text:
Ҡолаҡтарҙа һаман сыңлар еҙ ҡыңғырау моңдары
29 мая 2013 йыл | Йәмғиәт
Һуңғы ҡыңғырау тантанаһы мәктәп тормошоноң иң сағыу, иҫтәлекле, күңелдәрҙә сихри тойғо уятып хәтерҙә мәңге ҡаласаҡ тарихи мәлелер. Мәктәп тамамлаусы уҡыусылар был көндө ун бер йыл һуҙымында икенсе тыуған йортҡа әйләнгән мәктәбе, уҡытыусылары, класташтары менән хушлашһа, тәүге тапҡыр мәктәп ишеген асып инеүсе беренселәр серле белем донъяһына аяҡ баҫырға әҙерләнә.
Эйе, ҡанаттары нығынған ҡош балаларын ояла тотоу мөмкин булмағандай, сығарылыш класс уҡыусылары ла өмөтлө киңлеккә, бейеклеккә, яҡты киләсәккә ынтыла. Улары ла, беренселәр ҙә, әлбиттә, тулҡынланыу кисерә. Үзбәк мәктәбендә уҙасаҡ һуңғы ҡыңғырау тантанаһына килгән кескәйҙәрҙең дә, ана, шатлыҡ-ҡыуаныстары йөҙҙәренә сыҡҡан. Әйткәндәй, быйыл Үзбәк мәктәбендә беренсе класта 5 бала уҡыясаҡ. Уларға тәжрибәле педагог Эльвира Фәнис ҡыҙы Ғәйнуллина башланғыс белем бирәсәк.
Бынан алдағы 9-сыларҙың бөтәһе лә төрлө махсус уҡыу йорттарына уҡырға киткәнлектән, быйыл Үзбәк мәктәбендә 11-се класс бөтөнләй булманы. Туғыҙынсы класты иһә 18 уҡыусы тамамлай.
Сараны тантаналы асҡандан һуң тәүге һүҙ мәктәп директоры Рим Рәхимовҡа бирелде. Рим Әнүәр улы йыйылыусыларҙы мәктәп тормошо менән таныштырҙы, уҙған уҡыу йылы һуҙымындағы эшмәкәрлеккә байҡау яһаны, уҡыусыларҙы бөгөнгө байрам – һуңғы ҡыңғырау тантанаһы менән тәбрикләп, уларға киләсәктә уңыштар теләне.
- Дөйөм алғанда йыл һөҙөмтәле тамамланды, - тине ул. Мәктәп уҡыусылары район кимәлендәге төрлө олимпиадаларҙа, спорт ярыштарында әүҙем ҡатнашып призлы урындар яулаған. Бында айырыуса бөгөнгө 9-сы класты тамамлаусылар айырылып тора. Директор уларҙың бер нисәһенә Маҡтау грамотаһы тапшырҙы. Туғыҙынсыларҙың класс етәксеһе Ләлә Исмәғилева, уларҙы башланғыс кластарҙа уҡытҡан уҡытыусылары Рәшиҙә Ҡорбанғолова, Дилфиә Шәрипова, Әлфинә Шафиҡоваларҙың да әйтәһе һүҙҙәре күп ине. Шулай уҡ "Ағиҙел” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте етәкселеге исеменән һүҙ алған Ринат Ғәйнуллин һәм район мәғариф бүлеге методисы Әлфиә Латипованың да ҡотлауын, изге теләктәрен, фәһемле кәңәштәрен ихлас ҡабул итте уҡыусылар. Сараға ата-әсәләр, ветеран уҡытыусылар ҙа килгәйне. Уҡыусыларҙың моңло йырҙары байрам сараһын йәмләне, былай ҙа хисле күңелдәргә ҡанат ҡуйып, сихри бейеклеккә күтәрҙе.
Эйе, һуңғы ҡыңғырау сараһы мәктәптәрҙә йыл да уҙғарылһа ла, бер-береһен ҡабатламай. Яңы кисерештәр, онотолмаҫ иҫтәлектәр тыуа. Бына әлегеһе лә бик матур, күркәм уҙҙы.
Был иҫтәлекле көндә алған тәьҫораттар, кисерештәр уҡыусыларҙың күңелендә оҙаҡ һаҡланыр, моғайын.
Эйе, ҡанаттары нығынған ҡош балаларын ояла тотоу мөмкин булмағандай, сығарылыш класс уҡыусылары ла өмөтлө киңлеккә, бейеклеккә, яҡты киләсәккә ынтыла. Улары ла, беренселәр ҙә, әлбиттә, тулҡынланыу кисерә. Үзбәк мәктәбендә уҙасаҡ һуңғы ҡыңғырау тантанаһына килгән кескәйҙәрҙең дә, ана, шатлыҡ-ҡыуаныстары йөҙҙәренә сыҡҡан. Әйткәндәй, быйыл Үзбәк мәктәбендә беренсе класта 5 бала уҡыясаҡ. Уларға тәжрибәле педагог Эльвира Фәнис ҡыҙы Ғәйнуллина башланғыс белем бирәсәк.
Бынан алдағы 9-сыларҙың бөтәһе лә төрлө махсус уҡыу йорттарына уҡырға киткәнлектән, быйыл Үзбәк мәктәбендә 11-се класс бөтөнләй булманы. Туғыҙынсы класты иһә 18 уҡыусы тамамлай.
Сараны тантаналы асҡандан һуң тәүге һүҙ мәктәп директоры Рим Рәхимовҡа бирелде. Рим Әнүәр улы йыйылыусыларҙы мәктәп тормошо менән таныштырҙы, уҙған уҡыу йылы һуҙымындағы эшмәкәрлеккә байҡау яһаны, уҡыусыларҙы бөгөнгө байрам – һуңғы ҡыңғырау тантанаһы менән тәбрикләп, уларға киләсәктә уңыштар теләне.
- Дөйөм алғанда йыл һөҙөмтәле тамамланды, - тине ул. Мәктәп уҡыусылары район кимәлендәге төрлө олимпиадаларҙа, спорт ярыштарында әүҙем ҡатнашып призлы урындар яулаған. Бында айырыуса бөгөнгө 9-сы класты тамамлаусылар айырылып тора. Директор уларҙың бер нисәһенә Маҡтау грамотаһы тапшырҙы. Туғыҙынсыларҙың класс етәксеһе Ләлә Исмәғилева, уларҙы башланғыс кластарҙа уҡытҡан уҡытыусылары Рәшиҙә Ҡорбанғолова, Дилфиә Шәрипова, Әлфинә Шафиҡоваларҙың да әйтәһе һүҙҙәре күп ине. Шулай уҡ "Ағиҙел” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте етәкселеге исеменән һүҙ алған Ринат Ғәйнуллин һәм район мәғариф бүлеге методисы Әлфиә Латипованың да ҡотлауын, изге теләктәрен, фәһемле кәңәштәрен ихлас ҡабул итте уҡыусылар. Сараға ата-әсәләр, ветеран уҡытыусылар ҙа килгәйне. Уҡыусыларҙың моңло йырҙары байрам сараһын йәмләне, былай ҙа хисле күңелдәргә ҡанат ҡуйып, сихри бейеклеккә күтәрҙе.
Эйе, һуңғы ҡыңғырау сараһы мәктәптәрҙә йыл да уҙғарылһа ла, бер-береһен ҡабатламай. Яңы кисерештәр, онотолмаҫ иҫтәлектәр тыуа. Бына әлегеһе лә бик матур, күркәм уҙҙы.
Был иҫтәлекле көндә алған тәьҫораттар, кисерештәр уҡыусыларҙың күңелендә оҙаҡ һаҡланыр, моғайын.
Фәрғәт ҒӘЛИН.


c: text/html

text:
Океан ярында ла башҡорт гәзитен уҡыным31-10-2015, 01:03 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Минең фекер иһә башҡаса. Балаларыбыҙҙың баҫма мәғлүмәткә битараф булыуында үҙебеҙ ғәйепле. Мәҫәлән, “Йәншишмә” гәзитенең тиражы менән ҡыҙыҡһынғанығыҙ бармы? Һеҙҙең ауылда уны нисә кеше алдырып уҡый? Дөрөҫ, бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Ә заманында был гәзит тиҫтәләгән мең дана тираж менән сыға торғайны. Уны ярышып уҡыныҡ. Өйөндә гәзит тотоп ҡарамаған бала күңелендә китапҡа һөйөү тәрбиәләү мөмкин түгел.
Атайым мин ижекләп уҡырға өйрәнер-өйрәнмәҫтән “Башҡортостан пионеры”на яҙылды. Гәзитте туплап барыу өсөн фанеранан урын да эшләп бирҙе. Ҡайһы бер мәҡәләләрҙе үҙе уҡып ишеттерә торғайны. Тора-бара “Пионер” журналын да алдыра башланыҡ. Баҫма матбуғатҡа ҡыҙыҡһыныуым шулай һөйөүгә әйләнде. Хәҙер ҙә гәзит-журналһыҙ йәшәүҙе күҙ алдына килтерә алмайым.
Иҫемдә, бер мәл ниндәйҙер ҡыҙҙың биш минут эсендә ҙур майҙандағы иҙәнде йыуа алыуы тураһында мәҡәләһе сыҡты. Ниңә сәмемә тейгәндер инде, өйҙә бер кем дә юҡ саҡта мин дә был эшкә өйрәнә башланым. Йәнәһе, рекорд ҡуйған теге ҡыҙҙы ҡыуып үткәс, мәҡәлә яҙып ебәрәсәкмен. Теләк ҙур булһа, һөҙөмтәгә тиҙ өлгәшәһең шул. Мин дә иҙән йыуырға йәһәт өйрәндем. Ә бына мәҡәлә яҙылмай ҡалды. Шулай ҙа теге ҡыҙға ла, уның яҙмаһын баҫтырып сығарған гәзиткә лә ҙур рәхмәтлемен. Иҙән йыуа белеүем миңә интернатта ла, студент саҡта ла ярҙам итте, әле лә ярап ҡала.
Мәктәпте тамамлағас, Мәскәүҙә таусы һөнәренә уҡыным, унан Амур буйында, Чукоткала, Баймаҡта алтын йыуҙым. Ҡайҙа йөрөһәм дә, милли баҫмаларыбыҙҙан айырылманым. Улар миңә һәр ерҙә юлдаш, серҙәш булды.
Ниңәлер, элек “Совет Башҡортостаны” гәзите Бөтә Союз каталогына индерелмәгәйне. Чукоткала эшләп йөрөйөм, үҙебеҙҙәге яңылыҡтарҙы белге килә. Ни эшләргә? Ялға ҡайтҡан саҡта Өфөләге Үҙәк почтамтҡа индем. Гәзит-журналға яҙылыу бүлегендә мине шатландыра алманылар. Икенсе көндә тағы барҙым. Аптыраған бер апай, мине йәлләнеме икән, хеҙмәттәштәре менән кәңәшләште лә:
– Һеҙ ҡайһы райондан? – тип һораны.
– Йылайырҙан.
– Ошолай итеп ҡарайыҡ: гәзитте Йылайыр районындағы адресығыҙға яҙҙырығыҙ ҙа, иртәгә килеп, Чукоткаға күсертерһегеҙ. Килеп сығырмы-юҡмы, хәл итеү юлын табырға тырышырбыҙ.
Шулай эшләнек тә. Хәйләбеҙ килеп сыҡты. Һөҙөмтәлә Чукоткала йәшәп, бер йыл буйы рәхәтләнеп туған баҫмабыҙҙы уҡыныҡ. Аҙна һайын биш гәзитте бергә төрөп, бандероль итеп ебәрә инеләр. Шаштырыңҡырап әйткәндә, “Совет Башҡортостаны”н Төньяҡ Боҙло океан ярында Аляскаға ҡарап ултырып та уҡығаным булды, тип маҡтанырға хаҡым бар. Почта хеҙмәтенең ул осорҙағы яуаплылығына, теүәллегенә һаман да хайран ҡалам. Ҡайным әйтмешләй, Ер сигендә йәшәп тә, башҡорт гәзитен бер аҙнаға ғына һуңлап ала торғайныҡ. Хәҙер иһә Йылайырға ете көнгә һуңлап килһә лә, аптырамайбыҙ.
Бер нисә йыл элек ҡулыма “Шоңҡар” исемле йәштәр журналы килеп эләкте. Уны тиҙ генә уҡып сыҡтым, шул ҡәҙәр оҡшаны. Журналды почта аша алдыра башланым. Йәштәр ҙә уҡыһын тигән теләктә аҙаҡ уны һеңлеләремдең ҡыҙҙарына өсәр айға яҙҙырҙым. Артабан үҙҙәре алдыра башлар тип ышандым. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, улар журнал менән бәйләнеште дауам итергә “онотто”. Ошо ваҡиға иҫемә төшә лә йәштәр өсөн йөрәгем әрней...
Хәтерегеҙҙәлер, ил етәксеһе Владимир Путин БРИКС һәм ШОС саммиттарын ойошторғаны өсөн Башҡортостанға рәхмәт белдерҙе һәм рәсәйҙәргә рус, башҡорт телдәрен өйрәнергә тәҡдим итте. Уның был һүҙҙәре милли республикала йәшәгән төп халыҡҡа төбәлгән тип ҡабул иттем. “Рухи ҡиммәтегеҙҙе онотмағыҙ, уны балаларығыҙға ла өйрәтегеҙ”, – тине, минеңсә, Президент. Ә гәзит-журналһыҙ, китапһыҙ телгә, милләтеңә, Ватаныңа һөйөү тәрбиәләү мөмкин түгел. Йәш быуынды милли матбуғат баҫмаларынан мәхрүм итмәһәксе, йәмәғәт.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Изгелек берләштерә
18 ноября 2016 йыл | Яңылыҡтар, Йәмғиәт
17-18 ноябрҙә Өфөлә "Ҡатын-ҡыҙҙар диалогы. Сикһеҙ мәрхәмәтлек” тигән халыҡ-ара форум уҙа. Уны уҙғарыу өсөн тәғәйенләнгән 5 миллион һум грантты "Мәрхәмәт” Хәйриә мәғариф фонды отҡайны. Башҡортостан баш ҡалаһында был конференция 2018 йылда үтәсәк икенсе Евразия форумына әҙерлек сиктәрендә ойошторола.
Форумды ойоштороусылар булып Федерация Советы, Башҡортостан Хөкүмәте һәм "Мәрхәмәт” Хәйриә мәғариф фонды тора.
Форумды ойоштороусылар булып Федерация Советы, Башҡортостан Хөкүмәте һәм "Мәрхәмәт” Хәйриә мәғариф фонды тора.
Эскән килеш рулгә идара иткән
18 ноября 2016 йыл | Хоҡуҡ
Ғафури районы буйынса суд участкаһы мировой судьяһы 38 йәшлек Гүзәлиә Ғәлиәхмәтоваға ҡарата суд ҡарары сығарҙы.
Ул РФ Енәйәт Кодексының 264.1-се статьяһына ярашлы (эскән килеш автомобилгә идара итеү), енәйәт ҡылыуҙа ғәйепләнә.
Ул РФ Енәйәт Кодексының 264.1-се статьяһына ярашлы (эскән килеш автомобилгә идара итеү), енәйәт ҡылыуҙа ғәйепләнә.
Улар мәңге беҙҙең хәтерҙә…
18 ноября 2016 йыл | Йәмғиәт
Үҫеп килеүсе йәш быуынды хәрби-патриотик рухта тәрбиәләү, локаль бәрелештәрҙә ҡатнашҡан яҡташтарыбыҙ – ветерандар иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында районда Афған һәм Чечен һуғыштарында һәләк булған яугирҙарҙың һәйкәл һәм мемориаль таҡтаташтарын яңыртыу буйынса ҙур эш алып барыла.
Быға Фәрүәт Яҡупов исемендәге хәрби хәрәкәттәр ветерандары төбәк йәмәғәт ойошмаһы күп көс һала. Ошо хаҡта уның етәксеһе хәрби хәрәкәттәр ветераны, республика йыр конкурстары лауреаты Марс Хәйруллин бына нимәләр һөйләне:
Быға Фәрүәт Яҡупов исемендәге хәрби хәрәкәттәр ветерандары төбәк йәмәғәт ойошмаһы күп көс һала. Ошо хаҡта уның етәксеһе хәрби хәрәкәттәр ветераны, республика йыр конкурстары лауреаты Марс Хәйруллин бына нимәләр һөйләне:
Жәлил Кейекбаев исемендәге премияны биреү тураһында ПОЛОЖЕНИЕ
16 ноября 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль район Советының 2016 йылдың 15 ноябрендәге 4/4-26-сы ҡарарына Ҡушымта
Жәлил Кейекбаев исемендәге премияны тапшырыу тураһында Положениены раҫлау тураһында
16 ноября 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Муниципаль район Советы ҡарары


text:
Йәнә ике Башҡортостан вәкиле «Һәләкәткә осраусыларҙы ҡотҡарған өсөн» миҙалы менән наградланды
Рәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведев Указы менән Ағиҙел ҡалаһында йәшәүсе Азат Ғабдрахманов «Һәләкәткә осраусыларҙы ҡотҡарған өсөн» миҙалы менән наградланды. Был юғары дәүләт наградаһына Азат Мулланур улы «Чернобыль атом электростанцияһындағы авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә күрһәткән фиҙаҡәрлек һәм юғары профессионализм өсөн» лайыҡ булды, тиелә документта.
Ил башлығының икенсе указы менән шундай уҡ наградаға «экстремаль шарттарҙа кешеләрҙе ҡотҡарғанда күрһәткән ҡыйыулыҡ һәм тәүәккәллек өсөн» «Башнефть» автотранспорт идаралығы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең 2-се транспорт участкаһы водителе Марат Әхмәтханов лайыҡ булды.


text:
Башҡортостанда 2013 йылдың июленә тиклем капиталь ремонт үткәреү өсөн төбәк операторы булдырыласаҡФото: Андрей Старостин
Башҡортостанда 2013 йылдың июленә тиклем капиталь ремонт үткәреү өсөн төбәк операторы булдырыласаҡ
Башҡортостанда 2013 йылдың июленә тиклем капиталь ремонт үткәреү өсөн төбәк операторы булдырыласаҡФото: Андрей Старостин
18 апрелдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республика Хөкүмәте Президиумының сираттағы ултырышын үткәрҙе. Унда күп фатирлы йорттарға капиталь ремонт үткәреү буйынса төбәк системаһын булдырыу мәсьәләһе тикшерелде.
Төбәк операторы 2013 йылдың июленә тиклем булдырыласаҡ, унда фатир хужаларынан ремонт үткәреү өсөн аҡса ҡабул ителәсәк. Был хаҡта БР Хөкүмәте Президиумы ултырышында төбәктең торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Сергей Афонин хәбәр итте.
РФ субъекттарында ремонт үткәреүҙе финанслау буйынса һөҙөмтәле һәм тотороҡло механизмдар булдырыу өсөн күп фатирлы йорттарға капиталь ремонт үткәреүҙе финанслау йәһәтенән Торлаҡ кодексына үҙгәрештәр индерелде. Уларға ярашлы, фатир хужалары капиталь ремонт үткәреүгә ай һайын аҡса күсерергә, ә төбәк операторы капиталь ремонт үткәрергә бурыслы.
Төбәк операторы РФ субъекты тарафынан юридик шәхес сифатында булдырыла. Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, оператор иҫәбенә күсерелгән барлыҡ аҡсалар тик капиталь ремонт үткәреүгә тотонолорға тейеш. Взнос күләме БР Хөкүмәте менән федераль методика нигеҙендә билдәләнәсәк. Алдан иҫәпләүҙәр буйынса, ул айына бер квадрат метр торлаҡ өсөн 5 һум тәшкил итәсәк. Авария хәлендәге, һүтелергә тейешле йәки реконструкция үткәреүҙе талап иткән йорт хужалары взнос түләүҙән бушатыла.
Сергей Афонин билдәләүенсә, барлыҡ күп фатирлы йорттарға ваҡытында капиталь ремонт үткәреү өсөн республикала 2014 йылдың 1 ғинуарына тиклем ремонт үткәреү буйынса төбәк программаһын ҡабул итеү зарур, унда барлыҡ күп фатирлы йорттар индерелергә һәм ремонт буйынса эш күләме билдәләнергә тейеш.
Рөстәм Хәмитов тәҡдим ителгән башланғыстарҙы тағы ла бер тапҡыр иғтибар менән тикшереүҙе талап итте.


text:
«Башкиравтодор» директоры итеп Ринат Абдуллин тәғәйенләнде
«Башкиравтодор» асыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры итеп Ринат Абдуллин тәғәйенләнде. Бығаса ул Башҡортостандың Юл хужалығы идаралығы етәксеһе булып эшләне. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына ведомствонан хәбәр иттеләр.
Ринат Зыя улы Абдуллин 1964 йылда республиканың Иглин районы Ҡаҙаяҡ ауылында тыуған. 1982-1984 йылдарҙа әрме сафында хеҙмәт итә. Ике юғары белемгә эйә: Өфө нефть институтын һәм БР Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлай.
Төрлө йылдарҙа Ринат Абдуллин Өфө хакимиәтендә Заказсы хеҙмәтен, «КПД» асыҡ акционерҙар йәмғиәте» капиталь төҙөлөш предприятиеһын етәкләй. «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе» исеменә лайыҡ.


text:
Башҡортостандан журналистар Рәсәй Президенты матбуғат конференцияһында ҡатнаша
Мәскәү Халыҡ-ара сауҙа үҙәгендә Рәсәй Президенты Владимир Путиндың матбуғат конференцияһы үтә. Сараға 1300-ҙән ашыу Рәсәй һәм сит ил журналистары аккредитацияланған, улар араһында Башҡортостан вәкилдәре лә бар. Дәүләт башлығына «Башинформ» агентлығы, БЮТ телеканалы, «Вести FM Уфа» радиостанцияһы, «Панорама Башкортостана» журналы журналистары үҙ һорауҙарын бирергә әҙер
Матбуғат конференцияһын асып, Рәсәй Президенты, уҙған йыл хеҙмәт йылы булды, тип билдәләне. Владимир Путин төп иҡтисади күрһәткестәр хаҡында һөйләне. Артабан Украиналағы һуңғы ваҡиғалар темаһы ла күтәрелде.


text:
Башҡортостан Хөкүмәте менән Берләштерелгән нефть химияһы компанияһы хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Хөкүмәте менән Берләштерелгән нефть химияһы компанияһы хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы
Башҡортостан Хөкүмәте менән Берләштерелгән нефть химияһы компанияһы хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән «Берләштерелгән нефть химияһы компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы. Документ, кесе йома Өфөлә асылған, «Ҙур химия» IV Халыҡ-ара форумында раҫланды. Килешеүгә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һәм Берләштерелгән нефть химияһы компанияһы президенты Кирилл Тюрденев ҡул ҡуйҙы.
Килешеүҙе рәсмиләштергәндән һуң брифингта, документ Башҡортостанда яңы полиэтилентерефталат производствоһы төҙөлөшөнә этәргес булып торорға тейеш, тип билдәләнде.
— Берләштерелгән нефть химияһы компанияһын ойоштороу тарихы бер нисә йыл һуҙыла. Әлбиттә, ниһәйәт һүҙҙән эшкә күсербеҙ – төҙөлөш башланасаҡ, яңы предприятие барлыҡҡа киләсәк тип ышаныбыҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. — Хөкүмәт үҙ яғынан төрлө ташламалар бирергә әҙер. Тик төҙөлөш тиҙерәк башланһын һәм яңы эш урындары, яңы предприятиелар барлыҡҡа килһен генә.
Кирилл Тюрденевтың әйтеүе буйынса, был этапта Берләштерелгән нефть химияһы компанияһы һәм Мексиканың Alpek концернының уртаҡ предприятиеһы ойошторолдо, заводты проектлау башланды. Яҡын ваҡыт арауығында «проектлауҙы тамамларға һәм төҙөлөш буйынса майҙансыҡҡа сығырға тейешбеҙ».
— Дөйөм инвестициялар – ул тәртиптә 700 миллион доллар, паритет башланғыстарында индерелә: беҙҙең яҡтан 51 процент һәм коллегаларыбыҙ яғынан 49 процент, — тине Кирилл Тюрденев. — Проекттың маҡсаты – полиэтилентерефталат импортын алмаштырыу.
Документ биш йылға, оҙайтыу мөмкинлеге менән иҫәпләнгән. Яҡтар «Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисадын үҫтереү һәм уның инвестиция йәлеп итеү кимәлен күтәреү маҡсатында Башҡортостан территорияһында компанияның инвестиция проекттарын һөҙөмтәле ғәмәлгә ашырыу буйынса үҙ эшмәкәрлеген координациялауға, шулай уҡ республика территорияһынгда инвестиция проекттарына дәүләт ярҙамы системаһын тормошҡа ашырыуға» үҙҙәренә йөкләмәләр алды.
«Берләштерелгән нефть химияһы компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте – вертикаль интеграцияланған нефть химияһы төркөмө, «Система» акционерҙар финанс корпорацияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә инә. Башҡортостандың «Өфөоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Туймазы газ эшкәртеү предприятиеһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Шкапов газ эшкәртеү предприятиеһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте һәм «Бисфенол» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә эйә.


text:
Төбәк етәксеһе Корея Республикаһының джаз-бэнд концертында булдыФото: Олег Яровиков
Төбәк етәксеһе Корея Республикаһының джаз-бэнд концертында булды
Төбәк етәксеһе Корея Республикаһының джаз-бэнд концертында булдыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов тормош иптәше Гөлшат Хәмитова менән «Stone Jazz» джаз-бэнд концертында булды. Төркөм Башҡортостанға Корея Республикаһының Рәсәй Федерацияһында Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Ви Сон Лактың сәфәре сиктәрендә Өфө тамашасыларына үҙ программаһын тәҡдим итте.
— Башҡортостанға, Өфөгә эш сәфәре менән генә түгел, ә яҡшы мәҙәни программа менән килгәнегеҙ өсөн ҙур рәхмәт, — тине Рөстәм Хәмитов. — Элгәре йыл Корея Республикаһында булдым. Корея оҫталарының концертын ҡарай алдыҡ. Артистарығыҙҙың оҫталығынан, энергияһынан, талантынан хайран ҡалдым һәм, һис шикһеҙ, һеҙҙең сәфәрегеҙ барышында музыкаль төркөмдөң килеүен теләгәйнем. Һәм бына һеҙ бөгөн джаз төркөмөн алып килдегеҙ. Беҙҙә лә уйнау, бейеү, йырлау оҫталары бар. Артистарыбыҙ Корея Республикаһында сығыш яһаны. Беҙҙең бизнес, эш даирәләре араһында бәйләнештәребеҙҙең нығыныуына ышанам һәм Корея артистарын үҙебеҙҙә һәм үҙебеҙҙең артистарҙы Корея Республикаһында күреү өсөн күп кенә мөмкинлектәр аласаҡбыҙ.
Республика етәксеһе иҫтәлеккә Корея флейтасыһына башҡорт флейтаһын – ҡурай бүләк итте, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың фәнни ойошмалары етәкселәре менән кәңәшмә уҙғарҙы Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың фәнни ойошмалары етәкселәре менән кәңәшмә уҙғарҙы
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың фәнни ойошмалары етәкселәре менән кәңәшмә уҙғарҙы Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
24 апрелдә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республиканың Фәндәр академияһы президенты Рәмил Бәхтизин һәм Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге рәйесе Усеин Джемилев менән кәңәшмә уҙғарҙы.
Кәңәшмә Башҡортостандың фәнни комплексын камиллаштырыу һәм үҫтереү, шулай уҡ фәнни институттарҙы республика иҡтисадын яңыртыу буйынса проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуға йәлеп итеү мәсьәләләренә арналды.
Бынан тыш, Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Фән буйынса совет булдыру темаһы тикшерелде. Уның бурысы – фән өлкәһендә дәүләт сәйәсәтен тормошҡа ашырыуҙың өҫтөнлөклө йүнәлештәрен билдәләү, республика дәүләт власы органдары, урындағы үҙидаралыҡ органдары, йәмәғәт берекмәләре, ғилми һәм белем биреү ойошмалары эшмәкәрлеген координациялау.
1951 йылда төбәктә СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы асыла. Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге – Рәсәй Фәндәр академияһының ҙур ғилми үҙәктәренең береһе, 14 институттың эшмәкәрлеген ойоштора.
Башҡортостан Республикаһының Фәндәр академияһы 1991 йылдың февралендә төбәктең фәнни-техник мөмкинлектәрен һаҡлау, нығытыу һәм үҫтереү маҡсатында булдырылған. Учреждениеның структураһында ете бүлек бар.


text:
Өфөлә халыҡ-ара «АгроКомплекс-2016» ауыл хужалығы күргәҙмәһе асылды Фото: Андрей Старостин
Өфөлә халыҡ-ара «АгроКомплекс-2016» ауыл хужалығы күргәҙмәһе асылды
Өфөлә халыҡ-ара «АгроКомплекс-2016» ауыл хужалығы күргәҙмәһе асылды Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандың баш ҡалаһында халыҡ-ара махсуслашҡан «АгроКомплекс-2016» күргәҙмәһе эшләй башланы.
Сараны асыу тантанаһында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Ирек Мөхәмәтдинов әйтеүенсә, әлеге ваҡытта «АгроКомплекс» — Волга буйы федераль округында мөһим һәм республиканың агросәнәғәт комплексы өсөн төп сараларҙың береһе.
Уны ойоштороусылар булып, ғәҙәттәгесә, Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы һәм Башҡортостан күргәҙмәләр компанияһы сығыш яһаны.
«АгроКомплекс» күргәҙмәһендә ҡатнашыусыларҙың һаны йылдан-йыл арта. Әгәр былтыр улар 245 булһа, быйыл иһә Рәсәй, Белоруссия, Ҡаҙағстан, Ҡытай, Голландия, Польша, Германия һәм башҡа илдәрҙән 270-тән ашыу компания. 2016 йылда экспозицияның дөйөм майҙаны 14 мең квадрат метр тәшкил итте.
Вице-премьер һүҙҙәренсә, бындай ыңғай динамика Башҡортостандың 2020 йылға тиклемге агросәнәғәт комплексын үҫтереүҙең стратегик планын ҡабул итеүен иҫәпкә алғанда айырыуса мөһим. Ирек Мөхәмәтдинов «АгроКомплекс-2016» республиканың аграр комплексы үҫешенә лайыҡлы өлөш индерер тигән ышаныс белдерҙе.
Күргәҙмә «ВДНХ-Экспо»ның ике ҡатында, шулай уҡ асыҡ майҙансыҡта урынлашҡан. Бында ауыл хужалығы техникаһы, шул иҫәптән комбайндар, сәсеү комплекстары, тракторҙар тәҡдим ителгән.
«АгроКомплекс-2016» күргәҙмәһенең эшлекле программаһы бик бай. Дөйөм алғанда, тармаҡтың төрлө йүнәлештәре буйынса 20-гә яҡын сара ойоштороласаҡ. Агросәнәғәт комплексы өсөн техника, үҫемлектәрҙе һәм малсылыҡты һаҡлау өлкәһендәге һуңғы асыштар менән таныштырыу саралары ҡаралған, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Рөстәм Хәмитов республика медицина ойошмаларының кадрҙар ҡеүәтен нығытыу буйынса саралар тураһында Указға ҡул ҡуйҙы Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов республика медицина ойошмаларының кадрҙар ҡеүәтен нығытыу буйынса саралар тураһында Указға ҡул ҡуйҙы
Рөстәм Хәмитов республика медицина ойошмаларының кадрҙар ҡеүәтен нығытыу буйынса саралар тураһында Указға ҡул ҡуйҙы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республика медицина ойошмаларының кадрҙар ҡеүәтен нығытыу буйынса саралар тураһында Указға ҡул ҡуйҙы.
Документҡа ауыл ерендә урынлашҡан медицина ойошмаларын юғары квалификациялы белгестәр менән тәьмин итеү маҡсатында ҡул ҡуйылған.
Указға ярашлы, 2016 йылдың 1 ғинуарынан фельдшер-акушерлыҡ пунктына эшкә килгән фельдшерҙарға 500 мең һум аҡса түләү ҡарала. Медицина хеҙмәткәрҙәре унда биш йыл эшләргә тейеш.
Башҡортостан Хөкүмәтенә ошо сығымдарҙы финанслау сығанаҡтарын билдәләргә, бер тапҡыр бирелә торған түләүҙең тәртибен һәм шарттарын раҫларға ҡушылған.


text:
Башҡортостанда иң сибәр студент ҡыҙҙы һайлаясаҡтар
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостанда студенттар араһында «Башҡортостан гүзәле-2015» II республика матурлыҡ конкурсы иғлан ителде. Бәйге Бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабы булып тора. Сараны «Мисс Башкортостан» модель агентлығы, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы ҡарамағындағы йәштәр палатаһы, Рәсәй йәштәре союзы ойоштора.
Ҡатнашыусыларға төп талаптар араһында — юғары йәки урта махсус уҡыу йортонда белем алыу. Ҡыҙҙарҙың йәше 16-нан 23-кә тиклем булырға тейеш, буйҙары мөһим түгел, тип хәбәр итте конкурс директоры һәм «Мисс Башкортостан» модель агентлығы етәксеһе Луиза Закирйәнова.
Ғаризалар «Бәйләнештә» селтәрендәге конкурс төркөмөндә ҡабул ителә. Кастинг 2 мартта Өфөнөң «Родина» кинотеатрында (Ленин урамы, 42) үтә. Киске сәғәт 7-лә башлана.
«Башҡортостан гүзәле-2015» конкурсының финалы 7 апрелдә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында уҙасаҡ һәм Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына бағышланасаҡ.


text:
«Хеҙмәт һәм оборонаға әҙерлек» нормаларын тапшырыу тергеҙелә
«Хеҙмәт һәм оборонаға әҙерлек» нормаларын тапшырыу тергеҙелә
Бөгөн баш ҡала райондары прокуратураһы хеҙмәткәрҙәре «Спартак» балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә ГТО нормаларын тапшырҙы. Нормативтар иҫәбенә урындан оҙонлоҡҡа һикереү, таһыллыҡ, ир-егеттәргә турникта тартылыу, ҡатын-ҡыҙҙар өсөн отжимание дисциплиналары керҙе.Таһир Бәҙертдинов, Өфөнөң Калинин районы прокуроры ярҙамсыһы: «Прокуратура системаһында «Хеҙмәткә һәм оборонаға әҙерлек» нормалары яңыртылды. Туҡһандан артыҡ прокуратура хеҙмәткәрҙәре ГТО нормаларын үтәне, әлеге көндә 120-нән ашыу кеше нормалар тапшыра».


text:
Ҡол Ғәли
Ҡол Ғәли (татар. Кол Гали, Qol Ğəli, cыу. Кул Али; 1183—1236 йылдар) — Волга-Урал төбәгендә йәшәгән халыҡтарҙың бөйөк шағиры, мәғрифәтсеһе, аҡыл эйәһе. Күп халыҡтарҙың ҡулдан-ҡулға йөрөтөп уҡыған, үҙенең рухи донъяһын шуға ҡарап һөйләгән, шуға эйәреп үлемһеҙ ижад иткән боронғо ҡомартҡы — «Ҡисса-и-Йософ» («Йософ китабы»ның) авторы. Сығышы буйынса башҡорттарҙың әйле ырыуынан[1][2] булған, Волга буйы Болғарының Бүләр (Биләр) һәм Кәшәнә ҡалаларында торған. Ул «Ҡисса-и-Йософ» поэмаһын 1233 йылда яҙған.
Йөкмәткеһе
Биография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡол Ғәли — башҡорттар һәм татарҙар араһында телдән дә, ҡулъяҙма хәлендә лә киң таралған, оҙон быуаттар буйы быуындан быуынға, ҡулдан ҡулға тапшырыла килгән, уҙған быуаттың 30-сы йылдары аҙағынан Ҡазан типографияларында айырым баҫма булып сыҡҡан, халыҡ араһында киң танылыу яулаған һоҡланғыс һәм илаһи мөхәббәт дастаны — «Ҡисса-и Йософ» (йәиһә «Йософ китабы», «Йософ үә Зөләйха»). Был бөйөк әҫәрҙең авторы — боронғо башҡорт һәм боронғо болғар шағиры, әйле ырыуы башҡорто Ҡол Ғәли. Шағирҙың тормошо һәм ижады хаҡында үҙе йәшәгән дәүерҙә теркәлгән тарихи сығанаҡтар һаҡланмаған. Уның исемен, затын аныҡ ҡына күрһәткән мәғлүмәттәр күренекле башҡорт уҡымышлыһы, шағир һәм ғалим Тажетдин Ялсығолов әл-Башҡордиҙың XVIII быуат аҙағында — XIX быуат баштарында яҙылған «Тәуарихе Болғариә» тигән киң билдәле тарихи-әҙәби хеҙмәтендә әйле ҡәүеме башҡорттарының шәжәрәһе рәүешендә урын алған. Был әҫәрҙә Т. Ялсығолов, әйле ырыуы башҡорттарының шәжәрәһен килтереп, үҙенең ун һигеҙенсе быуын боронғо нәҫеллек ебе Ҡол Ғәлигә барып тоташҡанлығын раҫлай. «Тәуарихе Болғариә»гә индерелгән был шәжәрәне үҙ ваҡытында (1897 йыл) Мөхәммәтсәлим Өмөтбаев «Әй башҡорттарының нәсәбнамәһе» тигән исем аҫтында үҙенең атаҡлы «Йәдкәр» тигән йыйынтығында баҫтырып сығарған. Беҙ уны «Йәдкәр»ҙең 1984 йылғы баҫмаһы буйынса килтереп үтмәксебеҙ. Иң әүәл — әйле башҡорттарының Ҡол Ғәлигә тиклемге быуындарының ил башы, башҡорт ханы Иштәктән (йәиһә Истәктән) башланған өлөшөн күрһәтәйек: Иштәк — (уның улы) Бәкатун — Әйле — Туҡый хан — Айҙар хан —Сәйет хан — Әмир хан — Солтанморат хан — Сәлим хан — Илһам хан —Ғабдулла хан — Ғәлим бәк — Мирхажи — Ҡол Ғәли. Шәжәрәнең был өлөшөнән күренеүенсә, Ҡол Ғәлиҙең ата-бабаларының Туҡый хандан алып Ғәлим бәккә тиклем туғыҙ быуыны Болғар дәүләтендә арҙаҡлы хандар династияһын билдәләй. «Нәсәбнамә»лә боронғо Иштәк хан тураһындағы мәғлүмәттәр иғтибарҙы йәлеп итә:
Бер ыңғай әйтеп китәйек: Иштәктең «суҡ улдары», йәғни ете улының исемдәре һәммәһе лә башҡорттоң киң билдәле ырыу-ҡәбилә атамалары менән тап килә. Шул ете улдың бишенсеһе Сарт тип аталыуы иһә айырым бер әһәмиәткә эйә. Сөнки башҡорт араһындағы һарттарҙы тарихсы һәм этнографтарҙың, исеменең һәм элек йәшәгән ерҙәренең уртаҡлығына ҡарап, үзбәктәр менән бутап йөрөтөүҙәренә тәнҡит күҙлегенән ҡарарға мөмкинлек бирә. Шәжәрә буйынса, Иштәктең төп йорто Аму даръяһында булып, уның улдары Уралда мәҡам тотмоштар, һарт башҡорттары иһә, Урта Азияла ҡалып, үзбәк менән аралашып, һуңғы быуаттарҙа Уралға, үҙ туғандары араһына килеп һыйынған булып сыға. Тимәк, артабан һарт тигәндә, башҡорттоң үҙенең һарт тигән ырыуы тураһында һүҙ алып барыласаҡ. Әйле ҡәүемен Иштәктең дүртенсе улы Бәкатундан тыуған Әйле башлап ебәргән, тип күрһәтелә. «…Әйле. Атаһы (Бәкатун) йортонда, Миәс даръяһында, атаһы урынында илле йыл шаһ булып, туҡһан йыл ғүмере булып, Миәс даръяһында дәфен булынмыш»[4]. Ҡол Ғәлиҙең үҙе һәм үҙенән һуңғы нәҫел-нәсәплек ебе тураһында түбәндәгеләр билгеле. Ҡол Ғәлиҙең атаһы Мирхажи, уның атаһы Ғәлим бәк, уның атаһы Ғабдулла хан булған. Ғабдулла хан Болғарҙа илле йыл ханлыҡ ҡылған. Әммә Ғәлим бәк заманында ханлыҡ һәләкәткә осрай. Болғар дәүләтен татар-монгол яуы баҫып ала. Ғәлим бәк тә, уның улы Мирхажи ҙа Кәшан ҡалаһында береһе мөҙәрис, икенсеһе имам булып тора. Вафаты — ул замандың Башҡорт йортона ҡараған Зәй тамағында. «…Ҡол Ғәли. Харәзмдә ҡырҡ биш йыл мөҙәрис булып, Ҡытай ғәскәренән ҡасып Үргәнескә килеп, унан Ҡырғыҙға, унан атай йортона, Зәй тамағына килеп, …Бүләр ҡалаһын бина ҡылмыштар»[5].
Ҡол Ғәлиҙән Тажетдин Ялсығоловҡа тиклемге быуындар: Ҡол Ғәли. Уның улы Мирғәли («Үргәнестә мөҙәрис булмыш, шунда вафат»), Мирғәлиҙең улы Миршәриф («Үргәнестә үә Хиуала алтмыш йыл мөҙәрис булып, Хиуала вафат булды»). Уның улы Мирсәйет («дәүерендә унан ғалим һәм фазил әҙәм булманы, һис бер фән ҡалманы, һәр беренә бер хашийә әйтте»[6]. Уның улы Нурсәйет («Үргәнес, Хиуа үә Ҡонғратҡа егерме өс йыл хан булып, ҡыҙылбаштар[7] шаһы Наҙир шаһтың улдары үлтерҙеләр»). …Сәйҙәш ибн Нурсәйет («Әй һыуының башында, Сәйҙәш тигән түбәлә, йорт яһап, ханлыҡ тотто, башҡорт хандары үлтерҙеләр»). «Сәйҙәштең бер улы Ҡоштаймаҫ. Бынан Ҡоштаймаҫ әйлеһе булалыр.
Тенеш (Тыныш). Бының ике улы: Көҙөй, Ҡошсо. Былар дәхи[8] башҡорт хандары. Көҙөй. Бынан Өфө өйәҙе көҙөй әйле башҡорттары». Артабан: Яныш — Бабыш — Үлмәҫ хажи ибн Бабыш — Ғәбдерахман хажи — Ялынбай мулла — Ҡотлобулат мулла — Ейәнсура — Йәнтимер — Мәметҡол — Ялсығол хажи. «Хәҙрәт Тажетдин бин хажи Ялсығол. „Ҫөбәтел ғажизин“ исемле китапҡа „Рисаләи Ғәзизә“ намында шәрех яҙмыш. Башҡорт йортонда дәстгир[9] китаптыр».
Тажетдин Ялсығолов үҙ ырыуының, йәғни әйле башҡорттарының нәсәбнамәһен ошондай һүҙҙәр менән тамамлай: «Беҙ ижтиһадыбыҙҙы сарыф әйләп, Әҙәм ғәләйһум заманынан алып был заманғаса тамам, һикһән бишенсе баба беҙ булдыҡ. Әй уландарым, һеҙ һәм яҙығыҙ!»[10] Ҡол Ғәли, тимәк, башҡорттоң кешелек донъяһында меңәрләгән йыллыҡ тарих төпкөлдәренән килгән ырыу тармағының затлы уҡымышлылар һәм арҙаҡлы хандар династияһының бөйөк бер вәкиле. «Ҡисса-и Йософ» дастаны — башҡорт, даһийының төрки халыҡтар һәм, ғөмүмән, Шәреҡ рухи мәҙәниәте үҫешенә индергән үлемһеҙ әҫәре. Поэма 1212—1233 йылдар эсендә яҙылып, Урал-Волга буйҙарын татар-монголдар баҫып алыр алдынан (1236 йыл) тамамланған, тип фараз ителә. Авторҙың 45 йыл Хәрәзмдә мөҙәрис булып тороуы, яу ваҡытында ҡырғыҙҙарға ҡасып, аҙаҡ ата йортона — Зәй тамағына ҡайтыуы тураһындағы мәғлүмәттәрҙе, ул йәшәгән дәүерҙәге башҡа ҡайһы бер исемдәр, ваҡиғалар менән сағыштырып ҡарағанда уның, тыуған ваҡыты 1174 йылдан алдараҡ булырға мөмкин тигән фараз[11] ышаныслыраҡ күренә. «Ҡисса-и Йософ» поэмаһы — башҡорт, татарҙар араһында бөгөнгө көндә лә иң танылған әҫәрҙәрҙең береһе. Ҡол Ғәли 1236 йылда монгол яуында Бүләр (Биләр)[12] ҡалаһында вафат була.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Кул Гали в Краткой энциклопедии Башкортостана
- ↑ Р. Г. Кузеев Происхождение башкирского народа. Этнический состав, история расселения. М.Наука, 1974.
- ↑ Өмөтбаев М. И. Йәдкәр. Өфө, 1984. 229-сы бит.
- ↑ Өмөтбаев М. И. Йәдкәр. 230-сы бит.
- ↑ Күрһәтелгән хеҙмәт. 231-се бит.
- ↑ Хашийә әйтте — аңлатма бирҙе.
- ↑ Ҡыҙылбаштар — фарсылар.
- ↑ Дәхи — йәнә, тағы.
- ↑ Дәстгир — ҡулдан төшөрелмәй уҡылған.
- ↑ Өмөтбаев М. И. Йәдкәр. 233-сө бит.
- ↑ Хусаинов Г. Б. Поэма «Кисса-и-Йусуф» Кул Гали: Поэтика. Проблематика. Язык произведения. Отв. ред. Р. 3. Шакуров. Уфа, 1988, 8-9-сы биттәр.
- ↑ Кул Гали
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кул Гали. Кыйссаи Йосыф. Поэма. Казан, 1983;
- Ҡол Ғәли. Ҡисса-и Йософ, Өфө, 1993.
- Харисов Ә. И. Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы: XVIII—XIX быуаттар. — Өфө, 1965. — 190—197-се биттәр;
- Өмөтбаев М. И. Йәдкәр. — Өфө, 1984. — 229—232-се биттәр;
- Хусаинов Г. Б. Поэма «Кисса-и Йусуф» Кул Гали: Поэтика. Проблематика. Язык произведения. Отв. редактор Шакуров Р.3. Уфа, 1988. 124-се бит;
- Башҡорт әҙәбиәте тарихы. 6 томда. 1-се том. Урта быуаттар осоро. Өфө,1991. 98—127-се һ. б. биттәр;
- Кул Гали // Башкортостан: Краткая энциклопедия. Гл. редактор Шакуров Р.3. Уфа, 1996.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хөсәйенов Ғ. Б. Ҡол Ғәли // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Ҡомартҡы сайтында
- Кул Гали
- Памятник булгарскому поэту Кул Гали откроют в парке Тысячелетия Казани
- Арҙаҡлы башҡорттар


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Иман » “Хәҡиҡәт – ул Аллаһы Тәғәлә”
“Хәҡиҡәт – ул Аллаһы Тәғәлә”
Бөгөн дин белгестәре шул тиклем күбәйеп китте, хатта кем хаҡ, кем яңылыш һөйләгәнен дә айырырлыҡ түгел. Ғәмәлдә ниндәй ул хаҡ дин? “Бохарала – дүрт, Ташкентта – дүрт, Сүриәлә ике йыл белем эстәп, 30 йылдан ашыу имам булып эшләп, назаратҡа етәкселек итеп тә әле исламдың “И” хәрефен дә белмәйем”, – тип үҙен бик баҫалҡы баһалаған Башҡортостан мосолмандары Диниә назаратының баш мөфтөйө Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН менән әңгәмәне ошо һорауҙан башланыҡ.
– Ысынлап та, бөгөн бөтөнөһө лә дин буйынса белгес була ла китә. Борон-борондан был өлкәлә айырым ниндәйҙер мәғлүмәт биреү менән халыҡ араһында танылған, билдәле ғилем кимәленә еткән кеше генә шөғөлләнгән. 70 йыл дауамында дин өйрәнеү туҡталып торҙо, өҫтәүенә, башҡа диндәрҙә донъя буйынса бер рухи етәксе бар, ә мосолмандарҙа юҡ. Шуға күрә бер дәүләттә бер фекер йәшәй, икенсеһендә – икенсе. Бынан тыш, динде аңлау ҙа заман менән бергә бара. Исламдың үҫешенә әле ҡаршылыҡтар бик күп һәм, юғары ғилми кимәлдәге дини шәхестәребеҙ юҡлыҡтан файҙаланып, динебеҙгә төрлө-төрлө, ҡырын-мырын фекерҙәр индереү бара. Был бик оҙайлы мәсьәлә һәм бөтә донъяға билдәле динде аңлаусы бөйөк ғалимдар, етәкселәр әҙерләү бик оҙаҡ ваҡыт талап ҡылыр тип уйлайым.
Бәйғәмбәребеҙгә с.ғ.с. бер ғәрәп килә лә, йә, рәсүлулла, миңә исламды өйрәт, мәғлүмәт йәннәткә инерлек миҡдарҙа ғилем булһын, ти. Мөхәммәт с.ғ.с. уға, иң беренсе иман килтер, унан һуң биш ваҡыт намаҙ уҡы, рамаҙан айында ураҙа тот, хәлеңдән килә икән – зәҡәт бир, хаж ҡыл, ти. Ошо ғәмәлдәр – исламдың биш терәге. Беҙ ошо төп терәк тирәһендә генә әйләнергә тейешбеҙ. Бөгөн динде, ҡылды ҡырҡҡа ярған шикелле, ваҡлап, төрлө өлөштәргә бүлгеләйҙәр. Христиандарҙа һәр прихожандың үҙенең дине тураһында төрлө фекер йөрөткәнен ишеткәнем юҡ. Ә беҙҙең ислам хаҡында шул тиклем фекерҙәр күп – һәр береһе ғалим.
Рәсәйҙә ислам тарихы мең йылдан ашыу дауам итеп, ошо дәүер эсендә динебеҙ төрлө һынауҙар үткән. Бөгөн дә уны тупик юлға борор өсөн нигеҙле, финанс йәһәтенән ярҙам алған хәрәкәттәр күп. Әммә хәҙрәти Аҡмулланың шиғырына мөрәжәғәт итһәк, алтынды нәжескә буяу менән, уның заты китмәҫ, тигән шикелле, исламды нисек кенә насарларға, ҡараға буярға тырышмаһындар, Ҡөрьән Кәрим һаҡлана, бәйғәмбәребеҙ хәҙистәре һаҡлана һәм ошо динебеҙҙе урта юлдан алып барыу хәрәкәте туҡтамай. Күпселек илдәр ошо юлға ҡушылып килә, был, әлбиттә, исламдың алға барыуына этәргес булыр һәм йәштәребеҙ ҙә әкренләп, бәлки, аңларҙар тигән өмөт менән йәшәйбеҙ. Беҙгә шул юлдан сығырға ярамай. Әллә ҡайҙан килгән ағымдар файҙа килтермәй, киреһенсә, башыбыҙҙы бутай, юлыбыҙҙы бора, йәштәребеҙҙе дөрөҫ фекерләү юлынан ситкә алып китеү хәүефен тыуҙыра. Халыҡта бик тапҡыр әйтелгән мәҡәл бар: ағас башын ел борор, әҙәм башын һүҙ борор, тигән. Күңелебеҙҙә рәхимлек, шәфҡәт, мәрхәмәт ятмай, дин тураһында ғилми миҡдарҙа фекер етмәй тороп фекер йөрөтөү урынһыҙ була һәм ул шул тиклем ҙур зарар килтереүе мөмкин.
– Барлыҡ ҡоролоштарҙағы кеүек үк, диндә лә идеология төп бағана булып тора. Әммә идеология менән идеология араһында ла айырма бар...
– Әлбиттә, хәҡиҡәт ул – Аллаһы Тәғәлә. Бәйғәмбәребеҙҙең с.ғ.с., өммәтемдең төрлө-төрлө фекерҙә булыуы – ул Аллаһы Тәғәләнең рәхмәте, тигән һүҙҙәре лә бар. Тәбиғәт тә бит төрлө-төрлө. Беҙҙең фекерҙәребеҙ ҙә төрлөсә. Аллаһы Тәғәлә, һәр ғилем өҫтөндә ғилем бар, тигән. Ғилем туҡталмай, алға бара. Ләкин ошо ғилемде аңлатырлыҡ остаздар булырға тейеш. Ҡайҙа беҙҙең шул фекерҙәрҙе аңлатырлыҡ ғалимдарыбыҙ?
Ислам – ул ғилем дине, туҡтатып ҡуйыу мөмкин түгел. Уға кемдәр килә – ошо ғилемгә өлөш индергән, ғилемгә эйә булған кешеләр. Ябай кешеләр әле күп нәмәне аңлап та бөтмәй. Ни өсөн? Сөнки донъя алға барыу менән Ҡөрьәндә булған хикмәт асыла бара, асыла бара һәм артабан да асылыуы дауам итәсәк. Ә инде ахырғы дин булараҡ, унда барлыҡ боронғо китаптарҙың хөкөмдәре еренә еткерелгән һәм ул ҡиәмәткә хәтлем барасаҡ. Ләкин ул барыбер кемгәлер оҡшамай: хаҡлыҡ, хәҡиҡәт менән һәр ваҡытта ла көрәш барған, барасаҡ. Шайтан йоҡламай һәм шул уҡ ваҡытта ғилем алға барыу менән донъяла әҙәм балаһының аҡылына нисек тәьҫир итеү мәсьәләләре лә туҡтамай. Хәҙер бәйләнеш шул тиклем тиҙ үҫешә, интернеттан, тегенән-бынан мәғлүмәт алалар, ләкин улар беҙҙең ошо идеологияға тап киләме, унда яҙып ултырған кеше кем ул, беҙҙең дуҫмы, дошманмы, әллә фекеребеҙҙе икенсе яҡҡа борамы – быларҙы иләк аша үткәреү юҡ. Бәйғәмбәр с.ғ.с., һеҙ динде аҡыллы, әхлаҡлы, ғилемле кешенән алығыҙ, тигән. Шуға һәр бер фекерҙе хәҡиҡәт тип ҡабул итергә ярамай: һәр ялтыраған нәмә алтын түгел.
Аллаһы Тәғәлә һәр беребеҙгә лә аҡылыбыҙҙы эшкә егеп, барыр юлыбыҙҙы билдәләп, дингә алып барған ваҡытта, Хөкүмәттең дә үҙенең айырым талаптары бар – ул да үҙенең закондарын сығара. Беҙҙең дини тормош та шул ҡанунға муафиҡ булырға тейеш. Шул уҡ ваҡытта Аллаһы Тәғәлә, ватанды һөйөү – ул имандың бер өлөшө, тигән. Ошо ватаныбыҙға зыян килтерә торған эш алып барырға, киләсәгебеҙ булған йәш быуынды аҙаштырып, әллә ниндәй аҡыл-фекер керетергә тейеш түгелбеҙ. Тыуған ерҙән башҡа беҙҙең еребеҙ юҡ. Ошо ерҙә меңәр йыл ҡартатайҙарыбыҙ йәшәгән, һәм уның үткәне лә, бөгөнгөһө лә, киләсәге лә беҙҙең выжданыбыҙҙа. Аллаһы Тәғәлә беҙҙе ер йөҙөнә хәлифә – урынбаҫар итеп яралтҡан икән, ошо ерҙе матурлау ул мосолманлыҡ өсөн дә яуаплылыҡ. Ислам – ул донъяға торба аша түгел, ә киң ҡараш талап итә, ул – йәшәү рәүеше. Бөгөн илгә, заманға, ғилемгә, киләсәк быуындарға файҙалы ғәмәлдәр атҡарабыҙ икән – шул була ислам.
– Динде, йәшәү рәүеше, тип белдерҙегеҙ, кемдер уны йолалар, традициялар, ғөрөф-ғәҙәттәр берлеге тигән билдәләнешкә тап килә тип раҫлай. Бәғзе бер диндарҙар элек-электән килгән йолаларыбыҙҙа мәжүсилек күреп, ундай байрамдарға йөрөүҙән ҡырҡа баш тарта. Ауыл ерендә бындай байрамдар – халыҡты берләштереп, туплап тороусы сараларҙың береһе. Ә бына диндарҙар уларҙа ҡатнашыуҙан баш тартһа, был бит халыҡтан ситләшеүҙе аңлата түгелме?
– Йолаларыбыҙ элек-электән килгән, улар һаман да дауам итә икән, уларҙы дингә ҡаршы килә тип әйтеү ҙә, бөтөн нәмәгә дини күҙлектән генә ҡарау ҙа тоғро түгел. Бәйғәмбәр с.ғ.с. Мәккәнән Мәҙинәгә килгәс, ундағы хөрмә ағастарын ҡул менән һеркәләндереүҙәрен күрә. Һеҙ быны эшләмәһәгеҙ нисек булыр икән, ти. Тегеләр быны тыңлағандар, һөҙөмтәлә емеш аҙ ғына булған. Шунан бәйғәмбәр с.ғ.с., мин дин буйынса нимә бойорһам, шуны эшләгеҙ, донъяуи эштәрҙә үҙегеҙ белгес, тигән. Шуның өсөн ниндәйҙер йолаларҙы дингә тап килмәй тип нисек туҡтатаһың? Ул бит электән килгән, халыҡ йыйылып, фекер алышып, аралашып үҙҙәренә ниндәйҙер шатлыҡ-ҡыуаныс таба икән, ни өсөн уға дин ҡаршы булырға тейеш?
Беҙҙең дини байрамдар улай күп түгел, йома көн, ике ғәйет – дини байрам. Бынан башҡа ла ниндәйҙер төрлө-төрлө ойошмалар, фекер алышыуҙар бар. Уларға бит дин ҡаршы торорға тейеш түгел. Мәҫәлән, һабантуйҙа, халҡыбыҙ яҙғы баҫыу эштәренән һуң йыйылышып, спорт уйындарында ҡатнашып, йырлап-бейеп, күңел асҡан матур сарала, халыҡҡа вәғәз һөйләүҙең һис зыяны юҡ. “Что мусульмане считают прекрасным, то и для Аллаха является прекрасным”, – тиелгән хәҙис тә бар. Ғөрөф-ғәҙәт, әгәр ҙә ул Аллаһы Тәғәләнең берлегенә, бәйғәмбәрҙең хаҡлығына, хәләлде хәрәмгә әйләндереп, хәрәмде хәләлгә әйләндереүгә юл ҡуймай икән – ул йәшәй. Беҙҙә Ҡөрьән мәжлестәре ойошторола. Үҙҙәрен ғалим тип һанаусы ҡайһы берәүҙәр күҙлегенән ул исламға тап килмәй. Ләкин Ҡөрьән мәжлестәрендә аяттар, вәғәз тыңлап ултырыла, халыҡ менән күрешелә, был һис насар түгел. Тик һәр нәмәгә үҙенең белгесе тотонорға тейеш. Хатта ки бәйғәмбәр с.ғ.с., әгәр ҙә тәғәйен бер эшкә һәләте булмаған кеше ҡуйылһа, ҡиәмәт булырын көт тә тор, ти. Үзбәктәр әйткән мәҡәл дә бар: шәлә (ғилемһеҙ) мулла дин боҙор.
– Бөгөн төрлө өлкәләрҙә яңынан-яңы асыштарға, ҡаҙаныштарға эйә булабыҙ. Фән ғалимдары уны, ғилми асыштар, тип баһалай, ә дин әһелдәре Аллаһы Тәғәлә ҡөҙрәте менән бәйләй. Һуңғы ваҡытта фән өлкәһе ғалимдары ла барлыҡ асыштарҙың Ҡөрьәндә сағылыш табыуын раҫлай. Фәндә дин бармы, әллә диндә фән бармы?
– Исламдың тәүге быуаттарында алдынғы булғанда бөтөн ғилем алға киткән. Әбүғәли ибн Сина дауалауҙары, әл-жабр – алгебра, Олоғбәктең обсерваториялары һ.б. – ислам шулай булырға тейеш ул. Бөгөн ғалимдар, фәнгә ҡыҫылмағыҙ, намаҙ уҡығыҙ, бөтөн ҡаҙаныштар донъяуи ғилемдән, ти. Донъяуи ғилем юҡ ул. Фән икегә бүленмәй, бөтөн ғилемдәр ҙә Аллаһы Тәғәлә ҡөҙрәте. Ислам ул бөтөн нәмәне үҙенең эсенә ала, йәшәү ҙә шунда. Ә дин менән аҡыл бергә үрелеп бара. Әлбиттә, уны үҙенең файҙаһына ҡулланырға теләүселәр ҙә бар. Уйлап ҡараһаҡ, шайтан – Ғазазил – ул бит ожмахта фәрештәләргә аҡыл биреп тороусы фәрештә. Әҙәм яратылғас, ул: “Эй, Аллаһы Тәғәләм, беҙ бит уттан яратылған, бер Әҙәм балаһына нисек сәждә ҡылмаҡ кәрәк?” – тип тәкәбберләнгәс, Аллаһы Тәғәлә уны ожмахтан ҡыуа. Шул тиклем аҡыл, ғилеме була тороп та ул ожмахтан ҡыуыла. Шуның өсөн һәр нәмәлә сама булырға тейеш. Ниндәйҙер урталыҡта йәшәйбеҙ икән, Аллаға шөкөр, тормошта ла, йәшәйештә лә бәрәкәт булыр, әгәр ки белер-белмәҫтән яңылыш юлдарҙан киттек икән, белер-белмәҫтән электр уты менән булыша башлаған кеүек, ток һуғып, һәләк булыуың да мөмкин.
– Үҙҙәрен диндә тип һанап та, яулыҡ ябынмаусы, оҙон еңле, оҙон итәкле күлдәк кеймәүсе ҡатын-ҡыҙҙар тураһында төрлө фекерҙәр йөрөй. Был хаҡта нимә әйтерһегеҙ, үҙҙәрен донъяуи (светская) ҡатын-ҡыҙ тип һанаусы диндар гүзәл заттарыбыҙ гонаһлымы, әллә уларҙа яланғас тән күреп тәнҡитләүселәрме?
– Гонаһтарҙы беҙ яҙмайбыҙ. Ә инде кейем мәсьәләһенә килгәндә, беҙҙә ғәрәптәрҙең кейеме, Урта Азиялағы кеүек пәрәнжә лә булмаған. Ҡатын-ҡыҙҙар урта юл менән бик матур итеп кейенгән. Яулыҡ ябыныу христиан динендә лә бар, ләкин бөгөн бит йәмғиәт нисә йыл динһеҙлектән һуң яйлап ҡына дингә боролоп килә. Бәйғәмбәр с.ғ.с. 23 йыл дауамында әкренләп кенә дингә өйрәткән икән, бөгөн дә беҙ яйлап барабыҙ, иншалла. Әгәр мосолман ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға эш урынында яулыҡ ябыныуҙы тыялар икән, юлда ябынып кил дә, ингәндә сисеп ҡуй, ҡайтҡанда тағы ябынып алырһың. Дөрөҫөн әйткәндә, кейемдә бөйөк хикмәт бар. Ағас күрке – япраҡ, әҙәм күрке – сепрәк, тигәндәй, кейем беҙҙең тәнебеҙҙең күпме етешһеҙлеген ҡаплай, матурлай, ҡояштың зарарлы нурҙарынан һаҡлай. Бөгөн табиптар актив ҡояш нурҙарының тире рагына килтереүен асыҡтан-асыҡ әйтә. Ошо сәләмәтлекте һаҡлау күҙлегенән ҡараған ваҡытта ла, тарих төпкөлдәрен байҡаһаҡ та, халҡыбыҙ бер ваҡытта ла ялан баш йөрөмәгән бит. Шуға кейем мәсьәләһенә килгәндә, ул исламдың ғына түгел, ә сәләмәтлегебеҙ талабы, шуның өсөн һаулығыбыҙҙы һаҡларға тейешбеҙ.
– Ғөмүмән, донъяла ҡарғыш бармы ул? Әллә кеше үҙе ниндәйҙер яуызлыҡ эшләй ҙә, ниндәйҙер яуызлыҡ көтөп йөрөп, йыһандан тартып аламы?
– Алғыш менән ҡарғыш – исламға тиклем булған һүҙҙәр. Беҙ алҡыш тигән һүҙ ҙә алғыш бит ул. Бәйғәмбәр с.ғ.с., урынһыҙға кешене йәки хайуанды рәнйетеп, ләғнәттән һаҡланығыҙ, сөнки уның рәнйеүе туп-тура Аллаһы Тәғәләгә етә, тигән. Шуның өсөн беҙ бер-беребеҙҙе урынһыҙға рәнйетергә тейеш түгелбеҙ. Хатта ки ислам шундай дәрәжәгә еткән, әгәр бер кешелә кәмселек күреп, шуны һөйләмәҫтән йәшерһәң, Аллаһы Тәғәлә һинең дә кәмселегеңде йәшерер, тигән. Әҙәм балаһы хатанан хәлил түгел. Мулла – ҡатаһыҙ, әҙәм хатаһыҙ булмаҫ, тигәндәй, тормошта тыныс-һыйышып йәшәү тигән нәмә һәм кешенең рәхмәте булырға тейеш. Шуның өсөн урынлы-урынһыҙ кешене, хайуанды, үҫемлекте рәнйетергә ярамай. Изгелек эшләү, әлбиттә, беренсе урында тора. Ҡарғыш алма, алғыш ал, тигәндә, алғыш шул доға – рәхмәт – тигәнде аңлата ла инде.
Ҡояш нуры Ергә килеп еткәнсе 10 минут самаһы ваҡыт талап ителә. Бынан ун быуат элек индерелеп тә, тормоштоң төрлө осоронда төрлө һынауҙарға дусар булған, уҙған быуаттың 70 йылы буйына инҡар ителгән, әле лә теге йәки был ҡаршылыҡҡа осраған, әммә һаман да йәшәгән хикмәтле лә, ҡөҙрәтле лә динебеҙ барса халыҡтың күңеленә үтеп инһен өсөн күпме ваҡыт кәрәк булыр – берәү ҙә аныҡ ҡына белмәй. Әммә ул ваҡыт ҡасан да булһа етәсәк. Сөнки, бер аҡыл эйәһе әйтмешләй, хатта иләк менән дә һыу ташырға мөмкин. Бары тик һыуҙың туңғанын көтөргә генә кәрәк...
Зәйтүнә ӘЙЛЕ әңгәмәләште.
– Ысынлап та, бөгөн бөтөнөһө лә дин буйынса белгес була ла китә. Борон-борондан был өлкәлә айырым ниндәйҙер мәғлүмәт биреү менән халыҡ араһында танылған, билдәле ғилем кимәленә еткән кеше генә шөғөлләнгән. 70 йыл дауамында дин өйрәнеү туҡталып торҙо, өҫтәүенә, башҡа диндәрҙә донъя буйынса бер рухи етәксе бар, ә мосолмандарҙа юҡ. Шуға күрә бер дәүләттә бер фекер йәшәй, икенсеһендә – икенсе. Бынан тыш, динде аңлау ҙа заман менән бергә бара. Исламдың үҫешенә әле ҡаршылыҡтар бик күп һәм, юғары ғилми кимәлдәге дини шәхестәребеҙ юҡлыҡтан файҙаланып, динебеҙгә төрлө-төрлө, ҡырын-мырын фекерҙәр индереү бара. Был бик оҙайлы мәсьәлә һәм бөтә донъяға билдәле динде аңлаусы бөйөк ғалимдар, етәкселәр әҙерләү бик оҙаҡ ваҡыт талап ҡылыр тип уйлайым.
Бәйғәмбәребеҙгә с.ғ.с. бер ғәрәп килә лә, йә, рәсүлулла, миңә исламды өйрәт, мәғлүмәт йәннәткә инерлек миҡдарҙа ғилем булһын, ти. Мөхәммәт с.ғ.с. уға, иң беренсе иман килтер, унан һуң биш ваҡыт намаҙ уҡы, рамаҙан айында ураҙа тот, хәлеңдән килә икән – зәҡәт бир, хаж ҡыл, ти. Ошо ғәмәлдәр – исламдың биш терәге. Беҙ ошо төп терәк тирәһендә генә әйләнергә тейешбеҙ. Бөгөн динде, ҡылды ҡырҡҡа ярған шикелле, ваҡлап, төрлө өлөштәргә бүлгеләйҙәр. Христиандарҙа һәр прихожандың үҙенең дине тураһында төрлө фекер йөрөткәнен ишеткәнем юҡ. Ә беҙҙең ислам хаҡында шул тиклем фекерҙәр күп – һәр береһе ғалим.
Рәсәйҙә ислам тарихы мең йылдан ашыу дауам итеп, ошо дәүер эсендә динебеҙ төрлө һынауҙар үткән. Бөгөн дә уны тупик юлға борор өсөн нигеҙле, финанс йәһәтенән ярҙам алған хәрәкәттәр күп. Әммә хәҙрәти Аҡмулланың шиғырына мөрәжәғәт итһәк, алтынды нәжескә буяу менән, уның заты китмәҫ, тигән шикелле, исламды нисек кенә насарларға, ҡараға буярға тырышмаһындар, Ҡөрьән Кәрим һаҡлана, бәйғәмбәребеҙ хәҙистәре һаҡлана һәм ошо динебеҙҙе урта юлдан алып барыу хәрәкәте туҡтамай. Күпселек илдәр ошо юлға ҡушылып килә, был, әлбиттә, исламдың алға барыуына этәргес булыр һәм йәштәребеҙ ҙә әкренләп, бәлки, аңларҙар тигән өмөт менән йәшәйбеҙ. Беҙгә шул юлдан сығырға ярамай. Әллә ҡайҙан килгән ағымдар файҙа килтермәй, киреһенсә, башыбыҙҙы бутай, юлыбыҙҙы бора, йәштәребеҙҙе дөрөҫ фекерләү юлынан ситкә алып китеү хәүефен тыуҙыра. Халыҡта бик тапҡыр әйтелгән мәҡәл бар: ағас башын ел борор, әҙәм башын һүҙ борор, тигән. Күңелебеҙҙә рәхимлек, шәфҡәт, мәрхәмәт ятмай, дин тураһында ғилми миҡдарҙа фекер етмәй тороп фекер йөрөтөү урынһыҙ була һәм ул шул тиклем ҙур зарар килтереүе мөмкин.
– Барлыҡ ҡоролоштарҙағы кеүек үк, диндә лә идеология төп бағана булып тора. Әммә идеология менән идеология араһында ла айырма бар...
– Әлбиттә, хәҡиҡәт ул – Аллаһы Тәғәлә. Бәйғәмбәребеҙҙең с.ғ.с., өммәтемдең төрлө-төрлө фекерҙә булыуы – ул Аллаһы Тәғәләнең рәхмәте, тигән һүҙҙәре лә бар. Тәбиғәт тә бит төрлө-төрлө. Беҙҙең фекерҙәребеҙ ҙә төрлөсә. Аллаһы Тәғәлә, һәр ғилем өҫтөндә ғилем бар, тигән. Ғилем туҡталмай, алға бара. Ләкин ошо ғилемде аңлатырлыҡ остаздар булырға тейеш. Ҡайҙа беҙҙең шул фекерҙәрҙе аңлатырлыҡ ғалимдарыбыҙ?
Ислам – ул ғилем дине, туҡтатып ҡуйыу мөмкин түгел. Уға кемдәр килә – ошо ғилемгә өлөш индергән, ғилемгә эйә булған кешеләр. Ябай кешеләр әле күп нәмәне аңлап та бөтмәй. Ни өсөн? Сөнки донъя алға барыу менән Ҡөрьәндә булған хикмәт асыла бара, асыла бара һәм артабан да асылыуы дауам итәсәк. Ә инде ахырғы дин булараҡ, унда барлыҡ боронғо китаптарҙың хөкөмдәре еренә еткерелгән һәм ул ҡиәмәткә хәтлем барасаҡ. Ләкин ул барыбер кемгәлер оҡшамай: хаҡлыҡ, хәҡиҡәт менән һәр ваҡытта ла көрәш барған, барасаҡ. Шайтан йоҡламай һәм шул уҡ ваҡытта ғилем алға барыу менән донъяла әҙәм балаһының аҡылына нисек тәьҫир итеү мәсьәләләре лә туҡтамай. Хәҙер бәйләнеш шул тиклем тиҙ үҫешә, интернеттан, тегенән-бынан мәғлүмәт алалар, ләкин улар беҙҙең ошо идеологияға тап киләме, унда яҙып ултырған кеше кем ул, беҙҙең дуҫмы, дошманмы, әллә фекеребеҙҙе икенсе яҡҡа борамы – быларҙы иләк аша үткәреү юҡ. Бәйғәмбәр с.ғ.с., һеҙ динде аҡыллы, әхлаҡлы, ғилемле кешенән алығыҙ, тигән. Шуға һәр бер фекерҙе хәҡиҡәт тип ҡабул итергә ярамай: һәр ялтыраған нәмә алтын түгел.
Аллаһы Тәғәлә һәр беребеҙгә лә аҡылыбыҙҙы эшкә егеп, барыр юлыбыҙҙы билдәләп, дингә алып барған ваҡытта, Хөкүмәттең дә үҙенең айырым талаптары бар – ул да үҙенең закондарын сығара. Беҙҙең дини тормош та шул ҡанунға муафиҡ булырға тейеш. Шул уҡ ваҡытта Аллаһы Тәғәлә, ватанды һөйөү – ул имандың бер өлөшө, тигән. Ошо ватаныбыҙға зыян килтерә торған эш алып барырға, киләсәгебеҙ булған йәш быуынды аҙаштырып, әллә ниндәй аҡыл-фекер керетергә тейеш түгелбеҙ. Тыуған ерҙән башҡа беҙҙең еребеҙ юҡ. Ошо ерҙә меңәр йыл ҡартатайҙарыбыҙ йәшәгән, һәм уның үткәне лә, бөгөнгөһө лә, киләсәге лә беҙҙең выжданыбыҙҙа. Аллаһы Тәғәлә беҙҙе ер йөҙөнә хәлифә – урынбаҫар итеп яралтҡан икән, ошо ерҙе матурлау ул мосолманлыҡ өсөн дә яуаплылыҡ. Ислам – ул донъяға торба аша түгел, ә киң ҡараш талап итә, ул – йәшәү рәүеше. Бөгөн илгә, заманға, ғилемгә, киләсәк быуындарға файҙалы ғәмәлдәр атҡарабыҙ икән – шул була ислам.
– Динде, йәшәү рәүеше, тип белдерҙегеҙ, кемдер уны йолалар, традициялар, ғөрөф-ғәҙәттәр берлеге тигән билдәләнешкә тап килә тип раҫлай. Бәғзе бер диндарҙар элек-электән килгән йолаларыбыҙҙа мәжүсилек күреп, ундай байрамдарға йөрөүҙән ҡырҡа баш тарта. Ауыл ерендә бындай байрамдар – халыҡты берләштереп, туплап тороусы сараларҙың береһе. Ә бына диндарҙар уларҙа ҡатнашыуҙан баш тартһа, был бит халыҡтан ситләшеүҙе аңлата түгелме?
– Йолаларыбыҙ элек-электән килгән, улар һаман да дауам итә икән, уларҙы дингә ҡаршы килә тип әйтеү ҙә, бөтөн нәмәгә дини күҙлектән генә ҡарау ҙа тоғро түгел. Бәйғәмбәр с.ғ.с. Мәккәнән Мәҙинәгә килгәс, ундағы хөрмә ағастарын ҡул менән һеркәләндереүҙәрен күрә. Һеҙ быны эшләмәһәгеҙ нисек булыр икән, ти. Тегеләр быны тыңлағандар, һөҙөмтәлә емеш аҙ ғына булған. Шунан бәйғәмбәр с.ғ.с., мин дин буйынса нимә бойорһам, шуны эшләгеҙ, донъяуи эштәрҙә үҙегеҙ белгес, тигән. Шуның өсөн ниндәйҙер йолаларҙы дингә тап килмәй тип нисек туҡтатаһың? Ул бит электән килгән, халыҡ йыйылып, фекер алышып, аралашып үҙҙәренә ниндәйҙер шатлыҡ-ҡыуаныс таба икән, ни өсөн уға дин ҡаршы булырға тейеш?
Беҙҙең дини байрамдар улай күп түгел, йома көн, ике ғәйет – дини байрам. Бынан башҡа ла ниндәйҙер төрлө-төрлө ойошмалар, фекер алышыуҙар бар. Уларға бит дин ҡаршы торорға тейеш түгел. Мәҫәлән, һабантуйҙа, халҡыбыҙ яҙғы баҫыу эштәренән һуң йыйылышып, спорт уйындарында ҡатнашып, йырлап-бейеп, күңел асҡан матур сарала, халыҡҡа вәғәз һөйләүҙең һис зыяны юҡ. “Что мусульмане считают прекрасным, то и для Аллаха является прекрасным”, – тиелгән хәҙис тә бар. Ғөрөф-ғәҙәт, әгәр ҙә ул Аллаһы Тәғәләнең берлегенә, бәйғәмбәрҙең хаҡлығына, хәләлде хәрәмгә әйләндереп, хәрәмде хәләлгә әйләндереүгә юл ҡуймай икән – ул йәшәй. Беҙҙә Ҡөрьән мәжлестәре ойошторола. Үҙҙәрен ғалим тип һанаусы ҡайһы берәүҙәр күҙлегенән ул исламға тап килмәй. Ләкин Ҡөрьән мәжлестәрендә аяттар, вәғәз тыңлап ултырыла, халыҡ менән күрешелә, был һис насар түгел. Тик һәр нәмәгә үҙенең белгесе тотонорға тейеш. Хатта ки бәйғәмбәр с.ғ.с., әгәр ҙә тәғәйен бер эшкә һәләте булмаған кеше ҡуйылһа, ҡиәмәт булырын көт тә тор, ти. Үзбәктәр әйткән мәҡәл дә бар: шәлә (ғилемһеҙ) мулла дин боҙор.
– Бөгөн төрлө өлкәләрҙә яңынан-яңы асыштарға, ҡаҙаныштарға эйә булабыҙ. Фән ғалимдары уны, ғилми асыштар, тип баһалай, ә дин әһелдәре Аллаһы Тәғәлә ҡөҙрәте менән бәйләй. Һуңғы ваҡытта фән өлкәһе ғалимдары ла барлыҡ асыштарҙың Ҡөрьәндә сағылыш табыуын раҫлай. Фәндә дин бармы, әллә диндә фән бармы?
– Исламдың тәүге быуаттарында алдынғы булғанда бөтөн ғилем алға киткән. Әбүғәли ибн Сина дауалауҙары, әл-жабр – алгебра, Олоғбәктең обсерваториялары һ.б. – ислам шулай булырға тейеш ул. Бөгөн ғалимдар, фәнгә ҡыҫылмағыҙ, намаҙ уҡығыҙ, бөтөн ҡаҙаныштар донъяуи ғилемдән, ти. Донъяуи ғилем юҡ ул. Фән икегә бүленмәй, бөтөн ғилемдәр ҙә Аллаһы Тәғәлә ҡөҙрәте. Ислам ул бөтөн нәмәне үҙенең эсенә ала, йәшәү ҙә шунда. Ә дин менән аҡыл бергә үрелеп бара. Әлбиттә, уны үҙенең файҙаһына ҡулланырға теләүселәр ҙә бар. Уйлап ҡараһаҡ, шайтан – Ғазазил – ул бит ожмахта фәрештәләргә аҡыл биреп тороусы фәрештә. Әҙәм яратылғас, ул: “Эй, Аллаһы Тәғәләм, беҙ бит уттан яратылған, бер Әҙәм балаһына нисек сәждә ҡылмаҡ кәрәк?” – тип тәкәбберләнгәс, Аллаһы Тәғәлә уны ожмахтан ҡыуа. Шул тиклем аҡыл, ғилеме була тороп та ул ожмахтан ҡыуыла. Шуның өсөн һәр нәмәлә сама булырға тейеш. Ниндәйҙер урталыҡта йәшәйбеҙ икән, Аллаға шөкөр, тормошта ла, йәшәйештә лә бәрәкәт булыр, әгәр ки белер-белмәҫтән яңылыш юлдарҙан киттек икән, белер-белмәҫтән электр уты менән булыша башлаған кеүек, ток һуғып, һәләк булыуың да мөмкин.
– Үҙҙәрен диндә тип һанап та, яулыҡ ябынмаусы, оҙон еңле, оҙон итәкле күлдәк кеймәүсе ҡатын-ҡыҙҙар тураһында төрлө фекерҙәр йөрөй. Был хаҡта нимә әйтерһегеҙ, үҙҙәрен донъяуи (светская) ҡатын-ҡыҙ тип һанаусы диндар гүзәл заттарыбыҙ гонаһлымы, әллә уларҙа яланғас тән күреп тәнҡитләүселәрме?
– Гонаһтарҙы беҙ яҙмайбыҙ. Ә инде кейем мәсьәләһенә килгәндә, беҙҙә ғәрәптәрҙең кейеме, Урта Азиялағы кеүек пәрәнжә лә булмаған. Ҡатын-ҡыҙҙар урта юл менән бик матур итеп кейенгән. Яулыҡ ябыныу христиан динендә лә бар, ләкин бөгөн бит йәмғиәт нисә йыл динһеҙлектән һуң яйлап ҡына дингә боролоп килә. Бәйғәмбәр с.ғ.с. 23 йыл дауамында әкренләп кенә дингә өйрәткән икән, бөгөн дә беҙ яйлап барабыҙ, иншалла. Әгәр мосолман ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға эш урынында яулыҡ ябыныуҙы тыялар икән, юлда ябынып кил дә, ингәндә сисеп ҡуй, ҡайтҡанда тағы ябынып алырһың. Дөрөҫөн әйткәндә, кейемдә бөйөк хикмәт бар. Ағас күрке – япраҡ, әҙәм күрке – сепрәк, тигәндәй, кейем беҙҙең тәнебеҙҙең күпме етешһеҙлеген ҡаплай, матурлай, ҡояштың зарарлы нурҙарынан һаҡлай. Бөгөн табиптар актив ҡояш нурҙарының тире рагына килтереүен асыҡтан-асыҡ әйтә. Ошо сәләмәтлекте һаҡлау күҙлегенән ҡараған ваҡытта ла, тарих төпкөлдәрен байҡаһаҡ та, халҡыбыҙ бер ваҡытта ла ялан баш йөрөмәгән бит. Шуға кейем мәсьәләһенә килгәндә, ул исламдың ғына түгел, ә сәләмәтлегебеҙ талабы, шуның өсөн һаулығыбыҙҙы һаҡларға тейешбеҙ.
– Ғөмүмән, донъяла ҡарғыш бармы ул? Әллә кеше үҙе ниндәйҙер яуызлыҡ эшләй ҙә, ниндәйҙер яуызлыҡ көтөп йөрөп, йыһандан тартып аламы?
– Алғыш менән ҡарғыш – исламға тиклем булған һүҙҙәр. Беҙ алҡыш тигән һүҙ ҙә алғыш бит ул. Бәйғәмбәр с.ғ.с., урынһыҙға кешене йәки хайуанды рәнйетеп, ләғнәттән һаҡланығыҙ, сөнки уның рәнйеүе туп-тура Аллаһы Тәғәләгә етә, тигән. Шуның өсөн беҙ бер-беребеҙҙе урынһыҙға рәнйетергә тейеш түгелбеҙ. Хатта ки ислам шундай дәрәжәгә еткән, әгәр бер кешелә кәмселек күреп, шуны һөйләмәҫтән йәшерһәң, Аллаһы Тәғәлә һинең дә кәмселегеңде йәшерер, тигән. Әҙәм балаһы хатанан хәлил түгел. Мулла – ҡатаһыҙ, әҙәм хатаһыҙ булмаҫ, тигәндәй, тормошта тыныс-һыйышып йәшәү тигән нәмә һәм кешенең рәхмәте булырға тейеш. Шуның өсөн урынлы-урынһыҙ кешене, хайуанды, үҫемлекте рәнйетергә ярамай. Изгелек эшләү, әлбиттә, беренсе урында тора. Ҡарғыш алма, алғыш ал, тигәндә, алғыш шул доға – рәхмәт – тигәнде аңлата ла инде.
Ҡояш нуры Ергә килеп еткәнсе 10 минут самаһы ваҡыт талап ителә. Бынан ун быуат элек индерелеп тә, тормоштоң төрлө осоронда төрлө һынауҙарға дусар булған, уҙған быуаттың 70 йылы буйына инҡар ителгән, әле лә теге йәки был ҡаршылыҡҡа осраған, әммә һаман да йәшәгән хикмәтле лә, ҡөҙрәтле лә динебеҙ барса халыҡтың күңеленә үтеп инһен өсөн күпме ваҡыт кәрәк булыр – берәү ҙә аныҡ ҡына белмәй. Әммә ул ваҡыт ҡасан да булһа етәсәк. Сөнки, бер аҡыл эйәһе әйтмешләй, хатта иләк менән дә һыу ташырға мөмкин. Бары тик һыуҙың туңғанын көтөргә генә кәрәк...
Зәйтүнә ӘЙЛЕ әңгәмәләште.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Кемегеҙ уны еңә алыр икән? Ай-һай, үҙегеҙгә бик тырышырға тура килер инде. Шахматты бигерәк оҫта уйнай бит Коля! Шах бабай биргән мәсьәләләрҙе лә тиҙ генә сисә һала, өс йыл рәттән гәзитебеҙ үткәргән бәйгелә лә еңеүҙәр яулап килә.
Ҡоштарҙы мин бәләкәй сағымдан яратам. Улар менән ҡыҙыҡһынам, ситтән генә күҙәтәм. Мәҫәлән, сыйырсыҡ – бөтәбеҙ ҙә яратҡан изге ҡош. Шуның өсөн дә уларҙы һәр яҙ һайын атайым эшләп ҡуйған ояға ҡарап, түҙемһеҙләнеп көтөп алам. Килеп урынлашып, һайрап ебәрһә, шатлығым эсемә һыймай. Уның һәр көн шулай төрлө-төрлө тауыш сығарып йырлауына хайран ҡалам. Ә инде бала сығарғас, …
Continue reading ‘Тағараҡ элеп ҡуйҙым’ »
Ер өҫтөн ап-аҡ мамыҡтай йомшаҡ ҡар ҡапланы. Тышта шундай саф һауа, күңелдә лә ҡыштай аҡ уйҙар, ниндәйҙер мөғжизә. Тап ошо ваҡытта бар тәбиғәт ял итә. Урман хужаһы айыу ҙа ҡышҡы йоҡола. Урман йәмен бары тик ҡанатлы дуҫтарыбыҙ биҙәй.
Әкиәттәй матур бөгөн Беҙҙең ауыл урамы. Ап-аҡ ҡарҙар күмеп киткән Мөйөштәге бураны.
Кейеп яңы тундарын, Килеп етте Эт йылы. Һибә-һибә моңдарын, Үтеп китте ҡош йылы.
– Иғтибар, Дим – Шаҡша маршруты менән йөрөүсе электричка беренсе платформаның беренсе юлына килә! Ошондай иғлан ишетелеү менән муйындарына Рәсәй тимер юлы логотибы төшөрөлгән шарфтар бәйләгән ҡыҙҙар, малайҙар перронға сығып баҫты. Күп кенә күренәләр. Баҡтиһәң, шиғыр, хикәйә яратҡан, үҙҙәре лә ижад иткән балалар икән. Уҙып барған йылды шулай шиғырҙарын уҡып, тәгәрмәс туҡылдауы аҫтында оҙатырға йыйылғандар. …
Continue reading ‘Поезда Ҡыш бабай, Ҡарһылыу менән’ »
Гимназиябыҙҙа «Ярғанат» исемле хикәйәләр, «Ғәжәп хәбәр» тигән шиғырҙар китабы аша балаларға яҡшы таныш булған Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Жәлил Кейекбаев исемендәге премия лауреаты, шағирә, тәржемәсе Гөлнур апай Яҡупова менән осрашыу бик фәһемле, иҫтәлекле булғандыр, тип уйлайым. Сөнки изге һәм саф күңелле, оло тойғоло, нескә лә, көслө лә, сабыр холоҡло ла, иң мөһиме – бар булмышы …
Continue reading ‘Яҙыусы килде ҡунаҡҡа’ »
Ҡырмыҫҡалы үҙәкләштерелгән китапханалар селтәренең «Мурашек» ҡурсаҡ театры сығышы Бишауыл-Уңғар балаларын да битараф ҡалдырманы. Шулай булмай һуң, сәхнәлә мөғжизәләр донъяһы ла баһа?! Тылсым тәҙрәләренән ике яҡлап урынлаштырылған төрлө төҫтәге матур, күҙҙе ҡамаштырған шарҙар ысын байрам мөхитен тыуҙырҙы.
Беҙҙең Эт йылында тыуған V синыф уҡыусылары ниндәйерәк холоҡло, тиһегеҙме? Барыһы ла әүҙемдәр, тырыштар, шаяндар, отҡорҙар. Ә телдәре һуң ҡалай уларҙың! Бер һүҙгә йөҙ һүҙ менән яуап ҡайтарырға әҙерҙәр. Синыфтарында барлығы 10 бала. Ике уҡыусы – Нилә Лоҡманова менән Рәсим Юнысов тик «бишле» билдәләренә генә өлгәшә. Бишенселәр араһында спорт менән шөғөлләнеүселәр ҙә бар: Илгизәр Муллағәләмов, …
Continue reading ‘Һай, үҙебеҙҙең бишенселәр!’ »
Көтөп алған, ҡыуаныслы, яратҡан байрамыбыҙ – Яңы йылды матур итеп ҡаршыланыҡ. Был ваҡыт – мөғжизәләр, уй-теләктәрҙең тормошҡа ашыр мәле. Байрам әллә күпме матур тәьҫораттар бүләк итә.


text:
Өфө ҡала Советы депутаттары 2010 йылға бюджет ҡабул итәсәк
Өфө ҡалаһы ҡала округы Советының кесе йома үткәреләсәк XXI ултырышында депутаттар «Өфөнөң 2010 йылға бюджеты тураһында» база документын ҡабул итергә планлаштыра.
Ҡала Советының матбуғат секретары Галина Феоктистова хәбәр итеүенсә, дөйөм алғанда, көн тәртибенә ҡаланың йәшәйешен көйләү менән бәйле 30-ға яҡын мәсьәлә сығарыласаҡ.
Мәҫәлән, ғәмәлдәге норматив акттарҙың айырым пункттары төҙәтеләсәк. Үҙгәрештәр, атап әйткәндә, Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты яҡлау Программаһына, ҡаланың 2009 йылда БР Президенты Мөрәжәғәтнамәһенең төп йүнәлештәрен һәм положениеларын тормошҡа ашырыу буйынса Комплекслы саралар программаһына ҡағыласаҡ.
Шулай уҡ депутаттар Өфөнөң Орджоникидзе, Ленин һәм Октябрь райондарында бер нисә биләмәне межалау һәм планлаштырыу проекттары буйынса тыңлауҙар үткәреү датаһын ҡарарға һәм раҫларға йыйына. Бынан тыш, байтаҡ мәсьәләләр айырым ойошмалар өсөн биналарҙы ҡуртымға алыу шарттарына арналасаҡ.
Ултырыш ҡала хакимиәте бинаһында сәғәт 10-да башлана.


text:
Башҡортостанда 2924 һайлаусы теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы алды
Ваҡытынан алда Башҡортостан Президенты һайлауҙарына егерме көн ҡалғас республиканың 2924 һайлаусыһы теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы алды, тип хәбәр иттеләр республиканың Үҙәк һайлау комиссияһында. Бланктарҙы 2014 йылдың 30 июлендә төбәктең территориаль һайлау комиссияларында бирә башланылар. Теркәүҙән төшөрөү таныҡлығын ваҡытынан алда Президент һайлауҙары кеүек, БР Дәүләт Йыйылышына өҫтәмә депутат һайлауҙа ла: территориаль һайлау комиссияларында – 30 июлдән алып 3 сентябргә тиклем, участка һайлау комиссияларында – 4 сентябрҙән 13 тиклем алырға мөмкин. Бөтәһе 70 мең теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы әҙерләнгән.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, теркәүҙән төшөрөү таныҡлығын тауыш биреү көнөндә үҙ һайлау участкаһына килә алмаған һайлаусы алыуға хоҡуҡлы.


text:
Атай йортоноң һин бит йөрәге…
23 ноября 2013 йыл | Хаттар
Таш-Аҫты ауылында йәшәүсе ҡәҙерле әсәйебеҙ Таңгөл Әғзәм ҡыҙы Ҡаранаева Ҡауарҙы ауылында Зәбиҙә һәм Әғзәм Муллагилдиндар ғаиләһендә төпсөк бала булып донъяға килә. Мәктәпте тамамлап Белорет ҡалаһында медицина училищеһында белем ала.
Гимназия уҡыусылары ижады
23 ноября 2013 йыл | Хаттар
Әсәйемдең ҡулдары алтын. Бешергән аштарын тәмләп ҡараһаң, телеңде йоторлоҡ. Һәр әсәй балаларын күҙ ҡараһы кеүек һаҡлай.Әсәһеҙ донъя йәмһеҙ.
Әсә күңеле – балала тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр бит. Мин үҫеп йыраҡтарға сығып китһәм дә һине һағынып йәшәрмен. Ниндәй генә хәлдәрҙә лә мин һинең тылсымлы һүҙҙәреңә, ярҙамыңа мохтаж буласаҡмын. Ҡайҙа ғына йәшәһәм дә, ҡайҙа ғына йөрөһәм дә, һинең яғымлы ҡарашың, әйткән аҡыллы һүҙҙәрең минең тормошомда маяҡ булып торасаҡ.
Әсә күңеле – балала тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр бит. Мин үҫеп йыраҡтарға сығып китһәм дә һине һағынып йәшәрмен. Ниндәй генә хәлдәрҙә лә мин һинең тылсымлы һүҙҙәреңә, ярҙамыңа мохтаж буласаҡмын. Ҡайҙа ғына йәшәһәм дә, ҡайҙа ғына йөрөһәм дә, һинең яғымлы ҡарашың, әйткән аҡыллы һүҙҙәрең минең тормошомда маяҡ булып торасаҡ.
Донъябыҙ тотҡаһы
23 ноября 2013 йыл | Йәмғиәт
Әсәй, әсәкәйем, күҙ нурым! Донъялағы иң яғымлы һүҙҙәрҙе һиңә бағышлап әйтеп сыҡһам да, әҙ булыр кеүек. Файҙалы кәңәштәреңдән, тәмле аштарыңдан, тик йылылыҡ бөрккән тауышыңдан, йомшаҡ ҡулдарыңдан Хоҙай бер ваҡытта ла айырмаһын ине… Ошондай уйҙар әсә һүҙен ишетеү менән һәр беребеҙҙең йөрәгенән урғылып сыҡҡан моң кеүек ағылалыр.
Әсә бәхете
23 ноября 2013 йыл | Йәмғиәт
Уларҙың күркәм, һоҡланғыс йорто ауылға йәм биреп ултыра. Күңелде арбап ниндәйҙер серле яҡтылыҡ бөркөлгәндәй унан. Юҡ, йорттоң тышҡы матурлығынан, эске йыйнаҡлығынан ғына түгел, шул йортта йәшәгән изге күңелле, хәстәрлекле әсә һәм уның бәхетле, маҡсатҡа ынтылыусан балаларынан килә был нур. Һәм ошо нур тотош урамға, бөтөн ауылға яҡтылыҡ бөрккәндәй. Шуға ла был йорт эргәһенән үткәндә йылы тойғолар уяна. Үзбәк ауылындағы был йортта Фәрзәнә Шакирйән ҡыҙы Садиҡова балалары Илшат, Илнур, Фириә менән йәшәй. Уларҙың ғаиләһе ауылда өлгөлө, ихтирамлылар иҫәбендә.
Күңел йылыһын йәлләмәйҙәр
23 ноября 2013 йыл | Йәмғиәт
Имәндәш ауылында йәшәүсе Гөлнара Сәлимйән ҡыҙы менән Рамазан Зәйет улы Мәхмүтовтар – күмәк балалы ғаиләләрҙең береһе. Татыу ғаиләлә ата-әсәһенең хәстәрлегенә, һөйөүенә төрөнөп, 4 бала бер-береһен ҡыуып үҫеп буй еткереп килә. Иң оло балалары – ҡыҙҙары Гөлфиәләре күптән түгел тормошҡа сыҡҡан, Салауат медицина колледжында 3-сө курста уҡый. Улдары Раян Мәләүездәге кадет мәктәбендә - 11-се, Илнаралары Имәндәш урта мәктәбендә 7-се класта белем ала. Иң бәләкәстәре Юлиәгә 1 йәш тә 3 ай. Ғаилә башлығының атаһы вафат булғас, инәйҙәре Нәфисә Миңлебай ҡыҙы ғаиләне тулыландырып, ярҙамлашып улар менән бергә йәшәй. Килене менән 21 йыл инде һүҙгә килешмәй әсәле-ҡыҙлы кеүек татыулыҡта бәхетле ғүмер итәләр. Ул да 4 бала тәрбиәләп үҫтергән.


text:
Башҡорт медицина колледжы студенты Земфира Ишморатова – Волга буйы федераль округында иң яҡшыһы
Ҡазан медицина колледжында Волга буйы федераль округындағы медицина һәм фармацевтика мәғариф учреждениеларының «Лаборатор диагностика» белгеслеге буйынса белем алған сығарылыш студенттары араһында һөнәри оҫталыҡ конкурсы тамамланды. I урынды унда Башҡорт медицина колледжы студенты Земфира Ишморатова алды.
Сарала ҡатнашыусылар ижади потенциалы, теоретик белемдәре кимәле һәм практик оҫталығы кеүек критерийҙар буйынса баһаланды. Өйгә эш сифатында конкурсанттар тамашасылар һәм баһалама ағзалары иғтибарына «Донъяның иң яҡшы лабораториялары» темаһына мультимедиялы презентациялар тәҡдим итте.
Земфира Ишморатова конкурс программаһы дауамында алдынғы урындарҙа килде. Был Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә белгестәр әҙерләү кимәленең юғары булыуы хаҡында һөйләй, тип иҫәпләйҙәр БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығында.
Конкурста Йошкар-Ола, Киров, Медногорск, Түбәнге Новгород, Ульяновск, Өфө, Ҡазан ҡалаларының медицина колледждары вәкилдәре ҡатнашты.


text:
Бер актерҙың театры, йәки Ләйсәндең моноспектакле21-11-2017, 09:10 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
Быға тиклем Ләйсән, Башҡортостанда уҙған “Ал сәскә” телевизион конкурсында ҡатнашып, республиканың иң һәләтле йәш йырсылары, музыкант һәм бейеүселәре араһында тамашасы һөйөүен яулағайны. Алты йәшендә “Учалы йондоҙсоҡтары” фестивалендә, Дүртөйлөлә ойошторолған “Яҙғы тамсылар” республика конкурсында беренсе баҫҡысҡа күтәрелде. “Урал батыр” эпосын яттан һөйләүселәр бәйгеһендә лә бер нисә тапҡыр еңеүгә иреште.
Ҙур карапҡа йөҙөр өсөн диңгеҙ кәрәк тигәндәй, талантлы ҡыҙҙың моң даръяһы киңәйгәндән-киңәйә бара. Бала ғына булыуына ҡарамаҫтан, Ләйсән сәхнәлә үҙен тәжрибәле артистар кеүек иркен тота. Ул уҙған йәкшәмбелә Мәскәү сәхнәһендә сығыш яһағанда залда себен осҡан тауыш ишетелерлек ине, ҡыҙыҡай барыһының да иғтибарын арбаны. “Сыңрау торна” йырын башҡарғанда иһә күҙҙәргә йәш төйөлдө, ә думбырала, ҡумыҙҙа, ҡурайҙа уйнап, халҡыбыҙҙың саф рухи һауаһын залға өрҙө.
Киләсәктә сәхнәлә лә, экранда ла күрербеҙ Ләйсән Золотареваны. Кешеләргә нур бөркөп, шатлыҡ өләшеп йәшәр өсөн яратылған бит ул.
Әйткәндәй, был конкурстың сират буйынса икенсе сығарылышы ине. Был юлы ла жюри ағзалары ете иң яҡшы ҡатнашыусыны һайлап алды. Хәҙер аҙна буйы – шәмбе төнгө сәғәт 12-гә тиклем конкурстың Интернеттағы рәсми сайтында яратҡан сығыш өсөн тауыш бирергә була. Бер кеше махсус төймәгә иң күбе биш тапҡыр баҫа ала. Шулай итеп, киләһе турға үтәсәк еңеүсене тамашасы билдәләй. Әйҙәгеҙ, яҡташыбыҙға дәррәү генә теләктәшлек белдерәйек!
Станислав Говорухин, Рәсәйҙең халыҡ артисы, режиссер:
– Был ғәжәйеп ҡыҙ бала кинематограф өсөн тыуған. Тиҙҙән беҙ уны экрандарҙа күрербеҙ әле.
Ирек НУРЕТДИНОВ, Ләйсәндең атаһы:
– Ағаһына “Урал батыр” эпосын өйрәткәндә, аяҡ араһында уралып йөрөгән дүрт йәшлек Ләйсән дә унан ҡалышмай әҫәрҙең үҙенә оҡшаған ерҙәрен ятлай башланы. Тормош иптәшем Оксана менән беҙ быға артыҡ иғтибар бирмәнек, ә бына әсәйем, ғүмере буйы балаларға башҡорт теленән белем биргән Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры Дилара Игелекова, Ләйсәнгә эпосты ентекләп өйрәтә башланы. Уның музыканы яҡшы тойоу һәләте барлығын аңлап, йырларға, думбырала, ҡурайҙа, ҡумыҙҙа уйнарға өйрәттем. Бейергә теләк белдергәс, бейеүҙәр ҡуя башланым.
Ә “Зәңгәр ҡош” телеконкурсы өсөн видеозаявканы апрель айында уҡ ебәрҙек. Беҙҙе һайлап алыу турына Өфөгә саҡырҙылар. Сираттағы турҙы уңышлы үткәс, июнь аҙағында Мәскәүгә юлландыҡ. Был юлы илебеҙҙең төрлө мөйөштәренән 150-нән ашыу бала көс һынашты. Ләйсән рус телендә “Урал батыр” эпосынан өҙөк ятлап ишеттерҙе, ҡурайҙа, ҡумыҙҙа, думбырала уйнаны. Жюри ағзалары “Нәфис һүҙ” номинацияһында сығыш яһарға тәҡдим итте, шулай ҙа конкурс шарттарынан тайпылып, йырҙы ла башҡарыуын һоранылар. Бына шулай бәләкәй генә театрлаштырылған сығыш килеп сыҡты.


text:
Ағас япраҡтарын ҡыҙғылт-һары төҫкә мансып көҙ үҙ көсөнә инә бара. Еләк-емеш ҡыуаҡтары ла япраҡтарын ҡоя-ҡоя ҡышҡа әҙерләнә.
Был осорҙа, көндәрҙең ниндәй булыуына ҡарамаҫтан, еләк-емеш үҫентеләрен ултыртыу эштәре дауам итә, ул һалҡындар башланғас ҡына тамамлана.
Алманың ҡышҡы сорты йыйып алына. Баҡсаны ҡышҡа әҙерләү эштәре дауам итә: ер йомшартыла, үҫенте ҡалдыҡтарынан таҙартыла, еләк-емеш ҡыуаҡтары тәрбиәләнә, ашлама индерелә. Ҡыҫҡаһы, көҙ баҡсала эш күп, һәр береһенә өлгөрөргә генә кәрәк.
Үҫенте ҡалдыҡтары
Ҡойолған япраҡтарҙа, үҫенте ҡалдыҡтарында ҡоротҡостар, төрлө бәшмәк ауырыуҙары йыш сыға, тигәйнек. Шуға ла уларҙы яндырыу йәки компостлау шарт. Ҡайһы бер һәүәҫкәр баҡсасылар үҫенте ҡалдыҡтарын, ҡойолған япраҡтар, картуф, сөгөлдөр, кишер, ҡыяр, помидор һабаҡтарын ҡышҡылыҡҡа өйөп ҡуя. Һөҙөмтәлә сүп аҫтына сысҡан оялай, үрсей. Ҡышын был кимереүселәр алмағасҡа һәм башҡа еләк-емеш ҡауаҡтарына зыян килтерә. Шуға күрә баҡса участкаларында сүп-сар өйөп ҡалдырырға ярамай.
Баҡсасыларҙың ҡайһы берҙәре үҫенте ҡалдыҡтарын юл буйына сығарып ташлап әрәм итә. Ә бит улар—һәйбәт ашлама. Тәжрибәле баҡсасылар ҡыяр ултыртҡан ергә һөрөнтө ҡатламы тәрәнлегендә канау ҡаҙа ла, бөтә үҫенте ҡалдыҡтарын ошонда тыңҡыслап тултырып, өҫтөн тупраҡ менән күмә. Киләһе йылға унда ҡыяр сәсәләр. Ҡалдыҡтар серегәндә ҡыяр түтәле йылына, ә сүп-сар сереп ашламаға әйләнә.
Ҡарағат ҡыуаҡтарын тәрбиәләү
Ҡайһы берәүҙәр ҡарағат сыбыҡтарын күтәреп бергә бәйләп ҡуя. Улай эшләргә ярамай. Күтәреп бәйләнгән ҡыуаҡтар ҡар менән күмелмәй ҡала. Ҡышҡы һалҡындарҙа сәскә бөрөләре өшөп юҡҡа сыға. Шуға күрә бөтә төр емеш ҡыуаҡтарын ҡар аҫтында ҡалдырыу сараһын күрергә кәрәк.
Көҙ ҡарағат ҡыуаҡтарындағы ҡартайған, һынған, ауырыу ботаҡтар ҡырҡып алына һәм яндырыла. Ҡарағат төбөнә органик һәм минераль ашламалар индерелә, ҡыуаҡ тирәһе тамырға зыян килтерелмәй генә йомшартыла. Унан тиреҫ, торф, ағас онтағы менән ҡаплайҙар.
Ҡурай еләгенә тәрбиә
Ҡарағат һәм ҡурай еләге бер урында һигеҙ-туғыҙ йыл үҫтерелә. Шуға күрә оҙаҡ ултырған ҡурай еләген тамырынан йолҡоп ташларға, яңы еләк плантацияһы ултыртырға кәрәк.
Ҡурай еләге ашламаларҙы айырыуса ярата. Йыл һайын көҙҙән бер квадрат метрға 6-8 килограмм серетмә, 40-50 грамм суперфосфат, 20-30 грамм калий ашламаһы, ә яҙ 30-40 грамм мочевина (азот ашламаһы) индерелә. Унан, тамырға зыян килтермәй генә, ер йомшартыла.
Ҡурай еләге үҫкән тупраҡтың дымлылығын, структураһын һаҡлау өсөн унда торф, серетмә йәки ағас онтағы һибеү мөһим. Ҡышҡылыҡҡа үҫентеләрҙе ҡар күмерлек итеп, бер-береһенә ҡапма-ҡаршы ҡуйып, ергә эйеп бәйләргә кәрәк.
Ер еләге
Ер еләгенең уңышын йыйып алғас та япраҡтарын сабып алып яндыралар. Ләкин һыуыҡ ҡыштарҙа сабып алынған еләк плантациялары туңып һәләк булыуы мөмкин. Ә япраҡтары сабылмаған еләк түтәлдәре көҙгө һалҡындарға бик бирешеп бармай. Еләк тамыры тупраҡ ҡатламының өҫкө өлөшөнә таралып үҫә, шуға күрә ул асыҡ ятҡан ерҙәрҙә 15 градус һалҡынға ла бирешеп бара. Шуға еләк плантацияһын 5-7 сантиметр ҡалынлыҡта серетмә, торф йәки ағас онтағы менән ҡапларға кәрәк.
Еләк-емештең ҡышты уңышлы сығыуында ҡар ҡатламы ифрат ҙур роль уйнай. Шуға ла уларҙы ҡышҡа әҙерләнгәндә ҡар тотоу сараларын күрергә кәрәк.
Емеш ағасын ҡыш көнө сысҡан кимереүҙән һаҡлау өсөн ағас олоно тирәһенә торф йәки ағас онтағына 10 процентлы креолин һеңдереп һипһәң, кимереүселәр ағас олонона яҡын да бармаҫ.
Фәрит Әхмәров әҙерләне.


text:
Земфира ҒИРФАНОВА
Бейеүҙән илһам алмаған кеше бармы икән?! Эйе, сәнғәттең был тѳрѳ кешене дәртләндерә, уға яҡшы кәйеф бүләк итә. Күптән түгел Сибай филармонияһы сәхнәһендә Ф.Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле ике кѳн дауамында концерт ҡуйҙы. Зал тамашасы менән шығырым тулы булды, һәр бейеү кѳслѳ алҡыштарға күмелде. Ансамблдә бейеүсе талантлы яҡташтарыбыҙҙы күреп, һоҡланыуыбыҙҙың сиге булманы. Шуларҙың береһе Эльмир Ҡолмѳхәмәтов—редакциябыҙ ҡунағы.
—Эльмир, бейеү һинең ѳсѳн нимә ул?
—Бейеү—бар күңелемде һалып башҡарған тѳп хеҙмәтем. Һәр яңы ҡуйылған бейеүҙе ҙур ҡыҙыҡһыныу менән ѳйрәнәм. Беҙ ансамблдең етенсе быуыны булып иҫәпләнәбеҙ. Легендар бейеүселәре менән әллә күпме илдәрҙең сәхнәһен дер һелкеткән мәшһүр ансамблдә эшләү—ул үҙе ҙур яуаплылыҡ. Әле мәшһүр бейеүсебеҙ Ф.Ғәскәровтың 100 йыллығына ҡарата баш ҡалабыҙҙа уҙасаҡ фестивалгә әҙерләнәбеҙ. Унда илебеҙҙең тѳрлѳ тѳбәктәренән билдәле бейеү ансамблдәре ҡатнашасаҡ.
—Ансамбль башҡарған бейеүҙәр араһында башҡорт бейеүҙәре сағыулығы, дәртлелеге менән айырылып тора…
—«Тѳньяҡ амурҙары», «Гѳлнәзирә», «Зарифа», «Бесәнселәр», «Самауыр менән бейеү», ғѳмүмән алғанда, репертуарҙағы 150 бейеүҙең барыһын да дәрт, рух, оҫталыҡ менән башҡарыу ѳсѳн бар тырышлығыбыҙҙы һалабыҙ. Был йәһәттән, ветерандарыбыҙҙың эскерһеҙ ярҙамы, ышанысы беҙҙе үҫтерә. Уларҙың кәңәше беҙҙең ѳсѳн үтә лә ҡәҙерле. Әле үрҙә әйткән фестивалгә әҙерлек сиктәрендә репертуарҙа яңы бейеүҙәр арта бара. Сибай тамашасыһына яңы ҡуйылған ҡырғыҙ, ҡаҙаҡ халыҡтарының бейеүҙәрен тәҡдим иттек. Шулай уҡ ҡыҙҙар башҡарыуында «Хорезм» композицияһын һәр ерҙә лә кѳслѳ алҡыштар менән оҙаталар.
—Эльмир, профессиональ сәхнәгә юл ҡайҙа һалынды?
—Биш йәшем тулғас, әсәйем Сибай сәнғәт мәктәбенә алып килгәйне. Ул үҙе ижади күңелле кеше, фортепьянола уйнай. Ата-әсәйем эшҡыуарлыҡ менән шѳғѳлләнә. Уларға оло рәхмәтемде белдерәм. Ә бейеү буйынса һабаҡтарҙы педагог Сания Салауат ҡыҙы Хәйбуллинанан алдым. Халыҡ бейеүҙәре күңелемә ныҡ ятты. Артабан Ѳфѳләге Р.Нуриев исемендәге хореография училищеһына барырға ҡарар иттем. Унда ете класс уҡыным. Күп кенә малай-ҡыҙҙар хыялдарында йѳрѳткән билдәле уҡыу йортонда балет, халыҡ бейеүҙәре сәнғәте йондоҙҙарынан һабаҡ алыуым менән ныҡ бәхетлемен. Училищелағы остазым Марат Әғләм улы Кәримовҡа ҙур рәхмәтлемен.
—Ф.Ғәскәров исемендәге ансабмлдә эш башлау тормошоңдоң иң бәхетле мәлелер, моғайын?..
—Училищела уҡыған саҡта ансамблдә ике йыл рәттән практика үттек. Был үҙебеҙҙе художество етәксеһенә күрһәтеү мѳмкинселеге ине. Беҙҙе, бер нисә егет һәм ҡыҙҙы, һайлап алдылар, тиһәм дә хата булмаҫ. Ныҡлы әҙерлек менән килдек. Әле ансамблдә эшләүемә биш йыл да булып китте. Эшемә бар күңелемде һалам. Ниндәй генә сәхнәгә сыҡмайыҡ, тамашасының зауығын ҡәнәғәтләндерергә, уны дәртләндерергә тырышабыҙ. Бейеүҙәребеҙҙе сит ил сәхнәләренә әҙерләү оло хеҙмәт талап итә. Бына әле Бразилияла уҙғарылған халыҡ-ара фестивалдә ҡатнашып, яңы тәьҫораттар менән ҡайттыҡ.
—Ансамблдә яҡташтарыбыҙҙы, талантлы ҡыҙҙар-егеттәребеҙҙе күреп ҡыуандыҡ.
—Сибайҙан бишәүбеҙ. Эльмира Байбулова, Регина Мостафиналар менән хореография училищеһында бергә уҡыныҡ. Шулай уҡ Айгѳл Ғәбитова, Гѳлназ һәм Эдуард Байегетовтар кеүек оҫта бейеүсе йәштәре менән сибайҙар хаҡлы ғорурлана ала.
—Хәрби хеҙмәттә лә булғанһың...
—Эйе, Питерҙа «Йыр һәм бейеү» хәрби ансамблендә хеҙмәт иттем. Унда ла гастролдәргә йыш сыҡтыҡ. Әлбиттә, бейеп кенә йѳрѳмәнек. Әрме һурпаһы эселде, тип әйтә алам. Был үҙенә күрә тормош мәктәбе булды.
—Яҡташтарыңа теләктәрең?
—Зал тултырып концерттарға килгәндәре ѳсѳн ҡалалаштарыма шатмын. Бейеү сәнғәтен аңлаған халыҡ йәшәй беҙҙә. Быны коллегаларым да әйткәне бар. Сығыштарыбыҙҙы алҡыштарға күмеүҙәре—беҙҙең ѳсѳн ҙур бүләк. Яҡташтарыма һәр ваҡыт шулай тормошто яратып, унан йәм табып йәшәүҙәрен теләйем.
—Киләсәккә хыялдарың...
—Матур хыялдар менән йәшәйем. Әле ситтән тороп БДУ-ның Сибай институтының иҡтисад факультетында белем алам. Бѳгѳнгѳ заман йәштәре маҡсатлы булырға, бер кимәлдә туҡтап ҡалмаҫҡа, белемен камиллаштырырға ынтылырға тейеш.
—Эльмир, беҙ ҙә һиңә ошондай матур уй-ниәттәреңдең тормошҡа ашыуын һәм сәләмәтлек теләйбеҙ.


text:
Республиканың иң яҡшы журналисы исеменә «Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы алып барыусыһы Зөһрә Арсаева лайыҡ булды
Республиканың иң яҡшы журналисы исеменә «Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы алып барыусыһы Зөһрә Арсаева лайыҡ булды
Бөгөн Өфөлә «Матбуғат балы» фестивале үтте. Журналистар араһында ойошторолған конкурс һөҙөмтәләре буйынса радио каналы алып барыусыһы, хеҙмәттәшебеҙ Зөһрә Фәнил ҡыҙына абруйлы исем бирелде. Күптәргә радио тулҡындары аша яҡшы таныш замандашыбыҙ, журналистика өлкәһенә егерме йылдан ашыу ғүмерен бағышлаған. Милли киң мәғлүмәт сараһы вәкиленең йыл журналисы конкурсында еңеп сығыуы туған телдәге медиа киңлектә лә һөҙөмтәле, уңышлы ижад итеүен күрһәтә.«Матбуғат балы» сиктәрендә йыл дауамында журналистика өлкәһендә әүҙем эшләгән ҡәләм оҫталары ла тәбрикләнде. Республиканың мәғариф өлкәһен яҡтыртыусы иң яҡшы журналисы тип «Яңылыҡтар» хеҙмәте махсус хәбәрсеһе, хеҙмәттәшебеҙ Рәмзиә Кәримова табылды. Мөһим ваҡиғалар уртаһында ҡайнап, уларҙы ябай аңлайышлы тел менән анализлап халыҡ иғтибарына еткереүсе Башҡортостан юлдаш телевидениеһы хәбәрсеһе тапшырылған наградаһын йыл дауамында алып барған эшенең һөҙөмтәһе, тип билдәләй.


text:
Будкалағы тормош
Будкалағы тормош
Иглин районында 91 йәшлек пенсионер өйһөҙ аҙаплана. Бер йыл элек уның йорто янып көл-күмергә әйләнә, үҙе мөғжизә менән генә иҫән ҡала. Хәҙер пенсионер вагонда йәшәргә мәжбүр. Яңы йорт төҙөп сығырға зыян күреүсенең хәленән килмәй. Ваҡытлыса урын да Сәйҙә Хатип ҡыҙының яҙмышына битараф булмағандар тарафынан бирелгән.Сәйҙә Хатип ҡыҙы 91 йәшен иҫке вагонда ҡаршы алырмын тип уйлап та бирмәгән. Бында уның бер-ике ҡат кейеме лә, көнкүреш кәрәк-яраҡтары. Көс-хәл менән хәрәкәтләнгән Сәйҙә Хатип ҡыҙын икенсе мәсьәлә борсой. Йәй үтеп, һалҡын көҙ, ҡыш етһә, оло йәштәге ханымдың туңыуы ихтимал.
Ауылға килеп инеү менән ихаталағы һерәйеп ҡалған бүрәнәләр Сәйҙә Хатип ҡыҙына бер йыл элек булған янғынды хәтерләтә. Хаҡлы ялдағы ханымдың иҫән ҡалыуын ауылдаштары мөғжизәгә тиңләй. Сөнки ут эсенән ул үҙе сыға алмаҫ ине, ти күршеһенең ғүмерен ҡотҡарыусы Сәғит Ҡадиров.
Биләмә башлығы Сәйҙә Хатип ҡыҙының бәләһен яҡшы аңлай. Район хакимиәтенә мөрәжәғәт иткән. Әммә яуап бер: яңы йорт төҙөлөшөнә аҡса бүленмәй. Сөнки 20-се федераль законға ярашлы, тыл ветерандарына торлаҡ шарттарын яҡшыртыу буйынса субсидия юҡ. Әлеге ваҡытта район хакимиәте хеҙмәткәрҙәре тарафынан Сәйҙә Хатип ҡыҙын Көҙәй ауылындағы йорт-интернатҡа урынлаштырыу саралары ҡарала.
Айгөл Әбйәлитдинова, Иглин районының мәғлүмәт-аналитика бүлеге етәксеһе: «Сәйҙә Камалетдиноваға 91 йәш. Уға торлаҡ ҡына түгел, медицина ярҙамы ла талап ителә. Шуға ла беҙ махсус йорт-интернатта йәшәүе уңайлы булыр тип уйлабыҙ».
Әммә хаҡлы ялдағы ханым үҙе төрлө яҡлы ярҙамдан баш тарта. Ул хатта, яҡын туғандарының береһе - һеңлеһендә йәшәргә лә риза түгел.
Сәйҙә Хатип ҡыҙы хатта, вагонда ла йәшәргә әҙер, бары тик тыуған ерендә, ихатаһында булһын. Оло йәштәге ханымдың балалары юҡ. Ә берҙән-бер һеңлеһенең яңы йорт күтәртеп ултыртырға хәленән килмәй. Шунлыҡтан зыян күреүсе кеше бәләһенә битараф булмаусыларға өмөт бағлай. Экранда күргән телефон һандары буйынса бәйләнешкә инеп, Сәйҙә Камалетдиноваға ярҙам күрһәтә алаһығыҙ.
8 917 405 90 26 СӘҒИТ
8-987 033 88 76 ӘЛФИӘ


text:
«Өфө» аэропортында хәүефһеҙлек саралары көсәйтелде
«Өфө» Халыҡ-ара аэропорты штат режимында эшләй. Бөтә планлаштырылған авиарейстар тотҡарлыҡһыҙ килде, шул иҫәптән кисә кис шартлау яңғыраған Мәскәүҙең «Домодедово» аэропортынан да. Мәскәүҙәге теракт менән бәйле Өфө аэропортының бөтә хеҙмәттәре көсәйтелгән эш режимына күсерелде, аэропорт комплексын көслө һаҡлау тәьмин ителде.
«Өфө» аэропортының генераль директоры ярҙамсыһы Әмир Солтангәрәев хәбәр итеүенсә, аэропортта тупланған бөтә хоҡуҡ һаҡлау органдары структуралары көсәйтелгән хәүефһеҙлек саралары индерҙе. Бында Федераль именлек хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы, БР буйынса Эске эштәр министрлығы, таможня хеҙмәте һәм авиация именлеге хеҙмәте вәкилдәре урынлашҡан. Аэропорт комплексына бөтә инеүҙәр, вокзал эргәһе территорияһы, яҡында торған автотранспорт саралары ҡарап сығылды. Территорияны һәм биналарҙы тикшереүгә өйрәтелгән эттәр менән кинологтар йәлеп ителде.
«Домодедово» аэропортындағы теракт һөҙөмтәһендә 35 кеше һәләк булды, 150-нән ашыу кеше зыян күрҙе. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, зыян күреүселәр исемлегендә Октябрьский ҡалаһында йәшәүсе, 1963 йылғы Андрей Федорович Ермоленко бар. Йәрәхәттәр алған Андрей Федорович Мәскәүҙең 13-сө ҡала клиник дауаханаһына илтелгән.


text:
Башҡортостан Президенты республиканың көньяғында агрофирмаларға үҫешергә кәрәклеген билдәләне
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республиканың көньяғы буйлап эш сәфәре барышында Стәрлетамаҡ районының Калинин исемендәге агросәнәғәт предприятиеһында булды.
Был аграр комплекс иген, көнбағыш, һөт һәм ит етештереүҙә махсуслашҡан. Уның составында алты һөтсөлөк фермаһы, ике машина-трактор паркы, ике иген келәте һәм ҡатнаш аҙыҡ етештереү цехы бар.
Хужалыҡта ете мең самаһы һыйыр малы аҫрала. Тәүлегенә агрофирма Өфө заводтарына 30 тоннаға яҡын һөт тапшыра.
Предприятиеның ауыл хужалығы ерҙәре 30 мең гектарҙан ашыу майҙанды биләй. Унда 800-гә яҡын кеше эшләй. Агрофирманың продукция һатыуҙан алынған табышы 2010 йылда 239 миллион һумдан ашыу сумманы тәшкил иткән.
Агрофирманы ҡарап сыҡҡас, Рөстәм Хәмитов хужалыҡтың күрһәткестәре яҡшы булыуын һәм уға артабан үҫешергә кәрәклеген билдәләне.


text:
Фото:
Башҡортостанда полиция хеҙмәткәрҙәре өсөн госпиталь асылды
Фото:
Өфөлә БР буйынса Эске эштәр министрлығы медик-санитар часы госпиталенең яңы дауалау корпусы асылды. Уны асыу тантанаһында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һәм Рәсәй эске эштәр министры урынбаҫары Игорь Алешин ҡатнашты.
Корпус бер йылдан да әҙерәк ваҡытта төҙөлдө. 2010 йылдың 21 июлендә, ошолай уҡ Рөстәм Хәмитов менән Игорь Алешин алдында, төҙөләсәк бина нигеҙендә киләсәк быуынға мөрәжәғәт һалынған капсула ҡалдырылды. Капсуланы Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, отставкалағы эске хеҙмәт полковнигы Миҙхәт Хәсәнов һалды.
Республика бюджетынан корпус төҙөлөшөнә дөйөм алғанда 85 миллион һум бүленде. Бынан тыш, 13,4 миллион һум бағыусылар средстволары йәлеп ителде, улар медицина ҡорамалдарын һатып алыуға тотонолдо. Корпус биналарының майҙаны — 2780 квадрат метр.
— Корпус БР буйынса Эске эштәр министрлығына һәм бында һаулыҡтарын нығытасаҡ ветерандарға яҡшы бүләк булыр, тип уйлайым, — тине Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Президенты әйтеүенсә, республика етәкселеге бындай проекттарҙы тормошҡа ашырыуға средстволар бүлеп, киләсәктә лә хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәренә ярҙам итәсәк.
Игорь Алешин, бөгөнгө көнгә тиклем Башҡортостанда Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәренә Рәсәй буйынса иң аҙ койка-урындар тура килә ине, тип билдәләне. Яңы корпус асылыуы был проблеманы хәл итте. Яңы госпиталдә көс структураларының 75 мең хеҙмәткәре һәм уларҙың ғаилә ағзалары һаулығын нығыта аласаҡ. Бында полицейскийҙар ғына түгел, элек Эске эштәр министрлығы структураһына ингән хеҙмәттәр, мәҫәлән, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы системаһы тураһында ла һүҙ бара.
— Был бинаның сафҡа индерелеүе арҡаһында беҙ ҡыҙыу нөктәләрҙә хеҙмәт иткәндәргә лә реабилитация үтеү мөмкинлеген бер нисә тапҡырға арттыра алабыҙ, — тине Игорь Алешин.
Рөстәм Хәмитов менән Игорь Алешин интенсив терапия, кардиология, гастроэнтерология палаталарын, клиник-диагностикалау лабораторияһын, госпиталдең аш бүлмәһен һәм башҡа биналарын ҡараны. Иң аҙаҡтан Рәсәй эске эштәр министы урынбаҫары корпус төҙөүҙә күрһәткән ярҙамы өсөн Рөстәм Хәмитовҡа рәхмәт әйтте.
— Был республика Президенты һүҙҙәренең эше менән бер булыуына сағыу миҫал, — тине Игорь Алешин.


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Проза » Бисмилла көсө
Бисмилла көсө
йәки иҫ киткес һылыу еңгәбеҙгә ни өсөн шайтан эйәләшкән?
“Ишегеңде асҡанда ла, ингәндә лә, һәр баҫҡан ереңдә бисмиллаңды уҡып йөрө! Бер нисә доғаны ятлап алһаң, бигерәк шәп булыр. Йөрәгең тыныс булыр, Хоҙай Тәғәлә үҙеңде ен-шайтандан аралар...”
Йортомда һәр саҡ теләп-көтөп алынған ҡунаҡ ошо апай-инәйҙәр. Туған да түгелдәр, ә бына ниндәйҙер күңел яҡынлығы бар. Ай һайын килеп, сутырлашып хәбәрҙәрен һөйләп, намаҙ уҡып киткәндәренән һуң күңелдә, ысынлап та, ниндәйҙер һиллек урынлаша. Һәм килгән, шылтыратып хәл белгән һайын: “Бисмиллаңды онотманыңмы?” – тигән һорау менән борсолалар. Йылдар дауамында яҡын кешемә әүерелгән тағы бер апайым-ҡурсалаусымдың һүҙҙәре иҫемә төшә: “Бисмилләһи-рахмәнир-рахим” тип әйтеп йөрөһәң, шайтандар себен ҙурлығындай булып ҡала, ти. Ошо хаҡта онотма!”
Был юлы ла хәл белешергә килеп, тормоштоң төрлө хикмәтен һөйләп ултырған инәйҙәр тағы “бисмилла” әйтеү тирәһендә һүҙ ҡуйыртты. Берәүһе: “Шайтан бисмиллаһыҙ кешенең ҡуйынында йөрөр”, – тиеүенә көлөмһөрәп ҡуйыуымды күреп, икенсеһе: “Юҡҡа йылмаяһың, ҡыҙыҡай! Беҙ – ошондай ғибрәтле хәлдәрҙе күреп-ишетеп үҫкән кешеләр”, – тип бала сағында ауылдарындағы булған ваҡиғаға әйләнеп ҡайтты.
–...Хәҙер кешеләр ен-шайтанға ышанып бармай. Үҙҙәре уларға әйләнеп бөтөп барғастыр инде. Бына минең өләсәйем: “Ендәр беҙҙең янда ғына йәшәне, йыш ҡына уларҙың бер урындан икенсе урынға күсенеүен ишетә торғайныҡ. Улар шарт та шорт малын ҡыуа, балаларының илағаны-шаярғаны, аттарының кешнәүе, арба шығырлаған тауыштары ишетелә ине. Бындай ваҡытта ололар беҙҙе йорттан сығарманы, үҙҙәре лә сыҡманы. “Ендәрҙең юлын быуырға ярамай, асыуланһалар, йортоңа, нәҫелеңә бәлә, төҙәлмәҫ ауырыу килеүен көт тә тор”, – тип иҫкәртерҙәр ине. Шуға күрә беҙ ендәр күсенгәнсе белгән доғаларыбыҙҙы уҡып, өйҙә боҫоп ултыра торғайныҡ”, – тип һөйләр ине. Тик әҙәм балаһының көндән-көн яһиллана барыуы, теләһә ниндәй ялтырауыҡ әйберҙәре, техникаһы барлыҡҡа килеүе ендәр донъяһын беҙгә күренмәҫлек һәм ишетелмәҫлек итте, буғай. Ә бит элегерәк ҡарт өләсәйҙәребеҙҙең һүҙҙәрен хәтергә алғанда, ошо беҙгә таныш булмаған ендәр донъяһы менән аралашыу булған. Кемдер, сабыйын һауыҡтырыуҙы һорап, ошо параллель ғәләмәткә мөрәжәғәт иткән йәки, киреһенсә, улар беҙҙең атаҡлы муллаларҙан ярҙам һораған, имеш. Ололар һәр саҡ ендәр менән шайтандарҙы айырып һөйләне. Йәнәһе лә, ендәр – үҙ тормошо менән йәшәгән заттар. Кеше уларға зыян итмәһә, ҡамасауламаһа, улар ҙа беҙгә теймәй. Шайтандар иһә әҙәм балаһын юлдан яҙҙырыу, упҡынға этәреү әмәлен генә эҙләп йөрөй.
Беҙҙең ауылда бик матур ғаилә йәшәне. Баһадир кәүҙәле, ҡарашы осҡон сәсеп торған йәш ир көс-ғәйрәте менән һоҡландырһа, кәләшенең иҫ киткес һылыулығы хайран ҡалдырҙы. Йәш килен юлда осраған иренең ауылдаштары менән ипле генә һаулыҡ һорашып, бер ҡараһа, кешеләр уның йөҙ-һынынан һушһыҙ ҡала ине. Матур, бик татыу йәшәне улар. Ә уларҙың мөхәббәте! Урам буйлап бергә үтеп барғанда һәр кем ҡарап ҡалыр ине. Бәхетле пар бер-береһенән күҙен ала алмаҫ, ә ҡараштарында бер-береһенә ҡарата сикһеҙ һөйөү, тағы ла һүҙ менән аңлата алмаҫлыҡ хистәр ташҡыны ағыла ине. Ғифриттәй йәш ирҙең йыш ҡына кәләшен ҡулдарына алып өйрөлтөүе, хәтһеҙ араны уны күтәреп алып барғанын күреү ниндәйҙер сихри донъяның шаһитына әүерелдерҙе. Өлкәндәр, баш сайҡап: “Күҙ теймәһен, бигерәк бәхетлеләр”, – тиер ине.
Яман күҙ тигән нәмә бар ул донъяла. Бер көн шулай әзмәүерҙәй ауылдашыбыҙ түшәккә йығылды. Уны кемдәр генә имләп-өшкөрмәне, табип та ҡараны – файҙаһы булманы. Баһадир кәүҙә көндән-көн шиңеп, ҡоро һөйәккә ҡалды. Тамағынан аш үтмәгән һөйгәненә ҡатыны әллә ҡайҙа ятҡан шишмәнән һыу ташып эсерҙе. Сөнки шул ер аҫтынан урғылып сыҡҡан саф һыу ғына ауырыуҙың йәнен тотоп тора ине. Тик көҙгө япраҡтар ер өҫтөн ҡаплаған саҡта, ул күҙҙәрен мәңгелеккә йомдо. Уны ерләргә бар ауыл халҡы сыҡты. Һәр кемгә изгелек иткән йәш ирҙең ғүмере кинәт өҙөлөп ҡалыуы барыһын да шаңҡытты. Ҡатыны ошо хәлдән һуң бер кем менән дә һөйләшмәҫ булды. Иренең туғандары ситтән килгән киленен әүрәтер өсөн өйҙәренә барып ҡараны-ҡараны ла, унан төңөлдө. Асылмай ҙа, һөйләшмәй ҙә бер нөктәгә төбәлеп тик ултырған ҡатындың янында булыу күңел көсөн ала ине. Ҡатындар: “Исмаһам, балаһы булып өлгөрмәне шул әүрәргә”, – тип уны йәлләне. Беҙҙең яҡтарҙа ҡыш оҙон, ҡалын ҡарлы була ине. Ауылдан ситтәрәк урынлашҡан яңғыҙ ҡатындың өйөн кешеләр күҙ уңынан ысҡындырманы. Төтөнө сыҡмаһа, барып ҡаранылар. Һыуы-ашарына бармы – барыһын да хәстәрләнеләр. Ул саҡта кешеләр бер-береһе өсөн өҙөлөп торҙо, хәҙерге кеүек яуызлыҡ-ғәйбәткә суммағайнылар. Яҙғыһын йәш ҡатындың йылмайыуына, кешеләр менән һөйләшә башлауына иғтибар иттеләр. “Ҡайғыһы ебәрҙе йөрәген, аллаға шөкөр”, – тине әбейҙәр. Ауылдаштары уны йола буйынса ҡәйнешенә кейәүгә биреүҙе хәстәрләй башланы. Ҡатыны вафат булып ҡалған ҡәйнеше лә ике туған ағаһының иҫ киткес һылыу кәләшен алырға ҡуш ҡуллап риза ине. Димселәр ҡатындың өйөнә инә алманы. Эстә уның кем менәндер мөңгөр-мөңгөр һөйләшкәне, унан сыңғырлатып көлөп ебәргәне ишетелә. Ҡорғандар ябылған, шуға күрә тәҙрәнән ҡарау ҙа бер ни бирмәй. Икенсе, өсөнсө көнөнә лә шул уҡ хәл ҡабатлана. Кешеләр аптырауға ҡала. Кем менән һөйләшә ҡатын? Ни өсөн йортона индермәй? Үҙен урамда тап итеп һорап ҡарау ҙа бер ни бирмәй. Ҡатын һушты ҡалдырырлыҡ йылмайыу бүләк итә лә, өндәшмәй генә китеү яғын ҡарай. Ә бер көн ҡатын юҡҡа сыҡты. Эңер төшкәс, ут та алмай, икмәк бешереү өсөн мейесен дә яҡмай. Уның ризыҡтары иҫ киткес тәмле булыуы менән айырылды. Йортонан икмәк-бәлеш еҫе сыҡһа, беҙ, бала-саға, шунда ағылыр инек. Еңгәбеҙ ҙә беҙҙе көтөп ала, сығарып, яңы бешкән ризығын өләшә торғайны. Һәм бына шул кеше юҡҡа сыҡһынсы әле! Ауыл биҙәге булған килендең юғалыуы менән бер кем дә ризалашманы, битараф ҡалған бер кем булманы. Эҙләү эштәре башланды. Һылыу еңгәбеҙҙе һөйгәне вафат булыр алдынан һыу ташыған шишмә янынан барып таптылар. Таш өҫтөндә бер нөктәгә төбәлеп ултырған йәш ҡатын, әллә нисәмә көн ашамауына, хәле бөтөүенә, йөҙө һурығып китеүенә ҡарамаҫтан, һыуһылыуҙай сибәр ине. Үҙенә өндәшкән ауылдаштарына иғтибар ҙа итмәй, ниҙер һөйләнеүен дауам итте. “Мин уны әжәлдән ҡотҡарыу өсөн ошо шишмә һыуын ташыным... Шишмә уның һыҙланыуҙарын баҫты, ғүмерен оҙайтты, ә ул хәҙер ошо шишмәнең һыуын алып ҡайтҡан өсөн ярһыны, хатта ҡәҙерләп һаҡлаған ҡаралтыларыбыҙ янып китте...”
Бер ни аңламаған кешеләр йәш ҡатын янында ҡатып ҡалды. Шул саҡ өлкән йәштәге муллабыҙ: “Сабыр, балалар. Ситкә китеп тороғоҙ”, – тине. Унан оло бабайҙарҙы янына йыйып, оҙаҡ ҡына ниҙер һөйләштеләр. Йәш ҡатынды өгөтләп торғоҙоп, ауыл яғына ыңғайланылар.
Һуңынан беҙ йәш ҡатын янына һөйгәне ҡайтыуын белдек. Үҙе ололарға һөйләүенсә, ул төндә килеп ингән. Ирен юғалтыуҙан аҡылдан яҙырлыҡ хәлгә еткән ҡатын ҡыуанысынан нимә эшләргә белмәгән. Хатта, теге донъяларҙан ҡайтыу юҡ, тигәнде лә онотҡан. Уға эйәләгән шайтан (мулла һуңынан быны шулай тип аңлатты), иренең сүрәтенә инеп: “Һин минең хаҡта бер кемгә лә һөйләмә. Юғиһә миңә мәңгелеккә китергә тура киләсәк”, – тип тыйып ҡуйған. Ҡатын һөйләү ҡайҙа, иң мөһиме, ире әйләнеп ҡайтҡан бит! Уныһының яҡтыны яратмауына, эңер төшкәс кенә килеүенә лә иғтибар итмәгән. “Ире” менән төн уҙғарғандан һуң бар тәне күм-күк булыуын да һиҙмәгән. Шулай ҙа изге күңелле, һылыу еңгәбеҙҙе фәрештәләр аралағандыр инде: бер көн уны шишмә юлына төшөргәндәр. Саф шишмәнең һыуы өйгә килеп инеү менән теге зат ҡурҡыныс итеп шашына, ҡотора башлаған. Уның асыуынан өйҙәге әйберҙәр янып киткән. Шуныһы ғәжәйеп, ут йорттоң тышына сыҡмаған, кешеләр ҙә төтөн еҫен һиҙмәгән. Еңгәбеҙ “ир”енән яҡлаусы шишмәһенә ҡасҡан.
Муллабыҙ, ауылдың намаҙҙағы бар бабайын йыйып, өс көн, өс төн ошо йортта доғалар уҡыны. Төндәрен өйҙән ҡот осҡос тауыштар яңғыраны. Әбейҙәр: “Ҡайһылай яман эйәләгән шайтан, китергә теләмәй”, – тип бышылдашты. Шулай ҙа дүртенсе төнгә ниндәйҙер ҡап-ҡара бер һын өй буйлап өйрөлөп-өйрөлөп йөрөп, йорт мөрйәһенән сығып, күккә олғашты. Бынан һуң еңгәбеҙ ауырып, түшәккә ятты. Уны мәрхүм иренең туғандары йортона алып ҡайтып, тәрбиәләп, кеше итте. Ауырыу сигенгәндән һуң тағы ла һылыуыраҡ булып киткән еңгәбеҙҙе хатта йәш егеттәр ҙә һоратты. Тик ул баяғы ҡәйнешенә кейәүгә сығып, уның балаларын йөрәгенә баҫты. Үҙе ниңәлер балаға уҙа алманы. Күрәһең, шайтан ҡөһөрө төшкәндер...
Инәйҙең һөйләгәндәрен иҫебеҙ китеп тыңлайбыҙ. Шымып ҡалғас, тағы ла берәй хикмәт ишетеү өсөн йәһәтләп сәйен яңыртып бирҙем. Тик ул: “Бына шундай хәлдәр була донъяла. Шуға күрә бисмиллаңды оноторға ярамай. Хәҙерге кешеләрҙең күбеһе, шайтандарға эш ҡалдырмай, үҙҙәре аҙып бөттө инде”, – тип әлегә нөктә ҡуйҙы...
Гүзәл ИҪӘНГИЛДИНА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.