text:
Айгөл Гәрәева: «Халыҡ һайланыусыһы булараҡ коммерцияға ҡарамаған ойошмалар мәнфәғәтен яҡларға ниәтләнәм»
Айгөл Гәрәева: «Халыҡ һайланыусыһы булараҡ коммерцияға ҡарамаған ойошмалар мәнфәғәтен яҡларға ниәтләнәм» Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
9 сентябрҙәге һайлау йомғаҡтары буйынса Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының яңы составына йәмәғәтсе Айгөл Гәрәева килде. 2010 йылдан ул «Мәрхәмәт» хәйриә мәғариф фондын етәкләй.
«Беҙ агитация осоронда Ҡырмыҫҡалы, Дәүләкән, Архангел райондары халҡы менән 100-гә яҡын осрашыу ойошторҙоҡ. Бер нисә тиҫтә ауылда булдым, меңләгән кеше менән һөйләштем. Халыҡтың ҡайҙа, ниндәй мәсьәләләре барлығын һәм, әгәр мин һайлауҙан үтһәм һәм депутат булһам, ниндәй саралар ҡабул итергә кәрәклеген аңлау минең бурысым булды, — тип һөйләне Айгөл Гәрәева. — Һорауҙарҙың яртыһынан күберәген йыл дауамында хәл итә алырбыҙ тип әйтә алам. Халыҡҡа ышаныс белдергәндәре өсөн, һис шикһеҙ, рәхмәтлемен, ғәйәт ҙур яуаплылыҡ тоям, социаль мәсьәләләрҙе һәм балалыҡ буйынса мәсьәләләрҙе системалы яҡшыртыуҙа ҡатнашыу мөмкинлеген аңлайым. Артабанғы эшмәкәрлегемдә социаль мәсьәләләрҙе хәл итеү менән Мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте буйынса комитетта шөғөлләнермен тип ышанам. Әле беҙ өсөнсө сектор үҫеше, коммерцияға ҡарамаған ойошмалар дәүләт хеҙмәттәре баҙарына асыҡ юлды лайыҡлы файҙаланһын өсөн коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙы үҫтереү менән бик ҡыҙыҡһынабыҙ. Был йәһәттән һуңғы өс йыл дауамында коммерцияға ҡарамаған ойошмалар менән бик тығыҙ эш алып барған фонд ҡарамағындағы беҙҙең ресурс үҙәгенең эше өлгө булып тора. Йыл һайын 100-гә яҡын ойошманы уҡытабыҙ. Һөҙөмтә лә бар – Президент грантына һуңғы конкурста Башҡортостан ғаризалар һаны буйынса икенсе урында. Был шул иҫәптән беҙҙең дә ҡаҙаныш».
http://www.bashinform.ru/news/1214024-aygul-gareeva-v-kachestve-narodnogo-izbrannika-planiruyu-otstaivat-interesy-tretego-sek/


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 331
КАШИРИН Николай Дмитриевич (4.2.1888, Ырымбур губ. Верхнеурал өйәҙе Форштадт ҡсб (Силәбе өлк. Верхнеурал р‑ны) — 14.6.1938, Мәскәү), дәүләт һәм хәрби эшмәкәр. 2‑се ранг командармы (1935). И.Д.Кашириндың ағаһы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Ырымбур казак юнкерҙар уч‑щеһын тамамлаған (1909). 1909—11 йй. һәм 1914—16 йй. рус армияһында, подъяҫауыл (1915); 1918 й. алып Ҡыҙыл Армияла. А.И.Дутов етәкс. Ырымбур казак ғәскәре сығышын һәм Йыйылма Урал отряды походын баҫтырыуҙа ҡатнашыусы. Сент. алып Көнсығыш фронттың 3‑сө армияһы 30‑сы (1919 й. тиклем 4‑се Урал) уҡсылар див. нач. ярҙамсыһы, 1919 й. ғин. — начальнигы. Авг. башлап Ырымбур нығытмалы районы коменданты. Окт.—нояб. Беренсе армияның 49‑сы уҡсылар див. начальнигы. 1920 й. март—окт. Ырымбур губерна эшсе, крәҫтиән, ҡыҙылармеец һәм казак депутаттары советы башҡарма ком‑ты рәйесе. Окт. алып Көньяҡ фронтта 3‑сө атлы корпус ком., артабан Н.И.Махно отрядтары м‑н көрәштә Александровск ғәскәрҙәре төркөмө командующийы, 1923 й. башлап червон казактарының 14‑се уҡсылар корпусы, 1924 й. 1‑се кавалерия корпусы командиры. 1925 й. алып Урал, Белоруссия, Мәскәү һәм Төньяҡ Кавказ хәрби округтары ғәскәрҙәре командующийҙары ярҙамсыһы. 1931 й. башлап Төньяҡ Кавказ хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы, 1937 й. июль—авг. РККА‑ның Хәрби әҙерлек б‑са баш идаралығы нач., бер үк ваҡытта 1934 й. алып СССР Оборона ХК‑ның Хәрби советы ағзаһы. 4‑се дәрәжә Изге Владимир, 2‑се, 3‑сө һәм 4‑се дәрәжә Изге Анна, 2‑се һәм 3‑сө дәрәжә Изге Станислав, Ҡыҙыл Байраҡ (1919, 1921) орд., Почётлы революцион ҡорал (1920) м‑н бүләкләнгән. Репрессиялана (1937), атыла. 1956 й. аҡлана. Баймаҡ ҡ. урамға К. исеме бирелгән.
Әҙәб.: Герасимов П.М. Доблестный командарм. М., 1965.
И.Ф.Плотников
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Скачать презентацию
Идет загрузка презентации. Пожалуйста, подождите
Презентация была опубликована 3 года назад пользователемВасилий Евлашин
Презентация Хадии Давлетшиной
2 Һә ҙ иә әсәһе һәм туғандары менән
3 Һә ҙ иә Дәүләтшина педтехникум студенткаһы. (1921)
4 Һә ҙ иә Дәүләтшина улы Булат менән
5 Һә ҙ иә һәм Ғөбәй Дәүләтшиндар. 1923
6 Ял ва ҡ ытында
7 1933 йылда Йылайыр орло ҡ соло ҡ совхозы гәзите редакцияһында эшләй
8 Зәйнәб Биишева, Һә ҙ иә Дәүләтшина, Фәйзи Бикбов(1932
9 Һә ҙ иә, Ғөбәй, Ғаббас Дәүләтшиндар
10 Һә ҙ иә ду ҫ ы Фатима менән
11 1935 йыл Һә ҙ иә Дәүләтшинаның ижадында, бигерәк тә «Ырғы ҙ »ында, я ҙ ыусы оло фекер эйәһе, ғалим- тарихсы,этнограф,социо- лог, психолог, философ булып һәм, иң мөһиме,ү ҙ хал ҡ ының я ҙ мышы менән йәшәүсе патриот булып кү ҙ алдына ба ҫ а. Әнүр Вахитов, я ҙ ыусы,ғалим
12 Бөрө ҡ алаһында Һә ҙ иә Дәүләтшинаға ҡ уйылған һәйкәл (1973 йыл). Ғүмәр Дәүләтшин эше.
13 Имел ревкомы рәйесе Зөл ҡ әрнәй Ишмурзин 1919 йылда а ҡ казак-тар тарафынан үлте- релгән. Ул – «Ырғы ҙ » романы прототиптары-ның береһе.
14 Һә ҙ иә Дәүләтшина - совет Шәреғе ҡ атын- ҡ ы ҙҙ ары араһынан сы ҡҡ ан беренсе талантлы романсы. Шәхес культы ар ҡ аһында ҙ ур ауырлы ҡ тарға осрауына ҡ арама ҫ тан, уның халы ҡ тормошо тураһында монументаль роман тыу ҙ ырыуы - ысын мәғәнәһендә ижад батырлығы ул.Шуның менән я ҙ ыусы ү ҙ енә мәңгелек һәйкәл ҡ ойоп ҡ алдыр ҙ ы. Сабит Мо ҡ анов, ҡ а ҙ а ҡ я ҙ ыусыһы
Еще похожие презентации в нашем архиве:
© 2018 MyShared Inc.
All rights reserved.


text:
Таҡыр
Таҡыр (төрки «шыма, тигеҙ, үҫемлекһеҙ») — ер рельефы, сүлдәрҙә кибеп ҡатҡан тоҙло тупраҡлы ерҙәр, балсыҡлы тупраҡ ҡатҡанда үҙенсәлекле, таҡырҙарға хас биҙәктәр барлыҡҡа килтерә.
Йөкмәткеһе
Таҡыр рельефы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәҙәттә таҡыр яҫы уйпаттарҙа барлыҡҡа килә, унда ямғыр миҙгеленән һуң ҙур булмаған күлдәр хасил була; өҫкө йоҡа ҡатлам һыу кипкәндә уның аҫтындағы ҡатламда ҡабыҡ барлыҡҡа килә, ул төрлө рәүештә ярғыланып, биҙәктәр барлыҡҡа килтерә. Ғәҙәттә бындай майҙандарҙың барлыҡҡа килеүе ултырма составына, тупраҡтың тоҙлолоғона, кибеү шарттарына бәйле була. Таҡырҙар грунт һыуҙары 1,5 метрҙан ашыу булғанда тоҙ ергә һеңә лә, кипкәндә кире өҫкә күтәрелә.
Таҡырҙар башлыса Азияның суббореаль һыҙаты буйлап барлыҡҡа килә, айырым таҡырҙарҙың майҙаны һыуы аҡмай ятҡан соҡорҙарҙың майҙанына бәйле, улар кипкәндә тиҫтәләрсә квадрат километрға еткән таҡырҙар барлыҡҡа килә.
АҠШ сүлдәрендә бындай структрураларҙы «плайя» тип атайҙар[1] или salt flat, а в арабских странах — как сабха.
Таҡыр тупраҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡоро таҡыр тупраҡтары бик ныҡбула. Шул сифаты һәм тигеҙ булыуы арҡаһында йылдың ҡоро осорҙарында (яҙ аҙағы, йәй һәм көҙҙөң беренсе яртыһында) асфальт тиерлек була, сүллек буйынса автомобиль транспорты ярайһы юғары тиҙлек менән (50-70 км/сәғ) хәрәкәт итә ала.
Еүеш, епшек ваҡытта, бигерәк тә ямғырҙарҙан һуң йәки ҡар бик тиҙ ирегәндә, таҡыр тупраҡтары батҡылға, һаҙлыҡлыға әйләнә. Унда транспорт (хатта вездеходтар ҙа) хәрәкәт итә алмай.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Jayne Belnap, Otto Ludwig Lange 7.5 «Central Asia Takyr» // Biological Soil Crusts: Structure, Function, and Management — Springer, 2001. — Б. 90. — ISBN 3540437576.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Н. А. Гвоздецкий, Н. И. Михайлов Таҡыры Физическая география СССР — М., 1978.


text:
Башҡортостанда 42 йәшлек ҡатын бал ҡорттарынан сағылып үлгән
Башҡортостанда 42 йәшлек ҡатын бал ҡорттарынан сағылып үлгән Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 25 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Фажиғә 21 сентябрҙә Башҡортостандың Әбйәлил районы Мәйгәште ауылында булған. Магнитогорскиҙан 42 йәшлек ҡатын урманда бәшмәк йыйып йөрөгәндә яңылыш ер аҫтында йәшәгән бал ҡорттарының ояһына баҫҡан. Тыныс һунар яратыусы бөжәктәрҙән сағылған.
«Беҙ үтеп бара инек, туғандарына ҡатынды машинаға һалырға ярҙам иттек. Ул иҫһеҙ ине, йөҙө күгәрә башлағайны. Эргәбеҙҙән үтеп барған ошо ауыл кешеләренең береһе зыян күргән ҡатындың ғаиләһен фельдшер пунктына алып китте», — тип яҙа verstov.info шаһиттарға һылтанма менән.
Һуңғараҡ 42 йәшлек ҡатын аллергик шоктан вафат булған.
Белешмә
Ер аҫтындә йәшәгән бал ҡорто — йышыраҡ ҡара төҫтә, ҡанаттары ҡуйы шәмәхә төҫөндә, башы ҡуйы-һоро. Оҙонлоғо 19 миллиметрға етеүе мөмкин. Ер аҫты бал ҡорттарының ҡырағай төрө тәрән өң ҡаҙырға ярата.
Әгәр ер аҫты бал ҡорто саҡһа, шунда уҡ сара күрергә кәрәк, сөнки ҡаяуында бик күп ағыу бар, шешенеүгә килтереүе ихтимал. Ҡаяуҙы пинцет менән һаҡ ҡына алырға, әгәр ул тәрәндә икән, тирегә баҫырға һәм һығып сығарырға кәрәк, шул рәүешле ағыуынан еңел генә ҡотолорға була. Бөжәк саҡҡан урынға спирт һөртөргә, өҫтөнә һалҡын компресс ябырға кәрәк. Мөмкин тиклем күберәк эсергә. Шешкән урынды шәкәр иретмәһе менән ыуырға мөмкин. Ер аҫты бал ҡортоноң ағыуында гистамин бар, шуға күрә ваҡытында гистаминға ҡаршы дарыу эсергә кәңәш ителә. Был ваҡытта алкоголле эсемлектәр ҡулланырға ярамай, сөнки токсиндар тиҙ генә организмға һеңә башлай, был иһә ауыр эҙемтәләргә килтереүе ихтимал.
Сығанаҡ: roypchel.ru.
http://www.bashinform.ru/news/1215900-v-bashkirii-42-letnyaya-zhenshchina-umerla-ot-ukusa-zemlyanykh-pchel/


text:
- Подробности
- Просмотров: 1471
“ИҘЕҮКӘЙ МЕНӘН МОРАҘЫМ”, башҡ. фольклоры ҡомартҡыһы, эпос. Дөйөм төрки “Идиге” эпосына барып тоташа. Шиғри‑сәсмә формала йәшәп килә. Эпостың өҙөктәрен М.И.Өмөтбаев (1883), Х.Ғ.Ғәбитов (1923), Ғ.Ф.Вилданов (1927) һ.б. яҙып ала һәм баҫтыра, ш. уҡ А.Г.Бессонов, С.Ф.Миржанова яҙып алған әкиәт варианттары билдәле. Эпостың тулы тексын 1910 й. М.А.Буранғолов Һамар губ. Быҙаулыҡ өйәҙе Түбәнге Ильяс а. 1762 й. ҡулъяҙмала (һаҡланмаған) табып ала, башҡа мәғлүмәттәр б‑са, йыйылма тексты Буранғолов билдәле булған варианттарға таянып төҙөй; 1940 й. “Үктәбер” (№6—8; ҡара: “Ағиҙел”) ж. баҫыла. Эпостың 1928 й. Н.Иҫәнбәт Тамъян-Ҡатай кантоны Күсем (Әбйәлил р‑ны), Йылайыр кантоны Яйыҡбай, Төрөкмән (Баймаҡ р‑ны) аа. яҙып алған варианттары ул төҙөгән “Идегәй” татар дастанының нигеҙенә һалына. “И.м.М.” башҡ. халҡының татар‑монгол иҙеүенән ҡотолоу өсөн көрәше сағылдырыла. Был көрәш Алтын Урҙа хакимдарының үҙ‑ара низағын һүрәтләү ерлегендә бирелә. Эпос башҡ. ырыуҙарын берҙәм мөстәҡил дәүләткә туплау идеяһы м‑н һуғарылған. Төп герой Иҙеүкәй образында халыҡтың ғәҙел хаким т‑дағы хыялдары кәүҙәләндерелә. Эпоста Иҙеүкәй ҡурҡыу белмәҫ һәм ғәҙел башҡ. батыры итеп һүрәтләнә. Ул, үҙ ҡулы аҫтына ҡыпсаҡ, тамъян, ҡатай, табын, юрматы ырыуҙарын туплап, Уралды сит ил баҫҡынсларынан азат итеү өсөн көрәш алып бара. Иҙеүкәй һәләк булғандан һуң атаһының эшен Мораҙым дауам итә. Батырҙарҙы рухландырыусы булып Һабрау йырау тора. Эпоста башҡа реаль шәхестәр ҙә — Сатмыр хан (ҡара: Аҡһаҡ Тимер), Туҡтамыш бар. Йәш тамашасы театрында 1990 й. эпос мотивтары б‑са Буранғоловтың ш. уҡ исемле спектакле ҡуйыла (реж. Д.Әбсәләмова, сценографы Б.Я.Торик, комп. Р.Х.Сәхәүетдинова). Эпостың Башҡортостанда, Ырымбур өлк. яҙып алынған 15‑кә яҡын варианты Ғилми архивта һаҡлана. Ҡаҙаҡ, ҡарағалпаҡ, нуғай, татар, үзбәк һ.б. халыҡтарҙың фольклорында йәшәп килә.
Әҙәб.: Иҙеүкәй менән Мораҙым. Өфө, 1994; Башкирское народное творчество. Т.10. Исторический эпос. Уфа, 1999.
С.Ә.Галин
Тәрж. М.Ә.Ҡотлоғәлләмов


text:
- Подробности
- Просмотров: 432
ЙЫЛҠЫСЫЛЫҠ, ЙЫЛҠЫ ЗАВОДЫ ҺӘМ АТ СПОРТЫ АССОЦИАЦИЯҺЫ, коммерцияға ҡарамаған ойошма. 1995 й. Өфөлә БР‑ҙың йылҡысылыҡ һәм ат спорты ассоциацияһы булараҡ ойошторола, 2004 й. алып БР‑ҙың Йылҡысылыҡ, йылҡы заводы һәм ат спорты ассоциацияһы. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: һыбайлыларҙың спорт квалификацияһын үҫтереү; ат спорты б‑са район һәм респ. ярыштарын үткәреү һәм Башҡортостан йыйылма командаларын бөтә Рәсәй һәм халыҡ‑ара ат спорты ярыштарына әҙерләү; халыҡ‑ара федерациялар м‑н хеҙмәттәшлек итеү; ассоциация ағзаларын соц. яҡлау; продуктив, эш һәм спорт йылҡысылығының үҫешенә булышлыҡ итеү. Президенттары: Б.Х.Сатыев (1995 й. алып), А.А.Ким (2004 й. алып).
Й.А.Буранғолов
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Хаттар ҡабул ителде, хәҙер интернет аша һайлаясаҡбыҙ
Хаттар ҡабул ителде, хәҙер интернет аша һайлаясаҡбыҙ
“Башҡортостандың 100 исеме” проектына тәҡдимдәр ҡабул ителде. Ошо арала виртуаль киңлектә республиканың барлыҡҡа килеүенә һәм үҫешенә ҙур көс һалған шәхестәрҙе һайларға мөмкин буласаҡ.
Өфөлә Башҡортостан юлдаш телевидениеһы ойошторған күләмле “Башҡортостандың 100 исеме” проектының беренсе этабы тамамланды. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ – тамашасылар республиканың барлыҡҡа килеүе һәм үҫешенә үҙҙәренең ғүмерҙәрен һәм ижадтарын арнаған шәхестәрҙе асыҡлау өсөн тәҡдимдәр ебәрҙе. Башҡортостандың ауыл-ҡалаларынан, Мәскәүҙән, Нижневартовскиҙан, Магнитогорск ҡалаһынан йәмғеһе 10 меңдән ашыу хат-хәбәр ҡабул ителде.
Ошо көндәрҙә конкурстың махсус комиссияһы ултырышы үтте һәм унда һайлау шарттарына бер аҙ үҙгәрештәр ҡабул ителде. Шәхестәрҙең эшмәкәрлеге 1917 йылдан алып, бер быуат ваҡыт арауығында ҡараласаҡ. Әлеге мәлдә тере булғандарҙың исемдәре исемлектән алынды. Комиссия быға тиклем 150 кандидатты ҡараһа, хәҙер улар килгән хаттарҙан 200 шәхесте һайланы.
Тиҙҙән телетамашасылар интернет аша үҙҙәренең тауышын бирә аласаҡ. Шәхестәрҙе асыҡлауҙы йомғаҡлау 2017 йылда тамамланасаҡ.
Өфөлә Башҡортостан юлдаш телевидениеһы ойошторған күләмле “Башҡортостандың 100 исеме” проектының беренсе этабы тамамланды. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ – тамашасылар республиканың барлыҡҡа килеүе һәм үҫешенә үҙҙәренең ғүмерҙәрен һәм ижадтарын арнаған шәхестәрҙе асыҡлау өсөн тәҡдимдәр ебәрҙе. Башҡортостандың ауыл-ҡалаларынан, Мәскәүҙән, Нижневартовскиҙан, Магнитогорск ҡалаһынан йәмғеһе 10 меңдән ашыу хат-хәбәр ҡабул ителде.
Ошо көндәрҙә конкурстың махсус комиссияһы ултырышы үтте һәм унда һайлау шарттарына бер аҙ үҙгәрештәр ҡабул ителде. Шәхестәрҙең эшмәкәрлеге 1917 йылдан алып, бер быуат ваҡыт арауығында ҡараласаҡ. Әлеге мәлдә тере булғандарҙың исемдәре исемлектән алынды. Комиссия быға тиклем 150 кандидатты ҡараһа, хәҙер улар килгән хаттарҙан 200 шәхесте һайланы.
Тиҙҙән телетамашасылар интернет аша үҙҙәренең тауышын бирә аласаҡ. Шәхестәрҙе асыҡлауҙы йомғаҡлау 2017 йылда тамамланасаҡ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 221
ТРАНКИНГ РАДИОЭЛЕМТӘ, проф. радиоэлемтә төрө; портатив, автомобиль һәм стационар радиостанциялар ярҙамында башҡарыла. Симплекслы (ҡабул итеү йәки тапшырыу) һәм дуплекслы (бер үк ваҡытта ҡабул итеү һәм тапшырыу, махсус мәсьәләләрҙе хәл итеү) режимдары бар. Т.р. селтәренең бер (бер зоналы) йәки бер нисә (күп зоналы селтәр) база станциялары була. Тәғәйенләнеше б-са федераль, корпоратив һәм коммерция; сигналдың төрө б‑са — аналоглы һәм цифрлы (киң элемтә хеҙмәтен күрһәтә, ш. иҫ. мәғлүмәтте шифрлауҙың ҡулланыусы эшләгән алгоритмдарын һ.б. файҙаланыу мөмкинлеген бирә) Т.р. системалары айырыла. Элемтәнең ышаныслы, хәүефһеҙ булыуын, йышлыҡ ресурсын һаҡсыл тотоноуҙы, бик тиҙ тоташтырыуҙы һ.б. тәьмин итә. Башҡортостанда 1994 й. “Уфаводоканал” пр‑тиеһында Т.р. ACTIONET тибындағы ведомство системаһын булдырыу эштәре башланған; 1955—97 йй. ике база станцияһы булған (250 абонент) Т.р. системаһы сафҡа индерелгән, ул стационар һәм күсмә объекттар араһында оператив элемтә, авария һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр ваҡытында элемтә булдырыу, һыу м‑н тәьмин итеү, һыу бүлеү режимдарына идара итеү мөмкинлектәрен һ.б. биргән. 1988 й. алып пр-тиеларға, ш. иҫ. “Уралсибнефтепровод”, “Телекомнефтепродукт” ААЙ‑ларына (икеһе лә — Өфө), һәм халыҡҡа Т.р. хеҙмәтен Урал производство-техник элемтә идаралығы (Өфө, “Связьтранснефть” ААЙ филиалы) күрһәтә. 1999—2000 йй. “ЭХО” ААЙ (Өфө) тарафынан Архангел, Балаҡатай, Белорет, Бөрйән, Ғафури, Йылайыр, Ҡалтасы, Әлшәй р‑ндарында, Баймаҡ ҡ., Миәкә р‑нының Ҡырғыҙ‑Миәкә а., шулай уҡ “Башнефть”, “Каучук”, “Салаватнефтемаш” һ.б. пр‑тиеларҙа Т.р. селтәрҙәре төҙөлә.
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 660
ЕР ӨЙ, 2 йәки 1 яҡлы (бер аҙ ауынҡы) ҡыйығы булған тура мөйөшлө ергә ҡаҙып эшләнгән торлаҡ. Көньяҡ Уралда Е.ө. таш быуатта барлыҡҡа килгән. Неолит осоронда — 2 яҡлы ҡыйығы булған тура мөйөшлө бүрәнә ярым Е.ө. (тәрәнлеге 0,5 м; Мауыҙҙы, Сауыҙ торалары), энеолитта таш плита стеналы Е.ө. (Морат), бағана конструкциялы Е.ө. һәм ярым Е.ө. (Суртанды торалары), күп камералы (аралыҡтар м‑н тоташҡан айырым бүлмәләр) 2 яҡлы ҡыйығы булған бүрәнә ярым Е.ө. (тәрәнлеге 1 м тиклем; Кәкрекүл торамаһы, Сауыҙ торалары) төҙөгәндәр. Бронза быуатында Алакүл мәҙәниәте халҡы — 1 йәки 2 яҡлы ҡыйығы булған 2 камералы тура мөйөшлө ярым Е.ө. (тәрәнлеге 0,6—1,3 м; Таналыҡ), Бура мәҙәниәте — 1 йәки 2 яҡлы ҡыйығы булған бүрәнә Е.ө. йәки ярым Е.ө. (тәрәнлеге 0,5 м тиклем; Береговка археологик микрорайоны, Йомаҡ торамалары), Межа мәҙәниәте халҡы 2 яҡлы ҡыйығы булған ҙур тура мөйөшлө ярым Е.ө. (тәрәнлеге 0,5 м; Төбәк, Йүкәлекүл торамаһы) һалған. Ярым Е.ө. ш. уҡ Сарғары мәҙәниәте, Фёдоровка мәҙәниәте һәм Черкаскүл мәҙәниәте (квадрат йәки тура мөйөшлө бүрәнә), Ҡазан эргәһе мәҙәниәте (тура мөйөшлө, күп камералы) өсөн хас булған. Тимер быуатта Е.ө. тибындағы ҡоролмалар Горохов мәҙәниәте (4 яҡлы ҡыйығы булған бағана конструкциялы күп камералы ярым Е.ө., торлаҡ һәм хужалыҡ майҙандары оҙон аралыҡтар м‑н тоташтырылған), Бахмут мәҙәниәте һәм Турбаҫлы мәҙәниәте (1 йәки 2 яҡлы ҡыйығы булған 1 м тиклем тәрәнлектәге тура мөйөшлө бүрәнә ярым Е.ө.), Сейәлек мәҙәниәте (уртаһында усаҡтары булған тура мөйөшлө ярым Е.ө.) халҡына билдәле булған.
Башҡорттар Е.ө., ғәҙәттә, хужалыҡ ҡаралтылары сифатында (аҙыҡ-түлек һаҡлау, яңы тыуған быҙау, бәрәстәрҙе тотоу һ.б. өсөн), һирәгерәк мунса һәм торлаҡ итеп файҙаланған. Ҡайын, ҡарағай, уҫаҡ төп төҙөлөш материалы булған. Ҡыйыҡты һайғауҙан, таҡтанан, ҡабыҡтан эшләгәндәр, тупраҡ һалғандар. Ишеге бер яҡ осонда урынлашҡан, ишек ҡыҫаны ш. уҡ ҡыйыҡҡа таяу булып хеҙмәт иткән. Е.ө. стеналарын таҡта, ҡабыҡ киҫәктәре, ситән, таш м‑н нығытҡандар, ҡыйығын ер өҫтөндә 2—3 рәткә һалынған бүрәнәләргә ҡуйғандар. Ишек эргәһендә йәки уртала аш‑һыу әҙерләү өсөн усаҡ, ишеккә ҡаршы йәки ҡабырға стеналар буйлатып таҡта урындыҡтар һалынған. Башҡортостандың төньяҡ-көнсығышында һәм таулы райондарында буранан эшләнгән Е.ө. осраған. Бындай ҡаралтылар Башҡортостанда йәшәгән мари, мордва, урыҫ, татар, сыуаштар һ.б. халыҡтар араһында булған.
Әҙәб.: Круковский М.А. Южный Урал: путевые очерки. М., 1909; Шитова С.Н. Постройки типа землянок у башкир //Культура и быт башкир. Уфа, 1978; Поселения и жилища древних племён Южного Урала: сб. науч. тр. Уфа, 1983.
М.Ф.Обыдённов, С.Н.Шитова
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 526
ДИН (лат. religio — динселлек, иң изге нәмә, табыныу предметы), ижт. аң формаһы, ғәҙәттән тыш көстәрҙең, бер йәки бер нисә илаһтың барлығына инаныуға бәйле тәртип һәм культ. Д. теологик (конфессиональ), филос., социол., психол., мифол.-лингв. һ.б. концепциялары бар. Д. структураһын дини аң (ышаныу, образлылыҡ, символлылыҡ хас), культҡа ҡарамаған (дини идеяларҙы эшләү, догматтарҙы системаға килтереү һәм аңлатыу, миссионерлыҡ һ.б.) һәм культ (дин хеҙмәте, йолалар, байрамдар, изге урындарға ғибәҙәт ҡылыу) эшмәкәрлеге, дини мөнәсәбәттәр, культҡа ҡарамаған (сиркәү советтары, дини уҡыу йорттары) һәм культҡа ҡараған (причт, клир, епископат, мөфтиәт һ.б.) ойошмалар тәшкил итә. Д. үҫешенең түбәндәге тарихи формаларын айыралар: ырыу‑ҡәбилә — тәүтормош шарттарында барлыҡҡа килә, уларҙы айырып торған билдәләргә ата‑бабалар культы, юлбашсы культы, фетишизм, тотемизм, магия, анимизм инә; милли (индуизм, иудаизм, синтоизм һ.б.) — халыҡтар һәм милләттәр формалашыу барышында хасил була һәм үҫешә; донъя (буддизм, христианлыҡ, ислам) — империялар төҙөлгәндә барлыҡҡа килә, уларҙың таралыуы этник, тел, сәйәси һәм соц. бәйләнештәргә бәйле түгел. Донъя һәм милли диндәргә ритуаллылыҡ, ныҡлы дини ҡағиҙәләр һәм тыйыуҙар системаһы хас. Исламды ҡабул иткәнгә тиклем башҡорттарҙа тәңрелек нигеҙендә ятҡан мәжүси ырыу‑ҡәбилә инаныуҙары (ҡара: Исламға тиклемге дини инаныуҙар, Мәжүсилек) таралған була. Һуңыраҡ Башҡортостанға ислам, христианлыҡ үтеп инә. БР‑ҙа 9 дини үҙәк (Диниә назараты, Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты, Урыҫ православие сиркәүенең Башҡортостан митрополияһы, Башҡортостан инжил христиан баптистары сиркәүҙәре берекмәһе һ.б.) һәм 1583 берекмә (67%‑ы — мосолман, 22%‑ы — православие, 11%‑ы — протестант берекмәһе) бар (2011).
Д.Ю.Васильев, Е.Ю.Рудкевич
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
ФӘҮЗИӘ ЙОСОПОВА
Фәүзиә Рәшит ҡыҙы Йосопова (Яубаҫарова) 1971 йылдың 2 ғинуарында Үтәғол ауылында тыуған. Ауыл китапханаһында эшләй.
Тәүге шиғырҙарын 90-сы йылдарҙа яҙа башлай. Шиғырҙары «Йәшлек», «Ейәнсура таңдары» гәзиттәрендә баҫылып тора. 2011 йылда конкурста ҡатнашып,Ғилман Ишкинин исемендәге премия лауреаты була. «Ейәнсура таңдары» гәзитенең 80 йыллығына арналған конкурста ҡатнашып өсөнсө урын яулай. Әҙәбиәт йылына арналған "Әҙәби балҡыш" район конкурсы еңеүсеһе. 2016 йылда "Шишмә тауышы" исемле тәүге шиғри йыйынтығын сығарҙы.
Төш
Төштәремдә hине күреп, әсәй,
Өнөммө әллә, тиеп ҡыуанам.
Сәстәремә ҡағылаhың кеүек,
Һиҫкәнеп мин кинәт уянам.
Күңелем ҡылын керештәй тартып,
Һағыш ҡаҙала уҡтай йөрәккә.
Әрнеүҙәргә сыҙармын. Тик мәңге
Осрата алмаҫмын өнөмдә...
Күрешергә hиңә табан, әсәй,
Төш юлынан барам күҙ йомоп.
Ҡарурманда аҙашҡан юлсылай,
Ҡайhы саҡта булмай осрашып.
Төштәремдә юғалтhам өмөтөм
Һүнер-hүнмәҫ шәмдәй ҡала елпеп.
Айырhалар төштәремдән дә
Йәме бөтөр ерҙә йәшәүемдең...


text:
Арғаяш башҡорттары тарихынан
Арғаяш башҡорттары тарихынан
"Арғаяш башҡорттарының ауыҙ-тел ижады ҡомартҡылары" китабынан, авторы Дамир Валиев. Силәбе өлкәһе Арғаяш районының өс аҡһаҡалынан яҙып алынған өс тарихи легенда.
Мейәс буйы ауылдарының килеп сығыуы
Бик боронғо заманда Учалы яҡтарында урынлашҡан Наурыҙ ауылында Тәңребирҙе тигән ҡарт оло улына сит ауылдан килен әйттерә. Килен кешенең исеме Аҡһылыу була. Ул үҙе менән бик күп мал эйәртеп алып килә. Оҙаҡ та тормай, Тәңребирҙенең оло улы ауырып үлеп китә. Аҡһылыу тол ҡала. Бер аҙ ваҡыт үткәс, ауыл егеттәре Аҡһылыуға димселәр ебәрә башлай, әммә Аҡһылыу берәүҙе лә яҡын күрмәй, барыһын да кире ҡаға. Ауыл халкына был оҡшап етмәй. Йәш ҡатынға көн күрһәтмәй башлайҙар. Аптырағас, Аҡһылыу ҡыштың бер көнөндә аяғына саңғы кейеп, Мейәс буйлап ер ҡарарға сығып китә. Ул бик оҙаҡ йөрөй торғас, иҫ китәрлек урманлы тауҙар араһында ятҡан мөһабәт күл буйына килеп сыға. Был тирәлә бер ниндәй торлаҡ та, кеше лә күренмәй, ә ҡош-ҡорт йыш осрай. Аҡһылыу бер һунарсыны осрата. Уның әйтеүе буйынса, был күл Арғужа исемле булып сыға. Был яҡта сырҙы һәм һыҙғы башҡорттары йәшәй икән. Һунарсы Аҡһылыуҙы үҙе йәшәгән төйәккә алып ҡайтып ҡунаҡ итә, үҙенең ауылдаштары менән таныштыра. Аҡһылыу был яҡ халҡының үҙҙәре бер төрлөрәк һөйләшеүҙәренә иҫе китеп йөрөй. Былар «һеҙ» тигәнде «һеҫ» тип, «һеҙҙеке» — «һеҫтеке», «беҙҙеке» — «беҫ- теке», «ҡыҙҙар» тигәнде «ҡыҫтар» тип һөйләшәләр икән.
Аҡһылыуға был яҡтың халҡы ла, ере лә оҡшай һәм ул бында күсеп килергә була. Ул ҡайныһы менән ҡәйнәһе янына ҡайтып, үҙ теләген белдерә. Ҡарттар киленен ебәрергә теләмәһәләр ҙә ҡаршылыҡ күрһәтмәйҙәр, риза булалар. Йәй еткәс, улар килендәренә тейешле малды бүлеп биреп, Мейәс, Арғужа буйҙарына оҙаталар. Малдарҙы көтөүселәр ҡыуып алып киткәс, Аҡһылыу ҡайныһы һәм ҡәйнәһе менән бик йылы хушлаша. Бында Тәңребирҙе ҡарттың Дәүләтша тигән 6 йәшлек улы ла була. Аҡһылыу ҡайныһына: «Ҡайным, Дәүләтшаны бер һөйөп алайым, алдыма күтәреп ултыртығыҙ әле», — ти. Ҡарт Дәүләтшаны атта һыбай ултырған еңгәһенең алдына күтәреп ултыртыуы була, Аҡһылыу аттың теҙгенен тарта ла ҡамсы менән һуғып ебәрә. Толпар ҡойон уйнатып сабып сығып китә. Шулай итеп, Дәүләтшаны еңгәһе алып ҡаса.
Аҡһылыу үҙенең мал-тыуары һәм көтөүселәре менән хәҙерге Ялтыр ауылы урынына килеп урынлаша. Дәүләтша егет булып еткәс еңгәһенә өйләнә. Улар бер-береһенә риза булып, бик мөхәббәтле итеп йәшәй башлайҙар. Күп йылдар үтә. Аҡһылыу менән Дәүләтшаның ете улы тыуа. Уларҙың исемдәре: Шаим, Ҡужамғол, Бикҡол, Мәүлит, Сәләй, Хәлит, Яратҡул. Ошо егеттәр өйләнешеп, һәр береһе бер ауылды башлап ебәрә. Ҡайһы бер ауылдар әлегә тиклем ошо егеттәрҙең йә булмаһа уларҙың улдарының исемдәрен йөрөтә. Бөгөнгө көнгәсә Арғаяш районында Яратҡул, Сәләй, Хәлит, Мәүлит исемле ауылдар бар.
Таймаҫ Шаимов нисек тархан булған
Дәүләтша менән Аҡһылыуҙың улы Шаим бик иртә донъя ҡуя. Уның Таймаҫ тигән ете йәшлек улы ҡала. Етем ҡалған бала ҡайҙа етте шунда тамаҡ туйҙырып, бик интегеп егет булып үҫеп етә. Ул Байрамғол ауылында бик бай һәм шул яҡта дан тотҡан Ҡәүем тигән кешелә бер нисә йыл ат ҡараусы булып йөрөй. Таймаҫ үҙенең көслө һәм сапсан, осҡор һәм етеҙ тәбиғәтле булыуы менән Ҡәүемгә оҡшай. Ҡәүем уны үҙенә яҡынлаштыра һәм яуға сыҡҡанда гел эргәһендә йөрөтә. Таймаҫ Ҡәүемдән аяуһыҙ булырға, ябай кешене һанға һуҡмаҫҡа, үҙ мәнфәғәтен һәр ваҡыт беренсе урынға ҡуйырға өйрәнә һәм быларҙы тормош закондары итеп һанай. Ҡәүем быларҙы Таймаҫҡа өйрәтеүен өйрәтә лә, ләкин бер нәмәне абайламай ҡала — уҡыусыһы уның башына етә.
Бер ваҡыт Ҡәүем Өфөгә провинция башлығының саҡыртыуы буйынса килә. Ул үҙе менән Таймаҫты ла алып китә. Ни өсөн тиһәң, Таймаҫ бик зирәк була, йыш ҡына Ҡәүемгә файҙалы кәңәштәр ҙә биргеләй. Шуның өсөн Ҡәүем юлда барғанда Таймаҫты өйрәтеп ҡуя: «Әгәр һинән, кемһең, тип һораһалар, Ҡәүемдең улы, тип әйт». Өфөлә Ҡәүем провинция начальствоһы менән ҡунаҡ булышалар. Ул байтаҡ ҡына бүләк тә алып килә (ҡама, һыуһар һ.б. йәнлек тиреләре). Өфөләге провинция башлыҡтары быны ныҡ итеп һыйлай. Араҡы эсеп өйрәнмәһә лә, Ҡәүем сер бирмәҫкә тырыша, дворяндар менән бер рәттән эсә, ләкин тиҙ иҫереп китә һәм Таймаҫ уны ҡунаҡ йортона алып бара. Улар был йорттоң икенсе ҡатында урынлашҡан булалар. Ҡәүем ҡоҫа башлай һәм һауа алыштырыр өсөн балконға сыға. Таймаҫ ошоно ғына көтөп торғандай, арттан килеп Ҡәүемде аяҡтарынан тотоп, баш түбән аҫҡа төшөрөп ебәрә. Ҡәүем башы ярылып шунда уҡ мәнсух (дөмөгә, юҡ була)була. Иртәгеһенә бергә эскән чиновниктар килеп, Таймаҫтың «атаһы» үлеүе сәбәпле ҡайғыһын уртаҡлашалар, ә Ҡәүемдең мөлкәтен һәм ерен Таймаҫ Шаимовтың исеменә яҙалар. Шулай итеп, Таймаҫ Шаимов припущенниктан вотчинникка әүерелә. Ошоноң арҡаһында ул һуңыраҡ батшабикә Анна Ивановна фарманы буйынса тархан исемен ала.
«Һырмаға менгәс», Таймаҫ үҙенең интеккәндәрен онота һәм халыҡты иҙә башлай, батшалыҡтың тоғро ялсыһына әүерелә. 1735—1740 йылдарҙа ихтилал-күтәрелеш ваҡытында халыҡты ҡырыуҙа ҡатнаша. Шуның өсөн уны халыҡ үлемгә хөкөм итә, ләкин ҡарар осраҡлы рәүештә тормошҡа ашырылмай ҡала. Көтмәгәндә килеп сыҡҡан хәл быға ҡамасаулай. Халыҡ хөкөмөн сырҙы башҡорттары башҡарырға тейеш була. Улар Таймаҫтан кәңәш һораған булып, ҡунаҡҡа саҡыралар. Таймаҫ сырҙыларҙың ауылына килә, уның эргәһендә һынсыһы ла була. Килеүе була, уны өйгә бикләп тә ҡуялар. Өй эсендә аш-һыу әҙерләп бер йәш киленсәк йөрөй. Уның менән бергә бәләкәй имсәк бала ла була. Аҡһаҡалдар Таймаҫ Шаимовты эшләгән вәхшилектәре өсөн уны өй менән бергә яндырып үлтерергә ҡарар сығаралар. Таймаҫ быны һиҙеп ҡалып, балалы йәш ҡатынды өйҙән сығармай һәм ишекте эстән элеп өлгөрә. Ығы-зығы китә, ә был арала һынсы (ярҙамсы, кәңәшсе) ат менеп сабып сығып китә. Артынан ҡыуып ҡарайҙар, ләкин тота алмайҙар. Күп тә ваҡыт үтмәй, һынсы Таймаҫтың ҡораллы ярандарын алып килә һәм уны ҡотҡара. Шулай итеп тархан Таймаҫ Шаимов халыҡ язаһынан ҡотолоп ҡала.
Таймаҫ тархан тураһында легендалағы мәғлүмәттәргә фәнни һәм архив сығанаҡтарынан сығып, бәләкәй генә тарихи өҫтәмә биреп китәйек. Был материалдар Таймаҫ Шаимовтың ни тиклем ҡаршылыҡлы шәхес булыуын һүрәтләй.
1731 йылда Таймаҫ Шаимов Алдар Иҫәнгилдин һәм башҡалар менән бергә Рәсәй илселеге составында Ҡаҙағстандың (иң тәүҙә Кесе Йөҙҙөң) үҙ теләге менән Рәсәй дәүләтенә ҡушылыуына булышлыҡ итә.
XIX быуатта Ҡаҙағстанды өйрәнгән ғалим А.Левшиндың яҙыуы буйынса, был эштең ыңғай йүнәлеш алыуына ҡаҙаҡтар араһында үҙенең батырлыҡтары менән билдәле булған Таймаҫ батырҙың роле ҙур була. Ошо йүнәлешкә тотҡарлыҡ яһарға тырышып, Урта Йөҙҙөң ханы Шемәкә ике мәртәбә Башҡортостанға яу менән килә, ләкин икеһендә лә Таймаҫтың ғәскәре тарафынан аяуһыҙ тар-мар ителә. Был турала беҙ Рәсәй императрицаһы Анна Ивановнаның 1734 йылдың 10 июнендә Шемәкә ханға яҙған хатынан белә алабыҙ.
Кичиковтар фамилияһы тарихы
Был тарих бик боронғо ваҡиғаларҙы күҙ алдына баҫтыра. Учалы яҡтарында (ҡайһы ауылда икәнлеге хәтерҙә ҡалмаған) бер ғаилә йәшәгән. Иренең исеме Ҡаракеше булған, ул барымтаға барған саҡта урлап алып ҡайтҡан ҡалмыҡ ҡыҙын 4-се ҡатынлыҡҡа ала. Уларҙың ике улы тыуа: Амангилде менән Иҫәнгилде. Былар үҫеп еткәс, Ҡаракеше уларға үлер саҡта васыят әйтә: «Был яҡта ер тарайҙы, уландарҙың береһе бынан күсеп китһен», — ти. Ә ҡайҙа барып урынлашырға? Йола буйынса, бейә бәйләгән саҡта ҡолондарҙы бәйләп ҡуйған арҡандың бер осон сисеп ысҡындырып ебәрәләр. Ҡолондар йүгереп сығып китәләр, ә бейәләр улар артынан китә. Ҡолондар туҡтаған ерҙә кешеләр ҙә туҡтарға тейеш булған. Шулай эшләйҙәр ҙә. Ә ҡолондар Мейәс йылғаһы буйында туҡтайҙар. Шулай итеп ауыл барлыҡҡа килә. Был ауылға Иҫәнгилде тигән исем ҡушалар. Ә Амангилде тороп ҡалған урында Амангилде ауылы барлыҡҡа килә. Иҫәнгилде ауылы хәҙер ҙә бар, тик һуңыраҡ, XIX быуаттан алып, был ауылды Сәғит атамаһы менән йөрөтә башлайҙар, сөнки ошо ауылда тыуған кантон начальнигының исеме Сәғит була (Ҡолой кантондың оло улы).
Ошо нәҫел тарихта билдәле булған 5-се кантон начальнигы Мөхәммәтҡолой Кучуковтың нәҫеле.
Тайфур ағай Кучуковтан яҙып алған шәжәрәне тәҡдим итәбеҙ: Ҡаракеше ® Иҫәнгилде ® Туғыҙаҡ ® Йортомбай ® Ишмөхәмәт ® Йәрмөхәмәт ® Мөхәммәтҡолой ® Сәғит ® Сәйфелмөлөк ® Мөхәмәтшәриф (1838—1914) ® Фәтих (1874—1961) ® Тайфур (1911).
Был шәхестәр хаҡында ҡайһы бер мәғлүмәттәр һаҡланған. Йәрмөхәмәт батша армияһында хеҙмәт итеп, сотник дәрәжәһенә күтәрелгән. Мөхәммәтҡолой Кучуков (Йәрмөхәмәттең улы) белемле кеше булған. 1798 йылдан 1824 йылға тиклем 5-се кантон начальнигы булып торған, урыҫ ғәскәрҙәре менән бергә үҙ отряды башында Парижға ингән, хәрби дәрәжәһе — «кантонный начальник 14-го класса». Тыуған йылы — 1763. 1811 йылда 48 йәшендә өс ҡатын менән йәшәгән, 5 улы булған. Беренсе Ватан һуғышында ҡатнашҡаны өсөн уға «Почетный потомственный дворянин Российской империи» тигән исем бирелгән. Ҡолойҙоң улы Сәғит тә «кантонный начальник» булған.
Кучуков фамилияһының килеп сығыуы бер ни тиклем легендаға оҡшаған. Йәрмөхәмәттең атаһы Ишмөхәмәттең балалары булмай. Бер ваҡыт, көҙ көнө кис быларға бер мосафир килеп керә. Ишмөхәмәт ҡарт ҡайғыһын һөйләп бирә. Мосафир уға бер доғалыҡ тоттора: «Тиҙҙән балағыҙ тыуыр», — ти. Баланы, тыуыу менән, яңы донъяға килгән көсөктәр араһына һалып ҡуйырға ҡуша. Бала ысынлап та донъяға килә, уны көсөктәр араһына һалып ҡуялар һәм Көсөк тигән исем ҡушалар. Көсөк Армияға киткән саҡта бындай ваҡиға була. Уның исемен һорайҙар. Ул: «Көсөк», — тип яуап бирә. Писарь татар була, ул Көсөк урынына Кучук тип яҙып ҡуя. Шулай башланып китә Кучуковтар фамилияһы.
Икенсе риүәйәт буйынса, бер ваҡыт, башҡорттар ҡаҙаҡ далаһынан барымтанан ҡайтып килгәндә, ҡуйы үлән араһында имсәк бала табып алалар. Йола буйынса, баланы ғәскәр башлығына бирәләр. Ул баланы ҙур шатлыҡ менән ҡабул итә һәм уға Көсөк тигән исем ҡуштыра. Көсөктөң балалары Кучуков фамилияһы менән йөрөй башлай.
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 17.02.2017 в 21:31, и размещена в категории тарих, риүәйәттәр, легендалар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 496
АГРАР ТИКШЕРЕНЕҮҘӘР ҮҘӘГЕ, БР‑ҙың автоном дәүләт ғилми учреждениеһы, 2016 й. алып БР‑ҙың Стратегик тикшеренеүҙәр ин-ты (ҡара: Ижтимағи-сәйәси һәм хоҡуҡи тикшеренеүҙәр институты) составына инә. 2009 й. Өфөлә БР ФА‑ның А.х. культураларын селекциялау үҙәге (2004 й. нигеҙ һалына) һәм БР ФА‑ның Бал ҡорттарын селекциялау үҙәге (2005) базаһында асыла. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: баллыүҫемлектәр, емеш культуралары сорттарын һәм гибридтарын сығарыу; үҫентеләрҙе биологик актив матдәләр һәм биопрепараттар ҡулланып үҫтереү ысулдарын камиллаштырыу; бал ҡорттарыныңбашҡ. популяцияһын үрсетеү һәм селекциялау; умартасылыҡ үҫешенең иҡт. һәм экологик проблемаларын өйрәнеү һәм уның продукцияһын етештереү һәм эшкәртеү технологияларын камиллаштырыу. Үҙәк составында емеш‑еләк культураларын селекциялау һәм бал ҡорттарын селекциялау ғилми бүлектәре. 10 ғилми хеҙм‑р араһында 2 фән д‑ры һәм 3 канд. (2016). Үҙәк ғалимдары “Бал ҡорттарын һәм умартасылыҡ продукттарын экосистема мониторингында биоиндикатор сифатында файҙаланыу (апимониторинг)” [“Использование медоносных пчёл и продуктов пчеловодства в качестве биоиндикаторов при мониторинге экосистем (апимониторинг)”] концепцияһын, умартасылыҡ өсөн сәскә‑нектар конвейерын ойоштороу б‑cа тәҡдимдәр, умартасылыҡ продукттары нигеҙендә аҙыҡҡаөҫтәмәләр һәм дарыу препараттарын (ҡара: Апитерапия) уйлап таба, урта рус бал ҡорттарының “Иглинский” зона төрөн; Карагай виноград сортын сығара (РФ‑тың Селекция ҡаҙаныштары дәүләт реестрына индерелә); һары ҡарағаттың 3 сорты — Зарина, Находка, Фатима — дәүләт сорт һынауын үтә; грушаның 3 элита гибриды, актинидия, айыу баланы, баландың һ.б. перспектив сорттарын айырып ала. Уйлап табыуға 16 патент алына. БР ФА, РФА ғилми учреждениелары, БР, РФ ин‑ттары м‑н хеҙмәттәшлек итә. Дир. — И.Т.Шәйәхмәтов (2009 й. алып).
И.Т.Шәйәхмәтов
Тәрж. Т.С.Дәүләтбирҙина


text:
Ҡәҙер кисе
Ҡәҙер кисе
26-сы рамаҙан көнө, 10 июнь — ҡояш байыу менән Аллаһ Тәғәлә бойорһа, Ҡәҙер кисе – Ләйләтүл-Ҡадр. Ләкин пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм Ҡәҙер кисе хаҡында – Ошо кисте изге Рамаҙан шәриф айының ахырғы ун көнөнең бер таҡ кисендә эҙләгеҙ – тигән.
«Рамаҙан — Ҡөрьән индерелгән ай...» Ҡөрьәндең инә башлаған ваҡыты — Ҡәҙер кисе. Пәйғәмбәребеҙ әйткән: «Минең өммәтемә Аллаһ уға тиклем йәшәгән бер халыҡҡа ла бирмәгән Ҡәҙер кисен индерҙе», — тигән.«Уны — Ҡөрьәнде — Беҙ мөбәрәк бер кистә индерҙек, — тиелә аяттарҙа, — һәм хикмәтле нәмәләрҙең бөтәһе лә ошо кистә хәл ителә». Бәндәләрҙең алдағы бер йылға тәғәйенләнгән ғәмәлдәре һәм яҙмыштары билдәләнә. «Әд-Духан» («Төтөн») сүрәһе, 3—4-се аяттар«Әл-Ҡәдр» йәки «Тәҡдир» сүрәһен уҡыу элек-электән бик сауаплы ғәмәлдәрҙән һаналған. «Был сүрәне уҡыған кеше, — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм, — Рамаҙан айы дауамында ураҙа тотҡан һәм Ҡәҙер кисен ғибәҙәттә үткәргән кеше тиклем үк сауап ала».
— Ә һуң доғаның был кистә ниндәйен уҡырға кәрәк? — тип пәйғәмбәребеҙҙән һорай хәҙрәте Ғәйшә. Пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм уға ошо доғаны өйрәтә.
Аллаһүммә иннәкә ғәфүүн түхиббүл-ғәфүә фәғфү ғәнни.
Мәғәнәһе: Эй, Аллаһым! һин ғәфү итеүсеһең, ғәфү итергә яратаһың, мине лә ғәфү ит.
Аллаһы Тәғәлә әйтте: «Дөрөҫлөктә, Беҙ Ҡөрьәнде Ҡәҙер кисендә индерҙек, ә Ҡәҙер кисе икәнлеге тураһында һина нимә белгертер? Ҡәҙер кисе мең айҙан хәйерлерәк. Был төндә фәрештәләр һәм Рух Раббыларының рөхсәте менән һәр төрлө әмер менән инәләр, һәм был төн — таң атҡанға ҡәҙәр иминлек», ("Әл-Ҡәдр « сүрәһе, 5).
Аллаһы Тәғәлә шулай уҡ әйтте: „Дөрөҫлөктә, Беҙ Уны мөбәрәк төндә индерҙек, Беҙ һәр ваҡыт киҫәтергә теләнек. Был төндә Беҙ ебәрә торған әмеребеҙ буйынса һәр төрле хикмәтле ғәмәл аңлатыла...“ („Духан“ сүрәһе, 3-5).
Әбү һөрәйрә разыяллаһү ғәнһүнән риүәйәт ителә: Пәйғәмбәр ғәләйһис-сәләм әйтте: „Кем Ҡәҙер кисен иман һәм Аллаһының әҗеренә өмөт менән намаҙҙа үткәрә, уның элекке гонаһлары ғәфү ителә“. (Бохари, Мөслим).
Ибен Ғүмәр разыяллаһү ғәнһүмә һүҙҙәреннән риүәйәт ителә: бер ваҡыт Пәйғәмбәр ғәләйһис-сәләмдең сәхәбәләренең Ҡәҙер кисе рамазандың ете һуңғы төндәренең береһендә буласағы төштәрендә асылды (күренде), һәм шунда Аллаһының Илсеһе ғәләйһиссәләм әйтте: „Мин һеҙҙең төштәрегеҙ һуңғы ете төн менән тура килеүен күрәм, шуға кем Ҡәҙер кисен көтә, аның килеүен рамаҙан төндәренең һуңғы кисе дауамында көтһен“. (Бохари, Мөслим)
Риүәйәт ителә: Ғәйшә разыяллаһү ғәнһә әйтте: Рамаҙандың һунғы ун көнөн Аллаһының Илсеһе гәлләйһиссәләм мәсеттән сыҡмайынса үткәрә ине һәм ул: „... Ҡәҙер кисенең (килеүен) рамазандың һуңғы ун төнөндә көтөгеҙ“, — тип әйтә ине». (Бохари, Мөслим).
Риүәйәт ителә: Ғәйшә разыяллаһү ғәнһә әйтте: «Рамаҙан айының һуңғы ун көнө еткәс, Аллаһының Илсеһе ғәләйһиссәләм төндәрҙе намаҙ үтәп үткәрә ине, ғәиләһенең әғзаларын уята ине, ғибәҙҙәттә айырыуса тырышлыҡ күрһәтә ине һәм изарын (күлмәген) нығыраҡ ҡыҫып бәйләй ине». (Бохари, Мөслим).
Риүәйәт ителә: Ғәйшә разыяллаһү ғәнһә әйтте: Рамаҙан ваҡытында Аллаһының Илсеһе ғәләйһиссәләм ғибәҙҙәт ғәмәлдәрендә башҡа айҙарға ҡарағанда күберәк тырышлыҡ күрһәтә ине, ә Рамаҙандың һуңғы мишәрендә (уның башҡа көндәренә) ҡарағанда ла күберәк тырышлыҡ күрһәтә ине". (Мөслим).
Риүәйәт ителә: Ғәйшә разыяллаһү ғәнһә әйтте: Бер ваҡыт мин һораным: "Әй Аллаһының Илсеһе, әйт, әгәр мин Ҡәҙер кисе килеүен белһәм, миңә нимә "әйтергә кәрәк?” "Әйт: «Әй Аллаһ, дөрөҫлөктә, Һин — Ярлыҡаусы, Һин ярлыҡауҙы яратаһың, мине ярлыҡа!» “Аллаһүммә, иннәкә-ғәфүүн, түхиббүл- ғәфүә, фәғфү ғәнни!” (Тирмизи).
Ғәлимдәрҙең күберәге риүәйәттәр буйынса был Ҡәҙер кисәһен Рамаҙан шәрифенең 27- нсе кисәһенә тура килеүе ихтимал тинеләр.
Рамаҙан айының һәр кисәһендә төрлө ғибәҙҙәт үә изгелектәргә даимсылыҡ ҡылыр кәрәктер, сөнки Ҡәҙер кисәһе был Рамаҙан айында булыр. Әгәр бер кеше Рамаҙан айында ахшам, йәстү үә тәрәүих намаҙын йәмәғәт менән уҡыһа, ул кешегә Аллаһы Тәғәлә Ҡәҙер кисәһенең сауабын бирер.
Был Ҡәҙер кисәһендә пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ғәләйһиссәләмдең йәне әйтер үә сәләм бирер һәр мөьэмин-мосолман бәндәләргә, дәхи ғәфил булмағыҙ был Ҡәҙер кисәһенең көндөҙөндә изгелектәр ҡылыуының сауабыннан.
Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм : «Бер кеше Ҡәҙер кисәһендә ике рәҡәғәт намаҙ уҡыһа, һәр рәҡәғәттә бер Фәтиха (Әлхәм) үә бер мәртәбә Ихлас сүрәләрен уҡыһа, намаҙҙан һуң 70 мәртәбә Әлхәмдүлилләһи тип әйтһә, Аллаһы Тәғәлә ул кешенең бар гонаһларын ярлыҡар һәм урыныннан тороп өлгөргәнсе ата-әсәһенең гонаһын ярлыҡар.
Был кеше өсөн Аллаһ Тәғәлә фәрештәләр ебәрер, икенсе йылға ҡәҙәр был кешенең изгелектәрен яҙырҙар һәм ул кеше дөньянан сыҡмаҫ (үлмәҫ) йәннәттә урынын күрмәйенсә.
Ҡәҙер кисәһе шулай булыр: бик эҫҫе һәм бик һалҡын булмаҫ, ул кисәлә болот әҫәре булмаҫ, ел дә булмаҫ. Ул кисәлә төнгө һауала йондоҙҙар атылмаҫ һәм ул кисәлә бар һыуҙар татлы булыр, ямғыр яумаҫ.
Рамаҙан айының бар кисәләрендә ғәмәл-ғибәҙҙәткә даимсылыҡ ҡылып, тәүбә үә истиғфарға килеп, был Ҡәҙер кисәһенә тура килһәк Аллаһ Тәғәлә ҡаршыһында доғаларыбыҙ ҡабул булһа, донъя үә әхирәттә бәхетле булғанлығыбыҙҙан булыр.
Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм әйткән: Әгәр минем өммәттәрем был Рамаҙан айында ни ҡәҙәр рәхмәттәр, ни ҡәҙәр сауаптар булғанын белһәләр ине, «йылдың бар айҙарыла Рамаҙан айы булһасы», тип теләрҙәр ине», — тине.
«Ҡәҙер кисәһе мең айҙан да хәйерлерәк, сауабы мең ай ҡылған ғибәҙәттән артығыраҡ», — тип әйтелә Ҡөръән Кәримдең 97 -нсе «Әл-Ҡәдр» сүрәһенең 3 -нсе аятында.
Сәхәбәләр, тәбиғиндәр һәм әүәлге ғәлимдәр рамаҙан айының бар кисәләрендә уяу торып, бар гонаһларынан тәүбә ҡылып үә ғибәҙәттә булып, был Ҡәҙер кисәһенә тура килеп, Хак Сүбехәнә үә Тәғәлә ҡаршыһында аҡ йөҙле булғандар. Был мөбарәк «Әл-Ҡәдр» сүрәҺендә Аллаһы Тәғәлә әйтә:
«Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахииим. Иннәә әңзәлнәәһү фии ләйләтил-ҡадр. Үә мәә әдеракә мә ләйләтүл- ҡадр. Ләйләтүл-ҡадри хайрум мин әлфи шәһр. Тәнәззәлүл- мәләәикәтү үәр-рухү фиһә би иҙни раббиһим мин күлли әмр. Сәләмүн һийә хәттә мәтләғил-фәҗр» — «Тәхҡыйҡ, Беҙ Ҡөръәнде иңдерҙек Ҡәҙер кисендә. Һиңа Ҡәҙер кисенең шәрәфәтен үә уның хикмәтен нимә белдерҙе? Ҡәҙер кисенең сауабы мең ай ҡылған ғибәҙәттән артығыраҡтыр. Ҡәҙер кисендә Джәбраил ғәләйһиссәләм үә башҡа фәрештәләр инәрҙәр Раббыларының теләге илә һәр кешегә билгеләнгән бер йыллыҡ тәҡдир менән. Ҡәҙер кисендә намаҙ, Ҡөръән уҡып, Ураҙа тотҡан мөьэминдәргә фәрештәләр Аллаһ Тәғәләнән сәләм уҡырҙар, Ҡәҙер кисенең дауамы ҡояш байығандан башлап, таң атҡанса саҡлылыр».
Мең айҙан да хәйерлерәк булған был кисте ғәфләт менән уҙғарыу ҙур хата булыр ине. Шуның өсөн йылына бер мәртәбә килә торған был кисте ғибәҙәттәр, доғалар, тәүбәләр менән уҙғарырға кәрәк.
Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм бер хәҙисендә: «Кем, Аллаһ Тәғәләғә ышанып һәм сауабын Аллаһынан көтөп, Ҡәҙер кисәһен ғибәҙҙәт менән уҙғарһа, ул кешенең эшләгән гонаһлары ғәфү ителер».
Ҡәҙер кисәһендә дүрт рәкәғәт намаҙ уҡыла. Ике рәҡәғәттән һуң сәләм бирелә. Беренсе рәҡәғәттә — бер «Фатиха», өс «Әл-Ҡәдр», икенсе рәҡәғәттә — бер «Фатиха», өс «Ихлас», өсенсе рәҡәғәттә — бер «Фатиха», өс «Әл-Ҡәдр», дүртенсе рәҡәғәттә — бер «Фатиха», өс «Ихлас». Был намаҙға түбәндәгесә ниәт әйтелә: «Әй, Раббым! Был кисә хөрмәтенә, Пәйғәмбәребеҙ хөрмәтенә, рәхмәтең хөрмәтенә минем тәүбәләремде ҡабул әйлә. Илаһи ғәфүүнә, фәизеңә һәм илаһи изгелегеңә ҡушылыусылар араһына индер!»
Аллаһ Тәғәлә гонаһларыбыҙҙы ғәфү итһен.Хәйерле, еңел, бәхетле тәҡдир бирһен. Һәр кемгә иман байлыҡтары биреп, һаулыҡ, сәләмәтлек, хәләл кәсеп, хәләл ризыҡ насыйп итһен. Шулай уҡ ғәилә бәхете, ил тыныслығы, хәйерле ғилем бирһен. Әмин.
Ҡәҙер кисәһе көнө: https://nazir1965.com/din/%D2%A1%D3%99%D2%99er-kis%D3%99%D2%BBe-k%D3%A9n%D3%A9.html
Рамаҙан аҙағы һәм Ҡәҙер кисе https://nazir1965.com/din/rama%D2%99an-a%D2%99a%D2%93y-%D2%BB%D3%99m-%D2%A1%D3%99%D2%99er-kise.html
Ҡәҙер кисе хаҡында хикмәттәр — ошо биттә уҡығыҙ;https://nazir1965.com/din/%D2%A1%D3%99%D2%99er-kise-xa%D2%A1ynda-xikm%D3%99tt%D3%99r.html#more-6060
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 30.06.2016 в 01:54, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
Ураҙа — Ҡөрьән айы
Ураҙа — Ҡөрьән айы
Бер ваҡыт Шәғбан айының һуңғы йомаһында, үҙенең сәхәбәләрен Изге Рамаҙан айын ҡаршы алырға әҙерләп, пәйғәмбәребеҙ Рамаҙан айының өҫтөнлөктәре тураһында бик әҫәрле бер вәғәз һөйләй: «Эй, кешеләр! — ти ул. — Аллаһтың игелектәр, мәрхәмәт-шәфҡәттәр, гонаһтарҙы ярлыҡауҙар менән тулы булған һөйөклө айы яҡынлаша.
Аллаһ уны айҙарҙың иң яҡшыһы, тип өйрәтә, сөнки Аллаһ ҡаршыһында уның көндәре көндәрҙең, төндәре төндәрҙең, сәғәттәре сәғәттәрҙең иң яҡшыһы.
Аллаһтың рәхмәтенә лайыҡ булған был айҙа һеҙ Уның үҙенә ҡунаҡҡа саҡырылаһығыҙ. Был айҙа һеҙҙең һулыш алыуҙарығыҙ — Аллаһты данлау, йоҡоларығыҙ — Уны һөйөү билдәһе, ғәмәлдәрегеҙ Аллаһ ҡаршыһында ҡабул ителә, доғаларығыҙға яуап бирелә. Һеҙ ҙә Унан ихласлыҡ һәм пак күңел менән ай буйы ураҙа тотоу һәм Үҙенең Китабы — Ҡөрьәнде уҡып ҡына тороу өсөн көс-ҡеүәт һорағыҙ, сөнки был айҙа Аллаһтың ярлыҡауына лайыҡ булмаған кеше — бәхетһеҙ кеше.
Был айҙа үҙегеҙ кисергән аслыҡ һәм һыуға һыуһауҙар һеҙгә Ҡиәмәт көнөндә Аллаһ хөкөмөн көтөп, әллә күпме ас тороуҙар һәм һыуға һыуһауҙар хаҡында хәтергә төшөрһөн. Фәҡирҙәргә һәм мохтаждарға саҙаҡа бирегеҙ, ололарҙы, ҡарттарҙы хөрмәт итегеҙ, балаларға ҡарата мәрхәмәтле булығыҙ, ҡәрҙәшлек бәйләнештәрен өҙмәгеҙ.
Телегеҙҙе кәрәге булмаған һүҙҙәрҙән тыйығыҙ, Аллаһ рөхсәт итмәгән нәмәләргә күҙ һалмағыҙ, ҡолаҡтарығыҙ тыңламаҫҡа тейешле нәмәләрҙе тыңлап йөрөмәгеҙ. Үҙегеҙҙең балаларығыҙ хәстәрлектән мәхрүм булмаһын тиһәгеҙ, башҡаларҙың балаларына ҡарата мәрхәмәтле булығыҙ», — ти.
Пәйғәмбәребеҙ әйткән: «Рамаҙандың әүәлге ун көнө — рәхмәт, урталағы ун көнө — мәғфирәт, һуңғы ун көнө — уттан ҡотолоу көндәре», — тигән.
Сәләмәтлеге булған кешегә ураҙаның бер ниндәй ауырлығы ла юҡ.
«Мин, — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм, — төрлө ауырлыҡтарға түҙеп тора белергә өйрәткән, ғибәҙәт осон артыҡ көс талап итмәгән дингә саҡырыу өсөн һайлап алындым».
Рамаҙан айында ураҙа тотоу менән мосолман һижрәттең икенсе йылында — Шәғбан айының унында бойорола. Уның ураҙа айы итеп һайланыуына торлө сәбәптәр бар: был айҙа Ҡөрьән инә башлай.
Әйткәндәй, Илаһи Китаптарҙың бөтәһе лә — Тәүрат йәки Иҫке Әхәд тә, Зәбур ҙа, Инжил дә, Ибраһимға, ғәләйһис-сәләм, индерелгән сәхифәләр ҙә фәҡәт Рамаҙан айында тапшырыла йәки тапшырыла башлай.
Имам Садыҡ әйткән: «Тәүрат — Рамаҙандың алтыһында, Иҫке Әхәд — ун икеһендә, Зәбур — ун һигеҙендә, Ҡөрьән Ҡәҙер кисендә индерелә, дөрөҫөрәге, индерелә башлай».
Тимәк, Рамаҙан элек-электән ғилемгә юл асыу, Ғилемгә өйрәтеү айы булараҡ билдәле.
Рамаҙан — мосолман өсөн дә ғилем һәм тәрбиә айы.
Ураҙа ваҡытында мосолман бойоролғандарҙы тырышыбыраҡ үтәй, тыйылғандарҙан тыйылыбыраҡ тора белә, нәфсе ҡотҡоһона бирелеп бармай.
Был уның беренсе файҙаһы.
Икенсенән, ураҙа тотҡан кеше үҙен һәр ваҡыт Аллаһтың күҙ алдында ғына торған кеүек итеп тоя, Аллаһ ризалығы өсөн тип йәне теләгән, нәфсеһе ҡотортоп ҡына торған төрлө ләззәттәрҙән тыйылырға көс таба.
Ураҙа тотҡан кешенең был ваҡытта ҡан тамырҙары ҡыҫыла, шайтан унда элеккесә иркенләп йөрөй алмай башлай. Ураҙа тотҡан кеше ғәҙеллектә — көслө, игелектә — йомарт. Игелек менән ғәҙеллек — иманлы булыуҙың төп сифаты.
Ураҙа ғибәҙәте йылдың төрлө миҙгелдәренә тура килә: ҡыштың бик тә ҡыҫҡа һәм һалҡын көндәренән; һуң йәйге селләләрҙә үткән оҙон көндәр ҡабатланып тора. Ошо ауырлыҡтарҙы ла иҫәпкә алып, ураҙа ғибәҙәте, ғәҙәттә, көсө еткәндәрҙе күҙ уңында тота.
Ураҙа — һынау һәм һөйөнөс айы
«Үҙенең иманлы ҡәрҙәшенә һөйөнөс биргән кешегә Аллаһ Ҡиәмәт көнөндәге ауыр саҡтарҙа үҙенә һөйөнөс бирер. Бер сабыйҙы шатландырырлыҡ бер эш эшләгән кешенең Аллаһ Үҙенә тиңдәш тотоуҙа башҡа бөтә гонаһтарын ярлыҡар», — тип тә өйрәтә дин.
Хәҙистәрҙә тағы ла әйтелә: «Был фани донъяла үҙенең дин ҡәрҙәшенә берәр эштә ярҙам иткән бәндәһенә Аллаһ етмеш төрлө ғәмәлендә уңышҡа өлгәшергә мөмкинлек бирер, ти. Был ғәмәлдәрҙең уныһына ярҙам был фани донъяла күрһәтелер, 60-ы Ахирәткә ҡалдырылыр».
«Рамаҙан айы үтеп тә, гонаһтары ярлыҡанмай ҡалған; ата-әсәһе донъянан үтеп тә, уларҙың доғаһына мәхрүм булған кешегә ниндәй ҙә үкенес!» — тигән, ул.
Ураҙа тотҡан көндәр бәндәләрҙе хәрәмгә һуҙылырға ғына торған ҡулдарын кире тартып алырға, хәрәм кәсепкә барған аяҡтарҙы туҡтатып ҡалырға, үтеп кенә торған ғүмер тураһында уйланып алырға мәжбүр итә. Кешеләргә бирелгән ҡәҙерлеләрҙән-ҡәҙерле бүләк — ғүмер заяға үтмәйме, эшләргә тейешле игелектәр эшләнәме, аҙашып-һаташып йөрөмәйбеҙме, юлдан яҙмайбыҙмы? — Бына шуларҙы һәр кемдең иҫенә генә төшөрөп тора ураҙа ғибәҙәте.
Үҙенең Ҡөрьәнендә Аллаһ беҙгә:
«Әй, мөьминдәр! һеҙҙән элек йәшәгән кешеләргә бойоролған кеүек, һеҙгә лә һәр йылды бер ай ураҙа тотоу фарыз ителде. Ураҙаға кәмселек килтереүҙән һаҡланып, бәлки, тәҡүәләрҙән булырһығыҙ!» — ти.
«Әл-Бәҡара» (Һыйыр) сүрәһе, 183-сө аят
«Рамаҙан айы — бик хөрмәтле ай. Ул айҙа Аллаһтан кешеләргә тура юл күрһәтеүсе, тура юл тураһында асыҡ итеп аңлатып биреүсе Китабы — Ҡөрьән Индерелде, һеҙҙән Рамаҙан айына килеп еткән һәр Кем, әлбиттә, ураҙа тотһон!
Аллаһ һеҙгә ауырлыҡ теләмәй, еңеллек теләй. Ошо һанаулы ураҙа көндәрен тамамлап, һеҙгә тура юл күрһәткәне өсөн Аллаһты ололағыҙ, Уға шөкөр итегеҙ!» — ти.
Шул уҡ сүрә, 185-се аят
Мосолман ураҙаһының төп маҡсаты: ай дауамында тәнде таҙартыу, холоҡто камиллаштырыу, йәнде Аллаһ исемдәрендәге нурҙар менән биҙәп, һуңынан ошо нурҙан айырылмай йәшәй белеү.
Әлбиттә, бәндә тормошонда ғибәҙәт булараҡ ураҙаға тиңләшерлек ғәмәлдәр ҙә аҙ түгел. Улар күп. «Фән кешеһе, — тигән Ғәли хәҙрәт, — сауапты көндөҙ ураҙа тотоп, төндәрҙе намаҙ менән үткәргән, Аллаһ юлында ижтиһад итеп йөрөгән кешенән дә күберәк ала ла. Ғалим үлһә, диндә бушлыҡ тороп ҡала. Был бушлыҡты тултыра алһа ла, ғалимдың үҙенә лайыҡлы шәкерте генә тултыра алыр».
«Һәр нәмәнең зәкәте була, — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм. — Тәндең зәкәте — ураҙа».
«Тағы ла әйткән ул: «Фәрештәләрҙең ҡәберҙәрҙә ятҡан мәрхүмдәргә мөрәжәғәт итеп, уларҙың хәлен белеп кенә тормаған бер төнө лә юҡ, — тигән.
— Әле Ахирәт тормошон үҙ күҙҙәрегеҙ менән күреп ҡотоғоҙ алынып торған был мәлдә һеҙ кемдәрҙән күберәк көнләшәһегеҙ? — тиерҙәр улар.
— Мәсеттәргә йыйылып ҡына торған иманлы бәндәләрҙән көнләшәбеҙ, — тиерҙәр мәрхүмдәр. — Улар намаҙ уҡый — беҙ уны уҡый алмайбыҙ; улар зәкәт түләй — беҙ уны түләй алмайбыҙ; улар Рамаҙан айында ураҙа тота — беҙ тота алмайбыҙ. Улар артып ҡалған малдарынан саҙаҡа тарата — беҙ тарата алмайбыҙ».
«Мәхшәр көнөндә бәндәләр асығып бөтөрҙәр, һыуға һыуһаған хәлдә яланғас көйө эҫелә баҫып торорҙар. Шул көндө Аллаһ Үҙ ризалығы өсөн тип йәшәгән йылдарында башҡаларға ризыҡ биргәндәргә — ризыҡ, һыуһағандарға һыу биргәндәргә — эсемлек, кейем биргәндәргә кейем бирер», — тигән сәхәбәләрҙән Ғөбәйҙә бин Үмәйер пәйғәмбәребеҙҙең һүҙҙәрен ҡабатлап.
«Аллаһ ризалығы өсөн тип ысын күңел менән саҙаҡа биреп торған кеше ямғыр һыуҙары менән ерҙе һуғарыусы болотҡа оҡшаш», — тигәндәр ғалимдар.
«Саҙаҡа биргәндән мал кәмемәй, киреһенсә, игелектәр уны кәмеүҙәрҙән һаҡлай, — тип өйрәткән Мәүләнә Джәләлетдин Руми. — Иген сәскәндә келәттәр бушап ҡала. Ашлыҡтар бешеп, башаҡтар өлгөрөп еткәс, сәскән орлоғоңдо һин әллә күпмегә арттырыбыраҡ алаһың, буш ҡалған бер урынына әллә күпме амбарҙы тултырып ҡалаһың. Сәсмәй бикләп һаҡлаған игенең көйәләр менән сысҡандар ризығына әйләнеп, бөтөнләй юҡҡа сығасаҡ».
Саҙаҡа менән дә шулай.
Ураҙаның бәрәкәте, тимәк, саҙаҡала.
Сөләймән, ғәләйһис-сәләм, дәүләтендә батшалыҡтағы бөтмәҫ-төкәнмәҫ хазиналарҙы һаҡлау өсөн урын да булмай, әммә пәйғәмбәрҙең үҙ күңелендә мәрхәмәт-шәфҡәткә һәр ваҡыт урын табылып ҡына тора.
Изге Ҡөрьән бәндәләр өсөн ғилем сығанағы.
Ҡөрьән инә башлаған Рамаҙан айы, тимәк, ғилем, ғилем алыуҙы дауам итеп торған күнекмәләр айы.
«Ураҙа — ул ҡалҡан», — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм. Әҙәпһеҙлектән, оятһыҙлыҡтан, боҙоҡлоҡтан, тәрбиәһеҙлектән ҡалҡан.
«Ураҙа — йәһәннәм ялҡынынан һаҡланыу юлы», — Тигән имам Садыҡ, сөнки шайтан тигән нәмә кешене утка тартып ҡына тора.
«Мосолман ураҙаһы шайтанды оятҡа ҡалдыра, — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм. — Мосолман эшләгән игелектәр уны тәкә мөгөҙө һымаҡ итеп бөгөп ташлай. Аллаһуға булған һөйөү, игелектәр эшләүҙәге тырышлыҡ уның арҡа һөйәген һындыра, тәүбә итеп Аллаһы Тәғәләгә доға ҡылыуы боғаҙынан салып ташлай».
Тимәк, ураҙа тотҡан кеше эргәһендә шайтанға урын ҡалмай.
«Ураҙаны Аллаһ бәндәләрҙең ихласлыҡ дәрәжәһен тикшереү өсөн фарыз иткән», — тип аңлатҡан мөьминдәр әмире Ғәли хәҙрәт.
Хәҙисе Ҡотдусиҙа Аллаһы Тәғәләнең: «Әҙәм балаһының ураҙанан башҡа бөтә ғәмәле үҙе өсөн. Тотҡан ураҙаһы ғына — Миңә.
Ураҙа өсөн сауапты ла Мин үҙем бирәсәкмен!» — тигән һүҙҙәре килтерелә.
Рамаҙан — тыйылыу айы, ураҙа тыйыла белергә өйрәтә торған ғибәҙәт. Ураҙа тотҡан ваҡытта мосолман хәләл ризыҡ менән хәләл эсемлектәрҙән дә тыйылып торған кеүек, насар ғәҙәттәрҙән, насар һүҙҙәрҙән, ялғандан, ғәйбәттән, яла яғыуҙарҙан, һүҙ йөрөтөүҙән тыйылып тора. Тыйыла белеү — мосолмандың иң күркәм сифаты.
Рамаҙан айын Аллаһ өс өлөшкә бүлгән, тинек.
Беренсе ун көнлөгө — гонаһлы бәндәләрҙең хәленә инеп, мәрхәмәт-шәфҡәт һәм гонаһтарҙан кисереү алып килә торған рәхмәт көндәре.
Икенсеһе — мәғфирәт көндәре. Был көндәрҙә инде бөтә шартына килтереп ураҙа тотҡан мөьминдәрҙең гонаһтары ярлыҡана.
Өсөнсөһө — Аллаһтың ғазаптарынан ҡотолоп, уның рәхмәтенә тамам лайыҡлы булған көндәр.
Өсөнсө ун көндөң иң хөрмәтле кистәренән береһендә – Ҡәҙер кисендә – пәйғәмбәребеҙгә Ҡөрьән индерелә башлай.
Ураҙа — Ҡөрьән айы
«Рамаҙан айы, — ти Китап, — кешеләргә тура юл күрһәтеүсе, хаҡты ялғандан айырыусы дәлилдәр менән Ҡөрьән индерелә башлаған ай.
«Әл-Бәҡара» (Һыйыр) сүрәһе, 185-се аят
Пәйғәмбәребеҙ, ғәләйһис-сәләм, үҙе лә, уның шөһрәтле сәхәбәләре, сәхәбәләрҙе күреп белгән тәбиғиндар һәм тәбиғиндарҙы күреп белгән тәбғы-тәбиғиндар — бөтәһе лә Рамаҙан айы төндәрен Ҡөрьән уҡып, уның мәғәнәләрен аңларға тырышып үткәрә торған була.
Пәйғәмбәребеҙ өйрәткән: «Әгәр ҙә кеше Ҡөрьәндән бер генә хәреф уҡыһа ла, шул хәреф өсөн уға игелек яҙылыр.
Был игелектәрҙең һәр береһенә сауабы ла ун тапҡырға арттырып бирелер. «Әлиф, ләм, мим — бер — хәреф тип әйтмәйем мин. Әлиф — бер хәреф, ләм дә — бер хәреф, мим дә — бер хәреф», — тигән.
Хәҙистәрҙә тағы ла әйтелә: «Пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм, бик тә йомарт кеше була. Ә инде Рамаҙан айында Ябраил, ғәләйһис-сәләм, килеп, уны Ҡөрьән уҡырға өйрәткән, уның менән бергә Ҡөрьән уҡыған мәлдәрҙә ул йомарттарҙың да йомартына әйләнеп китә. Уның эргәһенә Ябраил Рамаҙан айының һәр төнөндә килеп йөрөй», — тиелә.
Рамаҙан айы килеп етеү менән имам Малик та үҙенең бөтә ғилми эштәрен ташлап, тик Ҡөрьән уҡыуға ғына бирелеп китә торған була. Имам Суфиян Әс-Саури ҙа шулай эшләй.
Ғөләмәләрҙән берәүҙәр ҡыямда өс көнгә бер, икенселәр — ете, өсөнсөләр ун көнгә бер тапҡыр Ҡөрьәнде тулыһы менән уҡып сыға торған булалар.
«Көндәрҙең яҡты ваҡытын ураҙа тотоп, төндәрҙе Ҡөрьән уҡып-үткәргән мосолмандың Ҡиәмәт көнөндә ике яҡлаусыһы — йәһәннәм утынан ҡурсалап тороусыһы булыр, тип өйрәтә дин. Улар — Ураҙа менән Ҡөрьән.
Хәҙистә әйтелә: «Ҡиәмәт көнөндә, — тиелә, — Ураҙа менән Ҡөрьән Аллаһ ҡолон үҙ яҡлауына алыр. Ураҙа әйтер: «Әй, Раббым! Көндөң яҡты ваҡыттарында мин уны ризыҡ менән һыуҙан мәхрүм иттем», — тиер. «Төндәрҙә мин уны татлы йоҡоларынан айырҙым, хәҙер уның өсөн шәфәғәтсемен», — тиер Ҡөрьән. Уларҙың был шәфәғәте ҡабул ителер».
Ҡөрьәнде былай ғына уҡып сығырға түгел, матур итеп көйләп, асыҡ, аңлайышлы итеп уҡырға бойора Китап.
«Ҡөрьәнде үҙегеҙҙең матур тауышығыҙ менән биҙәгеҙ, — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм. — Сөнки матур тауыш Ҡөрьәнде тағы ла күркәмерәккә әйләндерә».
“Иман, әхләҡи ҡиммәттәр” китабы, Сәләх Суҡбаев
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 23.05.2017 в 23:16, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
Уҙған аҙнала Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты советының киңәйтелгән ултырышы үтте. Сарала Ҡоролтайҙың Совет ағзаларынан тыш, республиканың Мәғариф министрлығынан, “Беренсе” сығарылыш уҡыусылары ассоциацияһынан һәм Республика ата-әсәләр комитетынан вәкилдәр, Өфөләге милли гимназиялар директорҙары ҡатнашты.
Ултырышты асып, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Әмир Ишемғолов Башҡортостан Республикаһының дәүләт инновацион дөйөм белем биреү ойошмаларының проблемалары һәм үҫеш перспективалары тураһында һүҙ тотто, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты уставының яңы редакцияһын күмәкләп ҡарарға саҡырҙы. Етәксе әйтеүенсә, милли мәктәптең уставы туған тел булараҡ башҡорт телендә уҡытыуҙы юридик яҡтан нығытырға, гимназияны башҡорт кадрҙары тәрбиәләүсе уҡыу йорто булараҡ һаҡлап ҡалыуға йүнәлтелергә тейеш. Камиллаштырылған уставты һуңынан республикалағы башҡа милли мәктәптәргә таратыу зарур.
Советта билдәләнеүенсә, бөгөн халыҡ һәм милли мәктәптәр нисбәте тура килмәй, бигерәк тә Өфө ҡалаһында башҡорт гимназиялары аҙ. Бынан тыш, милли мәктәпкә йәшәү урыны буйынса бөтөн балаларҙы ла уҡырға алыуҙары арҡаһында уҡыу ойошмаһы милли үҙенсәлеген һаҡлай алмай. Ошоно үҙ уңында тотоп, ултырышта Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитовҡа район үҙәктәрендә, ҡалаларҙа эшләп килгән башҡорт гимназияларын муниципалитет ҡарамағынан алып, дәүләт ҡарамағына күсереүҙе һорап мөрәжәғәт итергә, тигән тәҡдим индерелде.
Һуңғы арала башҡорт йәмәғәтселегенән Ҡоролтайға Өфөлә Татарстандың халыҡ шағиры Ғабдулла Туҡайға һәйкәл ҡуйырға йыйыныуҙары тураһында борсолоу белдереп яҙылған бихисап мөрәжәғәт килде. Совет ултырышында билдәләнеүенсә, Башҡортостандың баш ҡалаһында башҡорт халҡының арҙаҡлы улдары Әхмәтзәки Вәлиди, Шәйехзада Бабичҡа һәйкәл ҡуйылмайынса тороп, Туҡайҙың исемен мәңгеләштереү урынһыҙ. Был уңайҙан Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты Советы ҡарары нигеҙендә Мәҙәниәт министрлығына мөрәжәғәт менән сығырға, тигән ҡарар сығарылды.
Бынан тыш ултырышта «Башҡортостан Республикаһы дәүләт телдәре һәм Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү» дәүләт программаһының «Башҡорт теле» подпрограммаһы буйынса фекер алыштылар, Ҡоролтай янындағы Республика ата-әсәләр комитеты һәм Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетында ситтән тороп тауыш биреү үткәреү тәртибе хаҡындағы положениелар ҡаралды.
Совет ултырышында ҡаралған тағы бер һорау – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының «Башҡорт халыҡ геройы» тигән маҡтаулы исемен булдырыу. Ултырышта ҡатнашыусылар был тәҡдимде хуплап сыҡты. Ҡарарҙы раҫларға, миҙалдың формаһына конкурс иғлан итергә һәм уның документтарына бәйле эштәрҙе Башҡортостан Республикаһының юбилейына – 2019 йылғы байрам тантанаһына өлгөртөргә ҡарар ителде.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты матбуғат хеҙмәте.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты Советы ултырышы
ПРОТОКОЛЫ
11 апрель 2018 йыл, 16.00 сәғ.
Ултырышты алып барҙы – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайы депутаты Ишемғолов Әмир Миңләхмәт улы
Секретарь – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты аппараты баш белгесе Ҡотлогилдина Тәнзилә Рәхимғол ҡыҙы
17 Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты Советы ағзаһынан 14 кеше ҡатнаша. Кворум бар (теркәү исемлеге ҡушымтала).
Саҡырылғандар:
Сәфиуллина Розалия Рәсих ҡыҙы, Мәғариф министрлығының милли мәғариф, төбәктәр хеҙмәттәшлеге һәм дәреслектәр нәшер итеү бүлеге начальнигы;
Фәзлетдинова Ләйсән Нурмөхәмәт ҡыҙы, Р.Ғарипов ис. 1-се БРГИ директоры;
Ғөзәйеров Борис Миҙхәт улы, Р.Ғарипов ис. 1-се БРГИ-ны тамамлаусыларҙың «Беренсе» ассоциацияһы етәксеһе, юрист;
Биккинин Руслан Хәйҙәр улы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты эргәһендә Республика ата-әсәләр комитеты рәйестәше;
Әхмәҙиева Гөлназ Ғәфир ҡыҙы, Мостай Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһы директоры;
Республика ата-әсәләр комитеты ағзалары – 3 кеше;
«Беренсе» ассоциацияһы ағзалары – 5 кеше.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты Советы ағзаларының ҡарары менән көн тәртибенең тәүге һорауын хәл иткәс, «Беренсе» ассоциацияһы ағзалары Совет ултырышынан сығырға тейеш.
Көн тәртибе
- Башҡортостан Республикаһының дәүләт инновацион дөйөм белем биреү ойошмаларының проблемалары һәм үҫеш перспективалары. Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты уставының яңы редакцияһын ҡарау;
- «Башҡортостан Республикаһы дәүләт телдәре һәм Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү» дәүләт программаһының «Башҡорт теле» подпрограммаһын ҡарау;
- Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эргәһендәге Республика ата-әсәләр комитеты хаҡындағы положениены ҡарау;
- Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты Советының БР Мәҙәниәт министрлығы иғлан иткән Татарстандың халыҡ шағиры Ғабдулла Туҡайға һәйкәл төҙөү проектына конкурсын иғлан итеүенә мөнәсәбәте хаҡында;
- Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының «Халыҡ батыры» маҡтаулы исемен булдырыу хаҡында (Салауат Юлаев, Зәки Вәлиди, Шәйхзада Бабич, Миңлеғәли Шайморатов һ.б.);
- Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетында ситтән тороп тауыш биреүҙе ойоштороу тәртибе хаҡында положениены ҡарау;
- Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эргәһендә Аҡһаҡалдар һәм Ағинәйҙәр ҡоро положениеһын ҡарау;
- Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эргәһендә Аҡһаҡалдар һәм Ағинәйҙәр ҡоро рәйесе вазифаһына кандидатура ҡарау;
- Төрлөһөнән
1-се һорау – Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты уставының яңы редакцияһын ҡарау.
Күзбәкова Рәйсә Абдрахман ҡыҙы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты баш белгесе, Уставҡа өҫтәлмәләр һәм үҙгәрештәр менән таныштырҙы. (Ҡушымта 2)
Ә.М.Ишемғолов, Ф.Ғ. Хисамитдинова, Р.Р. Сәфиуллина, Т.Ғ. Мөхтәров, Б.М. Ғөзәйеров, Г.Ғ. Әхмәҙиеваларҙы тыңлағас, түбәндәге ҡарар сығарылды:
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты Советы ағзалары тәҡдим ителгән өҫтәлмәләрҙе ҡабул итә. Устав туған тел булараҡ башҡорт телендә уҡытыуҙы юридик яҡтан нығытырға, гимназияны башҡорт кадрҙары тәрбиәләүсе уҡыу йорто булараҡ һаҡлап ҡалыуға йүнәлтелергә тейеш. Б.М. Ғөзәйеровҡа камиллаштырылған уставты 13 апрелдә гимназия коллективы тарафынан ҡарауға һәм ҡабул итеүгә сығарырға, 15 апрель Мәғариф министрлығына тапшырырға тәҡдим итә. Устав ҡабул ителгәс, башҡа башҡорт милли гимназия-лицейҙары өсөн өлгө булырға тейеш.
Башҡортостан Республикаһының дәүләт инновацион дөйөм белем биреү ойошмаларының проблемалары һәм үҫеш перспективалары менән Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты баш белгесе Күзбәкова Рәйсә Абдрахман ҡыҙы таныштырҙы.
Ә.М.Ишемғолов, Ф.Ғ. Хисамитдинова, Г.Г.Янбаева, Т.Ғ. Мөхтәров, Г.Ғ. Әхмәҙиева, Л.Н. Фәзлетдиноваларҙы тыңлағас, түбәндәге ҡарар сығарылды:
- Башҡортостан Республикаһы Башлығы Р.З.Хәмитовҡа милли гимназия-лицейҙары селтәрен һаҡлау һәм уларҙы территориянан азат итеү сараһын күреүен һорап мөрәжәғәт итергә;
- Мәғариф министрлығынан республика ҡарамағындағы уҡыу йорттарының һәм милли гимназия һәм лицейҙарының етәкселәрен Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты менән килешеп тәғәйенләүен һорарға;
- Милли мәктәптәргә йәшәү урыны буйынса бөтә балаларҙы ла уҡырға алыуҙары арҡаһында уҡыу ойошмалары милли үҙенсәлеген һаҡлай алмауын иҫәпкә алып, Мәғариф министрлығынан бөгөнгө көндә яҡлауға ныҡ мохтаж булған ҡайһы бер милли инновацион уҡыу йорттарын дәүләт ҡарамағына күсереүгә бәйле һорауҙы ҡарауын һорарға;
- Мәғариф министрлығынан милли уҡыу йорттарының етәкселеге менән берлектә республика дәүләт инновацион дөйөм белем биреүсе уҡыу йорттарында уҡытыуҙың һәм тәрбиә эшенең сифатын яҡшыртыу, педагогик кадрҙарҙың квалификацияһын күтәреү буйынса план төҙөүен һәм уны эҙмә-эҙлекле ғәмәлгә ашырыуын һорарға;
- Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетына Рәми Ғарипов исемендәге Башҡорт республика гимназия-интернатында һәм милли гимназия-лицейҙарҙа туған телдәрҙе уҡытыуҙың, тәрбиә эшенең торошон һәм гимназияға балаларҙы ҡабул итеүҙе контролдә тотоуҙы йөкмәтергә.
- Бөгөн халыҡ һәм милли мәктәптәр нисбәте тура килмәүен иҫәпкә алып, булған мөмкинлектәрҙе файҙаланып, милли мәктәптәр селтәрен киңәйтергә.
2-се һорау – «Башҡортостан Республикаһы дәүләт телдәре һәм Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү» дәүләт программаһының «Башҡорт теле» подпрограммаһын ҡарау
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Ә.М. Ишемғолов тәҡдиме менән, бик киң спектрҙы алған һорау булыуын иҫәпкә алып, икенсе совет ултырышына ҡалдырырға ҡарар ителде.
3-сө һорау – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эргәһендә Республика ата-әсәләр комитеты хаҡында положениены ҡарау
Р.Х. Биккинин, Ә.М. Ишемғолов, Г.Г. Янбаева, Р.А. Күзбәковаларҙың ата-әсәләр комитеты эше тураһында мәғлүмәтен тыңлағас, положениены ҡабул итергә һәм раҫларға тигән ҡарар сығарылды.
4-се һорау – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты Советының БР Мәҙәниәт министрлығы иғлан иткән Татарстандың халыҡ шағиры Ғабдулла Туҡайға һәйкәл төҙөү проектына конкурсын иғлан итеүенә мөнәсәбәте хаҡында.
Ә.М.Ишемғолов, В.Х. Аҙнаев, Н.М. Ҡалмантаев, А.Ш. Ярмуллин, А.И. Аҡманов, Г.Г.Янбаеваларҙы тыңлағас, түбәндәге ҡарар сығарылды:
һуңғы арала башҡорт йәмәғәтселегенән Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетына Өфөлә Татарстандың халыҡ шағиры Ғабдулла Туҡайға һәйкәл ҡуйыуға ҡарата борсолоу белдереп яҙылған мөрәжәғәттәренә таянып, тәү сиратта Башҡортостандың баш ҡалаһында башҡорт халҡының арҙаҡлы улдары Әхмәтзәки Вәлиди, Шәйехзада Бабичҡа һәйкәл ҡуйылмай тороп, Туҡайҙың исемен мәңгеләштереү урынһыҙ икәнлеген һыҙыҡ өҫтөнә алып, Мәҙәниәт министрлығына Шәйехзада Бабичҡа һәйкәл ҡуйыуҙы һорап мөрәжәғәт итергә.
5-се һорау – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының «Халыҡ батыры» маҡтаулы исемен булдырыу хаҡында (Салауат Юлаев, Зәки Вәлиди, Шәйхзада Бабич, Миңлеғәли Шайморатов һ.б.)
Ә.М. Ишемғолов, Г.Г. Янбаева, Ф.Ғ. Хисамитдинова, Р.С. Баяновтарҙы тыңлағас, түбәндәге ҡарар сығарылды:
атамаһын Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының «Башҡорт халыҡ геройы» маҡтаулы исеме тип үҙгәртеп, положениены нигеҙҙә ҡабул итергә, үҙгәрештәр индереп, Башҡарма комитет ултырышында раҫларға. Миҙалдың формаһына конкурс иғлан итергә һәм уның документтарына бәйле эштәрҙе Башҡортостан Республикаһының юбилейына, 2019 йылғы байрам тантанаһына өлгөртөргә.
6-сы һорау – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетында ситтән тороп тауыш биреүҙе ойоштороу тәртибе хаҡында положениены ҡарау
Ә.М. Ишемғолов, В.Х. Аҙнаевтың тәҡдимдәрен тыңлап, түбәндәге ҡарар сығарылды:
Башҡарма комитет ағзалары төрлө сәбәптәр арҡаһында Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ултырыштарында ҡатнаша алмағанда, ситтән тороп тауыш биреү практикаһын ҡулланыу маҡсатында положениены ҡабул итергә һәм раҫларға.
7-се һорау – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эргәһендә Аҡһаҡалдар һәм Ағинәйҙәр ҡоро положениеһы хаҡында
Ҡарар: оло йәштәге, ихтирам ҡаҙанған ағай-апайҙарҙы Ҡоролтай эргәһендә Аҡһаҡалдар һәм Ағинәйҙәр ҡорона тупларға, положениеһын нигеҙҙә ҡабул итергә, өҫтәлмәләр, үҙгәрештәр индереп, Башҡарма комитет ултырышында раҫларға.
8-се һорау – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эргәһендә Аҡһаҡалдар һәм Ағинәйҙәр ҡоро рәйесе вазифаһына кандидатура ҡарау
Ә.М. Ишемғоловтың тәҡдиме менән Аҡһаҡалдар һәм Ағинәйҙәр ҡоро рәйесе вазифаһына Аҙнаев Вельмир Хайбрахман улының кандидатураһын тәҡдим итергә һәм Башҡарма комитет ултырышында раҫларға.
Просмотров (42)


text:
Карпат тауҙары
Карпат тауҙары (Карпат, рус. Карпаты, укр. Карпати, нем. Karpaten, словак. Karpaty, мадьярса Kárpátok, рум. Carpaţi, сер. Карпати) — Үҙәк Европалағы, атап әйткәндә, Чехия, Словакия, Украина, Венгрия, Польша, Румыния, Сербия и өлөшләтә Австрия биләмәләрендәге тау системаһы.
Йөкмәткеһе
Топоним[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең эраның I быуат рим хроникаларына ярашлы, был урындарҙа карп ҡәбиләһе йәшәгән. Шулай ҙа, ҡәбилә тау исемен алғанмы йә, киреһенсә, тау ҡәбилә исеме менән аталғанмы — был һорауҙарға тарихсылар һәм телселәр аныҡ ҡына яуап бирә алмай.
Иң таралған гипотеза буйынса Карпат — ибһе теле *sker-/*ker- «тау-ташлы урын, ҡаялар» һүҙенән барлыҡҡа килгән. Быға иң яҡын тура килгән эквивалент хәҙерге телдәрҙән албан телендә бар: karpë «тау, таш», ә әрмән телендә: qaripat (qar — таш, pat — стена) һүҙе «таш стенаһы» тип аңлатыла. Атаманың сығышы төрки һүҙенә бәйле тигән фекер буйынса, Карпат — «ярҙарҙан сығыу», «переливаться через край» тип аңлатыла[1].
Антика һәм Урта быуаттар дәүерендә Карпат тауҙарын Сармат тауҙары, ә Рустә Уғыр тауҙары тип атағандар.
Ер тетрәү ҡурҡынысы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тышҡы Көнсығыш Карпат тауҙары ер тетрәү йәһәтенән (сейсмик яҡтан) Европаның иң ҡурҡыныслы төбәктәренең береһе. Карпаттағы сейсмик әүҙемлек хаҡында II—III быуат рим сығанаҡтарында уҡ билдәләнә. ХVIII быуат аҙағынан регионда халыҡ һанының бик тиҙ артыуы һәм урбанизация һөҙөмтәһендә, сейсмик әүҙемлектән зыян күреүҙәр күбәйә барған. Сөйсмик әүҙемлектең эпицентры Вранча зонаһы тип аталған ерҙә урынлашҡан, бында ер тетрәүҙәрҙең көсө Рихтер шкалаһы буйынса 8 баллға барып етә. Иң емергесле ер тетрәүҙәр 1940 һәм 1977 йылдарҙа теркәлгән.
Составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Карпат тауҙары бер нисә өлөштәргә бүленә (һандар «Карпат тауҙары составы» рәсеменә тап килә):
- Тышҡы Көнбайыш Карпат
- Көньяҡ-Моравия Карпаты
- Микул тауҙары
- Нидеростеррайхише Инзельбергшвелле
- Үҙәк-Моравия Карпаты
- Словакия-Моравия Карпаты
- Аҡ Карпаттар
- Яворники
- Көнбайыш Бескид
- Моравия-Силезия Бескиды
- Үҙәк Бескид
- Оравска Магура
- Орав Бескиды (Живец Бескиды)
- Кисуц Бескиды
- Көнсығыш Бескид (өлөшләтә Тышҡы Көнсығыш Карпатта урынлашҡан)
- Пьенин
- Любовньянска Врховина
- Чергов
- Подгуольно-Магура һырты
- Спишска Магура
- Бахурень
- Левочске Врхи
- Шаришска Врховина
- Скорушинске Врхи
- Көньяҡ-Моравия Карпаты
- Эске Көнбайыш Карпат
- Словак Руда тауҙары
- Спишско-Гемерский Карст
- Муранска Планина
- Словацкий Рай
- Воловске Врхи
- Столицке Врхи
- Вепорске Врхи
- Ревуцка-Врховина
- Словацкий Карст
- Чьерна-Гора
- Спишско-Гемерский Карст
- Фатра-Татра өлкәһе
- Кесе Карпат (шул иҫәптән Хундсхаймер Берге)
- Поважски-Иновец
- Трибеч
- Жьяр
- Велька Фатра
- Мала Фатра
- Шипска Фатра
- Татра, шул иҫәптән
- Көнбайыш Татра
- Червене Врхи
- Липтовские Татры
- Липтовские Копы
- Особита
- Рогаче
- Сивый Врх
- Көнсығыш Татра
- Высокие Татры
- Бельянские Татры
- Көнбайыш Татра
- Низкие Татры
- Горнадска Котлина
- Стражовске-Врхи
- Старогорске Врхи
- Хочске Врхи
- Сулёвске Врхи
- Словацкое Среднегорье
- Втачник
- Штьявницке Врхи
- Кремницке Врхи
- Погронски Иновец
- Поляна
- Яворье
- Крупинска Планина
- Зволенска Котлина
- Оструожки
- Матран-Слан өлкәһе
- Бурда
- Сланске Врхи
- Земплинске Врхи
- Матра
- Бёржёнь
- Словак Руда тауҙары
- Тышҡы Көнсығыш Карпаи
- Түбәнге Бескиды
- Бескидское Предгорье
- Ондавска Врховина
- Лаборецка Врховина
- Бусов
- Көнсығыш Бескид (өлөшләтә Тышҡы Көнбайыш Карпатта урынлашҡан)
- Урманлы Бескид йәғни Полонин
- Көнбайыш Бещад
- Буковске Врхи
- Көнсығыш Бещад
- Верховин һыу айырғыс һырты
- Горган
- Көнбайыш Бещад
- Полонин Бескиды
- Тигеҙ Полонин
- Черногора һырты
- Урманлы Бескид йәғни Полонин
- Түбәнге Бескиды
- Эске Көнсығыш Карпат
- Вигорлат-Гутин теҙмәһе
- Вигорлат
- Вигорлат-Гутин теҙмәһе
- Көньяҡ Карпат
- Көнбайыш Румын Карпаты
- Трансильвания платоһы
- Серб Карпаты
Альп тауҙарының иң көнсығыш өлөшөндәге — Лейт тауҙары һәм Карпаттың иң көнбайыш өлөшөндәге — Хундсхаймер Берге араһындағы алыҫлыҡ 14 км тәшкил итә[2].
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Мурад Аджи. История тюрков — Москва: АСТ, 2015. — Б. 130. — 320 б.
- ↑ Хайнбургские горы
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Туристы в Карпатах: Путеводитель / Авторы: В. Т. Галяпин, С. А. Щербаков, Р. П. Красий, П. М. Снисаренко, М. И. Бобылев, В. В. Пашута; Художник Э. Ф. Медвецкая — Ужгород: Карпаты, 1966. — 288 б. — 37000 экз. (в пер.)


text:
Дауа – аяҡ аҫтында, тигән боронғолар. Ысынлап та, элек халҡыбыҙ сир-сырхауға шифаны ашаған ризығы, шөғөлләнгән кәсебе, тәбиғәт биргән һанһыҙ ниғмәттәр аша тапҡан. Үкенескә ҡаршы, был дауалау алымдарының, им-том серҙәренең бихисабы онотолған, тиергә була, сөнки хәҙер беҙ саҡ ҡына сөскөрһәк тә, дарыу ҡаба һалабыҙ, ә дарыуҙың яртыһы – ағыу, тигәнде онотоп ебәрәбеҙ.
Борон-борондан малсылыҡ менән ныҡлап шөғөлләнгән халҡыбыҙ тап ошо тармаҡ менән бәйле бағым серҙәрен дә яҡшы белгән. Мәҫәлән, һарыҡтың итен дә, йөнөн дә, тиреһен дә, әләф-тәләф итмәй, файҙалы ҡулланғандар. Йөндән кейеҙ һәм тула баҫып, тирмә ҡорғандар, кейем теккәндәр. Йәш килендәрҙең бирнәһендә һарыҡ йөнөнән эшләнгән зиннәтле балаҫтар булһа, егеттәр ҡалымға һарыҡ биргән. Тиреһе дауа өсөн ҡулланылған, йәғни һалҡын тейҙергән кешене яңы һуйылған һарыҡ тиреһенә урап һалғандар, эс майын иретеп эсергәндәр, тәненә япҡандар. Бөгөн бына ошо онотолоп барған дауалау алымдары тураһында данлыҡлы Ғабдулла ишандың бүләсәре, билдәле Әнүәр мулланың ейәнсәре Дилара Мөхөтдин ҡыҙы Рафиҡова һөйләй.
– Аяҡ-ҡулы, арҡа-биле һыҙлап, быуындарына һары һыу йыйылып ыҙалаған кешене тирегә төрөп дауалау өсөн һау-сәләмәт, бөтә ағзаһы теүәл, ҡарар күҙгә күркәм һарыҡ малы һайлана. Яңы һуйылған мал тиреһе йылы ғына килеш ауыртҡан ергә яҡшы итеп урап бәйләп ҡуйыла. Был эш тандыр ғына итеп яғылған мунсала башҡарыла. Тиренең йылыһы бөткәнсе, кеше тирләгәнсе тоторға кәрәк. Аҙаҡ өс көн самаһы ныҡ һаҡланыу, йылы кейенеп йөрөү шарт. Ҡулланылған тирене, Ер-Әсәгә рәхмәт әйтеп, ергә күмергә.
Һарыҡтың эс майы ла ныҡ файҙалы. Уны тимерәү, һыҙлауыҡ, сиҡан кеүек тире ауырыуҙарына, оҙаҡ бөтәшмәй ыҙалатҡан яраларға, табала ҡыҙҙырып, эҫе килеш һөрткәндәр. Фатима, Ғәйниямал өләсәйемдәр мунсаға инер алдынан йәки йәйҙең эҫе көндәрендә, мейе кипмәһен тип, баш түбәһенә һарыҡтың эс майын йә һары май һылап, сәй ҡурғашы менән ҡаплап, яулыҡ ябынырҙар ине. “Мейе кипһә, нимә була, өләсәй?” – тип һораһаҡ, “Кешенең зиһене томалана, хәтере насарая”, – тип яуаплай торғайнылар. Әлеге ваҡытта тап ана шундай сирлеләр – иҫен юғалтып, аҡылдан яҙып ауырыусылар күп. Бының сәбәбе мейе кибеүҙә түгелме икән, тип уйлап ҡуям ҡайһы саҡта, сөнки күптәр эҫе ҡояш аҫтында ла яланбаш йөрөүҙе хуп күрә.
Һарыҡ малының тиреһен, майын ғына түгел, йөнөн дә дауалауҙа ҡуллана белгәндәр. Тубыҡтар һыҙлап ыҙалатһа, сайырлы йөн бәйләгәндәр. Ҡатыу менән йонсоған кешенең арҡаһына япҡандар. Һарыҡ йөнөнөң көнкүрештәге ҡулланылышы ла бик киң: баҡта юрған һырығандар, баш ауыртҡанда мендәр эшләп яҫтанғандар. Әйткәндәй, баҡта, йәғни һарыҡ йөнөнән эшләнгән юрған бик үҙенсәлекле – ҡышҡыһын йылы, ә йәйгеһен тирләтмәй. Балаға уҙа алмаған ҡатындарҙы кейеҙгә төрөп, эсе урынына ултырһын өсөн тигеҙ ергә һалып тәгәрәткәндәр. Йөндән бәйләнгән ойоҡбаш, баҫылған быйма ла йылы, уңайлы булыу менән рәттән дауалау көсөнә эйә. “Йөн нәски кейегеҙ, аяғығыҙ һыҙламаҫ”, – ти торғайны гелән өләсәйем.
Бына шулай, халҡыбыҙ көнкүрештәге ябай ғына әйберҙәрҙең файҙаһын да, шифаһын да күрә һәм ҡуллана белгән.


text:
Синтоизм
- "Синто" бите бында йүнәтелә.
Синтоизм, синто (япон. 神道синто: , «аллалар юлы») — Японияның традицион дине.
Синтоизм. Тәржемә иткәндә «синто» һүҙе «аллалар юлы» тигәнде аңлата. Был бик боронғо мәжүси дин, уға изге һәм яуыз рухтарға ышаныу, япондарҙың уларҙы мәрхәмәтләндереү өсөн атҡарған йолалары хас. Синтоизмда аллалар күп булған, ләкин улар араһында Аматэрасу тигән Ҡояш алиһәһе төп урын алып тора. Япон императорҙары унан яралған, тип инанғандар. Шуға күрә хакимлыҡ итеүсе аҡһөйәктәр Күктән төшкән, тип иҫәпләнгән, һәм уларҙың абруйҙары бәхәсһеҙ булған.
Синтоизм тәғлимәте буйынса билдәле шарттарҙа һәр әруах Аллаға әйләнә ала, әммә бының өсөн бөтә дини йолаларҙы үтәргә — табынырға, ғибәҙәт ҡылырға, ҡорбандар килтерергә кәрәк.
Синтоизм Японияла император власын нығытыу өсөн файҙаланылған. VII быуатта император синтоизмдың баш жрецы булған.


text:
Яңылыҡтар
2016 йылда республиканың моноҡалаларында 1735 яңы бәләкәй предприятие барлыҡҡа килде
Моноҡалаларҙа бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү өсөн федераль аҡса алыу күләме буйынса Рәсәй Федерацияһы төбәктәре араһында республика ике йыл рәттән беренсе урынды биләй. Бөтә Рәсәй ҡалалары араһында Мәскәү һәм Санкт-Петербургтан һуң Күмертау өсөнсө тора. Башҡортостан Республикаһының Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты коллегияһында ведомство етәксеһе Вячеслав Ғиләзетдинов хәбәр итеүенсә, яҡынса 500-ләп яңы эш урыны булдырған һәм 2,5 мең самаһы һаҡлап ҡалған 180 бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекты субсидиялар һәм гранттар алды.
«Республиканың биш моноҡалаһында былтыр йәнә 1735 бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекты теркәлде. Быйыл тағы ла күберәк һөҙөмтәләр көтөп ҡалабыҙ, сөнки 2016 йыл моноҡалаларҙы үҫтереү буйынса проекттың башы ғына ине», — тип билдәләне Вячеслав Ғиләзетдинов.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.


text:
Өфө мәшғүллек хеҙмәте 199 мең һумға сайтты яңыртыуға заказ биргән
Өфө мәшғүллек хеҙмәте 199 мең һумға сайтты яңыртыуға заказ биргән Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Өфөләге Халыҡ мәшғүллеге үҙәге «Башҡортостан Республикаһында халыҡҡа хеҙмәт баҙары тураһында мәғлүмәт биреү һәм граждандарҙың һөнәри өҫтөнлөктәрен билдәләү» веб-ресурсын яңыртыу, оптималләштереү һәм программа тәьминәтен файҙаланыу хоҡуҡтарын биреү буйынса хеҙмәттәр күрһәтеүгә һатып алыу иғлан иткән.
Килешеү хаҡы 199 мең һум. Ғаризалар 2018 йылдың 24 июленә тиклем ҡабул ителә, аукцион 30 июлдә була.
Эштәрҙе республика ҡаҙнаһы финанслай. Кесе эшҡыуарлыҡ субъекттарының, социаль йүнәлешле коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың өҫтөнлөгө дәүләт һатып алыуҙары сайтында яҙылған.
http://www.bashinform.ru/news/1186850-ufimskiy-tsentr-zanyatosti-zakazhet-modernizatsiyu-sayta-za-199-tysyach-rubley/


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Бейеүҙе йәнле иткән Ләлә
Бейеүҙе йәнле иткән Ләлә
Алты йәштән сәхнәгә сыҡҡан талантлы Әбйәлил ҡыҙы заманында Фәйзи Ғәскәров ансамбленә барыуҙан баш тартып, тыуған яғына ҡайтып, өс тиҫтә йылдан ашыу инде балаларҙы серле бейеү донъяһына ылыҡтыра
Хеҙмәттәшем, курсташым Зөһрә Йәһүҙина менән журналистика, уның нескәлектәре, яуаплылыҡ, остаздарыбыҙ тураһында һөйләшкәндә, мәҡәлә геройҙары хаҡында ла һүҙ сыҡты. Уйламай һис ҡасан хәбәр һөйләмәгән, төплө аҡыллы Зөһрә:
– Элек бергә эшләгән, беҙҙе, йәштәрҙе, оҫталыҡ серҙәренә өйрәткән Мөнир Ҡунафин, Гөлсимә Ризуанова, Рәшиҙә Мәһәҙиеваларҙың кәңәштәрен тотоп геройҙар һайлайым, – тине. – Мәҫәлән, кемде яҙам, тиһәң дә, Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы: “Ә ул кеше республика кимәлендәге гәзиткә яҙырға лайыҡлымы?” – тигән һорау ҡуя торғайны. “Йәшлек”тең абруйын шулай һаҡланы элекке журналистар, кимәлен юғары тотто.
Хаҡлы Зөһрә. Үкенескә күрә, ҡайсаҡ әле үҙҙәрен бер ни менән дә күрһәтмәгән, тормош һурпаһын эсеп өлгөрмәгән, һынауҙар үтмәгән осраҡлы кешеләр ҙә гәзит битенә эләгеп ҡуя. Ә бына сираттағы һүрәтләмәнең геройы тураһында: “Ә ул кеше лайыҡлымы?” – тип һораһалар, унлата-йөҙләтә лайыҡлы, тип яуапларға мөмкин булыр ине. Сөнки Әбйәлил районының талантлы ҡыҙы, уҡытыусы, хореограф-балетмейстер Ләлә Йәнекәйева бына өс тиҫтәнән ашыу йыл малай һәм ҡыҙҙарҙы бейеү сәнғәтенә ылыҡтыра, мәҙәниәтебеҙҙең үҫешенә тос өлөш индерә, рухи байлығыбыҙҙы һаҡлап, арттырып, халҡыбыҙға фиҙакәр хеҙмәт итә. Ул үҙе ошо йәһәттән башҡарған эшенә әллә ни ҙур әһәмиәт бирмәй, бына ниндәй уңыштарға өлгәшәбеҙ, тип күкрәк ҡаҡмаһа ла, эш һөҙөмтәләре һәр саҡ һоҡландыра – бейеүселәре сәхнәләрҙе дер һелкетеп тә, талғын, йомшаҡ баҫып бейегәндә лә алҡыштарға күмелә, тамашасы һөйөүен яулай, ижади бәйгеләрҙә призлы урындар яулай. Әлбиттә, һөйөнә уҡытыусы йәш бейеүселәренең уңыштарына, хас та ҡасандыр уның сәхнәләге тәүге аҙымдарына остаздары ҡыуанған кеүек.
– Сәхнәгә тәүге тапҡыр алты йәштә сыҡтым, – тип һөйләй тыйнаҡ ҡына көлөп Ләлә апай. – Ул замандарҙа әле үк урам менән урам ярышып, концерттар ҡуйҙылар. Клуб директоры Гөлшат Кәримова, һәләтем барлығын күреп, сығыш яһарға сығарҙы. Хәҙер, анау ҡәҙәрем ғәм алдында бейергә нисек ҡурҡмағанмын икән, тип аптырайым. Гөлшат апайҙың, йәш кенә ҡыҙыҡайҙың, эшкә килгән генә сағы, ул беҙҙе гел агитбригадаларға ойоштороп, концерттарға алып сығып китә торғайны. Киләсәктә “әртис” булам, тип хыялланып, уйымда гел бейеү ине. Мәктәп пионервожатыйы Рәйлә апай Вилданова алып барған бейеү түңәрәгендә теләп шөғөлләндем, үҙем дә балаларҙы бейергә ихласлап өйрәттем. Туғыҙынсыла уҡығанда, Гөлшат апай Фәйзи Ғәскәров исемендәге ансамбль тураһында һөйләп ҡыҙыҡтырҙы ла, кәүҙәң килешеп тора, матур, тип, мәҙәниәт-ағартыу техникумына барырға күндерҙе. Буласаҡ һөнәрем буйынса имтиханды “бишле”гә тапшырып, башҡа райондарҙан бейеү өйрәнмәйенсә килгән ҡыҙҙарҙы бейергә өйрәтә һалып, уҡырға инеп киттем. Уҡып бөткәс, Фәйзи Ғәскәровтың ансамбленән Риф Ғәбитов менән Гүзәл Әсәҙуллина егет һәм ҡыҙҙарҙы һайлап алырға килгәйне. Шунда барырмын, тип хыялланғайным да, ағайҙарым ебәрмәне. Артист тормошо – тормош түгел, тинеләр. Ә атай-ағайҙарҙың һүҙен нисек йығаһың?! Мин дә уларға ҡаршы сыҡманым, хыялым менән хушлаштым. Риф ағай, Гүзәл апайҙар осрағанда, бына беҙгә килгән булһаң, күптән хаҡлы ялға сығыр инең, тип мәрәкәләй. Ләкин мин тыуған районыма ҡайтҡанға үкенмәйем, сөнки шул тиклем эшемде яратам. Асҡарҙың 1-се һанлы һәм балалар сәнғәт мәктәптәрендә күңел һалып эшләйем.
Репертуарыбыҙҙа башҡорт, рус, татар, испан һәм башҡа халыҡтарҙың бейеүҙәре бар. Ә “Байыҡ” телевизион конкурсы барлыҡҡа килгәс, башҡорт бейеүҙәренә, фольклорға иғтибарҙы бермә-бер арттырҙыҡ. Юғиһә, һуңғы йылдарҙа башҡорт бейеүҙәренә Кавказ, татар бейеүҙәре элементтары ҡушылып китә ине. Ә беҙҙең алда киләһе быуындарға үҙебеҙҙең халыҡ бейеүҙәрен шул килеш кенә һаҡлап тапшырыу бурысы тора.
Башҡорт бейеүенә мөкиббән киткән Ләлә апайҙы, ул саҡтағы райондың “Йәшлек” бейеү ансамбле солисын, йәштәр һабантуйында сәхнәлә күреп, Хөрмәт Үтәшев та театр бүлегенә уҡырға инергә өндәй. Минән ниндәй артист сыҡһын инде, матур итеп һөйләшә лә белмәйем, тип саҡырыуҙы кире ҡаға һылыу, талантлы бейеүсе. Унда һине “һә” тигәнсе һөйләшергә лә, үҙеңде сәхнәлә тоторға ла өйрәтерҙәр ине, тип баш сайҡай танылған артист.
– Хәйер, ҡайһы ваҡыт үкендереп тә ҡуя, әллә бармай, мөмкинлектәрҙе файҙаланмай хаталандыммы икән, тип, – Ләлә апай уйға ҡала. – Ярай, үткәндәргә – салауат. Ул саҡта “Йәшлек”тең солисы инем, районда ғына түгел, тотош республикала танылғайныҡ, күрше төбәктәр буйлап та сығыш яһаныҡ, сит илдәргә лә гастролгә барҙыҡ. Хәҙер уҡыусыларым менән йөрөйөм. Былтыр Төркиәгә фестивалгә барып ҡайттыҡ. Атай-әсәйҙәр ярҙамы менән, әлбиттә. Яңыраҡ Мәскәүгә, Грузияға саҡырыу килде. Ҡайҙа барам тиһәң дә, аҡса кәрәк. Ә бейеү ҡуям тиһәң – кейем кәрәк. Кейемең булмаһа, эшең күренмәй ул. Мин эшләгән мәктәп директорҙары Миләүшә Ямалова менән Гүзәл Ниязғоловаға был йәһәттән бер һүҙем юҡ – бейеүҙәргә матур-матур костюмдар тектерҙеләр. Беҙгә уңыш килтергән “Ете ҡыҙ” бейеүе өсөн кейемдәрҙе иһә Фәйзи Ғәскәров исемендәге ансамблдән алып ҡайтып, таҫма, уҡа, тәңкәләрен алмаштырғайныҡ, төҫөн ташлаған әйберҙәр күҙ алдында яңырҙы ла ҡуйҙы! “Ете ҡыҙ” менән “Байыҡ”та гран-при алғас, Юрий Энтиндың ижади үҙәге ойошторған “Һин йәшәгән төбәк” исемле Бөтә Рәсәй фестиваленең төбәк ярышына барып, унда ла гран-при яуланыҡ, фестивалдең финалына саҡырыу ҙа алдыҡ. Һәм Мәскәүҙә, фестивалдең йомғаҡлау этабында ла, иң-иң юғары баһаға лайыҡ булдыҡ. Сит ерҙә сығыш яһағанда, барыһын да “Ете ҡыҙ” бейеүенең легендаһы ла, кейемдәребеҙ, биҙәүестәребеҙ ҙә һоҡландыра, ҡыҙыҡһыныу уята, хайран итә. Шул мәлдә халҡыбыҙ, тарихыбыҙ, мәҙәниәтебеҙ өсөн оло ғорурлыҡ тойғоһон кисерәбеҙ.
Ләлә Дамир ҡыҙы етәкләгән ике өлгөлө балалар бейеү ансамблдәренең дә еңеүҙәрен барлай башлаһаҡ, гәзит бите етмәҫ! “Алтынай” ҙа, “Йондоҙ” ҙа “Еҙ үксә”, “Байыҡ”, “Дуҫлыҡ әйлән-бәйләне”, “Һин йәшәгән төбәк” кеүек конкурс-фестивалдәрҙә геүләтеп сығыш яһай. Балаларҙы ғына бейетеп ҡалмай, Ләлә апай үҙе лә “Әбйәлил биҙәктәре” фольклор ансамбле составында “Байыҡ”та гран-при яуланы, “Ауаз” башҡорт халыҡ мәҙәниәте фестиваленең I дәрәжә дипломы лауреаты булды! Рәсәй һәм Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлыҡтары, Республика халыҡ ижады үҙәге, Силәбе өлкәһе, Илеш, Күгәрсен, Әбйәлил райондары хакимиәте, “Байыҡ” проектының, мәҙәниәт, мәғариф бүлектәренең рәхмәт хаттары, маҡтау ҡағыҙҙары ла – Ләлә Йәнекәйеваның эшенә баһа.
Иртәле-кисле балаларҙы бейергә өйрәткән Ләлә апайҙы кескәй генә орлоҡ итеп күҙ алдына баҫтырғанда, уның уҡыусылары – бер төптән сыҡҡан ҡыяҡтар ул, һәм шул һабаҡтарҙа ла орлоҡ-емештәр өлгөрөп, донъяны йәмләр өсөн бар тирә-яҡҡа сәселә. Эйе-эйе, уның һәләтле бер нисә быуын уҡыусыһы бөгөн төрлө тарафта хореограф булып уңышлы эшләп йөрөй.
– Улар өсөн бик һөйөнәм, – ти уҡытыусы. – Бейеүҙә быуындар бәйләнеше өҙөлмәүенә лә, уҡыусыларымдың тормошта үҙ юлын табыуға ла ҡыуанам. Әле беренсе синыф уҡыусыларын һайлап алып, бейергә өйрәтә башланым. Әбйәлилдә бит балаларҙың һәр береһе бейеп кенә тора! Ата-әсәләр ҙә, бейеһен, тип хуплай шөғөлдәрен. Беҙҙә бейеү ныҡ үҫешкән, бейемәгән кеше һирәк. Шуға эшләүе лә күңелле.
Ләлә Йәнекәйеваның өйөндә лә бейеүселәр иҙән таҡтаһын ныҡлыҡҡа һынай. Ире Айбулат Сабур улы менән өс ҡыҙ үҫтергән әсә балалары менән ысын күңелдән ғорурлана. БДПУ-ны тамамлаған өлкән ҡыҙҙары Ләйсән уҡыған сағында үҙ факультетында – “Ете ырыу” тигән ансамбль, гимназияла бейеү түңәрәге ойоштороп, юғары уҡыу йортоноң Ольга Андреева етәкләгән “Селтәрҙәр” халыҡ бейеүҙәре ансамблендә лә бейергә өлгөрөп, төрлө конкурста призлы урындар алып йөрөй. Унынсы синыфта белем алған Гөлназдары “Алтынай”ҙа ла бейей, ат-спорт мәктәбендә лә уңышлы шөғөлләнеп, уңыштар һандығын миҙалдар, маҡтау ҡағыҙҙары менән тултыра. Дүртенселә уҡыған Линараға ла бейеү ене ҡағылған.
– Ҡыҙҙарым – ярҙамсыларым, кәңәшселәрем минең, – тип киң йылмая әңгәмәсем. – Улар менән бергә репертуар һайлайбыҙ, бейеүҙәр ҡуйғанда элементтарын тикшерәбеҙ, башҡарып ҡарайбыҙ. Ҡыҙҙарым бейеүсе булғас, рәхәт, еңел.
Йәшлегендә ҡайһы бер йондоҙло форсатты ҡулынан ысҡындырһа ла, Ләлә Йәнекәйева тормошонан ҡәнәғәт: ихтирам-хөрмәткә, юғары исемдәргә лайыҡ уҡытыусы яратҡан эшенә ҡанатланып бара, ғаиләһен һағынып, өйөнә осоп ҡайта. Һәм көнөн-төнөн тиерлек күңелендә, уйында көсөргәнешле лә, сихри ҙә, тулҡынландырғыс та эш бара уның – яңы бейеүҙәр тыуа...
Баныу ҠАҺАРМАНОВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Тамға
Тамға — төрки халыҡтарҙың нәҫелдән-нәҫелгә күсеп килгән ырыу билдәһе. Ҡарасәй, балҡар, башҡорт, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, осетин, ноғай, татар халыҡтарында киң таралған. Тамға малды, солоҡ ағастарын, ыҙандарҙы һ. б. билдәләгәндә, рәсми документтарға ҡул ҡуйғанда файҙаланылған.
Башҡорттарҙа тамға бер йәки бер нисә һыҙыҡҡа ҡарата симметриялы геометрик һүрәтте сағылдыра. Ырыу бүлексәләренең (аймаҡ, ара, түбә) тамғаһы ырыу тамғаһы уртаҡ элементын һаҡлаған:
үҫәргән ҡәбиләһенең бишәй ырыуы тамғаһы —
бишәй ырыуының ибанай араһы тамғаһы —
ибанай араһының ғаилә тамғаһы —
Башҡортостандың көнсығыш-да ҡайһы бер ҡәбилә һәм ырыуҙарҙа бер тамға бөтөн ырыу бүлексәһе йәки ауыл өсөн уртаҡ булған. Көнбайыш Башҡортостанда ғаилә тамғаһы күп төрлөрәк. Уларҙың төп тамғаһын тик шартлы рәүештә генә билдәләргә мөмкин.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Соколов Д. Н. О башкирских тамгах (с приложением таблицы башкирских тамг) //Труды Оренбургской ученой архивной комиссии. Т.1З. Оренбург, 1904.
- Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа: Этнический состав, история расселения. М., 1974.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан. Ҡыҫҡа энциклопедия. «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте. Өфө, 2007.
- * Казахские тамги


text:
RAM Roehsoft-Хәтер Расширитель ярыктар apk тиҙ ярҙам телефондары хәтер киңлектәренә таҙартыу. Оператив хәтер күләме һәм сифаты файҙаланыу менән бер рәттән, ҡасан һин шәп телефонға видео ебәрә өсөн киҫкен проблема булып тора. түбән ауыр бәлә-уйын программаһы һәм аппараттар тәү сиратта мөмкин буласаҡ, сөнки һеҙҙең телефонды яңыртырға һуң йомшаҡ урыны, был, нисек кенә булмаһын бик мауыҡтырғыс программа менән тәьмин итеү, АГРОСӘНӘҒӘТ р Pro Эспандер үҙ телефон android тикшереү һәм ҡуйыу өсөн. Программа RAM Roehsoft-Хәтер Расширитель (своп) APKR һеҙ һайларға йәки тәьмин күпме урын ала, хәтер хәтер менән һеҙҙең телефонда андроид ҡулға ала һәм оператив картаның функциялары рөхсәт ителгән . Оператив хәтер, хәтер тиң телефондар һәм гаджеттар персональ компьютер аппараттары менән кеш. 256 һәм 512, башҡа. Танылған.
Features:
- Increase memory up to 4 GB
- A dedicated widget
- Detailed information on the Applications screen
- The Auto Start
- Easy and fast way
- Ability to optimize your software by
Мөһим иҫкәрмә: программа менән тәьмин итеү өсөн программа тәьминәтен етештереүселәр булған проблемаларға йүнәлтергә теләйем етештереүсәнлеге ярашлы һүрәтләнә..
Шулай уҡ һеҙ корнелла смартфон, була картиналар өсөн алып барыу мөмкинлеге һәм был программа алмаштырыу программаһын кире осраҡта күберәк. (бөтә ҡоролмалар android (инеү хоҡуғы ала тамырҙары үҙәге етәкселеге һәм переключатель
Һеҙ Оҡшамауы Мөмкин: Фордж Сау Тураһында Бушлай Скачать 11 Ярыҡ
Скачать Детандер Ирекле RAM был моделдәрҙең хаҡы һәм уны һатыу буйынса версия һигеҙ өҫтәмә түләүле булып тора.Зелененький һатыу баҙарына биш Google, һеҙ мөмкин скачать бушлай менән был вазифаға ул прочтение. Программаһы программа video академия күберәк күренһә лә, ҡараған һәм.
Клочок моделде сафҡа индергәндән һуң был вазифаны беренсе версияһы сайтында хәҙерге программалар менән тәьмин итеү, һыу селтәренә тоташтырыу (бөтә телефондар һәм кәрәк булған өсөн түгел, юл, беренсе яҡшы яҙырға кәрәк. ), артабан программаһына индерелгән. , клавиша һеҙгә меню тамырҙары инеү хоҡуғынан яҙыу. , аҙаҡ ҡорамалдар кран Android мобиль телефон, һәм һүрәтләү өсөн мөмкин булған параметрҙарҙан программаһы меню. Скачать Roehsoft RAM-Хәтер Расширитель 3.36 АГРОСӘНӘҒӘТ.
Back Memory Swap no way to reset to factory:
1. Enter program and make sure to press the buttons Activ gray color finish
2. Enter options program and make sure the check delete old swapfiles
(By default swap is entered into the memory Karttvn chose)
3. Here the main branch Mmvrytvn a swap file name, there are ways to check and confirm to delete red after
4. Re-enter the program options and make sure swap off! ALL button and then reset the phone
5. Once the phone turned up an interesting program starts up again it was Hafzrv and just get the final step was carried out according to the image that you have the option to cancel the Bznyd.tmam
Hafztvn Back
Now you can uninstall it or let it sit …
Disclaimer: No responsibility for any damage to the system when using the software’s not responsible. Therefore, you can use this app at your own risk.


text:
- Подробности
- Просмотров: 868
ЕР ЭШКӘРТЕҮ ҠОРАЛДАРЫ. Башҡорттар, ғәҙәттә, ер эшкәртеү һәм уңыш йыйыу өсөн ҡул (кәтмән, көрәк, тырма, салғы, ураҡ һ.б.) һәм ат егеүле (һабан, һуҡа, тырма һ.б.) эш ҡоралдары ҡулланған. Һабан төп һөрөү ҡоралы булған, йыш ҡына алғы яҡтан ике тәгәрмәс ҡуйып, уға 3—6 (ҡайһы саҡта 8‑гә тиклем) ат еккәндәр. Ауыр һәм еңел һабандар, төрлө һуҡалар булған. Һабан алғы яғына киң тимер төрән (дөрән), унан юғарыраҡ ҡыялатып ағас кәҫтаҡта (ҡанат, таҡта, шабала) беркетелгән һабанбаштан торған. Һабанбаш тәгәрмәсле һабандың алғы яғы м‑н бысаҡҡа оҡшаш шырт ҡуйылған уҡ (уҡлау) ярҙамында тоташтырылған. Башҡортостандың көньяҡ һәм көньяҡкөнбайыш р‑ндарында — татар һабаны, Урал аръяғында “ике атлы” йәки “себер һуҡаһы”, ике төрәнле һабандар киң таралған. Һабан һәм һуҡа элементтарын берләштергән һөрөү ҡоралдары — урман-дала һәм дала р‑ндарында киң тимер төрәнле һәм кәҫтаҡталы, оҙон шыртлы һабандар, төньяҡ-көнбайыш р‑ндарҙа һөрөлгән ҡатламдың киңлеген һәм тәрәнлеген көйләү мөмкинлеген биреүсе ҡулланмалы кунгурка файҙаланылған. Һуҡалар нисә төрәнле булыуына (бер йәки ике төрәнле), формаһына һәм ҙурлығына (көрәкле, кәҫ өсөн ҡулайламаһы булған, ҡаҙыҡлы), ҡатламды әйләндереп һалыусы ҡулланманың төҙөлөшөнә (әйләндереүсе көрәк, кәҫтаҡта), көс һалыу үҙәгенең урынлашыуы һәм һабанбаштың тәртәләр м‑н беркетелеүе ысулына (төпсөклө, рогалюхалар) ҡарап айырып йөрөтөлгән. 19 б. 2‑се ярт. — 20 б. башында тимер һабан бөтә ерҙә лә төп һөрөү ҡоралы булып китә (ул тәүҙә дала р‑ндарында таралған була). Тупраҡты өҫтән йомшартыу (ҡара: Тырматыу) һәм орлоҡто күмеү өсөн тырмалар файҙаланылған. Башҡортостандың урман р‑ндарында ботаҡтары алға ҡарай йүнәлтелгән ҡармаҡ кеүек ботаҡлы тырма таралған. Бөтә ерҙә лә ағас тырма ҡулланылған, ул ике арҡыры ағас м‑н беркетелгән 20—25 тешле 4 йәки 5 бурсанан торған. Ике ҡат итеп арҡыры-буй һайғауҙар бәйләнгән урынға тал сыбыҡтар м‑н ағас тештәр бәйләп эшләнгән бик ябай тырмалар ҙа булған. 19 б. аҙ. тимер тешле тырмалар таралыу ала. Ғәҙәттә, ҡулдан сәскәндәр, орлоҡ һалыу өсөн туҙҙан, ҡабыҡтан, йүкәнән яһалған кәрзиндәр һәм тубалдар ҡулланғандар. Уңышты тешле ураҡ, һирәгерәк кәкре йәки тырмалы салғы м‑н йыйғандар. Игенде башлыса ырҙында түшәлгән көлтәләр өҫтөнән дағаланмаған аттарҙы түңәрәк буйлап йөрөтөп (баҫы баҫтырыу) һуҡҡандар. Шулай уҡ ағас сыбағастар ярҙамында ҡулдан (сыбағас һуғыу), һирәгерәк таш катоктар (ырҙын ташы) м‑н һуҡҡандар. Таш йәки ағас ҡул тирмәндәрендә тартҡандар, ш. уҡ киле ҡулланғандар. Бәләкәй тирмәндәр (ағас көрәкле туғынға улаҡ б‑са төшкән һыу ағымы ярҙамында эшләгән) һәм ҙур һыу тирмәндәре киң таралған. Бындай Е.э.ҡ. Башҡортостанда йәшәгән мари, татар, удмурт, урыҫ, сыуаш һ.б. халыҡтар араһында таралған булған.
Әҙәб.: Бежкович А.С. Этнические особенности земледелия у народов Башкирии (XIX — начало XX в.) //Археология и этнография Башкирии. Т.5, Уфа, 1973; Мурзабулатов М.В. Техника земледелия у зауральских башкир //Культура и быт башкир. Уфа, 1978; Бикбулатов Н.В. Пахотные орудия башкир в XIX — начале XX в. //Хозяйство и культура башкир в XIX — начале XX в. М., 1979.
Р.З.Йәнғужин
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Бишенсе саҡырылыш Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының йомғаҡлау ултырышында ҡабул ителгән «Башҡортостан Республикаһындағы музейҙар тураһында» закон үҙ көсөнә инде. Был турала республика парламентының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
«Элек музей эше өлкәһендә хоҡуҡ мөнәсәбәттәре «Башҡортостан Республикаһының музей фонды һәм Башҡортостан Республикаһындағы музейҙар тураһында» республика законы менән көйләнде, — тип комментарий бирҙе Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачев. — Был закон 1998 йылда уҡ ҡабул ителгән, бер нисә тапҡыр үҙгәртелгән һәм күптән инде уны кардиналь төҙәтеү ваҡыты килеп еткән. Яңы закон үҙ көсөнә ингәндән һуң ул көсөн юғалтты. Бынан тыш, яңыраҡ федераль ҡануниәткә Рәсәй Федерацияһы Музей фондына музей предметтарын һәм коллекцияларын индереүҙе ябайлаштырған үҙгәрештәр индерелде. Был яңылыҡты «Башҡортостан Республикаһындағы музейҙар тураһында» законды әҙерләгәндә иҫәпкә алдыҡ».
Константин Толкачев билдәләүенсә, яңы закон республика музейҙары һәм төбәк биләмәһендә Рәсәйҙең Музей фондтары өлкәһендә хоҡуҡ мөнәсәбәттәрен көйләй, дәүләт, муниципаль, шәхси музейҙар ойоштороу тәртибен билдәләй.
«Закон тарафынан музей предметтарына һәм коллекцияларына милек хоҡуҡтары беркетелгән, улар менән идара итеү тәртибе билдәләнгән. Унда шулай уҡ уникаль тарихи-художество комплекстарын һаҡлау һәм республикала донъя кимәлендәге коллекцияларҙы һаҡлаусы ҙур дәүләт музейҙары эшенә уңайлы шарттар булдырыу өсөн кәрәкле дәүләт музейҙарына айырым ярҙам формалары яҙылған, — тине Константин Толкачев. — Закон Башҡортостан музейҙарында булған мәҙәни ҡиммәттәрҙе һаҡлауҙы тәьмин итеүгә йүнәлтелгән».
http://www.bashinform.ru/news/1185967-v-bashkortostane-vstupil-v-silu-za...
Читать дальше


text:
Ҡатнашыусы:Юлдашева Луиза
Мин, Юлдашева Луиза Әбуталип ҡыҙы, Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында тыуғанмын. Туған телем - башҡорт теле. Урыҫса яҡшы беләм. Татарса һөйләшә, яҙыша алам. Белемем: СГПИ, филология факультеты (1977 - 1982). Мәктәптә 35 йыл рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡыттым, хәҙер хаҡлы ялдамын. 2017 йылда Башҡорт проектына теркәлдем
Шәхси статистика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүге мәҡәлә өсөн[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәхмәт билдәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иғтибарығыҙ өсөн: 25 мартҡа тиклем Ҡышҡы Олимпия һәм Паралимпия уйындарына арналған мәҡәләләр яҙып Wiki Loves the Olympics 2018 — донъя күләмендәге викимарафонда ҡатнашырға мөмкин.--Ryanag (әңгәмә) 06:19, 13 февраль 2018 (UTC)


text:
Координаталар системаһы
Координаталар системаһы — ул координаталар ысулын, йәки нөктәнең йәки есемдең һандар йә башҡа символдар ярҙамында урынын билдәләү ысулын тормошҡа ашырыусы билдәләмәләр комплексы. Нөктәнең урынын билдәләүсе һандар йыйылмаһы был нөктәнең координаталары тип атала.
Геометрияла координаталар системаһы — ул Евклид арауығы һымаҡ төрлөлөктәге нөктәнең йәки башҡа геометрик элементтың урынын аныҡ билдәләү өсөн ҡулланылған бер йәки күберәк һандар йәки координаталар ҡулланған система.
Географияла координаталар — ул билдәле бер дөйөм кимәлдән алып үлсәнгән киңлек, оҙонлоҡ һәм бейеклек.
Астрономияла координаталар — ул йондоҙҙоң урынын билдәләгәндә ҡулланылған дәүмәлдәр, мәҫәлән, тура күтәрелеш һәм ауышлыҡ.
Яҫылыҡта һәм арауыҡта бик күп төрлө ысулдар менән координаталар кертергә була. Геометрияла иң йыш ҡулланылған координаталар системаһы — тура мөйөшлө координаталар системаһы (шулай уҡ декарт координаталар системаһы исеме аҫтында билдәле).


text:
- Подробности
- Просмотров: 203
ТИМЕР‑БЕТОН КОНСТРУКЦИЯЛАР, тимер‑бетондан яһалған төҙөлөш конструкциялары. Тәғәйенләнеше б‑са – терәк һәм кәртәләүсе; яһау ысулы б‑са монолит (төҙөлөш урынында ҡорола), йыйылма (заводта етештерелә һәм төҙөлөш урынында монтажлана) һәм йыйылма‑монолит (йыйылма элементтар монолит бетон м‑н берләштерелә) Т.‑б.к. айырыла. Респ. 20 б. 50‑се йй. аҙ. – 60‑сы йй. башында “Башжелезобетон” (ҡара: “Башстройконструкция”) ПБ пр‑тиеларында йыйылма Т.‑б.к. (фермалар, урҙалар, колонналар, свайҙар, түшәм плиталары, стена панелдәре һ.б.), торбалар (оҙонлоғо 3 м һәм диам. 800, 1000, 1200, 1500 мм), төрлө типтағы градирнялар, тура мөйөшлө ҡоҙоҡтар етештереү үҙләштерелә. 90‑сы йй. башынан һыйышлыҡ ҡоролмалары өсөн конструкциялар (эсәр һыу, таҙартыу ҡоролмалары, насос станциялары, тондорғостар, нефть тотҡостар һ.б. өсөн резервуарҙар), автомобиль юлдарының һәм тимер юлдарҙың өйөмдәре аҫтына 20 м тиклем тәрәнлектә һалына торған торбаларҙың түңәрәк һәм тура мөйөшлө быуындары, торлаҡ йорттар өсөн күп баҫҡыслы түшәмдәр һ.б. сығарыла. Өфө тимер‑бетон заводында №2 опалубкаһыҙ формалау ысулы м‑н күп ҡыуышлы йыйылма тимер‑бетон плиталар яһала. БР Төҙөлөш комплексы ғилми‑тикшеренеү, проект‑конструкторлыҡ һәм производство ин‑тында 12—24 м оҙонлоҡтағы алдан көсөргәнеш бирелгән рәшәткәле тимер‑бетон атлама һәм эстакада урҙаларын, 18—24 м оҙонлоҡтағы каркасһыҙ фермаларҙы етештереү технологияһы (В.В.Бабков, В.А.Комлев, Б.Я.Мартьянов, Л.К. Плотникова, В.И.Соломенко, Ю.Н.Сухарев); свайлы фундамент конструкциялары (З.В.Бабичев, Й.Ш.Зыязов, Г.С. Колесник, А.Д.Назаров, В.Б.Шахирев) уйлап табыла, улар БР һәм РФ‑тың башҡа төбәктәре пр‑тиеларында производствоға индерелә. Монолит технологияны файҙаланып, Өфөлә Ағиҙел й. аша тимер‑бетон автоюлдар күпере (Мәскәү—Өфө автомобиль юлында; 1971; төп терәге 130 м тәшкил итә), “Полиэф” ААЙ‑ның производство корпустары һ.б. төҙөлә.
В.В.Бабков, Ә.Ә.Шәймөхәмәтов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов