text:
сығарылыш кисәһе балалар баҡсаһында
план-конспект занятия (подготовительная группа) по теме
: Бик боронда булманы, бик алыҫта ла түгел ябай кешеләр менән йәшәнеләр тей баҡсасылар. Һәм булды тей уларҙың баҡсаһы.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Алып барыусы: Бик боронда булманы, бик алыҫта ла түгел ябай кешеләр менән йәшәнеләр тей баҡсасылар. Һәм булды тей уларҙың баҡсаһы.
(Балалар инеп ултыралар түңәрәккә)
Алып барыусы: (балалар араһында йөрөй тәрбиәсе, лейка менән һыу һибә) Беҙҙең баҡсала, үҫмәй сәскәләр, еләктәр, бәшмәктәр. Үҫәләр унда ҡыҙҙар- йондоҙҙар. Матур күлдәктәрҙә, таҫмаларҙа. Малайҙар- ҡыйыуҙар, салбар һәм галстук кейгән улар. Матур итеп тәрбиәләйбеҙ, ҡарап ҡына үҫтерәбеҙ, беҙ уларҙы.
Алып барыусы: Үтте көндәр, айҙар, йылдар. Балалар үҫтеләр –үҫтеләр һәм ҙур булып киттеләр.
(балалар урындарынан торалар)
Бала:
Был түтәлдә бик тар беҙгә
Бында урында аҙ беҙгә.
Беҙгә тағы үҫер өсөн
Ҙурыраҡ ерҙәр кәрәк беҙгә.
Алып барыусы: Һәм шулай итеп балалар, йүгереп сыҡтылар түтәлдән.
Алып барыусы: Бына улар ҡарағыҙ буласаҡ уҡыусылар:
Наш Худайгулов Арслан, наверное,
Президентом сможет стать.
Смелый очень и надёжный,
Любит часто помечтать.
Көн дә биштәр алып ҡайтыр
Бөтә белемгә эйә.
Бөтәһенә өлгө булыр
Бик тырыш ҡыҙ Элина.
А Гареев Арслан
Бегает быстрее тени:
Он такой у нас спортсмен –
Настоящий супермен!
Нурияның уҡыуы
йырлап аҡҡан шишмәләй.
Тырыш, булдыҡлы бала ул,
Һис ҡасан тормай ебеп.
А наш Динар
Как сверкнёт очами-
Все девчонки влюблены,
И не спят ночами!
Ә бына беҙҙең Луиза
Үҙе уңған, үҙе һылыу,
Был ҡыҙға бер ни тормай
Яҡшы уҡыу, матур яҙыу.
Наш Габидуллин Нурислам
В помощи он не откажет,
Всем поможет и подскажет!
Дәрестә лә тырыша,
Күп нәмәгә өйрәнә.
Уны һеҙ беләһегеҙ,
Исеме уның Камила
.
Вот наш Илхан
Когда всё успевает?
Ответственный он очень,
Иногда все забывает!
Аминев Фидан - шәп егет!
Таңдан тырыша тир түгеп,
Олатаһына ҡунаҡҡа
Бармаҡсы ул ат менеп.
Вокруг Файзуллиной Алины
Восторженные вздохи
Конечно, знает и сама:
Обворожительна она!
Искәндәр йөрөй урамда,
Йырлай,көйө булғанда,
Һис тә өшөмәйме икән
Ҡыш көнөндә, буранда?
А с Хасановым Ильясом
Все дружить смогли бы:
Он отзывчивый и очень
Добрый и красивый.
Толомдары һап-һарыҡай,
Ҡаштары ҡыйғас.
Бит остары соҡорланды –
Сәлимә йылмайып ҡуйғас.
А Мирасбаева Аэлита
Мудрая, не по годам.
Также думать, рассуждать
Научиться надо вам!
- Үҫкәс, кем булаң?
- Тип һораһаң Данистан
Яуаплай ул ғорурланып
-- Мин атай кеүек
Шәп кеше булам.
Амерханов Арслан наш – рубаха парень!
он нигде не пропадёт.
Ну, а если нужно будет,
За собою поведёт.
Матур, уңған, тырыш, бөхтә
Бик итәғәтле бала.
Бөтә яҡтан да өлгөр ҡыҙ
Исеме уның Ынйы.
Сафия очень верная
и девочка примерная
Скромная и умная.
Красивая и добрая.
Иҫ китерлек матур итеп
Алтынай һүрәттәр төшөрә.
Әсәһе менән бергә
Тәмле аштар бешерә.
Диана кукол одевает,
модельером стать мечтает.
Алина кеүек ҡыҙҙар
Ер йөҙөнөң биҙәге.
Шишмә кеүек саф тауышлы,
Алинаның көлгәне.
Бәхетле, сәләмәт үҫһен
Ерҙәге һәр бер бала.
Тыныс булһын килер көндәр,
Ҙур юлдар илтһен алға.
Балаларҙың шиғырҙары:
Нурия: Бөгөн баҡса бигерәк матур,
Уттары балҡып тора.
Дуҫтар һеҙҙе саҡырабыҙ,
Хушлашыу байрамына.
Динар : Шаулап – гөрләп, бергә- бергә
Баҡсала 5 йыл үтте.
Инде бөгөн май ҡояшы,
Сағыу нурҙарын һипте.
Бер уйлаһаң күңелле лә,
Бер уйлаһаң һағышлы.
Ни эшләйһең көслө икән,
Был доъяның ағышы.
Луиза : Баҡсала үткәргән көндәрҙең
Буш булманы сәғәте:
Һүрәт төшөрҙөк, уҡыныҡ-
Үҫте һәр кем һәләте.
Белем ишеген асабыҙ
Һау бул, һау бул баҡсабыҙ!
Инде ҙурайҙыҡ хәҙер,
Беҙ бит уҡырға әҙер!
Фидан : Беҙ сабый ғына саҡтан
Ошо баҡсаға килдек.
Ҡәҙерләндек, иркәләндек
Бик күп нәмәләр белдек.
Камила : Бөгөн беҙҙә оло байрам
Баҡсаны тамамлайбыҙ.
Бик теләһәктә бында
Бүтәнсә ҡала алмайбыҙ.
Амерханов А. А в сторонке сидят родители
И с волненьем на нас глядят.
Будто первый раз увидели
Повзрослевших своих ребят!
Абдрашитова А. Барыһы беҙгә яҡын:
Уйынсыҡтар , тәтәйҙәр
Тәрбиәсе апайҙарҙа
Беҙҙе матур бәпләйҙәр.
Илхан : Беҙҙең сабый саҡ бөттө
Инде осор саҡ етте.
Беҙҙе мәктәп кә саҡырып
Ҡыңғырау зыңлап китте.
Йыр “Тиҙҙән мәктәпкә”
Алып барыусылар: бөгөн беҙҙә бик шатлыҡлы, шулай уҡ саҡ ҡына моңһоу көн, бөгөн сығарылыш байрамы. Оҙаҡламай һеҙҙе еҙ ҡыңғырау тауыштары юлға белем иленә саҡырыр.
Алып барыусылар: Балалар ошо балалар баҡсаһындаһеҙ күп нәмәләрҙе өйрәндегеҙ, үҙегеҙҙе тәртипле тоторға, бөхтә булырға, ололаҙы хөрмәтләргә- һеҙгә ләмәктәпкә барырға ваҡыт етте. Белем – ул кешелектең иң ҙур хазинаһы.
Алып барыусылар: Магазин кәштәләрендә
Бик күп китаптар тора.
Китаптар менән һөйләшкәс
Шундай хәбәр тарла.
Алып барыусылар: Имеш бар тей диңгеҙҙәр,
Диңгеҙҙәрҙә утрауҙар.
Биктә ҡыҙыҡ тей улар.
Утрауҙарҙы күрергә
Барабыҙмы балалар?
Алып барыусылар: Күрәһегеҙме балалар
Беҙгә капитан килгән
Бик күп илдәҙе гиҙгән
Төрлө хәлдәр кисергән
Батыр капитан икән!
(корабль сиренаһы)
Алып барыусылар: Бөгөн “Балалар баҡсаһы” портынан “Бәхетле баласаҡ” карабы белем иленә юл тота. Иптәш капитан 22 баланан торған экипаж юлға әҙер.
Капитан: Ә ҡайҙа ул белем иле? Глобуста ла , карта ла юҡ ул ил.
Алып барыусылар: Ул илде үҙегеҙгә асырға тура киләсәк.
Капитан: Беҙ тәүге асыусылармы?
Алып барыусылар: Әлбиттә!
Капитан: бөтә ерҙе урарбыҙ –
Белем илен табырбыҙ.
Карабҡа ултырайыҡ,
Белем иленә юл тотайыҡ.
Бейеү “тауар менән”
Капитан:
Күңелле тауыштар
Дәртле көйҙәр ишетелә
Был “Баласаҡ утрауы”
Бик күңелле тыңлауы
Тыңлағыҙ команданы
Туҡтатығыҙ карапты.
Кескәйҙәр төркөмө балалары инә. Ҡотлайҙар
Алып барыусылар: Беренсе тапҡыр әсәйҙәрегеҙ менән килгәндә һеҙҙә шулай бәләкәс кенә инегеҙ.
Капитан : Беҙгә ҮТКӘНДӘ оҙаҡларға ярамай. Ҡуҙғалырға ваҡыт!
(Диңгеҙ тауышы. Капитан бинокльга ҡарай.)
Капитан: Һаҡ булығыҙ! Пираттар утрауын күрәм! Ихтибар!!! Һыуҙа кешеләр!!!
(Пираттар килеп инәләр)
1-се пират: Эй унда карапта ҡулдарығыҙҙы күтәрегеҙ!
2-се пират: Кем һеҙ? Ҡайҙа юл тотаһығыҙ?
Алып барыусылар: Беҙ балалар баҡсаһынан Белем иленә йөҙәбеҙ. Беҙ инде ҙур үҫтек, балалар баҡсаһы менән хушлашабыҙ, ә сентябрҙә мәктәпкә 1-се класҡа барабыҙ.
1-се пират: Мәктәп, мәктәп....Ниндәйҙер таныш һүҙ
2-се пират: Ә нимә аңлатҡанын белмәйем
Шиғыр мәктәп тураһында :
Гареев Арслан: Что такое школа? Как тебе ответить?
Это то, куда спешат по утрам все дети.
Что за странный вопрос, если ты уже подрос?
Если семь, то самый раз сбораться в первый класс!
Что такое школа? Как тебе ответить?
Это то, где ты узнаешь обо всем на свете:
О таблице умноженья, о глаголах и сложеньи,
Про планеты и моря, и что круглая Земля!
Что такое школа? Как тебе ответить?
Перемены и звонки, булочки в буфете
И отметки в дневнике, и заданье на доске,
Все узнаешь и поймешь, если в школу ты пойдешь!
- се пират: Иҫләнем, иҫләнем нисек беҙҙе 11 йыл буйы ыҙалатҡандарын. Уны онотоп буламы мы ней?!
- Се пират: Хәҙер беҙ һеҙҙе өйрәтәбеҙ нисек үҙегеҙҙе мәктәптә тоторға.
«Вредные советы в стихах школьникам»
Не забудь взять в школу дудку,
И, конечно же, свисток,
На уроке, перемене
Пошуми, браток, чуток.
Изгрызи свои резинки,
Ручки и карандаши.
В чистоте 7179 чудо-пеналы
Держат только малыши!
На уроке развлекайся,
Анекдоты изучай,
Жалко, не дают на русском
Крепкий, ароматный чай.
А на музыке, дружище,
Ку-ка-ре-ку распевай,
Если телефон запикал,
То ему ты подпевай.
На уроке рисования,
Стены маслом испиши,
Парту изрисуй гуашью,
И соседу покажи.
На уроке технологии
Ножницами ткань изрежь,
Лишь учитель что-то скажет —
Сядь и булочку поешь.
Накроши кругом побольше,
За собой не убирай,
Крошки – это ведь красиво,
Настоящий хлебный рай!
А учителю на кресло
Самый крепкий клей намажь,
Педагог уж встать не сможет
Хоть пойдет на абордаж.
Выполнить задание на дом –
Вот про это ты забудь,
Твой учитель обойдется
Без проверок как-нибудь.
На уроках не работай,
Двойки, тройки – ерунда.
Что учитель объясняет,
Ты не слушай никогда.
На уроках развлекайся,
И ходи на голове.
Станешь очень популярен,
Скажут о тебе везде.
Алып барыусылар: Балалар беҙгә ундай кәңәштәр кәрәкме? Юҡ!!! Беҙҙең балаларыбыҙ бик аҡыллылар, тыңлаулылар. Бер ҡасанда улар һеҙҙең кеүек булмаясаҡтар.
Алып барыусылар: Теләйһегеҙме улар һеҙгә белемдәрен күрһәтеүен?
1-се пират: Эйе, эйе ҡарап ҡарайыҡ әле кем аҡҡыллыраҡ икәнен!
2- се пират: беҙ уҡымаһаҡта барыһын да беләбеҙ.
Уйын “Һандар” (балаларға һандар бирелә, музыкаға төрлөһө- төрлө яҡҡа йөрөйҙәр. Музыка туҡтауға дөрөҫ теҙелергә тейештәр)
1-се пират: Ә былар ниндәй ханымдар? Нимәлер өйрәтәләр, матур итеп һөйләйҙәр (тәрбиәселәргә ҡарап)
Балалар: тәрбиәсе апайҙар!
Шиғырҙар тәрбиәсе тураһында:
Рәхмәт һезгә, бик зур рәхмәт,
Тәрбиәсе апайҙар.
Беҙҙән һуң да шаулап торһын,
Гөрләп торһын баксалар
. Тик һез берүк, беҙ китә тип,
Яманһыулап ҡалмагыз.
Беҙ бит хәҙер ҙурҙар булдык,
Беҙ мәктәпкә барабыҙ.
Өйрәттегеҙ беҙҙе баҡсаларҙа
Хәреф танып, һандар яҙырға.
Кеселәрҙе һәрсаҡ яратырға,
Ә ҙурҙаҙы хөрмәт итергә.
Баш эйәбеҙ бөгөн һеҙҙең алда,
Бурыслыбыҙ һеҙгә ғүмергә
. Өйрәттегеҙ: “Дуҫ һәм татыу булып
Йәшәгеҙ, - тип, - шулай, гел бергә”.
Йыр “Мин үҫәм, үҫәм, үҫәм”
- се пират: Әгәр минең дә шулай тәрбиәселәрем булып, мәктәптең нисек миңә кәрәк булыуын аңлатҡан кеше булһа, бәлки миндә мәктәпте алтын миҙалға бөтөр инем.
- Се пират: Әйе шул .....
Алып барыусылар: берҙә ҡайғырмағыҙ. Әле бит юғары йорттарға уҡырға инеү мөмкинселеге бар.
1-се пират: Әйҙәгеҙ беҙ балалар баҡсаһы асабыҙҙа, ә һеҙ беҙгә эшкә килегеҙ.
2-се пират: мин хатта исемдә таптым “Пиратики”
1-се пират: Эш хаҡын алтын менән түләрбеҙ.
2-се пират: йыл һайын ял итергә Канара утрауҙарына барырһығыҙ.
Алып барыусылар: юҡ, беҙҙең балалар баҡсаһы иң яҡшыһы.
1-се пират: Нығыраҡ уйлағыҙ.
2-се пират: Әгәр кире уйлаһағыҙ, бына беҙҙең визитка. Ә хәҙергә һау булығыҙ!
Алып барыусылар: Диңгеҙ беҙҙе саҡыра! Бөтәгеҙгә лә урындарығыҙа ҡалыуығыҙ һорала!
Алып барыусылар: мин алда бер утрау күрәм! Был ата-әсәләр утрауы!
Алып барыусылар: Туҡтайыҡ дуҫтар! Был утраҙы бер нисектә ҡалдырып булмай. Ана беҙгә ҡул болғайҙар.
Сценка “Про родителей”
Игра “Папа составь слово”
Танец “Башкирский”
Алып барыусы : бындай ата әсәләр менән беҙҙең балаларыбыҙ ҙур кешеләр булып китерҙәр.
Алып барыусы : миндә балалар өсөн тынысмын.
(Диңгеҙ тауышы)
Алып барыусы : Алға, тик алға
Беҙҙең был карап бара.
Алып барыусы- Беҙ нидәйҙер батшалыҡа килеп эләктек түгелме.
Музыка. Батша һәм принцесса сыға.
Принцесса илай, батша күҙ йәштәрен һөртә.
Батша : Күҙ нурым һиңә нимә булды? Нишләп илайһың? Атайыңа һөйлй әле. Минең ҡыҙым нимә теләй.
Принцесса: башҡа өйҙә ултырырға теләмәйем! Көҙгө алдында уралырға арыным. Кейемдәрҙе лә алыштырып ялҡытты.минең эшләгем килә.
Батша: Тағы үҙенекен һөйләй. батша ҡыҙының ҡасн эшләгәнен күргәнең бар? Минән бит көләсәктәр.
Принцесса: Миңә күңелһеҙ. Барыбер эшкә сығасаҡмын! (балаларға ҡарай) балалар баҡсаһында эшләгем килә!
Батша: Ҡыҙым уйлап ҡара бәлки кәрәкмәҫтер. Кем булаһың һин унда?
Принцесса: Барыбер түгелме кем булһамда? Няня булам! Уның ней ауырлығы бар. Сепрәкте унда – бында һелтәнең, балаларҙы ашаттың, горшокка ултырттың. Бер ҡыйынлығын да күрмәйем.
Батша: Йә улайһа һынап ҡарайыҡ.
Звучит быстрая музыка. Принцесса сажает одного стражника на горшок, другого за стол. Пытается завязать ему слюнявчик. В это время тот, что на горшке, тянет на себя скатерть. Посуда грозится упасть. Принцесса оборачивается. Тот, что за столом, начинает плакать. Принцесса подхватывает тарелку, оборачивается на плач, остальная посуда слетает на пол. Принцесса хватается за швабру. Тот, что на горшке, тоже начинает плакать. Принцесса бросает швабру и пытается кормить его кашей. Он плюется. Тот, что за столом, уже не плачет — надрывается. Принцесса в изнеможении опускается среди битой посуды на пол.
Батша: минеңсә насар түгел килеп сыға.
Алып барыусы: Һеҙ нимә! Беҙҙең кесе тәрбиәселәребеҙ улай эшләмәй.
Бала: “Ярҙамсы” тигән һүҙҙең,
Эсендә ҙур мәғәнә.
Тәрбиәсе буш булмаһа,
Ул Әсәйгә әйләнә
Арҡабыҙҙанда һөйә,
Матур һүҙҙәрен әйтеп.
Ваҡытында ашата
Беҙ һау булып үҫһен тип.
Батша: Күрҙеңме ҡыҙым, һинән кесе тәрбиәсе лә сыҡманы.
Принцесса: Баребер балалар баҡсаһына эшкә барам. Барам, барам, барам! Тәрбиәсе булып барам! Хәҙер брлалар, беҙ тиҙ әйткестәр өйрәнәбеҙ.
(Принцесса тиҙ әйткесте тиҙ, балалаҙа , батша ла әйтә алмай. )
Принцесса: Һеҙ бер нәмә лә белмәйһегеҙ. Хәҙер хәреф өйрәнәбеҙ.
(Принцесса таҡталағы хәрефтәр күрһәтә үҙе дөрөҫ әйтмәй .)
Алып барыусы: Ғәфү итегеҙ, ләкин һеҙ дөрөҫ әймәйһегеҙ хәрефтәрҙе.
Принцесса: Ә нисек әйтәләр?
Алып барыусы: Хәҙер балалар һеҙгә күрһәтәләр.
Уйын “Кубиктарҙан һүҙ төҙө”
Батша: Һы, ҡыҙым һинән тәрбиәсе килеп сыҡманы.
Принцесса: Улай булғас мин МӨДИР булып эшкә барам!
Батша: Был уйың миңә нығыраҡ оҡшай. Шулайҙа репетиция кәрәк.
(Бөтә балаларҙы түңәрәккә ҡуя, цирктағы һымаҡ һикертә, йөрөтә...)
Алып барыусы: Туҡтатығыҙ!!! Был бит һеҙгә цирк түгел. Беләһегеҙме мөдирҙең эше бик ҡатмарлы, яуаплы! Уның өсөн бик күп уҡырға, белергә шунһыҙ бер ниндәй репетиция ла ярҙам итмәйәсәк.
Бала: Ололарҙа, балаларҙа
Бик яҡшы белә уны.
Был бит беҙҙең мәдиребеҙ
Зәүрә Баян ҡыҙы.
Рәхмәт һеҙгә беҙҙең өсөн
Бар уңайлыҡ булғанға.
Баҡсабыҙ бик бәхетле
Балалар менән тулғанға.
рәхмәтебеҙ ҙур һеҙгә
бик ҡәҙерле һеҙ беҙгә!
Алып барыусы: Ә бына тыңлап ҡарағыҙ әле, беҙҙең балалар ҙурайғас кем булырға теләүҙәре тураһында.
( Таҡмаҡтар)
Все: У меня растут года,
Будет мне семнадцать.
Кем работать мне тогда?
Чем мне заниматься?
1.Буду книги я читать,
К знаниям стремиться.
Чтобы очень умной стать,
Ездить за границу.
2. Буду я работать
Президентом нашим.
Запрещу по всей стране
Манную я кашу!
3. Вам хочу сказать ребята,
Стать хочу я адвокатом.
А пока не адвокат,
Колочу я всех подряд.
4. А я хочу, как Галкин ,петь,
Я могу, я справлюсь!
Может Алле Пугачевой
Тоже я понравлюсь!
5. Ой, не думай ты о ней,
Время тратишь даром.
Ты для Аллы Пугачевой
Уже очень старый!
6. Воспитателем я б стала
Пусть меня научат!
7. Ты подумала, что сказала?
Дети ведь замучат!
8. Мы частушки вам пропели,
Хлопайте, старайтесь,
Это вы нас воспитали,
Вот и разбирайтесь.
Батша: Эххх ҡыҙым ҡайтайыҡ инде, батшалар эше түгел ул баҡсала эшләү.
(Һаубуллашып сығып китәләр)
Алып барыусы: Балалар алда бик матур, сағыу утрау күренә.
Алып барыусы: Был “Уйынсыҡтар утрауы” . был уйынсыҡтар һеҙҙе уйнаттылар, йыуаттылар, йоҡлаттылар. Ә алда һеҙҙе китаптар, портфельдәр көтә. Уйынсыҡтар менән хушлашырға ваҡыт етте.
Бейеү “ Уйынсыҡтар менән хушлашыу”
Капитан: Ихтибар!!! Алда белем иле!!!Бәхетле баласаҡ карабы билдәләнгән урынға килеп етте.
Алып барыусы: Хушлашыу минуты етә, тип
Моңаймайыҡ дуҫтарым.
Баҡсаны һис онотмағыҙ
Изге булһын уйҙарығыҙ.
Алып барыусы: Балалар ҡараһаң,
Яҡтырып китә донъя.
Тиҙҙән мәктәпкә һеҙгә
Йылмайыу булһын даръя.
Балалар шиғыр һөйләйҙәр
Алып барыусы: Мәктәпкә оҙатабыҙ,
Беҙ бөгөн балаларҙы.
Алып барыусы: Һуңғы вальс бейергә
Саҡырабыҙ уларҙы.
(Балалар вальс бейейҙәр. Ҡотлау өсөн һүҙҙе Зәүрә Баяновнаға бирелә. Һуңынан ата-әсәләргә.)
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүселәрҙең аралашыу мөмкинселектәре
В материале описываются возможности общения воспитанников в современном детском саду...
Амангилде балалар баҡсаһында бәләкәстәр төркөмө асылыуға тантаналы кисәгә сценарий.
Сценарий праздника к открытию новой группы....
Балалар баҡсаһында сығарылыш кисәһе
Балалар баҡсаһында сығарылыш кисәһе (мәктәпкә әҙерлек төркөмө)...
Башҡорт балалар баҡсаһында мәтәпкәсә йәштәге балаларҙың телмәрен үҫтереү
Башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәтеү балалар баҡсаһынан башлана һәм ул беҙҙең бурыс булып тора. Бала һәр ваҡыт ихлас һөйләшә. Нимә ишетә, нимә күрә, нимә күҙәтә - барыһы ла уның телмәрендә....
Балалар баҡсаһында сығарылыш кисәһе өсөн сценарий.
Башҡорт балалар баҡсаһында әҙерлек төркөмдәре өсөн сценарий .Темаһы - "Диңгеҙгә сәйәхәт"...
Обобщение опыта педагога на РМО по теме: "Башҡорт балалар баҡсаһында балаларға ватансылыҡ тәрбиәһе биреү"
Мин Барамбекова Гөлиә Сәғитйән ҡыҙы “Бәпембә”балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе.Нимә һуң ул илһөйәрлек тәрбиәһе? Кескәйҙәрҙә ватансылыҡ рухын нисек тәрбиәләргә була? Мостай Кәрим әйтеүенсә: ...
Балалар баҡсаһында сығарылыш балы " Золушка мәктәпкә бара"
Рус теленән үҙем башҡорт теленә тәржемә иткән сценарий....


c: text/html

collection: archivebot

text:
Әсәйҙәр көнө
материал (подготовительная группа) на тему
Сценарий праздника, посвященный к 8 Марта.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Әҙерлек төркөмөндө әсәйҙәр көнөнә арналған байрам сценарийы.
“Әсәйем - алтыным,һин бит иң яҡыным!”
Көй яңғырай.Шаршау артында тауыш ишетелә.
-Иртәгә һеҙ мине ергә ебәрәһегеҙ, унда мин кем менән йәшәйәсәкмен?
Мин һиңә фәрештә бүләк итәм, ул һәр ваҡыт һинең янда булыр.
-Мин һауала көләм, йырлайым. Миңә бында оҡшай.
-Ерҙә лә һиңә рәхәт буласаҡ. Фәрештәң һинең менән бергә йырлар, көлөр, ул һиңә үҙ мөхәббәтен бүләк итер.
- Ә мин уның телен нисек аңлармын һәм мине кем ҡурҡыныстарҙан ҡурсалар?
-Һинең фәрештәң ҡурҡыныстарҙан ҡотҡарыр.
- Ә уның исеме кем булыр?
- Исеме уның мөһим түгел. Һин уны ӘСӘЙ тип йөрөтөрһөң.
Көй аҫтында балалар инәләр һәм шахмат рәтендә баҫалар.
Алып барыусы. Хәйерле кис хөрмәтле әсәйҙәр, ҡунаҡтар!Бөгөн беҙҙә иң мату 3222 , иң күркәм байрамдарыбыҙҙың береһе – әсәйҙәр көнө!беҙгә ҡунаҡҡа иң яҡын, иң яратҡан кешеләр килгәндәр.Ҡәҙерлеләребеҙ, бөгөн бөтөн шиғырҙар һәм йырҙар ,уйын - көлкө, бейеуҙәр – тик һеҙҙең өсөн!
Берҙән – берем, күҙ нурым,- тип
Һәр саҡ арҡамдан һөйә,
Сирләгәндә төн йоҡламай,
Зарымды белә , көйә,
Кем һуң ул минең өсөн?
Бөтәһе бергә: Ул - һөйөклө әсәйем!
- Әсәйҙәрҙең ҙур байрамы
Әсәйҙәр көнө бөгөн
Байрам булғас, бигерәк йәмле
Барыбыҙ ҙа шат бөгөн.
- Әсәйҙәр ғүмер, көс бирә
Кешеләргә йәшәргә.
Дан һәм рәхмәт, ҡәҙер – хөрмәт
Беҙҙә һәр бер әсәгә.
- Әсәнән дә бөйөгөрәк
Бармы ҡәҙерле исем
Шуға әсәйҙәр байрамы
Байрам бөтәбеҙ өсөн.
- Разрешите вас поздравить
Радость вам в душе оставить.
Пусть исчезнет грусти тень
В этот праздничный ваш день!
Мама - сколько в этом слове
Солнца, света и тепла.
Мама -нет тебя дороже.
Ты нам детям жизнь дала!
Пусть несет с собою ветер
То, что всем открою я:
В целом мире, в целом свете
Мама лучше всех моя!
Песня “Мамочка, милая”
(Урындарына ултыралар.)
Алып барыусы.Әсәләр туһында күпме генә һөйләнһә лә, уларҙың күңел йылылығын, гүзәллеген, яғымлылығын әйтеп бөтөрлөк түгел. Әсәй-ерҙә иң ғәзиз,иң якын кеше,сөнки ул һине тыуҙырған,йыр көйләп бишектә тибрәткән,беренсе йылмайыуыңды күреп ҡыуанган,тыуган телде өйрәткән,халык моңон күңелеңә һеңдергән. Әсәйҙәрҙең һиңә ҡылған изгелеген һанап бөтөрөү мөмкинме һуң?
Нашей мамы нету лучше,
Нет добрей ее, нежней,
Станем навсегда послушны,
И поздравим матерей! - .
Күңелдәрҙә бөгөн шатлыҡ
Урғылып , ташып тора
Йырларға , бейергә тиһәң
Уны тик беҙҙән һора.
“ Ҡыҙҙар бейеуе”
Алып барыусы. Беҙҙең балалар иң уңғаны, аҡыллы, шаян, иң етеҙҙәре икәнен бар әсә лә белә.Ә хәҙер беҙ әсәйҙәребеҙгә ҡарап ҡарйыҡ әле,улар ҙа балалары кеуек шулай талантлымы икән?.
Игра “Одень ребенка” (бәйләнгән күҙҙәр менән балаға косынка менән фартук кейҙерергә)
Алып барыусы.Беҙҙең әсәйҙәр һәр ваҡыт беҙҙе тәмлекәстәр менән һыйлай. Хатта бәйләнгән күҙҙәр менән аҙыҡ - түлекте айыра алалар.(предлагается на ощупь в мещке несколько предметов, овощей- яблоко, апельсин, банан, хлеб,виноград и т.д. ).
Игра “Отгадай на ощупь”
Алып барыусы. Афарин, әсәйҙәр!Әсәйҙәр һәр ваҡыт ниндәйҙер эш башҡаралар: тәмле ашын бешерәләр, балаларын да ҡарайҙар, эшкә лә йөрөйҙәр.Нимәгә тотонһалар ҙа, бөтә эштәре лә ҡулдарынан килә. Ә һеҙҙең балаларығыҙ ниндәй ярҙамсы икән? Әйҙәгеҙ, тикшереп ҡарайыҡ.
Уйын “Кер элеу”Эстафета
Алып барыусы. Артабан да шулай бер – берегеҙгә ярҙам итеп, ҡыуандырып, терәк - таяныс булып , дуҫ булып йәшәгеҙ.
Йыр“Әсәйем менән бергә ”
Алып барыусы. Балалар әсәйҙәргә арнап йыр ҙа йырланылар, шиғырҙар ҙа һөйләнеләр, ниндәй ярҙамсы икәндәрен дә күрҙек,әсәйҙәребеҙ менән дә ғорурланып, уларҙы төрлө яҡтан күрҙек, ә хәҙер һуңғы осоп килгән көҙгө япраҡтар менән балаларыбыҙҙың бейеуен ҡарарға саҡырабыҙ.
“Япраҡтар менән бейеу.
- Байрамығыҙ ҡотло булһын,
Ғүмерегеҙ матур уҙһын
Йөҙҙәрегеҙ нурға тулһын
Ҡояштай балҡып торһон.
- Тағын гүзәллерәк таңдар
Уянһын тыуған ерҙә
Әсәйҙәр, ҡояш ғүмере
Теләйбеҙ бөгөн һеҙгә!
Ә хәҙер балаларҙың төҫлө туҡымалар менән бейеу бүләк итәләр
“Танец с тканью”
Алып барыусы.Байрамығыҙ ҡотло булһын, күңелдәрегеҙ нурға тулһын, киләсәк көндөр тик шатлыҡтар ғына килтерһен.
Рәхмәт яуһын беҙҙең әсәйҙәргә
Уларғалыр бөтә ауырлыҡ
Әсәйҙәргә яҡты йондоҙҙарҙан
Йә ҡояштан һәйкәл һалырлыҡ.
Һеҙгә булған беҙҙең хөрмәтебеҙ
Урын алһын йөрәк түрендә.
Шатлыҡ һәм ҡыуаныс, ҙур бәхеттәр
Юлдаш булһын һеҙгә ғумергә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
756f
Тел байлығы ғаиләнән башлана.
ТУҒАН ТЕЛЕМ ҒАИЛӘМДӘ, ЙӘМҒИӘТТӘ
(инша)
Башҡарҙы: Муниципаль район Көйөргәҙе районы Башҡортостан республикаһы “Муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы урта дөйөм белем биреү Бахмут ауылы мәктәбе” нең 10-сы уҡыусыһы Бочарёв Артём
Етәксеһе: Муниципаль район Көйөргәҙе районы Башҡортостан республикаһы “Муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы урта дөйөм белем биреү Бахмут ауылы мәктәбе” нең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Таймасова Айһылыу Насип ҡыҙы
Туған телем ғаиләлә, йәмғиәттә.
Һәр бала йәмғиәттә тыуа, үҫә һәм үҫешә. Был мөхиттә аралашыу менән үҙ-ара бәйләнеш бик ныҡ бәйләнгән. Ниндәй континентта, ниндәй илдә тыуыуына ҡарамаҫтан, тыуғас та бала туғандарының тауыштарын ишетеп үҫә һәм шул телдә аралаша, фекерләй башлай. Йәғни, үҙ туған телендә.
Минең туған телем – башҡорт теле тиһәм дә, рус теле тиһәм дә яңылышмаҫмын тип уйлайым. Сөнки мин башҡорт ғаиләһендә тәрбиәләнәм. Ауыр булһа ла, башҡорт телендә аралашырға тырышам. Сөнки ул йомшаҡ та, наҙлы та, яғымлы ла. Күренекле шағирә Зәйнәп Биишева үҙенең шиғырында башҡорт телен ошондай юлдар менән данлай:
Моң шишмәһе һандуғастай йырсы ла һин,
Һығылма бил тал сыбыҡтай нәфис тә һин,
Аллы-гөллө гөл сәскәләй наҙлы ла һин,
Эй, илһамлы, эй, хөрмәтле башҡорт теле!
З. Биишева.
Бәләкәйҙән балалар бишек йырҙарын, әкиәттәрҙе, хикәйәләрҙе әсә телмәренән ишетә. Уның күңелендә туған теленә ҡарата һөйөү барлыҡҡа килә. Башҡорт ауылында йәшәһәк тә, бик күп ата-әсәләр үҙ балаларына икенсе телдә “мама”, “папа”, хатта “бабуля” тип өйрәтә һәм тәмле итеп “әсәй”, “атай” тигән һүҙҙәрҙән кескәйҙәрен мәхрүм итәләр. Ҙурая килә улар туған телдәрен бөтөнләй онотасаҡ. Мәктәптә телдең нескәлектәренә төшөнәбеҙ, ҡағиҙәләрен үҙләштерәбеҙ, лексикаһын өйрәнәбеҙ. Шул ваҡытта уның ниндәй бай икәнен асыҡлайбыҙ. Бында беҙгә бөйөк шағирҙарыбыҙ, яҙыусыларыбыҙ ярҙам итә, әҙәбиәткә һөйөү тәрбиәләй, туған телдең ысын фанаттары итәләр. Юҡҡа ғына Зәки Вәлиди, Шайехзада Бабич, Мәжит Ғафури, Рәми Ғарипов, Мифтахетдин Аҡмулла кеүек шәхестәребеҙ телебеҙҙе яҡлап көрәшмәгән, уны күтәргән, тимәк бөгөнгө көндә беҙ уларға рәхмәтлебеҙ.
Йәмғиәткә килгәндә, ҡайһы балалар үҙ телдәренән оялалар, вата-емереп рус телендә һөйләшәләр. Кем ғәйепле? Тәрбиә бит ғаиләнән башлана. Әгәр ата-әсә быға ҡул һелтәй икән, артабан нимә булырын күҙ алдына ла килтереүе ҡурҡыныс. Телебеҙ тере булһа, илебеҙҙә һаҡланыр. Туған телендә уҡый-яҙа белмәү - үҙенеңде хөрмәт итмәү. Йылы яҡҡа осҡан ҡоштар ҙа, әйләнеп ҡайталар, туған телдәрендә моңло итеп һайрайҙар. Телһеҙ ҡалыу - тыуған илһеҙ ҡалыу, тигәнде аңлата.
Быйыл мәктәптә туған телдәрҙе теләк буйынса өйрәнергә мөмкин тигәнде ишеткәс тә, күбеһе рус теленен өйрәнергә ташланды. Ата-әсә нимә уйлай икән? Әгәр бөгөн киләсәкте уйламаһаҡ, кем тырышыр беҙҙең өсөн? Киләсәк быуынға ниндәй телде ҡалдырырбыҙ? Телһеҙ кеше – яңғыҙ кеше, ә бер сәскә яланды матурламай. Шуның өсөн уяу булайыҡ, уянайыҡ, рухлы булайыҡ, битараф булып ҡалмайыҡ!
Башҡорт теле - башҡорт халҡының милли теле. Туған телебеҙ тере икән, башҡорт халҡы ла йәшәйәсәк. Телебеҙ - халҡыбыҙҙың иң ҙур хазинаһы.
Цветок или сорняк?
Разноцветное дерево
Развешиваем детские рисунки дома
Зимовье зверей
Галка в чужих перьях


text:
Рабочая программа по башкирскому языку, 8 класс
календарно-тематическое планирование (8 класс) на тему
Мәктәпкә барабы6 (4 сәғәт).
Был тема буйынса 5-6 класта үтелгәндәр6е 7абатлау, һү6лек байлығын арттырыу. Тема буйынса э6мә-э6лекле һөйләмдәр тө6өтөү, ҡыҫҡа ғына хикәйә тө6өргә өйрәтеү. Текст ө9төндә эшләү,план тө6өү, план буйынса һөйләү. Мәктәп, класс торошо һ.б. тураһында әңгәмәләр ойоштороу. Белем, китап тураһында мә7әлдәр 7ойоу. 5-6 класта үтелгәндәр6е и9кә төшөрөү. Һөйләмдә һү66әр тәртибе. Өндәр6е дөрө9 әйтеү.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Содержание учебного предмета
Мәктәпкә барабы6 (4 сәғәт).
Был тема буйынса 5-6 класта үтелгәндәр6е 7абатлау, һү6лек байлығын арттырыу. Тема буйынса э6мә-э6лекле һөйләмдәр тө6өтөү, ҡыҫҡа ғына хикәйә тө6өргә өйрәтеү. Текст ө9төндә эшләү,план тө6өү, план буйынса һөйләү. Мәктәп, класс торошо һ.б. тураһында әңгәмәләр ойоштороу. Белем, китап тураһында мә7әлдәр 7ойоу. 5-6 класта үтелгәндәр6е и9кә төшөрөү. Һөйләмдә һү66әр тәртибе. Өндәр6е дөрө9 әйтеү.
Кө6гө эштәр һәм кө6гө күренештәр ( 4 сәғәт)
Кө6гө ү6гәрештәрҙе бергәләп кү6әтеү, кешеләр6ең кө6гө хе6мәтен кү6әтеү. Темаға 7ағылышлы текстар у7ыу. Муллы7, хе6мәт тураһында мә7әл, әйтемдәр менән танышыу. Һынамыштар у7ыу. Синтаксис. Ма7саты буйынса һөйләм төр6әре. Логик ба9ым. Исем менән 7ылымды 7абатлау.
Өфө - Башҡортостандың баш 7алаһы ( 4 сәғәт )
Өфө - баш7ортостандың баш 7алаһы. Өфө 7алаһы, уның үткәне, бөгөнгөһө тураһында әңгәмә үткәреү. Уның и9тәлекле урындары тураһында һөйләшеү, һүрәттәр 7арау. Һөйләм телмәрен ү9тереү. Рефераттар я66ырыу һәм уны класс алдында 7ы9ҡаса һөйләтеү кеүек эштәр 7улланырға мөмкин. Баш7орт 7ылымдарының тө6өлөшө. Барлы7 төшөнсәһе һәм уның бирелеше.
Хе6мәт төбө - хөрмәт ( 4 сәғәт )
Кеше тормошонда хе6мәттең роле, тигән темаға әңгәмә 7ороу. Данлы7лы хе6мәт ветерандары менән осрашыу ойоштороу. Уҡыусыларға ниндәй һөнәр оҡшауы тураһында һөйләтеү, яңы мәғлүмәттәр биреү. Һөнәрҙәр тураһында шиғырҙар, хикәйәләр уҡыу. Хеҙмәт , һөнәрҙәр тураһында мәҡәлдәр өйрәнеү. Ябай һөйләм. Һөйләмдең баш киҫәктәре. Эйә менән хәбәрҙең ярашыуы. Юҡлыҡ, булмағанлыҡ төшөнсәләре.
Ҡыш дауам итә ( 6 сәғәт )
Ҡыш миҙгеле тураһында белгәндәрҙе системалаштырыу, һүҙлек байлығын арттырыу кеүек эштәр ентекле алып барыла. Ҡыш тураһында текстар, шиғырҙар, мәҡәлдәр, һынамыштар уҡыу яңы йылға бағышланған йырҙар, мәҡәл һәм әйтемдәр. Яңы йыл менән ҡотлау открыткаһы яҙырға өйрәнеү. Уҡытыусы һайлаған текст буйынса изложение яҙыу. Үтелгәндәрҙе ҡабатлау. Эйә менән хәбәр араһында һыҙыҡ.
Салауат Юлаев – халҡыбыҙҙың милли батыры ( 2 сәғәт)
С.Юлаевтың биографияһы, ижады менән танышыу. Уның шиғырҙарын ятлау, шиғырҙарының һаҡланыу тарихы тураһында әңгәмә ойоштороу. С.Юлаевтың тормошо, батырлығы, ижады тураһында уҡыусыларҙан төрлө ижади эштәр эшләтеү. ( һүрәттәр төшөрөү, инша яҙыу, стенгәзит сығарыу)һ.б. Һөйләмдең эйәрсән киҫәктәре тураһында төшөнсә. Аныҡлаусы.
Йәмле яҙ, һағындыҡ һине! ( 3 сәғәт )
Яҙ миҙгеле тураһында белемдәрҙе системалаштырыу. Яҙғы байрамдар- 1 Май һәм Еңеү байрамы тураһында һөйләшеү. Яҙғы тәбиғәт күренештәре, ҡоштарҙы ҡаршылау, баҡса эштәре тураһында әңгәмәләр үткәреү. Тултырыусы.
Беҙ йондоҙҙар булып ҡайтырбыҙ ( 2 сәғәт )
Башҡорт халҡының Бөйөк Ватан һуғышындағы ҡаһарманлығы. Ветерандарға, батырҙарға ҡарата ихтирам, ғорурланыу тойғоһо тәрбиәләү. Данлыҡлы кешеләр менән кисәләр, осрашыуҙар ойоштороу. Хәл. Һүҙлек менән эш күнек мәләре үткәреү.
Ай Уралым, Уралым...( 4 сәғәт )
Башҡортостан, уның үткәне, бөгөнгөһө хаҡында әңгәмә үткәреү. Республикабыҙҙың күренекле урындары менән таныштырыу. Йәйге тәбиғәтте күҙәтеү, ололарҙың һәм балаларҙың йәйге эштәре тураһында диолог һәм монологтар төҙөү. 8- се класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Ҡабатлау(2 сәғәт)Үтелгәндәрҙе ҡабатлау
Тематическое планирование
8 класс
Календарь-тематик план
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Рабочая программа по башкирскому языку для 5 класса
Рабочая программа по 2 линии учебников...
Рабочая программа по башкирскому языку для 6 класса
Программа для 2 линии учебников...
Рабочая программа по башкирскому языку для 1 класса (ФГОС)
Рабочая программа по учебнику Толомбаева Х.А....
Рабочая программа по башкирскому языку для 3 класса
Рабочая программа по учебнику Толомбаева Х.А....
Рабочая программа по башкирскому языку и литературе по учебнику "Башкирский язык и литература", 5 класс
Рабочая программа создана по учебнику "Башкирсикй язык и литература" для 5 класса. Авторы учебника: В. И. Хажин, А. Х. Вильданов, Уфа-2012.По программе дается и календарно-тематическое планирование...
Рабочая программа по башкирскому языку и литературе по учебнику "Башкирский язык и литература", 6 класс
Рабочая программа по предмету "Башкирский язык и литература" для 6 класса, авторы: А. Х.Вильданов, В. И. Хажин, Уфа-2012. Прилагается календарно-тематическое планирование...
Рабочая программа по башкирскому языку и литературе по учебнику "Башкирский язык и литература", 7класс
Рабочая программа составлена для 7 класса по учебнику "Башкирский язык и литература" (авторы: Ф. А. Хуснутдинова, Д. С. Тикеев, Б. Б. Гафаров, Г. Г. Кагарманов), Уфа - 2010.Прилагается календарно-тема...


text:
Эҙләнеү эшенең темаһы: “Башҡорт халыҡ тотемы”
творческая работа учащихся (8 класс) на тему
Эҙләнеү эшенең маҡсаты
Башҡорт халҡының тотемдарын өйрәнеү.
Иптәштәремдә башҡорт халҡының тарихын өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу уятыу.
Эҙләнеү эшенең гипотезаһы
Тотемдарҙың тарихын өйрәнеү;
Тикшеренеү объекты
Темаға ярашлы әҙәбиәт ,аҡһаҡалдар менән әңгәмә.
Эҙләнеү эшенең сығанаҡтары
Тикшеренеү эшен башҡарыу өсөн башҡорт халҡының тотемына ҡағылышлы фәнни тикшеренеүҙәр, аңлатмалы, диалектик һүҙлектәр, теоретик ҡулланмалар, тотемды төрлө яҡлап өйрәнеүгә бәйле мәҡәләләр, йыйынтыҡтар файҙаланды. Шулай уҡ ауыл аҡһаҡалдары менән фекер алышыу ойошторолдо.
Эҙләнеүҙең практик әһәмиәте
Йыйылған материалдар артабан тарих, башҡорт теле дәрестәрендә һәм кластан тыш сараларҙа башҡорт халҡының тарихын өйрәнеүҙә өҫтәмә материал булып, мәктәп музейында файҙаланыла ала.
Структураһы – тикшеренеү эше инештән, төп өлөштән, йомғаҡлауҙан, ҡулланылған әҙәбиәт исемлегенән тора.
Скачать:
Предварительный просмотр:
ғилми-ғәмәли конференция
Эҙләнеү эшенең темаһы:
“Башҡорт халыҡ тотемы”
Әҙерләне:Башҡортостан республикаһы Ғафури районы Аҡкүл ауылының урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль мәғариф бюджет учреждениеһы 7-се б класс уҡыусыһы Кәримов Радмир Шамил улы
Етәксеһе: башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары
Ҡорманғолова Гөлгөнә Хызыр ҡыҙы
Хәбибуллина Рәлиә Хәжиәхмәт ҡыҙы
2016 йыл
Эҙләнеү эшенең маҡсаты
Башҡорт халҡының тотемдарын өйрәнеү.
Иптәштәремдә башҡорт халҡының тарихын өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу уятыу.
Эҙләнеү эшенең гипотезаһы
Тотемдарҙың тарихын өйрәнеү;
Тикшеренеү объекты
Темаға ярашлы әҙәбиәт ,аҡһаҡалдар менән әңгәмә.
Эҙләнеү эшенең сығанаҡтары
Тикшеренеү эшен башҡарыу өсөн башҡорт халҡының тотемына ҡағылышлы фәнни тикшеренеүҙәр, аңлатмалы, диалектик һүҙлектәр, теоретик ҡулланмалар, тотемды төрлө яҡлап өйрәнеүгә бәйле мәҡәләләр, йыйынтыҡтар файҙаланды. Шулай уҡ ауыл аҡһаҡалдары менән фекер алышыу ойошторолдо.
Эҙләнеүҙең практик әһәмиәте
Йыйылған материалдар артабан тарих, башҡорт теле дәрестәрендә һәм кластан тыш сараларҙа башҡорт халҡының тарихын өйрәнеүҙә өҫтәмә материал булып, мәктәп музейында файҙаланыла ала.
Структураһы – тикшеренеү эше инештән, төп өлөштән, йомғаҡлауҙан, ҡулланылған әҙәбиәт исемлегенән тора.
Йөкмәткеһе
1.Инеш
2. Төп өлөш
3.Йомғаҡлау
4. Ҡулланылған әҙәбиәт
5. Ҡушымта
Инеш
Кешелек донъяһы барлыҡҡа килгәндән алып уның менән бергә йәшәйеш тәртибен, һәр ырыуҙың тупланып, ойошҡан дәүләт төҙөүен тәьмин иткән механизм хасил була. Төрлө халыҡтың үҙ тарихи йәше менән бер ҡатар үҫешә.
Тотемистик ҡараш эҙҙәрен, йәғни теге йәки был ырыуҙың, аймаҡ, араның килеп сығышын ниндәй ҙә булһа бер хайуан йә булмаһа ҡош-ҡорт, үҫемлек менән туғанлыҡ, ҡан-ҡәрҙәшлек мөнәсәбәтенә бәйләп аңлатыу күренешен һаҡлаған башҡорт халҡының тарихында ырыу башлаусы булып бүре, айыу, йылҡы малы, аҡҡош һәм демонологик «йәндәр»: шүрәле, шайтан күҙаллана.
Аң үҫешенең билдәле бер этабында кеше менән кейектең ғаилә мөнәсәбәтенә инә алыуы, йә булмаһа йәнлек-хайуандарҙың кешегә, йәки кешенең йәнлеккә әүерелә алыуына ышаныу мөмкинлеге ҡалмаған осраҡта, халыҡтар ҡарашында «рационализаторлыҡ күренештәре урын ала»
( “башҡорт” һәм “бөрйән” һүҙҙәренең килеп сығышы).
Төп өлөш
Башҡорт халҡының үткән тарихы – шул халыҡты милләт итеп берләштереү һәм үҙ ата-бабаларының тарихи хәтерен мәңгелләштереү ул. Һәр милләттең үҙенә генә хас тотемистик ҡарашы була. Халыҡтың үткәнен белеү кешелә милли ғорурлыҡ, милли хистәр культураһын тәрбиәләргә ярҙам итеп кенә ҡалмайҙар, ә шул кешеләрҙә рухи ҡәнәғәтләнеү ҙә тыуҙыралар. Әгәр халыҡтың үткәнен белеү теләге юғала икән, был инде уның рухи байлығы һайыға барыуын сағылдыра. Халыҡтың үткәне һәр кешенең йөрәк түрендә һаҡлана. Мине бигерәк тә «Башҡорт халҡының тотемы» тигән тема ҡыҙыҡһындыра.Башҡорт теле дәрестәрндә башҡорттарҙың килеп сығышы тураһында һөйләшкәс ошо тема өҫтөндә эҙләнә башланым.
Аңлатмалы һүҙлектән «Нимә ул тотем?» тигән һорауға яуап табып уҡыным.(Ошонда фото аңлатмалы һ. Мн эш)
«Нимә ул тотем?»
Ырыу- ҡәбилә йәмғиәте ваҡытында ҡайһы бер ырыу төркөмөнөң нәҫел башы, ырыу терәге итеп табынған нәмә, йәнлек, үҫемлек йәки тәбиғәт күренеше. Һәр ырыуҙың үҙ исеме генә түгел, үҙ тотемы, үҙ ораны булған.
Һүҙ легенда һәм риүәйәттәрҙә.
Фәнүзә Нәҙершинаның «Башҡорт халыҡ риүәйәттәре һәм легендалары» китабындағы хайуандар, ҡош-ҡорт культы, тотемистик ҡарашты сағылдырыусы легендаларҙы уҡып сыҡтым. (фото китап м-н)
Башҡорт фольклорында бүре(ҡорт)-ырыу башлаусы мотивына тығыҙ бәйләнгән бер төркөм легендалар бар.Улар буйынса Бүре(ҡорт)-кешеләрҙе ҡурсалаусы, аҙашҡанда юл күрһәтеп, төйәк табып биреүсе изгелекле йән эйәһе.Был мотивҡа ҡоролған легендалар төрлө варианттарҙа йөрөй:имеш тә, башҡорттарҙың боронғо ата-бабалары Уралға, Ағиҙел буйҙарына мөғжизәле бүрегә эйәреп, көньяҡтан, Төрөктөң Кәрбәлә тигән ҡалаһы яғынан килгән, шул ҡорт баш булып килгәнгә, улар үҙҙәрен “башҡорттар” тип атаған.Был легендаларҙың һәр береһендә бүренең ер ҡотон тойоусы, башҡорттарҙың ата-бабаларына ҡотло урын табып биреүсе изге кейек булыуы һыҙыҡ өҫтөнә алына.Легендаларҙың геройы, аҙашҡан ырыуға бүренең төйәк табып биреүе, мөғжизәгә ҡоролған уйҙырма ваҡиғалар.
Башҡорт халҡының легендаларында, әкиәттәрендә, мифик әҫәрҙәрендә, ғөрөф-ғәҙәттәрендә, йолаларында бүре тотемик ырыу башы, ҡурсалаусы, яҡлаусы образды сағылдыра.
“Бүренең башы, теше һәм башҡа өлөштәре яман көстәрҙән һаҡлау, ҡурсалау, ауырыуҙарҙан дауалау көсөнә эйә”,- тип ышанған халыҡ.
Ғөмүмән, башҡорт халыҡ ижадында ғына түгел, ә халҡыбыҙҙың аңында бүре ыңғай образ булараҡ ассоциациялана.
Бүренең башҡорт халыҡ тотемдарының береһе булыуы тарихта ғына ҡалған. Беҙҙең быуын өсөн был, әлбиттә,мөһим һәм ҡыҙыҡлы. Бөгөнгө көндә «бүре” концепт-һүҙен легенда һәм риүәйәттәрҙә, мәҡәл һәм әйтемдәрҙә, әкиәттәрҙә, йомаҡтарҙа, сәнғәттә, әҙәбиәттә осратырға мөмкин.
Л.Х.Сәмситова һәм башҡа авторҙар сығарған “Башҡорт фолькоры коцептосфераһы” тигән һүҙлектән күп файҙалы мәғлүмәт таптым.( фото)
Һүҙ мәҡәл һәм әйтемдәрҙә.
Бүрене аяғы туйҙыра.
Бүренең көсө тешендә, кешенең көсө эшендә.
Бүре балаһын бүреккә һалһаң да берекмәҫ.
Бүре бәйләүгә күнмәҫ,әйҙәүгә килмәҫ.
Ас бүре арыҫланға ташланыр.
Бүре бар ерҙә ҡуянға көн булмаҫ.
Һүҙ йомаҡтарҙа.
Ду-ду итә дүрт бүре, Дүртеһе лә күк бүре. Дүртеһе лә йөн тетә, Тештәре һөйәккә үтә.(Декабрь, ғинуар, февраль, март айҙары.)
Ҡотһоҙ Ҡолой Бүре кеүек олой.( Ел)
Һүҙ әкиәттәрҙә.
Юлбат.(Башҡорт халыҡ әкиәте)
Юлбат ҡара айғыры менән саба. Бүре ҡыуып етә лә ҡара айғырҙың эсен ярып йөрәген ашай.Бүре Юлбатҡа бер батшаның утыҙ ҡыҙын эҙләргә ярҙам итә, сөнки Юлбат уға берҙән-бер атын ашата.
Йомғаҡлау
Милләтебеҙҙең үткән тарихының бай булыуы бик күп сығанаҡтар аша билдәле. Хәҙерге көндә лә ошо байлыҡтың юғалып ҡалмауы мөһим. Уларҙың тәрбиәүи әһәмиәте һис шикһеҙ ҙур. Әйләнә-тирәне, ололарҙы, кеселәрҙе, ҡош- ҡортто, үҫемлектәрҙе һаҡлау, ихтирам итеү кеүек сифаттар ошо фәһемле мәғлүмәттәр аша тәрбиәләнгән дә инде.Тәбиғәтте башҡорттар үҙ йорто тип һанаған.. Уға йәшәү сығанағы тип ҡараған. Халыҡ ижады, тарихи мәғлүмәттәр менән һуғарылып үҫкән бала ғына киләсәктә рухи яҡтан бай, физик яҡтан көслө, илебеҙҙең ышаныслы киләсәге булып үҫә. Мин үҙемдең ғилми-эҙләнеү эшемдә башҡорт халҡының тотемистик ҡарашын өйрәнеүгә бағышланым. Мин үҙем өсөн бик күп асыштар эшләнем. Ошо асыштарым тураһында башҡаларға ла еткергем килә.
Өлкән быуын кешеләре үҙҙәренең һөнәрен,ижадын,тарихи мәғлүмәттәрен киләсәк быуынға ҡалдырырға тырышҡан. Беҙ ҙә уларҙан ошо тарихи хәтер хазиналарын өйрәнеп ҡалһаҡ нисек һәйбәт булыр ине. Балалар ошо тарихи хәтер хазиналары аша зиһенле, сәләмәт,етеҙ, тырыш, тәртипле, берҙәм булып, илебеҙгә лайыҡлы алмаш булып үҫерҙәр тигән ышаныста ҡалам.
Әҙәбиәт исемлеге.
- Бураҡаев И.Д.,Бураҡаева М.С.,Юлмухаметов М.Б Тормош һабаҡтары: 5- се синыф өсөн дәреслек.-Өфө: Башҡортостан “Китап” нәшриәте, 1996.-144 бит.
- Ғәләүтдинов И. Ғ. Балалар фольклоры. 1-се китап. Бала - саҡ–уйнап-көлөпүҫерсаҡ. Өфө: "Китап” - 1994 й.
- Ғәләүтдинов И.Ғ.Башҡорт халыҡ балаларуйындары. Өфө:"Китап”– 2006й.
- Нагаева Л. Башкирская народная хореография. Уфа: "Китап” - 1994 й.
- Сөләймәнов Ә. М., Солтанғәрәева Р. Ә. Йыйындар (Башҡортхалҡыныңйолабайрамдары). Өфө - 1995
- Сөләймәнов Ә. М. Бала–сағының уйын фольклоры. Өфө: "Китап” - 2007 й.
- Башҡорт халыҡ ижады. I том: Йола фольклоры/ Төҙөүселәре Ә.Сөләймәнов, Р.Солтангәрәева. - Өфө: Китап, 1995.- 560 бит.
- Ураксина Р. Тәмле –тәмле тәмлекәс. Уйын - йола күренештәре. Өфө: "Китап” - 1996 й.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Бердәм дәүләт имтиханнарына хәзерләнгәндә өй эшенең роле.
Бердәм дәүләт имтиханы - хәзерге белем бирү системасының аерылгысыз өлеше, элементы. Математикадан бердәм дәүләт имтиханын кертү укучыларның уку эшчәнлегендә билгеле бер акцент алмашынуын ...
"Башҡорт халыҡ йырҙары” темаһын йомғаҡлау
1. Башҡорт халыҡ йырҙарының тематик төркөмдәргә бүлеп өйрәнеүҙең әһәмиәтен күрһәтеү.2. Башҡорт халыҡ йырҙарының эстетик һәм әхлаҡи тәрбиәһен асыу.3. Башҡорт халыҡ йырҙары тураһында өҫтәлмә белем биреү...
Выступление на межрегиональной конференции на тему "Әсә теле уҡытыуҙа халыҡ педагогикаһын ҡулланыу"
Әсә теле уҡытыуҙахалыҡ педагогикаһының ролеҺуңғы йылдарҙа, фәнни педагоғика менән бер рәттән,халыҡ педагогикаһы ла уҡытыу-тәрбиә эшендә киңерәк ҡулланыла бара.Үткән быуа 11de ттың күренекле педагогтары халы...
Башҡорт теленән 6-сы класта "Башҡорт халыҡ аштары" темаһына дәрес планы
Ҡунаҡ килһә, ҡапҡаң ас,Өйөңә инһә, ҡаҙан аҫ.Дәрестең маҡсаты балаларға башҡорт халҡына хас булған ҡунаҡсыллыҡ тураһында мәғлүмәт биреү, милли аштар менән таныштырыу....
Презентация на тему"Башҡортостандың халыҡ шағиры Тимер Йосопов"
Презентация посвященная к юбилею башкирского народного поэта Тимера Юсупова....
Эҙләнеү эшенең темаһы: «Башҡорт халыҡ йолалары”
Тикшеренеү эшемдең актуаллегеАктуаллеге хәҙерге ваҡытта йола байрамдарға иғтибар арта. Байрамдар ашаәйләнә – тирәгә һаҡсыл ҡараш, тәбиғәткә һөйөү тәрбиәләнә.Эҙләнеү эшенең маҡсатыØ Й...
презентация " Башҡорт халҡының тотемы"
Эҙләнеү эшенең маҡсаты Башҡорт халҡының тотемдарын өйрәнеү.Иптәштәремдә башҡорт халҡының тарихын өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу уятыу. Эҙләнеү эшенең гипотезаһыТотемдарҙың тарихын өйрәнеү...


text:
b773
- Рауил Бикбаевтың милли батырыбыҙ тураһында яҙған әҫәрҙәре менән ташышыу;
- Шиғырҙарының идея – тематик йөкмәткеһен асыу;
- Шағир ижадында Салауат образының әһәмиәтен билдәләү.
Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы Салауат районы муниципаль районы Янғантау ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль дөйөм белем биреү бюджет учреждениеһы
Рауил Бикбаев ижадында
Салауат Юлаев образы
Тема: Рауил Бикбаев ижадында Салауат Юлаев образы
Маҡсат:
- Рауил Бикбаевтың милли батырыбыҙ тураһында яҙған әҫәрҙәре менән ташышыу;
- Шиғырҙарының идея – тематик йөкмәткеһен асыу;
- Шағир ижадында Салауат образының әһәмиәтен билдәләү.
Бурыстар:
- Башҡортостандың халыҡ шағирҙы ижадын өйрәнеү;
- Салауат Юлаев тураһында шиғырҙарының эстәлеге менән танышыу һәм идея-тематик йөкмәткеһен асыҡлау:
- Батырҙың рухи көсөнөң сығанағы тыуған төйәге икәнен иҫбатлау.
Актуаллеге: -Милли батырыбыҙ Салауат Юлаевҡа рухи көс биреүсе тыуған ере; -Башҡортостандың халыҡ шағиры, бөйөк шәхесебеҙ Рауил Бикбаевтың ошо рухи көс-ҡеүәт биргән ерҙәрҙең серен эҙләүе һәм тасуирлауы.
Рауил Төхфәт улы Бикбаев –Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт , Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр , Рәми Ғарипов исемендәге премиялар лауреаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры, филология фәндәре докторы, әҙәбиәт белгесе. Ул Ырымбур өлкәһе Туҡсоран буйында урынлашҡан Үрге Ҡунаҡбай ауылында тыуып үҫкән.
...Туҡсораным, күпме юл ураным,
Һағыныуым һиңә осора.
Алыҫтарҙан тының тартып ала,
Тыуған ерем, ғәзиз Туҡсоран,-
тип яҙа «Туҡсоран» шиғырында. Нәҫелдәрендә күренекле шәхестәр күп була. «Ете быуыным» шиғырында:
...Алға баҫа ете быуыным...
Төхфәт –
Шәрәфи –
Мөхәмәтша –
Хәсән –
Ҡотлоәхмәт –
Бикбай –
Аҫылгәрәй, –
тип ата-бабаларын һанап китә. Атаһы Бөйөк Ватан һуғышы бөтөр саҡта ғына – 1945 йылдың майында - һәләк була. Тормош ауырлығын әсәһе бер үҙе тарта. Сәсән телле Мәүлитбикә өләсәһенең һәм әсәһе Рәҡиә Латип ҡыҙының уның шағир булып китеүендә роле бик ҙур. «Мине кеше итеп аяҡҡа баҫтырған, кешелек сифаттарын зиһенемә һеңдергән, тормошта үҙ урынымды табырға, маҡсатҡа ынтылырға өйрәткәне - әсәйем», - ти ул. Ауылда 7 класты уңышлы тамамлап, Аҡбулаҡ педагогия училищеһына уҡырға инә. 1957 йылда Башҡорт дәүләт университеты студенты булып китә. Ошонда уҡығанда ныҡлап ижади эшкә тотона, үҙе лә рухи яҡтан үҫешә, күп уҡый. Артабан ул аспирантура тамамлай, филология фәндәре кандидаты, докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Ун алты йыл – 1995 – 2001 йылдарҙа - Башҡортостан Яҙыусылар Союзы рәйесе була. Бөгөнгө көндә ул тиҫтәнән ашыу шиғыр һәм поэма йыйынтыҡтары авторы. Уның ижадында милли батырыбыҙ Салауат Юлаев – төп темаларҙың береһе. Эҙләнеү эшемдә ошо шиғырҙарҙы өйрәнеп, уларҙың идея- тематик йөкмәткеһен асыу маҡсатын ҡуйҙым. Рауил Бикбаев Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайында сығыш яһағанда башҡорт халҡының арҙаҡлы шәхестәре араһынан Р. Фәхретдинов, М. Аҡмулла, М. Өмөтбаев, М. Биксурин, Д. Юлтый, Ш. Бабич, Ә. Вәлиди, Салауат Юлаев исемдәрен атаны. Ул милли батырыбыҙҙың рухи көсөнөң сығанаҡтарын аңлау өсөн Салауат эскән һыуҙарҙы эсеп, һулаған һауаһын һулап, йөрөгән һуҡмаҡтарҙан күп тапҡырҙар үтә. Батыр тыуған Тәкәй ауылы ике йылға ҡушылдырығында- Сәскәтөбәктә һыйынып ултырған булған. Был иҫ киткес гузәл ер уны батыр, сәсән, яугир итеп тәрбиәләуҙә мөһим роль уйнаған.
Берәү генә Салауаттың
Тәүге өнөн тәү белгән ер,
Берәү генә Салауаттың
Сәңгелдәге бәүелгән ер.
«Сәскәтөбәк»
Районыбыҙҙа батыр исемен йөрөткән географик атамалар, тәбиғәт ҡомартҡылары бар. Шуларҙың бөтә халыҡ өсөн изге Мәккә һымаҡ булып үҙенә тартып торғаны Иҙрис ауылы янындағы мәмерйә. Ошо ҡая таштарға ҡарап, Салауатты беҙ мөһабәт, ғорур, ҡыйыу итеп күҙ алдына баҫтырабыҙ. Ысынлап та, бер ҡая Салауат образын хәтерләтә. Күктәргә олғашҡан, ирек һөйөүсе сал бөркөттәргә төйәк булған мәғрур ҡая таштарға һоҡланып шағир «Мәмерйә» исемле шиғырында былай тип яҙа:
Салауатты телгә алған саҡта
Нур ингәндәй ҡыуыш эсенә.
Уралымда күпме мәмерйәгә
Ҡушҡан халҡым батыр исемен.
Шағир Салауаттың бөтә уй – хыялдарын, теләктәрен, иң фажиғәле көндәрен үҙ йөрәге аша үткәрә. «Яралы Салауаттың яуҙан ҡайтҡандағы уйҙары» шиғырында ҡанлы ҡулдары менән аҡбуҙының теҙгененә тотоноп яуҙан ҡайтып килгән яугирҙы күрәбеҙ. Уның күҙ алдына берсә һөйгән Әминәһе, берсә ғәзиз йәйләүе, берсә тыуған ҡырҙары килеп баҫа. Зиһене берсә томалана, берсә асыла һәм күҙ алдына яндырылған ауылдар килеп баҫа ла яраларына тоҙ булып һибелгәндәй була:
Ниңә әле был төн бигерәк оҙон,
Ниңә атмай был таң һыҙылып?
Яндырылған ауылдарҙың көлө
Яраларға һибелә тоҙ булып.
«... Күңелебеҙҙә уҫаллыҡ юҡ!» шиғыры Салауат Юлаев менән атаһы Юлай Аҙналиндың Ҡатау заводы эшселәренә 1774 йылдың 10 сентябрендә яҙған хаты нигеҙендә яҙылған. Был хатта улар эшселәргә үҙҙәренең ерҙәрен, халҡының иркен яҡлауҙары тураһында белдерә.
Шатлыҡ уйнай, ҡанат ҡағып ҡоштай –
Уйыбыҙҙа яуызлыҡ юҡ.
Ваҡланмабыҙ юҡҡа! – тигән юлдар ошо изге ниәтте күрәбеҙ.
Беҙ ике быуаттан аша ваҡыт үтеүгә Салауаттың ҡылысы тыуған яғына әйләнеп ҡайтыу тарихын һәйбәт беләбеҙ. Салауаттың ҡылысы үткер, затлы булған. Батыр үҙе һатлыҡ йәндәр арҡаһында тотҡонлоҡҡа эләгеп зинданға ябылғас, ҡылысы ҡайҙарға юлыҡҡан һуң? 1928 йылда Башҡорт илен ҡыҙырып йөрөгән тарихсы, әҙип, элекке Өфө губернаһының земство башлығы Сергей Рудольфович Минцлов хәҙерге Ғафури районының Ҡормантау ауылында туҡтала. Моғайын, ҡылысты ауыл кешеләренән шунда алғандыр. Профессор ҡылысты Латвиялағы Хәрби музейға тапшыра. Аҙаҡ ул шунда һаҡлана, ә 1986 йылда был ҡомартҡыны Латвия хөкүмәте Башҡортостанға ҡайтарған. Бөгөнгө көндә ул Малаяҙҙа музейҙа иң ҡәҙерле экспонаттарҙың береһе.
Ҡулға алдым Салауаттың ҡылысын,
Тутыҡмаған уның ҡоросо.
Ялтлаған ул күпме йәшен булып,
Даулап илдең бәхет – ырыҫын.
Был ҡоросҡа уйып, кемдең ҡулы
Аманаттар итеп эҙ һалған?
Улының ҡулына ҡылысы күсмәһә лә,
Телдән телгә күсер һүҙ ҡалған.
«Салауат ҡылысы»
«Салауаттың саңғы эҙҙәре» шиғырында батырға хыянат итеүҙәре, уны эҙәрлекләүҙәре һәм ҡулға алыуҙары фажиғәле тасуирлана. Шағир тауҙарҙа йөрөгәндә күргән саңғы эҙҙәре бынан ике быуаттан ашыу булған ваҡиғаларға алып китә. Ни өсөн тигәндә һәр һуҡмаҡ, һәр ҡая таш батыр эҙҙәрен хәтерләй һәм һаҡлай. Ошо эҙҙәрҙән шағир ҡат – ҡат үтә, һауаһын һулай, шишмәләрҙән һыу эсә. Уның күҙ алдына яңынан йәйләү, усаҡ янында һөйгәнен көткән Әминә, хозур тәбиғәт күренештәре, өйөр – өйөр йылҡылар килеп баҫа. Кинәт шағир һиҫкәнеп китә, алыҫтан, ҡаялар төпкөлөнән тауыш ишетелә һәм ул тауыш шаңдау булып ҡаянан – ҡаяға һуғылып,һәр бер үлән бөртөгөндә ҡабатлана: Тауҙан тауға ҡағылып, шаңдау ҡайтты, Яңғыраны: -Һаумы, Салауат! Ҡабатланы үлән шыбырҙап: -Һаумы, Салауат! «Һаумы, Салауат!»
Халыҡ шағиры милли батырыбыҙ образын үҙенең бик күп шиғырҙарында сағылдыра: беҙҙең күҙ алдынан Салауаттың тыуған ерҙәре, йөрөгән һуҡмаҡтары,ғаиләһе, яу юлдары, аяныс яҙмышы үтә. Рауил Бикбаев уның тормошон ғына сағылдырмай, ә рухи көсөнөң асылын эҙләй һәм үҙенең һорауына үҙе яуап таба: батырҙы батыр итеп тәрбиәләгән ер, уға рухи көсө биргән ер – тыуған төйәге! Рауил Төхфәт улы Салауат ерҙәренә килгәндә беҙҙең мәктәп уҡыусылары менән дә осрашып шиғырҙарын уҡыны, башҡорт телен һаҡлау, экологик мәсьәләләр тураһында ла әсенеп һөйләне. Мин ошондай бөйөк шәхес менән осрашып, уның шиғырҙарын тыңлауыма сикһеҙ шатмын.
Минең эҙләнеү эшемдең маҡсаты, алда әйтеп к 2665 итеүем сә, Рауил Бикбаев поэзияһында Салауат Юлаев образының сағылыуын асыҡлау ине. Шулай итеп, уның шиғырҙарын уҡып тикшерҙем. Киләсәктә эшемде дауам итеп, уларҙың поэтик үҙенсәлеген асырға ниәтләйем. Был эшемдә алған маҡсатыма ирештем тип уйлайым.
Ҡулланылған әҙәбиәт:
1.Башҡортостан энциклопедияһы, Өфө, 2000
2.Егерменсе быуат башҡорт әҙәбиәте, Өфө,2003
3.Рауил Бикбаев. Ҡош юлы, Өфө, 1963
4.Рауил Бикбаев. Һөйөнсө, Өфө, 1979
5.Рауил Бикбаев. Ерем балҡышы, Өфө, 1982
6.Рауил Бикбаев. Шағир һүҙе- шағир намыҫы, Өфө, 1997
7. Рауил Бикбаев. Ай күргәндәй, ҡояш алғандай, Өфө, 1998
8. Рауил Бикбаев. “Сәскәтөбәк “ циклы:
-Берәү генә Салауаттың...
-Ҡурай һәм ҡауырһын
-Мәмерйә
-Һаумы, Салауат!
-Салауаттың саңғы эҙҙәре
-Салауаттың эҙҙәренән...
-Күңелебеҙҙә уҫаллыҡ юҡ!
-Үҙән буйында үлгән ҡоҙғон
-Салауат ҡылысы
-Яралы Салауаттың яуҙан ҡайтҡандағы уйҙары
Слайд 1Тойғонова Алһыу Янғантау урта мәктәбе Салауат районы
Слайд 2
Тема: « Рауил Бикбаев ижадында Салауат Юлаев образы»
Слайд 3
- Рауил Бикбаевтың милли батырыбыҙ тураһында яҙған әҫәрҙәре менән ташышыу; - Шиғырҙарының идея – тематик йөкмәткеһен асыу; - Шағир ижадында Салауат образының әһәмиәтен билдәләү. Маҡсат:
Слайд 4
- Милли батырыбыҙ Салауат Юлаевҡа рухи көс биреүсе тыуған ере; -Башҡортостандың халыҡ шағиры, бөйөк шәхесебеҙ Рауил Бикбаевтың ошо рухи көс-ҡеүәт биргән ерҙәрҙең серен эҙләүе һәм тасуирлауы. Актуаллелек :
Слайд 5
Рауил Төхвәт улы Бикбаев
Слайд 14
“ Сәскәтөбәк “ циклы : - Берәү генә Салауаттың ... - Ҡурай һәм ҡауырһын - Мәмерйә - Һаумы , Салауат ! - Салауаттың саңғы эҙҙәре - Салауаттың эҙҙәренән ... - Күңелебеҙҙә уҫаллыҡ юҡ ! Х Х Х - Үҙән буйында үлгән ҡоҙғон - Салауат ҡылысы - Яралы Салауаттың яуҙан ҡайтҡандағы уйҙары Рауил Бикбаев Салауат Юлаев тураһында шиғырҙар
Слайд 15
Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт
Что такое музыка?
Весенняя гроза
Городецкая роспись
Как нарисовать лимон акварелью
Рождественский венок


c: application/octet-stream

text:
style.visibility
Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт
style.visibility
“Сәскәтөбәк “ циклы:-Берәү генә Салауаттың...-Ҡурай һәм ҡауырһын-Мәмерйә-Һаумы, Салауат!-Салауаттың саңғы эҙҙәре-Салауаттың эҙҙәренән...-Күңелебеҙҙә уҫаллыҡ юҡ! Х Х Х-Үҙән буйында үлгән ҡоҙғон-Салауат ҡылысы-Яралы Салауаттың яуҙан ҡайтҡандағы уйҙарыРауил БикбаевСалауат Юлаев тураһында шиғырҙар
Рауил Төхвәт улы Бикбаевstyle.visibilityppt_xppt_y
style.visibilityppt_wppt_hstyle.rotation
Тойғонова АлһыуЯнғантау урта мәктәбеСалауат районы
Тема: «Рауил Бикбаев ижадында Салауат Юлаев образы»
-Милли батырыбыҙ Салауат Юлаевҡа рухи көс биреүсе тыуған ере; -Башҡортостандың халыҡ шағиры, бөйөк шәхесебеҙ Рауил Бикбаевтың ошо рухи көс-ҡеүәт биргән ерҙәрҙең серен эҙләүе һәм тасуирлауы.Актуаллелек:
style.visibilityppt_xppt_y
- Рауил Бикбаевтың милли батырыбыҙ тураһында яҙған әҫәрҙәре менән ташышыу;- Шиғырҙарының идея – тематик йөкмәткеһен асыу;- Шағир ижадында Салауат образының әһәмиәтен билдәләү.Маҡсат:


text:
7776
Мин иншамда Көйөргәҙе районын данлап йырлайым. Уның матурлығы менән ғорурланам.
Башҡортостан республикаһы Көйөргәҙе районы Мәғариф бүлеге
Муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы
“Бахмут ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе”
“Республикамды йырлайым” конкурсы
Таймасова Аделина Юнир ҡыҙы, 11 класс уҡыусыһы
ТЫУҒАН ИЛЕМ
(инша)
Етәксе: Таймасова Айһылыу Насип ҡыҙы,
I категориялы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
2017 йыл
Тыуған илем.
(инша)
Һәр кешенең тыуған ере була,
Тыуған иле була донъяла,
Башҡортостан – тыуған ерем, илем,
Күк Уралда балҡып нурлана.
Донъя гиҙҙем, күпме һыуҙар кистем,
Тик ҡайҙарҙа ғына булһам да,
Гел ашҡынып ҡайтам илкәйемә,
Тыуған нигеҙ, тыуған тупһама.
Бында бар ҙа ғәзиз, ҡәҙерле ул –
Тыуып-үҫкән ер бит бер генә,
Имен-аман булһын ватандаштар,
Башҡортостан – тыуған илгенәм!
(Радик Хәкимйән.)
Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙелегендә “тыуған” һүҙе – “тыуып үҫкән, йәшәгән”, “тыуған ауыл”, “ тыуған ил”, “тыуған төйәк”, “ тыуған тупраҡ, ер” тигәнде аңлата.
Минең тыуған ерем - Башҡортостан. Беҙҙең илебеҙҙә ҡуйы урмандар, тәрән күлдәр, бейек тауҙар, киң яландар бик күп. Ысынлап та тәбиғәтебеҙҙең матурлығы кемде генә һоҡландырмай! Юҡҡа ғына Башҡортостанды “Икенсе Швецария ” тип йөрөтмәйҙәр. Күккә ашҡан Урал тауы, көҙгө кеүек ялтырап ятҡан Асылыкүле, икһеҙ-сикһеҙ урмандарҙа меңйәшәр ҡарағайҙар, йырҙарҙа йырланған, зәңгәр таҫма булып аҡҡан Ағиҙеле ни тора! Илебеҙ Урал итәктәренән башланып китеп Ырымбур далаларына барып тоташа. Силәбе, Пермь, Свердловск өлкәләре менән сикләшеп, Татарстан тигеҙлектәренә тиклем йәйрәп ята. Бер яҡ сиге Урмуртия республикаһына ла барып етә. Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай ағай үҙенең “Ҡайын япрағы” шиғырында ошондай һүҙҙәр менән данлай:
Картаға ҡарап, еремде:
Мин хайранмын киңлегеңә,
Башҡортостаным - илем!
Республикабыҙҙың көньяғында урынлашҡан Көйөргәҙе районы минең тыуып үҫкән яғым. Район Башҡортостандың көньяғында урынлашҡан, Ырымбур өлкәһе менән сиктәш. Көйөргәҙе районының майҙаны 2 370 км² тәшкил итә.
Беҙҙең районыбыҙ күренекле шәхестәргә бик бай. Башҡортостандың халыҡ шағиры – Баязит Бикбай, яҙыус 31b9 лар – Раил Байбулатов, Ғалим Хисамов; шағирәләр – Тамара Ғәниева, Зөһрә Ҡотлоғолдина һәм башҡалар. Пугачев ихтилалына ҡушылып, халҡы өсөн, ере өсөн йәнен-тәнен аямаған батыр - Кинйә Арыҫланов та Көйөргәҙе районынан сыҡҡан. Ысынлап та, Кинйә ауылы бәләкәй генә булһа ла, өс Советтар Союзы геройын тәрбиәләп үҫтергән. Арыҫланов Ғәфиәтулла, Биктимеров Сәлмән, Гайсин Хәсән, Недошивин Вениамин, Хохлов Анатолий, Ҡужаҡов Морат Бөйөк Ватан Һуғышында тыуған ил өсөн һуғышҡандар һәм еңеү яулап ҡайтҡандар.
Күңелдәрҙе моңландырған сәхнә өлкәһендә тырышып хеҙмәт иткән шәхестәребеҙ Ғәзиз Әлмөхәмәтов, Илшат Йомағолов, Айрат Ҡобағошов. Тыуған яғыбыҙҙың үҫешенә өлөш индергән көслө рухлы шәхестәребеҙҙе һанап бөткөһөҙ.
Көйөргәҙе районы биләмәһендә урынлашҡан иҫтәлекле урындарҙа бик күп. Мәҫәлән, Кинйә мәмерйәһе. Беренсе Кинйәбыҙ ауылынан 500 метр алыҫлыҡта ята. Эргәһендә Ҡарамалы йылғаһы аға. Мәмерйә тарихҡа бик бай. Ул ундан артыҡ ишектәрҙән тора. Бер ишеген борон-борондан кешеләр һыуытҡыс итеп ҡулланған. Сөнки унда бик һыуыҡ. Йәй көндәрендә лә боҙҙар иремәй. Бер ишегенән керһәң бик йыраҡ ара үтергә була. Унда ер аҫты юлы бар. Ололар һөйләүе буйынса Граждандар һуғышы ваҡытында Зәки Вәлиди отряды ҡыҙылдарҙан тап ошо юл менән юл яҙлыҡтырған. Бер ишегендә ер аҫты йылғаһы аға. Ул бер нисә саҡрым барып, тау битләүенән ҙур шишмә булып урғылып сығып ята. Халыҡ был шишмәне Тоҙлогүл тип йөрөтә.
1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ла ҙур роль уйнай. Нисәлер көн Пугачёв, Кинйә Арыҫлановтың кәңәше менән карателдәрҙән йәшеренеп торған. Шулай уҡ: Урта Мотал ауылындағы ҡыҙыл еректәр, улар «Ҡыҙыл китап»ҡа индерелгән; Туғай Кинйәһе (Беренсе Кинйәабыҙ) ауылы тарихи-мәҙәни ҡурсаулығы; Ермолаевка ауылындағы 18 быуат ҡарағайҙары, улар ауылға нигеҙ һалыусы Шотт баяры тарафынан ултыртылған; Бағырлы Усман (әүлиә) ҡәберлеге, Яманһары ауылы; Татырлы (тоҙло)шифалы батҡаҡлыҡ, Яҡут ауылынан 2 км алыҫлыҡта ята; Ҡуяныш йылғаһы һыуһаҡлағысы; Юшатыр йылғаһы һыуһаҡлағысы.
Хәҙерге заманда тыуған илде, туған телеңде һөйөү, уларҙы ихтирам итеү актуаль проблема булып тора. Башта әйтелгәнде райондың һәр кешеһе белеп, ғорурланып йәшәһә, барыһы ла алда – гөл булыр тип ышанам.
Тыуған илгә булған һөйөүҙе ата-бабалар борондан тәрбиәләп килгән. Әгәр беҙ, бөгөнгө быуын йәштәре, тыуған еребеҙгә битараф булып ҡалһаҡ, иртәгә бер нәмә лә ҡалмаясаҡ. “Сит ерҙә солтан булғансы, үҙ илеңдә олтан бул” тип юҡҡа ғына әйтмәгәндәрҙер. Икенсе яҡта һәйбәт мул тормош, “оҙон” аҡса эҙләп йөрөгәнсе, тыуған төйәгеңдә ғүр итһәң, күпкә уңдырышлы булыр.
Рождественские подарки от Метелицы
Весенняя гроза
Если хочется пить...
Северное сияние
Фотографии кратера Королёва на Марсе


text:
Эҙләнеү эшенең темаһы: «Башҡорт халыҡ йолалары”
творческая работа учащихся (11 класс) на тему
Тикшеренеү эшемдең актуаллеге
Актуаллеге хәҙерге ваҡытта йола байрамдарға иғтибар арта. Байрамдар ашаәйләнә – тирәгә һаҡсыл ҡараш, тәбиғәткә һөйөү тәрбиәләнә.
Эҙләнеү эшенең маҡсаты
Ø Йолаларҙы өйрәнеү
Ø Иптәштәремдә йолаларҙы өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу уятыу.
Эҙләнеү эшенең гипотезаһы
Ø Йолаларҙың тарихын өйрәнеү;
Тикшеренеү объекты
Темаға ярашлы әҙәбиәт ,аҡһаҡалдар менән әңгәмә.
Эҙләнеү эшенең сығанаҡтары
Тикшеренеү эшен башҡарыу өсөн йолаларға ҡағылышлы фәнни тикшеренеүҙәр, аңлатмалы, диалектик һүҙлектәр, теоретик ҡулланмалар, йолаларҙы төрлө яҡлап өйрәнеүгә бәйле мәҡәләләр, йыйынтыҡтар файҙаланды. Шулай уҡ ауыл аҡһаҡалдары менән фекер алышыу ойошторолдо.
Эҙләнеүҙең практик әһәмиәте
Йыйылған материалдар артабан ауыл тарихын өйрәнеүҙә, йолаларҙы өйрәнеүҙә,мәктәп музейында файҙаланыла ала.
Структураһы – тикшеренеү эше инештән, төп өлөштән, йомғаҡлауҙан, ҡулланылған әҙәбиәт исемлегенән тора.
Скачать:
Предварительный просмотр:
«Кейекбаев уҡыуҙары» ғилми-ғәмәли конференция
Эҙләнеү эшенең темаһы:
«Башҡорт халыҡ йолалары”
Әҙерләне:Башҡортостан республикаһы Ғафури районы Аҡкүл ауылының урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль мәғариф бюджет учреждениеһы 11-се класс уҡыусыһы
Вәхитова Алина
Етәксеһе: башҡорт теле һәм
әҙәбиәте уҡытыусыһы
Ҡорманғолова Гөлгөнә
Хызыр ҡыҙы
2015 й.
Йөкмәткеһе
1.Инеш
2. Төп өлөш
3.Йомғаҡлау
4. Ҡулланылған әҙәбиәт
5. Ҡушымта
Тикшеренеү эшемдең актуаллеге
Актуаллеге хәҙерге ваҡытта йола байрамдарға иғтибар арта. Байрамдар ашаәйләнә – тирәгә һаҡсыл ҡараш, тәбиғәткә һөйөү тәрбиәләнә.
Эҙләнеү эшенең маҡсаты
- Йолаларҙы өйрәнеү
- Иптәштәремдә йолаларҙы өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу уятыу.
Эҙләнеү эшенең гипотезаһы
- Йолаларҙың тарихын өйрәнеү;
Тикшеренеү объекты
Темаға ярашлы әҙәбиәт ,аҡһаҡалдар менән әңгәмә.
Эҙләнеү эшенең сығанаҡтары
Тикшеренеү эшен башҡарыу өсөн йолаларға ҡағылышлы фәнни тикшеренеүҙәр, аңлатмалы, диалектик һүҙлектәр, теоретик ҡулланмалар, йолаларҙы төрлө яҡлап өйрәнеүгә бәйле мәҡәләләр, йыйынтыҡтар файҙаланды. Шулай уҡ ауыл аҡһаҡалдары менән фекер алышыу ойошторолдо.
Эҙләнеүҙең практик әһәмиәте
Йыйылған материалдар артабан ауыл тарихын өйрәнеүҙә, йолаларҙы өйрәнеүҙә,мәктәп музейында файҙаланыла ала.
Структураһы – тикшеренеү эше инештән, төп өлөштән, йомғаҡлауҙан, ҡулланылған әҙәбиәт исемлегенән тора.
Инеш
Кешелек донъяһы барлыҡҡа килгәндән алып уның менән бергә йәшәйеш тәртибен, һәр ырыуҙың тупланып, ойошҡан дәүләт төҙөүен тәьмин иткән механизм хасил була. Төрлө халыҡтың үҙ тарихи йәше менән бер ҡатар үҫешә. Тау халыҡтарында ул мәктәп адат, ҡаҙаҡтарҙа — салт, сыуаштарҙа — йала-ерке, алтайҙарҙа ялаһ тип атала. Кеше һәм кеше — ырыу, кеше — тәбиғәт, кеше — йәмғиәт араһындағы мөнәсәбәттәрҙе яйлау, ырыу көсөн арттырыу, сәләмәтлекте һаҡлау һәм ижади ҡеүәтте байытыу, тормош-көнкүреш талаптарын дөрөҫ камиллыҡта үтәп еткереү моделе иһә башҡортта йола тип атала һәм алда әйтелгән атамалар менән ауаздаш.
Борон-борондан башҡорт иле үҙенең төп законына — йолаға — нигеҙләнеп йәшәгән, үҫешкән. Оло хаҡы, кесе хаҡы, ҡатын хаҡы, ир хаҡы, бала йәки баба хаҡы, йәғни Кеше хаҡын фәҡәт йола ғына теүәл һаҡлаған. Олоно оло итеү, туған менән туған, кеше менән кеше араһындағы мөнәсәбәттәрҙең тейешле ыңғай барышы, йәғни гармонияһы, берҙән-бер хоҡуҡи сара — йолаға — буйһонған. Оло кеше (атай, ағай) өҫтәл янына ултырмайынса, ризыҡҡа тейеү тыйылған, баланы ҡаты рәнйеткән оло кеше мантымай, тигәндәр; махсус исем ҡушыу йолаһы үтәлмәйенсә, бала ырыу ағзаһы тип һаналмаған; ҡалым түләү, сеңләү, ҡыҙ илатыу йолаһы башҡарылмайынса, туйҙа йыуаса һибеү, һандыҡ асыу булмайынса, һ.б. йолалар үтәлмәйенсә, килен икенсе ырыуҙың яңы ағзаһы, ир ҡатыны хоҡуғына ысын мәғәнәһендә эйә булмаған. Йола теге йәки был ваҡиғаны "оҙатып" бармай (ғәҙәттә, шулай фекер йөрөтәләр) йәки уның биҙәүесе лә, тулыландырыусыһы ла түгел. Йола үтәлмәһә, донъя боҙола, яманлыҡ алға сыға. "Урал батыр" эпосында, мәҫәлән, атаһы ҡушҡан йоланы боҙған өсөн Шүлгән яман кешегә әүерелә.
Төп өлөш
Халыҡ байрамдары – шул халыҡты милләт итеп берләштерә торған сараларҙың береһе. Һәр милләттең үҙенә генә хас байрамдары була. Улар халыҡтың милли ғорурлыҡ, милли хистәр культураһын тәрбиәләргә ярҙам итеп кенә ҡалмайҙар, ә шул кешеләрҙә рухи ҡәнәғәтләнеү ҙә тыуҙыралар. Әгәр халыҡ байрамдары юғала икән, был инде уның рухи байлығы һайыға барыуын сағылдыра. Халыҡ байрамдары һәр кешенең йөрәк түрендә һаҡлана, сөнки йыр, бейеү, яңы көйҙәр башҡарыу, осрашыу – танышыуҙар ошо байрамдарҙа була. Улар уны ҡайҙа ғына булһа ла – үҙ ауылына, төбәгенә тартып тора.
Мин йыш ҡына ап-аҡ сәсле , аҡ яулыҡлы 89 йәшлек әбейем менән һөйләшеп ултырырға яратам. Улар йәш саҡта үткәрелгән байрамдар, йолалар тураһында һөйләгәндә әбейемдең йөҙө тағы ла йәнләнә, күҙҙәре яна башлай, тауышы көрәйә.
Эйе, күңелле итеп йәшәгән бит беҙҙең ата- бабайҙарыбыҙ. Тырыш хеҙмәттән һуң рәхәтләнеп ял итә белгән. Уйын- көлкө, йыр- бейеү менән шаулап гөрләп торған Һабантуй, аулаҡ өйҙәр, ҡаҙ өмәләре үҙеңде башҡалар алдында һынатмау, кешеләрҙә кире хистәр тыуҙырмау, матурлыҡта, етеҙлектә, дуҫлыҡта һынатмау өсөн көрәш майҙанына әҙерләгән.
Минең уйлауымса, хәҙерге ваҡытта күптән килгән байрам, йолаларын һаҡлау һәм ҡабат тергеҙеү эшендә эҙмә- эҙлелек етмәй һәм был боронғо йолаларыбыҙҙы насар белеүебеҙҙән дә килә. Иң аяныслыһы халыҡтың ғөрөф- ғәҙәт, йола һәм байрамдар мираҫын быуындан- быуынға тапшырыу механизмы юғалыуҙа, йәмғиәттә үҙ- үҙеңде тоторға һәм, ғөмүмән, йәшәргә өйрәтә торған, быуаттар буйына һыналған үрнәктәрҙең юғалыуында, боҙолоуында. Ошо уйҙар миңә, өлкән быуын хәтерендә һаҡланып ҡалған ҡайһы бер йолаларҙы яҙып алырға этәргес яһаны. Мин үҙ эшемдә беҙҙең төбәктә ҡайһы бер йола һәм байрамдарҙың нисек уҙғарылыуын күрһәтергә теләнем. Әгәр минең эшем төбәгебеҙҙәге йола- байрамдарҙы тергеҙеү һәм яңыртыу эшенә өлөш керетһә, мин бик шат булыр инем.
Ҡаҙ өмәһе
Ҡаҙ өмәһе - башҡорттарҙың борондан һаҡланып килгән изге йолаһы. Был йорт ҡошоноң ите ҡарға тәпәй баҫыу менән татлана, тип иҫәпләнә. Шуға күрә ҡар төшкәнен әле лә көтөп алалар. Ҡаҙ өмәһе ҡошто салып таҙартыу ғына түгел, ул - матур итеп аралашыу, күңел асыу, үзеңде күрһәтеү. Ҡаҙ мамығынан мендәр, түшәк, яҫтыҡ яһайҙар, итенән төрлө аш-һыу әҙерләйҙәр.
Был сараны айырыуса йәш-елкенсәк яратҡан. Ҡыҙҙар өмәнән ситтә ҡалмаҫ өсөн, бәпкәләре күп булған апайҙар менән йәйҙән үк һүҙ ҡуйышҡан. Ҡаҙҙы йә һыуҙа бешекләп, йә быуҙа тотоп, ҡайһылары эҫеләмәй генә йолҡҡан. Таҙа ҡаҙҙарҙы көйәнтәгә аҫып ҡыҙҙар шишмәгә, һыу буйына мәкегә алып төшкән, матурлап йыуған. Уларға эйәреп ҡурай тартҡан егеттәр ҙә һыуға барған. Йәштәр ҡайтҡансы, йорт хужабикәһе ҡаҙ майында ҡоймаҡ, табикмәк бешереп, сәй әҙерләп көтөп торған.
Киске мәжлес тамамланғас, йәштәр уйыны ойошторолған.
Ҡарға бутҡаһы
Яҙғы һабан осоро алдынан кешеләрҙе уҙ-ара яҡынайта, хеҙмәткә дәрт, берҙәмлек уята торған тылсымлы йолалар бар минең халҡымда. Шуларҙың береһе – һабанға сығыр алдынан тау башында усаҡ яғып «ҡарға бутҡаһы» бешереүҙәре тураһында әбейем бик яратып һөйләй.
Бала- саға билдәләнгән бер көндө өйҙән- өйгә йөрөп ярма, һөт, йомортҡа, май йыйп йөрөгәндәр. Аҙыҡ- түлек йыйып йөрөгәндә таҡмаҡ әйткәндәр:
Ҡарға әйтә: ҡар, ҡар
Туйым етте: бар, бар
Ярма, күкәй алып бар
Һый, майыңды һалып бар
Шулай йыйылған ризыҡтарҙан тауҙа ҙур ҡаҙанда бутҡа бешергәндәр. Олоһо, кесеһе бутҡа менән һыйланған. Һуңынан төрлө уйындар уйнағандар, ҡалған бутҡаны ҡарғаларға бирәләр.
Һыуға бәйле ғөрөф-ғәҙәт
Йола, тыйыуҙарға бәйле халыҡ ырым-ышаныуҙары — реаль күрһәтмә, ҡурҡытыу түгел, ә философия. Уларҙы ла бирәбеҙ — тәрәнерәк аңлар өсөн.
“Һыу — ҡатын сығанағы”, ти халыҡ. Тыуҙыра, туйҙыра, таҙарындыра, дауалай ул. Һин һыуға ҡараған мәлдә унда тулы сағылаһың. Ул һине һәр саҡ күрә. Һине белә ул. Ул тере, тере булғанға һиңә йыуынғанда ла, эскәндә лә, уйланғанда ла ләззәт килтерә. Әҙәмдең ише — һыу. Ҡәҙер итһәң генә ул һине тыңлай, шифайәт ебәрә, донъяңды гөл итә. Ҡәҙер итмәһәң...
Ҡатын сығанағы — һыу. Шуға ул барыһын да ыңғайлата ала. Һыуҙы ала бел, тота, уға бурыс ҡайтара ла бел.
***
Ҡояш ҡалҡмайынса һыу алырға ярамай. Им-том итергә генә, дауаға алыу мөмкин. Ҡояш нуры төшмәгән һыу уянмаған була. Һыу алғанда “бисмилла” әйтеп, ипләп кенә, тыныс күңел менән алырға кәрәк. Уның күңеле, аҡылы бар.
Ҡояш байығас, һыуға барырға, крандан ағыҙып алырға ла ярамай — һыу пәрҙәләнгән була, йоҡлай. Әгәр шулай тура килһә, һыуҙан рөхсәт алырға кәрәк. Әйтә торған һүҙе бар:
Эй, Һыу инәһе!
Әссәләмәғәләйкүм!
Аҡбуҙатлы ҡунаҡ килгән,
Самауырға һыу кәрәк!
Һыу бир, “өлөшөм”, — тиермен!
Йәки:
Һыу инәһе! Һыу бир,
Көндөҙ килеп булманы!
Ҡояш байығанда һыу алһаң, артыңды ҡамсылау кәрәк, ти ололар. Үҙенең мәғәнәһе бар. “Әгәр һыу алғанда рөхсәт алмаһаң йәки һыуға өлөшөн һалмаһаң, Һыу инәһе артыңдан эйәрә. Шуға үҙебеҙҙе үҙебеҙ “ҡамсылай” инек. Ҡайтыр юлда һыйыҡ сыбыҡ алабыҙ ҙа ҡамсылайбыҙ. Ҡояш байығас, һыу алып ҡайтһаҡ, атай:
— Ана, ҡайтты һеҙҙең менән, һөйләшә хатта, — тиер ине.
— Кем?
— Һыу эйәһе!
— Беҙ бит ишетмәйбеҙ!
— Һеҙҙеңсә һөйләшмәй ул! — ти. — Ана, хәҙер өйгә инеп ултыра.
Ул йәмһеҙ ҡатын-ҡыҙ ҡиәфәтендә кеше булып өйгә инеп ултыра икән. “Һеҙҙең һыуығыҙ тәмһеҙ!” — тип илай, ти. Тауышы ишетелһә, шунда уҡ мылтыҡтан атҡандар. Ҡоро дары менән. Шаулап сығып китер булған.
Боҙ оҙатыу йолаһы
Боҙ киткәнен ҡарап ҡалырға кәрәк. “Боҙ китә! Боҙ китә! Һыу буйына барығыҙ!” — тип балалар ҡысҡырып йөрөй. Шаулап-гөрләп, ярға боҙ ташлай-ташлай китә ул һыу. Бер генә көн шулай була. Һыуға ҡаршы баҫып изге теләк әйтергә, һаулыҡ һорарға кәрәк.
Йомғаҡлау
Милләтебеҙҙең йолаларға бай булыуы бик күп сығанаҡтар аша билдәле. Хәҙерге көндә лә ошо байрамдарҙың, уйындарҙың юғалып ҡалмауы мөһим. Уларҙың тәрбиәүи әһәмиәте һис шикһеҙ.Әйләнә- тирәне, ололарҙы, кеселәрҙе, ҡош- ҡортто, үҫемлектәрҙе һаҡлау, ихтирам итеү кеүек сифаттар ошо байрамдар, уйындар аша тәрбиәләнгән дә инде.Тәбиғәтте башҡорттар үҙ йорто тип һанаған. Сүп ташламаған, быяла ватыҡтарын теләһә ҡайҙа ырғытмаған, шишмәләрҙе, йылғаларҙы, ҡоҙоҡтарҙы таҙа тотҡан. Уларға йәшәү сығанағы тип ҡараған. Халыҡ ижады, йолалары менән һуғарылып үҫкән бала ғына киләсәктә рухи яҡтан бай, физик яҡтан көслө, илебеҙҙең ышаныслы киләсәге булып үҫә. Мин үҙемдең ғилми- эҙләнеү эшемдә халыҡ йолаларының нисек үткәрелеүе, ундағы уйналаған уйындарҙың нисек уйналыуын өйрәнеүгә бағышланым. Мин үҙем өсөн бик күп асыштар эшләнем. Ошо асыштарым тураһында башҡаларға ла еткергем килә.
Өлкән быуын кешеләре үҙҙәренең йолаларын, уйындарын, һөнәрен киләсәк быуынға ҡалдырырға тырышҡан. Беҙҙә уларҙан ошо йолаларҙы, уйындарҙы өйрәнеп ҡалһаҡ нисек һәйбәт булыр ине. Балалар ошо йолаларҙа уйналған уйындар аша зиһенле, сәләмәт,етеҙ, тырыш, тәртипле, берҙәм булып, илебеҙгә лайыҡлы алмаш булып үҫерҙәр тигән ышаныста ҡалабыҙ.
Әҙәбиәт исемлеге.
- Бураҡаев И.Д.,Бураҡаева М.С.,Юлмухаметов М.Б Тормош һабаҡтары: 5- се синыф өсөн дәреслек.-Өфө: Башҡортостан “Китап” нәшриәте, 1996.-144 бит.
- Ғәләүтдинов И. Ғ. Балалар фольклоры. 1-се китап. Бала - саҡ–уйнап-көлөпүҫерсаҡ. Өфө: "Китап” - 1994 й.
- Ғәләүтдинов И.Ғ.Башҡортхалыҡбалаларуйындары. Өфө:"Китап”– 2006й.
- Нагаева Л. Башкирская народная хореография. Уфа: "Китап” - 1994 й.
- Сөләймәнов Ә. М., Солтанғәрәева Р. Ә. Йыйындар (Башҡортхалҡыныңйолабайрамдары). Өфө - 1995
- Сөләймәнов Ә. М. Бала–сағының уйын фольклоры. Өфө: "Китап” - 2007 й.
- Башҡорт халыҡ ижады. I том: Йола фольклоры/ Төҙөүселәре Ә 1f1e .Сөләймәнов, Р.Солтангәрәева. - Өфө: Китап, 1995.- 560 бит.
- Ураксина Р. Тәмле –тәмле тәмлекәс. Уйын - йола күренештәре. Өфө: "Китап” - 1996 й.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
“Без бер тамырдан” (керәшен татарларының ел фасыллары белән бәйле бәйрәмнәр һәм йолалар)
Без Зәй төбәгендә яшәүче татарлар – ислам динен тотучы Казан татарлары булабыз. Төбәгебездә татарлар һәм керәшеннәр бер милләт булып яшиләр, чөнки телләребез...
"Башҡорт халыҡ йырҙары” темаһын йомғаҡлау
1. Башҡорт халыҡ йырҙарының тематик төркөмдәргә бүлеп өйрәнеүҙең әһәмиәтен күрһәтеү.2. Башҡорт халыҡ йырҙарының эстетик һәм әхлаҡи тәрбиәһен асыу.3. Башҡорт халыҡ йырҙары тураһында өҫтәлмә белем биреү...
Выступление на межрегиональной конференции на тему "Әсә теле уҡытыуҙа халыҡ педагогикаһын ҡулланыу"
Әсә теле уҡытыуҙахалыҡ педагогикаһының ролеҺуңғы йылдарҙа, фәнни педагоғика менән бер рәттән,халыҡ педагогикаһы ла уҡытыу-тәрбиә эшендә киңерәк ҡулланыла бара.Үткән быуаттың күренекле педагогтары халы...
Башҡорт теленән 6-сы класта "Башҡорт халыҡ аштары" темаһына дәрес планы
Ҡунаҡ килһә, ҡапҡаң ас,Өйөңә инһә, ҡаҙан аҫ.Дәрестең маҡсаты балаларға башҡорт халҡына хас булған ҡунаҡсыллыҡ тураһында мәғлүмәт биреү, милли аштар менән таныштырыу....
Презентация на тему"Башҡортостандың халыҡ шағиры Тимер Йосопов"
Презентация посвященная к юбилею башкирского народного поэта Тимера Юсупова....
Эҙләнеү эшенең темаһы: “Башҡорт халыҡ тотемы”
Эҙләнеү эшенең маҡсаты Башҡорт халҡының тотемдарын өйрәнеү.Иптәштәремдә башҡорт халҡының тарихын өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу уятыу. Эҙләнеү эшенең гипотезаһы Тотемдарҙың тарихын өй...
Внеклассное мероприятие по ОРКСЭ на татарском языке на тему: «Исем туе, бәби мунчасы, бәбинең беренче чәчен алу йолалары һәм алар белән бәйле ырымнар» («Традиции имянаречения, первой бани для младенца, первой стрижки волос и связанные с ними ритуалы и пре
Методическая разработка внеклассного мероприятия по ОРКСЭ с привлечением родителей на татарском языке «Традиции имянаречения, первой бани для младенца, первой стрижки волос и связанные с ни...


text:
Ауылымда алтын көҙ.
план-конспект урока по развитию речи (подготовительная группа) на тему
"Ауылымда алтын көҙ" дәрес планы
Скачать:
Предварительный просмотр:
Тема: Ауылымда алтын көҙ.
Телмәр үҫтереү.
Мәктәпкә әҙерлек башҡорт төркөмө “Сулпылар”
Маҡсат: Көҙ миҙгеле траһында алған белемдәрен дөйөмләштереү һәм системалаштырыу.
Бурыстар:
Белем биреү: Миҙгел үҙгәрештәре тураһында балаларҙың белемдәрен киңәйтеү һәм нығытыу . Ағастар, ҡоштар, йәшелсәләр тураһында балаларҙың белемдәрен дөйөмләштереү .
Үҫтереү: Тирә-яҡ мөхиткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү. Балаларҙың һүҙлек запасын әүҙемләштереү. Балараҙың аң-кимәлен иғтибарын үҫтереү.
Тәрбиәүи: Тәбиғәткә, миҙгелдәргә һөйөү тәрбиәләү.
- Хәйерле көн, балалар! Кәйефтәрегеҙ нисек... (балаларҙың яуаптары). Тимәк беҙ дәресте башларға әҙер.
- Ҡарағыҙ әле, балалар беҙгә ҡунаҡтар килгән, улар менән һаулыҡ һорашайыҡ.
- Һаумыһығыҙ!(балалар)
- Әйҙәгеҙ бер-беребеҙгә тотоноп, түңәрәк яһайыҡ.
- Ҡулдарға беҙ тотондоҡ,
- Бер – беребеҙгә йылмайҙыҡ.
- Йылы күсте ҡулдарға,
- Рәхәт булды дуҫтар 37ce а.
Сөмбөлә килеп инә
- С... -Һаумыһығыҙ, балалар. Мин Сөмблә – көҙ һылыуы булам. Һеҙгә күстәнәс алып килдем. Былар нимәләр...(Алмалар). Дөрөҫ, алмалар. Алмалар ҡасан өлгөрә... (көҙ көнө), Дөрөҫ, көҙ көнө ниндәй үҙгәрештәр була (япраҡтар һарғая, ҡойола, көндәр һыуыта, ҡыҫҡара, ҡоштар йылы яҡҡа китә)
- С - Эйе дөрөҫ, балалар.
- Сөмбөлә- Балалар, мин һеҙҙе көҙҙөң нескәлектре менән таныштырыу өсөн паркта йөрөп килергә саҡырам.
- ГВ- Әйҙәгеҙ күңеллерәк булһын өсөн белгән шиғырыбыҙҙы һөйләп барайыҡ
Көҙ килгән,көҙ килгән,
- Көҙ быйыл бик тиҙ килгән,
- Ҡайындар,тирәктәр,талдар
- Һарынан күлдәк кейгән
- Көҙ килгән,тиҙ килгән
- Тиҙ килгәнен кем белгән?
- Сөмбөлә - Бына килеп тә еттек. Мин бына һеҙҙгә эштәр әҙерләнем. Эштәр ағастың япраҡтарында.
- ГВ - Бына сөмбөлә әйткән ағас. Был ниндәй ағас... япраҡтары ниндәй төҫтә... Әйҙәгеҙ балалар, бер һаны яҙылған япраҡты табайыҡ. Кем беренсе табыр. Урындарға ултырабыҙ. Ә, һин Сөмбөлә балаларҙың яуаптарын тыңлап ултырып тор.
- (1-се япраҡ) берәү – куп уйынын уйнап алайыҡ. Мин һеҙгә һүрәттәр күрһәтәм, ә һеҙ уны күп итеп әйтегеҙ.
Болот – тар
Тамсы – лар
Япраҡ – тар
Йәшелсә – ләр
Күләүек –тәр
Баҫыу – ҙар
- Афарин балалар, дөрөҫ әйттегеҙ. Икенсе япраҡты кем тороп өҙөп ала, өҙә-------- ал.
- (2-се япраҡ)Һорауҙарға яуап бирергә тиелгән. Һеҙ әҙерме балалар...
- Көҙ айҙарын әйтергә
- Көҙҙән һуң ниндәй миҙгел килә...
- Көҙҙөң беренсе айы
- Көҙҙөң өсөнсө айы
- Көҙҙөң икенсе айы
- Йәйҙән һуң ниндәй миҙгел килә...
- Көҙ көнө ҡоштар нимә эшләйҙәр...
- Дөрөҫ, ә ниндәй ҡоштар йылы яҡҡа китәләр... (Аҡҡоштар, ҡыр ҡаҙҙары, торналар, сыйырсыҡтар, һандуғастар). Әбына йорт ҡоштарынан һеҙҙең ата-әсәйҙәрегеҙ ҡышҡылыҡҡа ит әҙерләй, уның өсөн өмә үткәрәләр. Был йола ҡаҙ өмәһе тип атала.
- Физминутка –
Ҡаҙҙар осто,осто,осто теҙелеп,
Остолар ҙа төштөләр.
Ултырҙылар,ял иттеләр.
Һәм тағы ла остолар,
Остолар, остолар,
Ултырғысҡы ултырҙылар.
- (3 – сө япраҡ) Ә, хәҙер картиналар менән уйын. (дәрес башланғанға тиклем балаларға һары, ҡыҙыл, һарғылт ҡыҙыл япраҡтар ҡуйыла. ) кемдең түшендә һары япраҡ шул сентябрьға, ҡыҙыл – октярьға, һарғылт ҡыҙыл –ноябрь айына картиналар йыйнай. (музыка ҡуйыла)
- (4-се япраҡ) Көҙ тураһында халыҡ һынамыштарын һанап китәйек. Мин һеҙгә һынамыштарҙы әйтә башлайым һеҙ дауам итегеҙ.
- 1- көҙ көнө япраҡтар ергә аҫҡы яғы менән төшһә, ҡыш һыуыҡ килер
- 2-япраҡ аҡас башынан башлап һарғайһа, көҙ иртә килә
- 3- торналар бейек осһа, көҙ йылы була.
- 4-октябрь башында ҡар яуһа, - 40 көн ер ҡара ятыр.
- (5-се япраҡ) Йомаҡтар сисеү, йомаҡтың яуабын кем дөрөҫ әйтә өҫтәлдә ятҡан шул йәшелсәне барып ала алып.
- 1. Ер аҫтында алтын ҡаҙыҡ.
(кишер).
2. Үҙе шарҙай, эсе ҡандай,
Тәме балдай.
(ҡарбуз).
3. Ер аҫтында ерән ат,
Уның тиреһе ете ҡат,
Һуйырһың, тунарһың,
Тунағанда иларһың.
(һуған)
5. Бәләкәй генә йорт,
Эсе тулы ҡорт.
(ҡыяр)
- Дөрөҫ, балалар. Африндар.
- Балалар әйҙәгеҙ, Сөмбөләгә пластилиндан көҙгө уңыш эшләп бирәйек . Һәр кем үҙендә булған йәшелсәне пластилиндан эшләй.
- Беҙ бөгөн нимәләр тураһында һөйләштек... (Ҡоштар, ағастар, йәшелсәләр тураһында һөйләштек.) Ниндәй йола тураһында белдек... Һынамыштарҙы иҫкә төшөрҙөк. Йомаҡтарға ла дөрөҫ яуап бирҙек. Һеҙгә Сөмбөлә әҙерләгән уйындар оҡшанымы...
- Нимәләр оҡшаны.
- Сөмбөлә – Рәхмәт балалар. Көҙ тураһында күп беләһегеҙ икән, мин бик шатмын. Үҙемдең йыйған уңышымды һеҙгә бүләк итәм.
- Сөбөлә беҙҙә һиңә бүләк әҙерләнек. Йыр бүлгебеҙҙә бар. Һау бул Сөмбөлә.
- Ошоноң менән беҙҙең бөгөнгө дәрес тамам. Ихтибарығыҙ өсөн рәхмәт.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
"Алтын көз" күңел ачу кичәсе.
Төзеде:Мөслим муниөипаль районы "Миләшкәй"балалар бакчасының 1 категорияле музыка җитәкчесе Заянова Ландыш Рафисовна "Алтын көз" күңел ачу бәйрәме....
"Алтын көз" күңел ачу кичәсе.
Төзеде:Мөслим муниөипаль районы "Миләшкәй"балалар бакчасының 1 категорияле музыка җитәкчесе Заянова Ландыш Рафисовна "Алтын көз" күңел ачу бәйрәме....
Конспект занятие на тему:"Алтын коз".
Занятие на татарском языке....
Алтын көз, матур көз.
Балалар иртәсе...
Конспект-занятие ."Алтын башак"
Для воспитателей...
“АЛТЫН КӨЗ” КАФЕСЫНДА УҢЫШ БӘЙРӘМЕ
праздник урожая на татарском языке...


text:
Һүҙ тылсымы
консультация на тему
Туған тел – быуаттар буйына тупланған рухи хазина, ата-бабабыҙҙың изге аманаты. Ул һаҡлауға, ҡәҙерләүгә мохтаж. Хыянатты иһә ғәфү итмәйәсәк
Скачать:
Предварительный просмотр:
Һүҙ тылсымы
Туған тел – быуаттар буйына тупланған рухи хазина, ата-бабабыҙҙың изге аманаты. Ул һаҡлауға, ҡәҙерләүгә мохтаж. Хыянатты иһә ғәфү итмәйәсәк.
Ә тәрбиә башы – ғаиләлә. Баланың ниндәй кеше булып үҫере бәләкәйҙән уҡыған китаптарына ла бәйле. Милли баҫмалар, гәзит-журнал, әҙәбиәтебеҙ – аң-ғилем, фекер тәрәнлеге сығанағы. “Күркәм тел башы – халыҡ ижады әҫәрҙәрендә. Күмәк ижад емеше булараҡ, улар художестволы әҙәбиәт ролен дә, йәш быуынға өгөт-нәсихәт, тәрбиә биреү бурысын да башҡарған”, – тип яҙған ғалим Вәли Псәнчин “Һүҙ тылсымы” тигән хеҙмәтендә.
Ысынлап та, халыҡ ижады ынйыларының телебеҙҙе үҫтереүҙә өлөшө баһалап бөткөһөҙ. Ата-әсәнең бурысы – балаһына бәләкәйҙән әкиәт иленә ишек асыу. Туған тел мөхитендә үҫкән баланың фекере төплө, теле бай, күңеле бөтөн була.
Рухи хазинабыҙға ҡарата битарафлыҡ күрһәтмәһәк ине. Ул – данлы һәм шанлы тарихыбыҙ, бөгөнгөбөҙ, киләсәгебеҙ. “Кешенең туған телгә мөхәббәтенә ҡарап, уның мәҙәни кимәле генә түгел, гражданлыҡ ҡиммәте тураһында ла дөрөҫ фекер йөрөтөп була, – тигән яҙыусы К. Паустовский. –Туған телгә битараф әҙәм – ҡырағай. Ул үҙ асылы менән ҡоротҡослоҡҡа һәләтле”.
Мин халҡымдың сәскә күңеленән
Бал ҡортондай ынйы йыямын,
Йыямын да - йәнле ынйыларҙан
Хуш еҫле бер кәрәҙ ҡоямын.
Шуға ла мин беләм тел ҡәҙерен:
Бер телдән дә телем кәм түгел-
Көслө лә ул, бай ҙа, яғымлы ла,
Кәм күрер уны тик кәм күңел.
Халҡым теле миңә-хаҡлыҡ теле,
Унан башҡа минең илем юҡ;
Илен hөймәҫ кенә телен hөймәҫ,
Иле юҡтың ғына теле юҡ!
Әсәм теле миңә - сәсән теле,
Унан башҡа минең халҡым юҡ,
Йөрәгендә халҡы булмағандың
Кеше булырға ла хаҡы юҡ
Ерҙә кеше һөйәгенән
Убалар үҫкән…
Тел – тере шишмә - үлмәгән,
Бөгөнгә еткән !
Шул тел менән тыуҙым,үҫтем,
Торам бөгөн дә.
Аңлай мине ғәзиз халҡым
Туған телендә.
Минең телем – тыуған ерем,
Әсәм тауышы,
Халҡымдың бай хазинаһы,
Таҙа намыҫы !
Ерҙә халыҡ йәшәй икән,-
Теле лә йәшәй !
Телен асҡанда,
һәр бала
Әйтәсәк «Әсәй !».
Мин сикһеҙ хөрмәт итәмен
Халҡымдың телен,
Ә кем уны һаңға һуҡмай,
Хурлай тик үҙен !..
ТЕЛЕМ
Телем! Ерем! Иң ҙур байлығыбыҙ,
Күсә килгән ата-бабанан!
Бала башын бутамайым тиеп,
Хәл итмәсе ҡандаш, ҡабалан.
Түкмәй сәсмәй еткерәйек уға
Бөйөклөгөн тыуған телемдең!..
Ҡош йырылай моңон, яғымлығын,
Ғорурлығын ғәзиз еремдең!
Тыуған телен белмәй икән балаң
Бушҡа йәшәлә бит ғүмерең…
Киләсәккә мираҫ итеп үҙең,
Һалмағанда рухи күперен!?
Үҙ теле бар.
Һандуғас та һайрай үҙ телендә,
Күгәрсендәр “гөр-гөр” гөрләшә,
Ҡарғалар ҙа “ҡар-ҡар” ҡарҡылдаша,
Сәпсектәр ҙә “сырҡ-сырҡ” серләшә.
Һөйләшергә ошо ҡош йырылай,
Үҙ теле бар һәр бер милләттең.
Башҡа телдә йырлайбыҙ бит хәҙер
Эй, замана, беҙҙе нишләттең?..
Ултырҙыҡмы кеше арбаһына,
Йырлайбыҙмы хәҙер ҡушылып?..
Оноттоҡмо үҙебеҙҙең телде,
Йәшәп китәр өсөн дуҫ булып?..
Тамыр ҡаҡшамаһын, тиһәк
Бала тыуа, хәрәкәтләнә башлай, тәүге өндәрен, һүҙҙәрен әйтә. Уның теле асыла башлағанына ҡыуанабыҙ, һәр әйткәнен иҫтә ҡалдырабыҙ. Ә тәүге һүҙҙәрҙе ниндәй телдә еткерергә тейешлеген үҙ белдегебеҙ менән һайлайбыҙ...
Айырыуса әсә кеше туған телдең әһәмиәте тураһында тәрәнерәк аңларға, күберәк белергә тейештер. Халыҡ – үткән быуын рухы, бөгөнгөнөң һынланышы, киләсәктең нурланышы. Был бөйөк көстө бәйләп тотҡан ҡөҙрәт – уның туған теле. Ошо ҡиммәтенән яҙмаған һәр кеше рухланып, илһамланып йәшәй. Ә инде телдән, тимәк, халҡынан айырылған әҙәм балаһы тамырһыҙға әйләнә. Ул, туған телен белмәгәнлектән, милләттәштәре, туғандары менән аралаша алмай, һөҙөмтәлә быуындар бәйләнеше өҙөлә, нәҫел тамыры ҡаҡшай.
Халыҡтың быуаттар буйы туплап килгән зиһен көсө, рухи ҡиммәттәре, аҡылы нәҫелдән нәҫелгә күсә, һәм уны туған тел аша ғына асып була. Рухи ҡиммәтен белмәгән кеше ошо хазиналар асманына ишек табып инеүҙән мәхрүм.
Әгәр бала ят мөхиткә эләккәнгә тиклем туған телен камил үҙләштереп өлгөрһә, бер ниндәй ерлек тә белгәнен оноттора, уға ҡарата һөйөү һәм ҡәҙер тойғоһон кәметә алмай. Сабыйҙың телмәре, уның нескәлектәрен тойоу һәләте биш-алты йәштә үҫешеп етә, ти белгестәр. Тимәк, телебеҙ, милләтебеҙ яҙмышы – әсәләр ҡулында.
Бөгөн донъя кимәлендә сабыйҙарҙың 70 проценты ике теллелек шарттарында үҫергә мәжбүр. Был, әлбиттә, заман талабы. Ғалимдарҙың тикшеренеүенә ярашлы, бала нисәлер телде бер юлы үҙләштерә ала. Ләкин тәүҙә берәүҙе ныҡлап өйрәнеп, уның төҙөлөшөн төшөнөп өлгөрмәһә, зиһендә тотҡарлыҡ барлыҡҡа килә, телмәр ярлылана. Бер башта төрлө образдарҙың болғаныуы бала өсөн ифрат зыянлы һәм аяныслы. Ул тәүҙә туған телен аңларға, уның нескәлектәренә төшөнөргә тейеш. Артабан башҡаларҙы өйрәнеү файҙаға ғына.
Туған телде юҡҡа ғына “әсә теле” тимәйҙәр. Халыҡ, милләт яҙмышы – әсәйҙәр ҡулында. Телгә һөйөү уларҙың ярҙамында һалына. Рухи ҡиммәтебеҙҙе үҙебеҙ хөрмәтләһәк, уны башҡалар ҙа ныҡлы ихтирам итер.
Өйҙәрегеҙҙә милләт тәрбиәләнәме?
Тикшеренеүселәр асыҡлауынса, донъяла йыл һайын ҡырҡлап тел юғала. Сәбәптәре глобализация йоғонтоһонда телдәрҙең конкурентлылығына, демография процестарына, тормош ҡанундарына, талаптарына бәйле. Был мәсьәлә Башҡортостанға ла ҡағыла.
Туған телдең киләсәге уйландыра. Мәҫәлән, мин әсәм теленең быуаттар буйы өҙлөкһөҙ яңғырауын теләйем. Әммә бөгөнгөбөҙ борсоуға һала... Сөнки һин теләйһеңме-юҡмы, урам буйлап атлаған башҡорт йәштәре үҙ-ара урыҫса аралашҡанда, телебеҙҙең хәлен яҡшыларҙан тип әйтеп булмай.
Кеше туған телен белгәндән дә ни үҙгәрә, әгәр ул шул белемен артабан тапшырмаһа? Күңел–дәргә рухи орлоҡ сәсмәйенсә ураҡҡа сығыу булмаймы был? Балалар баҡсаһынан ҡайтҡан сабый башҡа телдә һупалай икән, ни әйтәһең?! Башҡорт ауылында башҡорт тәрбиәселәре үҙҙәре үк “сабыйҙарға беренсе сиратта урыҫ телен белергә кәрәк” тигән маҡсатҡа ынтылһа...
Әйтерһең дә, туған телде белеү бүтән телдәрҙе өйрәнергә ҡамасаулай...
Бөгөнгө йәшәйешебеҙҙән яҡшы яғы менән айырылмаған миҫалдарҙы тағы ла килтерергә була. Бер апайым да, ана, “киләсәктә әсәмдең теле балама кәрәкмәйәсәк, сөнки ул бер ни ҙә бирмәй” тип тәрбиәләй бәләкәсен. Бына бит, һорауҙы нисек ҡуябыҙ: “Нимә бирә беҙгә башҡорт теле?” Ни өсөн әсәм, ата-бабам теле – аманат, рухи хазина тип ҡарамайбыҙ үҙебеҙ үк?.. Ошо ҡиммәт бөгөн тамаҡ, өй йыһаздары кимәлендә тороп ҡалды түгелме? Йәғни ҡарынды тултырыу, ҡиммәтле телевизор алыу өсөн милли ҡиммәтеңде валюта итеүгә тиңләмәҫлекме был?.. Рауил Бикбаевтың “Халҡыма хат” тигән поэмаһынан ошо юлдар иҫкә төшә:
Сит телдәргә балам маһир тиеп,
Шатлығынан берәү һикерә.
Тик ни мәғәнә үҙ әсәңдең теле
Үҙ балаңа инде үгәй булғас,
Сит телдән дә булғас ситерәк?
Һәм шул уҡ баяғы апайым тағы күҙ алдына баҫа. Мәктәптә, белеүемсә, ул заманында башҡорт телендә уҡыған. Ә хәҙер? Үҫеп килгән улы менән урыҫ һөйләмдәрен әтмәләй. Был бер генә осраҡ түгелдер әле халҡыбыҙҙа, һәр кемдең туғандары араһында ла барҙыр ундайҙар. Телде һаҡлар урынға, “кәрәкмәй” тип, үткәндә ҡалдырыусылар.
Күптән түгел бер таныш кеше шатлығынан ҡанатланып: “Кейәүем башҡа милләттән, бүтән милләттән минең кейәүем!” — тимәһенме! Күҙҙәренән осҡон сәсә, ауыҙы хатта ҡолағынаса йырылған. Хәҙер уйлайыҡ, ейәндәренең исеме ниндәй икән: Искәндәр, Миңзәләме? Володя булған хәлдә лә, башҡортса уҡып, олатаһының телен белерме?..
Ә үткән йәйҙә өләсәйемдә балалары менән алты ҡыҙы һәм бер улы ҡунаҡҡа йыйылғайны. Һарыҡ һуйып, табын йәйелгәйне ул көндә. Бына шулай: өс-дүрт ейәненең нимә һөйләшкәнен аңлай алманы, “бабушка” тигәндәренән тыш. Әле ейәнсәрҙәрен әйтмәйем. Йөрәк әрнеткес күренеш... Бер ейәне менән үҙем дә сәкәләшеп алдым, мин өндәшкәнгә “аңламаным” тигәненә, “ҡартатайҙан һора тәржемә итеүен” тип яуаплағас... Фажиғәһе түгелме был халҡыбыҙҙың?.. Ҡартатай – Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, ике “Ҡыҙыл Йондоҙ” алған капитан...
Ошо йәһәттән һәр өйҙә айырым тәрбиә алып барылһа?! Моғайын, 2835 һис хилафлыҡ юҡтыр бит бында. Ә милләт булараҡ йәшәүҙе дауам итер өсөн һәр халыҡ вәкилдәренең, исмаһам, өйҙәрендә, ғаиләләре менән туған телдә һөйләшеүе зарур. Әлегә башҡорт теленең һаҡланыуы ауыл халҡына бәйле икәнлеге лә билдәле. Туған телен белгән башҡорттарҙың күбәймәүе урбанизацияға килеп терәлә, тиергә мөмкин. Шул уҡ ҡалала йәшәгән апайҙарҙың балалары башҡортса башлаған һөйләмдәрен бүтән телдә тамамлауы хаҡында әсенеп һөйләгәнен ишетергә була. Мөхит нисек тә үҙенекен итә. Ләкин эштә, йәмәғәт урындарында, транспортта башҡа милләт вәкилдәре менән урыҫ телендә аралашыу бер булһа, ниңә хәҙерге йәштәргә ғаиләлә өнһөҙ ҡалырға?.. Мөхәммәт пәйғәмбәр (салаллаһу-ғәләйһи-үә-сәлләм) бер хәҙисендә ошондай һүҙҙәрен еткерә: “Өйҙәрегеҙҙе ҡәберлеккә әйләндермәгеҙ, унда ла намаҙ уҡығыҙ”. Ошо уҡ әйтелгәнде телгә ҡарата ла йүнәлтергә мөмкин: “Өйөгөҙҙә лә башҡортса һөйләшегеҙ”. Тыуған тупһабыҙ тарихыбыҙҙың, ата-бабаларыбыҙҙың һәм киләсәктә үҙебеҙҙең ҡәберлеккә әйләнмәһен өсөн, унда туған теле, мәҙәниәте һәм йолалары менән башҡорт милләте лә йәшәүен дауам итергә тейеш. Ә халҡыбыҙҙың һәр кешеһе — уның бер һулышы. Телебеҙҙең киләсәге иһә иң тәүҙә һәммәбеҙҙең аңлауынан ғибәрәттер. Юғиһә әлеге кеүек дәүләт теле статусын йөрөтөү ҙә, башҡаһы ла ярҙам итә алмаҫ...
БАШҠОРТ ТЕЛЕ
Һин – боронғо яугир, башҡорт теле,
Еңеп сыҡтың һәр бер алыштан!
Сынйыр сыңы, ҡылыс тауыштары
Ишетелә алыҫ-алыҫтан.
Салауат та һинең кеүек булған,
Һөргөнлө лә үткән ғүмере
Һәр халыҡтың тыуып үҫкән ере, иле булған кеүек, ғәзиз хазинаһы - әсә теле бар. Был хаҡта халыҡта “Иле юҡтың көнө юҡ, теле юҡтың йүне юҡ” тип әйтелә.
Туған тел… Кеше тәү мәртәбә ошо телдә “әсәй”, ”атай” һүҙҙәрен әйтә. Ошо тел ярҙамында үҙенең тирә-яғындағы төрлө төшөнсәләр, атамалар менән таныша, кешеләр менән аңлаша. Әхләҡ төшөнсәләрен әсә телендә аңына һеңдерә, күңеленә беркетә.
“Халыҡтың теле – уның тормошоноң иң матур, мәңге шиңмәй, мәңге һулымай торған сәскәһе ул. Телдә бөтә халыҡ сағыла. Тыуған илдең күге, һауаһы, уның баҫыуҙары һәм яландары, урмандары һәм тауҙары, йылғалары һәм күлдәре, ҡышҡы бурандары һәм йәйге ямғырҙары уның йырҙарында, моңло көйҙәрендә, сәсәндәр ижадында яңғырай.
Халыҡтың бай, саф телендә туған тәбиғәт кенә түгел, ә уның бөтә тарихы, рухи донъяһы сағыла.
Бына ни өсөн кәрәк ул туған телде өйрәнеү! Бына ни өсөн туған телде өйрәнеү кешенең илһөйәр булып тәрбиәләүендә төп урында тора!” - тип әйткән рус яҙыусыһы К.Ушинский.
1999 йылдың ноябрь айында ЮНЕСКО үткәргән конференцияла туған телдәр проблемаһы ҡарала һәм ул 2000 йылдың февраленән билдәләнә башлай. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, ер шарындағы 6700 телдең яртыһына юғалыу ҡурҡынысы янай. Шуға ла һәр халыҡтың ғөрөф-ғәҙәтен, йолаларын, йыр-моңдарын, ауыҙ-тел ижадын, ғөмүмән, телен һаҡлап ҡалыу маҡсатында
21 февраль – Халыҡ-ара туған-тел көнө тип иғлан ителә.
- Үҙенең әсә теленә вайымһыҙ ҡараған кеше – ҡырағай кеше, зарарлы кеше. Сөнки шуның менән ул үҙ халҡының үткәненә, хәҙерге хәленә һәм киләсәгенә ғәмһеҙлеген, битарафлығын күрһәтә. (К.Паустовскийҙан)
- Халыҡ теле – иң бай тел.(Л.Толстой)
- Тел – халыҡтың иң ҙур хазинаһы. Бик тә ҡәҙерле нәмәне хазина тиҙәр. Ул берәмләп, бөртөкләп йыйыла. Мәҫәлән, алтын, көмөш – ер байлығы. Ә тел – халыҡ байлығы. Ул быуаттар буйына тупланған, халыҡты халыҡ итеп, милләт итеп туплаған.(Х.Назар)
- Иле юҡтың көнө юҡ, теле юҡтың йүне юҡ.(Мәҡәл)


text:
777b
сочинение на башкирском языке на тему "Моя семья"
Минең ғаиләм
Һәр кемдең ғаиләһе, тыуған йорто бар. Ғаилә ул һине яҡлай, һаҡлай торған бер өй . Был өйҙә кеше үҙен тыныс, яуызлыҡтарҙан һаҡланған итеп тоя. Һәр кемдең тормошо тыуған йортонан, ғаиләһенән башлана. Минең ғаиләм дүрт кешенән тора: атайым, әсәйем, мин һәм ҡустым Ильяс. Беҙҙең ғаилә бик татыу һәм дус. Беҙ бергә циркка, концерттарға, ҡунаҡҡа йөрөйбез. Тыуған көндәрҙе, байрамдарҙы бергәләп үткәрәбез.
Минем атайм Юлдаш. Ул аҡыллы, көслө, ярҙамсыл һәм йомарт. Кәрәк саҡта ул һәр сак ярҙамгға килә, тынысландыра. Ул яныбыҙҙа саҡта һәр ваҡыт рәхәт.
Әсәйм Эльвера. Ул бик матур, яғымлы. Уның менән бик күңелле. Әсәйем миңә дәрес әҙерләшә . Ул тәмле аштар бешерә. Мин уға ярҙам итешәм. Әсәйм уҡытыусы булып эшләй. Ул балаларға белем бирә. Уҡыусылары уны хөрмәт итәләр.
Мин Айгөл,2 синыфта уҡыйым. Минең исемем төрөк телендә “ай сәскәһе” тигәнде аңлата. Мин мәктәптә бик тырышып уҡыйым. Төрлө конкурстарза ҡатнашам , призлы урындар алам. Буш ваҡытымда китап уҡырға, бейергә, йырларға , ҡустым мелән уйнарға яратам.
Минең кустым Ильяс. Уға өс йәш.. Ул шундай матур, күңелле, аҡыллы көләс йөҙлө. Баҫтырыш уйнарға, бейергә, китаптар аҡтарырға ярата. Минең мәктәптән ҡайтыуымды шатланып көтөп ала.
Беҙ бергәләп еләккә, бәшмәккә йөрөйбеҙ. Йәшелсә, сәскәкләр үҫтерәбеҙ. Йәй көнө баҡсабыҙ гөлбаҡсаға әйләнә .
Минең атайымдың олатаһы сәсән булған. Ул Сабирйән сәсән Мөхәмәтҡолов .Ул 1890 йылдың февралендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Ҡыпсаҡ ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Әбделмәмбәт ауылы) хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Мәшһүр «Бабсаҡ менән Күсәк» тигән эпик поэманы теркәп ҡалдырған, байтаҡ шиғырҙарын беҙгә мираҫ иткән. Быйыл уның 125 йыллығын уҙҙырҙылар.
Мин атай-әсәйем, тыуғандарым менән ғорурланам. Шундай татыу, дуҫ ғаиләлә йәшәүемә мин бик шатмын. Мин һеҙҙне бик яратам !
КОНКУРС СОЧИНЕНИЙ,
ПОСВЯЩЁННЫЙ ДНЮ РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН И
ГОДУ ЛИТЕРАТУРЫ
«ПОЮ МОЮ РЕСПУБЛИКУ»
Моя семья
Работу выполнила: Мухаметкулова Айгуль Юлдашевна
ученица 2 класса МОБУ СОШ с. Староиликово
муниципального района Благовещенский район РБ
Учитель: Мухаметкулова Эльвера Сагитовна
Башҡортостан Республикаһы көнөнә һәм
бағышланған конкурс
“Дан йырлайым республикам”
Минең ғаиләм.
Автор: Мөхәмәтҡулова Айгөл Юлдаш кыҙы,
2-се класс укыусыһы
Башҡортостан республикаһы
Благовещен районы муниципаль районы
Иҫке Илек аулының урта
дөйөм белем бирү мәктәбе
Уҡытыусыһы: Мөхәмәтҡулова Эльвера Сағит кыҙы
Пустой колос голову кверху носит
Владимир Высоцкий. "Песня о друге" из кинофильма "Вертикаль"
Загадка Бабы-Яги
Три способа изобразить акварелью отражения в воде
Стеклянный Человечек


text:
Эссе " Мин УҠЫТЫУСЫ..."
занимательные факты
Халыҡ юҡҡа ғына «Үҙең ергә эйелмәйенсә, ер һиңә һуҙылмаҫ»тип әйтмәгән, яратып һайлаған һөнәремдең бар нескәлектәренә төшөнөргә тырышам, проффесиональ кимәлемде күтәрәм, ҡулымдан килгәнсә был өлкәлә эшләүемде дауам итеремә ышанам.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Эссе «Мин – уҡытыусы…»
“Дәрес – ҡыҙыҡһыныусанлыҡ һәм әхлаҡи инаныуҙар факелын тоҡандырыусы беренсе осҡон” В.А. Сухомлинский
Мәктәп – бер ниндәй ҙә картала күрһәтелмәгән бәләкәй генә ил. Мәктәп-ул иҫ киткес донъя, ундағы һәр бер көн үҙенсә, бер-береһен ҡабатламай, бер - береһенә оҡшамай; унда һәр бер миҙгел – ниндәйҙер яңылыҡты, мауыҡтырғысты эҙләү; был - күңелһеҙләнеп ултырырға, бәхәсләшергә һәм ваҡытты бушҡа ауҙарырға бер генә минут ваҡыт та булмаған сихри донъя, бында һәр бер бала - киләсәкте төҙөүсе. Ошо иҫ киткес донъяла бала саҡтан уҡ оҙаҡ йәшәргә хыялландым, бында тик сабырҙар, иғтибарлылар, яғымлылар, асыҡ йөҙлөләр һәм изге кешеләр генә йәшәүен һәм улар -УҠЫТЫУСЫЛАР икәнлеген дә белә инем.
Уҡытыусы… Үҙемдең ошо һөнәрҙе һайлауым һәм уға тоғро булыуым менән ғорурланам. Ҙур хәреф менән яҙылған УҠЫТЫУСЫ булыу өсөн ошо иҫ киткес мәктәп донъяһында йәшәүселәрҙе – балаларҙы яратырға кәрәк. Күренекле педагог Я.А.Коменский, «наша профессия самая лучшая, как никакая другая под солнцем» тигән. Шуға күрә уҡытыусы һөнәрен мин тағы ла мөһим, яуаплы һөнәр тип өҫтәр инем. Бала күңелен асыу, уның киләсәктә кем булыуын билдәләү ҙә беҙҙән, уҡытыусыларҙан, тора: бейек йорттар һалыусымы, кешеләрҙе бөгөнгө көндә дауалап булмаҫтай ауырыуҙарҙан дауалаусымы, космос киңлектәрен айҡаусымы, ә бәлки беҙҙең кеүек, таҡта алдында, яҡшылыҡ, изгелек орлоҡтарын сәсеүсеме?..
Уҡытыусыны баҡсасы менән сағыштырырға мөмкин. Баҡсасы үҙенең баҡсаһында еңел-елпе генә иренеп эшләһә, үҫентеләре лә үҫмәйенсә тәпәш ҡаласаҡ, емешен бирмәйәсәк. Уҡытыусы бейеклектәргә үрләгән, киләсәккә өмөт менән ҡараған балаларға ярҙам ҡулы һуҙмаһа, уҡыусыларҙың башҡа юлды һайлауы мөмкин, шул ваҡытта белемдәре түбән кимәлдә буласаҡ. Һәр бала ул бәләкәй генә донъя, үҫергә, үҙгәрергә тейешле, үҙ хаталарын төҙәтергә ынтылыусан кеше. Беҙ, уҡытыусылар, уның ҡулына ышаныс уты һалһаҡ, бер үк кәрәк ваҡытта ташламаҫҡа тейешбеҙ. Ул аңлауға, яҡлауға, һаҡлауға мохтаж.
Шулай итеп, тормоштоң көрәшсеһе булырлыҡ уҡыусылар тәрбиәләү, белем биреү сифатын, предметтың абруйын күтәреү-минең өсөн көнүҙәк бурыс. Ошо тынғыһыҙ эштә матур һөҙөмтәләргә өлгәшеүемә ышанам.
Һәр уҡытыусы үҙ дәресендә яҡшы һөҙөмтәләргә эйә булыу өсөн юлдар билдәләргә тейеш:
-етәкселек итә белеү;
-уҡыусыларҙың үҙаллылығын тәрбиәләү;
-башҡарылған эштең йөкмәткеһе һәм үҙенсәлеге;
-дәрестең күп төрлөлөгө;
-яуаплылыҡ кимәле.
Әлбиттә,тәжрибә артыу менән был юлдар һаны ла артасаҡ.
Тағын да иң кәрәкле һорауҙарҙың береһе: «Төрлө педагогик ситуацияларҙан сығыу өсөн ниндәй юлдар эҙләргә кәрәк?» Бындай хәлдәр килеп тыуһа, үҙ оҫталығымдан, тәжрибәмдән, уҡыусыларҙың психологик үҙенсәлектәрен, кешелек сифаттарын күҙ уңында тотоп эш итәм. Тәрбиәүи моменттар беҙҙең эшебеҙҙә көн дә, йә булмаһа сәғәт һайын булып тора. Ошо мәлдәрҙә беҙҙе ситуацияны профессиональ яҡтан баһалай алыу, философик фекер булыу, ҡотҡара ла инде.
Уҡытыусы булараҡ, мин дә «Бала күңеле –аҡ ҡағыҙ, нимә яҙһаң, шуны уҡырһың» тигән һүҙҙәр менән тулыһынса килешәм. Мин дә улар күңеленә кешелеклелек орлоҡтарын сәсәм. Ышаныслы аҙымдар менән әле тағы ла алға барырға кәрәклеген бар күңелем менән һиҙәм.
Халыҡ юҡҡа ғына «Үҙең ергә эйелмәйенсә, ер һиңә һуҙылмаҫ»тип әйтмәгән, яратып һайлаған һөнәремдең бар нескәлектәренә төшөнөргә тырышам, проффесиональ кимәлемде күтәрәм, ҡулымдан килгәнсә был өлкәлә эшләүемде дауам итеремә ышанам.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
ЭССЕ "МИН - УҠЫТЫУСЫ"
"МИН - УҠЫТЫУСЫ"...
Эссе "Мин башҡорт теле уҡытыусыһы"
Мин уҡытыусы. Бала саҡтағы хыялым тормошка ашты. Хәҙер һәр көн мине яратып ҡаршы алыусы уҡыусыларым бар....
Йыл уҡытыусыһы - Педагог года - 2016
Заявление, рекомендации, информационная карта участника конкурса "Педагог года - 2016"....
Эссе "Мин - уҡытыусы"
Уҡытыусы булып китеүемә булышлыҡ иткән хәл-ваҡиғалар хаҡында бәйән итәм. Бөгөнгө көн уҡытыусыһының бурыстарын нисек аңлауымды еткерәм....
Эссе “Мин – уҡытыусы”.
Уҡытыусы һөнәрен һайлау – үҙеңә ҡарата талапсанлыҡ, тырышлыҡ билдәһе. Һис шикһеҙ, хаҡ юлдан барам. Хеҙмәт стажым – 23 йыл. Янымда – яратҡан уҡыусыларым, хөрмәтле хеҙмәттәштәрем. Зауығыма ярашлы ...
Эссе "Мин - Уҡытыусы"
Эссе " Мин - Уҡытыусы"...
Мин - уҡытыусы (Эссе)
О миссии, о предназначении профессии учителя...


text:
Ололар көнөнә арналған байрам сценарийы
материал (старшая группа)
Алтын көҙ...Ошо һүҙҙә күпме матурлыҡ бар, ни тиклем мәғәнә ята. Ғүмер көҙө- ҡартлыҡтың да үҙ матурлығы, үҙ мәғәнәһе бар, сөнки һеҙ сыуаҡлы, мул һутлы емештәре өлгөргән йәмле ғүмер миҙгелен кисерәһегеҙ төҫлө, уңыштарығыҙҙы барлап, тәжрибәләрегеҙҙе башҡаларға йомарт өләшә торған бәхетле мәлегеҙ һәм һеҙ шуның менән бәхетле.
Бөгөн, көҙҙөң матур бер мәлендә, Ололар көнөн билдәләйбеҙ. Шуныһы ҡыуаныслы- был байрам яҡшы традицияға, изге йолаға әүерелде. Ваҡыт тиҙ уҙа, өлкәндәр көнө лә үтер ҙә китер, тик үҙ яҙмыштары менән беҙгә үрнәк булған ололарға хөрмәтебеҙ генә бер үк һүрелмәһен.
Ейән-ейәнсәрҙәр һөйөп, баллы-майлы сәйҙәр эсеп, балаларығыҙҙың ихтирамын тойоп хаҡлы рәүештә ял итеүегеҙгә ҡарамаҫтан, һеҙҙең дә йәшлек хәтирәләренә бирелеп, татлы һағыштарға сумып ултырған саҡтарығыҙ йыш булалыр.
Хөрмәтле ҡунаҡтар, һеҙҙе “Халыҡ-ара оло йәштәгеләр көнө” менән ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ. Алдағы тормошоғоҙҙа именлек, сәләмәтлек, бәхетле, мул, татыу тормош теләйбеҙ.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Ололар көнөнә арналған байрам сценарийы.
-Һаумыһығыҙ, ҡәҙерле ҡунаҡтар!
-Хәйерле көн, лайыҡлы хеҙмәт юлы үткән хөрмәтле ветерандарыбыҙ!
1-се уҡыусы:
Бөгөн беренсе октябрь, Ололар көнө. Күңелдәрҙе һыйпап үтте, Шәфҡәтлек еле! Бөгөн бигрәк күңелле, Тәҙрәлә нурҙар уйнай. Шау-гөр килә мәктәбебеҙ, Барыһы уңған ҡалай. Өләсәйҙәр шат бөгөн, Олатайҙар мут бөгөн, Иң һөйкөмлө өләсәйҙәр, Иң аҡыллы олатайҙар Йыйылғандар бит бөгөн.
Алтын көҙ...Ошо һүҙҙә күпме матурлыҡ бар, ни тиклем мәғәнә ята. Ғүмер көҙө- ҡартлыҡтың да үҙ матурлығы, үҙ мәғәнәһе бар, сөнки һеҙ сыуаҡлы, мул һутлы емештәре өлгөргән йәмле ғүмер миҙгелен кисерәһегеҙ төҫлө, уңыштарығыҙҙы барлап, тәжрибәләрегеҙҙе башҡаларға йомарт өләшә торған бәхетле мәлегеҙ һәм һеҙ шуның менән бәхетле.
Бөгөн, көҙҙөң матур бер мәлендә, Ололар көнөн билдәләйбеҙ. Шуныһы ҡыуаныслы- был байрам яҡшы традицияға, изге йолаға әүерелде. Ваҡыт тиҙ уҙа, өлкәндәр көнө лә үтер ҙә китер, тик үҙ яҙмыштары менән беҙгә үрнәк булған ололарға хөрмәтебеҙ генә бер үк һүрелмәһен.
Ейән-ейәнсәрҙәр һөйөп, баллы-майлы сәйҙәр эсеп, балаларығыҙҙың ихтирамын тойоп хаҡлы рәүештә ял итеүегеҙгә ҡарамаҫтан, һеҙҙең дә йәшлек хәтирәләренә бирелеп, татлы һағыштарға сумып ултырған саҡтарығыҙ йыш булалыр.
Хөрмәтле ҡунаҡтар, һеҙҙе “Халыҡ-ара оло йәштәгеләр көнө” менән ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ. Алдағы тормошоғоҙҙа именлек, сәләмәтлек, бәхетле, мул, татыу тормош теләйбеҙ.
2-се уҡыусы:
Бер кем дә юҡтыр, Өләсәйем ише- Ул донъялағы Иң һәйбәт кеше! 3963 Бер кем дә юҡтыр, Олатайым төҫлө- Ул бик аҡыллы, Ул бик тә көслө!
3-сө уҡыусы:
Күҙлек кейеп, кис ултырып, Бәйләй ойоҡ, бейәләй. Нисә ейән- бөтәһен дә Һис рәнйетмәй, теүәлләй. Атайым да, әсәйем дә Унан кәңәш һорайҙар. Ғаиләбеҙҙә бөтәһе лә Ололоҡлап ҡарайҙар. Кем ул? Өләсәй!
Йыр “Өләсәй”
4-се уҡыусы:
Беҙҙе наҙлап ҡына тора Эй матур ҙа шул, өләсәйҙәр. Эш тигәндә ут кеүектәр, Эй батыр ҙа шул, олатайҙар.
Йыр “Олатайым миҙалдары”.
5-се уҡыусы:
Өләсәйем уңған минең, Аш бешерә, сәй ҡайната. Ул ҡоймаҡты, тел йоторлоҡ бешерә. Йөн иләй, ойоҡ бәйләй Һис тә тик тормай ҡулы, Атайым да, әсәйем дә Бик яратабыҙ уны.
6-сы уҡыусы:
Оло инде өләсәйем, Байтаҡ ғүмер кисергән, Атайымды, туғандарҙы Яҡшы итеп үҫтергән. Тағы ла гүзәлерәк таңдар, Уянһын тыуған ерҙә. Өләсәйҙәр! Ҡояш ғүмере- Теләйбеҙ бөгөн һеҙгә.
Йыр “Минең өләсәйем”
Уҡыусыларҙың “Ҡәҙерле өләсәйем, олатайым” темаларына яҙған иншаларын уҡытыу.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
"Үрүҥ уолан" күрэх сценарийа
Сценарий развлечения посвященный ко Дню защитников отечества...
«Шагаа-2014» тураскааткан байырлалынын сценарийи
«Аленушка» аттыг уруглар садынын«Шагаа-2014» тураскааткан байырлалынын сценарийи. Сорулгалары: Уругларга чаа чылдын шагаазынын дугайында билиндирер. Тыва улуст...
Өлкән төркөм өсөн көҙгө байрам иртәлегенең сценарийы "Йырлап уҙғарған йәй"
Нисек итеп сиңерткәнең йәй буйы йырлап,аҙаҡ ҡырмыҫҡаларға ярҙам һорап килеүе тураһында...
« Ҡарға бутҡаhы » фольклор байрамы. (байрам сценарийы ) - «Воронья каша» народный праздник (Сценарий праздника)
« Ҡарға бутҡаhы » фольклор байрамы. (байрам сценарийы ) - «Воронья каша» народный праздник (Сценарий праздника)Маҡсат: Халыҡтыӊ боронғо йолаларын ҡыҙыҡhыныу уятыу, тирə-яҡ мөхиткə hөйөʏ həм hаҡсыл мөн...
Байанай бырааhынньыгын сценарийа
Сыала: Байанай ыйыгар анаан ыытыллыбыт улэни тумуктээьин . Саха киьитин торут дьарыга булт туьунан о5олор билиилэрин чинэтии, обугэлэр угэстэрин, булт с...


text:
Главные вкладки
Суфиәнова Фәнзиә Каҙим ҡыҙы
Тәрбиәсенең шәхси сайты
Профессия: Тәрбиәсе
Профессиональные интересы: Проект эшмәкәрлеге, ИКТ технологиялар, һаулыҡ- һаҡлау технологиялары менән ҡыҙыҡһынам
Увлечения: Үҙ ҡулдар менән төҙөлгән уйындар, яңы бейеүҙәр
Регион: Республика Башкортостан
Населенный пункт: Аскын районы Солтәнбәк ауылы
Место работы: МБДОУ детский сад "Шатлыҡ" д.Султанбеково
Звание, ученая степень: Беренсе категориялы тәрбиәсе
Навигация
Ссылка на мой мини-сайт:https://nsportal.ru/sufiyanova-fanziya-kadimovna
Тәрбиәсе балаларға тыуған илгә һөйөү тәрбиәләүсе, аҡылын камиллаштырыусы, тәртипкә өйрәтеүсе, йә иһә бәләкәсте шәхес итеп формалаштырыусы кеше. Изге бурыс минең алда- Үҙ телемдә һөйләшәм, Үҙ телемдә балаларға Белем нуры өләшәм!
Давайте знакомиться!
Я, Суфиянова Фанзия Кадимовна, работаю воспитателем в МБДОУ детский сад «Радость»д.Султанбеково.
Очень рада видеть Вас на страницах моего сайта. На моем сайте Вы можете познакомиться с нашими воспитанниками, посмотреть, как протекает жизнь детей в стенах детского сада.
Дети бывают разные: шалуны, примерные, стеснительные, сообразительные, но относимся мы ко всем с любовью и трепетом, так как для педагога все дети одинаковые и все нуждаются в заботе и любви воспитателя.
Моей мечтой с раннего детства было желание стать педагогом. Все свое свободное время проводила с соседскими детками. Мечта моя сбылась! Я - воспитатель! И горжусь этим. Воспитатель - это вторая мама, друг, пример для подражания и, очень любящий детей человек.
Очень надеюсь, что посетив мой сайт, Вы не разочаруетесь, что зря потратили свое драгоценное время, а найдёте много интересного и полезного для себя. Я поделюсь с Вами своим опытом, практическими знаниями, наработками, умениями в воспитании нашего будущего поколения.
Желаю себе и Вам не останавливаться на достигнутом, а постоянно пополнять свои знания и умения с помощью инновационных технологий, различных курсов, вебинаров. И главное, чаще улыбайтесь, так как улыбка продлевает жизнь. Ученые доказали, что позитивные и жизнерадостные люди, живут дольше, чем хмурые и грустные.
Всем удачи! Буду благодарна, если оставите свой отзыв о моем сайте в Гостевой. Спасибо!
Мин тәрбиәсе! Нимә ул бәхетле бала саҡ? Хыялдар, хыялдар һәм уларҙың күплеге… Балалыҡ кешелә сәс ағарғансы йәшәй, тиҙәр. Минең иһә һөнәремә һөйөүем бала саҡта уҡ барлыҡҡа килде. Әхирәттәрем «табиптар», « актрисалар», «һатыусылар» булып уйнаһа, мин һәр ваҡыт «уҡытыусы» була торғайным. Минең уҡытыусым һәр саҡ иң аҡыллыһы, иң ғәҙеле, иң матуры, иң яғымлыһы була торғайны.
Һәм шул ваҡыт, тәрбиәсе – ул һөнәр генә түгел, ә йәшәү рәүеше икәнлегенә инандым. Хөкүмәт, йәмғиәт, ә иң тәүҙә - уҡыусылар алдында үҙеңдең яуаплылығыңды тойоу. Бигерәк тә был тойғоларҙы минең кеүек интернатта эшләгән тәрбиәселәр кисерәлер. Сөнки беҙ күп ваҡытыбыҙҙы уҡыусылар менән үткәрәбеҙ, хатта ял көндәрендә лә хәлдәрен белешеп торабыҙ.
Төрлө әҙәби китаптар, образдар аша мин балаларҙа Тыуған илгә ,телгә һөйөү тәрбиәләйем.
Ата-әсәләр миңә үҙҙәренең иң ҡәҙерлеһен- балаларын ышанып тапшыра. Әлбиттә, һәр әсәне, һәр атаны үҙенең балаһының нисек уҡыуы, тиҫтерҙәре менән нисек аралашыуы, уҡытыусылар , тәрбиәселәр менән уртаҡ тел таба белеү-белмәүе борсой. Шуның өсөн дә һис шикһеҙ, баланың артабанғы яҙмышы ниндәй булыры уҡытыусынан,тәрбиәсенән, йәғни минән тора.Һис шикһеҙ ата-әсәнең, баланың ышанысын аҡларға, уҡыусының тормошҡа ҡарата булған яҡты уй-хыялдарын һүндермәҫкә, уларҙы үҫтерергә тейешмен.
Тәрбиәсе булыу еңелдән түгел. Ул түҙемле, тотанаҡлы булырға тейеш. Педагог, ул актер кеүек, бер образдан икенсеһенә күсә белергә, поезд йөрөткән машинист кеүек, кәйефе ниндәй булыуға ҡарамаҫтан, уҡыусыһын үҙенең һөйөүе менән тормош һуҡмағынан етәкләп алып барырға тейеш.
Ысын тәрбиәсе баланы үтәнән-үтә күрә белә, кәрәк саҡта йыуата, ҡайһы саҡта шелтәләп тә ала. Үҙ телендә иркен һөйләшкән, башҡорт телен ихтирам иткән, Башҡортостаны менән ғорурланған киләсәк быуын вәкилдәре үҫтереү – минең хыялым. Бала-саҡ хыялдары тормошҡа ашҡандай, һәр хыял ысынбарлыҡта үҙ сағылышын тапһын. Бының өсөн тәрбиәсенән тик тырышлыҡ ҡына талап ителә. Кешелә талант – ун процент, ә ҡалған туҡһан проценты- тырышлыҡ һөҙөмтәһе, тиҙәр. Тимәк, тәрбиәсегә бер урында тапанмаҫҡа, ә яңынан-яңы методтар, ысулдар эҙләргә, яңылыҡтан ҡурҡмаҫҡа, инновацион технологияларҙы үҙенең практикаһына индерергә кәрәк. Ә иң мөһиме – педагог бер ваҡытта ла кешелек сифаттарын юғалтмаһын.
О себе
Книги, которые сформировали мой внутренний мир
Минем тормошҡа ҡарашымды З.Биишеваның «Емеш» әҫәре үҙгәртте
Мой взгляд на мир
Ысын тәрбиәсе баланы үтәнән-үтә күрә белә, кәрәк саҡта йыуата, ҡайһы саҡта шелтәләп тә ала. Үҙ телендә иркен һөйләшкән, башҡорт телен ихтирам иткән, Башҡортостаны менән ғорурланған киләсәк быуын вәкилдәре үҫтереү – минең хыялым.
Мои достижения
Моё портфолио