text:
Иран тарихы
Иран тарихы (фарс. تاریخ ایران) — донъялағы иң боронғо тарихтарҙың береһе. Быуаттар дауамында был ил Яҡын Кѳнсығышта мѳһим роль уйнай.
Иран тарихын йыш ҡына ике осорға бүләләр: Тарихҡа тиклемге Иран-мосолман диненә тиклем Иран йәмғиәтен исламлаштырыу уның фарсы мәҙәниәтен, социаль һәм сәйәси структураһын тамырынан үҙгәртеүгә килтерә. Әммә, ислам динен ҡабул иткәс тә, элекке рухи ҡиммәттәр юғалмай. Киреһенсә, улар илдә барлыҡҡа килгән яңы мәҙәниәткә ҙур йоғонто яһай. Быны ҡайһы бер ғалимдар иран исламы тип атай. Хәҙерге Иранда мосолман осорона тиклем булған бик күп ғѳрѳф-ғәҙәттәр, йолалар һаҡланған.
Йөкмәткеһе
Тарихҡаса осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урта палеолит осоронда Иран территорияһында таш ҡоралдарҙың мустьер мәҙәниәтенә ҡараған неандертал кеүек палеонтроптар йәшәгән. Иранда үрге палеолит осоро 36 мең йыл элек, неандертальттар юғалып, улар урынына барадот мәҙәниәтенә ҡараған кромантонцтар килгәс башлана. Яҡынса 18 мең йыл элек барадот мәҙәниәте зарзийск мәҙәниәтен ҡыҫырыҡлап сығара.
Боронғо яҙма осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо яҙма осоронда Иран территорияһында иң кѳслѳ дәүләт булып, Элам һанала. Ул башҡа бер нисә ил һәм шул иҫәптән шумерҙар менән конкуренция алып бара.
Ирандың кѳнсығыш ѳлѳшѳ Инда уйһыулығы цивилизацияһына һәм уға ҡәрҙәш мәҙәниәт йоғонтоһона инә. Неолит осоронда был мәҙәниәттең тамырҙары, күрәһең, бѳтә Иран территорияһында таралған булып, бары тик һуңғараҡ ҡына кѳнсығышҡа миграциялана[1]. Шулай уҡ, хәҙерге археологтар тарафынан Ирандың кѳнсығышы иртә бронза быуатының (беҙҙең эраға тиклем 3-1 мең йыл) джирофт мәҙәниәттәренә бүленә.
Беҙҙең эраға тиклем 2700 йылға шумерҙар үҙҙәренең батшаһын ике тәгәрмәсле арба менән ерләй башлай. Бындай ерләүҙәр Эламдың Сузы ҡалаһында табылған.
Мосолман осорона тиклем фарсылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иран халҡы ҡәбиләләренең Урта Азиянан ҡасан Иранға килеп инеүе билдәһеҙ. Моғайын был хәл беҙҙең эраға тиклем 2000—1500 йыл элек булғандыр. Шулай уҡ ярым күсмә тормош алып барған иран халҡының ҡасан тәү башлап берҙәм дәүләт организмы булып ойошоуын да аныҡ ҡына әйтеп булмай. Иран яҫы таулығының кѳнсығыш ѳлѳшѳндәге кѳслѳ Бактрий дәүләтенең булыуы ла икеле.
Мидия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүге Иран дәүләтенә беҙҙең эраға тиклем VII быуатта мидий ҡәбиләләре тарафынан нигеҙ һалынған. Мидийҙар бѳтә Кѳнбайыш Иранды, бәлки, кѳнсығыш иран ҡәбиләләренең бер ѳлѳшѳн дә, үҙҙәренә буйһондора. Улар Ассирия дәүләтен юҡҡа сығарған коалицияның башында тора. Мидий дәүләтенең даны ни тиклем киң таралыуы, гректарҙың уларҙы V быуатта уҡ фарсы мидийҙары тип атауынан да күренә.
Ахеменидтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең эраға тиклем VI быуатта мидийҙарҙы Ирандың кѳнбайыш-кѳнсығыш сигендә йәшәгән фарсылар алыштыра. Фарсы монархияһына Ахеменидов ырыуынан сыҡҡан (558—529 йылдар) Бѳйѳк Кир нигеҙ һала. Ул бѳтә Кѳнсығыш Азияны һәм Сыр-Дарьяға тиклем тиклем бѳтә иран донъяһының барлыҡ кѳнсығыш ѳлѳшѳн баҫып ла. Фарсы монархияһының баш ҡалаһы Иран провинцияһындағы, Пульвар һәм Мургаб йылғалары уйһыулығында урынлашҡан Пасаргада ҡалаһы.
Беҙҙең эраға тиклем 529 йыл элек Камбиз II был яулап алыуҙарға боронғо Мысырҙы һәм Эфиопияның бер ѳлѳшѳн ҡуша. Уның үлеменә (ҡарағыҙ: Бардия) тәхеттең Ахеменидовтарҙың иң бәләкәйе — Дарий Гистаспҡа күсеү сыуалышы сәбәп була (беҙҙең эраға тиклем 521— беҙҙең эраға тиклем 486).
Дарий I монархияның бѳтә ѳлѳштәрендә лә сыҡҡан восстаниены туҡтата, ул Ахеменидовтар тәхетен нығыта һәм дәүләткә дѳрѳҫ ҡоролош бирә. Ҡайһы бер Урта Азия, Һинд халыҡтарын баҫып алыу һәм Балҡан ярым утрауын буйһондороу арҡаһында дәүләттең сиктәре киңәйтелә. Батшаның батырлыҡтары билдәле Бехустунск яҙмаларында тасуирлана. Яҙмала уға буйһонған халыҡтар ҙа күрһәтелә. Дарий кѳньяҡ-кѳнсығыш Азияла дѳрѳҫ алтын системаһын индерә. Ул хаҡимлыҡ иткән осорҙа зороастризм дине раҫлана. Фарсы дәүләте баҫып алынған халыҡтар диненә ҙур түҙемлек менән ҡарай. Был ваҡытта монархияның тѳп ҡалалары булып, Хузистандағы Сузы ҡалаһы һанала. Бынан тыш, Дарий Пасаргаданан бер аҙ түбән булған Пульварҙағы Персепольға башланғыс һала. Дарий II хаҡимлыҡ иткән осорҙа, беҙҙең эраға тиклем 424—405 йылдарҙа Мысыр Фарсынан айырылып сыға һәм ярты быуаттан ашыу бойондороҡһоҙ булып ҡала.
Беҙҙең эраға тиклем 405 −361 йылдарҙа Артаксеркс II Мысырҙағы хәлдәрҙән сығып, Урта Азияла һәм Урта диңгеҙ буйында фарсы хаҡимлығын кире ҡайтара. Энергияһы ташып торған һәләтле Артаксеркс III (б.э.т. 361—338 йылдар) яңынан Мысырҙы яулай.
Фарсының дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҙенең дәүләт ҡоролошо ѳсѳн фарсылар Дарий I бурыслы. Яулап алынған һәр халыҡ үҙ телен, динен, закондарын һәм ғѳрѳф-ғәҙәтен, хатта ҡайһы бер осраҡтарҙа милли башлыҡтарын да һаҡлап ҡала. Әммә барыһының да ѳҫтѳнән дѳйѳм администрация хаҡимлыҡ итә. Дәүләт сатрапийҙар административ берәмегенә бүленә. Һәр сатрапий башында сатрап, граждандар һәм финанс идаралығы начальнигы тора. Уның вазифаһына халыҡтың һәм дәүләттең мул тормошон булдырыуға ярҙам иткән һалымдар керемен, ер эшкәртеү барышын тикшереү бурысы инә. Сатрап менән бер рәттән батша секретары, ғәскәр башлығы ла эшләгән. Сатрап улар аша батша бойороҡтарын ҡабул иткән. Йыл һайын, хатта күберәк тә, махсус инспекторҙар илде (уларҙы батшаның «күҙе», «ҡолаҡтары» тип йѳрѳткәндәр) урап сыҡҡан һәм сатраптарҙың эшенә ревизия яһаған. Улар ҡайһы бер осраҡтарҙа сатраптарҙы вазифаһынан да бушатҡан. Дәүләттең баш ҡалаһы һәм хатта иң тѳпкѳл ауылдар араһында хәбәр йѳрѳтѳү ѳсѳн атлылар күрьеры ойошторолған. Һәр сатрапий йылына ике һалым түләргә тейеш булған. Уларҙың тәүгеһе алтынлата һәм кѳмѳшләтә, икенсеһе натурлата түләнгән. Тәүге һалым арҡаһында фарсы батшалығы ҡаҙнаһында алтын ҡойолмаларынан торған ҙур байлыҡ тупланған. Икенсе һалым ярҙамында батша һарайын, армияны тотҡандар. Шул иҫәптән сатраптарға һәм башҡа вазифалы кешеләргә жалованье түләнгән. Мысыр — икмәк, Киликия — аттар, Мидия — шулай уҡ аттар, ҡасырҙар, эре мѳгѳҙлѳ мал, Әрмәнстан — ҡолондар, Эфиопия — ҡара ағас һәм фил һѳйәге менән тәьмин иткән. Бары тик Фарсы ғына, Кире һәм Камибизе ваҡытындағы һымаҡ, һалымдан азат ителгән һәм ирекле саҙаҡа менән генә сикләнгән.
Фарсы мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кирҙы баҫып алыу Фарсы мѳхитенә Ассирия һәм Лидия байлығын да ѳҫтәй. Мидийҙарҙан күрәҙәселәр хакимлығы ла күсә, уларҙың костюмдары һәм ҡоралдары ла үҙләштерелә. Фарсыларҙың тәрбиәһе намыҫ, хәрби рух һәм данға һѳйѳү, тоғролоҡ тәрбиәләүгә йүнәлтелә. Яуҙа күрһәтелгән батырлыҡ һәм батшаға булған тоғролоҡ фарсылар ѳсѳн иң юғары яҡшылыҡ булып һанала. Фарсыларҙа сәнғәт йүнәлешендә бары тик скульптура һәм архитектура ғына үҫешкән була. Фән әһелдәре лә тик сит ил кешеләренән тора. Фарсы батшалығында грек табиптары, грек һәм финикий инженерҙары, мысыр рәссамдары хеҙмәт итә. Дѳйѳм алғанда боронғо фарсы цивилизацияһын Египет һәм Вавилондыҡы менән бер рәткә ҡуйып булмай.
Александр Македонский[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мысыр донъяһын Филипп Македонский хакимлығы аҫтына берләштереү Александрҙың Фарсыға поход яһауына этәрә. Оҙайлы һәм ныҡышмаллы кѳрәштән һуң Александр үҙенә бѳтә Ахменидовтар дәүләтен буйһондора.
Селевкидтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең эраға тиклем 323 йылда Александрҙың үлеменән һуң, уның монархияһы бер нисә дәүләткә тарҡала. Иран башта Сирия хакимдары селевкидтарҙыҡы һанала, әммә бер нисә йылдан һуң Александр үлгәс, Атропат Мидияла яңы дәүләт — Атропатенаны булдыра. Кѳнсығышта булдырылған дәүләттәр ҙә, атап әйткәндә Ирандың (беҙҙең эраға тиклем 256 йыл) тѳньяҡ-кѳнсығышында урынлашҡан Грек-бактрий батшалығы һәм Хорасандағы парфян дәүләте лә ҙур ғына була
Парфия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Парфий батша Селевкидтарҙан Фарсыны, Месопотамияны тартып ала һәм Грек-бактрий Гиндукушҡа тиклемге бер ѳлѳшѳн яулай. Ул тәүгеләрҙән булып, батшаларҙың батшаһы тигән титул ҡабул итә һәм шуның менән үҙен Ахеменидтарҙың вариҫы итеп иғлан итә. Августа ваҡытынан боронғо Рим императорҙары парфян тәхете ѳсѳн үҙара барған талаштарға ҡыҫыла һәм йыш ҡына парфян батшаларын үҙҙәренең вассалдары тип тә һанай. Парфяндарға һиҙелерлек ҙур һѳжүмде Мессопотамияны һәм Әрмәнстанды баҫып алған һәм Ктесифонды яулаған Траян яһай.
Сасанидтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
226 йылда Артабан I яуҙа ҡолатыла һәм «батшалар батшаһы» тәхете Сасанидтар династияһына күсә. Дәүләттә шул уҡ ҡоролош һаҡлана, 18 провинцияға (сәтрәпийҙәр) бүленеш тә үҙгәрешһеҙ ҡала.
Руханилыҡтың әһәмиәте кѳсәйә. Зороастризм дине бѳтә тулылығында дәүләт дине тип һанала. Администрация һәм финанс идаралығы дѳрѳҫ системаға һалына. Сасанидтарға, парфяндар кеүек, Әрмәнстан, Месопотамия Рим һәм кѳнсығыштағы Урта Азия халҡы менән кѳрәш алып барырға тура килә.
Сасанидтарҙың ҡолатылыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сасанидтар дәүләтендәге тәртипһеҙлек мосолман баҫып алыусыларына уңыш килтерә. Ғәрәптәрҙең баҫып инеүе 633 йылда уҡ башлана. Кадисийҙағы һуғыш (636 йәки 637 йылда) Месопотамияны һәм дәүләттең баш ҡалаһы Ктесифонды, ә Нехавендағы һуғыш (637 йыл) Ирандың ҙур ѳлѳшѳн яулап алыуға килтерә. Йездигерд III боронғо Мерв ҡалаһына ҡалаһына китә һәм шунан тороп, тѳрѳктәр ярҙамында һуғышты дауам итмәк була, әммә, 651 йылда ул үлтерелә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- История Иранского государства и культуры. К 2500-летию Ирана. М.: АН СССР. Ин-т востоковедения. Главная редакция восточной литературы, 1971. — 350 с.
- Justi, «Geschichte der orientalischen Vö lker im Altertum» (Б., 1884, в Онкенской серии);
- Spiegel, «Eranische-Altertumskunde» (Лейпциг, 1871—78);
- G. Rawlinson, «The sixth great oriental Monarchy» (Л., 1873);
- N öldeke, «Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden aus der arabischen C hronik des Tabari» (Лейден, 1879);
его же, «Aufs ä tze zur persischen Geschichte» (Лейпциг, 1887).
- Feuvrier, «Trois ans à la cour de Perses» (П., 1899);
- Kanishu, «About Persia and its people» (Рок-Эйланд, 1899);
- Lorini, «La P. economica contemporanea» (Рим, 1899);
- Ed. Meyer, «Gesch. d. Altertums. Bd. V. Das Perserreich und die Griechen» (Штутг., 1901);
- Ломницкий, " П. и персы " (СПб., 1902);
- W. Schultz, «Zustände im heutigen Persien» (Лпц., 1903).
- Мюллер, «История ислама» (т. III, СПб., 1896)
- Malcolm, «History of P.» (Л., 1815; 2 изд., 1829; часть в русском пер. «Сын Отечества», 1853, ч. 171, № 23—25 — об Аге-Мохаммеде);
- Маркгам, «А general sketch of the hist. of Р.» (Л., 1874), «Eastern P.» (2 т., Л., 1876);
- Герфорд Джонс Бридж, «The dynasty of the Kajars» (Л., 1838);
- Пиггот, «Р. ancient and modern» (Л., 187 4);
- Барбье-де-Мейнар, «Dictionnaire g éographique, hist. et littéraire de la P.» (П., 1861);
- Блау, «Commerzielle Zust ä nde P.» (Б., 1858);
- Ватсон, «A hist. of P. from the beginning of the XIX century» (Л., 1866);
- Шарден, «Voyage en Perse» (1677; новое изд. с примеч. Лангле, П., 1811);
- Вагнер, «Reise nach Р.» (Лейпциг, 1852); Бругш, «Reise d. preuss. Gesandschaft nach P.» (Л., 1862);
- Петерманн, «Reisen in den Orient» (Лейпциг, 1861);
- Полак, «Persien» (Лейпциг, 1865; часть в русском переводе в «Всем. пут.», 186 8, т. III);
- Ханыков, «Ethnographie de la P.» (П., 1866);
- Вамбери, «Meine Wanderungen und Erlebnisse in P.» (Пешт, 1867);
- Арнольд, «Through P. by caravan» (Л., 1876);
- Вамбери, «Der Islam im neunzehnten Jahrhundert» (Лейпциг, 1875);
- Венюков, «Россия и Англия в П.» («Русский вестник», 1877, № 10);
- «Дневник шаха Насреддина во время путеш. через Закавказье» («Кавказ», 1876, № 59—62); И.
- Сугорский, «Сношения с П. при Годунове» («Русский вестник», 1890, № 10).
- Иванов М. С. Новейшая история Ирана. — М., 1965
- Иванов М. С. Очерки истории Ирана. — М., 1952
- Иран. Очерки новейшей истории. — М., 1976
- История Ирана. — М., 1977
- Очерки новой истории Ирана XIX — начало ХХ вв. / отв. ред. Кулагина Л. И. — М., 1978
- Sabahi Houshang. British policy in Persia. 1918—1925. — L., 1990. — 279 с.
- Алиев С. М. История Ирана. XX век. М., 2004.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бартольд, В. В., Работы по исторической географии на сайте «Руниверс»
- История Ирана на сервере иран.ру
- Шваниц В. Г. Сталин, Рузвельт и Черчилль в Иране (Stalin, Roosevelt und Churchill in Iran, Webversion 4-2010 (нем.))
- Белобров В. А. Метрология Страны ариев.


c: text/html

text:
Дөңгөр
Дөңгөр, барабан — һуҡма музыка ҡоралы.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дөңгөр — шөңгөр (бубен) тибын-дағы һуҡма инструмент. Бейеклеге — 19, диаметры 35 сантиметр булған оҙонса түңәрәк ағас дүңгәләк (обруч) ике яҡлап яры менән тарттырыла. Корпус түңәрәге буйлап икешәрләп көмөш тәңкәләр беркетелә. Бармаҡтарһәм ус менән күнгә йәки дүңгәләккә һуғалар .
- Бер яғы күн мембрана менән көпләнгән тар ағас дүңгәләк. Ике яғы ла мембрана менән көпләнгән киң (ғәҙәттә һаплы) дөңгөр осрай; ҡайһыларына көмөш тәңкәләрҙән ике ҡат сулпы ҡуйыла. Көй башлыса мембранаға йә дүңгәләккә ус, бармаҡтар, һирәгерәк ағас таяҡсыҡ менән һуғыуҙан барлыҡҡа килә. Уның менән баҡсылар, яуыз йәндәрҙе ҡыуып, ауырыуҙарҙы дауалау өсөн ҡулланған (ҡамлау). Халыҡ бейеүҙәрен, йырҙарын, башлыса таҡмаҡтарҙы инструменталь оҙатыу өсөн дә ҡулланыла. Күп кенә төрки һ.б. халыҡтарҙа осрай.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ирек Ялалов Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы вазифаһын ҡалдырып китә
Ирек Ялалов Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы вазифаһын ҡалдырып китә Фото: Дарья Антонова © ИА REGNUM
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Ирек Ялалов Федерация Советына эшкә күсеү менән бәйле эштән китеү тураһында ғариза яҙған. Ошо хаҡта ТАСС агенлығы Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовҡа һылтанып хәбәр итә.
Эштән китеү процедураһы яҡынса ике аҙна дауам итә. Алмашҡа дәғүәселәр әлегә әйтелмәй. Вазифаға конкурс ун көн үткәс башлана һәм 26-27 сентябрҙә уҙа.
Өфө ҡала Советының матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, 17 сентябрҙә Советҡа ысынлап та Ирек Ялаловтың вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу тураһында ғариза килгән. Ғаризаны депутаттар ҡала Советының 27 сентябрҙә үтәсәк сираттағы ултырышында ҡарай.
Ирек Ялалов Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы вазифаһын 2011 йылдың аҙағынан алып биләне.
http://www.bashinform.ru/news/1212910-irek-yalalov-pokidaet-post-mera-ufy/


text:
Тәлмәрйен менән Гөбөргәйел/Рәмзәнә АБУТАЛИПОВА
(Әкиәт)
Төймәләй генә ыуылдырыҡ йылға ситендәге һыуҙа үҫте-үҫте лә елберләк йөҙгөслө, ялбыр ҡойроҡло сүмесбашҡа әүерелде. Күпмелер ваҡыт үткәс, йөҙгөс-ҡойроғонан арынды һәм, тәлмәрйен ҡиәфәтенә инеп, ярға сыҡты.
– Уррра!!! Мин – Тәл-мәр-йен!!! Теләйем икән – һыуҙа, теләйем икән – ерҙә йәшәйем! – тип шатланып һикергеләне.
Тамам арығас, ул ял итеү өсөн матур биҙәкле таш өҫтөнә менеп ҡунаҡланы.
Был ни ғәжәп!? Таш ҡапыл һелкенеп ҡуйҙы ла телгә килде:
— Әллеү-әллеү! Төш, арҡамды ауырттыраһың бит!
Тәлмәрйен ҡомға мәтәлләп барып төштө лә:
— Һин... Һин... кем ул? – тине ҡурҡышынан тотлоғоп.
— Гөбөргә-йел! – тине таш телгә килеп.
— Вәт ҡыҙыҡ! Ташмы – таш, ә үҙе һөйләшә!
— Ә һин кем?
— Мин – Тәл-мәрйен!
— Исемең ҡалай матур!
— Әйҙә, бергә уйнайыҡ!
— Әйҙә һуң, ҡыуып тот! – тине Тәлмәрйен һәм яҡындағы ҡыуаҡлыҡҡа ҡарай һикерҙе.
Гөбөргәйел уның артынан ынтылды... Тик, күпме тырышмаһын, һикереү түгел, ерҙән дә айырыла алманы... Арҡаһындағы таш ҡабырсағы уны ергә тартты.
Сәмләнгән Гөбөргәйел илай-илай әсәһе янына шыуышты:
— Әсәй, сисендер мине! Минең дә һикергем килә!
— Ҡабырсаҡ-туның – һинең таш ҡалҡаның. Ул барҙа һиңә бер ниндәй йыртҡыс януар-ҡош ҡурҡыныс түгел!
— Барыбыр миңә таш тун кәрәкмәй!
– Арҡаһындағы ҡабырсаҡтан ҡотолоу өсөн Гөбөргәйел ныҡ итеп һелкенергә тотондо. Бер саҡ таш ҡабырсаҡ ысҡынып китте лә ... йылға яры буйлап тәгәрләне! Шатлығынан Гөбөргәйел Тәлмәрйен артынан юрғаланы.
Гөбөргәйелбикә уның артынан шыуышты:
— Туҡта! Харап булаһың бит!
Гөбөргәйел уның һүҙҙәрен ишетергә лә теләмәне.
Шул саҡ ҡапыл дәү селән күренде һәм күҙ асып йомған арала Тәлмәрйенде эләктереп тә алды... Гөбөргәйел әсәһе яғына һикерҙе. Селән уны ла ҡыуып етте... Тик яланғас Гөбөргәйелдең ниндәй йән эйәһе икәнен аңлай алмай, бер аҙға икеләнеп ҡалды. Шул арала Гөбөргәйелбикә улын таш ҡабырсағы аҫтына йәшереп тә өлгөрҙө…
— Әсәй, минең ҡабырсағымды берәйһе алып китмәнеме икән? – тине Гөбөргәйел бышылдап ҡына.


text:
- Подробности
- Просмотров: 270
ФУНГИЦИДТАР (лат. fungus — бәшмәк һәм caedo — үлтерәм), пестицидтар төркөмөнә ҡараған химик матдәләр, үҫемлек ауырыуҙарын тыуҙырған патоген бәшмәктәр м‑н көрәшеү өсөн ҡулланыла. Химик үҙенсәлектәре б‑са — органик булмаған (баҡыр, көкөрт, терегөмөштөң ҡайһы бер берләшмәләре) һәм органик (тиокарбамин к‑таһының, имидазолдарҙың, морфолиндың сығарылмалары, фталимидтар һ.б.); ауырыу тыуҙырыусыға йоғонтоһо б‑са — иҫкәртеү һәм дауалау; туҡымалар эсендә таралыу характеры б‑са — контактлы (үҫемлек йәки орлоҡтарҙың өҫтөндә тәьҫир итә) һәм системалы (уларҙың көпшәләр системаһы б‑са тарала); тәғәйенләнеше б‑са орлоҡ ағыулағыстар, ерҙе, үҫемлектәрҙе эшкәртеү, иген һәм йәшелсә һаҡлағыстарҙы фумигациялау өсөн препараттар айырыла. Аэрозолдәр, грануляттар, дустар, концентраттар, сылатыусы онтаҡтар, аға торған пасталар, эмульсиялар һ.б. рәүешендә сығарыла. Башҡортостанда йыл һайын уртаса 0,4 мең т Ф., ш. иҫ. 0,3 мең т орлоҡ һәм ултыртыу материалын ағыулағыс, файҙаланыла; уртаса ағыулылығы (ЛД50): ағыулағыстар — 1308 мг/кг, һиптереү өсөн Ф. — 3476 мг/кг. 70—80‑се йй. Органик химия институтында Г.А.Толстиков етәкс. пропиконазол етештереү технологияһы уйлап табыла, Бөтә Союз үҫемлектәрҙе химик һаҡлау саралары ҒТИ (Мәскәү), Бөтә Союз үҫемлектәрҙе һаҡлау ҒТИ (Ленинград) һәм Молдавия ССР‑ы ФА‑ның Химия ин‑ты (Кишинёв) м‑н берлектә уның препарат формаһы — трифон табыла (Ф.З.Ғәлин, Ю.И.Муринов) һәм ҡеүәте йылына 1 т булған етештереү үҙләштерелә; Бөтә Союз ветеринария һәм энтомология ҒТИ (Төмән ҡ.) м‑н берлектә аскоцин [йылына яҡынса 100 мең доза (ампула)] етештерелә. Гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр институтында А.А.Кашин һәм С.А.Чапайкина етәкс. орлоҡ ағыулағыстарҙы плёнка барлыҡҡа килтерә һәм аға торған пасталар рәүешендә алыу технологияларын эшләү башлана; 80‑се йй. Бензотирам, Орлоҡ, Сантроцин, Таммол, Уңыш, Цитоксал, 90‑сы йй. Аҡтамыр, Карботирам, ТМТД, Якшиген һ.б. орлоҡ ағыулағыстар булдырыла; 90‑сы йй. алып Ф. эшләү б‑са тикшеренеүҙәр Р.Б.Вәлитов, Г.К.Земченкова, В.Г.Яковлев, 2005 й. башлап Р.Н.Ғәлиәхмәтов тарафынан үткәрелә. Теүәл органик синтез ҒТИ‑нда (Д.Л.Рахманҡолов, Р.М. Садрисламов һ.б.) имидазол һәм триазол рәтенә ҡараған системалы Ф. булдырыу б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла. Нефтехимия һәм катализ институтында У.М.Джемилев етәкс. мамыҡ үләнен, ужым арышын һәм картуфты һаҡлау өсөн бисол‑1, бисол‑2, купробисан Ф. препараттары эшләнә. Ф. “Каустик” ААЙ‑нда, Тәжрибә заводында етештерелә, 2004 й. тиклем “Уфахимпром” ААЙ‑ндасығарыла.
Әҙәб.: Современные химические средства защиты растений. Т.2. Фунгициды, бактерициды, протравители семян. Уфа, 2000; Г а н и е в М.М., Н е д о р е з к о в В.Д. Химическая защита растений. Уфа, 2002.
Р.Н.Ғәлиәхмәтов, М.М.Ғәниев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Йәй – сәйәхәттәр мәле. Урманға, йылға-күл буйына ял итергә йыш бараһығыҙҙыр. Ауылдарҙа мал аҙығы әҙерләгән осор. Моғайын, күптәр көнө буйына етерлек аҙыҡ-түлек алып, иртәнән ҡараңғы төшкәнсе бесән эшләйҙер.
Беҙ бала саҡта һөт әсемәһен, май иремәһен, ит боҙолмаһын тип, уларҙы күләгәгә, йыуан ағас төбөнә, хатта һалҡын һыулы шишмәгә ағып китмәҫлек итеп һалып ҡуя торғайныҡ.
Сумка-һыуытҡыс булдымы икән ул элек? Хәҙер күптәр аҙыҡ-түлекте шунда һалып йөрөтә. Әйҙәгеҙ, уны үҙ ҡулдарыбыҙ менән эшләп ҡарайыҡ. Бының әллә ни ҡыйынлығы юҡ. Өйҙәге берәй сумканы ла ҡулайлаштырырға мөмкин. Тик ул замоклы булһын. Эсенә ҡуйыр өсөн фольгоизолон тигән материал кәрәк. Төҙөлөш магазиндарында һатыла. Ситтәрен йәбештереп сығырға скотч кәрәгәсәк. Фольгалыһы яҡшыраҡ булыр. Әҙер сумкаға фольгоизолондан эслек яһайбыҙ. Ҡалынырағын һайлаһаҡ, һыуытҡысыбыҙ оҙағыраҡ эшләйәсәк. Сумка эсенә һыйһын өсөн бер нисә сантиметрға тарыраҡ итеп, материалды өлгө буйынса киҫәбеҙ (1-cе һүрәт). Ситтәрен скотч менән йәбештерәбеҙ. Еңелерәк булһын өсөн тәүҙә степлер, булавка йә энә менән эләктереп сығырға мөмкин. Таҫмалар киҫеп алып, тышҡы яҡтан да йөйҙәргә йәбештереп сыҡһаң, сумканы йылы инеүҙән нығыраҡ һаҡлар. Ҡаплай торған урынын ҙурыраҡ итеп ҡалдырһаң да ярай, замок текһәң, тағы ла һәйбәтерәк. Килеп сыҡҡан эслекте сумка эсенә ҡуйғас, араларына синтепон, мамыҡ йә иҫке одеялдан ҡырҡып алынған киҫәктәрҙе тултырырға кәрәк. Буш булып тормаһын.
Сумка-һыуытҡыс әҙер (2-cе һүрәт). Хәҙер һыуыҡты һаҡлаусы аккумуляторҙар эшләргә ҡалды. Иң ябай ысул – һыу тултырып туңдырылған бәләкәйерәк пластик шешәләрҙе ҡулланыу. Шулай ҙа боҙ кубиктарын герметик эләктергесе булған шыптыр һауыттарға һалып ҡулланыу уңайлыраҡ. Аккумуляторҙы сумка төбөнә һалалар. Аҙыҡ-түлек араларына аралаштырып тултырһаң да була. Әйткәндәй, һыуҙы туңдырыр алдынан тоҙ өҫтәһәң, оҙағыраҡ иремәй һаҡланасаҡ.
Бер нисә ҡағиҙәне иҫтә тотоғоҙ. Аҙыҡ-түлекте сумкаға һыуытҡыстан алғас та һалһаң яҡшыраҡ. Сумка-һыуытҡысты ҡояш нурҙарынан һаҡлағыҙ. Машинала йөрөткәндә ҡалын әйбер йә шул уҡ фольгоизолон киҫәге менән ҡаплағыҙ. Әлбиттә, һыуытҡысығыҙҙы һирәгерәк асырға кәңәш ителә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 278
НОТАРИАТ (лат. notarius — секретарь), юридик көсө булған эшмәкәрлек аша граждандарҙың хоҡуҡтарын һәм законлы мәнфәғәттәрен тәьмин итергә тейешле органдар системаһы. БР‑ҙа нотариаль эшмәкәрлек “Рәсәй Федерацияһының нотариат тураһындағы ҡануниәте нигеҙҙәре” нә (1993) һәм “Нотариат тураһында” БР законына (1993) ярашлы тормошҡа ашырыла. Республикала нотариаль хеҙмәттәрҙе шәхси нотариаль контораларҙың 198 нотариусы (2013) күрһәтә. Уларҙың эшмәкәрлеген БР Нотариаль палатаһы контролдә тота (1995 й. алып). Нотариустар килешеүҙәрҙең дөрөҫлөгөн раҫлай; мираҫҡа хоҡуҡ т‑да таныҡлыҡ бирә һәм мираҫ ителгән мөлкәтте һаҡлау сараларын күрә; ир м‑н ҡатындың уртаҡ мөлкәтендәге өлөшкә милек хоҡуғы т‑да таныҡлыҡ бирә; мөлкәтте тартып алыуға тыйыу һала йәки юҡҡа сығара; ҡултамғаның ысынлығын, күсермәләрҙең, өҙөмтәләрҙең, тәржемәләрҙең дөрөҫлөгөн раҫлай һ.б. Башҡортостанда Н. институты Нотариаль положение (1866) б‑са округ судтарында ойошторолған, был Положениеға ярашлы, нотариаль эшмәкәрлекте нотариаль конторалар алып барған; 1919 й. башлап Өфө губерна юстиция бүлеге һәм өйәҙ юстиция бюролары ҡарамағында нотариаль өҫтәлдәр эшләгән. 1921 й. нотариаль өҫтәлдәр Стәрлетамаҡ ҡ. — АСБР Юстиция ХК эргәһендә, Өфө, Бөрө, Мәләүез ҡҡ. АСБР Кантон юстиция бюроһы эргәһендә асыла. 1922 й. РСФСР дәүләт Н. һәм БАССР халыҡ Н. т‑да положениелар, 1926 й. — “Дәүләт нотариатын ойоштороуҙың төп принциптары тураһында” СССР ҮБК һәм ХКС ҡарары, 1973 й. “Дәүләт нотариаты тураһында” СССР законы һәм БАССР‑ҙа шундай уҡ норматив акттар ҡабул ителә.
Әҙәб.: М а л и к о в М.К. История становления государственно-правовых учреждений Башкирии (1917—1924 гг.). Уфа, 1989.
А.З.Йәнекәев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 270
УРАЛ ДӘҮЛӘТ ФИЗИК КУЛЬТУРА УНИВЕРСИТЕТЫ. Силәбе ҡ. урынлашҡан.
Башҡорт физик культура институты (филиал) 1989 й. Өфөлә уҡыу‑консультация пункты булараҡ асыла, 1994 й. башлап ситтән тороп уҡыу ф‑ты, 2000 й. — филиал, 2005 й. алып хәҙ. исемен һәм статусын йөрөтә. Ин‑т составына 3 ф‑т (адаптив физик культура, соц.‑мәҙәни сервис һәм туризм, тренерлыҡ‑уҡытыусылыҡ), мед.‑биол. диагностика һәм спорт психологияһы лаб.; мәғлүмәт‑хисаплау, ғилми‑тикшеренеү, ауырыуҙар һәм инвалидтарҙы реабилитациялау, редакция‑нәшриәт үҙәктәре инә. Китапханаһы, спорт һәм туристик клубтары бар. Тамамлаусыларға белгес квалификацияһы, бакалавр, магистр дәрәжәләре бирелә. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә 3 йүнәлеш һәм 4 һөнәр б‑са алып барыла. 1 һөнәр б‑са аспирантура эшләй. Уҡытыусылар араһында 10 фән д‑ры һәм 55 фән канд. (2009). 3 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән. БР, РФ вуздары м‑н хеҙмәттәшлек итә. Ин‑тта йыл һайын 20‑нән ашыу фәнни хеҙмәт нәшер ителә. Дир.: А.А.Кондояниди (1989 й. алып), П.С.Горулёв (1999 й. алып). Ин‑т бинаһы (Коммунистик урам, 67; 20 б. башында төҙөлгән) — архитектура ҡомартҡыһы.
Стәрлетамаҡ физик культура институты (филиал) 1996 й. факультет булараҡ асыла, 1999 й. башлап филиал, 2005 й. алып хәҙ. исемен һәм статусын йөрөтә. Китапханаһы, спорт комплексы, стадионы бар. Тамамлаусыларға белгес квалификацияһы, бакалавр дәрәжәһе бирелә. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә 4 йүнәлеш һәм 4 һөнәр б‑са алып барыла. Уҡытыусылар араһында 28 фән канд. (2009). 3 меңгә яҡын белгес әҙерләнгән. РФ, БР вуздары, Стәрлетамаҡ физик культура техникумы м‑н хеҙмәттәшлек итә. Дир. — М.Б.Мусаҡаев (1996 й. алып).
П.С.Горулёв, М.Б.Мусаҡаев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Еңеү көнөнөң ҡәҙере кәмемәй
11 мая 2013 йыл | Хаттар
Һуғыш. Еңеү. Байрам.
Мәңге уттар балҡый,
Балҡый илем буйлап.
Мәңге уттар балҡый,
Балҡый байрам туйлап!
Мәңге уттар балҡый,
Балҡый илем буйлап.
Мәңге уттар балҡый,
Балҡый байрам туйлап!
Талпан уянды
11 мая 2013 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Йыл һайын халыҡ көн йылынғанды дүрт күҙ менән көтә: кемдер, ниһайәт, урман-ҡырға сығып ял итергә хыялланһа, бәғзеләрҙе донъя мәшәҡәте тәбиғәт ҡосағына әйҙәй.
Онотолмаҫ йылдар
11 мая 2013 йыл | Йәмғиәт
Оҙаҡламай хужалыҡтарҙы банктан туранан-тура кредитлау бөттө, тормошобоҙға баҙар иҡтисады тигән яңы төшөнсә килеп инде. Бөтә нәмәгә, шул иҫәптән яғыулыҡҡа хаҡтар артты, ауыл хужалығы продукцияһын һатыу хаҡтары үҙгәрешһеҙ ҡалды. Һатылған продукция өсөн иҫәп-хисап һуңлап яһалды. Бына ошондай мең сәбәптәр арҡаһында ауыл хужалығы тармағы ауыр хәлдә ҡалды. Бигерәк тә яғыулыҡтың ныҡ ҡиммәтләнеүе хужалыҡтарҙы "ергә тубыҡландырҙы”. Ерҙе һөрөргә, эшкәртергә, сәсергә, уңышты йыйыу өсөн яғыулыҡ еткерә алмай йонсонолар. Сараһыҙлыҡтан яғыулыҡ һатып алыу өсөн һыйыр малдарын, хатта һауын һыйырҙарын иткә тотонорға мәжбүр булдылар. Шунлыҡтан фермаларҙа әкренләп малдар әҙәйҙе.
Сәскәндә сәғәте ҡәҙерле
11 мая 2013 йыл | Ауыл хужалығы
Көн бер аҙ болоҡһоп, көн аралаш тиерлек ямғыр һибәләп тороуға ҡарамаҫтан, районда яҙғы баҫыу эштәре дауам итә. Быйыл район игенселәренә 14 мең гектар майҙанда дым ҡаплатыу, 4165 гектарҙа ужым культураларын өҫтәмә туҡландырыу, 21531 гектарҙа ярауай культуралар сәсеү бурысы тора.
Ә ваҡыт ашыҡтыра...
11 мая 2013 йыл | Матбуғат
Почта бүлексәләре буйынса бирелгән мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, 2013 йылдың икенсе яртыһына "Табын”ға яҙылыу урындарҙа бик һүлпән бара.


text:
- Подробности
- Просмотров: 599
БАЛЫҠТАР (Pisces), умыртҡалылар ярым тибы. Кимерсәкле һәм һөйәкле Б. кластары айырыла. Яҡынса 60 отряды, 20 меңдән ашыу төрө бар. Башҡортостанда энә һымаҡтар, скорпен һымаҡтар, йәйен һымаҡтар, тәрәс һымаҡтар, суртан һымаҡтар (1 төр м‑н билдәләнә), карп һымаҡтар, һөмбаш һымаҡтар, алабуға һымаҡтар, бикре һымаҡтар отрядтарының 40‑тан ашыу төрө бар. Һыуыҡ ҡанлы хайуандар. Кәүҙәһе шылғыр, ян‑яҡтан ҡыҫылған, тәңкәләр, сәнскеләр һәм һөйәк пластинкалар м‑н ҡапланған, һирәгерәк яланғас, оҙонлоғо бер нисә сантиметрҙан алып 1,5 м тиклем һәм унан күберәк. Тәңкәләре — плакоид (тире тештәре рәүешендә), ганоид (ромб формаһында), циклоид (шыма ситле йоҡа пластинка), ктеноид (тышҡы ситендә сәнскеләре булған пластинка). Тире биҙҙәре үҫешкән. Башы хәрәкәтһеҙ, ҙур, муйыны юҡ. Һөлдәһе кимерсәкле йәки һөйәкле. Баш, кәүҙә, парлы һәм парһыҙ ослоҡтар һөлдәһе айырыла. Баш һөйәге күп һөйәктәрҙән тора; өҫкө яңағы ғәҙәттә мейе ҡумтаһы м‑н ирекле тоташҡан. Умыртҡалары (16—400 дана һәм унан күберәк) ғәҙәттә ике яҡтан батынҡы (амфицель). Күкрәк һәм ҡорһаҡ ҡанаттары парлы, биш өлөшлө түгел, арҡа һәм аналь ҡанаттары парһыҙ. Б. ҡойроҡ ҡанаты тыштан симметриялы (гомоцеркаль), тыштан һәм эстән симметриялы (дифицеркаль) йәки симметрияһыҙ (гетероцеркаль). Хәрәкәт кәүҙәһен һәм ҡойроҡ ҡанатын тулҡын рәүешендә бөгөү ярҙамында тормошҡа ашырыла. Яңаҡтары хәрәкәтсән, яҡшы үҫешкән мускулатуралы. Тештәре күп, төрән, келәүек һ.б. һөйәктәрҙә (яңаҡтарҙан башҡа) урынлашыуы мөмкин. Аш һеңдереү системаһы бер нисә бүлектән тора. Аш һеңдереү юлы оҙон, үт ҡыуығы, ашҡаҙан аҫты биҙе һәм бауыры бар. Кимерсәкле һәм примитив һөйәкле Б. йыуан эсәгендә һеңдереү майҙанын арттырыусы спиралле клапан бар. Айғолаҡтар аша тын ала, ике төрлө һулаусы Б. үпкәләре бар. Йөрәге ике камералы (йөрәк алды, ҡарынсыҡ), ҡан йөрөшө бер әйләнешле (ике төрлө һулаусыларҙыҡы 2 әйләнешле). Күпселек Б. гидростатик, резонатор, һирәгерәк һулау функцияларын үтәүсе йөҙөү ҡыуығы бар. Оҙонса парлы беренсел бөйөрҙәре (мезонефростар) организмдан мочевина сығарылыуын тәьмин итә. Аналь һәм бәүел-енес тишектәре, кимерсәкле һәм ике төрлө һулаусыларҙың клоакаһы бар. Азотлы матдәләр алмашыныуының продукты — аммиак айғолаҡтар һәм тире аша сығарыла. Баш мейеһе бәләкәй, алғы мейенең еҫ һиҙеү өлөштәре, аралыҡ мейеһе, урта мейе һәм кесе мейе нығыраҡ үҫешкән. 10 пар баш мейеһе нервыһы бар. Еҫ, тәм тойоу һәм ишетеү һәләте яҡшы үҫешкән, күреү һәләте төҫлө (тәрән һыу һәм мәмерйә Б. ҡайһы ваҡыт булмай). Күҙҙәре бәләкәй, күҙ ҡабаҡтары хәрәкәтһеҙ, яҡын аранан күреүгә яраҡлашҡан. Тәм тойоу анализаторҙары ауыҙында һәм тиреһендә урынлашҡан. Ғәҙәттә ике енесле, ата Б. вағыраҡ. Енес биҙҙәре парлы; орлоҡлоҡтары таҫма формаһында, йомортҡалыҡтары бөртөклө. Ыуылдырыҡ һала, кимерсәкле һәм ҡайһы бер һөйәкле Б. тере бала тыуҙыра. Үрсемлелеге — 1 эмбриондан алып бер нисә млн ыуылдырыҡҡа тиклем. Бер нисә тапҡыр үрсей, ҡайһы бер төрҙәр 1 тапҡыр ыуылдырыҡ сәскәндән һуң үлә. Ғүмер буйы үҫә. 1—2 йылдан алып 100 йылға тиклем һәм унан күберәк йәшәй. Селбәрәләр — ғәҙәттә иң ябайҙар, өйрөлмәктәр, ваҡ ҡыҫала һымаҡтар һ.б.; оло заттар — һыу төбөндә йәшәүсе умыртҡаһыҙҙар, үҫемлектәр, йыртҡыс Б. ваҡ умыртҡалылар м‑н туҡлана. Һыу экосистемаларының мөһим компоненттары, хайуандарҙың, ш. иҫ. ҡоротҡостар һәм ҡан эскес бөжәктәрҙең, һанын көйләй; йыртҡыс хайуандар өсөн аҙыҡ булып тора. Б. ите һәм ыуылдырығы аҙыҡ итеп ҡулланыла. Балыҡ майы медицинала һәм техник маҡсаттарҙа файҙаланыла. Б. 7 төрө (йылға бағыры, ҡыҙыл балыҡ, уҡбалыҡ һ.б.) БР‑ҙың һәм РФ‑тың Ҡыҙыл китабына индерелгән. Шулай уҡ ҡара: Аквариум балыҡтары, Балыҡсылыҡ.
И.П.Дьяченко
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
1 июнь
1 июнь — григориан стиле буйынса йылдың 152-се (кәбисә йылында 153-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 213 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнө.
- Халыҡ-ара ата-әсәләр көнө.
- Халыҡ-ара һөт көнө.
- Рәсәй — Төньяҡ флот көнө.
- Багам Утрауҙары — Хеҙмәт көнө.
- Камбоджа — Ағас ултыртыу көнө.
- Кения — Азатлыҡ көнө.
- Ҡытай — Бала көнө.
- Монголия — Әсә һәм бала көнө.
- Палау — Пезидент көнө.
- Самоа — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
- Тунис — Конституция көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тимербулатов Вил Мәмил улы (1.06.1952), табип-хирург, ғалим, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1989), профессор (1991), Рәсәй Медицина фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы (2005), Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы (2009). 1994-2011 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина университеты ректоры. Башҡортостан Республикаһының 3-сө һәм дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), Һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2004), атҡаҙанған табибы (2005), шулай уҡ Башҡортостандың (1991), Ингуш Республикаһының (2009) атҡаҙанған табибы. Рәсәйҙең Дуҫлыҡ һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев ордендары кавалеры.
- Шакиров Вәрис Мулланур улы (1.06.1957), Баймаҡ үҙәк ҡала дауаханаһы табип-терапевы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
- Грушина Лира Рим ҡыҙы (1.06.1967), спортсы һәм тренер, 2009 йылдан Өфө ҡалаһындағы Фехтование буйынса олимпия резервы спорт мәктәбе директоры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған тренеры (2006) һәм СССР-ҙың спорт мастеры (1984), Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы (2002).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мордвинцев Геннадий Васильевич (1.06.1938), тархсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре кандидаты, профессор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы Ҡандра ауылынан.
- Кинйәғолов Барый Исмай улы (1.06.1948—25.06.2018), хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, хоҡуҡ белгесе. Юридик фәндәр докторы (2004). Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1996), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1981). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2006). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы Иҫке Йәнбәк ауылынан.
- Хәсәнов Рәмил Сәфәрғәли улы (1.06.1958), педагог, ҡурайсы, Башҡортостандың атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Түбәнге Яйыҡбай ауылынан.
- Салауат Хәмиҙуллин (1.06.1968), тарихсы-журналист, тарих фәндәре кандидаты (2016). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (2012) һәм журналистика өлкәһендәге Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (2000) премиялар лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәрҙәре (2009).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Уҙған йыл., Иң киң таралған ысул булған аҡсаны йәлеп ИКО. Әммә эксперттар белдергән, беҙ алып барып һатып маркет бөтөнләй башҡа ҡараш күрмәнем. 2018. Хәҙер был’ы иҫкә төшөрмәгән, күберәк аҡса йыйып, ниндәй проекттар ИКО—ҡайһы берҙә, бер нисә секунд.
ЭОС – Иң ҡеүәтле инфраструктура өсөн өҫтәмә Децентрализованный
Артыҡ $700 миллион йыйыу. Дауам ИКО
Ҡушымта эшләү өсөн платформа булып тора децентрализовать децентрализовать ЭОС. Дэн Лаример ойоштороу ЭОС. Ул шулай уҡ bitshares на нигеҙ һалыусы булараҡ билдәле., Steem, һәм BitUSD.
Шуныһы иғтибарға лайыҡ, хәл йыйып аҡса эшләй июнгә тиклем үткәрелә. 2, 2018. Был ваҡыт эсендә проект өсөн шундай солидный. Октябрь аҙағында., ваҡытында ебәреү 2017 брок конференцияһында белдерҙе пирс, тип ЭОС ИКО тиерлек йәлеп ителгән. $700 миллион. 345 көн, һәм был ситтә түгел,. Пирс буйынса мәғлүмәт, был ашыу йыйып ИКО $1 ул миллиард тиклем тамамланырға.
Был форматта эшләй операцион системаһы өсөн платформа блокчейн йөрөй.. Төп маҡсат-мәғлүмәт технологиялары һөҙөмтәлелеген арттырыу (камиллыҡтың сиге юҡ, бындай система һәм мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр аңына ғына) масштабируемость блокчейн һәм проблеманы хәл итеү өсөн, миллион һәм миллион тиклем тиҙлеге секундына тиклем проводка файҙаланыусылар һаны артасаҡ, параллель иҫәпләп сығарыу һәм эшкәртеү иҫәбенә мәғлүмәт. Был ҡыҙыҡлы идея. Дпос эшмәкәрлеге селтәрен раҫлау булды. (Делегировать өлөшө иҫбат). Был, үҙ ваҡыты менән килешеү өсөн кәрәк. тота килеп бөтә тәңкәләр blockchain кошо. Хәҙер туранан-тура бирергә булдым мөмкин түгел, аныҡ цифралар, әммә таулы ҡасабаһында анализлау принциптары, булыуы аңлашыла, был ҙур аҡса түгел һеҙҙең ҡарамағында., һеҙ шул тиклем күберәк мөмкинлек таба блогы. Был яҡшы ысул Steemit социаль селтәр үҙе., ул ваҡытта транзакцияһы өсөн бында дәлилдәр-ул бер нисә секунд.
FileCoin – Децентрализованный баҙарын һаҡлау өсөн мәғлүмәт
$257 миллион йыйыу
Децентрализовать селтәре һәм мәғлүмәттәрен эшкәртеү, һаҡлау өсөн үҙ үҙен күрһәтергә блокчейн FileCoin. Принцибын ғәмәлгә селтәренә сығарыу менән сағыштырырға мөмкин.; берҙән-бер айырмалыҡ-платформалары өсөн был майнинг. FileCoins инеүселәр файҙаланыусы һаҡлаулы уларға алмашҡа бирелә..
Ике бар ысулын ҡулланып селтәре:
Областных мәғлүмәт системаларын һаҡлау һәм клиенттар менән мәғлүмәт хеҙмәтен шахтерҙар йәки һатыу селтәрҙәре менән ҡапланған filecoins һорарға кәрәк..
Шахтер инеүселәр файҙаланыусы һаҡлаулы өсөн улар биргән FileCoins.
FileCoin конкурентлыҡ бар, һәм СИА кеүек Storj. Беренсе проект булған проблемаларға нигеҙләнеп һәм эфириум менән масштабируемость, ярайһы яйға ә икенсеһе, шулай уҡ. Протокол һәм мәғлүмәт селтәрҙәрен файҙаланыу һәм улар менән эш итеү өсөн файҙаланыусы үҙ FileCoin.
Tezos – Берләшмә Яңы Цифрлы
$232 миллион йыйыу
Децентрализованный үҙидараның яңы системаһы Tezos блокчейн булып тора, ул берекмәнең булдырыу, ысын цифрлы. Формаль еңеләйтеү технологиялар верификация, финанс йәһәттән иң төплө аҡыллы дөрөҫ көйләү һәм уларға нескә операцияларҙы иҫбатлай йәки контракт кодты хәүефһеҙлеген арттырыу.
Башҡа һүҙ, яҡлау тураһында иғлан итә һәм эшләп сығарыу менән шөғөлләнеү, яңы эшкә протоколына индерелде альтернатива эфириум смарт-контракт. Был системаның төп бурысын үтәргә ебәрәләр., кеүек асыҡ, хәүефһеҙлек, тиҙлек һәм эштәр. Аҡыллы, үҙ теле өсөн контракт, Майкельсон тип атала, тәҡдим формаль принцип буйынса контроль системаһы, авиация сәнәғәтендә ҡулланыла..
Бындай уңышлы булыуына ҡарамаҫтан ИКО, уның башында уҡ проекты үҫеш өсөн ниндәйҙер эске конфликтты. Швейцария компаниялары президент буласағына нигеҙ һалыу фонды менән көрәш, ул аҡса йыйыуҙы тәьмин итә., һәм инвесторҙар, элеккесә, үҙем жетон көтә. Ә инде бер нисә проект уларҙың иң нетерпеливый бирергә ҡаршы.
Банка – Ликвидлығын Селтәре Децентрализовать
$150 миллион йыйыу
Банка-был селтәре децентрализованный, уларҙы һаҡларға мөмкинлек бирә һәм өсөнсө зат булыу еңелме эфириум маркер менән ярҙам иҫәп-хисап автоматик хаҡы ябай конвертацияланыусы була жетон башҡа теләсә ҡайһы веб-кошо.
Был проект нигеҙендә смарт-Эфириум селтәрҙәрҙә контракт прототибы һәм камиллаштырыу, биржаһында биржа урап криптовалюта маркет.. Был тиҙ арала, ышаныслы, һәм, иң мөһим нәмә, хәүеф-хәтәр. Операция ярҙамында башҡарыла смарт-контракт. “Ябай һәм математика формула буйынса мановение волшебной палочки, һәм шулай итеп уларҙы һатыу һатып алыу, даими күләмен һаҡлай һәм биржаһы баҙарҙың ликвидлығын тип ҡарамай,,” эшләү менән аңлата..
Компания ашыу ҡаҙанышы булып тора. 50 проект маркет, шул иҫәптән көстәр китап., Балауыҙ маркет, Мәғәнәһе, һәм башҡа. Уны банкаларға һыу селтәренә тоташтырыу инде.. Инде туғыҙ Банка партнерлыҡ проекттарын активтарын һатыу һәм һатып ала һәм уларға ҡушымта аша үҙенең жетон. Бынан тыш БНТ (Маркет Селтәрҙәренә Банка), өҫтәмә ярҙам эта, ГНО, Күп кенә, БМО-НЫҢ, Инд, Компания STX, Теләгән, һәм iqt. Ярҙам менән смарт-контракт, селтәр колхозсы 20.7 БНТ млн. ($58 курс буйынса уртаса миллион Банка).
Статусы – УҪЫ мобиль Эфириум
$100 миллион йыйыу
Был өр-яңы кушымталар децентрализовать экосистема (DApps), системаһы өсөн уңайлы интерфейс файҙаланыусыларға менән үҙ-ара эш биреү, шулай уҡ башҡа файҙаланыусыға платформа. Улай ғына ла түгел, бумажниктар системаһы үҙ функцияһын башҡара ала, браузеры, һәм сат. Бөтә был процестарҙа һәм децентрализовать, шуға күрә, тиҙ һәм хәүефһеҙ.
Шуныһы ҡыҙыҡ, проект үҫешенә ставкалар эшләү берекмәһе булып эшләй.. Был, проект буйынса ҡарарҙар ҡабул итеүҙә ҡатнашыу мөмкинлеге биреү үҫтереү уларға жетондар хужаһы община эшләй ҡарамаҫтан, бындай хоҡуғы булмауын күҙҙә тота был принцип ИКО.
Инде нисә өҫтәмә децентрализовать статусы теркәлгән., Арагон һәм шул иҫәптән Гнозис.
Гнозис (250,000 Эта йыйылды) платформалары өсөн үҙемдең фаразды тәҡдим децентрализовать. Мәҫәлән, прогноздарына фекер алышты йүнәлтергә мөмкин булған билдәле кешеләр, журналистар бәхәс, сәнғәт әҫәрҙәренә баһа предаукционный, ставки на спорт, һ. б..
TenX – Конвертацияланыусы валюталар тотоу һәм виртуаль. Теләсә ҡайһы ваҡытта.. Теләһә ниндәй урында.
$83,1 миллион йыйыу
Сингапур кеүек залог түләргә тырышып эшләү компанияһы ҡулланыу уңайлы һәм ябай криптовалюта валютаһы ҡулланған.. Сөнки, пластик картаһына visa сығара ала һәм уларҙы хуплап сыҡты һәм үҙ mastercard. Хаҡы картаһы сығарыу $15, әммә һеҙ уның рәсми сайтында виртуаль версия заказ ала, шулай уҡ. Вәғәҙә комиссионные компанияһы хеҙмәтенән файҙаланыу өсөн түбән, аҙ сығымдар әгәр карточкалар $1,000 йыл.. Әгәр ошо кимәлгә картаһы буйынса сығымдың артыуына., бүләк түгел взиматься комиссионный.
Бөгөн, bitcoin системаһы менән эшләй, эфир ваҡытында һәм тир ябыла. бета-режим. Маркет ла ярҙам күрһәтеү стандарттары erc20, Совместимость тип аңлата DGX менән өҫтәрәк, Рэп, Ышаныс, Нео, һәм башҡа. Был иң ҡыҙыҡлы, төрлө карталар менән түләргә мөмкин тип, ярҙам һеҙҙең магазин tenx, MasterCard һәм унда картаһына visa. Виталик был бик перспективалы проекттарҙың хупланасағы Buterin.
Граждандар – Хәүефһеҙ Оҡшашлыҡ Экосистема
$33 миллион йыйыу
Универсаль экосистема булдырыуға йүнәлтелгән граждан, уларға кәрәкле мәғлүмәт биреү буйынса талаптарҙы инеү. Ә тап, шәхес, уның хеҙмәттәре аша тикшереү өсөн файҙаланыу мөмкинлеген тәьмин блокчейн. Шулай итеп, Ябай файҙаланыусы хәүефһеҙ һәм үҙе гражданының шәхесен раҫлаусы һәм шәхси мәғлүмәттәренә инеүҙе тәьмин итә.
Мәҫәлән, алыҫ көнсығыш халҡының бер компания тәҡдим итә, автомобилдәр өсөн отошонда ҡатнашасаҡ., тик улар өсөн генә үткәреп булмай. Әгәр йәмғиәт менән хеҙмәттәшлек ойоштороу, бәлки, уларҙы тикшереү, был илдең бөтә ҡатнашыусылар резиденты булып тора ли.
Инде үҙенең идентификациялау өсөн платформа һанлы ҡушымта сығара Сивик, граждандар платформаһы булараҡ билдәле хәүефһеҙ черное тож (версия для ғына iOS).
Авентус – Билет Инфраструктура В2В
$18.7 миллион йыйыу
Авентус-был коралы булдырыу өсөн төрлө ысул һәм саралар үтә күренмәле итергә һәм хәүефһеҙ билет.. Билет таратыусы сара үҙенең ойоштороуҙы контролдә.
Икенсел баҙарҙа Проект билет таратыусы ғәфү итергә мөмкинлек бирә принциптарын, шулай уҡ эшмәкәрлек һәм законһыҙ реклама өсөн бушамаған бөтөрөү менән бәйле билеттар һатыла. Бындай ҡорал менән, билет хаҡы уларҙы ойоштороу һәм урынлаштырыу өсөн минималь һәм максималь икенсел баҙарҙа хәрәкәтен күҙәтергә мөмкин., ғәҙел һәм үтә күренмәле бөтә был процестарҙа.
Башҡа һүҙ, был система хәүефһеҙ тикет. Һәм уның төп бурысы булғандарҙың билет һатып итеү концепцияһы үҙгәреүенә децентрализовать авентус, бының өсөн махсус саралар һәм системаларҙың һәм автомат комиссия билет һатып алыу мөмкинлеге бирелә промоутер.
Беҙ хәҙер рәсәй проекты бер нисә мбо тә сосредоточить өсөн уңышлы булды.
Смартфон – Икенсе Уйын Революция Грясти
$53 миллион йыйыу
Башинформсвязь, интернет донъяһына инеп уйын үҙгәртергә.. Яңғыҙ күңелһеҙ кампанияһы, реаль ваҡытта тел һәм уйынсылар бер-береһе менән көрәш. Блокчейн мультиплеерный уйын технологик революция яһалды.: хәҙер ярыш башлар өсөн барыһы киберспортивный. Был уңай менән смарт-маркет смартфон, р2р турнирының уйынсылары һәм уйындың менән берләшергә мөмкинлек бирә ул. бөтә донъя миллион децентрализовать.
Намыҫлы һөйләй, киберспортивный эшләргә теләгән ваҡиғаларҙың сиктәрен киңәйтә, бөтә уйынсы ҡатнашҡан ярыш шарттары тигеҙ мөмкинлек бирә.. Билдәле бер ҡаҙанышы булған уйынсылар өсөн аҡсалата приздар менән бүләкләнде.
Рус Тау-Үҙәге – Күҙәнәкле Сығарыу
$43 миллион йыйыу
Рәсәй тау үҙәгендә рәсәй холдингылар эшләй башланы., уникаль һәм иң алдынғы шахтер эшләй, Мультиклет тип атала, Восход етештереү һәм шахтер.
Был проекттың төп идеяһы булып тора прорывной булдырыу "БӨТӨРМӘЙЕНСӘ-стойкий" Шахтер, тип табылды криптовалюта, мәҫәлән, Эфириум, бер нисә тапҡыр һөҙөмтәлерәк итәсәк, энергияны ҡулланыуҙы минималь һаны ҡарағанда карталары һәм графиктары. Бындай күрһәткестәргә ирешеү юлы менән үҫеш процесынан планлаштырыла мультиклеточный, график принциптарға нигеҙләнеп иҫәпләп чиплы карталар таратыу оҡшаш булған н.
Бөгөн, сит ил компанияһы менән кросовка чип ҡуйылған Восход Bitfury. Яҡынса иҫәпләү в иҫәпләнгән процесс үҫеш йылдары. Рус революцияһы тау сәнәғәте проект тип иҫәпләргә мөмкин..
Инстың экосистема – - Түлек Сәнәғәте, Яңынан
$42.1 миллион йыйыу
Беренсе булып ебәреүсе был глобаль экосистема децентрализовать, аҙыҡ-түлек һәм етештереү туранан-тура ҡулланыусыларҙың тоташтырылған ул.
Маҡсаты булып тора, йәғни, етештереүселәр туранан-тура һатып алыусы менән бәйләнешкә инә алаһығыҙ, һәм башҡа ваҡлап һатыу аралашсыларҙы урап үтеп, уларҙы тулыһынса контролдә тота алмайбыҙ.. Берәмләп һатыу, ҡағиҙә булараҡ, баҙар власы улар үтә: улар ваҡлап һатыу хаҡы һәм күтәренке баҫтырыу. Был киң таралған проблема етерлек, уларҙың ярҙамы менән хәл ителергә мөмкин. инстың экосистема.
Сонм – Универсаль Противотуманный Суперкомпьютер
$42 миллион йыйыу
Томанлы күҙ алдына глобаль проект концепцияһын децентрализовать иҫәпләү өсөн суперкомпьютер. Операцион система функциялы платформа булып һәм мөмкинлектәрен иҫәпләп өсөн яуаплы үтәй децентрализовать эфириум. Был системанан ғибәрәт махсуслаштырылған программа менән тәьмин итеү, компьютер берҙәм компьютер селтәренә бөтә донъя буйынса интеграцияланған йәки хатта уның мең миллион була.. Был һөҙөмтәләргә өлгәшергә мөмкинлек бирә. рекордлы ниндәй ҙә ҡыйынлыҡтар һәм иҫәпләү, днк молекулаһы һ иҫәп-хисап, медицина киҫәге була был., йәки алыҫ йыһан тикшеренеүҙәре, яңы төрҙәрен эҙләү һәм ерҙә тормош йәки башҡа планета.
Сара барышында һатып маркет күберәк.
Сығанағы decenter.org


text:
- Подробности
- Просмотров: 262
САЗОНОВ (Созонов) Егор Сергеевич (26.5.1879, Вятка губ. Петровский а. — 26.11.1910, Нерчинск һөргөнө, 1917 й. Өфөлә ҡабаттан ерләнгән), рев‑ция хәрәкәте эшмәкәре. 1904 й. алып Социал‑революционерҙар партияһы ағзаһы. Өфө ир балалар гимназияһын тамамлаған (1897). 1901 й. революцион эшмәкәрлек өсөн Мәскәү ун‑тынан ҡыуылып, ҡулға алына һәм Өфөгә һөргөнгә ебәрелә. В.В.Леонович һәм А.А.Бельский м‑н берлектә Урал социал‑демократтар һәм социал‑революционерҙар союзын ойоштороуҙа ҡатнаша. Өфө һәм Златоуст ҡ. тимер юлсылары араһында агитация алып барған. 1902 й. мартында ҡулған алына һәм Көнсығыш Себергә һөргөнгә ебәрелә, Швейцарияға ҡаса. 1904 й. йәшерен рәүештә Рәсәйгә ҡайта. Эсерҙарҙың хәрби төркөмө составында 15 июлдә С.‑Петербургта эске эштәр министры В.К.Плевены үлтереүҙә ҡатнаша. 1905 й. мәңгелек һөргөнгә хөкөм ителә. Өфөлә урамға С. исеме бирелгән.
Х е ҙ м.: Исповедь. СПб., 1906.
Әҙәб.: Г о р о д н и ц к и й Р.А. Егор Сазонов: мировоззрение и психология эсера‑террориста //Отечественная история. 1995. №5.
Г.В.Мордвинцев
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Ҡуян һымаҡтар
Ҡуян һымаҡтар (лат. Leporidae) — ер йөҙөнөң күпселек өлөшөндә йәшәгән, 100-ҙән артыҡ төргә бүленә торған һөтимәр, кимереүсе кейектәр; һөтимәрҙәр ғаиләһенән ҡуяндар отрядынан булған, оҙон ҡолаҡлы, ҡыҫҡа ҡойроҡло ҡыр һәм йорт йәнлеге.
Кимереүселәр ғаиләһенә ҡараған ҡыҫҡа ҡойроҡло, оҙон шеш ҡолаҡлы йәнлек[1]; булмаған aҡ йәки һоро төҫлө урман һәм дала хайуаны. Ҡуяндар үлән ашай.
Ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дьяченко И. П. Ҡуян һымаҡтар // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)


text:
1 июлдән почта бүлексәләрендә гәзит-журналдарға алдан яҙылыу башланды. Ул 31 авгусҡа тиклем дауам итәсәк. Ошо ваҡыт эсендә «Йәншишмә»гә лә 2019 йылдың беренсе яртыһына быйылғы хаҡтар менән яҙылырға мөмкин. Баҫмаларҙы ташыу һәм адресатҡа алып барып еткереү өсөн тарифтар ҙа былтырғы кимәлдә ҡала. Ташламалар һәм льготалар ҙа һаҡлана. Әйҙәгеҙ, форсаттан файҙаланып ҡалайыҡ.
Һеҙ нисектер, мин үҙем йәйҙе йыл һайын түҙемһеҙләнеп көтөп алам. Иң оҙон каникул бит! Йәй башы матур, ҡояшлы көндәре менән ҡыуандырмаһа ла, бойоғоп ултырыу юҡ. Мажаралар, иҫтәлекле, бәхетле минуттар бүләк итеп кенә тора йәйем. Һәм, әлбиттә, яңы дуҫтар! Эйе-эйе, был юлы сит ил ҡунағы менән таныштым. Мәктәбебеҙҙә «Тимербатыр. Аҡыллы каникулдар» лагеры эшләп килә. Үткән йыл …
Continue reading ‘Беҙ — инглизсә, Андреа башҡортса өйрәнде’ »
Өфөлә була был хәл. Киске етеләр тирәһе. Алёша Гребешков велигында тегеләй-былай елдереп, рәхәтләнә генә. Эргәһендә атаһы ла ҡарап йөрөй. Бер мәл ҡыҙыҡһыныусан малай төтөн сыҡҡанын күреп ҡала. «Атай, ҡара әле, нимәлер яна! Барып киләйек. Бәлки, кемгәлер ярҙам кәрәктер», – ти 4 йәшлек кенә малай ололарса. Күндерә атаһын. Барһалар, ҡоро үлән яна икән. Бер кем дә …
Continue reading ‘Дүрт йәш кенә, тимәгеҙ…’ »
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Рәсәй командаһы Хорватиянан отолоп ҡуйҙы. Төп иҫәп – 2:2, беҙҙекеләрҙән голды әлеге лә баяғы Денис Черышев менән Марио Фернандес индерҙе. Испания менән уйнағандағы һымаҡ инде, был юлы ла пенальти типтеләр. Хорватия уйынсылары оҫтараҡ, мәргәнерәк булып сыҡты.
Ҡояш йылы нурҙарын һибә башлау менән, шуны ғына көткәндәй, емеш-еләк беште алланып. Баҙар янынан үткәндә татлы еҫтәрҙән баштар әйләнә хатта. Ҡыҙарып, күҙҙе ҡыҙҙырып яталар. – Баҡса еләген йыйып ҡына өлгөр. Көн дә иртән тороуға яңылары өлгөрөп кенә тора, – ти Шишмә ҡыҙы Сабина Хамматова. – Беҙ баҡсала ла күп итеп үҫтерәбеҙ, Шишмәләге питомникка барып та …
Continue reading ‘Ер еләккәйҙәре беште инде’ »
Шулай тип дәртләнеп һөйләй Айтуған Булатов. Ул Баймаҡ районы Әбделкәрим ауылында IX синыфты тамамлаған. Уҡыуҙар бөтөү менән көн дә атаһын алмаштыра. Оло юлға сығып, ҡымыҙ һата. Ошо бизнес менән 2006 йылдан шөғөлләнә Булатовтар. Бөтәһе 62 баш йылҡы малы бар. Ҡайһы бер ауылдаштары ла йәйгелеккә аттарын уларҙың көтөүенә ҡуша. Әсәһе Земфира көндөҙ уларҙы һауып, ҡымыҙ бешә. …
Continue reading ‘«Ҡымыҙ һатып аҡса эшләйем»’ »
Әминә батҡан Ошо легенданы мин бәләкәй саҡтан беләм, сөнки был ерҙә беҙҙең сабынлыҡ. Уны Зәйтүнә өләсәйем һөйләй торғайны. Элегерәк ошонда йәшәгән Әминәнең һылыулығына, аҡыллылығына һоҡланмаған кеше булмаған. Әлбиттә, яратып йөрөгән егете лә була. Тик оҡшатҡан кешеһе ярлы ғаиләнән икән. Шул уҡ ерҙә үҙе ҡарт, үҙе һаран бер бай йәшәгән. Ул Әминәгә яусы ебәрә. Ҡыҙ ризалашмай. …
Continue reading ‘Белорет районының Шығай ауылының ер-һыу атамалары’ »
Элек-электән Рәсәй үҙенең рәссамдары менән дан ҡаҙана. Әүәле оҫталар башҡарған биҙәкте хәҙер бер кем дә ҡабатлай алмай. Ваҡыт үтеү менән урыҫ халҡының йолаларын дауам итеүсе йүнәлештәр, мәктәптәр барлыҡҡа килә. Биҙәкләү техникаһының ниндәй генә төрҙәре булмай! Уларҙың барыһын һанап сығыу мөмкин дә түгел.
Фәнис Нөғәмәнов ағас эшенә бигерәк оҫта. Ниҙәр генә яһамай ул: аш бүлмәһендә ҡуллана торған таҡталар йыйылмаһы ла, ҡалаҡтар, ҡапҡастары менән бәләкәй генә һауыттар, сыйырсыҡ оялары… Мәктәптәге «Оҫта ҡулдар» түңәрәгендә теләп шөғөлләнә бит.
Бөрйән районы Әбделмәмбәт мәктәбе уҡыусыларының һәр яҡлап та оҫта булыуҙарына хайран ҡалырлыҡ! Ырғаҡ, энә менән бәйләү, тегеү, сигеү тиһеңме – барыһы ла ҡулдарынан килә. Белем усаҡтарында ниндәй генә осрашыу кисәһе, саралар уҙғарылмаһын, уларҙың ҡул эштәре күргәҙмәһе күҙҙең яуын алып, килгән ҡунаҡтарҙы үҙенә тартып, саҡырып тора.


text:
- Подробности
- Просмотров: 566
ГЕОЛОГИЯ-РАЗВЕДКА ЭШТӘРЕ, ер аҫтын геол. яҡтан өйрәнеү, файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтарын асыу, уларҙы баһалау һәм үҙләштереүгә әҙерләү б‑са етештереү һәм ғилми‑тикшеренеү эштәренең йыйылмаһы. Г.‑р.э. составына геол., топогеодезик, геофизик, геохимик, аэрокосмик һ.б. планлы төшөрөү төрҙәре, төрлө эҙләү, разведкалау, гидрогеол., инженерлыҡ-геол. эштәре, минералогик, петрографик һ.б. тикшеренеүҙәр инә. Г.‑р.э. 3 этапта үткәрелә, 5 стадияны үҙ эсенә ала. 1-се этапта беренсе стадияны (төбәктәрҙә ер аҫтын тикшереү) үҙ эсенә алған дөйөм геол. тәғәйенләнешле эштәр үткәрелә — бөтә төр файҙалы ҡаҙылма ресурстарын күҙаллау өсөн булған мәғлүмәтте туплау маҡсатында, урта һәм эре масштаблы геол. планлы төшөрөү эштәре үткәрелә. 2-се этапта ятҡылыҡтарҙы эҙләү һәм баһалау тормошҡа ашырыла; ул икенсе стадияны (эҙләнеү эштәре) – эҙләү терр‑яһын геол. яҡтан өйрәнеү, унда файҙалы ҡаҙылмаларҙы асыҡлау һәм уларҙы артабан өйрәнеүҙең маҡсатҡа ярашлығын билдәләү һәм өсөнсө стадияны (баһалау эштәре) – ятҡылыҡ һәм сығанаҡтарҙың геол.-иҡт. яҡтан баһалау үткәрелә — үҙ эсенә ала. 3-сө этапта дүртенсе стадияны (ятҡылыҡтарҙы разведкалау) үҙ эсенә алған ятҡылыҡтарҙы разведкалау һәм үҙләштереү үткәрелә — ятҡылыҡтарҙың геол. төҙөлөшөн өйрәнеү, файҙалы ҡаҙылмаларҙың технологик үҙенсәлектәрен, ятҡылыҡтарҙы үҙләштереүҙең гидрогеологик, инженерлыҡ-геол. шарттарын; ятҡылыҡтарҙы үҙләштереүҙең техник-иҡт. нигеҙен эшләү; үҙләштереү процестарында ятҡылыҡтарҙың тулыһынса өйрәнелмәгән участкаларының геол. төҙөлөшөн аныҡлау, запастарҙың түбән категориялыларын юғарыға күсереүҙе асыҡлау; сығарыуҙы оператив планлаштырыу өсөн разведкала алынған мәғлүмәттәрҙе аныҡлау; бишенсе стадияны (эксплуатация разведкаһы) үҙ эсенә алған запастарҙы тулы һәм сифатлы үҙләштереүҙе контролдә тотоу. Г.‑р.э. бөтә этаптарында файҙалы ҡаҙылмаларҙы геохимик эҙләү ысулдары, разведка геофизикаһы алымдары һ.б. ҡулланыла; файҙалы ҡаҙылмаларҙың запастары баһалана. Башҡортостанда Г.‑р.э. үткәреү терр-яларҙы үҙләштереү, тау эше үҫеше һ.б. м‑н бәйле (ҡара: Геология). 1930 й. Башҡ‑н район геол.-разведка идаралығы (ҡара: “Башкиргеология”) ойошторолғас, системалы Г.‑р.э. башлана. Башҡортостан Урал алдының төрлө йылдарҙағы геол. планын төшөрөү О.С.Андрианова, А.В.Сиднев, А.П.Тяжёва һ.б. етәкс. үткәрелә. 30‑сы йй. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының геол. планын төшөрөүгә О.П.Горяинова, А.И.Иванов, Д.Г.Ожиганов, Э.А.Фалькова һ.б. ҙур өлөш индерә. 40‑сы йй. респ. мөһим терр‑яларында үткәрелгән геол. план төшөрөү файҙалы ҡаҙылмаларҙың төрлө төрҙәрен асыҡлауға килтерә. Башҡортостан Урал аръяғының геол. планы төшөрөлә һәм марганец, баҡыр һ.б. файҙалы ҡаҙылмалар эҙләү эштәре үткәрелә. Артабанғы Г.‑р.э. ғәмәлдәге һәм төҙөлөп ятҡан тау мәғдәне пр‑тиеларының сеймал базаһын киңәйтеү перспективаларына йүнәлтелә. Һөҙөмтәлә респ. терр‑яһын юғары кимәлдә өйрәнеүгә өлгәшелә. 60—80 йй. 1:50000 масштаблы интенсив геол. план төшөрөлә. Респ. бөтә терр‑яһының 1:200000 масштаблы геол. планы төшөрөлә, 26 табаҡ 1:200000 масштаблы Дәүләт геол. картаһы сығарыла (Г.А.Ленных, И.М.Синицин, Г.Б.Яковлев һ.б.). БР терр-яһының 69,1%‑ының 1:50000 масштаблы геол. планы төшөрөлә һәм 12,5%‑ының 1:50000 масштаблы майҙандарҙы геол. яҡтан өйрәнеп (ГДП‑50) бөтөлә (А.А.Захаров, В.И.Козлов, А.Ф.Ротару, П.Н.Швецов һ.б.). Нефть һәм тәбиғи газға — “Башнефть” акционерҙар нефть компанияһы, ҡаты файҙалы ҡаҙылмалар һәм ер аҫты һыуҙарына “Башкиргеология”, “Уралцветметразведка” ААЙ‑ҙары тарафынан эҙләнеү һәм разведкалау эштәре алып барыла. Г.‑р.э. һөҙөмтәләре б‑са БР‑ҙа 1500‑ҙән ашыу мәғдәнле һәм мәғдәнһеҙ файҙалы ҡаҙылмалар сығанаҡтары, яҡынса 300 ҡаты файҙалы ҡаҙылма һәм ер аҫты һыуҙары ятҡылыҡтары, 200‑ҙән ашыу нефть ятҡылығы һәм газ ятҡылығы асыла. Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын асыуға — М.А.Камалетдинов, Ҡ.Р.Тимерғәзин, А.А.Трофимук һ.б.; һоро күмер һәм торф — А.С.Хоментовский, В.Л.Яхимович һ.б.; ҡара металл — М.Н.Доброхотов, А.И.Фонарёв һ.б.; төҫлө металл – Ю.А.Болотин, В.В.Воробьёв, В.А.Прокин, В.И.Скрипиль һ.б.; затлы металл — Н.И.Бородаевский, М.Б.Бородаевская, металл булмаған сеймал — В.С.Адамчак, Г.В.Вахрушев һ.б.; ер аҫты һыуҙары ятҡылыҡтарын асыуға М.С.Верзаков, А.Н.Камышников, В.Ф.Ткачёв һ.б. ҙур өлөш индерә.
А.А.Захаров, О.А.Захаров
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 345
ОСОКИНДАР, завод хужалары. Крепостной крәҫтиәндәрҙән. 18 б. башында иген сауҙаһы м‑н шөғөлләнәләр, Ҡазанда буҫтау мануфактураһы һәм Балахна тоҙ приискылары хужалары булалар. Нәҫелде башлап ебәреүселәр — ике туған Пётр Игнатьевич һәм Гавриил Полуэктович О., 1728 й. Түб. Ирген з‑дына (ҡара: Ирген заводтары), 1733 й. Йоҡ (Кнауф) заводына нигеҙ һалалар. 1734 й. мөлкәтте бүлешкәндән һуң Пётр Игнатьевич О. Түб. Ирген з‑ды эләгә, 1741 й. ул уның эргәһендә еҙ ф‑каһын төҙөй. 1740 й. Биҙәр заводына нигеҙ һала, 1747 й. Наҙы-Петровск заводын төҙөй башлай (1751 й. уны Мосоловтарға һата), 1760 й. Түб. Һарына з‑дына нигеҙ һала (ҡара: Һарына заводтары); Гавриил Полуэктович О. (?—1757) 1734 й. Йоҡ (Кнауф) з‑дын милеккә ала. 1739 й. Курашим баҡыр иретеү з‑дына нигеҙ һала. Уның улдарынан иң билдәлеһе Иван Гавриилович О., 1752 й. Үрге Троицк заводына, 1760 й. Түбәнге Троицк заводына һәм Өҫән-Ивановка заводына нигеҙ һала. Гавриил Полуэктович О. ейәне Иван Петрович О. (20.6.1745—30.6.1808, С.‑Петербург), подполковник, коллегия советнигы, дворян (1779 й. алып). 1769 й. Пётр Игнатьевич О. Биҙәр, Түб. Ирген һәм Түб. Һарына з‑дтарын һатып ала, 1771 й. Үрге Ирген з‑дын төҙөй. 1775 й. Омутнинск домна-сүкеш з‑дын төҙөй, Пудем тимер етештереү һәм Мишә баҡыр иретеү з‑дтарына (барыһы ла — Ҡазан губернаһының Вятка провинцияһы) хужа була. 18 б. аҙ. Омутнинский һәм Пудем з‑дтарын — сауҙагәр А.М.Пастуховҡа, Мишә з‑дын — Коровинға, 1804 й. Биҙәр, Үрге һәм Түб. Ирген, Курашим, Түб. Һарына һәм Йоҡ (Кнауф) з‑дтарын А.А.Кнауфҡа һата. 19 б. 1‑се ярт. Иван Петрович О. вариҫтары Өҫән-Ивановка, Үрге һәм Түб. Троицк з‑дтарын Д.Е.Бенардакиға (ҡара: Бенардакиҙар) һата. Шулай уҡ Василий Игнатьевич О. һәм Фёдор Фёдорович О. билдәле, улар 1755 й. Бемыш заводына нигеҙ һала, 1777 й. уны Е.И.Лебедевҡа һаталар.
Н.М.Ҡолбахтин
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Өфөнөң лимонарийында банандар өлгөрәФото: Олег Яровиков
Өфөнөң лимонарийында банандар өлгөрә
Өфөнөң лимонарийында банандар өлгөрәФото: Олег Яровиков
Ике-өс айҙан банандың тәүге уңышын алырға ниәтләй Өфө лимонарийы белгестәре. Был үҫемлектең емештәре ҙур түгел, бер бармаҡ үлсәмендә. Агентлыҡ хәбәрсеһенә экскурсиялар ойоштороусы Розалия Хәйруллинаның һөйләүенсә, өс йыл элек лимонарийға япон кәрлә бананының бик һирәк осраусы төрөн бүләк иткәндәр. Был үҫемлек ҙур емеш суҡтары булған ғәҙәти пальмаға бөтөнләй оҡшамаған. Яңы төр ҙур булмаған ҡыуаҡты хәтерләтә, ә белгестәр уны бөтөнләй үлән тип йөрөтә.
Кәрлә банан үҙ ғүмерендә бер тапҡыр сәскә ата, һәм емештәре өлгөргәс, һәләк була. Банандың сәскә атыуына һоҡланып ҡарайһың, шул уҡ мәлдә экзотик үҫемлектән бер ҙә айырылғы килмәй. Лимонарий хеҙмәткәрҙәре тороп ҡалған тамырынан артабан яңы үҫемлек үҫтереп алырға ниәтләй.
Лимонарий әлеге ваҡытта сәскәгә төрөлгән баҡсаға оҡшаш. Алһыу һәм аҡ олеандр сәскә менән ҡапланған. Кофе ағасы, лимондар, фей-хоа сәскә атырға ултыра. Инжир емешкә тумалған. Хеҙмәткәрҙәр ҡырыҫ тәбиғәт шарттарында экзотик емештәрҙең өлгөрөү серҙәрен асырға әҙер. Лимонарийға экскурсия бигерәк тә мәктәп уҡыусыларына ҡыҙыҡлы буласаҡ. Энциклопедия иллюстрацияларынан ҡарағансы, үҫемлектәрҙе яҡындан, ҡул менән тотоп ҡарап өйрәнеү күпкә отошлораҡ бит.


text:
Ғәмһеҙлек...
Ғәмһеҙлек... йөрәкте йоҡлата
Бер сит ил кешеһе юл буйлап тәрән уйҙа китеп бара. Шул саҡ уның ҡаршыһына ҡурҡыныс бер хайуан килеп сыға. Кеше, ҡурҡышынан, яҡындағы ҡоҙоҡ эсенә һикерә һәм ҡолап барған ыңғайға ҡоҙоҡ бураһын тишеп сығып үҫкән ағастың олонона йәбешә. Был ағас олонон ике сысҡан кимерә, имеш. Уларҙың береһе аҡ, икенсеһе ҡара. Ә ҡоҙоҡ төбөндә ике йылан кешенең ҡолап төшөүен түҙемһеҙләнеп көтә...
Кеше үлем һәм йәшәү араһында ҡалғанын аңлай, ҡурҡыу тойғоһо уның бар булмышын солғап ала. Уның хәлендә тиҙ генә уйлау һәм ҡарар ҡабул итеү талап ителә. Сысҡандар ағас олонон кимереп бөтмәҫ борон, уға был ҡоҙоҡтан сығырға кәрәк. Кеше тирә-яғына күҙ ташлай. Нимә күрә? Баллы кәрәҙҙәр... Ҡасандыр бал ҡорттары ҡоҙоҡ бураһына үрелеп үҫкән был ағастан бал йыйған. Кешелә балды тәмләп ҡарау теләге уяна. Татлы балдан ләззәтләнеү хыялы уның башҡа тойғоларын юҡҡа сығара. Хуш еҫле бал уның аңын томалай. Ул үҙ алдына: «Шундай саф һәм хуш еҫле балды... тәмләп ҡарайым да, һуңынан өҫкә үрмәләрмен», — ти. Бал уға оҡшап ҡала. «Шундай тәмле бал, мин бындайҙы тағы ҡайҙа тәмләй алам? туйғансы ашайым әле», — тип, бал ашауҙы дауам итә кеше һәм үҙенә янаған ҡурҡыныс хаҡында онота һәм, ниһайәт, сысҡандар үҙҙәренең эшен бөтөрә, олон емерелә — бәхетһеҙ кеше үҙенең үлемен ҡоҙоҡ төбөндә таба...
Был ғибрәтле хикәйә кеше һәм уның ғәмһеҙлеге хаҡында. Унда күп кенә символик образдар бар. Ҡоҙоҡ — ерҙәге тормош, ҡоҙоҡ төбөндә көн күреүселәр — нәфсеһе кәүҙәләндерә, ҡара һәм аҡ сысҡандар — көн менән төн, йәғни кешенең ғүмерен йотоусы ваҡыт, бал — ерҙәге алдаҡсы ләззәттәр. Сит ил кешеһе — был ергә һынау ебәрелгән һәм үҙенең ғәмһеҙлеге арҡаһында һәләк булыусы кеше образы. Был мәҫәлдә һүрәтләнгән кеше хәлендә ҡалмаҫ өсөн һәр кеше аңлы булырға, ғәмһеҙлек төшмәҫкә тейеш. Тәбиғәт кешенән шуны талап итә. Әгәр кеше үҙенең йөрәгенә юлды онотһа, ғәмһеҙлек йоҡоһона бирелһә, күңел ҡиммәттәрен ергә һалып тапаһа, тулы тормош урынына уны дауамлы ғазаптар, әсенеүҙәр һәм ауыртыуҙар тулы күңелһеҙ тормош көтәсәк, уның аҙағы ла ҡурҡыныс булыр. Тормошта үҙ урыныңды белмәй, тыуымдың һәм үлек мәғәнәһен аңламай, нәфсенең тәбиғәтенә һәм хәҡиҡәте төшөнмәй йәшәү — әсе ғәмһеҙлек ул.
Кеше ғәмһеҙ булһа, йәғни күңеле менән йоҡлаһа, уның аңы ла билдәһеҙ йоҡоға тала. Һиҙгерлек, фекер тәрәнлеге, тойоусанлыҡ, зирәклек уны ташлай. Кеше һаңғыраулана һәм үҙенең гонаһтарын да һиҙмәй, сафлыҡты гонаһтан айыра алмай башлай. Күптәр үҙҙәренең гонаһта йәшәгәнен һәм үҙҙәре тирәләй гонаһ тулҡындары таратҡанын һиҙмәй. Ғәмһеҙлек уларҙы тиклем сорнап ала, улар үҙҙәрен һаңғырауҙар һәм һуҡырҙар кеүек тота. Ҡөрьән Кәримдә ундайҙар тураһында: «Улар һуҡыр һәм телһеҙ-һаңғырауҙар. Шуға күрә улар тура юлға әйләнеп ҡайта алмай», — тиелә («Бәҡара», 18-се аят).
Билдәле шағир-суфый һәм дин остаҙы Йәләлетдин Румиҙың «Мәснәүи» йыйынтығында бер-береһен ишетмәгән һәм аңламаған ике кешенең тарихы һүрәтләнә. Тарих шундай. Бер кеше үҙенең танышынан ни өсөн ауырыу күршеһенең хәлен барып белмәүе тураһында һораша. Танышы ҡолаҡка ҡатыраҡ һәм, өҫтәүенә, бер аҙ иҫәрерәк тә була. Шулай ҙа бер нисә көндән һуң вайымһыҙ күрше, уның тураһында башҡалар насар уйламаһын өсөн, күршеһенә барырға ҡарар итә һәм улар араһында буласаҡ диалог сценарийын төҙөй. Үҙенең һаңғыраулығын йәшерергә теләп, ул ауырыуҙың ирен хәрәкәттәрен күҙәтеп ултырырға ҡарар итә. Ул ауырыуға үҙе әйтә торған һүҙҙәрҙе ятлап килә. Күҙаллауы буйынса, барыһы ла ул уйлағанса килеп сығырға тейеш була. Һаңғырау: «Ҡәҙерле күршем, һеҙ үҙегеҙҙе нисек тояһығыҙ?» — тип һораясаҡ. Ауырыу: «Рәхмәт, мин үҙемде күпкә яҡшыраҡ тоям», — тип яуап бирәсәк. Һуңынан һаңғырау: «Берәй нәмә ашаныңмы?» — тип һораясаҡ. Ауырыу хәлһеҙ тауыш менән яуап бирәсәк: «Мин татлы шәрбәт эстем һәм бер аҙ аш ашаным». Һаңғырау: «Ашаған ашың сәләмәтлеккә булһын!» — тиәсәк. Һуңынан тағы ла ауырыуға һорау бирәсәк: «Һине ҡарарға ҡайһы врач килә?» Ауырыу яуап бирәсәк: «Фәлән-фәлән килә». Һуңынан һаңғырау: «Эйе, был врач яҡшы ҡарай. Уны саҡырып, дөрөҫ эшләгәнһең, ул килгәс, тимәк, барыһы ла яйға һалынасаҡ...»
Үҙ-үҙенән ҡәнәғәт ҡалған һаңғырау, ауырыуҙың өйөнә килгәс тә үҙе ҡорған сценарий буйынса: «Ҡәҙерле күршем, һеҙ үҙегеҙҙе нисек тояһығыҙ?» — тип һораған. Күршеһе ауыртыныуҙан ҡалтырап, саҡ яуап биргән: «Хәлем шул тиклем насар, мин үлеп барам шикелле». Ләкин яуапты һаңғырау ишетмәгән һәм өйҙә төҙөгән диалогын дауам итеп: «Аллаһҡа рәхмәт!» — тигән. Был һүҙҙәр ауырыуға оҡшамаған. Ул үҙ алдына әсенеп былай тип уйлаған: «Ни өсөн күршем миңә изгелек теләмәй. Ул минең үлеүемде теләйме?» Ә һаңғырау үҙенең бурысын үтәүҙе дауам иткән һәм уға тағы ла һорау биргән: «Берәй нәмә ашаныңмы?» Үпкәләгән күршеһе: «Һин мине әле генә ағыу менән туйҙырҙың», — тигән. Һаңғырау быға әҙерләнгән тексы буйынса: «Тәмле булһын!» — тигән. Ауырыуҙың шул тиклем йәне көйгән. Һаңғырауҙың һорауы дауам иткән һәм ул: «Һине кем дауаларға килә?» — тип һораған. Һуңғы көсөн йыйып, ауырыу асыуланып яуап биргән: «Миңә Ғазраилдән башҡа тағы ла кемдең килеүе мөмкин! Һин, күршем, мин ныҡлап асыуланмаҫ борон үҙ юлың менән китә һалһаң ине». Әммә һаңғырау әңгәмәсеһен ишетмәгән, шуға уның хәлен дә аңламаған. Ул тыныс ҡына һорауҙарын яуҙырыуҙы дауам иткән. Өйҙән сыҡҡас: «Ҡалай барыһы ла яҡшы килеп сыҡты. Мин күршемдең хәлен белдем, хәҙер береһе лә минең турала насар уйламаясаҡ. Был бәхетһеҙҙе лә ҡыуандырҙым», — тип уйлаған. Ә ысынында, барыһы ла икенсе төрлө булған. Һаңғырау сауапҡа өлгәшмәгән, тик үҙен бөлгөнлөккә генә төшөргән. Ауырыу ҙа уңың килеүенә асыуланған, насар һүҙҙәр менән күршеһенең ҡылығын һүккән: «Мин уны яҡшы кеше тип уйлап йөрөһәм, ул минең дошманым булып сыҡты. Мин уны шундай яуыз, насар уйлы икән тип уйламаным да!» Бынан һуң ауырыу оҙаҡ ҡына күршеһен ҡарғаған. Ул һуңғы көсөн йыйып, мендәренән саҡ башын ҡалҡытып ҡысҡырған: «Ауырыуға дәрт бирер өсөн килә таныштары. Ә был кеше минең һуңғы көсөмдө һурырға, минән нимә өсөндөр үс алырға килгән. Ә минең бит уны бер ҡасан да рәнйеткәнем булманы»... Шулай итеп, уның физик ауырыуына рухи ауырыу ҙа өҫтәлгән.
Һаңғырау яҡшы булып күренергә теләгән. Үҙенең иҫәрле арҡаһында ул ауырыу йөрәгенә ут ташлаған. Ул ихласһыҙлығы арҡаһында һәм кешеләргә яҡшы булып күренеү маҡсатында гонаһ эшләгән. Шулай итеп, ул үҙе лә белмәйенсә, күрше хаҡын боҙған. Ә ауырыу һаңғырау күршеһе әйткән һүҙҙәрҙең сәбәбен аңларға тырышыу урынына, уны ҡарғай башлаған. Ҡара уйға төшөп, үҙ-үҙенә зыян килтергән.
Эштәрен Аллаһы Тәғәләнең ризалығы өсөн түгел, ә үҙҙәренең баһаһын арттырыу өсөн башҡарған кешеләр әллә күпме был донъяла. Улар ғибәҙәттәрен дә анһат ҡына сауап эшләп, ожмахҡа юл һалырға уйлап, нәфсеһенә бутап башҡара. Бындай кешеләр был осраҡта йәшерен гонаһ һәм ширек эшләйҙәр: Аллаһы Тәғәлә ризалығы өсөн башҡарылмаған һәр төрлө ғибәҙәт — гонаһ. Башҡалар күрһен өсөн ҡылынған намаҙ, тыштан ҡарағанда намаҙ ҡылыуға оҡшаһа ла, эстән гонаһ менән тулы. Һауыттағы саф һыуҙы һаҫыҡ шыйыҡлыҡтың тамсыһы ла бысратҡан кеүек, йоҡлаған һәм ғәмһеҙ йөрәк менән башҡарылған ғибәҙәт тә шулай уҡ бысранған булыр.
Бер ваҡыт Джунайд Бағдади йыназа намаҙы башҡарған ваҡытта кәрәккәнсә дүрт түгел, ә биш тәҡбир әйткән. Йоланы үтәп бөткәндән һуң мосолмандар уға: «Эй, Джунайд, йыназа намаҙы уҡыған ваҡытта биш тәҡбир әйтелмәй. Ни өсөн улай эшләнегеҙ?» — тип мөрәжәғәт иткән. Джунайд Бағдади былай тип яуап биргән: «Дүрт тәҡбирҙе мин мәрхүм кеше өс башҡарҙым. Ә бишенсе тәҡбирҙе мин был мәрхүмдән дә үлерәк тереләр өсөн башҡарҙым. Бәлки, улар аңларҙар һәм үлем килгәнсе уянырҙар».
«Киске Өфө» гәзитенән, № 47, 2009 йыл
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 28.07.2018 в 00:49, и размещена в категории Дин, Ғибрәтле ҡиссалар, хикәйәттәр, вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
Фотохимия
Фотохи́мия —ультрафиолеттан инфраҡыҙыл нурланышҡа тиклем диапозонда барған химик үҙгәрештәрҙе (ярһыған молекулалар химияһы, фотохимик реакциялар) өйрәнә торған физик химияның өлөшө.[1]; химияның яҡтылыҡ тәьҫирендә барған реакцияларҙы һәм үҙгәрештәрҙе өйрәнә торған бүлеге[2].
Йөкмәткеһе
Фотохимия закондары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фотохимик үҙгәрештәр тик система йотҡан яҡтылыҡ тәьҫирендә генә бара (Грот — Дрейпер законы, 1818—1843 йылдар).
- Һәр йотолған фотон тик бер молекуланы ярһыта ала (Эйнштейнтың фотохимик эквивалентлыҡ законы, 1912 йыл).
- Органик ҡушылмаларға ҡағылған киләһе ике законды украин сығышлы америка физигы К.Кашей сығарған.
- Органик ҡушылмаларға ҡағылған киләһе ике законды украин сығышлы америка физигы К.Кашей сығарған.
- Молекула фотонды йотҡан осраҡта иң түбәнге сиглет торошҡа, йәки иң түбәнге триплет торошҡа күсеү ихтималлылығы бар.
- Фотохимик процессар барған күпселек органик иретмәләрҙә ярһыған беренсе синглет торош, йәки беренсе триплет торош ҡатнаша.
Молекулаларҙа электрон күсеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фотохимия өсөн әһәмиәтле диапазон — яҡын ультрафиолеттан алып оҙон инфраҡыҙыл диапазон менән сикләнгән, йәғни 190 нм-дан алып 700—800 нм интервалы.
Был диапазонда квантты йотҡанда молекуланың электрон энергияһы үҙгәреүе күҙәтелә, һәм был күренеш химик реакция башлап ебәрә.
Активация барьерын үтеү өсөн, ярһыған хәлгә күскән молекула артыҡ энергияһын нурланыш ярҙамында, йәки химик әүрелеш ярҙамында юғалта ала. Рәсемдә электрон күсештәр күрһәтелгән, пунктир һыҙыҡтар менән нурланышһыҙ күсештәр күрһәтелгән:
- Ярһыу.
- Флуоресценция (S1 торошонан S0 торошона нурланышлы күсеү).
- Интернацион конверсия S1 торошонан S0 торшона нурланышһыҙ күсеү.
- Интеркомбинацион конверсия S1 торошонан T1 торошона күсеү.
- Фосфоресценция (Т1 торошонан S0 торошона нурланышлы күсеү).
- Интеркомбинацион конверсия T1 торошонан S0 торошона күсеү.
Фотохимик әүрелеште өс стадияға бүлергә мөмкин:
- йотоу акты, ярһыған электон хәлгә күсеү;
- ярһыған электрондар ҡатнашҡан беренсел фотохимик процесстар;
- беренсел химик процесстарҙа барлыҡҡа килгән матдәләрҙең икенсел реакцияға инеүе.
Фотохимияның әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тирә-яҡ мөхиттә барған мөһим процесстар нигеҙендә фотохимия ята. Фотосинтез, күреү һәләте, ультрафиолет нурланыш тәьҫирендә атмосферала озон барлыҡҡа килеүен телгә алыу ҙа етә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ photochemistry // IUPAC Gold Book
- ↑ Русско-башкирский словарь химических терминов (Л.Мигранова)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Н. Тур. Ул молекуляр фотохимия. М.:"Мир", 1967.


text:
- Подробности
- Просмотров: 440
КИШЕР (Daucus), сельдерей һымаҡтар (сатыр һымаҡтар) ғаиләһенә ҡараған ике, һирәкләп бер йыллыҡ үлән заты. 60‑ҡа яҡын төрө билдәле, Австралияла, Америкала, Африкала, Урта диңгеҙ буйында таралған. Башҡортостанда ситтән килтерелгән үҫемлек булараҡ һирәкләп ябай К. осрай, уның культуралы формалары (сәсеү К.) үҫтерелә. Ике йыллыҡ үҫемлек, үҫеүенең 1‑се йылында япраҡ розеткаһы һәм тамыраҙыҡ, 2‑се йылында — орлоҡ бирә. Япрағы оҙон һаплы, ике, өс тапҡыр ҡауырһын һымаҡ теленгән. Сәскәлеге — күп һанлы аҡ төҫтәге ваҡ сәскәнән торған ҡатмарлы сатыр. Емеше — ҡоро ҡуш орлоҡ. 1000 орлоғоноң ауырлығы яҡынса 2 г. Тамыраҙығы йомро, конус һәм цилиндр формаһында, ҡыҙғылт һары, һары һәм аҡ төҫтә, ауырлығы 30—200 г. Тамыраҙығының составында шәкәр (10%‑ҡа тиклем), каротин (25 мг%‑ҡа тиклем), тимер, кальций, фосфор һ.б. бар. К. — оҙон көн үҫемлеге, һыуыҡҡа һәм ҡоролоҡҡа сағыштырмаса сыҙамлы. Вегетация осоро 110—130 көн. Төп элгәрҙәре — иртә өлгөрөүсе картуф, иртә өлгөрөүсе кәбеҫтә, ҡуҙаҡлылар, ҡыяр, томат. Яҙын (апр. аҙ. — май башы) бер юл (рәт араһы 45 см), ике юл (рәт араһы 20 см һәм буй араһы 45 см) м‑н буйлап, һыҙатлап сәселә. Орлоҡто сәсеү нормаһы 2—4 кг/га, сәсеү тәрәнлеге 3 см. Респ. К. сәсеү майҙандары яҡынса 3 мең га тәшкил итә (2011). Иң юғары уңдырышлылығы 400 ц/га (“Әғли”, 2011) була. Аҙыҡ итеп сей, консерваланған һәм киптерелгән килеш файҙаланыла, кулинарияла ҡулланыла. К. каротин (А провитамины) алына. К. орлоғонда булған эфир майы ликёр‑араҡы сәнәғәтендә, парфюмерия‑косметика сәнәғәтендә һ.б. ҡулланыла. К. тамыраҙығы — а.х. малдары өсөн ҡиммәтле аҙыҡ. 100 кг тамыраҙыҡта 14 мал аҙығы берәмеге, 0,8 кг үҙләштерелеүсе протеин бар. К. агротехникаһы б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 30‑сы йй. башлап Аграр университетта (Н.Ә.Ғәлиев, Р.Р.Исмәғилев, Д.А.Костылев, С.Н.Сәмиғуллин һ.б.) алып барыла. К. бөтә ауыл хужалығы зоналарында үҫтерелә. БР б‑са Витаминная 6, Нантская 4, Шантенэ 2461 һ.б. сорттары ҡулланылышҡа индерелгән.
Әҙәб.: Галеев Н.А. Промышленное возделывание моркови. Уфа, 1985.
Р.Р.Исмәғилев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 451
КОМЕТАЛАР (гр. kometes — оҙон сәсле), Ҡояш системаһының ныҡ һуҙылған орбиталары буйлап хәрәкәт итеүсе күк есемдәре. Үҙәгендә төйөрө (ядро) булған аҙ ғына яҡтыртыусы томанлы объект күренешендә булалар. К. ядроһы — туңған һыуҙан, углеродлы газдан, метан һәм аммиактан, туҙан өлөшсәләренән һәм ташлы матдәләрҙән торған боҙло есем. Комета Ҡояшҡа яҡынайған саҡта боҙ ҡояш йылыһынан иреп парға әйләнә башлай, ә осоп сыҡҡан газ ядро тирәһендә К. “башы”, йәки кома тип аталған тоноҡ яҡтыртыусы сфераны һәм Ҡояштан икенсе яҡҡа йүнәлгән “ҡойроҡто” барлыҡҡа килтерә. К. баштарының күҙгә күренгән арҡыры үлсәмдәре 10 меңдән 1 млн км тиклем тәшкил итә, ҡойроҡтарының оҙонлоғо 100 млн км ашыу. К. төрҙәре: ҡыҫҡа ваҡытлы, орбиталары эклиптика яҫылығы эргәһендә ята (әйләнеш ваҡыты 6‑нан 200 йылға тиклем); оҙон ваҡытлы, орбиталары башлыса Ҡояш системаһының төп яҫылығына һыймай (ваҡыты меңәрләгән йылдар м‑н иҫәпләнә). Йыл һайын 5—10 К. асыла, уларҙы, асыу йылын һәм перигелий аша үтеүенең тәртип һанын (рим цифраһы) күрһәтеп, ғәҙәттә тәүге асыусының исеме м‑н атайҙар. К. асыу һәм уларҙы күҙәтеү т‑дағы мәғлүмәт Халыҡ-ара астрономия союзы үҙәгендә дөйөмләштерелә. Башҡортостанда 1996 й. киске күктә ябай күҙ м‑н яҡты Хиякутаке һәм 1997 й. Хейл—Бопп К. күҙәтергә мөмкин булған.
У.Ш.Баязитов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Бөйөк Ватан һуғышы осоро йылдан-йыл алыҫлаша, ләкин дәһшәтле дәүер, яу ҡырҙарындағы ҡан ҡойош, ул килтергән яфалар һис кенә хәтерҙән сыҡмай, ас-яланғас быуын күҙ алдынан китмәй.
Ишембай районының Йәнырыҫ ауылында тыуып үҫкән олатайым Миңлезәки Закир улы Ғәлимов һуғыш башланған көндә үк, йәғни 1941 йылдың 22 июнендә яуға китә. Ул фин һуғышында ла ҡатнашҡан запастағы һалдат була. Өләсәйем Әсмә Минһаж ҡыҙы өс йәшлек балаһы менән ҡала. Бәхеттәренә күрә, 1942 йылда яраланып отпускыға ҡайтҡан олатайым 1943 йылдың 20 майында ҡабат фронтҡа киткәнсә атайым тыуып өлгөрә, ул ни бары 15 көнлөк булып ҡала. Ошо китеүенән башҡа тыуған яҡтарына әйләнеп ҡайтырға насип булмай олатайға. “Хәбәрһеҙ юғалды” тигән ҡара ҡағыҙы ғына килә. Ул сапер булғанға күрә, минала шартлағандыр тип фараз итәбеҙ.
Колхозда эшләп, ике балаһын бер үҙе аяҡҡа баҫтыра өләсәй. 1938 йылда тыуған улы Зөфәр, урта мәктәпте тамамлағас, хәрби юлды һайлай, Совет Армияһы сафында 25 йыл офицер була. Түбәнге Тагил, Шадринск ҡалаларында хеҙмәт итә. Тормош иптәше Римма еңгәбеҙ ҙә (беҙҙең ауылдың иң сибәр ҡыҙҙарының береһе ул), офицер ҡатыны булараҡ, һалдат “һурпаһын” бергә татый. Сит тарафтарҙа йәшәнеләр, Айҙар исемле ул, Ғәлиә исемле ҡыҙ үҫтерҙеләр. Бөгөн иһә ейән-ейәнсәрҙәрен генә түгел, бүләләрен дә ҡулына алған бәхетле олатай-өләсәй улар.
Йылына бер тапҡыр ғына отпускыға ҡайтҡан Зөфәр ағайҙы түҙемһеҙлек менән көтөп алыуыбыҙ хәтеремдә. Уның сумаҙан тултырып ауылда булған бөтә туғандарыбыҙға күстәнәс, бала-сағаға кейем-һалым алып таратыуҙары… Бер саҡ ялға ҡайтҡан хәрби һалдат өйөбөҙгә килеп рәхмәт әйтеп китте. Зөфәр ағайым яҡташ һалдаттарҙы өйөнә алып ҡайтып ҡунаҡ иткән, ялға ҡайтарырға ла ярҙамлашҡан. Ауылыбыҙҙан сыҡҡан абруйлы кешеләр араһында уның исеме булмауы ғына бер аҙ кәйефте ҡыра, сөнки ул бөтә булмышы менән хәтерҙә ҡалырға лайыҡлы кеше, тип иҫәпләйем мин.
Атайыма килгәндә инде, ул – Ғаяз Миңлезәки улы Ғәлимов – 1943 йылда тыуып, атаһын бөтөнләй күрмәй үҫкән һуғыш балаларының береһе. Шулай ҙа бик тырыш булған, яҡшы уҡыған. Урта мәктәптән һуң Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының математика факультетына инә. Тик уны тамамларға насип булмай. Әсәһен, өләсәһен ҡарар өсөн, уҡыуын ташлап, уҡытырға эшкә ебәрелә. Математика, физика уҡытыусыһы, завуч, бәләкәй ауылда мәктәп директоры ла була. Башҡа өлкәләрҙә лә намыҫлы хеҙмәт итә.
Ә инде Ишембайға күсеп килгәс мастер, слесарь булып эшләп хаҡлы ялға сыҡты. Әйткәндәй, Ишембай районының Ғүмәр ауылында уҡытып йөрөгән сағында әсәйебеҙ Зәйнәп Ғүмәр ҡыҙы Ильясоваға өйләнә. Улар беҙҙе, мине, һеңлем, ҡустымды, тәрбиәләп үҫтереп, уҡытып кеше итте. Һеңлем Рита медицина училищеһын тамамланы, Ишембай ҡала дауаханаһының кардиология бүлегендә абруйлы, юғары категориялы массажистка. Ҡустым Ильяс Ишембайҙа нефть техникумын тамамлап, электрик һөнәрен үҙләштерҙе. Хеҙмәт юлын мастер булып башланы, әле тәжрибәле электрик.
Үҙемә килгәндә, атайымдың юлынан китеп, Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамланым, мәктәптә, педагогия училищеһында уҡытыусы булып эшләнем, 1995 йылдан алып яҙмышымды “Ашҡаҙар” гәзите менән бәйләнем. Башҡортостан һәм Рәсәй Журналистар союздары, Башҡортостан һәм Рәсәй Яҙыусылар союздары ағзаһымын. Өс китабым донъя күрҙе, байтаҡ уңышҡа өлгәштем. Уңыштарымда атай-әсәйемдең өлөшө ифрат ҙур, сөнки улар мине бер ваҡытта ла ярҙамдарынан ташламаны, бөгөнгә тиклем миңә, ике балама терәк булып тора.
Быйыл атайыма 75, уның ағаһы Зөфәр Миңлезәки улына (әле ул Өфө ҡалаһында йәшәй) 80 йәш тулды. Улар тиҫтерҙәре менән бергә тормоштоң бар михнәтен кисереп, ауырлыҡтарҙы еңгән меңәрләгән совет балалары иҫәбендә. Икеһе лә – матур ғаилә ҡороп, матур балалар үҫтереп, беҙҙе арҡалы иткән өлгөлө атайҙар. Бөгөн беҙ улар менән ысын мәғәнәһендә ғорурланабыҙ һәм рәхмәт әйтәбеҙ. Йәшләй генә мәрхәмәтһеҙ һуғыш ҡорбаны булған олатайыбыҙ Миңлезәки Закир улы Ғәлимовтың яҡты рухы күңелдәребеҙҙә мәңге йәшәй. Ул ҡалдырған йәшәү шәме мәңге һүнмәй, балаларында, ейән-ейәнсәрҙәрендә, бүләләрендә дауам итә, яҡты хәтер менән быуындан быуынға күсә.


text:
Ҡытай баҡсаһы
Ҡытай баҡсаһы — өс мең йыл буйы формалашҡан баҡса-парк сәнғәте стиле. Был төшөнсә бер үк ваҡытта үҙенең ҙурлығы менән таң ҡалдырырлыҡ император ғаиләһе баҡсаһын һәм ғалимдарҙың, шағирҙарҙың, чиновник, һалдат һәм сауҙагәрҙәрҙең яңғыҙлыҡта уйланып ултырыу өсөн тәғәйенләнгән ыҡсым ғына баҡсаларын да берләштерә. Улар кеше менән тәбиғәт араһында булырға тейеш гармонияға ишаралаған идеаллаштырылған бәләкәй генә ландшафтты сағылдыра.
Ғәҙәттәге ҡытай баҡсаһы стена менән уратып алына. Унда бер нисә быуа була, тегендә-бында таштар өйөлөп ҡуйыла, төрлө ағастар һәм сәскәләр ултыртыла. Тәбиғи мөмкинлектәрҙе ҡулланып, үҙенсәлекле итеп йыһазландырылыған залдар һәм коридорҙар борма-борма һуҡмаҡтар менән үҙ-ара тоташа. Улар буйлап бер урындан икенсеһенә күсеп, баҡсаға килеүселәр зауыҡ менән биҙәлгән һәм ысынлап та һоҡланырлыҡ кескәй генә тәбиғәт мөйөштәрен бер-бер артлы күҙҙән үткәрә.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо "Шиғриәт китабы"нда «шатлыҡ баҡсаһы» булыуы телгә алына[1]. Пекинда ике быуаһы булған император паркы 1267 йылда төҙөлә. Пэнлай мифик утрауына оҡшатып Төньяҡ диңгеҙендә (Бэйхайҙа) яһалма утрау төҙөйҙәр. Һуңғараҡ, XVIII быуатта, күл уртаһында яһалма утрауы булған ҡайғы-хәсрәтһеҙ ял паркы ҡорола. «Тау» һәм «һыу» донъя тауын һәм донъя океанын хәтерләтә, был бәйләнеш парк төҙөү традцияһында һаҡланып ҡала, донъя төҙөлөшөнөң ныҡлы символы булып урын ала.
Баҡсаларҙы император баҡсаһына һәм шәхси баҡсаға бүлеү V быуатта башлана. Император баҡсаһы бөтә донъя картинаһын һүрәтләй, шәхси баҡса иһә айырым деталдәрҙе һәм миниатюр композицияларҙы күрһәтә.
Баҡсаның төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Классик ҡытай баҡсаһы уны тотошлайы менән бер юлы күрә алмаҫлыҡ итеп проектлана. Баҡса айырым арауыҡтарҙан тора. Уларҙың сиктәре галереялар, павильондар һәм баҡса эсендәге кәртәләр менән ҡәтғи билдәләнә[2]. Баҡса буйлап йөрөгән кеше төрлөсә биҙәлгән күренеште күҙәтә. Ҡапҡанан һуң артабанғы баҡса күренешен тау йәки ағастар ҡаплап тора. Фольклорҙа аңлатылыуынса, бындай үҙенсәлекле экран яуыз рухтан һаҡлай. Күренештәрҙең алмашыныуы уларҙың хужаға, күршеләргә һәм эргәнән үтеүселәргә нисек күренеүен иҫәпкә алып эшләнә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Baridon M. Les Jardins — paysagistes, jardiners, poḕts / Robert Laffont — 1998. — 1233 p. — ISBN 978-2221067079.
- ↑ Baridon M. Les Jardins — paysagistes, jardiners, poḕts / Robert Laffont — 1998. — 1233 p. — ISBN 978-2221067079.


text:
Иң яҡын кешем, аҡ фәрештәм, берҙән-берем – ул әсәйем Гөлнара Әхмәт ҡыҙы Дәүләтшина. Эйе, мине бары тик ул ғына бер ҡараштан аңлап тора, ауыр саҡта ярҙамлаша, һәр саҡ файҙалы кәңәштәрен бирә, ел-дауылдарҙан ҡурсалай.
Әсәйем 1967 йылдың 11 июлендә Бөрйән районының Әбделмәмбәт ауылында Рауза һәм Әхмәт Байназаровтар ғаиләһендә алтынсы бала булып донъяға килгән. Мәктәптә тырышып уҡыған, туғандарына ярҙамлашҡан. Уның ҡулынан килмәгән эше юҡ. Телеңде йоторлоҡ тәмле-тәмле ризыҡтар бешерә. Ҡышҡылыҡҡа йөн ойоҡтар, күҙҙең яуын алырлыҡ матур-матур түшәктәр бәйләй. Әсәйем беҙҙе лә эшкә өйрәтеп үҫтерә. Атайым Илдар Зәйнәғәбдин улы менән сәскәләй 4 ҡыҙына һәм бөркөткә тиң улдарына яҡшы тәрбиә бирергә тырышалар.
Әсәйем Байназар балалар баҡсаһында тәрбиәсе ярҙамсыһы булып эшләй. Үҙен кескәйҙәр бик ярата. Байрам уңайынан ҡәҙерле кешемә йылы һүҙҙәремде еткерәм. Улар донъялағы барлыҡ әсәләр өсөн дә яңғыраһын ине. Рәхмәт, ҡәҙерлем, барыһы өсөн! Һинһеҙ, мөләйем йылы ҡараштарыңдан, аҡыллы кәңәштәреңдән башҡа йәшәүемде күҙ алдына ла килтерә алмайым. Аллама мең шөкөр, минең шундай яғымлы, көләс, егәрле, һөйкөмлө әсәйем булғанға. Ҡайһы саҡта ҡаты бәрелеп киткән, яңылыш ҡына рәнйеткән саҡтарым булһа, ғәфү ит!
Кис йоҡларға ятҡанда һәр саҡ иң беренсе һиңә һаулыҡ, бәхет, оҙон ғүмер теләйем. Яғымлы күҙҙәреңде күреү, шат тауышыңды ишетеү – минең өсөн оло һөйөнөс. Һәр саҡ йылмайып, ҡыуанып йәшә, әсәкәйем, берҙән-берем!
Мин һине ныҡ итеп ЯРАТАМ!
Сәлимә ДӘҮЛӘТШИНА.
Бөрйән районы, Байназар мәктәбе.


text:
- Подробности
- Просмотров: 245
СИНҒӘТУЛЛИН Ринат Сәйет улы (20.8.1942, Ульяновск өлк. Боровко а. — 24.5.1993, Өфө), физик. Физика‑матем. ф. д‑ры (1988), проф. (1989). БАССР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1990). Ҡазан ун‑тын тамамлағандан һуң (1965) шунда уҡ эшләгән. 1981 й. алып Өфөлә: БДПИ‑ла уҡыта, 1988 й. башлап теоретик физика каф. мөдире. Фәнни хеҙмәттәре сағыштырмалылыҡ, физик ҡырҙар, гравитация теорияларын үҫтереүгә, төрлө ғәмәли мәсьәләләргә матем. ысулдар ҡулланыуға һ.б. арналған. С. тарафынан релятивизм динамикаһының кире мәсьәләләрен сығарыу ысулдары эшләнгән, релятивистик тартылыш теорияһындағы сәбәплелек принцибы әйтеп бирелгән, гидродинамик күренештәрҙең матем. моделе тикшерелгән, актив мөхиттәр эсендә ҡайтарылған акустик тулҡындарҙың көсәйеү эффекты һ.б. асылған һәм өйрәнелгән. Эшенең һөҙөмтәләре динамик системалар м‑н идара итеү теорияһында, навигация спутниктарының траекторияһы б‑са Ерҙең гравитация ҡыры картаһын төҙөүҙә һ.б. ҡулланылған. 80‑гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.
Х е ҙ м.: Риманова геометрия и общая теория относительности. Пермь, 1976.
М.Ә.Шәмсетдинов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Газета "Йәшлек" » Последние публикации на сайте » Страница 1326
Октябрҙә Башҡортостанда аҙыҡ-түлек кәрзине арзанайған
Экономика // 23-11-2010, 10:14
Иң кәрәкле 33 төрлө аҙыҡ-түлек ингән минималь тупланманың хаҡы октябрҙә 2181,43 һум булды.
Статистиктар аҙыҡ-түлек кәрзине хаҡының бер айҙа 2,36 һумға кәмеүен билдәләй. Сентябрҙә тупланма хаҡы 2183,79 һум ине. Рәсәй Федерацияһы буйынса уның уртаса хаҡы 2464,96 һум тәшкил итә.
«Башҡортостанстат» мәғлүмәте буйынса, күршеләребеҙ араһында аҙыҡ-түлек кәрзине Татарстанда (2078,61 һум) һәм Ырымбур өлкәһендә (2128,21 һум) арзан. Силәбелә ул – 2300,38 һум, ә Сыуашстанда 2232,58 һумға етә.
Иң ҡиммәт аҙыҡ-түлек тупланмаһы – Чукот Автономиялы Округында – 6281,26 һум.
...
Статистиктар аҙыҡ-түлек кәрзине хаҡының бер айҙа 2,36 һумға кәмеүен билдәләй. Сентябрҙә тупланма хаҡы 2183,79 һум ине. Рәсәй Федерацияһы буйынса уның уртаса хаҡы 2464,96 һум тәшкил итә.
«Башҡортостанстат» мәғлүмәте буйынса, күршеләребеҙ араһында аҙыҡ-түлек кәрзине Татарстанда (2078,61 һум) һәм Ырымбур өлкәһендә (2128,21 һум) арзан. Силәбелә ул – 2300,38 һум, ә Сыуашстанда 2232,58 һумға етә.
Иң ҡиммәт аҙыҡ-түлек тупланмаһы – Чукот Автономиялы Округында – 6281,26 һум.
...
Бюджет сығымдарының һөҙөмтәлелеген күтәреү программаһы
Экономика // 23-11-2010, 10:13
БР Финанс министрлығы коллегияһында республикала 2012 йылға тиклем бюджет сығымдарының һөҙөмтәлелеген күтәреү программаһы проекты ҡаралды.
Ул Башҡортостан Хөкүмәте тарафынан 2012 йылға тиклем осорға бюджет сығымдарының һөҙөмтәлелеген күтәреү федераль программаһына ярашлы әҙерләнде.
Әлбиттә, финанс ресурстарының сикләнгән булыуы шарттарында бюджет средстволары менән идара итеүгә етди ҡараш, сығымдарҙың һөҙөмтәлелеген күтәреү бурысы беренсе планға сыға. БР Финанс министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, былтыр республика тупланма бюджетының һөҙөмтәһеҙ сығымдары өлөшө 5 процент самаһы тәшкил иткән.
...
Ул Башҡортостан Хөкүмәте тарафынан 2012 йылға тиклем осорға бюджет сығымдарының һөҙөмтәлелеген күтәреү федераль программаһына ярашлы әҙерләнде.
Әлбиттә, финанс ресурстарының сикләнгән булыуы шарттарында бюджет средстволары менән идара итеүгә етди ҡараш, сығымдарҙың һөҙөмтәлелеген күтәреү бурысы беренсе планға сыға. БР Финанс министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, былтыр республика тупланма бюджетының һөҙөмтәһеҙ сығымдары өлөшө 5 процент самаһы тәшкил иткән.
...
Башҡортостанда эш сәфәре менән Александр Шохин булды
Новости / Башҡортостан // 23-11-2010, 10:12
Рәсәй Сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар союзы президенты Александр Шохин Өфөгә сәфәре сиктәрендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашып, төбәктең социаль-иҡтисади үҫеш мәсьәләләрен тикшерҙе.
Осрашыу аҙағында Башҡортостан башлығы һәм Рәсәй Сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар союзы президенты был тема буйынса республиканың фән һәм иҡтисад элитаһы вәкилдәре ҡатнашлығында «түңәрәк өҫтәл» үткәрҙе.
...
Осрашыу аҙағында Башҡортостан башлығы һәм Рәсәй Сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар союзы президенты был тема буйынса республиканың фән һәм иҡтисад элитаһы вәкилдәре ҡатнашлығында «түңәрәк өҫтәл» үткәрҙе.
...
Картуф булмаһа, банан бар
Рубрикалар // 23-11-2010, 10:11
Баш ҡаланың Үҙәк баҙарында һатыусылар әйтеүенсә, Яңы йыл байрамына тиклем ситтән килтерелгән емештәрҙең хаҡы артмаясаҡ. Ә бына үҙебеҙҙә үҫкән йәшелсәләрҙең хаҡы артыуы көтөлә. Әле картуф 30 һум торһа, ҡышҡы һалҡындар башланыу менән уның 35 һумға ла етеүе ихтимал. Һәр хәлдә, һатыусылар тап ошондай фекерҙе еткерә. Тимәк, яҡын арала банан менән картуфтың хаҡы тиңләшеүе бар....
Халыҡ шағирын иҫкә алып
Әҙәбиәт // 23-11-2010, 10:09
«Үҙ Ватанының һөйөклө һәм ҡыйыу улы башҡорт халҡының рухи үҙенсәлеген туплап, арауыҡ һәм ваҡыт аша киң аҙымдар менән атлай», – тип яҙған Мәжит Ғафури хаҡында украин шағиры һәм ғалимы Павло Тычина.
Ысынлап та, бөгөн дә әҙәбиәт классигы Мәжит Ғафури әҫәрҙәренән халыҡ аҡылын «табып», фәһем алыуҙар дауам итә. Өфөләге үҙәк ҡала китапханаһының үҫмерҙәр бүлегендә мәктәп уҡыусылары менән әҙәби кисәлә осрашып, әҙиптең «Ҡыр ҡаҙы» хикәйәһе буйынса һөйләшеү ойошторолдо....
Ысынлап та, бөгөн дә әҙәбиәт классигы Мәжит Ғафури әҫәрҙәренән халыҡ аҡылын «табып», фәһем алыуҙар дауам итә. Өфөләге үҙәк ҡала китапханаһының үҫмерҙәр бүлегендә мәктәп уҡыусылары менән әҙәби кисәлә осрашып, әҙиптең «Ҡыр ҡаҙы» хикәйәһе буйынса һөйләшеү ойошторолдо....
«Китап» өй туйланы
Новости // 23-11-2010, 09:57
Йондоҙ булып балҡы!
Әҙәбиәт // 23-11-2010, 09:56
Уйламағанда, көтмәгәндә ҡулыма Салауат Кәримдең «Күңел йылыһы» тигән китабы килеп эләкте. Атҡа менгәндәй булып ҡыуандым. Китапҡа ингән әҫәрҙәр ҙә мине ҡыуандырһа ярар ине, тигән теләгем дә күңелде иләҫләндереп ҡуйҙы. Салауаттың журналист, шағир икәнен белә, күрә йөрөйөм. Үҙе менән дә әллә нисә тапҡыр осрашҡаным, һөйләшеп ултырғаным булды. Башҡорт әҙәбиәтенең ҡапҡаһын шар асып инергә лә уйы юҡ түгел. Һәр хәлдә, кешелекле, кеселекле зат. Шәхес өсөн ана шунан да мөһимерәк сифаттар юҡтыр ҙа, минеңсә....
«Урал батыр» эпосы тураһындағы уйҙар
Новости / Тарих // 23-11-2010, 09:54
Быйыл башҡорттоң мәшһүр “Урал батыр” эпосын яҙып алыуға 100 йыл тулыуҙы билдәләйбеҙ. Һуңғы йылдарҙа был бөйөк әҫәрҙе өйрәнеү әүҙемләште, тип әйтергә була. Уға бағышланған мәҡәләләр, китаптар һәм башҡа хеҙмәттәр йыл да күпләп сығып тора. Быға ҡыуанып, шөкөр итергә генә ҡала. Үҙем эпос менән ХХ быуаттың етмешенсе йылдарында, студент сағымда, ҡыҙыҡһынып киттем. Иң тәүҙә эпостың тел байлығы хайран иткәне әле лә хәтеремдә. Эпосты уҡып сыҡҡандан һуң үҙемде ниндәйҙер бер мөғжизә менән осрашҡандай хис иттем. Был аптырау миндә әле булһа кәмемәй. Уны уҡыған һайын үҙем өсөн ниндәйҙер бер яңылыҡ асам. “Ҡөрьәндең сере күпме уҡыһаң да кәмемәй, ә арта ғына”, – тип әйтәләр бит. “Урал батыр” эпосы менән дә шулайҙыр. Сөнки ул башҡорт аҡылы тыуҙырған һәм кешелеккә бүләк иткән иң бөйөк әҫәр, тип әйтһәк, бер ҙә арттырыу булмаҫтыр....
һорау-яуап
Рубрикалар // 23-11-2010, 09:53
Күпме түләргә?
Нотариус аша васыятнамә тултыртыу яҡынса 1000 һумға төшәсәк. 100 һум – нотариаль тариф, шуға өҫтәп техник-хоҡуҡи эш өсөн 500 – 800 һум түләргә тура киләсәк.
Мираҫҡа хоҡуҡ тураһында таныҡлыҡ алыу мираҫ ҡалдырыусының яҡын туғандары өсөн торлаҡ хаҡының 0,3 процентына, башҡалар өсөн 0,6 процентына тиң. Торлаҡ хаҡын БТИ билдәләй.
Мираҫҡа хоҡуҡ тураһындағы таныҡлыҡ нигеҙендә милеккә хоҡуҡ алыу өсөн дәүләт пошлинаһы – 1000 һум....
Нотариус аша васыятнамә тултыртыу яҡынса 1000 һумға төшәсәк. 100 һум – нотариаль тариф, шуға өҫтәп техник-хоҡуҡи эш өсөн 500 – 800 һум түләргә тура киләсәк.
Мираҫҡа хоҡуҡ тураһында таныҡлыҡ алыу мираҫ ҡалдырыусының яҡын туғандары өсөн торлаҡ хаҡының 0,3 процентына, башҡалар өсөн 0,6 процентына тиң. Торлаҡ хаҡын БТИ билдәләй.
Мираҫҡа хоҡуҡ тураһындағы таныҡлыҡ нигеҙендә милеккә хоҡуҡ алыу өсөн дәүләт пошлинаһы – 1000 һум....
Васыят итеү яҡшыраҡмы, әллә бүләк итеүме?
Рубрикалар // 23-11-2010, 09:51
Йортто, фатирҙы мираҫҡа ҡалдырыу мәсьәләһе – иң сетерекле мәсьәләләрҙең береһе. Йыш ҡына туғандар араһында ҙур ыҙғыштар ҙа тыуҙыра ул. Хоҡуҡтарҙы, законды белмәү арҡаһында уйламаған хаталар ҙа ебәрелә. Ҡайһы бер саҡта алдан уйлап эш итә белмәү сәбәпле кемдер үҙенә тейеш өлөштән дә мәхрүм ҡала. «Минең ике балам бар. Улым ҡырҙа йәшәй, ауылға бик һирәк ҡайта, ә ҡыҙым район үҙәгендә тора, минең яныма йыш килеп ярҙам итеп йөрөй. Үҙемдең йортомдо ҡыҙыма яҙҙырғым килә. Ҡайһыныһы дөрөҫөрәк булыр икән: васыятнамәме, әллә мөлкәтте бүләк итеү тураһындағы документмы?» – күптәрҙе ҡыҙыҡһындыралыр был һорау.
...
...
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 507
ИБРАҺИМОВ Вил Рәшит улы (6.2.1962, Өфө), онколог. Мед. ф. д‑ры (1996). БР‑ҙың атҡ. табибы (2004). БДМИ‑ны тамамлағандан һуң (1985) Стәрлетамаҡ ҡ. 1‑се дауаханаһында эшләй (1992 й. алып бүлек мөдире), бер үк ваҡытта 1998 й. башлап БР ФА Стәрлетамаҡ филиалының мед.-биол. проблемалары бүлеге етәксеһе. 2008 й. алып “Газпром нефтехим Салават” ААЙ мед.-санитар бүлегенең баш табип урынбаҫары, 2011 й. — “Эра-конд” ҒПБ (БР‑ҙ ың Стәрлетамаҡ р‑ны Наумовка а.) дир., бер үк ваҡытта 2010 й. башлап Мәскәү технологиялар һәм идара итеү ун‑тының экоаналитик лаб. етәксеһе; 2012 й. алып Стәрлетамаҡ мед. колледжы директоры. Фәнни эшмәкәрлеге яман шештәрҙе тәүге осорҙа диагностикалау һәм иҫкәртеү өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә арналған. И. ҡатнашлығында Мәләүез, Салауат, Стәрлетамаҡ, Өфө һ.б. ҡалаларҙа химия сәнәғәте һәм нефтехимия сәнәғәте пр‑тиелары эшселәрендә онкологик ауырыуҙарҙы иҫкәртеүҙең берҙәм комплекслы схемаһы эшләнә һәм БР‑ҙа дауалау практикаһына индерелә. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 1 уйлап табыу авторы.
Хеҙм.: Новый подход к классификации шейных лимфаденэктомий //Успехи современного естествознания. 2009. №9 (авторҙ.); The impact of "Erakond" on the course and fate of acute radiation sickness //Здоров'я працюючих. Донецьк, 2011.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Проза » Алынмай ҡалған миҙал
Алынмай ҡалған миҙал
йәки мин нисек “дошман”ды эләктерә яҙҙым?
Армияла Германияла хеҙмәт иттем. Шул ваҡытта төрлө кешеләр осраны, ләкин был ҡарағалпаҡ егете менән булған хәл айырым иғтибарға лайыҡ.
Мин йыл ярым хеҙмәт иткән ҡарт һалдат – комсорг, каптер, беҙҙеңсә әйтһәк, келәт мөдире. Етмәһә минең иңгә политинформатор бурысын да йөкмәткәндәр – замполиттың уң ҡулымын.
Бер көндө беҙҙең танк ротаһына прапорщиктар мәктәбен тамамлаған йәштәр килде. Буласаҡ танк командирҙары инде былар. Шуларҙың араһынан иң тәүҙә бөтә нәмә менән ҡыҙыҡһыныусан, күҙе-башы йүгереп торған буйға бәләкәй генә ҡыҫыҡ күҙле егет күҙгә салынды. Күренеп тора, әрмегә Урта Азиянан алынған булырға тейеш. Уйым раҫҡа сыҡты – ҡарағалпаҡ егете булып сыҡты.
Ул килгәс тә, ҡала алыҫмы, сығып йөрөгәнегеҙ бармы, тигән һорауҙар менән теңкәне ҡоротто. Үҙе менән гел блокнот йөрөтә, буш ваҡыты булһа, шуны асып ниҙер уҡый. Шунан аҙна һайын ял көндәрендә автобусҡа ултырып ҡалаға олаға. Ҡаланан ҡайтҡанда автобустан ҡайһы ваҡыт бик ҡәнәғәт йылмайыу менән, ҡайһы берҙә ҡара янып, күңелһеҙ төшә.
Часыбыҙ ил сигенә яҡын – 30 километрҙа ғына Германия. Йәштәр белмәйҙер, элек немецтарҙың дәүләте икегә бүленгәйне. 1990 йылдың 3 октябрендә генә улар ҡушылып, бер ил булып китте. Сиктең икенсе яғында НАТО ғәскәрҙәре урынлашҡан. Шуға күрә лә беҙҙең гарнизон сит ил разведкалары тарафынан айырым күҙәтеү аҫтында.
Мин дә рота комсоргы, политинформатор булараҡ, ундай-бындай хәлдәрҙе ҡарап йөрөргә тейеш, талап шулай. Был сәйер прапорщикты ла ныҡлы күҙәтеү аҫтына алдым.
Бер көндө бик бирелеп блокнотын уҡып ултырғанында тоттом был егетте.
– Нимә уҡыйһың бигерәк бирелеп китеп? – Ҡаты ғына өндәштем тегегә.
– Нимәгә ул һиңә? – был да бирешмәй.
Минең күңелдәге шик тағы ла көсәйҙе. Ай-һай, дошман разведкаһына эшләмәйме икән был мөртәт? Шулай ҙа вайымһыҙлыҡ күрһәтеп һораған булам.
– Нимә һуң ҡулыңда, ниңә йәшерәһең?
– Йөрөмә йөҙәтеп, нимес һүҙҙәрен өйрәнәм! Хеҙмәт иткән илдең телен белергә тейешбеҙ бит, – ти был күҙен дә йоммай.
Шөбһәләнеүем тағы ла көсәйҙе. Тикмәгә түгел был! Беҙҙе армияға алғанда: “Иностранными языками владеете или нет?” – тип һорағайнылар. Ҡәтғи рәүештә Германияға сит тел белмәгәндәрҙе генә оҙаттылар. Баҡтиһәң, урындағы халыҡ менән аралашмаҫ өсөн шулай эшләгәндәр икән. Ә ҡыҫыҡ күҙ немец телен өйрәнеп ултыра. Тимәк, был шикле кеше, вербовать ителгән агент, моғайын!
Алдан бер аҙ тикшергәндән һуң, батальон замполитына әйтергә булдым шигемде. Тик саҡ ҡына сабыр итергә, тип тынысландырам үҙемде. Һатлыҡ йәнде енәйәт өҫтөндә эләктерергә кәрәк. Мин инде үҙемде атаҡлы совет разведчигы Рихард Зорге кеүек тоя башланым. Һеҙ нимә, үҙебеҙҙең арала йөрөгән дошман агентын тотам бит оҙаҡламай. Награда ла бирерҙәр әле. Бик тә булмаһа, тыуған яҡҡа 10 көнлөк отпуск менән бүләкләрҙәр.
Минең йәшерен тикшереүҙең аҙаҡҡы этабы ҡалды – иң ҡыйыны һәм ҡатмарлыһы. Дошмандың блокнотын ҡулға төшөрөү! Бер көндө, бирәһе килһә ҡолона – сығарып ҡуйыр юлына, тигән кеүек, был планым да уңай ғына килеп сыҡты.
Рота каптеркаһында яңы алынған кейемде тәҫләп һалып йөрөйөм. Стена аша урынлашҡан кәнсәләрҙә командир планерка үткәрә. Барыһын да ете быуындарына тиклем туҙҙыра, тоҙло-боросло һүҙҙәре лә ишетелеп ҡала. Ул яҡтан командирға еткән кеше юҡ. Ҡапыл казармаларҙа урынлашҡан тауыш көсәйткестәренән: “Гранит – 200! Гранит – 200!” – тигән команда яңғыраны. Тимәк, бөтә полк тиҙ арала плацта теҙелергә тейеш – тревога! Бөтә личный состав эркелешеп тышҡа ашыҡты, мин һуңғараҡ ҡалдым. Каптер бөтә нәмәне барлап, ишектәрҙе бикләп сығырға тейеш. Каптерканы бикләнем, юл ыңғайы кәнсәләргә күҙ һалдым. Оһо, өҫтәлдә блокнот! Мин “һә” тигәнсе ҡиммәтле нәмәне кеҫәгә тыҡтым да плацҡа атылдым. Үҙемдең йөрәк сабыш атыныҡы кеүек тибә: “Булды, булды! Хәҙер тоҙаҡҡа ҡаба дошман агенты!”
Сбор оҙаҡҡа һуҙылды. Полк командиры йәшен йәшнәгәндәй тауыш менән ниҙер һөйләй. Яңы хеҙмәткә алынған салагаларҙан башҡа уны тыңлаған кеше лә юҡ. Офицер-прапорщиктар шым ғына анекдот һөйләшә, “олатайҙар” бер аяҡтан икенсе аяҡҡа кәүҙәләренең ауырлығын күсереп арыған тәндәрен ял иттерә. Тик мин генә энәгә баҫҡан кеүек торам. Ҡасан бөтә был хикмәт, блокнотты аулаҡлап ҡарарға кәрәк бит!
Бер сәғәттән тамамланды сбор. Офицерҙарҙың тынғыһыҙ хеҙмәт көнө лә бөттө. Кемдер фатирына, кемдер дөйөм ятаҡҡа ҡайтып китте. Теге прапорщик ҡына һүгенә-һүгенә кәнсәләрҙең аҫтын-өҫкә әйләндерҙе. Блокнот һыуға төшкән таш шикелле, эҙһеҙ ғәйеп булды. Байтаҡ ҡына йонсоғас, был каптеркаға башын тығып, миңә өндәште.
– Сержант, ҡайҙалыр блокнотты ҡалдырғанмын, тапһаң, срочно миңә килтерерһең! – тип киҫәтте. Аҙаҡ тағы, сәйер генә ҡарап, өҫтәп ҡуйҙы. – Слушай, будь другом, никому не слова!
Яңғыҙым ҡалдым бит, нәкәнис. Аҙна буйы сүллектә һыуһыҙ интегеп йөрөгән кеше шикелле, блокнотҡа ябырылдым. Үҙем йотлоғоп уҡыйым, уның һайын үҙемдең күҙҙәр ҙурая бара, эйәгем яңағымдан ысҡынып өҫтәлгә үк төшөп китте.
Беренсе биттә: “Гутен морген, гутен таг, гутен абенд”, – кеүегерәк дежур фразалар яҙылған. Икенсе бит: “Исемең нисек! Ҡайҙа йәшәйһең! Минең исемем фәлән-фәләнов һәм башҡалар”, – тигән һүҙҙәрҙән тора. Артабанғы биттәрҙә ҡатын-ҡыҙға маҡтау, уларҙы арбау һүҙҙәре теҙелгән. Тағы ла бер нисә бит гүзәл затты осрашыуға саҡырыу, енси яҡынлыҡҡа өндәү, бәйләнеш ваҡытында әйтелә торған наҙлау, иркәләү һүҙҙәренән тора. Иң аҙаҡҡы ике биттә, кем осрашырға риза булмаған, шуларҙы оятһыҙ рәүештә әрләү, ҡарғау һүҙҙәре урын алған. Бәй, был бит шпион түгел! Был бит террорист! Һөйөү террорисы, япбишмәт!
Миңә тигән награда ла, тыуған яҡҡа отпуск та осто былай булғас! Шарҡылдап көләм үҙем. Ҡабат-ҡабат блокнотта яҙылғандарҙы уҡыйым да, йәнә эсемде тотоп, карауатҡа ауам. Ләкин күңелдә алынмай ҡалған миҙал, юғалған отпуск өсөн үкенеү юҡ. Күңелем йырлай, күҙҙәр яна!
Иртәгәһенә көлмәҫкә тырышып, блокнотты хужаһына һондом.
– Уҡыныңмы? – беренсе һорауы шул булды ҡарағалпаҡ егетенең.
– Эйе, – тип баш ҡаҡтым тегегә.
– Ну и как? – Прапорщик һораулы ҡарашын миңә төбәне.
Мин йәнә эсемде тотоп, карауатҡа йығылдым. Беҙҙең нимә хаҡында һөйләшкәнде аңламаған башҡа һалдаттар, каптерҙың “ҡыйығы” китте ахырыһы, тип уйланылармы, миңә сәйерһенеп ҡаранылар.
Шул көндән алып ҡарағалпаҡ егете яҡын дуҫыма әйләнде.
Иншар АСҠАРОВ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Шәхси самолеты рейсы самолетында бөтә уңайлы сервис компанияһына шылтыратып чартер самолеты ҡуртымға флорид минең менән һоҡландырҙы 877-941-1044 смета хаҡы оса, аяҡтар өсөн буш булып күренмәйәсәк. Флорида чартер рейсы самолеты өсөн шәхси йәки бизнес өлкәһендә һеҙҙе эҙләне., Ғәҙәттән тыш, Шәхси самолеты менән урынлаштырылған йорт хайуандары ләззәт татыу? Беҙ һеҙгә еңел һәм тиҙ ярҙамына шылтыратып, тәғәйенләнгән пунктҡа барып икенсе компанияһы самолеты тиклем яҡшы булһын өсөн 877-941-1044 артыҡ өсөн һеҙҙең менән бергә!
Бизнес өсөн-рейс, шәхси хеҙмәт шарттарын тәьмин уставы, бында хеҙмәткәрҙең эшлекле осрашыу үткәрҙе тәнәфестәр булып ала, сәйәхәттәр өсөн ҙур өлөшөн үҙ ваҡытында үткәреү. Һеҙ аласаһы һеҙ йыш ҡына рейстарҙы аэропорт килтергән һәм һеҙҙән алам һеҙҙе тәғәйенләнгән бер пункттарға яҡын йортҡа һыу яҡын., һеҙҙе сәйәхәткә барыу өсөн ер өҫтө ваҡытын ҡыҫҡартыу талап итә.
Беҙ Тәҡдим Иткән Хеҙмәттәр Исемлегендә
Шәхси Ауыр Чартер Рейсы Самолеты
Исегездә тотоғоз, ваҡыты, комфорт, ҡайһы бер кеше һүҙ уйлап һәм уңайлы булырға мөмкин, ҡасан, уларға, тип уйлайым шәхси самолетты ҡуртымға
Ваҡыт үткәнен көтөргә була мөмкин эштәр, шәхси самолетты ҡуртымға чартер рейстары әгәр һеҙ ваҡытында флорид. Улар ваҡытты көтөп самаһы тәшкил итә. 4 өсөн 6 минут. Һеҙ үҙегеҙ рейстар башланып, шкафҡа ҡасам оҙон сиратта теркәлгән багаж, билет, хәүефһеҙлек һәм самолетты ултыртҡан..
Һеҙгә ризыҡ төрө күрһәтелә, улар һеҙҙе көтә, ликер бренд теләйем һеҙгә, дуҫтар күп һәм өләсәй һәм һезгә телем, сөнки ул үҙе менән ала. Был һеҙҙең бөтә талаптарға ярашлы булыуы бурса.
Буш һеҙ табан аласыз, интернет-Флорида районы йәки аяғы-был термин, бер яҡтан кире рейс самолеттары өсөн авиация сәнәғәтендә ҡулланылған шәхси заказдар ғына буш..
Өҫтәмә мәғлүмәт алыу өсөн үҙ ваҡытында флорид яҡын шәхси тикшереү чартер самолеты түбән булып ҡала.