text:
Яйыҡ гәзите » On-line яңылыҡтар » «Мәңгелек урман» һағында
«Мәңгелек урман» һағында15.09.2017
Урман өлкәһендәге структур үҙгәрештәр артынан ситтән күҙәтеп өлгөрөүе лә ҡатмарлы инде... Быйыл Яңы йылдан «Учалы лесничествоһы» ҡаҙна учреждениеһының вәкәләттәренең һәм штаттарының бер өлөшө «Лесничестволар идаралығы» дәүләт ҡаҙна предприятиеһына күсерелеп (Учалы бүлегендә 10 хеҙмәткәр, етәкселәре - Ришат Игликов), ул үҙе «Учалы урман хужалығы» дәүләт автоном учреждениеһына әйләндерелде. Коллективта 38 кеше, директор - Айбулат Байғарин.
Фотола: Ямалетдинов Илнур Илдар улы төп сығышы менән ҡара урмандар араһындағы Ҡолош ауылынан, тап урмансы һөнәрен һайлауына аптырайһы юҡ. Әлеге ваҡытта Илтабан участка лесничествоһы начальнигы. «Яуаплы, белемле, эшһөйәр», - тип маҡтай уны етәкселәре.
«Лесничестволар идаралығы» бүлегенә башлыса урман хужалығын алып барыу, контроль һәм надзор эштәре йөкмәтелһә, «Учалы урман хужалығы» урмандарҙы һаҡлау һәм тергеҙеү менән шөғөлләнә. «Биләүҙәге бала ҡырҡҡа үҙгәрә» тигәндәй, ойоштороу үҙгәрештәре алда ла күп булыр әле (бер ра-йоныбыҙҙа урман менән туранан-тура 4 структур подразделение эш итә!), иң мөһиме - исемдәре нисек кенә үҙгәрмәһен, «йәшел байлығыбыҙҙы» хәстәрләүселәр, урманда тәртип һаҡлаусы һәм уның киләсәген ҡайғыртыусылар бар әле.
Айбулат Алик улы хаҡлы ғорурлыҡ менән быйыл башҡарған эштәре тураһында бәйән итте:
- 140 гектарҙа ағас ултыртып, урман культуралары буйынса планды 100 процентҡа башҡарҙыҡ. Ҡалған йүнәлештәрҙә лә дәүләт йөкләмәләре үтәлә килә. Шул иҫәптән 40 гектарҙа алдан булдырылған культура майҙандары тулыландырылды (һәләк булған үҫентеләр урынына яңылары ултыртыла), питомникта 1,2 гектарҙа сәсеү башҡарылды. Ғөмүмән, сәсмәлек сығанағы булған питомникта хәлдәр яҡшы - быйыл кәртәләп алдыҡ, бөгөнгө көндә берәр миллион 1 һәм 2 йыллыҡ ҡарағай үҫентеләре йәйрәп үҫә, ваҡыты һәм форсаты еткәс, урманға күсереп ултыртыласаҡтар. 501 гектарҙа урман культуралары тәрбиәләнде, 74 килограмм ылыҫлы тоҡом ағастары орлоғо әҙерләнде.
- 2014 йылдың «боҙ ямғыры» эҙемтәләре тамам бөтөрөлдөмө?
- Юҡ әле, ифрат ҙур зыян кил-гәйне бит! Үткән 3 йылда 12 мең гектарҙан ашыу майҙан белгестәр тарафынан ентекләп тикшертелде, 9 меңдән ашыу гектарҙа санитар-сәләмәтләндереү саралары баш-ҡарылды. Бөгөнгө көндө 8 мең самаһы гектар майҙанды тикшертеү, талап ителгән өлөштә санитар-сәләмәтләндереү саралары үткәреү бурысы тора. Алдағы интервьюла әйткәйнек инде - быйыл ямғырҙар саманан тыш күп булып, ошо сәбәпле ағастарҙың ҡаҡшап, төрлө ауырыуҙарға нығыраҡ бирешә башлауҙары ла ихтимал. Был йәһәттән дә даими күҙәтеү алып барабыҙ.
- Ә миҙгел еүеш торғас, янғындар күп сыҡмағандыр инде?
- 2 урман янғыны теркәлде, ләкин майҙандары байтаҡ булды. Беренсе осраҡта 19,2, икенсеһендә 47 гектар зыян күрҙе. Ут бәләләрен иҫкәртеү өсөн байтаҡ эш башҡарылды: 120 километр минераллашҡан һыҙаттар һөрөлдө, 165 километрҙа элеккеләре яңыртылды, 25 аншлаг ҡуйылды һ.б. БР Хөкүмәте ҡарары менән 25 августан алып урман фондында янғынға ҡаршы айырым режим иғлан ителеүен иҫкә алыу ҙа урынлы булыр. Әлеге яуым-төшөм ваҡытлыса ғына икән, көҙгө ямғырҙар даими яуа башлағансы урмандарҙа айырыуса һаҡ булыу зарур - ҡоро үлән йәһәт кибә лә, тоҡанырға әҙер генә тора бит ул. Айырым режим осоронда ҡағиҙәләрҙе күҙәтмәгән өсөн штраф күләмдәре ҡырҡа артыуын да онотмайыҡ.
- Урман хужалығы хеҙмәткәрҙәре көнө айҡанлы алдынғы хеҙмәт-кәрҙәрҙән кемдәрҙе айырыуса бил-дәләрһегеҙ?
- Кирәбе участка лесничествоһы начальнигы, БР-ҙың атҡаҙанған урман хужалығы хеҙмәткәре Алмас Ғөмөрҙаҡов, Илтабан участка лес-ничествоһы начальнигы Илнур Ямалетдинов, Урал аръяғы участка лесничествоһы мастеры Азат Мө-хәмәтйәнов, инженер Юлай Ғәлин һәм башҡаларҙың хеҙмәте бигерәк тә маҡтауға лайыҡ.
Илфат ЯНБАЕВ.
Фотола: Ямалетдинов Илнур Илдар улы төп сығышы менән ҡара урмандар араһындағы Ҡолош ауылынан, тап урмансы һөнәрен һайлауына аптырайһы юҡ. Әлеге ваҡытта Илтабан участка лесничествоһы начальнигы. «Яуаплы, белемле, эшһөйәр», - тип маҡтай уны етәкселәре.
«Лесничестволар идаралығы» бүлегенә башлыса урман хужалығын алып барыу, контроль һәм надзор эштәре йөкмәтелһә, «Учалы урман хужалығы» урмандарҙы һаҡлау һәм тергеҙеү менән шөғөлләнә. «Биләүҙәге бала ҡырҡҡа үҙгәрә» тигәндәй, ойоштороу үҙгәрештәре алда ла күп булыр әле (бер ра-йоныбыҙҙа урман менән туранан-тура 4 структур подразделение эш итә!), иң мөһиме - исемдәре нисек кенә үҙгәрмәһен, «йәшел байлығыбыҙҙы» хәстәрләүселәр, урманда тәртип һаҡлаусы һәм уның киләсәген ҡайғыртыусылар бар әле.
Айбулат Алик улы хаҡлы ғорурлыҡ менән быйыл башҡарған эштәре тураһында бәйән итте:
- 140 гектарҙа ағас ултыртып, урман культуралары буйынса планды 100 процентҡа башҡарҙыҡ. Ҡалған йүнәлештәрҙә лә дәүләт йөкләмәләре үтәлә килә. Шул иҫәптән 40 гектарҙа алдан булдырылған культура майҙандары тулыландырылды (һәләк булған үҫентеләр урынына яңылары ултыртыла), питомникта 1,2 гектарҙа сәсеү башҡарылды. Ғөмүмән, сәсмәлек сығанағы булған питомникта хәлдәр яҡшы - быйыл кәртәләп алдыҡ, бөгөнгө көндә берәр миллион 1 һәм 2 йыллыҡ ҡарағай үҫентеләре йәйрәп үҫә, ваҡыты һәм форсаты еткәс, урманға күсереп ултыртыласаҡтар. 501 гектарҙа урман культуралары тәрбиәләнде, 74 килограмм ылыҫлы тоҡом ағастары орлоғо әҙерләнде.
- 2014 йылдың «боҙ ямғыры» эҙемтәләре тамам бөтөрөлдөмө?
- Юҡ әле, ифрат ҙур зыян кил-гәйне бит! Үткән 3 йылда 12 мең гектарҙан ашыу майҙан белгестәр тарафынан ентекләп тикшертелде, 9 меңдән ашыу гектарҙа санитар-сәләмәтләндереү саралары баш-ҡарылды. Бөгөнгө көндө 8 мең самаһы гектар майҙанды тикшертеү, талап ителгән өлөштә санитар-сәләмәтләндереү саралары үткәреү бурысы тора. Алдағы интервьюла әйткәйнек инде - быйыл ямғырҙар саманан тыш күп булып, ошо сәбәпле ағастарҙың ҡаҡшап, төрлө ауырыуҙарға нығыраҡ бирешә башлауҙары ла ихтимал. Был йәһәттән дә даими күҙәтеү алып барабыҙ.
- Ә миҙгел еүеш торғас, янғындар күп сыҡмағандыр инде?
- 2 урман янғыны теркәлде, ләкин майҙандары байтаҡ булды. Беренсе осраҡта 19,2, икенсеһендә 47 гектар зыян күрҙе. Ут бәләләрен иҫкәртеү өсөн байтаҡ эш башҡарылды: 120 километр минераллашҡан һыҙаттар һөрөлдө, 165 километрҙа элеккеләре яңыртылды, 25 аншлаг ҡуйылды һ.б. БР Хөкүмәте ҡарары менән 25 августан алып урман фондында янғынға ҡаршы айырым режим иғлан ителеүен иҫкә алыу ҙа урынлы булыр. Әлеге яуым-төшөм ваҡытлыса ғына икән, көҙгө ямғырҙар даими яуа башлағансы урмандарҙа айырыуса һаҡ булыу зарур - ҡоро үлән йәһәт кибә лә, тоҡанырға әҙер генә тора бит ул. Айырым режим осоронда ҡағиҙәләрҙе күҙәтмәгән өсөн штраф күләмдәре ҡырҡа артыуын да онотмайыҡ.
- Урман хужалығы хеҙмәткәрҙәре көнө айҡанлы алдынғы хеҙмәт-кәрҙәрҙән кемдәрҙе айырыуса бил-дәләрһегеҙ?
- Кирәбе участка лесничествоһы начальнигы, БР-ҙың атҡаҙанған урман хужалығы хеҙмәткәре Алмас Ғөмөрҙаҡов, Илтабан участка лес-ничествоһы начальнигы Илнур Ямалетдинов, Урал аръяғы участка лесничествоһы мастеры Азат Мө-хәмәтйәнов, инженер Юлай Ғәлин һәм башҡаларҙың хеҙмәте бигерәк тә маҡтауға лайыҡ.
Илфат ЯНБАЕВ.
- Оҡшаш яңылыҡтар
- Комментарийҙар
Олатайым эҙенән
Урмансы булып эшләүе бер ваҡытта ла еңел булмаған. Бөгөн урман ҡуртымсылар ҡулына күскәс, икеләтә ауырға тура килә. Ошондай ҡатмарлы осорҙа... Тотош уҡырға
Урмансы булып эшләүе бер ваҡытта ла еңел булмаған. Бөгөн урман ҡуртымсылар ҡулына күскәс, икеләтә ауырға тура килә. Ошондай ҡатмарлы осорҙа... Тотош уҡырға
Хәүефле осор башлана
Күпселек янғындар кешеләрҙең һаҡһыҙлығы арҡаһында килеп сыға. Уларҙың күбеһе урман фонды һәм уға сиктәш ерҙәрҙә, юл, күл, йылға буйҙарында сыға. Ағас... Тотош уҡырға
Күпселек янғындар кешеләрҙең һаҡһыҙлығы арҡаһында килеп сыға. Уларҙың күбеһе урман фонды һәм уға сиктәш ерҙәрҙә, юл, күл, йылға буйҙарында сыға. Ағас... Тотош уҡырға
Оҙаҡҡа һуҙмағыҙ!
Халыҡҡа ағас биреү тәңгәлендә һорауҙар күбәйеп киткәс, «Учалы лесничествоһы» дәүләт ҡаҙна учреждениеһы директоры Айбулат Алик улы Байғарин урындағы... Тотош уҡырға
Халыҡҡа ағас биреү тәңгәлендә һорауҙар күбәйеп киткәс, «Учалы лесничествоһы» дәүләт ҡаҙна учреждениеһы директоры Айбулат Алик улы Байғарин урындағы... Тотош уҡырға
Зыян барлана
18-19 октябрь боҙло ямғыр яуғайны. Бер тәүлек эсендә 28 миллиметр яуым-төшөм теркәлә, был иһә айлыҡ нормаға бәрәбәр. Бар бәлә электр сымдары өҙөлөү... Тотош уҡырға
18-19 октябрь боҙло ямғыр яуғайны. Бер тәүлек эсендә 28 миллиметр яуым-төшөм теркәлә, был иһә айлыҡ нормаға бәрәбәр. Бар бәлә электр сымдары өҙөлөү... Тотош уҡырға
Дөйөм бурысыбыҙ
«Учалы лесничествоһы» дәүләт ҡаҙна учреждениеһынан хәбәр итеүҙәренсә, 2013 йылда биләмәләрендә 2 урман янғыны осрағы теркәлә, 5 гектар майҙан утҡа... Тотош уҡырға
«Учалы лесничествоһы» дәүләт ҡаҙна учреждениеһынан хәбәр итеүҙәренсә, 2013 йылда биләмәләрендә 2 урман янғыны осрағы теркәлә, 5 гектар майҙан утҡа... Тотош уҡырға
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
- Ғинуар 2018 (11)
Декабрь 2017 (40)
Ноябрь 2017 (39)
Октябрь 2017 (36)
Сентябрь 2017 (20)
Август 2017 (23)
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ғаилә йылы буласаҡ
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылды...
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылды...
Изге ғәмәл менән үткәрәйек
Мөхәммәт пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм Миләди иҫәп...
Мөхәммәт пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм Миләди иҫәп...
Төклө аяғың менән - Һары Эт, ырыҫлы һәм имен бул!
Эт йылын өйҙә һәм иң яҡын кешеләр менән ҡаршы...
Эт йылын өйҙә һәм иң яҡын кешеләр менән ҡаршы...
Балҡып китте мәҙәниәт йорто
Капиталь ремонт үткәндән һуң тантаналы рәүештә...
Капиталь ремонт үткәндән һуң тантаналы рәүештә...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


c: text/html

text:
Изге хистәрҙе ташлама берүк
08 сентября 2017 йыл | Хаттар
Йәш сағында мөхәббәт хистәрен кисермәгән егет һәм ҡыҙ юҡтыр ул.
Ҡормантау күренештәре
08 сентября 2017 йыл | Хаттар
(хикәйә-хәрефнамә)
Күптән көткән көҙ килде. Кешеләр көҙгө ҡырауҙарға ҡәҙәр картуф ҡаҙып ҡалырға ҡабаланалар. Кемгәлер ҡышҡылыҡҡа ҡалдыраһы ҡыяр-кишер, кәбеҫтә-ҡабаҡтары ҡәҙерле.
Күптән көткән көҙ килде. Кешеләр көҙгө ҡырауҙарға ҡәҙәр картуф ҡаҙып ҡалырға ҡабаланалар. Кемгәлер ҡышҡылыҡҡа ҡалдыраһы ҡыяр-кишер, кәбеҫтә-ҡабаҡтары ҡәҙерле.
Күңелдәр нурланды
08 сентября 2017 йыл | Хаттар
2 сентябрь көнө Родина-Ватан ауылы халҡы үҙәк майҙанға Ҡорбан байрамына йыйылды. Байрамды үҙебеҙҙең ауылда йәшәүсе район мосолман ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы етәксеһе Ғәлиә Рахманғолова асты. Ул ҡыҫҡаса байрамдың килеп сығыу тарихын һөйләгәс, килгән ҡунаҡтарға һүҙ бирелде, Ҡөрьән аяттары уҡылды.
Һағындыра икән үткәндәр
22 августа 2017 йыл | Хаттар
Йылдар уҙған һайын үткәндәр, эш башлаған осор, бергә эшләгән хеҙмәттәштәр, һәүәҫкәр артистар менән спектаклдәр әҙерләгән мәлдәр йыш-йыш иҫкә төшөп, шул ваҡыттағы ваҡиғалар экрандағы кинокадрҙар һымаҡ бер-бер артлы күҙ алдынан уҙа. Хәтирәләремде гәзит уҡыусылар менән уртаҡлашып, район халыҡ театры сәхнәһендә береһенән-береһе сағыуыраҡ образдар тыуҙырып, арабыҙҙан иртәрәк киткән тәүге һәүәҫкәр артистарҙы иҫкә алып үтмәксемен.
Яугирҙар осрашыуы
18 августа 2017 йыл | Хаттар
9 – 13 августа Ырымбур өлкәһенең Боҙолоҡ ҡалаһында хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашҡан яугирҙарҙың IX слеты һәм "Сәләм, Бача!” хәрби-патриотик йыр фестивале үтте. Уға элекке Советтар Союзынан 5 меңдән ашыу кеше килгәйне.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 412
ВЕЛОСИПЕД СПОРТЫ БУЙЫНСА ОЛИМПИЯ РЕЗЕРВЫ СПОРТ МӘКТӘБЕ. Өфөлә урынлашҡан. 1981 й. ДЮСШ булараҡ ойошторола, 2003 й. алып велосипед спорты б‑са респ. балалар һәм үҫмерҙәр олимпия резервы махсус спорт мәктәбе. Ағиҙел, Белорет, Дүртөйлө, Ишембай, Мәләүез, Нефтекама, Октябрьский, Салауат, Стәрлетамаҡ һ.б. ҡалаларҙа филиалдары бар. Мәктәп базаһында “Ағиҙел” олимпия әҙерлеге үҙәге асылған (1986). Мәктәптә 240‑тан ашыу уҡыусы шөғөлләнә, 12 уҡытыусы- тренер эшләй (2012). Тренажёрҙар залы, спорт инвентарын ремонтлау оҫтаханалары, ял бүлмәләре һ.б. бар. Тәрбиәләнеүселәре араһында А.В.Арекеев, А.Б.Бакалов, А.Г.Беспалов, Д.С.Бондаренко, В.Н.Гусев, Д.В.Ғәйнетдинов, Д.Н.Дементьев, В.В.Кокорин, А.В.Колобнев, Р.И.Ҡәйүмов, Е.В.Петров, Д.А.Съёмов һ.б. 80‑дән ашыу СССР һәм Рәсәй спорт мастеры әҙерләнгән. Мәктәп м‑н Р.Н.Латипов һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
Б.В.Бутюгов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Ошо көндәрҙә баш ҡалала уҙған Башҡортостан Республикаһының мәғариф өлкәһендә контроль һәм күҙәтеү буйынса идаралыҡ коллегияһы ултырышында Сибай ҡалаһының мәғариф бүлеге айырым билдәләп үтелде. 2013 йылдың эш һөҙөмтәләре буйынса ҡаланың мәғариф бүлеге иң яҡшыһы тип табылып, Башҡортостан Республикаһының мәғариф өлкәһендә контроль һәм күҙәтеү буйынса идаралығының Сифат билдәһе менән наградланды.
Билдәле булыуынса, яҡшы етәкселек аҫтындағы системалы һәм ныҡышмал хеҙмәт емешле була. Сибай ҡалаһының мәғариф бүлеге лә хеҙмәттәренә бындай юғары баһаны юҡҡа ғына алманы. Республиканың мәғариф өлкәһендәге контроль һәм күҙәтеү буйынса идаралыҡ белгестәренең күсмә тикшереүҙәре ҡаланың белем биреү һәм мәктәпкәсә йәштәге учреждениеларының хеҙмәте берҙәм һәм сифатлы булыуын күрһәткән. Ә был бөтә мәғариф учреждениелары коллективтарының, ата-әсәләр комитеттарының һәм мәғариф бүлегенең дөйөм эшмәкәрлеге һөҙөмтәһе.
—Беренсе сиратта республиканың мәғариф өлкәһендә контроль һәм күҙәтеү буйынса идаралығы дәрес биреүҙең һәм кластан тыш сараларҙың сифаты, уҡыусыларҙың предмет олимпиадаларында ҡатнашыуы, ата-әсәләр комитеттары, уҡыусылар үҙидаралығы коллективтарының эшмәкәрлектәрен иҫәпкә алды,—ти Сибай ҡала хакимиәтенең мәғариф бүлеге начальнигы Fаяз Әхмәҙулла улы Хәсәнов.—Шулай уҡ мәғариф өлкәһе закондарынан тайпылмай эшләү, күҙәтеү органдары күрһәтмәләрен үҙ ваҡытында, теүәл һәм сифатлы үтәү ҙә иғтибарға алынды. Берҙәм дәүләт имтихандарын уҙғарғанда боҙоҡлоҡтар ебәрмәү һәм башҡа эштәрҙе ыңғай башҡарыу ҙа һөҙөмтәгә ыңғай йоғонто яһаны.
Мәғариф өлкәһе хеҙмәткәрҙәрен уңыштары менән ҡотлайбыҙ һәм киләсәктә лә йәш быуынға белем һәм тәрбиә биреү эшенә етди ҡарауҙарын теләйбеҙ.
Мәҙинә Мансурова.


text: Бөгөн ҡайһы бер кешеләр ауыҙынан «Их, элекке колхоз-совхоздарҙы һағынып иҫләргә генә ҡалды инде. Булды бит заманалар: игенен дә сәстек, малын да аҫраныҡ, ҡош-ҡортон тәрбиәләп, хатта балығын да үрсеттек», – тигәнерәк һүҙҙәрҙе ишетергә мөмкин. Эйе, заман башҡа – заң башҡа тигәндәй, донъялар үҙгәреп, колхоз-совхоздар тарҡалып, ауыл хужалығы техникаһы, келәттәр пыран-зыран килһә лә, шөкөр, тормош үҙ ағышы менән дауам итә. Әлбиттә, йәшәү күпкә ауырлашты, тип илап ултырыр заман түгел. Тәүәккәлдәр үҙ йүнен күреп, уңғандар эшен булдырып, тырыштар шәхси хужалығын күтәрә.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » «Йөрәк һүҙе» шиғри проектының ярымфиналсылары асыҡланды
«Йөрәк һүҙе» шиғри проектының ярымфиналсылары асыҡланды
Өфөлә «Йөрәк һүҙе» шиғри проектының ярымфиналсылары билдәләнде. Республиканың танылған шағирҙары, яҙыусылары, артистары, билдәле йәмәғәт эшмәкәрҙәренән торған 56 дуэт башҡорт поэзияһы классиктарының шиғырҙарын һөйләне.
Тауыш биреүҙә бөтәһе 8424 кеше ҡатнашты. 12 пар иң күп тауыш йыйҙы. Улар — тәрбиәсе Дилара Әйүпова һәм уның ҡыҙы Зөлхизә, яҙыусы, «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррире Азамат Юлдашбаев һәм филолог Алина Ғәлиева, шағирә Гөлнара Хәлфетдинова һәм ҡыҙы Гөлнәзирә Буранҡаева, шағирә Зөлфиә Ханнанова һәм ҡыҙы Гүзәл Әлибаева, яҙыусы, драматург, «Шоңҡар» журналының баш мөхәррире Мөнир Ҡунафин һәм улы Йәдкәр, шағирә, йәмәғәт эшмәкәре Гөлфиә Юнысова һәм туғаны Зәйтүнә Даянова, шағирә, журналист Лариса Абдуллина һәм улы Хасбулат, артистар Миләүшә һәм Ләйсән Шәриповалар, М. Ғафури исемендәге Башҡорт драма театры актерҙары Илдар Ғүмәров һәм Светлана Хәкимова, Гөлназ һәм Руслан Хайсаровтар, шағирә һәм Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаты Йомабикә Ильясова һәм ҡыҙы Таңсулпан Аҡбашева, Салауат драма театры актерҙары Винира Хәсәнова һәм Ринат Ибәтуллин.
Ярымфинал 28 ноябрҙә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында уҙа. Шиғри бәйге барышында өс дуэт-финалсы билдәләнә, уларҙың береһе генә еңеп сығасаҡ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Ватанды һаҡлаусылар көнө илебеҙ халҡына илһөйәрлек тойғоһо өҫтәй»Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов: «Ватанды һаҡлаусылар көнө илебеҙ халҡына илһөйәрлек тойғоһо өҫтәй»
Рөстәм Хәмитов: «Ватанды һаҡлаусылар көнө илебеҙ халҡына илһөйәрлек тойғоһо өҫтәй»Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
19 февралдә Ҡала мәҙәниәт һарайында Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған тантаналы йыйылышта сығыш яһаны. Төбәк етәксеһе хәрби хәрәкәт ветерандарын, хәрби хеҙмәткәрҙәрҙе, курсанттарҙы һәм республика халҡын байрам менән ҡотланы, шулай уҡ Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырҙы.
– Был ысын мәғәнәһендә халыҡ байрамы, ул Рәсәйгә тоғролоҡтарын эш менән иҫбатлаусы кешеләрҙе берләштерә, – тине Рөстәм Хәмитов. – Рәсәй армияһы халыҡ менән берҙәмлеге арҡаһында донъяла иң ҡеүәтлеләрҙән һанала.
Республика Башлығы Башҡортостан илдең Ҡораллы Көстәрен нығытыуға ҙур өлөш индерә тип билдәләне. Мәҫәлән, Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә белгестәр самолеттарҙың яңы двигателдәрен сериялы сығарыуға әҙерләнә, бишенсе быуын истребителдәре өсөн ҡулайлама төҙөүҙә ҡатнаша. Республикала ракета яғыулығы, вертолеттар, приборҙар, авиация һәм телекоммуникация ҡорамалдары етештерелә.
Төбәк етәксеһе һүҙҙәренсә, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан хәрби частар йылдан-йыл юғары хәрби күнекмәләр күрһәтә. Республикала йәштәрҙе патриотик тәрбиәләү системаһы уңышлы үҫешә. Һуңғы йылдарҙа республиканың хәрби комиссариаты саҡырылышҡа тиклемге әҙерлекте ойоштороу буйынса Үҙәк хәрби округында иң яҡшыларҙан һанала.
Рөстәм Хәмитов Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына айырыуса рәхмәт белдерҙе, улар Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығын лайыҡлы шартттарҙа ҡаршы алһын өсөн республикала барыһы ла эшләнәсәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Төбәк етәксеһе Башҡортостанда тыуып үҫкән Советтар Союзы һәм Рәсәй Федерацияһы Геройҙарының ҡаһарманлыҡтары хаҡында һөйләне.
Башҡортостан Башлығы Ватанды һаҡлаусылар көнөн байрам итеү халыҡтың гражданлыҡ-патриотик аңын формалаштырыуҙа мөһим роль уйнай, тигән ышаныс белдерҙе.
– Был байрам илебеҙ халҡына илһөйәрлек тойғоһо өҫтәй. Ул йәштәрҙе беҙгә кәрәкле традицияларҙа тәрбиәләй. Еңел булмаған осорҙа йәшәйбеҙ. Беҙгә берҙәмлек кәрәк. Ысын мәғәнәһендә берҙәм йәмғиәт булырға, бөйөк тарихыбыҙға таянырға тейешбеҙ. Илебеҙ граждандары лайыҡлы йәшәһен, илебеҙ үҫешһен, нығынһын өсөн тағы ла күберәк эшләү зарур. Шулай буласаҡ та, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Сара республика ижади коллективтарының һәм башҡарыусыларының байрам концерты менән тамамланды.
Сығыштың тулы стенограммаһы һәм бүләкләнеүселәр исемлеге республика Башлығының рәсми сайтында бирелгән.


text:
Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул иттеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул итте
Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул иттеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
5 июндә Өфөлә республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Президентының Башҡортостандағы ҡабул итеү бинаһында граждандарҙы ҡабул итте. Ике сәғәтлек аралашыу барышында республика етәксеһенә бер нисә ҡала һәм район халҡы мөрәжәғәт итте. Ҡабул итеү йомғаҡтары буйынса министрлыҡтарға һәм ведомстволарға тейешле йөкләмәләр бирелде.
Өфөлә йәшәүсе һуғыш инвалиды, республика Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының ҡаршылыҡһыҙ мөхит булдырыу мәсьәләләре буйынса йәмәғәт ярҙамсыһы Александр Никишкин Башҡортостан Башлығына сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр ҡала юлдарында ҡаршылыҡһыҙ хәрәкәт итһен өсөн шарттар тыуҙырыуға бәйле хәл хаҡында һөйләне. Уның һүҙҙәренсә, Өфөлә инвалидтар йөрөй алырлыҡ объекттар күбәйә. Шуға ҡарамаҫтан, тротуарҙан йөрөй торған юлға төшөү урыны юҡ, унда бейек бордюрҙар ҡуйылған. Шуға бәйле Александр Никишкин юлдар, тротуарҙар, йәйәүлеләр үткәүелен төҙөгәндә һәм ремонтлағанда коляскала йөрөүсе инвалидтар, шулай уҡ балалар коляскалары һәм велосипедсылар төшә алырлыҡ урындарҙы күҙ уңында тотоуҙарын үтенде.
Төбәк етәксеһе билдәләүенсә, өс-дүрт йыл элек властар ошо мәсьәлә менән шөғөлләнә башланы, һөҙөмтәләр ҙә бар. Мәҫәлән, 2012-2014 йылдарҙа Өфөлә 800 тротуар участкаһында инвалид коляскаһы өсөн төшөү урыны эшләнгән, 2 250 бордюр түбәнәйтелгән. Әммә йыш ҡына муниципаль властар һәм подрядсылар быға иғтибар итмәй.
– Проектлаусылар һәм юлсылар үҙҙәрен коляскала юлды аша сығыусы йәки балалы ҡатын-ҡыҙҙар урынына ҡуя алмай. Шуға күрә ошо эште башҡарыусыларҙы даими күҙәтергә кәрәк, – тине Рөстәм Хәмитов.
Республика Башлығы Башҡортостан Хөкүмәтенең профилле вице-премьерҙарына һәм Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялаловҡа халыҡтың аҙ хәрәкәтсән төркөмдәре өсөн ҡаршылыҡһыҙ мөхитте тәьмин итеү буйынса хәлде яҡшыртырға, шулай уҡ Александр Никишкиндан проблемалы урындар тураһында хәбәр итеүен һораны.
Граждандарҙы ҡабул итеү барышында Уҡыусылар һәм абитуриенттар өсөн репетиторлыҡ ярҙамы үҙәген булдырыу, Өфөлә кордодром төҙөү, Дәүләкән ҡалаһында һыу тәьминәте системаһын яңыртыу, шулай уҡ Өфө районының Булгаков ауылында һыу менән тәьмин итеүгә бәйле мәсьәләләр тикшерелде.


text:
Фларида менән Владимир Харлановтарҙың ғаиләһендә дүрт ҡыҙ үҫеп килә
«Ҡыҙлы йорт – наҙлы йорт», «Ҡыҙлы әсә – бәхетле әсә» тигән әйтемдәр йөрөй халыҡта. Шулай булғас, Фларида дүртләтә бәхетле – уның дүрт ҡыҙы бар! Етмәһә, бер-береһенә бер тамсы һыу кеүек оҡшағандар!
Фларида үҙе лә күп балалы ғаиләнән. Әсәһе Дания Ғаян ҡыҙы менән атаһы Рәлиф Туҡтағол улы өс ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергән. Фларида – иң өлкәне. Ул да йәштән үк әсәһе кеүек өс балаға ғүмер бирергә хыяллана. Туғандарының бәпесе тыуғас, ҡыҙҙары: «Беҙгә лә бәпес кәрәк!» – тип йөҙәтәләр. Шулай итеп, дүртенсе ҡыҙ ҙа донъяға килә.
Өлкән ҡыҙҙары Дианаға – ун дүрт, Настяға – туғыҙ, Софьяға – алты, төпсөк Дашаға – ике йәш. Беренсе балаға олатай-өләсәйҙәр менән бергәләп исем юллайҙар. Икенсе ҡыҙға Владимир үҙ өләсәһенең исемен бирә. Ә Софья менән Дарьяға Фларида үҙе, мосолман исемдәренә яҡын булһын тип, исем бирә. Әйтергә кәрәк, төрлө милләтле ғаилә булһа ла, ҡыҙҙарға мосолман йолаһы буйынса исем ҡушҡандар.
Йәш әсә декрет ялында оҙаҡ ултырмайынса, эшкә лә сыҡҡан инде. Ул «Ростелеком» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттә менеджер булып эшләй. Нефтекама машиналар эшләү техникумын тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетына уҡырға инеп, ике курсын тамамларға өлгөрә, тик балалары тыуғас, уҡыуын туҡтатып торорға мәжбүр була. Кесе ҡыҙы бер аҙ үҫкәс, уҡыуын дауам итергә планлаштыра Фларида.
Дүрт ҡыҙҙы тәрбиәләү бик күп матди сығымдар талап итә. Ғаилә башлығы Владимир Владимирович эштән ҡурҡмай, ике ерҙә эшләй: беренсеһе уҡыған һөнәре буйынса булһа (Эш менән тәьмин итеү үҙәге директоры), икенсеһе иһә яратҡан шөғөлө менән бәйле – кистәрен ул Балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә малайҙарҙы футбол уйнарға өйрәтә. Ҡатыны ла иренән ҡалышмай – аҙнаға бер нисә тапҡыр фитнес-клубҡа барып шөғөлләнергә етешә. Нисек барыһына ла өлгөрә һуң йәш әсә? Әлбиттә, бөгөнгө көндә хужабикәләрҙең тормошон электрон тауарҙар ныҡ еңелләштерә, бына Владимир ҙа, ҡатынының аштан һуң бер сәғәт буйына һауыт-һаба йыйыштырғанын күреп, йыуғыс машина алып биргән. Йәштәргә олатай-өләсәйҙәр ҙә ярҙам итә, балалар баҡсаһына бармаған көндәрҙә ҡыҙҙарҙы үҙҙәренә ала.
Ата-әсә эштә булғас, ҡыҙҙар үҙаллылыҡҡа, яуаплылыҡҡа тиҙ өйрәнә. Диана әсәһенең төп ярҙамсыһы – өй йыйыштырырға ла, ашарға әҙерләргә лә ярҙам итә, һеңлеләрен дә ҡарай, кескәй Дарьяны балалар баҡсаһынан алып ҡайта. Әсәһе кеүек, ҡул эштәренә бик әүәҫ. Ә Настя үҙенән кесерәк Софьяға күҙ-ҡолаҡ булып тора. Ул Өҫтәмә белем биреү үҙәге бейеү түңәрәгендә шөғөлләнә, йыш ҡына сәхнәлә сығыш яһай, конкурстарҙа ҡатнаша. Софья ла шул Үҙәккә йөрөй, мәктәпкә барырға әҙерләнә, Настяға оҡшап, йырларға, бейергә ярата. Кескәй Дашаның һәләттәрен күреп булмай әле, ул яңы һөйләшә генә башлаған. Ата-әсә ҡыҙҙарҙа үҙ миҫалдары менән китап уҡыу ғәҙәтен үҫтерә, Настя менән Софья китапханаға йөрөһә, Диана электрон китаптарға өҫтөнлөк бирә.
Ғаилә башта ике бүлмәле фатирҙа тора, аҙаҡ, балалар тыуып, дәүләт ярҙамын алғас, дүрт бүлмәлегә алыштыра. Машинаға ла һыйып булмай хәҙер, ҡунаҡҡа йөрөүе бик ауыр. Кейем-һалым алырға тип баҙарға бара башлаһаң, береһен дә өйҙә ҡалдырып булмай! Тимәк, ҙур машина алырға кәрәк. Ҡыҙлы кеше генә нисә алһыу төҫ барлығын белә! Бына ҡыҙҙарҙың бүлмәләрендә лә алһыу төҫ өҫтөнлөк итә, ә үҫмер Диана үҙ бүлмәһендә обой менән йыһазды алыштырырға теләй! Был мәсьәләләр барыһы ла әкренләп хәл ителер, сөнки Фларида менән Володя бер-береһен ярты һүҙҙән аңлай, тәрбиә мәсьәләһе буйынса ла уларҙың фекерҙәре айырылмай. Шулай булмай ни, улар бит бер-береһен мәктәп эскәмйәһенән белә, сығарылыш йылдарында бер класта уҡығандар.
Декабрь айында Харлановтар гәлсәр туйҙарын билдәләне. Йола буйынса, барлыҡ туғандар бергә йыйылып, байрам итте, матур ҡотлауҙар, изге теләктәр яңғыраны. Беҙ ҙә шуларға ҡушылып, ҡыҙлы йорттоң артабан да сәскә атыуын теләп ҡалайыҡ.


text:
Төбәктә быйыл йылғалар ғәҙәттәгенән өс аҙнаға һуңыраҡ боҙ менән ҡаплана башлана Фото: Рөстәм Яҡупов
Төбәктә быйыл йылғалар ғәҙәттәгенән өс аҙнаға һуңыраҡ боҙ менән ҡаплана башлана
Төбәктә быйыл йылғалар ғәҙәттәгенән өс аҙнаға һуңыраҡ боҙ менән ҡаплана башлана Фото: Рөстәм Яҡупов
ӨФӨ, 2017 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Ноябрь айы йылы булыу һөҙөмтәһендә быйыл Башҡортостанда Ағиҙел йылғаһы бассейндары өс аҙнаға һуңыраҡ боҙ менән ҡаплана башлана.
Төбәктең гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, республиканың тау йылғаларында һәм Ағиҙел йылғаһы башында йөҙөп йөрөгән боҙҙар һәм яр буйҙарында тәүге боҙ һыҙаттары тик 22-24 ноябрҙә барлыҡҡа килде, ул ғәҙәттәгенән 19-22 көнгә һуңыраҡ. Бында 1-2 декабрҙә яртылаш боҙ туңды.
Павловка һыу һаҡлағысы акваторияһы 25-26 ноябрҙә бер тигеҙ боҙ менән ҡапланды, был уртаса күп йыллыҡ күрһәткестәрҙән 20-26 көнгә һуңыраҡ. Әлеге ваҡытта йылғала боҙ һыҙаттары, сыйҙым һәм көҙгө боҙ китеү күҙәтелә.
«Ағиҙел йылғаһында йөҙөп йөрөгән боҙ ваҡыты уртаса 6-12 көн тәшкил итеүен иҫәпкә алғанда йылғаның тулыһынса боҙ менән ҡапланыуы декабрҙең икенсе декадаһында көтөлә, ә Ҡариҙел йылғаһының Павловка һыу һаҡлағысынан түбәнерәк участкала боҙ күренештәре барлыҡҡа килеүе мөмкин», — тип аңлатты Башгидромет.


text:
- Подробности
- Просмотров: 193
ПАРАПРОКТИТ (гр. pará — эргәһендә, ҡырында, тышында һәм prōktós — арт юл), тура эсәк тирәләй күҙәнәкле туҡыманың шешеүе. Процестың активлығына ҡарап киҫкен, инфильтратив, хроник П. (тура эсәктең бөтәү яраһы); килеп сығышына ҡарап — баналь, специфик, травманан һуңғы П.; урынына ҡарап тире аҫты, тиресә аҫты, ишиоректаль һәм башҡа П. айырыла. Тура эсәктән гематоген һәм/ йәки лимфоген юл м‑н микроорганизмдар тура эсәк тирәһендәге күҙәнәкле туҡымаға үтеп ингәндә (геморрой төйөндәре тромбозы, проктит, лайлалы тиресәнең йәрәхәтләнеүе), эргәләш ағзалар шешеп ауырығанда үҫешә. Төп симптомдар: оса өлкәһендә ауыртыу, дефекация ваҡытында ауыртыныу һ.б. Диагностика өсөн клиник, инструменталь (көҙгө, ультратауыш м‑н тикшереү, ректоскопия) һәм лаб. тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау хирургик (эренле яраны асып, ауырыу ингән урындарҙы ҡырҡып ташлау). Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: хроник формаға күсеүе, сепсис. Иҫкәртеү: шәхси гигиена, эсәкте даими бушатып тороу, П. үҫешенә булышлыҡ иткән ауырыуҙарҙы үҙ ваҡытында дауалау. БДМУ‑ла 20 б. 80‑се йй. алып В.Ғ.Сәхәүетдинов етәкс. ауырыуҙарҙы диагностикалау, комплекслы дауалау һәм реабилитациялау (В.М.Тимербулатов), 90‑сы йй. башлап Тимербулатов етәкс. йыуан эсәк ауырыуҙары м‑н берлектә барған (М.Ю.Батталов, Ф.М.Ғәйнетдинов) киҫкен П. рецидив формаларын (Р.У. Смаҡаев), ш. иҫ. аллотрансплантаттар (М.С.Ишемов) һәм туҡымаларҙы регенерациялау стимуляторҙары (М.Р. Айытова, Р.Я.Бигәнәков), ҡулланып дауалау ысулдары эшләнә; киҫкен П. үҫешеү сәбәптәре өйрәнелә (Р.А.Куляпин, И.И.Һиҙиәтов). 2000 й. алып аҙ инвазив технологиялар ҡулланып П. дауалау (М.М.Вәхитова) һәм параректаль бөтәү яралы геморрой м‑н ауырығандарҙы операциянан һуң реабилитациялау (И.Х.Заһиров) ысулдары камиллаштырыла.
Әҙәб.: Т и м е р б у л а т о в В.М., Л о п а т и н В.М. Острый и хронический парапроктит. Уфа. 1988.
Ф.М.Ғәйнетдинов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Газета "Йәшлек" » Рубрикалар » Башҡортса чатҡа ҡушылығыҙ!
Башҡортса чатҡа ҡушылығыҙ!
йәки Интернет селтәрендә үҙебеҙсә аралашыуға ни етә?
Интернет технологиялары алға киткән һайын, беҙ был донъя селтәре ауында нығыраҡ бутала барабыҙ. Юғары тиҙлектәге элемтә бөгөн береһен дә аптыратмай, төпкөл ауылдағы әбейҙең сит илдә йәшәгән улы йәки ҡыҙына яҙған хаты һанаулы секундтарҙа адресатҡа барып етә. Мин үҙем һалҡын Себер тарафында оҙон аҡса артынан йөрөгән әхирәтем менән скайп аша аралашам, күҙгә-күҙ ҡарашып гәпләшеүгә ни етә?! Социаль селтәрҙәр – «Одноклассники», «Вконтакте», «Фэйсбук», «Мой мир» һ.б. сайттар үҙҙәренә миллионлаған кешене йотҡан һәм йота бара. Һәр чиновник интернетта үҙ блогын асырға тырыша – халыҡҡа «яҡын» булырға кәрәк, «мода»нан артта ҡалырға ярамай. Ә инде осһоҙ һәм уңайлы «аська» күптәрҙең тоғро дуҫына әйләнгән. ICQ программаһы менән 10 йәшлек баланан башлап 30 йәшлектәргә тиклем көнө-төнө ҡуллана.
Күптән түгел «аська»ла башҡортса чат булдырған Азат Әбүбәкиров менән таныштым. Йәш, алдынғы ҡарашлы егет баш ҡаланың 51-се мәктәбен тамамлаған. Өфө дәүләт авиация техник университетында белем алған. Бөгөн дипломлы белгес Өфө электр аппараттары заводында инженер-йылытыу технигы вазифаһын башҡара.
Минең менән осрашыуға Азат дуҫы – чатта әүҙем аралашыусыларҙың береһе менән килде. Тыныс холоҡло, мөләйем йөҙлө Зөбәржәт менән танышҡас, уның Ейәнсура районынан булыуын, Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетының өсөнсө курс студенты икәнен белдем.
– Башҡортса чат ҡасан, нисек барлыҡҡа килде?
Азат:
– Туған телебеҙҙә чат асыу идеяһын иң тәүҙә Руслан Ибраһимов атлы Күгәрсен егете күтәреп сыҡты һәм эште башлап ебәрҙе. Әммә тейешле шарттарҙың булмауы арҡаһында, чат көнөнә бер нисә сәғәт кенә эшләне. Тиҙҙән беҙ, дуҫтарым Ирек Рәжәпов һәм Айнур Таңатов менән күмәкләшеп, яңы программалар ҡулланып, Башҡорт чатын камиллаштырҙыҡ. Бында тик башҡортса ғына аралашыу, насар һүҙҙәр ҡулланмау, бер-береңде хөрмәт итеү – төп ҡағиҙәләр. Тәртип боҙған кешене «мунса»ға бикләп ҡуябыҙ, был инде бер нисә көн чатҡа инеү хоҡуғынан яҙыу, тигәнде аңлата. Бөгөн Башҡорт чаты – башҡорт үҫмерҙәренең һәм йәштәренең әүҙем аралашыу урыны. Ул иртәнге сәғәт һигеҙенсе яртынан төнгө икегә, ә ял көндәрендә төнгө өскә тиклем эшләй. Бигерәк тә Баймаҡ, Ейәнсура, Миәкә, Бөрйән һәм Күгәрсен яҡтарынан һәм башҡа райондарҙан ҡулланыусылар күп, ә ҡайһы бер яҡтарҙан берешәр йәки икешәр генә кеше теркәлгән. Көн һайын тиерлек тиҫтәләгән кеше чатта теркәлергә теләк белдерә. Беҙҙә яңылыҡтар, афиша, йондоҙнамә, танышыу хеҙмәте рубрикалары бар. Ә «Майҙан»да төрлө темаға фекер алышырға, тәҡдимдәр һәм кәңәштәр менән сығыш яһарға була. Иң әүҙем ҡулланыусыларыбыҙ был мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырмай, шөкөр, аҡыллы, аңлы йәштәребеҙ күп. Чаттағы тәртипте күҙәтеп тороусыларға килгәндә, республикабыҙҙың һәр төбәгендә тиерлек ярҙамсыларыбыҙ бар.
– Башҡорт чаты ҡулланыусыларының виртуаль донъяла ғына түгел, үҙ-ара осрашып аралашыуы хаҡында ла ишеткәйнем...
Азат:
– Телефон йәки компьютер аша аралашыу күҙгә-күҙ ҡарап аралашыуға етмәй инде ул. Чатты асып, күпмелер ваҡыт үткәндән һуң, үҙ-ара осрашыуҙар ойошторорға килештек. Күмәкләшеп театрҙарға, һырғалаҡҡа йөрөйбөҙ, мәҙәни кисәләрҙә ҡатнашабыҙ, Науруз, Нардуған һ.б. байрамдарҙы уҙғарабыҙ, ҡыҫҡаһы, беҙҙең ҡулланыусылар араһында бөгөнгө көндә ныҡлы дуҫлыҡ урынлашты. Шулай уҡ, күмәкләшеп Талҡаҫ күленә, Ирәмәл тауына, «Салауат йыйыны»на барыу күңелдәрҙә онотолмаҫлыҡ хәтирәләр ҡалдырҙы. Яңы йыл байрамдарынан һуң Абҙаҡтағы тау саңғыһы үҙәгенә барып ял иттек. Бындай осрашыуҙарға һәр кем килә ала, тик уның ике төп талапты үтәүе шарт – айыҡ тормош алып барыу һәм башҡорт телендә һөйләшеү. Беҙгә Сибай һәм Күмертау ҡалалары йәштәре лә ҡушылды. Башҡорт чатының «Вконтакте» сайтында үҙ төркөмө бар, ул «Селтәр» тип атала. «Селтәр»ҙә беҙҙең осрашыуҙарҙан фотоларҙы, видеояҙмаларҙы ҡарарға була.
– Апайымдың һуңғы ваҡытта ҡыҙы хаҡында зарланғанын йыш ишетәм. «Ынйы дәрес әҙерләһә лә «аська»ла ултыра, һауыт-һаба, иҙән йыуғанда ла, ашаған ваҡытта ла телефонынан күҙен алмай», – ти ул. Виртуаль тормош, буш хәбәрҙәргә ҡоролған һөйләшеүҙәр, танышлыҡтар бик күп ваҡытты ала, ғөмүмән, интернет кешене тулыһынса үҙенә буйһондора, тигәнгә нисек ҡарайһығыҙ?
Зөбәржәт:
– Мин үҙем Башҡорт чатына ул бер ай эшләгәндән һуң килеп ҡушылдым. Тәүҙәрәк виртуаль донъяға тулыһынса бирелдем, һуңынан саманы белеп аралаша башланым. Әгәр ҙә үҙеңде-үҙең контролдә тота алмайһың икән, интернет упҡыны йоторға ғына тора, әлбиттә. Шуға ла донъя селтәрен артыҡ яратыусылар менән һөйләшеүҙәр алып барырға кәрәк, тип уйлайым. Хәҙер чатҡа инеү өсөн үҙемә ваҡыт билдәләп ҡуйҙым. Мәҫәлән, һыуыҡ көндәрҙә дуҫтарым менән күрешә алмайым икән, чатта «осрашам». Чатта аралашыу менән генә сикләнеп ҡалырға ярамай. Беҙҙең осрашыуҙарҙа башҡорт йәштәрен тағы ла күберәк күрергә теләр инем. Уларҙың ҡайһы берәүҙәре нилектәндер осрашыуҙарға килергә ояла. Ә бит беҙ бик күңелле итеп, ауыҙ тултырып башҡортса һөйләшеп, йырлап-бейеп, уйнап-көлөп, рәхәтләнеп ял итәбеҙ. Чатта кемдер үҙенә ғүмерлек йәр, кемдер яҡшы дуҫ тапты. Берәүҙәргә ул уҡыу йортон һайларға, икенселәргә эш табырға ярҙам итә, өсөнсөләр сәләмәт тормош юлына баҫты. Ваҡытты дөрөҫ сарыф итә белгәндә, Башҡорт чаты файҙа ғына килтерә. Ғөмүмән, чатта аралашыу – һәр кем өсөн ваҡытлыса күренеш, беҙҙә ҡулланыусыларҙың йәше сама менән 14 – 25, иң әүҙемдәре 18 – 22 йәштә. Күптәр ғаилә ҡороп, донъя мәшәҡәттәре йәки башҡа сәбәптәр арҡаһында, чаттан алыҫлаша, уларҙың урынына бүтәндәр килеп ҡушыла.
– Башҡорт чатын булдырыусы егет ниндәй ниәттәр менән яна?
Азат:
– Яҡын киләсәктә интернетта башҡортса электрон китапхана булдырырға теләйем. Бында башҡорт яҙыусыларының һәм шағирҙарының әҫәрҙәрен урынлаштырыу, башҡорт телендәге китаптарҙы, уҡыу әсбаптарын ҡулланыусыға тәҡдим итергә кәрәк, тип иҫәпләйем. Беҙҙең башҡорттар араһында донъя селтәрен ҡулланыусылар һаны көндән-көн арта, улар араһында туған телебеҙҙәге электрон китапхананы кәрәкле тип табыусылар, яҡшы яҡтан баһалаусылар, һис шикһеҙ, күп буласаҡ. Тағы ла башҡорт шрифтарының булмауы арҡаһында һүҙҙәрҙе боҙоп яҙырға тура килә.
Был мәсьәлә әлегә асыҡ ҡала – үҙ телебеҙҙәге шрифты булдырыу өҫтөндә әүҙем эшләйбеҙ. Бер-ике йылдан әлеге эштең осона сығырбыҙ, тип ышанам. Әйткәндәй, башҡортса аралашыу өсөн латин хәрефтәрен ҡулланайыҡ, тигән тәҡдимдәр бар. Планда – йәштәр менән бергә кәңәшләшеп эшләүҙе үҫтереү, чатты күңел асыу, ваҡыт уҙғарыу ғына түгел, ә кәрәкле, файҙалы, мәғлүмәт еткереү сараһы йәһәтенән камиллаштырыу. Беҙҙең ишектәребеҙ барыһы өсөн дә асыҡ, Башҡорт чатына ҡушылырға теләүселәр булһа, рәхим итегеҙ!
Лилиә ХӘЛИТОВА әңгәмәләште.
Өфө ҡалаһы.
lСQ (Ай-Си-Кью) һәм «lsееk уоu» (Ай сик ю) – фонетик омонимдар. Инглиз теленән «Мин һине эҙләйем» тигән һүҙҙәр бер аҙ моңһоу яңғыраһа ла, программаның «аська» тип ҡыҫҡартып алынған атамаһында дуҫтарса, алсаҡ мөнәсәбәтле тон ярылып ята. 1996 йылда Тель-Авив ҡалаһынан мәктәп уҡыусылары – Арик Варди, Яйр Голдфингер, Сефи Вигисер һәм Амнон Амир lСQ программаһын уйлап таба. Улар тәүҙә был программа ярҙамында үҙ-ара ғына аралаша, яйлап дуҫтарына тарата. Тиҙҙән башлы егеттәр үҙҙәренең компанияһын булдыра һәм барлыҡ «Инстант Мессенджер» баҙарында (lМ – реаль ваҡытта тиҙ хәбәрҙәр хеҙмәте аша хат алышыу) танылыу яулай. Аҙнаһына миллионлап ҡулланыусы йыйған lСQ программаһына хужа булыу өсөн донъялағы иң ҙур компьютер технологиялары корпорациялары көрәш башлай, шул иҫәптән Майкрософт компанияһы ла. 1998 йылда был программаны АОL Америка компанияһы һатып ала. 2010 йылдың апрелендә lСQ программаһына Рәсәй DST инвестициялар фонды хужа була.
Әйткәндәй, «Йәшлек» гәзитенең дә «аська»ла башҡортса чаты бар. Унда ошо «аська» номеры (106-2005) буйынса инергә була.
Интернет технологиялары алға киткән һайын, беҙ был донъя селтәре ауында нығыраҡ бутала барабыҙ. Юғары тиҙлектәге элемтә бөгөн береһен дә аптыратмай, төпкөл ауылдағы әбейҙең сит илдә йәшәгән улы йәки ҡыҙына яҙған хаты һанаулы секундтарҙа адресатҡа барып етә. Мин үҙем һалҡын Себер тарафында оҙон аҡса артынан йөрөгән әхирәтем менән скайп аша аралашам, күҙгә-күҙ ҡарашып гәпләшеүгә ни етә?! Социаль селтәрҙәр – «Одноклассники», «Вконтакте», «Фэйсбук», «Мой мир» һ.б. сайттар үҙҙәренә миллионлаған кешене йотҡан һәм йота бара. Һәр чиновник интернетта үҙ блогын асырға тырыша – халыҡҡа «яҡын» булырға кәрәк, «мода»нан артта ҡалырға ярамай. Ә инде осһоҙ һәм уңайлы «аська» күптәрҙең тоғро дуҫына әйләнгән. ICQ программаһы менән 10 йәшлек баланан башлап 30 йәшлектәргә тиклем көнө-төнө ҡуллана.
Күптән түгел «аська»ла башҡортса чат булдырған Азат Әбүбәкиров менән таныштым. Йәш, алдынғы ҡарашлы егет баш ҡаланың 51-се мәктәбен тамамлаған. Өфө дәүләт авиация техник университетында белем алған. Бөгөн дипломлы белгес Өфө электр аппараттары заводында инженер-йылытыу технигы вазифаһын башҡара.
Минең менән осрашыуға Азат дуҫы – чатта әүҙем аралашыусыларҙың береһе менән килде. Тыныс холоҡло, мөләйем йөҙлө Зөбәржәт менән танышҡас, уның Ейәнсура районынан булыуын, Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетының өсөнсө курс студенты икәнен белдем.
– Башҡортса чат ҡасан, нисек барлыҡҡа килде?
Азат:
– Туған телебеҙҙә чат асыу идеяһын иң тәүҙә Руслан Ибраһимов атлы Күгәрсен егете күтәреп сыҡты һәм эште башлап ебәрҙе. Әммә тейешле шарттарҙың булмауы арҡаһында, чат көнөнә бер нисә сәғәт кенә эшләне. Тиҙҙән беҙ, дуҫтарым Ирек Рәжәпов һәм Айнур Таңатов менән күмәкләшеп, яңы программалар ҡулланып, Башҡорт чатын камиллаштырҙыҡ. Бында тик башҡортса ғына аралашыу, насар һүҙҙәр ҡулланмау, бер-береңде хөрмәт итеү – төп ҡағиҙәләр. Тәртип боҙған кешене «мунса»ға бикләп ҡуябыҙ, был инде бер нисә көн чатҡа инеү хоҡуғынан яҙыу, тигәнде аңлата. Бөгөн Башҡорт чаты – башҡорт үҫмерҙәренең һәм йәштәренең әүҙем аралашыу урыны. Ул иртәнге сәғәт һигеҙенсе яртынан төнгө икегә, ә ял көндәрендә төнгө өскә тиклем эшләй. Бигерәк тә Баймаҡ, Ейәнсура, Миәкә, Бөрйән һәм Күгәрсен яҡтарынан һәм башҡа райондарҙан ҡулланыусылар күп, ә ҡайһы бер яҡтарҙан берешәр йәки икешәр генә кеше теркәлгән. Көн һайын тиерлек тиҫтәләгән кеше чатта теркәлергә теләк белдерә. Беҙҙә яңылыҡтар, афиша, йондоҙнамә, танышыу хеҙмәте рубрикалары бар. Ә «Майҙан»да төрлө темаға фекер алышырға, тәҡдимдәр һәм кәңәштәр менән сығыш яһарға була. Иң әүҙем ҡулланыусыларыбыҙ был мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырмай, шөкөр, аҡыллы, аңлы йәштәребеҙ күп. Чаттағы тәртипте күҙәтеп тороусыларға килгәндә, республикабыҙҙың һәр төбәгендә тиерлек ярҙамсыларыбыҙ бар.
– Башҡорт чаты ҡулланыусыларының виртуаль донъяла ғына түгел, үҙ-ара осрашып аралашыуы хаҡында ла ишеткәйнем...
Азат:
– Телефон йәки компьютер аша аралашыу күҙгә-күҙ ҡарап аралашыуға етмәй инде ул. Чатты асып, күпмелер ваҡыт үткәндән һуң, үҙ-ара осрашыуҙар ойошторорға килештек. Күмәкләшеп театрҙарға, һырғалаҡҡа йөрөйбөҙ, мәҙәни кисәләрҙә ҡатнашабыҙ, Науруз, Нардуған һ.б. байрамдарҙы уҙғарабыҙ, ҡыҫҡаһы, беҙҙең ҡулланыусылар араһында бөгөнгө көндә ныҡлы дуҫлыҡ урынлашты. Шулай уҡ, күмәкләшеп Талҡаҫ күленә, Ирәмәл тауына, «Салауат йыйыны»на барыу күңелдәрҙә онотолмаҫлыҡ хәтирәләр ҡалдырҙы. Яңы йыл байрамдарынан һуң Абҙаҡтағы тау саңғыһы үҙәгенә барып ял иттек. Бындай осрашыуҙарға һәр кем килә ала, тик уның ике төп талапты үтәүе шарт – айыҡ тормош алып барыу һәм башҡорт телендә һөйләшеү. Беҙгә Сибай һәм Күмертау ҡалалары йәштәре лә ҡушылды. Башҡорт чатының «Вконтакте» сайтында үҙ төркөмө бар, ул «Селтәр» тип атала. «Селтәр»ҙә беҙҙең осрашыуҙарҙан фотоларҙы, видеояҙмаларҙы ҡарарға була.
– Апайымдың һуңғы ваҡытта ҡыҙы хаҡында зарланғанын йыш ишетәм. «Ынйы дәрес әҙерләһә лә «аська»ла ултыра, һауыт-һаба, иҙән йыуғанда ла, ашаған ваҡытта ла телефонынан күҙен алмай», – ти ул. Виртуаль тормош, буш хәбәрҙәргә ҡоролған һөйләшеүҙәр, танышлыҡтар бик күп ваҡытты ала, ғөмүмән, интернет кешене тулыһынса үҙенә буйһондора, тигәнгә нисек ҡарайһығыҙ?
Зөбәржәт:
– Мин үҙем Башҡорт чатына ул бер ай эшләгәндән һуң килеп ҡушылдым. Тәүҙәрәк виртуаль донъяға тулыһынса бирелдем, һуңынан саманы белеп аралаша башланым. Әгәр ҙә үҙеңде-үҙең контролдә тота алмайһың икән, интернет упҡыны йоторға ғына тора, әлбиттә. Шуға ла донъя селтәрен артыҡ яратыусылар менән һөйләшеүҙәр алып барырға кәрәк, тип уйлайым. Хәҙер чатҡа инеү өсөн үҙемә ваҡыт билдәләп ҡуйҙым. Мәҫәлән, һыуыҡ көндәрҙә дуҫтарым менән күрешә алмайым икән, чатта «осрашам». Чатта аралашыу менән генә сикләнеп ҡалырға ярамай. Беҙҙең осрашыуҙарҙа башҡорт йәштәрен тағы ла күберәк күрергә теләр инем. Уларҙың ҡайһы берәүҙәре нилектәндер осрашыуҙарға килергә ояла. Ә бит беҙ бик күңелле итеп, ауыҙ тултырып башҡортса һөйләшеп, йырлап-бейеп, уйнап-көлөп, рәхәтләнеп ял итәбеҙ. Чатта кемдер үҙенә ғүмерлек йәр, кемдер яҡшы дуҫ тапты. Берәүҙәргә ул уҡыу йортон һайларға, икенселәргә эш табырға ярҙам итә, өсөнсөләр сәләмәт тормош юлына баҫты. Ваҡытты дөрөҫ сарыф итә белгәндә, Башҡорт чаты файҙа ғына килтерә. Ғөмүмән, чатта аралашыу – һәр кем өсөн ваҡытлыса күренеш, беҙҙә ҡулланыусыларҙың йәше сама менән 14 – 25, иң әүҙемдәре 18 – 22 йәштә. Күптәр ғаилә ҡороп, донъя мәшәҡәттәре йәки башҡа сәбәптәр арҡаһында, чаттан алыҫлаша, уларҙың урынына бүтәндәр килеп ҡушыла.
– Башҡорт чатын булдырыусы егет ниндәй ниәттәр менән яна?
Азат:
– Яҡын киләсәктә интернетта башҡортса электрон китапхана булдырырға теләйем. Бында башҡорт яҙыусыларының һәм шағирҙарының әҫәрҙәрен урынлаштырыу, башҡорт телендәге китаптарҙы, уҡыу әсбаптарын ҡулланыусыға тәҡдим итергә кәрәк, тип иҫәпләйем. Беҙҙең башҡорттар араһында донъя селтәрен ҡулланыусылар һаны көндән-көн арта, улар араһында туған телебеҙҙәге электрон китапхананы кәрәкле тип табыусылар, яҡшы яҡтан баһалаусылар, һис шикһеҙ, күп буласаҡ. Тағы ла башҡорт шрифтарының булмауы арҡаһында һүҙҙәрҙе боҙоп яҙырға тура килә.
Был мәсьәлә әлегә асыҡ ҡала – үҙ телебеҙҙәге шрифты булдырыу өҫтөндә әүҙем эшләйбеҙ. Бер-ике йылдан әлеге эштең осона сығырбыҙ, тип ышанам. Әйткәндәй, башҡортса аралашыу өсөн латин хәрефтәрен ҡулланайыҡ, тигән тәҡдимдәр бар. Планда – йәштәр менән бергә кәңәшләшеп эшләүҙе үҫтереү, чатты күңел асыу, ваҡыт уҙғарыу ғына түгел, ә кәрәкле, файҙалы, мәғлүмәт еткереү сараһы йәһәтенән камиллаштырыу. Беҙҙең ишектәребеҙ барыһы өсөн дә асыҡ, Башҡорт чатына ҡушылырға теләүселәр булһа, рәхим итегеҙ!
Лилиә ХӘЛИТОВА әңгәмәләште.
Өфө ҡалаһы.
lСQ (Ай-Си-Кью) һәм «lsееk уоu» (Ай сик ю) – фонетик омонимдар. Инглиз теленән «Мин һине эҙләйем» тигән һүҙҙәр бер аҙ моңһоу яңғыраһа ла, программаның «аська» тип ҡыҫҡартып алынған атамаһында дуҫтарса, алсаҡ мөнәсәбәтле тон ярылып ята. 1996 йылда Тель-Авив ҡалаһынан мәктәп уҡыусылары – Арик Варди, Яйр Голдфингер, Сефи Вигисер һәм Амнон Амир lСQ программаһын уйлап таба. Улар тәүҙә был программа ярҙамында үҙ-ара ғына аралаша, яйлап дуҫтарына тарата. Тиҙҙән башлы егеттәр үҙҙәренең компанияһын булдыра һәм барлыҡ «Инстант Мессенджер» баҙарында (lМ – реаль ваҡытта тиҙ хәбәрҙәр хеҙмәте аша хат алышыу) танылыу яулай. Аҙнаһына миллионлап ҡулланыусы йыйған lСQ программаһына хужа булыу өсөн донъялағы иң ҙур компьютер технологиялары корпорациялары көрәш башлай, шул иҫәптән Майкрософт компанияһы ла. 1998 йылда был программаны АОL Америка компанияһы һатып ала. 2010 йылдың апрелендә lСQ программаһына Рәсәй DST инвестициялар фонды хужа була.
Әйткәндәй, «Йәшлек» гәзитенең дә «аська»ла башҡортса чаты бар. Унда ошо «аська» номеры (106-2005) буйынса инергә була.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районында Абдулҡадир Инандың тыуыуына 120 йыл тулыуына арналған конференция
Бөгөн Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы административ үҙәге — Ҡоншаҡ ауылында билдәле ғалим-төркиәтсе Абдулҡадир Инандың (1889-1976) тыуыуына 120 йыл тулыуға арналған конференция асыла.
Уны Ҡоншаҡ районы хакимиәте, «ФАТИХА» Силәбе ҡала ижтимағи ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте, Ҡоншаҡ һәм Сосновка райондарының Башҡорттар ҡоролтайҙары ойоштора.
Конференцияла ғалим-төркиәтселәр, уҡытыусылар, китапхана, мәҙәниәт учреждениелары хеҙмәткәрҙәре, студенттар ҡатнаша. Башҡортостандан был конференцияға Башҡорт дәүләт университеты ғалимдары – тарих фәндәре кандидаты Радик Баһауетдинов һәм филология фәндәре кандидаты Ғәйнислам Ибраһимов килде. Иртәгә, 12 декабрҙә, конференция Силәбелә дауам итәсәк.
Фәтхелҡадир Мостафа улы Сөләймәнов (Абдулҡадир Инан) 1889 йылдың 12 декабрендә Шығай ауылында (хәҙер был Ҡоншаҡ районының Һары Күлмәк ауылы) тыуған. Абдулҡадир Инан – ғалим-төркиәтсе, яҙыусы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. "Рәсүлиә" мәҙрәсәһен тамамлаған. 1918 йылда "Башҡорт" гәзите мөхәррире була, 1920 йылдың апреленән – Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһы Дәүләт нәшриәте коллегияһы ағзаһы. Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма комитеты һәм РСФСР Халыҡ Комиссариаты Советының 1920 йылдың 19 майындағы “Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында”ғы ҡарарына протест белдереү йөҙөнән үҙ вазифаһын ҡалдырап, Урта Азияға, һуңынан сит илгә сығып китә. 1925 йылдан Төркиәлә йәшәй. Тюркология институтында, 1933 – 44 йылдарҙа – Төркиә лингвистика йәмғиәтендә, 1955-61 йылдарҙа – Анкара университетында, 1964-71 йылдарҙа Төрөк мәҙәниәте институтында эшләй.
Абдулҡадир Инан үҙенең "Башҡорт моңо", "Аҡшан-батыр", "Моңло төн" тигән әҫәрҙәрендә башҡорт халҡының героик үткәненә дан йырлай. "Салауат батыр" тарихи драмаһы Башҡорт драма театры репертуарына ингән. Уның фәнни тикшеренеүҙәре төрки халыҡтарҙың тарихына, этнологияһына һәм тел ғилеменә, ислам диненә тиклемге инаныу проблемаларына һәм Урал-Волга буйында һәм Себерҙә ислам динен таратыуға арналған. Ул 300-гә яҡын ғилми эштәр авторы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 550
САЛАУАТ ЮЛАЕВҠА ҺӘЙКӘЛДӘР, монументаль сәнғәт ҡомартҡылары (ҡара: Мәҙәни мираҫ объекттары). Башҡортостанда Салауат Юлаевҡа тәүге һәйкәл 1952 й. Т.П. Нечаева проекты б‑са эшләнә; архитекторы Н.И.Озёрная. Тәүҙә Салауат р‑ны Малаяҙ а. Мәҙәниәт йорто алдындағы майҙанға ҡуйыла, һуңынан паркка күсерелә, хәҙ. Салауат Юлаев музейы терр‑яһында урынлашҡан. Һәйкәл постаменттан һәм бронза бюстан тора. Авторҙың шундай уҡ һәйкәлдәре 1952 й. Өфөлә Салауат Юлаев исемендәге баҡсала (1969 й. һүтеп алына, 1998 й. реставрациянан һуң “Янғантау” шифаханаһы терр‑яһына урынлаштырыла), 1967 й. Салауат ҡ. Салауат Юлаев ис. скверҙа ҡуйыла. Салауат Юлаевҡа һәйкәл. Өфөлә Ағиҙел й. ярында (Зәки Вәлиди һәм М.Ғафури урамдарының киҫелеше) урынлашҡан. Скульптор С.Д.Тавасиев проекты б‑са эшләнгән; архитекторы И.Ғ.Ғәйнетдинов; 1967 й. асыла. Һәйкәл гранит м‑н йөҙләнгән постаменттан (10 м) һәм Ленинград “Монументскульптура” з‑дында суйындан ҡойолған ат м‑н һыбайлы статуяһынан (9,6 м) тора. Һәйкәл композицияһын ул урынлашҡан уба һыҙаттары тәбиғи тулыландыра; улар постаменттың силуэтында стилле рәүештә ҡабатланып тора. Салауат Юлаев образында ҡаһарманлыҡ, рухи ҡеүәт, ихтыяр көсө һәм батырҙың еңеүгә ынтылышы сағыла. Ат статуяһы динамика м‑н бирелгән: өҙәңгегә баҫҡан Салауат ҡамсы тотҡан ҡулын күтәреп, атын ҡырҡа туҡтатҡан һәм толпары артҡы аяҡтарына сүккән; Салауат Юлаевтың ғәйрәтле профиле, баҙыҡ кәүҙәһе, аттың мускулдары сикһеҙ аныҡлыҡ м‑н тасуирланған. Уның һүрәте дәүләт гербында күрһәтелгән. Салауат Юлаевҡа һәйкәл. Салауат ҡ. ингән ерҙә урынлашҡан. Скульптор А.В.Семченко проекты б‑са эшләнгән, архитекторы Ю.М.Бриллиантов; 1988 й. ҡуйыла. Һәйкәл композицияһы стилләштерелгән ҡош һүрәте һәм атта елеп барған Салауат Юлаев скульптураһы (3 м) м‑н ослап ҡуйылған тимер‑бетон пилондан (12 м) тора. Салауат Юлаевҡа һәйкәл. Палдиски ҡ. (Эстония) урынлашҡан. Нечаева проекты б‑са эшләнә; архитекторы Андрис Мянд; 1989 й. асыла. Һәйкәл композицияһы ҡыҙыл гранит постаменттан (1,58 м) һәм сүкелгән баҡыр бюстан (1,3 м) тора. 1994 й. бюсты урлайҙар; 1997 й. шул уҡ 1989 й. эшләнеп, автор тарафынан бер аҙ үҙгәртелгән бюст ҡуйыла. Салауат Юлаевҡа һәйкәл. Өфөлә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай бинаһы алдында (Зәки Вәлиди урамы, 40) ҡуйылған. Х.М.Хәбибрахманов проекты б‑са эшләнә; 2000 й. асыла. Һәйкәл композицияһы тәбиғи ташты (1 м) һәм сүкелгән баҡыр фигураны (2,9 м) үҙ эсенә ала. Салауат Юлаевтың тыныс, ышаныс м‑н һуғарылған һынында автор уның ихтыяр көсөн күрһәтә; уйға сумған йөҙө образға романтик яңғыраш өҫтәй, кейеменең деталдәрендәге биҙәктәр быны тағы ла көсәйтә.
Әҙәб.: С о р о к и н а В.М. Сосланбек Тавасиев. Жизнь и творчество. Уфа, 2007.
В.М.Сорокина
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Таныш тормош. Таныш кешеләр20-10-2017, 00:05 // Рухиәт // Баҫып сығарырға
“Өй эйәһе” исемле китабы баҫылып сыҡты. Ул – “Башҡортостан” гәзите редакцияһында үҙенең ышаныслы хеҙмәт урынын, журналистик ижад йүнәлешен уңышлы тапҡан хәбәрсе. Көнүҙәк темаларға яҙылған мәҡәләләре, һүрәтләмәләре, интервью, репортаждары әленән-әле баҫылып тора. Улар менән аралаш хикәйәләре лә йыш ҡына донъя күрә.
Автор журналист һәм яҙыусы сифатында “Башҡортостан” гәзите редакцияһында элек-электән ныҡлы урын алған матур традицияны беҙҙең көндәрҙә ышаныслы дауам итә.
Төрлө дәүерҙә “Совет Башҡортостаны” журналистары араһында Әмир Гәрәев, Ноғман Мусин, Булат Рафиҡов, Тайфур Сәғитов, Ғәйфулла Вәлиев, Динис Бүләков кеүек прозаиктар, Рәми Ғарипов, Рафаэль Сафин, Рәшит Шәкүр, Ирек Кинйәбулатов, Сафуан Әлибаев кеүек шағирҙар эшләгән. Бөгөн ҙур абруйлы был коллективта Азамат Юлдашбаев, Рәлис Ураҙғолов, Салауат Әбүзәров, Лариса Абдуллина кеүек яңы быуын журналистары һәм яҙыусылары матбуғат, әҙәбиәт өлкәһендә ең һыҙғанып ижад итә.
Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында белем алған йәш ижадсылар менән “Башҡортостан” гәзите коллективы араһындағы бындай тығыҙ, эҙмә-эҙлекле хеҙмәттәшлек һәм бәйләнеш башҡорт журналистикаһы менән башҡорт әҙәбиәтенең үҙ-ара аралашып туҡтауһыҙ үҫешен, һәләтле йәш ижади көстәр менән тулыланыуын кәүҙәләндерә.
“Өй эйәһе” – йәш прозаик Венер Исхаҡовтың өсөнсө китабы. Унда һуңғы йылдарҙа ижад ителгән сатирик һәм юмористик хикәйәләре тупланған. Иң тәүҙә шуны әйтәйек: 2017 йыл автор өсөн икеләтә шатлыҡлы. Яңы китабы сыҡты, Башҡортостан һәм Рәсәй Яҙыусылар союзына ҡабул ителде. Артабанғы йылдарҙа ла шатлыҡ өҫтөнә шатлыҡ өҫтәлеп торһон. Ваҡиғаларҙың икеһе лә Венер өсөн генә түгел, башҡорт журналистикаһы, Башҡортостан әҙәбиәте өсөн дә шатлыҡлы һәм баһалы.
Йыйнаҡ ҡына китапҡа ла бәхетле яҙмыш сәғәттәре һуҡҡан, тип әйтергә мөмкин. Бында урын алған 41 хикәйәнең һәр береһе башҡорт әҙәбиәтендәге сатирик һәм юмористик проза ҡаҙнаһында лайыҡлы урын аласаҡ.
Китаптағы әҫәрҙәр тематик һәм стиль йәһәтенән әҙәбиәтебеҙҙәге сатира, юмор өлкәһенә үҙенсәлекле яңы сифаттар өҫтәй. Ыҡсым күләмле йүгерек хикәйәләр бер тында уҡыла. Ҡыҙыҡлы ваҡиғалар, ғәләмәт холоҡло кешеләр ысынбарлыҡтың үҙе һымаҡ ағыла китапта. Зиһенде ылыҡтырып, сюжет, характерҙар үҙ артынан эйәртә. Ҡайһы бер хикәйәне хатта ҡабат-ҡабат уҡыйһың. Йыйынтыҡты тотошлай уҡып сыҡҡас, үҙеңә эстән генә былай тип әйтеп ҡуяһың: таныш тормош, таныш кешеләр.
Был китаптағы хикәйәләргә иң хас әҙәби сифаттарҙың береһе – сатираның юморлы булыуы. Сатира менән юморҙың тығыҙ берлеге әҫәрҙе йәнлелек, хислек, мәҙәнилек аһәңе менән сорнай. Уҡыусы күңеленә асҡыс ана шулай табыла. Сатира һәм юмор оҫтаһы Сәғит Агиш прозаһы нәҡ шундай әҙәби күренеш ине.
Юморға йомарт һуғарылыу Венер Исхаҡов хикәйәләрен уҡымлы һәм тормошсан итә. Халыҡ телендә “үҙе ҡыҙыҡ, үҙе ҡыҙғаныс” тигән әйтем дә иҫкә төшә. Ошо йәһәттән “Беҙ ниңә шулай” тигән хикәйә айырыуса үҙенсәлекле. Уның төп геройы Мөҡсин тормошта йыш осрай торған бер кеше тибын күҙ алдына баҫтыра. Мөҡсин – кирегә бөткән мыжыҡ бәндә. Ул бер нәмәнән дә ҡәнәғәт түгел. Тормоштан, кешеләрҙән кире яҡты ғына эҙләй. Әҫәр ошолай башланып китә:
“Мөҡсин бөгөн дә үҙенең күнегелгән йолаһына хыянат итмәне: төшкә ҡарай ғына өҫтәле янына “лып” итеп килеп ултырҙы. Портфеленән шапылдатып бер ҡосаҡ гәзит-журнал соҡоп сығарҙы ла, ҡыштыр-ҡоштор килеп, әле береһен ҡараны, әле икенсеһен. Унан быҙау кеүек мышнай-мышнай нимәлер уҡый башланы. Ахырҙа берәй таныш-фәләне күҙенә салынды булһа кәрәк:
– Бынау ни юҫыҡ әҙәмде лә гәзиткә яҙған булғандар, – тип мөкөлдәгәне ишетелде. – Ишшеү килештереп, аҡшайтып фотоһын биргәндәр бит әле. Алланың ҡашҡа тәкәһе тиерһең. Ана ниндәй ҡаҡайып тора. Уның шайы ғына кем эшләмәй! Әкиәт яҙып академик булған берәү. Бустыйҙың бустыйы бит. Бына мин етмештә булһам да, бер ҙә бот күтәреп өйҙә ятмайым. Берәүҙе күрҙениһәләр, күҙҙәре тона бит ул, юҡ эшен дә бар итеп ҡабартырға ғына торалар. Ҡыҙыҡ ҡыналар ул. Беҙ ниңә шулай икән, ә?”
Бына шул һүҙҙән башланып китә иртәнге эш сәғәте Мөҡсин мыжыҡтың. Артабан инде көндәлек тормоштан, кешеләрҙән йөй эҙләүен туҡтатмайса дауам итә. Йәнәшәһендәге өҫтәлдең етемһерәп ултырыуын шәйләп алғас, бүлмәләгеләргә ҡәтғи һорау бирә:
“– Һаман да юҡмы?
– Ул больницала бит, – тип яуап ҡайтара кемдер.
Мөҡсин секунд араһында теҙеп алып китә:
– Кит, ғибрәт, әйләнгән һайын ниндәй бальнис, ти ул. Эш тип уйлау юҡ, сиртһәң битенән ҡаны һытылырҙай бәндәне ҡайһы ере бимазалай икән, ә? Кляузник! Бөгөндән шартлатып арт һанына тибергә кәрәк уның. Беҙгә ғәрип-ғөрәбә не нужен…
Мөҡсин мыжыҡ эсендә ҡайнаған һарыуын туҡтамай сәсә бирә. Уның яңы соҡсоноуы өр-яңыса килеп сыға.
– Бынау йәврәйҙәрҙең берҙәмлегенә ғәжәп итерлек. Береһе өсөн береһе үлергә әҙер торған бындай ҙа халыҡ булыр икән! Ҡарттарын да, йәштәрен дә чут күтәреп йөрөтмәйҙәр. Кәнишне, шулай булғас, улар алға бармай, кем барһын! Ә беҙ? Ҡуй инде, ҡуй, әйтеүе лә оят, ни юҡ – беҙгә юҡ. Бер-беребеҙҙе тереләй йоторға әҙер генә торабыҙ бит. Ҡайҙа ул беҙгә бер-береңдең шатлығына ҡыуана белеү! Ниңә беҙ шулай икән, ә?
Ошо саҡта бүлмәгә бүлек етәксеһе башын һона.
– Наилды күрмәйемсе, берәй эш менән киттеме икән?
Мөҡсин ашығып яуап бирә:
– Ҡасан уның башҡалар һымаҡ эшкә үҙ ваҡытында килеп, үҙ ваҡытында ҡайтҡаны бар? Әллә ҡасан уҡ табанын ялтыратты. Үҙегеҙ беләһегеҙ хәҙерге йәштәрҙе. Улар беҙҙең кеүек ҡара таңдан киске эңергә ҡәҙәр һеперелергә алйот түгел. Ваҡыт уҙһын, сабата туҙһын тип кенә йөрөйҙәр шунда…”
Мөҡсин мыжыҡтың бер көн дауамындағы “етди” ҡыланыуы шулай тамамлана.
“Өй эйәһе” китабында Мөҡсин – иң ныҡ иҫтә ҡалған герой. Ул ысын мәғәнәһендә характер дәрәжәһенә еткереп һынландырылған типик образ. Бындай әҙәби һөҙөмтәгә өлгәшеүҙә ике уңышлы әҙәби-художество сара хәл иткес роль уйнай. Беренсенән, геройҙың үҙен үҙе асып һалыуы бик мәғәнәле. Был осраҡта Мөҡсиндең өс-дүрт монологы йөкмәткене кәрәкле фекер менән тәбиғи байыта, әҫәрҙең ышандырыу ҡеүәһен тәрәнәйтә һәм көсәйтә. Һәр бер монологын ул: “Беҙ ниңә шулай икән, ә?” тип ҡәтғи әйтеп йомғаҡлай. Бер нисә тапҡыр ҡабатланған ошо һүҙ геройҙың үҙ әйткәненә ныҡ инаныуын раҫлай, тыңлаусыға әйткән фекерен, ҡарашын һеңдерергә теләй. Уҡыусы иһә был геройҙың ысынлап ана шундай кирегә бөткән, һәр нәмәнән йөй эҙләгән мыжыҡ кеше икәнлегенә тамам ышана.
Уйлап ҡараһаң, Мөҡсин шикелле бәндәләр тормошта осрап тора бит. Был, әйткәнебеҙсә, беренсенән булды. Икенсенән, шәп геройҙың характер үҙенсәлектәрен көсәйтеп һынландырыуҙа яҙыусының хикәйәләү стиле лә бик мөһим. Яҙыусы хикәйәләүе әллә ни ҙур урын алмай. Әммә йыйнаҡ хикәйәләү өлөштәрендә Мөҡсингә хас кешелек сифаттары мәргән тасуирлана. Яҙыусы хикәйәләүендәге стиль үҙенсәлеге ошондай өҙөктә лә бик күргәҙмәле сағыла:
“Мөҡсин бөгөн дә үҙенең күнегелгән йолаһына хыянат итмәне: төшкә ҡарай ғына “лып” итеп килеп ултырҙы. Бына-бына ҡорбанын һөҙөп осорорға әҙерләнгән үгеҙ кеүек күҙе аларған, йөҙө ҡарайған, былай ҙа юҡ иренен бәлеш кеүек бөрөштөрөп ҡымтыған ирҙең бүлмәләгеләргә ҡул биреп күрешеү түгел, ирендәрен ҡыбырлатып һаулыҡ һорашырға ла хәле етмәне…”
Венер Исхаҡов ҡыҫҡа хикәйәләрҙе үҙ итә. Сатирик һәм юмористик әҙәбиәт өсөн ҡыҫҡалыҡ – традицион ҡалып һәм жанр сифаты. Сәғит Агиш, Сәләх Кулибай, Ғариф Ғүмәр, Тимер Арыҫлан, Марат Кәримов, Марсель Сәлимов хикәйәләре йыйнаҡ күләмле. Бындай әҫәрҙәрҙә һүҙгә тапҡырлыҡ, етдилекте шаянлыҡ, уйын-көлкө аша асып биреү – ғәҙәти хәл.
Яҙыусы стиленә хас йыш осраған үҙенсәлектәр китапта төрлө-төрлө сифатта күҙ алдына баҫа. Шулар араһында, әйтәйек, мәҙәгерәк башланыш уңышлы файҙаланыла.
“Уйын эш түгел” хикәйәһе бик сәйер һүҙҙән асылып китә.
“Аптыраҡ инде, аптыраҡ. Баш ҡатты ул. Барыһы ла күреп ҡалыу менән:
– Ҡасан бисә алаһың да ҡасан бисә алаһың? – тип ҡаҡ быуынға төшә бит, әй. Атайым да:
– Эшкинмәгән, ҡоро кәүҙә, әллә кемгә оҡшап мәмәй булғанһың, кәләш алырға ла эшкинмәйһең бит, – тип хыялый итә”.
“Аптыраҡ инде, аптыраҡ!” тигән мәҙәгерәк һүҙ әҫәрҙә бер нисә тапҡыр ҡабатлана. Ошо һүҙ герой менән бәйле ваҡиғаларҙы артабан тәбиғи үҫтерергә алтын асҡыс һымаҡ. Уҡыусының иғтибарын әҫәр аҙағынаса ылыҡтырып эйәрткән йәнле бер әҙәби сара ул.
Хикәйәләрҙә юмор-сатира рухын тыуҙырыуҙа геройҙың портретын тасуирлау стиле ҡыҙыҡлы. “Туй мәшәҡәте” әҫәрендә йәш кәләш Марисабелдең төҫө-башы, килбәт-ҡиәфәте ҡуйы буяуҙар аша һынландырыла:
“…Малайҙарҙыҡы кеүек ҡыҫҡа ғына итеп киҫелгән сәсенең бер өлөшө ҡыҙғылт, икенсе яғы – көрәнһыу, сикә тирәһе тағы әллә ниндәй төҫтә. Ҡара, ҡара, ҡолағына ғына түгел, танауына, хатта аҫҡы ирененә лә алҡа тағып алған. Ҡыҫҡа ғына майкаһынан кендеге күренеп тора, унда ла алҡаһы йымылдай. Бәсәк-бәсәк, теле осонда ла әллә нимә күренгән һымаҡ. Ысынлап та шулай шул! Алҡа ла инде”.
Яҙыусы ижад иткән үҙенсәлекле тиҫтәләгән характер-типтар араһында исемһеҙ бер герой бар. Ул үҙен былай тип таныштыра:
“– Мин ҡортсолоҡ буйынса белгес булам. Оҙаҡ йылдар ошо өлкәлә шөғөлләнәм. Фән кандидатымын. Әле докторлыҡ диссертацияһын яҡларға әҙерләнәм, – тип башланы ул һүҙен. – Иң тәүҙә яҙған әйберҙәрҙе матбуғатта баҫтырырға кәрәк. Тик ниңәлер минекеләрҙе ҡабул итмәй йөҙәтәләр. Мәскәүгә ебәргән әллә күпме мәҡәләм һыуға төшкәндәй ғәйеп булды. Ә бит уларҙы яҙыу өсөн күпме ваҡыт сарыф ителде. Ул китапханаларҙа соҡоноу, ул эҙләнеү… Минең кеүек белгестәр илдә юҡ тиерлек. Сабып йөрөп, хатта ғаилә ҡорорға ла ваҡыт ҡалманы. Шуны аңламайҙармы икән ни?”
Ошо хәтле шәп белгес көтмәгәндә көлкө ҡатыш ҡыҙғаныс хәлгә тарый.
Редакция журналистарының береһе, сәй эсергә тип алып килгән баллы банканы өҫтәлгә ултыртҡас, әлеге белгестән бының ниндәй бал икәнен белергә һорайҙар. Тәмләргә тип бер нисә ҡалаҡ бал һоғонғас, ул былай ти:
– Йүкәнеке тиһәң – ҡыҙғылт, ҡарабойҙайҙыҡы тип әйтер инем – тәме башҡа төрлө.
Хикәйә бик мәргән йомғаҡ менән тамамлана.
“Ҡунаҡ мул ғына итеп өсөнсө, дүртенсе ҡалаҡты һоғондо, әммә аныҡ ҡына яуап ишетелмәне. Күрәһең, ниндәй бал икәнлеген айырыу өсөн уға кәмендә академик булыу кәрәктер!”
Ниндәйен эффектлы финал! Әҫәр башында үҙен ҡортсолоҡ буйынса илдәге иң шәп белгес тип иҫәпләгән фән кандидаты әҫәр аҙағында йүкә балы менән ҡарабойҙай балы араһындағы айырманы аныҡ самалай алмай. Финалда бөтә әҫәргә салют бирелгән һымаҡ. Донъя яңғыратып көлөрлөк хәл! Көтөлмәгәнлек эффекты әҫәрҙе хәтергә уйып һала. Көләмәс жанрында киң ҡулланылған новелизм алымы ана шундай ҡөҙрәткә эйә. Художество сараһы булараҡ, новелизм Венер Исхаҡов хикәйәләрендә лә уңышлы һәм йыш файҙаланыла.
***
Венер Исхаҡовтың “Өй эйәһе” китабы – хәҙерге башҡорт прозаһына, айырыуса уның сатира-юмор өлкәһенә үҙенсәлекле идея-художество яңылыҡтары алып килгән әҙәби күренеш. Билдәле булыуынса, әҙәбиәтебеҙҙәге сатирик-юмористик әҫәрҙәрҙә, бигерәк тә һуңғы осорҙа йыш ҡына яҙыусы тарафынан уйлап сығарылған тормош күренештәре һәм яһалма кешеләр образдары урын алһа, автор прозаһында таныш тормош, таныш кешеләр менән осрашҡандай булаһың. Күрәһең, көндәлек журналист хеҙмәте ысын тормош, ысын кешеләр менән йыш осраштырып, хәҙерге ысынбарлыҡтың төрлө яҡтары һәм кешеләрен уға даими танытып торалыр.
Ә ҡәләме сатираға һәм юморға бик йомарт Венер Исхаҡовтың. “Өй эйәһе” кеүек уҡымлы йыйынтыҡ артынан тағы ла шәберәк китаптарың “тып” итеп торһон әйҙә!
Тимерғәле КИЛМӨХӘМӘТОВ,
филология фәндәре докторы,
БДУ профессоры.


text:
Өфөнөң Орджоникидзе районы 60 йыллығын билдәләйәсәк
Өфөнөң Орджоникидзе районы үҙенең 60 йыллыҡ юбилейын билдәләргә әҙерләнә. Был датаға арналған тантаналы сара 28 мартта Химиктар мәҙәниәт һарайында үтәсәк.
Район хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, байрамға республика һәм Өфө ҡалаһы ҡала округы етәкселеге саҡырылған. Йола буйынса Орджоникидзе районының иң яҡшы хеҙмәткәрҙәренә наградалар тапшырыу тантанаһы үтәсәк, почетлы граждандар тәбрикләнәсәк, концерт программаһы ойоштороласаҡ.
Мәҙәниәт һарайы фойеһында күргәҙмә эшләйәсәк, унда район предприятиелары продукциялары тәҡдим ителәсәк.
Байрам 15 сәғәттә башлана.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 25.10.2017
Мәктәптәрҙә туған һәм дәүләт телдәрен өйрәнеү буйынса прокурор тикшереүҙәре тамамлана
Новости / Сәйәсәт // 25-10-2017, 11:39
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе Әмир Ишемғолов Башҡортостан Республикаһы прокуроры Андрей Назаров менән осрашып, мәктәптәрҙә туған һәм дәүләт телдәрен уҡытыу мәсьәләләре буйынса прокурор тикшереүҙәре хаҡында һөйләшкәндә республика прокурорҙары менән кәңәшмә ойоштороу тураһында килешкәйне. Ошо көндәрҙә кәңәшмә уҙғарылды....
Руль артында йырлай Буранбай
Новости / Мәҙәниәт // 25-10-2017, 10:00
Ат йәки машина күрһәләр, малайҙарҙың иҫе китә. Барлыҡ донъяһын онотоп, беҙгә, ҡатын-ҡыҙға, аңлайышһыҙ дүрт тәгәрмәсле тимер өйөмө янында нимәлер эшләһендәрме йәки “ат”тары менән һөйләшһендәрме... Был ҡылыҡтарынан алған күңел бөтөнлөгө башҡа затҡа һәр ваҡыт сер булып ҡала килә. Хәйбулла егете Буранбай Билаловтың да, машиналар күрһә, иҫе китә. Машина ене ҡағылған, тиҙәр ундайҙар хаҡында....
Исемең матур, кемдәр ҡушҡан, Һине күреп кем туйған…
Новости / Мәҙәниәт // 25-10-2017, 09:53
Бөгөн матур яңғырашлы, саф башҡорт исемдәрен һайлаусы милләттәштәребеҙ, Аллаға шөкөр, бар. Бала үҙенсәлекле милли исем йөрөтһә, тағы ла һылыуыраҡ, камилыраҡ, аҡыллыраҡ күренә, шулаймы? Башҡорт исемдәрен киңерәк таратыу маҡсатында өр-яңы рубрика тәҡдим итәбеҙ. Бер ҙә уйланмай балаһына еңел-елпе исем биргәндәр аҙым һайын осрай. Ҡолаҡҡа ятмаған исем һайлаусы ата-әсәләр араһында үҙебеҙҙең мәғәнәле төрки халыҡтар исемдәрен танытыуҙы бурыс итеп ҡуйып, алфавит буйынса ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ исемдәрен бирәсәкбеҙ....
Көнбайыштан – алты мәрәй
Новости / Спорт // 25-10-2017, 09:30
«Салауат Юлаев» хоккейсылары ситтәге дүрт осрашыуҙан торған сәфәрҙән әйләнеп ҡайтты. Улар 12 мөмкинлектән алты мәрәй яулап, әллә ни ҡәнәғәтләндерерлек һөҙөмтәгә өлгәшә алманы.
Көнбайыш конференцияһының ике лидерына еңелеп, Минскиҙың һәм Мәскәүҙең «Динамо» клубтарын көскә алдыра алды. Бигерәк тә һуңғыһын еңеүе республика көйәрмәндәре өсөн ҡыуаныслы хәл. Сөнки юлаевсыларҙың ете миҙгел буйына Мәскәүҙән мәрәй алып ҡайтҡаны юҡ ине. Был юлы ла улар төп ваҡыттың һуңғы минутында ғына еңеүҙе тартып алды. Еңеү шайбаһы Майоров иҫәбендә булһа, ағаларына «Торос»тан ярҙамға килгән 20 йәшлек Кузьминдың матур голы командаға һәм дә бигерәк үҙенә иҫтәлекле ваҡиға булып ҡаласаҡ. Шулай уҡ уҙған миҙгелдә «Динамо»нан өфөләргә күскән Кокаревтың уңышы ла ҡунаҡтар өсөн файҙаға ғына булды....


text:
Ҡарғын «Идеалъ» кинематографы
Ҡарғын «Идеалъ» кинематографы — кинотеатр, 1911 йылда Үрге Дон территорияһында төҙөлгән беренсе кинотеатрҙарҙың береһе . «Телһеҙ кино» дәүеренә ҡараған кинематорграф объекттарына ҡарай. Бында 1920-930-сы йылдарҙа яҙыусы, киносценарист Шолохов Михаил Александрович ҡатнашлығында кинолар күрһәтелгн. Бина М. А. Шолохов дәүләт музей-ҡурсаулығы составына инә, ул Ростов өлкәһе Боков районы Ҡарғын станицаһы территорияһында төҙөлгән[1][2]. Ҡарғын кинематографы Дон Ғәскәре өлкәһендә төҙөлгән икенсе кинотеатр була. Тәүге кинотеатр Дондағы Ростовта шул уҡ исемдә булған[3].
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Казак уряднигы Тимофей Иванович Каргин 1911 йылда Ҡарғын станица биләмәһендә "Идеалъ"кинематографын төҙөгән. Кинотеатр янында яҡтылыҡ рекламаһы эшләгән. Күрше утар, станицаларҙан кешеләр бында фильм ҡарарға килгән. 1911—1916 йылдарҙа кинематограф ҡул көсө менән «тере һүрәт» күрһәтеүсе кинопроектор ярҙамында эшләй. Һуңғараҡ «телһеҙ кино» осоро була, ул саҡтарҙа тауышһыҙ фильм күрһәтелә. Кинематограф башланғанда француз фирмаһы проекторы «ПАТЕ»ҡулланыла, май шәм яҡтылыҡ сығанағы булып хеҙмәт итә. Ваҡыт үтеү менән электропривод менән эшләгән икенсе быуын кинопроекторы ҡулланыла башлай . Был 1917 йылда Ҡарғын тирмән комплексы ҡоролмаһына электр энергияһы эшләп сығарыусы динамо-машина ҡуйыу арҡаһында мөмкин була. Динамо-машина эске яныулы двигатель ярҙамында нефть яғыулығы менән эшләй. Электр энергияһын бындай етештереү ул заманда бик һирәк ҡулланылған һәм тамашасы иғтибарын кинотеатрға йөрөргә йәлеп иткән.
Билет хаҡы урынына ҡарап үҙгәреп торған: 10 тинлек урындар, шулай уҡ 50 тинлек урындар ҙа булған. Алдағы рәттәрҙәге урындар арзан торған, тамашасылар унда вена ултырғыстарында ултырып кино ҡараған, ә хәлле һәм почетлы ҡунаҡтар өсөн ложа булған. Ағас эскәмйәләрҙәге урын 5 тин торған, улар экранға бик яҡын торған. Ҡарғын тирмәненә ашлыҡ тартырға килеүселәр өсөн кино бушлай күрһәтелгән. Кино залының һыйҙырышлығы 100 кеше булған.
1920—1930 йылдарҙа кинотеатр бинаһы станица клубы булып тора, ул пьесалар һәм водевиль ҡуйыу урыны булып хеҙмәт иткән. Михаил Шолохов ошо тамашаларҙа ҡатнашҡан. Кинотеатрҙа уның беренсе пьесалары күрһәтелә. XХI быуатта кинематографтың конструкцияларын нығытыу буйынса эштәр башҡарыла. 2016 йылда уны реставрациялау өсөн аҡса федераль ҡаҙнанан бүленә. Кинотеатр бинаһы тарих һәм мәҙәниәт мираҫ объектына ҡарай һәм «Т. А. Каргин ихатаһы» һәйкәлдәр комплексына ингән.
«Покровтағы Ҡарғын йәрминкәһе йәрминкәһе» байрамы ваҡытында, 2016 йылдың октябрендә, «Идеалъ» кинотеатры реставрациялауҙан һуң асылған. Был биналарҙы асыу тантанаһында А. М. Шолохов, Ю. А. Пятиков, А. А. Резванов һәм И. А. Орлова ҡатнашҡан. Күңелле йәрминкә байрамы ваҡытында кинотеатр бинаһында «Шолохов геройҙары экранда» күргәҙмәһе эшләй, ул Рәсәй киноһы йылына арнала. Бында килеүселәргә Шолохов әҫәрен экранлаштырыу тарихы тураһында һөйләүсе экспонаттар тәҡдим ителгән[4].


text:
- Подробности
- Просмотров: 623
КВАРЦ (нем. Querklufterz — киҫеүсе юлаҡтар мәғдәне), окиселдар класы минералы; SiO2. Призматик кристалдар, тотош бөртөклө, йәшерен кристаллик, нәҙек сүсле һәм һарҡыу агрегаттар рәүешендә осрай. К. төрҙәре: ғәмәлдәге К., тридимит, кристобалит, коэсит һәм стишовит; йәшерен кристаллик структуралы төрҙәре — аҡыҡ һәм халцедон; нәҙек онтаҡлы төрө — маршалит. Төҫө б‑са төҫһөҙ, үтә күренеүсән — тау гәлсәре, шәмәхә — аметист, күкһел — раухтопаз, ҡара йәки ҡуйы көрән — морион, һары — цитрин һ.б. айырыла. Быяла кеүек ялтыр, ҡатылығы 7, тығыҙлығы 2651 кг/м3, йәбешкәклеге камил түгел, һынылышы тигеҙ түгел, пьезоэлектр үҙенсәлектәренә эйә, плавик к‑таһында эрей. К. — тау тоҡомдарын барлыҡҡа килтереүсе киң таралған минерал. К. яһалма кристалдары гидротермаль шарттарҙа тәбиғи К. яңынан кристаллау юлы аша; аморфлы төрө, аэросилы — 1100—1400°С ваҡытында быу атмосфераһында SiCl4 быуҙарын тарҡатыу юлы аша һ.б. алына. Оптикала һәм электрон сәнәғәттә, быяла һәм төҙөлөш материалдары етештереүҙә, тау‑техник сеймал сифатында (флюс һәм утҡа сыҙамлы материалдар эшләүҙә), абразив, ярым аҫыл йәки биҙәү таштары булараҡ ҡулланыла. Башҡортостанда К. бөтә йәштәге ватыҡ, ултырма ҡатламдарҙа, әсе составлы магматик тоҡомдарҙа, белорет метаморфик комплексының, мәҡсүт метаморфик комплексының, һәүәнәк метаморфик комплексының кварциттарында һәм кристаллик һәүерташтарында киң таралған. Юлаҡлы һөттәй К. ваҡ ятҡылыҡтары Белорет металлургия комбинаты тарафынан эшкәртелгән. Уралтау зонаһының Ҡарайән‑Һабыр һәм Яңы Троицк участкаларында юғары сортлы үтә күренеүсән грануллы К. ятҡылыҡтары асылған. Башҡортостандың Урал алдында кварцлы ҡомдоң (шулар араһында Ғафури р‑нындағы Ҡотлоғужа ятҡылығы) ваҡ ятҡылыҡтары бар. 1975 й. башлап Молекулалар һәм кристалдар физикаһы институтында фторидтар эретмәһенән гидротермаль ысул м‑н аҙ алюминлы К., ш. иҫ. аметист, алыу б‑са эштәрбара. Эшләп сығарылған кристалдарҙан элемтә системалары өсөн юғары йышлыҡлы генератор тибындағы резонаторҙар етештерелә.
Әҙәб.: Мазитов Р.М., Чувыров А.Н., Балицкий В.С. Механизм роста кристаллов кварца, выращенных из фторидных растворов //Доклады Академии наук СССР. М., 1979. Т. 247.
А.А.Алексеев, А.Н.Чувыров
Тәрж. Э.М.Юлбарисов