text:
Тәүге ауыл хужалығы йәрминкәләрендә 700 тоннанан ашыу картуф һатылған
Башҡортостанда ауыл хужалығы йәрминкәләре миҙгеле асылды. Уҙған ял көндәрендә улар республиканың 18 ҡалаһында үтте. Ямғыр ҙа ауыл хужалығы тауарҙары менән һатыу итеүгә ҡамасауламаны. Йәмғеһе 2320 сауҙа урыны ойошторолдо. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ике көндә 984 тоннанан ашыу картуф, 608,5 тонна йәшелсә, 76,7 тонна бал, 147 тонна ит һатылған.
Дөйөм продукцияның 90 проценттан ашыуы Өфө йәрминкәләренә тура килде. 41 муниципаль райондан килгән ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәре баш ҡаланың 16 майҙанында өфөлөләргә йәшелсәләр, һөт, һөт продукцияһы, бал тәҡдим итте.
Бынан тыш, ауыл эшсәндәре үҙҙәре етештергән он, ярма һәм кондитер изделиеларының киң ассортиментын тәҡдим итте. Баҡсасылар һәм дача тормошон яратыусылар өсөн һатыуҙа үҫентеләр, орлоҡтар, сәскә бүлбеләре лә булды. Өфө халҡы 717,3 тонна картуф, 452,9 тонна йәшесә, 42,2 тонна бал, 102 тонна ит алды. Йәшелсә хаҡтары һорауға ҡарап ҡуйылды. Әгәр шәмбе көндө бер килограмм картуф 12 һум торһа, йәкшәмбе уны 8-10 һумдан һаттылар.


c: text/html

text:
Ихрам
Ихрам (ғәр.إحرام ҡотолоу, ваз кисеү, бағышлау) - айырым бер төр кейемде һәм ихрам халәтен аңлата.
Йөкмәткеһе
Ихрам (кейем)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәккәлә хаж ҡылыусы кейә торған кейем. Ул - етен йәки мамыҡтан туҡып эшләнгән ике буй аҡ туҡыма. Береһе яурын аша тәнгә һалына, икенсеһе билгә урала. Бындай туҡымаға энә теймәгән булырға тейеш. Был кейем элек-электән хажға барыусыларҙың яҡшы ниәт менән сәфәр тотоуын аңлата.Был кейем тулы ғөсөл алып, ихрам хәленә инергә ниәт итеп кейелә. Ихрам кейеме һәр кешенең ихлас ниәттә булыуын һәм Аллаһ алдында тигеҙлеген һынландыра. Ир-аттың аяҡ кейеме лә тегелмәгән булырға тейеш. Ҡатын-ҡыҙ ихрам хәленә инеү ниәтен әйтеп, мөслимәләр кейеменә талаптарға ярашлы теләгән күлдәген кейә. Ихрам халәтенә ингәндә 2 рәҡәғәт намаҙ уҡыла. Ихрам халәтенә ингән кеше өсөн айырым тыйыуҙар бар. Был тыйыуҙар ниәт һәм тәлбиә әйтеү менән үк көсөнә инә. Ихрам халәтенә ингән кеше мөхрим тип атала [1]
Ихрам халәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мосолманға ихрам хәлендә бер ниндәй йән эйәһен дә үлтерергә, ерҙән бер генә үҫемлекте лә йолҡорға, ағас йәки ҡыуаҡ ботаҡтарын һындырырға, сәс алдырырға йәки тырнаҡ киҫергә, ҡырынырға, енси яҡынлыҡ ҡылырға, ләззәткә бирелергә рөхсәт ителмәй.Уға сауҙа һәм донъя эштәренә ҡағылышлы нәмәләр менән шөғөлләнергә ярамай, шулай уҡ ҡатын һората йәки өйләнә алмай.Асыуланыу, кемделер рәнйетеү тыйыла; ҡырыныу, сәс һәм тырнаҡ ҡырҡыу, биҙәүестәр тағыу һәм тартыу шулай уҡ рөхсәт ителмәй. Ихрам халәтендәге кешеләр хаҡында яҙыусы, хажиә Гүзәл Ситдиҡова үҙенең "Йәннәт баҡсаһы" тигән китабында ошолай бәйән итә:
Хаж - ул ахыры заманда ҡубарылыр халыҡтың кескәй өлгөһө, тип юҡҡа әйтмәйҙәрҙер. Ихрам да бит кәфенде хәтерләтә... Үҙ төркөмдәшең генә булмаһа, һис кемдең һис кемдә эше юҡ. Битарафлыҡ тип атап булмайҙыр быны, бәлки хажға килеүселәрҙең үҙ эске донъяһын барлауы, тәүбәгә килеүе, хистәренә башкөллө сумыуы ла барҙыр. Әммә яһилланып кешегә ҡанығыуҙы ла, тупаҫлыҡты ла күрмәнем [2].
Ихрам кейгән урын[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хаж ҡылыусылар ихрам халәтенә ингән урын миҡат тип атала. Хажға төрлө илдәрҙән киләләр, шуның өсөн уларға айырым ихрам кейеү урыны тәғәйенләнгән. Рәсәйҙән барыусылар ихрамды Мәҙинә миҡатында кейә. Беҙҙең көндәрҙә күптәр ихрамын самолетҡа ултырыр алдынан уҡ кейеп ала
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Али-заде, А. А. Ихрам // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — 3000 экз. — ISBN 5-98443-025-8 (рус.).
- Гүзәл Ситдиҡова. Йәннәт баҡсаһы. - Өфө, 2014. - 232 бит
- З. Шафиғи. Рауил Үтәбай-Кәрими. Ислам. Белешмә һүҙлек. Ҡазан-1993 й. ISBN 5-298-00949-2
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
http://islam-today.ru/blogi/kamil_xazrat_samigullin/mikaty__mesta_vxozhdeniya_v_ixram/
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ http://islam-today.ru/veroucenie/cto-takoe-ihram/
- ↑ Гүзәл Ситдиҡова. Йәннәт баҡсаһы. — Өфө: Уфимский полифграфкомбинат ДУП. 2014. — 232 бит (баш.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Фото:
Республика мәктәп уҡыусылары информацион технологиялар буйынса белем кимәлен баһалай
Фото:
Информатика һәм информацион технологиялар буйынса Бөтә Рәсәй олимпиадаһының мәктәп һәм муниципаль этабын уңышлы үткән 99 һәләтле бала артабан төбәк этабында ҡатнашыу өсөн Салауатта йыйыласаҡ. Ул быйыл беренсе тапҡыр Өфөнән ситтә, 12-се урта белем биреү мәктәбе нигеҙендә үткәрелә. Олимпиаданы тантаналы асыу сараһы 21 ғинуарға билдәләнгән. Ул ике турҙа үтә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, уҡыусыларҙың Бөтә Рәсәй олимпиадаһының төбәк этабы ҡышҡы каникулдарҙан һуң старт алғайны. БР Мәғариф министрлығы мәғлүмәте буйынса, быйыл был сарала Башҡортостан мәктәптәренән 2700-гә яҡын уҡыусы ҡатнаша. Информатика буйынса быйылғы олимпиада иҫәбе буйынса ун беренсе. Ә тәүгеһе 1988 йылда Свердловск ҡалаһында булып, Бөтә союз исемен йөрөтә ине. Ул ваҡытта союз республикаларынан 80 уҡыусының ҡатнашыуы билдәле.
Уҡытыусылар фекеренсә, бындай саралар юғары класс уҡыусыларына теге йәки был предмет буйынса белем кимәлдәрен аныҡ баһалау өсөн генә түгел, шул уҡ мәлдә тормош юлында артабан кәрәк буласаҡ сифаттарҙы үҫтерергә лә булышлыҡ итә.


text:
Фото:
«Татар-информ» агентлығына - 20 йыл
Фото:
6 июндә Волга буйы төбәгендәге һәм бар Рәсәй Федерацияһындағы иң ҙур мәғлүмәт агентлыҡтарының береһе —«Татар-информ» агентлығы ойошторолоуына 20 йыл тула.
1990 йылда асылған «Татар-информ» агентлығы — бөгөн Татарстан, Рәсәй тормошо хаҡында оператив мәғлүмәт биреүсе иң абруйлы һәм профессиональ сығанаҡтарҙың береһе. Агентлыҡ мәғлүмәте менән республика һәм Рәсәйҙең йөҙҙәрсә алдынғы киң мәғлүмәт сараһы, Рәсәй Федерацияһы, Татарстан республикаһының дәүләт власы органдары, эшлекле даирә вәкилдәре файҙалана. Бихисап киң мәғлүмәт саралары һәм башҡа төрлө ойошмалар менән булдырылған мәғлүмәт менән алыш-биреш итеү «Татар-информ» агентлығына республика, ил төбәктәре, башҡа төбәктәрҙәге һәм сит илдәге татар халҡы тормошо хаҡында мәғлүмәтте тиҙ арала таратырға мөмкинлек бирә. Мәғлүмәтте «Татар-информ» рус, татар һәм инглиз телендә бирә.
«Татар-информ» агентлығы бик күп мәғлүмәт агентлыҡтары, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһының «Башинформ» агентлығы менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. 2008 йылдан алып «Татар-информ» Төрки телле яңылыҡтар агентлығы берекмәһе ағзаһы булып тора.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы коллективы туғандаш Татарстан Республикаһынан хеҙмәттәштәрен матур юбилейҙары менән ихлас ҡотлай, яңы ижади уңыштар, сәскә атыуҙарын теләй һәм артабан да һөҙөмтәле хеҙмәттәшлеккә ышанысын белдерә.


text:
Бөрө, Мишкә, Стәрлетамаҡ райондарындағы территориаль һайлау комиссияларының хәл иткес тауыш хоҡуғына эйә булған ағзаларының вәкәләттәре ваҡытынан алда туҡтатылыуға бәйле, “Рәсәй Федерацияһы граждандарының һайлау хоҡуҡтарының һәм референдумда ҡатнашыуға хоҡуғының төп гарантиялары тураһында”ғы Федераль закондың 29-сы статьяһындағы 6-сы пунктҡа ярашлы, Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы хәл иткес тауыш хоҡуғына эйә яңы ағзаларҙы тәғәйенләү өсөн кандидатуралар буйынса тәҡдимдәр ҡабул итә.
Документтарҙы ошо белдереү баҫылып сыҡҡандан алып биш көн эсендә түбәндәге адрес буйынса тапшырырға: 450008, Өфө ҡалаһы, Зәки Вәлиди урамы, 46, иртәнге сәғәт 9-ҙан киске 6-ға тиклем (эш көндәрендә).
Өҫтәмә мәғлүмәт алыу өсөн телефон: 218-11-22.


text:
Ризыҡтарҙы туңдырып һаҡлау серҙәре
«Башҡортостан ҡыҙы» журналының «Үҙем асҡан хәҡиҡәт» рубрикаһы аҫтында баҫылған мәҡәләләрҙе уҡып, ҡулыма ҡәләм алырға булдым. Ысынлап та, ҡатын-ҡыҙҙарҙы, хужабикәләрҙе һаҡсыллыҡҡа, әйберҙең, ризыҡтың ҡәҙерен белергә, йәғни «юҡтан бар яһарға» өйрәткән был башланғыс бик урынлы, минеңсә. Үҙем белгән, тормошта ҡулланған һаҡсыллыҡ серҙәре менән уртаҡлашырға булдым.
Хәҙер кибеттәрҙә күп кенә ризыҡтар пластик һауыттарҙа һатыла: ҡаймаҡ, эремсек, май булһынмы, һәр төрлө турамалар тиһеңме. Яңыраҡ бер танышым: “Пластик һауыттар, ҡаптар менән сүп-сар биҙрәһе тула ла ҡуя”, – тип һөйләп торғайны. Бына шуларға “икенсе ғүмер бирергә”, йәғни бик уңайлы ҡулланырға була бит. Мин, мәҫәлән, ҡоротто самалап тигеҙ өлөштәргә бүлеп, ҡаймаҡ йә эремсектән ҡалған пластик һауыттарҙа һаҡлайым. Кәрәк сағында туңдырғыстан берәүһен генә сығараһың да иретеп ҡулланаһың.
Бындай һауыттар йәшелсә, емеш һаҡлау өсөн дә уңайлы. Сөгөлдөрҙө бешереп тә, сей килеш тә ҡырғыстан үткәреп туңдырам. Кишерҙе сей килеш йә шаҡмаҡлап, йә һаламлап турап әҙерләйем. Ҡышҡыһын борщ, былау йәки башҡа төрлө ризыҡ әҙерләгәндә ҡушып ебәреүгә бик йәтеш. Көҙгөһөн салат эшләп, тоҙлап арыһам, хатта помидорҙы ла туңдырам. Балалар пицца ярата, уны бешергәндә туңған помидор бик тә ярап ҡала. Сығарыу менән бер минутҡа эҫе һыуға тығып алһаң, тышы шунда уҡ һыҙырылып төшә. Помидорҙы ит турағыс аша үткәреп, бәләкәй пластик шешәләргә ҡойоп та туңдырам. Бындай шыйыҡ варианты ит, балыҡ, макарон кеүек ризыҡтарҙы әҙерләгәндә тәмләткес булараҡ ҡулланыуға ярап ҡала. Ғөмүмән, йәшелсә-емештәрҙең ҡайһыһын булһа ла туңдырырға мөмкин. Белгестәр фекеренсә, ризыҡтарҙы туңдырып һаҡлау – уларҙағы файҙалы матдәләрҙе, витаминдарҙы юғалтмауҙың иң отошло ысулы икән.
Бына тағы нимәләрҙе туңдырам һәм уларҙы нисек файҙаланам:
* Алманы турап, шыптыр ҡаптарға бүлеп һалам. Туң емеште табала бер аҙ ҡыҙҙырып, һыуын киптереп, аҙ ғына шәкәр өҫтәһәң, бәлеш өсөн тәмле эслек килеп сыға. Бәшмәкте лә шулай һаҡлайым.
* Борсаҡты йәшел сағында йыйып туңдырам. Ҡыҙҙырылған, иҙелгән картуф, макарон ризыҡтары янына ҡушып бирһәң, файҙалы ла, матур ҙа.
* Татлы боросто таҙалап, бер-береһенә кейҙереп һалһаң, туңдырғыста урынды аҙыраҡ ала.
* Ҡамырҙы артығыраҡ баҫһам, уны ла туңдырғысҡа оҙатам. Кәрәк сағында сығарып иретһәң, бик тә ярап ҡала. Туңған әсе ҡамырҙы бүлмә температураһында мотлаҡ бер тапҡыр булһа ла ҡабартып алырға кәрәк, шул саҡта ул яңы баҫылғанынан айырылмай тиерлек.
* Ҡышҡыһын ит мул саҡта, табында бешкән ит ҡалһа, уны ла шулай һаҡлайым. Йыйылып китһә, иретеп, ит турағыс аша тарттырып, картуф йә дөгө ҡушып, бәлеш бешерәм.
* Ҡабаҡты таҙалап, шаҡмаҡлап турап һалам. Тиҙ генә манты, бәлеш бешереү өсөн бик ҡулай. Әммә уны иретмәйем, сөнки былйырап, формаһын юғалта.
* Йәшел тәмләткестәрҙән укроп, петрушканы турап туңдырам. Уларҙы киптереп һаҡларға ла мөмкин. Ә бына йәшел һуғанды туңдырмайым, сөнки төҫөн үҙгәртеү сәбәпле, ғаилә ағзалары уны яратмай.
* Бер тапҡыр сығарып иреткән емеш-еләкте, йәшелсәне икенсегә туңдырырға ярамай, тәме лә, төҫө лә юғала.
Бына шулай, теләк булғанда, һәр нәмәне һаҡсыл ҡулланырға, күпселек ризыҡты, витаминдарын, файҙалы матдәләрен юҡҡа сығармайынса, туңдырып һаҡларға мөмкин.
Өфө ҡалаһы.
Теги:


text:
Бер кем дә онотолорға тейеш түгел
26 ноября 2014 йыл | Йәмғиәт
Гәзитебеҙҙә хәбәр итеүебеҙсә, үткән аҙнала район ветерандар советының пленумы булып үткәйне. Пленум Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығын лайыҡлы ҡаршылауға бағышланды. Унда төп доклад менән район ветерандар советы рәйесе Эльвира Мөлөкова сығыш яһаны.
Балаларыбыҙ сәләмәтлеген нығытты
26 ноября 2014 йыл | Хаттар
Ауылдашыбыҙ, Красноусол балалар шифаханаһының баш табибы Әмирйән Суфиян улы Сәфәрғолов быйыл йәй "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамында мәктәп уҡыусыларына шифаханала сәләмәтлектәрен нығытып, ял итеү мөмкинлеге булыуы хаҡында белдергәйне.
Милекте теркәү хаҡы арта
26 ноября 2014 йыл | Йәмғиәт
2015 йылдың 1 ғинуарынан күсемһеҙ милекте теркәүгә дәүләт пошлинаһы 1,5-2 тапҡырға артасаҡ.
Беҙҙә йәнә йәрминкә!
26 ноября 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Муниципаль район хакимиәте халыҡты, ауыл хужалығы предприятиеларын 29 ноябрҙә Красноусолда үтәсәк йәрминкәгә саҡыра.
Мәғлүмәт белдереүе
26 ноября 2014 йыл | Урындағы үҙидара
25 ноябрҙә район Советының сираттағы 33-сө ултырышы булып үтте.


text:
Олимпия символдары
Олимпия символдары — Олимпия хәрәкәте идеяһын бөтә донъяға таратыуҙа Халыҡ-ара олимпия комитеты тарафынан файҙаланылыусы Олимпия уйындары атрибуттары.
Олимпия символдарына флаг (ҡулсалар), гимн, ант, лозунг, миҙалдар, ут, лавр ботағы, салют, тылсымдар, эмблема инә[1]. Олимпия символдарын коммерция маҡсаттарында файҙаланыу Олимпия хартияһы тарафынан тыйыла.
Йөкмәткеһе
Флаг һәм эмблема[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Флаг Олимпия эмблемаһы сигелгән аҡ ебәк туҡыманан тора. Эмблема грек Ангело Боланки тарафынан 1912 йылда уйлап сығарыла, 1914 йылда Пьер де Кубертен уны Халыҡ-ара олимпия комитетының Париж конгресына тәҡдим итә.
Олимпия эмблемаһы һәм Олимпия флагы беренсе тапҡыр 1920 йылда Антверпендағы Олимпия уйындарында ҡулланыла
1920 йылда Антверпенда тәҡдим ителгән флаг 1988 йылда яңы флагҡа алмаштырыла, ул Сеулдағы Олимпия уйындарында ҡулланыла. Иҫке флаг әле Лозанналағы Олимпия музейында һаҡлана[2].
Олимпия хәрәкәте флагы уртаһына Олимпия эмблемаһы — ике рәттә (өсөһө өҫтә, икеһе аҫта) бер-береһе менән үрелгән 5 ҡулса — төшөрөлгән аҡ ерлектән хасил. Ҡулсаларҙың төҫтәре (һулдан уңға): зәңгәр, һары, ҡара, йәшел, ҡыҙыл.
Ҡулсалар донъяның биш өлөшөнөң берлеген һәм Олимпия уйынарының бөтә донъяныҡы булыуын кәүҙәләндерә.
Ҡулсалар бер-береһенә W хәрефе рәүешендә сынйыр буйынса тоташҡан, ситкеләре (зәңгәр, ҡыҙыл) — берәр ҡулса менән генә, урталағыһы икешәр ҡулса менән киҫешә.
Ҡулсалар биш ҡитғаны кәүҙәләндерә. Ләкин ҡулсаларҙың һәр береһе аныҡ бер ҡитғаны сағылдырмай[3]. Алты төҫ (ерлек төҫөн дә индереп) донъяның бөтә илдәренең милли төҫтәрен кәүҙәләндерә.
1951 йылға тиклем һәр ҡулса донъяның бер өлөшөн сағылдыра тип һаналған: Европа — зәңгәр, Азия — һары, Африка — ҡара, Австралия — йәшел һәм Америка — ҡыҙыл. Һуңынан был бүленештән баш тартыла, сөнки Пьер де Кубертендың төҫтәрҙе нәҡ ошо рәүешле бүлеүенә бер ниндәй ҙә дәлил табылмай[4].
Гимн[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Олимпия уйындары гимны сираттағы Олимпия уйындарын асҡанда — Олимпия флагын күтәргән саҡта, уйындарҙы япҡанда — Олимпия флагын төшөргән саҡта һәм башҡа ҡайһы бер осраҡтарҙа башҡарыла. Грек композиторы Спирос Самарас тарафынан яҙылған.
Ант[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәшһүр спортсыларҙың береһе бөтә ярышыусылар исеменән ярыштарҙың намыҫлы булыуы тураһында ант бирә. Артабан судьяларҙың береһе намыҫлы һәм объектив судьялыҡ итеү тураһында ант итә.
1913 йылда де Кубертен тарафынан тәҡдим ителә. Антик осорҙағы ант биреүҙе тергеҙә. Беренсе тапҡыр Антверпенда 1920 йылдағы Олимпия уйындарында әйтелә.
Девиздар һәм орандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Олимпия девизы — Citius, Altius, Fortius, латин теленән «Шәберәк, бейегерәк, көслөрәк» тип тәржемә ителә. Уны француз руханийы Анри Дидон уйлап сығара, 1894 йылда Халыҡ-ара олимпия комитетын ойошторғанда Пьер де Кубертен тәҡдим итә һәм 1924 йылда Париждағы Олимпия уйындарында тәүге тапҡыр ҡулланыла.
«Иң мөһиме — еңеү түгел, ә ҡатнашыу» тигән оран бар, уның авторы де Кубертен тип һанала. Ғәмәлдә был фраза йүгерек Пиетри Дорандоның драмаһы менән бәйле, ул марафон дистанцияһын (Лондон, 1908) беренсе булып үтә, әммә дисквалификациялана. Финишҡа етеп килгәндә организмы ныҡ һыуһыҙланған, эҫенән йонсоған марафонсы бер нисә тапҡыр йығыла, йығылған һайын судьялар ярҙамы менән тороп баҫа ла ары йүгерә. Финиш һыҙығын беренсе булып үтһә лә, ситтән ярҙам күрһәтелде тип, дисквалификациялана. Беренсе урын уның артынан килгән АҠШ спортсыһына бирелә. Икенсе көндө приздар тапшырыу тантанаһы үтә. Итальяндың һоҡланғыс ихтыяр көсө билдәләнмәй ҡалмай. Королева Александра беренсе урын өсөн приздың теүәл күсермәһен эшләргә бойора. Еңеүселәрҙе бүләкләгәндә король ғаиләһе ағзаларының береһе итальянды ла пьедесталға саҡыра һәм һоҡланғыс спорт ҡаҙанышы өсөн алтын кубокты тапшыра. Ошо көндө Пенсильвания епискобы изге Петр соборы мөнбәренән ошо һүҙҙәрҙе әйтә: «Олимпиадала иң мөһиме еңеү түгел, ә ҡатнашыу». Яҙыусылар Ласло Кун менән В. В. Столбов фекеренсә, был фразала уйындарҙа ҡатнашыу түгел, ә аҡтыҡ көсөнә тиклем алышҡан, әммә еңмәгән спортсының хәленә инеү күҙҙә тотолған[5].
Миҙалдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Олимпия миҙалдары — алтын, көмөш һәм бронза — ярышта иң яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшкән өс спортсыға тапшырыла. Ярыштарҙың командалы төрҙәрендә бер үк төрлө миҙалдар команда ағзаларының һәр береһенә тапшырыла.
Тәүге һигеҙ йәйге Олимпия уйынының спортсыларға тапшырылған миҙалдары бер-береһенә бөтөнләй оҡшамаған, сөнки улар һәр Ойоштороу комитеты тарафынан үҙ аллы эшләнгән. 1920—2000 йылдарҙа Олимпия миҙалдарының аверсы өсөн стандарт дизайн ҡулланыла: уң ҡулына пальма ботағы тотҡан Ника алиһә еңеүсене данлай. Миҙалдың реверсы Уйындар үткәрелгән илдең теләгенә ярашлы үҙгәртелеп тора[6]. 2004 йылдан был традициянан баш тартыла, миҙалдың ике яғы ла Уйындарҙы ойоштороусыларҙың уникаль дизайны буйынса биҙәлә[7].
2008 йылғы Уйындар миҙалының диаметры — 70 мм, ҡалынлығы 6 мм була.
Алтын миҙалдар, ҡағиҙә булараҡ, башлыса көмөштән эшләнә. Мәҫәлән, 2008 йылғы Уйындарҙың алтын миҙалы яҡынса 150 грамм ауырлыҡта була, уның составына сама менән 6 грамм алтын инә. Көмөш миҙалдар — көмөштән, бронза миҙалдар баҡырҙан була[8].
1896 һәм 1900 йылғы Уйындарҙа 1-се һәм 2-се урын алған атлеттарға ғына миҙал тапшырылған. Ул саҡта алтын миҙал булмаған, шунлыҡтан көмөш һәм бронза миҙалдар ғына тапшырғандар. 1900 йылғы Уйындарҙа күп төрҙәрҙә миҙал бөтөнләй бирелмәгән, улар урынына ойоштороусылар еңеүселәрҙе кубоктар һәм дипломдар менән билдәләгән.
1960 йылға тиклем миҙалдар беркеткесһеҙ итеп эшләнгән һәм еңеүселәрҙең ҡулдарына тотторолған. Римдағы 1960 йылғы Олимпия уйындарын ойоштороусылар тәүге тапҡыр миҙалды муйынға тағып булһын өсөн зәйтүн ботағы рәүешендә бронза сынйырҙар әҙерләгән. Ҡағиҙәләрҙә ҡаралмаған был яңылыҡты оҡшатмаусылар булһа тип, тапшырыу тантанаһында миҙалдарҙы сығарып биреп торған ҡыҙҙарға сынйырҙы йәһәт кенә өҙөр өсөн ҡайсы ла тотторғандар. Әммә яңылыҡ бөтәһенә лә оҡшай, шунан бирле миҙалдарға сынйырҙар йә таҫмалар беркетелә[9].
Ут[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе олимпия уты Амстердамда 1928 йылғы Олимпия уйындарында ҡабыҙыла.
Олимпия утын Грецияла, боронғо Олимпияла, Гера алиһә ғибәҙәтханаһы харабаларында ҡояштан параболик көҙгө менән тоҡандыралар. Утлы факел күп көнлөк шартлы эстафета барышында атлеттан атлетҡа тапшырыла, ул Ерҙең бөтә 5 ҡитғаһы буйлап үтә. Ут Олимпия уйындары асылаһы көндө урынына килтереп еткерелә. Эстафетаның финалсыһы факел менән Олимпия усағының ялҡынын тоҡандырып ебәрә. Был сара Уйындарҙың башланғанын аңлата. Ярыштар тамамланғас, усаҡтағы Олимпия уты һүндерелә.
Грециялағы Олимпиянан Олимпия уты килтереү эстафетаһы һәм Олимпия усағын тоҡандырыу йолаһы тәү башлап 1936 йылда Берлиндағы Олимпия уйынарында индерелә. Олимпиянан ут алыу 1936 йылдың 20 июлендә була, эстафета 1936 йылдың 1 авгусында тамамлана.
Эстафета йолаһының авторы һәм нигеҙләүсеһе, шулай уҡ Грецияла ут алыу идеяһының авторы Германияның спорт чиновнигы һәм 1936 йылғы Олимпия уйындарының Ойоштороу комитетының генераль секретары Карл Дим була.
Лавр ботағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Лавр ботағы, йәғни «котинос», венок рәүешендә бөгөлгән ботаҡтан ғибәрәт. Уны еңеүсегә алтын миҙал менән бергә тапшыралар.
Уны тапшырыу йолаһы Афиналағы 2004 йылғы Олимпия уйындарында тергеҙелә.
Салют[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Олимпия салюты Рим салютының бер төрө булып иҫәпләнә, тик ҡул юғарыраҡ күтәрелә.
Был сәләмләү төрө Парижда 1924 йылғы Олимпия уйындарында һәм 1936 йылда Берлинда ҡулланыла. Икенсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң, нацистарҙың салюты менән ныҡ оҡшаш булғанлыҡтан, рәсми тыйылмаһа ла, башҡа файҙаланылмай.
Тылсымдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һәр Олимпиада өсөн тылсымды (йәғни талисманды) Уйынды үткәргән ил үҙе һайлай. Ғәҙәттә берәй йәнлек йә ҡабул итеүсе илде кәүҙәләндергән стилләштерелгән берәй нәмә тылсым итеп алына.
Яңыртылған Олимпия уйындарында тәүҙә эмблема менән флаг ҡына була. Талисмандар 1968 йылда барлыҡҡа килә.
Беренсе рәсми талисман булып 1972 йылда Мюнхен Олимпиадаһына тәҡдим ителгән Вальди ҡушаматлы такса иҫәпләнә.
Уйындар эмблемаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Олимпия уйындарының һәр береһенең үҙ эмблемаһы була. Ул ҡаланы йә ойоштороусы илде кәүҙәләндерә. Йыш ҡына эмблема элементы итеп олимпия ҡулсалары алына. Рәсми Олимпия эмблемаһы Олимпия символынан һәм Олимпия оранынан хасил: символ — аҡ ерлектәге биш төҫлө ҡулса, рәсми оран — Citius, Altius, Fortius («Шәберәк, бейегерәк, көслөрәк!»). Олимпия эмблемаһын ҡулланырға тик Халыҡ-ара олимпия комитеты һәм Милли олимпия комитеты ғына хоҡуҡлы.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Краткий терминологический словарь (с — у) по теме «Олимпийское образование» URL at 8/31/2008
- ↑ The Olympic Flags and Emblem March 7, 2006 URL at 9/1/2008
- ↑ The Olympic symbols. МОК. 8 февраль 2014 тикшерелгән.
- ↑ (January 1951) «Decision adopted by the Executive Committee». Bulletin du Comité International Olympique (Olympic Review) (IOC) (25): 32.
- ↑ Кун Л. Всеобщая история физической культуры и спорта. — М.: Радуга, 1982. — С.240-241.
- ↑ Olympic Games Amsterdam 1928 — The medal URL at 8/28/2008
- ↑ Olympic Games Athens 2004 — The medal URL at 8/28/2008
- ↑ Золотая медаль Олимпиады стоит 216 долларов
- ↑ Медали и… ножницы. // «Советский спорт». — № 260 (11279), 11 ноября 1984. — С. 4.


text:
Рухлылар эшләй бында28-06-2014, 06:00 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
150 йылға яҡын элек барлыҡҡа килә әлеге уҡыу йорто. Билдәле, төрлө йылдарҙа байтаҡ үҙгәрештәргә лә дусар була ул. Әммә шуныһы ҡиммәт: бер ҡасан да был белем усағы “көслө мәктәп” исемен юғалтмай.
– Быйылғы уҡыу йылын 133 бала тамамланы. Мәктәпкә Маҡар балалары ғына түгел, күрше ятҡан Ибрай, Иҫәкәй, Һарғай һәм Егән ауылдарынан да йөрөп уҡыйҙар. Музыка мәктәбе эшләй, балалар төрлө түңәрәктәрҙә ихлас шөғөлләнә, – ти директор Гөлнара Хисмәтуллина, мәктәп тормошо менән таныштырып. Заманы шулай, бер мәғлүмәт бигерәк тә иғтибарҙы йәлеп итә: бында – 11 класс. Тимәк, мәктәп тулы, ауылдың да киләсәге бар!
Шул уҡ ваҡытта нисәмә йыл буйы абруй ҡаҙанып килгән белем биреү учреждениеһының эшен юғары кимәлдә алып барыуы еңелдән түгелдер. Был йәһәттән мәктәп коллективына афарин тип әйтергә ҡала. Башҡортостан сәнғәт донъяһының тере легендаһы Мәрйәм апай Солтанованы телгә алһаҡ та күпте әйтергә булыр ине. Хәйер, көслө уҡытыусылар булғанда, ауылдың ғына түгел, илдең киләсәге өсөн дә ҡурҡыныс юҡ.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » “Йырҙар менән ял итәйек”
“Йырҙар менән ял итәйек”
Халыҡ һорауы буйынса 2 августа Башҡортостандың халыҡ артисы Ғәзим Ильясов һәм уның ижадташ дуҫтары Күгәрсен районының Мораҙым тарлауығында концерт-дискотека үткәрә. Унда Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фидан Ғафаров, Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Резеда Әминева, Фәрүәз Урманшин, йәш йырсы Ғайсар Миңлеғолов ҡатнашасаҡ. Йәйге матур кисте йыр-моң менән үткәрергә теләгәндәр, 2 августа киске сәғәт 9-ҙа “Мораҙым” ял итеү комплексына рәхим итегеҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
- Подробности
- Просмотров: 496
БАНКЫЛАР (итал. banco — аҡса алмаштырыу эскәмйәһе, кибете), ваҡытлыса файҙаланылмаған аҡсаларҙы туплау һәм артабан уларҙы кредиттар формаһында бүлеп биреү, иҡтисад субъекттары араһында аҡсалата иҫәп‑хисап, илдә аҡса әйләнешен, ш. иҫ. аҡсалар һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар эмиссияһын көйләү, халыҡтың аҡса йыйымдарын һәм иҡт. субъекттарының аҡсалата килемен капиталға әйләндереү өсөн тәғәйенләнгән финанс‑кредит учреждениелары. РФ‑тың банк системаһы ике кимәлдән тора: юғары кимәле — Үҙәк Б., түбәнгеһе — коммерция банкылары һ.б. кредит учреждениелары. Үҙәк Б. коммерция банкыларының эшмәкәрлеген яйға һала, улар өсөн берҙәм бухгалтерия иҫәбе һәм отчётлылыҡ ҡағиҙәләрен билдәләй, монополь рәүештә ҡулдағы аҡса эмиссияһын тормошҡа ашыра, аҡса әйләнешен көйләй. Башҡортостанда банкылар селтәре үҫеше 19 б. 60‑сы йй. Ырымбур (1864 й. нигеҙләнгән), Троицк (1866), Бөрө, Минзәлә, Силәбе (бөтәһе лә — 1867), Стәрлетамаҡ (1869), Өфө (1876) ҡҡ. ҡала йәмәғәт Б.; Дәүләт Б. Өфө бүлексәһен (1865); Өфөлә (1866; башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1879), Ырымбурҙа (1875), Благовещен, Дәүләкән һәм Стәрлетамаҡта (1912) үҙ‑ара кредитлау йәмғиәттәрен; Өфө ссуда-һаҡлыҡ ширҡәтен (19 б. 70‑се йй.); Волга‑Кама коммерция Б. Өфө (1873) һәм Ырымбур (1885) бүлексәләрен; Крәҫтиән ер банкыһының Өфө (1883) һәм Ырымбур (1885) бүлексәләрен; Рус сауҙа‑сәнәғәт Б. Ырымбур бүлексәһен (1894) ойоштороуҙан башлана. Б., ҡыҫҡа ваҡытлы операцияларға аҡса һалып, башлыса мөһим клиенттарҙы хеҙмәтләндерә. Б. эшмәкәрлегенең һиҙелерлек үҫеше 19 б. 90‑сы йй. күҙәтелә: Өфө ҡала йәмәғәт Б. йыллыҡ әйләнеше 1890 й. 8,5 млн һум тәшкил иткән, Бөрөнөкө — 484 мең һум, Минзәләнеке — 441 мең, Бәләбәйҙеке — 333 мең һум. 1890—95 йй. Волга‑Кама коммерция Б. Өфө бүлексәһенең йыллыҡ әйләнеше — 58,1 млн һумдан 97 млн һумға, Өфө үҙ‑ара кредитлау йәмғиәтенеке 2,7 млн һумдан 3,6 млн һумға еткән. Крәҫтиән ер банкыһының эшмәкәрлеге киңәйә. Б. м‑н бер рәттән финанс иҫәп‑хисабы м‑н улус идаралыҡтарындағы ссуда‑һаҡлыҡ кассалары (1890 й. Өфө губернаһында уларҙың һаны яҡынса 40 була) шөғөлләнә. Яңы Б. барлыҡҡа килә: Себер сауҙа Б. Өфө (1905) һәм Бөрө (1912) бүлексәләре; тышҡы сауҙа өсөн Рус Б. (1912) Өфө бүлексәһе (1912); Дон, Түбәнге Новгород‑Һамар Б. Ер агентлыҡтары (Өфө, 1912); Азов‑Дон коммерция Б. Ырымбурҙағы бүлексәһе (1908). Кредиттарҙы ш. уҡ кредит, ссуда‑һаҡлыҡ ширҡәттәре (кредит кооперативтары) һәм губ., өйәҙ земстволарының кредит кассалары (1913 й. Өфө губ. уларҙың һаны 287 була, 1917 й. — 311) бирә. Башҡортостандың Б. системаһы Октябрь революцияһынан һуң үҙгәртеп ҡорола. Шәхси Б. национализациялана. 20‑се йй. 1‑се ярт. Сәнәғәт Б. (ҡара: “Башпромбанк”), Бөтә Рәсәй кооператив банкыһы, Бөтә Союз кооператив‑колхоз банкыһы (ҡара: “Башҡортостан”), а.х. кредитлау йәмғиәтенең (“Башсельхозкредит”) дөйөм Союз махсус (тармаҡ) Б. филиалдары асыла; урындағы Б. ойошторола башлай: Коммуналь Б. (“Башкомбанк”), Өфө үҙ‑ара кредитлау йәмғиәте яңынан төҙөлә. 30‑сы йй. производство үҫеүенә бәйле банк системаһы үҙгәртеп ҡорола, производствоны һәм тауар әйләнешен кредитлауҙың яңы принциптары һәм формалары индерелә. Дәүләт Б. Башҡ‑н контораһы производствоны һәм тауар әйләнешен ҡыҫҡа ваҡытҡа кредитлауҙың берҙәм банкыһына, халыҡ хужалығының иҫәп‑хисап һәм касса үҙәгенә әйләнә. Махсус Б. филиалдары оҙайлы ваҡытҡа кредитлау Б. үҙгәртелә. 1959 й. респ. банк системаһы яңынан үҙгәртеп ҡорола. Оҙайлы ваҡытҡа аҡса һалыу Б. бөтөрөлә, уларҙың функциялары Дәүләт Б. Башҡ‑н контораһына һәм Промбанктың Башҡ‑н контораһына (Башстройбанк итеп үҙгәртелә) тапшырыла. 1987 й. алып Б. эшмәкәрлеген һәм ойоштороу структураһын үҙгәртеп ҡороу башлана. Дәүләт Б. Башҡ‑н контораһының ғәмәлдәге 72 һәм Башстройбанктың 19 учреждениеһы базаһында Агропромбанктың — 56, Жилсоцбанктың — 5, Промстройбанктың — 23 һәм Һаҡлыҡ банкыһының 72 бүлексәһе ойошторола. БР‑ҙың аҡса‑кредит системаһында үҙгәрештәр була: 1988 й. алып пайҙар нигеҙендә элекке дәүләт махсус банкылары бүлексәләрен үҙгәртеү иҫәбенә тәүге кооператив (ҡара: “Восток”) һәм коммерция Б. төҙөлә башлай. 2010 й. респ. Милли банк, 11 коммерция банкыһы, башҡа төбәк Б. 37 филиалы, 30 вәкиллеге һәм бүлексәһе эшләй.
Әҙәб.: Обзор Уфимской губернии [1890—95 гг.]. Уфа, 1891—1896; Памятная книжка Уфимской губернии на 1891 год. Уфа, 1891.
Х.Б.Аҫылғужин, И.Р.Кощегулова
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Моноҡалалар – өҫтөнлөклө проект
Башҡортостан Республикаһының Иҡтисади үҫеш министрлығының 2016 йылдың 15 авгусындағы бойороғо менән министрлыҡ структураһында моноҡалаларҙы үҫтереү бүлеге булдырылды.
Яңы подразделение алдында инвестициялы проекттарҙы тормошҡа ашырғанда «Моноҡалаларҙы үҫтереү фонды» ком- мерцияға ҡарамаған йәмғиәте менән бәйләнеш булдырыуҙы тәьмин итеү, уҙымлы социаль-иҡтисади үҫешкән территориялар булдырыу буйынса ойоштороу саралары үткәреү бурысы тора.
Иҡтисади үҫеш министрлығындағы был үҙгәрештәр республиканың монопрофилле муниципаль берәмектәрендә иҡтисадты диверсификациялау, инвесторҙар йәлеп итеү ѳсѳн шарттар һәм бизнесты үҫтереү, шулай уҡ яңы эш урындары булдырыуҙы системалаштырыуға йүнәлтелгән. Материал Һайлау тураһында ҡануниәткә ярашлы бушлай баҫылды. Материал Һайлау тураһында ҡануниәткә ярашлы бушлай баҫылды.
Бынан тыш, әлеге ваҡытта республика кимәлендә Иҡтисади үҫеш министрлығы базаһында республиканың монопрофилле территорияларын үҫтереү буйынса Проект офисы ғәмәлгә ашырыла. Уның составына республиканың профилле башҡарма власть органдары һәм муниципаль берәмек вәкилдәрен индереү планлаштырыла. Был структураның эше инвестиция климатын яҡшыртыу буйынса Проект офисының эшмәкәрлегенә оҡшаш.
Иҡтисади үҫеш министры Сергей Новиков 2016 йылдың 17 авгусында Рәсәйҙәге КРМG һәм СНГ партнеры Виктор Акулян менән эш кәңәшмәһе уҙғарҙы.
Кәңәшмә барышында Башҡортостандың инвестиция йәлеп итеүсәнлеген үҫтереү ѳлкәһендә хеҙмәттәшлекте үҫтереү мәсьәләләре ҡаралды. Донъя һәм Рәсәй практикаһында КРМG вәкилдәре федераль һәм тѳбәк кимәлендә инвесторҙар менән үҙ-ара бәйләнеш булдырыу буйынса тәжрибәһе менән уртаҡлашты.
Тѳбәктә уңышлы инвестиция һәм эшҡыуарлыҡ мѳхите булдырыу ѳсѳн Виктор Акулян КРМG вәкилдәрен Проект офисы составына индерергә тәҡдим итте. Улар Башҡортостандың Рәсәй Федерацияһы субъекттарында инвестиция климаты торошоноң Милли рейтингында ҡатнашыуға ярашлы сараларҙы ғәмәлгә ашырасаҡ.
Осрашыу Башҡортостан территорияһындағы ауыл хужалығы ѳлкәһендә эре инвестицион проекттарҙы тормошҡа ашырған “Таврос” компанияһы тѳркѳмѳндә ойошторолдо. КРМG йәмғиәте Рәсәйҙә донъялағы аудитор-консалтинг фирмаларҙың береһе булып тора. Уның тѳп эшмәкәрлеге - дәүләт секторына һәм эшлекле даирәгә алдағы бурыстарҙы тормошҡа ашырыуға ярҙам итеү.
Иҡтисади уҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостанда психоневрология диспансеры пациенты үҙен яндырырға маташҡан Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда психоневрология диспансеры пациенты үҙен яндырырға маташҡан
Башҡортостанда психоневрология диспансеры пациенты үҙен яндырырға маташҡан Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 16 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дарья Петрова/.
Дүшәмбе, 15 ғинуарҙа, Рәсәй Тәфтиш комитетының төбәк идаралығына тән ағзаһын ғәрипләү акты тураһында хәбәр килде. Шаһиттар әйтеүенсә, Ишембайҙа йәшәгән 39 йәшлек ир ҡала майҙанында кейемен сисеп, бензин һипкән, һуңынан үҙен яндырған. Тәне бешкән ир дауаханаға оҙатылған.
«Әлеге осраҡ буйынса һаулыҡҡа зыян килтереүҙең сәбәптәрен асыҡлау өсөн Рәсәй Федерацияһы Енәйәт кодексының 110-сы статьяһында (үҙ-үҙен үлемгә дусар итеү) ҡаралған енәйәт билдәләре буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған, — тип аңлатма бирҙеләр Рәсәй Тәфтиш комитетының Башҡортостан буйынса тәфтиш идаралығының матбуғат хеҙмәтендә. — Тәфтишселәргә үҙ-үҙенә ҡул һалыуға кем мәжбүр иткәнлеген йәки башҡа сәбәптәр бармы-юҡмы икәнлеген асыҡлау бурысы тора. Быға тиклем зыян күргән кешенең тәфтиш идаралығына һәм территориаль тәфтиш идаралығына мөрәжәғәт итмәүе билдәле.
Башҡортостан юлдаш телеканалы мәғлүмәттәре буйынса, бынан алда ир психоневрология диспансерына мөрәжәғәт иткән.
http://www.bashinform.ru/news/1103991-v-bashkirii-patsient-psikhonevrologicheskogo-dispansera-pytalsya-podzhech-sebya/


text:
Республика ҡан биреү станцияһын Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары етәкләй
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Республика ҡан биреү станцияһын Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Рәмил Хәмитов етәкләй. Ул үҙенең бурыстарын шаршамбы, 17 ғинуарҙа, башҡара башлай.
Белешмә. Рәмил Ғәлинур улы Хәмитов 1975 йылда тыуған. 1999 йылда Башҡорт дәүләт медицина университетын «Дауалау эше» белгеслеге буйынса тамамлаған. Интернатуранан һуң табип-хирург, хирургия кабинеты мөдире, бүлек мөдире, Өфөләге 38-се һәм 44-се поликлиникаларҙа баш табип урынбаҫары булып эшләй.
2011 йылдың февраленән 2015 йылдың июленә ҡәҙәр — баш ҡалалағы 8-се балалар дауаханаһының баш табибы.
2015 йылдың 1 июленән әлегә тиклем Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары вазифаһын биләй.
Хәтерегеҙә төшөрәбеҙ, декабрь-ғинуар айҙарында республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығында һиҙелелерлек үҙгәрештәр булды. Министрҙың элекке урынбаҫары Эльза Сыртланова Өфөләге 13-сө клиник дауаханаһын етәкләй, министрҙың беренсе урынбаҫары Нәзир Минһажев Республика клиник перинаталь үҙәгенең баш табибы итеп тәғәйенләнде.
http://www.bashinform.ru/news/1104481-respublikanskuyu-stantsiyu-perelivaniya-krovi-vozglavit-zamministra-zdravookhraneniya-bashkirii/


text:
Эшһеҙ булған өсөн түләргәме?15-05-2018, 00:03 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға
Күптән түгел Рәсәйҙең Хеҙмәт министрлығы эшһеҙлек өсөн пособиены йәшәү минимумы кимәленә саҡлы күтәрергә тәҡдим итте. Киләһе йылдың 1 ғинуарынан уны түләү тәртибе һәм шарттары ла үҙгәрергә тейеш. Бөгөн эшһеҙлек буйынса пособиеның иң аҙ кимәле – 850 һум, иң юғарғыһы 4 900 һум тәшкил итә. Ә йәшәү минимумы Рәсәй Хөкүмәте ҡарары менән билдәләнә, әле ул хеҙмәткә ярашлы халыҡ өсөн 11 160 һумға тиң.
Министрлыҡ ошо ҡануни проектта эшһеҙлек буйынса пособие түләү осорон ике тапҡырға ҡыҫҡартырға тәҡдим итә. Хәҙерге мәлдә йылына 26 аҙнанан да кәм эшләмәгәндәр 12 ай буйы түләү алырға хоҡуҡлы. Яңы редакцияла ул ярты йылға саҡлы ҡыҫҡартылған. Кемдәр беренсе тапҡыр эш эҙләй йәки 26 аҙнанан да кәмерәк тир түккән – түләү өс ай ғына башҡарыла. Уларҙың тәүге осрағында – беренсе өс айҙа эшһеҙгә уның һуңғы урынындағы хеҙмәт хаҡының 75 проценты, артабанғы өс айҙа 60 проценты күләмендә түләнә.
“Росстат” мәғлүмәттәренә ҡарағанда, мәшғүллек органдарында иҫәптә торған эшһеҙҙәр һаны быйылғы февраль аҙағына бер миллион тәшкил итә ине, шуның 0,8 миллионы эшһеҙ статусына эйә булған, шул иҫәптән 0,7 миллионы пособие алған. Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы методологияһы буйынса иҫәпләгәндә, эшһеҙҙәрҙең дөйөм һаны 3,8 миллионға етә. Ошо уҡ мәғлүмәттәргә күҙ һалһаҡ, февралдә эш эҙләп табыуҙың уртаса ваҡыты һигеҙ ай икәнен күрербеҙ. Был иһә тәҡдим ителергә ихтимал булғаны эшһеҙлек пособиеһы түләү осоронан байтаҡҡа күберәк.
Күрәһең, Хеҙмәт министрлығы хәҙер рәсми эшһеҙҙәрҙең пособиены өс ай алыуы, ә яңы хеҙмәт урыны табыу өсөн ярты йыл самаһы ваҡыт сарыф итергә тейешлегенән сығып ҡарар ҡабул итәлер. Закон проектындағы аңлатмала түләүҙең уртаса оҙайлығы – 87 көн, ә эшһеҙлектең уртаса осоро 114 көн булыуы күрһәтелгән. Нигеҙҙә, ул шуға бәйле: ағымдағы пособиеның күләме бик бәләкәй һәм уны оҙағыраҡ ваҡыт алыу отошло түгел.
– Рәсәйҙә рәсми теркәлгән эшһеҙлек бик аҙ – бер процент ҡына. Пособие ла эшһеҙ ҡалғандарҙы һис тә ылыҡтырырлыҡ түгел, – ти Мәскәү дәүләт университетының география факультеты Рәсәйҙең иҡтисади һәм социаль географияһы кафедраһы профессоры Наталья Зубаревич. – Юғары пособиеға юғары эш хаҡынан киткәндәр генә лайыҡ, ә күпселеккә икешәр мең генә бирәләр.
Уның әйтеүенсә, пособие күләмен арттырыу уға тиҙ арала “күләгәләге” секторҙа эшләгәндәрҙе күпләп йәлеп итә башлаясаҡ. Ысынлап та, рәсми теркәлмәй генә эшләп йөрөп тә бер юлы мәшғүллек органында сиратҡа баҫҡан һәм аҙмы-күпме пособие ла алып йөрөгән граждандар байтаҡ. Тик күпме һуң улар? Яуап юҡ. “Һеҙ ундайҙарҙы нисек “фильтрларға” уйлайһығыҙ?” – тип мөрәжәғәт итә профессор Хеҙмәт министрлығына.
Ҡаҙнанан эшһеҙҙәргә пособие түләүгә быйыл 39,2 миллиард, киләһе йылда – 40,5 миллиард, 2020 йылда 41,3 миллиард һум бүлеү ҡаралған. Әгәр ҙә бөгөн рәсми теркәлмәй эшләгәндәр ҙә, пособиеның арттырылыуына ҡыҙығып, хеҙмәт биржаларына ашыҡһа, был сумма, әлбиттә, етмәйәсәк.
Хеҙмәт министрлығы үҙенең сайтында “Эшһеҙлек буйынса пособиены арттырырға кәрәкме?” тигән һорау алыу үткәргән. Яуап биргәндәрҙең 70 проценты: “Эйе, ауыр хәлдә ҡалғандарға ярҙам итергә кәрәк”, – тигән, 24 проценты: “Юҡ, был уларҙы эш табыуға дәртләндермәйәсәк”, – тип яҙған, алты проценты: “Белмәйем” – тип кенә ҡуйған.
– Министрлыҡтың был проекты тәҡдим кимәлендә генә ҡалырға ла мөмкин, – ти Дәүләт Думаһының Хеҙмәт, социаль сәйәсәт һәм ветерандар эше комитеты етәксеһе Ярослав Нилов. – Хөкүмәттең фекере әйтелмәгән бит әле, ә ул – һәр саҡ финанс даирәһенең социаль блок менән ыҙғышыу урыны. Бындай тәҡдимдәрҙең дәүләт өсөн күпмегә төшөрөн Финанс министрлығы ғына белә...


text:
- Подробности
- Просмотров: 508
ГРИПП (франц. grippe), киҫкен вирус ауырыуы. Кешелә Г. тыуҙырғыс – РНК-лы Mixovirus influenza вирусы, түбән т‑раға бирешмәй, ультрафиолет нурҙар, антисептик саралар тәьҫир иткәндә үлә. Тыуҙырғыстың бер нисә серотибы асыҡланған. Ауырыу һауа аша йоға. Инкубация осоро 12—48 сәғәт тәшкил итә. Төп симптомдары: тән т‑раһының 38—400С тиклем күтәрелеүе, мускулдар һәм быуындар ауыртыу, баш әйләнеү, тымаулау, өшөп ҡалтыраныу, тамаҡ ҡымырйыуы, тирләү, хәлһеҙлек, ҡоро йүтәл һ.б. Диагностика өсөн эпидемиологик анамнез (ауырыуҙар м-н контакт, ауырыуҙарҙың киҫкен күбәйеүе һ.б.), клиник картина һәм лаб. тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау медикаментоз (грипҡа ҡаршы гамма-глобулин, вирусҡа ҡаршы, тән т‑раһын төшөрөүсе дарыуҙар, витаминдар һ.б.), физиотерапия (ингаляция, УФ-нурланыш һ.б.). Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: менингит, миокардит, пневмония, синусит һ.б. Ауырыуҙы иҫкәртеү өсөн вакцинация үткәрелә, организмды сыныҡтырыу, ауырыуҙарҙы изоляциялау, вирусҡа ҡаршы һәм иммунитетты көсәйтеүсе препараттар һ.б. тәҡдим ителә. Башҡортостанда һәр 2—3 йыл һайын Г. эпидемиялары күҙәтелә; 100 мең кешегә 2006 й. — 128,9; 2008 — 36,6; 2010 й. — 0,2 ауырыусы теркәлгән. 20 б. 40—50‑се йй. Н.И.Мельников етәкс. Өфө вакциналар һәм сывороткалар ҒТИ‑нда (ҡара: “Иммунопрепарат”) Г. эпидемиологияһын тикшереү үткәрелгән: эпидемиялар араһында бүленеп сыҡҡан вирус штамдары өйрәнелгән (М.М.Барац, М.З.Ғөбәйҙуллина, Г.Н.Любимова-Скворцова, В.Н.Марков-Осоргин, В.А.Стригин һ.б.); 60—80-се йй. Ф.Г.Исупов етәкс. Г. вирусының специфик антигендары өйрәнелгән; липид иретмәләре тәьҫирендә вирус өлөшсәләренең тарҡалыу кинетикаһы үҙенсәлектәре асыҡланған (А.И.Васяев, М.А.Пушкарёв, Г.Н.Старухина һ.б.); хроматография ярҙамында вирус антигендары бүленгән; рибонуклеопротеид антиген алынған һәм уны диагностикала файҙаланыу нигеҙләнгән (Васяев, П.А.Егоров, Пушкарёв); инактивацияланған адсорбцияланған грипп химик вакцинаһы эшләнгән (Л.Ф.Бердникова, Васяев, Егоров, Пушкарёв), ул 1977 й. — ололар, 1985 й. балалар өсөн етештерелә башлай, грипҡа ҡаршы гамма‑глобулин (Егоров, Р.Л.Туймедова һ.б.) эшләнгән; лейкоцитар интерферон камиллаштырылған; вирус гемагглютинины стандарты эшләнгән (Ә.Б.Аҡсурина, В.Ф.Кулагин, Старухина һ.б.); 1997 й. гриппол вакцинаһын күпләп етештереү технологияһы эшләнгән. Респ. санитар‑эпидемиологик станцияһында Н.А.Катыковская етәкс. Г. һәм парагриптың вирустарын асыҡлау һәм идентификациялау б-са тикшеренеүҙәр үткәрелгән. 90‑сы йй. башынан Медицина университетында Г. иҫкәртеү һәм дауалау б‑са фәнни тикшеренеүҙәр алып барыла (Д.Ә.Вәлишин, А.П.Мамон, Д.Х.Хунафина һ.б.). Шулай уҡ ҡара: Вирусология, Киҫкен респиратор ауырыуҙар.
Д.Х.Хунафина
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Йәштәр көнөн байрам итәбеҙ
27 июня 2017 йыл | Йәмғиәт
Йәштәр көнө айҡанлы 30 июндә 19.00 сәғәттә Красноусолдағы М.Ғафури исемендәге майҙанда киске күңел асыу сараһы була.
Уның программаһында: тантаналы ҡотлауҙар, "Кәләштәр парады”, "Алтын йәштәр” – мәктәп тамамлаусыларҙы тәбрикләү, "Никотинды витаминға алмаштыр!” акцияһы, ижади коллективтар, йәштәр рок-төркөмө сығыштары, конкурстар, дәртле дискотека.
Байрамға рәхим итегеҙ!
Уның программаһында: тантаналы ҡотлауҙар, "Кәләштәр парады”, "Алтын йәштәр” – мәктәп тамамлаусыларҙы тәбрикләү, "Никотинды витаминға алмаштыр!” акцияһы, ижади коллективтар, йәштәр рок-төркөмө сығыштары, конкурстар, дәртле дискотека.
Байрамға рәхим итегеҙ!
Уңыштар һеҙгә, йәштәр!
27 июня 2017 йыл | Йәмғиәт
Хөрмәтле районыбыҙ йәштәре – ҡыҙҙар-егеттәр!
Байрамығыҙ – Йәштәр көнө уңайынан ихлас күңелдән ҡотлауҙарымды ҡабул итегеҙ.
Был гүзәл байрамдың йәй миҙгеленә, бар тәбиғәт гөл-сәскәгә күмелгән мәлгә тап килеүе ҙур мәғәнәгә эйә: йәшлек тигән ҡабатланмаҫ миҙгел дә ғүмерҙең сәскәләй сағы, ярһыу тойғоларға бай, иң саф мәле.
Һеҙгә ҙур яуаплылыҡ йөкмәтелгән, республиканың, районыбыҙҙың киләсәге һеҙҙең белемегеҙгә, ижади потенциалығыҙға һәм хеҙмәткә ынтылышығыҙға, йәмғиәттә үҙ урынығыҙҙы табыуығыҙға бәйле.
Йәшлек – ул хыялдар һәм өмөттәр ташып торған, тормошта үҙ юлыңды табыу, ҡыйыу уй-фекерҙәр һәм ҡаҙаныштар менән донъяны таң ҡалдырыр мәл. Йәшлегегеҙҙең ҡәҙерен белегеҙ, ул һеҙҙең тормошоғоҙҙоң яҡты бер бите булып ҡалһын. Йәшлек тигән матур миҙгел һәр берегеҙгә бары уңыштар, шатлыҡтар, мөхәббәт, бәхет алып килһен. Һәр ваҡыт шат булығыҙ, ҡабатланмаҫ мәлде файҙалы үткәрегеҙ. Уңыштар юлдаш булһын һеҙгә, йәштәр!
Рәмил БОХАРОВ,
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
Байрамығыҙ – Йәштәр көнө уңайынан ихлас күңелдән ҡотлауҙарымды ҡабул итегеҙ.
Был гүзәл байрамдың йәй миҙгеленә, бар тәбиғәт гөл-сәскәгә күмелгән мәлгә тап килеүе ҙур мәғәнәгә эйә: йәшлек тигән ҡабатланмаҫ миҙгел дә ғүмерҙең сәскәләй сағы, ярһыу тойғоларға бай, иң саф мәле.
Һеҙгә ҙур яуаплылыҡ йөкмәтелгән, республиканың, районыбыҙҙың киләсәге һеҙҙең белемегеҙгә, ижади потенциалығыҙға һәм хеҙмәткә ынтылышығыҙға, йәмғиәттә үҙ урынығыҙҙы табыуығыҙға бәйле.
Йәшлек – ул хыялдар һәм өмөттәр ташып торған, тормошта үҙ юлыңды табыу, ҡыйыу уй-фекерҙәр һәм ҡаҙаныштар менән донъяны таң ҡалдырыр мәл. Йәшлегегеҙҙең ҡәҙерен белегеҙ, ул һеҙҙең тормошоғоҙҙоң яҡты бер бите булып ҡалһын. Йәшлек тигән матур миҙгел һәр берегеҙгә бары уңыштар, шатлыҡтар, мөхәббәт, бәхет алып килһен. Һәр ваҡыт шат булығыҙ, ҡабатланмаҫ мәлде файҙалы үткәрегеҙ. Уңыштар юлдаш булһын һеҙгә, йәштәр!
Рәмил БОХАРОВ,
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
Ҡоралығыҙҙы һаҡлағыҙ
27 июня 2017 йыл | Хоҡуҡ, Йәмғиәт
раждандарҙың атыу ҡоралын юғалтыу, урлатыу һәм ҡорал менән һаҡһыҙ эш итеү осраҡтары йышайҙы. Бының төп сәбәбе булып ҡоралды һаҡлау һәм транспортта йөрөтөү ҡағиҙәләрен үтәмәү тора.
Һабансылар көс һынашасаҡ
27 июня 2017 йыл | Ауыл хужалығы, Йәмғиәт
Башҡортостан командаһы ер һөрөү буйынса Рәсәйҙең VI асыҡ чемпионаты ярыштарына әҙерләнә башланы. Билдәле булыуынса, 30 июндән 1 июлгә тик-лем Өфө районында ер һөрөү буйынса Рәсәйҙең асыҡ чемпионаты уҙғарыла.
Чемпионатты ойоштороусылар булып Башҡортостан хөкүмәте, төбәктең Ауыл хужалығы министрлығы һәм «Росагролизинг» акционерҙар йәмғиәте сығыш яһай. Башҡортостан командаһы составына биш кеше инде. Улар араһында — Башҡорт дәүләт аграр университеты студенттары Әлиә Яҡупова, Гөлназ Яҡупова һәм Урал аръяғы агросәнәғәт колледжы студенты Гөлиә Иҫәндәүләтова, шулай уҡ Мәләүез районының «Ашҡаҙар» ауыл хужалығы етештереү кооперативынан Илдар Ишекәев һәм Стәрлетамаҡ районының «Агрофирма Салауат» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенән Римир Ғизәтуллин. Ҡатнашыусыларҙың өсәүһе үткән чемпионаттарҙа ҡатнашҡайны инде. Мәҫәлән, Илдар Ишекәев бынан алдағы биш ярыш йомғаҡтары буйынса Рәсәйҙең иң яҡшы ун механизаторы иҫәбенә инде. Илдарҙың иң юғары ҡаҙанышы – 2015 йылда Һарытау өлкәһендә ер һөрөү буйынса Рәсәйҙең дүртенсе чемпионатында «Трактор-шоу»ҙа өсөнсө приз-лы урын. Былтыр Римир Ғизәтуллин, чемпионатта тәүгә ҡатнашып, «Трактор-шоу»ҙа дүртенсе урынды алды. Әлиә Яҡупова ла 2016 йылда ер һөрөү буйынса V асыҡ чемпионатта беренсегә ҡатнашты һәм Рәсәй чемпионаты тарихында ярышҡа сыҡҡан берҙән-бер гүзәл зат вәкиле булды.
Чемпионатты ойоштороусылар булып Башҡортостан хөкүмәте, төбәктең Ауыл хужалығы министрлығы һәм «Росагролизинг» акционерҙар йәмғиәте сығыш яһай. Башҡортостан командаһы составына биш кеше инде. Улар араһында — Башҡорт дәүләт аграр университеты студенттары Әлиә Яҡупова, Гөлназ Яҡупова һәм Урал аръяғы агросәнәғәт колледжы студенты Гөлиә Иҫәндәүләтова, шулай уҡ Мәләүез районының «Ашҡаҙар» ауыл хужалығы етештереү кооперативынан Илдар Ишекәев һәм Стәрлетамаҡ районының «Агрофирма Салауат» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенән Римир Ғизәтуллин. Ҡатнашыусыларҙың өсәүһе үткән чемпионаттарҙа ҡатнашҡайны инде. Мәҫәлән, Илдар Ишекәев бынан алдағы биш ярыш йомғаҡтары буйынса Рәсәйҙең иң яҡшы ун механизаторы иҫәбенә инде. Илдарҙың иң юғары ҡаҙанышы – 2015 йылда Һарытау өлкәһендә ер һөрөү буйынса Рәсәйҙең дүртенсе чемпионатында «Трактор-шоу»ҙа өсөнсө приз-лы урын. Былтыр Римир Ғизәтуллин, чемпионатта тәүгә ҡатнашып, «Трактор-шоу»ҙа дүртенсе урынды алды. Әлиә Яҡупова ла 2016 йылда ер һөрөү буйынса V асыҡ чемпионатта беренсегә ҡатнашты һәм Рәсәй чемпионаты тарихында ярышҡа сыҡҡан берҙән-бер гүзәл зат вәкиле булды.
Тырышлыҡ бушҡа китмәй
23 июня 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
Күптән түгел Ҡарағай ауы-лында йәшәүсе Миңнира менән Радик Сәғитовтар тыуған көндәрен – 55 йәштәрен билдәләне. Улар матур ғаилә булып, ҡулға-ҡул тотоношоп 32 йыл ғүмер итәләр. 2 балаға ғүмер биреп, ҡыҙҙары Рита медицина юлын һайланы, улдары Ринат – юрист. Икеһе лә яратып һайлаған һөнәрҙәре буйынса эшләп йөрөйҙәр, башлы-күҙле булдылар. Сәғитовтар бәхетле олатай-өләсәй ҙә.


text:
Баландың дауалау көсө25-07-2017, 01:27 // Баҡса // Баҫып сығарырға
Йөрәк сиренән йонсоғанда ярты стакан баланға бер стакан ҡайнар һыу ҡойоп, 4–5 сәғәткә ябып ултыртып, һыуынған төнәтмәне көнөнә өс-дүрт тапҡыр эсергә кәрәк. Балан ағасының ҡайырыһы төнәтмәһен гинекологик сирҙәрҙән файҙаланыу бик борондан килә.
Балан һуты һипкел, һытҡыларҙы бөтөрә. Тик 1:1 нисбәтендә йылы ҡаймаҡ ҡушырға һәм биткә 10–15 минутҡа яғырға кәрәк. Аҙаҡ йылымыс һыу менән йыуып, еңелсә массаж яһарға. Баландан эшләнгән битлек йыйырсыҡтарҙан, пигмент таптарынан ҡотолорға ярҙам итһен өсөн, балан емештәрен иҙеп, бер ҡалаҡ бал һалырға.
Һыуыҡ тейгәндә, йүткергәндә бер стакан балан емешенә 1 литр һыу ҡойоп, 20–30 минут ҡайнатырға, һуңынан бер стакан бал өҫтәп, көнөнә биш тапҡыр ике-өс ҡалаҡ эсергә.
Ашҡаҙан-эсәк сирҙәрендә, һейҙек, үт ҡыуығы борсоғанда яңы ғына йыйылған йәки туңдырылған 100 грамм баланды быяла йәки ағас һауытҡа һалып иҙергә һәм, өс стакан эҫе һыу ҡойоп (ҡайнар булмаһын), 30–40 минут төнәтергә.
Ҡан баҫымы юғары булғанда, 40 грамм емеште иҙеп, 200 грамм күләмендәге эҫетелгән балға ҡушырға һәм бер аҙға ултыртып торорға. Иҙмәне көнөнә 4–5 тапҡыр ашар алдынан берәр ҡалаҡ эсәләр.


text:
ISBN
Фольклорный архив Башкирского государственного университета
Ҡуҙыйкүрпәс менән Баянһылыу (Әкиәт)
Хәйбулла районының Ҙур Әбеш ауылында йәшәүсе Бибикамал Әминеванан (58 йәш) Ягафарова Т. 1968 йылда яҙып алды. - Хәйбулла районының Ҙур Әбеш ауылында йәшәүсе Хәйбуллина Фатиманан (57 йәш), 1968 йылдың 30 июнендә яҙып алынды.
Борон-борон заманда, тей, Һарыбай менән Ҡарабай тигән ике бай булған, тей. Алар икеһе лә һунарсы булғандар, тей. Үҙләре шул тиклем дә дуҫ булғандар. Аларҙың хатыннары икеһе лә команны булған. Шул саҡта алар икәүләп һунарға киткәннәр, тей. Икеһенә лә бер кейек осраған да икеһе лә, уларҙы хатыннары кеүек күреп, атмағаннар, тей. Шунан былар ҡайтып килә яталар, тей. Икеһе былай тип һөйләшкәндәр, тей. Ҡарабай әйтә, тей: "Әгәр ҙә беребеҙҙең ҡыҙы, икенсебеҙҙең улы тыуһа, ҡоҙа булышырбыҙ". Һарыбай риза булған. Һарыбай Ҡарабайҙан һорай, тей:
- Һин һунарҙа нимә күрҙең?
- Бер кейек күрҙем, - тип әйтә тей Ҡарабай.
Ҡарабай Һарыбайҙан һорай, тей:
- Һин нимә күрҙең?
- Мин дә бер кейек күрҙем дә атманым.
Шулай тип һөйләшеп килгәндә, алдарына бер хатын югереп килеп сыға. Ул әйтә, тей:
- Һарыбай, һөйөнсө, ҡыҙың бар!
Ҡарабай, һөйөнсө, улың бар!
Былар ҡайталар ҙа балаларының ҡолаҡларын тешләштереп, ҡоҙалашалар. Аҙаҡтан ҡыҙға Баянһылыу тип, малайға Ҡуҙыйкүрпәс исем ҡушалар. Ҙур итеп бәйге йыялар. Бәйге ваҡытында арҡыры тартылған еп аша һикергәндә Ҡарабайҙың толпары абынып ҡалып, Ҡарабай үлә.
Ҡуҙкүрпәс белән Баянһылыу көндән-көн ҙураялар, тей. Ҡыҙ үҫеп етеп килгәндә, Һарыбай:
"Ҡыҙымды етем малайына, бирмәйем,"
- тип, ете диңгеҙ аръяғына күсеп китә. Ҡуҙкүрпәс мәргән атыусы, батыр егет булып үҫеп еткән, тей. Иптәштәренең араһында унан да оҫта уҡ атыусы булмаған, тей. Иптәштәре шуға асыуланып Ҡуҙкүрпәскә былай тигәндәр, тей:
- Ҡуҙыйкурпәс, һин беҙҙең уҡты һындыра атҡанса,
Баянһылыуыңды табып ал.
Ҡуҙкүрпәс ҡайтып әсәһенән һорай:
- Әсәй, ысынлап та минең Баянһылыу тигән кәләшем бармы?
- Эй, балам, йәтим балаға кем ҡыҙ бирһен, тей. Һинең кәләшең юҡ, - тигән, тей, әсәһе.
Икенсе көн тағы ут атҡанда Ҡуҙкүрпәскә иптәштәре:
- Беҙҙең уҡты һындыра атып маҡтанғанса кәләшеңде барып ал, - тигәндәр.
Ҡуҙкүрпәс әсәһенән:
- Әсәй, ысынын ғына әйт, минең кәләшем бармы, юҡмы? - тип һораған, тей.
Әсәһе уға:
- Юҡ, улым, юҡ, - тип әйтте, тей.
Ҡуҙкүрпәс, аптырағас, белемсе әбейгә китте, тей. Әбей уға:
- Һин,улым, әсәйеңә ҡурмас ҡыҙҙырырға ҡушҡан бул.
Сүмес белән алып бирәм тиһә, алма. Ҡулың белән алып бир тигән. Алып биргән генә сағында, эҫе ҡурмасты усына ҡыҫырһың, шунан дөрөҫөн әйтә ул , - тип өйрәткән тей, әбей. Ҡуҙкүрпәс ҡайтҡан да:
- Әсәй, минең ҡурмас ашағым килә, ҡурмас ҡурып бир, - тип һораған, тей.
Әсәһе бер ҡаҙан итеп ҡурмас ҡурған да улына сүмес белән алып бирһә, Ҡуҙкүрпәс алмай, тей. Әсәһе усы белән алып биргән, Шул саҡта Ҡуҙкүрпәс әсәһенең ҡулына эҫе ҡурмасты ҡыҫып:
- Әсәй, әйт, минең кәләшем бармы, юҡмы?" - тигән, тей.
- Эй, улым, бар ине лә ул, Баянһылыуҙың атаһы:
"Ҡыҙымды йәтимгә бирмәйем"
тип, ете диңгеҙ аръяғына күсеп китте", - тип әйткән әсәһе.
Ҡуҙкүрпәс кәләшен эҙләп сығып китмәксе булған да әсәһенә әйткән.
- Әсәй, миңә бөтмәҫ аҙыҡ, туҙмаҫ кейем әҙерләп бир, - тип, һораған.
Ҡуҙкүрпәс әсәһе юнәтеп биргән туҙмаҫ кейемде кейеп бөтмәҫ аҙыҡты алып, атаһынан ҡалған һәйбәт толпарға атланып алыҫ юлға сығып киткән.
Көн барған, тей, Ҡуҙкүрпәс, ай барған, тей. Бер ваҡыт ете юл сатлығына барып туҡтаһа, Мәскәй әбей ултыра, тей. Егет әбейгә:
- Ах, дошман, хәҙер башыңды өҙә сабам! - тине, тей.
- Эй, балам, мин инемдә, һине ҡурҡытып ҡайтарайым тип ултыра инем, - тип, әйтте тей, Мәскәй әсәһенә әйләнеп.
Әсәһе улы белән хушлашып, илап ҡайтып киткән, тей. Егет артабан киткән, тей. Бара торғас, ул тағы ла ете юл сатлығына барып сыҡҡан тей. Юл сатлығында тағы ла Мәскәй әбей ултыра, тей. Ул Ҡуҙкүрпәскә тағы шул уҡ һүҙҙәрҙе әйтте, тей. Был егеттең әсәһе, тағы ла улын ҡурҡытып ҡайтарам, тип, ултыра, тей. Улар тағы ла хушлашып, айырылышып киткәндәр. Бик оҙаҡ барғандан һуң Ҡуҙкүрпәс алыҫта бер бик бейек ағас күргән, тей. Ағас төбөндә бер бәләкәй генә өй ултыра, тей. Егет өйгә ингән дә, ҡарт әбей барлығын күреп, уға сәләм бирҙе, тей.
- Әссәләмәғәләйкүм!
- Вәғәләйкүм вәссәләм! Шул сәләмең булмаһа, үҙеңде йотор инем, тип, яуап ҡайтарған әбей.
Әбей Ҡуҙкүрпәстең ҡайҙа китеп барыуын һораған икән, тей.
Башлап китте ҡыр турат,
Елен китте, ел майлап.
Ел бәйләгән ел шайлаҡ
Шуны ҡыуып барамын.
тип әйтте, тей.
Шул ояҡ әбей.
- Ай, улым, төшөндөм. Һин уны ала алырһың микән. Ошонан үрҙәрәк минең апайым бар, шуға бар, - тигән, тей, әбей.
Ҡуҙкүрпәс әбей әйткән яҡҡа киткән, тей. Бара торғас Ҡуҙкүрпәс, башын күккә сөйөп ултырған күк тирәк күргән. Яҡын барһа уның башында сәмерғош ояһы күргән. Тирәк төбөндә бәләкәй генә өй ултыра, тей. Ҡуҙкүрпәс инһә, унда баяғы әбейҙән дә ҡартыраҡ, ҡурҡынысыраҡ әбей ултыра, тей.
- Әссәләмәғәләйкүм, инәй кеше! - тип сәләм биргән егет.
- Вәғәләйкүм әссәлә! Шул һүҙең булмаһа, урыныңдан алып йотор инем, - тигән дә әбей, Ҡуҙкүрпәстең ҡайҙа китеп барыуын һораған.
Башлап китте ҡыр турғай,
Елеп китте, ел майлап.
Ел бәйләгән ел тайлаҡ,
Шуны ҡыуып барамын, - тип яуап биргән егет. Унан бөтәһен дә һөйләп биргән. Әбей:
- Минең һүҙемде тыңлаһаң, Баянһылыуҙы ала алырһың. Хәҙер ошо күк тирәк өҫтөнә менеп, сәмерғош күкәйен алып бир, - тигән.
Егет ағас башына менеп китә. Күкәйҙе алып төшөп килгәндә генә сәмерғош быны күреп ҡала ла тирәкте бер күккә, бер ергә тейҙереп болғай башлай, ләкин Ҡуҙкүрпәс ергә төшөп өлгөрә. Әбей Ҡуҙкүрпәс өҫтөндәге әйбәт кейемен дә, толпарын да ҡалдырып, аттың өс бөртөк ҡылын ғына алып ҡалырға ҡуша.
- Һарыбай малай эҙләй. Улһыҙға улмын, малайһыҙға малаймын, тигән. Шунан мин Һарыбайҙы ҡунаҡҡа саҡырған булырмын, һин Баянһылыуҙы алырһың. Атың кәрәк булһа, өс бөртөк ҡылды өт тип, - өйрәтеп ебәргән Ҡуҙкүрпәсте әбей.
Ҡуҙкүрпәс Һарыбайға барып етә лә.
- Улһыҙға улмын, малайһыҙға малаймын, - тип әйтә.
Һарыбай унан:
- Исемен кем? - тип һорай, тей.
- Исемемде белмәйем, - тип әйтте, тей, Ҡуҙкүрпәс, - атайымды ла әсәйемде лә белмәйем.
Ҡуҙкүрпәсте, бик йыуаш ҡына малай икән, тип Йыуашаҡ тигән исем атағандар ҙа ҡуй көтөргә алғандар. Йыуашаҡ бер ай үткәс ҡуй көтә башлай. Ул ҡуйҙы алты ай көткәс, икенсе йәйләүгә күсергә булған Һарыбай.
Ошоға тиклем Баянһылыуҙы күрә алмай, тей, Ҡуҙкүрпәс.
Иң алда йылҡы һауған Ҡолтантаҙ, уның артынан ҡуй ҡыуып Йыуашаҡ бара тей. Иң артта бисәләре-балалары белән Һарыбай килә, тей. Баянһылыуҙың көймәһе яҡында ғына килә, тей.
Бара торғас, Йыуашаҡ ҡуй бәрәстәре араһында бик матур, һәйбәт итеп биҙәк ебәрелгән бәрәс күрә. "Быны моғайын Баянһылыу биҙәгәндер", тип уйлап, Ҡуҙкүрпәс бәрәскә һуға Баянһылыу көймәнән генә:
- Атаҡ-атаҡ, нишләп һуғаһың тип әйткән.
Йыуашаҡ бәрәскә тағы ла нығыраҡ итеп һуҡҡан икән, бәрәс баҡырып ебәргән. Баянһылыу килеп сыға ла бәрәсен көймәгә алып инеп киткән. Йыуашаҡ ҡыҙҙың һылыу йөҙөнә ҡарап, күҙен ала алмаған. Аҙаҡ көймә эргәһенә барған да:
Алтай көттөм ҡуйыңды,
Етай көттөм буйыңды.
Инде күрҙем буйыңды
Бүре ҡырһын ҡуйыңды, - тип йырлап ебәргән, тей. Былар йәйләүгә туҡтайлар, тирмәләр ҡоралар. Ҡолтантаҙ йылҡыны алыҫҡа көтөргә тип алып китә, тей. Йыуашаҡ ҡуйларын алып китә. Ошонан һуң баяғы ҡарт әбейҙең улы килеп Һарыбайҙы ҡунаҡҡа саҡыра. Былар ҡуй һуйып алып, ҡырандасҡа ат егеп китәләр. Баянһылыу үҙе генә ҡала.
Шул ваҡыт Йыуашаҡ Баянһылыуға һөйөнсөгә ҡуй ебәрә. Ҡуй бара ла:
- Баян апай, һөйөнсө,
Урын-ерең йыйынсы.
Күрпәс килә, Күрпәс килә, тип йырлап ебәрә.
Баянһылыу.
- Янып та барған йөрәгемде яндырмасы ҡуй инде, - тип ҡуйҙы ҡыуып сығарып, ҡарынын яра һуғып ебәрә. Йыуашаҡ ҡуйҙың ҡарынына өргән икән, юнәлгән дә ҡуйған, тей.
Ҡуй Баянһылыуға тағы китә, ә Йыуашаҡ өс ҡылды яндырһа, эргәһенә Толпары белән кейемдәре килә. Йыуашаҡ һәйбәт итеп кейенеп ала ла Баянһылыуға китә. Күк дөрләп, йәшен йәшнәй, ямғыр яуа, тей. Йыуашаҡ бара ла атынан төшмәй, Баянһылыуҙың сыҡҡанын көтөп тора, тей. Баянһылыу сыға ла
- Ах, егет, нишләп төшмәй тораһың? - тип егетте алып инеп китә. Йыуашаҡ үҙенең Ҡуҙкүрпәс булыуын әйтеп, бөтәһен дә ҡыҙға һөйләп бирә. Ҡыҙ белән улар аңлашалар. Баянһылыу Ҡуҙкүрпәсте ҡунаҡ итеп йөрөһә, Ҡолтантаҙ белеп ҡала ла Һарыбайға "Һарыбай, тиҙ генә ҡайт. Миңә бирәм тигән ҡыҙың Йыуашаҡ белән йөрөй", - тип хат яҙа.
Һарыбай Ҡолтантаҙҙы ҡыҙымды һиңә бирәм тип алдап йылҡы көттөрә икән. Һарыбай ҡайта ла Йыуашаҡты үлтермәксе була. Нишләтеп үлтерергә белмәй ҙә, белемсе әбейгә бара. Әбей уға: "Ашатып-эсереп, эсен ярып үлтерегеҙ", - тей. Баянһылыу аларҙың һөйләшкәнен ишетеп ҡала ла, Ҡуҙкүрпәскә әйтә. Үҙе сей тиренән моҡса тегә башлай. Ҡуҙкүрпәскә:
- ыштобы эсмә, ошо моҡсаға төшөр ҙә ултыр, - тей ул.
Һарыбай егетте һыйлай, - ә егет бөтә ашты моҡсаға төшөрөп тик ултыра, тей. Бер ваҡыт моҡса ла тула. Ҡуҙкүрпәс аптырағас, ауыҙына эсеп-ашай башлай, быларҙың бөтәһен дә ишектең тишегенән Баянһылыу күреп тора ла ҡурҡа башлай ҙа, ашама тип ымлай башлай. Ләкин Ҡуҙкүрпәс уның ымлағанын күрмәй.
- Эй, ымланым, ымланым, ымлаһам да белмәйһең,
Инде үләрһең, Йыуасаҡ , - тип һармаҡлай Баянһылыу ярыҡтан. Ҡуҙкүрпәс ишетеп ҡалған да өйҙән ырғып тороп сыҡҡан да киткән, тей. Моҡса ярылып ятып ҡалған, тей.
Ҡуҙкүрпәс ҡасып барып йылға буйындағы Суҡтирәк төбөнә барып ятҡан тей. Бер сәпсек Баянһылыуҙан егеткә ем ташый. икән. Ул өс көн, өс төн шулай ике арала йөрөгән. Шунан сәпсекте Баянһылыуҙың еңгәһе күреп ҡалған да: "Ошо сәпсек көн дә килә, бер-бер хикмәт юҡмикән, тотайыҡ беҙ уны", - тип инеп йөрөгән тишеккә ҡулын ҡуйып торған да тотоп алған, тей. Ул: "Йыуасаҡ ҡайҙа, - әйт", - тип сәпсектең йөнөн йолҡа башлаған. Ул сәпсектең йөнөн фис йолҡоп бөткән, тей, түбәһендә өс бөртөк йөн ҡалған булған, тей. Шул өс бөртөк йөндө йолҡҡанда сәпсек: "Суҡ", - тип үлгән, тей.
Белемсе әбейгә барһалар, әбей: "Ә уны белмәй тей, "Суҡ" тигәне, Суҡ тирәк була инде" - тигән, тей. Һарыбай кеше алып Суҡтирәк төбөнә киткән. Алар белән Ҡалтантаҙ ҙа киткән. Барһалар, Ҡуҙкүрпәс тирәк төбөндә йоҡлап ята, тей. Уны тотоп, башын ҡырҡып алып ҡайып, кәүҙәһен зинданға төшөргәннәр, башын "һөйгәнеңдең башы" тип Баянһылыуға биргәннәр, тей. Баянһылыу илап, егеттең башын һыуып, һандығана һалып ҡуйған, тей. Шунан ул Ҡолантаҙға әйткән: "Инде мин һиңә булмай, кемгә булайым. Барып Йыуашаҡты күмеп киләйек, - тигән дә былар киткәндәр. Ҡоҙоҡҡа барып еткәс Баянһылыу.
- Һин тәүҙә ҡоҙоҡҡа төшөп һыу сығар, - тигән. Ҡолтантаҙ ҡоҙоҡҡа төшкәс, Баянһылыу бауҙы ҡырҡҡан икән, Ҡолтантаҙ ҡоҙоҡҡа батып үлгән, тей.
Ә Баянһылыу белемсе әбейгә барған да.
- Ҡуҙыйкүрпәс терелеп, өс көн, өс төн күреп үлһәм дә ризамын, - тигән.
- Ах, балам, терелтеп була ла, тик ғөмөрҙө бик аҙ теләнең, - тигән, тей, әбей.
Белемсе әбей Ҡуҙкүрпәсте терелткән, тей.
Ҡуҙкүрпәс белән Баянһылыуы Суҡтирәк төбөндә өс көн, өс төн йәшәгәнләр, тей. Бер-береһен һөйөп, күреп йөҙҙәрен күреп туйманылар, тей. Өс көндән, өс төндән һуң икеһе лә улгәннәр, тей.
Һарыбай ҡыҙын әҙләп Суҡтирәк төбөнә килһә, егет менән мәйете, береһе ай, береһе кояш булып, ҡараңғы төндө яҡтыртып ята, тей. Ҡолтантаҙҙы ҡоҙоҡтан сығаралар. Быларҙың өсөһөн дә зыяратҡа ҡуйғаннар. Ҡуҙкүрпәс белән Баянһылыу төндә икеһе бер ҡәбергә баралар ҙа яталар, тей. Тағы айырым ҡуйһалар, тағы бергә яталар, тей.
Шунан инде быларҙы икеһен йылғаның ике яғына күмгәннәр, тей. Хәҙер инде зыяратлар бер-береһенә ҡушыла алмағаннар, тей. Бер төн эсендә быларҙың зыяратына алмағастар үҫеп сығып, башларын йылға аша бер-береһенә ҡушылғандар, тей. Ағас башларында һандуғаслар һайрашалар, тей. Ҡолтантаҙҙың зыяратында сырмалсыҡ ҡына үҫә, тей. Ҡыу ағасларҙа тумыртҡалар туҡылдап йөрөйләр, тей.
Ссылка на эту публикацию:
Ҡуҙыйкүрпәс менән Баянһылыу (Әкиәт) [Электронный документ] // Фольклорный архив Башкирского государственного университета: электронное научное издание / под ред. Б. В. Орехова, А. А. Галлямова. [20112018]. Дата обновления: 11.02.2014. URL: http://lcph.bashedu.ru/editions/efolk.php?go=folk_id.274&w=%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD (дата обращения: 27.05.2018).


text:
Республикала география буйынса Берҙәм дәүләт имтиханынан уртаса балл 80,61 тәшкил итте
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
14 февралдә Башҡортостанда 18 кеше Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырҙы. 15 ҡатнашыусы — рус телен, өс сығарылыш уҡыусыһы географияны һайланы.
Башҡортостан Мәғариф министрлығының дәүләт йомғаҡлау аттестацияһы һәм белем сифатын баһалау бүлеге етәксеһе Жанна Миникеева һүҙҙәренсә, рус теле буйынса уртаса балл — 57, география буйынса 80,61-гә тиң.
— Берҙәм дәүләт имтиханын алдан тапшырғанда тәртип боҙоуҙар теркәлмәне. Имтихандар барышында видеокүҙәтеү булды, — тине Жанна Миникеева.
17 мартта республикала база кимәле буйынса математиканан Берҙәм дәүләт имтиханы репетицияһын үткәреү ҡаралған. Ул бөтә муниципалитеттарҙа ла ойошторола. Контроль-үлсәү материалдары федераль үҙәктән килтереләсәк.


text:
Баш ҡалала Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһы музейы ойошторола Фото: Андрей Старостин
Баш ҡалала Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһы музейы ойошторола
Баш ҡалала Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһы музейы ойошторола Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостан Милли музейының күргәҙмәләр залында «Башҡортостанда радиотапшырыуҙар һәм телевидение тарихы» тигән экспозиция булдырылған. Экспозиция Халыҡ-ара телевидение көнөндә — 21 ноябрҙә көндөҙгө сәғәт 3-тә асыла.
«Башҡортостан» телерадиотапшырыуҙар компанияһына «Башҡортостан юлдаш телевидениеһы», «Ҡурай-ТВ» һәм «Ҡурай HD» музыкаль телеканалдары, «Тамыр» балалар телеканалы, «Юлдаш», «Спутник ФM», «Ашҡаҙар» радиоканалдары ҡарай. Экспозицияла 1920 йылдарҙан башлап төбәктә радиотапшырыуҙар һәм телевидение үҫешенең төп этаптары сағылдырылған, төрлө йылдарҙағы радио һәм телевизион техника өлгөләре ҡуйылған. Проект предприятие ойошторолоуҙың 15 йыллығы уңайынан әҙерләнгән.
Башҡортостан юлдаш телеканалының матбуғат секретары Люциә Дәүлиева хәбәр итеүенсә, декабрь аҙағында экспозиция «Башҡортостан» ТРК ДУП-на күсереләсәк һәм уның бүлексәһе — Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһы музейы буласаҡ.
«Музей республикалағы радио һәм телевидение тарихын, ижади һәм техник яҡтан үҫеш этаптарын, шулай уҡ төбәктәге күп милләтле халыҡтың матди һәм рухи мәҙәниәтен үҫтереүҙә Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһының ролен тулыраҡ сағылдырыу маҡсатында асыла. Шуға күрә музей экспозицияһын киңәйтеү буйынса эш даими дауам итәсәк, — тип билдәләне «Ҡурай-ТВ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры, музей экспозицияһын булдырыу буйынса эшсе төркөм етәксеһе Юнир Аҙнабаев. — Илебеҙҙең бер нисә телерадиокомпанияһында ошондай музейҙар бар. Күп кенә илдәрҙә радио һәм телевидение музейҙары халыҡта ҙур ҡыҙыҡһыныу уята».


text:
Байрамға тотош республиканан ҡунаҡтар килгәйне. Райондың һәр ауыл Советы үҙ тирмәһен ҡорҙо. Башҡорт шәжәрәләре лә сағыу биҙәлгәйне. Салауат Юлаевтың тыуған ере — Әлкә ауылы Советының тирмәһе төбәк етәксеһендә ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Милли батырҙың шәжәрәһе хаҡында Президентҡа ентекле һөйләнеләр. Артабан Рөстәм Хәмитов Арҡауыл ихатаһында булды. Сөнки бында үҙенсәлекле ваҡиға — Нәфрүзә менән Ғәтиәт Ҡаҙнаевтарҙың алтын туйы билдәләнде. Президент уларға юбилейҙары айҡанлы ихлас ҡотлауын еткерҙе.
Байрамға тотош республиканан ҡунаҡтар килгәйне. Райондың һәр ауыл Советы үҙ тирмәһен ҡорҙо. Башҡорт шәжәрәләре лә сағыу биҙәлгәйне. Салауат Юлаевтың тыуған ере — Әлкә ауылы Советының тирмәһе төбәк етәксеһендә ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Милли батырҙың шәжәрәһе хаҡында Президентҡа ентекле һөйләнеләр. Артабан Рөстәм Хәмитов Арҡауыл ихатаһында булды. Сөнки бында үҙенсәлекле ваҡиға — Нәфрүзә менән Ғәтиәт Ҡаҙнаевтарҙың алтын туйы билдәләнде. Президент уларға юбилейҙары айҡанлы ихлас ҡотлауын еткерҙе.
Быйылғы сара Башҡортостандың Журналистар союзына нигеҙ һалыныуға 55 йыл тулыуға арналды. Үҙенсәлекле һабантуйҙа гәзит-журнал редакцияларында, телевидение һәм радиола, Интернет-баҫмаларҙа эшләүсе 300-ҙән ашыу кеше ҡатнашты. Тулы коллективтары менән йыйылған район гәзите редакциялары айырыуса ҙур әүҙемлек күрһәтте.
“Башҡортостан”дан да ике еңел машина юлланды тәбиғәт ҡосағына.
“Апелляцияға биргәндәрҙең араһында һынауҙы “икеле”гә тапшырғандар ҙа күптер. Улар нимәгә ризаһыҙлыҡ белдерә икән?” тигән ҡыҙыҡһыныу менән Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институтына юлландыҡ. Әммә бында хәл бөтөнләй икенсе булып сыҡты.
— Апелляцияға 350 тирәһе ғариза ҡабул иттек. Уларҙың берәүһе генә минималь балл йыя алмаған уҡыусынан, — ти урыҫ теле буйынса республика предмет имтихан комиссияһының рәйесе Әлмира Ямалетдинова. — Күптәр бында дәғүә белдереү ниәте менән түгел, ә үҙ эшенә күҙ һалырға, танышырға килә.
Һәр эште айырым өҫтәлдә ике эксперт баһалай. Өфөнән Даниил Волков олатаһы менән килгән. Егет имтиханда 76 балл йыйған. Эшенең “б” өлөшөндә хата бөтөнләй юҡ. Иншаны ла 18 балға баһалағандар (әйтеүҙәренсә, был — юғары һөҙөмтә).
Тамыраҙыҡтың тыуған яғы — Урта Азия һәм Европа. Әйткәндәй, һуңғыһында ул ғәҙәти ҡый үләне иҫәпләнә. Шуға ла кишерҙе баҡса утағанда йолҡоп ташлайҙар. Ике йыллыҡ үҫемлектең орлоғо был яҡта бик тиҙ тарала, ҡайҙа төшә, шунда шытып сыға. Кишерҙе сәсеп, утап, тәрбиәләп аҙапланмайҙар.
Культура булараҡ йәшелсә беҙҙең эраға тиклем 2000 йыл элек индерелгәне билдәле. Әҙәби сығанаҡтарҙа тәүге тапҡыр боронғо ботаник Феофрастың “Үҫемлектәрҙе тикшереү” тип аталған (беҙҙең эраға тиклем 372–287 йылдар) хеҙмәтендә әйтелә. Плиний Старший (23–79 йылдар) кишерҙе пастернак менән берләштереп, тәүгеһен “ялан пастернагы”, ти.
Бөрйән районының тәбиғәте ожмахҡа тиң, тибеҙ. Кешеләренең ябайлығы, алсаҡлығы уның гүзәллегенә тағы ла күркәмлек өҫтәй. Әгәр тәбиғәт матурлығы ожмах менән тиңләнә икән, тимәк, районға ингәс тә тәүге ауыл — Мәһәҙей — уның ҡапҡаһы. Кешеләре йөҙөндә тотош район халҡы сағыла. Был яҡлап һынатмай мәһәҙейҙәр. Тырыш, сәмле халыҡ йәшәй ауылда. Шундай ғаиләләрҙең береһе — Насировтар.
Тыуған илем — Башҡортостаным.
Уны ҙурлап тик бер һүҙ әйткәндә
Әйләнһәмсе һайрар ҡошҡа мин, —
тип яҙғайны бер шиғырында әҙәбиәтебеҙҙең аҡ инәһе Кәтибә Кинйәбулатова. Барлыҡ ғүмерен, хеҙмәтен халҡы өсөн бағышлаған шағирәбеҙҙең йыры 92-се йәшендә өҙөлөп ҡалды. Юҡ, өҙөлдө тип әйтеү дөрөҫ түгел, киреһенсә, шағирәнең йәне, үҙе әйткәнсә, һайрар ҡошҡа әйләнеп кешеләр күңелен оҙаҡ йылдар буйына имләйәсәк әле.
Кәтибә Кәрим ҡыҙы Кинйәбулатова 1920 йылдың 15 сентябрендә Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы Мәүлет ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. Башланғыс белемде атаһы бирә, унан һуң Мөхәмәтҡол мәктәбен тамамлай. 1933 йылдан Б. Нуриманов исемендәге Өфө педагогия эшселәр факультетында уҡый һәм уны 1938 йылда тамамлай. 1939 йылда Тимирязев исемендәге Башҡортостан педагогия институтына уҡырға инә, әммә уны тамамлап өлгөрмәй. 1938 йылда атаһы репрессияға эләгә, тиҙҙән әсәһе лә вафат була.
...Рафаэль Сәйетовтың атаһы Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған. Шулай ҙа заман ауырлығына бирешмәй, тырышлығы, ныҡышмаллығы менән Темәс педагогия училищеһын тамамлай. Уҡытыусы, партия комитеты секретары, колхоз рәйесе, урман хужалығы директоры, хакимиәт башлығы — хеҙмәт биографияһы ҡыҫҡаса шулай.
Шәхси сифаттарын барлағанда, тәү сиратта киң күңеллелеге, һәр кем менән уртаҡ тел таба белеүе, алсаҡ, ололарға ла, кеселәргә лә берҙәй иғтибарлы, ярҙамсыл, эскерһеҙ булыуы менән күҙ алдына баҫа.
Һуңғы айҙа сыҡҡан мәҡәләләрҙең иң уҡымлыларына айырым туҡталып китәйек. “Телгенәм-бергенәм” махсус битен гәзит уҡыусыларыбыҙ көтөп ала һәм ҡыҙыҡһынып уҡый. Мәҫәлән, Өфө ҡалаһынан Т. Ҡунаҡбаев (2012, 16 март) Ф. Юнысованың “Бөйөк шағирҙың оранына урын юҡмы?” исемле мәҡәләһенә ҡарата үҙ фекерен белдергән.
Кооператив булараҡ “Альтернатива” 24 йыл элек теркәлгән. Ҡыҙыҡ: уның тәүге “ҡоймағы” шешә тығыны-ҡойғос була. Бөгөн ул заводтың музейында түрҙән урын алып, ҡәҙерләп һаҡлана. Үҙенең барлыҡҡа килгәненән алып предприятие күп үҙгәреш кисерә: үҙгәртеп ҡорола, ҙурая, техник яҡтан яңыртыла. Әммә исеме, продукцияһы шул көйө ҡала – “Альтернатива” фирмаһы пластмасса әйберҙәр етештереүҙе дауам итә.
Хәҙерге көндә компания һатып алыусыларға мең төрҙән ашыу тауар тәҡдим итә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 429
БИҘӘКЛӘҮ МАТЕРИАЛДАРЫ, биналарҙы эске һәм тышҡы яҡтан биҙәкләү өсөн ҡулланылыусы төҙөлөш материалдары. Химик составы б-са минераль һәм органик сығышлы Б.м. айыралар. Минераль Б.м. еңел (эзбиз, гипс һ.б.) һәм гидравлик (портландцемент, аҡ һәм төҫлө цемент һ.б.) бәйләүес матдәләр, йөҙләү таштары нигеҙендәге материалдарҙы, балсыҡ нигеҙендә эшләнгән керамик материалдарҙы индерәләр. Биналарҙы эске яҡтан биҙәү өсөн бәйләүес матдәләрҙән башлыса эзбизле, эзбизле-гипслы, цементлы-эзбизле Б.м., гипс иҙмәләре, художестволы-декоратив штукатуркалар — стукко (ныҡ итеп үртәлгән гипс м-н әсеүташ, елем, мәрмәр онтағынан эшләнгән яһалма мәрмәр), сграффито (төрлө төҫтәге ҡабарынҡы биҙәкле штукатурка), терразит (эзбизле-цементлы бәйләүес м-н ваҡ итеп онталған мәрмәр, минераль буяу, слюда йә иһә быяла ватығы ҡатышмаһы иҙмәһе) файҙаланыла. Биналарҙы тыштан биҙәү өсөн эзбизлецементлы йәки цементлы бәйләүес матдәләр нигеҙендәге һыуға сыҙамлы штукатурка составы ҡулланыла. Фасадтарҙы һәм биналарҙы эстән биҙәү өсөн буялған (сеймал ҡатышмаһына пигмент ҡушыу) өҫкө йөҙө декоратив шыма, ҡабарынҡы (еүеш сеймалды махсус тараҡтар һәм валиктар м-н эшкәртәләр) йәки фактураланған (ал яғына глазурь һөртөлә, төҫлө балсыҡ суспензияһы м‑н ангобирлау йә иһә буяулы минераль онтағы м-н торкретирлау уҙғарыла) керамик материалдан эшләнгән йөҙләү кирбесе ҡулланыла. Эстән биҙәү өсөн ш. уҡ өҫкө йөҙө ялтырауыҡлы йә иһә ялтырауыҡһыҙ төҫлө йәки ҡабарынҡы биҙәкле глазурь м-н ҡапланған керамик плита, тышҡы һәм эске яҡтан йөҙләү өсөн тәбиғи таш плитка (мәрмәр, гранит, габбро, ҡабырсаҡ тоҡомдар, йәшмәләр һ.б.) файҙаланыла. Органик сығышлы Б.м. тәбиғи (үҙағас) һәм синтетик (полимер) төрҙәргә айыралар. Үҙағастан алынған Б.м. — паркет, ағас (тәҙрә, ишек блоктары һ.б.) һәм фрезерланған (плинтустар, таянғыстар, йөҙлөктәр һ.б.) әйберҙәрҙе, ағас плита һ.б., синтетик Б.м. акрил һ.б. ыҫмалалар нигеҙендәге штукатурка әҙерләү иҙмәләрен, винил сайдинг (поливинилхлоридтан эшләнгән панель), полистиролдан эшләнгән плиткалар һәм түшәм панелдәрен, өҫкө йөҙө ялтырауыҡһыҙ, лаклы, туҡыма һ.б. төрлө булған киреп түшәмгә йәйеү өсөн тәғәйенләнгән поливинилхлорид плёнкаларҙы, полистиролдан һәм полиуретандан һылап эшләнгән ҡалҡыу биҙәкле розеткалар, кәрниздәр һәм плинтустарҙы индерәләр. Башҡортостанда төҙөлөш материалдары сәнәғәте, Октябрьский керамик плиткалар һәм фарфор изделиелар заводы, “Каучук” ЯАЙ, “Каустик”, “Сода”, “Стеклонит” ААЙ‑лары, Өфө лак-буяу заводы, “ХИМЭКС” ғилми-производство пр‑тиеһы Б.м. киң ассортиментын сығара: йөҙләү өсөн керамик һәм силикат кирбес, “Бессер” бетон блоктары, тәҙрә һәм ишек блоктары (750 мең м2), киптерелгән төҙөлөш ҡатышмалары (130 мең т), тәбиғи таштан эшләнгән йөҙләү әйберҙәре (35 мең м2), стена һәм иҙәнгә түшәү өсөн керамик плиталар (2,2 млн м2) һ.б.
Л.А.Яковлев
Тәрж Ғ.Ғ.Бикбаева


text:
- Подробности
- Просмотров: 381
БУРЦЕВ Прокофий Иванович, Бурцов П.И. (1741, Өфө — 1812 й. һуң, шунда уҡ), Өфө провинцияһы казактарынан Уложенный комиссия депутаты. Секунд-майор (1787). Казак мәктәбен тамамлағандан һуң (Ырымбур, 1764) Өфөлә писарь булып хеҙмәт итә. Комиссияға хеҙмәт хаҡын күтәреү, ерҙе файҙаланыуҙы көйләү, полиция хеҙмәтен бөтөрөү, Өфөлә казактар һанын арттырыу т‑да һ.б. наказдар тәҡдим итә. Комиссияла эшҡыуарлыҡ өлкәһендә казак ҡатламының дворяндар һәм сауҙагәрҙәр м‑н тиң хоҡуҡлылығын яҡлап сығыш яһай. 1769—87 йй. Өфө казактары атаманы. Урындағы хакимиәттең казактарҙы уларҙың вазифаларына инмәгән эштәргә йәлеп итергә тырышыуҙарына юл ҡуймай, икенсе ҡатлам вәкилдәре м‑н ер бәхәстәрендә уларҙың хоҡуҡтарын яҡлай. 1773 й. нояб. — 1774 й. мартында Е.И.Пугачёвтың баш күтәреүсе ғәскәрҙәре отрядтарынан Өфөнө обороналау етәкселәренең береһе. 80—90‑сы йй. Өфө өйәҙенең Ильин а. (хәҙ. Өфө р‑ны Бурцев а.), Соҡалаҡ й. (Ағиҙел й. ҡушылдығы) буйындағы ерҙәргә һ.б. эйә була.
Әҙәб.: Журнал Уфимской комендантской канцелярии 1773—1774 гг. //Южноуральский археографический сборник. Уфа, 1973. Вып.1; Гвоздикова И.М. Уфимские казаки // Башкирский край. Уфа, 1993. Вып.3.
В.А.Иванов, Ә.З.Әсфәндиәров
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
"Аҡбуҙат”, мин һине яратам!
Красноусол башҡорт гимназияһының башланғыс класс уҡыусылары "Аҡбуҙат” журналы редакцияһы хеҙмәткәрҙәрен бик ихлас ҡаршыланы. Уҡытыусылары Гөлшат Вәлиева ойошторған был осрашыуҙа балалар туған телдә матур- матур шиғырҙар ятланы, күңелле йырҙар йырланы. Бейеүсе малай-ҡыҙҙар оҫта итеп бейеп, барыһын да таң ҡалдырҙы. Гимназистар ижади эш менән дә бик теләп шөғөлләнәләр, шиғыр һәм әкиәттәр яҙалар.
Баш мөхәррир Тамара Юлдашева "Аҡбуҙат” журналы менән яҡындан таныштырып, балалар баҫмаһы, шиғриәт тураһында һөйләне, әҫәрҙәрен уҡып ишеттерҙе. Айнар Байбулатовтың ҡыҙыҡлы викторина һорауҙарына балалар дәррәү яуап бирҙе. Миңлегөл Тайсина, кисәне ойошторған беренсе уҡытыусыһы Гөлшат Әкрәм ҡыҙына оло рәхмәтен белдереп, баласаҡ хәтирәләре менән уртаҡлашты.
Гимназия уҡыусылары "Аҡбуҙат”ҡа теләктәр, хаттар, һүрәттәр менән тулы серле ҡумта әҙерләгән. Ә 3-сө "А” класы иһә Аҡбуҙат һындары һәм значоктары бүләк итте. Тамара Ишбулды ҡыҙы ла уҡыу алдынғыларына Маҡтау ҡағыҙҙары һәм китаптар тапшырҙы.
Миңлегөл МӘҮЛИМБИРҘИЕВА.
Ғафури районы.


text:
Юл хәрәкәте ҡағиҙәләре – һәр ваҡыт мөһим тема. Саф һауала уйнағанда, мәктәпкә юлланғанда, ҡайтҡанда юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен теүәл үтәмәү фажиғәгә илтеүе ихтимал.
Оксана Симонова һәм Оксана Галямова «Атлет» клубының социаль педагогтары 4-се һанлы мәктәбенең уҡыусыларына ҡыҙыҡлы викторина аша юл хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләренә өйрәтте. Үҙләштергән белемдәрен системаға һалырға – беренсе маҡсат.
Балалар юл ҡағиҙәләре, билдәләре менән танышты, әкиәт персонаждары ярҙамы менән нимә ярай, нимә ярамағанды үҙләштерҙе. Викторинала ҡатнашыусылар бөтә һорауҙарға тулы һәм ентекле яуап бирҙеләр.
Викторина рәүешендә булһа ла, сара балаларға юл хәрәкәте ҡағиҙәләре буйынса яҡшы дәрес бирҙе, тип ышанғы килә.
Юл хәрәкәте ҡағиҙәләре – һәр ваҡыт мөһим тема. Саф һауала уйнағанда, мәктәпкә юлланғанда, ҡайтҡанда юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен теүәл үтәмәү фажиғәгә илтеүе ихтимал.


text: Яҙ йылы яҡтарҙан ҡайтҡан ҡоштар араһында иң көтөп алғаным – йылғыр ҡарлуғастар. Хәйер, ҡарлуғастарҙы һағынған бер мин генә түгелдер. Ни өсөн тигәндә, ҡарлуғас менән ысын йәй килә, ләйсән ямғырҙар яуа. Йылы ел иҫеп, шифалы ямғыр һибәләп үттеме – бар донъя күҙ алдында танымаҫлыҡ булып үҙгәрә лә китә. Унда-бында ышыҡ урындарҙа, тәрән үҙәктәрҙә күренгеләгән ҡар ҡалдыҡтары бөтөнләй юҡҡа сыға, йәш үлән йылдам күтәрелеп ер өҫтө йәшәрә, йоҡоларынан арына алмай торған ағастар ихласлап япраҡ яра башлай, сәселгән иген тиҙерәк шытып сыға. Игенсегә ҡыуаныс өҫтәлә. Шулай булғас, ҡарлуғастар бар мөхитте үҙгәртә түгелме? Үҙгәртә шул. Һәр хәлдә, миңә шулай тойола.


text:
Яңылыҡтар
Республикала уртаса хеҙмәт хаҡы билдәле булды
Төбәктең Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, ағымдағы йылдың мартында Башҡортостанда уртаса эш хаҡы 28 094 һум тәшкил иткән.
Эшкә һәләтле халыҡ өсөн йәшәү минимумы 8 869 һумға тиң.
Февраль-апрель айҙарында һайланма тикшереү мәғлүмәттәре буйынса, республиканың иҡтисади яҡтан әүҙем халыҡ һаны 1,943 миллион кешенән ашыу.
Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы стандарттарына ярашлы, әле эшһеҙҙәр һаны 109,9 мең кеше тәшкил итә.
Башҡортостанда дөйөм эшһеҙлек кимәле 5,7 процентҡа тиң.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Фото:
Башҡортостандың «берҙәм рәсәйлеләре» «Халыҡ бюджеты» проектын тормошҡа ашырыу мәсьәләһен тикшерҙе
Фото:
Өфөлә «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк сәйәси советы Президиумы ултырышы үтте. Беренсе булып көн тәртибендә Башҡортостандағы Дөйөм Рәсәй Халыҡ Фронтының «Халыҡ бюджеты» проектын тормошҡа ашырыу мәсьәләләре, шулай уҡ республикала «Халыҡ программаһы»н формалаштырыу сиктәрендә ышаныслы кешеләрҙең эшмәкәрлеге тураһындағы мәғлүмәт күрһәтелгәйне.
Дөйөм Рәсәй Халыҡ Фронтының ышаныслы кешеләре яҡын арала йәмәғәт ойошмалары, хеҙмәт коллективтары менән осрашыуҙар үткәрәсәк. Был осрашыу һөҙөмтәләре буйынса бөгөн йәмғиәттә күҙәтелгән төп проблемалар асыҡланасаҡ, тимәк, уларҙы хәл итеүҙең оптималь юлдары билдәләнәсәк. Асыҡланған проблемалар һәм тәҡдимдәр партияның «Халыҡ программаһы»на индереләсәк, тип күҙаллана.
Был мәғлүмәттәр, шулай уҡ, «Халыҡ бюджеты» проекты нигеҙен булдырасаҡ. Шулай итеп, яҡын киләсәккә төбәк бюджетын формалаштырыуҙа теләге булғандарҙың барыһы ла ҡатнаша аласаҡ.


text:
Вернуться назад
05.04.2018 / Большой зал
АЙГӨЛ ҺАҒЫНБАЕВА
Танылған йырсы, Татарстандың атҡаҙанған артисы
Йырсының ижадташ дуҫтары ҡатнаша
Четверг, 19-00
Цена : 100-500 һум
5 апрель! Тик бер генә көн! Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, башҡорт һәм татар эстрадаһының моңло һандуғасы, «Гәлсәр һандуғас» һәм «Башҡорт йыры» телевизион йыр-моң бәйгеләре лауреаты, Татарстандың атҡаҙанған артисы Айгөл Һағынбаева өр-яңы концерт программаһын тәҡдим итә!
Бәләкәйҙән үк йыр-моңға сорналып үҫкән Учалы һылыуы Айгөл Һағынбаеваның йырҙары береһен дә битараф ҡалдырмай. «Гәлсәр һандуғас» телевизион бәйгеһендә уның башҡарыуында «Тыуған яҡ» йыры тиҙ арала хитҡа әүерелеп, йырсыға билдәлелек алып килде. Айгөлдөң концерттары олоһон да, кесеһен дә битараф ҡалдырмай. Уның йырҙары күңел түрендәге нескә ҡылдарҙы тирбәтеп, йөрәккә үтеп инә.
5 апрелдә үтәсәк тамашала Айгөл Һағынбаева башҡарыуында башҡорт һәм татар халыҡ, композитор йырҙарын ғына түгел, ә төрлө донъя халыҡтары әҫәрҙәрен ишетерһегеҙ. Ә ижадташ дуҫтары менән дуэттар концерттың йәмле бер өлөшөнә әүерелер. Режиссер, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Сулпан Асҡарова әйтеүенсә, был программа башҡаса, үҙенсәлекле буласаҡ. Ҡыҫҡаһы, килеп күрергә кәрәк!
5 апрель филармонияла һеҙҙе лә көтәбеҙ, дуҫтар! Бындай мөмкинселек бер нисә йылға ғына бер генә була!
Цена : 100-500 һум /Заказ билетов: +7(347) 250 77 42
Вернуться назад


text:
Гөрләне нурлы Ҡаҙан
Быйыл 20 илдән төрки телдә ижад итеүсе йөҙҙән артыҡ ҡәләм әһеле төрки донъяһы журналистарының II халыҡ-ара йыйынына, Татарстандың баш ҡалаһы Ҡаҙанға, юлланды. Былтыр төрки донъяһының мәҙәни баш ҡалаһы тип иғлан ителеп, барлыҡ әһәмиәтле саралар ошонда уҙһа, быйыл иһә татар матбуғатының – 110, Татарстандың яңы дәүләтселегенең 25 йыллыҡтары билдәләнгән ваҡытта йыйындың тап бында үтеүе ҡиммәтле. Съездың ойоштороусылары – Төрки донъяһы журналистары федерацияһы Президенты Мәндәрис Дәмирҙән, яуаплы секретары Шәмсетдин Көзечиҙән, «Татмедиа» матбуғат һәм массакүләм коммуникациялар агентлығынан саҡырыу хатын алғас, түбәбеҙ күккә тейҙе!
Башҡортостандан был бәхет «Башҡортостан ҡыҙы»нан Гөлнара Хәлфетдинова менән миңә һәм «Юлдаш» радиоһы журналисы Зөһрә Арсаеваға насип булды.
ХХ быуат башында бер атанан таралған төркиҙәр үҙ-ара тәржемәсеһеҙ ҙә аңлашһалар, хәҙер телдәр ҙә, күңелдәр ҙә бер-беребеҙҙән йыраҡлашҡандай: төрөк, әзербайжан, төркмән ҡәрҙәштәребеҙҙе аңлар һәм ошо телдәрҙә сығыш яһау, яҙыу, ижад итеү өсөн беҙгә уны махсус өйрәнеү лазым.
Форум күргәҙмәнән башланды. Төрлө илдәрҙә, төрлө телдәрҙә нәшер ителгән матбуғат менән танышып аралашыу, үҙебеҙҙе танытыу мөмкинлеге лә ине ул. Башҡортостан ҡыҙҙарының нурлы йөҙҙәрен балҡытып, журналдарыбыҙҙы теҙеп ҡуйғас, беҙгә иғтибар бермә-бер артты. Республикабыҙ, уның халҡы, нисек йәшәүе беҙ менән ҡыҙыҡһыныусыларҙың һаны күбәйҙе. Шым ғына килеп баҫмабыҙҙы уҡырға тотоноусылар ҙа, оҙаҡ итеп һөйләшеп, танышып, киләсәктә хәбәрләшеп торорға теләк белдереүселәр ҙә булды. Йыйын асылыр алдынан ойоштороусылар махсус күргәҙмә буйлап уҙғанда беҙҙең журналдар ҡуйылған урынды иң матур мөйөш тип билдәләне. Татарстан Дәүләт советы рәйесе урынбаҫары Римма Ратникованың да, теләктәшлеген белдереп, «иң сағыу күргәҙмә» тигән фекергә мин дә ихлас ҡушылам, тип йылмайыуы күңелдәрҙе үҫтереп ебәрҙе.
Форумда татар журналистикаһының ниндәй шарттарҙа барлыҡҡа килеүе, уның төрки донъяһында тотҡан урыны, Татарстандың мөстәҡиллек өсөн көрәш алып барыуы хаҡында һөйләнелде, һүҙ ирке, ҡайһы өлкәгә нығыраҡ иғтибарҙы йүнәлтеү мәсьәләләре ҡуҙғатылды.
Иң әһәмиәтлеһе, моғайын да, журналистарҙың бер-береһе менән аралашыуы, фекер алышыуы булғандыр. Донъяла барлығы 250 мең ғағауыз иҫәпләнә. Улар 90-сы йылдар башында латин хәрефтәренә күскән. Хәҙер баҫмалары ошо яҙмала нәшер ителә. Был халыҡтың сағыу вәкиле Алла Буюк менән былтыр Гөлнара Хәлфетдинованың «Ғағауыз еренә сәйәхәт»ендә танышҡайныҡ инде. Форумға Алла ханым сағыу милли кейемдә килгән. Үҙе лә алсаҡ, көләс йөҙлө. Уның бағыусы ярҙамында сығарған йәштәр ижадын туплаған «Ғағауыз тауышы» тигән китабы, үҙе эшләгән «Ғағауыз хәбәрҙәре» гәзите, уларҙың матбуғаты күптәрҙә ҡыҙыҡһыныу уятты.
Алла, шаярып билдәләүебеҙсә, бер йөҙҙә өсәүҙе таныта: шағирә лә ул, журналист та, тәржемәсе лә. Төрөк телен, туған теленә оҡшаш булғас, бик яҡшы белә. Аҙ һанлы иҫәпләнгән ғағауызса баҫылған гәзит-журналдарҙың тиражы 4 меңдән артмай.
Ә уның ҡарауы, ҡырғыҙ телендә нәшер ителгән матбуғаттың дөйөм тиражы 150 меңгә етә. Нәзирә Айтбәкова менән Ҡөҙрәт Тайсабаров форум алдынан үткәрелгән махсус бәйгелә еңгән. Улар етди әҙерлекле килеүҙәре, милли мәҙәниәттәрен күрһәтә алыуҙары менән айырылып торҙо.
Миллионлаған төрки ҡәрҙәштәребеҙ хәҙер Европа илдәрендә ғүмер итә. Улар ҙа әсә телендә баҫылған мәғлүмәт сараларына мохтаж. Ватан Өз Лондонда 18 йыл инде төрөксә-инглизсә «Ауропа» тип аталған аҙналыҡ гәзит нәшер итә, туғыҙ Интернет сәхифә булдырған.
«Беҙ тарихи Ватандан ситтә йәшәүсе кешеләр өсөн яҙабыҙ. Уларҙың ихтыяжын иҫәптә тотабыҙ, һүҙ иркенә ҡайһы бер сикләүҙәр бар, улар күберәк әҙәп ҡанундарына бәйле», – ти ул.
Ҡаҙан тиһәк, телгә «Сөйөмбикә» журналы килә. Был юлы ла журналдың баш мөхәррире Ләйсән Юнысова менән аралашып, уртаҡ проблемалар, уларҙы хәл итеү юлдарын нисек күреүебеҙ, артабан ниндәйерәк йүнәлештә эшләргә ниәтләнеүебеҙ хаҡында һүҙ алып барҙыҡ. Хеҙмәттәшлек нөктәләрен барланыҡ. Шағирә, журналист Асия Юнысова менән дә фекер алыштыҡ. Иҫтәлеккә фотоларға төштөк.
Төрки донъяһы журналистары федерацияһы Президенты кәңәшсеһе Абдулла Түрәр Йәнәр Башҡортостанда әҡрәбәләре йәшәүен белдерҙе, Октябрьский ҡалаһында булыуын, туғандары менән аралашыуын фотоһүрәттәр менән дәлилләне. Төркиәлә тыуып үҫһә лә, тамырҙары Башҡортостандан булғас, беҙҙең менән осрашыуына ихлас шатланды.
Азәр Асрәт Әзербайжандан килгән. «Баҡы ҡалаһында йәшәйем. Төрки донъяһында баҫылған матбуғатты тәржемәсеһеҙ уҡыйым. Һәр иртә төрки телдәрендә баҫылған мәғлүмәт менән танышам. Башҡортса, татарса, ҡаҙаҡса, үзбәксә, ҡырғыҙса – төрки донъяның һәр тарафында ниндәй ваҡиғалар бара, һәммәһе менән дә ҡыҙыҡһынып, дуҫтарым менән хәбәрләшеп торабыҙ», – ти ул. Азәр бейҙең (төрөктәр әфәнде мәғәнәһендә «бей» тип өндәшеүсән) руссанан төрөксәгә, төрөксәнән руссаға ла етеҙ тәржемәләүе хайран итте беҙҙе.
Форумдың ҡунағы Малик Керимов – месхетин төркиҙәренән. 1829 йылғы Рус-төрөк һуғышынан һуң икегә бүленеп, ерҙәре Грузия, Төркиәгә ҡушылған месхетиндар төрки илдәргә генә түгел, тотош донъяға һибелеп йәшәй. 1944 йылда Грузиянан Урта Азияға һөрөлгәс, ҡырым татарҙарынан айырмалы рәүештә, кире ҡайтып дәүләт төҙөй алмай.
Сербия төркиҙәренән Зәйнәл Бексаш «Төркисә» тип исемләнгән бала- лар журналы сығара. Ул үҙенең премияһын булдырып, телевидениела балалар тапшырыуҙары әҙерләп алып барыусы, сыуаш шағирәһе Марина Карягинаға тапшырҙы.
Үзбәк шағирәһе, телевидениела балалар өсөн тапшырыуҙар авторы Муаззам Иброһимова, тәнәйҙәр өсөн яҙылған әҫәрҙәр йыям, төрки донъяһының балалар әҙәбиәте антологияһын сығарырға йыйынам, электрон почта аша миңә әҫәрҙәрегеҙҙе ебәрегеҙ, тип мөрәжәғәт итте.
Ҡаҙан федераль университетына ректор менән осрашыуға барғанда, Башҡортостандан, Учалы ҡалаһынанмын, Вадим Үзбәков булам, тип бер егет беҙҙең менән танышты. ҠФУ- ның Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр, тарих һәм шәрҡиәтте өйрәнеү институтының төрки халыҡтарының тарихы һәм мәҙәниәте бүлегендә уҡыйым, тарихсы буласаҡмын, тине ул. Атаһы Фәрит мәрхүм булған, әсәһе Зәмбилә Учалы ҡалаһында йәшәй икән. Вадим да форумда ойоштороусыларға ярҙамсы сифатында ҡатнашты. «Журнал аша һинән барыһына ла сәләм тапшырырбыҙ», – тип вәғәҙә иттек. Ысынында, киләсәктә ошо мәсьәләләрҙе өйрәнгән, әленән аңына һеңдерә йөрөгән йәштәребеҙ булыуына һөйөндөк.
Ойоштороусыларҙың береһе сығышы менән ираҡ төркмәндәренән булған Шәмсетдин бей ҡыҙы Айбәнизде алып килгән. Ул атаһының ауыр һәм яуаплы эшендә шым ғына булышып йөрөнө. Сараның уңышлы үтеүендә Айбәниздең дә өлөшө ҙур. Беҙ журналыбыҙҙың исеме яҙылған биҙәкле алъяпҡысыбыҙҙы тап уға һәҙиә иттек.
Йыйын аҙағында декларация ҡабул ителде. Журналистарҙы борсоған көнүҙәк проблемаларҙы хәл итеү юлдары күрһәтелгән ине унда: милли мәсьәләләрҙе күтәреү, иркенән мәхрүм ителгән журналистарҙың хоҡуҡтарын яҡлау, бөтөн төрки донъя өсөн махсус сайт булдырыу, барлыҡ хәбәрҙәрҙе лә шунда туплап барыу, ТРТ-ла «Ауаз» тапшырыуын күрһәтеүҙе ойоштороу, Ҡаҙанда Дәүләт телерадиокомпанияһының бюроһын асыу, бөтөн төрки донъяһы өсөн уртаҡ әлифба ҡулланыу...
Әйткәндәй, Төрки донъя хәбәрләшеү берлеге ойошторолоуы иғлан ителде һәм уның Башҡортостандағы вәкиле итеп «Юлдаш» радиоһы журналисы Зөһрә Арсаева билдәләнде. Берлеккә лә, ҡәләмдәшебеҙгә лә уңыштар ғына теләйек!
Ошондай сәйәхәттәр, эшлекле осрашыуҙар күңелде байытып ҡына ҡалмай, сыбар донъяла бер көс, ҡөҙрәт булыуыбыҙҙы таныта, һәр беребеҙҙең үҙенсәлектәребеҙҙе һәм уртаҡлыҡтарыбыҙҙы нығыраҡ аңларға, дуҫлыҡтың ҡәҙерен белергә өйрәтә.
Ҡаҙан ҡалаһы.
Теги:


text:
Бөркөттәй улдар үҫтерепҺуңғы йылдарҙа ҙур спортҡа Силәбе башҡорттарының күпләп килеүен, уларҙың уңыштарын ҡыҙыҡһынып күҙәтәбеҙ. «Донъяның иң көслө кешеһе» титулын йөрөткән Эльбрус Ниғмәтуллин, «Еңелеү белмәҫ Сыңғыҙхан» исеме аҫтына билдәле боксер Денис Шафиҡов, көрәш...
Ҡыҙ балаҡайымды ҡыҙғанамҠыҙ баланы тәрбиәләү – атайҙан да, әсәйҙән дә йөрәк көсө, иғтибар, яуаплылыҡ талап иткән ҡатмарлы йөкләмә. Нисек генә булмаһын, ҡатын-ҡыҙ – тормош тотҡаһы ла, илһам сығанағы ла, йәшәү биҙәге лә ул. Ныҡлы, аҡыллы, яратҡан атай тәрбиәһендә үҫкән ҡыҙ...
Тәбиғәттәнме, тәрбиәнәнме?Балаларҙа һәләт ҡайҙан барлыҡҡа килә? Кемдер быларҙы, нәҫелдән килә, ти. Икенселәр, барыһы ла тәрбиәнән, тип ышандырырға маташа. Башҡаларҙан бер яғы менән айырылмаған ғәҙәти генә бер ғаиләлә лә атаҡлы артистар, рәссамдар һ.б. талантлы шәхестәр үҫеп...
Ейәнсура ҡыҙы бит ул!«Ҡатын-ҡыҙ бәхетле булһын өсөн уның тормошон түңәрәк иткән бөтә өлкәләрҙә лә һәр ваҡыт хәрәкәт булырға тейештер, тип уйлайым. Эш, балалар, ирең, үҙеңә иғтибарың, яратыуың – барыһы ла бер-береһе менән бәйле, улар йәнәшә барһа, гүзәл зат та...
Һуңғы сиктә ни ҡылырға?Оҙаҡ йылдар дауамында йәмғиәт күҙ йомоп килгән йән өшөткөс хәл – ғаиләлә көс ҡулланыуға һуңғы осорҙа торған һайын ҙурыраҡ иғтибар бирелә. Эйе, егерме беренсе быуатта йәшәгәндә ҡырағайҙың да ҡырағайы булып һаналырға тейешле күренеште ҡаплап торған...
“Аңлатһағыҙсы...”Пенсиялар йәнә артыуы тураһында һөйләйҙәр. Шул хаҡта аңлатыбыраҡ яҙһағыҙсы. Гөлниса ЗАМАНОВА. Миәкә районы. Журналыбыҙҙы уҡыусының хатына Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостан Республикаһы буйынса бүлексәһе матбуғат хеҙмәтендә бындай аңлатма...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Хужалыҡ баҫыуҙарын, беҙҙә етештерелгән агрегаттарҙан тыш, сит ил техникаһы ла иңләй. Быйылғы яҙғы баҫыу эштәрен уңышлы атҡарып сығыуҙа Аргентинанан һатып алынған 9 миллион һумлыҡ сәскестәр тос өлөш индергән.
Хужалыҡ баҫыуҙарын, беҙҙә етештерелгән агрегаттарҙан тыш, сит ил техникаһы ла иңләй. Быйылғы яҙғы баҫыу эштәрен уңышлы атҡарып сығыуҙа Аргентинанан һатып алынған 9 миллион һумлыҡ сәскестәр тос өлөш индергән.
Бында быйыл да иген ишелеп уңды. Район эшсәндәре, һәр гектарҙан уртаса 34,9 центнер уңыш алып, 141 мең тонна тулайым иген йыйҙы. Урып йыйыуҙы, шәкәр сөгөлдөрө алыуҙы республикала тәүгеләрҙән булып тамамлауға МТС комбайндарын йәлеп итеү ҙә булышлыҡ итте.
Йыл, ысынлап та, уңай килде. Шәкәр сөгөлдөрө лә, көнбағыш та уңды. Был техник культураларҙың тәүгеһе буйынса гектарынан 270 центнер уңыш, 72 мең 900 тонна тулайым продукция йыйып алынды. Көнбағыштың дөйөм уңышы 3370 тонна тәшкил итте.
Проектты “Роснанотех” дәүләт корпорацияһы һәм “РВТ-инвест” фонды финанслай. Уның дөйөм бюджеты 285 миллион һум тәшкил итә. Шуның 120 миллион һумын “Роснанотех” бүлгән.
Дәүләт корпорацияһы тап ошондай проекттарҙы финанслау, илдә ҡалдырыу күҙлегенән сығып төҙөлгән. Илебеҙҙең автомобиль, авиадвигателдәр, медицина тармаҡтары өсөн мөһим булған предприятиеның киләсәге өмөтлө.
Ысынлап та, был хәл республиканың бөтә магазиндарына ла хас һәм ҙур проблемаға әүерелгән. Шул уҡ ваҡытта үҙебеҙҙең ауыл хужалығы етештереүселәре бынамын тигән сифатлы, экологик яҡтан таҙа тауарҙарын ҡайҙа һатырға белмәй әрәм итә ине. Ә халыҡ меңәр саҡрым үтеп ситтән килтерелгән, инде боҙола башлаған йәки химикаттар менән эшкәртелгән йәшелсә, емеш-еләк, ит һәм һөт ризыҡтары һатып алырға мәжбүр булды.
Сентябрҙә республикаға бер төркөм космонавтар “десанты” килеп төштө. Улар араһында ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы, Рәсәй Космонавтика федерацияһы президенты Владимир Коваленок, осоусы-космонавтар, Советтар Союзы Геройҙары Анатолий Арцебарский, Игорь Волк, Александр Баландин, Рәсәй Геройы Михаил Корниенко ла бар ине. Арҙаҡлы шәхестәр Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашты, төбәктә космонавтика үҙәге булдырыу хаҡында фекер алышты. Унан тыш, космонавтар бихисап осрашыуҙарҙа ҡатнашты, йәш быуын вәкилдәре менән аралашты.
Беҙҙең баш ҡаланы быйыл ил кимәлендә үткәрелгән төрлө рейтинг һәм конкурстарҙа юғары баһаланылар. Өфө — тормош кимәле, мәғариф, медицина, мәҙәниәт үҫеше, төҙөклөк, торлаҡ менән тәьмин ителеш, юлдар һалыныуы, енәйәтселектең кәмеүе һәм башҡа күрһәткестәр буйынса илдә алдынғылар рәтендә.
Рәсәйҙең иң төҙөк ҡалалары рейтингында баш ҡалабыҙ алтынсы урынға лайыҡ булды. Ул хәҙер Сорғот, Төмән, Краснодар, Нижневартовск һәм Санкт-Петербургтан ғына ҡалыша. Баһа бирелгәндә бихисап күрһәткестәр иҫәпкә алынған.
Уҡыусыларҙы ошо мөһим закон менән ҡыҫҡаса таныштырып китмәксебеҙ. Шуныһы мөһим: ата-әсә өсөн йәш буйынса бер ниндәй сикләү ҙә юҡ. Шулай уҡ кинйә сабыйҙарының 2011 йылдың ғинуарына тиклем йәки 1 ғинуарҙан һуң тыуыуы ла әһәмиәтле түгел. Төп талап — балаларҙың бәлиғ йәшкә етмәүе.
Законға ярашлы, ҡаланыҡылар үҙҙәре йәшәгән ҡала эргәһенән йәки сиктәш район биләмәләренән ер аласаҡ, ә район халҡына үҙҙәре ғүмер иткән төбәктән бүленә. Участкаларҙың майҙаны — һигеҙ сутыйҙан 20 сутыйға тиклем.
Тарих биттәренә күҙ һалһаң, Ленинға һәйкәл илебеҙҙә тәүгеләрҙән булып 1924 йылда Өфөлә ҡуйыла. Ә уның янындағы сквер халыҡтың яратҡан ял итеү урынына әүерелә.
Үткән быуаттың 90-сы йылдарында гипстан яһалған монумент эшлектән сыға, шуға ла Ленинград (хәҙерге Санкт-Петербург) ҡалаһына реконструкцияға оҙатыла. Уны тейешенсә тергеҙәләр, әммә, үҙгәртеп ҡороу осоро башланғас, төрлө сәбәп менән һәйкәл Өфөгә кире әйләнеп ҡайтмай. Бынан һуң ике тиҫтә йылдан ашыу ваҡыт уҙҙы. Былтыр октябрь айында һәйкәл Санкт-Петербургтағы Рәсәй художество академияһы фондында табылды.
Әсә — бөйөк исем. Күпме шағир уға арнап шиғыр яҙған, күпме йырсы уға бағышлап йырҙар йырлай, күпме рәссам картиналар ижад итә! Һәр кемгә ҡәҙерле һәм яҡын булған әсәгә һәйкәл илебеҙҙә бик һирәк. Волгоградта Тыуған ил-Әсә һәйкәле бар, Нью-Йорктағы Тыныслыҡ статуяһында ла әсә һыны тора. Сибайҙа асылған һәйкәл кешелекте дауам итеүсе ҡатын-ҡыҙ хөрмәтенә ҡойолдо. Изге һын һәр беребеҙгә үҙенең иң ҡәҙерле кешеһен хәтерләтеп торһон, сөнки әсә — ҡурсалаусы ла, яҡлаусы ла. Әсә фатихаһы менән ғаилә ҡорған йәштәрҙең тормоштары яҡты һәм мөхәббәтле булһын!
Күптән түгел ул беҙҙең “Башҡортостан” гәзитенә Татарстан, Ҡалмыҡстан, Дағстан, Чечняға ҡылған сәфәренән юлъяҙма алып килде. “2012 йылда алыҫыраҡ илдәргә юлланыу ниәтем бар”, — ти тынғыһыҙ сәйәхәтсе.
Сания Сәғитова Бөрйән районында Иҫке Собханғол ауылында тыуған. Етеҙ, көслө ҡыҙ булып үҫә ул. Үҙе акробатик күнекмәләр уйлап сығарып, ата-әсәһе, күршеләре алдында сығыш яһарға әүәҫ була. Мәктәп китапханаһын баштан-аяҡ уҡып сыға — урыҫ, сит ил әҫәрҙәрен өйрәнә, айырыуса сәйәхәттәр тураһындағы китаптарҙы үҙ итә. Бәләкәйҙән килгән ошо ҡыҙыҡһыныуы бөгөн Сания апайҙы оло юлдарға илтә, ҡыҙыҡлы кешеләр менән осраштыра, республиканы башҡа яҡтарҙа танытырға мөмкинлек бирә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 252
МОСОЛМАН ХӘРБИ-РЕВОЛЮЦИОН КОМИТЕТЫ, Ы р ы м б у р г у б е р н а м о с о л м а н х ә р б и - р е в о л ю ц и о н к о м и т е т ы, 1918 й. 15 февр. Ырымбур ҡ. Ырымбур губерна хәрби-революцион комитеты ярҙамында ойошторола. Уның составына эшселәр ойошмаларынан, Ырымбур мосолман хәрби ком‑тынан, большевиктарҙан һәм һул эсерҙарҙан вәкилдәр (бөтәһе 15 кеше) инә. М.х.‑р.к. 17 февр. Ырымбур губерна ХРК күрһәтмәһе б‑са Башҡорт мәркәз шураһын һәм Башҡорт хөкүмәтен ҡулға алырға тәҡдим итә. 1918 й. март уртаһында Ырымбур губерна мосолман комиссариаты итеп үҙгәртелә. Ком‑т етәкселәре: Б.Я.Нуриманов, К.Ә.Хәкимов, Ғ.К.Шәмиғолов.
М.М.Ҡолшәрипов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
«Мин яратам...»
Әбйәлил районы данлы Кусимовтар нәҫеле ҡыҙының исеме республика йәмәғәтселегенә яҡшы таныш. Хеҙмәт йылдары газ сәнәғәте кеүек ҡатмарлы, етди өлкәгә бәйле үтһә лә, ул һәр ваҡыт күңел ҡәнәғәтлеге биргән шөғөлдәргә ваҡыт таба, камиллыҡҡа ынтыла. Йәш сағынан спорт менән дуҫ ҡыҙ гимнастика буйынса Башҡортостан һәм Рәсәй чемпионы булып таныла. Класташы Фәнис Ғәйнетдин улы Исхаҡов менән ҡорған мөхәббәтле ғаиләлә бер ул, бер ҡыҙ буй еткерә. Тормоштоң шатлығын да, ҡайғыһын да бергә кисергән, һынауҙар алдында бөгөлөп төшмәгән матур парҙың бергә йәшәүенә – 58 йыл.
Хаҡлы ялға сыҡҡас, Альбина апайҙың икенсе һулышы асылғандай була. Ул дәртләнеп «Аҡ тирмә» милли-мәҙәни үҙәге, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары хәрәкәтенә ҡушыла. Тап ошо мәлдә бала саҡтан бәйләү-сигеүгә маһир ханым ҡул эштәренә ныҡлап тотона. Ғаиләһе менән Румынияла йәшәгән осоронда румын ҡатын-ҡыҙҙарының яратҡан шөғөлө – макраме алымы буйынса япмалар, салфеткалар бәйләргә өйрәнә. Артабан күңеле милли асылға, тарихи тамырҙарға тартылып, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары биҙәүестәре, атап әйткәндә, селтәр эшләүҙе үҙләштерә. Күҙ нурҙары һеңгән, йөрәк йылыһы ҡушылған, ынйы-мәрйен, талир тәңкә менән биҙәлгән селтәрҙәренең һаны 50-нән ашыу. Бөгөн ул яратып башҡарған шөғөлөн теләге булған һәр кемгә ихлас өйрәтә, Гөлгөнә Вәлит ҡыҙы Баймырҙина ойошторған «Селтәр» клубында ихлас шөғөлләнә.
Альбина Хажим ҡыҙы – бөгөн дә дәртле, дарманлы ағинәй, мәктәптәрҙә, балалар йорттарында көтөп алынған оло ҡунаҡ. Уның булмышы, тормошҡа ҡарашы, тәүәккәллеге – күптәр өсөн матур өлгө. Оҙаҡ йылдарға һуҙылған тәнәфестән һуң, 78 йәшендә яңынан конькиға баҫа, ҡышҡыһын мәкелә һыу ҡойона. Быйыл улар Фәнис Ғәйнетдин улы менән ГТО нормаларын уңышлы тапшырып, алтын билдәгә лайыҡ булған. Бәхетле өләсәй менән олатайҙың иң ҙур шатлыҡтары – ейәндәре. Сыңғыҙ менән Искәндәр билдәле музыканттар булып танылды, тәрбиәгә алынған Камила менән Арыҫлан да тормошта үҙ урындарын тапҡан.
Күргәҙмә менән танышыусылар һәр ҡул эшенең ҡабатланмаҫ нағыштан тороуын билдәләне, тормошто яратып йәшәгән ағинәйҙең эшһөйәрлегенә, күп яҡлы талантына һоҡланды.
Александр ДАНИЛОВ фотолары.
Теги: Ҡулыңдан һөйөн Альбина Исхаҡова