text:
Рөстәм Хәмитов ҡатын-ҡыҙҙарға: «Һеҙ беҙҙе һәр саҡ юғары тойғоларға һәм ҙур эштәргә илһамландыраһығыҙ» Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов ҡатын-ҡыҙҙарға: «Һеҙ беҙҙе һәр саҡ юғары тойғоларға һәм ҙур эштәргә илһамландыраһығыҙ»
Рөстәм Хәмитов ҡатын-ҡыҙҙарға: «Һеҙ беҙҙе һәр саҡ юғары тойғоларға һәм ҙур эштәргә илһамландыраһығыҙ» Фото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатын-ҡыҙҙарҙы Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән ҡотланы.
— Ошо иҫ киткес көндәрҙә беҙ айырым ҡыуаныс менән һеҙгә йылы һүҙҙәр әйтәбеҙ, мөхәббәтебеҙҙе белдерәбеҙ, һеҙҙең бик яҡшы миссияғыҙҙы, нәфис ҡатын-ҡыҙҙар яурынында ятҡан, ҙур яуаплылыҡты һәм эште баһалайбыҙ. Бөтә ир-аттарҙың маҡтау һүҙҙәре был датаға ғына арналмаған. Һеҙ беҙҙе һәр саҡ юғары тойғоларға һәм ҙур эштәргә илһамландыраһығыҙ.
Башҡортостан – көслө, бай һәм уңышлы төбәк. Беҙҙең дөйөм эшебеҙ өсөн ғорурланырлыҡ күп нигеҙҙәр бар, әммә тағы ла күп кенә мөһим мәсьәләләрҙе хәл итергә кәрәк. Беҙ республикабыҙҙа ҡатын-ҡыҙҙар, балалар үҙҙәрен яҡлаулы тойһон өсөн, бөтә көсөбөҙҙө һалабыҙ. Балалар баҡсаларына сират мәсьәләһен хәл итергә тырышабыҙ, заманса перинаталь үҙәктәр һәм бала табыу йорттары, дауаханалар һәм мәктәптәр төҙөйбөҙ. Торлаҡ, айырыуса социаль, төҙөлөшө темптарын үҫтерәбеҙ. Ҡалаларыбыҙҙың һәм ауылдарыбыҙҙың инфраструктураһын яҡшыртырға маташабыҙ. Күп балалы ғаиләләр өсөн бушлай ер бирәбеҙ. Беҙҙең маҡсат — иҡтисади потенциалды әүҙем үҫтереү һәм уның нигеҙендә социаль өлкәне нығытыу, республика халҡының именлеген арттырыу. Башҡортостан тап йәшәү сифаты күрһеткәстәре буйынса илдең иң яҡшы төбәктәренең береһе иҫәбендә булһын өсөн ныҡышмалы эшләйәсәкбеҙ, — тиелә төбәк башлығы ҡотлауында.
Рөстәм Хәмитов бөтә ҡатын-ҡыҙҙарға эштәре һәм аңлауҙары өсөн, уларҙың хеҙмәте өсөн ысын күңелдән рәхмәтен белдерҙе, ныҡлы һаулыҡ һәм именлек теләне.


c: text/html

text:
Уҡытыусыларҙың эш хаҡының 70 проценты нигеҙ өлөш була — Ольга Васильева Фото: Олег Яровиков
Уҡытыусыларҙың эш хаҡының 70 проценты нигеҙ өлөш була — Ольга Васильева
Уҡытыусыларҙың эш хаҡының 70 проценты нигеҙ өлөш була — Ольга Васильева Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 13 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Мәғариф һәм фән министры башлығы уҡытыусыларҙың эш хаҡының 70 проценты нигеҙ өлөш буласаҡ, тип вәғәҙә итте. Ольга Васильева Бөтә Рәсәй ауыл мәктәптәре уҡытыусылары съезында ошо хаҡта белдерҙе.
Министр әйтеүенсә, хеҙмәт хаҡының нигеҙ һәм өҫтәлмә өлөштәрен бүлеү бөтә учреждениеларға ҡағыла. «Был — хәл ителгән мәсьәлә», — тип билдәләне Ольга Васильева.
Чебоксарҙа III Бөтә Рәсәй ауыл мәктәптәре уҡытыусылары съезы башланды. Бөтә илдән 500-гә яҡын, шул иҫәптән Әлшәй һәм Учалы райондарынан ике уҡытыусы ауыл ерендә белем биреү системаһын үҫтереү мөмкинлектәрен тикшереү өсөн Сыуашстанға йыйылды.
Пленар ултырышта илдең мәғариф министры Ольга Васильева һәм Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич сығыш яһаны.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Болот Взломать Рейдерлыҡ Чит
Рейдерлыҡ Болот был уйын өсөн iOS һәм Android бик һәйбәт .Күп кенә кешенең онлайн уйындар уйнаған.Resoureces әгәр һеҙ беҙҙең өсөн проблема булып тора ҡарар ителде.Бер нисә көн эштән һуң, morehacks.net яңы ойошторолған командалары Hack ҡоралы.Был ауыр, сөнки онлайн уйындар, әммә беҙ быны эшләй.Был барлыҡ Android һәм ios өсөн ҡулайлама эшләп хаклы .
Болот Взломать Рейдерлыҡ Чит барлығы бер нисә минут эсендә һеҙгә ярҙам менән бер нисә бик ябай файҙаланыу һәм өҫтәй ала неограниченный клик Алтын ,Алмаз йәки тат болот .Етәксе һ. б. чита һәм android һәм iOS өсөн ҡулланырға мөмкин. йәки төрмәнән ҡасҡан кәрәк тамырым.Автоматик рәүештә яңыртыла .Түбәндә түбән файҙаланыу буйынса инструкцияларға һәм һеҙҙең менән танышырға мөмкинме һеҙ мөмкин скачать.
Инструкция:
- Скачать Рейдерлыҡ Взломать Болот
- Башлап ебәреү
- Һайлағыҙ һеҙҙең платформа (iOS йәки Android)
- Полюсты ҡулайлама к ПК аша USB
- Төймәгә Басыгыз Таба
- Һайлағыҙ үҙенсәлектәре Hack
- Басыгыз Уйын Клочок
Үҙенсәлектәре:
- Неограниченный Алтын
- Неограниченный Һаны Алмазов
- Тат Неограниченный Болот


text:
Күңелеңә ятҡан һөнәрҙе табыу – еңел эш түгел. Ә һайлаған йүнәлешеңә бар көсөңдө һалып хеҙмәт итеү, ауырлыҡтар менән көрәшеү, тәү осраҡта үҙ-үҙеңде еңеү тағы ла ауырыраҡ. Бөгөнгө геройыбыҙ Усман Юнысов тап шундайҙар рәтенән.
Бөгөнгө көндә ул Циалковский исемендәге Мәскәү авиацион технологигиялар интститутының 4 курсында белем ала, баш ҡалалағы башҡорт студеттары берләшмәһенең активисы булып тора, интернетта үҙ проекттары өҫтөндә эшләй һәм үҙ аллы график дизайнын үҙләштерә.
Усман Юнысов
Йәшәү урыны: Мәскәү ҡалаһы.
Тыуған урыны: Хәйбулла урыны, Һаҡмар-Наҙарғол.
Нисә йәш: 21.
Яратҡан китаптары: Селинджер «Над пропастью во ржи», Р.Бикбаев «Минең Рәми».
Яратҡан фильмдары: «Боевой Конь», «Форест Гамп», «В погоне за счастьем», «Еңмеш».
Девиз: Эшләп ҡарағыҙ, эшләп ҡарарға кәрәк, ҡурҡырға түгел! (с) Касперский.
Усман, Мәскәүҙә белем алыуың – баласаҡ хыялымы әллә шулай килеп сыҡтымы?
Ысынын әйткәндә, мәктәптә уҡығанда мин Өфөләге авицион университетҡа барырға планлаштыра инем. Ул ваҡытта Мәскәүҙә уҡыу тормошҡа ашмаҫлыҡ хыял һымаҡ күренә торғайны… Әммә яҙмыш ҡушыуы буйынса 2011 йылдың йәйендә Мәскәү һәм Санкт-Петербург ҡалаһында белем алыусы Башҡортостандан студенттар һәм аспирантттар Ассоциацияһының активистары менән танышырға насип булды. Улар миңә Мәскәү тормошо тураһында ентекле итеп аңлатып бирҙе. Мин баш ҡалала йәшәү беҙ күҙ алдына килтергәнсә ныҡ ҡиммәт һәм ауыр түгел икәнен аңланым. Өфөләге вузға уҡырға инергә балдарым етә ине, әммә мин баҙнат итергә булдым. Һайлауым тураһында һис үкенмәйем – Мәскәү миңә өр-яңы донъя асты.
Һин наноинженерға уҡыйһың – беҙҙең ил өсөн ят өлкә…
Ысынлап та, Рәсәйҙә был өлкә сит илдәрҙәге кеүек яҡшы үҫешмәгән. Ҡағиҙә булараҡ, беҙҙең ил әҙер технологияларҙы үҙләштерә. Шуға күрә, яҡшы наноинженер булыу өсөн, инглиз телен белеү мотлаҡ. Бөгөнгө көндә был мәсьәлә минең өсөн иң тәүге урынды биләй.
Йәмғиәт эшмәкәрлелегең тураһында ла һөйләп үтһәң ине.
Беҙҙең Ассоциация үткәргән барлыҡ сараларҙа ла әүҙем ҡатнашып киләм. Был миңә дуҫтар һәм фекерҙәштәр табырға ярҙам итә. Ҙур һәм дуҫ команданың ағзаһы булыу – минең өсөн ҙур бәхет.
Бала-саҡтан ҡурайҙа уйнайым. Мәскәүгә килгәс, был һөнәр миңә башҡаса кәрәкмәҫ тип борсолғайным. Әммә баш ҡалалала минең кеүек ҡурайҙы үҙ итеүселәр күп булып сыҡты. Ниндәйҙер бер мәҙәни сарала беҙ бергәләп сығыш яһарға баҙнат иттек…Һәм бик уңышлы килеп сыҡты. Артабан «Саптар» тип аталған ансамбль яһарға ҡарар иттек. Әлеге көндә беҙ үҙебеҙ үткәргән генә түгел, ә Мәскәү кимәлендә уҙғарылған сараларҙа ла башҡорт халҡы исеменән әүҙем ҡатнашып киләбеҙ.
Интернет селтәрендәге эшмәкәрлегең тураһында бәйән итһәң ине.
Мине компьютер йә информацион технологиялар менән бәйле барлыҡ нимәләр ҡыҙыҡһындыра. Бына өсөнсө йыл махсус программаларҙа музыка ижад итәм. Бихисап башҡорт репперҙары йырҙарына минустарҙы тап минән яҙҙырталар.
Күптән түгел график дизайн менән ҡыҙыҡһына башланым. Бөгөнгө көндә был темаға арналған төрлө әҙәбиәт уҡыйым, профессионалдар менән кәңәшләшәм. Хатта үҙенсәлекле практика ла башланым – төрлө саралар өсөн афишалар эшләйем.
Шулай уҡ Вконтакте селтәрендә уңышлы эшләп килгән бер нисә башҡорт группаларының админы булып торам. Уларҙы мин үҙенсәлекле контент менән тултырырға тырышам. Минең беренсе тәжрибәм булып «Башҡортса Рэп» төркөмө булды. Әлеге ваҡытта ул башҡорт репперҙарының аралашыу майҙанына әүерелде.
Иң уңышла проект тип «Музыка Һүнмә»-не билдәләп үтер инем. Ул былтыр «Йәшлек Шоу-2013» конкурсында «Иң яҡшы группа» номинацияһында еңеү яуланы.
Белеүем буйынса, интернет-проекттар һиңә килем килтермәй. Бындай шарттарҙа һиңә нимә этәргес булып тора?
Әлегә килтермәй, әммә киләсәктә был хәл үҙгәрер тип өмөтләнәм. Ә әлегә мин бының менән оҡшаған өсөн шөғөлләнәм.
Нисек итеп интернетта яңы технологияларҙы үҙләштерәһең?
Интернет – йәнең теләгән мәғлүмәтте табыу өсөн уникаль майҙан. Уның менән дөрөҫ итеп ҡуллана белеү генә кәрәк. Үҙемә килгәндә мин видео-дәрестәр ҡарайым, төрлө материалдар уҡыйым, социаль селтәрҙәрҙә был өлкөлә уңышҡа өлгәшкән кешеләр менән аралашам.
Ҡыҙыҡһыныуҙарың…
Күңелем һәр саҡ музыкаға тартыла. Әлеге көндә гитараны үҙләштерәм. Каникулда, өйҙә булғанда атайымдың гармонында уйнарға өйрәнәм. Шулай уҡ уҡырға яратам.
Әйткәндәй, бөгөнгө көндә нимә уҡыйһың?
Әле дуҫымдың кәңәше буйынса йәмғиәт эшмәкәре Николай Стариковтың «Национализация рубля» исемле китабын уҡыйым. Иҫ киткес китап, үҙем өсөн күп яңы мәғлүмәт таптым. Параллель рәүештә Говард Шульцтың Старбакс кофейняһының барлыҡҡа килеүе тураһындағы китабын уҡыйым. Ғөмүмән, миңә бизнес тураһында әҙәбиәт бик оҡшай.
Шулай уҡ башҡорт классиктарың әҫәрҙәрен үҙ итәм. Әммә беҙҙең яҙыусыларҙың китаптарын республиканан ситтә табыуы еңел түгел, ә электрон вариантта улар юҡ тиерлек.
Әгәр һин көтмәгәндә ҙур байлыҡҡа юлыҡһаң, нисек тотонор инең?
Ҙур өлөшөн ата-әсәйемдең һаулығын нығытыуға, сәйәхәт итеүҙәренә бүлер, ә ҡалған аҡсаһына үҙемдең бизнесымды асыр инем. Әйткәндәй, мин быларҙы ҙур байлыҡ тапмаған осраҡта ла эшләргә йыйынам.
Ниндәй ҡалала йәшәргә теләр инең?
Бар донъяны урап сығығыҙ, әммә тыуған ерҙән дә яҡыныраҡ ерҙе тапмаҫһығыҙ. Тап шуға ла мин киләсәктә Өфөлә йәшәргә теләр инем.
Идеаль ҡыҙ ниндәй булырға тейеш?
Идеаль кеше булмай — кем һине ниндәй барһың шулай итеп яратҡан, шуның ҡәҙерен белер кәрәк.
20 йылдан үҙеңде ниндәй итеп күрәһең?
Яратҡан һөнәре булған, бар яҡлап азат, уңышлы ир, бәхетле атай тип күҙ алдыма килтерәм.
Әңгәмәң өсөн ҙур рәхмәт!


text:
«Урал-батыр» башҡорт халыҡ эпосы дүрт телдә нәшер ителгән
Башҡортостан «Китап» нәшриәте «Урал-батыр» эпосын башҡорт, рус, инглиз һәм француз телдәрендә баҫтырып сығарҙы, тип хәбәр иттеләр нәшриәттән.
«Урал-батыр» эпосы – ул Евразияның таш билбауы – Урал тауында борондан йәшәгән башҡорт халҡының үҙенсәлекле ауыҙ-тел ижады хазинаһы. Ул башҡорт халыҡ шиғриәтенең боронғо жанры - ҡобайырға (маҡтау йыры, героик йыр) ҡарай. «Урал-батыр» меңәрләгән йылдар элек булған боронғо мифологияны үҙ эсенә алған. Унда үҙ тамырҙары менән тәүтормош йәмғиәте ҡоролошона барып тоташҡан боронғо ҡараштар спектры сағылдырылған. Әҫәргә бөтә донъя мәҙәниәтендә билдәле архаик эпос һыҙаттары ла, шулай уҡ үҙенсәлекле этник колорит та хас.


text:
Башҡортостан театры Мәскәүҙәге Мюзик-Холда сығыш яһай
ӨФӨ, 2018 йыл, 16 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Туймазы татар драма театры Мәскәүҙә сығыш яһай. Гастролдәр1 һәм 2 февралдә Мәскәүҙәге Мюзик-холл сәхнәһендә уҙа. Башҡортостан театры илебеҙҙең баш ҡалаһы тамашасыларына «Еҙнәкәй» һәм «Түтәйҙәр» спектаклдәрен тәҡдим итә.
Хәбибулла Ибраһимовтың ике бүлектән торған «Еҙнәкәй» музыкаль комедияһы (ҡуйыусыһы — Илнур Муллабаев) уңған ауыл егете Ғиззәт тураһында бәйән итә. Ярлылыҡтан тамам туйған Ғиззәт исемле йәш егет эш эҙләп ҡалаға килә һәм тиҙ генә үҙенә кәрәкле эш таба. Уға байыу өсөн еңел, ымһындырғыс мөмкинлек асыла: егеткә байҙың кейәүгә сығырға хыялланған ҡыҙы күҙ һала. Төп герой ҡотҡоға бирелерме әллә уға ҡаршы тора алырмы? «Еҙнәкәй» комедияһын халыҡсан юмор, һоҡланғыс бейеүҙәр биҙәй, матур йырҙар яңғырай. Рәссам-сценограф — Валерий Яшкулов, композитор — Илшат Яхин, хореограф — Сулпан Асҡарова.
Александр Коровкиндың «Түтәйҙәр» комедияһында (ҡуйыусыһы — Зиннур Сөләймәнов) иғтибар үҙәгендә — матур, боронғо йорт, унда пенсия йәшендәге апалы-һеңлеле йәшәй. Төп героиняларҙың ҡарт олатаһы һалған өй тарихи иҫтәлек булып тора. Мираҫҡа ҡалған ошо зиннәтле йорт ҡаланың үҙәгендә урынлашҡан. Уны урындағы чиновниктарҙан башлап һәммәһе лә үҙләштерергә, апалы-һеңлеләрҙе алдарға һәм ҡала ситендәге бер бүлмәле фатирға күсерергә, йортто иһә тыуған оялары хаҡында хыялланған туғандарына ҡиммәтерәккә һатырға тырыша.
http://www.bashinform.ru/news/1103881-teatr-iz-bashkortostana-vystupit-na-stsene-moskovskogo-myuzik-kholla/


text:
- Подробности
- Просмотров: 301
МИФТАХОВ Мансур Сәһәрйәр улы (23.7.1947, БАССР‑ҙың Миәкә р‑ны Боғҙан а.), химик. БР ФА‑ның мөхбир ағзаһы (1998), химия ф. д-ры (1988), проф. (1991). РФ‑тың (2007) һәм БР‑ҙың (1994) атҡ. фән эшмәкәре. БДУ‑ны тамамлағандан һуң (1970) Миәкә р‑ны Боғҙан урта мәктәбе уҡытыусыһы. 1972 й. алып Органик химия ин‑тында эшләй: 1980 й. — өлкән ғилми хеҙм‑р, 1993 й. — лаб. мөдире. Фәнни хеҙмәттәре түбән молекуляр биокөйләгестәрҙе, ш. иҫ. эйкозаноидтарҙы (простагландиндарҙы, простациклиндарҙы, тромбоксандарҙы, левугландиндарҙы, лейкотриендарҙы һ.б.) һәм уларҙың аналогтарын, тулыһынса синтезлауға арналған. М. тарафынан табыуы ҡыйын булған тәбиғи берләшмәләрҙе (нейраминидазаның карбоциклик ингибиторҙары, яман шешкә ҡаршы тәьҫир итеүсе эпотилон макролидтары, В гепатиты вирусына ҡаршы әүҙем булған энтекавир карбонуклеозиды) синтезлау ысулдары уйлап табыла, медицинала ҡулланыу өсөн перспективалы берләшмәләр (ашҡаҙан‑эсәк юлы ауырыуҙарынан һаҡлаған простагландин — 11‑дезоксимизопростол тәҡдим ителә) алына. М. ҡатнашлығында а.х. малдарының репродуктив системаһын дауалау өсөн дарыуҙар (клатрапростин, эстуфалан) табыла һәм уларҙы етештереү үҙләштерелә. 350‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 30 уйлап табыу авторы. РФ‑тың Дәүләт пр. лауреаты (1992).
Х е ҙ м.: Простагландины и их аналоги в репродукции животных и человека. Уфа, 1989 (авторҙ.).
Ф.А.Вәлиев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
ЕҢЕЛ ТАБЫШ БӘХЕТ КИЛТЕРМӘЙ
Суд барышында ғәйепләнеүсенең 2012-2013 йылдарҙа биш танышының торлағында Үзбәкстан, Тажикстан һәм Әзербайжан республикаларының 18 гражданын законһыҙ рәүештә теркәүе асыҡланды. Таныштары уның енәйәт уйы менән эш алып барыуын белмәй һәм хеҙмәткәрҙең һорауы
буйынса документтарға ҡул ҡуя. Ә ысынында иһә күпселек мигранттар бер контролһеҙ Белорет районынан ситтә йәшәгән булып сыға. 2013 йылдың майында, эшенең күрһәткестәрен яҡшыртып күрһәтеү маҡсатында, инспектор сит ил гражданын законһыҙ эшкә урынлаштыру тураһында ойошма директоры менән фиктив административ килешеү тѳҙѳй. Был факт прокурор тикшереүҙәре барышында асыҡлана. Бынан тыш, 2013 йылда инспектор мигранттарҙы законһыҙ теркәү ѳсѳн уларҙың эш биреүселәренән 14 мең һум аҡса ала. Был хаҡта тѳбәк Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәтенең
оператив-эҙләү саралары барышында билдәле була. Суд Миграция хеҙмәтенең элекке хеҙмәткәрен биш йылға иркенән мәхрүм итте һәм 560 мең һум штраф һалды. Ғәйебе тулыһынса иҫбат ителеүенә ҡарамаҫтан, элекке хеҙмәткәр ғәйебен таныманы. Ғәйепләнеүсе суд залында уҡ һаҡ аҫтына алынды.
Э. МѲХӘМӘҘИЕВА.


text:
- Внимание
- Подробности
- Просмотров: 753
БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКАҺЫ, Башҡортостан (БР), Рәсәй Федерацияһы субъекты. Көньяҡ Уралда урынлашҡан. Төньяҡта Пермь крайы, төньяҡ‑көнсығышта Свердловск өлкәһе, көнсығышта Силәбе өлкәһе, көньяҡта Ырымбур өлкәһе, көнбайышта Татарстан Респ., төньяҡ‑көнбайышта Удмурт Респ. м‑н сиктәш. Волга буйы федераль округына инә. Майҙаны — 142,9 мең км2. Баш ҡалаһы — Өфө. 1917 й. 15 нояб. Башҡортостан автономияһы булараҡ ойошторола, 1919 й. 20 мартынан алып — БАССР. 1990 й. 11 окт. БАССР ЮС‑ы Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул иткәндән һуң, БАССР БССР — Башҡортостан тип үҙгәртелә, 1992 й. 25 февр. башлап хәҙ. исемен йөрөтә. 54 административ районды, 21 ҡаланы, 2 ҡала тибындағы ҡасабаны үҙ эсенә ала (2009). Респ. башлығы — Башҡортостан Республикаһы Президенты. Дәүләт власының юғары закондар сығарыу органы булып Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай тора, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, урындағы идара һәм урындағы үҙидара органдары, суд власы — башҡарма органдар. Дәүләт телдәре — башҡорт теле һәм урыҫ теле. Ҡануниәткә ярашлы дәүләт символикаһы, район һәм ҡалалар символикаһы ҡабул ителгән.
Халҡы — 4072,3 мең кеше, ш. иҫ. 1172,3 мең башҡорт (2010). Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 28,6 кеше/ км2. Урбанизация — 64%; иң ҙур ҡалалар — Өфө (1071,6 мең кеше), Стәрлетамаҡ (273,4), Салауат (156,1), Нефтекама (121,7), Октябрьский (109,5 мең кеше). Халыҡтың милли составы (%): урыҫтар — 36,3, башҡорттар — 29,8, татарҙар — 24,1, сыуаштар — 2,9 һ.б. БР‑ҙа 130 милләт вәкиле йәшәй, Башҡортостан халыҡтарының төрлө яҡлап үҫеүенә йүнәлтелгән милли сәйәсәт тормошҡа ашырыла. Диндарҙарҙың күбеһе ислам, православие динен тота.
Башҡортостан терр‑яһы, башҡорттар (ҡара: Башҡорт) т‑да тәүге мәғлүмәттәр 9 б. ғәрәп яҙма тарихи сығанаҡтарында (Ибн Руста, Ибн Фаҙлан, Ибн Хордадбех, Иҙриси, Сәлләм Тәржемән һ.б. әҫәрҙәрендә) телгә алына. Б.э. 2‑се мең йыллығында башҡорт ырыуҙары берләшмәләре барлыҡҡа килә. 13 б. башында Башҡортостан терр‑яһы Монгол империяһының Жуси улусы, һуңыраҡ Алтын Урҙа, ул тарҡалғандан һуң, Ҡазан ханлығы, Себер ханлығы, Нуғай Урҙаһы составына инә. Терр‑яның күпселек өлөшө 16 б. уртаһында, Урал аръяғы өлөшө 16 б. аҙ.—17 б. башында Рус дәүләте составына инә (ҡара: Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуы). 16 б. аҙ. Өфө өйәҙе ойошторола. Төбәкте колониялаштырыуҙың көсәйеүе, үҙәк һәм урындағы властарҙың башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғын боҙоуы, һалым һәм йөкләмәләр артыуы башҡорт ихтилалдарына (17—18 бб.) килтерә, улар һөҙөмтәһендә хөкүмәт башҡорттарҙы крепостной крәҫтиән категорияһына күсереү, көсләп христианлаштырыу пландарынан баш тарта, уларҙың ергә аҫабалыҡ хоҡуғын таный. 1798 й. идара итеүҙең кантон системаһы индерелә. Революция (1917) илдәге демократик үҙгәрештәргә алып килә. Башҡорт милли хәрәкәте барышында Башҡорт мәркәз шураһы ойошторола, ул 1917 й. 15 нояб. Башҡортостандың милли-терр. автономияһын иғлан итә, Ә.Ә.Вәлидов етәкс. Башҡорт хөкүмәте, Башҡорт ғәскәре ойошторола. 1919 й. 20 мартындағы “Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеү” м‑н респ. совет власының үҙәк органдары тарафынан таныла. Башҡортостанда Граждандар һуғышы осоронда большевизм яҡлылар һәм Аҡтар хәрәкәте араһында көрәш бара, большевиктарға ҡаршы төрлө хөкүмәттәр (ҡара: Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы ағзалары комитеты, Өфө Директорияһы) эшләй. Хәрби коммунизм шарттарында респ. крәҫтиәндәр күтәрелеше (1918—21) йәйелә. 1921—22 йй. аслыҡ һөҙөмтәһендә Башҡ. респ. һәм Өфө губ. халҡы 650 мең кешегә кәмей (дөйөм халыҡ һанынан 22%). Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1922 й. 14 июнендәге “Автономиялы Башҡорт Совет Социалистик Республикаһы сиктәрен киңәйтеү тураһында” декреты б‑са АСБР составына Өфө губ. инә (ҡара: Оло Башҡортостан).
Индустриялаштырыу һөҙөмтәһендә 1932 й. ҡарата БАССР‑ҙа сәнәғәт өлөшө халыҡ хужалығының тулайым продукцияһының 50%‑ын тәшкил итә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында БАССР эвакуацияланған пр‑тие һәм кешеләрҙе урынлаштырыу, фронтты ҡорал, яғыулыҡ, аҙыҡ‑түлек һәм кәрәк-яраҡ м‑н тәьмин итеү б‑са илдең төп төбәктәренең береһе була. Һуғыштан һуңғы осор респ. нефть сығарыу сәнәғәте, нефть эшкәртеү сәнәғәте һәм химия сәнәғәте үҫешенең юғары темптары м‑н характерлана. 50‑се йй. башында БАССР нефть сығарыу б‑са СССР‑ҙа — 2‑се, уны эшкәртеү б‑са 1‑се урынды биләй. 1952—53 йй. уртаса адм.-терр. берәмектәрҙе бүлеү б‑са эксперимент барышында Өфө өлкәһе һәм Стәрлетамаҡ өлкәһе айырыла. БР‑ҙың Европа һәм Азия сигендә физик‑геогр. урынлашыуы, океандарҙан алыҫ булыуы, Урал тауҙарының ышыҡ барлыҡҡа килтереүе геол. һәм тектоник төҙөлөш, климат, рельеф, гидрографик селтәр, тупраҡ, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы үҙенсәлектәре м‑н айырылып торған тәбиғи райондар формалашыуын билдәләй: Башҡортостандың Урал алды, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралы, Башҡортостандың Урал аръяғы. Уникаль тәбиғәт комплекстарының күп төрлөлөгөн һаҡлау өсөн дөйөм майҙаны 1226 мең га (респ. майҙанынан 8,5%) булған махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре ойошторола. Тәбиғәт ресурстарының төрлөлөгө милли иҡтисад үҫешенә булышлыҡ итә. Ҡайһы бер файҙалы ҡаҙылмалар (агрономик мәғдәндәр, таш тоҙ, пирофиллит, минераль һыуҙар, баҡыр колчеданы мәғдәндәре, йөҙләү таштары һ.б.) запасы б‑са БР РФ‑та алдынғы урынды биләй. Запастар б‑са дәүләт комиссияһы тарафынан 1250 файҙалы ҡаҙылма ятҡылығы, ш. иҫ. 194 нефть һәм тәбиғи газ, 900‑ҙән ашыу металл булмаған файҙалы ҡаҙылмалар, 104 ер аҫты һыуҙары ятҡылығы, иҫәпкә алынған (2009).
Башҡортостан — индустриаль‑аграр республика. Төп макроиҡтисад күрһәткестәре б‑са РФ субъекттарының тәүге унауһы иҫәбенә инә: 2007 й. тулайым төбәк продукты 381,6 млрд һум (9‑сы урын), РФ субъекттарының йыйылма тулайым төбәк продукты етештереүҙә БР‑ҙың өлөшө 2,1% тәшкил итә; ауыл хужалығы продукцияһы етештереү б‑са — 4‑се, торлаҡты сафҡа индереү б‑са — 6‑сы, ваҡлап сауҙа итеү әйләнеше б‑са 7‑се урынды биләй. Респ. төп капиталға аҡса йәлеп итеү һәм һалыуға (РФ б‑са 10‑сы урын), фән ҡаҙаныштарын күпләп талап итеүсе технологияларға йүнәлтелгән инвестиция сәйәсәте алып барыла. БР Урал иҡтисади районына инә. А.х. үҫемлекселектә иген, шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш, картуф һ.б., малсылыҡта ит, һөт етештереүгә махсуслаша. Йылҡысылыҡ һәм умартасылыҡ үҫешкән. Ауыл хужалығы ерҙәренең майҙаны 7340,2 мең га, ш. иҫ. һөрөнтө ерҙәр — 3680,2, көтөүлектәр — 2364,4, сабынлыҡтар — 1252,4 (2009). Респ. иҡтисады күп тармаҡлы. Яғыулыҡ‑энергетика комплексы (ш. иҫ. яғыулыҡ сәнәғәте), нефть эшкәртеү, химия һәм нефтехимия сәнәғәте, машиналар эшләү, урман сәнәғәте (ш. иҫ. ағас әҙерләү сәнәғәте һәм ағас эшкәртеү сәнәғәте) сәнәғәттең махсуслашыу тармаҡтары булып тора. Нефть сығарыу күләме б‑са респ. РФ‑та — 9‑сы, уны эшкәртеү һәм нефть продукттарын етештереү б‑са — 1‑се (нефть эшкәртеү, автомобиль бензины, дизель яғыулығы, яғыулыҡ мазуты етештереүҙең 7—16%‑ы), троллейбустар сығарыу б‑са — 4‑се, автобустар сығарыу б‑са 5‑се урынды биләй. РФ‑та етештерелгән каустик соданың — 19%‑ын, изобутил һәм бутил спиртының — 53%‑ын, кальцинирланған соданың 58%‑ын етештерә, илдә берҙән‑бер аҡ ҡором һәм аш содаһын етештереүсе булып тора. БР‑ҙың инфраструктураһы, төҙөлөш комплексы үҫешкән. Яңы пр‑тиелар (Өфө трансформатор, быяла з‑дтары, Учалы р‑нындағы эзбиз‑цемент комб‑ты), соц. объекттар, торлаҡ әүҙем төҙөлә. Тимер юлдарҙың оҙонлоғо 1,5 мең км тәшкил итә, автомобиль юлдары — 34,8 мең км, суднолар йөрөй торған эске һыу юлдары — 932 км, магистраль үткәргес торбалар — 9,4 мең км (2008). 2008 й. тимер юл транспорты м‑н — 31,4 млн т, автомобиль транспорты м‑н — 126,1, үткәргес торба транспорты м‑н — 106,9, йылға транспорты м‑н 2,5 млн т йөк ташылған. Респ. терр‑яһындағы тәбиғи шарттар, тәбиғәт объекттары һәм мәҙәни мираҫ объекттарының һаҡланыуы туризм, хеҙмәтләндереү сфераһын үҫтереүгә булышлыҡ итә.
РФ бюджетына һалымдар һәм йөкләмәләр йыйыу б‑са БР Волга буйы федераль округы төбәктәре араһында 3‑сө урында тора (2009). БР‑ҙың геосәйәси хәле халыҡ‑ара бәйләнештәр үҫешенә ыңғай йоғонто яһай. Башҡортостан — Рәсәйҙең иң ҙур экспортёр төбәктәренең береһе, 90‑дан ашыу ил (Бөйөк Британия, Германия, Ҡаҙағстан, Нидерланд, Төркиә һ.б.) м‑н тышҡы иҡтисад бәйләнештәре тота. БР‑ҙың РФ тышҡы сауҙа әйләнешендәге өлөшө — 1,2% (15‑се урын), ш. иҫ. экспорт — 1,7% (РФ‑та 11‑се урын), импорт — 0,3% (30‑сы урын). Социаль сәйәсәт халыҡтың йәшәү кимәлен күтәреүгә, халыҡ һаулығын һаҡлауға, сәләмәт йәшәү рәүешен булдырыуға һ.б. йүнәлтелгән. Респ. мәғариф системаһына 1810 мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы, 3014 дөйөм белем биреү мәктәбе, ш. иҫ. филиал хоҡуғында 802 һәм дәүләткә ҡарамаған 5 мәктәп, 111 башланғыс профессиональ белем биреү учреждениеһы, 76 дәүләт һәм дәүләткә ҡарамаған 20 урта профессиональ белем биреү йорто, 42 юғары уҡыу йорто (ш. иҫ. филиалдар), шуларҙың 30‑ы (18 филиал) дәүләт уҡыу йорто, ш. иҫ. Авиация техник университеты, Аграр университет, Башҡорт дәүләт университеты, Медицина университеты, Нефть техник университеты, Педагогия университеты, Сәнғәт академияһы һ.б. инә. 199 өҫтәмә белем биреү учреждениеһы, 51 муз., 19 художество, 70 сәнғәт мәктәбе, 128 спорт мәктәбе һәм спорт клубы һ.б. эшләй (2008). БР‑ҙа 63 ойошма фәнни эшмәкәрлек м‑н шөғөлләнә (2008). РФА‑ның Өфө фәнни үҙәге һәм БР‑ҙың Фәндәр академияһы ин‑ттарында фундаменталь һәм ғәмәли тикшеренеүҙәр алып барыла (ҡара: Фән). БР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау системаһы 453 учреждениены үҙ эсенә ала: 177 дауахана, 199 амбулатория‑поликлиника, 12 әсәлек һәм балалыҡты һаҡлау учреждениеһы, 3 ашығыс медицина ярҙамы станцияһы, 25 диспансер, 9 махсус типтағы һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы, мед. үҙәге, 2 гигиена һәм эпидемиология үҙәге һ.б. 22 шифахана‑курорт учреждениеһы эшләй. 10313 спорт ҡоролмаһы иҫәпләнә, 128 спорт төрө үҫтерелә, 1,2 млн кеше физик культура һәм спорт м‑н шөғөлләнә (2008). БР‑ҙа төрлө сәнғәт төрҙәре үҫешә: архитектура, балет, биҙәү‑ҡулланма сәнғәте, кино (ҡара: Кино селтәре), музыка, театр, хореография, һынлы сәнғәт (графика, рәсем сәнғәте, скульптура, сценография һ.б.), цирк сәнғәте һ.б. 12 театр, ш. иҫ. Башҡорт драма театры, Урыҫ драма театры, Опера һәм балет театры һ.б., 5 филармония, ш. иҫ. Башҡорт филармонияһы, Нефтекама, Сибай, Стәрлетамаҡ, Учалы филармониялары; “Башҡортостан” к/ ст, “Башҡортостан” ТРК‑һы, Ғәскәров Ф. исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Халыҡ ҡоралдары милли оркестры, Милли симфоник оркестр, Өфө циркы, 1076 музей, ш. иҫ. Милли музей, Нестеров М.В. исемендәге художество музейы, Хәрби дан музейы һ.б., 20‑гә яҡын сәнғәт галереяһы эшләй (2008). Ижади берекмәләр бар: Композиторҙар союзы, Рәссамдар союзы, Театр эшмәкәрҙәре союзы, Яҙыусылар союзы һ.б. Музыкаль фестивалдәр һәм конкурстар, үҙешмәкәр ижад фестивалдәре һәм конкурстары, театраль фестивалдәр һәм конкурстар, ш. иҫ. Нуриев Р. исемендәге халыҡ‑ара балет сәнғәте фестивале, һ.б. даими үткәрелә. 2466 мәҙәни‑ял учреждениеһы иҫәпләнә (2006): ауыл, район, ҡала мәҙәниәт һарайҙары, улар ҡарамағында ҡыҙыҡһыныу буйынса клубтар, үҙешмәкәр сәнғәт ижады түңәрәктәре, халыҡ театрҙары, оркестрҙар, бейеү ансамблдәре һ.б. эшләй. Халыҡ китапханалары селтәре бар; Милли китапхана фондында бөтә белем өлкәләре б‑са 20‑нән ашыу телдә 3,1 млн ашыу һаҡлау берәмеге иҫәпләнә. Китап нәшер итеү эше (80‑дән ашыу нәшриәт эшләй), киң мәғлүмәт саралары үҫешә.
Тәрж. Г.М.Яҡупова


text:
Баш ҡалала һаҡ предприятиелары өсөн вакансиялар йәрминкәһендә 600 кеше ҡатнашты
Өфөлә һаҡ предприятиелары өсөн вакансиялар йәрминкәһендә 600 кеше ҡатнашты.
Эшкә урынлаштырыу буйынса был сарала 22 эш тәҡдим итеүсе 340 вакантлы урын тураһында мәғлүмәт менән таныштырҙы, тип хәбәр иттеләр Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән.
Предприятие һәм ойошма вәкилдәре менән әңгәмәләшеүҙә ҡатнашыусылар араһынан 60 кеше эшкә саҡырыу алды.
Киләһе вакансиялар йәрминкәһе Өфөлә 23 августа үтә. Унда 2012 йылда юғары, урта һәм башланғыс һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусылар өсөн буш эш урындары тәҡдим ителәсәк.


text:
Ерҙе йәшәртер, гөлгә күмер мәлдәре29-08-2015, 01:07 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
Ҡыуанмаҫлыҡмы ни?! Актерҙарҙы ролдәргә беркеткән осор менән әлеге көнгә тиклемге арала күпме уйланыу, яныу, көйөү, уңыш өсөн шатланыу тойғолары ята! 2013 йылдың ноябрендәге премьеранан һуң спектакль әллә нисә тапҡыр уйналып, бихисап тамашасыны йыйыуға өлгәште. Былтыр йәй Ырымбурҙа үткән Волга буйы театрҙары фестивалендә “Ҡара юрға”ның еңеү яулауы, Ираданың ғәжәп матур шәл менән бүләкләнеүе, Мәскәүҙәге гастролдәрҙә лә тамашаның ҙур уңыш ҡаҙаныуы, Татарстандағы һоҡланғыс сығыш… Ғөмүмән, “Ҡара Юрға, Әбләй һәм Маҡтымһылыу” бәхетле яҙмышлы әҫәр булып сыҡты: республика Мәҙәниәт министрлығы тарафынан уҙғарылған конкурста төп призға лайыҡ булды, аҙаҡ Башҡортостан Президенты грантын яуланы. Эйе, хәҙер халыҡты ни менән булһа ла шаҡ ҡатырыу, телевизорҙан айырып, театр бинаһына атларға мәжбүр итеү еңел түгел. Етмәһә, эпос ҡарарға. Еңел-елпе комедияға халыҡ ихласыраҡ йөрөй бөгөн. Ә эпос әкиәт түгел.
“Ҡара юрға”ла аттарҙы дөйөм һәм даими ҡулға эйәләштереү дәүере һүрәтләнә. Маҡтымһылыу, эпостың һәм, әлбиттә, мюзиклдың төп героиняһы “Аҫау өйрәтеп менмәгән, болан тотоп ит еймәгән. Бөгөн тыуғандай бер байғош миңә уҙаҡ була алмаҫ” тигән белдереү яһай һәм үҙ принциптарына тотош әҫәр буйынса тоғро ҡала, бәхете өсөн көрәшә. Был образды сәхнәлә кәүҙәләндереүҙең еңел булмаҫын әҫәр өҫтөндә эшләгәндә үк төшөндөм. Беренсенән, актриса йырларға тейеш! Быға тиклем уның менән сәмләнеп алышҡа ташланған ир-егет аҙ булмаған. “Үҙемде өс төр алышта еңмәгән өсөн үҫтергән буйым юҡ”, — ти бит ул. Ниндәй алыш һуң улар? Ҡыҙ баланы көрәшкә сығарып булмай. Мәҫәлән, үҙенән ике тапҡырға бейек, өс тапҡыр ҡалын Тунышты (Ринат Баймырҙин) ул нисек еңһен? Әһә! Маҡтымһылыу йыраусы булырға тейеш. Был — бер. Икенсеһе — сәсәнлек. Өсөнсөһө — мәргәнлек. Һәм ошо сифаттарға эйә булыуын Ирада — Маҡтымһылыу – спектакль барышында тулыһынса иҫбатланы!
Ирада Фазлаева үҙе лә героиняһының сифаттарына эйә: йырҙар ижад итә, уларҙың һүҙҙәрен үҙе яҙа, йырлай, бейей. Рауза гөлөнөң таждары бер-бер артлы әкрен генә асылған кеүек, уның таланты ла көндән-көн сағыуыраҡ, баҙығыраҡ була бара. Эйе, ҡарап ултырыуы ғына рәхәт. Был образды тыуҙырыуҙың күпме көс талап иткәнен Ирада үҙе генә беләлер. Сәхнә буйлап елгән Ҡара юрға өҫтөндә йөрөү, уның менән аралашыу, аңлашыу актрисаға еңел бирелмәгәндер. Оҫталығы, нәзәкәтлеге, моңло тауышы, һығылмалылығы менән ул ролде юғарылыҡҡа күтәрҙе. Көнсығыш сибәрҙәренә тартым йөҙлө, нескә билле, һөлөктәй ҡыҙҙа тауҙы күсерерҙәй көс бар кеүек. Ҡеүәтенең сере — уның тырышлығында, бер минутын да бушҡа сарыф итмәйенсә, оҫталығын даими камиллаштырыуында.
Ҡара юрғаны иһә Руслан Хайсаров башҡарҙы. Шәп уйнаны! Әйткәндәй, театрҙа Руслан Хайсаров булмаһа, был мюзикл ҡуйылыр инеме икән? Ысынлап та, был роль – иң ҡатмарлыһы. Пьеса өҫтөндә оҙаҡ – ике йыл дауамында – эшләүемдең дә төп сәбәбе ошо образ булды. Ым, ишара, хәрәкәт, ҡараш... Руслан булдырҙы! Хатта Ҡара юрғаның өнһөҙ зат икәне иҫкә лә төшмәй мюзиклды ҡарағанда. Грация. Көс. Ғәйрәт. Толпарҙан тыуып ҡалған зат юғарылығы! Хатта хужаһы язалаған ваҡытта ла ул, үпкәләп, түбән төшмәй. Ғорур ҡала. Юрғаның ырыҫлы зат булыуын тамашасы күңеленә тамсы ла сайпылтмай еткерҙе Руслан. Уның был хеҙмәте олоғара маҡтауға лайыҡ. Ирмен тигән ирҙең күңелендә эйәрле-йүгәнле ат ятыр, ти мәҡәл. Һәләтле Руслан әле халҡыбыҙҙы әллә күпме онотолмаҫ образдар тыуҙырып ҡыуандырыр!
Өсөнсө актерыбыҙ – Урал Әминев, Ирада Фазлаева кеүек үк, щепкинсы. Башта уҡ әйтеп ҡуяйым: Мәсем хан роленә Алмас Әмиров менән йәнәш уны күреү мине ғәжәпләндерҙе. Әлбиттә, режиссер актерҙарҙы үтәнән-үтә күрә, уныһына шик юҡ, шулай ҙа... Ирада Фазлаева – Уралдың йәштәше, һабаҡташы. Ә бында егет Маҡтымһылыуҙың атаһын уйнай. Ғәжәп: ысынбарлыҡтағы йәштәшлек бөтөнләй һиҙелмәне! Георгий Товстоноговтың “Спектаклдә һикһән йәшлек ҡартты уйнар өсөн ҡырҡ йәшлек актерҙың энергияһы кәрәк” тигән һүҙҙәре бар. Был – нәҡ шул осраҡ. Мәсемдең ҡатмарлы кисерештәрен бөтөн тулылығында асыуға өлгәште Урал. Әйткәндәй, ул Рудольф Нуриев образын ифрат уңышлы уйнағаны өсөн дә Ш. Бабич премияһына тәҡдим ителгәйне бит. Ниңәлер бирмәнеләр. Уйлап ҡараһаң, Бөрйән районында тыуып үҫеп, бер ниндәй сәнғәт мәктәбендә шөғөлләнмәйенсә, ҙур һығылмалылыҡ, актерлыҡ оҫталығы талап ителгән был образды тыуҙырыу — үҙе мөғжизә бит! Уралға эске йыйнаҡлыҡ, үҙ-үҙенә аяуһыҙ талапсанлыҡ хас.
Артистарҙың өсөһө лә тренажер залында даими шөғөлләнә. Йогаға йөрөйҙәр. Театрҙың балетмейстеры Сулпан Асҡарова: “Улар менән эшләү еңел”, — ти. Щепкинсылар менән бергә уртаҡ өйөрмәлә өйөрөлгән Руслан Хайсаров та, ана, нисек бейей хәҙер!
Мәҡәләмә һуңғы нөктәне ҡуйғанға ҡәҙәр театрҙың художество етәксеһе Олег Хановҡа шылтыратып, етәксе һәм спектаклдең режиссеры булараҡ, өс йәш артист тураһында фекерен белергә булдым. “Әгәр уларға шундай ролдәрҙе ышанып тапшырғанмын икән — шул минең фекер, – тине Олег Закир улы. – Ғөмүмән, бик ҡатмарлы бурыстарҙы хәл итергә һәләтле актерҙар улар”.
Илебеҙҙең баш ҡалаһы Мәскәүҙә уҡып, белем, тәжрибә туплап, йәшлеккә генә хас дәрт-дарман менән туған халҡына, башҡорт сәнғәтенә хеҙмәт иткән йәштәребеҙ тиҫтә йыл дауамында бихисап яңы образдар тыуҙырҙы. Ә инде “Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға” мюзиклы менән театрыбыҙҙың данын күрше һәм сит өлкәләр, улай ғына ла түгел, донъя тамашасыһына еткерҙеләр. Үҙҙәрен уҡырға ебәргән республикалары алдында һынауҙы улар юғары баһаға тапшырҙы. Инде эш беҙҙән тора. Таланттарҙы ваҡытында күрә белеү, баһалау һәр ҡайһыбыҙҙан ҙур егетлек талап итә. Миңә ҡалһа, йәштәребеҙҙең Башҡорт дәүләт академия драма театрында ҡанатланып ижад итеүе ерҙе йәшәртә, гөлгә күмә торған май ямғыры ләйсән кеүек. Тейешле ваҡытта тейешле баһаны алып, артабан да күкрәп-йәшнәп, театрыбыҙҙы данлап-ҙурлап эшләргә һәм йәшәргә насип булһын үҙҙәренә! Сәнғәтебеҙҙең киләсәге — улар иңендә.
Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре,
Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.


text:
Закон әҙер. Ул нисек тормошҡа ашырылыр?31-01-2013, 03:25 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға
1992 йылғы Законды алмаштырған яңы ҡанун ниндәй үҙгәрештәр вәғәҙә итә? Халыҡтың теләк-тәҡдиме иҫәпкә алындымы? Ҡайһы берәүҙәрҙең фекеренсә, белем алыу ябай халыҡ өсөн буй етмәҫлек кимәлгә күтәрелә тип борсолорға урын бармы, ул йәмғиәттең миҙгел һайын үҙгәреп торған талаптарына яуап бирәме, милли телдәрҙең киләсәктә уҡытылыуын һәм һаҡланыуын гарантиялаймы?
Барлыҡ ил ҡатнашты
Һәр хәлдә, яңы Законды властың сираттағы "тоҙағы" тип әйтеп булмай. Ул, ысынлап та, оҙаҡ әҙерләнде, халыҡтың фекер-тәҡдименә таянып төҙөлдө. Әйтәйек, проекттың Интернеттағы махсус сайтына 11 мең тирәһе аңлатма килгән, Дәүләт Думаһының мәғариф буйынса комитетына 600 меңгә яҡын граждан мөрәжәғәт иткән һәм 40 меңдән ашыу коллективтан хат алынған. Проектты тормошҡа ашырыуҙа йәмғиәттең дәррәү ҡатнашыуына ғәжәпләнәһе түгел: был документ Рәсәйҙә йәшәгән һәр дүртенсе кешегә, йәғни 40 миллион самаһы яҙмышҡа йоғонто яһаясаҡ. Илебеҙҙә 30 миллион тирәһе мәктәпкәсә йәштәге бала, уҡыусы, студент иҫәпләнә, бынан тыш, белем биреү һәм фән өлкәһендә ун миллионға яҡын кеше эшләй.
Гәзиттең былтырғы һандарындағы яҙмаларҙа әйтеп үтеүебеҙсә, Законды әҙерләүҙә Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары, мәғариф ойошмалары вәкилдәренән торған эш төркөмө лә яҡындан ҡатнашты. Улар тарафынан тәҡдим ителгән 17 төҙәтмәнең етеһе ҡабул ителеп, башҡалары положениеларҙы төҙөгәндә һәм раҫлағанда иҫәпкә алынды. Ғөмүмән, Башҡортостан ҡанунды әҙерләүгә өлөш индереү йәһәтенән төбәктәр араһында тәүгеләр рәтендә булды.
Ауылды үҫтерерҙәй көс бар
Федераль законда иғтибарҙы иң ныҡ йәлеп иткәне — хәҙер ауыл мәктәбен ябыу мәсьәләһендә урындағы халыҡтың фекере иҫәпкә алынасаҡ. Был беҙҙең милләт өсөн айырыуса һөйөнөслө. Әммә еңел тын алып, ҡәнәғәтлектән ҡул ҡаушырып ултырырға ярамай: яңы ҡанун тыуҙырған мөмкинлектән файҙаланып, ауылдағы белем усаҡтарына иғтибарҙы көсәйтеү зарур. Был йәһәттән иң тәүҙә дистанцияла уҡытыуҙы киң йәйелдерергә кәрәктер. Заманса алым ауыл балаһына башҡа тиңдәштәре менән берҙәй белем алыу мөмкинлеген асһа, педагогтың даими үҫеше өсөн дә яҡшы буласаҡ. Иң мөһиме — уҡыусы, әлеге кеүек көн дә юлда йөрөп, күп ваҡытын бушҡа сарыф итмәйәсәк, уҡырға теләге артасаҡ, ата-әсәнең дә күңеле тыныс буласаҡ.
Икенсенән, ауыл мәктәбендә һөнәрмәндәр әҙерләүгә ныҡлы тотоноу кәрәктер. Быны яңы Закон да ҡеүәтләй. Унда мәктәптә төп уҡыу программаһы менән берлектә һөнәри белем алыу мөмкинлеге хаҡында әйтелә. Башланғыс класты тамамлаған балаларҙы һәләте буйынса төрлө класҡа туплау рөхсәт ителә. Сығарылыш уҡыусыһына аттестат менән берлектә урта һөнәри белем алыуы хаҡында диплом да тапшырыласаҡ. Тимәк, ауыл балаһына мәктәпте тамамлағас та тыуған ерендә үҙ һәләте буйынса үҫешергә юл асыла. Мәҫәлән, малайҙарға — умартасылыҡ, балта оҫтаһы, игенсе, ҡыҙҙарға ашнаҡсы, тегенсе һәм башҡа ҡул хеҙмәте буйынса. Әлбиттә, бының өсөн мәктәптә сифатлы белем бирелеүе, үҙ һөнәрен мөкиббән яратҡан, илһөйәр, рухлы оҫталарҙың эшләүе мөһим. Маҡсатлы, аныҡ йүнәлеш алып барғанда, һөҙөмтә ифрат һөйөнөслө булыр тигән ышаныс бар. Иң мөһиме шул — мәктәптә һөнәрмәндәр тәрбиәләп, милләтебеҙҙең ауылды тотоп торған көслө ҡатламын үҫтерә аласаҡбыҙ. Улар халҡыбыҙҙың борондан килгән кәсеп-шөғөлөн, милли аш-һыуын тергеҙер һәм киң даирәлә танытыр ине, тигән ныҡлы өмөт тыуа. Яңы йүнәлеш шулай уҡ ауылдарҙы үҫтереү, үҙ продукциябыҙҙы киң таратыу ниәтендә күптән түгел булдырылған "500 ферма" программаһын ыңғай тормошҡа ашырыу йәһәтенән дә отошло булыр ине. Ситтә урын тапмай йөрөгәнсе, үҙ ереңдә солтандай йәшәү яҡшыраҡ түгелме?
Яңылыҡтар өмөтлө күренә
Документта мәғариф хеҙмәткәрҙәренең матди хәлен нығытыуға ҙур иғтибар бүленгән. Педагогтар төбәк иҡтисадындағы уртаса эш хаҡы менән тәьмин ителәсәк. Ҡыҙыу бәхәстәр үҙ һөҙөмтәһен биргән: ауыл уҡытыусыларының торлаҡ-коммуналь хужалыҡҡа түләүҙәге льготалары һаҡланған.
Ҡанунда "педагогтың мәнфәғәттәре бәхәсе" тигән яңы төшөнсә бар. Аңлатыуҙарынса, уҡытыусы, үҙ кеҫәһен генә ҡайғыртып, уҡыусыһы өсөн түләүле репетитор була алмай. Закон рөхсәт итмәй. Уҡыусы үҙе бик теләһә лә, педагог һорауҙы кире ҡағырға тейеш — был уның әхлаҡи бурысы.
"Инклюзив белем биреү" тигән яңы төшөнсә айырым пунктта сағылыш таба. Сәләмәтлеге сикләнгән балаларға үҙҙәрен тулы хоҡуҡлы итеп тойоп, сифатлы белем алыу шарттары тыуҙырылған уҡыу йорттары асыласаҡ. Әле инклюзив уҡыу программаһы индерелгән мәғариф учреждениелары байтаҡ. Директорҙары әйтеүенсә, айырым иғтибар талап иткән уҡыусы өсөн бүленгән аҡса башҡаларҙыҡына ҡарағанда ике-өс тапҡырға күберәк булырға тейеш. Мәскәүҙә, мәҫәлән, бындай норматив бюджетҡа һалынған. Сәләмәтлеге сикләнгән баланың диагнозына ҡарап, уның өсөн 240 мең һумдан алып 360 мең һумға ҡәҙәр аҡса бүленә. Был сығым уҡыусының мәктәпкә яраҡлашыуына, үҫешенә ыңғай булышлыҡ итә.
Закондағы тағы ла бер яңылыҡ — "Уҡыусыларҙы дисциплинаға йәлеп итеү тәртибе" тигән пункт. Унда балаларҙың белем биреү программаларын билдәләнгән ваҡытҡа ҡәҙәр үҙләштермәүе, уҡыу планының үтәлмәүе ҡағиҙәне тупаҫ боҙоу һанала. Шулай уҡ белем биреү ойошмаһына иҫерек килеш йәки наркотик тәьҫирендә килеү, ауыр енәйәткә, административ яуаплылыҡҡа тартым эшмәкәрлек ҡылыу, әхлаҡһыҙлыҡ, башҡаларға насар йоғонто яһау кеүек күренештәр өсөн дә төрлө яза биреү ҡаралған.
Документта белем биреү учреждениеһының, уҡыусыларҙың, ата-әсәнең, педагогтарҙың һәм башҡа хеҙмәткәрҙәрҙең хоҡуҡтары, бурыстары аныҡ билдәләнгән, тимәк, быға ҡәҙәр аңлашылмаусанлыҡ тыуҙырған ҡайһы бер мәсьәләләр яйға һалыныр тигән ышаныс бар.
Әҙерлек бүлегенә рәхим ит!
Юғары белем алыу тармағында ла байтаҡ үҙгәреш көтөлә. Берҙәм дәүләт имтиханы һөҙөмтәһе буйынса ҡабул итеү дауам итәсәк, был һынауҙың көсө биш йылға тиклем һаҡлана.
Абитуриенттар өсөн шундай яңылыҡ бар: икенсе йылдан юғары уҡыу йорттарына инеү ҡағиҙәләре үҙгәрә. Ҡабул ителгәндә өҫтөнлөктән файҙаланған күп йәштәр өсөн төп ташлама шул — улар элекке кеүек I курсҡа алынмай, ә уҡыу йортоноң түләүһеҙ әҙерлек бүлегенә инә. Әммә был льгота бер тапҡыр ғына бирелә. Яңы алым уйланырға урын ҡалдырһа ла, уның ыңғай яғын билдәләмәү мөмкин түгел: БДИ-ла ғәҙел булмаған юл менән юғары балл йыйған йәштәрҙең белем кимәлен асыҡлау мөмкинлеге тыуасаҡ.
Юғары уҡыу йортона инеүҙә ташламаға дәғүә итеүселәрҙең кәмеүе көтөлә. Инвалид балалар өсөн квоталар булдырыласаҡ. Шулай уҡ түләүһеҙ әҙерлек бүлегенә алғанда етемдәр, тулы булмаған ғаиләлә тәрбиәләнеүселәр, хәрбиҙәрҙең, эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәренең балалары өҫтөнлөктән файҙаланасаҡ.
Былтыр юғары уҡыу йорттарына мониторинг үткәрелеп, ҡайһы берҙәренә бирелгән түбән баһа ғәжәпкә ҡалдырғайны. Белеүегеҙсә, беҙҙең Башҡорт дәүләт аграр, Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеттары ла “ҡара исемлек”кә инде. Төбәк мәнфәғәтендә һөҙөмтәле эшләгән мәғариф учреждениеларына ошондай баһа халыҡта ризаһыҙлыҡ тыуҙырмай ҡалманы, төрлө бәхәскә килтерҙе. "Ниңә дәүләткә ҡараған белем усаҡтары ғына тикшерелгән?" тигән һорау ҙа тынғылыҡ бирмәне. Яңы Закон был йәһәттән үҙ ҡарарын сығарған: хәҙер мониторингта барлыҡ юғары уҡыу йорттары ла ҡатнашасаҡ.
Эй, туған тел...
I класс уҡыусыһына яңы мөмкинлек асыла — ул йортона яҡын урынлашҡан мәктәпкә ҡабул ителеү хоҡуғына эйә. Был йәһәттән республикабыҙ ҡалаларындағы милли белем усаҡтарының яҙмышы хафаға һалмай ҡалмай. Уларға эргә-тирәһендә йәшәгән башҡа милләт балаларын күпләп ала башлаһалар, мәктәптең йөҙө үҙгәреп, ғәҙәтигә әйләнмәҫме? Туған телебеҙ сираттағы был һынауҙы күтәрә алырмы?
Борсоулы уйҙарҙы яңы Закондың "Белем биреү теле" тип аталған 14-се статьяһында яҙылғандар таратып ебәргән кеүек. Рәсәй Федерацияһы биләмәһендә урынлашҡан дәүләт һәм муниципаль белем биреү ойошмаларына, урындағы ҡануниәткә ярашлы, төбәктең дәүләт телдәрен уҡытыуҙың, өйрәтеүҙең индерелә алыуы хаҡында әйтелә. Әммә был эш илдең дәүләт телен үҙләштереүгә зыян килтерергә тейеш түгел.
Статьяла шулай уҡ Рәсәй граждандарының мәктәпкәсә, башланғыс дөйөм һәм төп дөйөм белемде туған телендә алыу, шулай уҡ уны мәғариф ҡануниәте билдәләгән мөмкинлектәргә ярашлы өйрәнеү хоҡуғына эйә булыуы тураһында әйтелә. Быны тормошҡа ашырыу өсөн тейешле белем биреү ойошмалары, кластар, төркөмдәр һәм шарттар булдырыу мөһимлеге билдәләнә.
Шул уҡ ваҡытта тел яҙмышын дәүләткә генә тапшырып, үҙең был йәһәттән ҡыл да ҡыбырҙатмай, аҙаҡ, аңлашылмаусанлыҡтар килеп тыуған мәлдә, ғәйепте фәҡәт властан эҙләй торған холоҡто ташларға ваҡыттыр. Телде үҫтереү ғаиләнән башлана, тип юҡҡа ғына тылҡымай зыялыларыбыҙ. Ошо хәҡиҡәтте һәр кем ныҡлы аңлап, йәшәү рәүешенә әйләндерһә, күп мәсьәлә ыңғай хәл ителер тигән ышаныс бар.
Федераль закон мөмкинлектәргә юл асҡан саҡта үҙ йүнебеҙҙе күрергә ашыҡмай, битараф ҡалһаҡ, бирелгән хоҡуҡтарҙан ҡолаҡ ҡағыуыбыҙ ихтимал. Шуға милләттәштәребеҙ фекерҙәрен, тәҡдимдәрен ваҡытында әйтеп ҡалһын ине. Аҙаҡ һуң булыуы бар.
Венера ВӘЛИЕВА, Башҡортостандың мәғариф министры урынбаҫары:
— Элеккеһе менән сағыштырғанда, яңы Законда әллә ни ҙур яңылыҡ юҡ, тип әйтергә мөмкин. Әммә үҙгәреш байтаҡ. Яңы ҡанунда төп иғтибар тәрбиәгә йүнәлтелгән. Элек, ниндәйҙер аңлашылмаусанлыҡ килеп тыуған осраҡта, күпселек ата-әсәнән "Мәктәп нимә ҡарай икән?" тигән дәғүә ишетә инек. Хәҙер бындай етешһеҙлектәрҙе булдырмау йәһәтенән ата-әсәнең үҙенә лә ҙур бурыс йөкмәтелә: улар белем усағының эшмәкәрлегендә ҡайнап йәшәргә тейеш. Балаға ғаиләлә белем алыу мөмкинлеге лә асыла.
Элек уҡыусылар бер мәктәптән икенсеһенә ғариза яҙып ҡына күсә алды. Хәҙер талап юғарыраҡ: был эшкә опека органдарының да ризалығы кәрәк буласаҡ.
Дәүләт телдәренә һәм туған телдәргә килгәндә, уларға яңы Законда ҙур урын бирелгән. Тимәк, был норматив хоҡуҡтарҙы үҙ ҡануниәтебеҙ менән нығытыу бурысы тора. Ғөмүмән, әле документ Мәғариф министрлығы тарафынан ныҡлап өйрәнелә. Ҡайһы бер пункттар тормошҡа ашырыла башланы ла инде.
Резеда БАЯЗИТОВА, хужабикә, Учалы районы:
— Һуңғы йылдарҙа заман елдәренең ауылдарға айырыуса ныҡ ҡағылыуы сәбәпле, хәҙер ҡанундарға битараф ҡалыу мөмкин түгел — яңы Закон менән дә ниндәйҙер кимәлдә танышмын. Белеүемсә, урындағы белем усағын ябыу мәсьәләһе килеп тыуғанда, халыҡтың фекере иҫәпкә алынырға тейеш. Ошо йәһәттән бер һорау тынғылыҡ бирмәй: быға тиклем ҡулайлаштырыуға эләккән мәктәптәрҙе яңы Закон нигеҙендә тергеҙеү мөмкинме икән?


text:
Ялығыҙ күңелле үтһен!
26 сентября 2017 йыл | Яңылыҡтар, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
30 сентябрҙә Сәйетбаба ауыл мәҙәниәт йортонда бер юлы ике тамаша үтә.
Өфө ҡалаһының Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры артистары көндөҙгө 15.00 сәғәттә Сәрүәр Суринаның "Алтын балта” әкиәтенә (+6), ә инде кисен 19.00 сәғәттә Туфан Миңнуллиндың "Йәнкиҫәккәйем” музыкаль комедияһына (+12) саҡыра. Билеттар һатыла. Тамашаларға рәхим итегеҙ.
Өфө ҡалаһының Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры артистары көндөҙгө 15.00 сәғәттә Сәрүәр Суринаның "Алтын балта” әкиәтенә (+6), ә инде кисен 19.00 сәғәттә Туфан Миңнуллиндың "Йәнкиҫәккәйем” музыкаль комедияһына (+12) саҡыра. Билеттар һатыла. Тамашаларға рәхим итегеҙ.
“Оҫта ҡулдар” саҡыра
26 сентября 2017 йыл | Яңылыҡтар
Селтәр энәһе менән бәйләргә өйрәнергә теләйһегеҙме? Ул саҡта район мәҙәниәт һарайында эшләп килгән "Оҫта ҡулдар” түңәрәге – һеҙҙең өсөн!
Түңәрәк 3 октябрҙән эшләй башлай, һәр шишәмбе һәм кесе йома 18.00-дән 20.00 сәғәткә тиклем барасаҡ.
Түңәрәк 3 октябрҙән эшләй башлай, һәр шишәмбе һәм кесе йома 18.00-дән 20.00 сәғәткә тиклем барасаҡ.
Бушлай ҡабул итеү көнө
26 сентября 2017 йыл | Яңылыҡтар, Хоҡуҡ
29 сентябрҙә Рәсәй Юристар ассоциацияһы Бөтә Рәсәй бушлай юридик ярҙам көнө үткәрә.
Социаль хеҙмәттәр күргәҙмә-йәрминкәһе була
26 сентября 2017 йыл | Яңылыҡтар
БР Ғаиләгә һәм балаға социаль ярҙам күрһәтеү дәүләт бюджет учреждениеһының көньяҡ-көнбайыш район-ара үҙәгенең Ғафури районындағы бүлексәһе социаль хеҙмәтләндереү учреждениеларында ғаиләгә һәм балаға социаль хеҙмәттәр күсмә күргәҙмә-йәрминкәһен уҙғарырға планлаштыра.
“Төньяҡ амурҙары”на бағышлана
26 сентября 2017 йыл | Яңылыҡтар
30 сентябрҙә Красноусолда 1812 йылғы Ватан һуғышының 205 йыллығына арналған саралар үтәсәк.


text:
Ҡазанда “Рәсәй – спорт державаһы” Бөтә Рәсәй форумы тамамланды
Ҡазанда “Рәсәй – спорт державаһы” Бөтә Рәсәй форумы тамамланды. Форум сиктәрендә “Рәсәй Федерацияһында 2020 йылға тиклем физик культураны һәм спорты үҫтереү стратегияһы һәм уны ғәмәлгә ашырыу механизмдары” тип исемләнгән физик культура һәм спорт өлкәһендә башҡарма власть органдары етәкселәренең семинар–кәңәшмәһе үткәрелде.
Шулай уҡ “Дөйөм белем биреү шарттарында физик тәрбиәне модернизациялау”, “Рәсәйҙә балалар һәм үҫмерҙәр спорты үҫеше торошо һәм киләсәге”, ”Спорт тармағы – иҡтисадтың инновацион үҫеше” темаларына “түңәрәк өҫтәлдәр” ойошторолдо.
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостан Республикаһы делегацияһын ведомство башлығы Александр Никерин етәкләне. Форум эшендә параолимпия уйындары чемпионы Рима Баталова, министрлыҡтың баш белгесе Артем Тимофеев һәм Өфө ҡалаһының Киров районы хакимиәтенең спорт комитеты рәйесе Венер Абзалов ҡатнашты.


text:
Башҡортостанда вируслы талпан энцефалиты менән ауырыу осрағы теркәлгән
Башҡортостан эпидемиологтары быйылғы йылда тәүге вируслы талпан энцефалиты раҫланған осраҡты теркәгән. Бөгөнгө көндә республика райондарының береһендә йәшәгән оло кеше дауаланыу курсы үткән, һәм уның сәләмәтлеге хәүеф тыуҙырмай.
БР буйынса Роспотребнадзор Идаралығы мәғлүмәте буйынса, 24 июнгә ҡарата республиканың дауалау-профилактика учреждениеларына талпан ҡаҙалған 12389 кеше мөрәжәғәт иткән, шуларҙың 26,0% балалар.
«Башҡортостан Республикаһында Гигиена һәм эпидемиология үҙәге» федераль дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы лабораторияһы менән 1 апрелдән 5333 талпан тикшерелгән, шуларҙың 87 (1,6%) талпан энцефалиты вирусы менән зарарланған булыуы асыҡланған.
Иммуноглобулин профилактикаһын 2983 кеше алған (мөрәжәғәт иткәндәрҙең 24%), шул иҫәптән 2120 бала (65%).


text:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатын-ҡыҙҙарҙы Әсә көнө менән ҡотланыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатын-ҡыҙҙарҙы Әсә көнө менән ҡотланы
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатын-ҡыҙҙарҙы Әсә көнө менән ҡотланыФото: Андрей Старостин
Ноябрҙең аҙаҡҡы йәкшәмбеһендә Рәсәйҙә Әсә көнө билдәләнә. Байрам алдынан Өфөнөң Конгресс-холында бөтә республиканан килгән әсәләр өсөн концерт ойошторолдо. Уларҙы был матур байрам менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡотланы.
— Әсәләр темаһына бик күп һөйләргә була һәм был турала һөйләү кәрәк, — тип иҫәпләй Президент. – Ғаиләләре имен булмаған төбәк бәхетле була алмай. Һәр кеше өсөн өйҙәге йылы мөхит һәм әсә йылмайыуы мөһим. «Ҡатын-ҡыҙ йәшәгән йортта ҡояш та, шатлыҡ та бар», тип халҡыбыҙ бик дөрөҫ әйткән.
«Ҡатындар иңендә бала тәрбиәләү, ғаилә усағын һаҡлау, ғаилә ағзалары тураһында хәстәрлек күреү, өйҙә йылы мөхит булдырыу бурысы ята. Көндәлек хеҙмәтегеҙ менән донъя гармонияһын һаҡлайһығыҙ, беҙең тормошто яҡшыртаһығыҙ, мәңгелек рухи ҡиммәттәрҙе нығытаһығыҙ», тине Рөстәм Хәмитов, залда ултырған әсәләргә мөрәжәғәт итеп.
Президент билдәләүенсә, республика властары әсәлек, ғаиләне социаль яҡлау, бала тәрбиәләү мәсьәләләренә ҙур иғтибар бүлә. Ағымдағы йыл Башҡортостанда балалыҡты яҡлау һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыуға арнала.
— Иғтибарыбыҙҙы аныҡ мәсьәләләрҙе хәл итеүгә йүнәлтәбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Киҫкен проблемаларҙың береһе булараҡ Президент бала баҡсаларына оҙон сираттарҙы атаны. Уларҙы ҡыҫҡартыу өсөн төбәктә бихисап мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары төҙөлә. Үткән йылда ғына 11 мең урын булдырылды, 2012 йылда уларҙың һанын бер нисә тапҡырға арттырыу планлаштырыла. Был маҡсаттарға яҡынса 4-4,5 миллиард һум аҡса бүленгән.
— Быйыл мотлаҡ рәүештә 50 бала баҡсаһы файҙаланыуға тапшырыласаҡ. Өс йылдан был мәсьәлә республикала нигеҙҙә хәл ителер, тип уйлайым, — тине Рөстәм Хәмитов.
Президент иҫәпләүенсә, республиканың, бөтә илдең уңышлы үҫешеүе һәр айырым ғаиләнең имен булыуынан тора, шуға күрә ғаиләләргә, шул иҫәптән күп бала тәрбиәләгән ғаиләләргә социаль ярҙам күрһәтеү иғтибар үҙәгендә тора. Башҡортостанда 170 меңдән ашыу ғаилә бөгөнгө көндә дәүләт ярҙамы ала.
— Үткән йылдан башлап өс һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән ғаиләләргә, шулай уҡ инвалид бала тәрбиәләгән ғаиләләргә бушлай ер участкалары бирелә. Уларҙы 3,5 меңдән ашыу ғаилә алды, — тип билдәләне Президент.
Бөгөн сиратта торған 13-15 мең ғаиләнең барыһы ла 2013 йылда, иң һуңында 2014 йылда, ер участкалары аласаҡ, тигән ышанысын белдерҙе Рөстәм Хәмитов.
— Һәм был участкалар ҡола яланда түгел, ә яҡшы инфраструктура – юлдар, газ, электр энергияһы менән тәьмин ителгән ерҙәрҙә буласаҡ, — тип өҫтәне республика башлығы.
Бынан тыш, ағымдағы йыл башынан бер юлы өс һәм унан күберәк бала тыуған ғаиләләргә торлаҡ сертификаттары тапшырыла. 2013 йылдың 1 ғинуарынан республика бюджетынан ғаиләләге һәр өсөнсө һәм унан һуңғы балаға өс мең һум күләмендә ай һайын пособие түләнәсәк. Бындай пособиелар 1,5-3 йәштәрҙәге балалар тәрбиәләгән әсәләргә түләнәсәк. Етемлек мәсьәләһе лә Президенттың иғтибарынан ситтә ҡалманы.
— Ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар ғаиләле булырға тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент.
Был йүнәлештә лә саралар күрелә: республика бюджеты уллыҡҡа алған ғаиләләргә әсәлек капиталы күләмендә бер таҡыр бирелә торған аҡсалата пособие түләй. Шулай итеп, 100 бала яңы ғаиләләренең тулы хоҡуҡлы ағзаһы булды.
— Бала йорттарын йоҙаҡлап ҡуйырға тейешбеҙ. Был балалар торлаҡ түгел, ә үҙҙәренең өйөн, ысын ғаиләләрен табырға тейеш, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Байрам сиктәрендә Президент Миәкә районынан килгән күп балалы Баһауетдиновтар ғаиләһенә торлаҡ сертификаты тапшырҙы.


text:
Балалар баҡсалары төҙөү мәсьәләһен дәүләт үҙе генә хәл итә алмаясаҡ
— 2012 йылда Башҡортостанда 59 мең сабый тыуған, — тине республика Президенты Башҡортостан юлдаш телевидениеһы каналында тура эфир барышында. – 1991 йылдан алып был иң яҡшы күрһәткес. Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, ағымдағы йыл күрһәткестәре лә шулай уҡ яҡшы. Әлбиттә, балалар баҡсалары төҙөлөшөн дауам итәсәкбеҙ, әммә дәүләт үҙе генә был мәсьәләне хәл итә алмаясаҡ, инвесторҙар йәлеп итеү зарур. Шәхси балалар баҡсалары, көндөҙгө төркөмдәр асырға кәрәк, мәктәптәрҙә буш торған бүлмәләрҙе файҙаланырға мөмкин. Был мәсьәләне хәл итеү шулай уҡ урындағы идарасыларҙан тора, — тип иҫәпләй төбәк башлығы.


text:
Республикала Газ химияһы инжинирингы үҙәге төҙөләсәк
«Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән Башҡортостан Хөкүмәте араһында хеҙмәттәшлек тураһында өҫтәмә килешеү йома көнө Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумда төҙөлдө. Уға «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе Алексей Миллер менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйған. Был хаҡта «Газпром»-дың матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Башҡортостанда Газ химияһы инжинирингы үҙәге төҙөләсәк, тиелә документта. Уның төп маҡсаты «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ҡеүәтен үҫтереү буйынса проект әҙерләү буласаҡ.
Килешеү шулай уҡ төбәктә газ турбинаһы двигателдәрен йыйыу, ремонтлау, тикшереү һәм сервис хеҙмәтләндереү компанияһын булдырыуҙы ҡарай. Ул «Газпром», Өфө моторҙар етештереү берекмәһе һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡатнашлығында ойоштороласаҡ.
Яҡтарҙың өҫтәмә килешеүгә ҡул ҡуйыуы йылылыҡ энергетикаһы объекттарын төҙөү һәм реконструкциялау, экологик именлекте һәм тәбиғәт менән рациональ файҙаланыуҙы тәьмин итеү, газ, нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы сәнәғәте өсөн кадрҙар әҙерләү, шулай уҡ Башҡортостанда социаль программаларҙы һәм мәҙәни проекттарҙы тормошҡа ашырыу мәсьәләләре буйынса хеҙмәттәшлеккә йүнәлтелеүҙе дәлилләй, тип билдәләнә «Газпром»-дың матбуғат хеҙмәте хәбәрендә.


text:
Фото:
Өфөлә башҡорт халыҡ әкиәттәре китабы донъя күрҙе
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Өфөнөң «Инеш» нәшриәтендә «Ерәнсәнең 40 әкиәте» тигән яңы китап донъя күрҙе. Был — «Башҡорт коллекцияһы» серияһының өсөнсө китабы. Тәүге икәүһе — «ХХ быуат башы открыткаларында Өфө һәм Башҡортостан» һәм «Башҡорт сәнғәте. Традицион художестволы кәсептәр» — 2007 йылда баҫылып сыҡҡайны.
Нәшриәттән хәбәр итеүҙәренсә, «Ерәнсәнең 40 әкиәте» китабы 488 биттән тора, уны рәссам Диана Фәхрисламова матур һүрәттәр менән биҙәгән. Башҡортса әкиәттәрҙе руссаға талантлы әҙип Илгиз Кәримов тәржемә иткән. Китаптың рецензенты — филология фәндәре докторы, М.Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның башҡорт әҙәбиәте һәм мәҙәниәте кафедраһы профессоры Әхмәт Сөләймәнов.


text:
Өфөлә үткән Фән фестивалендә йәш ғалимдар фәнни алышта көсөн һынаны Фото: Олег Яровиков
Өфөлә үткән Фән фестивалендә йәш ғалимдар фәнни алышта көсөн һынаны
Өфөлә үткән Фән фестивалендә йәш ғалимдар фәнни алышта көсөн һынаны Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 28 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Кристина Качалкина/.
Өфөлә йәш ғалимдар фәнни алышта көсөн һынаны. Баш ҡалала Фән фестивале Science Slam тигән сара менән тамамланды. Был көндә «Өфө уттары» күңел асыу үҙәге ғилми алыштар өсөн майҙансыҡҡа әүерелде. Ете йәш ғалим фән менән шөғөлләнеүҙең күңелле булыуын раҫлар өсөн үҙ-ара көс һынашты. Сарала ҡатнашыусылар эштәрен башҡаларға аңлайышлы, ҡыҙыҡлы итеп һөйләргә тейеш ине, сөнки еңеүсе ҡунаҡтарҙың алҡыштары буйынса билдәләнде.
Һәр ғалим үҙе тикшергән тема хаҡында һөйләне. Баҡһаң, Башҡортостан ғалимдары йәмғиәттәге социаль-сәйәси реформаларҙан алып орхидеяларҙы клонлауға тиклем бик күп төрлө проекттар өҫтөндә эшләй икән.
Мәҫәлән, Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институты студенты һәм штаттан тыш уҡытыусы Максим Вдовин замана йәштәренең ни өсөн сәйәсәттән алыҫ тороуын аңлатты һәм ДОСААФ ойошмаһын кире ҡайтарып, быны төҙәтергә тәҡдим итте.
Сығыш яһаусылар араһында берҙән-бер ҡыҙ, Фәндәр академияһы хеҙмәткәре һәм Башҡорт дәүләт университетының экология һәм ботаника кафедраһы аспиранты Елена Михайлова ГМО-ның бик үк зыянлы булмауы тураһында һөйләне һәм теләүселәрҙе трансгенлы салат менән һыйланы.
Ғалимдарҙан тыш, тамашасылар Өфөләге тәүге Science Slam сараһында ҡатнашыусыларҙың береһе Григорий Овчинниковтың сокатализаторҙар хаҡында сығышын тыңланы.
Фәнде stand-up форматында тәҡдим итеү уны халыҡ араһында ғына түгел, тәү сиратта буласаҡ абитуриенттар араһында популярлаштырыуҙың иң яҡшы ысулы булыуы ихтимал, тип иҫәпләй Фән фестивален ойоштороусылар.


text:
Рөстәм Хәмитов Өфөнөң 159-сы мәктәбендә булдыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Өфөнөң 159-сы мәктәбендә булды
Рөстәм Хәмитов Өфөнөң 159-сы мәктәбендә булдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
15 октябрҙә Рөстәм Хәмитов Өфөнөң 159-сы урта мәктәбенә барҙы һәм унда Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Электрон белем биреүҙе үҫтереү буйынса советтың күсмә ултырышын үткәрҙе.
159-сы дөйөм белем биреү мәктәбе директоры Наталья Иванцова бер нисә йыл дауамында уңышлы эшләгән электрон белем биреү системаһы тураһында һөйләне. 176 компьютерҙың бөтәһе лә интернетҡа тоташтырылған, Wi-Fi бар. Мәктәптә заманса мәғлүмәт-белем биреү мөхите булдырылған, ул уҡыусылар һәм уҡытыусылар өсөн мәғлүмәт технологияларын ҡулланыу мөмкинлеге бирә. Дәрестә уҡытыусылар «Имтихан-медиа» мәғариф ресурсы мәсьәләләрен, белем кимәлен тикшереү өсөн Votum системаһын файҙалана. Әгәр 2013-2014 уҡыу йылында ҡатнаш уҡытыу системаһында эшләгән биш уҡытыусы биш курс ойошторһа, быйыл 21 педагог электрон уҡытыу системаһында 26 курс буйынса материалдарҙы ҡуллана.
Рөстәм Хәмитов уҡытыусылар һәм уҡыусылар менән ошо системаның өҫтөнлөктәре хаҡында һөйләште. Уҡыусылар әйтеүенсә, уҡыу күпкә еңелерәк һәм ҡыҙыҡлыраҡ, интерактив роликтар һәм анимация теманы яҡшыраҡ аңларға ярҙам итә. Әгәр ҙә уҡыусы ниндәйҙер сәбәптәр буйынса дәрескә килмәһә, теманы өйҙә өйрәнә ала.
Совет ултырышында Рөстәм Хәмитов педагогик коллективтың ҡаҙаныштарын юғары баһаланы.
– Өфөнөң 159-сы мәктәбе электрон белем биреү йәһәтенән үҫешкән мәктәптәрҙең береһе һанала. Әле генә уҡыусыларҙың, уҡытыусыларҙың электрон мәғлүмәт базаларын ҡараныҡ. Әйтеүҙәренсә, электрон журналдар һәм көндәлектәр, виртуаль уҡытыусылар бүлмәһе, электрон мәғариф ресурстары, мәктәптең сайты, виртуаль заманса башҡорт һынлы сәнғәте музейы, виртуаль китапхана, мәктәп телевидениеһы бар. Был бик яҡшы. Ысынында иһә ул беҙҙә заманса эшләгән мәғариф учреждениеларының булыуын күрһәтә, – тине төбәк Башлығы. – Мин мәктәп директоры Наталья Александровнаға коллектив менән ҙур эш башҡарғандары өсөн рәхмәт белдерәм, бөгөн уны республика, ил кимәлендә лә күрһәтергә мөмкин.


text:
Республиканың алты районында яҙғы баҫыу эштәре башланды Фото: Олег Яровиков
Республиканың алты районында яҙғы баҫыу эштәре башланды
Республиканың алты районында яҙғы баҫыу эштәре башланды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Республиканың алты районында яҙғы баҫыу эштәре башланды.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының һуңғы мәғлүмәттәре буйынса, бөгөн Илеш, Мәләүез, Саҡмағош һәм Шишмә райондары аграрийҙары ужым культураларын туҡландыра. Бүздәк, Илеш, Мәләүез, Саҡмағош һәм Шаран райондарында күп йыллыҡ үләндәрҙе туҡландырыу, Мәләүездә иһә дым ҡаплатыу бара.
Әлеге ваҡытта төбәктә 2,3 мең гектар майҙанда йәғни майҙандың 0,7 процентында ужым культуралары туҡландырылған. Күп йыллыҡ үләндәр — 1,3 мең гектар майҙанда (0,7 процент), 10 гектар ерҙә (0,01 процент) дым ҡаплатылған.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, әле Шишмә һәм Илеш райондары хужалыҡтарында ужым культураларын туҡландырыу әүҙем бара. Күп йыллыҡ үләндәрҙе туҡландырыу буйынса — Илеш һәм Бүздәк райондарында.


text:
Описание презентации по отдельным слайдам:
Йәтимов Фәтҡулла Уйылдан улы 1913 йылда Айыулы ауылында тыуған.Аҡъяр мәктәбен тамамлағас, Темәс педагогия училищеһында белем ала. Фәтҡулла олатай Фин һуғышында, аҙаҡ Бөйөк Ватан һуғышы башланғас һуғышҡа алына. Хәрби хеҙмәткә ул үҙенең 11 йылын бағышлай. Йәтимов Фәтҡулла Уйылдан улы (1913-1995)
Йәтимов Өмөтбай Уйылдан улы (921-1997) Өмөтбай Уйылдан улы 1921 йылда Айыулы ауылында тыуа. Аҡъяр мәктәбен тамамлағас, 1940 йылда әрме сафына алына. Һуғыш тамамланғас 1946 йылда,ҡартатайым өлкән сержант дәрәжәһендә , тыуған ауылы Айыулыға ҡайта.Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн орден-миҙалдар менән бүләкләнә. Һуғыштан һуң бөтә көсөн иле өсөн бирә. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы тигән маҡтаулы исем бирелә, педагогик стажы- 45 йыл.
Һуғыш башында уларҙың уҡсылар полкы ҡамауға эләгеп бик күптәре һәләк була.Тере ҡалғандарҙан белеме булғандарҙы һайлап алып ,Серпухов авиация техник мәктәбенә уҡырға ебәрәләр. 348-се авиаполкта хеҙмәт итә, хеҙмәт итеү дәүерендә төрлө самолеттар ,хатта сит ил самолеттары менән дә эш иткән. Был көслө авиация полкы Сталин резервы составында була.Европа илдәрен азат итеүҙә актив ҡатнаша. Ҡартатайым (уңда), Суриков Иван, Аллағолов Ниғәмәт
Лоҡманова Мәрғиә Усман ҡыҙы 1925 Лоҡманова Мәрғиә Усман ҡыҙы – тыл һәм хеҙмәт ветераны.Һуғыш башланғанда ул Темәс педучилищеһында уҡып йөрөгән була. 1943 йылда ҡартәсәйемде йүнәлтмә буйынса Хәйбулла районына уҡытыусы итеп эшкә ебәреләр. Көндөҙ балаларға белем биреү,төштән һуң колхоз эше,төнөн ауыл ҡатын- ҡыҙҙары менән фронт өсөн ойоҡ, бейәләй бәйләй,агитация эше лә уның иңендә була.
Номер материала: ДВ-544240
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
Республикала саҡырыу комиссиялары составтары раҫланды
Башҡортостан Президенты Ҡарары менән республика, шулай уҡ муниципаль район һәм ҡала округтары саҡырыу комиссияларының төп һәр резерв составтары раҫланды.
Төп составта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов БР Саҡырыу комиссияһы рәйесе булып тора, резерв составын вице-премьер Марат Мәһәҙиев етәкләй.
Урындарҙа саҡырыу комиссияларының төп һәм резерв составтары рәйестәре тәғәйенләнгән, тейешенсә, хакимиәт башлыҡтары һәм уларҙың урынбаҫарҙары.
Ҡарар «Хәрби бурыс һәм хәрби хеҙмәт тураһында» Федераль законды үтәү өсөн ҡул тамға менән нығытылған.
Әлеге ваҡытта Рәсәйҙә яҙғы саҡырыуға әҙерлек бара. Һәр саҡтағыса ул 1 апрелдә башлана һәм 15 июлдә тамамлана. Хәрби хеҙмәткә саҡырыу тураһында Указға Рәсәй Президенты – илдең Хәрби Көстәре Юғары баш командующийы ҡул ҡуя.
Өфөлә ошо көндәрҙә 2014 йылдың яҙында саҡырыуҙы әҙерлеү һәм үткәреү буйынса инструктор-методик йыйылыш уҙа. Унда район һәм ҡала саҡырыу комиссия рәйестәре, Башҡортостан хәрби комиссариаты бүлек начальниктары, профессионал психологик һайланыш буйынса белгестәр ҡатнаша.


text:
Радик Гәрәев Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде
Рөстәм Хәмитов Радик Гәрәевты республиканың иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары итеп тәғәйенләне.
Радик Нәби улы Гәрәев 1960 йылда Өфөлә тыуған. «Иҡтисад һәм машиналар эшләү сәнәғәтен ойоштороу» һөнәре буйынса Өфө авиация институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1977 йылда Өфө авиация институтының лаборанты вазифаһынан башлай. Төрлө йылдарҙа СССР-ҙың 50 йыллығы исемендәге Өфө агрегат производство берекмәһенең ВЛКСМ комитеты секретары урынбаҫары, секретары, ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының эштәр менән идара итеү инструкторы, Башҡортостан Демократик йәштәр иттифағының эштәр менән идара итеү секторы мөдире вазифаларын башҡара. БР Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитетында, Өфө хакимиәтендә эшләй.
2013 йылда БР Территориаль үҫеш буйынса агентлығы етәксеһе урынбаҫары вазифаһын биләй.


text:
Ауырғазы районында Рөстәм Хәмитов урып йыйыу эштәре барышын тикшерҙеФото: Олег Яровиков
Ауырғазы районында Рөстәм Хәмитов урып йыйыу эштәре барышын тикшерҙе
Ауырғазы районында Рөстәм Хәмитов урып йыйыу эштәре барышын тикшерҙеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Ауырғазы районына эш сәфәре барышында район үҙәге Талбазыла «Уңыш» ауыл хужалығы етештереү кооперативы баҫыуҙарында урып йыйыу эштәре барышын тикшерҙе.
Быйыл хужалыҡтың сәсеү майҙандары 56 818 гектар ерҙе биләй. Хужалыҡ етәксеһе Радик Рафиҡов әйтеүенсә, бөгөнгә 21,5 мең гектарҙа иген йыйып алынған, был пландың 38 процентын тәшкил итә. Һәр гектарҙан уңыш — 22,2 центнер.
Республика Башлығы «Уңыш» ауыл хужалығы етештереү кооперативының быйыл март айында элекке ятаҡ урынында сафҡа индерелгән административ-етештереү комплексын да ҡараны. Комплекстың беренсе ҡатында магазин һәм кафе урынлашҡан, унда ауыл хужалығы кооперативының продукцияһы ла һатыла. Ҡалған ике ҡатты заманса ҡунаҡхана биләй.


text:
Ватанды һаҡлау, уның именлеген тәьмин итеү – элек-электән ир-егеттәрҙең изге бурысы булып һанала. Хәйер, илдәге сәйәси үҙгәрештәр хәрбиҙәрҙе лә урап үтмәне. Ҡасандыр әрмелә хеҙмәт итеү изге эш булып һаналһа, хәҙер унан ҡасып ҡалырға теләгәндәр ҙә бар.
1 октябрҙә хәрби хеҙмәткә саҡырыу буйынса көҙгө комиссия үҙ эшен башланы. Уның рәйесе – район хакимиәте башлығы И.Х. Ситдыҡов, урынбаҫары Р.Ф. Иҫәнбаев. Шулай уҡ комиссияла үҙәк ҡала дауаханаһы врачы Ф.А. Ниғмәтуллин, хоҡуҡ һаҡлау органдарынан А.Р. Байымов, мәғариф бүлегенән Р.С. Мифтахетдинов та бар.
Был көндө хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар тәүҙә медицина тикшереүе үтте. Артабан улар табиптарҙың ауырыуҙар тураһындағы һығымтаһы яҙылған шәхси эше менән комиссия алдына баҫты. Бында инде егеттәр менән әңгәмә үткәрелде, уларҙың ниндәй ғәскәрҙә хеҙмәт итергә теләүен һораштылар. Хәрби комиссар Х.Х. Хәмитов: “Быйыл комиссияға 541 егет саҡырыласаҡ. Шуларҙың 160-ы көҙгөһөн әрмегә оҙатыласаҡ. Егеттәр ноябрҙең башында хәрби билет алып, хеҙмәт итәсәк урынына йүнәлтеләсәк. Тәү сиратта, быға тиклем төрлө сәбәптәр арҡаһында әрменән кисектереүе булғандарға иғтибар бирәсәкбеҙ”, – тине.
Эйе, хәрби хеҙмәткә саҡырыу буйынса төрлө проблемалар ҙа килеп тыуа. Мәҫәлән, ҡайһы бер егеттәрҙең иленә булған бурысын үтәргә теләмәй, ҡасып йөрөүе. Был йәһәттән комиссариат хеҙмәткәрҙәре хоҡуҡ һаҡлау органдары менән бергә эшләргә, ҡасҡалаҡтарҙы законға ярашлы яуапҡа тарттырырға уйлай. Шул уҡ ваҡытта күп кенә Баймаҡ егеттәренең өлгөлө хеҙмәт итеп, командованиенан тик рәхмәт һүҙҙәре килеүе лә ҡыуаныслы.
Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, хәрби хеҙмәткә саҡырыу буйынса комиссияның эшендә ата-әсәләр ҙә ҡатнаша ала. Был юлы ла бер атай улы менән бергә килеп, үҙен борсоған мәсьәләләр менән уртаҡлашты, ҡыҙыҡһындырған һорауҙарына яуаптар алды.
Тәүге комиссияны үткән егеттәр тураһында ниҙәр әйтеп була һуң? Уларҙың ҡайһы берәүҙәре хатта ниндәй ғәскәрҙә хеҙмәт итергә теләүен белмәһә, араларында командир булырға хыялланған, парашют менән һикерергә ҡурҡмағандарҙың күберәк булыуы һөйөндөрҙө. Күҙҙәрендә балҡыған осҡондар, уларҙың ысын һалдат буласағында шик уятманы.
Хәрби хеҙмәткә саҡырыу дауам итә. Ватан алдындағы бурысын үтәргә ваҡыты еткән егеттәргә үҙҙәрен борсоған һорауҙары, килеп тыуған ниндәйҙер проблемалары менән хәрби комиссариатҡа ваҡытында мөрәжәғәт итергә тәҡдим итер инек. Сөнки һалдат булыуҙан ҡасып йөрөгән өсөн енәйәти яуаплылыҡ та ҡаралған. Шулай ҙа егеттәребеҙ данлыҡлы Баймаҡ яугирҙарының исеменә тап төшөрмәҫ, тип ышанғы килә.
Гүзәл ИҪӘНГИЛДИНА.
Автор фотоһында: комиссия эшен дауам итә.


text:
Ножиктар синагогаһы
Ножиктар синагогаһы, тулы исеме ирле-ҡатынлы Залман һәм Ривка Ножиктар исемендәге синагога (пол. Synagoga im. Zalmana i Rywki Małżonków Nożyków) — Варшавала Твард урамы, 6-сы һанлы йорттағы синагога. Ножиктар синагогаһы Икенсе донъя һуғышынан һуң берҙән-бер һаҡланып ҡалған синагога. Синагога ирле-ҡатынлы Ривка менән Залман Ножиктарҙың исемен йөрөтә, улар XIX быуатта синагога төҙөү өсөн байтаҡ аҡсаларын иғәнә итә. Варшавала йәһүд дини общинаның төп синагогаһы һәм бөтә Польша йәһүдтәре общинаһы Союзы булып тора.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1893 йылдың 11 апрелендә варшава сауҙәгәре Залман Ножик Тварда урамынан 6-сы һанлы йорт эргәһендәге буш ятҡан ерҙе 157 мең һумға синагога төҙөү өсөн һатып ала. 1898 йылдың яҙында төҙөлөш башлана, уны төҙөү буйынса махсус комитет етәкселек итә. Синагоганы архитектор Леонард Маркони проектлай. Төҙөү суммаһы 250 мең һумға баһалана, уның тотошлайы менән Ножиктар ғаиләһе иғәнә итә.
1902 йылдың 28 февралендә төҙөлөш буйынса комитет синагоганы төҙөп бөтөлөүе тураһында иғлан итә. 1902 йылдың 12 майында синагога асыу тантанаһы үтә. Ножиктар киләһе йыл синагоганы үҙҙәренең исемен ҡушыу шарттары менән варшава йәһүд общинаһына тапшыра. Синагога 1923 йылда ремонтлана — көнсығышҡа ҡарай стенаһына архитектор Мауриций Гродзенский проекты буйынса ярымтүңәрәк хор төкәтмәһе эшләнә.
Икенсе донъя һуғышына тиклем Абрахам Цви идаралығы аҫтында ирҙәр хоры эшләй.
1933 йылда Ножиктар синагогаһы Варшавала иң ҙур биш синагога иҫәбенә инә. 1940 йылда синагога немец оккупанттары властары тарафынан ябыла, унда ат аҙбары була. 1941 йылдың 20 майында немец властары Варшавала биш синагога асырға рөхсәт итә, улар араһында Ножиктарҙың да синагогаһы була. Асыу тантанаһы Рош һа-Шана байрамында үтә. Синагоганың раввины булып Меир Балабан тәғәйенләнә. 1942 йылда синагога яңынан ябыла һәм арийҙар яғында булып сыға. Варшава ихтилалы ваҡытында урам һуғыштары арҡаһында синагоганың бинаһы ныҡ зыян күрә, әммә тулыһынса емерелмәй.
Икенсе донъя һуғышынан һуң синагога иҫән ҡалған йәһүдтәр аҡсаһына ремонтлана. 1945 йылдың июленән унда даими ғибәҙәттәр башҡарыла. Был ваҡыттан синагога бинаһы ҡала милегендә була һәм ҡала властары йәһүд общинаһынан юғары ҡуртым түләүе ала. Йәһүд общинаһы, синагоганы үҙенә ҡайтарыр өсөн, судҡа мөрәжәғәт итә. Синагога йәһүд общиналарына ҡайтарылғандан һуң, унда 1951 йылда ремонт башлана.
1968 йылда синагоганы яңынан ябалар һәм доғаларҙы күршеләге ҙур булмаған бинала үткәрә башлайҙар. Вера Моисееваның йәһүд общинаһы (уға синагога бинаһы ҡарай) ябыла, һәм Моисееваның Дини союзы милегенә күсә. 1977 йылдан 1983 йылға тиклем һуғыштан алдағы ҡиәфәтен тергеҙеү маҡсаты менән синагогала сираттағы ремонт эшләнә. 1983 йылдың 18 апрелендә яңынан төҙөкләндерелгән синагоганы асыу тантанаһында ҡала власы, католик архиепископы һәм Тель-Авивтың баш раввины була. 1985 йылда Ножиктар синагогаһында Һуғыштан һуңғы йылда Матеуш Костың, буласаҡ беренсе поляк раввинының, бар- мицваһы тантанаһы үтә.
XX быуаттың 90-сы йылдар башында синагоганы бер нисә тапҡыр яндырырға маташалар. 1997 йылдың 25 февраленән 26-һына ҡарай төндә билдәһеҙ кеше синагоганы яндыра, һөҙөмтәлә бинаның вестибюле зыян күрә.
2008 йылдың 21 декабрендә синагогаға Польша президенты Лех Качиньский килә, ул Ханука май шәмен яндырыу тантанаһында ҡатнаша. Лех Качиньскийҙың килеүе поляк президентының һуғыштан һуңғы беренсе визиты була.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Kazimierz Urban, Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 1944—1966, Kraków 2006, ISBN 83-60490-16-3 — Pismo Komitetu Organizacyjnego ŻKW z 12 listopada 1948 r. do MAP, s. 122—123.
- Biuletyn Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, nr 36, 37.
һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Синагога Ножиков (пол.)(пол.)


text:
– Ҡаты һыуыҡтар башланмаҫ борон һеҙ ҡушҡан теге һарайҙың ишеген йылытып ҡуйҙым, ә арғы остағыһыныҡын алмаштырғанда нисек булыр икән? – тип малсы Ринат Фазығолов үҙенең эше тураһында һөйләп, Рифҡәт Ғәбдрәүеф улынан кәңәш һораны.
“Район-ҡалаларҙа аҙна һайын йәрминкәләр үтеп тора, шунда сыҡ та рәхәтләнеп сауҙа ит” тигән кәңәштең дә яңғырауы мөмкин. Эйе, кемгәлер был юл бик ҡулай һәм отошло. Әммә төпкөл ауылдарҙағы халыҡ өсөн иттән килем алыу “баш ауырыуы”на әйләнде.
буйынса – иҡтисадсы,
ә Физа Имамәхмәт ҡыҙы – агроном. Бөгөн аяғында ныҡлы баҫып торған “Миләш” крәҫтиән
(фермер) хужалығына нигеҙ һалыусылар ҙа – тап ошо тәүәккәл һәм уңған ханымдар.
Байтаҡ йылдар дауамында эшләп килгән Иглин емеш-еләк питомнигы ябылғас, уның урыны етемһерәп ҡалғандай була. Әммә Ғәлиә Тетерина (һүрәттә) был хәлгә оҙаҡ бошонмай, бай тәжрибәле Физа Дайнат менән берлектә үҫентеләр әҙерләү буйынса шәхси хужалыҡ асып ебәрә. 2011 йылда алынған 300 меңлек субсидияға таянып эш башлаған баҡсасылар бөгөн халыҡҡа төрлө ҡыуаҡтарҙың, емеш-еләк ағастарының 54 төрөн тәҡдим итә.
артына ултырҙы.


text:
4604 ғаилә әсәлек капиталын торлаҡ кредитын ҡаплауға файҙаланды
Бөгөнгө көнгә республикабыҙҙан 4604 ғаилә әсәлек капиталы средстволарын торлаҡ кредиттарын ҡаплауға йүнәлтергә ҡарар итте. Дөйөм алғанда, был 1,2 миллиард һум, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Пенсия фондының БР буйынса бүлексәһе матбуғат хеҙмәтендә.
Бынан тыш, әсәлек капиталы средстволарынан 12 мең һум күләмендә бер тапҡыр түләнә торған пособиелар биреүгә 57 меңдән ашыу ғариза ҡабул ителде, ғаиләләр уларҙы көндәлек ихтыяждарына тотона ала. 51176 ғаилә бындай түләүҙе алды ла инде.
Һуңғы сара ваҡытлыса характерҙа. 2007 йылдың 1 ғинуарынан 2009 йылдың 30 сентябренә тиклем әсәлек капиталына хоҡуҡ алған ғаиләләр бер тапҡыр түләнә торған пособие алыуға ғаризаны 2009 йылдың 31 декабренән дә һуңға ҡалмайынса бирергә тейеш. Әгәр хоҡуҡ 2009 йылдың 1 октябренән 2009 йылдың 31 декабренә тиклем тыуған осраҡта – 2010 йылдың 31 мартынан да һуңға ҡалмайынса. Үҙең менән паспорт, әсәлек капиталына сертификат һәм иҫәп реквизиттары тураһында банк белешмәһе килтереү етә, ике ай эсендә 12 мең һум аҡса һеҙҙең иҫәпкә күсереләсәк.
2009 йылда республикала әсәлек капиталына 27,3 мең сертификат бирелде, был 2008 йылдың ошо уҡ осорондағынан 1,3 тапҡырға күберәк. 2007 йылдың башынан алып бөгөнгә тиклем иһә бөтәһе 67449 сертификат бирелде.


text:
БР мосолмандары Диниә назараты Башҡортостан Президентына Мысырҙар студенттарҙы ҡайтарыуҙы ойошторған өсөн рәхмәт белдерҙе
БР мосолмандарының Диниә назараты Мысырҙан студенттарҙы алып ҡайтыуҙы ойошторған өсөн республика Президенты Рөстәм Хәмитовҡа Рәхмәт хаты ебәрҙе.
“Хөрмәтле Рөстәм Зәки улы! – тиелә Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт Ниғмәтуллиндың хатында. – Башҡортостан Республикаһы мосолмандарының Диниә назараты төбәгебеҙҙең бөтә мосолмандары исеменән сыуалыштар менән солғап алынған Мысырҙан Башҡортостан студенттарын ваҡытында алып ҡайтыуҙы ойошторған өсөн Һеҙгә рәхмәт белдерә. Үҙҙәре өсөн үтә лә ҡатмарлы ваҡытта күрелгән хәстәрлек махсус рейс менән тыуған яғына әйләнеп ҡайтҡан студенттарҙың, уларҙың ата-әсәләре һәм яҡындарының күңелендә рәхмәт тойғоһо уятты. Бындай аҙым йәштәрҙә тәрән ватансылыҡ һәм ил, республика етәкселегенә ҡарата оло хөрмәт тойғоһо тәрбиәләүҙә яҡшы һабаҡ булыр”.


text:
Фото:
Лондонда 2012 йылғы Паралимпия уйындары тамамланды
Фото:
Кисә Лондонда 2012 йылғы Паралимпия уйындары тамамланды. Һөҙөмтәлә Рәсәй йыйылма командаһы 102 миҙал – 36 «алтын», 38 «көмөш» һәм 28 «бронза» яуланы. Дөйөм команда иҫәбендә рәсәйлеләр тәүгә икенсе баҫҡысҡа күтәрелде.
Ҡытай йыйылма командаһы 231 миҙал менән (95-71-65) – беренсе, Британия спортсылары 120 миҙал менән (34-43-43) өсөнсө булды.
Башҡортостан вәкилдәре йәмғеһе 17 миҙал – 12 «алтын» һәм 5 «көмөш» яуланы. 2008 йылда Пекинда үткән Паралимпиаданан республика спортсылары туғыҙ миҙал (4 «алтын» һәм 5 «бронза») менән ҡайтҡайны.
Үткәндәге кеүек үк, Башҡортостан йыйылма командаһы лидеры – М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенты Окана Савченко (йөҙөү). Пекинда ул өс алтын миҙалға ирешеп, өс донъя рекорды ҡуйғайны. Был уйындарҙа Оксана барлыҡ биш дистанцияла ла еңеү яуланы һәм дүрт донъя рекорды ҡуйҙы. Шулай итеп, Оксана – һигеҙ тапҡыр Паралимпия уйындары чемпионы.
Наградалар һаны һәм сифаты буйынса Оксана Савченко Рәсәй йыйылма командаһының иң яҡшы спортсыһы тип танылды. Икенсе урында – еңел атлет Маргарита Гончарова (өс алтын һәм бер көмөш миҙал), өсөнсөлә – шулай уҡ еңел атлеттар Елена Иванова һәм Евгений Швецов (өсөшәр алтын миҙал).
Савченконан тыш, түбәндәге Башҡортостан вәкилдәре Рәсәйҙең «көмөш» еңеүенә үҙ өлөшөн индерҙе: еңел атлеттар Алексей Лабзин (ике алтын, бер көмөш миҙал), Елена Паутова, Андрей Коптев, Анастасия Овсянникова (берәр алтын миҙал), Анна Сорокина (бер көмөш миҙал), йөҙөүселәр Александр Неволин-Светов (бер алтын һәм өс көмөш миҙал), Михаил Зимин (бер алтын миҙал).
Шишәмбе, 11 сентябрҙә, паралимпиясыларҙы Кремлдә ҡабул итәләр. РФ Президенты Владимир Путин һәм РФ Президенты Хакимиәте етәксеһе Сергей Иванов еңеүселәргә наградалар тапшырасаҡ.


text:
Республикала торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре 18,9 процентҡа артҡан
Республикала ғинуар-июль айҙарында 1,178 миллион квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырылған. Башҡортостанстат мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре, 2012 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, 18,9 процентҡа артҡан.
Шул уҡ ваҡытта предприятиелар һәм ойошмалар торлаҡ төҙөү күләмдәрен 201,4 мең квадрат метрға тиклем кәметкән. 2012 йылдың ғинуар-июль айҙарында был күрһәткес 214,6 мең квадрат метр тәшкил итә ине. Индивидуаль йорттар төҙөү күләме, киреһенсә, 976,6 мең квадрат метрға тиклем артҡан (үткән йылдың ошо уҡ осронда был күрһәткес 775,9 меңгә тиң ине).


text:
Туймазы һәм Ауырғазы райондарында – яңы башлыҡтар
Туймазы һәм Ауырғазы райондарында кадрҙар алмашынды.
Туймазы районы муниципаль районы Советы ултырышында Суфиянов Айҙар Рифғәт улын Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләү тураһында ҡарар ҡабул ителде. Ошо уҡ көндө Ауырғазы районы Советы депутаттары ла үҙ районы хакимиәте башлығы вазифаһына Иҙрисов Зөфәр Йәүҙәт улын тәғәйенләргә ҡарар итте.
Суфиянов Айҙар Рифгғәт улы 1972 йылдың 21 июлендә Туймазы ҡалаһында тыуған. Юғары белемле, Иваново дәүләт химия-технология академияһын, БР Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1989 йылда Туймазы автобетоновоздар заводының иретеп йәбештереү цехы слесары булып башлай. 1990-1995 йылдарҙа — Иваново дәүләт химия-технология академияһында уҡый. 1995-2003 йылдарҙа — Туймазы ҡалаһы һәм Туймазы районы хакимиәтенең йәштәр эштәре буйынса бүлеге мөдире, йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты рәйесе. 2003-2004 йылдарҙа — Туймазы ҡалаһының «Төньяҡ» муниципаль берәмеге башлығы. 2004-2007 йылдарҙа — Туймазы районы һәм Туймазы ҡалаһының «Торлаҡ-коммуналь хужалығы идаралығы» муниципаль-унитар предприятиеһы директоры. 2007-2008 йылдарҙа — Туймазы районы муниципаль районы хакимиәте башлығының торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы. 2008-2012 йылдарҙа — Туймазы районы муниципаль районы хакимиәте башлығының торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса урынбаҫары. 2012 йылдың июленән әлеге ваҡытта район башлығы итеп тәғәйенләгәнгә тиклем Башҡортостан Республикаһы торлаҡ-коммуналь хужалығы министры урынбаҫары булып эшләй.
Иҙрисов Зөфәр Йәүҙәт улы 1964 йылдың 12 сентябрендә Ауырғазы районының Яңы Юлдаш ауылында тыуған. Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған. 1981-1982 йылдарҙа — Ауырғазы районының Ильич исемендәге колхозы һөтсөлөк фермаһында слесарь, 1982-1987 — Башҡортостан ауыл хужалығы институты студенты, 1987-1992 — Ильич исемендәге колхозда инженер-технолог, 1992-2002 — «Сулпан» ауыл хужалығы производство кооперативы рәйесе, 2002-2005 — Ауырғазы районы хакимиәте башлығы урынбаҫары — ауыл хужалығы идаралығы начальнигы. 2013 йылдың сентябренән Ауырғазы районы муниципаль районы хакимиәте башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарҙы.


text:
Ауыл хужалығы техникаһының 90 проценттан ашыуы яҙғы-баҫыу эштәренә әҙер
Башҡортостанда алдағы яҙғы-баҫыу эштәренә 14,9 мең тиерлек, йәғни 93 процент, трактор әҙер. Сәсеү машиналарының техник әҙерлеге бар булғандан 95 процентҡа етә, культиваторҙарҙың – 96, дискалы тырмалар һәм лущильниктарҙың – 95.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, хужалыҡтарҙа хәҙер яғыулыҡ-майлау материалдарын туплау бара, техникаларҙы тикшереү башланған. Март аҙағына эшкә рәсми рөхсәтте 3,1 меңдән ашыу трактор алған, йәғни теркәлдәндәрҙең 23 проценты. Хужалыҡтар араһында үҙ-ара тикшереүҙәр, яңы ауыл хужалығы техникаһын, запас частарҙы килтереү бара, шулай уҡ сәсеү агрегаттарын профессионал кадрҙар менән комплектлаштырыу буйынса мәсьәләләр хәл ителә.
Яҙғы-баҫыу эштәре-2014-тә тупраҡты әҙерләү менән 10,3 меңдән ашыу трактор агрегаты шөғөлләнәсәк. 4,5 мең агрегат ауыл хужалығы культураларын сәсеү менән мәшғүл буласаҡ. Уларҙың 3,3 меңе – иген һән ҡуҙаҡлы иген культураларын сәсеү менән.
Эксперттар фекеренсә, республикала бар булған трактор агрегаттары тейешле әҙерлектә һәм рациональ файҙаланыуҙа дымды ҡаплау буйынса эштәрҙе оптималь агротехник сроктарҙа тамамларға мөмкин буласаҡ.


text:
Башҡортостанда совет ретро-автомобилдәре музейы асылдыФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда совет ретро-автомобилдәре музейы асылды
Башҡортостанда совет ретро-автомобилдәре музейы асылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Салауат ҡалаһында «Auto СССР» совет ретро-автомобилдәре музейы асылды. Әлегә музей экспозицияһында 24 автомобиль һәм һигеҙ мотоцикл. Һәр экспонаттың үҙ тарихы бар, әммә тәүгеләрҙән булып ГАЗ-21 «Волга» реставрацияланған, тине музейҙың кураторы Наталия Пименова. Яйлап машиналарҙың һаны арта һәм музей асырға тигән ҡарар ҡабул ителә. Ул төҙөүселәр урамы, 15А адресы буйынса урынлашҡан.
«Беҙҙең ғорурланырлыҡ һәм сит ил машиналарында үҫкән быуынға күрһәтерлек автомобилдәребеҙ бар. Был музей ғына түгел, ә быуындар бәйләнеше, металда сағылдырылған тарих. Беҙ уны ошондағы автотранспорт миҫалында өйрәнә алабыҙ», — тине Салауат ҡала Советы депутаты Михаил Сокольников.
Музейҙы асыу тантанаһына Өфөнән, Бәләбәйҙән, Мәләүездән, Стәрлетамаҡтан республика ретро-автомобилдәр клубы ағзалары, шулай уҡ Салауат ҡалаһы халҡы һәм уның ҡунаҡтары килгәйне.
Әйткәндәй, өс йыл рәттән ошо музейҙағы автомобилдәр «Еңеү өсөн олатайға рәхмәт» автоуҙышына йәлеп ителә.


text:
Өфөнөң бейеү ансамбле Бөйөк Британияла фольклор фестивалендә ил исеменән сығыш яһай Фото: Өфө хакимиәте сайты
Өфөнөң бейеү ансамбле Бөйөк Британияла фольклор фестивалендә ил исеменән сығыш яһай
Өфөнөң бейеү ансамбле Бөйөк Британияла фольклор фестивалендә ил исеменән сығыш яһай Фото: Өфө хакимиәте сайты
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфөнөң бейеү ансамбле Бөйөк Британияла фольклор фестивалендә Рәсәй исеменән сығыш яһай. «Мираҫ» ошо көндәрҙә Англияның Биллингем ҡалаһында барған 52-се Халыҡ-ара фольклор фестивале вәкиле итеп һайланған. Фестиваль программаһында Милләттәр парады, концерттар, сараны асыу һәм ябыу тантаналары ҡаралған.
«Мираҫ» ансамбленең программаһына Өфө тамашасыһы яратып өлгөргән иң яҡшы номерҙар ингән. Ҡала хакимиәтендә хәбәр итеүҙәренсә, юл хаҡын Өфө хакимиәте һәм илдең ойоштороу комитеты түләгән. Артистарҙың йәшәү сығымдарын ҡабул итеүсе яҡ үҙ өҫтөнә ала.


text:
Өфөлә популяр «Рух» рок-төркөмө 25 йыллығын билдәләй
ӨФӨ, 2016 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә популяр «Рух» рок-төркөмө 25 йыллығын билдәләй. Юбилей концерты 1 декабрҙә Башҡорт дәүләт филармонияһында була. Унда билдәле хиттар яңғыраясаҡ.
«Рух» төркөмө республикала башҡорт рок хәрәкәтенә нигеҙ һалды. 1990 йылдар башында милли үҙаң күтәрелгән мәлдә ижадтарында көнбайыштың рок-поп мәҙәниәте элементтары менән фольклор мотивтарын берләштергән «Карауанһарай», «Аманат» («Ант»), «Дәрүиш», «Рух» кеүек үҙенсәлекле төркөмдәр барлыҡҡа килә.
«Рух» төркөмө 1991 йылда Хәйбулла районы Аҡъяр ауылында ойошторола. Төп составта — башҡарыусы һәм текстарҙың авторы Ғәзинур Биктимеров, көйҙәрҙең авторы һәм соло-гитарасы Ирек Атанов, бас-гитарасы Зөфәр Байғусҡаров, йырсы, музыкант, йырҙарҙың авторы Юлай Асҡаров, бейеүсе Нуретдин Иҫәнбаев һәм барабансы Зиннур Ҡуңысбаев.Төркөмдөң лирик-философик һәм сәйәси йырҙары тиҙ арала башҡорт йәштәре араһында популярлыҡ яулай. «Оран», «Оло Теләк», «Өлгөрмәнем», «Һин хаттар яҙма», «Хайран ҡалдым» йырҙары киң танылыу ала.
Төркөм һәм концерт тураһында тулыраҡ мәғлүмәт — «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге төркөмдә.


text:
Йыландың аяғы бармы?
Шулай бер кѳндѳ үрге ос әбейҙәре, бәләкәй балаларҙы ла эйәртеп, утынға киттек. Беҙ, әсәйем, Хәтижә менән Әҡлимә апайҙарым дүртәүләп барҙыҡ. Ҡороған ағас ботаҡтары, йығылған ҡайын ағасынан, серей барған түңгәктәрҙән суғырмаҡтар аҡтарып, һәр кем кѳсѳ еткәнсе йѳкмәүҙәргә тигеҙләп кенә һалып алып ҡайттыҡ. Аласыҡ янында йәшел сиҙәмгә ятып йѳкмәүҙәребеҙҙе сисеп, утын аҫтынан бауҙарыбыҙҙы тартып алып ҡына торғанда Хәтижә апайым ҡысҡырып ебәрҙе: “Йылан, йылан! Ана ҡасты, ана!”. Китте тауыш, ҡысҡырыш. “Ана, кесерткән араһына шыуышты! Ҡара йылан! Юҡ, һоро йылан!”. Апайҙарым тырыша-тырыша йыланды эҙләй башланы, ләкин ул юҡ булды. Әле генә булған хәлдән ҡот осоп, күтәрмәгә барып ултырҙым, апайҙарым да шымып ҡалды. Күҙҙәремде йомоп, ҡалтырап-ҡалтырап алам, нисек әсәйемде саҡмаған. Ҡот осорлоҡ! Тѳнѳн йоҡларға ятҡас та йылан шыуып инер кеүек, оҙаҡ йоҡлай алмай яттым. 2-3 кѳндән теге йыланды табып үлтерҙеләр.
Йылан менән икенсе тапҡыр осрашыуым бик сәйер булды. Атайымдың һуғыштан ҡайтыуының икенсе йәйе булғандыр. Ауылдан 2-3 саҡырым ерҙә бесән эшләйбеҙ. Сабынлыҡҡа барғас та ашарға алған ризыҡтарҙан һѳттѳ, майҙы һауыты менән күл ситенә һыуға ҡуябыҙ, картуфты йыуып, ҡоро-һары утын килтереп ут яғырға әҙерләйбеҙ. Шулай бер кѳн бесән йыя килһәк, шырпы алмағанбыҙ. Хәниф ҡустыбыҙ сәңгелдәктә йоҡлай, атайым, әсәйем, Хәтижә апайым бесән йыя, ә Әҡлимә картуф йыуа. Тимәк, ауылға ҡайтып шырпы алып килеү миңә тѳшә инде. Туранан ҡайтһаң, ике ерҙән Инйәрҙе кисеп сығырға кәрәк. Эҫе йәйҙә йылға һайыға, билемә етә, күлдәкте күтәреп, һыуҙы кисеп сығам. “Оҙаҡ йѳрѳмә”, - тип әсәйем ҡысҡырып ҡала. Йүгерҙем. Икенсе кисеүҙе сыҡтым тигәндә генә яр ситендә ҙур ҡараһыу сыбар йылан ята. Әллә ат батыра баҫҡан, әллә ѳҫтѳнән арба үткән, йылан урта ѳлѳшѳ менән соҡорға ҡаҙалған кеүек тулап ята. Таяҡ алып йыланды ҡуҙғата башланым, йылан телен сығарып болғай, ыҫылдай. Соҡорға батҡан ере яралы. Ҡуҙғата башлағас, баш яғы салҡатан әйләнде, әллә шул саҡ ауыртҡан еренә тейҙем, бер баш аралығындай урындан ҡапыл ике саталы нәмә пружина һымаҡ һуҙылып килеп сыҡты ла шунда уҡ эскә инделәр. Күҙ асып йомған арала булды был хәл. Ап-аҡ, тауыҡ бармаҡтары кеүек ѳс бармаҡ. Ауыл яғынан кешеләр килгәнен күреп, нимәгә ҡайтып барғанымды иҫләп, ары йүгерҙем. Беҙҙең ѳй урамдың үрге осонда, ѳләсәйемдеке түбәнге оста. Ауылға ингәндә ѳләсәйем ҡапҡа тѳбѳндә йѳн иләп ултыра ине. Ѳләсәйем, ҡайтып йѳрѳмәҫкә, шырпыны унан ғына алып китергә ҡушты. Мин шул арала йылан тураһында һѳйләп ѳлгѳрҙѳм. Ѳләсәйем: “Йылан аяғын күргәнһең, балам. Йылан аяғын күреүсе бик һирәк. Бар йүгер, әсәйеңдәр кѳтәлер, бер ерҙә лә туҡтама, ә йылан аяғын күреүең тураһында бер кемгә лә һѳйләмә, бәхетең ҡасыр, ярамай”, - тип оҙатты.
Мин кисеүгә килеп еткәндә йылан урынында юҡ ине. Ѳләсәйем әйткәнен тыңланым, бер кемгә лә һѳйләмәнем. Ышандым.
Бәләкәй саҡта бик ҡаты сирҙән медицина ярҙамынан тыш, арындым, хатта бер “үлеп тә алғанмын ”. Үлде, тип, ѳҫтѳмдѳ япҡандар, ѳйгә кеше йыйылып, илашып бѳткәндәр, мулла ясин да уҡыған. Урманда аҙналап ятып ағас ҡырҡҡан атайымды ла, Шәрғиә үлде, тип, Нары яғынан алып ҡайтҡандар. Уларын мин белмәйем, әммә битемдән нимәлер тейеп-һыйпап киткән һымаҡ булғанға уянып китһәм, баш осомда атайым эйелеп ҡарап тора. Әллә күҙ йәше, әллә мыйығынан туңған ҡар иреп битемә тѳшѳп, мине уятты. “Һағыҙ алып ҡайттыңмы?” - иң беренсе һорауым шул булды. “Алып ҡайттым, ҡыҙым, алып ҡайттым!” Пинжәгенең түш кеҫәһенән миңә ҡарағас һағыҙҙары килтереп сығарҙы. “Үлмәгән, үлмәгән!” тигән шатлыҡлы тауыштар ишетәм.
Бынан һуң да әллә күпме, үлемесле хәлгә ҡалғанса, сирләргә тура килде. Йылдар үткән һайын - уйлайым. Миңә, әллә теге йыландың, бәлки, Хоҙайҙың рәхмәттәре тѳшкәндер. Ѳләсәйемдең һүҙҙәренә әле һаман ышанам, аяғын күрһәткән яралы йыланға рәхмәттәр уҡыйым. Ат йылында ла бар ғәләмгә уңыш теләйем.
Шәрғиә ЯҠШЫДӘҮЛӘТОВА.
Инйәр.


text:
Рөстәм Хәмитов Омскиҙа казарма емерелеү һөҙөмтәһендә зыян күргән һалдаттар менән осраштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов Омскиҙа казарма емерелеү һөҙөмтәһендә зыян күргән һалдаттар менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Омскиҙа казарма емерелеү һөҙөмтәһендә зыян күргән һалдаттар менән осраштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
24 июлдә Мәскәүҙә академик Н.Н.Бурденко исемендәге хәрби клиник госпиталдә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Омскиҙа казарма емерелеү һөҙөмтәһендә зыян күргән һалдаттар Владимир Петров һәм Рөстәм Нәбиев, уларҙың ата-әсәләре һәм туғандары менән осрашты.
Ике десантсының да хәле ауыр. Улар аңына килгән һәм юғары квалификациялы медицина ярҙамын ала.
19 йәшлек Владимир Петров Стәрлетамаҡ ҡалаһынан. Хәҙер ул травматология бүлегендә ята.
Әсәһе Ирина Петрова һөйләүенсә, фажиғә алдынан улының хәрби ант биреү тантанаһын ҡарарға килгән, вокзалда иһә уға күңелһеҙ хәбәр хаҡында еткергәндәр. Һалдат дуҫтарының социаль селтәрҙәрҙә уға ярҙам төркөмөн асыуҙары хаҡында бәйән итте. Уларҙың саҡырыуына бөтә илдән бик күп кешеләр яуап биргән, ә Башҡортостандан бер ҡыҙ десантсыға арнап шиғыр ҙа яҙған.
— Был халыҡтың ярҙамсыл булыуы хаҡында һөйләй, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Саҡмағош районынан 23 йәшлек Рөстәм Нәбиевтың ике аяғын да киҫкәндәр. Хәҙер ул реанимация бүлегендә ята, туғандары ла уның янында.
Рөстәм Нәбиевтың хәле һәйбәт, тип хәбәр иттеләр табиптар республика Башлығына.
Республика етәксеһе һөнәри бурыстарын яҡшы башҡарған госпиталь табиптарына рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.
Рөстәм Хәмитов шулай уҡ Омскиҙа казарма емерелеү һөҙөмтәһендә зыян күргән 23 йәшлек Ейәнсура районы егете Илнур Ҡыуандыҡов менән телефон аша һөйләште. Әлеге көндә ул Мәскәү өлкәһендәге Солнечногорск шифаханаһында реабилитация үтә. Республика Башлығы һалдаттың сәләмәтлеге менән ҡыҙыҡһынды һәм тиҙерәк һауығыуын теләне.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 13 июлдә төнгө сәғәт бер тирәһендә Омск өлкәһендә Һауа десанты ғәскәрҙәренең уҡыу үҙәге казармаһының стенаһы һәм ҡыйығы емерелеп төштө. Был ваҡытта бинала 300-ҙән ашыу кеше булған. Һөҙөмтәлә 19 кеше яраланды, 23 һалдат, шул иҫәптән Башҡортостандан хәрби хеҙмәткә саҡырылған биш егет һәләк булды.
Башҡортостан Хөкүмәте бойороғо менән һәләк булған һалдаттарҙың ғаилә ағзаларына ярҙам күрһәтеү өсөн республика бюджетынан 5 миллион һум аҡса бүленде. Шулай уҡ зыян күргән һалдаттарҙы дауалауға аҡса бүлеү тураһында бойороҡ әҙерләйҙәр.


text:
Мәҙәни тормош ҡайнап тора
20 октября 2014 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Районда халҡыбыҙҙың мәҙәни мираҫын һаҡлап ҡалыуға, мәҙәниәтте үҫтереүгә ҙур иғтибар бирелә. Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда иғлан ителгән Мәҙәниәт йылы сиктәрендә бик күп саралар, конкурстар, театрлаштырылған тамашалар үтә. Беҙ шулай уҡ халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй, республика кимәлендә уҙғарылған конкурстарҙа ла әүҙем ҡатнашып киләбеҙ. Билдәле булыуынса, Мәҙәниәт йылын рәсми рәүештә асыу ғинуар айында булып үтте. Ошоноң менән бәйле Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре араһында "Башҡортостандың мәҙәни баш ҡалаһы” Республика мәҙәни марафоны иғлан ителеп (марафондың символы – Мәҙәниәт йылы төшөрөлгән штандарт), бер райондан икенсе районға тапшырыла килә. Беҙҙең район был эстафетаны 1 ноябрҙә Ҡырмыҫҡалы ра-йонынан ҡабул итеп ала һәм 4 ноябрҙә Өфө ҡалаһына тапшырып, марафонды йомғаҡлап ҡуясаҡбыҙ.
Буласаҡ нефтсе һынатмай
20 октября 2014 йыл | Хаттар
Яңғыҙҡайын ауылында йәшәүсе Гөлнара Әхәт ҡыҙы – бәхетле әсәләрҙең береһе. Берҙән-бер улы Алмаз шатландырып ҡына тора үҙен. Мәктәп йылдарында яҡшы уҡыуы, спорт менән дуҫ булыуы хаҡында ғорурланып һөйләй әсәһе.
…хәбәр итә
20 октября 2014 йыл | Хаттар
Йөрәк яраларын уңалтып…
20 октября 2014 йыл | Хаттар
Бәлә кешенең үҙенән һорап килмәй тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр бит ул. Көтмәгәндә яҙмыш елдәре ныҡ ҡына иҫеп, аяҡтан йыға әҙәм балаһын.
Ҡаранйылғаның данлыҡлы ҡыҙы
20 октября 2014 йыл | Хаттар
1976 йылда ра-йон үҙәгендәге Ленин исемендәге клубта уҙғарылған ауыл хужалығы алдынғыларының йыйылышына беҙҙең "Йондоҙ” колхозынан бөтәһе 13 кеше барғайныҡ. Алдынғы механизаторҙар, һауынсылар, мал ҡараусылар булды унда.


text:
Башҡортостандың эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙары Истанбулға бизнес-форумға барасаҡ
Башҡортостандың эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙары «Рәсәй менән Төркиә араһындағы иҡтисади мөнәсәбәттәрҙә ҡатын-ҡыҙҙар эшҡыуарлығы роле» халыҡ-ара бизнес-форумында ҡатнашасаҡ. Сара 9-12 октябрҙә Истанбулда үтә.
Форум Рәсәй Федерацияһының Төркиәләге Илселеге, РФ Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, Рәсәйҙең Төркиәләге Сауҙа вәкиллеге, РФ Иҡтисади үҫеш министрлығы һәм Рәсәй-Төркиә эшлекле советы ярҙамында ойошторола.
Республика делегацияһын Башҡортостандың Эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы рәйесе Алла Кузьмина етәкләйәсәк. Делегация составында – Ольга Ноғоманова, Римма Еникеева, Татьяна Гридина һәм Лилиә Кәшфуллина. Улар хеҙмәттәштәре менән айырым тармаҡтар буйынса секцияларҙа осрашасаҡ.


text:
Төбәктә Урал аръяғы һәм төньяҡ-көнсығыштағы бәләкәй предприятиелар дәүләт займын ала аласаҡ Фото: Андрей Старостин
Төбәктә Урал аръяғы һәм төньяҡ-көнсығыштағы бәләкәй предприятиелар дәүләт займын ала аласаҡ
Төбәктә Урал аръяғы һәм төньяҡ-көнсығыштағы бәләкәй предприятиелар дәүләт займын ала аласаҡ Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 23 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
25 декабрҙә Башҡортостанда Бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм уға ярҙам күрһәтеү фонды займ биреүгә ғаризалар ҡабул итә башлай. Тәүгеләрҙән булып дәүләт ярҙамын республиканың Урал аръяғы һәм төньяҡ-көнсығыш төбәктәре предприятиелары алыуы ихтимал. Улар — Әбйәлил, Асҡын, Баймаҡ, Балаҡатай, Бөрйән, Дыуан, Ейәнсура, Йылайыр, Ҡариҙел, Ҡыйғы, Мәсетле, Нуриман, Салауат, Учалы, Хәйбулла райондары һәм Сибай ҡалаһы.
Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетында хәбәр итеүҙәренсә, конкурс шарттары буйынса, 100 меңдән алып 0,5 миллион һумға тиклем күләмендәге льготалы кредиттар иҡтисади яҡтан тотороҡло предприятиеларға бирелә.
Фонд 2015 йылдың яҙында ойошторолған һәм дәүләт-шәхси партнерлыҡ нигеҙендә булдырылған.


text:
Быуаттың «татлы» сире
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 1985 йылда ер йөҙөндә шәкәр ауырыуы менән 30 миллион кеше сирләһә, 2017 йылдың башына был һан 500 миллиондан артҡан. Бөгөн беҙҙең илдә шәкәр сирле алты миллиондан ашыу кеше йәшәй. Иҫәпкә алынмаған ауырыуҙарҙы ла күҙ уңында тотһаң, ғәмәлдә улар өс-дүрт тапҡырға артығыраҡ. Өҙлөгөүҙәргә илтеүе һәм ғүмерҙе өҙөүе буйынса диабет, йөрәк-ҡан тамырҙары һәм яман шеш ауырыуҙарынан ҡала, өсөнсө урынды биләй. Медицина фәндәре кандидаты, юғары категориялы табип-эндокринолог Гөлзифа Әбделхәй ҡыҙы ӘБҮШАХМАНОВА менән әсе эҙемтәләргә килтергән «татлы» сир хаҡында һөйләшәбеҙ.
– Диабет йоғошһоҙ эпидемия рәүешен алған, тиҙәр...
– Ул эпидемия сиген үтеп, пандемияға әйләнеп килә. Был ҡаты ауырыу кисә генә тыуған бәпестә лә, йөҙҙө ҡыуған аҡһаҡалда ла табылыуы ихтимал. Шәкәр сире – медицина проблемаһы ғына түгел, социаль мәсьәлә лә. Сөнки ул ҡатмарлы төҫ алғанда әүҙем тормош алып барыу мөмкинлеге сикләнә, күптәр инвалид булып ҡала.
Диабет – эндокрин системаһы ауырыуы. Ашҡаҙан аҫты биҙе аҡһым, майҙар, бигерәк тә углеводтар алмашыныуында ҙур роль уйнаусы инсулин гормонын бүлеп сығара. Инсулин етештереү юҡҡа сыҡҡанда йәки етештерелеп тә, уны үҙләштереү боҙолғанда диабет барлыҡҡа килә. Сөнки күҙәнәктәрҙе көс менән һуғараһы шәкәр, инсулин булмағанлыҡтан йә үҙләштерелмәгәнлектән, файҙаланылмайынса ҡанда ҡала һәм уның кимәле ныҡ артып китә.
Сирҙең үҙенсәлеге шунда: уны ваҡытында асыҡлау ауыр, һәр икенсе-өсөнсө ауырыуҙа ғына ул иртә беленә. Ә диагноз ҡуйғанда инде йыш ҡына төрлө өҙлөгөүҙәр менән ҡатмарлашҡан була.
– Уның сәбәптәрен әйтеп үтһәгеҙ ине?
– Диабеттың беренсе төрө инсулин бөтөнләй етештерелмәүҙән йәки ныҡ аҙ етештерелеүҙән барлыҡҡа килә. Быға организмдағы аутоиммун үҙгәреш (иммун системаһының боҙолоп, ашҡаҙан аҫты биҙе күҙәнәктәрен ҡыйратыуы) «ғәйепле». Сирҙең ҡуҙғалыуына яуаплы гендар ата-әсәһенән күскән кешеләр өсөн киҙеү, коксаки, ҡыҙамыҡ кеүек йоғошло сирҙәр, ауыр туҡланыу (мәҫәлән, сабый саҡта ҡуйы һыйыр һөтө эсеү) иммун системаһының организмға ҡаршы эшләүенә этәргес биреүе ихтимал. Ләкин сиргә әүәҫ хәлдә лә кеше сәләмәт тормош алып барһа, сама менән ашаһа, спорт менән шөғөлләнһә, диабеттың ни икәнен белмәйенсә йәшәргә мөмкин.
Ҡайһы берҙә нәҫелдәрендә шәкәр сирлеләр булмағандар ҙа диабеттың беренсе төрө менән ауырып китә. Баҡһаң, ғүмер буйы насар экология шарттарында йәшәү йә тетрәнеүҙәр кисереү йылдар дауамында уларҙың гендарын боҙоп, ҡаты ауырыуҙы тыуҙырған.
Диабеттың икенсе төрө инсулин үҙләштерелмәү арҡаһында шәкәрҙең күҙәнәктәргә барып етмәүенән хасил була.
50 – 70 процент осраҡта сирҙең был төрөнә артыҡ ашау, һимереү килтерә. Ашҡаҙан аҫты биҙен һәм бауырҙы май үргәнлектән, күҙәнәктәр инсулинға һиҙгерлеген юғалта. Кәүҙәләре артыҡ ауыр кешеләрҙең 80 процентында иртәме-һуңмы диабет асыҡлана.
Дөрөҫ туҡланмау – өҫтәлебеҙҙә аҡһым һәм эре күҙәнәкле ризыҡ аҙ булыуы, зыянлы аҙыҡ, күп шәрбәт ашау, шулай уҡ аҙ хәрәкәтләнеү һимереүгә илтә.
Көсөргәнешле тормошта йәшәү ҙә – диабеттың икенсе төрөн тыуҙырған төп сәбәптәрҙең береһе. Сөнки стресс гормондары ҡанда шәкәр кимәлен ҡырҡа арттыра.
Йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары менән интегеүселәрҙең күбеһе шәкәр сиренән дә яфалана. Мәҫәлән, ҡан баҫымы юғары кешеләрҙең яртыһында диабет бар.
Сирҙең ҡалҡыуына бигерәк тә ашҡаҙан аҫты биҙе ауырыуҙары –панкреатит, ашҡаҙан аҫты биҙе рагы, был биҙгә операция яһатыу ныҡ йоғонто яһай. Шулай уҡ хәүеф төркөмөнә 60 йәште үткән кешеләр ҡарай. Насар экология һәм күп дарыу эсеү ҙә диабетҡа килтерергә мөмкин.
Бөгөн диабет менән сирләүселәрҙең 90 проценты уның икенсе төрөнә дусар, 10 проценты беренсе төрөнән дауалана.
– Шәкәр ауырыуы менән сирләмәҫ өсөн шәкәрҙе аҙ аша, тиеүҙәре дөрөҫмө?
– 40 йәштән өлкән бөтә кешегә еңел үҙләштерелеүсе углеводтар – торт, кәнфит, туңдырма, шәрбәтле һут, шоколад, балды ныҡ сикләргә йә уларҙан баш тартырға кәңәш итер инем. Бөгөн бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау эксперттары ла: «Шәкәр, он, картуф – диабеттың киң үҫешенә йоғонто яһаусы өс таған!» – тип саң ҡаға.
Сирҙең беренсе төрөн иҫкәртеү өсөн йоғошло ауырыуҙарҙан һаҡланырға, уларҙы йоҡторған осраҡта ла өҙлөкмәҫкә тырышырға кәрәк. Сабыйҙарға һыйыр һөтө эсермәгеҙ, тиер инем. Сөнки диабетҡа әүәҫлек булғанда һыйыр һөтөнөң аҡһымы сирҙе ҡуҙғытып ебәреүе бар.
Сәләмәт туҡланыу, артыҡ ауырлыҡтан, эсеү, тартыу кеүек ғәҙәттәрҙән ҡотолоу, көсөргәнешле хәлдәрҙән мөмкин тиклем бөтөн сыға белеү, физик әүҙемлек – шәкәр сиренең ике төрөнән дә һаҡланыуҙа былар бик мөһим.
– Шәкәр юғарылығы һәр ваҡытта ла диабет тураһында һөйләйме?
– Сәләмәт кешелә бармаҡтан алынған ҡан анализында шәкәр кимәле 5,5 миллимолгә тиклем булырға тейеш, ашағандан һуң 7,8 миллимолгә етеүе бар, әммә ике-өс сәғәттән элекке хәленә төшә. Күрһәткес 5,5 миллимолдән артһа, мотлаҡ шәкәр сире барлығын-юҡлығын тикшерергә кәрәк. Күп осраҡта диагноз раҫлана торған.
– Ауырыу ниндәй өҙлөгөүҙәргә килтереүе менән яман?
– Диабет йөрәк ишемияһы сире, йөрәккә ҡан һауыу ҡурҡынысын –икеләтә, гипертония хәүефен – өсләтә, аяҡтарҙың сереүе арҡаһында уларҙы киҫеү ихтималлығын 20 тапҡырға арттыра. Һуҡырайыуҙың төп сәбәптәренең береһе булып ошо ауырыу тора. Шәкәр сире арҡаһында бөйөр эшмәкәрлеге боҙолоу ҡурҡынысы 17 тапҡырға ҙур. Шуға күрә диабеттан дауаланыуға үтә етди ҡарарға кәрәк.
– Был ауырыуҙан тулыһынса һауығып буламы?
– Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, юҡ. Сирҙең беренсе төрөнә тарыусылар көн һайын инсулин ҡаҙарға тейеш, ә икенсе төрөнән шәкәрҙе кәметеүсе дарыуҙар ярҙамында дауаланалар. Ләкин шәкәр кимәлен тикшереп, һаулыҡтарын гел ҡайғыртып, табип кәңәшенән сыҡмай йәшәүселәрҙең көнитмеше сәләмәт кешеләрҙекенән айырылмай тиерлек. Улар бары тик үҙенсәлекле төҙәтмә индереп, тулы ҡанлы тормош менән ғүмер итә.
Шәкәр сиренең билдәләре
*Ауыҙ кибеү, ныҡ сарсау.
*Кесе йомош менән бәҙрәфкә йыш йөрөү.
*Ҡапыл ябығыу йә, киреһенсә, кинәт һимереү.
*Тиҙ арыу, хәлһеҙлек.
*Аяҡ-ҡулдар ойоуы, сәнсеүе. Балтырҙы көҙән йыйырыуы.
*Насар күрә башлау.
*Тән ҡысыу.
*Ҡан баҫымы күтәрелеү.
*Киҙеү эләкһә, оҙаҡ бөтмәүе.
*Яраларҙың оҙаҡ уңалыуы.
*Енси әүҙемлек кәмеү.
Гөлзифа Әбүшахманованан кәңәштәр
*Фасоль ҡуҙағы һәм тышы, ҡара көртмәле, тут ағасы япрағы, әстрхан сәтләүеге япрағы һәм ярыһы, лавр япрағы төнәтмәләрен эсһәгеҙ, углеводтар алмашыныуы яҡшырыр.
*Һарымһаҡ һәм һуған менән дуҫ булығыҙ, улар ҡанда шәкәр кимәлен төшөрә.
*Йылына өс-дүрт тапҡыр Ессентуки, Боржоми минераль һыуҙары менән дауаланыу курсы үтегеҙ. Был углевод алмашыныуын һәйбәтләр, күҙәнәктәрҙе зарарлы ҡалдыҡтарҙан таҙартыр.
Теги: Диабет


text:
Зөләйхалар булды йыйын күркеБашҡорт һымаҡ батырҙары рухын азатлыҡ, иманға ынтылыш идеяһына тиңләп, күңелендә пәйғәмбәрҙәй итеп йәшәткән башҡа халыҡ бармы икән Ер йөҙөндә? Башҡортостан гербын биҙәгән Салауат Юлаев һынында халҡыбыҙҙың тарихы ғына түгел, асылы ла, күңел торошо...
«Етегән» фильмында ҡатын-ҡыҙ асылыЯңыраҡ тамашасы хөкөмөнә тәҡдим ителгән «Етегән» башҡорт мюзиклы быуаттар төпкөлөнә, башҡорттар мәжүси булып йәшәгән, Тәңрегә табынған осорға алып ҡайтты. Ете төрлө ҡатын-ҡыҙҙың тормошсан, ауыр һәм ҡайғылы тарихын һүрәтләгән фильм күңелде тетрәтеп,...
Ҡыҙҙар моңо асты асылды...Һүҙ сәнғәте, шиғриәт – халыҡтың кәйефен, тын алышын, заман асылын сағылдырған иң нескә, һиҙгер барометрҙыр ул. Ир-ат, ҡатын-ҡыҙ шиғриәте тигән бүленешкә күңел төпкөлөндә ризаһыҙлыҡ уянһа ла, нескә заттар тормошто әсә, ҡатын, ҡыҙ, ейәнсәр булараҡ,...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?