text:
Фото:
ТӨРКСОЙ-ҙың гала-концерттарында республика исеменән «Ятаған» этно-төркөмө сығыш яһай
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 6 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
ТӨРКСОЙ-ҙың гала-концерттарында Башҡортостан исеменән «Ятаған» этно-төркөмө сығыш яһай. Музыканттар айырым да, берләштерелгән оркестр менән дә уйнай. Башҡортостан артистары халыҡ-ара проектта ҡатнашҡандары өсөн диплом менән бүләкләнде.
Төрлө ҡалаларҙа һәм илдәрҙә сәнғәт оҫталары ҡатнашлығындағы концерттар төрки илдәре бойондороҡһоҙлоғоноң 25 йыллығына арналған. Тәүге концерт 27 сентябрҙә Ҡаҙағстандың Талдыҡурған ҡалаһында уҙҙы. 3 октябрҙә программа Анкарала Президент симфоник оркестрының концерт залында күрһәтелде. Унда 10 илдең артистары сығыш яһаны. Йыйылыусыларҙы ТӨРКСОЙ-ҙың Генераль секретары Дүсән Касеинов сәләмләне. Артабан артистарҙы Измир (Төркиә) һәм Гирне (Төньяҡ Кипр) көтә.
Концерт программаһында төрки донъяһының сәнғәт оҫталары: Азербайжандың атҡаҙанған артисы Сабина Вахабзаде, Эльгиз Элиев һәм «Мугам» триоһы (Азербайжан), Жанар Дугалова (Ҡаҙағстан), Адилет Азимов (Ҡырғыҙстан), дойрала уйнаусы Ровшанжон Юнысов (Үзбәкстан), Измир дәүләт йыр һәм бейеү ансамбле солистары (Төркиә), виртуоз баянсы Айҙар Вәлиев (Татарстан), «Ятаған» этно-төркөмө һәм ҡурайсы Юлай Ҡасимов (Башҡортостан), хомуста уйнау оҫтаһы Юлияна Кривошапкина (Саха-Яҡут), өҙләүсе Монге Монгуш (Тыва), Игорь Подгореану (Гагаузия, Молдова), Нямьяцан Гальсаньямц (Монголия) һәм башҡа артистар ҡатнаша.
2016 йылда Азербайжан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Төркмәнстан һәм Үзбәкстандың бойондороҡһоҙлоғоноң 25 йыллығын байрам итеү тураһында ҡарар ТӨРКСОЙ Даими советының XXXIII ултырышында ҡабул ителде. Йыл дауамында бер нисә халыҡ-ара проект тормошҡа ашырыла.


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Медиа » “Әллә илап алаһы, әллә йырлап алаһы...”
“Әллә илап алаһы, әллә йырлап алаһы...”
«Юлдаш» радиоһында һәр йома һайын билдәле йырҙың ошо һүҙҙәре яңғырай. Улар «Көн йыры»н тыңларға саҡыра, тормошта осраған ҡыйынлыҡтарҙан бергә көлөп алырға әйҙәй.
«Иртәнсәккәй тороп» тапшырыуында «Көн йыры» рубрикаһы бына инде ярты йыл эфирға сыға. Ошо ваҡыт эсендә уның интернет селтәрендәге яҙмаларын меңәрләгән кеше ҡараған. Иртәнге эфирҙы алып барған егеттәр хеҙмәт аҙнаһының аҙаҡҡы көнөндә аҙнала булған иң мөһим ваҡиғаға бағышлап йыр башҡара. Маҡсат – билдәле көйҙәргә ижад ителгән был йырҙар тыңлаусыны берсә уйландырырға, берсә көлдөрөргә тейеш.
Йыр эфирҙа ғына яңғырамай, ә студияла уҡ видеоға төшөрөлөп, «Юлдаш» радиоһының рәсми төркөмөндә урын ала. Яҙмаларҙың барыһын да #КөнЙыры хэштегы буйынса «Бәйләнештә» социаль селтәрендә табырға була. Видеояҙмаларҙың таралғаны, ҡараусыларҙың һаны буйынса баһалағанда, егеттәрҙең былтыр туған тел мәсьәләһенә арналған йыры бәхәсһеҙ беренселекте яулай. Уны 218 меңдән ашыу кеше ҡараған.
«Салауат Юлаев» хоккей командаһының оҙайлы ғына уңышһыҙ серияһынан һуң сығарылған йыр ҙа бар егеттәрҙең репертуарында. Уны 30 меңдән ашыу кеше ҡараған. Ил башлығының Ҙур матбуғат конференцияһында уны «бабай» тип атағандан һуң егеттәр шунда уҡ йыр ижад итте. Өсөнсө урында килгән был яҙма, әйткәндәй, күрше төбәктәрҙә лә киң таралған. Спорт, ауыл хужалығы, мәғариф, мәҙәниәт, сәйәсәт – егеттәрҙең тәнҡит ырғағынан бер тема ла ысҡына алмай.
Ә уҙған аҙнанан «Иртәнсәккәй тороп» тапшырыуын алып барған Йәмил, Филүс һәм Ғәзиз яңы алым ҡуллана башланы. «Көн йыры»ның көйөн саҡырылған профессиональ музыканттар студияла уйнай. Мәҫәлән, һуңғы йырҙарҙың береһе «Йәтаған» төркөмөнөң милли уйын ҡоралдарына ҡушылып башҡарылды. Был аҙнала иһә «Көн йыры» ниндәй мәсьәләне көйгә һалып, тәнҡит утында тотор? «Юлдаш» радиоһы тулҡындарында йомала 9 сәғәт 45 минутта тыңлағыҙ.
Ғәзиз Әбделмәнов.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
М.Ғ. КИНЙӘБАЕВА,
Силәбе өлкәһе Арғаяш районының Яратҡол мәктәбе уҡытыусыһы
Йыһазландырыу. 1. Презентация. 2. К. Кинйәбулатованың портреты, китаптар күргәҙмәһе. 3. Шағирәнең тауышы яҙылған аудиотаҫма һәм уның һүҙҙәренә яҙылған йыр.
Дәрес барышы
Уҡытыусы. Һәр шағирҙың ҡайғы-шатлыҡтары, һөйөү-нәфрәте, тәбиғәте һәм тормош менән бәйләнеше үҙенсә, йәғни һәр кемдең үҙ яҙмышы. Лирик геройҙы ул үҙ донъяһынан, бала саҡтан күңеленә һеңгән, күңелендә юйылмаҫлыҡ эҙ ҡалдырған йәки нәфрәт тыуҙырған, ниндәйҙер сәбәп менән аңына көслө тәьҫир иткән ваҡиғаларҙан ала.
Нимә ул лирика, һәм кем ул лирик герой? Лирика – шағирҙың хис-тойғоларын, уй-кисерештәрен, теге йәки был ваҡиға, күренеш уңайы менән тыуған тойғоларын сағылдырыу. Лирик әҫәрҙәге «мин»де әҙәбиәттә лирик герой тип йөрөтәләр.
Кәтибә Кинйәбулатованың лирик геройы – боролмалы, һикәлтәле юлдар үткән, һыҡраныуҙар аша ҡайнар күҙ йәштәре түккән ҡатын-ҡыҙ. Был хәл-ваҡиғалар «Һыу, һауа» шиғырында сағылыш таба.
1. «Һыу, һауа» шиғырын өйрәнеү.
●Шиғырҙы уҡыусының тасуири уҡыуы.
●Йөкмәткеһен асыҡлау өсөн һорауҙар.
А. Шиғырҙа лирик герой тормошондағы ауырлыҡтар нисек һүрәтләнә? (Атаһы, ауыл уҡытыусыһы, репрессияға эләгә, һуғыш, аслыҡ осоронда мәрхүм булып ҡалған һеңлеһенең балаларын, үҙ туғандарын ҡарап үҫтереү, аҙаҡтан әсәһенең үлеме – барыһы ла уның иңенә төшә.)
Б. Атай-әсәй киҫәттеләр мине:
– Һин, тип, ҡыҙым, беҙҙең дәү бала,
Аңлайһыңдыр, был кескәйҙәр өсөн
Һин кәрәкһең нәҡ тә һыу, һауа. (Уҡыусылар шиғыр юлдарының мәғәнәһен асыҡлай.)
В. Был һүҙҙәрҙе ата-әсәһенең васыяты, аманаты итеп ҡарарға буламы?
Г. Лирик герой ата-әсәһенән ҡалған васыятты үтәйме? (Уҡыусылар шиғырҙан өҙөктәр табып уҡый.)
Ғ. Шиғырҙың төп геройы – ҡатын- ҡыҙ. Бөйөк Ватан һуғышываҡытында уға ауырлыҡтарҙы күп кисерергә тура килә. Бәғзе берәүҙәр ошо ҡыйынлыҡтарға сыҙамай, бөгөлөп төшә. Лирик герой был михнәттәрҙе еңеп сығырлыҡ көстө ҡайҙан ала? (Ул ғаиләлә өлкән бала була, шуға ла барыһы өсөн дә үҙен яуаплы итеп тоя. Үҙенән бәләкәй туғандары уға ышаныс менән ҡарай. Атай-әсәй урынына ҡалған өлкән апай уларҙы ҡарап, үҫтерергә, кеше итергә тейешлеген аңлай. Кешеләргә йәшәр өсөн һыу, һауа нисек кәрәк булһа, ул да кескәйҙәргә шулай кәрәк. Лирик герой һуғыш ваҡытында замандаштарына ла еңел түгеллеген белә, үҙендә ауырлыҡтарҙы еңер көс таба.)
Д. Шиғырҙың аҙағын уҡыу. Ниңә автор һаман үҙен кешеләргә кәрәктер, ти? Кәрәктер, ти, хас та һыу, һауа? (Үтте ауыр саҡтар, килде тыныс тормош. Зәңгәр нур аша ҡар яуа (был бәхет, шатлыҡ символы). Лирик герой дәртләнеп эшкә бара. Ҡасандыр үҙе ауырлыҡтарҙы еңеп сыҡҡандағы кеүек, башҡаларға уның көс өҫтәр, рухи ныҡлыҡ бирер шиғырҙары кәрәк.)
Е. Шиғырҙағы лирик геройҙы дөйөмләштерелгән образ тип әйтеп буламы? (Шағирәнең һәм уның замандаштарының уртаҡ яҙмышы, дөйөм характер һыҙаттары, уй-тойғолары лирик геройҙың типиклығын билдәләй. Һуғыш осорондағы ауырлыҡтар, аслыҡ, михнәт сигеү – был осор кешеләренең уртаҡ яҙмышы ул.)
2. «Һыуға барам» шиғыры.
Кәтибә Кинйәбулатованың лирик геройын шулай уҡ «Һыуға барам», «Минуттар», «Мин бик яуаплы», «Ауылыма ҡайтып киләмен», «Сәй», «Бер һүҙем бар» һәм уҡытыусы булып эшләгән йылдарына бағышлап яҙылған «Ал ҡына» шиғырҙарында күрергә була. (Уҡыусы шиғырҙы тасуири уҡый.)
1990 йылда Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөнөң эсәр һыуы фенол менән ағыулана һәм бик күптәрҙең һаулығы ҡыл өҫтөндә тороп ҡала. Быларҙың барыһын да халыҡ менән бергә кисергән шағирә тетрәткес хәлгә тыныс ҡала алмай, тойғоларын шиғыр юлдарына һала.
Ул көйәнтәһеҙ (көйәнтәләр ҡалған ауылда), ике биҙрә тотоп баш ҡалала һыуға бара. (Шиғыр тасуири уҡыла.)
Ана алда халыҡ йүгерә,
Иләҫ-миләҫ килә уйҙарым:
Барам да ул, сират торам да ул…
Таҙа микән һуң был һыуҙары?..
Һыуға барам әле таш юлдарҙан
Йәншишмәгә тугел, мискәгә.
Өп-өр яңы хәсрәт – һыуға сират,
Һыуһыҙ ҡалдыҡ, һыу юҡ эсмәгә.
Үлмәҫ йәнгә – үле балыҡ, тиҙәр.
Үле балыҡ? Тулы йылғала!..
Яуызлыҡтың ҡайҙа баш-аяғы,
Кем яуаплы бындай донъяға?
Һыуға барам, ямғыр яуа.
Ҡарлы ямғыр.
Был тәбиғәт эше – ерунда!
Үлмәҫ йәнгә – үле балыҡ, тиҙәр,
Ике биҙрәм ике ҡулымда.
Йомғаҡлау. Күренекле шағирә Кәтибә Кинйәбулатова поэзияһындағы лирик герой ифрат тормошсан, бай натуралы, тәрән кисерештәргә эйә шәхес булып күҙ алдына баҫа. Лирик герой, бер яҡтан, шағирәнең үҙ биографияһы менән бәйле күп яҡтарҙы дөйөмләштерә, икенсенән, ғөмүмән, ҡатын-ҡыҙ яҙмышын, быуын, ил биографияһын типиклаштыра. Бына шуғалыр ҙа шағирәнең лирик геройы уҡыусыны тулҡынландыра һәм тәрән уй-хистәргә һала. (Дәрес аҙағында Кәтибә Кинйәбулатованың үҙе башҡарыуында «Юҡ һүҙ юрамағыҙ!», «Эй ғүмеркәйҙәрҙең үтеүҙәре» шиғырҙары, Р. Хазғәлиев башҡарыуында шағирә һүҙҙәренә яҙылған «Ямғыр яуып, йәшен йәшнәһә лә» йыры тыңлана.)


text:
“Берҙәм Рәсәй” проекттары Башҡортостанда уңышлы алып барыла
“Берҙәм Рәсәй”ҙең тиҙҙән буласаҡ XI сьезының көн тәртибенә индерелгән мәсьәләләрҙең береһе – партия проекттарын ғәмәлгә ашырыу. Бөгөн барлығы утыҙҙан ашыу проект иҫәпләнә һәм уларҙың күбеһе Башҡортостанда алып барыла. "Берҙәм Рәсәй" партияһының төбәк башҡарма комитеты етәксеһе Исмәғил Ғәбитов һөйләүенсә, республикала “Кадрҙар резервы – илебеҙҙең һөнәри командаһы” исемле проекты буйынса әүҙем эш алып барыла. Ойошторолған кадрҙар резервы төрлө кимәлдәге идара хеҙмәткәрҙәре, шулай уҡ Рәсәйҙең эре предприятиелары өсөн ҙур әһәмиәткә эйә. Башҡортостан Республикаһынан проектта ҡатнашыусы биш кеше “алтын меңлек” иҫәбенә керетелде һәм Рәсәй Президентына күрһәтелде.
“Физик культура һәм сәләмәтләндереү комплекстарын төҙөү” сәйәси проект буйынса ла эш юғары һөҙөмтәле булды. Быйыл республикала “Берҙәм Рәсәй” партияһы ярҙамында Баймаҡ,Октябрьский, Ишембай ҡалаларында һәм Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылында физик культура һәм сәләмәтләндереү комплекстары файҙаланыуға тапшырылды. Уларҙың барыһы ла “Берҙәм Рәсәй” партияһы тарафынан спорт ҡоролмалары менән йыһазландырылды, ә Баймаҡта бассейн төҙөлдө.
Тағы ла бер сәйәси проекттарҙың береһе – “Тарихи хәтер” исемле. Уның маҡсаты Рәсәйҙең рухи-әхләҡи тергеҙелеүенә, тыуған илгә һөйөү тәрбиәләүгә, Рәсәй халҡының берҙәмлегенә һәм милләт-ара килешеп йәшәүгә булышлыҡ итеү. Был йүнәлештә партияның һәм “Йәш гвардиясылар” төбәк бүлексәләре уңышлы эшләй.
Төбәк бүлексәһе ғүмерҙе оҙайтыу, ваҡытынан алда үлеү осраҡтарын кәметеү, халыҡты сәләмәтләндереү иҫәбенә демографик күрһәткестәрҙе яҡшыртыуға йүнәлтелгән “Рәсәй: беҙ оҙаҡ йәшәргә тейешбеҙ” проектына ла етди иғтибар бүлә. Ағымдағы йылда ошо проект сиктәрендә Ишембай, Мәләүез райондары үҙәк дауаханаларына, Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһына заманса медицина ҡорамалдары ҡайтарылды.


text:
“Туған тел” телеканалы уңышлы эшләй һәм үҫешә
2009 йылдың мартында республика баш ҡалаһы Өфөлә тест режимында “Туған тел” музыкаль телеканалы эшләй башланы. Үҙ тапшырыуҙарын ул “Уфанет” цифрлы кабель телевидениеһы селтәрендә, ә июндә “Башинформсвязь” селтәрендә башланы. Рәмил Ғәниев һәм Флүр Зөбәйеров ойошторған яңы музыкаль-күңел асыу телеканалы үҙ алдына башҡорт, татар һәм Башҡортостандың башҡа халыҡтарының музыкаль мираҫын һаҡлауҙы маҡсат итеп ҡуя.
Каналды ойоштороусыларҙың һүҙҙәренә ҡарағанда, “урындағы MTV” төҙөү идеяһы күптән тыуған. “Милли мәҙәниәт тә яҡлауға мохтаж, — тип иҫәпләй улар. – Йәштәр үҙ туған телендә һөйләшергә оялмаҫҡа тейеш, шуға күрә беҙҙең төп маҡсат – хәҙерге шарттарҙа телде һаҡлап ҡалыу, уны модалы яһау”.
— Беҙҙә музыкаль профилдәге уҡыу йорттарын тамамлаған һәләтле йәштәр бик күп, ләкин уларҙың ҡайһы берҙәре, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, артабан үҙ ижади һәләттәрен күрһәтә, үҙ хыялдарын тормошҡа ашыра алмайҙар, — ти каналды ойоштороусылар. – Каналды ойоштороп, беҙ мәшғүллек һәм йәштәрҙең ижади һәләттәрен үҫтереү проблемаһын күпмелер кимәлдә хәл итергә маташабыҙ, сөнки телеканал тәүлек әйләнәһенә видеоклиптар күрһәтеү, йәш һәм танылған йырсыларҙың концерттарын биреп, уларҙың популярлығын арттырыу, шулай уҡ шоу-бизнес вәкилдәрен эш менән тәьмин итеү мөмкинлектәре бирә.
Каналды ойоштороусылар яңы телевизион каналды индереүгә һәм үҫтереүгә ярҙам иткәндәре өсөн Башҡортостан Президенты Хакимиәтенә, атап әйткәндә, Сергей Николаевич Лаврентьевҡа ҙур рәхмәт белдерә.


text:
Башҡортостанда социаль юл йөрөү билеты алыуға ғаризалар ҡабул ителә
Бер нисә айҙан пассажирҙар ташыу менән шөғөлләнгән «Башавтотранс» дәүләт предприятиеһының транспорт карталары ғәмәлдән сығарыласаҡ. Өфө хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, 2012 йылдың 1 ноябренән «Башҡортостан Республикаһының социаль картаһы»н алған кешеләр генә юлда ташламалы хаҡтар менән йөрөй аласаҡ. Уларҙы сығарыуға ғаризалар бөгөндән ҡабул ителә. Бының өсөн теләге булғандарға БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының территориаль органдарына мөрәжәғәт итергә кәрәк.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, әлеге ваҡытта берҙәм социаль юл йөрөү билетының хаҡы республикала айына 400 һум тора, уны күпме ҡулланыу буйынса сикләүҙәр юҡ. Бындай билет Башҡортостан сиктәрендә трамвайҙарҙа, троллейбустарҙа, муниципаль автобустарҙа, борамдарҙа, шулай уҡ Башҡортостан йылға пароходсылығы судноларында льготалы хаҡтар менән юл йөрөү хоҡуғы бирә. Ташламаға хоҡуғыңды ниндәйҙер документ менән раҫламайынса, бының өсөн кондукторға социаль картаны күрһәтеү ҙә етә.
Өҫтәмә мәғлүмәт алыу өсөн 8-800-100-8180 телефонына бушлай шылтыратырға мөмкин.


text:
Кәрәҙле элемтә «М» категориялы федераль трассаларҙы 2014 йылға тиклем тулыһынса ҡапларға тейеш
Төп федераль автомобиль юлдары 2014 йылға тиклем кәрәҙле элемтә менән тәьмин ителергә тейеш. Был хаҡта, РФ Элемтә һәм киң коммуникациялар министры Николай Никифоровҡа һылтанма яһап, “Яңылыҡтар” Рәсәй мәғлүмәт агентлығы хәбәр итә.
— Беҙҙең бөтә төп транспорт коридорҙары элемтә менән мөһим тәьмин ителергә тейеш, һәм беҙҙең алда 2014 йылда «М» категорияһы федераль трассаларын тулыһынса кәрәҙле элемтә япмаһы менән тәьмин итеү бурысы тора, — тип белдерҙе Никифоров граждандарҙың һаулығын һаҡлау мәсьәләләре буйынса хөкүмәт комиссияһы ултырышында.
Рәсәй Элемтә һәм киң коммуникациялар министры һүҙҙәренә ҡарағанда, база инфраструктураһына сығымдарҙы дәүләт үҙ өҫтөнә ала. Бизнес өсөн был проект килемле булмаһа ла, кәрәҙле элемтә операторҙары юлдарҙа ҡорамалдарҙы урынлаштырырға ризалаштылар.
Башҡортостан Республикаһы территорияһынан «М» категориялы федераль әһәмиәттәге ике трасса үтә – М5 «Урал» һәм М7 «Волга».


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » «Етегән» фильмы Башҡорт драма театрында күрһәтеләсәк
«Етегән» фильмы Башҡорт драма театрында күрһәтеләсәк
24 һәм 31 мартта Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының бәләкәй залында режиссер Айсыуаҡ Йомағоловтың «Етегән» фильмы күрһәтеләсәк.
Презентацияла театрҙа картинаны төшөрөүселәр һәм актерҙар менән осрашыу уҙасаҡ. Фильм киске сәғәт 7-лә башлана.
Презентацияла театрҙа картинаны төшөрөүселәр һәм актерҙар менән осрашыу уҙасаҡ. Фильм киске сәғәт 7-лә башлана.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Иғтибар иткәнегеҙ бармы, Матбуғат йорто алдындағы скверҙа олоно ҡолас етмәҫлек бер мөһабәт имән үҫеп ултыра, тирә-яғындағы ҡайын, йүкә, саған, шыршы ағастарының батшаһы тип күрәм мин уны. Әйтерһең дә, ул үҙенең янына башҡа ағас-ҡыуаҡтарҙы йыйған да уларҙы ҡурсалай, ел-ямғырҙан һаҡлай кеүек.
Хәтеремдә, 2015 йылдың июль баштарында Ирек Кинйәбулатов менән ошо скверҙа осрашҡайныҡ, тыуған яғыбыҙға – Ҡырмыҫҡалы районына “Сыңла, салғы!” тигән байрамға барырға йыйынғанбыҙ. Машина көткән арала Ирек ағай менән әйләнә-тирәне йөрөп сыҡтыҡ, ул мине ошо имән янына алып килде.
– Был ағастың йәше 200 йыллап барҙыр, ни генә күрмәгән дә ни генә кисермәгән был үҫемлек, әммә әсеһе-һыуығы ла, ел-ямғыры ла ҡаҡшата алмаған уны, күкрәген киреп, сатыр-сатыр ботаҡтарын йәйеп һаман үҫә бирә, күккә үрләй. Үкенескә ҡаршы, әҙәм затына бындай мөмкинлек бирелмәгән, йә сир аяҡтан йыға, йә берәй төрлө бәлә-ҡаза гүргә индерә, – тип хисләнеп алды ағайыбыҙ. Мин уны ошо урында фотоға төшөрҙөм.
“Сыңла, салғы!” – беренсе бакуй байрамы бик шәп үтте Бишауыл-Уңғар ауылы туғайында. ШОС һәм БРИКС илдәре саммитына Ҡырғыҙстандан, Мәскәүҙән килгән ҡунаҡтар ҙа бар ине. Ирек ағай сараның түрендә булды, сәхнәлә сығыш яһаны. Аҙаҡ байрам сараларын ҡарап йөрөнөк, яҡташтар, ҡунаҡтар менән аралаштыҡ. Ағайыбыҙ, ғәҙәттәгесә, һәр нәмәгә һынамсыл ҡараны, кәрәк ерҙә көлдөрөп алды, кәрәк урында үҙ фекерен әйтте.
Өфөгә ҡайтҡас, күргән-ишеткәндәрен дөйөмләштереп, тәьҫораттарын бер епкә теҙеп, “Башҡортостан” гәзитендә төплө һәм сағыу мәҡәлә баҫтырҙы, мин дә байрамда төшөргән фотоларымды ҡуша бирҙем, ғүмеремдә тәүге тапҡыр фотохәбәрсе булараҡ сығыш яһаным.
Ирек ағай нисек, ҡасан өлгөргәндер, әммә мәҡәләгә тос ҡына материал туплай алған, байрам ығы-зығыһында был еңел эш түгеллеген һәр журналист яҡшы белә.
Ғөмүмән, уның кеҫәһендә һәр саҡ блокнот һәм ҡәләм йөрөнө, был уның, ғәҙәттә, үҙ хәбәрсе булып эшләүенең бер маяһылыр, тим. Ҡайҙа ғына бармаһын, ниндәй генә сарала ҡатнашмаһын, Ирек ағай хәл-ваҡиғаларҙы, тейешле факттарҙы теркәп бара торғайны. Аҙаҡтан йә мәҡәлә итеп баҫтырыр ине, йә йыйған материалын үҙенең әҫәрҙәрендә файҙаланды. Уның публицистик мәҡәләләре, төрлө йүнәлештәге очерктары, тәнҡитте үҙ эсенә алған уй-кисерештәре республика, район һәм ҡала матбуғатында йыш баҫылды.
Байтаҡ ҡына йылдар И. Кинйәбулатов мин эшләгән “Тамаша” журналының мөхәрририәт ағзаһы булып торҙо. Уның тура һүҙе, тос фекере, урынлы кәңәштәре журналды әҙерләгәндә бик ярап ҡала торғайны.
Һәр яҙыусы шәп журналист була алмаған кеүек, һәр журналист та танылған яҙыусы булып китмәй, бик һирәктәр генә был ике һөнәр-шөғөлдө берҙәй үҙләштереп, емешле ижад итә. Ирек ағай, минеңсә, шундай универсаль оҫталарҙың береһе ине. Уның ябайлығы, теләһә кем менән ихлас аралаша белеүе, тәбиғәттән бирелгән ҡыйыулығы гәзит-журналдарҙа баҫылған материалдарында сағылды. Улар уҡымлы ла, ышандырырлыҡ та булһын өсөн автор ҡыҙыҡлы факттар таба белде, фекерен раҫлау өсөн нигеҙле сағыштырыуҙар килтерер ине. Йәшерәк сағында гәзит-журналдарҙа, китап нәшриәтендә эшләп алыуы уның ҡәләмен шымартҡандыр, донъяға ҡараш даирәһен киңәйткәндер, һәр нәмәгә үҙенең фекерен әйтә алырлыҡ ижад ҡомары биргәндер.
И. Кинйәбулатовтың журналист маһирлығы уның бағышлауҙарында ла асыҡ күренә. Геройының эске кисерештәрен, шәхси һыҙаттарын бер-ике һүҙ менән генә асып биреү өсөн һәләт кенә етмәй, минеңсә. Төрлө яҙмышлы, төрлө холоҡло кешеләрҙең образын асып биреү өсөн күп эҙләнергә, геройҙың характерын, сифаттарын яҡшы белергә һәм ошоларҙы иләк аша үткәреп, иң мөһимдәрен генә ҡағыҙға төшөрөп уҡыусыға еткерергә кәрәк. Әлбиттә, һүҙ байлығы, ниндәйҙер кимәлдә ижади ҡыйыулыҡ талап ителә.
Тағы яҙ етте, Ирек ағайһыҙ тәүге яҙ. Матбуғат йорто алдында үҫкән мөһабәт имән тағы япраҡ ярҙы. Тормош дауам итә. Үтеп-һүтеп киткән һайын мин шул яҡҡа ҡарайым, әйтерһең дә, унда Ирек ағай баҫып тора, әйҙә, берәй районға сығып киләйек әле, тип мине саҡыра төҫлө. Бына шулай ул һәр саҡ минең өсөн тынғыһыҙ журналист, һүҙгә һәм эшкә бөтмөр кеше, тыуған иле өсөн янып йәшәгән ағай булып ҡала.


text:
Изгелеге беҙгә яҡты маяҡ
09 марта 2016 йыл | Хаттар
Һәр кешегә яҡты донъяны бүләк итеп, бар булмышы менән балаһына матур тәрбиә биргән, күңеленә изгелек, яҡшылыҡ һалған әсәй кеше ғүмер буйы бөйөк булып ҡала, хатта был донъяларҙы ҡалдырып китһә лә.
Шуның өсөн мин ғүмерем буйы әсәйемә рәхмәтле, уның фатихаһында йәшәйем. Ә минең әсәйем Зәйнәп Шафиғулла ҡыҙы Мөхәмәтйәнова 54 йәштә генә фани донъяларҙан китһә лә, ул һәр ваҡыт беҙҙең күңелдә, сөнки уның тәрбиәһе, изгелектәре, яҡшылыҡтары беҙҙең өсөн яҡты маяҡ.
Ошо көндәрҙә әсәйемдең беҙҙең аранан китеүенә 34 йыл, яҙған шиғырҙарымды уның яҡты иҫтәлегенә бағышлайым.
Шуның өсөн мин ғүмерем буйы әсәйемә рәхмәтле, уның фатихаһында йәшәйем. Ә минең әсәйем Зәйнәп Шафиғулла ҡыҙы Мөхәмәтйәнова 54 йәштә генә фани донъяларҙан китһә лә, ул һәр ваҡыт беҙҙең күңелдә, сөнки уның тәрбиәһе, изгелектәре, яҡшылыҡтары беҙҙең өсөн яҡты маяҡ.
Ошо көндәрҙә әсәйемдең беҙҙең аранан китеүенә 34 йыл, яҙған шиғырҙарымды уның яҡты иҫтәлегенә бағышлайым.
Өләсәйем хаҡында һүҙем
09 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
"Балалар бер ҡасан да беҙ күргәнде күрмәһендәр, имен-тыныс йәшәһендәр, аслыҡты белмәһендәр, донъяла һуғыштар булмаһын”, - тип теләктәрен теләй-теләй тиҫбеһен тарта өләсәйем. Уның ҡытыршы ҡулдарына ҡарап: "90 йәшкә тиклем йәшәп, ошолай айыҡ фекерле булып, үҙ аяғыбыҙҙа йөрөй алһаҡ ине”, - тип уйлап та ҡуям.
Йәшәү йәме, тормош ғәме һиндә, ҡатын-ҡыҙ!
09 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
Иң матур байрамдарҙың береһе – Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө алдынан районыбыҙ ҡатын-ҡыҙҙар советтарының тарихына байҡау яһап үтке килә.


text:
Май айынан башлап граждандар дәүләт менән электрон почта ярҙамында хатлаша аласаҡ
Дәүләт органдарына ебәрелгән мөрәжәғәттәренең әле ниндәй чиновниктар тарафынан ҡаралыуы тураһындағы мәғлүмәт рәсәйлеләрҙең шәхси электрон йәшниктәренә ебәреләсәк. Дәүләт электрон почта системаһын май айында ҡулланылышҡа индереү планлаштырыла.
— Бындай инструментты төҙөгәнбеҙ, майҙа беҙ уны проект ҡеүәтенә эшкә ҡушырға ниәтләйбеҙ, — тип белдерҙе Рәсәйҙең элемтә һәм киң коммуникациялар министры Игорь Щеголев. — Был граждандарыбыҙ менән ике яҡлы элемтә каналы буласаҡ. Һәр гражданға бер почта йәшниге асыласаҡ, был осраҡта дәүләт уға шәхсән мөрәжәғәт итеп, дәүләт хеҙмәттәре алыу булһынмы ул йәки закондар сығарыуға бәйле һәм башҡа инициативалармы, мөрәжәғәттәренең яҙмышы тураһында мәғлүмәт бирә аласаҡ.
Шулай уҡ 2012 йыл урталарында берҙәм электрон демократия порталы эшләй башлаясаҡ. Был чиновниктарҙың халыҡ менән кире бәйләнешен булдырыуҙың тағы бер ысулы, ошоноң арҡаһында граждандар власть органдары эшмәкәрлеген баһалай һәм үҙҙәренең инициативалары менән сығыш яһай аласаҡ.


text:
Республикала муниципалитеттар араһында экология буйынса конкурс иғлан ителде
Башҡортостанда Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы сиктәрендә иң яҡшы муниципаль берәмеккә конкурс иғлан ителде. Халыҡтың экологик мәҙәниәтен күтәреү, территорияларҙы төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү, шулай уҡ муниципалитеттарҙы тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм тәбиәғттән рациональ файҙаланыу мәсьәләләренә йәлеп итеү конкурстың төп маҡсаттары булып тора.
Бәйгене ойоштороусылар булып БР Тәбиғәттән файҙалананыу һәм эколоия министрлығы, «БР Муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһы сығыш яһай.
Конкурста иң яҡшы муниципаль берәмек һәм иң яҡшы ҡала округы исеменә ике номианция ҡаралған, тип хәбәр итте БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова. Еңеүселәрҙе билдәләү критерийҙары араһында – муниципалитеттарҙың тирә-яҡ мөхитте һаҡлауға сығымдары, халыҡтың экологик именлегенә йүнәлтелгән бюджеттан тыш средстволар йәлеп итеү, инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу. Бынан тыш, ғәмәлдәге экологик программалар һанына, таҙартыу ҡоролмалары менән йыһазландырылыу кимәленә, айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияларының һанына һәм торошона айырыуса иғтибар бүленәсәк.
Бәйгелә ҡатнашыуға заявкалар 2013 йылдың 20 ноябренә тиклем ҡабул ителә. Конкурс тураһында тулыраҡ мәғлүмәт БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының рәсми сайтында урынлаштырылған.


text:
Күгәрсен районында журналистарға Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияны тапшырҙыларФото: Наил Акмеев
Күгәрсен районында журналистарға Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияны тапшырҙылар
Күгәрсен районында журналистарға Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияны тапшырҙыларФото: Наил Акмеев
ӨФӨ, 2014 йыл, 14 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Йылдағыса, Республика көнөндә Күгәрсен районында Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика журналистар премияһы лауреаттарын бүләкләү тантанаһы уҙҙы. Быйыл, алдан «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәрҙәр итеүенсә, был дәрәжәле профессиональ премияға өс кеше лайыҡ булды. Улар иһә – республиканың социаль-иҡтисади үҫеше, үҫеп килгән быуынды тәрбиәләү мәсьәләләрен күтәргән материалдар серияһы өсөн «Молодежная газета» редакцияһының бүлек мөдире Людмила Кашапова, «Тарат әле моңһоу уйҙарымды... » китабына ингән публицистик мәҡәләләре өсөн «Атайсал» гәзитенең баш мөхәррире Хәйҙәр Тапаҡов һәм «Яҙмышым да, шатлығым да һин — ауыл» китабына ингән публицистик мәҡәләләре өсөн «Кызыл таң» гәзите редакцияһының бүлек мөдире Олег Төхвәтуллин.
Ғәҙәттәгесә журналистар премияһы, алдағы йылдарҙағыса, Күгәрсен районында, Шәһит Хоҙайбирҙиндың тыуған ауылында тапшырылды. Тантанала республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов, БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов, Башҡортостандың Журналистар союзы рәйесе Артур Дәүләтбәков ҡатнашты.
Белешмә. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия 1989 йылдың 8 апрелендә БР Журналистар союзы тарафынан киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренең ижади эшмәкәрлеген дәртләндереү маҡсатында булдырыла. Премия йылдағы иң яҡшы журналистик әҫәрҙәре өсөн айырым хәбәрселәргә йәки авторҙар коллективына бирелә. Конкурс еңеүселәренә «Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Журналистар союзы премияһы лауреаты» исеме, диплом һәм түшкә таға торған билдә тапшырыла. Беренсе лауреаттары «Советская Башкирия» гәзите хеҙмәткәрҙәре Анатолий Козлов, Виктор Шмаков, Алик Шакиров (авторҙар коллективы) һәм Башҡортостан телевидениеһы күҙәтеүсеһе Марсель Ҡотлоғәлләмов булды.
1996 йылдан алып БР Министрҙар Кабинеты ҡарары менән премия республика статусына эйә.


text:
Өфөләрҙе «Хәйерле Stand-Up кис!» юмористик проектына саҡыралар
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
16 февралдә «Театро» клубында «Хәйерле Stand-Up кис!» юмористик проектының кисәһе була. Әүҙем башҡорт йәштәре дуҫтары менән осрашыу һәм резиденттарҙың актуаль темаларға шаяртыуҙарын тыңлау өсөн ошо сараға йыйыла.
Башҡорт асыҡ КВН лигаһы идараһы рәйесе Урал Кәримов хәбәр итеүенсә, сәхнәлә былтырғы миҙгел резиденттары сығыш яһаясаҡ. Шулай уҡ «Асыҡ микрофон» эшләйәсәк, унда теләгән һәр кем үҙенең мәҙәктәрен һөйләй ала.
Сара киске сәғәт 8-ҙә башлана. «Бәйләнештә»ге төркөмдә тулыраҡ мәғлүмәт алырға мөмкин.


text:
Рәсәй киноһы йылы уңайынан төбәктә Хәлисә һәм Марсэн Мөхәмәҙиевтар менән ижади осрашыу ойошторолдо
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Нуриман районында Рәсәй киноһы йылына арналған сара уҙғарылды.
Район Мәҙәниәт йортоноң ҙур залына өлкән класс уҡыусылары, уҡытыусылар, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, һуғыш, хеҙмәт ветерандары һәм кино һөйөүселәр йыйылды.
Башҡортостан Кинематографистар союзы рәйесе Фәрит Ғәбитов тамашасыларҙы Рәсәй киноһы йылы менән ҡотланы. Ул республикала киномарафон башланыуы, башҡорт киноһының үҫеше, ошо сәнғәттең йәмғиәт тормошонда ниндәй мөһим урын биләүе хаҡында һөйләне.
Тамашасылар Чехословакия Геройы, Ян Жижка исемендәге партизандар бригадаһы командиры Даян Мурзин тураһында «Ҡара генерал» тигән документаль фильм ҡараны. Һуңынан сценарий авторы — Нуриман районында тыуып үҫкән тележурналист, атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре Хәлисә Мөхәмәҙиева һәм ҡуйыусы-оператор, Рәсәй Кинематографистар союзы ағзаһы Марсэн Мөхәмәҙиев менән осрашыу булды. Улар фильмды нисек төшөрөүҙәре хаҡында һөйләне, тамашасыларҙың һорауҙарына яуап бирҙе.
Осрашыуҙың икенсе өлөшө нуримандарҙың яҡташы Ғата Имаевҡа бағышланды. Ул 26 йыл Башҡортостан телевидениеһы студияһы директоры булып эшләгән. Тамашасылар иғтибарына Ғата Шәйхетдин улының «Өмөт» фильмы тәҡдим ителде. Имаевтың сценарийы буйынса төшөрөлгән кинотаҫмалар һәм тапшырыуҙар юғары наградаларға лайыҡ булған. «Сәскә ат, Башҡортостан» фильмы Мәскәүҙә инглиз теленә тәржемә ителгән, төрлө илдәрҙә күрһәтелгән.
«Фильмды ҡарағандан һуң фекер алышыу ойошторолдо, — тип һөйләне Хәлисә Мөхәмәҙиева. — Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Фәнил Ҡоҙаҡаев Ғата Имаев менән бергә эшләгән йылдары тураһында хәтирәләре менән уртаҡлашты. Режиссер, Башҡортостан юлдаш телеканалында барған «Эҙәрмән» тапшырыуы авторы Булат Кәримовтың сығышы тамашасыларҙа айырыуса ҡыҙыҡһыныу уятты. «Ул миндә тыуған яҡҡа, кешеләргә һөйөү тойғоһон тәрбиәләне», — тип һөйләне ул.
Осрашыу аҙағында ирле-ҡатынлы Мөхәмәҙиевтар Нуриман районы музейына Ғата Имаевҡа арналған планшет бүләк итте (фотоһүрәттәр авторы — Марсэн Мөхәмәҙиев). Хакимиәт башлығы урынбаҫары Миләүшә Әхтәмйәнова ҡунаҡтарға халыҡ исеменән ҙур рәхмәт белдерҙе, урындағы композитор Миләүшә Имашева «Нуриманым» йырын башҡарҙы.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Март 2018 года
31 март
Яңылыҡтар таҫмаһы // 31-03-2018, 08:00
Ошо көндә Төньяҡ Америка ҡитғаһында беҙҙең бәләкәй генә бер “мөйөшөбөҙ” булыр ине. Әгәр Алясканы һатмаһаҡ. 1867 йылдың 30 мартында Вашингтонда Рәсәйҙән Алясканы һәм Алеут утрауҙарын 7,2 миллион долларға һатып алыу тураһында Рәсәй – Америка килешеүенә ҡул ҡуйыла.
Һатыу тураһында ниәт 1853 йылда барлыҡҡа килә. Бәлки, кемдер унан да алдараҡ уйлаған булғандыр. Әммә Көнсығыш Себерҙең генерал-губернаторы Николай Муравьев-Амурскийҙың тәҡдимен нығыраҡ “ишетәләр”.
Алясканы донъя өсөн рус экспедицияһы асҡан. Шуға ла Рәсәйҙеке һаналған, имеш. Һатылған ваҡытта унда, 2500 Рәсәй кешеһенән тыш, яҡынса 60 мең индеец һәм эскимос йәшәгән.
XIX быуат башында Аляска ҡиммәтле тиреле йәнлектән килем килтергән, тик ярты быуат тирәһе үткәс, был алыҫтағы төбәкте “аҫрау” үҙен аҡламай башлаған. Башҡа сәбәптәр ҙә табылғандыр инде, һатыу тураһында фекер береһенең ”эсенә инеп ҡунғас”.
Шулай итеп, 1866 йылдың декабрендә император Александр Икенсе, кенәз Константин, финанс, диңгеҙ министрҙары, Рәсәйҙең АҠШ-тағы илсеһе ҡатнашҡан кәңәшмә үткән дә, бөтәһе лә һатыу ниәтен хуплаған. Өс айҙан килешеү проекты әҙер булған һәм 30 мартта уға ҡул да ҡуйылған. Алтынлата 7,2 миллион долларға торошло булған Аляска. Беҙҙең бөгөнгө аҡсаға күсергәндә яҡынса 27,5 миллиард һум.
...
Кириешки менән салат
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 31-03-2018, 07:30
Сабышҡан йондоҙҙар (хикәйә)
Әҙәбиәт / Проза // 31-03-2018, 07:00
Район үҙәгенә геүләтеп килеп ингән ҙур иномарка, юлдан аша сыҡҡан траур процессияһына терәлеп, туҡтап ҡалды. Олпат кәүҙәле профессор Ғәлим Байхарин, машинаһынан сығып, йөк машинаһына тейәлгән табут артынан эйәреп барыусы таныш райондаштары менән баш ҡағып иҫәнләшеп торҙо. Кемде ерләгәндәрен белмәй ине. Һорарға ла уңайһыҙ. Таныш һәм таныш булмаған кешеләр яй ғына атлауҙарын дауам итте. Өйөнә ҡайтып ингәс, Ғәлим Хәлимуллович гәзит ҡарарға тотондо. Уның район үҙәгендәге йорто нисәмә йыл инде Ямаловтар ғаиләһе йыйыла торған урын булып ҡала бирҙе. Баҫманың һуңғы битендә үҙенең юлда тыуған һорауына яуап тапты: унда баҫылған некролог күп йылдар ауыл хужалығында эшләгән Роланов Алексей Георгиевичтың үлемен хәбәр итә ине. Ғәлим терт итеп ҡалды. Ниңәлер район хакимиәтенән некролог юҡ ине. Шунда ғына кемде ерләгәндәрен аңланы ла уйға ҡалды....
Хәҙистәрҙән һабаҡ ал!
Новости / Иман // 30-03-2018, 07:30
Ҡурҡма, күрше, был мин! (Хикәйә)
Әҙәбиәт / Проза // 30-03-2018, 07:00
Айныҡбай уянып киткәндә, ҡышҡы, йылдай оҙон төн үтеп, яҡтырып килә ине. Йоҡоло күҙҙәрен ыуғылағас, башын бороп, барак бүлмәһен күҙҙән үткәрҙе. Хөсниямалының урыны буш, тимәк, эшкә киткән, ваҡыт иртәнге сәғәт туғыҙҙар тирәһе булырға тейеш. Уның Хөсниямалы почта таратыусы булып эшләй. Бөгөн ниндәй көн һуң әле, шәмбе булырға тейеш. Эйе, кисә йома булды, бөгөн – шәмбе. Айныҡбай уфылдай-уфылдай урынынан торҙо. Аяҡтарын һәлендереп, бер аҙ уйланып ултырҙы. Кисә улар эштән һуң, аҙна буйына обедкә тип ҡатындары көн дә биргән аҡсаһынан ҡалған көмөштәрен уртаға һалып, Хәлфетдиндең таныш ҡортҡаһынан ике шешә самогон алды. Юл ыңғайы кафела, күҙ буяу өсөн күмәгенә бер көрөшкә һыра алып, әллә ни оҙон-оҙаҡҡа һуҙмай һемерҙеләр ҙә таралыштылар....
Яңауыл районында «Урал батыр байрамы» үтәсәк
Яңылыҡтар таҫмаһы // 29-03-2018, 11:53
Иртәгә Яңауыл районының Киҫәк-ҡайын ауылында «Урал батыр байрамы» үтәсәк. Уны БР Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары берләшмәһенең Яңауыл филиалы, Яңауыл районының Башҡорттар ҡоролтайы һәм муниципаль район хакимиәте ойоштора.
Программала: мосолмандарҙың «Ҡорбан салыу» йолаһы, милли «Көрәш» буйынса ярыштар, халыҡ уйындары һәм йолалары.
Байрамда концерт программаһы, боронғо «Урал батыр» эпосынан өҙөктәр уҡыу, милли ашамлыҡтар һәм халыҡ оҫталары-кәсепселәр эшләгән әйберҙәр күргәҙмәһе ойоштороласаҡ.
Сарала Яңауыл районы ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте активистарын иҫтәлекле бүләктәр һәм туған телдәрҙе һәм милли мәҙәниәтте үҫтереүгә ҙур өлөш индергәндәре өсөн БР Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары берләшмәһенең Маҡтау грамотаһы менән бүләкләү ҡаралған....
Ҡышҡы еләктәр Ҡыҙыл көртмәле (брусника)
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 29-03-2018, 07:00
Башҡа еләктәрҙән айырмалы рәүештә, ул бик оҙаҡ һаҡлана. Составында бик шәп антисептик – бензой кислотаһы бар. Ул еләкте зарарлы микроорганизмдарҙан һаҡлай, шунлыҡтан еләк тиҙ боҙолоп бармай. Өҫтөнә ҡайнаған һыу ҡойоп, һыуытҡысҡа ҡуйһаң да, оҙаҡ ваҡыт шул килеш кенә тора.
Көртмәлене юҡҡа ғына авитаминоздан тәҡдим итмәйҙәр. Ул шәкәргә, органик кислоталарға, калий тоҙҙарына, кальцийға, марганецҡа, тимергә, пектиндарға бай....
Яңы тыуған сабыйҙың сәсен ҡырып алыу мотлаҡмы?
Новости / Мәғариф // 29-03-2018, 06:30
Баламдың сәсен һис тә ҡырҙыртҡым килмәй, ә ололар быны талап итә. Әлегә ныҡлап формалашмаған сәс тамырсаларына зыян килтереүҙән ҡурҡам.
Сәлимә.
Әбйәлил районы.
Баланың сәсен ҡырыу йолаһы борон замандан килә. Элек-электән башҡорттарҙа баланың тәүге сәсен алыуға етди ҡарағандар. Сабыйҙың сәсен тәүге тапҡыр алыу ҡарын сәсен алыу була. Быны яңы ай тыуғанда башҡарғандар. Уны атаһынан йәки күңелгә ятҡан кешенән генә алдырырға кәрәк. Ә бына сабый сағында ҡарын сәсе алынмаған кешене рәнйетергә ярамай, тигән юрау бар. Ҡарын сәсен утҡа яғырға ярамай, уны төрөп, ҡыҫтырып ҡуялар. Беҙҙең көндәрҙә бигерәк тә олатай-өләсәйҙәр сабыйҙың сәсен алырға ҡуша, йәнәһе, баланың сәсе ҡуйы һәм матур булып үҫәсәк. Сабыйҙың тәүге сәсен алыуҙың файҙаһы һәм зыяны хаҡында белгестәр ни һөйләй икән?...
Олег Анофриев мәрхүм булды
Яңылыҡтар таҫмаһы // 28-03-2018, 17:39
#Заперто - ҡайҙа бикле, шуны хәбәр ит!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 28-03-2018, 10:50
Рәсәй халҡы социаль селтәрҙәрҙә #Заперто акцияһына ҡушылды. Ул Кемероволағы сауҙа үҙәгендәге янғын кеүек ваҡиғаларҙы иҫкәртеү маҡсатында үтә.
Акцияла ҡатнашыусылар запас йәки авария сығыу урындары ябыҡ булған урындар тураһында хәбәр итә ала. Бер юлы уларҙың адрестарын һәм фотоларын һалыу кәрәк. Яҙма #Заперто хештегы аҫтында урынлаштырылырға тейеш.
Флешмобты Красноярск халҡы башланы, Екатеринбург һәм Ростов ҡушылды ҡушылды.
Дуҫтар-төркөмдәштәр! Акцияға һеҙ ҙә ҡушылығыҙ! Мәктәп, клуб, магазин, кинотеатр, сауҙа үҙәге, вокзал - кеше күп йөрөгән урындарҙы ҡарағыҙ, фотоға төшөрөгөҙ, пост итеп һалығыҙ! Оло бәләләрҙе алдан иҫкәртәйек!...
Акцияла ҡатнашыусылар запас йәки авария сығыу урындары ябыҡ булған урындар тураһында хәбәр итә ала. Бер юлы уларҙың адрестарын һәм фотоларын һалыу кәрәк. Яҙма #Заперто хештегы аҫтында урынлаштырылырға тейеш.
Флешмобты Красноярск халҡы башланы, Екатеринбург һәм Ростов ҡушылды ҡушылды.
Дуҫтар-төркөмдәштәр! Акцияға һеҙ ҙә ҡушылығыҙ! Мәктәп, клуб, магазин, кинотеатр, сауҙа үҙәге, вокзал - кеше күп йөрөгән урындарҙы ҡарағыҙ, фотоға төшөрөгөҙ, пост итеп һалығыҙ! Оло бәләләрҙе алдан иҫкәртәйек!...


text:
Ғилми-ғәмәли конференция үткәрелә
Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтында "ХХI быуатта актуаль хоҡуҡ һәм дәүләт проблемалары" халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы үтә. Ғилми форумда Мәскәүҙәге БМО Мәғлүмәт үҙәге вәкиле, Рәсәйҙең күп төбәктәренән, шулай уҡ яҡын сит илдәрҙән — Украина, Ҡаҙағстан һәм Үзбәкстандан билдәле ғалимдар, дәүләт власы органдары вәкилдәре, Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары, хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәре ҡатнаша.
— Беҙҙең конференция хоҡуҡ һәм дәүләттең хәҙерге замандағы үҫеш проблемаларына, дәүләт власы органдары һәм хоҡуҡ һаҡлау органдарының енәйәтселеккә ҡаршы көрәштә үҙ-ара эш итеү, хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеген камиллаштырыу мәсьәләләренә, дөйөм алғанда, глобалләштереү һәм донъя иҡтисади көрсөгөн йырып сығыу проблемаларына арналa, — тине "Башинформ" агентлығына Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты начальнигының ғилми эш буйынса урынбаҫары, милиция полковнигы, юридик фәндәр докторы Ришат Ниғмәтуллин.
Институт ғилми-ғәмәли конференцияларҙы ун йылға яҡын инде йыл һайын үткәрә. 2007 йылда бындай фәнни форум — ойошҡан енәйәтселеккә ҡаршы көрәштең халыҡ-ара һәм милли проблемаларына, 2008 йылда наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешенә ҡаршы көрәш проблемаларына арналды. Конференция йомғаҡтары буйынса материалдар йыйынтыҡтары сығарыла, улар ғилми тикшеренеүҙәрҙә һәм уҡыу процесында бик тә талап ителә.


text:
Республикала система булдырыусы предприятиелар исемлеге яңыртылды Фото: Олег Яровиков
Республикала система булдырыусы предприятиелар исемлеге яңыртылды
Республикала система булдырыусы предприятиелар исемлеге яңыртылды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостанда башҡарма власть органдары һәм муниципаль берәмек хакимиәттәре менән мәғлүмәти йәһәттән эш алып барылған система булдырыусы предприятиелар исемлеге яңыртылды.
Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, әлеге ойошмаларҙың иҡтисади эшмәкәрлектең тейешле төрөндә 80 процент әйләнеш булдырыуы — исемлеккә инеүҙең төп шарты.
Башҡортостан Хөкүмәте бойороғон республиканың социаль-иҡтисади үҫешенең төп күрһәткестәре исемлеге тулыландыра. Атап әйткәндә, «Ойошма хеҙмәткәрҙәренең уртаса айлыҡ хеҙмәт хаҡы» кеүек күрһәткес өҫтәлгән.


text:
Матбуғатҡа яҙылыу декадаһында ҙур ташлама ҡаралған — Рәсәй почтаһы
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
3 декабрҙән 13-нә тиклем илдә матбуғатҡа яҙылыу декадаһы уҙғарыла: яратҡан баҫмаларығыҙға ташламалы хаҡҡа яҙылырға мөмкин. Рәсәй почтаһының Башҡортостан филиалында аңлатыуҙарынса, федераль баҫмаларға — 5, төбәк гәзит-журналдарына 10 процентлы ташлама ҡаралған. Рәсәйҙең Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы раҫлаған исемлектәге социаль әһәмиәтле баҫмаларға иһә 15 процентлы ташлама яһала.
Ағымдағы матбуғатҡа яҙылыу компанияһында магистраль ташыуға, баҫма продукцияны төрҙәргә бүлеүгә һәм яҙылыусыларға еткереүгә почта тарифтары туңдырылған. Шулай итеп, клиенттар өсөн баҫмаларҙы килтереү хаҡы үҙгәрмәгән һәм быға тиклемге кимәлдә ҡалған.


text:
- Подробности
- Просмотров: 362
ЛОҠМАНОВА Гөлнур Ишмырҙа ҡыҙы (1.1.1962, БАССР‑ҙың Әбйәлил р‑ны Сиҙәм а.), паразитолог. Мед. ф. д‑ры (2008). БР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2012). И.Х.Һиҙиәтовтың ҡыҙы. БДМИ‑ны тамамлағандан һуң (1984) Респ. балалар клиник дауаханаһында, 1987 й. алып Өфөнөң 33‑сө поликлиникаһында эшләй. 1989 й. башлап БДМУ‑ла уҡыта. Фәнни эшмәкәрлеге кешелә осрай торған паразитар ауырыуҙарҙы диагностикалау, иҫкәртеү мәсьәләләренә, күп факторлы нәҫел ауырыуҙарыныңгенетик аспекттарына һ.б. арналған. Л. ҡатнашлығында балаларҙа ҡатнаш эхинококкозды күҙаллау ысулдары эшләнә. 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 6 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Эхинококкоз печени. Уфа, 2006 (авторҙ.).
Тәрж. М.М.Хәйҙәров


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан һайлау системаһының 20 йыллығына арналған конференцияла сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан һайлау системаһының 20 йыллығына арналған конференцияла сығыш яһаны
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан һайлау системаһының 20 йыллығына арналған конференцияла сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
17 декабрҙә Хөкүмәт йортонда республика Башлығы Рөстәм Хәмитов төбәк һайлау системаһының 20 йыллығына арналған «Хәҙерге Рәсәйҙең һайлау системаһы: үҫеш мөмкинлектәре» тип аталған республика ғилми-ғәмәли конференцияһында сығыш яһаны.
– Һайлауҙар барыһының да иғтибарын йәлеп иткән ҙур ваҡиға ғына түгел. Һайлауҙар йәмғиәттең артабанғы үҫешенең сәйәси йүнәлешен билдәләүсе камертон булып сығыш яһай, – тине республика етәксеһе. – Улар күп осраҡта илдең, төбәктәрҙең, муниципалитеттарҙың, төрлө кимәлдәге власть органдарына үҙҙәренең вәкилдәрен һайлаусы кешеләрҙең өҫтөнлөктәрен сағылдыра. Бурысыбыҙ – граждандарҙың һайлауға хоҡуғын тормошҡа ашырыу ғына түгел. Халыҡты сәйәси һәм иҡтисади процестарға йәлеп итеү мөһим.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, һуңғы йылдарҙа һайлаусыларҙың ғына түгел, сәйәси партияларҙың да әүҙемлеге артҡан.
Башҡортостан етәксеһе, республика һайлау системаһының 20 йыллыҡ эшенә йомғаҡ яһап, ошо осорҙа төрлө кимәлдәге яҡынса 3 800 һайлау кампанияһы, шулай уҡ 73 референдум уҙғарылыуын билдәләне. Бөгөн территориаль һәм участка һайлау комиссиялары хәл иткес тауыш хоҡуғына эйә булған 35 мең ағзаны берләштерә.
2016 йылда ҡатнаш система буйынса етенсе саҡырылыш Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаттарын, шулай уҡ муниципаль район һәм ҡала округтары советтары депутаттарын һайлау үткәрелә.


text:
Конверттағы эш хаҡы: кем кемде алдай?26-02-2016, 01:07 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Ике йөҙ
ҡырҡ мең “өрәк”
Эш хаҡын ысынлап конвертҡа һалып бирәләр, йә иһә ҡара ведомость тултыралар икән, тип уйлай күрмәгеҙ. Хәйер, бәлки, уныһы ла барҙыр. Һәр хәлдә төп бәлә – йүнселдәрҙең артыҡ һаҡсыллығында, үҙ кеҫәһен ҡайғыртыуында.
Бөгөн эшҡыуарлыҡтың үҫеүе тураһында зәңгәр экрандарҙан яңынан-яңы репортаждар ҡарайбыҙ, гәзит биттәрендә әллә күпме мәҡәлә уҡыйбыҙ. Өҫтәмә эш урындары булдырылды, иҡтисади яҡтан үҫешәбеҙ, тип йыш сығыш яһайбыҙ. Тик барлыҡ бизнес вәкилдәре лә намыҫлы эш алып барамы, уларҙың эшмәкәрлегенән ябай халыҡ файҙа күрәме һуң? Ни тиклем генә үкенесле булмаһын, бөгөн эшҡыуарҙарҙың күбеһе “күләгә”лә ҡалып, “өрәк” булып йәшәүҙе хуп күрә. Хөкүмәт ҡанунда ҡаралмаған эшмәкәрлекте бөтөрөүгә бөтә көсөн һалып, килеп сыҡҡан мәсьәләне төрлөсә көйләргә тырыша ла бит. Тик барыһы ла шыма ғына бармай, сөнки был өлкәнең дә таҡырайған һуҡмағы, йәшерен юлдары барлыҡҡа килгән.
Былтыр Башҡортостанда 240 мең кешенең рәсми рәүештә теркәлмәй эшләгәне асыҡланған. Миҫал өсөн, Белорет районында яҡынса 110 мең халыҡ йәшәүен иҫәпкә алғанда, был һандың ҙурмы-бәләкәйме булыуын яҡшы күҙалларға була. Ә инде ил кимәлендә һүҙ йөрөтһәң, күрһәткес тағы ла ҙурыраҡ.
Әйтәйек, ике йыл элек Рәсәй үҙенең 22,5 миллион кешеһен юғалтҡан. Нисек тиһегеҙме? Ябай ғына. Был әҙәмдәр социаль страховка системаһында ла, Пенсия фондында ла теркәлмәгән, иғәнәләр түләмәгән, шул арҡала уларҙың ҡайҙа, нимә менән шөғөлләнеүе лә билдәһеҙ.
Илдең 20 төбәгендә үткәрелгән социологик тикшеренеүҙәрҙән күренеүенсә, Рәсәйҙә яҡынса һәр туғыҙынсы кеше үҙ-үҙенә эшләй. Был хеҙмәткә яраҡлыларҙың 41 проценты, йәғни 30 миллион, тигән һүҙ. Иң ғәжәпләндергәне – дәүләт уларҙың ысынында күпме табыш алғанын да белмәй.
Ике йыл элек Рәсәй халҡының дәүләт органдарына күрһәтмәй генә 4,8 триллион һум аҡса эшләгәне асыҡланған. Хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр академияһы проректоры Александр Сафонов бөтә илдәрҙең дә хеҙмәт баҙарында “күләгә” булыуын, әммә бындай уҡ ҙур дәрәжәгә етмәүен билдәләй. Эшҡыуарҙар аңлатыуынса, ҙур суммала һалым һәм башҡа төр страховка иғәнәләре түләгәндән һуң ҡулға килем ҡалмай, шуға күрә күптәр ҡасып-боҫоп эшләргә мәжбүр. Социологтар белдереүенсә, “күләгә”лә ҡалыу ҡайһы бер урта ҡатлам кешеләренә әллә ни уңышлы булмаған иҡтисади көрсөк ваҡытында тотороҡлолоҡ һаҡларға, ярлыларға әҙме-күпме аҡсаһын экономиялап, осон-осҡа ялғарға ярҙам итә.
Быйыл республиканың 72 мең кешеһен “күләгә”нән сығарырға тип хәл ителгән. Бында тәүге урындарҙа сауҙа, төҙөлөш, ауыл хужалығы тармаҡтары килә.
Булмағанда
“ҡараһы” ла бара
Илдә ҡулайлаштырыу тулҡыны башланып, иҡтисади көрсөк үҙ көсөн күрһәтә башлағас, күп кенә ойошма-предприятие ябылды, ҡыҫҡартыуҙар башланды. Яңы эшкә төшөп, тәжрибә лә туплап өлгөрмәгән юғары белемле белгестәр урамда ҡалды. Теләһә лә, теләмәһә лә, улар бизнес өлкәһенә баш эйергә мәжбүр булды. Ә был иһә бөгөнгө иҡтисади шарттарҙа нисек булһа ла тотороҡлолоҡ һаҡларға тырышҡан бизнес вәкилдәренә ҡулай ғына. “Конверттағы эш хаҡы”, “күләгәле бизнес”тың яҡшы булмаған эҙемтәләре хаҡында әленән-әле һөйләп, аңлатып торһалар ҙа, ватандаштарыбыҙ күп уйлап тормай, нисек уңайлы, шулай эшләргә тырыша. Шуға күрә дәүләт ни тиклем генә яҡларға тырышһа ла, улар рәсми теркәлеп, закон буйынса эшкә урынлашыуға әллә ни әһәмиәт бирмәй. Иң мөһиме – алһындар, ваҡытында әҙме-күпме аҡсаһын түләһендәр. Ҡайһы берәүҙәр “күләгә”лә эшләүҙе лә үҙенсә файҙаланып ҡалырға тырыша. Мәҫәлән, бер ерҙә рәсми теркәлеүҙән тыш, икенсе урынға йәшерен урынлашып, өҫтәмә табыш алыусылар ҙа бар. Уларҙың ике урында эшләгәнен бер кем дә белмәйәсәк. Ә ҡайһы берәүҙәре был юлға иртәгәһе көнгә ышаныс булмауҙан бара, сөнки улар бөгөнгө хеҙмәт хаҡының киләсәк пенсияға йоғонто яһарына ла, хаҡлы ялға сығып, лайыҡлы түләү алырына ла ышанмай. Ундайҙар, иртәгәһен ишәк ҡайғыртһын принцибына таянып, пенсияға әллә етәм, әллә юҡ, тип бөгөнгө көн менән йәшәргә тырыша.
“Аҡса булһа
бер муҡса...”
Бизнесмендар дәүләттең бөгөнгө һалым сәйәсәте менән бөтөнләй ризалашмай, ул ғәҙел түгел тип һанай. Шуға күрә һалымдан ҡасыу, килемдәрен экономиялау маҡсатында төрлө юлын таба һәм был йәһәттән ҙур ғына уңышҡа өлгәшәләр. Ә инде эш хаҡын “ҡара ведомость” менән “конверт”та түләү – иң таралған юлдарҙың береһе. Тикшеренеүҙәрҙән күренеүенсә, бындай юл менән Рәсәй компанияларының 87 проценты эшмәкәрлек алып бара. Эш биреүселәр өсөн ошо алым күпкә файҙалыраҡ – страховка иғәнәләрендә, НДФЛ-да экономиялайҙар. Улар өсөн бер генә хәүеф бар – Хеҙмәт һәм мәшғүллек буйынса федераль хеҙмәт тарафынан штраф һалыныуы. Эйе, закон буйынса шулай. Ысынында иһә әлегә тиклем береһенең дә штраф түләгәне лә, быға зарланғаны ла юҡ. Шуға күрә эшҡыуарҙар ҡурҡып та тормай. Был йәһәттән ныҡлы контроль булмауы бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡта “ҡара” һәм “һоро” эш хаҡын булдыра ла инде. Шунан иһә әлеге лә баяғы шул ябай хеҙмәткәр зыян күрә. Күп кенә эш биреүселәр, “аҡ” эш хаҡы түләгән осраҡта, бөтә социаль иҫәпләүҙәрҙе, һалымдарҙы хеҙмәткәрҙең үҙенә түләргә тура килә, тип алдарға маташа. Был, әлбиттә, улай түгел. Һалым һәм төрлө йыйымдар – эш биреүсенең һәм уның бухгалтерияһының бурысы. Ул хеҙмәт хаҡынан, 13 проценттан тыш, бер тин дә тотоп алып ҡала алмай. Пенсия, страховка, медицина страховкаһы фондтарына һәм бәхетһеҙ осраҡ өсөн иғәнәләрҙе эш биреүсе үҙ иҫәбенән түләргә тейеш. Шулай ҙа ҡартлығын йәки иртәгәһе көнөн уйлағандар ҙа күбәйә бара. Мәҫәлән, 2009 йылда “ҡара” эш хаҡына ризалашыусылар һаны 60 процент булһа, һуңғы алты йылда был һан 19 процентҡа кәмегән.
Һай-ли, күләгә,
берәүгә лә һөйләмә!
Һалым ставкаларының ҡырҡа артыуы арҡаһында бизнес өлкәһенең 70 – 80 проценты хеҙмәт хаҡын түләү буйынса “күләгә”ле схемаға күсте. Эшҡыуарҙар ҙур ризаһыҙлыҡ белдереп, тауыш күтәреп ҡараһа ла, хөкүмәт һалым ставкаларын кәметмәү яғында. Иҡтисади үҫеш министрлығының ставканы кәметергә тигән тәҡдименә лә Финанс министрлығы ризалыҡ бирмәй. Белгестәр ставканың ике генә процентҡа кәмеүен дә 200 миллиард доллар менән баһалай һәм, дәүләт ҡаҙнаһы байтаҡ аҡсанан ҡолаҡ ҡағасаҡ, тип бара. Шулай ҙа киң даирәләге ризаһыҙлыҡҡа күҙ йомоп ҡалманылар, ставканы 34 проценттан 30-ға төшөрөп, саҡ ҡына булһа ла кәметергә мәжбүр булдылар. Әлбиттә, был ғына ташлама эшҡыуарҙарға әллә ни еңеллек килтермәне. Шуға ла улар хәлдән сығыуҙың икенсе юлын тапты – һорау алыуҙарҙан күренеүенсә, респонденттарҙың 70 проценты эш хаҡының “конвертта” түләнеүен белдергән. Һандарға күҙ һалһаң, хөкүмәттең һалым ставкаларын арттырыуы дөрөҫ сәйәсәт булдымы икән, тип уйлап ҡуяһың.
Хөкүмәт ниндәй юлдар менән “өрәктәрҙе”, “ҡара ведомостарҙы” бөтөрөр – әлегә билдәһеҙ. Был йәһәттән Хеҙмәт министрлығына ла уйланаһы урын бар әле. Бөгөн көнүҙәк булған был мәсьәләнең, һис шикһеҙ, хәл итеү юлын табырҙар, сөнки бынан айырым кешеләр генә түгел, тотош илебеҙ зыян күрә, әллә күпме социаль-иҡтисади проблемаларыбыҙ хәл ителмәй ҡала. Ябай халыҡ та үҙенең киләсәгенә, буласаҡ пенсияһына ышанып, хоҡуҡтарынан тулыһынса файҙаланып йәшәргә тейеш.


text:
Өфөлә ҡайтанан дружинниктар дежур итә башлаясаҡ
Өфөлә йәмәғәт тәртибен һаҡлау буйынса йәштәр дружиналары ойошторорға йыйыналар. Уны төҙөү инициативаһы менән ҡала Советы ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы сығыш яһаны, һәм Советтың быйылғы тәүге ултырышында депутаттар был проектты хуплап сыҡты. Дружиналарҙы быйыл икенсе кварталға ойошторорға планлаштырылды.
2010 йылда ҡаланың Йәштәр йәмәғәт палатаһы ағзалары шулай уҡ Өфө хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты менән бергә ҡала предприятиеларында һәм учреждениеларында йәштәр йәмәғәт ойошмалары төҙөү буйынса эш алып барырға, Өфө йәштәрен Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығына арналған сараларҙа ҡатнашыуға йәлеп итергә йыйыналар.
Бынан тыш, тиҙҙән ҡаланың Йәштәр йәмәғәт палатаһының рәсми сайты барлыҡҡа килергә тейеш. Совет ултырышында депутаттар уны булдырыу тураһындағы мәсьәләне лә ҡараны.


text:
"Алтын битлек" Бөтә Рәсәй милли театраль премияһының "Маска плюс" программаһына инде, 2016 йыл
«Театр кешеһе» Халыҡ-ара фестивалендә ҡатнашты (Силәбе ҡалаһы), 2016 йыл
Спектакль 1 сәғ. 45 мин. бара
руссанан Хөрмәтулла Үтәшев тәржемәһе
« Бер кешенең үлеме – фажиғә,
миллиондарса халыҡтың һәләкәте – статистика»
Эрих Мария Ремарк «Ҡара обелиск».
«Мин етдимен. Мин дан - шөһрәт ҡаҙаныр, йә ҡоро фекер еткерер өсөн түгел, ә яҙмай булдыра алмағаным өсөн яҙам. Яҙам, сөнки башҡа бер шөғөл дә мин теләгәнсә һөҙөмтәле килеп сыҡмай. Эҙләнеүҙәре, өмөттәре, файҙаһыҙлығы һәм әрнеүҙәре, мөхәббәте һәм көсһөҙлөгө менән миңә кешеләр тормошо бик тә ҡыҙыҡлы. Әлегә асылмаған, төрлө - төрлө «тере» ысынбарлыҡ арбай мине».
Олжас Жанайдаров.
Сығышы менән Ҡаҙағстандан булған Олжас Жанайдаровтың был пьесаһы 35 йәшлек кенә Рәсәй драматургын ғәйәт билдәле иткән әҫәр. Уны күп ерҙә ҡуялар. 6 пьесаһы араһынан «Джут» (Йот) документаль драмаһы, әҫәрҙә 30 - сы йылдарҙа Ҡаҙағстанда барған ваҡиғалар һүрәтләнгәнгә күрә, тәү нәүбәттә, Ҡаҙағстан театрҙары иғтибарын йәлеп итә. Автор күптән йот хаҡында яҙырға теләгән, сөнки бөгөнгө әҙәбиәттә был темаға мөрәжәғәт итеүселәр юҡ дәрәжәһендә. «Джут» хәҙер Ҡаҙағстан сиктәрен үтеп Рәсәйҙә лә ҡуйыла. Мәҫәлән, Мәскәүҙең ART и ШОК театрында сәхнәләштерелде. Башҡорт академия драма театры спектакле был исемлектең дауамы.
«Джут» документаль драмаһында бер үк ваҡытта ике төрлө ваҡиға һүрәтләнә. Береһе - бөгөнгө көндә Мәскәүҙә, шул аслыҡты башынан үткәргән Әхмәттең ейәне Ербол менән Мәскәү журналисы Ленаның осрашыуы. Икенсеһе – 1930 йылдарға, Әхмәт менән Сәүленең аслыҡ афәтен кисергән тормошона, Ҡаҙағстан тарафтарына алып китә.


text:
ISBN
Фольклорный архив Башкирского государственного университета
Имән балыуан (әкиәт)
Борон бер әбей менән бер бабай булған. Балалары булмаған. Бер көндө бабай утын ҡырҡып тора икән. Ҡуйынына тап инеп киткән. Бабай әбейгә: "Бала таптым, бала таптым", - тигән. Сәңгелдәккә һалһалар, тап бала булған да ҡуйған, ти. Бала көндән көн үҫкән. Уға Имән балыуан тип исем ҡушҡандар.
Имән балыуан урамға сығып уһнағанда бер баланы бер илата, икенсеһен ике илата.
- Балаларға тыныслыҡ юҡ. Ошо балаңды юҡ ит - тип күрешеләре көндә быларға килә икән.
Әбей менән бабай малайҙарын айыулы урманға утынға ебәрәләр. Балта тауышына айыу килеп сыҡҡан. Имән балыуан айыуҙы егеп утынды өйҙәренә алып ҡайтҡан. Ҡайтҡас айыуҙы бикләп ҡуйған.
Икенсе көндө, малайҙы шүрәле ҡытыҡлап үлтерһен тип, шүрәлеле урманға утынға ебәрәләр. Малай Шүрәлене күргәс "Ҡыҫтырғыс уйнайыҡ", - ти. Имән балыуан шүрәленең ҡулын ҡыҫтырала ла аны егеп, әйләренә ҡайта.
Аптырағас, атаһы малайын аҙаштыра. Бара-бара Имән балыуанға бер малай осрай.
- Һаумы, һин кем булаһың? - тигән Имән балыуан.
- Мин - Тирәк балыуан, - тигән теге. Былар ары киткәндәр.
Аларға һарай балыуан осраған. Ул: "Аҙашып китеп ултырам. Өсәү юлдаш булайыҡ", - тигән.
Былар бара торғас, ҡараңғы төн булған. Алыҫта шәм күренгән. Шәм күренгән өйгә барып инһәләр, бер ҡыҙ ғына булған. Аны баҫтырып сығарып ебәргәндәр. Был өй тирәһендә мал к-ү-үп булған. Бер йылҡыны һуйып ҡаҙанға һалғандар. Имән белән Һарай балыуан сығып киткәндәр. Тирәк балыуан аш бешерергә ҡала. Аш бешкән икән, бер бабай килеп инә. Аның һаҡалы мең ҡарыш, үҙе бер ҡарыш, ти.
- Әпкил итеңде, ашат, - тигән ҡарт.
- Иптәштәрем ҡайтһын, бергәләп ашарбыҙ, - тигән Тирәк балыуан.
- Әле бында, һин үҙемдең малымды үҙемдән ҡыҙғанаһыңмы? - тигән дә егетте таҡтаға ҡыҫтырып, үҙе итте ашап сығып киткән.
Иптәштәре ҡайтып, һорағандар:
- Ҡайҙа ашың, бештеме?
Тирәк балыуан, таҡтанан өҙөлөп-мөҙөлөп төшөп, яңы ғына аш һалған икән. Икенсе көндө Һарай балуан ҡала. Теге ҡарт тағы ла килә лә аш таптыра башлай. Егет: -
Тороп тор, иптәштәрем ҡайтһын, - тигән. Ҡарт Һарай балыуандың иренен таҡтаға ҡыҫтыра ла, итте ашап бөтөп, китеп бара.
Өсөнсө көндө өйҙә Имән балыуан ҡала. Көндәгесә теге ҡарт килә лә: Ас ишегеңде, - ти.
- Беҙгә килгән кеше үҙе асып инә, — тип яуап биргән егет.
- Сисендереп, түргә мендереп ултырт.
- Беҙгә килгән кеше үҙе сисенеп менеп ултыра.
- Ашарға килтер.
- Беҙгә килгән кеше сабыр итә торған - тип яуаплаған Имән балыуан. Һәм ҡартты өй башына һаҡалынан бәйләп ҡуйған. Иптәштәре ҡайтҡан. Имән балыуан иптәштәренә картты күрһәтмәксе булып, өй башына алым менһә, ҡарт һаҡалын өҙөп ҡасҡан икән, ти. Ултыра торғас, ҡарттың ҡыҙы килеп ингән. Ҡыҙҙы баҫтыра киткәндәр. Бер тауға килеп еткәндәр. Ҡыҙ бер таш аҫтына инеп киткән. Ташты Тирәк балыуан тибеп ҡараған - асалмаған. Һарай балыуан тибеп ҡараған - асылмаған. Имән балыуан типкән икән, таш асылған. Имән балыуан тимер сынйырға бәйләнеп ҡоҙоҡҡа төшөп киткән. Баҡтиһәң, анда өс ҡыҙ ефәк иләп ултыралар икән. Ҡыҙҙарҙы егеттәргә сығарып биргән. Һарай балыуан менән Терәк балыуан, сынйырҙы өҙөп. Имән балыуанды ҡоҙоҡҡа төшөрөп ебәргәндәр. Бара торғас, Имән балыуан бер әбейҙе осратҡан. Теге төкөрөгө менән ҡамыр баҫып ултыра икән.
- Ниңә, инәй, әллә һыу юҡмы?
- Ҡуй инде, ҡуй. Күлдең хужаһы һыу бирмәй, - ти икән әбей.
Имән балыуан, инәйҙең силәген алған да, һыу килтереп биргән. Һәм ары киткән. Бара торғас, бер әбейҙе осратҡан. Ул да төкөрөк менән икмәк баҫып ултыра икән. Имән балыуан инәйгә һыу килтереп биргән дә:
- Инәй, яҡты донъяға сыға торған юлды беләһеңме? - тип һораған.
- Бар, бар. Анау сәмерғоштоң балаларын аждаһа үлтерә лә китә. Аждаһаны үлтер. Сәмерғош һине яҡты донъяға алып сығыр, - тигән әбей.
Егет аждаһаны үлтергән. Сәмереғоштоң балаһы:
- Әсәм яҡты донъяға сығып киткәйне. Килһә, һине ашар, - тип ҡурҡып, егетте йәшергән. Әсәһе килгән дә: Әҙәм еҫе сыға, - ти икән.
- Ошо әсәм булһа, кеше ашап йөрөй ҙә кеше таптыра, - ти икән сәмерғош балаһы.
- Күрһәт, күрһәт. Ҡайҙа йәшерҙең аны, - ти сәмерғош.
- Бар ҙа ул барлығын. Ул аждаһаны үлтергәйне, - тигән балаһы. Сәмерғош кешене күреүе булған, йотоп ебәреүе булған. Балаһы: "Алтын йотто, алтын йотто", - тип ҡабатлағас, Сәмерғош егетте ҡоҫҡан. Егет әлегенән дә һәйбәт булып киткән. Сәмерғош: Ҡырҡ силәк турғай, ҡырҡ силәк һыу әҙерлә. Мин һине яҡты донъяға алып сығам, - тигән. Сәмерғош - уң яғында һыу булған, һул яғында турғай булған егетте яҡты донъяға алып сығып киткән. Бара торғас, егеттең һыуы ла, турғайы ла бөткән. Аптырап тормай, ул ботон киҫеп ашатҡан. Сәмерғош яҡтыға сыкҡас, һорай икән:
- Ни ул? Һуңынан ашатҡаның бигерәк тәмле ине?
- Бот итем ине, — тигән егет.
Сәмерғош егеттең ботон ялаған икән, яраһы бөткән дә ҡуйған. Егет, ҡайын тамырын соҡоп, шуны ҡосаҡлап йоҡоға киткән. Төнөн ел-дауыл ҡупҡан. Егеткә бер нимә лә булмаған. Унан ары киткәс. Ҡап-ҡара көйөп бешкән бер икмәк табып алған. Ары киткән, бик һәйбәт бешкән икмәк табып алған. Тағы киткән, сейерәк булып бешкән икмәк табып алған. Бара торғас, Һарай балыуан менән Терәк балыуандың йоҡлап ятҡан ерендә осратҡан. Уларҙы бисәләре менән үлтергән. Үҙенең бисәһен генә алып ҡалған.
Теге икмәктәрҙе бисәһе күмеп ҡалдырған булған. Улар бала-сағалары менән көн күрә башлағандар, ти.
Ссылка на эту публикацию:
Имән балыуан (әкиәт) [Электронный документ] // Фольклорный архив Башкирского государственного университета: электронное научное издание / под ред. Б. В. Орехова, А. А. Галлямова. [20112018]. Дата обновления: 11.02.2014. URL: http://lcph.bashedu.ru/editions/efolk.php?go=folk_id.262&w=%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD (дата обращения: 27.05.2018).


text:
Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы муниципаль берәмеге» конкурсы лауреаттарына наградалар тапшырҙыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы муниципаль берәмеге» конкурсы лауреаттарына наградалар тапшырҙы
Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы муниципаль берәмеге» конкурсы лауреаттарына наградалар тапшырҙыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
20 апрелдә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы муниципаль берәмеге» конкурсы лауреаттарына республиканың дәүләт наградаларын һәм наградалар тапшырҙы. Тантаналы сара Урындағы үҙидара көнөнә арналды.
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың муниципаль берәмектәре советы ассоциацияһының 2013 йылдан алып Урындағы үҙидара хеҙмәткәрҙәре көнө алдынан «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы муниципаль берәмеге» конкурсына йомғаҡ яһауын иҫкә төшөрөп үтте.
Был конкурс ҡала округтары, урта һәм кесе муниципаль берәмектәр өсөн 10 номинация буйынса уҙғарыла. Барлыҡ муниципалитеттар ҙа ошо конкурста әүҙем ҡатнаша, эштәрен күрһәтә, тип билдәләне республика башлығы. Шуныһы мөһим: муниципалитеттар үҙ эшен йылдан-йыл яҡшырта һәм ҙур ҡаҙаныштарға өлгәшә.
«Муниципаль власть һәр йәһәттән бик мөһим. Был кешегә иң яҡын власть, ул көн һайын хәл итеү талап ителгән мәсьәләләр, проблемалар, бурыстар менән осраша», — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. Уның һүҙҙәренсә, кисә уҙған «тура элемтә»лә республикабыҙҙа йәшәүселәрҙең күпселеге урындағы власҡа ҡағылышлы һорауҙар бирҙе.
«Әлбиттә, беҙ ошо мәсьәләләрҙе өйрәнеп, хәл итеү өсөн һеҙгә тапшырырбыҙ. Зинһар өсөн, иғтибар менән ҡарағыҙ, үҙаллы нимә эшләргә мөмкин — эшләгеҙ. Ярҙам кәрәк булған ерҙә, һис шикһеҙ, булышлыҡ итербеҙ. Ҡасабаларҙағы идара итеү органдарын — ерҙә эшләгән власть кимәлен дә йәлеп итегеҙ. Бергәләп халыҡҡа әлеге көндә булған мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә ярҙам күрһәтергә тейешбеҙ», — тип билдәләне төбәк башлығы.
Рөстәм Хәмитов наградаға лайыҡ булғандарҙың һәммәһенә лә һаулыҡ, уңыштар теләне, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
http://www.bashinform.ru/news/1147769-rustem-khamitov-vruchil-nagrady-laureatam-konkursa-luchshee-munitsipalnoe-obrazovanie-respubliki-bash/


text:
ҠОТЛАЙБЫҘ!
Бына улар:
1. Амангилдина Вәсилә, Әбйәлил районы Ҡужан ауылынан. Приз – салат өсөн һауыттар.
2. Сәйетова Тәғзимә. Баймаҡ ҡалаһы, Заманов урамы. Приз – салат өсөн һауыттар.
3. Ниғмәтйәнова Зәйтүнә, Өфө ҡалаһы. Приз – плед.
Еңеүселәрҙе ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ! Бүләктәрҙе алыу өсөн яҡын арала үҙегеҙҙең йәки Өфөлә йәшәүсе туғандарығыҙҙың редакцияға мөрәжәғәт итеүе һорала. Паспорт, ИНН мәғлүмәттәре кәрәк буласаҡ. Бәйләнеш өсөн телефон: 8 (347) 272-63-02.
Конкурсҡа 200-гә яҡын квитанция килде. Әммә приз отмаусылар ҙа күңелдәрен төшөрмәһен, сөнки һеҙҙең һәр берегеҙҙең йортона ярты йыл буйы матур бүләк булып “Башҡортостан ҡыҙы” журналы килеп торасаҡ!
Теги:


text:
Ярым “түңәрәк өҫтәл”дең ярым хәҡиҡәте31-01-2015, 01:05 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Былтыр “Башҡортостан” гәзите редакцияһы республиканың тарихына, уның үткәненә һәм бөгөнгөһөнә арнап “түңәрәк өҫтәл” ойошторғайны. Сарала ҡатнашыусылар — тарих фәндәре докторы, профессор Марат Ҡолшәрипов, тарих фәндәре докторы, профессор, билдәле археолог Нияз Мәжитов, филология фәндәре докторы, профессор Ғиниәт Ҡунафин, билдәле йәмәғәт эшмәкәре Әсләм Арыҫланов, журналист Алһыу Әһлиуллина.
Баштан уҡ шуны билдәләп китергә кәрәк: “түңәрәк өҫтәл”дең ойоштороусылары (был осраҡта – “Башҡортостан” гәзите редакцияһы) был етди сараны әҙерләүҙә ашығыслыҡ күрһәткән. Эш шунда: академик төшөнсәлә: “Түңәрәк өҫтәл” — ул фекер алышыуҙа ҡатнашыуҙың асыҡ формаһы йәки берәй мәсьәләне тикшереүҙә ҡатнашыусыларҙың билдәле тәртиптә үҙ фекерен әйтеүе... берәй нәмә хаҡында фекер алышыуҙа, кәңәшмәлә тигеҙ хоҡуҡлы булыу (“Ҙур энциклопедик һүҙлек”. 2000 йыл.) тип нарыҡлана. Фәнни аңлатмала “түңәрәк өҫтәл” төшөнсәһе ике төрлө мәғәнәлә йөрөй — “билдәле бер мәсьәләне туранан-тура тикшереүҙә төрлө ҡатнашыусыларҙың ирекле конференцияһы” һәм “етди ҡарар ҡабул итеүҙә һайланғандарҙың ябыҡ йәмғиәте”...
Хәҙерге заманда “түңәрәк өҫтәл”дең мәғәнәһе “ҡайһы бер мәсьәләләрҙе хәл итеүҙе ойоштороусы” булараҡ ҡулланыла.
Был ысул ошондай билдәләр менән характерлана:
– фекер алышыуҙың маҡсаты;
– мәсьәләне хәл итеү буйынса фекерҙәрҙе берләштереү һәм дөйөмләштереү;
– “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыусыларҙың пропонент ролендә сығыш яһауы (мәсьәләне хәл итеү буйынса үҙ фекерен әйтергә тейеш, ә башҡаларҙың фекерен тикшереү булырға тейеш түгел);
– фекер алышыусыларҙың бөтәһе лә тигеҙ хоҡуҡлы;
– бер кемдең дә үҙ теләген һәм ҡарарын тағырға хоҡуғы юҡ.
Һөйләшеүгә килгәндә, Башҡортостан тарихына ҡағылышлы бәхәсле фекерҙәрҙе уҡыусы “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыусыларҙың сығышынан эҙләйәсәк. Тик был осраҡта Г. Обыденнова етәкселегендәге авторҙар коллективы тарафынан яҙылған “Уфаведение” дәреслеге һәм профессор В. Иванов менән Г. Обыденнованың “Башҡорт ҡалаһы”на ҡағылышлы фекерҙәре бер яҡлы тәнҡитҡә дусар ителгән. Һөҙөмтәлә – “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыусылар үрҙә телгә алған авторҙар һәм журналист А. Шушпановтың мәҡәләләре хаҡында иң насар фекерҙә. Етмәһә, улар был сараға саҡырылмаған, тимәк, был мәсьәләне тикшереүҙә үҙ фекерҙәрен әйтергә мөмкинлектәре булмай. Был “түңәрәк өҫтәл” “ярым түңәрәк” булып сыға.
Хәйер, был әле иң ҡурҡынысы түгел: фән өлкәһендә кешене артынан тәнҡитләү – йыш күренеш. Шаҡтай насарырағы шул: “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыусылар проблемаға үҙ фекере булған оппоненттарҙы тәнҡитләргә генә түгел, ә уларға яла яғырға юл ҡуйған. Мәҫәлән, академик Мәжитовтың Иванов менән Обыденнова яҙған ғилми хеҙмәттәргә һәм дәреслектәргә ҡарата “Был бит тәү сиратта башҡорт халҡын урыҫтарға, башҡа милләт вәкилдәренә ҡапма-ҡаршы ҡуйыуҙы аңлата. Сәйәси күҙлектән сығып фекер йөрөткәндә, халыҡ-ара дуҫлыҡты емереүгә бәрәбәр” тигән һүҙҙәрен нисек баһаларға һуң? Ғөмүмән, бындай раҫлау Рәсәй Енәйәт кодексының яла яғыу хаҡындағы статьяһын иҫкә төшөрә: “яла – ул икенсе кешенең намыҫын, абруйын төшөрөү өсөн ялған мәғлүмәт таратыу”. Ирекһеҙҙән, академик Мәжитов менән мәҡәлә авторы журналист Әһлиуллина “Башҡорт ҡалаһы” һәм башланғыс этаптарҙа башҡорт халҡының этногенезы тураһындағы фәнни бәхәсте ғилми баҫмаларҙан суд залына күсерергә теләй тигән тәьҫорат тыуа. Ә башҡаса, күреүебеҙсә, килеп сыҡмай, сөнки педагогия университетында эшләгән ике профессор уларҙың яла яғыуына түҙеп торорға теләмәй, тейеш тә түгел.
Мәжитов әфәнденең аңлы рәүештә “Башҡорт ҡалаһы” һәм башланғыс этаптарҙа башҡорт халҡының этногенезы тураһындағы фәнни бәхәстәрҙең форматын боҙоп күрһәтеүе асыҡ күренә. Бер генә миҫал: иғтибарығыҙға “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашҡан Ҡунафин әфәнде менән академик Мәжитов араһындағы диалогты тәҡдим итәбеҙ.
“Ғиниәт Ҡунафин:
– ...Нияз Абдулхаҡ улы, Иванов әфәнде “Өфө-2” ҡаласығы тураһында һүҙ алып барғанда һеҙҙең менән бергә башлап йөрөнө түгелме ни?
Нияз Мәжитов:
– Эйе. Нәҡ шул Иванов үҙе инде.
Ғиниәт Ҡунафин:
— Бына бит. Башлап йөрөгәндәрҙең, ошо сығанаҡтарҙы хуплағандарҙың береһе булды ла хәҙер ул иптәш 180-гә генә түгел, ә 360 градусҡа боролоп, тарихты инҡар итә. Әгәр фекерең бар икән, һин иҫбатла. Факттарыңды нигеҙләп бир”. (Бында, хөрмәтле Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһының иҫенә шуны төшөрөп үтер инем: 360 градусҡа боролоу – ул киренән тәүге нөктәгә әйләнеп ҡайтыу ул).
Бындай алымды йәмәғәтселек алдында оппоненттарҙың фекерен боҙоп күрһәтеү уңайлыраҡ булһын өсөн, альтернатив әҙәбиәттең барлығын әйтмәү тип ҡарарға кәрәк. Уҡыусыға мәғлүм булһын: 2007 йылдан алып 2014 йылға тиклем профессор Иванов һәм уның авторҙаштары Өфө, Пермь, Ҡазан, Уральск ҡалаларындағы төрлө фәнни баҫмаларҙа, Көньяҡ Урал биләмәһендә урта быуат ҡалаларының булыу концепцияһын тәнҡитләп, туғыҙ мәҡәлә баҫтырҙы. Башҡорт этногенезы концепцияһы хаҡында китап донъя күрҙе (В. Злыгостев һәм И. Антонов – авторҙаштар). Шуға ҡарамаҫтан, Иванов “Өфө-2” ҡаласығы археологик ҡомартҡыһын һаҡлау һәм уны ғилми яҡтан өйрәнеү маҡсатында бер нисә тапҡыр матбуғатта сығыш яһаны. Бына һеҙгә беренсе “ярым хәҡиҡәт”.
Был “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашҡан йәмәғәтсе Арыҫланов һәм журналист Әһлиуллинаның пассажы мәҙәк. Ул айырым иғтибарға лайыҡ:
“Әсләм Арыҫланов: “Өфө тарихы” исемле китап әҙерләүҙәре тураһында хәбәрҙар булғас та, авторҙар коллективына барып, топонимик атамаларҙа, атап әйткәндә, Өфө йылғаһының исемендә хата ебәрмәүҙәрен һораным. Әлбиттә, ул ваҡытта ниндәйерәк йүнәлештә китап әҙерләүҙәрен белмәй инем. Теләгемде инҡар иттеләр – иҫкәртеүем юҡҡа булды. “Азия һәм Европа араһында” исемле китабымда был турала яҙғанмын. Әйткәндәй, баҫма “Китап” магазинында һатыуҙа бар. Тарих менән ҡыҙыҡһынғандар өсөн ҙур белешмә булыр ине ул. “Өфө тарихы”на килгәндә иһә, үрҙә телгә алғанымса, бында башҡорттарҙың тарихы, йәшәйеше бөтөнләй дөрөҫлөккә тап килмәй, уларҙы Уралда килмешәк халыҡ тип күрһәтергә тырышалар.
Алһыу Әһлиуллина: Тимәк, иптәш Иванов бында ла өлгөргән булып сыға?
Әсләм Арыҫланов: Шулай.”
Журналисҡа шул мәғлүм булһын: “Иванов иптәш” коллегалары – профессорҙар Г. Обыденнова, В. Горбунов, фән кандидаттары В. Кореняко (Мәскәү), Д. Васильев (Әстрхан) – менән “Башҡорт халҡының тарихы”ның 1-се (2012 й.) һәм 2-се (2014 й.) томдарына “Рәсәй археологияһы” журналында ике рецензия баҫтырып “өлгөрҙө”. Рецензиялар, дөрөҫөн әйтәбеҙ, ҡаршы яҙылған, сөнки был баҫмаларҙың авторҙары ла, ете томлыҡ китаптың ғилми етәксеһе Ҡолшәрипов әфәнде лә үҙҙәренә йөкмәтелгән бурысты — Көньяҡ Уралдағы ерле халыҡтың боронғо һәм урта быуат тарихына хәҙерге заман талабына ярашлы фәнни күҙаллауҙы — үтәй алманы. Шуныһы ҡыҙыҡ: тәнҡитләнгән томдарҙың авторҙары фәнни баҫмаларҙа сыҡҡан мәҡәләләргә бер һүҙ менән дә яуап бирмәне. Халыҡ аҡылы әйтә: “Эт өрә тора, каруан үтә тора”. Ләкин был осраҡта шуны оноторға ярамай: бындай төплө тикшеренеүҙәр бер йылға ғына яҙылмай, улар фәндә һуңғы һүҙгә дәғүә итә. Йәмәғәтселек авторҙарға һорау бирергә хаҡлы: ә ниңә һеҙ, ғалимдар, тикшеренеүҙәрегеҙ тәнҡитләнгәнгә яуап бирмәйһегеҙ? Ни өсөн һеҙ үҙәк академик баҫмаларҙа оппоненттарығыҙға ҡаты ҡаршылыҡ күрһәтмәйһегеҙ? Бәлки, һеҙ беҙҙең аҡсаға сифатһыҙ әйбер тәҡдим итәһегеҙҙер? Ни өсөн Әһлиуллина ханым — йәмәғәтселек фекерен таратыусы — Ҡолшәрипов һәм Мәжитов әфәнделәргә был һорауҙы бирмәгән?
Хәҙер икенсе ярым хәҡиҡәт: “Уфаведение” уҡыу дәреслегенә “Башҡорт” ҡаласығы тураһындағы мәҡәләне аңлы рәүештә индермәгәндәр һәм шуның менән “ялған тарих” яҙып биргәндәр” (Мәжитов әфәнде) һәм бөтөнләй “башҡорт халҡының тарихын инҡар итәләр” (Арыҫланов әфәнде), тип әйтеү — “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашҡандарҙың профессор Иванов һәм профессор Обыденноваға ҡарата иң ҡаты дәғүәләрҙең береһе. Был уҡыу дәреслеге тураһында һүҙ башланғас, йәмәғәтселеккә дөрөҫлөктө асмай булмай.
2010 йылда Башҡортостан Мәғариф министрлығының дөйөм белем биреү һәм милли белем биреү, төбәк-ара хеҙмәттәшлек һәм дәреслектәр нәшер итеү бүлектәре “Башҡортостан тарихы” дәреслеге буйынса эш төркөмө булдырҙы, сөнки ул ваҡытта, яңы стандарттар индерелгәс, булған дәреслектәр методика талаптарына яуап бирмәй. Эш төркөмө составына Б.Ә. Аҙнабаев — тарих фәндәре докторы, профессор, В.М. Антонов — тарих фәндәре докторы, профессор, Г.Т. Обыденнова — тарих фәндәре докторы, профессор, Р.Н. Рәхимов — тарих фәндәре кандидаты индерелә. Эшсе төркөм тарафынан V-VIII класс уҡыусылары өсөн яңы уҡыу дәреслегенең программаһы һәм концепцияһы төҙөлөп, республиканың алдынғы уҡытыусыларына баһалама өсөн ебәрелә. Уҡытыусыларҙан алынған яуаптар һуңғы вариантты эшләүҙә ҡулланыла.
2011 йылда “Башҡортостан тарихы” һәм “Башҡортостан мәҙәниәте” дәреслектәре “Башҡортостандың тарихы һәм мәҙәниәте” итеп берләштерелде. Эшсе төркөм тарафынан төҙәтмәләр индерелде. Ғәжәп хәл: был яңы дәреслектең документтары Башҡортостан Мәғариф министрлығында юғалды. Ләкин “көтмәгәндә” элек БДУ-ның авторҙар коллективы нәшер иткән “Башҡортостан тарихы” һәм “Башҡортостан мәҙәниәте” дәреслектәрен берләштергән уҡыу әсбабы донъя күрҙе. Методик яҡтан бындай эклектик дәреслек уҡыу әсбаптарына ҡуйылған талаптарға яуап бирмәй һәм мәктәптә ҡулланыу өсөн файҙаһыҙ. Шул ваҡытта беҙ бер нисә тапҡыр республиканың Мәғариф министрлығына яңы дәреслектең концепцияһын яҡлау үтенесе менән мөрәжәғәт иттек, ләкин, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул үтәлмәй.
2012 йылда Өфөлә “Рәсәй тарихы контексында этномәҙәни компонентын уҡытыу” темаһы буйынса тарих һәм йәмғиәт белеме уҡытыусыларының Бөтә Рәсәй конференцияһы уҙҙы. Был конференцияла төбәктәрҙең тарихы буйынса яңы моделле дәреслек яҙыу өсөн “Төбәктәр тарихы аша — Рәсәй тарихы” Бөтә Рәсәй конкурсын ойоштороу мәсьәләһе ҡаралды. Унда һәр автор йәки авторҙар коллективы ҡатнаша ала.
2013 йылдың декабрендә Мәскәүҙә тарих һәм йәмғиәт белеме уҡытыусыларының II Бөтә Рәсәй съезында конкурстың һөҙөмтәләре иғлан ителде. I урынды ике проект алды — “Рәсәй — Башҡортостан: яҙмыштарҙың тарихи уртаҡлығы” (авторҙар коллективы — Б.Ә. Аҙнабаев, В.М. Антонов, В.А. Иванов, Г.Т. Обыденнова, Р.Н. Рәхимов) һәм “Боронғо һәм урта быуат дәүерендә Алыҫ Көнсығыш тарихы” (етәксеһе – профессор О.Ю. Стрелова). 2013 йылдың ғинуарында дәреслектәрҙең макетын төҙөү буйынса алты төбәк билдәләнде — Башҡортостан, Белгород, Хабаровск, Калининград, Новосибирск, Тверь. Әлеге ваҡытта Башҡортостан тарихы буйынса макет – Мәскәү нәшриәтендә. Беҙҙең тәнҡитселәргә тарих буйынса дәреслек, уҡыу әсбаптары, программалар сығарыу буйынса Рәсәй Мәғариф министрлығы менән берлектә тарих һәм йәмғиәт белеме уҡытыусыларының Бөтә Рәсәй ассоциацияһы иғлан иткән асыҡ конкурстарҙа кем йәки нимә ҡатнашырға ҡамасаулай? Дөрөҫ, был конкурстарҙың бер “етешһеҙлеге” бар — улар Хөкүмәт тарафынан етерлек күләмдә финансланмай.
Хәҙер – “Уфаведение” дәреслегенә “Башҡорт” ҡаласығы тураһында мәғлүмәт индерелмәү сәбәптәре хаҡында. Эш шунда: ғилми мәҡәлә һәм башҡа төрлө хеҙмәттәрҙән айырмалы рәүештә, дәреслектәрҙе яҙыуға билдәле методик талаптар ҡуйыла. Алдынғы (әйҙәүсе) методистарҙың хеҙмәттәре нигеҙендә, Е. Вяземский, О. Стрелова, H. Алексашкин һәм башҡаларҙың, әлеге ваҡытта Рәсәй Фән һәм мәғариф министрлығы ҡарамағындағы дәреслек һәм уҡыу әсбаптарын төҙөү буйынса эксперт советы тарафынан төбәк тарих дәреслектәре хаҡында дөйөм положениеларҙы ҡарап тормай, төп тексҡа ҡуйылған талаптарға туҡталайыҡ:
— милли Рәсәй ҡиммәттәренә, мәктәптә тарихи белем биреүҙең дөйөм маҡсаттарына ҡаршы ҡуйылырға тейеш булмаған автор концепцияһы нигеҙендә төп тексты төҙөү (яҙыу);
— төбәктең тарихы ғилми яҡтан тулы объектив асылыуы;
— дәреслектә ғилми экспертиза үткән һәм ғилми берләшмәнән танылыу алған материал ҡулланылырға тейеш;
— ил тарихында төбәктең үҙенсәлеге һәм үҙенә башҡа әһәмиәтлеге, “төбәк менән маһайыусанлыҡ”, бер халыҡтың икенсе халыҡтан өҫтөн булыуын күрһәткән уй-фекер булырға тейеш түгел;
— уҡыусыларҙа төбәк халҡының тарихына һәм мәҙәниәтенә ихтирам уятыу;
— төбәк уҡыу әсбабы уҡыусыларҙа дөйөм илдең үҫеше контексында үҙенең биләмәһе миҫалында тарихи процестарҙың үҙенсәлектәре хаҡында төшөнсә булдырыу һәләтен киңәйтеүгә булышлыҡ итергә тейеш;
— текста саманан тыш артыҡ мәғлүмәт булырға тейеш түгел.
Күреүегеҙсә, “Башҡорт ҡаласығы” тураһындағы сюжет үрҙә әйтелгән методик талаптарға яуап бирмәй.
Ҡыҫҡаһы, “түңәрәк өҫтәл”дәрҙең билдәләмә буйынса, ысынлап та, “түңәрәк” булыуы шарт, унда ниндәй булһа ла әһәмиәтле проблема буйынса тиң хоҡуҡлы төрлө фекер алышыу килеп сығырға тейеш. Фән һәм уның һөҙөмтәләре – ул йәмғиәттең ҡаҙанышы, ә аҙ кешеләр төркөмөнөң, хатта юғары ғилми исем һәм дәрәжә йөрөтөүселәрҙең, шәхси милке түгел.
Г. ОБЫДЕННОВА, профессор.


text:
Эстония муниципалитеттары
Муниципалитет — йәки урындағы үҙидаралыҡ (эст. kohalik omavalitsus) — Эстонияның конституция тарафынан билдәләнгән иң кескәй административ берәмеге. Илдең бөтә территорияһы үҙидаралыҡтар араһында бүленгән.
Законға ярашлы, урындағы үҙидаралыҡтарҙы булдырыу демократик юл менән формалаштырылған урындағы власть органдарының, нигеҙле мәнфәғәттәрҙән һәм ерле халыҡтың өмөттәренән сығып һәм тәғәйен үҙидаралыҡтың үҫеш үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып, урындағы тормошҡа закон сиктәрендә үҙаллы етәкселекте ғәмәлгә ашырыуын күҙҙә тота.
Йөкмәткеһе
- 1 Административ структураһы
- 2 Муниципалитеттарҙың вәкәләттәре
- 3 Урындағы үҙидаралыҡтарҙың автономияһы
- 4 Муниципалитеттар исемлеге
- 5 Һылтанмалар
- 6 Иҫкәрмәләр
Административ структураһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эстонияла үҙидаралыҡтар ике типта була: ҡалалар (эст. linn) һәм улустар (эст. vald).
Һәр үҙидаралыҡта йыйылыш тип аталған вәкиллекле власть органы бар (эст. volikogu), ул даими йәшәгән халыҡ тарафынан ирекле, тура, дөйөм һәм бер рәүешле һайлау барышында йәшерен тауыш биреү юлы менән дүрт йылға бер һайлана. Эстонияла, парламент һайлауҙары менән сағыштырғанда, урындағы һайлауҙарға хас үҙенсәлек булып тауыш биреү хоҡуғына эйә булыуҙың Эстония гражданлығы булыу-булмауға түгел, ә муниципалитет территорияһында даими йәшәүгә бәйлелеге тора. Урындағы үҙидаралыҡта даими йәшәгән һәм 18 йәше тулған бөтә кешеләр (гражданлығы булмаған һәм башҡа дәүләттең гражданы булған кешеләрҙе лә индереп) тауыш биреүҙә ҡатнашырға хоҡуҡлы. Әммә кандидатураһын тик Эстония граждандары йә Европа берләшмәһенә ингән башҡа илдәрҙең граждандары ғына күрһәтә ала. Кадрҙағы хәрбиҙәр, шулай уҡ ҡылынған енәйәт өсөн суд хөкөмөнә тарттырылғандар һәм иректән мәхрүм итеү урындарына ебәрелгәндәр (һуңғылары тауыш биреүҙә лә ҡатнаша алмай) һайлана алмай.
Урындағы йыйылыш ағзаларының һаны биләмәлә йәшәгән кешеләр һанына ҡарап билдәләнә. Таллиндың ҡала йыйылышы 79 ағзанан (максимум) тора. Йыйылыш ағзаларының минималь һаны — 7. Урындағы йыйылышҡа етәкселекте уның ағзалары тарафынан һайланған рәйес (эст. volikogu esimees) тормошҡа ашыра, ул ултырыштарҙы алып бара, вәкиллек функцияларын башҡара һәм совет ҡабул иткән норматив акттарға ҡул ҡуя.
Йыйылыш менән бергә, урындағы һәр үҙидаралыҡта башҡарма власть органы — управа (эст. valitsus) бар. Управа башында ҡалаларҙа — мэр (эст. linnapea), улустарҙа улус старейшинаһы (эст. vallavanem) тора, улар йыйылыш тарафынан дүрт йылға тәғәйенләнә (ваҡытынан алда вазифаһынан бушатыу йыйылыш ҡарары нигеҙендә мөмкин). Управа башлығы муниципалитет йыйылышынан управа ағзаһы вазифаһына кандидаттарҙы раҫлата, управа эшен ойоштороа, уның ултырыштарын әҙерләй һәм алып бара, управа эшен һәм уның буйһоноуында булған органдарҙың һәм учреждениеларҙың эшен ойоштороу буйынса приказдар сығара, управаның бойороҡтарына һәм ҡарарҙарына ҡул ҡуя, шулай уҡ вәкиллек функцияларын башҡара. Мэрҙар һәм улус старейшиналарының бер үк ваҡытта башҡа дәүләт йә муниципаль вазифа биләүе йәки муниципалитет ҡатнашлығындағы коммерция компанияһының советына инеүе мөмкин.
Муниципалитет эсенә бер йә бер нисә торама пункт инеүе ихтимал. Эре үҙидаралыҡтар сикләнгән вәкәләтле үҙ управаларына эйә булған ҡала (эст. linnaosa) йәки улус райондарына (эст. osavald) бүленә ала. Бындай район управаһының башлығы вазифаға мэр йә улус старейшинаһы күрһәтеүе буйынса муниципалитет управаһы тарафынан тәғәйенләнә һәм бушатыла. Мәҫәлән, Таллин ҡалаһы 8 ҡала районынан тора: Хааберсти, Кесклинн, Кристийне, Ласнамяэ, Мустамяэ, Нымме, Пирита, Пыхья-Таллинн.
Күләме буйынса муниципалитеттар 400 000 кешегә тиклем халыҡ йәшәгән Таллиндан на бары 60 кеше йәшәгән Рухнуға тиклем айырыла. Үҙидаралыҡтарҙың 80 проценттан ашыуында 5 000 кеше йәшәй, шунлыҡтан уларҙың күбеһе административ йәки хужалыҡ функцияларын үтәү маҡсатында хеҙмәттәшлек итә. 2016 йылда Рийгикогула административ реформа тураһында закон проекты ҡабул ителә[1], унда үҙидаралыҡтың минималь күләме 5 000 кеше тип билдәләнә һәм үҙидаралыҡтарҙы 11 000 кешенән дә кәм булмаған минималь һанлы итеп ойошторорға тәҡдим ителә, әлбиттә, иҫкәрмәләргә лә юл ҡуйыла. Реформа, ике этапта үтеп, 2017 йылдың 1 октябренә тамамланырға тейеш.
Муниципалитеттарҙың вәкәләттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Конституцияға ярашлы, урындағы үҙидаралыҡтар урындағы тормошҡа ҡағылышлы бөтә һорауҙарҙы закон сиктәрендә автономлы хәл итә. Уларҙың компетенцияларына, атап әйткәндә, түбәндәгеләр инә:
- муниципалитет территорияһында социаль ярҙам, социаль хеҙмәттәр, ҡарттарҙы ҡарауҙы, йәштәр менән эште ойоштороу;
- торлаҡ һәм коммуналь хужалыҡ;
- һыу тәьминәте һәм канализация, территорияны йыйыштырыу, тәртиптә тотоу, таҙартыу, сүп-сарҙы һәм ҡалдыҡтарҙы сығарыу;
- урындағы йәмәғәт транспорты;
- ҡаланы планлаштырыу (дөйөм һәм ентекле планлаштырыуҙар), юлдарҙы тәртиптә тотоу.
Үрҙә һаналған вәкәләттәр закон менән башҡа органдарҙың хакимиәт даирәһенә тапшырылмаған күләмдә тормошҡа ашырыла.
Үҙидаралыҡтар бурыстарына шулай уҡ уларҙың милкендәге мәктәпкәсә балалар учреждениеларын, мәктәптәрҙе, гимназияларҙы, ҡыҙыҡһыныуҙар буйынса түңәрәктәрҙе, китапханаларҙы, музейҙарҙы, спорт базаларын, хәйриәлек йорттарын һәм һаулыҡ һаҡлау учреждениеларын аҫрау, йорт бесәйҙәрен һәм эттәрен тотоу ҡағиҙәләрен булдырыу, йәмәғәт урындарында тәртип ҡағиҙәләрен булдырыу инә.
Урындағы үҙидаралыҡтар йәмәғәт тәртибен һәм урындағы үҙидаралыҡтың норматив акттары үтәлешенә контролде тормошҡа ашыра торған структураларҙы төҙөй ала.
Эстониялағы муниципалитеттар үҙ бюджетына эйә һәм ҡайһы бер урындағы һалымдар һәм йыйымдарҙы тәғәйенләргә хоҡуҡлы (мәҫәлән, рекламаға, урамдарҙы һәм юлдарҙы ябыуға, йорт хайуандарына, күңел асыу ойошмаларына һалым, парковка өсөн түләү һ. б.).
Урындағы үҙидаралыҡ вәкилдәре шулай уҡ Республика Президентын һайлауҙа һайлаусылар коллегияһы ағзаһы сифатында ҡатнаша ала.
Урындағы үҙидаралыҡтарҙың автономияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәүләт судының суд ғәмәлиәтенә ярашлы[2], муниципалитеттарҙың дәүләт власына ҡарата автономлылығы бөтәһенән элек урындағы барлыҡ мәсьәләләрҙе үҙаллы хәл итеү хоҡуғын аңлата (йәғни «урындағы үҙидаралыҡтарҙың үҙойошоу хоҡуғы»). Был, атап әйткәндә, урындағы үҙидаралыҡтарҙың үҙ функцияларын башҡара алырлыҡ кимәлдә аҡса менән тәьмин ителергә тейешлеген һәм урындағы йыйылыштар ағзаларының, иң элек урындағы община мәнфәғәттәрен алға ҡуйып (кәрәк булғанда хатта дәүләт власы органдарына ҡаршы барып), үҙәк дәүләт власынан бойондороҡһоҙ рәүештә үҙаллы ҡарарҙар ҡабул итеү мөмкинлеге булырға тейешлеген аңлата. Урындағы автономия принцибынан сығып, суд 2005 йылда урындағы һайлау берләшмәләрен ойоштороуға дәүләт индергән тыйыуҙы юҡҡа сығарҙы[3].
Эстонияның ҡануниәте шулай уҡ урындағы үҙидаралыҡтарҙың автономияһын яҡлау механизмын да эшләгән — әгәр, муниципалитет фекере буйынса, берәй закон йәки министрҙың йә хөкүмәттең ҡарары урындағы үҙидараның конституция биргән гарантияларын боҙһа, был муниципалитет, ошо акттың конституцияға ярашлы булмауын таныуҙы юллап, туранан-тура Дәүләт судына мөрәжәғәт итергә хоҡуҡлы.[4]. Конституция шулай уҡ, муниципалитеттың фекерен тыңламай тороп, уның сиктәрен үҙгәртеүҙе лә тыя[5].
Муниципалитеттар исемлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2013 йылдың октябренән Эстонияла 215 үҙидаралыҡ эшләй, уларҙың 30-ы — ҡалаларҙа һәм 185-е — ауылдарҙа. Өйәҙҙәр буйынса муниципалитеттарҙың исемлеге түбәндә бирелә:
Валгаама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары:
Улустары:
- Карула (эст. Karula vald)
- Отепя (эст. Otepää vald); Отепя (эст. Otepää) ҡалаһын да индереп
- Палупера (эст. Palupera vald)
- Пука (эст. Puka vald)
- Пыдрала (эст. Põdrala vald)
- Сангасте (эст. Sangaste vald)
- Тахева (эст. Taheva vald)
- Тыллисте (эст. Tõlliste vald)
- Хельме (эст. Helme vald)
- Хуммули (эст. Hummuli vald)
- Ыру (эст. Õru vald)
Вильяндимаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары:
Улустары:
- Абья (эст. Abja vald); Абья-Палуоя (эст. Abja-Paluoja) ҡалаһын да индереп
- Вильянди (эст.)баш.Ҡалып:Ref-etбаш. (эст. Viljandi vald)
- Каркси (эст. Karksi vald); Каркси-Нуйа (эст. Karksi-Nuia) ҡалаһын да индереп
- Колга-Яани (эст. Kolga-Jaani vald)
- Кыо (эст. Kõo vald)
- Кыпу (эст. Kõpu vald)
- Сууре-Яани (эст. Suure-Jaani vald); Сууре-Яани (эст. Suure-Jaani) ҡалаһын да индереп
- Тарвасту (эст. Tarvastu vald)
- Халлисте (эст. Halliste vald)
Вырумаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары:
- Выру (эст. Võru)
Улустары:
- Антсла (эст. Antsla vald); Антсла (эст. Antsla) ҡалаһын да индереп
- Варсту (эст. Varstu vald)
- Вастселийна (эст. Vastseliina vald)
- Выру (эст. Võru vald)
- Ласва (эст. Lasva vald)
- Меремяэ (эст. Meremäe vald)
- Миссо (эст. Misso vald)
- Мынисте (эст. Mõniste vald)
- Рыуге (эст. Rõuge vald)
- Сымерпалу (эст. Sõmerpalu vald)
- Урвасте (эст. Urvaste vald)
- Хаанья (эст. Haanja vald)
Ида-Вирумаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары:
- Кивиыли (эст. Kiviõli)
- Кохтла-Ярве (эст. Kohtla-Järve)
- Нарва (эст. Narva)
- Нарва-Йыэсуу (эст. Narva-Jõesuu)
- Силламяэ (эст. Sillamäe)
Улустары:
- Авинурме (эст. Avinurme vald)
- Азери (эст. Aseri vald)
- Алайыэ (эст. Alajõe vald)
- Вайвара (эст. Vaivara vald)
- Ийзаку (эст. Iisaku vald)
- Иллука (эст. Illuka vald)
- Йыхви (эст. Jõhvi vald); Йыхви (эст. Jõhvi) ҡалаһын да индереп
- Кохтла (эст. Kohtla vald)
- Кохтла-Нымме (эст. Kohtla-Nõmme)
- Лохусуу (эст. Lohusuu vald)
- Люганузе (эст. Lüganuse vald); Пюсси (эст. Püssi) ҡалаһын да индереп
- Мяэтагузе (эст. Mäetaguse vald)
- Сонда (эст. Sonda vald)
- Тойла (эст. Toila vald)
- Тудулинна (эст. Tudulinna vald)
Йыгевамаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары:
Улустары:
- Йыгева (эст. Jõgeva vald)
- Касепяя (эст. Kasepää vald)
- Пала (эст. Pala vald)
- Паламусе (эст. Palamuse vald)
- Паюси (эст. Pajusi vald)
- Пуурмани (эст. Puurmani vald)
- Пыльтсамаа (эст. Põltsamaa vald)
- Сааре (эст. Saare vald)
- Табивере (эст. Tabivere vald)
- Торма (эст. Torma vald)
Ляэне-Вирумаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары:
Улустары:
- Винни (эст. Vinni vald)
- Виру-Нигула (эст. Viru-Nigula vald)
- Вихула (эст. Vihula vald)
- Вяйке-Маарья (эст. Väike-Maarja vald)
- Кадрина (эст. Kadrina vald)
- Лаеквере (эст. Laekvere vald)
- Раквере (эст. Rakvere vald)
- Ракке (эст. Rakke vald)
- Рягавере (эст. Rägavere vald)
- Сымеру (эст. Sõmeru vald)
- Тамсалу (эст. Tamsalu vald); Тамсалу (эст. Tamsalu) ҡалаһын да индереп
- Тапа (эст. Tapa vald); Тапа (эст. Tapa) ҡалаһын да индереп
- Хальяла (эст. Haljala vald)
Ляэнемаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары:
- Хаапсалу (эст. Haapsalu)
Улустары:
- Вормси (эст. Vormsi vald)
- Кулламаа (эст. Kullamaa vald)
- Лихула (эст. Lihula vald); Лихула (эст. Lihula) ҡалаһын да индереп
- Ляэне-Нигула (эст.)баш.Ҡалып:Ref-etбаш. (эст. Lääne-Nigula vald)
- (эст. Martna vald)
- Ноароотси (эст. Noarootsi vald)
- Ныва (эст. Nõva vald)
- Ридала (эст. Ridala vald)
- Ханила (эст. Hanila vald)
Пылвамаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Улустары:
- Ахья (эст. Ahja vald)
- Валгъярве (эст. Valgjärve vald)
- Вастсе-Куусте (эст. Vastse-Kuuste vald)
- Вериора (эст. Veriora vald)
- Вярска (эст. Värska vald)
- Канепи (эст. Kanepi vald)
- Кыллесте (эст. Kõlleste vald)
- Лахеда (эст. Laheda vald)
- Микитамяэ (эст. Mikitamäe vald)
- Моосте (эст. Mooste vald)
- Орава (эст. Orava vald)
- Пылва (эст. Põlva vald); Пылва (эст. Põlva) ҡалаһын да индереп
- Ряпина (эст. Räpina vald); Ряпина (эст. Räpina) ҡалаһын да индереп
Пярнумаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары:
Улустары:
- Аре (эст. Are vald)
- Аудру (эст. Audru vald)
- Варбла (эст. Varbla vald)
- Вяндра (эст. Vändra alev)
- Вяндра (улус) (эст. Vändra vald)
- Кихну (эст. Kihnu vald)
- Коонга (эст. Koonga vald)
- Пайкузе (эст. Paikuse vald)
- Саарде (эст. Saarde vald); Килинги-Нымме (эст. Kilingi-Nõmme) ҡалаһын да индереп
- Сауга (эст. Sauga vald)
- Сурью (эст. Surju vald)
- Тахкуранна (эст. Tahkuranna vald)
- Тоотси (эст. Tootsi)
- Тори (эст. Tori vald)
- Тыстамаа (эст. Tõstamaa vald)
- Халинга (эст. Halinga vald)
- Хяядемеесте (эст. Häädemeeste vald)
Рапламаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Улустары:
- Вигала (эст. Vigala vald)
- Кайу (эст. Kaiu vald)
- Кехтна (эст. Kehtna vald)
- Кохила (эст. Kohila vald)
- Кяру (эст. Käru vald)
- Мярьямаа (эст. Märjamaa vald)
- Райккюла (эст. Raikküla vald)
- Рапла (эст. Rapla vald); Рапла(эст. Rapla) ҡалаһын да индереп
- Юууру (эст. Juuru vald)
- Ярваканди (эст. Järvakandi)
Сааремаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары:
- Курессааре (эст. Kuressaare)
Улустары:
- Вальяла (эст. Valjala vald)
- Каарма (эст. Kaarma vald)
- Кихельконна (эст. Kihelkonna vald)
- Кярла (эст. Kärla vald)
- Лаймяла (эст. Laimjala vald)
- Лейси (эст. Leisi vald)
- Люманда (эст. Lümanda vald)
- Мустьяла (эст. Mustjala vald)
- Муху (эст. Muhu vald)
- Ориссааре (эст. Orissaare vald)
- Пёйде (эст. Pöide vald)
- Пихтла (эст. Pihtla vald)
- Рухну (эст. Ruhnu)
- Сальме (эст. Salme vald)
- Торгу (эст. Torgu vald)
Тартумаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары:
Улустары:
- Алатскиви (эст. Alatskivi vald)
- Вара (эст. Vara vald)
- Вынну (эст. Võnnu vald)
- Камбья (эст. Kambja vald)
- Конгута (эст. Konguta vald)
- Лаева (эст. Laeva vald)
- Луунья (эст. Luunja vald)
- Меекси (эст. Meeksi vald)
- Мякса (эст. Mäksa vald)
- Ныо (эст. Nõo vald)
- Пейпсияяре (эст. Peipsiääre vald)
- Пийриссааре (эст. Piirissaare vald)
- Пухья (эст. Puhja vald)
- Ранну (эст. Rannu vald)
- Рынгу (эст. Rõngu vald)
- Тарту (эст. Tartu vald)
- Тяхтвере (эст. Tähtvere vald)
- Хааслава (эст. Haaslava vald)
- Юленурме (эст. Ülenurme vald)
Харьюмаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары
- Кейла (эст. Keila)
- Локса (эст. Loksa)
- Маарду (эст. Maardu)
- Палдиски (эст. Paldiski)
- Сауэ (эст. Saue)
- Таллин (эст. Tallinn)
Улустары:
- Аэгвийду (эст. Aegviidu vald)
- Ания (эст. Anija vald); Кехра (эст. Kehra) ҡалаһын да индереп
- Вазалемма (эст. Vasalemma vald)
- Виймси (эст. Viimsi vald)
- Йыэляхтме (эст. Jõelähtme vald)
- Кейла (эст. Keila vald)
- Керну (эст. Kernu vald)
- Кийли (эст. Kiili vald)
- Козе (эст. Kose vald)
- Куусалу (эст. Kuusalu vald)
- Нисси (эст. Nissi vald)
- Падизе (эст. Padise vald)
- Раазику (эст. Raasiku vald)
- Раэ (эст. Rae vald)
- Саку (эст. Saku vald)
- Сауэ (эст. Saue vald)
- Харку(эст. Harku vald)
Хийумаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Улустары:
- Кяйна (эст. Käina vald)
- Пюхалепа (эст. Pühalepa vald)
- Эммасте (эст. Emmaste vald)
- Хийу (эст. Hiiu vald); Кярдла (эст. Kärdla) ҡалаһын да индереп
Ярвамаа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалары:
- Пайде (эст. Paide)
Улустары:
- Албу (эст. Albu vald)
- Амбла (эст. Ambla vald)
- Вяятса (эст. Väätsa vald)
- Имавере (эст. Imavere vald)
- Кареда (эст. Kareda vald)
- Койги (эст. Koigi vald)
- Коэру (эст. Koeru vald)
- Пайде (эст. Paide vald)
- Роосна-Аллику (эст. Roosna-Alliku vald)
- Тюри (эст. Türi vald); Тюри (эст. Türi) ҡалаһын да индереп
- Ярва-Яаани (эст. Järva-Jaani vald)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Реформа местного самоуправления публикация эстонского института
- Реформа местного самоуправления публикация института балтийских наук
- Administrative Территориальное деление Эстонии сайт института эстонского языка
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Рийгикогу принял Закон об административной реформе - Рийгикогу (ru-RU) (2016-01-15). 18 сентябрь 2016 тикшерелгән.
- ↑ Ссылки на решения Государственного суда, касающиеся автономии муниципалитетов (на эстонском)
- ↑ В Эстонии разрешены избирательные союзы
- ↑ Põhiseaduslikkuse järelevalve kohtumenetluse seadus
- ↑ Статья 158 Конституции Эстонии


text:
Сәлиә Мырҙабаева: “Етем балаларҙың юғары белем алыуға льготалы хоҡуғын тергеҙергә кәрәк”
— Етем балаларҙың юғары белем алыу өсөн айырым шарттарға хоҡуҡтарын тергеҙергә кәрәк, — тип иҫәпләй Башҡортостандан Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева. — Бер төркөм депутаттар «Белем тураһында» һәм «Етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы социаль яҡлау буйынса өҫтәмә гарантиялар тураһында» закондарға тейешле өҫтәмәләр индереү тураһында закон проектын әҙерләне лә инде. Уны яҡын араларҙа Дәүләт Думаһында ҡарарға планлаштырыла.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, быйыл 1 сентябрҙән «Юғары һәм юғары уҡыу йортонан һуң профессиональ белем алыу тураһында» федераль закон көсөн юғалтты, ул етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы, шулай уҡ ошо категориянан 23 йәшкә тиклемге кешеләрҙе, инеү имтихандарын уңышлы тапшырған осраҡта, бюджет аҡсаһы иҫәбенә уҡытыу өсөн конкурстан тыш юғары уҡыу йортона индереү мөмкинлеге бирә ине. «Рәсәй Федерацияһында белем тураһында»ғы яңы законда бындай норма ҡаралмаған.
«Берҙәм Рәсәй» партияһынан депутаттар быны дөрөҫ түгел тип иҫәпләй. Фракция мәсьәләне бындай уҡыусыларҙы вузда уҡытыуға әҙерләү проблемаһы менән бергә хәл итергә тәҡдим итә. Парламентарий әйтеүе буйынса, ғәмәлдәге закондар етем балаларҙың дәүләт юғары уҡыу йорттарының әҙерлек бүлектәрендә бюджет аҡсаһы иҫәбенә уҡытыу өсөн ҡабул итеүгә хоҡуғын ҡарай.
Граждандар йәмғиәтен үҫтереү һәм кеше хоҡуҡтары буйынса советтың сентябрҙә үткән ултырышында РФ Президенты Владимир Путин юғары уҡыу йорттарына ҡабул иткәндә етем балаларға өҫтәмә гарантиялар биреү кәрәклеген яҡланы һәм был мәсьәлә буйынса тәҡдимдәр әҙерләргә ҡушты.


text:
Kаҙмаштың нисек барлыҡҡа килеүе хаҡында бик күп фараздар бар. Минең тыуған ауылымды бейек мөһабәт тауҙар уратып алған. Элек-электән эшсән, тырыш халыҡ йәшәгән һәм йәшәй.
Ҡаҙмаш тигән исемдең нисек барлыҡҡа килеүе хаҡында бәйән иткем килә.
Әбей батша Екатерина II урыҫтарҙы Белорет районының Әүжән, Исмаҡай ауылдарына ебәрә. Улар завод һәм фабрика төҙөргә килә. Кемдең үҙ ерҙәрен биргеһе килһен инде. Башҡорттар һәм урыҫтар араһында ҡаты һуғыш була. Беҙҙекеләр бирешмәй. Ә икенсегә ер талаусылар ғәскәр менән килә. Екатерина II тәүге ихтилалда ҡатнашҡан кешеләрҙе язаларға ҡуша. Шунлыҡтан урындағы халыҡ икенсе урынға төйәк эҙләп ҡасып китә. Берәүҙәре хәҙерге Хәмит менән Ҡолғана араһындағы Үҙән йылғаһы эргәһенә килеп ултыра. Был ауылды Үҙәнбаш тип атайҙар. Икенсе төрлө Йүкәле тип тә йөрөтәләр.
1760 йылдар тирәһендә беҙҙең яҡҡа күсеп килеүселәр ҙә була. Үҙҙәренең ауылын Ҡаҙмаш тип атайҙар. Бер ҙә осраҡлы түгел. Сөнки Исмаҡай ауылында Ҡаҙмаш йылғаһы аға. Шул исемде мәңгеләштереп, ауылға ла, йылғаһына ла ҡушҡандар. Уларҙың әйҙәп йөрөүсеһе Мырҙағол Йомағужа улы булған. Ул бик дәрәжәле кеше булып танылған. Олатайҙың биш улы тыуа: Ишкенә, Бәпәнә, Айытбай, Дәүләтҡол, Хәбибулла. Хәҙерге мәлдә лә уларҙың тоҡомдары һаҡланып ҡалған. Олатайҙар йәйгелеккә Урал яғына йәйләүгә киткән һәм тәүге ҡар яуғас ҡына әйләнеп ҡайтҡан.
1834 йылда ауылда тәүге халыҡ һаны иҫәбен алыу булған.
Мәғлүмәтте Ҡаҙмаш ауылының имам-хатибы Данил Шәкирйән улы Әһеловтан яҙып алдым. Уға 1897 йылғы атаһы Шәкирйән Әһелулла улы һөйләгән булған.
Заһиҙә РӘЖӘПОВА, йәш хәбәрсе.
Әбйәлил районы, Ҡаҙмаш ауылы.


text:
Ил етәксеһе ыңғай баһаланы
26 января 2018 йыл | Сәйәсәт
24 ғинуарҙа Башҡортостанға эш сәфәре менән Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир Путин килде. Өфө аэропортында уны Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкил Михаил Бабич, Респуб-лика Башлығы Рөстәм Хәмитов, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай рә-
йесе Константин Толкачев ҡаршы алды.
Өфөлә Президент «Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтен ҡараны, унда оборона-сәнәғәт комплексы ойошмаларының гражданлыҡ тәғәйен-ләнешендәге юғары технологиялы продукция етештереү диверсификацияһы мәсь-
әләләре буйынса кәңәшмә, Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов менән осрашыу уҙғарҙы. Шулай уҡ ул Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты рәйесе, баш мөфтөй Тәлғәт Тажетдин менән айырым аралашты.
Өфө моторҙар эшләү берекмәһе Башҡортостандың ғына түгел, Рәсәйҙең иң ҡеүәтле предприятиеларының бе-реһе. Өфө берекмәһенең ил президентына күрһәтерлек ҡаҙаныштары, яңылыҡтары етерлек. 24 мең кеше эшләгән предприятие газ-турбина авиация двигателдәрен, вертолет техникаһын, нефть газ-сәнәғәте өсөн ҡоролмалар уйлап табыу, йыйыу, хеҙмәтләндереү буйынса махсуслашҡан. Бында «СУ» маркалы самолеттар өсөн турбореактив двигателдәр, «КА», «МИ» вертолеттары өсөн кәрәкле деталдәр йыйыу сериялы рәүештә алып барыла. Өфө заводы бишенсе быуын «СУ» истребителдәре өсөн двигателдәрҙе проектлаусы булып тора. Предприятиела яңы өлгөләр уйлап табыуға ла, хәүефһеҙлекте тәьмин итеүгә лә иғтибар көслө.
Әммә эшселәрҙең Владимир Путин менән әңгәмәһе маҡтау-хуплауҙарҙан алыҫ торҙо. Һүҙ көнүҙәк мәсьәләләр хаҡында барҙы. Ипотека проценттарын кәметеү, медицина хеҙмәтләндереүе сифатын яҡшыртыу һәм оборона комплексының киләсәге, заказдар. Владимир Путин белдереүенсә, өс йылдан оборона сәнәғәте продукцияһына заказдар кәмеүгә китәсәк. Ошо юҫыҡты граждандар продукцияһы менән тулыландырырға мөмкин. Һүҙ 90-сы йылдарҙағы һымаҡ һауыт-һаба, кәстрүл, таба сығарыу хаҡында бармай. Оборона сәнәғәтенең базаһы көслө, ошо ҡеүәтте юғары технологиялы граждандар техникаһы етештереүҙә ҡулланырға була. Мәҫәлән, пилотһыҙ осоу аппараттары. Тик эш системалы барырға тейеш, тине Владимир Путин.
Владимир Путин белдереүенсә, ипотека ставкалары иҡтисад нығынған һайын түбәнәйә бара. Ипотека буйынса айы-рым программалар ҙа бар. Мәҫәлән, икенсе балаһы тыуған ғаиләләр өсөн 6 процентлыҡ ставка менән торлаҡ кредиты ҡаралған, тине Владимир Путин. Президент Башҡортостан етәкселегенең беренсе бала өсөн 300 мең һум түләү тураһында башланғысын да мөһим тип баһаланы.
Рөстәм Хәмитов Владимир Путин менән осрашыуы барышында республиканың социаль-иҡтисади үҫеше, 2017 йылды уңышлы тамамлау, төбәктә эш хаҡының 3,4 процентҡа артыуы хаҡында һөйләне. Шулай уҡ нефть-химия тармағындағы инвес-тиция проекттары хаҡында ла һүҙ булды.
Владимир Путин Өфөләге Беренсе собор мәсетендә булды. Был мәсет 1830 йылда төҙөлгән һәм республикала иң боронғо дини үҙәктәрҙең береһе иҫәпләнә. Президент Тәлғәт Тажетдин менән осрашыуы барышында дини уҡытыу, мәсеттәр һаны менән ҡыҙыҡһынды һәм был тәңгәлдәге эшмәкәрлекте ыңғай яҡтан билдәләне. Дөйөм алғанда, Владимир Путин республикалағы хәл-торошто ыңғай баһаланы.


text:
Һабантуйға әҙерлек
Сегодня, 10:07 | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
=Район хакимиәтендә
Район хакимиәте яҙғы баҫыу эштәре тамамланыу уңайынан 2018 йылдың 10 июнендә халыҡ байрамы – һабантуй уҙғарыу хаҡында ҡарар ҡабул итте.
Байрамды уҙғарыу буйынса саралар планы раҫланған, ойоштороу комитеты, эшсе комиссия төҙөлгән.
Ауыл хужалығы бүлегенә, агросәнәғәт комплексы предприятиелары етәкселәренә хужалыҡтарҙың ҡышҡы һәм яҙғы баҫыу эштәре осорондағы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһау, юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкән хеҙмәт алдынғыларын бүләкләү буйынса тәҡдимдәр әҙерләү йөкмәтелә.
Ҡарарҙа яуаплы кешеләргә һәүәҫкәр һәм профессио-наль артистарҙың сығыштарын, спорт ярыштары, халыҡ
уйындары, төрлө конкурстар, сауҙа ойошторорға, байрамды матур уҙғарыу өсөн тәртип булдырырға ҡушыла.
Район хакимиәте яҙғы баҫыу эштәре тамамланыу уңайынан 2018 йылдың 10 июнендә халыҡ байрамы – һабантуй уҙғарыу хаҡында ҡарар ҡабул итте.
Байрамды уҙғарыу буйынса саралар планы раҫланған, ойоштороу комитеты, эшсе комиссия төҙөлгән.
Ауыл хужалығы бүлегенә, агросәнәғәт комплексы предприятиелары етәкселәренә хужалыҡтарҙың ҡышҡы һәм яҙғы баҫыу эштәре осорондағы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһау, юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкән хеҙмәт алдынғыларын бүләкләү буйынса тәҡдимдәр әҙерләү йөкмәтелә.
Ҡарарҙа яуаплы кешеләргә һәүәҫкәр һәм профессио-наль артистарҙың сығыштарын, спорт ярыштары, халыҡ
уйындары, төрлө конкурстар, сауҙа ойошторорға, байрамды матур уҙғарыу өсөн тәртип булдырырға ҡушыла.
Дәүләт ярҙамы кәрәкме?
22 мая 2018 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
БР Ауыл хужалығы министрлығы агросәнәғәт ойошмаларынан Башҡортостан Республикаһы агросәнәғәт комплексының кадрҙар потенциалына дәүләт ярҙамы алыуға конкурста ҡатнашыу өсөн документтар ҡабул итә башлауы хаҡында иғлан итте.
Ғаризалар менән тейешле бөтә документтар 2018 йылдың 17 майынан 1 июненә тиклем министрлыҡтың хоҡуҡи тәьминәт, дәүләт хеҙмәте һәм кадрҙар сәйәсәте бүлегендә ҡабул ителә. Документтар белем биреү учреждениеларын 2013 йылдан һуң тамамлаған, шулай уҡ һайлап алыу талаптарына яуап биргән йәш белгестәрҙән ҡабул ителә.
Конкурста ҡатнашырға теләүселәргә Ғафури районы хакимиәтенә (адресы: Красноусол ауылы, Октябрь урамы, 2, 113-сө бүлмә) мөрәжәғәт итергә.
Белешмәләр өсөн телефондар: 8(34740)2-21-90, 2-13-47.
Ғаризалар менән тейешле бөтә документтар 2018 йылдың 17 майынан 1 июненә тиклем министрлыҡтың хоҡуҡи тәьминәт, дәүләт хеҙмәте һәм кадрҙар сәйәсәте бүлегендә ҡабул ителә. Документтар белем биреү учреждениеларын 2013 йылдан һуң тамамлаған, шулай уҡ һайлап алыу талаптарына яуап биргән йәш белгестәрҙән ҡабул ителә.
Конкурста ҡатнашырға теләүселәргә Ғафури районы хакимиәтенә (адресы: Красноусол ауылы, Октябрь урамы, 2, 113-сө бүлмә) мөрәжәғәт итергә.
Белешмәләр өсөн телефондар: 8(34740)2-21-90, 2-13-47.
Сик буйы ғәскәрҙәренең 100 йыллығына
22 мая 2018 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
26 майҙа Красноусолда Рәсәй Федераль Хәүефһеҙлек хеҙмәтенең Сик буйы ғәскәрҙәре ойошторолоуға 100 йыл тулыуға арналған тантаналы саралар үтә.
10.00-11.00 сәғәттә – Красноусолда Хәрби дан аллеяһы алдындағы майҙанда Рәсәй Сик буйы ғәскәрҙәре ветерандары, запастағы яугирҙары, саҡырылған ҡунаҡтар йыйыла; 10.30 сәғ. – ветерандар парады; 11.00 – 11.45 сәғ. – тантаналы митинг, сик һаҡсылары һәм локаль бәрелештәрҙә ҡатнашыусылар обелискыларына сәскәләр һалыу. Митинг тамамланғас, "Перевал” төркөмө концерты була.
Артабан саралар "Йәшлек” паркында дауам итә: 12.00 – 12.50 сәғ. – төшкө аш (ялан кухняһы эшләйәсәк), 13.00 – 15.20 сәғ. – спорт ярыштары: хәрби-патриотик клубтарҙа тәрбиәләнеүселәр араһында карате-киокусинкай, көрәш, ушу-санда, гребблинг, ҡатнаш алыш, әрме ҡул һуғышы буйынса республика һәм Рәсәй ярыштары призерҙары, иң яҡшы спортсылар ҡатнашлығында финал алыштары.
Сараны ойоштороусы – сик буйы ғәскәрҙәре ветерандарының "Граница” Төбәк йәмәғәт ойошмаһының урындағы бүлексәһе.
10.00-11.00 сәғәттә – Красноусолда Хәрби дан аллеяһы алдындағы майҙанда Рәсәй Сик буйы ғәскәрҙәре ветерандары, запастағы яугирҙары, саҡырылған ҡунаҡтар йыйыла; 10.30 сәғ. – ветерандар парады; 11.00 – 11.45 сәғ. – тантаналы митинг, сик һаҡсылары һәм локаль бәрелештәрҙә ҡатнашыусылар обелискыларына сәскәләр һалыу. Митинг тамамланғас, "Перевал” төркөмө концерты була.
Артабан саралар "Йәшлек” паркында дауам итә: 12.00 – 12.50 сәғ. – төшкө аш (ялан кухняһы эшләйәсәк), 13.00 – 15.20 сәғ. – спорт ярыштары: хәрби-патриотик клубтарҙа тәрбиәләнеүселәр араһында карате-киокусинкай, көрәш, ушу-санда, гребблинг, ҡатнаш алыш, әрме ҡул һуғышы буйынса республика һәм Рәсәй ярыштары призерҙары, иң яҡшы спортсылар ҡатнашлығында финал алыштары.
Сараны ойоштороусы – сик буйы ғәскәрҙәре ветерандарының "Граница” Төбәк йәмәғәт ойошмаһының урындағы бүлексәһе.
Экологик өмәләр күңелле үтте
18 мая 2018 йыл | Йәмғиәт
Бурлы урта мәктәбе уҡыусылары, шулай уҡ Ҡормантау, Березовка, Яугилде филиалдары уҡыусылары, йәмле май айының тәүге көндәрендә экологик өмәләргә сыҡтыҡ. Үҙ тыуған мәктәптәребеҙ алдын, баҡсаларҙы тәртипкә килтерҙек.
Дөрөҫ утилләштереү мөһим
18 мая 2018 йыл | Йәмғиәт
Көндәр йылытып, ер ҡарҙан әрселеү менән һәр кем үҙ йортонда, урамында һәм баҡсаһында таҙартыу эштәренә тотона. Шуға күрә сүп-сарҙы дөрөҫ утилләштереү ҡағиҙәләрен хәтере-геҙгә төшөрәбеҙ. Йыйылған сүп-сар күбеһенсә ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигонына оҙатылһа ла, яндырған осраҡтар ҙа йыш була.


text:
"Газпром" башлығы Алексей Миллер килде
Башҡортостанға эш сәфәре менән "Газпром" асыҡ акционерҙар йәмғиәте Идараһы рәйесе Алексей Миллер килде. Өфө аэропортында уны Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев һәм башҡа рәсми кешеләр ҡаршы алды.
Алексей Миллерҙың сәфәр программаһы бик тығыҙ. Бөгөн ул Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов менән осраша, һуңынан республика башлығы һәм Алексей Миллер "Салауатнефтьоргсинтез" асыҡ акционерҙар йәмғиәте нефть эшкәртеү заводының "Висбрекинг" ҡоролмаһы комплексын файҙаланыуға тапшырыу тантанаһында ҡатнашасаҡ.
Салауатта шулай уҡ ГРС-4-кә барыу ҙа планлаштырылған. Был газ бүлеү станцияһы 2002 йылда Салауатта урынлашҡан нефть-химия һәм энергетика комплексы предприятиеларын газ менән тәьмин итеү өсөн сафҡа индерелгәйне.
2006 йылда бөтә Рәсәй буйлап үҫеп килеүсе быуындың физик һәм рухи потенциалын яҡлауға йүнәлтелгән "Газпром — балаларға" Федераль программаһы старт алғайны. Ошо программа сиктәрендә, атап әйткәндә, 2008 йылдың мартында Салауатта "Алтын балыҡ" бассейны төҙөлә башланғайны. Комплекстың икенсе сиратын тантаналы асыу юғары ҡунаҡтар килеүгә тура килтерелде.
Мортаза Рәхимов һәм Алексей Миллер ҡаланың башҡа социаль объекттарында ла буласаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан мәғарифында сығымдарҙы оптималләштереү буйынса кәңәшмә үткәрҙе
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Республика йортонда мәғариф системаһын яңыртыу һәм ундағы һөҙөмтәһеҙ сығымдарҙы кәметеү мәсьәләләре буйынса кәңәшмә үткәрҙе. Унда финанслауҙы оптималләштереү юлдары, шулай уҡ уҡытыусыларға эш хаҡын арттырыу мәсьәләһе тикшерелде.
— Мәғариф өлкәһендәге барлыҡ ваҡиғаларҙы халыҡ күҙәтеп бара. Уҡыу йорттарындағы үҙгәрештәрҙе улар киҫкен ҡабул итә. Бихисап хаттар килә. Әйткәндәй, был хәлде аңлауҙы белдергән хаттар ҙа бар. Шулай уҡ ҡайһы бер ата-әсәләр балаларын әҙ комплектлы мәктәптән етди, яҡшы мәктәпкә күсереүҙәренә ҡәнәғәтлек белдерә. Бала сифатлы белем ала, яҡшы коллективҡа эләгеп, асыла башлай. Беҙҙең алда механик рәүештә мәктәптәрҙе һәм уҡытыусыларҙы ҡыҫҡартыу маҡсаты юҡ. Беҙ мәғариф системаһына сығымдарҙы оптималләштерергә бурыслы, — тип билдәләне республика башлығы.
Кәңәшмәнең тулы стенограммаһы Башҡортостан Республикаһы Президентының рәсми сайтында урынлаштырылған.