text:
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Германияның Форса институты социологик тикшереүҙәр үткәргән. Уға ярашлы, илдәге һулдар ҙа, уңдар ҙа федераль канцлер Ангела Меркельға ҡарғанда Рәсәй президенты Владимир Путинға нығыраҡ ышана. Был турала Ди Зейт яҙып сыҡты.
Америка Сүриәнең төнъяғында Төркиәнең хәрби операцияһы туҡталыуға ыңғай ҡараш белдерҙе. Әммә Төркиә төбәктә хәрби операцияны туҡтатырға йыйынмай. Курд һуғышсыларын Анкара террорсылар тип атай һәм Ислам дәүләтенә ҡаршы көрәш лозунгыһы менән курд отрядтарына ҡаршы һуғышыуҙы дауам итә.
Рәсәй Бөтә Донъя допингҡа ҡаршы агентлыҡты үҙгәртеп ҡороуҙа әүҙем ҡатнашасаҡ. 17 ил Копенгагенда үткән йыйында был ойошмала етди үҙгәрештәр кәрәк тип белдергәйне. ВАДА вәкилдәре иһә, үҙ сиратында, тәҡдимдәр таҙа спортсыларҙың мәнфәғәттәрен яҡшыраҡ яҡларға, допингҡа ҡаршы ҡарараҙарға ышаныс уятырға мөмкинлек бирәсәк тигән.
Халыҡ-ара космос станцияһы Ер өҫтөнән 257 саҡырым бейеклектә осҡанда Тымыҡ һәм Атлантик океандар өҫтөндә барлыҡҡа килгән өс ураган видеоһын төшөрөп алған. «Лестер» дауылы сәғәтенә 200 саҡырым тиҙлек менән, уның артынса уҡ «Мэдлин» да Тымыҡ океан аша Көнбайышҡа йүнәлә. Ике дауыл да Гавай утрауҙарына ҙур ҡурҡыныс менән янай.
Хәбәрҙәр
INAYA этнопаркы
Республикала яңы асылған INAYA этнопаркы тирмәгә килеп, ата-бабалар көнкүрешен ғәмәлдә танырға саҡыра. Проект авторҙары тарихи белемде камиллаштырыуҙы кеше торлағы эволюцияһынан башларға тәҡдим итә. Салауат халҡы быйыл ҡыш ял көндәрен Ағиҙел буйында үткәрә ала. Бында INAYA этнопаркы - ысын башҡорт...
Юл хаҡын банк картаһы аша түләп була
Автобустарҙа юл хаҡын хәҙер банк картаһы аша түләп була. Бындай ысул әлегә өс төрлө йүнәлешле автобуста булдырылған. Әйткәндәй, быйыл маршруттарҙа терминал аша түләү ысулы киңәйтеләсәк. Карта аша түләү ысулына халыҡтың ҡарашы ниндәй? Водителдәр өсөн уңайлымы? Элек халыҡ автобустарҙа юл хаҡын кеҫә...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Көнсығыш-Ҡытай диңгеҙендә һәләкәткә осраған иран танкерынан яғыулыҡ ағып сыҡҡан. Майлы таптың майҙаны 100 квадрат километрға барып етә. Ҡытай экологтары, был ағыулы матдәнең тирә-яҡ мөхиткә зыян килтереүе ихтимал, ти. Һыу судноһы 115 метр тәрәнлекетә ята. Махсус роботтар ярҙамында матдә ағып...
Моратына ирешкән
Благовещен районында йәшәүсе Раиса Яппарова балта менән юлдағы боҙҙо онтап, ҡом һибеүе менән бөтә илгә танылғайны. Был ваҡиғаның дауамы ла бар. Яңы йылда яңы уңыштар. Раиса Яппарова юлда тайғаҡ булмаһын өсөн балта менән боҙҙо онтай һәм ҡом һибә. Ә барыһы ла ҡурҡыныс авариянан һуң башлана. Ғинуар...
Сафланыр мәл
Православ христиандар иң изге дини байрамдарын билдәләй. Дини ышаныуҙар буйынса был көндө барлыҡ йылға, шишмә, күлдәрҙәге һыу изге тип һанала. Башҡортостанда йәшәгән православ христиандар ҙа иордань — уйылған мәкеләргә сумып үҙҙәрен сафландырҙы, сиркәүҙәрҙә Иисус Христос хөрмәтенә йырҙар йырланы....
Ғаилә, әсәлек, балалыҡты яҡлау өлкәһендәге закондарҙы камиллаштырыу
Ғаилә, әсәлек, балалыҡты яҡлау өлкәһендәге закондарҙы камиллаштырыу – депутаттарҙың эшсе төркөмө ултырышында ошо хаҡта фекер алышыуҙарҙа ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау министрлыҡтары, прокуратура, тәфтиш комитеты һәм полиция вәкилдәре ҡатнашты. 2017 йылдың майында...
Тарихты үҙгәртеп булмай
Бөйөк Ватан һуғышының иң аяныслы Сталинград яуы тамамланыуға 2 февралдә 75 йыл тула. Өфөлә был датаға арналған саралар башланды. Бөгөн Башҡортостандың мәғарифты үҫтереү институтында ветерандар, тарихсылар, уҡытыусылар ҡатнашлығнда түңәрәк өҫтәл уҙҙы. Иң яҡшы костюмын кейеп, бихисап орден-миҙалдарын...
Бөгөн шулай уҡ Ленинград ҡулсаһы өҙөлөүгә лә 75 йыл
1943 йылдың 18 ғинуарында Ҡыҙыл Армияның Ленниград һәм Волхов фронттары ғәскәрҙәре Шлиссельбург янында осраша һәм шуның менән Ленинград блокадаһы өҙөлә. Барлыҡҡа килгән 11 саҡрым киңлегендәге коридор аша ҡала оло ер менән тоташа. Уның аша аслыҡ-яланғаслыҡттан интеккән халыҡҡа аҙыҡ-түлек менән...
Өфө мәктәптәрендә уҡыусылар именлеге нисек хәстәрләнә?
Пермдәге фажиғәнән һуң Мәғариф министрлығы мәктәптәрҙә хәүефһеҙлек сараларын көсәйтеү тураһында күрһәтмә бирҙе. Өфө дөйөм белем биреү йорттарында уҡыусылар именлеге нисек хәстәрләнә. Беҙҙең хәбәрселәр үҙ-аллы тикшереү үткәрҙе. Йөҙөнсө һанлы уҡыу йорто хәүефһеҙлек тәьмин итеү буйынса иң еңел...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Румынияның премьер-министры вазифаһына ҡатын-ҡыҙ тәғәйенләнгән. 54 йәшлек Виорика Дэнчилэ был илдең хөкүмәтен етәкләгән тәүге ҡатын. Уның кандидатураһын идара итеүсе социал-демакраттар һәм либералдар коалицияһы тәҡдим иткән. Яңы кабинет булдырыу һәм уның программаһын әҙерләүгә Дэнчилэға 10 көн...
Нидерландта ҙур фестиваль
Үткән аҙнала Нидерландта ҙур фестиваль үтте. Ул Короллекте Наполеон ғәскәренән азат итеүҙең 205 йыллығына бәйләп уҙғарылды. Ике быуат элек булған ваҡиғаларҙа, европа халҡына “төньяҡ амурҙары” булараҡ билдәле, башҡорт яугирҙәренең өлөшө ҙур. Нидерланд халҡы рәхмәт йөҙөнән беҙҙең милләт...
Марийҙарса яңы йыл
Селлә башланыу менән, марий халҡында мәжүси байрам – Шорыкйол байрамы башлана. Тәржемәлә ул һарыҡ тояғы тигәнде аңлата. Ул марийҙарҙа иҫке йылды оҙатып, яңыһын башлай. Краснокама районы мариҙары Шорыкйол байрамын халыҡ йырҙары һәм бейеүҙәре менән башлай. Төрлө кейемдәргә кейенгән халыҡ иҫке йылды...
Хәрбиҙәр ярыша
Ошо көндәрҙә Өфөлә инженер ғәскәрҙәренең бишенсе спартакиадаһы үтә. Унда бар Рәсәйҙән өс йөҙгә яҡын спортсы йыйылды. Һалдаттар, курсанттар, училища офицерҙары үҙ-ара көс һынаша. Өфөгә бөтә Рәсәйҙән 20 команда йыйылған. Хәрбиҙәр үҙ таҫыллыҡтарын гер күтәреү, саңғыла шыуыу буйынса һанай. Әйткәндәй...
Ҡаты ауырып, һәләк булған. Әммә ысынында иҫән
Өфөлә йәшәүсе волонтер Екатерина Новоселова мутлашыусылар ҡулына эләгә. Бәйләнештә сайтында төркөм булдырып ярҙамға мохтаж булған һәм күп балалы ғаиләләргә көнкүреш кәрәк-яраҡтарын йыйырға ярҙам итеүсе волонтерға Светлана Панова исемле ҡатын ҡаты ауырып китеүен һәм дауаханаға барыр өсөн аҡса һорап...
Ғафури районында янғында ике кеше һәләк булған
Фажиғә Красноусольский ауылында теркәлә. Ағас йорт янып китеп, унда йәшәүсе 68 йәшлек ҡатын һәм уның улы һәләк була. Ә 62 йәшлек ир дауаханаға оҙатыла. Янғын сығыу сәбәптәре әле асыҡлана.
Һаҡ булығыҙ! Боҙлауыҡ!
Төбәктең ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты республикала боҙлауыҡ булыуы хаҡында иҫкәртә. Был алдағы ике көндә бер аҙ йылытып, һауа температураһының нольдән 5 градус түбән булыуы менән бәйле. Ә төндәрен, ғәҙәттәгесә, һалҡын. Аяҙытҡанда 20 градусҡа тиклем һыуытып, бер аҙ ҡар...
Яңы аттар - яңы еңеүҙәр
Башҡортостандың заманса бишалыш буйынса мәктәбе үҙенең техник базаһын нығыта. Буласаҡ Олимпия уйындары чемпиондары өөсөн республика ҡаҙнаһынан бүленгән аҡсаларға яңы аттар алынды. Бағдад ҡушаматлы айғыр өсөн әлегә был яңы һарай. Йылҡы малы үҙен тыныс тотһа ла, уны ярыштарға өйрәтеүсе жокей,...
Иҫке өйҙә лә матур йәшәргә мөмкин
Быны Өфөләге күп ҡатлы йорттарҙың береһендә йәшәүселәр һүҙҙә түгел, эштә иҫбатлаған. Бөхтә һәм таҙа подъезд, матур интерьер, видеокүҙәтеү, консьерж. Был элиталы торлаҡ түгел, ә ябай йорт хаҡында һүҙ. Ишектән инеү менән ихлас йылмайып консьерж ҡаршылай, ә тир-яҡтағы бөхтәлекте күреп был ябай подъезд...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Бөгөн Рим папаһының Латин Америкаһы буйлап турнеһы башланды. Кисә үк ул Сантьягоға килгән. Чили президенты МишЕль БачелЕт уны самолеттан ҡаршы алған. Ә ҡала урамдарына пантификты сәләмләргә меңәрләгән кеше сыҡҡан. Йылы ҡабул итеүҙәрен әҡарамаҫтан, уныү бында килеүе урындағы халыҡ араһында...
Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай президиумы республика парламентының сираттағы 55-се ултырышы көн тәртибен билдәләне
25 ғинуарҙа депутаттар 30-ҙан ашыу закон проекттарын тикшерергә ниәтләй. Физик шәхестәрҙең һалым түләү тәртибе, административ хоҡуҡ боҙоуҙар, дәүләт һәм муниципаль хеҙмәт тураһында һәм башҡа закондарға үҙгәрештәр индереү күҙ уңында тотола. Урындағы үҙидаралыҡ, граждандар йәмғиәте һәм киң мәғлүмәт...
Бөгөн Республика хөкүмәтендә хеҙмәт алдынғыларының бер төркөмөнә дәүләт наградалары тапшырылды
Башҡортостан башлығы Указына ярашлы, республика предприятиеларында эшләүселәргә атҡаҙанған энергетик, элемтәсе, архитектор, уҡытыусы, һатыусы һәм табип исемдәре бирелде. Шулай уҡ, Башҡортостан башлығының рәхмәт хаттарына лайыҡ булыусылар тәбрикләнде.
Дуҫлыҡ күпере
Башҡортостан һәм Удмурт республикалары сигендә Кама йылғаһы аша асылған яңы күпер, яңы мөмкинлектәр бирә. Концессия нигеҙендә төҙөлгән стратегик объект, илдә һуңғы йылдарҙағы иң ҙур проектарҙың береһе. Ғиләж Хәкимов хәҙер Ҡазандан Башҡортостанға күпкә тиҙерәк килеп етә. Быға тиклем юлсылар ...
Командировканан ҡайтыуына өйө юҡ булған
Өфөлә йәшәүсе кешеләрҙең ике ҡатлы йортон билдәһеҙ кешеләр һүтеп ташлаған. Ҡала хакимиәте һәм яҡында ғына төҙөлөш алып барған компания етәкселеге иһә торлаҡты емереүгә ҡыҫылышыбыҙ юҡ тип белдерә. Хәҙер был урында төҙөлөш бара. Ә күпмелер ваҡыт элек ике ҡатлы йорт торған. Фәрҙәт Шәйнуров...
Бөгөн Рәсәйҙә тәфтиш комитеты ойошторолған көн
Был туралағы федераль закон 2011 йылдың 15 ғинуарында ғәмәлгә инде. Уға ярашлы элек прокуратура составындағы хеҙмәт үҙ-аллы структураға әйләнеп Рәсәй Президентына туранан-тура буйһона башланы. Тәфтиш комитеты эшмәкәрлеген енәйәттәрҙе иҫкәртеү һәм асыҡлау менән шөғөлләнгән башҡа хеҙмәттәр менән...
Һалҡын һыу яратыусылар
Сәләмәт тәндә-сәләмәт рух. Өфөлә “морждар” Яҡутов паркындағы күлдә һыу инде. Һауа температураһының утыҙ градус һалҡын булыуы ла уларға ҡамасауламай, ә киреһенсә дәрт кенә өҫтәй. Йәшенән ҡартынаса йыйылған “морждар” өсөн ҡышҡыһын боҙло һыуҙа йөҙөү яратҡан спорт төрөнә әйләнгән. Һауа...
Тыныс тормошта ла батырлыҡ эшләп була
Яңы йыл алдынан Алкино хәрби гарнизонында хеҙмәт итеүсе егет һыуға батып барыусыны үлем тырнағынан ҡотҡарып алып ҡала. Бәләгә тарыусының хәле яҡшы. Шәмбе көндө йортона ҡайтып барған Владимир Семальченконы яр ситендәге тар ғына һуҡмаҡтан китеп барған шәүлә йәлеп итә. Күп тә үтмәй, йәш кешенең һыуға...
“Йыл кешеһе 2017”
Беҙҙе уратып алған ысынбарлыҡҡа битараф ҡалмаған кешеләр халыҡтың бары 15 процентын тәшкил итә, әммә тормош уларҙың хеҙмәтенә туранан-тура бәйләнгән. Бөгөн республика башлығы “Йыл кешеһе 2017” бәйгеһендә еңеүселәр менән осрашыуҙа шулай тип белдерҙе. “Республика Башкортостан" газетаһы бишенсе йыл...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Төркиәлә самолет диңгеҙ ярына тәгәрәп төшкән. Анкара – Трабзон рейсын үтәгән һауа судноһы ергә ултырған ваҡытта юлдан төшөп киткән. Ҡара диңгеҙгә етергә уға бер-ниә метр ғына ҡалған. Борттағы 162 кешенең береһе лә ауыр йәрәхәттәр алмаған. Һиндостанда донъялағы тәүге робот-полиция...
Иҫкесә Яңы йылға сатлама һалҡындар
Иҫкесә Яңы йыл көнөндә Башҡортостанда 34 градусҡа тиклем һыуыта. За кадром. Аҙна башында уҡ, синоптитар республикаға яҡынлашҡан һалҡындар тураһында иҫкәрткәйне. Бөгөн төндә айырым райондарҙа термометр бағанаһы -27 градусҡа тиклем төштө. Ә иртәгә, Иҫкесә Яңы йыл көндө тағы ла нығыраҡ...
Килешле лә, хаҡы ла тешләшмәй
Байрам яҡынлашҡан һайын, гүзәл заттарҙы “нимә кейергә” тигән һорау нығыраҡ борсой. Килешле лә булһын, хаҡы ла тешләшмәһен, күңелгә лә оҡшаһын. Бигерәк тә, оҙон итәкле күлдәктәр һорау менән ҡуллана. Был йәһәттән һеҙгә “Резеда Сөләймән” кибете ярҙамға килә. Шулай уҡ, бында байрамға бүләктәр ҙә...
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


c: text/html

text:
Салауат ҡалаһы халҡы «Изгелек һәм мәрхәмәтлек юлынан» хәйриә марафоны фондына 720 мең һумдан ашыу аҡса һалды
Башҡортостан Республикаһында Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылына һәм Әсә көнөнә арналған «Изгелек һәм мәрхәмәтлек юлынан» хәйриә марафоны Салауат ҡалаһында киң ижтимағи сағылыш тапты. Уны ойоштороусылар булып «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһы һәм ҡала округы Советы менән берлектә Салауат ҡалаһы хакимиәте сығыш яһаны.
Марафонға 16 ноябрҙә старт бирелде, тип хәбәр иттеләр Салауат хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән. Ҡала хакимиәте башлығы Фәрит Ғилманов киң мәғлүмәт саралары аша Салауат халҡына балаларға ярҙам итеү кеүек изге эштә ҡатнашыу үтенесе менән мөрәжәғәт итте. Балалар китапханаһы, Халыҡты социаль яҡлау идаралығы, мәғариф бүлеге, опека бүлеге хеҙмәткәрҙәре төрлө ярҙамға мохтаж булған балалар исемлеген төҙөгән.
Һәм халыҡ был хәйриә марафонын дәррәү күтәреп алды. Банктағы иҫәпкә предприятие һәм ойошмаларҙан средстволар килә башланы. Ә 22 ноябрҙә «Нефтехимик» мәҙәниәт һарайында махсус «копилка» урынлаштырылды, ҡала халҡы мохтаж балаларға ярҙам итеү кеүек изге эшкә үҙ өлөштәрен индерергә теләп, оҙон сиратта баҫып торҙо. Мәҙәниәт һарайы фойеһында мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр эшләгән изделиелар күргәҙмә-йәрминкәһе ойошторолдо. Сара концерт номерҙары менән биҙәлде.
12 сәғәттән алып 18-гә тиклем Мәҙәниәт һарайына килгән ата-әсәләр, йәштәр, пенсионерҙар ярҙамы менән 727146 һум аҡса йыйылды. Ә марафондың банктағы иҫәбенә предприятие һәм ойошмаларҙан ҡабул ителгән аҡса хаҡында мәғлүмәт һуңыраҡ билдәле була. Сөнки теләгән һәр кем алдағы аҙна дауамында иҫәпкә аҡса һала ала әле.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Страховка пенсияһының уртаса күләме арттырылғандан һуң 13 423 һумға етте
Ғинуар айында страховка пенсияһының уртаса күләме арттырылғандан һуң 13 423 һумға етте, тип хәбәр иттеләр Пенсия фондының Башҡортостан буйынса бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтенән.
2018 йылдың ғинуар айы өсөн пенсияларҙы финанслауға йүнәлтелгән аҡсаның дөйөм суммаһы 16,3 миллиард һум буласаҡ.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, 1 ғинуарҙан страховка пенсияһы, шул иҫәптән эшләмәгән пенсионерҙарҙың билдәләнгән түләүе 3,7 процентҡа индексацияланды.
Индексациялауҙан һуң билдәләнгән түләүҙең күләме айына 4 982,9 һум тәшкил итә, пенсия балының хаҡы – 81,49 һум (2017 йылда – 78,58 һум).
Республика пенсионерҙары 3 ғинуарҙан арттырылған пенсия ала башланы. 12 ғинуарҙан, килешеүҙәрҙә билдәләнгән срокта, пенсиялар һәм социаль түләүҙәр халыҡтың иҫәбенә кредит ойошмалары аша күсерелә, тип өҫтәнеләр Пенсия фондының Башҡортостан буйынса бүлексәһендә.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2017 йылда Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостанда йәшәүселәрҙе пенсия менән тәьмин итеүгә сығымдары 195,4 миллиард һум тәшкил итте.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Альбина Әхтәмова икенсе вице-мисс исемен яуланы!
Альбина Әхтәмова икенсе вице-мисс исемен яуланы!
"Мисс Рәсәй - 2017" матурлыҡ конкурсында Башҡортостан данын яҡлаған Альбина Әхтәмова икенсе вице-мисс исемен яуланы!
Альбина Красноусолда тыуып үҫкән, ӨДАТУ магистратураһында уҡый. Еңеүсене ҡотлайбыҙ!
Альбина Красноусолда тыуып үҫкән, ӨДАТУ магистратураһында уҡый. Еңеүсене ҡотлайбыҙ!
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
«Керәшен һыуыҡтары» фестиваленең беренсе көнөнә йомғаҡ яһалды
«Керәшен һыуыҡтары-2010» асыҡ эстрада йыр һәм бейеү фестиваль-конкурсының тәүге көнө йомғаҡтары билдәле булды. Йәш йырсылар, музыканттар һәм бейеүселәрҙең ижади ярышы был көндәрҙә Бөрө ҡалаһында бара.
Традиция буйынса беренсе конкурс көнөндә сәхнә йырсыларға бирелде. Бөрө районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге начальнигы Анатолий Трапезников хәбәр итеүенсә, был номинацияла бөтәһе 70 кеше сығыш яһаны.
Улар араһынан иң яҡшыһы тип Бөрөнән Роман Әйетов танылды. Жюри «Керәшен һыуыҡтары-2010» фестивале Гран-прийын тап уға бирергә ҡарар итте.
Беренсе дәрәжә лауреаты исеменә тағы бер үҫмер – Шишмә ҡасабаһынан Юнир Ниғмәтуллин лайыҡ булды. Икенсе урынды – Өфөнән Карина Низамова, өсөнсөнө Нефтекаманан Наилә Ергәнова яуланы.
Фестиваль дипломдары менән DJ Ally (Туймазы), Марина Дорн (Бөрө) һәм Александра Виткаускас (Стәрлетамаҡ) билдәләнде.
Тағы 12 башҡарыусы махсус приздар менән бүләкләнде.
Бөгөн, 22 ғинуарҙа, хореографик коллективтар һәм музыкаль төркөмдәр конкурста еңеү өсөн көрәшә. «Керәшен һыуыҡтары» фестивале 23 ғинуарҙа ҙур гала-концерт менән тамамланасаҡ.


text:
Башҡорт дөүлөт медуниверситеты студенттары Бөтә Рәсәй олимпиадаһында беренсе урын яуланы
Башҡорт дәүдәт медицина университеты командаһы нормаль физиология буйынса Бөтә Рәсәй олимпиадаһында беренсе урын яуланы. Форум беренсе тапҡыр И.М.Сеченов исемендәге Мәскәү дәүләт медицина университеты базаһында үтте һәм Рәсәй Медицина фәндәре академияһы академигы Константин Судаков иҫтәлегенә арналды. Олимпиадала Рәсәйҙең бөтә төбәктәренән 24 команда ҡатнашты.
БДМУ командаһы исеменән педиатрия факультетының 3-сө курс студенттары Валерий Сахаров, Елена Каширина, Мария Киселева, Айгөл Кәрәҙбаева сығыш яһаны.
Олимпиаданың бөтә этаптарында балдар суммаһы буйынса БДМУ командаһы беренсе урын яуланы һәм алтын баҡа менән бүләкләнде.
— Бындай олимпиадалар үткәреү төрлө төбәктәрҙән студенттарға белем менән алмашыу мөмкинлеге биреп кенә ҡалмай, шулай уҡ юғары уҡыу йорттары араһында аралашыуҙы юлға һалыуға булышлыҡ итә, — тип билдәләне БДМУ ректоры, республика парламенты депутаты Валентин Павлов.


text:
Яйыҡ гәзите » Материалы за 16.03.2016
Һөнәренә тоғролар16.03.2016
Торлаҡ-коммуналь хужалығы хеҙмәтсәндәре өсөн йылдың һәр миҙгеле тынғыһыҙ. Күп фатирлы йорттарҙы, социаль учреждениеларҙы өҙөклөкһөҙ йылылыҡ, һыу менән тәьмин итеү, һауа торошона ҡарамайынса урамдарыбыҙҙы таҙалыҡта тотоу өсөн ал-ял белмәй тырышырға тура килә үҙҙәренә. Зәңгәр экрандан ҡышҡы селләлә илдең төрлө мөйөштәрендә ҡала-ултыраҡтарҙа халыҡ йәшәгән йорттарҙың йылыһыҙ, һыуһыҙ ҡалыуҙарын йыш күрһәтәләр. Хәйер, был йәһәттән зарланырға урын юҡ. Йылдың-йылы ҡышты имен үткәрәбеҙ. Барлыҡ торлаҡ-эксплуатация идаралыҡтары ла эштәренә яуаплы ҡарай, һөнәри байрамдарын яҡшы ҡаҙаныштар менән ҡаршылай.
Тормошо - һүнмәҫ усаҡ16.03.2016
Ураҙ мәктәбендә 38 йыл ғүмерен мәғариф системаһына бәйләгән ябай ауыл уҡытыусыһы, «Яйыҡ» гәзите ойошторған Х. Юлдыбаева исемендәге премия лауреаты Фәриҙә Ситдиҡованың «Тормошом - һүнмәҫ усаҡ» тип аталған китабының исем туйы үтте. Автор фәһемле, тулы ҡанлы тормошта йәшәгән ауылдаштары, райондаштары тураһындағы мәҡәләләрен, һүрәтләмәләрен, хикәйә-шиғырҙарын китабына туплаған. Ураҙ ауылының Афған ветерандары хаҡындағы мәҡәләләрен, шиғырҙарын да тыныс ҡына уҡыуы мөмкин түгел.
Фәриҙә Фәрмүт ҡыҙы 1955 йылдың 25 октябрендә Ҡалуй ауылында, ябай колхозсы ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә. Әсәһе ҡарынында уҡ атайһыҙ ҡалған ҡыҙыҡай бала саҡтан тормоштоң әсе-сөсөһөн татып өлгөрә. Ләкин ниндәй генә ауырлыҡтар булмаһын, Вазифа апай ике ҡыҙына ла ел-ямғыр тейҙермәй, уларҙы аяҡҡа баҫтырып, лайыҡлы кешеләр итеп тәрбиәләй.
Фәриҙә Фәрмүт ҡыҙы 1955 йылдың 25 октябрендә Ҡалуй ауылында, ябай колхозсы ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә. Әсәһе ҡарынында уҡ атайһыҙ ҡалған ҡыҙыҡай бала саҡтан тормоштоң әсе-сөсөһөн татып өлгөрә. Ләкин ниндәй генә ауырлыҡтар булмаһын, Вазифа апай ике ҡыҙына ла ел-ямғыр тейҙермәй, уларҙы аяҡҡа баҫтырып, лайыҡлы кешеләр итеп тәрбиәләй.
Тепловоз көслөрәк16.03.2016
10 март көнө ҡот осҡос ваҡиға булды - Учалы ҡалаһының Горнозаводская урамындағы тимер юлы аша сыға торған урында «Лада Гранта» автомобиле тепловозға бәрелә. Машинаның иҙмәһе иҙелә, ярар ҙа водитель иҫән ҡала - «Ашығыс ярҙам» менән шундуҡ дауаханаға оҙатыла. Шаһиттарҙың раҫлауынса, водитель тулыһынса үҙе ғәйепле - светофорҙың тыйыу сигналын ниңәлер иңҡар итеп йән-фарман хәрәкәт итә, шлагбаумды урап үтә. Ярар ҙа, исмаһам, тепловоз яй барған була, кире осраҡта иҫән ҡалырға бөтөнләй өмөтө булмаҫ ине. Тикшереү бара.
- Зинһар, алабарланмағыҙ, переезда тимер юл составтарын үткәрегеҙ! - тип мөрәжәғәт итте социаль селтәрҙәрҙә бер тепловоз машинисы. Эйе, бындай осраҡтарҙа еңмешләнеү, «егетләнеү» бик насар тамамлана!
- Зинһар, алабарланмағыҙ, переезда тимер юл составтарын үткәрегеҙ! - тип мөрәжәғәт итте социаль селтәрҙәрҙә бер тепловоз машинисы. Эйе, бындай осраҡтарҙа еңмешләнеү, «егетләнеү» бик насар тамамлана!
Ут менән уйнамайыҡ16.03.2016
9 мартта район хакимиәтендә эпизоотия хәле (малдар араһында йоғошло сирҙәр таралыу) һәм төбәгебеҙгә мал ҡайтарғанда ветеринар-санитар талаптар күҙәтелеүгә бағышланған кәңәшмә үткәрелде. Ветеринария белгестәре, хужалыҡ етәкселәре һәм башлыҡтары, малсылыҡ менән шөғөлләнгән эшҡыуарҙар, хоҡуҡ һаҡлау органдары вәкилдәре, журналистар саҡырылды.
Баштан уҡ билдәләргә кәрәк: киҫкен һәм хроник йоғошло ауырыуҙар буйынса районыбыҙҙа хәл бөгөнгө көндә имен. Шөкөр! Әммә бындай күренеш үҙенән-үҙе килеп сыҡмай, белгестәрҙең, урындағы властарҙың тырышлығы, халыҡтың аңлылығы һөҙөмтәһе был. Һәм саманан тыш тынысланырға һис тә форсат юҡ. Хатта яҡын күршеләр әленән-әле бәләгә тарый. Был хаҡта ҡала-район ветстанцияһы начальнигы Салауат Исламов доклад яһаны:
-Рәсәйҙә эпизоотия хәле ҡатмарлы. 2015 йылда ауыл хужалығы малдарында 560 бруцеллез таралыу усағы асыҡлана. Беҙгә күрше төбәктәрҙә лә бар: Силәбе өлкәһендә - 8, Ырымбур өлкәһендә - 2, Татарстан Республикаһында 1 ин-фекция усағы. Быйыл да Силәбе өлкәһенең Нағайбаҡ районында яңы бруцеллез таралыу нөктәһе асыҡланды.
Баштан уҡ билдәләргә кәрәк: киҫкен һәм хроник йоғошло ауырыуҙар буйынса районыбыҙҙа хәл бөгөнгө көндә имен. Шөкөр! Әммә бындай күренеш үҙенән-үҙе килеп сыҡмай, белгестәрҙең, урындағы властарҙың тырышлығы, халыҡтың аңлылығы һөҙөмтәһе был. Һәм саманан тыш тынысланырға һис тә форсат юҡ. Хатта яҡын күршеләр әленән-әле бәләгә тарый. Был хаҡта ҡала-район ветстанцияһы начальнигы Салауат Исламов доклад яһаны:
-Рәсәйҙә эпизоотия хәле ҡатмарлы. 2015 йылда ауыл хужалығы малдарында 560 бруцеллез таралыу усағы асыҡлана. Беҙгә күрше төбәктәрҙә лә бар: Силәбе өлкәһендә - 8, Ырымбур өлкәһендә - 2, Татарстан Республикаһында 1 ин-фекция усағы. Быйыл да Силәбе өлкәһенең Нағайбаҡ районында яңы бруцеллез таралыу нөктәһе асыҡланды.
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
Башҡортостан урмандарында 15 мең ҡырағай ҡабан иҫәпләнә
Башҡортостанда ҡабандар бер йылда 3 меңгә артҡан һәм бөгөн уларҙың иҫәбе 15 меңгә еткән, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығында үткән сусҡаларҙың Африка тағунын иҫкәртеү буйынса ғәҙәттән тыш комиссияһы ултырышында. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, ҡырағай ҡабандар ауырыуҙы төп таратыусылар булып тора. Ошо сәбәпле 2007 йылдан алып Рәсәй Федерацияһы субъекттарында шәхси хужалыҡтарҙағы сусҡаларҙың Африка тағуны вирусы менән зарарланыуының 12 сығанағы асыҡланған. Шуға күрә әле ҡырағай хайуандар иҫәбен ҡыҫҡартыу бурысы ҡуйылған.
Шуға бәйле ҡыр ҡабандарына һунар асылған. Республиканың Экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу министрлығы мәғлүмәтенә ярашлы, уҙған һунар миҙгелендә 1695 рөхсәт ҡағыҙы бирелгән булған. Лимит 2250 рөхсәткә тиң булғанда, 949 баш хайуан атып алынған.


text:
Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына Ғәскәров исемендәге ансамбль яңы постановка әҙерләй
ӨФӨ, 2014 йыл, 20 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле «Һалдат бейеүе» постановкаһы өҫтөндә эшләй. Ул, 2015 йылда билдәләнәсәк, Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналған. Бейеүҙең хореографы – Көньяҡ Осетия Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, доцент, Һамар дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһының халыҡ бейеүҙәре кафедраһы мөдире, «Волга биҙәктәре» ансамбленең художество етәксеһе Алексей Шишкин. Башҡорт ансамбленең матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, ул Ғәскәров исемендәге ансамбль коллективы менән яҡшы таныш – Алексей Шишкин ғәскәровсыларҙың репертуарына ингән өс рус бейеүенең (улар араһында күптәрҙең күңеленә хас килгән «Калинка» ла) ҡуйыусыһы.
Бейеүҙә тулыһынса коллектив йәлеп ителәсәк. Әлеге ваҡытта костюмдарҙың эскиздары өҫтөндә эш алып барыла, ә яңы композицияның репетициялары ғинуарҙа башланасаҡ.


text:
Августа төбәктә сағыштырмаса йылы, ә сентябрҙә ҡояшлы көндәр күберәк буласаҡ Фото: Андрей Старостин
Августа төбәктә сағыштырмаса йылы, ә сентябрҙә ҡояшлы көндәр күберәк буласаҡ
Августа төбәктә сағыштырмаса йылы, ә сентябрҙә ҡояшлы көндәр күберәк буласаҡ Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Августа Башҡортостанда сағыштырмаса йылы, ә сентябрҙә ҡояшлы көндәр күберәк буласаҡ. Башгидрометтың агрометеорология бүлеге начальнигы Татьяна Власова республика Ауыл хужалығы министрлығында үткән видеоселектор кәңәшмәһендә шулай тип белдерҙе.
Августа һауа температураһы төндә 8-13 градус йылы, көндөҙ 21-26 градус тәшкил итәсәк. Август уртаһында көндәр һалҡыная, төндә — 5-10, көндөҙ 15-20 градус йылы. Республиканың төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш райондарында ҡыҫҡа ваҡытлы ямғырҙар яуыуы көтөлә.
Башгидромет хеҙмәткәрҙәренең күҙаллауы буйынса, сентябрҙә үҙгәреүсән һауа торошо һаҡланасаҡ, әммә ҡояшлы көндәр күберәк буласаҡ.


text:
Баш ҡалала оло йәштәгеләрҙең «Мин яратам һине, тормош!» фестивале еңеүселәре сығыш яһай Фото: Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы
Баш ҡалала оло йәштәгеләрҙең «Мин яратам һине, тормош!» фестивале еңеүселәре сығыш яһай
Баш ҡалала оло йәштәгеләрҙең «Мин яратам һине, тормош!» фестивале еңеүселәре сығыш яһай Фото: Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
16 сентябрҙә Өфөләге Конгресс-холда оло йәштәгеләрҙең «Мин яратам һине, тормош!» республика фестивале еңеүселәре сығыш яһай. Сара Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы башланғысы буйынса йыл һайын ойошторола.
Гала-концертта ҡала (район) һәм төбәк һайлап алыу турҙарында еңеүселәр ҡатнаша. Быйыл һайлап алыу туры Стәрлетамаҡ, Миәкә, Яңауыл, Ғафури, Асҡын, Әбйәлил райондарында һәм Өфөлә уҙҙы. Унда меңдән ашыу өлкән быуын вәкиле ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында.
«Мин яратам һине, тормош!» фестивале Рәсәй киноһы йылына бағышланған.
Гала-концерт киске сәғәт 6-ла башлана.


text:
Республикала беренсе яҙғы шәмбе өмәһендә 166 мең кеше ҡатнашты
Башҡортостанда ауыл биләмәләре территорияларын таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса экологик кампаниялар башланды. Республикала беренсе яҙғы шәмбе өмәһе 12 апрелдә уҙҙы.
— Территорияларҙы таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса сараларҙа 166 меңдән ашыу кеше ҡатнашты. Шәмбе өмәһе ҡатнашыусылары өс мең тоннанан ашыу сүп-сар йыйып полигондарға сығарҙы, — тип хәбәр итте Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова. — Тәүге экологик өмәләр йомғаҡтары буйынса республикала ауыл биләмәләрен таҙартыу һәм төҙөкләндереү күләме алты процент тәшкил итте.
Хәҙер шулай уҡ территорияларҙы йәшелләндереү алып барыла. Бөгөнгө көнгә төбәктә 250 ағас һәм ҡыуаҡ ултыртылған. Йәшелләндереү буйынса лидер булып Шишмә районы тора, уның территорияһында 200 үҫенте ултыртылды.
2014 йылғы экологик кампанияһы 17 майға тиклем дауам итәсәк.


text:
Бөтә Рәсәй башҡорт йәштәренең I съезы сиктәрендә Сибайҙа ат сабышы бәйгеһе уҙғарылды. Ҡалала өсөнсө тапҡыр ойошторолған был спорт сараһын ҡарарға йәше лә, ҡарты ла ашҡынып килгәйне.
Сибай ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Х.Х.Сөләймәнов сараны тантаналы асып, түбәндәгеләрҙе белдерҙе:
—Милли спорт төрөнә ингән ат сабышын үҙебеҙҙә өсөнсө тапҡыр ойоштороуға өлгәштек, сөнки уны халыҡ яратып ҡабул итте. Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығы айҡанлы тиҙҙән был урында ипподром төҙөргә ниәтләйбеҙ. Буласаҡ ипподром бөтә Урал аръяғында ат спортын үҫтереүгә булышлыҡ итәсәк.
Турнирҙа ҡатнашыусыларҙы шулай уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Ә.М.Ишемғолов, Баймаҡ районы хакимиәте башлығы И.Х.Ситдыҡов, Башҡортостан Республикаһының баш суд приставы З.З.Байғусҡаров сәләмләне һәм сәмле ярыш теләне.
Ат сабышында Сибай ҡалаһы, Әбйәлил, Баймаҡ, Ейәнсура райондары, Силәбе, Ырымбур өлкәләренән һәм Ҡаҙағстандан иң яҡшы юртаҡтар ҡатнашты. 1600 метр арауыҡта ярышыуға 2 йәшлек тоҡомло аттар сыҡһа, 2400 метрлыҡ дистанцияла 3 йәшлек һәм унан өлкәнерәк саф тоҡомло юртаҡтар бәйге тотто. Башҡорт тоҡомло аттар 6000 һәм 8000 метрға сабышты.
Биш этапта уҙғарылған сабыш барышында иң көслө һәм етеҙ юртаҡтар билдәләнде. 2 йәшлек ҡонандар араһында финишҡа иң беренсе булып «Юмор» ҡушаматлы турат килһә (А.Х.Сөләймәнов КФХ-һы, Сибай ҡалаһы), икенсе урынға «Сарош» ҡушаматлы ерән ат сыҡты (Р.Ирназаров, Баймаҡ районы), өсөнсө урынды «Лайтэнжел» ҡушаматлы ат яуланы (К.Бикмурзин, Ҡыҙыл районы).
Саф тоҡомло дүнәндәр араһында «Уңыш һалдаты» ҡушаматлы турат еңеүсе тип табылһа (А.Казаков, Силәбе өлкәһе), 2-се урынды «Старчемп» (И.Х.Ситдыҡов, Баймаҡ ҡалаһы) һәм 3-сө урынды «Райпетривер» (Ф.Иҡсанов, Арғаяш районы) яуланы.
3 йәшлек һәм унан өлкән юртаҡтар араһында «Парламент»ҡа (В.Ячменев, Ноғайбаҡ районы) етеүсе булманы. «Темп» ҡушаматлы турат (И.Юскин, Ноғайбаҡ районы)—2-се, «Зураб» (Р.Fәбдрәшитов, Верхнеуральск ҡалаһы) 3-сө урынға лайыҡ булды.
6000 метрлыҡ дистанцияла «Далан» ҡушаматлы алаша (А.Х.Сөләймәнов КФХ-һы, Сибай ҡалаһы) иң етеҙе тип табылды. Финишҡа икенсе һәм өсөнсө булып «Блондин» (В.Байғужин, Баймаҡ районы) менән «Флик» (А.Йәрмөхәмәтов, Баймаҡ районы) ҡушаматлы ҡола айғырҙар килеп етте. 8000 метрлыҡ иң оҙон дистанцияның еңеүсеһе—«Любимчик» исемле ҡара туры. 2-се урынға «Пахтия» (С.Садыҡов, Орск ҡалаһы) сыҡһа, 3-сө һәм 4-се урындарға «Герта» (Ф.Ниәтшин, Сибай ҡалаһы) һәм «Далан» (А.Х.Сөләймәнов КФХ-һы, Сибай ҡалаһы) лайыҡ булды.
Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығы Х.Х.Сөләймәнов бәйгенең бағыусылары—Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының Сибай филиалы директоры Й.У.Биккиновҡа, «Аструм» идаралыҡ компанияһының башҡарыусы директоры Д.В.Жариновҡа, «Сибай баҙары» директоры Н.Н.Искаковҡа, «Водоканал» йәмғиәте директоры Т.Т.Муллоджановҡа, Сибай ҡалаһындағы «Газпром газ бүлеү-Өфө» йәмғиәте директоры С.А.Вейденбахҡа һәм Баймаҡ районы хакимиәте башлығы И.Х.Ситдыҡовҡа рәхмәт белдерҙе.
Альбина Таһирова.


text:
Байрам менән!
20 апреля 2015 йыл | Урындағы үҙидара
Байрам менән!
Илебеҙҙә 21 апрель Урындағы үҙидара көнө булараҡ билдәләнә. Ошо айҡанлы урындағы үҙидара органдары хеҙмәткәрҙәрен, йәмәғәт ойошмаларын, ауыл старосталарын, депутаттарҙы, ауыл активистарын байрам менән ҡотлайым.
Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ, ауыр һәм яуаплы эшегеҙҙә ҙур уңыштар, бәхетле көндәр теләйем. Киләсәктә лә халыҡ һәм ил мәнфәғәтендә арымай-талмай эшләргә яҙһын.
Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ, ауыр һәм яуаплы эшегеҙҙә ҙур уңыштар, бәхетле көндәр теләйем. Киләсәктә лә халыҡ һәм ил мәнфәғәтендә арымай-талмай эшләргә яҙһын.
Рәмил Бохаров,
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
Янғын хаталарҙы ғәфү итмәй
20 апреля 2015 йыл | Хоҡуҡ
Ғафури районында янғындар менән бәйле хәл ҡатмарлы килеш ҡала. Бөгөнгө көнгә 11 янғын осрағы теркәлеп, уларҙың төп сәбәбе булып мейесте һәм электр йылытыу ҡорамалдарын ҡорғанда һәм файҙаланғанда хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен инҡар итеү тора. Һәр ваҡыттағыса янғындарҙың күпселеге торлаҡ секторҙа сығыуы күҙәтелде.
Эштәрең уң булһын, Әхмәт
20 апреля 2015 йыл | Хаттар
Ҡаранйылға ауылы халҡы ауылдаштары Әхмәт Аҫылбәков менән хаҡлы рәүештә ғорурлана. Сөнки ул ауылдаштары мәнфәғәтен ҡайғыртып йәшәй.
Балыҡ тотһаң, белеп тот
20 апреля 2015 йыл | Яңылыҡтар
15 апрелдән 15 июнгә тиклем Башҡортостанда сәнәғәт балыҡсы-лығына, 1 майҙан 10 июнгә тиклем һәүәҫкәр балыҡсылыҡҡа сикләүҙәр индерелә.
Баскетболсылар көслөләр иҫәбендә
20 апреля 2015 йыл | Спорт
25 марттан 29-ына тиклем Хәйбулла районында ХХIII Ауыл спорт уйындары сиктәрендә ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-егеттәр араһында баскетбол буйынса финал ярышы үтте.


text:
Сибай ҡалаһына уҡырға килгәс тә, сәнғәт колледжының актерҙар әҙерләү бүлегендә белем алыусы егет-ҡыҙҙар менән бер сәхнәлә уйнау бәхете тейгәйне. Кѳн һайын ҡабатланған репетицияларҙан арып ҡайтҡан кеүекһең, әммә иртәгәһенә кире барыу теләге менән күңел үҙенән-үҙе елкенеп тора. Режиссерҙың да ниндәйе бит әле! Талапсан, кәрәк саҡта уҫал һәм шаян була белгән Башҡортостандың халыҡ артисы Вәкил Йосопов береһен дә күҙ уңынан ысҡындырмай, һәр ҡайһыһына кәңәштәрен бирә, теләк-тәҡдимдәрен әйтә. Әйткәндәй, шул ваҡыттағы студенттар—Иҙел Аралбаев, Динар Ғѳбәйҙуллин, Айнур Асҡаровтар сәнғәт ѳлкәһендә уңыштар яулауға, үҙ юлдарын табыуға ѳлгәште.
Ә бѳгѳн актерҙар әҙерләү эше нисек ҡуйылған? Ошо һорауҙарға яуап табыу маҡсатында сәнғәт колледжының ишеген шаҡыныҡ.
—Быйыл театр бүлегенең 3-сѳ сығарылышы уҡыуҙы тамамлаясаҡ,—тип ҡаршы алды беҙҙе Вәкил Барый улы Йосопов.—Тәүгеләрен А.Мѳбәрәков исемендәге башҡорт дәүләт драма, ә икенселәрен «Сулпан» балалар театры ѳсѳн әҙерләп сығарҙыҡ. Әлеге студенттар менән дә ҡаланың ике театры ҡыҙыҡһына. Тимәк, буласаҡ актерҙар эшһеҙ ҡалмаҫ, тигән ѳмѳттәмен.
Тынғыһыҙ уҡытыусы әңгәмә ваҡытында ла репетиция менән мәшғүл булған уҡыусыларын иғтибарһыҙ ҡалдырмай.
Ваҡытында театр сәхнәләрендә күңелдәргә уйылырлыҡ образдар тыуҙырған Вәкил Йосоповҡа тынғылыҡ бирмәгән һорауҙы бирәм.
—Актер булыу ѳсѳн һәләт мѳһимме әллә тырышлыҡмы?
—Актерлыҡ һәләте уҡырға ҡабул ителгән ваҡытта ғына кәрәк. Ә артабан иһә тырышлыҡ, тырышлыҡ, тырышлыҡ... Актерлыҡ хеҙмәте тигән тѳшѳнсә оло мәғәнәгә эйә. Был сифаттарға эйә булмай тороп, уңышҡа ѳлгәшеп булмаясаҡ,—ти ул фекерҙәре менән уртаҡлашып.
Ныҡышмалылыҡ менән алдырған 4-се курс студенттары бѳгѳн иһә Туфан Миңнуллиндың «Ен алыштырған» һәм Мирхәйҙәр Фәйзиҙең «Ҡыҙыл ҡалпаҡ» әҫәрҙәрен диплом эше рәүешендә сәхнәгә сығарыу менән мәшғүл. Тѳркѳмдә уҡыу йорто намыҫын ҡала, республика кимәлендә яҡлап йѳрѳүселәр ҙә бар икән. Мәҫәлән, Баймаҡ районы Күгиҙел ауылы егете Айбулат Ғүмәров «Һүҙ оҫтаһы» республика конкурсында ике йыл рәттән призлы урындарға лайыҡ булған. Шулай уҡ һәләтле яҡташыбыҙ Башҡортостан Республикаһы Президенты стипендиаты булыуға һәм «Байыҡ» республика бейеү бәйгеһендә 1-се урын яулауға ирешкән.
—Сәнғәткә бәләкәйҙән ғашиҡмын. Мәктәпкә барғас та бейей башланым. 9-сы класты тамамлағас, актер булыу теләге менән Сибайға юл тоттом,—ти ул.
Темәс ауылы ҡыҙы Залина Сѳләймәнова урта белемде Ѳфѳ ҡалаһының Ғ.Әлмѳхәмәтов исемендәге музыка мәктәп-интернатында ала. Сибай сәнғәт колледжына уҡырға инеүе осраҡлы ғына килеп сыға. Баш ҡаланан поезд менән ауылға ҡайтырға сыҡҡан Залина Сибай ҡалаһында туҡтай. Ҡала урамына ҡуйылған алтаҡталағы яҙыуҙы күреп, документтарын театр бүлегенә тапшырырға ҡарар итә.
Шуныһы ҡыуаныслы, бүлектә белем алыусы студенттарҙың барыһы ла тиерлек уҡыуҙарын дауам итеү теләге менән яна. Беҙ иһә йәш актерҙарға уңыштар юлдаш булыуын теләп ҡалабыҙ.
Һүрәттә: Вәкил Барый улы театр бүлеге
студенттары менән.


text:
Гектор Берлиоз
Гекто́р Луи́ Берлио́з (Hector Berlioz) (11 декабрь 1803 — 8 март 1869) — француз композиторы, дирижёр, музыка тураһында яҙыусы. 1856 йылдан илдең төп ғилми үҙәге — Франция Институты ағзаһы.
Биография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Франция көньяҡ-көнсығышында, Изер департаментындағы Кот-Сент-Андре ҡалаһында тыуған. Ата-әсәһенең теләген тотоп, 1821 йылдан Берлиоз медицина өйрәнә башлай, уҡыу күңеленә бик ятмағанлыҡтан, тиҙҙән уны ташлай.
Гекторҙың Тантаналы Мессаһының беренсе (уңышһыҙ) уйнауы 1825 йылда Парижда булған.


text:
Өфөлә йәштәр митинг үткәрҙе
Өфөнөң «Нефтсе» мәҙәниәт һарайы алдында йәштәрҙең митингыһы үтте. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына был сараның төп ойоштороусыһы буып сығыш яһаған «Йәш Гвардия»ның төбәк бүлексәһенән хәбәр иттеләр. Митингыға йәштәрҙең башҡа йәмәғәт ойошмалары ла ҡушылған.
Митингыға сыҡҡандар юғары уҡыу йортон тамамлаусыларҙы эшкә урынлаштырыу, йәш белгестәрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү, сәләмәт йәшәү рәүешен һәм әүҙем тормош позицияһын пропагандалау кеүек йәштәрҙең көнүҙәк мәсьәләләрен хәл итеүҙе талап итеп сығыш яһаған.
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы вәкиле Александр Толстых билдәләүенсә, был маҡсаттарҙың барыһына ла әүҙем эшмәкәрлек алып барыу ярҙамында - пикеттар, митингылар, илдә барған хәл-ваҡиғаларға ҡарата үҙ фекереңде белдереү һәм «Йәш Гвардия» ойошторған һәр төрлө социаль акцияларҙа ҡатнашыу арҡаһында ғына ирешергә мөмкин.


text:
Дмитрий Медведев Стәрлетамаҡты Рәсәйҙең иң төҙөк ҡалаларының береһе булараҡ бүләкләне
Дмитрий Медведев Стәрлетамаҡты Рәсәйҙең иң төҙөк ҡалаларының береһе булараҡ бүләкләне
Мәскәүҙә 2013 йыл һөҙөмтәләре буйынса «Рәсәйҙең иң төҙөк ҡала-ауыл биләмәһе» конкурсына йомғаҡ яһалды. Был конкурста Стәрлетамаҡ өсөнсө урын яуланы. Еңеүселәрҙе Рәсәй Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведев ҡотланы. Конкурста еңеүселәргә аҡсалата бүләк тә ҡаралған. Был сумманың күпселек өлөшө торлаҡ-коммуналь хужалыҡҡа һәм ҡалаларҙы артабан төҙөкләндереүгә йүнәлтелергә тейеш, тине Хөкүмәт Премьер-министры..


text: Донъя тағы бер яҙы менән яңырҙы. Иртәләне быйыл уныһы – үтеп тә бара инде. Ҡарҙар иреп, һыуҙар ташты, талдар бөрөһөн асты, һәм бәғзеләребеҙҙә миҙгел… ауырыуы башланды – һыу буйлап сәйәхәт итергә яратыусыларҙың ҡышҡы һалҡын тыныслығы боҙолдо. Хәйер, был тыныслыҡ мин һүҙ ыңғайында телгә аласаҡ та замандаштарыбыҙҙа алдараҡ, мартта уҡ, кителергә керешкәйне инде, сөнки, әйтелеүенсә, миҙгелдәр быйыл, һәр хәлдә, әле беҙ шаһит булырға өлгөргәндәре, ғәҙәти тәртиптәренән ярайһы ситләште, 2016-ла яңыса тыуырға булды, яҙ ҡышҡа ҡәҙимге һиллектә ҡалырға, донъяны ҡатылыҡта тоторға бигүк ирек бирмәне.


text:
Тематическое планирование по родному башкирскому языку для 1 кл.
1а,г класы өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән календарь-тематик план
Йылына : 96 сәғәт
№
Тема
йөкмәткеһе
Һүҙлек
Уҡыусының эшмәкәрлеге
Сәғәт
тәр һаны
Дата:
План буйынса
Үткәрел
гән көнө
1-2
Танышыу.
Бер-береһе, уҡытыусы, яңы һүҙҙәр менән танышыу. Хәбәр һәм һорау һөйләмдәрҙә тауыш интонацияһы, һорауҙар ҡулланыу.
(у),(ы),(э),(ә),(ө),(һ),(ҙ),(ң),(ғ),(х) өндәренең дөрөҫ әйтелешен өйрәнеү.
Актив һүҙлек: һаумы(-һығыҙ), һаубул(-ығыҙ),сәләм, хәйерле иртә(көн,кис), мин, инергә(сығырға)яраймы.
Пассив һүҙлек: ултыр(-ығыҙ), баҫ(-ығыҙ), ҡабатла(-ғыҙ), дәрес бөттө, яҡшы, ял итәбеҙ.
Уҡытысыны тыңлау,уның әйткәнен ишетеү.
Һин кем?һинең исемең нисек? Был кем? Һорауҙарына яуап биреү, сәләмләү, хушлашыу, рөхсәт һорау.
Диалог төҙөү:Һинең исемең нисек? Минең исемем…
Дәреслектәге һүрәттәр, диалогтар, схемалар менән эшләү( уҡый белгән балалар уҡый, уҡый белмәгән балалар һүҙҙәрҙе ҡабатлай, уларҙы дөрөҫ әйтергә өйрәнә).
(у),(ы),(э),(ә),(ө),(һ),(ҙ),(ң),(ғ),(х) өндәренең дөрөҫ әйтелешен өйрәнеү, улар ишетелгән һүҙҙәрҙе табыу.
Яҙыуға әҙерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу.
1
1
2.09
4.09
3-4
Беҙҙең мәктәп
Яңы һүҙҙәр менән танышыу. Был алмашын ҡулланыу.
-мы,-ме,-мо,-мө һорау киҫәксәләре менән барлыҡҡа килгән һорауҙар менән таныштырыу, кем? Нимә? Ҡайҙа? Һорауҙарын ҡулланыу. Ул алмашының руссаға он,она,оно булып тәржемә ителеүен үҙләштереү.
Актив һүҙлек: был,кем,уҡыусы,уҡытыусы, малай, ҡыҙ, нимә, мәктәп, ҡайҙа,бара,эйе,юҡ.
Был кем? Был нимә? Уҡыусы ҡайҙа бара? Һорауҙарына яуап биреү; яуап биргәндә эйе, юҡ һүҙҙәрен ҡулланыу.
Мәтәп тураһында ябай һөйләмдәр ярҙамында диалог төҙөү.
Мәктәп йыһаздарына һаҡсыл ҡараш булдырыу.
Диалог темалары: Беҙҙең мәктәп, Мин-уҡыусы.
(ҡ),(ы),(э), (у) өндәренең дөрөҫ әйтелешен нығытыу, яңы һүҙҙәрҙе дөрөҫ әйтеү, иҫтә ҡалдырыу, һүрәттәр менән эшләү, схемалар буйынса һөйләмдәр төҙөү, һамаҡ ятлау.
Яҙыуға әҙерлек күненкмәләрен: башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу.
1
7.09
9.09
5-6
Беҙҙең класс.
Яңы һүҙҙәр менән танышыу. Был,бына алмаштарын ҡулланыу.
-мы,-ме,-мо,-мө һорау киҫәксәләре менән барлыҡҡа килгән һорауҙарҙы ҡабатлау, нығытыу.
Эйе, юҡ мөнәсәбәт һүҙҙәрен һөйләмдә дөрөҫ ҡулланыу. Кем? Нимә? Ҡайҙа? Һорауҙарын нығытыу.
Актив һүҙлек:
Бына, таҡта, аҡбур, өҫтәл, тәҙрә, ултырғыс, ишек, бөгөн, матур, гөл, һөрт(-ә), кил бында, һыу һибә, туп.
Пассив һүҙлек:
Класс, стена, шкаф,парта, лампа, дежур,повязка, хәтерҙә ҡалдырығыҙ.
-мы,-ме,-мо,-мө һорау киҫәксәләре менән барлыҡҡа килгән һорауҙарға яуап биреү, ябай бойороҡтарҙы үтәү.
Дежур бурыстары тураһында һөйләү, икешәрләп йәки төркөм менән эшлшәү.
Диалог темалары: Беҙҙең мәктәп. Мин-уҡыусы. Бөгөн кем дежур?
(ҙ),(ҫ),(ғ),(ө) башҡорт өндәрен нығытыу, улар и шетелгән һүҙҙәрҙе айыра белеү. Һөйләмдең һыҙмаһын төҙөү һәм уҡыу.
яҙыуға әҙерлек күненкмәләрен: башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу.
11.09
14.09
7-10
Уҡыу кәрәк-яраҡтары.
Яңы һүҙҙәрҙе үҙләштереү.(ү) өнөнөңдөрөҫ әйтелешен өйрәтеү.
Ҡайҙа? Нимә эшләй? Һорауҙарына яуап биргән һүҙҙәр менән танышыу. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибен (эйә+эйәрсән киҫәктәр+хәбәр) үҙләштереү. Бойороҡ ҡылымдары менән ябай һөйләмдәр төҙөү.
Активу һүҙлек: китап, дәфтәр, ҡәләм, буяу, юйғыс, елем, шкаф(-та), пенал(-да), портфел(-дә), парта(-ла), эсендә, өҫтөндә, артында, алдында, янында, аҫтында, ята, тора, ултыр(-а), ал(-а), уҡы(-й).
Пассив һүҙлек: портфель, пенал, ручка, альбом, линенйка, әйт, ҡабатла(-й), уйнайбыҙ(-мы).
Ҡайҙа?нимә эшләй? Һорауҙарына яуап биреү. Бойороҡ ҡылымдарын урынлы ҡулланырға өйрәнеү.
Уҡыу кәрәк-яраҡтары тураһында ябай һөйләмдәр төҙөү, диалогта ҡатнашыу. Уҡыу кәрәк-яраҡтарына һаҡсыл булыу.
Диалог темалары: Уҡыу кәрәк-яраҡтары. Китап ҡайҙа? Уҡыусы нимә эшләй?
(ү) өнөнөң дөрөҫ әйтелешен өйрәнеү, дәреслектәге һүрәттәр, диалогтар, схемалар менән эшләү, шиғыр уҡыу, ятлау.
Яҙырға әҙерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу.
16.09
18.09
21.09
23.09
11-12
Уйынсыҡтар.
Яңы һүҙҙәрҙе үҙләштереү. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибен нығытыу. Былар алмашының, менән бәйләүесенең ҡулланылышын үҙләштереү.
Ҡапма-ҡаршы мәғәнәле һүҙҙәр тураһында төшөнсә биреү: ҙур, бәләкәй. Исемдәрҙең күплек һаны: балалар, шаҡмаҡтар, уйынсыҡтар.
Актив һүҙлек:
Уйынсыҡтар, былар, ҡурсаҡ, ат, айыу, ҡуян, бала(-лар),балалар баҡсаһы, уйнай, ҙур, бәләкәй, менән, шаҡмаҡ(-тар).
Пассив һүҙлек:
Машина, самолет, вертолет, шар, барабан, паровоз, бергә, тырыш, күңелле, һөйләм төҙө, бейейбеҙ, уйнайбыҙ.
Уйынсыҡтарҙың формаһы тураһында һөйләү. Балалар баҡсаһы тураһында һөйләмдәр, кескәй текст төҙөгәндә былар алмашын, менән бәйләүесен ҡулланыу, һорауҙарға яуап биреү, диалог төҙөргә өйрәнеү, үҙ-ара һөйләшеү.
Диалог темалары:Уйынсыҡтар. Яратҡан уйынсығым. Балалар баҡсаһы.
Диалогтарҙы, шиғырҙарҙы уҡыу, уларҙың эстәлеге буйынса һорау биреү.
Үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә осраған башҡорт өндәрен тыңлау, дөрөҫ әйтеү.
Яҙырға әҙерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу, яҙғанда дөрөҫ ултырыу, ручканы дөрөҫ тотоу ҡағиҙәләрен үтәү.
28.09
30.09
13-14
Һандар.
Нисә? Һорауын ҡулланыу, һорауға яуап биреү. Һандарҙың исем менән бәйләнеше.
Актив һүҙлек: бер,ике…-ун.
Пассив һүҙлек: һанайыҡ әле, яуап бир, һөйлә, көс.
Нисә? Һорауына яуап биреү, класташтарға һорау биреү, предметтарҙы һанау, һанын дөрөҫ әйтеү.
Һандарҙы ҡулланып, диалог барышында һөйләшеүҙә ҡатнашыу.
Диалог темалары: Нисә уйынсыҡ? Һанайыҡ әле!
Диалогтарҙы, шиғырҙарҙы уҡыу, уларҙың эстәлеге буйынса һорау биреү.
Үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә осраған башҡорт өндәрен тыңлау, дөрөҫ әйтеү.
Яҙырға әҙерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу, яҙғанда дөрөҫ ултырыу, ручканы дөрөҫ тотоу ҡағиҙәләрен үтәү
2.10
5.10
15-16
Төҫтәр
Ниндәй? Һорауын үҙләштереү. Сифаттарҙың исем менән бәйләнешен күҙәтеү.
Бар мөнәсәбәт һүҙен телмәрҙә ҡулланыу.
Актив һүҙлек: төҫ(-тә),аҡ,ал,күк,ҡара,һары,һоро, ҡыҙыл, ҡыҙғыл –һары, зәңгәр, йәшел,йәйғор, бар.
Пассив һүҙлек: бик һәйбәт, уйлағыҙ әле, һөйләм төҙөйөк әле, нимә тинем, бал бирә, барыһы, һүрәт төшөрәм, күп.
Ниндәй? Һорауына яуап биреү, предметтарҙың төҫөн дөрөҫ әйтеү, айырыу.
Төҫтәр ҡулланып ябай һөйләмдәр, диалог төҙөү, һорауҙар биреп, үҙ-ара һөйләшеү ҡороу.
Диалог темалары:
Был ниндәй төҫ? Йәйғор төҫтәре. Уйынсыҡтар ниндәй?
Диалогтарҙы, шиғырҙарҙы уҡыу, ятлау, уларҙың эстәлеге буйынса һорау биреү. Яҙыуға әҙһерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу.
7.10
9.10
17-20
Беҙҙең баҡса
Ниндәй? Һорауының ҡулланылышын, һөйләмдәр һүҙҙәр тәртибен нығытыу.
Сифаттарҙың исем менән бәйләнеше; исемдәрҙе алмаштар менән алыштырыу.
Актив һүҙлек: баҡса, алма ағасы, емеш, емеш баҡсаһы, алма, әфлисун, ҡарағат, сейә, ҡурай еләге, еләк, йәшелсә баҡсаһы, һуған, ҡыяр, шалҡан, кишер, сөгөлдөр, кәбеҫтә, картуф, борос, ҡабаҡ, һарымһаҡ, тәмле, эре, әсе, ваҡ, татлы, йомро, оҙонса, ҡаҙыу, йыя, үҫә, яратам, ташый, сүпләй.
Пассив һүҙлек: груша, персик, лимон, слива, крыжовник, виноград, помидор, редис, укроп, салат, баклажан, петрушка, түтәл, мине, уңған, һөйләм төҙө(-гөҙ), һөйлә, нимә тураһында һөйләштек, тәржемә ит(-егеҙ), һүрәттә нимә төшөрөлгән, ятларға.
Ниндәй? Һорауына яуап биреү, предметтарҙың төҫөн, тәмен, формаһын дөрөҫ әйтеү.
Йәшелсә-емештәр, еләктәр, көҙгө эштәр тураһында һөйләү, кескәй текст, диалог төҙөү, үҙ-ара һөйләшеү ҡороу.
Диалог темалары:
Емеш баҡсаһы. Йәшелсә баҡсаһы. Еләктәр. Мин нимә яратам?ниндәй емеш? Көҙгө эштәр.
Дәреслектәге диалогтарҙы, шиғырҙарҙы уҡыу, ятлау, йыр өйрәнеү.
Яҙыуға әҙһерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу.
12.10
14.10
16.10
19.10
21-22
Тән өлөштәре
Нимә? нисә?ниндәй? һорауҙарының ҡулланылышын, һөйләмдә һүҙҙәр тәртибен нығытыу.
Сифаттарҙың исем менән бәйләнеше; исемдәрҙе алмаштар менән алыштырыу.
Актив һүҙлек: баш, ҡул, аяҡ, күҙ, танау, ауыҙ, ҡолаҡ, ҡаш,сәс, тел, теш, муйын, бармаҡ, эс, уң, һул, таҙа, бысраҡ, ауырта, ауыртмай, минең, һинең.
Пассив һүҙлек: күрһәт, таҙартам, йыуам, күтәрәм.
Ниндәй? Нисә? Һорауына яуап биреү. Уң менән һулды айырыу.
Тән өлөштәрен атап әйтеү, улар тураһында һөйләү, кескәй текст, диалог төҙөү, үҙ-ара һөйләшеү ҡороу.
Диалог темалары: Был мин. Врачта.
Дәреслектәге диалогтарҙы, шиғырҙарҙы уҡыу, ятлау, йыр өйрәнеү.
Яҙыуға әҙһерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу.
21.10
23.10
23
Көн режимы
26.10
24-25
Йыл миҙгелдәре. Көҙ.
Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибен нығытыу. Ниндәй? Нимә эшләй? Һорауҙарын ҡулланыу.
Актив һүҙлек: көҙ, көҙ көнө, алтын, етте, япраҡ(-тар), ҡойола.
Пассив һүҙлек:
Бысраҡ, һыуыҡ,ямғыр яуа.
Ниндәй? Нимә эйләй? Һорауҙарына яуап биреү. Көҙгө тәбиғәтте күҙәтеү, көҙ тураһында һөйләү.
Диалог темалары: көҙ көнө.
Тексты, шиғырҙы тыңлау, уҡытыусы артынан ҡабатлау, шиғырҙы ятлау.
Яҙыуға әҙһерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу
28.10
30.10
II сирек - 23 сәғәт
26-30
Аҙыҡ-түлек.
Эсемлектәр.
Милли аҙыҡтар.
Һауыт-һаба.
Мин ҡунаҡта.
Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибен нығытыу. Ниндәй? Нимә эшләй? Нимә яратаһың? Һорауҙарын ҡулланыу, яуап биреү.
Актив һүҙлек: аш, балыҡ, бутка, икмәк, ит, йомортҡа, май, шәкәр, тоҙ, ашай, һөт, һут, һыу, сәй, кеҫәл, эс(-әм), сәк-сәк, бәлеш , бишбармаҡ, ҡоймаҡ, ҡымыҙ, сынаяҡ, сәйнүк, самауыр, тәрилкә, кәстрүл, таба, ҡалаҡ, бысаҡ, сәнске.
Пассив һүҙлек: шоколад, печенье, колбаса, туңдырма, тыңла, хата, кәрәк.
Нимә яратаһың? Нимә оҡшай? Нимә кәрәк? Һорауҙарына яуап биреү. Аҙыҡ-түлектәрҙең төрҙәрен айыра белергә, ниндәй һауыт-һаба ҡулланырға өйрәнеү, милли ризыҡтар менән танышыу. Ризыҡҡа ихтирамлы һәм һаҡсыл булыу.
Диалог темалары:
Яратам , яратмайым. Нимә ашарға кәрәк?
Тесты, шиғырҙы тыңлау, уҡытыусы артынан ҡабатлау, ятлау.
Яҙыуға әҙерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу.
1
1
1
1
1
6.11
9.11
11.11
13.11
16.11
31-33
Ғаилә.
Мин һәм минең ғаиләм.Минең олатайым һәм өләсәйем.
Нимә эшләй? Һорауын ҡулланыу. Беҙҙең, һеҙҙең алмаштары, һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе.
Актив һүҙлек: беҙҙең, һеҙҙең, ғаилә, олатай, өләсәй, атай, әсәй, ағай, апай, һеңле, ҡусты, әҙерләй, ҡарай, бәйләй.
Пассив һүҙлек: дөрөҫ әйт, картинаға ҡарағыҙ, бөгөн дәрестә, шиғырҙы ятлағыҙ, һорауҙарға яуап бирегеҙ, бәпәй, сәтәкәй, бәхетле, үҙем.
Кем нимә эшлә? Был кем? Был нимә? Һорауҙарына яуап биреү.
Беҙҙең, һеҙҙең алмаштарын әңгәмәләшеү барышында ҡулланыу.
Үҙ ғаиләләре тураһында һөйләү, дәреслектәге, ғаилә ағзаларына ҡарата ихтирамлы булырға тырышыу.
Диалог темалары:
Беҙҙең ғаилә. Һеҙҙең ғаилә. Кем нимә эшләй? Мин һәм минең ғаиләм.
Шиғырҙы тыңлау, уҡытыусы артынан ҡабатлау, ятлау.
Яҙыуға әҙерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу.
1
1
1
18.11
20.11
23.11
34-37
Кейемдәр.
Аяҡ кейемдәр.
Баш кейемдәр.
Милли кейем.
Нимә эшләй? Һорауын ҡулланыу.
Ябына, кейә, сисә һүҙҙәрең ҡулланылыу осрағы. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе.
Актив һүҙлек: бүрек, башлыҡ, эшләпә, шәл, яулыҡ , түбәтәй, камзул, ҡашмау, елән, ситек, салбар, күлдәк, пинжәк, тун, бейәләй, быйма, ойоҡбаш, итек, ябына, кейә, сисә, килешә, һиңә, йылы.
Пассив һүҙлек: хәҙер, иҫеңдә ҡалдыр, танышабыҙ, берет, кепка, панама, фуражка, блузка, кофта, костюм, пальто, халат, свитер, курткак, плащ, шорты, майка, футболка, жилет, ботинка, кроссовка, сандали, кеда, туфли, төймә, кеҫә.
Кем нимә эшләй? Һорауына яуап биреү. Ябына, кейә, сисә һүҙҙәрен телмәрҙә дөрөҫ ҡулланырға өйрәтеү. Дуҫыңды, класташыңды яңы яңы әйбер менән ҡотлау, һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе, бәләкәй текстарҙы руссанан башҡортсаға һәм киреһенсә тәржемә итеү. Схема буйынса һөйләмдәр төҙөү.
Баш, өҫ, аяҡ кейемдәре тураһында һөйләү, кейемгә ҡарата бөхтә, һаҡсыл булырға өйрәнеү.
Диалог темалары: баш кейемдәре. Өҫ кейемдәре. Аяҡ кейемдәре. Мин нимә кейәм?
Дәреслектәге диалогтарҙы, текстарҙы уҡыу, эстәлеген аңлау, шиғырҙарҙы ятлау, ребус сисеү, йыр өйрәнеү.
Яҙыуға әҙерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу.
1
1
1
1
25.11
27.11
30.11
2.12
38-41
Йорт хайуандары, ҡоштары, ҡырағай хайуандары, кластан тыш уҡыу: “Шалҡан”, “Алдар”әкиәте, “Аҡ ҡалас”уйыны.
Яңы һүҙҙәр үҙләштереү. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибен нығытыу. Нимә эшләй? Ниндәй? Ҡайҙа? Һорауҙарын ҡулланыу.
Сүпләй, ташый һүҙҙәренең төрлө мәғәнәлә ҡулланылыуы.
Актив һүҙлек: һыйыр, һарыҡ, кәзә, сусҡа, һөт, бирә, өрә, йөк, йөн, эт, көсөк, ҡолон, быҙау, бәрәс, кәзә бәрәсе, һарыҡ бәрәсе, бесәй, бесәй балаһы, әтәс, тауыҡ, ҡаҙ, кеүркә, өйрәк, ҡош, бәпкә, ҡаҙ бәпкәһе, өйрәк бәпкәһе, тауыҡ бәпкәһе, ем, урман, өй, тейен, терпе, ҡуян, айыу, бүре, төлөкө, терпе, маймыл, фил, арыҫлан, юлбарыҫ, дөйә, ситлек, саба, бесән, ҡысҡыра, с үпләй, йөҙә, йәшәй, ташый, уҫал.
Пассив һүҙлек:яуап бирегеҙ, бәпес, бәләкәс, үҫегеҙ, зебра, жираф, бегеиот, кескәй, мырлдай, йырлай, иртүк, бейек, кейек, өйрәтә, йошаҡ, ҡойроҡ, ҡыҫҡа, оҙон, зоопарк.
Темаға ярашлы нимә эшләй? Ниндәй? Ҡайҙа? Һорауҙарына яуап биреү, сүпләй, ташый һүҙҙәрен телмәрҙә дөрөҫ ҡулланыу. Йорт хайуандары, ҡоштары, ҡырағай хайуандар тураһында ябай һөйләмдәр, диалог төҙөргә өйрәнеү, үҙ-ара һөйләшеү ҡороу һәләтен камиллаштырыу. Үҙеңдә ҡоштарға, хайуандарға ҡарата һаҡсыллыҡ тәрбиәләү.
Диалог темалары:
Минең яратҡан хайуаным, ҡошом. Йорт хайуандары, ҡоштары. Ҡырағай хайуангдар. Зоопаркта. Кем нимә ашай?
Дәреслектәге диалогтарҙы, текстарҙы уҡыу, эстәлеген аңлау, шиғырҙарҙы ятлау.
Яҙыуға әҙерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу.
1
1
1
1
4.12
7.12
9.12
11.12
14.12
16.12
18.12
42-43
Ҡыш.
Яңы һүҙҙәр үҙләштереү. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибен нығытыу. Нимә эшләй? Ниндәй? Ҡайҙа? Һорауҙарын ҡулланыу.
Актив һүҙҙәр: ҡыш, ҡар,яуа, һыуыҡ, балалар, сана, саңғы, шыуа(-йыҡ), тау(-ҙа), ҡар бабай, эшләй, боҙ, эшләй, ял булыр, әйҙә, тышта, яҡшы, уйнайҙар.
Пассив һүҙлек: коньки, күңелле,йығылған, дуҫтар, биҙрә, һепертке, саф һауа,сығайыҡ,
Темаға ярашлы нимә эшләй? Ниндәй? Ҡайҙа? Һорауҙарына яуап биреү, һүрәт буйынса һөйләү.
Диалог темалары:
Тауҙа. Ҡышҡы уйындар.
Шиғыр ятлау.
Яҙыуға әҙерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу
1
1
21.12
23.12
44-45
Яңы йыл
Яңы һүҙҙәр үҙләштереү. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибен нығытыу. Нимә эшләй? Ниндәй? Ҡайҙа? Һорауҙарын ҡулланыу.
Актив һүҙлек: Ҡыш бабай, яңы йыл, бүләк(-тәр), шыршы, ҡотлай, байрам.
Пассив һүҙлек:
Шатлыҡ, ҡаршылай, Тыуған ил.
Темаға ярашлы нимә эшләй? Ниндәй? Ҡайҙа? Һорауҙарына яуап биреү, уҡытыусыны, дуҫтарҙы байрам менән ҡотлау. Байрам тураһында һөйләү, диалог ойоштороу..
Диалог темалары:
Яңы йыл. Бүләктәр. Шыршы.
Дәреслектәге диалогты, тексты уҡыу, эстәлеген аңлау, шиғырҙы ятлау.
Яҙыуға әҙерлек күнекмәләрен башҡарыу, хәреф элементтарын яҙыу
1
1
25.12
28.12
II Әлифба осоро.Грамотаға өйрәтеү. Уҡыу, яҙыу, телмәр үҫтереү – 27 сәғәт
46-48
Оо, Ыы,Ээ өн-хәрефтәре
Оо, Ыы,Ээ өн-хәрефтәренең ике телдә ләдөрөҫ әйтелеше, яҙылышы.
Хәреф, өн, ижек тураһында төшөнсә биреү. Һуҙынҡыларҙы классификациялау: ҡалын, нәҙек. Баҫым тураһында төшөнсә.
Һөйләмәдә һүҙҙәр тәртибе.
Актив һүҙлек: оя, осто, болан, болот, болон, мышы, тыныс,ана, ылыҫылы, тегенсе, тегә, тырыш, кеше, эшсе.
Пассив һүҙлек: тот, сос, тартынҡы, һуҙынҡы, хәреф, өн, ижек, ҡалын, нәҙек, муйыл, быйыл, оро, йыл, йыр, эс, эш, бейей.
(о), (ы), (э) өндәрен күҙәтеү, уларҙы айырыу ысулдарын, юлдарын табыу. Өндө әйткәндә үпкәнән сыҡҡан һауаның хәрәкәт итеүен күҙәтеү, тел, ирендәр, аңҡау ни хәлдә, ниндәй торошта булыуын тойомлау. Өндәргә тулы характеристика бирә белеү. Рус һәм башҡорт телендә өндәрҙе һәм һүҙҙәрҙе сағыштырыу. Һүҙгә өн анализы яһау, уның график модель-схемаһын төҙөү, характеристика биреү. Һүҙҙәрҙә баҫымлы ижекте тауыш менән айырып әйтеп билдәләү.
Текст буйынса нимә эшләй? Ниндәй? Ҡайҙа? Һорауҙарына яуап биреү. Урман, кейемдәр тураһында һөйләү, һөйләмдә һүҙҙәр тәртибенә иғтибар итеү.
Диалог т емалары:
Урманда. Кейемдәр.
Башҡорт өндәрен айырыу, ижек, һүҙҙәрҙе ҡушып уҡыу, ҡыҫҡа текстар менән танышыу, эстәлеген аңлау.
Оо,Ыы,Ээ хәрефтәрен, шул хәрефтәр менән бирелгән һүҙҙәрҙе яҙма хәрефтәр һәм дөрөҫ каллиграфия менән яҙыу, һүҙ схемаларын төшөрөү.
1
1
1
15.1
18.1
20.1
49-57
Әә,Өө,Үү,Ҡҡ,Ғғ,Һһ,Ҙҙ,ҫ,ң өн-хәрефтәре
Хәреф, өн, ижек тураһында төшөнсәне нығытыу.
Һуҙынҡыларҙы (ҡалын,нәҙек), тартынҡыларҙы (яңғырау, һаңғырау) классификациалау.
Баҫым тураһында төшөнсәне нығытыу.
Яңғыҙлыҡ исемдәр тураһында төшөнсә биреү.
Яуа, килә һүҙҙәренең ҡулланылыу осрағы.
Минең, һинең, уның, беҙҙең, һеҙҙең, уларҙың алмаштарының исем менән бәйләнеше. Хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәр, уларҙа интон:ация.
Һөйләмдә үткән заман ҡылымдарын ҡулланыу.
Актив һүҙлек: эс, килтерә, бешергән, эшләмәй, ашамай, китте., бөрлөгән, өлгөргән, рәхмәт әйтте, өй, үтек,ауыл, килде, килтергән, сүмес, кәстрүл, ҡыш, ергә, ҡар, яуа, ҡар бабай, эшләй, йылға, ямғыр, ҡояш, сыҡты, ҡалҡты, туҡтаны, һауа, һарай, йорт, һаҡлай, һалам, һала, таҙа, биҙрә, егәрле, иҙән, йыуа, туҙан, көҙгө, баҫма, еләҫ, балыҡсы, тирә-яҡ, алыҫта, яңы, саңғы, ярыш, еңде, ҡатнашты.
Пассив һүҙлек:
Менеп китте, тырыз, тимрәк, шул, кәкүк, сәүкә, сүмес, бүрәнә, ҡыуана, яңғырау, һаңғырау, саған, ҡапыл, ботаҡ, ҡарағай, сәскә атты, көнбағыш, нур, батты, таҙалыҡ, байлыҡ, оҫтьа, ҡыҫала, хуш еҫле, үлән.
Башҡорт өндәрен тыңлау, айырыу, характеристика биреү: тартынҡы, һуҙынҡы, нәҙек, ҡалын, яңғырау, һаңғырау. Һүҙҙәрҙең өн моделдәрен һыҙыу. Лексик темалар буйынса бирелгән һорауҙарға яуап биреү.яуа, килә ҡылымдарын, минең, һинең, уның, беҙҙең, һеҙҙең, уларҙың алмаштарын телмәрҙә дөрөҫ ҡулланыу.
Яңғыҙлыҡ исемдәрҙе айырыу, уларҙың ҙур хзәреф менән яҙылыуына төшөнөү.
Темаларға ярашлы ябай һөйләмдәр, диалог төҙөргә өйрәнеү, үҙ-ара һөйләшеү ҡороу.
Аралашҡанда хәбәр, һорау, өндәү һөйләм интонацияларын, һүҙҙәрҙә баҫымды дөрөҫ ҡуя белеү.
Диалог темалары:
Сәй табыны. Беҙҙең ғаилә. Бүләк. Ҡышҡы уйындар. Йылға буйында. Балыҡта. Йорт хайуандары. Таҙалыҡ –байлыҡ! Ярышта.
Башҡорт өндәрен айырыу, ижектәрҙе, һүҙҙәрҙе ҡушып уҡыу, ҡыҫҡа текстар менән танышыу, эстәлеген аңлау, фольклор үрнәкт!ре менән танышыу.
Әә, Өө, Үү, Ҡҡ, Ғғ, Һһ, Ҙҙ, ҫ,ң хәрефтәрен, шул хәрефтәр менән бирелгән һүҙҙәрҙе яҙма хәрефтәр һәм дөрөҫ каллиграфия һаҡлап яҙыу, һүҙ схемаларын төшөрөү, өс-биш хәрефтәрен торған һүҙҙәрҙе яттан яҙырға өйрәнеү, шул хәрефтәр меән һүҙҙәр төҙөү.
1
1
1
1
1
1
1
1
1
22.01
25.01
27.01
29.01
1.02
3.02
5.02
8.02
10.02
58
Вв өн-хәрефе.
Вв хәрефенең өс өндө белдлереүе: (в), (у), (ү). Яңғыҙлыҡ исемдәрҙе нығытыу. Рус теле аша үҙләштерелгән һүҙҙәр.
Актив һүҙлек: ваҡыт, ҡала, йөрөй, Өфө.
Пассив һүҙлек: вәғәҙә, ватыҡ, вәзир, ҡарап торалар.
Телмәрҙә Вв хәрефенең өс төрлө өндө белдереүен асыҡлау, дөрөҫ ҡулланыу, лексик тема буйынс а бирелгән һорауҙарға яуап биреү. Яңғыҙлыҡ исемдәрҙе айырыу, ҙур хәреф менән яҙылыуына төшөнөү.
Түбәндәге темалараға диалог төҙөү, һөйләмдә һүҙ тәртибенә иғтьибар итеү.
Диалог темалары:
Уйынсыҡтар. Өфө- баш ҡала. Транспорт.
Вв хәрефе менән һүҙҙәр, шиғыр, текст уҡыу, эстәлеген аңлау.
Вв хәрефен, шул хәреф менән бирелгән һүҙҙәрҙе дөрөҫ каллиграфия меән яҙыу, һүҙ схемалараын төшөрөү, өс-биш хәрефтән торған һүҙҙәрҙе яттан яҙыу, шул хәрефтәр меән һүҙҙәр төҙөү.
1
12.02
59-61
Ее-Юю-Яя хәрефтәре
Ее-Юю-Яя хәрефтәренең һүҙҙә ҡулланылышы (һүҙ башында, уртаһында, аҙағында), дөрөҫ әйтелеше.
Актив һүҙлек: яҙ, йәшәрә, тамсы(-лар), умырзая, ялан, тама, ел, иҫә.
Пассив һүҙлек: шаян, юлдар, асыла.
(йэ), (йу), (йа) өндәрен тикшереү, һығымта яһау. Уларҙы Ее-Юю-Яя хәрефтәре менән тамғалау. Лексик тема буйынса бирелгән һорауҙарға яуап бирә белеү, яңғыҙлыҡ исемдәрҙе айырыу.
Ее-Юю-Яя хәрефтәрен дөрөҫ уҡыу, һөйләмдәрҙе тәржемә итеү, диалогта ҡатнашыу.
Диалог темалары:
Яҙ көнө. Тәүге сәскәләр.
Ее-Юю-Яя хәрефтәре менән һүҙҙәр, шиғыр, текст уҡыу.
Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышыу.
Ее-Юю-Яя хәрефтәрен, шул хәреф булған һүҙҙәрҙе хатаһыҙ яҙырға өйрәнеү, өс-биш хәрефтән торған һүҙҙәрҙе уҡытыусы әйтеүе аҫтында яҙыу.
1
1
1
22.02
24.02
26.02
62
Йй өн-хәрефе.
Йй өн-хәрефенең һүҙҙә ҡулланылышы (һүҙ башында, уртаһында, аҙағында), дөрөҫ әйтелеше.
Һөйләм төҙөлөшө.
Актив һүҙлек: йәй, ҡайын еләге, йәмле, йүгерә, йырлайҙар, бейейҙәр.
Пассив һүҙлек: аҡлан, йүкә, йыуан, нәҙек, бейек, тейәнек.
(й) өнөн күҙәтеү, дөрөҫ әйтеү, ишетеү, характеристика биреү.
Лексик тема буйынса бирелгән һорауҙарға яуап бирә белеү, яңғыҙлыҡ исемдәрҙе айырыу.
Йй өн-хәрефен дөрөҫ уҡыу, һөйләмдәрҙең эстәлеген аңлау, тәржемә итеү.
Түбәндәге темаларға диалог төҙөй белеү, һөйләү.
Диалог т емалары:
Йәй көнө. Мин каникулда. Яланда.
Йй хәрефе менән ижектәр, һүҙҙәр, текст, тиҙәйткес уҡыу, ребус сисеү.
Йй хәрефен, шул хәреф менән бирелгән һүҙҙәрҙе дөрөҫ каллиграфия меән яҙыу, һүҙ схемалараын төшөрөү, өс-биш хәрефтән торған һүҙҙәрҙе яттан яҙыу, шул хәрефтәр менән һүҙҙәр төҙөү, һүҙҙәрҙе һүрәттәр менән тоташтырыу.
1
29.02
63-71
Үҙенсәлекле өн-хәрефтәрҙе уларға яҡын өн-хәрефтәр менән сағыштырыу:
Уу – Үү,
Әә – Ее,
Оо –Өө,
Кк –Ҡҡ,
Хх –Һһ,
Зз-Ҙҙ,
Гг –Ғғ,
Нн –ң,
Сс –ҫ.
Исемдәрҙең күплек ялғауҙары. Уртаҡлыҡ исемдәр.
Уу –Үү хәрефтәренең тартынҡы һәм һуҙынҡы булып ҡулланыу осрағы.
Һөйләм төҙөлөшө.
Зат ялғауҙары (-м, -һың,-а,-быҙ,-һығыҙ,-алар).
Ҡылымдарҙың бойороҡ һөйкәлеше (йыу, ярҙам ит, үҫ).
Актив һүҙлек: бүлмә, уҡыта, үҫтерә, уңған, тау, төрлө, кәкүк, тумыртҡа, баш, ҡаш, ҡолаҡ, ҡул, аяҡ, күҙ, танау, хәҙер, иртә тора, аса, зарядка яһай, зирәк, ярҙам итә, таҙарта, бысраҡ, тарай, һабын, таҙалыҡ, таҫтамал, тел, теш, ирен, ауыҙ, сәс, елләт, ҡәҙерләп тот, ейәнсәр, самауыр, кәсә, күсәләр, ҡарай, гел, уҙыр, туҙыр, борсаҡ, һоло, һыйлайым, дуҫ, өң, ниңә, миңә, һиңә, үкерә, иң.
Пассив һүҙлек:
Күрә, януар, бик бай, һау, бүҙәнә, иген, бит, муйын, көлә, йылмая, тиҙ, оҙон, тыш, сыҡтыҡ, баҫтыҡ, һәр ваҡыт, бөхтәлек, хәрәкәт, тән, эйәк, аҫтан өҫкә, өҫтән аһҫҡа, йөрөп булмай, унан башҡа, уны, һыу индерәм, Мәскәү, толпар, ҡаймаҡ, уң, туңдырма.
(у-ү), (ә-е),(о-ө), (к-ҡ), (х-һ), (з-ҙ), (г-ғ), (н-ң),(с-ҫ) өндәрен сағыштырып күҙәтеү, һығымта яһау, телмәрҙә айырыу.
Лексик тема буйынса бирелгән һорауҙарға яуап бирә белеү, тәржемә итеү, зат ялғауҙарын, бойороҡ һөйкәлеше ҡылымдарын дөрөҫ ҡулланыу.
Лексик темалар буйынса ябай һөйләмдәр, диалогтар, текстар төҙөү.
Диалог темалары:
Уралда. Тән өлөштәре. Гигиена. Минең ҡурсағым. Мин- уҡыусы. Мин- ярҙамсы. Минең иртәм. Беҙҙең класс. Өйҙә. Беҙҙең ғаилә. Минең атым. Урманда.
Уу-Үү, Әә – Ее,Оо –Өө,Кк –Ҡҡ,Хх –Һһ,Зз-Ҙҙ,Гг –Ғғ,Нн –ң,
Сс –ҫ хәрефтәрен яҙма телмәрҙә айырыу, шул хәреф булған һүҙҙәрҙе хатаһыҙ яҙырға өйрәнеү, өс-биш хәрефтән торған һүҙҙәрҙе уҡытыусы әйтеүе аҫтында яҙыу, һүҙҙәрҙә тейешле хәрефтәр ҡуйып күсереп яҙыу, баш һәм бәләкәй хәрефтәрҙе айыра белеү, тейешле һүҙҙәрҙе һайлап алыу, хаталарын төҙәтеү, кроссворд сисеү.
1
1
1
1
1
1
1
1
1
2.03
4.03
7.03
9.03
11.03
14.03
16.03
18.03
21.03
72
Ъ-ь хәрефтәре.
Ъ-ь хәрефтәренең өн белдермәүе, һүҙҙәрҙә дөрөҫ уҡылышы, яҙылышы. Улар менән һүҙҙәр йыйыу.
Актив һүҙлек: көньяҡ, төньяҡ, алъяпҡыс, маъмай, мәсьәлә, әкиәт, сисә(-м).
Пассив һүҙлек: аръяҡ, бирьяҡ, тураһында, шәльяулыҡ.
Ъ-ь хәрефтәре булған һүҙҙәрҙе күҙәтеү, телмәрҙә айырыу, һығымта яһау. Тема буйынса бирелгән һорауҙарға яуап бирә белеү, һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе тәржемә итеү.
Яңы һүҙҙәр менән ябай һөйләмдәр, текстар төҙөү, диалогта ҡатнашыу.
Диалог темаһы:
Мин нимә яратам.
Ъ-ь хәрефтәрен яҙма телмәрҙә айырыу, шул хәреф булған һүҙҙәрҙе яҙырға өйрәнеү, һөйләмдәр күсереп яҙыу.
1
23.03
73
Алфавит.
Хәрефтәрҙе классификациялау (тртынҡы, һуҙынҡы), әйтелеше. Алфавитта урыны.
Алфавит хәрефтәренең атамаларын дөрөҫ әйтеү. Уларҙың тәртибен иҫтә ҡалдырыу. Һүҙҙәрҙе алфавит тәртибендә әйтә белеү.
1
25.03
III. һөйләү һәм яҙма телмәрҙе комплекслы үҫтереү
(башҡорт телен системалы өйрәнеү курсы) – 21 сәғәт
74
Йәшенмәк.
Бирелгән текстар нигеҙендә өйрәнелгән һүҙҙәрҙе ҡабатлау, нығытыу. Һүҙҙең өн схемаһын, һөйләмдә һүҙҙәр тәртибен нығытыу, һүҙбәйләнештәр араһындағы мөнәсәбәттәргә төшөнөү (берлек, күплек, барлыҡ, юҡлыҡ, килеш ялғауҙары һ.б.). текст өҫтөндә ябай ғына эш төрҙәре башҡарырға күнектереү.
Актив һүҙлек:
Ҡотлайбыҙ, тотҡан, шат, ҡыуаналар, көмөш, күл, бишек, ҡалам, һүрәт төшөрә, көн һайын, күп, юйырға, һыҙырға, кәштә, яҡын, шишмә, яңғырай, кеше, ус, мейес, осо, төп, төймә, оноттом, еҫ, күмәкләп, бөтәбеҙ, ерҙә, ҡанат, асыҡтыҡ, һөҙә, үсектерә, һаҡал, йомшаҡ, ҡурҡаҡ, көттөк, күңелһеҙ, тышта, саф, һауа, сығайыҡ, ҡыр, юрған, таптым, яптым, ҡолас, аяҙ, тал, бөрө, ысыҡ, көлә, уҡыуҙар, с аҡыра.
Тема буйынса бирелгән сюжетлы һүрәттәр ярҙамында һорауҙарға яуаптар биреү, айырым һүҙҙәр менән һөйләмдәр төҙөү. Һүҙҙәрҙең, һ?өйләмдең схемаһын төҙөү, йәки схемаға ярашлы һүҙҙе, һөйләмде табыу.
Диалог темалары:
Һин кем? Нимә тәмле? Кем менән йәшәйһең? Кем ҡайҙа йәшәй? Бөгөн көн ниндәй? Әйҙә, уйнарға!
Шиғырҙарҙы, диалогтарҙы, текстарҙы аңлы һәм тасуири уҡыу, эстәлеге буйынса һорауҙарға яуап биреү һәм һорай белеү.
Текст буйынса һорауҙарға яуап яҙыу, төшөп ҡалған хәрефтәрҙе ҡуйып күсереп яҙыу, артыҡ һүҙҙе төркөм эсенән табыу, кәрәкле һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе табып күсереп яҙыу.
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
4.04
6.04
8.04
11.04
13.04
15.04
18.04
20.04
22.04
25.04
27.04
29.04
2.05
4.05
6.05
11.05
13.05
16.05
18.05
20.05
75
Яҙ.
76
Башҡортостан.
77
Беҙҙең герб.
78
Өфө.
79
Ж.Кейекбаев. Айыу ниңә ҡойроҡһоҙ?
80
Ж.Кейекбаев. Айыу ниңә ҡыш буйы өңөнән сыҡмай?
81
Ф.Рәхимғолова . Әсәйгә бүләк.
82
М.Кәрим. Теге яҡҡамы, был яҡҡамы?
83
З.Биишева. Ҡарға менән төлкө.
84
Валсыҡ.
85
Л.Толстой. Алдаҡсы.
86
Ф.Рәхимғолова. Яҡшы һүҙҙәр.
87
Еңеү көнө.
88
Ҡымыҙ.
89
К.Кинйәбулатова. әсәйем, ҙур үҫкәнһең, ти.
90
Ҡурай.
91
Р.Ғарипов. Тыуған ил һәм тыуған ер.
92
Ҡомһоҙ эт.
93
Кәкүк.
94
Контроль эш.
Контроль күсереп яҙыу.
Ҙур булмаған тексты дөрөҫ каллиграфия менән күсереп яҙыу.
1
23.05
95
Йомғаҡлау
Хаталар өҫтөндә эш, үтелгән темалар буйынса уйын – викторина.
1
25.05
Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!
Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG
Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).
Московские документы для аттестации: KURSY.ORG
Общая информация
Похожие материалы
- 24.11.2015
- Просмотры: 380
- 24.11.2015
- Просмотры: 248
- 24.11.2015
- Просмотры: 232
- 24.11.2015
- Просмотры: 602
- 24.11.2015
- Просмотры: 226
- 24.11.2015
- Просмотры: 292
- 24.11.2015
- Просмотры: 399
Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов
Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG


text:
Һыу
Һыу (водород оксиды) — тәүторош хәлендә төҫө, тәме һәм еҫе булмаған үтә күренмәле шыйыҡса. Химик формулаһы: H2O. Температураһы Цельсий буйынса 0 градустан түбән төшһә, ҡаты рәүешкә инә, туңа. Һыу туң хәлдә боҙ, ҡар, бәҫ тәшкил итә. Температураһы Цельсий буйынса 100 градусҡа күтәрелһә, ҡайнап сыға һәм быуға әйләнә. Ер йөҙөнең 71 % тирәһе һыу ятҡылыктары менән ҡапланған. Улар океан, диңгеҙ, йылға, күл, боҙлоҡтарҙан тора.
Һыу көслө иреткес. Тәбиғи хәлдә Һыуҙа һәр ваҡыт ирегән матдәләр бар.
Ер йөҙөндә һыу төп йәшәү сығанағы булып тора. Һәр бер тере йәндең һәм үҫемлектең химик төҙөлөшөнә инә, тирә-яҡ мөхиттең торошон билдәләй.
Тере кешенең тәнендә 55—78 % һыу бар, уның күләме кешенең йәше һәм ауырлығына бәйле. Кеше организмында 10 % һыу юғалтыу үлем осрағына килтереүе мөмкин. Тәндә һыу күләмен бер кимәлдә тотоу өсөн кешегә көнөнә яҡынса 3 литр һыу эсергә кәрәк.
Йөкмәткеһе
- 1 Һыу төрҙәре
- 2 Һыуҙың химик атамалары
- 3 Үҙенсәлектәре
- 4 Тәбиғәттә һыу
- 5 Һыуҙы ғилми өйрәнеү
- 6 Ҡыҙыҡлы факттар
- 7 Һыу темаһы халыҡ ижадында
- 8 Иҫкәрмәләр
- 9 Әҙәбиәт
- 10 Һылтанмалар
Һыу төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыу Ер йөҙөндә өс агрегат хәлдә булыуы мөмкин — шыйыҡлыҡ, газ хәлендә һәм ҡаты хәлдә. Улар барыһы ла йәнәш булыуы мөмкин, мәҫәлән: һауала һыу быуы һәм болот, диңгеҙҙә һыу һәм айсберг, ерҙә боҙлоҡ һәм йылға. Һыу бик күп матдәләрҙең тәмен ала, үҙендә иретә ала. Һыуҙы «йәшәү сығанағы» булараҡ мөһимлеген иҫәпкә алып өс типҡа бүлеп йөрөтәләр.
Барлыҡҡа килеү, составы, ҡулланышы һәм башҡа үҙенсәлеген иҫәпкә алып:
- Кальций һәм калий катиондар нисбәте буйынса — йомшаҡ һәм ҡаты һыу.
- Молекула изотобы буйынса:
- Еңел һыу (составы буйынса ғәҙәти һыуға яҡын).
- Ауыр һыу (дейтерийлы һыу)
- Үтә ауыр һыу (тритийлы һыу)
- Сөсө һыу
- Ямғыр һыуы
- Диңгеҙ һыуы
- Ер аҫтындағы һыу
- Минераль һыу
- Тоҙло һыу
- Эсәр һыу, һыу үткәргестәге һыу
- Дистиллирләнгән һыу, ионһыҙландырылған һыу
- Тотонолған һыуҙар
- Ямғыр һыуҙары һәм ер өҫтө һыуҙары
- Үле һыу һәм Тере һыу — сифаты буйынса әкиәттәге һыу төрҙәре
- Изге һыу — дини тәғлимәт буйынса махсус һыу
- Поли-һыу (күплек мәғәнәһендә)
- Структураланған һыу — академик булмаған теорияларҙағы термин.
Һыуҙың химик атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыуҙың бер нисә химик атамаһы бар:
- Водород оксиды
- Водород гидрооксиды
- Дигидроген монооксиды
- Гидроксиль кислота
- Оксидан
- Дигидромонооксид
Үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Физик үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыу нормаль шарттарҙа шыйыҡ агрегат хәлдә, башҡа водород ҡушылмалары киреһенсә газ хәлендә була. Был молекулаларҙың үҙенсәлекле характеристикаһы менән һәм улар араһындағы бәйләнеш менән аңлатыла.
Водород атомдары кислород атомына 104,45° мөйөш яһап ҡушыла, һәм был конфигурация ҡәтғи һаҡлана.
Водород атомы һәм кислород атомы араһындағы электро тиҫкәрелек айырмаһы ҙур булыу сәбәпле электрон болото кислород яғына күскән. Шул сәбәпле һыу молекулаһы актив диполь булып тора, кислород яғы тиҫкәре, ә водород яғы ыңғай.
Һөҙөмтәлә, молекулалар поляр бәйленеш барлыҡҡа килтереп ҡапма-ҡаршы полюстары менән бер-береһенә тартылалар.
Уларҙы айырыу өсөн күп энергия сарыф ителә. Водород ионы — протондың тышҡы электрон ҡатламы юҡ һәм ул бик бәләкәй. Шуға күрә тиҫкәре поляризацияланған күрше кислород электрон тышсаһына башҡа молекула менән водород бәйләнеше барлыҡҡа килтерә.
Һәр молекула күршеләре менән дүрт водород бәйләнеше менән бәйләнгән — кислород атомы ике бәйленеш барлыҡҡа килтерә һәм водород атомы — ике бәйләнеш.
Молекулалар араһындағы поляр һәм водород бәйләнеше һыуҙың юғары[ҡайнау температураһын һәм сағыштырмаса парға әйләнеү йылылығын билдәләй.
Ошо бәйләнештәр булыу сәбәпле һыу мөхитендә 15—20 мең атмосфераға тиклем баҫым барлыҡҡа килә, был һыуҙың ҡыйын ҡыҫылыусанлаған аңлата, һыу бары 0,00005 күләмгә ҡыҫыла.
Һыуҙың һәм боҙҙоң структураһы оҡшаш. Һыу һәм боҙҙа структура барлыҡҡа килтереп молекулалар билдәле бер тәртиптә урынлашырға тырыша, тик йылылыҡ хәрәкәте ҡамасаулай.
Ҡаты хәлгә күскән ваҡытта йылылыҡ хәрәкәте кәмей һәм башҡа төр структура барлыҡҡа килтереүгә ҡамасауламай, һыу молекулалары билдәле тәртиптә урынлаша.
Был процеста молекулалар араһындағы бушлыҡ арта һәм дөйөм тығыҙлыҡ түбән төшә. Был боҙ фазаһында һыуҙың тығыҙлығы кәмерәк булыуын аңлата.
Парға әйләнгәндә, киреһенсә бәйләнештәр өҙөлә. Бәйләштәрҙе өҙөү өсөн бик ҙур энергия кәрәк. Шуға һыу башҡа шыйыҡсалар араһында һәм ҡаты матдәләр араһында сығыштырмаса иң ҙүр йылы һыйҙырыусанлыҡҡа эйә.
Бер литр һыуҙы бер градусҡа йылытыу өсөн 4,1868 кДж энергия кәрәк. Ошо үҙенсәлеге булғанға күрә, һыу йыш ҡына йылылыҡ биргес итеп файҙалыныла.
Агрегат хәлдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Агрегат хәл буйынса өс төрө бар:
- Ҡаты — боҙ
- Шыйыҡ — һыу
- Газ хәлендә — һыу пары йәки быу
Баҫым артыу менән һыуҙың ҡайнау температураһы күтәрелә[2]:
Тәбиғәттә һыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ер (планета) йөҙөнөң 3/4 өлөшөн һыу тәшкил итә. Ерҙең гидросфераһы Донъя океанын, ҡоро ер һыуҙарын һәм атмосфералағы һыуҙы үҙ эсенә ала. Гидросферала һыу тәбиғәттәге үҙ-ара һыу әйләнеше процесы менән бәйләнгән.
Донъя океаны һыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Донъя океанына планеталағы бөтә һыуҙың 96%-тан ашыуы тура килә. Планеталағы һыуҙы материктар һәм утрауҙар айырым океандарға — Тымыҡ, Атлантик, Һинд һәм Төньяҡ Боҙло океанына бүлә. Антарктиданы уратып алған Көньяҡ океан айырым күрһәтелә. Майҙаны буйынса иң ҙуры — Тымыҡ океан, иң бәләкәйе — Төньяҡ Боҙло океан. Океандарҙың ҡоро ергә инеп торған өлөшө диңгеҙҙәр тип атала. Иң ҙур диңгеҙҙәр: Филлипин,Ғәрәп, Мәрйен диңгеҙҙәре.
Диңгеҙ һәм океан һыуы составында ирегән төрлө матдәләр бар. 1 литр океан һыуында яҡынса 35 г тоҙ(күберәге аш тоҙо) бар. Бындай һыу сәнәғәттә, ауыл хужалығында ҡулланырға яраҡһыҙ.
Ҡоро ер һыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йылға, күл, һаҙлыҡ, боҙлоҡ һәм ер аҫты һыуҙары ҡоро ер һыуҙары тип атала. Уларҙын күп өлөшө сөсө, әммә тоҙлолары ла осрай. Йылға, күл, һаҙлыҡтарҙа һыуҙың 0,02 % тупланған.
Боҙлоҡтағы һыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боҙлоҡтарҙы һыу туңғанда барлыҡҡа килгән боҙ менән бутарға ярамай. Боҙлоҡтар ҡарҙан барлыҡҡа килә. Ҡар яуып иреп өлгөрмәй, ҡар ҡатламы тығыҙлана һәм боҙға әйләнә. Антарктида материгы ҡалын боҙ менән ҡапланған. Һималай, Памир, Тянь-Шань тау түбәләре боҙлоҡ аҫтында. Боҙлоҡтарҙа барлыҡ һыуҙың 2 % тирәһе тупланған.
Ер аҫты һыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ер аҫты һыуҙары Ер ҡабығының өҫкө өлөшөндә урынлашҡан. Улар сөсө, тоҙло, һыуыҡ, йылы, ҡайнар ҙа булыуы мөмкин. Ер аҫты һыуҙары ҡайһы бер урындарҙа шишмә булып ер өҫтөнә сыға. Ер аҫты һыуҙары бөтә һыуҙың 2 %
Атмосфералағы һыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең планета атмосфераһындағы һыу ваҡ тамсылар, болот, томан һәм боҫ хәлендә була. Конденсат барлыҡҡа килгәндә һыу атмосферанан яуым-төшөм, ямғыр, ҡар, боҙлауыҡ, ысыҡ рәүешендә ергә төшә. Дөйөм алғанда Ерҙең һыу өлөшө гидросфера, ә ҡоро өлөшө криосфера тип атала. Һыу Ерҙәге бөтә организмдар өсөн иң мөһим матдә булып тора. Ерҙәге тормош һыу мөхитендә барлыҡҡа килгән тигән фараз бар.
Һыуҙы ғилми өйрәнеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гидрология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гидрология — ер гидросфераһын, уның үҙенсәлектәрен, унда барған процестарҙы күренештәрҙе өйрәнеүсе фән. Дөйөм, ҡоро ер, диңгеҙ гидрологияһына бүленә. Гидрологияның төп өйрәнеү объекты булып тәбиғәттә һыу әйләнеше, һыу ресурстары, уларҙың барлыҡҡа килеү шарттары һәм үҙенсәлектәрен өйрәнеү, һан һәм сифат яғынан баһалау тора.
Гидрогеология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гидргеология — ер аҫты һыуҙарын, уларҙың физик үҙенсәлектәрен һәм химик составын, сығышын, таралыу һәм хәрәкәт итеү үҙенсәлектәрен, ер өҫтө һыуҙары, тау тоҡомдары менән үҙ-ара тәьҫирен өйрәнеүсе фән.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хайуандар һәм үҫемлектәр организмында уртасы 50 % һыу бар[3].
- Ер мантияһында һыу миҡдары, Донъя океаны менән сағыштырғанда, 10—12 тапҡыр күберәк[4]..
- Донъя океаны уртаса 3,6 км тәрәнлектә, Ер өҫтөнөң 71 % ҡаплай һәм билдәле булған һыу запастарының 97,6 % туплаған.
- Әгәр Ерҙә уйһыулыҡтар һәм ҡалҡыулыҡтар булмаһа һыу бөтә Ер өҫтөн 3 км тәрәнлектә ҡаплар ине[5].
- Әгәр бөтә боҙлоҡтар иреп бөтһә, Ерҙә һыу кимәле 64 м-ға күтәрелер ине һәм ҡоро ерҙен 1/8 өлөшө һыу аҫтында ҡалыр ине.
- Диңгеҙ һыуы ғәҙәти 35 ‰ тоҙлолоҡта − 1,91 °C-та туңа[6].
- Һыу ыңғай температурала ла туңа[7].
- Билдәле бер шарттарҙа (нанотрубка эсендә) һыу яңы хәлгә күсә, аблосют нулгә яҡын температураларҙа ағыу һәләтеп һаҡлай[8].
- Һыү ҡояш яҡтыһының 5 % кире сағылдыра, ә ҡар 85 %. Боҙ аша океанға тик 2 % ҡояш яҡтыһы үтә.
- Океандың зәңгәр төҫө һыуҙа яҡтылыҡтың һайланып йотолоуы һәм тарҡалыуы менән аңлатыла.
- Һыу Ерҙә шыйыҡ фазанан ҡаты фазаға күскәндә киңәйә торған күп булмаған матдәләр араһына керә, бынан тыш висмут һәм галлийҙын ошондай үҙенсәлеге бар.
- Һыу фтор булған атмосферала янырға мөмкин, ҡайһы саҡта шартлау менән. Был осраҡта кислород бүленеп сыға.
Һыу темаһы халыҡ ижадында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йомаҡ
- Утта янмай, һыуҙа батмай. Яуап: Боҙ.
Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр
- Ағас башын ел алыр, күпер башын һыу алыр
- Ағыр һыуҙың ҡәҙере юҡ
- Аҡҡан һыу кире ҡайтмай
- Аҡҡан һыу юлын табыр
- Аҡҡош күлдә булыр, аҡсарлаҡ һыуҙа булыр
- Аҡсаны берәү ҙә һыуға атмай
- Аҡмаған һыуҙы үлән баҫа
- Алйотҡа әйткән кәңәшең ағып киткән һыуға тиң
- Алтынды тут алмаҫ, һыуҙы ут алмаҫ.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ ингл. International Union of Pure and Applied Chemistry. Nomenclature of Inorganic Chemistry. IUPAC RECOMMENDATIONS 2005. RSC Publishing, 2005. — p. 306.
- ↑ П. И. Воскресенский Техника лабораторных работ. 9-е изд. Л.: «Химия», 1970. С. 696—697
- ↑ Наука и техника. Книги. Загадки простой воды.
- ↑ Состав и природа минтии Земли
- ↑ Биосфера Земли
- ↑ Дайвинг: статьи, каталог снаряжения, обучение, магазины, клубы и центры
- ↑ Всеволод Арабаджи. Загадки простой воды. 2001
- ↑ Science Daily (англ.)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вода // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Лосев К. С. Вода. — Л.: Гидрометеоиздат, 1989. — 272 с.
- Лосев К. С. Вода — Л.: Гидрометеоиздат, 1989. — 272 б.
- Гидробионты в самоочищении вод и биогенной миграции элементов. — М.: МАКС-Пресс. 2008. 200 с. Предисловие члена-корр. РАН В. В. Малахова. (Серия: Наука. Образование. Инновации. Выпуск 9). ISBN 978-5-317-02625-7.
- О некоторых вопросах поддержания качества воды и её самоочищения // Водные ресурсы. 2005. т. 32. № 3. С. 337—347.
- Андреев В. Г. Влияние протонного обменного взаимодействия на строение молекулы воды и прочность водородной связи. Материалы V Международной конференции «Актуальные проблемы науки в России». — Кузнецк 2008, т.3 С. 58-62.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вода как химическое соединение
- Теплофизические свойства воды и водяного пара
- Диаграмма фазовых состояний (инг.)
- Основы геологии Геологическая работа текучих вод
- Водные ресурсы России и мира


text:
“Ҡатындар” китабын ҡайҙан табырға?
26 февраля 2014 йыл | Кәңәштәр
Яҡташыбыҙ, билдәле шағирә һәм яҙыусы Гөлнур Яҡупованың "Ҡатындар” трилогияһын яратып ҡабул иттек. Уның китап булып баҫылып сығыуын да көтөп алдыҡ. Тик уны һатыуҙа таба алмайбыҙ: Өфө китап магазиндарында күптән бөткән икән.
Был магазинда шулай уҡ халыҡ араһында ҙур һорау менән файҙаланылған башҡортса дини календарҙар ҙа бар әле. Бер килгәндә бында тағы күп төрлө кәрәк-яраҡ, мәктәп әйберҙәре, уйынсыҡтар табырға була. Ассортимент даими яңыртыла.
Магазин иртәнге сәғәт 9-ҙан киске 6-ға тиклем эшләй. Көндөҙгө 1-ҙән 2-гә тиклем төшкө ял. Шәмбе-йәкшәмбе - ял.
Рәйсә ҒӘЛИМОВА.Рәйсәне, шулай уҡ башҡа әҙәбиәт һөйөүселәрҙе һөйөндөрөргә ашығабыҙ: "Ҡатындар” китабы әлегә бер урында һатыуҙа ҡалған: ул да булһа Красноусолдағы "КанцМастер” магазинында, адресы: Фрунзе урамы, 33 (ҡабырға яҡтан инергә).
Был магазинда шулай уҡ халыҡ араһында ҙур һорау менән файҙаланылған башҡортса дини календарҙар ҙа бар әле. Бер килгәндә бында тағы күп төрлө кәрәк-яраҡ, мәктәп әйберҙәре, уйынсыҡтар табырға була. Ассортимент даими яңыртыла.
Магазин иртәнге сәғәт 9-ҙан киске 6-ға тиклем эшләй. Көндөҙгө 1-ҙән 2-гә тиклем төшкө ял. Шәмбе-йәкшәмбе - ял.


text:
Тәскирә Даянова хикәйәһе: "Ташлама, һөйөклөм, китмә!"
Арып-талып эштән ҡайтып киләм. Ҡолаҡта һаман да сабыйҙарҙың шаярышҡан, хатта илашҡан тауыштары яңғырай. Балалар баҡсаһында тәрбиәсе ярҙамсыһы булып эшләйем. Быйыл ғына педколледж бөткән тәжрибәһеҙ ҡыҙҙың шунан артығыраҡҡа дәғүә итергә хаҡы юҡлығын аңлатып, һағайып ҡына эшкә алдылар. Әсәйем ҙурыраҡ ерҙә эшләһә, тәжрибә һорап тормаҫтар ине. Ана ҡайһы бер курсташтар ата-әсәләре, туғандары арҡаһында, үҙҙәре әйтмешләй «престижный» баҡсаларға эшкә төштө. Ә минең техничка әсәй бер ни ҡыра алманы. Йә, сабыр итермен, ҡайҙа барайым... Уйланып, туҡталышымды үтеп китә яҙҙым. Унда йәштәр кафеһы урынлашҡан. Бер ҡасан да кешеһеҙ тормай. Тиңдәштәрем, хатта йәшерәктәр бында ҡайнаша. Егеттәр һөйгәндәрен саҡыра. Тәмле ашап, һөйләшеп ултыралар, бейейҙәр. Бер-береһенә һоҡланыулы ҡараштарын төбәгәндәр. Ҙур тәҙрәләр аша бөтәһе лә күренә. Шул урындан битараф ҡына үтә алмайым. Көн дә туҡтап, сихырланған һымаҡ ҡарап торам. Үҙемде ҡупшы күлдәктә, һылыу егет менән шунда ултырам тип күҙ алдына килтерәм. Ләкин минең яҡшы кейемдәрем дә, һөйгәнем дә юҡ. Өҫ-башымдың рәтле булмауы егет затынан айбанырға мәжбүр итә, хатта ҡиәфәтем бахырлыҡҡа тартым тиһәм дә була.
Атайым күптән юҡ. Иҫереп ғауға ҡуптарыуы, ҡурҡып өҫтәл аҫтына ҡасыуҙарым ғына иҫтә. Әсәйем, ауылдан ҡалаға килеп, уҡырға инә алмағас, йыйыштырыусы булып эшкә ҡалған ҡыҙ, зәңгәр күҙенә алданып сыҡҡан уға. Осон-осҡа ялғап, ятаҡта байтаҡ йәшәгәндәр. Атайҙан ҡалған изгелек – ул да булһа бер бүлмәле фатир, төҙөлөштә эшләгәндәргә элек сиратһыҙ биргәндәр. Әсәй уны иҫләргә яратмай, файҙаһынан зыяны күберәк булды, ти. Мин, минән ун йәшкә кесе ҡустым, өсөбөҙ торабыҙ. Әсәйем атай үлгәндә дүрт айлыҡ йөк менән ҡалған. Ҡустыма бер ай булғас, әсәй эшкә сыҡты. Мәктәптән үлә яҙып ашығып ҡайтып инәм, ул эшкә китергә әҙерләнеп кенә тора. Сөнки килешеү буйынса яҡындағы поликлиникаға иҙән йыуырға йөрөй. Ҡустымды тәүҙә ныҡ яратманым. Уйнарға сығыу, әхирәттәр менән аралашыу тәтемәй, өй көбәге булып үҫтем. Тиңдәштәр менән ҡатышмағас, ҡырағай булдым. Хәйер, колледжда уҡығанымда, ҡустым, ниһайәт, балалар баҡсаһына барҙы. Әсәй ике эштә өҙгөләнһә лә, мандып китә алманыҡ. Әле миңә өмөтләнә. Бала сағымды, үҫмерлегемде, хәҙер килеп ҡыҙ ғүмеремде шулай хеҙмәтсе һымаҡ үткәрергә тейешменме икән? Беҙҙеке һымаҡ ғаиләлә үҫкән ҡыҙҙарҙың күпселеге юлдан яҙып, эсеү-тартыуға әүәҫләнде, күрше-тирәләгеләре, мин уларға ҡушылмағас, этләшеп тә йөрөнө. Берәүһе наркоманка булып теге донъяға киткәс, икенсеһе ҡайҙалыр олаҡты. Шунан тыныс һуланым. Ләкин йәшлек үҙенекен итә. Күңел кемлегең менән иҫәпләшмәй. Егетем булһын ине, уның менән киноға барһаң, парктарҙа серләшеп йөрөһәң ине, тип теләйем дә бит. Тик былар хыял ғына. Әсәйемде беләм, минең юҡ ҡына эш хаҡымды ла ҡустым өсөн тотонасаҡ. Тинләп тигәндәй яңы компьютерға аҡса йыя. Мин тәрән көрһөндөм. Ҡайтырға кәрәк. Кеше бәхетенә күпме ауыҙ һыуыңды ҡороторға була.
– Кафеға ингегеҙ киләме? – ҡаршымда оҙон буйлы ҡаҡса егет тора ине. Бик ябай күренде. Өҫтөндә арзанлы джинсы салбар менән ветровка. Тулҡынлы ҡара сәстәре матур икән, шундуҡ күҙгә ташланды. – Кисә лә ошонда тороп киттегеҙ, – тип дауам итте егет, – әйҙәгеҙ, инеп ултырайыҡ.
Мин дә шәп кейенмәгәнмен, шуға, индермәҫтәр, тип ҡурҡып китәм.
– Былай инергә яраймы ни?
– Ниңә ярамаһын. Был бит йәштәр төйәге.
Инәбеҙ, бәхеткә күрә, буш өҫтәл дә бар икән.
– Исемең кем? – егет әллә нисек һөҙөп, һынап ҡарай.
– Исемем боронғо минең. Өләсәй ҡушҡан – Халисә. Әсәйем Алиса итергә теләгән. Мулла эргәһендә торған өләсәй «Халисә», тип әйткән дә ҡуйған. Бына шулай.
– Минең исемем тағы ла боронғораҡ – Сәфәрғәле. Ниңә тиһәң, мине предоктар ҡунаҡҡа китеп барғанда поезда табып алған.
Һүҙ артынан һүҙ ялғана, ултыра бирәбеҙ. Минең күңел күтәрелә. Ҡыҙыҡ, нимә менән һыйлар икән? Күрше өҫтәлдә әллә ниндәй ят ризыҡтар ашайҙар. Ниһайәт, официант пәйҙә булды, егетем һутҡа заказ бирҙе. Ас ашҡаҙаным көтөрләп ымһынып ҡына ҡалды. Оҙаҡ ултырып һутты эсәбеҙ. Хатта һалмаҡ бейеүгә лә төштөк. Егет оҫта йөрөтә, хәрәкәттәр бергә ҡушылды. Ул күптәнге танышымдай тойолдо. Ә былай минең егеттәр менән бейегәнем юҡ.
– Ҡайтырға ваҡыт, – тинем, – әсәйемдән алдараҡ өлгөрөргә кәрәк.
– Хәҙер ҙә әсәй һүҙе менән йәшәгән ҡыҙҙар бар икән? Гел шулай тыңлаусанһыңмы?
– Тыңламай булмай.
– Йә, улайһа, хуш, – Сәфәрғәле ҡәнәғәт йылмая, шәкәрҙәй аҡ тештәре балҡый.
***
Егет менән танышыуыма ике ай тирәһе. Аҙнаһына бер-ике күрешәбеҙ. Шунан арттырып булмай. Мин әсәйемдең дөйөм ятаҡта дежур иткәнен көтәм. Ҡайһы ваҡыт Сәфәрғәле ниндәйҙер мәшәҡәттәр менән бәйле, ике эштә йөрөйөм, ти.
– Ниндәй эштәр һуң?
– Урам һепергәнде беләһең, бушаған арала төҙөлөштә эшләп алам.
Осрашһаҡ, ҡала ҡыҙырабыҙ, паркка һуғылабыҙ. Өшөп китһәк, кафеға инәбеҙ. Сәфәрғәле, һәр ваҡыттағыса, һут, туңдырма менән генә һыйлай. Бер асылғанында яҙмышын һөйләп алды.
– Өләсәй ҡулында үҫтем мин, таяныр кешем юҡ. Мәктәптән һуң уҡыуҙы дауам итеү мөмкин түгел ине. Йә ауылда эш юҡ. Әбей-бабайҙарға утын ярып, һыу ташып, бәрәңгеһен ҡаҙышып ҡына йөрөмәһәң… Себерҙә эшләр өсөн дә һөнәр кәрәк. Өфөгә юғары уҡыу йортонда уҡыған дуҫым саҡырҙы. Эш табышты. Урам һепереүсе булып урынлашҡас, ныҡ шатландым. Арыу ғына бүлмә бирҙеләр, ышанырлыҡмы һуң? Әйткәндәй, бынан йыраҡ түгел. Әйҙә, ҡарап сыҡ.
Шатланып риза булдым. Аҫҡы ҡаттағы ҡараңғы коридор буйлап киттек, Сәфәрғәле ишекте асыуға унан саф һауа инмәгән иҫке фатир еҫе бөркөлдө. Танау сирыуымды күреп, егет форточкаһын аса һалды. Бүлмә, ысынлап та, ҙур ғына. Тимер карауат, өҫтәл, ике алама ултырғыс. Тумбочка өҫтөнә электр плитаһы ҡуйылған. Иҫке генә сәйнүк, кәстрүл, ике стакан күренә. Мөйөштә – эш ҡоралдары.
– Шул инде минең торлаҡ, – ти Сәфәрғәле эре генә. – Күптәргә был тәтемәй.
Эйе, еңелсә ремонт, арыуыраҡ йыһаз бында ҡот индереп ебәрер ине. Күңел ҡайтыуын һиҙҙермәҫкә тырыштым. Ниңәлер әсәйем кәйефе килгәндә һөйләгән әкиәттәр иҫкә төштө. Аждаһалар урлаған ҡыҙҙарҙы ҡанатлы толпарҙарҙа килеп азат иткән батыр егеттәр... Әсә кеше нисек ярлы булһа ла, ҡыҙын хәйерсегә бирергә теләмәй шул. Шуға ул мине ҡаты тота. «Бар байлығың – сафлығың, һылыулығың. Затлы сепрәккә төрөнгән бисураларҙан ун артыҡһың», – ти. Сәфәрғәле тыйнаҡ, сибәр егет булһа ла, әсәйем өнәмәҫ, тип ҡурҡам. Әммә оҡшай миңә, хатта ғашиҡмын. Ул шундай баҫалҡы, аҡыллы. Үҙен матур тота белеүе иҫте китәрә. Ҡулыма ла, күбәләк тотҡан төҫлө, тыйнаҡ, һаҡ ҡына ҡағыла. Шул тиклем күп белә, төпкөл ауылдыҡы булыуына ышанып та булмай.
– Китапты күп уҡыным, – ти ул. – Тәүҙә башҡортса, унан русса, сит ил яҙыусылары ла ҡалманы. Сөнки өләсәйҙең телевизоры юҡ ине, уны «иблис ҡотҡоһо» тип һананы.
Етәкләшеп күңелле генә киләбеҙ. Ул мине өйгә тиклем оҙатты. Тәүге тапҡыр ҡосаҡлап үҙенә ҡыҫты. Йөрәгенең ярһып типкәнен ишетеп баҙаным. Ҡолаҡ төбөндә генә: «Хуш әлегә, һөйөклөм минең», – тип шыбырҙаны.
Иртән, эшкә барғас, хайран ваҡиғалар булып алды. Баҡсаға килгән балаларҙы ҡабул итә генә башлағайным, етәксебеҙ Зәйтүнә Исламовна килеп инде. Ни эшләп йөрөй, тип шиккә ҡалдым. Ә ул миңә яғымлы ҡарап алды ла мыйылдаҡ тауыш менән:
– Аҡыллым, минең кабинетҡа ин әле, – тип китеп барҙы. Һы, уның өсөн буш урын һымаҡ була торғайным, әле хатта үҙе саҡыра.
- Ултыр, аҡыллым, – тине ул, мызылдаған күҙҙәрен миңә төбәп. Шунан йыуан кәүҙәһен молҡотоп өҫтәл артына инеп ултырҙы. – Балаҡай, һинең тәрбиәсе булып эшләгең килә бит, – тип өндәште. Ни тиергә лә белмәй тора бирәм.
– Йә, йә, ҡурҡма, яуап бир.
– Килә лә…
– Бына шулай тиген. Дипломың - дағы шау «бишле»ләр ҙә иҫемдә. Өлкәндәр төркөмөнә тәрбиәсе булып күсәһең, матурым.
- Гөлфиә Харрасовна сирләп киткәнме әллә?
– Халисәү, Харрасовнаға күптән ялға китергә ваҡыт. Ут бөрсәһе кеүек балаларға ҡарсыҡ түгел, бына һинең кеүек йәш, тилбер тәрбиәсе кәрәк. Яңы педагогик алымдарҙы белеү зарур.
Гөлфиә апайҙың оло, минең йәш булыуымды бер бөгөн аңғарҙымы икән Зәйтүнә Исламовна? Шаҡ ҡаттым.
– Йә, һылыуҡай, уңыштар! Иртәгә төркөмдө ҡабул итерһең.
Ҡыйын булып китте. Харрасовна рәнйер һымаҡ. Күрше төркөмдә эшләгән Ирина ҡаршыма сығып:
– Ҡара һин уны, шымыҡай. Һиҙҙермәй йөрөһәң дә, белдек бит, – тип шаңҡытты.
– Нимәне инде?
– Иҫәргә һалма башыңды, хәтәр «покровителең» бар икән. Миллион ярымлыҡ машинала йөрөй. Бөгөн ишектән бергә индек тә, ҡыҙыҡ булып китте, апай менән һөйләшкәнен йәшенеп тыңланым, – тип бер тынала таҡылдап ташланы.
– Нимә, нимә?
– Эй, ҡыланма инде, зинһар, – Ирина турһайып китеп барҙы. Оҙаҡ ҡаңғырып йөрөп булмай, көндәлек эштәргә тотондом. Ғәйбәтсе Иринаның хыялыйлығы күп булыр.
***
Бөгөн хеҙмәт хаҡы ала торған көн, сауҙа үҙәгенә барырмын. Күптән йүнлерәк итек алып кейергә хыялланам. Матур кейем алырға теләү ҙә дәрт уята икән ул. Шундай күтәренке күңел менән осоноп күтәрмәнән менеп барам. Ҡараһам, ҡаршыма икәү килә. Затлы пальто, костюм, яҡшы ботинкалар кейгән егет – Сәфәрғәле бит. Бөҙрә сәстәре, ҡош ҡанатындай ҡыйғас ҡаштары, ул инде, уныҡы! Эргәһендә – ҡатын-ҡыҙ. Күгелйем шәшкегә төрөнгән, һап-һары сәстәре туны өҫтөнә һибелгән. Беҙ үксәләр менән тек-тек баҫып килә. Ҡаттым да ҡал дым. Ир кеше «был ниндәй бөжәк тағы?» тигән һымаҡ ҡына миңә күҙ һирпеп алды, үтеп тә киттеләр. Итек ҡайғыһы ҡалманы. Кешегә кеше оҡшай тиһәң дә, шулай уҡ булмайҙыр ул. Ике һыу тамсыһы нисек – былар ҙа шулай. Автобуста егетемә ике тапҡыр шылтыратып ҡараным, телефонын алманы. Оторо йәнем көйөп, эсем бошто. Ҡайтып ауҙым да иҫәңгерәп яттым. Әсәйем тетмәмде тетә бит инде. Телефоным тауыш бирҙе. Сәфәрғәле! Тауышы төҫһөҙ, тоноҡ.
– Осрашырбыҙ, тигәйнем. Бара алмам, ахыры…
Хөкөм көткәндәй тын тора бирәм.
– Алло, ниңә өндәшмәйһең? Сәсрәп ауырып киттем дәһә. Бәлки, үҙең килерһең…
– Ни булды? – тип ҡысҡырып ебәрҙем. Тәнемә көс-ҡеүәт ҡайтты.
– Һалҡын тейгәнгә оҡшай. Тәнем яна.
– Мин хәҙер!
Тәүҙә дарыуханаға йүгерҙем. Дарыуҙар алдым. Супермаркеттан инеп, һурпалыҡ тауыҡ һайланым, емеш-еләк, кәнфит тә онотманым. Һөйгәнемә йәл түгел.
Ишек шаҡыным. «Асыҡ», – тигән тауыш ишеттем. Ҡәҙерлем бойоҡ ҡына ята. Дарыуҙарҙы эсерҙем, аш ҡуйҙым. Быларҙы етеҙ генә башҡара һалып, Сәфәрғәленең янына килеп ултырҙым. Ул шатлыҡтан үҙгәреп киткән: күҙҙәре балҡый, йөҙөнә алһыулыҡ йүгергән. Ҡулдарын тотҡайным, уттай ҡыҙыу, хатта йөрәге сығып килгән кеүек.
– Ныҡ ауырыйһың, ахыры, – мин ҡурҡа ҡалдым.
– Эйе шул. Ауырыуым – Халисә исемле ҡыҙ. Ҡыҙыулыҡ һине шашып һөйөүҙәндер ул, – күҙҙәремә тура ҡараны ла йәнгә инерлек итеп:
– Халисәм, сыҡ миңә кейәүгә. Иртәгә үк ЗАГС-ҡа ғариза бирәйек, – тине.
Аптырап ыҡ-мыҡ иткәндән һуң:
– Әсәйемдең һине күргәне лә юҡ бит әле, – тип саҡ әйтә алдым.
– Бөгөн үк танышам.
– Ауырыйһың бит…
– Һине күреү менән һауыҡтым. Дөрөҫө, һине һағынып ауырып киткәнмендер. Миңә сыҡмаһаң, һарыларға һабышырмын.
– Тел биҫтәһе икәнһең. Улай тип уйламағайным. Ә мин һине сауҙа үҙәгендә күрҙем.
Ә уның ҡылы ла һелкенмәне.
– Барған ерем түгел.
Мин уға бөгөн күргән ваҡиғаны һөйләнем.
– Оҡшаш кешеләр булалыр ул, – тине Сәфәрғәле.
Тауыҡ һурпаһынан һуң егетем бөтөнләй күңелләнеп китте. Өҙмәй-ҡуймай барып, әсәйҙән ҡулымды һорарға булды. Юлда ап-аҡ хризантемалар алды.
Әсәй ныҡ асыулы ине, ят кешене күреп кенә тыйылды. Аш бүлмәһен ябып, шым ғына хәлде аңлаттым. Әсәйем сәсрәп китә яҙҙы.
– Миңә бер йыл да ярҙам итмәй, ырғандап кейәүгә сығып китәһеңме? Ашарымды ашамай, йоҡомдо йоҡламай уҡытырға тырыштым. Эшләр, ситтән тороп институтҡа инер, тип өмөтләндем. Ҡасан осратырға, ҡасан риза булырға өлгөрҙөң? Юҡ, һис юҡ…
– Әсәй, әсәкәйем… Минең йәштә үҙең дә кейәүгә сыҡҡанһың.
– Шуның өсөн ғүмер буйы үҙемде тиргәйем.
Улай ҙа сәй ҡуйып, салат-фәлән тураныҡ, йомортҡа ҡурҙыҡ. Ҡустым менән Сәфәрғәле, күптәнге таныштарҙай, компьютер алдында мәж килә. Өҫтәл әҙерләгәндә ҡарай йөрөйөм, егетем техника менән хайран эш итә. Үҙе туҡтауһыҙ ҡустымды өйрәтә. Сәй эстек, өҫтәлгә ҡуйылған аштар ашалды. Сәфәрғәле үҙен бик матур тотто, аҡһөйәк нәҫеленән тип торорһоң. Аҙаҡтан:
– Халисә менән бергә булмаһаҡ та, һеҙҙе ташламай ярҙам итеп торормон, – тип ҡуйҙы.
Ҡурҡыуҙарым бушҡа сыҡты. Баяғы таш ҡаялай торған әсәйем йомшарҙы ла ҡуйҙы. Маҡсатына ирешкәс, егетем хушлашып ҡайтып китте.
– Ярай, алдағыһы яҡшы булһын. Бындай егет юлда ятмай. Ысҡындырһаң, аҙаҡ илап ултырһаң да ундайҙы осратмаҫһың. Дөйөм ятаҡтарҙа, ғәйре әҙәм араһында егерме йыл эшләп, кемдең кемлеген генә самаларға өйрәнелде. Наҙан өләсәй ҡулында үҫкән егеткә лә оҡшамаған, уҡыған, тәрбиәле кешеләрҙең балаһылыр.
Әсәйем шулай тип аптыратты. Ни генә булһа ла, мин үҙемде күктең етенсе ҡатында хис итә инем. Эшкә сумдым, булдыҡлылығымды иҫбатлағым килде. Кистәрем конспекттар яҙып үтте. Яратҡаным бер нисә тапҡыр өйгә килде. Уны минән былай ҡустым көтөп тора, әйтерһең, ул туғаным өсөн килә.
– Туй күлдәге алып бирә алмам, үпкәләмә, – ти егетем. – Йыйған аҡсам бар ҙа, йәшәй башлағас кәрәк булыр.
Әсәйем менән кәңәшләшеп, бик үк ҡиммәтле булмаған аҡ тауар алып, үҙебеҙ күлдәк тегергә булып киттек. Бесеү-тегеүҙе аҙмы-күпме беләм, колледжда өйрәткәйнеләр. Теген машинаһы булмағас, ваҡ ҡына сәнсеп, ҡул менән тектек. Харап матур килеп сыҡты. Самалы ғына асыҡ муйынының ситтәренә, тар еңенең остарына әберкәләр һалдыҡ. Биле ҡыҫып, итәге ҡабарып тора. Үҙемә шул тиклем оҡшаны.
– Һылыу кәүҙәгә һоло тоғо ла килешә, – ти әсәйем.
Яҙылышыр көн дә етте. Икебеҙ ҙә эштән һораныҡ, төштән һуң барырға тейешбеҙ. Үҙебеҙҙән башҡа бер кем дә булмаясаҡ. Иртүк тороп плитә янында өйөрөлдөк. Тәҙрәгә күҙ һалып алам. Подъезд төбөнә туй өсөн биҙәлгән текә генә ап-аҡ машина килеп туҡтаны. Минән башҡа ла кейәүгә сығыусы бар, күрәһең. Машинанан туй күлдәген беләгенә һалған аҡ костюмлы егет сығып, беҙҙең подъезға ҡарай атлағаны күҙемдең ҡырыйына салынып ҡала. Ситтәр бәхетенә күҙ ҡыҙҙырып тороп булмаҫ. Бер нисә минуттан ҡыңғырау шылтыраны. Ишекте асһам, йылмайып Сәфәрғәлем тора. Ҡалай һылыу, күрмәлекле ул! Балҡып торған йөҙөнән ҡараштарымды ала алмай торам. Ниһайәт, аңыма барып етә: аҡ костюм кейгән, беләгенә туй күлдәге һалған кейәү ул да баһа!
– Хәйерле көн, һөйөклөм!
– Сәфәрғәле, прокатҡа костюм, күлдәк алып аҡса әрәм итмәҫкә һөйләшкәйнек тә инде. Килештереп фыртауай машина яллағанһың ишшу!
– Ишектән үткәрмәҫкә итәһеңме ни?
Тауышҡа килеп еткән әсәйем дә ауып китә яҙа.
– Ашыҡмайыҡ әле, беҙҙе сәғәт өскә генә саҡырғандар. Минең һеҙгә әйтәһе һүҙҙәрем бар. Ошо көнгә тиклем асылмағаным өсөн ғәфү итегеҙ!
Йә, Хоҙай, тағы нимә һөйләргә йыйына? Бөтәһе лә асыҡ бит инде.
– Халисә, мине аңла, ғәфү ит!
Шомланып быуынһыҙ ҡалдым. Егетем дауам итә:
– Тыштағы машина, һиңә килтергән туй күлдәге – үҙемдең көсөм менән табылған мал. Ҙур ғына ойошма хужаһы мин. Алған һөнәрем – төҙөлөш инженеры.
– Ә ниңә?.. – мин һүҙемде әйтә алмай төйөлөп ҡалам. – Был алдау ни өсөн кәрәк булды?
– Бығаса бер нисә тапҡыр өйләнергә уҡталдым. Тик ҡыҙҙарға үҙемдән алда аҡсам кәрәк ине. Күңелем ҡайтып, бөтөнләй өйләнмәм тиһәм дә, бәхетемде йәнә бер һынарға ниәт иттем. Һине осраттым. Ә теге көндө, сауҙа үҙәге эргәһендә эш буйынса танышымдың ҡатыны ине. Осраҡлы ғына тап булышҡайныҡ, бәхетһеҙлеккә ҡаршы, һин күреп ҡалдың. Йә, әкренләп ҡуҙғалабыҙмы? Рес торан һөйләшелгән. Ҡунаҡтар ҙа йыйылалыр.
– Ҡоҙа-ҡоҙағыйҙар менән танышмағанбыҙ, – тип ләпелдәгән булды әсәйем.
– Ауылдыҡылар улар ҙа, институттан һуң бында ҡалғандар.
- Халисә, ни эшләп ҡатып ултыраһың? Бәхетең баҫты бит. Юҡҡа ғына һине саф гәлсәрҙәй итеп үҫтермәгәнмен.
– Ә мин бармайым. Алдашмаҫҡа ине. Йәнәһе, хәлле булғас, муйынына аҫылынып ятыр, тип уйлаған. Миңә ул тиң дәрәжәлә булғанға яҡын ине.
Атылып ишеккә ташландым. Албырғаған Сәфәрғәле кинәт беләгемдән тотоп алып, үҙенә тартты. Күҙҙәремә һоро бәрхәт кеүек күҙҙәр баҡҡан.
– Халисә, мин һинең яныңда үҙемдең кем икәнемде онотам. Ябай бер ғашиҡ егеткә әйләнәм дә ҡуям. Кәләш кенә түгел, тоғро дуҫ та таптым һиндә. Барлы-юҡлы аҡсаңды тотоноп, миңә ҡиммәтле дарыуҙар алып килдең. Шуныһы бигерәк әсир итте.
Аяҡтарым ҡамырға әйләнде, илап ебәреп, күкрәгенә ҡапландым.
– Ташлама, һөйөклөм, китмә, – ҡолаҡ төбөндә Сәфәрғәленең ҡайнар бышылдауы ишетелә.
Теги:


text:
Яуа ҡарҙар
13 января 2017 йыл | Хаттар
Мамыҡ ҡына ҡарҙар яуа
Ауылым өҫтәренә.
Бар матурлыҡ сағыла
Аҡ ҡарҙың төҫтәрендә.
Ҡарҙар менән ер өҫтөнә
Әйтерһең, сафлыҡ инә.
Шундай сихри халәт:
Шиғыр ҙа тыуа миндә.
Килә яҙаһы ауылдың
Тәбиғәт матурлығын.
Кешеләрҙең тырышлығын,
Ғаиләләр татыулығын,
Балалар игелеген,
Донъялар именлеген.
Саф мөхәббәт, оло хистәр…
Күңелдәр керһеҙлеген.
Ҡарҙар яуа, ҡарҙар яуа,
Ергә ынйы ҡойола.
Ҡарҙың һәр бер бөртөгөндә
Бәхет кеүек тойола.
Эйе, эйе, бәхет ҡары
Яуһын ергә ишелеп.
Йәшәһен ерҙә һәр кеше
Тик бәхеткә төрөнөп.
Ҡарҙар яуа, ҡарҙар яуа
Ауылым өҫтәренә.
Эй, Хоҙайым, йыл буйына
Гел шатлыҡ өҫтә генә,
Гел шатлыҡ өҫтә генә.
Ауылым өҫтәренә,
Ауылым өҫтәренә.
Зилә СӘЙЕТБАТТАЛОВА.
Игенйылға ауылы.
Ауылым өҫтәренә.
Бар матурлыҡ сағыла
Аҡ ҡарҙың төҫтәрендә.
Ҡарҙар менән ер өҫтөнә
Әйтерһең, сафлыҡ инә.
Шундай сихри халәт:
Шиғыр ҙа тыуа миндә.
Килә яҙаһы ауылдың
Тәбиғәт матурлығын.
Кешеләрҙең тырышлығын,
Ғаиләләр татыулығын,
Балалар игелеген,
Донъялар именлеген.
Саф мөхәббәт, оло хистәр…
Күңелдәр керһеҙлеген.
Ҡарҙар яуа, ҡарҙар яуа,
Ергә ынйы ҡойола.
Ҡарҙың һәр бер бөртөгөндә
Бәхет кеүек тойола.
Эйе, эйе, бәхет ҡары
Яуһын ергә ишелеп.
Йәшәһен ерҙә һәр кеше
Тик бәхеткә төрөнөп.
Ҡарҙар яуа, ҡарҙар яуа
Ауылым өҫтәренә.
Эй, Хоҙайым, йыл буйына
Гел шатлыҡ өҫтә генә,
Гел шатлыҡ өҫтә генә.
Ауылым өҫтәренә,
Ауылым өҫтәренә.
Зилә СӘЙЕТБАТТАЛОВА.
Игенйылға ауылы.
Хеҙмәттә үткән ғүмер
13 января 2017 йыл | Хаттар
Уйлап-уйлап ҡуям да, "бармы икән ул мөхәббәт?” – тигән һорау ҡуям. Бәлки, ул сағыштырма төшөнсә генәлер. Ҡайһы берәүҙәр йылдар буйынса бер-береһен яратышып йөрөйҙәр, ҡауышалар һәм оҙаҡ та үтмәй – айырылышалар. Бер-береһен белмәйенсә, димләп өйләнешкәндәр бик күп йылдар татыу йәшәй бирәләр. Тимәк, мөхәббәт аҙаҡ та килергә мөмкин икән, тип уйларға урын бар.
Бына шундай ғаилә беҙҙең Игенйылға ауылында йәшәй. Наилә апай менән Вәзир ағай Йәнбәковтар өйләнешкәндә бер-береһен белмәгәндәр ҙә. Тәнзилә исемле апай димләүе буйынса ҡауыша улар. Бергә иңгә-иң терәшеп ғүмер итеүҙәренә 55 йыл тула.
Ҡумыҙ яһау оҫтаһы
13 января 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Хаттар
Халҡыбыҙҙың милли музыка ҡоралдары ҡурай, ҡумыҙ башҡорт фольклорында ғына түгел, көндәлек тормошобоҙҙа ла мөһим роль уйнаған. Мәҫәлән, элегерәк аулаҡ өйҙәрҙә ир-егеттәр ҡурай тартып, ҡатын-ҡыҙҙар ҡумыҙ сиртеп йырлап-бейеп күңел асҡан. Хужалар ҡайтып килгән осраҡта был ҡоралдарҙы тиҙ генә йәшерергә лә мөмкин булған.
Вазифаға конкурс иғлан ителә
13 января 2017 йыл | Яңылыҡтар, Урындағы үҙидара
Ғафури районы муниципаль район хакимиәтенең опека һәм попечителлек бүлеге мөдире - вакантлы муниципаль хеҙмәт вазифаһын биләүгә конкурс иғлан ителә.
Халыҡ мәнфәғәтен ҡайғыртып
13 января 2017 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
Уҙған йыл аҙағында Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты А.Н.Изотов беҙҙең районда эш сәфәре менән булып китте. Алексей Николаевич башта район хакимиәтенең бүлек етәкселәре, ауыл биләмәләре башлыҡтары менән кәңәшмә, артабан граждандарҙы йәмәғәт ҡабул итеүе уҙғарҙы. Ҡабул итеүҙә район хакимиәте башлығы Р.З.Бохаров, уның торлаҡ-коммуналь хужалыҡ һәм төҙөлөш буйынса урынбаҫары Ф.З.Кейекбаев, капиталь төҙөлөш бүлеге етәксеһе О.Ф.Саттарова ҡатнашты.


text:
ҠЫҘҘАРҘЫҢ МӘЙЕТЕ ТАБЫЛДЫ
4 февралдә киске сәғәт 9-ҙар тирәһендә 22 йәшлек ике ҡыҙ ѳйҙәренән сығып китә һәм ҡайтмай. Бер нисә кѳндән һуң уларҙың яҡындары ҡыҙҙар юғалыуы тураһында полицияға мѳрәжәғәт итә. Ғариза буйынса эҙләү саралары күрелә һәм енәйәт эше асыла. 19 мартта ҡалала йәшәгән ике ир Рәсәй Федерацияһының Башҡортостан Республикаһы буйынса Тәфтиш комитеты идаралығының Белорет район-ара тикшереү бүлегенә үҙҙәренең енәйәт ҡылыуҙары тураһында белдереп бара.
Асыҡланыуынса, 4 февралдә ике ҡыҙ таныш булмаған ирҙәр менән ҡала пляжы яғына барып, күңел асырға ризалаша. Спиртлы эсемлектәр эсеп алғас, 23 йәшлек ир ҡыҙҙарҙың береһе менән урманға китә һәм енси бәйләнешкә инә. Шунан ҡыҙ кѳсләү тураһында полицияға мѳрәжәғәт итеү менән янай. Яуаплылыҡтан ҡурҡҡан ир ҡыҙҙы туҡмап үлтерә һәм мәйетте ҡар менән күмә. Автомобиль эргәһенә
килгәс, был хаҡта дуҫына хәбәр итә. Улар икәүләшеп икенсе ҡыҙҙы ла кѳсләй, ағас араһына индереп, туҡмап үлтереп, ҡарға күмеп китә. Егеттәр күрһәткән урында ҡыҙҙарҙың мәйете табылған. Әлеге ваҡытта тикшереү эштәре бара.
Материал Рәсәй Федерацияһының Башҡортостан Республикаһы буйынса тикшереү комитетының рәсми сайтынан алып әҙерләнде.
Р. МУСИНА.


text:
Халыҡ өсөн эшләйҙәр
26 декабря 2017 йыл | Яңылыҡтар
Иғлан ителгән Экология һәм төҙөкләндереү йылында Үтәк ауыл хакимиәте Игенселәр халҡы өсөн күп эштәр башҡарҙы.
Үҙәк һәм Йәштәр урамдарына ҡырсынташ түшәлеп, юл аша һыу ағып ятмаһын өсөн траншея ҡаҙылды, юл ситтәре тәртиптә тотола. Иҫке фельдшер-акушерлыҡ пункты ремонтланды, шул уҡ бинала ауыл халҡына йыйылып төрлө саралар үткәреү өсөн "Ҡыҙыл мөйөш” эшләнде. Яуҙа ятып ҡалғандар иҫтәлегенә таҡтаташ ҡуйылды. Балалар ҙа етәкселәрҙең иғтибар үҙәгендә – "Аныҡ эштәр” проекты сиктәрендә кескәйҙәргә уйын майҙансығы ҡуйылды. Ер алырға теләүселәргә лә ярҙам күрһәтелә. Ғөмүмән, кешеләр уңайлы шарттарҙа йәшәһен өсөн барыһы ла эшләнә.
Игенселәр ауылы халҡы исеменән биләмә башлығы Фәрит Бохаровҡа, ауыл старостаһы Камил Әсфәндиәровҡа хәстәрлектәре өсөн рәхмәт һүҙҙәре еткерәбеҙ. Яуаплы эштәрендә уңыштар юлдаш булһын.
Ишбулды БАҺАУЕТДИНОВ.
Игенселәр ауылы.
Үҙәк һәм Йәштәр урамдарына ҡырсынташ түшәлеп, юл аша һыу ағып ятмаһын өсөн траншея ҡаҙылды, юл ситтәре тәртиптә тотола. Иҫке фельдшер-акушерлыҡ пункты ремонтланды, шул уҡ бинала ауыл халҡына йыйылып төрлө саралар үткәреү өсөн "Ҡыҙыл мөйөш” эшләнде. Яуҙа ятып ҡалғандар иҫтәлегенә таҡтаташ ҡуйылды. Балалар ҙа етәкселәрҙең иғтибар үҙәгендә – "Аныҡ эштәр” проекты сиктәрендә кескәйҙәргә уйын майҙансығы ҡуйылды. Ер алырға теләүселәргә лә ярҙам күрһәтелә. Ғөмүмән, кешеләр уңайлы шарттарҙа йәшәһен өсөн барыһы ла эшләнә.
Игенселәр ауылы халҡы исеменән биләмә башлығы Фәрит Бохаровҡа, ауыл старостаһы Камил Әсфәндиәровҡа хәстәрлектәре өсөн рәхмәт һүҙҙәре еткерәбеҙ. Яуаплы эштәрендә уңыштар юлдаш булһын.
Ишбулды БАҺАУЕТДИНОВ.
Игенселәр ауылы.