text:
Байрам мөбәрәк булһын,
хөрмәтле ауыл эшсәндәре!
Район иҡтисадының нигеҙен тәшкил иткән ауыл хужалығы, белеүебеҙсә,
һуңғы тиҫтә йылдарҙа ҙур һынауҙарға дусар булды. Район хакимиәтенең
маҡсатлы эше һөҙөмтәһендә бөгөн был тармаҡты һаҙлыҡтан сығарыу буйынса
аныҡ саралар күрелә, ыңғай үҙгәрештәр күҙәтелә. Быйыл республика
бюджетынан 51 млн һум аҡса бүленде һәм ул яҙғы баҫыу эштәрен атҡарыуҙа
ҙур ярҙам булды. Шул уҡ ваҡытта 3 мең тонна арзан хаҡҡа яғыулыҡ бирелде.
Был беҙгә 102 мең гектарҙа ауыл хужалығы культураларын оптималь ваҡытта
сәсеү мөмкинлеге бирҙе. Дөйөм алғанда, район аграрийҙарына дәүләт
ярҙамы быйыл йыл башынан 98 млн һум тәшкил итте.
Әммә аяуһыҙ ҡоролоҡ
йәнә ҡаты һынау ҡуйҙы. Шул арҡала ни бары 30,5 мең тонна ашлыҡ йыйып
алыуға өлгәштек, гектар ҡеүәте уртаса 6,2 центнер тәшкил итте. Хәҙер
инде беҙгә, үткән йылдар тәжрибәһенә таянып, ер эшкәртеү һәм яҡшы орлоҡ
әҙерләү өҫтөндә ныҡышмалы эшләргә кәрәк.
Малсылыҡ өлкәһендә ыңғай үҫеш динамикаһы күҙәтелде. Продукция етештереү, мал һаны артты.
Башҡорт тоҡомло йылҡы үрсетеү буйынса тоҡомсолоҡ репродукторы булып
танылған “Байҡара”, “Аҡморон”, “Ҡолонсаҡ” хужалыҡтарына быйыл йәнә берәү
өҫтәлде – бындай статусты “Толпар” ЯСЙ-һы алды.
Ауыл хужалығы
предприятиелары һәм фермер хужалыҡтарында техника яңыртыу маҡсатлы дауам
итте – бөтәһе 36 млн һумға техника һәм ҡоролмалар алынды (был үткән
осорға ҡарағанда 3,5 тапҡырға күберәк).
Ауыл хужалығы
предприятиелары һәм КФХ-лар төрлө дәүләт программаларында әүҙем ҡатнаша.
Әле райондың алдынғы хужалығы – Ленин исемендәге АХК “500 ферма”
проектына инеп, Таулыҡай фермаһында тәҙрәләр яңыртылды. Төп
реконструкция эштәре киләһе йылда дауам итәсәк.
Сыңғыҙҙан фермер
Нияз Уразбаев ғаилә һөтсөлөк фермалары программаһына ярашлы, үҙ саралары
иҫәбенә 50 баш һыйырға иҫәпләнгән малсылыҡ базаһы төҙөй. Быйыл ноябрь
айында яңы объект файҙаланыуға тапшырыласаҡ. Яраттан фермер хужалығы
етәксеһе Айҙар Мырҙаҡаев иһә ғаилә һөтсөлөк фермалары проектына инеп, 2
млн һумлыҡ грантҡа дәғүә итә. Әйткәндәй, 6 фермер төрлө программалар
буйынса дәүләт ярҙамы алыуға иреште.
Шуныһы һөйөнөслө, районда
ҡеүәтле агрохолдинг төҙөү эштәре башланды. Ул “Урал аръяғы” МТС-ын,
“Уңыш” АХК-һын, “Баймаҡ” ғилми-производство берекмәһен һәм “Күлтабан”
МУП-ын берләштергән эре дәүләт предприятиеһы буласаҡ. Агрохолдинг
төҙөүҙең төп маҡсаты – атап үтелгән ауыл хужалығы предприятиеларының
производство базаһын һаҡлап ҡалыу һәм район биләмәһендә юғары эффектлы
производство үҫтереү.
Йыл да ҡабатланып килгән аяуһыҙ ҡоролоҡҡа
ҡарамаҫтан, һуңғы осорҙа ауыл хужалығы предприятиелары һәм
крәҫтиән-фермер хужалыҡтары производство ҡеүәттәрен арттыра, техник
потенциалын нығыта. Ленин исемендәге, “Рассвет” АХК-лары, “Баймаҡ”
ғилми-производство берекмәһе, “Толпар”, “Союз” ЯСЙ-лары,
“А.Шәрәфетдинов”, “А.Мырҙаҡаев” КФХ-лары бөгөн башҡа хужалыҡтарға бөтә
күрһәткестәр буйынса ла үрнәк булып тора.
Бөгөн ауыл хужалығы
тармағының мөһим өлкәһе – малсылыҡты ҡышҡа әҙерләү эштәре тамамлана.
Ленин исемендәге, “Рассвет” АХК-лары, “Баймаҡ” ғилми-производство
берекмәһе, “Союз” ЯСЙ-лары, “Күлтабан” МУП-ы ҡышҡа яҡшы әҙерләнде,
етерлек мал аҙығы базаһы тупланы. Ленин исемендәге, “Рассвет”, “Уңыш”,
“Баймаҡ” ҒПБ-һы хужалыҡтары иген фуражы һалыуға ныҡлы иғтибар бүлде.
Киләһе уңыш тураһында хәстәрлек күреп, орлоҡ һалыу, ерҙе туңға һөрөү
һәм эшкәртеү буйынса ла булған мөмкинлектәр күрелде. “Баймаҡ” ҒПБ-һы,
“Урал аръяғы” МТС-ы, “Толпар”, “Күлтабан”, “Новатор”, Ленин исемендәге,
“Рассвет”, “Алғаҙы” хужалыҡтары ваҡытында орлоҡ тупланы. Ер эшкәртеү
буйынса “Толпар”, Ленин исемендәге, “Баймаҡ” ҒПБ-һы, “Богачевка”,
“Рассвет” хужалыҡтары һынатманы.
Әле район аграрийҙары алдында
торған төп бурыс – малды уңышлы ҡышлатыу, киләһе яҙғы баҫыу эштәренә
әҙерләнеү, коллективтың социаль мәсьәләләрен ыңғай хәл итеү. Алдағы
ҡыштың еңел булмаясағын күҙ уңында тотоп, уны мөмкин тиклем имен үткәреү
өсөн булған тырышлыҡты һалайыҡ! Байрамыбыҙ мөбәрәк булһын, хөрмәтле
ауыл хеҙмәтсәндәре!
Р. Әбүбәкиров,
район хакимиәте башлығының ауыл хужалығы буйынса урынбаҫары.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 209
УРАЛ АРЪЯҒЫ ЯЙЛАҺЫ, У р а л а р ъ я ғ ы п е н е п л е н ы, БР һәм Силәбе өлк. терр‑яларындағы Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнсығыш тау алдында урынлашҡан. Дөйөм ауышлығы Урал й. табан күҙәтелә. Рельефында аккумулятив һәм денудацион тигеҙлектәр, тәпәш тауҙар теҙмәһе айырыла. У.а.я. Башҡортостанда киңлеге көньяҡта 60 км алып төньяҡта 30 км тиклем булған, диңгеҙ кимәленән 270—450 м бейеклектә ятҡан, респ. көнсығыш сиге буйлап һуҙылған терр‑яны биләй. Магнитогорск мегасинклинорийына тура килә. Палеозой һәм өлөшләтә мезозой тоҡомдарынан тора. Төньяғында бейеклектәре 600 м еткән һырттар (Ирәндек, Күмәс, Оҙонҡыр) урынлашҡан. У.а.я. балсыҡ (Йәнгел, Сибай), эзбизташ (Төйәләҫ), кварц (Йәнгел, Йәнйегет), марганец мәғдәне (Ниязғол, Фәйзулла) һ.б. ятҡылыҡтар табылған. Терр‑яһында Йәнгел, Оло Ҡыҙыл, Оло Урғаҙа, Таналыҡ ҡушылдыҡтары м‑н Урал й. аға; Атауҙы, Яҡтыкүл, Күлтабан, Сыбаркүл һ.б. күлдәр, торфлы һаҙлыҡтар бар. Ландшафы төньяғында ҡайын, ҡайын‑ҡарағас, ҡайын‑ҡарағай урмандарынан, болондарҙан, көньяғында ҡылғанлы‑төрлө үләнле далаларҙан ғибәрәт. Ябай ҡара тупраҡ, өлгөрөп етмәгән һәм ҡара болон тупрағы таралған. Һөрөнтө ерҙәрҙең күп булыуы сәбәпле, йырындарҙың үҫеүе күҙәтелә. Яҡтыкүл, Атауҙы күленең көнбайыш һәм көньяҡ ярҙары, Үләнде күленең көнсығыш яры, Суҡраҡ күлдәре төбәктәре, Попковский күлдәре һәм Таштуғай тауҙары, Маҡан һәм Таналыҡ йй. һыубаҫар туғайҙары — тәбиғәт ҡомартҡылары.
И.М.Япаров
Тәрж. И.М.Япаров

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Халҡым йолалары
Халҡым йолалары
Атайымдар ауылдағы бер туған тейешле кешенең туйында ҡатнашты. Туйға барыу өсөн бер күршенән – дебет шәл, икенсеһенән толоп һорап алып, кашауай санала (атайым уны үҙе эшләй ине) күрше ауылға туйға китте былар. Элек туйҙар бер аҙна була торғайны.
Беҙ, алты бала, үҙебеҙ донъя көтәбеҙ (ике ҙуры интернатта уҡый ине). Ут яғыуы бигерәк үҙәккә үтте. Тоҡанмай ыҙалата. Иҙәнгә ятып өргән булабыҙ. Өҫтәребеҙ ҡарайып, үҙебеҙ ҡором булып, күҙҙәребеҙ саҡ күренеп ултыра инек. Һарай тултырып мал көткән саҡтары, мал аҫтын алабыҙ, бесән һалабыҙ, Ҡыҙыл буйына алып барып һуғарабыҙ... Эш муйындан.
Әсәйҙәр арышып, хәлһеҙ булып ҡайтып инә торғайны. Эй, һағына инек беҙ уларҙы! Әйтерһең дә, йыл буйы күрмәгәнбеҙ!
Ә уларҙың күңелдәре көр. Ундағы ҡыҙыҡ хәлдәрҙе һөйләп, йыл буйы көлөшөрҙәр ине.
– Анау ҡоҙаның боронғо йыры-ы-ы-ы һаман онотолмай!
– Ҡоҙағыйҙың бейеүен әйт әле, арымай ҙа, талмай ҙа!
– Ҡымыҙҙары былай-алаймы! Ыҫланған көбөлә әсеткәндәр икән.Телеңде йоторлоҡ!
– Ҡаҙыһын әйт әле, биллаһи, дүрт иле ине!
– Ҡоҙасаның таҡмаҡтары һаман ҡолаҡта сыңлай...
– Гармунсының арымауын әйт, ауыл һайын гармунсы тиһәләр ҙә быға еткәне юҡтыр ул!
– Ә теге өсөнсө өйҙә ҡунаҡ булғанда ашаған тултырманың тәме әле лә телемдә тора!
– Һин уны әйтәһең, бишенсе ҡоҙаларҙың, кем әле исеме, онотоп та барамсы, буҙалары шәп ине. Һолоно ҡыҙҙырып тартҡандар икән. һарыҡтың эс майын иретеп ҡуштыҡ, тине ҡоҙағый миңә, вәт... Ә беҙ һыйыр майы ҡушҡан булабыҙ.
...Ошондай һөйләшеүҙәр һаман да ҡолаҡта сыңлай, күңелдәрҙә һаҡлана.
Башҡортома ғына хас йола булғанғалыр, моғайын. Туй йолаһы,туй байрамдары, һебә сабыштары! Иҫегеҙҙәме, ҡорҙаштар?! Уларҙы оноторға хаҡыбыҙ бармы һуң?!
Нуриҙә ИЛҺАМОВА.
Әбйәлил районы.
Асҡар ауылы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 434
АҘЫҠ ӨҪТӘМӘЛӘРЕ, аҙыҡ продукттарының етештереү технологияһын, структураһын, физик‑химик һәм органолептик үҙенсәлектәрен яҡшыртыу, һаҡлау ваҡыттарын оҙайтыу, биол. һәм аҙыҡ ҡиммәтен арттырыу өсөн аҙыҡ‑түлек составына индерелеүсе тәбиғи йәки синтетик матдәләр.
А.ө. консерванттар (бензой, ҡырмыҫҡа һ.б. аҙыҡ кислоталары, сульфиттар, гидросульфиттар), антиоксиданттар, йомшартҡыстар (йылыға сыҙамһыҙ карбонаттар, гидрокарбонаттар), эмульгаторҙар (моно‑ һәм диацилглицеридтар — глицеринды этерификациялауҙан алынған продукттар, фосфолипидтар), тәбиғи (агар, желатин, пектиндар, үҫемлек тәбенгеләре) һәм синтетик (метилцеллюлоза, карбоксиметилцеллюлоза) стабилизаторҙар, рН күрһәткесен һәм консистенцияны көйләүсе матдәләр (ҡуйыртҡыстар, желе һәм ҡойҡа хасил итеүсе), буяуҙар (мәҫ., тәбиғиҙәрҙән — һинд зәғферәне, зәғферән тамырһабағы экстракттары, виноградтың ҡара төҫтәге сорттары, ҡара мәрүәр, ҡарағат, сөгөлдөр, мүк еләге, хлорофилдың ҡайһы бер сығарылмалары, шәкәрҙе карамелләштереүҙән алынған продукт, каротин һәм каротиноидтар; ҡара: Провитаминдар), тәбиғи (бал, татлы тамыр экстракты) һәм синтетик (сахарин, сахарозанан 400—500 тапҡыр татлыраҡ) шәрбәтләүсе матдәләр, тәм биреүсе матдәләр, ароматизаторҙар (айырым алғанда ванилин, диацетил, уларҙың һәр төрлө комбинациялары — эссенциялар, ыҫлау шыйыҡсалары; хуш еҫле матдәләр), тәмде һәм еҫте көсәйткестәр (L‑глутамин к‑таһы тоҙҙары), микроэлементтар, аминокислоталар, төҫ биреүсе матдәләр (сульфиттар, нитриттар; ит аҙыҡтары етештереүҙә ҡулланылалар), ағартҡыстар (калий броматы; он етештереүҙә файҙаланыла), тәбиғи тәмләткестәр һ.б. инә.
РФ‑та индигокармин (Е‑132), тартразин (Е‑102) синтетик буяуҙары ҡулланыуға рөхсәт ителгән.
Башҡортостанда Өфө витамин заводында витаминдар, шәкәрҙе алмаштырғыстар, әлморон һығындыһынан аҙыҡ буяуҙары етештереү үҙләштерелә. 20 б. 50‑се йй. аҙағында респ. йәшелсә киптереү з‑дтарында крахмал (ҡуйыртҡыс), “Сода” ААЙ‑нда — аш содаһы етештереү ойошторола.
О.С.Куковинец
Тәрж. Ғ.Ғ.Бикбаева


text:
- Подробности
- Просмотров: 381
ЙЫЛҒА ҠОНДОҘО (Castor fiber), кимереүселәр отрядының ҡондоҙҙар ғаиләһенә ҡараған имеҙеүсе. Евразияның урман зонаһынан алып дала зонаһына тиклем таралған. Кәүҙә оҙонлоғо — 120 см тиклем, ауырлығы 35 кг тиклем. Йөнө ҡуйы, асыҡ көрәндән алып ҡара көрәнгә тиклем, һыуланмай. Ҡолаҡ япраҡтары һәм танау тишектәре һыу аҫтында ябыла. Аяғы ҡыҫҡа, биш бармаҡлы, ярылы, артҡылары — бик көслө. Ҡойроғо (30 см тиклем) яҫы, мөгөҙ пластинкалар м‑н ҡапланған. Моногам. Енси яҡтан 2 йылда өлгөрә, йылына 1 тапҡыр 1—5 бала тыуҙыра. 20—26 йыл йәшәй. Эңерҙә һәм төндә әүҙем. Ағас ҡабығы, йәш ботаҡтары м‑н туҡлана. Ярым һыу хайуаны. Һыу‑һаҙлыҡ үҫемлектәренә бай булған һыу ятҡылыҡтарын төйәк итә. Ваҡ йылғаларҙа һәм инештәрҙә быуа һикәлтәләре барлыҡҡа килтергән ваҡытлы быуалар төҙөй, һыуҙағы аҙыҡ һаҡламдарын күсереү өсөн каналдар яһай. Ултыраҡ, яңғыҙ йәки ғаилә м‑н йәшәй, биләгән терр‑яһы сиктәрен ҡондоҙ “ағымы” (парлы мисек биҙе бүлеп сығарған еҫле матдә) м‑н билдәләй. Текә ярҙарҙа 1—2 м тәрәнлектә һыу аҫтына килеп сыға торған юлы булған 8—10 м оҙонлоғондағы өң ҡаҙый; түбән батҡыл ярҙарҙа йыуан ботаҡтарҙан, сыбыҡтарҙан һәм ләмдән 1—3 м бейеклектәге “өйҙәр” төҙөй. Ырымбур губернаһы һәм Өфө губернаһы терр‑яларында 20 б. башына ҡарай күпләп аулау арҡаһында Й.ҡ. юҡҡа сыға. Й.ҡ. хәҙ. популяцияһы респ. 20 б. 60‑сы йй. Воронеж өлк., Белорус ССР‑ынан һәм Мари АССР‑ынан индерелгән хайуандарҙың реакклиматизацияһы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Балаҡатай, Ғафури, Дим һәм Эҫем‑Инйәр ғаиләләре булдырыла, уларҙан Й.ҡ. БР‑ҙың күп һыу ятҡылыҡтарына тәбиғи рәүештә тарала. Ҡиммәтле тиреле һунар йәнлеге, ҡондоҙ “ағымы” парфюмерияла һәм халыҡ медицинаһында ҡулланыла. РФ‑тың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Л.А.Едрёнкина
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 467
АНДРИАНОВА Людмила Прокопьевна (30.3.1943, Өфө), инженер‑электромеханик. Техник ф. д‑ры (2000), проф. (2008). ӨАИ‑ны тамамлағандан һуң (1967) ӨПЭЗ‑дә эшләй. 1970 й. алып — ӨДАТУ‑ла, 1998 й. — БДАУ‑ҙа (2005—10 йй. а.х. электр энергияһы м‑н тәьмин итеү һәм ҡулланыу каф. мөдире) уҡыта. Фәнни эшмәкәрлеге технологик процестарҙы һәм етештереүҙәрҙе автоматлаштырыу өсөн төрлө тәғәйенләнешле динамик системаларҙы, мәғлүмәти үлсәү системаларының һәм үлсәү-иҫәпләү комплекстарының аныҡлығын күтәреү ысулдарын өйрәнеүгә бәйле. А. динамик объекттарҙы идентификациялау, тикшереү һәм диагностикалау ысулдарын һәм алгоритмдарын; мәғлүмәти үлсәү системаларының метрологик яҡтан әҙер булыуын һәм үҙ-үҙен аттестациялауын тәьмин итә торған үҙгәрмәүсән һәм ваҡыт үтеү м‑н үҙгәреп тороусы инеү сигналдары өсөн аналог-цифрлы үҙгәртеүҙәрҙең яңылышлыҡтарын төҙәтеү алымдарын уйлап таба. Уйлап табыуҙары РФ пр‑тиеларында индерелгән. 160‑ҡа яҡын фәнни хеҙмәт һәм 46 уйлап табыу авторы.
Хеҙм.: Индуктивные и магнитомодуляционные преобразователи для передачи информации с вращающихся объектов. М., 1979 (авторҙ.); Идентификация коэффициентов передаточных функций динамических объектов. Уфа, 1997 (авторҙ.).
В.М.Сапельников
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 408
БАЙМАҠ ҠОЙОУ‑МЕХАНИКА ЗАВОДЫ, АЙЙ. Төрлө насостар һәм улар өсөн, ш. уҡ мәғдән онтау тирмәндәре, туҙыуға сыҙамлы күп хромлы суйындан эшләнгән онтағыс комплекстар өсөн запас частар етештерә. Составына ҡойоу, механик эшкәртеү, насос ҡороу цехтары инә. 2011 й. 580 кеше эшләгән. Продукцияһын ҡулланыусылар – БР‑ҙың, РФ‑тың башҡа төбәктәренең һәм яҡын сит илдәрҙең тау‑металлургия пр-тиелары.
1957 й. Баймаҡ баҡыр иретеү з‑ды (ҡара: Таналыҡ‑Баймаҡ заводы) базаһында Ш.Хоҙайбирҙин ис. Баймаҡ машиналар эшләү з‑ды (суйын һәм төҫлө ҡойолмалар етештергән) булараҡ нигеҙ һалына, 1999 й. хәҙ. статусын ала, 2004 й. алып хәҙ. исемен йөрөтә. 1970—80 йй. тармаҡта тәүгеләрҙән булып з‑дта ҡойолманы электрогидравлик ысул м‑н таҙартыу производствоға индерелә, аҙ сығымлы һәм туҙыуға сыҙамлы суйын иретмәләре үҙләштерелә.
Тәрж. Д.М.Шәрәфетдинов


text:
Абдулла Солтанов бүләгенә башҡорт халыҡ йыры конкурсы йырсының 90 йәшенә арнала
Абдулла Солтанов бүләгенә башҡорт халыҡ йыры конкурсы йырсының 90 йәшенә арнала Фото: Римма Буранбаева
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
20 сентябрҙә Салауат Низаметдинов исемендәге Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжында Абдулла Солтанов бүләгенә башҡорт йырын башҡарыусыларҙың Асыҡ конкурсы уҙа.
Абдулла Солтанов – халыҡ йырҙарын (оҙон көй) башҡарыу менән танылған уникаль һуҡыр йырсы, Башҡортостандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге Республика премияһы лауреаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры. Конкурс уның 90 йәшенә арнала.
Конкурста 16 йәшкә тиклем һәм 16 йәштән өлкәнерәк ике йәш категорияһында һәүәҫкәр һәм һөнәри башҡарыусылар ҡатнаша ала.
Конкурста еңеүселәр дипломдар, грамоталар һәм иҫтәлекле бүләктәр менән бүләкләнә.
Абдулла Солтанов исемендәге бүләккә башҡорт халыҡ йырын башҡарыусылар Асыҡ конкурсы халыҡ йырын башҡарыу йолаларын һаҡлау һәм үҫтереү, урындағы башҡорт йыр фольклорын тергеҙеү, яңы талантлы башҡарыусылар асыҡлау маҡсатында уҙғарыла.
http://www.bashinform.ru/news/1212988-konkurs-bashkirskoy-narodnoy-pesni-na-priz-abdully-sultanova-posvyatyat-90-letiyu-pevtsa/


text:
- Подробности
- Просмотров: 409
КАЛИЙЛЫ АШЛАМАЛАР, үҫемлектәрҙе туҡландырыу өсөн калий сығанағы булараҡ ҡулланылған минераль матдәләр. К.а. етештереү өсөн башланғыс сеймал — составында калий минералдары булған тау тоҡомдары. К.а. сей калий тоҙҙарына (сильвин, карналлит һ.б.), концентрат ашламаларға (калий хлориды йәки сульфаты һ.б.), төрлө етештереү ҡалдыҡтарына (көл һ.б.) бүленә. К.а. төп ашлама булараҡ, ш. уҡ мал аҙығы, йәшелсә культураларын һәм күп йыллыҡ үләндәрҙе өҫтәмә туҡландырыу өсөн индерелә. Индереү миҡдары тупраҡ составындағы үҫемлектәргә эләгеү мөмкинлеге булған калийға, ашланған культураның биол. үҙенсәлектәренә, планлаштырылған уңышҡа һ.б. бәйле. Башҡортостанда К.а. бөтә ауыл хужалығы зоналарында ҡулланыла, йәшелсә культуралары, картуф, көнбағыш, ҡарабойҙай, мал өсөн тамыраҙыҡтар, шәкәр сөгөлдөрө һ.б. культураларҙы үҫтергәндә составында еңел үҙләштерелгән калий аҙ булған тупраҡтарҙа файҙаланыу һөҙөмтәле һанала. Тупраҡ‑климат шарттарына бәйле К.а. (тәьҫир итеүсе матдә) иген культураларына 30—40 кг/га, картуфҡа — 80—90, көнбағышҡа — 50—60, шәкәр сөгөлдөрөнә 120—140 кг/га индерелә. БР‑ҙа калийлы агрономик мәғдәндәрҙең бер аҙ запасы Стәрлебаш һәм Хәйбулла р‑ндарында бар. Составында К.а. булған минераль ашлама етештереүселәр: “Минудобрения” ААЙ (1988—2003), “Агрохимцентр” сауҙа йорто ЯСЙ (Бүздәк р‑ны Бүздәк а.; 2002 й. алып), “Мәләүез минераль ашламалары” ААЙ (2003 й. алып). 1986 й. респ. хужалыҡтарында 104 мең т, 2001—05 йй. — уртаса 10‑ар мең т, 2012 й. — 7 мең т К.а. (тәьҫир итеүсе матдә) индерелгән. К.а. ҡулланыуҙың һөҙөмтәлелеге 20 б. 60‑сы йй. башынан Аграр университетта (В.М.Вәлиев, С.Ғ.Ғиззәтуллин, Р.С.Кирәев, Н.А.Середа, Й.А.Усманов һ.б.), Ауыл хужалығы институтында (Н.Р.Бәхтизин, Г.П.Шушпанов һ.б.) һ.б. өйрәнелә.
Әҙәб.: Сложные и концентрированные удобрения и их применение в Башкирии. Уфа, 1976; Прокошев В.В., Дерюгин И.П. Калий и калийные удобрения. М., 2000.
В.М.Вәлиев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Милек хоҡуғын теркәү һәм дәүләт кадастр иҫәбе буйынса процедуралар эффектлылығы
Башҡортостан Республикаһында Росреестр дәүләт хеҙмәттәрен алыуҙың бөтә стадияларында ла эштең яҡшырыуын тойорға мөмкин:
- идаралыҡ хеҙмәттәре буйынса документтар ҡабул иткән-биргән ваҡытта шарттар булдырылған – был функциялар күп функциялы үҙәккә (артабан – МФЦ) 100 проценты менән тапшырылған. Бөгөн БР-ҙа идаралыҡ хеҙмәттәрен МФЦ-ның 74 стационар ҡабул итеү офисында, шулай уҡ МФЦ-ның документтарҙы алдан яҙылыу буйынса ғына бирергә мөмкин булған 481 территориаль айырымланған структур подразделениеһында (ТОСП) алыр-ға мөмкин. Ведомстволарҙан бик аҙҙар ғына МФЦ-лағы кеүек бер нисә ҡабул итеү тәҙрәһен эшләтә ала. Был, тәү сиратта, ғариза биреүселәр-ҙең үҙҙәре өсөн уңайлы.
- Берҙәм дәүләт күсемһеҙ милек реестрынан (ЕГРН) мәғлүмәттәр биргән ваҡытта Росреестр дәүләт хеҙмәттәрен күрһәтеү өлөшөндә иң мөһим йүнәлештәрҙең береһе булып ведомство-ара электрон килешеп эш итеү тора. Әлеге ваҡытҡа урындағы үҙидара органдары һәм республика башҡарма власть органдары менән электрон үҙ-ара килешеп эш итеүгә күсеү буйынса күрелгән саралар ЕГРН-дан әлеге органдарҙан килеүсе мәғлүмәттәрҙе биреү тураһындағы запростар өлөшөн 99 процентҡа тиклем (2014 йылда был күрһәткес 70% тәшкил итә ине) арттырырға мөмкинлек бирҙе. Был төрлө ведомстволар граждандарҙан һәм эшҡыуарҙарҙан ЕГРН-дан өҙөмтәләрҙе үҙҙәре биреүҙәрен талап итмәй тигәнде аңлата. Икенсе яҡтан, бөгөн ғариза биреүселәргә башҡа органдар ҡарамағындағы документтарын Росреестр идаралығына биреүҙең кәрәге юҡ, дәүләт хоҡуҡ теркәүселәре ведомство-ара каналдар аша уларҙы үҙҙәре һоратып ала.
- Бөгөн республикала милек хоҡуғын иң ҡыҫҡа срокта: Росреестр порталы аша йәки идаралыҡ ҡарамағындағы республиканың эре ҡалаларында, шул иҫәптән Өфөлә, асылған махсуслаштырылған консультация үҙәктәренә мөрәжәғәт итеп, ғариза һәм башҡа кәрәкле документтарҙы биреү юлы менән ни бары 1-2 эш көнөндә теркәргә мөмкин. Электрон ысул менән биргәндә, бөтә төбәктәрҙә лә теркәү ундай срокта башҡарылмай. Иң ҡыҫҡа сроктар килешеүҙәр буйынса тиҙ иҫәп-хисап яһауҙы тәьмин итә һәм килешеү буйынса контр-агенттың алдамауына ышаныс бирә. Әгәр ҙә инде МФЦ аша теркәүҙе һорап мөрәжәғәт итһәң, ул саҡта Баш-ҡортостанда был хеҙмәтте күрһәтеү 5 эш көнө тәшкил итә (РФ буйынса уртаса – 7-9 эш көнө).
- Ғариза биреүсенең (ҡулланыусының) әлеге хеҙмәт тураһындағы фекеренә иҫәп-теркәү процедураларының ваҡытлыса туҡтатылып тороуҙары йәки теркәүҙән баш тартыуҙар ихтималлығы ла йоғонто яһай. Идаралыҡ тарафынан башҡарылған эш арҡаһында 2017 йылда баш тартыуҙар һәм туҡтатылып тороуҙар өлөшө шаҡтай кәмене. Кадастр эштәре баҙарында ҡатнашыусылар (кадастр инженерҙары) кеүек үк, МФЦ хеҙмәткәрҙәре менән эшләү ҙә ошоға булышлыҡ итте. Шулай уҡ дәүләт хоҡуҡ теркәүселәренә даими рәүештә өҫтәмә профессиональ уҡытыу бойомға ашырыла.
Росреестр идаралығы 2017 йылдың июленә ҡарата план күрһәткестәренә ирешә һәм хатта уны яҡшырта алған. Мәҫәлән, хоҡуҡты дәүләт теркәүендә туҡтатыуҙарҙың план буйынса кимәле 6,6 проценттан артмай, 2017 йыл аҙағына Башҡортостанда ул өс процент кимәлендә. Кадастр иҫәбе менән осраҡта норма 18 проценттан артмай, Башҡортостанда йыл аҙағына – айына 9 процент.
“Күсемһеҙ милекте дәүләт теркәүе тураһында” Федераль закон көсөнә инеү менән күсемһеҙ милек объектының Башҡортостан Республикаһы сиктәрендәме, Рәсәй Федерацияһындамы урынлашыуына ҡарамаҫтан хоҡуҡты теркәү өсөн мөрәжәғәт итеү мөмкинселеге килеп сыҡты.
2017 йылдың ғинуар айынан бер юлы бер ғариза ярҙамында объектҡа үҙ хоҡуғыңды теркәргә һәм кадастр иҫәбенә ҡуйырға була. Элегерәк, тәүҙә объектты иҫәпкә ҡу-йырға, ә һуңынан ғына теркәү талап ителә ине.
Бөгөн һеҙҙә һаналған мөлкәт менән килешеүҙәр тик һеҙҙең ҡатнашлыҡта ғына башҡарылһын өсөн Росреестрға ғариза биреү мөмкинлеге бар. Был хаҡта ЕГРН-ға яҙма индереләсәк, һәм кемдер күсемһеҙ милекте һатырға теләһә (ышаныс ҡағыҙы буйынса), регистратор уға ғаризаһын ҡарап тормайынса кире ҡайтарасаҡ.
Росреестр электрон сер-вистарҙы үҫтереү буйынса ҙур эштәр башҡара. Росреестр сайтында “Личный кабинет правообладателя” бар, унда үҙегеҙҙең күсемһеҙ милек тураһында тулы мәғлүмәтте ҡарап була. Милек хужалары сервис ярҙамында күсемһеҙ милек объекттарының характеристик үҙгәрештәре, уларға арест, сикләү һалыу йәки алыу тураһында белдереү алырға мөмкин. Шулай уҡ бында Росреестрҙың электрон дәүләт хеҙмәттәрен алырға мөмкин.
Росреестрҙың “Электронные услуги и сервисы” сайты бүлегендә 20-ләгән электрон сервис менән ҡулланып була, шул иҫәптән онлайн режимында күсемһеҙ милек объекты тураһындағы мәғлүмәтте бөтөнләй бушлай ҡарарға мөмкин (милек менән идара итеү өсөн ҡаршылыҡтар юҡмы, объект кадастр иҫәбендә торамы, кадастр хаҡы ниндәй һ.б.).
Росреестрҙың дәүләт хеҙмәттәрен электрон формала алыуға күсеү мәсьәләһенә ҙур ғына иғтибар бүленә.
Росреестрҙың электрон хеҙмәттәрен популярлаштырыу маҡсатында Росреестр порталы аша хоҡуҡты теркәү һәм дәүләт кадастр иҫәбе һорауҙары буйынса ғариза биреүселәргә консультация биреү системаһы ойошторолған, өйрәтеү семинарҙары, мастер-кластар, йәки күсмә саралар үткәрелә.
22.10.2018 Администрация городского округа Уфа
22.10.2018 Администрация городского округа Уфа
22.10.2018 Администрация городского округа Уфа
22.10.2018 Администрация городского округа Уфа
22.10.2018 Администрация городского округа Уфа
22.10.2018 Администрация городского округа Уфа
22.10.2018 Администрация г. Кумертау


text:
МЕНЮ
Мәләүездең һәм Мәләүез районы муниципаль районының ижтимағи-сәйәси гәзите.
Рубрики
11.10.2018
09:10
Һеҙҙе Башҡортостан Республикаһы дәүләт үҙаллылығы тураһында декларация ҡабул итеүҙең 28 йыллығы менән ҡотлайбыҙ!
Республиканың төп байрамы күп миләтле халыҡты нығыраҡ берләштерә һәм ҡеүәт бирә. Был - илһөйәрҙәр, өлкән быуындың ҡаһармандарса фиҙаҡәрлеге менән ғорурланғандар, элекке һәм бөгөнгө ҡаҙаныштарын ихтирам иткән, өлгәшелгән уңыштарҙы баһалап, киләсәккә ышаныс менән йәшәгәндәрҙең байрамы.
Ошо дәүерҙә мәләүездәр бөтә тармаҡта ла уңышҡа ирешелде. Йыл да социаль объекттар, торлаҡ, юл, газ үткәргестәр, электр селтәрҙәре, инженер коммуникациялар сафҡа индерелә. Иң яҡшы сәнәғәт, ауыл хужалығы предприятиелары, алдынғы хеҙмәтсәндәр, етәкселәр Рәсәй, республика, район наградалырына лайыҡ була.
Мәләүездәр байрамды ижади хеҙмәттә ҡаршылай. Тыуған төйәгебеҙҙең артабанғы сәскә атыуы һәр беребеҙгә бәйле. Дөйөм көс менән генә тормошобоҙҙо яҡшырта алабыҙ. Йылдар буйына тупланған тәжрибә, үҫешкән сәнәғәт, ауыл хужалығы етештереүсәнлеге, һәләтле һәм эшһөйәр халҡы булған районыбыҙ артабан да республиканың социаль-иҡтисади үҫешенә лайыҡлы өлөш индерер, тип ышанабыҙ. Байрам көнөндә һеҙгә һәм яҡындарығыҙға уңыштар, ныҡлы һаулыҡ, именлек һәм ер йөҙөндәге бөтә рәхәтлектәрҙе теләйбеҙ!
Район Советы президиумы.
Район Хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдинов.


text:
Рамаҙан айының фазиләттәре
Рамаҙан айының фазиләттәре
Беренсе хөтбә
Мөхтәрәм йәмәғәт! Бына инде Аллаһ Тәғәләнең рәхмәте менән Рамаҙан айына ла килеп керҙек. Ошо ниғмәт өсөн Раббыбыҙға бөтмәҫ-төкөнмәҫ маҡтауҙарыбыҙ булһын — нисәмә кеше үткән Рамаҙандан сығып быйылғыһын күрә алмай китте!.. Ә беҙгә Мәрхәмәтле Раббыбыҙ тағы ла Уның ризалығына өлгәшеү өсөн яңы форсат бирҙе. Рамаҙан айы — динебеҙҙең төп бер рөкөнөн – фарыз ураҙаны үтәргә билдәләнгән ваҡыт һәм Аллаһтың ниғмәттәренең береһе. Был ай — ураҙа тотоу, тәрәуих һәм башҡа -нәфел намаҙҙар ҡылыу, хәйер-саҙаҡалар таратыу. Ҡөрьән-уҡыу айы. Бихисап хәҙистәрҙә бәйән ителгәнсә, был айҙа йәннәт ишектәре асыла, йәһәннәм ишектәре ябыла, шайтайдар сипкә ултыртыла, изге ғәмәлдәр өсөн сауаптар арта, доғалар ҡабул була, мосолмандарҙың дәрәжәләре күтәрелә, уларҙыр гөнаһтары ғәфү ителә. Раббыбыҙҙың ниғмәттәре ишәйә. Был мөбәрәк айҙа пәйғәмбәребеҙ үҙе лә ураҙа тотҡан, сәхәбәләренә лә быны бойорған. Кем был айҙы камил иман һәм өмөт менән ураҙа тотоп үткәрә, шуның гөнаһтары ғәфү ителер, тип хәбәр иткән. Шулай уҡ кем Рамаҙан айын камил иман һәм өмөт менән төнгө намаҙҙар ҡылып үткәрә, шуның алдағы гөнаһтары ғәфү ителер, тип шатландырған.
Был изге айҙа Ҡәҙер кисе бар, кем шул төндө ғибәҙәттәр менән, камил иман һәм өмөт менән үткәрә, шуның алдағы гөнаһтары юйылыр, тип һөйөндөргән беҙҙе Рәсүлүллаһ Мөхәммәт Мостафа пәйғәмбәребеҙ! Был мөбәрәк айҙы ҡәҙерләп, файҙалы итеп үткәрергә тырышайыҡ, Пәйғәмбәребеҙ бер хәҙисендә бойорғанса: «Өмөтһөҙлөк һәм хәсрәткә төшөр кеше, Рамаҙан айына тиклем йәшәп етеп тә, Аллаһтың ярлыҡауына өлгәшмәһә!» (Әл-Бүхари һәм Мүслим риүәйәт иттеләр). Шундай хәсрәткә дусар булғандарға түгел, ә киреһенсә, Рамаҙан айында уттан ҡотҡарылғандар төркөмөнә эләгергә яҙһын, әмин!
Мөхтәрәм йәмәғәт! Беҙ шаһит булған Рамаҙан айында Раббыбыҙ беҙгә ураҙаны фарыз ҡылды, һәм Үҙ Китабында «Эй һеҙ, иман килтергәндәр! Һеҙгә тиклем йәшәгән кешеләргә бойоролған кеүек, һеҙгә лә ураҙа тотоу фарыз ителде — Аллаһтан ҡурҡыусыларҙан булыуығыҙ өсөн» («Һыйыр» сүрәһе, 2: 183), — тине. Раббыбыҙҙың ошо һүҙҙәренә ҡолаҡ һалып, ураҙа фарызын еренә еткереп үтәп, Аллаһтан ҡурҡыуҙы — тәҡүәне — күңелдәребеҙҙә тәрбиәләйек. Ысынлап та, Аллаһтан ҡурҡа белмәгән кешелә һис тә хәйер булмаҫ. Аллаһтан ҡурҡыу — етешһеҙлек түгел, ул бер кешенең икенсе кешенән ҡурҡыуы менән- бәрәбәр түгел. Тик Аллаһтан ҡурҡыу — ул мосолман сифаты, ә Аллаһтан ҡурҡмау — ул кафырҙарға хас нәмә. Аллаһтан ҡурҡмаусы кешене ҡыйыу кеше тип уйламағыҙ — кем Раббыһынан ҡурҡмай, ундай кешене Аллаһ Тәғәлә бар нәмәнән дә ҡурҡытыр, ә кем тик Аллаһтан ҡурҡһа, ул кеше башҡа бер кемдән дә һәм бер нәмәнән дә ҡурҡмаҫ! Ошо Аллаһтан ҡурҡыу тойғоһон — тәҡүәне — үҫтереүсе изге сараларҙың береһе ураҙа тотоу. Ураҙа тотоуҙоң бынан башҡа ла файҙалары күп — мәҫәлән, мосолман үҙ күңелен төрлө насар сифаттарҙан арындыра — түҙемһеҙлек, ялҡаулыҡ, нәфсегә эйәреү урынына, ул үҙендә сабырлыҡ, эшһөйәрлек, рух көсө ҡаҙана. Йыш ҡына халыҡ араһында «беҙҙең олатай-өләсәйҙәребеҙ йәйҙең эҫе мәлендә ураҙа, ла тотҡан, бесән дә сапҡан» тип аптыраған кешеләрҙе ишетергә була. Ә бит беҙҙең ата-бабаларыбыҙ ниндәйҙер сит планетанан килгән кеше булмағандар — ошо уҡ шарттарҙа йәшәгән, шул уҡ үләнде сабып, щул эштәрҙе башҡарғандар. Уларҙың ашамлыҡтарына килгәндә, һөйләйһе лә түгел, мөхтәрәм йәмәғәт — беҙ ашаған ҡайһы бер нәмәләрҙе улар ғүмерҙәрендә лә күрмәгән. Шулай булғас, ниңә ҡайһыларыбыҙ «ураҙа тота алмайым — эшем ауыр» тип аҡлана икән? Юҡ, ҡәрҙәшем, һылтауҙар табып, Аллаһ Тәғәлә бойорған фарыз ураҙанан, исламдың иң төп эштәренең береһенән ҡасма! Йәй көндәренә тура килгән Рамаҙан айында беҙҙең олатай- өләсәйҙәребеҙ ураҙаларын тотҡан һәм көндөң яҡты сәғәттәре бигерәк, оҙон тип тормағандар! Улар булдырғанды беҙҙә булдыра алырбыҙ, ин шә Аллаһ!
Икенсе хөтбә
Ысынлап та, беҙҙең яҡта йәй миҙгелендәге ураҙа оҙон. Ләкин Аллаһ Тәғәлә Ҡөрьәндә әйткәнсә, «Ҡыйынлыҡтан һуң еңеллек булыр». Башҡортостанда көҙ айҙарында ла, яҙ айҙарында ла ураҙа ваҡыты ҡыҫҡа, ә ҡыш айына килгәндә, ундағы ураҙа төшкө ашһыҙ, үткәрелгән көн һымаҡ ҡына. Хәйер, кеше ураҙаның сауабын бөтә күңеле менән тамам аңлаһа, бер ниндәй ҡыйынлыҡтарға ла аптырап тормаҫ ине, Ошо хәҙистәргә иғтибар итәйек. «Аллаһ Тәғәлә әйткән: “Әҙәм балаһының бар эштәре лә — үҙе өсөн. Ураҙанан башҡа — ул Минең өсөн, һәм уның сауабын Мин үҙем бирәсәкмен! Ураҙа – ул ҡалҡан, һәм кемегеҙҙер уны тотһа, ирешмәһен һәм тауышланмаһын, ә уның үҙен кемдер әрләй башлаһа йә уның менән һуғышырға ынтылһа, “Мин — ураҙала! ” тип әйтһен. Мөхәммәттең йәне ҡулында булған (Аллаһ) менән ант итәм: ураҙалы кешенең ауыҙынан сыҡҡан еҫ Аллаһ хозурунда миск еҫенән дә тәмлерәк! Ураҙа тотҡан кешенең ике ҡыуанысы булыр: ауыҙын асҡанда, ифтарына ҡыуаныр, Раббыһын осратҡан көн иһә ураҙаһы өсөн ҡыуаныр» (Әл-Бухари һәм Муслим хәҙис йыйынтыҡтарынан).
Был хәҙистең, имам Муслим килтергән риүәйәтендә шундай өҫтәмә бар: «Әҙәм балаһының һәр эше өсөн сауап ун ҡаттан ете йөҙ ҡатҡа тиклем арттырылыр, әммә Аллаһ Тәғәлә шулай тигән: “Ураҙанан башҡа — ул минең өсөн, һәм уның сауабын Мин үҙем бирәсәкмен!”. Кеше бит үҙ теләктәренән һәм ашамлығынан Минең өсөн баш тарта».
Икенсе бер хәҙистә әйтелгәнсә, ураҙа кешене Ҡиәмәт көнөндә яҡлаясаҡ. Абдуллаһ ибн Ғүмәр һүҙҙәренән риүәйәт ителгәнсә, пәйғәмбәребеҙ (Ш) шулай тине:«Ураҙа һәм Ҡөрьән ҡол өсөн Мәхшәр көнөндә яҡлашасаҡ. Ураҙа: “Йә Рабби, мин уны ашауҙан һәм төрлө теләктәрҙән мәхрүм иттем, миңә уның өсөн яҡлашырға рөхсәт ит”, Ә Ҡөрьән: “Мин дә уны төнгө йоҡоһонан мәхрүм иттем, миңә лә уйың өсөн яҡлашырға рөхсәт ит” — тип әйтер. Шулай итеп икеһе лә кешегә шәфәғәт ҡылырҙар», (Имам Әхмәт, Әт-Табарани, көслө хәҙис). Тағы бер хәҙистә шулай тиелгән:
«Рамаҙан айының беренсе төнө кереү менән шайтандар һәм баш күтәргән ендәр сипкә ултыртыла, йәннәт ишектәре асыла һәм уларҙың береһе лә ябылмай, ут ишектәре ябыла һәм уларҙан бер ишек тә асылмай. Һөрән һалыусы (фәрештә): «Эй, яҡшыға ынтылыусы, эшеңде башла! Эй, яманга ынтылыусы, туҡтап тор!» — тип әйтер. Аллаһ Тәғәлә һәр төн һайын кешеләрҙе уттан ҡотҡарыр». (Имам Әхмәт, Әт-Тирмиҙи, Ибн Мәджәһ).
Эй, мосолман ҡәрҙәшем! Был мөбәрәк айға тиклем йәшәп етеүең — бәлки һинең йәннәткә керергә иң ҙур, ләкин һуңғы форсатыңдыр... Киләһе йылға тиклем йәшәп етеүебеҙ — гарантияланған нәмә түгел. Ошо көнгә тиклем намаҙҙарға, ураҙаға, зәкәткә — ғөмүмән дингә вайымһыҙлыҡ күрһәткән булһаң, йәшәйешеңде үҙгәрт. Шәүлә кеүек донъяуи теләктәр артынан сабыуыңды туҡтатып тор. Сауҙа, бурыстар, бизнес, төҙөлөштәр тураһында уйҙарыңды икенсе рәткә ҡуйып тор ҙа, йөрәгеңде әхирәткә йүнәлт. Йылдың ниндәйҙер айында беҙҙең иманыбыҙ нығыраҡ булырға тейеш бит, ә шул ай Рамаҙан булмаһа, икенсе ваҡыт була алыр микән?..
"Йома хөтбәләре" китабы, автор Әбү Әхмәт хәҙрәт
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 23.05.2017 в 14:41, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 514
ГЕРЦИН ЙЫЙЫРСЫҠЛЫҒЫ, варисция йыйырсыҡлығы, варис йыйырсыҡлығы, ер ҡабығының горизонталь ҡыҫылыуы м‑н бәйле булған һәм йыйырсыҡлы тау системаларын барлыҡҡа килтергән, палеозойҙың икенсе яртыһындағы геол. процестарҙың йыйылмаһы. Уралда Г.й. өҫкө девонда башлана, пермдә бигерәк көслө була, иртә мезозойҙа тамамлана. Тау ҡатламдары көнсығыштан көнбайышҡа күсә, улар йыйырсыҡлана һәм тау рельефы формалаша. Өҙлөклө дислокацияларҙың төп төрҙәре булып ҡаплау шыуҙырмалары һәм шарьяждар тора. Г.й. һөҙөмтәһендә Урал палеоокеаны ҡабығының фрагменттары Көнсығыш Европа платформаһының көнсығыш ҡырына табан йөҙәр км һуҙыла (ҡара: Аллохтон). Рельеф формалашҡан ваҡытта терриген ултырма тоҡомдарҙың ҡалын ҡатламдары м‑н тулған эре тау араһы һәм тау алды бөгөлдәре барлыҡҡа килә: Йылайыр синклинорийы (иртә һәм урта палеозой), Урал алды бөгөлө (һуң палеозой). Г.й. м‑н файҙалы ҡаҙылма (нефть, тәбиғи газ, баҡыр, алтын, хром һ.б.) ятыштары барлыҡҡа килеүе бәйле.
Әҙәб.: Камалетдинов М.А. Покровные структуры Урала. М., 1974; Шарьяжно-надвиговая тектоника литосферы. М., 1991.
М.А.Камалетдинов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Уңыштары нисек булды икән, тиһегеҙме? Беҙ ҙә, түҙмәй, барып ҡарарға уйланыҡ. Белем усағының баҡсаһында VIII синыф уҡыусылары етәкселәре Зилиә Миңлеғужа ҡыҙы Әхмәтгәрәева менән эшләп тә йөрөй ине. Ә ниңә береһенең дә ҡулында көрәк күренмәй икән? Тик бер егет – Артур Әбдрәшитов ҡына һәнәк тотоп алған. Ҡалғандарының ҡулдарында – биҙрәләр.
Хөрмәтле милләттәштәр! «Аҡ тирмә» милли- әҙәни үҙәге» башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыу һәм туған телдә уҡытыу буйынса килеп тыуған сетерекле хәл буйынса йыйын ойоштора. Йыйынға күренекле йәмәғәт ойошмалары, сәйәсмәндәр, халыҡ яҙыусылары һәм шағирҙары, мәктәп директорҙары, ғалимдар саҡырылған. Үҙ аңы, күңел ҡушыуы буйынса кем был проблемаға битараф түгел, килегеҙ!!! Дуҫтарығыҙҙы саҡырығыҙ!!! ЙЫЙЫН 30 АВГУСТ, …
Continue reading ‘«Аҡ тирмә» саҡыра!’ »
Крылатый конь Толпар стал символом одноименного детско-юношеского теле-кинофестиваля, который пройдет уже четвертый раз в гостеприимном Зианчуринском районе Башкортостана. Толпар символизирует крылья творчества, рождение и полет новых идей, стремление покорять новые высоты. Финальные мероприятия и Церемония награждения победителей состоятся в селе Исянгулово Зианчуринского района 28-29 августа. Участников ждут увлекательные мастер-классы от известных профессионалов в сфере кино …
Continue reading ‘«Толпар» IV асыҡ балалар һәм үҫмерҙәр теле-кинофестиваленә рәхим ит!’ »
Туймазы ҡалаһындағы 1-се интернат-мәктәп төбәктә алдынғы белем усаҡтарынан һанала. Шуны телгә алыу ҙа етә: быйыл сығарылыш синыф уҡыусылары урыҫ теле буйынса Берҙәм дәүләт имтиханында уртаса 77 балл йыйған. Бик тә яҡшы күрһәткес был. Тимәк, бында тәрбиәләнгән балалар төплө белем алып сыға, улар инде алдағы тормошта ла юғалып ҡалмаясаҡ.
Заманына күрә, баш ҡалабыҙҙа эшҡыуарлыҡҡа һәләтле уҡыусыларҙы үҙ компанияһын булдырырға, уй-хыялдарын тормошҡа ашырыр өсөн аҡса табырға өйрәтәсәктәр. Бындай мөмкинлекте Өфө дәүләт нефть техник университеты тыуҙыра. Ул уҡыусы-эшҡыуарҙарҙың беренсе ҡала слётын ойоштора. Сара барышында «Эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнергә теләйһеңме?», «ӨДНТУ-ла уҡыусы-эшҡыуарҙарға ярҙам» кеүек темаларға, уңышлы уҡыусы-эшҡыуарҙар хаҡында һөйләшеүҙәр, конкурстар, бизнес-уйындар ҙа уҙасаҡ. Слёт университет технопаркының конференц-залында (Космонавтар …
Continue reading ‘Эшҡыуарлыҡҡа һәләтең булһа…’ »
Йәнһүрәт ҡарарға барығыҙ ҙа яратаһығыҙҙыр, шулаймы? Ә үҙегеҙ төшөргәнегеҙ бармы? Теләгегеҙ булһа, «BashMult» асыҡ йәнһүрәттәр конкурсында көсөгөҙҙө һынап ҡарай алаһығыҙ. Бәйге «BashMult – 2017» II республика фестивале сиктәрендә үтә. Уны «Башҡортостан» киностудияһы, «Муха», «Юла» анимация студиялары, Banana Animation studio, Республика балалар белем биреү технопаркы, «Юлдаш» балалар ижады үҙәге ойоштора. Бәйгелә 6 йәштән 25-кәсә балалар һәм …
Continue reading ‘Йәнһүрәттәр бәйгеһе саҡыра’ »
«Бер тапҡыр барып күрҙең бит инде», – тип ғәжәпләнеүселәр, «Тау ни урынынан күсмәгәндер әле», – тиеүселәр менән һис тә килешмәҫ инем. Сөнки Ирәмәл бер күреүҙән генә туйып, ҡул һелтәп ҡайта торған ер түгел. Был изге урынға бер нисә тапҡыр артылғандар һүҙҙәремде ҡеүәтләр, моғайын.
– Өләсәй, уҡып ҡара әле, мин шиғыр яҙҙым! – тигән тауыш Әминә инәйҙең борсолоулы уйҙарын ҡапыл таратып ебәрҙе. Эргәһенә йүгереп килгән ейәнсәре Наҙгөл өләсәһенә ҡағыҙ бите килтереп тотторҙо ла тулҡынланып уға ҡараны. Яҙғанын тәүге тапҡыр кемгәлер уҡыта, шуға бер аҙ борсолоңҡорай ҡыҙ. «Йә, Хоҙай, кем-кем, тап уның ейәнсәре яҙған бит. Тимәк, һәләт юҡҡа сыҡмаған, өмөт …
Continue reading ‘Ижад ҡанаттары һынмаһын’ »
Зөһрә ҠОТЛОГИЛДИНА Бал да түгел, шәкәр түгел, Үҙе шундай тәмле, татлы. Ҡандай ҡыҙыл был йәшелсә Тәнгә дауа, ҡанға яҡшы. Уны беҙ бик яратабыҙ, Ирен-битте буятабыҙ. Рәхәтләнеп ашай торғас, Ҡып-ҡыҙыл булып бөтәбеҙ.
Зөһрә ҠОТЛОГИЛДИНА Ҡуҙаҡҡа бикләнгәндәр ҙә Теҙелгәндәр бер рәткә. Һарғайып бешкәс, уларҙы Һаҡлайҙар ҙур келәттә. Мәрйен кеүек йоп-йомро, Үҙе таш һымаҡ ҡаты. Бешә-бешә иҙелеп бөткәс, Бик тәмле була ашы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 341
ӨФӨ ФӘННИ ҮҘӘГЕ. РФА‑ның Башҡортостан Республикаһындағы ғилми учреждениеһы. 1951 й. СССР ФА‑ның Башҡ‑н филиалы булараҡ ойошторола (1964—67 йй. структур бүлексәләре РСФСР МС‑ының Ғилми‑тикшеренеү эштәрен координациялау б‑са дәүләт ком‑ты ҡарамағына тапшырыла), 1988 й. алып СССР ФА УрБ‑ның (1991 й. башлап РФА‑ның) Башҡ‑н фәнни үҙәге, 1992 й. — РФА‑ның Өфө фәнни үҙәге. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: биология, генетика, геология, математика, материалдарҙы өйрәнеү ғилеме, механика, физика, химия, ижт., гуманитар һ.б. фәндәр өлкәһендәге тикшеренеүҙәр. РФА ӨФҮ Биология институтын, Биохимия һәм генетика институтын, Ботаника баҡса-институтын, Геология институтын, Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтын, Механика институтын, Молекулалар һәм кристалдар физикаһы институтын, Нефтехимия һәм катализ институтын, Органик химия институтын, Социаль‑иҡтисади тикшеренеүҙәр институтын, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтын, хисаплау үҙәге м‑н бергә Математика институтын, Этнологик тикшеренеүҙәр институтын, РФА ӨФҮ поликлиникаһын берләштерә. Ғилми китапханаһы, Ғилми архивы бар. 780 ғилми хеҙм‑р араһында РФА‑ның 1 академигы һәм 5 мөхбир-ағзаһы, 164 фән д‑ры һәм 430 фән канд. (2014). РФА ӨФҮ институттарында 30 һөнәр б‑са аспирантура, докторлыҡ һәм кандидатлыҡ диссертацияларын яҡлау б‑са 2 махсус совет эшләй; Х.Н. Ғиззәтуллин, У.М.Джемилев, М.Ә.Илһамов, В.В.Напалков, В.Н.Пучков, М.С. Юнысов етәкс. төп ғилми мәктәптәр бар. Йыл һайын производствоға индереүгә 50‑нән ашыу ғилми асыш тапшырыла; 100‑ҙән ашыу патент рәсмиләштерелә, 100‑ҙән ашыу йыйынтыҡ һәм монография нәшер ителә. РФА, БР ФА ғилми ойошмалары, РФ, АҠШ, Бөйөк Британия, Германия, Италия, Төркиә, Франция, Швецияның һ.б. тармаҡ институттары һәм юғары уҡыу йорттары м‑н хеҙмәттәшлек итә. “Известия Уфимского научного центра РАН” (“РФА Өфө фәнни үҙәге хәбәрҙәре”) ж. нәшер итә. Рәйестәре: Г.В.Вахрушев (1951 й. алып), Р.Д.Оболенцев (1956 й. алып), С.Р.Рафиҡов (1967 й. алып), Г.А.Толстиков (1984 й. алып), Р.И.Ниғмәтуллин (1993 й. алып), Юнысов (2006 й. алып), Джемилев (2011 й. алып).
Әҙәб.: И л ь г а м о в М.А., С а и т о в а М.А. Академическая наука Башкортостана //Вестник Российской академии наук. 2000. Т. 70. №6; Х а л ф и н С.А., Ю с у п о в Р.Г. Академическая наука в Башкортостане: становление и развитие (1951—2001 гг.). Уфа, 2006.
О.Б.Казакова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 470
КОМПЬЮТЕР (ингл. сomputer, лат. сomputо — һанайым, иҫәпләйем), электрон хисаплау машинаһы, мәғлүмәтте алыу, эшкәртеү, һаҡлау һәм тапшырыу өсөн автоматик ҡоролма. Программалау һәм техник саралар комплексы. Процессорҙан, мәғлүмәтте индереү (клавиатура, коммуникация порты һ.б.) һәм сығарыу (дисплей, принтер һ.б.), мәғлүмәтте һаҡлау өсөн хәтерләү (“ҡаты” магнит дискы, һығылмалы дискеталар, оптик дискылар һ.б.) ҡоролмаларынан тора. Универсаль, проблема йүнәлешле һәм махсуслаштырылған К.; үлсәмдәре һәм файҙаланыу үҙенсәлектәре б‑са — үҙ аллы, керетеп эшләнгән, кеҫә, күсереп йөрөтмәле, персональ, стационар һ.б.; етештереүсәнлеге б‑са — микро, мини, супер һ.б. була. Тәүге К. алфавит‑цифрлы мәғлүмәттәрҙе эшкәртеү өсөн тәғәйенләнгән, хәҙ. К. төп функцияһы — идара итеү. К. матем. һәм иҡт.‑статистик мәсьәләләрҙе, етештереүҙе планлаштырыу һәм идара итеү мәсьәләләрен һ.б. хәл итеү өсөн ҡулланыла. 1985 й. С.М.Киров ис. ПБ‑ның (ҡара: “БЭТО”) махсуслаштырылған “Искра” КБ‑нда персональ К. тәүге варианты эшләнә (уҡыусының автоматлаштырылған эш урыны — АРМ ШК “Башкирия” тип аталған) һәм етештереүгә әҙерләнә, унда электән әҙер булған АТС операторының оператив элемтә пульты файҙаланыла. К. символлы видеорежим, индереү‑сығарыу системаһы, “Бейсик” программалау системаһы ингән, габарит үлсәмдәре һәм энергия тотоноуы ҙур булған. 1986 й. С.А.Соколов етәкс. график видеорежимы, тауыш динамигы булған, индереү‑сығарыу системаһына “монитор” программаһы өҫтәлеп камиллаштырылған АРМ ШК “Башкирия‑М” тәжрибә өлгөһө (клавиатура һәм ток сығанағы блогы м‑н бер корпуста урынлаштырылған, радиоэлементтары тығыҙ итеп йыйылған бер платалы конструкция) уйлап табылған һәм яһалған. 1988 й. К. йүнәлеш биреүсе партияһы (30 дана) сығарылған, уларҙың тәүге 15‑е, мөмкинлектәрен тикшереү һәм камиллаштырыу өсөн, БДПИ‑ның уҡытыу-методика класында урынлаштырылған. Был К. өсөн компьютер клубында (3‑сө Өфө мәктәбе) А.А.Алдошин етәкс. системалы программа м‑н тәьмин итеү, текст, графика, муз. редакторҙары, логик уйындар ябайлаштырылған һәм яңынан эшләнгән. 1990 й. шунда уҡ процессорының разрядлығы 8 бит, оператив хәтер күләме 58 Кбайтҡа тиклем, процессорының такт йышлығы 2,0 МГц, экранының һүрәтләү һәләте 320×256 нөктә һәм тамға һыйҙырышлығы 40×25 символ булған К. күпләп сығарыла башлай; К. “Электроника МС‑6105” видеомониторы, СМ‑6337 принтеры (“Оргтехника” Өфө ПБ‑нда сығарылған) м‑н комплектланған, мәктәптәге информатика курсын һәм программалауҙы уҡытыу өсөн программалар пакеты м‑н тәьмин ителгән. 1992 й. тиклем етештерелгән. 1988 й. Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһендә “Фобос БК‑01” көнкүреш персональ К. (процессор платаһы, клавиатура блогы, корпус) эшләнә һәм 1989 й. етештерелә башлай, ул информатика һәм иҫәпләү техникаһы нигеҙҙәрен өйрәтеү, “Бейсик” телендә программалау, мәғлүмәтте эшкәртеү һәм һаҡлау, фәнни‑техник һәм инженер иҫәпләүҙәр, көнкүреш маҡсатта файҙаланыу, ҡыҙыҡлы логик уйындар үткәреү өсөн тәғәйенләнгән. К. габарит үлсәмдәре 380×175×60 мм, ауырлығы 2 кг артмаған, процессорының разрядлығы 8 бит, хәтер күләме 48 Кбайтҡа тиклем, процессорының такт йышлығы 3,5 МГц, экрандың һүрәтләү һәләте 258×182 нөктә, экрандың тамға һыйҙырышлығы 32×24 символ булған. К. пр‑тиеларҙа сериялы етештерелгән деталдәр (ш. уҡ “Ағиҙел” магнитофонында ҡулланылған), СМ‑7224 дисплейы файҙаланыла. 1994 й. тиклем сығарылған.
В.Р.Лоҡманов, Н.Н.Хәйруллин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
*Башҡорт энциклопедияһы* дәүләт автономиялы ғилми учреждениеһы эшмәкәрлеге
Студияла-етәксе, философия фәндәре кандидаты,Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты Уйылдан Сәйетов
Алып барыусы: Фәнүзә Баһауетдинова
Урал батыр фатихаһы
Йәмәғәт эшмәкәрҙәре, "Берҙәмлек" ойошмаһы ағзалары Әлфиә Йосопова, Шәүрә Солтанова һәм Йомадил Йомағужин "Түңәрәк өҫтал" артында үҙҙәренең уй-фекерҙәре менән уртаҡлашты.
Ижадының нурлы күпере
Танылған яҙыусы, журналист Гөлнур Яҡупова.
Татыу ғаилә - ил күрке.
Халҡыбыҙҙың аҫыл рухи хазиналары өлгөләре, йолалары аша йәш быуынды тәрбиәләгән ата - әсә, педагогтар Римма һәм Шайморат Тимербулатовтар.
Мәшһүр ҡурайсы-йыраусы, остаз
Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Әҙеһәм Исҡужиндың 90 йыллығы
Тыуған яҡтар буйлап, уйҙар уйлап...
Башҡортостандың халыҡ шағиры Гөлфиә Юнысова-Иҙелбаева.
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »


text:
Республикала Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитеты ойошторолдо
Республикала Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитеты ойошторолдо Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2017 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Указы менән республиканың Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитеты ойошторолдо.
Документта билдәләнеүенсә, Дәүләт комитеты халыҡ-ара һәм төбәк-ара хеҙмәттәшлек өлкәһендә республика башҡарма власть органы булып тора. Уға төбәк Башлығы Хакимиәте һәм Эштәр идаралығы, Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының ошо йүнәлештәге тейешле функциялары тапшырылған.
Республика Башлығы Хакимиәтенә һәм Башҡортостан Хөкүмәтенә норматив-хоҡуҡи акттарҙы Указға тап килтереү бурысы йөкмәтелде.
http://www.bashinform.ru/news/1090036-v-bashkortostane-obrazovan-goskomitet-po-vneshneekonomicheskim-svyazyam/


text:
- Подробности
- Просмотров: 202
ТАЛ КҮБӘЛӘГЕ (Apatura iris), күбәләктәр отрядының нимфалидтар ғаиләһенә ҡараған бөжәк. Үҙәк һәм Төньяҡ Англия, Скандинавия, Көньяҡ Европанан башҡа Евразияла таралған. Ҡанатының ҡоласы 6—8 см, ата күбәләктеке — күкһел шәмәхә төҫмөрлө ҡара көрән, инәһенеке асыҡ көрән төҫтә. Алғы ҡанаты аҡ таплы, артҡыһы — аҡ тартмайыл һәм ҡуйы һары ҡаймалы ҡара таплы. Йомортҡалары асыҡ йәшел төҫтә, ағас үҫемлектәренә һалына. Ҡарышлауыҡтар көрәнһыу, аҙаҡтан йәшел төҫтә, башында 2 күк мөгөҙө, ян‑яғында һары нөктәләр һәм асыҡ төҫтәге арҡыры һыҙаттар бар. Үҙҙәре туҡланған үҫемлектәрҙә ҡурсаҡланалар. Ҡурсаҡтары йәшел төҫтә, башында 2 ҙур булмаған осло үҫентеһе бар. БР шарттарында йылына 1 быуын үҫешә. Ҡарышлауыҡтары ҡышлай. Күбәләктәре июнь уртаһында килеп сыға, көндөҙ әүҙем, сәскә таты, ҡарышлауыҡтары тал, тирәк япраҡтары м‑н туҡлана. Аҙ һанлы төр, респ. бөтә терр‑яһында осрай.
М.Ғ.Миһранов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 249
СИГАЕВА Наталия Николаевна (17.11. 1942, Томск өлк. Каргасок а.), химик. Химия ф. д‑ры (2001), проф. (2007). БР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (2008). Урал дәүләт ун‑тын тамамлағандан һуң (Свердловск ҡ., 1966) Резина сәнәғәте ҒТИ‑ның Свердловск филиалында эшләгән. 1976 й. алып БДУ‑ла (1981 й. башлап өлкән ғилми хеҙм‑р), 1986 й. — Химия ин‑тында: 1992 й. башлап өлкән ғилми хеҙм‑р, 2001 й. — төп ғилми хеҙм‑р, бер үк ваҡытта 1998 й. алып ӨДНТУ‑ла уҡыта. Фәнни эшмәкәрлеге полимерҙар физикохимияһы, уларҙың эретмәләре структураһы, диендарҙы полимерлаштырғанда (ҡара: Полимерлашыу) ионлы-координацион каталитик системаларҙың полиүҙәкләшеүе, металлоцендар ҡатнашлығында винил мономерҙарын радикаль- координацион полимерлаштырғанда актив үҙәктәрҙең бер төрлө булмауы өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә; үҫемлек һәм хайуандарҙан алынған сеймал нигеҙендә дарыуҙар эшләүгә арналған. С. ҡатнашлығында офтальмология һәм хирургия өсөн азидарег препараты, шешеүгә ҡаршы пролонгирланған дарыу плёнкалары эшләнә. 200‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, 13 уйлап табыу авторы. С.Р.Рафиҡов ис. пр. лауреаты (2002).
Х е ҙ м.: Active Sites of Polymerization. Multiplicity: Stereospecific and Kinetic Heterogeneity. Leiden, 2005 (авторҙ.).
Ю.Б.Монаков
Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров


text:
- Подробности
- Просмотров: 237
СЕРГЕЕВ Фёдор Андреевич, Артём (7.3.1883, Курск губ. Глебово а. — 24.7.1921, Мәскәү), совет партия-дәүләт эшмәкәре. 1901 й. алып РСДРП ағзаһы. 1902 й. Францияла, 1907— 17 йй. Австралияла эмиграцияла була. 1905 й. һәм 1917 й. Харьков ҡ. ҡораллы сығышҡа етәкселек итә. 1918 й. башлап Донецк-Кривой Рог Респ. ХКС рәйесе һәм халыҡ хужалығы комиссары, Украина ССР‑ы Большевиктар коммунистар партияһының ҮК ағзаһы. 1919—20 йй. РКП(б) ҮК һәм Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның Башҡортостан хәрби-революцион комитеты эргәһендәге ғәҙәттән тыш хоҡуҡлы вәкиле, бер үк ваҡытта “Башкирпомощь” Үҙәк идаралығы етәксеһе. 1920 й. февр.—мартында АСБР б‑са Бөтә Рәсәй ғәҙәттән тыш комиссияһы вәкиле булып “Ҡарағош яуы”н баҫтырыуҙа ҡатнаша. Башҡорт милли хәрәкәтенә ҡаршы булып, АСБР‑ҙы автономияның сәйәси һәм иҡт. хоҡуҡтарынан мәхрүм итеүгә булышлыҡ итә. 1920 й. РКП(б)‑ның Мәскәү губ. ком‑ты секретары, 1921 й. алып Бөтә Рәсәй тау эшселәре союзы ҮК рәйесе.
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Самолет пилоттарын самолет рейсын хеҙмәтләндерер шәхси компанияларға йыһан ҡунаҡтары өсөн иң яҡшы һәм затлы рохля чартер самолеты ҡуртымға тәҡдимдәр минең менән йәнәш порожний. Lease an Aircraft charter plane from or to your next destination for business, emergency or personal! Find the best company for oneway empty leg chartering deal at a discount price. Чартер биләй етәксеһе кәңәшсеһе булыу өсөн булдырылған., башҡарма ярҙамсыһы, туристар өсөн һәм листовкалар, бер-береһенә консультация чартер осоштары . Брокеры хеҙмәттәрен тәҡдим итә, беҙҙең менән клиент бөтә донъяның күп төрлөлөгө чартер; артыҡ ҙур ихтыяж юҡ, бик бәләкәй, йәки бер ҙә вон.
Беҙ Тәҡдим Иткән Хеҙмәттәр Исемлегендә
Шәхси Ауыр Чартер Рейсы Самолеты
Шәхси чартер рейсы самолетын ҡаршы. Беренсе Класс Коммерция Авиакомпанияһы


text:
Версаль тыныслыҡ килешеүе
Версаль тыныслыҡ килешеүе — 1919 йылдың 28 июнендә Францияның Версаль һарайында ҡул ҡуйылған һәм Беренсе донъя һуғышын рәсми тамамлаусы килешеү. Оҙайлы серле кәңәшмәләрҙән һуң, килешеүҙең шарттары 1919—1920 йылдарҙағы Париж тыныслыҡ конференцияһында килешеүҙең шарттары төҙөлә һәм тыныслыҡ килешеүенә еңеүсе-дәүләттәрҙең берәр вәкиле уға ҡул ҡуялар: бер яҡтан АҠШ, Бөйөк Британия, Франция, Италия һәм Япония, тағы ла Бельгия, Боливия, Бразилия, Куба, Эквадор, Греция, Гватемала, Гаити, Хиджаз, Гондурас, Либерия, Никарагуа, Панама, Перу, Польша, Португалия, Румыния, Сербтар, хорваттар һәм словендар короллеге, Сиам, Чехословакия, Уругвай һәм икенсе яҡтан капитуляциялаған Веймар республикаһы була.
Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Германия яғында булған илдәр менән Антанта бер аҙ һуңыраҡ тыныслыҡ килешеүҙәре төҙөй: 10 сентябрь 1919 йыл — Австрия менән (Сен Жермен килешеүе); 27 ноябрь 1919 йыл — Болгария менән (Нёйи килешеүе); 4 июнь 1920 йыл — Венгрия менән (Трианон килешеүе); 10 август 1920 йыл — Ғосман империяһы менән (Севр тыныслыҡ килешеүе)[1]. Аҙағыраҡ Севр тыныслыҡ килешеүе урынына Лозанна тыныслыҡ килешеүе менән алыштырыла, ул Лозанна конференцияһының (1922—1923) төп документтарының береһе була һәм уға 1923 йылдың 24 июлендә бер яҡтан Бөйөк Британия, Франция, Италия, Япония, Греция, Румыния, Сербтар, хорваттар һәм словендар короллеге илдәре менән, ә икенсе яҡтан — Төркиә менән ҡул ҡуйыла. 1920 йылдың 10 ғинуарынан алып, Германия һәм дүрт союздаш державалар — Бөйөк Британия, Франция, Италия һәм Япония ратификациялағандан һуң, Версаль тыныслыҡ килешеүе тулы көсөнә эйә башлай. Килешеүгә ҡул ҡуйып, әммә ратификацияламағандар араһында өс дәүләт — АҠШ, Хиджаз һәм Эквадор була. Бөйөк Британия һәм Франция йоғонтоһо ҙур булған һәм уставы Версаль тыныслыҡ килешеүенең бер өлөшө булып торған Милләттәр Лигаһында АҠШ ҡатнашырға теләмәй һәм уның Сенаты килешеүҙе ратификацияламай. Һуңыраҡ 1921 йылдың авгусында АҠШ Гер мания менән махсус килешеү төҙөй, ул ғәмәлдә Версаль тыныслыҡ килешеүенән айырылмай, ләкин Милләттәр Лигаһы хаҡындағы статьялар унда булмай[2].
Йөкмәткеһе
- 1 Килешеүҙең шарттары
- 2 Килешеүҙе тотоу
- 3 Версаль килешеүе буйынса Германиянан тартып алынған территориялар
- 4 Иҫкәрмәләр
- 5 Әҙәбиәт
- 6 Һылтанмалар
Килешеүҙең шарттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1918 йылдың 11 нояберендә Германия менән төҙөлгән ваҡытлыса килешеүҙең ғәмәлдә булыуына ҡарамаҫтан, һуғыштың фактик бөтөүө өсөн Париж тыныслыҡ конференцияһы сиктәрендә тағы ла алты ай дауамында барған һөйләшеүҙәр талап ителә. Союздаштар араһында һөйләшеүҙәр 1919 йылдың 18 ғинуарында Парижда Францияның Тышҡы эштәр министырлығында башлана. Тәүҙә һөйләшеүҙәрҙә 27 илдән 70 делегат ҡатнаша[3]. Һуғышта еңелгәндәң һуң Германия, Австрия һәм Венгрия вәкилдәрен һөйләшеүҙәрҙән сығаралар. Брест килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң, Рәсәй вәкилдәрен дә һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаштыртмайҙар. Аҙағыраҡ Париж тыныслыҡ конференцияһы сиктәрендә ҡарарҙар ҡабул итеүҙә тик дүрт дәүләт — Бөйөк Британия, Франция, Италия һәм АҠШ вәкилдәре ҡатнаша[4]. Фиумдағы (хәҙерге Риека) территорияларҙы Италияға бирелмәгәс, уның премьер-министыры Витторио Орландо һөйләшеүҙәрҙе ташлап китә һәм яңынан уға тик 1919 йылдың июнендә килешеүгә ҡул ҡуйыр өсөн ҡайта. Һөҙөмтәлә тик өс дәүләт кенә килешеүҙең шарттары билдәләйҙәр — Бөйөк Британия премьер-министыры Дэвид Ллойд Джордж, Франция премьер-министыры Жорж Клемансо һәм АҠШ президенты Вудро Вильсон. Әммә күп кенә ҡаршылыҡтар арҡаһында бындай бәләкәй төркөмгә лә килешеүгә килеү бик ауырға төшә, шунлыҡтан ул «бәхетһеҙ компромисс» тигән исем алған[5].
Шулай итеп, оҙайлы серле кәңәшмәләрҙән һуң Версаль тыныслыҡ килешеүенең шарттары билдәләнә, 1919 йылдың 21 октяберендә Милләттәр Лигаһы Секретариатында уларға ҡул ҡуйыла һәм теркәлә. Веймар республикаһы, Бөйөк Британия, Франция, Италия һәм Япония ратификациялағандан һуң, 1920 йылдың 10 ғинуарынан алып килешеү тулы көсөнә эйә була башлай.
Хоҡуҡи сикләүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуғыш ваҡытында зыян килтергән өсөн Германияға бөтә яуаплылыҡ һалына:
- 227-се статья элекке Германия императорын Вильгельм II халыҡ-ара әхлаҡты боҙоуҙа ғәйепләй һәм хәрби енәйәтсе тип судҡа тарттырыуҙы талап итә.
- 228—230 статьялар күп кенә башҡа немецтарҙы хәрби енәйәтселәр тип иғлан итәләр.
- 231 статья («War Guilt Clause») һуғыш өсөн бөтә яуаплылыҡты Германия һәм уның союздаштары өҫтөнә һала, улар башҡа илдәрҙең граждан халҡына килтергән зыянын ҡаплауҙы бөтә тулы яуаплылыҡты алырға тейеш була.
Германияға һалынған сикләүҙәр һәм уның территорияларын аннекциялау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Версаль тыныслыҡ килешеүе маҡсаты булып донъяны еңеүсе-дәүләттәр файҙаһына бүлеүҙе нығытыу булған. Килешеү шарттары буйынса Германия Францияға Эльзас-Лотарингияны (1870 йылғы сиктәр буйынса) ҡайтара; Бельгияға Эйпен-Мальмеди округтары, Морененың нейтраль һәм прусс өлөштәрен бирә; Польшаға — Позенды (Познаньды), Померанияның өлөшөн һәм Көнбайыш Пруссияның башҡа территорияларын тапшыра; Данциг (Гданьск) ҡалаһы һәм округы «ирекле ҡала» тип иғлан ителә; Мемель (Клайпеда) өлкәһе Милләттәр Лигаһы идаралығы аҫтына, ә 1923 йылдың февралендә — Литваға бирелә.
Шлезвигтың, Үрге Силезияның һәм Көнсығыш Пруссияның көньяҡ өлөшөнөң ниндәй дәүләт составында булыуы плебисцитта ҡаралырға тейеш була. Һөҙөмтәлә Шлезвигтың өлөшө 1920 йылда Данияға, Үрге Силезияның өлөшө 1921 йылда Польшаға, Көнсығыш Пруссияның көньяҡ өлөшө Германия составында тороп ҡала, Силезияның бәләкәй генә өлөшө — Гюльчин округы Чехословакияға күсә.
Одер йылғаһының уң яғындағы ерҙәр, Түбәнге Силезия, Үрге Силезияның күп өлөшө һәм башҡалар Германия составында ҡала. Саар өлкәһе 15 йылға Милләттәр Лигаһы идаралығы аҫтына бирелә, 15 йыл үткәндән был өлкәнең яҙмышы плебисцит формаһында ҡаралырға тейеш була. Саар таш күмер шахталары Францияның мөлкәте булып китә.
Польшаның көнсығыш сиктәре Буг йылғаһы буйлап Брест һәм Гродно ҡалаларынан көнбайыштараҡ, Керзон исеме аҫтында билдәле һыҙыҡ буйынса үтә.
Килешеү буйынса Германия Австрияның, Польшаның һәм Чехословакияның тулы бойондороҡһоҙлығын танырға һәм һаҡларға тейеш була. Рейн йылғаһының һул яҡ ярындағы Германия ерҙәре һәм уң яҡ ярының 50 км киңлегендәге һыҙат демилитаризациялана. Килешеүҙең XIV өлөшөн гарантиялау өсөн, Рейн йылғаһы бассейны территоряһының өлөшөн союздаш ғәскәрҙәр менән 15 йыл дауамында окуппациялау шарт итеп ҡуйыла.
Германия колонияларын бүлеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Германия бөтә колонияларын юғалта, улар һуңғараҡ Милләттәр Лигаһының мандаттар системаһы нигеҙендә төп еңеүсе-державалар араһында бүленәләр.
Германия колонияларын бүлеү артабандағыса булған. Африкалағы Танганьика мандаты Бөйөк Британияға, Руанда-Урунди районы — Бельгияға, «Кионг өсмөйөшө» (Көньяҡ-Көнсығыш Африка) — Португалияға бирелгәндәр, Того һәм Камерун территориялары Бөйөк Британия һәм Франция араһында бүленгән, ә Көньяҡ Африка Союзы Көньяҡ-Көнбайыш Африкаға мандат ала. Тымыҡ океандағы Германияның экваторҙан төньяҡтараҡ урынлашҡан утрауҙары Японияға, ә Яңы Гвинея утрауындағы һәм уға яҡын булған утрауҙарҙағы территориялар Австралия Союзына, Көнбайыш Самоа утрауҙары Яңы Зеландияға инәләр.
Версаль тыныслыҡ килешеүе буйынса Германия Ҡытайҙағы бөтә концессиялар һәм өҫтөнлөктәрҙән, Сиамдағы бөтә мөлкәтенән һәм консул юрисдикциянан, Либерия менән төҙөлгән бөтә килешеүҙәренән баш тарта, тағы ла Марокко өҫтөнән Францияның һәм Мысыр өҫтөнән Бөйөк Британияның протектораттарын таный. Германияның Цзяо-Чжоу һәм Шаньдун провицияларына хоҡуғы Японияға бирелә, шунлыҡтан Ҡытай Версаль килешеүенә ҡул ҡуймай.
Репарациялар һәм ҡораллы көстәргә сикләүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Килешеүгә ярашлы Германияның хәрби көстәрнең һаны 100 меңлек ҡоро ер ғәскәрҙәре менән сикләнергә тейеш була. Мотлаҡ хәрби хеҙмәт ғәмәлдән сыға. Һаҡланып ҡалған хәрби-диңгеҙ флотының төп өлөшө еңеүселәргә бирелергә тейеш була. Яңы хәрби караптар төҙөүгә ҡаты сикләүҙәр һалына.
Германияға күп кенә яңы ҡоралды — хәрби авиацияны, бронетехниканы ҡулланыу тыйыла. Германия репарациялар формаһында Антантаның хөкүмәте һәм айырым граждандары кисергән сығымдарҙы ҡапларға тейеш була. Репарацияның үлсәмен махсус Репарация комиссияһы билдәләргә тейеш була.
2010 йылдың 3 октяберендә Германия 70 миллион евро суммаһындағы һуңғы транш менән Версаль килешеүе буйынса ҡуйылған репарациялар түләүен тамамлай (269 миллиард алтын маркалар — яҡынса 100 мең тонна алтын эквиваленты). Түләүҙәр нацистар властҡа килгәс туҡтатыла һәм яңынан 1953 йылда Лондон килешеүенән ҡайтарыла.
Рәсәйгә мөнәсәбәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
116-сы статьяға ярашлы Германия 1914 йылдың 1 авгусында Рәсәй империяһы составында булып бойондороҡһоҙ алған бөтә территорияларҙы танырға, тағы ла 1918 йылғы Брест тыныслығын һәм большевиктар менән төҙөлгән башҡа килешеүҙәрҙе ғәмәлдән сығарырға мәжбүр була. 117-сы статьяға ярашлы, Германия Рәсәйҙәге большевик власының легитимлығын шиккә ҡуйырға, элекке Рәсәй империяһының территорияларында барлыҡҡа килгән йәки «барлыҡҡа киләсәк» дәүләттәр менән Антанта төҙөгән килешеүҙәрҙе танырға тейеш була.
Килешеүҙе тотоу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Властҡа нацистар килгәндән һуң, Германияға һалынған сикләүҙәр Европа державалары менән контрольдә тотолмай йәки уларҙы боҙоу бер нисектә тыйылмай. Өлгө итеп Рейн өлкәһен ремилитаризациялау, Австрияны ҡушыу, Чехословакиянан Судет өлкәһен тартып алыу һәм Чехия һәм Моравияны оккупациялау була.
Версаль килешеүе буйынса Германиянан тартып алынған территориялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Treaty of Saint-Germain-en-Laye (1919) with Austria; Treaty of Neuilly-sur-Seine with Bulgaria; Treaty of Trianon with Hungary; Treaty of Sèvres with the Ottoman Empire; U.S. Foreign Policy and National Security: Chronology and Index for the 20th Century — Santa Barbara, California: Praeger Security International, 2010. — Vol. 1. — P. 49. — ISBN 978-0-313-38385-4.
- ↑ БСЭ: Версальский мирный договор 1919
- ↑ Lentin Antony Guilt at Versailles: Lloyd George and the Pre-history of Appeasement — Routledge, 1985. — P. 84. — ISBN 978-0-416-41130-0.
- ↑ Alan Sharp, «The Versailles Settlement: Peacemaking in Paris, 1919», 1991.
- ↑ Harold Nicolson, Diaries and Letters, 1930-39, 250; quoted in Derek Drinkwater: Sir Harold Nicolson and International Relations: The Practitioner as Theorist, p. 139.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Версальский мирный договор. пер. с франц., М., 1925.
- История дипломатии. 2-е изд., т. 3, М., 1965.
- Роберт Л. Хейлбронер. Философы от мира сего. — М.: КоЛибри, 2008.
- Pierre Renouvin, Le traité de Versailles, Flammarion (réimpr. 1969)
- Jacques Bainville, Les Conséquences politiques de la paix, Godefroy de Bouillon (réimpr. 1969) (1re éd. 1920)
- Pierre Miquel, La Paix de Versailles et l'opinion publique française (Thèse d'État), Flammarion, coll. « Nouvelle Bibliothèque scientifique dirigée par Fernand Braudel » (réimpr. 1992) (1re éd. 1973), 611 p. (ISBN 978-2082101776)
- Jean-Jacques Becker, Le traité de Versailles, Presses Universitaires de France - PUF, coll. « Que sais-je ? », 15 août 2002, 127 p. (ISBN 978-2130529668)
- Margaret McMillan (trad. André Zavriew), Les artisans de la paix : Comment Lloyd George, Clemenceau et Wilson ont redessiné la carte du monde [« Peacemakers, Six months that changed the world. »], JC Lattès, 20 septembre 2006, 660 p. (ISBN 978-2709628112)
- Bruno Cabanes, « Le vrai échec du traité de Versailles », L’Histoire, no 343, juin 2009, p. 82-87 (ISSN 01822411)
- Bruce Kent. The Spoils of War. The Politics, Economics and Diplomacy of Reparations 1918–1932. Clarendon, Oxford 1989, ISBN 0-19-822738-8.
- Eberhard Kolb. Der Frieden von Versailles. Verlag C.H. Beck, München 2005, ISBN 3-406-50875-8
- Jens Boysen. Die polnischen Optanten. Ein Beispiel für den Zusammenhang von Krieg und völkerrechtlicher Neuordnung. In: Bruno Thoß, Hans-Erich Volkmann (Hrsg.): Erster Weltkrieg – Zweiter Weltkrieg. Ein Vergleich. Krieg, Kriegserlebnis, Kriegserfahrung in Deutschland. Schöningh, Paderborn/ Wien 2002, ISBN 3-506-79161-3.
- Hans-Christof Kraus. Versailles und die Folgen. Außenpolitik zwischen Revisionismus und Verständigung 1919–1933. be.bra Verlag, Berlin 2013, ISBN 978-3-89809-404-7.
- Gerd Krumeich (Hrsg.) Versailles 1919. Ziele – Wirkung – Wahrnehmung. Klartext Verlag, Essen 2001, ISBN 3-88474-945-5.
- Manfred F. Boemeke, Gerald D. Feldman, Elisabeth Glaser (Hrsg.) The Treaty of Versailles. A Reassessment after 75 Years. Cambridge University Press, New York 1998, ISBN 0-521-62132-1.
- Peter Krüger. Versailles – Deutsche Außenpolitik zwischen Revisionismus und Friedenssicherung. Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1986, ISBN 3-423-04513-2
- Sophie Cœuré. La Mémoire spoliée — Les archives des Français, butin de guerre nazi, puis soviétique. Payot, Paris, 2007, ISBN 2-228-90148-2
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Викимилектә Версаль тыныслыҡ килешеүе темаһы буйынса медиафайлдар бар.
- Килешеүҙең тулы тексты (нем.)
- Килешеүҙең урыҫ телендәге тәржемәһе (DjVu, 32 МБ)


text:
Яңы һүҙҙәр
Телдең һ-ҙлек составы туҡтауһыҙ үҙгәреп тора. Уның үҙгәреүе, артыуы йә кәмеүә туранан- тура йәмғиәттең, фәндең, техниканың, мәҙәниәттең торошо, үҫеше, алға китеше менән бәйләнгән. Телдә яңы барлыҡҡа килгән һүҙҙәрҙе неологизмдар тип атайҙар. Неологизм - грек һүҙе, урыҫ теле аша башҡорт теленә килеп ингән. Неос-яңы, логос- һүҙ.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Усманова М.Ғ., Абдуллина Ф.Ф. Башҡорт теле. Өфө-2000йыл ISBN 5-295-02619-1
- Толомбаев Х.А., Солтанбаева Х.В. Әсә теле. 6-сы класс өсөн дәреслек. Өфө-2008 йыл ISBN 978-5-295-04288-1


text:
- Подробности
- Просмотров: 294
ПИОДЕРМИЯ (гр. pýon — эрен һәм dérma — тире), эренләткес микроорганизмдар тыуҙырған тире ауырыуҙары. Тыуҙырыусылары: стафило‑, стрептококтар, һирәгерәк зәңгәр эренле, эсәк таяҡсаһы һ.б. Стафило‑, стрептодермия, ҡатнаш, өҫкө һәм тәрән, сикле һәм таралған П. айыралар; киҫкен һәм хроник формаларҙа үтә. Булышлыҡ итеүсе факторҙар: матдәләр алмашыныуының боҙолоуы, гиповитаминоз, тиренең микротравмалары һ.б. Стафилодермияларға тире аҫтындағы күҙәнәктәр шешеп эренле ҡыуыҡсалар барлыҡҡа килеү, стрептодермияларға — күбеһенсә тире өҫтөндә ялпаҡ күперткеләр барлыҡҡа килеп, тиренең боҙолоуы хас. Диагностика өсөн клиник һәм лаб. тикшеренеү мәғлүмәттәре файҙаланыла. Дауалау: специфик (стафило‑ һәм стрептококк вакциналар һәм анаток‑ синдар, бактериофагтар, антибиотиктар һ.б.), специфик булмаған (аутогемотерапия, диетотерапия, витаминдар һ.б.), урындағы (дезинфекциялау саралары, УФ‑нурланыш һ.б.), хирургик. Иҫкәртеү: санитар‑гигиена саралары, микротравмаларҙы үҙ ваҡытында эшкәртеү, иммунитетты күтәреү һ.б. Башҡортостанда 100 мең кешегә 2004 й. — 7630,4; 2006 — 8549,8; 2008 — 8740,6 П. м‑н ауырыусы теркәлгән. 20 б. 30—60‑сы йй. Башҡ‑н тире‑венерология ин‑тында (ҡара: Тире‑венерология диспансеры) һәм БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) П. эпидемиологияһы, патогенезы, клиникаһы (Г.В.Галанова, А.И.Картамышев, В.А.Майорский, А.И.Хованский), ш. иҫ. Б.В. һуғышы йылдарында хәрбиҙәрҙә (М.М.Кузнец), өйрәнелә, сәнәғәт һәм а.х. төрлө тармаҡтарында П. дауалау һәм иҫкәртеү ысулдары камиллаштырыла (А.А.Городецкий, Н.А.Иванов, А.А.Колотова, С.М.Рутес, Хованский). 2000 й. алып БДМУ‑ла М.М.Ғафаров етәкс. ваҡытлы хеҙмәткә саҡырылған хәрби хеҙм‑рҙәрҙә П. булғанда эпидемиологик үҙенсәлектәр, клиник полиморфизм, иммунитет өйрәнелә (Н.Ю.Ҡудашев), ауырыуҙы дауалау һәм иҫкәртеү ысулдары камиллаштырыла (В.В.Гладько, Ҡудашев, А.П. Малярчук, Т.В.Соколова).
М.М.Ғафаров
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 262
ПШЕНИЧНЮК Анатолий Иванович (16.11.1949, Дәүләкән ҡ. — 18.4.2015, Өфө), физик. Физика‑матем. ф. д‑ры (2001). БДУ‑ны тамамлағандан һуң (1971) шунда уҡ эшләй. 1986 й. алып Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары ин‑тында өлкән ғилми хеҙм‑р, 2008 й. — төп ғилми хеҙм‑р. Фәнни тикшеренеүҙәре конденсирланған хәл физикаһы проблемаларына арналған. П. тарафынан үтә һығылмалы деформацияның тасуирлауҙың мезо һәм макроскопик кимәлдәре араһындағы бәйләнеште күрһәткән моделе (В.В.Астанин, О.Ә.Ҡайбышев м‑н берлектә) һ.б. әҙерләнгән, физик материалдарҙы өйрәнеү ғилеме өлкәһендәге тикшеренеүҙәр ваҡытында файҙаланылған мезокимәлдең деформацияланыу механизмдары һ.б. өйрәнелгән. 50‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Сверхпластичность и границы зёрен в ультрамелкозернистых материалах. М., 2008 (авторҙ.).
А.Ә.Назаров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 515
АҘНАЙ ТОРАМАҺЫ, тарих ҡомартҡыһы. 17—19 бб. ҡарай. Ишембай р‑ны Аҙнай һәм Хажы аа. араһында Хажи Шиҙеһе й. (Һәләүек й. ҡушылдығы) уң ярында урынлашҡан. 1997 й. урындағы халыҡ тарафынан табыла, 1998 й. ТТӘИ, Стәрлетамаҡ пед. ин‑ты һәм Мәҙәниәт министрлығының Ғилми‑производство үҙәгенең берлектәге экспедицияһы (етәкс. Г.Н.Гарустович, В.А.Иванов, А.Ф.Йәминов) өйрәнә. Түңәрәк яһап урынлаштырылған тирмәгә оҡшаш ҡоролмаларҙың ҡалдыҡтары асыҡланған. Тамға мисәтле бронза йөҙөк, балсыҡтан яһалған уйынсыҡ һыҙғыртҡыс, һөйәк һаплы тимер бысаҡтар, балталар, шлак, ағас эшкәртеү ҡоралдары, айыу һөңгөһөнөң осо һәм уҡ башағы, һарыҡ йөнө ҡырҡыу өсөн ҡайсылар, сыра ҡыҫтырғыс, салғы, тимерлек ҡыпһыуыры, ураҡ һәм суйын ҡаҙан һыныҡтары, таш ҡул тирмәне, һөйәк әҙерләмәләр, Урта Азияла етештерелгән быяла муйынсаҡ бөртөктәре табылған. Халҡы малсылыҡ, игенселек, тимерселек эше, һөйәктән әйберҙәр яһау м‑н шөғөлләнгән. Фаразланыуынса, торама юрматы ырыуының ҡышлауы (ҡара: Башҡорт йәйләүҙәре), һуңынан ауыл булған. Урындағы халыҡ араһында А.т. Иҫке йорт атамаһы м‑н һаҡланыуы ла шуны раҫлай. А.т. материалдары Милли музейҙа һаҡлана.
Г.Н.Гарустович, В.А.Иванов, А.Ф.Йәминов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Урта быуаттар
Урта быуаттар (Урта быуат) — Боронғо (антик) донъя тарихынан һуң һәм Яңы заман тарихы алдынан булған тарихи дәүер.
Йөкмәткеһе
- 1 Историография
- 2 Сығанаҡтар
- 3 Инеш: Рим империяһының ахыры
- 4 Иртә Урта быуаттар
- 5 Юғары урта быуат
- 6 Иҫкәрмәләр
- 7 Әҙәбиәт
Историография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ваҡыт сиктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй һәм көнбайыш тарихсылары Урта быуаттарҙың башы тип Көнбайыш Рим империяһының V быуат аҙағында ҡолауын һанайҙар (империяның йәшәүҙән туҡтаған датаһы тип император Ромул Августтың тәхеттән баш тартҡан көн — 476 йылдың 4 сентябре тип иҫәпләнә). Әммә ЮНЕСКО-ның «Кешелек тарихы» исемле энциклопедик баҫмала Урта быуаттар башы тип Ислам диненең барлыҡҡа килеү ваҡыты (VII быуат башы) тип һанала. Урта быуаттар ахыры ваҡыты хаҡында тарихсылар араһында берҙәм фекер юҡ[1], ошондай тәҡдимдәр булған: Константинопольдың ҡолауы (1453), Американы асыу (1492), Реформацияның башланыуы (1517), Павия янындағы алыш (1525), Инглиз революцияһының башланыуы (1640), Утыҙ йыллыҡ һуғыштың тамамланыуы, Вестфаль тыныслыҡ килешеүенә һәм Аусбург килеүешенә ҡул ҡуйыу (1648), 1660-сы йылдар, 1670-сы — 1680-сы йылдар араһы, 1680-сы — 1690-сы йылдар араһы һәм башҡалар. Ҡайһылары идара итеүсе элитаның үҫеше мәғлүмәттәрендә түгел, ә ябай халыҡтың һәм Европа йәмғиәтенең Бөйөк француз инҡилабынан һуң үҙгәреүен Урта быуаттар аҙағы тип иҫәпләйҙәр. Һуңғы йылдарҙа Рәсәй ғалимдары Урта быуаттар дәүеренең тамаланыуын XV уртаһы йәки аҙағы — XVI быуат башы тип һанайҙар[2].
Азия һәм Африка халыҡтарының, Америка индеецтарының тарихы Европа халыҡтарының тарихынан күп яҡтан айырыла. Һәр ҡитғаның тарихы ҡабатланмаҫ һәм үҙенсәлекле, шуға ҡарамаҫтан, ғалимдар төрлө халыҡтарҙың тарихи яҙмыштарында дөйөм һыҙаттарҙы таба һәм Көнсығыш халыҡтарҙың да үҙ Урта быуаты булған тип иҫәпләйҙәр.
Терминология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Урта быуаттар» терминын (лат. ævum medium — урта быуат) тәүге тапҡыр Италия гуманисы Флавио Бьондо XV быуат уртаһында индергән. Быға тиклем Көнбайыш Рим империяһының V быуат аҙағында ҡолауынан алып Яңырыу дәүеренә тиклем осорҙо Франческо Петрарка индергән «Европа тарихының ҡараңғы быуаттары» исемле төшөнсәне ҡулланғандар. Хәҙерге заманда был төшөнсә тик VI—VIII быуат араһын аңлата.
XV—XVI быуаттар тарихи араһы артабанғы атамалар йөрөтә: media tempestas (лат. урта ваҡыт; 1469 йылдан алып), media antiquitas (лат. урта антик; 1494 йылдан алып), medium tempus (лат. урта ваҡыт; 1531 йылдан алып), saeculum medium (лат. урта быуат; 1596 йылдан алып)[3].
Шулай итеп гуманистар Антик донъя тарихын айырыусы дәүерҙе билдәләргә ниәтләгәндәр. Гуманистар тик телдең, яҙыуҙың, әҙәбиәттең һәм сәнғәттең торошона баһа биргәндәр, шунлыҡтан «уртаса» осор уларға антик донъяның ҡырағайлана барыуы, вәхшиләнеүе һәм «кухня» латины һымаҡ күренгән.
XVII быуатта «Урта быуаттар» терминын ҡулланышҡа Галл университеты Христофор Целлариус (Келлер) индерә һәм гуманистик трихотомияны башлап ебәрә. Ул донъя тарихын Антик донъя, Урта быуаттар һәм Яңы заманға бүлә. Келлер буйынса Урта быуаттар 395 йылдан алып (Рим империяһының Көнсығыш һәм Көнбайыш өлөштәргә һуңғы бүленеүе) һәм 1453 йылға тиклем (Константинополдың ҡолауы) дауам иткән[4].
«Урта быуаттар» терминының тар мәғәнәһендә тик Көнбайыш Европаға ҡарата ғына ҡулланыла. Был саҡта ошо термин махсус сәйәси, дини һәм иҡтисади тормоштоң үҙенсәлектәрен аңлата. Киң мәғәнәлә «Урта быуаттар» терминын һәр бер мәҙәниәткә ҡулланырға мөмкин, әммә был ваҡытта ул хронологик тап килеүсе, йәки киреһенсә, Европа Урта быуаттары менән хронологик тап килмәүе тарихи дәүерҙе аңлата.
Ваҡытлаштырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урта быуаттар шартлы рәүештә өс төп осорға бүленә[5]:
- Иртә Урта быуаттар (V быуат аҙағы — XI быуат уртаһы).
- Үҫешкән йәки Классик Урта быуаттар (XI быуат уртаһы — XIV быуат аҙағы).
- Һуңғы Урта быуаттар йәки Иртә Яңы заман (XIV—XVI быуаттар).
Француз Анналдар мәктәбе вәкилдәре «оҙайлы Урта быуаттар» идеяһын күтәреп сыҡҡандар. Улар буйынса Урта быуаттар тик XVIII быуат аҙағында ғына тамамлана[6].
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урта быуаттар буйынса сығанаҡтар шарлы рәүештә биш төргә бүленә:
- тәбиғи-географик;
- этнографик;
- матдәле сығанаҡтар;
- нәфис сәнғәт (архитектура, һынлы һүрәт сәнғәте, скульптура, көнкүреш әйберҙәре эшләү сәнғәте);
- яҙма.
Яҙма сығанаҡтар үҙ сиратында артабанғыса бүленәләр:
- нарратив (анналдар, хроникалар, биографиялар, шәжәрәләр, тәүәрихтар, агиографик хеҙмәттәр, ғилми һәм нәфис әҙәбиәт, эпистоляр һәйкәлдәр һәм башҡалар);
- документаль;
- ҡануни.
Инеш: Рим империяһының ахыры[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнбайыш Рим империяһының ҡолауы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең эраның II быуатынан алып Рим империяһының ҡеүәте кәмей башлай. Яйлап диңгеҙ сауҙаһы һәм ҡалалар үҫеше тарҡылыш кисерә башлай, халыҡ һаны артымы кәмей. Варварҙарҙың даими баҫып инеүҙәре һәм сәйәси көрсөк империяны хәлһеҙләндерә. 410 йылда Римды вестготтар яулап ала, ә 476 йылдың сентябрендә боронғо германдарҙың юлбашсыһы Одоакр Көнбайыш Рим империяһының һуңғы императоры 16-йәшлек Ромул Августулды тәхеттән баш тартырға мәжбүр итә. 12 быуат буйы Рим империяһының хакимлығы тамамлана.
Иртә Урта быуаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рим империяһы тарҡалғандан һуң Европа тарихының Иртә Урта быуаттар осоро яҡынса биш быуат дауам итә (яҡынса 500 йылдан алып 1000 йылға тиклем). Был осорҙа халыҡтарҙың бөйөк күсеше була: викингтар ҡәбиләләре килеп сығалар; Италияла остготтарҙың, Аквитанияла һәм Пиреней ярымутрауында вестготтарҙың короллектәре барлыҡҡа киләләр; сәскә атҡан заманында ярты Европаны күп өлөшөн биләгән Франк дәүләте төҙөлә. Төньяҡ Африка һәм Испания ғәрәп хәлифәлегенә инәләр; Британ утрауҙарында англдар, сакстар һәм кельттарҙың бәләкәй генә илдәре барлыҡҡа киләләләр; Скандинавияла, Үҙәк һәм Көнсығыш Европала дәүләттәр төҙөлә.
Халыҡтарҙың бөйөк күсеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡтарҙың бөйөк күсеше — IV—VII быуаттарҙағы башлыса Рим империяһының периферияларынан уның территорияһына булған Европалағы этник миграцияларҙы дөйөмләштереүсе шартлы атама. Был процессты ете-һигеҙ быуаттар арауығын алған глобаль миграцион процессы составының өлөшө булараҡ ҡарарға мөмкин. Күсештең характерлы үҙенсәлеге булып Көнбайыш Рим империяһының йәҙрәһенә (тәүге сиратта Италия, Галлия (хәҙерге Франция), Испания һәм Дакия территорияларына) — румей һәм романизацияланған кельт халыҡтарының тығыҙ йәшәгән ерҙәргә — герман күсенеүселәре юллана. Шунлыҡтан халыҡтарҙың бөйөк күсеше герман һәм романизацияланған халыҡтар араһында ҡаршылыҡ тыуҙыра, ул ниндәйҙер мәғәнәлә хәҙерге заманға килеп еткән. Күсештә төрки, славян, фин-уғыр һәм иран ҡәбиләләре ҡатнаша.
Реконкиста[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Реконкиста ғәрәптәр менән баҫып алынмаған хәҙерге Астурияның Ковадонга районында башлана. Уның 722 йылда инициаторы булып Пелайо тора. Реконкиста алмашыусан уңыш менән барған, бының сәбәбсеһе булып христиан хакимдарының бер береһе менән һәм үҙҙәренең вассалдары менән көрәш, һәм Төньяҡ Африканан мосолмандар килеп тороуы булып торған. Христиандар бигерәк тә Аларкос янындағы алышта ҙур еңелеү кисергәндәр. 1492 йылда Реконкиста тамамлана, Фердинанд II Арагонский һәм Изабелла I Кастильская Испанияның күп өлөшөн берләштерәләр.
Византия империяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Византия империяһы — Көнсығыш Рим империяһының атамаһы. Был атаманы уға Көнбайыш Европа тарихсылары биргән, византийҙар үҙҙәрен римляндар — грекса «румейҙар», ә дәүләтен — «Рим», «Румей» дәүләте тип атағандар. IV быуатта Византий ҡалаһы урынында Рим императоры Бөйөк Константин I Константинопольға нигеҙ һала.
Франк дәүләте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Франк дәүләте — V быуаттан алып IX быуатҡа тиклем Көнбайыш һәм Үҙәк Европала булған дәүләттең шартлы атамаһы. Франк дәүләте Көнбайыш Рим империяһы территорияһында башҡа варвар короллектәре менән бер ваҡытта барлыҡҡа килгән.
Меровингылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Меровингылар — Франция тарихындағы тәүге франк королдәре династияһы. Был династияның королдәре V быуаттан алып VIII быуатҡа тиклем хәҙерге Франция һәм Бельгия территорияһында идара иткәндәр.
Юғары урта быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Юғары урта быуат яҡынса 1000 йылдан алып 1300 йылға тиклем дауам иткән Европа тарихы дәүере. Юғары урта быуат Иртә урта быуатҡа алмашҡа килә һәм Һуңғы Урта быуаттарҙан алдынан була. Был дәүерҙең төп ҡылыҡһырлаусы тенденция булып Европа халҡының бик тиҙ артыуы күҙәтелә, был үҙ сиратында социаль, сәйәси һәм башҡа тормош сфераларында ҡырҡа үҙгәреүҙәргә килтерә.
Юғары урта быуатта Европа әүҙем сәскә ата башлай, ҡалалар үҫешәләр һәм байый. Скандинавияға христианлыҡ үтеп инә. Каролинг империяһы ике айырым дәүләткә тарҡала, һуңыраҡ уларҙың территорияһында хәҙерге Германия һәм Франция барлыҡҡа килә. Рим папаһы Фәлестинаға һәм христиан корольдәре Тәре яуҙарын ойоштора. Архитектура һәм музыкала яңы стилдәр һәм йүнәлештәр барлыҡҡа килә.
Көнсығыш Европала Боронғо рус дәүләте, Польша һәм Бөйөк Литва кенәзлеге барлыҡҡа килә. XIII быуатта монголдарҙың баҫып инеүе Көнсығыш Европаның үҫешенә тиҫкәре йоғонто яһай.
Тәре яуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мосолмандарҙан Фәләстән тартып алыр өсөн христиандар тәре яуҙарын ойоштора. Тәре яуҙары бөтә ҡатламдарға ла бик ҙур йоғонто яһаған. Тәре яуҙары идеяһының сәскә атыуы XII быуатҡа тура килә. XIII быуатта христиандар башҡа христиандарға, һәм тағы ла мәжүсиләргә ҡаршы бер нисә тәре яуҙарын ойоштора.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Период настоящего Средневековья.
- ↑ История Средних веков. М., 2003. С. 2425.
- ↑ Гене Б. История и историческая культура средневекового Запада. — М., 2002. С. 11.
- ↑ История средних веков. — М., 2003. — С. 8.
- ↑ История средних веков. — М., 2003. С. 26—27.
- ↑ Ле Гофф Ж. Средневековый мир воображаемого
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кенигсбергер Г. Средневековая Европа — М.: Весь Мир, 1987. — 374 б. — ISBN 5-7777-0091-8.
- Гуревич А. Я., Харитонович Д. Э. История средних веков — 2-е изд. — М.: МБА, 2008. — 320 б. — (Humanitas). — ISBN 978-5-902445-19-7.
- Гуревич А. Я. Средневековье как тип культуры // Антропология культуры. — М.: ОГИ, 2002. — В. 1. — С. 39-55.
- Егер О. Всемирная история. Средние века / 3-е изд. испр. и доп — М.: АСТ, 2006. — 607 б. — ISBN 5-17-029373-9.
- История средних веков / Под ред. С. П. Карпова. В 2-х тт — 4-е изд. — М.: Издательство Московского университета, «Высшая школа», 2003. — ISBN 5-211-04818-0.
- Косминский Е. А. Историография средних веков. V век — середина XIX века. Лекции / Под ред. Сказкина С. Д., Гутновой Е. В., Левицкого Я. А., Сапрыкина Ю. М. — М.: Издательство Московского университета, 1963. — 432 б.
- Ле Гофф Ж. Рождение Европы = L`Europe est-elle née au Moyen Age? — СПб.: Alexandria, 2007. — 398 б. — (Становление Европы). — ISBN 978-5-903445-04-2.
- Ле Гофф Ж. Средневековый мир воображаемого / Пер. с фр., общ. ред. С. К. Цатуровой — М.: Прогресс, 2001. — 440 б. — ISBN 5-01-004673-3.
- Ле Гофф Ж. Цивилизация средневекового Запада / Пер. с фр., общ. ред. Ю. Л. Бессмертного; Послесл. А. Я. Гуревича — М.: Издательская группа Прогресс, Прогресс-Академия, 1992. — Б. 376. — ISBN 5-01-00-3617-7.
- Люблинская А. Д. Источниковедение средних веков — Л.: Издательство ЛГУ, 1955.
- Пиков Г. Г. Средние века в исторической науке.
- Словарь средневековой культуры / Отв. ред. А. Я. Гуревич — М.: РОССПЭН, 2003. — ISBN 5-8243-0410-6.
- Хёйзинга Й. Осень средневековья / Отв. ред. С. С. Аверинцев — М.: Наука, 1988. — Б. 544. — ISBN 5-02-008934-6.
- Ливанцев К. Е. История средневекового государства и права


text:
Ғаилә – туған тел һаҡсыһы. Ошо хәҡиҡәтте раҫлап, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 1 мартта матур кисә ойоштора.
Мөхтәрәм милләттәштәр, һәммәгеҙҙе лә яҙҙың тәүге көнөндә Өфөнөң “Башҡортостан” дәүләт концерт залында Башҡорт ғаиләһе көнөн бергәләп билдәләргә саҡырабыҙ.
Сәхнәгә Башҡортостандың төрлө төбәгендә йәшәгән өлгөлө ғаиләләр – балаларында милли рух тәрбиәләгән, әҙәп-әхлаҡты өҫтөн ҡуйған, милли кәсептәрҙе үҫтергән, башҡорт мәҙәниәтен юғары кимәлгә күтәргән иманлы милләттәштәребеҙ сыға.
Бынан тыш, һеҙҙе билдәле эстрада йондоҙҙары, баш ҡалабыҙҙың ижади коллективтары сәләмләр.
Милли биҙәүестәр, аҫалы балаҫтар, хуш еҫле бал, быйма һәм кейеҙ әйберҙәр күргәҙмәһе лә эшләйәсәк.
“Ғаилә – туған тел һаҡсыһы” тамашаһы киске 7-лә башлана. Күргәҙмәләр киске 5-тән эшләй.
Инеү бушлай. Рәхим итегеҙ!
Тамашаға милли кейемдә килеүегеҙ һорала.
Просмотров (82)


text:
Оомицеттар
Оомицеттар — бәшмәктәр класы.
4 тәртибе, 550 төрө билдәле, киң таралған. Башҡортостанда 4 тәртибе, 100‑ҙән ашыу төрө бар.
Төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мицелийы яҡшы үҫешкән, бер күҙәнәкле, күп ядролы. Күҙәнәк көбө күпселек бәшмәктәрҙән айырмалы хитиндан түгел, целлюлоза һәм глюкандан тора.
Үҫеш циклы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Енесһеҙ үрсеү ҡауырһын һәм ҡамсы рәүешле ептәре булған зооспоралар, енси — оогамия ярҙамында тормошҡа ашырыла. Оогонийында бер йәки бер нисә йомортҡа күҙәнәге бар, антеридий айырымланған гаметалар барлыҡҡа килтермәй һәм аталанғанда уның күп ядролы эстәлеге аталандырыусы үҫентеләр буйлап оогонийға үтеп инә. Аталанған йомортҡа күҙәнәктәре тынлыҡ хәлендәге ооспораларға әүерелә (диплоидлы стадия), улар яҙ көнө, зооспорангиялар барлыҡҡа килтереп, үҫеп сыға. Пероноспоралылар тәртибенә ҡараған юғары оомицеттар зооспорангиялары спорангия йөрөтөүселәрҙән тулыһынса айырыла һәм үҙенсәлекле конидияларға әүерелә.
Классификация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оомицеттар араһында һыу сапрофит‑бәшмәктәре бар, улар үҫемлек ҡалдыҡтарында (лептомитлылар, пероноспоралылар һ.б.), бөжәктәрҙең һ.б. ваҡ хайуандарҙың мәйеттәрендә (сапролегний һымаҡтар) үҫешә. Күпселек оомицеттар ылымыҡтарҙа һәм селәүсендәрҙә, ҡайһы бер сапролегний һымаҡтар — балыҡтарҙың һәм ер‑һыу хайуандарының ыуылдырыҡтарында, көсһөҙләнгән селбәрәләрҙә; пероноспоралылар — үҫемлектәрҙә паразит булып йәшәй. Иң зарарлы оомицеттар булып картуф фитофторозын (Phytophthora infestans), шәкәр сөгөлдөрө, кишер һ.б. а.х. культураларының ҡара һабағын (Pythium debaryanum), виноградтың ялған онло ысығын, йәки мильдьюһын (Plasmopara viticola), тыуҙырыусылар тора.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 06.06.2018
"Өс таған"да төшөр өсөн малайҙар һәм ҡыҙҙар кәрәк!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 6-06-2018, 15:40
Иртәгә, 7 июндә иртәнге сәғәт 10-дан төшкө сәғәт 5-кә тиклем "Башҡортостан" киностудияһында "Өс таған" тулы метражлы нәфис фильмда төшөү өсөн ҙур һайлап алыу үтәсәк. Төп һәм эпизод ролдәре өсөн башҡортса таҙа һөйләшкән 10-12 йәшлек малайҙар һәм 6-8 йәшлек ҡыҙҙар кәрәк.
Фильм Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған. Уны "Башҡортостан" киностудияһы «Аскарфильм» кинокомпанияһы менән берлектә йәйгеһен төшөрәсәк. Режиссеры - Айнур Асҡаров.
Белешмә өсөн телефон: 8-927-309-55-00....
Фильм Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған. Уны "Башҡортостан" киностудияһы «Аскарфильм» кинокомпанияһы менән берлектә йәйгеһен төшөрәсәк. Режиссеры - Айнур Асҡаров.
Белешмә өсөн телефон: 8-927-309-55-00....
Совет мәлендә ҙур ҡыуаныс килтергән открытка. 1977 йыл
Яңылыҡтар таҫмаһы // 6-06-2018, 10:37
... Тәүҙә эш урынындағы профкомға ғариза яҙаһың. Аҙаҡ йылына ике-өс кешене һайлап алалар. Унан һуң профком, партком һәм директор кем машина алырға лайыҡлы икәнен һайлап ала. "Булды!" тиерһегеҙме - "Юҡ!" тип әйтәсәктәр.
Почта открыткаһын, уға ҡиммәтлерәк марка алып тапшырғас көтөргә лә көтөргә. Йылмы, ике йылмы, ярты йылмы, бер аймы - лотерея.
... Бына почта йәшнигенә һүрәттәге кеүек откртыка килеп төшә. Йәшереп ҡуйылған урындан аҡсаны алып, аҙыраҡ өҫтәп магазинға йүгерәһең.
"Шестерка"! Иң ҡиммәтле, крутой "Жигули!" - төҫө ниндәй, уныһы-быныһы юҡ тигәнен ҡарап тормайһың! Ниндәйенә күрһәтәләр шуны алаһың...
Машина хужаһы аҙаҡтан гараж өсөн, бензин өсөн, запчасть өсөн тиңһеҙ сираттарҙа торасағын аңламай әле...
Ә хәҙер. Аҡсаң ғына булһын! Рәсәйҙекеме, иномаркамы, уңлы-һуллы руллеме, аҡмы-ҡыҙылымы - йәнең теләгән машинаны ал!...
Балаларығыҙ хаҡына үҙегеҙҙә ҡайғығыҙҙы еңерлек көс табығыҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 6-06-2018, 07:30
Ирем үлгәндән һуң йәшәү дәртем һүрелде... Ер һелкетеп баҫып йөрөгән ирем көтмәгәндә, ҡапыл, беҙҙе – ҡатынын, ике балаһын, сикһеҙ ҡайғыға һалып, үлде лә ҡуйҙы. Бөгөн теп-теүәл өс ай. Балалар мәктәптә, мин өйҙәмен... Ошо өс ай эсендә икенсегә ауырыйым. Дауахана тупһаһын тапайым, ҡайһы ерем ныҡлап ауыртҡанын да белмәйем. Ябыҡтым. Хәлем юҡ, хатта ҡайһы саҡта тын алыуы ауыр һымаҡ. Йүнләп йоҡлай алмайым. Күҙем йомолоу менән, тертләп уянам... Иремде юҡһынам, һағынам шул тиклем! Кәйефем юҡ. Гел илағым ғына килеп тора. Бер кем менән дә һөйләшкем дә, аралашҡым да, ишеткем дә, хатта күргем дә килмәй. Гел генә ятҡым килә. Хатта балаларға тамаҡ йүнәтергә саҡ һөйрәлеп торам. Улар, ҡайҙа ғына йөрөһәләр ҙә, минең хәлде күреп, борсолоп, гел генә шылтыратып торалар. Телефонды алмаһам, ҡоттары оса, шуға яуап бирергә тура килә. Хәлем юҡ. Былай итеп нисек йәшәргә һуң?
Зөлфирә.
...
Афарин! Рәйсә инәйгә рәхмәт!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 6-06-2018, 07:00
"Аҙна һайын - бүләк!" уйынында ҡатнашып, бүләк отоусы Федоровка районының Юлдаш ауылынан Рәйсә Ҡотлоюлова: "Мине һөйөндөргән өсөн яратҡан баҫмама рәхмәт. Кем килһə лə, "Йəшлек"тең бүлəге тип сəй эсерəм", - ти.
Лото уйыны дауам итә. Гәзитебеҙгә икенсе ярты йыллыҡҡа яҙылған квитанцияларығыҙҙы ебәрергә онотмағыҙ....
«Тамыр»лы «Юлдаш»
Медиа // 6-06-2018, 07:00
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 205
ТАШЛЫ АРХЕОЛОГИК КОМПЛЕКСЫ, Ташлы, бронза быуаты археологик ҡомартҡылары төркөмө. Б.э.т. 2‑се мең йыллыҡтың 2‑се ярт. ҡарай. Хәйбулла р‑ны Фёдоровка а. төньяҡҡа табан 1,5—2 км алыҫлыҡта Ташлы й. ярында (Аҡъяр һыуһаҡлағысының һыубаҫар зонаһында) урынлашҡан. 1997 й. Н.С.Савельев тарафынан асыла һәм өйрәнелә. Т.а.к. ҡәберлек һәм торама инә. Ҡәберлек (һул ярҙа) 6 ҡурғандан (диам. 15—20 м, бейеклеге 0,3—0,5 м) тора, 5‑әүһе тикшерелгән; 3‑әүһе аҫтында таштан эшләнгән ерләү ҡоролмалары табылған. Ҡурғандарҙың береһе аҫтында түңәрәк стена-нығытма асыҡланған (9 ҡәбер өйрәнелгән, уларҙың урталағыһында мәйет таш йәшниктә ерләнгән); икенсеһе аҫтында бер нисә урында айырылған таш нығытма (диам. 12 м) табылған, уға тыш яҡтан бәләкәй түңәрәк таш ҡоролма м‑н ҡойма төкәтелеп, улар эсенә мәйеттәр ерләнгән (21‑е тикшерелгән, башлыса парлап ерләнгәндәр). Керамика Алакүл мәҙәниәте һауыттарынан ғибәрәт. Бронза әйберҙәр, ш. иҫ. остары яҫы спираль рәүешендәге беләҙектәр, табылған. Тораманың дөйөм майҙаны (уң ярҙа) яҡынса 7 мең м2, 81 м2 ер ҡаҙылған. Ярым ер өй, хужалыҡ соҡоро, усаҡ ҡалдыҡтары табылған. Керамика Алакүл мәҙәниәте һауыттарынан ғибәрәт. Таштан һәм һөйәктән яһалған эш ҡоралдары, баҡыр шлак киҫәктәре табылған; байтаҡ табылдыҡтар Сарғары мәҙәниәтенә ҡарай. Ҡомартҡы материалдары Ғилми- производство үҙәгендә һаҡлана.
Н.С.Савельев
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Белеүегеҙсә, 19 июлдә илдең Дәүләт Думаһы пенсия ҡануниәтенә үҙгәрештәр тураһындағы законды тәүге уҡыуҙа ҡабул итте. 328 депутат ыңғай тауыш бирһә, 104-е ҡаршы булды.
Йәмғиәттә лә был темаға ҡараш төрлөсә. Шуға күрә 24 сентябргәсә закон сығарыусылар норматив актҡа үҙгәрештәр индерә ала. Закон октябрҙә ҡабул ителер тип күҙаллана.
Әммә яңы ҡанун мәғариф, һаулыҡ һаҡлау өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең, шулай уҡ ижади һөнәр эйәләренең ташламаларын инҡар итмәй. Улар тейешле түләүҙәрҙе ваҡытынан алда алыу хоҡуғына эйә. Күсеү осорондағы 2019 – 2026 йылдарҙа түләүҙәр кәрәкле хеҙмәт стажы йылын йыйыуға ҡарап тәғәйенләнәсәк. Ул, хеҙмәткәр һөнәренең үҙенсәлектәренә ҡарап, 15 – 30 йыл тәшкил итәсәк.


text:
1948 йыл
1948 (бер мең туғыҙ йөҙ ҡырҡ һигеҙенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1948 йылы, 2 мең йыллыҡтың 948 йылы, XX быуаттың 48 йылы, XX быуаттың 5 ун йыллығының 8 йылы, 1940 йылдарҙың 9 йылы.
Йөкмәткеһе
ВаҡиғаларҮҙгәртергә
ТыуғандарҮҙгәртергә
- 1 ғинуар — Ишмөхәмәт Ғәләүетдинов, башҡорт теле белгесе, филология фәндәре докторы, профессор, шәрҡиәтсе.
- 20 март — Сабир Шәрипов, башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997).
- 9 ноябрь — Леонора Ҡыуатова, башҡорт совет балет артисы. РСФСР-ҙың (1982) һәм БАССР-ҙың (1974) халыҡ артисы.
Вафат булғандарҮҙгәртергә
- 11 февраль — Сергей Эйзенштейн, совет театры һәм кино режиссёры, рәссам, сценарист, сәнғәт теоретигы, педагог.
- 7 май — Баймырҙин Ғаяз Исламетдин улы, хәрби осоусы, гвардия майоры (1943), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).


text:
Хәҙистәрҙә ахырызаман билдәләре
Хәҙистәрҙә ахырызаман билдәләре
* Инсандарҙың башына шундай бер заман килер, араларында риба ашамағандары ҡалмайҙыр, әгәр ашамаһа — яза бирелә.
* Әҙәм балаһына сауҙа итеү, артымға аҡса биреү арталыр, хәләл-хәрәм онотолор. “Аҡса ҡайҙан булһа ла килһен”, — тиелер.
* Күптәр аҙ ғына донъя өсөн динен фида итерҙәр.
* Хәйләһеҙ эш башҡарып булмаҫ, һатыусылар һәм яҙыусылар күбәйеп, ҡәләм мул булыр.
* Яҡынлыҡ ептәре өҙөләлер һәм фәҡәт таныштарға ғына сәләм бирелә.
* Иманды күңелдә һаҡлау — утлы күмерҙе ҡулда тотоп торған кеүек ҡыйын буласаҡ.
* Мөьмин иртәнсәк кафыр булып торор йәки уның киреһе...
* Фетнә бер өйгә инер, тәжрибәһеҙ йәштәрҙең башына үтер.
* Өс нәмә ҡыйынлашыр: хәләл аҡса, ғәмәлдәге сөннәт һәм йәндән яҡын бер дуҫ.
* Кеше ҡатынына итәғәт итеп, әсәһенә ҡарышыр һәм, иптәшенә яҡынайып атаһынан алыҫлашыр.
* Күңелдәр бер-береһен һөймәй торған була, диндә һәм донъяуи ҡараштарҙа һәм эштәрҙә һәр төрлө ҡараштар килеп сыға, хатта ағай-энеләрҙең диндә һәм мәҙһәбтә ҡараштары төрлөсә булыр.
* Ололар мәрхәмәтһеҙ, ә кеселәр хөрмәтһеҙ булырҙар, балаларҙы тәрбиәләү көсөктәрҙе тәрбиәләүҙән дә ҡыйынлашыр.
* Ваҡыт ҡыҫҡарыр: бер йыл бер ай ҡеүек, бер ай бер аҙна, бөр аҙна бер көндәй үтеп китәлер, ә бер көн иһә бер япраҡ яныуы ҡәҙәр тиҙ үтер һәм һис нәмәлә бәрәкәт ҡалмаясаҡ.
* Донъя эштәрен теләп Әхирәт онотолор, һәм Аллаһтың китабы менән хөкөм итеү ғәйеп хисапланыр.
* Инсандар яманлыҡтарҙан бер-береһен һаҡламайҙар (тыймайҙар) һәм яҡшылыҡҡа бойормайҙар.
* Манаралар күбәйәсәк, мәсеттәр биҙәлел-зиннәтләнерҙәр һәм эстәренән ҡаты ауаздар килер.
* Йәмәғәттең ышанысы зәғиф, ғибәҙәте ғөрөф-ғәҙәт булыр, хафиздар күп булыр, әммә ғалим табылмаҫ.
* Кешегә уның яманлығынан ҡурҡыуҙан ғына мәрхәмәтлек ҡылынасаҡ, күренештә дуҫ, ә асылда дошман булған инсан һаны артасаҡ, һүҙҙәрҙең һәммәһе ялған һәм бер-береһенә айырмалы мәғәнәлә булыр. Әмирҙәр һәм хеҙмәтселәр куп, ләкин дөрөҫ эш башҡара торғандары аҙ ҡаласаҡ.
* Ялған шаһитлыҡ һәм айырылышыуҙар артасаҡ, кинәт үлемдәр күбәйерҙәр.
* Юҡ-бар, имеш-мимеш киң йәйелерҙәр.
* Ауылдағылар ҡалаларға ағылып-ағылып килерҙәр һәм исемдәре билдәһеҙ булған һыйыр ҡараусылар йорт төҙөүҙә бер-берөһе менән ярышҡа керешеп китерҙәр.
* Байҙарға иғтибар бирелер һәм хәсислек артыр, зәкәт ауыр бер бурыс итеп ҡабул ителер.
* Ғалимдар аҡсаға һәм донъя өсөн ғилем өйрәтерҙәр. Әхирәт ғәмәле менән донъялыҡ талап ителер.
* Ирҙәр үҙҙәрен ҡатындарға, ҡатындар иһә ирҙәргә оҡшатырҙар.
* Хөкөм итеү ҡатындарҙа булыр һәм зина ҡылыу күбәйер.
* Хәрәм эште ҡулайлаштыра торған мөмкинлектәр артасаҡ, йәштәр гонаһҡа һәм яманлыҡтарға күңел бирерҙәр.
* Мәшәҡәт, бәлә-ҡаза артыр, рәхәт һәм хозур ҡылмаҫтар, һәм һис кем ҡулы менән быларҙы алға сығара ла алмаясаҡ.
* Һуңыраҡ килгән нәҫелдәр алдан килгәндәрҙе һуғып язаларҙар.
*Ҡатындар сәстәрен дөйә үркәстәре кеүек ҡабартып урамдарҙа йөрөрҙәр.
Хәҙис шәриф
* Аллаһы Тәғәлә алдында иң һөйөклө ғәмәл – Уның хағы өсөр бер-береңә мөхәббәтле булыу.
* Бер кеше Ислам йәмғиәтенән бер аршын ҡәҙәр айырылырға тырышһа, муйынындағы Ислас бауын өҙөп ырғытҡан булыр.
* Һеҙҙән кем изге күңел менән шәһаҙәт итһә, уға, йәннәт биреләсәктер, кем насар шәһаҙәттә- булһа, уға йәһәннәм зирурҙыр.
* Аллаһы Тәғәлә һеҙҙе ата-әсәләрегеҙ менән ант итеүҙән тыя.
* Инсандарға шундай заман киләсәк, тапҡан малы менән ҡәнәғәтбулмаҫ — бәрәкәт тапмаҫ, хәләлдәнме был, хәрәмдәнмө тип фекерләй белмәҫ.
* Дөрөҫлөктә хәләл дә, хәрәм дә билдәле. Ләкин араларында хәләлгә лә, хәрәмгә лә оҡшаған шикле нәмәләр барҙыр: уларҙы кешеләрҙең, күбеһе белмәҫ.
* Фетнәләрҙән ары булған һәм бәлә-ҡазаларға сабыр иткән кеше — бәхетле кеше.
* Телдәрен насар һүҙҙәрҙән һаҡлай алмай тороп, бәндәләр камил иманлы була алмаҫ.
* Кем дә кем сауҙала ла, бурыстарын түләүҙә лә, кешеләр бурыстарын түләшеүҙә лә киң күңелле һәм шәфҡәтле булһа шул кеше мөьмин мосолмандарҙың иң яҡшыһы, хәйерлеһе.
* Тәкәббер һәм һауалы булыуҙан ныҡ һаҡлан. Аллаһы Тәғәлә тәкәбберлекте һөймәй.
* Күркәм булған холоҡтарҙы тулыландырыу, мәкәммәл итеү өсөн өммәтемә Аллаһы Тәғәлә тарафынан ебәрелдем.
* Әгәр бер кеше туғанлыҡ мөнәсәбәтен ялғап хәл белешергә барһа йәки ауырыуҙың хәлен белһә, Аллаһы Тәғәлә әйтер: “Изгелек ҡылдың, иЗге юлда йөрөнөң, Йәннәттә үҙәңә урын әҙерләнең.
* Әҙәм балалары тәнендәге дүрт гәүһәрҙе дүрт нәмә юҡ итә: аҡылды — асыу, динде — көнсөллөк, оятты — нәфсе, изге ғәмәлде — ғәйбәт.
* Аллаһы Тәғәлә эштәрен күркәм итеп башҡарған кешеләрҙе һөйә.
* Кешеләргә мин дәүерҙәрҙең иң яҡшыһына килдем, илсе итеп ебәрелдем һәм фәҡәт үҙем йәшәгән ошо быуатта улар алдында пәйҙә булдым.
* Мин дә уйнап һөйләрмен, тик унда ла хаҡ һүҙ генә һөйләрмен. Миңә кешеләрҙең күңелен тикшерергә һәм эстәрен ярып ҡарарға бойоролманы. Кешеләрҙең тышҡы ҡиәфәтен ҡарап хөкөм йөрөтөргә бойоролдом мин.
* Араларығыҙ өҙөлгәндәр менән бәйләнешкә ин, һиңә насарлыҡта булғандарға яҡшылыҡ эшлә, үҙеңә зарар булһа ла, хаҡ һуҙ әйт.
* Мөьмин кеше хыянат һәм ялғандан башҡа бөтә сифаттар менән тыумыштан уҡ мөһөрләнеп тыуа.
* Халыҡтың хөрмәтле бер кешеһе һеҙгә килһә, уға ҡәҙер- хөрмәт күрһәтегеҙ.
* Аллаһы Тәғәлә ризалығы өсөн тип намаҙ уҡыған кешеләрҙең гонаһтары ла бына ошо япраҡтар кеүек ҡойолоп тора.
* Был дин – ҡаҡшамаҫ дин, унда йоомшаҡлыҡ менән мөғәләмә итегеҙ!
* Дин эштәрендә иң әүәл юғалтаһы әйберегеҙ – аманат.
* Ауылдағылар ҡалаларға ағылып-ағылып килерҙәр һәм исемдәре билдәһеҙ булған һыйыр ҡараусылар йорт төҙөүҙә бөр-береһе менән ярышҡа керешеп китерҙәр.
* Аҡыллы кеше боҙоҡҡа ҡыҙыҡмай, изге дин хөкөмдәрен таянып йәшәй. Ә ахмаҡ бәндә башта боҙоҡҡа ҡағыла, һуңына Аллаһтан яғымлылыҡ көтә.
* Ата-әсәләр иҫән ваҡытта йә уларҙың береһенә, йә икеһенә лә изгелек эшләмәгәндәр йәннәткә инмәй. Ундайҙар нәфрәткә дусар, нәфрәткә дусар, нәфрәткә дусар булһындар ине!
* Эй, әҙәмдәр! Ҡиәмәт көнөндә һеҙ үҙ исемдәрегеҙ һәм атайҙарығыҙ исеме менән саҡырылырһығыҙ. Шуның өсөн балаларығыҙға гүзәл исемдәр ҡушығыҙ!
* Тәнегеҙ өсөн ғибәҙәттең ҡайһыһы еңел булыуын әйтәйемме? — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм, — ул — өндәшмәй тороу һәм күркәм холоҡ.
* Һәр тарафта йырсы һәм уйынсы ҡатындар барлығы беленер.
* Рамаҙан айының беренсе ун көнө — рәхмәт көндәре; икенсе ун көнө — гонаһтарҙан пакланыу көндәре; һуңғы ун көнө — уттан (йәһәннәм ғазабынан) ҡотолоу көндәре.
* Тол ҡатындар һәм астар файҙаһына тырышлыҡ итеүселәр Аллаһ юлында көрәшеп, йәки төндәрен ғибәҙәттә тороп, көндөҙҙәрен ураҙа тотоусылар шикелле.
* Аллаһтың әжер-сауаптарын өмөт итеп, рамаҙан айында ураҙа тотоусының үткәндәге барлыҡ гонаһтары ғәфү ителәсәк.
* Иман менән ғәмәлдең береһе икенсеһенә тиң, бер-береһенә юлдаш булмай тороп, төҙөк хәлдә була алмайҙар.
* Иманлы бәндәнең хөрмәте – дине, дәрәжәһе – зирәклеге, нәҫел-нәсәбе – уның аҡылы.
* Мосолман кешегә мосолмандарҙың малы, намыҫы һәм ҡаны хәрәм, Мосолман ҡәрҙәшен хурлау ҙа бәндәгә гонаһ өсөн бик еткән.
* Аллаһ булған, мәңге буласаҡ, Унан бөйөк бер кем дә юҡ.
* Ҡорбан итен ашағыҙ, — ти Ҡөрьән, — һәм барына ҡәнәғәтлек менән оялып ҡына һораусы фәҡирҙәргә ашатығыҙ.
* “Һиңә аңларлыҡ булһын тип беҙ уны, Ҡөрьәнде, ғәрәп телендә индерҙек”.
* Күңелегеҙ йомшаҡ һәм хәжәтегеҙ үтәлә торған буһыуын яратһағыҙ, етемдәргә мәрхәмәт күрһәтегеҙ, баштарынан һыйпағыҙ, ашай торған ризығығыҙҙы, биреп ашатығыҙ — күңелегеҙ йомшарыр, хәжәтегеҙ үтәлер.
* Ата-әсәгә итәғәт — Аллаһҡа итәғәт ул. Уларға (ата- әсәгә) ҡаршы тороу — Аллаһҡа ҡаршы тороу. ...
* Аллаһы Тәғәлә алдында иң һөйәкле йорт етемдәр хөрмәт ителә торған йорт. Үҙең өсөн нимә һөйөклө булһа, шуны халҡын өҫөн дә һөйөклө ит.
*Бер ҡәүем кешеләре араһындағы дуҫлыҡ атанан балаға күскән кеүек, дошманлыҡ та атанан балаға күсә.
* Аллаһ ҡаршыһында көндәрҙең иң ҡиммәтлеһе — Ҡорбан көнө, унан һуң Миналағы иманда нығыныу, ниәттәргә ирешеү, ҡаҙаныш көндәрелер.
* Гонаһтарҙы ғәфү иттереү сараларының иң мөһиме — мосолман туғаныңа һөйөнөс һәм ҡыуаныс биреүҙер.
* Һеҙҙән берәү бер насарлыҡ күрһә, уны ҡулы менән төҙәтерлек көсө етмәһә, теле менән нәсихәт әйтһен, быға ла ҡөҙрәте юҡ йкән, ул боҙоҡлоҡҡа йөрәге менән дошман булһын, ләкин был бик зәғиф имандыр.
* Динеңдә ихлас бул, әҙ генә ғәмәлең дә һинең өсөн етерлек булыр.
* "Сәләм” тигән һүҙ — Аллаһы Тәғәләнең бер исеме. Был һүҙҙе Ер йөҙөнә Ул Үҙе сығарҙы. Ә һеҙ уны арағыҙҙа таратығыҙ. Әгәр ҙә кешеләр араһынан уҙып барған мосолман тыныслыҡ һәм хәүефһеҙлек теләп, уларға сәләм бирһә һәм улар ҙа был сәләмде ҡайтарһа, шул һүҙ менән мосолман Бөйөк зат — Аллаһы Тәғәлә барлығың хәтеренә төшөргән булыр. Йәннәттәге кешеләрҙең бер-береһенә бүләктәре лә — сәләм.
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 11.07.2017 в 23:21, и размещена в категории Ҡөръән Кәрим һәм хәҙистәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
Төбәктең йәш көрәшселәре «Еңелмәҫ держава» көрәш сәнғәте спартакиадаһы наградаларын яуланы
Төбәктең йәш көрәшселәре «Еңелмәҫ держава» көрәш сәнғәте спартакиадаһы наградаларын яуланы Фото: Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 10 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Волга буйы федераль округының төрлө ҡалаларынан 150 йәш көрәшсе Тольяттиҙа «Еңелмәҫ держава» көрәш сәнғәте спартакиадаһында ҡатнашты. Бәләбәйҙең спортсылар командаһы Башҡортостанға бер нисә награда менән ҡайтты.
Республика Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, «Чемпион» спорт комплексы тәрбиәләнеүселәре грек-рим көрәше буйынса төрлө миҙалдар яуланы.
Чемпион исеменә Илһам Ҡаһиров лайыҡ булды, Арыҫлан Әғләметдинов бронза миҙал алды, Әмир Занаминов пьедесталға аҙ ғына етмәне.


text:
- Подробности
- Просмотров: 536
ДӘРҮИШ (фарс. – ярлы, фәҡир), мосолман мистигы, суфыйҙар тәриҡәте (ҡара: Суфыйсылыҡ) ағзаһы. Теге йәки был тәриҡәттә (Бикташиә, Нәҡшбәндиә һ.б.) тороуына ҡарамаҫтан, Д. сәйәхәт итеүселәргә һәм ишан (пир, остаз) етәкселегендә даими торлаҡта көн итеүселәргә бүленә. Д. соц. составы төрлө, йыш ҡына улар араһында хәлле йәшәгән һөнәрселәр, сауҙагәрҙәр, чиновниктар ҙа осрай. Д. күпселеге аскетизмға бирелгән (ҡара: Дини аскетизм), ҡайһы берҙәре никахҡа инеүҙән һ.б. баш тарта. Д. үҙ тәриҡәттәре идеяларын Башҡортостанда ла таратҡан. Башҡорттар араһында улар изге һаналған, ҡәберҙәре ғибәҙәт ҡылыу урыны (ҡара: Зыярат) булған. Сәсән Муллағолдиуана Д. булараҡ билдәле, ул Ә.Ә.Вәлидовтың бала сағында уның рухи донъяһы формалашыуына йоғонто яһаған. Д. образы “Ай тотолған төндә” трагедияһында, “Таһир менән Зөһрә” эпосында һ.б. һүрәтләнә. 20 б. башынан башҡорттар халыҡтың ярлы ҡатламынан сыҡҡан берәҙәктәрҙе Д. тип йөрөткән.
Әҙәб.: Ярмуллин С. Ахыр заман аяҡ аҫтында. Өфө, 2004.
Ф.Ғ.Хисамитдинова, Ғ.Б.Хөсәйенов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 352
ӨФӨ ЭЛЕКТРОЛАМПА ЗАВОДЫ — ЯҠТЫЛЫҠ, 1941 й. эвакуацияланған 191‑се завод базаһында (Мәскәү өлк. Фрязино ҡасабаһы) 643‑сө завод булараҡ ойошторолған (1942 й. радиолампалар, 1945 й. дөйөм тәғәйенләнешле лампалар, 1947 й. миниа‑ тюр лампалар етештереү үҙләштерелә), 1961 й. алып Өфө электролампа з‑ды (1984 й. үтә миниатюр лампалар), 1993 й. — “Ө.э.з. — Я.” ААЙ, 2011 й. ябыла. Составына дөйөм һәм махсус тәғәйенләнешле ҡыҙҙырма лампалар йыйыу, быяла изделиелар, цоколдәр, спиралдәр һәм электродтар етештереү, быяла, сәнәғәт газдары сығарыу, механика, энергетика, транспорт цехтары; гофрировкалы ҡатырға, ҡатырға таралар, мастика етештереү, ремонт‑төҙөлөш участкалары ингән. 2009 й. 1680 кеше эшләгән. Продукцияһы БР‑ҙа һәм РФ‑тың башҡа төбәктәрендә һатылған, яҡын һәм алыҫ сит илдәргә ебәрелгән. 2010 й. пр‑тиела 9 млрд ашыу лампа етештерелгән. РФ‑та һәм БДБ илдәрендә тулыһынса быялалы цоколе булған автомобиль лампалары сығарған берҙән‑бер пр‑тие.
Әҙәб.: М а з и н В.И. Уфимской лампы негасимый свет... Уфа, 2002.
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев