙары ойоштороласаҡ.
Быйыл төрки донъяһының иң яҡшы тауышы исеменә Төркиәнән, Әзербайжандан, Ҡаҙағстандан, Ҡырғыҙстандан, Үзбәкстандан, Грузиянан, Белоруссиянан, Молдованан, Македониянан, Ҡырым, Башҡортостан, Татарстан Республикаларынан, Алтайҙан, Босния һәм Герцеговинанан һәм башҡа илдәрҙән ҡатнашыусылар көрәшәсәк. Конкурстың Гран-при яулаусыһы 20 мең евро күләмендә аҡсалата бүләк аласаҡ. Беренсе, икенсе һәм өсөнсө урын яулаусылар 10 мең евро аласаҡ.
Конкурс финалын «Ҡурай-ТВ» башҡорт музыкаль каналы күрһәтәсәк.


text:
Фото:
Республика Президенты Стәрлетамаҡ районы активы менән осрашты
Фото:
Стәрлетамаҡ районы активы менән осрашыуҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республика кимәлендә 2012 йылға йомғаҡ яһаны, шулай уҡ район хеҙмәтсәндәренең ҡаҙаныштарын билдәләне.
— Стәрлетамаҡ районы торлаҡты сафҡа индереү буйынса лидерҙарҙың береһе булып тора, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Президенты. – Һандар уртаса республика күрһәткестәренән ике тапҡырға юғарыраҡ. Бының өсөн һеҙгә рәхмәт белдерәм.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, бала баҡсаларын төҙөү бөгөнгө көнгә мөһим бурыстарҙың береһе булып тора, сөнки төбәктә халыҡ иҫәбенең артыуы күҙаллана. Шул уҡ ваҡытта, төбәк башлығы билдәләүенсә, муниципалитет демографик күрһәткестәр буйынса артта ҡала.
Стәрлетамаҡ районы хакимиәте башлығы Раэль Рәхмәтуллин үҙенең сығышында хәбәр итеүенсә, бала баҡсаларында урындар етешмәү мәсьәләһе район өсөн шулай уҡ көнүҙәк тема булып тора. Аралашыу барышында был мәсьәләне хәл итеү юлдарын ентекләберәк тикшереү зарурлығы билдәләнде.
Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ районының ауыл хужалығы өлкәһендә лидер булыуы хаҡында әйтте.
— Ауыл хужалығы йәһәтенән 2012 йыл ауыр булды, — тип иҫкә төшөрҙө Башҡортостан Президенты. – Әммә һеҙ яҡшы күрһәткестәргә ирештегеҙ. Техника менән тәьмин итеү һәм башҡа мәсьәләләр буйынса ауыл хеҙмәтсәндәренә артабан да ярҙам итәсәкбеҙ.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, 2012 йылда район аграрийҙары яҡшы эш күрһәткән: хеҙмәт хаҡы арттырылған, ауыл хужалығы техникаһы һатып алынған, хужалыҡтар «500 ферма» программаһында ҡатнашҡан. Әммә хәл итеүҙе талап иткән проблемаларҙың, айырыуса торлаҡ-коммуналь хужалыҡҡа бәйле булған мәсьәләләрҙең дә булыуын билдәләне төбәк башлығы. Уларҙы бергәләп хәл итәсәкбеҙ, тине Рөстәм Хәмитов.
Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеү эҙемтәләре хаҡында һүҙ йөрөтөп, Рөстәм Хәмитов предприятиеларҙың конкурентлыҡҡа һәләтен үҫтереү өсөн ғәмәлдәге производстволарҙы яңыртыу, етештерелгән продукцияның үҙҡиммәтен кәметеү, бизнес алып барыу өсөн яңы мөмкинлектәр эҙләү кәрәклеген билдәләне.
Райондың ауыл биләмәләре башлыҡтары Рөстәм Хәмитовҡа квартал һайын ауыл биләмәләренә бүленгән 100 мең һум күләмендәге средстволар өсөн рәхмәт әйтте. Улар ярҙамында ауылдарҙа юлдар төҙөү, урамдарҙы яҡтыртыу мәсьәләләре хәл ителә. Осрашыу аҙағында республика Президенты район хеҙмәтсәндәренә юғары күрһәткестәргә өлгәшкәндәре өсөн рәхмәт әйтте һәм бындай осрашыуҙарҙың файҙалы һәм кәрәкле булыуын билдәләне.


text:
Фото:
Яңауылда ҡалдыҡтарҙан эшләнгән әйберҙәр күргәҙмәһе асылды
Фото:
Яңауылдың Йәш техниктар станцияһында Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылына арналған экологик күргәҙмә асылды.
— Күргәҙмәлә балалар менән эшләнгән 250-гә яҡын әйбер тәҡдим ителә. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: барлыҡ экспонаттар полиэтилен, ҡағыҙ, ҡатырға, резина, быяла, бысҡы онтағы кеүек ҡалдыҡтарҙан эшләнгән, — тип хәбәр итте БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.
Күргәҙмә аҙна аҙағынаса эшләйәсәк.


text:
“Атайсал” арт-проекты сиктәрендә Башҡортостандан ижади төркөм Пермь ҡалаһында булып ҡайтты
Уҙған ял көндәре “Атайсал” арт-проекты сиктәрендә Башҡортостандан ҙур ижади төркөм Пермь ҡалаһында булып ҡайтты. Ноябрҙә беҙҙең республикала үтәсәк Пермь башҡорттары көндәре алдынан Башҡортостандың сәнғәт оҫталары унда ҙур концерт программаһы менән сығыш яһаны, балалар республика сәнғәт конкурстары лауреаттары һәм дипломанттарының ижади эштәре күргәҙмәһен асты.
Билдәле музыканттар һәм халыҡ сәнғәте белгестәренең оҫталыҡ дәрестәре айырыуса ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. РФ атҡаҙанған артисы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты Азат Айытҡолов һәм Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт училищеһы уҡытыусыһы Тәфтизән Зәйнышев ҡурайҙа уйнарға өйрәттеләр. Теләүселәр башҡорт думбыраһында ( дәрестәрҙе Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы уҡытыусыһы Гүзәл Үмәргәлина алып барҙы) һәм ҡубыҙҙа (Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт училищеһы уҡытыусыһы Ғәрифә Кудрявая) уйнау нескәлектәрен үҙләштерҙе һәм Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт училищеһы уҡытыусыһы Юлия Зәйнышеванан башҡорт халыҡ бейеүҙәрен отоп ҡалырға тырышты.
Башҡортостан делегацияһы Пермь башҡорттары ҡоролтайына 34 башҡорт халыҡ музыка ҡоралы (20 ҡурай һәм 14 ҡубыҙ), бөйөк башҡорт композиторы Заһир Исмәғилев ижадына арналған DVD дискылар, шулай уҡ дөйөм суммаһы 30 меңдән ашыуға уҡыу- методик һәм ноталар әҙәбиәте бүләк итте.
Әйткәндәй, быйыл “Атайсал” арт-проекты Башҡортостан Республикаһы Президенты грантына лайыҡ булды


text:
Пакистан
Координаталар: 30°02′00″ с. ш. 69°29′00″ в. д. / 30.03333° с. ш. 69.48333° в. д. (G) (O)
Пакиста́н (урду پاکِستان [paːkɪˈst̪aːn] — «таҙалар ере», ингл. Pakistan [ˈpækɪstæn] йәки [pɑːkiˈstɑːn]), тулы атамаһы — Пакиста́н Исла́м Респу́бликаһы (урду اسلامی جمہوریہ پاکِستان Ислами́ Джумхури́йе Пакиста́н, ингл. Islamic Republic of Pakistan) — Көньяҡ Азиялағы дәүләт. Суверенлы сәйәси ойошма сифатында Пакистан 1947 йылда Британия Һиндостаны территорияһын бүлеү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә[4]. Пакистанды көньяҡтан Ғәрәбстан диңгеҙе йыуа, көньяҡ-көнбайышта Иран, төньяҡ-көнбайышта һәм төньяҡта Афғанстан, төньяҡ-көнсығышта Ҡытай һәм көнсығышта Һиндостан менән сиктәш. Ҡоро юл сиктәре:Һиндостан — 2 912 км, Афғанстан — 2 430 км, Иран — 909 км, Ҡытай — 523 км. Пакистан — халыҡ һаны буйынса донъяла алтынсы һәм мосолман халҡы һаны буйынса (яҡынса 193 млн кеше) Индонезиянан ҡала икенсе урында — 191 045 616 кеше. (2016) Пакистан [[БМО, Милләттәр берҙәмлеге, Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы, Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ҡатнашыусыһы, шулай уҡ үҫешеүсе илдәрҙең ойошмаһы «Төркөм 77» ағзаһы.
Йөкмәткеһе
- 1 Тарихы
- 2 Дәүләт ҡоролошо
- 3 Ҡораллы көстәре
- 4 Административ бүленеше
- 5 Физик-географик характеристика
- 6 Иҡтисады
- 7 Халҡы
- 8 Мәҙәниәте
- 9 Фән һәм мәғариф
- 10 Киң мәғлүмәт саралары
- 11 Спорт
- 12 Иҫкәрмәләр
- 13 Әҙәбиәте
- 14 Һылтанмалар
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең эраға тиклем III—II мең йыллыҡтарҙа Пакистан территорияһында кешелек тарихында иң боронғо цивилизацияларҙың береһе — Харапптарҙың үҙәге була. Беҙҙең эраға тиклем II мең йыллыҡта Пакистан территорияһына арийҙар урынлаша. Александр Македонскийҙың көнбайыш һинд мегаполистарына (Таксила кеүектәр) походтары һөҙөмтәһендә эллинизм мәҙәниәте тәьҫир итә. Ҡеүәтле Ҡушан батшалығы — беренсе буддизм таралыу сығанағы барлыҡҡа килә. Беҙҙең эраның VIII быуатында ил территорияһында ислам тарала башлай. Урта быуаттарҙа башында Газневидтар һәм Гуридтар торған эре мосолман дәүләттәре барлыҡҡа килә. XIII быуатта ил территорияһы Монгол империяһы составына инә. Монгол империяһы тарҡалғас, территория Тимуридтар дәүләтенә инә, был дәүләт үҙе бер нисә дәүләткә тарҡала. Тимуридтар династияһы вәкилдәренең береһе XVI быуатта Бөйөк Моголдар империяһына нигеҙ һала. XVIII быуатта Бөйөк Моголдар империяһы тарҡалғас Синдта, Белуджистанда, Пенджабта сикх милләтселеге күтәрелә башлай.
Колониаль осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIX быуатта хәҙерге Пакистандың территорияһы инглиз ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алынған һәм Британия Һиндостаны составына керетелгән була. Дәүләтте рухи яҡтан ойоштороусыларҙың береһе шағир, сепаратистар тенденцияһы лидерҙары ойошмаһы Мосолман лигаһы башлығы Мөхәммәт Иҡбал була. Тап Иҡбал 1930 йылда Пенджаб, Синд, Төньяҡ-көнбайыш сиктәш провинция (СЗПП) һәм Белуджистан ингән бойондороҡһоҙ мосолман дәүләте төҙөргә тәҡдим итә. Дәүләттең исемен 1933 йылда уҡ Кембриджда уҡып йөрөгән мосолман-студент Чаудхури Рәхмәт Әли тәҡдим итә. Пакистан тура мәғәнәһендә «таҙалар иле» тигәнде аңлата, был акроним: «П» — Пенджабтан, «А» — сик буйы афғанлынан (йәғни СЗПП пуштундарынан), «К» — Кашмирҙан, «С» — Синдтан, ә «тан» — Белуджистандан. 1940 йылдың 24 мартында Лахорҙа бойондороҡһоҙ дәүләттә мосолман ойошмаһының йәшәү принциптарын иғлан итеүсе тарихи Лахор резолюцияһы ҡабул ителә.
Хәҙерге осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1947 йылда Британ Һиндостанын бүлгесләгәндә Мосолман лигаһы тырышлығы менән[5] Пакистан дәүләте төҙөлә. Был дәүләткә Индостандың күпселек мосолмандар йәшәгән төньяҡ-көнсығыш һәм төньяҡ-көнбайыш райондары инә. Пакистандың үҙаллы административ берәмеге сифатында беренсе генерал-губернаторы Джинна, илдең беренсе премьер-министры — Лиакат Али Хан була. 1958 йылда илдә беренсе хәрби түңкәрелеш була, власҡа генерал Мөхәммәт Әйүп Хан килә.
1965 һәм 1971 йылдарҙа Пакистан Һиндостан менән һуғыштар алып бара. 1971 йылда Көнсығыш Пакистан бойондороҡһоҙ дәүләт Бангладеш булып китә. 1977 йылда хәрби түңкәрелеш була. Был ваҡытта Пакистан АҠШ яҡлы булып сығыш яһай һәм күрше Афғанстанда хөкүмәткә ҡаршы һуғыш алып барыусы мөжәһиттәрҙе яҡлай. Пакистанда мөжәһиттәрҙең күнекмә үткәреү лагерҙары урынлаша. Президент Зия-уль-Хак авиаһәләкәттә үлгәндән һуң 1988 йылдың 17 авгусында власть граждан хөкүмәтенә күсә. Президент вазифаһын башҡарыусы Гулам Исхаҡ Хан парламентҡа яңы һайлауҙар билдәләй.Һайлауҙарҙа Пакистан халыҡ партияһы сағыштырмаса күпселек тауыш йыя. Беназир Бхутто илдең премьеры була. Яңы хөкүмәт демократик хоҡуҡтарҙы һәм иректе кире ҡайтара һәм ғәҙәттән тыш хәлде юҡҡа сығара. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, илдә хәл насарайыуын дауам итә, әленән әле Синдта хәрби бәрелештәр ҡубып тора. 1990 йылдың авгусында Бхутто хөкүмәте отставкаға ебәрелә. Яңы һайлауҙар үткәндән һуң Наваз Шәриф илдең яңы премьеры була. 1990-сы йылдарҙа Абдул Ҡадир Хан етәкселегендә Пакистанда ядро ҡоралы программаһы үҫеш ала, был АҠШ-тың Пакистанға ҡаршы санкциялар индереүенә сәбәп була. 1999 йылда хәрби түңкәрелеш һөҙөмтәһендә власҡа генерал Пәрүәз Мөшарраф килә. 2000-се йылдар башында Пакистандың төньяҡ-көнбайыш регионы Вәзирстан Талибан хәрәкәте терәге була. 2004 йылда талибтар регионда ысынбарлыҡта власты ҡулға алалар. 2001 йылдың 11 сентябренән һуң Пакистан рәсми рәүештә талибтар режимын яҡлауҙы туҡтатты һәм АҠШ-тың талибтарға ҡаршы ҡыҫылыуын хупланы. 2008 йылдың 18 февралендә Пакистанда дөйөм һайлауҙар үтте, әммә Бәнәзир Бхутто үлтерелеү арҡаһында һайлау 2008 йылдың 8 ғинуарына күсерелә. Һайлауҙарҙа Пакистан халыҡ партияһы күпселек тауыш ала һәм Пакистан мосолман лигаһы менән альянс төҙөй. 2008 йылдың 18 авгусында Пәрүәз Мөшарраф импичмент хәүефе шарттарында Пакистандың президенты посынан китә. Был хәлдән һуң башланған президент һайлауҙары барышында Пакистан халыҡ партияһы кандидаты Асиф Али Зардари еңеү яулай һәм Пакистандың президенты булып китә.
2009 йылдың июненә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса[6] Пакистандың Афғанстан менән сиктәш территорияһы был дәүләттең властары тарафынан бөтөнләй контролләнмәй. 2009 йылдың 7 майында Пакистандың премьер-министры Йосоп Реза Ғиләни армияға террорсыларҙы юҡ итергә бойороҡ биреүе тураһында иғлан итә. Сват округының административ үҙәге — Мингора ҡалаһын баҫып алыу маҡсатында авиация, танктар һәм артиллерия ҡулланып һуғыш башлана.
2011 йылдың 28 апрелендә Афғанстан менән Пакистан араһында Ҡалып:Тәржемәләнмәгән3 ҡалаһы эргәһендә сик буйы конфликты була. Афғанстандың ҡораллы көстәренең 12 һалдаты һәм Пакистандың бер пограничнигы һуғыш барышында һәләк була. Өс пакистан пограничнигы һәм Ангур-Аданың һигеҙ тыныс халҡы яралана[7].
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәүләт ҡоролошо нигеҙҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистан — ҡатнаш типтағы федератив республика, 4 провинциянан тора: (Пенджаб, Синд, Хайбер-Пахтунхва (элекке Төньяҡ-Көнбайыш сик буйы провинцияһы) һәм Белуджистан). Провинцияларҙан тыш Пакистан составына, һиндостан дәғүәләшкән, Федераль идара ителеүсе ҡәбиләләр территориялары һәм Гилгит-Балтистан һәм Ирекле Кашмир региондары инә (һуңғыһы Пакистан тарафынан бойондороҡһоҙ дәүләт тип таныла, ләкин ысынбарлыҡта уның бер өлөшө булып тора). Дәүләттең төп документы булып 1972 йылда ҡабул ителгән конституция тора. 1972 йылғы Конституция 1977 йылда юҡҡа сығарыла, 1985 йылда тергеҙелә һәм хәҙерге көндә төҙәтмәләр индерелеп үҙ көсөндә. Пакистан дәүләтселегенең төп институттары илдең бойондороҡһоҙ үҫешенең беренсе йылдарында барлыҡҡа килгән. Пакистандың Беренсе Конституцияһы 1956 йылдың 23 мартында ҡабул ителә. Конституцияла илдең президенты мосолман булырға тейеш тигән ҡағиҙә теркәлгән. Был мәҡәлә Әйүп Хан осоронда ғәмәлдә булған 1962 йылдағы конституцияла ла һаҡланған. 1972 йылда 1977 йылға тиклем ғәмәлдә булған яңы Конституция ҡабул ителә. Генерал Зия-уль-Хак етәкселегендәге хәрби түңкәрелештән һуң уның көсө 1985 йылға тиклем туҡтатыла. Уға ярашлы ислам илдең дәүләт религияһы булып тора.
Башҡарыу власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәүләт башлығы булып президент тора, әлеге ваҡытта — Мамнун Хөсәйен. Президент федераль парламент тарафынан 5 йыл осорға һайлана. Пакистан Президенты була һәм түбәндәге хоҡуҡтарға эйә:
- илдең ҡораллы көстәренең юғары баш командующийы була
- аҡлау, теләһә нидәй судтың ҡарарын йомшартыу һәм юҡҡа сығарыу хоҡуғына эйә
- тәғәйенләүҙәр башҡара:
- премьер-министрҙы
- хөкүмәт ағзаларын
- провинциялар губернаторҙарын
- Пакистандың Юғары суды ағзаларын һәм провинцияларҙың юғары судтарын
- дәүләт хеҙмәте эштәре буйынса Комиссия рәйесен
- һайлауҙар үткәреү буйынса баш комиссарҙы һәм Һайлау комиссияһы ағзаларын
- юғары хәрби лидерҙарҙы.
Президент тарафынан раҫланған Хөкүмәт формирует и возглавляет Пакистандың премьер-министрҙары теҙмәһен төҙөй һәм башында тора , ғәҙәттә Милли ассамблеяла күпселектәр партияһы йәки коалицияһы вәкиле булып тора. Премьер-министр мотлаҡ мосолман булырға тейеш, президент тарафынан Милли йыйын ағзалары араһынан тәғәйенләнә. Премьер күпселек депутаттарҙың ышанысын яуларға тейеш. Уның кәңәше буйынса президент министрҙарҙы тәғәйенләй. Хөкүмәт закон проекттарын әҙерләй һәм парламент ҡарамағына индерә.
Закондар сығарыу власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистан парламенты ике палатанан — Сенаттан һәм и Милли ассамблеянан тора. Сенат федераль парламенттың түбәнге палатаһы һәм провинцияларҙың закон сығарыу йыйыны депутаттары мажоритар схема буйынса һайлаған 100 ағзанан тора. Сенаттың вәкәләтлек срогы — 6 йыл. Сенат составының өстән бер өлөшө һәр ике йыл һайын яңыртыла. Сенат рәйесе — Раза Раббани. Милли ассамблея 342 депутаттан тора, шуларҙың 272-һе халыҡ тарафынан тура йәшерен тауыш биреү юлы менән пропорциональ вәкиллек системаһы буйынса 5 йылға һайлана. 60 урын ҡатын-ҡыҙҙарға бирелгән, 10 урын дини аҙсылыҡ вәкилдәренә һаҡлап тотола. Милли ассамблея Спикеры — Сардар Садиҡ.
Суд власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәүләт власының юридик тармағы вәкәләте Юғары судҡа (ағзаларын президент тәғәйенләй) һәм федераль ислам шәриғәт судына тапшырылған. Юғары суд рәйесен һәм ағзаларын президент тәғәйенләй. Юғары суд үҙәк һәм провинциаль хөкүмәттәр, шулай уҡ провинциялар араһындағы бәхәстәрҙе тикшерә. Пакистандың Юғары суды хоҡуҡ мәсьәләләренә ҡағылған, конституцияға аңлатма биреү менән бәйле эштәр буйынса, иң юғары яза биреү тураһында һүҙ барғанда һ.б.һуңғы мөрәжәғәт итеү инстанцияһы булып тора, президент тарафынан уның ҡарамағына ҡуйылған хоҡуҡ мәсьәләләре буйынса һығымта бирә, граждандарҙың төп хоҡуҡтарын күҙәтеү өҫтөнән котроллек итә, дәүләт органдарының теге йәки был эшмәкәрлегенең конституцияға тап килеү-килмәүе һәм уларҙың хоҡуғы булыуы тураһында ҡарар ҡабул итә. Провинцияларҙың үҙҙәренең Юғары суды бар, уларҙың рәйесен һәм ағзаларын президент тәғәйенләй. Түбәнге инстанцияларҙың судтары (урындағынан алып өлкәгә тиклем) енәйәтсел һәм граждандар судына бүленә һәм провинциаль губернаторҙар тарафынан тәғәйенләнәләр. Зия-уль-Хакхакимлыҡ иткән йылдарҙа Федераль шәриғәт суд төҙөлә, ул закондарҙың ислам шәриғәте ҡанундарына тап килеү-килмәүен тикшерә.
Провинциаль органдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Провинциялар менән баш министрҙар[en] идара итә. Провинцияларҙың закон сығарыу органдары — халыҡ һайлап ҡуйған провинциаль ассамблеялар. Башҡарма власты президент тәғәйенләп ҡуйған губернаторҙар һәм провинциаль ассамблеялар раҫлаған провинция хөкүмәттәре тормошҡа ашыра.
Ҡораллы көстәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистандың ҡораллы көстәре һаны буйынса донъяла алтынсы урында[8]. Ҡораллы көстәргә ҡоро ер ғәскәре, хәрби флот, хәрби һауа көстәре һәм урындағы конфликттарҙы көйләүҙә ҡатнашыусы ярым армия формированиеләре инә. Пакистан ядро ҡоралына эйә. Пакистанда армияның йоғонтоһо һәр саҡ ҙур булды. Генералдар йыш ҡына граждандар администрацияһына ҙур вазифаларға күсәләр, илдең сәйәси ваҡиғаларында әүҙем ҡатнашалар, ғәҙәттән тыш хәл индерәләр һәм хөкүмәт өҫтөнән контроллек итәләр. Шундай һуңғы миҫал — Первез Мушарраф етәкселегендә 1999 йылдағы хәрби түңкәрелеш. Пакистан армияһы Һиндостан менән өс ҙур конфликтта (1947, 1965 һәм 1971), Каргиль һуғышында ҡатнаша.
Административ бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Провинциялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Округтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Физик-географик характеристика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистан көньяҡ Азияның төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан, көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ- көнсығышҡа 1500 км-ға һуҙылған. Пакистан сиктәрендә өс орографик өлкә айырып ҡарарға була — көнсығыш тигеҙлеге, урта таулы көнбайыш һәм бейек таулы төньяҡ. Пакистан территорияһының көньяғын тәпәш, бер аҙ йырғысланған яр яһаусы Аравий диңгеҙе һыуҙары йыуа.
Рельеф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Инд үҙәненең аллювиаль уйһыулығы Индостан платформаларының ситендә урынлашҡан Индо-Ганг тигеҙлегенең көнбайыш өлөшө булып тора. Ул тулыһынса тиерлек 200 м аҫта ята һәм бәләкәй ауышлыҡтағы бер төрлө үҙгәрешһеҙ рельефы менән айырылып тора. Индтың һул яҡ яры буйлап уйһыулыҡтың ҙур өлөшөн Тар сүллеге биләй. Пакистандың көнбайыш һәм төньяҡ-көнбайыш өлөштәрен 3452 метрға тиклем бейеклектәге параллель тиерлек тауҙар сылбыры төҙөгән Иран таулыҡтарының — Макран, Киртхар, Чагаи, Тобакакар, Сөләймән тауҙары сит һырттары биләй. Һырттарының Аравий диңгеҙенә һәм Индо-Ганг тигеҙлегенә ҡараған бите — текә; ҡапма-ҡаршы, Белуджистан яҫы таулығына ҡарай тәпәшәйгән бите — һөҙәк. Белуджистан сиктәрендә бейек (3000 м-ға тиклем), сағыштырмаса тигеҙ участкалар күп һандағы ҡоро йылға үҙәндәре менән бүлгесләнгән тау аралары соҡорҙары менән сиратлашып килә. Тәрән йырғысланған йылға үҙәндәре булған һәм эре боҙлоҡтар менән ҡапланған ҙурыраҡ тауҙар теҙмәһе Пакистандың алыҫ төньяғында урынлашҡан. Был тауҙар теҙмәһе Гиндукуш, Гималайҙар һәм Каракорум тауҙар системаларына ҡарайҙар. Һуңғыһы Кашмирҙың Пакистан тарафынан контролләнгән өлөшөндә урынлашҡан. Илдең иң бейек нөктәләре — Гиндукуштағы Тиричмир тауы (7690 м) һәм Каракорумдағы Чогори тауы (8611 м). Пакистан территорияһында 7000 метрҙан бейегерәк 40 тирәһе түбә бар. Пакистандың бөтә таулы райондары йәш Альп-Гималай хәрәкәтсән поясына ҡарай. Мөһим ҡаҙылма байлыҡтары булып Индостан платформаһы ситтәрендәге ултырма комплексҡа тап килгән нефть, газ, таш күмер һәм йыйырсыҡлы өлкәләрҙәге ҡара һәм төҫлө металл рудалары тора.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистанда климат ҡоро континенталь тропик, төньяҡ-көнбайышта — субтропик, илдең төньяғында тауҙарҙа — дымлыраҡ с чётко выраженной высотной поясностью. Ҡыш тигеҙлектә йылы (12-16 °C, яр буйында 20 °C-ҡа тиклем), бейек таулыҡта — ҡаты (−20 °C-ҡа тиклем). Йәй эҫе (сүллектә 35 °C, яр буйында 29 °C, тауҙарҙа һәм Иран таулығының яҫы таулыҡтарында 20-25 °C), бейек тауҙарҙа — һыуыҡ (5000 м-ҙан ҙурыраҡ бейеклектә — 0 °C-тан түбән). Йылына яуым-төшөм Тар сүллегендә 50 мм-ҙан, Синдтә 100—200 мм-ға тиклем, үҙәндәрҙә һәм Иран таулыҡтарының яҫы таулыҡтарында 250—400 мм, тау ҡыҙырымында 350—500 мм һәм илдең төньяғындағы тауҙарҙа 1000—1500 мм. Яуым-төшөмдөң күп өлөшө көньяҡ-көнбайыш муссон ваҡытында (июль — сентябрҙа), Иран таулыҡтарыында — ҡышҡы-яҙғы осорҙа яуа. 2015 йылдың июнендә Пакистандың көньяҡ провинцияларында аномаль эҫелек булды. Ҡайһы бер ҡалаларҙа температура 49°С-ҡа етте, бер нисә көн эсендә һыуһыҙланыуҙан һәм эҫе ҡабыуҙан 1200-ҙән артыҡ кеше һәләк булды.
Гидрология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистандың иң ҙур йылғаһы Инд, уның бассейнына илдең ҙур өлөшө инә. Көнбайыш өлөшөндәге йылғалар — йәки аҡмай торған, йәки урында Аравий диңгеҙенә ҡоялар. Индтың иң ҙур төп ҡушылдығы — Пенджабтың төп йылғаларынан (Чинаб, Рави, Джелам, Биас) һыу йыйыусы һәм эре һуғарыу каналдарына (Дипалпур, Пакпаттан, Панджнад) һыу биреүсе Сатледж. Эре йылғаларҙа муссон ямғырҙар һәм тауҙарҙағы боҙҙарҙың иреүе менән бәйле йәйге ташҡындар күҙәтелә.
Милли парктар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистандың милли парктары күркәм пейзаждарҙы һәм кеше аяғы баҫмаған тәбиғәтте тәбиғи хәлендә һаҡлау өсөн булдырылғандар. Пакистанда Тирә яҡ мөхитте һаҡлау һәм яҡлау тәү башлап 1973 йылғы Конституцияға индерелә, ләкин тирә яҡ мөхитте һаҡлау тураһындағы Ҡарар тик 1983 йылда ҡабул ителә[12]. Ҡабул ителгән закондарға ярашлы, «Хәҙерге заман һаҡланыусы территориялар», милли парктар фәнни тикшеренеүҙәр, ял итеү, белем алыу өсөн ҡулланылырға мөмкиндәр. Уларҙа юлдар, ял йорттары төҙөү, ерҙе ауыл хужалығында ҡулланыу өсөн эшкәртеү, һыуҙы бысратыу, атыу ҡоралын ҡулланыу, ҡырағай хайуандарҙы аулау тыйыла[13]. Парктар менән түбәндәге дәүләт ведомстволары идара итә: Тирә яҡ мөхитте һаҡлау буйынса Министерство һәм биотөрлөлөк буйынса Идара[14].
2010 йылға ҡарата Пакистанда 25 милли парк бар, уның 19-ы дәүләт ҡарамағында, ә ҡалғандары шәхси ҡулдарҙа[13]. Бахавалпур районында бик боронғо Лал Суханра паркы 1972 йылда булдырылған[15]. Был илдең бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткәнгә тиклем булдырылған берҙән бер милли парк, бынан тыш, был Пакистандың берҙән бер биосфера заповеднигы[15]. Һуңғы парктарҙың береһе, Кала Читта, 2009 йылда булдырылған[15]. Гилгит-Балтистандағы Үҙәк Ҡараҡорум илдең иң ҙур милли паркы, дөйөм майҙаны 1 390 100 гектар тәшкил иткән территорияны биләй. Иң бәләкәй милли парк — Айюб, дөйөм майҙаны яҡынса 931 гектар.
Үҫемлектәр донъяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистандың үҫемлектәр донъяһы — башлыса ярымсүллек һәм сүллек үҫемлектәре, Тар сүллегендә — иң ярлыһы, унда күпселек ксерофитлы (акация, каллигонум…) ҡыуаҡтары һәм ҡаты үләндәр менән яртылаш береккән ҡомло түтәлдәр. Инд уйһыулығында тәбиғи үҫемлектәр донъяһы — ярымсүллек саванналары (чий, әремдәр, каперстар, астрагалдар…), Инд һәм башҡа йылғалар буйында — туғайҙар һыҙаты, Аравий диңгеҙе яры буйлап Инд дельтаһында — урыны менән мангр әрәмәлектәре. Иран таулыҡтарында сәнскеле мендәр һымаҡ ҡыуаҡлыҡтарҙың ярымсүллек формациялары таралған, Белуджистан тауҙарында — һирәк осрай торған фисташкалар һәм артыш ҡыуаҡлыҡтары. Илдең төньяғындағы тауҙарҙа 1500-3000 м бейеклектә — айырым участкаларҙа япраҡлы (имән, каштан) һәм ылыҫлы (ҡарағай, пихта, шыршы, гималай кедры) урмандары. Ауылдарға яҡын үҙәндәрҙә — финиклы пальма, цитруслылар, зәйтүн ағасы плантациялары, емеш-еләк баҡсалары. Һуғарыу каналдары буйлап ултыртылған тут ағастары бик йыш.
Хайуандар донъяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистандың хайуандар донъяһы индо-африкан, үҙәк азиат һәм урта диңгеҙ төрҙәренән тора. Эре һөтимәрҙәрҙән тауҙарҙа леопард, ирбис, һоро һәм аҡ түшле айыу, төлкө, ҡырағай кәзәләр һәм һарыҡтар, фарсы ғәзәле; тигеҙлектәрҙә — һыртландар, сүл бүреләре, ҡабандар, антилопалар, йәйрәндәр, куландар, ҡырағай ишәктәр, күп һандағы кимереүселәр бар. Ҡоштар донъяһы бик күп төрлө: (бөркөттәр, грифтар, тауистар, тутыйғоштар). Йыландар күп, шул иҫәптән ағыулылары, Индта крокодилдар йәшәй. Умыртҡаһыҙҙарҙан саяндар, талпандар, биҙгәк серәкәйе таралған. Аравий диңгеҙе балыҡҡа бай (тунец, сельдь, диңгеҙ алабуғаһы, һинд һөмбашы), ҡыҫала кеүек (креветкалар) һәм диңгеҙ гөбөргәйеле .
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистан — күп тармаҡлы экономикаһы булған индустриаль-аграр ил. Ауыл хужалығы илдең экономикаһында ҙур әһәмиәткә эйә булыуын дауам итә һәм бөтә ВНП-тың 20,8 % -ын тәшкил итә, сәнәғәт тә әүҙем үҫешә һәм инде ВНП-тың 24,3%-ын тәшкил итә (2009 йыл). Шуның менән бергә ауыл хужалығында эшләүселәрҙең 43%-ы, ә сәнәғәттә — 20%-ы мәшғүл. Эшһеҙлек кимәле — 15,2 % (2009 йыл).
Тәбиғәт шарттарына ныҡ бәйлелеге менән айырылып тора, ауыл хужалығы, туҡыу сәнәғәте, гидроэнергетика, һыу транспорты кеүек тармаҡтар туранан тура һауа торошона бәйле.[16]
Пакистанда, төрлө факторҙарҙың бергә тәьҫире менән бәйле, хужалыҡтарҙа арауыҡ айырмалылығы ныҡ һиҙелә. Территориаль планда административ провинциялар — Панджаб, Синд, Белуджистан һәм Хайбер-Пахтунхва, һуңғы районға ҡәбиләләрҙе лә индереп, менән яҡын тап килеүсе 4 тарихи-географик өлкә айырып күрһәтеп була. Панджаб бигерәк тә аграр етештереү менән айырылып тора, бында бойҙайҙың, мамыҡтың һәм шәкәр ҡамышының 2/3 өлөшө етештерелә[17].
2000-се йылдарҙа Пакистандың иҡтисады йылына яҡынса 7 % тотороҡло иҡтисади үҫеш күрһәтте.
Пакистандың ВВП үҫеше 2005 финанс йылында(30 июнь 2005 тамамланды) 8,4 % тәшкил итте. Пакистан экспортының 2/3 өлөшөн туҡыу һәм тегеү сәнәғәте продукцияһы тәшкил итә. Төп аграр культуралар — мамыҡ һәм бойҙай.
Первез Мушарраф хөкүмәте сағыштырмаса либераль экономик политика алып барҙы, һуңғы йылдарҙа бер нисә эре банк, эре телекоммуникацион компания һәм башҡалар приватизацияланды.
Тышҡы сауҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Экспорт (30,9 млрд долл. 2011 йылда) — туҡыма, дөгө, күн әйберҙәр, келәмдәр.
Төп һатып алыусылар — АҠШ 15,8 %, Афғанстан 8,1 %, Берләшкән Ғәрәп Эмираттары 7,9 %, Ҡытай 7,3 %, Бөйөк Британия 4,3 %, Германия 4,2 %.
Импорт (39,35 млрд долл. 2011 йыл) — нефть, нефть продукттары, машиналар, пластмассалар, транспорт саралары, тимер һәм ҡорос, сәй.
Төп һатып алыусылар — Берләшкән Ғәрәп Эмираттары 16,3 %, Сауд Ғәрәбстаны 12,2 %, Ҡытай 11,6 %, Кувейт 8,4 %, Сингапур 7,1 %, Малайзия 5 %.
Валютаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистан рупийы (PRe, PRs) 100 пайстан тора. Номиналы 1000, 500, 100, 50, 20, 10, 5, 2 һәм 1 рупий булған банкноталар, шулай уҡ 2 һәм 1 рупийлыҡ, 50, 25 һәм 10 пайслыҡ монеталар ғәмәлдә.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистан халыҡ һаны буйынса донъяла иң ҙур илдәрҙең береһе (190 млн кеше, донъяла 6-сы урын — 2012 йылдың декабренә ҡарата). Ҡайһы бер фараздар буйынса, әлеге үҫеш тампы һаҡланғанда, 2020 йылға Пакистан халҡы 200 млн кешенән артып китергә мөмкин. Халҡының төп өлөшө Инд йылғаһының үҙәнендә йәшәй. Пакистандың иң ҙур ҡалалары илдең көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан (Карачи, Лахор, Равалпинди һәм башҡалар). Илдең ҡала халҡы — 36 % (2008 йылға ҡарата). Этник составы: пенджаблылар 44,7 %, пуштундар 15,4 %, синдхи 14,1 %, сарьяктар 8,4 %, мухаджирҙар 7,6 %, белудждар 3,6 % һәм башҡалары (6,3 %).
Халыҡтың 50 % тиерлек — уҡымышлы (63 % ирҙәр һәм 37 % ҡатын-ҡыҙҙар, 2005 йыл мәғлүмәте).
Телдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистан Конституцияһының 251-се статьяһына ярашлы, республиканың милли теле булып урду теле һанала[18]. Шуның менән бергә, рәсми эштәрҙә инглиз телен ҡулланырға рөхсәт ителә (әгәр уны милли тел менән алмаштырырға бойороҡ булмаһа)[18]. Пакистан провинцияларында шулай уҡ панджаби, синдхи, белудж һәм пушту телдәре таралған. Таблицала Пакистандың этник төркөмдәре араһында туған тел буйынса халыҡтың дөйөм һанынан процент күрһәтелгән.
Дине[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистан мосолман халҡының һаны буйынса донъяла икенсе (Индонезиянан ҡала)[20] һәм мосолман-сөнниселәр һаны буйынса икенсе урында тора[21]. Халыҡтың 96 % мосолман, шул иҫәптән 91 % — сөнниселәр, һәм 5 % — шиғисылар. Пакистандың дәүләт дине булып сөннисе мәғәнәләге ислам тора. Халыҡтың конфессиональ составы:
- мосолмандар — 173 000 000 (96 %);
- индуисттар — 3 200 000 (1,85 %);
- христиандар — 2 800 000 (1,6 %);
- ахмади — 291 000 (0,22 %);[22]
- сикхи — 20 000 (0,01 %);
- парсы, буддисттар, иудейҙар, бахайҙар һәм анимисттар һәм башҡалар.
Пакистан — ахмадиҙар мосолман әҙселек түгел икәнен рәсми рәүештә таныусы берҙән бер дәүләт, сөнки улар күпселек ислам дине белгестәре фекеренә ярашлы Мөхәммәт пәйғәмбәрҙе һуңғы пәйғәмбәр тип һанамайҙар.[23] Пакистанда 1974 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙан башлап Әхмәҙей Мосолман ойошмаһы халыҡ иҫәбен алыуға бойкот яһағанлыҡтан[24], иҫәп алыу мәғлүмәттәренең әхмаҙейҙәргә ҡағылышлы өлөшө дөрөҫ түгел тип иҫәпләнә, ә Пакистандағы әхмәҙейҙәрҙең дөйөм һаны төрлө баһалауҙар буйынса 2-нән 5 миллионға тиклем кеше.[25][26][27][28] Пакистанда йәшәүсе мосолман-әхмәҙи общинаһы донъяла иң ҙуры һанала.
Иң эре ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эре ҡалаларының географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистан мәҙәниәте мосолман мираҫына нигеҙләнгән, ләкин шулай уҡ Һинд субконтиненты халыҡтарының исламға тиклемге традицияларын да индерә. Мәҙәниәтенә шулай уҡ йөҙ йыллыҡ британия хакимлығы ла етди тәьҫир яһаны. Һуңғы ун йыллыҡта, бигерәк тә йәштәр араһында, америка мәҙәниәтенең йоғонтоһо һиҙелә: голливуд фильмдары, америка видеоуйындары, мультфильмдәре, комикстары, китаптары, шулай уҡ мода (джинсылар һәм бейсболкалар кейеү), фастфуд, эсемлектәре һәм башҡалар популяр.
Музыка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пенджабта, Хайбер-Пахтунхвта, Синдта һәм Белуджистанда күҙәтелгән музыка һәм бейеүҙәрҙә урындағы тенденциялар, урду телле пакистансылар йәмғиәте өсөн хас булғандан ҡырҡа айырыла. Беренсе осраҡта халыҡ йырҙарына һәм бейеүҙәренә баҫым күҙәтелә, ә урду мәҙәниәтендә был мотив икенсе планға күскән. Бының төп сәбәбе шунда: илдең был телдә һөйләшкән халҡының күпселеге Һиндостандағы тыуған ерҙәре менән бәйләнеш тамырҙары өҙөлгән мухаджирҙарға инәләр. Пакистандың сәнғәт Советы бейеүҙә, музыкала, скульптура һәм живопистә урындағы стилде һаҡларға тырыша.
Байрамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Пакистан көнө[30] (23 март) — был көндә 1940 йылда Лахор резолюцияһы ҡабул ителде
- Иҡбал көнө (21 апреля) — Милли шағир Мөхәммәт Иҡбала вафат булған көн
- Рамаҙан айы ураҙаһы тамамланған көн
- Ид-и милад (25 мая) — Мөхәммәт пәйғәмбәр тыуған көн
- Ид уль-азха (23-24 март) — Мәккәгә хаж ҡылыу уңайынан байрам
- Бойондороҡһоҙлоҡ көнө (14 август)
- Пакистанға нигеҙ һалыусы Джиннаның тыуған көнө(25 декабрь)
- Яңы йыл
Фән һәм мәғариф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистан балаларының тик 63 % ғына башланғыс класты тамамлаған[31]. Бынан тыш, пакистан малайҙарының тик 68 % һәм ҡыҙҙарының 72 % ғына 5 класҡа етә[32]. Мәктәпкәсә белем биреү 3-5 йәшлек балаларға тәғәйенләнгән һәм өс этаптан тора: уйын төркөмө, ясле һәм балалар баҡсаһы. Мәктәпкәсә белем алғандан һуң, уҡыусылар башланғыс мәктәпкә баралар. Урта мәктәптә малайҙар менән ҡыҙҙарҙы айырым уҡытыу практикалана, әммә, эре ҡалаларҙа балаларҙы бергә уҡытыусы мәктәптәр бар. Һигеҙ база дисциплинаһы — был урду, инглиз, математика, һынлы сәнғәт, фән, йәмғиәт фәндәре, исламды өйрәнеү һәм информатика. Ҡайһы бер мәктәптәрҙең программаларына Пакистанға күрше илдәрҙең телдәре индерелә, айырым алғанда, ғәрәп һәм ҡытай телдәре, шулай уҡ француз.
Киң мәғлүмәт саралары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәүләт радиокомпанияһы — PBC (Pakistan Broadcasting Corporation, ریڈیو پاکستان — Пакистан Радиоһы), региональ радиостанцияларҙы, PBC News радиостанцияһын үҙ эсенә ала; PTV дәүләт телекомпанияһы (Pakistan Television Corporation, پاكِستان ٹیلی وژن نیٹ ورک — «Пакистан телевизион селтәре»), PTV Home телеканалын һәм кабелле телеканалдарҙы үҙ эсенә ала, элегерәк 1992 йылда эшләп киткән һәм 2008 йылда ябылған PTV2-не үҙ эсенә ала ине.
Спорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пакистанда иң таралған спорт төрҙәре — футбол, үләндә хоккей, ҙур һәм өҫтәл теннисы, көрәш, бокс, ауыр атлетика, гольф, поло, йөҙөү, сквош, бейсбол һәм крикет.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Пакистан халҡының иҫәбе (13.06.16.) (2016).
- ↑ 2,0 2,1 Report for Selected Countries and Subjects
- ↑ Human Development Report 2015. ООН (2015). 7 апрель 2016 тикшерелгән.
- ↑ Пакистан тарихы, 2008, с. 5
- ↑ Пакистан тарихы, 2008, с. 63
- ↑ Пакистан//Сит ил хәрби күҙәтеүе, № 6 2009
- ↑ Pak-Afghan relations: Border clash mars peace overtures (28 апреля 2011).
- ↑ Телеканал Баш ҡала плюс: Программа «Иҫәп башы»
- ↑ Information of Pakistan
- ↑ census-preliminary pakistan population
- ↑ City Population — Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World
- ↑ Protected areas of AJK. forest.ajk.gov.pk. Government of Azad and Jammu Kashmir (2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 19 февраль, 2011 тикшерелгән.
- ↑ 13,0 13,1 Review of 'Protected Areas System' in Pakistan: Present status and problems concerning future development (Page 8, 9, 15). dergiler.ankara.edu.tr. Ankara University (2010). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 19 февраль, 2011 тикшерелгән.
- ↑ (Fourth national report) Biodiversity of Pakistan: Status trends and threats. cbd.int. Convention on Biological Diversity, International. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 19 февраля, 2011 тикшерелгән.
- ↑ 15,0 15,1 15,2 Country Report on Plant Genetic Resources for Food and Agriculture – Pakistan. parc.gov.pk. Pakistan Agricultural Research Council. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 19 февраль, 2011 тикшерелгән.
- ↑ Страноведческий журнал «EconRus» " Пакистан (2004 г.)
- ↑ Пакистандың иҡтисади үҫеше
- ↑ 18,0 18,1 [http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html The Constitution of Pakistan: Part XII: Miscellaneous Chapter 4: General].
- ↑ халыҡ иҫәбен алыу
- ↑ Muslim Population — Statistics About the Muslim Population of the World
- ↑ PakistanPaedia — Religions in Pakistan
- ↑ Пакистанда 1998 йылғы халыҡ иҫәбен алыу
- ↑ Хан, Навида. "Дәүләт тарафынан хоҡуҡтар боҙолоуы: Сауҙа маркаһы аша дини дилеммаға хеҙмәт итеү, «Сараи Ридер», 2005 йыл: закондар сығарыу акттары, бит 184.
- ↑ Пакистан: Пакистанда Лахор Әхмәҙей хәрәкәте ағзаларының хәле.. 30 апрель 2014 тикшерелгән.
- ↑ ике миллиондан күп: Канаданың иммиграция һәм ҡасҡындар Советы Күренеүенсә, 4 миллион һаны нығыраҡ ышаныслы. Ҡасҡындарҙың Канадаға иммиграцияһы. Пакистан: мосолман – әхмәҙиҙәрҙең хоҡуҡи, сәйәси һәм социаль статусы, 26 ноябрь 2008 йыл, 4 декабрь 2008 йыл (2008-12-04). 28 июнь 2012 тикшерелгән.
- ↑ 3 миллион: Кеше хоҡуҡтары буйынса Халыҡ-ара федерация: Халыҡ-ара миссия. Пакистанда фекереңде әйтеү, ассоциациялар һәм йыйылыштар ирке. «Аусгип» 408/2, Ғинуар 2005, бит. 61 PDF
- ↑ 3-4 миллион: Халыҡ-ара дини иреклек комиссияһы : АҠШ халыҡ-ара дини иреклек буйынса комиссияның йыллыҡ отчеты, 2005 йыл, бит 130.
- ↑ 4.910.000: Джеймс Минихан: милләтһеҙ кешеләр энциклопедияһы. Бөтә донъя буйынса этник һәм милли төркөмдәр. «Гренуорд пресс». «Уэстпорт», 2002, бит 52.
- ↑ Pakistan: largest cities and towns and statistics of their population (инг.). World Gazetteer. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 11 ғинуар 2011 тикшерелгән.
- ↑ Пакистан байрамдары
- ↑ Stuteville, Sarah. seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2009670134_pakistanschool16.html, The Seattle Times (August 16, 2009).
- ↑ www.unfpa.org/swp/2009/en/pdf/EN_SOWP09_ICPD.pdf (PDF). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011.
Әҙәбиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Белокреницкий В. Я., Москаленко В. Н. Пакистан тарихы. ХХ быуат. — 2008. — ISBN 978-5-93675-137-0.
- Белокреницкий В. Я. Пакистан. Урбанизация үҙенсәлектәре һәм проблемалары. — М. — 1982
- Ганковский Ю. В. Пакистан халҡы (этник тарихтың төп этаптары). — М. — 1964
- Густерин П. Бхутто ғаиләһе серҙәре// Азия һәм Африка бөгөн. 2008, № 5.
- Каменев С. Н. Пакистан. Дәүләт финанстары һәм иҡтисади үҫеш. — М. — 1982
- Плешов О. В. Пакистанда ислам һәм сәйәси мәҙәниәт. М. — 2005
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Викисклад: Атлас: Пакистан
- Пакистан Хөкүмәтенең рәсми сайты
- Пакистан Президентының рәсми сайты
- Пакистандың рәсми мәғлүмәт сайты
- Пакистан.ру
- ЦРУ-ның факттар Китабында Пакистан тураһында мәғлүмәт
- Бөтә донъя банкының Пакистан тураһында мәғлүмәте
- Open Directory Project — Пакистан
- brain.net Пакистан тарихы
- CIA — The World Factbook -та Пакистан биттәре
- Пакистандың кеше аяғы баҫмаған тәбиғәте
- Прогноз: Пакистан структура-демографик кризис кисерә
Ҡалып:SAARC Ҡалып:Милләттәр дуҫлығы Ҡалып:ОИК Ҡалып:ШОС Ҡалып:ОЭС Ҡалып:Британ империяһы территориялары


text:
Һуңғы дүрт йылда эшһеҙҙәр һаны Башҡортостанда 40 процентҡа кәмегән
ӨФӨ, 2014 йыл, 30 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, БР Дәүләт Йыйылышы депутаттары алдында үҙенең йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһап, һуңғы йылдарҙа республикала эшһеҙлек кимәленең кәмеүен билдәләне.
— 2010 йылда эшкә тотоноп, республиканың яңы Хөкүмәте күп кенә социаль проблемаларға юлыҡты. Беренсе планға бөтәһе өсөн ябай һәм асыҡ өҫтөнлөктәр сыҡты: эш, эш хаҡы, торлаҡ. Бөгөн был йүнәлештәр буйынса ыңғай һөҙөмтәләр бар тип әйтергә мөмкин, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Һуңғы дүрт йылда эшһеҙҙәр һаны Башҡортостанда 40 процентҡа кәмене. Ул күбеһенсә, 50 меңгә яҡын яңы эш урыны биргән (өҫтәүенә уларҙың 70 проценттан ашыуы – ауыл ерендә һәм бәләкәй ҡалаларҙа), инвестиция проекттарын ғәмәлгә ашырыу һөҙөмтәһендә килеп сыҡты.
Республика етәксеһе, эш хаҡы 1,4 тапҡырға тиерлек үҫте, шул иҫәптән бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең – 1,7 тапҡырға, тип айырып әйтте. Торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре хәтһеҙ артҡан. Дүрт йылда 10 миллиондан ашыу квадрат метр торлаҡ төҙөлгән.
— Йыл һайын социаль өлкәлә финанс сығымдар күбәйә. Республика был маҡсаттарға тупланған бюджеттың 70 проценттан күберәген йүнәлтә. 2010 йыл менән сағыштырмаса, мәғарифҡа, һаулыҡҡа, мәҙәниәткә, мохтаждарға ярҙам итеүгә, спортҡа, тирә-яҡ мөхитте һаҡлауға, торлаҡ-коммуналь хужалыҡты үҫтереүгә һалынған саралар күләме бер ярым тапҡырҙан ашыуға артҡан һәм быйыл 130 миллиард һумдан уҙған, — тип билдәләне төбәк башлығы.


text:
Рөстәм Хәмитов мәктәптәрҙә яңы урындар булдырыу мәсьәләһе буйынса селектор кәңәшмәһендә ҡатнашты Фото: Рәсәй Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов мәктәптәрҙә яңы урындар булдырыу мәсьәләһе буйынса селектор кәңәшмәһендә ҡатнашты
Рөстәм Хәмитов мәктәптәрҙә яңы урындар булдырыу мәсьәләһе буйынса селектор кәңәшмәһендә ҡатнашты Фото: Рәсәй Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
10 ноябрҙә Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев 2016-2025 йылдарға «Рәсәй субъекттарындағы дөйөм белем биреү ойошмаларында яңы урындар булдырыуға ярҙам итеү» программаһын тормошҡа ашырыу тураһында видеоселектор кәңәшмә үткәрҙе, унда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡатнашты.
Мәктәптәрҙә балаларҙы уҡытыу өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыу яңы мәғариф стандарттарын әҙерләү кеүек үк бик мөһим, тип билдәләне Рәсәй Хөкүмәте Премьер-министры. Ошо программа өсөн 3 триллион һум самаһы талап ителәсәк, шуның яҡынса 2 триллион һумы – федераль бюджеттан.
– Тиҙҙән балалар баҡсаларына йөрөгән кескәйҙәр мәктәпкә барасаҡ. Быйыл беренсе класс уҡыусылары былтырғыға ҡарағанда 145 меңгә күберәк, 10 йылдан уҡыусыларҙың дөйөм һаны йәнә 3,5 миллионға артасаҡ. Был – бик ҙур һан. Улар яҡшы, заманса уҡыу йорттарында белем алырға тейеш, – тип билдәләне Дмитрий Медведев.
2016-2025 йылдарға «Рәсәй субъекттарындағы дөйөм белем биреү ойошмаларында яңы урындар булдырыуға ярҙам итеү» федераль программаһы 2018 йылға өсөнсө сменаны бөтөрөүҙе, 2021 йылға 1-4 һәм 10-11 (12) кластарҙы бер сменала уҡытыуға күсереүҙе, шулай уҡ иҫке мәктәптә уҡыусыларҙы күсереү өсөн яңы урындар булдырыуҙы тәьмин итеүҙе күҙ уңында тота. 2025 йылға 5-9 кластар өсөн бер сменала уҡытыуҙы ойоштороу, шулай уҡ иҫке мәктәптәрҙә белем алыусы уҡыусыларҙы яңы биналарға күсереү планлаштырыла.
Башҡортостандың Мәғариф министрлығы программала ҡатнашыу өсөн тейешле төбәк программаһы проектын («юл картаһы») әҙерләгән. Республика яғынан 30 процент күләмендә финанслау ҡаралған.
2015-2016 уҡыу йылында Башҡортостанда 56 095 кеше икенсе сменала уҡый, был былтырғыға ҡарағанда 13 процентҡа кәмерәк. Әлеге ваҡытта 16 муниципалитет мәктәптәрендә икенсе смена юҡ. Демографик күҙаллауҙарға ҡарағанда, 2020 йылға икенсе сменала уҡыусыларҙың һаны 74,5 меңгә етәсәк.
Башҡортостан Хөкүмәте бойороғо менән һөнәри белем биреү ойошмаларының бушаған биналарын файҙаланыу иҫәбенә муниципаль һәм дәүләт дөйөм белем биреү ойошмаларында урындарҙы арттырыу, шулай уҡ ғәмәлдәгеләрен яңыртыу һәм яңы мәктәптәр төҙөү ҡаралған. Муниципалитеттарҙа тейешле «юл карталары» ҡабул ителгән. 2015 йылда республика бюджеты иҫәбенә мәктәптәрҙе яңыртыуға һәм яңыларын төҙөүгә – 1,1 миллиард һум, 2016 йылда 1,3 миллиард һум ҡаралған.


text:
Популяр контр-страйк үҙенсәлеге граффити, улар оставлять үҙ тап карталарында, түлекте противников, һәм ҡайһы ваҡыт уларҙың забавлять, ине кире ҡайтарылды клапан өсөн контр-страйк: Глобаль Наступление. Булһа ла, киләһе версияһы уйындар был функция ине кереп бушлай булырға мөмкин отгонно, был при бар, бер нисә кәңәш. Улар билдәле һатыу өсөн хәҙер OPSkins.com
Киләһе контр-страйк кисектереп, оҫта башҡарыусы эйә инеү неограниченный һаны заряд – хәҙер улар ғына ала 50. Һуң, употребляются ғәйепләү ҡарары сығарыу, иң ҡиммәтле уйынсыға бүләк һатып алырға тура киләсәк яңы, булһынмы рәүешендә гәзит уйында рейтингы төшөү, тартмаларға граффити мөмкин булған һатып алынды, йәки шәхси алып граффити-се OPSkins аша йәки Стим Маркет.
Үткән версияһы контр-страйк булдырырға мөмкинлек бирә торған пользовательский граффити ниндәй алына һеҙ теләгән интернет-се (улар хатта мөмкин R-Номиналда һурәттәрҙе) йырлау был папка уйындар файлдар һәм вставить уны шунда. Атаһыҙ өҫтәргә анимацияһы т граффити ярҙамында .GIF-файл булараҡ сығанағын һурәттәре, әгәр серверы модераторы йәки уйынсыһы теләмәй, уларҙы күрергә, улар алыр ҙәргә был функци һәм элеккесә уйнай атаһыҙ.
Хәҙер, бар тибындағы ике модель граффити ҡарарға була: однодомные һәм төрлө төҫтәге. Беренсе һеҙ атаһыҙ итеп алырға ранжировать һәм юҡ-бар нәмә һуңғыһы булырға мөмкин алынды һатып алыу юлы менән тартмасы граффити. Бер генә табыш өлөшө граффити-се тартмасы һатыу тотоласаҡ берләшмәһе рәссамдар өсөн картина, тимәк, улар дауам итә эшләп алалар сығарырға, яңы эш киләсәктә. Икеһе лә тибындағы шулай уҡ модель булырға мөмкин породаны һәм һатыла на OPSkins йәки Паровой баҙары.
Дизайн граффити, нигеҙҙә, нигеҙендә элек булған конструкциялар наклейка, шуға күрә беҙ булдырабыҙ, тип фаразларға киләсәктә Клапан ала раската махсус турнир баҫма граффити. Байтаҡ ҡыҙыҡлы, бер үк актуаль моделдәрен граффити хәл ителмәгән эйә дизайн забвения Рассвет, ул булырға тейеш үҙгәртелде сәбәпле, авторлыҡ хоҡуҡтарын боҙоу; калырга был мөмкин кемдер ҙур ҡиммәтле спрей баҙарында киләсәктә.
chrome_2016-10-07_12-40-24
Һүрәте яҙылған Клапан
Уйынсылар ала йыһазландырырға, нисек кенә модель, улар шул тиклем тели, һәм улар ала переключаться улар араһында уйында, шуның өсөн ҡулланырға башҡа шаблон һәр спрей, хәйер, улар ғына белә расположить һәр бер тапҡыр раунд һәр йәки 45 секунд (ярашлы рәүештә, бейек тау башына менергә кәрәк наступит) һәм граффити дауам итәсәк ете минут обрабатываемых өҫтәге, әлегә ул да юҡҡа сыға. Мәғлүмәттәр буйынса клапаном: "Уйынсылары ҡулланырға ала, бер тапҡыр өсөн раунд граффити, йәки һәр 45 секунд, ярашлы рәүештә бынан ҡыҫҡараҡ. Үлтереү был раундта уйындар режимында мөмкинлек бирәсәк иң ҡиммәтле уйынсыға бүләк артыҡ ҡулланырға граффити".
Өҫкө карталарында, унда граффити ҡулланырға була отразиться алдан ҡарау граффити, ҡасан уйынсыһы омтыла уларға расположить. Әгәр өҫтәге түгел отражает алдан ҡарау булһа, актер алмай граффити уның өҫтөндә.


text:
Фото:
Ставрополдә шартлау айҡанлы ҡайғы уртаҡлашыу
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов, Ставрополь ҡалаһында шартлау ваҡытында кешеләрҙең һәләк булыуына бәйле ҡайғы уртаҡлашып, Ставрополье крайы губернаторы Валерий Гаевскийға телеграмма ебәрҙе. Телеграммала шулай тиелә:
“Хөрмәтле Валерий Вениаминович!
Ауыр юғалтыуҙарға килтергән террористик акт – Ставрополье ҡалаһы Мәҙәниәт һәм спорт һарайының концерт залы эргәһендәге шартлау тураһындағы белдереүҙе Башҡортостан халҡы тетрәнеп ҡабул итте. Тыныс кешеләргә, бөтә Рәсәйгә ҡаршы йүнәлтелгән был вәхшиҙәрсә яуызлыҡ тураһында хәбәр беҙҙең йөрәктәрҙә ауыр тойғо уятты.
Терроризмды ҡәтғи ғәйепләп, был енәйәтте ойоштороусылар һәм уны башҡарыусылар ҡотолғоһоҙ ҡаты яза алырға тейеш, тип иҫәпләйбеҙ.
Фажиғәгә тарыусыларҙың туғандарының һәм яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашабыҙ. Ошо матәм көндәрендә беҙ һеҙҙең менән бергә ҡайғырабыҙ”.


text:
Википедияла тәүге аҙымдар — вики-тамғалауҙы өйрәнеү[вики-тексты үҙгәртергә]
Википедияның төрлө мөмкинселектәрен тикшереү һәм ҡулланып ҡарау өсөн махсус бит бар. Ул — «Һынау урыны» тип атала. Бында йәнегеҙ ни теләй, шуны эшләй алаһығыҙ: һеҙ бер кемгә лә ҡамасауламаясаҡһығыҙ, шулай уҡ бер кем дә һеҙгә ҡамасауламаясаҡ. Үҙегеҙҙең һәм википедияның мөмкинселектәрен ошонда һынай алаһығыҙ. "Һынау урыны"н браузерҙың яңы тәҙрәһендә асығыҙ; шулай итеп был ҡулланманы уҡыған ваҡытта уҡ яҙылғандарҙы ғәмәлгә ашырасаҡһығыҙ! Һынауҙы башламаҫтан алда был биттең, йәғни «Тәүге аҙымдар»ҙың «Һынау урыны» булмауын белдерәбеҙ һәм тәүге аҙымдарығыҙҙы Һынау урынында яһауығыҙҙы үтенәбеҙ.
Шулай итеп Һеҙ Википедия өсөн яңы мәҡәләләр яҙа алаһығыҙ. Тик башламаҫтан алда, мәҡәләне нисегерәк яҙғанда яҡшырыҡ булырын өйрәнер өсөн ҡағиҙә һәм күрһәтмәләрҙе уҡығыҙ. Мәҡәләгеҙҙе тағы ла матурыраҡ итеп форматлау өсөн ниндәй мөмкинселектәрҙең булыуын өйрәнеү өсөн белешмәне ҡарағыҙ.


text:
Фото:
«Дуҫлыҡ моңо-2010» фестиваленең һайлап алыу турына заявкалар ҡабул итеү тамамлана
Фото:
10 мартта «Дуҫлыҡ моңо-2010» халыҡ-ара башҡорт һәм татар йырҙары фестиваленең I һайлап алыу турына заявкалар ҡабул итеү тамамлана. Фестиваль 25-26 мартта Нефтекама ҡалаһында үтәсәк, тип хәбәр иттеләр Республика халыҡ ижады үҙәгенән.
«Дуҫлыҡ моңо-2010» фестивалендә ҡатнашыу өсөн 16 йәштән 35 йәшкә тиклемге һәүәҫкәр башҡарыусылар, шулай уҡ музыка училищелары вокал бүлектәренең беренсе курс һәм юғары уҡыу йорттарының әҙерлек вокал бүлеге студенттары саҡырыла.
Конкурс ҡағиҙәләре элеккесә ҡала: ҡатнашыусыларҙың һәр береһе дүрт әҫәр башҡарырға тейеш. Конкурс программаһында мотлаҡ башҡорт һәм татар халыҡ йырҙары, башҡорт һәм татар композиторҙарының эстрада әҫәрҙәре башҡарылырға тейеш.
Конкурстың тағы бер зарури шарты: башҡарыусылар башҡорт халыҡ йырын башҡортса, ә татар халыҡ йырын татарса йырларға тейеш.
Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән конкурсанттар өс әҫәр башҡара: башҡорт халыҡ йыры, туған телендә йыр һәм башҡорт йәки татар профессиональ композиторының эстрада йырын.
«Дуҫлыҡ моңо-2010» халыҡ-ара башҡорт һәм татар йырҙары фестивале Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов яҡлауында үткәрелә. Уны ойоштороусылар — Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге һәм Нефтекама ҡалаһы ҡала округы хакимиәте.
«Дуҫлыҡ моңо-2010» халыҡ-ара фестивалендә ҡатнашыу шарттары тураһында ентекле мәғлүмәттәрҙе Өфөлә (8-3472) 272-53-25, 8-906-374-51-24 йәки Нефтекамала (8-34783) 4-83-19, 4-24-72 телефондары аша шылтыратып белешергә мөмкин.


text:
Теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы 19 октябрҙән бирелә башлай
Думаға депутаттар һайлауҙа ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында йәшәү урыны буйынса ҡатнаша алмаған граждандар теркәүҙән төшөрөү таныҡлығын 19 октябрҙән 13 ноябргә тиклем — территориаль һайлау комиссияларында, ә 14 ноябрҙән 3 декабргә тиклем участка һайлау комиссияларында ала ала.
Теркәүҙән төшөрөү таныҡлығын һайлаусы, теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы талап ителгән сәбәпте күрһәтеп, тейешле һайлау комиссияһына шәхсән үҙе ғариза биреп ала, тип аңлаттылар БР Үҙәк һайлау комиссияһында. Теркәүҙән төшөрөү таныҡлыҡтары ҡәтғи отчетлылыҡ бланкы булып тора һәм һәр бланктың шәхси номеры бар, был номер һайлау комиссияһы реестрына индерелә.


text:
9 майҙа Өфө күген сағыу фейерверк биҙәйәсәк
9 майҙа Өфө күген сағыу фейерверк биҙәйәсәк. Байрам салюты Ленин майҙанында 23 сәғәттә үтәсәк.
Киске сәғәт алтыла майҙанда Бөйөк Еңеүҙең 69 йыллығына арналған концерт башланасаҡ. Әммә быйыл өфөлөләр халҡы һәр йыл уҙғарылып килгән парадты күрмәйәсәк.
— Йыл һайын уны үткәреп булмай, — тине Өфө хакимиәте башлығы урынбаҫары Сынтимер Баязитов. — Парадты киләһе йыл Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арнап ойошторорға ҡарар ителде. Уға әҙерлек 9 майҙан һуң башланасаҡ.
Байрам саралары был көндө баш ҡаланың бөтә райондарында ла уҙасаҡ.
Һуғыш ветерандары, уларға тиңләштерелгән кешеләр һәм тыл хеҙмәтсәндәре байрам хөрмәтенә иҫтәлекле бүләктәр, аҙыҡ-түлек йыйылмалары һәм традицион кейемдәр – яулыҡтар, джемперҙар һәм пледтар аласаҡ.


text:
Рәмис Дәүләтбаев «Башҡортостан» ДТРК-һы етәксеһе вазифаһынан китте
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
2000 йылдан алып «Башҡортостан» Бөтә Рәсәй телерадикомпанияһының «Башҡортостан» ДТРК-һын етәкләгән Рәмис Дәүләтбаев вазифаһынан китте. Телерадиокомпанияла был мәғлүмәтте раҫланылар.
1989 йылдан 1999 йылға тиклем — хәбәрсе, өлкән мөхәррир, радио комментаторы, ижади берекмә етәксеһе, генераль директор урынбаҫары — радиотапшырыуҙар студияһы директоры; 1999 йылдан — генераль директор урынбаҫары, «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының телевидение студияһы директоры; 2000 йылдан «Башҡортостан» ДТРК-ның генераль директоры.
Рәмис Дәүләтбаев — «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре», Евразия телевидение һәм радио академияһы Президиумы ағзаһы. II дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәте өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнгән.


text:
Эш хаҡы буйынса бурыс арта
Августан республикала хеҙмәткәрҙәргә эш хаҡы түләү буйынса бурыстың арта барыуы күҙәтелә. БР Дәүләт хеҙмәт инспекцияһынан хәбәр итеүҙәренсә, 21 ноябргә 35 эш биреүсенең хеҙмәт хаҡы түләү буйынса 111,3 миллион һум бурысы бар.
Инспекторҙар күрһәткестәрҙең артыу сәбәптәренә анализ яһаны. Ауыл хужалығында бурысты ҡоролоҡ арҡаһында зыян менән бәйләйҙәр.
Республика етәкселеге ҡушыуы буйынса прокуратура органдары, хеҙмәт инспекцияһы, тармаҡ министрлыҡтары эш хаҡы буйынса статистиканан йәшерен бурыстарҙы асыҡлау буйынса эште әүҙемләштерҙе.
Мәҫәлән, ноябрҙең 2 аҙнаһында ғына дәүләт хеҙмәт инспекторҙары комплекслы тикшереүҙәр барышында Миәкә районының "Өршәк" (57 хеҙмәткәргә 420 мең һум суммаһында), "Мәнәүез" (28 хеҙмәткәргә 205 мең һум) яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәрендә һәм Яңауыл районының "Ғаяна" ауыл хужалығы производство кооперативында (56 хеҙмәткәргә 320 мең һум) бурыстар булыуын асыҡланы. "Өршәк" һәм "Ғаяна" етәкселәренә штраф һалынды. Был эш биреүселәрҙең эш хаҡы буйынса бурыстары тураһында мәғлүмәттәр статистикала юҡ.


text:
Ҡыҙыл турғай
Ҡыҙыл турғай, ҡыҙылтүш, ҡантүш, алһыу турғай (лат. Carpodacus erythrinus, урыҫ. Обыкновенная чечевица)— турғай ҙурлығындағы ҡош. Ата ҡоштоң арҡаһы, ҡанаттармы, ҡойроғо ҡыҙғылт көрән. Башы, түше, өҫ яҡтан ҡойроҡ төбө ҡыҙыл, ҡорһағы алһыу. Инә ҡоштоң һырты йәшкелт көрән, кәүҙәһенең аҫ яғы көрәнһыу һыҙыҡлы аҡһыл һоро. Ҡыҙылтүштән башы ҡыҙыл булыуы, бәләкәйлеге менән айырыла.
Матур итеп һыҙғыра: «тйүии». һайрауы һыҙғырыуҙан һәм яңғырауыҡ¬лы сутылдауҙан тора.
Урман ситтәрендә, болондарҙағы ҡыуаҡлыҡтарҙа, яр буйҙарындағы шырлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө орлоҡтар, бөжәктәр ашай. Киң генә таралған күсмә ҡош. Ағасҡа йәки ҡыуаҡта оялай. Көрән таплы 5—6 бөртөк йәшкелт зәңгәр йомортҡаһы була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90


text:
Халыҡ артисы Рамаҙан Йәнбәков 75 йәшен билдәләне
Мәшһүр йырсының ҙур юбилейына арналған кисәләр Хөсәйен Әхмәтов исемендәге башҡорт дәүләт филармонияһында һәм һуңынан Конгресс-холл сәхнәһендә үтте.
Уның илаһи тауышы халыҡ хазинаһы. Моңо, башҡарыу оҫталығы төрлө быуын тамашасыһының күңелен яулаған, тип яҙа Башҡортостандың халыҡ артисы Рамаҙан ағай Йәнбәков тураһында республика матбуғаты. Уның бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. Сабый сағынан уҡ етемлек михнәттәрен күрә.
Рамаҙан Йәнбәков 1-се Этҡол балалар йортонда тәрбиәләнгән осорҙа мәшһүр оҙон көй оҫтаһы Хөсәйен Әхмәтов йәш һәләттәрҙе һайлап алыу өсөн Баймаҡҡа килә. 13 йәшлек Рамаҙан Буранбай йырын һуҙа. Арҙаҡлы компизитор, был егет халыҡ гәүһәре, тыуған төйәгенең рухы тип билдәләй. Ошо мәлдән алып йыр сәнғәте Рамаҙан Йәнбәковтың ғүмерлек юлдашына әйләнә. Репертуарындағы Сәлимәкәй, Йәнбикә, Ильяс, Түрәкәй, Юлғотло, Төйәләҫ кеүек оло хазинаға тиң йырҙар Милли сәнғәтебеҙ эталонына әйләнде.
Йырсы тарафынан башҡарылған халыҡ моңо ҙур сәхнә әҫәрҙәре булараҡ яңғыраны. Рамаҙан Йәнбәков күп милләтле республика халҡы, сәнғәте алдындағы фиҙәҡәр хеҙмәте, ҡаҙаныштары өсөн Башҡортостандың атҡаҙанған һәм Башҡортостандың халыҡ артисы тигән маҡтаулы исемдәр менән баһаланды.
Башҡортостандың халыҡ артисы Миңлеәхмәт Ғәйнетдинов. Тамашысылары иһә Рамаҙан йәнбәковты халыҡсанлығы өсөн ярата. Мәшһүр йырсыны 75 йәше менән тәбрикләргә килеүселәрҙең күпселеге лә Уның моңонда, халҡыбыҙ рухы сағыла, тигән фекер белдерҙе.
Рамаҙан Йәнбәков республиканың йыр сәнғәтен үҫтереү менән бер рәттән йәштәрҙе тәрбиәләүгә ҙур көс һала. Уның ҡанаты аҫтында халыҡ йырҙарын башҡарыусы бер төркөм сәнғәт оҫталары үҫеп сыҡты.
Мәшһүр йырсының 75 йыллығына арналаған кисәне лә уларҙың сығыштары биҙәне. Илаһи моң йөрәктәрҙе әсир итә, сал бөркөттәй күктәргә талпынып оса, илата, шатлыҡтырға күмә, хыялдарға әйҙәй. Рамаҙан Йәнбәковтың йырҙары ла шундай. Уның изге моңо мәңгелек, ул халыҡ күңелендә.


text:
Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге премияға дәғүә итеүселәр асыҡланды
Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Башҡортостан Республикаһының Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһын биреү буйынса комиссияһы, тәҡдим ителгән эштәрҙе ҡарап, конкурста ҡатнашыуға түбәндәгеләрҙе индерҙе:
Яҙыусы Андреев Николай Владимировичты – «Девочка-облако» әкиәте өсөн.
«Бельские просторы» журналы мөхәрририәте Башҡортостан Республикаһы ҡаҙна предприятиеһы менән күрһәтелгән;
«Бельские просторы» журналы мөхәрририәте Башҡортостан Республикаһы ҡаҙна предприятиеһының шиғриәт бүлеге мөхәррире Грахов Николай Леонидовичты – «Лошадь Матильда и другие истории» Шиғырҙар. Тәржемәләр. Проза» китабы өсөн.
«Бельские просторы» журналы мөхәрририәте Башҡортостан Республикаһы ҡаҙна предприятиеһы менән күрһәтелгән;
Профессиональ яҙыусы Кинйәбулатова Кәтибә Кәрим ҡыҙын – «Ҡолонсаҡ» һәм «Турғайҙар рәхмәте» китаптары өсөн.
«БР Яҙыусылар ойошмаһы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы менән күрһәтелгән;
БР Композиторҙар ойошмаһы идара ағзаһы, «З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы» юғары профессиональ белем биреү дәүләт мәғариф учреждениеһының композиция кафедраһы доценты Сәлмәнов Салауат Рафиҡ улын – мәктәпкәсә йәштәге һәм башланғыс кластарҙа уҡыған балалар өсөн яҙылған «Йәмле йәй килде» йырҙар йыйынтығы һәм «Сказки, игры, хороводы» хор йыйынтығы өсөн.
«БР Композиторҙар ойошмаһы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы менән күрһәтелгән.
Комиссия йәмәғәт ойошмаларын, хеҙмәт коллективтарын һәм айырым кешеләрҙе Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Башҡортостан Республикаһының Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһына дәғүә итеүгә күрһәтелгән эштәрҙе тикшереүҙә ҡатнашыуҙы, матбуғат биттәрендә, телевидение һәм радио тапшырыуҙарында, шулай уҡ хат аша 2011 йылдың 25 февраленә тиклем үҙ фекерҙәрен, тәҡдимдәрен һәм иҫкәрмәләрен еткереүҙәрен һорай.
Комиссияның адресы: 450101, Өфө ҡалаһы, Туҡай урамы, 46, 215-се бүлмә, телефоны 250-09-68.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың Мәскәү ваҡытына күсеүенә ҡаршы
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республиканың Мәскәү ваҡытына күсеү идеяһын яҡламай. Был турала ул үҙ блогында: http://community.livejournal.com/blog_rkhamitov/ – асыҡ белдерҙе.
Башҡортостандың Мәскәү ваҡытына күсеүе тураһындағы мәсьәлә уҙған аҙнаның башында БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың сираттағы ултырышанан һуң әүҙем тикшерелә башланы. Уның депутаттарының береһе – Нәзиб Йәмилевтың респубиканың Мәскәү ваҡытына күсеүе тураһында закон проектын әҙерләүе тураһындағы хәбәр киң мәғлүмәт сараларында бик тиҙ таралды һәм күренекле ғалимдар, дәүләт власы органдары вәкилдәре һәм киң йәмәғәтселек яғынан башлыса ҡаршы сығыштар тыуҙырҙы. Етмәһә, Башҡортостанда ғына түгел, ә Мәскәүҙең үҙендә лә. Башҡортостандың Мәскәү ваҡытына күсеүенең маҡсатҡа ярашһыҙлығы тураһында Рәсәй Фәндәр академияһының География институты директоры урынбаҫары, география фәндәре докторы, Рәсәй Президенты Дмитрий Медведевтың сәғәт поястары һанын оптималләштереү буйынса ҡушҡан йөкләмәһен үтәүсе эшсе төркөм ағзаһы Аркадий Тишков һәм башҡа компетентлы кешеләр үҙ ҡарашын белдерҙе. Уларҙың дөйөм фекеренсә, төбәгебеҙ географик ваҡытҡа тап килгән ваҡыт буйынса йәшәй һәм уны үҙгәртеүҙең һис тә кәрәге юҡ. Етмәһә, бындай күсеүҙең иҡтисади маҡсатҡа ярашлылығы бик шикле, ә яңы биологик ваҡытҡа ҡулайлашырға тура киләсәк халыҡ өсөн кире эҙемтәһе һис шикһеҙ буласаҡ. Бындай үҙгәртеүҙәрҙән бигерәк тә балалар һәм өлкән быуын кешеләре зыян күрәсәк.
Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, Башҡортостандың Мәскәү ваҡытына күсеүе тураһында бөтә хәбәрҙәр – депутаттарҙың береһенең генә шәхси фекере. «Хөкүмәт һәм президент кимәлдәрендә был тема бөтөнләй күтәрелмәне, бындай тикшереү планлаштырылмай ҙа — тип яҙҙы үҙ блогында республика башлығы. — Минең шәхси фекерем: Мәскәү ваҡытына күсеү маҡсатҡа ярашһыҙ. Беҙ дөрөҫ географик һәм биологик ваҡыт буйынса йәшәйбеҙ. Күсеүгә ҡаршы дәлилдәр етерлек килтерелде. Мин уларға ҡушылам».


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов 2012 йылғы Йәйге халыҡ-ара уйындарҙа ҡатнашыусы өфөлөләрҙе ҡотланы
Фото:
— Беренсенән, барығыҙҙы ла бындай ҙур ярыштарҙа ҡатнашыуығыҙ менән ҡотлайым. Был юғары кимәл. Һәм, әлбиттә, айырыуса наградалар яулаған спортсыларҙы ҡотлайым, — тине Көньяҡ Кореяла үткән 46-сы Йәйге халыҡ-ара уйындарҙа ҡатнашыусылар менән осрашыуҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов.
Осрашыу кесе йома, 19 июлдә, Республика йортонда үтте. Уҡыусылар һәм уларҙың тренерҙары республика башлығынан тәбрикләү һүҙҙәрен ишетте.
Дэгу ҡалаһында үткән әлеге чемпионат спорт ареналарында донъяның 35 иленән мең ярымдан ашыу спортсыны йыйҙы. Ярыштар программаһына ете спорт төрө индерелде, өфөлөләр уларҙың дүртәүһендә (теннис, йөҙөү, еңел атлетика һәм тхэквондо) ҡатнашты.
Йөҙөү һәм йүгереү буйынса яҡташтарыбыҙ ун иң яҡшы спортсы иҫәбенә инде, теннис буйынса Софья Доброневская һәм Эльвира Ғәлиева дуэты дүртенсе булды.
Ә бына тхэквондо буйынса беҙҙекеләр наградаларҙың бөтә төрөн яуланы: Айҙар Усманов һәм Эльвина Хәкимова — «алтын», Эвелина Мосабирова — «көмөш», Иван Кортунов «бронза» алды.
— Һеҙҙең уңыштарығыҙға ҡарап, башҡа малайҙар һәм ҡыҙҙар ҙа спорт менән шөғөлләнеп, секцияларға йөрөй башлай, — тине Рөстәм Зәки улы.
Президент уҡыусыларҙан ҡышҡы спорт төрҙәренең уларға ни тиклем яҡын булыуын һорашып, уларҙың, 2013 йылда Өфөлә үтәсәк Ҡышҡы уйындарҙа ҡатнашып, шулай уҡ миҙалдар яулай аласағын билдәләне.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, IV Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындары беҙҙең ҡалала 2013 йылдың 26 февралендә старт ала. Бөгөн Өфө был уйындарҙы ҡаршы алырға әүҙем әҙерләнә. Спорт объекттары төҙөлә һәм реконструкциялана, ҡаланың транспорт инфраструктураһы яңыртыла. Өфөнөң тренировкалар үткәреү базаларында йәш спортсылар ныҡлы әҙерләнә. Һәм Көньяҡ Кореяла үткән Уйындарҙа ҡатнашыу балалар һәм уларҙың тренерҙары өсөн баһалап бөткөһөҙ тәжрибә бирҙе, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов осрашыу барышында.
Балалар сәфәрҙән алған тәҫьораттары менән бүлеште, ярыштар хаҡында һөйләне. Шулай уҡ Өфө ҡалаһына Дэгула тапшырылған Халыҡ-ара уйындарҙың флагы ла тәҡдим ителде. Эстафетаны ҡабул иттек – 2013 йылғы Уйындарға әҙерләнәбеҙ!


text:
Башҡортостан «Таҙа республика өсөн!» акцияһына ҡушылды
Башҡортостанда «Таҙа республика өсөн!» экологик акцияһы үтте. Был көндө ҡала һәм район халҡы экологик өмәләр үткәрҙе һәм территорияларҙы, парктарҙы, скверҙарҙы, юлдарҙы, урмандарҙы таҙартыуҙа, ағас һәм ҡыуаҡтар ултыртыуҙа ҡатнашты.
Дөйөм республика өмәһенә Өфө лә әүҙем ҡушылды, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенән. Предприятие һәм ойошма хеҙмәткәрҙәре, ҡала халҡы урамдарҙы һәм ихаталарҙы, тротуарҙарҙы һәм газондарҙы сүп-сарҙан таҙартты. Акцияла уҡытыусылар, уҡыусылар, студенттар, табиптар, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.
Башҡортостан баш ҡалаһында экологик өмәлә 53 мең кеше ҡатнашты¸814 берәмек техника файҙаланылды. Өфөнө йәшелләндереүгә айырыуса иғтибар бүленде — 2,5 меңдән ашыу ағас һәм 1,6 мең ҡыуаҡ ултыртылды.


text:
Татар йырын башҡарыусылар конкурсының Гран-при яулаусыһы Фән Вәлиәхмәтовтан тальян гармун аласаҡ
Башҡортостанда татар йырын башҡарыусыларҙың, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фән Вәлиәхмәтовҡа арналған, «Үҙем йырлайым, үҙем уйнайым» төбәк-ара конкурсы иғлан ителгән. Уның ойоштороусылары – «Рамаҙан» төрөк милли-мәғариф үҙәге һәм Туймазы районы хакимиәте, тип хәбәр итә «Өмет» гәзите.
Конкурс инициаторҙарының береһе, киң танылған композитор Фәнир Ғәлимов әйтеүенсә, төрлө йыр жанрҙарын дауам итеүселәр күп, ә бына Фән Вәлиәхмәтов кеүектәр бик аҙ. Артист үҙе тальян гармунда уйнай ҙа, йырлай ҙа. Был конкурс үҙенә иғтибарҙы йәлеп итеү өсөн ойошторола, ә бигерәк тә йәш башҡарыусыларҙы. Конкурста ҡатнашыуға саҡырыуҙар башҡа төбәктәргә лә йүнәлтелгән – Татарстан, Силәбе, Ырымбур, Пермь өлкәләренә, уның тураһында мәғлүмәт интернетта ла бар.
— Был турала Фән Вәлиәхмәтов менән күптәнән уйлап йөрөй инек, музыка мәктәптәрендә, училищеларҙа махсус курстар асырға маташтыҡ, — тип һөйләй Фәнир Ғәлимов. — Фән Ғәвис улы йәш һәләтле йырсылар менән айырым эшләп ҡараны. Бер нимә лә килеп сыҡманы. Был һөнәргә өйрәтеп булмай, ул күрәһең тәбиғәттән бирелә, тигән һығымтаға килдек. Шунда, үҙ теләге булған таланттарҙы тирә-яҡтан эҙләп ҡарарға булдыҡ, ауылдарҙа йәшәгән һәм күтәрелеп китергә мөмкинлектәре булмаған йәштәрҙе эҙләп ҡарау уйы тыуҙы.
Фән Вәлиәхмәтов шулай уҡ, был ғәҙәти булмаған һәм үҙенсәлекле йырҙар башҡарыусы-тальянсылар жанрын һаҡларға кәрәк, тип иҫәпләй.
— Беҙҙең конкурста һәр ҡатнашыусы татар халыҡ йырын һәм татар композиторы әҫәрен тальян гармунда йәки ике рәтле гармунда уйнап башҡарырға тейеш, йәғни йырсы үҙенә аккомпаниатор була тигән һүҙ. Тальянсыларҙың бындай концерттарын халыҡ нисек яратҡанын үҙемдән алып беләм, — тип һөйләй билдәле йырсы, — залда тамашасылар һәр саҡ күп, улар башҡарыусыны йылы ҡабул итә. Халыҡта таланттар бик күп, һәр уңайлы осраҡта оҫталар ҡулдарынан гармунды төшөрмәй. Тик тальян гармун – ябай инструмент түгел, унда һәр кем уйнай алмай, уны тик иң талантлы кешеләр, эшһөйәрҙәр генә башҡара ала.
Конкурстың ойоштороу комитетын композитор, Татарстандың атҡаҙанған артисы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре, «Рамаҙан» төрөк милли-мәғариф үҙәге идараһы ағзаһы Фәнир Ғәлимов етәкләне. Жюри рәйесе – Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фән Вәлиәхмәтов. Жюри составына күренекле йырсылар һәм композиторҙар инде: Айҙар Ғәлимов, Марат Шәрипов, Рәмил Ҡурамшин, Флүрә Хөрмәтова, Мөфтәдин Ғиләжев, Зифа Нагаева, Фәнир Ғәлимов, Мәғәриф Әхмәҙиев, Ридаль Фәтхиев, Салауат Әхсәнов.
Конкурста ҡатнашыусыларҙың эштәре видео яҙмалар формаһында 1 мартҡа тиклем ҡабул ителә. Беренсе тур – видео яҙмаларҙы ҡарау. Йомғаҡлау туры һәм гала-концерт 14 мартта Туймазы татар дәүләт драма театрында үтәсәк. Бәйге ике йәш категорияһында уҙа: 20 йәшкә тиклем һәм 20 йәштән алып 50 йәшкә тиклем. Һәр категорияла беренсе, икенсе һәм өсөнсө урын билдәләнә. Конкурстың төп призы – Гран-при. Еңеүсегә Фән Вәлиәхмәтовтан яңы яңғырауыҡлы тальян гармун тапшырыласаҡ. Конкурстың бүләк фонды – 100 мең һум. Татар халыҡ йырын һирәк башҡарыусыға махсус бүләк бирелә.


text:
Етештереүселәр үҙ продукцияһын «Башҡортостандың иң яҡшы тауары» тип атау хоҡуғы өсөн көрәшәсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостан Республикаһының Стандартлаштырыу һәм метрология үҙәге «Башҡортостандың иң яҡшы тауары» конкурсына ғаризалар ҡабул итеү башланыуы хаҡында иғлан итте. Был — «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» Бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабы. «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһының Стандартлаштырыу һәм метрология үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, еңеүселәрҙе түбәндәге номинациялар буйынса билдәләйәсәктәр: етештереү-техник тәғәйенләнештәге продукция, халыҡ өсөн сәнәғәт тауарҙары, аҙыҡ-түлек тауарҙары, халыҡ өсөн һәм етештереү-техник тәғәйенләнештәге хеҙмәттәр. Конкурс сиктәрендә иң яҡшы менеджмент системаһы һәм сифат буйынса иң яҡшы менеджер аталасаҡ.
Ҡатнашыу өсөн кәрәкле документтар Башҡортостан Республикаһының Стандартлаштырыу һәм метрология үҙәгенең сайтында бирелгән.
Республика конкурс комиссияһы тарафынан ҡарау өсөн ғаризалар 1 апрелгә тиклем конкурстың ойоштороу комитетына ҡабул ителә. Адресы: Өфө ҡалаһы, Ибраһимов бульвары, 82. Белешмә өсөн телефон: (347) 272-87-77.


text:
Фото:
Өфө Рязангә гуманитар ярҙам күрһәтәсәк
Фото:
Өфөнән алдағы ике көндә янғындан айырыуса зыян күргән төбәктәргә гуманитар ярҙам ебәреләсәк. Был турала бөгөн Өфө хакимиәтендә барған оператив кәңәшмәлә уның башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.
Уның әйтеүенсә, ҡала халҡы менән етерлек күләмдә кейем-һалым, аяҡ кейеме, уйынсыҡтар йыйылған. Бер кем дә был акцияны маҡсатлы рәүештә үткәрмәгән, ярҙамға әйберҙәр йыйыу башлыса ҡала халҡының үҙенең инициативаһы менән башҡарылған.
Гуманитар ярҙамдың беренсе партияһы тейешле һаҡ аҫтында Рязань өлкәһенә оҙатыласаҡ. Был төбәк етәкселеге менән кәрәкле һөйләшеүҙәр үткәрелгән дә инде.


text:
Башҡортостан ауыл хужалығы етештереүселәренең кредит сығымдарын ҡаплауға 1,12 миллиард һум аласаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Башҡортостанға ауыл хужалығына 2015 йылда ярҙам күрһәтеү өсөн дөйөм күләме 1,12 миллиард һумлыҡ субсидия бирелә. Тейешле күрһәтмәләр Рәсәй Хөкүмәте сайтында баҫылған.
Республикаға хужалыҡ итеүҙең кесе формаларына кредит буйынса процент ставкаһының бер өлөшөн ҡаплауға 180,8 миллион һум аҡса бүленә. Башҡортостанға үҫемлекселекте үҫтереү, үҫемлекселек продукцияһын эшкәртеүгә һәм һатыуға ҡыҫҡа ваҡытлы кредиттар буйынса процент ставкаһының бер өлөшөн ҡаплауға 488,8 миллион һум бирелергә тейеш. Тағы 454,5 миллион һум малсылыҡты үҫтереү, малсылыҡ продукцияһын эшкәртеүгә һәм һатыуға ҡыҫҡа ваҡытлы кредиттар буйынса ошоға оҡшаш маҡсатта тотоноласаҡ.
Йомғаҡлап әйткәндә, 2013-2020 йылдарҙа ауыл хужалығын үҫтереү һәм ауыл хужалығы продукцияһы, сеймал һәм аҙыҡ-түлек баҙарҙарын көйләү дәүләт программаһы сиктәрендә Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында 35,7 миллиард һумлыҡ субсидиялар бүленә.


text:
Фото:
Башҡортостан Президенты граждандарҙы ҡабул итте
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөлә йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандарҙы ҡабул итте. Бындай ҡабул итеүҙәрҙе ул хәҙер даими рәүештә йылына 7 – 10-дан да кәм үткәрмәҫкә йыйына. Шул уҡ ваҡытта ҡабул итеүҙәр баш ҡалала ғына түгел, республиканың башҡа ҡалалары һәм ауылдарында ла ойоштороласаҡ.
Рөстәм Хәмитовҡа ҡабул итеүгә һигеҙ кеше яҙылғайны. Һәр береһе үҙенең проблемалары менән килде. Авария хәлендәге торлаҡтан икенсеһенә күсереү, балалар йорттарына ярҙам итеү, Өфө лимонарийына һәм Нефтекамалағы Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы филиалына капиталь ремонт, республикала бәләкәй авиацияны үҫтереү, айырым ауылдарҙы төҙөкләндереү мәсьәләләре күтәрелде.
Республика Президентына ҡабул итеүгә килгәнгә тиклем Өфөлә йәшәүсе Елена Владимирцева авария хәлендәге үҙе йәшәгән йорттан икенсеһенә күсеү мәсьәләһен биш йыл дауамында башҡа юлдар менән хәл итергә тырышҡан. Йорт төҙөлөүенә 107 йыл, һәм ул Өфө тимер юл вокзалын реконструкциялау сиктәрендә һүтелергә тейеш булған.
Елена Владимирцева әйтеүенсә, ул урындағы властарға күп тапҡыр мөрәжәғәт итеп ҡараған. Пенсионер ейәнсәре һәм бүләсәре менән әүәлгесә ҡатмарлы шарттарҙа йәшәй. Һүтелергә тейешле йортта һыу үткәргес торбалар ҙа юҡ.
Рөстәм Хәмитов БР Хөкүмәте Премьер-министры Сергей Афонинға был һорауҙы тикшерергә һәм икенсе торлаҡҡа күсереү мәсьәләһен 2011 йыл дауамында хәл итергә ҡушасаҡ.
Өфөнән тағы бер ҡатын - Елена Яҡупова республика Президентына Благовещенскиҙағы балалар йорто өсөн спорт залы төҙөлөшөндә булышлыҡ итеүҙе һорап мөрәжәғәт итте. Ул үҙе бағыусы булараҡ ярҙам күрһәтергә әҙер. Ләкин был мәсьәләне хәл итер өсөн уның ғаиләһенең аҡсаһы ғына етмәйәсәк.
Рөстәм Хәмитов Елена Яҡуповаға балаларға ярҙам күрһәтергә әҙерлеге өсөн рәхмәтен белдерҙе. Бындай мәрхәмәтлек, уның һүҙҙәренсә, беҙҙең көндәрҙә һирәк күренеш.
Башҡортостан Президенты, республика балалар йортона мотлаҡ ярҙам күрһәтәсәк, тип ышандырҙы. Уның төҙөлөшөнә аҡсаны бюджеттан алырғамы йәки хәйриә фондтарынанмы – был мәсьәлә спорт залының проекты һәм уның төҙөлөшөнә сметаһы әҙер булғас хәл ителәсәк.
Балалар йортона ярҙамды контролгә алыу БР Хөкүмәте Премьер-министры Зөһрә Рәхмәтуллинаға йөкмәтеләсәк.


text:
Өфөлә көҙгө ауыл хужалығы йәрминкәләре оҙайтыла
Республиканың баш ҡалаһында көҙгө ауыл хужалығы йәрминкәләрен оҙайтыу тураһында ҡарар ҡабул ителде. Улар ҡаланың өс майҙанында – “Заречный” баҙары эргәһендә, “Гагарин” һәм “Чайка”сауҙа комплекстарында ойоштороласаҡ.
Көҙгө йәрминкәләрҙә ҡала халҡы түбәнерәк хаҡтар менән ҡышҡылыҡҡа емеш-еләк,йәшелсәләр һатып ала.Өфө хакимиәтенең матбуғат–аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә,14 йәрминкә көнөндә баш ҡаланың 19 майҙанында һәм 6 баҙар эргәһендәге майҙансыҡтарҙа 258 көҙгө йәрминкә үткәрелгән. Унда 14 мең тоннанан ашыу картуф һәм 6 мең тонна төрлө ассортиментағы йәшелсә, бер мең тоннанан ашыу ит һәм 400 тонна бал һатылған.
Әйткәндәй, 12- 27 декабрҙә, Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Конституциялары көндәре сиктәрендә, Яңы йыл байрамы алдынан, шәмбеһәм йәкшәмбе көндәрендә яңы йыл ҡаласыҡтары урынлаштырылмаған майҙансыҡтарҙа һәм ҡала баҙарҙары эргәләрендә ит йәрминкәләре үткәреләсәк.


text:
Башҡорт опера һәм балет театры солисткаһы Әлфиә Кәримова Испанияла халыҡ-ара конкурс лауреаты булды
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисткаһы Әлфиә Кәримова ошо көндәрҙә Испанияла Халыҡ-ара вокалсылар конкурсында еңеү яулаған. Аликанте ҡалаһында донъя кимәлендә билдәле булған Испанияның опера йырсыһы Ана Мария Санчес етәкселегендә үткәрелгән форум Испания һәм Италия, Рәсәй һәм Ҡытай, Көньяҡ Корея һәм башҡа илдәрҙән ҡатнашыусыларҙы йыйған. Өсөнсө турға 14 ҡатнашыусы ғына сыҡҡан, улар араһында Әлфиә лә булған.
«Башинформ» агентлығына театрҙың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ярыштарҙың финал этабында Өфө солисткаһы жюри ағзаларын ике ауыр ария башҡарыуы менән хайран ҡалдырған. Конкурс һөҙөмтәләре буйынса Әлфиә Кәримова I премияға лайыҡ булған.


text:
Ҡоролтай вәкилдәре Корея инвесторҙары менән хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен тикшерҙе
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев бөгөн «Групп Лоттэ» компанияһы идараһы ағзаһы О Бо Енг етәкселегендәге Корея делегацияһы менән осрашты. Осрашыуҙа БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Рафаил Зинуров, республика парламенты секретариаты етәксеһе Зөфәр Еникеев ҡатнашты.
Әңгәмә барышында Константин Толкачев, Башҡортостан тәбиғи ресурстарға бай һәм Корея менән хеҙмәттәшлек итеү, атап әйткәндә, алдынғы Корея технологияларын ҡулланып эш итеү республикабыҙ өсөн көнүҙәк мәсьәләләрҙән һанала, тип билдәләне. Республика парламенты спикеры ҡунаҡтарҙы бөгөн Башҡортостанда ғәмәлдә булған ҡануниәт системаһына иғтибар итергә саҡырҙы. Бында иң элек инвестициялар йәлеп итеү өсөн мөмкин тиклем уңайлы шарттар булдырыусы закондар сығарыу нормалары күҙ уңында тотола.
Яҡтар төҙөлөш, төҙөкләндереү, электр техникаһы етештереү, мәғлүмәт технологиялары өлкәләрендә хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен тикшерҙе.
Кореянан килгән ҡунаҡтар Константин Толкачевҡа йылы ҡабул итеүҙәре өсөн рәхмәт белдерҙе һәм ағымдағы йылдың февралендә булып үткән осрашыу өсөн «Патра» компанияһы президенты Ли Дон Ху әфәнденең рәхмәт хатын тапшырҙы, тип хәбәр итә республика парламентының матбуғат хеҙмәте.


text:
Шәмбе Өфөлә ауыл хужалығы продукцияһы йәрминкәләре уҙғарыла Фото: Андрей Старостин
Шәмбе Өфөлә ауыл хужалығы продукцияһы йәрминкәләре уҙғарыла
Шәмбе Өфөлә ауыл хужалығы продукцияһы йәрминкәләре уҙғарыла Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Шәмбе, 13 февралдә, Өфөлә ауыл хужалығы продукцияһы йәрминкәләре уҙғарыла. Октябрь районында аҙыҡ-түлекте Р.Зорге урамындағы Спорт һарайы алдындағы майҙанда һатып алырға мөмкин.
Баш ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, Ухтомский, 19 («Көньяҡ» баҙары), Боровая, 14, 3-сө корпус («Юлдаш» сауҙа комплексы), Эшсе хәбәрселәр, 20 («Уңыш» сауҙа комплексы), Ҡулса, 65 («Меркурий» сауҙа-ҡунаҡхана комплексы), Баҡса, 2 («Орджоникидзе» сауҙа-күңел асыу комплексы) урамдарындағы фермер майҙансыҡтарында ауыл хужалығы продукцияһы һатыласаҡ.


text:
Демпинг
Де́мпинг (ингл. dumping — ташлау) — тауарҙы тышҡы һәм эске баҙарҙа ташламалы, яһалма рәүештә килешенгән, донъя баҙарындағы уртаса ваҡлап һатыу хаҡына ҡарағанда ла кәметеп, кайһы ваҡыт үҙ ҡиммәтенән дә арзаныраҡ хаҡҡа һатыу. Тауар, валюта, социаль демпингтар айыпып ҡарала. Тауар демпингы сит илгә тауар сығарыуҙы киңәйтеү, конкуренттарҙы баҙарҙан кыҫырыҡлап сығарыу юлы менән баҙарға үтеп кереү өсөн үткәрелә. Баҙарҙа тотроҡло хәлгә ирешкән осраҡта ла, ағымдағы зыянды ҡаплауға иҫәп тотоп, дәүләт һәм компанияләр тарафынан ғәмәлгә ашырыла. Конкуренттарын кыҫырыҡлап сығарғансы йәки улар менән килешүҙәр төҙөүгә ирешкәнсе фирмалар һәм дәүләт йыш ҡына, бер тапҡыр булһа да, ҡыҫҡа вакытлы демпинг сараһы ҡуллана. Демпинг шулай уҡ кәрәкле аҡса һәм валюта средстволарын тиҙерәк алыу ысулы булараҡ та файҙаланыла. Демпинг объекты булып торған илдәрҙә милли сәнәғәтте үҫтереүҙә ҡыйынлыҡтар күҙәтелә.
Демпинг нәтижәһендә Рәсәйҙә еңел сәнәғәт фабрикалары, ҡошсолоҡ фабрикалары үҙ продукцияларын һата алмайынса, етештереү күләмен ҡыҫҡартырға йәки бөтөнләй түҡтатырға мәжбүр була. Илдең сәнәғәтен яҡлау өсөн, донъя күләм иҡтисади практикала демпингға ҡаршы закондар, махсус пошлиналар керетеү һ. б. каралган. Рәсәй тауарҙарына ҡарата 2002 йылда Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы тарафынан керетелгән 126 демпинг сикләүенең 15-кә яҡыны көкөртлө нефть, нефть продукттары, тире һәм күн әйберҙәр, авиация техникаһы сығарыу һ. б. ҡағыла.
Йөкмәткеһе
Демпинг төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Валюта демпингы ваҡытында сит илгә тауар сығарыу донъя хаҡтарынан түбәнерәк хаҡҡа махсус кәметелгән валюта курсы менән ғәмәлгә ашырыла, сит илгә тауар сығарыусы илдең эске баҙарында аҡса ҡиммәте тышҡы баҙарҙағы валюта хаҡына ҡарағанда тиҙерәк төшә.
- Социаль демпинг, илдә эш хаҡының түбән булыуын иҫтә тотоп, сит илдән түбән хаҡ менән тауар тәҡдим ителгән ваҡытта барлыҡҡа килә. Күп кенә илдәр сит илгә тауарсығарғандағы юғалтыуҙарҙы айырым тауарҙарға ғына түгел, бәлки сәнәғәттең һәр тармағын, гөмөмән, иҡтисадты субсидиялаү юлы менән ҡаплай. Ауыл хужалығы продукцияһын сит илгә демпинг буйынса сығарған осраҡта, дәүләт дотацияһын бүлгәндә, етештереүсегә туранан-тура субсидия биреү юлы киң таралған.
Уҙ илдәрендәге етештереүҙе яҡлау өсөн, бер төркөм Европа илдәре тарафынан шул илдәр араһында сығарыла һәм керетелә торған тауарҙың хаҡын көйләүсе тариф килешүе төҙөлә.
Бер үк төрҙәге оҡшаш продукция етештереүсе фирмалар һәм компаниялар араһында конкуренция ваҡытында демпинг буйынса тауар һатыу эске баҙарҙа да ғәмәлгә ашырылырга мөмкин.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- БСЭ. 3 изд. М., 1972. Т. 8; Экономическая энциклопедия. М., 1999.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
Республикала бер айҙа 62 мең квадрат метрға яҡын торлаҡ сафҡа индерелгән
Башҡортостанстат мәғлүмәттәренә ярашлы, Башҡортостанда ғинуар айында бөтә төр финанслау сығанаҡтары иҫәбенә 61,7 мең квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелгән, уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарата был 135 процентты тәшкил итә. Өфөлә –16 мең квадрат метр самаһы, Нефтекамала – өс меңдән ашыу, Салауатта мең квадрат метрҙан ашыу торлаҡ төҙөлгән. Республика райондары араһында Өфө (11821), Туймазы (3212) һәм Саҡмағош (2045) райондары тәүге урындарҙа килә.
Ағымдағы йылдың беренсе айы йомғаҡтарынан күренеүенсә, Волга буйы федераль округы төбәктәре араһында республика сафҡа индерелгән торлаҡ күләме буйынса – икенсе урында, мең кешегә иҫәптә торлаҡ йорттарҙы сафҡа индереү буйынса өсөнсө урында тора.
БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, шәхси төҙөүселәр менән 55,8 мең кв. метр торлаҡ йорт төҙөлгән, дөйөм сафҡа индерелгән торлаҡ күләменең был 90,3 процентын тәшкил итә. Был күрһәткес буйынса республика Рәсәй Федерацияһы төбәктәре араһында Мәскәү өлкәһенән һәм Краснодар крайынан ҡала тотороҡло өсөнсө урында тора.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, быйыл Башҡортостанда 2,3 млн кв. метрҙан ашыу торлаҡты сафҡа индереү планлаштырылған.


text:
Республиканың Төҙөүселәр союзы делегацияһы Волга буйы федераль округы конференцияһы эшендә ҡатнашасаҡ
9 декабрҙә Өфөлә «Башҡортостан Республикаһы Төҙөүселәр союзы» үҙен үҙе көйләүсе эш биреүселәр ойошмаһының коммерцияға ҡарамаған партнерлығы Советы ултырышы үтәсәк. Көн тәртибендә — үҙен үҙе көйләүсе ойошмаға яңы ағзалар ҡабул итеү, эшкә рөхсәт тураһында таныҡлыҡтар тапшырыу.
Башҡортостан Республикаһы Төҙөүселәр союзынан хәбәр итеүҙәренсә, сарала 15 декабрҙә Ҡазанда үтәсәк Волга буйы федераль округы конференцияһы эшендә ҡатнашыу өсөн үҙен үҙе көйләүсе ойошма делегацияһы составы тикшереләсәк. Башҡортостандың Төҙөүселәр союзынан унда ике делегаттың ҡатнашыуы көтөлә.


text:
БДУ уҡытыусылары һәм төрөк ғалимдары «Башҡорт халҡының эпостар йыйынтығы»н нәшер итте
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары төрөк ғалимдары менән берлектә «Башҡорт халҡының эпостар йыйынтығы»н баҫтырып сығарҙы. БДУ-ның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, баҫманы әҙерләүҙә көнсығыш телдәре кафедраһы мөдире Ғәйнислам Ибраһимов, Гази университеты профессоры Метин Эргун, профессор Әхмәт Сөләймәнов ҡатнашҡан.
Төрөк теленә башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты магистранты Фәриҙә Айытбаева менән Эгей университеты уҡытыусыһы Ясин Кая тәржемә иткән.
Дүрт томлыҡ яңы хеҙмәт төрөк әҙәбиәтенең 100 томлыҡ антологияһын сығарыу проекты сиктәрендә Төрөк лингвистика йәмғиәте тарихында тәүге тапҡыр донъя күрҙе. Беренсе томда мифологик эпостар, икенсеһендә — социаль-көнкүреш, өсөнсөһөндә — тарихи, дүртенсеһендә героик эпостар урын алған. Улар араһында башҡорт халҡының «Урал батыр», «Аҡбуҙат», «Аҡһаҡ-ҡола», «Ҡара-Юрға» әҫәрҙәре бар. Текстар башҡорт һәм төрөк телдәрендә бирелгән.
Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты уҡытыусылары һәм студенттарының күп йыллыҡ хеҙмәте һөҙөмтәһендә башҡорт халҡының бөтә эпостарын нәшер итеү мөмкинлеге тыуҙы.
Ғәйнислам Ибраһимовтың һүҙҙәренсә, материалдар профессор Әхмәт Сөләймәнов башланғысы буйынса 1997 йылда уҡ туплана башлаған.
— Бөгөнгө көнгә тиклем башҡорт әҙәбиәте, фольклоры һәм мәҙәниәте кафедраһында Башҡортостан фольклористикаһы буйынса йөҙ томдан ашыу материал һаҡлана, — тип һөйләй Ғәйнислам Ибраһимов. — Был рухи мираҫ. Башҡорттарҙың боронғо ижады төрөк уҡыусыһы өсөн бик ҡыҙыҡлы буласаҡ, сөнки ул төрки телле халыҡтарҙың алыҫ үткәненә байҡау яһай. Тиҙҙән Төркиәлә ошо фәнни эштең презентацияһы уҙа.
Белешмә. Төрөк лингвистика йәмғиәте 1932 йылда Төрөк Республикаһының беренсе президенты Мостафа Кемаль Ататөрк тарафынан булдырылған. Әлеге көнгә тиклем ул хөкүмәт яҡлауы аҫтында эшләй.


text:
Учалы районында ветерандарға торлаҡ сертификаттары тапшырылды
Учалы районы хакимиәтендә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына һәм уларҙың тол ҡатындарына торлаҡ һатып алыуға социаль түләү тураһындағы таныҡлыҡтар тапшырыу тантанаһы үтте. 13 миллион һум дөйөм суммаға торлаҡ сертификаттарын 13 кеше – дүрт Бөйөк Ватан һуғышы ветераны һәм ветерандарҙың тол ҡалған туғыҙ ҡатыны алды. Учалы районы хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев ветерандарға Ватанға булған тоғролоғо, ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн рәхмәтен белдерҙе, етеп килгән байрам менән ҡотланы.
Хакимиәт башлығы тейешле органдарға ветерандарға кәрәкле ҡағыҙҙар туплау йәки алыу йәһәтенән ярҙам итергә ҡушты.
Район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Геннадий Дмитриевич Кулюшин Поляковка ауылында йәшәй, биргән аҡсаға ул ҡаланан уңайлы фатир һатып алырға уйлай. Сулпан Нурмөхәмәт ҡыҙы Күсербаева өсөн дә туғандары бик шат. Сулпан Нурмөхәмәт ҡыҙына 86 йәш, ул – тол ҡатын, һуғыш ваҡытында тылда эшләгән. Уның дүрт балаһы, алты ейәне һәм туғыҙ бүләһе бар. Балалары сертификатҡа үҙ аҡсаларын ҡушып, әсәләренә яңы йорттан ике бүлмәле фатир алмаҡсы.
2011 йылда Учалы районында торлаҡ сертификаттарын 13 миллион һумдан ашыу суммаға 13 ветеран алған. Дөйөм алғанда «Һуғыш һәм Ҡораллы көстәр ветерандары тураһында»ғы Федераль законды тормошҡа ашырыу барышында Учалыла 77 миллион һумдан ашыу суммаға 77 ветеранға сертификаттар тапшырылған.


text:
Башҡортостанда сәсеү кампанияһы тамамлана
Республикала 2011 йылғы сәсеү кампанияһы тамамлана. Яҙғы сәсеү 90% майҙандарҙа үткәрелгән. Әлеге ваҡытта игенселәр йылы яратыусы культураларҙы сәсеүгә сыҡты. Ҡарабойҙай, тары, кукуруз һәм судан үләненә сират етте.
БР Ауыл хужалығы министрлығы белгестәре күҙаллауынса, яҙғы сәсеү 26-27 майға тамамланырға тейеш. Яҙғы баҫыу эштәренә һабантуйҙарҙа йомғаҡ яһаласаҡ. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, республикала беренсе һабан байрамының 28 майҙа уҡ үтеүе ихтимал, баҫыу эштәре тамамланыуын күрһәтеүсе һабантуйҙарҙың күбеһе 4 июнгә билдәләнгән.
Ауыл эшсәндәре ошо көндәрҙә яңы агротехник эштәрҙе үтәүгә сыға. Бер нисә районда иген сәсеүлектәрен химик утауға төштөләр, сиратта — аралыҡлы культураларҙың рәт араһын эшкәртеү.


text:
Ауыл хужалығы министрлығы белгестәрҙе әҙерләүгә Рәсәйҙең өс юғары уҡыу йорто менән килешеү төҙөнө
БР Ауыл хужалығы министрлығы аграр профиле буйынса Рәсәйҙең юғары уҡыу йорттарында белем алыу өсөн дәғүә итеүселәрҙе йыя. Быйыл дөйөм алғанда ете маҡсатлы урын ҡаралған, тип хәбәр итә ведомствоның матбуғат хеҙмәте. Буласаҡ тармаҡ белгестәрен әҙерләүгә килешеүҙәр Рәсәйҙең өс юғары уҡыу йорто менән төҙөлгән.
Рәсәй дәүләт аграр университеты «Агрономия» һәм «Биотехнология» һөнәрҙәре буйынса маҡсатлы юллама менән ике абитуриентты ҡабул итергә әҙер.
Горячкин исемендәге Механика һәм энергетика институтында «Агроинженерия» һәм «Теплоэнергетика һәм теплотехника» һөнәрҙәре буйынса икешәр урын ҡаралған.
Тағы ла бер юллама «Ветеринария» һөнәре буйынса Урал ветеринар медицина академияһында белем алыу өсөн бүленә.
Конкурста ҡатнашыу өсөн документтар 16 июндән алып 27-һенә тиклем Өфө ҡалаһы Пушкин урамы, 106 адресы буйынса 324-се кабинетта (ғилми-белем биреү учреждениелары менән эш итеү, тышҡы бәйләнеш һәм киң мәғлүмәт саралары менән бәйләнеш бүлеге) ҡабул ителә. Телефон: (347) 218-05-46.


text:
Рәсәйҙә берҙәм дәүләт имтиханы башланды
27 майҙа – 2010 йылғы сығарылыш уҡыусыларының дәүләт йомғаҡлау аттестацияһының тәүге көнөндә – биология, информатика һәм информацион-коммуникация технологиялары (ИКТ), әҙәбиәт буйынса берҙәм дәүләт имтиханы формаһында имтихандар тапшырыу үткәрелә.
БР Мәғариф министрлығының белем сифатына һәм берҙәм дәүләт имтиханына контроль бүлеге начальнигы урынбаҫары Әлмира Ғәниева хәбәр итеүенсә, биологияны – 6386, ИКТ-ны – 3813, әҙәбиәтте 1636 кеше тапшыра.
— Быйыл Башҡортостанда 106 меңдән ашыу кеше-имтихан үткәреләсәк, тип көтөлә, — тине Әлмира Альберт ҡыҙы. — Ике мотлаҡ предмет – рус теле һәм математиканы тапшырыуға 30 меңгә яҡын бала йыйылды.
Республикала имтихандар ҡабул итеү өсөн 125 пункт әҙерләнгән. 31 майҙа һәм 7 июндә тап шул тиклем пункт эшләйәсәк. Сөнки был көндәрҙә балалар мотлаҡ һәм иң популяр предметтар: рус теле һәм математиканан имтихан тапшырасаҡ. Башҡа дисциплиналарҙы БДИ формаһында тапшырған ваҡытта 70 самаһы пункт эшләйәсәк.
БР Мәғариф министрлығы берҙәм дәүләт имтиханы ҡабул итеү пункттарында БДИ регламенты менән ҡаралған шарттарҙы: хоҡуҡ тәртибен һаҡлау, контроль-үлсәү материалдарын килтереү һәм һаҡлау шарттарын күҙәтеү, медицина персоналының дежур итеүе, элемтә һәм электр энергияһы биреү линияларының тотороҡло эшләүен тәүмин итеүсе бөтә республика хеҙмәттәре һәм ведомстволарын ведомство-ара яраштырыу буйынса эш үткәрҙе.
Имтихандар сәғәт 10-да башлана. Информатика һәм информацион-коммуникация технологиялары, шулай уҡ әҙәбиәт буйынса берҙәм дәүләт имтиханы алыу оҙайлылығы – дүрт сәғәт, биология буйынса өс сәғәт тәшкил итә. Әлмира Ғәниева әйтеүенсә, һөҙөмтәләр бер аҙнанан билдәле буласаҡ.
31 майҙа үтәсәк киләһе имтихан мотлаҡ предметтарҙың береһе – рус теленән.