text:
Опто (балыҡ)
Опто (урыҫ. Язь) (лат. Leuciscus idus) — карптар ғаиләһендәге балыҡ, тышҡы күренеше менән сабаҡҡа оҡшаш. Оҙонлоғо 90 см- ғаса һәм 6—8 кг ауырлыҡҡаса етергә мөмкин. Уның ҡәҙимге оҙонлоғо 30—50 см, ауырлыға 1 кг. Ул 15- тән 20 йылғаса йәшәй. Сабаҡтан күҙе һары һәм тәңкәләренең вағыраҡ булыуы менән айырыла. Төҫө һоронан алып көмөштәй ялтыр, алтынһыу була. Арҡа яғы ҡорһағына ҡарағанда тоноғораҡ. Йөҙгөстәре алһыу-һарғыҙыл төҫтә. Опто — сөсө һыу балығы, әммә ярым сөсө диңгеҙ ҡултыҡтарында ла осрай. Йылға күлдәрҙең тәрән, аҡмай ятҡан ятыуҙарында мәтеле ләмдәрендә йәшәй. Бөжәктәр, молюскалар, селәүсендәр һәм башҡа ризыҡтар менән дә туҡлана. Ыуылдырыҡ сәсеүе яҙҙың тәүге яртыһына тура килә.
Ареал[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Европаның һәм Себерҙең күпселек һыу ятҡылыҡтарында үрсей. Волга бассейыны йылғаларында осрай.
Кулинария[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорттар элек электән оптоно ҡурып, аш бешерен ашағандар.


c: text/html

text:
Рөстәм Хәмитов Милли музейға генерал Миңлеғәле Шайморатовтың Ҡыҙыл Йондоҙ орденын тапшырҙыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Милли музейға генерал Миңлеғәле Шайморатовтың Ҡыҙыл Йондоҙ орденын тапшырҙы
Рөстәм Хәмитов Милли музейға генерал Миңлеғәле Шайморатовтың Ҡыҙыл Йондоҙ орденын тапшырҙыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
15 августа Өфөлә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы командиры генерал-майор Миңлеғәле Шайморатовтың Ҡыҙыл Йондоҙ орденын Башҡортостандың Милли музейына тапшырыу тантанаһы булды. Музей директорына легендар комдивтың наградаһын һәм Башҡорт кавалерия дивизияһының хәрби юлы тураһындағы архив материалдарын Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов тапшырҙы.
– Бөгөн бик әһәмиәтле көн, ысын мәғәнәһендә тарихи ваҡиға. Бөгөн танылған яҡташыбыҙ Миңлеғәле Минһаж улы Шайморатовҡа 117 йәш тулған булыр ине. Был көндә баһалап бөткөһөҙ ҡомартҡы – генералдың Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, шулай уҡ 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының хәрби юлы тураһындағы архив документтары Милли музейыбыҙға мәңгелеккә һаҡлауға тапшырыла, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бөгөнгө ваҡиға – тарихи дөрөҫлөктө онотмау, уны һаҡлау буйынса тағы ла бер мөһим аҙым. Ул Ватан геройҙарының яҙмышын өйрәнеү өсөн яңы стимул буласаҡ. Ошо мөһим эштә беҙгә Рәсәйҙең Оборона министрлығы һәм Мәҙәниәт министрлығы, тиҫтәләрсә эҙәрмән отрядтары ярҙам итә.
Шайморатов тураһында архив документтарын эҙләүҙә Башҡортостанда тыуып үҫкән, хәҙер иһә Рәсәй Президентының дәүләт наградалары буйынса идаралыҡ начальнигы урынбаҫары Рөстәм Латипов ҙур ярҙам күрһәтте, тип билдәләне республика Башлығы. Ул мәҙәниәт министры Владимир Мединский менән Өфөгә килгән ваҡытта республикаға генералдың Ҡыҙыл Йондоҙ орденын һәм документтарын тапшырҙы.
Төбәк етәксеһе шулай уҡ бөгөн Милли музейҙа асылған «Шайморатов генерал» күргәҙмәһе менән танышты. Унда генералдың шәхси документтары һәм архивтан алынған фотоһүрәттәре ҡуйылған.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында генерал-майор Миңлеғәле Минһаж улы Шайморатов (1899-1943) 1-се Айырым квалерия полкына, 1941 йылдың декабрь айынан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына етәкселек итә. Дивизияның 3860 яугире орден-миҙалдар менән бүләкләнгән, шуларҙың 78-е – Советтар Союзы Геройҙары, бишәүһе – Дан орденының тулы кавалерҙары. Комдив үҙе ике Ҡыҙыл Байраҡ орденына, Ҡыҙыл Йондоҙ орденына һәм миҙалдарға лайыҡ булған. 1943 йылдың февралендә Ворошиловград (хәҙер – Луганск) янындағы һуғышта батырҙарса һәләк була.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Фото:
Наркополиция наркомандарҙы өс мең дозаһыҙ ҡалдырҙы
Фото:
Бер аҙна эсендә наркополиция менән 55 енәйәт асыҡланған, тип иҫәп-хисап бирә Рәсәй Федерацияһының Наркотиктар әйләнешен контроллек итеү федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы. Дүрт килограмм марихуана, бер килограмдан ашыу мәк һаламы, 100 грамдан ашыу гашиш майы, шулай уҡ героин партияһы законһыҙ әйләнештән алынған. Тартып алынған наркотиктар күләме 450 мең һумдан ашыу сумма менән баһаланған 3 мең доза тәшкил итер ине.
Наркоконтролдең ышаныс телефонына республика граждандарынан бер аҙнала 19 мәғлүмәт килгән. Шуларҙың 90 проценттан ашыуында хәбәр раҫлау тапҡан.
«Мәк» операцияһы сиктәрендә Белоретта 24 йәшлек Учалы кешеһе ҡулға алынған. Унда оперативникар килограмдан ашыу марихуана тапҡан.
Асҡын районының Сураш ауылында 57 йәшлек ир тотолған, унда килограмдан ашыу мәк һаламы табылған.
Шулай уҡ операция сиктәрендә Бәләбәйҙә бығаса наркотиктар өсөн хөкөм ителгәне булған 36 йәшлек эшләмәгән ир-егет тотолған, — унда 150 грамдан ашыу марихуана һәм 100 грамм гашиш майы табылған.
Өфөлә бер фирманан алыҫ түгел «Химсервисремонт» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең 26 йәшлек менеджеры ҡулға алынған: ике килограмға яҡын марихуана табылған.


text:
Силәбелә башҡорт шағиры Ғәлимов Сәләмдең юбилейы уңайынан күргәҙмә асылды
ӨФӨ, 2016 йыл, 22 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Силәбеләге Шәйехзада Бабич исемендәге 15-се ҡала китапханаһында танылған башҡорт шағиры Ғәлимов Сәләмдең тыуыуына 105 йыл тулыуға арналған китап күргәҙмәһе асылды.
Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиллегенең матбуғат секретары Михаил Хәбиров хәбәр итеүенсә, күргәҙмәлә авторҙың әҫәрҙәре, шулай уҡ уның ижады хаҡында китаптар урын алған.
18 ғинуарҙа башҡорт совет әҙәбиәте классигы Ғәлимов Сәләмдең тыуыуына 105 йыл тулды. Сәләм Ғәлим улы Ғәлимов Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының Тәгеш ауылында указлы мулла ғаиләһендә тыуған. Әҙәби белем алыу теләге уны Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының әҙәбиәт факультетына алып килә. Тап юғары уҡыу йортонда белем алған ваҡытта шағирҙың шиғри һәләте асыла. Ошо йылдарҙа ул «Мәскәү», «Өс йыр», «Республика иртәһе», «Һәйкәл» шиғырҙарын, «Шоңҡар» поэмаһын яҙа. Әҫәрҙәре Ғ.Сәләм псевдонимы аҫтында донъя күрә.
1932 йылда «Тревога» исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы баҫылып сыға. 1937 йылда Башҡорт тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. 1938 йылда Ғ.Сәләм СССР Фәндәр академияһының Ленинград филиалына аспирантураға ебәрелә. Бында ул менингит менән сирләп китә һәм 1939 йылдың 19 июнендә вафат була.


text:
Константин Толкачев төбәк парламенттары етәкселәре семинарында ҡатнашты
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев Закон сығарыусылар советына ингән РФ субъекттары дәүләт власының закондар сығарыу органдары етәкселәре семинарында ҡатнашты. Бер нисә көн дауамына семинарҙа ҡатнашыусылар иҡтисади, финанс һәм төбәк сәйәсәте мәсьәләләрен, коррупцияға ҡаршы көрәш мөмкинлектәрен һәм актуаль булған халыҡ-ара проблемаларҙы тикшерҙе.
— Дүрт көн дауамында Мәскәү дәүләт университетында белем алдым, — тип тәьҫораттары менән бүлеште республика парламенты спикеры. – Юриспруденция, сәйәсәт өлкәләрендә алдынғы ғалимдар, дәүләт эшмәкәрҙәре ҡатнашлығында бик көсөргәнешле уҡыуҙар булды. Тикшереүгә төрлө мәсьәләләр буйынса бихисап һорауҙар тәҡдим ителде. Ғалимдар фекеренсә, Рәсәй сит ил партнерҙары менән конкуренция алып бара алмай. Хеҙмәт етештереүсәнлеге буйынса беҙ артта ҡалабыҙ. Был кире күренештәрҙе кәметеү буйынса беҙгә ҙур эш башҡарырға тура киләсәк.


text:
Өфөлә халыҡ-ара төҙөлөш форумы асылдыФото: Андрей Старостин
Өфөлә халыҡ-ара төҙөлөш форумы асылды
Өфөлә халыҡ-ара төҙөлөш форумы асылдыФото: Андрей Старостин
Өфөнөң Спорт һарайында «Ҡала. Архитектура һәм төҙөлөш» халыҡ-ара төҙөлөш форумы эшләй башланы. Уны Өфө хакимиәте, Башҡортостан Республикаһының Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығы, Башҡортостан республика фәнни-техник төҙөүселәр йәмғиәте һәм БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ярҙамында «БашЭКСПО» күргәҙмә үҙәге ойошторҙо.
Төҙөлөш индустрияһы үҫеше яңы технологияларҙы үҙләштереүгә, юғары етештереүсәнле техника һәм ҡорамалдар ҡулланыуға, кәрәкле инвестициялар йәлеп итеүгә бәйләнгән. Башҡортостан Республикаһының интенсив торлаҡ һәм сәнәғәт төҙөлөшө алып барған төҙөлөш предприятиелары өсөн тармаҡтың бөтә яңылыҡтары хаҡында хәбәрҙар булыу бик мөһим. Шуға күрә был күргәҙмә элеккесә профессионалдарҙың осрашыу урыны булып ҡала.
— Көрсөккә ҡарамаҫтан, Башҡортостанда төҙөлөш индустрияһы эҙмә-эҙ үҫешә, торлаҡ төҙөлә, — тине форумды асыуҙа БР төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры Рауил Ибәтуллин. Республика етәкселеге ярҙамы арҡаһында аҙ ҡатлы төҙөлөш программаһы яңы импульс алды. Сит ил төҙөлөш фирмаларының күбеһе үҙе өсөн перспективалы Башҡортостан баҙарын аса.
— Был күргәҙмәне республиканың күп халҡы түҙемһеҙлек менән көтә, — тип белдерҙе БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе вазифаһын башҡарыусы Алексей Никин. – Төҙөлөш өлкәһендә беҙҙең белгестәребеҙ байтаҡ.
Форум эшендә Башҡортостандан, шулай уҡ Рәсәйҙең башҡа ҡалаларынан, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән 150-нән ашыу компания ҡатнаша. Уларҙың 70 процентҡа яҡыны – етештереүселәр. Ҡатнашыусылар араһында Германия, Италия, Франция, Финляндия, Төркиә һәм Беларусь вәкилдәре байтаҡ. Күргәҙмә ҡунаҡтары заманса төҙөлөш материалдары, өр-яңы технологиялар, техник коммуникациялар, архитектура һәм дизайнер эшкәртмәләре менән таныша ала.
Форум программаһы сиктәрендә «Иң яҡшы төҙөлөш продукты» һәм «Иң яҡшы сауҙа-төҙөлөш предприятиеһы» номинациялары менән «Йыл һайлауы» тармаҡ конкурсы һәм «Лотостройка» уйыны үткәреләсәк, бик күп наградалар һәм приздар тапшырыласаҡ. Шулай уҡ бер нисә семинар үткәреү планлаштырылған.
Халыҡ-ара төҙөлөш форумы үҙ эшен 4 июндә тамамлаясаҡ.


text:
«Өфө – Стәрлетамаҡ - Күмертау» ҡала яны поезы йома көндө йөрөмәйәсәк
10 февралдән башлап 7225/7224/7226-сы «Өфө — Стәрлетамаҡ — Күмертау» ҡала яны поезы йома көндө йөрөмәйәсәк. Әлеге ҡала яны поездары, шулай уҡ 7221/7223/7222-се «Күмертау – Стәрлетамаҡ — Өфө» электропоездары хәҙер һәр шәмбе һәм йәкшәмбе һайын йөрөйәсәк.
— Бындай ҡарар пассажирҙарҙың йөрөүенә күҙәтеү үткәреү нигеҙендә ҡабул ителде. Күҙәтеү һөҙөмтәләре буйынса, йома көнө был поезд менән йөрөүселәр һаны аҙ, — тип аныҡлыҡ индерҙе «Башҡортостан ҡала яны пассажирҙар компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса белгесе Сулпан Биккузина.


text:
Өфөлә Сколково инновациялы үҙәгенең вәкиллеге эшләй башланы
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Сколково фонды менән Өфө дәүләт нефть техник университеты инновациялы эшмәкәрлеккә ярҙам итеү өлкәһендә хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы. Килешеү нигеҙендә Өфө дәүләт нефть техник университетында Сколково инновациялы үҙәгенең Башҡортостандағы вәкиллеге булдырылды. Документҡа ярашлы, төп ойошма уҡыу йортондағы һәм төбәктәге профилле эшмәкәрлеккә булышлыҡ итәсәк.
«Өфө дәүләт нефть техник университетындағы Сколково үҙәге күптән эшләй, килешеү иһә уға рәсми статус бирҙе. Хәҙерҙән үк беҙгә яңы идеялар менән килергә, методик кәңәштәр алырға мөмкин. Уҡыу йорто үҙәкте финанс яҡтан тәьмин итә, — тип аңлатма бирҙе «Башинформ» агентлығына төбәктең Фәнгә ярҙам итеү һәм уны үҫтереү фонды етәксеһе урынбаҫары Сергей Гладких. — Килешеү «Сколково» фонды менән берлектә эш итеүҙе күҙ уңында тота. Өфөләге үҙәк төрлө йүнәлештәрҙә эш алып барасаҡ, ә нефть һәм газ профиле буйынса ул федераль әһәмиәткә эйә буласаҡ».
Киләсәктә Өфө вәкиллегендә Сколково лекторҙарын саҡырып, йәш инноваторҙар өсөн мәктәп асыу планлаштырыла. Әлегә штатта ике хеҙмәткәр – Өфө дәүләт нефть техник университетының йәш уҡытыусылары, улар үҙҙәре лә инновациялы проекттар өҫтөндә эшләй.
Сколково вәкиллегенә вуз студенттары һәм аспиранттар ғына түгел, республика инноваторҙары ла инә ала.


text:
Балыҡсы турғай
Балыҡсы турғай тәтәй ҡош, ожмах ҡошо (урыҫ. Зимородок, лат. Alcedo atthis) — балыҡсы турғайҙар ғаиләһенән, йорт турғайынан саҡ ҡына ҙурыраҡ ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыйырсыҡтан бәләкәйерәк. Ҡыҫҡа ғына ҡойроҡло, оҙон суҡышлы бик матур төҫтәге ҡош. Ғәҙәттә, ҡоро ботаҡта, тамырҙа йәки таш өҫтөндә тауыш-тынһыҙ ғына балыҡ һағалап ултыра. Ҡанаттарын йыш-йыш һелтәп, һыу өҫтөнән түбән генә оса. Башы һәм ҡанаттары ялтырауыҡлы ҡуйы йәшел. Арҡаһы, ҡойроғо ялтырауыҡлы ҡуйы зәңгәр. Кәүҙәһенең аҫ яғы ҡыҙғылт ерән. Тамағынаң һәм күҙ тәңгәленән аҡ һыҙыҡ үтә. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы яңғырауыҡлы: «сип-сип-оап».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бейек ярлы бәләкәй йылға буйҙарында йәшәй. Башлыса ваҡ балыҡ менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Ҡыш көнө йылыуҙар эҙләп, күсеп йөрөй. Урыны менән киң генә таралған. Текә ярҙарға өң эшләп оялай. 6— 7 бөртөк аҡ төҫтәге йомортҡаһы була.


text:
1 мартта республика парламентының 49-сы ултырышы үтәсәк
1 мартта Өфөлә дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың 49-сы ултырышы үтәсәк. Закон сығарыусылар республика Хөкүмәтенең 2011 йылдағы эшмәкәрлеге һөҙөмтәләре тураһында отчет менән танышасаҡ. Уны Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов тәҡдим итәсәк. Шулай уҡ ултырыштың көн тәртибендә «Башҡортостан Республикаһының административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы кодексына үҙгәрештәр индереү тураһында» һәм «Башҡортостан Республикаһының Контроль-иҫәп палатаһы тураһында»ғы республика закондары проекты ла күрһәтелгән. Ике проект та өсөнсө уҡыуҙа ҡарауға тәҡдим ителә. Биш закон проектын Дәүләт Йыйылышы депутаттары икенсе уҡыуҙа ҡараясаҡ. Улар араһында «Башҡортостан Республикаһының айырым закондар сығарыу акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында», «Ҡиммәтле металдар һәм ҡиммәтле таштар тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында», «Башҡортостан Республикаһында Эшҡыуарҙар хоҡуҡтары буйынса вәкил тураһында»ғы закон проекттары ла бар. Закон сығарыусылар иғтибарына тәүге тапҡыр «Башҡортостан Республикаһында ер мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы законы проекты тәҡдим ителәсәк. Көн тәртибендәге тағы биш мәсьәлә федераль закон проекттарына ҡағыла.


text:
Башҡортостандың Урман ҡасабаһында бездетонацион технологиялар ярҙамында боеприпастарҙы юҡҡа сығарыу тергеҙелә Фото: Олег Яровиков
Башҡортостандың Урман ҡасабаһында бездетонацион технологиялар ярҙамында боеприпастарҙы юҡҡа сығарыу тергеҙелә
Башҡортостандың Урман ҡасабаһында бездетонацион технологиялар ярҙамында боеприпастарҙы юҡҡа сығарыу тергеҙелә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
1 ноябрҙә оборона-сәнәғәт комплексы белгестәре Башҡортостандың Урман ҡасабаһында тарҡатылған арсенал биләмәһен таҙартҡан саҡта табылған хәүефле предметтарҙы юҡҡа сығарыуҙы тергеҙә. «Янғын йәһәтенән хәүефле миҙгел тамамланғанға ҡәҙәр туҡтатылған эштәр бездетонацион технологиялар ярҙамында эш көндәрендә иртәнге сәғәт 9-ҙан киске 5-кә тиклем алып барыласаҡ», — тип хәбәр итте Үҙәк хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы ярҙамсыһы полковник Ярослав Рощупкин.
Бынан алда хәрби инженерҙар законһыҙ рәүештә металл эҙләргә маташҡан «ҡара ҡаҙыусылар»ҙы үткәрмәү өсөн майҙансыҡтарҙы йыһазландырған. Техник биләмә Екатеринбургтың «Вторметалл» предприятиеһына тапшырылған.
28 октябрҙә урындағы ваҡыт буйынса иртәнге сәғәт 11-се яртыла элекке арсенал биләмәһендә шартлатыусылар инструктор-методик уҡыуҙар үткәрә, унда яңы юҡҡа сығарыу алымдары күрһәтеләсәк. Уҡыуҙарға урындағы хакимиәт вәкилдәре, йәмәғәтселәр һәм журналистар саҡырылған.
Киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре аккредитация үтеү өсөн ғаризаларын info@vtormetall.org электрон адресына ебәрергә тейеш.
Белешмә өсөн телефондар: 8 (343) 287-08-85, 8 (922) 227-91-32.


text:
Аграрийҙар иген баҙарында тауар интервенцияһына әҙерләнә
4 августа Рәсәй Федерацияһының Ауыл хужалығы министрлығы ҡоролоҡтан зыян күргән төбәктәр өсөн тауар интервенциялары башлай. Был турала ҡоролоҡтан зыян күргән ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәргә ярҙам ойоштороу буйынса штабтың селектор ултырышында Рәсәй ауыл хужалығы министры Елена Скрынник хәбәр итте.
Интервенция фонды игене малсылыҡ һәм ҡошсолоҡ менән шөғөлләнеүсе ойошмаларға, шулай уҡ эшкәртеү һәм он етештереү предприятиеларына һатыласаҡ.
Ауыл хужалығы министрлығы хәбәр итеүенсә, «Берләштерелгән иген компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте 2010 йылдың 26 июленән Милли тауар биржаһында биржа сауҙаларында ҡатнашыу өсөн ойошмаларҙы аккредитациялауға тотонасаҡ.
Иң элек, ҡоролоҡтан зыян күргән төбәктәрҙәге һәм уларға яҡын субъекттарҙағы элеваторҙарҙа һаҡланған 3 миллион тоннанан ашыу 2005 һәм 2008 йылдар уңышы фураж игене һәм 2005 йыл уңышы аҙыҡ-түлек игене һатыласаҡ.
Мәғлүм булыуынса, Башҡортостан ҡоролоҡтан айырыуса ҙур зыян күргән төбәктәр иҫәбенә инә. Шуның менән бәйле Хөкүмәт Йортондағы бөгөнгө ултырышта БР Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары – ауыл хужалығы министры вазифаһын башҡарыусы Шамил Вахитов он етештереү һәм эшкәртеү предприятиеларына сауҙала ҡатнашыу өсөн документтар пакеты әҙерләргә ҡушты.
Республиканың ҙур ҡошсолоҡ һәм малсылыҡ комплекстары ла интервенция фонды фураж игенен һатып алырға планлаштыра.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: «Өфө 2021 йылғы Бөтә донъя уйындарын ҡабул итергә әҙер»
Фото:
Башҡортостандың баш ҡалаһына был көндәрҙә Халыҡ-ара Бөтә донъя уйындары ассоциацияһы һәм Милли һәм олимпия уйындарына индерелмәгән спорт төрҙәре буйынса комитеттың рәсми делегацияһы килде. Уның составында IWGA президенты Рон Фройлих, генераль секретарь Джоаким Госсоу, Милли һәм олимпия уйындарына индерелмәгән спорт төрҙәре буйынса комитеттың рәйестәше Геннадий Алешин һәм спорт директоры Георгий Петин да бар. Шаршамбы, 13 июндә, Республика Йортонда баш ҡала ҡунаҡтарын Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡабул итте. Осрашыуҙа БР Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов, уның урынбаҫары Салауат Сәғитов һәм БР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта ла ҡатнашты.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, Олимпия уйындарына инмәгән спорт төрҙәре буйынса бөтә донъя уйындары 2021 йылда үтәсәк. Ярыштарҙа олимпия уйындары программаһына инмәгән спорт төрҙәре буйынса иң көслө спортсылар, донъя чемпиондары ҡатнашасаҡ.
2012 йылдың ғинуарында республика делегацияһы Сантьяго де Кали ҡалаһына (Колумбия) 2013 йылғы Донъя уйындарына әҙерлек һәм уларҙы үткәреү буйынса ойоштороу комитеты ултырышына саҡырылғайны. Шунда 2021 йылда Донъя уйындарын үткәреү урыны булараҡ Башҡортостандың презентацияһы үткәрелде лә инде.
Әлеге осрашыу 2021 йылғы Уйындарҙы ойоштороу һәм үткәреү мәсьәләләрен тикшереүгә арналды.
Рөстәм Хәмитов был осрашыуҙы күптән көтөүен йәшермәне:
— Беҙ Бөтә донъя уйындарын үткәреүгә әҙерлек эштәрен башланыҡ. Рәсәйҙең элекке Президенты, әле РФ Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведев, шулай уҡ әлеге Президент Владимир Путин менән уларҙы Башҡортостанда үткәреү мөмкинлеген тикшерҙек, һәм улар был фекерҙе хупланы, — тип ышандырҙы республика башлығы. – Оло эштәр көтөүен, сығымдарҙың да ҙур булырын беләбеҙ. Беҙ бөтә эштәр комплексына ла әҙер.
Рөстәм Зәки улы төбәктең ҙур халыҡ-ара ярыштар үткәреү буйынса бай тәжрибәһе булыуын билдәләне, һәм ҡала инфраструктураһын еренә еткерергә — яңы спорт объекттары һәм ҡунаҡханалар төҙөргә, булғандарын реконструкцияларға вәғәҙә бирҙе.
— Ыңғай һөҙөмтәгә өлгәшер өсөн, әле беҙҙең бурыс – ошо һайлап алыуҙы үтеү. Был уйындарҙы юғары кимәлдә үткәреү өсөн барыһын да эшләйәсәкбеҙ, — тип һығымта яһаны Рөстәм Хәмитов.
Халыҡ-ара Бөтә донъя уйындары ассоциацияһы президенты Рон Фройлих Өфөләге барлыҡ спорт ҡоролмаларының да яҡшы хәлдә булыуын, йәнә бындағы тәбиғәттең матурлығына хайран ҡалыуын билдәләне. Рон Фройлих ҡунаҡханалар торошона ҡарата ғына борсолоу белдерҙе – улар әле Уйындарҙың бихисап спортсыларын һәм ҡунаҡтарын ҡабул итерлек хәлдә түгел.
— 2021 йылғы Уйындарҙы үткәреүгә бәйле ҡарар 2014 йылда ҡабул ителәсәк, мин Заявка кенәгәһенең киләһе йылға уҡ әҙер булыуын теләр инем, – тине Фройлих. – Уйындарҙың спорт директорын тәғәйенләү һәм Ойоштороу комитетын булдырыу – был ярыштарҙы үткәреүгә лайыҡлы гарантия. Беҙ бер командала эшләргә, еңеү шатлығын һәм еңелеүгә бәйле әрнеүҙәрҙе бергә кисерергә тейешбеҙ, — тип билдәләне ул.
Башҡортостан Президенты киләһе йылда уҡ Уйын төрҙәре комплексы һәм еңел атлетика манежы төҙөлөшөн, Уйындарҙың төп стадионын һыйҙырышлыраҡ итеп реконструкциялауҙы башларға, ҡыҙыҡлы һәм бай мәҙәни программа әҙерләргә вәғәҙә бирҙе.
Осрашыуҙа Халыҡ-ара уйындарҙы киң мәғлүмәт сараларында киңерәк яҡтыртыу мәсьәләләре лә тикшерелде.
Милли һәм олимпия уйындарына индерелмәгән спорт төрҙәре буйынса комитет рәйестәше Геннадий Алешин, Уйындарҙы Өфөлә үткәреү фекерен Рәсәйҙең спорт министрлығы менән олимпия комитеты тулыһынса яҡлай, тип билдәләне.
— Был ярыштарҙы үткәреү урыны сифатында Башҡортостандың һайланыуы – һәйбәт ҡарар, — тине Алешин. – Лайыҡлы инфраструктура һәм төҙөлөш буйынса ҙур пландарҙан тыш, бында тәбиғәт шарттары ла күркәм.


text:
Башҡортостан уҡыусылары туған телдәр буйынса белемдәрен күрһәтә
Бөгөн М.А.Шолохов исемендәге Мәскәү дәүләт гуманитар университетының Өфө филиалында мәктәп уҡыусылары араһында туған телдәр, тарих һәм Башҡортостан мәҙәниәте буйынса VI асыҡ олимпиада үтә, ул Рәсәй Федерацияһында Рәсәй тарихы йылына һәм Башҡортостан Республикаһында Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылына арналған.
Балалар рус, башҡорт, татар, сыуаш, мордва, мари, украин телдәре буйынса белемдәрен күрһәтәсәк. Ике йүнәлештә эшләү планлаштырыла: телдәрҙе өйрәнгән уҡыусылар һәм туған телдәрҙә белем алған уҡыусылар өсөн.
Вуздан хәбәр итеүҙәренсә, олимпиадала бөтә республиканан 100-ҙән ашыу кеше ҡатнашасаҡ.
Сара сиктәрендә шулай уҡ «Иң яҡшы милли костюм» конкурсы планлаштырыла.
Олимпиада БР Мәғариф министрлығы менән берлектә үткәрелә.


text:
Йыл башынан алып төбәктә 40 хужалыҡ «500 ферма» программаһында ҡатнашыусы статусын алды
Башҡортостандың йәнә ике ауыл хужалығы предприятиеһы – Мәләүез районының «Ашҡаҙар» ауыл хужалығы етештереү кооперативы һәм «Алексеевка» совхозы дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы — «500 ферма» республика комплекслы программаһында ҡатнашыусы статусын алды.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был хужалыҡтарҙы иҫәпкә алғанда, 2013 йыл башынан алып республиканың 40 хужалығы программала ҡатнашыусы статусын алған.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «500 ферма» программаһы әлеге ваҡытта 15 районда уңышлы тормошҡа ашырыла.
«Һөтсөлөк малсылығын үҫтереү һәм һөт етештереүҙе арттырыу. 2012-2016 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһында 500 һөтсөлөк-тауар фермаһын комплекслы яңыртыу» республика маҡсатлы программаһы 2012 йылдың яҙында тормошҡа ашырыла башланы.
Тәүге йылда программала төбәктең 67 ауыл хужалығы предприятиеһы ҡатнашты, был ваҡыт эсендә уларҙа 70-тән ашыу һөтсөлөк-тауар фермаһы яңыртылды.
2013 йылдан башлап субсидиялау ставкалары артты: яңы төҙөлөш һәм реконструкция өсөн бер мал урынына — 35 мең һумға тиклем, капиталь ремонт барышында бәйһеҙ тотоу өсөн — бер мал урынына 20 мең һумға тиклем.
Бынан тыш, һауыу залдарын төҙөү-монтажлау эштәре өсөн – 1,5 миллион һумға тиклем, һөт блоктары өсөн — 1 миллион һумға тиклем, заманса һауыу залдары һәм ирекле һауыу системаһын алыу өсөн 2,5 миллион һумға тиклем субсидия билдәләнде.


text:
Рөстәм Хәмитов XVIII ҡышҡы Сурдлимпия уйындарында ҡатнашыусылар менән осраштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов XVIII ҡышҡы Сурдлимпия уйындарында ҡатнашыусылар менән осрашты
Рөстәм Хәмитов XVIII ҡышҡы Сурдлимпия уйындарында ҡатнашыусылар менән осраштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
14 апрелдә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов 2015 йылда XVIII ҡышҡы Сурдлимпия уйындарында Рәсәй йыйылма командаһы сафында сығыш яһаған спортсылар менән осрашты.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Сурдлимпиада – Ханты-Мансиҙа, ә тау саңғыһы буйынса ярыштар Башҡортостандың Әбйәлил районында урынлашҡан «Металлург-Магнитогорск» үҙәгендә үтте. Тренерҙар Андрей Василевский һәм Вячеслав Шевнин етәкселегендәге Рәсәй йыйылма командаһы составында Өфөнән һигеҙ хоккейсы (Константин Гамаюров, Павел Евтушенко, Сергей Кикин, Вячеслав Сидоров, Станислав Хәкимов, Станислав Ильичев, Сергей Юшкин һәм Дмитрий Ядрышников) уйындарҙа алтын миҙалдар яуланы.
– Һеҙгә ҙур рәхмәт белдерәм. Һеҙ лайыҡлы сығыш яһанығыҙ. Афарин! Ҡотлайым, – тине Рөстәм Хәмитов.
Республикала физкультура-һауыҡтырыу комплекстарын төҙөү дауам итә, тип билдәләне Башҡортостан Башлығы. Ҡала һәм райондарҙа яңы хоккей майҙансыҡтары барлыҡҡа килә. Былар барыһы ла йәштәрҙе спорт менән шөғөлләнеүгә йәлеп итә.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, 2011 йылда раҫланған положениеға ярашлы, алтын миҙал яулаусылар һәм тренерҙар составы матди бүләк аласаҡ.
Шайбалы хоккей буйынса илдең йыйылма командаһы тренеры Вячеслав Шевнин республикала һаңғырауҙар спорты торошо хаҡында һөйләне, ә өлкән тренер Андрей Василевский республика спортсыларының Сурдлимпия уйындарында күрһәткән һөҙөмтәләре менән таныштырҙы.
– Ханты-Мансиҙағы стадиондар көйәрмәндәребеҙ менән тулы булды, – тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты хоккей командаһының капитаны Станислав Ильичев. – Иң мөһиме – алтын миҙалдарға лайыҡ булдыҡ һәм еңеүгә өлгәштек.
Тау саңғыһы спорты буйынса Башҡортостан йыйылма командаһының өлкән тренеры Олег Иванов спортсыларҙы әҙерләү тураһында һөйләне.
Республика етәксеһе киләсәктә Дим биҫтәһендә сурдлимпия спортсылары йыл әйләнәһенә шөғөлләнә алһын өсөн яһалма боҙ майҙансығы төҙөлә башлаясаҡ тип хәбәр итте.
– Әлегә нимә бар, шуны файҙаланырға кәрәк, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Туймазыла, Учалыла яһалма боҙ барлыҡҡа килде, Саҡмағошта төҙөлөш бара. Ошо ҡалаларҙа күнекмәләр үткәрергә мөмкин.
Башҡортостан Башлығы спортсыларҙы Сурдлимпиадала яҡшы сығыш яһауҙары менән ҡотланы һәм яңы еңеүҙәр теләне.
1995 йылдан Башҡортостанда һаңғырауҙарҙы физик культура һәм спорт менән шөғөлләнеүгә йәлеп итеү буйынса эш алып барыла. Республикала бадминтон, көрәш, волейбол, еңел атлетика, мини-футбол, йөҙөү, теннис, өҫтәл теннисы, футбол, шахмат, шашка, тау саңғыһы спорты, саңғы ярыштары, хоккей кеүек спорт төрҙәре үҫтерелә. Спорт клубтарында 2 меңгә яҡын ишетеү һәләте буйынса инвалид спортсы шөғөлләнә.
Һуңғы 10 йылда Башҡортостан спортсылары биш йәйге һәм ҡышҡы Сурдлимпия уйындарында ҡатнашҡан һәм 38 миҙал (18 алтын, 10 көмөш һәм 10 бронза) яулаған.


text:
Республикала Мордовия һәм Волгоград өлкәһе делегациялары социаль хеҙмәтләндереү өлкәһендәге тәжрибәне өйрәнәсәк
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостанда Мордовия Республикаһы һәм Волгоград өлкәһенең халыҡты социаль яҡлау системаһы вәкилдәре халыҡты социаль хеҙмәтләндереү өлкәһендәге хеҙмәттәрҙе дәүләткә ҡарамаған секторға күсереү буйынса төбәк тәжрибәһен өйрәнәсәк. Уны Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич юғары баһаланы һәм бөтә илдә таратырға тәҡдим итте.
Төбәк вәкилдәре республикаға 12 майҙа килә. Мордовия делегацияһын халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫары Сергей Купцов, Волгоград өлкәһе вәкилдәрен халыҡты социаль яҡлау комитетының социаль хеҙмәтләндереүҙе ойоштороу бүлеге начальнигы Елена Тришина етәкләй.
Беренсе көндә ҡунаҡтар өсөн Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында түңәрәк өҫтәл ойошторола. Һуңынан улар халыҡты социаль хеҙмәтләндереү өлкәһендә эшмәкәрлек алып барған автономиялы коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың эше менән танышасаҡ. Атап әйткәндә, делегациялар баш ҡаланың Орджоникидзе районындағы «Феникс», Благовещен ҡалаһындағы «Изгелек» халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәктәренә барасаҡ. 13 майҙа иһә Дүртөйлөләге «Хәстәрлек» һәм Кушнаренко районындағы «Ышаныс» халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәктәрен ҡараясаҡ, тип хәбәр итте Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Роза Кузьменко.


text:
Төбәк етәксеһе Корея Республикаһының джаз-бэнд концертында булдыФото: Олег Яровиков
Төбәк етәксеһе Корея Республикаһының джаз-бэнд концертында булды
Төбәк етәксеһе Корея Республикаһының джаз-бэнд концертында булдыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов тормош иптәше Гөлшат Хәмитова менән «Stone Jazz» джаз-бэнд концертында булды. Төркөм Башҡортостанға Корея Республикаһының Рәсәй Федерацияһында Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Ви Сон Лактың сәфәре сиктәрендә Өфө тамашасыларына үҙ программаһын тәҡдим итте.
— Башҡортостанға, Өфөгә эш сәфәре менән генә түгел, ә яҡшы мәҙәни программа менән килгәнегеҙ өсөн ҙур рәхмәт, — тине Рөстәм Хәмитов. — Элгәре йыл Корея Республикаһында булдым. Корея оҫталарының концертын ҡарай алдыҡ. Артистарығыҙҙың оҫталығынан, энергияһынан, талантынан хайран ҡалдым һәм, һис шикһеҙ, һеҙҙең сәфәрегеҙ барышында музыкаль төркөмдөң килеүен теләгәйнем. Һәм бына һеҙ бөгөн джаз төркөмөн алып килдегеҙ. Беҙҙә лә уйнау, бейеү, йырлау оҫталары бар. Артистарыбыҙ Корея Республикаһында сығыш яһаны. Беҙҙең бизнес, эш даирәләре араһында бәйләнештәребеҙҙең нығыныуына ышанам һәм Корея артистарын үҙебеҙҙә һәм үҙебеҙҙең артистарҙы Корея Республикаһында күреү өсөн күп кенә мөмкинлектәр аласаҡбыҙ.
Республика етәксеһе иҫтәлеккә Корея флейтасыһына башҡорт флейтаһын – ҡурай бүләк итте, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
«Перспектива» театры икенсе миҙгелен аса
Өфөлә «Перспектива» шәхси альтернатив театры икенсе миҙгелен аса. «Яңы йылын» коллектив премьеранан башлаясаҡ: ул «Ҡәҙерле Елена Сергеевна» мәктәп сагаһы. Премьера 29 сентябрҙә «Өфө уттары» күңел асыу комлексында үтәсәк.
Үҙенең тамашасылары өсөн «Перспектива» йәнә бер сюрприз әҙерләгән. Был миҙгелдә театрҙа яңы актер эшләй башлай – Милли йәштәр театрынан килгән билдәле Андрей Ганичев. Бында ул бер юлы ике вазифала – актер һәм режиссер булараҡ эшләйәсәк. Андрей «Перспектива»лағы үҙенең тәүге проекты – «Бродвейға ҡайтыу» (Возвращение на Бродвей) мюзиклы өҫтөндә эшләй башлаған да инде.


text:
Рөстәм Хәмитов төҙөүселәргә Яңауылдағы йортто март аҙағы – апрель башына тиклем йүнәтеп бөтөргә ҡуштыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов төҙөүселәргә Яңауылдағы йортто март аҙағы – апрель башына тиклем йүнәтеп бөтөргә ҡушты
Рөстәм Хәмитов төҙөүселәргә Яңауылдағы йортто март аҙағы – апрель башына тиклем йүнәтеп бөтөргә ҡуштыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Яңауылда Совет урамы буйынса, янғын һөҙөмтәһендә бик ныҡ боҙолған, биш ҡатлы йортта тергеҙеү эштәре барышын тикшерҙе. Президент, 19 ғинуарҙа газ балоны шартлаған, өсөнсө подъезды, ундағы фатирҙарҙы ҡараны.
Ғәҙәттән тыш хәл һөҙөмтәһендә әҙерәк зыян күргән икенсе һәм өсөнсө подъездағы фатирҙарҙың өлөшө инде йәшәргә яраҡлы һәм кешеләр күсенә башланы. Өсөнсө подъезда тағы ла күп кенә нәмәне эшләргә кәрәк. Экспертиза бөтә фатирҙар ҙа тергеҙерлек тип билдәләне.
Объектта 157 төҙөүсе мәшғүл. Эш оҙайтылған смена буйынса ойошторолған. Төҙөүселәр әйтеүенсә, булған бөтә етешһеҙлектәр март аҙағына тиклем бөтөрөләсәк. Икенсе һәм дүртенсе подъездарҙа ремонт эштәрен февраль аҙағына тиклем тамамларға планлаштыралар.
Әлеге ваҡытта өсөнсө подъезда йылылыҡ менән тәьмин итеү системаһы эшләй, башҡа коммуникациялар йүнәтелә. Ишектәр һәм тәҙрәләр ҡуйылған, боҙолған төп конструкциялар көсәйтелгән. Хәҙер баҫҡыстар нығытыла, бүлмәләр бүленә.
— Заманса төҙөлөш технологиялары йүнәтеү эштәрен сифатлы һәм ҡыҫҡа ваҡытта башҡарыу мөмкинлеге бирә. Беҙ үҙебеҙгә, зыян күргән бөтә өс подъездағы эштәрҙе, март аҙағы – апрель башына тиклем тамамлау бурысы алдыҡ, — тине, төҙөүселәргә мөрәжәғәт итеп, Рөстәм Хәмитов. — Һәм экономияларға кәрәкмәй. Бөтә эштәр сифатлы башҡарылырға тейеш.
Урамда республика Президенты йорттоң зыян күргән кешеләре менән аралашты.
Һуңынан Рөстәм Хәмитов янғын һөҙөмтәһендә ваҡытлыса торлаҡһыҙ ҡалғандар менән осрашты. Республика етәксеһе, улар өсөн «Кама» ҡунаҡханаһында һәм килеүсе нефтселәр өсөн дөйөм ятаҡта булдырылған, ваҡытлыса йәшәп тороу шарттары менән танышты. Ҡунаҡхананың биш номерында 16 зыян күреүсе урынлаштырылған. Нефтселәр дөйөм ятағында янғындан бөлгән биш кешегә ике бүлмә бирелгән.
Рөстәм Хәмитов урынлаштырыу шарттары менән ҡәнәғәт булыуын белдерҙе. Президент менән һөйләшеүҙә, янғандан бөлгән кешеләр, 25 мең һум күләмендә матди ярҙам алыуҙары тураһында һөйләне.
Президен шулай уҡ «Урал» ашханаһы базаһында ойошторолған туҡланыу пунктын ҡараны. Бында зыян күреүселәр өсөн өс тапҡыр туҡланыу ойошторолған.


text:
Алмағас
Алмағас (лат. Málus) — роза сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған, ҙур булмаған ағастар йәки ҡыуаҡтар ырыуы. Был ағастың емештәренең формаһы йоморо, шәрбәт йәки асы тәмле. Тикшереүҙәр алмағас ырыуында 55 тирәһе төр бар тигән мәғлүмәт бирә. Алма ағасының киң таралған төрҙәре: өй алмаһы (йәки культур — Malus domestica), ҡытай (Malus prunifolia), һәм тәпәш алмағас (Malus pumila).
Алмағастың ҡайһы бер төрҙәрен парктарҙа һәм баҡсаларҙа декоратив үҫемлек итеп үҫтерәләр. Алмағастың бөтә төрҙәре лә һәйбәт бал биреүсе үҫемлектәр. Алама ағасы ныҡлы, сыҙамлы, еңел юныла һәм шымартыла; столяр һәм токарь эштәрендә ҡулланыла ала.
Алмағастың бейеклеге 4−12 метр тирәһе, ағасы үҙе ныҡлы. Емеш биргән ботаҡтары оҙон түгел; үҫә торған ботаҡтары оҙон була. Ҡырағай алмағастың ботаҡтарында энәләр бар. Япраҡтары 3—10 см тирәһе, япраҡтар ботаҡта бер-бер артлы (сиратлап) урынлашалар, япраҡтың сите ваҡ өсмөйөштәрҙән тора. Сәскәләре махсус ярым сатырҙарҙа йыйылған. Сәсһенең таж япраҡтары бишәү, төҫө аҡ, алһыу йәки ҡыҙыл, сәскә һеркәләре, күбеһенсә ҡыҙыл төҫтә була. Алмағас яҙын үҫә башлағандан һуң («ҡышҡы йоҡонан уянып») 50—80 көн үткәс сәскә ата башлай (сортына һәм төрөнә ҡарай).
Алмағас аталаныр өсөн, уны бөжәктәр аталандырырға тейеш, сөнки алмағас уҙе аталана алмай; тик махсус рәүештә сығарылған алмағас ҡына үҙе аталана ала. Алмағасты күбеһенсә тик бал ҡорттары аталандыра. Бал ҡорттары алма сәскәһендә сәскә һуты һәм сәскә һеркәһе йыйғанда, алма сәскәһен аталандыра.
Алмағастың тамырҙары яҡшы үҫә, 3 метрға тиклем тирәнгә китә. Ултыртҡандан һуң 4—7 йылдан алма бирә башлай. 12—18 йылдан һуң тулыһынса уңыш бирә. Сәскә бөрөләре көҙҙән нигеҙләнә, майҙың 3-сө декадасында сәскә ата. Сәскәләре эре, ике енесле, аҡ йәки алһыу төҫтә, сатар һамаҡ сәскә төркөмөнә 5-12 дана булып йыйыла. Емештәре ҙурлығы, формаһы, төҫө (бер төҫлө, төрлө төҫлө, ҡыҙылдың төрлө төҫмөрҙәре) менән айырылалар. Йәйге сорттары − августың 2-се яртыһында, көҙгөләре − сентябрҙың 1-се яртыһында, иртә өлгөрә торған ҡышҡылары − сентябрҙың 2-се яртыһында, ҡышҡылары октябрҙа өлгөрә. Йәйге сорттар 2 аҙна, көҙгөләре 1-1,5 ай, иртә өлгөрә торған ҡышҡылары 2-3 ай, ҡышҡылары март-апрель ахырына тиклем һаҡлана.
Алма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Алмала 15—16 % ҡоро матдәләр (10-12 % шәкәр, 0,2-1,6 % органик кислоталар, 10-30 мг% С витамины, пектин, дуплау матдәләре һ.б.) бар. Алмалары яңы өлгөргән килеш һәм эшкәртелеп (киптереп, ебетеп, ҡайнатма, джем, һут, шарап һ.б.) ҡулланыла.
Алмағас ултыртыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Алмағастың тупраҡ уңдырышлылығына талапсанлығы уртаса. Уртаса һәм ауыр − балсыҡлы һелтеһеҙләндерелгән ҡара тупраҡлы, һоро һәм ҡыҙғылт-һоро урман, кәҫле-көлһыу, әселеге аҙ булған йә иһә нейтраль (рН 6-7) тупраҡ алмағас өсөн иң яраҡлы тип һанала. Алмағасты ялғап үрсетәләр. Ялғанма сифатында «Мәскәү грушовкаһы», эре алмалы ҡытай алмағастарының үҫентеләре алына. Алмағас, башлыса, умарта ҡорттары ярҙамында һеркәләнә. Алмағас уртаса дымлылыҡты ярата, фәҡәт ҡоро йәйҙәрҙә генә һуғарарға мохтаж. Дым һаҡлау өсөн көҙгө һуғарыуҙы йыл һайын үткәрергә кәрәк. Тупраҡта артыҡ дымлылык хлорозға килтерә, япраҡтар ваҡытынан алда ҡойола, актив тамырҙар серей.
Сорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Мәскәү грушовкасы», «Июльское Черненко», «Солнцедар» − йәйге сорттар; иртә өлгөрөшлө − «Буй-буй әнис»; көҙгө — «Боровинка», «Алһыу әнис», «Волжская красавица», «Осеннее полосатое»; һуң өлгөрөшлө − «Жигулёвское»; иртә өлгөрә торған ҡышҡы − «Антоновка»; ҡышҡы — «Башҡорт сибәре», «Татар ренеты» сорттары үҫтерелә. 3,5—4 метрҙан артыҡ үҫмәҫлек итеп һәм яҡтылыҡ тигеҙ төшһөн өсөн ботаҡтарын тигеҙ ҡалдырып, системалы рәүештә алмағас ябалдашын формалаштырып киҫеп тороу кәрәк. Был ябалдаш юғары уңыш алырга һәм ҡышҡа сыҙамлылыҡты тәъмин итергә мөмкинлек бирә. Баҡсала алмағасты 6×6 метр ара ҡалдырып ултыртыу отошло. Төп ҡоротҡостары — алмағас ҡорттары һәм емеш ҡорттары. Айырым йылдарҙа алмағас япраҡтарын алмағас көйәһе һәм парһыҙ ебәк күбәләге зарарлай. Ауырыуҙарҙың иң зыянлыһы — ҡутыр ауырыуы, бигерәк тә йәй дымлы килгән йылдарҙа киң тарала.
Алмағасты ҡайһы бер тәңкәле ҡанатлыларҙың (күбәләк кеүектәр) личинкаларын үрсетеү өсөн ҡулланалар.
Алмағас төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Malus angustifolia — Тар япраҡлы алмағас
- Malus baccata — Еләкле алмағас
- Malus baccata var. baccata — Себер алмағасы
- Malus bhutanica йәки Malus toringoides
- Malus bracteata
- Malus brevipes
- Malus coronaria — Тажлы алмағас
- Malus domestica — Өй алмаһы
- Malus florentina
- Malus floribunda
- Malus formosana
- Malus fusca — Балсыҡ көрәне төҫөндәге алмағас
- Malus glabrata
- Malus glaucescens
- Malus halliana — Холл алмағасы
- Malus hybridus
- Malus honanensis
- Malus hupehensis — Хубей алмағасы
- Malus ioensis — Айов алмағасы
- Malus kansuensis
- Malus kirghisorum
- Malus lancifolia
- Malus nidzwetzkyana — Недзведский алмағасы
- Malus orientalis — Көнсығыш алмағасы
- Malus prattii
- Malus prunifolia — Слива япраҡлы алмағас
- Malus pumila — Тәпәш алмағас
- Malus rockii
- Malus sargentii
- Malus sieboldii
- Malus sieversii — Сиверс алмағасы
- Malus sikkimensis
- Malus spectabilis — Бик яҡшы алмағас
- Malus sublobata
- Malus sylvestris — Урман алмағасы
- Malus transitoria
- Malus trilobata
- Malus tschonoskii
- Malus yunnanensis
Алма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Алма — алмағастың емеше. Ҡырағай алмағаста диаметры 1—4 см, ә баҡсала үҫтерелгән культураларҙа диаметры 6 сантиметрҙан башлап һәм унан да ҙурыраҡ була ала. Алманың уртаһында орлоҡтар урынлаша; ошо орлоҡтар махсус емеш эргәлегендә икешәрләп урынлаша (ҡайһы берҙә өсөшәрләп), әгәр алманы арҡыры киҫеп ҡараһаң, емеш эргәлеге һәм ундағы орлоҡтар йондоҙ формаһында урынлашҡан була. Алмала органик кислоталар (шул иҫәптән алма кислотаһы, лимон кислотаһы, уксус кислотаһы һ. б.), шәкәрҙәр (глюкоза, сахароза), витаминдар (C, A, B1, каротин), микроэлементтар (тимер, калий, кальций, магний һ. б.), эфир майҙары һәм башҡа матдәләр бар.


text:
Башҡортостан вәкиле тәүгә Вашингтонда йәштәр саммитында сығыш яһаясаҡ
Башҡортостан вәкиле Әлфиә Әкрәмова июнь башында Вашингтонда «Оло егерме» һәм «Оло һигеҙ» илдәренең йәштәр саммитында ҡатнашасаҡ Рәсәй делегацияһы составына инде. Йәштәр саммитын үткәреү тарихында бындай кимәлдәге сарала Башҡортостан исеменән тәүгә сығыш яһаясаҡтар.
Кандидаттар һайлау буйынса конкурс бөтә ил буйлап үтте, Калининградтан алып Владивостокка тиклем йәш белгестәр заявкалар бирҙе. Улар менән танышҡандан һуң, 100-ҙән ашыу кеше һайлап алынды. Улар иҫәбенә Әлфиә Әкрәмова ла эләкте.
Һайлап алыуҙың артабанғы этаптарында ул эссе буйынса конкурс аша үтте, бәйге комиссияһы эксперттары менән әңгәмәләшеү үтте, шулай уҡ аналитик мәсьәләләр систе. Финал туры алдынан 40 дәғүә итеүсе ҡалған ине, һәм улар араһында – Башҡортостан вәкиле.
Вашингтонда Рәсәй исеменән сығыш яһаясаҡ ҡатнашыусыларҙың исеме февралдә иғлан ителде. Мартта Мәскәүҙә интенсив әҙерлек саралы үтте: РФ Президенты Хакимиәтендә, РФ Сит ил эштәре министрлығында һәм Финанстар министрлығында, шулай уҡ РФ Сит ил эштәре министрлығының Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтында семинарҙар һәм тренингтар ойошторолдо.


text:
Фото:
«Китап уҡыусы троллейбус» акцияһы эстафетаһын «Йәшлек» гәзите редакцияһы ҡабул итте
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Китап уҡыусы троллейбус» акцияһын уҙғарыу эстафетаһын «Йәшлек» гәзите редакцияһы ҡабул итте. Тематик стилдә биҙәлгән электр транспорты бер нисә сәғәткә һуғыш тураһында музыкаль һәм әҙәби әҫәрҙәр яңғыраған әҙәби ҡунаҡханаға әйләнде.
Акция ысын мәғәнәһендә байрамға әүерелде. Журналистар һәр туҡталышта троллейбустан сығып, халыҡ менән аралашты, гәзиттәр таратты һәм китаптар бүләк итте, тип хәбәр итте Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының матбуғат секретары Әлиә Ғәлимова.
— Миңә ҡайҙарҙа ғына сығыш яһарға тура килмәне, әммә шундай шәп акцияла ҡатнашып, әҙәби-музыкаль троллейбуста ҡалабыҙҙа йәшәүселәр өсөн уйнармын тип уйламағайным, — тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты билдәле баянсы Илшат Яхин.
Саранан «Сылтыр шишмә» ансамбле ҡыҙҙары ла ситтә ҡалманы, улар журналистар һәм пассажирҙар менән бергәләп һуғыш осоро йырҙарын башҡарҙы.
«Китап уҡыусы троллейбус» акцияһының маҡсаты — уҡыусылар менән осрашыу, пассажирҙарҙы гәзит менән таныштырыу. Ул Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына һәм Әҙәбиәт йылына бағышланған, ойоштороусыһы — Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы. Акцияның видеояҙмаһын ведомствоның сайтында ҡарарға мөмкин.


text:
Башҡортостан Башлығының яңы матбуғат секретары тәғәйенләнде Фото: Башҡортостан юлдаш телевидениеһы сайты
Башҡортостан Башлығының яңы матбуғат секретары тәғәйенләнде
Башҡортостан Башлығының яңы матбуғат секретары тәғәйенләнде Фото: Башҡортостан юлдаш телевидениеһы сайты
ӨФӨ, 2016 йыл, 4 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Фәнүр Йәғәфәров Башҡортостан Башлығының яңы матбуғат секретары итеп тәғәйенләнде. Тейешле күрһәтмәгә Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйған. Республика Башлығының йәнә бер күрһәтмәһе буйынса Артем Вәлиев үҙ теләге менән Башҡортостан етәксеһенең матбуғат секретары вазифаһынан бушатылды.
Фәнүр Йәғәфәров 1974 йылдың 8 июлендә Мәләүез районы Хәсән ауылында тыуған.
Башҡорт дәүләт университетын, Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1994 йылда Башҡортостан телевидениеһы дикторы булып башлай.
1994-2004 йылдарҙа — «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының мәғлүмәт программалары ижади берекмәһе мөхәррире, етәксеһе, мәғлүмәт программалары төп редакцияһының сәйәси күҙәтеүсеһе.
2004-2008 йылдарҙа — «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы директоры урынбаҫары.
2008-2010 йылдарҙа — «Башҡортостан» дәүләт телевидениеһының мәғлүмәт тапшырыуҙары хеҙмәте етәксеһе — директор урынбаҫары.
2010-2016 йылдарҙа — «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы директорының радиотапшырыуҙар буйынса урынбаҫары.


text:
Өфөлә грузин киноһы кисәһе үтте
Өфөлә грузин киноһы кисәһе үтте. Сара «Кохав» йәһүд йәмәғәт ойошмаһы ҡатнашлығында ойошторолған, Өфөнөң «Алмаш» кинотеатрында йәһүд һәм грузин йәштәре өсөн режиссер Георгий Данелияның «Паспорт» фильмы күрһәтелде.
Башҡортостандағы «Шота Руставели исемендәге грузин милли-мәҙәни үҙәге» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Давид Гурешидзе әйтеүенсә, проект милләт-ара диалогты, төбәктә эшләп килгән ойошмаларҙағы йәштәрҙең үҙ-ара хеҙмәттәшлеген үҫтереүгә йүнәлтелгән.
— Ҡатнашыусыларҙың барыһы ла был проекттың үҙенсәлекле булыуын билдәләне, — тине Давид Гурешидзе. — Фильм ҡарағандан һуң фекер алышыу ойошторолдо, унда милли ойошмалар вәкилдәре үҙҙәренең тәьҫораттары менән уртаҡлашты, йәһүд һәм грузин халҡының меңәр йылдарға һуҙылған дуҫлығы тарихынан ҡыҙыҡлы факттар тураһында һөйләне. Һәм был дҫлыҡ, саранан күренеүенсә, әле лә дауам итә.
«Кохав» йәһүд ойошмаһы директоры Софья Тереғолова ла бындай проекттарҙың күп милләтле республика өсөн һәр ваҡыт ҙур әһәмиәткә эйә булыуын билдәләне.
— Бындай проекттарға айырыуса йәштәрҙе йәлеп итеүҙең мөһим булыуын билдәләге килә, — тине Софья Тереғолова. – Ошо рәүешле беҙ йәштәрҙә толерантлыҡ тәрбиәләүгә булышлыҡ итәбеҙ. Беҙҙең ойошмаларҙың был һуңғы проекты түгелдер, тип ышанам.


text:
«Агро-Альянс» һөт заводы Шишмә халҡын сифатлы һәм арзан продукция менән тәьмин итәФото: Олег Яровиков
«Агро-Альянс» һөт заводы Шишмә халҡын сифатлы һәм арзан продукция менән тәьмин итә
«Агро-Альянс» һөт заводы Шишмә халҡын сифатлы һәм арзан продукция менән тәьмин итәФото: Олег Яровиков
Шишмә районы буйлап эш сәфәре барышында республика Президенты Рөстәм Хәмитов «Агро-Альянс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең һөт эшкәртеү заводын ҡараны.
14 кеше эшләгән предприятие көн һайын биш тонна һөт продукцияһы, шул иҫәптән 200 килограмм эремсек һәм шул саҡлы ҡаймаҡ етештерә. Күптән түгел бында тәжрибә сифатында ҡымыҙ етештерелә башлаған. Бының өсөн кәрәкле сеймал менән «Агро-Альянс»ҡа ҡараған йылҡысылыҡ фермаһы тәьмин итә. Завод продукцияһы социаль учреждениеларға – мәктәптәргә, дауаханаларға, балалар баҡсаларына, шулай уҡ райондың һәм Өфөнөң сауҙа селтәрҙәренә оҙатыла. Шуның менән бергә предприятие үҙенең продукцияһына хаҡтарҙы халыҡ һатып ала алырлыҡ кимәлдә һаҡлап ҡалырға тырыша. Миҫал өсөн, был һөт заводының бер литр һөтө 18 һум тора.
Рөстәм Хәмитов үҙебеҙҙең илдә етештерелгән заманса ҡорамалдар ҡуйылған сеймал ҡабул итеү һәм эшкәртеү цехтарын ҡараны. Республика башлығы предприятие коллективына уңыштар теләне. Шишмә районы етәкселәре Президентҡа районда ошондай тағы бер завод төҙөлөүе хаҡында һөйләне.


text:
Республика башлығы ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссия составына инде
ӨФӨ, 2014 йыл, 10 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһы составына инде. Шул йәһәттән үҙенең ҡотлауын төбәк башлығына Комиссия рәйесе, Рәсәйҙең сит ил эштәре министры Сергей Лавров йүнәлтте. «Һеҙҙе ихлас күңелдән ҡотлайым һәм Комиссия эшендә Һеҙҙең әүҙем ҡатнашыуығыҙ илебеҙҙең ЮНЕСКО менән хеҙмәттәшлеккә яңы көс бирә аласағына ышанам» — тип билдәләнә Республика Президенты исеменә ебәрелгән РФ Сит ил эштәре министрлығы башлығының хатында.
ЮНЕСКО — мәғариф, фән һәм мәҙәниәт мәсьәләләре буйынса Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы – 1945 йылдың 16 ноябрендә ойошторолған, штаб-фатиры Парижда урынлашҡан. Рәсәй 1954 йылдан алып ЮНЕСКО-ның ағзаһы.
ЮНЕСКО-ның булышлығында республикала бер төркөм проекттар ғәмәлгә ашырыла: «ЮНЕСКО-ның ассоциацияланған мәктәптәре», ЮНЕСКО кафедраһының УНИТВИН программаһы, «Өфө — ЮНЕСКО-ның ижади ҡалаһы», «Донъя халыҡтары мәҙәниәтенең диалогы» һәм башҡалар.
2012 йылда, үҙ эсенә «Шүлгәнташ» мәмерйәһен һәм «Урал батыр» башҡорт халыҡ эпосын индергән, «Башҡорт Уралы — Урал батыр Ере» ҡатнаш тәбиғи һәм мәҙәни объекты ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫының яҡынса исемлегенә индерелде. «Юл картаһына» ярашлы әлеге ваҡытта республикала «Шүлгәнташ» мәмерйәһе ҡарамағында музей-ҡурсаулыҡ булдырыу, унда ғилми тикшеренеүҙәр һәм эштәрҙе реставрациялауҙы ойоштороу, шулай уҡ республикала Ҡомартҡыларҙы һәм иҫтәлекле урындарҙы һаҡлау буйынса халыҡ-ара советының Рәсәй милли комитетының төбәк бүлексәһен асыу буйынса эштәр алып барыла.


text:
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.
К ОПЛАТЕ ЗА ОДНОГО УЧЕНИКА: ВСЕГО 28 РУБ.
Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Аңлатма яҙыу
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә 6-сы класс өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы.
Эш прогаммаһы 70 сәғәткә бүленгән (аҙнаға 2 сәғәт)
Дәреслек: Усманова М. Ғ., Ғәбитова З. М. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 6-сы класс уҡыусылары өсөн дәреслек. - Өфө: Китап, 2010
Программа кимәле : базислы
Уҡытыусының тел буйыса уҡыу- уҡытыу методик комплекты (комплексы): Ғәбитова З. М., Усманова М. Ғ.- Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 6 синыфы өсөн «Башҡорт теле» дәреслегенә методик күрһәтмәләр.-Өфө: Китап, 2003., М.И. Баһауетдинова, Г.Н. Йәғәфәрова. Башҡорт телен һәм әҙәбиәтен заманса уҡытыу.-Өфө: Китап, 2009.
Уҡыусылар өсөн тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты (комплексы) : Усманова М. Ғ., Ғәбитова З. М. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 6-сы класс уҡыусылары өсөн дәреслек. - Өфө: Китап, 2010
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы: Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теленән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-IX кластары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Толомбаев Х. А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З. М., Усманова М. Ғ.- Ижевск: «Книгоград», 2008.
Башҡортостан Мәғариф министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа Магинск урта дөйөм белем биреү учреждениеһының “Уҡыу планы”на ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.
Был эш программаһында Федераль һәм Республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:
«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» законы.
Программа йөкмәткеһенең бурыстары һәм маҡсаттары: телмәр эшмәкәрлеген формалаштырыу; телдең системаһын ( фонетика, орфография, орфоэпия, грамматика, пунктуация) өйрәнеү;бәйләнешле текст менән эшләргә өйрәтеүҙе күҙ уңында тота. Шулай уҡ унда милли тәрбиә тураһында ла мәсьәлә күтәрелә.
Рус һәм башҡа мәктәптәптәрҙә телде белмәгән балаларға башҡорт телен өйрәтеүҙең байтаҡ үҙенсәлектәре бар. Уларҙың иң мөһимдәрен һанап китәбеҙ:
Балаларҙы һөйләшергә өйрәтеү үҙәк бурыс.
Дәрестәрҙә балаларҙы башҡортса һөйләшергә, уҡырға, элементар яҙырға өйрәтеү бергә алып барыла. Тел менән әҙәби материалдар бергә кушып өйрәнелә (интеграция).
Башҡорт теле мотлаҡ практик рәүештә өйрәнелә. Лингвистик һәм әҙәби күренештәр, уҡыу материалы нигеҙендә, практик ҡулланыу маҡсатынан сығып өйрәнелә (коммуникатив йүнәлеш).
Уҡыусыларҙың белем кимәленә талаптар
Һүрәтләү, хикәйәләү тибындағы текстарҙы тыңлау һәм аңлап ҡабул итеү;
Бирелгән тема буйынса диалог төҙөү, диалогты дауам итеү;
Ишеткәнде, күргәнде 4-6 һөйләм менән бәйләнешле итеп һөйләү.
Ҡысҡырып шыма һәм тасури уҡыу.
Һүҙлек һүҙҙәрен белеү һәм уларҙы телмәрҙә дөрөҫ ҡулланыу.
Дәрестә өйрәнелгән грамматик материалды практик ҡуллана белеү.
Ижади диктанттар, өйрәтеү изложениелары һәм иншалары яҙыу
Программала күрһәтелгән шиғырҙарҙы яттан белеү; 3-4 башҡорт йырын башҡара белеү, мәктәптең үҙешмәкәр сараларында ҡатнашыу, сәхнәлә сығыш яһау. Бөтә был эштәр тураһында бәйләнешле һөйләй белеү.
Класта һәм өйҙә башҡарыла торған яҙма эштәр өйрәтеү һәм тикшереү характерында була.
Уларға түбәндәгеләр инә:
башҡорт теленән төрлө типтағы күнегеүҙәр;
тәржемә эштәре (башҡорт теленән рус теленә һәм киреһенсә);
дәреслектәрҙәге әҙәби текстарға пландар төҙөү;
һорауҙарға яҙма яуаптар һәм иншалар;
тел һәм әҙәби материалдар буйынса аналитик һәм дөйөмләштереү тибындағы схемалар, проекттар һ.б. төҙөү.
Программа материалының үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана.
Яҙма эш төрҙәре (изложение,инша) яҙыу уҡыусыларҙың уҡыу кимәленә, белеменә, мөмкинселегенә ҡарап уҡытыусы ҡарамағына ҡалдырыла һәм улар урынына шул уҡ күләмдә түбәндәге яҙма эштәр үткәрергә мөмкин:
-карточкалар менән эш;
-тест;
-һүрәт буйынса һөйләмдәр төҙөү;
-текста һөйләмдәрҙә һүҙҙәр тәртибе;
-терәк текстар менән инша яҙырға өйрәнеү:
-һүҙлек диктанты;
-һөйләмдәр төҙөү;
-һүҙлек менән эш;
-һүрәтләү иншаһы;
-синквейн төҙөү (слайд төҙөү: шәжәрәләр, минең ғаиләм…)
Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе
Беҙҙе мәктәп ҡаршылай (8 сәғәт)
1 сентябрь- Белем көнө. Уҡыусыларҙың хеҙмәт көндәре башланыуы. Белем, тел тураһында мәҡәлдәр өйрәнеү. Грамматика буйынса 1-5-се кластарҙа үткәндәрҙе ҡабатлау.
Башҡортостан ере буйлап (11 сәғәт)
Башҡортостан Республикаһы, уның тарихы, күренекле шәхестәре, байлыҡтары менән танышыу. Тема буйынса һөйләү телмәрен үҫтереү, ижади эштәр башҡарыу. Башҡорт телендә эйәлек төшөнсәһе. Сифат. Сифат дәрәжәләре. Синоним. Антоним. Омоним.
Юл йөрөү ҡағиҙәләре һәм билдәләре (5 сәғәт)
Хәүефһеҙлек, юл йөрөү ҡағиҙәләре,транспорт төрҙәре тураһында һөйләргә,өйрәтеү,уҡыу материалын тасуири,аңлы уҡыу. Рәүеш.
Рәүеш дәрәжәләре.
Почта.Телефон.Телеграф (8 сәғәт)
Почтала үҙеңде тота,телефондан дөрөҫ һөйләшә белеү,хат яҙыу ҡағиҙәләренә өйрәтеү.Ҡылым.Ҡылым һөйкәлештәре.Хәбәр һөй-кәлеше.Хәҙерге заман.
Ҡыш дауам итә (10 сәғәт)
Ҡыш миҙгеленең үҙенсәлектәре.Текстар уҡыу ,шиғырҙар,һынамыштар ятлау,һөйләү һәм яҙыу телмәрен үҫтереү,һүҙ байлығын арттырыу.Ҡылымдың хәбәр һөйкәлеше.Үткән заман. Киләсәк заман.
Дуҫ ҡәҙерен бел (8 сәғәт)
Ысын дуҫлыҡтың ҙур мәғәнәгә эйә булыуы,уны һаҡлай белеү.Дуҫлыҡ хаҡында әҫәрҙәр уҡыу,мәҡәлдәр табыу. Ҡылымдың шарт һөйкәлеше.
Башҡортостан йылғалары,күлдәре.Экология мәсьәләһе (12 сәғәт)
Башҡортостандың тәбиғәте,уның байлыҡтары тураһындағы мәғлүмәт менән таныштырыу.Республикалағы йылға, күлдәр тураһында текстар уҡыу.Уларҙың атамаларының мәғәнәһе,килеп сығышы тураһында һөйләшеү.Экология мәсьәләһе.Ҡылымдың теләк һөйкәлеше.
Телмәрҙә һандарҙы практик ҡулланыу.Һан.Һан төркөмсәләре.Ябай һәм ҡушма һандар.
Бына тағы яҙ килде (8 сәғәт)
Яҙ миҙгеленең үҙенсәлектәре. Яҙғы тәбиғәтте күҙәтеү.Осоп килеүсе ҡоштар тураһында һөйләшеү.1 май,9май байрамдары.Грамматика буйынса 6-сы класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
V-IX класс уҡыусыларының башҡорт теле буйынса белемдәрен, белеүҙәрен (умение) һәм күнекмәләрен баһалау нормалары
Телдән биргән яуаптарҙы билдәләү нормалары
Үтелгәндәрҙе ҡабатлау, уҡыусыларҙан яуап алыу,уларҙың башҡорт теле буйынса белемдәрен, белеүҙәрен һәм күнекмәләрен тикшереү,иҫәпкә алыу,шуның менән бергә, алған белемдәргә таянып, тел берәмектәренә,күренештәренә аңлатма бирергә өйрәтеү алымдарының береһе иҫәпләнә.
Уҡыусының яуабын баһалағанда,түбәндәге критерийҙар менән эш ителергә тейеш:
Яуаптың тулы һәм дөрөҫ булыуы;
Үтелгәнде аңлы үҙләштереү,аңлау кимәле;
Яуаптың телмәр төҙөлөшө, әҙәби тел нормаларына ярашлы булыуы.
Уҡыусының телдән биргән яуабы үтелгән материалдың уҡытыусы тәҡдим иткән өлөшөн логик эҙмә-эҙлекле аңлатманы эсенә алған бәйләнешле телмәр булырға,яуап биреүсе баланың өйрәнелгән ҡағиҙәләргә,билдәләмәләргә таянып эш итә белеүен күрһәтергә тейеш.
Әгәр уҡыусы:
тәҡдим ителгән теманы тулы аңлатһа,тел төшөнсәләренә дөрөҫ билдәләмә бирһә;
үтелгән материалды тулы аңлауын, белемдәрен практик ҡуллана белеүен күрһәтһә;
Материалды эҙмә-эҙлекле һәм әҙәби тел нормаларына ярашлы аңлатһа, уның яуабы «5» билдәһе менән баһалана.
Әгәр уҡыусы «5» билдәһен ҡуйыу талаптарына ярашлы яуап бирһә, ләкин һирәк яһала торған хаталар ебәреп тә уҡытыусы иҫкәртеүенән һуң уларҙы төҙәтеп барһа,телендә,телмәр төҙөлөшөндә һирәк-һаяҡ яңылышлыҡтар китһә,уның яуабы «4» билдәһе менән баһалана.
Әгәр уҡыусы тәҡдим ителгән темаға ҡараған төп төшөнсәләрҙе аңлауын һәм белеүен күрһәтһә,ләкин
Материалды тулы аңлата алмаһа, төшөнсәләрҙең һәм ҡағиҙәлҙрҙең билдәләмәһендә хаталар ебәрһә;
әйткән фекерҙәрен тулы һәм иҫбатлауҙы нигеҙләй белмәһә,үҙ миҫалдарын килтерә алмаһа;
Яуабында эҙмә-эҙлелек һаҡланмаһа,телмәр төҙөлөшөндә хаталар булһа,уның яуабы «3» билдәһе менән баһалана.
Әгәр уҡыусы һоралған материалдың күберәк өлөшөн белмәүен,билдәләмәләрҙе һәм ҡағиҙәләрҙе әйткәндә уларҙың төп фекерен боҙоуға килтерә торған хаталар ебәрһә, материалды икеләнеүҙәр менән системаһыҙ аңлатһа, уның яуабы «2» билдәһе менән баһалана
Диктанттарҙы баһалау
Уҡытыусы башта тексты уҡып сыға. Өйрәнелмәгән орфограммалы һүҙҙәр алдан уҡ таҡтала яҙылған булырға тейеш. Уҡытыусы синыфтың әҙерлегенә ҡарап, әйтеп яҙҙырыу темпын үҙе билдәләй.
Тексты орфоэпия, әҙәби тел нормаларына ярашлы уҡыу талап ителә. Уҡытыусыға ярҙам итеү маҡсатында йыйынтыҡ авторҙары текстар аҙағында грамматик эш төрҙәре тәҡдим иттеләр.
Диктант яҙылып бөткәс, уҡыусыларға тексты уҡып һәм тикшереп сығыу рөхсәт ителә. Ләкин диктантты баштан уҡ уйлап, аңлап, иғтибарлы яҙырға өйрәтергә һәм һуңғы тикшертеү менән мауыҡмаҫҡа кәрәк. Уҡытыусы тексты икенсе тапҡыр тулы килеш уҡып сыҡҡас та, грамматик эш тәҡдим ителергә тейеш.
Контроль диктантты тикшергәндә, түбәндәге хаталар төҙәтелә, ләкин баһалағанда иҫәпкә алынмай:
1) мәктәп программаһына индерелмәгән ҡағиҙәгә яҙылыштар;
2) әле үтелмәгән ҡағиҙәгә яһалған хаталар;
3) автор ҡуйған ҡатмарлы пунктуацияға хаталар;
4) механик рәүештө бер хәреф урынына икенсеһен яҙыу (мәҫәлән: ата урынына аша).
Диктантҡа билдә ҡуйғанда шулай уҡ хаталарҙың характерына иғтибар итергә кәрәк. Хаталарҙы иҫәпләгәндә тупаҫ булмағандары, йәғни грамоталылыҡты билдәләү өсөн әһәмиәте юҡтары, айырым билдәләнә. Бындай хаталарҙың икеһе берәүгә иҫәпләнә.
Түбәндәге хаталар тупаҫ булмаған хаталарға инә:
1) ҡағиҙәләрҙең иҫкәрмәләренә ҡараған хаталар;
2) бәйләү юлы менән яһалған ҡушма яңғыҙлыҡ атамаларҙа ҙур хәрефтең яҙылышына хаталар;
3) бер тыныш билдәһе урынына икенсеһен ҡуйыу;
4) үҙләштерелгән һүҙҙәрҙең ялғауҙары яҙылышына хаталар.
Диктант бер генә билдә менән баһалана.
«5» билдәһе — тупаҫ булмаған 1 орфографик, 2 пунктуацион хата булған эшкә,
«4» билдәһе 4 орфографик, 3 пунктуацион йә 1 орфографик, 6 пунктуациоң, йә орфографик хатаһыҙ, 7 пунктуацион хатаһы булған диктантҡа ҡуйыла. Әгәр хаталар араһында бер типтағылар булһа, 5 орфографик хаталы эшкә лә «4» билдәһе ҡуйырға мөмкин.
«3» билдәһе 6 орфографик, 6 пунктуацион йә 3 орфографик, 9 пунктуацион, йә 12 пунктуацион хаталы эшкә ҡуйыла. Әгәр эштә өс бер типтағы хата ебәрелһә, 8 орфографик, 8 пунктуацион хаталы эшкә лә «3» билдәһе ҡуйырға мөмкин.
«2» билдәһе 9 орфографик, 9 пунктуацион йә 8 орфографик, 10 пунктуацион хатаһы булған диктантҡа ҡуйыла. Хаталар һаны 15 орфографик хатанан да артып китһә, «1» билдәһе ҡуйыу уҡытыусы ҡарамағында.
Әгәр контроль диктанттан һуң өҫтәмә грамматик, орфографик, лексик эштәр тәҡдим ителһә, уларҙың һәр береһе айырым баһалана.
Грамматик биремдәрҙе баһалағанда түбәндәгеләрҙе иҫәпкә алыу тәҡдим ителә:
«5» билдәһе бөтә эште лә теүәл йә бер хата булғанда,
«4» билдәһе эштең яртыһынан күберәге дөрөҫ эшләнгәндә,
«3» билдәһе яртыһынан әҙерәге дөрөҫ әшләнгәндә,
«2» билдәһе бер эш тә дөрөҫ эшләнмәгәндә ҡуйыла.
Иншаларҙы һәм изложениеларҙы баһалау
Инша һәм изложениелар яҙҙырыу аша уҡыусыларҙың:
теманы аса белеүе, тел сараларын инша йәки изложениеның темаһына һәм уларҙағы төп фекерҙе аңлатыу бурыстарына ярашлы айлай белеүе,
яҙғанда,грамматик нормаларға һәм дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәләренә таянып эш итеүе тикшерелә. Шуның өсөн иншаға ла,изложениеға ла һәр ваҡыт ике билдә ҡуйыла.Беренсе билдә менән – уларҙың йөкмәткеһе һәм телмәр төҙөлөшө, икенсе билдә менән грамоталылыҡ кимәле баһалана.
Баһаларҙың төп критерийҙары
Йөкмәтке һәм телмәр төҙөлөшө
Грамоталылыҡ
Баһалау
1.Яҙма эштең йөкмәткеһе тулыһынса темаға тура килһә,
2. Фактик хата булмаһа,
3.Йөкмәтке эҙмә-эҙлекле бирелһә (план буйынса йәки планһыҙ),
4. Эш лексик яҡтан бай булыуы менән айырылып торһа,
5.Эш темаға һәм төп фекерҙе аңлатыу маҡсатына ярашлы стилдә яҙылһа, телмәре тасуири булһа,
Иҫкәрмә. Бер генә телмәр хатаһы һәм бер генә йөкмәтке хатаһы булған яҙма эшкә «5» билдәһе ҡуйырға мөмкин.
Яҙма эштә 1 орфографик, йәки 1 пунктуацион, йәки 1 грамматик хата (тимәк,бөтәһе 1 генә хата) булһа,
«5» билдәһе ҡуйыла
Эштең йөкмәткеһе, нигеҙҙә, темаға тура килһә (теманан ситкә китеү бик аҙ булһа),
Йөкмәтке, нигеҙҙә, дөрөҫ бирелһә,әммә эштә бик аҙ булһа ла, фактик хаталар осра3а,
Төп фекерҙе аңлатыу эҙмә-эҙлеклегендә тупаҫ булмаған етешһеҙлектәр генә булһа,
Яҙма эш, нигеҙҙә, синоним һүҙҙәргә һәм синонимик грамматик формаларға бай булһа,
Эш бер төрлө стилдә яҙылыуы һәм тасуири булыу менән айырылып торһа,
Иҫкәрмә. Яҙма эштең телмәр хаталары өҫтөндә, йөкмәткеһендәге хаталар икенән дә артмаһа,уға «4» билдәһе ҡуйырға мөмкин.
Яҙма эштә 2 орфографик һәм 2 пунктуацион хата, йәки 1 орфографик һәм 3 пунктуацион хата булһа, йәки бер орфографик хатаһы ла булмайынса, пунктуацион хаталары 4-тән һәм грамматик хаталары 2-нән артмаһа,
«4» билдәһе ҡуйыла
Яҙма эштә теманы ситкә китеүгә ҡараған етди хаталар булһа,
Төп фекер дөрөҫ аңлатылһа, әммә эштә фактик хаталар ебәрелгән булһа,
Айырым өлөштәрендә төп фекерҙе аңлатыу эҙмә-эҙлеклеге боҙолһа,
Яҙма эш бер төрлөрәк типтағы синтаксик конструкцияларҙан торһа, һүҙлеге ярлы, һүҙҙәрҙе ҡулланыуҙа хаталар булһа,
Эш тема һәм уны аңлатыу (асыу) талап иткән бер төрлө стилдә яҙылмаһа,
Иҫкәрмә. Яҙма эштәге телмәр хаталары 5-тән, йөкмәтке хаталары 4-тән артмаған хәлдә лә, эшкә «3» билдәһе ҡуйырға мөмкин.
Яҙма эштә 4 орфографик һәм 4 пунктуацион хата,йәки 3 орфографик һәм 5 пунктуацион хата, йәки 7 пунктуацион хата һәм орфографик хатаһыҙ булһа, шулар өҫтөнә 4 грамматик хата ебәрелһә,
«3» билдәһе ҡуйыла
Яҙма эш темаға тура килмәһә,
Фактик хаталар күп булһа,
Эштең бөтә өлөштәрендә фекер аңлатыу эҙмә-эҙлеклеге боҙолһа, текст өлөштәре араһында бәйләнеш булмаһа,планға ярашһыҙ булһа,
Һүҙлеге ғәҙәттән тыш ярлы булһа,эш үҙ-ара бәйләнеше булмаған бер төрлө конструкциялы ҡыҫҡа һөйләмдәрҙән торһа һүҙҙәр ҡулланышында ла хаталар осраһа,
Эштә стилдең бер төрлөлөгөнә ирешелмәгән булһа,
Иҫкәрмә. Яҙма эштәге телмәр хаталары 7-нән, йөкмәткеһендәге хаталар һаны 6-нан артмаған хәлдә лә, уға «2» билдәһе ҡуйырға мөмкин.
Орфографик хаталары 7-нән,пунктуацион хаталары 7-нән ,грамматик хаталар ҙа 7-нән артһа,
«2» билдәһе ҡуйыла
Әҙәбиәт буйынса
Әҙәбиәт буйынса ла уҡыусы белемен баһалауҙың төрлө юлдары һәм үҙенсәлектәре бар, Исеменән үк күренеүенсә, әҙәбиәт дәресе уҡыусыларҙы әҙәпкә, тәртипкә, кешелеклелеккә өйрәтеү менән бергә матурҙы йәмһеҙҙән, яҡшыны насарҙан айырырға ла күнекмә бирә. Тимәк, һәр әҙәбиәт дәресе уҡыусыға тәьҫир итерлек, һоҡланып ултырырлыҡ та булырға тейеш. Шуның менән бергә һәр әҙәбиәт дәресендә тиерлек уҡыусы белеме лә баһаланырға, сиреккә,
йыллыҡҡа билдәләр ҡуйылырға бурыслы. Хәҙер әҙәбиәт дәрестәрендә баһалар ҡуйылыу мөмкинлектәрен, юлдарын ҡарап үтәйек.
Уҡыу тиҙлеген тикшереү
Башланғыс кластарҙан алып, һәр бала билдәле бер кимәлдә, тиҙлектә шыма итеп уҡый белергә лә бурыслы. Ғөмүмән, етеҙ, дөрөҫ, тасуири уҡыу, уҡырға өйрәтеү әҙәбиәт дәрестәренең тәүге мөһим талаптарының береһе. Уны, йәғни уҡыу тиҙлеген, 1 бала минутына күпме һүҙ укыуына ҡарап билдәләйҙәр. Һәр сирек һайын бер тапҡыр уҡыу тиҙлеге тикшерелә. Баһалар класс журналына ҡуйыла. Түбәндә башланғыс кластарҙан алып, уҡыусы минутына күпме һүҙ уҡырға тейеш булған һандар килтерелә. Уларға ҡарап, уҡыу тиҙлегенә ниндәй талаптар ҡуйылғанын билдәләргә мөмкин.
Баһалар
Баһалар
кластар
«5»
«4»
«3»
«2»
I
30
25
15
15-тән кәмерәк
II
55
45
30
30-ҙан кәмерәк
III
65
55
40
40-тан кәмерәк
IV
80
75
55
55-тән кәмерәк
V
100
90
80
80-дән кәмерәк
VI
110
100
90
90-дан кәмерәк
VII
120
110
100
100-ҙән кәмерәк
VIII
130
120
110
110-дан кәмерәк
IX
140
130
120
120-нән кәмерәк
Яҙма эш төрҙәре:
Контроль диктант: 4
Диктант: 1
Изложение: 2
Инша: 3
Календарь- тематик план
№
Тема
Дәрес төрө
Йөкмәткенең өлөштәре
Уҡыусының әҙерлегенә талаптар
Күләме
Планлаштырылған көнө
Үткәрелгән көнө
1
1 сентябрь- белем көнө. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәре. Уларҙың дөрөҫ әйтелеше.
Үткәндәрҙе ҡабатлау дәресе
Өн- телдең төп берәмеге. Башҡорт өндәренең үҙенсәлекле әйтелеше
Белем алыу, уҡыуға ҡағылышлы һүҙҙәрҙе белеү. Өн менән хәрефте бутамау
1
2
Көҙгө тәбиғәт. Көҙгө эштәр. Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше. Баҫым.
Үткәндәрҙе ҡабатлау, телмәр үҫтереү
Һүҙҙәрҙе иҫкә төшөрөү, исемдәрҙе килеш менән үҙгәртеү, баҫым
Көҙгө тәбиғәткә ҡағылышлы һүҙҙәрҙе белеү, исемдәргә һорауҙы ҡылымдарҙан сығып дөрөҫ ҡуя алыу, баҫымды дөрөҫ ҡуя белеү
1
3
Беҙҙең мәктәп, беҙҙең класыбыҙ. Алмаштар. Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше.
Телмәр үҫтереү дәресе
Белем тураһында һөйләшеү. Эйәлек килештең рус телендәге родительный падежға тап килмәүе. Ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышы
Мәктәпкә, класс тормошона ҡағылышлы һүҙҙәрҙе белеү.Ялғауҙарҙы дөрөҫ ҡуша белеү
1
4
Һүҙ- тел матурлығы. Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр. Һан.
Ҡабатлау дәресе. Телмәр үҫтереү
Һүҙҙең телмәрҙәге роле. Ономастика. Топонимика. Һан( ҡабатлау)
Географик атамаларҙың килеп сығышын белеү, Башҡорт исемдәрен дөрөҫ әйтә һәм яҙа белеү
1
5
Аҙна көндәре һәм минең аҙналыҡ режимым. Башҡорт телендә эйәлек төшөнсәһе.
Ҡабатлау, телмәр үҫтереү дәресе
Көн режимына ҡараған яңы һүҙҙәр. Эйәлек төшөнсәһенең башҡорт телендә бирелеше
Аҙна көндәрен белеү, режим тураһында һөйләй алыу, эйәлек төшөнсәһенең бирелеү юлдарын белеү, дөрөҫ тәржемә итеү
1
6
Ҡоштар йылы яҡҡа китә. Ҡылымдарҙың зат һәм һан менән үҙгәреше.
Үткәндәрҙе ҡабатлау һәм һығымта яһау дәресе
Һауа торошо, ҡоштар тураһында яңы һүҙҙәр
Темаға ярашлы һүҙҙәрҙе белеү, тәржемә итеү, ҡылымдарҙыүң ниндәй затта һәм һанда тороуын билдәләй алыу
1
7
Контроль диктант
“Илем- Башҡортостан”
Контроль эш дәресе
Темаға ҡағылышлы һүҙҙәрҙе дөрөҫ уҡыу һәм яҙа белеү. Исемдән сығып ҡылымға һорау ҡуя белеү, исемдәрҙең ялғауын дөрөҫ яҙа алыу
Диктант
1
8
Хаталар өҫтөндә эш.
Р.Ғарипов “Ямғыр яуа”,
С.Муллабаев “Сентябрь”
Коррекциялау дәресе
Хаталар өҫтөндә эш
Хатаны аңлап төҙәтә белеү
9
10
Башҡортостан территорияһы. Башҡорт телендә эйәлек төшөнсәһенең бирелеү юлдары. Ыңғай һәм кире формалар.
Яңы тема үҙләштереү дәресе
Тема буйынса яңы һүҙҙәр. Эйәлек формаһының бирелеү юлдары.Нимәгәлер эйә булмау формаһы
Тыуған ил тураһында иркен һөйләү, нимәгәлер эйә булыу, булмауҙы белдерә алыу сараларын белеү, дөрөҫ тәржемә итә алыу
2
11
С. Юлаев- милли батырыбыҙ. Синонимдар.
Телмәр үҫтереү дәресе
С. Юлаев тураһында яңы мәғлүмәт
С. Юлаев тураһында һөйләй белеү. Синонимдар ярҙамында характерлай белеү
1
12
Башҡортостан байлыҡтары. Икмәк- ҙур байлыҡ. Сифат.
Яңы материал үҙләштереү
Башҡортостан- бай ил. Башҡортостанда игенселек тармағы
Ондан әҙерләнгән ризыҡ исемдәрен белеү, сифаттарҙы дөрөҫ ҡуллана белеү
1
13
Файҙалы ҡаҙылмалар. Антонимдар.
Яңы тема үҙләштереү
Башҡортостанда файҙалы ҡаҙылмалар. Антонимдар
Файҙалы ҡаҙылмалар исемдәрен белеү. Синоним рәткә антоним таба белеү
1
14
Башҡортостан- бал һәм ҡымыҙ иле. Төҫтәр. Сифат дәрәжәләре.
Яңы тема үҙләштереү
Ҡортсолоҡ, ат тотоу- башҡорттарҙың һөнәре. Сифаттарҙы дәрәжә менән үҙгәртеү
Темаға ҡағылышлы лексика, башҡорт балы, ҡымыҙы тураһында һөйләй алыу, сифаттарҙың дәрәжәләрен белеү
1
15
Башҡортостандың район һәм ҡалалары. Омонимдар.
Яңы тема үҙләштереү
Башҡортостандың район һәм ҡалалары исемдәре башҡорт телендә, омонимдар- күп мәғәнәле һүҙҙәр
Район һәм ҡала исемдәрен башҡортса һәм русса әйтә белеү, омонимдарҙы дөрөҫ ҡулланыу
1
16
Башҡортостандағы иҫтәлекле урындар, шифаханалар. Фразеологик берәмектәр.
Яңы тема үҙләштереү
Башҡортостандың иҫтәлекле урындары, шифаханалары, Фразеологизмдар
Иҫтәлекле урындарҙың, шифаханаларҙың исемдәрен дөрөҫ әйтә белеү, улар тураһында һөйләй белеү. Фразеологизмдарҙы телмәрҙә дөрөҫ ҡулланыу
1
17
Башҡортостан йылғалары һәм күлдәре. Ҡылымдарҙың зат һәм һан менән үҙгәреше.
Яңы тема үҙләштереү
Башҡортостан гидронимдары. Уларҙың этимологияһы. Ҡылым
Гидронимдар исемдәрен дөрөҫ әйтә белеү, этимологияларын белеү, хәбәрҙең ялғауын дөрөҫ ҡуя белеү
1
18
Телмәр үҫтереү. Изложение. Янғантау.
Телмәр үҫтереү
Изложение яҙыу
Һөйләмдәрҙе дөрөҫ төҙөү
1
19
Хаталар өҫтөндә эш.
Үтелгәндәрҙе ҡабатлау
Төҙәтеү дәресе
Хаталарҙы төҙәтеү
Хаталы һүҙҙәрҙе һүҙлектәр ярҙамында төҙәтә белеү
1
20
Светофор. Б. Байым. Рәүеш.
Яңы тема үҙләштереү
Текст өҫтөндә эш. Темаға ҡағылышлы яңы лексика. Рәүеш.
Сфетофор һәм уның функцияһы тураһында һөйләй белеү, рәүештәрҙе ҡулланып тулы һөйләм төҙөй алыу
1
21
Юл ҡағиҙәләре. Рәүеш дәрәжәләре.
Яңы тема үҙләштереү
Юл ҡағиҙәләре, юл билдәләре.Рәүеш дәрәжәләре аффикстары
Тема буйынса лексиканы белеү, рәүештәрҙе дөрөҫ итеп дәрәжәләре менән үҙгәртә алыу
1
22
Транспортта йөрөү. Хәйерле юл! Рәүеш дәрәжәләре.
Яңы тема үҙләштереү, ҡабатлау
Кассала билет алыу, матур теләктәр, транспортта йөрөү ҡағиҙәләре
Темаға ҡағылышлы лексиканы белеү, матур теләктәрҙе белеү, рәүеш ялғауҙарын танып белеү
1
23
Контроль диктант
“Светофор”
Тикшереү дәресе
Тексты күсереү
Һөйләмдәрҙе аңлап, иғтибар менән яҙыу
1
24
Хаталар өҫтөндә эш.
Рәүеш дәрәжәләре
Төҙәтеү дәресе
Эште анализлау, хаталарҙы төҙәтеү
Хатаны аңлата белеү, төҙәтеү
1
25
Почтала. Ҡылым. Ҡылым һөйкәлештәре. Ҡылымдың бойороҡ һөйкәлеше.
Яңы тема үҙләштереү
Тема буйынса яңы лексика, ҡылымдың бойороҡ һөйкәлеше нигеҙ менән тап килеүе
Һүҙҙәрҙе белеү, ҡылымдың бойороҡ һөйкәлешен танып белеү, һөйләмдәр төҙөй алыу
1
26
Телеграмма бирәбеҙ. Ҡылымдың хәбәр һөйкәлеше. Хәҙерге заман.
Яңы тема үҙләштереү
Телеграмма төрҙәре, хәбәр һөйкәлешенең хәҙерге заманы
Телеграмма йөкмәткеһен яҙа алыу, ҡылымды хәҙерге заманға ҡуя белеү, һөйләмдәр төҙөү
1
27
Алло! Кем шылтырата? Хәҙерге заман. Һорау һөйләм формаһы: ыңғай һәм кире яуап.
Яңы тема үҙләштереү
Телефондан һөйләшеү этикеты. Ризалашыу, кире ҡағыу формалары
Телефон һәм телефон аша һөйләшеү, хәбәр итеүгә ҡағылышлы һүҙҙәрҙе белеү, телефондан башҡортса һөйләшә белеү
1
28
Уҡыуҙа ла, ялда ла бергә. Хәҙерге заман. Һорау һөйләм.
Яңы тема үҙләштереү
Уҡыу- кәрәк һәм ауыр эш. Белем алыу мөһимлеге. Һорау һөйләм
Темаға ҡағылышлы лексиканы белеү, Һорау һөйләм төҙөү, яуап бирә белеү
1
29
Газета, журнал алдырабыҙ. Хәҙерге заман ҡылымының юҡлыҡ формаһы.
Яңы тема үҙләштереү
Газета- журналдар уҡыу, эстәлектәре менән танышыу. Ҡылымдарҙың юҡлыҡ формаһы
Газета- журналдарҙың исемдәрен белеү, юҡлыҡ ялғауы менән ҡылым формаһын төҙөй белеү
1
30
Ҡунаҡҡа саҡырабыҙ. Ҡылымдың бойороҡ һәм хәбәр һөйкәлеше.
Яңы тема үҙләштереү
Ҡунаҡҡа саҡырыу, ҡаршылау. Бойороҡ һәм хәбәр һөйкәлеше
Тема буйынса лексиканы белеү, һөйләмдәр төҙөй белеү
1
31
Диктант
“Ҡыш башы”
Тикшереү дәресе
Уҡыусыларҙың белемен тикшереү
Һөйләмдәрҙе аңлап яҙыу
1
32
Хаталар өҫтөндә эш.
“Яңы йыл менән!”
Төҙәтеү дәресе
Эште анализлау, хаталарҙы төҙәтеү
Хаталы һүҙҙәрҙе һүҙлектәр ярҙамында төҙәтә белеү
1
33
Ҡышҡы тәбиғәт. Хәбәр һөйкәлеше. Шаһитлы үткән заман.
Яңы тема үҙләштереү
Ҡышҡы тәбиғәт. Ҡыш тураһында һынамыштар.Шаһитлы үткән заман ялғауҙары
Тема буйынса лексиканы белеү, ҡыш тураһында һөйләй белеү. Шаһитлы үткән заманды таный белеү
1
34
Ҡышҡы кейем. Ҡышҡы уйындар. Шаһитлы һәм шаһитһыҙ үткән заман. Һорау һәм юҡлыҡ формалары.
Яңы тема үҙләштереү, ҡабатлау
Темаға ҡағылышлы яңы һүҙҙәр, ҡылым
Ҡышҡы кейем, уйындар исемдәрен, ҡылымдар ҡулланып һөйләмдәр төҙөй белеү
1
35
Ҡыш һәм ҡоштар. Шаһитһыҙ үткән заман.
Яңы тема үҙләштереү
Ҡыш, ҡош темаһына ҡараған үүһүҙҙәр, ҡылым
Ҡыш, ҡоштар тураһында һөйләй белеү, ҡылымдар ҡулланып һөйләмдәр төҙөү
1
36
Телмәр үҫтереү. Инша. “Серле ҡыш.”
Телмәр үҫтереү дәресе
Инша яҙыу
Ҡыш темаһына инша яҙыу
1
37
Сәләм Өфөнән! Ҡылымдың үткән заман формалары.
Яңы тема үҙләштереү
Хат яҙыу. Ҡылымдың үткән заман формаһы
Ҡылымдарҙың үткән заман формаһын ҡулланып, һөйләмдәр төҙөй белеү
1
38
Ҡыш. Билдәле киләсәк заман.
Яңы тема үҙләштереү
Тема буйынса лексика. Ҡылым. Билдәле киләсәк заман
Ҡыш тураһында ҡылымдарҙы дөрөҫ ҡулланып һөйләй белеү
1
39
Минең кисәге һәм бөгөнгө көнөм. Билдәле киләсәк замандың һорау һәм юҡлыҡ формаһы.
Яңы тема үҙләштереү
Көн режимы. Ҡылым.
Көн режимы тураһында һөйләй белеү
1
40
Ҡыш . Киләсәк заман формалары.
Яңы тема үҙләштереү
Ҡыш тураһында мәҡәл, әйтемдәр, йомаҡтар. Ҡылым
Мәҡәл, әйтем, йомаҡтарҙы белеү. Ҡылымдың киләсәк заман формаһын танып белеү
1
41
Контроль диктант
“Ҡарабаш турғай”
Тикшереү дәресе
Уҡыусыларҙың белемен тикшереү
Алған белемдәрен дөрөҫ ҡуллана белеү
1
42
Хаталар өҫтөндә эш.
Ҡылым
Төҙәтеү дәресе
Хаталарҙы төҙәтеү
Хаталарҙы аңлап төҙәтә белеү
1
43
Ысын дуҫ ниндәй була? Синонимдар, антонимдар.
Яңы тема үҙләштереү
Кешене характерлаусы һүҙҙәр. Синоним. Антоним
Кешене төрлө яҡтан характерлаған һүҙҙәрҙе белеү, Характерҙың ыңғай, кире яҡтарын әйтә белеү, синоним, антонимдар ҡулланып һөйләмдәр төҙөү
1
44
8 март- Ҡатын- ҡыҙҙар байрамы. Туғанлыҡ терминдары. Сифат.
Яңы тема үҙләштереү, телмәр үҫтереү
Туғанлыҡ терминдары, байрам, Синоним сифаттар
Байрам менән матур итеп ҡотлай белеү, синоним сифаттар ҡулланып ҡотлау һөйләмдәре яҙыу
1
45
Телмәр үҫтереү. Инша. “Камил кеше ниндәй булырға тейеш?”
Телмәр үҫтереү
Инша яҙыу
Текст төҙөй белеү
1
46
Һауа торошо. Ҡылымдың шарт һөйкәлеше.
Яңы тема үҙләштереү
Һауа торошо. Бөгөн ниндәй көн? Шарт һөйкәлеше ялғауҙары
Тема буйынса лексиканы белеү. Һауа торошо тураһында һөйләй белеү. Ҡылымдарҙың шарт һөйкәлеше менән һөйләмдәр төҙөү
1
47
Дуҫлыҡ ауыр саҡта һынала. Текст.
Грамматиканы ҡабатлау
Текст өҫтөндә эш
Һүҙлек ярҙамында тексты тәржемә итеү
1
48
Дуҫлыҡ менән шаярмайҙар. Ҡылым.
Яңы тема үҙләштереү
Текст өҫтөндә эш. Ҡылымдарҙың заман формалары
Тексты аңлау, һөйләй белеү, ҡылымдарҙың заман формаларын танып, дөрөҫ тәржемә итә белеү
1
49
Телмәр үҫтереү. Изложение. “Дуҫлыҡ менән шаярмайҙар.”
Телмәр үҫтереү
Телмәр үҫтереү, изложение яҙыу
Логик яҡтан дөрөҫ төҙөлгән һөйләмдәр яҙыу
1
50
Хаталар өҫтөндә эш.
Д.Фәтихова “Кем дуҫ?”
Төҙәтеү дәресе
Эште анализлау, хаталарҙы төҙәтеү
Хаталарҙы аңлап төҙәтә белеү
1
51
Башҡортостан- Икенсе Швейцария. Ҡылымдың теләк һөйкәлеше.
Яңы тема үҙләштереү
Башҡортостан тәбиғәте, уның матурлығы. Теләк һөйкәлеше
Тема буйынса һүҙҙәр, тема буйынса һөйләй белеү, Ҡылымдың теләк һөйкәлешен дөрөҫ ҡуллана белеү
1
52
Башҡортостан йылғалары. Теләк һөйкәлеше.
Яңы тема үҙләштереү
Гидронимдар. Мәғәнәләре. Тарихтары. Ҡылым
Тема буйынса һөйләй белеү, һөйләмдәр төҙөү
1
53
Башҡортостан йылғалары. Һан.
Яңы тема үҙләштереү
Башҡортостан йылғалары. Һан
Йылғалар исемдәрен башҡортса һәм русса белеү, һандарҙы белеү
1
54
Мин һәм беҙҙең ғаилә. Ябай һәм ҡушма һандар.
Яңы тема үҙләштереү
Ғаилә темаһын ҡабатлау, яңы лексика. Грамматиканы ҡабатлау
Тема буйынса һөйләй белеү, даталарҙы ҡулланып һөйләй белеү
1
55
Башҡортостан күлдәре. Һан төркөмсәләре. Төп һан.
Яңы тема үҙләштереү
Башҡортостан күлдәре, уларҙың адресы. Төп һан
Күлдәр исемдәрен белеү, һандарҙың ҡушма формаһын яһай алыу, тәржемәһен белеү
1
56
Башҡортостан таштары. Рәт һаны.
Яңы тема үҙләштереү
Таштар, уларҙың исемдәре. Рәт һандары
Ҡаҙылма байлыҡтар тураһында һөйләй белеү, рәт һандары ялғауҙарын дөрөҫ ҡулланыу
1
57
Башҡортостан ҡунағы. Бүлем һаны.
Яңы тема үҙләштереү
Башҡортостанға ҡағылышлы һүҙҙәр. Ҡунаҡ менән һөйләшеү.Бүлем һаны
Башҡортостан тураһында һөйләй белеү. Бүлем һанын дөрөҫ төҙөй алыу
1
58
Минең хыялым. Йыйыу һаны.
Яңы тема үҙләштереү
Мин ниндәй уй- хыялдар менән йәшәйем? Йыйыу һаны ялғауҙары
Үҙ хыялың тураһында һөйләй белеү. Йыйыу һандарын ҡулланып һөйләмдәр төҙөү
1
59
Аҡбуҙат ипподромы. Сама һаны.
Яңы тема үҙләштереү
Башҡортостанда йылҡысылыҡ, ҡымыҙҙың файҙаһы. Аҡбуҙат ипподромы. Сама һаны
Тема буйынса лексиканы белеү, сама һанын төҙөй белеү
1
60
Тәбиғәтте һаҡлау- һәр кем эше. Кәсер һаны.
Яңы тема үҙләштереү
Экология мәсьәләһе. Кәсер һаны
Экологик лексиканы белеү, һандарҙы телмәрҙә дөрөҫ ҡуллана белеү
1
61
Телмәр үҫтереү. Инша. “Беҙҙең яҡ тәбиғәте һәм уны нисек матур көйө һаҡлап була.”
Телмәр үҫтереү
Инша яҙыу
Текст төҙөй белеү
1
62
Хаталар өҫтөндә эш.
Һан
Төҙәтеү дәресе
Эште анализлау, хаталарҙы төҙәтеү
Хаталарҙы аңлап төҙәтә белеү
1
63
Яҙғы тәбиғәт. Ҡоштар ҡайта. Исемдәрҙең килеше.
Грамматиканы ҡабатлау
Яңы лексика. Килештәр
Яҙ, ҡоштар тураһында һөйләй белеү, килештәрҙе яттан белеү
1
64
Ҡыр һәм баҡса эштәре. Эйәлек категорияһы.
Грамматиканы ҡабатлау
Яҙ, ҡыр һәм баҡса эштәренә ҡағылышлы яңы лексика. Эйәлек категорияһы
Тема буйынса һөйләй белеү, эйәлек ялғауҙарын дөрөҫ ҡулланып һөйләмдәр төҙөү
1
65
9 май- Еңеү көнө. Ҡылым. Үткән заман.
Грамматиканы ҡабатлау, телмәр үҫтереү
Еңеү көнө. Яңы лексика. Ҡылым
Еңеү көнө тураһында һөйләй белеү
1
66
Кеше һәм үҫемлектәр. Ҡылым.
Грамматиканы ҡабатлау, телмәр үҫтереү
Ағас һәм үлән исемдәре. Дарыу үләндәре исемдәре. Ҡылым
Тема буйынса һөйләй белеү
1
67
Контроль диктант
“Файҙалы үтһен ялың!”
Тикшереү дәресе
Уҡыусыларҙың белемен тикшереү
Алған белемде дөрөҫ ҡуллана белеү
1
68
Хаталар өҫтөндә эш.
Викторина
Төҙәтеү дәресе
Эште анализлау, хаталарҙы төҙәтеү
Хаталарҙы аңлап төҙәтеү
1
69
“Йәшел аптека”.
Исем
Ҡатнаш дәрес
Тема буйынса лексика, текст менән эш, исем темаһын ҡабатлау
Тасуири уҡыу, лексиканы дөрөҫ ҡулланыу
1
70
М.Сиражи “Йәй”.
Сифат
Ҡатнаш дәрес
Тасуири уҡыу, тема буйынса лексика, сифат темаһын ҡабатлау
Тасуири уҡыу, лексиканы дөрөҫ ҡулланыу
1
Бөтәһе: 70 сәғәт
Контроль диктант текстары
Илем- Башҡортостан
Башҡортостан- бик бай ил. Унда нимәләр генә юҡ! Аҡ бүрекле тауҙар ҙа, ҡылғанлы киң яландар ҙа, көмөш һыулы йылғалар ҙа, зәңгәр күлдәр ҙә, икһеҙ- сикһеҙ урмандар ҙа күп бында.
Беҙ йәшәгән ерҙең ҡуйынындағы байлыҡтарҙы һанап бөткөһөҙ. Нефть һәм газ тиһеңме, күмер һәм металл тиһеңме, алтын һәм баҡыр тиһеңме - бөтәһе лә бар был ерҙәрҙә.
Шулай уҡ ҡиммәтле тиреле хайуандары, иҫ киткес балы менән дан ҡаҙанған Башҡортостан. (65 һүҙ.) (Ғ.Рамазановтан.)
Светофор
Өфө урамдары киң, матур. Урамдарҙа автобустар, троллейбустар, трамвайҙар күп. Улар төрлө йүнәлештә йөрөй.
Өфөлә йәйәүлеләр өсөн тротуарҙар бар.
Кешеләрҙең һәм машиналарҙың хәрәкәте урамдарҙа ҡуйылған светофорға буйһона. Светофорҙа ҡыҙыл, һары, йәшел төҫтәр бар. Улар бер- береһен алмаштырып тора. Һары төҫ иғтибарлы булырға саҡыра. Йәшел төҫ янғанда, йәйәүлегә урамды аша үтергә мөмкин. Ә ҡыҙыл төҫ үтергә ярамай тигәнде аңлата. Был бөтә ерҙә лә шулай. (63 һүҙ.) (Мәктәп календарынан.)
Ҡыш башы
Ҡарағайлыға ҡыш ҡапыл килде. Кис ваҡ ҡына ямғыр яуып торҙо. Ел һалҡын түгел ине.
Төндә һыуытып ебәрҙе. Дымлы ер өҫтө шаҡырлап туңды. Төньяҡтан һалҡын ел иҫте. Ул көсәйҙе, ас бүре кеүек олоно.
Таң алдынан буран күтәрелде. Ер менән күк тоташҡандай булды. Хатта күрше йорттарҙы ла күрерлек түгел ине.
Кешеләр аптырап ҡалды. Ярты метрҙан артыҡ ҡар яуған, һырындылар өйөлгән. Бына шулай ҡыш башланды. (65 һүҙ.) (Н.Мусиндан.)
Ҡарабаш турғай
Бөтә турғайҙар араһында иң сос, иң етеҙ ҡош булып ҡарабаш турғай һанала. Уның бер ваҡытта ла тик ултырғанын күрмәҫһең.
Ҡарабаш турғайҙың ояһы ағас башында була. Ул баҡсаларҙы, урмандарҙы ҡоротҡостарҙан таҙарта: балаларын тик бөжәктәр менән генә туҡландыра. Шуға күрә ҡарабаш турғай- ифрат файҙалы ҡош. Тик һалҡын ҡыш көндәрендә ҡарабаш турғайҙар аҙыҡ етешмәүҙән ныҡ яфалана. Шуға күрә уларға ҡыш көнө ем бирергә кәрәк. (63 һүҙ.) (Э.Ишбирҙиндән.)
Файҙалы үтһен ялың!
Йәй минең иң яратҡан миҙгелем. Бөтә ер иҫ киткес матурлыҡҡа төрөнә. Урманға барһаң, серле тәбиғәт донъяһы асыла. Унда ниндәй генә сәскәләр, үләндәр үҫмәй, ниндәй генә ҡоштар һайрамай.
Йәй матур, әлбиттә. Ләкин мин матурлыҡҡа ғына һоҡланып йөрөмәйем. Каникулымды файҙалы үткәрергә тырышам. Әҙәби китаптар, газета- журналдар уҡыйым.
Йәй көнө мин әсәйемә ярҙам итергә тырышам: өй йыйыштырам, баҡсала емеш- еләккә һыу ҡоям, утайым; ҡоймаҡ ҡоям, торт бешерәм. (65 һүҙ.)
Уҡыу - уҡытыу методик ҡулланмалар исемлеге
Усманова М. Ғ. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа һәм схемаларҙа.
Аслаев Т. Х., Атнағолова С.В. Телмәр үҫтереү буйынса сюжетлы картиналар.-Өфө:Китап, 1996.
Ғәбитова З. М., Усманова М. Ғ.- Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 6 синыфы өсөн «Башҡорт теле» дәреслегенә методик күрһәтмәләр.-Өфө: Китап, 2003.
М.И. Баһауетдинова, Г.Н. Йәғәфәрова- Башҡорт телен һәм әҙәбиәтен заманса уҡытыу.-Өфө: Китап, 2009.
Материал-техник ҡулланмалар
телевизор
видеомагнитофон
компьютер
Әҙәбиәт исемлеге
1. Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 6-сы класс уҡыусылары өсөн дәреслек. – Өфө : Китап, 2010.
2. Усманова М. Ғ., Ғәбитова З.М.- Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы: Рус мәктәптәренең 5-11-се клас уҡытыусылары өсөн ҡулланма.- Өфө: Китап, 2009.
3. Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. – Өфө: Китап, 2009.
4. Башҡортса – русса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге. – Өфө: Китап, 1994.
5. Башҡорт теле таблицаларҙа, схемаларҙа hәм ҡағиҙәләрҙә. Әүбәкирова З.Ф.– Өфө, 2006.
7. Журналдар: «Башҡортостан уҡытыусыһы», «Аҡбуҙат», «Аманат».
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Ейәнсура районында урман хужалығы мәсьәләләре буйынса граждандарҙы күсмә ҡабул итеү ойоштороласаҡ
Башҡортостандың урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллин бөгөн Ейәнсура районы Иҫәнғол ауылының район хакимиәте бинаһында граждандарҙы ҡабул итәсәк.
— Граждандарҙы күсмә ҡабул итеү нигеҙҙә урман хужалығына идара итеүҙә ҡануниәт үҙенсәлектәренә, халыҡҡа ағас бүлеү һәм урмандарҙы янғындан һаҡлауҙа уның роле мәсьәләләренә арналасаҡ. Әлбиттә, урман хужалығы мәсьәләләренән тыш, район халҡы башҡа төрлө һорауҙар ҙа бирә ала, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһы Урман хужалығы министрлығының матбуғат секретары Айбулат Ғәйнуллин.
Осрашыуҙа шулай уҡ муниципаль берәмек хакимиәте башлығы һәм Ейәнсура, Кананикольск, Йылайыр урман хужалыҡтары етәкселәре ҡатнашасаҡ. Башлана – 11 сәғәттә.
Башҡортостандың урман хужалығы министры 2011 йылда йәмғеһе 20-гә яҡын бындай ҡабул итеү үткәргән.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов ҡануниәтселәр менән хеҙмәттәшлекте нығытыу өсөн сығыш яһаны
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Республика Йортонда БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары менән үҙенең тәүге осрашыуында, парламент менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итеп кенә иң мөһим социаль-иҡтисади үҫеш мәсьәләләрен уңышлы хәл итергә мөмкин, тигән ышаныс белдерҙе.
— Закондар сығарыу һәм башҡарма власть ике тармаҡ булыуға ҡарамаҫтан, беҙ бер маҡсат хаҡына – Башҡортостанда йәшәүсе кешеләр өсөн эшләйбеҙ, — тине Президент. – Республиканың бөгөнгө депутаттар корпусы предприятиелар, ҙур бизнес вәкилдәренән ойошторолған. Башлыса, улар тәжрибәле хужалыҡ эшмәкәрҙәре, яҡшы мәктәп үткән кешеләр. Ләкин йыш ҡына был кешеләр үҙ предприятиеларының мәнфәғәттәре менән генә сикләнә, ә бит улар халыҡ вәкилдәре һәм үҙ эшмәкәрлектәрен ошонан сығып ҡорорға тейеш.
Ул 2007-2010 йылдарға Башҡортостан халҡының тормош кимәлен яҡшыртыу буйынса программаға ентекле туҡталды, ул, БР Хөкүмәте ултырышында асыҡланыуынса, төп параметрҙар буйынса үтәлмәгән.
— Эш хаҡы кимәле буйынса беҙ Рәсәйҙә 36-сы урында, йән башына бюджет тәьмин ителеше буйынса – 54-се урында, ҡайһы бер социаль мәсьәләләр, мәҫәлән, дауаханалар, койка-урындар буйынса, — беҙ, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 60-сы позицияла. Һәм был – «халыҡ етеш йәшәһен өсөн кәрәкле бөтә нәмәгә эйә булған, бөтә күрһәткестәр буйынса уртаса Рәсәй параметрҙарынан юғары булған ҡеүәтле, ныҡ», белемле кешеләргә, ҡеүәтле иҡтисадҡа, бай тәбиғәт ресурстарына эйә булған республикала.
Шул уҡ ваҡытта, эшһеҙлек һәм үҙ-үҙеңә ҡул һалыу кеүек күрһәткестәр буйынса Башҡортостан алда, — тип билдәләне Президент.
Рөстәм Хәмитов социаль-иҡтисади өлкәләге хәл һәм етешһеҙлектәр, етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү өсөн нимәләр эшләнеүе, көрсөк хәленән сығыу юлдарын үҙе нисек күреүе тураһында һөйләне.
— Бөтә мәсьәләләр ҙә хәл итерлек, — тип йомғаҡ яһаны ул. – Һеҙҙең менән беҙҙең бөтә нәмәбеҙ бар. Бер өс йылдан беҙ эш хаҡын бер ярым тапҡырға арттырасаҡбыҙ. Торлаҡ төҙөлөшөн дә алға ебәрергә тейешбеҙ.
Республика башлығы Дәүләт Йыйылышының көҙгө сессияла 23 сентябрҙә үткәреләсәк тәүге ултырышында ҡатнашырға вәғәҙә итте. Әммә ул киләсәктә кәрәкле ултырыштарҙа ғына ҡатнашасағын белдерҙе. Был министрҙарға ла ҡағыла: «һеҙҙең мәсьәлә бар икән– ҡатнашығыҙ». Ә парламент ултырыштарында бер кем дә кәрәкмәгәнгә, буштан-бәш ултырмаясаҡ.
— Һеҙ – властың үҙ аллы тармағы, һәм үҙегеҙҙе шулай ҡуйырға тейешһегеҙ, — тип саҡырҙы Рөстәм Хәмитов депутаттарҙы. – Мин Президент булһам да, һеҙһеҙ мин республика милке менән эш итә алмайым. Ҙур, системалы мәсьәләләрҙе мин депутаттар менән бергә генә хәл итәсәкмен. Шуға күрә беҙҙең осрашыуҙар регуляр булырға тейеш. Беҙ яҡындан, үҙ-ара аңлашып, бер-беребеҙҙе тулыландырып эшләргә тейешбеҙ.
Башҡортостан Президенты парламентарийҙарҙан тормош кимәлен яҡшыртыуҙың төп параметрҙары буйынса артта ҡалыуҙарҙы бөтөрөү буйынса тәҡдимдәр индереүҙәрен, атап әйткәндә, республика ҡалаларында һәм райондарында бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтереүҙе контролгә алыуҙарын үтенде. Ул шулай уҡ депутаттарға закондарҙы күҙәтеүгә парламент контролен көсәйтергә тәҡдим итте.


text:
Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Ҡыҙыл Байраҡ ордены, (урыҫса Орден Красного Знамени). ВЦИК ҡарары (декрет) менән 1918 йылдың 16 сентябрендә Граждандар һуғышы ваҡытында Совет Рәсәйендә булдырылған. Тәүге исеме — Хәрби Ҡыҙыл Байраҡ ордены Граждандар һуғышы ваҡытында ошондай уҡ ордендар башҡа Совет республикаларында ла булдырылған. 1924 йылдың 1 августында Совет республикаларының бөтә ордендары СССР-ҙың дөйөм ордены — Ҡыҙыл Байраҡ ордены итеп үҙгәртелә.
Ҡыҙыл Байраҡ ордены, хәрбиҙәрҙең тәҡдиме буйынса, һуғыш ваҡытында айырыуса батырлыҡ, фиҙәҡәрлек һәм тәүәкәллек күрһәткән кешеләрҙе, хәрби частәрҙе, хәрби караптарҙы, хәрби берләшмәләрҙе бүләкләү өсөн булдырыла. Был хәрби орден менән Ҡыҙыл йондоҙ гәзите, Ленинград, Ташкент, Волгоград, Севастополь һәм башҡа ҡалалар бүләкләнгән.
Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән беренсе бүләкләнеүселәр:
- 1-се һанлы орден — Василий Константинович Блюхер;
- 2-се һанлы орден — Иван Фёдорович Федько;
- 3-сө һанлы орден — Иосиф Виссарионович Сталин.
Климент Ефремович Ворошилов Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән алты тапҡыр бүләкләнә. Василий Константинович Блюхер — биш тапҡыр.
1930 йылда Ленин ордены булдырылғанға тиклем Ҡыҙыл Байраҡ ордены йәш Совет дәүләтенең иң оло бүләге булған.
Орден тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ордендың уртаһында аҡ эмаль менән ҡапланғын түңәрәктә алтын ураҡ һәм сүкеш урынлашҡан. Түңәрәк үҙе алтын лавр таж менән уратылған. Түңәрәк аҫтына ҡыҙыл йондоҙ, уның аҫтына сатрашланғын ҙур сүкеш, һабан, факел һәм ҡыҙыл байраҡ урынлашҡан. Ҡыҙыл байраҡта «Пролетарии всех стран соединяйтесь!»тигән яҙыу бар. Ордендың ситен уратҡан алтын лавр тажда «СССР» тигән яҙыулы ҡыҙыл таҫма урынлашҡан. Ҡыҙыл Байраҡ ордены көмөштән эшләнә. Ордендың бейеклеге — 40 мм, киңлеге — 36,3 мм. Беренсе Ҡыҙыл Байраҡ ордендары ҡыҙыл таҫма өҫтөнә тағып йөрөтелгән. Һуңыраҡ ситтәрендә тар һәм уртаһында киң аҡ һыҙат төшөрелгән ҡыҙыл таҫмаға уратылған биш мөйөшле нигеҙгә эленгән.


text:
Баҡса ҡомағы
Баҡса ҡомағы[1] (лат. Eliomys quercinus), кимереүселәр отрядының ҡомаҡтар ғаиләһенә ҡараған имеҙеүсе.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кәүҙә оҙонлоғо 11—15 см. Арҡаһы ерән төҫмөрлө һорғолт көрән, муйыны, тамағы, күкрәге, ҡорһағы аҡ; күҙенән алып ҡолаҡ төбөнә тиклем ҡара һыҙат үтә. Мороно осло, ҡолаҡтары ҙур, түңәрәк. Артҡы аяҡтары алғыларынан бер аҙ оҙонораҡ. Ҡойроғо (оҙонлоғо 12 см тиклем) ҡуйы ҡыҫҡа, осонда аҡ ҡаймалы йәйенке бумала барлыҡҡа килтереүсе оҙон йөн м‑н ҡапланған. Полигам. Енси яҡтан 2 йылда өлгөрә, йылына 1 тапҡыр 5—10 бала тыуҙыра. 4 йылдан ашыу йәшәй. Эңерҙә һәм төндә әүҙем. Ҡышын йоҡоға тала.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Орлоҡтар, емеш‑еләк, бөжәктәр һәм уларҙың балағорттары, ваҡ умыртҡалылар, ҡош йомортҡалары м‑н туҡлана.
Таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башлыса Европа һәм Төньяҡ Африка урмандарында таралған. Ҡуйы ваҡ ағаслы ҡатнаш һәм киң япраҡлы урмандарҙа, урман ситендә, ҡырҡындыла, иҫке үртәндә, баҡсала осрай; ояларын ағас ҡыуышлыҡтарында ҡора, ҡайһы ваҡыт сит өңдәрҙе файҙалана. Башҡортостанда һирәкләп Башҡортостандың Урал алдында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында осрай. Талпан энцефалитын тыуҙырғысты йөрөтөүсе. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән/
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
База данных Позвоночные животные России: садовая соня


text:
2012 йылда Жуков ауылында балалар баҡсаһы асыласаҡ һәм мәктәп төҙөлә башлаясаҡ
Алдағы йылда Өфө янындағы Жуков ауылында балалар баҡсаһы асыласаҡ һәм мәктәп төҙөлә башлаясаҡ. Был хаҡта «Ижтимағи электрон гәзит»тә үткән онлайн-конференция барышында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов белдерҙе. «Ижтимағи электрон гәзит»кә мөрәжәғәт иткән Өфө районының Жуков ауылында йәшәүсе Айгөлдөң һорауы йән әрнеүе кеүек яңғыраны.
— «Үҙ йортом» программаһы тормошҡа ашырыла башлағас, беҙ барыбыҙ ҙа ҡыуандыҡ. Әммә барыһы ла үҙгәреп китер һәм беҙҙе яҙмыш ҡосағына ташларҙар, тип берәү ҙә уйламаны.
Ҡайҙа беҙҙең мәктәп һәм балалар баҡсаһы? Ни өсөн беҙ балаларҙы, автобус көткәнсе туҡталыштарҙа туңа-туңа, Өфөгә уҡытырға йөрөтөргә тейеш? – тине Айгөл. Уның һүҙҙәренсә, ауылда мәктәп менән балалар баҡсаһы ғына түгел, йорттарҙа газ да юҡ.
— Был ғәҙел һорау, — тип билдәләне Премьер-министр. – 2012 йылда Жуков ауылында балалар баҡсаһын төҙөү ҡаралған, мәктәп төҙөлөшө лә башланасаҡ.
Азамат Илембәтов, ауылды төҙөкләндереү эштәре башҡарыласаҡ, шулай уҡ транспорт мәсьәләһе лә хәл ителәсәк, тип ышандырҙы.


text:
Республика Президенты: «Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеүе Башҡортостан өсөн файҙаға булырға тейеш»
Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеүе Башҡортостан өсөн файҙаға булырға тейеш. Был хаҡта 23 октябрҙә Һамарҙа үткән Федерация Советының Рәсәй Федерацияһының Бөтә донъя сауҙа ойошмаһында һәм Таможня союзында ҡатнашыуына күҙәтеү буйынса ваҡытлыса комиссияһының киңәйтелгән ултырышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
— Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына ингәндән һуң, Рәсәй, ниһайәт, ирекле баҙарға сыға, — тине республика Президенты. – Үткәрелгән анализ һөҙөмтәләренә таянып, киләһе һығымта яһарға була: Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеү Башҡортостан иҡтисадын үҫтереүгә ыңғай йоғонто яһаясаҡ.
Перспективалы тармаҡтар иҫәбендә Рөстәм Хәмитов нефть сығарыу, нефть эшкәртеү һәм нефть химияһын атаны. Шулай уҡ машиналар эшләү һәм фән конкуренцияға һәләтле тармаҡтарҙан һанала. Ауыл хужалығы һәм еңел сәнәғәт менән иһә хәлдәр насарыраҡ.
— Аграр секторҙа прогноздар эшләргә ашыҡмайбыҙ, — тип билдәләне республика башлығы. – Пошлиналар күләмен кәметеү был өлкәлә кире йоғонто яһауы бар. Ауылдарҙы әүҙем рәүештә яңырта башлайбыҙ һәм заманса алымдар ҡулланыу кәрәклеген аңлайбыҙ. Шулай уҡ еңел сәнәғәттә лә юғалтыуҙар буласаҡ, сөнки беҙ Ҡытай менән конкуренция алып барабыҙ. Әммә быға ҡарамаҫтан, беҙҙә яҡшы резервтар бар. Мәҫәлән, Өфө трикотаж фабрикаһы әүҙем эшләй башланы.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, административ кәртәләрҙән ҡотолоу зарур, ә бизнес, үҙенең мөмкинлектәренә дөрөҫ баһа биреп, әүҙемлек күрһәтергә тейеш. Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеү барыбыҙҙы ла йылдамыраҡ булырға бурыслы итәсәк, тине Башҡортостан Президенты.


text:
Рөстәм Хәмитов «Болғар» теплоходының һәләкәткә осрауы арҡаһында һәләк булғандарҙың яҡындарының ҡайғыһын уртаҡлаша
— Илдә тағы бер фажиғә, тағы кешеләр һәләк булды. Хәҙер Татарстанда. Волгала. Һәләк булғандарҙың туғандарының, туғандаш республикалағы дуҫтарыбыҙҙың, коллегаларыбыҙҙың ҡайғыһын уртаҡлашам… Хәбәрһеҙ юғалғандар исемлеген ҡарауы ҡыйын, сөнки был исемлектә балалар күп. Һәм улар иҫән дә түгелдер инде, моғайын… , — тип яҙҙы үҙенең блогында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, 1955 йылда Чехословакияла эшләнгән ике палубалы «Болғар» теплоходы йәкшәмбе көндө йәшенле ямғыр ваҡытында ярҙан 3 километр алыҫлыҡта Волгала батты. Судно Болғар ҡалаһынан Ҡазанға юлланған була. Бортындағы 200-ҙән ашыу кешенең 79-ы ғына ҡотҡарыла.
Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, фажиғә районында 58 кешенең, шул иҫәптән 39 ҡатын-ҡыҙҙың, биш баланың һәм 14 ир-егеттең мәйете һыуҙан сығарылған. Таныу өсөн килтерелгән 55 мәйеттән 34 кешенең шәхесе асыҡланған.
— Ғәйепһеҙ һәләк булған кешеләр тураһында һөйләүе һәм яҙыуы ифрат ауыр. Ләкин яҙырға кәрәк, сөнки илке-һалҡылыҡ дауам итә. Ҡомһоҙлоҡҡа, нисек булһа ла табыш алырға тырышыуға ҡабатланған илке-һалҡылыҡ ҡурҡыныс һөҙөмтәләр бирә: кешеләр ғүмерен алып китә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә ала Рөстәм Хәмитов.
«Бөгөн аварияларҙың сәбәбе бик йыш туҙған машиналар һәм транспорт сараларын файҙаланыуға, персоналдың әҙерлекһеҙ булыуына, нисек булһа ла табыш алыуға ынтылыуға, иң ябай хәүефһеҙлек ҡағиәләрен дә һанға һуҡмауға, кешеләргә ҡарата рәхимһеҙлек һәм ҡаты күңеллелеккә ҡайтып ҡала», тигән фекерҙә Башҡортостан Президенты.


text:
Башҡортостанда күп ҡатлы торлаҡ төҙөлөшөн үҫтерергә кәрәк
Башҡортостанда күп ҡатлы торлаҡҡа ҡарағанда индивидуаль йорттар күберәк төҙөлә. Был торлаҡ менән халыҡты тулыһынса тәьмин итеүгә ҡамасаулай. Бөгөн республикала был проблеманы хәл итеү буйынса әллә күпме программа эшләп килә.
БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе ярҙамсыһы Рөстәм Туҡаевтың әйтеүенсә, әлеге ваҡытта перспективалы төҙөлөш райондарын инженерлыҡ инфраструктураһы менән тәьмин итеүҙе көйләү буйынса эштәр алып барыла. Өфө тирәләй аҙ ҡатлы юлдаш ҡалалар төҙөү проекттары ҡарала. Иглин һәм Урыҫ Юрмашы районында торлаҡ йорттар күтәреү күҙаллана.
— Уртаса алғанда йыл һайын республика буйынса бер кешегә иҫәптә 0,58 квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырыла, — тине Рөстәм Туҡаев. – Беҙҙең алда был күрһәткесте киләһе йылдарҙа бер квадрат метрға еткереү бурысы ҡуйылған. Йәғни файҙаланыуға тапшырылған торлаҡ күләмен ике тапҡырға арттырырға кәрәк. Быға дәүләт-шәхси партнерлыҡты файҙаланып өлгәшергә мөмкин. Мәҫәлән, дәүләт ергә аҡса һаласаҡ, ә шәхси инвесторҙар – төҙөлөшкә һәм инфраструктураһына. Эконом класындағы торлаҡ төҙөлөшөнөң әүҙем булыуы ла ҙур әһәмиәткә эйә. Дәүләт ярҙамынан тыш граждандарҙың торлаҡ мәсьәләһен кардиналь хәл итеп булмауын барыбыҙ ҙа аңларға тейеш.


text:
2016 йылда республикала граждандарҙың айырым категориялары өсөн коммуналь субсидиялар әүәлгесә ҡала
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
2016 йылда республикала граждандарҙың айырым категориялары өсөн торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәттәргә түләүгә субсидиялар биреү шарттары әүәлгесә ҡала. Башҡортостан Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, коммуналь хеҙмәт өсөн түләүгә сығымдарҙың рөхсәт ителгән иң ҙур өлөшө күп балалы һәм тулы булмаған ғаиләләр өсөн – 15, яңғыҙ йәшәгән пенсионерҙар өсөн 18 процент тәшкил итәсәк. Субсидия алыусылар иҫәбенә ингән башҡа кешеләр өсөн уның күләме 20 процент кимәлендә ҡала.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, уҙған йылдың ғинуарында Башҡортостан Хөкүмәте республика стандарттары күләмен кәметеү тураһында ҡарар ҡабул итте. Республика Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, бер йыл эсендә субсидия алыусы ғаиләләр һаны 5,6 процентҡа артҡан һәм 46 меңдән ашыу тәшкил иткән.
Субсидия юллау өсөн Халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеүсе республика үҙәгенең филиалдарына һәм бүлектәренә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Талап ителгән документтар исемлеге Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы сайтында баҫылған.


text:
Рөстәм Хәмитов Ҡырғыҙ Республикаһы Президенты Алмазбәк Атамбаев менән осрашты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов Ҡырғыҙ Республикаһы Президенты Алмазбәк Атамбаев менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Ҡырғыҙ Республикаһы Президенты Алмазбәк Атамбаев менән осрашты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
4 мартта Бишкәктә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Ҡырғыҙ Республикаһы Президенты Алмазбәк Атамбаев менән осрашты. Осрашыуҙа яҡтар төрлө өлкәләрҙә ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙең ыңғай динамикаһын, мәҙәни һәм эшлекле бәйләнештәрҙең әүҙемләшеүен билдәләне, шулай уҡ берлектәге проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу буйынса пландарҙы тикшерҙе.
Алмазбәк Атамбаев халыҡтар араһындағы мәҙәни-тарихи бәйләнештәрҙе иҫәпкә алып Рәсәй төбәктәре менән тура бәйләнеште яйға һалыуҙың мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Рөстәм Хәмитов үҙ сиратында төрлө тармаҡтарҙа, шул иҫәптән ауыл хужалығында берлектәге пландарҙың булыуын билдәләне.
– Ай һайын беҙҙә эшҡыуарҙарыбыҙ, бизнес араһында ҡыҙыҡлы ваҡиғалар булып тора, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Фәне һәм мәҙәниәте көндәрен асабыҙ. Сәнғәт, мәҙәниәт, фән өлкәләрен нығытыу – нигеҙ, тип иҫәпләйем. Артабан иҡтисад буласаҡ.
Осрашыу йомғаҡтары буйынса яҡтар Ҡырғыҙстандың Евразия иҡтисади союзына ҡушылыуы күп мәсьәләләр буйынса ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙең яңы мөмкинлектәрен асасаҡ, Ҡырғыҙстан менән Башҡортостан араһындағы бәйләнештәрҙе артабан үҫтереү өсөн етди шарттар булдырасаҡ тигән фекер белдерҙе.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2014 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостан менән Ҡырғыҙстан араһындағы тауар әйләнеше 132,2 миллион доллар, шул иҫәптән экспорт — 132 миллион, импорт 0,2 миллион тәшкил иткән. Республиканан Ҡырғыҙстанға нефть продукттары, шулай уҡ ағас эшкәртеү, химия, металлургия һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте продукцияһы ебәрелә. Ҡырғыҙстандан Башҡортостанға электр лампалары килә.


text:
Башҡортостанда Салауат Юлаевтың тыуған ере буйлап туристик маршрут асыласаҡ
Башҡортостанда яҡын арала Салауат Юлаевтың тормошо менән бәйле урындар буйлап туристик маршрут асылырға тейеш. Республика Президенты Рөстәм Хәмитов быны булдырыу кәрәклеге хаҡында кесаҙнала Мәсәғүт ауылында төньяҡ-көнсығыш райондары башлыҡтары менән үткән кәңәшмәлә белдерҙе.
— Салауат Юлаев – беҙҙең төбәктең иң күләмле тарихи фигураһы, — тине ул. – Һәм беҙ уның менән бәйле урындар халыҡ хәтерендә һәм беҙҙең республикаға килгән ҡунаҡтар хәтерендә ныҡлы уйылып ҡалһын өсөн, уның тыуған ере буйлап туристик маршрут булдырырға тейешбеҙ.
Рөстәм Хәмитов фекеренсә, бындай туристик маршрут асыу инициативаһын урындағы властар күрһәтергә тейеш.
— Ә мин үҙемдең яғымдан бындай тәҡдимгә ваҡытлы иғтибар итергә һәм уны бойомға ашырыу өсөн средстволар бүлеүҙә ярҙам күрһәтергә вәғәҙә бирәм, — тине Президент.


text:
Башҡортостанда боҙ кисеүҙәре асыласаҡФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда боҙ кисеүҙәре асыласаҡ
Башҡортостанда боҙ кисеүҙәре асыласаҡФото: Олег Яровиков
Йөк транспорты өсөн дүрт боҙ кисеүе, өс йәйәүлеләр кисеүе һәм балыҡсыларҙың күмәкләп сығыуы өсөн 12 урын быйыл ҡотҡарыусыларҙың ентекле иғтибары аҫтына алынасаҡ. “Башинформ”да үткән матбуғат конференцияһында Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса баш идаралығы начальнигы урынбаҫары – бәләкәй суднолар буйынса дәүләт инспекцияһы начальнигы Сергей Карась хәбәр итеүенсә, йыл һайын был урындар кешеләрҙең именлеген тәьмин итеү өсөн хәҙерге заман средстволары менән тәьмин ителә.
— 15 ноябрҙән 31 декабргә тиклем осор халыҡ өсөн иң хәүефле осор булып тора, сөнки кешеләрҙең нығынып бөтмәгән боҙға сығыуы менән бәйле, йылға-күлдәрҙә бәхетһеҙлек осраҡтары йышая, — тине Сергей Павлович. – Быйыл боҙҙоң нығыныуы 25 декабргә генә көтөлә.
Кеше боҙ буйлап тыныс үтһен өсөн уның – 5 сантиметр, техника хәүефһеҙ үтһен өсөн 25-30 сантиметр ҡалынлығында туңыуы мотлаҡ.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, быйыл үлем менән тамамланған бер бәхетһеҙлек осрағы булды ла инде – Тәтешле районында ҡойола ике йәшлек ҡыҙ бала батып үлде.


text:
Санкт-Петербургта парламент-ара хеҙмәттәшлек килешеүе төҙөләсәк
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың Константин Толкачев етәкселегендәге рәсми делегацияһы эш сәфәре менән Санкт-Петербургка осто. Сәфәрҙең төп маҡсаты —Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай менән Санкт-Петербургтың Закондар сығарыу Йыйылышы араһында Хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыу.
Бынан алда закондар сығарыу органдары араһында парламент-ара бәйләнештәрҙе нығытыу, закондар сығарыу процесын һәм ҡабул ителгән норматив хоҡуҡи акттар сифатын камиллаштырыу маҡсатында ҡануниәт эшмәкәрлегендә тәжрибә уртаҡлашыуҙы киңәйтеү кәрәклеге тураһында һөйләшеүҙәр алып барылғайны.
БР Дәүләт Йыйылышы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, республика парламенты делегацияһы составында шулай уҡ Дәүләт Йыйылышы Секретариаты Етәксеһе Венир Аҙнағолов, депутаттар Рауил Бикбаев, Франис Сәйфуллин, Михаил Бугера, Римма Үтәшева, Флүр Ғәлләмов бар. Сараларҙа Башҡортостан Республикаһының Санкт-Петербургтағы вәкиле Риф Сәхәбетдинов ҡатнаша.