text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: «Ауыл хужалығы беҙҙең өсөн - өҫтөнлөклө йүнәлеш»
Фото:
4 августа Краснокама районында Рөстәм Хәмитов «Алға» тоҡомсолоҡ заводы» ауыл хужалығы етештереү кооперативы баҫыуында булды. Башҡортостан Президенты мал аҙығы культураларын урып йыйыу барышын тикшерҙе, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтендә.
«Алға» тоҡомсолоҡ заводы» ауыл хужалығы етештереү кооперативы иген, ҡуҙаҡлы иген һәм мал аҙығы культураларын үҫтереү, эре мал үрсетеү, һөт етештереү һәм һатыу менән шөғөлләнә. Хужалыҡ етәкселеге һүҙҙәренә ҡарағанда, һөт-тауар фермаһын модернизациялау зарур. Һыйыр аҙбарын модернизациялау өсөн смета документацияһы әҙер. Киләсәктә хужалыҡ һөтлө малсылыҡты үҫтереү өсөн мал һанын арттырырға уйлай.
Продукцияның һатып алыу хаҡы түбән булыуы һәм яғыулыҡ-майлау материалдарына хаҡтарҙың юғары булыуы хужалыҡтың төп мәсьәләләре булып тора.
Рөстәм Хәмитов аграрийҙарҙан субсидия алыуҙары хаҡында ҡыҙыҡһынды. Уның күләме, асыҡланыуынса, керемдең яҡынса биштән бер өлөшөн тәшкил итә. Һөтсөлөк фермаларын тергеҙеү һәм реконструкциялауға килгәндә, Башҡортостан Президенты ғәмәлдәге малсылыҡ фермаларына аудит үткәреүҙе күҙ уңында тотҡан «500 ферма» программаһының республикала тәүге этабы тормошҡа ашырылыуын иҫкә төшөрҙө. Киләһе йылдан проблемалы фермаларҙы тергеҙеү башланасаҡ.
— Һәр районда кәмендә 2-3 фермаға ремонт яһаласаҡ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Бер нисә районда төҙөлөп бөтмәй ташланған фермалар бар. Улар өсөн дә аҡса бүленәсәк һәм фермалар файҙаланыуға индереләсәк.
Президент һүҙҙәренә ҡарағанда, шулай уҡ аграрийҙарға мотор яғыулығын арзан хаҡ менән һатыу һәм ферма хужалыҡтарын субсидиялау буйынса эш дауам ителәсәк.


c: text/html

text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов торлаҡ-коммуналь хужалыҡ һәм дәүләт һатып алыуҙар системаһы мәсьәләләре буйынса видеоконференцияла ҡатнашты
Фото:
11 октябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһы Президенты күрһәтмәләрен үтәү мәсьәләләре буйынса сираттағы видеоконференцияла ҡатнашты, уны дәүләт башлығы Дмитрий Медведев үткәрҙе.
Видеоконференцияла торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә, шулай уҡ дәүләт һатып алыуҙар системаһын камиллаштырыу мәсьәләләре буйынса Рәсәй Федерацияһы Президенты күрһәтмәләрен үтәү барышы һәм һөҙөмтәләре тикшерелде.
Рәсәй Федерацияһы Президенты иғтибарын киләһеләргә йүнәлтте: бөтә тиерлек губернаторҙар хоҡуҡи проблемаларҙың, шулай уҡ торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендәге енәйәт ҡылыуға бәйле мәсьәләләрҙең булыуы хаҡында һөйләй. Дмитрий Медведев билдәләүенсә, «енәйәт ҡылыуҙар – урлашыу, ришүәт биреү, хаҡтарҙы һәм тарифтарҙы нигеҙһеҙ арттырыу – был өлкәлә тейешле контроль булмағанлыҡтан һәм баҙар механизмдарының тейешле эшләмәүенән килеп сыға».
Дмитрий Медведев Рәсәйҙә «төрлө килешеү конкурстары, тендерҙар үткәреү мөмкинлеген сикләгән заманса дәүләт һатып алыуҙар системаһын булдырыу кәрәклеге» хаҡында ла әйтте. РФ Президенты был эштең ҡатмарлы булыуын, әммә уны атҡарырға кәрәклеген билдәләне. «Яңы юридик механизмдар булдырыу һәм ғәмәлдәге коррупцион схемаларҙы бөтөрөү зарур», — тине Дмитрий Медведев.
«Видеоконференцияла ҡаралған ике мәсьәлә буйынса ла беҙгә һорауҙар һәм киҫәтеүҙәр булманы, — тине Рөстәм Хәмитов. – Торлаҡ-коммуналь хужалыҡта тәртип булдырыу өсөн беҙ бөгөн әүҙем эш алып барабыҙ. Алдағы арала күп ҡатлы йорттарҙа 14-15 меңгә яҡын йорт комитеты булдырыласаҡ. Был эш 4-5 ай ваҡыт аласаҡ. Эштең беренсе этабын ноябрҙә тамамларға планлаштырабыҙ. Беҙгә киҫәтеүҙәр булмауының тағы ла бер сәбәбе – Рәсәй Федерацияһында идара итеү компанияларына, торлаҡ хужалары берләшмәләренә контроллек итеүҙең яңы төрҙәрен беҙ тәүгеләрҙән булып ҡулланылышҡа индерергә йыйынабыҙ. Был өлкәлә хоҡуҡ боҙоуҙарҙың күп булыуы билдәле. Әммә беҙҙә иҫкәртеү саралары күрелде».
«Дәүләт һатып алыуҙар өлкәһендә хоҡуҡ боҙоуҙар менән көрәшеү өсөн беҙҙә дәүләт һатып алыуҙары буйынса махсус комитет булдырылды. Һатып алыуҙар өлөшләтә электрон форматта башҡарыла, был аҡсаларҙы һаҡсыл тотонорға мөмкинлек бирә. Бөгөн дәүләт комитеты 7 миллиард һум суммаға конкурс процедуралары үткәрҙе, 1 миллиард һум аҡса һаҡланып ҡалды, улар иҡтисадҡа ҡайтарыла», — тине Рөстәм Хәмитов.
Видеоконференция барышында шулай уҡ хоҡуҡ һаҡлау органдары вәкилдәре, РФ Дәүләт Думаһы депутаттары, «Берҙәм Рәсәй» вәкилдәре ҡатнашты. «Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә лә, дәүләт һатып алыуҙар өлкәһендә лә тәртип булдырыу ниәте ҙур ғына. Башҡортостан Республикаһында ла тәртип булдырылыр, тип ышанам. Был эште даими алып барасаҡбыҙ, һәм хоҡуҡ боҙоусыларға аяу булмаясаҡ», — тине Рөстәм Хәмитов.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Суд приставтарының «ышаныс телефоны» тәүлек әйләнәһенә эшләй
Суд приставтарының «ышаныс телефоны» байрамдарҙа тәүлек әйләнәһенә эшләйәсәк. Ул Рәсәй Суд приставтары федераль хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығында коррупция күренештәре факттары тураһындағы мәғлүмәткә тиҙ арала яуап биреү һәм тейешле саралар күреү маҡсатында эшләй.
Телефон номеры — 8(347) 273-59-82. Был телефон аша шылтыратып, теләгән һәр кем Идаралыҡ хеҙмәткәрҙәренең хоҡуҡҡа ҡаршы эшмәкәрлеге факттары хаҡында хәбәр итә ала.
Ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, һәр мөрәжәғәт буйынса мотлаҡ рәүештә тикшереү үткәрелә һәм хоҡуҡ боҙоуҙарҙы асыҡлау һәм бөтөрөү буйынса тиҙ арала саралар күрелә.
Рәсәй Суд приставтары федераль хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы төбәк халҡына суд приставтарының хоҡуҡҡа ҡаршы эшмәкәрлеге факттары хаҡында тиҙ арала хәбәр итергә кәңәш итә. «Ышаныс телефоны»ның төп тәғәйенләнеше – халыҡҡа хоҡуҡтарын яҡлау буйынса ярҙам итеү.


text:
Өфөлә “Хәүефһеҙлек-2010” форумы үтә
16-18 февралдә Өфөлә, "Нефтселәр" мәҙәниәт һарайында, “Хәүефһеҙлек-2010” IV республика форумы үтә. Уның сиктәрендә ике күргәҙмә — “Хәүефһеҙлек-2010” XVII төбәк-ара махсуслаштырылған күргәҙмә менән “Бәйләнеш.ИнфоКом-2010” XV махсуслаштырылған күргәҙмә ойошторола.
Форумды ойоштороусылар — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы, БР буйынса Эске эштәр министрлығы, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, БР Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығы ҡатнашлығында “БашЭКСПО” күргәҙмә үҙәге, БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса идаралыҡ, РФ Наркотиктар әйләнешен контроллек итеү федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы, Бәйләнеш өлкәһен күҙәтеү федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте.
Форум программаһы, ғәҙәттәгесә, киң буласаҡ. Ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе иҫкәртеү һәм бөтөрөү буйынса Башҡортостан территориаль бүлегенең 2009 йылдағы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһауға бәйле кәңәшмә планлаштырыла, унда Рәсәй Федерацияһы субъекттары буйынса Баш идаралыҡ етәкселәре, республика етәкселеге, ҡала һәм район хакимиәте башлыҡтары, мөһим иҡтисади объекттар етәкселәре саҡырыласаҡ. Тармаҡ министрлыҡтары, ведомстволар һәм фәнни-тикшеренеү ойошмалары ҡатнашлығында фәнни-ғәмәли конференция үтәсәк, уның барышында халыҡ күп йыйылған сараларҙа хәүефһеҙлекте тәьмин итеү менән бәйле актуаль һорауҙар тикшереләсәк. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Волга буйы — Урал төбәк үҙәгенең махсус янғын һүндереү техникаһы, БР буйынса Эске эштәр министрлығының ЮХХДИ идаралығы һәм БР буйынса Эске эштәр министрлығы Эске эштәр идаралығының махсус техникаһы күргәҙмәгә ҡуйыласаҡ. Бында ҡатнашыусылар һәм тамашасылар өсөн Волга буйы эҙләү-ҡотҡарыусылар отряды һәм ҡораллы көстәр структураһы хеҙмәткәрҙәренең күрһәтмә сығыштары ойоштороласаҡ.
"Бәйләнеш. ИнфоКом-2010" күргәҙмәһендә кәрәҙле, оптик-сүс һәм спутник радиобәйләнеше, үткәргесле бәйләнеш аппаратураһы һәм системаһы, кабель-үткәргес продукцияһын монтажлау һәм һуҙыу ҡорамалдары, интернет бәйләнешен тәьмин итеү, навигация системаһы, цифрлы телевидение ҡорамалдары, мәғлүмәтте һаҡлау системаһы һәм башҡалар менән танышырға мөмкин буласаҡ.
Күргәҙмә сиктәрендә семинар, конференциялар, презентациялар һәм түңәрәк өҫтәлдәр үткәреү ҙә ҡаралған.
Күргәҙмәнең тематик экспозициялары “Милли проекттар”, “Электрон төбәк”, Интеллектуаль йорт” кеүек төп темаларға бәйле әҙерләнгән.


text:
Өфөгә Италияның Мәҙәниәт, туризм һәм гастрономия ассоциацияһы президенты Массимилиано Панеро килде
Өфөгә Италияның Мәҙәниәт, туризм һәм гастрономия ассоциацияһы президенты Массимилиано Панеро килде. Сәфәренең төп маҡсаты – республика һәм уның инвестицион мөмкинлектәре менән яҡынданыраҡ танышыу. Визит йомғаҡтары буйынса Башҡортостан менән Италияның берлектәге ижади проектын әҙерләү планлаштырыла, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһы Рәссамдар союзы президенты, ЮНЕСКО халыҡ-ара рәссамдар федерацияһы ағзаһы Владислав Пегов.
Уның билдәләүенсә, проект Рәсәйҙә — Италия, Италияла Рәсәй йылы сиктәрендә тормошҡа ашырыласаҡ һәм ике илдең, атап әйткәндә, Башҡортостан менән Италия рәссамдарының мәҙәни бәйләнештәрен нығытыуға булышлыҡ итәсәк.
— Бөгөн Италияла бихисап ватандаштарыбыҙ, шул иҫәптән рәссамдарыбыҙ йәшәй. Улар итальян коллегалары менән дуҫтарса мөнәсәбәт булдырған. Ошо контакттар нигеҙендә берлектәге башҡорт-итальян ижади проектын эшләү тураһында фекер тыуҙы, — тип өҫтәне Владислав Пегов.
Массимилиано Панеро Башҡортостанда дүрт көн буласаҡ. Уның власть, бизнес-берләшмә вәкилдәре һәм, әлбиттә, һынлы сәнғәт хеҙмәткәрҙәре менән эш осрашыуҙары планлаштырылған. Мәҫәлән, йома көндө, 8 июлдә, Өфөнөң Конгресс-холында БР Рәссамдар союзының конференцияһы ойоштороласаҡ, уның сиктәрендә төбәк рәссамдары картиналарының күргәҙмәһе үтәсәк. Ошо конференция йомғаҡтары буйынса Италияның Пьемонт провинцияһындағы Турин ҡалаһында үтәсәк халыҡ-ара сәнғәт проектында ҡатнашыуға эштәр һайлап алынасаҡ.
Планлаштырылыуынса, башҡорт-итальян проекты сиктәрендәге тәүге күргәҙмә Италияла сентябрҙә үк үтәсәк. Үҙ сиратында Италия яғы үҙҙәренең оҫталарының күргәҙмәһен Өфөлә ноябрь-декабрҙә ойошторорға тәҡдим итә.


text:
Парламентарийҙар профилле комитеттарҙа эш башлай
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары был аҙнала профилле комитеттарҙа эш башлай.
Шаршамбы, 16 октябрҙә, Торлаҡ сәйәсәте һәм инфраструктура үҫеше буйынса комитет (сәғәт 10-да), Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитет (11.30), Һаулыҡ һаҡлау, социаль сәйәсәт, ветерандар эштәре буйынса комитет (14.30) депутаттары ултырыштар үткәрә.
17 октябрҙә Мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте буйынса комитет (сәғәт 10-да), Сәнәғәт, инновацион үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет (11.30), Урындағы үҙидара, граждандар йәмғиәте институттарын үҫтереү һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса комитет (14.30), Дәүләт ҡоролошо, хоҡуҡ тәртибе һәм суд мәсьәләләре буйынса комитет (16.00) ултырыштары үтәсәк.
Йома, 18 октябрҙә, бюджет, һалым, инвестиция сәйәсәте һәм территориаль үҫеш буйынса комитет ағзалары (сәғәт 10-да) ултырыш үткәрә.


text:
Республика башлығы: «Йәш инициативаларға ярҙам итеү проекты – дөйөм мәсьәләләрҙе хәл итеү буйынса халыҡтың, урындағы үҙидара органдарының һәм эшҡыуарҙарҙың көсөн туплауҙа яҡшы миҫал»
ӨФӨ, 2014 йыл, 8 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Төбәк ҡалаларының һәм райондарының дөйөм мәсьәләләрен хәл итеүҙә муниципаль берәмектәрҙе үҫтереү буйынса граждандар берләшмәһе бик мөһим резерв булып тора, тип билдәләне Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡта уҙған Республика муниципаль берәмектәренең V съезында.
— Урал аръяғының бөтә райондарында йәш инициативаларға ярҙам итеү проекты башланды. Ул дөйөм мәсьәләләрҙе хәл итеү буйынса халыҡтың, урындағы үҙидара органдарының һәм эшҡыуарҙарҙың көсөн туплауҙа яҡшы миҫал. Мәҫәлән, ауылда ҡоҙоҡ емерелгән, урамда ут юҡ, юл һалынмаған, балалар йәки спорт майҙынсығы йыһазландырылмаған. Бөтә был мәсьәләләрҙе көстәрҙе туплап, инициатива төркөмөн ойоштороп, аҡса йыйып, эштәрҙе башҡарыусыны билдәләп һәм уның үтәлешен контролдә тотоп бергәләп хәл итергә мөмкин. Проект башҡа төбәктәрҙә лә ғәмәлгә индерелә, әммә нәҡ беҙҙең республикала ул үҙенең максималь һөҙөмтәлелеген күрһәткән, — тип билдәләне төбәк башлығы. — Республика был проекттарға 59,8 миллион һум бүлгән, 30 миллионды муниципалитеттар, ауыл биләмәләре, халыҡ үҙҙәре йыйған. Ауылдарыбыҙ үҙҙәренең мәсьәләләрен хәл итһен өсөн был ысын мөмкинлек.
Урындағы ҡаҙнаны тулыландырыу өсөн мөһим сығанаҡ тип Рөстәм Хәмитов Башҡортостан эшҡыуарҙарын һәм бәләкәй бизнес предприятиеларын атаны.
Бынан һуң Рөстәм Хәмитов муниципалитет башлыҡтарының иғтибарын урындарҙа тормошҡа ашырылмаған эске резервтарҙы эҙләүгә йүнәлтте, мәҫәлән, энергияны һаҡсыл тотоноу өлөшөндә. Шулай уҡ Башҡортостан башлығы ауылдарҙа мәҙәни тормошто әүҙемләштерергә саҡырҙы. Клубтар торама пунктарыбыҙҙа ысын мәҙәниәт усаҡтарына әйләнергә тейеш. Республиканың Мәҙәниәт министрлығына төбәк башлығы райондарҙа күсмә ҡулайламалар – автоклубтар, библиобустар, киномобилдәр эшенең тәжрибәһен киңәйтергә кәңәш итте.


text:
Рөстәм Хәмитов I.A.S. International Катар компанияһы башлығы Иссам Абдул Салам менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов I.A.S. International Катар компанияһы башлығы Иссам Абдул Салам менән осрашты
Рөстәм Хәмитов I.A.S. International Катар компанияһы башлығы Иссам Абдул Салам менән осраштыФото: Олег Яровиков
15 ғинуарҙа Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов I.A.S. International (Катар) компанияһы етәксеһе менән осрашты, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Рөстәм Хәмитов Катарҙан килгән ҡунаҡҡа Башҡортостан Республикаһы тураһында һөйләне, инвесторҙарҙы йәлеп итер өсөн республикала заманса ҡануниәт булдырылған, ул беҙгә эшләргә килгәндәргә ҙур ташламалар биреүен айырыуса билдәләп, уртаҡ хеҙмәттәшлек булдырырлыҡ бер нисә йүнәлештә фекер алышты.
— Республика Standard & Poor`s, Moody’s кеүек халыҡ-ара агентлыҡтарында яҡшы кредит рейтингына эйә, беҙҙә бурыс йөкләмәһе бик түбән, шуға күрә бурыс түләү һәләтлелеге рейтингында беҙ юғары позицияларҙа торабыҙ. Инвестиция әүҙемлегенең үҫешеүен тоябыҙ. 2013 йыл йомғаҡтары буйынса инвестиция күләме 8,5 миллиард долларға етәсәк. Сит илдән капитал ағымы арта, сит ил инвестициялары күбәйә. Беҙ ысынлап та инвесторҙар өсөн яҡшы шарттар булдырабыҙ: республика территорияһында булған төрлө төр һалымдарға яҡшы ташламалар, административ кәртәләрҙең булмауы, эре инвестиция проекттарын оҙатып барыу, — тине Президент.
Республика башлығы «бергә эшләй алырлыҡ» бер нисә проектты атаны. Атап әйткәндә, тимер мәғдәндәрен ҡулланып юғары сифатлы суйын етештереү буйынса тау-металлургия комплексы, республика райондарының береһендә глюкоза, фруктоза алыу өсөн игенде тәрән эшкәртеү буйынса комплекс төҙөлөштәре. Президент шулай уҡ, Катар яғына республикала нефть-химия һәм химия өлкәһендә эре индустрия паркын төҙөүҙә ҡатнашырға, инвестицияларҙы хәләл продукцияһы сығарыу өсөн ауыл хужалығын үҫтереүгә, республикала йылға портын төҙөүгә һалырға тәҡдим итте. Автомобиль юлдарын төҙөү буйынса проект та ҡыҙыҡлы булыуы ихтимал.
— Республика территорияһы буйлап «Санкт-Петербург — Көнбайыш Ҡытай»: Санкт-Петербург — Мәскәү — Татарстан — Башҡортостан — Ырымбур өлкәһе — Ҡаҙағстан — Ҡытай, автомобиль юлы коридоры үтәсәк. Юлдың 260 километры беҙҙең республика территорияһы аша үтәсәк. Ул дәүләт-шәхси партнерлыҡ нигеҙендә төҙөләсәк. Ул түләүле юл буласаҡ. Был Ҡытай һәм Көнбайыш Европаны тоташтырасаҡ бик мөһим транспорт артерияһы. Беҙ быйыл республика территорияһы аша үтеүсе участканы проектлауҙы тамамлаясаҡбыҙ. Хәҙер инвесторҙар эҙләйбеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов.
— Беҙҙең республика 2015 йылда Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмалары һәм БРИКС илдәре саммиттарын үткәреү урыны буласаҡ. Беҙ быйыл әҙерлекте тамамларға тейешбеҙ: яңы отелдәр төҙөләсәк, ҡала инфраструктураһы камиллаштырыласаҡ. Өфө яңы сифат аласаҡ. Бынан тыш, ошо көндәрҙә мин Мәскәүҙә булдым. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте 2021 йылда Бөтә донъя спорт уйындарын үткәреү өлкәһендә беҙҙе хупланы. Белеүемсә, Катар Рәсәйҙән һуң 2022 йылда футбол буйынса донъя чемпионатын уҙғарырға әҙерләнә. Бергәләп эре спорт сараларына әҙерләнәсәкбеҙ. Бында ошондай төр объекттарҙы төҙөгәндә шәхси-дәүләт партнерлығы нигеҙен ҡулланып була, — тип билдәләне республика башлығы.
Үҙ сиратында, Иссам Абдул Салам, Өфөлә ҙур мөмкинлектәр һәм перспективалар күреүен билдәләне. Уның фекеренсә, осрашыу барышында әйтелгән бөтә инвестиция проекттары ысын барлыҡлы, бик ҡыҙыҡлы күренә. Һәр бер проект буйынса өҫтәмә осрашыуҙар, өйрәнеүҙәр буласаҡ, тип билдәләне ул.
Осрашыуҙың тулыһынса стенограммаһы менән БР Президентының рәсми сайтында танышырға була.


text:
Башҡортостанда тәүлек эсендә йылғаларҙа һыу кимәленең күтәрелеүе билдәләнде Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда тәүлек эсендә йылғаларҙа һыу кимәленең күтәрелеүе билдәләнде
Башҡортостанда тәүлек эсендә йылғаларҙа һыу кимәленең күтәрелеүе билдәләнде Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
7 апрелдә республикала тәүлек эсендә йылғаларҙа һыу кимәленең күтәрелеүе билдәләнде. Был хаҡта республика Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Сәнәғәт, инновация үҫеше һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитеты ултырышында Башҡортостандың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев хәбәр итте.
Стәрлетамаҡ эргәһендә Ағиҙел йылғаһының кимәле — туғыҙ, Стәрле һәм дала йылғалары — 10, Бочкарев ауылы янында Дим йылғаһы 11 пунктҡа күтәрелгән.
— Күҙаллауҙар буйынса, быйыл ташҡын уртаса күп йыллыҡ кимәлдә булыр тип көткәйнек, әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Гидрометтың һуңғы прогноздарынан күренеүенсә, бассейн буйынса ҡар ҡатламындағы һыу запасы күп түгел — уртаса күп йыллыҡ күрһәткестәрҙән 30-60 процентҡа кәмерәк. Хәүефһеҙлектән тыш, бында республиканы һыу менән тәьмин итеү һәм һыу һаҡлағыстарҙы тултырыу мәсьәләһе килеп тыуа, — тине Илдар Һаҙыев.
Синоптиктар хәбәр итеүенсә, йылғаларҙың асылыуы ғәҙәттәгенән өс көнгә алдараҡ көтөлә, тип өҫтәне министр. Ағиҙел йылғаһы бассейнында һыу кимәле норманан 0,2-1,5 метрға түбәнерәк, дала йылғаларында нормаға ярашлы буласаҡ.
— Быйыл республиканың 29 муниципаль берәмектәрендәге 156 ауылды һыу баҫыу хәүефе янай. Күп тигәндә — 258. Йорттарҙы һыу баҫҡан осраҡта, 570 ваҡытлыса йәшәү урыны әҙерләнгән, шуларҙың 50-һе — оҙайлы. 532 автобус һәм 31 йөҙөү сараһы файҙаланыуға әҙер, — тип һөйләне Илдар Һаҙыев.
Дөйөм алғанда, оператив төркөмдәрҙең эшен ойоштороу республика Хөкүмәте ҡарарына ярашлы тормошҡа ашырыла.


text:
Марат Рахмановҡа Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре исеме бирелде
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов Указы менән йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса идаралыҡ начальнигы — «Башкомснаббанк» акционерҙар коммерция банкы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең матбуғат хеҙмәте етәксеһе Марат Рахмановҡа «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре» исеме бирелде.
Марат Ғәрифйән улы — «Башинформ» агентлығының элекке дуҫы. Республика Президенты Хакимиәтенең Мәғлүмәт-аналитика идаралығы хеҙмәткәре булараҡ та, ул беҙҙең менән хеҙмәттәшлек итте. Уның тарафынан әҙерләнгән аналитик материалдарҙы, социологик тикшеренеүҙәрҙе агентлыҡ үҙенең эшендә йыш ҡулланды. Ә инде Башҡортостандың иң эре банктарының береһендә матбуғат секретары вазифаһын башҡарып, ул граждандарҙың финанс белемен арттырыуға ҙур өлөш индерҙе.
Хеҙмәттәшебеҙҙе ысын күңелдән лайыҡлы награда алыуы менән ҡотлайбыҙ!


text:
Республиканың Милли музейында «Башҡорт әҙәбиәте классиктары» күргәҙмәһе асылдыФото: Олег Яровиков
Республиканың Милли музейында «Башҡорт әҙәбиәте классиктары» күргәҙмәһе асылды
Республиканың Милли музейында «Башҡорт әҙәбиәте классиктары» күргәҙмәһе асылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 29 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Бөгөн Башҡортостанда Әҙәбиәт йылы башланды. Ошо ваҡиға уңайынан республиканың Милли музейында «Башҡорт әҙәбиәте классиктары» күргәҙмәһе асылды. Тәүгеләрҙән булып килеүселәргә бушлай экскурсия ойошторолдо.
Күргәҙмәлә Милли музей фондынан экспонаттар ҡуйылған. Унда күренекле мәғрифәтселәр Мифтахетдин Аҡмулла, Ҡәйүм Насыри, Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың, халыҡ шағирҙары һәм яҙыусыларының, С.Юлаев, Ғ.Сәләм исемендәге премия лауреаттарының, шулай уҡ фронтовик яҙыусылар Рәшит Ниғмәти, Мостай Кәрим һәм башҡаларҙың портреттары ла урын алған.
— Әҙәбиәт — халыҡ күңеле. Беҙ классиктарыбыҙҙың әҫәрҙәре нигеҙендә тәрбиәләнәбеҙ, музейға тапшырылған китаптар һәм әйберҙәр өсөн рәхмәтлебеҙ, — тип билдәләне музей директоры Ғәли Вәлиуллин.
Мәғрифәтселәрҙең һәм шағирҙарҙың төрки телендә һәм латин хәрефтәре менән яҙылған ҡулъяҙмалары, фотоһүрәттәр, заман атрибуттары һәм шәхси әйберҙәр күргәҙмәгә килеүселәрҙә ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Баймаҡ районында табылған, XIII быуат башында Иранда эшләнгән ҡара һауыты, Сәләх Кулибайҙың Яҙыусылар союзы танытмаһы, Зәйнәб Биишеваның ҡотлау телеграммалары. Боронғо йыһаздар һәм яҙыу машинкаһы тәүге совет яҙыусылары ижад иткән осорҙоң шарттарын тыуҙырырға ярҙам итә.
Башҡортостандың билдәле шағирҙарының һәм яҙыусыларының автографтары ҡуйылған китаптар айырыуса ҙур әһәмиәткә эйә. Дүрт стенд Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тормошона һәм ижадына бағышланған.
Башҡортостанда Әҙәбиәт йылын асыуға арналған күргәҙмә ай буйына эшләйәсәк. БР Милли музейы ошо адрес буйынса урынлашҡан: Совет урамы, 14. Телефон: (347) 273-50-27. Эш ваҡыты: иртәнге сәғәт 11-ҙән киске 6-ға тиклем, шәмбе — көндөҙгө сәғәт 1-ҙән киске 9-ға ҡәҙәр. Дүшәмбе — ял көнө.


text:
Рәсәй Хөкүмәте Төркиәгә чартер рейстарын асырға рөхсәт итте Фото: Олег Яровиков
Рәсәй Хөкүмәте Төркиәгә чартер рейстарын асырға рөхсәт итте
Рәсәй Хөкүмәте Төркиәгә чартер рейстарын асырға рөхсәт итте Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Рәсәй Хөкүмәте Төркиәгә чартер рейстарын асырға рөхсәт итте. Премьер-министр Дмитрий Медведев Рәсәй һәм Төркиә араһында чартер һауа юлына сикләүҙе алыу тураһындағы ҡарарға ҡул ҡуйҙы. Был хаҡта федераль киң мәғлүмәт саралары хәбәр итә. Чартер рейстары юлламаларҙың хаҡын 20-30 процентҡа кәметергә мөмкинлек бирә.
Рәсәй Транспорт министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, пассажир ташыусы компаниялар Федераль һауа транспорты агентлығына Төркиә курорттарына даими булмаған осоштар яһау өсөн ғаризалар бирә башлаған.
Рәсәй Туриндустрия союзында аңлатыуҙарынса, миҙгел тамамланыу сәбәпле, әлеге ҡарар табышҡа бик үк йоғонто яһамай. Октябрь айында Мысыр ҙур һорау менән файҙалана, әммә уның менән һауа юлы тергеҙелмәгән.
Йыл башында «Төрөк авиалиниялары» вәкилдәре хәбәр иткәнсә, илдәр араһындағы мөнәсәбәттәрҙең ҡатмарлашыуы арҡаһында Өфө — Истанбул — Өфө пассажирҙар ағымы 50 процентҡа кәмегән.


text:
Мортаза Рәхимов Константин Цицин менән осраштыФото: Олег Яровиков
Мортаза Рәхимов Константин Цицин менән осрашты
Мортаза Рәхимов Константин Цицин менән осраштыФото: Олег Яровиков
16 ноябрҙә Республика Йортонда Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фондының генераль директоры Константин Цицин менән эш осрашыуы үткәрҙе.
Бында һүҙ күп фатирлы йорттарҙы капиталь ремонтлау, авария хәлендәге торлаҡ фондынан граждандарҙы күсереү программаларын тормошҡа ашырыу тураһында һүҙ алып барылды.
Мортаза Рәхимов фекеренсә, «Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды тураһында» федераль закон торлаҡ-коммуналь хужалыҡтың республика тармағын үҫтереү өсөн яҡшы стимул булып тора.
— Фонд средстволары иҫәбенә Башҡортостанда торлаҡ фондын капиталь ремонтлау, граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡтан күсереү буйынса байтаҡ эш башҡарылды. Проект бик мөһим һәм һиҙелерлек файҙа килтерә, — тип билдәләне Мортаза Рәхимов.
2009 йылда республикала, дөйөм алғанда, 8,6 миллиард һумдан ашыу суммаға (шул иҫәптән Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды иҫәбенә 6,4 миллиард һум күләмендә) авария хәлендәге торлаҡ фондынан граждандарҙы күсереүҙең өс адреслы программаһы һәм күп фатирлы йорттарҙы капиталь ремонтлау буйынса ике адреслы программа тормошҡа ашырыла.
Константин Цицин республикала бүленгән средстволарҙы үҙләштереү буйынса үткәрелгән эште ыңғай баһаланы.
— Башҡортостанда берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн бөтә мөмкинлектәр файҙаланыла. Башҡортостан менән Фонд араһында артабан да уңышлы хеҙмәттәшлеккә өмөтләнәм, — тип билдәләне Константин Цицин.


text:
«Промкооперация. Сәнәғәт заказдары биржаһы. Аутсорсинг-2010» күргәҙмә-форумыФото: Ринат Искужин
«Промкооперация. Сәнәғәт заказдары биржаһы. Аутсорсинг-2010» күргәҙмә-форумы
«Промкооперация. Сәнәғәт заказдары биржаһы. Аутсорсинг-2010» күргәҙмә-форумыФото: Ринат Искужин
«Баштехинформ» Республика фәнни-технологик һәм мәғлүмәт комплексы экспоүҙәгендә «Промкооперация. Сәнәғәт заказдары биржаһы. Аутсорсинг-2010» III махсус күргәҙмә-форумы асылды. Уны БР Сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министрлығы һәм БР Фәндәр академияһы ярҙамында БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы һәм «Баштехинформ» Республика фәнни-технологик һәм мәғлүмәт комплексы ойошторҙо.
Күргәҙмә-форумдың маҡсаты булып сәнәғәт секторының конкуренцияға һәләтлелеген үҫтереү һәм күтәреү, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ потенциалын файҙаланып, производство предприятиеларының үҙ-ара һөҙөмтәле хеҙмәттәшлеге өсөн шарттар булдырыу тора.
Форумды асыуҙа БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры Юрий Пустовгаров, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе урынбаҫары Алексей Никин, «Баштехинформ» Республика фәнни-технологик һәм мәғлүмәт комплексы генераль директоры Вячеслав Кружков һәм башҡалар ҡатнашты.
Күргәҙмәлә республиканың 20 предприятиеһы үҙ экспозицияларын ҡуйҙы, улар араһында «Гидравлика» Өфө агрегат предприятиеһы, «Металлокомпенсатор» заводы, «Полиэф», «УЗЭМИК», «Каустик», «Автопласт», «Салауатнефтемаш» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре, «Ҡурай», «Өфөнефтегазмаш» фәнни-производство предприятиелары һәм башҡалар.
Көндөң беренсе яртыһында Юрий Пустовгаров энергияны һаҡлау, энергия һөҙөмтәлелеген күтәреү һәм сәнәғәт кооперацияһын үҫтереү мәсьәләләре буйынса кәңәшмә үткәрҙе. Кәңәшмәлә «Субконтрактацияны үҫтереү милли партнерлығы» (Мәскәү) фәнни предприятиеһы президенты Артем Киселев ҡатнашты.


text:
«Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» конкурсында Башҡортостан иҫәбендә – 35 лауреат дипломы
Башҡортостан предприятиеларының 35 продукция һәм хеҙмәтләндереү төрө 2013 йылда «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» бөтә Рәсәй конкурсында лауреат, тағы ла 66-һы дипломант тип танылды. Дипломдарҙы Өфөлә Бөтә донъя сифат көнөнә арналған республика конференцияһында тапшырҙылар.
Башҡортостан Республикаһында Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификациялау дәүләт төбәк үҙәге мәғлүмәттәренә ярашлы, федераль турға республиканың 58 предприятиеһы сыҡты – улар йөҙҙән ашыу төр продукция һәм хеҙмәт тәҡдим итте.
«Производство-техник тәғәйенләнештәге продукция» номинацияһында Башҡортостан предприятиеларына 13 юғары награда тейҙе. Был сегментта Рәсәйҙең иң яҡшы тауарҙары тип «НефАЗ» Асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә етештерелгән ярым тағылма-цистерна, «Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты» ААЙ-нең баҡыр концентраты, «Башнефть» АНК ААЙ-нең «Регуляр-92» маркалы бензины,«Русджам Стеклотара Холдинг» АЙЙ Өфө филиалының шампан шарабы өсөн шешәләре һәм башҡа тауарҙар танылды. 28 продукция төрө конкурстың дипломанттары булды.
Башҡортостан даими рәүештә алдынғы позиция биләгән тағы бер номинация — «Аҙыҡ-түлек тауарҙары». 15 продукция өлгөһө – лауреат, 30-ы дипломант исеменә лайыҡ булды. Еңеүсе тауарҙар араһында – ит, һөт, икмәк аҙыҡтары, шулай уҡ «Башспирт» ААЙ дүрт филиалының төрлө төр араҡылары. Был номинацияла иң күп финалсы дипломдарын «Рощинский» совхозы дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы яуланы, уның «Сливочная», «Ветчинно-рубленая» колбасалары, «Говяжья новая» хәләл ветчинаһы, «Камадорская» ыҫланған-бешкән еңел ашамлығы һәм майһыҙ эремсеге иң сифатлы тип танылды.
Халыҡ өсөн иң яҡшы сәнәғәт тауарҙарын, комиссия фекеренсә,: «Европласт» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (REHAU системаһы ишек һәм тәҙрә блоктары), «Өфө кизе-мамыҡ комбинаты» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (бәйләнгән пледтар), «БашИнком» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте сығара.
«Халыҡ һәм художество промыслалары изделиелары» номинацияһында «Ағиҙел» Башҡортостан художество промыслаһы» дәүләт унитар предприятиеһы – «Сармат» ирҙәр милли костюмы өсөн – диплом менән бүләкләнде.
Конкурстың «Халыҡ өсөн хеҙмәттәр» номинацияһында «Башҡортостан» Ҡунаҡханалар комплексы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте – лауреат, кардиологик ауырыуҙарҙы реабилитациялау буйынса «Йәшел сауҡалыҡ» дәүләт унитар предприятиеһы финалсы булды.
Иң яҡшы «Производство-техник тәғәйенләнештәге хеҙмәттәр»ҙе «ВНЗМ» акционерҙар компанияһы ААЙ (генподрядсы менән төҙөлөш ойоштороу буйынса эш) һәм «БР Нефть-химия эшкәртеү институты» дәүләт унитар предприятиеһы (нефть эшкәртеү һәм нефть-химия сәнәғәте объекттарын проектлау) күрһәтә. Был номинацияла финалсылар дипломын «Тармаҡ-ара институт» дәүләттеке булмаған белем биреү учреждениеһы һәм «БР Нефть-химия эшкәртеү институты» дәүләт унитар предприятиеһы алды.
Беренсе тапҡыр «Рәсәйҙең 100 яҡшы тауары» конкурсы 1998 йылда үтә. Шул ваҡыттан алып республиканың 350 предприятиеһы — конкурс лауреты һәм 700-ҙән ашыуы финалсы дипломдарын алды. 2013 йылда федераль конкурс «Экология, именлек һәм сифат – ваҡыт менән тикшерелгән стратегия» девизы аҫтында барҙы.


text:
Фото:
Болгария Республикаһының Башҡортостанға сауҙа-иҡтисади миссияһы сәфәре
Фото:
29 июндә БР Сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министрлығының конференциялар залында Болгария Республикаһы компанияларын презентациялау үткәрелә.
Башҡортостан Сауҙа-сәнәғәт палатаһынан хәбәр итеүҙәренсә, Болгария бизнесмендары Башҡортостандан коллегаларын үҙ иленең иҡтисады менән таныштырасаҡ, туризм, ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеү, энергияны һаҡлау технологиялары, игенселек, ҡунаҡхана бизнесы һәм күсемһеҙ милек баҙарында эшмәкәрлек өлкәләрендәге предприятиеларҙы презентациялаясаҡ.
Башҡортостан Сауҙа-сәнәғәт палатаһы менән Болгария-Рәсәй Сауҙа-сәнәғәт палатаһы араһында эшлекле миссия ваҡытында сауҙа-иҡтисади бәйләнештәрҙе киңәйтеүгә йүнәлтелгән хеҙмәттәшлек тураһында Килешеүгә ҡул ҡуйыласаҡ.
Эшлекле форумда һәм һөйләшеүҙәрҙә ҡатнашыуға ҡыҙыҡһынған кешеләрҙең барыһы ла – предприятиелар, компаниялар вәкилдәре, эшҡыуарҙар саҡырыла.
Ҡатнашыу мәсьәләһе буйынса (347) 276-30-36, 276-20-82 телефоны аша мөрәжәғәт итергә.


text:
Күгәрсен районында II «Ислам. Йәштәр. Киләсәк» республика форумы үтәсәк
20 майҙа Күгәрсен районында II «Ислам. Йәштәр. Киләсәк» республика форумы асыла. Сараны ойоштороусылар булып БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт-конфессия-ара мөнәсәбәттәр буйынса советы, М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты, БР мосолмандары Диниә назараты һәм Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының Рәсәй ислам университеты сығыш яһай.
Слетта Башҡортостандың ҡала һәм райондарынан мосолман йәштәре, төбәктең юғары һәм урта дини уҡыу йорттары студенттары, дин эшмәкәрҙәре һәм киң мәғлүмт саралары вәкилдәре ҡатнашасаҡ.
Форумға хөрмәтле ҡунаҡтар сифатында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин, БР мосолмандары Диниә назараты рәйесе Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин һәм башҡа рәсми кешеләр саҡырылған.
Слет программаһында секциялар эшен ойоштороу, семинар үткәреү ҡаралған. Бынан тыш, төрлө конкурстар, спорт ярыштары, түңәрәк өҫтәлдәр ойоштороласаҡ. Кискеһен «Ислам — экстремизмға ҡаршы!» акцияһының икенсе этабы сиктәрендә концерт программаһы тәҡдим ителәсәк.


text:
Дүшәмбегә тиклем Башҡортостанда ямғырҙар яуасаҡ
Башгидромет менән был аҙнаға күҙалланған ямғырҙар туҡтамай. Бөгөн төндә бөтә республика территорияһында төрлө интенсивлыҡтағы ямғырҙар үтте. Яңауыл, Ҡариҙел, Дыуан һәм Учалы райондарында ғына ҡоро.
«Башинформ» агентлығына Башгидромет синоптиктары хәбәр итеүенсә, көн дауамында һауа торошо үҙгәрмәйәсәк. Айырым райондарҙа секундына 20 метрға тиклем көсәйеүсән ел менән йәшенле ямғырҙар булыуы ихтимал.
Алдағы ял көндәрендә лә беҙҙе ямғырҙар көтә. Хәйер, улар артыҡ мул булмаясаҡ һәм дүшәмбегә ҡарай һауа температураһы күтәрелергә тейеш.


text:
Башҡортостанда көнбағыш 68 процент майҙанда йыйып алынған
Республиканың 33 районында көнбағыш һуғыу бара. Был техник культураны үҫтереү менән йәмғеһе 37 район шөғөлләнә, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
БР Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, көнбағыш төбәктә 112 мең гектарҙан ашыу майҙанда йыйып алынған, планға ҡарата был 68 процент тәшкил итә. Уртаса уңыш – гектарынан 8,2 центнер.
Иң юғары уңыш – гектарынан 12 һәм унан күберәк центнер – Ҡырмыҫҡалы, Өфө һәм Саҡмағош райондарында.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытта Башҡортостанда 92,5 мең тонна көнбағыш һуғып алынған.


text:
Өфөлә йәш яҙыусыларҙың әҙәби фестивале ойошторола
ӨФӨ, 2015 йыл, 29 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
19 ноябрҙә Өфөнөң «Башҡортостан» дәүләт концерт залында «Йәштәр тауышы» йәш яҙыусыларҙың әҙәби фестивале уҙғарыла. Быйыл фестиваль Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда иғлан ителгән Әҙәбиәт йылына арналған. Сараны ойоштороусылар — республиканың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте.
Башҡортостан Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының баш белгесе Нилә Ғәйнетдинова хәбәр итеүенсә, йыл һайын «Йәштәр тауышы» серияһында әҙәбиәт өлкәһендә һиҙелерлек аҙымдар яһаусы йәш авторҙарҙың әҫәрҙәре баҫыла. Быйыл «Китап» нәшриәтендә ошо проект һөҙөмтәһендә яҙыусыларҙың рус, башҡорт һәм татар телдәрендә биш китабы донъя күрҙе. Бына улар: Розалиә Зарипова («Ерем моңо»), Миңлегөл Тайсина («Бала саҡ күҙҙәре»), Хәким Алсынбаев («Күңел дәфтәре»), Михаил Кривошеев («Өфө ярымутрауы»), Илүсә Исмәғилева («Йыһандың бер тамсыһы»).
Фестивалдә тамашасыларҙы быйыл «Йәштәр тауышы» серияһында баҫылған йыйынтыҡ авторҙары — йәш яҙыусылар һәм шағирҙар менән осрашыу көтә, шулай уҡ китаптарҙың исем туйы була. Бынан тыш, байрам программаһында башҡорт эстрадаһы артистарының сығыштары ҡаралған. «Китап» нәшриәтендә донъя күргән иң яҡшы китаптар күргәҙмәһе ойоштороласаҡ.
Сара киске сәғәт 5-тә башлана. Инеү ирекле.


text:
Илдең бөтә төбәктәрендә йомортҡаға хаҡтар артыуы сәбәптәре асыҡлана
Федераль монополияға ҡаршы хеҙмәт илдең бөтә төбәктәрендә лә йомортҡа баҙарында хаҡтарға анализ яһауға тотондо. Был турала ведомство кесе йома көндө үҙенең рәсми сайтында хәбәр итте. Был «Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән граждандарҙан килгән күп һанлы ялыуҙарға» бәйләнгән.
— Бындай анализ һөҙөмтәләре буйынса тәүге һығымталар быйыл 27 ноябрҙә яһаласаҡ, — тип хәбәр итте Химия сәнәғәтенә һәм агросәнәғәт комплексына контроль идаралығы начальнигы Анна Мирочиненко.
Рәсәй ҡошсолоҡ союзы мәғлүмәттәре буйынса, ауыл хужалығы етештереүселәре йомортҡаға хаҡты 2013 йылдың ғинуар-сентябрендә — туғыҙ процентҡа, ә октябрҙә уртаса ун процентҡа арттырҙы.
Башҡортостанда, статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, октябрҙә тауыҡ йомортҡаһына хаҡ артыуы 31,2 процент тәшкил итте. Сентябрҙә бер тиҫтә йомортҡа республика буйынса уртаса 36,82 һум торҙо, ә октябрҙә — 48,84 һум. Ноябрҙә хаҡтар артыуын дауам итте. 5 ноябргә ҡарата уртаса хаҡ 50,1 һумға етте.
Рәсәй Федераль монополияға ҡаршы хеҙмәте, йомортҡаға хаҡтар продукцияның үҙҡиммәте 20-25 процентҡа үҫеүе һөҙөмтәһендә артты, тип билдәләй. Үҙҡиммәткә мал аҙығының ҡиммәтләнеүе (30 проценттан ашыуға), электр энергияһына һәм газға тарифтарҙың артыуы (10 процентҡа) йоғонто яһаны. Тикшереүҙәр барышында хаҡтарҙың ҡапыл күтәрелеүе монополияға ҡаршы закондарҙы боҙоуға ла бәйле түгелме икәнлеге асыҡланасаҡ.


text:
Республиканың ҙур ҡалаларында көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеү буйынса предприятиелар асыласаҡ
Әле тормошҡа ашырылған 2011-2020 йылдарға Башҡортостанда ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары менән эш итеү системаһын камиллаштырыу буйынса республика маҡсатлы программаһы сиктәрендә ҡалдыҡтарҙы ике этапта сығарып түгеү ҡаралған.
— Бәләкәй ауылдарҙы ла йәлеп итеү маҡсатында 200 сүп-сар тейәп оҙатыу станцияһын төҙөү ҡаралған, стационар компактор уларҙың төп элементы буласаҡ. Мобиль компакторҙарҙан айырмалы рәүештә, стационар компактор системаһында контейнер ғына үҙгәрәсәк. Был ҡалдыҡтарҙы күберәк тейәп оҙатырға мөмкинлек бирәсәк, һөҙөмтәлә сорттарға бүленмәгән һәм тығыҙландырылмаған сүп-сар ауылдарҙан станцияларға йышыраҡ тейәп оҙатыласаҡ. Бында ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын артабан тейәп оҙатыу өсөн уларҙы преслау ойоштороласаҡ. Шулай уҡ ҡалдыҡтарҙы сорттарға бүлеү, эре сүп-сарҙы ваҡлау һәм башҡа эштәрҙе лә ойошторорға мөмкин. Бындай эшкәртеүҙәрҙән һуң ҡалған сүп-сарҙы полигонға тейәп оҙатыу күпкә арҙаныраҡҡа төшәсәк, — тип һөйләне 2020 йылға тиклем ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары менән эш итеү системаһын камиллаштырыуға йүнәлтелгән республика программаһын тормошҡа ашырыу буйынса кәңәшмәлә Башҡортостандың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Азат Ҡотләхмәтов.
Белгестәр фекеренсә, республиканың Өфө, Стәрлетамаҡ, Туймазы, Нефтекама, Сибай һәм Күмертау кеүек ҙур ҡалаларында ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеү буйынса предприятиелар төҙөү ҡулайлы булыр ине.
Азат Ҡотләхмәтов һүҙҙәренсә, район үҙәктәре эргәһендә ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу, һаҡлау һәм сорттарға бүлеү пункттарын проектлау һәм төҙөү, шулай уҡ һыу һаҡлау зоналарында, айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияларында халыҡ күпләп ял иткән урындарҙа ҡалдыҡтарҙы йыйыу һәм сығарып түгеү системаһы элементтарын булдырыу менән урындағы үҙидара органдары шөғөлләнәсәк.


text:
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Цели конкурса: повысить интерес учеников к математике, усилить внутреннюю мотивацию, веру в себя и свои силы. Ученики отвечают на задания прямо на сайте конкурса, учителю не нужно распечатывать задания. Для каждого ученика конкурс по математике «Поверь в себя» - это прекрасная возможность проявить себя и раскрыть свой потенциал.
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Беҙҙең татыу ғаилә
(Әҙерлек төркөмө өсөн)
Л.Ю. ФАЗЛЫӘХМӘТОВА,
Өфө ҡалаһының 40-сы башҡорт балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе
Маҡсат. Балаларҙа атай-әсәйҙәренә ҡарата ихтирамлы ҡараш тәрбиәләү; йәмғиәттә ғаилә абруйын күтәреү, уның ҡиммәттәрен ҙурлау; ғаилә – балалар баҡсаһы бәйләнешен нығытыу.
Йыһазландырыу. «Ғаилә усағы» күргәҙмәһе (ғаиләләрҙең тормош-көнкүрешен сағылдырған фотоһүрәттәр, уңыш-ҡаҙаныштары, нәҫел шәжәрәһе, ғаилә ағзалары башҡарған ҡул эштәре, үҙҙәре әҙерләгән ризыҡтар); тәрбиә, атай-әсәй, ғаилә тураһында мәҡәл-әйтемдәр яҙылған плакаттар; артҡы планда – нурҙарын һибеп торған ҡояш һүрәте.
Байрам барышы
Зал байрамса биҙәлгән. «Ҡояш» түңәрәгенең уртаһына «Ата менән әсә – алтын ҡанат» тип яҙылған.
1-се тәрбиәсе.
Әкиәттәр тыңлап, иркәләнеп,
Үҫһен әле илдә балалар.
Уйынсыҡтар, туптар, бәүелсәктәр –
Байрам булып иҫтә ҡалалар.
2-се тәрбиәсе.
Әсәй һөйһөн бәпләп, атай һөйһөн,
Тик йылмайып уға бағайыҡ.
Ғүмерҙәрҙең иң саф мәле бит ул,
Иң бәхетле осор – балалыҡ.
1-се тәрбиәсе. Һаумыһығыҙ, хөрмәтле ҡунаҡтар! Хәйерле көн, бәйгелә ҡатнашыусы атайҙар, әсәйҙәр, балалар!
2-се тәрбиәсе. Бөгөн беҙ ғаилә тотҡаһы, илебеҙ терәге булған атайҙарға һәм ғүмер бүләк итеүсе, ғаилә усағын һаҡлаусы әсәйҙәргә бағышланған байрамға йыйылдыҡ.
1-се тәрбиәсе. Ғаилә... Был төшөнсә икәүҙең бер бөтөн булыуын аңлата. Татыу, дуҫ ғаиләләрҙә ихтирам, иғтибар, бер-берең өсөн өҙөлөп тороу, яуаплылыҡ тойғолары көслө. Матур ғаилә – һәр кем өсөн бәхет билдәһе, кеше тормошоноң таянысы.
2-се тәрбиәсе. «Аралар тыныс булһа, ғаилә ҡорос була», «Татыу ғаилә – ил күрке», «Ғаилә бәхете – ил бәхете», тиҙәр халыҡта. Бәйгелә ҡатнашыусы ғаиләләрҙе түргә саҡырабыҙ. Ғаиләләре менән таныштырыу өсөн һүҙ атайҙарға бирелә. Рәхим итегеҙ! (Тәртип номерҙары буйынса ғаилә башлыҡтары сығыш яһай, ғаилә ағзалары менән яҡындан таныштыра.)
1-се бала.
Үҙ көсөндә ҡалһын, үҙгәрмәһен
Боронғонан ҡалған бер өмөт.
Ил ағаһы булып, атай булып,
Ғорур булып ҡалһын ир-егет.
1-се тәрбиәсе. Атай – ғаилә тотҡаһы, Тыуған илен һаҡлаусы ир-егет, ил ағаһы. Өлгөлө ир-ат, ғаиләһе бер ниндәй ҡыйынлыҡтар кисермәй йәшәһен өсөн, бөтә көсөн, белемен, оҫталығын файҙалана. Улар ғаиләһен ҡарауҙа, балаларын тәрбиәләүҙә бар сараларҙы күрә. Юҡҡа ғына олатайҙарыбыҙ: «Атай – ил терәге», «Ата һөнәре – балаға мираҫ», «Атай – арҡа һөйәге», – тип әйтмәгән. Уларҙың изге һүҙен беҙ ҙә онотмайыҡ.
2-се тәрбиәсе. Белеүебеҙсә, ғаиләлә сетерекле хәлдәр тыуып тора, һәм уларҙы хәл итеүҙә атайҙарҙың роле бик ҙур. Бөгөн беҙ атайҙар өсөн тормошобоҙҙағы төрлө күренештәрҙе сағылдырырға булдыҡ. Сәхнәләштереүҙе ҡарағас, атайҙар үҙ фекерен әйтер. (Ғаилә тормошонан проблемалы ситуациялар күрһәтелә, атайҙар уларҙы хәл итеү юлдарын тәҡдим итә. Концерт номерҙары башҡарыла.)
1-се тәрбиәсе. Борон-борондан башҡорт ғаиләләренә татыулыҡ хас булған. Атай менән әсәй бер ваҡытта ла балалар араһында бер-береһенең абруйын төшөрмәгән. Ә бөгөнгө ир-ат ҡатынына ниндәй яғымлы, һөйкөмлө һүҙҙәр әйтә белә икән? (Атайҙар ҡатынына бер-бер артлы матур һүҙҙәр әйтә,кем иң һуңғы һүҙҙе әйтә шул еңеүсе була).
2-се бала.
Иң беренсе ишеткәнем ерҙә,
Иң беренсе күргән күҙҙәрем –
Әсәйемдең яҡты йөҙө менән
Әсәйемдең йылы һүҙҙәре.
1-се тәрбиәсе. Әсә! Ер йөҙөндә иң гүзәл, иң ғәзиз кеше – әсә! Шул һүҙ менән баланың теле асыла, һәм ул бөтә телдәрҙә лә берҙәй наҙлы яңғырай. Ә хәҙер бәйгелә ҡатнашыусы әсәйҙәрҙе түргә саҡырабыҙ. Рәхим итегеҙ, ҡәҙерле әсәйҙәр!
2-се тәрбиәсе. Хөрмәтле әсәйҙәр, һеҙҙең һәр берегеҙҙең ғәзиз балалары бар. Сабыйҙарығыҙҙы йоҡлатҡанда ниндәй бишек йырҙары көйләнегеҙ икән? Әйҙәгеҙ, шул саҡтарҙы иҫкә төшөрөп алайыҡ. (Сәхнәгә өҫтән бау менән бишек төшөрөлә. Бишектә бала урынына ҡурсаҡ ята. Әсәйҙәр бишек йырҙары башҡара.)
1-се тәрбиәсе. Әсәйҙәр ял иткән арала, бәйгене атайҙар менән дауам итәйек. 8 март байрамы икән, ти. Һеҙ ҡатынығыҙға ниндәй байрам гөлләмәһе бүләк итер инегеҙ? (Ғаилә башлыҡтары, алдан әҙерләнгән сәскәләр, япраҡтар һәм башҡа кәрәк-яраҡтар ярҙамында гөлләмә әҙерләп, тормош иптәштәренә бүләк итәләр.)
2-се тәрбиәсе. Балалар бишек йырҙарын ғына түгел, ә әкиәт һөйләгәнде лә бик яратып тыңлайҙар. Тик бер һөйләгән әкиәтте гел һөйләп тә булмай. Шуға күрә яңынан-яңы әкиәттәр уйлап сығарырға тура килә. Киләһе тур – әкиәттәр туры. Был турға әсәйҙәр өйҙә әҙерләнеп килгән. Хәҙер беҙ уларҙың үҙҙәре сығарған әкиәттәрен тыңлайыҡ. Рәхим итегеҙ! (Әкиәттәр конкурсы.)
1-се тәрбиәсе. Киләһе конкурста атайҙарҙың ярҙамсыллығына инанырбыҙ. Һәр ғаиләлә иртәнге ығы-зығы күҙәтелә: эшкә, мәктәпкә, балалар баҡсаһына ашығабыҙ. Ҡабаланып кейенгән ваҡытта ҡапыл ут һүнә икән, ти. (Атайҙарҙың күҙҙәре яулыҡ менән бәйләнә.) Әммә беҙҙен атайҙар юғалып ҡалмай, балаларына тиҙ арала кейенергә ярҙамлаша. (Атайҙар ярышы.)
2-се тәрбиәсе. Ололар һүҙе – аҡылдың үҙе. Мәҡәл һәм әйтемдәрҙә халыҡ үҙенең быуат-быуатҡа һуҙылған тормош тәжрибәһен, тапҡыр аҡылын, яҡшылыҡҡа булған ынтылышын сағылдырған. Улар тормошта осрай торған күренештәрҙе күҙәтеү нигеҙендә барлыҡҡа килгәндәр. Ата-әсә, ғаилә мөнәсәбәттәре тураһындағы мәҡәл-әйтемдәр тәрбиә барышында айырыуса йыш ҡулланыла. Әйҙәгеҙ, беҙҙең зирәк, аҡыллы әсәйҙәр менән шундай мәҡәлдәрҙе барлайыҡ. (Тәрбиәсе мәҡәлдәрҙең тәүге өлөшөн әйтә, әсәйҙәр дауам итә.)
Ата-инәңә ни ҡылһаң, (алдыңа шул килер).
Атанан күргән уҡ юнған, (инәнән күргән тун бескән).
Бала күңеле – (аҡ ҡағыҙ).
Ҡояш янында – йылылыҡ, (әсә янында – изгелек).
Тырышлыҡ – ҙурлыҡ, (ялҡаулыҡ – хурлыҡ).
Хеҙмәте юҡтың (хөрмәте юҡ).
Әсәhеҙ ғаилә – (hүнгән усаҡ).
Әсә янында бала (етем булмай).
Яҡшылыҡ ҡылған – аш йыйған, (яманлыҡ ҡылған – таш йыйған).
Яҡшы һүҙ (балдан татлы).
1-се тәрбиәсе. Хөрмәтле тамашасылар, әсәйҙәр! Бөгөнгө бәйгенең һуңғы туры – үҙешмәкәр сәнғәт туры. Был турҙа беҙҙең әсәйҙәребеҙ төрлө халыҡтарҙың бейеүҙәрен башҡарырға, артистар булып йырларға тейештәр.
2-се тәрбиәсе. Беҙ уларға имтихан биргәндәге кеүек билеттар әҙерләнек. Билеттарҙа ҡайһы артист булып йырларға икәнлеге яҙылған. Рәхим итегеҙ, әсәйҙәр, билеттарҙы алығыҙ.
Әсәйҙәр билеттарҙы алалар. Билетта яҙылған номерҙарҙы башҡаралар.
1-се тәрбиәсе. Ҡәҙерле ата-әсәләр! Бәйгенең бөтә төрҙәренә лә йомғаҡ яһап, еңеүсе ғаиләне билдәләргә ваҡыт етте. (Жюри йомғаҡ яһай, еңеүселәр бүләкләнә.)
2-се тәрбиәсе. Хәҙер һүҙ һеҙгә, балалар! Атай-әсәйҙәрегеҙгә һөнәрҙәрегеҙҙе күрһәтеп, ҡыуандырығыҙ әле! (Концерт номерҙары башҡарыла.)
Балалар (бергә). Рәхмәт һиңә, атайым, беҙгә ныҡлы терәк булғаның өсөн! Рәхмәт һиңә, әсәйем, беҙгә ғүмер бүләк иткәнең өсөн!
1-се тәрбиәсе.
Тик бала саҡ – мәңгелек тә түгел,
Һағынып та ҡайтып булмай шул.
Бөгөн – сабый, иртәгә − үҫкәнһең,
Ваҡыт аға, елеп туймай шул.
2-се тәрбиәсе.
Ғәмһеҙ саҡтар, уйнап туймаҫ саҡтар
Онотолмаҫ булып ҡалалар.
Әсәй һөйөп баҡһын, атай һөйһөн –
Бик бәхетле булһын балалар.
1-се тәрбиәсе. Балалар, бөгөнгө ярышта атайҙарҙың зирәк, етеҙ, көслө икәнлеген күрҙек. Әсәйҙәрҙең тырыш, эшһөйәр, хәстәрлекле икәнлегенә шаһит булдыҡ. Атай-әсәйҙәрҙән өйрәнгән һәйбәт ҡылыҡтарҙы, ғәҙәттәрҙе үҫтереү – һеҙҙең изге бурысығыҙ. Уңыштар юлдаш булһын!
2-се тәрбиәсе. Берҙәмлектә, татыулыҡта йәшәп, аңлы, тәрбиәле, эшһөйәр балалар үҫтерәйек, киләсәгебеҙҙе бергә тәрбиәләйек, ныҡлы ғаиләләр булдырайыҡ. Һау булығыҙ!
5
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Майҙандарҙың 45 процентында мал аҙығы культуралары сабылған
Республикала 499 мең гектарҙа мал аҙығы культуралары сабылған. Планға ҡарата был 45%. Ә Бишбүләк, Бүздәк һәм Краснокама райондарында бесән 60 проценттан ашыу майҙанда сабылған, тип хәбәр итте БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте.
Республика ҡышҡылыҡҡа 322 мең тонна бесән (44%) һәм 1 миллион 183 мең тонна сенаж (54%) запасы әҙерләгән. Башҡортостандың ике районы — Архангел һәм Туймазы — бесән преслауҙы тамамлаған. Дүрт район аграрийҙары (Архангел, Йәрмәкәй, Ейәнсура һәм Тәтешле) сенаж траншеяларын тултырған.


text:
Тарих
Тарих (грек. Iσtopίa[⇨]) — белем өлкәһе, кешелектең үткән замандағы эшмәкәрлеген, торошон, донъяға ҡарашын, ойошоуын һәм социаль бәйләнештәрен өйрәнә торған гуманитар фән. Был өлкәлә эшләүсе ғалимдарҙы тарихсылар тип атайҙар
Тарыраҡ мәғәнәлә «тарих» — ваҡиғаларҙың, тарихи процесстың эҙмә-эҙлеклелеген асыҡлау, һүрәтләнгән сараларҙың объективлығын билдәләү һәм ваҡиғаларҙың сәбәбенә һәҙөмтә эшләү өсөн үткәндәр тураһындағы һәр сығанаҡты өйрәнеүсе фән[1][2][3][4].
Йөкмәткеһе
Терминдың тәүге мәғәнәһе, этимологияһы һәм йөкмәткеһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Тарих» һүҙенең тәүге мәғәнәһе «һорашыу», белешеү, «асыҡлау» кеүек Боронғо Греция терминдарына барып тоташа. Тарих факттар һәм ваҡиғаларҙың ысынлығы һәм дөрөҫлөгөн асыҡлау менән тиңләштерелә[5]. Боронғо Рим тарихнамәһендә (тарихнәмә хәҙерге мәғәнәлә — тарих фәнен, уның тарихын өйрәнеүсе тармаҡ) был һүҙ белешеү алымын йә ысулын түгел, ә үткән ваҡиғалар хаҡында һөйләү, хикәйәләүҙе аңлатҡан. Артабан ысынбарлыҡта булған йәки уйлап сығарылған ниндәйҙер хәл-ваҡиға тураһында һөйләүҙе «тарих» тип атай башлағандар.
Теге йәки был мәҙәниәттә популяр булған, ләкин башҡа сығанаҡтар менән раҫланмаған тарихтар, мәҫәлән, Король Артур легендаһы, ғәҙәттә мәҙәни ҡомартҡының өлөшө генә булып тора[6][7].
«Тарих» һүҙе грек теленән ингән (ἱσtopίa, historia) һәм wid-tor, сығышы менән праиндоевропа теленән. Weid- тамыры — «белеү», «күреү» тигәнде аңлата[8][9]. Урыҫ телендә «видеть» һәм «ведать» һүҙҙәренең мәғәнәһен бирә[10].
Боронғо Грецияла «тарих» һүҙе хәҙерге мәғәнәләге тарихи белемде генә түгел, ә тикшереү юлы менән алынған һәр төрлө белемде белдергән. Мәҫәлән, Аристотель был һүҙҙе үҙенең «Хайуандар тарихы»нда файҙаланған[11]. Шулай уҡ был һүҙ Гомер гимндарында, Гераклит әҫәрҙәрендә һәм Афина дәүләтенә ант биреү тексында ла осрай. Боронғо грек телендә historeîn — «тикшеренеү» тигән һүҙ ҙә булған. Ул башта Ионияла ғына файҙаланылған, артабан бөтә Греция, һуңыраҡ Эллинизм мәҙәниәте (цивилизацияһы) буйлап таралған.
Ошо уҡ Боронғо Греция мәғәнәһендә XVII быуатта «тарих» һүҙе Фрэнсис Бэкон тарафынан киң ҡулланылыштағы «тәбиғи тарих» атамаһында ҡулланылған. Бэкон өсөн тарих – сығанағы хәтер булып торған, урыны киңлектә һәм ваҡытта билдәләнгән предметтар тураһындағы белем. Урта быуат Англияла «тарих» һүҙе хикәйә мәғәнәһендә (story) ҡулланыла. «Тарих» термины (history) үткән ваҡиғаларҙың эҙмә-эҙлеклеге булараҡ, XV быуат аҙағында инглиз телендә барлыҡҡа килгән, ә «тарихи» һүҙе (historical, historic) XVII быуатта.[12]. Германияла, Францияла һәм Рәсәйҙә ике мәғәнәлә лә элеккесә бер үк “тарих” һүҙе ҡулланыла.[11].
Тарихсылар бер үк ваҡытта ниндәйҙер ваҡиғаның күҙәтеүселәре һәм ҡатнашыусылары ла. Уларҙың тарихи хеҙмәте үҙ ваҡыттарындағы ҡараштарҙан сығып яҙылған һәм ғәҙәттә, улар сәйәси бер яҡлы ғына булмай, ә үҙ дәүеренең бөтә хаталары менән дә бүлешә. Итальян аҡыл эйәһе Бенедетто Кроче һүҙҙәре буйынса, “бөтә тарих – хәҙерге тарих”. Тарихи фән, тарих барышын дөрөҫ һүрәтләүҙе ваҡиғалар тураһында һөйләү юлы һәм уларҙың ғәҙел анализы менән тәьмин итә.[13]. Хәҙерге ваҡытта тарих тарих институттары көсө менән булдырыла.
Быуындар хәтерендә ҡалған бөтә ваҡиғалар ҙа, теге йәки был төп сығанаҡҡа таянып, тарихи хроника йөкмәткеһе булдыра.[14]. Был үткәндәрҙе тергеҙеүҙә мөһим булған сығанаҡтарҙы асыҡлау өсөн кәрәк. Һәр тарихи архив составы, теге йәки был текстар, документтар табылған дөйөмөрәк архив йөкмәткһенә бәйле; уларҙың һәр ҡайһыһы дөрөҫлөккә дәғүә итһә лә, бындай белдереүҙәрҙе ғәҙәттә кире ҡағалар. Архив сығанаҡтарынан тыш, тарихсылар ҡомартҡыларҙағы яҙыуҙар һәм һүрәттәр менән дә, риүәйәттәр һәм башҡа сығанаҡтар менән дә файҙаланырға мөмкин[15], мәҫәлән, археологик. Археология, тарихи сығанаҡҡа бәйле булмаған сығанаҡтар биреүе менән тарихи тикшеренеүҙәр өсөн файҙалы. Ул теге йәки был хәл-ваҡиға шаһиттарының мәғлүмәтен кире ҡағып йәки раҫлап ҡына ҡалмай, ә ваҡытлы осорҙарҙы мәғлүмәт менән тултырыу мөмкинлеге лә бирә.
Ҡайһы бер авторҙар тарихы — гуманитар, икенселәре — йәмғиәт фәндәренә ҡарай[16], йәки гуманитар һәм йәмғиәт фәндәре арһындағы өлкә булараҡ та ҡаралырға мөмкин.[17].
Тарихты өйрәнеү йыш ҡына билдәле бер практик йәки теоретик маҡсат менән, һәм шул уҡ ваҡытта кешенең ғәҙәти ҡыҙыҡһыныуы менән дә бәйле була.[18].
Тарихнамә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Тарихнамә» термины бер нисә мәғәнәгә эйә. Беренсенән, ул тарихтың нисек яҙылыуы, тарих методологияһының ни тиклем дөрөҫ ҡулланылыуы һәм тарих белеменең үҫеше тураһындағы фән. Икенсенән, ошо уҡ термин менән тарихи хеҙмәттәр йыйылмаһы билдәләнә. Өсөнсөнән, «тарихнамә» термины менән конкрет тарихсыларҙың ҡараштарын, эштәрен өйрәнеүҙе (тарихи яҙмалар булдырыуҙың сәбәптәре, уларҙың тематикаһы, ваҡиғаларҙы интепретациялау алымы, авторҙың һәм уның аудиторияһының ныҡлы фекере, икенсе тарихсыларға ҡарата һылтанма биреү, дәлилдәрҙе файҙалана белеү анализлана) билдәләйҙәр. Профессиональ тарихсылар кешелек тарихында берүк хикәйәләү булдырыу ихтималлығы тураһында ла фекер алыша.
Тарих философияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарих фәлсәфәһе — фәлсәфәнең бер өлөшө, ул кешелек тарихының һуңғы һорауына яуап бирергә тырыша. Тарих фәлсәфәһен тарихнамә менән бутарға ярамай. Икенсе яҡтан, тарих фәлсәфәһен фәлсәфә тарихы менән ҡушырға кәрәкмәй.
Профессиональ тарихсылар шулай уҡ, тарихтың фәнме әллә инде ирекле сәнғәтме булыу мәсьәләһе буйынса ла фекер алыша. Был бүленеш мөһим дәрәжәлә яһалма һанала, сөнки тарихты белем өлкәһе булараҡ, төрлө аспекттарҙа ҡарайҙар[19][20][21].
Тарих фәлсәфәһе үҫешенең төп алымдарына түбәндәгеләрҙе индерергә була:
- Ижтимағи-иҡтисади формация (Карл Маркс, Фридрих Энгельс, Владимир Ильич Ленин һ.б.)
- Цивилизациялы (Николай Яковлевич Данилевский, Освальд Шпенглер, Арнольд Джозеф Тойнби, Шмуэль Айзенштадт, Борис Сергеевич Ерасов[22], Дмитрий Михайлович Бондаренко, Игорь Васильевич Следзевский, Сергей Александрович Нефёдов, Глеб Владимирович Алексушин һ.б.)
- Донъя — системалы анализ (Андре Гундер Франк, Иммануил Валлерстайн, Самир Амин, Джованни Арриги, Теотониу дус Сантус, Кристофер Чейз-Данн, Джанет Абу-Лугод, Марат Александрович Чешков, Андрей Ильич Фурсов, Андрей Витальевич Коротаев, Леонид Ефимович Гринин һ. б.)
- «Аннал»дар мәктәбе (М. Блок, Л. Февр, Ф. Бродель, Ж. Л. Гофф, А. Я. Гуревич һ. б.)
- Эстафеталы-стадиалы (Ю. И. Семёнов) (асылда, модификациялы марксист-формацион ҡарашта, йәмғиәт ҡоролошоноң төп әйҙәүсе көсө булып, шул уҡ синфи көрәш, ә һуңғы маҡсаты — коммунизм) тора.
Тарих алымдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи алым тәүге сығанаҡтар һәм башҡа мәғлүмәттәр менән эшләгәндә тикшеренеүҙәр барышында табылған һәм тарихи хеҙмәт яҙғанда файҙаланылған принциптарға һәм ҡағиҙәләргә эйәреүҙән тора.
Геродот (б.э.т. 484—425 йй.) «Тарих» тигән хеҙмәтененең иң башында былай тип яҙған:
ошо мәғлүмәттәрҙе йыйып, (ἱσtopίnς ἀπόδeEις— һорашыуҙар ярҙамында алынған мәғлүмәтте һөйләү) ваҡыт үтеү менән бөйөк эштәр онотолмаһын, эллиндар һәм варварҙар кеүек хәтерҙән юйылмаһын өсөн, яҙып ҡуйған.[23].
Шулай ҙа, тарихта фәнни алымдар ҡуллана башлауҙы Фукидид һәм уның «Пелопоннеск һуғышы тарихы» китабы менән бәйләйҙәр. Геродоттан һәм уның дини коллегаларынан айырмалы рәүештә, Фукид тарихты аллаларҙың түгел, ә кешеләрҙең һайлау продукты һәм ҡылығы тип ҡарай. Нәҡ кешеләрҙә ул сәбәп һәм һөҙөмтәләрҙе эҙләй.[24].
Шәхси традициялар һәм үҫешкән алымдар боронғо һәм урта быуат Ҡытай ҙа ла булған. Профессиональ тарих-графияның нигеҙҙәрен (беҙҙең эраға тиклем 145—90 йылдарҙа) «Тарихи яҙмалар» авторы Сыма Цянь һалған. Уның шәкерттәре был хеҙмәтте тарихи һәм биографик яҙмалар өсөн өлгө кеүек файҙаланған.
Христан тарихнамәһенә һәм ғөмүмән, дөйөм көнбайыш тарихнамәһенә Аврелий Августин ҙур йоғонто яһай. XIX быуатҡа тиклем тарихты план буйынса үҫеш һөҙөмтәһе булараҡ ҡабул иткәндәр. Гегель дә, уға дини булмаған төҫ өҫтәһә лә, ошо идеяға эйәргән[18]. Гегель фәлсәфәһенең һыҙыҡлы тарихи прогрес идеяһы марксистик фәлсәфәүи тарихҡа ингән.
1377 йылда ғәрәп тарихсыһы Ибн Хальдун тарихсылар йыш яһаған хатаны анализлаған. Ул хәҙерге менән үткәндәр араһында мәҙәни айырмалыҡ билдәләй. Был сығанаҡтарға, принциптар айырыуға һәм ниһайәт, үткәндәрҙең мәҙәниәтен һәм ваҡиғаларын интерпретациялауҙы иғтибарлы мөнәсәбәт талап итә. Ибн Хальдун к тарихсыларҙың алдан уҡ билдәле фекергә эйә булыуын, тиҙ ышанып бары[25]. Уның алымы дәүләт роленә баһа биреүгә, пропагандалауға, коммуникациялар сараһына һәм тарихиграфияла системалы рәүештә алдан күрә белеүлеккә нигеҙ һалған, шул арҡала Ибн Халдун «ғәрәп тарихграфияһынаның атаһы» тип һаналған.[26], в связи с чем Ибн Хальдун считается «отцом арабской историографии»[27][28][29]. Ибн Халдундың тарихи динамиканың тәүге фәнни һүрәтләүен сағылдырырға тырышҡан сәйәси-демографик циклдар концепцияһы мөһим әһәмиәткә эйә.[30].
Тарихи тикшеренеүҙәр методологияһы үҫешенә йоғонто яһаусы башҡа тарихсылар араһынан, Леопольд фон Ранкены, Джордж Маколей Тревельянды, Фернан Бродельде, Марк Блокты, Люсьен Феврҙы, Роберт Фогелде иҫкә алырға була. Тарихта фәнни методология ҡулланыуға ҡаршы Хью Тревор-Ропер кеүек авторҙар сығыш яһай. Улар, тарихты аңлау өсөн фаразлау талап ителә, шуның өсөн тарихты фән тип түгел, ә сәнғәт тип һанарға кәрәк, тигән. Тағы ла бер бәхәсле автор Эрнст Нольте, немец классик фәлсәфәүи традицияларына эйәреп, тарихты идеялар хәрәкәте булараҡ ҡарай. Марксистик тарихнамәһе, атап әйткәндә Эрик Джон Хобсбаум һәм Исаак Дойчер эштәре, Карл Маркстың фәлсәфәһен раҫлауҙы маҡсат итеп ҡуя. Уларҙың оппоненттары, антикоммунизм тарихнамәһен яҡлаусылар: Ричард Пайпс һәм Роберт Конквест, тарихты ҡаршы марксистик тарихҡа интерпретацияларға тәҡдим итә. Шулай уҡ, феминизм ҡарашы буйынса бик ҙур тарихнамә бар. Ҡайһы бер постмодернист философтар, тарихтың алдан күреү интерпретацияһын һәм ундағы фәнни методологияны кире ҡаға. Һуңғы ваҡытта клиодинамика]ҙур көс ала. Клиодинамика — тарихи процесстарҙың математик моделен әҙерләү.
Тарихи процесстарҙың закондарын төшөнөү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIX быуатта позитивизмға нигеҙ һалыусы Огюст Конт, «Таш төшөү законы булған кеүек, йәмғиәттең үҫеш законы ла бар», тип дәлииләргә вәғәҙә итә. Әммә тарих закондарын булдырыу еңел генә булмай. Немец тарихсыһы Карл Лампрехт Контттың ҡарашын яҡларға маташҡас, икенсе немец тарихсыһы Эдуард Мейер, күп йыллыҡ тикшереү дәүерендә ул бер генә тарихи законды ла аса алмауын һәм быны башҡаларҙың булдырыуын ишетмәүен дә белдерә. Макс Вебер тарихи закондар эҙләүҙе мәғәнәһеҙлек тип һанай. Философ Карл Ясперс: «Тарих оло мәғәнәгә эйә. Ул кеше аңына барып етерлек түгел», — тип яҙа. Эдвард Хьюлетт Карр, көнбайышта «тарихи закондар» тураһында башҡаса һөйләмәйҙәр, «сәбәп» тигән һүҙ моданан сыҡты, тип раҫлай.
Тарихи дисциплиналар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Археография — яҙма сығанаҡтарҙы баҫыуҙың теорияһы һәм практикаһы.
- Археология — әйберләтә сығанаҡтар буйынса кешелектең тарихи үткәнен өйрәнеү.
- Архивты өйрәнеү — архивтарҙы комплектациялау мәсьәләһен һәм архив документтарын һаҡлауҙы, файҙаланыуҙы өйрәнә.
- Архонтология — дәүләт, халыҡ-ара, сәйәси, дини һәм башҡа структураларҙа вазифалар тарихын өйрәнә
- Бонистика — ҡағыҙ аҡсаларҙың баҫтырылыу, әйләнеш тарихын өйрәнә.
- Вексиллология (флагтарҙы өйрәнеү) — флагтарҙы, байраҡтарҙы, вымпелдарҙы һәм башҡа ошондай предметтарҙы өйрәнә.
- Генеалогия — кешеләрҙең нәҫел бәйләнешен өйрәнә.
- Генетик генеалогия — генентика алымы ярҙамында нәҫел бәйләнешен өйрәнеү.
- Геральдика (гербоведение) — гербтарҙы, уларҙың традицияһын, файҙаланыу практикаһын өйрәнә.
- Дипломатика — тарихи акттарҙы, юридик документтарҙы өйрәнә.
- Документтарҙы өйрәнеү — документтар һәм документ-коммуникацион эшмәкәрлегенең фәнни комплексы. Документтарҙы системаға һалыу, класссификациялау, документ әйләнеше алымдарын ойоштороу.
- Тарихи география — география менән тарих тоташҡан урындағы фән.
- Тарихи демография — кешелектең демографик тарихы тураһындағы фән.
- Тарихи информатика — тарихи процесстарҙа, тарихи тикшеренеүҙәрҙе публикациялауҙа һәм тарихи дисциплиналарҙы уҡытыуҙа һәм шулай уҡ музей, архив эшендә информацион технологияларҙы ҡулланыу мөмкинлеген өйрәнеүсе фән.
- Тарихи метрология — үткәндәрҙә файҙаланылған оҙонлоҡ, майҙан, күләм, ауырлыҡ — үлсәү берәмектәренең тарихи үҫешен өйрәнә.
- Сығанаҡтарҙы өйрәнеү — тарихи сығанаҡтарҙы өйрәнеү.
- Кодикология — ҡулъяҙма китаптарҙы өйрәнеү.
- Нумизматика — тәңкә һуғыу һәм тәнкәләр буйынса аҡса әйләнешен өйрәнә.
- Ономастика — тарихи-лингвистик дисциплина. Яңғыҙлыҡ исемдәрҙе һәм уларҙың килеп сығышын өйрәнә.
- Палеография — хат яҙыу тарихын, уның график формалары үҫешенең законын һәм боронғо яҙыу ҡомартҡыларын өйрәнә.
- Папирология — Мысырҙа табылған папирустағы текстарҙы өйрәнә.
- Сфрагистика — раҫлаусы мисәттәрҙе һәм уларҙың төрлө материалдағы оттискыһын өйрәнә.
- Трансмилли тарих — бөтә мәҙәниәттәргә лә уртаҡ булған закондарҙы өйрәнә.
- Фалеристика — награда билдәләрен өйрәнеү.
- Хронология — тарихи ваҡиғаларҙың эҙмә-эҙлеклеген ваҡытта өйрәнә йәки ваҡыт үлсәү фәне.
- Эортология — Христиан сиркәүе байрамдарын өйрәнә.
- Эпиграфика — ҡаты материалдарҙағы (таш, керамика, металл) яҙыуҙы өйрәнә.
Тарих менән бәйләнгән дисциплиналар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Антропология — кешене һәм уның донъя менән бәйләнешен өйрәнә.
- Гендер тарих — ҡатындар һәм ирҙәр тәжрибәһенең үҙ ара-йоғонтоһо тарихын социаль ойошманың мөһим бер аспекты булараҡ өйрәнә.
- Социокультур антропология — материаль объекттар, идеялар, ҡиммәттәр, төшөнсәләр йыйылмаһы булараҡ, мәҙәниәт тураһында фән
- Культурология — мәҙәниәтте, уның уртаҡ үҫеш закондарын өйрәнеүсе фән.
- Крайҙы өйрәнеү — архитектураларҙы, биологияны, географияны, тарихты, мәҙәниәтте, әҙәбиәтте, медицинаны, дини табыныуҙарҙы, үҙидаралыҡты, ауыл хужалығын, спортты, топонимиканы, фортификацияны, конкрет төбәктәрҙең экологияһын өйрәнеү.
- Психо тарих — үткәндәрҙә кешеләр ҡылығының психологик мотивацияһын өйрәнә.
- Этнология һәм этнография — халыҡтарҙы һәм этностарҙы, уларҙың килеп сығышын өйрәнә.
- Асыҡ тарих — асыҡ сферала һәм тарихи белемдең массалы практик репрезентацияһында тарихты өйрәнеү.
Оҡшаш дисциплиналар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хәрби тарих — төҙөлөш, ҡораллы көстәр хәрәкәтенең килеп сығыуын өйрәнеүсе фән, хәрби хеҙмәт фәненең ҡушма өлөшө.
- Тарихи психология — психология һәм тарих тоташҡан урындағы фән.
- Мәҙәниәт тарихы — тарихи дәүерҙең рухи донъяһы, халыҡтар һәм тарихи процесстың башҡа берәй вәкиле тураһындағы фән.
- Фән тарихы — фәнни белем, сәйәси һәм хоҡуҡи тәғлимәт, фәлсәфә тарихы.
- Дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы — төрлө тарихи дәүерҙәрҙә донъя халыҡтарының дәүләт һәм хоҡуҡ үҫеш закондарын өйрәнә.
- Сәйәси һәм хоҡуки уҡыуҙар тарихы — ысынбарлыҡ мәсьәләләренә ҡараш үҙенсәлектәрен, дәүләттең барлыҡҡа килеүен һәм булыуын, төрлө тарихи дәүерҙәрҙә төрлө аҡыл эйәләренең хоҡуғын өйрәнә.
- Дин тарихы — дини ышаныуҙарҙың килеп сығыуын, үҫешен һәм сакраль культтарҙы, локаль һәм донъя конфессияһының бәйләнешен айырмалығын өйрәнә.
- Иҡтисад тарихы — эволюцион үҫеш һәм кешенең хужалыҡ эшмәкәрлеге менән бәйләнгән күренеш һәм процесстарҙы өйрәнә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Profesor Richard J. Evans The Two Faces of E.H. Carr (инг.). History in Focus, Issue 2: What is History?. University of London (2001). Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011. 10 ноябрь 2008 тикшерелгән.
- ↑ Professor Alun Munslow What History Is (инг.). History in Focus, Issue 2: What is History?. University of London (2001). Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011. 10 ноябрь 2008 тикшерелгән.
- ↑ Introduction // Knowing Teaching and Learning History, National and International Perspectives / Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.) — New York & London: New York University Press, 2000. — P. 6. — ISBN 0-8147-8141-1.
- ↑ Nash Gary B. The "Convergence" Paradigm in Studying Early American History in Schools // Knowing Teaching and Learning History, National and International Perspectives / Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.) — New York & London: New York University Press, 2000. — P. 102–115. — ISBN 0-8147-8141-1.
- ↑ Утехин С. В. О понимании истории
- ↑ Seixas Peter Schweigen! die Kinder! // Knowing Teaching and Learning History, National and International Perspectives / Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.) — New York & London: New York University Press, 2000. — P. 24. — ISBN 0-8147-8141-1.
- ↑ Lowenthal David Dilemmas and Delights of Learning History // Knowing Teaching and Learning History, National and International Perspectives / Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.) — New York & London: New York University Press, 2000. — P. 63. — ISBN 0-8147-8141-1.
- ↑ Joseph, Brian (Ed.) & Janda, Richard (Ed.) (2008), «The Handbook of Historical Linguistics», Blackwell Publishing (published 30 December 2004), с. 163, ISBN 978-1405127479
- ↑ Мюллер М. О силе корней // Наука о языке. Филологические записки, Воронеж, 1866.
- ↑ Online Etymology Dictionary, http://www.etymonline.com/index.php?search=history&searchmode=none
- ↑ 11,0 11,1 Ferrater-Mora, José. Diccionario de Filosofia. Barcelona: Editorial Ariel, 1994.
- ↑ Whitney, W. D. The Century dictionary; an encyclopedic lexicon of the English language. New York: The Century Co, 1889.
- ↑ Whitney, W. D. (1889). The Century dictionary; an encyclopedic lexicon of the English language. New York: The Century Co. Page 2842.
- ↑ WordNet Search — 3.0 http://wordnet.princeton.edu/perl/webwn%7Cid=20090329}}, «History».
- ↑ Michael C. Lemon (1995).The Discipline of History and the History of Thought. Routledge. Page 201. ISBN 0-415-12346-1
- ↑ Scott Gordon and James Gordon Irving, The History and Philosophy of Social Science. Routledge 1991. Page 1. ISBN 0-415-05682-9
- ↑ Ritter, H. (1986). Dictionary of concepts in history. Reference sources for the social sciences and humanities, no. 3. Westport, Conn: Greenwood Press. Page 416.
- ↑ 18,0 18,1 Graham, Gordon Chapter 1 // The Shape of the Past — Oxford University, 1997.
- ↑ Elizabeth Harris, In Defense of the Liberal-Arts Approach to Technical Writing. College English, Vol. 44, No. 6 (Oct., 1982), pp. 628—636
- ↑ Arise Cliodynamics. Nature 454, 34-35 (3 July 2008) | doi:10.1038/454034a; Published online 2 July 2008
- ↑ Arise Cliodynamics. sott.net/articles
- ↑ [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Eras/ Цивилизацияны сағыштырмаса өйрәнеү: хрестоматия
- ↑ Геродот. История. / Пер. и прим. Г. А. Стратановского. Статья В. Г. Боруховича. (Серия «Памятники исторической мысли».) Л.: Наука, 1972. Книга I. Клио
- ↑ Lamberg-Karlovsky, C. C. and Jeremy A. Sabloff Ancient Civilizations: The Near East and Mesoamerica — Benjamin-Cummings Publishing, 1979. — P. p. 5.
- ↑ Ibn Khaldun, Franz Rosenthal, N. J. Dawood (1967), The Muqaddimah: An Introduction to History, p. x, Princeton University Press, ISBN 0-691-01754-9.
- ↑ H. Mowlana (2001). «Information in the Arab World», Cooperation South Journal 1.
- ↑ Salahuddin Ahmed (1999). A Dictionary of Muslim Names. C. Hurst & Co. Publishers. ISBN 1-85065-356-9.
- ↑ Enan, Muhammed Abdullah (2007), «Ibn Khaldun: His Life and Works», The Other Press, с. v, ISBN 9839541536
- ↑ Dr. S. W. Akhtar (1997). «The Islamic Concept of Knowledge», Al-Tawhid: A Quarterly Journal of Islamic Thought & Culture 12 (3).
- ↑ Коротаев А. В. Долгосрочная политико-демографическая динамика Египта: Циклы и тенденции. М.: Восточная литература, 2006. ISBN 5-02-018526-4
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Блок М. Апология истории или ремесло историка — 2-е изд. — М.: Наука, 1986.
- Тойнби А. Постижение истории — М.: Прогресс, 1990.


text:
Стәрлетамаҡ районы иген урып һуғыу буйынса беренсе килә
Башҡортостан майҙандарының 35 процентында (598 мең гектар) ужым арышы һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары урып йыйылған, 32 процентында (552 мең гектар) – һуғылған, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығын консультациялау үҙәгенән.
Йәмғеһе төбәктә 622 мең тонна иген тупланған. Уртаса иген уңышы гектарынан 11,3 центнер тәшкил итә.
Архангел, Благовещен, Дүртөйлө һәм Көйөргәҙе райондары хужалыҡтары баҫыуҙарының яртыһынан ашыуында иген йыйып алған.
Иген урып һуғыу буйынса беренсе урында Стәрлетамаҡ районы килә – 56,4 мең тонна, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
БДИ тапшырыуға ғаризалар ҡабул итеү тамамлана
Берҙәм дәүләт имтиханы тапшырыуға заявка биреү өсөн бер аҙнанан аҙыраҡ ваҡыт ҡалды. 1 мартта БДИ тапшырыуға ғаризалар ҡабул итеү тамамлана. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, БДИ формаһында ике имтихан – рус теле һәм математика – сығарылыш синыфы уҡыусылары өсөн мәжбүри булып тора. Был дисциплиналарҙы уңышлы тапшырыу урта (тулы) дөйөм белем тураһында аттестат алыуға йоғонто яһай.
Ҡалған предметтар – биология, химия, география, физика, информатика һәм мәғлүмәт-коммуникация технологиялары (ИКТ), әҙәбит, тарих, йәмғиәтте өйрәнеү, башҡорт теле, сит телдәр (инглиз, немец, француз, испан) – буйынса имтихандарҙы юғары йәки урта махсус уҡыу йортонда белем алыуҙы дауам итергә теләүселәр үҙҙәре һайлап ала.
Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының белем сифатына һәм Берҙәм дәүләт имтиханына контроль бүлеге начальнигы Зәки Мырҙағәлин хәбәр итеүенсә, предметтар һаны сикләнмәгән.
— Бында барыһы ла Берҙәм дәүләт имтиханында ҡатнашыусы ниндәй специальносты йәки әҙерлек йүнәлешен һайлауына һәм юғары йәки урта махсус уҡыу йорто инеү имтихандары сифатында ҡайһы предметтарҙы алыуына бәйле, — тип аңлатты Зәки Мырҙағәлин.
Үҙ сиратында дәүләт аккредитацияһына эйә булған юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары 1 февралдә үк 2010 йылға ҡабул итеү ҡағиҙәләре тураһында мәғлүмәт баҫып сығарҙы.
Берҙәм дәүләт имтиханында ҡатнашыусыларға бөтә һорауҙар буйынса (8347) 273-20-87 телефонына шылтыратырға кәрәк.


text:
Өфө урамдарында авариялар: ярты йыл эсендә 28 үлем
2010 йылдың алты айында Өфө урамдарында 873 юл-транспорт һәләкәте теркәлгән, улар һөҙөмтәһендә 28 кеше һәләк булған һәм меңдән ашыуы төрлө тән йәрәхәттәре алған.
БР буйынса Эске эштәр министрлығының ЮХХДИ идаралығы мәғлүмәте буйынса, 591 юл-транспорт һәләкәте ир-азаматтар ғәйебе арҡаһында булған. 712 йәрәхәтләнеүсе һәм 16 һәләк булған кеше улар намыҫында. Ошо иҫәптән биш үлемгә машина менән айыҡ булмаған килеш идара иткән водителдәр ғәйепле.
Ҡатын-ҡыҙ водителдәр ғәйебе арҡаһында Башҡортостандың баш ҡалаһы урамдарында 101 юл-транспорт һәләкәте булған, уларҙа өс кеше үлгән һәм 112-һе имгәнгән. Бер осраҡта автоһәләкәттә ҡатнашыусы ҡатындың иҫерек булыуы асыҡланған.


text:
Өфөләрҙең торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн ике миллиард һум самаһы бурысы йыйылған Фото: Андрей Старостин
Өфөләрҙең торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн ике миллиард һум самаһы бурысы йыйылған
Өфөләрҙең торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн ике миллиард һум самаһы бурысы йыйылған Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Ағымдағы йылдың 1 ғинуарына өфөләрҙең коммуналь түләүҙәр буйынса 1 миллиард 900 миллион һум бурысы йыйылған. Баш ҡаланың Берҙәм иҫәп-касса үҙәге генераль директорының беренсе урынбаҫары Айгөл Винникова ошондай һандар килтерҙе.
Уның һүҙҙәренсә, ҡаланың Берҙәм иҫәп-касса үҙәге 375 мең шәхси иҫәпте хеҙмәтләндерә, шуларҙың һигеҙ меңе буйынса алты айҙан ашыу бурыс бар. Милек хужаһы үҙәктең рәсми сайтына инеп, шәхси кабинетта үҙенең бурысы булыу-булмауы хаҡында белә ала.
Фатирҙа йәшәүселәр бурыстарына яуаплы ҡарарға һәм коммуналь хеҙмәттәр өсөн ваҡытында түләргә тейеш. Торлаҡ-коммуналь хужалыҡтар бурысты түләтеү өсөн йылылыҡ, һыу, электр энергияһы менән тәьмин итеүҙе туҡтатырға һәм эште судҡа ебәрергә хоҡуҡлы, тиелә Өфө хакимиәте матбуғат хеҙмәтенең белдереүендә.


text:
Өфөлә Инвестициялар, күсемһеҙ милек һәм девелопмент форумы асылды
Өфөләге «Аҡбуҙат» ипподромының төп күргәҙмә майҙанында 27 октябрҙә Инвестициялар, күсемһеҙ милек һәм девелопмент форумы асылды. Уны асыу тантанаһында БР Хөкүмәте Премьер-министр урынбаҫары — Башҡортостан Хөкүмәте Аппараты етәксеһе Илшат Тажетдинов, БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Урал Ураҡсин, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты Азат Фазлыев ҡатнашты.
— Бындай форум үткәреү – Башҡортостандың төҙөлөш тармағы һәм күсемһеҙ милек индустрияһы өсөн мөһим ваҡиға. Быйыл республикала ике миллион квадрат метрҙан ашыу торлаҡ төҙөлгән, ипотека кредиты күләмдәре 2,5 тапҡырға артҡан. Инвестициялар, күсемһеҙ милек һәм девелопмент форумы арҡаһында был һөҙөмтәләр арта ғына барасаҡ, тип ышанам, — тине форумды асыу тантанаһында Илшат Тажетдинов.
Форум сиктәрендә «Күсемһеҙ милек. Көҙ–2011» традицион күргәҙмә-йәрминкәһе үткәрелә, йәнә бай эш программаһы планлаштырылған. БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Урал Ураҡсиндың фекеренсә, «төбәктәге иң мөһим һәм әһәмиәтле күргәҙмәләрҙең береһе был».
«Күсемһеҙ милек. Көҙ–2011» күргәҙмәһендә республика, Рәсәй һәм сит илдәрҙең төҙөлөш һәм күсемһеҙ милек баҙары өлкәһендәге алдынғы операторҙары үҙҙәренең объекттарын һәм хеҙмәттәрен тәҡдим итә. Бизнес-турҙарҙан, яңы объекттар һәм хеҙмәттәрҙе презентациялауҙан торған күсмә саралар өлөшө киңәйтелгән. Бынан тыш, профессионалдар өсөн һәр төрлө конференциялар, семинарҙар, түңәрәк өҫтәлдәр, халыҡ өсөн консультациялар, оҫталыҡ кластары һәм тренингылар үткәреләсәк.
Форум торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереүгә һәм «Рәсәй граждандарына арзан һәм уңайлы торлаҡ» өҫтөнлөклө милли проектын тормошҡа ашырыуға, 2011-2015 йылдарға «Торлаҡ» федераль маҡсатлы программаһы, «2011-2015 йылдарҙа Башҡортостанда торлаҡ төҙөлөшө үҫешен дәртләндереү» республика программаһы үтәлешен тәьмин итеүгә йүнәлтелгән дәүләт сәйәсәтен ғәмәлгә ашырыу маҡсатында ойошторолған.
— Форум темалары белгестәр өсөн ҡыҙыҡлы, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты Азат Фазлыев.
Төбәк-ара кимәлендәге сарала сығыштар һәм докладтарҙан торған ҙур пленар өлөш ҡаралған. Башҡортостан Хөкүмәтенең, РФ Төбәктәр үҫеше министрлығы, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай, Федераль торлаҡ төҙөлөшөнә булышлыҡ итеү фондының, урындағы үҙидара органдары вәкилдәренең һәм эшҡыуарҙарҙың ҡатнашыуы көтөлә.
Пленар ултырыштан һуң инвесторҙар, төҙөүселәр, төҙөлөш һәм күсемһеҙ милек баҙары операторҙары власть органдары һәм башҡа структуралар вәкилдәре менән аралаша аласаҡ. Ҡала халҡы өсөн төҙөлөш объекттарына бушлай күрһәтмә экскурсиялар ойоштороласаҡ. Турҙа ҡатнашыусылар был объекттарҙы үҙ күҙҙәре менән күрә һәм төҙөлөүсе торлаҡтың өҫтөнлөктәрен баһалай аласаҡ.
29 октябргә тиклем дауам итәсәк Форумдың ойоштороусылары булып Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы һәм «Азимут» берҙәм мәғлүмәт хеҙмәте сығыш яһаған.


text:
Башҡортостандың Урман ҡасабаһында йәнә янғын сыҡты Фото: Олег Яровиков
Башҡортостандың Урман ҡасабаһында йәнә янғын сыҡты
Башҡортостандың Урман ҡасабаһында йәнә янғын сыҡты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Урман ҡасабаһында йәнә янғындар башланды: ҡасаба ситендәге келәттәр яна. Эргәләге йорттарҙа йәшәүселәрҙе эвакуациялайҙар.
Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостандағы баш идаралығында аңлатыуҙарынса, хәрби келәттәрҙә дарыны утилләштереү ваҡытында боеприпастарҙың ағас йәшниктәре, артабан келәттәге дары янып китә.
Көндөҙгө сәғәт бер тирәһендә башланған янғынды федераль һәм Ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе иҫкәртеү һәм уларҙың эҙемтәләренә ҡаршы көрәш буйынса берҙәм дәүләт системаһы хеҙмәткәрҙәре һүндерә, ҡотҡарыусыларҙың эшен ойоштороу өсөн оператив штаб булдырылған.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 4 йыл элек, 2011 йылдың 26 майында Иглин районының Урман ҡасабаһында янғын сыҡты һәм эргәлә урынлашҡан артиллерия арсеналын юҡ итте. Ҡасабаның яртыһы һәм яҡындағы урман янды, өс кешенең һәләк булыуы хаҡында билдәле.
2011 йылдың 3 июнендә Удмуртияла хәрби келәттә шартлау яңғыраны. Ике арсенал да Оборона министрлығының төп ракета-артиллерия идаралығына ҡараған.
Шартлауҙа рядовой Сергей Деняев һәм уның командиры ғәйепле тип табылды һәм хәрбиҙәргә штраф һалынды.


text:
Республика делегацияһы Ҡазанда төбәк-ара «урман» форумында ҡатнашаФото: Айбулат Ғәйнуллин
Республика делегацияһы Ҡазанда төбәк-ара «урман» форумында ҡатнаша
Республика делегацияһы Ҡазанда төбәк-ара «урман» форумында ҡатнашаФото: Айбулат Ғәйнуллин
Татарстандың баш ҡалаһында кисә, 14 августа, VI «Урман һәм кеше — Ҡазан» төбәк форумы асылды. Ул 16 авгусҡа тиклем эшләйәсәк. Сарала Башҡортостан вәкилдәре лә ҡатнаша.
Форум «Ағас эшкәртеү-2013» махсуслаштырылған күргәҙмәһен үткәреү сиктәрендә ойошторола. Күргәҙмә РФ Хөкүмәте, Рәсәй Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы, Федераль урман хужалығы агентлығы, шулай уҡ Рәсәйҙең Урман сәнәғәтселәре һәм урман экспортерҙары берлеге ярҙамында үткәрелә.
БР Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Айбулат Ғәйнуллин һүҙҙәренсә, төбәк-ара форумда күп төрлө темалар тикшереләсәк. Улар араһына – урман сәнәғәте комплексының бөгөнгө торошо, өҫтөнлөклө инвестиция проекттары һәм урман хужалығына дәүләт ярҙамы саралары, Волга буйы федераль округында урман ресурстарын файҙаланыу һәм тармаҡты кадрҙар менән тәьмин итеү.
Бынан тыш, сарала ҡатнашыусылар түңәрәк өҫтәл артында илдәге урман комплексының инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһен, шулай уҡ Рәсәй Президентының 2013 йылдың апрель айындағы бойороҡтарын үтәү сиктәрендә федераль дәүләт урман күҙәтеүен камиллаштырыу мәсьәләһен тикшерәсәк.


text:
Рәсәй Конституцияһының һәм Башҡортостан Конституцияһының 20 йыллығы хөрмәтенә тантаналы йыйылышФото: Олег Яровиков
Рәсәй Конституцияһының һәм Башҡортостан Конституцияһының 20 йыллығы хөрмәтенә тантаналы йыйылыш
Рәсәй Конституцияһының һәм Башҡортостан Конституцияһының 20 йыллығы хөрмәтенә тантаналы йыйылышФото: Олег Яровиков
БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Йортонда Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының һәм Башҡортостан Республикаһы Конституцияһының 20 йыллығына арналған тантаналы йыйылыш үткәрелде. Байрам сараһында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашты. Йыйылышты республика парламенты спикеры Константин Толкачев асты.
— 1993 йылдың декабрендә Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда хәҙерге заман дәүләтселеген формалаштырыу процесына нигеҙ һалына. Дәүләттең һәм йәмғиәттең юғары ҡиммәте тип кеше, уның хоҡуҡтары һәм азатлыҡтары таныла, илдең дәүләт-территориаль ҡоролошоноң федераль моделе тураһында белдерелә, дәүләттең социаль һәм донъяуи характеры декларациялана, дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдарының һайланып ҡуйылыуы гарантиялана, бөтә милекселек формаларын тигеҙ таныу һәм яҡлау тураһында әйтелә. Яңы хәҙерге демократик Рәсәй тарихы шунан башлана. Башҡортостан яңыртылған Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында беренселәрҙән булып төбәк төп законы кимәлендә демократик хоҡуҡи һәм социаль дәүләттең төп принциптарын нығытты. Республикабыҙ Конституцияһы — бөгөнгө үҫеш өсөн иң мөһим сәйәси-хоҡуҡи документ. Ул тулы кимәлдә үҙ эсенә донъя һәм ватан конституцион-хоҡуҡи ҡоролош ҡаҙаныштарын индергән. Йәмғиәттә барған үҙгәрештәрҙе сағылдырған, яңы дәүләт ҡоролошона һәм цивилизациялы баҙар мөнәсәбәттәренә нигеҙ һалған. Республикабыҙҙың бөгөнгө ныҡлы социаль-иҡтисады ошо нигеҙҙә һалына, ижтимаҡи-сәйәси хәл тотороҡлолоғо тәьмин ителә., —тине Дәүләт Йыйылышы Рәйесе.
Тантаналы йыйылышта шулай уҡ республика парламенты депутаттары, Конституция, Юғары һәм Арбитраж судтары рәйестәре һәм судьялары, республика прокуроры, Хөкүмәт ағзалары, Кеше, бала хоҡуҡтары һәм эшҡыуарҙар хоҡуҡтары буйынса тулы хоҡуҡлы вәкилдәр, республиканың ҡала һәм район башлыҡтары, Йәмәғәт палатаһы ағзалары, хоҡуҡ һаҡлау органдары, дини һәм йәмәғәт берләшмәләре вәкилдәре ҡатнашты.
Тантаналы өлөш тамамланғандан һуң «Хәҙерге заман Рәсәй конституционализмы һәм Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы сығанаҡтары: тарих һәм хәҙерге заман» ғилми-ғәмәли конференцияһы асылды.


text:
Фото:
Ижтимағи электрон гәзит уҡыусыларының һорауҙарына Динар Ғилметдинов яуап бирә
Фото:
ЮХХДИ көнө алдынан, 2 июлдә, «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының ЮХХДИ идаралығы начальнигы Динар Ғилметдиновтың онлайн-конференцияһы үтә. Бер сәғәт дауамында, 11.00-дән 12.00-гә тиклем, Башҡортостандың баш дәүләт автоинспекторы i-gazeta.com уҡыусыларының һорауҙарына яуап бирәсәк.
Динар Ғилметдиновтың гәзит уҡыусылар менән аралашыуының видеотрансляцияһы «Башинформсвязь» йәмғиәтенең техник ярҙамында бойомға ашырыла.
Әгәр һеҙҙе Динар Ғилметдиновтың яуаплылығында булған мәсьәләләр борсой икән, уларҙы биреп ҡалырға өлгөрөгөҙ. Эфирҙа яңғырамаған һорауҙар ЮХХДИ идаралығына тапшырыласаҡ, һуңыраҡ Ғилметдиновтың имзаһы менән был һорауға яуаптар «Ижтимағи электрон гәзит» биттәрендә урын аласаҡ.


text:
Башҡортостан экологияһы социаль технологиялар менән таҙартыласаҡ
Йәмәғәт ойошмалары етәкселәре һәм республикала экология мәсьәләләре өсөн яуаплы белгестәр 2 ноябрҙә Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең республика буйынса идаралығында төбәктә экологик хәлде, экология проблемаларын һәм перспективаларын тикшерәсәк. Кәңәшмәнең төп маҡсаты – йәмәғәт ойошмаларының экология өлкәһендәге уңышлы тәжрибәһенә ярҙам итеү һәм уны таратыу.
Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең республика буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ултырышта экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендәге ҡырҡыу мәсьәләләрҙе тикшереү планлаштырыла. Шулай уҡ йәмәғәт ойошмалары эшмәкәрлеген ойоштороу мәсьәләһе ҡараласаҡ. Сарала ҡатнашыусыларҙы социаль технологиялар менән таныштырасаҡтар, улар тормоштоң төрлө өлкәләрендә тәбиғәтте һаҡлау ҡануниәтен боҙоуҙарҙы асыҡлауға йүнәлтелгән. Бынан тыш, республикала экологик мәсьәләләрҙе хәл итеүгә йәштәрҙе йәлеп итеү программаһы тикшереләсәк.
Сараға республиканың Экологтар союзы, Рәсәй Тәбиғәтте һаҡлау союзы, «ЭКА» йәмәғәт ойошмаһы вәкилдәре саҡырылды.


text:
«Халыҡ бюджеты» средстволарына Малаяҙҙа хоккей майҙансығы төҙөү планлаштырыла
Башҡортостандың Салауат районында 25 октябрҙә «Халыҡ бюджеты» проекты сиктәрендә халыҡ йыйылышы үтәсәк. Ҡатнашыусылар Малаяҙ ауылында хоккей майҙансығын төҙөү проектын тикшерергә йыйына. Район хакимиәте башлығы урынбаҫары Владислав Килдейәровтың әйтеүенсә, презентацияланасаҡ объектты төҙөү кәрәклеге бәхәсһеҙ.
— Малаяҙ ауылында ике дөйөм белем биреү йорто эшләп килә, унда 900-ләгән бала уҡый. Уларҙың күбеһе спорт секцияларына, шул иҫәптән хоккейға йөрөй, — тине Владислав Килдейәров. — Бөгөнгө көндә Малаяҙҙа хоккей майҙансығы бар, әммә ул бөтә талаптарға ла яуап бирмәй: кейенеп сисенеү бүлмәләре һәм башҡа уңайлыҡтары юҡ. Беҙ бер нисә проблеманы хәл итәсәк проект әҙерләнек. Беренсенән, йәш хоккейсылар ҡулай шарттарҙа яҡшы боҙҙа тренировка үткәреү мөмкинлеген аласаҡ. Икенсенән, һуңғы арала әүҙем ваҡыт үткәреүгә ынтылған ауыл халҡы ла яңы спорт объектында шөғөлләнә аласаҡ. Бөгөнгө көндә проект документацияһы тулыһынса әҙер, проект хаҡы – алты миллион һум.
Владислав Килдейәровтың билдәләүенсә, объект йәй көндәрендә лә файҙаланыласаҡ. Унда баскетбол, футбол кеүек уйын төрҙәре өсөн дә шарттар булдырыласаҡ.
Халыҡ йыйылышы был проектты Республика адреслы инвестиция программаһына индереүҙең перспективалы һәм маҡсатҡа ярашлы булыу-булмауын билдәләргә тейеш.


text:
Белем көнөндә Рөстәм Хәмитов беренсе курс студенттарын сәләмләне
Белем көнөндә Өфөнөң «Динамо» стадионында «Беренсе курс студенттары байрамы» үтте. Спорт комплексында республиканың 14 юғары уҡыу йортонан инеү имтихандарын уңышлы тапшырған биш меңгә яҡын беренсе курс студенттары йыйылғайны.
Сара Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле бейеүселәре башҡарған «Башҡортостан – бөркөттәр иле» композицияһынан башланды. Уларҙан һуң «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле артистары сығыш яһаны.
Бынан һуң Н.Э.Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университетын тамамлаусы, техник фәндәр докторы, Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов һүҙ алды.
«Һеҙ республикабыҙҙың юғары уҡыу йорттарына уҡырға индегеҙ, беҙҙең университет, институт, техникумдар – Рәсәй Федерацияһында иң яҡшыларҙан һанала. Улар илдә ҙур абруй ҡаҙанған. Бындай юғары уҡыу йорттарында белем алыу – ул ҙур хөрмәт, — тип билдәләне республика башлығы. – Һеҙ Башҡортостанда уҡыйһығыҙ. Ә Башҡортостан – Рәсәй Федерацияһының ҡеүәтле төбәге. Беҙ сәнәғәт, ауыл хужалығы өлкәһендә, шулай уҡ интеллектуаль йәһәттән дә үҫешкән төбәк. Ваҡыты килеп еткәс, беҙҙең эшселәр сафына килеп ҡушылыуығыҙҙы теләйем. Һеҙҙең белем алған ваҡыт эсендә яңы эш урындары, яңы предприятиелар булдырылыр, тип ышанам. Һәм һеҙҙең унда намыҫлы эшләп, лайыҡлы хеҙмәт хаҡы алып, яҡшы белгестәр булып үҫеүегеҙҙе теләйем».
Бынан һуң йәштәрҙе студенттар сафына ҡабул итеү тантанаһы булды. Башҡортостан Президенты егет һәм ҡыҙҙарға студент билеты, зачет кенәгәһе, белем асҡысы символдарын тапшырҙы. Йәштәр үҙ сиратында Рөстәм Зәки улын Белем карабының капитаны булырға саҡырҙы һәм бинокль бүләк итте, шулай уҡ студенттар тырышып уҡырға ант бирҙе.
Бинокль аша трибунаға ҡарап, Рөстәм Хәмитов унда республика юғары уҡыу йорттарының буласаҡ профессорҙарын һәм хатта буласаҡ Башҡортостан Президентын да күреүен әйтте.
Сарала «Гаудеамус» студенттар гимны яңғыраны, бынан һуң байрам ҡаланың ижади коллективтары, артистар һәм йәш спортсылар сығыштары менән дауам итте.


text:
Кремлгә шыршы байрамына Башҡортостандан 132 уҡыусы барасаҡ
26 декабрҙә Мәскәүҙә, Дәүләт Кремль Һарайында, традицион дөйөм Рәсәй Яңы йыл байрамы үткәрелә.
БР Мәғариф министрлығының тәрбиә һәм өҫтәмә белем биреү бүлеге баш белгес-эксперты Роза Зәйнәшева хәбәр итеүенсә, Кремль шыршыһына Башҡортостандан 132 бала барасаҡ. Былар балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәр, социаль яҡланмаған ғаиләләрҙән балалар, уҡыу алдынғылары, предмет олимпиадаларында, ижади конкурстарҙа еңеүселәр, призерҙар һәм лауреаттар. Шулай уҡ делегация составында — хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған хәрби хеҙмәткәрҙәр ғаиләләренән балалар. Дәүләт Кремль Һарайында улар музыкаль-театрлаштырылған тамаша күрәсәк, ҙур уйын программаһында ҡатнашасаҡ. Кремль шыршыһы тураһында иҫтәлеккә һәр балаға бүләк-сувенир тапшырыласаҡ.
Яңы йыл байрамынан тыш балаларҙы Мәскәү буйлап экскурсия көтә, шулай уҡ циркка барасаҡтар.
Балаларҙы был сәфәрҙә өлкәндәр — Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре, врачтар, педагогтар, өҫтәмә белем биреү учреждениелары етәкселәре оҙатып барасаҡ.
— Баш ҡалала балаларҙы «Измайлово» ҡунаҡхана комплексында урынлаштырасаҡтар, унда улар йәшәү генә түгел, ашатыу менән дә тәьмин ителәсәк, — тип хәбәр иттеләр мәғариф ведомствоһында.
Илдең төп шыршы байрамы унынсы йыл рәттән үткәрелә. Был ваҡыт эсендә унда республиканан 1200-ләп бала булып ҡайтты.


text:
«Өфө» аэропорты яңы рейстар асырға планлаштыра
«Өфө» халыҡ-ара аэропорты яҡын сит илдәргә осоштар географияһын киңәйтә. Быйыл күп йыллыҡ тәнәфестән һуң Украинаның баш ҡалаһы Киевҡа рейс асылды. Киләһе йыл башында Белоруссияның баш ҡалаһы Минскиға рейс асыу планлаштырыла, әле был мәсьәлә әүҙем тикшерелә. 2013 йылдың йәйенән самолеттар Өфөнән Ҡаҙағстанға – Алматы һәм Астанаға оса башлай. Латвияның баш ҡалаһы Рига менән дә авиабәйләнеште тергеҙеү планлаштырыла.
Был турала «Комсомольская правда» гәзитенең төбәк ҡушымтаһы редакцияһында үткән матбуғат конференцияһында «Өфө» халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Рәмил Тимерғазин һөйләне.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, әүәлерәк Өфө аэропортынан бик күп Рәсәй ҡалаларына, шул иҫәптән союздаш республикаларҙың баш ҡалаларына юлланырға мөмкин ине. Әле самолеттар Өфөнән Ереванға, Баҡыға, Ташкент, Душанбе ҡалалары һәм быйылдан башлап Киевҡа оса.
Алыҫ сит илдәргә осоштар географияһы тағы ла киңерәк. Осоштар теҙмәһендә Төркиәгә, Мысырға, Грецияға, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренә, Таиланд, Чехия, Испанияға, Кипрға һәм башҡа илдәргә рейстар күрһәтелгән.


text:
Фото:
Төрки телле мәғлүмәт агентлыҡтары Союзының киләһе конференцияһы Астанала үтәсәк
Фото:
Төрки телле мәғлүмәт агентлыҡтары союзының (ТКА) киләһе конференцияһы Ҡаҙағстандың баш ҡалаһы – Астанала үтәсәк. Уҙған ял көндәрендә был Союздың Истанбулда үткән ултырышында ошондай ҡарар ҡабул ителде. Уның эшендә Союзға ингән "Анадолу" (Анталия агентлығы, Төркиә), «АзерТАдж» (Азербайжан),"Казинформ" (Ҡаҙағстан), ТАК (Төньяҡ Кипр), «Башинформ» (Башҡортостан), «Татар-информ» (Татарстан) мәғлүмәт агентлыҡтары етәкселәре ҡатнашты. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығынан ултырышта баш мөхәррир урынбаҫары Алик Шакиров ҡатнашты.
Ҡаҙағстан Республикаһының "Казинформ" мәғлүмәт агентлығы генераль директоры Даурен Дияров Төрки телле мәғлүмәт агентлыҡтары вәкилдәре ултырышында ҡатнашыусыларға "Казинформ" киләһе йыл конференцияны Астанала үткәрергә әҙер булыуын белдерҙе һәм ТКА ағзаларын унда әүҙем ҡатнашырға саҡырҙы. Истанбулдағы ултырышта, ТКА төрки телле илдәрҙең берләшеүенә булышлыҡ итә, мәғлүмәт майҙанын киңәйтә, мәғлүмәт агентлыҡтарының эш тәжрибәһе менән уртаҡлашыу яғынан файҙалы, тип тағы бер тапҡыр һыҙыҡ өҫтөнә алынды. ТКА-ның өс йыл элек асылған www.tkaonline.org сайты ТКА ағзаһы булып торған агентлыҡтар эшләгән төбәктәрҙә барған ваҡиғалар тураһында мәғлүмәт биреү мөмкинлеге бирә. Сайтты камиллаштырыу, уны тулыландырыу, уның таҫмаһына килгән мәғлүмәтте тәржемә итеү буйынса тәҡдимдәр яңғыраны.
Истанбул ултырышында ҡатнашыусылар шулай уҡ Азия һәм Тымыҡ океан илдәре мәғлүмәт агентлыҡтары ойошмаһы Генераль Ассамблеяһының «Истанбул – Европаның мәҙәни баш ҡалаһы 2010» конференцияһында ла ҡатнашты. Башҡортостан һәм Татарстан (Рәсәй) вәкилдәре – «Башинформ» агентлығының баш мөхәррире урынбаҫары Алик Шакиров һәм «Татар-информ» агентлығының башҡарыусы директоры Динар Ғарипов күҙәтеүсе ҡунаҡтар сифатында OANA ултырыштарында ҡатнашты.
Истанбулда OANA форумында донъяның төрлө илдәренән 43 мәғлүмәт агентлығы ҡатнашты. Инеш һүҙ менән конференцияны асып, Анталия агентлығы генераль директоры Хильми Бенги быйыл 90 йыллыҡ юбилейын билдәләгән агентлыҡтың эшмәкәрлеге һәм халыҡ-ара бәйләнештәре хаҡында тәфсирләп һөйләне.
Төркиәнең премьер-министры урынбаҫары, дәүләт министры Бюлент Арынч ҡунаҡтарҙы Төркиә хөкүмәте исеменән тәбрикләне. Ул глобалләштереү үҫә барған шарттарҙа йәмғиәт тормошонда мәғлүмәт агентлыҡтарының ҙур әһәмиәткә эйә булыуын билдәләне.
Форумда докладтар менән сығыш яһаусы АзерТАдж генераль директоры Аслан Асланов, ИТАР-ТАСС агентлығы генераль директорының беренсе урынбаҫары Михаил Гусман, ИРНА агентлығы генераль директоры Али Акбар Джаванфекр Шахри, Индонезияның "Антара" агентлығы генераль директоры Әхмәд Мөхлис Йософ һәм башҡалар цивилизацияларҙы һәм халыҡтарҙы яҡынайтыуҙа мәғлүмәт агентлыҡтарының роле хаҡында һөйләне.
Һуңғы өс йылда OANA-ға Индонезия рәйеслек итте, хәҙер киләһе өс йылда унда Төркиә рәйеслек итәсәк. Индонезияның "Антара" агентлығы генераль директоры Әхмәд Мөхлис Йософ был ойошма менән идара итеү дилбегәһен Анталия агентлығының генераль директоры Хильми Бенгиға тапшырҙы.


text:
чәршәмбе, 18 гыйнвар 2017, Казан вакыты 19:16
Дәүләт Думаһына һайлауҙарға тиклемге фараздар дөрөҫкә сыға. Әле Думаға һайланған депутаттар Мәскәүгә китеп өлгөрмәгән Башҡортостанда газға хаҡтар артыу тураһында хәбәр ителде. Яңы йылдан газға һәм электр утына яңы хаҡтар билдәләнде. Тарифтар буйынса дәүләт комитеты мәғлүмәттәренән күренеүенсә, киләһе йылдан газ плиталы йорттарҙа йәшәүселәр ҡулланылған энергияның бер киловатт сәғәте өсөн 1 һум 26 тиндән иҫәпләшәсәк. Әле ул 1 һум 11 тин ине. Электр йылытыу ҡоролмалары булған йорттарға был тариф шул уҡ кимәлдә билдәләнгән. Ә бына электр плита менән ҡулланыусылар һәм башҡалар 88 тин түләйәсәк. Улар өсөн электр утының бер киловатт сәғәте 10 тингә артҡан. Яңы хаҡтар 2008-се йылдың 1-се ғинуарынан ғәмәлғә инә.


text:
Эшҡыуарҙар федераль бюджеттан аҡса алды
Мәскәүҙә РФ Иҡтисади үҫеш министрлығының бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына ярҙамға средстволар бүлеү мәсьәләһе буйынса кәңәшмәһендә Башҡортостан Республикаһына 200 миллион һум күләмендә икенсе транш бүленде. Әйткәндәй, беҙҙең төбәккә күршеләргә ҡарағанда күберәк аҡса “эләкте”. Мәҫәлән, Татарстан – 122 миллион, Ырымбур — 55, Екатеринбург 41миллион һум алды.
БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты рәйесе Ринат Зәйнуллиндың һүҙҙәренә ҡарағанда, был инде республика федераль бюджеттан алған икенсе транш.
— Дөйөм алғанда, Рәсәй реконструкция һәм үҫеш банкы аша бәләкәй һәм урта предприятиеларға кредит биреүгә бүленгән средстволарҙы иҫәпкә алып, бизнесҡа финанс ярҙамы күрһәтеүгә бөгөн 1 миллиард 372 миллион һум аҡса бүленгән. Был бығаса булмаған аҡсалар. Тәбиғи, бындай суммалар урындағы бюджеттарҙан мотлаҡ ҡушма финанслау шарты үтәлгән осраҡта ғына бүленә. Беҙҙә быйыл республика бюджетынан бизнесҡа ярҙамға 500 миллион һум бүленде.
Бизнесҡа финанс ярҙамы яҡшы һөҙөмтәләр бирҙе. “Рәсәй терәге” рәйесе Сергей Борисов беҙҙең республикаға сәфәре ваҡытында билдәләүенсә, быйыл бөтә төбәктәрҙә лә эшҡыуарлыҡ әүҙемлеге кәмеүе күҙәтелә. Башҡортостанда иһә 9 айҙа 8840 яңы бәләкәй һәм урта бизнес предприятиеһы төҙөлдө.


text:
Ишембай районының Ғүмәр ауылы халҡы өсөн яңы эш урындары булдырыласаҡ Фото: Олег Яровиков
Ишембай районының Ғүмәр ауылы халҡы өсөн яңы эш урындары булдырыласаҡ
Ишембай районының Ғүмәр ауылы халҡы өсөн яңы эш урындары булдырыласаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
«Башҡортостан сода компания»һы өсөн икенсе сеймал сығанағы сифатында ҡаралған Ғүмәр ятҡылығын эшкәртә башлағас Ишембай районының Ғүмәр ауылы халҡы өсөн яңы эш урындары булдырыласаҡ. Был хаҡта Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республика, ҡала һәм район киң мәғлүмәт саралары журналистары менән осрашыу барышында белдерҙе.
– Ғүмәр ауылы ҙур түгел, 300-ләп кеше йәшәй. Ятҡылыҡты эшкәртеү урындағы халыҡта ризаһыҙлыҡ тыуҙырмай ҡалманы. Мин уларҙы аңлайым. Бында, ысынлап та, бик матур: Егән йылғаһы, көтөүлектәр, эзбизташлы тау итәгендәге сабынлыҡтар. Әммә ошо ятҡылыҡты эшкәртеүҙе ауылдан 4 саҡрым алыҫлыҡта башлау күҙ уңында тотола. Шуға күрә халыҡҡа бер ниндәй ҙә техноген баҫым яһалмаясаҡ, – тине төбәк етәксеһе. – Бынан тыш, кешеләргә эш буласаҡ. Бөгөн ауылда хеҙмәткә һәләтле 86 эшһеҙ бар. Хәҙер уларҙың бер өлөшө геология-разведкалау эштәренә йәлеп ителәсәк. Ҡалғандары карьерҙа эшләйәсәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, кисә Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Хөкүмәте Торатау менән Йөрәктауҙы «Башҡортостан сода компания»һы өсөн сеймал сығанағы сифатында ҡарамауы хаҡында хәбәр итте. Әле Ғүмәр һәм Ташлы эзбизташ ятҡылыҡтарын өйрәнеү башланған.


text:
2012 йылда Башҡортостандың инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһе буйынса проект тормошҡа ашырыла башлаясаҡ
Киләһе йылдың йәйенә Башҡортостан территорияһына инвесторҙар йәлеп итеүгә йүнәлтелгән ҙур масштаблы мәғлүмәти проект тормошҡа ашырыла башлаясаҡ. Был хаҡта Өфөлә Волга буйы федераль округы иҡтисадына инновациялар индереүҙе мәғлүмәти тәьмин итеүгә бағышланған ИТАР-ТАСС агентлығы етәкселегенең һәм уның төбәк хәбәрселәренең семинар-кәңәшмәһендә ИТАР-ТАСС агентлығының генераль директорының беренсе урынбаҫары Михаил Калмыков хәбәр итте.
— Әлеге ваҡытта проектты тормошҡа ашырыу өсөн партнерҙар эҙләйбеҙ. Киң мәғлүмәт саралары араһынан ғына түгел, ә Башҡортостанды был йүнәлештә үҫтерергә теләгән бизнес вәкилдәре араһынан да. Проектыбыҙ ярты йылдан, йәғни алдағы йылдың йәйенә эшләп китер, тип ышанабыҙ, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Михаил Калмыков.


text:
Өфөлә өс айҙа 76,6 миллион пассажир ташылған
Ағымдағы йылдың беренсе кварталында Өфөлә бар төрҙәге транспорт менән 76,6 миллион пассажир ташылған. Ошондай һан килтерелде Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтендәге матбуғат конференцияһында.
Өфөлөләр элеккесә автобустарға өҫтөнлөк бирә: өс айҙа был транспорт төрө менән 61,5 миллион кеше файҙаланған, дөйөм иҫәптән был 80,3 процент. Асыҡланыуынса, пассажирҙарҙың күп өлөшө маршрут таксийы хеҙмәттәренән файҙалана.
Уҙған өс ай эсендә электр транспорты менән 15,1 миллион кеше йәки 19,7 процент пассажир ташылған. Трамвай һәм троллейбустар бар донъя буйынса транспорттың экологик төрө иҫәпләнә. Әммә автотрассаларҙа машиналарҙың күплеге арҡаһында улар тиҙлек буйынса шул уҡ маршруткаларҙан артта ҡала. Шуға күрә ҡала халҡы экологик булмаһа ла, мобиль транспортҡа өҫтөнлөк бирә.


text:
Сабый көтһәң, хоҡуғыңды ла бел13-12-2016, 02:28 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға
– Хеҙмәткәр ике урында эшләй икән, ул ойошмаларҙың береһен һайларға хоҡуҡлы. Әгәр ҙә граждан пособиены төп эш урынынан түгел, ә бер үк ваҡытта эшләгән ойошманан алырға теләһә, был ихтыяж ҡәнәғәтләндерелергә тейеш. Тик хеҙмәткәрҙең төп эш урынынан “пособие билдәләнмәне” тигән рәсми белешмә килтереүе шарт.
* * *
Ғаиләлә 1,5 йәшкә тиклемге ике бала үҫә икән, пособие нисек иҫәпләнә?
– Баланы ҡарау буйынса ай һайын түләнгән пособие страховкаланған хеҙмәткәрҙең һуңғы ике календарь йылындағы уртаса эш хаҡынан сығып иҫәпләнә, ул ошо һандың 40 процентын тәшкил итергә тейеш.
Ғаиләлә 1,5 йәшкә тиклемге ике йәки унан да күберәк сабый тәрбиәләнә икән, пособие суммаһы бала һанына ҡарап ҡушыла, әммә дөйөм күләме хеҙмәткәрҙең уртаса эш хаҡынан артырға һәм пособиеның билдәләнгән минималь суммаһынан кәм булырға тейеш түгел. Әлеге ваҡытта баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡарау өсөн билдәләнгән пособиеның минималь суммаһы бер бала өсөн – 3344,91 һум (2016 йылдың 1 июленә тиклем) һәм 3450 һум (2016 йылдың 1 июленән һуң).
Ике һәм унан күберәк бала өсөн – 6689,83 һум.
* * *
Икенсе һәм унан һуңғы балалар өсөн пособие билдәләнгәндә өлкән баланың нисә йәштә булыуы иҫәпкә алынамы?
– Айлыҡ пособие күләме билдәләнгәндә ҡатындың уға тиклем тыуған, уллыҡҡа алған барлыҡ балалары иҫәпкә алына. Әммә икенсе һәм унан һуңғы (уллыҡҡа алынған) балаларҙың тыуыу факты айлыҡ пособиеның минималь күләмен билдәләгәндә генә кәрәк, өлкән балаларҙың йәше мөһим түгел.
* * *
Әгәр ҙә ҡатын-ҡыҙ баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡараған осоронда тулы булмаған көн эшләһә, уның йыл һайын бирелә торған түләүле ялға хоҡуғы бармы?
– Закон буйынса ҡатын-ҡыҙ баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡараған осорға тулы булмаған эш көнөндә йә иһә йорт шарттарында эшләргә хоҡуҡлы һәм уға был осраҡта пособие түләү туҡтатылмай. Әммә йыл һайын бирелә торған түләүле ялға уның хоҡуғы юҡ, сөнки бер юлы ике ялда булыу мөмкин түгел. Әммә түләүле ял ваҡыты еткәс, ул баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡарау ялын ғариза ярҙамында туҡтатып торорға, ә аҙаҡ тағы ла тулы булмаған эш көнө шарттарына күсергә мөмкин.
* * *
Әгәр ҙә ҡатын-ҡыҙ баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡараған осорҙа тағы ла бәпес көтә икән, уның йөклөлөк һәм бала табыу буйынса һәм балаға 1,5 йәшкә тиклем түләнә торған пособиеларҙы бер юлы алыу хоҡуғы бармы?
– Рәсәй Федерацияһы ҡануниәте буйынса, ике ялда бер юлы булыу мөмкин түгел. Йөклөлөк һәм бала табыу буйынса пособие алыу өсөн ҡатын-ҡыҙға баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡарау ялын өҙөргә тура киләсәк. Был осорҙа бала ҡарау ялын ғаиләнең башҡа ағзаһына билдәләргә һәм уға тулы булмаған эш көнөнә күсергә мөмкин. Әгәр ҙә йөклөлөк һәм бала табыу буйынса “больничный” срогы тамамланыуға балаға 1,5 йәш тулып өлгөрмәгән икән, пособие ике балаға ла тәғәйенләнә.


text:
Янғындарға ҡаршы көрәш
Янғынға икенсе ауырлыҡ кимәле бирелә. Уны һүндереүгә 14 берәмек техника, 2 катер һәм биш тиҫтәгә яҡын хеҙмәткәр йәлеп ителә. Тикшереүселәр билдәләүенсә, ғәҙәттән тыш хәлдең сәбәптәренең береһе йорт хужаларының сүп-сар үртәүендә. Благовещен районында баҡса таҙартҡан ваҡытта янғын сыға, утта оло йәштәге бер кеше вафат була.
Республика янғын һүндереү хеҙмәтенең бүлек етәксеһе Рәйес Әхмәтов байрам көндәрендә тәбиғәткә сығыусыларҙы ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәргә саҡырҙы. Башҡортостанда әле янғынға ҡаршы махсус режим иғлан ителгән. Янғынға ҡаршы махсус режим урмандарҙа һәм ауыл-ҡасабаларҙа янғын сығыу ҡурҡынысы кәмегәнсегә тиклем дауам итәсәк. Хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәмәүселәргә ҡарата саралар ҡәтғиләшәсәк. Штраф күләме мең ярым һум күләмендә билдәләнгән.


text:
Фото:
Спикерға һәм премьерға юғары пенсияны кире ҡағыу тураһында закон проекты индерелә
Фото:
БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Виктор Сандаков (КПРФ фракцияһы) республика парламентына спикерға һәм БР Хөкүмәте Премьер-министрына юғары пенсияны кире ҡағыу тураһында закон проектын индерергә йыйына.
Билдәле булыуынса, 2010 йылдың июлендә республика парламенты Башҡортостан Республикаһында юғары дәүләт вазифалары биләүсе кешеләрҙе юғары пенсия менән тәьмин итеүҙе ҡараусы һәм уларҙың социаль гарантияларын аныҡлаусы «Башҡортостан Республикаһының айырым закон сығарыу акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында» закон ҡабул иткәйне.
—Башҡортостандың экс-президенты юғары пенсия алды, был – уның шул тиклем яуаплы вазифала күп йыллыҡ эшмәкәрлеген баһалау, — тине Виктор Сандаков. — Минеңсә, «Рәсәй Федерацияһының дәүләт хеҙмәте системаһы тураһында» ғәмәлдәге Федераль закон дәүләт хеҙмәткәрҙәренә (шул иҫәптән иң юғары рангылағындарға ла) лайыҡлы пенсия һәм етерлек социаль гарантиялар бирә. Иҡтисади көрсөк шарттарында дәүләт чиновниктарына юғары пенсиялар халыҡта яҡлау табыуы икеле.