text:
- Подробности
- Просмотров: 495
АҠТАНЫШ‑ШИШМӘ БӨГӨЛӨ, тау тоҡомдары м‑н тулып етмәгән кире тектоник структура. Кама-Кинәле бөгөлдәре системаһының үҙәк өлөшөн биләй. Сарапул бөгөлөнән Урал алды бөгөлөнә тиклем һуҙыла. Төньяҡ‑көнсығыш борты — Башҡорт палеокөмбәҙенең, көньяҡ-көнсығыш борты Көньяҡ Татар көмбәҙенең ситке өлөштәре м‑н сиктәш (ҡара: Тектоника). Ялғаш формаһында, симметриялы түгел. Оҙонлоғо яҡынса 260 км, киңлеге яҡынса 160 км. Бөгөл борттарының тышҡы һәм эске зоналары бар. Тышҡы (палеошельф) зоналарҙа бер нигеҙле яңғыҙ, барьерлы һәм ҙур рифтар таралған. Риф эзбизташтарының йәше — франс ярусының аҫҡын горизонты — фамен ярусының Волга аръяғы надгоризонты. Төньяҡ‑көнсығыш тышҡы зонала карбонатлы тоҡомдар — балсыҡлы‑карбонатлы, көньяҡ‑көнсығышта балсыҡлы‑кремнийлы фацияларға күсәләр. Бөгөлдөң төньяҡ‑көнсығыш борты буйында үҙәгендә Арлан ҡалҡыуы (оҙонлоғо 90 км, киңлеге 5—20 км, бейеклеге 30—95 м) булған Оло Арлан—Дүртөйлө барьерлы рифы урынлашҡан. Көньяҡ‑көнсығыш зонаһы ҡалынлығы 300—500 м тиклем булған ҙур ҡалын ҡатламлы, ҡайһы бер урында рифтарҙан торған эзбизташтарҙан ғибәрәт. Эске һуңғы турней зоналарында, борт буйы үрҙәрендә һәм локаль ҡалҡыуҙарҙың көмбәҙ тирәһе өлөштәрендә Благовещен, Волков, Гуровка, Ҡарасәйылға, Туғай, Маншыр, Яңы Уҙыбаш, Тубылғаҡ, Таймырҙа, Шаҡша, Щелкан, Сәрмәсән рифтары сылбыры үҫешкән. Рифтарҙың оҙонлоғо 1,5—4 км, киңлеге 2—16 км, бейеклеге 60—250 м, ҡабырғаларының ауышыу мөйөшө 8—11°. Ҡатламдар фамен һәм турней ярустарының карбонатлы тоҡомдарынан тора. Бөгөлдөң үҙәк өлөшөндә Ҡыҙыл‑Шишмә риф массивы урынлашҡан. А.‑Ш.б. буйында палеозойҙың турней ярусынан аҫҡы пермь ҡатламдарына тиклем карбонатлы тоҡомдарҙан торған валдар күҙәтелә; өҫкө турней эзбизташтарының ҡатламдары төрлө дәрәжәлә ашалған.
Бөгөл өҫкө девон төбөнөң төньяҡ-көнсығыш йүнәлешле киртләс буйында киҫкен тәрәнәйеүе арҡаһында барлыҡҡа килгән. Аҫҡы карбондың терриген һәм терриген‑карбонат тоҡомдары м‑н тигеҙләнгән. А.‑Ш.б. сиктәрендә 45 нефть ятҡылығы, ш. иҫ. Арлан нефть ятҡылығы һәм Маншыр нефть ятҡылығы асылған.
Әҙәб.: Мкртчян О.М. Закономерности размещения структурных форм на востоке Русской плиты. М., 1980.
Е.В.Лозин
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 610
ГАГАУЗ ТЕЛЕ, төрки телдәрҙең береһе (көньяҡ-көнбайыш, йәки уғыҙ, төркөмө). Гагауздарҙың милли теле. Молдавияның көньяғында, Болгарияның төньяҡ-көнсығышында һәм Румынияла, Украинаның көньяҡ-көнбайышында, өлөшләтә Ҡаҙағстанда, Урта Азияла, Төньяҡ Кавказда таралған. Һөйләшеүселәр һаны — 200 меңгә яҡын кеше (1989). Төрөк теленә яҡын. Боронғо уғыҙ ҡәбиләләре теленә барып тоташа. Молдавия һәм Украина терр‑яһында ике диалекты айырыла: чадыр‑лунга-комрат (үҙәк) һәм вулканешт (көньяҡ). Әҙәби нормалары үҙәк диалект нигеҙендә формалаша һәм үҫешә. Г.т. роман һәм славян телдәренең һиҙелерлек йоғонтоһон кисерә, һөҙөмтәлә төрки телдәрҙең грамматик төҙөлөшөнә хас булмаған һыҙаттарға эйә була. Фонетикаһына тартынҡыларҙың алғы рәт һуҙынҡылары алдынан һәм һүҙ аҙағында килгәндә үтә нәҙегәйеүе, өҫкө күтәрелеш һуҙынҡыларының һүҙ башында дифтонгылашыуы һәм йотлашыуы хас, сағ.: гагаузса “уон” — башҡортса “ун”, “иöлдÿ” — “үлде”. Төп морф. үҙенсәлектәре: ‑маа/‑мää м‑н тамамланған инфинитив барлыҡҡа килә (‑маға/‑мейä м‑н тамамланған төбәү килеш формаһынан): гагаузса “хазыр йардым етмаа” — башҡортса “ярҙам итергә әҙер”; шартлы теләк һөйкәлеше, күп теркәүестәр һәм теркәүес һүҙҙәр формалаша (башлыса һорау алмаштарынан һәм рәүештәрҙән); “ани” билдәләү алмашы бар: гагаузса “о таш, ани ÿстÿндä отуру(р)муш — башҡортса “ул ултырған таш”. Лексикаһында румын, молдаван, болгар һәм урыҫ телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙәр байтаҡ. Г.т. синтаксисында ябай һөйләмдә төрки телдәр өсөн традицион булған һүҙҙәр тәртибенең тулыһынса үҙгәреүе күҙәтелә: хәбәр (ҡылым йәки исем) һөйләмдең аҙағында түгел, ә эйә йәки тултырыусы алдынан килә: гагаузса “ески вакытларда вармыш бир ихтäр” (борон йәшәгән бер ҡарт) — башҡортса “борон бер ҡарт йәшәгән”, гагаузса “ооллары бакармышлар бобасына” (улдары ҡараған аталарына) — башҡортса “улдары аталарына ҡараған”. Г.т. “диил” (түгел) киҫәксәһе инҡар ителгән һүҙҙән һуң түгел, ә унан алда бирелә: гагаузса “диил беним” — башҡортса “минеке түгел”, “диил чоктан” — “күптән түгел”. Кириллицаға нигеҙләнгән яҙмаһы 1957 й. алып ҡулланыла.
Әҙәб.: Дмитриев Н.К. Строй тюркских языков. М., 1962; Покровская Л.А. Грамматика гагаузского языка. Фонетика и морфология. М., 1964; шул уҡ. Синтаксис гагаузского языка в сравнительном освещении. М., 1978.
Ғ.Д.Ибраһимов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 325
ӨЙӨР ЙЫЛҠЫСЫЛЫҒЫ, йылҡы үрсетеү ысулы, көтөүҙә (өйөрҙә) ауыл хужалығы малдарын аҫрауға нигеҙләнгән. Ҙур тәбиғи көтөүлектәр булған райондарҙа үҫешкән. Йыл әйләнәһенә көтөүҙә (продукция йылҡысылығында, эш аттарын үрсетеүҙә ҡулланалар) һәм культуралы‑өйөрҙә (йәй — көтөүлектә, ҡыш — бинала; тоҡом, спорт һәм эре эш аттарын үрсетеү өсөн) тотоуҙы айырып йөрөтәләр. Ө.й. шарттарында малдарҙың аҙыҡҡа ихтыяжы йыл әйләнәһенә аяҡ аҫтындағы мал аҙығы (ҡара: Тибен) ярҙамында ҡәнәғәтләндерелә. Башҡортостанда Ө.й. йылҡысылыҡтың традицион тармағы булып тора. Ө.й. өсөн тәбиғи һәм культуралы көтөүлектәрҙән, сабынлыҡтар ҡурпыһынан һәм сәселгән үләндәрҙән көтөүлек конвейеры ойошторола. Тәбиғи мал аҙығы ерҙәренең майҙанынан һәм күп төрлөлөгөнән сығып аттарҙың йәйге һәм ҡышҡы утлауы өсөн өҫтәлмә аҙыҡ культуралары төрҙәре һайлап алына. Өйөр йылҡыһы өсөн мал аҙығы базаһының резервы булып, башҡа төр малдар өсөн барып етә алмаҫлыҡ, тау‑урман көтөүлектәре тора. Һауа торошо насар булғанда тәбиғи һәм яһалма ышыҡ (урман, ҡамыш араһы, елдән ышыҡ тау битләүҙәре, бейек сытыр кәртәләре һ.б.) ҡулланыла. 2012 й. респ. өйөр аттарының һаны 125,1 мең тәшкил итә, ш. иҫ. а.х. пр‑тиеларында — 38,6, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында — 23,3, халыҡтың ярҙамсы хужалыҡтарында — 63,2. Ө.й. б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 30-сы йй. башлап Ауыл хужалығы институтында (И.А.Сайгин, Б.Х.Сатыев, Х.Р.Солтанаев, Р.Ф.Уразбахтин һ.б.) алып барыла.
Әҙәб.: С а ф и н М.Б., Р а х м а т у л л и н Д.Н., С а т ы е в Б.Х. Табунное коневодство. Уфа, 1985. Б.Х.Сатыев Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 331
ПСИХОТЕРАПИЯ (психо... һәм гр. therapeia — дауалау), кешене дауалау йәки уның тәртибен төҙәтер өсөн пси‑ хик тәьҫир итеү (һүҙ, ҡылыҡ, хәл-шарт м‑н). П. рациональ (аңлатып биреү), ышандырыу (йоҡламаған ваҡытта йәки гипнозда), үҙ‑үҙеңде ышандырыу (аутотренинг) һ.б. төрҙәргә айырыла. Невроздарҙы, психопатияларҙы, реактив психик хәлдәрҙе, ҡайһы бер психик ҡаҡшауҙарҙы дауалау өсөн тәҡдим ителә. Башҡортостанда П. элек‑электән төрлө ауырыуҙарҙы дауалау һәм һаулыҡты психик яҡтан яҡшыртыр өсөн халыҡ медицинаһында ҡулланылған, баҡсыларға, әүлиәләргә һәм дин әһелдәренә мөрәжәғәт иткәндәр. БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) 20 б. 30‑сы йй. аҙ. психотерапевтик тәьҫир итеү механизмдары өйрәнелә, психик ауырыуҙарҙы комплекслы дауалауҙа П. элементтары ҡулланыла (И.Ф.Случевский). 40— 50‑се йй. А.С.Борзунова тарафынан һуғыш ваҡытында травма алған ауырыуҙарҙы П. м‑н дауалау ысулы эшләнә. 60‑сы йй. алып П. психогенияларҙы иҫкәртер өсөн сикке нервы-психик ҡаҡшауҙары булған кешеләрҙе дауалауҙа ҡулланыла. 90‑сы йй. башлап ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә һәм һәләкәттәрҙә зыян күргәндәргә медик-психологик ярҙам ойоштороуҙы камиллаштырыу б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла (Р.Ғ.Вәлинуров). Психиатрия дауаханаһы №1 базаһында респ. психотерапия үҙәге (1989 й. алып) һәм Чечен Респ. һ.б. урындарҙа хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашҡан кешеләрҙе реабилитациялау б‑са психотерапия бүлеге (2000 й. алып), ашығыс психотерапевтик ярҙам телефоны, суицидология хеҙмәте эшләй.
Ю.М.Николаев
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 438
ИШЕМБАЙ НЕФТЬ ПРОМЫСЛАҺЫ ҠОРАМАЛДАРЫ ЗАВОДЫ, быраулау, нефть, газ, һыу һ.б. скважиналарын ағымдағы һәм капиталь ремонтлау өсөн ҡоролмалар эшләү һәм етештереүҙе тормошҡа ашырған. 1973 й. нигеҙ һалына, 1977 й. И.н.п.ҡ.з. булараҡ файҙаланыуға тапшырыла, 1983 й. алып Ишембай нефть промыслаһы машиналары эшләү ПБ, уның составына Ишембай машиналар эшләү заводы ингән, 1989 й. башлап И.н.п.ҡ.з., 1999 й. — ДУП, 2005 й. ябыла. Составына ҡорос ҡойоу, йыйыу, механика цехтары; шихта бүлексәһе; термик киҫеү, резина‑техник изделиелар, шыйыҡ быяла, пластмассанан модель ҡорамалдар әҙерләү участкалары; кислород һәм углекислота станциялары, тимерлек, цех лаб. ингән. Продукция БР‑ҙа һәм РФ-тың башҡа төбәктәрендә һатылған.
И.В.Фәхриев
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Зоопарк
Зоопарк, хайуандар баҡсаһы, хайуандар паркы — хайуандарҙың күп төрҙәрен кешеләр күрерлек һәм күҙәтерлек итеп аҫрай торған урын.[1]
Зоопарктар күңел асыу урыны булыу менән бергә өҫтәмә белем биреү, фәнни тикшеренеүҙәр һәм юҡҡа сығыусы хайуандарҙы һаҡлау урыны ла. Юғалыу хәүефе янаған һирәк осрай торған хайуандар зоопарктарҙа аҫырала. Йәнлектәр үҙҙәрен һәйбәт тойһон өсөн хәҙерге зоопарктарҙа уларға тәбиғи шарттар булдырыла. Был кешеләргә хайуандарҙың тәбиғәт ҡосағында нисек йәшәгәнен күрһәтеү өсөн дә эшләнә.
Донъялағы хайуандарҙың күп төрлөлөгөн йәмғиәткә белдереү өсөн зоопарктарҙы тейешле кимәлдә финансларға кәрәк. Кешеләрҙең ҡырағай тәбиғәт менән берлектә йәшәүенә махсус фондтар булышлыҡ итә. Тәбиғәт ресурстарын һаҡлау менән бер рәттән, тәбиғәтте өйрәнеү һәм тәбиғәт тураһында белем биреү бөгөнгө көн талабы булып тора. Фондтар шулай уҡ тирә-яҡ мөхиттең ҡырағай тәбиғәтен һаҡлау өҫтөндә лә эшләй.
Хәҙерге заман талаптарына яуап бирмәгән һәм бар яҡтан да иҫкергән зоопарктар ҙа күп әле. Унда хайуандар бик насар шарттарҙа аҫырала. Ҡыҫыҡ ситлектәр эсендә йәнлектәргә ҡыйын, шуға ла улар йыш ауырый.


text:
Рөстәм Хәмитов Өфө буйлап эш сәфәре барышында Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары булған дәүләт башлыҡтары Советы ултырышын һәм БРИКС дәүләттәре, хөкүмәттәре башлыҡтарының осрашыуын үткәреүгә әҙерлеккә ярашлы төҙөлгән һәм реконструкцияланған объекттарҙы ҡараны.
Республика етәксеһе бөтә донъяға билдәле Наmpton by Hilton Ufa һәм Holiday inn 4* селтәре, “Прогресс” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ҡунаҡханалары, “Башҡортостан” ҡунаҡханаһына төкәтмә һалынған майҙансыҡтарҙа булды. Ул “Нефтсе” мәҙәниәт һарайын, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрын реконструкциялау барышына ла баһа бирҙе.
— Объекттарҙа эш яҡшы бара, — тине Рөстәм Зәки улы. — Иң мөһиме — эште ваҡытында башҡарыу. Ҡунаҡханаларҙың барыһы ла киләһе йылдың мартында сафҡа инергә тейеш. Был объекттар барыһының да күңеленә хуш килер тигән фекерҙәмен.


text:
- Подробности
- Просмотров: 292
УРТА ПРОФЕССИОНАЛЬ БЕЛЕМ, проф. белемдең икенсе баҫҡысы, маҡсаты — урта квалификациялы белгестәр әҙерләү; ижади һәм проф. фекерләүҙе үҫтерергә булышлыҡ иткән дөйөм теоретик һәм махсус белемдәр һәм проф. күнекмәләр йыйылмаһы. Ҡайһы бер һөнәрҙәр өсөн У.п.б. — проф. әҙерлектең юғары баҫҡысы (балет, цирк артистары, ҡайһы бер художество һөнәрҙәре). РФ‑та У.п.б. төп дөйөм, урта белем йәки башланғыс профессиональ белем нигеҙендә алына. У.п.б. уҡыу йорттары РФ‑тың “Мәғариф тураһында”ғы законына (1992) ярашлы эшләй; ойоштороу‑хоҡуҡ формаһы б‑са федераль, муниц. һәм дәүләт ҡарамағында булмаған төрҙәргә бүленә; уларҙың эшмәкәрлеге устав һәм белем биреү учреждениелары ҡағиҙәләре м‑н көйләнә. Уҡыу йортона ҡабул итеү имтихандарын уңышлы тапшырғандар алына. У.п.б. йөкмәткеһе инвариантлы һәм вариантлы компоненттарҙан торған дәүләт белем биреү стандарттарына ярашлы формалаштырыла. Башланғыс проф. белеме булған кешеләргә тейешле профилдәге У.п.б. ҡыҫҡартылған программалар б‑са алырға мөмкин. Башҡортостанда дини уҡыу йорттары (ҡара: Мәҙрәсә, Дини семинария) тәүге У.п.б. учреждениелары була. Благовещен уҡытыусылар семинарияһының асылыуы донъяуи У.п.б. башланғыс һала. 1917 й. У.п.б. системаһына ауыл хужалығы буйынса белем биреү, дини белем биреү, коммерция белеме биреү, медицина белеме биреү, педагогик белем биреү, тау эше белеме биреү, хәрби белем биреү һ.б. инә.
Урта проф. пед. уҡыу йорттарына Өфө уҡытыусылар институты, уҡытыусылар семинариялары, Бөрө башҡа милләттәр өсөн уҡытыусылар мәктәбе, Өфө татар уҡытыусылар мәктәбе ҡарай. Хәрби белем — Неплюев кадет корпусында, мед. — Ырымбур хәрби госпитале эргәһендәге фельдшер мәктәбендә, акушер‑фельдшер мәктәптәрендә, коммерция — Коммерция училищеһында, а.х. — Ер үлсәү училищеһында, техник белем Златоуст урта механика‑техника уч‑щеһында бирелә.
1917 й. алып политехник белем биреү принциптарына нигеҙләнгән урта проф. уҡыу йорттары асыла. У.п.б. биргән уҡыу йорттарының төп типтары булып техникум һәм училищелар, ш. уҡ колледждар тора. Респ. мед., пед., а.х., төҙөлөш, технология, транспорт һәм элемтә, физик культура, юридик, художество урта проф. уҡыу йорттары, ш. уҡ еңел, аҙыҡ‑түлек, нефть сәнәғәте һ.б. өсөн белгестәр әҙерләгән урта проф. уҡыу йорттары эшләй. 1926 й. — 12, 1941 — 58 (16 меңгә яҡын уҡыусы), 1947 — 47 (10,4 меңгә яҡын, шуларҙың яҡынса 10%‑ы башҡорттар), 1967 — 59, 1985 — 70, 1995 — 76 дәүләт (63,5 мең) һәм 2 дәүләт ҡарамағында булмаған (0,5 мең), 2009 й. — 76 (79 мең) һәм 20 (13,6 мең) урта махсус уҡыу йорто иҫәпләнә.
Республикала У.п.б. формалашыу тарихына Р.З.Алмаев, М.М.Бикбаев, С.Ғ.Мирсәйетова, М.Н.Фәрхшатов, Т.М.Әминев һ.б. хеҙмәттәре арналған.
Әҙәб.: М а р к е л о в а Л.Н. Среднее профессиональное образование Башкортостана 1925—1985 гг.: становление и развитие. Стерлитамак, 2005; А м и н о в Т.М. История профессионального образования в Башкирии. Начало XVII века — до 1917 года. М., 2006.
Т.М.Әминев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Рөстәм Хәмитов алдағы йылдарҙа Башҡортостанда төҙөлөргә тейешле яңы һаҡлау һаҡлау объекттары тураһында һөйләне
Рөстәм Хәмитов алдағы йылдарҙа Башҡортостанда төҙөлөргә тейешле яңы һаҡлау һаҡлау объекттары тураһында һөйләне Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
«Башҡортостан Республикаһы Башлығы менән һөйләшеү» барышында Рөстәм Хәмитов алдағы йылдарҙа Башҡортостанда төҙөлөргә тейешле яңы һаулыҡ һаҡлау объекттары хаҡында һөйләне.
«Быйыл беҙ өҫтәмә килем алдыҡ: 16,5 миллард. Был — «Башнефть» компанияһының «Система» акционерҙар финанс корпорацияһынан суд ярҙамында алған сумманан һалымға килем. Мин ошо аҡсаның бер өлөшөн яңы һаулыҡ һаҡлау объекттарын төҙөүгә йүнәлтеү тураһында ҡарар ҡабул иттем, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. — Сәләмәтлек, медицина темаһы һәр саҡ тәүге планға сыға. Бер яҡтан, беҙҙә йәшәү сифаты яҡшыра, икенсенән, һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә талаптар арта бара».
Республика башлығы әйтеүенсә, күҙгә күренеп торған үҙгәрештәргә ҡарамаҫтан, бында хәл ителмәгән мәсьәләләр байтаҡ: белгестәр, ҡорамалдар, дауаханалар етешмәй.
«12,5 -13 миллиард һумға тиҫтәнән ашыу ҙур һаулыҡ һаҡлау объекттарын төҙөргә ниәтләйбеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. — 2019 йылда онкология диспансерының яңы корпусы файҙаланыуға тапшырыла. Элекке корпус бөтөнләй иҫкергән. Ауыр сирлеләр ятҡан дауаханала шарттар бик насар, шуға күрә киләһе йылда ике миллиардлы объектты сафҡа индерәбеҙ һәм ошо йәһәттән онкология диспансерында хәл яҡшырыр тигән ышаныстамын».
Республика етәксеһе билдәләп үткән тағы бер объект — кардиология үҙәге. Рөстәм Хәмитов әйткәнсә, йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары тәүге урында тора. Башҡортостанда вафат булғандарҙың яртыһы — йөрәк һәм ҡан тамырҙары сирлеләр.
«Кардиология үҙәге лә заман талаптарына яуап бирмәй. Беҙгә уны яңыртырға кәрәк. Яҡынса алты миллиард һумға майҙаны 36 мең квадрат метрлыҡ яңы комплекс төҙөү күҙаллана. Сағыштырыу өсөн: Конгресс-холдың майҙаны — 30 мең квадрат метр. Яңы үҙәкте заманса техника менән йыһазландырыу, заманса операция бүлмәләре, технологиялар ҡаралған. Быйыл беҙ уны төҙөй башларға тейеш», — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
2018 йылда Дүртөйлөлә һәм Туймазыла ике балалар поликлиникаһын төҙөү башлана. Һәр береһенең хаҡы — 400 миллион һум.
2019 йылда Бөрөлә акушерлыҡ корпусын һала башлау күҙаллана. Унда поликлиника ла асыла. Был ҡалала объекттарҙың дөйөм хаҡы — 800 миллион һум самаһы.
Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһы эргәһендә 20 миллиард һумға ҙур һаулыҡ һаҡлау объекты — яңы поликлиника төҙөлә. Әле ул иҫке бинала урынлашҡан. Эштәр ағымдағы йылда башлана.
Учалыла ла яңы хирургия корпусы һалына. Өфөләге 4-се йоғошло ауырыуҙар дауаханаһында, 3-сө бала табыу йортонда яңы корпустар асыла.
Октябрьскийҙа хиругия корпусына капиталь ремонт яһарға тейештәр.
Бынан тыш, 2018 йылда барлыҡ һаулыҡ һаҡлау объекттарын ремонтлауға миллиард һум йүнәлтелә. 20-25 миллиард һумға ремонт үткәрелә.
Поликлиникалар эше хаҡында һөйләгәндә, Рөстәм Хәмитов республиканың «Һаҡсыл поликлиника» форматына күсеүен билдәләне.
«Бындай поликлиникаларҙа элекке регистратуралар, сираттар юҡ, табипҡа яҙылыу заманса форматта ғәмәлгә ашырыла, — тине Башҡортостан Башлығы. — 2019 йылда республикалағы бөтә поликлиникалар һаҡсыл форматына күсә».
Йәмғиәтебеҙ сифатлы һаулыҡ һаҡлауға мохтаж, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика етәксеһе.
«Заманса һаулыҡ һаҡлауҙан, заманса дауахана һәм клиникаларҙан тыш беҙ Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡуйған маҡсатҡа ирешә алмайбыҙ. 2030 йылда илдә көтөлгән уртаса ғүмер оҙайлығы 80 йәш булырға тейеш. Бөгөн республикала ул 71,5 тәшкил итә, — тине Рөстәм Хәмитов. — Медицина, һаулыҡ һаҡлау, һис шикһеҙ, өҫтөнлөккә эйә. Ошо йәһәттән эшләрбеҙ һәм Рәсәйҙең алдынғы төбәктәре кимәленә етербеҙ».
http://www.bashinform.ru/news/1147123-rustem-khamitov-rasskazal-o-novykh-obektakh-zdravookhraneniya-kotorye-budut-postroeny-v-bashkirii-v-/


text:
«Салауат Юлаев» хоккейсылары авиафажиғәлә һәләк булған «Локомотив» уйынсыларының ҡәберенә сәскәләр һалды
«Салауат Юлаев» хоккейсылары авиафажиғәлә һәләк булған «Локомотив» уйынсыларының ҡәберенә сәскәләр һалды Фото: Максим Гончаров инстаграммаһы
ӨФӨ, 2017 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Ярославлдә уйынға тиклем бер көн алдан Өфөнөң «Салауат Юлаев» хоккейсылары 2011 йылда авиафажиғәлә һәләк булған уйынсыларҙың ҡәберҙәренә сәскә һалыу өсөн Леонтьев зыяратына килде.
Урындан тулҡынландырғыс фотолар менән социаль селтәрҙә Антон Бурдасов һәм Максим Гончров уртаҡлашты.
«Беҙ иҫләйбеҙ», — тип ҡыҫҡа ғына ҡул тамға ҡуйған «юлаевсы»ларҙың һаҡсыһы.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, алты йыл элек, 7 сентябрҙә, «Өфө-Арена»ла «Салауат» менән «Атлант» уйынсылары Ярославлдең «Локомотив»ы менән фажиғә хаҡында ишетеп, КХЛ матчын туҡтатты. Шул көндө 44 кеше һәләк булды, шул иҫәптән хоккейсылар һәм команданың тренерҙар штабы.


text:
Өҫтәмә эш башҡарыусыларҙың хеҙмәте хеҙмәт килешеүендә ҡаралған эш ваҡытына ҡарап билдәләнә. Был осраҡта хеҙмәт өсөн түләү хеҙмәт ҡануниәте һәм хеҙмәт хоҡуҡтары нормаларында билдәләнгән хоҡуҡи акттар, коллектив килешеүҙәр, килешеүҙәр локаль норматив акттарында ҡаралған шарттарҙан түбән булырға тейеш түгел.
Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт кодексының 282-се статьяһына ярашлы, өҫтәмә эш башҡарыу түбәндәге шарттарға яуап бирергә тейеш: төп эше булған хеҙмәткәргә генә икенсе эш өҫтәп бирелә; өҫтәмә эш төп эш сәғәтәнән тыш икенсе ваҡытта башҡарыла; өҫтәмә эш даими һәм түләүле булырға тейеш; өҫтәмә эш тураһындағы хеҙмәт килешеүе төп эш урыны буйынса (эске өҫтәмә эш) эш биреүсе йәки башҡа урындағы эш биреүсе (башҡа урындағы өҫтәмә эш буйынса) менән төҙөлөүе ихтимал.
Эске өҫтәмә эш буйынса хеҙмәт килешеүе төп эш урынында башҡарылған эш, шул иҫәптән шундай уҡ вазифа, белгес, профессия буйынса ла төҙөлөүе ихтимал.
2001 йылдың 30 декабрендә редакцияланған Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт кодексындағы эске өҫтәмә эштәрҙе башҡарыуға ҡарата индерелгән сикләүҙәр бөтөрөлдө. Хәрби иҫәп һәм граждандарҙы бронгә ҡалдырыу эштәрен алып барыу кеүек өҫтәмә сараларҙы төп эш ваҡытында башҡарыу маҡсатҡа ярашлы тип ҡарала.
Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт кодексының 60.2-се статьяһы 2-се бүлегенә ярашлы, хеҙмәткәргә төп эшенән тыш, хеҙмәт килешеүе менән өҫтәмә эш: хеҙмәтләндереү зонаһын киңәйтелгән профессия (вазифа), эш күләмен арттырырға йәки ваҡытлыса булмаған хеҙмәткәрҙең бурыстарын йөкмәтергә мөмкин.
Профессияны (вазифа) өҫтәп биреү – хеҙмәткәрҙең үҙенең төп профессияһынан (вазифаһынан) тыш шул уҡ эш биреүсе тарафынан уның өсөн билдәләнгән эш ваҡытында (сменала) икенсе профессия (вазифа) буйынса эште өҫтәп биреү.
Практикала күренеүенсә, өҫтәп түләүҙең күләме коллектив килешеүҙә ҡарала һәм ул хеҙмәткәрҙең мөмкинлектәрен тигеҙләргә, хеҙмәтте тейешенсә баһаларға мөмкинлек бирә.
Запастағы граждандарҙы бронгә ҡалдырыу буйынса Башҡортостан Республикаһы комиссияһы рәйесе.


text:
Латипов Мәркәз Карам улы
Латипов Мәркәз Карам улы (18 март 1926 — 17 ғинуар 1999) — хужалыҡ эшмәкәре, нефтсе. Ленин (1964), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм «Почёт Билдәһе» (1959) ордендары кавалеры. Нефть һәм газ сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың (1986), БАССР-ҙың (1976) атҡаҙанған нефтсеһе, СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1976), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1974).
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәркәз Карам улы Латипов 1926 йылдың 18 мартында БАССР-ҙың Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы) Балтай ауылында күп балалы уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, Львов политехник институтына уҡырға инә һәм 1950 йылда «тау инженеры» һөнәре алып уңышлы тамамлай.
Диплом алғандан һуң йәш белгс хеҙмәт юлын Ишембай быраулау контораһында башлай һәм алты йыл эсндә инженер-быраулаусы булараҡ формалашыуҙың бөтә баҫҡыстарын үтә. Латипов тиҙ арала бик яҡшы блгес һәм ойоштороусы булып таныла.
Башҡортостандың 77 ятҡылығында 7 меңдән ашыу скважинаны төҙөүҙә ҡатнаша. Карташевка ятҡылығында уның етәкселеге аҫтында донъя практикаһында тәүге тапҡыр күп забойлы скважиналар быраулау тормошҡа ашырыла. БАССР-ҙа ауыш быраулау ысулына нигеҙ һала.
1950—1956 йылдарҙа — «Ишембайнефть» тресында: өлкән инженер, разведка етәксеһе, производство-техник бүлек етәксеһе; 1956—1964 йылдарҙа — директоры, 1964—1970 йылдарҙа — «Туймазабурнефть» тресы идарасыһы; 1970—1981 йылдарҙа ген. — Өфө быраулау эштәре идараһы етәксеһе; 1981—1991 йылда — «БашНИПИнефть» («Башнефть» производство берекмәһе составындағы ғилми-тикшеренеү институты) өлкән ғилми хеҙмәткәре.
20 баҫма эш һәм 3 асыш авторы. Ленин (1964), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971), «Почет Билдәһе» (1959) ордендары менән бүләкләнгән.
Уның улы Валерий — инженер-төҙөүсе, техник фәндәр докторы (1998), профессор (1999).
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өфөлә Мәркәз Карам улы йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ленин (1964), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971), «Почет Билдәһе» (1959) ордендары.
- Нефть һәм газ сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре
- РСФСР-ҙың (1986), БАССР-ҙың (1976) атҡаҙанған нефтсеһе
- СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1976)
- СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1974)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ишембай энциклопедияһы. Өфө: Башҡорт энциклопедияһы, 2015, С. 339.


text:
- Подробности
- Просмотров: 317
ОПТИК ЯҠТАН АКТИВ БЕРЛӘШМӘЛӘР, үҙҙәре аша үткән яҡтылыҡтың поляризация яҫылығын әйләндереүгә һәләтле матдәләр. Молекулаларҙың тәбиғи оптик яҡтан активлығының кәрәкле шарты булып хираллек тора (ҡара: Изомерҙар). Үҙәк (хираль үҙәк), аксиаль (хираль күсәр), планар (хираль яҫылыҡ) һәм спиралле (ҡапма‑ҡаршы яҡҡа боролған спиралдәр) хираллек төрҙәрен айыралар. Асимметрик үҙәктәре булған органик берләшмәләрҙең күбеһенә оптик яҡтан активлыҡ күренеше хас. Уларға углеродтың һ.б. тетраэдр геом. атомдарҙың берләшмәләре (өсләтә аминдар һәм фосфиндар оксидтарындағы азот һәм фосфор), сульфоний тоҙҙарындағы һәм сульфоксидтарҙағы өс координациялы көкөрт инә. О.я.а.б. боролоу мөйөшө һәм сағыштырма әйләнеү м‑н характерлана. О.я.а.б. полярлашҡан яҡтылығының күҙәтелгән боролоу мөйөшө сәғәт теле боролошона ярашлы ыңғай йәки кире булыуы мөмкин. О.я.а.б. — стереохимияның төп объекты булып тора, улар ярҙамында SN2 механизмына ярашлы алмашыныу реакцияларының конфигурация әйләнеүе м‑н, SN1 механизмына ярашлы — рацемизация м‑н оҙатылыуы асыҡланған. Энантиомер яҡтан таҙа О.я.а.б. — организмдарҙың йәшәү эшмәкәрлегенең продукттары. Тәбиғи О.я.а.б. күбеһендә (аминокислоталар, углеводтар, терпендар, гидроксикислоталар) башлыса бер нисә асимметрик үҙәк бар. О.я.а.б. күп һанлы төркөмөн тәбиғи һәм синтетик түбән молекулалы биорегуляторҙар тәшкил итә. Башҡортостанда 20 б. 70‑се йй. алып Химия ин‑тында (ҡара: Органик химия институты) Г.А.Толстиков етәкс. тәбиғи О.я.а.б. — глицирризин кислотаһы, бетулин, углеводтар, терпеноидтар — бүлеп алыу һәм химик үҙгәртеүҙәр б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла (Л.Ә.Балтина, Р.М.Кондратенко, О.Б.Казакова). Простагландиндар, лейкотриендар, эпотилондар, элеутезидтар (Ф.А.Вәлиев, М.С.Мифтахов, А.Г.Толстиков), феромондар, ювеноидтар (Ғ.Й.Ишморатов, О.С.Куковинец, В.Н.Одиноков), пиретроидтар (Ф.З.Ғәлин), нуклеозидтар (И.Б.Абдрахманов, Ә.Ғ.Мостафин) синтезлау ысулдары эшләнгән. 1991 й. башлап М.С.Юнысов етәкс. үҫемлек сығышлы (РФ флораһы) О.я.а.б. өйрәнеү б‑са эштәр алып барыла. 1993 й. алып Нефтехимия һәм катализ институтында У.М. Джемилев һәм Одиноков етәкс. экдистероидтарҙы (И.В.Ғәләүетдинов, Р.Ғ.Савченко), гликозаминогликандарҙы (И.Ю.Понеделькина), токоферолдарҙы (А.Ю.Спивак) бүлеп алыу һәм үҙгәртеүҙәр б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла.
Әҙәб.: П о т а п о в В.М. Стереохимия. М., 1988; С о к о л о в В.И. Стереохимия оптически активных соединений: проблемы и перспективы //Известия Академии наук. Серия химическая. 2001. №8; И л и е л Э., В а й л е н С., Дойл М. Основы органической стереохимии. М., 2007.
В.Н.Одиноков
Тәрж. Ф.А.Ғималова


text:
- Подробности
- Просмотров: 246
УДМУРТ ФОЛЬКЛОРЫ. Башҡортостан Республикаһы удмурттары фольклорының жанрҙары күп төрлө. Күсеп килеү һәм ауылдар һалыныуы тарихына арналған тарихи риүәйәттәр һәм легендалар; тәбиғәт һәм ихата әруахтары т‑да бәйән иткән хөрәфәти хикәйәләр билдәле. Ҡорбан килтереү ваҡытында ҡорбан салыусы тарафынан башҡарылған доға‑куриськон дини инаныуҙарға бәйле. Әкиәттәр (выжыкыл), йомаҡтар (мадиськон), мәҡәлдәр (визькыл), әйтемдәр (лэчыткыл) күп төрлөлөгө м‑н айырыла. Муз. фольклор жанрҙары араһында йола йырҙары айырыла. У.ф. йыйыу 19 б. аҙ. башлана. 1894 й. фин лингвисы Ю.Вихманн тарафынан Бөрө өйәҙе Оло Ҡасаҡ а. (БР‑ҙың Ҡалтасы р‑ны) удмурттарынан фольклор текстары яҙып алына һәм “Удмурт телмәре өлгөләре” (“Образцы удмуртской речи”; 2‑се киҫәк) һәм “Һүҙлек менән Удмурт хрестоматияһы” (“Удмуртская хрестоматия со словарём”; икеһе лә — 1901, немец телендә) китаптарында баҫтырып сығарыла. 1885 й. шул уҡ өйәҙҙең Можға а. (БР‑ҙың Яңауыл р‑ны) венгр лингвисы Б.Мункачи тарафынан мәжүси доға һәм бер нисә йыр яҙып алына, улар һуңынан “Удмурттарҙың ауыҙ‑тел традицион халыҡ поэзияһы” (“Устная народная поэзия удмуртов”; 1887, венгр телендә) китабында баҫтырыла; уның тарафынан Беренсе донъя һуғышы йылдарында удмурт хәрби әсирҙәренән йыйып алынған фольклор текстары “Удмурт халыҡ йолалары һәм халыҡ поэзияһы” (“Удмуртские народные обычаи и народная поэзия”; 1952, немец телендә) йыйынтығына инә, улар араһында Өфө губернаһында тыуып үҫкәндәр ҙә була. Нотаға һалынған бер нисә йыр “Рәсәй хәрби әсирҙәре йырҙары” (“Песни российских военнопленных”) йыйынтығының 1‑се томына (1926, немец телендә) индерелә. М.И.Ильиндың “Вот йәштәренең яҙғы уйындары һәм әйлән‑бәйләндәре” (“Игры и хороводы вотской молодёжи весной”; 1915) мәҡәләһендә Бәләбәй өйәҙе Күпсәнәй а. (БР‑ҙың Йәрмәкәй р‑ны) удмурттарының әйлән‑бәйлән йырҙары өлгөләре бирелгән. 20—30‑сы йй. Удмурт соц. мәҙәниәт ҒТИ хеҙм‑рҙәре тарафынан Башҡортостан удмурттарына бер нисә фольклор‑лингв. экспедициялары ойошторола, йыйылған материалдар РФА Урал бүлексәһенең Удмурт тарих, тел һәм әҙәбиәт ин‑тының архивында һаҡлана (икеһе лә — Ижевск). 1974—75 йй. венгр ғалимдары Л.Викар һәм Г.Берецки удмурт йырҙары текстарын йыя, улар тарафынан “Удмурт халыҡ йырҙары”; (“Удмуртские народные песни” 1989, инглиз телендә) китабы баҫтырыла. Китапҡа Башҡортостан удмурттарының йыр фольклоры өлгөләре (ноталары м‑н) индерелгән; 70‑се йй. алып фольклор материалдарын йыйыуҙы Удмурт ун‑ты (Ижевск) студенттары ғәмәлгә ашыра. У.ф. йыйыуға һәм баҫтырып сығарыуға крайҙы өйрәнеүселәр Г.Д.Фаршатов һәм А.В.Гильмаев ҙур өлөш индерә, улар йыйған фольклор текстарының бер өлөшө архивтарҙа һаҡлана, ҡайһы берҙәре төрлө йыйынтыҡтарҙа нәшер ителә. Хәҙ. ваҡытта У.ф. йыйыу, баҫтырыу, өйрәнеү м‑н Р.Ш.Нәсибуллин һәм этнограф Т.Ғ.Миңлеәх- мәтова (Инсбрук ҡ. ун‑ты, Австрия) шөғөлләнә.
Р.Р.Садиҡов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
- Подробности
- Просмотров: 285
САҒАН (Acer), саған һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса__150 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда ҡара С. һәм интродуценттары: татар С. һәм Америка С. (ҡырағайлашҡан хәлдә осрай) үҫә. Бер һәм ике өйлө, яҡтылыҡ яратыусан, япраҡ ҡойоусы ағас (һирәгерәк ҡыуаҡ), 150—200 йылға тиклем үҫә. Сатыры йомро‑цилиндр формаһында, олон бейеклеге 2—40 м, диам. тиҫтәләгән см 1,5 м тиклем. Ҡара С. һәм татар С. ҡабығы көрән‑һоро, һуңыраҡ ҡара тиерлек төҫтә; Америка С. — нескә, һоро төҫтә, буй ярыҡтар м‑н; йәш үҫентеләре нескә, шыма, зәйтүн-йәшел, һуңыраҡ көрән төҫтә. Япрағы 5 айырсалы йәки ҡауырһын һымаҡ ҡатмарлы (татар С. — шыма), япраҡ ҡолаҡсындары юҡ, ҡапма‑ҡаршы урынлашҡан. Сәскәһе ваҡ, һарғылт‑йәшкелт, һирәгерәк аҡ төҫтә, ҡалҡан һымаҡ сәскәлектәргә йыйылған, ике енесле (Америка С. — айырым енесле). Майҙа япраҡ ярыуҙан алда йәки япраҡ ярған ваҡытта сәскә ата. Емеше — ҡушҡанат, ғәҙәттә 2 емешкә бүленә, уларҙың һәр береһенең ҙур ярылы ҡанаты бар; авг.— сент. өлгөрә. Ҡара С. киң япраҡлы, һирәгерәк шыршы йәки шыршы‑аҡ шыршы урмандарында үҫә, Башҡортостандың Урал алдында таралған; Татар С. һәм Америка С. парктар һәм баҡсаларҙа, баҫыу һаҡлау һыҙаттарында үҫтерелә. Декоратив, баллы үҫемлектәр. Составында витаминдар, органик к‑талар, флавоноидтар булған ҡара С. һәм татар С. халыҡ медицинаһында ҡулланыла. С. үҙағасын мебель, музыка ҡоралдары һ.б. эшләгәндә ҡулланалар.
Р.Х.Ғиниәтуллин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
2018 йылда мәктәп тамамлаусылар өсөн берҙәм дәүләт имтиханы теҙмәһе билдәле булды
ӨФӨ, 2017 йыл, 13 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
Рәсәйҙең Юстиция министрлығы илдең Мәғариф һәм фән министрлығының 2018 йылда берҙәм дәүләт имтиханын, дәүләт сығарылыш имтиханын һәм төп дәүләт имтиханын уҙғарыу теҙмәһен раҫлаған бойороғон теркәне, тип хәбәр итә ТАСС.
Бойороҡҡа ярашлы, киләһе йылда берҙәм дәүләт имтиханын ваҡытынан алда тапшырыу — 21 марттан 11 апрелгә тиклем, төп этап — 28 майҙан 2 июлгә ҡәҙәр һәм өҫтәмә этап 4-нән 15 сентябргә тиклем дауам итә. Берҙәм дәүләт имтиханын ваҡытынан алда биреү һәм төп этаптар география, информатика һәм МКТ буйынса һынауҙарҙан башлана. 9 класс уҡыусылары ла төп дәүләт имтиханын ваҡытынан алда (20 апрелдән 8 майға ҡәҙәр), төп (25 майҙан 29 июнгә тиклем) һәм өҫтәмә этапта (4-22 сентябрҙә) тапшыра ала.
2018 йылда рус теленән һәм математиканан насар билдә алған мәктәп тамамлаусыларға өҫтәмә осорҙа (4-15 сентябрҙә) үткәрелгән имтихандарҙа ҡатнашыу мөмкинлеге бирелә.
http://www.bashinform.ru/news/1091973-stalo-izvestno-raspisanie-ege-dlya-vypusknikov-v-2018-godu/


text: май вики-тексты гртерг Урыны, ваыты: ф, Цюрупа урамы,.00 Викидрес, Википедия яыу буйынса мли кнекмлр (конференц-зал, 405-се блм, 12 атлы тп йорта алы лабытнанги смирнов ятан инерг, вахтала «Пришли на учебу» тип йтерг).00 Викиосрашыу ( шулай. Йыла йома яау сараында атнашыусылар кберк булын ине. 2018 йыл 14 апрель, ф вики-тексты гртерг. Матди сыымдар 20 ме 600 ум тшкил итте. Елда айларны и салкыны - февраль (уртача 6,7 C). 2010 елны 8 февраль кненд тикшерелгн.Мск климаты Крсткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел Абсолют максимум, C 8,6 8,3 19,7 28,9 33,2 34,7 38,2 37,3 32,3 24,0 16,2 9,6 38,2 Уртача максимум, C 4 3,7 2,6 11,3 18,6 22,0 24,3 21,9 15,7 8,7 0,9. Совет азаы, Башорт Википедияы ирекмне. Юбилей айында йки бер ай алда яылан (тулыландырылан) мл блк тип анала. «Магнит» магазины, Лаки Дейз конфеты 222.00 ум Барыы 2439.10. Сыымдар Август вики-тексты гртерг Ереван, Дилижан, 26-29 сентябрь вики-тексты гртерг Форматы осрашыу, семинар Ойоштороусылар Викимедиа Фонды, к м Кнсыыш Европа илдре Википедиялары берлеге, рмнстан Викимедиа фонды Урыны Ереван, Дилижан, (ниндй урында икн кртерг) евросеть артемовский свердловская область Ваыты (кн / кндрен м башланыу ваытын кртерг) Программаы Алып барыусылар атнашыусылар. Бададта Ира коммунистар фирене генераль секретары Йософ Слмн Йософ (Фхед) м К азалары Зки Басем м Хсйен ш-Шабиби язалап лтерел. Риза ыуандыова ( гм ) 10:58, 6 сентябрь 2016 (UTC) Риза Ааша ( гм ) 18:30, 6 сентябрь 2016 (UTC) Риза Лйсн ( гм ) 15:22, 6 сентябрь 2016 (UTC) Викиосрашыу. Башорт Википедияы хакимы Рстм Нурыев «Рсй телдрендге Википедиялар» тигн трк тлде м секцияны алып бары. Р., Стрлетама алаыны "Ашаар"ижтимаи-сйси гзите хбрсее обаошова. Тньяк-Кнбатыш административ округ (8 районына блен).


text:
- Подробности
- Просмотров: 394
ЙӘРМӨХӘМӘТ ХАЖИЕВ (? — 3.6.1740), башҡорт ихтилалдары (1735—40) етәкселәренең береһе. Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорто. Шул уҡ улустың старшинаһы. 1739 й. көҙөндә Ҡараһаҡал, Мәндәр Ҡарабаев һәм Әләнйейәнғол Ҡотлоғужин м‑н берлектә яңы ихтилал ойоштороуға тотона. 1740 й. ғин. алып Себер даруғаһында Л.Я.Соймонов етәкс. хөкүмәт ғәскәрҙәренә һәм хөкүмәткә тоғро старшиналар отрядтарына ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. Тубыл й. буйында Я.С.Павлуцкий етәкс. хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы алышта һәләк була.
И.Ғ.Аҡманов
Тәрж. И.М.Аҡъюлов


text:
Сөғд батшалығы
Сөғд батшалығы (Согдиана, шулай уҡ Соғд; бор. грек. EoYδιavή; фарс. سغد Сөғд ; таж. Суғд ; үзб. So`g`d)) — Үҙәк Азияла боронғо тарихи өлкә, көнсығышта ике йылға - Амударъя һәм Һырдаръя - араһында Зарафшан үҙәне үҙәгендә урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта Үзбәкстан (унда элек Согдиананың үҙәге Сәмәрҡәнд ҡалаһы булған) һәм Тажикстан менән территориаль бүленгән.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Согд исеме беренсе тапҡыр Зороастризмдың изге китабы Авестала телгә алына. "Авеста" һүҙе "изге", "яныусы", "таҙа" тигән мәғәнәләргә эйә булған тип фаразлана. Беҙҙең эраға тиклем VIII быуатта бында дәүләттең баш ҡалаһы — Маракандаға (Сәмәрҡәнд) нигеҙ һалына. Һуңыраҡ Согд территорияһында башҡа ҡалалар барлыҡҡа килә, шул иҫәптән Акрополь.
Әһәмәниҙәр осоро[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең эраға тиклем 546-539 йылдарҙа Үҙәк Азияла кампания барышында Сөғд батшалығын Әһәмәниҙң Бөйөк хакимы Бөйөк Кир II яулай. Сөғд батшалығы топонимы Сугуда (Әһәмәниҙәр империяһы сатрапияһында) өлкәһе исеме булып ҡулланыла. Ул Бехистун ҡаяһында Бөйөк батша Дарий I тарафынан яҙып ҡалдырылған 19-сы яҙыу. Хәҙерге Тажикстан (Памирҙан тыш) һәм Үзбәкстан (Хәрәзмдән тыш) территорияларын биләгән. Сөғд батшалығы төньяҡта урынлашҡан. VI—IV быуаттар дауамында, Артаксеркс II идара иткәнгә тиклем, Сөғд боронғо фарсы Әһәмәниҙәр бойондороҡһоҙ дәүләтенә ҡараған. Парфия, Хәрәзм һәм Арейея менән бергә Сөғд уның 11-се сатрапияһына ингән. Сөғд халҡы һалымдың күбеһен көмөш менән түләгән, аҫыл таштар ташыған, фарсы батшаларын хәрби ғәскәрҙәр менән тәьмин иткән.
Эллинистик осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эллинистик осор Беҙҙең эраға тиклем 329-327 йылдарҙа Сөғд халҡы Спитамен (беҙҙең эраға тиклем 327 йылда үлтерелә) етәкселегендә Искәндәр Зөлҡәрнәйға ҡаршылыҡ күрһәтә. Иң мөһим ваҡиғаларҙың береһе булып Политамет (Зарафшан йылғаһы) янындағы киҫкен бәрелештәр була. Был бәрелештәрҙә ете йыллыҡ хәрби кампания тарихында грек-македония ғәскәрҙәре беренсе тапҡыр еңелә. Шуға ҡарамаҫтан,Сөғд ғәскәрҙәре ихтилалы баҫтырыла. Искәндәр Зөлҡәрнәй Сөғд батшалығы менән Бактрияны бер сатрапҡа берләштерә, уның башлығы итеп Филипп III Аристей ҡуйыла. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, Кирополде (Худжанд) Искәндәр Зөлҡәрнәй (Александр) Александрия Эсхатуға (Александрия Крайняя) үҙгәртә. Искәндәр Зөлҡәрнәй вафат булғандан һуң (беҙҙең эраға тиклем 323 йыл) ике йыл үткәс, Трипарадистаға килешеү буйынса Сөғд батшалығы Бактрия менән бергә Ария сатрапына ҡала. Беҙҙең эраға тиклем 305 йылда был биләмәләрҙе Селевкид батшалығы яулап ала. Беҙҙең эраға тиклем өсөнсө быуаттың яртыһында был сатрап Диодот тарафынан Грек-бактри батшалығына әйләндерелә. Был батшалыҡ беҙҙең эраға тиклем икенсе быуатҡа тиклем көн күрә, һуңыраҡ күсмә ҡәбиләләр (скифтар һәм юэчжиҙар) уны Хәрәзмгә буйһондора. Беҙҙең эраға тиклем беренсе быуаттарҙа Сөғд батшалығы Урта Азиянан алып Һиндостанға тиклем һуҙылған Кушан батшалығына инә.
Урта быуаттар башы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
IV—V быуаттар аҙағында Сөғд батшалығыны эфталиттар буйһондора, VI—VII быуаттарҙа иһә — төрки ҡағанлығы. Тоба Вэй идара иткән сорҙа ҡытай хронистары Сөғд батшалығыны һүрәтләп ҡалдырған (Сутэ 粟特). Сөғд батшалығыға хунналар баҫып инеп, кенәзде үлтереүе тураһында һөйләнелә (ҡасан һәм ниндәй хунналар икәне билдәле түгел). Дүртенсе кенәз Хуни (忽倪) була. Сөғд сауҙагәрҙәре Лянчжоуҙа һатыу иткән. Увэйҙы буйһондорғанда Тоба Вэй ғәскәрҙәре Сөғд сауҙагәрҙәрен ҡулға ала. Сөғд кенәзе уларҙы һатып алырға ризалаша, вэйҙар ҡаршы килмәй, тик сауҙагәрҙәрҙе азат иткәс, дипломатик мөнәсәбәттәр өҙөлә. Мөнәсәбәттәр власҡа 564 йылда Бэй Чжоу килгәс кенә ҡайтанан тергеҙелә. IV быуаттан VIII быуатҡа тиклем Сөғд территорияһында әллә күпме автоном кенәзлек булған (улар араһында иң дәрәжәлеһе - Сәмәрҡәнд кенәзлеге). Сөғд Көнсығыштың иҡтисади һәм мәҙәни тормошонда ҙур роль уйнаған. Сөғд сауҙагарҙәре ебәк менән һатыу итеүҙе үҙ ҡулынан ысҡындырмаған. Сөғд сауҙа һәм игенселек колониялары Монголиянан Ҡытайға һәм Мерваға тиклем төп каруан юлдарында һуҙылған булған. VII быуаттан алып VIII быуат уртаһына тиклем Сәмәрҡәнд Сөғд ында ихшид династияһы идара итә, Шишпир, Вархуман, Мастан-Навиан, Тархун, Гурек, Тургар уның билдәле хөкөмдарҙары булған.
Ғәрәп яулап алыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
651 йылда ғәрәптәр Фарсыстанда Сәсәниҙәр хакимлығын ҡолата, артабан Мәүерәннаһрға (Mā warā 'l-nahr, «заречье»), Амударья аръяғындағы Сөғд ерҙәренә ынтыла. Сөғд ийлылар оҙаҡ ҡаршы тора, ләкин VIII б. башында Сөғд ғәрәп Хәлифәлеге тарафынан яулап алына.
Сөғд хакимдарының һуңғыларынан береһе, Пенжикент хөкөмдары Деваштич баҫып алыусыларға ҡаршы баш күтәрә, ләкин еңелә. Уны 722 йылда, ҡалған ғәскәре менән Калаи-муг ҡәлғәһендә йәшеренгән көйө сая ҡаршылыҡ күрһәткән сағында, хөрәсән әмире Сәид әл-Харашиҙың яугирҙары алдап саҡырып сығара[1]. Артабан да регионда ғәрәп баҫҡынсыларына ҡаршы ихтилалдар булған (728—729 йылдарҙа), ә күп Сөғдиҙәр Ҡытайҙа ырыуҙашы Ан-Лушань ихтилалында ҡатнаша.
Зеравшан йылғаһы үҙәне үҙенең Сәмәрҡәнд Сөғд тигән боронғо исемен урта быуаттарға саҡлы һаҡлай. Сөғд составына шулай уҡ Бохара оазисы һәм Ҡашҡадаръя ингән.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Деталь копии живописи послов из Афрасиаба, Самарканд, показывающая мужчин на верблюде, 7-ое столетие нашей эры
Китайская фарфоровая статуэтка династии Тан согдийского купца, едущего на бактриане
Согдийцы, изображенные на китайском согдийском саркофаге династии Северной Ци (550-577 гг. н. э.)
Согдийское позолоченное серебряное блюдо с изображением тигра с явным влиянием персидского сасанидского искусства и серебряными украшениями VII-VIII вв.
Голова фигурки из Шёлкового пути, вероятно согдиец, китайская династия Суй (581–618), Музей Чернуски, Париж
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гафуров Б.Г. Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история — Душанбе: Ирфон, 1989. — 371+379 б.
- Ильясов Явдат Хасанович. Согдиана — Москва: Издательский дом: Вече, 2009. — 200+380 б.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Согдийские тексты с горы Муг. Чтение, перевод, комментарий. Выпуск II. Юридические документы и письма. Чтение, перевод и комментарии В. А. Лившица. М., 1962.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Три согдийских документа с горы Муг // Проблемы востоковедения, № 1. 1959. сайт «Восточная литература». Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 13 февраля 2011 тикшерелгән.
- Три письма с горы Муг // Проблемы востоковедения, № 6. 1960. сайт «Восточная литература». Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 13 февраля 2011 тикшерелгән.
- О интерпретации некоторых документов с горы Муг и местной топонимике // Вестник МГУ. Серия VIII. История. № 3, 1992. сайт «Восточная литература». Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 13 февраля 2011 тикшерелгән.
- http://www.Электронная библиотека RoyalLib.com/все книги Явдата Хасановича Ильясова:Стрела и солнце, 1964; Заклинание змей. Тропа гнева, 1974; Башня молчания, 1986; Согдиана, 2009 и т.д.


text:
Executive Business Private Jet Air Charter Sioux Falls, Rapid City, South Dakota Plane Rental Company call me 877-647-9100 рейс өсөн һеҙҙең бизнес аяҡ районы өсөн буш., Ғәҙәттән тыш, Шәхси самолеты менән урынлаштырылған йорт хайуандары ләззәт татыу? Булһын һеҙгә еңел һәм тиҙ ярҙам самолеты тәғәйенләнешендәге иң яҡшы компанияһы түбәндәге пункттар тиклем бара!
Бизнес өсөн-рейс, шәхси хеҙмәт шарттарын тәьмин уставы, бында хеҙмәткәрҙең эшлекле осрашыу үткәрҙе тәнәфестәр булып ала, сәйәхәттәр өсөн ҙур өлөшөн үҙ ваҡытында үткәреү. Һеҙ аласаһы һеҙ йыш ҡына рейстарҙы аэропорт килтергән һәм һеҙҙән алам һеҙҙе тәғәйенләнгән бер пункттарға яҡын йортҡа һыу яҡын., һеҙҙе сәйәхәткә барыу өсөн ер өҫтө ваҡытын ҡыҫҡартыу талап итә.
Беҙ Тәҡдим Иткән Хеҙмәттәр Исемлегендә
Шәхси Ауыр Чартер Рейсы Самолеты
Исегездә тотоғоз, ваҡыты, комфорт, ҡайһы бер кеше һүҙ уйлап һәм уңайлы булырға мөмкин, ҡасан, уларға, тип уйлайым шәхси самолетты ҡуртымға
Ваҡыт үткәнен көтөргә була мөмкин эштәр, шәхси самолетты ҡуртымға чартер рейстары әгәр һеҙгә көньяҡ Дакота. Улар ваҡытты көтөп самаһы тәшкил итә. 4 өсөн 6 минут. Һеҙ үҙегеҙ рейстар башланып, шкафҡа ҡасам оҙон сиратта теркәлгән багаж, билет, хәүефһеҙлек һәм самолетты ултыртҡан..
Һеҙгә ризыҡ төрө күрһәтелә, улар һеҙҙе көтә, ликер бренд теләйем һеҙгә, дуҫтар күп һәм өләсәй һәм һезгә телем, сөнки ул үҙе менән ала. Был һеҙҙең бөтә талаптарға ярашлы булыуы бурса.
Буш һеҙ табан аласыз, интернет-аяҡ йәки Көньяҡ Дакота зона-был термин, бер яҡтан кире рейс самолеттары өсөн авиация сәнәғәтендә ҡулланылған шәхси заказдар ғына буш..
Өҫтәмә мәғлүмәт алыу өсөн түбән ҡала көньяҡ дакота н чартер самолеты яҡын шәхси тикшерелде..
Беҙ реактив аэропорты исемлегендә дәүләт һәм шәхси хеҙмәт итә СУ-Фолс, Rapid City, Службе сд районы һеҙҙең менән йәнәш сифаты аэрокосмос авиация осоу аппараты.


text:
Ҡалып:Ҡыҙыҡ мәғлүмәт
Перейти к навигации Перейти к поиску
- Ғәрәп сәйәхәтсеһе әл-Гарнати бер нисә тапҡыр Волга буйы Болғарында була һәм 1135—1136 йылдарҙа «Тәуарихи Болғарийа» әҫәренең авторы Яҡуп ибн Ноғман менән осрашҡан.
- Ғәли Соҡорой ирәкте (ҡара табын) башҡорттары шәжәрәһен яҙып ҡалдыра, бында Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуында ҡатнашҡан Иҫән хандың өс тапҡыр батша Иван Грозныйға барыуы тураһында телгә алына.
- Бынан 100 йыл элек 1918 йылдың сентябрендә генерал Хажиәхмәт Ишбулатов командалағында Башҡорт айырым корпусы булдырыла, уның составында 1-се Башҡорт уҡсылар дивизияһы, 1-се Башҡорт уҡсылар дивизияһы, Әмир Ҡарамышев исемендәге 1-се Башҡорт кавалерия полктары инә.
- 1918 йылдың 8—23 сентябрендә Өфөлә Дәүләт Кәңәшмәһе була, бында Башҡорт Хөкүмәте делегацияһы Өфө директорияһы исеме аҫтында билдәле булған Бөтә Рәсәй ваҡытлы хөкүмәтен булдырыуҙа ҡатнаша.
- 2000 йылда Минск ҡалаһында бәрәңгегә һәйкәл асыла, ә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы 2008 йылды халыҡ-ара бәрәңге йылы тип иғлан иткән.
- Майҙанының 90 проценты урман менән ҡапланған «Еҙем тәбиғи паркы» биләмәләрендә 68 мәмерйә, шул иҫәптән Киндерле, Октябрь һәм башҡалар бар.
- Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһында Кавказ тауҙарының Чегем тарлауығындағы балҡар шағиры Ҡайсын Кулиев исемендәге түбә эргәһендәге түбәгә башҡорт шағиры Мостай Кәримдең исеме бирелгән.


text:
1924 йыл. Илдә Бөтә Союз дәүләт радио тапшырыуҙары башлана.
1927 йылдың 7 ноябрендә Башҡортостандың төрлө мөйөштәрендә: майҙандарҙа, клубтарҙа һәм китапханаларҙа репродукторҙарҙан башҡорт һәм рус телдәрендә «Алло - алло! Өфө һөйләй!» тигән һүҙҙәр яңғырай. Был Өфө радиостанцияһын асыу көнө була. Шулай итеп, республика ҡалаларында һәм ауылдарында Өфөнән радиотапшырыуҙар тыңлау мөмкинлеге барлыҡҡа килә. Тәүге башҡорт радиотапшырыуҙар станцияһы 8 айға яҡын һынау үтә.
1928 йылдың 1 авгусынан Башҡорт АССР-ында радиотапшырыуҙар даими сыға башлай. Был көн Башҡортостан радиоһының тыуған көнө булып иҫәпләнә.
1 август 1928 йыл. Башҡорт АССР-ында даими радиотапшырыуҙар эфирға сыға башлай.
20 апрель 1931 йыл. СССР-ҙа тәүге һынау телевизион тапшырыу сыға.
1 март 1959 йыл. Башҡортостан телевидение студияһының даими тапшырыуҙары башлана.
1992 йыл. Тура эфирҙа тамашасылар ҡатнашлығында тәүге ток-шоу барлыҡҡа килә.
2001 йыл. Декабрҙә БР Президенты М.Ғ. Рәхимовтың «Башҡортостан юлдаш телекоммуникациялары» ААЙ ойоштороу тураһында» Указын тормошҡа ашырыу маҡсатында Башҡортостан Республикаһы «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы булдырыла.
26 август 2002 йыл. «БЮТ» республика юлдаш телевидение каналы тәүлегенә 18 сәғәт күрһәтә башлай.
2011 йыл. БЮТ яңы программалары, концепцияһы һәм алып барыусылары булған Башҡортостан юлдаш телевидениеһы тип үҙгәртелә.
Бөгөн Башҡортостан юлдаш телевидениеһы:
- төрлө жанрҙағы һәм йүнәлештәге 50-нән ашыу тапшырыу (сәйәсәт, иҡтисад, мәҙәниәт һәм сәнғәт, социаль өлкә, күңел асыу һәм интерактив проекттар һ.б.);
– кино күрһәтеү - Башҡортостан юлдаш телевидениеһы видеотекаһында меңдән ашыу совет киноһы классикаһынан алып донъя кимәлендәге яңы фильмдарға тиклем барыһы ла бар. Башҡортостан юлдаш телевидениеһының 4.5 миллион тамашасыһы араһында Башҡортостанда йәшәүселәр генә түгел, шулай уҡ Татарстан Республикаһы, Свердловск, Силәбе, Ырымбур өлкәһе халҡы ла бар. Республика төп телеканалының юлдаш сигналы таралыу зонаһына Рәсәйҙең Европа өлөшө, Көнсығыш Европа, Скандинавия, Яҡын Көнсығыш, Кавказ, Кавказ аръяғы һәм Урта Азия төбәктәре инә. Республика халҡын Башҡортостан юлдаш телевидениеһын ҡарауға йәлеп итеү маҡсатында Башҡортостан ауылдарында 1Вт - 5кВт ҡеүәтле 4000-дән ашыу телевизион ретранслятор төҙөлгән һәм файҙаланыуға тапшырылған.
Башҡортостан юлдаш телевидениеһы – дәүләт каналы. Профессионаллек, күп яҡлылыҡ һәм объективлыҡ унда – төп талаптар. Тапшырыуҙар күп булыуға ҡарамаҫтан, улар юғары сифатлы итеп эшләнә. Фәнни-техник прогресс электрон киң элемтә саралары өлкәһенә ҙур яңылыҡтар индерҙе. Был «Башҡортостан» телерадиокомпанияһынан тулыһынса тиерлек техник яңыртыу талап итте. Бөгөн телекомпанияла 30 телевизион журналист комплексы (ТЖК ), 28 видеомонтаж аппараты (АМВ), 4 аппарат-студия блогы (АСБ), 2 күсмә телевизион станция (ПТС), Ғly Way, интерактив тауыш биреү системаһы эшләй. Шулай уҡ аппарат-студия комплексы сафҡа индерелде. «Sachtler» немец компанияһы вәкилдәре фекеренсә, АСК студияһында ҡуйылған заманса программалаусы яҡтыртыу системаһы үҙенең техник характеристикаһы һәм мөмкинлектәре буйынса бик үҙенсәлекле. Аппарат-студия блогына донъя стандарттары кимәлендә информацион тапшырыуҙар эшләү мөмкинлеге биргән яңы цифрлы ҡорамалдар һатып алып ҡуйылды.
«Салауат Юлаев» хоккей клубы матчтарының тура трансляцияһы – республика телевидениеһындағы иң популяр һәм рейтинглы тапшырыуҙарҙың береһе. Өфө командаһы Рәсәй чемпионатындағы лидер командалар араһында. «Салауат Юлаев» уйындарын йөҙҙәрсә мең көйәрмән ҡарай. Үҙ майҙанындағы һәр матч Башҡортостан юлдаш телевидениеһы тарафынан тура эфирҙа күрһәтелә. TNS Gallup Media мәғлүмәттәре буйынса, ошо телетрансляциялар рейтингы рекорд күрһәткестәр бирә һәм популяр федераль телетапшырыуҙар рейтингыһын уҙып китә, был һәр өсөнсө телетамашасы хоккей ҡарай тигән һүҙ.
Башҡортостан юлдаш телевидениеһы даими рәүештә бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара телевизион конкурстарҙа һәм фестивалдәрҙә ҡатнаша. «Белое крыло», «Вся Россия», «Серебряный лучник», «Золотой бубен», «Щит России», «Детский экран» конкурстары һәм фестивалдәре дипломдары, премиялары – был телеканал наградаларының тулы исемлеге түгел әле. «Распахнись, душа!» тапшырыуы халыҡ-ара телевизион конкурсында Берләшкән илдәрҙең иң яҡшы тапшырыуы тип танылды. Халыҡ йырсыһы Абдулла Солтанов хаҡында «Свет во тьме» фильмы «Злата Прага» (Чехия) халыҡ-ара телевизион фестивалендә Дагмар һәм Вацлав Гавел Фондының махсус призы менән билдәләнде. Шул уҡ фильм – Болгар милли телевидениеһының махсус призына лайыҡ булыусы, Евразия телефорумы лауреаты. Монте-Карлола (Франция) үткән халыҡ-ара телевизион фестивалдә «Свет во тьме» фильмы жюри тарафынан билдәләнеп, фестиваль видеотекаһына индерелде. «Построим дом для Нины Николаевны», «Действующие лица», «Сокращая расстояния» проекттарына Евразия телеакадемияһы премиялары тапшырылды. «Курай-танец» музыкаль фильмы «Разум XXI век» халыҡ-ара телефестивалендә махсус приз алды - ул иң матур фильм тип табылды. «Солдаты Победы» циклы – «Патриоты России» бөтә Рәсәй конкурсы еңеүсеһе. «Планета Сумган» реалити-шоуы -«Золотая гагара» халыҡ-ара премияһына лайыҡ булыусы. Телеканалдың өс тапшырыуы – «Дело №» журналист тикшереүе, «Лучшие городские дворы» реалити-шоуы һәм балалар өсөн «Косуля» әкиәт-фильмы иң абруйлы ТЭФИ-регион бөтә Рәсәй телевизион премияһы лауреаты.
Хәҙерге көндә республикала «Спутник ҒM» һәм «Юлдаш» мәғлүмәт-музыкаль каналы эшләй. «Юлдаш» радиоһы – реаль ваҡыт режимында алыҫ араларға мәғлүмәт тапшырыу мөмкинлеге ул. «Юлдаш» (башҡорт һәм татар телдәрендә) һәм «Спутник ҒM» (рус телендә) мәғлүмәт-музыкаль каналдары 2000 йылдың 25 сентябрендә ойошторолдо. Улар Башҡортостан ТРК-ның структур бүлектәре булып тора. Республикала, күрше төбәктәрҙең күп өлөшөндә тәүлек әйләнәһенә эшләй. Каналдарҙың маҡсаты - дөйөм кешелек ҡиммәттәрен пропагандалау һәм тыңлаусылар өсөн ыңғай эмоциональ мөхит тыуҙырыу. Эфирҙағы музыка һәм мәғлүмәттең нисбәте 70:30 процент. Тапшырыуҙарҙың тематикаһы төрлө: ҒM-форматында сәйәси һәм иҡтисади яңылыҡтар, йәштәр, әҙәби-нәфис, мәҙәни-күңел асыу проекттары.
«Спутник ҒM» радиостанцияһы «Радиомания» милли премияһына лайыҡ булды. Алып барыусы Элла Курильская «Иң яҡшы информацион тапшырыу алып барыусыһы» номинацияһы еңеүсеһе. «Тормош һыҙығы» тапшырыуы Волга буйы федераль округында наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешенә һәм наркотиктарға ҡаршы пропаганда эшен иң яҡшы яҡтыртыусы киң мәғлүмәт саралары конкурсында еңеү яуланы. «Батискаф» тапшырыуын алып барыусы Галина Пчелина электрон мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренең II Бөтә Рәсәй конкурсында «Грамоталы күҙәтеүсе» номинацияһы лауреаты һәм «Тамашасылар һөйөүе» номинацияһы еңеүсеһе булды.


text:
Һанлы рәт
Һандар рәте — һандар эҙмә-эҙлелеге, өлөшләтә суммалар (рәттәр) эҙмә-эҙлелеге тип аталған икенсе эҙмә-эҙлелек менән бергә ҡарала.
Ике төрҙәге һандар рәте ҡарала:
- математик анализда өйрәнелгән ысын һандар рәте;
- комплекслы анализда өйрәнелгән комплекслы һандар рәте.
Һандар рәтен өйрәнеүҙең төп мәсьәләһе — һандар рәтенең ҡушылыусанлығы.
Һандар рәте һандарға яғынайыу системаһы сифатында ҡулланылалар.
Рәт төшөнсәһенең дөйөмләштерелгән төшөнсәһе - икеләтә рәт төшөнсәһе.
Билдәләмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
— һандар эҙмә-эҙлелеге булһын, ти; был эҙмә-эҙлелек менән бер рәттән, һәр элементы күренешендәге өлөшләтә сумма тип аталған, бирелгән эҙмә-эҙлелектең тәүге k элементының суммаһы булған эҙмә-эҙлелекте ҡарайыҡ: . Ошо ике эҙмә-эҙлелек берләшмәһе рәт тип атала. Рәтте тамғалау өсөн символы ҡулланыла, сөнки бында рәттең тәүге элементтар эҙмә-эҙлелеге лә, сумманы табыу ҡағиҙәһе лә күрһәтелгән. Ошоға ярашлы һандар рәтенең ҡушылыусанлығы тураһында һүҙ алып барыла:
- Әгәр һандар рәтенең өлөшләтә суммалар эҙмә-эҙлелеге ҡушылһа, һандар рәте ҡушыла;
- Әгәр һандар рәтенең өлөшләтә суммалар эҙмә-эҙлелеге таралһа, һандар рәте тарала;
- Әгәр рәттең быуындарының модулдәре рәте ҡушылһа, һандар рәте абсолют ҡушыла.
Әгәр һандар рәте ҡушылһа, уның өлөшләтә суммалары эҙмә-эҙлелегенең сиге рәттең суммаһы тип атала:
Рәттәр өҫтөндә ғәмәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡушылыусан һәм рәттәре бирелһен, ти. Ул саҡта:
- Уларҙың суммаһы тип рәте атала.
- Коши буйынса уларҙың ҡабатландығы тип , где рәте атала.
Әгәр ике рәт тә ҡушылһа, уларҙың суммаһы ла ҡушыла. Әгәр ике рәт тә абсолют ҡушылһа, уларҙың суммаһы ла абсолют ҡушыла. Әгәр рәттәрҙең береһе булһа ла абсолют ҡушылһа, уларҙың ҡабатландығы ҡушыла.
Абсолют ҡушылыусанлыҡ критерийы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ысын һандар рәте абсолют ҡушыла шул саҡта һәм тик шул саҡта ғына, әгәр ике рәт тә: уның ыңғай быуындарының рәте һәм тиҫкәре быуындарының рәте ҡушылһа.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- В. А. Зорич Глава III. Предел. § 1. Предел последовательности // Математический анализ, часть I — М.: Наука, 1981. — Б. 104—114. — 544 б.
- Ю. С. Богданов — «Лекции по математическому анализу» — Часть 2 — Минск — Издательство БГУ им. В. И. Ленина — 1978.


text:
Мин шәхсән көй сығарған кешеләргә һоҡланам, вәт, бирһә бирә бит Хоҙай талантты! Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында тыуып үҫкән Иҙел Нурғәлин дә үҙе ижад иткән йырҙарын башҡарып, халыҡ һөйөүен яулай. Төрлө кимәлдәге йәш музыканттар конкурстары лауреаты ла ул. Бөгөн уның тураһында күберәк белергә теләп, бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.
– Иҙел, һин сәнғәт донъяһына баяның менән килеп индең. Әле лә унан бер ҙә айырылмайһың, хатта клиптарыңда ла уны күтәргән килеш бейейһең. Сәхнәгә тәүге аҙымдарың тураһында һөйлә әле.
– Сәнғәт училищеһында йыр буйынса белем алырға теләгәйнем. Әммә үҙебеҙҙең ауылдағы музыка мәктәбе директоры Камил Шәриф улы Иҫәнғәлин, һәләтең бар икән, былай ҙа йырларһың, ә нотаны яҡшы белгән музыкант булыу һиңә киләсәктә бик кәрәк буласаҡ, тип баян синыфына өгөтләне. Хәҙер йырҙар ижад итә, концерттар менән сығыш яһай башлағас, ысынлап та, дөрөҫ әйткән, тип уйлайым. IX синыфты тамамлағас, Өфө сәнғәт училищеһында баян буйынса белем алыуымды дауам иттем. Уны бөткәс, сәнғәт академияһында ошо йүнәлештә уҡып сыҡтым. Уҡытыусыларым Айҙар Әхмәтйәнов, Миңләхмәт Ғәйнетдинов, Фирҙүс Шәрәфуллиндарға ла рәхмәтлемен.
– Бәләкәйҙән йырлағанһыңдыр әле?
– Эйе, шулай булды. Атай-әсәйем дә – матур тауышлы, сәнғәтте аңлаған кешеләр. Уларҙан күскәндер инде һәләт. Бәләкәй сағымда өлкәндәр ултырғысҡа баҫтырып ҡуя ла йырлата торғайны, шунан аҡса бирәләр. Ул ваҡытта аҡсаны йәшел, ҡыҙыл тип, төҫө буйынса ғына айырам. Берәйһе минән үтескә алып тороп, кире ҡайтарғанда шул уҡ сумманы вағыраҡ аҡсалар менән бирергә уйлаһа, минеке йәшел ине, тип әрләшә инем. Бик шуҡ булдым. Мәктәптә уҡыған йылдарҙа район конкурстарында, концерттарҙа күп сығыш яһарға тура килде. Спорт менән дә ныҡлап шөғөлләндем. Еңел атлетика, көрәш буйынса район ярыштарында ҡатнаштыҡ. Ҡайһы берҙә спорт һәм сәнғәт саралары бер ваҡытҡа тура килһә, ҡайһыһына барырға белмәй өҙгөләнгән мәлдәр ҙә булды инде.
– Ә тәүге йырыңды ҡасан яҙҙың? Нисегерәк килеп сыҡты ул?
– Студент саҡ. Сәнғәт училищеһының дөйөм ятағында баян тотоп, моңланып ултырам. Һағыныуҙандыр ҙа инде. Тыуған яҡты, атай-әсәйҙе юҡһынғанмындыр. Махсус йыр яҙам, тип ултырып ижад итеп булмай, илһамланып, үҙенән-үҙе моң тыуа. Һәр нәмәнең үҙ ваҡыты бар. Шулай ятаҡ бүлмәһендә тыуҙы ул тәүге «Рәхмәт» тигән йыр. Уның менән «Гәлсәр һандуғас» телевизион йыр конкурсында ҡатнаштым, йырсы булараҡ, ҙур сәхнәгә аяҡ баҫыуым шул булды. Ә былай 2008 йылдан Фидан Ғафаров, «Каруанһарай» студияһы концерттарында баянда уйнап йөрөнөм.
– Һин күберәк үҙеңдең йырҙарыңды башҡараһыңмы?
– Эйе, мине автор-башҡарыусы, тиһәң дә була. Сөнки йырҙар үҙемдең мөмкинлегемде, булмышымды күҙ уңында тотоп ижад ителә. Күңел торошона тура килһә, бүтән композиторҙарҙың әҫәрҙәрен дә алам.
– Халыҡта артистар тураһында, бынау һаман эшкә урынлашмай, йырлап тик йөрөй, тигән мәҙәк көләмәс йөрөй. Ә ысынында иһә бөгөнгө сәнғәт кешеләренә ныҡ ҡына көс түгергә тура килә, шулай бит?
– Эйе, ситтән ҡарағанда шулай еңел кеүек күренәлер инде. Сәхнә халҡына күп эшләү, тырышлыҡ талап ителә. Сәнғәт кешеләре тормошонда режим тигән төшөнсә лә юҡ бит ул. Көн дә репетициялар, кис концерт, спектаклдәр… Буш ваҡытта ла ижадтан айырылмайһың. Әммә яратҡан шөғөл ял ғына, тип әйтер инем.
– Киләсәген сәнғәт менән бәйләргә теләгән балаларға ниндәй кәңәштәрең булыр?
– Уңыш сере 1 процент һәләт һәм 99 процент хеҙмәттән тора, тиҙәр бит. Киләсәгеңде нисек күҙ алдына килтерәһең, шуға ынтылырға, һәләтеңде үҫтереү өҫтөндә эшләргә кәрәк. Эшеңде яратып башҡарһаң, хеҙмәтеңдең һөҙөмтәһе лә һәйбәт була, был үҙен аҡлай, килем дә килтерә.
– Әйткәндәй, насар ғәҙәттәргә ҡарашың нисек?
– Тәмәке менән шаярып алдым. Ҡыҙыҡ өсөн тартып ҡына ҡарағайным, күҙемде асып ебәрһәм, арыу уҡ ваҡыт үткән. Берҙән, кеҫәнән аҡсаны һура, икенсенән, һәр ваҡыт насар еҫ сығып йөрөй. Үҙ-үҙемә, тәк, былай булмай, туҡта, тинем дә бер ҡыйынлыҡһыҙ ташланым да ҡуйҙым. Хәҙер тәмәкене тотоп ҡарағаным да юҡ. Ташлай алмайым, тиеүселәргә аптырайым.
– Ҡыҙҙар өсөн дә мәғлүмәт бирәйек әле: өйләнгәнһеңме?
– Эйе, буласаҡ кәләшем менән алты йыл дуҫлашып йөрөгәйнек. 25 йәшемә ҙур бүләк булып, улым тыуҙы. Хәҙер уға – 3 йәш.
– Яңы ғына республика райондары буйлап үҙеңдең ижадташ дуҫтарың менән гастролдә йөрөп ҡайттың. Әле ниндәй пландар менән йәшәйһең?
– 17 февралдә Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында «Беҙ – ауылдың шәп егеттәре» тигән концерт программаһы менән сығыш яһаясаҡбыҙ. Унда дуҫтарым Юнир Һағынбаев, Фәриҙә Ғаззалова, Айрат Зиннәтов, Гөлфиә Хәмитова, Әлиә Әбдрәшитовалар ҡатнаша. Тәүге өлөшө театрлаштырылған тамаша буласаҡ. Икенсеһендә – концерт. Ауыл темаһына арнала. Әле шуға әҙерләнәбеҙ. Килегеҙ, бик күңелле буласаҡ.
– «Беҙ – ауылдың шәп егеттәре» тигән йырың халыҡҡа бик оҡшаны. Уны «Сулпылар» конкурсында йырлап, Нур Собханғолов исемле егет Гран-при алды. Ишеткәнһеңдер, моғайын…
– Ысынлап та, күптәрҙең күңеленә ятты шул был йыр. Төрлө район конкурстарында башҡарырға теләп, һораусылар күп. Йырлаһындар әйҙә, быға ҡыуанам ғына.
– Иҙел, һиңә ихлас яуаптарың өсөн бөтә уҡыусыларыбыҙ исеменән ҙур рәхмәт! Киләсәктә лә шулай дәртле, хисле йырҙарың менән халҡыбыҙҙы дәртләндереп, моңландырып йәшәүеңде теләйбеҙ.
Эльвира ӘСӘҘУЛЛИНА әңгәмәләште.


text:
Ҡәҙерле дуҫтар! 1 февралдән 2018 йылдың икенсе ярты йыллығына гәзит-журналдарға ваҡытынан алда яҙылыу башланды. Ул 31 мартҡа тиклем дауам итәсәк. «Йәншишмә»гә бер айға яҙылыу хаҡы – 77 һум 29 тин, ярты йылға – 463 һум 74 тин. Индексы – П2765.
Дуҫтар, «Йәншишмә»нең быйылғы тәүге һанын күргәс: «Ғәбиҙулла Зарипов исемендәге премия быйыл бер кемгә лә бирелмәйме икән ни?» – тип аптырап та ҡалғанһығыҙҙыр әле. Ә беҙ үҙебеҙсә сюрприз яһарға булдыҡ.
2018 йыл республикабыҙҙа Ғаилә йылы тип иғлан ителде. Ғаилә – киләсәктең иң ышаныслы нигеҙе. Ул – беҙҙең бәләкәй генә дәүләтебеҙ, өйөбөҙ, атай-әсәйебеҙ, олатай-өләсәйҙәребеҙ. Атай, әсәй – ғаиләнең тотҡаһы, ә балалар – көҙгөһө. Тотҡа ҡупмаһын, көҙгө ватылмаһын өсөн бер-беребеҙҙе һаҡлап, яҡлап, хөрмәт итеп йәшәргә тейешбеҙ.
Ураҙҙы тирә-яҡтан тауҙар, урмандар уратып алған. Улар ауылыбыҙҙы һаҡлап ултырған кеүек. Өфөнән ҡайтҡанда тәүгеләрҙән булып ҡаршы алыусы тауҙарыбыҙҙың береһе Мышағыр тип атала. Уның тәүге исеме – Мешәҡыр. «Мешәле ҡыр» – бәләкәй ҡарағайлы һырт булған өсөн шулай исемләнгән. Был тау яңғыҙ түгел, ә Шамов һаҙлығынан Ҡотой ауылына тиклем һуҙылған тауҙар теҙмәһенең бер өлөшө генә. Уның мышар …
Continue reading ‘Мышағыр тауы’ »
Оҙаҡламай мәктәптәрҙән вундеркинд балалар сығыр инде. Ниндәй генә фәндәр уҡытмайҙар! Инде бына Рәсәй мәктәптәрендә психология дәресен дә индермәкселәр. Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, өсөнсөнән ун беренсе синыфҡа тиклем дәреслектәр әҙер ҙә инде. Һорау, яуаптары менән эш дәфтәрҙәре лә бар.
Башҡортостан депутаттары яңы ҡанун сығарҙы. Хәҙер балиғ булмағандар эштәре буйынса комиссия талаптарын үтәмәгән өсөн штраф түләтә башлаясаҡтар. Һүҙ үҫмерҙәр һәм балалар араһында тәртип боҙоуҙарҙы иҫкәртеүҙең мөһимлеге тураһында бара.
Баш ҡаланың 82-се гимназия уҡыусыһы Яна Мәжитова «Минең хыялымдағы цирк» тигән Бөтә Рәсәй балалар конкурсының еңеүсеһе булған. Ул картинаһында билдәле клоун, актёр Юрий Никулинды цирк фонында төшөргән. Ҡыҙ үҙ тиңдәштәре араһында еңеп кенә ҡалмаған, тамашасылар һөйөүен дә яулаған.
2018 йыл – Рәсәйҙә Ирекмәндәр йылы тип иғлан ителде. Бынан тыш, ил етәксеһе Владимир Путин былтыр 5 декабрҙе Ирекмәндәр көнө тип билдәләү тураһында белдерҙе.
Йәрмәкәй районының Яңы Турай ауылында була был хәл. Ошо йылдың ғинуар айында II синыфта уҡыусы ике малай тюбингта шыуырға юллана. Йылға янынан үткәндә Өфөнән килеүсе берәүһе боҙға төшөп, аяғы менән тибеп ҡарай. Ныҡлы ғына һымаҡ күренә, баҫһаң, күтәрерлек кеүек. Әммә боҙ ҡапыл ярылып, малай һалҡын һыуға төшөп китә. Үҙе ҡысҡыра һәм бата башлай. Әлдә икенсеһе …
Continue reading ‘Ҡотҡарыусы булырға теләй’ »
Рэп стилендәге йырҙарҙы яратаһығыҙмы, дуҫтар? Уны үҙ итеү генә түгел, бәлки, йырлаусылар ҙа барҙыр арағыҙҙа. Бына тап шундайҙар өсөн Өфө ҡалаһы хакимиәте, Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы, «ДарМан студио» продюссерлыҡ үҙәге башҡорт телендә рэп башҡарыусыларҙың «Bash School Rap» тип аталған республика музыкаль конкурсын иғлан итә. Уның мәғлүмәти партнёрҙары – «Йәншишмә» гәзите, «Аманат», «Шоңҡар» журналдары, …
Continue reading ‘Иң шәп рэп йырсыһы кем икән?’ »


text:
Йәмғиәт
Батыр яҡташыбыҙға бүләк
Рәсәй геройы генерал-полковник Анатолий Романовҡа Бәләбәй ҡалаһының почетлы гражданины исеме бирелде. Йәмәғәтселек иғтибарына уның хөрмәтенә баҫылған китап тәҡдим ителде. Тема дауамы беҙҙең сайтта.
Башҡортостандың йәмәғәт палатаһы сираттағы ултырышҡа йыйылды
Унда ҡатнашыусылар халыҡ-ара "Өфө" аэропортына исем биреү мәсьәләһен ҡараны. Исемлектә тиҫтәнән ашыу шәхес. "Өфө" халыҡ-ара аэропорты генераль директоры үҙ сығышында һайланасаҡ шәхестең бөтә донъяға билдәле кеше булырға тейешлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Өфөнөң 13-сө холоҡ төҙәтеү колонияһында ит консервалау цехы асылды
Дәүләт-шәхси партнерлыҡ нигеҙендә булдырылған производство айына 110 тонна продукция сығарыу ҡеүәтенә эйә. Ассортимент та бай, быҡтырылған иттән тыш, һыйыр ите ҡушылған ҡарабойҙай, дөгө бутҡалары ла консервалана. Хөкөм итеүселәрҙең хеҙмәт урындары менән тәьмин ителеүе хаҡында беҙҙең сайтта уҡығыҙ.
Урал энергетикаһы
Өфөлә ошондай исем аҫтында илдең иң ҙур энергетика форумдарының береһе үтә. Энергетика форумы 23 октябрҙә башлана һәм дүрт көн буйы дауам итә. Уның сиктәрендә пленар ултырыш, күргәҙмә, төрлө түңәрәк өҫтәлдәр, секциялар ойоштороу ҡаралған.
Республикала тәүге тапҡыр "Башҡорт килене" этнотуры ойошторолдо
Гүзәл Хәйбуллина менән Алина Иманғолова башланғысында сара уҙған ял көндәрендә Ишембай һәм Мәләүез райондарында үтте. Этнотурҙа ҡатнашыусы ҡыҙҙар халҡыбыҙҙың мәҙәниәте, көнкүреше, ғөрөф-ғәҙәттәре менән яҡындан танышты. Аҫалы балаҫ һуғыу, милли аш-һыу бешереү серҙәренә төшөндө.
Республиканың киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәре белемен камиллаштыра
Башҡортостан Юлдаш телевидениеһының телерадио сәнғәт мәктәбе "Педагогика һәм психология нигеҙҙәре" курстарын үтеүселәргә таныҡлыҡ тапшырҙы. Киң мәғлүмәт коммуникациялары яңы кимәлгә күтәрелгән һайын хеҙмәткәрҙәрҙән дә тейешле белем, тәжрибә талап ителә. Өҫтәүенә, киләһе йылдан һөнәри оҫталыҡ тураһындағы ҡануниәт тә ҡатылана.
Иртәгә республика халҡын ямғырлы һауа торошо көтә
Республикала шаршамбы, 17 октябрҙә, ямғырлы һауа торошо көтөлә. Һауа температураһы көндөҙ + 12 градусҡаса йылытасаҡ. Был хаҡта Башгидрометүҙәк хәбәр итә.
Башҡалала авария хәлендәге йорттар тикшерелә
Авария хәлендәге буш торған йорттар ҙур хәүеф тыуҙыра. Шуға күрә, ошо көндәрҙә Совет районында ошондай йорттар буйлап тикшереү үтә. Барлығы ун ете йорт ҡарала.
Өфөлә йәшәүсе лотореяла биш миллион һумдан ашыу аҡса ота
Өфөлә миллионерҙар һаны тағы ла бер кешегә артты. Уҙған аҙнала урында йәшәүсе лотореяла суперприз– 5 222 196 һум ота. Бәхетле билетты ир 150 һумға һатып ала.
Өфөлә бурыслыларҙың мөлкәттәрен сауҙаға сығаралар
22 октябрҙә бурыслыларҙың торлаҡ йорттары, шулай уҡ, сауҙа павильондары һатыуға сығарыла. Унда һәр теләгән кеше ҡатнаша ала.
Өфөлә ҡышҡы осорға техникалар торошо тикшерелә
15 октябрҙән йыл да уҙғарылып килгән техникаларҙың әҙерлеген тикшереүсе смотр старт алды.
Өфө урамдарында "Гангрена" мотоциклы
Блогер Артем Болдырев япондарҙың проекты буйынса "Boss Hoss" йыя башлаған. Ҙур тәгәрмәстәр, "Лексус"тың һигеҙ цилиндрлы двигателе, "Харлей Дэвидсон" мотоциклының фарҙары, автомат коробка - техника юғары тиҙлек менән барғанда ла, бензинды экономиялай. Байктың ауырлығы 600 килограмдан ашыу.
Ҡарағусҡыл ҡыҙыл берет тик лайыҡлыларға ғына
Ҡырмыҫҡалы районында Рәсәй гвардия хеҙмәткәрҙәре ҡарағусҡыл ҡыҙыл берет йөрөтөү хоҡуғын алыу өсөн һынау үтте. Хәрбиҙәр сыҙамлығын һәм батырлығын күрһәтте. Теләк белдереүсе 100 кешенең тик 57-е генә ҡатнашты. Көсһөҙөрәктәр сафтан тәүге минуттарҙа уҡ төшөп ҡалды.
Өйөрҙән айырылған ат "ҡапҡан"ға эләккән
Өфөнөң Граждандарҙы яҡлау идаралығы хеҙмәткәрҙәре соҡорға төшкән атты ҡотҡарыуы тураһында хәбәр иткәйнек. Бейә әле үҙен яҡшы тоя. Осраҡ хаҡында тулыраҡ беҙҙең сайтта уҡығыҙ.
Шаран районы Баҙғыя ауылында сауҙа майҙансығы асылды
Тәүге көндә ауыл йүнселдәре ит-һөт продукцияһы, йәшелсә, емеш-еләк тәҡдим итте. Шулай уҡ ҡул эштәре оҫталары ла төрлө уйынсыҡтар, бәйләмдәр менән һатыу итеүселәр ҙә байтаҡ ине. Хәҙер кәсепселәргә район үҙәгендә ойошторолған йәрминкәне үҙ ауылдарындағы баҙар алыштыра.
Хәтер мәңгелек
Көйөргәҙе районы үҙәгендә Советтар Союзы Геройы Морат Ҡужаҡов менән өсөнсө дәрәжә "Дан ордены"ның тулы кавалеры Хөрмәт Хөсәйеновты хөрмәтләп иҫкә алыу танталары үтте. Ошо уңайҙан төбәктә бюст асылды. Геройҙарҙың исемен мәңгеләштереү буйынса эштәр 2015 йылда башлана.
Иҫке Балтастан Мишкә ауылына тиклем 19 саҡрымлыҡ юл участкаһы төҙөлөшө тамамланды
Республика өсөн күләмле объекттың тәүге этабын файҙаланыуға тапшырыуға 850 миллион һум аҡса бүленгән. Ике һыҙатлы асфальт юл барлыҡ инженер инфраструктура менән тәьмин ителгән, юл билдәләре ҡуйылған, һыу ағыҙыусы ун биш улаҡ һалынған. Проект сиктәрендә Яңы Ямур һәм Иштирәк ауылдарына тиклем дә юл төҙөкләндерелә.
1 декабргә тиклем сара күрергә
Радий Хәбиров Республика Хөкүмәтендә үткән оператив кәңәшмәлә Өфө ҡалаһы властарына рөхсәтһеҙ юлға сыҡҡан автобустар тураһында һорау бирҙе. Ҡасан баш ҡала юлдарын законһыҙ эшләгән йәмәғәт транспортынан таҙартырға уйлайһығыҙ тигән һорауҙы ул хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыуса Салауат Хөсәйеновҡа йүнәлтте.
Дүртөйлө ҡалаһы йорттарының береһе бер нисә йыл һыу менән тәьмин ителмәгән
Дүртөйлө ҡалаһында прокуратура урында йәшәүселәрҙең хоҡуҡтарын яҡлап сыға. Граждандарҙың ялыуы буйынса тикшереү үтә. Улар йәшәгән йортта һыу булмай.
Өфө спортсыһына «Башҡортостан Республикаһы алдындағы фиҙәҡәр хеҙмәте өсөн» ордены менән бүләкләнә
Олимпия резервындағы спорт мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе Семен Елистратов орден менән бүләкләнә. Ул-спорт мастеры, шорт-трек буйынса Олимпия уйынының еңеүсеһе.


text:
Әжәлгә дарыу бар, тиҙәр.
Барҙыр. Бар ул.
Мөхәббәт - ул үҙе әжәл,
үҙе дарыу.
Р.Сафин
Көтмәгәндә-уйламағанда Абдулланың төшөнә Әжәл кереп ҡурҡыта. Күргәндәрен түкмәй-сәсмәй Фатимаһына һөйләй ҡарт. Әгәр ҙә ғүмерен оҙайтҡыһы килһә, өс сәғәт эсендә берәй сауаплы эш ҡылырға тәҡдим итә Әжәл уға. Ҡарттар баш ватып сауаплы эш эҙләй. Уйламаған нәмә ҡалмай: хатта бала тыуҙырырға ла тәҡдим итеп ҡуя ҡарт. Тик ваҡыт тигәнең аяуһыҙ, ғүмер үтеп киткән, балалар ҙа юҡ инде. Абдулла менән Фатиманың күҙ алдынан бер-бер артлы йәшлек хәтирәләре үтә: унда мөхәббәт тә, һөйөү ҙә бар ине кеүек, тик улар менән бергә тормошто аяныслы итерлек тағы ла бер нәмә оҙатып барҙы һымаҡ.
Әжәл сәғәте билдәле, ул аяуһыҙ, көтөп тормаясаҡ. Тик һөйөү генә йәшәргә дәрт һәм йән биреүселер ул. Һөйәме – һөймәйме? Быны өс сәғәт эсендә аңлап та булмай, бының өсөн тотош ғүмер ҙә аҙ һымаҡ.
Беҙҙең ҡарттар сауаплы эш эшләп өлгөрөрме һуң? Үҙегеҙ күрерһегеҙ. Күрерһегеҙ, ишетерһегеҙ, көлөрһегеҙ, иларһығыҙ, уйланырһығыҙ... Нимә тураһындамы? Һәр кем үҙ уйына батыр...


text:
Рәсәйҙә рәсми рәүештә президент һайлау кампанияһы башланды
Рәсәйҙә рәсми рәүештә президент һайлау кампанияһы башланды Фото: Антон Новодережкин/ТАСС
ӨФӨ, 2017 йыл, 18 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Бөгөн, дүшәмбе, тауыш биреү көнөнә тиклем теүәл өс ай алдан, Рәсәй Президентын һайлау кампанияһы рәсми башланып китте, тип мәғлүмәт еткерә ТАСС агентлығы. Ошо мәлдән алып бөтә һайлау ғәмәлдәре срогы иҫәпкә алына.
«Российская газета» баҫмаһында Федерация Советының һайлауҙы 2018 йылдың 18 мартына тәғәйенләү тураһындағы ҡарарының баҫылып сығыуы кампанияға старт бирҙе. Һайлау Ҡырымдың һәм Севастополдең Рәсәйгә ҡушылыуының дүрт йыллығына тура килә. Кандидаттарға съезда рәсми тәҡдим ителеү йәки һайлаусылар төркөмдәре йыйылыштарында хуплау табыу, Үҙәк һайлау комиссияһына документтар тапшырыу, ҡултамғалар йыйыу, ҙур агитация эшен үткәреү һәм телевидениела, радиола оппоненттар менән дебаттарҙа көс һынашыу өсөн 90 көн бирелә.
ТАСС агентлығына Рәсәй Федерацияһы Үҙәк һайлау комиссияһы ағзаһы Евгений Шевченко аңлатыуынса, үҙ-үҙҙен тәҡдим итеүселәр 20 көн дауамында үҙ файҙаһына һайлаусылар йыйылышын уҙғарып, Үҙәк һайлау комиссияһына осрашыу протоколы һәм башҡа кәрәкле документтар менән килә ала. Партияларға йыйылыштар үткәреү һәм кандидаттар тәҡдим итеү өсөн күберәк ваҡыт – 25 көн бирелә, шунан һуң Үҙәк һайлау комиссияһы бөтә документтарҙы тикшерә, вәкәләтле партияларҙы һәм дәғүәселәрҙең финанс мәсьәләләре буйынса вәкилдәрҙе теркәй, махсус һайлау иҫәбен асыуға рөхсәт бирә – һәм кандидаттар ҡултамғалар йыя башлай ала. Ошондай талап ҡуйылмағандар (парламент партиялары вәкилдәре) 27 декабрҙән теркәүгә документтарын тапшырыу мөмкинлегенә эйә. Был осор 31 ғинуарҙа Мәскәү ваҡыты буйынса киске сәғәт 6-ла тамамлана.
Президент һайлауын үткәреүгә федераль бюджеттан 14,9 миллиард һум бүленде. Һайлауҙы тәғәйенләү тураһындағы ҡарар баҫылып сыҡҡандан һуң Үҙәк һайлау комиссияһы ошо финанстар менән ҡуллана ала, тип алдан аңлаттылар ведомствола. Бөгөн Үҙәк һайлау комиссияһы ултырыш уҙғара. Унда президент һайлау кампанияһының календарь планы раҫлана һәм һайлауҙар уҙғарыуға тәғәйенләнгән бюджет саралары бүленә.
http://www.bashinform.ru/news/1094099-v-rossii-ofitsialno-nachalas-prezidentskaya-izbiratelnaya-kampaniya/


text:
- Өйҙә
- Университеттар
- Университет Клод Бернар Лионға 1
Университет Клод Бернар Лионға 1
Университет Клод Бернар Лионға 1 Деталдәрен
- Илдә : Франция
- Ҡала : Лионға
- Йәғни : UCBL
- Нигеҙләнгән : 1971
- Студенттар (ок.) : 35000
- Онотмағыҙ discuss Claude Bernard University Lyon 1
Күҙәтеү
Клод Бернар Лионға 1 - Университет йәшәй, туп-тулы ғүмер -. Уның кампусы, урынлашҡан үҙендә йөрәк мөһим өлкәһе, бер нисә урынында йәнле хеҙмәте ҙурырак, мөмкинлек бирә, студенттарға үҫергә етергә хистәр шәхси тәьмин ителеү. Университет Лионға 1 урынлашҡан 13 төрлө сайттарҙа дүрт төп үҙәктәре хеҙмәте Рона-Альп Франция регионы : ҡалалар Лионға, Сент-Этьен бург һәм күрһәтте-АН-Бресс һәм ҡалала Роан. Университет күбеһенсә мәҙәниәтен үҫтереүгә ярҙам итә, был региондың менән партнерлыҡ мөнәсәбәттәре ҡысаларында урындағы компаниялары һәм милли һәм региональ хакимиәттәр.
Ҡунаҡсыл университеты, менән тикшеренеүҙәр алып барыу өсөн тейешле йәмғиәте’булған s
Лионға 1’уҡыусылар менән яҡын тәшкил итә 40.000. 54% донъя береһе-ҡатын-кыҙҙар һәм 18% алырға студенты’ң Грант. Лионға 1 шулай уҡ ғорурлана ҙур өлөшө сит ил студенттары (10,5% студент, кем дә булһа 134 милләт).
Миҫал өсөн 80% студенттар һайлайҙар квалификацияһын күтәреү программаһы : Лионға 1 етештерә лә наҡыҫ 9250 уҡыуҙы тамамлау класс йыл уҡыусыларын.
- Уҡыу программаһын медицина факультетында мөмкинлеге бирергә ко бергә бөтә һөнәрҙә (медицина докторы,, провизор, стоматолог, акушер) һәм парамедицина һөнәрҙәр (audioprosthesist, эрготерапия, физиотерапевт, логопед, orthoptist, физиотерапевт, белгесе буйынса психомотор интеграцияһы).
- Лионға 1’ң секторы уҡ фән тәҡдим итә киң һайлап алыу мөмкинлеге предметтар: диплом ЛУТ әҙерләүҙе тәьмин итә" 17 өлкәләрҙә уҡытыу өсөн техник буласаҡ етәкселәре. 57 һөнәри бакалавр’ң дәрәжә студенттар әҙерләү кешегә эш урыны хакимлығы. 111 мастер’ң дәрәжә (һөнәри, тикшеренеүҙәр йәки сочетании һәм һөнәри тикшеренеүҙәр) әҙерлек уҡыусылары өлкән вазифалары йәки яһау өсөн фәнни тикшеренеүҙәр һәм эшләнмәләр. Лионға 1 шулай уҡ тәҡдим итә, бик юғары дәрәжәлә, махсуслаштырылған һөнәри әҙерләү, машина төҙөлөшө өлкәһендәге (Политех Лионға) һәм фәндәр аҡтарҙы (МСФО).
- Л’ЭСЕ, педагогик учреждениеһы специаллеге һөнәри әҙерләү, уҡытыусылар башланғыс һәм урта (бөтә фәндәр буйынса).
Лионға 1 бүләктәре 300 доктор, йылына студенттар өсөн нәтижәләре буйынса үҙ өйрәнеү тикшеренеүҙәр, проведен университетында’ң лаборатория, менән хеҙмәттәшлек партнеры кәсепхана йәки башҡа белем биреү учреждениеларында.
Шулай уҡ бирә киң тәүге уҡыу-уҡытыу программалары буйынса, Лионға 1 оҙата бара, законға йәки үҙ хупланы студенттар системаһында өҙлөкһөҙ һөнәри белем биреү.
Актив стимуллаштырыу инновациялар
Лионға 1 был күп профилле университет белгеслеге буйынса фундаменталь һәм ғәмәли тикшеренеүҙәр һәм нисек таковой, ул маҡтана күп ала 4415 халыҡ-ара мәҡәләләр һәм опубликованы 44 патент йылына. Университеты 68 финанслана торған дәүләт ғилми-тикшеренеү бүлексәләре эшләүсе өс өлкәләрендә; иҫәнлек-һаулыҡ, тирә-яҡ мөхиткә һәм матди технологиялар. Билдәле бер күләмдә әлеге берәмек булып нәтижәһе берләшмәһе бер нисә лаборатория ғилми хеҙмәт кластерҙар. Был мөмкинлек бирә, был, дөйөм структураһын күпкә эйә өлкәһендә киң һәм кереү белемдәр, йәки ҡабул итеү һатып, үрге ҡоралдары тикшеренеүҙәр етештереүсәнлеге күберәк еңел ине, ә сифатында айырым структуралары.
Университет’ң шәхси сектор сәнәғәт аралашсылар, EZUS Lyon1 һәм Лион Ingénierie проекты (Ирендәре) ярҙам итегеҙ Лионға 1’лабораторияһы s өсөн уңышлы яуап бирергә саҡырыуҙар буйынса һыуүткәргес милли һәм халыҡ-ара ғилми хеҙмәт контракттар.
Милли һәм халыҡ-ара танылған
Университет юғары омтыла 80 Проект Европа Союзы актив ҡатнаша етенсе Рамочный программаһы фәнни тикшеренеүҙәрҙе һәм технологик үҫтереү (РП).
Халыҡ-ара статусын Лионға 1 күптән түгел үҙәк алдынғы тикшеренеүҙәр ине продемонстрировать:
- буйынса финанс ярҙамы менән бүләкләнде университеты, Милли агентлығы залить тикшеренеүҙәр,
- Университет’ң ҡатнашыу тематик селтәре өсөн алдынғы тикшеренеү терапия инновациялар һәм Гинекология,
- шулай уҡ тематик тикшеренеүҙәр үҙәге һәм һаулыҡ һаҡлау: Neurocap (неврология, ашығыс), Апартаменты centaure (трансплантация органдары) һәм Synergie Яман шеш Лионға
- һәм Институт CarnotI@Л: транспорт һәм материаловедение.
- Быға добавь 6 тикшеренеүҙәр кластерҙар өлкәһендә, медицина фәндәре (Lyonbiopole), нанотехнологиялар (Minalogic), химия һәм тирә-яҡ мөхит (Axelera), plasturgy (Plastipolis), текстиль (Techtera), спорт (Sporaltec) йәмәғәт транспорты (Лионға ҡала йөк машиналары һәм автобустар 2015).
Мәктәп / Колледж / Бүлектәр / Курс / Факультетын
HEALTH
- Faculty of Medicine Lyon East
- Faculty of Medicine and Maieutic Lyon Sud – Charles Mérieux
- Faculty of Odontology
- Department of Human Biology
- Institute of Pharmaceutical and Biological Sciences
- Rehabilitation Institute of Sciences and Techniques
SCIENCE AND TECHNOLOGY
- Фән һәм технологиялар факультеты
- Faculty of Science and Techniques of Physical and Sports Activities
- University Institute of Technology Lyon 1
- Политех Лионға
- Lyon Observatory
- Financial Science Institute and Insurance
- School of the Teaching and Education
Һеҙ телһеҙме discuss Claude Bernard University Lyon 1 ? Теләсә ниндәй һорау, комментарийҙар йәки аңлатмалар
Поделите был файҙалы мәғлүмәт менән дустар
Университет Клод Бернар Лионға 1 комментарийҙар
Join to discuss of Claude Bernard University Lyon 1.
РӘХИМ ИТЕГЕҘ, ИҒТИБАР ИТЕГЕҘ: Журнал EducationBro бирә һеҙгә мөмкинлеге прочитать тураһында мәғлүмәт, вуздарҙа 96 теле, әммә беҙ һорайбыҙ, ҡәҙер-хөрмәт итергә, бөтә ихтилалсылары фикерләр һәм үткәреү инглиз телендә.


text: Уҡытыу, тәрбиә эштәренә лә ҡалала ҙур әhәмиәт бирелә. Ҡаланың уҡыу-уҡытыу системаhында 17 дөйөм белем биреү, 1–се физика–математика лицейы, 1-се гимназия, мәктәп–интернат, асыҡ сменалы мәктәп, 6 өçтәмә белем биреү учреждениелары эшләй. Уҡыусыларҙың теләктәрен, hәләттәрен hәм мөмкинселектәрен иçәпкә алып, ҡалала математика, физика, сит телдәр, технологиялар фәндәрен тәрән hәм профилле өйрәнеү өсөн кластар, 10–сы урта мәктәптә кадет кластары асылған. Ишетеү hәм күреү hәләте түбән булған, психик үçеше тотҡарланған балаларға ҙур иғтибар бирелә. Һәр мәктәптә логопед, психологтар, социаль педагогтар эшләй. Әсә телен өйрәнеү буйынса уҡытыусылар тарафынан ентекле hәм эҙмә–эҙлекле эш алып барыла. Әсә телен 10 меңдән артыҡ бала өйрәнә, был уҡыусыларҙың 70 % тигәнде аңлата. Бынан тыш, башҡорт милләтенән булмаған балаларҙың 18% башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнә. Телде hаҡлау, башҡа милләт халыҡтарына, уларҙың теленә, мәҙәниәтенә ихтирамлы булыу – hәр милләт халҡының бурысы. Беҙҙең республика халҡы телде, мәҙәниәтте, динде, ғөрөф–ғәҙәттәрҙе hаҡлап ҡала алды. Ҡалала 5 йылға яҡын башҡорт гимназияhы эшләп килә, уның яңы бинаһы 2006 йылдың 1 сентябрендә сафҡа индерелде.


text:
- Подробности
- Просмотров: 414
ДИЕН УГЛЕВОДОРОДТАРЫ, диендар, ике икеләтә бәйләнешле туйындырылмаған углеводородтар. Молекулаларында икеләтә бәйләнештәрҙең үҙ‑ара урынлашыуы б‑са изоляцияланған (1,4‑пентадиен), кумуляцияланған (углеродтың бер атомына тоташып торалар; аллендар) һәм үҙ-ара тәьҫир итешеүсе (аралашып киләләр; 1,3‑бутадиен, йәки дивинил, һәм уның гомологтары) икеләтә бәйләнешле; молекулаларының төҙөлөшө б‑са алифатик (алкадиендар) һәм алициклик (циклоалкадиендар) Д.у. айыралар. Иреү (−85°С‑тан түбән) һәм ҡайнау (−4,4°С‑тан 60°С‑ҡа тиклем) т‑ралары түбән; органик эреткестәрҙең күбеһендә һәм эфирҙа эрей, һыуҙа эремәй. Түбән концентрацияларҙа лайлалы тиресәләрҙе ҡуҙғыта, юғары концентрацияла наркотик тәьҫиргә эйә; ПДК 5—100 мг/ м3, 2‑метил‑1,3‑бутадиен, йәки изопрен — 0,05 мг/м3. Кумуляцияланған һәм үҙ‑ара тәьҫир итешеүсе икеләтә бәйләнешле Д.у. циклодимеризация, циклоҡушылыу (“диен синтезы”), полимерлашыу реакцияларына һ.б. инә; изоляцияланған икеләтә бәйләнешле Д.у. химик үҙсәнлектәре б‑са олефиндарҙан айырылмай. Башҡортостанда 60‑сы йй. башында Стәрлетамаҡ синтетик каучук з‑дында (ҡара: “Каучук”) ике стадияла тимер‑хром катализаторы һәм һыу пары ҡатнашлығында тәүҙә бутанды бутиленға тиклем, һуңынан хромкальцийникельфосфатлы катализатор ҡатнашлығында бутилендарҙы бутадиенға тиклем (530—550°С т‑рала) дегидрирлап дивинил сығарыу үҙләштерелә; ике стадияла изопентанды хәрәкәт итеүсе ҡатламда изоамилендарға тиклем (500°С т‑рала), һуңынан изоамелиндарҙы тимер‑хром оксидлы катализаторҙың стационар ҡатламында изопренға тиклем (600—630°С т‑рала) дегидрирлап изопрен етештереү үҙләштерелә. Эйәрсен продукт сифатында пиперилен фракцияһын (1,3‑пентадиен) айыралар. “Газпром нефтехим Салават” ААЙ‑нда этилен производствоһы продукттарынан бутилен‑бутадиен (массаһы б‑са 20 һәм 30% дивиниллы) һәм пентан-изопренциклопентадиен (массаһы б‑са 10% изопрен һәм 6% циклопентадиен) фракциялары сығарыла. Сығарылған дивинилдың күләме — йылына 90 мең т, изопрен күләме 200 мең т тәшкил итә. Д.у. бутадиенметилстирол, цис-изопрен һәм олигопиперилен синтетик каучуктарын (“Каучук” ЯАЙ); изопрен нигеҙендә синтетик гуттаперча (Стәрлетамаҡ нефтехимия заводы) алыу өсөн файҙаланалар. 70‑се йй. уртаһында – 80‑се йй. аҙ. Химия ин‑тында (ҡара: Органик химия институты) циклопентадиен һәм уның димеры нигеҙендә адамантан сығарылмаларын (Б.М.Лерман, Г.А.Толстиков) һәм норборнен рәте углеводородтарын (У.М.Джемилев, Р.И.Хөснөтдинов һ.б.), ш. уҡ изопрен нигеҙендә синтетик гуттаперча һәм каучуктар (Ю.Б.Монаков) алыу технологиялары табыла һәм производствоға индерелә.
М.Ғ.Сәфәров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Миссисипи (йылға)
Миссисипи (ингл. Mississippi, МФА: [ˌmɪsəˈsɪpi]; оджибв телендә misi-ziibi или gichi-ziibi — «оло йылға») — АҠШ-тағы йылға, донъялағы иң һур йылғаларҙың береһе. Миссисипи — Төньяҡ Америкала иң эре йылғалар системаһының төп йылғаһы [1][2]. Ул Америка ҡушма штаттары биләмәһендә генә аға, шулай ҙа уның һыу бассейны Канадала ла таралыу алған. Миссисипиҙың башы Николетт-Крик тип тә [3] ҡойған Айтаска күле тип тә иҫәпләнә[4].
Сығанаҡ Миннесота штатында диңгеҙ кимәленән 530 м бейеклектә урынлашҡан. Йылға күберәген көньяҡҡа табан аға һәм оҙонлоғо 3770[2] километрға етә, Мексика ҡултығына киң дельта яһап барып ҡоя. 10 штат биләмәһе буйынса ағып үтә. Бассейны 31 штатты эсенә ала. Ул донъялағы иң ҙур йылғаларҙан дүртенсе урында, тулы һыулылығы буйынса туғыҙынсы урында тора.
Миссисипи Висконсин, Айова, Иллинойс, Миссури, Кентукки, Теннесси, Арканзас, Миссисипи һәм Луизиана штаттарының сигенән, йәки ошо штатар аша ағып үтә.
Ҡушылдыҡтары һәм күлдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иң оҙон ҡушылдығы — Миссури. Миссури АҠШ-тағы иң оҙон йылға, ул өс йылға ҡушылғандан( Джефферсон, Мадисон һәм Галлатин) барлыҡҡа килгән. Иртыш менән бер рәттән Миссури донъяла иң ҙур ҡушылдыҡ йылға иҫәпләнә. Джефферсон һәм Миссури менән бергә ҡушып алғанда, Миссисипи Төньяҡ Америкала иң ҙур йылғалар системаһын тәшкил итә. Башланған урыны Джефферсондан алып, ҡойған урынына хәтле — 6300 километр.
Арканзас йылғаһы оҙонлоғо буйынса ҡушылдыҡтары араһында икенсе урында тора. Иң тулы һыулы ҡушылдығы булып Огайо иҫәпләнә. Иң ҙур ҡушылдыҡтары булып Иллинойс (һул ҡушылдыҡ), Де-Мойн, Ред-Ривер (уң ҡушылдыҡтар) иҫәпләнә.
Миннесота штаты Гранд-Рапидс ҡалаһынан алыҫ түгел, Уиннибигошиш күле барлыҡҡа килтерә.Күлдең киңлеге 11 километрғаса етә.Оналаска күлен дә әйтеп китергә кәрәк. Был күл Висконсин штаты Ла-Кроссанан алыҫ түгел, киңлеге 6,4 км. Шулай уҡ Пепин күленең киңлеге — 3,2 км. Тәүге икеһе күл булараҡ та, һыу һаҡлағыс булараҡ та билдәле.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ United States Geological Survey Hydrological Unit Code: 08-09-01-00- Lower Mississippi-New Orleans Watershed
- ↑ 2,0 2,1 Lengths of the major rivers. United States Geological Survey. Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 май 2013. 14 март 2009 тикшерелгән.
- ↑ Миссисипи (йылға) — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- ↑ Mississippi River — Encyclopaedia Britannica


text:
- Подробности
- Просмотров: 400
КОВШОВ Геннадий Николаевич (22.7.1936, Сталино ҡ.), инженер-механик. Техник ф. д‑ры (1982), проф. (1984). Ҡазан авиация ин‑тын тамамлағандан һуң (1959) “Йондоҙ” пр‑тиеһында (Осташков ҡ.) эшләй, 1961 й. алып Ҡазан авиация ин‑тында, 1968 й. — ӨАИ‑ла (1982 й. башлап мәғлүмәти‑үлсәү техникаһы каф. мөдире). 1985—93 йй. Днепропетровск инженерлыҡ‑төҙөлөш ин‑тында (ғәмәли механика каф. мөдире). 1994 й. алып лаб. мөдире, 1996 й. — РФА Өфө ФҮ‑нең Механика ин‑тында баш ғилми хеҙм‑р. 2001 й. алып Приднепровск төҙөлөш һәм архитектура акад. (Днепропетровск ҡ.). Фәнни эшмәкәрлеге ер аҫты, һыу аҫты һәм төҙөлөш ҡоролмаларын арауыҡта ориентациялауҙы контролдә тотоу датчиктарын һәм системаларын эшләүгә арналған. К. тарафынан скважиналарҙы, үткәргес торбаларҙы контролдә тотоу системаларының инклинометрик үҙгәрткестәрен проектлауҙың һәм быраулау инструменттарын арауыҡта ориентациялау м‑н идара итеүҙең теоретик нигеҙҙәре һалына; электромагнит элемтә каналы булған бәләкәй габаритлы инклинометрик забой телесистемалары өсөн датчиктарҙың инструменталь хаталарын ҡаплау ысулдары табыла. Асыштары БР һәм РФ‑тың башҡа төбәктәре пр‑тиеларында индерелгән. 360‑тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 170 уйлап табыу авторы.
Хеҙм.: Инклинометры. Основы теории и проектирования. Уфа, 1998 (авторҙ.); Приборы контроля пространственной ориентации скважин при бурении. Уфа, 2001 (авторҙ.).
Г.В.Миловзоров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 273
РӘҮ ИЗ МӘҒЛҮМӘТТӘРЕ, 18 б. — 19 б. 1‑се ярт. Рәсәй империяһы халҡының ревизия ваҡытында төҙөлгән исемлеге. Пётр I 1718 й. 26 нояб. указы м‑н индерелә. Унда торама пункттың исеме, уның урынлашҡан ере, өй һаны, халыҡ иҫәбе (һәр кемдең исеме һәм йәше күрһәтелгән), уның соц. һәм милли составы, кешенең ғаилә хәле (1‑се, 2‑се һәм 6‑сы Р.м. ҡатын‑ҡыҙ күрһәтелмәгән) т‑да мәғлүмәт булған. Мәғлүмәт ғаиләләр, йәғни йорттар б‑са теркәлгән. Р.м. китап рәүешендә эшләнгән, 3‑сө ревизиянан алып (1762) берҙәм баҫма бланк индерелгән. Р.м. крәҫтиәндәр, посад кешеләре, однодворецтар, яһаҡлы кешеләр, бобылдәр, ямсылар, эшсе кешеләр һ.б. һалым түләгән ҡатламға ҡараған халыҡ ингән; дворяндар (ҡара: Дворянлыҡ), руханиҙар һәм чиновниктар (һалымдарҙан азат ҡатлам), һуғыш мәлендәге армия һәм флоттағылар, отставкалағы һалдат һәм драгундар индерелмәгән. Ҡалаларҙа Р.м. ҡала идаралығы ағзалары, дәүләт крәҫтиәндәре йәшәгән ауылдарҙа — старосталар, шәхси биләмәләрҙә алпауыттар йәки уларҙың идарасылары тарафынан төҙөлгән. Башҡ. ауылдарында мәғлүмәттәрҙе старосталар һәм старшиналар биргән, һуңы__нан ауыл йыйылыштарында мәғлүмәттәрҙе махсус чиновниктар өс тапҡыр тикшергән (исемлектә берәйһен төшөрөп ҡалдырған, йәшергән өсөн ғәйеплеләрҙе язаға тарттырғандар) һәм йорт старшинаһы имзаһы м‑н ауылдар төркөмө исемлеге — кантон башлығына, артабан Ырымбур ҡаҙна палатаһына ебәрелгән. Ауылдар, улустар һәм өйәҙҙәр б‑са айырым мәғлүмәттәр нигеҙендә йыйылма Р.м. төҙөлгән, ундағы мәғлүмәттәр “Исемлек ведомостары”на индерелгән.
Р.Н.Рәхимов
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
Төбәктә кесе эшҡыуарлыҡ өсөн микрозаймдар буйынса ставка төшөрөлдө
Төбәктә кесе эшҡыуарлыҡ өсөн микрозаймдар буйынса ставка төшөрөлдө Фото: pikabu.ru
ӨФӨ, 2018 йыл, 28 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты хәбәр итеүенсә, 1 марттан «Башҡортостан микрокредит компанияһы» автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы микрозаймдар буйынса ставкаларҙы түбәндәге кимәлдәргә тиклем кәметә:
Йылына 7,5% — эске туризм, социаль эшҡыуарлыҡ һәм эшкәртеүсе производство өлкәһендәге кесе эшҡыуарлыҡ, шул иҫәптән моноҡалаларҙағы кесе эшҡыуарлыҡ субъекттары өсөн;
Йылына 9% — ауыл хужалығы өлкәһендәге кесе эшҡыуарлыҡ субъекттары өсөн.
Эшҡыуарлыҡ микрозаймдары буйынса процент ставкаһын кәметеү йүнәлеше былтыр Рәсәй банкының аҡса-кредит сәйәсәте һәм Кесе эшҡыуарлыҡҡа булышлыҡ итеү буйынса дәүләт комитетының системалы саралары барышында барлыҡҡа килде, тип билдәләнеләр ведомствола.
Республикала кесе эшҡыуарлыҡҡа микрофинанс ярҙамы күрһәтеү һөҙөмтәләрен иҫәпкә алып, Рәсәйҙең Иҡтисади үҫеш министрлығында ағымдағы йылда «Башҡортостан микрокредит компанияһы»на эшҡыуарҙарҙы финанслау күләмен арттырыу өсөн федераль бюджеттан 51,8 миллион һум аҡса биреү тураһында ҡарар ҡабул ителде.
Дөйөм алғанда, Рәсәй Иҡтисади үҫеш министрлығының 2018 йылға кесе эшҡыуарлыҡты микрофинанслау программаһы буйынса билдәләгән аҙаҡҡы процент ставкаһы Рәсәй банкы ставкаһының ике тапҡырлыҡ дәүмәленән артмай (әле 7,5% тәшкил итә).
http://www.bashinform.ru/news/1122651-v-bashkirii-snizili-stavki-po-mikrozaymam-dlya-malogo-biznesa/


text:
Ғәрәп алфавиты менән танышыу
Был бүлектә һеҙ ғәрәп алфавиты хәрефтәренең әйтелеше, яҙылышы һәм ҡайһы бер сифаттары менән танышырһығыҙ. Бар күрһәтелгән уҡыу материалын өйрәнеп сыҡҡас, беҙ һеҙгә ғәрәп алфавиты буйынса белем кимәлегеҙҙе асыҡлар өсөн мастер-тест үтергә тәҡдим итәбеҙ.Өйрәнеүҙе башларға Мастер тест үтергә
Прежде, чем приступать к изучению этого важного и интересного раздела, давайте найдем ответы на следующие вопросы:
- Какие результаты ожидаем?
- Какими навыками будем обладать по завершении раздела?
- Что нужно делать?
Әйҙәгеҙ ғәрәп алфавиты менән таныша башлайыҡ. Алфавиттың беренсе хәрефе "Әлиф" тип атала. Ул ошолай яҙыла: ا
Был бүлек ғәрәп алфавитының киләһе өс хәрефенә бағышланған. Был ب ت ث хәрефтәре. Иғтибар итеүегеҙсә, улар бер-береһенә оҡшаш. Тышҡы ҡиәфәттәре менән уларҙы тик нөктәләр урынлашыуынан ғына айырып була.
Был бүлектә һеҙ алфавиттың киләһе өс хәрефен өйрәнерһегеҙ - ج ح خ . Һеҙ уларҙың дөрөҫ яҙылышын һәм әйтелешенең ҡайһы бер үҙенсәлектәрен белерһегеҙ. ج һәм ح хәрефтәре йомшаҡ, ә خ хәрефе ҡаты. Бынан башҡа, ح һәм خ әйтелештәре буйынса йыш бутайҙар.
Был бүлектә һеҙ ғәрәп алфавиттың киләһе ике хәрефен өйрәнерһегеҙ - د ذ. Һеҙ ентекле уларҙың дөрөҫ яҙылышын һәм әйтелешен, һәм шулай уҡ уларҙың әйтелештәрендәге киң таралған хаталарҙы белерһегеҙ. Бүлек аҙағындағы тест эштәре һеҙгә өйрәнеү ваҡытында алынған оҫталыҡтарығыҙҙы баһаларға ярҙам итер.
Был бүлектә һеҙ ғәрәп алфавитының ике - ر һәм ز хәрефтәрен өйрәнерһегеҙ. Был хәрефтәр яҙылыштары буйынса оҡшаш һәм нөктәнең барлығы менән генә айырыла. Әйтелештәренә килгәндә, был ике хәреф тә ҡайһы бер үҙенсәлектәргә эйә. Мәҫәлән, ز - һыҙғырыусы хәрефтәргә ҡарай.
Был бүлек дәрестәрендә һеҙ س ش хәрефтәрен өйрәнерһегеҙ. Был хәрефтәр әйтелештәре буйынса ҡайһы бер үҙенсәлектәргә эйә. س һыҙғырыусы хәреф, ә ش - ыҫылдаусы. Һәм шулай уҡ был хәрефтәр яҙылыштары буйынса оҡшаш.
Был бүлек дәрестәрендә һеҙ ғәрәп алфавитының киләһе ص һәм ض хәрефтәрен өйрәнерһегеҙ. Был ике хәреф ҡаты хәрефтәр төркөменә ҡарай. ض хәрефе әйтелгәндәғәрәп теленә генә хас булған ҡабатланмаҫ өн бирә. Был сәбәпле ғәрәптәр шаяртып ғәрәп телен "ض хәрефе теле" тип атайҙар.
ط һәм ظ хәрефтәре был бүлек темаһы булып торалар. ط ғәрәп алфавитының иң ҡаты һәм көслө хәрефе. Өйрәнеүҙе яңы башлаусылар әйтелештә уны йыш йомшаҡ ت хәрефе менән бутайҙар.
ظ шулай уҡ ҡаты хәреф. Яҙылышы буйынса ул ط хәрефенә ныҡ оҡшаш һәм унан өҫтә торған нөктәһе менән генә айырыла. ظ ҡаты хәрефенең тағы ла бер үҙенсәлеге булып уның теш-ара хәреф булып тороуы һәм уны әйткәндә һыҙғырыу булмаҫҡа тейешлеге тора.
Был бүлек темаһы - тамаҡ хәрефтәре ع غ. Улар яҙылыштары һәм әйтелештәре буйынса оҡшаш, шуға ла уларҙы өйрәнеүҙе яңы башлаусылар йыш бутай. ع - йомшаҡ, ә غ - ҡаты хәреф. Рус телендә был хәрефтәргә оҡшаш хәрефтәр юҡ, ә башҡорт телебеҙҙә - бар.
Был бүлек ғәрәп алфавиттың киләһе ف хәрефенә бағышланған. Был бүлекте өйрәнеп, һеҙ ف хәрефенең дөрөҫ әйтелешен һәм яҙылышын белерһегеҙ, һәм шулай уҡ уның ҡайһы бер сифаттарын иҫегеҙҙә ҡалдырырһығыҙ.
ق хәрефе
ك хәрефе
ل хәрефе
م хәрефе
ن хәрефе
ه хәрефе
و хәрефе
ء хәрефе
ى хәрефе
Ғәрәп алфавиты: практика һәм нығытыу


text:
- Подробности
- Просмотров: 544
ГАЗ СӘНӘҒӘТЕ, яғыулыҡ сәнәғәтенең тәбиғи газдарҙы сығарыу, ташыу һәм эшкәртеүҙе үҙ эсенә алған тармағы. Респ. Г.с. үҫеше газ ятҡылыҡтарын һәм нефть ятҡылыҡтарын үҙләштереүгә бәйле. Ишембай нефть ятҡылығын эшкәртеп бөткәндән һуң сәнәғәт пр‑тиеларын, торлаҡ һәм коммуналь-көнкүреш объекттарын газ менән тәьмин итеү өсөн тәбиғи газ файҙаланыла башлай. 1953 й. тәүге Туймазы —Өфө—Черниковск магистраль газ торбаһы (ҡара: Магистраль газ торбалары), 1958 й. Шкапов—Бәләбәй—Түбәнкүл, 1963 й. Шкапов—Салауат—Ишембай—Белорет—Магнитогорск газ торбалары төҙөлә. 1940 й. 12,9 млн м3 тәбиғи газ табылған; 1960 — 1336; 1980 — 1187; 2000 — 386; 2010 — 369 млн м3. Тәбиғи газдың 95%‑тан ашыуы респ. Көнбайыш Себерҙән килә. Магистраль газ торбаларының оҙонлоғо 4,7 мең км ашыу (2011). Газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү һәм файҙаланыуҙы “Башнефть” АНК бүлексәләре алып бара; газ ташыуҙы “Газпром трансгаз Уфа” һәм “Газ-Сервис” пр‑тиелары, эшкәртеүҙе нефть эшкәртеү сәнәғәте һәм нефть химияһы сәнәғәте (ҡара: Углеводород газдар) пр‑тиелары башҡара. Г.с. өсөн белгестәр Нефть техник университетында, Ишембай нефть колледжында, Нефтекама нефть колледжында, Октябрьский нефть колледжында, Яғыулыҡ-энергетика колледжында әҙерләнә.
И.В.Гурьянова
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Шәп ҡоҙам бар минең. Һәр ваҡыт ихлас, ауыҙы ҡолағына еткән. Уны күреүем була, минең дә ауыҙ үҙенән-үҙе йырыла. Ҡоҙам шунда уҡ ҡосаҡлап ала ла, рәхмәт төшкөрө, хәл-әхүәлде һораша башлай.
– Хәлдәр нисек? Донъя, балалар? Ҡоҙаса ни хәлдә…
Ҡоҙа тигәс тә, улымдың йәки ҡыҙымдың ҡайныһы түгел инде. Һеңлемдең иренең еҙнәһе. Бик йыш булмаһа ла, улай-былай мәжлестәрҙә бергә булырға тура килгәне бар. Харап күңелсәк, ихлас кеше ул. Бигерәк тә әҙ-мәҙ һуғып алһа, табындың бер биҙәгенә әүерелә. Гармунын ҡулына тотоп ала ла, күректәрен ҡолас етмәҫлек итеп тартып-тартып, үҙе уйнай, үҙе йырлай башлай.
Эй дуҫтарым, дуҫтарым,
Дуҫтарым-бәғерҙәрем.
Гел ошо йырҙы һуҙа ул. Айырыуса “беләйек ҡәҙерҙәрен” тигән юлдарын бер нисә тапҡыр ҡабатлай. Унан рюмкаһын һоноп, сәкәштерә башлай.
– Әйҙәгеҙ, шул хөрмәткә!
Бер аҙҙан бейергә төшөп китә. Уның өҙҙөрөп баҫыуына барыбыҙ ҙа хайран ҡалып ултырабыҙ. Хоҙай берәүгә бирһә бирә бит талантты! Белмәгән кеше уны бер ҙә төҙөлөштә эшләй тип уйламаҫ. Өҫтәл янына ултырғас, йәнә рюмкаһын һоноп:
– Ҡоҙа, әйҙә бер еппәрәйек әле, – ти.
Ҡоҙа үҙе йомарт та. Һәр ваҡыт өҙөлөп-өҙөлөп ҡунаҡҡа саҡыра.
– Исмаһам, бер ултырып алыр инек, был донъя фани ғына, – ти. Унан ҡатынын маҡтай башлай:
– Ой, минең кәләш, ой, минең кәләш!.. Аш-һыуға харап оҫта. Ул бешергән бәлеш, ҡоймаҡтар телеңде йоторлоҡ бына. Шуға ла берәйһе ҡунаҡ-фәлән йыя башлаһа, гел уны саҡыра. Харап шәп бешерә.
Ҡоҙам, майлы ҡоймаҡ ашағандай, иренен ялап ҡуя. Минең танау осонда тәмле бәлеш еҫе таралған кеүек була.
Көндәрҙең береһендә йәнә ошо шәп ҡоҙам тап булды. Хәл-әхүәл һорашҡас:
– Ауылға ҡайтып килергә ине, бәрәңгене ҡаҙып алырға кәрәк, – тинем. Был хәбәр уға етә ҡалды:
– Ҡоҙа, мин дә һеҙгә барам, ярҙам итешәм.
– Унда бәрәңге күп түгел, ярай, мәшәҡәтләнмә, үҙебеҙ ҙә өлгөрәбеҙ, – тип ҡарайым, ҡайҙа ул, ишетергә лә теләмәй.
– Әллә бер-ике сынаяҡ сәйеңде йәлләйһеңме? – тип һалдырҙы. – Теләмәйһең икән, бармайым әтеү, бармайым.
Ул балалар һымаҡ турһайҙы, күҙендә йәш бөрсөктәре күренгән һымаҡ булды. Уның был ҡыланышынан үҙемә ҡыйын булып китте. Ҡара, кеше ихлас күңелдән ярҙамлашам тип тора, ә мин ҡырт киҫәм.
– Әйҙә, бергә-бергә күңеллерәк тә булыр, – тим.
Юлға сыҡтыҡ. Ысынлап та, телдәр кеше менән ифрат күңелле. Үҙе һөйләй, көйләп тә ебәрә. Ҡоҙам юл буйы тәбиғәткә, донъяның хозурлығына һоҡланып килде лә йыр һуҙып ебәрҙе:
Был ғүмерҙәр ике килмәй,
Беләйек ҡәҙерҙәрен.
Һөйләшә-һөйләшә ауылға ҡайтып еткән дә һиҙелмәне. Бәрәңгене сығарып бөткәс, кисен шәп итеп мунса яҡтым. Унан ҡоҙам сабыйҙарса ҡыуанып, ҡып-ҡыҙыл булып килеп сыҡты.
– Ой, мунса шәп! Яңынан тыуғандай булдым. Шул мунсаны яҡҡан ҡоҙа үҙе шәп. Ә быны бер йотоп ебәрһәң, тағы ла шәп. – Ауыҙы ҡолағына еткән ҡоҙам, мут йылмайып, рюмкаларға ҡоя. – Әйҙә әле, ҡоҙа, шул хөрмәткә берҙе дөмбәҫләйек.
Унан йәнә дәртләнеп китә. Үҙенә ҡунаҡҡа саҡыра.
Иртәгәһенә кире ҡалаға йыйындыҡ. Ҡоҙама тип багажникка бәрәңге лә һалып алдым. Машинаға ултырғас та ул ҡатынына шылтыратты:
– Аппағым, һин аш-һыуыңды ҡараштыр, ҡоҙа менән ҡайтабыҙ, ҡоҙа менән!
Унан кәләшен маҡтай башланы:
– Ой, минең кәләш, ой, минең кәләш! Аш-һыуға харап оҫта бит. Ул ҡоймаҡтың әллә нисә төрөн бешерә. Ах, супылдап майы ағып торған ҡоймаҡҡа ни етә?! Барғас, үҙең күрерһең. Үҙеңде бер һыйлайым әле.
Ысынлап та, ҡоҙаса мул итеп табын әҙерләп торғайны. Өҫтәлдә нимә генә юҡ: ике-өс төрлө ҡоймаҡ, бәлеш... Ни арала өлгөргән? Юл шаҡтай алыҫ булғас, ҡорһаҡ аҫты бушаған. Асыҡмаған хәлдә лә, бындай тәмлекәстәрҙе ауыҙ итмәй сара юҡ. Ҡоҙасамдың берсә ыуылйып торған ҡоймағын, берсә өйрәк бәлешен маҡтай-маҡтай ашайым.
– Ҡоймағың бигерәк тәмле, ҡоҙаса! Ашап туйғыһыҙ. Ну ҡоҙа һиңә өйләнеп отҡан! Тамағы һыйлы икән.
– Шулай ул минең кәләш.
Бәхетле ҡоҙа ауыҙын йырҙы. Унан гармунын алып, йыр һуҙҙы.
– Эй, дуҫтарым, дуҫтарым,
Дуҫтарым- бәғерҙәрем.
Был ғүмерҙәр ике килмәй,
Беләйек ҡәҙерҙәрен.
Беләйек ҡәҙерҙәре-е-н-н-н-н-н!
Йырҙың аҙаҡҡы юлын һуҙып тамамлап ҡуйҙы ла минең ҡулды ҡыҫты:
– Шәп ултырабыҙ, ибет, ҡоҙа? Ҡара әле, ни эшләп бер нәмә лә ашамайһың ул? Ана ҡоймағына үрел. Минең кәләш харап тәмле бешерә.
– Ашаным бит инде, туйҙым, рәхмәт. Ысынлап та, кәләшең шәп бешерә.
– Юҡ, мин күрмәнем. Аша әле. – Ҡоҙам бер ҡоймаҡты тәрилкәнән алып ҡулыма уҡ тоттора.
Өҫтәлдән ҡуҙғалғас, ҡоҙам кәләшенән күстәнәскә ҡоймаҡ та һалдыртты. Инде машинаға ултырам тигәндә, туҡтатып, бергә йәшәйек, тип ҡулымды бер нисә тапҡыр ҡыҫты.
...Иртәгәһенә һеңлемә инһәм, ҡоҙасам ултыра. Ике ҡыҙы ла шунда. Ҡоҙасамдың кәйефе юҡ. Бәй, ҡулына гипс һалынған түгелме?
– Әллә йығылдыңмы? – тип ҡыҙыҡһынам.
Ҡоҙасамдың хәсрәтле йөҙөнә еңелсә йылмайыу йүгерҙе. Кисәге ваҡиғаны һөйләне. Беҙҙе оҙатҡас, шәп ҡоҙам өйгә бөтөнләй ен алмаштырған кеүек килеп инә. Килеп инә лә, ни эшләп һинең ҡоймағыңды маҡтай, ни эшләп һиңә рәхмәт әйтә, моғайын, арағыҙҙа берә нәмә барҙыр, тип бәйләнә башлай. Ул ғына етмәй, өйҙәге барлыҡ әйберҙе ватырға тотона, тәҙрә өлгөләрен ҡыра, ишекте емерә. Алып бәргән ултырғысы ҡоҙасаның ҡулына килеп тейә. Ике ҡыҙы менән көскә өйҙән сығып ҡасҡандар...
Көндәрҙең береһендә Өфө урамында йәнә ҡоҙам осраны ла ҡосаҡлап уҡ алды.
– Ҡоҙа, ни хәлдәр? – Үҙенең ауыҙ йырыҡ.
– Бер көйө.
– Әйҙә беҙгә ҡунаҡҡа! – Ҡоҙам тағы ла үҙенә саҡыра башланы. – Минең кәләш ҡоймаҡты тәмле бешерә, майы супылдап тора...
Теге ваҡиғанан һуң үҙенә ныҡ асыуым килһә лә, был юлы ла ауыҙым үҙенән-үҙе йырылды.


text:
- Подробности
- Просмотров: 352
СЕМАСИОЛОГИЯ (гр. sēmasia — мәғәнә һәм ...логия), тел ғилеменең семантиканы (һүҙ һәм һүҙбәйләнештәрҙең мәғәнәһе), уларҙың типологияһын, төҙөлөшөн, үҫеш законлылыҡтарын һ.б. өйрәнгән бүлеге. Аңлатмалы һүҙлектәр төҙөгәндә һүҙҙең мәғәнә төҙөлөшөн теүәл һәм тулы яҡтыртыу башҡорт теле С. мөһим бурысы булып тора. Һүҙҙең семасиологик анализы уның эпидигматик (һүҙьяһалыш һөҙөмтәһендә һүҙҙең семантик үҫеше процесы), парадигматик (ҡара: Парадигма) һәм синтагматик (һүҙҙәрҙең ярашыуы) мөнәсәбәттәрен асыҡлауҙы үҙ эсенә ала. Бер мәғәнәле (башҡ. телендә бөтә лексиканың яҡынса 78%‑ын тәшкил итә; башлыса үҙләштерелгән һүҙҙәр, терминология, иҫкергән һүҙҙәр һ.б.) һәм күп мәғәнәле (яҡынса 22%) һүҙҙәр айырыла. Күп мәғәнәлелек бер һүҙҙе (омонимиянан айырмалы рәүештә; ҡара: Омонимдар) аңлатҡан ысынбарлыҡтың формаһы, функцияһы һ.б. б‑са (метафора) йәки уларҙың йәнәшәлеге (метонимия), оҡшашлығы нигеҙендә билдәләнә; мәҫ., “күҙ” (төп мәғәнәһе: күреү ағзаһы; метафорик мәғәнәһе: энә күҙе); “ҡалаҡ” (төп: аш һөҙөп алыу өсөн прибор; метонимик: бирелгән предметҡа һыйған матдә күләме) һ.б.
Ғ.Ғ.Ҡаһарманов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Башҡортостанда 31 йәшлек Регина Колоколованы эҙләү тамамланды
ӨФӨ, 2017 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанда Бөрөнән 31 йәшлек Регина Колоколованы эҙләү тамамланды. Ҡатын иҫән-һау. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына «Балаларҙы эҙләү — Өфө» юғалған балаларҙы эҙләүҙә ярҙам итеү төбәк йәмәғәт ойошмаһы директоры Павел Нестеров хәбәр итте.
Йәш әсәнең бер айға яҡын ҡайҙа йөрөгәнлеге хаҡында тулыраҡ мәғлүмәт бирелмәй. Алдан хәбәр ителгәнсә, уны туғандары 4 октябрҙән эҙләй башлағайны. Ҡатын билдәһеҙ йүнәлештә сығып киткән. Һуңғараҡ ҡала халҡы уны барҙа күргән.