text:
Марафон «Башҡортостандың 100 йыллығына йөҙ исем»28.04.2018 16:53
ДЕЛОВОЙ МИР БАШКОРТОСТАНА
информационно-рекламная газета
Учредитель и издатель — ООО «Гюлистан»
Адрес редакции: Россия, Республика Башкортостан,
450074, г. Уфа, ул. Софьи Перовской, 46, офис 3.
Тел./факс: (347) 289-42-92, 289-52-96, 289-47-40.
E-mail: radgul@mail.ru Http: www.delomirb.ru
Иғтибар!
2017 йылдың октябрь айында «Башҡортостандың 100 йыллығына йөҙ исем» тип аталыусы ижади марафон старт алды. Ул 2018 йылдың октябренә тиклем дауам итәсәк. «Деловой Мир Башҡортостана» гәзите барлыҡ теләүселәрҙе лә ошо сараға әүҙем ҡушылырға саҡыра. Ашығығыҙ! Марафон тамамланыуға күп ҡалманы! Иң әүҙемдәрҙе приздар көтә!
Ни өсөн беҙ марафон үткәрәбеҙ?
2019 йылда Башҡортостан халҡы республикабыҙҙың бер быуатлыҡ юбилейын билдәләйәсәк. 2016 йылдың июлендә РФ президенты В. Путин «Башҡортостан Республикаһы төҙөлөүгә 100 йыл тулыу уңайынан байрам саралары ойоштороу тураһындағы» Указға ҡул ҡуйҙы.
«Деловой мир Башҡортостана» гәзите редакцияһы республикабыҙҙың юбилейына арнап «Сто достижений к 100-летию Башкортостана» тигән русса китап әҙерләй. Беҙ унда республикабыҙҙан сыҡҡан күренекле шәхестәр, шулай уҡ ситтә йәшәүсе башҡорттар һәм бүтән милләт вәкилдәре хаҡында бәйән итмәксебеҙ. Уларҙың Башҡортостандың, Рәсәй өлкәләренең иҡтисади, көнкүреш, мәҙәни үҫешенә индергән өлөшө сағыласаҡ был китапта. Шулай уҡ телебеҙҙе, милли рухиәтебеҙҙе, тарихыбыҙҙы һаҡлаусы арҙаҡлы кешеләргә лә айырым иғтибар бирелә.
Кем марафонда ҡатнаша ала?
Һөнәренә, йәшәгән урынына, милләтенә ҡарамаҫтан - һәр кем! Беҙ ошо юлдарҙы уҡыусыларҙы проектта ҡатнашырға лайыҡлы ата -әсәйҙәрегеҙҙе, туғандарығыҙҙы, дуҫтарығыҙҙы, һөнәрҙәштәрегеҙҙе, таныштарығыҙҙы марафонға ҡушылырға өндәүегеҙҙе һорайбыҙ. Был шәхестәр табип, педагог, инженер, төҙөүсе, нефтсе, шахтер, фермер, эшҡыуар, һуғыш ветераны, ҡала –ҡасабаларыбыҙҙың почетлы азаматы, етәксе, депутат һ.б булыуы мөмкин.
Дуҫтар! Беҙҙең оло марафоныбыҙҙа ихлас ҡатнашырһығыҙ һәм үҙегеҙҙең барлыҡ туғандарығыҙҙы, дуҫ-таныштарығыҙҙы ла йәлеп итерһегеҙ, тип өмөтләнәбеҙ. Редакциябыҙға китапҡа инергә лайыҡлы шәхестәрҙең исем –шәрифтәрен һәм телефон һандарын биреүегеҙҙе үтенәбеҙ. Марафонда иң әүҙем ҡатнашыусыларҙы беҙҙең редакцияның махсус бүләктәре көтә!
Бынан тыш һеҙ атай -әсәйҙәрегеҙгә, яҡын кешеләрегеҙгә бынамын тигән сюрприз эшләй алаһығыҙ. Бының өсөн уларҙың данлы тормошо һәм фиҙәкәр хеҙмәт юлы тураһында мәҡәлә яҙып китапҡа индереү ҙә етә.
«Сто достижений к 100 летию Башкортостана» китабы бүләк форматында, ялтырап торған яҡшы сифатлы ҡағыҙҙа сығасаҡ, ул бик матур иллюстрацияланасаҡ. Баҫмаға халыҡ - ара стандарт китап номеры – ISBN биреләсәк. Китаптың бер өлөшө проектта ҡатнашҡан предприятиеларға таратыласаҡ. Шулай уҡ министерстволар, ведомстволар, РФ төбәктәре етәкселәре, ҡала –өлкәләр башлыҡтары был китапты аласаҡ. Рәсәйҙең билдәле китапханаларына, китап палаталарына ебәреләсәк. Рәсәй һәм халыҡ-ара китап йәрминкәләрендә, күргәҙмәләрҙә юғары форумдарҙа лайыҡлы урын аласаҡ. Китап Башҡортостандың 100 йыллыҡ юбилейын билдәләгәндә Рәсәй һәм сит дәүләттәрҙең делегацияларына тапшырыласаҡ.
«Сто достижений к 100 летию Башкортостана» китабына инергә лайыҡлы кешеләрҙең телефондарын һәм тәҡдимдәрегеҙҙе проекттың етәксеһе - «Деловой Мир Башҡортостана» гәзитенең баш мөхәррире Резида Әҙһәм ҡыҙы Биҡҡоловаға еткерә алаһығыҙ.
Телефондар: 8 (347) 289-47-40, 289-52-96, 8 987 492 56 14
e-mail: radgul@mail.ru
Теги:
—————


c: text/html

text:
Германия белгестәре производствоны планлаштырыу буйынса тәжрибә уртаҡлашасаҡ
26 февралдә Өфө ҡала округы ҡала хакимиәте ҡатнашлығында Өфө эшҡыуарҙары берекмәһе бушлай “Производство процестарын оптималләштереү һәм келәт биналары логистикаһы” семинар-презентацияһын үткәрә.
Семинарҙы алып барыусылар һәм эксперттар — «IPO.Plan GmbH» (Германия) компанияһы вәкилдәре. Өфө предприятиеларында йыйыу һәм конвеер линияларының етештереүсәнлеген арттырыу, келәт биналары логистикаһын оптималләштереү өсөн инновацион технологиялар индереү был сараның төп маҡсаты иҫәпләнә.
Семинар-презентацияға производство етәкселәре, монтаж, йыйыу линиялары менән бәйле производствоны ойоштороу белгестәре, шулай уҡ келәт хужалығы һәм логистика белгестәре саҡырыла.
Өфө эшҡыуарҙары берекмәһенән хәбәр итеүҙәренсә, Германияның иң яҡшы белгестәре рус телендә производствоны планлаштырыу һәм келәт биналары логистикаһын оптималләштереү тураһында һөйләйәсәк. Семинар аҙағында немец эксперттары бер нисә Өфө предприятиеһын ҡарарға йыйына.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Скачать файл apk Gboard һуңғы версия
Скачать Gboard: Gboard барыһы бар, тип һезгә ошай Google Клавиатура—тиҙлек һәм ышаныслы, Скольник Йыйылмаһы, тауышлы сафҡа индерелгән, һәм экстрим—эҙләүҙе Google плюс, беркетмә. Ҡушымта юҡ артыҡ переключение; ябай эҙләү һәм бүленгән, клавиатура һеҙ дөрөҫ сығыу.
Скольник Йыйылмаһы — Kind sooner by sliding your finger from letter to letter
Тауышлы сафҡа индерелгән — Simply dictate textual content on the go
Эҙләү һәм уртаклашырга: — Press the G to look and share something from Google:
• Йәмәғәт туҡланыуы урындары һәм магазиндарҙағы йыраҡ түгел
• Климат күҙаллана
• Мәғлүмәт мәҡәләләр
• Спорт саралары балл
• Бөтә, тип теләйем һеҙҙең google эҙләп.
Эмодзи Эҙләү — Discover that emoji, элек
Гиф — Search and share GIFs for the good response.
Күп телле сафҡа индерелгән — No extra switching between languages manually. Һеҙ ниндәй тәҡдим индергән һәм телдең береһе булып gboard автозамен .
Гугла Транслейт — Translate as you kind in the keyboard
Тел тонна төрл — go to https://гоо.гл/яҙҙырыу өсөн тулы fMQ85U
- Д-р йөрөтөү скачать – Уйындар Android өсөн бушлай горностай
- Клавиатура Скачать Google у5 АГРОСӘНӘҒӘТ.2 гугла
- Скачать андроид apk Симс
- Скачать АГРОСӘНӘҒӘТ гугла сервис ВР
Профессиональ идеялар:
• Ым-ишара менән идара курсор : Курсор бар бармаҡ үткәреү өсөн бөтә маневрҙар
• Ым-ишара бөтөрә: Һулдан Delete Слайд клавишалары була, шунда уҡ ташлана өсөн бер нисә фраза
• Юлда күп ваҡыт эшләп бөтә ҡабул итә. (рөхсәт көй көйләп → → юлдар һаны)
• Символы подсказка: Һеҙ тиҙ инеү менән асҡыстарҙы символы булыу өсөн оҙайлы матбуғат подсказка. (рөхсәт көй көйләп → → оҙайлы матбуғат символы)
• Бер ҡулы режим : Ауыр булһа ла смотря телефон, пин-һулға йәки дөрөҫ сағылдыра клавиатура
• Темаһы: Айырым тема һайлау, асҡыс менән йәки сиктән тыш менән
Тәүге Вариант:


text:
Фото:
«Версия Башкортостана» гәзитендә – бушлай юридик консультация
Фото:
"Версия Башкортостана" гәзите редакцияһында бөгөн "ҡыҙыу линия" үткәрелә. Гәзит уҡыусылар һорауҙарына РФ прокуратураһы ҡарамағындағы тикшереү комитетының БР буйынса тикшереү идаралығының Өфөнөң Октябрь районы буйынса тикшереү бүлеге етәксеһе Азат Вахитов яуап бирә.
"Версия Башкортостана" гәзитенә бик күп шылтыратыуҙар һәм хаттар килә: республика халҡын хоҡуҡи хәл итеүҙе талап иткән төрлө мәсьәләләр борсой. Гәзит бушлай хеҙмәтләндереү күрһәтә: редакцияға саҡырылған юристар һәм төрлө ведомстволар хеҙмәткәрҙәре граждандарға туранан-тура телефон аша консультация бирә. Был ике сәғәт эсендә бирелгән бөтә һорауҙарға яуаптар "Версия Башкортостана" гәзитенең яҡын көндәрҙәге һандарында баҫылып сыға.
"Ҡыҙыу линия" һәр ваҡыттағыса айҙың һәр икенсе һәм дүртенсе шишәмбе көндәрендә үткәрелә. Был көндәрҙә редакцияға 15 сәғәттән 17 сәғәткә тиклем (8-347) 272-79-16 телефоны аша шылтыратырға һәм борсоған һорауыңды бирергә мөмкин. Шулай уҡ үҙ һорауыңды гәзиттән ҡырҡып алынған купонға ла яҙып ебәрергә мөмкин – яуап “Һеҙҙең хоҡуҡ” рубрикаһында баҫылып сығасаҡ.


text:
Өфәлә Наурыз байрамы үтә
Башҡортостанда иғлан ителгән Респулика Йылына арнап, Өфөнөң И. Якутов паркында ошо шәмбелә Наурыз яҙ байрамы үткәреләсәк.
Байрам БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, БР Халыҡтар дуҫлығы йорто инициативаһы менән ойошторола. Наурыз байрамын ойоштороуҙа республиканың тарихи-мәҙәни, милли-мәҙәни үҙәктәре лә әүҙем ҡатнашасаҡ. Байрам программаһы менән байрам концертын, милли спорт уйындарын, күргәҙмәләр үткәреү ҡаралған. Наурызды байрам итеүҙә БР Президенты хакимиәте, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай, БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, Өфө ҡала хакимиәте вәкилдәренән торған рәсми делегацияның ҡатнашыуы ла көтөлә.
Наурыз 17 апрелдә сәғәт 12-лә башлана.


text:
Өфөлә «Мисс Яҙ-2012» һайланасаҡ
24 мартта Ҡала мәҙәниәт һарайында «Мисс Яҙ-2012» исемен йөрөтәсәк һылыу һайланасаҡ. Ҡатнашыусыларҙы бер нисә һынау көтә: дефиле, пародиялар конкурсы, ижади номер һәм бейеү. Уларҙың матурлығына, һәләттәренә ир-егеттәр – уңышлы һәм билдәле өфөлөләр баһа бирәсәк.
Дөйөм кешелек ҡиммәттәрен һәм мәҙәниәтте пропагандалау, йәштәрҙе эстетик һәм әхлаҡи юҫыҡта тәрбиәләү, уларҙың ялын ойоштороу бәйгенең төп маҡсаттары булып тора.
Сараны Өфө хакимиәтенең Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты һәм Өфө йәштәр мәшғүллегенә булышлыҡ итеү үҙәге ойоштора.
Башлана 18 сәғәттә. Белешмәләр өсөн телефон: 279-06-35.


text:
Александр Васильев республиканың иҡтисади үҫеш министрының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнде
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Александр Васильевты республиканың иҡтисади үҫеш министрының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләне.
Ул 1971 йылда Архангель районында тыуған. Өфө авиация институтын һәм Бөтә Союз ситтән тороп уҡыу финанс-иҡтисад институтын тамамлаған. Һалым хеҙмәтендә төрлө вазифаларҙа, «БТА Банк» яуаплылығы сиклән йәмғиәтенең өҫтәмә офисында идара итеүсе булып эшләй, «АФ Банк» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә бәләкәй һәм урта бизнес субъекттары менән клиенттар хеҙмәтләндереүҙе камиллаштыра, Өфөлә «КИТ Финанс Инвестиционный банк» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең кредит-касса офисы менән етәкселек итә, иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары һәм БР Территориаль үҫеш буйынса агентлыҡтың етәксеһе була.


text:
Мәктәп – бер ниндәй ҙә картала күрһәтелмәгән бәләкәй генә ил. Мәктәп-ул иҫ киткес донъя, ундағы һәр бер көн үҙенсә, бер-береһен ҡабатламай, бер - береһенә оҡшамай; унда һәр бер миҙгел – ниндәйҙер яңылыҡты, мауыҡтырғысты эҙләү; был - күңелһеҙләнеп ултырырға, бәхәсләшергә һәм ваҡытты бушҡа ауҙарырға бер генә минут ваҡыт та булмаған сихри донъя, бында һәр бер бала - киләсәкте төҙөүсе. Ошо иҫ киткес донъяла бала саҡтан уҡ оҙаҡ йәшәргә хыялландым, бында тик сабырҙар, иғтибарлылар, яғымлылар, асыҡ йөҙлөләр һәм изге кешеләр генә йәшәүен һәм улар -УҠЫТЫУСЫЛАР икәнлеген дә белә инем. Тик бына ошо сихри донъяла ваҡытлыса йәшәүселәрҙе күреп, үҙемә «мин барыбер изге йөрәкле, ярҙамсыл уҡытыусы булам» тигән маҡсат ҡуйҙым.
Ирекһеҙҙән, бала саҡ хәтирәләренә сумам… Мин ябай ауыл ҡыҙы, атай-әсәйем ғүмер буйына ауыл хужалығында хеҙмәт иткән кешеләр. Ә минең хыялым - уҡытыусы булыу.
Күҙ алдыма мәктәп йылдар килеп баҫа… Класта дәрес бара. Уҡытыусы өй эшен тикшерә. Һәр беребеҙҙән тиерлек һорай, тик шул шуҡ малайҙар тағы ла өй эшен эшләмәй килгән. Уҡытыусы: «Һеҙ көтөүсе балалары, һеҙҙән кеше сығамы ни? Тик көтөүсе генә сыға», - тине лә яңы теманы аңлатырға тотондо, ә мин «көтөүсе балаһы», әсенеп, «барыбер уҡытыусы булам» тип эстән генә ҡабатлайым. Бына ошо ябай ғына күренеш ғүмер буйына мине оҙата барҙы. Мин бына өс тиҫтә йылдан артыҡ яратҡан эшемә ашығам, эшемдә ниндәй генә ауырлыҡтар осраһа ла уҡыусыларымды яңылыш әйтелгән һүҙҙәр менән ҡыйырһытмаҫҡа тырышам.
Йылдар дауамында тупланған тәҗрибәләремде күҙаллап ултырам. Утыҙ йылдан артыҡ балалар менән ҡулға - ҡул тотоноп эшләү һөҙөмтәһеҙ үтмәгән. Уҡытыусы булараҡ, мин дә «Бала күңеле –аҡ ҡағыҙ, нимә яҙһаң, шуны уҡырһың» тигән һүҙҙәр менән тулыһынса килешәм. Мин дә улар күңеленә кешелеклелек орлоҡтарын сәсәм. Һәләтле уҡыусыларым район, республика күләмендә үткәрелгән конкурстарҙа,олимпиадаларҙа лайыҡлы урындар ала. Минең эҙҙән китеп, юғары уҡыу йортона ингәндәре лә, уҡытыусы булып, мин һалған мәңгелек һуҡмаҡтан барыусылары ла бар. Ышаныслы аҙымдар менән әле тағы ла алға барырға кәрәклеген бар күңелем менән һиҙәм.
Минең тормош девизым - кешеләргә изгелек ҡылыу, донъяның матурлығын күрә белергә, йәшәү ҡәҙерен аңларға өндәү. Минең педагогик кредом- яңылыҡҡа ынтылыу, заман менән бергә атлау, шулай уҡ, уҡытыу һәм тәрбиә эшен этнолингвокультурологик нигеҙҙә алып барыу.
Бөгөнгө көндә мин үҙемде бик бәхетле тип уйлайым: яратҡан эшем, ярҙамсыл хеҙмәттәштәрем, мине хөрмәт итеүсе уҡыусыларым һәм ата- әсәләр булыу – үҙе ҙур бәхет. Тимәк, уҡытыусы һөнәрен һайлап бер ҙә яңылышмағанмын.
Уҡытыусы… Үҙемдең ошо һөнәрҙе һайлауым һәм уға тоғро булыуым менән ғорурланам. Ҙур хәреф менән яҙылған УҠЫТЫУСЫ булыу өсөн ошо иҫ киткес мәктәп донъяһында йәшәүселәрҙе – балаларҙы яратырға кәрәк. Күренекле педагог Я.А.Коменский, «наша профессия самая лучшая, как никакая другая под солнцем» тигән. Шуға күрә уҡытыусы һөнәрен мин тағы ла мөһим, яуаплы һөнәр тип өҫтәр инем. Бала күңелен асыу, уның киләсәктә кем булыуын билдәләү ҙә беҙҙән, уҡытыусыларҙан, тора: бейек йорттар һалыусымы, кешеләрҙе бөгөнгө көндә дауалап булмаҫтай ауырыуҙарҙан дауалаусымы, космос киңлектәрен айҡаусымы, ә бәлки беҙҙең кеүек, таҡта алдында, яҡшылыҡ, изгелек орлоҡтарын сәсеүсеме?..
Дәрес тамамланды, ә уҡыусылар кабинеттан сығырға ла уйламай, һорауҙар яуҙыра. Был мәлдәрҙә минең күңелем йырлай, сөнки көнөм бушҡа уҙмаған: кемгәлер телебеҙҙең матурлығын күрә белергә, уның менән ғорурланырға, туған телдә аралашырға мөмкинселек биргәнмен, тыуған төйәгебеҙгә һоҡланыу хисе тыуҙырғанмын. Балаларҙың шат йөҙҙәрен күреү, бер-береһен бүлә-бүлә яңылыҡтар менән уртаҡлашыуын ишетеү - бәхет түгелме ни? Бына ошо ҡыҫҡа мәл өсөн генә лә УҠЫТЫУСЫ булыу кәрәк!
Эш көнөм тамамланғас, бер үк һуҡмаҡтан ашҡынып яратҡан ғаиләм янына ҡайтыу, юлымда мин белем биргән, хәҙер инде үҙ ғаиләләренә ашығыусы уҡыусыларымды күреү, улар менән аралашыу, үҙемде бик күптәр өсөн кәрәк тип һанау – был оло бәхет түгелме ни ?! «Кешеләргә кәрәклегеңде тойоу – ҙур бәхет ул»,- тигән бер аҡыл эйәһе. Эйе, хаҡ һүҙҙәр. Бына ошо Уҡытыусы тигән исемде йөрөтөүем менән сикһеҙ бәхетле мин!
Мәктәп эргәһендә шау-гөр килеп уйнаған кескәй балаларға күҙ һалам. Башыма: «Былары- киләсәкте төҙөүселәр», - тигән уй килә һәм эстән генә улар менән әңгәмә ҡора башлайым.
- Исемең кем?
- Мәҙинә. (Бына бит ниндәй күңелгә ятышлы исемдәр ҡушалар тип эстән генә ҡыуанам.)
- Бигерәк матур исем.Үҙеңә килешеп тора. Һиңә нисә йәш һуң?
- Алты тулды. Мин башҡортса уҡырға, әкиәттәр, шиғырҙар һөйләргә беләм. (Ҡыҙсыҡтың күҙҙәрендә бәхет осҡондары балҡый.)
- Һай,афарин! Кем өйрәтте?
- Атайым менән әсәйем. Һөйләп күрһәтәйемме?
- Әйҙә, рәхим ит… (Әңгәмәсемде бүлдерергә ҡурҡып, тын да алмайынса тыңлайым…)
Бына бит киләсәк кешеһе! Үҙе бәләкәй булһа ла уйҙары ҙурҙарса. Ул кем буласағы, ниндәй ғаилә ҡорасағы, илгә, республикабыҙға ниндәй файҙа килтерәсәге тураһында белә. Һау-сәләмәт, белемле, әҙәпле, илһөйәр, туған теле менән ғорурланыусы, илем-телем, халҡым тип яныусы буласаҡ ул!. -- - Әйҙә, түргә уҙ, рәхим ит, киләсәкте төҙөүсем!..
Фаршатова Әлфиә Әнүәр ҡыҙы


text:
«Берҙәм Рәсәй» проекты сиктәрендә Өфөнөң Дим районында дүрт балалар майҙансығы барлыҡҡа киләсәк Фото: Андрей Старостин
«Берҙәм Рәсәй» проекты сиктәрендә Өфөнөң Дим районында дүрт балалар майҙансығы барлыҡҡа киләсәк
«Берҙәм Рәсәй» проекты сиктәрендә Өфөнөң Дим районында дүрт балалар майҙансығы барлыҡҡа киләсәк Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфөнөң Дим районында балалар өсөн заманса уйын комплекстары төҙөләсәк. «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Реаль эштәр» проекты барышында халыҡ сходында майҙансыҡтар төҙөү мәсьәләһе киҫкен торған дүрт адрес билдәләнде, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтендә.
Осрашыу ваҡытында кешеләр мөһим проблемаларҙы хәл итеү буйынса үҙҙәренең башланғыстарын тәҡдим итте. Быйыл төҙөлөш миҙгелендә «Орион» балалар-үҫмерҙәр үҙәге биләмәһендә, «Дим» мәҙәниәт һәм ял паркында, Левитан, М.Йәлил урамдары ихатаһында яңы майҙансыҡтар барлыҡҡа киләсәк, тип билдәләнде.
«Реаль эштәр» проекты Башҡортостанда 2015 йылда башланды. Программа ауылдарҙың төп социаль, мәҙәни һәм инфраструктура мәсьәләләрен хәл итеүгә йүнәлтелгән. Тәүге йылда районда йәшәүселәрҙең мөрәжәғәттәре буйынса «Дим» мәҙәниәт һәм ял паркында «Ермак» аттракционы ҡуйылды, бөгөн ул ҡала халҡында бик популяр.


text:
- Подробности
- Просмотров: 425
ҠУРАЙ ЕЛӘГЕ (Rubus), рубус затына ҡараған төрҙәр төркөмө. Яҡынса 120 төрө билдәле, башлыса Евразияның уртаса һәм субтропик бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостан‑ да ҡырағай Ҡ.е. һәм ҡара төклө Ҡ.е. үҫә. Тамырһабаҡтары һәм күп һанлы ян тамырҙары булған ярым ҡыуаҡ, бейеклеге 50—200 см булған бер, ике йыллыҡ йәшел йәки ҡыҙғылт‑ миләүшә төҫөндәге сәнскеле үренделәре бар. Ҡырағай Ҡ.е. япраҡтары ишһеҙ, ҡанат һымаҡ йәки өсәрле, ҡара төклө Ҡ.е. — өсәрле. Сәскәһе аҡ, һирәгерәк асыҡ ал төҫтә, сәскәле һабаҡтары һәм сәскә һаптары төклө, ҡара төклө Ҡ.е. биҙле йөндәре бар. Сәскәлеге — тәлгәш. Июнь— июлдә сәскә ата. Емеше күп төшлө, июль—сент. өлгөрә. Ҡырағай Ҡ.е. — респ. бөтә терр‑яһында урмандарҙа, урман ситтәрендә, ҡырҡындыларҙа, йылға үҙәндәрендә, ҡара төклө Ҡ.е. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының иң бейек тауҙарында урынлашҡан урмандарҙа осрай. Баллы, дарыу, ашарға яраҡлы үҫемлек. Культурала ҡырағай Ҡ.е. үҫтерелә. Ауырлығы 2,5—3 г булған емештәр составында 7,5—13,5% шәкәр, 1—2% органик к‑талар, 9,1—44 мг% С витамины һ.б. бар. Ҡ.е. ултыртылғандың 3‑сө йылына емеш бирә башлай. Дым ярата. Ағасланған тамыр үренделәре, йәшел һабаҡтар һәм үренделәр м‑н үрсетәләр. Көҙөн йәки яҙын ултырталар. Ултыртыу ысулы — таҫмалы, рәттәрҙең араһы — 2,5—3 м, рәт эсендәге үҫемлектәр араһы — 0,5 м. Уртаса уңдырышлылығы — 54 ц/га (Кушнаренко емеш‑еләк культуралары селекцияһы үҙәге, 2000—03). Емештәрен сей килеш һәм эшкәртеп ҡулланалар. Ҡ.е. яңы сорттарын булдырыу һәм зона агротехникаһын эшләү б‑са фәнни тикшеренеүҙәр Кушнаренко селекция үҙәгендә (1935 й. алып), Өфө тәжрибә‑производство хужалығында (1960—80 йй.; Р.И. Болотина, Г.Ә.Мансуров, Р.Ә.Шафиҡов, М.Ғ.Әбдиева һ.б.) үткәрелә. Ҡ.е. бөтә ауыл хужалығы зоналарында үҫтерелә. БР б‑са ҡулланышҡа Барнаульская, Высокая, Новость Кузьмина һ.б. сорттары индерелгән.
Әҙәб.: Садоводство в Башкортостане /М.Г.Абдеева [и др.]. 2‑е изд., перераб. и доп. Уфа, 2006.
С.С.Хәйретдинов, Р.Ә.Шафиҡов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Ҡояштай балҡытып донъяны
– Әлбиттә, Башҡортостанда ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте тарихы сирек быуат менән генә иҫәпләнмәй, 1987 йылдың яҙында был хәрәкәттең яңы осоро башланды, тип әйтеү дөрөҫөрәк булыр, моғайын. Ғәмәлдә тарихыбыҙ XX быуат башынан юл ала. 1907 йылда Өфө ҡала мосолман ҡатын-ҡыҙҙарының хәйриә йәмғиәте төҙөлә, уның рәйесе итеп Мәрйәм Солтанова һайлана.
1917 йылдың июнендә Ырымбурҙа Бөтә башҡорт ҡоролтайында ирҙәр араһында берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ делегат, Һарытауҙан килгән 17 йәшлек Рабиға Йомағолова (Ҡушаева) һәммәһенең иғтибарын ҡатын-ҡыҙҙың аяныслы хәленә йүнәлтә. Һөҙөмтәлә ҡор, ҡатын-ҡыҙҙың тиң хоҡуҡлығын һыҙыҡ өҫтөнә алып, был мәсьәлә буйынса ҡарар ҡабул итә. Аҙаҡ Рабиға Башҡорт АССР-ы өлкә комитетының ҡатын-ҡыҙҙар бүлеген етәкләп, әсәләрҙең, балаларҙың хәлен еңеләйтеү буйынса ҙур эштәр башҡарасаҡ. Батыр башҡорт һылыуының ғүмере Мәскәүҙә, Мәғариф буйынса халыҡ комитетында эшләп йөрөгән сағында, билдәһеҙ кешеләр тарафынан өҙөлә. Союздың 25 йыллығы уңайынан, Рабиға Ҡушаеваға халҡыбыҙҙың оло ихтирамын белдереп, мемориаль таҡта ҡуйырға йыйынабыҙ.
– Бөгөн ойошма алдында торған мөһим эштәр хаҡында һөйләп үтһәгеҙсе.
– Урындарҙа советтарыбыҙ ҡатын-ҡыҙҙың йән таянысы, кәңәшсеһе, яҡлаусыһы, уны үҫешкә, заман һулышын тойоп йәшәргә әйҙәүсе булып ҡына ҡалмай, ғаиләне, уның ҡиммәттәрен нығытыуға, әхлаҡи бағаналарыбыҙҙы һаҡлауға әйтеп бөткөһөҙ ҙур тырышлыҡ һала. Ойошмабыҙ республикала бик күп матур эштәр башында тора. Бары береһен атап үтеү менән сикләнәм: халҡыбыҙҙы эскелектән арындырыу, сәләмәт тормошҡа йәлеп итеү маҡсатында беҙ иғлан иткән айыҡ ауылдар бәйгеһен бөтә республика күтәреп алды, был акцияға тиҫтәләрсә ауылдар ҡушылды.
Бер аҡыл эйәһе былай тигән: “Ир-атҡа даланлы булыу өсөн өс тапҡыр уңыу фарыз: әсәнән, бисәнән, мөғәллимәнән”. Был әйтем әҙәми зат бәхете, ғөмүмән, йәшәйешебеҙҙең ни тиклем ҡатын-ҡыҙға бәйле икәнлеге хаҡында һөйләй. Илебеҙ яҙмышы ла донъя тотҡаһы булған ҡатын-ҡыҙ ҡулында.
Әле беҙ гражданлыҡ йәмғиәте төҙөү юлындабыҙ. Радио-телевидениенан көн дә ишетелгән был һүҙҙәр күптәр тарафынан бик рәсми, ят ҡабул ителәлер, бәлки. Ләкин беҙ тормошобоҙҙа барған үҙгәрештән – заман үҫешенән ситтә ҡала алмайбыҙ. Урындарҙа ҡатын-ҡыҙҙар советтарының, ағинәйҙәр, аҡһаҡалдар ҡорҙарының власть менән берлектә эшләүенә өлгәшергә ынтылабыҙ. Битарафлыҡтан арыныу, ваҡиғаларға үҙ ҡарашын белдереү, йәнтөйәгебеҙ, илебеҙ, киләсәгебеҙ өсөн яуаплылыҡ күрһәтеү – ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙа ошо сифаттарҙы үҫтереп, ижтимағи, социаль ынтылышын күтәрергә тырышабыҙ.
– Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, республикала эшләүсе ҡатын-ҡыҙҙың 57 проценты юғары йәки махсус урта белемле, ирҙәрҙең – 35 проценты ғына. Әммә ҙур сәйәсәттә лә, юғары власть органдарында ла гүзәл зат бармаҡ менән һанарлыҡ. Һеҙҙең был күренешкә фекерегеҙ нисек булыр?
– Ҡатын-ҡыҙҙың белемгә ынтылышы иҫ китмәле ҙур. Сөнки ул булмышы менән камиллыҡҡа ынтыла: һөнәри өлкәлә лә, донъя көткәндә лә. Ләкин ул ир өҫтөнән хакимлыҡ итеүҙе маҡсат итмәй. Аҡылы, һөнәри әҙерлеге өҫтөн хәлдә лә, урынбаҫар вазифаһында ҡалыусан. Ир-аттың баш булырға ынтылыуы, ҡатын-ҡыҙҙың уға юл биреүе, моғайын, быуаттар буйы һалынған генетик хәтерҙән киләлер.
Ә кешелектең үҫеш тарихынан күренеүенсә, иң һәләкәтле осорҙарҙа ҡатын-ҡыҙҙың идараны үҙ ҡулына алыуы арҡаһында әҙәм балаһы иҫән ҡалған бит. Донъялар көйләнеп киткәс, теҙген йәнә ир-ат ҡулына күскән. Башҡорт халҡы тарихында ла тотош ырыуҙар менән етәкселек иткән ил инәләре – бейбисәләр билдәле. Матриархат – миһырбанлы зирәклек хакимлыҡ иткән дәүер. Бөгөн ил, халыҡ яҙмышын хәл иткәндә ҡатын-ҡыҙҙың әсәләрсә хәстәрлеге, мәрхәмәтле аҡылы ни тиклем кәрәк булыуын һөйләп тороу ҙа артыҡ. Былтыр Башҡортостандан Рәсәй Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһына һайланған ун алты депутаттың өсөһө гүзәл зат булыуы күңелгә аҙ булһа йылылыҡ өҫтәй. Ҡатын-ҡыҙ шәфҡәте менән һуғарылған камил ҡанундар күберәк булыр көн дә етер, тигән ышаныс уята.
– Ойошмағыҙ йыш ҡына “Ирҙәрҙе һаҡлайыҡ!” тигән саралар ҙа үткәрә. Көслө зат, киреһенсә, үҙе ҡатын-ҡыҙҙы һаҡларға тейеш түгелме һуң?
– Һүҙ ирҙәргә өфөлдәтеп өрөп тороу тураһында түгел, икенсе нәмә хаҡында. Мәғлүмәттәр буйынса, бер иргә бала табыу йәшендәге дүрт ярым ҡатын тура килә. Был ир-аттың зат булараҡ кәмеүгә табан барыуы тураһында һөйләй ҙә баһа. Ҡатын-ҡыҙ һаулығы хаҡында күп һүҙ алып барабыҙ, ирҙәр сәләмәтлеге бөтөнләй иғтибарҙан ситтә ҡалды. Ә һау бала табыу өсөн уларҙың икеһенең дә сәләмәт булыуы шарт. Бөгөн иһә һалдатҡа саҡырылыусыларҙың яртыһы ауырыу. Ирҙәр – беҙҙең улдарыбыҙ, балаларыбыҙҙың атайҙары. Беҙ, әсәйҙәре һәм ҡатындары, ҡайғыртмаһаҡ, уларҙы кем ҡайғыртыр. Ғаиләләр имен булһын, тормош алға барһын, ҡатын-ҡыҙҙың үҙенә лә йәшәүе рәхәт булһын өсөн ир-аттың бар яҡлап һау булыуы кәрәк. Милләт сәләмәтлеге лә шуға бәйле.
– Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙа иң һоҡландырғаны…
– Сабырлыҡ. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға бер заманда ла йәшәү еңел булмаған. Бөгөнгө ҡатмарлы тарихи осорҙа улар сабырлыҡ ҡына түгел, сәйәси аҡыл да күрһәтә. Яңы ғына үткән Рәсәй Президентын һайлауҙа комиссия ағзалары ла, һайлаусыларҙың күбеһе лә ҡатын-ҡыҙ булды. Путин өсөн тауыш биреүселәрҙең дә башлыса гүзәл зат булыуына иманым камил. Сөнки ил хәстәрен йөрәге аша үткәреүсе ҡатын-ҡыҙға түңкәрелештәр кәрәкмәй, ул тотороҡлолоҡ яҡлы.
Үҙе, балаһы хаҡында бәләкәй генә хәстәрлеккә лә ниндәй ҙур рәхмәт менән яуап бирә белә әсәләребеҙ! Әсәлек капиталы бирелә башлағас, илдә тыуым артты. Ә бит уға тиклем үлем тыуымдан күп булып, халыҡ һаны кәмеүгә табан киткәйне.
Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙа мине көйөндөргән сифат та бар – ғаилә мөнәсәбәттәре ҡороу, әсә булыу белеме етешмәүе. Ҡыҙ балаға ул ғилем мәктәптә лә, юғары уҡыу йортонда ла бирелмәй. Абына-һөрлөгә, хаталар аша уға эйә булғансы, күпме күңелдәр ҡыйрала, ғаиләләр тарҡала. Беҙ республикала хаҡлы ялдағылар өсөн уңышлы эшләүсе халыҡ университеты тәжрибәһенә таянып, әсәлек университеты булдырырға ниәтләнек. “Әсәлек бәхете буйынса ҡыҫҡа курс”ты Рєсєй дєүлєт социаль университетыныњ Өфө филиалы һәм Башҡортостан Республикаћы Президенты љарамаѓындаѓы дєүлєт хеҙмәте һәм идараһы академияһы белгестәре менән берлектә алып барасаҡбыҙ. Әсәләргә ғаилә, бала психологияһы буйынса ғына түгел, хоҡуҡи белем дә бирергә уйлайбыҙ. Юғиһә, хоҡуҡи белемдәре юҡлыҡтан, күп ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ үҙҙәрен, балаларын яҡлай алмайынса, күҙҙәре бәйләнгәндәй йәшәй.
– Тантаналы ваҡиға айҡанлы ниндәй саралар үткәреү күҙҙә тотола икән?
– Шаулап байрам итергә йыйынмайбыҙ, көндәлек эш менән мәшғүл буласаҡбыҙ. Бөтә сараларыбыҙ республикабыҙҙа иғлан ителгән Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлау йылы рухына ауаздаш. Ойошмабыҙҙың юбилейы уңайынан ҡатын-ҡыҙҙар советтары араһында конкурс иғлан иттек. Уның маҡсаты – гүзәл затты ижтимағи, мәҙәни тормошҡа, эшҡыуарлыҡ, хужалыҡ эшмәкәрлегенә ылыҡтырған, ғаиләләрҙең, бигерәк тә ауылда йәшәүселәрҙең хәлен яҡшыртыуға тырышлыҡ һалған ҡатын-ҡыҙҙар советтарын асыҡлау, улар эшенә йәмәғәтселек иғтибарын йәлеп итеү.
25 йыл ваҡыт арауығы, бер ҡараһаң, ҙур ҙа, бәләкәй ҙә кеүек. Эшләп өлгөрмәгән эштәребеҙҙе лә, өлгөргәндәрен дә барлайбыҙ. Сафтарыбыҙға йәштәрҙе йәлеп итеү зарур. Һалҡын иҫәпкә ҡоролған заманда эскерһеҙ, бушлай, хатта рәхмәт көтмәйенсә халыҡ өсөн хеҙмәт итергә әҙер йәштәр булыуы ҡыуандыра.
– Йөрәк көсө талап иткән эштә таяныс булыр кешеләр кәрәк…
– Баймаҡтан Луиза Ҡаһарман ҡыҙы Дәүләтшина, Нуримандан Елена Леонардовна Курбанова, Кушнарендан Минзәлә Тәлғәт ҡыҙы Вәлиева, Стәрлетамаҡтан Люциә Файыҡ ҡыҙы Шәйәхмәтова, Баҡалынан Фәимә Сәлих ҡыҙы Бүләкова ћәм башҡа күптәр, үҙҙәре һымаҡ ялҡынлы йөрәклеләрҙе туплап, ғаиләләребеҙҙең рух ҡалҡаны булып торалар. Тиҫтәләрсә йылдар буйы ҡатын-ҡыҙҙар советын етәкләп, был эште лайыҡлы вариҫтарына тапшырған ханымдарға, мәҫәлән, Әбйәлил районынан Таңһылыу Шакирйән ҡыҙы Ирғәлинаға, Асҡындан Мәүлиә Ғәлимйән ҡыҙы Мөғтәбәроваға ихтирамыбыҙ сикһеҙ. Ябай ҡатындарҙың ышанысы, яҡын күреүе, хаҡ баһаһы беҙҙе тағы ла матурыраҡ эштәргә дәртләндерә.
– Моғайын, журналыбыҙҙы уҡыусы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға әйтер һүҙегеҙ барҙыр?
– Ил-йортобоҙҙо бәлә-ҡазалар урап үтһен, иртәгәһе көн яҡшыраҡ булыр, тигән өмөт күңелегеҙҙән китмәһен. Ҡәҙерле кешеләрегеҙҙән ҡә-ҙер-хөрмәт күрергә яҙһын. Тәбиғәттең беҙҙе тап үҙе кеүек – бөтмәҫ ҡеүәткә эйә итеп яралтыуын һәм, донъя мәшәҡәте ни тиклем ауыр булһа ла, матурлыҡ һибергә тыуыуыбыҙҙы хәтеребеҙҙә тотайыҡ. Эстән дә, тыштан да нур сәсеп торған ҡатын бер ыңғайҙан өс ҡуянды ата: үҙен ҡыуандыра, ир-атты һоҡландыра, әхирәттәрен матур булырға өндәй йә көнсөлдәрҙе көнләштерә. Күңеле күтәренке булғас, һүҙе үтемле, эше ырамлы. Иң йоғонтоло ҡоралы – йылмайыуы менән әсир итә ул. Бейек үксәле туфлиҙарҙы кейегеҙ ҙә, ҡояш кеүек бөтә донъяны балҡытып, алға!
Альмира КИРӘЕВА әңгәмәләште.
Теги:


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Страница 2
Башҡортостандың халыҡ артисы Сара БУРАНБАЕВА: “Тормошом үкенерлек түгел”
Новости / Мәҙәниәт // 16-03-2018, 10:16
Беҙ был һылыу актрисаны романтик образдары аша беләбеҙ. Һомай, Аҡйондоҙ, Гөлнәзирә, Тәңкәбикә, Фәғилә, Өммөлхаят, Сәрүәрә, Сабира – был ролдәрҙең барыһы ла Сара БУРАНБАЕВАның талантлы булмышы аша сәхнәгә сыҡты. Рәмил Ҡолдәүләт, Рамаҙан Өмөтбаев, Ким Әхмәтйәнов кеүек билдәле шәхестәр үҫтергән Әбйәлил районының Әлмөхәмәт ауылы театр сәнғәте өсөн дә сағыу “йондоҙ” тәрбиәләгән.
1) Ғаиләлә беҙ биш бала үҫтек. Атайым ғүмер буйы совхоз эшендә йөрөп, төшкө, киске ашҡа һуңлап ҡала ине. Әсәйем ҡоймаҡ ҡоя йәки майға икмәк бешерә лә, сәй эсергә атайҙың ҡайтҡанын көтөп ултырабыҙ. Самауыр йыры, тәмле ризыҡ еҫе, ишек алдында тауыҡтар йөрөй, йәшел үлән – бала саҡ тап ошолай күҙ алдыма килә.
Атайым сәнғәтте бөтөнләй ҡабул итмәгән кеше ине, артист булыуыма ризалыҡ бирмәне. Табип булыуымды теләгәйне, тик яҙмыш мине сәнғәт юлынан алып китте. Сәхнәлә уйнауымды бер генә тапҡыр – “Буш сәңгелдәк” спектаклендә күрҙе. Ә әсәйем – бала йәнле, барлыҡ ынтылышыбыҙҙы ҡеүәтләгән, яңылыштарҙы ғәфү иткән яҡын кеше. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, эш менән тыуған яҡтарға йыш ҡайта алмайым, уның менән һирәк күрешәбеҙ....
1) Ғаиләлә беҙ биш бала үҫтек. Атайым ғүмер буйы совхоз эшендә йөрөп, төшкө, киске ашҡа һуңлап ҡала ине. Әсәйем ҡоймаҡ ҡоя йәки майға икмәк бешерә лә, сәй эсергә атайҙың ҡайтҡанын көтөп ултырабыҙ. Самауыр йыры, тәмле ризыҡ еҫе, ишек алдында тауыҡтар йөрөй, йәшел үлән – бала саҡ тап ошолай күҙ алдыма килә.
Атайым сәнғәтте бөтөнләй ҡабул итмәгән кеше ине, артист булыуыма ризалыҡ бирмәне. Табип булыуымды теләгәйне, тик яҙмыш мине сәнғәт юлынан алып китте. Сәхнәлә уйнауымды бер генә тапҡыр – “Буш сәңгелдәк” спектаклендә күрҙе. Ә әсәйем – бала йәнле, барлыҡ ынтылышыбыҙҙы ҡеүәтләгән, яңылыштарҙы ғәфү иткән яҡын кеше. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, эш менән тыуған яҡтарға йыш ҡайта алмайым, уның менән һирәк күрешәбеҙ....
Зәйнетдин ҡайҙа ашҡына?
Новости / Мәҙәниәт // 15-03-2018, 17:26
Бөгөнгө көн геройы Заһир ЗӘЙНЕТДИНОВТАН сабыйҙарса ихласлыҡ, башҡорт егеттәренә генә хас көс-дарман, мең кешегә етерлек тырышлыҡ, талант, мөләйемлек урғыла. Шуға ла сәхнәгә сығыу менән тамашасылар күңелен “һә” тигәнсе яулайҙыр ул. Күп яҡлы таланты менән халҡына хеҙмәт итеүҙе маҡсат итеп ҡуйған был йәш егеттең киләсәген күҙаллауы ауыр түгел: сәхнә! Дүрт йәшендә Өфө сәхнәһендә бейеп, республика башлығы ҡулынан бүләккә милли кейем алған кеше тап шулай булырға тейеш тә....
“Урал”, “Шүрәле”, “Тамъян”
Новости / Мәҙәниәт // 15-03-2018, 08:00
йәки Был егеттәр ҡайҙан?
Хәтерегеҙҙәме, элек совет мәктәптәренең һәр береһендә тиерлек бай ассортименттағы спорт инвентары һәм музыка ҡоралдары була торғайны. Ҡыҙҙар скакалка, обруч менән мәж килә, ә малайҙар гер күтәрә, ҡул көрәштерә, теннис уйнай. Ә музыка бүлмәһендәге гитаралар өсөн һәр ваҡыт талаш. Сөнки улар ғүмер-ғүмергә егеттәрҙең “ҡоралы” булды. Малайҙар килмәгәндә генә беҙгә гитара ҡылын сиртеп, синтезатор телдәренә баҫып ҡарау бәхете татыны. Ә инде был ҡоралда уйнаған йәки төрлө төркөм ойоштороп, йырлап йөрөгән егеттәр бөтә мәктәп ҡыҙҙарын ғашиҡ итә ине. Һеҙҙең мәктәптә лә шулай булғандыр, эйеме?...
“Айыҡ аҡыл менән йәшәйем”
Новости / Мәҙәниәт // 14-03-2018, 09:56
Гәзитебеҙҙең 10-сы, 9 мартта сыҡҡан һанында Әхәт Мотаһар улының тормош юлдашы Тәнзилә ҮЛМӘҪБАЕВА тураһында мәҡәлә сыҡҡайны... Шуны иғтибарығыҙға тәҡдим итәбеҙ.
Тәнзилә Абдулла ҡыҙы бөгөн тыуған көнөн билдәләй... Ауыр ҡайғыһын уртаҡлашабыҙ...
“Башҡортостан” телерадиокомпанияһы директорының радиотапшырыуҙар буйынса урынбаҫары, Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика хөкүмәт премияһы лауреаты Тәнзилә ҮЛМӘҪБАЕВА:
1) Күңелем менән йомшаҡ, нескә булһам да, уны күрһәтмәйем, тыштан ҡаты, талапсан кеше булып ҡалам. Бала саҡтан интернат һалған тәрбиә был. Тыуған ауылымда (Күгәрсен районының Әлмәс ауылы) башланғыс мәктәп кенә булыу сәбәпле, 4-се кластан алып Мораҡ интернат-мәктәбендә уҡыным. Бер бүлмәлә егермеләп ҡыҙҙың йәшәүе, атай-әсәйҙән айырым сит мөхиткә өйрәнеп китеүе бик ауыр булды. Һәр бала өсөн психологик һыналыш осоро ине ул. Һынмайынса, иҫән-һау мәктәпте тамамлауыма шатланам. Класташ егет-ҡыҙҙар менән һаман да аралашып йәшәйбеҙ, бала саҡ дуҫтарым менән бәйләнеш өҙөлмәй....
Талпынған тауға менер
Новости / Мәҙәниәт // 14-03-2018, 07:00
йәки шиғри күңелле бейеүсене яңы шөғөлгә – сыбыртҡы үрергә нимә мәжбүр иткән?
Марат Яҡупов бар күңелен һалып, ашыҡмай ғына сыбыртҡы үрә. Уның хәрәкәттәре һалмаҡ кеүек, ләкин тилбер бармаҡтарына күҙ эйәрмәй, ә йөҙөн әленән-әле йылмайыу яҡтырта. Илаһи бер мәл, сөнки ул яттан шиғыр ҙа һөйләй – һөйөү һәм һағыш, ҡыуаныс һәм наҙ, тоғролоҡ һәм кешелеклек тураһында......
“Беҙҙе музыка бәйләне”
Новости / Мәҙәниәт // 11-03-2018, 06:00
йәки “неформат” ҡыҙҙың үҙ-үҙен эҙләүе
Рузилә ЙӘМИЛЕВА тигән талант менән “Ҡош юлы” проектында танышҡайным. Уның Өфө дәүләт сәнғәт академияһында уҡыуын ишетеп, башҡорт эстрадаһында сағыу бер “йондоҙ”ҙоң мотлаҡ ҡабынасағына ышанып йөрөнөм. Ысынлап та, ул үҙенсәлекле тауышы һәм башҡаларҙы ҡабатламаҫ йырҙары менән “Башҡот йыры” проектында һәм “Төнгө ултырыш” концерттарында үҙ тыңлаусыларын таба башлағайны инде. Тик балҡып өлгөрмәгән “йондоҙ” юҡҡа сыҡты һәм... “Бәйләнештә” селтәрендә уның “Диңгеҙгә” тигән өр-яңы клибын күреп, ҡабат ҡабынды, тип әйтергә баҙнат итәм. Ябай клип, тик Рузиләгә генә хас моң, үҙенсәлекле аранжировка. Ниһайәт, тигән уйҙар менән йырсының үҙен әңгәмәгә саҡырҙым....
“Атай-әсәйемә рәхмәтлемен”
Новости / Мәҙәниәт // 9-03-2018, 07:30
йәки Ни өсөн Таһир Әсәҙуллин теннис буйынса чемпион булмаған?
Башҡортостандың атҡаҙанған артистары – йырсы Рәфисә һәм бейеүсе Марат Әсәҙуллиндарҙың ғаиләһен белмәгән кеше һирәктер. Оҙаҡ йылдар Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләп, улар республиканы ғына түгел, бөтә Рәсәйҙе үҙҙәренең таланты менән һоҡландырҙы, хайран итте. Әлшәй һандуғасы тип нарыҡланған Рәфисә апай ниндәй хужабикә? Бала саҡтан бейеү сәнғәтенә мөкиббән булған Марат ағай улының бейеүсе булыуын теләгәнме? Был турала ике сәнғәт әһеленең улдары – йырсы, башҡорт эстрадаһының сағыу “йондоҙ”она әүерелгән Таһир ӘСӘҘУЛЛИН менән әңгәмә ҡорҙоҡ....
Буйға ҡарағанда уй матур
Новости / Мәҙәниәт // 3-03-2018, 06:30
Интервью алыу – журналистиканың үҙенсәлекле жанры. Башлыса публицистика өлкәһендә яҙышҡас, минең өсөн интервью – мәшәҡәтле лә, әллә ни ҡыҙыҡ та булмаған нәмә. Уның өсөн тейешле герой килеп сыҡһа ла, төрлө һылтау-сәбәп табып, баш тартам. Әммә был геройым, минән йәшерәк булһа ла, ниндәйҙер бер сихри көсө менән үҙенә тартып торҙо. Уны осратһам, гел генә бер-ике һүҙ ҡушып китә инем. Башҡаларҙан ҙур кәүҙәһе менән айырылып торған был башҡорт ир-егетенең күңелендә ниндәй уйҙар ятҡанын асыҡлау минең өсөн бик ҡыҙыҡ тойолдо.
...
"Ҡурай даны" республика телевизион премияһы
Новости / Мәҙәниәт // 1-03-2018, 13:58
«Ҡурай-ТВ» - башҡорт телен һаҡлау һәм пропагандалау, халыҡ традицияларын үҫтереү маҡсатында ойошторолған Башҡортостан юлдаш телевидениеһының берҙән-бер музыкаль һәм күңел асыу каналы. Эфирҙа тәүлек әйләнәһенә өр-яңы клиптар, сағыу тамашалар, тәрән йөкмәткеле тапшырыуҙар, телевидениеның алтын фондында һаҡланған ретро йырҙар, спектаклдәр һәм телесериалдар бара....
Йәшлек дәрте – улар күңелендә
Новости / Мәҙәниәт // 28-02-2018, 07:00
Өфө авиация техникумы студенттары Салауат Хәбибуллин менән Таһир Айытбаев уҡыуҙа ла һынатмай, башҡорт эстрадаһына ла юл яра
Йәшлек мәле ғүмерҙең иң күңелле, дәртле һәм һөҙөмтәле йылдары ул. Тап шул йылдарҙа алған белем, тәжрибә, аҡыл киләсәк тормоштоң нигеҙен билдәләй. Ә студент кеше өсөн йәшлек икеләтә матур. Өфө авиация техникумының 4-се курс студенттары Салауат ХӘБИБУЛЛИН менән Таһир АЙЫТБАЕВ шуны аңлап, һәр көндөң ҡәҙерен белеп йәшәй. Улар уҡыуҙа ла һынатмай, спортта ла алдынғылыҡты бирмәй, техникумдың төрлө сараһында ла ҡатнашып өлгөрә. Был ике егет йырсы булараҡ та башҡорт эстрадаһын яулай башланы.
Таһир Бөрйән районында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған, бала сағы Учалы районының Ураҙ ауылында үткән. Мәктәп йылдарында шиғыр яҙыу менән мауыҡҡан, тәүге ижад емештәре балалар йыйынтығында ла, ваҡытлы матбуғатта ла донъя күргән. Тағы ла баскетбол уйнарға ярата. Тәүҙә йыр менән ҡыҙыҡһыныуын етди ҡабул итмәгән. Ауылға эшкә ҡайтҡан Илнур Ғәйфуллин (МС Инсан), Таһир менән аралаша башлағас, уға рэп стилендә эшләргә кәңәш биргән. Хәҙер егет был йүнәлештә ярайһы ғына билдәлелек яулаған да инде, күптән түгел хатта Екатеринбург ҡалаһында сығыш яһау бәхете тейгән. Сабина Кучаева, Артур Солтанов менән бергә йырҙар яҙҙырып, бергәләп сығыш яһай....


text:
Башҡортостан журналистары ТӨРКСОЙ халыҡ-ара премияһы лауреаттары булды
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Төркиәнең баш ҡалаһы Анкарала мәҙәниәт темаһын яҡтыртҡан төрки донъяһы журналистарын бүләкләү тантанаһы уҙҙы. ТӨРКСОЙ премияһын Әзербайжан, Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Төркиә, Македония һәм Рәсәй республикалары — Башҡортостан, Татарстан, Дағстан, Хакасия вәкилдәре алды. Башҡортостандан халыҡ-ара ТӨРКСОЙ премияһына «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының мәҙәниәт буйынса күҙәтеүсеһе Ләйлә Аралбаева (Ишморатова) менән «Башҡортостан» ТРК ДУП-һы продюсеры, алып барыусы Гөлназ Яҡупова лайыҡ булды.
Награданы ТӨРКСОЙ-ҙың генераль секретары Дюсен Касеинов тапшырҙы.
Татарстан республикаһынан премияны «Татар-информ» мәғлүмәт агентлығы журналисы Люциә Камалова һәм Башҡортостанда тыуып үҫкән, хәҙерге көндә «Татмедиа» генераль директоры кәңәшсеһе Римзил Вәлиев алды.
Бүләкләү билдәле төрөк яҙыусыһы һәм драматургы Халдун Танерҙың 100 йыллығы йылын асыу сиктәрендә Анкараның Опера һәм балет театрында үтте. Тантанала Төрөк Республикаһының мәҙәниәт һәм туризм министры Омер Челик ҡатнашты. Кисәлә Халдун Танер хаҡында фильм һәм уның әҫәрҙәре буйынса ҡуйылған спектаклдәрҙән өҙөктәр күрһәтелде.
Журналистар Төрөк Республикаһының дәүләт һәм йәмәғәт ойошмалары — Төп матбуғат һәм мәғлүмәт идаралығы, «Афәт» көрсөк һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр менән идара итеү буйынса деапартамент, Сит ил эштәре министрлығы етәкселәре менән осрашты. Шулай уҡ иң ҙур төрөк телерадиокомпанияларының береһе — «ТРТ-Ауаз» буйлап экскурсия, мәҙәни программа ойошторолдо.


text:
Төбәктә көндәр эҫе торасаҡ Фото: автор фотоһы
Төбәктә көндәр эҫе торасаҡ
Төбәктә көндәр эҫе торасаҡ Фото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, был аҙнаның тәүге яртыһында республикала көндәр эҫе торасаҡ. Урыны менән ҡыҫҡа ваҡытлы йәшенле ямғыр яуасаҡ. Осорҙоң икенсе яртыһында күпселек райондарҙа ямғыр яуыуы һәм һауа температураһының әкренләп түбәнәйеүе көтөлә.
Шишәмбе, 21 июндә, айырым райондарҙа йәшен йәшнәүе ихтимал. Һауа температураһы көндөҙ 26-31 градус тәшкил итәсәк. Шаршамбы, 22 июндә, төндә 19, төньяҡ-көнсығышта 9 градусҡаса, көндөҙ 31 градус эҫе. Кесаҙна, 23 июндә, төндә 13-18, көндөҙ 23-28 градус.
Июндең икенсе декадаһында республикала йылы һауа торошо көтөлә. Уртаса һауа температураһы күп йыллыҡ күрһәткестәрҙән ике градусҡа юғарыраҡ, тип хәбәр итә Рәсәй Гидрометүҙәге.


text:
Заниль Ғәлләмов Башҡортостандың Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнде Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Заниль Ғәлләмов Башҡортостандың Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнде
Заниль Ғәлләмов Башҡортостандың Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнде Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Указы менән Заниль Ғәлләмов республиканың Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнде.
Икенсе Указ менән Наилә Ғәлиева, хаҡлы ялға сығыуы сәбәпле, үҙ теләге менән Башҡортостандың Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесее вазифаһынан бушатылды.


text:
Фото:
Алты «НефАЗ» автобусы Силәбе өлкәһенә оҙатыласаҡ
Фото:
«Нефтекама автозаводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә пассажирҙар автобустарын етештереү арта. Быйылғы йылдың ноябрендә — төрлө тәғәйенләнештәге 88 автобус, декабрҙә 103 автобус сығарыласаҡ, тип көтөлә.
«НефАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ил төбәктәрен автобустар менән тәьмин итеүгә үткәрелгән тендерҙарҙа һәм асыҡ аукциондарҙа әүҙем ҡатнаша. Һәм һәр ваҡыт еңеү яулай.
Предприятиенан хәбәр итеүҙәренсә, күптән түгел Силәбе өлкәһендә аукцион тамамланған, уның һөҙөмтәләре буйынса алты автобус — ҡала эсендә, ҡала яны маршруттарында йөрөйәсәк һәм бер ҡала-ара автобусын ебәреү буйынса килешеүгә ҡул ҡуйылған. Тейәп оҙатыу декабргә билдәләнгән.


text:
Оскар Потиорек
Оскар Потиорек (нем. һәм слов. Oskar Potiorek; 20 ноябрь 1853, Бад-Блайберг, Каринтия — 17 декабрь 1933, Клагенфурт) — Австро-Венгрия полководецы, фельдцейхмейстер (30 октябрь, 1908 йыл), 1911—1914 йылдарҙа Босния һәм Герцеговинаның Австро-Венгрия наместнигы, Беренсе бөтә донъя һуғышында ҡатнашыусы.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оскар Потиорек Техник хәрби академияһын 1867 йылда һәм Австро-Венгрияның Генераль штабы Академияһын тамамлай, 1879 йылдан алып Генштабта хеҙмәт итә, 1886 йылда оператив бюрола эш башлай, 1892 йылда оператив бюроның шефы булып китә; 1902 йылдан Генштаб башлығы урынбаҫары.
1898 йылдан алып 64 пехота бригадаһы менән етәкселек итә. 1907 йылдан III армия корпусы (Грац) командиры. 1910 йылдан — армия инспекторы, 1911 йылдан — Босния һәм Герцеговинаның ер хөкүмәте рәйесе һәм Сараевола армия штабы инспекторы, Босния һәм Герцеговина наместнигы.
1914 йылдың 28 июнендә Потиорек эрцгерцог Франц Фердинандты алып барған машинаның пассажиры була һәм эрцгерцогтың үлтерелеүенә шаһит була, өҫтәүенә, үлтереүсе Гаврило Принцип, эрцгерцог ҡатыны Софияны үлтергән пуля нәҡ Потиорекка тәғәйенләнгән ине, тип белдерә.
Һуғыш башланыу менән Потиорек Балкандарҙа ҡораллы көстәр баш командующийы һәм 6 Австро-Венгрия армияһы командующийы итеп тәғәйенләнә. Потиорек үҙен булдыҡһыҙ командующий итеп күрһәтә һәм уның ҡарамағындағы армия сербтарҙыҡынан көслөрәк булһа ла, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә уны еңә алмай. Айырыуса австриялылар өсөн Цер тауындағы һәм Колубары йылғаһындағы алыштар ауыр була. 1914 йылдың 27 декабрендә Оскар Потиорек отставкаға ебәрелә, уның урынына эрцгерцог Евгений тәғәйенләнә. Һуғыштан һуң Потиорек Австрияға китә һәм шунда ғүмеренең ҡалған йылдарын йәшәй.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Anton Kreuzer, Kärntner Biographische Skizzen, Klagenfurt, Kärntner Druck und Verlagsgesellschaft, 1995. ISBN 3-85391-128-5.
- P. H. Willmott, La prima guerra mondiale, Mondadori, 2006.
- Rudolf Jeřábek: Potiorek. General im Schatten von Sarajevo. Styria, Graz/ Köln 1991, ISBN 3-222-12067-6.
- 20 ноябрҙә тыуғандар
- 1853 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Каринтия ерендә тыуғандар
- 17 декабрҙә вафат булғандар
- 1933 йылда вафат булғандар
- Клагенфуртта вафат булғандар
- Винер-Нойштадтта ерләнгәндәр
- Леопольд орденының Рыцарь тәреһе кавалерҙары (Австрия)
- Изге Стефан король ордены командорҙары (Венгрия)
- Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусылар
- Австро-Венгрия ғәскәр башлыҡтары


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Страница 9
Рәхмәт хаты
Махсус бит / Письма // 29-06-2012, 11:55
Башҡортостанға килеп, йәйге ялды хозур тәбиғәт ҡосағында үткәрергә теләүселәр байтаҡ. Республикабыҙҙа сит ил ҡунаҡтары ла өҙөлмәй. Төркиәнән килгән Ураллылар ғаиләһенең иһә килеү маҡсаты бөтөнләй икенсе ине. Улар Башҡортостанда тыуып үҫеп, төрлө юлдар үткәндән һуң Төркиәлә төпләнгән аталары Әхмәт Ураллының туғандарын эҙләп килеп сыҡҡайны (был турала гәзитебеҙҙең 45-се һанында яҙғайныҡ инде)....
Шаһиттарҙың ниндәй хоҡуҡтары бар?
Махсус бит / Письма // 25-06-2011, 15:58
РФ Енәйәт-процессуаль кодексының 56-сы статьяһында шаһиттарҙың хоҡуҡтары аныҡ билдәләнгән. Уға ярашлы рәүештә, енәйәт эшен тикшереүгә һәм хәл итеүгә әһәмиәте булған ниндәй ҙә булһа хәл-ваҡиғалар билдәле булһа, күрһәтмәләр биреү өсөн саҡырылған кеше шаһит тип иҫәпләнә. Шаһит үҙенә, тормош иптәшенә, башҡа туғандарына (ата-әсәһе, балалары, уллыҡҡа алыусылары, ир һәм ҡыҙ туғандары, бабайы, инәһе, ейәндәре) ҡаршы күрһәтмә биреүҙән баш тартырға хоҡуҡлы....
Хоҡуғыңды бел
Махсус бит / Письма // 25-06-2011, 14:10
Ҡатыным менән айЫрылғандан һуң баламды үҙемдә ҡалдыра аламмы?
Миңә хыянат иткәне өсөн ҡатыным менән айырылышырға теләйем. Баламды үҙемдә тәрбиәгә ҡалдыра аламмы? Илдар.Балаҡатай районы.
Ҡатынығыҙҙың икенсе кеше менән йөрөүе балағыҙҙы үҙегеҙҙең янда ҡалдырыу өсөн бер ниндәй ҙә дәлил түгел. Әгәр ҙә әсә үҙенең әсәлек бурысын үтәүҙән баш тарта, бала менән тупаҫ мөғәмәлә итә икән, суд баланы атаһы тәрбиәһендә ҡалдыра ала....
Миңә хыянат иткәне өсөн ҡатыным менән айырылышырға теләйем. Баламды үҙемдә тәрбиәгә ҡалдыра аламмы? Илдар.Балаҡатай районы.
Ҡатынығыҙҙың икенсе кеше менән йөрөүе балағыҙҙы үҙегеҙҙең янда ҡалдырыу өсөн бер ниндәй ҙә дәлил түгел. Әгәр ҙә әсә үҙенең әсәлек бурысын үтәүҙән баш тарта, бала менән тупаҫ мөғәмәлә итә икән, суд баланы атаһы тәрбиәһендә ҡалдыра ала....
ТИК ҮҘЕГЕҘҘЕКЕН ГЕНӘ
Махсус бит / Письма // 25-06-2011, 14:06
Никахһыҙ иремдән бала көтәм. Никахһыҙ тыуған балаға атаһының фамилияһын бирергә яраймы? Баланың тыуыу тураһында таныҡлығында атаһының фамилияһын яҙҙыра аламмы?
Наилә.
Баймаҡ районы.
«Гражданлыҡ хәле акттары тураһында»ғы законға ярашлы, тыуыу тураһындағы таныҡлыҡҡа атайҙың фамилияһы, баланың ата-әсәһе менән берлектә, ЗАГС-ҡа ғариза биргәндән һуң, йәғни атаһынан ризалыҡ алғас, яҙыла. Атай кеше ризалыҡ бирмәгәндә, сабыйға әсәнең фамилияһы бирелә. Баланың исемен, атаһының исемен таныҡлыҡҡа әсәһе нисек теләй шулай яҙҙыра ала....
Наилә.
Баймаҡ районы.
«Гражданлыҡ хәле акттары тураһында»ғы законға ярашлы, тыуыу тураһындағы таныҡлыҡҡа атайҙың фамилияһы, баланың ата-әсәһе менән берлектә, ЗАГС-ҡа ғариза биргәндән һуң, йәғни атаһынан ризалыҡ алғас, яҙыла. Атай кеше ризалыҡ бирмәгәндә, сабыйға әсәнең фамилияһы бирелә. Баланың исемен, атаһының исемен таныҡлыҡҡа әсәһе нисек теләй шулай яҙҙыра ала....
Эшкә урынлашҡанда кемдәргә һынау ваҡыты бирелә?
Махсус бит / Письма // 25-06-2011, 14:04
Юғары уҡыу йортон тамамлап, тәү тапҡыр эшкә урынлашырға килеүселәрҙе ҡабул иткәндә һынау ваҡыты ҡулланылмай. Әгәр белгес, уҡып бөткәндән һуң бер йыл эсендә эшкә урынлашмаһа, башҡалар кеүек үк, эшкә алынғанда һынау осорон үтә. Ауырлы ҡатындарҙы һәм йәш ярымға тиклемге балалары булған әсәләрҙе эшкә ҡабул иткәндә лә һынау ваҡыты билдәләнмәй. Элеккесә, теге йәки был вазифаға конкурс буйынса һайланылған хеҙмәткәрҙәр, эшкә икенсе ойошманан күсерелгәндәр, сроклы хеҙмәт килешеүе менән ике айҙан да күберәк эшләргә йыйынмаған кешеләр һәм 18 йәшкә тиклемге йәштәр һынауҙан тыш эшкә алына. Башҡа хеҙмәткәрҙәр өсөн иһә һынау ваҡыты өс айҙан да артығыраҡ булырға тейеш түгел....
Бер-беребеҙгә терәк булайыҡ
Махсус бит / Письма // 21-06-2011, 12:21
Беҙ – башҡорттар. Әммә бөгөнгө көндә беҙҙең башҡортлоҡто дәлилләүсе ниндәй сифаттарыбыҙ, ҡылған эштәребеҙ, ғөмүмән, ниндәй билдәләр ҡалған һуң? Боронғо ата-бабаларыбыҙҙың йәшәйеше, көнкүреше менән бөгөнгө башҡорт халҡы араһында ниндәй уртаҡ һыҙаттар һәм айырмалыҡтар бар? Беҙ, милләттәштәр, бер-беребеҙгә ҡарап, башҡорт икәнебеҙҙе таныйбыҙмы? Үкенескә күрә, был һорауҙарға ыңғай яуап биреп булмай тиерлек. Ни өсөн? Сөнки күп осраҡта сит милләт вәкилдәре араһында үҙ-ара башҡортса аралашырға тартынабыҙ, балаларыбыҙға матур башҡорт исемдәре түгел, ә ҡолаҡҡа ятмаған ят исемдәр ҡушыуҙы хуп күрәбеҙ. Уларға кескәй саҡтан башҡорт рухлы булып үҫерлек тәрбиә бирә белмәйбеҙ, күңелендә әсә теленә, тыуған халҡына ҡарата һөйөү уятыу маҡсатында етерлек эшләмәйбеҙ...
Әлбиттә, барса халыҡты бер ҡалыпҡа һалып булмай. Аллаға шөкөр, арабыҙҙа ғәмле, сәмле, рухлы милләттәштәребеҙ ҙә байтаҡ. Үҙемдең дуҫтарым, таныштарым араһында үҙ-ара туған телдә генә аралашҡан рухлы тиңдәштәрем булыуын белеп, уларҙан өлгө алам, ғорурланыу тойғоһо кисерәм. Милли рух өҫтөнлөк иткән ғаиләләр булыуы күңелдә һөйөнөс тойғоһо уята....
Әлбиттә, барса халыҡты бер ҡалыпҡа һалып булмай. Аллаға шөкөр, арабыҙҙа ғәмле, сәмле, рухлы милләттәштәребеҙ ҙә байтаҡ. Үҙемдең дуҫтарым, таныштарым араһында үҙ-ара туған телдә генә аралашҡан рухлы тиңдәштәрем булыуын белеп, уларҙан өлгө алам, ғорурланыу тойғоһо кисерәм. Милли рух өҫтөнлөк иткән ғаиләләр булыуы күңелдә һөйөнөс тойғоһо уята....
Бай йөкмәткеле гәзит өсөн рәхмәт
Махсус бит / Письма // 14-06-2011, 13:50
Бай йөкмәткеле, ҡыҙыҡлы гәзит сығарғанығыҙ өсөн рәхмәт һеҙгә, редакция коллективы. Үҫмер сағымдан алып «Йәшлек»тән («Ленинсы») айырылғаным юҡ. Ә хәҙер миңә 48 йәш. Беҙ ғаиләбеҙ менән йәштәр баҫмаһын түҙемһеҙлек менән көтөп алабыҙ, талашып уҡыйбыҙ. Гәзитте уҡып, үҙемде ҡабат йәш сағыма әйләнеп ҡайтҡандай хис итәм. Бигерәк тә сканвордтар, кроссвордтар сисеү ныҡ оҡшай. Шул йәһәттән Илдар Ғәбитовҡа рәхмәтемде еткерәм. Ул һәр саҡ башватҡыстары менән беҙҙе ҡыуандырып торһон.
Шулай уҡ төрлө хикәйәләр, ғәҙәттән тыш хәлдәр, ғибрәтле ваҡиғалар тураһында, спорт, мәҙәниәт, мәғрифәт, әхлаҡ темаларына яҙылған мәҡәләләр ҙә бик оҡшай.
Минең һеҙгә бәләкәс кенә үтенесем дә бар....
Шулай уҡ төрлө хикәйәләр, ғәҙәттән тыш хәлдәр, ғибрәтле ваҡиғалар тураһында, спорт, мәҙәниәт, мәғрифәт, әхлаҡ темаларына яҙылған мәҡәләләр ҙә бик оҡшай.
Минең һеҙгә бәләкәс кенә үтенесем дә бар....
Ир бирмәк – йән бирмәк
Махсус бит / Письма // 4-06-2011, 11:18
Күңелемдәге борсолоуҙарҙы, ауыр уйҙарымды йәшереп йөрөүҙән шул тиклем арыным. Ҡайнар күҙ йәштәремә тик ҡараңғы төн генә шаһит.
Ситтән ҡарағанда, мин бик бәхетле ҡатын. Тормош иптәшем мохтажлыҡ күрһәтмәй, донъябыҙ етеш. Ҡаланан ситтә ҙур коттеджда донъя көтәбеҙ, бер ҡыҙ үҫтерәбеҙ. Ирем өйгә бар нәмәне алып ҡайта, теге йәки был проблеманы хәл итеүгә мин бөтөнләй ҡыҫылмайым, быны гел ул башҡара. Дорфараҡ холҡон иҫәпкә алмағанда, эсеү, тартыу кеүек насар ғәҙәттәре булмаған бына тигән хәстәрлекле ғаилә башлығы ул. Иремде тоғро тормош иптәше тип һанап йөрөһәм, яңыраҡ уның һөйәркәһе барлығын белдем. Күптән ул ҡыҙ менән йөрөгән булған икән....
Ситтән ҡарағанда, мин бик бәхетле ҡатын. Тормош иптәшем мохтажлыҡ күрһәтмәй, донъябыҙ етеш. Ҡаланан ситтә ҙур коттеджда донъя көтәбеҙ, бер ҡыҙ үҫтерәбеҙ. Ирем өйгә бар нәмәне алып ҡайта, теге йәки был проблеманы хәл итеүгә мин бөтөнләй ҡыҫылмайым, быны гел ул башҡара. Дорфараҡ холҡон иҫәпкә алмағанда, эсеү, тартыу кеүек насар ғәҙәттәре булмаған бына тигән хәстәрлекле ғаилә башлығы ул. Иремде тоғро тормош иптәше тип һанап йөрөһәм, яңыраҡ уның һөйәркәһе барлығын белдем. Күптән ул ҡыҙ менән йөрөгән булған икән....
Быуындар бәйләнеше өҙөлмәһен
Махсус бит / Письма // 4-06-2011, 11:01
Күптән түгел М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыған буласаҡ башҡорт теле уҡытыусылары Сибай ҡалаһының интернат-гимназияһында практика үтте. Улар тәжрибәле уҡытыусы Әлнисә Алдырханова етәкселегендә дәрестәр үткәреп кенә ҡалманы, ә төрлө кластан тыш сараларҙа ла әүҙем ҡатнашты. Шуларҙың береһе – Сибай ҡалаһы мәктәптәренең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары, ветеран уҡытыусылар менән ойошторолған «түңәрәк өҫтәл».
Һөйләшеү бик фәһемле килеп сыҡты. Йәш уҡытыусыға мәктәптә эш башлағанда нимәгә иғтибар итергә, балаларҙа ни рәүешле үҙ фәнеңә ҡыҙыҡһыныу уятырға, уҡыусылар менән нисек уртаҡ тел табырға – һәр практикант үҙен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарҙы бирҙе....
Һөйләшеү бик фәһемле килеп сыҡты. Йәш уҡытыусыға мәктәптә эш башлағанда нимәгә иғтибар итергә, балаларҙа ни рәүешле үҙ фәнеңә ҡыҙыҡһыныу уятырға, уҡыусылар менән нисек уртаҡ тел табырға – һәр практикант үҙен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарҙы бирҙе....
Халыҡ ғәҙеллек даулай
Махсус бит / Письма // 8-03-2011, 09:15
йәки Биргән вәғәҙәләрегеҙҙе үтәй алырҙай көсөгөҙ булһа, депутатлыҡҡа ынтылығыҙ!
Юлдыбай ауыл советының 10 округына депутатлыҡҡа 32 кандидат күрһәтелһә, шуларҙың 6-һы Һынташ менән Воскресенское ауылдарында, ҡалғандары Юлдыбайҙың 8 округына тура килә. Әйтергә кәрәк, уларҙың береһен дә хеҙмәт коллективтары тәҡдим итмәгән. 8 кандидаттың һайлаусылар менән осрашыуға килмәйенсә битарафлыҡ күрһәтеүе үҙе үк ғаризаһын аңлы рәүештә яҙмауына ишара булып тойола....
Юлдыбай ауыл советының 10 округына депутатлыҡҡа 32 кандидат күрһәтелһә, шуларҙың 6-һы Һынташ менән Воскресенское ауылдарында, ҡалғандары Юлдыбайҙың 8 округына тура килә. Әйтергә кәрәк, уларҙың береһен дә хеҙмәт коллективтары тәҡдим итмәгән. 8 кандидаттың һайлаусылар менән осрашыуға килмәйенсә битарафлыҡ күрһәтеүе үҙе үк ғаризаһын аңлы рәүештә яҙмауына ишара булып тойола....


text:
Башҡортостан «Төбәктәр – тотороҡло үҫеш» конкурсы еңеүселәре иҫәбендә
ӨФӨ, 2017 йыл, 23 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Федерация Советында «Төбәктәр – тотороҡло үҫеш» йәмәғәт премияһына дәғүә итеүгә конкурс бағыусылары советының ултырышы үтте. Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары, Башҡортостан дәүләт власы башҡарма органы вәкиле Лилиә Ғүмәрова бағыусылар советы рәйесе итеп һайланды.
Һөҙөмтәлә көҙгө конкурс һайлап алыуында алты проект еңеүсе булды, уларҙы тормошҡа ашырыуҙың дөйөм хаҡы биш миллиард һумдан ашыу тәшкил итәсәк. Шул уҡ ваҡытта Башҡортостан еңеүсе проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу йәһәтенән иң яҡшы күрһәткестәргә эйә субъект булып тора.
«Артабан, конкурс уҙғарыуҙан тыш, бағыусылар советы майҙансығында төбәктәрҙең һәм конкурсты ойоштороусыларҙың алымдарын тура килтереү, дәүләт институттарының, кредит-финанс учреждениеларының, шәхси инвесторҙарҙың һәм проект инициаторҙарының көсөн берләштерергә мөмкинлек биреүсе системалар булдырыу өсөн тәҡдимдәр һәм норматив акттар әҙерләү буйынса эш алып барырға кәрәк», — тине сенатор. Ул билдәләүенсә, 2018 йылда эштең төп йүнәлеше – министрлыҡтар һәм ведомстволар менән инвестиция эшен алып барыуға дәүләт ярҙамына хоҡуҡлы инвестиция проекттары менән берҙәм эшмәкәрлек регламентын булдырыуҙы ойоштороу.


text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 10(2011) » Страница 3
Уттан ҡотолоп булмай
Новости // 8-02-2011, 10:15
Баш ҡаланың Совет районында сыҡҡан янғын биш кешенең ғүмерен алып китә. Янғын 5 февралдән 6-һына ҡарата төндә «Малая Вокзальная» урамындағы бер ҡатлы шәхси йортта сыҡҡан.
«Ҡыҙыл әтәс» тураһында янғын һүндереү часына күршеләре шылтырата. Утты һүндергән һәм конструкцияларҙы ҡутарған саҡта биш кешенең мәйете табыла. Уларҙың береһе – йорт хужаһы. Ҡалғандарының кем булыуы асыҡлана.
Ғәҙәттән тыш хәлдәр ведомствоһы вәкиле Алина Ғәниева әйтеүенсә, йорт хужаһы – 61 йәшлек ир милицияла, эскелек менән мауығыусы булараҡ, иҫәптә торған. Уның өйөндә даими рәүештә эскеселәр йыйылған. Быға тиклем иҫкәрмәләр эшләнһә лә, эскелектең ахыры ошо янғын булғандыр ҙа инде, күрәһең.
Янғын күрше йорттарға ла янаған, әммә янғын һүндереүселәр уға таралырға ирек бирмәй....
«Ҡыҙыл әтәс» тураһында янғын һүндереү часына күршеләре шылтырата. Утты һүндергән һәм конструкцияларҙы ҡутарған саҡта биш кешенең мәйете табыла. Уларҙың береһе – йорт хужаһы. Ҡалғандарының кем булыуы асыҡлана.
Ғәҙәттән тыш хәлдәр ведомствоһы вәкиле Алина Ғәниева әйтеүенсә, йорт хужаһы – 61 йәшлек ир милицияла, эскелек менән мауығыусы булараҡ, иҫәптә торған. Уның өйөндә даими рәүештә эскеселәр йыйылған. Быға тиклем иҫкәрмәләр эшләнһә лә, эскелектең ахыры ошо янғын булғандыр ҙа инде, күрәһең.
Янғын күрше йорттарға ла янаған, әммә янғын һүндереүселәр уға таралырға ирек бирмәй....
Милли ихаталар күргәҙмәһе
Новости / Мәҙәниәт // 8-02-2011, 10:14
10 февралдә Өфөнөң Конгресс-холында 10 милли ихата күргәҙмәгә ҡуйыласаҡ. Унда республика халыҡтарының торлаҡтары, йорт йыһаздары, кейем-һалымы, сувенирҙары һәм милли аш-һыу күрһәтеләсәк.
Конгресс-холда башҡорт тирмәһе лә урын аласаҡ, «Сәйетбаба» тарихи-мәҙәни үҙәге хеҙмәткәрҙәре милли кейемдәрҙәге гипстан яһалған фигуралар әҙерләгән. Биҙәлгән өҫтәлдә традицион башҡорт ашамлыҡтары – бауырһаҡ, бал һәм ҡымыҙ буласаҡ....
Конгресс-холда башҡорт тирмәһе лә урын аласаҡ, «Сәйетбаба» тарихи-мәҙәни үҙәге хеҙмәткәрҙәре милли кейемдәрҙәге гипстан яһалған фигуралар әҙерләгән. Биҙәлгән өҫтәлдә традицион башҡорт ашамлыҡтары – бауырһаҡ, бал һәм ҡымыҙ буласаҡ....
Инновация сәйәсәтенә иғтибар етмәй
Новости // 8-02-2011, 10:12
Республика башлығы Рөстәм Хәмитов БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Фәнни-техник һәм инновация сәйәсәте буйынса советтың киңәйтелгән ултырышында ҡатнашты.
Уның билдәләүенсә, беҙҙе сит илдәрҙә етештерелгән тауарҙар уратып алған. Инновациялар мөхитен үҫтереү өсөн үҙебеҙҙә шарттар ҙа, ҡеүәт тә бар, тик инновациялар ғына юҡ. Эшҡыуарҙар яғынан инновация сәйәсәтенә иғтибар етмәй. Инновация сәйәсәтен үҫтереүҙә бигерәк тә йәштәрҙең яңы идеяларын файҙаланыу мөһим, сөнки нәҡ улар төрлө эксперименттарға тәүәккәл тотона....
Уның билдәләүенсә, беҙҙе сит илдәрҙә етештерелгән тауарҙар уратып алған. Инновациялар мөхитен үҫтереү өсөн үҙебеҙҙә шарттар ҙа, ҡеүәт тә бар, тик инновациялар ғына юҡ. Эшҡыуарҙар яғынан инновация сәйәсәтенә иғтибар етмәй. Инновация сәйәсәтен үҫтереүҙә бигерәк тә йәштәрҙең яңы идеяларын файҙаланыу мөһим, сөнки нәҡ улар төрлө эксперименттарға тәүәккәл тотона....
Ауыл – ҡалаға, ҡала – ауылға
Новости / Башҡортостан // 8-02-2011, 10:12
Башҡортостандың баш ҡалаһында уҙған ял көндәрендә ит йәрминкәләрендә 20-нән ашыу райондан ауыл халҡы 68 тонна продукция һатты.
һатыусылар иҫәбендә эре ауыл хужалығы етештереүселәре генә түгел, фермерҙар ҙа, шәхси эшҡыуарҙар ҙа булды. 35 тонна һыйыр итенең бер килограмы 180 – 240 һумдан, һарыҡ ите – 170-тән 230 һумға тиклем, йылҡы ите – 160 – 220, диетик тауыҡ ите – 90, сусҡа ите 150 – 200 һумдан һатылды.
Ҡулланыусылар баҙарында хаҡтарҙы бер аҙ тотороҡландырыу маҡсатында Өфөлә ҡышҡы ит йәрминкәләре башланды. Киләһе ял көндәрендә ҡала халҡы йәнә запастарын тулыландыра һәм урындағы етештереүселәрҙән сифатлы продукция һатып ала аласаҡ....
һатыусылар иҫәбендә эре ауыл хужалығы етештереүселәре генә түгел, фермерҙар ҙа, шәхси эшҡыуарҙар ҙа булды. 35 тонна һыйыр итенең бер килограмы 180 – 240 һумдан, һарыҡ ите – 170-тән 230 һумға тиклем, йылҡы ите – 160 – 220, диетик тауыҡ ите – 90, сусҡа ите 150 – 200 һумдан һатылды.
Ҡулланыусылар баҙарында хаҡтарҙы бер аҙ тотороҡландырыу маҡсатында Өфөлә ҡышҡы ит йәрминкәләре башланды. Киләһе ял көндәрендә ҡала халҡы йәнә запастарын тулыландыра һәм урындағы етештереүселәрҙән сифатлы продукция һатып ала аласаҡ....
Халыҡтар дуҫлығы йортона – иң күркәм бина
Новости / Мәҙәниәт // 8-02-2011, 10:11
БР Халыҡтар дуҫлығы йортона яңы бина эҙләү мәсьәләһе бер нисә тапҡыр күтәрелгәйне инде.
Быйыл, республикала Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылы иғлан ителгәс, был бурысты үтәү – намыҫ эше. Президент Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, Дуҫлыҡ йорто концерттар, лекторий, күргәҙмәләр уҙғарыу өсөн дә уңайлы булған монументаль бина булырға тейеш. Шундайҙар иҫәбенә Конгресс-холл да инә, уның ҡайһы бер бүлмәләре буш та тора. Бер һүҙ менән әйткәндә, февралдә бина һайланған булырға тейеш.
Шулай уҡ тиҙҙән республикала милләт-ара берлек тураһында баҫма ла донъя күрә башлауы, дөрөҫөрәге, тергеҙелеүе (элек «Согласие» журналы сығып килгән) ихтимал.
Президенттың милли йәмәғәт ойошмалары менән осрашыу ваҡытында билдәләүенсә, йәштәр өсөн төрлө этнос вәкилдәре араһынан лидерҙар эҙләү мотлаҡ. Республикала геройҙар күп, улар нилектәндер онотолған....
Быйыл, республикала Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылы иғлан ителгәс, был бурысты үтәү – намыҫ эше. Президент Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, Дуҫлыҡ йорто концерттар, лекторий, күргәҙмәләр уҙғарыу өсөн дә уңайлы булған монументаль бина булырға тейеш. Шундайҙар иҫәбенә Конгресс-холл да инә, уның ҡайһы бер бүлмәләре буш та тора. Бер һүҙ менән әйткәндә, февралдә бина һайланған булырға тейеш.
Шулай уҡ тиҙҙән республикала милләт-ара берлек тураһында баҫма ла донъя күрә башлауы, дөрөҫөрәге, тергеҙелеүе (элек «Согласие» журналы сығып килгән) ихтимал.
Президенттың милли йәмәғәт ойошмалары менән осрашыу ваҡытында билдәләүенсә, йәштәр өсөн төрлө этнос вәкилдәре араһынан лидерҙар эҙләү мотлаҡ. Республикала геройҙар күп, улар нилектәндер онотолған....
Ҡала уртаһында – граната
Новости // 8-02-2011, 10:10
Стәрлетамаҡтың юл-коммуналь хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре ҡаланың эске эштәр идаралығына серле табыш тураһында хәбәр итә – Коммунистар урамында гранатаға оҡшаған әйберҙәр тулы пакетҡа юлыҡҡандар.
Милиция хеҙмәткәрҙәре шунда уҡ урынға барып етә һәм пакетта унлаған хәүефле припас – ысын гранаталар булыуын асыҡлай. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә тейешле саралар күрелә. Әлеге көндә пакет хужаһын эҙләйҙәр....
Милиция хеҙмәткәрҙәре шунда уҡ урынға барып етә һәм пакетта унлаған хәүефле припас – ысын гранаталар булыуын асыҡлай. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә тейешле саралар күрелә. Әлеге көндә пакет хужаһын эҙләйҙәр....
Өфөлә тағы бер притон юҡ ителде
Новости // 8-02-2011, 10:10
Наркокүҙәтеү идаралығының «ышаныс телефоны»на, Өфөнөң Зорге урамы йорттарының береһендә наркомандар йыйыла, тигән шылтыратыу булғас, полиция шунда уҡ сара күрә – әйтелгән адрес буйынса тикшерергә барып та етә.
Бер бүлмәле фатирҙа дезоморфин әҙерләү өсөн медицина препараттары, химия реактивтары туп-тулы, имеш. Оперативниктар наркотиктан иҫереп ултырған биш кешене лә ҡулға алған. Уларҙың икәүһе генә эшләй, ҡалғандары – әрәмтамаҡтар. Араларында балалы ҡатын-ҡыҙҙар ҙа бар. Етмәһә, притон ойоштороусы ла – әсә кеше....
Бер бүлмәле фатирҙа дезоморфин әҙерләү өсөн медицина препараттары, химия реактивтары туп-тулы, имеш. Оперативниктар наркотиктан иҫереп ултырған биш кешене лә ҡулға алған. Уларҙың икәүһе генә эшләй, ҡалғандары – әрәмтамаҡтар. Араларында балалы ҡатын-ҡыҙҙар ҙа бар. Етмәһә, притон ойоштороусы ла – әсә кеше....
Хоҡуҡ тәртибе нығытыла
Новости / Башҡортостан // 8-02-2011, 10:09
Республика йортонда БР Президенты Рөстәм Хәмитов рөйеслегендә республикала хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү буйынса даими эшләүсе координация кәңәшмәһе ултырышы булды.
Унда 2011 йылға Башҡортостанда хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү эшенең комплекслы планы раҫланды. Ул экстремизмды һәм миграция өлкәһендә кире күренештәрҙе иҫкәртеү, коррупцияға ҡаршы тороу, енәйәттәрҙе, бәлиғ булмағандарҙың хоҡуҡ боҙоуын һәм наркоманияны иҫкәртеү йәһәтенән саралар үткәреүҙе күҙ уңында тота....
Унда 2011 йылға Башҡортостанда хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү эшенең комплекслы планы раҫланды. Ул экстремизмды һәм миграция өлкәһендә кире күренештәрҙе иҫкәртеү, коррупцияға ҡаршы тороу, енәйәттәрҙе, бәлиғ булмағандарҙың хоҡуҡ боҙоуын һәм наркоманияны иҫкәртеү йәһәтенән саралар үткәреүҙе күҙ уңында тота....
Указға ҡул ҡуйылды
Новости // 8-02-2011, 10:08
Төбәк башлығы «БР Президенты йөкләмәләренең үтәлешенә контроллек итеүҙе тормошҡа ашырыу тәртибе тураһындағы положениены раҫлау хаҡында»ғы Указға ҡул ҡуйҙы.
Уға ярашлы, Президент йөкләмәләренең үтәлешенә контроллек итеүҙе ойоштороуҙы камиллаштырыу һәм уны көсәйтеү маҡсатында БР Президенты йөкләмәләренең үтәлешенә контроллек итеүҙе бойомға ашырыу тәртибе тураһында положение раҫлана. БР Президентының 1997 йылдың 3 октябрендәге «БР Президенты йөкләмәләренең үтәлешенә контроллек итеүҙе ғәмәлгә ашырыу тәртибе тураһындағы положениены раҫлау хаҡында»ғы УП–644 һанлы Указы ғәмәлдән сығарыла....
Уға ярашлы, Президент йөкләмәләренең үтәлешенә контроллек итеүҙе ойоштороуҙы камиллаштырыу һәм уны көсәйтеү маҡсатында БР Президенты йөкләмәләренең үтәлешенә контроллек итеүҙе бойомға ашырыу тәртибе тураһында положение раҫлана. БР Президентының 1997 йылдың 3 октябрендәге «БР Президенты йөкләмәләренең үтәлешенә контроллек итеүҙе ғәмәлгә ашырыу тәртибе тураһындағы положениены раҫлау хаҡында»ғы УП–644 һанлы Указы ғәмәлдән сығарыла....
Өс һөйләм менән
Новости / Башҡортостан // 8-02-2011, 10:07
Өфө ҡалаһында «Талант ҡанаттарында» халыҡ-ара балалар һәм үҫмерҙәр конкурс-фестивале дауам итә. Уны «Таланттар планетаһы» балалар ижадын яҡлау һәм үҫтереү үҙәге ойоштора. Әлегә тиклем Һамар, Пицунда, Волгоград ҡалаларында үткән конкурс Өфөнән һуң Омск ҡалаһына юл аласаҡ....


text:
«Агрокомплекс-2010» күргәҙмәһе асылдыФото: Андрей Старостин
«Агрокомплекс-2010» күргәҙмәһе асылды
«Агрокомплекс-2010» күргәҙмәһе асылдыФото: Андрей Старостин
Өфө Спорт һарайында «Агрокомплекс-2010» ХХ Юбилей махсус күргәҙмәһе асылды.
Был белгес-аграрийҙарҙың осрашыу һәм тәжрибә уртаҡлашыу өсөн традицион майҙансығы. Был юлы күргәҙмәлә Рәсәйҙең 25 төбәгенән, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән 180 предприятие ҡатнаша. Улар тәҡдим иткән төрлө тауарҙар һәм хеҙмәтләндереүҙәр ун тематик бүлектә урынлаштырылған. Өфө «Агрокомплекс»ы — был бер майҙанда аграр производствоның тулы циклы, күп төрлө продукция һәм технологиялар.
Күргәҙмәнең иң ҡыҙыҡлы өлөшө асыҡ һауа аҫтында, Спорт һарайы алдындағы майҙанда урын алған. Был ауыл хужалығы техникаһы экспозицияһы бер нисә көн буйына әҙерләнде. Башҡортостан предприятиелары: «Башсельхозтехника», «Европа агротехникаһы-Өфө», «РусАгросСеть», «Артемида-Агро», «Баштехника» һәм башҡалар ватан һәм сит ил техникаһының иң яҡшы өлгөләрен күрһәтә.
Аҙыҡ-түлек продукттары һәм эсемлектәр етештереүселәрҙең продукцияһы айырым тематик сегментты биләй. «Башспирт» һәм Туймазының «Сава» ит комбинаты экспозициялары күргәҙмәгә килеүселәрҙең иғтибарын йәлеп итте.
Юбилей «Агрокомплекс»ы беренсе Фермер малсылығы йәрминкәһе менән дә барыһының да иҫендә ҡаласаҡ. Аграр күргәҙмә тарихында тәүге тапҡыр фермерҙар Өфөгә йорт ҡуяндары, ҡаҙҙар, өйрәктәр, тауыҡтар килтерҙе.
Дүрт көнлөк күргәҙмә экспозиция менән генә сикләнмәйәсәк. Ойоштороусылар киң ғилми-эшлекле программа ла әҙерләгән. Түңәрәк өҫтәлдәр, конференциялар һәм презентациялар планлаштырылған. «Агрокомплекс»ты ҡороусылар араһында — БР Ауыл хужалығы министрлығы, Башҡорт дәүләт аграр университеты, «Башҡортостан» Күргәҙмәләр комплексы, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы һәм башҡалар.


text:
2012 йыл Рәсәй тарихы йылы тип иғлан ителде
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев йәмәғәтселек иғтибарын Рәсәй тарихына һәм уның донъя кимәлендәге тарихи процестағы роленә йүнәлтеү өсөн 2012 йылды Рәсәй тарихы йылы тип иғлан итте, тип хәбәр итә Кремлдең матбуғат хеҙмәте.
Тейешле Указ менән ил Президенты ойоштороу комитетын булдырырға һәм илдә Рәсәй тарихы йылын үткәреү буйынса саралар планын әҙерләргә ҡушты. Рәсәй Федерацияһы субъекттарының башҡарма власть органдарына илдә Рәсәй тарихы йылын үткәреү сиктәрендә тейешле саралар үткәрергә тәҡдим ителде.


text:
«Универсаль электрон карта» биреүгә ғаризалар ҡабул итеү дауам итә
Башҡортостанда «универсаль электрон карта» алыуға ғариза яҙыусыларға картридерҙарҙы уҡый торған USB-ҡоролма бүләккә бирелә.
«Башҡортостан социаль карталар регистры» асыҡ акционерҙар йәмғиәте хәбәр итеүе буйынса, акция – «Универсаль электрон картаға ғариза яҙ һәм бүләккә картридер ал» тигән девиз аҫтында үтә. Ғаризалар «УРАЛСИБ» һәм «Һаҡлыҡ банкы» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре банктары нигеҙендә ойошторолған 20 махсуслаштырылған нөктәлә ҡабул ителә.
«Универсаль электрон карта» киң функциялы булһа ла, уның төп маҡсаты online-киңлектә хужаһын идентификациялау. Шуға күрә, төрлө порталдарҙа картаны тулы күләмдә ҡулланыр өсөн, шул иҫәптән дәүләт хеҙмәттәре порталында ла, картридерҙың булыуы мөһим, тип аныҡланылар акцияны ойоштороусылар.
Карта хужаһы USB-ҡоролма ярҙамында, түләүҙәр индереү мөмкинлеге менән, 3000-ләгән дәүләт хеҙмәттәре порталдарына инә аласаҡ.
«Универсаль электрон картаның» башҡа мөмкинлектәре менән «Универсаль электрон карта» асыҡ акционерҙар йәмғиәте федераль вәкәләтле ойошмаһының сайтында танышырға була.


text:
Төбәктә алимент фонды барлыҡҡа килеүе ихтимал
Башҡортостанда алименттарҙы түләмәү мәсьәләһе махсус фондтар ойоштороу юлы менән хәл ителәсәк. Бындай инициативаны Дәүләт Думаһы депутаттары тәҡдим итте. Бәлиғ булмағандарҙың милек хоҡуҡтарын яҡлау өлкәһендә ҡануниәтте камиллаштырыуға йүнәлтелгән закон проекты бөгөн, 14 майҙа, БР Дәүләт Йыйылышының бюджет, һалым, инвестиция сәйәсәте һәм территориаль үҫеш буйынса комитеты ултырышында тикшерелде.
Комитет рәйесе Рузалия Хисмәтуллина хәбәр итеүенсә, алимент фонды ата-әсә бурыстарын тейешенсә үтәмәүгә яҙылған административ штрафтар иҫәбенә тулыланасаҡ.
Фонд аҡсалары шулай уҡ намыҫһыҙ бурыслы кешене эҙләү ваҡытында ғаиләләргә пособие формаһында билдәләнгән сумманы түләүгә барасаҡ тик күҙаллана. Ул табылғас та был түләүҙәрҙе тулы күләмдә ҡайтарасаҡ.
Быға оҡшаш ведомстволар сит илдәрҙә бар һәм ике мөһим миссияны башҡара – балаларҙы ҡарауға аҡса түләй һәм туранан-тура түләмәүселәрҙе эҙләй.
Алимент фондын ойошторорға 2011 йылда Дәүләт Думаһы депутаты Елена Николаева тәҡдим итә.


text:
Башҡортостан юлдаш телеканалында «Беҙҙекеләрҙе бел! Яҡташтар хаҡында яҡташтар» тип аталған яңы тапшырыу башлана
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостан юлдаш телеканалында «Беҙҙекеләрҙе бел! Яҡташтар хаҡында яҡташтар» тип аталған яңы тапшырыу эфирға сыға. Программала бала сағы һәм йәшлеге Башҡортостанда үткән кешеләр тураһында һүҙ бара. 15 ноябрҙә киске 8 тула 15 минутта «Беҙҙекеләрҙе бел! Яҡташтар хаҡында яҡташтар» тапшырыуының премьераһы була, тип хәбәр итте телеканалдың матбуғат секретары Люциә Дәүлиева.
Һәр сығарылышта геройҙарҙың береһе үҙе, туғандары һәм дуҫтары хаҡында һөйләй, тыуған төйәгенән ситтәге тормошо, шөғөлдәре һәм ҡыҙыҡһыныуҙары менән таныштыра. Тапшырыуҙың геройҙары — илебеҙҙә һәм донъяла билдәле төрлө йәштәге, төрлө һөнәр эйәләре: табиптар һәм артистар, сәйәсмәндәр һәм журналистар, рәссамдар һәм йырсылар, төҙөүселәр һәм бейеүселәр.
Проекттың авторҙары — Санкт-Петербургта йәшәүсе яҡташтарыбыҙ. Программаның тәүге сығарылышы Өфө ҡыҙы, үҙ ваҡытында билдәле журналист, «Шәреҡ» телерадиокомпанияһы мөхәррире булған Елена Федотоваға арналған. Көнбайышта танылыу яулаған, әммә Рәсәйҙә билдәле булмаған рус эмигранты, рәссам, режиссер-аниматор, «энәле экран» техникаһын уйлап табыусы Александр Алексеев менән туғанлығы асыҡланыуы уның яҙмышында ҡырҡа боролош яһай.
«Детективҡа торошло тарих элекке фотоһүрәттәр, шаһиттарҙың, күренекле шәхестәрҙең — мультипликатор Юрий Норштейндың, кинорежиссер Никита Михалковтың, Алексеевтың ҡыҙы һәм ейәненең хәтирәләре менән үрелеп бара», — тине идея авторы һәм «Беҙҙекеләрҙе бел!» проекты етәксеһе Розалиә Сәмиғуллина.


text:
Актер Иван Колесников Өфөлә Сергей Довлатов йәшәгән йорттоң ихатаһында булдыФото: Олег Яровиков
Актер Иван Колесников Өфөлә Сергей Довлатов йәшәгән йорттоң ихатаһында булды
Актер Иван Колесников Өфөлә Сергей Довлатов йәшәгән йорттоң ихатаһында булдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Сергей Довлатовтың «Компромисс» повесы һәм башҡа әҫәрҙәре буйынса төшөрөлгән «Конец прекрасной эпохи» фильмында төп ролде уйнаған актер Иван Колесников Өфөгә килде. Ул Гоголь һәм Коммунистик урамдары мөйөшөндәге йорттоң ихатаһын ҡараны. Буласаҡ яҙыусы ғүмеренең тәүге айҙарын шунда үткәргән.
«Бында килгәнгә тиклем Сергей Довлатовтың Өфөлә тыуғанлығын белмәнем, — тине актер. — Был минең өсөн көтөлмәгән хәл ине. Геройымдың тыуған йортон, ихатаһын күреү бик ҡыҙыҡлы булды. Өфө, айырыуса уның тарихи өлөшө миңә бик оҡшаны».
«Конец прекрасной эпохи» фильмын танылған режиссер Станислав Говорухин ҡуйған.
«Был фильм мөхәббәт һәм азатлыҡ хаҡында, — тип һөйләне Иван Колесников бөтә Рәсәй премьераһы алдынан биргән интервюһында. — Уның башы ла, аҙағы ла юҡ. Унда барыһы ла аңлашыла, сөнки шул ваҡыттан бирле бер нәмә лә үҙгәрмәгән — журналистар, яҙыусылар булған ҡағиҙәләр менән көрәшә. Довлатовты кәмһеткәндәр, бысраҡ яҡҡандар, ә ул алға барған. Был тормошҡа дөрөҫ ҡараш ул».
Актер әйтеүенсә, Сергей Довлатов образына айырым әҙерлек булмаған: «Говорухин минең йәш Довлатов ролен уйнамауымды, ә уның китабының геройы, журналист Андрей Лентулов образы өҫтөндә эшләүемде талап итте. Әлбиттә, яҙыусының әҫәрҙәрен дә уҡып сыҡтым», — тип һөйләне Иван Колесников «Башинформ» агентлығы хәбәрсеһенә.
Иван Колесников Өфөгә Рәсәй киноһы аҙналығы сиктәрендә килгән. Сараны Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы ярҙамы менән «TV1000 Русское кино» телеканалы һәм «Дом.ru» телеком-операторы ойошторған.


text:
БДПУ студенттары Анапала үткән бизнес-фестиваль лауреаттары булды
М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенттары Анапала үткән В.Быков исемендәге Бөтә Рәсәй йәштәр бизнес-фестивале лауреаттары булды. Сарала Мәскәү, Красноярск, Силәбе, Екатеринбург, Санкт-Петербург, Барнаул, Кострома ҡалаларынан йәмғеһе 200-ҙән ашыу кеше ҡатнашты.
Фестиваль барышында студенттар үҙҙәренең проекттарын яҡланы, һынауҙар үткәрҙе.
Эш һөҙөмтәләре буйынса үҫеш психологияһы кафедраһының өлкән уҡытыусыһы Людмила Лямина етәкселегендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты делегацияһы бәйгелә ҡатнашыусыларҙың барыһын да артта ҡалдырҙы. «Фотомак» проекты иң юғары баһаға лайыҡ булды. Башҡортостан студенттарының икенсе эше өсөнсө урын яуланы. Шулай уҡ университет студенттары «Алмаш» федераль балалар сәләмәтләндереү-белем биреү үҙәгенән Крымск ҡалаһында зыян күргән балаларға ярҙам күрһәткәндәре өсөн рәхмәт хатын алды, тип хәбәр иттеләр юғары уҡыу йортоноң матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Муйыл
Муйыл (рус. Черемуха обыкновенная, лат. Prunus padus) — Розалар ғаиләһенән, сливалар төрөнән булған, бейек булмаған ағас, бик һирәк осраҡта ҡыуаҡлыҡ. Бөтә Рәсәй буйынса таралған. Шулай уҡ көнбайыш Европала һәм Азияла үҫә. Хуш еҫле сәскәләре өсөн декоратив үҫемлек булараҡ та үрсетелә.
Йөкмәткеһе
Ботаник яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ярым ағас, ағас йәки эре ҡыуаҡ бейеклеге 0,6—10 м, олоно оҙонса, ҡуйы. Ҡайырыһы һоро, ҡара- һоро, аҡһыл оҙонса таптары бар. Йәш ботаҡтар зәйтүн йәки сейә ҡыҙыл төҫтә.
Япраҡтары ябай, сиратлашҡан, оҙонса түңәрәк йәки һуҙылған — эллиптик, оҙонлоғо 3—10 (һирәк осраҡта 15) см, яланғас, нәҙек, ҡыҫҡаҡ һабаҡлы, ослайып бөтә, ситтәре бысҡы һымаҡ осло; япраҡ яны беҙ һымаҡ, тиҙ ҡойола; һабаҡтарының оҙонлоғо 1—1,5 см, япраҡ төбөнән өҫтәрәк ике ҡаты пластинкаһы бар.
Сәскәләре аҡ (һирәгерәк ал), ҡуйы оҙонса тәлгәшкә йыйылған, оҙонлоғо 8—12 см, ныҡ еҫле, сәскә төптәрендә. Таждары һәм таж япраҡсалары 5-әр, һеркә япраҡтары 20, һеркәлектәре һары, емешлеге берәү.
Емеш — шар формаһында ҡара төшөнөң диаметры 8—10 мм, татлы, ныҡ һуҙылыусан. Төшө оҙонса түңәрәк.
Апрелдән июнгәсә сәскә ата. Емештәре июлдә — августа өлгөрә.
Вегетатив рәүештә үрсей, (сыбыҡсалар, тамырын бүлеү юлы), бик һирәк осраҡта орлоҡтар менән.
Йыл һайын бик көслө сәскә атһа лә, емештәре йыл да булмай, сөнки сәскәләре иртә яҙҙа ҡырауға бирешә. Ә ағастар үҙҙәре төрлө ҡоротҡос бөжәктәрҙән яфалана.
Төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1. Азиат муйыл (Черемуха азиатская — Padus asiatica Komar).
2. Антипка йәки магаленка муйылы (Черемуха антипка, или магаленка — Padus mahaleb Borkh).
3. Виргин муйылы (Черемуха виргинская — Padus virginiana (L.) Mill). 4. Грей муйылы (Черемуха Грея — Padus grayana C.K. Schneid).
5. Макка муйылы (Черемуха Маака — Padus maackii (Rupr.) .
6. Максимович муйылы (Черемуха Максимовича — Padus maximowiczii (Rupr.) Sок.)
7. Вак тешле муйыл (Черемуха мелкопильчатая — Padus serrulata (Lindl.) comb. Nova)
8. Ябай, йәки тәлгәшле(һөйәкле) муйыл (Черемуха обыкновенная, или кистевая — Рadus avium Mill.)
9. Пенсильван муйылы (Черемуха пенсильванская — Padus pennsylvanica (L.) Sok.)
10. Сьори муйылы (Черемуха сьори — Padus ssiori (Fr.Schmidt) C.K.Schneid.)
11. Себер муйылы (СИБИРСКАЯ ЧЕРЕМУХА)
Халыҡ медицинаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дауалау өсөн муйылдың емеше һәм ҡайыры ҡулланыла. Уларҙың составында С витамины, каротин, алма һәм лимон кислоталары, амигдалин һәм башҡа биологик актив матдәләр бар. Муйыл япрағы гигиеник яҡтан файҙалы. Ул бүлеп сығарған фитонцид матдәһе себен-серекәйҙәрҙе өркөтә. Муйыл емеше эс китеүҙән шифалы. Төнәтмәне былай әҙерләргә: 1 аш ҡалағы кипкән муйылдыбер стакан ҡайнар һыуға һалып,20 минут талғын утта ҡайнатырға. Көнөнә өс тапҡыр яртышар йәки стакандың өстән бер өлөшөн эсергә. Күҙ ҡабағы шешенгәндә.
Сеймал әҙерләү һәм һаҡлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Муйылдың ҡайыры иртә яҙ айҙарында һыҙырыла. Емеше ҡояш төшкән урында, мейестә, ҡайыры күләгәлә һәм ҡоро урында киптерелә. Һаҡлау ғәҙәттәгесә.
Мөхит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуңғы йылдарҙа тәбиғәтебеҙҙең күркәме муйыл бигерәк тә күп зарар күрә. Сәскәһе өсөн аяуһыҙ һындыралар, емештәрен алам тип ҡайһы бер әҙәмдәр муйыл ағастарын балта ҡулланып та йығалар. Бындай ҡаты бәғерлелеккә, вандализмға юл ҡуйылмаһын ине.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Варис Ғүмәров. Тыуған яҡтың шифалы үҫемлектәре. — 78-79 биттәр.


text:
Фото:
Республика Президенты «Ҙур химия» форумында сығыш яһаны
Фото:
Бөгөн Өфөлә үткән II «Ҙур химия — 2012» халыҡ-ара форумында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов сығыш яһаны. Былтыр был мөһим сара тәүгә үткәрелде, ул Рәсәйҙәге һәм башҡа күп илдәрҙәге нефть химияһы баҙарында ҡатнашыусыларҙың иғтибарын йәлеп итте, тип билдәләне ул. Бихисап йөкмәткеле доклад, фекер алышыу, орашыу булды. Форумдың профессиональ диалог алып барыу өсөн абруйлы майҙансыҡҡа әүерелеүе үтә мөһим.
— Рәсәй илдә химия сәнәғәтен үҫтереү буйынса өҫтөнлөктәр билдәләгән осорҙа был айырыуса мөһим, — тине республика башлығы. – Алдыбыҙға донъяның химия буйынса ун иң ҡеүәтле иле иҫәбенә инеү маҡсатын ҡуйып, донъя баҙарында үҙебеҙҙең урынды һәм ролде билдәләргә тейешбеҙ. Әммә беҙ әле кисергән хәл ябай түгел. Һуңғы ваҡытта химия һәм нефть химияһы продукттары баҙарының үҙәге үҫешкән илдәр яғына күсә. Был илдәр иҡтисадында нефть химияһы һәм химия өлөшө тиҫтә процент тәшкил итә. Уларҙа химия сәнәғәте йылдам үҫешә. Шул уҡ ваҡытта, сеймал, һыу һәм энергия ресурстарының күп булыуына ҡарамаҫтан, Рәсәйгә донъя күләмендәге химия продукттары етештереүҙең ни бары ике проценты самаһы тура килә. Әлбиттә, был хәлде яҡшы тип атап булмай.
Һуңғы 20 йыл эсендә илдең был тармағы етди проблемаларға юлыҡты, шуға күрә Рәсәй үҫештең ҡайһы бер динамик күрһәткестәре буйынса артта ҡалды, тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Республика башлығы нефть химияһы тармағын үҫтереү йәһәтенән Башҡортостан мөмкинлектәрен анализланы.
— Беҙҙең иҫәпләүҙәр буйынса, 2020 йылға Башҡортостан химия комплексы иҫәбенә генә 250 миллиард һумға тиклем тулайым төбәк продуктын үҫтерә алыр ине. Бөгөн яҡынса тулайым төбәк продукты – 1 триллион һум. Йәғни йәнә дүрттән бер өлөшөн беҙ химия производствоһын, химия индустрияһын үҫтереү иҫәбенә өҫтәй алыр инек. Бының өсөн беҙҙә ярайһы уҡ ҡеүәтле нефть химияһы комплексы бар.
Рөстәм Хәмитов республиканың химия һәм нефть химияһы өлкәһендәге мөмкинлектәре хаҡында иҫкә төшөрҙө. Төбәктәге химия тармағының инвестицион һәм инновацион мөмкинлектәргә эйә булыуын билдәләне. Беҙҙә квалификациялы кадрҙар, предприятиелар, академия институттары һәм ғилми-тикшеренеү үҙәктәре бар, тине ул. Ил һәм донъя баҙарында уңышлы конкуренция алып бара алырлыҡ юғары һөҙөмтәле химия һәм нефть химияһы комплексын булдыра алыуыбыҙҙы билдәләне.
Артабан республика башлығы тармаҡты үҫтереүгә ҡамасаулаған бер нисә проблема хаҡында әйтте. Улар араһында Президент сеймал дефицитын бөтөрөүҙе атаны.
— Волга буйы федераль округы төбәктәрендә илдәге иң эре химия эшкәртеү сәнәғәте предприятиелары урынлашҡан. Илдәге нефть химияһы продукттарының яртыһын тиерлек әлеге предприятиелар етештерә. Был производствоны сеймалһыҙ ҡалдырыу мөмкин түгел. Төп сеймал сығанағы – Себерҙе Волга буйы менән тоташтырасаҡ үткәргес торба бына ни өсөн мөһим. Ул алыҫ киләсәктә — мин 5-10 йыл түгел, бәлки 30, хатта 50 йыл хаҡында һөйләйем – Башҡортостан, Татарстан, Һамар өлкәһенең нефть химияһы комплексы предприятиеларын сеймал менән тәьмин итеү мәсьәләһен хәл итергә ярҙам итәсәк. Әгәр үткәргес торба төҙөлһә, 2025 йылға округтың өс эре предприятиеһы — «Нижнекамск нефтехим», «Газпром нефтехим Салауат», Яңы Куйбышев нефть химияһы компанияһы – йылына кәм тигәндә 8 миллион тонна сеймал ҡулланасаҡ. Әлбиттә, производство ла үҫешәсәк. Алда һанап үтелгән төбәктәрҙең өс предприятиеһы нигеҙендә 70 меңгә тиклем яңы эш урыны булдырыласаҡ.
Икенсе проблема – нефть химияһы производствоһын техник яҡтан ҡайтанан йыһазландырыу һәм яңыртыу. Тармаҡтағы инновацион процестарҙы быйылғы форумдың төп темаһы итеп билдәләнек. Һәм һеҙ был мәсьәләләрҙе түңәрәк өҫтәлдәрҙә ентекле тикшерәсәкһегеҙ әле.
Нефть химияһы секторына яңы технологиялар индереүҙе көтәбеҙ. Был йәһәттән ғилми-тикшеренеү институттарына – фәнгә иҫәп тотабыҙ. Беҙҙең форум сиктәрендә республика, Рәсәй һәм башҡа илдәрҙең алдынғы тикшеренеү һәм проектлау институттары үҙҙәренең һуңғы ҡаҙаныштарын һәм эшләнмәләрен тәҡдим итәсәк.
Өсөнсө мәсьәлә — тармаҡҡа инвестициялар йәлеп итеү. Шунһыҙ яңы производстволар асыу йәки булғандарын яңыртыу буйынса бер мәсьәләне лә хәл итеп булмаясаҡ. Ошоно күҙ уңында тотоп, республикала асыҡлыҡ мөхитен, бизнесты яҡлау буйынса һөҙөмтәле система булдырабыҙ. Инвесторҙарға, һалымдар буйынса барлыҡ ташламалар менән файҙаланып, Башҡортостан Республикаһында бөтөнләй икенсе планда эшләргә мөмкинлек биргән яңы ҡануниәт булдырҙыҡ. Бынан тыш, инвестиция инфраструктура булдырабыҙ: Үҫеш корпорацияһы һәм республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы уңышлы эшләй. Инвесторҙарға ярҙамға йәнә бер инструмент – Инвестиция фонды бар: быйыл ул яҡынса 400 миллион һум тәшкил итәсәк. Былтыр төп капиталға инвестициялар, 5,5 процентҡа артып, яҡынса 200 миллиард һумға етте. Был һанды 250-300 миллиард һумға тиклем арттырырға кәрәк. Әлбиттә, беҙ был мәсьәлә өҫтөндә эшләйбеҙ.


text:
Был көндө Өфө ҡалаһының Ленин майҙаны халыҡ менән шығырым тулы ине. Бындай мәлдә, ғәҙәттә, "алма төшөрлөк тә урын ҡалмаған" тиҙәр. Һәр кемдең йөҙөнән йылмайыу китмәй, шатлыҡлы тауыштар байрамға тағы ла кәйеф күтәренкелеге, йәм өҫтәгәндәй. Шатланмаҫлыҡ та түгел шул: йәйҙең ошо һуңғы көнөндә, бөтәһен дә ҡыуандырып, баш ҡалабыҙҙа сираттағы "Һөт иле" фестивале гөрләп үтте бит.
Һөт менән ҡымыҙ борон-борондан башҡортта иң яратҡан эсемлек һаналған. Бөгөн дә аҡ — өҫтәлебеҙ түрендә. Шуға ла был байрам һөткә генә түгел, ә беҙҙе унан өҙмәгән хеҙмәт кешеһенә лә дан йырлау ине.


text:
Башҡортостанда сифат өлкәһендә БР Президенты Премияларына дәғүә итеүгә конкурс иғлан ителде
Башҡортостанда 2011 йылда сифат өлкәһендә республика Президенты Премияларына дәғүә итеүгә конкурс иғлан ителде. БР Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификация үҙәгенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, конкурста ҡатнашыуға заявкалар ағымдағы йылдың 1 авгусынан да һуңға ҡалмайынса БР Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификация үҙәгендә ҡабул ителә. Конкурсҡа әҙерләнәсәк материалдарға талаптар ведомствоның рәсми сайтында урынлаштырылған (www.bashtest.ru).
Башҡортостан Республикаһы сифат өлкәһендә премия булдырған Рәсәйҙең һанаулы төбәктәренең береһе. Быйылғы конкурс – юбилейлы, унынсы тапҡыр ойошторола. Премиялар йыл һайын конкурс нигеҙендә тауар һәм күрһәтелгән хеҙмәттәр сифаты өлкәһендә һиҙелерлек һөҙөмтәләргә өлгәшкән, тауар һәм хеҙмәттәренең хәүефһеҙлеген тәьмин иткән, сифат менеджментының юғары һөҙөмтәле алымдарын ҡулланылышҡа индергән ойошмаларға бирелә.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, республиканың алты ойошмаһы 2010 йылдағы премиялар лауреаттары булғайны. Улар «Синтез-Каучук», «Нефтекама автозаводы», «Полиэф» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре, Мәләүез тимер-бетон конструкциялар заводы, Нефтекама нефть колледжы һәм Бәләбәй һөт комбинаты. Ете предприятие икенсе һәм өсөнсө дәрәжәләге дипломдар алды.


text:
Әлфис Ғаязов: Башҡортостандың барлыҡ мәктәптәре яңы уҡыу йылына әҙер
Башҡортостандың барлыҡ мәктәптәре 1 сентябрҙә уҡыусыларҙы ҡабул итергә әҙер. Был хаҡта «Комсомольская правда» гәзите редакцияһында үткән матбуғат конференцияһында республиканың мәғариф министры Әлфис Ғаязов хәбәр итте.
— Уҡыу йылына әҙер булыу – комплекслы төшөнсә, — тип аңлатты ведомство башлығы. – Бер яҡтан, был мәктәп биналарының әҙер булыуы. Ағымдағы йылда дөйөм алғанда 795 мәктәпкә капиталь ремонт үткәреүгә федераль һәм шулай уҡ республика бюджеттарынан бүленгән 972 миллион һум аҡса тотонолдо.
Йәнә ике йүнәлеш – учреждениеларҙың матди-техник йәһәттән һәм кадрҙар менән тәьмин ителеүе. Министр билдәләүенсә, был йәһәттән дә проблемалар юҡ.
Шулай ҙа, Әлфис Ғаязов һүҙҙәренсә, 1 сентябргә бөтә мәктәптәр ҙә асылмаясаҡ: алты объектта ремонт эштәре дауам итә, уларҙы 2012 йыл аҙағынаса тамамлау планлаштырыла.
Шул уҡ ваҡытта яңы уҡыу йылында 1666 мәктәп 439 мең уҡыусыны ҡабул итәсәк, уларҙан 43 800 бала мәктәпкә тәүгә бара.


text:
Оло Ыҡтамаҡ ауылында Үҙәк район мәсете асылды
Мәсетле районының хакимиәт үҙәге – Оло Ыҡтамаҡ ауылында Үҙәк район мәсете асылды. Тантаналы сарала БР мосолмандары Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин, район хакимиәте башлығы Юнир Солтанов, республиканың бер нисә район һәм ҡалаларынан имам-хатибтар ҡатнашты. Үҙәк район мәсете имам-хатибы Әнис Ҡазыхановҡа Аллаһы Тәғәлә йортонан символик асҡыс һәм иҫәпһеҙ бүләктәр тапшырылды.
Дини ғәмәлдәрҙән һуң ҡатнашыусыларҙың барыһы ла ҡорбанға салынған мал итенән әҙерләнгән былауҙан ауыҙ итте. Әйтергә кәрәк, ҡорбан малын Үҙәк район мәсете асылыуға район хакимиәте башлығы Юнир Солтанов менән райондың баш табибы Алек Яруллин биргән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 433
БИЛДӘШ ЭНӘҒАРАҠ (Sympetrum pedemontanum), энәғараҡтар отрядының ысын энәғараҡтар ғаиләһенә ҡараған бөжәк. Евразияның уртаса бүлкәтендә таралған. Тән оҙонлоғо 2,8—3,5 см. Инә бөжәктең күкрәге һәм ҡорһағы һарғылт көрән, ата энәғараҡтың күкрәге асығыраҡ төҫтә, ҡорһағы ҡыҙғылт. Башы һәм күҙе ҙур. Ҡанаты үтә күренмәле, осонда киң һоро һыҙат бар. Йомортҡаларын осоп барғанда дымлы тупраҡҡа йәки һыуға һала. Тулы булмаған әүерелеш хас. Балағорттары йөнтәҫ йәки яланғас. Башҡортостан шарттарында йылына 1 быуын үҫә. Балағорт ҡышлай. Имагоның осоп сығыу ваҡыты — июль уртаһынан сент. тиклем. Көндөҙ әүҙем. Оло заттар һәм балағорттар бөжәк һ.б. умыртҡаһыҙҙар м‑н туҡлана. Имаго йылға, шишмә янында, урман ситендә йәшәй, балағорт — һыу буйында. Бүздәк, Өфө, Саҡмағош һәм Шишмә р‑ндарында осрай. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
М.Ғ.Миһранов
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: «Туризмды Башҡортостанда системалы үҫтерергә кәрәк»
Фото:
Өфөлә Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашлығында Башҡортостанда туризмды үҫтереү буйынса кәңәшмә үтте. Уның һүҙҙәренсә, донъяның күп илдәрендә туризм иҡтисадтың мөһим өлөшө булып тора.
— Беҙҙә быға алыҫ әле, — тине республика башлығы. – Статистика мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Башҡортостанда туристар иҫәбе арта. Һәм был ярайһы ыңғай фактор кеүек. Әммә эш шунда, был туристар БДБ илдәренән килә. Атап әйткәндә, һуңғы арала Ҡаҙағстан, Азербайжан һәм Ҡырғыҙстандан граждандарҙың күпләп ағылыуы күҙәтелә. Ләкин улар бында ял итергә түгел, ә аҡса эшләргә килә.
Ысын туристар иҫәбе республикала 15 процентҡа кәмегән. Уларҙың да күпселеге Башҡортостанға эш буйынса килә.
— Беҙ ошоға тиклем көрсөк беҙгә эске туризмды үҫтерергә мөмкинлек бирер, тип иҫәпләй инек. Ләкин улай булманы, — тип билдәләне БР Президенты. – Миҫалға Финляндияны алайыҡ. Беҙҙең тәбиғәт бер төрлөрәк. Унан тыш, республикабыҙҙа тауҙар бар, ә уларҙа юҡ. Әммә кешеләр Финляндияға өҫтөнлөк бирә.
Рөстәм Хәмитов системалы эш итергә кәрәклеген билдәләне. Сит илдәрҙең халыҡ-ара кимәлдә эшләүсе туриндустрия вәкилдәре менән осрашыу, тармаҡ күргәҙмәләрендә ҡатнашыу, тәжрибә йыйыу талап ителә. Республика башлығы ваҡиғалы туризмды үҫтереүгә айырым туҡталды:
— Беҙгә был өлкәгә иғтибар итергә кәрәк. Башҡортостанда даими рәүештә һәр төрлө фестивалдәр, иҡтисади һәм мәҙәни ваҡиғалар үтә. Туристарҙы уларҙа ҡатнашыуға йәлеп итергә һәм бының өсөн бөтөн шарттарҙы булдырырға кәрәк. Мәҫәлән, һабантуй. Был сит илдәрҙән ҡунаҡтар саҡырырлыҡ ҙур сара.
Шулай уҡ республика башлығы, Башҡортостан туризм үҫеше буйынса федераль программаларҙа ҡатнашмай, тип билдәләне.
— Етәр ситтә торорға! Аныҡ тәҡдимдәр индерергә ваҡыт, — тине Рөстәм Хәмитов.
БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Руслан Кинйәкәевтың әйтеүенсә, Башҡортостан брендтарын һәм продукттарын популярлаштырыу мөһим. Бының өсөн һалынған тырышлыҡ әлеге мәлдә етерлек түгел.
Бынан тыш, кәңәшмәлә ҙур проект – «Башҡортостан» суперкластеры тәҡдим ителде. Уны ғәмәлгә ашырыуға 20 миллиард һум талап ителә. Шулай ҙа, республика Президенты фекеренсә, хатта был проект та төбәктә туризмдың һөҙөмтәле үҫешенә гарантия була алмай.


text:
Рөстәм Хәмитов шәхси ярҙамсы хужалыҡтарға ярҙам күрһәтергә ҡуштыФото: Айрат Нурмухаметов
Рөстәм Хәмитов шәхси ярҙамсы хужалыҡтарға ярҙам күрһәтергә ҡушты
Рөстәм Хәмитов шәхси ярҙамсы хужалыҡтарға ярҙам күрһәтергә ҡуштыФото: Айрат Нурмухаметов
Бөгөн Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт ағзалары ҡатнашлығында кәңәшмә үткәрҙе. Осрашыуҙа ағымдағы социаль-иҡтисади хәл тикшерелде. Ҡоролоҡ шарттарында ауыл хужалығында эштәр торошо, банк өлкәһендә һәм төҙөлөш комплексында хәлдәр тураһында һүҙ алып барылды.
Кәңәшмәлә Рөстәм Хәмитов, ҡоролоҡ шарттарында, ҙур ауыл хужалығы предприятиелары менән бер рәттән, шәхси ярҙамсы хужалыҡ хужалары ла ҙур юғалтыуҙар кисерә, тип билдәләне. Башҡортостан Президенты фекеренсә, был сектор хәҙер етди дәүләт ярҙамына мохтаж.
— Ҙур булмаған шәхси хужалыҡтар йыл һайын ярайһы уҡ күләмдә ауыл хужалығы продукцияһы үҫтерә һәм һата, малсылыҡ менән шөғөлләнә. Быйыл ҡоролоҡ арҡаһында был секторҙа ҡатмарлы хәл күҙәтелә – йәшелсәләр уңманы, һыйыр малы өсөн мал аҙығы запасы юҡ. Шуға күрә уларҙың хужалыҡтарын һаҡлау, был секторҙы һаҡлап алып ҡалыу өсөн шәхси хужаларға ярҙам күрһәтергә кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Президенты Финанс министрлығына һәм Ауыл хужалығы министрлығына проблеманы өйрәнергә һәм бер аҙна эсендә уны хәл итеү юлдарын табырға ҡушты.
Кәңәшмәлә шулай уҡ Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың ҙур ҡалаларында балалар баҡсалары етешмәү проблемаһына иғтибар йүнәлтте. Шуның менән бәйле Рөстәм Хәмитов «Балалар баҡсаһы» республика программаһы проектын әҙерләргә тәҡдим итте.


text:
Фото:
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты йылға йомғаҡ яһаны
Фото:
25 декабрҙә Өфөнөң Нефтселәр Мәҙәниәт һарайында Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының киңәйтелгән ултырышы үтте. Унда ҡатнашыусылар Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының уҙып барыусы йылдағы эшмәкәрлеген һәм 2011 йылға бурыстарҙы тикшерҙе.
Ултырышта шулай уҡ Башҡортостан эшҡыуарлығы үҫешенә, район һәм ҡала ҡоролтайҙары башҡарма комитеттары ҡарамағында йәштәр советтары ойоштороуға, башҡорт телендәге киң мәғлүмәт сараларын яңыртыуға ҡағылышлы мәсьәләләр тикшерелде. Шуның менән бер рәттән көн тәртибенә «2011 йылдың айыҡ ауылы» республика конкурсы тураһында положение ла индерелде.


text:
Башҡортостандың Яңауыл районында йәш ғаиләләр торлаҡ сертификаттарын аласаҡ
Яңауыл районының 13 йәш ғаиләһе яҡын арала үҙенең торлаҡ шарттарын яҡшырта аласаҡ. Улар 2011-2015 йылдарға йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамын күрһәтеү республика программаһы сиктәрендә субсидиялар аласаҡ. Сертификаттар тапшырыу тантанаһы 8 июлгә билдәләнгән. Социаль түләүҙәрҙең дөйөм күләме 2,5 миллион һумдан аша.
Яңауыл районында дәүләт ярҙамына бөтәһе 600 самаһы ғаилә иҫәп тота ала. 2003 йылдан торлаҡҡа субсидияларҙы 126 йәш пар алған. Һуңғы йылдар күрһәткестәре буйынса Яңауыл районы тапшырылған сертификаттар һаны буйынса алдынғыларҙың береһе тип иҫәпләнә, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең йәштәр бүлегендә.


text:
Фото:
Өфөлә - «Чемпиондар аллеяһы»
Фото:
Шишәмбе, 23 августа, Өфөнөң «Буревестник» бассейны бинаһы алдында йөҙөү буйынса олимпия, паралимпия һәм сурдлимпия уйындары чемпиондары хөрмәтенә «Олимпиясыларҙың йондоҙҙар аллеяһы» асылды. Акцияны М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты үткәрҙе.
Үҙенең йондоҙон булдырыуға киләһе спортсылар лайыҡ булды: йөҙөү буйынса халыҡ-ара класындағы спорт мастеры (1987 йыл), Барселонала Олимпия уйындары чемпионы (1992 йыл), Башҡорт дәүләт педагогия университетының баш тренерҙарының береһе Вениамин Таянович; йөҙөү буйынса өс тапҡыр паралимпия уйындары чемпионы, Рәсәй Паралимпия комитетының вице-президенты, Башҡорт дәүләт педагогия университетын тамамлаусы Андрей Строкин; 2009 йылғы Сурдлимпия уйындары чемпионы, Башҡорт дәүләт педагогия университетының 5 курс студенты Вадим Боровик; 2008 йылғы өс тапҡыр Паралимпия уйындары чемпионы, 3 курс студенты Оксана Савченко.
Йондоҙҙар аллеяһын асыу тантанаһында БР Хөкүмәтенең Премьер-министр урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина, М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ректоры Раил Әсәҙуллин, БР Йөҙөү федерацияһы рәйесе Александр Артюхов, БР мәғариф министры Әлфис Ғаязов, БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Вячеслав Чернов, Спорт буйынса Өфө комитеты рәйесе Сергей Степанов һәм Өфөнөң Киров районы хакимиәте башлығы Салауат Сәғитов ҡатнашты.
«Чемпиондар аллеяһын» асыу – бик яҡшы идея, аллея артабан үҫергә, йәғни бында йондоҙҙар күбәйергә тейеш, тигән дөйөм фекергә килде сарала ҡатнашыусылар.
Был ямғырлы көндә (һыу стихияһы ла үҙ өлөшөн индерҙе) чемпиондар һәм почетлы ҡунаҡтар иҫтәлекле ваҡиға айҡанлы ағастар ултыртты, алдағы еңеүҙәргә ышаныс символы булараҡ күккә һауа шарҙарын осорҙо.


text:
БР Иҡтисади үҫеш министрлығы Башҡортостан-Ҡытай дуҫлығы йәмғиәте менән килешеү төҙөнө
БР Иҡтисади үҫеш министрлығы «Башҡортостан-Ҡытай дуҫлығы йәмғиәте» коммерцияға ҡарамаған партнерлығы менән килешеү төҙөнө. Документҡа төбәктең иҡтисади үҫеш министры Александр Марьин һәм коммерцияға ҡарамаған партнерлыҡ идараһы рәйесе Рәфил Ғәрифуллин ҡул ҡуйҙы, тип хәбәр иттеләр министрлыҡтың матбуғат хеҙмәтенән.
Килешеү ике республика араһында иҡтисади, фәнни-техник һәм мәҙәни бәйләнештәрҙе һәр яҡлап үҫтереү буйынса берлектәге эшмәкәрлекте күҙ уңында тота.
— Тышҡы сауҙаны үҫтереү һәм инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһен арттырыу маҡсатында берлектә конференциялар, семинарҙар, күргәҙмәләр үткәрергә планлаштырабыҙ, — тине БР Иҡтисади үҫеш министрлығы башлығы. – Бындай хеҙмәттәшлек Башҡортостан Республикаһында тормошҡа ашырылған инвестиция проекттарын финанслауға Ҡытай компанияларын йәлеп итеү мөмкинлеген бирер, тип ышанабыҙ.


text:
15 ғинуар Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәт башлығы Ирек Ишмөхәмәт улы Ялалов һәм Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы идаралығы етәксеһе Динар Заһит улы Ғилметдинов менән Дуҫлыҡ проспектының юл сифатын тикшерҙеләр.
Эш сәфәрендә баш ҡала райондарының хакимиәт башлыҡтары, Юлдар һәм яһалма ҡоролмалар төҙөү һәм ремонтлау буйынса идаралығы начальнигы Радмил Мөслимов, Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһының Өфө ҡалаһы буйынса бүлеге етәксеһе Илнур Садыков һәм подряд организацияның вәкилдәре ҡатнашты.
Радмил Мөслимов башҡарылған эш менән таныштырҙы. Февралдең башында бәйләнеш селтәрҙәренең монтаж эштәре тамаланыуы тураһында әйтте.
Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы идаралығы етәксеһе Динар Ғилметдинов быға тиклем проспектта юл-транспорт фажиғәләренең күп булыуы тураһында әйтеп үтте һәм реконструкциянан һуң был юлдың хәүефһеҙ булыуы тураһында өмөтөн белдерҙе.
15 ғинуар Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәт башлығы Ирек Ишмөхәмәт улы Ялалов һәм Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы идаралығы етәксеһе Динар Заһит улы Ғилметдинов менән Дуҫлыҡ проспектының юл сифатын тикшерҙеләр.


text:
Афғанстан
Афғанстан (пушту теле افغانستان, дари افغانستان), рәсми исеме — Афғанстан Ислам Республикаһы (пушту теле د افغانستان اسلامي جمهوریت, дари جمهوری اسلامی افغانستان) — Үҙәк Азиялағы дәүләт, диңгеҙгә сығыу юлы юҡ. 2013 йылдың халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса халҡы 31 миллион, территорияһы — 652 864 кm².
Баш ҡалаһы — Ҡабул. Дәүләт телдәре — пуштун һәм дари. Унитар дәүләт, президент республикаһы. 2014 йылдың 29 сентябренән ил президенты Әшраф Ғәни Әхмәдзай.
Көнбайышта — Иран, көньяҡта һәм көнсығышта — Пакистан, төньяҡта — Төркмәнстан, Үзбәкстан һәм Тажикстан, иң көнсығыш өлөшөндә — Ҡытай, көнсығышта — Һиндостан (Һиндостан, Ҡытай һәм Пакистан дәғүәләшкән Джамма, Кашмир) менән сиктәш.
Афғанстан — Көнсығыш менән Көнбайыш илдәре араһындағы юл сатында ятыусы боронғо миграция һәм сауҙа үҙәге. Ул бер яҡтан Көньяҡ һәм Үҙәк Азия, икенсе яҡтан Яҡын Көнсығыш араһында урынлашҡанлыҡтан, был төбәктәге илдәрҙең иҡтисади, сәйәси һәм мәҙәни мөнәсәбәттәрендә ҙур роль уйнай.
Йөкмәткеһе
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Исеменең килеп сығыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был исемдең тәүге өлөшө— «афган», был фарси һүҙе, «тынлыҡ һаҡлау, өндәшмәү» йәки «өнһөҙлөк»; төрөк телдәрендә — Ауган (Афған) киткән, ҡасҡан, йәшеренгән тигәнде аңлата. Был шулай уҡ илдең күпселеген тәшкил иткән пуштун халҡының альтернатив исеме лә. Ысынлап та, Афғанстан — тауҙар иле булғанлыҡтан, ундағы ҡәбиләләhҙең Үҙәк Азиянан килгән баҫҡынсыларҙан тауҙар араһында йәшеренеп йәшәргә ҙур мөмкинлеге булған ил.
Һүҙҙең икенсе өлөшө «-стан» суффиксы һиндевропа тамырлы «*stā-» («стоять») һүҙенә тура килә һәм фарси телендә «урын, ил» тигәнде аңлата. Хәҙерге заман фарси телендә «-истан» (фарс. ستانستان) суффиксы топонимдар яһау өсөн һәм ҡәбиләләрҙең, халыҡтарҙың, төрлө этник төркөмдәрҙең географик йәшәү урынын билдәләү өсөн ҡулланыла.
Ислам дине барлыҡҡа килгән замандан башлап, күп кенә ғалимдарҙың фекеренсә, афғанлылар тигән термин халыҡ исемен аңлата. Байтаҡ ғалимдарҙың әйтеүенсә, «афғанлы» һүҙе тарихта 982-се йылда барлыҡҡа килгән. Ул Һинд йылғаһының көнбайыш ярҙарындағы тауҙарҙа йәшәгән төрлө ҡәбиләләрҙең дөйөм атамаһы булып торған[4].
Марокко сәйәхәтсеһе Ибн Баттута, 1333 йылда Ҡабулда булғандан һуң «Ираника энциклопедияһында» был турала аңлатып яҙған.
Ошо мәғлүмәт традицион пуштун әҙәбиәтендә сағылыш тапҡан, мәҫәлән, был турала XVII быуаттың Хушаль-хана Хаттака[5] тигән пуштун телле шағиры яҙып ҡалдырған.
«Афғанстан» терминын XVI быуатта император Бабур ҡулланған: ул заманда был һүҙ Ҡабулдан көньяҡта пуштундар йәшәгән ерҙәрҙе аңлатҡан[6].
Шулай уҡ 1808 йылда Британия дипломатик миссияһын етәкләгән сэр Монстюарт Элфинстон үҙенең «Account of the Kingdom of Cabul and its Dependencies in Persia and India» китабында «афғанлылар үҙҙәрен йәһүд Иосифтың өсөнсө улы Афғандан сыҡҡан йәһүдтәрҙең бер тоҡомо тип иҫәпләй. Шул уҡ ваҡытта Эльфинстон был теорияның дәлилле түгеллеге һәм нигеҙһеҙ икәнлеге» тураһында яҙған.
XIX быуатҡа тиклем был исем бары тик традицион пуштундар йәшәгән илдең атамаһы булып торған. Ә ил Ҡабул короллеге тип атап йөрөтөлгән[7]. XVIII—XIV быуаттарҙа тарихтың айырым осорҙарында был илдә бойондороҡһоҙ Балхе короллеге лә булған.[8].
Ниһайәт, илдең киңәйеүе һәм үҙәкләштерелеүе арҡаһында афған хакимдары бөтә короллеккә Афғанстан тигән атама биргән. 1857 йылда ФридрихЭнгельс[9] илдең рәсми исемен Афғанстан тип яҙған, ә 1919 йылда ил, Бөйөк Британиянан бойондороҡһоҙлоҡ алғас, бөтөн донъя илдәре был илде рәсми рәүештә танығас, илде Афғанстан тип атай башлайҙар. 1923 йылда илдең Конституцияһында Афғанстан илдең рәсми атамаһы итеп күрһәтелгән[10].
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рельефы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Афғанстан Иран таулығының төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Илдең байтаҡ өлөшөн тауҙар һәм улар араһындағы үҙәндәр тәшкил итә[11].
Был илдең төньяғында Бактрия тигеҙлеге бар, ул тулыһынса тиерлек ҡом һәм балсыҡтан торған Ҡараҡом сүленең дауамы булып тора. Ил көньяғында һәм көнсығышында Сафедкох (Аҡ тауҙар) һәм Сиахкох (Ҡара тауҙар) һырттарынан торған Паропамиз тауҙар системаһы һәм Гиндикуш менән сикләнгән.
Көньяҡтараҡ Урта Афған тауҙары һәм Газни-Ҡандағар яҫы таулығы урынлашҡан. Көнбайышта, Иран менән сикләшкән урында, Наомид платоһы (өмөтһөҙлөк сүллеге) һәм Систан уйпатлығы ята. Илдең иң көньяғын Гәүҙә-Зира уйпатлығы, балсыҡлы -ташлы Дашти-Марго(үлем) сүллеге һәм ҡомло Гармсер һәм Регистан сүллеге биләп тора.
Гиндукуштан көнбайышта 3000-4000 м бейеклегендәге Хазараджат таулығы тора. Пакстан менән Афғанстан сигендә илдең иң бейек нөктәһе булған, бейеклеге 7492 метрға тиң Ношак тауы тора.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Афғанстанда субтропик континенталь климат, бында ҡыш һыуыҡ, ә йәй бик эҫе. Уртаса температура һәм яуым-төшөмдөң һаны илдең бейеклеге менән бәйле: ҡыш уртаса һауа температураһы +8-ҙән −20 °C һәм унан да түбәнерәк, ә йәй көнө +32-нән 0 °C тиклем. Сүлдәрҙә йылына 40-50 мм яуым-төшөм була, яҫы таулыҡтарҙа — 200—250 мм, Гиндикуштың ел бәрелгән яҡтарында — 400—600 мм, Һинд океаны муссондары үтеп ингән көньяҡ-көнсығышында — 800 мм-ға яҡын. Яуым-төшөмдәрҙең иң күп ваҡыты ҡышҡа һәм йәйгә тура килә. 3000-5000 м бейеклегендә ҡар ҡатламы 6-8 ай буйына ята, ә унан бейек урындарҙа — иремәй торған боҙлоҡтар ята.
Геологик төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Афғанстан территорияһы Альп — Гималай ҡуҙғалмалы билбауында ята. Уға тик Бактрия тигеҙлеге генә ҡарамай, сөнки ул Туран платформаһында ята.
Йылғалар һәм һыу ятҡылыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Афғанстанда Һинд йылғаһына ҡойоусы Ҡабулдан башҡалары ағымһыҙ йылғалар. Уларҙың иң ҙурҙары — илдең төньяҡ сиге буйлап үтеүсе Амударъя, ер һуғарыуҙа ҡулланылған Герируд һәм Гилменд. Гилменд йылғаһы Фарахруд, Хашруд һәм Харатруд йылғалары менән Систан уйһыулығына йыйылып, сөсө һыулы Хамун күлдәрен барлыҡҡа килтерә. Башлыса бындағы йылғалар тауҙағы боҙлоҡтарҙан ағып төшкән һыуҙар менән тулылана. Тигеҙлектәге йылғалар яҙын тулы һыулы булһалар ҙа, йәйҙәрен бөтөнләй ҡорой. Тау йылғалары ҡеүәтле гидроэнергия сығанағы булып тора. Илдең күп райондарында тупраҡ һуғарыу һәм эсергә ҡулланыу өсөн тик ер аҫты һыуҙары ғына бар.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Afghanistan. The World Factbook. Central Intelligence Agency (2007-12-13).
- ↑ Президент Афганистана изменил имя
- ↑ Central Statistics Organization of Afghanistan: Statistical Yearbook 2012-2013: Area and administrative Population
- ↑ Morgenstierne, G. (1999), «AFGHĀN», Encyclopaedia of Islam (CD-ROM Edition v. 1.0 ed.
- ↑ «Afghan Poetry Of The 17th Century: Selections from the Poems of Khushal Khan Khattak», extract from «Passion of the Afghan» by Khushal Khan Khattak; translated by C. Biddulph, London, 1890
- ↑ «Transactions of the year 908» by Zāhir ud-Dīn Mohammad Bābur in Bāburnāma, translated by John Leyden, Oxford University Press: 1921.
- ↑ Elphinstone, M., «Account of the Kingdom of Cabul and its Dependencies in Persia and India», London 1815; published by Longman, Hurst, Rees, Orme & Brown
- ↑ E. Bowen, «A New & Accurate Map of Persia» in A Complete System Of Geography, Printed for W. Innys, R. Ware [etc.
- ↑ MECW Volume 18, p. 40; The New American Cyclopaedia — Vol.
- ↑ Afghanistan’s Constitution of 1923 under King Amanullah Khan (English translation).
- ↑ География Афганистана