text:
- Подробности
- Просмотров: 360
ҠОЙРОҠҺОҘ ЕР-ҺЫУ ХАЙУАНДАРЫ (Anura), ер-һыу хайуандары отряды. Бөтә Ер шарында таралған. 25 ғаиләһе, 4000‑дән ашыу төрө билдәле.
БР‑ҙа 4 ғаиләгә (бесәй күҙле әрмәнделәр, түңәрәк теллеләр, тәлмәрйендәр, әрмәнделәр) ҡараған 8 төрө осрай. Кәүҙә оҙонлоғо 4 см алып (бесәй күҙле әрмәнде) 10 см тиклем (күл тәлмәрйене). Башы яҫы, киң. Күҙе ҙур, үтә күренмәле асылып йомолоусы яры м‑н һаҡланған. Танау тишеге бәләкәй, томшоғоноң осонда урынлашҡан һәм махсус клапандар м‑н ябылыуы мөмкин. Башының артҡы өлөшөнөң ян- яҡтарында түңәрәк ҡолаҡ ярылары бар (түңәрәк теллеләр ғаиләһенә ҡараған уһылдаҡ тәлмәрйендәрҙә юҡ). Ауыҙы киң, теле ҙур, йыуан, ал яҡтан ҡушылып үҫкән, арттан ирекле (табышын эләктергәндә ауыҙҙан ташлап сығарыла). Теше (әрмәнделә юҡ) ваҡ, артҡа табан бөгөлгән ырғаҡлы. Кәүҙәһе ҡыҫҡа, яҫы. Тиреһе яланғас, йоҡа, күпселек төрҙәрҙә шыуғаҡ, шыма (әрмәнделәрҙеке сөйәлле). Ҡойроғо юҡ. Артҡы аяҡтары алғыларынан 2—3 тапҡыр оҙонораҡ һәм һикереү өсөн хеҙмәт итә (ваҡ аҙымдар м-н йөрөгән тәлмәрйен һәм бесәй күҙле әрмәнделә насарыраҡ үҫешкән). Ҡабырғалары юҡ, маңлай м‑н түбә, беләк, терһәк, сираҡ һөйәктәре ҡушылып үҫкән, шаушаҡ һәм туларһыҡ һөйәктәре өлөшләтә генә ҡушылып үҫкән. Умыртҡалары процел (ал яҡтан эскә табан, арт яҡтан тышҡа табан бөгөлгән). Ҡойроҡ умыртҡалары таяҡ һымаҡ һөйәк — уростиль хасил итеп ҡушылып үҫкән. Енси диморфизм хас: ата зат вағыраҡ, тауышы көслөрәк, алғы аяҡтарының баш бармағында махсус оро — никах һөйәле (уһылдаҡ тәлмәрйендәрҙә һәм бесәй күҙле әрмәнделәрҙә юҡ) бар, ҡайһы берҙә нығыраҡ үҫешкән йөҙгөс ярылары һәм сағыу биҙәге м‑н айырыла. Енси яҡтан 3—4 йылда өлгөрә. Енси юл м‑н үрсей, аталаныу тышта бу‑ ла, ҡауышыу яҙ көнө һыу ятҡылыҡтарында бара. Төйөр йәки епсә (әрмәнде) булып йәбешкән ыуылдырыҡтарын май айында сәсә. Үҫеше әүерелешле, ыуылдырыҡтарҙан 4—15 көн эсендә сүмесбаштар сыға, уларҙың үҫеше 45—90 көндән алып 120 көнгә тик лем дауам итә. Ҡ.е.‑һ.х. 5 йылға тиклем һәм унан да күберәк йәшәй, шарттар тыуҙырғанда — 11—36 йылға тиклем. Төнгө йәки эңер хайуаны, ләкин ҡайһы бер төрҙәре (осло моронло тәлмәрйен, күл тәлмәрйене һ.б.) көндөҙ ҙә әүҙем. Көҙөн оҙайлы йоҡоға тала (апр.—майға тиклем). Һыу ятҡылыҡтары төбөндә, туңмай торған инештәрҙә, һирәк осраҡта һаҙлы урындарҙа (тәлмәрйен); ергә күмелеп йәки кимереүселәр өңөндә, һуҡыр сысҡандар юлында, ҡаралтылар аҫтында баҙҙарҙа (әрмәнде, уһылдаҡ тәлмәрйен һ.б.) ҡышлай. Өлкән Ҡ.е.‑һ.х. — ҡуңыҙҙар, ике ҡанатлылар, тура ҡанатлылар, ҡырмыҫҡалар, үрмәкселәр, ер өҫтө моллюскылары һ.б. умыртҡаһыҙҙар; сүмес-баштары — ылымыҡтар, әрмәнделәр һәм тәлмәрйендәр ш. уҡ үҫемлектәрҙең серей башлаған ҡалдыҡтары, селәүсендәрҙең, моллюскыларҙың, ҡыҫала һымаҡтарҙың иң ваҡ төрҙәре һ.б. м‑н туҡлана. Ҡ.е.‑һ.х. күпселек төрҙәренең өлкән заттары ҡоро ерҙә (әрмәнде, бесәй күҙле әрмәнде, осло моронло тәлмәрйен) йәки һыу ятҡылыҡтары ярҙарында (тәлмәрйен), һирәгерәк һыуҙа (уһылдаҡ тәлмәрйен) йәшәй. Күп төрҙәре респ. бөтә урындарында ла таралған; ябай әрмәнде, быуа һәм үлән тәлмәрйендәре һирәкләп Башҡортостандың Урал алдында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында осрай. Ҡ.е.‑һ.х. умыртҡаһыҙ ҡоротҡостарҙың (лайлалы ҡусҡар, серәкәй, күгәүен һ.б.) һанын көйләүҙә ҡатнаша, балыҡтарҙың, ҡоштарҙың һәм имеҙеүселәрҙең күп төрҙәре улар м‑н туҡлана, уларҙы лаб. хайуандар итеп ҡулланалар. Быуа тәлмәрйене һәм үлән тәлмәрйене БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


c: text/html

text:
Стәрлетамаҡта ветерандар өсөн бушлай такси эшләй
Еңеүҙең 65 йыллығы уңайынан Рәсәйҙең башҡа ҡалалары өлгөһөндә Стәрлетамаҡта ла Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын бушлай хеҙмәтләндереүсе таксилар эшләй башланы, тип хәбәр итә ҡала хакимиәтенең рәсми сайты. Әлеге мәлдә, урамдарҙы боҙ ҡаплағанда, был бигерәк тә мөһим. Өйҙән ҙур ҡыйынлыҡ менән сыҡҡан ололарға аптека йәки дауаханаға барыу хәл итеп булмаҫ мәсьәләгә әйләнә.
Ветерандарыбыҙҙың тормошон уңайлаштырыуҙың инициаторы булып ҡала хакимиәте башлығы Вәхит Әбдрәхимов сығыш яһаған. Ә Стәрлетамаҡ еңел такси предприятиеларының күбеһе был фекерҙе тормошҡа ашырыуҙы һәм ҡулдан килгәнсә ярҙам итеүҙе үҙ өҫтөнә алған.
Был акцияла «Экипаж», «Навигатор-инфо», «Бумер», «Гарант-Такси», «Элита плюс», «Такси Соната», «Ока-Сервис», «Ҡыҙыл аждаһа», «Карета», «Гранд-Техсервис», «Аура», «Мәскәү», «Ладуга», «Формула» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре ҡатнаша.
Хәҙер Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары үҙҙәрен оҙатып йөрөүсе менән машина саҡыртып, поликлиникаға, дауахана, аптека, пенсион фондҡа йәки халыҡты социаль яҡлау идаралығына бушлай бара ала. Был учреждениеларҙан өйгә әйләнеп ҡайтҡанда ла такси хеҙмәтен бушлай ҡулланырға мөмкин. Бынан тыш, поликлиниканан ҡайтышлай һөт йәки икмәк артынан магазинға инеп сығырға ла ярай. Ә бына ҡунаҡҡа барғанда, мәҫәлән, ейәненә, ветерандың туғандары һәм яҡындары юл хаҡында үҙҙәре хәстәрлек күрергә тейеш.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Уҡытыусылар көнө алдынан Башҡортостанда иң яҡшы педагогтар бүләкләнде
Уҡытыусылар көнө алдынан БР мәғариф министры Әлфис Ғаязов донъя йөҙөндә иң абруйлыларҙан һаналған һөнәр эйәләренә дәүләт наградалары тапшырҙы. Улар араһында мәғариф учреждениелары етәкселәре, мәктәп, вуз, колледж, техникум, лицей уҡытыусылары ла бар. Уларҙың күбеһе үҙенең эшендә инновацион мәғариф технологияларын файҙалана, үҙҙәренең педагогик методикаларын эшләп сығара.
Ведомство башлығы үҫеп килеүсе быуынға белем һәм тәрбиә биргән педагогтарҙың әһәмиәтен билдәләп, уларҙы һөнәри байрамдары менән ҡотланы.
— Фиҙаҡәр хеҙмәтегеҙ өсөн рәхмәт, — тине Әлфис Ғаязов. — Педагог булыу — ул юғары бурыс.
Ул йәнә, дәүләт уҡытыусы хеҙмәтен һәр ваҡыт тейешенсә баһаламай, шулай ҙа һуңғы йылда төбәктә педагогтарҙың матди хәлен яҡшыртыу өсөн күп нәмә эшләнде, тип билдәләне.
— Уҡытыусыларҙың эш хаҡы быйыл республика буйынса уртаса күрһәткескә — 16,5 мең һумға етте, — тине Әлфис Ғаязов. – Киләһе йыл башында ул 19 меңгә етергә тейеш. Беҙ был йүнәлештә артабан да эшләйәсәкбеҙ.
Уның әйтеүенсә, төбәктең мәғариф системаһын үҫтереүгә федераль үҙәктән 712 млн һум аҡса күсерелгән, тағы 111 млн – республика бюджетынан бүленгән.
«Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре» кеүек юғары наградаға лайыҡ булған 11 кеше араһында Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы Флүзә Фәтҡуллина ла бар. Ул башҡорт филологияһы һәм журналистика факультететында, рус филологияһы кафедраһында уҡыта һәм 25 йылдан ашыу тел ғилеме менән шөғөлләнә.
— Ҙур кластарҙа мине рус теле һәм әҙәбиәте буйынса бик яҡшы педагог уҡытты,— тип хәтерләй Флүзә Ғабдулла ҡыҙы. — Ул үҙенең предметына ҙур һөйөү уятты, һәм мин бер шикһеҙ филология факультетын һайланым. Беренсе курста мине БашДУ-ның атаҡлы профессорҙары Васильев, Ибраһимова, Ғайсина уҡытты. Тап шул ваҡытта тел ғилеме менән етди ҡыҙыҡһына башланым һәм әле лә шөғөлләнәм.
Флүзә Фәтҡуллина әллә күпме арҙаҡлы уҡыусылар сығарған. Әле ул 17 кандидатлыҡ һәм бер докторлыҡ диссертацияларының ғилми етәксеһе. Дүрт дәғүәсе уның етәкселегендә рус теле буйынса кандидатлыҡ эшен яҡлаған.
«Башҡортостан Респубикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» исеменә Башҡорт дәүләт университетының тағы бер профессоры — Марат Йомағолов лайыҡ булды.
Биш педагог Башҡортостан Респубикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы исемен алды, икәүһе – «БР Мәғариф отличнигы» билдәһе, өс педагог БР Мәғариф министрлығының Маҡтау грамотаһы менән наградланды.
Өфө районы Алексеевка ауылы дөйөм белем биреү мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Ирина Бебко, бүләген ҡулына алып, уҡытыусы – һөнәр түгел, ә йәшәү рәүеше, тине.
— Яҡшы уҡытыусы булыр өсөн үҙ фәнеңде һәм уҡытҡан балаларыңды яратырға кәрәк, — тип өҫтәне ул.


text:
Өфөлә Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институты үҙенең 65 йыллығын билдәләйФото: Олег Яровиков
Өфөлә Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институты үҙенең 65 йыллығын билдәләй
Өфөлә Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институты үҙенең 65 йыллығын билдәләйФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2014 йыл, 6 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфөлә республикала юридик белем биреүҙең 65 йыллығын билдәләйҙәр. 5 ноябрҙә Конгресс-холда Хоҡуҡ институтының юбилейына арналған тантаналы кисә уҙҙы. Юғары уҡыу йорто ректоры Николай Морозкин Бөтә Союз ситтән тороп уҡыу юридик институтының Өфөлә 1949 йылда асылыуын хәтергә төшөрҙө. 1963-лә – филиал Свердловск юридик институтының факультетына, 1972-лә Башҡорт дәүләт университеты факультетына әйләндерелә. Үҙенең хәҙерге статусына юридик факультет 1999 йылда ғына эйә була.
— Юғары уҡыу йортонда хәҙер өс мең студент уҡый, уларға 22 доктор һәм 63 юридик фәндәр кандидаты белем бирә. Үҙ аспирантураһы һәм докторантураһы бар. Хоҡуҡ институты сығарылыш студенттарының һаны буйынса ғына түгел, ә уларҙың алған белеме, белгестәрҙең талап ителгәнлеге буйынса республикала юридик белем биреү флагманы булып тора, — тине ректор.
— Хоҡуҡ институтын хөрмәт итәбеҙ, уның эшен иғтибар менән күҙәтәбеҙ. Күп кенә юристар үҙ белемдәрен депутатлыҡ өлкәһендә, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай аппараты эшендә ғәмәлгә индерҙе. Тик шуны ғына әйтә алам: уларҙың кимәле тормош ҡуйған талаптарға тулыһынса тап килә. Шуға ҡарамаҫтан, ул бер урында ғына тормай, юридик белем биреүҙе модернизациялау мәсьәләләре лә айырым дәүләт әһәмиәтенә эйә була. Квалификациялы юридик кадрҙарҙы әҙерләү хоҡуҡлы дәүләттең өҫтөнлөклө маҡсаттары һәм талаптары менән тулы гармонияла булырға тейеш. Әммә дәүләт тик шул осраҡта ғына хоҡуҡлы була ала, әгәр йәмғиәт үҙе шундай булһа. Шунлыҡтан юридик белем биреү хоҡуҡлы дәүләттең һәм граждандар йәмғиәтенең барлыҡҡа килеүендә мөһим фактор булып сығыш яһай, — тип мөрәжәғәт итте сараға йыйылғандарға БР Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачев.
Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова институттың иң яҡшы студентына бер тапҡыр бирелә торған биш мең һумлыҡ премия булдырҙы һәм юғары уҡыу йорто администрацияһын алыусыны билдәләүҙәрен һораны. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың башланғысы менән булдырылған проекттар һәм үҙ-ара эш итеү һөҙөмтәһендә, быйыл Хоҡуҡ институты матди базаны нығытыуға федераль бюджеттан 500 миллион һум алды, тип хәбәр итте сенатор.
Ҡотлау менән шулай уҡ юғары уҡыу йортон тамамлаусы – БР Контроль-иҫәп палатаһы рәйесе Салауат Харасов, Дәүләт Думаһының Мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина, Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университетының халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы мөдире Аслан Абашидзе сығыш яһанылар.


text:
Мостай Кәримдең тыуыуына 90 йыл тулыуға арналған театр фестивале
Өфөлә 14 октябрҙән 20-һенә тиклем Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 90 йыл тулыуға арналған Республика театр фестивале үтәсәк. Уны асыу тантанаһы бөгөн, 14 октябрҙә, Мостай Кәрим исемендәге БР Милли йәштәр театрында үткәрелә. Фестиваль программаһын театрҙың башҡорт труппаһы башҡарыуында “Беҙҙең өйҙөң йәме” спектакле асасаҡ.
“Башинформ” агентлығы алдан хәбәр итеүенсә, ҙур театр форумында ҡатнашыу өсөн Башҡортостан баш ҡалаһына республиканың бөтә театрҙары киләсәк, сөнки уларҙың һәр береһенең репертуарында Мостай Кәрим әҫәре буйынса ҡуйылған спектаклдәр бар.
Фестиваль көндәрендә өфөлөләргә 16 театраль-музыкаль тамаша күрһәтеләсәк. Улар араһында милли театр сәнғәте классикаһы – “Ай тотолған төндә”, “Ташлама утты, Прометей” трагедиялары, “Ҡыҙ урлау” комедияһы, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ” драмаһы һәм башҡалар.
Фестиваль Йәштәр театрында уҡ Мостай Кәримдең тыуған көнөндә — 20 октябрҙә тамамлана.


text:
Республикала Рәсәй почтаһы филиалы автопарктың 20 процентын яңыртты Фото: Олег Яровиков
Республикала Рәсәй почтаһы филиалы автопарктың 20 процентын яңыртты
Республикала Рәсәй почтаһы филиалы автопарктың 20 процентын яңыртты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Былтыр Рәсәй почтаһы автотранспорт паркының 20 процентын яңыртты. Яңы транспорттың күп өлөшө утилләштереү программаһы буйынса һатып алынған, был предприятиеға 400 миллион һумдан ашыу аҡсаны экономияларға мөмкинлек бирҙе.
Башҡортостан филиалында 100-ҙән ашыу машина һатып алынған, улар иҫәбендә «УАЗ» автомобиле һәм «КамАЗ», Hino, «Шкода» йөк машиналары бар. Улар алыҫ һәм барырға юлы ҡыйын булған райондарға почта килтерәсәк, тип хәбәр иттеләр Федераль почта хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығында.
Ведомство мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй почтаһы автопаркында 18 меңдән ашыу берәмек иҫәпләнә. Магистраль һәм төп маршруттарҙың дөйөм оҙонлоғо 2,8 миллион саҡрымдан ашыу тәшкил итә.


text:
Фото:
Златоуст ҡалаһында башҡорт ҡоролтайының офисы асылды
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Златоуст ҡалаһында Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайының офисы барлыҡҡа килде. Ойошманың әүҙем ағзалары башҡорт мәҙәниәте һәм көнкүреш бүлмәһен йыһазландырҙы. Хәҙер бында ҡоролтай йыйылыштары һәм өлкәндәр, балалар өсөн мәҙәни саралар уҙғарыласаҡ.
Яңы офис ҙур булмаған музейҙы хәтерләтә — бында башҡорттарҙың боронғо көнкүреш әйберҙәре, милли кейемдәр, музыка ҡоралдары һәм методик әҙәбиәт тупланған. Тиҙҙән башҡорт телен өйрәнеү курстары асыласаҡ.
Тәүгеләрҙән булып яҡындағы мәктәп уҡыусылары килде. Балалар башҡорт халҡының мәҙәниәте һәм традициялары менән танышты, әкиәттәр һәм көйҙәр тыңланы, тип хәбәр итте Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиллегенең матбуғат секретары Михаил Хәбиров.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ һәм Ишембай ҡалаларына эш сәфәренә сыҡты
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ һәм Ишембай ҡалаларына эш сәфәренә сыҡты.
Стәрлетамаҡта республика башлығы яңы социаль объекттар төҙөлөшө менән танышырға, сәнәғәт предприятиеларын ҡарарға һәм «Селигер 2010» Бөтә Рәсәй мәғариф форумында ҡатнашыусылар менән түңәрәк өҫтәлдә фекер алышырға иҫәп тота. Ишембайҙа Президент шулай уҡ бер нисә сәнәғәт предприятиеһы һәм социаль өлкә объекттары менән яҡындан танышырға ниәтләй.


text:
Баш ҡалала «Ҡатын-ҡыҙҙар диалогы. Сикһеҙ мәрхәмәтлек» форумы асылды
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Өфөләге Конгресс-холда «Ҡатын-ҡыҙҙар диалогы. Сикһеҙ мәрхәмәтлек» тип аталған форум үҙ эшен башланы. Халыҡ-ара фестивалде Диана Гурцкая асты. Танылған йырсы һәм Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының балалар студияһы тәрбиәләнеүселәре башҡарыуында «Доға» йыры яңғыраны.
Уның эшендә Федерация Советы рәйесе урынбаҫары Галина Карелова һәм Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, Башҡортостандан сенатор Лилиә Ғүмәрова ҡатнаша.
Өфөгә 400-гә яҡын кеше — Рәсәй төбәктәренән, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе, ШОС һәм БРИКС илдәренән йәмәғәт ойошмалары етәкселәре, социаль йүнәлешле коммерцияға ҡарамаған ойошмалар вәкилдәре, лидер ҡатын-ҡыҙҙар килде.
Форумды ойоштороусылар — Федерация Советы, Башҡортостан Хөкүмәте һәм «Мәрхәмәт» хәйриә мәғариф фонды. Ике көнлөк форумда пленар ултырыш, мәғариф һәм мәҙәниәт, гуманитар үҙ-ара эш итеү һәм ирекмәнлек, халыҡҡа социаль хеҙмәттәр күрһәтеү өлкәһендә дәүләттәрҙең, хәйриә, коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың хеҙмәттәшлеген үҫтереү мәсьәләләре буйынса түңәрәк өҫтәлдәр үткәреү күҙ уңында тотола.
«Ҡатын-ҡыҙҙар диалогы»нда АҠШ, Бөйөк Британия, Германия, Көньяҡ Африка Республикаһы, Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Эстония, Вьетнам, Италияның йәмәғәт, хәйриә һәм дәүләт ойошмалары вәкилдәре ҡатнаша.
Программала ирен-аңҡау кәмселектәре булған балалар өсөн «Йылмайыу операцияһы» хәйриә акцияһы, һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар ҡатнашлығында фестиваль, яңы эш башлаған социаль йүнәлешле коммерцияға ҡарамаған ойошмалар өсөн оҫталыҡ дәрестәре һәм тренингтар ойоштороу ҡаралған.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Рәсәй Президентының Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил ҡарамағындағы йәмәғәт советы рәйесе Андрей Коченов Башҡортостанды мәктәп программаһына «ғаиләне өйрәнеү» фәнен индереү буйынса төбәк итеү тәҡдимен индерҙе. Был осраҡлы түгел, сөнки балалар омбудсмены Анна Кузнецова Өфөлә беренсе Республика ата-әсәләр форумында тап Башҡортостанға ғаилә темаһын күҙәткән ведомство булдырырға тәҡдим иткәйне. Республиканың ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова һәм Социаль етемлекте иҫкәртеү хәйриә фонды директоры Александар Марова менән осрашыуҙа Андрей Коченов шул хаҡта белдерҙе. Ошо көндәрҙә Башҡортостан Хөкүмәте һәм Фонд араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Документ республика биләмәһендә социаль етемлекте иҫкәртеү моделен индереү буйынса ике яҡтың берлектәге эшен күҙ уңында тота. Социаль етемлекте иҫкәртеү хәйриә фонды төбәктәге хәлде тикшереп, мониторинг үткәрергә, ошо йүнәлештә һөҙөмтәле эшләүгә ҡамасаулаған проблемаларҙы асыҡларға, проект семинар-кәңәшмәһендә төбәктәге идара итеүселәр һәм шул өлкәләге белгестәр менән уларҙы хәл итеү юлдарын табырға тейеш.


text:
ӨДАТУ-ла бюджет урындары һанын арттырҙылар
Өфө дәүләт авиация-техник университетында көндөҙгө бүлектең беренсе курсына уҡытыуҙың бюджет формаһы буйынса студенттар ҡабул итеү 300 урынға арттырылды.
Университеттың матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, быйыл мең ярымдан ашыу абитуриент был вуздың бушлай уҡыясаҡ беренсе курс студенты була ала. Шулай уҡ магистратураға һәм аспирантураға инеү өсөн бюджет урындары һаны ла арттырылды.
РФ Мәғариф һәм фән министрлығы етәкселеге беренсе курсҡа уҡырға инеүселәр өсөн бюджет урындары һанын кәметмәҫкә ҡарар итте. Дөрөҫ, элекке йылдарҙағы кеүек, гуманитарийҙар, иҡтисадсылар һәм педагогтар ҡабул итеү "ҡыҫҡартылды". Бушаған урындарҙы буласаҡ инженерҙар һәм тәбиғи фән профиле белгестәре тултырасаҡ. Тап ошо йүнәлештәр заманса иҡтисади шарттарҙа иң актуаль булып иҫәпләнә.
Мәҫәлән, ӨДАТУ-ла "Энергетика, электротехника һәм энергомашиналар" белгеслектәре төркөмө — 79, "Металдарҙы өйрәнеү, машиналар эшләү һәм металл эшкәртеү" — 73, "Электроника, радиотехника һәм элемтә" — 66, "Авиация һәм ракета-космос техникаһы" 32 өҫтәмә урын алды. Шулай уҡ приборҙар эшләү, автоматлаштырыу һәм идара итеү, транспорт логистикаһы, йәшәйеш именлеге өлкәләренә буласаҡ белгестәр ҡабул итеү ҙә арттырылды.


text:
Башҡортостан һәм Татарстан башлыҡтары президент вазифаһы атамаһын үҙгәртеү менән ҡабаланмаясаҡ
Төбәк башлығы вазифаһы атамаһын үҙгәртеү менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һәм Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов ҡабаланмаясаҡ. Был турала улар журналистарға Өфөлә ике республиканың үҙ-ара хеҙмәттәшлеге тураһында Килешеүгә ҡул ҡуйғандан һуң белдерҙе.
— Федераль закон бар, һәм төбәк етәкселәре вазифаларының нисек аталыуын Дәүләт Думаһы депутаттарына хәл итергә, — тип иҫәпләй Рөстәм Миңнеханов.
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов үҙенең позицияһын ошолай билдәләне:
— 2015 йылға тиклем закон республика башлыҡтары атамаһын үҙгәртмәҫкә мөмкинлек бирә. Ваҡыт әлегә етерлек. Беҙ күршеләребеҙ менән кәңәшләшәсәкбеҙ, һәм был мәсьәләлә килешеп эш итербеҙ, тип уйлайым.


text:
Сәйетбаба ауылында Жәлил Кейекбаев тураһында фәнни-ғәмәли конференция үтәсәк
19 ноябрҙә Ғафури районының Сәйетбаба ауылында башҡорт төркиәтсеһе, телсе, яҙыусы, профессор Жәлил Кейекбаевтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған фәнни-ғәмәли конференция үтәсәк. Конференцияла башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары ҡатнашасаҡ. Был форум профессор юбилейына арналған сараларҙың аҙаҡҡыһы буласаҡ.
Конференция сиктәрендә форум делегаттары «Сәйетбаба» тарихи-мәҙәни үҙәге ҡарамағындағы Ҡаранйылға ауылында урынлашҡан ғалим музейына һәм Жәлил Кейекбаев исемендәге урта мәктәпкә барасаҡ.
— Уғаса районда башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының конференцияһы үтәсәк, — тине Рәүилә Лоҡманова. – Унда уҡытыусылар ғына түгел, уҡыусылар ҙа сығыш яһаясаҡ. Презентациялар, альбомдар, стендтар әҙерләнә.
Был хаҡта «Башинформ» агентлығына «Сәйетбаба» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге методисы Рәүилә Лоҡманова хәбәр итте.


text:
Республиканың йәш яҡташтар командалары «Изге эштәр шатлығы!» акцияһында ҡатнаша
Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосопов инициативаһы менән иғлан ителгән «Изге эштәр шатлығы!» хәйриә акцияһы сиктәрендә Өфө балалар йорттары, үҫмерҙәр клубтары тәрбиәләнеүселәре өсөн буш ваҡытта мәҙәни һәм спорт саралары үткәреү дауам итә. Акцияла йәштәр йәмәғәт берләшмәләре активистары, студенттар ҡатнаша.
5 декабрҙә Башҡортостан Республикаһы Йәш яҡташтар ассоциацияһы активистары Өфө мәҙәни ял итеү комплексында булды. Бөрйән, Тәтешле, Мәсетле, Ғафури, Хәйбулла райондарынан йәш яҡташтар командалары боулингта ярышты.
Сара йәштәрҙә яҡшы хис-тойғолар ҡалдырҙы, йәмәғәтселәр сараны ойоштороусыларға ҙур рәхмәт белдерҙе.
«Изге эштәр шатлығы!» акцияһы 2013 йылдың декабрь аҙағына тиклем дауам итәсәк. Әлеге ваҡытта 2014 йылда ла акцияны уҙғарыу мөмкинлеге ҡарала.


text:
Башҡортостанда балалары республикаға дан килтергән ата-әсәләрҙе бүләкләйәсәктәр Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Башҡортостанда балалары республикаға дан килтергән ата-әсәләрҙе бүләкләйәсәктәр
Башҡортостанда балалары республикаға дан килтергән ата-әсәләрҙе бүләкләйәсәктәр Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Балалары Башҡортостанға дан килтергән ата-әсәләрҙе «Ата-әсә ҡаһарманлығы» миҙалы менән бүләкләйәсәктәр. Төбәк наградалар исемлегенә «Ата-әсә ҡаһарманлығы» миҙалын индереү тураһында закон 10 июлдә уҙған БР Дәүләт Йыйылышы ултырышында ҡабул ителде.
«Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградалары һәм почетлы исемдәре тураһында» законында үҙгәрештәргә ярашлы, миҙал Башҡортостан Республикаһына дан килтергән, ҡаһарманлыҡ күрһәткән, кеше ғүмерен ҡотҡарыу, законды, хоҡуҡ тәртибен һәм именлекте яҡлау буйынса, хеҙмәт бурыстарын үтәгәндә батырлыҡ ҡылған йәки ғилми, ижади, спорттағы йә иһә башҡа ижтимағи әһәмиәткә эйә булыусы эшмәкәрлегендәге айырым ҡаҙаныштарға эйә булған балалар тәрбиәләүсе ата-әсәләргә (балалыҡҡа алыусыларға, опекундарға, попечителдәргә) биреләсәк. Дәүләт наградаһы шулай уҡ өс йәки унан күберәк инвалид бала йә иһә алты һәм унан күберәк етем бала һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалыусы балаларҙы балалыҡҡа алыусыларға тапшырыласаҡ.
Республика Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, «Ата-әсә ҡаһарманлығы» миҙалы менән бүләкләүҙе наградлауға күрһәтелгәндерҙең йәшәү урыны буйынса муниципалитеттар, улар эшләгән ойошмаларҙың хеҙмәткәрҙәр коллективтары йәки улар ҡатнашҡан ижтимағи берләшмәләр юллаясаҡ. Үтенес ҡағыҙҙы БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт наградалары буйынса комиссия тикшереүенә йүнәлтеләсәк. Бүләкләү тураһында ҡарарҙы республика башлығы ҡабул итәсәк.


text:
Фото:
Баш ҡалала Айгиз Баймөхәмәтовтың етем балалар тураһында «Ҡалдырма, әсәй!» китабы нәшер ителде
Фото:
ӨФӨ, 2014 йыл, 25 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөнөң «Инеш» нәшриәтендә йәш яҙыусы Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡалдырма, әсәй!» (рус теленә Гөлфирә Ғәскәрованың тәржемәһе) китабы донъя күрҙе. Былтыр «Ҡалдырма, әсәй!» китабы Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәтендә башҡорт телендә баҫылып сыға. Бөтә тираждың ай эсендә таралыуы сәбәпле баҫманы ҡабат сығаралар.
Автобиографик повестың төп геройы – үкһеҙ етем ҡалған Ильяс. Ата-әсәләрен юғалтыу уның өсөн яңы һынауға әйләнә — ул «ҡатмарлы» балалар араһына барып эләгә. Уға иң мөһим булған мөхәббәт, яҡындарының мәрхәмәте етмәй. Уның урынына герой балалар йорто хеҙмәткәрҙәре лә, шулай уҡ тәрбиәләнеүселәре яғынан да рәхимһеҙлек менән осраша. Шул уҡ ваҡытта әҫәр оптимизм менән һуғарылған: Ильяс үҙ миҫалында дөрөҫ маҡсат ҡуйғанда күп нәмәгә өлгәшеп булыуын дәлилләй. Повесть ҙур ижтимағи сағылыш тапты.
«Был етем балаларҙың аяныслы яҙмышы, йәмғиәт яғынан йылылыҡ һәм хәстәрлектең етмәүе тураһындағы әҫәр заманса башҡорт прозаһында яңы һүҙ булды», — тип билдәләне инеш һүҙендә Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбай.
2013 йылда китап «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы башҡорт китабы» VIII республика конкурсы еңеүселәре иҫәбендә була.
Танылған ҡәләм оҫталары – Ноғман Мусин, Рафаэль Аҙнағолов, Суфиян Поварисов, Хәсән Назар, Таңсулпан Ғарипова, Гүзәл Ситдиҡова, Советтар Союзы Геройы Ҡотдос Латипов әҫәргә юғары баһа бирҙеләр.
— Хәҙер яңы «Урам балалары» китабы өҫтөндә эшләйем, ул урамда йәшәргә мәжбүр булған балаларҙың ауыр яҙмышына арналған, — тип хәбәр итте Айгиз Баймөхәмәтов.
Яҙыусы һәм журналист Айгиз Баймөхәмәтов Белорет районының Абҙаҡ ауылында ишле ғаиләлә тыуған. Иртә етем ҡалып, Сәрмән балалар йортонда тәрбиәләнә. Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетын тамамлай. Санкт-Петербург дәүләт политехник университетында махсус курс үтә. БР һәм РФ Яҙыусылар, Журналистар союздары ағзаһы. Силәбе өлкәһендә Башҡортостан әҙәбиәте көндәрендә, Төрки донъяһы ҡоролтайында (Трабзон ҡалаһы, Төркиә) делегат була. «Башҡортостан» гәзитенең әҙәбиәт һәм мәҙәниәт бүлегендә эшләй.


text:
Республика вәкиле — «Абилимпикс Рәсәй-2015» инвалидтар өсөн һөнәри оҫталыҡ чемпионаты призерыФото: Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы сайты
Республика вәкиле — «Абилимпикс Рәсәй-2015» инвалидтар өсөн һөнәри оҫталыҡ чемпионаты призеры
Республика вәкиле — «Абилимпикс Рәсәй-2015» инвалидтар өсөн һөнәри оҫталыҡ чемпионаты призерыФото: Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы сайты
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостан вәкиле «Абилимпикс Рәсәй-2015» инвалидтар өсөн тәүге һөнәри оҫталыҡ чемпионаты призеры булды. Бөтә Рәсәй инвалидтар йәмғиәтенең Башҡортостан республика ойошмаһы ағзаһы Гүзәл Иҫәнбаева «Тегенсе» номинацияһында өсөнсө урын яуланы, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Ноябрҙә Салауат ҡалаһында уҙған һайлап алыу ярыштарында Гүзәл бер юлы ике призлы урын алды («Тегенсе» һәм «В» категориялы автотранспорт йөрөтөү» номинацияларында икенсе һәм өсөнсө урындар).
«Абилимпикс-Рәсәй 2015» һөнәри оҫталыҡ чемпионаты Мәскәү өлкәһендә ойошторолдо, унда 27 төбәктән 300 ҡатнашыусы килде. Улар өс көн буйына Красногорскиҙа «Крокус-Экспо» күргәҙмәләр үҙәге майҙанында 30 йүнәлеш буйынса ярышты.
«Был чемпионат бер кемдең дә мөмкинлектәре сикле булмауын күрһәтә. Дизайнерҙар, ашнаҡсылар, парикмахерҙар, иретеп йәбештереүселәр — барыһы ла бер урында», — тип билдәләне «Абилимпикс Рәсәй» автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошманың президенты Лидия Фролова.
Еңеүселәр милли йыйылма команда составында киләһе йылдың мартында Францияның Бордо ҡалаһында үтәсәк «Абилимпикс» IX халыҡ-ара чемпионатында Рәсәй исеменән сығыш яһай.
Ярыштарҙан тыш, чемпионат сиктәрендә инвалидтарҙың йәмғиәттә берләшеүенә, белем алыу мөмкинлегенә, эшкә урынлаштырыуға һәм хеҙмәтте һаҡлау үҙенсәлектәренә арналған түңәрәк өҫтәлдәр һәм дискуссия майҙансыҡтары ойошторолдо.


text:
Описание презентации по отдельным слайдам:
Дәрес темаһы: Ағас ултыртыуҙың файҙаһы.
Дәрес төрө. Ғәмәли мәсьәләләрҙе хәл итеү дәресе.
Планлаштырылған һөҙөмтәләр:
Шәхси сифаттарҙы үҫтереү өлкәһендәге үҫеш: белем алыуға ынтылыш;дәрестә башҡарған эштәрең өсөн яуаплылыҡ тойғоһо тәрбиәләү; тырыш булырға, һаулығың тураһында ҡайғыртырға кәрәклеген төшөндөрөү, парлашып (группала) эшләү процесында парталашыңа ярҙам итеү, уның эшен, фекерен күтәрешеү; үҙеңдең үтәгән эшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеү һәм төшөнөү.
Метапредмет өлкәһендәге үҫеш: дәрестең темаһын, маҡсатын билдәләргә күнегеү; һорауҙарға дөрөҫ, тулы итеп яуап бирергә өйрәнеү, бирелгән өлгөгә, инструкцияға ярашлы эш итә белеү; эшләгән эште йомғаҡларға, уның буйынса һығымта яһарға өйрәнеү.
Предмет өлкәһендәге үҫеш: ағас ултыртыуҙың кешегә һәм тәбиғәткә булған файҙаһын асыҡлау, дөрөҫ итеп ағас ултыртырға өйрәнеү, үтелгәнде нығытыу.
Номер материала: 490871
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
Элек клиникаларҙа ҡан тапшырған һәр кемгә аҡсалата компенсация түләнһә, быйылдан уның урынына туҡлыҡлы аш-һыу ғына биреләсәк. Медицина йәмәғәтселеге яңылыҡты бик һаҡ, аптырабыраҡ ҡабул итте. Совет осоронда һәм һуңғы йылдарҙа ҡан биргән һәр кемдең хеҙмәтен, фиҙаҡәрлеген баһалап, уны тәмле итеп һыйлауҙан тыш, ял көнө, аҡсалата түләү менән һөйөндөрҙөләр. Мәҫәлән, Мәскәүҙә яңыраҡ ҡына 100 мл ҡан өсөн 650 һум түләйҙәр ине.
Элек клиникаларҙа ҡан тапшырған һәр кемгә аҡсалата компенсация түләнһә, быйылдан уның урынына туҡлыҡлы аш-һыу ғына биреләсәк. Медицина йәмәғәтселеге яңылыҡты бик һаҡ, аптырабыраҡ ҡабул итте. Совет осоронда һәм һуңғы йылдарҙа ҡан биргән һәр кемдең хеҙмәтен, фиҙаҡәрлеген баһалап, уны тәмле итеп һыйлауҙан тыш, ял көнө, аҡсалата түләү менән һөйөндөрҙөләр. Мәҫәлән, Мәскәүҙә яңыраҡ ҡына 100 мл ҡан өсөн 650 һум түләйҙәр ине.
Медицина ихтыяждары өсөн илдә 1000 кешегә 40 донор тура килеүе шарт.
Йөрәкте туҡландырыусы тамырҙарҙан бер минут йүгереүсе ҡан миҡдары йөрәк тарафынан ҡыуҙырылғандың 4-5 процентын тәшкил итә (250 мл). Артериялар 2-8 секунд һайын ҡағып тора.
Ял иткәндә кешенең бөтә ҡаны бауырҙа минутына бер тапҡыр таҙара.
Әгәр ҙә кешенең ҡан тамырҙарының тотош оҙонлоғон иҫәпләһәк, ул 200 мең километр тәшкил итәсәк.
Ҡариҙел яҡтарында һаулыҡ һаҡлау тармағын үҫтереүгә ҙур әһәмиәт бирелә.
— Медицина учреждениеларының матди-техник базаһы йылдан-йыл нығый, — ти райондың баш табибы Рәйес Ғәзизов. "Һаулыҡ" милли проектына ярашлы, һуңғы ике йылда ғына ла дүрт миллион һумлыҡ заманса техника һәм йыһаз алынды.
Төбәк халҡына үҙәк район дауаханаһы, Ҡыҙыл Үреш, Магинск, Әтнәш, Ҡараяр ауылдарының табиплыҡ амбулаториялары, Байҡыбаш дауаханаһы, 56 фельдшер-акушерлыҡ пункты медицина ярҙамы күрһәтә. Поликлиника сменаһына 500-гә ҡәҙәр ауырыуҙы ҡабул итә ала.
Студенттарҙың ҡышҡы сессияһы тамамланып килгән мәл. Үҙебеҙҙең йәшлектәге бындай осорҙар байрам һымаҡ ҡына хәтергә төшә: дәрескә көн дә йөрөргә кәрәкмәй, имтиханды тапшырҙыңмы — әйҙә, рәхәтләнеп ял ит… Хәҙер өҫтәүенә күңел асып алырға сәбәп тә бар: 25 ғинуарҙа Рәсәй студенттарының рәсми байрамы билдәләнә.
Әммә хәтирәләремде борсолоу алмаштыра. Бының сәбәбе — Рәсәйҙең мәғариф тармағында барған үҙгәртеүҙәр. Үткән йыл был йәһәттән байтаҡ яңылыҡтары менән тарихҡа инеп ҡалды.
Сарала ҡатнашыусылар демографияға ҙур йоғонто яһаған тыуым, үлем һәм миграция күрһәткестәрен тикшерҙе. Кәңәшмәлә билдәләнеүенсә, төбәктә халыҡ һаны 2010 йылдан 2012 йылға тиклем 3,4 процентҡа кәмегән. Сабыйҙар һаны ла аҙайған: 2010 йылда бер мең кешегә — 18,1, 2011 йылда — 17,4, 2012 йылда 16,7 сабый тура килгән. Шулай ҙа көньяҡ-көнсығышта тыуым коэффициенты республика буйынса сағыштырғанда юғарыраҡ. Былтыр төбәктә 3 502 кеше вафат булған (2011 йыл менән сағыштырғанда 1,7 процентҡа күберәк).
Мәләүез ҡалаһында өй туйлаған йәштәр үҙҙәрен күктең етенсе ҡатындағылай тойҙо. Шулай булмай һуң! Өр-яңы торлаҡ хужалары булһындар әле! Фатирҙарҙың туғыҙы — етем балаларға, алтауһы торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж булараҡ сиратта торған йәш ғаиләләргә бирелде.
Ҡаланың Көньяҡ урамындағы 3-сө йорт республиканың Социаль торлаҡ төҙөлөшө фонды заказы буйынса ни бары һигеҙ ай эсендә ҡалҡты.
Уларҙың күптәренә яуапты “Башҡортостан” гәзите Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылына арнап ойошторған “тура бәйләнеш” аша алырға мөмкин. Башҡортостан Республикаһының тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Рим улы Һаҙыев һеҙҙең һорауҙарығыҙҙы, үтенестәрегеҙҙе буш ҡалдырмаҫ, сетерекле мәсьәләләр буйынса ла ярҙам итер, тип ышанабыҙ.
– Беҙгә "йондоҙҙар" кәрәкмәй, уларҙан көйәрмәндәр ҙә, беҙ ҙә ялҡып киттек, – тигәйне юлаевсыларҙың генераль менеджеры Олег Гросс быйылғы уйын миҙгеле башланыр алдынан. Ошоно раҫлағандай, команданан Александр Радулов, Виктор Козлов, Петр Счастливый кеүек хоккейсылар китеп барҙы. Ғөмүмән, состав тулыһынса яңырҙы тиергә була. Әммә бындай үҙгәрештәр һөҙөмтә бирҙеме һуң? Әйҙәгеҙ, Континенталь хоккей лигаһының сираттағы миҙгеле тамамланыр алдынан ошо турала фекер йөрөтөп алайыҡ.
Бынан бер нисә йыл элек яңы барлыҡҡа килгән лигала Көнсығыш клубтары хакимлыҡ итте. Бигерәк тә, Ҡазандың "Аҡ барыҫ"ы менән Өфөнөң "Салауат Юлаев"ы һәр ваҡыт тиерлек Гагарин кубогына төп дәғүәселәрҙән һаналды.
Миҙхәт Стәрлетамаҡ районының Түбәнге Уҫылы ауылында донъяға килә. Хәрби хеҙмәттән ҡайтҡас, Салауат исемендәге колхозда бер аҙ эшләп ала ла Стәрлетамаҡ физик культура техникумына уҡырға инә. Унан ситтән тороп Мәскәүҙә Ленин орденлы Үҙәк физик культура институтында белем эстәй.
Һәләтле етәксе, спортсы 1989 йылда республикабыҙҙағы берҙән-бер физик культура техникумының директоры итеп тәғәйенләнә.


text:
Оҙон ғүмер, ҡыҫҡа мәлдәр9-01-2018, 00:05 // Шәхестәр // Баҫып сығарырға
Наил Кәбир улы иртәгә 90 йәшен теүәлләй. Һәр кемдең дә ҡарыуы етмәҫлек оҙон юл был. Юнысов, шөкөрана, хеҙмәтенән әле булһа айырылмай, “Башнефтегеофизика” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Көнбайыш Себер төбәгендәге эшмәкәрлеген көйләгән кәңәшсе вазифаһын башҡарыуын дауам итә. Ифрат абруйлы, ҙур хеҙмәттәр күрһәткән әүәлге етәкселәрҙе, олоғайғас, ғәҙәттә штатта көсөргәнешһеҙ, маҡтаулы, хатта шартлы урында тотоу күренеше бар. Ләкин, күрә йөрөүемсә, был Наил ағайға ҡағылмай. Йылдар йөгө эйелтә төшһә лә, ул имән һымаҡ ныҡлы, йәштәрсә теремек, һүрелмәҫтәй дәртле. Миңә уның өлкәнәйә башлағас та, бик ҙур етәксе булып эшләгән сағында, йәштәр менән кемуҙарҙан йүгерешкәнен күрергә, көйө килгәндә башҡорт, татар, рус йырҙарын күкрәк тултырып йырлағанын ишетергә насип булды. Ғүмер баҡый геофизиктар, геологтар, нефтселәр араһында эшләгәнгәлер, уңайы сыҡҡанда тоҙло-боросло һүҙҙән дә, йотом “зәм-зәмдән дә” тартынып торманы. Был да тормоштоң бер кәүҙәләнеше. Һәр хәлдә, халыҡ телендәге: “Туҡһан, һиңә ни ҡылдым? Ауыҙҙағы һүҙҙе алдың, илтеп ләхеткә һалдың!” — тигән һүҙ Юнысовҡа һис тә яҡын килмәй.
Наил Кәбир улының ғүмер миҙгелдәренә фотолар аша күҙ һалыу ниәтенән өҫтәлемә уның менән бергәләп төрлө йылдарҙа нәшерләгән “Путь к богатствам недр. История “Башнефтегеофизики” в воспоминаниях, хронике и фактах” (2002 йыл), “Где наши следы пролегли. Записки геофизика” (2004), “Башҡортостандың алтын исемдәре” серияһында сығып, “У мира на виду” тип аталған (2013) китаптарҙы, ағайҙың ғаилә архивынан байтаҡ фотоны йыйып һалдым. Юнысов — тәбиғәте менән ифрат итәғәтле, кәрәккән-кәрәкмәгәндә ғәм күҙенә салынып бармаған кеше. Әлеге китаптарға ла уны оҙаҡ өгөтләп, яҙмаларҙың беҙҙән бигерәк йәш-елкенсәк өсөн кәрәклеген иҫбатлай торғас ҡына ризалаштырҙым. Бер мәл ул, йыйылып киткән фотоларҙы, ғөмүмән, сығарып ташларға ҡырсынғас, туҡтатып ҡала алдым. Бына хәҙер шулар, хәтерҙе яңыртҡандай, байтаҡ йылдар таныш, яҡын күргән кешенең тормош сәхифәләрен ҡабаттан күҙ алдына баҫтырғандай.
Мәғлүмдер, Башҡортостандың көньяҡ-көнбайышында Стәрлебаш тип йөрөтөлгән район бар. Стәрле йылғаһының башы ошонда булғанға, төбәкте, күп уйлап тормаҫтан, шулай атағандарҙыр, ләкин эш атамала ла түгел. Стәрлебаш яғының үҙенсәлеге, тарихы, халҡы, биллаһи, республиканың бер генә төбәгенә лә оҡшамаған. Мине Айҙарәле ауылы эргәһендәге тау йөҙөнән супылдап ҡына урғылып ятҡан йөҙҙән ашыу инеш һәр саҡ хайран итә, тәбиғәттең ошолай ҙа йомартлығының серен аңлағы килә.
Йәки икенсе миҫал. Ҡарағош һәм Табылды ауылдары араһында ҡырҡ биш гектарҙан ашыу майҙанға йәйелгән Табылды сейәлеге Башҡортостанда иң ҙурылыр.
Ләкин, иң мөһиме, Стәрлебаш төбәгенең борон-борондан мәғрифәтле булыуында. 1720 йылда “Стәрлебаш мәҙрәсәһе” тип йөрөтөлгән юғары уҡыу йорто асылған. Ул, Ырымбур мосолмандар йыйылышы ҡулы аҫтында, шәхси иғәнәләргә таянып эшләгән. Алты-ун йылға һуҙылған уҡыу — бушлай. Шәкерттәр, дини һабаҡтарҙан тыш, ғәрәп, фарсы, ҡаҙаҡ, төрки, рус телдәрен өйрәнгән, география, грамматика, тарих, арифметика, тәбиғәт фәндәрен үткән. Үҙ китапханаһы, ашханаһы, ҡунаҡ йорто, кибете, баҡсаһы, мунсаһы булған был ҙур уҡыу йортоноң нигеҙләнеүе һәм эшләүе, һис шикһеҙ, Туҡаевтарҙың исеме менән бәйле. Улар — бик ҙур ырыу. Шуларҙың береһе тураһында ғына айырып әйткәндә, Мөхәмәтшакир Туҡаев инҡилапҡа тиклемге 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Дәүләт Думаһына Өфө губернаһынан һайланған. Әйткәндәй, ошо Думала депутат булған, Стәрлебаш мәҙрәсәһендә ҡанат нығытҡан Шәрәфетдин Йәләлетдин улы Мәхмүтов тураһында миңә лә 2016 йылда кескәй генә булһа ла китап сығарырға насип итте.
Әлеге Стәрлебаш мәҙрәсәһенә әйләнеп ҡайтҡанда, уның йылъяҙмаһы Мифтахетдин Аҡмулла, Шәмсетдин Зәки, Ғәли Соҡорой, Мирсәлих Биксурин, Мөхәмәтзакир Рәмиев, Зәйнулла Рәсүлев, Ғабдулла Сәиди, Һибәтулла Сәлихов, Мирсәйет Солтанғәлиев, Төхфәт Йәнәби һәм бик күп аҫыл заттарҙың исеме менән бәйләнгән.
Булһа була бит шулай һәммә йәһәттән уңдырышлы ерҙәр!.. Хәйер, һәр ҡала һәм ауыл, һәр ырыу-зат үҙенә лайыҡлы ир-уҙамандар, ил әсәләрен үҫтерә, ләкин беҙгә күҙ алдында йөрөгән кешеләрҙең рухи юғарылығын күрә, тыуған төйәгебеҙҙең гүзәллеген баһаларға өйрәнергә кәрәк.
Наил Кәбир улы Юнысов менән ваҡыт үткәнен дә, бил һыҙлауын да онотоп, фотоларға бирелгәнбеҙ. Ағай, беҙҙеңсә әйткәндә, “кәртешкәгә” махсус рәүештә төшмәгән. Фотообъектив уны ҡайҙа, ниндәй мәлдә “тотоп” өлгөргән, шуларҙың бер өлөшө алдыбыҙҙа мине ҡыҙыҡтырып, Наил Кәбир улын, һиҙеп ултырам, бер аҙ йөрәкһетеп, өйөлөп ята. Әйткәндәй, күп саҡта тормоштоң төрлө мәлдәрен һүрәтләгән фотоларға иғтибар ҙа итмәйбеҙ, баһаламайбыҙ. Йыйнаҡ бәғзе кешеләр уларҙың һәр ҡайһыһына ғаилә альбомында урын табып, ҡәҙерләп һаҡлай. Икенселәр был ғәҙәткә өҫтәмә мәшәҡәт тип ҡарай, фотолар, үтмәҫ тауар һымаҡ, унда-һанда туҙып йөрөй. Наил ағай ҙа бер мәл йыйылып киткән фотоларҙы, әйткәнемсә, ҡайҙалыр олаҡтырырға уйлай биреп ҡуйғайны ла, минең һүҙҙе йыҡманы. Бына әле “ҡотҡарып ҡалған” рәсемдәрҙе ҡарап, тарихҡа сумғандай ултырабыҙ.
Ысынлап та, тарихты кемдер махсус рәүештә булдыра алмай. Ватан, тыуған төйәк тарихы һәр беребеҙҙең тормошонан, эш-ғәмәлдәренән, холоҡ-фиғеленән һәм хатта йәмһеҙ ҡылыҡтарынан да тора. Тормошта һис ҡасан да яҙмыштар теп-теүәл ҡабатланмай, һәр кем маңлайына яҙылғанды күрә, тәҡдир ҡушҡанды таба.
Шулай, тарихҡа сумып, һәр ҡайһыбыҙ үҙ уйҙарына бирелеп, шымып ултыра торғас, йөрәкте баҫа башлаған тынлыҡты таратыу ниәтенән, үҙемсә шаяртмаҡ булдым.
— Наил ағай, бер аҡыллы кеше шулай тигән: “Бына кешенең ғүмере: егерме йәштә ул — тауис ҡош, утыҙҙа — арыҫлан, ҡырҡта — дөйә, иллелә — йылан, алтмышта — эт, етмештә — маймыл, һикһәндә — һис ни ҙә түгел...” Туҡһан йәш тураһында, ниңәлер, ләм-мим.
Юнысов теге аҡыллы баш менән минең әҙәпһеҙлеккә яуап биреүҙе кәрәк тип һанаманы, ахыры, йәшенең өлкәнлегенә ишара яһауыма илтифат итмәй, “Был әҙәм, кешеләрҙе шулай классификациялағанда, үҙе нисә йәштә булған икән?” тигән һүҙ менән сикләнде.
Мин дә фотоларға әйләнеп ҡайтыуҙы хуп күрҙем. 1955 йылғы һүрәттә оло ғаиләнең бер нисә ағзаһы ғына күренеп ҡала. Ана яулығын мосолман ҡатындарына хас тартып ябынған Мәрзиә Ямалетдин ҡыҙы ултыра. “Әсәйем ғәрәп телен һәйбәт белә торғайны, Ҡөрьәнде иркен уҡыу менән генә сикләнмәй, уның асылын төшөндөрөү һәләтенә эйә ине”, — тип хәтерләй ул замандарҙы Наил ағай. Ысынлап та, ата-әсәһе Мәрзиә апайҙы мәғрифәткә тартылған, дини йолаларҙы теүәл тотҡан, инсафлы, ярҙамсыл итеп тәрбиәләгән. Намаҙ, ураҙа был диндар ҡатын өсөн, әлбиттә, тәбиғи ғәҙәттәр булған. Күмәк балалы әсә ауылдаштарына ярҙам итергә лә өлгөргән.
Фотола Наил ағайҙың атаһы Кәбир Ғиниәт улы алда, уртала ултыра. Донъя мәшәҡәттәренә күмелгән кешенең ошолай яҡындары араһында бер нисә минутҡа ғына тынып ҡалыуы һирәк күренеш булғандыр. Шулай ҙа ул әле лә, ваҡыттың бушҡа үтеүенә ризаһыҙлыҡ белдергәндәй, сытырайған кәйефтә. “Атай ғәжәп егәрле кеше ине. Йоҡонан иртәнге сәғәт алтынан да һуңламай торор булған ул, — Наил ағай атаһы тураһында сиселеберәк һөйләгәндәй. — Колхоз эшенә киткәнгә тиклем малға аҙыҡ таратып та, аҫтын таҙартып та өлгөрә, утын ярып, өйгә индерә. Ҡыҫҡаһы, ауылда мотлаҡ башҡарылырға тейеш эштең береһен дә онотмай”. Ҡыштарын Кәбир Ғиниәт улы сана эшләү менән шөғөлләнгән. Ә ул ауылда һәр хужалыҡта кәрәк. Шулай ҙа Кәбир ағай саналарҙы Ырымбур яҡтарына алып барып һатыр булған. Һәр санаға — бот-бот ярым он йәки иген. Ҡайһы саҡ аҡса менән дә иҫәпләшкәндәр. Һәр хәлдә, оҫтаның булдыҡлылығы ике балалы ғаилә бюджетына етди ярҙам булған.
Иҫке фотоға йәнә әйләнеп ҡайтҡанға тиклем, әүәлгерәк замандарға күҙ ташлайыҡ әле. Наил ағайҙың хәтерендә Ғиниәт олатаһы онотолмаҫлыҡ эҙ ҡалдырған Дәү буй-һынлы, баһадир көскә эйә был ир 82 йәшендә донъя ҡуйған. Ә уның атаһы, батша әрмеһендә егерме биш йыл хеҙмәт итеп, аҙмы-күпме аҡса туплап, ауылға ҡайтҡас бер нисә ат алып ебәргән, йорт-ҡураны яңыртып, кәләш әйттергән. Наил ағайҙың олатаһы Ғиниәт бабай ана шул Абдулла ҡарттың берҙән-бер улы була инде.
1955 йылғы фотола Наил Кәбир улының ҡәрендәше, бөгөн бик олоғайған Фәрзәнә апай ҙа, Наил ағайҙың хәләл ефете Зифа апай ҙа — йәштәр, йөҙҙәрендә йылмайыу балҡый. Уртаға баҫҡан Ноғамир ағай ҙа, фронт юлдарын үтеүенә ҡарамаҫтан, оялсан, ихлас ғәҙәтле булып ҡалған. Ноғамир Әхмәтшиндың улы Илдар менән байтаҡ йылдар танышбыҙ. Унда ла һис ҡасан һытыҡ йөҙ күрмәнем. Әйткәндәй, Илдар Ноғамир улына хәҙер 57 йәш, ул да Тәтер-Арыҫланда тыуып быуын нығытҡан, Свердловск (хәҙер Екатеринбург) тау институтын “Геофизика” белгеслеге буйынса тамамлаған. Ул “Башнефтегеофизика” асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директорының беренсе урынбаҫары — баш инженер булып бик күп йылдар эшләне, хәҙер геология буйынса урынбаҫар, Рәсәй Яғыулыҡ-энергетика министрлығының “Почетлы нефтсе”һе исемен йөрөтә. Әйткәндәй, Наил Кәбир улы ла, “Башнефтегеофизика”ның идарасыһы, генераль директоры итеп тәғәйенләнгәнгә тиклем, баш инженер булып ун бер йыл эшләгән.
Ноғамир ағайҙың уң яғындағы һылыу ханым — Зифа Исмәғил ҡыҙы, Наил ағайҙың тормош иптәше. Уларҙың танышыуы һәм ҡауышыуы — үҙе бер тарих. Дөрөҫөрәге, романтик ҡисса, шуға күрә был юҫыҡта һүҙҙе Юнысовтың үҙенә биреү уңайыраҡ булыр.
“1961 йылда мин, ниһайәт, ғаилә ҡорорға ҡарар иттем. Ни тиһәң дә, 32 йәштәмен. Мин күҙ төшөп йөрөгән сибәрҙәр көтөп тормаған, һәр береһе үҙ бәхетен тапҡан. Бер мәл күптәнге танышым, ул саҡ Мәсәғүттә эшләгән Рәйхана Бакирова шундай хәбәр һалды: “Һиңә кәләш табылды! Бик һылыу ҡыҙ. Урал аръяғынан килгән, Мәсәғүт педагогия училищеһынан һуң Бөрйән районында, Аҫҡар ауылында математиканан уҡыта. Әйҙә, разведкаға барып киләбеҙ”.
Ул саҡ миңә, Көньяҡ Башҡортостан экспедицияһы начальнигы булараҡ, “ГАЗ-69” машинаһы беркетелгәйне. Оҙаҡҡа һуҙмай, дуҫым Рәмил Нурғәлиев һәм Рәйхана менән Бөрйәнгә сыҡтыҡ та киттек. Йәнәһе, Ҡолғонанан ҡырҡ километр самаһына һунарға барабыҙ. Аҫҡарҙы табыу ауыр булманы. Ифрат матур ауыл икән. Кисләтеп кенә мәктәпкә килеп туҡтаныҡ. Уға күрше генә бер өйҙә уҡытыусы өс ҡыҙ йәшәп ята. Шуларҙың береһе, минең буласаҡ кәләш — Зифа Исмәғил ҡыҙы Әхтәмова. Ҡоҙалау ниәтенән йөрөүебеҙҙе шунда уҡ әйтмәнек, әлбиттә. Ҡыҙҙар беҙҙе һәйбәт ҡаршыланы. Бәләкәй генә табын ҡороп алдыҡ. Буласаҡ хәләл ефетем миңә бер ҡарауҙа оҡшаны, ләкин йәш араһы ҙур шул. Әммә ошо уҡ кистә аңлашырға булдым. Әхирәттәре лә беҙҙең арала ниндәйҙер етди эш ҡуйырасағын аңғарҙы шикелле. Иртәгәһенә Зифаға рәсми рәүештә тәҡдим яһаным. Ҡапыл ризалыҡ бирмәһә лә, һүҙемде кире лә ҡаҡманы”.
Шулай, Стәрлебаш районы егете менән Силәбе өлкәһе ҡыҙы бер-береһен алыҫ Бөрйәндә таба. Өйләнешкәс, Юнысовтар Күмертау ҡалаһында йәшәй. Наил Кәбир улы — әйткәнебеҙсә, экспедиция начальнигы, Зифа Исмәғил ҡыҙы — сейсмик партияла хисаплаусы-техник. Ағай Өфөгә, “Башнефтегеофизика” тресының үҙәк аппаратына әйләнеп ҡайтҡас, Зифа апай Башҡорт дәүләт университетының физика-математика факультетына уҡырға инә. Уҡыу йортон тамамлағас, трестың хисаплау бүлегенә программалаусы булып урынлаша. Пенсияға киткәнгә тиклем “Башнефтегеофизика”ла эшләй. Уның вазифаһы — геолог-геоморфолог. Был ябай ғына эш түгел. Геоморфология — ҡоро ерҙең, океан-диңгеҙҙәрҙең рельефы тураһындағы фән. Ул рельефтың тышҡы күренешен, килеп сығыуын, йәшен, үҫеш тарихын, бөгөнгө динамикаһын һәм таралыу закондарын өйрәнә. Геоморфологияның мәғлүмәттәре файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтарын эҙләүҙә, юлдар һәм ҡоролмалар проектлауҙа файҙаланыла. Бына ошондай ҡапылда ғына айышына төшөнмәҫтәй эш менән шөғөлләнгән әле лә һөйкөмлөлөгөн юғалтмаған Зифа апайым.
“Бер ойошмала эшләү ҡамасауламаны, Зифа минең производстволағы эштәремә һис ҡасан да ҡыҫылманы. Тормошобоҙ ифрат тыныс үтте. Ошо йәһәттән апайығыҙға ҙур рәхмәт, сөнки ҡайһы бер ҡатындар етәксе ирҙәренең хеҙмәттәге эштәренә тығыла, шул арҡала коллективта уңайһыҙ хәлдәр килеп сыға”, — тип хәтерләй хәҙер Наил Кәбир улы.
Декабрь, халыҡса әйткәндә, аҡъюлай. Ҡайһы тарафҡа ғына күҙ ташлама, ап-аҡ донъя. Зифа апай менән Наил ағайҙың йортондағы иркен кухняла минең өсөн ят булған ниндәйҙер ҡуйы ҡәһүәне тәмләйбеҙ. Өлкәндәр ғинуарҙа ағай-энене йыйып үткәреләсәк юбилей, февраль баштарында Женеваға, ҡыҙҙары Айгөл менән ейәнсәрҙәре София янына юлға сығасаҡтары тураһында һөйләй. Швейцарияға йылына бер нисә тапҡыр барып ураһалар ҙа, ата-әсә йөрәге барыбер һәр саҡ түҙемһеҙләнәлер инде. Айгөл — апай менән ағайҙың берҙән-бер балаһы, ул тыуғанда Наил Кәбир улына 50 йәш тулған. Хәйер, Айгөл тураһында аҙағыраҡ бер-ике кәлимә айырып әйтермен әле.
Эй, ғүмер тигәнең!.. Тәҡдир уны һәр кемгә лә бер тигеҙ бирмәй. Берәүҙәрҙең ҡанаты ата-әсә йортонан осоп сығыу менән үк янып йә һынып ҡуя. Икенселәр бүтәндәр өлгө алырлыҡ, хатта көнләшерлек яҙмышҡа юлыға. Әлбиттә, тормошоңдоң ни рәүешле булыуы күп осраҡта үҙеңә бәйле.
Алдымдағы фотоһүрәттәрҙе бер хронология ебенә теҙеп, уларҙы Юнысовтың күп төрлө хеҙмәте, кинофильмдарҙа ғына күренә торған мауыҡтырғыс, мажаралы тормошо менән бәйләү мөмкин түгелдер. 1950 йыл. Ул – Мәскәү нефть институты студенты (хәҙер И.М. Губкин исемендәге нефть һәм газ академияһы). Үткер ҡарашлы, сибәр егет. Кейгән формаһы ла үҙенә килешеп тора. “Хәҙер ундай форма юҡ, йәл”, — тип һүҙ ҡата ағай. Республика нефть сәнәғәтен үҫтереүгә тос өлөш индергән геология-минералогия фәндәре докторы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, профессор, Йылайыр районының Үрге Ғәле ауылы егете Сәғди Әхмәҙи улы Солтанов та ошонда уҡыған. Был ҙур ғалим тураһында айырым әйтеүемдең сәбәбе шунда: ул — нефть ятҡылыҡтарын файҙаланыуға әҙерләү барышын күҙәтеү аҫтында тотоу өсөн ядро геофизикаһы алымдарын булдырыу һәм сәнәғәткә индереүҙе ойоштороусыларҙың береһе. Ошо ғалим тураһында дуҫым Миңләхмәт Моталов йыш һөйләй торғайны, Наил ағайҙан да байтаҡ ишеттем.
Күмәкләшеп төшкән фотола кемдәр һүрәтләнгәнен теүәлләй башлаһаҡ, һүҙ оҙаҡҡа китер, әммә бер институтта ғына Башҡортостандан нисәмә егет һәм ҡыҙҙың белем алыуы хәҙер ҙә һоҡландыра. Улар араһында Наил ағай гел генә һөйләй торған Иҙелбай Таһиров, Автор Галявич, Миҙхәт Сәйфуллин, Фәрит Байымбәтовтарҙы күрәм. Башҡортостан нефть һәм газ сәнәғәтен үҫтереүгә тос өлөш индергән шәхестәр улар. Бөгөн күпселегенең йәне йәннәттәлер, ләкин беҙҙең донъяла йәшәгәндә улар ҡайһылай ҙа йәш, матур булған.
Күмәкләп төшкән йәнә бер фотоның ҡыҫҡаса тарихы. Баҡтиһәң, үҫеп килгән геофизиктар нефтселәр, мәҙәниәт, сәнғәт менән дә ихлас дуҫлашып йәшәгән. Киноларға йөрөү генә иҫәпкә инмәй, йәштәрҙе Ҙур театр ҙа ҡыҙыҡһындыра. Наил Кәбир улы бөйөк йырсылар Сергей Яковлевич Лемешевты, Иван Семенович Козловскийҙы тыңлай, Галина Уланова, ул саҡта әле йәш кенә Майя Плисецкаяның бейеүен күрә алыуын яҙмыш мәрхәмәте тип иҫәпләй, “Мәскәү халҡы әлеге бөйөк йырсыларҙы үҙ-ара “бүлешә” алмай хитлана торғайны. Берәүҙәр Лемешевҡа ғашиҡ, икенселәр Козловскийға мөкиббән. Бәхәстәр хатта спектакль ваҡытында ла ҡуба. Ә инде һуғыштан һуңғы ҙур сәнғәт әһелдәренең студенттар менән бик теләп осрашыуына әле булһа ғәжәпкә ҡалам”, — тип хәтерләй Наил ағай.
Фотолар донъяһына сәфәрҙе артабан дауам итер алдынан сәнғәт илендә аҙға ғына туҡталайыҡ әле.
Мәскәүҙәге тормошҡа, ғәҙәттә, яҡташтар берлеге йылылыҡ бирә. Мин уҡыған йылдарҙа ла шулай ине. Юнысовтар заманында Нефть институты студенттары консерватория, химия, юридик институттар студенттары менән ҡатнашып, байрамдарҙы бергәләп үткәргән. Консерватория студенты, ғәжәп сибәр Йәмилә Халиҡованы, Хөсәйен Мәжитовтарҙы оноторлоҡмо һуң? Әйткәндәй, Йәмилә апай беҙ йәш саҡта Башҡортостан радиоһы хорында йыр башлаусы ине әле. “Беҙҙең колхоз ҡыҙҙарының иң матуры — Миләүшә”, — тип сағыу, күтәренке тауыш менән Йәмилә Халиҡова башлап ебәреүгә, хор: “Күҙе ҡара, ҡашы ҡара, көлә-көлә һөйләшә”, — тип гөрләп күтәреп ала.
Студент кисәләрендә Совет Армияһының йыр һәм бейеү ансамбле солисы, оҫта бейеүсе Закир Исмәғилев әүҙем ҡатнашҡан. Ошонда йәштәр менән осрашыуға атаҡлы йырсылар Ғабдрахман Хәбибуллин, Хәбир Ғәлимов, Татарстан композиторы Сара Садиҡова, ул саҡта әле йәш кенә шағир Рәми Ғарипов һәм бүтәндәр килеп йөрөгән.
Шул ваҡытта ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та бер хәл булған икән. Закир Исмәғилев, студенттар менән аралашһа ла, йәш-елкенсәккә тиҫтер түгел, элекке фронтовик. “Кисәләрҙең береһенә Закир Сәйет улы атаһы, Башҡортостандың халыҡ сәсәне Сәйет Исмәғилевтән ҡалған скрипканы алып килгәйне, — тип хәтерләй Наил ағай. — Йәштәр бит инде, ҡаңғырыш, буталыш. Ошо мәлдә кемдер, аңғармаҫтан, скрипкаға баҫып ватып ҡуйҙы. Закир Исмәғилев беҙҙең менән бер үк ваҡытта тиерлек Өфөгә ҡайтты. Ҡоралды йүнәтә алдылармы-юҡмы — унан һорашырға уңайһыҙландым”.
Наил Кәбир улына ҡушылып, шуны ғына үҙемдән өҫтәй алам: Закир Сәйет улы, Өфөгә ҡайтҡас, Башҡортостан халыҡ бейеүҙәре ансамблендә солист һәм педагог-репетитор булып ун йыл эшләне. Миңә ошо легендар кеше менән республика телерадиокомпанияһында танышырға, уның телевидение режиссеры хеҙмәтен күрә йөрөргә насип итте.
Һүҙ оҙаҡҡараҡ китте, шунлыҡтан, фотоларға әйләнеп ҡайтып, Юнысовтың тәржемәи хәленә ҡағылышлы ҡайһы бер мәлдәр тураһында бер-ике һүҙ менән генә булһа ла әйтеп өлгөрәйемсе.
Йәш геофизик, белгес булараҡ, “Башнефтегеофизика” тресында үҙен бик тиҙ күрһәтеп өлгөрә, вазифа баҫҡыстарынан йылдам күтәрелә. 1950 йылдар аҙағында Мәскәү бер төркөм совет геофизиктарын Һиндостанға, дуҫ дәүләткә нефть эҙләүҙә ярҙамлашырға ебәрә. Наил Кәбир улы — ошо илдәге Совет — Һиндостан сейсмик партияһында өлкән инженер-интерпретатор. Ябайыраҡ тел менән әйткәндә, интерпретаторҙың бурысы механик ысул менән алынған һәр төрлө мәғлүмәттәргә геологик ҡараштан сығып баһа биреүҙән ғибәрәт.
Беҙҙең белгестәр һинд хеҙмәттәштәре менән күрше генә йәшәгән. Бергәләшеп ялан шарттарында эшләү Һиндостан геофизиктары өсөн һәйбәт тәжрибә мәктәбе булған, әлбиттә. Ләкин, эшкә ҡағылышлы мәсьәләләр ни ҡәҙәре генә мөһим булмаһын, Наил Юнысовтың хәтерендә илдең шул саҡтағы премьер-министры Джавахарлал Неру, Һиндостанға рәсми визит менән барған СССР-ҙың оборона министры маршал Георгий Жуков менән осрашыу, ә аҙағыраҡ беҙҙең илселектәге Яңы йыл кисәһендә Константин Симонов, Мирзо Турсун-заде, Анатолий Софроновты тап итеү, әкиәти Таж-Махал һарайын күреү онотолмаҫлыҡ тәьҫораттар ҡалдырған.
Һиндостанға юлы төшкән уҡыусыларыбыҙ был ғәжәйеп бинаны хәтерләйҙер. Шулай ҙа, бер-ике кәлимә менән булһа ла, уның тарихын хәтерегеҙҙә яңыртайым әле.
Һарай, әйтерһең дә, ергә ҡағылмай, һауала йөҙгән һымаҡ. Эске яҡтан аҫылташтар менән биҙәлгән, аҡ мәрмәр менән йөҙләнгән. Мавзолей Бөйөк Могол империяһы солтаны Йыһан-Шахтың әмере буйынса төҙөлгән. Уның йәш кенә ҡатыны Мумтаз-Махал бик иртә донъя ҡуйған. Солтан хәләлен ныҡ һағынған һәм ҡатыны иҫтәлегенә ошо мавзолейҙы булдырған. (Һүҙ ыңғайында. Ҡушма Штаттарҙың Атлантик-сити ҡалаһындағы Таж-Махалдың күсермәһен мин дә күрҙем, ул кәйеф-сафа комплексы итеп файҙаланыла). Мавзолей төҙөлгәс, Йыһан-Шах вазифаһын ҡалдырып, эштән ситләшкән, ғүмерен ахырға тиклем мавзолейҙа үткәргән һәм шунда ерләнгән. Хистәрҙе уятырлыҡ бына ошондай тарих.
1970 йыл. Наил Кәбир улы Ҡаһирәлә, Мысыр Ғәрәп Республикаһының милли нефть компанияһы етәкселәре менән. 1969 йылда “Главнефтегеофизика” начальнигы Алексей Иванович Богданов Юнысовҡа Мысырҙа эшләйәсәк эҙләнеү-разведкалау экспедицияһында сейсмик хеҙмәт етәксеһе рәүешендә юлға сығырға тәҡдим итә. Бындай хәлдә ризалашмау мөмкин түгел. Мәсьәлә килешеүҙең матди яғы менән генә сикләнмәй. Ҡатыны Зифа Исмәғил ҡыҙы менән ғәрәп илендә өс йыл нефть эҙләгән осорҙа Юнысов Америка һәм Францияның күршелә эшләгән алдынғы геофизик предприятиеларында хеҙмәтте нисек ойоштороу, техник-технологик йыһазландырыу кимәле менән танышыу мөмкинлеген ала. Үҙ илеңдә генә бикләнеп ятып, бүтәндәрҙең эшен нисек күрәһең? Сит дәүләттәргә сығып эшләүҙең төп мәғәнәһе лә, бәлки, шунда булғандыр?
Мысырҙа оҙайлы ваҡыт эшләү осорон хәтергә алып һөйләшеп ултырғанда, ғөмүмән, сит илдәр белгестәре, эшҡыуарҙары менән осраша йөрөүҙәре тураһында һүҙ сыҡҡанда, Наил ағай беҙҙең Америка, Франция, Канаданан техник-технологик артталыҡты, ошо етешһеҙлектең һаман булһа кәмемәүен үкенеп билдәләй. “Беҙ Америка, Францияла эшләнгән технологик ҡорамалдарҙы һуғыштан һуң уҡ һатып ала башланыҡ. Улар һис һүҙһеҙ шәп. Бынан тыш, әлеге американдар, мәҫәлән, геофизиктарҙың эшен бөтөнләй икенсе төрлө ойоштора. Унда ялан шарттарында эшләгән кеше үҙен, мин бында ваҡытлыса ғына, тип тоймай. Американ, француз геофизигын һәр йәһәттән уңайлыҡтар уратып ала, ул ҡайҙа ла цивилизациялы кеше йәшәргә тейешле тәбиғи мөхиттән айырылмай”.
“Яҙмыш юлдан яҙҙырмай” тигән һүҙ бар. Наил Кәбир улы Юнысов та, донъяның ҡайһы тарафына барып сыҡһа ла, илен, халҡын йөрәгенән сығармаған. Бына ул әле хеҙмәттәштәре ҡоронда. Сәнәғәт менән фәндең синтезы булған геофизиктар, интеллектуаль элита һаналған кешеләр нимә тураһында кәңәш-төңәш итә икән? Икенсе ҡарауға коллегалары менән Сахалинда йөрөй. Гималай тауҙары буйынса халыҡ-ара семинарҙа. Америка Ҡушма Штаттарында хеҙмәттәше Том Расселдең ранчоһында тәжрибә уртаҡлаша. Үҙенә генә тәғәйенләп ебәрелгән самолетта Хьюстондан Далласҡа китеп бара. Йәки Канада, Калгари. Дуҫы Георгий Кузнецов менән Швейцарияла. Будапешт ҡалаһында бөйөк Гете һәйкәле янында. Һәм, әлбиттә, Париж. Бының да үҙ сере бар, сөнки илебеҙҙең геофизика тармағы, техника һәм технология юҡлыҡтан, француздарҙың “Серсель”, “Шамбержэ” фирмалары хеҙмәтләндереүендә булған. Ошо хәл әле булһа дауам итә һәм хәҙерге иҡтисади санкциялар осоронда Ватаныбыҙ геофизика, геология, нефть, газ сығарыу сәнәғәтенә ифрат ауыр йоғонто яһай.
Йә, ярай, зарланыуҙан файҙа юҡ, үҙебеҙгә тырышырға кәрәк. Наил Кәбир улы менән хәләле Зифа Исмәғил ҡыҙы февраль баштарында уҡ, әйткәнемсә, Швейцарияға, ҡыҙҙары Айгөл йәшәгән Женева ҡалаһына юлға сығырға йыйына. Йыйына тип, Юнысовтар был юлға күптән инде саң ҡундырмай. Айгөл, етеш тормошло ғаиләлә тыуып үҫһә лә, иркә бала булманы. Башҡорт дәүләт университетының сит телдәр факультеты, Мәскәү халыҡ-ара мөнәсәбәттәр университеты (МГИМО), АҠШ-тағы Гарвард университетындағы курс һәм, ниһайәт, Францияла финанс мәктәбе. Хәҙер ул Женевала “Лукойл” нефть компанияһының департаментын етәкләй.
Һүҙемде уратып-уратып йөрөтә торғас, Наил Кәбир улына әйләнеп ҡайтып тамамлайым инде. Етештереү сәнәғәтендә эшләһә лә, Юнысов — нәшерләнгән иллегә яҡын ғилми хеҙмәт авторы. Геофизика һәм геология буйынса бихисап халыҡ-ара симпозиумдар, семинарҙар, конференциялар һәм күргәҙмәләр эшендә ҡатнашҡан. 1987 йылдан алып Европа геофизиктар йәмғиәтенең даими ағзаһы, геология-минералогия фәндәре кандидаты. Форсаты булғанда Өфө дәүләт нефть техник университетында дәрестәр алып барҙы.
Ленин, Октябрь революцияһы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары, эҙләү һәм разведкалауҙың геофизик алымдарын үҫтереүҙәге бик ҙур хеҙмәттәре өсөн В.В. Федынский миҙалы менән бүләкләнгән. “РСФСР-ҙың атҡаҙанған геологы”, “Почетлы нефтсе”, “Газ сәнәғәтенең почетлы хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исемдәрҙе йөрөтә. Иң мөһиме — дуҫы Мостай ағайҙың һүҙҙәрен үҙгәртеберәк әйткәндә, еңеүҙәре, уңыштары булған, бүләк алған, хөрмәт татыған, менмәһә лә, һыйпағаны булған алтын ялын шөһрәт атының. Һәм ошоларҙан аҙаҡ та Наил Кәбир улы кеселекле, асыҡ йөҙлө, ифрат ябай кеше булып ҡалған. Ҡайһы берәүҙәрҙән айырмалы рәүештә, ҙур йөрәкле шәхестәрҙе вазифалар, дан-дәрәжәләр боҙмай, бәлки, күтәрә генә икән.
Гәзит уҡыусылар ҡарамағына Юнысов ағайҙың оҙайлы ғүмерендәге иң ҡәҙерле мәлдәрен теркәгән ике-өс фотоны тәҡдим итәм. Уларҙа — бөгөнгө һүҙҙең сәбәпсеһе үҙе, Айгөл, ейәнсәре София һәм Зифа Исмәғил ҡыҙы менән икәүһе.


text:
Хеҙмәт пенсияһы арта
30 января 2013 йыл | Йәмғиәт
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Ҡарарына ярашлы, 1 февралдә бөтә төр хеҙмәт пенсиялары 6,6 процентҡа арта.
Ул һәр пенсионер өсөн үҙенсә, пенсияһының күләменә ҡарап артасаҡ. Ике пенсия алыусыларҙың бер, йәғни хеҙмәт пенсияһы арта. Һөҙөмтәлә 992 мең кеше пенсияһына өҫтәмә аласаҡ, шулай уҡ дәүләт пенсия тәьминәте буйынса алғанынан тыш ҡартлыҡ буйынса хеҙмәт пенсияһы алыу-сы 6 мең хәрби пенсионерға ла аҡса өҫтәләсәк.
Башҡортостанда хеҙмәт пенсияһының уртаса күләме 9450 һум, ҡартлыҡ буйынса хеҙмәт пенсияһы уртаса 9800 һум буласаҡ.
Ул һәр пенсионер өсөн үҙенсә, пенсияһының күләменә ҡарап артасаҡ. Ике пенсия алыусыларҙың бер, йәғни хеҙмәт пенсияһы арта. Һөҙөмтәлә 992 мең кеше пенсияһына өҫтәмә аласаҡ, шулай уҡ дәүләт пенсия тәьминәте буйынса алғанынан тыш ҡартлыҡ буйынса хеҙмәт пенсияһы алыу-сы 6 мең хәрби пенсионерға ла аҡса өҫтәләсәк.
Башҡортостанда хеҙмәт пенсияһының уртаса күләме 9450 һум, ҡартлыҡ буйынса хеҙмәт пенсияһы уртаса 9800 һум буласаҡ.


text:
Слот Фунт: ИК’ң яңы Казино Онлайн, ул беркасан ла йоҡламай – Аласаҡһыҙ 10% Наличных Ҡапма-Ҡаршы Онлайн Ставки На Реаль Аҡса
Слот Фунт Өсөн Комментарий Казино.strictlyslots.ЕС -Һаҡлап Һеҙ Алмыйм!
Бармы һеҙ бездельница өйҙә йәки буш ваҡытта офиста йәки ябай кеүек тоям бьется скука, рәт-рәт был керегеҙ PoundSlots.com һәм играй үҙҙәренең яратҡан уйындар казино. Үтерергә ваҡыт утарға оло-оло аҡсалата бүләкләр, шул уҡ ваҡытта.
Слот уйнарға онлайн юҡҡа уйын автоматтары истолочь ҡулланырға һәм бонусы өсөн тәҡдимдәр алдарының уйын автоматтары – Беҙгә ҡушылығыҙ
Ике Тапҡыр Арттырырға Һеҙҙең Аҡса Һәр Дүшәмбе Тиклем £/$/50 Евро + Захватить 20 Юҡҡа Синов
Барыһы да яраталар уйнарға юҡҡа түгел, ғүмерҙәрен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, һис бер нәмә менән дә. Шулай, ни өсөн түгел полит иҫәбенә алыу PoundSlots.com һәм получай бушҡа аҡса өсөн уйнарға бер нисә уйындары. Был бик яҡшы мөмкинлек ауыҙ кереткәнсе, һеҙ эштәре үҙенең беренсе депозит.
Исследуй уйын окружение ҡыҙыҡһыныусан һәм уйындар казино безлимитный бонус, әлегә һеҙ ышанабыҙ һеҙгә оҡшай фунт Слот. Нисек һеҙ генә улар менән реште, бүләкте алырға өсөн үҙенең беренсе һәм депозит алырға күберәк аҡса өсөн уйнарға мобиль слот бушлай бонус.
Слот фунт киң ассортиментын тәҡдим итәбеҙ слотов телефон һәм өҫтәл уйындары казино
Нисек күҙҙә тота, ул уларҙың исеме, уларҙа йөҙләгән уйын автоматтары төрлө тема. Улар бирә акцент уйын автоматтары һәм тәҡдим итәбеҙ иң яҡшы үс алыу уйын автоматтары менән ҙур джекпот. Уларҙың уйындар эшләнде эшләүселәр программа менән тәьмин итеү, уйындар оло абруй икән ҡәҙерле. Шулай, был тәьмин итә, ҙур уйын тәжрибәһе бөтәһе өсөн. Әгәр һеҙ эҙләсе өсөн башҡа төрлө, күберәк уйын автоматтары, шуның менән бергә һайлағыҙ башҡа уйындар казино һәм бирергә кәрәк, ауыҙ:
- Онлайн Уйын Автоматтары, Прогрессив Джекпот, Уйындар Слот & Күберәк
- Европа Рулетка
- Многопользовательский Бүлекдек
- Онлайн Покер Мобиль
Булдырыуҙы тәьмин казино бонустар һәм даими членский акцияларҙа
Сөйҙәргә бонус булырға тейеш түгел разочарование бында тәҡдим итә Слот фунт. Еңергә оло бонус бер өлөшө булараҡ сәләмләү һүҙе пакеты өсөн яңы клиенттар, шулай уҡ ҡатнашырға ағымдағы акцияларҙа өсөн утарға даими бонустар.
- Онлайн казино эксклюзивный аҡса бонус реаль синов кем дә булһа £/евро/$3 һеҙ регистру яңы ярына теркәү яҙмаһын һәм улар менән
- Һуң исчерпать мобиль казино безлимитный бонус, трихограмма үҙенең беренсе һәм депозит алырға 100% бонус тиклем £/евро/$200 сифатында сәләмләү һүҙе бонус
- Ҡатнашыу ағымдағы акцияларҙа бүләктәр өсөн утарға
- VIP-клубы нөктәһе һәм яҡшы бәйләнеш өсөн даими уйынсылар
Уңай:
- Телефон казино мөмкинлеге бирә тоторға үҙенең сайты һеҙҙең менән кәрәҙле йәки телефон мәрүәт
- Эксклюзивная коллекцияһы уйын автоматтары, ҡыҙыҡлы темалар һәм графика
- Ҡарағыҙ әле, яңы бонусы уйындар казино менән күрешеү бирелә бонус, һеҙ открывайте иҫәбенә улар менән
- Алырға даими линейкаға акцияларҙа оҙайтырға уйындар
- Иң яҡшы слот выигрыш менән ҙур джекпот был кон
- Ғөмүмән алғанда, яҡшы кәйеф тәжрибәһе һөйөүселәр өсөн казино
Кире яҡтары:
- Приветственный бонус, тәҡдим ителгән фунт Слот түгел шул тиклем либералы, шуға ла ҡарамаҫтан, бирә чемпионаттағы бына тигән мөмкинлек пробовать уйындар индереү тиклем депозита
- Артыҡ ҙур һайлап алыу мөмкинлеге уйын һәм башҡа автоматтары уйындар казино бар һайлап алыу аҙрак
Фунт Слот Тикшереү Дауам Итә Һуң Таблицалар Түбәнерәк Продукт
Слот Өсөн Бонус Депозит | Slotjar Онлайн Казино һәм телефон £200 бушлай!
Слот өсөн бонус депозит был Slotjar тиклем 200 евро...Уҡырға Күҙәтеү
Үрге Сайтында Слот - Телефон һәм онлайн-уйындар казино
TopSlotSite’ң күптән түгел тапшыра мобиль бонус казино. Буйынса...Уҡырға Күҙәтеү
Ҡаты Слот Бонус Казино | Сайтҡа Ярашлы £500 Депозит !
Бөйөк британия мобиль ҡәтғи казино – Тере Онлайн...Уҡырға Күҙәтеү
Coinfalls Үрге Слот Казино Уйын Бонустар
Бушлай ала £бер бонус уйын автоматтары казино 505 Coinfalls Топ...Уҡырға Күҙәтеү
Pocketwin Мобиль Казино Һәм Слот Безлимитный Бонус Алырға £Бушҡа 5
Уйнарға Захватывающий Мобиль Слот Безлимитный Бонус & Аласаҡһыҙ $ 5...Уҡырға Күҙәтеү
Иң Яҡшы Мобиль Тәҡдим Слот Казино Текә Уйнай.
Прикольный Уйын Казино – Иң Һалҡын Слот Бонустар Һеҙ Сайттың...Уҡырға Күҙәтеү
Слот Казино Онлайн Уйындарында Уңыштар Һәм Мобиль Телефон
£200 Аҡсалата Бонусын – Иҫ киткес уйын өҫтөнлөк...Уҡырға Күҙәтеү
mFortune | Яңы Мобиль казино бушлай бонус яуап биреү!
mFortune береһе булып тора уникаль мобиль бөйөк британия казино! Буйынса...Уҡырға Күҙәтеү
Адрес Казино | £5 бушлай бонус өсөн түләгән ваҡытта телефон һәм £м+ Джек!
Ҡушылығыҙ Почта Казино: ИК’s яңы Мобиль Слот онлайн, &...Уҡырға Күҙәтеү
Слот уйындар аҡса еләк слот
Емеш-еләк һәм аҡсалар уйыны уйнай. слот арҡаһынан слот өсөн, еңеү өсөн...Уҡырға Күҙәтеү
Телефон-Вегас | Яңы Бонусы Уйындар Казино | £200 бонус + 10 Юҡҡа Синов, Уйнарға Тарихында Неон!
Телефон Вегас – Үҙ Забавный Тәжрибәһе Менән Бында Башлана – Яһарға...Уҡырға Күҙәтеү
Уйын Иртәгә | Иң Яҡшы Слот Онлайн Түләүҙәр & £200 Бонус!
Уйнарға иҫ киткес уйын сара онлайн һәм уйын аҡса эшләргә оло аҡсалар...Уҡырға Күҙәтеү
Фантастик исемлеге онлайн Слот Android һәм iPad Юҡҡа ҡушымталар уйнарға казино & Еңергә Теләсә Ҡайһы Ваҡытта
Фунт slots оло тәҡдим итә коллекцияһын слотов, улар атаһыҙ матбуғат хеҙмәтендә заказ бирергә мөмкин теләсә ҡайһы ваҡытта һеҙ телһеҙме. Иҫ киткес темаларға мөрәжәғәт барыһына ла категорияларына уйынсылар булып торған страстным уйынсылары слот. Был сочетании менән куркем акцияларҙа һәм тәҡдимдәр булып торған өсөн, захватов, Слот фунта үрге реаль аҡса казино, ул тиклем йәшәй үҙ вәғәҙәләренә.
Слот фунт өгөт-нәсихәт биреү кәңәш ителә өсөн уйын автоматтары менән иҫ киткес график, түләү гарантированно. Получай тәм-том һәм аҡса эшләргә, әлегә һеҙ уға!
Слот Фунт Өсөн Комментарий Казино.strictlyslots.ЕС -Һаҡлап Һеҙ Алмыйм!


text:
Наши новости
Опрос
Как Вы оцениваете работу филармонии?
2018 - Год Семьи
2018 год объявлен в Башкортостане Годом семьи
Абонементы
Всероссийский старт продажи абонементов
ЭЛЕКТРОННЫЕ БИЛЕТЫ
Продажа билетов онлайн
Получить всю информацию о наличии и стоимости билетов теперь легко: не выходя из дома, с мобильных устройств, подключенных к сети Интернет.
Наш репертуар
Апрель 2018
Май-Июнь 2018
Пресса ⇒ Филармония көтә сағыу тамашалары менән
Филармония көтә сағыу тамашалары менән
Автор: "Киске Өфө" гәзите
Дата: 30.09.2014
Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы яңы миҙгелдә үҙ тамашасыһын ниндәй саралар менән ҡыуандырасаҡ?
Фәүзи САФИН, Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры: Филармония 76-сы ижад миҙгелен "Дирижерҙар парады"ның гала-концерты менән аса. БР-ҙың Халыҡ ҡоралдары милли оркестры, республикабыҙҙың һәләтле дирижерҙары Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалаларынан саҡырылған ҡунаҡтар менән бер сәхнәлә сығыш яһаясаҡ. Орган залындағы концерт миҙгелен Мәскәү филармонияһы солисы, кларнетист Артур Нәзиуллин хәйриә концерты менән асасаҡ. Был ике тамаша Мәҙәниәт йылына бағышлана.
Һәр ваҡыттағыса, филармонияла миҙгел дауамында төрлө концерттар үтәсәк. "Далан", "Ҡарауанһарай" фольклор-эстрада төркөмдәре, оҫта ҡумыҙсы Миңлеғәфүр Зәйнетдинов, йырсылар Марсель Ҡотоев, Фәдис Ғәниев, Радик Вәлмөхәмәтов, Әлфиә Юлсурина, Сәйҙә Ильясова, Миңзифа Исҡужиналарҙың концерттары тамашасыларҙың күңеленә хуш килер, тип ышанабыҙ.
Республикала хор сәнғәтен пропагандалаусы берҙән-бер ижади коллектив булараҡ, БР-ҙың академик хор капеллаһы быйыл 45-се юбилей миҙгелен ҡаршылай. Үткән быуаттың 70-се йылдарында барлыҡҡа килгән был коллективтың концерттарында билдәле композиторҙар эшкәртеүендәге халыҡ йырҙары, классик һәм заман музыкаһы яңғырай. Хор миҙгеле "Төрлө төҫтәрҙәге тормош" тип аталған тамаша менән асыласаҡ.
"Ҡыҙыҡ менән Мәҙәк" эстрада театры барлыҡҡа килеүгә лә 25 йыл тула. Төркөмдөң юбилей тамашалары сиктәрендә Ғәлиә Тимербулатова, Хәмит Тләмов, Зөлфиә Әхмәтова, Фаяз Йәнтуриндарҙың сатира һәм юморҙан торған бенефистары көтөлә. Быйылғы ижад миҙгеле фестивалдәргә лә бай. Йола буйынса, яҙ һайын джаз музыкаһын яратыусылар "Алһыу пантера"ға йыйылһа, Халыҡ ҡоралдары милли оркестрҙарының сағыу сығыштарын "Урал ораны" Халыҡ-ара фестивалендә күрергә мөмкин буласаҡ. Орган музыкаһына өҫтөнлөк биреүселәр Халыҡ-ара орган музыкаһы фестивалендә төрлө тарафтарҙан йыйылған оҫталарҙың сығыштарын тыңлай ала. Миҙгел М. Кәримдең әҫәре буйынса "Ташлама утты, Прометей" рок-операһы премьераһы менән ябыласаҡ. Филармония өсөн әлегә ят, әммә бик үҙенсәлекле булған был тамаша киләһе йылда иғлан ителәсәк Әҙәбиәт йылына арнала.


text:
15 мартта Роспотребнадзор асыҡ ишектәр көнө үткәрә
Роспотребнадзорҙың республика буйынса идаралығы белгестәре Башҡортостанда асыҡ ишектәр көнө үткәрә. Ведомство хеҙмәткәрҙәренең халыҡ менән осрашыуы бөтә донъяла Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау көнө билдәләнгәндә, 15 мартта, үтәсәк, һәм ул Рәсәйҙә «Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау тураһында»ғы закон ҡабул ителеүенә 20 тулыуға арналасаҡ, тип хәбәр итә Идаралыҡ сайты.
Көн дауамында белгестәр сауҙа, көнкүреш хеҙмәттәре, туризм, финанс һәм торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр, элемтә, пассажирҙар һәм йөк ташыу хеҙмәттәре өлкәһендә ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау тураһындағы закондар үтәлешенә бәйле һорауҙарға яуап бирәсәк. Консультациялар Өфөләге Роспотребнадзор Идаралығында, шулай уҡ ведомствоның барлыҡ территориаль бүлексәләрендә үтәсәк.


text:
Төбәктә Бөтә донъя татарҙары конгресының V съезында ҡатнашыу өсөн делегация составы билдәләнде
Бөтә донъя татарҙары конгресының V съезында Башҡортостан Республикаһы исеменән 75 делегат һәм ойоштороу комитеты менән махсус саҡырылған 15-кә яҡын ҡунаҡ сығыш яһаясаҡ, улар араһында артистар, рәссамдар һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре бар. Сара 6-9 декабрҙә Ҡазанда үтә.
«Башҡортостан татарҙары» йәмәғәт ойошмаһы Советы рәйесе Рәмил Бигнов һүҙҙәренсә, Башҡортостан делегацияһы составына йәмәғәт берләшмәләре етәкселәре, әүҙем йәмәғәт эшмәкәрҙәре, ғалимдар, артистар, татар теле уҡытыусылары, фән һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре ингән.
– Башҡортостан Республикаһы вәкилдәре конгрестың төп пленар ултырышында, шулай уҡ түңәрәк өҫтәлдәрҙә сығыш яһаясаҡ, — тип хәбәр итте Рәмил Бигнов. – Бөтә донъя татарҙары конгресының съезы һәр биш йыл һайын үткәрелә. Йола буйынса, унда Рәсәйҙә һәм донъяла татарҙар берләшмәһенең роле һәм урыны мәсьәләләре ҡуҙғатыла, илдәге милли үҫеш стратегияһы тикшерелә, — тип һөйләне Рәмил Бигнов.


text:
Өфөнөң икенсел торлаҡ баҙарында квадрат метрына тәҡдим ителгән уртаса хаҡ - 46,35 мең һум
Уҙған аҙнала Өфөнөң икенсел торлаҡ баҙарында хаҡтар 0,2 процентҡа күтәрелде. Бөгөн квадрат метрына тәҡдим ителгән уртаса хаҡ 46,35 мең һум тәшкил итә. Ике һәм күп бүлмәлеләр сегментында хаҡтар — 0,3 процентҡа, бер һәм өс бүлмәле фатирҙар сегментында 0,2 процентҡа артты.
«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре аналитигы Айгөл Степанова мәғлүмәтенә ярашлы, әлеге ваҡытта иң арзан бер бүлмәле фатир ҡалала 1100 мең һумға тәҡдим ителә. Ул Макаров урамындағы йортта урынлашҡан, майҙаны — 33 квадрат метр. Иң ҡыйбат фатир 20 миллион һумға һатыла. Достоевский урамындағы биш бүлмәле фатирҙың дөйөм майҙаны — 202,4 квадрат метр. Иң арзан бүлмә Губкин урамынан 550 мең һумға тәҡдим ителә, майҙаны – 11 квадрат метр. Бүлмә өсөн иң юғары хаҡ – 1200 мең һум: Рәсәй урамы, 26,1 квадрат метр.
Һатыуға ҡуйылған иң ҡыйбат коттедж 16300 мең һумға тәҡдим ителә. Ул Уптыла урынлашҡан, майҙаны - 423 квадрат метр.


text:
Башҡортостан эҙәрмәндәре – халыҡ-ара күргәҙмәлә яҡшылар рәтендә
Мәскәүҙә үткәрелгән «Мемориал-2011» халыҡ-ара күргәҙмәһендә Башҡортостан Республикаһы Эҙәрмәндәр отрядтары төбәк йәмәғәт фонды «Хәбәрһеҙ юғалған ватанды һаҡлаусыларҙы эҙләүҙең инновацион технологиялары» экспозицияһы менән 105 ҡатнашыусы араһында ике беренсе урын яуланы һәм дипломдар, миҙалдар алды. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына БР эҙәрмәндәр отрядының төбәк йәмәғәт фонды советы рәйесе Илдар Бикбаев хәбәр итте.
Башҡортостан эҙәрмәндәре «Иң яҡшы тематик экспозиция өсөн» номинацияһында һәм видеоматериалдар конкурсында беренсе булды.
Илдар Бикбаев әйтеүенсә, беҙҙең эҙәрмәндәребеҙҙең асыштары менән Рәсәйҙең 40 төбәк вәкилдәре, шулай уҡ Молдова, Германия, Чехия, Словакия, Австрия, Бөйөк Британия делегациялары ла ҡыҙыҡһынды.
Мәскәүҙең «Манеж» күргәҙмә залында үткәрелгән «Мемориал-2011» күргәҙмәһен 15 мең кеше ҡараны. Сара Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев ҡушыуы буйынса 1941 – 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы башланыуға 70 йыл тулыу айҡанлы үткәрелде. Күргәҙмә Рәсәй Федерацияһының Сит ил эштәре, Мәҙәниәт, Төбәк үҫеше министрлыҡтары һәм Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Рәсәй дәүләт хәрби тарихи-мәҙәни үҙәк ҡатнашлығында Рәсәй Федерацияһының Оборона министрлығы һәм «Фән-ХХI» хәүефһеҙлек проблемаларын ғилми яҡтан тикшереүгә булышлыҡ итеү фонды тарафынан ойошторолдо.
Күргәҙмәлә Рәсәйҙең 21 субъекты, 12 Европа һәм Азия иле, Рәсәйҙең 18 музейы, 41 ойошмаһы, 9 эҙәрмәндәр ойошмалары һәм эҙәрмәндәр отрядтары ҡатнашты.


text:
Иртәнге «Сәләм» телеканалы Башҡортостан райондары буйлап сәйәхәт итә башлай
Башҡортостан юлдаш телевидениеһының иртәнге «Сәләм» телеканалы республика райондары буйлап сәйәхәт итә башлай.
24 августан башлап иртәнге тура эфирҙа алып барыусылар Фаягөл Дәүләтйәрова һәм Дмитрий Каретко яҡташтарын республиканың төрлө төбәктәренән сәләмләйәсәк.
Ижади төркөм 24 августа – Ғафури районында, 28 августа — Әлшәй районында, 29 августа – Миәкә районында, 30 августа – Шаран районында һәм 31 августа Ҡалтасы районында эшләйәсәк.
БЮТ тамашасылары ауыл халҡы тормошоноң һуңғы яңылыҡтарын беләсәк, ҡыҙыҡлы кешеләр менән танышасаҡ.
Акция сиктәрендә республика халҡы Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһы тарихына үҙ өлөшөн индерә аласаҡ. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, әлеге ваҡытта «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы нигеҙендә Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһы музейы булдырыла.
Акция тураһында тулыраҡ мәғлүмәт менән компанияның www.tv-rb.ru сайтында танышырға була.


text:
Дәүләт Думаһы депутаты Зөһрә Рәхмәтуллина Өфөлә граждандарҙы ҡабул итте
Башҡортостандан Дәүләт Думаһы депутаты, Мәҙәниәт буйынса комитет рәйесе урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина «Берҙәм Рәсәй» партияһы рәйесе Дмитрий Медведевтың Өфөләге йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандар менән осрашты. Депутатҡа эшкә урынлашыу, белем биреү учреждениеларына ремонт эшләүгә булышлыҡ итеү, балаларҙы мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларына урынлаштырыу, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренең социаль проблемаларын хәл итеүҙә ярҙам итеү мәсьәләләре менән мөрәжәғәт иттеләр. Депутат һәр кешене иғтибар менән тыңлап, тейешле консультация бирҙе. Һәр мәсьәлә контролгә алынды, тейешле учреждениеларға рәсми запростар ебәреләсәк.
Балалар баҡсаларында урындар етмәү мәсьәләһенә килгәндә, депутат фекеренсә, бөгөн республиканың барлыҡ ҡала һәм райондарында был мәсьәлә буйынса аныҡ саралар күрелә: яңы мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары төҙөлә, иҫкеләре реконструкциялана, шәхси һәм ғаилә балалар баҡсалары булдырыла. Быйыл «Балалар баҡсалары — балаларға» федераль партия проекты старт алды, тип хәбәр итте депутат. Уның сиктәрендә, төбәктәргә мәктәпкәсә белем биреү мәсьәләләрен хәл итеүгә һәм бөтә ил буйлап балалар баҡсаларын төҙөүгә 59 миллиард һумдан ашыу аҡса бүленгән. Башҡортостанға 1 миллиард 700 миллион һумдан ашыу сумма йүнәлтелгән. Был, әлбиттә, республика халҡы өсөн көнүҙәк булған мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә ҙур ярҙам буласаҡ.


text:
БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советын Камил Йыһаншин етәкләнеФото: Олег Яровиков
БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советын Камил Йыһаншин етәкләне
БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советын Камил Йыһаншин етәкләнеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2014 йыл, 5 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығының конференциялар залында Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советының беренсе ултырышы уҙа.
Йәмәғәт советы йәмәғәт контроленең даими эшләүсе кәңәшмә-консультация органы булып тора, уның ҡарарҙары кәңәш итеүсе сифатҡа эйә. Положениеға ярашлы Йәмәғәт советы өс йыл дауамында эшләйәсәк. Уның составына БР йәмәғәт ойошмаларының һәм киң мәғлүмәт сараларының 10 вәкиле инде, шул иҫәптән БР Журналистар союзы рәйесе Артур Дәүләтбәков, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының баш мөхәррире Шамил Вәлиев, «Башҡортостан» нәшриәт йортоноң баш мөхәррире Эльза Хорева.
Беренсе ултырышта совет ағзалары рәйес һайланы – ул билдәле яҙыусы һәм БР Йәмәғәт палатаһы ағзаһы Камил Йыһаншин булды. Уның урынбаҫары итеп «Башҡортостан» телерадиокомпанияһының директор урынбаҫары Фәнүр Йәғәфәров һайланды, йәмәғәт секретары – «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының мәғлүмәти программалар хеҙмәте мөхәррире Анастасия Панина.
Беренсе ултырышта «2015-2020 йылдарға Башҡортостан Республикаһында киң мәғлүмәт сараларын һәм китап сығарыуҙы үҫтереү» дәүләт программаһы проекты ҡаралды. Әлеге ваҡытта программа проекты БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы менән әҙерләнгән һәм ризалыҡ алыуҙы үтә.
— Башҡортостанда киң мәғлүмәт сараларының бик ҙур даирәһе барлыҡҡа килде. Күп кенә күрһәткестәр буйынса Рәсәй Федерацияһында беренсе урынды биләйбеҙ, мәҫәлән, халыҡты матбуғат киң мәғлүмәт саралары менән тәьмин итеү һаны буйынса. Дәүләт ярҙамына ҡарата төрлө фекерҙәр бар. Ҡайһы берҙәр, баҙар барыһын да көйгә һаласаҡ, тип иҫәпләй. Беҙҙең дәүләт программаһының принцибы буйынса ул хәҙер республика территорияһында сыҡҡан һәм таратылған бөтә киң мәғлүмәт сараларына ярҙам итергә тейеш, — тип хәбәр итте БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов.
Ултырышта шулай уҡ алдағы Әҙәбиәт йылына арналған тәҡдимдәр тикшерелә.


text:
Башҡортостандағы 14 ауыл мәктәбе Рәсәйҙең иң яҡшы 200 мәктәбе исемлегенә инде Фото: Олег Яровиков
Башҡортостандағы 14 ауыл мәктәбе Рәсәйҙең иң яҡшы 200 мәктәбе исемлегенә инде
Башҡортостандағы 14 ауыл мәктәбе Рәсәйҙең иң яҡшы 200 мәктәбе исемлегенә инде Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостандағы 14 ауыл мәктәбе Рәсәйҙең иң яҡшы ауыл мәктәптәре исемлегенә инде. Рейтинг Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы булышлығында «Рәсәй бөгөн» халыҡ-ара мәғлүмәт агентлығы һәм «Уҡытыусылар гәзите» мәғлүмәти ярҙамы менән Мәскәүҙәге өҙлөкһөҙ математик белем биреү үҙәге тарафынан төҙөлгән.
Исемлеккә Борайҙың 2-се гимназияһы һәм 1-се урта белем биреү мәктәбе, Баҡалы ауылындағы 1-се һәм 2-се урта белем биреү мәктәптәре, Шишмә районындағы Шишмә гимназияһы һәм Алкин-2 ауылындағы урта белем биреү мәктәбе ингән.
Иң яҡшылар исемлегендә — Булгаков (Өфө районы) һәм Талбазы (Ауырғазы районы) ауылдарындағы лицейҙар. Улар араһында Асҡындағы 2-се урта белем биреү мәктәбе, Иҫке Собханғол, Раевка, Иглин ауылдарындағы белем биреү учреждениелары бар.
Үрге Йәркәйҙәге һәм Равкалағы ике гимназия ла иң яҡшылар иҫәбендә.
Илдең иң яҡшы белем биреү ойошмаларының исемлеге 2013 йылдан төҙөлә. 2014 йылға тиклем рейтинг төҙөгәндә Берҙәм дәүләт имтиханы һөҙөмтәләре файҙаланылды. Быйылдан башлап мәғариф ойошмаһының сифатлы белем биреүгә индергән өлөшө Төп дәүләт имтиханы һөҙөмтәләре буйынса баһалана. Олимпиада һөҙөмтәләре буйынса күрһәткес элеккесә ҡалды.


text:
21-07-2014, 11:03 / Яңылыҡтар
Металлургтар хѳрмәткә лайыҡ
Ҡала Мәҙәниәт һарайында Белорет металлургия комбинатын үҫтереүгә индергән шәхси ѳлѳшѳ һәм уңыштары ѳсѳн “БМК” йәмғиәте эшселәрен тәбрикләү тантанаһы үтте. - Быйыл Металлургтар кѳнѳн бил-дәләү, Белоретта ҡорос сым-канат етештерә башлауға 100 йыл тулыуы айҡанлы, тағы ла сағыуыраҡ тѳҫ алды. Бѳгѳн дә илдә иң алдынғы предприятиеларҙың береһе булып ҡалыуыбыҙ менән ғорурланабыҙ. Ун йыл элек “Мечел” компанияһы менән берләшеү беҙҙә яңы ҡорамалдар һатып алыу, технологиялар индереү мѳмкинлеге тыуҙырҙы. Предприятие тауар етештереүҙе ике тапҡырға арттырҙы. Беҙҙең тауарҙы яҡшы беләләр һәм юғары баһалайҙар,...


text:
Заман технологиялары ярҙамға килә28-02-2013, 04:40 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға
Сараның Башҡортостанда үтеүе юҡҡа түгел: бөгөн республикала инновацияға һәм өр-яңы сауҙа технологияларына ҙур иғтибар бүленә. Шулай уҡ тиҙҙән донъя кимәлендәге саммиттар ҙа үтәсәк. Форум — ошо сараларға әҙерлектең башы тиһәк, һис тә хата булмаҫ, моғайын. Унда электрон сауҙа өлкәһендә Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең тәжрибәһе ентекле өйрәнелә, һығымталар яһала. Бөгөн был төр хеҙмәткә дәүләт власы органдары ла, ҙур компаниялар ҙа – бөтәһе лә ихтыяж кисерә. Тимәк, һис шикһеҙ ошо мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшерлек дөйөм майҙансыҡ та булырға тейеш.
Әлеге мәлдә Европа союзы, Азия-Тымыҡ океан төбәге илдәренең бер-береһе менән иҡтисади мөнәсәбәттәре әүҙемләшә. Илдәр араһында сауҙа әйләнеше лә йылдан-йыл арта, ә элекке саралар уны үҙ ваҡытында тәьмин итеп өлгөрмәй. Шуға күрә был өлкәлә мөмкинлектәрҙе киңәйтеү юлдарын табыу бурысы бигерәк тә көнүҙәк, йәғни илдәр араһындағы иҡтисади һәм сауҙа бәйләнештәрен өр-яңы кимәлдә үҙгәртеп ҡороу бурысы тора. Бындай ҡатмарлы мәсьәләне хәл итеүгә заманса электрон коммерция һәм сауҙа инструменттарын ҡулланмайынса, үҙ-ара хеҙмәттәшлек итмәйенсә өлгәшеп булмаясаҡ, әлбиттә.
Сарала йәмғеһе 300 кеше – Евразия иҡтисад комиссияһы, Беларусь, Ҡаҙағстан, Ҡытай Халыҡ Республикаһы вәкилдәре, Рәсәйҙең министрлыҡ һәм ведомство, электрон сауҙа майҙансыҡтары етәкселәре, баҙар белгестәре ҡатнашты. Ҡунаҡтарҙы сәләмләп, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов сығыш яһаны, ул был йәһәттән төбәктә башҡарылған эштәр менән таныштырҙы.
– Мәғлүмәт технологияларын үҙләштереү, идара итеү системаларын яңыртыу буйынса тәжрибәбеҙ, фәнни эштәребеҙ менән уртаҡлашырға беҙ бөгөндән әҙер. Был өлкәгә бик күп белгес йәлеп ителгән. Ғөмүмән, замандан һис тә ҡалышмайбыҙ тип әйтер инем. Мәҫәлән, "Асыҡ республика" мәғлүмәт платформаһын ғәмәлгә ашырыу һөҙөмтәһендә, республика етәкселегенең, Хөкүмәттең эшмәкәрлеге халыҡҡа аңлайышлыраҡ буласаҡ, шулай уҡ йәмәғәтселектең фекере лә тиҙерәк ишетеләсәк. Тағы бер ҙур проект – "Электрон хөкүмәт". Уны тормошҡа ашырыу дәүләт хеҙмәттәренең һөҙөмтәлелеген һәм сифатын бермә-бер арттырыр тип өмөтләнәбеҙ. Февраль айынан "Электрон ҡабул итеү бүлмәһе" порталы эш башланы, уның аша халыҡ министрлыҡ һәм ведомстволарға туранан-тура мөрәжәғәт итә ала, – тине Рөстәм Зәки улы.
Рәсәйҙең Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты урынбаҫары Александр Рыбаков әйтеүенсә, форум бизнестың һәм сарала ҡатнашҡан бөтөн илдәрҙең дәүләт структураларының фекер алышыу, киләсәккә үҫеш йүнәлештәрен билдәләү майҙансығына әйләнә ала.


text:
Рәсәй Тәфтиш комитеты «Башнефть» акцияларын һатҡанда ришүәт алғаны өсөн иҡтисади үҫеш министры Алексей Улюкаевҡа ҡарата эш ҡуҙғатты Фото: Олег Яровиков
Рәсәй Тәфтиш комитеты «Башнефть» акцияларын һатҡанда ришүәт алғаны өсөн иҡтисади үҫеш министры Алексей Улюкаевҡа ҡарата эш ҡуҙғатты
Рәсәй Тәфтиш комитеты «Башнефть» акцияларын һатҡанда ришүәт алғаны өсөн иҡтисади үҫеш министры Алексей Улюкаевҡа ҡарата эш ҡуҙғатты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Рәсәй Тәфтиш комитеты «Башнефть» акцияларын һатҡанда ришүәт алғаны өсөн Иҡтисади үҫеш министрлығы башлығы Алексей Улюкаевҡа ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатты. Был хаҡта, Тәфтиш комитетының матбуғат хеҙмәтенә һылтанып, РИА Новости хәбәр итә.
Ведомство мәғлүмәттәре буйынса, енәйәт эше Иҡтисади үҫеш министрлығы ыңғай баһа биргән өсөн 2016 йылдың 14 ноябрендә министрҙың ике миллион доллар ришүәт алыуы менән бәйле. Был «Роснефть» нефть компанияһына «Башнефть» компанияһы акцияларының 50 процентын һатып алыу буйынса килешеүҙе тормошҡа ашырырға мөмкинлек биргән.
Ведомство башлығы тотолған, уға ҡарата тейешле оператив тикшереү эштәре алып барыла.
Баҫма хәбәр итеүенсә, Рәсәй Президентының матбуғат секретары Дмитрий Песков был — бик етди ғәйепләү, һәм ул көслө дәлилдәр талап итә, тип белдерҙе. «Һәр осраҡта ла барыһын да суд хәл итә ала», — тине Дмитрий Песков.


text:
Фото:
Ергән ауылында локаль конфликттарҙа һәләк булған яугирҙар иҫтәлегенә обелиск асылды
Фото:
Ергән ауылында локаль конфликттарҙа һәләк булған яҡташ яугирҙар иҫтәлегенә обелиск асыу тантанаһы үтте. Яңы обелиск Ватанды һаҡлаусылар мемориалын тулыландырҙы, тип хәбәр итте БР «Хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Тимерйән Рәжәпов.
Тантана алдынан ауылда автоуҙыш ойошторолдо.
Һәләк булған яҡташ яугирҙар иҫтәлегенә һәйкәл ауыл активистары – хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзы Фәнил Ғәйнуллин һәм яугир-афғансылар менән төҙөлгән. Бағыусылар ҙа ҙур ярҙам күрһәткән.
Тантаналы саралар Мәҙәниәт йортонда дауам итте. Ергән ауылы халҡын был ваҡиға менән райондың хәрби комиссариаты ағзалары, БР «Хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Тимерйән Рәжәпов ҡотланы. Ул совет ғәскәрҙәрен Афғанстандан сығарыр алдынан булып үткән ваҡиғаларҙы иҫкә төшөрҙө. Унда Башҡортостандан 9,5 мең һалдат һәм офицер хеҙмәт иткән. Уларҙың 347-һе – һәләк булған, алтыһы – хәбәрһеҙ юғалған, күптәре ҡаты йәрәхәтләнгән, контузия алған.
Хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусыларға республиканың хәйриә фондтарынан бүләктәр тапшырылды.


text:
Рөстәм Хәмитов һәм Михаил Бабич Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған тантаналы йыйылышта ҡатнаштыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов һәм Михаил Бабич Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған тантаналы йыйылышта ҡатнашты
Рөстәм Хәмитов һәм Михаил Бабич Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған тантаналы йыйылышта ҡатнаштыФото: Андрей Старостин
Өфөлә Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған тантаналы йыйылыш үтте, унда Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич һәм Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашты.
— Рәсәй өсөн Ватанды һаҡлаусылар көнө айырыуса әһәмиәтле байрам булып тора, сөнки Ватанды һаҡлауға ҡағылышы булмаған бер генә ғаилә лә юҡ, — тип билдәләне Михаил Бабич. – Тәү сиратта, был Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, хәрби хеҙмәткәрҙәр, уларҙың ғаилә ағзалары, оборона-сәнәғәт комплексы хеҙмәткәрҙәре. Һңғы йылдарҙа дәүләтебеҙ Ҡораллы Көстәргә йәнә йөҙө менән боролдо. Хәрби хеҙмәткәрҙең социаль статусын күтәреү өсөн күп эштәр башҡарыла. Рәсәйҙең барлыҡ граждандарын етеп килгән байрам менән ҡотлайым.
Ҡотлау һүҙҙәре менән шулай уҡ республика Президенты сығыш яһаны:
— Ысын күңелдән һеҙҙе етеп килгән Ватанды һаҡлаусылар көнө менән ҡотлайм, — тине Рөстәм Хәмитов. – Был, әлбиттә, халыҡ байрамы, Ватанына тоғро булған барлыҡ илһөйәрҙәр, төрлө өлкәләрҙә ил мәнфәғәттәрен яҡлаған хеҙмәткәрҙәр, белгестәр һәм барлыҡ рәсәйлеләр байрамы. Бала саҡтан беҙҙе Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының батырлығы алдында баш эйеп, уларға хөрмәт менән ҡарарға өйрәтеп үҫтерҙеләр. Шуныһы ҡыуаныслы: беҙҙең яугирҙәрҙе ҡайҙа ла маҡтап телгә алалар. Һалдаттарыбыҙҙы һәр хәрби округ ҡыуанып ҡаршы ала. Әлеге мәлдә республиканан 15 мең һалдат Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә хәрби бурысын үтәй. Башҡортостандың хәрби комиссариаты Үҙәк хәрби округта һәр яҡлап алдынғы һанала. Ватан һағында торған оло быуын вәкилдәре, йәш быуын, беҙ һеҙҙең менән ғорурланабыҙ. Барығыҙҙы ла был матур байрам менән ҡотлайым!
Тантаналы йыйылыш барышында Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының юғары наградалары тапшырылды. Кисә һуңында матур концерт ойошторолдо.


text:
34 адмиралы менән ысын мәғәнәһендә ғорурлана. Улар араһында яҡташыбыҙ, Ҡара диңгеҙ флоты командующийының тәрбиәүи эш буйынса урынбаҫары Александр Пенкин да бар. Күптән түгел ул Өфөлә булып китте.
Уның ваҡиғаларға бай, көсөргәнешле тормошон тулыһынса һүрәтләй алмағанға күрә, Рәсәйҙең Ҡара диңгеҙ флоты контр-адмиралы үткән данлы юлдың төп дәүерҙәрен генә сағылдырырға булдыҡ. Әңгәмәбеҙ ошо хаҡта.
Бер саҡ район үҙәге Иҫәнғолға концерт менән барҙыҡ. Сығыш яһағандан һуң, бик мөләйем, ыҫпай кейенгән ағай эргәгә килеп, итәғәтле итеп башҡортсалап мине цирк училищеһына йәки Фәйзи Ғәскәровтың бейеү ансамбленә ҡоҙаланы, райондан юллама алырға тәҡдим итте. Уйлап ҡараһаң, был һөйләшеү ҡәҙимге генә һөйләшеү ҙә түгел, ул саҡтағы минең уйымса, шундай ҙур вазифалы комсомол етәксеһе, барса халыҡ тик русса аралашырға ынтылғанда, башҡортса һөйләшә бит әле! 16 ғына йәшлек ҡыҙҙы үҙенең итәғәтлелеге менән таң ҡалдырған ағай Шаһивилдан Иҙрисов ине.


text:
- Подробности
- Просмотров: 253
МОЛЧАНОВ Анатолий Александрович (15.8.1938, Ташкент), геофизик. Техник ф. д‑ры (1974), проф. (1981). БАССР‑ҙың атҡ. фән һәм техника хеҙм‑ре (1979), почётлы геолог (1988), почётлы эколог (2013). СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1987). Новосибирск электротехник элемтә ин‑тын тамамлағандан һуң (1960) 1988 й. тиклем Бөтә Союз геол. разведка скважиналарын геофизик өйрәнеү ғилми‑тикшеренеү һәм проект-конструкторлыҡ ин‑тында (Октябрьский ҡ.) эшләй: инженер‑радиотехник, өлкән инженер, өлкән геофизик, баш геофизик, партия нач., лаб. мөдире, 1970 й. алып дир., бер үк ваҡытта 1984 й. башлап “Союзпромгеофизика” ғилми‑производство берекмәһенең (Калинин ҡ.) ген. дир. урынбаҫары. 1988 й. алып Бөтә Союз мәғдән геофизикаһы ин‑ты дир., 1992 й. — “Горный” Милли минерал‑сеймал ун‑тында: 2004 й. тиклем геофизика каф. мөдире (икеһе лә — С.‑Петербург). Фәнни‑производство эшмәкәрлеге нефть, мәғдән һәм күмер геофизикаһы б‑са тикшеренеүҙәргә бәйле. М. етәкс. быраулау процесында скважиналарҙы геофизик тикшереү өсөн ысулдар һәм аппаратура эшләнә: кабелдә ҡатламдарҙы һынап ҡарау аппараттары, үтә тәрән, горизонталь, ауыш йүнәлешле скважиналарҙы быраулау һәм файҙаланыу, уларҙың техник торошон контролдә тотоу, ятҡылыҡтарҙы үҙләштереү, скважиналар араһына сейсмоакустик томография үткәреү, ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу өсөн ҡорамалдар. 300‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 90 уйлап табыу авторы. СССР‑ҙың Дәүләт пр. лауреаты (1980).
Х е ҙ м.: Скважинные автономные измерительные системы с магнитной регистрацией. М., 1979 (авторҙ.); Геофизические исследования горизонтальных нефтегазовых скважин. СПб., 2001 (авторҙ.); Бескабельные измерительные системы для исследований нефтегазовых скважин (теория и практика). М., 2004 (авторҙ.).
К.В.Антонов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов