text:
Сосновкала хоккей ҡабы асылды
Хоккей ҡабын асыу тантанаһында муниципаль район хакимиәте башлығы урынбаҫары И.В. Пинящук, район депутаты А.Р. Мырҙагилдин, Сермән ауылы хакимиәте башлығы А.З. Әйүпов, Сосновка ауыл хакимиәте башлығы А.Д. Мусин һәм башҡа ҡунаҡтар ҡатнашты.
- Хоккей ҡабы тѳҙѳү хыялы менән күптән янып йѳрѳй инем, тик мѳмкинлек кенә булманы. Хакимиәт башлығы итеп һайланғас, эшҡыуарҙар ҡатнашлығында ултырышта был теләкте бѳтәһе лә күтәреп алды, хоккей ҡабы тѳҙѳргә ҡарар иттек, - ти Айгиз Динислам улы.
Спорт майҙансығы тѳҙѳлѳшѳнә эшҡыуар Ғаян Латипов, крәҫтиән-фермер хужалыҡтары башлыҡтары Дамир Мохтаров, Зәит Әҡсәнов, Мәжит Әҡсәнов, Дмитрий Игунин таҡта кеүек кәрәк-яраҡтар менән дә, аҡсалата ла ярҙам күрһәтә. Ә инде хоккей ҡабын тѳҙѳү ѳмәһендә ауыл халҡы дәррәү ҡатнаша. Һыу ҡойоу эшендә Ғаян Латипов, водитель Рәмис Йомабаев, йәш егет Станислав Подшивалов әүҙемлек күрһәтә. Ауыл хакимиәте хеҙмәткәрҙәре был эштәрҙе матди һәм ойоштороу йәһәтенән үҙ ѳҫтѳнә ала.
Тантанала ҡатнашыусы ҡунаҡ Айытбай Зәбир улы Әйүпов түбәндәге фекерен белдерҙе:
- Беҙ Сермәндән балалар һәм ололар командаларын алып барҙыҡ. Улар үҙ-ара уйнаны, күрһәтеү уйыны булды инде. Йәш булһа ла, Айгиз Динислам улы байрамды юғары кимәлдә ойошторҙо. Хоккей ҡабы майҙаны эргәһен дә тѳҙѳкләндергәндәр: Яңы йыл шыршыһы ултыртҡандар, балаларға шыуыу ѳсѳн ике тау эшләнгән. Байрамға йыйылған халыҡты урамда самауыр ҡуйып, сәй менән дә һыйланылар. Байрам күңелле үтте. Киләсәктә лә хоккей ҡабы буш тормаҫ, ата-әсәләр балаларына конькиҙар алып бирер, йәш быуын боҙ майҙанында һаулығын нығытыр, тип ышанабыҙ.
Яңы йыл менән барыһын да ҡотлайым! Яңы йыл һәр йортҡа, ауылға бәхет һәм ырыҫ алып килһен!
Р. МУСИНА.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 217
РАЗВЕДЧИКТАР ХӘРБИ АВИАЦИЯ УЧИЛИЩЕҺЫ, 1942 й. 15 майында Дәүләкән ҡ. Гомель хәрби аэрофотограмметрик һәм Таганрог хәрби авиация мәктәптәре базаһында ойошторола. РККА‑ның Хәрби‑һауа көстәренә ҡараған. 1945 й. майынан — Кировоград ҡ., 1946 й. апр. алып Красноярск ҡ. урынлашҡан. Уч‑щела фото белгестәре һәм штаб разведчиктары етәкселеге составының белемен камиллаштырыу курстары эшләгән. 1942 й. йәйендә — 1945 й. яҙында хәрби хеҙм‑рҙәрҙең офицерҙар һәм сержанттар составынан торған 30‑ҙан ашыу сығарылышы (4 меңдән ашыу кеше), разведка авиацияһы подразделениеһы экипаждары һәм фотолаборатория белгестәре (фотографтар, лаборанттар, ҡорамал механиктары, шифр уҡыусылар), әҙерләгән. 1946 й. 27 июлендә таратыла. Уч‑ще нач.: полк. Л.П.Никольский (1942 й. май—авг.), ген.‑майор С.Е. Жуков (1942—46).
Әҙәб.: Б и к м е е в М.А. Исторический опыт военно‑организационной и мобилизационной работы Башкирской АССР периода Второй мировой войны. Уфа, 2005.
М.Ә.Бикмәев
Тәрж. М.Х.Хужин

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Интеллектуаль милек буйынса федераль хеҙмәткә ҡурайҙы музыкаль бренд булараҡ теркәү хаҡында ғариза бирелгән Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
Интеллектуаль милек буйынса федераль хеҙмәткә ҡурайҙы музыкаль бренд булараҡ теркәү хаҡында ғариза бирелгән
Интеллектуаль милек буйынса федераль хеҙмәткә ҡурайҙы музыкаль бренд булараҡ теркәү хаҡында ғариза бирелгән Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Интеллектуаль милек буйынса федераль хеҙмәткә башҡорттарҙың милли уйын ҡоралы ҡурайҙы музыкаль бренд булараҡ теркәү хаҡында тәүге ғариза бирелгән. Был хаҡта Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова хәбәр итте.
«Әле Рәсәйҙә бер генә инструмент — Тула гармуны ғына теркәлгән. Уға ҡурай ҙа өҫтәлер, тип өмөтләнәбеҙ», — тине республика вәкиле парламенттың юғары палатаһы ултырышында.
Бөтә сенаторҙарға ла брендтарҙы теркәү буйынса йөкләмә бирелгән.
«Ләкин беҙ килгән һорауҙарҙы тикшергәндән һуң теләктең ҙур булыуын, әммә әлегә ошо өлкәлә белемдең аҙыраҡ икәнлеген аңланыҡ. Шуға бәйле беҙ мартта семинар үткәрергә тәҡдим итәбеҙ, унда төбәк брендын дөрөҫ теркәүҙе аңлатыу күҙаллана», — тип билдәләне Лилиә Ғүмәрова һәм сенаторҙарҙы март айына тиклем потенциаль брендтар менән таныштырыуҙарын һораны.
Бынан алда Федерация Советы спикеры Валентина Матвиенко сенаторҙарға үҙ төбәктәрендә икешәр брендты теркәргә ҡушҡайны. Быйылғы ултырышта ул шул хаҡта иҫкә төшөрҙө.
«Әгәр кемдер ҡаршы йәки быны эшләй алмаһа, хәҙер үк әйтегеҙ. Юҡ икән, йыл аҙағында йомғаҡ яһарбыҙ — эшләгән йәки эшләмәгән, һәм шунда һеҙгә баһа бирербеҙ. Был минималь планка, кем башҡарып сыға, шул герой», — тине Валентина Матвиенко.
http://www.bashinform.ru/news/1105321-v-rospatent-podana-zayavka-o-registratsii-kuraya-kak-muzykalnogo-brenda/


text:
Өфө ҡурайсылары конкурсҡа саҡырыла
28-29 октябрҙә Өфөлә Әҙеһәм Исҡужин исемендәге III Асыҡ ҡала ҡурайсылар конкурсы үтәсәк. Уның ойоштороусылары булып ҡала хакимиәте менән БР Ҡурайсылар союзы сығыш яһай.
Конкурс башҡорт халҡының рухи һәм мәҙәни мираҫын һаҡлауға һәм үҫтереүгә ҙур өлөш индергән, әллә күпме һәләтле йәштәр тәрбиәләгән, Башҡортостан республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, атаҡлы ҡурайсы, педагог Әҙеһәм Исҡужиндың яҡты иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында ойошторола.
Ҡурай сылар конкурсында, йәшенә һәм ҡайҙа эшләүенә ҡарамаҫтан, теләге булған һәр кеше ҡатнаша ала.
Ҡатнашыуға заявкаларҙы ойоштороусылар 15 октябргә тиклем түбәндә бирелгән адресҡа ебәреүҙе һорай: 450098, Өфө ҡалаһы, Октябрь проспекты, 114/1, ҡала хакимиәтенең мәҙәниәт һәм сәнғәт буйынса идаралығы. Белешмәләр өсөн телефон: 279-06-38.
Гала-концерт һәм конкурс еңеүселәр бүләкләү тантанаһы 29 октябрҙә Ҡала мәҙәниәт һарайында үтәсәк.


text:
Һеҙ – донъя йәме, тормош ҡото
Ҡәҙерле һәм һөйөклө ҡатын-ҡыҙҙар!
Ысын йөрәктән һеҙҙе иң матур яҙғы байрам – Халыҡ-ара ҡатын ҡыҙҙар көнө менән ҡотлайым!
Ошо яҡты, ҡыуаныслы мәлдә беҙ – ир-егеттәр – ғаилә усағын һәм именлеген һаҡлаған әсәй-өләсәйҙәргә, тормош юлдаштарыбыҙға, апай-һеңлеләргә, ҡыҙҙарыбыҙға, ғөмүмән, бар гүзәл зат вәкилдәренә сикһеҙ мөхәббәтебеҙҙе белдерәбеҙ.
Һеҙҙең күбегеҙ оло һөйөү менән балаларын тәрбиәләп, мең мәшәҡәттән торған йорт эштәрен башҡарыуҙан тыш, һөнәри эшмәкәрлегендә лә оло уңыштарға лайыҡ була. Юғары эш сифаттарығыҙ, яуаплылыҡ, ойоштороу һәләтегеҙ районыбыҙҙың социаль-иҡтисади, әхлаҡи-мәҙәни үҫешенә ҙур өлөш индерә. Шул уҡ ваҡытта һеҙ йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем ҡатнашаһығыҙ.
Хөрмәтле ҡатын-ҡыҙҙар! Аллы-гөллө сәскәләр, матур маҡтау һүҙҙәре, иң ҡиммәтле бүләктәр менән дә һеҙҙең күңел йылығыҙ өсөн рәхмәт әйтеп бөтөрлөк түгел. Шуға күрә көслө зат вәкилдәре һеҙҙе ихтирам итергә, терәк-таяныс, ышаныслы тормош юлдашы, тоғро дуҫтар, иғтибарлы коллегалар булырға тейеш.
Ҡатын-ҡыҙҙың хоҡуғын һәм мәнфәғәтен яҡлау, әсәлекте, ғаиләне һаҡлау – йәмғиәттең үҫеш кимәлен билдәләй. Башҡортостанда был мәсьәләләр сәйәси йүнәлешкә индерелеп, ҙур эштәр башҡарыла. Хөрмәтле ҡатын-ҡыҙҙар, киләсәктә лә һеҙҙең тормошоғоҙ матди һәм рухи яҡтан яҡшырһын, белемегеҙҙе, даланығыҙҙы артабан үҫтереү, борсоған проблемаларығыҙҙы хәл итеү өсөн бар шарттар булдырылыр, тип ышанабыҙ.
Ысын күңелдән һеҙгә һаулыҡ, мәңгелек йәшлек, әсә бәхете, ғаилә ҡыуаныстары, тыныслыҡ, именлек теләйем! Был көн барығыҙ өсөн ҡыуаныс-яҡтылыҡҡа төрөнөүен, бүләк ителгән сәскә гөлләмәләре һәм йылмайыуҙар бар ғүмерегеҙҙе иғтибар һәм хәстәрлек йылыһына сорнауын теләйем. Бәхетле булығыҙ, яратып, яратылып йәшәгеҙ!
И. СИТДЫҠОВ,
муниципаль район хакимиәте
башлығы.
Нурҙар балҡышы уның күҙҙәрендә...
Ҡалабыҙҙың Малыш биҫтәһендәге “Гөлназ” магазины – һатып алыусыларҙың ихтирамын күптән яулаған сауҙа предприятиеһы. Ҡаланың уңған эшҡыуарҙары Гөлнур менән Рәфҡәт Ибраһимовтар ойошторған сауҙа нөктәһе халыҡ ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү өсөн барыһын да эшләй. Магазинда һатып алыусыларҙы хеҙмәтләндереү кимәленең юғары булыуын, һатыусыларҙың үҙ бурыстарына яуаплы ҡарауын айырым билдәләп үтергә кәрәк. Гөлдәр Буранова – тап шундай уңған һатыусыларҙың береһе.
Гөлдәр Кинйәбай ҡыҙы Ҡыуат ауылында тыуып үҫкән. Һатыусы һөнәрен алғас, ул Баймаҡта бәләкәй баҙарҙа эшләй. Ә “Гөлназ”да ике йыл. Тормош иптәше Мораҙым менән ике бала тәрбиәләйҙәр. Өлкәндәре Ислам 2-се класта уҡый, ә ҡыҙҙары Яҙгөл балалар баҡсаһына йөрөй.
Гөлдәр Буранова яңыраҡ сауҙа һәм йәмәғәт туҡланыу урындары, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ тармаҡтары араһында “Һөнәре буйынса иң яҡшыһы” исеменә лайыҡ булды. Эйе, йөҙө яҡты, күңеле матур, өлгөлө хужабикә быға һис шикһеҙ лайыҡлы.
А. Ишназаров.
Ир-егеттәргә өгөт-нәсихәттәрҙән
Яңы быуат үҙ хисабын һүтә,
Тормош ҡына артҡа барғандай.
Һиҙелмәйсә айҙар, йылдар үтә,
Шул ҡояш бары, шул уҡ ай...
Донъя уңға, берсә һулға бәрҙе
–Кире ҡайтты иҫке ҡоролош.
Илкәйемдең бик күп иркәйҙәре
Баҙап ҡалды: “Ҡайҙан был тормош?..
”Ил терәге булыр аҫыл ирҙәр
Рухы һынып сүгеп ҡалғанда,
Эй, ҡатын-ҡыҙ, һыҡтамайса бер ҙә
Ғаилә тиеп баҫтың ҡалҡандай.
Күптәрҙең бар кәләш йәки әсәй,
Йомшаҡ диван, юрған-яҫтығы.
Ҡатын-ҡыҙ елкәһендә йәшәй
Ир-егеттең теүәл яртыһы.
Кәңәшем бар һеҙгә, ир-егеттәр,
Йәшәү кәрәк шундай шарт менән:
Ҡотла ҡатын-ҡыҙҙы һәр көн иртән
Һигеҙенсе, тиеп, март менән!
Көслө ҡулдар эштән арыһындар,
Көлөп торһон йәрҙәр, әсәйҙәр!
Ожмахтарҙы улар барыһы ла
Беҙҙең аяҡтарға түшәйҙәр.
Шәфҡәт Әбйәлилов, Рәмил Ҡол Дәүләт исемендәге
әҙәби премия лауреаты. Буранбай ауылы.
Сәләмәт рухлы булайыҡ!
Яҙҙың иң тәүге көндәрендә, ҡатын-ҡыҙға ҡояшҡай үҙенең нурҙарын мул итеп өләшкәндә – 8 март байрамын билдәләйбеҙ. Был көндө барыбыҙ ҙа әсәй, өләсәй, әхирәт, апай-һеңлеләребеҙҙе ҡотлайбыҙ. Һәм йылмаябыҙ. Ҡысҡырып көлөргә лә ихласланабыҙ. Ә бит йылмайыу – яҙ билдәһе, баштар юғары күтәрелә, күҙҙәргә нур ҡуна. Әйтерһең дә, алыҫтағы йондоҙ яҡыная һәм уның балҡышынан һәммәбеҙгә лә тигеҙ өлөш сыға. Һәм беҙ, ҡасандыр әсәйҙәрҙе ҡотлаған ҡыҙҙар, үҙебеҙ әсәй, өләсәй булыу бәхетен татыйбыҙ, ҡыҙҙарыбыҙҙы, ейәнсәрҙәребеҙҙе тәбрикләү һөйөнөсөнән кинәнәбеҙ. Үҙебеҙҙең ни тиклем бәхетле икәнлегебеҙҙе тойомлайбыҙ. Сөнки һәр беребеҙ бәләкәй генә донъяның – өйөбөҙҙөң хакимәһе. Һәр беребеҙ балаларын һәм ирен һыйындырыусы, ҡулында йылы аш, йөрәгендә наҙ йөрөтөүсе, яҡындарын барлыҡ афәттәрҙән ҡурсалаусы, көсһөҙ ҙә, көслө лә фәрештә.
Әммә ғаиләнең ҡото ҡатын-ҡыҙҙың рух көсөнә, уңғанлығына бәйле. Ир ҡатыны булыу – үҙе бер һөнәр. Икенсе яртыңдың кеше араһында кемлеге – һинең ижадың емеше. Камилыраҡҡа әйләнгән һайын затлы емеште ауыҙ итергә теләүселәр ҙә табылыуы ихтимал. Ошо мәлдә сабырлыҡ, аҡыл кәрәк тә инде беҙгә, әхирәттәр! Һәр үкенестең дә иртәгә ҡыуанысҡа әүерелеүе ихтимал бит.
Ҡәҙерле әхирәттәр! Яҙҙың тәүге айы һеҙгә яңы һулыш, көс-ҡеүәт, илһам алып килһен. Һөйгәндәрегеҙҙең, балаларығыҙҙың яратыуын тойоғоҙ, ғүмерҙең һәр миҙгеле мөхәббәт, бәхет-шатлыҡтар бүләк итһен. Сәләмәт рухлы булайыҡ, хатта балалар ҙа күтәренке кәйефле, сәләмәт әсәйҙәрҙе ярата бит. Ҡыҙҙарыбыҙҙың алһыу хыялдары тормошҡа ашып, үҙ яртыларын табып бәхетле булһын, кескәй генә ҡулдарында ҡурсаҡтарын һөйгән бәләкәс ейәнсәрҙәребеҙ мөхәббәтле ғаиләлә үҫһен. Ғаилә именлеге, балаларҙың бәхете, илебеҙҙең ныҡлығы ҡатын-ҡыҙҙың дуҫлығында, һөйөүендә булыуын онотмайыҡ. Байрам менән, гүзәл заттар!
Л. ДӘҮЛӘТШИНА,
район ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе.
Хөрмәтле ҡатын-ҡыҙҙар!
Һеҙҙе яҙҙың иң күркәм байрамдарының береһе – Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән ҡотлап, йөрәк түренән сыҡҡан иң изге теләктәребеҙҙе еткерәбеҙ.
Борон-борондан ҡатын-ҡыҙ йәмғиәттең терәге һәм выжданы, ғаилә усағын һаҡлаусы булды һәм шулай булып ҡала. Хоҙай Тәғәлә ҡатын кешегә иң изге бурыс – әҙәми затҡа йән өрөү һәм ғүмер баҡый кешене һөйөп иркәләү бурысын йөкмәткән. Әлмисаҡтан бирле әсә, тоғро ҡатын ғаилә тотҡаһы булған һәм хәҙер ҙә шулай. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың бөгөнгө һәм киләһе быуыны ла ошо йолаларҙы юғары тотһон һәм дауам итһен.
Матур байрамығыҙ айҡанлы ихлас ҡотлап, аҡ бәхеттәр, шатлыҡ-ҡыуаныстар, ныҡлы һаулыҡ, саф мөхәббәт, ғаилә именлеге теләйбеҙ. Барлыҡ хыялдарығыҙ тормошҡа ашһын, ә үҙегеҙ ер йөҙөндәге иң гүзәл зат булып ҡалығыҙ!
“Һаҡмар” редакция-нәшриәт комплексының
ир-егеттәре һәм ветерандар советы.
Байрамығыҙ менән!
Урман хужалығында эшләгән ҡатын-ҡыҙҙарҙы һәм хеҙмәт ветерандарын ысын йөрәктән яҙҙың иң гүзәл байрамы – Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән ҡайнар ҡотлайбыҙ. Ғүмерҙең оҙонон, сәләмәтлектең ныҡлыһын, тормоштоң йәмлеһен, бәхеттең ташып торғанын теләйбеҙ. Һәр килгән көнгә, атҡан таңға ҡыуанып, яҡындарығыҙҙың изгелеген күреп, уңыштарына һөйөнөп, ҡайғы-хәсрәтһеҙ ғүмер итергә яҙһын. Гел шулай яғымлы, хәстәрлекле булып ҡалығыҙ. Барлыҡ изге уйҙарығыҙ, хыялдарығыҙ тормошҡа ашһын, һөйөп-һөйөлөп йәшәгеҙ!
Баймаҡ урмансылығы ир-егеттәр коллективы
һәм ветерандар советы.


text:
Өфөләге Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһының III «Б» синыфы уҡыусыһы Байрас Бикбаев та бик теремек, баҫҡан урынында ут сығара торған егет булып үҫеп килә.
Манышты ауылының «Шишмәкәй» балалар баҡсаһында төрлө байрамдар, иртәлектәр йыш үткәрелә. Яңыраҡ «Ҡар һыуына барыу» йолаһы күрһәтелде. Байрамда ата-әсәләр ҙә, кескәйҙәребеҙ ҙә ихлас ҡатнашты.
Ғәзиз олатайым менән Сәмиға өләсәйем йәш саҡтарында фермала эшләгән. Ялға сыҡҡас, олатайым Анапала, Һарытауҙа, Омскиҙа, Волгоградта булған. Шул яҡтарҙан бик күп бүләктәр алып ҡайта. Өләсәйем дә, олатайым да беҙҙе ныҡ ярата.
Ауылыбыҙ китапханаһында мәктәптең III синыф уҡыусылары менән ҡурсаҡ театры түңәрәге ойошторҙоҡ. Тәүҙә китапханасы Финиза Ғайса ҡыҙы Әбделғужина ҡурсаҡтар, театр тураһында һөйләне. Сәхнәләштереү өсөн «Эт нисек үҙенә хужа тапты?» тигән әкиәтте алырға булдыҡ. Бөтәһенә лә ролдәр етһен өсөн хатта үҙебеҙ бер нисә персонаж да өҫтәп ебәрҙек. Ҡурсаҡтарҙы ҡул аҫтындағы бөтә йомшаҡ уйынсыҡтарҙы ҡулайлаштырып эшләнек, етмәгәндәрен үҙебеҙ …
Continue reading ‘Китапханала – ҡурсаҡ театры’ »
Нәҫер Бәләкәй генә ҡалҡыулыҡта былтырғы ҡороған япраҡтар аҫтынан ипләп кенә башымды ҡалҡытам. «Ниндәй рәхәт тын алыуы, ниндәй саф һауа!» – тип уйланым мин. Тик күҙемде асманым. Шаян яҙғы елдән, һыуыҡ тейеүҙән ҡурҡтым. Ләкин оҙаҡ ултырырға тура килмәне: ҡояштың йылы нурҙары иркәләп битемдән һыйпаны.
Нәҫер Мәктәптән ҡайтып киләм. Көн шул тиклем йылы, зәңгәр күктә ҡояш көлә, тау баштарынан гөрләүектәр аға. Мин резина итектәр кейеп алғанмын да юл буйлап күләүектәрҙе тас та тос килтереп атлайым.
Салауат районы Лағыр мәктәбе уҡыусыһы Нилә Бәширова өсөнсө сиректе «дүртле», «бишле» билдәләренә генә тамамланы. Әле ауылда рәхәтләнеп ял итә. – Каникулда бик күңелле! Күбеһенсә тыштан инмәйбеҙ. Саңғыла йөрөйөм, конькиҙа шыуам. Нил ағайым менән ҡар бәрешеп уйнайбыҙ, сана шыуабыҙ. Бәләкәй саҡтан бик ныҡ дуҫбыҙ. Ул VI синыфта уҡый. Каникул булһа ла, спорт менән бергәләп шөғөлләнәбеҙ. Алты …
Continue reading ‘Ялдары матур үтә’ »
Йәшәйем мин рәхәтләнеп Хозур, матур илемдә. Яҡты ҡояш нурҙар һибә, Тыныс зәңгәр күгем дә.
Мәктәбебеҙҙә «Атай, әсәй һәм мин – спортсы ғаилә» тип аталған ярыш булды. Уны уҡытыусыбыҙ Гүзәл Әнүәр ҡыҙы Атнағолова һәм физкультура уҡытыусыһы Гүзәл Зөфәр ҡыҙы Абдрахманова ойошторҙо. Ата-әсәләр, I «Г» һәм II «Г» синыфы уҡыусылары ла саҡырылғайны.
Әкиәт Борон-борон заманда йәшәгән, ти, бер бабай. Ул бик изгелекле булған. Бөтә кешеләргә лә ярҙам итергә тырышҡан. Үҙенең ҡыҙы ла бар икән.


text:
Стәрлетамаҡта республиканың Йәштәр палатаһы һәм ҡаланың Йәштәр советы ағзалары осрашты
Стәрлетамаҡта үткән кәңәшмәлә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы ағзалары менән ҡала округы Советы ҡарамағындағы Йәштәр советы вәкилдәре ҡатнашты.
Сарала ҡатнашыусылар эшкә урынлашыу, белем биреү сифаты, белгестәр етешмәү, төбәктең экологик торошо, наркоманияны иҫкәртеү кеүек йәштәр өсөн актуаль мәсьәләләрҙе тикшерҙе. Шулай уҡ улар алдағы йылға бурыстар билдәләне, хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен ҡараны.
Стәрлетамаҡтың йәштәр хәрәкәте активистары төбәктә йәштәр эшҡыуарлығын үҫтереү буйынса тәжрибә уртаҡлашты. «Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар – үҫеш территорияһы» республика мәғариф форумын үткәреү идеяһы Йәштәр палатаһы ағзалары менән юғары баһаланды. Конференцияла ҡатнашыуға тәжрибәле эксперттарҙы йәлеп итеү планлаштырыла, улар төбәк кимәлендә эшҡыуарлыҡ үҙенсәлектәре тураһында һөйләйәсәк.
Кәңәшмәлә ҡалала волонтерлыҡ хәрәкәтен үҫтереүгә айырыуса иғтибар бүленде. Йәш парламентарийҙар Стәрлетамаҡ волонтерҙарына Башҡорт дәүләт медицина университетының Волонтерҙар әҙерләү үҙәге ағзалары менән осрашыу ойоштороуҙа ярҙамын тәҡдим итте.
Стәрлетамаҡ ҡалаһының Йәштәр советы ағзаларында нормалар һәм закондар сығарыу эшмәкәрлеге һәм уны урындарҙа тормошҡа ашырыу мөмкинлектәре ҡыҙыҡһыныу уятты. Республиканың Йәштәр палатаһы рәйесе Николай Самойленко закон проекттарын ҡабул итеү механизмы һәм ғәмәлдәге ҡануниәткә үҙгәрештәр индереү мөмкинлеге тураһында һөйләне.


text:
Мәскәүҙә «Аҡ тирмә» башҡорт милли-мәҙәни үҙәге асылдыФото: Гөлсәсәк Ханнанова
Мәскәүҙә «Аҡ тирмә» башҡорт милли-мәҙәни үҙәге асылды
Мәскәүҙә «Аҡ тирмә» башҡорт милли-мәҙәни үҙәге асылдыФото: Гөлсәсәк Ханнанова
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлсәсәк Ханнанова/.
Башҡортостандың Мәскәүҙәге Тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә мөһим ваҡиға булды: «Аҡ тирмә» башҡорт милли-мәҙәни үҙәге асылды. Уға Башҡортостанда тыуып үҫкән, бөгөнгө көндә Мәскәүҙә йәшәгән кешеләр ойошторған үҙешмәкәр коллективтары инде. Хәҙер улар бер үҙәктә буласаҡ һәм мегаполиста башҡорт милли традицияларын һаҡлау һәм үҫтереү буйынса эш алып барасаҡ. Үҙәкте асыу тантанаһында Башҡортостандан Дәүләт Думаһы депутаты Иршат Фәхретдинов, һуғыш ветерандары, яҡташтарыбыҙ — Рәсәй Геройҙары, данлыҡлы артист Нажиә Аллаярова, яҡташтар ойошмаһы ағзалары ҡатнашты.
Мәскәүҙең башҡорт милли-мәҙәни үҙәге составында әлегә туғыҙ ғына коллектив: «Аҡ тирмә» фольклор коллективы (етәксеһе — Гөлсинә Батыршина), Ринат Бәҙәмшин етәкселегендәге «Бүләк» вокал-эстрада коллективы, «Йүрүҙән» вокал төркөмө (етәксеһе — Ғәлимә Иванова), Зәбиҙә Хәзиева етәкселегендәге «Гөлнәзирә» фольклор-бейеү ансамбле, «Аманат» халыҡ инструменталь ансамбле (етәксеһе — Артур Вәлитов), «Илһам» театр студияһы (етәксеһе — Мәҙинә Илһамова), «Әүлиә» ижади берекмәһе (етәксеһе — Әлфиә Мөғәлләмова), Нәркис Мөхәмәтшин етәкләгән «Ҡомартҡы» этноклубы. Киләсәктә уларға башҡа коллективтар ҙа ҡушыла аласаҡ.
Башҡортостандың Мәскәүҙәге яҡташтар ойошмаһы ағзалары иҫәпләүенсә, бөтә коллективтарҙы бер үҙәккә туплау — ҙур аҙым һәм бында тамырҙарын барларға теләүселәрҙең артыуына, ә үҙешмәкәр артистарҙың мәскәүҙәр алдында сығыш яһау, республикабыҙ хаҡында һөйләү өсөн мөмкинлектәре күберәк буласағына ышаныс бар.
«Беҙҙең өсөн мәҙәниәтебеҙгә, йолаларыбыҙға битараф булмаған, Мәскәүҙә тыуған төйәгебеҙҙең бер өлөшөн булдырыуҙа булышлыҡ итергә теләгән һәр кеше мөһим. Мин «Аҡ тирмә» үҙәген асыуҙа ярҙам күрһәткәндәре өсөн республиканың Тулы хоҡуҡлы вәкиллегенә рәхмәтлемен. Маҡсатыбыҙ — халыҡ таланттарын берләштереү, уларҙы Мәскәүҙәге төрлө мәҙәни сараларҙа сығыш яһау өсөн әҙерләү, Башҡортостандан алыҫта башҡорт милли традицияларын, халыҡ сәнғәтен һаҡларға һәм үҫтерергә мөмкин булғанса ярҙам итеү», — тип һөйләне үҙәк етәксеһе Гөлсинә Батыршина.


text:
Республикала депутаттар «айыҡ Һуңғы ҡыңғырау» тураһында закон проектын ҡарай Фото: Андрей Старостин
Республикала депутаттар «айыҡ Һуңғы ҡыңғырау» тураһында закон проектын ҡарай
Республикала депутаттар «айыҡ Һуңғы ҡыңғырау» тураһында закон проектын ҡарай Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда депутаттар алкоголь һатыуҙы сикләү тураһында закон проектын ҡарай. Новелла «Һуңғы ҡыңғырау» көнөндә, шулай уҡ кафе һәм ресторандарҙан тыш, күп фатирлы йорттарҙа урынлашҡан йәмәғәт туҡланыуы предприятиеларында алкоголь һатыуға тыйыу билдәләй. Закон проектын республика Прокуроры индергән.
Документҡа ярашлы, 2016 йылдың беренсе кварталында үҫмерҙәр ҡатнашлығындағы һәр дүртенсе енәйәт эскән килеш ҡылынған.
«Яҙ көнө беҙ Дәүләт Думаһына ата-әсәләрҙең рөхсәте менән бәлиғ булмағандарҙы алкоголизмдан дауалау хоҡуғын биргән башланғыс тәҡдим иттек. Балалар һәм алкоголь, наркотиктар араһында эҙмә-эҙлекле рәүештә ҡаршылыҡ булдырырға кәрәк. «Һуңғы ҡыңғырау» байрамы бокалдар сыңы аҫтында үтергә тейеш түгел. Барыһы ла минең фекер менән килешер, тип уйлайым», — тине Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачёв.


text:
Цзянси провинцияһы вәкилдәре Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булдыФото: Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең матбуғат хеҙмәте
Цзянси провинцияһы вәкилдәре Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булды
Цзянси провинцияһы вәкилдәре Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булдыФото: Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Цзянси провинцияһы губернаторы Лу Синьше етәкселегендәге Ҡытай Халыҡ Республикаһы вәкилдәре Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булды. Экскурсия Башҡортостанда Цзянси провинцияһы иҡтисады һәм мәҙәниәте көндәре сиктәрендә ойошторолдо, тип хәбәр иттеләр компанияның матбуғат хеҙмәтендә.
Ҡунаҡтар Өфө моторҙар эшләү берекмәһе музейын ҡараны, предприятиеның Ҡытайҙың ҡораллы көстәре менән үҙ-ара мөнәсәбәте тарихы менән танышты. Өфө моторҙар эшләү берекмәһе улар өсөн Су-27 самолеты двигателдәрен эшләй.
«Өфө моторҙар эшләү берекмәһе кеүек предприятиеларҙың булыуы Рәсәй менән Ҡытай Халыҡ Республикаһы араһында хеҙмәттәшлекте нығыта», — тип билдәләне Лу Синьше әфәнде.
5 һәм 6 ноябрҙә республикала Ҡытайҙың Цзянси провинцияһы иҡтисады һәм мәҙәниәте көндәре уҙа. Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов менән Лу Синьше хеҙмәттәшлекте киңәйтеү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйҙы. Сара сиктәрендә Башҡортостан һәм Ҡытай эшҡыуарҙары «b2b»-һөйләшеүҙәр форматындағы эшлекле осрашыуҙарҙа ҡатнаша. Бөгөн баш ҡалала «Өфө-Янцзы» халыҡ-ара эшлекле үҙәгенә нигеҙ ташы һалыу тантанаһы булды.


text:
Тирә-яҡҡа йәм өләшә тирмәнле икмәкхана
09 февраля 2018 йыл | Уңғандарыбыҙ
Ошо көндәрҙә республикала аҙыҡ етештереү эшҡыуарҙа-ры араһында "Йыл эшҡыуары – 2017” исеменә лайыҡ булған Николай Фоминдың икмәкханаһы эш башлауының 4 йыллығын билдәләне.
Красноусол ауылын йәмләп ултырған тирмәнле икмәкхананы районда ғына түгел, тирә-яҡта ла яҡшы беләләр. Красноусол, башҡа ауылдар халҡы ла, район үҙәгенә килгән ҡунаҡтар ҙа магазинға туҡтап яңы ғына мейестән сыҡҡан хуш еҫле йылы икмәк, татлы бәлеш-күмәстәр, торт, сәк-сәк (80-дән ашыу ҡамыр һәм кондитер ризыҡтарын һанап бөтөрөрлөк тә түгел!), күп төрлө ярым фабрикаттарҙы һәм башҡа продукцияны теләп ала. Уларҙы етештереүҙә бер ниндәй ҙә консерванттар ҡушылмай, тәбиғи сеймал ғына ҡулланыла, ҡамыр үҙебеҙҙең район халҡынан йыйылған ҡомалаҡ әсеткеһенә баҫыла. Шулай уҡ бында урындағы етештереүселәрҙең сыры, һөтө, ҡымыҙы ла һатыла. Халыҡ араһында ҙур һорау менән ҡулланған шаурма, пицца, суши, ролдар ҙа етештерелә. Уларҙы заказ буйынса өйгә алып барып биреү хеҙмәте лә уңышлы эшләй. Фоминдар етештергән икмәк-ҡаластар район ауылдарына, күрше Архангел, Ауырғазы, Ишембай, Стәрлетамаҡ райондарына, Стәрлетамаҡ һәм Ишембай ҡалаларына оҙатыла. Икмәктәрен "Магнит”, "По-лушка” кеүек эре һатыу селтәрҙәре магазиндарында табырға мөмкин. Тиҙҙән "Монетка” магазинына ла үҙ продукцияларын сығарырға уйлайҙар.
Уй-фекерҙәре бер төптән булған эшҡыуарҙар Светлана һәм Николай Фоминдар ассортиментты байытыу, етештереү цехтарын заманса ҡорамалдар менән йыһазландырыу менән бер рәттән, эшләүселәргә ваҡытында эш хаҡы түләү, уларҙың эш һәм ял итеү урындары хәүефһеҙ һәм уңайлы булһын өсөн дә күп көс һала. Хәҙер бында туңдырыу ҡоролмаһы, печенье эшләү линияһы, йөк лифты, эшселәргә кейенеп-сисенеү урындары, душ, теннис һәм бильярд өҫтәлдәре урынлаштырылған иркен ял бүлмәһе, бәҙрәф булдырылған. Әйткәндәй, икмәкхананың тыуған көнө уңайынан асылғандан алып эшләгән 30 кешегә эш хаҡына өҫтәлмә премия һәм Маҡтау ҡағыҙҙары бирелде. Бер нисә йыл эсендә бындағы эшселәр һаны 2 тапҡырҙан күберәккә артҡан.
Эшҡыуарҙар районда үткәрелгән спорт, мәҙәни сараларҙың даими бағыусылары, үҙҙәре лә әленән-әле спорт байрамдары уҙғарып тора. Улар Табын ауылы приютындағы балаларға тәмле-татлы күстәнәстәр алып барып сикһеҙ шатлыҡ бүләк итеүселәр ҙә. Татыу ғаиләлә үҫкән 3 улға - Мәскәү инженер-физик институты студенттары Владислав менән Дмитрийға һәм 7 класс уҡыусыһы Алексейға хәстәрлекле, өлгөлө атай-әсәй ҙә улар. Райондың ижтимағи тормошонда әүҙем ҡатнашып, киләсәккә яҡты пландар ҡороп йәшәгән Фоминдарға бар хыялдарының тормошҡа ашыуын теләргә генә ҡала.
Гөлдәр КИНЙӘБАЕВА.
Уй-фекерҙәре бер төптән булған эшҡыуарҙар Светлана һәм Николай Фоминдар ассортиментты байытыу, етештереү цехтарын заманса ҡорамалдар менән йыһазландырыу менән бер рәттән, эшләүселәргә ваҡытында эш хаҡы түләү, уларҙың эш һәм ял итеү урындары хәүефһеҙ һәм уңайлы булһын өсөн дә күп көс һала. Хәҙер бында туңдырыу ҡоролмаһы, печенье эшләү линияһы, йөк лифты, эшселәргә кейенеп-сисенеү урындары, душ, теннис һәм бильярд өҫтәлдәре урынлаштырылған иркен ял бүлмәһе, бәҙрәф булдырылған. Әйткәндәй, икмәкхананың тыуған көнө уңайынан асылғандан алып эшләгән 30 кешегә эш хаҡына өҫтәлмә премия һәм Маҡтау ҡағыҙҙары бирелде. Бер нисә йыл эсендә бындағы эшселәр һаны 2 тапҡырҙан күберәккә артҡан.
Эшҡыуарҙар районда үткәрелгән спорт, мәҙәни сараларҙың даими бағыусылары, үҙҙәре лә әленән-әле спорт байрамдары уҙғарып тора. Улар Табын ауылы приютындағы балаларға тәмле-татлы күстәнәстәр алып барып сикһеҙ шатлыҡ бүләк итеүселәр ҙә. Татыу ғаиләлә үҫкән 3 улға - Мәскәү инженер-физик институты студенттары Владислав менән Дмитрийға һәм 7 класс уҡыусыһы Алексейға хәстәрлекле, өлгөлө атай-әсәй ҙә улар. Райондың ижтимағи тормошонда әүҙем ҡатнашып, киләсәккә яҡты пландар ҡороп йәшәгән Фоминдарға бар хыялдарының тормошҡа ашыуын теләргә генә ҡала.
Гөлдәр КИНЙӘБАЕВА.


text:
Скачать презентацию
Идет загрузка презентации. Пожалуйста, подождите
Презентация была опубликована 2 года назад пользователемРуслан Виноградский
1 А Ә О И У И Е
2 1-се зат у ҡ ый+км 2-се зат у ҡ ый+һың 3-сө у ҡ ый у ҡ ый+бы ҙ у ҡ ый+һығы ҙ у ҡ ый+ ҙ ар 1-се зат я ҙ а+м 2-се зат я ҙ а+һың 3-сө зат я ҙ а я ҙ а+бы ҙ я ҙ а+һығы ҙ я ҙ а+лар 1-се зат һөйләй+ем 2-се зат һөйләй+һең 3-сө зат һөйләй һөйләй+бе ҙ һөйләй+һеге ҙ һөйләй+ ҙ әр
3 Әсәй, өләсәй, ейәнсәр Өсәүләп сәй эсәләр. Сәйнүк сәйен эсеп бөткәс, Самауырға күсәләр.
9 Белде, арты, һөйләр, белер, һөйләне, белә, арта, артур һөйләй. Ни эшлиии ә не? Ни эшлиии ә й? Ни эшлиии ә р?
11 Фәйрүзә Рәхмәт ҡ ы ҙ ы Фәт ҡ уллина
12 ҡ уна ҡҡ а – в гости хәлһе ҙ ләнде – ослабли,обессилили тонсоға – задыхается ҡ айғырма – не горюй, не волнуйся аптранны – удивился фән – наука ҡ айнатыу – кипятить бүлергә - разделить
13 ҡ ылкм заман үткән заман хә ҙ игре заман киләсәк заман ҡ уна ҡҡ а хәлһе ҙ ләнде тонсоға ҡ айнатыу бүлергә фән аптр анны ҡ айғырма
14 Ҡ оштар летят. Кисә ел вышел. Иртәгә киноға пойдем. Кисен томан спустился. Иртәнсәк томан расползется. Белешмә өсөн һү ҙҙ әр: осалар, си ҡ ты, төштө, барырбы ҙ, таралыр.
15 Ҡ оштар осалар. Кисә ел си ҡ ты. Иртәгә киноға барырбы ҙ. Кисен томан төштө. Иртәнсәк томан таралыр.
16 Заводта машиналар эшлиииәй ҙ әр. Колхозда мул уңыш ү ҫ тер ҙ еләр. Мәктәп ба ҡ саһында сәскәләр ү ҫ терәбе ҙ.
Еще похожие презентации в нашем архиве:
© 2018 MyShared Inc.
All rights reserved.


text:
Фото:
Тарифтар буйынса дәүләт комитеты рәйесе «Ижтимағи электрон гәзит» уҡыусыларының һорауҙарына яуап бирә
Фото:
30 майҙа «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында (www.i-gazeta.com) Башҡортостан Республикаһының Тарифтар буйынса дәүләт комитеты рәйесе Фәдис Сәлимгәрәевтың онлайн-конференцияһы үтә.
Урындағы ваҡыт менән сәғәт 11-ҙән 12-гә тиклем сайтҡа ингән һәр кеше, порталдың баш битендәге «Һорау бир!» бүлегендә тейешле форманы тултырып, уға мөрәжәғәт итә ала.
i-gazeta.com сайтынан видеотрансляция «Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең техник ярҙамында бойомға ашырыла.
Фәдис Сәлимгәрәевтың интернет-берләшмә менән аралашыуы «Ижтимағи электрон гәзит» материалдарында, шулай уҡ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының яңылыҡтар теҙмәһендә сағылыш табасаҡ.
Рендеринг һәм конвертациянан һуң «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында онлайн-конференциянан тулы видеоотчет биреләсәк.


text:
Интернетта япон телендә Башҡортостан тураһында сайт барлыҡҡа киләсәк
Ихтимал, тиҙҙән интернетта япон телендә Башҡортостан Республикаһы сайты барлыҡҡа килер. Был турала Башҡортостан делегацияһының IV Рәсәй-Япония инвестиция форумында ҡатнашыу өсөн барып ҡайтыуы йомғаҡтары буйынса кәңәшмәлә Премьер-министр урынбаҫары – БР Хөкүмәте Аппараты Етәксеһе Илшат Тажетдинов хәбәр итте.
— Азия иленә беҙҙең сәфәребеҙ Япония предприятиеларының Башҡортостан менән хеҙмәттәшлеккә ҡыҙыҡһыныуын күрһәтте, — тине ул. – Ләкин улар менән хеҙмәттәшлек итеү – бер көнлөк эш түгел. Уларға республикабыҙ, иҡтисад һәм тәбиғәт потенциалыбыҙ тураһында ентекле мәғлүмәт кәрәк.
Шуның менән бәйле Илшат Тажетдинов, япон телендә Башҡортостан тураһында сайт бик урынлы һәм файҙалы булырға тейеш, тип билдәләй. Башҡортостандың Япониялағы рәсми вәкиле, БР Президенты советнигы Ришат Муллагилдиндың һүҙҙәренә ҡарағанда, был сайтҡа һылтанма РФ-тың Япониялағы Илселеге һәм РФ Сауҙа-сәнәғәт палатаһы порталында урынлаштырыласаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 250
МЕЛИОРАЦИЯ (лат. мelioration — яҡшыртыу), ер ресурстарын һөҙөмтәле файҙаланыр өсөн уңайһыҙ гидрологик, тупраҡ һ.б. шарттарҙы тамырынан яҡшыртыу б‑са хужалыҡ ойоштороу алымдары һәм техник саралар комплексы. М. төрҙәре: гидромелиорация, химик М. (тупраҡҡа гипс индереү, тупраҡҡа эзбиз индереү, ҙур дозаларҙа органик һәм минераль ашламалар индереү һ.б.), агроурманмелиорация, культура‑техник эштәр (тупраҡты йырғыслау, ерҙәрҙе ағас‑ҡыуаҡтарҙан, таштарҙан таҙартыу һ.б.). М. төрөн һайлау терр‑яның тәбиғәт һәм хужалыҡ шарттарына бәйле. Башҡортостанда М. 20 б. башында үҫешә башлай. 1913 й. Өфө губерна земство идаралығы эргәһендә — гидротехник бүлек, 1921 й. Башҡ‑н Игенселек ХК эргәһендә а.х. М. б‑са бүлек (1926 й. алып ер төҙөлөшө, мелиорация һәм дәүләт ер милке идаралығы) ойошторола. 1934 й. идаралыҡ составына хужалыҡ иҫәбендәге “Мелиоводстрой” контораһы инә. 1941 й. ҡарай һуғарыулы ерҙәр майҙаны 10 мең га барып еткән (ҡара: Һуғарыулы игенселек). Гидромелиорация 60‑сы йй. тиклем М. төп төрө була, 60‑сы йй. 2‑се ярт. респ. культура‑техник эштәр һәм ерҙәрҙе яңыртыу үткәрелә. 2012 й. ҡарай респ. һуғарыулы ерҙәр майҙаны 35,7 мең га тәшкил иткән. Ауыл хужалығы ерҙәрендә культура‑техник эштәр йыл һайын 35— 40 мең га майҙанда уҙғарыла. Башҡортостандың Урал аръяғында Аҡъяр, Таналыҡ һыуһаҡлағыстары һ.б. төҙөлә. 2003 й. алып респ. М. эштәрен “Башмелиоводхоз” идаралығы ДУП‑ы (“Башводмелиорация” ДУП‑ы базаһында ойошторолған) башҡара. Ерҙәрҙе М. б‑са проект‑тикшеренеү эштәрен “Башгипроводхоз” үткәрә. М. өлкәһендә фәнни тикшеренеүҙәр Аграр университетта һәм Биология институтында алып барыла.
Әҙәб.: Х а з и е в Ф.Х., М у к а т а н о в А.Х. Рационально использовать осушенные земли. Уфа, 1985; 90 лет мелиорации земель в Республике Башкортостан: сб. материалов респ. науч.‑практ. конф. Уфа, 2004.
М.Ғ.Ишбулатов, А.В.Комиссаров, Ф.Х.Хәзиев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Бәхет һәм моң усағы
…Мәҙәниәт йортонда һигеҙ түңәрәк әүҙем эшләй. «Ынйылар» өлгөлө балалар бейеү, «Юшатыр» фольклор, «Ҡарабай» ҡурайсылар, «Моң» вокаль һәм «Сулпан» балалар вокаль ансамблдәре, «Тамаша» театр коллективы – быларҙың барыһы ла Рәмзиә менән Рәүеф Әбйәлиловтарҙың дәррәү хеҙмәт емеше. Ире – мәҙәниәт йорто директоры, ҡатыны – художество етәксеһе, улар ауылдың ғына түгел, райондың да рухи-мәҙәни тормошон биҙәүсе, тирә-яҡҡа йәм өрөүсе. «Төп маҡсатыбыҙ – башҡорт мәҙәниәтен, халҡыбыҙ ғөрөф-ғәҙәтен, йолаларын тергеҙеү, үҫтереү, киләсәк быуынға еткереү. Рухи ныҡлыҡ тәрбиәләүҙә мәҙәниәттең өлөшө оло әһәмиәткә эйә. Бейергә йәки ҡурайҙа уйнарға өйрәнергә тип килгән ҡыҙ-егеттәрҙә дәрт, сәнғәткә һөйөү уятып, күңелдәренә осҡон сәсә алһаң, бәлки, ул бейеүсе, йырсы ла булмаҫ, әммә ошо изге моң уларҙы һәр ҡаршылыҡ алдында еңеүҙәргә талпындырып торасаҡ. Ул ғына түгел, ижадҡа һөйөү, оҫталыҡ нәҫел буйынса ла күсә, тип раҫлай хәҙер ғалимдар. Ә инде талантлы уҡыусыларың юлыңды дауам итһә, икеләтә ғорурлыҡ кисерәһең» , – ти Рәмзиә ханым…
…«Ауыл ерендә тормош башлап ебәреү еңел булманы. Үҙ көсөбөҙ менән йорт күтәрттек. Ике улыбыҙ тыуҙы. Улар ҙа эш рәтен белеп буй еткерҙе. Малайҙар сәхнәлә үҫте, тиһәк тә була, бөтә түңәрәктәрҙә шөғөлләнделәр, байрамдарҙа бейей ҙә, йырлай ҙа, ҡурайҙа ла уйнай торғайнылар, икеһе лә «Ынйылар» ансамбле солисы булды. Шулай ҙа улар беҙҙең юлдан китмәне – үҙҙәре теләгән һөнәрҙе һайланы. Бәлки, балаларға етерлек иғтибар ҙа бирә алмағанбыҙҙыр, сөнки һәр ваҡыт ҡайҙалыр ашыға, йүгерә инек. Мәҙәниәт өлкәһендә эшләгәндәр быны аңлар, әлбиттә. Етмәһә, ауыл ерендә мал, ҡош-ҡорт аҫрамай, баҡса үҫтермәй мөмкин түгел», – ти ғаилә башлығы Рәүеф Риф улы…
…Мал һатыуҙан килгән аҡсаға «Беларусь» тракторы, йөк машинаһы кеүек техника ла алып ебәрә тырыш ғаилә. Тик мал аҙығы, яғыулыҡ-майлау материалдарына хаҡтарҙың көндән-көн артыуына ҡайғыралар. «Көрсөккә төшмәҫ өсөн ныҡ егәрле булырға тура килә. Фермерлыҡ эшен киң йәйелдереп ебәрергә ниәт бар ҙа, әлегә уның аҡса, хөкүмәттән ярҙам ала торған юлдарын өйрәнергә ваҡыт ҡалмай, клуб менән һарай араһында йүгереп көн үтә. Тормош ауырлаша, халыҡ кәмей, ә ауыл булмаһа, беҙҙең төп милләтебеҙ тамыры кибер һымаҡ. Ҡалаға күскән балалар берәй ҡасан «мин башҡорт инем» тип иҫләрме икән? – тип күңелен өйкәгәнен бәйән итә Рәмзиә Миңлеғәле ҡыҙы. – Тырышып донъя көткән ғаиләләребеҙ ҙә күп, Аллаға шөкөр. Белемгә ынтылыусан, эшһөйәр балалар тәрбиәләгән уңышлы ғаиләләрҙең баһаһын, халыҡтың рухын күтәреү зарур. Сәхнә кешене сыныҡтыра. Шуға уҡыусыларға йыр һәм бейеү сәнғәтенең серен сискәндә, башҡорттоң аҫыл яҡтарын өн һәм ым-хәрәкәт аша сағылдырып, үҙебеҙҙең уникаль оҫталыҡты, тәбиғи көстө бөтә тулылығында асып бирергә тырышам. Тормош та бит хәҙер һәләттәрен үҫтергәндәрҙе, үткерҙәрҙе һәм үҙ көсөнә ышанғандарҙы күтәрә»…
Көйөргәҙе районы.
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 3-сө (2017) һанында уҡығыҙ.
Теги: Ағинәйҙәр Көйөргәҙе


text:
Яҙма (Әлифба)
Яҙма (Әлифба) — тамғалар системаһы. Ул телмәр мәғлүмәттәрен, мәғәнәләрҙе формалләштереү, хәтергә һалыу һәм төрлө алыҫлыҡтарға һәм ваҡыттарға бәйһеҙ рәүештә тапшырыу өсөн ҡулланыла. Яҙмалар — кеше теле йәшәп килеүҙең бер формаһы.
Өндәрҙең саҡ ҡына айырмаларын да күрһәтә торған тамғалар - графемалар.
Йөкмәткеһе
Яҙмалар формалашыуҙың киҫемдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөгөнгө яҙмалар бик оҙайлы үҫеш юлы үткән һәм был осорҙарҙы ошондай киҫемдәргә бүлергә була:
Әйберләтә яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҙмалар юҡ саҡта кешеләр төрлө әйберҙәр ебәреү юлы менән мәғлүмәт тапшырырға тырышҡан. Мәҫәлән, вампум (ирокездарҙың төрлө ҡабырсаҡтар ярҙамында тапшырылған мәғлүмәте); кипу (перу яҙмаһы - ептәге төйөндәр һәм төҫтәр менән хәбәр итеү).
Пиктографик яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пиктографик яҙмала тамғалар айырым төшөнсәләрҙе аңлатҡан. Унан һуң камилыраҡ яҙма - идеография («төшөнсәләр менән яҙыу») барлыҡҡа килгән.[1]
Иероглифтар яҙмаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иероглифтарҙың ниндәй һүрәттән килеп сығыуын аңлауы ауыр. Улар төрлө һүҙҙәргә өлөш булараҡ инә. Вероятно, причиной этого было стремление человека упростить запись письменного текста, упростить обучение письму. Иероглифтар әйтелеш менән бәйле булмауы ауырлыҡ тыуҙыра һәм һөйләм аңлайышлы булһын өсөн махсус тамғалар индерергә мәжбүр булалар. В результате письменная и устная речь существовали как бы по отдельности. Кроме того, в языках, для которых характерно изменение формы слова в зависимости от его синтаксической роли, приходилось дополнять иероглифы специальными обозначениями для форм слов.
Ижекле яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ижекле яҙма уңайлыраҡ була. Иң билдәлеләре: боронғо фарсы, аккад, шумер һәм башҡа шына яҙмалар. Финикия яҙмаһы кешелек өсөн мөһим әһәмиәткә эйә. Ул грек яҙмаһына нигеҙ һала, латиница менән кириллица унан айырылып сыҡҡан.
Әлифба яҙмаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Финикия яҙмаһында һуҙынҡы өндәр булмаған. Гректар был өндәр өсөн хәрефтәр уйлап таба һәм яҙма тағы ла уңайлыраҡ төҫ ала. Әлифба яҙмаһы уңайлы булыуы менән донъя йөҙөндә киң таралып китә.
Яҙмаларҙың төп төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт халҡында әйберләтә яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт халҡында Ислам ҡабул иткәндән һуң ғәрәп яҙмаһы ҡулланыла. Әммә ҡыҙҙарҙы уҡырға өйрәткән осраҡта ла, йыш ҡына яҙырға өйрәтмәгәндәр - егеттәр менән хатлашып, исеме сығыуҙан хәүефләнгәндәр. Шулай ҙа теләгән кеше яйын таба инде: Һәҙиә Дәүләтшинаның "Ырғыҙ" романында ошоға дәлил күрәбеҙ. Төп героиня Гөлйөҙөм өҙөлөп һөйгән егете Айбулатҡа хистәрен белдереп күстәнәсле төйөнсөк ебәрә. Уның эсенә ҡыҙ аҡ кешәмир яулығының ике аҡ сәскәһен өҙөп алып һалған, яндырылған шырпының бер башына ҡош ҡанаты бәйләп, шул ал сәскәләрҙең эсенә төргән. Егет был "хаттың" йомағын бик оҫта итеп сисә: был яулыҡты һөйгәне былтыр яҙ көнө өс ҡайын төбөндә осрашҡанда ябынғайны; тимәк, сәскәләр - шул онотолмаҫ осрашыу билгеһе, уның йөрәгендә һаҡлана. Гөлйөҙөм шул янған шырпы кеүек янып-көйөп йәй үткәргән, осоп барып күрергә күгәрсен ҡанаттары ғына юҡ шул. Сит-ситенә төрлө сағыу суҡтар тағып, йәшел атласҡа ҡыҙыл бәрхәт ҡушып теккән тәмәке янсығы ла ебәргән - был инде егеткә биргән вәғәҙә.
- Һәҙиә Дәүләтшина. Ырғыҙ. - Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1957.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Реформатский А. А. Введение в языковедение, М.: Аспект Пресс, 2006. — с.352 — 353
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дирингер Д. Алфавит. М., 1963.
- Добльхофер Э. Знаки и чудеса. М., 1963.
- Истрин В. А. Возникновение и развитие письма. М., 1965.
- Реформатский А. А. Введение в языкознание. М., 2006
- Фридрих И. История письма. М., 2004.
- Брейар Ж. Болезнь письма // Семиотика безумия. Сб. статей. — Париж-Москва, 2005, с. 64-72
- Әйберләтә яҙма, ҡош теле... - "Киске Өфө", 20 май, 2013, 8-9 бб.


text:
(Тамара Ғәниева, “Система”, 2013 йыл, 3 сентябрь, № 173)
“Ойошҡанлыҡ юҡ. Башҡортостанда бынамын тигән яҡташтар ойошмалары бар. Әммә уларҙың да эшмәкәрлеге унда-һанда йыйылышыуға, байрамдар ойоштороуға ғына ҡайтып ҡала. Бындай яҡташлыҡтар изге ниәтле системаға һалынһын ине”, — тип яҙа үҙенең мәҡәләһендә Тамара Ғәниева.
Милләтебеҙгә хас сирҙәрҙе өҫкә күтәреп сыға автор. Шул уҡ тарҡаулыҡҡа ялҡаулыҡты ла өҫтәй. Уға тағы бер-беребеҙҙе күрә алмаусанлыҡ ҡушыла. Ғәмһеҙлек, битарафлыҡ та хас беҙгә. Ары һуғылабыҙ, бире һуғылабыҙ, эшебеҙҙе системаға һалып ҡына һәүетемсә атламайбыҙ. Хатта арабыҙҙа ундайҙар килеп сыҡһа, уларҙы эттән алып эткә һалып һүккән булабыҙ. Аҫтыртын ғына көләбеҙ, мыҫҡыл итәбеҙ.
Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияға дәғүәселәр араһында яҡташыбыҙ, «Табын» гәзитенең бүлек мөдире Самат Менәүәр улы Ғәлиуллиндың да булыуы бик ҡыуандырҙы. Был премияға ул, һис шикһеҙ, лайыҡ.
Уның район гәзитендә генә түгел, республика баҫмаларында ла уҡымлы, уйландырырлыҡ, күңелдәргә үтеп инерлек мәҡәләләре йыш донъя күрә. “Башҡортостан” һәм “Табын” гәзите биттәрендә Самат Менәүәр улы алып барған сәйәси күҙәтеүҙәр донъяла барған хәлдәрҙе аңларға ярҙам итә. Төрлө сетерекле хәл-ваҡиғаларҙы халыҡҡа ябай ғына итеп аңлата белеүе рубриканың уҡымлылығын арттыра.
“Табын” гәзите хәбәрсеһе Самат Ғәлиуллиндың Шәһит Хоҙайбирҙин премияһына тәҡдим ителеүен ишетеп бик ҡыуандыҡ. Ул быға лайыҡ, тип иҫәпләйбеҙ. Бына нисәмә йыл инде Самат “Башҡортостан”, “Табын” гәзите аша донъяла барған хәл-ваҡиғалар менән беҙҙе таныштырып бара. Шул тиклем мәғлүмәтте ҡайҙан ала икән, тип аптырашҡан саҡтар ҙа була, сөнки уның яҙғандары бер матбуғат сараһында ла осрамай, радио, телевидение, Интернет аша ла ул биргән мәғлүмәтте табыу еңел түгел. Интернет селтәре булмаған ваҡытта уҡ ул “Сәйәси күҙәтеү” рубрикаһын алып бара ине.
Халыҡсан, аңлайышлы тел менән яҙыуы ла күңелгә ятышлы. Уның һөйләмдәре ябай, оҙон түгел. Бәлки, һөнәре буйынса уҡытыусы булыуы ла быға сәбәпселер, сөнки күп педагог балаларға ябай тел менән һөйләргә тырыша.
“Киске Өфө” гәзите хеҙмәткәре, билдәле журналист Зәйтүнә Ниғәмәтйәнованың “Теле булһа икән таштарҙың” тигән китабы өсөн Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияға тәҡдим ителеүен шатланып ҡабул иттем.
Башҡорт халыҡ йырын урын-еренә еткереп башҡарыу өсөн кәмендә башҡорт булыу кәрәк, тигәндәй, милли батырыбыҙ Салауат хаҡында йән һыҙлауы аша, күңел ҡылдарын сыңлатырлыҡ итеп китап яҙыу өсөн дә кәмендә шул ерҙең тупрағында аунап, елен еҫкәргә кәрәктер. Ә Зәйтүнә Салауаттың ат тояҡтары ҡағылып үткән ерҙәрҙә тыуып үҫкән. Шул замандарҙан алып иленән айырылған батыр рухын эҙләп аҙашып йөрөгән елдәр уның сәсен тарағандыр, ул һыуһынын ҡандырған тап ошо изге ерҙәге йылға-шишмәләр рухын байытҡандыр…
Ҡарлымандағы данлыҡлы шәкәр заводы ни өсөн сөгөлдөрҙө ҡабул итмәй?
Илтирәк ауылында саҡта быҫҡаҡлап яуа башлаған ямғыр Ҡырмыҫҡалыға етәрәк көсәйҙе лә ҡапыл тынып ҡалды. Уйлап ҡараһаң, хәҙер уның файҙаһы бармы? Хәйер, яуым-төшөм бер ҡасан да артыҡ түгелдер.
"Надежда" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә килеп еткәндә көн тамам аяҙытҡайны. Урман һыҙаты буйлап баҫыуға табан юл алдыҡ. Йыраҡтан һалам эҫкерттәре күренә тип уйлағайныҡ, баҡтиһәң, сөгөлдөр өйөмдәре һуҙылған икән. Шул тиклем оҙон, икенсе осо күренмәй ҙә тиерлек.
– Ҡасан ҡаҙып бөтөрөргә иҫәп тотаһығыҙ? – тип ҡыҙыҡһындыҡ хужалыҡ етәксеһенән.
Республикабыҙҙа "Бала табыу сертификаты" программаһы уңышлы тормошҡа ашырыла. Ошо йылдың 1 сентябренә Рәсәй Социаль страховка фондының Башҡортостан буйынса төбәк бүлексәһе тарафынан медицина ойошмаларына 397,5 миллион һум аҡса күсерелде.
Статистика органдары билдәләүенсә, сабыйҙарҙың күпләп донъяға килеүе төп ҡаҙаныш булды. Тыуымдың 2012 йылда күҙәтелгән юғары кимәле быйыл да һаҡлана. Ете айҙа 36 590 бала, шул иҫәптән — 18 936 малай һәм 17 654 ҡыҙ тыуған. Былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда, игеҙәктәр күберәк — 412 (2012 йылда — 375), ә өс игеҙ бала донъяға килгән осраҡтар былтырғынан аҙыраҡ — ни бары өс сабый (былтыр һигеҙ ине).
— Алло! Мәктәп китапханаһында янғын сыҡты! Тиҙерәк килеп етегеҙ!
— Аңлашылды, балаларҙы эвакуациялағыҙ! — тинеләр трубканың теге яғында. Шул арала янғын хаҡында иҫкәртеү сигналы ла эшләргә тотондо. Коридорға ашыҡтыҡ. Һәр кластан уҡыусыларын етәкләгән уҡытыусылар сыға башланы. Бер-бер артлы сылбыр булып теҙелеп, Өфө ҡалаһының 110-сы дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусылары спорт майҙансығына йыйылды. Улар өсөн был беренсе эвакуация түгел, шуға ла ҡайһылайтып кластан сығырға, үҙеңде нисек тоторға икәнлеген һәйбәт беләләр. Балалар спорт майҙансығына сығып тороуға, 4-се янғын һүндереү часы хеҙмәткәрҙәре килеп тә етте. Уҡыусылар уларҙы алҡыштар менән ҡаршы алды.
Эшҡыуар Азалия Низаметдинова – бөгөн күптәргә өлгө
"Эшһөйәрлек – һәр хеҙмәттең һәм етеш тормоштоң нигеҙе" тигән XIX быуатта ижад иткән күренекле инглиз яҙыусыһы Чарльз Диккенс. Әйткәндәй, сәскә исемен йөрөтөүсе Азалияға ҡарата ла ошо һүҙҙәр килешә.
Үрге Ҡыйғы ауылында 17 йәшлек кенә сағынан һуғышҡа юлланған яугир Ғәли Нурислам улы Ғималетдиновтың ҡыҙы ул. Егет яуҙа бер-бер артлы һәләк булған ағайҙары өсөн фашистарҙан ҡон ҡайтарыу теләге менән яна. Әсәһенән йәшләй генә етем ҡалған балаға белем алыу форсаты теймәй, атайҙың уң ҡулы булырға ла кәрәк бит. Шуға ла башланғыс мәктәптән һуң ололар менән бер рәттән хеҙмәт йөгөн иңенә алырға тура килә. 1944 йылда ғына үҫмерҙе яуға оҙаталар.
Гәзитебеҙҙә “Һөнәрмән” исемле конкурс барыуы бөтәгеҙгә лә мәғлүм. Йыл аҙағында ижади бәйгелә ҡатнашыусыларҙың эшенә йомғаҡ яһаласаҡ. Проекттың маҡсаты изге – халыҡ оҫталарының тәжрибәһен таратыу аша кәсепселекте тергеҙеү. Оҫталыҡ өлгөләрен туплап күрһәтеүҙә Республика халыҡ ижады үҙәгенең тәжрибәһе ҙур. Йомғаҡлау кисәһен дә "Башҡортостан" гәзите ошо ойошма менән берлектә үткәрмәксе. Эш йүнәлешенең бөгөнгө хәле тураһында Үҙәктең генераль директоры урынбаҫары Нәфисә ТУЛЫБАЕВА һөйләй.
– Нәфисә Булат ҡыҙы, һеҙ ойошторған күргәҙмәләрҙә, конкурстарҙа, баҫып сығарған каталогтарҙа халыҡ ижадының иҫ киткес сағыу өлгөләрен осратырға була. Ҡайҙан табып бөтәһегеҙ ошо хазинаны?
– Беҙҙең халыҡ ижады үҙәгенең был эшмәкәрлектә 75 йыллыҡ тәжрибәһе бар бит.
Артҡа 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 30 Алға
Бит башына
Самат Ғәлиуллин «Табын» гәзитенең баш мөхәррире вазифаһынан яҡшы таныш. Баҫманың абруй яулауында уның өлөшө баһалап бөткөһөҙ. Самат Мөнәүәр улының республикабыҙ баҫмаларында уҡымлы, күңелдәргә үтеп инеп уйландырырлыҡ мәҡәләләре донъя күреп тора, һәм беҙ уларҙы һоҡланып, ҡыҙыҡһынып уҡыйбыҙ.
Донъяла барған хәл-ваҡиғаларҙы сағылдырған «Сәйәси күҙәтеү» рубрикаһын барыбыҙ ҙа көтөп алабыҙ. Халыҡҡа, оло быуын кешеләренә, мәктәп уҡыусыларына ла аңлашылырлыҡ ябай тел менән яҙа яҡташыбыҙ. Яңылыҡтар менән телевизорҙа, Интернет селтәренән танышып барһаk та, ҡарау менән күбеһе онотола, ҡайһы берҙәрен аңламай ҙа ҡалабыҙ.


text:
Фото:
Башҡортостан Президенты Толбазыла кирбес етештереү буйынса предприятие төҙөү барышын тикшерҙе
Фото:
Рөстәм Хәмитов Толбазы ауылында кирбес етештереү буйынса ҙур предприятие төҙөү барышын тикшерҙе. «Ҡыҙыл таш» предприятиеһы 2008 йылда төҙөлә башлай. Иҡтисади көрсөк йылдарында төҙөлөш туҡтатыла. Был ваҡытҡа ҡорамалдарҙың бер өлөшө Италиянан заводҡа килтерелгән була. Бөгөнгө көнгә иһә барлыҡ ҡорамалдар ҙа һатып алынған. Инвестицияларҙың дөйөм күләме бер миллиард 300 миллион һум тәшкил итә. Уларҙың бер миллиарды үҙләштерелгән. Йәнә 300 миллион һум күләмендә заем средстволары табып булһа, предприятие йәйгә әҙер буласаҡ. Яңы завод йылына 80 миллион дана кирбес һәм блок етештерәсәк. Заводта балсыҡ, ҡом һәм бысҡы вағы кеүек урындағы сеймал ҡулланыласаҡ. Предприятие пилорама ла һатып алған.
Республика Президентының предприятиеға эш сәфәре барышында әҙер кирбесте заводтан сығарыу мәсьәләһе лә ҡуҙғатылды. Завод тулы ҡеүәтенә эшләй башлаһа, Толбазы ауылы аша көнөнә 58-гә яҡын фура үтеп йөрөйәсәк, шуға күрә бында урау юл төҙөү ихтыяжы килеп тыуа. Рөстәм Хәмитов Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе Ильяс Мөнировҡа әлеге мәсьәләне хәл итергә ҡушты.
Башҡортостан Президенты шулай уҡ ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигонын ҡараны. Ул яңыраҡ төҙөлгән һәм 19 йылға иҫәпләнгән. Әммә предприятиела сүп-сарҙы сорттарға айырыу һәм уны эшкәртеү линиялары юҡ, шуға күрә полигондың тиҙ тулыуы бар. Ауырғазы районы хакимиәте башлығы Марат Ишемғолов билдәләүенсә, әлеге объектты икенсе милек формаһына күсереп, 15 километр алыҫлыҡта ятҡан ауылдарҙан ҡалдыҡтар йыйыуҙы ойошторорға кәрәк.
Район буйлап эш сәфәре сиктәрендә Рөстәм Хәмитов артезиан һыуы сығарыу предприятиеһында булды. Ул 2011 йылда эшләй башлаған. Тәүлегенә предприятие 10 меңгә тиклем 1,5 литрлыҡ шешә етештерә.


text:
Рифҡәт Арыҫланов Рәсәй Рәссамдар союзының алтын миҙалы менән бүләкләнде
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш рәссамы Рифҡәт Арыҫланов Рәсәй Рәссамдар союзының «Рухлылыҡ. Традициялар. Оҫталыҡ» алтын миҙалы менән бүләкләнде. Быйыл рәссамға 65 йәш тулды.
Бөгөнгө көндә Рифҡәт Арыҫланов опера һәм балет театрында әүҙем ижад итеүен дауам итә, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһында уҡыта. Үҙенең уҡытыусыһы итеп ул атайын, республиканың билдәле сценография белгесе Мәхмүт Арыҫлановты атай.
Ошо көндәрҙә Өфө сәнғәт галереяһында Рифҡәт Арыҫлановтың шәхси күргәҙмәһе асылды.


text:
«Ирәндек моңдары» конкурсында Гран-приға Өфөнән Иҙел Аралбаев лайыҡ булды
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Ирәндек моңдары-2016» башҡорт йырҙарын башҡарыусылар конкурсында Гран-приға Өфөнән Иҙел Аралбаев лайыҡ булды. Ул 100 мең һумлыҡ сертификат менән бүләкләнде, тип хәбәр иттеләр Республика халыҡ ижады үҙәгендә. Башҡорт опера һәм балет театры солисы Иҙел Аралбаев башҡорт халыҡ йырҙары «Буранбай» менән «Эскадрон»ды бик оҫта башҡарҙы.
18 майҙан 20-нә тиклем Сибайҙа башҡорт йыры конкурсы уҙҙы. Йылайыр, Благовар, Әбйәлил, Хәйбулла, Шишмә, Учалы, Баймаҡ, Бөрйән, Ейәнсура, Ҡырмыҫҡалы, Стәрлебаш, Стәрлетамаҡ райондарынан, Өфө, Сибай, Ишембай, Баймаҡ ҡалаларынан 80 кеше иң оҫта йырсы исеме өсөн көс һынашты. Силәбе, Ырымбур һәм Свердловск өлкәләренән дә вәкилдәр булды. Конкурстың иң йәш ҡатнашыусыһы — Сибай ҡалаһынан Сафина Буранғолова. Быйыл 22 башҡарыусы лауреат исемен алды, 10 бәйгесе дипломант булды.
«Конкурсҡа сит илдән ҡунаҡтар — Венгрияның халыҡ йырсыһы Марта Шебештьен һәм этнограф, Венгрияның фәндәр академияһы тикшеренеүсеһе Давид Кара Шомфаи саҡырылғайны. Марта Шебештьен Сибай концерт-театр берләшмәһе артисы Ғаяз Ғәйетбаев менән бергә башҡорт халыҡ йыры «Сибай»ҙы башҡарҙы. Уларҙың сығышы венгр һәм башҡорт халҡы араһындағы оҡшаш традицияларҙы, фольклорҙы күрһәтте», — тип һөйләнеләр Республика халыҡ ижады үҙәгендә.
Жюри составына танылған сәнғәт оҫталары, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артистары, профессорҙар, Өфө дәүләт сәнғәт институты, Өфө сәнғәт училищеһы, М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты, Республика халыҡ ижады үҙәге уҡытыусылары инде.


text:
Боронғолоҡҡа ишек асыу30-09-2016, 03:26 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Шундай заттарҙың береһе – Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Әлмира Ҡыуатова. Күптән түгел Ҡырғыҙстанда II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарында ҡатнашып ҡайтты сая апайыбыҙ.
Шуны әйтеп үтергә кәрәк: башҡорт халҡы күсмә тормошта йәшәгән тиеү бик үк дөрөҫ түгел. Борон-борондан мәғрур Уралды төйәк иткән милләтебеҙ йәй айҙарында ауылдарҙан йәйләүгә күсеп көн күргән. “Күсмәлегебеҙ” шунан килә лә инде.
– Әлмира Шәриф ҡыҙы, был халыҡ-ара сарала ҡатнашыу мөмкинлеге нисек тыуҙы?
– Иптәшем менән футбол буйынса донъя чемпионатын ҡарай инек. Шунда II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары буласағы тураһында хәбәр күҙгә ташланды. Иптәшем Байрасҡа: “Мин дә барайым әле!” – тигән булдым. Ул теләгемде аңлап ҡабул итте. Тиҙ арала Бишкәккә Екатеринбургтан осорға кәрәклеген асыҡланым. Шулай ҡапыл ғына юлға сығырға тәүәккәлләнем. Боронғолоҡ саҡырыуы ине был. “Любизар” хәрби-патриотик ойошмаһы етәксеһе урынбаҫары Юлай Ғәлиуллинға рәхмәт – мине был сарала ҡатнашыусылар исемлегенә индерергә форсат тапты.
– Был илдә һеҙҙе һоҡландырған һәм ғәжәпләндергән мәлдәр ҙә булғандыр, моғайын…
– Иң һоҡландырғаны һәм таң ҡалдырғаны – бындағы халыҡтың үҙ телендә иркенләп аралашыуы. Хатта русса хәбәр ҡушһаң да, бер-ике һүҙ әйтәләр ҙә шунда уҡ ҡырғыҙсаға күсеп китәләр. Ғөмүмән, милли колориттарын һаҡлап ҡала алғандар. Мәҫәлән, тәбиғи туҡымаларҙан тегелгән матур һәм уңайлы милли кейемдәрен көндәлек тормошта ла ҡулланыуҙары оҡшаны. Беҙҙәге кеүек концерт йә булмаһа театрлаштырылған тамашаға ғына кеймәйҙәр.
Шуны ла билдәләп үткем килә: Ҡырғыҙстан ял итеү өсөн бик уңай ил булып сыҡты. Мәҫәлән, бөтә аҙыҡ-түлек хәләл һәм бик арзан. Торлаҡты ла ҡиммәт тип әйтеп булмай. Әммә төп өҫтөнлөгө – әлбиттә, иҫ киткес хозур тәбиғәте. Түбәләре мәңгелек боҙ менән ҡапланған ғорур тауҙар, бөтә донъяға танылған саф Ысыҡкүл, урғылып аҡҡан йылғалар, ҡуйы урмандар, мәғрур ҡаялар һәм тарлауыҡтар һаман да күңелемде иләҫләндерә. Ә һулап туймаҫлыҡ һауаһының сафлығы ни тора! Шуға ла бөгөн бөтә таныштарыма Ҡырғыҙстанда ял итеп ҡайтырға кәңәш итәм.
– II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары шәхсән һеҙгә ниндәй тәьҫораттар бүләк итте?
– Рухланып ҡайтыу өсөн Ҡырғыҙстанға юлланғайным. Ысынлап та, рухландым. Үҙемә туғандаш ҡырғыҙ донъяһын астым. Төрки халыҡтарының барыһына ла хас ихласлыҡты күрҙем.
Уйындар ҙур ҡоласлы сара булды. Уны асыу тантанаһына билдәле Голливуд актеры Стивен Сигалдың һыбай килеүе бөтә донъя йәмәғәтселегенең иғтибарын йәлеп итте. Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ: бында алты тиҫтәнән ашыу илдән килгәйнеләр! Әммә башҡорт спортсылары милләтебеҙ намыҫына тап төшөрмәне һәм лайыҡлы сығыш яһай алды. Мәҫәлән, ҡаҙаҡса көрәш буйынса яҡташыбыҙ Рөстәм Арыҫлановты еңеүсе табылманы. Беҙҙә саҡ тергеҙелә башлаған “Ылаҡ” ярышында Баймаҡ районы командаһы дүртенсе урын яуланы. Икенсе йыл ғына шөғөлләнеүҙәренә ҡарамаҫтан, уҡсыларыбыҙ ҙа иң көслө унау иҫәбенә инде. Был – барыбыҙ өсөн дә ҙур уңыш. Егеттәребеҙҙең ошо уйындарҙа бер нисә йыл махсус рәүештә әҙерләнгән спортсылар менән көс һынашҡанын оноторға ярамай.
Һәр ярыш күңелдә әйтеп аңлатып булмаҫлыҡ рух күтәренкелеге уятты. Бөркөт осорған, тиҫтәләрсә саҡрым һыбай сапҡан, мәргәнлеккә уҡ сойорғотҡан йә келәмдә көс һынашҡан шул бихисап батырҙар боронғолоҡҡа ишек астымы ни!
– Һеҙҙе республика кимәлендәге сараларҙы ойоштороусы булараҡ та беләбеҙ. Бында иғтибарығыҙҙы айырыуса нимә йәлеп итте?
– Ҡырғыҙҙарҙың үҙ тарихына иғтибары һәм ихтирамы һоҡландырҙы. II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарын асыу тантанаһы барышында сал тарих эҙенән сәйәхәт ҡылдыҡ. Солпан-ата ҡалаһының ипподромы заман талаптарына яуап бирерлек иң юғары сифатлы 3D проекция менән йыһазландырылғайны. Бер ҡараһаң, стадион мәк яланына әүерелә, икенсе минутта – мәғрур тауҙарға, өсөнсөһөндә – сал далаға. Бөркөт саңҡылдауы, аттар сабыуы....
Бишкәк ҡалаһында манассыларға – “Манас” эпосын яттан һөйләгән сәсәндәренә ҡуйылған мөһабәт һәйкәлдәрҙе күреп таң ҡалдым. Һүҙ ҙә юҡ, тарихтарын мәңгеләштереү өсөн барыһын да эшләйҙәр.
Солпан-ата ҡалаһы янындағы Ҡырсын йәйләүендә милли һунар буйынса “Сал борон” ярыштары үтте. Уны тергеҙеүгә ҙур көс һалған Алмазбәк Акуновты был илдә һәр кем тәрән ихтирам итә. Сараны ябыу тантанаһында һәр делегацияның уға хөрмәт йөҙөнән иҫтәлекле бүләк тапшырыуы ла ошоно раҫланы. Тәүҙәрәк ярыштар өлкә кимәлендә генә ойошторолған. Бер аҙҙан Ҡырғыҙстан Президенты Алмазбәк Атамбаев уны дәүләт кимәлендә үткәрергә бойора. Хәҙер иһә “Сал борон” II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарының программаһына ингән.
– Был боронғолоҡто рекламалауҙың иң уңышлы ысулы бит…
– Ҡырғыҙстанда ошо хәл риүәйәткә әйләнеп киткән инде – бер мәл ил башлығы ғалимдарҙы һәм фольклорсыларҙы донъя буйынса сәйәхәткә сығарып ебәргән икән. “Бөтә Ер шарын урап сығығыҙ ҙа ҡырғыҙ халҡының үҙенсәлеген асыҡлағыҙ”, – тигән бурыс ҡуйған ул. “Милләтебеҙҙең башҡаларҙан төп айырмаһы – үҫештә артта ҡалыуында һәм боронғолоғоноң һаҡланыуында”, – тип белдергән, тегеләр ҡушылғанды башҡарып сыҡҡас.
– Тимәк, кәмселектәрен өҫтөнлөккә әйләндерә алғандар?
– Тап шулай. Бөгөн ошо үҙенсәлектәрен тулыһынса файҙаланырға тырышалар. Мәҫәлән, беҙҙә һабантуйҙар мәлендә йыш ҡына һатыуға Ҡытайҙа етештерелгән тауарҙар сығарыла. Ә бында, исмаһам, шундай бер тауарҙы осратһамсы – сауҙала тик үҙҙәренеке генә. Мәҫәлән, кейеҙҙән яһалғандың иҫәбе юҡ ине. Ғөмүмән, был йәһәттән халыҡ-ара кимәлгә сыҡҡан етештереүселәре бар икән.
Шулай уҡ ҡыҙыҡһынып балаларҙың тирмә-конструктор йыйғандарын ҡарап торҙом. Бында һатыуҙа ул аҙым һайын осрай. Һәр бала шуның менән уйнап үҫә. Шуға ла тирмәне нисек ҡорорға икәнлеген берәүгә лә төшөндөрөргә кәрәкмәй. Әйткәндәй, йәйләүҙә уны ваҡытҡа ярышып йыйғандарына шаһит булдым. Беренсе урынға сығыусылар ун дүрт минутта ҡороп ҡуйҙы! Ә беҙҙә быға ярты көн сарыф ителер ине. Башҡортостанда ла ошондай тирмә-конструкторҙар етештереүҙе яйға һалырға була бит. Беренсенән, был ысул менән милли үҙенсәлегебеҙҙе рекламалаһаҡ, икенсенән, шундай уйындар арҡылы килер быуын тарихыбыҙ менән танышып үҫер ине.
Ғөмүмән, беҙҙә тирмәләрҙе һабантуйҙарҙа һәм йыйындарҙа ғына осратырға була. Ҡырғыҙстанда улар музей ҡоролмаһы түгел. Иҫке генә йорттарҙың да ихатаһында тирмә күреп ғәжәпләндем. Был ҡырғыҙҙарҙа ғәҙәти күренеш икән. Хатта II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарына ла тирмә һүрәте төшөрөлгән бихисап биҙәүестәрҙе һатыуға сығарғандар. Уны оҫталар йәйләүҙә үк ҡоя ине.
Әйткәндәй, Юлай Ғәлиуллин, Гөлгөнә Баймырҙина, Рушан Хәсәнов, Артур Батыршиндың өҫтөндәге сағыу башҡорт милли кейемдәре был сараға килгән һәр ҡунаҡтың иғтибарын йәлеп итте. Беҙҙең егет һәм ҡыҙҙарыбыҙ ошо арҡала ҡайһы бер тамашаларҙы күрә алманы. Ике аҙым да яһап өлгөрмәйҙәр – иҫтәлеккә фотоға төшөү өсөн халыҡ ҡамап алып, сиратҡа теҙелеп китә. Ниндәй милләт вәкилдәре булыуыбыҙ менән ҡыҙыҡһыналар. Туғандаш халыҡ икәнлегебеҙҙе асыҡлау ҡырғыҙҙарҙа икеләтә ҡыуаныс уята. Әлбиттә, был күңелебеҙгә май булып яғылды.
– Һеҙҙеңсә, ошондай ҙур сараны республикабыҙ кимәлендә ойоштороп буламы? Әллә быға ил кимәлендә көс һалыу кәрәкме? Мәҫәлән, был уйындар мәҙәниәткә иҫ киткес ҙур инвестиция бит…
– Мәҙәниәткә, туризмға, шул уҡ ваҡытта киләсәк быуынға инвестиция. Мәҫәлән, бөтә спорт ярыштарына тамаша ҡылыу бушлай ине – шуға ла бик күптәр балалары менән килде. Тимәк, улар ошо милли рухты ҡандарына һеңдереп үҫәсәк. Ирекмәндәре лә иләк аша иләп алынған кеүек – һәр береһе рус, ҡытай, инглиз, немец кеүек сит телдәрҙә иркен аралаша, алсаҡ һәм асыҡ. Мәҫәлән, Мәликә исемле ҡыҙ менән аралашып торҙом – баҡһаң, киләсәктә Ҡытайҙа белемен камиллаштырырға йыйына. Ҡытай грантына һәм стипендияһына уҡып сығасаҡ.
Бер мәл Мәскәү Мемориаль мәсете имамы Шамил Ғәләүетдиновтың: “Балаларығыҙҙы тәрбиәләгәндә сикләй күрмәгеҙ. Улар өсөн баш ҡалала белем алыу иң ҙур маҡсат булмаһын. Донъя сикһеҙ икәнлеген онотмағыҙ. Тиңдәр араһында тиң булырлыҡ итеп тәрбиәләгеҙ”, – тип вәғәз һөйләгәне хәтеремдә ҡалғайны. Ҡырғыҙҙар ошоға өлгәшә алған. Ысынлап та, рухың көслө булғанда бер ҡасан да юғалып ҡалмаясаҡһың. Был халыҡтың да умыртҡа һөйәге ныҡ икәнлеген яҡшы тойҙом.
Юҡ, был уйындар кеүек киң ҡоласлы сараны яңғыҙ ғына ойоштороу мөмкин түгел. Бында бихисап сығым түгергә тура килгән, әлбиттә. Меңәрләгән спортсыны, ҡомуҙсыны, бейеүсене, матбуғат вәкилен торлаҡ һәм транспорт менән тәьмин итергә, туҡландырырға кәрәк бит. Ойоштороу үтә лә юғары кимәлдә ине – ҡунаҡтар өсөн Солпан-ата ҡалаһынан ун биш минут һайын Ҡырсын йәйләүенә бушлай автобустар йөрөп тороуы ғына ла ошоно раҫлай. Шуға ла уның тәрәндән уйланылып башҡарылғанлығына шик юҡ.
– Һеҙҙеңсә, бындай уйындарҙы ойоштороуҙың әһәмиәте нимәлә? Төп маҡсат тамаша булдырыу түгел бит…
– Төп маҡсат – милләт өсөн ғорурлыҡ тойғоһо уятыуҙыр, тип уйлайым. Мәҫәлән, был уйындарҙа ҡош менән һунар итеү буйынса ла ярыштар үткәрелгәйне. Башҡорттар ҙа борон-борондан бөркөт менән ҡырға сыҡҡан – был турала легендаларыбыҙ ҙа асыҡ һөйләй. Хатта Рәсәй батшаһын һунар ҡоштары менән тап беҙҙең халыҡ тәьмин иткән. Ҡаҙағстандың “Бөркөтсө” федерацияһының вице-президенты Бәхет Ҡарнаҡбаев та быны айырым билдәләне. Ә бөгөн беҙ был һунар төрөн бөтөнләйгә юғалтҡанбыҙ. Ҡырмыҫҡалы районынан Вилдан Хәсәнов кеүек шәхестәр генә уны тергеҙеү өсөн көс һала. Ә был һунар төрө күпме үҫмерҙә тарихыбыҙға ҡыҙыҡһыныу уята алыр ине!
Шуға ла бындай саралар иң тәүҙә үҙебеҙ өсөн кәрәк. Йөрәгендә башҡорт рухы булмаған әҙәмде бөркөт менән һунар итеү бер ҡасан да ҡыҙыҡтырмаясаҡ. Ә һунарсылыҡ һәр күсмә халыҡтың төп шөғөлө булған. Башҡорт та атта тыуған һәм ат өҫтөндә үлгән бит. “Ылаҡ” ярышында баймаҡтарҙың уңышы менән ни өсөн һаман да ғорурланам? Был еңеү рухыбыҙҙың ҡаныбыҙҙа һаҡланғанлығын раҫланы.
– Күсмә халыҡтар уйындарынан ниндәй уйҙар менән ҡайттығыҙ?
– Бер мәл үҙемде һүнгән усаҡта ҡуҙ табырға тырышып ултырыусыға оҡшата башлағайным. Әммә был сарала булып ҡайтыу күңелемдә рух осҡонон яңынан ҡабыҙҙы. Арал диңгеҙенән Уралғаса йәйрәп ятҡан башҡорт иленең сал тарих төпкөлөнән килгән ауазын ишеткәндәй булдым. Фольклорсыларға, туған тел уҡытыусыларына, сәсәндәр мәктәбен тергеҙергә тырышҡандарға, музыканттарға (халҡыбыҙҙың 46 төр милли музыка ҡоралы булып та, бөгөнгө көнгә нисәүһен генә һаҡлап ҡала алғанбыҙ!), скульпторҙарға (милләтебеҙ боронғолоғон иҫбатлаған, рухыбыҙҙы һаҡлаған батырыбыҙ Уралға һаман да һәйкәл ҡуя алмайбыҙ), спортсыларға, башҡорт атын үрсетеүселәргә, ғөмүмән, һәр беребеҙгә уйланырға ерлек күп. Бай тарихлы үткәнебеҙҙе тергеҙеү өсөн һәр кемебеҙ, кемдеңдер әйткәнен көтөп тормаҫтан, ҡулынан нимә килә, шуны эшләргә тейештер. Бөгөнгө ҡатмарлы осорҙа милләтебеҙҙең бындай сараларҙан ситтә ҡалмауы зарур. Был – асылыбыҙға ҡайтыуға этәргес. Ике йылдан Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары йәнә ҡабатланасаҡ икәнлеген онотмайыҡ. Уға бөгөндән әҙерләнә башлау талап ителә.
Һандар һәм дәлилдәр
lII Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарын асыу тантанаһын тура эфирҙа 800 миллиондан ашыу кеше ҡараған.
l Рәсәй командаһы был ярыштарҙа 12 алтын, 5 көмөш, 10 бронза миҙал яуланы.
lII Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарында 63 ил вәкиле ҡатнашҡан.
lСпортсылар 23 ярыш төрөндә көс һынашҡан.
lСараны асыу тантанаһында мең ҡомуҙсы бергә бер көйҙө башҡарған. Был ҡаҙаныш Гиннесстың рекордтар китабына индерелгән.
Рәшит ЗӘЙНУЛЛИН әңгәмәләште.


text:
- Подробности
- Просмотров: 264
МЕДИЦИНА‑ГЕНЕТИКА КОНСУЛЬТАЦИЯҺЫ, халыҡҡа нәҫел ауырыуҙарын иҫкәртеүгә йүнәлтелгән махсус мед. ярҙамы күрһәтеүсе мед. учреждениеһы. М.‑г.к. дөйөм профиллегә (эре күп профилле дауалау учреждениелары эргәһендә терр. принцип б‑са ойошторолған йәиһә үҙ аллы) һәм махсуслашҡанға (эре ғилми‑тикшеренеү мед. учреждениелары эргәһендә) айырыла. М.‑г.к. эшмәкәрлегенең нигеҙе — медицина‑генетика консультацияһы биреү, нәҫел ауырыуҙары булған йәки нәҫелдән килгән ауырыу ихтималлығы булған ауырыуҙар йәиһә уларҙың туғандары ошо ауырыу, уның нәҫелдән килеү ихтималлығы, уны иҫкәртеү һәм дауалау ысулдары т‑да мәғлүмәт ала. М.‑г.к. төп мәсьәләләре: нәҫелдән килгән ауырыу м‑н сирләгән кеше булған, йәки ул тыуырға тейеш булған ғаиләләрҙә киләсәк быуындың һаулығы торошон күҙаллау; потенциаль ата‑әсәләргә уларҙың балаларында нәҫел ауырыуҙарының үҫеп китеү хәүефе дәрәжәһен аңлатыу. 1970 й. Башҡортостанда Ғ.Ғ.Ҡыуатов ис. Респ. клиник дауаханаһында мед. генетикаһының консультатив кабинеты ойошторола (Ф.М.Байбазарова, Н.А.Борисова, Р.В.Мәғжәнов), 1988 й. уның эргәһендә неонаталь скрининг лаб. булдырыла, унда яңы тыуған балаларҙы фенилкетонурияға, тыумыштан булған гипотиреозға тикшереү үткәрелә, 1999 й. алып тыумыштан булған үҫеш кәмселектәренә генетик мониторинг үткәреү системаһы индерелгән. 2003 й. М.‑г.к. яңынан төҙөлгән Респ. перинаталь үҙәге структураһына инә. Уның составында перинаталь диагностика бүлексәләре, консультатив поликлиника, цитогенетик, биохимик, неонаталь скрининг, молекуляр генетика лаб. бар. 2004 й. алып М.‑г.к. фенилкетонурияға, муковисцидозға, арҡа мейеһенең атрофияһына һ.б. пренаталь ДНК‑диагностикаһы үткәрелә; Гентингтон хореяһы, миотоник дистрофия, нәҫелдән килгән нейропатиялар, Вильсон—Коновалов ауырыуы һ.б. б‑са компьютер регистрҙары файҙаланыла. 2005 й. башлап М.‑г.к. Даун синдромын пренаталь иҫкәртеү программаһы индерелә, 2006 й. яңы тыуған балаларҙы галактоземия, муковисцидоз, адрено‑гениталь синдром б‑са тикшереү башлана. Йыл һайын М.‑г.к. 17 меңдән ашыу пациент, ш. иҫ. 7 меңгә тиклем киләсәк быуын һаулығын күҙаллау б‑са хәүеф төркөмөндәге йөклө ҡатындар, консультатив ярҙам ала, яралғы материалын алып хромосома патологияһын йәки ген ауырыуҙарының ДНК‑диагностикаһын асыҡлау өсөн 700‑ҙән ашыу инвазив процедура үткәрелә, матдәләр алмашыныуының нәҫел ауырыуҙарын асыҡлау өсөн 60 меңгә тиклем (99%) яңы тыуған бала тикшерелә.
Р.В.Мәғжәнов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Афразия телдәре
Афразия телдәре (көнбайыш әҙәбиәттә афроазиатский, иҫкесә: семит-хәмит йәки хәмит-семит) — Африканың төньяҡ өлөшөндә Атлантик океан яр буйынан һәм Канар утрауҙарынан алып Ҡыҙыл диңгеҙ яр буйына саҡлы, һәм шулай уҡ Көнбайыш Азияла һәм Мальта утрауында таралған телдәр макроғаиләһе. Афразия телдәрендә һөйләшкән төркөмдәр (башлыса ғәрәп теленең төрлө диалекттары) төп ареал сиктәренән тыш күп кенә илдәрҙә бар. Шул телдәрҙә һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны 253 млн самаһы кеше[1].
Сығышы яғынан уртаҡ билдәләре — ҡәрҙәш тамыр һәм грамматик морфемалары булған биш (йәки алты) тел ғаиләһен үҙ эсенә ала. Ҡайһы берҙә бигерәк ныҡ дөйөмләштерелгән ойоштормаға — һинд-европа, картвель, урал, дравидий һәм алтай ғаиләләрен берләштергән телдәрҙең ностратик макроғаиләһенә индерелә. Әммә һуңғы ваҡытта афразия макроғаиләһе ностратик телдәрҙән сығарылып һәм һуңғыһы менән бер рәттән айырым һәм үҙ аллы итеп ҡаралһа ла, шулай ҙа ностратик телдәр менән яҡын туғандаш итеп ҡарала[2].
Йөкмәткеһе
Тикшереүҙәр тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Семит телдәре Семит телдәрен, грамматист ғалимдар ғәрәп, боронғо йәһүд һәм арамей телдәренең үҙҙәре йәшәгән дәүерҙәге формаларын өйрәнеп һәм боронғолары менән сағыштырып, системалы итеп өйрәнеүҙе иртә урта быуат осоронда башлаған тип һанарға мөмкин. Ғәҙәттә, бындай эштәрҙең маҡсаты булып төрлө дини әҙәбиәтте яҡшылап уҡыу һәм аңлау булған. Ғәрәп, сүриә һәм йәһүд урта быуат филологтарының хеҙмәттәренә византия грамматистары ҡайһы бер йоғонто яһаған. Европала семит тармағы телдәрен өйрәнеү классик гуманизм осоронда (XIV—XVI быуаттар) фәндә йәһүд тел ғилеме йолаларын файҙаланыу һөҙөмтәһендә башланған[~ 1].
Француз аббаты Ж. Бартелемиҙың Финикия алфавитын дешифровкалауы боронғо яҙыу ҡомартҡыларының яҙыу системаһын анализлауы XVIII быуаттың мөһим ваҡиғаһы булған. XIX быуатта семит телдәре буйынса мөһим грамматикалар, йыйынтыҡ һүҙлектәр, тарихи күҙәтеүҙәр, каталогтар һәм ҡулъяҙмаларҙың тәнҡит баҫмалары, эпиграфик ҡомартҡылар йыйынтыҡтары, шул иҫәптән «Corpus Inscriptionum Semiticarum» (1881 й.) баҫылған. Был дәүерҙең иң әһәмиәтле тикшеренеүселәре — Т. Нёльдеке, В. Гезениус (боронғо йәһүд һүҙлеге һәм грамматикаһы), Ю.Вельхаузен, Р. Киттель (библеистика), Ф. Преториус К. һәм Ф. А. Дильман (эфиопистика), М. Лидзбарский (эпиграфика), К. Броккельман (семит телдәренең сағыштырма грамматикаһы), Антуан Исаак Сильвестр де Саси, Э. М. Катрмер, И. Гольдциер (Арабистика/ғәрәп тел ғилеме) булған.
XX быуатта семит телдәрен өйрәнеү күп һанлы ғилми экспедицияларҙа йыйылған яңы материалдар базаһында үҫешкән. 30-сы йылдарҙа Ш. Виролло һәм Х. Бауэр угарит яҙмаһын дешифровкалаған анализлаған, 1947 йылда Ҡумран ҡулъяҙмаларын табыу библеистикалағы ҡайһы бер түңкәрелеш тип атарлыҡ булған. XX быуаттың иң әһәмиәтле тикшеренеүселәре — П . Э Кале, П. Леандер, Г Бергштрессер, И. Фридрих (Германия); Дж. Х. Гринберг, И. Дж. Гелба, С. Гордон, В Леслау (АҠШ); Ж. Кантино, А. Дюпон-Соммер, М. Коэн, Д. Коэн (Франция); Г. Р. Драйвер, леди М. Дроуэр (Бөйөк Британия); С. Москати, Дж. Гарбини, П. Фрондзароли (Италия), К. Петрачек (Чехословакия), Й. Айстлейтнер (Венгрия), Э. Бен Йеһуда, Х. М. Рабин, Э. Й. Кучер (Израиль). Хәҙерге көндә семитология кафедралары донъяның бөтә университеттарында тиерлек бар[3](шулай уҡ ҡарағыҙ: Семитология).
Хәмит телдәре. Яҡынса XIX быуат уртаһында фәндә Төньяҡ Африка телдәренең «хәмит телдәре» тигән дөйөм исем аҫтында тел уртаҡлығы бар тигән фараз барлыҡҡа килгән. Был күҙ аллауҙы, моғайын, немец египтологы К. Р. Лепсиус тәүләп әйткәндер, ә австрия египтологы һәм тел белгесе Л. Рейниш хеҙмәттәре йоғонтоһонда ул тулыһынса нығынған. Һуңғараҡ тел белгесе африка телдәре белгесе африканист К. Мейнхоф (инг.)баш. (инг.)баш., бында грамматик род менән айырылып торған бөтөн Африка «хәмит телдәре» төшөнсәһен байтаҡҡа киңәйткән. Бөгөнгө көндә был термин ҡулланылмай[4][5].
Семит-хәмит телдәре (икенсе төрлө хәмит-семит). Хәмит телдәрен өйрәнеү бик күптән инде семит телдәренә туғанлығын асыҡлаған. Мәҫәлән, боронғо мысырлылар телен боронғо семит телдәре менән сағыштырыу мәсьәләһен немец египтологы һәм лексикографы А. Эрман ентекле өйрәнгән. Артабан күп кенә тикшеренеүселәр боронғо мысыр телдәрен мысыр теле, хәмит төркөмөнә ҡаратылған айырым африка телдәре менән сағыштырыу буйынса шуға оҡшаш эштәр үткәргән. Методик күҙлектән ҡарағанда, боронғо телдәр һәм айырым алынған тере телдәрҙе сағыштырыу әллә ни уңышлы булмаған. Боронғо телдәр һәм айырым алынған тере телдәр менән сағыштырыу ағыштырыу Семит һәм мысыр телдәре, шулай уҡ мысыр һәм бербер телдәре араһында сағыштырыуҙар бер ни тиклем уңышлы булған, күп кенә ышандырырлыҡ оҡшашлыҡтар табылған (түбәндәге ғалимдарҙың эштәре иң әһәмиәтлеһе: А. Эмбер, Р Каличе, Э. Зигларж, В Вицихл, В Леслау).
XX быуат уртаһында француз тел белгесе М. Коэн мәсьәләне өйрәнеүҙе байтаҡ алға этеүсе сағыштырма "Хәмит-семит телдәре һүҙлеге"н (бындай эштәре тәүгеһе) баҫтырған. Әммә, аныҡ методикаһы булмау һәм башҡа ҡайһы бер сәбәптәр арҡаһында, һүҙлекте күп кенә ғалимдар ғәҙел тәнҡитләгән. Яҡынса ошо дәүерҙә күпселек тел белгестәре лингвистар семит-хәмит ғаиләһенә ҡараған африка телдәре азия «семит» тармағына ҡаршы тороусы айырым «хәмит» тармағын булдыра тип түгел, ә берҙәм тел ғаиләһенең төрлө өлөшөн тәшкил итә тигән һығымтаға килгән. Был ғаилә составында телдәрҙең айырым африка төркөмдәре (тармаҡтары) семит тармағы менән, кәм тигәндә, тиң хоҡуҡлы. Шулай итеп, «семит-хәмит телдәре» тигән термин ҡулланыу дөрөҫ булмаған, әммә, инерция буйынса, уны ғалимдарҙың ҡайһы бер өлөшө XX быуаттың 70-се йылдарына саҡлы ҡулланған .
Афроазиатский/афразия телдәре. XX быуаттың 50-се йылдарында америка лингвисы Джозеф Гринберг «семит-хәмит телдәре» терминын «афроазиатский телдәре» термины менән алмаштырырға кәрәклеген тәҡдим иткән; был атама көнбайыш илдәре фәнендә, башлыса АҠШ-та, нығынған. СССР-ҙа һәм хәҙерге Рәсәйҙә «афразия телдәре» тигән термин ҡабул ителгән. Ҡайһы саҡта аҙыраҡ таралған — «эритрей», йәки «лисрамик» телдәр тигән исем ҡулланалар. 1965 й. афразия телдәренең (тағы ла «семит-хәмит» атамаһы менән) сағыштырма-тарихи грамматикаһы, 1981-86 йй. Рәсәйҙә «Афразия телдәренең сағыштырма-тарихи һүҙлеге» сығарылған. Беҙҙең осорҙа афразия макроғаиләһенең төрлө тармаҡтарын лингвистик тикшереүҙәр күпкә киңәйҙе:1.
Афразия телдәрен төркөмләү классификация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Афразия телдәренә тере телдәр ҙә, шулай уҡ үле телдәр ҙә инә. Хәҙерге ваҡытта тере телдәр Алғы Азия (Месопотамия яр буйынан Урта һәм Ҡыҙыл диңгеҙҙәре ярҙарына саҡлы) һәм Көнсығыш һәм Төньяҡ Африканан — Атлантик диңгеҙ ярына тиклемге территорияларының киң биләмәләрендә таралған. Афразия телдәре вәкилдәренең айырым төркөмдәре улар таралған төп биләмәнән ситтә лә осрай. Төрлө иҫәпләүҙәр буйынса, хәҙер ошо телдәрҙә һөйләшеүселәр һаны 270 миллиондан алып 300 миллион араһында тирбәлә. Афразия макроғаиләһенә түбәндәге тел ғаиләләре (йәки тармаҡтары) инә.
Мысыр тармағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҙенең һуңғы быуыны — копт теле аша — үле тел булып тора. Урта һәм аҫҡы Нил үҙәне (хәҙерге Мысыр) территорияһында таралған булған. Мысыр теленең тәүге яҙма ҡомартҡылары б.э.т. IV—III мең йыллыҡ башына ҡарай. Йәнле һөйләү теле сифатында б.э.т. V быуатҡа тиклем йәшәгән. Копт теле һәйкәлдәре б.э. III быуатынан алып билдәле. Копт теле христиан сиркәүенең культ ғибәҙәт теле булараҡ һаҡланып килеп, XIV быуатҡа юҡҡа сыҡҡан. 2010 йыл аҙағына 8 млн самаһы иҫәпләнгән[6],копттар көнкүрештә ғәрәп телендә һөйләшәләр һәм хәҙер, ғәрәп булмаһалар ҙа, мысыр ғәрәптәренең этноконфессиональ төркөмө һанала: христиан копттар менән мосолман ғәрәптәр араһында конфессия-ара никахтар тыйылғанлыҡтан, ҡатнаш никахтар ысынбарлыҡ тормошта бик һирәк осрай.
- иртә иҫке мысыр †
- иҫке мысыр классик †
- урта мысыр классик †
- яңы мысыр †
- урта мысыр һуңғы †
- демотик †
- птолемей †
- копт † (диалекттары: саид, ахмим, субахмим/асиут, фаюм, бохейр)
Прабербер теленән килеп сыҡҡандар. Был ғаиләнең тере телдәре Төньяҡ Африкала Мысыр һәм Ливиянан көнбайышҡа Мавританияға табан, шулай уҡ Сахара оазистарынан Нигерия һәм Сенегалға саҡлы таралған. 1980 йыл аҙағы мәғлүмәттәре буйынса, был телдә һөйләшеүселәр 14 миллиондан ашыу тәшкил итә. Мароккола бербер телендә һөйләшеүселәр ил халҡының яҡынса 40 %, Алжир ҙа — яҡынса 25 % тәшкил иткән. Мысырҙа, Ливияла, Туниста, Мавританияла бербер телле халыҡ һаны аҙыраҡ. Гуанч теле — XVIII быуатҡа юҡҡа сыҡҡан Канар утрауҙарында йәшәгән аборигендар теле. Бөтә тере телдәр — яҙмаһыҙ. Бербер ҡәбиләләре туарегтар (Сахара) көнкүрештә боронғо ливий яҙмаһына барып тоташҡан тифинаг тип аталған яҙманы ҡуллана. Ливий яҙмаһы Сахарала һәм Ливия сүллегендә ҡаяларҙа табылған ҡыҫҡа ғына яҙмаларҙа һаҡланған; уларҙың иң иртәләре б.э.т. II быуатҡа ҡарай. Яҙмалар өлөшләтә уҡылған; улар өс һәйкәл: феззан-триполитан, көнбайыш нумидий һәм көнсығыш нумидий төркөмдәренә бүленгән. Был яҙмаларҙың теле бербер-ливий ғаиләһенең үле төркөмөн тәшкил итә.
Бербер-канар тармағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1. бербер/бербер-ливий
- А. көнсығыш бербер: сива, ауджила, фоджаха, гхадамес, сокна, тмесса
- В. көньяҡ бербер/туарег:
- а. төньяҡ туарег: аххагар, ахнет, тайток, гхат
- б. көнсығыш туарег: аир, көнсығыш тауллеммет
- с. көнбайыш туарег: көнбайыш тауллеммет, тадгхак, аир, танеслемет
- C. төньяҡ бербер:
- а. зенет:
- I. көнсығыш зенет: нефуса, зуара, сенед, джерба
- II. оазис: мзаб, уаргла, ригх/туггурт, гурара
- III. төньяҡ алжир: шауйя, матмата, менасыр, шенва, бени-салах
- IV. тлемсен-көнсығыш мароккан: снус, изнасын
- V. төньяҡ мароккан: сенхаджа, риф
- б. кабиль
- с. атлас:
- I. сегхрушен
- II. тамазигхт/берабер: изайан, издег, ндыр, мессад
- III. шильх/ташельхайт: нтифа, семлаль, баамрани
- а. зенет:
- D. көнбайыш бербер/зенага
- Е. боронғо ливий эпиграфик: триполитан †, көнсығыш нумидий †, көнбайыш нумидий/мавритан †
- 2. канар/гуанч † (Лансароте, Фуэртевентура, Гран-Канария, Тенерифе, Пальма, Гомера, Иерро утрауҙары телдәре/диалекттары)
Чад тармағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тере телдәр; был ғаиләгә хәҙерге замандың 150-нән ашыу телдәре һәм диалект төркөмдәре ҡарай. Үҙәк һәм Көнбайыш Суданда, Чад күле районында, Нигерияла, Камерунда таралған. Хауса телендә һөйләшеүселәр күпселекте тәшкил итә, уларҙың һаны яҡынса 30-40 миллион кеше; уларҙың күбеһе өсөн хауса теле туған тел түгел, ә милләт-ара аралашыу теле булып тора.
- 1. көнбайыш чад:
- А. ысын мәғәнәһендә көнбайыш чад:
- а. хауса: хауса, гвандара
- б. сура-герка:
- I. сура-ангас: сура/мвагхавул, ангас, мупун, чакфем, джипал, джорто
- II. герка-кофьяр: мирьям/мерньянг, диммук/доемак, квалла/квагаллак, бвал, гворам, чип, герка/йивом, монтол/теэл, канам, пьяпун, коеноем
- с. рон: фьер, тамбас, даффо-бутура, бокос/чала, ша, кулере, карфа, нафунфья, шагаву
- d. боле-тангале: карекаре, гера, герумава, дено, куби, кирфи, галамбу, болева, квам, беле, нгамо, маха, перо, вуркум, куши, чонге, тангале, дера/канакуру, шеллен
- B. баучи-баде:
- а. төньяҡ бауч: варджи, цагу, гала, кария, мия, па’а/афава, сири, мбурку/барке, джимбин, дири
- б. көньяҡ баучи: боггом/буррум, зул (мбарми), дир/барам-дутсе, геджи-гайнзи, бала, були, джими, гурунтум, зунгур, зар/сайанчи, сигиди, лукши-докши, ванди-вангдай, барава, копти/закши, бото
- с. баде-нгизим: нгизим, баде, дувай, айюкава, ширава
- А. ысын мәғәнәһендә көнбайыш чад:
- 2. үҙәк чад:
- А. гонгола-хиги:
- а. тера: тера, ньиматли, пидлими (хина), джара, га’анда, хона, габин, нгваба, бога;
- б. бура-марги: бура, пабир, чибак, кильба/хыба, марги
- с. хиги: хиги, нкафа, макулу, капсики, гье, фали-кирия
- d. бата: гуди, фали-джильбу, фали-муби, чеке, нзанги/нджей, бата-гаруа, кобочи, вади, малабу, бачама, гуду
- е. лааманг/хидкала: лааманг, хидкала, алатагва, визик, вемго, вага, тур
- f. мафа: молоко, муянг, мада, вузлам
- В. таулы:
- а. мандара: мандара/вандала, гамергу, падуко, главда, гбоко, гудуф, дгведе, нгвеше
- б. сукур
- с. матакам: хурза, удлам, мада, зельгва, мбоку, матакам/мофа, гисига, мутурва
- d. даба: даба, балда, мусгой, хина, гавар
- е. гидар
- С. йылғалы:
- а. котоко: будума, котоко, шое, сао, гульфей, афаде, логоне, макери, кусери, мпаде (макери)
- б. мусгу: мусгу, нгилемонг, гирвидиг
- с. маса: маса, зиме, бана, марба, дари, мусей, месме
- А. гонгола-хиги:
- 3. көнсығыш чад:
- А. көньяҡ:
- а. кванг-кера: кванг/модгел, кера
- б. нанчере: габри, нанчере, леле, лай
- с. сомрай: сомрай, ндам-дик, тумак, гаданг, мод
- В. төньяҡ:
- а. сокоро: сокоро, барейн, саба
- б. дангла: дангалеат, мигама, бидийо
- с. мокулу/джонкор
- d. муби: джегу, биргит, муби, торам, масмадже, каджаксе, зиренкель
- А. көньяҡ:
Кушит тармағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уларҙың Төньяҡ-Көнсығыш Африкала: Судандың төньяҡ-көнсығышында, Эфиопияла, Джибутиҙа, Сомалиҙа, Кенияның төньяғында һәм Танзанияның көнбайышында таралғандары. 1980 йылдар аҙағы мәғлүмәттәре буйынса, 25,7 миллион тирәһе кеше был телдәрҙә һөйләшә.
- 1. төньяҡ кушит: бедауйе
- 2. үҙәк кушит/агав: билин, хамир, хамт, дембеа, квара, кемант, аунги, дамот
- 3. көнсығыш кушит:
- А. сидамо-бурджи: бурджи, сидамо, дараса, хадия, камбата, алаба, кабенна
- B. дуллай-тана:
- ә. дуллай: веризе/варази, гаввада, харсо, цамай
- б. макро-оромо:
- I консо-гидоле: консо, гидоле
- II. оромо: борена, тулема, вата
- с афар-тана:
- I сахо-афар: афар, сахо
- II. омот-тана: гелеб/дасенеч, арборе, эльмоло, байсо, рендилле, сомали, могогодо
- 4. көньяҡ кушит: дахало/санье, иракв, горова, алагва, бурунге, аса, квадза
Омот тармағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эфиопияның көньяҡ-көнбайышында яҙмаһыҙ тере телдәр таралған. 1980 йылдар аҙағы мәғлүмәттәре буйынса һөйләшеүселәр һаны 1,6 млн кеше тирәһе тәшкил итә. Һуңғы йылдарҙа ғына (Флеминг, М.Бендер, И. М. Дьяконов) Афразия макроғаиләһенең үҙ аллы тармағы булараҡ айырымлана башлаған. Ҡайһы бер ғалимдар башҡаларынан алда пракушит теленән айырылып сыҡҡан омот телдәрен көнбайыш кушит төркөмөнә индерә.
- 1. көньяҡ омот: каро, банна, хамер, аари/бако, диме
- 2. төньяҡ омот:
- А. дизи-омето:
- ә. дизи: дизи/маджи, нао, шеко
- б. макро-омето:
- I ҡануны: ҡануны, гимира/бенчо
- II. омето:
- ә. мале
- б. көнсығыш: гидичо/харро, койра/бадитту, зергулла, зис, гацамба
- в төньяҡ: баскето, ойда, дорсе, даче, кулло, гем, веламо/уоламо, гофа, зала, мало
- В гонга-джанджеро:
- ә. джанджеро/ямма
- б. гонга: кефа/кафичо, боша, моча, анфилло/көньяҡ мао, бворо/шинаша, нага, боро, губа
- А. дизи-омето:
Семит тармағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Афразия телдәре ғаиләһенең иң күп һанлы тармағы Ғәрәп Көнсығышы территорияһында, Израилда, Эфиопияла һәм Төньяҡ Африкала, утрауҙар рәүешендә — Азия һәм Африканың башҡа илдәрендә таралған. Төрлө сығанаҡтар буйынса һөйләшеүселәр һаны яҡынса 200 млн тирәһендә тирбәлә.
- 1. төньяҡ семит
- А. төньяҡ-көнсығыш: аккад/ассирий-вавилон †
- В. эблаит †
- С. төньяҡ-көнбайыш:
- а. үҙәк:
- I.төньяҡ-үҙәк:
- а. аморей †
- б. угарит †
- с. левантий:
- I. ханааней: ханаанейский †,
- боронғо йәһүд †,
- хәҙерге иврит, финикий †,
- телль эль-амарн хат яҙыу теле †, моавит †, я’уди † һ.б.
- II. арамей: самгаль †, иҫке арамей †, империя арамей †, библия тәүрат арамей †, мысыр-арамей †, христиан-фәләстан †, йәһүд-фәләстан/йәһүд-арамей †, самаритян †, мандей †, набатей †, пальмир †, сүриә/эдес †, вавилон-арамей/Вавилон Талмуты теле †, хәҙерге арамей (төньяҡ-көнсығыш, туройо һ.б.)
- III. көньяҡ ғәрәп аравийский эпиграфик: сабей †, маин/миней †, катабан †, хадрамаут †
- II. көньяҡ-үҙәк/ғәрәп аравийский:
- а. төньяҡ ғәрәп аравийский эпиграфик: саф †, самуд †, лихьян †
- б. ғәрәп (әҙәби һ.б. — ҡара: ғәрәп теленең төрҙәре)
- б. перифериялы/эфиосемит:
- I. төньяҡ: геэз †, тигринья/тиграи, тигре
- II. көньяҡ: амхарский, аргобба, гоггот, мухер, маскан, энеммор, эндегень, гьето, эжа, чаха, соддо, селти, волане, звай, харари
- 2. көньяҡ семит: джиббали/шхери/шахри, мехри, харсуси, ботхари, сокотри
- Шулай уҡ прасемит теле.
Семит телдәрен үҫтереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Афразия макроғаиләһенә ингән һәр тел ғаиләһенең эске бүленеше — генетик билдәләре буйынса төркөмләнеше бар. Бөтөн афразия телдәре лә тулыһынса өйрәнелмәгәнлектән һәм адекват һүрәтләнмәгәнлектән, төркөмләү төрлө кимәлдәге деталләштереү менән эшләнгән.
Чад телдәре[7] менән күберәк оҡшағанлығы тойомланһа ла, бер ниндәй ҙә «сыбыҡ осо» туғандаш телдәре булмаған мысыр теле үҙенә башҡараҡ[8]. Тәүге һәйкәлдәрҙән алып һуңғы копт теле һәйкәлдәренә тиклем был тел йәшәүенең тик хронологик периодизацияһы ғына бар.
Афразия тел берлеге осоро (дөрөҫөрәге, был берҙәм тел булмаған, ә туғандаш диалекттар төркөмө булғандыр) б.э.т. яҡынса XI—X меңйыллыҡтарға барып тоташа. Афразия макроғаиләһенең айырым тел ғаиләләренә тарҡалыуы б.э.т. X—VIII меңйыллыҡтарҙа барғандыр.
Фараз ителеүенсә, бик боронғо афразия телдәр ареалы Төньяҡ-Көнсығыш Африка һәм Алғы Азия территорияһында урынлашҡан булған.
Афразия телдәренең тәү тыуған иленә ҡарата ике фараз бар. И. М. Дьяконов (беренсе фараз) буйынса, Афразия телдәре тәүтөйәген Көньяҡ-Көнсығыш Сахара һәм Көнсығыш Африканың уға яҡын райондарына урынлаштырған. Б.э.т. XI—X мең йыллыҡтарҙа (мезолит осоро) был территориялар кеше тормошо өсөн уңайлы булған. Әлегә саҡлы афразия тел ғаиләләренең һәм телдәренең күпселеге Африка континентында элеккесә таралыш табыуы был фаразды дәлилләй. Праафразия ғаиләһенән айырылған мысыр һәм чад тармаҡтары ҡайһы бер дөйөм үҙенсәлектәрен һаҡлаған. Һуңғараҡ дөйөм прасемит үҙенсәлектәрен һаҡлаған пракушит тел уртаҡлығын йөрөтөүселәр айырымланған. Афразия телдәре прасемит һәм прабербер-ливий тармаҡтарының һуңғы бүленеше б.э.т. VI меңйыллыҡта булған. Сахара территорияһында климат шарттары насарланғанлыҡтан, боронғо семит ҡәбиләлре көнсығышҡа, Алғы Азияға (Суэц муйыны йәки Баб-әл-Мандеб боғаҙы) йүнәлгәндәр. Ливий-гуанч ҡәбиләләре көнбайышҡа, Атлантик океан яр буйына һәм Канар утрауҙарына, күсенгән.
Дәүер күрһәткесе буйынса икенсе фараз, А. Ю. Милитарев фаразы буйынса, Афразия телдәренең тәү тыуған иле Алғы Азия һәм Ғәрәбстан Аравия ярымутрауында булған ти. А. Ю. Милитарев натуфий мәҙәниәтен праафразия телдәренә тап килерлек археологик мәҙәниәт тип иҫәпләй. Афразия телдәрен ностратик телдәр берлегенә индереү яҡлылар ҙа был ҡарашты хуплай. Икенсе фараз файҙаһына бындай факт дәлил килтерәләр: Африка территорияһында таралған афразия телдәре һәм Алғы Азияның афразия булмаған (айырым алғанда, кавказ) телдәре араһында (башлыса, лексикала) боронғо контакт эҙҙәре табылған. Үтеп инеү ваҡыты буйынса контакт лексика фаразланған афразия телдәре берлеге осорона тура килә. Икенсе фаразға ярашлы, афразия берлеге бүленеше афразиялыларҙың көнбайышҡа, Африка территорияһына табан хәрәкәт итеүенә бәйле, фәҡәт прасемит телдәре генә үҙенең тарихи тыуған илендә тороп ҡалған.
Афразия макроғаиләһенең төп тармаҡтарын генетик яҡтан төркөмләү, тармаҡтары/ғаиләләре төрлө дәрәжәлә өйрәнелгәнлектән, тулыһынса башҡарылмаған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Комментарийҙар
- ↑ Совокупность способов описания и осмысления древнееврейского языка, складывавшаяся начиная с первых веков нашей эры на Ближнем Востоке, а с X века и в Европе
- Сығанаҡтар
- ↑ Порхомовский В. Я. Афразийские языки // Лингвистический энциклопедический словарь / Под ред. В. Н. Ярцевой — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 685 б. — ISBN 5-85270-031-2.
- ↑ Старостин С. А. Nostratic and Sino-Caucasian // Труды по языкознанию. — 2007. — С. 448-449.
- ↑ Семитология (И. М. Дьяконов) // Лингвистический энциклопедический словарь — «Советская энциклопедия», 1990.
- ↑ Дьяконов И.
- ↑ Порхомовский В. Я. Хамитские языки // Лингвистический энциклопедический словарь / Под ред. В. Н. Ярцевой — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 685 б. — ISBN 5-85270-031-2.
- ↑ Новости NEWSru.com :: Бывшим коптам разрешили снова стать христианами
- ↑ Языки Азии и Африки. Т.4. Афразийские языки. Кн.1—2. М., Наука. 1991—1993.
- ↑ Языки Азии и Африки. Т.4. Афразийские языки. Кн.1—2. М., Наука. 1991—1993.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дьяконов И. М. Семито-хамитские языки. Опыт классификации — М.: Наука (ГРВЛ), 1965. — 120 б. — (Языки народов Азии и Африки).
- Дьяконов И. М., Языки дренней Передней Азии, M., 1967.
- Дьяконов И. М., Лингвистические данные к история древнейших носителей афразийских языков, в кн.: Africana. Африканский этнографический сборник, в. 10, Л., 1975.
- Дьяконов И. М., Порхомовский В. Я., О принципах афразийской реконструкции, в кн.: Balcanica. Лингвистические исследования, M., 1979.
- Порхомовский В. Я., Афразийские языки, в кн.: Сравнительно-историческое изучение языков разных семей. Задачи и перспективы, М., 1982.
- Порхомовский В. Я., Проблемы генетической классификации языков Африки, в кн.: Теоретические основы классификации языков мира. Проблемы родства, М., 1982.
- Порхомовский В. Я., Афразийские языки, в кн.: Лингвистический энциклопедический словарь, М., 1990.
- Cohen M., Essai comparatif sur le vocabulaire et la phonétique du chamito-sémitique, P., 1947.
- Greenberg J., The languages of Africa, Bloomington, 1963.
- Linguistics in South-West Asia and North Africa, CTI, 1970, v, 6.
- Actes du premier Congrès International de linguistique sémitique et chamito-sémitique. Paris, 1969. Réunis par A. Caquot et D. Cohen, The Hague — P., 1974.
- Hamito-semitica, ed. by J. and Th. Bynon, The Hague — P., 1975.
- The Non-Semitic languages of Ethiopia, ed. by M. L. Bender, East Lansing, 1976.
- Atti del Secondo Congresso Internazionale di linguistica camito-semitica, Firenze, 1978.
- Diakonoff I. M., Afrasian languages, M., 1988.
- Сравнительно-исторический словарь афразийских языков, в. 1—3, М., 1981-86 («Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока»).
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Афразийское и семитское генеалогические деревья, представленные А. Ю. Милитарёвым на докладе «Генеалогическая классификация афразийских языков по последним данным» (на конференции, посвящённой 70-летию В. М. Иллич-Свитыча, Москва, 2004; краткие аннотации докладов)


text:
8 ғинуар
8 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 8-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 357 көн ҡала (кәбисә йылында 358).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Монако — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Арғынбаева Светлана Роберт ҡыҙы (8.01.1966), йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003).
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Заһир Исмәғилев (8.01.2017), башҡорт композиторы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 1941 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Профессор (1977). СССР-ҙың (1982), РСФСР-ҙың (1968), БАССР-ҙың (1963) халыҡ артисы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1955). Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1966).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Юлай Ғәйнетдинов (8.01.1954), ҡурайсы, фольклорсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994). Рәсәй Федерацияһының (2003) һәм Башҡорт АССР-ының (1988) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2002).
- Вәлиева Финә Мансур ҡыҙы (8.01.1974), театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2013).
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1642 — Галилео Галилей, итальян физигы һәм астрономы.
- 1993 — Хөсәйен Әхмәтов, башҡорт совет композиторы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм ике «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы, РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.


text:
– Рәсүл Үзбәк улы, бөгөн бөтә дәүләттәр ҙә тәү сиратта үҙ төбәктәренең социаль үѕеш мәсьәләһен хәстәрләй. Был илдәрҙең идеологик ҡараштарындағы айырмалыҡ нимәнән ғибәрәт?
Мәҫәлән, ошо көндәрҙә Теләкәй ауылында яңы мәсеткә нигеҙ ҡоролдо. Ҡыуаныслы ваҡиғаны күрергә һәм унда ҡатнашырға ауылда йәшәгән барлыҡ халыҡ йыйылды. Ситтән килгән ҡунаҡтар ҙа бар ине. Һәр кем төҙөлөштө башлау өсөн ҡулынан килгәнсә ярҙам күрһәтте. Аҙаҡ ҡорбан салынды, аш әҙерләнде.
Ысынлап та, һуңғылары арабыҙҙа бихисап. Тотош илде алғанда, бындай кешеләрҙең күп булыуына йән өшөй, йөрәк әрней. Улар араһында исемдәре бер кемгә лә таныш түгелдәре лә, тотош донъяға танылғандары ла бар. Рәсәйҙең халыҡ артисы исемен йөрөткәндәренең күңелен иһә үҙҙәре ҡасандыр башҡарған ролдәр халыҡ хәтерендә ҡалыр тигән уй йылыталыр, бәлки. Әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уларҙың ғүмеренең һуңғы көндәрен яңғыҙлыҡта, хәйерселектә үткәреүе күптәрҙе ҡыҙыҡһындырмай, хафаға һалмай.
Ололарҙың матбуғаттан, хеҙмәттән айырылмай йәшәүе уларға көс-ҡеүәт бирәлер тип уйлайым. Рухиәт бит тормошҡа илһам өҫтәп кенә ҡалмай, ә һәр эште күңел һалып башҡарырға этәргес тә ул. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда ун йәше тулған Зөбәйҙә Мәхәмәтгәрәй ҡыҙына бөгөн — 83 йәш. Ҡартлыҡ шатлыҡ түгел, тиһәләр ҙә, уға ҡарап, бары һоҡланырға, үҙеңә фәһем алырға була. Оло һынауҙарға бирешмәгән инәйгә ана шул рух, ихтыяр ныҡлығы, изге уйҙар маҡсаттан тайпылмай йәшәргә көс биргәндер. Дәһшәтле һуғыш йылдары балаларҙы арманһыҙ эшләтеп, хеҙмәттә сыныҡтырғанға күрә, улар бөгөн дә аһ-зарһыҙ донъя көтә, ҡул ҡаушырып ултырырға яратмай.
Эйе, был донъяла үҙенән һуң яҡты эҙ ҡалдырған ғәжәп һоҡланғыс кешеләр, дөрөҫөрәге, шәхестәр булған.


text:
Категория:Нанотехнология
"Нанотехнология" - молекуляр дәрәжәлә алып барылған технологик процесстар. “Нано-” тигән грек һүҙе, миллиардттан бер өлөш тигәнде аңлата ( 10−9 ).
1991 йылда япон ғалимдары, фуллерен синтезы үткәргән ваҡытта, прибор стенкаһында нано углерод өлөштәре барлыҡҡа килгәнен асыҡлайҙар. Ул нано углерод, 3-10 нано метр ( 10−9 метр) диаметрлы, эсе буш булған, тик бер-нисә ҡат атомдарҙан торған трубка була. Артабан башҡа ғалимдар бик-күп һынауҙарҙан һуң, төрө формалы нано-өлөштәр килтереп сығарғандар. Артабанғы күҙәтеүҙәр, нано материалдар бөтөнләй башҡа химик бәйләнештәргә хас булмаған яңы үҙенсәлектәргә эйә булыуын күрһәткәндәр. Мәҫәлән, нано технология ярҙаманда эшләнгән ҡояш батарейкаһы бик ныҡ йоҡа, һығылмалы һәм иң мөһиме осһоҙ килеп сыҡҡан.
Нанотехнология әлеге ваҡытта өйрәнә башлана ғына торған фән. Шуға ҡарамаҫтан был фәнгә донъяла ҙур иғтибар бирелә һәм бөгөнгө көндә нанотехнология иң йылдам үҫешкән фәндәрҙең береһе. Сөнки нанотехнология биргән үҫеш информацион технологияларҙа, микроэлектроникала яңы техник революцияға килтерәсәк тигән фекер бар.
-
Төп мәҡәлә: Нанотехнология
«Нанотехнология» категорияһындағы мәҡәләләр.
Был категорияла бер генә бит бар.


text:
Бәйгелә ҡатнашыу өсөн киң мәғлүмәт саралары фотохәбәрселәре, һөнәри һәм һәүәҫкәр фотографтар араһынан 50 ғариза, йәғни 200 һүрәт ҡабул ителгән. Төп шарт уларҙа тарихи, мәҙәни һәйкәлдәр, архитектура һәм археология өлгөләре сағылдырылырға тейеш булһа, маҡсат – йәмәғәтселектә мәҙәни мираҫҡа ҡарата һаҡсыл һәм ижади ҡараш тәрбиәләү.
Башҡортостанда булғанымда: “Әйҙәгеҙ, хәҙер Мәскәү ҡунағына һүҙ бирәйек”, – тиһәләр, тәнем эҫеле-һыуыҡлы булып китә. Мине ҙурлап, хөрмәт итеүме был, әллә бер аҙ ситләшеүме? Бәлки, ғорурланыу тойғоһолор ҙа... Ни генә тимә, тыуған илемдә ҡунаҡ түгел, ә үҙ кеше булғым килә. Яҡынлығымды раҫлаған дәлилдәр ҙә күп:
Һәр халыҡтың рухын күтәрә торған, холҡон, булмышын сағылдырған, батырлыҡҡа, яҡшылыҡҡа әйҙәгән милли геройы була. Ҡайһылыр халыҡта уның хатта әкиәт геройы ла булыуы мөмкин (әкиәт, легенда нигеҙендә ысынбарлыҡ ятыуын онотмайыҡ).
Ҡатын-ҡыҙҙың бөтә матурлығы,
Ҡатын-ҡыҙҙың бөтә хаҡ-баһаһы –
Итәгендә ятҡан балаһы.
Әсхәл Әхмәт-Хужа.
Ете бала, етмәһә, етеһе лә ир бала! Былай тип әйтеүе генә еңел.
Ҡала 21-се тапҡыр ижади һәләтле йәш башҡарыусыларҙы, үҙенсәлекле коллективтарҙы һәм солистарҙы йыйҙы. 300-гә яҡын кеше — Өфө, Дүртөйлө, Благовещен, Стәрлетамаҡ, Учалы, Ағиҙел, Бөрө, Баймаҡ, Нефтекама, Салауат, шулай уҡ Мәскәү өлкәһенең Дубна ҡалаларынан йырсылар, бейеүселәр, музыканттар — “Керәшен һыуыҡтары”на бәхетен һынап ҡарарға килде. Туймазы, Дыуан, Краснокама, Әбйәлил, Бөрйән, Кушнаренко, Мишкә, Благовар, Дәүләкән, Ҡариҙел райондары ла үҙ вәкилдәрен ебәргәйне.


text:
- Подробности
- Просмотров: 459
“ГОРИЗОНТ” фәнни‑етештереү фирмаһы, ЯСЙ. Забойҙар өсөн сымһыҙ электромагнит каналлы элемтә телеметрик системаларын етештерә, забой телеметрик системаларын файҙаланып, ҡырын йүнәлешле һәм горизонталь скважиналар быраулауҙы мәғлүмәт м‑н тәьмин итеү хеҙмәттәрен күрһәтә. Октябрьский ҡ. урынлашҡан. 1994 й. нигеҙ һалына. Составы: монтажлау, йыйыу (икеһе лә 1994 й. нигеҙләнгән) участкалары, механик (1999), ялан производствоһы партиялары (1994). Продукцияһын һәм хеҙмәттәрен төп ҡулланыусылар – БР-ҙың һәм РФ-тың башҡа төбәктәренең нефть сығарыусы пр‑тиелары.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Республика халҡына башҡорт теленән региональ диктантты Башҡортостандың халыҡ артисы, «Башҡортостан» ДТРК-һы алып барыусыһы Рәсүл Ҡарабулатов уҡый. Сара шәмбе, 22 апрелдә, БДУ төп корпусында (01-се һәм 02-се аудитория), Хоҡуҡ институтында (Достоевский урамы, 131), Идара итеү һәм эшҡыуарлыҡ хәүефһеҙлеге институтында (Губкин урамы, 10 Б), университеттың филиалдарында, баш ҡала һәм ауыл мәктәптәрендә ойошторола.
Диктант яҙыу өсөн алдан теркәлергә кәрәкмәй. Ҡатнашыусылар бланкта үҙенең ысын исемен яҙмаҫҡа хоҡуҡлы.
Акцияла, БДУ сайтына инеп, онлайн режимында ҡатнашырға мөмкин. Һуңғараҡ ошонда уҡ һөҙөмтәләр менән танышырға була.
Өҫтәмә мәғлүмәтте юғары уҡыу йортоноң сайтында, bdu_bashkaf@rambler.ru электрон почтаһы йәки 8(347) 272-33-82 телефоны буйынса алырға мөмкин.


text:
Өфө «Донъя йүгереүе» халыҡ-ара факел эстафетаһын ҡаршылай Фото: Олег Яровиков
Өфө «Донъя йүгереүе» халыҡ-ара факел эстафетаһын ҡаршылай
Өфө «Донъя йүгереүе» халыҡ-ара факел эстафетаһын ҡаршылай Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
21 сентябрҙә Өфө «Донъя йүгереүе» халыҡ-ара факел эстафетаһын ҡаршылай. Сара көндөҙгө сәғәт 1-ҙә Еңеү паркында уҙа. Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, илдең Европа өлөшөндә, Урал һәм Себер сигендә урынлашҡан баш ҡалала эстафетаны ябыу тантанаһы була.
«Донъя йүгереүе» — халыҡ-ара тыныслыҡ, дуҫлыҡ һәм үҙ-ара аңлашыу факел эстафетаһы, ул кешеләрҙе гармонияға һәм берҙәмлеккә ынтылыштарында берләшеүгә рухландыра. Төрлө илдәрҙең йүгереүселәре, Донъя факелын тотоп, АҠШ, Европа, Канада, Япония, Австралия, Яңы Зеландия, Бразилия, Аргентина, Африка һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азия илдәре биләмәләре буйлап йүгерә.
Рәсәйҙә эстафета Владивосток, Севастополь, Пермь, Мәскәү ҡалаларында башлана һәм уның оҙонлоғо яҡынса 19 000 саҡрым тәшкил итә. Илдең Көнсығыш тармағы командаһы — Ҡытай, Монголия һәм Ҡаҙағстан, Көнбайыш тармағы командаһы Финляндия менән сиктә, шулай уҡ Белоруссияла халыҡ-ара Европа командаһы менән осраша.
Белешмә. 1987 йылда эстафета ойошторолғандан алып унда алты миллиондан ашыу кеше ҡатнашҡан. Шул ваҡыттан алып факел Европа, Азия, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка, Африка һәм Австралия ҡитғаларындағы 140-тан ашыу илдә булған. «Донъя йүгереүе» факел эстафетаһының идея авторы — Шри Чинмой (1931-2007) — йәмәғәт эшмәкәре, күп яҡлы ижади шәхес, спортсы һәм сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалаусы булараҡ яҡшы билдәле.
Рәсәйҙә «Донъя йүгереүе» 1991 йылдан уҙғарыла.


text:
Фото:
Рәсәйҙә кадастр инженерҙары институты формалаша
Фото:
Рәсәйҙә кадастр инженерҙары институты формалаша. Был өлкәлә эшләүсе меңдәрсә кеше, шулай уҡ йәш белгестәр квалификацияһын раҫларға һәм дәүләт аттестаты алырға мәжбүр буласаҡ. Шунһыҙ улар үҙ эшмәкәрлеген алып бара алмаясаҡ.
«Башинформ» агентлығына «Башземоценка» дәүләт унитар предприятиеһынан аңлатыуҙарынса, кадастр инженерҙары институты 2008 йылдың 1 мартында көсөнә ингән «Күсемһеҙ милектең дәүләт кадастры тураһындағы» законға ярашлы ойошторола. 2011 йылдың 1 ғинуарына тиклем күсеү осоро иҫәпләнә. Был кәрәкле закон нигеҙен булдырыусы акттарҙы ҡабул иткәнгә ҡәҙәр 2008 йылдың 1 мартына тиклем ер төҙөлөшө эштәрен алып барған һәм әле күсемһеҙ милек объекттарын дәүләт техник иҫәпкә алыныуы менән шөғөлләнгән белгестәрҙең генә һөнәри эшмәкәрлек алып бара алыуын аңлата. 2011 йылдың 1 ғинуарынан квалификацияны раҫлау һәм дәүләт аттестаты алыу мотлаҡ талапҡа әйләнә.
Кадастр инженерының квалификация аттестатын шәхси эшҡыуарҙар ҙа, был өлкәлә эшләүсе компания хеҙмәткәрҙәре лә алыу мөмкинлегенә эйә.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов яҙғы сәсеү эштәрен үткәреү мәсьәләләре буйынса селектор кәңәшмәһендә ҡатнашты
Фото:
16 майҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов яҙғы сәсеү эштәрен үткәреү һәм малсылыҡты үҫтереү мәсьәләләре буйынса селектор кәңәшмәһендә ҡатнашты. Видеоселектор Рәсәй Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведев етәкселегендә үтте.
Кәңәшмә барышында Дмитрий Медведев губернаторҙар иғтибарын ауыл хужалығы етештереүселәрен страховкалау буйынса яңы системаны ғәмәлгә индереүгә йүнәлтте һәм, дәүләт ярҙамы күрһәтелеп, уңышты страховкалау буйынса системаның быйыл эшләй башларға тейешлеге хаҡында әйтте.
— Беҙ бығаса булмаған шарттарҙы ҡабул итәбеҙ, дәүләт страховка премияһы суммаһының яҡынса 50 процентын үҙе түләй, һәм киләсәктә был маҡсаттарға ашығыс рәүештә өҫтәмә аҡса эҙләргә тура килмәһен өсөн, губернаторҙарҙың быға айырыуса иғтибар бүлеүен теләр инем, — тине Рәсәй Хөкүмәте башлығы.
Шулай уҡ видеоселектор барышында агросәнәғәт комплексы предприятиеларын кредитлау мәсьәләһе тикшерелде. 2012 йылдың 10 майына ҡарата был өлкәлә кредит биреүҙең дөйөм күләме былтырғыға ҡарағанда 20-25 процентҡа түбәнерәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Премьер.
— Ағымдағы йылдың беренсе кварталында баҫыу эштәренә бүленгән кредиттар буйынса уртаса ставка ике процентҡа, уртаса алғанда, 12 процентҡа тиклем артҡан. Был ҡыуаныслы хәл түгел, әлбиттә, — тине Дмитрий Медведев. Әлеге мәсьәлә буйынса тейешле күрһәтмәләр бирелде, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Өфөнөң коляскалағы тенниссылары Рәсәй йыйылмаһы составына Донъя кубогын яуланы
Өфөнөң 13-сө мәктәп-интернаты уҡыусылары Илдус Шәйхисламов һәм Артур Сәйетгәрәев, Голландияның Альфен ҡалаһында уҙған, коляскала теннис буйынса командалар араһында Донъя кубогында Рәсәйҙең үҫмерҙәр йыйылмаһы составында сығыш яһанылар.
БР Спорт һәм йәштәр сәйәсәте министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ярыштар һөҙөмтәһе буйынса Рәсәйҙең йыйылма командаһы беренсе урын яуланы һәм Кубокка эйә булды.
Яуланған еңеүҙә төп ауырлыҡ Илдус Шәйхисламовҡа төшә. Илдус беренсе яңғыҙ уйындарҙа һәм АҠШ командаһы менән ярым финал матчында һәм Испания командаһы менән финал матчында еңә. Өсөнсө хәл иткес парлашып уйнаған уйында ул Артур Сәйетгәрәев менән шулай уҡ еңеү яулай.
Рәсәй йыйылмаһы составында Донъя кубогында тағы ла 13-сө мәктәп-интернаттың элекке тәрбиәләнеүсеһе Динара Сабитова ҡатнаша. Ул хәҙер Мәскәүҙә йәшәй. Динара үҫмерҙәр араһында Голандияла халыҡ-ара турнирҙа көмөш призер була, ул – Рәсәй чемпионаттарының күп тапҡыр призеры һәм Өфөнөң «Беҙҙең заман геройы» телефестивале премияһы лауреаты.


text:
Республикала Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезы уҙғарыла
ӨФӨ, 2016 йыл, 22 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
27-30 сентябрҙә Өфөлә V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезы уҙғарыла. Сара бөйөк рус яҙыусыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре, Константиновский межалау институтының беренсе директоры С.Т. Аксаковтың тыуыуына 225 йыл тулыуға арналған.
Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, съезд эшендә 500-гә яҡын кеше — Рәсәйҙең бөтә төбәктәренән вәкилдәр һәм сит ил делегациялары ҡатнаша.
Рәсәй Иҡтисади үҫеш министрлығы, Росреестр етәкселәре, кадастр инженерҙары ойошмалары, власть органдары вәкилдәре, шулай уҡ кадастр эштәре заказсылары, кадастр инженерҙарын аттестациялау буйынса квалификация комиссиялары белгестәре Өфөгә йыйыла.
2012 йылдан башлап йыл һайын Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезы үткәрелә. Унда кадастр өлкәһендәге киҫкен проблемалар һәм уларҙы хәл итеү юлдары тикшерелә.


text:
Иң яҡшы йәш уҡытыусылар Башҡортостан Президенты гранттарын аласаҡ
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһында йәш уҡытыусыларға гранттар тураһында»ғы Указға ҡул ҡуйҙы.
Уларға 2012 йылдың 1 ғинуарынан һәр береһе 40 мең һум күләмендә гранттар булдырылды. Гранттар конкурс нигеҙендә ике йылға бер тапҡыр республиканың дәүләт һәм муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеларының 25 иң яҡшы йәш уҡытыусыһына биреләсәк.
Ике йылдан биш йылға тиклем педагогик хеҙмәт стажына эйә, уҡыу йөкләмәһе бер предмет буйынса бер ставканан да кәм булмаған 30 йәштән уҙмаған йәш уҡытыусылар грантҡа дәғүә итә ала.
Республика комиссияһы менән конкурс буйынса һайлап алыу тапшырылған документтарҙы һәм материалдарҙы анализлау нигеҙендә алып барыласаҡ.
Указға перспективалы йәш педагогтарҙы асыҡлау, уларҙы дәртләндереү һәм социаль ярҙам күрһәтеү маҡсатында ҡул ҡуйылды, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Өфөлә бал йәрминкәһендә 87 тонна бал һатылған
Өфөнөң Совет районында Йәштәр һарайы алдындағы майҙанда үткән ял көндәрендә бал йәрминкәһе уҙғарылды. Быйыл VIII махсус башҡорт балы күргәҙмәһе-йәрминкәһендә һатыу итеү урындарының һаны рекордлы булды, йәғни Башҡортостандың 38 районынан – 384 урын.
Өфө ҡалаһы ҡала округының Совет районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге хәбәр итеүенсә, йәрминкәлә 87 тонна бал һатылған.
Өс литрлыҡ банкалағы йүкә балына – 1600 һумдан алып, ҡарабойҙай балына – 1400 һумдан алып, сәскә балына 1300 һумдан алып һоранылар. Йәрминкәгә килеүселәргә бал һатып алырға Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге белгестәре лә ярҙам итте.
Бал йәрминкәһе сиктәрендә конкурс та үткәрелде. Уны ойоштороусылар булып Өфөнөң Совет районы хакимиәте һәм Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге сығыш яһаны. Улар төрлө номинациялар буйынса еңеүселрәҙе билдәләне.
Күсмә Кубок быйыл Йылайыр районына тапшырылды. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр ул Нуриман районында булғайны.
Өфөнөң Совет районы хакимиәте еңеүселәргә ҡиммәтле бүләктәр тапшырҙы. Махсус күргәҙмәлә әүҙем ҡатнашҡандары өсөн 30 бал продукцияһын етештереүсе рәхмәт хатына лайыҡ булды.
Бал йәрминкәләрен үткәреү йолаһы Өфөлә генә түгел, Башҡортостандың башҡа ҡала һәм ауылдарында ла дауам итәсәк. Республикабыҙҙы юҡҡа ғына бал иле тип атамайҙар бит.