text:
- Подробности
- Просмотров: 327
ПЛАСТИК ДЕФОРМАЦИЯ, ҡаты есемдең формаһы йәки уның үлсәмдәренең тыштан тәьҫир иткән көс туҡтағандан һуң юғалмаған үҙгәреүе. Иреү т‑раһына ҡарата һалҡын хәл‑ дәге (t≤0,4tиреү, кристаллик төҙөлөштөң дефекттары тупланыу һәм һығылмалылыҡтың кәмеүе иҫәбенә деформация ныҡлығының артыуына килтерә) һәм ҡыҙҙырмалы (t>0,5tиреү, ныҡлығы һиҙелерлек артмай) деформацияны айыралар. Кристаллик есемдәрҙең П.д. шыуҙырыу (күбеһенсә атомдар тығыҙыраҡ урынлаштырып һалынған яҫылыҡтар б‑са) юлы м‑н башҡарыла. Металдарҙы баҫым ярҙамында эшкәртеү материалдарҙың П.д. һәләтлегенә нигеҙләнгән. П.д. материалдарҙың үҙенсәлектәрен яҡшыртыу һәм махсус структуралы материалдарҙы (анизотроп материалдар, градиент материалдар, ультраваҡ бөртөклө һәм нанокристаллик иретмәләр) алыу өсөн ҡулланыла. Башҡортостанда 20 б. 70‑се йй. ӨДАТУ‑ла, 80‑се йй. уртаһынан Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары ин‑тында, 90‑сы йй. башынан БДУ‑ла (В.В.Астанин, Р.З. Вәлиев, О.Ә.Ҡайбышев, Р.Р.Мөлөков, Г.А.Салищев һ.б.) П.д. физикаһы өлкәһендә тикшеренеүҙәр үткәрелә, ныҡлығы юғары булған иретмәләрҙең структураһын яҡшыртыу һәм улар м‑н идара итеү ысулдары уйлап сығарыла, ш. иҫ. үтә һығылмалы һәм күләмле наноструктур материалдар алыу б‑са эштәр башҡарыла. Изделиеларҙы уларҙың сифатын яҡшырта һәм ҡиммәтле төҫлө металдарҙың сығымын байтаҡ кәметеүҙе тәьмин иткән интенсив П.д. ысулы м‑н сығарыу технологиялары эшләнгән (ҡа‑ ра: Никель иретмәләре). Асыштары БР‑ҙың, РФ‑тың һәм БДБ илдәренең сәнәғәт пр‑тиеларында индерелгән. Шулай уҡ ҡара: Үтә һығылмалылыҡ.
В.В.Астанин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


c: text/html

text:
Гимназиябыҙҙың педагогик коллективы тырышып уҡытыу-тәрбиә эшен генә башҡарып ҡалмай, рух тәрбиәләү, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе үҫтереү, эстетик тәрбиә биреү кеүек сараларҙы ла үҙ өлгөһөндә алып бара.
4 апрель көндө уҡытыусылар һәм тәрбиәселәр коллективынан төҙөлгән бейеү ансамбле Өфө ҡалаһы Октябрь районы күләмендә үткәрелгән “Бөтәһе лә бейей!” конкурсы комиссияһы ағзалары алдында уңышлы сығыш яһаны һәм юғары баһаға лайыҡ булды. Уҡытыусы һәм тәрбиәселәр: Көмөшбаев Р.Р., Дауытов Р.Р., Ғәликәйев Ә.Н., Баймырҙин В.Р., Нурмөхәмәтов Ә.Ә., Зиязова Л.Р., Бикмуллина Т.З., Ишморатова Ф.Г., Ғәбитова Д.С., Абилова Л.С., Яҡупова Ф.Х., Айсыуаҡова Р.Р., Яппарова З.Т., Нурмөхәмәтова Н.А. составындағы ансамбль “Килен сәйе” бейеүен күрһәтеп, күңелдәргә дәрт, эшкә илһам өҫтәне һәм гимназиябыҙҙы тағы ла бер күркәм сифаты менән биҙәне. Бигерәк тә бейеүҙе ҡуйыусы ансамблдең етәксеһе Нурмөхәмәтов Әнфәр Әсҡәт улына, төп ролде башҡарыусы солист Нәзифә Айтуған ҡыҙына ҙур рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ. “Дәртле, егәрле, эшһөйәр бейеү коллективы үҙенең сығышын район күләмендә үткәреләсәк гала-концертта ла күрһәтер тип өмөтләнәбеҙ,” -ти ансамблде ойоштороп, уны әйҙәүсе, гимназия-интернаттың профсоюздар ойошмаһы етәксеһе Рәйлә Абдрахман ҡыҙы Юнысова.
Афарин! Бейеүселәребеҙгә гала-концертта уңыштар теләп ҡалабыҙ!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостан буйынса Пенсия фонды май байрамдарында пенсия таратыу графигын баҫтырып сығарҙы
Пенсия фондының Башҡортостан бүлексәһе май байрамдарында почта элемтәһе ойошмаларының пенсия һәм башҡа социаль түләүҙәрҙе таратыу графигын баҫтырып сығарҙы.
Пенсия таратыу 2 майҙа башлана һәм ваҡытынан алда тамамлана — 6 майҙа 9-ы өсөн бирелә. Байрам көндәрендә таратыуҙың аныҡ датаһы апрель айы квитанцияларында ла күрһәтелгән.
Кредит ойошмаларына аҡса килешеүҙә билдәләнгән ваҡытта күсерелә.
Әлеге көндә Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостан бүлексәһе 1,163 миллиондан ашыу пенсионерға пенсия түләүҙе тәьмин итә. Уларҙың 57,3 проценты — кредит ойошмалары, 42,3 проценты «Рәсәй почтаһы» аша хеҙмәтләндерелә. Республикала пенсия түләү өсөн ай һайын 15,9 миллиард һум аҡса тотонола, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Пенсия фонды Башҡортостан бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтендә.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Страница 8
Әхирәтегеҙҙе тыңлағыҙ, тик үҙегеҙсә һығымта яһағыҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 28-09-2018, 07:00
Әхирәтем үтә лә ҡыҙыҡ кеше. Нисә йыл аралашһаҡ та, ҡайһы саҡ көйөп китәм. Беҙҙең балаларыбыҙҙың араһы бик аҙ – дүрт кенә ай. Уныҡы – ҡыҙ, минеке – малай. Күбеһенсә һүҙ бала тәрбиәләү, аш-һыу йүнәтеү тураһында, ирҙәргә “зарланыуҙар” бит инде... Икебеҙ ҙә ниҙәр борсоғанын, уйландырғанын, оҡшамағанын һөйләп ултырабыҙ ҙа... Әхирәтем дә, эйе, шулай шул, уф-ф, мин дә шуға көйәм, тип үҙҙәренең ҡытыршылыҡтарын еткерә. Барыбер бер аҙҙан, юююююҡ, һине тыңлайым да, мин бик бәхетле икәнмен, тип эстән ҡыуанып ултырам, ти ҙә, башлай минең ирҙе тикшереп, үҙенеке менән сағыштырырға. Уны тыңлап ултырһам, сәстәрем үрә тора: ирем менән йәшәрлек түгел дә баһа! Алдан иремдең абруйын төшөрөрлөк бер-ике һүҙ әйткәс, әхирәтемде бер ни өндәшә алмай тыңлайым инде. Һәм бына нимә һиҙҙем: ни генә тураһында һөйләһәм дә, ул үҙен барыбер миңә ҡарағанда яҡшыраҡ, һәйбәтерәк, аҡыллыраҡ итеп күрһәтә, аҡыл өйрәтә башлай, кәңәштәр бирә. Хатта контролдә тоторға маташа, йәғни, шулай тип әйткәйнем, эшләнеңме, ти. Кисә балаларыбыҙҙы һөйләйбеҙ: икешәр генә йәш булһа ла, шуҡтар, матурҙар, аҡыллылар, үҙ һүҙлеләр һ.б. Шул мәлдә: “Малайҙар яй үҫешә, һин дә иғтибарлы бул, ана бит, ул Әлфинәнән ҡалыша, минең ҡыҙым шулай итә белә, ә һинең Рөстәм – юҡ”, – ти. Мин дә, һуң уларға ике генә йәш, һәм минең бала дүрт айға кесерәк, борсолаһы бер ни ҙә күрмәйемсе, тигәйнем, әхирәтем китте ҡыҙып: “Әйткәнде бер тыңламайһың, шуға ла бәхетһеҙһең! Ирең грамм да эсмәһен, тый, тинем, тыңламаның. Балаңды ҡара, тип торам – ишетмәйһең. Аҙаҡ үҙең бит миңә илаулап һөйләйәсәкһең ошо уҡ турала! Ана, иремә бер-ике тапҡыр ҡаты ғына әйттем, тыңламағас, әсәһенә еткерҙем, хәҙер араҡыны бөтөнләй тотмай! Баламды төрлө методика аша өйҙә үҙем үҫтерәм, артабан табиптарға алып барып тикшертәм – норма, тип ҡыуандыралар! Һиңә лә бит яҡшылыҡ өсөн әйтәм! Минеңсә эшләһәң, тормошоң күптән балҡып торор ине!”....
Тормош нигеҙе – ижад
Новости / Мәҙәниәт // 26-09-2018, 15:42
Башҡорт телендә йырҙар ижад итеп, уларҙы үҙе башҡарған ҡаҙаҡ егете Ким Жубатов, тыуған ауылым Иҙелбәктә үҙенән-үҙе йыр тыуа, ти
Көн һайын эргәбеҙҙән тиҫтәләрсә, йөҙҙәрсә кеше үтеп китә. Уларҙың күбеһе беҙҙең өсөн асылмаған сер булып ҡала. Ә бит һәр кем – айырым бер донъя, тотош йыһан кеүек. Уйлап ҡараһаң, хатта ғүмер буйы яныңда йәшәүсе күршеңде, улай ғынамы, ҡан ҡәрҙәшеңде лә тулыһынса белеп бөтөп, асып булмай. Шуға ла берәй талантлы, уңған, матур, бай күңелле кеше менән танышҡас та, уның менән йәһәтерәк һеҙҙе лә, гәзит уҡыусыларыбыҙҙы, таныштырғы килә. Һеҙ ҙә ҡыуанһын, илһамланһын, өлгө алһын өсөн.
Бөгөн “беҙҙең асыш”та – Ейәнсура районының Иҙелбәк ауылы егете Ким Жубатов.
Башҡорт телендә йырҙар ижад итеп, уларҙы үҙе башҡарған Ким Рим улы милләте буйынса ҡаҙаҡ. Ләкин, миңә гүзәл башҡорт теле, моңло башҡорт йырҙары ныҡ оҡшай, тигән һүҙҙәре менән яҡын туғанға әйләнде лә ҡуйҙы. Беҙҙең телдә иркен һөйләшкән, йырҙарыбыҙҙы өйрәнгән, тыуған еребеҙҙе үҙ иткән Ким бәләкәй сағынан уҡ йыр-моңға ғашиҡ. Тәүге тапҡыр сәхнәгә “Әсәйемдең тыуған көнө” йыры менән ун йәшендә сыҡҡан.
...
Умыртҡа бағанаһы өсөн файҙалы күнегеүҙәр
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 26-09-2018, 07:00
«Себер»ҙе «Салауат Юлаев» та йәлләмәне...
Новости / Спорт // 24-09-2018, 14:33
«Салауат Юлаев» командаһы үҙ майҙанындағы өсөнсө осрашыуын «Себер» уйынсылары менән уҙғарҙы.
Новосибирск клубы өфөләр менән осрашыу алдынан ете уйындан бер мәрәй ҙә яулай алмай, КХЛ-да мәрәйһеҙ берҙән-бер команда булып ҡалыуын дауам итә ине. Һәм был юлы ла көйәрмәндәрен ҡыуандыра алманы. Юлаевсылар ике уйын рәттән дәғүәселәренә бирелгәндән һуң әлегеһен 3:1 иҫәбенә алдырҙы....
Президент СИОФФ: «Все страны увидят, насколько гостеприимен Башкортостан и его жители»
Новости / Сәйәсәт // 24-09-2018, 11:49
В Уфе завершился Всемирный конгресс Международного совета организаций фольклорных фестивалей и традиционного искусства — CИОФФ. Торжественная церемония закрытия прошла 23 сентября в Доме Государственного Собрания — Курултая РБ.
Президент СИОФФ Филипп Боссан поблагодарил руководство республики за организацию и проведение съезда на высоком уровне....
Аҡса гөлө сәләмәтлек өсөн дә файҙалы
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 20-09-2018, 06:30
Был гөлдөң төрлөһө бар. Әммә иң киң билдәлеһе – йыуан ботаҡлы һәм ҡалын ғына япраҡлыһы. Гөл үҫтерергә яратыусыларҙың өйөндә уны йыш осратырға мөмкин. Русса атамаһы –“толстянка”, шулай уҡ “крассула”, “жирянка” тип тә йөрөтәләр.
Ағас гөлө йортта йәшәүселәрҙең сәләмәтлегенә бик һиҙгер. Кемдер ауырыһа, ул һулый башлай, япраҡтарын ҡоя, әйтерһең дә, кире энергияны үҙенә һура. Ауырыу һауығыу менән гөл дә шәбәйеп китә.
Гөлдө күптәр, матди хәлде яҡшыртырға ыңғай тәьҫир итмәҫме, тип үҫтерә. Ә бына шифаһы хаҡында хәбәрҙар түгел. Йәл, ә ул шифалы үҙенсәлектәре буйынса алоэнан бер ҙә ҡалышмай. Бактерияларға, вирустарға һәм ялҡынһыныуға ҡаршы тороу үҙенсәлегенә эйә. Бөгөн беҙ уның дауалау көсөнә туҡталып үтәйек.
...
Алтынға тиң торма
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 19-09-2018, 07:00
Боронғо гректар торманы (редька) алтын урынына күргән. Байрам көндәрендә улар Аполлондың тәхетенә өс төп йәшелсә менән кәрзин килтергән. Кишер әһәмиәте буйынса өсөнсө урында килгән, шунлыҡтан ул – “ҡурғаш”, ә сөгөлдөр “көмөш” титулына лайыҡ булған. Торманы иһә, беренсе урынға ҡуйып, алтынға тиңләгәндәр....
«Салауат Юлаев» еңеүҙән башланы
Новости / Спорт // 19-09-2018, 06:30
«Салауат Юлаев» хоккейсылары ситтәге дүрт осрашыуҙа өс еңеү яулап, ҡәҙимге генә уңышҡа өлгәште.
Бигерәк тә һүңғы уйында Кубокка йыл да төп фаворит булып һаналған СКА командаһын 4:1 иҫәбенә отоп, үҙәк белгестәр әйтеүенсә, сенсация яһаны. Бәлки шулайҙыр ҙа, сөнки Питер клубы үҙ майҙанында бик һирәк бирелә. Беҙҙең юлаевсылар ҙа улар менән булған быға тиклем һуңғы дүрт бәйгелә дүрт тапҡыр ҙур иҫәп менән еңелә. Уларҙың 2007 йылдан алып үҙ-ара уйнаған 20 осрашыу һөҙөмтәһенә туҡталғанда, 11-ндә еңеү өфөләр яғында була. Ә бына үҙ майҙанында СКА «Салауат Юлаев» командаһына 2013 йылдан алып отолғаны булмай.
Юлаевсылар Ярославлдә лә уңышлы старт ала. Беренсе осорҙа «Локомотив»ты 2:0 иҫәбенә алдыра килеп, һуңғы ике осорҙа ҡапҡаһына дүрт яуапһыҙ шайба үткәртеп хужаларға бирелә....
Көрсөк мәлен үткәреп ебәрерлек көс табығыҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 18-09-2018, 06:00
Ирем менән 7 йыл бергәбеҙ. Бик яратышып өйләнештек. Хәҙер нимәлер булды, ирем бар ни, юҡ ни... Хатта ул мине бик ныҡ көйҙөрә: һауыт-һабаны йыумаған булһа ла, алдан ҡайтып, балалар менән дәрес әҙерләмәһә, ашарға ла бешермәһә... Һөйләй башлаһа ла, хатта ҡырын ҡараһа ла, ҡыҙам да китәм. Ул да бит өндәшмәй тормай. Юҡтан ғына әрләшәбеҙ. Аҙаҡтан, әлбиттә, кире ярашабыҙ, шулай ҙа күңелдә ниндәйҙер юшҡын ҡалып, үҫкәндән-үҫә килә бит!
Түшәктә лә һыуынып барабыҙ кеүек тойола... Балаларға һиҙҙермәҫкә тырышһаҡ та, бәләкәс улым: “Әсәй, әллә һин атайҙы яратмайһыңмы? Гел генә әрләп тик йөрөйһөң”, – тине. Башыма төрлө уй килә. Нимә булды миңә? Әллә уның да миңә ҡарата мөхәббәте бөткәнме икән?
Ғәлиә, 32 йәш.
...
Туҡланыу рационында мотлаҡ булырға тейешле аҙыҡтар
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 15-09-2018, 07:00
1. Бал. Иммунитетты нығыта һәм иң яҡшы энергия сығанағы булып тора. Бал булһа, шәкәр ҙә кәрәкмәй.
2. Банан. Калий күп булыу сәбәпле, мускулдарҙың көсөн һаҡлай. Бынан тыш, банан йөрәк эшмәкәрлегенә ыңғай тәьҫир итә һәм инсульт кисереү хәүефен кәметә.
3. Геркулес. Ҡан тамырҙарын таҙарта һәм ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙарын дауалай.
4. Шпинат. А, С и К витаминдарына, антиоксиданттарға һәм тимергә бай булыуы менән мускулдар өсөн яҡшы.
5. Зәйтүн майы. Унда А һәм К витаминдарының үҙләштерелеүенә ярҙам итеүсе Е витамины күп. Был май шулай уҡ организмдың йәшәреүенә һәм холестеринды кәметеүгә булышлыҡ итә.
6. Алма. Был емештә С витамины әфлисунға ҡарағанда ла күберәк. Бынан тыш, яман шеш күҙәнәктәренең үҫешен тотҡарлай һәм үпкә, йөрәк, аш эшкәртеү органдарының эшмәкәрлеген яҡшырта.
7. Йогурт. Иммунитетты күтәреүсе һәм аш эшкәртеүҙе яҡшыртыуға булышлыҡ итеүсе кальций һәм пробиотиктарға бай. Өҫтәүенә, ҡыҙыу эш көнөндә ҡапҡылап алыу өсөн дә уңайлы.
8. Лосось. Уның составында ҡандағы холестериндың кимәлен кәметергә ярҙам итеүсе һәм яман шештән һаҡлаусы омега – 3 майы күп. Бынан тыш, ул сәстең торошон яҡшырта һәм депрессияны еңергә булышлыҡ итә.
9. Кишер. Ул күреү һәләтен яҡшыртыусы һәм онкология сирҙәренән һаҡлаусы бета-каротинға бай. Кишер яҡшы үҙләштерелһен өсөн, ҡаймаҡ йә көнбағыш майы ҡушып ашарға кәңәш ителә.
10. Ҡара көртмәле. Был еләк организмдағы ҡартайыу процесын тотҡарлай һәм күҙҙәргә ыңғай йоғонто яһай. Бына тыш, ул хәтерҙе яҡшырта....
[/aviable]


text:
«Башҡортостан әҙәбиәт мәктәбе» проекты республикабыҙҙың Яҙыусылар союзы тарафынан Рәсәй Президенты грантына ғинуар айынан тормошҡа ашырыла башлағайны. Уның барышында күп район, ҡалаларҙа осрашыуҙар, оҫталыҡ дәрестәре, ижади семинарҙар ойошторолдо. Билдәле яҙыусылар, студенттар, мәктәп уҡыусылары ҡатнашлығында үткән сараларҙа бөгөнгө заман әҙәбиәте, яҙыусылар союзы эшмәкәрлеге хаҡында һөйләшеүҙәр алып барылды, һәр кем ҡыҙыҡһындырған һорауҙарына яуап алды.
Ваҡытыбыҙҙың күп өлөшөн мәктәптә үткәрәбеҙ. Беҙ унда белем генә алып ҡалмайбыҙ, киләсәк тормош хаҡында уйланабыҙ, үҙ урыныбыҙҙы табырға, яҡшыны ямандан айыра белергә өйрәнәбеҙ. Уҡытыусы беҙҙең кескәй генә йөрәгебеҙгә асҡыс табып, яҡшы белем, матур тәрбиә бирергә тырыша, хыялдарыбыҙға ҡанат ҡуйырға ярҙам итә.
Ҡобайыр Билдәле педагог-мәғрифәтсе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы Мөхәмәтғәле Ғәли улы Исҡужинға арнайым. Исҡужиндың аҡ исемен Онотмайыҡ, данлайыҡ. «Башҡортса уҡығыҙ!» – тигән Васыятын аҡлайыҡ. Һа-ай! Ил ағаһы Мөхәмәт! Ихтирам һиңә, хөрмәт!
Сығышы менән Хәйбулла районы Сиҙәм ҡасабаһынан булған Айнур Ғүмәров республика инженер интернат-лицейында эшләй. Ул уҡыусыларҙың күңел донъяһын яҡшы аңлап, ауыр ваҡыттарҙа ярҙам ҡулы һуҙырға тырыша. Йәш, яңы уй-фекерҙәргә бай булған уҡытыусы, әйткәндәй, химия фәндәре кандидаты, үҙе лә ошо белем усағын тамамлаған. Уҡытыусылар көнө уңайынан уның менән әңгәмә ҡорҙоҡ.
Уҡытыусы! Халыҡ элек-электән был һөнәр эйәһенә оло хөрмәт менән ҡараған. Улар иңдәренә төшкән бурысты күңел һалып, намыҫ менән башҡара. Мин быны ышаныс менән әйтә һәм дәлилләй алам, сөнки үҙем педагогтар ғаиләһендә тәрбиәләнәм. Олатайым, уның әсәһе, ул үҙе, әсәйем – һәр береһе һөнәрен яратҡан, уға яуаплы ҡараған ябай ауыл уҡытыусылары. Өсөһөнөң эш стажын ҡушһаң – 85 …
Continue reading ‘Мин – уҡытыусылар нәҫеленән!’ »
Быйылғы Ирекмәндәр йылында байтаҡ изге эштәр башҡарып өлгөрҙөк. Ветерандарыбыҙға ярҙам иттек, «Сайран» ял итеү базаһы тирәләй таҙартыу эштәре алып барҙыҡ, Сибай «Ышаныс» балалар приютына кейем-һалым, уйынсыҡтар йыйып тапшырҙыҡ. Урамдарҙа ҡарауһыҙ ҡалған бесәйҙәрҙе лә ашаттыҡ. Был изге ниәтебеҙҙе тәрбиәсебеҙ Нурия Нуриман ҡыҙы менән уның ярҙамсыһы Альбина Бикташевалар ойошторҙо.
Ғүмәр ауылында тыуып үҫкән Мәүлиҙә Йомағужина бала саҡтан пластилиндан төрлө һындар әүәләргә ярата. Бигерәк тә яңы барлыҡҡа килгән йылмайлыҡтарҙы (смайликтар) күп эшләй. Ата-әсәһе эштә саҡта күрше Хәсибә инәй килеп һеңлеһе менән икәүһенә әкиәттәр һөйләй. Зирәк ҡыҙ тыңлап та бөтә, шунда уҡ әкиәт геройҙарын пластилиндан һынландырырға ла тотона. Аҙаҡ был шөғөл яйлап һүрәт төшөрөүгә күсә. Ҡыҙҙар …
Continue reading ‘Һүрәттәрен күргәҙмәгә ҡуялар’ »
– Һаумыһығыҙ, балалар! – тип сәләмләп дәрескә ингән башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Райхана Нуфат ҡыҙы Хәмитова һағындыра. Ситтә йөрөгәндә, төрлө милләт кешеләре араһында йәшәгәндә бигерәк танһыҡ ошо һүҙҙәре. Башҡорт булыуым менән дә, үҙебеҙҙең телде яҡшы белеүем менән дә бәхетлемен. Әле бына Стәрлетамаҡ колледжында уҡып, башҡорт теле буйынса өйгә эштәрҙе үтәгәндә курсташтарым йүгерешеп килеп: – …
Continue reading ‘Һаман да һағынам’ »
Әлкә мәктәбендә белем алам. Унда мине серле донъяға әйҙәүсе, хыялдарыма ҡанат ҡуйыусы хөрмәтле остаздарым көтә. Бигерәк тә химия-биология фәндәренә ылыҡтырыусы Рәлизә Рафиҡ ҡыҙы Нафиҡованың дәрестәрен көтөп алам.
Календарҙа ҡыҙыл төҫ менән күрһәтелмәһә лә, был көндө матур итеп билдәләү беҙҙең Билал мәктәбендә йолаға әүерелеп бара. Ниндәй байрам, тиһегеҙме? Ул – Ололар көнө.


text:
ЗИФА ИШМЫРҘИНА
Зифа Зиннәт ҡыҙы Ишмырҙина (Йәнбулатова) 1975 йылдың 4 ғинуарында Аҡдәүләт ауылында, ғаиләлә алты малай араһында иң кинйә бала булып донъяға тыуған. Иҙәш ауылында китапханасы булып эшләй.
Уңыштары: «Йәшлек» гәзитенең «Мәҙәк хәлдәр» конкурсында - 2 урын (2013), «Художественное слово» район конкурсында - 3 урын (2011), Ғилман Ишкинин исемендәге премия лауераты (2010), «Ейәнсура таңдары» гәзите ойошторған «Мостай минең тормошомда» конкурсында -1 урын (2014), «Иң яҡшы сценарий» район конкурсында - 2 урын, «Сулпылар» республика бәйгеһендә «Иң әүҙем ата-әсә» исемле рәхмәт хаты, Әҙәбиәт йылына арналған "Әҙәби балҡыш" район конкурсы лауреаты.
Хикәйәләре, нәҫерҙәре район гәзитендә даими баҫылып тора. «Бер ус тары ярмаһы» исемле хикәйәләр йыйынтығы авторы.


text:
Быйыл Башҡортостанда уҙған йылға ҡарағанда биш меңгә аҙыраҡ сабый тыуған
Быйыл Башҡортостанда уҙған йылға ҡарағанда биш меңгә аҙыраҡ сабый тыуған Фото: а
ӨФӨ, 2017 йыл, 16 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Ағымдағы йылдың туғыҙ айы йомғаҡтары буйынса Башҡортостанда тыуым 13,3% кәмегән. 2017 йылдың башынан төбәктә 37 228 сабый донъяға килгән. Уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда был һан 5719 сабыйға аҙыраҡ. Отчетты республиканың Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитеты әҙерләгән.
Статистикаға ярашлы, Башҡортостандың ҡайһы бер район һәм ҡалаларында тыуым сиреккә кәмегән, икенселәрендә артҡан. Өфөлә тыуымдың 13% кәмеүе күҙәтелә.
Ағымдағы йылда бынан алдағыһы менән сағыштырғанда үлем осраҡтары республика буйынса 4,2% һәм Өфөлә 5% аҙайған. Йыл башынан республикала 40 меңгә яҡын, Өфөлә иһә 9,7 меңдән ашыу кеше вафат булған.


text:
Башҡортостанда транспорт
Башҡортостан транспорты — Башҡортостан иҡтисадының иң мөһим тармаҡтарының береһе, Республика эсендә һәм шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы субъекттары һәм донъя илдәре менән иҡтисади бәйләнешен тәьмин итә. Башҡортостан транспорты автомобиль, тимер юл, эске (йылға) һыу, авиация, үткәргес торба, шулай уҡ эре ҡалаларҙа — электр (трамвай, троллейбус) транспорты төрҙәре менән күҙаллана.
Йөкмәткеһе
Автомобиль транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм ҡулланылышта булған федераль һәм төбәк юлдарға түбәндәгеләр инәләр:
Республика биләмәһендә халыҡ-ара «Европа — көнбайыш Ҡытай»[1] автомобиль магистрале үтәсәк.
Тимер юл транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан тимер юлдары «Рәсәй тимер юлдары» йәмғиәте филиалдары -Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһенә, Горький тимер юлының Ижевск бүлексәһенә, Көньяҡ-Урал тимер юлының Ҡарталы һәм Златоуст бүлексәләренә ҡарай. Республика тимер юлдарының дөйөм оҙонлоғояҡынса 75 процент самаһы һәм 90 % күберәк ташыу Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе өлөшөнә тура килә.
Һамар — Өфө — Златоуст — Силәбе —Екатеринбург тимер юлы проекты1885 йылда раҫланған. Ағиҙел йылғаһы аша тимер юл күпере 1888 йылда төҙөлгән.
Башҡортостан территорияһында тимер юлдың тәүге участкаһы — Кинель станцияһынан Өфө станцияһына тиклем 486 км оҙонлоғондағы Самара-Өфө участкаһы, 1888 йылда сафҡа индерелгән. Участканы асҡанға ҡәҙәр 23 станция, 5 депо, Өфө тимер юл оҫтаханаһы, 23 һыу ҡыуыу ҡоролмаһы, 700-гә яҡын асыҡ һәм ябыҡ тауар платформаһы, Фғиҙел йылғаһы аша күпер, Өфө вокзалы төҙөлгән. 1890 йылда Самаро-Өфө тимер юлын Златоустҡа тиклем дауам иттереп (оҙонлоғо 321 км), Һамар-Златоуст атамаһы бирелә. Бер линиялы юл тәүлегенә 9 пар поезд үткәрә.
Әлеге ваҡытта пассажирҙар һәм йөк хәрәкәте тулы тәьмин ителештә эшләгән Һамар — Өфө — Силәбе электрлаштырылған өҫтөнлөклө магистраль тимер юлы Башҡортостандың төп артерияһы булып тора. Магистралдән көнбайышҡараҡ Шишмә — Ульяновск — Инза киң рельслы магистраль айырыла, ә Өфөнән алыҫ түгел юл магистраленә йәнәшә барған тағы бер электрлаштырылған киң юл — Ҡарлыман — Белорет — Магнитогорск. Магнитогорск ҡалаһынан Сибайға тиклем бер линиялы тимер юл һалына.
Республикала тимер юл селтәрен төҙөү 20-се быуаттың 30 — 60‑сы йылдарҙа нефть, газ, күмер, мәғдән ятҡылыҡтарын үҙләштереү һәм төҙөлөш, нефть, химия, тау сәнәғәте тармаҡтары үҫеше менән бәйле.
Өфө аша үтеүсе тимер юл магистрале Рәсәй Федерацияһының үҙәк һәм көнбайыш райондарының Урал һәм Себер менән бәйләнештәрен тәьмин итә. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан баш ҡалалары араһында «Башҡортостан» фирмаһы пассажирҙар поезы йөрөй.
Дим — Мораптал — Ырымбур тимер юлы Башҡортостандың эске бәйләнештәрен генә түгел, ә Ырымбур өлкәһе, Көнбайыш Ҡаҙағстан, Урта Азия, түбәнге Волга буйы һәм Төньяҡ Кавказ менән ҡыҫҡа юл бәйләнешен тәьмин итә.
Республиканың төньяҡ-көнбайышында ҙур булмаған участкала электрлаштырылған ике юллы Яңауыл станцияһы менән Мәскәү — Ҡазан — Екатеринбург магистрале урынлашҡан . Һуңғыһынан Нефтекама ҡалаһына тиклем тармаҡ китә. Мейәс — Учалы, Урусс — Нарышево, Аксаков — Бәләбәй, Әмзә — Ағиҙел һәм башҡалар кеүек республика тимер юлдары урындағы әһәмиәтка эйә.
2011 йылда Башҡортостандың эксплуатацияланыусы тимер юл оҙонлоғо 1451 км, юл тығыҙлығы — 1000 км-ға 10,2 км кв. Килеп инеү (сығып китеү) юл оҙонлоғо 603 км тәшкил итә.
Эске һыу транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төбәктә, судоходство өсөн яраҡлы, һыу юлдарының дөйөм оҙонлоғо1018 км тәшкил итә.
Ағиҙел йылғаһында беренсе пароход 1858 йылда йөрөй башлай, ә бер нисә йылдан һуң Өфө йылғаһында пароход бәйләнеше асыла.
1859 йылда Өфө — Ҡазан йүнәлешендә пассажирҙар ташыу асыла, ә 1860 йылда «Стрела» пароходы түбәнге Новгородҡа тимер ташыу буйынса беренсе рейс яһай[2].
1937 йылда Бельское пароходствоһы ойошторола.
Хәҙер Өфө — Пермь — Өфө, Өфө — Ҡазан — Өфө, Өфө — түбәнге Новгород — Өфө, Өфө — Әстерхан — Өфө һәм башҡалар маршруттар буйынса пассажирҙар ташыу тормошҡа ашырыла.
Төбәктә тиҫтә самаһы порт-пристаны пункттары иҫәпләнә, шуларҙың иң мөһим йөк-пассажир әйләнеше булып Өфө, Бөрө, Дүртөйлө, Николо-Березовка һәм Ҡариҙел тора.
Һауа транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Региода Волга буйы граждан авиацияһы идаралығының Өфө авиация отряды 1932 йылда булдырылған.
Тәүге һауа линияһы 1933 йылда йөк, пассажир һәм почта ташыу өсөн Өфө — Талбазы — Стәрлетамаҡ — Ишембай — Мәләүез — Мораҡ — Баймаҡ — Магнитогорск — Белорет — Архангельск — Өфө маршруттары буйынса барлыҡҡа килә[3].
Хәҙер бер халыҡ-ара Өфө аэропортынан Рәсәйҙең 27 ҡалаһына даими эске рейстар, шулай уҡ Киев, Симферополь Хургада, Шарм-эш-Шейх, Анталья, Барселона, Далам, Истанбулда, Ташкентта, Худжанд, Бангкок, Дүшәмбе, Ереван, Римини, Тель-Авив, Ларнака, Гоа, Дубай, Ираклион, Прага, Баку һәм башҡа халыҡ-ара регуляр рейстар үтәлә.
Үткәргес торба транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1937 йылда Ишембай — Өфө нефть үткәргес торбалар төҙөлә. Шулай уҡ Өфө — Омск — Новосибирск, Өфө — Ҡурған — Петропавловск, Өфө — Көнбайыш һ . б. нефть үткәргес һәм нефть ташыу өсөн — Туймазы—Омск, Усть-Балык — Ҡурған — Өфө — Әлмәт, Нижневартовск — Һамар һ. б торбалар төҙөлгән.
1994 йылдағы мәғлүмәттәр буйынса, республиканың һыу торбаһы селтәрҙәре оҙонлоғо7389,7 км, магистраль йылылыҡ — 4777,3 км, ә урам канализация селтәрҙәре — 998,3 км[4].
Республика территорияһы аша күп нөктәле Көнбайыш Себер — Үҙәк газ үткәргес торбалар системаһы үтә.
1995—2000 йылдар эсендә магистраль нефть һәм нефть продукттары үткәргес торбалар оҙонлоғо 5098 км-ҙан 5258-ға тиклем арта.
2008 йылда республиканың үткәргес торба 70,5 % йөк әйләнеше тура килһә, ә йөк күсереүгә — 67,2 %[5].
2015 йылдың октябренә ҡарата нефть һәм нефть продукттарын үткәргес торбалар оҙонлоғо яҡынса 5000 км тәшкил итә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Атлас туристических ресурсов Республики Башкортостан. Уфа, 2007. 276 с.
- Башҡортостандың юл тармағы. Өфө, 1999.
- Транспорт и связь Республики Башкортостан: статистический сборник. — Уфа: Госкомстат, 2000. — 88 с.


text:
- Подробности
- Просмотров: 235
РУДОЙ Борис Петрович (4.4.1941, Днепропетровск ҡ. — 10.2.2006, Өфө), инженер-механик. Техник ф. д-ры (1982), проф. (1983). РФ-тың (1997) һәм БАССР-ҙың (1987) атҡ. фән һәм техника эшмәкәре. ӨАИ-ны тамамлағандан һуң (1963) шунда уҡ эшләй (өҙөклөк м-н): 1982—2006 йй. эске яныулы двигателдәр каф. мөдире, бер үк ваҡытта 1983—87 йй. фәнни эштәр б-са проректор. 1979—82 йй. Волга автомобилдәр з-дының (Тольятти ҡ.) махсус роторлы-поршенлы двигателдәр КБ баш конструкторы. Фәнни эшмәкәрлеге эске яныулы двигателдәр проблемаларына, тотош мөхиттәрҙәге стационар булмаған процестарҙы тикшереүгә арналған. Р. тарафынан эске яныулы двигателдәрҙең газ алмашыныу теорияһы, компрессорҙарҙа, гидро- һәм пневмоавтоматика системаларында процестарҙың моделдәрен әҙерләү өсөн ҡулланылған “Альбея” имитациялап моделдәр әҙерләү системаһы һ.б. эшләнгән. Р. етәкс. кеше йүгереүен моторлаштырыу ҡоролмаһы уйлап табылған. Асыштары БР, РФ һәм БДБ илдәре пр-тиеларында индерелгән. 200‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 60 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Прикладная нестационарная гидрогазодинамика. Уфа, 1988; Снижение газодинамического шума циклических и импульсных энергоустановок. Уфа, 2008 (авторҙ.).
Р.Д.Йәнекәев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Бездепозитный Рулетка Онлайн Бонус | Ала $ Бонус 5
Play Online Roulette No Deposit Bonus At Slot Jar –; Ала $ Бонус 5
Online Casino Slots and ‘;Online Roulette No Deposit Bonus ‘; Өсөн махсус комментарий Slotjar.com
Рулетка уйнарға мобиль банк һәм бонустар ала. бездепозитный слот өсөн, әгәр һеҙ теркәлмәгән. Хәҙер биш тәҡдимем бар бездепозитный фунт бонус. Уйнау күңелле Бездепозитный Рулетка Онлайн Бонус бөтә тәҡдимдәр менән беҙгә ҡыҙыҡ слот казино флягалар.. Яңы уйынсылар ғына түгел, ә тәжрибәле уйынсылар һеҙ әйткәнсә, ҡайһы бер уйынсылары, дөрестен пользовательский тәжрибәһе булған беҙҙең өсөн был иң казино .
Gambling Online With Online Roulette No Deposit Bonus Is A Feast –; Ҡушылдығы
Баҫыу 100% Бонустар Тиклем Сәләмләне £200 + Һеҙ 20 Түләүһеҙ Ял Итергә Уйын
Бөйөк британия онлайн казино уйында рулетка уйнай яҡшы банка бездепозитный бонус.. Бар ҡайһы бер иҫ киткес булыу беҙ тәҡдим генә түгел, депозит булараҡ, ҡул атҡан юҡ, әммә беҙ шулай уҡ төрлө уйындар алырға була, реаль аҡса ҡаҙаҡлау рулетка уйнай.. Иң популяр уйын рулетка кеүек, беҙгә бонус бездепозитный онлайн .
Беҙҙең онлайн рулетка уйын күп булмай, мауыҡтырғыс һәм шул иҫәптән тулыһынса эшләй. Премьер-Рулетка ябай уйынсы өсөн яңы уйынсылар тип ҡыйыуһыҙ булған йәки тиҙ баҫты һәм баҫа, уны яратып йәшәргә опасно. Шулай булғас, беҙгә европа мульти рулетка тәгәрмәс, тәгәрмәс ул һигеҙ йылға тиклем булыуы мөмкин!
Крутиться Арыным Тәгәрмәс Рулетка, Башҡа Уйындар Үҙ Көсөн Һынап Ҡарарға
Спиннинг онлайн арыным рулетка? Беҙҙең ҡайһы бер башҡа уйындар үҙ көсөн һынап ҡараны.. Иҫке беҙҙең тикшереү казинола булдыҡ, һәм Блэкджек покер кеүек, күңелле уйындар һәм джекпот слот шулай уҡ, бик популяр булып китте.. Беҙ популяр булған уйындарҙың береһе уйын автоматтары иң Судья Дредд!
Слот Казино Һәм Фляга Акция Тәҡдим Итә
Беҙгә тикшереү биттәр "акция" бөтә тәҡдимдәр иҫ киткес килә, беҙ уларға эйә булған.. Әгәр уны тоя, бер аҙна һәр көнө кеүек буласаҡ.; был, сөнки унда булыр моғайын! Иң популяр уйын рулетка бездепозитный беҙгә бонус онлайн-был беҙҙең миҫал. удивительное.
- Инеп күләмендә бонус £бонус 5, әле ул 200 һәм билдәле бер мөмкинлектәр.
- Бушлай раштыуа! Раштыуа кем яратыр? Бында, банк уйын., беҙ ҡаршы алабыз раштыуа байрам рухы биреп, бер аҙ.
- Аҡсаны кире ҡайтарыу көнө-һәр кесаҙна. Билдәле бер суммала аҡса һаҡлау, беҙгә ун процент клиентҡа кире ҡулаҡсаға эйә булыуы гарантиялана. Уйын наслаждайся кесаҙна!
- Бында аҙнаһына бер сюрприз булды иҫбат уйын банк, беҙ клиенттан нимәне тураһында беҙгә даими хәстәрләп. Уйынсылар, улар даими аҡса булмаған аҡса өсөн бонус индерелгән һайлау осраҡлы булманы..
Һығымтаһы һәм аҡса түләү ысулын өсөн, һеҙҙең өсөн отош тулыланды
Һығымта ябай булып беҙҙең өсөн тәғәйенләнә һәм түләнә бөтә ысулдары ҡулланып, шулай уҡ бында тулыһынса хәүефһеҙ Банк Слот. Билдәле olorra йәмғиәтенең идара итеүсе гарантияларҙың системаһын хәүеф-хәтәр беҙҙе тулыһынса. Бөйөк британия клиенттар, уларҙы таратыуҙы үҙ схемаһын файҙаланасаҡ мобиль түләү картаһы реквизиттары беҙгә хәҙер яңы хәстәрлек күрергә мөмкин.. Был мобиль түләүҙәр иҫәбенә сафына.
Беҙҙең варианттары була киң спектрын сығара һәм түләү, шулай уҡ. Өс көн эсендә сығарыуҙы тәҡдим итә, шулай уҡ, килешеү өҙөлгәндән һуң булыуы мөмкин..
Ҡоролошо, Совметимый Онлайн Рулетка Бездепозитный Өсөн Бонус
Әлеге ваҡытта бөтә ҡорамалдар уйнарға мөмкин булған уйындар архив jar Слот . Беҙ тикшереү, менән android платформалары һәм барлыҡ ҡоролмаларҙың, һәм беҙҙең өсөн айпада айфон өсөн сайты асылды. Шулай уҡ беҙҙең ҡоролошон кисерә синхронизация, теркәлгән етерлек һәм береһе, һеҙ барлыҡ ҡорамалдар алыу өсөн contemporize. Оҙаҡ көтәһе түгел. рулеткаһы уйнағаның онлайн бездепозитный теркәлгән һәм бонустар .
Бәйләнеш буйынса теләһә ниндәй һорауға
Аҫтына варианты булыуы 'ярҙам', беҙҙең менән бәйләнеш клиенттар менән эшләү буйынса бүлек . Һеҙ уларҙы реакция булды e-mail ике көн дауамында., ғәҙәттә, иртә лә. Клиенттар өсөн, улар туранан-тура яуап, тере булған беҙҙең сат. Шулай уҡ варианты тере ч. автономиялы режимда эшләгән осраҡта, әгәр телисез икән, иртән һәм кис араһында ун алты башҡа теләсә ҡайһы ваҡытта гринвич буйынса беҙҙең менән бәйләнешкә инегеҙ. Бездепозитный онлайн бонус тураһында күберәк белергә теләп рулетка , хәҙер беҙҙең менән элемтәгә керергә .
Килә, Реаль Аҡса Һәм Банк Казиноларҙың Уйын Еңеп Ҡуйҙы.
Интернет беҙгә бонус бездепозитный рулетка-был шундай функциялы уникаль булыуын күрһәтеү, тип үҙ клиенттары өсөн интернет казино дәрт башҡа бер ниндәй көскә эйә. Беҙҙең акция һәм тәҡдимдәр, беҙ тәҡдим иткән фантастик шулай уҡ уйын, беҙ шул тиклем клиенттары тураһында ташлана сәбәбе, беҙҙең һәм лояль.
Lucky Winners
- Forsman R Won BIG kr49000.00
- Lindstrom H Won BIG kr49000.00
- Rose S Won BIG £36880.00
- Tufis C Won BIG kr35440.00
- Artymiuk M Won BIG £30240.00
- Stephens B Won BIG £23840.00
- Lawlor T Won BIG £20480.00
- Parker R Won BIG £20450.00
- Schilder S Won BIG €17590.00
- Ghani S Won BIG £16960.00
- Gintoli F Won BIG $15600.00
- Kallio R Won BIG €14400.00
- Stoll L Won BIG £13200.00
- Caulker S Won BIG £12600.00
- Roche J Won BIG £12285.00
- Healy S Won BIG £12000.00
- Stables G Won BIG £12000.00
- Gostynski K Won BIG £12000.00
- Stables G Won BIG £12000.00
- Cockram J Won BIG £12000.00
- Gandecha S Won BIG £12000.00
- Martin E Won BIG £12000.00
- Williams C Won BIG £12000.00
- Oldham M Won BIG £11970.00
- Fearn M Won BIG £11884.50
- Donkersloot J Won BIG €11850.00
- Way K Won BIG $11500.00
- Karlborg R Won BIG kr11200.00
- Goodwin S Won BIG £10688.00
- Sanna G Won BIG £10450.00
- Torsson J Won BIG kr10280.00
- Rastall K Won BIG £10080.00
- Porteous D Won BIG £10028.80
- Karlborg R Won BIG kr10000.00
- Khani A Won BIG £9920.00
- Chan A Won BIG £9500.00
- Beal M Won BIG £9270.00
- Jonsson F Won BIG kr9030.00
- Iles N Won BIG £8940.00
- Fellbrink A Won BIG kr8160.00
- Wood G Won BIG £7500.00
- Hughes W Won BIG £7400.00
- Jones J Won BIG £7205.80
- Baylis J Won BIG £7200.00
- Maccoll D Won BIG £7150.00
- Canham N Won BIG £7000.00
- Andersson G Won BIG kr6932.00
- Neil J Won BIG £6840.00
- Tudor C Won BIG £6685.00
- Jordan N Won BIG £6680.00
- Cey M Won BIG $6305.00
- Barratt C Won BIG £6294.40
- Lowth D Won BIG £6000.00
- Kokkonen K Won BIG €6000.00
- Brink M Won BIG kr5973.00
- Muena Y Won BIG kr5952.00
- Pover L Won BIG £5722.00
- Al Raheb R Won BIG £5400.00
- Horstedt K Won BIG kr5250.00
- Burke C Won BIG £5160.00
- Davidsson C Won BIG kr5110.00
- Martin J Won BIG £5078.25
- Bauld M Won BIG £5000.00
- Johnson J Won BIG £5000.00
- Marshall F Won BIG £4972.00
- Metaxas D Won BIG €4878.50
-
£557553.81
-
£205199.55
-
£71384.87
-
£27241.10
-
£10398.46
-
£5131.78
-
£3323.40


text:
Республикала йыл башынан 114 «ипотека» фатиры һатыуға ҡуйылған
Республикала йыл башынан 114 «ипотека» фатиры һатыуға ҡуйылған Фото: kreditipo.ru
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостанда йыл башынан ипотека кредиты буйынса залогта булған 114 фатир һатыуға ҡуйылған, тип хәбәр иттеләр Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығында. Бындай яҙмыш тағы күп граждандарға янай. Атап әйткәндә, Өфөлә йәшәүсенең банкка 1,3 миллион һум бурысы бар. Ул Ҡулса урамында ипотекаға ике бүлмәле фатир алған, әммә оҙаҡламай кредит буйынса иғәнәне түләй алмаған. Банк уны һатып, аҡсаһын ҡайтарыр өсөн суд аша фатирҙы тартып ала. Бурыслының һәм уның ғаиләһенең берҙән-бер торлағы булыу фатирҙы ҡайтарыу өсөн ҡаршылыҡ булып тормай. Бурыслының үтенесе буйынса уға июнь аҙағына тиклем бурысын ҡапларға мөмкинселек бирелгән.
http://www.bashinform.ru/news/1159906-v-bashkirii-s-nachala-goda-na-prodazhu-vystavleno-114-ipotechnykh-kvartir/


text:
Түтәлдәрҙе көнөнә нисә тапҡыр һыуға ҡойондорорға, ҡырҡылған үләндәрҙең оҙонлоғо күпме ҡалырға тейеш – баҡтиһәң, был эштәрҙең дә үҙ ҡағиҙәләре була икән. Улар хаҡында торлаҡ-коммуналь хеҙмәт өлкәһендә оҫталарҙы асыҡлаған республика конкурсының зона этабында белергә була ине. Стәрлетамаҡта үткән был ярышта урам һепереүселәр башта телдән һорауҙарға яуап бирҙе, һуңынан иһә паркка сығып, белемдәрен ғәмәлдә һынап ҡараны.
Әлбиттә, әлеге өлкәлә башҡа һөнәр эйәләре лә күпләп эшләй. Слесарь-сантехниктар, мейес яғыусы операторҙар, электромонтерҙар, иретеп йәбештереүселәр һәм тракторсылар ҙа ярышты. Төрлө йүнәлештәге һынауҙар бер нисә майҙансыҡта йәйелдерелде. Оҫта исемен яҡлау өсөн Стәрлетамаҡ эшселәренән тыш Ишембай, Салауат һәм Мәләүез, Күмертау ҡалалары вәкилдәре лә килде. Комиссия ағзалары эштәрҙе башҡарыу технологияһы, хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен һаҡлау йәһәтенән дә билдәләне.
Конкурс иң яҡшыларҙы асыҡлау өсөн генә ойошторолмай. Йәштәрҙе эшсе һөнәрҙәргә ылыҡтырыу тигән маҡсат та ҡуйыла. Был тәңгәлдә лә аҙмы-күпме маҡсатҡа өлгәшелде тип әйтергә мөмкиндер – һирәкләп булһа ла, йәш конкурсанттар күренде.
– Алдағы йылдарҙа эшсе йәштәр тағы ла күберәк булыр, – тигән өмөт белдерҙе ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары Андрей Ермолаев.
Ҙур етәксеме кеше, йылылыҡ өсөн яуап биреүсе оператормы – һәр эштә лә тәжрибә туплау мөһим. Шуға конкурстың ғәмәли өлөшөндә оҙаҡ йылдар эшләүселәрҙең ҡулына күҙ ҙә эйәрмәне тиерлек.
– Эште яратып башҡарһаң, ғүмер һиҙелмәй үтә, – тип шаяртып алды ошондай тәжрибәгә эйә конкурсанттарҙың береһе Асия Мөфтәхина.
Бәйге булғас, еңеүсеһе була. Был йәһәттән стәрлетамаҡтар иҫәбендә мәрәйҙәр күберәк булды.


text:
285-77-85 (прямой эфир)
262-88-08 (реклама)
262-88-18 (поздравление)
+7 (937) 167-54-66 (WhatsApp)
Зөһрә Сафина(Рәхмәтуллина) Ҡыйғы районының Йосоп ауылында тыуып үҫкән. Мәктәп йылдарында уҡ Марат Баһауетдинов ис. район премияһына лайыҡ була ул. Әҙәбиәткә, туған теленә һөйөү ҡыҙҙы Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетына алып килә. Тырыш ҡыҙ уҡыуҙа һынатмай: ике тапҡыр – М.Кәрим исемендәге стипендиат, бер йыл Рәсәй Федерацияһының Президент стипендияһына лайыҡ була. Уҡыу менән бер рәттән «Шоңҡар» әҙәби ижад түңәрәгендә лә ҡанат нығыта. Төрлө әҙәби кисәләрҙә, ижади конкурс-семинарҙарҙа әүҙем ҡатнаша. Шиғырҙары республика гәзит-журналдарында баҫыла. Уҙған йыл «Ҡош юлы» тип аталған республика бард фестивале сиктәрендә йәш шағирҙар бәйгеһе үтә, шунда Зөһрә еңеү яулай. Әле ул аспирантурала белем ала.
105.5 FMАудиопоток


text:
- Подробности
- Просмотров: 449
ДИН ҒИЛЕМЕ, дин т‑да дини, филос. һәм аныҡ фәнни белемдәр комплексы. Д.ғ. үҙ аллы дисциплина булараҡ 19 б. формалаша. Дин антропологияһын, психологияһын, социологияһын, тарихын, феноменологияһын, философияһын үҙ эсенә ала. Диндең барлыҡҡа килеү, үҫеү һәм эш итеү законлылыҡтары Д.ғ. тикшеренеү предметы булып тора. Донъя, традицион төбәк йәки милли диндәрҙе, ш. уҡ хәҙерге дини хәрәкәттәрҙе һәм культтарҙы өйрәнә.
Башҡортостанда исламды өйрәнеүгә — А.Р.Йәнғужин, И.Р.Насиров, Р.Й.Рәхмәтуллин, З.Й.Рәхмәтуллина, Р.Ғ.Садиҡов, В.К.Сәмиғуллин, А.Б.Юнысова, М.Т.Яҡупов һ.б., диндең урыҫ философияһын, дин философияһы тарихын — А.П.Андреев, Д.Ю.Васильев, Р.Р.Вәхитов, С.В.Мотин, А.П.Соловьёв, 20 б. Башҡортостанда православие тарихын — Н.П.Зимина, Башҡортостанда христианлыҡ тарихын — М.В.Мырҙабулатов, Ю.Н.Сергеев, А.Р.Ширғәзин, дин һәм рухилыҡтың үҙ‑ара бәйләнеше проблемаларын өйрәнеүгә Д.Ж.Вәлиевтең хеҙмәттәре арналған.
Д.Ю.Васильев, Е.Ю.Рудкевич
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
12 сентябрь
12 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 255-се (кәбисә йылында 256-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 110 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Кабо-Верде — Милли көн.
- Рәсәй — Кәбисә йылдарҙа программист көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1953 — Никита Сергеевич Хрущёв КПСС Үҙәк Комитетының беренсе секретары итеп һайлана.
- 1954 — Краснодон ҡалаһында «Йәш гвардия»сыларға һәйкәл асыла.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һатлыҡов Хәбибназар Мөхәмәткәфей улы (12.09.1862—21.06.1921), мәғрифәтсе, 20 быуат башындағы Башҡортостанда билдәле дин эшмәкәре. Әхмәтзәки Вәлиди Туған дың әсәһе Өммөлхаят Мөхәмәткәфей ҡыҙының бер туған ағаһы.
- Бакаев Михаил Иванович (12.09.1902—25.10.1962), совет Хәрби-Диңгеҙ флоты хеҙмәткәре, контр-адмирал. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.Ленин, өс Ҡыҙыл Байраҡ, I дәрәжә Ватан һуғышы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. Сығышы менән Бәләбәй ҡалаһынан.
- Даукаев Марат Фуат улы (12.09.1952), балет артисы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1983). Халыҡ‑ара балет артистары конкурсы (1972) һәм РСФСР‑ҙың М. И.Глинка исемендәге дәүләт премияһы (1977) лауреаты.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дашкин Рәмил Мирғәзиән улы (12.09.1928—18.05.2001), журналист, матбуғат һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1969—1976 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Журналистар союзы рәйесе. 1956—1967 йылдарҙа «Ленинец»-«Ленинсы», 1967—1986 йылдарҙа «Ҡыҙыл таң» гәзиттәре, 1988—1998 йылдарҙа БАССР Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың редакция-нәшриәт бүлеге мөхәррире. Башҡорт АССР-ының VIII-XI саҡырылыш Юғары Советтары депутаты, 1956—1967 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының бюро ағзаһы, комсомолдың XIII-XV съездары делегаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Сығышы менән Саҡмағош районының Яңы Балаҡ ауылынан.
- Крюков Николай Иванович (12.09.1948), инженер-механик, ғалим, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. Техник фәндәр докторы (2004). 1991—2016 йылдарҙа «ГазСервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 1—4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе (1996), Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ‑энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (2001). Дуҫлыҡ (1999) һәм «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2008) ордендары кавалеры. Сығышы менән Стәрлетамаҡ районының Любажи ауылынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Владимир Спиваков (12.09.1944), совет һәм Рәсәй дирижёры, скрипкасы, педагог. СССР-ҙың халыҡ артисы (1990). СССР-ҙың (1989) һәм Рәсәйҙең (2012) Дәүләт премиялары лауреаты.
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1992 — Нәҡи Иҫәнбәт, Башҡортостандың Салауат районында тыуған татар яҙыусыһы, драматург һәм тел ғалимы, Татарстандың халыҡ яҙыусыһы һәм Ғабдулла Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Күсемһеҙ мөлкәт
Күсемһеҙ мөлкәт — закон нигеҙендә күсемһеҙ тип танылған мөлкәт төрө.
Сығышы буйынса күсемһеҙ мөлкәткә ер участкалары, ер аҫты участкалары, ер менән ныҡлы бәйләнгән бөтә нәмә, йәғни тәғәйенләнешенә зыян килтермәйенсә күсереп йөрөтөү мөмкин булмаған объекттар, шул иҫәптән биналар, ҡоролмалар, төҙөлөп бөтмәгән объекттар инә.
Сығышы буйынса күсемһеҙ мөлкәттән тыш, Рәсәйҙә «закон буйынса күсемһеҙ мөлкәт» бар. Уға дәүләт теркәүе үтергә тейешле һауа һәм һыу суднолары, эске йөҙөү суднолары, космос объекттары инә.
Күсемһеҙ мөлкәт лизинг объекты ла була ала. Күсемһеҙ мөлкәтте залогҡа һалыуҙы, шулай уҡ күсемһеҙ мөлкәт залогына кредит алыуҙы ипотека тип атау ҡабул ителгән.
Күсемһеҙ мөлкәт буйынса килешеүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй Федерацияһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәмәлдәге Рәсәй хоҡуҡиәтенә ярашлы, күсемһеҙ мөлкәт буйынса килешеүҙәр мотлаҡ дәүләт теркәүе үтергә тейеш һәм шундай теркәүе булһа ғына был килешеүҙәр төҙөлгән тип һанала. Теркәүсе орган Күсемһеҙ мөлкәткә хоҡуҡтарҙың һәм улар менән килешеүҙәрҙең берҙәм дәүләт реестрына (ЕГРП) тейешле яҙманы индерә. Дәүләт теркәүе булмаһа, күсемһеҙ мөлкәт буйынса килешеү (хосусилаштырыу, алмашыу, бүләк итеү, васыят итеү, һатыу-һатып алыу, рента) төҙөлмәгән тип иҫәпләнә һәм хоҡуҡи эҙемтәләргә эйә булмай. Төҙөлгән договор буйынса милек хоҡуғының күсеүе теркәлеү зарур. Рәсәйҙә күсемһеҙ мөлкәт буйынса килешеүҙәрҙе махсус дәүләт органы — Дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография федераль хеҙмәте теркәй. Килешеүҙәрҙе төҙөүҙең ике төрө бар — нотариаль һәм ҡулдан яҙылған ябай төр, улар икеһе лә бер үк төрлө юридик көскә эйә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Зарубежная недвижимость. Купля-продажа, аренда, передача по наследству и другие аспекты владения = The Internationales Immodilienhandbuch: Erwerb, Besitz und Verkauf von Immobilien, Steuern und Erbecht, Aufenthalt und Wohnistznahme — М.: «Альпина Паблишер», 2011. — 822 б. — ISBN 978-5-9614-1088-4.
- [ Недвижимость] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- Күсемһеҙ мөлкәт // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах — СПб., 1907—1909.
- Недвижимость. // Экономический словарь, 2007.


text:
- Подробности
- Просмотров: 545
ДОЛМАТОВ Геннадий Константинович (1.9.1930, Урал өлк. Уралец ҡсб), тау инженеры-геолог. Почётлы ер аҫты разведкалаусыһы (1991). 1956 й. алып “Уралцветметразведка” тресы Баймаҡ геол. разведка партияһының баш инженеры, 1959 й. — Башҡ‑н терр. геол. идаралығы Сибай геол. разведка экспедицияһының баш геологы; 1967—97 йй. “Урал геологик төшөрөү экспедицияһы” ААЙ‑нда (Екатеринбург ҡ.) эшләй. Фәнни-производство эшмәкәрлеге Башҡортостандың Урал аръяғында баҡыр колчеданы ятҡылыҡтарын эҙләү һәм разведкалауға бәйле. Бүребай ятҡылығы р‑нында эҙләнеү эштәре м‑н етәкселек итә, Сибай баҡыр колчеданы ятҡылығына өҫтәлмә разведка үткәрә. Юбилейный баҡыр колчеданы ятҡылығын беренсе асыусы, Маҡан һәм башҡа ятҡылыҡтарҙы асыуҙа ҡатнаша. 10 фәнни хеҙмәт авторы. СССР‑ҙың Дәүләт пр. лауреаты (1980).
Б.Д.Мәһәҙиев
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 417
ДИЗЕНТЕРИЯ (гр. dys... — ҡыйынлыҡ, боҙолоу һәм еnteron — эсәк), кешенең һәм хайуандарҙың киҫкен инфекцион ауырыуы. Д. тыуҙырыусы — Shigella заты бактериялары; кеше һәм хайуандар өсөн патоген, оҙаҡ ваҡыт тышҡы мөхиттә йәшәүгә һәләтле 4 төрө (S. boydii, S. disenteriaе, S. flexneri, S. sonnei) билдәле. Бактериаль, амёбалы, инфузориялы һ.б. Д. айырып йөрөтөлә. Ауырыу инфекциялы аҙыҡ‑түлек һәм һыу ҡулланғанда, бысраҡ ҡул, көнкүреш әйберҙәре һ.б. аша йоға. Д. бактериялары, токсиндар бүлеп сығарып, ашҡаҙан‑эсәк юлдарынан нәҙек һәм йыуан эсәктең лайлалы тиресәһенә үтеп инә. Инкубация осоро 1—7 (йышыраҡ 2—3) көн. Төп симптомдары: тән т‑раһының 38—39°С тиклем күтәрелеүе, дефекация теләгенең йышайыуы, лайла һәм ҡан ҡатыш эс китеү (тәүлегенә 10—20 тапҡыр), интоксикация, организмдың һыуһыҙланыуы. Диагностика өсөн лаб. тикшереү, ректороманоскопия мәғлүмәттәре файҙаланыла. Дауалау: дарыуҙар ҡулланыу, диетотерапия. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: эсәктән ҡан китеү, эсәктәрҙең тишелеүе, перитонит, инфекцион токсикоз шогы, дисбактериоз, пневмония һ.б. Иҫкәртеү: һыу менән тәьмин итеүгә санитария күҙәтеүе, гигиена ҡағиҙәләрен үтәү һ.б. Башҡортостанда 100 мең кешегә 2006 й. — 18,5; 2008 — 31,2; 2010 й. 21,2 Д. м‑н ауырыу осрағы иҫәпкә алынған. 1921 й. респ. Д. эпидемияһы теркәлгән (ҡара: Социаль ауырыуҙар). Д. сығанаҡтарын юҡ итеү б‑са эпидемиологик эште Санитария‑бактериология ин‑ты (ҡара: “Иммунопрепарат”) хеҙм‑рҙәре Бәләбәй, Бөрө, Стәрлетамаҡ, Өфө ҡҡ. дезинфекция станцияларында үткәрә. БДМИ‑ла 30—40‑сы йй. Д. диагностикалау һәм дауалау б‑са (Н.И.Мельников, М.Н.Мөхәмәтов һ.б.), 50—80‑се йй. тире реактивлығына нигеҙләнгән диагностика б‑са (Т.С.Вилькомирская, Р.Ф.Мөхәмәтрәхимова), Д. үткәргән ауырыуҙарҙы диспансерлаштырыу һөҙөмтәлелеге б‑са (А.И.Вишев), Д. дауалау ысулдарын камиллаштырыу б‑са [С.П.Кривошеева, З.В.Разумова, И.В.Чернова, ш. иҫ. тиреоидин (З.Ә.Ихсанов), тетрациклин (Р.Ф.Әбдрәшитов), фтазин (Н.Н.Кәримова, Х.М.Туҡтарова) ҡулланып], 90‑сы йй. алып Д. диагностикалау һәм комплекслы дауалау ысулдарын камиллаштырыу б‑са (Д.Х.Хунафина һ.б.) тикшеренеүҙәр алып барыла. Өфө вакциналар һәм сывороткалар ҒТИ‑нда 50‑се йй. дизентерия бактериофагтарын алыуҙың яңы ысулдары эшләнә (Т.Ғ.Ниғмәтуллин), 80‑се йй. Н.Н.Ворошилова етәкс. поливалентлы дизентерия бактериофагы етештерелә башлай. Шулай уҡ ҡара: Инфекцион ауырыуҙар, Эпидемиология.
Д.Ә.Вәлишин
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 294
САВРОМАТ МӘҘӘНИӘТЕ, иртә тимер быуат археологик мәҙәниәте. Б.э.т. 7—4 бб. ҡарай. Б.э.т. 7—4 бб. Евразия далаларында йәшәгән иран телле күсмә ҡәбиләләрҙең (ҡара: Савроматтар) грекса исеме б‑са аталған. Башҡортостан терр‑яһында С.м. 25‑кә яҡын ҡомартҡыһы (Ивановка ҡурғандары, Сиҙәм ҡурғандары һ.б.) билдәле. Торамалар табылмаған. Керамика биҙәлмәгән йәки яурындары соҡорло биҙәк, тулҡынлы һыҙыҡтар м‑н биҙәлгән, әүәләп эшләнгән яҫы төплө һауыттарҙан ғибәрәт. Ерләү ҡоролмаларын сатыр тибындағы ағастан эшләнгән ҡәбер өҫтө ҡоролмалары, япмалар, йөҙләнгән соҡорҙар, катакомбалар тәшкил итә. Ерләү ҡомартҡыларының күбеһе — ҡурған аҫты ҡәберҙәре. Мәйеттәр мөйөштәре бер ни тиклем түңәрәкләнгән тура мөйөшлө соҡорҙарҙа салҡан һалып,__ баштары м‑н башлыса көнбайышҡа йәки көньяҡҡа ҡаратып ерләнгән. Күмәк (башлыса ғаилә төрбәләре), элекке ҡәбер өҫтөнә ерләү осраҡтары бар; аҡбур һибелмәһе, аҡбур, күмер, реальгар киҫәктәре осрай. Ирҙәр ҡәберендә — ҡорал (ҡырлы, ҡанат рәүешендәге йәки йомро башлы тимер ҡылыстар, хәнйәрҙәр, тимер йәки бронза уҡ башаҡтары, һаҙаҡ ҡалдыҡтары), эйәр‑өпсөн (тимер, бронза һәм һөйәк ауыҙлыҡтар, бронза айылдар, йәнлек стилендә эшләнгән сулпы һәм балдаҡтар), эш ҡоралдары (тимер бысаҡтар, орсоҡбаштар, бронза һәм тимер энәләр, һөйәк тишкестәр); ҡатын‑ҡыҙҙыҡында биҙәүестәр (быяла муйынсаҡтар, бронза һәм алтын беләҙектәр, муйын ҡулсалары, сикә сулпылары), туалет әйберҙәре (бронза көҙгөләр, һөйәк балғалаҡтар), эш ҡоралдары (тимер бысаҡтар, балсыҡ орсоҡбаштар), таш ҡорбанлыҡтар табылған. Ҡорбан аҙығы ҡалдыҡтары (ат, һарыҡ һөйәктәре) — ерләү йолаһының мөһим һыҙаты. Күпселек ғалимдар фекеренсә (Б.Ф. Железчиков, М.Г.Мошкова, К.Ф.Смирнов һ.б.), С.м. Андрон мәҙәни‑тарихи берлеге һәм Бура мәҙәниәте ҡәбиләләре нигеҙендә барлыҡҡа килгән һәм Сармат мәҙәниәтенең йәки Савромат‑Сармат мәҙәни‑тарихи берлегенең иртә осоро була. С.м. Көнбайыш Дон й. алып Көнсығыш Тубыл й. тиклем терр‑яла таралған. Ерләү йолаһы һәм әйберҙәре үҙенсәлектәре б‑са Волга‑Дон һәм Волга‑Урал локаль варианттарына бүленә. Күсмә малсылыҡ хужалыҡтың төп тармағы булған. С.м. өйрәнеүселәр: Б.Н. Граков, Железчиков, А.Х.Пшеничнюк, М.И.Ростовцев, Смирнов һ.б.
Әҙәб.: С м и р н о в К.Ф. Вооружение савроматов. М., 1961; Степи европейской части СССР в скифо‑сарматское время. М., 1989.
А.Х.Пшеничнюк
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Литва
Литва Республикаһы — Көнсығыш Европалағы, Балтик диңгеҙе буйындағы дәүләт. Литва Европа берләшмәһенә инә, ул шулай уҡ Төньяҡ Атлантик Килешеү Ойошмаһы — НАТО-ның ағзаһы.
Баш ҡалаһы — Вильнюс. Дәүләт башлығы — президент. Халҡы — 3,1 млн кеше (2011): литвалар (83,9 %), урыҫтар (5,4 %), поляктар (6,6 %) һ.б.; яҡынса 1 мең башҡорт йәшәй (2002). Рәсми тел — литва теле. Диндарҙарҙың күпселеге — католиктар.
Йөкмәткеһе
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Литва Европала, Балтик диңгеҙенең көнсығыш яр буйында урынлашҡан. Майҙаны — 65 300 км².
Сиктәренең дөйөм оҙонлоғо — 1 273 км, шул иҫәптән көньяҡта һәм көньяҡ-көнсығышта Белоруссия менән — 502 км, төньяҡта Латвия менән — 453 км, көньяҡта Польша менән — 91 км, көнбайышта Рәсәй Федерацияһы (Калининград өлкәһе) менән — 227 км.
Яр буйы һыҙығы — 99 км. Өҫкө йөҙө тигеҙлекле.
Иң юғары нөктәһе — Аукштойо убаһы (Aukštojo kalnas) илдең көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә Вильнюстан 23,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан (бейеклеге 293,84 метр).
Иң ҙур йылғалары — Неман (Нямунас, лит. Nemunas) һәм Нерис (лит. Neris). Литва территорияһында 2830 күл бар, улар ил территорияһының 1,37%-ын биләй; иң ҙур күл — Друкшяй (лит. Drūkšiai, бел. Дрысвяты) күле Латвия, Литва һәм Белоруссия араһындағы сиктә урынлашҡан (майҙаны 44,5 км²), иң тәрән күл — Таурагнас (лит. Tauragnas, тәрәнлеге 61 м), иң оҙон күл — Асвея (лит. Asveja, оҙонлоғо 30 км).
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөйөк Литва кенәзлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнбайыш Двина менән Висла йылғалары араһында Литва ҡәбиләләре йәшәгән. Улар игенселек һәм һунарсылыҡ менән шөгөлләнгән. XII быуат аҙағында — XIII быуат башында уларҙа феодаль мөнәсәбәттәр барлыҡҡа килгән, ләкин тәүтормош-община ҡоролошоноң; тәртиптәре лә әлегә көслө булған. Немец рыцарҙарының ябырылыу ҡурҡынысы һәм уларҙан һаҡланыу кәрәклеге литва ҡәбиләләренең Бөйөк Литва кенәзлегенә берләшеүен тиҙләткән.
Литва иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Литва — Балтика ярында эллеке СССР республикалар араһында иӊ ҡәүетле иҡтисадлы ил. ORLEN Lietuva — Мажейкяй нефть эшкәртеү заводы илде тулыһынса нефтпродукттар менән тъәмин итә һәм сит илгә һата. Рәсәйҙән нефть алмау өсөн Бутингта нефть шыйыҡсалар терминалы төҙөлгән.
2006 йылдағы авариянан һуӊ «Дуслыҡ» нефтепроводыныӊ Литва өлөшө ябыла.
2004 йылда Литва Европа Берлешмәһенә инә. Хеҙмәтләндереү 65 % тиклем етә. Литва — нефтехимия иле. Илдә эре азот ашламалар заводы Achema эшләй.
Литва бөтә тәбиғи ресурстарҙы (күмер, газ, нефть) импортлай. 2010 йылда Игналин АЭС-ы ябыла. Электрэнергия Литва ГРЭС, Электренай ТЭС, Каунас Теплоүҙәк (Газпром активы), Круонис ГАЭС-да етештерелә.
Башҡортостан менән бәйләнеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Monthly official estimate
- ↑ Предварительные итоги переписи в официальном пресс-релизе Департамента статистики.
- ↑ Report for Selected Countries and Subjects
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һанлы исемлектең бер юлы


text:
Маскат
Маска́т (ғәр. مسقط) — Омандың баш ҡалаһы һәм иң эре ҡалаһы. Маскат губернаторлығы үҙәге. Һинд океанының Оман ҡултығы яр буйындағы порт.
Халҡы — 650 мең кеше (2005 йыл).
Йөкмәткеһе
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Маскаттың ҡала яны менән бергә территорияһы Баш ҡала районы тип атала, уның майҙаны яҡынса 1500 км².
Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Борон ҡала «Ладан юлы»нда[1] урынлашҡан бәләкәй торама булған. XVI быуатта португалдар тарафынан баҫып алына. 1649 йылда ҡалаға Оман ғәрәп шәйехе хужа була һәм уға баш ҡала статусын бирә. Оман хакимдарының биләмәләре көньяҡҡа ҡарай Мозамбикка тиклем һуҙылған булған, ил ҡолдар һатыу менән байыған.
1803 йылда Оман солтаны ваххабиттар һөжүмен кире ҡаға. XIX быуат уртаһына ҡарай ҡолдар менән сауҙа итеү тыйыла, ҡала бөлгөндөккә төшә, ә солтан үҙенең баш ҡалаһын Занзибар утрауына күсерә.
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1970 йылдан Оманда модернизация башланғас, Маскатта инфраструктура һәм урбанизация йылдам үҫешә бара. Эргә тирәләге торамалар аҡрынлап мегаполис составына керәләр.
Ҡаланың үҙәк өлөшөн өс төркөмгә бүлергә мөмкин:
- Көнбайыш Маскат: Әл-Сиб, Удхайаба, Баушер, Әл-Губра һәм Гала;
- Үҙәк Маскат: Әл-Хувэйр, Мединат Солтан Ҡабус, Шаты-аль-Курм, Курм һәм Рас-аль-Хамра;
- Восточный Маскат: Вуттайя, Руви, Матрах, Кальбух, Старый Маскат, Сидаб и Аль-Бустан.
Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Маскат халыҡ-ара аэропорты
- Маскат диңгеҙ порты
Иҫтәлекле урындар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Солтан Ҡабус мәсете — ҡаланың төп мәсете.
Туғандаш-ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Акхисар, Төркиә
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Был «Хуш еҫле юл» буйлап борон Рим империяһына ладанды оҙатҡандар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Густерин П. В. Города Арабского Востока — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 б. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Йөрәк
Йөрәк — умыртҡалы йән эйәләре, шул иҫәптән кеше организмында туҡтауһыҙ ритмик ҡыҫылыу ярҙамында ҡан әйләнешен тәьмин итеүсе мөһим тән ағзаһы. Ул күкрәк ҡыуышлығында урта һыҙыҡтан һулдараҡ урынлашҡан.
Йөкмәткеһе
Дөйөм мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөрәк (латинса — «соr», грекса «kapδιά», урыҫ телендә «сердце») тик унда ғына булған үҙенсәлекле мускулдарҙан тора, эсе ҡыуыш, тоташтырғыс туҡыманан барлыҡҡа килгән йөрәк ҡабында ята. Йөрәк ҡабының эске йөҙө йөрәкте еүешләп тороусы һәм ҡыҫҡарғанда ышҡылыуҙы кәметеүсе шыйыҡса бүлеп сығара.
Йөрәк, ҡанды тамырҙарға ҡыуып, умартҡалылар организмы өсөн бик мөһим булған ҡан әйләнешен тыуҙыра. Даими хәрәкәтләнеп торһа ғына, ҡан үҙ бурысын үтәй ала. Шулай итеп, йөрәк һәм ҡан тамырҙары ҡан әйләнеше системаһын тәшкил итә. Йөрәктең тибеүҙән туҡтауы организмдың үлеменә килтерә, сөнки туҡымаларға кислород менән йәшәү өсөн мотлаҡ булған матдәләр килмәй, һәм бер үк ваҡытта уларҙан тарҡалыу продукттары сығарылмай, һөҙөмтәлә организм ағыулана.
Кеше йөрәге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөрәктең ауырлығы, кешенең енесенә ҡарап, оло ирҙәрҙә 250—300, ҡатын-ҡыҙҙарҙа 300—350 грамм була. Бер минут арауығында уртаса 72 тапҡыр ҡыҫылып типкән был тән ағзаһы тыныс хәлдә тәүлегенә 100 000 самаһы тапҡыр ҡыҫҡара, уның аша был ваҡыт эсендә 7 000 — дән 10 000 литрға тиклем, йыл эсендә 3 150 0000 литрға яҡын ҡан үтә.
Кеше йөрәгенең төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөрәктең төҙөлөшө был ағза башҡарған эш менән турана-тура бәйле. Йөрәк тоташ бүлге менән ике өлөшкә — һул һәм уң өлөштәргә бүленгән. Был ике өлөш үҙ сиратында бер-береһенә тоташҡан ике бүлеккә бүленә: өҫкөһө — йөрәк алды, аҫҡы бүлек — ҡарынсаҡ тип йөрөтөлә. Шулай итеп, барлыҡ имеҙеүсе хайуандарҙыҡы кеүек, кеше йөрәге лә дүрт камералы: ул ике йөрәк алдынан һәм ике ҡарынсыҡтан тора.
Йөрәк алдарының көбө ҡарынсыҡтар көбөнә ҡарағанда байтаҡҡа йоҡараҡ. Был йөрәк алдары башҡарған эштең сағыштырмаса ҙур булмауына бәйләнгән. Улар ҡыҫҡарғанда, ҡан ҡарынсыҡтарға инә. Артабан ҡарынсыҡтар байтаҡҡа күберәк эш башҡара: ҡанды тамырҙарҙың организм буйлап һуҙылған бар оҙонлоғо буйынса ҡыуа. Һул ҡарынсыҡтың мускул көбө уң ҡарынсыҡтыҡына ҡарағанда ҡалыныраҡ, сөнки ул тағы ла ҙурыраҡ күләмдә эш башҡара. Һәр йөрәкә алды менән ҡарынсыҡ араһындағы сиктә ҡапҡас һымаҡ ике яҡҡа асыла торған клапандар бар. Улар тарамыш ептәре менән йөрәк көптәренә беркетелгән. Был — япраҡлы клапандар.
Йөрәктең эше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөрәк эшмәкәрлеге йөрәк циклының өс фазаһының ритмлы алмашыныуынан: йөрәк алдарының ҡыҫҡарыуынан, ҡарынсыҡтарҙың ҡыҫҡарыуынан һәм йөрәктең дөйөм йомшарыуынан тора. Бөтә йөрәк циклының дауамлығы яҡынса 0,8 секундҡа тиң. Йөрәктең дөйөм йомшарыуы фазаһына яҡынса 0,4 секунд тура килә. Ике ҡыҫҡарыу араһындағы бындай ял йөрәк мускулының эшкә һәләтлеген тулыһынса элекке хәленә ҡайтарыу өсөн етерлек була.
Йөрәк мускулының үҙендә тыуыусы импульстар тәьҫирендә йөрәктең ритмлы ҡыҫҡарыуға һәләтле булыуы йөрәк автоматияһы тигән атама алған. Автоматия йөрәктең нервы системаһына сағыштырмаса бәйләнешһеҙ эшләүен тәьмин итә. Йөрәк ритмлы ҡыҫҡара. Сағыштырмаса тыныс хәлдә йөрәк минутына сама менән 70 — 75 тапҡыр ҡыҫҡара.
Йөрәк алдары ҡыҫҡарғанда, клапандарҙың япраҡтары ҡарынсыҡтар эсенә һалынып төшә, һәм ҡан йөрәк алдарынан ҡарынсыҡтарға иркен үтә. Ҡарынсыҡтар ҡыҫҡарғанда, япраҡтарҙың клапандары ябыла һәм йөрәк алдарына инеү юлын томалай. Был ҡандың тик бары бер йүнәлештә генә — йөрәк алдарынан ҡарынсыҡтарға табан ғына хәрәкәтләнеүен тәьмин итә. Йөрәктең ҡыҫҡарыуын йөрәк мускулы тәьмин итә, ул һөлдәнең арҡыры һыҙатлы мускулына оҡшаш. Йөрәк мускулында айырым күҙәнәктәр бар, уларҙа ваҡыт-ваҡыт (периодик) рәүештә ярһыуҙар тыуа, һәм улар ике йөрәк алды һәм ҡарынсыҡтарҙың мускуллы көптәренә тапшырылып тора. Шға күрә йөрәктең бүлектәре бер-бер артлы: тәүҙә йөрәк алдары, унан һуң ҡарынсыҡтар ҡыҫҡара. Йөрәк алдарының икеһенең дә 0,1 секунд самаһы дауам иткән ҡыҫҡарыуы ваҡытында бөтә ҡан ҡарынсыҡтарға килеп инә. Унан һуң йөрәк алдары йомшара, ә ике ҡарынсыҡ та ҡыҫҡарып, ҡанды аортаға һәм үпкә артерияһына этеп сығара. Ҡарынсыҡтарҙың ҡыҫҡарыуы 0,3 секунд самаһы дауам итә, ә унан һуң улар йомшара һәм артабанғы 0,4 секунд эсендә бөтә йөрәк мускулы тыныс йәки дөйөм йомшарған хәлдә ҡала.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Научно-познавательная коллекция «Маршалл Кавендиш». Универсальный иллюстрированный справочник для всей семьи. Организам человека / № 21: Сердце (с. 47 — 50) — М., Алмаз-пресс, 2002. — 162 с. — (Древо познания). ISSN 1684-582X (рус.)
- Кровь, сердце и сосуды человека (рус.)
- Биологический энциклопедический словарь. Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986. (рус.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Атлас анатомии человека. Издание на русском языке. / Перевод: к.м.н. В. В. Серов. / — М.: Белый город, 2005. — 103 с. с илл. ISBN 5-7793-0982-5 (рус.)
- Цузмер А. М., Петришина О. Л. Кеше. Анатомия, физиология и гигиена. / С. В. Атнағолова тәржемәһе / — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1987. — 239 бит.
- Советский энциклопедический словарь: — М.: Советская энциклопедия, 1980. — 1600 с. с илл. (рус.)
- Ожегов С. И. Словарь русского языка. — М., 1968. (рус.)
- Русско-башкирский словарь: В 2 т. / Под редакцией З. Г. Ураксина, Уфа: Башкирская энциклопедия, 2005. Т. 2. П — Я. — 2005. — 680 с.


text:
- Подробности
- Просмотров: 559
ГУЩИН Пётр Яковлевич (9.6.1937, Азов-Черноморск крайының 15‑се Совхоз ҡсб — 21.8.2006, Өфө), ветеринар врач. Биол. ф. д‑ры (1992), проф. (1994). БР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1998). Ырымбур а.х. ин‑тын тамамлағандан һуң (1959) 1968 й. тиклем Ырымбур өлк. Я.М.Свердлов ис. с‑зында баш ветеринар врач булып эшләй, 1972 й. алып Ҡурған а.х. ин‑тында уҡыта. 1981 й. башлап БДАУ‑ҙа (1994 й. алып хайуандар физиологияһы, патофизиология һәм биохимия каф. мөдире). Фәнни эшмәкәрлеге а.х. малдарының физиологик-биохимик процестары ритмдарына цикллы гелиогеофизик факторҙарҙың тәьҫирен өйрәнеүгә арналған. Г. тарафынан көйшәүсе малдар бауырының, ашҡаҙан аҫты биҙенең тышҡы секреция эшмәкәрлегенең һәм гастродуоденаль бүлегенең моторик функцияһының, тауыҡтарҙың, өйрәктәрҙең нервы системаһы ҡуҙғыусанлығының ритмик законлылыҡтары асыҡлана, биоритмдарҙы иҫәпкә алып биологик актив матдәләр ҡулланғанда а.х. малдарының продуктлылығын арттырыу б‑са тәҡдимдәр эшләнә, улар БР‑ҙың а.х. производствоһына индерелә. 140‑тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 1 уйлап табыу авторы.
Хеҙм.: Проблемы ветеринарной медицины и пути их решения в условиях Зауралья Республики Башкортостан. Уфа, 1998 (авторҙ.); Низкочастотные биоритмы у сельскохозяйственных птиц. Уфа, 2004 (авторҙ.).
У.Ғ.Ҡадиров
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Эйек — республика биләмәһендәге ҙур йылғаларҙың береһе. Ғәҙәттә, бала ҡәҙерен белгән ата-әсә көслө ағымлы, тәрән урынға бәләкәстәрҙең үҙҙәрен генә һыу инергә ебәрмәҫкә тырыша, сөнки йыш ҡына сабыйҙарҙың ғына түгел, өлкәндәрҙең дә ғүмерен аямай ул. Йәй етһә, һыуға батып харап булған кешеләр тураһында хәбәрҙәр ишетелеп-ишетелеп ҡала. Быйыл йәй ҙә Эйектә бата яҙғандар күп булды. Күгәрсен районының Мораҡ ауылында өс балаһы менән ҡатынын алып ҡайтырға тип пляжға килгән ир батып барған ике малайҙы ҡотҡара. Әгәр ҙә ошо ир-уҙаман һыу буйына килеп сыҡмаған булһа?..
Хәйер, кешенең дә төрлөһө була шул. Аҙаҡ ҡотҡарыусыға бер малайҙың ғына ата-әсәһе рәхмәт белдерә. Икенсе малайҙың иһә исемен һәм кем улы икәнлеген дә һаман белмәй Әмир Баймырҙин. “Минең уйымса, бала тип бик иҫе китеп бармаған берәй имен булмаған ғаиләнәндер ул малай. Юғиһә, айыҡ аҡыллы кеше уның бер үҙен һыу инергә ебәрәме? — тигән һығымта яһап ҡуйҙы үҙенең алты балаһын күҙ ҡараһындай һаҡлап үҫтергән Әмир Хәйервәли улы. – Ә, бәлки, ата-әсәһенән ҡурҡып, малай үҙе менән булған хәл тураһында өндәшмәгәндер...”
Бәлки, шулайҙыр ҙа, әммә батып барған балаларҙы ҡотҡарыу тураһындағы хәбәр МЧС хеҙмәткәрҙәренә, район гәзите журналистарына ла барып етә һәм бик тиҙ тотош районға тарала. Берәй сенсация яһау теләгенән түгел, ә ата-әсәләрҙе иҫкәртеү өсөн күтәреп сығалар был теманы.
Бикбулат ауылында тыуған Әмир Баймырҙин үҙе ишле – туғыҙ балалы ғаиләнән. Ағайҙары-апайҙары араһында кинйә бала. Шуғалыр ата-әсәһе һәм туғандарынан иркәләү һәм наҙ татып үҫә. Тик, кинйәмен тип, ағай-апайҙары эшкә егелгәндә ҡул ҡаушырып ултырмаған. Киреһенсә, уларға эйәреп, һәр ауыл балаһына хас эшлеклелек, булдыҡлылыҡ, итәғәтлек сифаттарын әсә һөтө менән генә түгел, ә “тана” һөтө менән дә һеңдереп үҫә. Көрәккә тотонһа – көрәк, балтаға тотонһа, балта эшен белә. Техника яғына әүәҫ. Ҡыҫҡаһы, ауыл ерендә бына тигән итеп йәшәрлек сифаттарҙың барыһына ла эйә Әмир Хәйервәли улы. Ғаиләм ҙур, аҡса етмәй тип тормай, мәктәпте тамамлаған улы менән ҡыҙына юғары уҡыу йорттарына инеү форсатын биргән, өй һалған, баҡса үҫтерә, мал-тыуар аҫрай.
— Һигеҙенсе класты тамамлағас, Мораҡ профтехучилищеһында механизатор һәм водитель һөнәрен үҙләштерҙем. Тиҙҙән хәрби комиссариат Афғанстанда хеҙмәт итер өсөн һигеҙ айлыҡ водителдәр курсына йүнәлтте. Бәхетемдәндер инде, мин уҡып бөтөүгә, ғәскәрҙе Афғандан сығара башлағайнылар, беҙҙең саҡырылыш Венгрияға эләкте. Транспорт ротаһында водитель булып хеҙмәт иттем. Унан ҡайтҡас, “Күгәрсен” совхозында механизатор булдым. Бөрйән районы ҡыҙына өйләнгәс, ун йыл шул төбәктә йәшәнек. Колхоз-совхоздар тарҡалғас, тыуған районыма ҡайттым. Комиссия үтеп, 2003 йылда район эске эштәр бүлегендә хеҙмәтемде башланым, — тип, ғүмер юлын ҡыҫҡаса ғына һөйләп бирҙе әңгәмәсем.
Эше уның бик тынғыһыҙ: бүлектең дежур часында водитель вазифаһын башҡара. Ҡалаларҙа ғына түгел, хәҙер ауыл ерендә лә тормош ҡайнап тора. Көндөҙ ундай-бындай сетерекле хәлдәр бигүк осрамаһа ла, төндөң ҡараңғы ҡоршауында төрлө хәлдәр була. Бигерәк тә яҙ-йәй айҙарында тынғы юҡ. Оператив төркөм сигнал буйынса тиҙ генә ҡуҙғалып сығып китһен өсөн машина һәр саҡ әҙер булырға тейеш.
— Үҙем күп балалы атай булараҡ, үҫмерҙәрҙең, йәштәрҙең тәртибенә ныҡ иғтибар итәм. Матур күренештәргә һөйөнәм, ямандарын күреп, эс боша. Уларға ҡарап, балаларға ата-әсәнең иғтибары, талабы, наҙы кәрәклеген аңлайым һәм ул-ҡыҙҙарыма ҡарата талабымды тағы ла көсәйтәм. Баланың киләсәге ата-әсәһенең тормошона һәм булмышына ҡарап формалаша бит. Шөкөр, ҡатыным менән бәләкәстәребеҙгә иғтибарлы булғанғалыр, алтыһы ла бик тырыш. Өлкәндәргә ҡарап, кеселәре яҡшы уҡырға ынтыла, өй тирәһендәге, хужалығыбыҙҙағы эштәрҙе бергәләп башҡарырға күнегеп бөткәндәр. Ҙур улым Әнүр Стәрлетамаҡ педагогия академияһының IV курсында уҡый. Әле “Дәрүиш” төркөмө менән Чехияға остолар. Мәктәптә уҡыған саҡта уҡ район мәҙәниәт йортонда бейеү түңәрәгенә йөрөнө. Ҡыҙым Күмертауҙа иҡтисад һәм хоҡуҡ институтына уҡырға инде. Айнур Ишембайҙа кадет колледжында белем ала. Алтынсы кластағы Ибраһим быйыл “Байыҡ” конкурсында гран-при яуланы. Уҡыуға, бейеүгә, спортҡа бик дәртле бала. Наҙгөлөбөҙ беренсе класҡа барҙы. Ә иң кесебеҙ Илназ балалар баҡсаһына йөрөй.
Балаларының күңел торошон яҡшы белгән атай уларҙың һәр береһенең ниндәй шөғөл менән мауығыуы, ниндәй теләк менән йәшәүе, ниндәй ризыҡ яратыуы, кинофильмдар ҡарауы, китаптар уҡыуы һәм башҡалар тураһында, моғайын, сәғәттәр буйына һөйләй алыр ине. Улар менән аралашырға, тыңларға, наҙын бүлергә ҡасан өлгөрәлер ул?
Күңеле һөйөү-наҙға тулы уҙаманға ысын ирҙәргә хас ҡаһарманлыҡ, илһөйәрлек, хәрбилек сифаттары ла ят түгел. Ғүмерен шик-хәүеф аҫтына ҡуйып, ҡатынын, балаларын шөбһәләндереп, ул 2012 йылдың ноябрендә үҙ теләге менән ОМОН һәм СОБР отрядтарын йөрөтөү өсөн Ҡабарҙа-Балҡарға юл тота. Ғүмерен, сәләмәтлеген аямайынса, ниндәй хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашҡанын Әмир Хәйервәли улы тәфсирләп бәйән итмәй. Ҡан ҡойолған, йәндәр ҡыйылған хәл-ваҡиғалар хаҡында иҫкә төшөрөү еңел түгел шул.
— Тормош матур, үҙең һөйөнөп, ғаиләңде ҡыуандырып йәшәге килә, — ти Әмир Баймырҙин. Уның ҡылған матур эш-ғәмәленә ҡарап, үҙенең яҡындарын ҡыуандырып-шатландырып йәшәүҙән тыш, эргә-тирәһендәгеләргә лә иғтибарлы һәм инсафлы булыуына төшөнәһең. Эйек йылғаһы буйында ял иткән теге малайҙарҙы үлем тырнағынан йолоп алып ҡалыуы ла батырлыҡҡа тиң бит.
— Кеше ғүмере ҡыл өҫтөндә торғанда батырлыҡ эшләйем тип уйламайһың ул, — ти Күгәрсен батыры Әмир Баймырҙин.


text:
- Подробности
- Просмотров: 372
ФОЛЬКЛОР (ингл. folklore), х а л ы ҡ и ж а д ы, кешеләрҙең тормошон, фекерен, идеалдарын сағылдырған халыҡтың художестволы коллектив ижади эшмәкәрлеге; халыҡ тарафынан тыуҙырылған һәм халыҡ массаларында йәшәп килгән поэзия (халыҡ ауыҙ‑тел шиғри ижады), музыка (ҡара: Халыҡ музыкаһы), театр (ҡара: Халыҡ театрҙары), бейеү (ҡара: Халыҡ бейеүе), архитектура, һынлы сәнғәт, биҙәү‑ҡулланма сәнғәте. Ф. ысынбарлыҡты тәрән художестволы аңлау, образдарҙың дөрөҫлөккә тап килеүе, ижади дөйөмләштереү хас. Ф. —нигеҙендә индивидуаль башланғыс ятҡан коллектив ижад. Төп һыҙаттары — күсәгилешлек, традицияларға тоғролоҡ һәм вариативлыҡ, төрҙәрҙең берҙәмлеге. Ф. халыҡ йырсылары һәм музыканттары, сәсәндәр, йырауҙар ижад итә һәм һаҡлап, телдән-телгә тапшыра. Халыҡ ауыҙ‑тел шиғри ижадында башҡорттарҙың тәбиғәткә ҡарашы, йәшәйеш аҡылы, психология, әхлаҡи идеалдар, соц. өмөттәре һәм ижади фантазияһы сағыла. Ф. халыҡтың рухи тормошонда ҙур роль уйнай, төп белем сығанағы була. Үҙенсәлектәре: традициялылыҡ, телдән булыуы, импровизациялылыҡ, коллективлыҡ, анонимлыҡ, синкретизм, яҙмала булмауы, вариативлыҡ, структур йәһәттән — сағыштырмаса тотороҡло булыуы, эпизодтарҙың ҡабатланып килеүе, фольклор формулаларының стереотиплығы. Эпик (хикәйәләү): эпос, әкиәт, мәҫәл____________, лаҡап, көлдөрөк, ымһындырыҡ, көләмәс-йомаҡтар (ҡара: Бәләкәй юмористик жанрҙар), риүәйәттәр һәм легендалар, хәтирә, хөрәфәти хикәйә, притча һ.б.; афористик: әйтем, мәҡәл, йомаҡ, нәсихәт һ.б. (эпик һәм афористик жанрҙар “ҡарһүҙ” тип йөрөтөлә); һүҙҙе, көйҙө, театрлаштырыу элементтарын берләштергән, музыка, бейеү, уйын (ҡара: Халыҡ уйындары) фольклоры һәм халыҡ вокал сәнғәте (йыр, ҡобайыр, әйтеш, таҡмаҡ, таҡмаза, бәйет, мөнәжәт, тулғау, һыҡтау, сеңләү һ.б.; әйтем терминына берләштерелә) м‑н тығыҙ бәйләнештә булған лирик жанрҙарҙы үҙ эсенә ала. Кешеләрҙең тәбиғи соц.‑көнкүреш һәм етештереү эшмәкәрлегенә индерелеүенең дәрәжәһе, характерына ҡарап, жанрҙар йола фольклорына (алғыш, арбау, ҡарғыш, һынамыштарҙы һ.б. үҙ эсенә ала), балалар фольклорына (тиҙәйткестәр, әйтешмәктәр) һ.б. төркөмләнә. Әҫәрҙәр башҡ. һәм урыҫ телендә сыҡҡан “Башҡорт халыҡ ижады” йыйынтыҡтарында баҫыла. Шулай уҡ ҡара: Фольклористика.
Ә.М.Сөләймәнов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
- Подробности
- Просмотров: 331
ФӘСХЕТДИНОВ Ридик Әхмәт улы (16.3.1940, БАССР‑ҙың Баймаҡ р‑ны Темәс а.), баянсы. РСФСР‑ҙың атҡ. (1989), БАССР‑ҙың халыҡ (1982) һәм атҡ. (1974) артисы. Ә.Ә.Фәсхетдиновтың ағаһы. Өфө сәнғәт уч‑щеһын тамамлағандан һуң (1962; П.С.Петров класы) Башҡ. дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле (ҡара: Ғәскәров Ф. исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле) концертмейстеры. 1975 й. алып Башҡ. филармонияһының баянсы-солисы, 2004—10 йй. Милли халыҡ музыка ҡоралдары оркестры солисы. Башҡарыу сәнғәте сағыу импровизация, муз. әҫәрҙәрҙе тәьҫирле һәм хис‑тойғоло, үҙенсәлекле интерпретациялау, камил башҡарыу техникаһы, юғары аккомпаниаторлыҡ оҫталығы м‑н айырыла. Репертуарында Н.Я.Чайкиндың Баян м‑н оркестр өсөн концерты, башҡ. халыҡ йырҙары һәм инструменталь көйҙәре эшкәртмәләре, ш. иҫ. үҙ эшкәртмәһендәге “Төйәләҫ” йыры, Х.Ф.Әхмәтов, Н.Ә.Дауытов, З.Ғ.Исмәғилев, А.С.Ключарёв, Р.М.Хәсәнов һ.б. әҫәрҙәре, башҡ., татар, урыҫ, афған, венгр, монгол, пакистан халыҡ музыҡаһы темаларына попурри. Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте аҙнаһында (1961), Мәскәү—Дрезден—Рим—Флоренция—Венеция—Варшава маршруты б‑са “ЮНЕСКО‑ның донъя мәҙәни ҡаҙаныштары. Цивилизациялар диалогы” экспедицияһында (2002) ҡатнаша. СССР, Рәсәй буйлап һәм донъяның 24 илендә гастролдәрҙә була. Халыҡ‑ара халыҡ музыка ҡоралдары оркестрҙары һәм ансамблдәре конкурс‑фестивале дипломанты (Магнитогорск ҡ., 2007). Салауат Юлаев орд. м‑н бүләкләнгән (2015).
Г.Ә.Ишкинина
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 436
ИЛСЕЛЕК ПРИКАЗЫ, Рәсәйҙә дәүләт учреждениеһы. 1549 й. ойошторола. И.п. дума дьягы етәкселек иткән, составына дьяк ярҙамсыһы (подьячий, эш башҡарыуҙы күҙәткән), дьяктар һәм подьячийҙар (проф. дипломаттар), тәржемәселәр (яҙма тәржемә башҡарғандар), тылмастар ингән. Туранан‑тура батшаға һәм Баярҙар думаһына буйһонған. Дөйөм рәүештә илдең тышҡы сәйәсәтенә етәкселек иткән: башҡа тарафтарға илселектәр ебәргән һәм сит ил илселәрен ҡабул иткән, документтар әҙерләгән һәм һөйләшеүҙәр алып барған, Рәсәй әсирҙәрен түләп һәм алмаштырып алыуҙы, сит ил әсирҙәре өҫтөнән күҙәтеүҙе, ҡушып алынған биләмәләр м‑н идара итеүҙе тормошҡа ашырған.
Башҡорттарҙың ҡаҙаҡ, ҡалмыҡ, нуғай, Яйыҡ казактары м‑н мөнәсәбәтен көйләү талап ителгән Башҡортостандың сик буйы терр‑ялары И.п. ҡарамағында була. Өфө воеводаларының тышҡы сәйәсәт эшмәкәрлеген контролдә тотҡан. Илселектәр составына башҡ. тархандары ингән, улар йыш ҡына сик буйы бәхәстәрен хәл иткәндә Рәсәй хөкүмәте исеменән эш иткән, һөйләшеүҙәрҙә аралашсылар һәм тылмастар сифатында ҡатнашҡан. 1717 й. И.п. Сит ил эштәре коллегияһы итеп үҙгәртелә.
Әҙәб.: Леонтьев А.К. Образование приказной системы управления в Русском государстве. М., 1961.
Р.Ғ.Буканова
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 202
ПРАВОСЛАВИЕ СИРКӘҮЕ ИЗГЕЛӘРЕ, тәҡүәле тормоштары, диндарлыҡтары, дингә тоғролоҡтары өсөн сиркәү тарафынан айырыуса хөрмәт ителгән кешеләр. Тәүге П.с.и. – Богородица, апостолдар, 1—4 бб. дин юлында һәләк ителгән (мучениктар) йәки зарар күргән (исповедниктар) христиандар. Мучениктар араһында великомучениктар (дин өсөн ауыр ғазаптар аша һәләк булғандар), священномучениктар (дин әһелдәре – епископтар, священниктар, дьякондар), преподобномучениктар (монах тормошо м‑н йәшәүселәр), новомучениктар (совет власы йылдарында дин өсөн зыян күргәндәр; 20 б. Рәсәй новомучениктары һәм исповедниктары соборына инәләр) айырыла. Тәҡүәле тормош алып барыу һәм ғазаптар кисергәндә дингә тоғро ҡалыу изгеләр рәтенә индереү өсөн нигеҙ була ала. Монахлыҡ һәм донъялыҡта дини аскетизм м‑н бәйле фиҙакәрлек барлыҡҡа килгәндән һуң П.с.и. яңы шәхестәр килеп сыға: святителдәр (тәҡүәлек м‑н айырылып торған архиерейҙар), равноапостольныйҙар (христиан булмаған халыҡтар араһында христианлыҡты таратыусылар), преподобныйҙар (монах тормошо м‑н йәшәүселәрараһынан үтә тоғролар), тәҡүәлеләр (донъялыҡта фиҙакәрҙәр), православиела блаженныйҙар. Изгеләр рәтенә индереү өсөн нигеҙҙәр: замандаштар тарафынан раҫланған тәҡүәле тормош, дини фиҙакәрлек, мөғжизә ҡылыу, әүлиәлек, һауыҡтырыу, доғаның ҡөҙрәтле тәьҫире һәләттәре, донъя ҡуйғандан һуң мәйеттәренең боҙолмауы (һәр ваҡытта ла түгел) һәм башҡалар. П.с.и. ш. уҡ күк чиндары (архангелдар, һаҡлаусы фәрештәләр һ.б.) һәм Иҫке Ғәһет пәйғәмбәрҙәре ҡарай. Һәр изге өсөн сиркәү календарында һәм бөтә изгеләр исемлегендә хәтер көнө билдәләнә. П.с.и. хөрмәтенә суҡындырғанда уларҙың исемдәре ҡушыла, изгене хәтерләү көнө диндарҙың исем туйы кеүек байрам ителә. П.с.и. тормош йылъяҙмаһы изгеләрҙең көнитмешендә һүрәтләнә, улар хөрмәтенә ҡорамдар йәки айырым приделдар изгеләндерелә, иконалар төшөрөлә. Өфө епархияһы м‑н 16—20 бб. дөйөм Рәсәй П.с.и. священномученик Гермоген, Мәскәү һәм бөтә Русь Патриархы (1589—1606 йй. Ҡазан епархияһы митрополиты); святитель Филарет (Амфитеатров), Киев митрополиты (Өфө дини семинарияһы ректоры һәм Успение ир‑егеттәр монастыры архимандриты); 1910 й. һәм 1914 й. ғибәҙәт ҡылыу һәм миссионерлыҡ итеү өсөн Өфө епархияһына килгән преподобномученица бөйөк княгиня Елизавета Фёдоровна; священномучениктар Андроник (Никольский), Пермь архиепискобы, һәм Мефодий (Красноперов), Петропавловск епискобы (архимандриттар, Өфө дини семинарияһы ректорҙары) эшмәкәрлеге бәйле. 2000 й. 20 б. Рәсәй новомучениктары һәм исповедниктары соборы изгеләренә священномучениктар Аверкий, Алексий (Канцеров), Евграф, Симон, Тимофей (Петропавловский), преподобномученица Маргарита (1999 й. Өфө епархияһының хөрмәтләнеүсе изгеләре булараҡ абруй яулағандар), священномученик Пётр, преподобномученик Максим (Попов), мученик Киприан (Яценко) индерелгән. 2000 йй. башында блаженная Варвара, преподобный Моисей хөрмәтләнеүсе изгеләр рәтенә индерелә. Өфө изгеләре соборына (2008 й. нигеҙләнгән) 11 изге индерелгән. Диндарҙарҙың изге Моисей Уфимский һәм блаженная Варвара Скворчихинская мәйеттәре ҡалдыҡтарына изге урындарға ғибәҙәт ҡылыу йолаһы бар.
Әҙәб.: З и м и н а Н.П. Общероссийские православные святые Республики Башкортостан //Русские Башкортостана: История и культура. Уфа, 2003.
Н.П.Зимина
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 524
ИСТАХРИ (Әбү Исхаҡ Ибраһим Ибн Мөхәммәт әл-Истахри әл-Фариси; 850—934), ғәрәп сәйәхәтсеһе, географ. Азия, Үҙәк Европа, Төньяҡ Африка буйлап сәйәхәт итә. “Китаб масалик вал‑мамалик” (“Юлдар һәм көслө дәүләттәр китабы”; 930—933) хеҙмәтенең авторы. И. шәхси күҙәтеүҙәренә, күреп белеүселәрҙең һөйләүҙәренә, ш. уҡ яҙма сығанаҡтарға (ш. иҫ. Балхи әҫәрҙәренә) нигеҙләнгән хеҙмәте Азия һәм Европа илдәре мосолмандарының тарихи геогр., иҡт. һәм сәйәси тарихы т‑дағы мәғлүмәттәрҙе үҙ эсенә ала. Ул башҡорттарҙы “баджгард” (ҡара: Башҡорт) исеме аҫтында тасуирлай һәм улар урынлашҡан 2 терр‑яны күрһәтә: Көньяҡ Урал (ҡара: Башҡортостан) һәм Төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйы. И. ярашлы, башҡорттар төркөмдәргә бүленә: береһе — болғарҙар һәм уғыҙҙар, икенсеһе бәшнәктәр м‑н сиктәш.
Әҙәб.: Крачковский И.Ю. Избранные сочинения. В 6 т. Т 4. М.; Л., 1957
И.М.Аҡбулатов, Б.С.Ильясов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 454
КАЛАБУГИНА Евгения Валентиновна (28.5.1934, Тула ҡ.), инженер-технолог. ӨНИ‑не тамамлаған (1962), 1959 й. алып шунда уҡ эшләй, 1967 й. — НИИнефтехимда, 1972—92 йй. Бөтә Союз нефтте һәм нефть продукттарын йыйыу, әҙерләү һәм күсереү ҒТИ‑нда: баш инженер, 1982—91 йй. өлкән ғилми хеҙм‑р. Производство эшмәкәрлеге изоляция мастикалары уйлап табыу һәм уларҙың файҙаланыу характеристикаларын тикшереү м‑н бәйле. К. ҡатнашлығында юғары һөҙөмтәле Пластобит‑2М изоляция ҡапламаһы һәм уның м‑н магистраль үткәргес торбаларҙы көпләү технологияһы уйлап табылған. 20‑нән ашыу фәнни хеҙмәт, 4 уйлап табыу авторы. СССР МС‑ы пр. лауреаты (1983).
Тәрж. Л.Ф.Мәмбәтҡолова


text:
- Подробности
- Просмотров: 305
ПАЛЕОГЕОГРАФИЯ (палео... һәм география), үткән дәүерҙәрҙең физик‑геогр. шарттарын, ер ҡабығының һәм дөйөм Ерҙең үҫешен өйрәнгән фән. 19 б. 1‑се ярт. тарихи геология һәм физик география сигендә формалаша. П. геохимия, климатология, литология, палеонтология, палеоэкология, стратиграфия, фациялар т‑дағы тәғлимәт м‑н тығыҙ бәйле; литологик, фациаль, палеонтологик һәм петрографик тикшеренеүҙәр палеогеографик реконструкцияларҙың нигеҙе булып тора. П. терриген‑минералогик йүнәлеше — ултырма тау тоҡомдарында ауыр һәм еңел фракцияларҙың акцессор минералдар составын ҡулланып, ватыҡ ултырма тоҡомдарҙың ишелеү һәм тупланыу өлкәләрен; геохимик йүнәлеше аутиген минералдарҙы, үҙенсәлекле элементтарҙың концентрацияһын һәм нисбәтен, балсыҡлы һәм карбонатлы тоҡомдарҙағы тимерҙең окисланыу дәрәжәһен, ш. уҡ боронғо организмдарҙың ҡабырсаҡтарында магний, кальций һәм кислород (18О, 16О) изотоптары нисбәтен тикшереү нигеҙендә боронғо диңгеҙ бассейндарының тоҙлолоғон, физик‑химик режимын һәм атмосфера составын өйрәнә. 30—60‑сы йй. Уралдың кембрий алды һәм иртә палеозойы П. б‑са — С.Н.Краузе, В.А. Маслов, Д.Г.Ожиганов, А.И.Олли, һуң палеозойы П. б‑са — Д.М.Раузер‑Черноусова, Д.Ф.Шамов, В.В. Фролов, дүртенсел осор П. б‑са тикшеренеүҙәр м‑н В.Л.Яхимович шөғөлләнә. Уралда һуң девон (фамен быуаты) һәм карбон (визе һәм турней быуаттары) П. б‑са тикшеренеүҙәрҙе Г.А.Смирнов, Т.А.Смирнова һ.б. алып бара; “Урал палеогеографияһына материалдар” (“Материалы к палеогеографии Урала”, 1957—74; 4 томда) нәшер ителә. Урал П. б‑са Беренсе эшселәр кәңәшмәһендә (Свердловск ҡ., 1965; Ю.Р.Беккер, Н.П.Гилёва, В.П. Мухина, В.П.Шуйский) Көньяҡ Урал терр‑яһының палеогеографик реконструкциялары күрһәтелә. Тәүге тапҡыр илдең бөтә терр‑яһын ҡаплаған палеогеографик карталарҙың тулы серияһы “СССР‑ҙың литологик‑палеогеографик карталары атласы”нда (“Атлас литолого‑палеогеографических карт СССР”, 1968—69; А.П. Виноградов редакцияһында, 4 томда) бирелә. Һәр бер томда аңлатмалы яҙма бар (СССР палеогеографияһы, 1974—75).
Е.И.Кулагина
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 265
ТЕЛЕГРАФ ЭЛЕМТӘҺЕ, документаль хәбәрҙәрҙе (телеграммаларҙы) телеграф аппараттары ярҙамында элемтә сымдары йәки радиоканалдары аша юғары тиҙлектә ебәреү һәм ҡабул итеү; электр элемтәһенең бер төрө. Ебәрелгән мәғлүмәттең тәғәйенләнеше һәм үҙенсәлеге б‑са дөйөм ҡулланыуҙағы Т.э. (телеграммалар ебәреү, аҡса күсереү һ.б.), абонент телеграфы (документлаштырылған һөйләшеүҙәр йәки дәүләт, йәмәғәт, производство учреждениеларында урынлаштырылған аппараттар ярҙамында хәбәрҙәрҙе бер йүнәлештә ебәреү һ.б.; ш. уҡ телеграммаларҙы дөйөм ҡулланыу селтәренә ебәреү һәм уларҙы ҡабул итеү; халыҡ‑ара бәйләнештәр өсөн телекс файҙаланыла) һәм факсимиль Т.э. (фототелеграф элемтәһе, хәрәкәтһеҙ һүрәттәр ебәреү); ебәреүҙе ойоштороу ысулы б‑са симплекс (хәбәрҙәрҙе бер йүнәлештә ебәреү, бер аппарат файҙаланыла) һәм дуплекс (ике йүнәлештә ебәреү, ике аппарат йәки ҡабул итеү һәм ебәреү сынйырҙары м‑н бүленгән бер аппарат) Т.э. айырыла. 1789 й. оптик, 1832 й. электромагнитлы аппарат уйлап табыла, уның өсөн 1837 й. махсус телеграф коды (Морзе) эшләнә. 1854 й. халыҡ‑ара (Англия—Франция), 1858 й. континент‑ара (Англия—АҠШ) Т.э. линиялары барлыҡҡа килә. 1871 й. донъяла иң оҙон булған Мәскәү—Владивосток телеграф линияһы (яҡынса 12 мең км) асыла. Башҡортостанда 19 б. 60‑сы йй. башында өйәҙ ҡалаларына, тау заводтарына һәм Өфө губернаһының башҡа ҙур пр‑тиеларына тәүге һауа Т.э. линиялары юл буйлап һуҙыла. 1862 й. алып Петербург — Мәскәү — Ҡазан — Мамлыж — Минзәлә — Алабуға — Бөрө — Өфө — Стәрлетамаҡ — Ырымбур Т.э. һауа элемтә линияһының ҡорос сымы аша үткәрелә. 20 б. 20‑се йй. Өфө м‑н респ. адм. үҙәктәре араһында Т.э. булдырыла (Морзе аппараты, 1932 й. башлап ҡыҫҡа тулҡынлы радиотапшырғыстар һәм радиоалғыстар файҙаланыла). 1931 й. Өфө һәм Мәскәү, Һамар, Свердловск (Бодо аппараты), Белорет (Юз аппараты) ҡҡ. араһында телеграммалар алмашыу башлана; Мәскәү — Омск, Мәскәү — Иркутск, Һамар — Силәбе, Копенгаген — Хельсинки — Нагасаки Т.э. транзит линиялары һуҙыла. 1950 й. алып СТ‑35, Бодо, Клопфер, Морзе, 1962 й. — СТА‑2М аппараттары ҡулланыла. 1949 й. башлап тональ, 1957 й. — юғары тональ телеграф аппаратураһы, 2007 й. — АТК‑ТТ ҡорамалы (MPLS/VPN мәғлүмәт тапшырыу селтәрҙәре һәм телеграф станцияларының төрлө типтары м‑н тоташҡан) файҙаланыла. Дөйөм ҡулланыу селтәрендә 1972 й. алып координаттар системаһы, 1993 й. — электрон система станциялары эшләй; 1977 й. башлап Т‑100 рулонлы стартстоп аппараттары, 1986 й. — сервис функциялары булған Ғ‑2000 электрон аппараттары файҙаланыла. Абонент телеграфы селтәрендә 1952 й. тәүге ҡул системаһы станцияһы (20 номер), 1962 й. автоматлаштырылған АТА‑57 станцияһы (160), 1987 й. АТ‑ПД станцияһы (1200); 1964 й. Т‑63 аппараттары урынлаштырыла. 1960 й. алып Өфөлә Мәскәү м‑н бәйләнеш өсөн ябыҡ яҙмалы (“Нева”), 1977 й. — асыҡ яҙмалы (“Штрих”) факсимиль аппаратураһы ҡулланыла; 1978 й. Матбуғат йортонда Мәскәүҙән киң һыҙатлы элемтә каналы аша гәзит биттәрен ҡабул итеү өсөн “Газета‑2” аппаратураһы ҡуйыла. 1990 й. Өфөлә телекс хәбәрҙәрен һәм факстарҙы ебәреү һәм ҡабул итеү өсөн респ. тәүге коллектив ҡулланыу пункты асыла. 1991 й. Башҡ‑н абоненттары халыҡ‑ара телекс селтәренең Өфөләге АТК‑20 подстанцияһына тоташтырыла. 1996 й. милли һәм халыҡ‑ара элемтә хеҙмәтен күрһәтеү өсөн абонент телеграфы һәм телекс бер селтәргә берләштерелә. 2000 й. Өфө дөйөм ҡулланыу селтәрендә һәм телекста СТИН‑Э телеграф станциялары урынлаштырыла. 2006 й. респ. Т.э. линияларын ТСР/IP транспорт протоколы булған мультисервис мәғлүмәт тапшырыу селтәрҙәренә күсереү башлана. Шулай уҡ ҡара: Ҡала‑ара элемтә узелы.
Т.Г.Петрова
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text: Быйыл илебеҙ Бөйөк Еңеүҙең 73 йыллығын билдәләне. Был көндө гимназияла күп саралар ойошторолдо. Иртән байрам айҡанлы митингынан һуң, балалар һалдат бутҡаһын ашап, аҙаҡ 500-гә яҡын уҡыусыбыҙ “Үлемһеҙ полк” акцияһында ҡатнашһа, төш ваҡытында төрлө спорт ярыштары ойошторолдо. Кисен “Исемдәре мәңге хәтерҙә” сараһына тамаша ҡылдылар. Ата-бабаларыбыҙҙың берҙәм, илебеҙгә һөйөүҙәренең көслө булыуы беҙгә Еңеү яҙын килтерҙе. Уларҙы оноторға хаҡыбыҙ юҡ. Атай-олатайҙарыбыҙҙың исемдәре мәңге хәтерҙә. Уҡыусыларҙың күңелдәренән үткәреп һөйләгән сығыштары, өҙҙөрөп хәрби көйҙәрҙе уйнауҙары, дәртле бейеүҙәре, патриотик рухлы йырҙары – барыһы ла ошо хаҡта ине. Донъябыҙ һәр саҡ аяҙ, йорт-илебеҙ һәр ваҡыт тыныс булһын!


text:
БЕҘҘЕҢ ЕҢЕҮСЕЛӘР!
МӨҒЖИЗӘ ИЛЕ - БАҠСАМ
БЕҘҘЕҢ ЕҢЕҮСЕЛӘР!
Сибай ҡалаһының «Тирмәкәй» балалар баҡсаһы алдынғылар рәтендә. Был, әлбиттә, балалар баҡсаһын етәкләүсе Гөлфиә Фәрит ҡыҙы Мәғәсүмованың хеҙмәт емеше. Баҡсала бөтәһе 12 төркөмдән алтыһы башҡорт телендә эшләй. «Аҡ тирмә», «Сулпылар», «Ҡолонсаҡ», «Ҡояшҡай», «Аҡ сәскә», «Аманат» исемле төркөмдәрҙә бик һәләтле һәм башҡорт рухлы балалар тәрбиәләнә. Улар ҡала, Республика һәм Рәсәй кимәлендә үткәрелгән бәйгеләрҙә дәррәү ҡатнаша.
Әйткәндәй, «Ҡолонсаҡ» төркөмө, «Аҡбуҙат» журналы иғлан иткән лотереяла ҡатнашып, беренсе урын яуланы. Тәрбиәселәре —Фәйрүзә Рәхмәт ҡыҙы Ғөбәйҙуллина, Әҡлимә Вәсил ҡыҙы Ғибәҙуллина һәм тәрбиәсе ярҙамсыһы Рима Морат ҡыҙы Әюпова үҙ эштәрен яратып, тәрбиәләнеүселәрҙе тәртипле, тәүфиҡлы һәм белемле булып үҫтереүгә бик күп көс һала.
Сибай ҡалаһы.
Зөбәржәт АҠБУТИНА әҙерләне.


text:
- Внимание
- Подробности
- Просмотров: 2153
БАШҠОРТТАР (үҙ атамаһы — башҡорт), халыҡ, Башҡортостан Республикаһының төп халҡы. Б. һаны 1989 й. СССР‑ҙа — 1449,2 мең кеше, РСФСР‑ҙа — 1345,3 мең, БАССР‑ҙа — 863,8 мең; 2002 й. РФ‑та — 1673,4 мең, БР‑ҙа — 1221,3 мең (ҡара: табл.); 2010 й. РФ‑та — 1584,6 мең, БР‑ҙа — 1172,3 мең. Рәсәйҙән ситтә Б. (1989 й. мәғлүмәттәре б‑са; мең кеше) Ҡаҙағстанда — 41,8; Үзбәкстанда — 34,8; Украинала — 7,4; Тажикстанда — 6,8; Төрөкмәнстанда — 4,7; Ҡырғыҙстанда — 4,1 һ.б. дәүләттәрҙә йәшәй (ҡара: Башҡорт диаспоралары).
Б. теле алтай телдәре ғаиләһенең төрки телдәр төркөмөнөң көнбайыш тармағына ҡарай (ҡара: Башҡорт теле), киң тармаҡланған диалекттар системаһы бар (ҡара: Башҡорт теленең диалекттары). Күбеһе урыҫ телен, бер өлөшө мари телен, сыуаш телен, татар телен, удмурт телен һ.б. телдәрҙе белә. Диндар башҡорттар — мосолман‑сөнниҙәр (ҡара: Ислам, Сөнниселек).
Б. составында этнографик төркөмдәр (төньяҡ-көнсығыш, көньяҡ-көнсығыш, көньяҡ-көнбайыш, төньяҡ- көнбайыш), этник төркөмдәр (ҡара: Кама‑Ыҡ башҡорттары, Пермь башҡорттары, Урал аръяғы башҡорттары, Ырғыҙ‑Кәмәлек башҡорттары, Ырымбур башҡорттары), этник ҡатлам төркөмдәре (ҡара: Мишәрҙәр, Типтәрҙәр) айырып йөрөтөлә. Б. раса составы (ҡара: Расогенез) бер төрлө түгел, уға европеоид һәм монголоид расалары ҡушылыуы хас (ҡара: Антропологик типтар).
“Башҡорт” этнонимының төрлө телдәрҙә 160 төрлө яҙылышы һәм яҡынса 40 төрлө аңлатмаһы бар. Ҡайһы бер халыҡтар, ш. иҫ. ҡаҙаҡтар, Б. иштәктәр тип йөрөтә. Б. этногенезы проблемаһы б‑са төрлө теориялар йәшәп килә: башҡорттарҙың килеп сығышының фин‑уғыр теорияһы (Д.Месарош, В.Н.Татищев, С.А.Токарев, Д.А.Хвольсон, А.Л.Шлёцер һ.б.) һәм башҡорттарҙың килеп сығышының төрки теорияһы (В.В.Вельяминов- Зернов, В.Н.Витевский, П.С.Назаров, Д.Н.Соколов, В.М.Флоринский һ.б.). Башҡорттарҙың килеп сығышының иран теорияһы ла билдәле. 20 б. С.И.Руденко, Рәил Ғ.Кузеев, Н.К.Дмитриев, Ж.Ғ.Кейекбаев һ.б. тикшеренеүҙәрендә Б. килеп сығышында һәм уларҙың этномәҙәни йөҙө формалашыуҙа (ҡара: Этник процестар) фин‑уғыр (ҡара: Фин‑уғыр ҡәбиләләре) һәм сармат‑алан (ҡара: Һинд‑иран ҡәбиләләре) халыҡтары ҡатнашлығында Көньяҡ Себер һәм Үҙәк Азия сығышлы боронғо төрки ҡәбиләләрҙең хәл иткес роль уйнауы т‑дағы ҡараш нигеҙләнә (ш. уҡ ҡара: “Башҡорттар: Этнологик монография тәжрибәһе”, “Башҡорт халҡының килеп сығышы: этник составы, урынлашыу тарихы”).
Б.э. 1‑се мең йыллығы аҙ. ҡарай Б. көнбайышта Волга й. алып һәм көнсығышта Тубыл й. тиклем, көньяҡта Илек һәм Урал йй. башлап төньяҡта Кама һәм Сылва йй. тиклемге ерҙәрҙә урынлаша (ҡара: Башҡортостан) һәм төрлө дәүләттәр составына инә (ҡара: Дәшти Ҡыпсаҡ, Төрки ҡағанаты, Хазар ҡағанаты, Волга буйы Болғары, Алтын Урҙа, Ҡазан ханлығы, Нуғай Урҙаһы, Себер ханлығы). 16 б. 2‑се ярт. Б. Мәскәү батшалығына инә (ҡара: Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуы). Дәүләт хәрби хеҙмәт (ҡара: Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте) һ.б. йөкләмәләрҙе үтәү, яһаҡ һ.б. һалымдарҙы түләү шарты м‑н башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы, урындағы үҙидараһы (ш. уҡ ҡара: Йыйын, Ҡоролтай), традицион йолалары, байрамдары һ.б., дин тотоу ирке һаҡланыуын гарантиялай. Колониялаштырыуҙың көсәйеүе, һалымдар үҫеүе һәм йөкләмәләр һанының артыуы, башҡорттарҙың аҫаба ерҙәренең тартып алыныуы (ҡара: Ер сәйәсәте, Ер биләү, Ерҙе файҙаланыу), урындағы үҙидараның сикләнеүе башҡорт ихтилалдарына (17—18 бб.) сәбәп була. Төбәктең башҡа халыҡтары м‑н бергә Б. Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—75) ҡатнаша. 1798—1865 йй. Б. хәрби хеҙмәтле ҡатламдарға (ҡара: Башҡорт полктары, Башҡорт ғәскәре, Идара итеүҙең кантон системаһы) ҡарай. 19 — 20 б. башында Б. һаны арта (1897 й. ҡарай 1311 мең кеше), мәғариф, мәҙәниәттең артабанғы үҫеше күҙәтелә.
Революциянан (1917) һуң Б. автономия төҙөү өсөн көрәш башлай (ҡара: Башҡорт милли хәрәкәте). 1922 й. Оло Башҡортостан ойошторолғандан һуң, Б. күп өлөшө унан ситтә ҡала (ҡара: Туҡ‑Соран кантоны, Ялан кантоны). 1926 й. аҙ. ҡарай Б. һаны революцияға тиклемге осор м‑н сағыштырғанда ике тапҡырға тиерлек кәмей һәм СССР‑ҙа 714 мең кеше тәшкил итә, БАССР‑ҙа — 584,8 мең (ҡара: Халыҡ иҫәбен алыу): Граждандар һуғышы, ҡоролоҡ һәм аслыҡ эҙемтәләре үҙен һиҙҙерә. Б. һаны артыуына сәйәси репрессиялар, Бөйөк Ватан һуғышы кире йоғонто яһай. Б. бер өлөшө урыҫтар, татарҙар тарафынан ассимиляциялана (ҡара: Ассимиляция). Халыҡ һанының революцияға тиклемге кимәленә тик 1989 й. ҡарай өлгәшелә. Б. башҡа төбәктәргә миграцияһы күҙәтелә (ҡара: Халыҡ миграцияһы): 1926 й. — дөйөм һандың 18%‑ы, 1959 — 25,4%‑ы, 1989 — 40,4%‑ы. Эш урындары етешмәү һәм уңайһыҙ соц. шарттар булыу сәбәпле, нигеҙҙә, көньяҡ‑көнсығыш һәм көньяҡ райондарҙан халыҡ күсеп китә. Һуңғы йылдарҙа Б. Урта Азия, Ҡаҙағстан һ.б. төбәктәрҙән ҡайтыу тенденцияһы (1992—96 йй. 4904 кеше) күҙәтелә. Б. соц.‑демографик структураһында эшселәр синыфы, интеллигенция, инженер‑техник хеҙм‑рҙәр һаны арта (ҡара: Демография). Урбанизация процесы ҡала халҡының 1938 й. 5,8%‑тан 2002 й. ҡарата 42,4%‑ҡа тиклем артыуына килтерә. Ҡалаларҙа Б. һаны 518 мең кеше тәшкил итә, ш. иҫ. Өфөлә — яҡынса 155; Стәрлетамаҡта — 41; Нефтекамала — 34; Сибайҙа — 29; Салауатта — 28; Ишембайҙа — яҡынса 20; Мәләүездә — 17 мең.
Хужалыҡта төп урынды тотҡан малсылыҡ, ш. уҡ игенселек, солоҡсолоҡ, һунарсылыҡ һәм балыҡсылыҡ (ҡара: Хужалыҡ-мәҙәни типтар) Б. традицион шөғөлдәре була. Нигеҙҙә, йылҡы, һарыҡ, аҙыраҡ һыйыр, кәзә аҫрайҙар, дөйә тоталар. Б. тары, бойҙай, һоло, арпа үҫтерә. Төрән, һабан, һуҡа төп ер эшкәртеү ҡоралдары була. 18 б. аҙ. — 19 б. башында Башҡортостанда 3 хужалыҡ-мәҙәни төбәк барлыҡҡа килә: игенселек (төньяҡ‑көнбайыш һәм төньяҡ Б.), игенселек-малсылыҡ (төньяҡ‑көнсығыш һәм көньяҡ‑көнбайыш), малсылыҡ (Урал аръяғы, көньяҡ һәм көньяҡ‑көнсығыш). Күсмә хужалыҡ (ҡара: Күсмә тормош) ихтыяждарына ярашлы һөнәрҙәр: мал сеймалын эшкәртеү (ҡара: Күн эше, Кейеҙ баҫыу, Тула баҫыу), ағас эшкәртеү (ҡара: Туҙҙан эшләнгән өй‑кәрәк ярағы, Ағастан эшләнгән өй‑кәрәк ярағы), туҡыусылыҡ, үреү һ.б. билдәләнә. Б. урман кәсептәре, поташ етештереү (ҡара: Поташ заводтары) м‑н шөғөлләнгән, суйын, тимер, баҡыр иреткән (ҡара: Мәғдән белгестәре һәм мәғдән эҙләүселәр), алтын (ҡара: Приискылар һәм рудниктар), көмөш һ.б. ятҡылыҡтарҙы эшкәрткән, тоҙ сығарған (ҡара: Тоҙ кәсептәре). Күсмә тормош шарттарында Б. бер нисә торамаһы була (ҡара: Башҡорт йәйләүҙәре). Ҡышлау урындарында ултыраҡ тормошҡа күсеү барышында даими торамалар — ауылдар — барлыҡҡа килә. Оҙаҡ ваҡыт төп торлаҡ төрө булып рәшәткәле йыйылма ағас каркаслы кейеҙ тирмә ҡала килә. Ер, саман һәм бурап яһалған ҡоролмалар билдәле була.
19—20 б. башында бүрәнә өйҙәр өҫтөнлөк итә. Хужалыҡ ҡаралтылары (ҡара: Йорт‑ҡаралты) төрлө була.
Б. кейеме, бөтә матди мәҙәниәт кеүек үк, дала күскенселәре һәм ерле ултыраҡ ҡәбиләләр традициялары ҡатнашмаһын сағылдыра. Уны әҙерләү өсөн күн, тире, йөн, аҡ һәм биҙәкле киндер, ебәк туҡымалар ҡулланылған (ҡара: Башҡорт кейеме). Ҡатын‑ҡыҙ биҙәүестәре көмөш, мәрйен, ҡабырсаҡ, таштар, сәйлән, тәңкә һ.б. ҡулланып эшләнгән (ҡара: Традицион биҙәүестәр). Б. туҡланыу нигеҙен ит һәм һөт ризыҡтары, ш. уҡ ярмалар тәшкил иткән (ҡара: Башҡорт аш‑һыуы). Кейек, балыҡ, бал, ашарға яраҡлы үлән тамырҙары, үләндәр, емеш-еләк аш‑һыуҙы төрләндергән. Айран, бал, буҙа, ҡымыҙ һ.б. эсемлектәр киң ҡулланылған. Башҡорттарҙың туғанлыҡ принцибына (ҡара: Туғанлыҡ системаһы) ҡоролған күп баҫҡыслы ырыу‑ҡәбилә ҡоролошоноң (ҡара: Башҡорттарҙың ырыу‑ҡәбилә ҡоролошо) төп өлөштәре булып ырыу‑ҡәбилә берләшмәләре, ҡәбилә, ырыу, ырыу бүленештәре (ш. уҡ ҡара: Аймаҡ, Ара, Ил, Түбә, Ырыу) торған. Б. ғаилә общинаһы әллә ни ныҡлы булмаған, уға ингән никахлы парҙар хужалыҡ итеүҙә ниндәйҙер кимәлдә үҙаллылыҡҡа эйә булған (ҡара: Ғаилә, Ғаилә‑никах мөнәсәбәттәре). Никах ҡоҙалау б‑са ғәмәлгә ашырылған, ҡыҙ урлау осраҡтары ла булған. Никах мөнәсәбәттәрендә левират һәм сорорат һаҡланған. Мөлкәтте мираҫ итеү минорат б‑са булған. Туй йолаларында кәләш йәшереү, сеңләү йолалары һ.б. айырылып тора.
Ижт. тормоштоң мөһим ваҡиғалары һәм традицион байрамдар яҙ‑йәй үткәрелгән (йыйын, ҡарғатуй, һабантуй һ.б.). Б. йыл иҫәбе ун ике йыллыҡ мөсәл хисабы б‑са алып барылған. Йыл башы яҙға тура килгән (ҡара: Халыҡ календары, Науруз). Ислам м‑н бергә мосолман календары ҡабул ителгән (ҡара: Һижрәт), ул 18 б. алып православие календары м‑н бергә ҡулланылған. Хужалыҡ‑көнкүреш тәртибе м‑н тығыҙ бәйле булған метрология (ҡара: Традицион башҡорт үлсәмдәре) йәшәп килгән (оҙонлоҡ, бейеклек, ауырлыҡ, күләм үлсәмдәре). Алыш‑биреш иткәндә мал, ҡиммәтле йәнлек тиреләре эквивалент булған, башҡа дәүләттәрҙән, 16 б. 2‑се ярт. башлап Рәсәй дәүләтенән ингән аҡсалар ҙа әйләнештә йөрөгән. Б. космогоник ҡараштарында ҡояш үҙәк урынды биләгән, ай ҙа ихтирам ителгән. Ергә, һыуға, күккә, йондоҙҙарға табынғандар (ҡара: Исламға тиклемге дини инаныуҙар). Боронғо ғөрөф‑ғәҙәттәр һәм йолалар үҙгәрештәргә бирелеп, яйлап мосолман ғөрөф- ғәҙәт һәм йолалары м‑н ҡушылған. Б. ауыҙ‑тел ижадында “Урал батыр”, “Аҡбуҙат”, “Иҙеүкәй менән Мораҙым”, “Алпамыша менән Барсынһылыу” һ.б. эпостар төп урынды биләй. Әкиәт фольклоры героик, тылсымлы, көнкүреш әкиәттәренән тора. Б. эпик, лирик, көнкүреш йырҙарына шиғыр һәм көй үҙенсәлектәре (ҡара: Халыҡ музыкаһы), бейеүҙәренә пантомима элементтары, ҡатмарлы сюжет структураһы (ҡара: “Байыҡ”, “Перовский”) хас. Б. халыҡ ижады традициялары проф. сәнғәт һәм әҙәбиәт нигеҙенә ята. Биҙәү‑ҡулланма сәнғәте художество- һүрәтләү сараларының күп төрлөлөгө, композицион алымдар камиллығы, орнаменттың тасуирилығы м‑н һыҙатлана. Аппликация, сигеү, бәйләү, кейеҙ, ағас, таш, күн, металл, буҫтауҙы художестволы эшкәртеү киң үҫеш ала. 1980‑се йй. аҙ. район һәм ҡалаларҙа халыҡтың үҙенсәлеген һаҡлау, башҡ. теленең функцияларын киңәйтеү, мәҙәниәтте үҫтереү б‑са ҙур эш башҡарған милли‑мәҙәни үҙәктәр барлыҡҡа килә. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙары (конгрестары) халыҡтың артабан тупланыуына, уның сәйәси һәм этномәҙәни яңырыуына булышлыҡ итә. Б. тупланып йәшәгән урындарҙа төбәк ҡоролтайҙары (Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы, Ырымбур өлкә башҡорттары ҡоролтайы) ойошторола. Өфөлә “Урал” башҡ. халыҡ үҙәге, Башҡорт йәштәре иттифағы, “Аҡ тирмә” Бөтә башҡ. милли‑мәҙәни үҙәге, Башҡорт ҡатын‑ҡыҙҙары йәмғиәте һ.б. эшләй.
Әҙәб.: Бикбулатов Н.В. Башкиры //Народы Поволжья и Приуралья. М., 1985; Башкиры: этническая история и традиционная культура. Уфа, 2002; История башкирского народа: в 7 т. М.; Уфа, 2009—2012.
Н.В.Бикбулатов, М.В.Мырҙабулатов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Рөстәм ШӘЙХУЛЛИН.
1994 йылғы. Салауат районының Малаяҙ ауылынан. Башҡорт дәүләт авиация техник университетының III курс студенты. Уҡыуын өҙөп тороп, хәрби хеҙмәткә китә. Күптән десант ғәскәрҙәренә эләгергә хыялланған егеттең теләге тормошҡа аша. Рөстәмдең хәрби ант ҡабул итеү тантанаһына ата-әсәһе килгән була... Рөстәм ЙОМАҒОЛОВ.
1991 йылғы. Сибай ҡалаһынан хәрби хеҙмәткә алына. БДУ-ның химия факультетын тамамлаған. Ул ҡабаланмай көҙгө саҡырылышта ла китә алған, тик “йәһәтерәк барырмын да йәһәтерәк ҡайтырмын” тип яҙғыһына өлгөрөргә тырышҡан.Фидан МӘМЛИЕВ.
1996 йылғы. Саҡмағош районының Сыйрышбаш ауылынан. Мәктәптә өлгөргәнлек аттестаты алыу менән хәрби хеҙмәткә саҡырыла. “Повестка”ны түҙемһеҙлек менән көтөп ала...Вадим НАФИҠОВ.
1996 йылғы. Белорет ҡалаһынан. Мәктәпте тамамлағас та хәрби хеҙмәткә алына.Ранис АЛТЫНБАЕВ.
1994 йылғы. Салауат районының Әлкә ауылынан. Дыуан районындағы Мәсәғүт педагогия колледжын тамамлап, тыуған ауылындағы мәктәпкә физкультура уҡытыусыһы булып ҡайта. 2009 йылда көрәш буйынса республика чемпионы исемен яулай. 2013 йылда атаһы ҡапыл вафат булғас, ҡустыһы Илфат һәм һеңлеһе Гүзәлде аяҡҡа баҫтырыуҙы үҙенең төп бурысы тип һанай. Әсәһе матди яҡтан ауырлыҡ тоймаһын өсөн ауылда магазин асып ебәрә. Омск өлкәһендә Һауа десанты ғәскәрҙәренең 242-се уҡыу үҙәгендә казарма емерелеү һөҙөмтәһендә Башҡортостандан хәрби хеҙмәткә саҡырылған биш егеттең ғүмере өҙөлөүе тураһындағы хәбәр бөтөн республиканы тетрәтте. Салауат районынан Рөстәм Шәйхуллин, Ранис Алтынбаев, Сибайҙан Рөстәм Йомағолов, Саҡмағош районынан Фидан Мәмлиев, Белореттан Вадим Нафиҡовты ошо көндәрҙә ерләйәсәктәр. Уларҙың барыһы ла быйыл яҙ ғына Ҡораллы Көстәр сафына алынған.
Фажиғә алдынан ғына егеттәр хәрби ант биргән. Был тантаналы сараға күптәрҙең ата-әсәһе лә килгән. Егеттәр көндәрен туғандары менән үткәреп, кисен генә казармаға ҡайтҡан. Бер нәмә лә һиҙенмәгән һалдаттар йоҡларға ятҡан...
Дүрт ҡатлы казарма стенаһының бер өлөшө һәм ҡыйығы 13 июлдә, урындағы ваҡыт буйынса төнгө сәғәт 1-ҙә, емерелеп төшкән. Бинала 300-ҙән ашыу хәрби булған.
Омскиҙа емереклектәр аҫтында ҡалған десантсыларҙы ҡотҡарыу операцияһы тамам. 42 кеше табылған: 23 егет һәләк булған, 19 һалдат төрлө тән йәрәхәттәре алған. Хәрби-транспорт авиацияһының ике самолеты менән улар артабан дауаланыу өсөн Мәскәүгә хәрби клиник дауаханаларға оҙатылған. Яраланғандар араһында Өфөнән Владимир Дунаев та бар. Уның әсәһе улының ант биргәнен күрер өсөн Омск ҡалаһына барған. Йәкшәмбе төнгө яңылыҡтарҙан иһә ҡатын фажиғә тураһында ишеткән. Егеттең ата-әсәһе төнө буйы улдарының яҙмышын асыҡлай алмаған. Көндөҙ генә Володя үҙе шылтыратып: “Әсәй, мин иҫән!” – тип һөйөнсөләгән.
Рәсәйҙең оборона министры Сергей Шойгу белдереүенсә, һәләк булған егеттәрҙең ғаиләләренә 5,8 миллион һум күләмендә аҡсалата ярҙам биреләсәк. Ә Омск өлкәһендә 14 июль матәм көнө тип иғлан ителде.
Фажиғә сәбәптәрен Тәфтиш комитеты асыҡлаясаҡ. Белгестәр билдәләүенсә, бинаның сифатһыҙ төҙөкләндереү эштәре алып барыу арҡаһында емерелеүе ихтимал.
“Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективы һәләк булған һалдаттарҙың туғандарының һәм яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлаша.Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов Омск ҡалаһында хеҙмәт иткән егеттәрҙең ата-әсәләренә ҡайғы уртаҡлашыу телеграммалары ебәрҙе. Унда:“Ғаиләгеҙгә килгән оло бәләне – улығыҙҙы юғалтыу ҡайғыһын уртаҡлашам. Омск өлкәһенең Светлый ҡасабаһындағы Һауа десанты ғәскәрҙәре казармаһындағы ҡот осҡос фажиғә тураһындағы хәбәр бөтөн республика халҡын тетрәндерҙе. Ошо ауыр минуттарҙа күңел кисерештәрен аңлатырлыҡ түгел. Һеҙгә, туғандарығыҙға һәм яҡындарығыҙға сабырлыҡ, рух ныҡлығы теләйбеҙ”.Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев та һәләк булғандарҙың туғандарының һәм яҡындарының ҡайғыһын уртаҡлашты: “Омск өлкәһендәге күп кешенең ғүмерен өҙгән фажиғә тәрән тетрәндерҙе. Ошондай ауыр мәлдә күңелегеҙҙе йыуатырлыҡ һүҙҙәр табыуы ҡыйын. Сикһеҙ ҡайғығыҙҙы уртаҡлашам”.


text:
Тәбиғәт һәм тирә-яҡ мөхиткә арналды
25 мая 2013 йыл | Мәғариф
Красноусол башҡорт гимназия-интернатында тәбиғәт фәндәре аҙналығы үтте. Ул тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылына арналды.
Нимә ул Тыуған ил?
25 мая 2013 йыл | Мәғариф
Тыуған илем - бергенәм,
Тыуып үҫкән ергенәм.
Тыуып үҫкән ергенәм.
Әсәйем – ҡәҙерлем
25 мая 2013 йыл | Мәғариф
Әсәйем Таңһылыу исемле. Ул ун бер балалы ғаиләлә тыуып үҫкән. Беҙ - әсәйҙең дүрт балаһы. Ул беҙҙе аҡыллы, тәртипле булырға өйрәтә. Тәмле аштар, бәлештәр бешерә, йылы ойоҡбаштар бәйләй. Мин һәр эштә уға ярҙам итергә тырышам.
Йондоҙҙарға илтә уҡытыусы
25 мая 2013 йыл | Мәғариф
Эй, мәктәбем, ишектәрең асып
Ҡосағыңа мине алаһың,
Белем осҡондарын күңелемә
Дөрләр ялҡын итеп һалаһың.
Мәктәп. Уҡытыусы. Уҡыусы. Ошо изге һүҙҙәрҙе белмәгән, таныш булмаған кеше юҡтыр. Һәр беребеҙҙең дә киләсәккә илтер юлы, үҙ аллы тәүге һуҡмағы белем юлына – мәктәпкә илтә.
Ҡосағыңа мине алаһың,
Белем осҡондарын күңелемә
Дөрләр ялҡын итеп һалаһың.
Мәктәп. Уҡытыусы. Уҡыусы. Ошо изге һүҙҙәрҙе белмәгән, таныш булмаған кеше юҡтыр. Һәр беребеҙҙең дә киләсәккә илтер юлы, үҙ аллы тәүге һуҡмағы белем юлына – мәктәпкә илтә.
Тәүәккәлләгән - таш ярған
25 мая 2013 йыл | Йәмғиәт
Һуңғы ваҡытта ауылда эш юҡ, тип зарланырға күнегеп киттек. Әммә эш булмауға һылтанмай, үҙ йүндәрен үҙҙәре күреп, башҡаларға өлгө булырлыҡ йүнселдәр ҙә бар ауылдарҙа. Шундайҙарҙың береһе – Ҡауарҙы ауылында йәшәүсе Юлай Аҙнағолов.


text:
Torrent Iexplorer билдәләне-ул иң һуңғы мәғлүмәткә программаһы һәм тапшырыу өсөн ҡеүәтле.Был программа передач музыка менән тәьмин итеү, Хәбәрҙәр, Файл, IPhone һәм Видео, өсөн iPod, компьютер йәки ПК йәки iPad теләһә ниндәй резервтар itunes сокращенно на Mac. Iexplorer билдәләне асҡыстарҙы документовед, тиҙ һәм уңайлы ысулын өсөн iphone яҙыу мөмкинлеге тикшерелде.. Уның йөкмәткеһе менән баһалау еңелдән булманы... Ентекле »
MIRC менән торрент-релә һәм тулы ҡеүәтле ч-клиенттар өсөн Windows.Был программа менән тәьмин итеү, бәйләнеш өсөн ҡулланыла, бер-береһе менән уйнай һәм бөтә донъя буйлап эшләгән.Әгәр һеҙ эҙләү дөрөҫ була. mirc урын һеҙгә ярыҡтан.Бөгөн Скачать бушлай. MIRC портатив булһа, нисек ҡулланылыуын интернет-чат релә. Шуға күрә уның клиенттары ҡулланыу... Ентекле »
Minitool торрент мәғлүмәт ҡеүәтен тергеҙеү-иң яҡшы алып бара һәм был мәғлүмәт менән һеҙҙең компьютерҙа файлдарҙы тергеҙеү катнашалар, һеҙҙең өсөн программа менән тәьмин итеү тергеҙелгән.Әгәр һеҙ осраҡлы бөтөрөп файл, видео, аудио һәм, бәлки, һеҙҙең еңел бөтә мәғлүмәт тергеҙелә.Был программа бик ябай ҡулланыу.. Иң уңайлы ысул тергеҙеү өсөн тәүге мәғл..., мини-электроинструмент Ентекле »
Менеджер Парагон хард торрент диск-диск һәм был бик ҡеүәтле ҡорал менән идара итеү өсөн ҡаты билдәле.Был юғалтыу һәм башҡа иҫ киткес мәғлүмәти мөмкинлектәр булдырыу программа бүлегенең идара.Был мәғлүмәт программаһында һеҙҙең резерв сокращенно, ҡаты диск бүлегенең дублировать һәм системалы үҙ дефрагментация. Менеджер бөтәһе парагон торрент үҙ эсенә дисктары, яҡшы белгестәр кәрәк тип һеҙ статистика һәм тамаша... Ентекле »
Торрент UltraISO.-был бик яҡшы билдәле һәм программалар менән тәьмин итеү, улар өсөн файҙа ҡулланырға мөмкин., булдырылды, шымартыу, ә шулай яҙырға мөмкин компакт-диск/DVD-образ. Скачать әгәр һеҙ эҙләсе һеҙгә ярыҡтан программаһы менән softkelo ultraiso. Cd һәм dvd биреү программаһы бик уңышлы ҡулланылған ысул ябай файҙаланыусы өсөн ultraiso торрент һәм...үҙе менән килешеп режим редактирования. Ентекле »