text:
Муниципаль район Тәтешле районы муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы Шүлгән урта дөйөм белем биреү мәктәбе
Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 95 йыл тулыуға арналған республика методик эшкәртмәләр конкурсы
“Ай тотолған төндө” трагедияһын анализлау
Төҙөнө: Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
Мөхөтдинова Әлфинә Муллаяр ҡыҙы
Муниципаль район Тәтешле районы муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы Шүлгән урта дөйөм белем биреү мәктәбе
Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 95 йыл тулыуға арналған республика методик эшкәртмәләр конкурсы
Төҙөнө: башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
Мөхөтдинова Әлфинә Муллаяр ҡыҙы
Тема: Мостай Кәримдең «Ай тотолған төндө» трагедияһын анализлау.
Маҡсат: әҫәргә тәнҡит күҙлегенән фекер йөрөтөргә, килеп тыуған проблемаларҙы хәл итергә, альтернатив фекерҙәргә баһа бирергә, төптән уйлап эш итергә өйрәтеү.
Метод: интерактив уҡытыу, йәғни үҙ-ара ярҙамлашыу юлы менән үрелеп барған әңгәмә, уйын рәүешендәге уҡытыу.
Йыһазлау:
1.М.Кәримдең портреты, дәреслек, хрестоматия.
2.Интерактив таҡта.
3.Ҡайсын Ҡулиев һүҙҙәре яҙылған плакат: «Мин ҙур шатлыҡ менән һәм бер ниндәй шик булмайынса шуны әйтергә теләйем: совет пьесаларының иң яҡшыларынан береһе башҡорт крәҫтиән улы Мостай Кәрим тарафынан яҙылды».
4.Ағас һүрәте.
5.Г.Имашеваның әлеге әҫәр буйынса эшләгән эскизы.
6.Уҡыусылар (төркөмдәр) алдына төҫлө биттәр ҡуйыла.Һәр төркөм үҙе теләгән төҫтө һайлап (фекерләү тибы буйынса) яуап бирә.
I. Ойоштороу моменты.
II.Дәрестең темаһы, маҡсаты менән таныштырыу.
Уҡытыусы һүҙе.
Уҡыусылар! Беҙ һеҙҙең менән М. Кәримдең «Ай тотолған төндө» тигән драма әҫәрен өйрәндек. Бөгөнгө дәрестең маҡсаты - ошо әҫәргә һәр яҡлап анализ яһау. Дәресебеҙ йәнле әңгәмәгә ҡоролған уйындар рәүешендә барасаҡ.
III. Әҫәргә анализ.
Дәрестә тикшереләсәк һорауҙарҙы иҫкә төшөрөр өсөн бер уйын тәҡдим итәм. Ул «Танып белеүсәнлек ағасы» тип атала. (Таҡтаға ағас һүрәте эленә.) Ошо ағасҡа әҫәргә анализ яһауҙың элементтарын белдереүсе һүҙҙәр беркетелә (һүрәтте ҡарағыҙ): уҡыусыларҙың яуаптары буйынса ағасҡа ботаҡ-кәүҫәләр эленә.
- әҫәрҙең йөкмәткеһе;
-әҫәрҙең жанры;
-әҫәрҙең тема, проблема, идеяһы;
-әҫәрҙең образдар системаһы;
-әҫәрҙең композицияһы;
-әҫәрҙең яҙыусы ижадында тотҡан урыны, әһәмиәте;
-әҫәрҙең тел-стиль үҙенсәлеге.
Тимәк, эшебеҙҙе ошо тәртип буйынса алып барасаҡбыҙ, хәҙер һәр бер элементты асыҡлап үтәбеҙ. Әҫәрҙең йөкмәткеһен төрлөсә фекер йөрөтөп асыҡлайбыҙ. Был эш «Тәнҡитсел фекер йөрөтөүҙең алты эшләпәһе (вершина)» тип атала.
Уҡыусылар үҙҙәре теләгән төҫтө һайлап яуап бирә.
1) Ҡыҙыл эшләпә (өйрәнелә торған дәүерҙең иң ныҡ хәтерҙә ҡалған, үҙенсәлекле яҡтарын асыу ):
Башҡорт халҡының ярым күсмә көнкүрешле, патриархаль-ырыу ҡалдыҡтары ныҡ һаҡланған замандар. Ырыу, ил-йорт менән бейҙәр хаҡимлыҡ итә, ырыу йолалары һәм ҡанундары, иҫке ғөрөф-ғәҙәттәр хөкөм һөрә. Шуны боҙғандарҙы ҡанун хөкөмдәре көтә.
2) Аҡ эшләпә(әҫәрҙә булған ваҡиғаларҙы бәйән итеү):
-ырыуҙың тәбиғи тормошо бара;
-яуға киткәндәрҙең еңеү менән ҡайтыуҙарын көтәләр;
-Аҡйегет Зөбәржәт өсөн ҡалым малын түләп бөтә;
-туйға әҙерләнәләр;
-яуҙан ҡайтыусылар Юлмырҙаның яуҙа үлеп халыу хәбәрен еткерәләр ;
-ырыу аҡһаҡалдары Шәфәҡте Аҡйегеткә, Зөбәржәтте Ишмырҙаға биреү тураһында ҡарар ҡабул итә;
-Дәрүиш йәйләүгә килә, ул, Тәнкәбикәне ҡурҡытып, Шәфәҡте үҙенеке итергә теләй;
-Аҡйегет һәм Зөбәржәт йолаларға ҡаршы бара;
-хөкөм сығарыла;
-хөкөм үтәлә.
3)Ҡара эшләпә (ваҡиғаларға, геройҙарға тәнҡит күҙлегенән баһа биреү ):
А) Иҫке йола (тол ҡалған ҡатын иренең ҡустыһына йәки берәй туғанына кейәүгә сығырға тейеш) һис бер һөйөү, мөхәббәтте танымай. Йола өсөн «ҡанун изге, ә һөйөшөү – шайтан шауҡымы». Быға буйһоноп йәш кенә егеттәр, хатта үҫмерҙәр үҙҙәренән күпкә оло еңгәһенә өйләнергә мәжбүр, мөхәббәтһеҙ ғаилә ҡорорға тейеш булған.
Б) Тәнкәбикәнең, яуға киткән ирен онотоп, башҡанан бала табыуы иһә элек тә, хәҙер ҙә хыянатҡа тиң. Ул бының өсөн күптән язаһын алған, ләкин был ғына уны аҡлай алмай.
В) Дәрүиш – бер төрлө уйлап, икенсе төрлө һөйләп йәшәүсе ҡурҡыныс, мәкерле кеше. Уның өсөн бер генә изге төшөнсә лә юҡ.
4) Һары эшләпә (оптимистик ваҡиғаларҙы күрһәтеү, баһа биреү ):
Йола-ҡанундарҙың иң көслө, ырыу ҡағиҙәләрен билдәләгән бер осоронда үҙенең мөхәббәте хаҡына Аҡйегет дау күтәрә. Ул мөхәббәте, Зөбәржәте өсөн көрәшһә лә, асылда хөрлөктө яҡлап ҡоллоҡҡа ҡаршы яуға сыға. Аҡйегет азатлыҡ өсөн көрәшеүселәр тоҡомоноң тәүгеһе булып тора. Ул шуның менән үҙенсәлекле, һоҡланғыс образ.
5) Зәңгәр эшләпә (ирекле төҫтә фекер йөрөтөү ):
Әгәр һеҙ драматург булһағыҙ, әҫәрҙең аҙағын нисек бөтөрөргә теләр инегеҙ?
а) Аҡйегет менән Зөбәржәт, Ялсығол әҙерләп ҡуйған атҡа атланып, икенсе урынға ҡаса. Улар бер нисә йылдан ҡайталар, ул ваҡытта был йола ҡанундары һаҡланмай башлаған була.
б) Аҡйегет менән Зөбәржәттең ҡулдарын бәйләп ебәрһәләр ҙә, улар иҫән ҡала, сөнки Диуана арттарынан барып, уларҙы сисә. Йәйләүҙәгеләр был турала белмәй. Диуана ла улар менән китә.
6) Йәшел эшләпә (проблемалы ситуацияны сисеүгә ҡоролған ижади эшсәнлек ):
Әгәр әҫәр шулай бөтһә, ул трагедия булыр инеме? Әҫәр, Ҡайсын Ҡулиев һүҙҙәре менән әйткәндә, «совет пьесаларының иң яҡшыларынан береһе… » булып ҡала алыр инеме?
Көтөлгән яуаптар:
Әҫәрҙең ысынбарлыҡты сағылдырыуы кәмер ине. Сөнки реаль тормош урынына үҙебеҙ күрәһе килгәнде һүрәтләү тормошҡа, дөрөҫлөккә тура килмәй.
Әҫәрҙе беҙ әйткәнсә бөтөрһәк, драматизм юғала. Драматизм булмағас, әҫәр үҙе лә юҡ, ул халыҡ күңеленә үтеп инә алмай.
3.Йөкмәткене төрлө яҡлап асыҡланыҡ. Анализдың башҡа элементтарын асыҡлау өсөн «Бары бер һөйләм» тип аталған ҡыҫҡа сығыш – спич ойошторола.
1)Әҫәрҙең жанрын билдәләп, аңлатып үтегеҙ.
Әҫәрҙең жанры - трагедия
2)Әҫәрҙә ошо жанрға яуап бирер сифаттарҙы һанағыҙ.
-Батыр шәхес йәмғиәт менән үлемесле конфликтҡа инә;
-уның образы романтик рәүешенә еткерелеп тасуирланған;
- һөйләме һәр ваҡыт тәрән мәғәнәле.
3) Әҫәрҙең темаһын асыҡлағыҙ.
Бында башҡорт халҡының боронғо ырыу-ҡабилә осорондағы ғөрөф-ғәҙәттәре, йолалары һүрәтләнә .
4) Әҫәрҙең проблемаһын нисек аңлайһығыҙ?
Әҫәрҙә рухи ҡоллоҡ, ҡырағай йолаларҙың кешене бәхетһеҙ итеүе мәсьәләһе ҡуйылған. Автор ошо һорауҙы күтәрә: был йолалар, әгәр улар кешене бәхетһеҙ итә икән, ниңә мотлаҡ үтәлергә тейеш? Уларҙан нисек ҡотолорға була?
5) Әҫәрҙең идеяһын, йәғни авторҙың әҫәр аша әйтергә теләгән уй-фекерен әйтегеҙ.
Үҙәктә – шәхестең эске, рухи азатлығы идеяһы, ирекһеҙлеккә ҡаршы көрәшкә күтәрелгән шәхестең рухи юғарылығын күрһәтеү.
6)Нимә ул эске, рухи азатлыҡ, нимә ул ирекһеҙлек?
Шәхес үҙ-үҙе, үҙенең принциптары өсөн көрәшкәндә генә үҙен рухи азат итеп тоя ала. Йәмғиәттәге төрлө тыйыуҙарға, ғәҙелһеҙлеккә ҡаршы көрәштә үҙеңде ихтыярһыҙ һиҙеү, иректе тейешенсә яҡлай алмау – ирекһеҙлек.
4.Билдәле булыуынса, драмала автор идеяны геройҙарҙың хәрәкәте, һөйләме, уй-фекерҙәре арҡыры күрһәтә, үҙе хикәйәләмәй. Алда әйтелгән идеяны раҫлау өсөн драматург ниндәй образдарға мөрәжәғәт итә? Шуны асыҡлау өсөн «Картинаға йән керет» уйынын тәҡдим итәм.
Рәссам Г. Имашеваның «Ай тотолған төндә» трагедияһына яһалған эскизы күрһәтелә. Картинала Аҡйегет һәм Зөбәржәттең аҡһаҡалдар тарафынан хөкөм ителеп далаға бәйләп ебәрелеү күренеше һүрәтләнгәне бергәләп асыҡлана.
Бирем: эскизда һүрәтләнгән геройҙар исеменән хәл-ваҡиғаларға баһа биреү, фекерҙәрең менән уртаҡлашыу( тексты урыны менән уҡырға мөмкин).
Тәнкәбикә: Бөгөн минең иң бәхетһеҙ көнөм. Бөтә ырыуға башмын, ләкин мин көсһөҙ. Йола ҡанундарына ҡаршы торорға, балаларымды үлемдән арсаларға көсөм етмәй. Мин – тәңре ҡоло, йола ҡоло. Минең иркем юҡ. )ҙгөләнеп, балаларымды мөхәббәттәренән ваз кисергә, яҙмышҡа буйһонорға өгөтләп ҡараным - булманы.
Туҡта, мин бит әсә. Ике донъяла улар өсөн мин яуаплы. Сабыйҙарҙы ҡуйығыҙ, аҡһаҡалдар, мине хөкөм итегеҙ. «сәлек мәрхәмәтенән байбисәлек мәнфәғәтен өҫтөн ҡуйып, мин үҙемә һәм ғаиләмә, балаларыма фажиғәне үҙ һүҙем һәм ҡулым менән үҙем эшләнем. Мине хөкөм итегеҙ!
Дәрүиш: Аҡйегеттән ҡотолоп, тәндәрен ас бүреләрҙән ашатҡас, мин дә үҙ теләгемә ирешермен, ниһайәт. Шәфәҡ миңә ҡаласаҡ.
Әйтһендәр: иблес, иманһыҙ, аҙғын тиһендәр. Дин-иман тип, утыҙ йыл буйы гөнаһ эшләмәүем өсөн үкенәм хәҙер. Бына хәҙер миндә йоҡлаған иблес уянды. Иң һуңғыһы, иң ахырғы емештәрен булһа ла өҙөп аласаҡмын. Бының өсөн әллә ниндәй яманлыҡтар ҡылырға ла әҙермен.
Аҡйегет, Зөбәржәт: Пар күңелдәребеҙҙе тапап, йәндәребеҙҙе талаһағыҙ, тәндәребеҙҙе ас бүреләргә атһағыҙ ҙа, беҙ һеҙҙән көслөрәк. беҙҙең саф мөхәббәтебеҙ тере килеш, бөтөн килеш ҡала. Беҙ үлһәк тә, мөхәббәт мәңгелек, ул йәшәйәсәк.Ул йәшәһен өсөн беҙ үлемде һайланыҡ.
Тыуған яҡ! Һиндә хөр йәшәп, сәңгелдәктәгеләй рәхәт күрҙек. Хөрлөк өсөн үкенесһеҙ әжәлгә ҡаршы атлайбыҙ!
Әҫәрҙең композицияһын тикшерәбеҙ. Һеҙгә өйгә эш итеп был әҫәрҙең конфликтын, сюжетын, сюжет элементтарын схема рәүешендә күрһәтергә ҡушылғайны. Әйҙәгеҙ, эштәрҙе ҡарап сығабыҙ.( Эштәр тикшерелеп, дөрөҫ яуаптар күрһәтелә ):
К – конфликт
С – сюжет
Ҡ/к – ҡапма-ҡаршы көстәр
К - Иҫке йолаларҙың мотлаҡ үтәлергә тейешлеге
Аҡйегет, Зөбәржәттең йола ҡанундарына протесы
Ҡ/к – Аҡйегет, Зөбәржәт ↔ ырыу-тоҡом, хаким һәм хөкөмдәр урынында күмәк образдар.
С – ике ғашиҡтың йәшәп килгән закондарға ҡаршы барыуы һөҙөмтәһендә һәләкәткә барыуҙары ваҡиғаһы.
Экспозиция
Төйөнләнеш
Ваҡиғалар
үҫеше
Кульминацион
нөктә
Сиселеш
к
к
к
Ырыу тормошо, йәштәрҙең мөхәббәте менән танышыу
Юлмырҙаның яуҙа ятып ҡалыуы хаҡындағы хәбәр
Йәштәргә йола ҡанундарын белдереү, уларҙың протесы
Аҡһаҡалдарҙың хөкөмө – был икәүҙе йәйләүҙән ҡыуырға
Аҡйегет һәм Зөбәржәтте ҡулдарын бәйләп далаға ебәреү
Ошо схемалар нигеҙендә әҫәрҙең ҡоролошон (композицияһын) аңлатып һөйләгеҙ. Был эш «Алым – төрлө, маҡсат –бер » тип атала.
Һәр бер драма әҫәренең үҙәгендә конфликт тора, йәғни драма әҫәрҙәре конфликтҡа ҡорола. Яҙыусының төп идеяһы, фекере шунда асыла. М.Кәримдең «Ай тотолған төндө» трагедияһында Аҡйегет, рухи азатлыҡҡа ынтылған ҡыйыу шәхес, быуындан-быуынға үтәлеп килгән йоланы үтәүҙән баш тарта, шуның арҡаһында ырыу менән ҡотолғоһоҙ конфликтҡа инә.
Трагедияла конфликт ҡапма-ҡаршы фекерле, көслө характерлы геройҙар араһында була. Ләкин бында Аҡйегеткә ҡаршы торор киҫкен характер, индивидуалләштерелгән тиҫкәре образ юҡ. Быны күмәк образ – аҡһаҡалдар - алмаштыра. Улар, ябай халыҡ менән идара итеү өсөн, ырыуҙың быуындар буйына килгән йолаларын үтәүҙе талап итә, үтәлмәгән осраҡта ҡаты язаға хөкөм итә.
5. Әҫәрҙең тел – стиль үҙенсәлектәрен тикшереү буйынса теоретик һәм практик эштәр.
а)Нисек уйлайһығыҙ, трагедия жанрын һайлау әҫәрҙең тел-стиль үҙенсәлегенә йоғонто яһағанмы?
Туранан-тура йоғонто яһаған. Белгестәр фекеренсә, трагедия жанрының иң характерлы сифаттары – ундағы персонаждарҙың тәрән мәғәнәле, көслө идеялы һөйләмдәре.
б)Аҡйегеттең һөйләменә ҡылыҡһырлама бирегеҙ, тәҡдим ителгән өҙөккә анализ менән нығытығыҙ (күмәкләп эшләү ойошторола ).
Ил аталары ! Тәҡдиребеҙ һеҙҙең ҡулда (фразеологизм ). Әммә шуны күңелегеҙгә һалып ҡуйығыҙ (фразеологизм ). Ул далаларҙы беҙҙең күҙ йәштәребеҙ һарғайтты (метафора ), ул япраҡтарҙы беҙҙең хәсрәтле (эпитет ) һулыштарыбыҙ киптерҙе (метафора ). Кем төшөрҙө беҙҙе ошо көнгә (үҙгәртелеп ҡулланылған фразеологизм, риторик һорау )? Һеҙ түгелме (риторик һорау )? Беҙҙе рәнйеткәнгә яза итеп, ошо афәттәрҙе һеҙгә тәңре килтерҙе. Аҡылығыҙға килегеҙ (фразеологизм ), аҡһаҡалдар!
Аҡйегет – сәсән телле, тура һүҙле егет. Ул, Ғ.Хөсәйенов билдәләгәнсә, яҡшылыҡты яҡлар, яманлыҡты фашлар һүҙгә эйә. Дөрөҫлөктө күҙгә тура ҡарап әйтә, сөнки ҡоллоҡҡа ҡаршы бары һүҙ ярҙамында ғына көрәшә ала. Автор уның һөйләменең тәьҫирлелеген арттырыу өсөн күп төрлө һүрәтләү саралары, лексик саралар ҡуллана.
в)Әҫәрҙең телмәр тибын билдәләгеҙ.
Әҫәр, нигеҙҙә, сәсмә телмәр – проза формаһында яҙылған, ләкин ул йыш ҡына теҙмә телмәр – шиғыр өлөштәре менән аралаша.
г) Әҫәр йыр, поэтик һүҙ, мәҡәл-әйтем, кинәйәләр, афоризмдар менән һуғарылған. Әйҙәгеҙ, шуларҙың бер нисәһенә туҡталайыҡ. Диуананың инә бөркөт тураһында һөйләгән ваҡиғаһын иҫкә төшөрөгөҙ. Уның геройҙар менән ни уртаҡлығы бар?
Әҫәр аҙағында шуны күрәбеҙ : инә бөркөт – Тәнкәбикә үҙе. Дүрт балаһы – уның бөтә ғаиләһе. Инә бөркөт – символик образ. Ул ҡош батшаһы, көслө, ғәйрәтле, ләкин үҙ мәнфәғәте хаҡына хатта балаларына ла ҡанһыҙ була ала.
IV. Йомғаҡлау.
Уҡыусылар, алда ҡарап үткән һорауҙар киләһе һорау өсөн әҙерлек эштәре булды. Трагедия жанрында алдына ҙур маҡсат ҡуйған көслө рухлы шәхестәрҙең - Аҡйегет менән Зөбәржәттең – үҙ морадына ирешеү өсөн аңлы рәүештә үлемесле көрәшкә сығыуын күрҙек. Әҫәр был геройҙарҙың һәләкәте менән тамамлана. Шулай булмаһа, тормош дөрөҫлөгө юғала, тинегеҙ. Ә шулай ҙа, егет менән ҡыҙҙың үлемендә ниндәй мәғәнә бар?Трагедия жанрына ғына хас булған был алымдың беҙҙең йәшәүебеҙ өсөн ниндәй әһәмиәте бар?
Һары эшләпә. Донъялағы иң бөйөк хис – мөхәббәт өсөн ҡорбан булғанлыҡтан, Аҡйегеттең һәм Зөбәржәттең яҙмышы һоҡланыу тойғоһо уята. Улар үлеп ҡалһа ла, кешелекте алға, цивилизацияға әйҙәүсе герой булараҡ әҙәбиәткә инде.
Уларҙың үлеме кешенең рухын сыныҡтырыуы менән әһәмиәтле.
Кеше һәр ваҡыт үҙе, халҡы, милләте өсөн көрәшергә тейеш. Шул ваҡытта ғына ул шәхес тип аталырға хаҡлы.
V. Уҡытыусының йомғаҡлау һүҙе.
Бөгөнгө дәресебеҙ шуны күрһәтә: М.Кәрим – күп яҡлы әҙип. Беҙ уны нескә хисле шағир, киң эпик ҡарашлы прозаик булараҡ белһәк, бөгөн әҙиптең оҫта ҡәләмле драматургик мөмкинлектәрен дә астыҡ. ҡайһы ғына өлкәлә эшләмәһен, ул - талантлы әҙип, тормошто һәм әҙәбиәтте тәрәнтен белгән аҡыл эйәһе. Сөнки М.Кәрим ижадының асылын кешеләргә кешелекле мөнәсәбәт, һөйөү, хәстәрле уй-тойғолар тәшкил итә. Уларҙың, шул иҫәптән «Ай тотолған төндө» трагедияһының, әһәмиәте шунда. Әҙип заман рухын, тормошто йөрәге аша тойоп, үткәреп, уҡыусыһына еткерә белә. Шунлыҡтан уның әҫәрҙәре, күңел күрке булып, башҡорт халҡының ғына түгел, башҡа халыҡтарҙың йөрәгендә лә йәшәй. (Ҡайсын Ҡулиев һүҙҙәрен уҡыусы ҡысҡырып уҡый, был һүҙҙәр дәфтәргә яҙыла.)
VI. Өйгә эш.
«Аҡйегет менән Зөбәржәт – мөхәббәт һәм рух ирке өсөн көрәшеүселәр» темаһына инша яҙырға.
Бирелгән һүрәт буйынса «Ай тотолған төндө» трагедияһында башҡорт халҡының көнкүреше һәм йолалары” темаһына ҡыҫҡа сығыш әҙерләргә.
VII. Билдәләр ҡуйыу.
10
Номер материала: ДВ-308909
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


c: text/html

text:
1940 йыл
1940 (бер мең туғыҙ йөҙ ҡырҡынсы) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса дүшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1940 йылы, 2 мең йыллыҡтың 940 йылы, XX быуаттың 40 йылы, XX быуаттың 4 ун йыллығының 10 йылы, 1940 йылдарҙың 1 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2 ғинуар — Вәлиев Дамир Жәүәт улы, философия фәндәре докторы (1984), профессор.
- 2 ғинуар — Смаҡов Илфаҡ Мөзип улы, йырсы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1985), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1989).
- 5 февраль — Сөләймәнова Сәбилә Ғәйзулла ҡыҙы, педагог-методист һәм тел ғалимы, педагогия фәндәре кандидаты. 1985—1988 йылдарҙа БАССР-ҙың мәғариф министры.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Рөстәм Хәмитов «Локомотив» клубы хоккейсыларының һәләк булыуы айҡанлы ҡайғы уртаҡлашты
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов «Локомотив» хоккей командаһының авиакатастрофала һәләк булыуы айҡанлы ғаиләләренең, туғандарының һәм яҡындарының ҡайғыһын уртаҡлашты.
«Башҡортостан Республикаһы һәм шәхсән үҙемдең исемдән «Локомотив» хоккей командаһының авиакатастрофала һәләк булыуы айҡанлы ғаиләләренең, туғандарының һәм яҡындарының ҡайғыһын уртаҡлашам. Был ҡурҡыныс афәт тураһындағы яңылыҡ республика халҡы йөрәктәрендә ҡайғылы ауаз тапты. Уртаҡ ҡайғыбыҙға бәйле хәсрәтле кисерештәребеҙҙе һүҙ менән әйтеп биреү ауыр.
Был матәм көндәрендә беҙ Рәсәй менән бергә һеҙҙең ҡайғығыҙҙы уртаҡлашабыҙ», — тиелә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың Ярославль өлкәһе губернаторы Сергей Вахруковҡа ебәргән ҡайғы уртаҡлашыу телеграммаһында.
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов Континенталь хоккей лигаһы Президенты Александр Медведевҡа һәм «Локомотив» хоккей клубы Президенты Юрий Яковлевҡа ла ҡайғы уртаҡлашыу телеграммаларын ебәрҙе, тип хәбәр итә төбәк башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
“Ихлас күңелле шағир
Ул шиғырҙары бөтә донъяға таралған шағир, йырсы, арҙаҡлы шәхес, Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаты, Ганс Христиан Андерсен исемендәге халыҡ-ара почетлы диплом эйәһе, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнгән яҙыусы, драматург, журналист Сафуан Әлибаевтың тыуыуына 75 йыл тулыуға арналды.
Тамаша залында Сафуан Әлибаевтың үҙе уҡыуында шиғырҙар яңғырай, слайдтарҙа бер-бер артлы уның ғүмер миҙгелдәре ағыла, сәхнәлә ижадсының әҫәрҙәренән күргәҙмә ойошторолған. Үҫмер сағында Сермәндә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләгән бер туған апайы Менәүрә Әфтәх ҡыҙы менән еҙнәһе Рәүеф Айытбай улы Хәлиловтарға килеп һыйына һәм Сермән мәктәбендә өс йыл уҡый. Был сараны ойоштороусылар ҙа Менәүрә һәм Рәүеф Хәлиловтарҙың балалары - Сермәндә йәшәгән Айгөл Рәүеф ҡыҙы менән Рамазан Рәжәп улы Мағазовтар, Бөрйән районында йәшәгән Үриә Рәүеф ҡыҙы Мөхәмәтйәрова, туғандары Зифа Айытбай ҡыҙы һәм Солтан Мөжәүир улы Сиражетдиновтар, Венера Айытбай ҡыҙы Хәлилова, Әнисә Бәшәр ҡыҙы Ибраһимова, мәктәп, китапхана, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре булды. Ә Гөлнур Аҡмулла ҡыҙы Мусина сараны матур итеп алып барҙы. Һәр сығыш Сафуан Әлибаевтың йырҙары, шиғырҙары менән үрелгәйне. Башҡорт теле уҡытыусыһы Нәсимә Ғофран ҡыҙы Шәғәлинаның уҡыусылары шағирҙың шиғырҙарын ятланы. “Хәтирә” халыҡ фольклор ансамбле, уның сәсәниәһе Альбина Хәйретдинова, ҡурайсы Әсғәт Хәйернуров, музыка мәктәбе директоры Әлфиә Идиәтуллина, Айгөл Мағазова етәкселегендәге “Йәшлек” бейеү ансамбле, бейеүсе Арсен Нәжмитдинов, Сермән мәктәбенең вокаль ансамбле Сафуан Әлибаевтың яратҡан йырҙарын, бейеүҙәр башҡарҙылар. “Сермәнемдең ниндәй серҙәре бар?” йыры сермәндәрҙең генә түгел, район- ҡалабыҙҙың гимнына әүерелгән. Өфөнән танылған шағир һәм яҙыусы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы секретары, “Ағиҙел” журналының яуаплы секретары, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Дамир Шәрәфетдинов, Белореттан “Иҙел башы” яҙыусылар ойошмаһы рәйесе Мансур Һиҙиәтов, шағирәләр - Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы Зөһрә Үтәғолова, Рәсимә Сәлихова килде һәм яҡты хәтирәләре менән уртаҡлашты, шиғырҙар уҡыны. Композитор, Башҡортостандың ат- ҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Мөхәррәм Сәлимов Сафуан Әлибаев һүҙҙәренә яҙылған йырҙарын башҡарҙы. Шулай уҡ Сафуан Әлибаев тураһындағы яҡты иҫтәлектәре менән Зифа һәм Солтан Сиражетдиновтар, Венера Хәлилова, Үриә Мөхәмәтйәрова, Әнисә Ибраһимова, Зоя Хисамова, Әсғәт Хәйернуров һәм башҡалар уртаҡлашты. Әйткәндәй, сығыш яһаусыларҙың бөтәһе лә Сафуан Әфтәх улының кешелекле, асыҡ йөҙлө һәм күңелле, изге йөрәкле, ярҙамсыл, итәғәтле, тырыш һәм ябай булыуын әйтеп китте. Шағир халыҡ күңелендә иҫ киткес моңло йырҙары менән уйылып ҡалған. Сафуан Әлибаевты нур йомғағына тиңләргә булыр ине, сөнки ул олоһона ла, кесеһенә лә ихлас йылмайып, олоно оло итеп, кесене кесе итеп аралашты. Ундайҙар бер ваҡытта ла хәтерҙән юйылмай. Шундай бөйөк һәм ябай шәхес менән таныш булғандар үҙҙәрен ысын мәғәнәһендә бәхетле тоя. Мәктәп директоры Ғаян Риф улы Аҙнабаев ошо матур сараны ойоштороусыларға рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Хәтер кисәһенән һуң Айгөл һәм Рамазан Мағазовтар шағирҙың яҡты иҫтәлегенә арнап аят уҡытты.
Зөлфирә СӨЛӘЙМӘНОВА.
Рәсимә СӘЛИХОВА фотоһы.


text:
Белорет районының йәмле Инйәр йылғаһы буйлап ҡына һуҙылып ултырған матур Ғәбдөк ауылында тыуып үҫкән, әлеге көндә район үҙәгендә йәшәгән Зилә Минһажетдин ҡыҙы Абзалованы юбилейы айҡанлы һәм Яңы йыл менән ихлас ҡотлайбыҙ!
Зилә Минһажетдин ҡыҙы тураһында “Хоҙай Тәғәлә бирһә бирә бит бер кешегә” тип тулы мәғәнәһендә әйтергә була. Ул эшендә, район гәзите “Урал”да, бына өс тиҫтә йылдан ашыу алыштырғыһыҙ хеҙмәткәр: кәрәк булһа тәржемәгә ултыра, уҡымлы мәҡәләләрен халыҡ ярата, хикәйә һәм матур шиғырҙар ҙа ижад итә, үҙе йәшәгән төбәгенең һәр проблемаһын күңеленә яҡын алып, бирелеп эшләй. Ә өйөндә алтын ҡуллы хужабикә: бәйләй, тәмле бешеренә, йортоноң эсе лә, тышы ла гөл-сәскәгә күмелгән, милли орнаменттар менән һүрәт төшөрөп, бөтә йыһазын музей экспонаты кеүек буяп эшләгән, ағас-таш, тамырҙарҙан сувенирҙар яһай.


text:
Өфөлә «Башҡортостан гүзәле» бөтә халыҡ матурлыҡ һәм йолалар конкурсы үтәсәк
ӨФӨ, 2017 йыл, 20 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Республика ҡатын-ҡыҙҙарын «Башҡортостан гүзәле» бөтә халыҡ матурлыҡ һәм йолалар конкурсы кастингына саҡыралар. Бәйге Өфөлә үтәсәк.
26 ноябрҙә, был йәкшәмбе, «Ретро» клубында (Менделев урамы, 137 адресы буйынса) кастинг уҙғарыу күҙалланған. 16-26 йәштәге башҡорт йәки татар телдәрен белгән ҡыҙҙар саҡырыла. Буй-һыны һәм ғаилә хәле мөһим түгел: бәйгелә кейәүҙәгеләр, кейәүҙә булмағандар ҙа ҡатнаша ала.
«Һайлап алыу турына туған телдә үҙең тураһында ҡыҫҡа хикәйә, ижади номер һәм портфолио әҙерләргә кәрәк. Шулай уҡ ҡатнашыусы ҡыҙ һайлап алыу турына үҙе менән ярҙамсылар төркөмөн алып килергә хоҡуҡлы», — тип хәбәр итте билдәле режиссер һәм матурлыҡ конкурсын ойоштороусы Айгөл Үтәгәнова.
Эстрада йондоҙҙары ҡатнашлығында гала-шоу форматында конкурс финалы 19 декабрҙә Конгресс-холда үтә. Яңы йыл алды шоуы тамашасылары өсөн бүләктәр уйнатыласаҡ.
«Башҡортостан гүзәле» бөтә халыҡ матурлыҡ һәм йолалар конкурсы Башҡортостан Мәғариф министрлығы, Берҙәм Рәсәй төбәк бүлексәһе, Башҡортостан Ҡатын-ҡыҙҙар союзы һәм Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте булышлығында үтә. Конкурстың маҡсаты – быуаттар буйына Башҡортостан биләмәһендә татыу йәшәүсе ике туғандаш халыҡтарҙың йәштәр аудиторияһы араһында милли телдәрҙе һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү, милли халыҡ йолаларын пропагандалау, дуҫлыҡты һәм татыулыҡты нығытыу. «Башҡортостан гүзәле» бөтә халыҡ матурлыҡ һәм йолалар конкурсын йыл һайын уҙғарыу күҙаллана.


text:
Газета "Йәшлек" » Медиа » Страница 6
Иҡтисадсы булмаһағыҙ ҙа, уға битараф ҡалмағыҙ
Медиа // 26-03-2017, 13:47
Тапшырыу әҙерләгәндә ҡайһы бер етди генә әңгәмәселәр ауыҙынан ошондай сәйер һүҙҙәрҙе ишетергә тура килә: “Мин сәйәсәткә ҡыҫылмайым” йәки “Иҡтисад менән, ана, аҡыллы баштар шөғөлләнһен”.
Асылда, йәшәйеш ошо терминдарҙан тыш бара алмай бит. Тапшырыуҙың темаһы буйынса тура килгәс, иҡтисад төшөнсәһенә күберәк баҫым яһайыҡ. Һәр кеше аҡса эшләй, кибеткә барып, шул аҡсаһына ризыҡ йәки кейем ала. Шулай булғас, уны бизнесмендар йәки Кремлдә ултырғандар термины тип әйтеү мөмкинме?! Һуңғы ваҡыттағы тапшырыуҙарҙы иҫкә төшөрөп үткәндә, сәйәси иҡтисадҡа ла, социаль сәйәсәткә лә инеп киткеләнде. Мәҫәлән, тыңлаусыға “аутсорсинг” терминының мәғәнәһен аңлатып бирергә тырыштым. Мәктәп һәм балалар баҡсаларында туҡланыу, һаҡлау, йыйыштырыу, балаларҙы автобуста ташыу кеүек эштәрҙе мәғариф системаһынан башҡа предприятиеға күсереүҙең отошло һәм бик үк булмаған яҡтарын асып бирергә ынтылдыҡ. Улар ҙа – иҡтисад. Шул уҡ Белорет районының Сермән ауылында ябай егет спорт тренажерҙары заводы аса икән, был да иҡтисад.
Алда – яҙғы баҫыу эштәре. Тырматыу, ашлау, сәсеү... Фермерҙар менән ошо темаларға ла иғтибар итербеҙ. Милли һәм дини үҙенсәлектәрҙе файҙаланып аҡса эшләүселәр, кейем тегеүселәр менән тапшырыу ҙа ошо арала Һеҙгә барып етер, хөрмәтле тыңлаусыбыҙ.
“Иҡтисад һәм донъя” тапшырыуын һәр кесе йома һайын 10 сәғәт 11-се минутта (киске сәғәт 8 тула 25 минуттан – ҡабатлау) тыңлағыҙ.
Тапшырыуҙың яҙма вариантын беҙҙең рәсми сайтта ла тыңларға мөмкин. Адресы – yuldashfm.ru.
Бәйтулла ФӘТҠУЛЛИН....
Яңы тауыштар, яңы моңдар…
Медиа // 22-03-2017, 11:18
Әҙәм балаһының күңеле, булмышы йыр-моң менән һуғарылған. Күптәр тормошон ҙур сәхнә менән бәйләмәһә лә, матур йырлай, тауыштары иҫ киткес моңло. Арабыҙҙа үҙе өсөн генә йырлап йөрөгән бик һәләтле кешеләргә ҡарап, ни эшләп артист булманы икән, тип аптырайбыҙ. Иң халыҡсан радио ойошторған “Юлдаш” йыры” конкурсы йәштәргә оло сәхнәгә старт булһа, өлкәндәргә йәшлек хыялдарын тормошҡа ашырырға ярҙам итә. Унда йыр-моңға ғашиҡ төрлө һөнәр эйәләре үҙҙәрен халыҡҡа танытыу мөмкинлеген ала. Йылдан-йыл конкурс популярлаша, проект үҫешә. Бәйгелә еңеүселәр онотолмай.
Уларҙың йырҙары радио тулҡындарында даими яңғырай. "Юлдаш" радиоһы хеҙмәткәрҙәре уларҙың артабанғы ижади үҫешен күҙәтеп бара. Яңы йырҙарын тәҡдим итә, тапшырыуҙарға, эфирҙан тыш үткәрелгән сараларға, акцияларға саҡыра.
...
“Ҡәҙерле кешемә”
Медиа // 14-03-2017, 09:59
Атайым тураһында һөйләгеҙ
Медиа // 6-03-2017, 11:15
Атайҙың әйткәндәре һәр ваҡыт хәтерҙә. Бала саҡта аңлап та, баһалап та етмәгән һүҙҙәрҙең мәғәнәһенә йылдар үткән һайын нығыраҡ төшөнәһең. “Юлдаш” радиоһында өсөнсө йыл рәттән эфирға сыға килгән “Атайым тураһында һөйләгеҙ” тапшырыуы ла атайҙар васыяты, атайҙар аманаты, атайҙар тәрбиәһе тураһында. Беҙҙең аранан киткән, үҙенән һуң яҡты эҙ, күркәм эштәр ҡалдырған, атаһының ғына түгел, тотош милләтенең улы булған уҙамандар программа геройҙары итеп һайлана....
Пирамида кеүек күп ҡырлы
Медиа // 28-02-2017, 08:30
Пирамиданы һәр кем күҙ алдына килтерәлер. Юҡ-юҡ, Мысырға тартмай әле күңел. Миҫал өсөн генә. Пирамиданы бер яғынан тороп ҡараһаҡ, нимә күрәбеҙ?
Әлбиттә, өсмөйөш. Ә туп-тура, өҫтөнән? Шаҡмаҡ, квадрат, тиерһегеҙ. Дөрөҫ тә һымаҡ, тик пирамида тигәндәренең шаҡмаҡ та, өсмөйөш тә түгел икәнлеген беләбеҙ. Тимәк, реаль картинаны күҙ алдына баҫтырыу өсөн ана шул пирамиданы бер тапҡыр булһа ла әйләнеп сығырға кәрәк....
«Юлдаш» йыры – 2017» яңы йырсыларҙы көтә
Медиа // 20-02-2017, 14:13
«Юлдаш» йыры» баштан уҡ ҡатнашыусыларының үҙенсәлекле, күп яҡлы булыуҙары менән йәлеп итте. Теш табибы Нәғим Ғәлин, Тольяттиҙан инженер Хәтижә Ғиниәтова, зоотехник Фәрит Йосопов, төҙөүсе Дилбәр Нурғәлиев ҡына ни тора! Тағы ла инженерҙар, эшҡыуарҙар, балта оҫталары, уҡытыусылар, ашнаҡсылар, спортсылар, юристар һ.б. Улар тәүге аҙымдарын тап «Юлдаш» йыры»нда яһап, ҡанат нығытты.
...
Халҡыбыҙҙың аҫыл йыр мираҫын еткереүсе “Хазина”
Медиа // 6-02-2017, 12:10
Тәүлек әйләнәһе эшләгән “Юлдаш”тың эфир йөкмәткеһенең күп өлөшөн төрлө йүнәлештәге йыр-моң биләй. Заманса тел менән әйткәндә, музыкаль контенттың үҙенсәлеге уның төрлөлөгө менән билдәләнә. Халыҡ йырҙары ла, классик һәм инструменталь көйҙәр ҙә, йәштәр зауығына тура килгән рок һәм поп, дискотека музыкаһы, заманса стилдәге йырҙар, урта быуын күңеленә яҡын ретро көй-моңдар ҙа бар. Бөгөн һүҙ халыҡ йырҙары тураһында....
“Юлдаш” килен төшөрә
Медиа // 2-02-2017, 11:03
“Юлдаш” радиоһында әлегә тиклем ишетелмәгән һәм күрелмәгән ваҡиға – беҙ килен төшөрәбеҙ! Геройҙарыбыҙ – Лира һәм Азат. Улар бер-береһен бала саҡтан яҡшы белә. Икеһенең дә олатай-өләсәйҙәре Мәләүез районының Аптраҡ ауылында йәшәй. Улар янына ял итергә ҡайтып йөрөгән йәштәр дуҫлашып китә, дуҫлыҡ хистәре оло мөхәббәткә әүерелә. Күмертау ҡалаһы ҡыҙы Лира Мөҡсимова әле Өфө авиация техник университеты студенты, 4-се курста белем ала. Мәләүез егете Азат Һөйәрғолов иһә “Газпромнефтехимсалауат” ойошмаһында машинист булып эшләй. Йәштәрҙең яратҡан шөғөлдәре, уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙары күп. Шул иҫәптән улар радио тыңларға ла ярата. Шуға ла Азат яратҡан радиоһы үткәргән концертта һөйгәненә өйләнешергә тәҡдим яһарға була ла инде. Былтыр үткән “ЮлдашХит” концертында уның сәхнәнән әйтелгән: “Лира, мин киләсәк тормошомдо һинең менән бәйләргә теләйем. Миңә кейәүгә сығырға ризаһыңмы?” – тигән һүҙҙәре бар тамашасыны аптыратты ла, һоҡландырҙы ла. Һәр хәлдә, концертҡа килеүселәр егеттең ҡыйыулығын, кейәүгә сығыу тәҡдименең үҙенсәлекле булыуын баһаланы. Лира ла бындай тәҡдимдән баш тарта алманы. Ғашиҡтар көнөндә “Юлдаш” радиоһы тура эфирҙа уларҙы ҡауыштырырға һәм туй үткәрергә ниәтләй. “Бәйләнештә” социаль селтәрендәге “Юлдаш” радиоһының асыҡ төркөмөндә Азаттың Лираға тәҡдим яһаған мәлен мәңгеләштергән видеояҙма 7 мең “лайк” йыйһа, тура эфирҙа йәштәрҙе өйләндерәсәкбеҙ. Йәштәргә бәхет теләп, уларға “лайк”тар ҡуйығыҙ. Тулы мәғлүмәт “Юлдаш” радиоһының “Бәйләнештә” социаль селтәрендә.
Гүзәл ЗАРИПОВА....
Гүзәл ЗАРИПОВА....
“Сәләмәт булайыҡ” йәғни сирҙе дауалауға ҡарағанда иҫкәртеү отошло!
Медиа // 23-01-2017, 12:24
Һаулыҡ – ҙур байлыҡ, тип бушҡа әйтмәйҙәр. Уны һатып алып та, бүләк итеп тә булмай. Һау-сәләмәт булыу иң элек кешенең үҙенә бәйле. Ә һалҡын тейеүҙе, киҙеүҙе алдан иҫкәртеп буламы? Ошо һәм сәләмәтлеккә ҡағылышлы башҡа мәсьәләләрҙе күҙ уңында тотоп, тыңлаусыларыбыҙҙы сәләмәтлек серҙәре менән таныштырыу, уларға табип-белгес кәңәштәрен еткереү, сирҙәрҙе иҫкәртеү маҡсатында "Юлдаш" радиоһында "Сәләмәт булайыҡ" проекты ойошторолдо. Ул эфир тулҡындарына йома көн "Иртәнсәккәй тороп" проектында сыға, тулыраҡ тапшырыу булып һәр икенсе дүшәмбе көндөҙгө 11 сәғәт 15 минутта һәм киске 8 сәғәт 15 минутта донъя күрә.
Һаулығыбыҙҙы нисек кенә һаҡларға тырышһаҡ та, барыбер табиптарға һәм аҙым һайын теҙелеп торған дарыуханаларға мөрәжәғәт итмәйенсә йәшәй алмайбыҙ. Дарыуҙарға көндән-көн хаҡтар арта, уларҙың арзан аналогтары бармы? Ниндәй дарыуҙарға өҫтөнлөк бирергә? Киҙеүҙе ни өсөн табиптар антибиотиктар менән дауаларға кәңәш итмәй? Сығарылыштарҙа ошондай көнүҙәк мәсьәләләр күтәрелеп, өлкәне яҡшы белгән табиптар ярҙамында бергәләп яуаптар эҙләйбеҙ. Төшөнкөлөккә бирелеүҙән, стрестан һәм хәүефләнеүҙән дарыу төймәһе йәки башҡа дауа ярҙамында ғына түгел, ә күңелде күтәрерлек, йылылыҡ өҫтәүсе төрлө ысулдар менән дә ҡотолорға мөмкин. Сырхауҙың сәбәбе – хәрәкәт һәм кәрәкле витаминдар етмәү. "Сәләмәт булайыҡ" рубрикаһының алдағы сығарылыштарында ошо хаҡта ла ишетербеҙ.
Әҙәм балаһы сирләгәндә генә һаулыҡтың иң ҙур байлыҡ икәнен хәтергә төшөрөүсән. Табип сирҙе дауалай, ә сәләмәтлекте һәр кем үҙе булдыра. Сәләмәт кеше – матур кеше. Әгәр инде күңелебеҙ "ауырый" икән – тәнебеҙ ҙә интегә. Һәр яҡлап сәләмәт булайыҡ! Һеҙҙән һорауҙар менән хаттар көтәбеҙ. Тапшырыуҙарҙы uldashfm.ru адресы буйынса беҙҙең рәсми сайтта ла тыңларға мөмкин.
Сәриә Рамазанова.
...


text:
Фото:
Биналарҙы ҡуртымға алыу хоҡуғына сауҙа үткәрелә
Фото:
17 һәм 24 сентябрҙә Өфө хакимиәтенең Муниципаль милеккә идара итеү комитеты муниципаль торлаҡ булмаған фонд объекттарын ҡуртымға алыу килешеүҙәре төҙөү хоҡуғына аукциондар үткәрә. Беренсе аукционда 16 лот ҡуйыласаҡ, икенсеһендә лә шул тиклем үк.
Объекттар араһында – ҡала торлаҡ йорттарының подвал биналары, сарлаҡтары, беренсе йәки аҫҡы ҡаттары. Комитет хәбәр итеүенсә, иң ҡиммәтле лоттың башланғыс хаҡы 2308 мең һумдан ашыу тәшкил итә. Бинаның дөйөм майҙаны – 687 квадрат метр. Ул Калинин районында биш ҡатлы торлаҡ йортта урынлашҡан. Иң арзан объект 11366 һумға ҡуйыла. Майҙаны 7,4 квадрат метр булған сарлаҡтың башланғыс хаҡы ошондай. Ул Киров районындағы күп ҡатлы йортта урынлашҡан.
Сауҙа еңеүсеһе тип лот өсөн иң юғары хаҡ ҡуйған ҡатнашыусы таныла. Аукцион үткәргән көндә еңеүсе йомғаҡлау протоколына ҡул ҡуя һәм уға ҡул ҡуйған көндән алып 20 көндән дә һуңға ҡалмайынса ҡуртым килешеүе төҙөргә йөкләмә ала.


text:
Республикала торлаҡ төҙөлөшө күләме ете процентҡа артҡан Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Республикала торлаҡ төҙөлөшө күләме ете процентҡа артҡан
Республикала торлаҡ төҙөлөшө күләме ете процентҡа артҡан Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Башҡортостанда 2012 йыл кимәленә ҡарата торлаҡ төҙөлөшө күләме ете процентҡа артҡан. Тип хәбәр итә республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.
2013 йылда Башҡортостанда бөтә финанслау сығанаҡтары иҫәбенә 2485,3 (100,6 процент) мең квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырылған. Республиканың бер мең кешеһенә иҫәпләгәндә 611 квадрат метр дөйөм торлаҡ майҙаны сафҡа индерелгән.
2013 йыл йомғаҡтары буйынса торлаҡты файҙаланыуға тапшырыу күләмдәре буйынса Башҡортостан Республикаһы Волга буйы федераль округы төбәктәре араһында беренсе урында тора.
Айырыуса әүҙем Стәрлетамаҡ (167 процент) һәм Ғафури (127,1 процент) райондарында төҙөгәндәр. Ҡаларҙа 1132,7 мең квадрат метр, йәғни 2012 йыл кимәленә ҡарата 109,6 процент, торлаҡ төҙөлөп файҙаланыуға тапшырылған. Торлаҡ төҙөү күләмдәре Стәрлетамаҡта – 19,5 процентҡа, Нефтекамала – 15,3 процентҡа, Өфөлә – алты процентҡа артҡан.
Төҙөлгән торлаҡтың мөһим өлөшө шәхси төҙөлөшкә тура килә. 2013 йылда шәхси төҙөүселәр үҙҙәренә дөйөм майҙаны 1648,3 мең квадрат метр тәшкил иткән 14,8 мең йорт төҙөгән. Шәхси өйҙәр өлөшө республикала төҙөлгән дөйөм йорттар күләменән 66,3 процент тәшкил итте.
Республика предприятиелары һәм ойошмалары 2013 йылда торлаҡ төҙөлөшөндә һуңғы 19 йыл эсендә иң яҡшы күрһәткестәргә өлгәште. Улар төҙөгән торлаҡ күләме 2012 йыл күләменән 18,1 процентҡа артҡан һәм 937 мең квадрат метр дөйөм торлаҡ майҙаны тәшкил иткән. Һөҙөмтәлә республиканың бер кешеһенә торлаҡ менән тәьмин ителгәнлек 23,1 квадрат метр тәшкил итә.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 19.05.2017
Белемле бер ерҙә лә юғалмаҫ
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:22
Ағасты – емешенә, кешене эшенә ҡарап билдәләйҙәр. Ошо һүҙҙәр менан ризалашам. Был донъяға килгән һәр бер кеше үҙенән һуң ниндәй ҙә булһа иҫтәлек ҡалтыра. Ҡылған эштәре изге булһа, тимәк, ғүмере заяға уҙмаған, ә инде алама яҡтары күберәк икән, мәғәнәһеҙ тормош кисергән....
Төнгө уйланыуҙар-һыҙланыуҙар
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:18
Ҡараңғы төн. Сәғәт берҙе һуҡты,
Бар тереклек – әүен илендә.
Тик ниңәлер йоҡо фәрештәһе
Онотто бит миңә килергә.
Ике тулды. Тынғыһыҙ уйҙар
Йөҙә барлыҡ Ер шары буйлап.
Йөрәк ҡылын сирткән уйҙарымды
Яҙҙым, шиғри юлдарға туплап.
Был донъяға килгән һәр әҙәмдең
Хоҡуғы бар тыныс тормошҡа!
Әммә ниңә бик күп кешенең
Ғүмер юлы әйләнә тамуҡҡа?...
Бар тереклек – әүен илендә.
Тик ниңәлер йоҡо фәрештәһе
Онотто бит миңә килергә.
Ике тулды. Тынғыһыҙ уйҙар
Йөҙә барлыҡ Ер шары буйлап.
Йөрәк ҡылын сирткән уйҙарымды
Яҙҙым, шиғри юлдарға туплап.
Был донъяға килгән һәр әҙәмдең
Хоҡуғы бар тыныс тормошҡа!
Әммә ниңә бик күп кешенең
Ғүмер юлы әйләнә тамуҡҡа?...
Өлкәндәр, беҙ һеҙҙән өлгө алабыҙ!
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:18
Ваҡыт ҡуласаһы алға тәгәрәй: көндәрҙе – айҙар, айҙарҙы – йылдар, йылдарҙы быуаттар алмаштыра. Ваҡыт, аҡҡан һыуҙай, һиҙҙермәй генә алға бара, бер дәүерҙе икенсеһе алмаштыра. Тарих үҙгәрә, һәр замандың үҙ йәшлеге, йыры, әҙәбиәте, мәҙәниәте, йолалары, геройҙары, шәхестәре була. “Заман башҡа, заң башҡа”, – тип юҡҡа ғына әйтмәгәндер ата-бабаларыбыҙ....
Ваҡыт ҡәҙерен беләйек!
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:17
Ғүмер... Ҡайҙа был тиклем ашығаһың? Сәғәт телдәре бер туҡтамай алға елә лә елә. Ваҡыттың уҙғанын һиҙмәй ҙә ҡалабыҙ. Кешеләр һәр ваҡыт тормошҡа ашырҙай ҙа, ашмаҫтай ҙа матур хыялдар менән йәшәй. Берәүҙәр яҡшы уҡыу, йәшәү хаҡында хыялланһа, икенселәр белем алып, эш табып, матур тормош ҡороуҙы маҡсат итә. Күп осраҡта ваҡыт үтеү менән бергә хыял-маҡсаттар ҙа үҙгәрә, бала саҡта мөһим кеүек тойолған нәмәләр яйлап онотола, әһәмиәтен юғалта....
Йөрәктәребеҙ – тыуған ерҙә
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:17
Ғәзиз ерем! Ни тиклем йөрәккә яҡын, ҡәҙерле, изгеһең һин. Бәпкә үләне баҫҡан урамдарың, ҡышҡы һалҡын бурандарың, күкрәгеңдән урғылып сыҡҡан шишмәләрең, диңгеҙ кеүек тулҡынланып ятҡан иген ҡырҙарың – барыһы ла ҡәҙерле миңә! Бөтә изге нәмә һинән башлана: йыр ҙа, хеҙмәт тә, мөхәббәт тә. Тәүге тапҡыр ҡояшты, йондоҙҙарҙы һиндә күрҙем, тупраҡ йылыһын һиндә тойҙом. Икмәктең тәмен-ҡәҙерен белергә лә өйрәттең.
...
...
Тыныс тормошто ҡәҙерләйек
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:16
Яҙҙың тәбиғәтте ҡышҡы йоҡоһонан тамам уятҡан май айы ла килеп етте. Үҙенең бик күркәм байрамы – Еңеү көнө менән ҡәҙерле ул май. Быйыл беҙ 72-се мәртәбә тыныс тормошло айҙы ҡаршыланыҡ....
Ил яҙмышы – беҙҙең ҡулда
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:16
Тыуған ер, тыуған Башҡортостан! Ни тиклем күңелемә яҡынһың, ни тиклем ҡәҙерлеһең һәм изгеһең һин. Бәпкә үләнле урамдарың, ҡышҡы ыжғыр бурандарың, диңгеҙ кеүек тулҡынланып ятҡан баҫыуҙарың – бөтәһе, бөтәһе лә күҙ алдымда, йөрәк түрендә. Тәүге тапҡыр ҡояшты, зәңгәр күк йөҙөн һиндә күрҙем, тупраҡ йылыһын тойҙом. Икмәктең тәмен, ҡәҙерен белергә лә һин өйрәттең, тыуған ерем.
...
...
Үҙ ғүмеребеҙгә үҙебеҙ яуаплы
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:16
Яҙмамды “Эскелек – хурлыҡ, айыҡлыҡ – ҙурлыҡ” тигән мәҡәл менән башламаҡсымын. Уны ҙур таҡталарға яҙып, һәр бер ауылға, ҡалаға ҡуйып сығырға кәрәк. Бәлки, әлеге яҙыуҙы уҡып, ҡайһы берәүҙәр тетрәнер, уйланыр ине....
Беҙ һәр ваҡыт әҙер инек
Рубрикалар / Хәтер // 19-05-2017, 15:12
Ете тиҫтә йыл “йәшәп киткән” пионерияның барлыҡҡа килеүенә – 95 йыл
– Пионер! Коммунистар партияһының эше өсөн көрәшкә әҙер бул!
– Һәр ваҡыт әҙер! – ошо һүҙҙәр беҙҙең бала һәм үҫмер саҡтың яҡты хәтирәһенең бер өлөшө. Рәсәйҙә 1980 йылға тиклем тыуғандар араһында пионер булмаған бер кеше лә юҡтыр.
Пионер бөтә ерҙә лә ине – мәктәптә, походта, мәктәп баҡсаһында, ярышта, мәҙәни смотрҙарҙа, олимпиадаларҙа…
Мин – СССР пионерҙарының береһе. Галстуклы, значоклы, пионер исеменә тап төшөрмәгән яҡшы уҡыусы. Хәтерләүемсә, һәр класс отряд, звеноларға бүленде һәм унда барыһы ла ниндәйҙер вазифаны башҡарҙы. Үҙемдең звеньевой, политинформатор, санитарка булғанымды иҫләйем. Стена гәзитен сығарыуҙа ла ҡатнаша торғайным. Кемдер отряд етәксеһе, барабансы, борғосо, спорт секторы етәксеһе ине. Һәм, әлбиттә, Тимурсылар командаһы төҙөп, ололарға ярҙамсылар булып йөрөнөк. Металл һыныҡтары, макулатура йыйыуҙы ла пионерҙарға ышанып тапшырҙылар. Ҡыҫҡаһы, ҡайҙа эш бар, ҡайҙа ярҙам кәрәк – беҙ, пионерҙар, бөтә ергә лә өлгөрҙөк.
Заман теле менән әйткәндә, шәп бренд ине пионерия. Ине шул. Түңкәрелешле 90-сы йылдарҙа ныҡлы тоташҡан кеүек булған ҙур бер ҡулсаның төп көсө өҙөлгәйне, балалар һәм үҫмерҙәр ойошмаһы ла, етәкләргә өлкән ҡулдар булмағас, тарҡалып, юҡҡа сыҡты. Юҡ, күңелдәрҙә һаман йәшәй әле. Иҫләүселәре булғас ни…...
– Пионер! Коммунистар партияһының эше өсөн көрәшкә әҙер бул!
– Һәр ваҡыт әҙер! – ошо һүҙҙәр беҙҙең бала һәм үҫмер саҡтың яҡты хәтирәһенең бер өлөшө. Рәсәйҙә 1980 йылға тиклем тыуғандар араһында пионер булмаған бер кеше лә юҡтыр.
Пионер бөтә ерҙә лә ине – мәктәптә, походта, мәктәп баҡсаһында, ярышта, мәҙәни смотрҙарҙа, олимпиадаларҙа…
Мин – СССР пионерҙарының береһе. Галстуклы, значоклы, пионер исеменә тап төшөрмәгән яҡшы уҡыусы. Хәтерләүемсә, һәр класс отряд, звеноларға бүленде һәм унда барыһы ла ниндәйҙер вазифаны башҡарҙы. Үҙемдең звеньевой, политинформатор, санитарка булғанымды иҫләйем. Стена гәзитен сығарыуҙа ла ҡатнаша торғайным. Кемдер отряд етәксеһе, барабансы, борғосо, спорт секторы етәксеһе ине. Һәм, әлбиттә, Тимурсылар командаһы төҙөп, ололарға ярҙамсылар булып йөрөнөк. Металл һыныҡтары, макулатура йыйыуҙы ла пионерҙарға ышанып тапшырҙылар. Ҡыҫҡаһы, ҡайҙа эш бар, ҡайҙа ярҙам кәрәк – беҙ, пионерҙар, бөтә ергә лә өлгөрҙөк.
Заман теле менән әйткәндә, шәп бренд ине пионерия. Ине шул. Түңкәрелешле 90-сы йылдарҙа ныҡлы тоташҡан кеүек булған ҙур бер ҡулсаның төп көсө өҙөлгәйне, балалар һәм үҫмерҙәр ойошмаһы ла, етәкләргә өлкән ҡулдар булмағас, тарҡалып, юҡҡа сыҡты. Юҡ, күңелдәрҙә һаман йәшәй әле. Иҫләүселәре булғас ни…...
Быйылғы ярыш тамам! Алда - киләһе ярыш!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 19-05-2017, 14:53
Бөгөн, 19 майҙа Булат Солтангәрәев исемендәге республика уҡыусылар конкурсының быйылғы ярышы тамамланды. Ошо айҡанлы "Йәшлек" редакцияһында БДУ-ның журналистика кафедраһы профессоры Тимерғәле Килмөхәмәтов рәйеслегендәге баһалама комиссияһы гәзиттә сыҡҡан һәм әле баҫылып өлгөрмәгән эштәрҙе ҡараны, үҙенең ғәҙел фекерен әйтте....


text:
Ҡытай Халыҡ Республикаһы
Ҡытай, Ҡытай Халыҡ Республикаһы (ҠХР) (ҡытайса ғәҙәти 中國/中国,ябай 中华人民共和国) — Көнсығыш Азиялағы социалистик дәүләт. Халыҡ һаны буйынса (1,36 млрд-тан күберәк[4]) донъяла — беренсе, майҙаны буйынса Рәсәй менән Канаданан ҡала өсөнсө урында тора. Рәсми тел — ҡытай (путунхуа; Тайванда һәм Макаола — кантон) теле. Ил халҡының күпселеге — этник ҡытайҙар, үҙатама — хань.
Донъяла юғары бойондороҡһоҙ дәүләт (держава) булып иҫәпләнә, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Именлек советының даими ағзаһы. Ер шарында космосты яулау буйынса алдынғы илдәрҙең береһе, хәрби хеҙмәткәрҙәренең һаны буйынса донъялағы иң ҙур армияға һәм йәҙрә ҡоралына эйә. 2014 йылдың декабренән Эске тулайым продукт күләме буйынса донъяла беренсе урынға сыҡты. Ҡытай төрлө халыҡ-ара ойошмаларҙың, шул иҫәптән БМО, АТЭС, G20, Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы, ШОС һәм БРИКС-тың, ағзаһы булып тора.
1949 йылда Ҡытай Халыҡ Республикаһы ойошторолғандан алып илде Комунистар партияһы етәкләй.
Ҡытай 14 ил менән сиктәш.
Йөкмәткеһе
- 1 Ил атамаһының сығышы
- 2 Тарихы
- 3 Дәүләт ҡоролошо
- 4 Физик-географик характеристика
- 5 Административ-территориаль бүленеше
- 6 Халҡы
- 7 Сит илдәр менән мөнәсәбәте
- 8 Иҫкәрмәләр
- 9 Әҙәбиәт
- 10 Һылтанмалар
Ил атамаһының сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм таралған фараз буйынса, «Ҡытай» «Ҡатай» һүҙенән алынған тип иҫәпләнә. Уның сығышы үҙ сиратында кидань (китай) исемле манжур күсмә ҡәбиләләренә барып тоташа. 907 йылда улар Төньяҡ Ҡытайҙы баҫып ала һәм унда үҙҙәренең Ляо дәүләтен ойоштора. XII—XIII быуаттарҙа уларҙың урынына башҡа күскенселәр — джурджендәр һәм монголдар килеп ултырһа ла, тәүге этноним Төньяҡ Ҡытай топонимы булып нығынып ҡала. Европа сәүҙәгәрҙәре, атап әйткәндә, Марко Поло, был исемдең «Катай» («Cathay») формаһын урта быуат Көнбайыш Европаһына алып ҡайта, һәм ул унда быға тиклем ҡулланылған латин теленән алынған «China» һүҙен ҡыҫырыҡлап сығара. Артабан был яңы исем славян телдәргә күсә һәм уларҙа «Китай» булып нығына. Көнбайышта «Катай» Ҡытайҙың шиғри исеме булараҡ ара-тирә хәҙер ҙә ҡулланыла.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай тарихы яҙма сығанаҡтарҙың төрлөлөгө менән үҙенсәлекле. Улар археологик мәғлүмәттәр менән берлектә сәйәси һәм социаль хәл-ваҡиғаларҙы бик боронғо замандарҙан алып тергеҙеү мөмкинлеген бирә. Изгеләр тип танылған дини-фәлсәфәуи һәм тарихи йөкмәткеле текстар — бигерәк тә Конфуций тәғлимәттәре яҙылғандары — үҙ сиратында ҡытай мәҙәниәтенең (цивилизацияһының) һәм ҡытай халҡын донъяға ҡарашының артабан үҫеүенә йоғонто яһаған.
Һәр кешенең ерҙәге тормошта бәхеткә, байлыҡ һәм муллыҡҡа өлгәшеүгә йүнәлтелгән юғары социаль-сәйәси әүҙемлеге Ҡытай мәҙәниәтенә Конфуций осоронан уҡ хас була. Һәр кемдең яҙмышы хоҙайҙың алдан билдәләүенә түгел, ә уның үҙ тырышлығына бәйле.
Ҡытай мәҙәниәте — донъялағы иң боронғоларҙың береһе. Ғалимдәр билдәләүенсә, уның йәше биш мең йылға тиң, ә булған яҙма сығанаҡтар бары 3500 йылдан кәм булмаған осорҙо яҡтырта. Бер-береһен алмаштырған династиялар тарафынан тағы камилләштерелгән административ идара системаһының бик борондан килеүе ҡытай дәүләте өсөн һис шикһеҙ өҫтөнлөк тыуҙырған. Шуға ла уның иҡтисады артта ҡалған күршеләре-күсмә ҡәбиләләр һәм таулы халыҡтар менән сағыштырғанда ныҡ үҫкән ауыл хужалығына нигеҙләнә. Беҙҙең эраға тиклем I быуатта конфуцианлыҡты дәүләт идеологияһы итеү һәм б. э. т. II быуатта берҙәм яҙма системаһы индереү ҡытай мәҙәниәтен тағы ла нығыта.
Сәйәси күҙлектән Ҡытай бер нисә мең йыллыҡтар барышында цикл рәүешендә ҡабатланған сәйәси берҙәмлек һәм тарҡалыу осорҙары аша үтә. Ул ғына ла түгел, ҡайһы бер осраҡта өлөшләтә йә тулыһынса сит ил дәүләте составына инә (миҫал өсөн Юань һәм Цин империялары). Ҡытай биләмәләре ситтән һөжүмдәргә даими дусар булһа ла, баҫҡынсыларҙың күбеһе иртәме-һуңмы барыбер «ҡытайлашып», ҡытай этносы эсендә юғала, ә улар дәүләттәрепнең ерҙәре ғәҙәттә Ҡытайға ҡушыла. Бөгөнгө Ҡытай дәүләте һәм йәмғиәте — быуаттар дауамында тирә яҡтағы күп һанлы Азия халыҡтарының миллионлаған вәкилдәренең күсенеп йөрөүе һәм хань ассимиляцияһына бирелеүе, мәҙәни һәм сәйәси үҙ-ара үтеп инеү һәм бер-береһенә йоғонто яһау һөҙөмтәһе. Бында шулай уҡ традицион ҡытай тарихнамәһенең башҡа халыҡтар (монголдар, манжурҙар) тарихын һанға һуҡмайынса, уларҙың үҙаллы дәүләттәрен Ҡытайҙың өлөшө итеп ҡарап, барыһын да Ҡытай хроникаль-династия тарихына индереүен иҫтә тоторға кәрәк.
- Ҡытай тарих фәнендә ҡабул ителгән ҡыҫҡаса хронологик таблица
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай Халыҡ Республикаһы — унитар республика, демократик халыҡ диктатураһының социалистик дәүләте. Илдең төп ҡануны — 1982 йылда ҡабул ителгән конституция. Дәүләт власының юғары органы — 2979 депутаттан торған бер палаталы Халыҡ вәкилдәренең бөтөн ҡытай йыйылышы (урыҫса Всекитайское собрание народных представителей — ВСНП). Ул халыҡ вәкилдәренең төбәк йыйылыштары тарафынан биш йыллыҡ срокка һайлана. Йыйылыш сессиялары йыл һайын саҡрыла. Сессиялар араһында Йыйылыш вәкәләтлектәрен уның Даими комитеты атҡара.
Һайлауҙарға бары тик Ҡытай коммунистар партияһы һәм Ҡытайҙың халыҡ сәйәси консультатив советына (урыҫса Народный политический консультативный совет Китая — НПКСК) ингән һәм «демократик» тип аталған һигеҙ сәйәси фирҡә депутаттары ғына үткәрелә. Гонкондағы КҠР-ҙың махсус администртив райондары биләмәләрендә һәм Макаола үҙҙәренең айырым закон сығарыу органдары бар.
Халыҡ вәкилдәренең бөтөн ҡытай йыйылышы депутаттарның барыһы ла — коммунистар партияһы һәм демократтар блогы вәкидәре.
Дәүләт башлығы — Ҡытай Халыҡ Республикаһы Рәйесе (Си Дзиньпин (ҡыт. 习近平). Ул ил етәкселәренең бишенсе быуын вәкиле.
Дәүләттең юғары башҡарма органы — ҠХР-ҙың Дәүләт советы (Үҙәк халыҡ хөкүмәте). Уның составы: премьер, уның урынбаҫарҙары, Дәүләт советы ағзалары, министрҙа, комитеттар рәйестәре, генераль ревтизор һәм яуаплы секретарь.
Юғары Халыҡ Суды — юғары суд инстанцияһы, ә халыҡ судтары — беренсе инстанция һәм кассация судтары булып иҫәпләнә. Юғары Халыҡ Прокуратураһы һәм уның урындағы органдары — прокурор күҙәтеүен (надзоры) тормошҡа ашыра.
Дәүләт власының урындағы органдары булып халыҡ вәкилдәре йыйылыштары, ә даими эшләүсе орган булып даими комитеттар һанала (улар волостарҙа юҡ). Урындағы халыҡ хөкүмәттәре башҡарыу-етәксе органдар булып иҫәпләнә.
Физик-географик характеристика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай Көнсығыш Азияла урынлашҡан. Көнсығыштан уны Тымыҡ океандың көнбайыш диңгеҙҙәре йыуа. Төньяҡ-көнсығышта ул Корея Халыҡ-Демократик Республикаһы һәм Рәсәй менән, төньяҡта — Монголия, төньяҡ-көнбайышта Рәсәй һәм Ҡаҙағстан, көнбайышта — Ҡырғыҙстан, Тажикстан һәм Афғанстан менән, көньяҡ-көнбайышта — Пакистан, Һиндостан, Непал һәм Бутан менән, көньяҡта — Мьянма, Лаос һәм Вьетнам менән сиктәш. Ил биләмәләре майҙаны 9,6 млн км²[5]. Был йәһәттән Ҡытай Азияла иң ҙур дәүләт булһа, Ер шарында, Рәсәй менән Канаданан ҡалып, өсөнсө урында тора. Ҡытайҙа бер дөйөм сәғәт бүлкәте билдәләнгән — UTC+8.
Ҡытайҙың диңгеҙ буйы ярҙары төньяҡта Төньяҡ Корея менән сиктән башланып, көньяҡта Вьетнамға тиклем һуҙыла һәм дөйөм оҙонлоғо 14 500 киомет тәшкил итә. Ил биләмәләрен Көнсығыш Ҡытай диңгеҙе, Корея ҡултығы, Һары диңгеҙ Һәм Көньяҡ Ҡытай диңгеҙе һыуҙары йыуа. Тайвань утрауы материктан Тайвань боғаҙы менән айырылған.
Рельефы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытайҙың ер өҫтө төҙөлөшө бик төрлө: бында бейек тауҙар ҙа, яҫы таулыҡ һәм уйпаттар ҙа, сүллек һәм киң тигеҙлектәр ҙә бар. Рельеф буйынса ил биләмәләре өс эре төбәккә бүленеп тикшерелә:
- Тибет ҡалҡыулығы диңгеҙ кимәленән 2000 метр бейеклектә Ҡытайҙың көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан;
- 200—2000 метрлы тауҙар һәм юғарғы тигеҙлектәр бүлкәте илдең төньяғында ята;
- төньяҡ-көнсығыш, көнсығыш һәм көньяҡтағы 200 метрҙан артмаған түбәнге тигеҙлектәр һәм тәпәш тауҙарҙа Ҡытай халҡының күп өлөшө йәшәй.
Төньяҡта Пекиндан башлап көньяҡтағы Шанхайға тиклем йәйелеп ятҡан Бөйөк Ҡытай тигеҙлеге, Хуанхэ йылғаһы һәм Янцзы дельтаһы диңгеҙ буйҙарында бергә ҡушыла. Ынйы йылғаһы (һәм уның төп ҡушылдығы Сидзяндең) бассейны Ҡытайҙың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан һәм Янцзы йылғаһы бассейнынан Нанлинг тауҙары һәм Уйишан тау һырттары менән айырылған (һуңғылар ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫының Ҡытай буйынса исемлегенә индерелгән).
Көнбайыштан көнсығышҡа Ҡытайҙың ер йөҙө өс киртләс балыҡҡа килтерә. Уларҙың тәүгеһе диңгеҙ кимәленән 4000 метрҙан бейегерәк тауҙары булған Тибет ҡалҡыулығы. Бейеклектәре 1500 ҙән 3000 метрғаса булған Сычуань һәм Үҙәк Ҡытай тауҙары икенсе киртләсте хасил итә. Бында үҫемлектәр донъяһы ҡырҡа үҙгәрә: сағыштырмаса ҙур булмаған арауыҡта тәбиғәт зоналарынан бейек тауҙарҙағы һыуыҡ сүллектәрҙән башлап субтропик урманды осратырға мөмкин. Киртләстәрҙең өсөнсөһөнә диңгеҙ кимәленән 1500 метрҙан түбәнерәк ятҡан уңдырышлы тигеҙлектәр инә.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай климаты үҙенең төрлөлөгө менән айырыла: көньяҡ-көнсығышта ул субтропик булһа, илдең төньяҡ-көнбайышына ҡырҡа континенталь, сүллектәрҙәң ҡоро климаты хас. Көньяҡтағы яр буйҙарында һауа торошона океан һәм ҡоро ерҙең дымды төрлөсә тартыуы арҡаһында барлыҡҡа килгән муссондар — йәйен диңгеҙҙән, ҡышын ҡоро ерҙән иҫкән елдәр тәьҫир тә. Нәтижәлә һауа һәм елдәр йәй көндәре үтә дымлы, ҡыштарын, киреһенсә, шаҡтай ҡоро була. Нәҡ ошо муссондарҙың килеп-китеүе юғары дәрәжәлә яуым-төшөм миҡдарын һәм уның ил буйынса бүленешен билдәләй ҙә инде. Ҡытай биләмәләренең күп өлөшө уртаса климат өлкәләренә тура килһә лә, географик киңлек, оҙонлоҡ һәм бейеклек буйынса ҙур айырымлыҡтар температура һәм һауа торошононоң төрлөлөгөн тыуҙыра.
Илдең 2/3-нән күберәк өлөшөн тау һырттары, яҫы таулыҡ һәм уйпаттар, сүллек һәм ярым сүллектәр алып тора. Халыҡтың яҡынса 90 % Ҡытайҙың ни бары 10 % майҙанын биләгән диңгеҙ буйы райондарында һәм Янцзы, Хуанхэ (Һары йылға — Жёлтая река) һәм Перл кеүек ҙур йылға үҙәндәрендә йәшәй. Ауыл хужалығы ерҙәрен оҙаҡ һәм көсөргәнешле эшкәртеү һөҙөтәһендә һәм тирә яҡ мөхитте сәнәғәт тармағы бысратыуы нәтижәһендә был биләмәләрҙең экологик хәле үтә ауыр.
Ҡытайҙың иң төньяҡ провинцияһы Хэйлунцзян Рәсәйҙең Владивосток һәм Хабаровск ҡалаларыныҡына оҡшаш уртаса климатта булһа, көньяҡтағы Хайнань утрауы — Тропик климат зонаһында ята. Был ике төбәктең һауа температураһы араһындағы айырма ҡыштары бик ҙур булһа ла, йәйен аҙая төшә. Мәҫәлән, Хэйлунцзяндың төньяғында ҡышҡы һыуыҡ −38 °C етеүе мөмкин. Ғинуарҙың уртаса температураһы −16 °C тирәһе булһа, июлдеке +20 °C. Гуандун провинцияһының көньяғында уртаса температура ғинуарҙа 10 °C, июлдә 28 °C.
Яуым-төшөм миҡдарындағы айырма температураға ҡарағанда ла күберәк: Циньлин тауҙарының көньяҡ биттәрендә яуған ямғырҙарҙың күбе йәйге муссонға тура килә. Төньяҡҡа һәм көнбайышҡа табан яуым-төшөм аҙая. Илдең төньяҡ-көнбайыш райондары — иң ҡоро һанала, нәҡ бында урынлашҡан Такла-Макан, Гоби һәм Ордос) сүллектәрендә ямғыр бөтөнләй юҡ дәрәжәлә.
Ҡытайҙың көньяҡ һәм көнсығыш төбәктәре йылыына биш тапҡыр тиерлек емергес диңгеҙ ҡойоно (тайфундан), шулай уҡ һыу баҫыуҙан, муссондан, цунами һәм ҡоролоҡтан ҡаза күрә. Илдең төньяҡ райондарына һәр яҙ һары туҙан дауылдары ябырыла — улар төньяҡ сүлдәрҙә барлыҡҡа килеп, елдәр менән Корея һәм Япония тарафтарына йүнәлә.
Административ-территориаль бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай 22 провинцияға бүленгән, Тайвань 23-сө итеп иҫәптә йөрөтөлә. Шулай уҡ аҙ һанлы милләттәр йәшәгән биш автономиялы район һәм үҙәк бойһоноуындағы һәм үҙ биләмәләренә эйә дүрт ҡала бар.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытайҙа үҙ мәҙәниәте, йолаһы, кейемдәре, күп осраҡта айырым теле булған бер нисә тиҫтә милләт халҡы йәшәй, шуларҙың 56-һы рәсми танылыу алған. Шулай ҙа уларҙың барыһы бергә илдә йәшәүселәрҙең ни бары 7 процентҡа яҡынын ғына тәшкил итә. Төп халыҡ — үҙҙәрен хань тип атаусы ҡытайҙар. 2000 йылдың ноябрендә үткәрелгән иҫәп алыу буйынса улар абсолют күпселек йәғни 1 137 386 112 кеше. 2010 йылғы VI иҫәп алыу буйынса, континентта йәшәүселәрҙең һаны 1 млрд 339 млн 724 мең 852 кеше. Был шарттарҙа Ҡытай Коммунистар партияһы ғаиләне планлаштырыу буйынса ҡатғи сәйәсәт алып бара. Был бигерәк тә эшсе ҡулдар талап ителгән ауыл ерендә ҙур ризаһыҙлыҡ тыуҙыра.
Ирҙәрҙең ҡатын-ҡыҙҙар менән нисбәте — 106,74:100 (сағыштырыу өсөн донъя буйынса 101,44:100). Дөйөм алғанда, ҡатын-ҡыҙҙарҙың уртаса ғүмер оҙонлоғо ирҙәргә ҡарағанда күберәк, бөтә илдә ул 71 йәшкә тиң.
Ҡалала йәшәүселәр тәүге тапҡыр 2011 йылда бар халыҡтың 51,27 процентын тәшкил итте.
Сит илдәр менән мөнәсәбәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй һәм уның төбәктәре менән бәйләнештәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан Республикаһы менән хеҙмәттәшлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуңғы йылдарҙағы мәғлүмәттәр раҫлауынса, Ҡытай Халыҡ Республикаһы Башҡортостандың сауҙа партнерҙары араһында бишенсе урынды алып тора. Мәҫәлән, 2014 йылда республиканың Ҡытай менән тышҡы сауҙа әйләнеше 685,1 миллион доллар тәшкил иткән, ошо сумманың 79 проценты (541,5 миллион доллар) экспорт тауарҙарына тура килә. Башҡортостандан Ҡытайға турбореактив двигателдәр, нефть һәм нефть продукцияһы, химия сәнәғәте продукцияһы, вертолеттар, көкөрт, бал һәм башҡа тауарҙар оҙатыла. Ә Ҡытайҙан насостар, электр ҡорамалдары, пластмасса әйберҙәр, торбалар, консерваланған йәшелсә һәм еләк-емеш, аяҡ кейемдәре һәм башҡа продукция килтерелә. Башҡортостан Хөкүмәте менән Хэйлунцзян, Ляонин һәм Цзянси провинциялары хөкүмәттәре араһында хеҙмәттәшлек тураһында бер нисә килешеү төҙөлгән.
2015 йылдың 28 ноябрендә Өфө ҡалаһы һәм Хэйлунцзян провинцияһының ҙурлығы һәм бар яҡтан әһәмиәт-мөһимлеге менән икенсе ҡалаһы булған Цицикар араһында туғанлыҡ бәйләнештәре урынлаштырылды.[11]
- 2015 йылдың 28 ноябрендә Өфө һәм Хэйлунцзян провинцияһының Цицикар ҡалаһы араһында туғанлашыу хаҡында Меморандумға ҡул ҡуйылды.[11]
- «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, 2015 йылдың 30 ноябрендә Ҡытайҙың Рәсәйҙәге илселегендә Башҡортостан менән таныштырыу сараһы уҙҙы[12]. Унда ҡатнашҡан эшлекле даирә вәкилдәренә һәм рәсми кешеләргә республиканың сәнәғәт һәм туристик мөмкинлектәре хаҡында киң мәғлүмәт бирелде. Сарала билдәләнеүенсә, алдағы осорҙа 10-дан ашыу проектты тормошҡа ашырыу, шул иҫәптән Башҡортостанда металлургия заводы, ауыл хужалығы сеймалын эшкәртеү, аҙыҡ-түлек етештереү, төҙөлөш материалдары предприятиеларын төҙөү ҡаралған. Бынан тыш, Ҡытай эшҡыуарҙары мәҙәни үҙәктәр, сауҙа йорттары һалырға тәҡдим итә. Ошо проекттарҙың күбеһе 2016 йылда ғәмәлгә ашырыла башлаясаҡ.
- 2015 йылдың 10-11 ноябрендә Башҡортостанда Ҡытайҙың Ляонин провинцияһының рәсми делегацияһы эш сәфәре менән булды[13].
- 2015 йылдың 5-6 ноябрендә Өфөлә Башҡортостанда Ҡытайҙың Цзянси провинцияһы иҡтисады һәм мәҙәниәте көндәре үткәрелде[14]. Уның барышында Башҡортостан Хөкүмәте менән Ҡытай Халыҡ Республикаһы Цзянси провинцияһының Халыҡ хөкүмәте араһында хеҙмәттәшлекте киңәйтеү тураһында килешеүгә[15] һәм республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты менән Цзянси провинцияһының Туристик үҫеш комиссияһы араһында туризм өлкәһендә үҙ-ара хеҙмәттәшлек итеү хаҡында меморандумға ҡул ҡуйылды[16]. Провинция губернаторы Лу Синьше етәкселегендәге рәсми делегация вәкилдәре Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булды[17], ә ике яҡтың эшҡыуарҙары үҙ-ара файҙалы булған төрлө һөйләшеүҙәр үткәрҙе[18]. Цзянси иҡтисады һәм мәҙәниәте көндәре барышында шулай уҡ баш ҡалала төҙөләсәк «Өфө—Янцзы» халыҡ-ара эш үҙәгенең нигеҙ ташы һалынды[19].
- 2015 йылдың 21 сентябрендәге Ҡытай Халыҡ Республикаһына эш сәфәре барышында Башҡортостандың рәсми делегацияһы Ляонин провинцияһында республика менән таныштырыу үткәрҙе. Был сарала машиналар эшләү, нефть сығарыу һәм уны эшкәртеү, ауыл хужалығы һәм төҙөлөш тармаҡтарында мәшғүл булған эре компаниялар вәкилдәре ҡатнашты. Башҡортостан һәм Ляонин хөкүмәттәре ике яҡтың эшлекле даирәләрен үҙ-ара хеҙмәттәшлек мөмкинселектәрен өйрәненеүҙә һәм тәғәйен сараларҙы тормошҡа ашырыуҙа киләсәктә әүҙемерәк булырға саҡырҙы. Был эшмәкәрлеккә булышлыҡ итеү йөҙөнән ике төбәк хөкүмәттәре ҡарауы аҫтында урыҫ һәм ҡытай телдәрендә инвестиция мәсәләләренә ҡағылған уртаҡ сайт булдырыу планлаштырыла. Ул тауар әйләнеше һәм капитал һалымдар күләмен арттырыу буйынса көнүҙәк тәҡдимдәрҙе туплаясаҡ үҙ-ара файҙалы мәғлүмәттәр майҙансығы буласаҡ тип күҙаллана[20].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Си Дзиньпин занял высший государственный пост в Китае, возглавив "пятое поколение" руководителей (рус.)
- ↑ ҠХР хөкүмәтен Ли Кецән етәкләй (рус.)
- ↑ Шулай уҡ Гонконгта гонконг доллары һәм Макаола патака.
- ↑ The World Factbook. www.cia.gov. 10 ноябрь 2015 тикшерелгән.
- ↑ Сайт ЦРУ. The world factbook
- ↑ City Population — Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World
- ↑ Provinces of China, Statoids.com
- ↑ Official National Statistics Taiwan estimate
- ↑ Гонконг
- ↑ Estimates of population
- ↑ 11,0 11,1 Өфө менән Цицикар туғандаш ҡалалар тип иғлан ителде — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 1 декабрь
- ↑ Ҡытайҙың Рәсәйҙәге илселегендә Башҡортостан менән таныштырыу сараһы уҙҙы — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 30 ноябрь
- ↑ Өфөгә Ҡытайҙың Ляонин провинцияһы делегацияһы килде — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 10 ноябрь
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 3 ноябрь (рус.)
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 5 ноябрь (рус.)
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 5 ноябрь
- ↑ Цзянси провинцияһы вәкилдәре Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булды — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 6 ноябрь
- ↑ Башкирские и китайские предприниматели провели деловые встречи — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 5 ноябрь (рус.)
- ↑ «Өфө—Янцзы» халыҡ-ара эшлекле үҙәгенә нигеҙ ташы һалынды — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 6 ноябрь
- ↑ Башкортостан и китайская провинция Ляонин создадут единый инвестиционный сайт — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 21 сентябрь
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Барлукова О. Д. Китайская интеллигенция в условиях модернизации общества (последняя четверть ХХ века): монография / ФГОУ ВПО «Бурятская ГСХА им. В. Р. Филиппова». — Улан-Удэ: Изд-во БГСХА, 2008. — 115 с. (рус.)
- Барлукова О. Д. Китайская интеллигенция в условиях модернизации общества // Вестник БГУ. — Улан-Удэ: Издательство БГУ, 2012. — Вып. 6а. — С. 144—147. (рус.)
- Барлукова О. Д. Образование и интеллигенция в Китае: социально-философский анализ: монография / М-во сельского хоз-ва Российской Федерации? ФГБОУ ВПО «Бурятская гос. сельско-хозяйственная акад. им. В. Р. Филиппова». — Улан-Удэ: Изд-во БГСХА, 2013. — 103 с. — ISBN 978-5-8200-0305-9. (рус.)
- Барлукова О. Д. Условия и факторы трансформации интеллигенции в период модернизации китайского общества (последняя четверть XX в.) // Вестник Томского государственного университета. — Томск: ТГУ, 2014. — № 382. — С. 51-60. (рус.)
- Чжан Би Юй. Тенденции развития туристического комплекса Китая. — Москва, 2015. — 200 с. (рус.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Викисклад: Атлас: Ҡытай Халыҡ Республикаһы
- Посольство КНР в РФ
- Посольство России в Китае
- Жэньминь Жибао онлайн
- Агентство Синьхуа
- Международное радио Китая
- Китайский информационный Интернет-центр
- Каталог сайтов о Китае


text:
Танк
Танк — башлыса сылбырлы тәгәрмәсле, төп ҡорал итеп, ҡәғиҙә булараҡ, пушка ҡуйылған бронялы һуғыш машинаһы; боролмалы башняһына туп һәм пулемёт ҡуйылған, броня менән көпләнгән, ҡарышлауыҡлы хәрби машина[1].
Йөкмәткеһе
Атамаһының килеп сығыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Инглиз телендәге tank һүҙе урыҫса «бак», «цистерна», «резервуар» тигәндәргә тура килә. Аңлатманың хәҙерге мәғәнәһенең килеп сығыуы шулай: фронтҡа беренсе танкыларҙы ебәргәндә, Британия контрразведкаһы Англияға Рәсәй хөкүмәте яғыулыҡ цистерналарына заказ биргән тигән һүҙ тарата, һәм ҙурлығы яғынан цистерналарға оҡшаш танкылар тимер юлы платформалары менән шулай оҙатыла. Уларға хатта урыҫ телендә «Һаҡ булығыҙ. Петроград»[2] тип яҙылған була. Шулай итеп, был атама танкка мәңгелеккә тағыла. Иҫкәрмәгә, Рәсәйҙә тәүҙә яңы бронялы һуғыш машинаһын «лохань» тип йөрөткәндәр,[3] tank һүҙенең тағын бер тәржемәһе.
Классификацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге ваҡытта танкыларҙы ике төргә бүләләр:
- Төп һуғыш танкылары, ОБТ (ингл. main battle tank, MBT) — төп һуғыш мәсьәләләрен хәл итергә тәғәйен танктар. Улар юғары үтеүсәнлек, һаҡлыҡ һәм ут көсө сифаттарын үҙ эсенә алалар.
- Еңел танктар. Бында махсус мәсьәләләрҙе хәл итергә тәғәйен бөтә танкылар инә. Ҡағиҙә булараҡ, улар төп һуғыш танкыларынан әҙерәк һаҡлығы, әлүмин иретмәһенән еңел бронялы; күпселектә, әммә гел түгел, көсһөҙ ҡоралы менән айырылалар. Ундай танктар авиатранспортабельдәр (тиҙ хәрәкәткә килеүсе көстәр өсөн), разведка өсөн, йөҙә алыусы була алалар һәм башҡа.
Танктың ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Танктың двигателе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөрөш өлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)
- ↑ Игорь Шмелев. История танка (1916—1996) // Техника — молодёжи. — М., 1996. — С. 5—11.
- ↑ «Лохань» — бронированное чудовище во время наступления лезет в окопы Рисунок и текст из «Всеобщего русского календаря на 1918 г.»
- ↑ Основной боевой танк «Оплот» Характеристики защиты «ХКБМ им. А. А. Морозова»


text:
- Подробности
- Просмотров: 285
МИМИКРИЯ (ингл. mimicry — оҡшатыу), һаҡланыуға һәләтһеҙ ор- ашарға яраҡлы булмағандары м‑н тышҡы оҡшашлығы. М. тәбиғи һайланыш һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән һәм организмдың йәшәү өсөн көрәштә тере ҡалыуына булышлыҡ итә; Башҡортостанда йәшәгән хайуандар һәм үҫемлектәр араһында киң таралған.
Хайуандарҙа М. һаҡлана алмаған төрҙөң тирә-яҡ мөхит предметтары һәм үҫемлектәр (мимезия) йәки ашарға яраҡһыҙ йә һаҡлана алған хайуандар (миметизм) м‑н тышҡы оҡшашлығында сағыла. Мимезия бөжәктәрҙә яҡшы үҫешкән. Сыбыҡ бөжәктәр отрядына ҡараған күпселек төрҙәр ныҡ оҙон нескә кәүҙәле, оҙон быуынлы аяҡлы, был уларҙы ҡоро ботаҡтар араһында күренмәҫлек итә. Ҡамыш араһында йәшенгән мөншөгөр, муйынын өҫкә һуҙып, ҡатып ҡала, шул рәүешле ҡоро һабаҡтар шәлкеменә оҡшап тора. Мимезияға аҡ төлкөнөң, аҫтың, ҡуяндарҙың һ.б. йыл миҙгеленә ярашлы төҫ алмаштырыуын индерергә мөмкин. Миметизмдың 2 формаһын айырып йөрөтәләр, улар тасуирлама биргән ғалимдар — Г.Бейтс һәм Ф. Мюллер исеме м‑н аталған. Бейтс М., мәҫ., аҡ күбәләктәрҙең геликонидалар ғаиләһенә ҡараған ашарға яраҡһыҙ күбәләктәргә кәүҙә формаһы, ҡанаттарының төҫө, осоу техникаһы м‑н оҡшашлығында сағыла. Һөйрәлеүселәр, балыҡтар һ.б. араһында таралған. Мюллер М. булғанда төҫтәре һәм формаһы оҡшаш булған бер нисә һаҡлана алған төр хайуан (ҡамҡалар, еңгәсәйҙәр, шештергестәр һ.б.) “ҡулса” хасил итә. Бөжәктәрҙең бер ашарға яраҡһыҙ төргә ярашлы рефлексы барлыҡҡа килгән дошмандары был “ҡулсаға” ингән башҡа төр бөжәктәргә лә теймәй. Миметизм “имитатор” һәм “модель” ареалдары тура килгәндә һәм “имитатор” ҙың һаны шаҡтай аҙ булған осраҡта ғына һөҙөмтәле.
Үҫемлектәрҙә М. башлыса хайуандарҙы йәлеп итеү йәки ҡурҡытыу өсөн хеҙмәт итә. Ҡайһы бер әшәлсә һымаҡтарҙың сәскәләре формаһы б‑са һеркәләндереүсе инә бөжәктәрҙе хәтерләтә, был ата бөжәктәрҙе ылыҡтыра һәм һеркәләнеүгә булышлыҡ итә. Ҡандала (ҡандалагөл, кориандрҙың өлгөрмәгән емештәре), сысҡан (монар көпшәһе, ҡаратамыр) еҫен хәтерләткән еҫтәр үлән ашаған хайуандарҙы ҡурҡыта.
И.П.Дьяченко
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Өфөлә ашығыс медицина ярҙамы машиналары барып етә алмаған адрестар арта
Өфөлә ашығыс медицина ярҙамы машиналары барып етә алмаған адрестар арта. Быға йорттар араһында ҡуйылған шлагбаумдар, тимер ҡапҡалар, цемент блоктар сәбәпсе. Юлда ла саҡырыуға ашыҡҡан махсус машиналарға башҡа автомобилдәр ҡамасаулай, улар ҡатнашлығында авариялар ҙа йышая, ти медицина хеҙмәткәрҙәре. Ысынлап та, баш ҡала халҡы ярҙамға мохтаж булған кеше яҙмышына битарафмы? Беҙҙең ижади төркөм тиҙ ярҙам бригадаһы менән бергә саҡырыуға сыҡты.
Тиҙ ярҙам машиналары менән авариялар артҡандан-арта бара. Интернетты асыу менән ошондай юл-транспорт фажиғәләренең видеояҙмаларына юлығаһың.
Кисә генә Новосибирск өлкәһендә ике йөк, ике еңел автомобиль һәм тиҙ ярҙам машинаһы ҡатнашлығында ҡот осҡос авария теркәлгән. Ҡаты бәрелештән медицина машинаһы тулыһынса емерелеп, өлөштәргә бүлгеләнгән, уның водителе һәм пациент шунда уҡ йән биргән.
Октябрь башында ғына Силәбелә булған юл-транспорт фажиғәһе бөтә илде шаҡ ҡатырҙы. Иҫерек водитель арҡаһында тиҙ ярҙам машинаһы аварияға эләгә. Дауаханаға алып китеп барған ун айлыҡ сабый һәм ике медицина хеҙмәткәре урында уҡ һәләк була. Малайҙың әсәһе лә ауыр йәрәхәттәр алған.
Владикавказда ла кеше ғүмерен ҡотҡарам, тип дауаханаға ашыҡҡан водитель авария һөҙөмтәһендә үҙенең ғүмерен юғалтҡан. Ҡыҙғанысҡа, Рәсәйҙә бындай осраҡтар бихисап. Ул ғына түгел, ауырыған пациент янына йәки дауаханаға шул ауырыуҙы алып китеп барған автомашинаның алдына сығып, туҡтатҡан осраҡтар ҙа юҡ түгел.
Бәхеткә күрә, юлда ғәҙел кешеләр ҙә бар икән. Ваҡиға шаһиттары таксисты ҡыуып ебәрә.
Күп кенә осраҡта медицина хеҙмәткәрҙәренә ваҡыттарын әрәм итергә тура килә.
Махсус сигналдарын ҡабыҙып килгән тиҙ ярҙам машинаһын үткәрмәгән водителдәргә ҡарата табиптар ошондай алымдар ҙа ҡулланырға мәжбүр. Ә бит уларҙың һәр минуты ҡәҙерле.
Ә был кадрҙар сит илдә төшөрөлгән. Унда ашығыс хеҙмәттәргә мөнәсәбәт бөтөнләй икенсе. Тиҙ ярҙам машинаһын күреү менән, башҡалар юл бирә.
Ә беҙҙең баш ҡала халҡы махсус хеҙмәттәргә ниндәй мөғәлләмәлә икәнен асыҡлар өсөн ашығыс медицина бригадаһы менән бергә саҡырыуға сыҡтыҡ.
Диспетчер телефондан саҡырыуҙы ҡабул иткәндән һуң, ашығыс медицина ярҙамы тейешле урынға 20 минутта барып етергә тейеш. Ошо ваҡыт эсендә өлгөрмәйҙәр икән страховкалау компаниялары уларға штрафтар һала. Был осраҡта медицина хеҙмәткәрҙәренә кешегә ярҙам итеүҙән тыш, ни өсөн пациентҡа ваҡытында килеп етмәүен иҫбатларға тура килә.
Тиҙ ярҙам машинаһы станциянан сығып та өлгөрмәне – тәүге ҡаршылыҡтар ҙа башланды.
Махсус автомобиль водительдәре халыҡтың тәрбиәһеҙлегенә күнегеп бөткән.
Бөтәһе лә тиерлек махсус сиренаға иғтибар бирмәй, үҙ юлын дауам итә.
Юлда ҡамасаулауҙары бер бәлә. Икенсеһе – ашығыс ярҙам бригадаһының саҡырылған адресҡа яҡын килә алмауы.
Күп кенә йорттар араһында шлагбаумдар, тимер ҡапҡалар ҡуйылған, юлға таш блоктар һалынған. Халыҡтың уйлап табыу һәләтенә хайран ҡалырлыҡ, ти табиптар.
Күп осраҡта быға юлда ҡамасаулаған башҡа машиналар сәбәпсе була. Автомобилдәрҙең һәм тәртипһеҙ водителдәрҙең артыуын иҫәпкә алғанда, был мәсьәләнең тағы ла нығыраҡ киҫкенләшеүен күҙалларға мөмкин.
Хәбәрҙәр
Июндә ял көндәре
Июндә республика халҡын 12 июндә — Рәсәй көнөн һәм 15-дә Ураҙа байрамын билдәләү уңайынан оҙайлы ялдар көтә.Рәсәй көнө шишәмбегә тура килә. Шуға күрә шәмбе 9 июндәге ял көнө дүшәмбе 11 июнгә күсерелә. Башҡортостан халҡын Ураҙа байрамы көтә, быйыл ул йомаға, 15 июнгә, тура килә. Республика хөкүмәте...
Тылда яуҙа кеүек
Башҡортостанда тыл хеҙмәтсәндәре исемдәрен мәңгелләштерәләр. Республика ирекмәндәре “Тылда яуҙа кеүек” тигән китап өҫтөндә эшләй. Унда Еңеү өсөн фронтта түгел, ә яланда, урманда, завод-фабрикаларҙа тир түккәндәр хаҡында иҫтәлектәр туплана. Әле 15 райондан 60 кешегә бәйле мәғлүмәт йыйылған....
Айсинә Зиндусова эше буйынса суд ултырышы йәнә ике көнгә кисектерелде
11-се майҙа ҡабул ителгән ҡарарға ярашлы, ултырыш бөгөн булырға тейеш ине. Әммә, яуап тотоусы яҡ – Һаулыҡ һаҡлау министрлығы һәм 3-сө бала табыу йорто вәкилдәре эш менән ентекләп танышмауға һылтанып, суд ултырышын 25 майға күсереүҙе һораны. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2015-се йылда Мәләүез ҡалаһында...
Янғын сәбәптәре күп осраҡта кешеләрҙең яуапһыҙлығына бәйле
Шуға күрә, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙең эҙемтәләре менән көрәшер алдынан уны иҫкәртеү эшен камиллаштырырға кәрәк. Был хаҡта бөгөн парламентта үткән түңәрәк өҫтәл ултырышында әйтелде
Башҡортостандың көнъяғында янғындар сығыуы ихтимал
Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы Хәйбулла районында ут сығыу буйынса 5 класс хәүеф тураһында хәбәр итте. Ҡотҡарыусылар был көндәрҙә халыҡҡа асыҡ һауала ут яҡмаҫҡа, янғын таратырҙай сығанаҡтарҙы ҡарауһыҙ ҡалдырмаҫҡа кәңәш итә. Утты тиҙ арала һүндерергә өмөт булмағанда ярҙам саҡырырға кәрәк....
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Николас Мадуро ҡайтанан Венесуэла президенты итеп һайланды. Һайлау йомғаҡтары буйынса, уның өсөн халыҡтың 68 проценты тауыш биргән. Америка һәм тағы ла бер-нисә дәүләт тауыш биреү йомғаҡтарын танымауҙары тураһында белдерҙе. Аҡ йорт 18 май илдә хакимлыҡ итеүсе фирҡәнең бер-нисә ағзаһына ҡарата...
Бер литр һыу күпме тора?
Өфөнөң Черниковка урамындағы күп ҡатлы йортта йәшәүселәр хатта һыуҙы ла һатып алырға ризалар. Милексе ҡаҙанлыҡты 50 миллион һумға һатырға ҡуйған. Яҡынса мең ярым кеше хәҙер һыуыҡ һыу биреү туҡталыуынан ҡурҡып йәшәй. Өфөнөң Черниковка урамындағы 51 –се йортта йәшәүселәр эҫе һыу...
Рәсәйҙә беренсе июлдән акциздарға хаҡ төшөүе ихтимал
Был турала ҡарар яғыулыҡ-энергетика комплексы өсөн яуап биргән вице-премьер Дмитрий Козак үткәргән кәңәшмәлә ҡабул ителгән. Бензиндың бер тоннаһына акциздар 3 мең һумға арзанайыр, тип көтөлә. Яғыулыҡтың бер литры уртаса 2 һум 20 тингә кәмейәсәк. Һуңғы аҙнала ғына Башҡортостанда бензинға бер-...
Башҡортостан Рәсәйҙә инвесторҙарға уңайлы шарттар тыуҙырған алдынғы төбәк
Республика, төбәк иҡтисадына финанс ағымдар бүлергә ниәтләгән компанияларға айырым ташламалар яһаясаҡ. Был турала төбәк етәксеһе Рөстәм Хәмитов Өфөлә “Нефть. Газ. Химия” конгрессының пленар ултрышында белдерҙе. Республика башлығы әйтеүенсә, Башҡортостан биләмәһендәге быға тиклем Рәсәйҙә...
Башҡортостан Рәсәй-Ҡазағстан хеҙмәттәшлегенә тос өлөш индергән төбәктәрҙең береһе
Был хаҡта Өфөлә Павлодар өлкәһе делегацияһы менән осрашыуҙа әйтелде. Республика башлығы билдәләүенсә, төбәк-ара хеҙмәттәшлек өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылған. Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы, машиналар эшләү, ауыл хужалығы, мәғариф һәм мәҙәниәт хеҙмәттәшлектең төп...
Инвалидтар өсөн уңайлы шарттар
Республика балалар клиник дауаханаһы менән башҡаланың 17-се клиник дауаханаһында мөмкинлеге сиклеләр өсөн тулыһынса уңайлы шарттар булдырыласаҡ. Төбәк башлығы ҡарары менән был маҡсатта бюджеттан 500 мең һум аҡса бүленә. Хәрәкәте сикле граждандарға һаулыҡ һаҡлау һәм транспорт хеҙмәттәрен...
Өфөлә “Иғтибар, балалар” операцияһы башланды
Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһынан алынған мәғлүмәттәргә ҡарағанда, йыл башынан республика юлдарында балалар ҡатнашлығында 61 авария теркәлгән. Уларҙа бер баланың ғүмере өҙөлгән, 63-сө йәрәхәтләнгән. Юл инспекторҙары водителдәрҙе иғтибарлы булырға, мәктәптәр, балалар баҡсалары янында...
Башҡортостанда балалар баҡсалары төҙөүгә 1 млрд 300 млн һум йүнәлтеләсәк
Был хаҡта республика башлығы Рөстәм Хәмитов белдерҙе.2020 йылға тиклем төрлө район һәм ҡалаларҙа 2 мең биш йөҙ урынлыҡ мәктәпкәсә учреждениелар төҙөләсәк. Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, Башҡортостанда ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу, уның матди хәлен яҡшыртыу буйынса эҙмә-э:лекле саралар күрелә....
Иғтибар үҙәгендә май указдары
Рәсәй президентының май указдарын тормошҡа ашырыу ил иҡтисады үҫешенә етди этәргес бирәсәк, халыҡтың йәшәү шарттарында ыңғай сағылыш табасаҡ. Был хаҡта “Берҙәм Рәсәй” фирҡәһенең Юғары һәм Генераль советтарының берләштерелгән ултырышында Хөкүмәт рәйесе Дмитрий Медведев белдерҙе. Ултырышта...
"Ғаилә" үҙәктәрендә ғаилә медиаторҙары эшләй башланы
Башҡортостандың "Ғаилә" республика ресурс үҙәктәрендә бушлай ғаилә медиаторҙары эшләй башланы. Уларға ир менән ҡатын, ата-әсә менән балалар араһында аңлашылмаусанлыҡтар килеп тыуған саҡта мөрәжәғәт итәләр. Белгестәр бер-береңде аңларға, дуҫлыҡ мөнәсәбәттәре булдырырға, ғаиләне һаҡлап ҡалырға ярҙам...
Күп балалы ғаиләләргә дәүләт ярҙамы
Быйылдан күп балалы ғаиләләрҙән беренсе синыфҡа барған уҡыусылар дәүләттән ярҙам аласаҡ. Республика башлығы Рөстәм Хәмитовтың был тәҡдиме хәҙер законлаштырыла. Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай закон проектын киләһе ултырышта ҡабул итәсәк. Был хаҡта бөгөн президиум ултырышында әйтелде.
Башҡортостан тарихында мөһим ваҡиға
3 йыл элек Башҡортостан етәкселеге Башнефть компанияһының яңы инвестиция проекттарын өҫтөнлөклөләр рәтенә индергәйне. Уларҙың береһе Өфөоргсинтез заводында изопропилбензол етештереү линияһын камиллаштырыуға ҡайтып ҡалды. Бөгөн яңы сәнәғәт беренсе продукция бирә башланы. Уның эшмәкәрлеге менән...
Халыҡ һаулығы көндәре
Сәләмәтлегеңде хәстәрләүҙе үҙ ҡулыңа ал. Республикала бишенсе йыл рәттән “Халыҡ һаулығы көндәре” ойошторолдо. Табиптар ауырыуҙарға сир-сырхауҙан арынырға ярҙам итеп һаулыҡты даими нығытыуҙы артабан ғәҙәткә индерергә өндәй. Акция барышында Республика кардиология диспансеры табиптары яңы йөрәк...
Матур ғаилә –ил күрке
Дим районында “Матур ғаилә –ил күрке” тип аталған сара үтте. Саф башҡорт ғаиләләрен бер урынға йыйған байрам беренсегә уҙғарылды. Орион ижад йортонда сара башҡорт тарихын быуындан быуынға тапшыра килгән ҡурай моңо менән башланды. Дим районы башҡорттары ҡоролтайы һәм ата-әсәләр комитеты менән...
Ауыл хужалығы министрлығында сираттағы йәрминкә үтте
Унда ҡала халҡы фермерҙарҙың, крәҫтиән хужалыҡтарының тауарҙарын һатып алала. Йәрминкә кәштәләрендә һөт, ит ризыҡары, төрлө ярымфабрикаттар, консерваланған бәшмәктәр. Министрлыҡ янындағы ауыл хужалығын консультациялау үҙәге республикалағы бөтә хужалыҡтарҙың да уңышлы эшләүен тәьмин итеү өсөн...
Яуаплы ҡараш йәки инвестициялар әһәмиәте
Рәсәй иҡтисадында Башҡортостандың әһәмиәте арта. Илдең сәнәғәт ҡеүәтен арттырыуға, инвестициялар йәлеп итеүгә беҙҙең республика тос өлөш индерә. Һуңғы йылдарҙа инвестициялар йәлеп итеү буйынса Башҡортостан илдә алдынғы урындарға сыҡты. Инвесторҙар аҡса һалыу өсөн төрлө тармаҡтарҙы һайлай. Йылайыр...
Ҡытай-Башҡортостан: хеҙмәттәшлек яңы кимәлгә сыға
Рәсәйҙең стратегик партнеры булған Ҡытай менән Башҡортостан илдә тәүгеләрҙән булып хеҙмәттәшлек ептәрен булдырған төбәктәрҙең береһе. Республика башлығы был мөнәсәбәттәргә етди этәргес бирҙе. Волга буйы федераль округының ,,Волга-Янцзы,, проекты сиктәрендә Ҡытай виләйәттәре һәм Рәсәй...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Американың йәмәғәт эшмәкәрҙәре һәм хатта айырым киң мәғлүмәт саралары Ҡушма Штаттарҙа Трамтың твиттарына бәйле хәбәрҙәргә бик күп иғтибар булыуға борсолоу белдергән. Икенсе урында-Рәсәйгә ҡарата нәфрәт. Радио, телевидениела, матбуғатта илдең эске етди мәсьәләләре тураһында бер һүҙ ҙә юҡ....
Башҡортостан йорттарҙы сафҡа индереү буйынса икенсе урынға сыҡты
Башҡортостан йорттарҙы сафҡа индереү буйынса Волга буйы федераль округтары төбәктәре араһында икенсе урынға сыҡты. Статистика мәғлүмәттәренә ҡарағанда, бөтә төр финанслау сығанаҡтары иҫәбенә һуңғы 4 айҙа 500 мең квадрат метр майҙанлыҡ 5 мең 541 фатир файҙаланыуға тапшырылған. Башҡортостанда бер мең...
Нуриман районында көслө ел ҡоторған
Ҡойон Павловкалағы бер келәттең түбәһен осорған. Һәләк булыусылар һәм зыян күреселәр юҡ. Әле төҙөкләндереү эштәре бара. Синоптиктар бөгөн дә Башҡортостанда көслө дауыллы ел иҫеүе хаҡында иҫкәртә. Йәшенле ямғыр яуыуы ла ихтимал.
Тәбиғәт тағы көйһөҙләнә
Ял көндәрендә һауа торошо Башҡортостан халҡын көтөлмәгән хәлдә ҡалдырҙы. Республиканың күп кенә райондарында боҙ борсаҡ яуҙы. Өфөнөң Дим районында йәшәүселәр борсаҡ ҡатыш ямғыр яуған мәлде видеоға төшөргән. Бындай хәл Авдон ҡасабаһында ла күҙәтелгән. Әйткәндәй, боҙборсаҡтар Ғафури районындағы...
Байрамдарҙа нисек ял итәбеҙ?
Июндә республика халҡын 12 июндә — Рәсәй көнөн һәм 15-дә Ураҙа байрамын билдәләү уңайынан оҙайлы ялдар көтә. Рәсәй көнө шишәмбегә тура килә. Шуға күрә шәмбе 9 июндәге ял көнө дүшәмбе 11 июнгә күсерелә. Башҡортостан халҡын Ураҙа байрамы көтә, быйыл ул йомаға, 15 июнгә, тура килә. Республика хөкүмәте...
Башҡорт дәүләт академия драма театры алдағы миҙгелдә үҙ сәхнәһендә сығыш яһамаясаҡ
Тарихи бинала реконстукция эштәре башлана. Театрҙың 100 йыллығына ул тулыһынса яңырырға тейеш. Актерҙар киләһе миҙгелдә Өфөнөң башҡа театр сәхнәләрендә уйнаясаҡ. Төҙөкләндереү эштәре сентябрь айында башлана, театрҙа тауыш һәм яҡтылыҡ тулыһынса яңырасаҡ, ултырғыстар алмаштырыла, шулай уҡ бинаның...
Рөстәм Хәмитов Юрий Гагарин кубогына республика олимпиадаһында еңеүселәрҙе тәбрикләне
Етенсе йыл рәттән уҙғарылған сарала быйыл 120 меңдән ашыу мәктәп уҡыусыһы ҡатнашҡан. Ә абсолют еңеүселәр араһында 7 кеше. Әлегә самолёт менән уйнаһа ла, Маркел Шәйхетдиновтың иң ҙур хыялы ракетала йыһанға осоу. 1-се класста тәүге космонавт Юрий Гагарин тураһында белгәс тә, ул был теләк менән яна...
Республикала эш урындарында, шул иҫәптән сәнәғәттә һәләк булыусылар күпкә кәмегән
Бөгөн Башҡортостан хөкүмәтендә хеҙмәтте һаҡлау буйынса ведомство-ара комиссияның сираттағы ултырышы үтте. Унда ойошмаларҙа йәрәхәттәр алыу, предприятиеларҙа теркәлгән авариялар, хеҙмәткәрҙәрҙең сирләүе, эшселәргә уңайлы шарттар тыуҙырыу һәм килеп тыуған проблемаларҙы хәл итеү мәсьәләләре ҡаралды.
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
Яңылыҡтар
Республикала социаль эшҡыуарлыҡ буйынса «Үҙ эшеңде башла» конкурсы старт ала
Башҡортостанда социаль эшҡыуарлыҡ буйынса конкурс старт алды. Ул «Үҙ эшеңде башла» программаһының икенсе этабы булып тора. Уны республиканың Социаль өлкә инновациялары үҙәге, «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фонды һәм Благовещен районы хакимиәте менән берлектә Благовещен арматура заводы тормошҡа ашыра.
Конкурста ҡатнашыуға ғаризалар 2017 йылдың 10 апреленән 1 майына ҡәҙәр ҡабул ителә. Положение менән ойоштороусыларҙың сайтында танышырға мөмкин. Жюриҙың эш йомғаҡтары буйынса социаль эшҡыуарҙар үҙ эшен асыу өсөн 200 мең һумға тиклем аҡса аласаҡ. Иң яҡшы эштәр Башҡортостан Социаль өлкә инновациялары үҙәгенең акселерация программаһына инә. Унда башланғыстарҙың авторҙары эшҡыуар-тренерҙар етәкселегендә үҙ предприятиеларын үҫтерергә һәм танытырға өйрәнәсәк.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/


text:
Төзөргә, үҙ статьялары исемлеге
Һеҙ үҙ төҙөү исемлеген, ябай написание мәҡәләләр, бармы сездә фикерләр юкмы.
Дизайн email рассылки өсөн маркетинг вирусное
Термины ‘маркетинг вирусный’ башта һылтанмалар был греция баш ҡалаһы афинский тарихы, кәүҙә тулыһынса аҙағында индерелгән, 1990 йылдар венчур капиталист Стив Дурсун. Термины ‘маркетинг вирусный’ ғәҙәттә булараҡ билдәләнә селтәре-көсәйтелгән биреү
Булдырыу, веб - 2.0 Базз – Урам Поисково Оптималләштереү
Беҙ йәшәйбез был донъяла интересно, наполнится тиҙ меняющемся тенденцияларға йәмәғәт ойошмаһы һәм причуда. Әгәр һеҙ беләһеңме нигеҙләре бынан һуң булдырырға гул етәксе һ. б. менән заманса веб - 2.0 инструменттар, һеҙ булдырырға һөйләшеү бирергә һәм кешеләрҙе һатып алырға һеҙҙең продукт. Әлеге матдә-се илағас
Интернет-маркетинг өсөн предсказание 2006
Интернет-маркетинг яһай байтаҡ драматические үҙгәрештәр һуңғы бер нисә йыл эсендә, шул тиклем үҫеш һәм эволюция...
Тутатырға Был Ҡылған 10 Киң Таралған Вируслы Хаталар Маркетинг
Вирусный маркетинг бәлки, бындай ауыр бурыс, бигерәк тә уйынсыларының был өлкәлә. Булдырма попадания " неприятность, файҙалы еңел ине тураһында белеү биреү 10 киң таралған вируслы хаталар маркетинг.
" 3 Иң көслө формалары ‘Маркетинг вирусный’ Был поставить үҙенең ‘баш тартыу’ Исемлек Төҙөү Был Тырышлығы… Авто-Пилоты!
Был мәкаләләр күрһәтелгән 3 иң көслө ысулдар ҡулланыла торған төҙөү өсөн положий һеҙҙең һайлау исемлегендә йорт 'автопилоты'.
RSS-ростовский… һәм ни өсөн уның арала яңы плеер был вирусный Маркетинг уйындар
Был мәкаләләр аңлатыла, нисек RSS-ул newsest уйынсыһы уйынын вирусный маркетинг һүҙе лә файҙалана аласыз моның бөгөнгө көндән башлап!


text:
Фото:
Аҡса-финанс проблемалары буйынса Рәсәй-Франция семинары эшләй башланы
Фото:
Өфөлә аҡса-финанс проблемалары буйынса Рәсәй-Франция семинарының сираттағы сессияһы үтә. Рәсәйҙән һәм Франциянан финанс өлкәһендәге әйҙәүсе белгестәр Рәсәйҙең 2010 йылдағы социаль-иҡтисади үҫеш йомғаҡтарын, бөтә донъя валюта-финанс баҙары проблемаларын һәм перспективаларын, Рәсәй иҡтисадының көнүҙәк мәсьәләләрен тикшерә.
18 ғинуарҙа Башҡортостан Хөкүмәте Йортонда Премьер-министр урынбаҫары – БР Хөкүмәте Аппараты Етәксеһе Илшат Тажетдинов Рәсәй Фәндәр академияһының Халыҡ хужалығын прогнозлау институты директоры, академик Виктор Ивантер, Иҡтисади үҫеш моделдәрен тикшереү үҙәге (СЕМI) етәксеһе, Социаль фәндәр буйынса тикшеренеүҙәр юғары мәктәбенең (EHESS) директорҙар советы ағзаһы Жак Сапир менән осрашты.
Виктор Ивантер билдәләүенсә, совет заманынан уҡ эшләп килгән бындай семинарҙарҙың маҡсаты – француз ғалимдарының фекерен иҫәпкә алып, үҙ үҫешенең дөрөҫ моделен эшләү өсөн төбәктәрҙәге иҡтисади процестарға анализ яһау.
Бындай семинарҙар сиратлап ике илдә үткәрелә. Былтыр дүрт семинар – Майкопта, Вологдала, Лионда һәм Греноблдә үтте. 2011 йыл эстафетаһын Өфө башланы. Һуңынан Тулузаға сират етә.
Академик Ивантер Башҡортостанға төбәк проблематикаһын өйрәнеү, шулай уҡ республика өсөн белгестәр әҙерләү буйынса бөтә кәрәкле ярҙамды күрһәтергә әҙер булыуын белдерҙе. Илшат Тажетдинов билдәле ғалимдарға әлеге семинарҙы Өфөлә үткәрергә ҡарар иткәндәре өсөн рәхмәт белдерҙе һәм унда ҡатнашыусыларға уңышлы эш теләне, тип хәбәр итә Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостан вәкилдәре Төркиәлә Чанаккаленең шиғриәт кисәләрендә ҡатнашты
Төркиәнең Чанаккале ҡалаһында III Чанаккаленең халыҡ-ара шиғриәт кисәләре үтте, унда Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының ТӨРКСОЙ халыҡ-ара ойошмаһындағы вәкиле Әхәт Сәлихов һәм Төркиәлә йәшәүсе шағирә Сәриә Вәлиева ҡатнашты. Төрки телле халыҡтар тарихында ҙур әһәмиәткә эйә булған ҡалала тәүгә, төрки телле шағирҙар әҫәрҙәренән тыш, башҡорт авторҙарының да төрөк теленә тәржемә ителгән шиғырҙары уҡып ишеттерелде.
Сараны ойоштороусылар – Чанаккале ҡалаһының «Академия» шиғриәт йәмғиәте. Алдағы йылда ойоштороусылар шиғриәт кисәләре сиктәрен киңәйтергә һәм халыҡ-ара Чанаккале тураһындағы шиғырҙар конкурсын айырым үткәрергә ниәтләй.


text:
Башҡортостан фермерҙары Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм ауыл хужалығы кооперативтары ассоциацияһының конференцияһына әҙерләнә
17 февралдә Өфөлә Башҡортостандың Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм ауыл хужалығы кооперативтары ассоциацияһының XXIII отчет-һайлау республика конференцияһы үтәсәк. Аграрийҙар фермерҙар хәрәкәте эшен ойоштороу мәсьәләһен, уның торошон, мөмкинлектәрен, дәүләт ярҙамын тикшерәсәк. Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарына ер биреү һәм уны рәсмиләштереү, ерҙе һәм күсемһеҙ милекте теркәү темаһы фермерҙар осрашыуындағы мөһим мәсьәләләрҙең береһе буласаҡ. Республика конференцияһында ҡатнашыусылар алдында Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм ауыл хужалығы кооперативтары ассоциацияһы һәм ревизия комиссияһы иҫәп-хисап бирәсәк, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығында.
Республика райондарында был көндәрҙә фермерҙарҙың отчет-һайлау йыйылыштары, муниципаль район хакимиәте башлыҡтары менән осрашыуҙар үткәрелә. Ауыл хужалығы министрлығы фермерҙар хәрәкәтен камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр һәм проблемалар пакетын әҙерләй. Үҙегеҙҙең тәҡдимдәрегеҙҙе 2012 йылдың 15 февраленә тиклем info@mshp.ufanet.ru адресына ебәрергә мөмкин.


text:
Төбәктә торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре ғинуар-апрель айҙарында 13,5 процентҡа артҡан
Башҡортостанда ғинуар-апрель айҙарында барлыҡ финанслау сығанаҡтары иҫәбенә 4864 фатир файҙаланыуға тапшырылған, уларҙың дөйөм майҙаны 458,4 мең квадрат метр тәшкил итә, тип хәбәр итә Башҡортостанстат. 2012 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, был 13,5 процентҡа күберәк.
249,2 мең квадрат метр торлаҡ – ауыл ерендә, 209,2 мең квадрат метры ҡалаларҙа төҙөлгән.
Статистиктар торлаҡ төҙөлөшө йәһәтенән предприятие һәм ойошмаларҙың әүҙемләшеүен билдәләй. Улар 96,6 мең квадрат метр торлаҡ төҙөгән, үткән йылдың ғинуар-апрель айҙары менән сағыштырмаса, был 69,4 процентҡа күберәк. Шуларҙың 63,4 мең квадрат метры – күп ҡатлы йорттар, 33,2 меңе – аҙ ҡатлы йорттар.
Халыҡ үҙ иҫәбенә һәм кредит ярҙамында 3246 йорт төҙөгән, уларҙың дөйөм майҙаны 361,8 мең квадрат метр тәшкил итә (2012 йылдың тәүге дүрт айына ҡарата плюс 4,3 процент).
Быйыл сафҡа индерелгән торлаҡтың төп өлөшө элеккесә шәхси йорттарға тура килә. Шул уҡ ваҡытта Башҡортостандың торлаҡ төҙөлөшө структураһында уларҙың өлөшө бер йыл эсендә 85,9 проценттан 78,9-ға тиклем кәмегән.
Волга буйы федераль округында Башҡортостан ғинуар-апрель айҙарында торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре буйынса икенсе позицияны биләй. Беренсе урында Татарстан килә: унда был ваҡыт эсендә 880,8 мең квадрат метр торлаҡ төҙөлгән. Йән башына иҫәптә торлаҡты файҙаланыуға тапшырыу буйынса Башҡортостан округта дүртенсе урында килә.


text:
Республика бесәнлектәрендә бер квадрат метрҙа 100 ҡара сиңерткә тәшкил итә
Белорет районы территорияһында ҡала сиңерткәләрҙең һаны бер квадрат метрҙа 100 ҡарышлыуыҡҡа тиклем етә. Был районда ҡара сиңерткә 500 гектар майҙандағы бесәнлектәрҙе юҡ иткән, тиелә БР буйынса Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының оператив мәғлүмәтендә. Дөйөм алғанда ҡоротҡостар 1000 гектар майҙанды биләп алған. Белореттарҙың ауыл хужалығы культуралары сәсеүлектәре зыян күрмәгән.
Дөйөм алғанда Башҡортостан территорияһында ҡара сиңерткәләрҙең ябырылыуы менән бәйле ғәҙәттән тыш хәл режимы алты районда иғлан ителгән. Июндә ғәҙәттән тыш хәл Баймаҡ, Әбйәлил, Учалы, Йылайыр һәм Белорет райондарында индерелде. 7 июлдә ғәҙәттән тыш хәл зонаһында Хәйбулла районы ла ҡалды. Ҡара сиңерткәләр 143 мең гектарҙа таралған. Баҫыуҙар инсектицидтар менән эшкәртелгән.
Республика буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы Йылайыр һәм Учалы райондарында ауыл хужалығы сәсүлектәренең зыян күреүе тураһында хәбәр итә. Күп йыллыҡ үләндәр сәсеүлектәре Әбйәлил районында 700 гектар майҙанда зыян күргән.


text:
Башҡортостан яҙмышы Рәсәй яҙмышы менән тығыҙ бәйләнгән
— Бөгөн Үҙәк Совет власының Башҡорт хөкүмәте менән Башҡортостан Совет автономияһы тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыуына 90 йыл тула. Ул үҙенең тарихи әһәмиәте буйынса ХХ быуат башы сәйәси ваҡиғалары араһында айырым урын биләй, — тине БР Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачев, "Рәсәй федерализмы тарихында һәм сәйәси практикаһында милли-дәүләт берәмектәре" Бөтә Рәсәй фәнни-ғәмәли конференцияһының пленар ултырышын асып.
Башҡортостан парламенты спикеры әйтеүенсә, был мөһим сәйәси-хоҡуҡи документ Рәсәй менән килешеү мөнәсәбәттәренең законға ярашлы дауамы булып торҙо, Рәсәй федерализмының артабанғы үҫешен билдәләне. Башҡортостан яҙмышы Рәсәй яҙмышы менән тығыҙ бәйләнгән, һәм был үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙең тамырҙары алыҫ ХVI быуатҡа, уның үҙ ирке менән Рус дәүләтенә ҡушылыуына барып тоташа. Хатта самодержавие шарттарында ла беҙҙең край башҡа төбәктәрҙән ҙурыраҡ үҙаллылыҡҡа эйә булыуы менән айырылып торҙо. Башҡорттарҙың эске үҙидараға, дин тотоу иреклегенә, ергә хоҡуҡтары булды. Улар үҙҙәрен Мәскәү батшаһы подданныйҙары итеп таныны, һалым түләүгә һәм хәрби хеҙмәт алып барыуға йөкләмә алды. Рәсәй менән Башҡортостандың килешеү характерындағы бындай үҙ-ара мөнәсәбәттәре 1917 йылға тиклем үҙгәрешһеҙ ҡалды. Башҡортостандың яңы дәүләтселеге 1919 йылдың 20 мартында Үҙәк Совет власының Башҡорт Хөкүмәте менән Килешеүендә юридик танылыу алды. Килешеү традицион договор мөнәсәбәттәрен яңыртты, дәүләт идаралығы өлкәһендә киң вәкәләттәр менән Башҡортостандың юғары дәүләт-хоҡуҡи статусы нигеҙе булып торҙо. Ул Башҡортостандың дәүләт ҡоролошо формаһын, уның сиктәрен һәм административ-территориаль ҡоролошон нығытты, дәүләт власын тормошҡа ашырыу ысулдарын билдәләне. Килешеү Рәсәй тарихында Рәсәйҙең федератив дәүләт булараҡ ҡоролошона нигеҙ һалыусы беренсе хоҡуҡи акт булып торҙо. Дәүләтселектең бөтә билдәләренә эйә булған үҙ аллы милли-дәүләт берәмеге — Башҡортостан рәсми танылыу алды. Был ваҡиға Рәсәй федерализмы формалашыуына нигеҙ һалды һәм Рәсәй алдында федератив мөнәсәбәттәр үҫешенең реаль перспективаһын асты.