text:
Салауат Юлаев хоккейсылары хәл иткес етенсе уйында Омскийҙың Авангардын икегә бер иҫәбенә еңеп Гагарин кубогы өсөн көрәшен дауам итә
Был серия ете уйынға тиклем һуҙылыр тип бер кем дә көтмәгәйне. Конференцияла тәүге урын алһалар ҙа, Омск хоккейсылары серияла яҡшы уйын күрһәтә алманы. Юлаевсылар, киреһенсә, өс тапҡыр еңеп алға сыҡты. Аҡ Барс менән ете уйындан һуң тамам арыған хоккейсыларҙың еңеүгә ышанысы шул тиклем көслө булған, күрәһең. Авангард менән сериялағы иҫәп тигеҙләшкәс тә, Салауат Юлаев хоккейсылары баҙап ҡалманы. Шулай итеп, Омск хоккейсылары 100 миллион һумлыҡ премиянан ҡолаҡ ҡаҡты. Спорт.ру баҫмаһы хәбәр итеүенсә, уларға серияла еңһәләр ошо күләмдә премия түләргә тейеш булғандар. Кисә кис көйәрмәндәр Салауат Юлаев командаһы хоккейсыларын Өфө аэропортында ҡаршы алды. Юлаевсыларҙың баш тренеры Игорь Захаркин хоккейсыларҙы Авангардты онотоп Магнитогорскийҙың Металлургы менән уйынға етди әҙерләнә башларға саҡырҙы.
Салауат Юлаев хоккей командаһының һуңғы осорҙағы еңеүҙәрен күптәр клубтың тылсымлы дуҫтары барлыҡҡа килеүе менән бәйләй.
Күптән түгел беҙҙең хоккейсыларҙы һәр уйынында ла Хоттабыч ҡарт менән Салауат батыр еңеүгә дәртәләндерә. Салауат батыр хоккейсыларҙың рухын күтәрһә, Хоттабыч ҡарт хатта үҙенең һаҡалы менән сихырлай ҙа шикелле. Кем һуң ул Салауат батыр менән Хоттабыч ҡарт. Иртәгә 22 – се март АУАЗ тапшырыуына улар үҙҙәре киләсәк һәм еңеү серҙәре менән уртаҡлашасаҡ. Тура эфирҙа һеҙ уларға һорауҙарығыҙҙы ла бирә аласаҡһығыҙ. АУАЗ тапшырыуы иртәнге туғыҙҙа башлана.
Хәбәрҙәр
Айыуҙар ниңә йоҡламай?
Ҡыш еткәс тә тайыштабандарҙың оҙон йоҡоға китеүе билдәле. Әммә быйыл урмансылар паркында аҫыралған айыуҙар йоҡлай алмай интегә. Шуға ла улар агрессив хәлдә. Михаил ҡушаматлы айыу балаһы быйыл беренсе тапҡыр ҡышты үткәрә. Парк хеҙмәткәрҙәре күҙәтеүенсә, тәүге ике йылда улар ҡышты ни өсөндөр...
Башҡортостандың төп Яңы йыл шыршыһында ҡатнашыусыларҙы ниндәй тамаша һәм бүләк көтә?
Байрамға 780 бала саҡырылған. Сара ике өлөштән торасаҡ, тип хәбәр итә Башинформ агентлығы. Шыршы тирәләй әйлән-бәйлән уйнау һәм «Яңы йыл тауышы» тигән тамаша. Яңы йыл тамашаһында театр-концерт ойошмалары артистары, «Башҡортостан» дәүләт концерт залының хореография коллективтары ҡатнаша. Татлы...
Башҡортостан юнармия сафтары йәнә 150 кешегә артты
Ойошмаға яңы ағзаларҙы ҡабул итеү тантанаһы республикала асылған Йәштәр сәйәсәте көндәре сиктәрендә үтте. Юнармияның Башҡортостан төбәк штабының бер йылдан ашыу элек кенә ойошторолоуына ҡарамаҫтан бөгөн республиканың һәр районында кесе ойошмалар әүҙем эшләй. Хәйбулла районында ғына 18 мәктәп...
Башҡорт матбуғатының йөҙ йыллығы
Башҡорт дәүләт университетында Халыҡ-ара ғилми–ғәмәли конференция үтте. Башҡорт матбуғатының йөҙ йыллығына арналған сарала билдәле ғалимдар сығыш яһаны. Конференцияға Төркмәнстан, Ҡазағстан, Үзбәкстандан һәм Беларуссиянан да фәнни мәҡәләләр ебәрелгән. Башҡорт матбуғатының үткәнен бөгөнгөһөн...
Өфө халыҡ-ара балалар уйындарында ҡатнашыусыларҙы ҡабул итергә әҙер
2019-сы йылда Өфөлә үтәсәк Йәйге халыҡ-ара балалар уйындарына барлыҡ тиерлек объекттар ҙа әҙер. Башҡортостан башлығы Халыҡ-ара балалар уйындары комитеты генераль секретары Ричард Смит менән осрашты. Унда баш ҡалала төҙөлгән спорт үҙәге тураһында ла һүҙ барҙы. Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, объект...
Владимир Путин рухи үҫешкә етди этәргес бирҙе
Владимир Путиндың президент һайлауында ҡатнашыу тураһындағы ҡарарына ҡарата дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре үҙ фекерен белдереүҙе дауам итә. Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин фекеренсә, Владимир Путин Рәсәй халҡын дөйөм маҡсаттар тирәләй туплап рухи үҫешкә етди...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Дональд Трамптың Иерусалимды Израилдың башҡалаһы тип таныуы сәбәпле ҡаршылыҡ акциялары башланды. Рамалла ҡалаһында митингта ҡатнашыусыларҙы ҡыуыу өсөн Израиль полицияһы күҙҙән йәш сығарыусы газ ҡулланған. Рәсәй хәрбиҙәре Сүриәлә “Ислам дәүләте” террорсыларын юҡ итеү буйынса бурысты тулыһынса...
Салауат районында төбәкте үҫтереү юлдары тикшерелде
Республиканың төнъяҡ көнсығыш райондарын үҫтереү өсөн урындағы властарҙың һәм әлбиттә халыҡ менән бизнестың килешеп эшләүе мөһим. 8 районды берләштергән субрегионды социаль иҡтисади үҫтереү программаһы 2011 йылда уҡ ҡабул ителгәйне. Салауат районында төбәкте үҫтереү юлдары тикшерелде. Ул ваҡытта...
Резиденттарға ярҙам төрҙәре киңәйтелә
Башҡортостанда әүҙем социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһе резиденттарына ярҙам төрҙәре киңәйтелә. Республика Иҡтисади үҫеш министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, хәҙер «Бәләбәй» һәм «Күмертау» социаль-иҡтисади үҫеш биләмәләре резиденттары өсөн дәүләт мөлкәтен ҡуртымға алғанда түбән коэффициент ҡаралған. Бынан...
Импортты алмаштырыу-көн талабы
Өфөлә төбәктәрҙең закондар сығарыу органдары етәкселәре ултырышында Рәсәй президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич импортты алмаштырыу йүнәлешендә лә әүҙем эшләү кәрәклеген билдәләне. Башҡортостан предприятиелары был йәһәттән уңышлы эшләй....
11 аварияла бер кеше һәләк булды, 11 кеше тән йәрәхәттәре алды
Бөгөн Өфө-Ырымбур юлының 39-сы километрындағы аварияға бәйле яңы мәғлүмәттәр иғлан ителде.Ауырғазы районында йәшәүсе ҡулдан эшләнгән прицепҡа ВАЗ машинаһын тейәп китеп барғанда идараны юғалта һәм ҡаршы яҡ юлға килеп сығып Деу Нексияға бәрелә. Әрйәләге ВАЗ машинаһы ла осоп барып тигәндәй Нексияға...
Ут һүндерелде
Бер-нисә минут элек кенә Достоевский урамындағы йортта сыҡҡан янғын һүңндерелде. Бәхеткә күрә, һәләк булыусылар һәм йәрәхәтләнеүселәр юҡ. Алты кеше эвакуацияланған. Ваҡиға урынында техника һәм ҡотҡарыусылар эшләй.
Юристар белемен тикшерә
Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы Башҡортостандың конституция суды менән берлектә студенттар өсөн юридик олимпиада ойошторҙо. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостандың конституция көнөнә арналған юридик олимпиадала...
Закон сығарыусылар йәнә Өфөгә йыйылды
Волга буйы федераль округы субъекттарының дәүләт власы закондар сығарыусылары ассоциацияһының 52–се ултырышы йәнә Өфөлә үтә. Төбәк парламенттары депутаттары һәм дәүләт власы органдары вәкилдәре бөгөн округ биләмәләрендә коррупцияға ҡаршы дәүләт сәйәсәтен бойомға ашырыуҙы норматив-хоҡуҡи...
Бөгөн Салауат районында төнъяҡ көнсығыш райондарҙы үҫтереү юлдары тикшерелә
Хәбәрсебеҙ ғәзиз Лоҡманов беҙҙең студия менән тура бәйләнешкә сыға. Республиканың төнъяҡ көнсығыш райондарын үҫтереү юлдары дөрөҫөн әйткәндә күп, әммә быны яйға һалыу өсөн дәүләт органдарының, урындағы властарҙың һәм әлбиттә халыҡ менән бизнестың йөктө бер үк йүнәлешкә тартыуы мөһим. 8 районды...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Алыҫ араға осоусы ТУ-22 самолеттары Сүриәнең Дейр-эз-Зорра виләйәтенең көньяҡ-көнсығышында “Ислам дәүләте” объекттарын утҡа тотто. Һөҙөмтәлә боеприпастар тултырылған келәттәр, техника һәм террорсыларҙың терәк пункттары юҡ ителде. Яҡутияның холоҡ төҙәтеү колонияһында Том һәм Блейк ҡушаматлы...
Дмитрий Медведев Мәскәүҙә Рөстәм Хәмитов менән осрашты
Һүҙ транспорт инфраструктураһын үҫтереү хаҡында барҙы. Атап әйткәндә, Өфөнөң көнсығышынан сығыу юлын төҙөү тураһындағы проект тикшерелде. Рөстәм Хәмитов банктар, федераль Хөкүмәт менән берлектә эшләү ысулын тәҡдим итте. Дмитрий Медведевта ул хуплау тапты. Республика етәксеһе хаҡы 30...
Владимир Путин беҙҙең президент
Владимир Путин Түбәнге Новгородта ГАЗ автозаводы коллективы менән осрашыуҙа Рәсәй президентын һайлауҙа ҡатнашасағы тураһында белдерҙе.Ошо көндәрҙә автозавод үҙенең 85 йыллығын билдәләй. Владимир Путин данлы юл үткән предприятие хеҙмәткәрҙәрен оло юбилей менән ҡотлап 2018 йылда ил...
Өфөлә теракт әҙерләүҙә ғәйепләнеүсе төркөм ағзаларына хөкөм ҡарары сығарылды
Былтыр Федераль именлек хеҙмәте, эске эштәр министрлығының берлектәге махсус операцияһы ваҡытында Өфөлә теракт эшләргә йыйыныусы Ишбаев ҡулға алынғайны. Ул “Ислам дәүләте” халыҡ-ара террор ойошмаһы ағзаһы булыуын террор ғәмәле ҡылып раҫларға уйлаған. Ҡулға алыныусы теракт әҙерләгән осорҙа бәлиғ...
Өфө-Стәрлетамаҡ юлында 5 машина ҡатнашлығында авария
Еңел автомобиль тайғаҡ юлда ауыр йөк машинаһының аҫтына тиерлек инеп киткән. Аварияның сәбәптәре әле асыҡлана. Һәләк булыусылар һәм йәрәхәтләнеүселәр тураһында хәбәр ителмәй.
Республикала көслө ел һәм боҙлауыҡ сәбәпле хәрәкәт сикләнеүе ихтимал
Юл инспекторҙары көсәйтелгән эш режимына күсерелде. Әле Һамар өлкәһе биләмәһендә циклон ҡотора. Күпләп ҡар яуыу һөҙөмтәһендә өлкәлә автомобиль хәрәкәте туҡтаған тиерлек. Һәләк булыусылар тураһында ла хәбәр ителә. Тиҙҙән циклон Башҡортостанға ла килеп етте. Шуға ла юл инспекторҙары алыҫ юлға...
Рус география йәмғиәте киләсәккә бурыстар билдәләне
Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе попечителдәр советы алдында йыл һөҙөмтәләре буйынса отчет тотто. Ултырышта ойошманың киләһе йылға пландары ла билдәләнде. Еҙем паркы, бал ауылы, Асҡын боҙ мәмерйәһе. География йәмғиәтенең республика бүлексәһе Башҡортостандың хозур тәбиғәтен, танылған...
Улар ҡарҙы иретеп эсергә лә риза
Стәрлетамаҡ районы Васильевка ауылында йәшәүселәр һыу мәсьәләһен хәл итеүҙе талап итә. Һыу бар, әммә ул эсерлек тә, йыуынырлыҡ та түгел. Бысраҡ һыуҙан, етмәһә, түҙеп торғоҙоҙ һаҫыҡ еҫ тә килә. Клеиндар һыу артынан 60 саҡырымға барырға мәжбүр. Ғаилә менән һыуға сәфәрҙе улар видеоға ла теркәп бара....
Башҡорт дәүләт медицина университетында хирургия буйынса Бөтә Рәсәй олимпиадаһы уҙа
Төрлө ил студенттары үҙҙәренең оҫталыҡтарын яраланған йөрәккә операция яһауҙа күрһәтә. Олимпиаданың төп маҡсаты – талантлы студенттарҙы асыҡлау һәм буласаҡ табиптарға артабан үҫешергә ярҙам итеү. Бишенсе курста белем алыусы Илдар Кадаев бала саҡтан уҡ табип һөнәрен һайлаған. Олимпиада 11 конкурстан...
Мишлен, Пирелли, Гуд-Ер, Нокиан шиналары Башҡортостан сеймалынан эшләнә
Туймазы ҡалаһындағы “Туймазытехуглерод” предприятиеһы Рәсәй генә түгел, донъя автоконцерндарын техник углерод менән тәьмин итә. Реакторҙарҙағы температура, бөтә күрһәткестәр махсус мониторҙа. Эшселәргә бер нисә йыл элек ғүмерен хәүеф аҫтына ҡуйып иҫке ҡоролмаларҙа эшләргә тура килһә, бөгөн барыһы...
Халыҡтар дуҫлығы һәм берҙәмлеге менән йәшәй йөҙйәшәр Башҡортостан
Республикала муниципаль берәмектәр араһында халыҡ-ара фестивале старт алды. Беренселәрҙән булып Башҡорт дәүләт филармонияһы сәхнәһендә Учалы районы эстафетаны хәйбуллаларға тапшырҙы. Марафон Башҡортостандың 100 йыллығына арналған. Фестивалға беренеселәрҙән булып Учалы районы старт бирҙе.Райондың...
Салауаттың һалым түләү ҡеүәте арта
Ҡалала акрил кислотаһы етештереүсе завод асылды. Ул илдә иң ҙуры һанала һәм йылына 80 мең тонна бутилакрилат, 35 мең тонна туңдырылған акрил кислотаһы сығарырға һәләтле. Бында яңы эш урындары ла булдырылған. Хеҙмәт хаҡы уртаса 30-35 мең һум. Предприятие заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған һәм...
Тәүге ҡар һәм тәүге етди тығындар
Бөгөн республиканың башҡалаһында 10 баллыҡ тығындар теркәлде. Коммунистик, Октябрь революцияһы, Гагарин һәм Баязит Бикбай урамдарында хәрәкәт бөтөнләй туҡтаны тиерлек. Ошо сәбәпле күптәр эшкә һуңланы. Быға тиклем халыҡ туҙан тип мыжыһа, бөгөн иһә ҡар тип екеренде. Бындай тығындар...
Мультимедия паркын уҡыусылар һәм студенттар бушлай файҙаланасаҡ
Ойоштороусыларға был бурысты Республика башлығы Рөстәм Хәмитов Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға мөрәжәғәтендә йөкмәтте. “Рәсәй – тарихым” паркы башҡалала бынан биш ай элек асылғайны. Ул Башҡортостандың 100 йыллығына 100 объект программаһына ярашлы төҙөлдө. Тере дәреслекте әлегә ике меңләп кеше ҡулланған...
Өфөлә тимер юл вокзалын төҙөкләндереү Башҡортостандың 100 йыллығын байрам итеүгә тамамланасаҡ
Был турала «Рәсәй тимер юлдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең тимер юл вокзалдары дирекцияһы етәксеһе Виталий Вотолевский белдерҙе. Проект хаҡы 1 миллиард һумдан ашыу. Өфөләге тимер юл вокзалы бинаһын яңыртыуҙың беренсе өлөшөнә ҡала яғынан инеү урынында дүрт пандус ҡуйыу, һәр ҡатта, шул иҫәптән...
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


c: text/html

text:
Яман шеште дауалауҙа яңы технологиялар
Яман шеште дауалауҙа яңы технологиялар
Сирҙе ваҡытында асыҡлау һәм дауалау пациенттың ғүмерен ҡотҡарыуға булышлыҡ итә. Ошо йәһәттән республика клиник онкология диспансерында заманса ысулдар ҡулланыла.Операция өҫтәлендә оло йәштәге ҡатын-ҡыҙ, уның бөйөрөндә яман шеш булыуы асыҡланған. Тәжрибәле хирургтарҙың маҡсаты- ағзаның зарарланған өлөшөн алып ташлау . Бер-нисә йыл элек кенә бындай диагноз менән сирләүселәргә бер бөйөрһөҙ ҡалыу янаған.
Юрий Хризман, республика клиник онкология диспансерының онкоурология бүлеге мөдире: «Юғары технологиялар ҡулланыу ағзаны һаҡлап ҡалыуға булышлыҡ итә. Хәҙер бөйөрҙәге яман шешкә лапроскопия менән дә операция яһала. Ләкин лапроскопияны һәр осраҡта ла ҡулланып булмай. Мәҫәлән, шеш артыҡ ҙур булһа һәм бөйөр туҡымаларына тәрән үтеп инһә».
Республика клиник онкология диспансерында йылына 12 меңдән ашыу кеше дауалана. Уларҙың биш меңләбенә операция яһала, ҡалғандары химия һәм нурлы терапия үтә. Ир-егеттәрҙең һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың енес ағзаларындағы һәм йыуан эсәктәге яман шеш иң таралған сирҙәрҙән һанала.
Ә был бүлмәлә ике ҡатмарлы операция бер юлы эшләнә. Пациенттың йыуан эсәгендәге яман шеште алыу һәм үпкәһендәге метастазаны юҡ итеү бер-нисә сәғәттә башҡарыла. Элек операция яһатыу өсөн ҡат-ҡат дауаханаға ятырға һәм ике тапҡыр наркоз үткәрергә тура килһә, заманса ҡорамалдар һәм алтын ҡуллы хирургтар ике эште бергә алып бара.
Рөстәм Әйүпов, республика клиник онкология диспансерының баш табибы урынбаҫары: «Операцияның үҙенсәлеге шунда, ул видеоэндоскопия технологияһы ярҙамында башҡарыла. Яман шеште алып ташлау өсөн эсәк ҡыуышлығына ҙур булмаған тишектәр аша операция эшләнә. Һуңынан үпкәгә лә ошондай уҡ юл менән операция яһала».
Һөҙөмтәлә пациент сирҙе еңелерәк үткәрә, ти табиптар. Сирле бер-ике тәүлек үтеүгә аяғына баҫа ала. Дауахананан тиҙерәк сыға. Иң мөһиме - яман шеш менән көрәштәге иң ҡәҙерле төшөнсә - ваҡыт һуҙылмай, ә кеше ғүмере оҙая ғына
Рәмилә Исмәғилева

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Гүзәл заттарға үҙен бәхетле тойоу өсөн йылы һүҙ менән егерме мең һум хеҙмәт хаҡы ла етә икән
Гүзәл заттарға үҙен бәхетле тойоу өсөн йылы һүҙ менән егерме мең һум хеҙмәт хаҡы ла етә икән
Байрам алдынан халыҡ фекерен өйрәнеүсе компанияларҙың береһе ҡатын-ҡыҙҙарҙан һорау алыу ойоштороған. Баҡтиһәң, гүзәл заттарға үҙен бәхетле тойоу өсөн йылы һүҙ менән егерме мең һум хеҙмәт хаҡы ла етә икән. Бүләктәргә килгәндә инде респонденттарҙың 84 проценты хеҙмәттәштәренән алған ваҡ бүләктәргә, открыткаларға ҡыуаныс хистәре кисерә. Һәр икенсе ҡатын-ҡыҙ сәскә алырға теләр ине. Асыҡланыуынса, күпселек ҡатын-ҡыҙҙарға етәксеһенең маҡтауы етмәй икән.Көндәлек тормошта ирҙәр һәм ҡатындар үҙҙәрен ниндәйҙер кимәлдә дошман кеүек тота. Көслө зат мәҫәлән автоледиларҙың юлдағы хаталарынан рәхәтләнеп көлә. Был төр видеояҙмалар менән интернет тулған.
Гүзәл заттарҙың уң менән һулды бутауы инде лаҡапҡа әйләнгән. Ә бит былар бер ҙә осраҡлыҡ түгел. Ғалимдар ирҙәр һәм ҡатындарҙың фекерләүе айырылыуы, заттарҙың төрлө күренештәргә ҡараштары бөтөнләй тап килмәгәнен күптән иҫбатлаған.
Бәлки беҙ ысынлап та төрлө планеталарҙандыр? Быны асыҡлар өсөн ҡатын-ҡыҙҙар тураһында ҡайһы бер мәғлүмәт тупланыҡ.
Бер кем өсөн дә сер түгел, гүзәл заттар аралашырға ярата. Көн дауамында улар ирҙәрҙән 3 тапҡырға күберәк һөйләшә. Баҡтиһәң был кеше мейеһендә урынлашҡан ләззәт үҙәге эшенә бәйле. Шулай итеп һөйләшеүҙәр уларға рәхәтлек килтерә тигән һығымта яһарға мөмкин.
Ҡатындар ирҙәргә ҡарағанда күҙҙәрен ике тапҡырға йышыраҡ йомғолай, иҫәнләшкәндә иһә ҡулды саҡ һиҙелерлек кенә ҡыҫа. Шулай уҡ яңыраҡ инглиз ғалимдары һуҡ бармағы сығанаҡ бармағынан оҙонораҡ булған ҡатын-ҡыҙҙар спортта ҙур уңыштарға йышыраҡ өлгәшә тигән һығымта яһаған.
Иҫнәгәндә гүзәл заттар ауыҙын усы, ә ирҙәр йоҙроғо менән яба. Ә киләһе факт ҡатындарҙың һығылмалығына бәйле, берәйһе саҡырғанда улар тик муйынын ғына бора, ирҙәр был осраҡта кәүҙәһе менән борола.
Беҙҙән айырмалы рәүештә ҡатын-ҡыҙҙарҙың ишетеү һәләте лә яҡшыраҡ, шуға ла улар күпте белә. Уның ҡарауы мейеләре 10, йөрәктәре 20 процентҡа тиерлек бәләкәйерәк.
Эҫе ҡомға, йә күләүек аша сыҡҡанда ир-аттар үксәһенә баҫырға тырышһа, гүзәл заттар аяҡ осон файҙалана.
Шулай уҡ әйтеүҙәренсә, ҡыҙҙар ҡулын биргәндә усын аҫҡа ҡарата. Беҙ быны тикшереп ҡарарға булдыҡ.
Эксперимент сиктәрендә мин 5 ҡатын-ҡыҙға мөрәжәт итмәксемен, ә һеҙ уларҙың ҡулдарында иғтибар итегеҙ.
Шулай итеп беҙ урамда осратҡан ҡатын-ҡыҙҙар ҡулын биргәндә устарын аҫҡа ҡаратты, ләкин теория дөрөҫ йә дөрөҫ булмауын асыҡлар өсөн ир-егеттәргә лә мөрәжәғәт итергә кәрәк.
Ә бына тағы бер факт: ҡатын-ҡыҙҙар берәй нәмә ташлайым тип һелтәнгәндә ҡулын артҡа ҡуя, ә ирҙәр ситкә. Быны ла тикшереп ҡарар өсөн беҙ урамдан үтеүселәргә мөрәжәғәт иттек. Ентекле ҡарағанда егеттәрҙең һелтәнеүсе ҡулы ысынлап та ситкәрәк китеүен күреп була, ә бына ҡыҙҙар ҡулын өҫкә тура күтәрә. Ләкин бөтә был айырмалыҡтар бөтөнләй мөһим түгел, иң мөһиме парҙарҙа мөхәббәт булһын тип билдәләй гүзәл заттар.
Шулай итеп ирҙәр Марс, ә ҡатындар Венера планеталарына ҡараһа ла, тәбиғәт уларҙы бер-береһе өсөн яратҡан. Айырыуса байрам көндәрендә гүзәл заттар иғтибарға мохтаж.
Шуны иҫтә тоторға кәрәк - ҡатын-ҡыҙ ул матур гөл, һәм тик мөхәббәт һәм наҙ нурҙарында ҡойонғанда ғына асылып, сәскә атып, тирә-яҡҡа гүзәллек һәм йәм тарата.


text:
Күптән түгел Күгәрсен районында Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты Зәйнәб Абдулла ҡыҙы Биишева исемендәге әҙәби премияны тапшырыу тантанаһы булып уҙҙы.
Һәйбәт йолаға әүерелгән был сара йыл да ҙур рухи күтәренкелек менән үтә.
Быйылғы лауреаттарҙы икмәк-тоҙ, йыр-бейеү менән ҡаршы алғандан һуң, ҡунаҡтар яҡташыбыҙҙың тыуған ауылы Туйембәттә әҙибәнең йорт-музейында булды.
Тантаналы сара күптән түгел генә асылған Исем күп тармаҡлы мәҙәни үҙәгендә үтте. Сараны Күгәрсен районы хакимиәте башлығы Фәрит Мусин асты.
Зәйнәб Биишева исемендәге 2015 йылғы район әҙәби премияһына киләһе лауреаттарыбыҙ лайыҡ тип табылды.
- Күгәрсен районы үҙәкләштерелгән китапханалар селтәре коллективы тәҡдим иткән Сапыҡ төп белем биреү мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Хәким Ғәлийән улы Алсынбаев. Урал аръяғы ижади көстәренең «Ҡуңыр буға» берләшмәһе» төбәк йәмәғәт ойошмаһы ағзаһы, «Мораҙым» гәзите, «Аманат», «Шоңҡар», «Ағиҙел» журналдары менән хеҙмәттәшлек итә, «Йәш тауыштар» исемле республика сараларында әүҙем ҡатнашыусы, «Иң танылған ҡәләм оҫтаһы» номинацияһы еңеүсеһе. Был премияға - «Күңел дәфтәре» шиғырҙар йыйынтығы өсөн тапшырылды.
- Күгәрсен урта мәктәбе уҡытыусылар коллективы тарафынан тәҡдим ителгән шағир, Башҡортостан һәм Рәсәй яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Зөфәр Зәкей улы Вәлитов – 9 шиғри йыйынтыҡ һәм 30-н ашыу йыр тексы авторы. Был әҙәби премияға «Мин йәшәгән донъя», «Һайраһын бурандарым» шиғырҙар йыйынтығы өсөн тапшырылды.
Юғары бүләккә лайыҡ булыусыларҙы ҡотлап, район Хакимиәте башлығы Ф.М.Мусин лауреат танытмаһы, билдәһе һәм премияһын тапшырҙы.
Күркәм байрамыбыҙҙа Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы Ҡоролтайы депутаты – Хәләф Хәлфитдин улы Ишморатов, Башҡортостан Республикаһының милли-әҙәбиәт музейы директоры, Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министрлығы эргәһендәге йәмәғәт ойошмаһының рәйес урынбаҫары Гөлдәр Сабит ҡыҙы Моратова, күренекле яҡташтарыбыҙ «Ағиҙел» әҙәби-нәфис журналының баш мөхәррир урынбаҫары, Зәйнәб Биишева исемендәге район премияһы лауреаты, шағир, Рәмил Әхмәт улы Йәнбәков, «Халыҡтар Дуҫлығы» Ордены кавалеры, Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы, Рәми Ғарипов, Зәйнәб Биишева исемендәге премиялары лауреаты Ләлә Биишева, Башҡортостан Дәүләт телерадиокампанияһының «Хазина» ижад берекмәһе комментаторы, Зәйнәб Биишева исемендәге район премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының журналистар Сюзы ағзаһы, яҙыусы-драматург Сәрүәр Рәшит ҡыҙы Сурина, лауреаттар, уҡытыусылар, китапхана хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.
Сара район мәҙәниәт бүлеге тарафынан әҙерләнгән матур концерт менән тамамланды.
Күгәрсен районы хакимиәтенең матбуғат үҙәге.
https://admkugarchi.bashkortostan.ru/presscenter/news/294170/


text:
Йәнлектәр донъяһына сәйәхәт
Йәнлектәр донъяһына сәйәхәт
Өфө районының Йоматау ауылында биология фәндәре кандидаты Виктор Валуев йортонда музей асҡан. Бында донъяла һирәк осраған ҡоштарҙы, йәнлектәрҙе күрергә мөмкин. Оҫта уларҙың ҡарасҡыларын үҙе эшләгән.Һуңғы йылдарҙа Башҡортостанда был ҡоштар йыш осрай. Уларҙың бер төрө Рәсәйҙең төньяғынан, икенсеһе киреһенсә, көньяғынан 80-се йылдар аҙағында осоп килгән. Баҡтиһәң, улар самолеттар өсөн хәүефле. Әгәр ҙә лайнерҙар һауала был ҡоштарҙың тубына бәрелһә, бәрелеш пушканан атыу менән бер буласаҡ.
Виктор Валуев, биология фәндәре кандидаты: «Улар тарҡалып оса. Әгәр юлдарына самолет килеп сыҡһа, авария булыуы ихтимал. Беҙҙә бер фото бар. Ҡош менән бәрелешкән вертолет һәләкәткә осраған. Күңелһеҙ мәшәҡәттәрҙе булдырмау өсөн самолет күл, баҫыуҙар өҫтөнән осорға тейеш».
Зоология белгесе музейҙағы һәр йәнлек, ҡош тураһында кинәнеп һөйләй. Уларҙың һәр береһенең үҙ тарихы бар. Күптәрен Виктор Валуевтың яҡындары, дуҫтары алып килгән. Эксклюзив ҡоштар ҙа бар. Мәҫәлән, урта крошнеп Башҡортостанда өс бөртөк кенә ҡалған. Ә ошо бәләкәй генә сысҡандарҙың республикала булыуын ғалимдар 80-се йылда ғына асыҡлаған. Бынан тыш, Виктор Валуев үҙенсәлекле асыш эшләгән. Ошо бөркөттәр төркөмөнә ҡараған таҙғараларҙы халыҡ араһында урыҫтарҙың могильник тип йөрөткәнен ғалим яңыраҡ ҡына аңлай. Баҡтиһәң, был ҡоштар бер-береһен ерләп, күмеп ҡуя.
Виктор Валуев, биология фәндәре кандидаты: «Элегерәк йортомда бер нисә таҙғар йәшәне. Уларҙың берәүһе әллә ҡайҙа юҡ булды. Тәүҙә урлағандарҙыр тип уйланым. Ике аҙна үтеп, ҡар ирегәс йортта ҡош ҡанаттарын күреп ҡалдым. Тартып сығарһам, юғалған таҙғар килеп сыҡты. Үлгәс ҡоштар уны күмеп ҡуйған икән. Етмәһә, ерҙе тапап, тигеҙләп тороп ҡуйғандар».
Виктор Валуевтың өйө лә музейҙы хәтерләтә. Бүлмәләрҙә төлкө, төрлө ҡоштар, хатта, айыу менән бүре ҡарасҡыһы ла бар. Был ҡоштарҙың ҡанаттар тупланмаһы тотош Рәсәйҙә берәү генә. Ишек алдында ла ике ыласын йәшәй. Ҡыҙғанысҡа, ҡанаттары йәрәхәтләнгәнгә улар бер ваҡытта ла оса алмаясаҡ. Шуға ла ул тиҫтәгә яҡын йыл инде ошонда көн итә.


text:
Ацтектар
Ацтектар — Мексикала йәшәүсе, бигерәк тә нахуатль теле туған теле булған халыҡ. Ацтек (Ацтекатль) нахуатль телендә «берәү Ацтландан» тигәнде аңлата. Ацтлан — шул ваҡыттың нахуатль телендә һөйләшеүсе халыҡ мәҙәниәте өсөн мифологик урын.
Ацтектар цивилизацияһы XIV—XVI быуаттарҙа, Месоамерика хронологияһында һуңғы пост-классик дәүерендә Урта Американың байтаҡ ҙур өлөшөн биләп торған.
Мехикаларҙың ышаныуҙары буйынса Мехико-Теноститлан күл уртаһындағы утрауҙа, Ацтланда урнашҡан, һәм уның халҡы ацтекатль тип аталған. Бынан ацтек һүҙе килеп сыҡҡан. Йыш ҡына «ацтек» төшөнсәһе Теночтитлан (хәҙерге ваҡытта Мехико ҡалаһы урынында) Мехика кешеләрен аңлата.
Ҡайһы ваҡыт төшөнсә шулай уҡ Теночтитландың ике мөһим ҡала-дәүләтен — Техкокодағы Акольхуа һәм Тлакопандаг Тепанекты үҙ эсенә ала, был ҡалалар бөтәһе бергә ацтектарҙың өслөк альянсын — «Ацтек империяһын» тәшкил иткән.
XIII быуаттан башлап, Мехико үҙәне Ацтек цивилизацияһының йөрәге булып торған: бында Техкоко күлендәге утрауҙарҙа ацтектарҙың өс альянсының баш ҡалаһы Теночтитлан урнашҡан. Өслөк альянсының сәйәси гегемонияһы Мехико Үҙәненән бик алыҫ ерҙәргә тиклем еткән.
Халыҡ какао эсемлеген яратҡан, шунан тыш какаоны төрлө ризыҡтар яһауҙа ҡулланған. Ацтектарҙа аҡса ролен дә какао орлоҡтары үтәгәне билдәле. Хатта аҡсаны ялғанлап ерҙән, йәки балсыҡтан яһау осраҡтары ла булған. Миҫал өсөн: бер ҡорбан өсөн «сифатлы» ҡолдоң баһаһы 4000 какао орлоғо булған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Астеки // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Сайт «Мир индейцев»


text:
Белорустар
Белору́стар (бел. беларусы) — Көньяҡ славян халҡы, этнос, милләт. Дөйөм халыҡ иҫәбе — 10 миллион кеше. Башлыса, өҫтөнлөк алған милләт булараҡ (2009 йылда 83,7 %), Белоруссия территорияһында йәшәйҙәр. Белорустарҙың күбеһе күрше территорияларҙа: Рәсәй, Польша, Украина, Латвия менән Литвала йәшәй һәм унда әҙселекте тәшкил итә. Улар шулай уҡ, элекке СССР территорияһында ла урынлашҡан, бынан тыш, Канадаға, АҠШ-ҡа, Германияға миграцияланған. Ғәҙҙәтә, белорустарға Полесье халҡы "полещук"тарҙы индерәләр. Улар араһында Пинск польесьеһының пинчуктары үҙенсәлеклелеге менән айырылып тора[16][17][18].
Халыҡтың килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белорустарҙың килеп сығышы Юғары Поднепровье, Урта Подвинье, Юғары Понеманье территорияһында барлыҡҡа килгән. Уларҙың халыҡ булараҡ формалашыуы тураһында хронологик фекер юҡ. Ҡайһы бер тикшереүселәр Георгий Васильевич Штыхов, Михаил Александрович Ткачёв белдереүенсә, белорус этносы XIII быуатта уҡ булған, ә халыҡ булараҡ формалашыу процессы XVII—XVIII быуаттарҙа ғына башланған. Валентин Васильевич Седов белорус этник берләшмәһе XIII—XIV быуаттарҙа булдырылған тиһә, Моисей Яковлевич Гринблат XIV быуаттан XVI быуатҡа тиклем дәүерҙә тип һанай.
Белорустарҙың килеп сығышы тураһында бер нисә концепция бар:
- «Ҡәбилә» (Евфимий Фёдорович Карский, Моисей Гринблат, Митрофан Викторович, Довнар-Запольский, Владимир Иванович Пичета) — кривичи, радимичи, дреговичи, волынян көнсығыш славян ҡәбиләләренең этник консолидацияһы[19][20];
- «Боронғо рус» (Сергей Александрович Токарев, Пётр Николаевич Третьяков, Борис Александрович Рыбаков]], Борис Николаевич Флоря) — белорустар XII—XIII быуаттарҙа боронғо рус халҡы тарҡалыуы һөҙөмтәһендә килеп сыҡҡан. Икенсе фекер буйынса, берҙәм боронғо рус халҡы XVI—XVII быуаттарға тиклем үк йәшәгән[21].
- «Балт» Валентин Васильевич Седов — балттар этник ерлек булып тора, ситтән килгән славяндар менән үҙара ассимиляция һәм ҡушылыу һөҙөмтәһендә белорус этносы барлыҡҡа килә;
- «Фин» Иван Антонович Ласкова — белорустарҙың ата-бабалары булып, фин-уғырҙар тора.
XIX быуатта шулай уҡ поляк һәм бөйөк рус концепцияһы ла була. Уның асылы — белорустарҙың этник территорияһын боронғо поляк йәки боронғо бөйөк рус территорияһы итеп ҡарауҙа.
Этник тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
X быуаттың икенсе яртыһынан XIII быуаттың уртаһына тиклем хәҙерге Белоруссия территорияһында Полоцк кенәзлеге, Туров-Пинск кенәзлеге һәм Городенск кенәзлеге эре кенәзлектәр булып һанала. Ошо ваҡытта Белорус еренә христианлыҡ килә, Полоцкая менән Глубокск һәм Туровск менән Мозырск епархияларына нигеҙ һалына. Сиркәү славян теле нигеҙендә яҙма барлыҡҡа килә. XIII—XIV быуат урталарында литва һәм белорус ерҙәре Бөйөк Литва кенәзлеген булдырыуға ерлек булып тора. XIII быуат уртаһынан 1569 йылға тиклем Бөйөк Литва кенәзлеге айырым дәүләт булып һанала, ә 1569 йылда Люблин унияһынан һуң һәм XVIII быуат аҙағына тиклем ошо конфедератив дәүләттең ике өлөшөнөң береһе сифатында Речь Посполитаяға инә
XVIII быуат аҙағында өс Польша сиге, Речь Посполитой сиге һөҙөмтәһендә, белорус ерҙәре Рәсәй империяһы составына инә. Рәсәй империяһында, дәүләт булдырыусы өс яҡлы рус халҡы концепцияһына ярашлы, белорустар уның бер тармағы булараҡ ҡарала. Быны Измаил Иванович Срезневский, Николай Иванович Костомаров (шулай уҡ көнбайыш русизмды ҡарағыҙ) һәм башҡа тарихсылар, географтар, телселәр яҡлап сыға. Белорус халҡының үҙаллы булыу идеяһы беренсе тапҡыр «Гомон» халыҡсан төркөмө тарафынан тәҡдим ителә[22].
Көнбайыш Полесье украин телен таратыу урыны булып тора. 1917 йылғы Октябрь революцияһынан һәм Белорус Совет Социалистик Республикаһы дәүләтселеген булдырғандан һуң белорус халҡы тормошонда киҫкен үҙгәрештәр башлана. Йәшәү шарттары үҙгәрә, грамоталыҡ үҫә, мәктәптәрҙә белорус телен уҡыту башлана, белорус әҙәби тел нормалары барлыҡҡа килә башлай. Был үҙгәрештәргә Белорус Совет социалистик Республикаһына 1939 йылда Көнбайыш Белоруссия территорияһының ҡушылыуы ла сәбәп булып тора. 80-се йылдар аҙағында белорус телен һәм мәҙәниәтен үҫтереү мәсьәләләре яңынан күтәрелә. 1991 йылдың авгусында Белорус Республикаһының дәүләт суверенитеты тураһындағы Декларацияһы 1990 йылда конституцион акт статусы ала һәм шул арҡала бойондороҡһоҙ Белоруссия барлыҡҡа килә.
Мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белорус мәҙәниәтенең дөйөм бер төрлөлөгөнән уның төбәк айырмалығы формалашҡан. Алты тарихи-этнографик районды айырып ҡарарға мөмкин: Поозёрье (ландшафт)|Поозёрье (төньяҡ), Поднепровье (көнсығыш), Үҙәк Белоруссия, Неман (Понеманье) (төньяҡ-көнбайыш), Көнсығыш һәм Көнбайыш Полесье.
Теле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белорус теленең «Тарашкевица» булараҡ киңерәк билдәле булған тәүге кодификацияһы 1918 йылда тормошҡа ашырыла. 1933 йылда белорус дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәләренә реформа үткәрелә. Был үҙгәреш белорус орфографияһын рус орфографияһына яҡынайта, хәҙерге рәсми һәм киң таралған белорус тел нормаларын булдыра.
2009 йылғы иҫәп алыуҙар мәғлүмәте буйынса, 4 841 319 кеше (был 60,84 %) туған теле тип белорус телен күрһәтә. Бынан тыш, 1 009 935 (12,69 %) кеше был телде үҙе ирекле һөйләшкән икенсе тел тип билдәләй. Шулай итеп, 2009 йылда 5 851 254 (73,53 %) кеше үҙенең белорус телендә иркен аралашыуын белдерә. Шуға ҡарамаҫтан, 2 073 853 (26,06 %) кешенең был телдә бары тик өйҙә генә аралашыуы ла билдәле була[23]. Был күрһәткестәр 1999 йыл менән сағыштырғанда белорус теленең ҡулланылыу йәһәтенән үҫеш тенденцияһының кәмеүен күрһәтә. Иҫәп алыуҙар һөҙөмтәһенән күренеүенсә, 85,6 % белорус был телде туған теле тип һанаһа, 41,3 % ошо телдә өйҙә аралаша[24].
Белорустарға рус-белорус билингвизмы хас. Шуның менән бергә, күп кенә белорустар, башлыса эре ҡалаларҙа, күберәк рус телендә аралаша. Бында рус теле менән файҙаланыу дәрәжәһе ҙур. Мәҫәлән, 2 943 817 (37,00 %) белорус рус телен туған теле тип һанай, 1 206 439 кеше (15,16 %) рус телендә иркен аралашыуын, уны икенсе туған теле кеүек күреүен белдерә. Рус телендә иркен аралашҡан белорустарҙың суммар иҫәбе 4 150 256 кеше (52,16 %) тәшкил итә. Был өйҙә русса һөйләшеүселәр иҫәбенән 1,4 миллионға әҙерәк. Тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә 34 % белорустың белорус телендә иркен аралашыуы, 6 % кешенең һәр саҡта ла ошо телдә һөйләшеүе, 74 % кешенең рус теле менән файҙаланыуы асыҡланған[25]. Белорустар араһында шулай уҡ, трасянка ла киң таралған.
Дине[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бында башлыса православ дине өҫтөнлөк ала. Католик сиркәүенең мәғлүмәттәре буйынса, католиктар Белоруссия халҡының 14,5 % -ын тәшкил итә, был 1,4 миллиондан ашыу кеше тигән һүҙ[26]. Үҙәк разведка идаралығы Белоруссия халҡында католиктарҙың, протестанттарҙың, иудейҙарҙың һәм мосолмандарҙың өлөшөнөң суммар баһаһын баҫтыра 20 % на 1997 год; имеются и более низкие оценки 2009 йылға Белоруссияла 4 13,19 % католиков — католиктар, күп булмаған грек-католик общиналары һәм шулай уҡ протестанттар, баптистар, пятидесятниктар һәм башҡалар бар.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Предварительные итоги переписи населения Беларуси 2009 г.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Joshua Project
- ↑ Национальный состав населения Российской Федерации. Всероссийская перепись населения 2010 года. 16 декабрь 2011 тикшерелгән.
- ↑ Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011.
- ↑ (латыш.) Population Census 2011 — Key Indicators
- ↑ Агентство Республики Казахстан по статистике. Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на 1 января 2012 года.
- ↑ Multicultural Canada. Migration, Arrival, and Settlement
- ↑ 2011 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәһе буйынса Польшала (был иҫәп алыуҙарҙа тәүге тапҡыр бер респондентҡа ике милләт күрһәтеү мөмкинлеге бирелә) 31 мең халыҡ иҫәпләнә. Уларҙың барыһы ла башҡа бер милләтте лә түгел, ә бары тик белорус милләтен генә күрһәтә. 6 мең кеше ике милләт араһынан белорус милләтен беренсе, тағы 10 мең кеше икенсе итеп күрһәткән. 16 мең кеше белорус милләтен мөмкин булған ике миллоәт араһынан беренсеһе йәки икеснесһе итеп күрһә, 15 мең кеше поляк милләтен күрһәтә(см. результаты Национальной переписи населения и жилищ Польши 2011 года).
- ↑ Департамент статистики Литвы. База статистических данных о населении Литвы.
- ↑ Uzbekistan.
- ↑ «Ancestry by Birthplace of Parent(s)» Australia: 2001 Census. 2001.
- ↑ REL 2011: В Эстонии проживают представители 192 национальностей
- ↑ По переписи 1989 г. в Молдавской ССР (включая Приднестровье) было 19 608 белорусов.(Демоскоп Национальный состав МССР 1989 г.)
- ↑ Днестр буйы юридик яҡтан Молдавияның өлөшө булып һанала, ә ысынбарлыҡта бары тик өлөшләтә танылған ике дәүләт: Көньяҡ Осетия менән Абхазия тарафынан ғына бойондороҡһоҙ дәүләт тип һанала. 2004 йылдың 5-12 октябрендәге Молдова Республикаһы халҡы иҫәбен алыу Днестр буйы халҡын иҫәпкә алмай ғына үткәрелә. 2004 йылдың 11-18 ноябрендә Днестр буйы Молдова Республикаһында үҙаллы халыҡ иҫәбен алыу ойошторола ([http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0213/panorm01.php#2 Демоскоп. 2004 йылдағы Днестр буйы Молдова Республикаһының халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре)
- ↑ Ҡырғыҙ Республикаһының статистика комитеты. Халыҡтың милли составы
- ↑ Белорусское Полесье // Литературная Россия, № 16, 2006.
- ↑ Пинчуки // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- ↑ Этническая структура населения Брестской области (к вопросу о «скрытых» этносах) // Гістарычная брама, № 2-3 (12-13), 1999.
- ↑ Носевич В. В. Белорусы: становление этноса и «национальная идея»
- ↑ Белорусы // Кругосвет
- ↑ Борис Николаевич Флоря]] О некоторых особенностях развития этнического самосознания восточных славян в эпоху Средневековья — Раннего Нового времени // Россия-Украина: история взаимоотношений / Отв. ред. А. И. Миллер, В. Ф. Репринцев, М., 1997. С. 9-27
- ↑ Носевич В. Л. Белорусы: становление этноса и «национальная идея» // Белоруссия и Россия: общества и государства. — М.: Права человека, 1998. — С. 11—30.
- ↑ Предварительные результаты переписи 2009 года. Население отдельных национальностей по полу, возрасту, состоянию в браке, образованию, источникам средств к существованию, лингвистическим признакам.
- ↑ РАСПРЕДЕЛЕНИЕ НАСЕЛЕНИЯ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ПО НАЦИОНАЛЬНОСТИ И ЯЗЫКАМ В 1999 ГОДУ
- ↑ Социологи: Белорусы любят, но не отстаивают.
- ↑ Состояние на 1 марта 2009 г., данные опубликованные на www.catholic.by
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Белорусы // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Белорусы // Этноатлас Красноярского края / Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей ; гл. ред. Р. Г. Рафиков ; редкол.: В. П. Кривоногов, Р. Д. Цокаев — 2-е изд., перераб. и доп. — Красноярск: Платина (PLATINA), 2008. — 224 б. — ISBN 978-5-98624-092-3.
- Бандарчык, В. К. Гісторыя беларускай этнаграфіі XIX ст. — Мн., 1964. (белор.)
- Белорусское Полесье. Сборник этнографических материалов, собранных М. Довнаром-Запольским. — Вып. I. Песни пинчуков. — К., 1895.
- Белорусы // Народы России. Атлас культур и религий — М.: Дизайн. Информация. Картография, 2010. — 320 б. — ISBN 978-5-287-00718-8.
- Булгаковский, Д. Г. Пинчуки. Этнографический сборник. — СПб., 1890.
- Гринблат, М. Я. Белорусы. Очерки происхождения и этнической истории. — Мн., 1968.
- Народы Европейской части СССР. — Т. 1. — М., 1964.
- Народы России: живописный альбом, Санкт-Петербург, типография Товарищества «Общественная Польза», 3 декабря 1877, ст. 43
- Носевич, В. Л. Традиционная белорусская деревня в европейской перспективе. — Мн., 2004.
- Молчанова, Л. А. Материальная культура белорусов. — Мн., 1968.
- Россия. Полное географическое описание нашего Отечества. — Т. 9. // Под редакцией В.Семёнова. — СПб., 1905.
- Этнаграфiя Беларусi. Энцыклапедыя.― Мн., 1989 ISBN 5-85700-014-9
- Белорустарҙың килеп сығышы тураһында мәҡәләләр:
- Гринблат, М. Я. К происхождению белорусской народности (по поводу теории субстрата) // Советская этнография. — № 5, 1968.
- Жучкевич, В. А. К вопросу о балтийском субстрате в этногенезе белорусов // Советская этнография. — № 1, 1968.
- Канстанцінаў, Ф. Аб паходжанні беларускага народа. — Мн., 1948.
- Карский, Е. Ф. Белорусы. Введение к изучению языка и народной словесности. — Вильна, 1904.
- Седов, В. В. К происхождению белорусов // Советская этнография. — № 2, 1967.
- Третьяков, П. Н. Восточные славяне и балтийский субстрат // Советская этнография. — № 4, 1967.
- Третьяков, П. Н. У истоков древнерусской народности. — Л., 1970.
- Филин, Ф. П. Образование языка восточных славян. — М.-Л., 1962.
- Филин, Ф. П. Происхождение русского, украинского и белорусского языков: Историко-диалектологический очерк. — Л., 1972.
- Чаквін, І. У. Фарміраванне беларускай народнасці / І. У. Чаквін // Этнаграфія беларусаў : Гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / [В. К. Бандарчык і інш.]. — Мінск : Навука і тэхніка, 1985. — С. 43—118.
- Диаспора
- Голубева Н. А.Беларускае замежжа=Белорусское зарубежье. — Мн., 2010.


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » Ҡартәсәйем ҡалдырған ҡомартҡы
Ҡартәсәйем ҡалдырған ҡомартҡы
Әсҡәп ҡоҙоғона килеүсе йәштәр хистәренең мәңгелек булырына ышана
Шау-гөр килеп, урам буйлап туй үтеп бара. Йәш киленгә һыу юлын күрһәтәләр. Алдан, көйәнтә аҫып, нескә билле ҡыҙ юл асып бара. Тиҙҙән күнәктәргә Әсҡәп ҡоҙоғоноң һалҡын, таҙа һыуы тултырыласаҡ.
Ауылымдан ситтәрәк, урман янында, яңғыҙ ҡоҙоҡ моңайып ултыра. Эргәһендә үҫкән ҡайындар, уны йыуатҡандай, ел булмағанда ла шыбырлашып, серләшеп тынмай. Өлкәндәр: “Ҡайындар Әсҡәп менән Зариф хаҡында илай бит ул!” – тип аңлата.
Ауылдаштарҙың ҡайһылары, Әсҡәп ҡоҙоғо – серле урын, ти. Хатта кистәрен уның янында ап-аҡ күлдәктә ҡатын-ҡыҙ шәүләһен күреүҙәре тураһында ла һөйләйҙәр. Икенселәр ҡоҙоҡто изге урын тип иҫәпләй. Уның янынан үткән һайын: “Әсҡәп, һыу эсер әле, зинһар”, – тип ризалыҡ һорайҙар, шунан һуң ғына ҡоҙоҡ һыуынан ауыҙ итеп, һыуһындарын ҡандырып алғас, хәйергә тип, тәңкә ташлап китәләр.
Атайым һөйләүенсә, элегерәк ауылыбыҙҙа Әсҡәп исемле ҡыҙ йәшәгән. Күктәге айҙай һылыу, нурлы ҡояштай яҡты, оҫта ҡуллы ҡыҙға тирә-йүн хайран ҡалған, ти. Күрше ауыл егете Зариф та һылыуға бер ҡарауҙан ғашиҡ булған. Ике йәш йөрәк араһында ҡабынған мөхәббәт уты дөрләп, көндән-көн көсәйә генә барған. Әммә Әсҡәп менән Зарифҡа бергә булырға яҙмай, сөнки илдә һуғыш башланыуын хәбәр итәләр. Әлбиттә, Зариф, ватаныбыҙҙы яҡларға тип, һуғышҡа китә. һөйгәненә үҙенең бетеүен биреп ҡалдыра. “Әсҡәп, әгәр ҙә һинең яныңа ҡайта алмаһам, зинһар, бетеүемде тәрәнгә күмеп ҡуй! Үҙ ауылымда, һинең яныңда һәр саҡ булыр минең йәнем!” – тип хушлаша егет.
Күп тә үтмәй, ауылға Зарифтың үлеме тураһында хәбәр килә. Әсҡәп илай-илай, туң ерҙе тырнап, ҡайнар мөхәббәт билдәһе, һөйгәненең төҫө булған бетеүҙе ергә күмергә була. Тик бетеү күмелгән ерҙә һыу атылып килеп сыҡҡан, ти атайым. Яйлап ҡоҙоҡ та барлыҡҡа килгән. Ә Зарифы хаҡында илаған ҡайнар йәштәрҙең тәме һалҡын, таҙа Әсҡәп ҡоҙоғо һыуында әле лә һаҡлана, ти ололар. Уларҙың һөйләүе буйынса, Әсҡәптең күҙ йәштәре ҡоҙоҡ төбөндә гәүһәр булып ялтырап, Зарифҡа булған мөхәббәтен белдереп, иң тәрәндә һаҡланып ята икән.
Беҙҙең ғаиләбеҙ өсөн Әсҡәп ҡоҙоғо ябай урын түгел. Ул – Әсҡәп ҡартәсәйемдән ҡалған ҡиммәтле ҡомартҡы. “Ҡоҙоҡ һыуын тәмләп ҡараған һәр кем бәхетле булыр”, – тигән ул. Шуға күрә яңы ғына тормош башларға торған йәштәр, ҡоҙоҡҡа килеп, һыуынан ауыҙ итә. Йәш йөрәктәргә, Зариф менән Әсҡәп кеүек бер-береһенә мөхәббәтен сағылдырған, ғаилә бәхетен, мөнәсәбәтен һаҡларға көс биргән тылсымлы урын ул Әсҡәп ҡоҙоғо!
Зинара БАЙМӨХӘМӘТОВА.
Баймаҡ районы,
Ғәҙелбай ауылы.
Шау-гөр килеп, урам буйлап туй үтеп бара. Йәш киленгә һыу юлын күрһәтәләр. Алдан, көйәнтә аҫып, нескә билле ҡыҙ юл асып бара. Тиҙҙән күнәктәргә Әсҡәп ҡоҙоғоноң һалҡын, таҙа һыуы тултырыласаҡ.
Ауылымдан ситтәрәк, урман янында, яңғыҙ ҡоҙоҡ моңайып ултыра. Эргәһендә үҫкән ҡайындар, уны йыуатҡандай, ел булмағанда ла шыбырлашып, серләшеп тынмай. Өлкәндәр: “Ҡайындар Әсҡәп менән Зариф хаҡында илай бит ул!” – тип аңлата.
Ауылдаштарҙың ҡайһылары, Әсҡәп ҡоҙоғо – серле урын, ти. Хатта кистәрен уның янында ап-аҡ күлдәктә ҡатын-ҡыҙ шәүләһен күреүҙәре тураһында ла һөйләйҙәр. Икенселәр ҡоҙоҡто изге урын тип иҫәпләй. Уның янынан үткән һайын: “Әсҡәп, һыу эсер әле, зинһар”, – тип ризалыҡ һорайҙар, шунан һуң ғына ҡоҙоҡ һыуынан ауыҙ итеп, һыуһындарын ҡандырып алғас, хәйергә тип, тәңкә ташлап китәләр.
Атайым һөйләүенсә, элегерәк ауылыбыҙҙа Әсҡәп исемле ҡыҙ йәшәгән. Күктәге айҙай һылыу, нурлы ҡояштай яҡты, оҫта ҡуллы ҡыҙға тирә-йүн хайран ҡалған, ти. Күрше ауыл егете Зариф та һылыуға бер ҡарауҙан ғашиҡ булған. Ике йәш йөрәк араһында ҡабынған мөхәббәт уты дөрләп, көндән-көн көсәйә генә барған. Әммә Әсҡәп менән Зарифҡа бергә булырға яҙмай, сөнки илдә һуғыш башланыуын хәбәр итәләр. Әлбиттә, Зариф, ватаныбыҙҙы яҡларға тип, һуғышҡа китә. һөйгәненә үҙенең бетеүен биреп ҡалдыра. “Әсҡәп, әгәр ҙә һинең яныңа ҡайта алмаһам, зинһар, бетеүемде тәрәнгә күмеп ҡуй! Үҙ ауылымда, һинең яныңда һәр саҡ булыр минең йәнем!” – тип хушлаша егет.
Күп тә үтмәй, ауылға Зарифтың үлеме тураһында хәбәр килә. Әсҡәп илай-илай, туң ерҙе тырнап, ҡайнар мөхәббәт билдәһе, һөйгәненең төҫө булған бетеүҙе ергә күмергә була. Тик бетеү күмелгән ерҙә һыу атылып килеп сыҡҡан, ти атайым. Яйлап ҡоҙоҡ та барлыҡҡа килгән. Ә Зарифы хаҡында илаған ҡайнар йәштәрҙең тәме һалҡын, таҙа Әсҡәп ҡоҙоғо һыуында әле лә һаҡлана, ти ололар. Уларҙың һөйләүе буйынса, Әсҡәптең күҙ йәштәре ҡоҙоҡ төбөндә гәүһәр булып ялтырап, Зарифҡа булған мөхәббәтен белдереп, иң тәрәндә һаҡланып ята икән.
Беҙҙең ғаиләбеҙ өсөн Әсҡәп ҡоҙоғо ябай урын түгел. Ул – Әсҡәп ҡартәсәйемдән ҡалған ҡиммәтле ҡомартҡы. “Ҡоҙоҡ һыуын тәмләп ҡараған һәр кем бәхетле булыр”, – тигән ул. Шуға күрә яңы ғына тормош башларға торған йәштәр, ҡоҙоҡҡа килеп, һыуынан ауыҙ итә. Йәш йөрәктәргә, Зариф менән Әсҡәп кеүек бер-береһенә мөхәббәтен сағылдырған, ғаилә бәхетен, мөнәсәбәтен һаҡларға көс биргән тылсымлы урын ул Әсҡәп ҡоҙоғо!
Зинара БАЙМӨХӘМӘТОВА.
Баймаҡ районы,
Ғәҙелбай ауылы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Башҡортостан яңылыҡтары
Башҡортостан яңылыҡтары
22 – 26 июндә Өфөлә 23 йәшкә тиклемге профессиональ спортсылар араһында шоссела велосипедта уҙышыу буйынса Рәсәй чемпионаты үтәсәк. Чемпионатты асыу тантанаһы баш ҡаланың Салауат Юлаев һәйкәле янындағы майҙанда була. Старт һөҙөмтәләре буйынса Лондонда уҙасаҡ Олимпия уйындарында ҡатнашыу өсөн Рәсәй йыйылма командаһының составы билдәләнәсәк.
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары «Белорет районында яңы географик объект булдырыу тураһында»ғы закон проектын ҡабул итте. Уға ярашлы, Сермән ауыл советы биләмәһендә Яңы Иҙел ауылы булдырыласаҡ. Әле был урында тәүге йорттарҙы төҙөй башлағандар ҙа инде, тағы ла 100 ғаиләгә индивидуаль төҙөлөш өсөн ер участкалары биреләсәк.
Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитетында инглиз телендә сыҡҡан «Путеводитель по Республике Башкортостан» китабының исем туйы үтте. Ул тәү сиратта сит ил туристарына һәм эшлекле даирә вәкилдәренә тәғәйенләнгән. Заманса полиграфия ысулдары был китапты йөкмәткеле һәм сифатлы итеп сығарыу мөмкинлеге биргән.
22 июндә Бөйөк Ватан һуғышы башланыуға 70 йыл тулыуға ҡарата Башҡортостан юлдаш телевидениеһы Өфөлә Хәтер акцияһы үткәрә. Баш ҡаланың Еңеү паркында 18 сәғәттән 23 сәғәткә тиклем эҙәрмәндәр отрядтары волонтерҙары һуғышта хәбәрһеҙ юғалған яугирҙарҙың ғаиләләре менән осрашып, уларҙан туғандарының ҡайҙа ерләнгәнен асыҡлау өсөн мәғлүмәттәр аласаҡ. Яҡындары яуҙа һәләк булған кешеләр волонтерҙар ярҙамында уларҙың яҙмышын асыҡлаясаҡ.
З. ЙӘҺҮҘИНА әҙерләне.
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары «Белорет районында яңы географик объект булдырыу тураһында»ғы закон проектын ҡабул итте. Уға ярашлы, Сермән ауыл советы биләмәһендә Яңы Иҙел ауылы булдырыласаҡ. Әле был урында тәүге йорттарҙы төҙөй башлағандар ҙа инде, тағы ла 100 ғаиләгә индивидуаль төҙөлөш өсөн ер участкалары биреләсәк.
Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитетында инглиз телендә сыҡҡан «Путеводитель по Республике Башкортостан» китабының исем туйы үтте. Ул тәү сиратта сит ил туристарына һәм эшлекле даирә вәкилдәренә тәғәйенләнгән. Заманса полиграфия ысулдары был китапты йөкмәткеле һәм сифатлы итеп сығарыу мөмкинлеге биргән.
22 июндә Бөйөк Ватан һуғышы башланыуға 70 йыл тулыуға ҡарата Башҡортостан юлдаш телевидениеһы Өфөлә Хәтер акцияһы үткәрә. Баш ҡаланың Еңеү паркында 18 сәғәттән 23 сәғәткә тиклем эҙәрмәндәр отрядтары волонтерҙары һуғышта хәбәрһеҙ юғалған яугирҙарҙың ғаиләләре менән осрашып, уларҙан туғандарының ҡайҙа ерләнгәнен асыҡлау өсөн мәғлүмәттәр аласаҡ. Яҡындары яуҙа һәләк булған кешеләр волонтерҙар ярҙамында уларҙың яҙмышын асыҡлаясаҡ.
З. ЙӘҺҮҘИНА әҙерләне.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Баланың температураһын нисек төшөрөргә?
Баланың температураһын нисек төшөрөргә?
Айырым сығырға мөмкинлегебеҙ булмағас, ҡайны-ҡәйнәм менән бергә йәшәйбеҙ. Татыу ғына йәшәргә теләһәк тә, ҡайһы ваҡыт бәхәсләшеп тә китәбеҙ. Яңыраҡ йәш ярымлыҡ балабыҙ һалҡын тейҙереп, температураһы күтәрелде. Ҡәйнәм, бөтә балаларымды шулай дауаланым, тип, ейәнсәрен һыу менән шыйығайтылған һеркә менән ыуырға теләгәйне, мин быға юл ҡуйманым, ҡыҙыма температураны төшөргән дарыу эсерҙем. Баланы тыуғандан алып “химия” менән ағыулайһығыҙ, тип, ҡәйнәм миңә асыуланды. Әсәйемә зарланып шылтыратҡайным, ул да ҡоҙағыйын яҡлашты: “Мин дә һинең температураңды шулай төшөрә торғайным”. Ҡыҙымдың өләсәйҙәре хаҡлымы ни?
Сәриә. Өфө ҡалаһы.
Педиатрҙар раҫлауынса, өләсәйҙәр был осраҡта яртылаш хаҡлы. Йәғни баланың температураһын төшөрөү өсөн уны эске кейемгәсә сисендереп, тәнен ыуыу – бик яҡшы физик ысул. Әммә бының өсөн мотлаҡ тик йылымыс һыу ҡулланырға кәрәк! Һыуға һеркә йәки араҡы ҡушыу бигүк дөрөҫ түгел, сөнки баланың ағыуланыуы, тиреһе яныуы бар.
Теманы дауам итеп, температураның күтәрелеүе нормаға ярашлы физиологик процесс икәнен иҫегеҙгә төшөрәбеҙ. Шул рәүешле организм инфекцияға ҡаршы көрәшә. Тәне ҡыҙыу булып та, бала үҙен яҡшы тойһа, табиптар юғары температураны төшөрөргә ашыҡмаҫҡа кәңәш итә. Температура 38,5 градустан артһа ғына уны төшөрөү буйынса саралар күрергә кәрәк, тиҙәр. Әгәр ҙә баланың берәй ҡасан фебриль тартышыуҙары булһа, температураны төшөрөү мотлаҡ!
Һәм, иң мөһиме: әгәр ҙә юғары температура ваҡытында баланың аяҡ-ҡулдары һыуыҡ булһа, өшөп ҡалтыранһа, тиреһендә “мәрмәр” биҙәк барлыҡҡа килһә, тиҙ арала табип саҡырығыҙ!
Температураны төшөргәндә балаға күберәк шыйыҡса эсерергә кәрәклеген онотмағыҙ.
Сәриә. Өфө ҡалаһы.
Педиатрҙар раҫлауынса, өләсәйҙәр был осраҡта яртылаш хаҡлы. Йәғни баланың температураһын төшөрөү өсөн уны эске кейемгәсә сисендереп, тәнен ыуыу – бик яҡшы физик ысул. Әммә бының өсөн мотлаҡ тик йылымыс һыу ҡулланырға кәрәк! Һыуға һеркә йәки араҡы ҡушыу бигүк дөрөҫ түгел, сөнки баланың ағыуланыуы, тиреһе яныуы бар.
Теманы дауам итеп, температураның күтәрелеүе нормаға ярашлы физиологик процесс икәнен иҫегеҙгә төшөрәбеҙ. Шул рәүешле организм инфекцияға ҡаршы көрәшә. Тәне ҡыҙыу булып та, бала үҙен яҡшы тойһа, табиптар юғары температураны төшөрөргә ашыҡмаҫҡа кәңәш итә. Температура 38,5 градустан артһа ғына уны төшөрөү буйынса саралар күрергә кәрәк, тиҙәр. Әгәр ҙә баланың берәй ҡасан фебриль тартышыуҙары булһа, температураны төшөрөү мотлаҡ!
Һәм, иң мөһиме: әгәр ҙә юғары температура ваҡытында баланың аяҡ-ҡулдары һыуыҡ булһа, өшөп ҡалтыранһа, тиреһендә “мәрмәр” биҙәк барлыҡҡа килһә, тиҙ арала табип саҡырығыҙ!
Температураны төшөргәндә балаға күберәк шыйыҡса эсерергә кәрәклеген онотмағыҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 63(2011)
Бал тотҡан – бармағын ялаған
Махсус бит // 13-08-2011, 11:02
Сираттағы оҙайлы ялымды йәйҙең иң ҡыҙыу ваҡытында алдым. Күктә – самаһыҙ ҡайнар ҡояш, аяҡ аҫтында – турғай башы ҙурлыҡ еләк, һауала – иҫ киткес хуш еҫ, һыу буйы тулы – халыҡ. Эйе, был – июль! Отпускымдың тәүге көнөндә үк йәнтөйәгемдә – Күгәрсен районының Бикес ауылында инем инде. Күңелле һәм рәхәт: атайым менән әсәйем эргәһендә, ялға ҡайтҡан апайҙарым, уларҙың балалары менән нисек күңелһеҙ булһын ти?! Юҡ, был ял итеп кенә ятҡан, тип уйлап ҡуймағыҙ. Бесәнгә лә йөрөнөм, еләккә лә барҙым, картуф баҡсаһында ҡуңыҙға ҡаршы ла көрәштем. Һәм тағы ла... Ана шул тағы ла тигәнем тураһында ентекләберәк яҙмаҡсымын....
Яҡшы клиент үҙенә тартып тора
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 13-08-2011, 11:01
Эшҡыуарлыҡтың республикабыҙҙа йылдан-йыл нығыраҡ үҫеш алыуы ҡыуаныслы. Теләге булған, хәленән килгән кеше, әйҙә, үҙ аллы эшләһен, етеш тормошта йәшәһен – бының өсөн мөмкинлектәр тыуҙырылған. Хәҙерге заманда ауырлыҡтар алдында баҙап ҡалмайынса йүнсел булыу, маҡсатыңа өлгәшеү өсөн тәүәккәллек, ышаныслы аҙымдар менән алға барыу зарур, һәләтеңә, мөмкинлегеңә ҡарап, дөрөҫ йүнәлеш алыу ҙа мөһим....
Замандан бигерәк, замана сире бөлдөрә беҙҙе
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 13-08-2011, 11:00
Аҙна аптыратҡыстары
Рубрикалар // 13-08-2011, 10:58
«Үле йәндәр» вузды баҫты
Берҙәм дәүләт имтиханы менән нимә генә эшләмәйҙәр. Мәктәптәр генә түгел, вуздар ҙа шуның тирәләй баш ҡатыра.
Ана бит, Пирогов исемендәге Рәсәй медицина милли тикшеренеү университетына ла БДИ-нан юғары балл алыусылар ябырылған. Иң абруйлы факультеттарҙа 800-гә яҡын бюджет урыны шыплап тулған да ҡуйған. Етмәһә, әлеге егет һәм ҡыҙҙарҙың һәммәһенең тиерлек вузға конкурсһыҙ инеү өсөн ташламаға хоҡуғы ла бар икән. Шикләнә-икеләнә торғас, шул асыҡланған: баҡһаң, был абитуриенттар ҡағыҙҙа ғына, имеш....
Берҙәм дәүләт имтиханы менән нимә генә эшләмәйҙәр. Мәктәптәр генә түгел, вуздар ҙа шуның тирәләй баш ҡатыра.
Ана бит, Пирогов исемендәге Рәсәй медицина милли тикшеренеү университетына ла БДИ-нан юғары балл алыусылар ябырылған. Иң абруйлы факультеттарҙа 800-гә яҡын бюджет урыны шыплап тулған да ҡуйған. Етмәһә, әлеге егет һәм ҡыҙҙарҙың һәммәһенең тиерлек вузға конкурсһыҙ инеү өсөн ташламаға хоҡуғы ла бар икән. Шикләнә-икеләнә торғас, шул асыҡланған: баҡһаң, был абитуриенттар ҡағыҙҙа ғына, имеш....
Ерҙе ҡотҡарырға Экзюпери геройын саҡырайыҡмы әллә?
Новости / Сәйәсәт // 13-08-2011, 10:55
Япониялағы ер тетрәү Антарктидала ғәләмәт ҙур айсбергтың аҡтарылып сығыуына булышлыҡ иткәнен асыҡлағандар. НАСА белгестәре махсус радар менән тикшереп алған фотоһүрәттәр күрһәтеүенсә, аҡтарылған боҙҙоң майҙаны – алтыға туғыҙ саҡрым, ҡалынлығы – 80 метр. Цунами шул тиклем ҡеүәтле булған, хатта ки Антарктида менән көньяҡтағы океан ярҙарына тиклем барып еткән. Антарктидаға юлдың 13 мең саҡрым самаһы икәнен иҫәпкә алғанда, тулҡындарҙың көсөн күҙ алдына килтерегеҙ инде. Тағы ниндәй сюрприздар булыр? Тәбиғәт ғәрәсәтенән башты ҡомға йәшереп кенә ҡотолоп булһа икән дә.
Тулҡын тигәндән, Англия тарафтары ла «тулҡынлана» бит әле....
Тулҡын тигәндән, Англия тарафтары ла «тулҡынлана» бит әле....
«Халыҡ программаһы»на ниндәй тәҡдимдәрегеҙ бар?
Рубрикалар // 13-08-2011, 10:53
Һуңғы арала илебеҙҙә йәмғиәтебеҙ өсөн ят булған ваҡиға – РФ Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидаттар өсөн алдан тауыш биреү, йәғни праймериз бара. Республикала планлаштырылған 17 праймериздың 15-е үтте лә инде. «Берҙәм Рәсәй»ҙең «уң ҡулы» булған Халыҡ фронты буласаҡ депутаттарға нәҡ халыҡтың уй-фекерен еткереүсе булып тора. Халыҡ фекеренә таянып, «Халыҡ программаһы» төҙөлә. «Халыҡ программаһы»на ниндәй тәҡдимдәрегеҙ бар?» – тигән һорау менән мөрәжәғәт иттек респонденттарға....
Республикала эшҡыуарлыҡ өсөн шарттар һәйбәт
Новости / Рәсәй // 13-08-2011, 10:52
«Рәсәй терәге» Бөтә Рәсәй ижтимағи ойошмаһы илдең 40 төбәге араһында бәләкәй һәм урта бизнес өсөн булдырылған шарттар буйынса тикшереү үткәргән. Һөҙөмтәләр күрһәтеүенсә, беҙҙең республика тәүге ун имен төбәк араһына ингән....
Һайлаусылар ғына яңылышмаһын инде!
Рубрикалар // 13-08-2011, 10:50
РФ Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидаттар өсөн был юлы Өфөнөң ете районының алтынсыһының – Октябрь районы һайлаусылары алдан тауыш бирҙе. Баш ҡаланың иң ҙурҙарының береһе һаналған был районынан төрлө кимәлдәге коллективтар үҙ кандидаттары өсөн бюллетендәргә үҙ тамғаларын ҡуйырға 315 иң әүҙем вәкилен ебәргән. Ә исемлектәге 123 кандидаттан был праймеризда ҡатнашырға 46-һы килгәйне....
Халыҡ менән йәнле аралашыу бара
Рубрикалар // 13-08-2011, 10:49
Саҡмағош районы сираттағы праймериз майҙанына әйләнде. Алдан тауыш биреүгә был юлы Баҡалы, Дүртөйлө, Илеш, Кушнаренко, Саҡмағош, Шаран райондары һайлаусылары һәм 40-тан ашыу кандидат йыйылды....
ИЗГЕ ЙОМАЛА – ЯҢЫ МӘХӘЛЛӘ
Новости / Иман // 13-08-2011, 10:48
Изге Рамаҙан айының тәүге йомаһында Күмертау ҡалаһының, уға ҡараған Ира, Алексеевка, Көйөргәҙе районының Бөгөлсән, Яҡут, Күгәрсен районының Дауыт-Ҡайып ауылдарының мосолмандары Өфө – Ырымбур трассаһының Мораҡҡа боролған юл сатында кәңәш ҡорҙо. Йыйынды Ханты-Манси Автономиялы Округы мөфтөйө кәңәшсеһе, сығышы менән Дауыт-Ҡайып ауылынан булған Мөхтәр Сәғитов асты. Унда ҡатнашыусыларҙы изге Рамаҙан айы менән тәбрикләгәндән һуң, ул сараның маҡсатын аңлатып үтте....


text:
- Подробности
- Просмотров: 362
БИРСКАЯ 1, урман айрауығы сорты. 1993 й. В.И.Казачук, Р.С.Йәнекәев (БНИПТИЖиК) тарафынан БР флораһы үрнәктәренән күп тапҡыр күпләп һайлап алыу ысулы м‑н сығарыла. Ҡыуағы ярым киң, уртаса тығыҙлыҡта, һабағы йомро, төҙ, бейеклеге 1,5 м тиклем. Япраҡлылығы тигеҙ (52—83%). Япрағы уртаса йомшаҡлыҡта, эре, ланцет формаһында, төҫө асыҡ йәшелдән ҡараһыу йәшелгә тиклем. Сәскәлеге — уртаса һирәклектәге һепертке. Орлоғо һорғолт һары. 1000 орлоғоноң ауырлығы 1,2 г. Сорт уртаса өлгөрөшлө, ҡышҡа, ҡоролоҡҡа сыҙамлы, һоро һәм һабаҡ туты, онло ысыҡ м‑н аҙ зарарлана. Уртаса уңды- рышлылығы (ц/га): йәшел масса — 401,0, орлоҡ — 4,2; йәшел массала (ҡоро матдәгә күсереп иҫәпләгәндә) 5,7—7,2% сей протеин бар (Бөрө тәжрибә‑производство хужалығы, 1985—92). БР б‑са 1998 й. ҡулланылышҡа индерелгән, тау-урман зонаһында, төньяҡ урман‑дала зонаһында, төньяҡ‑көнсығыш урман‑дала зонаһында һәм көньяҡ урман‑дала зонаһында үҫтерелә.
Ғ.Ҡ.Зарипова
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
Павлова Нина Михайловна
Павлова Нина Михайловна (8 февраль 1897 — 15 август 1973) — урыҫ совет яҙыусыһы, ғалим-селекционер, биология фәндәре докторы. Ленин һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Павлова Нина Михайловна 1897 йылдың 8 февралендә Ростов өлкәһенең Сулин ҡалаһында тыуа. Атаһы — рус һәм совет металлургы, СССР Фәндәр академияһы академигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы М. А. Павлов. 1900 йылда Павловтарҙың ғаиләһе — Екатеринославҡа (хәҙер Днепр ҡалаһы), дүрт йылдан һуң Санкт-Петербургҡа күсеп килә.
Санкт-Петербург янындағы Лесной ҡасабаһындағы коммерция училищеһында түләп уҡый. Училищеға имтихан тапшырып ингәнлектән, уҡыусыларҙың әҙерлеге һәйбәт була. Уҡытыу ҡатнаш класта алып барыла. 1914—1916 йылдарҙа Н. Павлова Сәнғәткә дәртләндереү йәмғиәтендә уҡый. 1920 йылдаПетроград университетының физика-математика факультетындағы тәбиғәт бүлеген тамамлай һәм «Үҫемлектәр географияһы һәм систематикаһы» белгесе булып сыға. 1924—1927 йылдарҙа Ленинград фонетика институтында инглиз теле бүлегендә уҡый.
Н. Павлованың яҙыусылыҡ һәм ғалимлыҡ эше менән ҡыҙыҡһыныуын формалаштырыуҙа ғаиләһе ҙур роль уйнай. Уның әсәһе китапханасы булып эшләй һәм балаларында китапҡа ҡарата ихтирам уята. Аталары академик Павлов Михаил Александрович балаларының үҫеүендә үҙенсәлекле роль башҡара. Ул балалары өсөн егәрлелек өлгөһө булып тора һәм балаларында хеҙмәткә хөрмәт менән ҡарау уята[1][2].
1918 йылдан алып Нина Михайловна Петроград Политехник институты янындағы тәбиғәтте өйрәнеү мәктәбендә — уҡытыусы, һуңынан Н. А. Некрасов исемендәге Педагогия институтының ботаника кафедраһында ассистент булып эшләй.
1925 йылдан алып Бөтә союз үҫемлекселек институтының (ВИР) еләк-емеш культуралары бүлегендә хеҙмәт итә. 1926—1929 йылдарҙа эше менән бер ваҡытта Ленинград дәүләт университетының Петергоф биология институтында аспирантурала уҡый. 1938 йылда ул эш һөҙөмтәләре буйынса диссертация яҡламай ғына биология фәндәре ғилми дәрәжәһенә лайыҡ була.
1928 йылда үҫемлектәрҙә селекция эше үткәрә. Уның эш һөҙөмтәһе булып ул сығарған яңы 24 крыжовник һәм ҡарағат сорты: Богатырь, Неосыпающаяся, Бия, Зоя, Голубка, Алтайская десертная ҡара ҡарағат[3], Щедрая ҡыҙыл ҡарағат сорты , Черныш, Изабелла, Отличник крыжовнигы — була. Неосыпающаяся сорты ГДР-ҙа районлаштырыла, Болгарияла дәүләт сортиментына индерелә, Венгрияла үрсетеүгә рөхсәт ителә. Богатырь сорты Болгарияның дәүләт сортиментына индерелгән. Щедрая сорты Финляндия менән Данияла үҫтереүгә хуплана.
1934 йылда институтҡа зоолог Лев Валентинович Бианки (Виталий Бианкиҙың ағаһы) һәм «Юный натуралист» журналы мөхәррире килә. ВИР директоры И. Вавиловтан улар балалар журналына институттың эше тураһында мәҡәләләр яҙырлыҡ институт хеҙмәткәрен тәҡдим итеүен һорай. Н. Иванович стена гәзитенә юмористик шиғырҙар яҙыусы Н. М. Павлованы уларға тәҡдим итә. Н. Павлова үҙ өйөндә «әҙәби мәктәп» булдырған Виталий Бианкиҙың мәктәбенә инә. Был мәктәптә Николай Сладков, Алексей Ливеровский, Зоя Пирогова, Кронид Гарновский, Святослав Сахарнов, Борис Житков һ. б. уҡый һәм аҙаҡ билдәле яҙыусы булып китә. В. В. Бианки яҙа башлаған Н. Павлованың остазы һәм етәксеһе була[4]. Виталий Валентинович был вазифаны намыҫлы рәүештә үтәй. Ул һәр әңгәмәгә ентекле әҙерләнә, бик күп иҫкәрмәләр яһай, сюжет үҫеше формаларын ентекле аңлата, әҫәрҙе нисек дөрөҫ башларға һәм тамамларға, әҫәрҙә күрһәтелгән осорҙо нисек сағылдырырға өйрәтә. Виталий Валентинович Бианки ярҙамында Н. М. Павлова үҙенең беренсе «Рекордный снимок» хикәйәһен (1935) яҙа.
Нина Михайловна әҙәби әҫәрҙәрен почта аша Бианкиға уҡырға ебәрә, ҡайһы саҡ ҡулъяҙмаларын үҙе килтерә. Бианки уларҙы мөхәррирләй. Н. М. Павлова киҫкен быуын ревматизмы менән ауырыған ваҡытта В. В. Бианки хаттары уның өсөн ҙур ярҙам була.
1942 йылда уны Ойрот-Тураға (хәҙерге Горно-Алтайск), Алтай зона емеш-еләк тәжрибә станцияһына эшкә ебәрәләр. Унда Н. Павлова Себерҙә үҫкән ҡырағай еләктәр өҫтөндә эшләй, ә 1945 йылдан алып ВИР-ҙа еләк культураларын тикшерә. 1951 йылда «СССР-ҙа ҡара ҡарағат» монографияһы материалдары буйынса фән докторы ғилми дәрәжәһен ала.
1959—1967 йылдар буйына емеш культуралары бүлегендә мөдир булып эшләй. 1973 йылдың 15 сентябрендә Пязелево ҡасабаһында вафат була. Ленинград өлкәһенең Антропшино ҡасабаһында ерләнә.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Морфолог ғалим, систематик һәм селекционер Н. М. Павлова балалар яҙыусыһы булараҡ билдәлелек ала, ул әкиәттәр, балалар өсөн хикәйәләр һәм очерктар авторы. 1935 йылда ул балалар араһында үҙе яратҡан фәнен популярлаштырыу өсөн балалар әҙәбиәтенә килә.
1935 йылда уның беренсе хикәйәһе «Рекордный снимок» баҫылып сыға. Һуңынан «Большое чудо», «Живая бусинка», «Желтый, белый, лиловый», «Мышонок заблудился», «Хитрый одуванчик» хикәйәләрен яҙа. «Чиж», «Пионер», «Мурзилка», «Юный натуралист» балалар журналында уның хикәйәләре баҫыла. Яҙыусының әҫәрҙәре фәнни дөрөҫлөгө, балаларҙың аңына барып етеүе менән айырылып тора. Үҙ әҫәрҙәрендә һеркәләнеү, туҡланыу, мимикрия, бөжәктәр һәм үҫемлектәрҙең үҙ-ара бәйләнешен ул ғилми терминдарһыҙ ғына, мауыҡтырғыс хикәйәләр рәүешендә аңлатып бирә.
Нина Михайловна күп йылдар буйына үҙенең остазы В. Бианки менән хеҙмәттәшлек итә, уның «Лесная газета» китабының туғыҙынсы баҫмаһы өсөн 28 хикәйә яҙа, ай һайын балалар өсөн сығарылған «Вести из леса» радиотапшырыуҙарында ҡатнаша.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ленин ордены(1954) — фәнни, педагогик һәм ғәмәли эшмәкәрлеге өсөн.
- «Почёт билдәһе» ордены (1966).
- «Социалистик ауыл хужалығы отличнигы» билдәһе, ВДНХ миҙалдары.
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҙыусының түбәндәге әҫәрҙәре сығарыла:
- Павлова Н. Бабочки: [для дошкольного возраста] / Н. Павлова; рис. Н. Яцкевич. — М.: Гос. изд-во дет. лит. м-ва просвещения РСФСР, 1961. — 19, с.: цв. ил. (моя первая зоология)
- Павлова Н. Живая бусинка: сказки: [для дошкольного возраста] / Н. Павлова; рис. Л. Рыбченковой. — М.: Детская литература, 1970. — 15, с.: ил. (Мои первые книжки)
- Павлова Н. Загадки цветов: [для младшего возраста] / Н. Павлова; [рис. Е. В. Бианки]. — Л.: Детская литература, 1977. — 93, с.: ил.
- Павлова Н. Земляничка: [для дошкольного возраста] / Н. Павлова; рис. Н. Чарушина. — М.: Гос. изд-во дет. лит. м-ва просвещения РСФСР, 1962. — 8, c: цв. ил.
- Павлова Н. Зимние гости: сказки / Н. Павлова: рис. Е. Бианки. — Л.: Гос. изд-во дет. лит. м-ва просвещения РСФСР, 1960. — 34, с.: цв. ил.
- Павлова Н. Зимние сказки: [для дошкольного возраста] / Н. Павлова; рис. Н. Чарушина. — Л.: Гос. изд-во дет. лит. м-ва просвещения РСФСР, 1961. — 19, с.: цв. ил.
- Павлова Н. Крылатка-неудачница: сказка: [для дошкольного возраста] / Н. Павлова; рис. Н. Холодовской. — М. Детская литература, 1973. — 11, с.: цв. ил.
- Павлова Н. Не увидели — увидим. Рассказы и сказки/ Н. Павлова; рис. В.Алфеевского.—М.: Детская литература, 1976.—96 с.: ил.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Донской временник. Год 1997-й. / Донская государственная публичная библиотека; Отдел краеведения; Составители: Т. Н. Бугаева, Н. Н. Зайцева. — Ростов н/Д, 1996. — С.23.
- Разова В. Биограф природы // О литературе для детей. Вып. 9. Л., 1964. С. 123—138.
- Зелёные страницы: Хрестоматия по экологии для начальной школы / сост. Святослав Сахарнов; худож. Татьяна Капустина. — Санкт-Петербург: Детгиз, 2005. — С.8.
- Книги — детям: сборник материалов в помощь учителям, библиотекарям и пионерским вожатым / сост. И. Балаховская и Н. Пильник. — М.: Детская литература, 1976. — С.106-107.
- Любина З. [Павлова Н. М.] / З. Любина // Дошкольное воспитание. — 1954. — № 8. — С.36.
- Павлова Н. М. Воспоминания литературной дочери / Н. М. Павлова // Жизнь и творчество Виталия Бианки / сост. Бианки В. Н. — Л.: Детская литература, 1967. — С.65-86.
- Писатели Ленинграда: биобиблиографический справочник. 1934—1981. — Л., 1982. — С.229.
- Советские детские писатели: биобиблиографический словарь (1917—1957). — М.: Детгиз, 1961. — С.287.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Павлова Нина Михайловна. Библиотека Красносулинского района.
- Нина Михайловна Павлова (08.02.1897 — 15.08.1973). Ростовская областная детская библиотека им. В. М. Величкиной.
- В. Л. Парапонова. "Переводчик с бессловестного. Детская писательница Нина Михайловна Павлова


text:
- Подробности
- Просмотров: 724
БАШҠОРТОСТАН ҮҘӘК БАШҠАРМА КОМИТЕТЫ, БАССРэшсе, крәҫтиән һәм ҡыҙылармеец депутаттары советтарының Үҙәк башҡарма комитеты, БашҮБК, БАССР дәүләт власының закондар сығарыусы, ойоштороусы һәм контролдә тотоусы юғары органы, БАССР Советтары съездары араһындағы осорҙа эшләй. 1920 й. 28 июлендә Стәрлетамаҡ ҡ. АСБР Советтарының 1‑се съезында РСФСР Конституцияһына һәм Бөтә Рәсәй ҮБК һәм ХКС‑тың “Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында” ҡарарына ярашлы ойошторола, Башҡортостан хәрби-революцион комитетының судһыҙ хәл итеү вәкәләттәрен ҡабул итә. 1922 й. алып Өфөлә эшләй. БАССР Советтары съездарында һайлана. БАССР совет власы органдары эшмәкәрлеген контролдә тота. БАССР совет власы органдары м-н берҙәм аппаратта була. 36 ағза инә, 1921 й. алып 50, 1931 й. — 164, 1935 й. — 230. Сессия рәүешендә эшләй (сессиялар БАССР Советтары съездары араһында кәм тигәндә 3 ҡабат саҡырыла). Сессиялар араһында БАССР ҮБК ағзалары вәкәләттәрен рәйес етәкселегендәге БАССР ҮБК Президиумы ағзаларына тапшыра. 1922—23 йй. һәм 1930— 31 йй. БашҮБК административ‑территориаль ҡоролош реформаһы үткәрә, 1924—25 йй. һәм 1936—37 йй. БАССР Конституцияһы проектын эшләй. Айырыуса мөһим һәм ашығыс мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн БашҮБК эргәһендә ваҡытлыса йәки даими махсус комиссиялар һәм комитеттар эшләй: Башҡ‑н өлкә асығыусыларға ярҙам комиссияһы һәм Аслыҡ эҙемтәләре м‑н көрәш б‑са үҙәк комиссия (ҡара: Асығыусыларға ярҙам комиссиялары), балалар тормошон, ҡатын-ҡыҙ, эшселәр һәм крәҫтиәндәр көнкүрешен яҡшыртыу б‑са, ауырыу һәм яралы ҡыҙылармеецтарға ярҙам комиссиялары, метрик комиссиялар, Яңы башҡорт алфавиты комитеты, үҙәк һайлау комиссияһы һ.б. 1938 й. 25 июлендә БАССР ЮС‑ының 1‑се саҡырылышының 1‑се сессияһында бөтөрөлә, вәкәләттәре ЮС‑ҡа тапшырыла. БАССР ҮБК Президиумы рәйестәре: Ғ.К.Шәмиғолов (1920 й. июль—окт.), Ф.С.Мансырев (1920—21 йй.), М.Л.Мортазин (1921—22 йй.), Ш.Ә.Хоҙайбирҙин (1922 й. февр.—июле), Х.Ҡ.Ҡушаев (1922—29 йй.), Т.Ш.Шафиҡов (1929—31 йй.), А.М.Таһиров (1931— 37 йй.), Р.К.Ибраһимов (1937—38 йй.).
С.Ф.Ҡасимов
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 413
БОЛҒАРҘАР, төрки ҡәбиләләр союзы. Ете йылға үҙәнендә б.э. башында барлыҡҡа килгән тип фаразлана. 4 б. аҙ. һундарҙың Көнсығыш Европа походына йәлеп ителәләр (ҡара: Халыҡтарҙың бөйөк күсенеше). 7 б. тәүге сирегендә Азов й. буйында Б. (барсилдар, уногундурҙар, утиғурҙар) адыгтар, аландар һ.б. ҡәбиләләр м‑н баш ҡалаһы Фанагория булған Бөйөк Болғар дәүләтен төҙөй. 7 б. 2‑се сирегендә Ҡобрат хан етәкс. һәм уның улдары Аспарух, Батбай һәм Ҡутрағ Төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйы һәм Түбәнге Днепр буйын яулайҙар. Ҡобрат вафатынан һуң (640 й. тирәһе) хазарҙар ҡыҫымы аҫтында Б. бер өлөшө Аспарух хан етәкс. Балҡанға күсенә һәм 680 й. славяндар м‑н бергә Дунай Болғары (Тәүге Болғар батшалығы) дәүләтен булдыра. Ҡутрағ хан ҡулы аҫтындағы Б. Урта Волга буйына күсенә (Һамар Лукаһына тиклем), унда Имәнкиҫкә мәҙәниәте һәм Кушнаренко мәҙәниәте ҡәбиләләре ҡаршылығына осрай (ҡара: Оло Тархан ҡәберлеге); Батбай хан юлбашсылығында Б. бер өлөшө, ш. иҫ. барсилдар (“көмөш болғарҙар”), Хазар ҡағанатына буйһона. 8 б. 40‑сы йй. барсилдар Волга—Кама һәм Үрге Дон буйына күсенә. 10 б. Б. Кама й. буйында Волга буйы Болғары дәүләтен ойоштора. Б. хужалығының киң таралған тармаҡтарының береһе малсылыҡ һәм һабан игенселеге була. Тимерселек, көршәкселек, зәргәрлек һ.б. кәсептәр үҫешә. Б. Урта Волга буйы һәм Урал алды халыҡтарының (башҡорттар, татарҙар, сыуаштар һ.б.) этномәҙәни үҫешенә йоғонто яһай.
Әҙәб.: Генинг В.Ф., Халиков А.Х. Ранние болгары на Волге. М., 1964; Матвеева Г.И. Могильники ранних болгар на Самарской Луке. Самара, 1997; Багаутдинов Р.С., Богачёв А.В., Зубов С.Э. Праболгары на Средней Волге (у истоков истории татар Волго-Камья). Самара, 1998.
В.А.Иванов
Тәрж. Р.М.Шәрипова


text:
Быйылғы яҙ ҡырыҫ килде тыуған еребеҙгә. Тап ошо ҡотһоҙораҡ мәлдә, йылы теләгән күңелдәребеҙгә ләйсән ямғырҙай, имшеткес елдәй, донъя нурлап, ҡарҙы тишкән умырзаялай булып, «Бабич» фильмы экрандарға сыҡты. Таҫманы ҡарау бәхетенә ирешкән һәр кемдең йөрәген яуланы ул.
Беренсенән, кинотеатрҙарҙа үҙ аллы прокатҡа сыҡҡан туған телебеҙҙәге тәүге тарихи башҡорт киноһы бит. Уны шуның өсөн генә лә – милли кинобыҙҙы ҡеүәтләп тә ҡарау зарур ине. Тарихи әҫәрҙәргә халыҡ һағайып ҡарарға күнеккән. Улар, ғәҙәттә, һалҡын аҡыл менән ысынбарлыҡҡа таяныуҙан бигерәк, яҙылған заманының сәйәси елдәре менән һуғарылырға мәжбүр. Әммә зарураттан барыусыларҙың да, башҡаларҙың да ошо юҫыҡтағы борсолоуҙары бушҡа булды, шөкөр!
Икенсенән, кинофильм һынылышлы заманды, бөйөк шәхестәребеҙҙең эшмәкәрлеген, республикабыҙҙың барлыҡҡа килеү тарихын ғына һүрәтләп ҡалмай, уның үҙәгендә – изгеләрҙән-изге рух, намыҫ һәм иман төшөнсәләре, «Урал батыр» эпосында уҡ күтәрелеп сыҡҡан һәм кешеләр алдында һәр дәүерҙә лә һаҡланған «уң яҡҡамы, һул яҡҡамы» тигән ҡатмарлы һайлау.
Ижади төркөмдө тәшкил иткән һөнәрмәндәр исемлеге үҙе үк фильмға ҙур өмөттәр бағларға нигеҙ бирә. Сценарий авторҙары – Рәсәйҙең халыҡ артисы Таңсулпан Бабичева менән рухлы мөғәллимә, филология фәндәре кандидаты Гөлсәсәк Саламатова, режиссер – Булат Йосопов, тарихсылар – Азат Ярмуллин, Марат Зөлҡәрнәев, сәпкә генә тейҙереп уйнаған актерҙар составы, йәнгә үтеп ингән көйҙәр.
Төп геройҙы башҡарған Илгиз Таһировта тамашасы шағирҙы таныны, экранда ул икәнлегенә ышанды. Иҫ киткес юғары кимәлдә һынландырылған Шәйехзада Бабич образы. Бөйөк Зәки Вәлидиҙең ҡарашына тиклем ҡабатлай алған Рәмзил Сәлмәнов та һоҡландырҙы. Актерҙарҙың күбеһе театрға хеҙмәт итһә лә, экранда спектакль күренештәре түгел, ә ысын кинокадрҙар йүгерҙе. Республикабыҙ Башлығы грантына, Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы ярҙамы менән тормошҡа ашырылған «Бабич» фильмы башҡорт кино сәнғәтенең яңы баҫҡысын билдәләгән ҙур академик хеҙмәт кенә түгел, меңәрләгән күңелдәрҙе яулаған халыҡсан проект булараҡ та тарихта үҙ урынын алды тиергә була.
Фильм прокатта булған осорҙа интернеттағы диуарҙар киноны ҡарап тетрәнгән кешеләрҙең хиссиәтле яҙмалары менән тулды. Шәйехзаданың быуат элек яҙған ялҡынлы шиғырҙарының уты замандаштарыбыҙ йөрәген дә яндырып уҙҙы. Һиллектә генә йәшәп ятҡан битарафтарҙы һиҫкәндереп, уйһыҙҙарға уй, моңһоҙҙарға моң һалды ул. Бигерәк тә, болғансыҡ заманда йәшәгән ижадсының тормошон һүрәтләгән таҫманың бер яҡҡа ғына һуҡтырмай, шул уҡ ваҡиғаларҙың кем өсөндөр яҡшы, икенсеһе өсөн яман булыуын да иҫәпкә алып эшләнелеүенә һоҡландылар. Сеанстарҙан һуң рух уянды, йән аҡтарылды, йәштәр аҡты. Ысын сәнғәт әҫәренең тәғәйенләнеше лә шунда бит – шағирыбыҙ әйткәнсә, ғәфләт йоҡоһонан уятыуҙа. «Бабич» Бабичты, уның уйҙарын, хыялдарын, ынтылыштарын яңы быуатҡа алып сыҡты. Уны бар итеүселәргә рәхмәтле кешеләрҙең хис-тойғолар бураны булып теҙелгән яҙмалар интернет үҙәндәренән бөгөн дә даръя булып ағыла икән, тимәк, шағир, ысынлап та, беҙгә әйләнеп ҡайтты, халҡыбыҙға рух әләмен алып ҡайтты!
Гөлнара Буранҡаева,
«Башҡортостан ҡыҙы» журналынан.
Просмотров (10)


text:
Өфөнөң инвестиция проекттары конкурсында ҡатнашыуға заявкалар 11 мартҡа тиклем ҡабул ителә
Өфөнөң «Перспектива-2013» инвестицион идеялар һәм проекттар конкурсында ҡатнашыу өсөн заявкалар ҡабул итеү 11 мартҡа тиклем оҙайтылды.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, конкурс сиктәрендә Өфөлә йәшәү өсөн уңайлы шарттар булдырыуға, шулай уҡ Рәсәй төбәктәренән һәм сит илдәрҙән ҡала иҡтисадына инвестициялар йәлеп итеүгә йүнәлтелгән инвестицион идеялар һәм проекттар ҡабул ителә. Шул уҡ ваҡытта парктарҙы, скверҙары һәм аллеяларҙы төҙөкләндереү, территорияларҙы йәшелләндереү һәм Башҡортостан баш ҡалаһының тышҡы йөҙөн яңыртыу идея һәм проекттарҙың өҫтөнлөклө йүнәлештәре булып тора.
«Перспектива-2013» конкурсы йомғаҡтары буйынса иң яҡшы идеяларға һәм проекттарға Өфө хакимиәте тарафынан потенциль инвесторҙар менән бәйләнеш булдырыуҙа булышлыҡ итеү йәһәтенән ярҙам күрһәтеләсәк.
Конкурс тураһында тулыраҡ мәғлүмәт Өфө хакимиәте сайтында урынлаштырылған.


text:
Йәнбәков Рамаҙан Фәтхулла улы
Йәнбәков Рамаҙан Фәтхулла улы (15.03.1934, Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районы Байыш ауылы) — йырсы. Башҡорт АССР-ның халыҡ (1982) артисы, Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған (1971) артисы.
Йөкмәткеһе
Биография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәнбәков Рамаҙан Фәтхулла улы 1934 йылдың 15 мартында Башҡорт АССР.-ы Баймаҡ районы Байыш ауылында тыуған. Уның бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. Сабый сағынан уҡ етемлек михнәттәрен күрә. Атаһы Фәтхулла Йәнбәков, билдәле ҡурайсы, һуғышта батырҙарса һәләк була.Әсәһе лә йәшләй генә мәрхүм булып ҡала. Башта Байыш мәктәбендә белем ала. Унан 1-се Этҡол мәктәбендә уҡый. Мәктәп йылдарында уҡ художестволы үҙешмәкәрлек концерты менән сығыш яһай[1].
Рамаҙан Йәнбәков 1-се Этҡол балалар йортонда тәрбиәләнгән осорҙа мәшһүр оҙон көй оҫтаһы Хөсәйен Әхмәтов йәш һәләттәрҙе һайлап алыу өсөн Баймаҡҡа килә. 13 йәшлек Рамаҙан Буранбай йырын һуҙа. Арҙаҡлы компизитор, был егет халыҡ гәүһәре, тыуған төйәгенең рухы тип билдәләй.
1957—1959 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы янындағы радиотапшырыуҙар һәм телевидение буйынса комитетының хор солисы була.
1961 йылда Башҡорт дәүләт университетының биология факультетын тамамлай. Шул уҡ йылда Өфө музыка-педагогия училищеһында уҡытыусы булып эш башлай.
1963—1994 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһының солист-вокалисы була. Концерт бригадаһы менән етәкселек итә.
Ижади эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оҙон көй башҡарыу традицияларын дауам итеүсе. Үҙенсəлекле, бай һəм йомшаҡ тауышлы йырсы.
Башҡарыу манераһы йыр асылын тəрəн аңлау, уны нескə тойомлау, сағыу образлылыҡ менәнн айырылып тора. Бөтә СССР буйлап гастролдəрҙə йөрөй.
Репертуарында классик «Абдрахман кантон», «Ерəн ҡашҡа», «Ильяс», «Сəлимəкəй», «Сибай», «Уйыл», «Шəүрə», «Элмəлек», «Юлғотло» башҡорт халыҡ йырҙары була.
Шулай уҡ, М. М.Вəлиев, З.Ғ.Исмəғилев, Т. Ш.Кəримов, Ш. З.Ҡолбарисов, Х. Ф.Əхмəтов һәм башҡаларҙың йырҙарын һəм романстарын башҡара.
Рамаҙан Йәнбәков Дилмөхәмәтов Ишмулла Ишҡәле улы, Сөләймән Абдуллин, Мадкурый Әхмәҙиева, Сәфәрғәлин Ғилман менән бер рәттән башҡорт халыҡ башҡарыу мәктәбенең сағыу вәкилдәренең береһе булып танылды[2].
Наградалары һәм маҡтаулы исемдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡорт АССР -ның атҡаҙанған артисы (1971);
- Башҡорт АССР -ның халыҡ артисы (1982);
- «Гәлсәр һандуғас» музыкаль телевизион фестивалдәр лауреаты, (2004);
- Башҡортостан Республикаһының почет грамотаһы (2004)[3].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Шакуров Р. З. Янбеков Рамазан Фатхуллович.// Башкортостан: краткая энциклопедия — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — Б. 664. — 672 б. — ISBN 5-88185-001-7.
- ↑ Шакуров Р. З. Янбеков Рамазан Фатхуллович.// Башкортостан: краткая энциклопедия — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — Б. 664. — 672 б. — ISBN 5-88185-001-7.
- ↑ Певец, заслуживший истинную любовь народа (К 80-летию Рамазана Янбекова). ИА «Башинформ» (2014-03-15). 29 ғинуар 2015 тикшерелгән.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шакуров Р. З. Янбеков Рамазан Фатхуллович.// Башкортостан: краткая энциклопедия — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — Б. 664. — 672 б. — ISBN 5-88185-001-7.
- Ишкинина Г. А. Йәнбәков Рамаҙан Фәтхулла улы // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8.
- Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание / А. Багуманов. — Уфа : Китап, 2002. — 332 с. — ISBN 5-295-03157-8.


text:
“Һаҡмар” гәзитенә 2017 йылдың беренсе ярты йыллығына яҙылыу дауам итә. Шуныһы ҡыуаныслы, гәзит уҡыусыларыбыҙ көндән-көн әүҙемләшә бара. Быны редакцияға күпләп килгән квитанциялар ҙа дәлилләй. Яҙылып өлгөргәндәр “Һаҡмар” гәзитенең бүләктәрен отоп һөйөнөс кисерҙе. Күсей ауылынан Венер Әхмәтзәкир улы Иҫәнғолов ҡыҙы Миләүшә менән атаһының өлөшөнә төшкән пароварканы алырға килде. Ул оло йәштәге атаһы һәм ғаиләһе исеменән ҙур рәхмәтен белдерҙе.
Ишбирҙе ауылынан Фуат Сөләймәнов “Һаҡмар” гәзитенә бер йылға яҙылып, “Г.З. Байрамғолова” КФХ-һы әҙерләгән 10 ҡаҙ бәпкәһен отто. Бәхетле еңеүсе йыл һайын редакцияға бағыусылыҡ ярҙамы күрһәткән Байрамғоловтарға иң изге теләктәрен еткереп, һәр саҡ себештәрҙе, бәпкәләрҙе тик уларҙан ғына һатып алыуын билдәләне.
Шулай итеп, “Һаҡмар”ға яҙыл һәм бүләк от!” акцияһы дауам итә. Яратҡан гәзитегеҙгә яҙылып, бүләктәр оторға ашығығыҙ!
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ: “Һаҡмар”ға почта аша ярты йылға яҙылыу хаҡы – 833 һум 16 тин, бер йылға – 1502 һум 47 тин, ярты йылға электрон вариантҡа яҙылыу – 600 һум, гәзитте редакциянан килеп алһағыҙ – 546 һум, ҡаланың предприятие, учреждениелары алып барыу шарты менән баҫмаға коллектив менән яҙылһа, 690 һум була.
10.11.2016


text:
Серафимовка балалар йортонда профсоюз ойошмаһы йыйылышы үтте
Серафимовка балалар йортонда профсоюз ойошмаһы йыйылышы үтте
Приютта сәләмәтлеге буйынса мөмкинлеге сикләнгәндәр, аҡылы яғынан артта ҡалған һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм балалар тәрбиәләнә. Уларҙы көндәлек тормошта кәрәк булған эштәргә, шөғөлдәргә өйрәтәләр. Ҡыҙҙар кейем тегә, малайҙар бәйләм бәйләй, ғөмүмән, балалар йортонда улар байтаҡ һөнәрҙәр үҙләштереп сыға.Әле интернатта 400-ҙән ашыу бала һәм үҫмер йәшәй. Төркөмдәр йәше буйынса түгел, аҡыл кимәле буйынса туплана. Уларҙың һәр береһе менән белгестәр айырым тәрбиәүи саралар алып бара. Приют хеҙмәткәрҙәре эше профсоюз ойошмаһы йыйылышында билдәләнде. Кәңәшмәлә йыл йомғаҡтары барланды, хеҙмәт алдынғыларына маҡтау грамоталары тапшырылды, учреждение хеҙмәткәрҙәрен борсоған төп мәсьәләләр ҡаралды.
Лиана Муллағәлиева, Рәсәй дәүләт учреждениелары һәм йәмәғәт хеҙмәтләндереүе профсоюздарының башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе урынбаҫары: «Серафимовка балалар йортонда эшләүселәр, айырыуса медицина хеҙмәткәрҙәре өҫтәмә отпускыһыҙ ҡалған. Беҙ Дәүләт хеҙмәт инспекцияһына мөрәжәғәт иттек. Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы дәүләт экспертизаһы үткәрәсәк. Ул ыңғай һөҙөмтә бирер тип ышанабыҙ, кире осраҡта суд аша ғәҙеллек юлларға тура киләсәк».


text:
Батырҙарға мәңгелек дан!
Батырҙарға мәңгелек дан!
Архангел районы Яңы Шишмә ауылында Бөйөк Ватан һуғыш ветерандары иҫтәлегенә обелиск асылды.Изге эшкә төбәктә йәшәүсе халыҡ берҙәм ҡушыла. Бының өсөн улар хәленән килгәнсә аҡса йыя. Саранан Липовка ауылы биләмәһе лә ситтә ҡалмай. Ваҡытында Яңы Шишмә ауылынан һуғышҡа 44 кеше алына. Уларҙың 26-һы яу яланында батырҙарса һәләк була. Бынан тыш, ауылдаштар араһында хәрби бурысын ҡыҙыу нөктәләрҙә үтәүселәр ҙә юҡ түгел. Ветерандар иҫтәлегенә һәйкәл асыу ниәтен урындағы халыҡ дүрт йыл элек үк күтәреп сыға. Әммә төрлө сәбәптәр менән ул кисектерелә килә. Ниһайәт, быйыл Таһир Рафиҡов менән Фәнир Әбдрәшитов яҡташтарының хыялын тормошҡа ашырырға ярҙам итә.
Урындағы халыҡ Өфөнән ҡайтарылған обелискты ҡуйыуҙан да ситтә тороп ҡалмай. Кемдер иҙмә эшләгән, ҡайһы берәүҙәр биләмәне кәртәләү менән шөғөлләнгән. Ауыл уртаһында асылған обелискта ауылдаш-фронтовиктарҙың исем-шәрифтәре яҙылған.


text:
Ҡыҙҙары ла ҡыҙҙары!Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Тамыр» каналы режиссеры Гөлназ Ғәлимуллина Рәсәй һәм халыҡ-ара бәйгеләрҙә бихисап еңеүҙәр яулап, үҙ һөнәренең оҫтаһы икәнлеген күптән иҫбатланы. Әллә нисә үҙәк телеканал уны үҙҙәренә эшкә ҡоҙалаһа ла, Гөлназ...
Мөхәббәт алдында теҙләнәм...“Ә ни өсөн һуң бәйге “Аҡйондоҙ һәм Аҡйегет” тип атала? Белеүемсә, улар Мостай Кәримдең төрлө әҫәрҙәренән алынған персонаждар бит?” Әле яңыраҡ ҡына бөйөк яҙыусының ижадынан алыҫ булған танышымдың ошо һорауын ишетеп, күңелем тантана итте. Була бит...
Релис Ураҙғолов: ҠАРҒЫШ– Исмаһам, дөмөкмәй ҙә бит. Үлгәнен күрер көнөм булырмы икән, Хоҙайым. Мәйетен өйҙән алып киткәс тә, әхирәткәйем, үҙеңә күлдәклек бирер инем, – ‒Мәстүрә өҫтәлгә табан боролдо. ‒Яһа әле шул сәйеңде. Уф, тамағыма арҡыры ултырған һымаҡ шул йүнһеҙең....
Батыр малайҙарға кейемдәрМоданы һәм гүзәллек нескәлектәрен аңлаған һылыу заттарыбыҙ өсөн айҙан-айға оло теләк менән матурҙан-матур өлгөләр уйлап сығара килдек. Бәләкәсәйгән йәки моданан сыҡҡан кейемдәрҙән, ҡатмарлы булмаған өлгөләрҙе файҙаланып, үҙ ҡулдарыбыҙ менән...
Ике йәшлек балалар өсөн ризыҡтарШаҡмаҡ һалынған һурпа 500 грамм ит, 1 кишер, 1 шәфәри тамыры, 1 сельдерей, 1 һуған, 100 грамм манный ярмаһы, тоҙ кәрәк. Итте, йәшелсәләрҙе 2 литр һыуҙа бешереп алырға. Манный ярмаһынан ҡуйы итеп бутҡа бешерергә лә еүеш һалҡын тәрилкәгә һалырға....
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 170
“НЕФТЕАВТОМАТИКА”, т ө б ә к - а р а А А Й. Нефть сығарыу, әҙерләү, ташыу объекттарын комплекслы автоматлаштырыу м‑н шөғөлләнә; сәнәғәттең нефтегаз һәм яҡын тармаҡтарын автоматлаштырыу һәм метрология йәһәтенән тәьмин итеү өсөн ҡорамалдар етештерә. Өфөлә урынлашҡан. Составына көйләү идаралыҡтары (Әлмәт, Нефтекама, Өфө) инә. Баш ғилми метрология үҙәге (Ҡазан), уҡыу үҙәге (Лениногорск ҡ.), Дзержинск, Мәскәү, Нягань, Омск ҡҡ. айырым бүлектәре бар. 2013 й. 1000‑дән ашыу кеше эшләгән. Продукцияһын ҡулланыусылар: БР һәм РФ‑тың, яҡын сит илдәрҙең нефть‑газ сығарыу пр‑тиелары. 1968 й. “Союзнефтеавтоматика” Бөтә Союз ПБ булараҡ нигеҙ һалына. 1985 й. алып “Н.” ҒПБ, 1993 й. хәҙ. статусын ала. 1970 й. алып “Н.” — РФ нефть сәнәғәте метрология хеҙмәтенең баш ойошмаһы.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Внимание
- Подробности
- Просмотров: 154
СӨЛӘЙМӘН МӨҺӨРӨ (Polygonatum), ләлә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 50 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда 2 төрө үҫә: хуш еҫле йәки шифалы С.м. һәм күп сәскәле С.м. Күп йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары дуға рәүешендә йәки төҙ, бейеклеге 20— 100 см. Япраҡтары сиратлы, ҡыяҡлынан алып киң эллипс формаһына тиклем. Тамырһабаҡтары йыуан, ҡороған һабаҡтары урынында йомрайтылған батынҡы йөйҙәр (“мисәттәр”) бар. Сәскәләре йәшкелт аҡ төҫтә, көпшәле, ике енесле, япраҡ ҡуйындарында яңғыҙар йәки 2—5‑әрләп урынлашҡан. Май—июндә сәскә ата. Емеше — шар формаһындағы еләк, июль—авг. өлгөрә. Ылыҫлы һәм ҡатнаш урмандарҙа, ҡайынлыҡтарҙа, ҡыуаҡ үҫентеләре араһында, йырындарҙа үҫә. Декоратив, дарыу үҫемлектәре. Ағыулы үҫемлектәр. Составында алкалоидтар, дуплаусы матдәләр, сапониндар, йөрәк гликозидтары бар. Халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
Н.В.Маслова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 235
СӘЙӘХӘТНАМӘ (ғәр.), с ә й ә х ә т, ю л ъ я ҙ м а л а р, нигеҙендә сәйәхәтсенең күҙәтеүҙәре, кисерештәре, уйланыуҙары ятҡан әҙәби жанр, әҫәр. Урал‑Волга буйы төрки телендәге тәүге С. изге урындарға хаж ҡылыуҙы һүрәтләй. Мортаза‑Ғәли ибне Ҡотлоғоштоң 1703 й. Ғәрәбстанға, Мөхәммәт‑Әмин Ғүмәр улының 1783 й. сәйәхәттәре т‑дағы хажнамәләре иң тәүге С. тип иҫәпләнә. Рәсәй һәм Урта Азия илдәре араһында сауҙа һәм дипломатик мөнәсәбәттәрҙең урынлашыуы С. тематик диапазонын киңәйтә. Исмәғил Бикмөхәмәттең әҫәре 1751–83 йй. сауҙа юлдарын асыр өсөн Һиндостанға сәйәхәтен һүрәтләүгә арналған. 19 б. башҡорт әҙәбиәтендә С. жанры Ә.Ҡарғалы, М.И.Өмөтбаев, Ғ.Соҡорой һ.б. ижадында бирелгән. 20 б. 2‑се ярт. – 21 б. башында С. М.Кәрим, (“Вьетнам алыҫ түгел” циклы; 1956), К.Мәргән (“Йыр дәфтәре” китабы; 1964), Ғәли Ғ.Ибраһимов (“Дуҫтар ерендә” китабы; 1958); Н.Нәжми (“Һиндостан сәхифәләре” китабы; 1960); Р.Т.Бикбаев (“Сәфәрҙәргә сығам сәхәрҙәрҙән” китабы; 2002) һ.б. мөрәжәғәт итә.
М.Х.Нәҙерғолов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Страница 35
«Больничный»ҙар төҫөн үҙгәртте
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 6-08-2011, 10:34
Дауаланырға килегеҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 9-07-2011, 11:46
Өфөлә Республика халыҡ медицинаһы һәм апитерапия үҙәге асылды.
Ул «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһының сираттағы бүлексәһе булып тора.
Үҙәк хеҙмәткәрҙәре хәбәр итеүенсә, дауалау учреждениеһы 28 төрлө медицина хеҙмәте күрһәтеүгә лицензия алған. Бында массаж, физиотерапия, акушерлыҡ һәм гинекология, кардиология, неврология, профпатология, пульмонология, ревматология, рефлексотерапия, терапия, ультратауыш диагностикаһы, урология, физиотерапия, функциональ диагностика, эндокринология, гастроэнтерология, хирургия һәм башҡалар инә. Өҫтәүенә, ошо арала тағы ла 15 дауалау төрөнә лицензия алыу күҙаллана. Медицина үҙәге заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған....
Ул «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһының сираттағы бүлексәһе булып тора.
Үҙәк хеҙмәткәрҙәре хәбәр итеүенсә, дауалау учреждениеһы 28 төрлө медицина хеҙмәте күрһәтеүгә лицензия алған. Бында массаж, физиотерапия, акушерлыҡ һәм гинекология, кардиология, неврология, профпатология, пульмонология, ревматология, рефлексотерапия, терапия, ультратауыш диагностикаһы, урология, физиотерапия, функциональ диагностика, эндокринология, гастроэнтерология, хирургия һәм башҡалар инә. Өҫтәүенә, ошо арала тағы ла 15 дауалау төрөнә лицензия алыу күҙаллана. Медицина үҙәге заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған....
Яуызлыҡты еңер көс бармы?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 2-07-2011, 13:52
Ер шарын йыһандан күҙәтһәң, ус төбөнә һыйырлыҡ ҡына, ҡараңғылыҡта, саф, матур төҫтәргә төрөнгән бәләкәс кенә бер туп кеүек кенәлер. Әгәр ҙә уны ситтән генә һоҡланып, берәй сит планета вәкиле күҙәтһә, ошо бәләкәс кенә туп – Ер шары үҙ күсәре буйлап талғын ғына өйрөлгәнен күҙ алдына ла килтерә алмаҫ ине бит!
Планетабыҙҙа барыһы ла бар... Сая бөркөттәр оялаған ғорур ҡаялар, ынйы-мәрйен кеүек теҙелеп киткән икһеҙ-сикһеҙ күл-даръялар, гиҙеп сығып булмаҫлыҡ ҡалын урмандар, тағы ла әллә күпме файҙалы ҡаҙылма, ҡомартҡы... Халҡыбыҙҙың оло йөрәкле сәсәндәре, бөйөк шағирҙары ла данлап бөтә алмаҫлыҡ! Башҡортостаныбыҙҙа һәр ҡарыш ер һәйкәлгә лайыҡ! Ана шул матурлыҡҡа һоҡланып, уны данлап яҙ ҙа яҙ ине ул, ләкин ул турала түгел шул әйтер һүҙем.......
Планетабыҙҙа барыһы ла бар... Сая бөркөттәр оялаған ғорур ҡаялар, ынйы-мәрйен кеүек теҙелеп киткән икһеҙ-сикһеҙ күл-даръялар, гиҙеп сығып булмаҫлыҡ ҡалын урмандар, тағы ла әллә күпме файҙалы ҡаҙылма, ҡомартҡы... Халҡыбыҙҙың оло йөрәкле сәсәндәре, бөйөк шағирҙары ла данлап бөтә алмаҫлыҡ! Башҡортостаныбыҙҙа һәр ҡарыш ер һәйкәлгә лайыҡ! Ана шул матурлыҡҡа һоҡланып, уны данлап яҙ ҙа яҙ ине ул, ләкин ул турала түгел шул әйтер һүҙем.......
Балалар ярҙамһыҙ ҡалмаҫ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 28-06-2011, 14:07
Кохлеар имплантация буйынса операция кисергән ишетмәгән балалар ҡатмарлы хәлдә ҡалған. Шундай балаларҙың береһенең әсәһе хәбәр итеүенсә, кохлеар имплантат йөрөткән бер нисә бала телмәр процессоры һәм уның комплекттарын («зарядник», микрофон, тауыш тапшырғысы һ.б.) ала алмай.
«Аппараттың ҡулланыу ваҡыты үткәс тә, беҙ тейешле запас частар алырға тейешбеҙ. Әммә беҙгә, федераль программа буйынса тик телмәр процессорын ғына алмаштырыу ҡаралған, тип башҡа өлөштәрен биреүҙән баш тарталар. Ә комплект тулы булмаһа, процессорҙың кәрәге лә ҡалмай. Шул арҡала операция яһалған балалар яңынан һаңғыраулыҡҡа дусар ителә», – ти Надежда Тарасова. Бөгөн имплантат ҡуйылған балаларҙың байтағы ғәҙәти мәктәпкә, балалар баҡсаһына, түңәрәктәргә йөрөй. Уларҙы ҡабаттан ирешкән уңыштарынан яҙҙырыу дөрөҫ булмаҫ ине....
«Аппараттың ҡулланыу ваҡыты үткәс тә, беҙ тейешле запас частар алырға тейешбеҙ. Әммә беҙгә, федераль программа буйынса тик телмәр процессорын ғына алмаштырыу ҡаралған, тип башҡа өлөштәрен биреүҙән баш тарталар. Ә комплект тулы булмаһа, процессорҙың кәрәге лә ҡалмай. Шул арҡала операция яһалған балалар яңынан һаңғыраулыҡҡа дусар ителә», – ти Надежда Тарасова. Бөгөн имплантат ҡуйылған балаларҙың байтағы ғәҙәти мәктәпкә, балалар баҡсаһына, түңәрәктәргә йөрөй. Уларҙы ҡабаттан ирешкән уңыштарынан яҙҙырыу дөрөҫ булмаҫ ине....
Таштимер академияһы
Башҡортостан / Һаулыҡ һаҡлау // 28-06-2011, 10:17
Бер танышым һуңғы йылдарҙа үҙенең эшендә байтаҡ уңыш ҡаҙанып, карьера баҫҡысы буйлап ышаныслы үрләй. Биографияһы менән таныштырғанда, ул һәр саҡ ике юғары белемле булыуына баҫым яһай. Баҡтиһәң, йәш сағында һөнәрселек училищеһында ла уҡыған икән. Ошо хаҡта ул өндәшмәүҙе хуп күрһә лә, училищелағы «Улар менән ғорурланабыҙ» тигән хөрмәт таҡтаһындағы фотоһы, исем-шәрифе уны баш-тояғы менән барыбер «һата». Нишләп ул тормошондағы был фактты башҡаларҙан йәшерергә маташа, тип уйлайһығыҙмы? Шунда уҡығаныма оялам, ти. Иретеп йәбештереүсе һөнәренә уҡып сыҡҡан икән, уның нимәһе ояттыр инде... Киреһенсә, ғорурланырға кәрәк тә һуң − ир кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ! Әммә һәр кемдең үҙ хәҡиҡәте....
Уф, серәкәй!
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 25-06-2011, 13:55
Йәй етеү менән кешеләр генә түгел, төрлө ҡорттар һәм бөжәктәр ҙә әүҙемләшә. Етмәһә, улар кешеләрҙе ауырттырып тешләргә лә күп һорап тормай. Тәбиғәт ҡосағында шул «дошман»дарҙан алыҫ торғо килә.
Әлбиттә, себен-серәкәйҙән ҡотолоу өсөн төрлө кремдар бар. Әммә уларҙың составында химик матдәләр булыуын бер генә минутҡа ла иҫтән сығармаҫҡа кәрәк. Иң мөһиме шул: серәкәй тешләүе арҡаһында тәндең ҡысыуы ғына түгел, ысынлап та, ауырып китеүең ихтимал. Шуға ла был йән эйәләренең тешләүен дауалауҙан профилактикалау артығыраҡ.
Себен-серәкәйҙе ҡасырыу өсөн эшләнгән кремдарҙы тәндең бөтә өлөштәренә һөртөүҙең кәрәге юҡ, уларҙы асыҡ урындарға ғына ла һөртөү етә. Әгәр серәкәй тешләгән урын әсетмәй, ҡысытмай икән, бер ниндәй ҙә май һөртөп тормағыҙ. Тирегеҙҙе тырнамаҫҡа тырышығыҙ....
Әлбиттә, себен-серәкәйҙән ҡотолоу өсөн төрлө кремдар бар. Әммә уларҙың составында химик матдәләр булыуын бер генә минутҡа ла иҫтән сығармаҫҡа кәрәк. Иң мөһиме шул: серәкәй тешләүе арҡаһында тәндең ҡысыуы ғына түгел, ысынлап та, ауырып китеүең ихтимал. Шуға ла был йән эйәләренең тешләүен дауалауҙан профилактикалау артығыраҡ.
Себен-серәкәйҙе ҡасырыу өсөн эшләнгән кремдарҙы тәндең бөтә өлөштәренә һөртөүҙең кәрәге юҡ, уларҙы асыҡ урындарға ғына ла һөртөү етә. Әгәр серәкәй тешләгән урын әсетмәй, ҡысытмай икән, бер ниндәй ҙә май һөртөп тормағыҙ. Тирегеҙҙе тырнамаҫҡа тырышығыҙ....
Талпан
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 25-06-2011, 13:50
Себен һәм серәкәй тешләүе күп осраҡта оҙайлы ваҡытҡа һуҙылмаған уңайһыҙлыҡтар тыуҙырһа, талпандың тәнгә ҡаҙалыуы ҡурҡыныс эҙемтәләргә килтереүе ихтимал. Талпандар апрелдән башлап октябргә тиклем әүҙем була. Тап ошо мәлдә кешеләр һәм хайуандарҙың тәненә ҡаҙала. Был ҡанэскестәр бигерәк тә май айында әүҙемләшеп китә.
Талпандар ылыҫлы һәм ваҡ япраҡлы ағастар ҡушылған ҡыуаҡлы урмандарҙы үҙ итә. Был бөжәктәр ҡоро урында йәшәй алмай, тура төшкән ҡояш нурҙарынан ҡурҡа. Шуға ла рәхәтләнеп ял итеү өсөн ҡоро, ныҡлап ҡояш нурҙары төшкән ялан-болондарҙы һайларға кәрәк.
Талпан кешегә ҡаҙалғанда бер ниндәй ҙә ауыртыу һиҙелмәй. Сөнки был бөжәк тешләгән ваҡытта шайығында ауыртыуҙы баҫа торған матдә бүлеп сығара....
Талпандар ылыҫлы һәм ваҡ япраҡлы ағастар ҡушылған ҡыуаҡлы урмандарҙы үҙ итә. Был бөжәктәр ҡоро урында йәшәй алмай, тура төшкән ҡояш нурҙарынан ҡурҡа. Шуға ла рәхәтләнеп ял итеү өсөн ҡоро, ныҡлап ҡояш нурҙары төшкән ялан-болондарҙы һайларға кәрәк.
Талпан кешегә ҡаҙалғанда бер ниндәй ҙә ауыртыу һиҙелмәй. Сөнки был бөжәк тешләгән ваҡытта шайығында ауыртыуҙы баҫа торған матдә бүлеп сығара....
Сәскәйҙәрең толом-толом...
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 25-06-2011, 13:03
Әгәр сәсегеҙҙең шыма булып йылҡылдап тороуын теләһәгеҙ, йыуғандан һуң сайҡағанда һыуға бер аҙ ғына (бер литрға өс ҡалаҡ) һеркә (уксус) өҫтәгеҙ.
Сәсегеҙ матур һәм тере булһын өсөн уны даими ҡырҡып торорға кәрәк. Ҡыҫҡа сәсте 4 – 6, оҙонон 6 – 10 аҙна һайын тигеҙләп тороу талап ителә. Сәсегеҙҙе тиҙ генә дауалап алғығыҙ килһә, йыуыр алдынан йомортҡа һарыһы һылап, йылы итеп урап, ярты сәғәт самаһы шулай тотоғоҙ. Ул сәләмәт булһын өсөн шампунде ваҡыты-ваҡыты менән алмаштырып торорға кәрәк. Әгәр ҙә айҙар буйына бер үк шампунь менән йыуһағыҙ, уның ваҡ ҡына матдәләре сәскә ултырып ҡала башлай һәм улар йыуғанда ла бөтмәй....
Сәсегеҙ матур һәм тере булһын өсөн уны даими ҡырҡып торорға кәрәк. Ҡыҫҡа сәсте 4 – 6, оҙонон 6 – 10 аҙна һайын тигеҙләп тороу талап ителә. Сәсегеҙҙе тиҙ генә дауалап алғығыҙ килһә, йыуыр алдынан йомортҡа һарыһы һылап, йылы итеп урап, ярты сәғәт самаһы шулай тотоғоҙ. Ул сәләмәт булһын өсөн шампунде ваҡыты-ваҡыты менән алмаштырып торорға кәрәк. Әгәр ҙә айҙар буйына бер үк шампунь менән йыуһағыҙ, уның ваҡ ҡына матдәләре сәскә ултырып ҡала башлай һәм улар йыуғанда ла бөтмәй....
Шыттырылған бойҙай көс бирер
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 21-06-2011, 11:47
Шыттырылған бойҙайҙың сәләмәтлек өсөн бик файҙалы икәнен халыҡ электән белгән. Элек хатта ондо ла шыттырылған бойҙайҙан тартҡандар. Сөнки һыу, яҡтылыҡ һәм йылылыҡ тәьҫире аҫтында бойҙай орлоғонда булған барлыҡ йәшәү көсө уяна һәм ризыҡ аша кеше организмына күсә. Шыттырылған бойҙай менән туҡланыуға килгәндә, йога менән шөғөлләнеүселәр шундай ысулды тәҡдим итә.
Бер кешегә иҫәпләгәндә 50 – 100 грамм самаһы бойҙайҙы һыуыҡ һыуҙа һәйбәтләп йыуалар. Шунан һуң һауытҡа һалып, өҫтөнә сыҡмаҫлыҡ итеп һыу өҫтәргә лә, марля менән ябып, 24 сәғәткә йылы урынға ултыртырға. Тәүлек үтеүгә бойҙай орлоҡтарынан аҡ йәки йәшкелт төҫтәге бер миллиметр самаһы ҙурлығында шытым «моронлар»....
Бер кешегә иҫәпләгәндә 50 – 100 грамм самаһы бойҙайҙы һыуыҡ һыуҙа һәйбәтләп йыуалар. Шунан һуң һауытҡа һалып, өҫтөнә сыҡмаҫлыҡ итеп һыу өҫтәргә лә, марля менән ябып, 24 сәғәткә йылы урынға ултыртырға. Тәүлек үтеүгә бойҙай орлоҡтарынан аҡ йәки йәшкелт төҫтәге бер миллиметр самаһы ҙурлығында шытым «моронлар»....
Һаулыҡты нисек нығытырға?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 18-06-2011, 17:03
Сәләмәтлекте һаҡлауҙа гигиена ҡағиҙәләрен теүәл үтәү төп шарт. Мәҫәлән, ашар алдынан ҡулды йыумауҙың ҡурҡыныс йоғошло сиргә дусар итеүе билдәле. Шул уҡ ваҡытта, артыҡ таҙалыҡ та идеаль сәләмәтлек өсөн бигүк дөрөҫ юл була алмай икән. Ғалимдарҙың тикшереүе күрһәтеүенсә, ябай һабын урынына бактериаларға ҡаршы махсус таҙартҡыстар ҡулланған кешеләр йышыраҡ ауырый. Сөнки көслө антисептиктар тәндең тәбиғи бактериаль балансын боҙа, йәғни файҙалы бактериялар үлеп, киреһенсә, зыянлы патогендар үрсей башлай....