text:
Мәскәүҙәге «Башҡортостан яҡташтар берлеге» етәксеһе миҙал менән наградланды
Мәскәүҙә теркәлгән «Башҡортостан яҡташтар берлеге» төбәк йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Тәлғәт Хурамшин «Урындағы үҙидараны үҫтергән өсөн» миҙалы менән наградланды. Был награда уға Мәскәү ҡалаһының Яҡташтар ассоциацияһы советының сираттағы ултырышында тапшырылды. Ассоциация составына 40-тан ашыу йәмәғәт берекмәһе инә, тип хәбәр ителә РФ Президенты ҡарамағындағы БР Тулы хоҡуҡлы Вәкиллеге сайтында.
«Москвич» асыҡ акционерҙар йәмғиәте мәҙәниәт үҙәгендә үткән ултырышта шулай уҡ «Башҡортостан яҡташтар берлеге» төбәк йәмәғәт ойошмаһын Мәскәү ҡалаһының Яҡташтар ассоциацияһы составына индереү тураһында ҡарар ҡабул ителде. Ултырышта баш ҡала яҡташтар берекмәләре вәкилдәренән тыш, Мәскәү Хөкүмәтенең Төбәк-ара хеҙмәттәшлек, милли сәйәсәт һәм дини ойошмалар менән бәйләнештәр департаменты етәксеһенең беренсе урынбаҫары Юрий Нуждин һәм Рәсәй муниципаль Академияһы президенты Владимир Зотов ҡатнашты. Осрашыуҙа берекмәләрҙең ағымдағы эш мәсьәләләре, ассоциацияның киләсәккә пландары тикшерелде. Күп кенә берекмәләр етәкселәре төрлө номинацияла Почет грамоталары менән наградланды.


c: text/html

text:
Ураҙа ғәйетен өфөләр ҡала майҙандарында билдәләйәсәк
20 сентябрҙә Ураҙа ғәйетен өфөләр мәсеттәрҙә һәм өйҙә генә түгел, ҡала майҙандарында ла билдәләйәсәк. Атап әйткәндә, был көндө Ураҙа ғәйете айҡанлы тантаналар "Башҡортостан" сауҙа үҙәге алдындағы майҙанда үткәреләсәк.
Өфөнөң Октябрь районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, бында байрам вәғәзе, хәйер таратыу, башҡорт һәм татар эстрадаһының популяр артисы Эльмир Ғәзизуллин ҡатнашлығында концерт, кулинар изделиелар күргәҙмә-сауҙаһы ойоштороласаҡ. Бөтә тауарҙарға биш процент ташлама яһаласаҡ.
Ураҙа ғәйете байрамы сәғәт 12-лә башлана.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Берҙәм һайлау көнөндә Өфөлә беренсе тапҡыр йәмәғәт матбуғат үҙәге эшләне
Берҙәм һайлау көнөндә Өфөлә беренсе тапҡыр йәмәғәт матбуғат үҙәге эшләне.
Унда көн дауамында журналистар һуңғы мәғлүмәттәр менән танышты, брифингттарҙа ҡатнашты һәм күҙгә-күҙ осрашып, сәйәси фирҡәләр етәкселәре менән аралашты. Матбуғат үҙәге өс өлөшкә бүленгән. Бында телевизорҙар һәм видеопроектор ҡуйылған, уларҙа төрлө телеканалдар һайлауҙар тураһында мәғлүмәт бирә. Ә был яҡта журналистар өсөн өҫтәлдәр һәм компьютерҙар урынлаштырылған. Хәбәрселәр үҙәк һайлау комиссияһынан килгән мәғлүмәттәрҙе тиҙ арала яҙып, тапшырып тора. Төптә матбуғат конференциялары уҙғарыла. Хәбәрселәр сәйәси фирҡәләр вәкилдәре һәм сәйәсмәндәр менән аралаша, борсоған һорауҙарына яуап ала. Үҙәктә район-ҡалалар менән тура бәйләнеш булдырылды. Сәйәсмәндәр, йәмәғәт эшмәкәрҙәре һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәре һайлау барышы менән ҡыҙыҡһынды. Бер нисә сәғәт һайын матбуғат үҙәгендә Үҙәк һайлау комиссияһы менән тура бәйләнеш ойошторолдо. Журналистар оператив рәүештә кампания менән танышып барҙы. Бынан тыш, киң экрандарҙа һәр ваҡыт мәғлүмәттәр бирелде. Үҙәккә сәйәси фирҡәләр етәкселәре лә килеп китте. Брифингтар ваҡытында кемдер өгөтләп маташты, бәғзеләре власты тәнҡитләне, ҡайһы берҙәре иһә үҙҙәрен тыныс тота белмәне. Йәмәғәт матбуғат үҙәге иртәнге сәғәт һигеҙҙән төнгө бергә тиклем эшләне. Көнө буйы эшләгән кешеләргә уңайлы булһын өсөн бында туҡланыу ҙа ойошторолдо. Хәбәрселәр һуңғы мәғлүмәттәрҙе эшкәртеп, төнгә ҡайтып китте. Ә ҡайһы берҙәре бөгөн иртәнге сәғәт етелә үҙәк һайлау комиссияһына барып, яңы һөҙөмтәләрҙе барланы. Киләсәктә лә ҙур кампаниялар ваҡытында ошондай йәмәғәт матбуғат үҙәге эшләйәсәк, тип белдерә ойоштороусылар.


text:
Башҡортостанда дауыл сығыуы иҫкәртелә Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда дауыл сығыуы иҫкәртелә
Башҡортостанда дауыл сығыуы иҫкәртелә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
2 февралдә көндөҙ һәм 3 февралдә төндә Башҡортостандың көнбайыш өлөшөндә көньяҡтан иҫкән елдең 21-26 метрға тиклем көсәйеүе, боҙлауыҡ булыуы көтөлә. Был хаҡта Федераль юл агентлығының Һамар — Өфө — Силәбе автомобиль магистрале идаралығынан хәбәр иттеләр.
Татарстанда ла дауыл сығыуы ихтимал. 2 һәм 3 февралдә көньяҡ циклон килеүенә бәйле Татарстан биләмәһендә һауа шарттарының насарайыуы күҙаллана. Урыны менән көслө ҡар яуыуы, буран сығыуы, боҙлауыҡ булыуы, көньяҡтан иҫкән елдең тиҙлеге секундына 16-21 метрға тиклем көсәйеүе көтөлә. Юлдарҙа — ҡар һырынтылары, боҙлауыҡ.
Башҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы буйынса идаралыҡ мәғлүмәттәре буйынса, 2 февралдә республикала болотло һауа торошо, епшек ҡар яуыуы, айырым райондарҙа буран сығыуы, боҙлауыҡ булыуы күҙаллана. Республиканың көньяҡ-көнсығышында яуым-төшөм көтөлмәй. Ел көньяҡтан, көслө. Һауа температураһы 1 градустан 6 градусҡа тиклем түбәнәйәсәк, көньяҡ-көнсығышта 11 градусҡа тиклем һалҡын.


text:
Өфөлә IV иң яҡшы муниципаль тәжрибәләр форумы уҙғарыла Фото: автор фотоһы
Өфөлә IV иң яҡшы муниципаль тәжрибәләр форумы уҙғарыла
Өфөлә IV иң яҡшы муниципаль тәжрибәләр форумы уҙғарыла Фото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостандың баш ҡалаһында IV иң яҡшы муниципаль тәжрибәләр форумы уҙғарыла. Был — Рәсәй ҡалалары союзының эшләү формаларының береһе, унда мэрҙар ҡыҙыҡһындырған мәсьәләләрҙе тикшереп, белемдәре һәм тәжрибәләре менән уртаҡлаша ала. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр.
Быйыл июндә IV иң яҡшы муниципаль тәжрибәләр форумы Өфөлә үтә. Ҡала күләмле саралар уҙғарыу өсөн тейешле инфраструктураға һәм әҙерлекле кадрҙарға эйә. Осрашыу Конгресс-холда ойошторола һәм тәүге тапҡыр халыҡ-ара статусын ала: сараға сит ил ҡалаларынан коллегалар саҡырыла. Секцияларҙың береһе халыҡ-ара үҙ-ара килешеп эш итеүгә, туғандаш ҡалалар араһында үҙ-ара мөнәсәбәт булдырыуға һәм Рәсәй ҡалаларының халыҡ-ара позицияларын үҫтереүгә арнала. Төп тема — Рәсәй ҡалалары союзының иң яҡшы муниципаль тәжрибәләрен индереү механизмдарын тикшереү, тип билдәләнеләр мэрияла.
Рәсәй ҡалалары союзы — илдәге күптәнге йәмәғәт ойошмаларының береһе. Ул 1991 йылдың мартында 65 ҡаланың башланғысы буйынса Рәсәйҙә урындағы үҙидара булдырыуға булышлыҡ итеү маҡсатында булдырыла. Уның төп бурыстары — ҡалаларҙың ыңғай тәжрибәләрен өйрәнеү, дөйөмләштереү һәм таратыу. 2016 йылда Союзға Севастополь һәм Симферополь ҡабул ителде.


text:
Галина Ишмөхәмәтова - «Алтын гонг - 2013» журналистар конкурсы лауреаты
Мәскәүҙә йыл һайын уҙғарыла торған «Алтын гонг — 2013» профессионал журналистар конкурсы еңеүселәрен бүләкләү тантанаһы үтте. Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультеты президенты Ясен Засурский рәйеслегендә абруйлы жюри ағзалары ун туғыҙынсы тапҡыр үҙ эше оҫталарын иғлан итте. «Йыл мөхәррире» номинацияһында «Уфа» журналы һәм «Уфимские ведомости» гәзите етәксеһе Галина Ишмөхәмәтова еңеүсе тип танылды. «Башинформ» агентлығы коллективы коллегабыҙҙы ысын күңелдән ошо абруйлы профессионалдар конкурсында еңеүе менән ҡотлай.
Белешмә. «Алтын гонг — 2013» конкурсы ойоштороусыһы – Рәсәй төбәк киң мәғлүмәт саралары етәкселәре альянсы (АРС-ПРЕСС). Ҡатнашыусылар – баҫма киң мәғлүмәт саралары журналистары һәм редакция коллективтары, интернет-баҫмалар, нәшриәт йорттары.
Конкурс Матбуғат һәм киң коммуникациялар федераль агентлығы финанс ярҙамында ойошторола.
Конкурстың рәсми партнеры – Төбәк-ара подписка агентлығы.
Быйыл конкурста еңеүгә Рәсәй Федерацияһының 32 субъектынан меңләгән журналист, редакция, интернет-баҫма, нәшриәт йорто дәғүә итте. Улар араһында илдең алыҫ нөктәләре: Калининград һәм Благовещенск, Салехард һәм Грозный, шулай уҡ Санкт-Петербург, Иркутск, Өфө, Махачкала, Ҡурған һәм башҡа төбәктәр. Конкурста ҡатнашыусылар – 49 матбуғат, электрон һәм интернат баҫма журналистары. Шул иҫәптән – 21 муниципаль кимәлдәге, 23 – өлкә,край, республика һәм төбәк-ара баҫма, 5 – федераль киң мәғлүмәт саралары. Ойоштороу комитетына редакция коллективтары һәм журналистар 2940 эш тәҡдим итте.
Конкурс символы – боронғо гректарҙың йәйғор алиһәһе Ирида, уның төп роле – аллаларға хәбәрҙәр еткереү. Ҡулында алтын гонг тотоп торған уның ҡануни статуэткаһы журналистың тәғәйенләнешен символлаштыра һәм конкурстың төп бүләге булып тора.


text:
Төбәктә урман янғындарын һүндереү буйынса зона уҡыуҙары башланды
Бөгөн Башҡортостандың Йылайыр, Маҡар, Өфө, Тирлән һәм Балаҡатай урман хужалыҡтарында урман янғындарын һүндереү буйынса зона уҡыуҙары башланды.
Урман янғындарын һүндереү һәм уларҙы иҫкәртеү системаларын һәм алымдарын булдырыу буйынса саралар планына ярашлы, уҡыуҙар республиканың Урман хужалығы министрлығы менән ойошторолдо.
— Был саралар ведомствоның алдағы янғын хәүефлелеге осорона әҙерлек кимәлен билдәләргә мөмкинлек бирәсәк, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына БР Урман хужалығының матбуғат секретары Айбулат Ғәйнуллин. – Быйыл апрелдең, алдағы йылдар менән сағыштырмаса, йылыраҡ булыуына ҡарамаҫтан, барлыҡ тиерлек әҙерлек саралары тамамланды. Урман янғындарын һүндереү буйынса республика йыйылма планы раҫланды.
Зона уҡыуҙары һөҙөмтәләре буйынса апрель аҙағында урман хеҙмәткәрҙәре өсөн республика уҡыуҙары үткәреләсәк.


text:
Башҡортостандың Халыҡ шағиры Тимер Йосоповтың ижад кисәһе үткәрелә
Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры Тимер Йосоповтың 75 йәшенә арналған ижад кисәһе Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең концерт залында йома, 15 ноябрҙә, уҙасаҡ, тип хәбәр иттеләр БР Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Тимер Йосопов Дыуан районының Әпсәләм ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң мәктәптә, гәзит редакцияһында, республиканың Яҙыусылар союзында эшләй. Мәскәүҙә Юғары әҙәбиәт курстарын тамамлай.
Тимер Йосоповтың әүҙем ижад эшмәкәрлеге 1960 йылдарға ҡарай. Беренсе «Икмәк еҫе»(1968 йыл) шиғырҙар йыйынтығында шағир һуғыш ауырлыҡтарын ғорур еңеп сығыусы тотош бер быуындың яҙмышын сағылдыра. Уның шиғырҙарында ваҡыттар бәйләнеше асыла, Башҡортостандың киң образы үткән, хәҙерге һәм киләсәк дәүерҙәрҙең диалектик берҙәмлегендә күҙ алдына баҫа.
Тимер Йосопов үҙенең поэмаларында йыш ҡына тарихи тематикаға мөрәжәғәт итә. Уларҙа автор фольклор традицияларын дауам итә, ҡобайыр шиғриәтен киң ҡуллана.
Шағирҙың әҫәрҙәрендә шәхестең яуаплылығы тураһында уйланыуҙар, туған тел һәм тыуған тәбиғәт яҙмышы өсөн боролоу үҙәк урынды биләй. Тимер Йосоповтоң гражданлыҡ әүҙемлеге уның публицистик сығыштарында ла сағыла.
Тимер Йосопов – 15 шиғырҙар һәм поэмалар китаптары авторы, Салауат Юлаев исемендәге БР Дәүләт премияһы лауреаты (1998 йыл), Башҡортостандың Халыҡ шағиры (2003 йыл).
Ижад кисәһе 19 сәғәттә башлана.


text:
Фото:
Башҡортостан делегацияһы Мәскәү һабантуйында ҡатнашты
Фото:
Мәскәүҙә «Һабантуй-2011» гөрләп үтте. Тәүгә уны үткәреү урыны итеп Мәскәүҙең «Коломенское» музей-ҡурсаулығы һайланды.
Башҡортостан делегацияһын республика Премьер-министры Азамат Илембәтов етәкләне.
— Һабантуйҙы хаҡлы рәүештә күршеләребеҙ йолаларын яҡшыраҡ белергә һәм халыҡтарҙы нығыраҡ берләштерергә ярҙам иткән халыҡ дипломатияһының мөһим элементтарының береһе тип әйтергә була. Кешеләрҙең был ябай аралашыуы нәтижәлә үҙ-ара файҙалы иҡтисади һөҙөмтәләргә әүереләсәк, — тине журналистарға интервьюла Азамат Илембәтов.
Һабантуй ҡунаҡтары өсөн Башҡортостан, Татарстан, Мәскәү сәнғәт оҫталары сығыштарын, халыҡ һәм балалар уйындарын үҙ эсенә алған махсус программа әҙерләнде.
Майҙандарҙа милли көрәш буйынса ярыштар үтте, башҡорт тирмәләрендә байрам ҡунаҡтарының башҡорт халҡының традицион көнкүреше менән танышырға һәм милли ашамлыҡтарҙан ауыҙ итергә мөмкинселеге булды, тип хәбәр иттеләр республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Баш ҡалала республиканың иң яҡшы 35 уҡытыусыһына аҡсалата премиялар тапшырылдыФото: Олег Яровиков
Баш ҡалала республиканың иң яҡшы 35 уҡытыусыһына аҡсалата премиялар тапшырылды
Баш ҡалала республиканың иң яҡшы 35 уҡытыусыһына аҡсалата премиялар тапшырылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Дүшәмбе, 5 октябрҙә, Уҡытыусылар көнө уңайынан Башҡортостан Хөкүмәте йортонда педагогик берекмәнең иң яҡшы вәкилдәрен тәбрикләү тантанаһы булды.
Сараға төбәктәге мәғариф учреждениеларының иң яҡшы педагогтары йыйылды. Улар «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты сиктәрендә уҙғарылған аҡсалата дәртләндереү конкурсында еңеү яуланы. Бәйге 2006 йылдан үткәрелә. Туғыҙ йыл эсендә республикала йәшәүсе 1648 педагог премияға лайыҡ булған. Үҙҙәренең һөнәри байрамында йәнә 35 уҡытыусы дәүләт ярҙамын алды. Еңеүселәр сертификатын һәм 200 мең һум күләмендәге премияларҙы Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов тапшырҙы. «Уҡытыусы — етди һөнәрҙәрҙең береһе. Хөрмәтле уҡытыусылар, уҡыусыларға нисек итеп белем биреүегеҙгә бик күп нәмә бәйле», — тип билдәләне вице-премьер.
«Уртаса уҡытыусы бары һөйләй, яҡшы уҡытыусы аңлата, шәп уҡытыусы аңына һеңдерә, бөйөк уҡытыусы илһамландыра, тиҙәр. Бөгөн бында йәштәрҙе илһамландырыусы һәм көндәлек хеҙмәте менән киләсәкте төҙөүсе уҡытыусылар йыйылған. Һеҙҙең менән бергә илһөйәрҙәр тәрбиәләрбеҙ һәм республикабыҙҙы яңы офоҡтарға, яңы еңеүҙәргә илтербеҙ, тип ышанам. Тыныслыҡ, һаулыҡ һәм именлек һеҙгә», — тип ҡотланы уҡытыусыларҙы республиканың мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова.


text:
Фото:
Бөрйән районында йәштәр байрамы үтәсәк
Фото:
Бөтә Рәсәй йәштәр көнө алдынан Бөрйән районында, Морат туғайында, 25 июндә байрам саралары үтәсәк. Программаны республика ижади коллективтары концерты аса. Сибай дәүләт филармонияһының бейеү ансамбле һәм Бөрйән районының балалар коллективтары, студенттарҙың «Ирәндек» төҙөлөш отряды, «Вместе» төбәк йәмәғәт ирекле йәштәр хәрәкәте вәкилдәре үҙенең оҫталығын күрһәтәсәк. Өфөнән «Голубые молнии» хәрби-патриотик клубы курсанттарының һәм «Черный дракон» үҫмерҙәр клубы (Сибай ҡалаһы) тәрбиәләнеүселәренең күрһәтмә сығыштары, шулай уҡ «Ғаилә — Рәсәй ғорурлығы» бөтә Рәсәй конкурсы еңеүсеһе Хәсәновтар ғаиләһенең сығыш яһауы көтөлә.
Урал аръяғы райондары һәм ҡалаларынан 14 ғаиләгә балалары тыуыу айҡанлы субсидияға сертификаттар тапшырыу байрамдың төп ваҡиғаһына әйләнәсәк. «Башинформ» агентлығына БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, быйыл 224 ғаилә дөйөм суммала 358 миллион һумға субсидия алған.
Бынан тыш, ҡунаҡтар һәм ҡатнашыусылар төҙөлөш барған «Морат туғайы» туристик базаһын ҡараясаҡ. Унда әлеге мәлдә бер нисә коттедж, кафе, япмалы пирс, машиналар ҡуйыу урыны, мунса файҙаланыуға тапшырыуға әҙер. Әйтергә кәрәк, һуңғы айҙа Бөрйән районында туристар туҡталҡаһы йәнә Байназар ауылы янындағы Оло Көҙән тип исемләнгән ерҙә һәм Ишдәүләт ауылы эргәһендә асылған.


text:
Өфөлә ямғыр һыуҙары канализацияһын төҙөүгә 100 миллион һум бүленәсәк
Дим биҫтәһенең 8-се һәм 9-сы микрорайондарында ямғыр һыуы канализацияһы төҙөлә башлаясаҡ. Бығаса ҡала урамдарынан ямғыр һыуҙары ер аҫты йылғаларына ағып төшә торғайны. Канализацияны файҙаланыуға тапшырғандан һуң ямғыр һыуҙары таҙартыу ҡоролмаларына йүнәлтеләсәк, таҙартылған һуң йылғаға ағыҙыласаҡ. Был турала ҡала мэрияһында үткән матбуғат конференцияһында хакимиәт башлығының беренсе урынбаҫары Владимир Дмитрюк хәбәр итте.
Бынан тыш, хәҙер таҙартылмаған һыуҙы Ағиҙелгә ағыҙыу туҡтатылған. Быға «Өфө ҡалаһының канализацияһы (киңәйтеү һәм реконструкция, 3-сө сираты)» проектын ғәмәлгә ашырыу һәм былтыр апрелдә 3-сө биологик таҙартыу блогын сафҡа индереү булышлыҡ иткән. Ҡаланың таҙартыу ҡоролмаларында ағып төшкән һыуҙы тәрән эшкәртеү алымдары индерелгән. Быйыл апрелдә ультрафиолет нурҙары ярҙамында дезинфекциялау бинаһын сафҡа индереү планлаштырыла. Ямғыр һыуҙары канализацияһын төҙөүгә 100 миллион һум күләмендә аҡса бүленәсәк.


text:
Localisation guidelines/ba
From translatewiki.net
- Тәржемәселәргә аңлатма/күрһәтмә
Башҡорт теленә тәржемә ителмәгән система хәбәрҙәрен нисек белергә?
- Special:Translate битендә Үҙгәрештәрҙе байҡау исемлеген ҡарағыҙ.
- !!FUZZY!! (Устарело/Иҫкергән) тамғаһы булған система хәбәрҙәрен төҙәтеп яҙығыҙ, сөнки уларҙың эстәлеге үҙгәргән.
- Special:Translate битендә башҡорт теленә тәржемә ителмәгән (непереведенные) барлыҡ система хәбәрҙәрен ҡарағыҙ һәм тәржемә итегеҙ.
- Эстәлеге ныҡ үҙгәреү сәбәпле, аңлайышһыҙлыҡ тыумаһын өсөн, элек тәржемә ителгән ҡайһы бер система хәбәрҙәр тулыһынса юйылыуы ихтимал. Уларҙы яңынан тәржемә итегеҙ.


text:
Өфөлә «Электрон китапхана»ны презентацияланыларФото: «Башҡортостандың мәҙәни донъяһы» порталы
Өфөлә «Электрон китапхана»ны презентацияланылар
Өфөлә «Электрон китапхана»ны презентацияланыларФото: «Башҡортостандың мәҙәни донъяһы» порталы
«Башинформ» Мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала электрон китап һаҡлағыс барлыҡҡа килде. «Электрон китапхана»ны презентациялау сараһында БР Мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары Валентина Латипова сығыш яһап, республиканың бөтә китапханалары һәм уҡыусылары өсөн был көн бик тә әһәмиәтле, тип билдәне. Министр урынбаҫары республика Президенты Рөстәм Хәмитовҡа ошо проектты тормошҡа ашырыуға ярҙам иткәне өсөн рәхмәт әйтеп, Башҡортостанда йәшәүсе һәр бер кеше был мәҙәни ҡаҙаныш менән ҡуллана аласағына ышаныс белдерҙе.
Презентациялау алдынан килгән ҡунаҡтарға капиталь ремонттан һуң Милли китапхана бинаһына ингән урынды, «Асыҡ мөхит» программаһы сиктәрендә һатып алынған яңы ҡорамалдарҙы күрһәттеләр. Башҡорт әҙәбиәте һәм крайҙы өйрәнеү бүлегендә сараға йыйылыусыларҙы документтарҙың штрих-кодтары нигеҙендә автоматлаштырылған китап биреү системаһы, шулай уҡ яңы ғына ҡуйылған вәхиштәргә ҡаршы ҡапҡалар менән таныштырҙылар.
«Электрон китапхана» презентацияһы универсаль уҡыу залында үтте. Китапхана директоры Айгөл Моратова сараға йыйылыусыларҙы электрон һаҡлағыстың эш үҙенсәлектәре һәм принциптары менән таныштырҙы. «Полифорт» һәм «Xerox» компаниялары вәкилдәре электрон китапхана проектын бойомға ашырыу этаптары тураһында ентекле һөйләп, ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап бирҙе. Атап әйткәндә, проект дүрт этапта тормошҡа ашырыла һәм хәҙерге ваҡытта ресурстың селтәр һаҡлағыстарына элекке йылдарҙа сканер аша күсереп баҫылған эштәрҙән 132 баҫма, алты аудио һәм бер видеоматериал ҡуйылған. Киләсәктә бүлектәр, әлегә улар һигеҙ, яңы материалдар менән тулыландырыласаҡ.
Проект «Китапхана эшен үҫтереү» маҡсатлы программаһына ярашлы тормошҡа ашырыла. Быйыл милли электрон китапхананы булдырыуға республика бюджетынан 7 миллион 800 мең һум аҡса бүленгән, тип хәбәр итә «Башҡортостандың мәҙәни донъяһы» порталы.
Проектҡа http://ebook.bashnl.ru/dsweb/HomePage электрон адресы буйынса инергә мөмкин.


text:
14 декабрҙә күсемһеҙ милеккә хоҡуҡтарҙы теркәү мәсьәләләре буйынса граждандар ҡабул ителә
14 декабрҙә РФ Президентының Башҡортостан Республикаһындағы йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә күсемһеҙ милеккә хоҡуҡтарҙы һәм уларға бәйле килешеүҙәрҙе теркәү мәсьәләләре буйынса граждандарҙы ҡабул итеү ойошторола.
Ҡабул итеүҙе Федераль дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары Ригина Фәхретдинова үткәрәсәк.
Башлана — сәғәт 10-да.
Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһенең адресы: Өфө, Цюрупа урамы, 100 («Үҙәк баҙар» транспорт туҡталышы). Белешмәләр һәм алдан яҙылыу өсөн телефондар: 251-64-39, 251-77-91.


text:
Фото:
Өфөнөң авария-ҡотҡарыу отряды ташҡынға әҙерләнә
Фото:
Өфөнөң бар хеҙмәттәре лә яҙғы ташҡынға әүҙем әҙерләнә. Әле һаман яуыуҙан туҡтамаған ҡар ҡала биләмәһен һыу баҫыу хәүефен арттыра. Һәр ваҡыттағыса Затон, Шакша, Нижегородка биҫтәләренә, 8 Март ҡасабаһы, Дудкино, Козорез ауылдарына һәм ҡала яны урман хужалыҡтарына айырым иғтибар бүлергә кәрәк. Бынан тыш, Ағиҙел, Ҡариҙел, Дим йылғаларына сүп-сар һәм һәр төрлө хәүефле матдәләр эләгеү ҡурҡынысы янаған сәнәғәт предприятиелары территорияһында экологик таҙартыу үткәреү талап ителә.
Өфөнөң граждандарҙы һаҡлау идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, авария-ҡотҡарыу отряды ғәҙәттән тыш хәл тыуған осраҡта етеҙ хәрәкәт итеү өсөн даими әҙерлектә тора. Тейешле техника, һыуҙа йөҙөүҙә ҡулланылыусы махсус саралар, энергия менән тәьмин итеүсе резерв сығанаҡтар етәрлек күләмдә. Ташҡында ҡотҡарыу эштәрен үткәргән осраҡта 200 формированиенан торған һәм составында дүрт меңдән ашыу кеше иҫәпләнгән территориаль звенонан өҫтәмә көстәр һәм средстволар йәлеп ителәсәк. Шулай уҡ һыу баҫасаҡ райондарға тейешле күләмдә аҙыҡ-түлек алып барыу планлаштырыла.
Эвакуацияланған халыҡты ваҡытлыса урынлаштырыу өсөн Өфөнөң ғәҙәттән тыш хәлдәр һәм янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеү комиссиялары менән мәҙәниәт йорттарында, уҡыу йорттарының дөйөм ятаҡтарында һәм ҡала предприятиеларында 5500 кешегә иҫәпләнгән 57 урынлаштырыу урынын әҙерләү ҡаралған.


text:
Фото:
Баш ҡалала IV Бөтә Рәсәй социология конгресы асылды
Фото:
Өфөнөң Конгресс-холында IV «Социология һәм йәмғиәт: глобаль талаптар һәм төбәктәр үҫеше» Бөтә Рәсәй социология конгресының икенсе этабы эшләй башланы. Унда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев ҡатнаша.
Форумды ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Рәсәй социологтар йәмғиәте, Рәсәй Фәндәр академияһының Социология институты, Башҡортостан Республикаһының Фәндәр академияһы, төбәктең Социаль-сәйәси һәм хоҡуҡи тикшеренеүҙәр институты сығыш яһай. Конгреста Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалалары һәм Рәсәй Федерацияһы субъекттарының алдынғы ғилми үҙәктәренән 500-ҙән ашыу ғалим ҡатнаша. Социологтар осрашыуына сит илдәрҙән, шул иҫәптән БДБ илдәре, Һиндостан, Бразилия, Вьетнам, Көньяҡ Африка Республикаһынан 20 вәкил килде.
Әлеге ваҡытта Конгресс-холда сараның пленар өлөшө бара. Төштән һуң форум эше сессиялар һәм түңәрәк өҫтәлдәр форматында дауам итә. 24 һәм 25 октябрҙә социологтарҙы сараларға бай эшлекле программа көтә.
Түңәрәк өҫтәлдәр артында ғалимдар йәмғиәттәге этник, демографик факторҙарҙы тикшерәсәк, төбәктәрҙе яңыртыу процестарында кеше мөмкинлектәренә һәм капиталына баһа бирәсәк. Айырым түңәрәк өҫтәл властың граждандар йәмғиәте менән үҙ-ара килешеп эш итеү мәсьәләләренә арналасаҡ.
Форум сиктәрендә «Рәсәйҙең һәм уның төбәктәренең социомәҙәни эволюцияһы мәсьәләләре» советы үтәсәк. Шулай уҡ Өфөнөң алдынғы юғары уҡыу йорттарында һәм ғилми-тикшеренеү институттары һәм үҙәктәрендә 20 түңәрәк өҫтәл, 11 ғилми сесия, 33 тематик секция, ике оҫталыҡ дәресе һәм инглиз телендә махус сессия ойоштороласаҡ.


text:
Ҡуян һымаҡтар
Ҡуян һымаҡтар (лат. Leporidae) — ер йөҙөнөң күпселек өлөшөндә йәшәгән, 100-ҙән артыҡ төргә бүленә торған һөтимәр, кимереүсе кейектәр; һөтимәрҙәр ғаиләһенән ҡуяндар отрядынан булған, оҙон ҡолаҡлы, ҡыҫҡа ҡойроҡло ҡыр һәм йорт йәнлеге.
Кимереүселәр ғаиләһенә ҡараған ҡыҫҡа ҡойроҡло, оҙон шеш ҡолаҡлы йәнлек[1]; булмаған aҡ йәки һоро төҫлө урман һәм дала хайуаны. Ҡуяндар үлән ашай.
Ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дьяченко И. П. Ҡуян һымаҡтар // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан ҡаҙнаһының килемен арттырыу мәсьәләләре буйынса ведомство-ара комиссия ултырышын үткәрҙе Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан ҡаҙнаһының килемен арттырыу мәсьәләләре буйынса ведомство-ара комиссия ултырышын үткәрҙе
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан ҡаҙнаһының килемен арттырыу мәсьәләләре буйынса ведомство-ара комиссия ултырышын үткәрҙе Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 29 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
28 майҙа Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Республикаһы ҡаҙнаһының һәм муниципаль берәмектәр бюджетының килем ҡеүәтен, һалым һәм һалым булмаған керемдәрен арттырыу мәсьәләләре буйынса ведомство-ара комиссия ултырышын үткәрҙе.
– Бөгөн беҙ бөтә кимәлдәге бюджеттарға бурыстың артыуын тикшерәбеҙ. Апрель баштарына федераль бюджет системаһына республика биләмәһе буйынса бурыс 14, 6 миллиард һум тәшкил иткән. Шуның 7,7 миллирд һумдан ашыуы тупланма бюджетҡа тура килә, – тип хәбәр итте Рөстәм Хәмитов. – Республика ҡаҙнаһына бурыстар күбәйә. Йыл башынан ул 22 процентҡа тиерлек үҫкән. Килемгә һалым һәм ойошмалар милкенән алынған һалым буйынса бурыс бер ярым тапҡырға артҡан. 1 апрелгә ҡарата 25 бурыслының ҡаҙна алдындағы бурысы ярты миллиард һумдан ашып киткән.
Республика Башлығы ҡыҫҡа ваҡыт эсендә аҡса түләмәүҙең сәбәптәрен асыҡларға ҡушты.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, шулай уҡ һалым булмаған килемдәр буйынса бурыстың артыуы билдәләнгән. Республиканың тупланма бюджетына ошо статья буйынса 2,4 миллиард һумдан ашыу аҡса инмәгән, шул иҫәптән 1,1 миллиард һум юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙған өсөн ваҡытында түләнмәгән штрафтар.
– Ҡағиҙәне боҙғанһың икән – түлә. Был аҡсалар социаль объекттар төҙөү, автомобиль юлдарын төҙөкләндереү, ҡала урамдарында тәртип урынлаштырыу өсөн тотонола, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Башлығы ошо йүнәлештәге эште көсәйтергә, шул иҫәптән рейдтар ойошторорға, һалым түләмәүселәр базаһын тикшерергә, штраф түләү тәртибен ябайлаштырырға ҡушты.


text:
Ирландия Башҡортостан менән медицина һәм ауыл хужалығы өлкәһендә хеҙмәттәшлек итәсәкФото: Олег Яровиков
Ирландия Башҡортостан менән медицина һәм ауыл хужалығы өлкәһендә хеҙмәттәшлек итәсәк
Ирландия Башҡортостан менән медицина һәм ауыл хужалығы өлкәһендә хеҙмәттәшлек итәсәкФото: Олег Яровиков
Башҡортостан һәм Ирландия медицина асыштары һәм ауыл хужалығы өлкәһендә бергәләп ғилми тикшеренеүҙәр алып барасаҡ һәм хеҙмәттәшлек итәсәк. Был хаҡта, Өфөгә эш сәфәре менән килгән, Ирландияның Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Оун О’Лири республиканың Фәндәр академияһы етәкселеге менән осрашыуҙа хәбәр итте.
— Ирландия һәм Башҡортостан – ғилми һәм иҡтисади бәйләнештәрҙе үҫтереү өсөн иң яҡшы уҙаҡташтар. Башҡортостан – беҙгә Рәсәй Федерацияһы баҙарына инеү өсөн бик яҡшы төбәк, ә Ирландия – Европа Союзы баҙарына инеү өсөн бик яҡшы ҡапҡа, — тип билдәләне Оун О’Лири.
Осрашыуҙа БР Фәндәр академияһы вәкилдәренең Ирландияға эш сәфәре йомғаҡтарын тикшерҙеләр. Эш сәфәре барышында сәнәғәт компаниялары, ауыл хужалығы предприятиелары һәм тикшеренеү институттары менән бер төркөм осрашыуҙар уҙҙы. Уларҙың һөҙөмтәһендә өҫтөнлөклө хеҙмәттәшлек йүнәлештәре билдәләнде, улар иҫәбендә – Европа баҙарына инновацион медицина эштәрен сығарыу, республикала һарыҡсылыҡ һәм спорт йылҡысылығын үҫтереү, малсылыҡ ҡалдыҡтарын эшкәртеү.
«Башинформ» агентлығы хәбәрсеһе менән әңгәмәлә Оун О’Лири шуны аңлатты, сәфәрҙең төп маҡсаты – ул Ирландия һәм Башҡортостан араһында тәү сиратта сауҙа һәм ауыл хужалығы кеүек өлкәләрҙә ышаныслы бәйләнештәр булдырыу. Ул, Рәсәйгә ҡарата Евросоюз тарафынан индерелгән санкциялар үҙ-ара хеҙмәттәшлеккә тәьҫир итмәйәсәк, тигән ышаныста.
— Хәҙер айырым шәхестәргә һәм компанияларға ҡарата икенсе санкциялар пакеты ғәмәлгә ашырыла. Иҡтисади санкцияларҙы күҙ уңында тотҡан өсөнсө пакет әлегә ҡабул ителмәгән. Украина конфликты деэскалацияһы әкренләп көс йыйыуына ышанабыҙ. Һәм беҙ тыныс процесҡа һәм хеҙмәттәшлеккә ҡайтасаҡбыҙ. Ни булһа ла Ирландия һәм Евросоюз дөйөм алғанда Рәсәй менән мөнәсәбәттәрҙе үҫтерергә теләй. Беҙ сауҙа алып барырға, йөрөргә тырышабыҙ, — тине Оун О’Лири.
Дипломаттың ике көнлөк сәфәре сиктәрендә Ирландия һәм Башҡортостан араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыу планлаштырыла. Шулай уҡ Ирландия делегацияһы БР Йәмәғәт палатаһы ағзалары менән осрашасаҡ, «Аҡбуҙат» ипподромында һәм республика онкология диспансерында буласаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Һыуытҡысымда тик урындағы аҙыҡ-түлек» Фото: Владимир Мазин
Рөстәм Хәмитов: «Һыуытҡысымда тик урындағы аҙыҡ-түлек»
Рөстәм Хәмитов: «Һыуытҡысымда тик урындағы аҙыҡ-түлек» Фото: Владимир Мазин
ӨФӨ, 2014 йыл, 14 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов көндәлек тормошта урындағы аҙыҡ-түлеккә өҫтөнлөк бирә. Бының хаҡта ул «Ауыл тормошо» («Сельская жизнь») федераль гәзитенә биргән интервьюла хәбәр итә.
— Саҡмағош һөтө, беҙҙең билдәле Бәләбәй сырҙары оҡшай. Ҡуйы Шаран ҡаймағы. Урындағы тултырмалар бик тәмле. Әйткәндәй, яңы ғына бер сарала министрҙарыбыҙҙың береһе Черкизов тултырмаһына ҡарағанын күреп ҡалдым. Был тултырманың Өфөгә тиклем килеп еткәнсе күпме ятҡаны билдәһеҙ. Ә беҙҙеке – тәбиғи аҙыҡ-түлектән, артыҡ өҫтәмәләрһеҙ яңы эшләнгән. Йылҡы итенән тултырманы, Башҡортостандан тыш, һирәк осратырһың. Һис шикһеҙ, башҡорт балын – солоҡ, йүкә, сәскәнекен яратам. Һәр районда – үҙенең ҡабатланмаҫ тәме. Йоматау ҡымыҙы – файҙалы, шифалы эсемлек, — тип һөйләй республика башлығы.
— Башҡортостан продукты – сифатлы тигәнде аңлата. Уны ҡәнәғәтләнеп һатып алалар. Миҫалға, Сочиҙа Олимпиада ваҡытында спортсылар ҙа, ҡунаҡтар ҙа балыбыҙҙы һәм Бәләбәй сырҙарын лайыҡлы баһаланы. Ә беҙҙең күренекле «Башҡортостан үләндәре» — уларҙан төнәтмәләрҙе буласаҡ космонавтар әҙерлек үҙәгендә эсә. Балды бөтә донъя буйлап – Америка ҡушма штаттарына, Францияға, Японияға, Ҡытайға, хатта Кувейтҡа экспортлайбыҙ, хәҙер Әмирлектәр менән һөйләшеүҙәр алып барабыҙ. Ҡытайҙа уҙған аҙнала башҡорт балы магазины асылды, — тип билдәләне республика Президенты.
Рөстәм Хәмитов, республика ауыл хужалығы етештереүселәре иң мөһим нәмәгә өлгәшә алды: бөгөн уларҙың продукцияһы – иң яҡшыларҙың береһе, тигән ышаныста. Быны ҡулланыусыларҙың юғары ихтыяжы ла, эксперттарҙың баһаһы ла дәлилләй.
Интервьюның тулы тексы Башҡортостан Президентының рәсми сайтында бирелгән.


text:
Фото:
Өфөлә Ташкисеү районындағы күперҙең икенсе сираты асылды
Фото:
Ташкисеү янындағы Ҡариҙел аша һалынған автомобиль күпере ике тапҡырға киңәйҙе. Бөгөн Башҡортостандың баш ҡалаһына көньяҡтан килгән юлда күперҙең икенсе сираты асылды.
— Өфөнө М5 магистрале менән тоташтырыусы күпер 2006 йылда төҙөлә башлағайны, уның беренсе сираты 2008-ҙә файҙаланыуға тапшырылды,— тип юлды асыу тантанаһына йыйылғандарҙың хәтеренә төшөрҙө БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, ошо күперҙе төҙөгән «Уралмостострой» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең 30-сы күпер һалыусылар отряды начальнигы Павел Рабухин. — Күпер һынауҙы уңышлы үтте, ышаныслы, республикаға ул оҙаҡ йылдар хеҙмәт итәсәк.
— Күперҙе киңәйтеү ҡаланан Нуғай, Жилин районына, М5 федераль трассаһына сығыу проблемаһын хәл итәсәк, «Өфө-Аэропорт» юлын бер аҙ бушатасаҡ, — тип билдәләне Өфө хакимиәте башлығы Павел Качкаев.
Уның оҙонлоғо — 630 метр, ике йүнәлештә лә һәр береһе дүртәр метр самаһы ике юл һыҙаты ҡаралған. Күперҙең икенсе сиратын сафҡа индереү бер-береһенә ҡапма-ҡаршы килгән автомобиль ағымдарын ике яҡтан йүнәлтергә мөмкинлек бирҙе, был, һис шикһеҙ, хәрәкәт хәүефһеҙлеге күҙлегенән ҙур плюс.
Күпер функцияһын үтәй башланы ла инде: күперҙе асыу тантанаһынан һуң унан тәүге автомобилдәр үтте.


text:
Башҡортостанда урман янғындарының күбеһен тәүге көндә үк һүндерәләр
Башҡортостан биләмәһендә сыҡҡан урман янғындарының 85 процентын быйыл тәүге көндә үк һүндереүгә өлгәшәләр. Эштең тиҙлегенә күпселек йәһәттән республика менән алынған урман янғындарын һүндереү өсөн махсус техника йоғонто яһай.
— Быйыл ғына беҙ 30 берәмек махсус техника алдыҡ, уларҙың яртыһы – янғын һүндереү машиналары. Барлыҡ техника урман хужалыҡтары араһында бүленгән дә инде. Киләһе йылда Башҡортостандың урман хужалығы министрлығы федераль һәм республика бюджеттары иҫәбенә, шулай уҡ адреслы инвестицион программа ярҙамы менән 65 берәмек техника аласаҡ, — тине төбәктең урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллин «Ижтимағи электрон гәзит»тә үткән онлайн-конференцияла.
Урман хужалыҡтарының автопарктары яйлап, алдағы биш йыл эсендә яңыртыласаҡ, тип асыҡлыҡ индерҙе министр. Йыл һайын республика урман янғындарын һүндереү өсөн тәғәйенләнгән яҡынса 50 берәмек яңы махсус техника алып торасаҡ.


text:
«Благовар» тоҡомло ҡошсолоҡ заводы нигеҙендә эре агрокомплекс барлыҡҡа килеүе ихтимал
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Благовар» тоҡомло ҡошсолоҡ заводына визиты барышында уның нигеҙендә эре агросәнәғәт комплексы ойошторорға тәҡдим итте.
Бөгөн был предприятиела һыу ҡошо (өйрәк, ҡаҙ) себештәре үрсетелә. Йомортҡа һәм ит сифатында ҡошсолоҡ заводы продукцияһы бер Башҡортостан территорияһында ғына түгел, республиканан ситтә лә һатыла. Предприятие шулай уҡ ҡошсолоҡ буйынса Рәсәй Федерацияһы Ғилми-тикшеренеү институты ҡарамағында һыу ҡоштарын үрсетеү һәм һаҡлау буйынса селекция үҙәге лә иҫәпләнә. Бында 20 төрҙән ашыу өйрәк үрсетелә.
Бынан тыш, предприятие һыйыр малы менән дә шөғөлләнә, бөгөнгө көндә 1700 баш малдары бар.
Рөстәм Хәмитов предприятие етәкселеге менән әңгәмә барышында элеватор төҙөргә тәҡдим итте, ул предприятиеға эшмәкәрлек өлкәһен киңәйтергә һәм яңы эш урындары булдырырға мөмкинлек бирәсәк.
Дөйөм алғанда ҡошсолоҡ заводында әле 562 кеше эшләй. Уртаса эш хаҡының кимәле бында 11,2 мең һум тәшкил итә.


text:
Башҡортостандың баш ҡалаһында эшҡыуарҙар өсөн бушлай консультациялар үткәреләсәк
Өфө эшҡыуарҙар берләшмәһенең йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһе июлдә бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары эшмәкәрлеге мәсьәләләре буйынса бушлай өс индивидуаль консультация үткәрәсәк.
Шулай итеп, 5 июлдә «БизнесЯрҙам» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең юрисконсульты Юлия Чебакова «Килешеүҙәрҙе нисек дөрөҫ төҙөргә» темаһына консультация үткәрәсәк.
13 июлдә «Һалым һалыуҙы ҡулайлаштырыу һәм бухгалтерлыҡ иҫәбен алып барыуға сығымдарҙы кәметеү» темаһына «Бизнес-партнер» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры урынбаҫары Диана Киселева кәңәштәрен бирәсәк.
20 июлдә «Респект» хоҡуҡ компанияһының реклама бүлеге начальнигы Эдуард Шәрәфетдинов «Реклама. Өфөлә тауар һәм хеҙмәттәрҙе рекламалау» темаһына мәғлүмәт һәм кәңәштәре менән ярҙам итәсәк.
Консультациялар 16 сәғәттән 18-гә тиклем Өфө ҡалаһы, СССР-ҙың 50 йыллығы урамы, 48/1, 201-се офис адресы буйынса үткәрелә. 241-47-44 телефоны аша алдан теркәлеү мотлаҡ.


text:
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Башҡортостан мәғариф министрлығы
Дидактик уйындар аша
телгә һөйөү тәрбиәләү
Өфө – 2012
Йөкмәтке
Инеш
I бүлек. Уйын эшмәкәрлегенең теоретик нигеҙҙәре.
1.1. Уйындың барлыҡҡа килеү теориялары.
1.2. Уйын төрҙәре.
II. Дидактик уйындарҙы уҡыу процессында ҡулланыу һәм уларҙың роле.
2.1. Дидактик уйындың уҡыусы өсөн әһәмиәте.
2.2. Башланғыс класс уҡыусыларының танып белеүгә ҡыҙыҡһыныуын һәм һәләтен үҫтереүҙә хәҙерге дидактик уйындарҙың роле.
2.3. Дидактик уйындар миҫалдары.
Инеш
Актуаллеге: Башҡорт теле уҡытыусыларының төп маҡсаты булып балаларҙы башҡорт телендә аралашырға, аңлашып-һөйләшергә өйрәтеү тора. Шул уҡ ваҡытта туған тел дәрестәрендә балаларҙы башҡорт телендә фекерләргә, ижади эшләргә лә өйрәтергә кәрәк. Ләкин башҡорт телен, дәүләт теле булараҡ, күп милләтле республикабыҙҙың бөтә милләт вәкилдәре лә өйрәнә. Күпселек балалар өсөн башҡорт теле сит тел. Билдәле булыуынса, сит телде өйрәнеүе еңелдән түгел. Өйрәнергә теләк булмаған осраҡта бигерәк тә. Шуға күрә лә тәү сиратта телде өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу уятырға кәрәк.
Нисек рус мәктәптәрендә уҡыған балаларҙа башҡорт теленә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятырға?
Билдәле булыуынса, мәктәпкәсә йәштәге балаларҙың төп шөғөлө – уйын. Шунлыҡтан уйын башланғыс класс уҡыусыһының тормошонда мөһим урын алып тороуын оноторға ярамай. Урта һәм юғары класс уҡыусылары араһында ла был ысулды башҡорт теле дәрестәрендә ҡулланыу уларҙа был предметҡа тик ҡыҙыҡһыныу һәм телде өйрәнеүгә теләк кенә уята.
Уйын – дөйөм кешелек культураһының уникаль феномены, уның башланғысы һәм түбәһе. Эшмәкәрлегенең бүтән бер төрөндә лә кеше уйындағы кеүек мөккибән китеү, үҙенең интеллектуаль ресурстарын асыуҙы күрһәтмәй. Тап шунлыҡтан ул кешеләрҙе профессиональ әҙерләү системаһында ҡоралға алынған, тап шунлыҡтан уйын кеше тормошоноң әлегәсә билдәле булмаған сфераларына бәреп инеп, үҙенең принциптарын киңәйтә.
Уйынды өйрәнгәндә тикшеүселәр уның байлығы, күренештәренең күп яҡлылығы, уйын сиктәренең билдәләнмәгәнлегенә юлыға.
Мәҙәниәт феномены булараҡ уйын, ял йөкмәткеһенә сикһеҙ сюжеттар һәм кеше тормошо һәм эшмәкәрлеге темалары индереп, шул уҡ ваҡытта үҙ ҡиммәтен юғалтмайынса өйрәтә, тәрбиәләй, үҫтерә, социалләштерә, күңелен аса, ял бирә.
Педагогика фәненең йүнәлеше – уйын педагогикаһы, уйынды мәктәпкәсә һәм кесе мәктәп йәшендәге балаларҙы тәрбиәләү һәм уҡытыуҙың төп ысулы тип һанай, шуға күрә уйын (уйын эшмәкәрлеге, уйын формалары, ысулдары) – балаларҙы уҡыу эшенә йәлеп итеүҙең иң мөһим юлы, тәрбиәүи йоғонтоға эмоциональ яуап һәм йәшәү эшмәкәрлегенең нормаль шарттарын тәьмин итеүҙең иң мөһим юлы. Һуңғы йылдарҙа дидактик уйындың теорияһы һәм практикаһы һорауҙары күп тикшеренеүселәр: А.П.Усова, Е.И.Радина, Ф.Н.Блехер, Б.И.Хачапуридзе, З.М.Богуславская, Е.Ф.Иваницкая, А.И.Сорокина, Е.И.Удальцова, В.Н.Аванесова, А.К.Бондаренко, Л.А.Венгер тарафынан өйрәнелгән һәм өйрәнелә. Бөтә тикшеренеүҙәрҙә лә өйрәтеү һәм уйындың үҙ-ара бәйләнеше нығынған, уйын процесының структураһы, дидактик уйындар менән етәкселек итеүҙең формалары һәм ысулдары билдәләнгән.
Тикшеренеүҙең маҡсаты: Дидактик уйындарҙың уҡытыуҙың эффективлығына тәьҫирен өйрәнеү.
Тикшеренеүҙең объекты: уҡытыу процесында дидактик уйындарҙың роле.
Тикшеренеүҙең предметы: дидактик уйынды мәктәптә ҡулланыу.
Тикшеренеүҙең маҡсаттары:
Бирелгән тема буйынса психологик, педагогик әҙәбиәтте анализларға.
Уҡытыу процессында ҡулланылған дидактик уйындарҙың төрҙәрен билдәләргә.
Мәктәптә уҡытыуҙың беренсе баҫҡыстарында дидактик уйындарҙы ҡулланыуҙың әһәмиәтен билдәләү.
Уҡыу процессында уйындың ролен өйрәнеү.
Дидактик уйындарҙың миҫалдарын килтереү.
I БҮЛЕК. Уйын эшмәкәрлегенең теоретик нигеҙҙәре.
Уйындың барлыҡҡа килеү теориялары.
Ғалимдар уйындың барлыҡҡа килеү серен йөҙәр йыл дауамында сисеп маташҡан.
Уйын мәсьәләһе кешеләрҙең буш ваҡыты һәм ялы мәсьәләләренең ҡушылмаһы йәмғиәттең дини-социаль-иҡтисади һәм мәҙәни үҫеше тенденциялары көсөндә барлыҡҡа килгән.
Уйындың дөйөм теорияһын өйрәнеү Шиллер һәм Спенсерҙың хеҙмәттәренән башланған тип һанарға кәрәк. Был теорияның үҫешенә Фрейд, Пиаже, Штерн, Дьюи, Фром һ.б. ҙур өлөш индергән.
Беҙҙең ил психологияһы һәм педагогикаһында уйын теорияһын К.Д.Ушинский, П.П.Блонский, Г.В.Плеханов, С.Л.Рубинштейн, Л.С.Выготский, Н.К.Крупская, А.Н.Леонтьев, Д.Б.Эльконин, А.С.Макаренко һ.б. тикшергән.
А.Н.Леонтьев үҙенең «Мәктәпкә тиклемге уйындың психологик нигеҙҙәре» хеҙмәтендә балаларҙың ролле уйындарының барлыҡҡа килеү процесын түбәндәгесә һүрәтләй: «Баланың эшмәкәрлеге барышында уның бер яҡтан предметтар менән эшмәкәрлеккә инеү ихтыяжының йылдам үҫеше, икенсе яҡтан, был хәрәкәттәрҙе башҡарыусы операцияларҙың (хәрәкәт алымдарының) үҫеше. Бала үҙе автомобиль йөрөтөргә, үҙе кәмәлә ишергә теләй, ләкин был эштәрҙе башҡара алмай… сөнки ул был предметтың реаль предмет шарттарына эйә түгел һәм эйә була алмай... Был ҡапма-ҡаршылыҡ… балала бер төрлө эш тибында ғына хәл ителә ала, йәғни, уйын эшмәкәрлегендә, уйында.
Уйын хәрәкәтендә генә кәрәкле операциялар икенсе операциялар менән, ә уның предмет шарттары икенсе предмет шаттары менән алыштырыла ала, шул уҡ ваҡытта хәрәкәттең үҙенең йөкмәткеһе һаҡланып ҡала.»
Бына уйын барлыҡҡа килеүҙең сәбәптәрен аңлатыуға бер-нисә төп ҡараш:
Нервы көсөнөң артыҡлығы, компенсаторлыҡ теорияһы XIX быуатта, уйын активлыҡты алыштырыусы, компенсирующее күренеш тигән ҡараш өҫтөнлөк иткәндә, барлыҡҡа килгән. Был теорияның нигеҙ һалыусыһы уйынды мөмкинлектәре ғәҙәти эшмәкәрлектә ҡулланылып бөтмәгән үтә активлыҡ һөҙөмтәһе тип һанаусы инглиз философы Спенсер (1820 - 1903). Спенсер буйынса уйын юғары үҫешкән хайуандарға һәм кешегә хас булған энергия артыҡлығынан ҡотолорға мөмкинселек биреүе менән генә әһәмиәтле. Спенсер кешеләрҙең, шул иҫәптән балаларҙың уйындары “тереклек итеү өсөн көрәштә” уңышҡа йүнәлтелгән инстинкттар күренеше, был инстинкттарҙың “идеаль ҡәнәғәтләнеҙе” тыуҙыра һәм ошо ҡәнәғәтләнеүгә ирешеү өсөн башҡарыла, тип иҫәпләй.
Рекапитуляция һәм антиципация теорияһы. Америка психологы, педагог Г.С.Холл (1846 – 1924) балалар уйындарында рекапитуляция (кешелек йәмғиәте үҫеше этаптарын ҡыҫҡаса ҡабатлау) фекерен тәҡдим иткән.
Был теорияны яҡлаусыларҙың фекеренсә, уйын элекке инстинкттарҙы еңергә, мәҙәнирәк булырға ярҙам итә. Был тикшеренеүселәр уйынды һәм уйын атрибутикаһын редукцияланған эшмәкәрлек, йәғни, боронғо ата-бабаларҙың йәшәү рәүешен, культ йолаларын тергеҙеү тип ҡабул итә.
Уйын ваҡытында ял итеү теорияһы. Уйынды шат күңеллелек һәм көстө тотоп тороу сараһы тип Шиллер һәм Спенсер аңлатҡандар. Улар уйында кеше энергенияны сарыф итеп кенә ҡалмай, ә тергеҙә икәнен аңлағандар. Шалер, Валлон, Патрик, Штейнталь кеүек тикшеренеүселәр уйынсы компенсатор түгел, ә баҫалҡы, тимәк, ял, тип иҫәпләгәндәр. Уйын бығаса хәрәкәтһеҙ булған ағзаларҙы хәрәкәткә килтерергә, шул рәүешле йәшәү көсөн ҡайтарып алырға мөмкинселек бирә.
Баланың уйында рухи үҫеше теорияһы. К.Д.Ушинский стихиялы уйын эшмәкәрлеген вәғәзләүгә уйынды дөйөм тәрбиәләү системаһында, баланы уйын аша хеҙмәт эшмәкәрлегенә әҙерләү эшендә ҡулланыу идеяһын ҡаршы ҡуя. Ушинский беренселәрҙән булып уйында бер үк ваҡытта ынтылыш, тойомлау һәм күҙаллау ҡушыла тип раҫлай.
Күп ғалимдар, шул иҫәптән Пиаже, Левин, Выготский, Эльконин, Ушинский, Макаренко, Сухомлинский уйын рух нигеҙендә барлыҡҡа килә һәм баланың рухи үҫеше сығанағы булып тора, тип һанағандар.
Уйын барлыҡҡа килеүҙең бүтән фараздары ла булыуы бәхәсһеҙ. Мәҫәлән, Ж. Шато балаларҙың уйындары уларҙың һәр ваҡыт ололарға оҡшарға тырышыуынан килә, тип иҫәпләй. Үрҙә һанап кителгән күп тикшеренеүселәр йәмғиәт аҡылын уйын сығанағы тип атай.
Уйын теорияһын уның тарихи күренеше аспектында, уның социаль тәбиғәтен асыҡлау, эске структураһы һәм уның индивидтың үҫеше өсөн әһәмиәтен беҙҙең илдә Л.С.Выготский, А.Н.Леонтьев һәм башҡалар тикшергән.
Тикшеренеүселәрҙең бер үк даирәһе төрлө функцияларҙы йәки уға яҡын булған мәҙәниәт күренештәрен ҡарап, уйын феноменының барлыҡҡа килеүенең төрлө сығанаҡтарын һәм сәбәптәрен атайҙар.
Уйын төрҙәре.
Уйын эшмәкәрлеге – кеше активлығының шәхесфизик һәм рухи көсөн күрһәтеүҙән алған ләззәт алыуҙан башҡа бер-ниндәй ҙә маҡсат ҡуймаған махсус өлкәһе.
Тәбиғәт балалар уйындарын тормошҡа төрлө яҡлап әҙерләү өсөн яралтҡан. Шунлыҡтан улар танып белеүҙең, хеҙмәттең, аралашыуҙың, сәнғәт һәм спорттың балалар өсөн генә хас булған формаһы булып сығыш яһайҙар. Уйындарҙың исемдәре лә шунан алынған: танып белеү, интеллектуаль, төҙөү, хеҙмәт-уйын, уйын-аралашыу, музыкаль уйындар, художестволы, драматизациялы, хәрәкәтсән уйындар, спорт уйындары…
Уйындарҙың ике төп тибын бүлеп йөрөтәләр: нығытылған, асыҡ ҡағиҙәле уйындар һәм йәшерен ҡағиҙәле уйындар. Беренсе тип уйындарының миҫалы булып күпселек дидактик, танып белеү уйындары һәм хәрәкәтсән уйындар ҡарай, бында шулай уҡ үҫтереүсән интеллектуаль, музыкаль уйындарҙы, аттракциондарҙы индерәләр.
Икенсе типҡа сюжетлы-ролле уйындарҙы индерәләр. Уларҙа ҡағиҙәләр асыҡ күренә. Улар – ҡулланылған геройҙарҙың үҙен тотоу нормаларында: табип үҙенә градусник ҡуймай, пассажир осоусының кабина ултырып йөрөмәй.
О.С.Газман классификацияһы буйынса уйын типтарына хас булған үҙенсәлектәрҙе дөйөм рәүештә генә ҡарап үтәйек.
1. Хәрәкәтсән уйындар - мәктәпкәсә тиклемге һәм, бигерәк тә, мәктәп йәшендәге балаларҙы физик тәрбиәләүҙең иң мөһим сараһы. Улар уйнаусыларҙан һәр ваҡыт ҡағиҙәләрҙә әйтеп үтелгән шартлы маҡсатҡа ирешеүгә йүнәлтелгән актив хәрәкәт эштәрен талап итә.
Специалистар балдәләүенсә, уҡыусыларҙың хәрәкәтсән уйындарының төп үҙенсәлектәре – уларҙың ярышыусан, ижади, коллектив һыҙаттары. Улар бер туҡтауһыҙ үҙгәреп торған шарттарҙа команда өсөн эшләй белергә өйрәтә.
Хәрәкәтсән уйындарҙың әхлаҡи тәрбиә биреүгә йоғонтоһо ҙур. Улар дуҫтарса теләтәшлек, ярҙамсыллыҡ, бер-береңдең эше өсөн яуаплылыҡ тойғоһон үҫтерә.
Сюжетлы-ролле уйындар (ҡайһы берҙә уларҙы сюжетлы уйындар тип атайҙар) баланы әхлаҡи тәрбиәләүҙә айырым урын алып торалар. Улар башлыса коллектив характерҙа булалар, сөнки йәмғиәттәге мөнәсәбәттәрҙең асылын сағылдыралар. Уларҙы ролле уйындарға, уйын-драматизацияларға, режиссер уйындарына бүләләр. Театрлаштырылған балалар байрамдарының, карнавалдарҙың, төҙөү-конструктор уйындарының һәм хеҙмәт элементтары булған уйындарҙың сюжеты булыуы мөмкин.
Был уйындарҙа тормош йәки художестволы тәьҫораттар нигеҙендә ирекле һәм үҙаллы рәүештә социаль мөнәсәбәттәр һәм материаль объекттар йәки тормошта әлегәсә булмаған фантастик ситуяциялар күрһәтелә.
Компьютер уйындары - хәҙерге көндә барлыҡҡа килгән һәм уҡытыуҙа көндән-көн активыраҡ ҡулланылған тағы ла бер уйын төрө. Был уйындарҙың башҡа төр уйындарҙан өҫтөнлөгө бар: улар мәсьәләләрҙе уйын ярҙамында сисеү ысулын асыҡ күрһәтә, мәҫәлән, персонаждарҙың тормошта иғтибар итеүе ауыр булған берҙәм эш-хәрәкәтен һәм аралашыуын, уларҙың уңыш һәм уңышһыҙлыҡ осраҡтарында эмоциональ реакцияһын үҫештә күрһәтә. Халыҡ әкиәттәре һәм фольклор әҫәрҙәре шундай уйындарҙың миҫалы булып тора ала. Уларҙа балалар тормоштоң күп төрлө шарттарында әхлаҡи тәрбиә тәржибәһе алалар. Бындай уйындар персонаждарҙың төрлө ситуацияларҙағы үҙен тотошон баһалауҙа штамптар һәм стандарттарҙан ҡотолорға ярҙам итә. Балалар коммуникация сараларын, аралашыу ысулдарын һәм эмоциялар кәүҙәләнешен практик рәүештә үҙләштерә.
Балалар өсөн булған бөтә компьютер уйындары ыңғай әхлаҡи йүнәлтелгән булырға тейеш, яңылыҡ элементы булырға тейеш, ләкин һис кенә лә агрессив һәм шәфҡәтһеҙ булмаҫҡа тейеш.
Дидактик, йәғни, өйрәтеүсе уйындарҙа ентекләберәк туҡталып үтәйек.
4. Дидактик уйын – ул һәр бер ҡатнашыусыны һәм, ғөмүмән, команданы төп мәсьәләне сисеү менән берләштерелгән һәм уларҙың тәртибен еңеүгә йүнәлткән коллектив, маҡсатҡа йүнәлтелгән уҡыу-уҡытыу эшмәкәрлеге. Дидактик уйын – өйрәнелеүсе системаларҙы, күренештәрҙе, процестарҙы имитацион моделләштереү буйынса актив уҡыу эшмәкәрлеге.
Дидактик уйындар уҡытыуҙың йөкмәткеһенә, балаларҙың танып белеү эшмәкәрлегенә, уйын хәрәкәттәренә һәм ҡағиҙәләренә, балаларҙың ойошҡанлығына һәм үҙ-ара мөнәсәбәттәренә, уҡытыусының роленә ҡарап бүленәләр. Һанап үтелгән билдәләр бөтә уйындарға ла хас, ләкин берәүҙәрендә бер билдәләр асығыраҡ сығыш яһай, икенселәрендә – бүтәндәре.
Төрлө йыйынтыҡтарҙа 500-ҙән артыҡ уйын күрһәтелгән, ләкин уйын төрҙәре буйынса аныҡ классификация юҡ. Йыш ҡына уйындар уҡытыу һәм тәрбиәләүҙең йөкмәткеһе менән сағыштырып ҡарала.
Был классификацияла уйындарҙың түбәнге типтарын билдәләргә була:
Тойғоло тәрбиә биреү буйынса уйындар
Һүҙҙәр менән уйындар
Тәбиғәт менән таныштырыусы уйындар
Математик төшөнсәләрҙе формалаштырыусы уйындар һ.б.
Ҡайһы берҙә уйындар материал менән сағыштырып бирелә:
Дидактик уйынсыҡтар менән уйындар
Баҫма уйындар
Һүҙ менән уйындар
Псевдосюжетлы уйындар.
Уйындарҙы былай төркөмләү уларҙың уҡыу-уҡытыуға йүнәлтелгәнлеген, балаларҙың танып белеү эшмәкәрлеген айырып күрһәтә, ләкин дидактик уйындарҙың асылын – балаларҙың уйын эшмәкәрлегенең үҙенсәлектәрен, уйын мәсьәләләрен, уйын хәрәкәттәрен һәм ҡағиҙәләрен, балалар тормошоноң ойошторолоуын, тәрбиәсенең етәкселеген тулыһынса асмай.
Дидактик уйындарҙың балаларҙың эшмәкәрлек төрө буйынса төркөмләнгән бер-нисә шартлы төрөн айырырға була:
Сәйәхәт уйындар
Йөкләмә уйындар
Фараз уйындар
Йомаҡ уйындар
Әңгәмә уйындар (диалог уйындар).
Сәйәхәт уйындарҙың әкиәт, уның үҫеше, мөғжизәләр менән оҡшашлығы бар. Сәйәхәт уйын реаль факттар йәки ваҡиғаларҙы сағылдыра, ләкин ғәҙәти әйберҙе – ғәҙәти булмаған аша, ябайҙы – серле аша, ауырҙы – еңеп сыға алырлыҡ аша, кәрәкте ҡыҙыҡ аша асып бирә. Былар бөтәһе лә уйында, уйын хәрәкәттәрендә бара, балаға яҡын булып китә, уны шатландыра. Сәйәхәт уйындың маҡсаты – тәьҫораттарҙы көсәйтеү, танып белеү йөкмәткеһенә аҙ ғына әкиәти серлелек өҫтәү, балаларҙың иғтибарын уларҙың янында ғына булған, ләкин улар иғтибар итмәгән нәмәләргә йүнәлтеү. Сәйәхәт уйындар иғтибарлылыҡты, күҙәтеүсәнлекте, уйын мәсьәләләренең мәғәнәһенә төшөнөүҙе арттыра, ауырлыҡтарҙы еңеп сығыуҙы һәм уңышҡа өлгәшеүҙе еңеләйтә.
Сәйәхәт уйындар һәр ваҡыт бер аҙ романтикалы. Тап шул ҡыҙыҡһыныу һәм уйын сюжетының үҫешендә актив ҡатнашыуҙы, уйын хәрәкәттәрен байытыуҙы, уйын ҡағиҙәләрен өйрәнергә һәм һөҙөмтә алыуға: мәсьәләне сисеүгә, нимәлер белеүгә, нимәгәлер өйрәнеүгә ынтылыш тыуҙыра.
Педагогтың уйындағы роле ҡатмарлы, белем, балаларҙың һорауҙарына яуап бирергә әҙерлек, улар менән уйнап уҡытыу процесын һиҙҙермәй алып барыуҙы талап итә.
Сәйәхәт уйын – баланың хәрәкәттәре, уйҙары, тойғолары уйыны, уның белемгә ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү формаһы.
Уйындың исемендә, уйын мәсьәләһенең формулировкаһында балаларҙы ҡыҙыҡһындырыусы, актив уйын хәрәкәтен тыуҙырыусы “саҡырыусы һүҙҙәр” булырға тейеш. Сәйәхәт уйында танып белеү йөкмәткеһен уйын менән бәйләп асыуҙың күп ысулдары: мәсьәләләрҙең ҡуйылышы, уны сисеү ысулдарын аңлатыу, ҡайһы берҙә сәйәхәттең маршрутын билдәләү, мәсьәләләрҙе өлөшләп сисеү, уның сиселешенән алынған ҡыуаныс, йөкмәткеле ял. Сәйәхәт уйындың составына ҡайһы берҙә йыр, йомаҡтар, бүләктәр һ.б. инә.
Сәйәхәт уйындар хаталы рәүештә экскурсия менән тиңләйҙәр. Уларҙың төп айырмаһы – экскурсияның тура уҡытыу формаһы һәм дәрес төрө булыуында. Йыш ҡына экскурсияның маҡсаты булып тура күҙәтеү талап иткән нәмә менән таныштырыу, алдан таныш материал менән сағыштырыу тора.
Ҡайһы берҙә сәйәхәт уйынды саф һауала йөрөү менән сағыштыралар. Ләкин саф һауала йөрөү йышыраҡ һауыҡтырыу маҡсаттарына эйә. Танып белеү йөкмәткеһе саф һауала йөрөүҙә лә булыуы мөмкин, ләкин ул төп түгел, ә юлдаш ҡына булып тора.
Йөкләмә уйындар сәйәхәт уйындар кеүек үк структур элементтарға эйә, ләкин йөкмәткеһе буйынса улар ябайыраҡ һәм дауамлылығы буйынса ҡыҫҡараҡ. Уларҙың нигеҙендә предметтар, уйынсаҡтар менән эше, телдән йөкләмәләр ята. Уларҙа уйын мәсьәләләре һәм уйын хәрәкәттәре нимәлер эшләргә тәҡдим итеүгә нигеҙләнгән: “Буратиноға тыныш билдәләрен ҡуйырға ярҙам ит”, “Белмәҫйәндең өйгә эшен тикшер”.
Фараз уйындар “Нимә булыр ине…?” йәки “Мин нимә эшләр инем…?”, “Кем булырға теләр инем һәм ни өсөн?”, “Кем менән дуҫ булыр инең?” һ.б. Ҡайһы берҙә бындай уйындың башы булып һүрәт тороуы мөмкин.
Уйындың дидактик йөкмәткеһе балалар алдында мәсьәлә ҡуйылыуында һәм шарттар менән ҡуйылған йәки шарттар менән булдырылған маҡсатҡа ярашлы фаразланған ғәмәл талап итә.
Балалар констатациялаусы йәки дөйөм иҫбат итеүсе фараздар әйтәләр. Был уйында белемде шарттарға яраҡлаштыра, сәбәп бәйләнештәрен таба белеүҙе талап итә. Уларҙа ярышыу элементы бар: “Кем зирәгерәк?”
Йомаҡ уйындар. Йомаҡтарҙың барлыҡҡа килеүе бик борон булған. Йомаҡтарҙы халыҡ үҙе тыуҙырған, улар йолаларға, ғөрөф-ғәҙәттәргә, байрамдарға индерелгән. улар белемде, зирәклекте тикшереү өсөн ҡулланылған. Йомаҡтарҙың асыҡ педагогик йүнәлеше һәм аҡыллы күңел асыуҙың популярлығы шунда тора.
Хәҙерге көндә йомаҡтар, уларҙы ҡойоу һәм сисеү өйрәтеүсе уйындың бер төрө итеп ҡарала.
Йомаҡтың төп билдәһе булып, сиселергә тейеш булған хикмәтле тасуирлама тора. Был тасуирлама ҡыҫҡа һәм йыш ҡына һорау формаһында була йәки һорау менән тамамлана. Йомаҡтарҙың төп үҙенсәлеге булып логик мәсьәлә тора. Логик мәсьәләләрҙе төҙөү ысулдары төрлө, ләкин улар бөтәһе лә баланың аҡыл эшен активлаштыра. Балаларға йомаҡ уйындар оҡшай. Сағыштырыу, хәтергә төшөрөү, уйлау, төшөнөү ихтыяжы аҡыл хеҙмәте ҡыуанысын килтерә. Йомаҡтар сисеү анализлау, дөйөмләштереү һәләтен үҫтерә, фекер йөрөтөргә, һығымталар, йомғаҡтар яһарға өйрәтә.
Әңгәмә уйындар (диалогтар). Әңгәмә уйындар нигеҙендә педагогтың балалар менән, балаларҙың педагог менән һәм балаларҙың бер-береһе менән аралашыуы ята. Был аралашыуға үҙенә генә хас характерлы уйын аша уҡытыу һәм балаларҙың уйын эшмәкәрлеге хас. Әңгәмә уйында тәрбиәсе әңгәмәне йыш ҡына үҙ исеменән түгел, ә балаларға яҡын булған персонаж исеменән алып бара һәм шуның менән уйын аша аралашыуҙы ғына һаҡлап ҡалмай, ә уны күңеллерәк итә, уйынды ҡабатларға теләк уята. Ләкин әңгәмә уйында тура уҡытыуҙың алымдарын көсәйтеү ҡурҡынысы бар.
Уйындың тәрбиәүи-өйрәтеүсе әһәмиәте сюжеттың йөкмәткеһендә – уйындың темаһында, уйында сағылдырылған өйрәнеү объектының теге йәки был аспекттарына ҡыҙыҡһыныу уятыуҙа. Уйындың танып белеү йөкмәткеһе күренеп ятмай: уны табырға, сығарырға – асыш яһарға һәм һөҙөмтәлә нимәлер белергә кәрәк.
Әңгәмә уйындың ҡиммәте эмоциональ-фекерләү процесстарын: балаларҙың һүҙенең, эшенең, фекерләүенең һәм күҙаллауының берлеген активлаштырыуға талап ҡуйыуында тора. Әңгәмә уйын уҡытыусыны тыңлай һәм уның һорауҙарын, балаларҙың һорауҙарын һәм яуаптарын ишетә, иғтибарҙы һөйләшеүҙең йөкмәткеһенә йүнәлтә белергә, әйтелгәнгә өҫтәмәләр индерергә, фекерҙе әйтергә өйрәтә. Былар бөтәһе лә уйын тарафынан ҡуйылған мәсьәләнең сисешен актив эҙләүҙе ҡылыҡһырлай. Әңгәмәлә ҡатнаша белеү ҙур әһәмиәткә эйә, ул – тәрбиә кимәлен ҡылыҡһырлай.
Әңгәмә уйындың төп сараһы булып һүҙ, телмәр образы, нимәлер тураһындағы инеш һүҙ тора. Уйындың һөҙөмтәһе – балалар алған кинәнес.
Әлбиттә, уйын методикаларының бөтә спектры һанап үтелгән уйын типтары менән сикләнмәй. Ләкин практикала күрһәтелгән уйындар йә үҙаллы, йә бүтән уйындар менән: хәрәкәтсән, сюжетлы-ролле уйындар менән берлектә йышыраҡ ҡулланыла.
Дидактик уйын – ҡатмарлы күренеш, ләкин унда уйындың структураһы, йәғни уйынды бер үк ваҡытта уҡытыу формаһы һәм уйын эшмәкәрлеге итеп ҡылыҡһырлаусы төп элементтар асыла. Уйындың төп элементтарының береһе – уҡытыусының һәм тәрбиәүи тәьҫирҙең маҡсаты менән билдәләнеүсе дидактик мәсьәлә. Танып белеү йөкмәткеһе мәктәп программаһынан алына.
Дидактик мәсьәлә йәки бер-нисә мәсьәлә булыуы уйындың өйрәтеүсе тәбиғәтен, өйрәтеүсе йөкмәткенең балаларҙың танып белеү эшмәкәрлеге процесстарына йүнәлтелгәнлеген һыҙыҡ өҫтөнә ала. Дидактик мәсьәлә тәрбиәсе тарафынан билдәләнә һәм уның өйрәтеүсе эшмәкәрлеген сағылдыра.
Уйындың структур элементы булып уйын эшмәкәрлеге барышында балалар тарафынан тормошҡа ашырылыусы уйын мәсьәләһе тора. Ике мәсьәлә – дидактик һәм уйын мәсьәләһе – өйрәтеүҙең һәм уйындың үҙ-ара бәйләнешен сағылдыра. Дәрестәрҙә дидактик мәсьәләнең тура ҡуйылышынан айырмалы рәүештә дидактик уйында ул уйын мәсьәләһе аша тормошҡа ашырыла, уйын хәрәкәттәрен билдәләй, баланың үҙенең маҡсаты булып китә, уны сисергә теләк һәм ихтыяж тыуҙыра, уйын эшмәкәрлеген активлаштыра.
Дидактик уйындың составында булған элементтарының береһе булып уйын ҡағиҙәләре тора. Уларҙың йөкмәткеһе һәм йүнәлеше бала шәхесен һәм балалар коллективын формалаштырыуҙың дөйөм маҡсаттары, уларҙың үҫеше һәм байыҡтырылыуында уйын маҡсаттары һәм уйын эшмәкәрлеге менән бәйле. Ҡағиҙәләрҙе ҡулланып педагог уйын менән, танып белеү процесстары менән, балаларҙың үҙен тотошо менән етәкселек итә.
Уйындың ҡағиҙәләре өйрәтеүсе, ойоштороусы, формалаштырыусы характер йөрөтә, һәм йыш ҡына улар үҙ-ара төрлөсә берләшәләр. Өйрәтеүсе ҡағиҙәләр балалар алдында нимәне һәм нисек эшләүҙе асырға ярҙам итә, улар уйын эшмәкәрлеге менән сағыштырыла, уларҙың эш ысулын аса. Ҡағиҙәләр балаларҙың танып белеү эшмәкәрлеген ойоштора: нимәлер ҡарарға, уйларға, сағыштырырға, уйын тарафынан ҡуйылған мәсьәләне сисеү юлын табырға.
Ойоштороусы ҡағиҙәләр уйын хәрәкәттәренең эҙмә-эҙлеген, тәртибен һәм балаларҙың үҙ-ара мөнәсәбәтен билдәләй. Уйында уйын мөнәсәбәттәре һәм балалар араһындағы реаль мөнәсәбәттәр формалаша. Уйындағы мөнәсәбәттәр ролле мөнәсәбәттәр менән билдәләнә.
Уйын ҡағиҙәләре ыңғай уйын һәм реаль мөнәсәбәттәр тәрбиәләүгә йүнәлтелгән булырға тейеш.
Уйын барышында ҡағиҙәләрҙе үтәү көс һалыуҙы, уйында һәм уйындан тыш аралашыу сараларын үҙләштереү, белем генә түгел, ә төрлө тойғолар формалаштырыу, ыңғай эмоциялар йыйыу һәм йолаларҙы үҙләштереү ихтыяжын тыуҙыра.
Шулай итеп, уйындарҙың төрлө классификациялары бар, улар бүлеү нигеҙе буйынса айырылалар.
Был бүлектә бирелгән тема буйынса әҙәбиәт анализланды. Был уйын барлыҡҡа килеүҙең төрлө теориялары барлығы тураһында һөйләй. Беҙҙең ил психологияһы һәм педагогикаһында уйын теорияһын К.Д.Ушинский, П.П.Блонский, Г.В.Плеханов, С.Л.Рубинштейн, Л.С.Выготский, Н.К.Крупская, А.Н.Леонтьев, Д.Б.Эльконин, В.С.Мухина, А.С.Макаренко һ.б. өйрәнгән.
Ҡаралған икенсе һорау уйын төрҙәренә арналған. Уйындарҙың ике төп тибы бар: фиксацияланған, асыҡ ҡағиҙәле һәм йәшерен ҡағиҙәле уйындар.
Дидактик уйындарҙың да төрлө төрҙәре бар. Улар уҡытыу һәм тәрбиәләү йөкмәткеһенең нисбәте (сенсор тәрбиә буйынса уйындар, һүҙҙәр менән уйындар, тәбиғәт менән таныштырыусы уйындар), эшләнеүсе хәрәкәттәр буйынса бүленәләр.
Шулай итеп, беренсе бүлектә бирелгән тема буйынса психологик-педагогик әҙәбиәт анализланды, балаларҙы уҡытҡанда ҡулланылған дидактик уйындарҙың төрҙәре билдәләнде.
II БҮЛЕК. Дидактик уйындарҙы уҡыу процессында ҡулланыу һәм уларҙың роле.
2.1. Дидактик уйындың уҡыусы өсөн роле.
Дидактик уйындың асылы балаларҙың ҡыҙыҡлы уйын формаһында тәҡдим ителгән аҡыл мәсьәләләрен билдәле ауырлыҡтарҙы еңеп үҙҙәре сисеүҙә тора. Бала аҡыл мәсьәләһен практик, уйын мәсьәләһе итеп ҡабул итә, был уның аҡыл активлығын көсәйтә.
Балала дидактик уйында сенсор үҫеш унда логик фекерләүҙең һәм үҙенең уйҙарын һүҙ менән белдереүҙең үҫеше менән айырылғыһыҙ берлектә бара. Уйын мәсьәләһен сисеү өсөн предметтарҙың билдәһен сағыштырырға, уларҙың оҡшашлыҡтарын һәм айырмаларын билдәләргә, дөйөмләштерергә, һығымталар яһарға кәрәк. Шул рәүешле фекер йөрөтөү, һығымта яһау, алынған белемдәрҙе төрлө ситуацияларҙа ҡуллана белеү һәләте үҫтерелә. Был балаларҙа уйындың йөкмәткеһен тәшкил иткән предметтар һәм күренештәр тураһындағы конкрет белемдәр булған осраҡта ғына мөмкин.
Уйын балаларҙың һүрәтләнгән күренешкә ҡарашын асыҡлай һәм шул уҡ ваҡытта шул ҡараштың нығыныуына һәм үҫешенә булышлыҡ итә. Балаларға күренеш, объект, ваҡиға менән танышҡанда тойған һоҡланыу, ҡыуаныс, ғәжәпләнеү тойғоһон ҡабат-ҡабат кисереү оҡшай. Уларҙың уйынға булған тотороҡло ҡыҙыҡһыныуы шуның менән аңлатыла.
Иң мөһиме булып уйындың баланың мотивацион-ихтыяж өлкәһен үҫтереү өсөн әһәмиәте тора. Л.С.Выготский беренсе планға уйындың үҙенең барлыҡҡа килеүен аңлау өсөн үҙәк проблема булараҡ сәбәп һәм ихтыяждар проблемаһын сығарған.
Уйындың әһәмиәте балала үҙенең йөкмәткеһе буйынса яңы булған эшмәкәрлек сәбәптәре һәм улар менән бәйле маҡсаттар барлыҡҡа килеүе менән генә сикләнмәй. Уйында сәбәптәрҙең яңы психологик формаһы барлыҡҡа килеүе лә әһәмиәтле.
Аҡыл эшмәкәлеге һәм төшөнсәләренең формалашыуының түбәндәге этаптары айырыла:
Эшмәкәрлектең материаль предметтарҙа йәки уларҙың материаль алыштырыусы моделдәрҙә формалашыуы этабы;
Шул уҡ эшмәкәрлектең ҡысҡырып һөйләшеү планындағы формалашыуы этабы;
Аҡыл эшмәкәрлегенең формалашыу этабы.
Был этаптарҙы аҡыл эшмәкәрлегенең функциональ үҫеше этаптары тип атарға була. Дж. Брунер уйындың интеллектуаль үҫеш өсөн әһәмиәтен юғары баһалай, сөнки уйын барышында киләсәктә мәсьәләләр сискәндә ҡулланыу өсөн орудие булараҡ ҡулланылыуына килтереүе мөмкин булған материалдың шундай комбинациялары һәм уның үҙенсәлектәренә шундай ориентациялар барлыҡҡа килеүе мөмкин. Бында ирекле, билдәле бер мәсьәләне сисеү менән бәйле булмаған материал менән тәжрибә үткәреү, үҙенә күрә ирекле конструктив эшмәкәрлек тураһында һүҙ бара. Ә уйында интеллектуль эшмәкәрлектең дөйөмөрәк механизмдары үҫешә.
Уйын татыу коллектив формалаштырыу өсөн дә, үҙ аллылыҡты, хеҙмәткә ыңғай ҡарашты формалаштырыу өсөн дә, ҡайһы бер балаларҙың үҙ-үҙен тотошондағы бер ни тиклем тайпылыуҙы төҙәтеү һ.б. күп нәмә өсөн ҡулланыла.
Уйын тәрбиә сараһы булараҡ ҡаралды. Бала шәхесе үҫешенең төп аспекттары тип түбәндәгеләрҙе атарға була:
Уйында мотивация-ихтыяж өлкә үҫешә: бала өсөн шәхси сәбәптәргә ҡарағанда социаль сәбәптәр мөһимерәк булған сәбәптәр иерархияһы барлыҡҡа килә.
Танып белеү һәм эмоциональ эгоцентризм еңелә: бала ниндәйҙер бер персонаждың, геройҙың ролен алғанда уның үҙ-үҙен тотошоноң үҙенсәлектәрен, уның позицияһын иҫәпкә ала. Был кешеләр араһында үҙ-ара мөнәсәбәттә ориентирлашыуға, үҙаң һәм үҙбаһа үҫешенә тәьҫир итә.
Аҡыл эшмәкәрлеге үҫешә: төшөнсәләр планы формалаша, баланың һәләттәре һәм ижади мөмкинлектәре үҫешә.
Уйын беҙҙе ял итеү ысулы түгел, үҙ-үеңде тотоу принцибы булараҡ ҡыҙыҡһындыра. Уйын – ул ирекле булырға, ысынбарлыҡ өҫтөнән хакимлыҡ итергә, үҙ-үҙең менән идара итергә мөмкинлек, эшләй алмаҫтай эште лә эшләп ҡуйырға ынтылыш биргән мәҙәниәт нормаһы.
2.2 Башланғыс класс уҡыусыларының танып белеүгә ҡыҙыҡһыныуын һәм һәләтен үҫтереүҙә хәҙерге дидактик уйындарҙың роле.
Хәҙерге шарттар уҡыу-уҡытыу процесын ғоманлаштырыу, бала шәхесенә өндәшеү, уның иң яҡшы сифаттарын үҫтереүгә һәм төрлө яҡлы һәм тулы ҡиммәтле шәхес формалаштырыуға йүнәлтелгәнлеге менән ҡылыҡһырлана.
Был мәсьәләне тормошҡа ашырыу балаларҙы уҡытыуға һәм тәрбиәләүгә яңы ҡараш талап итә. Уҡытыу үҫтереүсе, уҡыусыларҙың танып белеүгә ҡыҙыҡһыныуын һәм һәләттәрен формалаштырыуға йүнәлтелгән булырға тейеш.
Дидактик уйындар уҡыусыларҙа иғтибар һәм хәтер кеүек процесстарҙың иреклелеге мөмкинлеген бирә. Уйын мәсьәләләре осҡорлоҡ, отҡорлоҡ, зирәклекте үҫтереүгә ыңғай йоғонто яһай. Күп уйындар аҡыл ғына түгел, шулай уҡ ихтыяр көсөн: ойошҡанлыҡты, сыҙамлыҡты, уйын ҡағиҙәләренә буйһона белеүҙе талап итә.
Иң мөһиме, уйындың етди, көсөргәнешле хеҙмәт менән тәбиғи рәүештә берләшеүе, уның уҡыуҙан ситкә тартмаҫҡа, ә, киреһенсә, аҡыл эшмәкәрлеген әүҙемләштереүгә булышлыҡ итеүе.
Дидактик уйындарҙы төҙөгәндә уҡыусыларҙың танып белеү активлығын һәм ҡыҙыҡһыныуын арттырыу зарурлығы менән генә түгел, коллективта адекват мөнәсәбәттәр формалаштырыу, уҡыусыларға социаль ролдәрҙе үҙләштерергә ярҙам итеү теләгенә таянып эш итергә кәрәк.
2.3 Дидактик уйындар миҫалдары.
Йомғаҡлау
Уйын аралашырға ярҙам итә, ул тупланған тәжрибәне тапшырырға, яңы белемдәр алырға, ҡылыҡтарға дөрөҫ баһа бирергә, кешенең оҫталығын, уның аңлауын, хәтерен, фекерләү һәләтен, күҙаллау һәләтен, хис-тойғоларын; коллективизм, активлығы, тәртибе, күҙәтеүсәнлеге, иғтибарлылығы кеүек һыҙаттарын үҫтереүгә булышлыҡ итә ала.
Уйын баланың психикаһы үҫешендә бик ҙур әһәмиәткә эйә. Уйындар аңлау һәләте, иғтибарлылығы, хәтере, фекерләү һәләте, ижәди һәләттәре үҫешенә булышлыҡ итә, улар уҡыусының аҡыл үҫешенә йүнәлтелгән.
Френк (1982), балалар өсөн уйын – бер кем дә өйрәтә алмаған нәмәгә өйрәнеү ысулы. Ул реаль тормошта, арауыҡта, ваҡытта, әйберҙәрҙә, кешеләрҙә тикшеренеү һәм ориентирлашыу ысулы. Уйын процесында ҡатнашып балалар беҙҙең символик донъяла – мәғәнәләр һәм ҡиммәттәр донъяһында йәшәргә өйрәнәләр.
Уҡытыусының маҡсаты баланың актив танып белеү эшмәкәрлегенә ынтылышын тормошҡа ашырырлыҡ педагогик ситуацияларҙы тыуҙырыуҙа тора. Уҡытыусы балаларға программа материалын эфектив һәм сифатлы итеп үҙләштерергә мөмкинлек биргән уҡыу-уҡытыу процесын туҡтауһыҙ камиллаштырырға тейеш. Шунлыҡтан дәрестәрҙә дидактик уйындарҙың уйын элементтарын дәрестәрҙә ҡулланыу бик мөһим.
Тикшеренеүҙең төп маҡсатына ирештек. Маҡсаттарға өлгәштек. Ошо нигеҙҙә түбәндәге һығымтаны яһарға мөмкин:
Дидактик уйындар уҡыу-уҡытыу процесында мөһим роль уйнай. Башҡорт телен дәүләт телен булараҡ өйрәнгәндә дәрестәргә ҡыҙыҡһыныу уятыу өсөн бигерәк тә мөһим.
Ҡулланылған әҙәбиәт
1. Лендрет Г.Л. «Игровая терапия: искусство отношений.» -М.,1994.
2. Леонтьев А.Н. «Психологические основы дошкольной игры». - М., 1980.
3. Выготский Л. С. «Игра и ее роль в психическом развитии ребенка». Вопросы психологии,1966.—№6. с.46.
4.. Газман О.С., Харитонова Н.Е. «В школу - с игрой». - М.,1991.
5. Жуковская Р.И. «Игра и её педагогическое значение» - М., 1975.
6. Сухомлинский В.А. «О воспитании». - М., 1985.
7. Дидактическая игра "Кто сегодня впереди?"/ Е.К. Васин// Школа и производство 2004 №4 с. 64-66.
8. Н.Ю. Губанова//Начальная школа плюс до и после 2006 № 1 с 12-14.
9. О.А. Козлова//Начальная школа 2004 № 11 с. 49-52.
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Фото:
Республикала ауыл подразделениеларына янғын һүндереү техникаһы тапшырылды
Фото:
Бүздәктә янғын һүндереүселәргә быйылғы йылда махсус техниканың һуңғы партияһы тапшырылды. Алты модернизацияланған автомобиль Өфө, Иглин, Ғафури, Дәүләкән, Учалы һәм Яңауыл райондарында ойошторолоусы ирекле янғын һағы подразделениеларына бирелде. Элегерәк хәбәр ителеүенсә, үрҙә күрһәтелгән машиналар Рәсәй Оборона министрлығының конверсион техникаһы ул. АРС-14 (һыу ҡойоу станциялары) автомобилдәре хәрби келәттәрҙә 80-се йылдарҙан алып һаҡлана. Уларҙы төбәктәргә тапшырырға ҡарар ителгән, төбәктәр иһә уларҙы үҙҙәренең иҫәбенә янғын техникаһы итеп ҡайтанан йыһазландырырға тейеш. Былтыр Башҡортостан — 12, быйыл 21 АРС алған, киләһе йылда тағы 35 машина аласаҡ. Модернизациялауға тендерҙа Бүздәктең «Урал ГАЗ-Ойл» предприятиеһы еңгән.
— Модернизациялау иҫке быуындарҙы ремонтлау һәм алмаштырыуҙы, яҡтылыҡ сағылдырыусы маяҡтар ҡуйыуҙы, мотопомпа һәм башҡа төрлө янғын һүндереү ҡорамалдары, шулай уҡ ГЛОНАСС системаһы менән йыһазландырыуҙы күҙ уңында тота, — тип хәбәр итте РФ Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы хеҙмәткәре Марат Борханов. — Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы был техника менән матди базаһын нығытыуға мохтаж подразделениеларҙы өҫтәп тәьмин итә.


text:
Ҡоролтайҙа йәштәр араһында эскелек тикшерелде
Унда төрлө ведомстволар етәкселәре, йәштәр ойошмалары ағзалары ҡатнашты.
Түңәрәк өҫтәлдә эскелекте бөтөрөү, дөрөҫөрәге аҙмы-күпме кәметеү өсөн йәштәрҙе спортҡа ылыҡтырырға кәрәк тигән фекер әйтелде. Хаҡ һүҙҙәр. Әммә ни тиклем генә теләгән хәлдә лә йәштәрҙе спортҡа күпләп ылыҡтырыу өсөн ҡоролмалар етешмәй. Төпкөл ауылдарҙа улар юҡ кимәлдә.
Шулай ҙа тапҡыр кешеләр әмәлен таба. Мәҫәлән, Мишкә районынан Владимир Николаев үҙенсәлекле ҡорамалдары менән яҡташтарын хайран итә. Ҡыйлыҡтағы запас частәрҙән ул спорт тренажерҙары яһай. Бының өсөн Мишкә Кулибины трактор, комбайн, башҡа техникалар, хатта ташландыҡ ятҡан самолеттан ҡалған материалдарҙы ла файҙаланған.
Хәҙер Мишкәлә Владимир Николаевтың спорт залына өлкәндәр ҙә, балалр ҙа теләп йөрөй. Уйлап табыусы иһә үҙ эшен патентларға йыйына. Тик бының өсөн уға 25 мең һум аҡса кәрәк, әммә үҙенең дә йыйынтығы юҡ, хакимиәт тә битараф ҡарашта.


text:
Төбәктә 200-ҙән ашыу бала «Бала саҡ — ул байрам» картиналар конкурсында ҡатнашты
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда «Бала саҡ — ул байрам» картиналар конкурсына эштәр ҡабул итеү тамамланды. Август уртаһында һайлап алыуға йомғаҡ яһаласаҡ. Ижади бәйге «Ныҡлы ғаилә» һәм «Рәсәйгә һәр бала мөһим» федераль партия проекттарын ғәмәлгә ашырыу сиктәрендә уҙғарыла.
Конкурс Бөтә Рәсәй ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнөнә арналған. Ойоштороусыларҙың төп маҡсаты — ғаилә институтын нығытыу һәм ғаилә ҡиммәттәрен пропагандалау. Сарала 5 йәштән 15 йәшкәсә балалар ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр «Берҙәм Рәсәй»ҙең төбәк бүлексәһендә.
«Конкурсҡа бөтә республиканан 200-ҙән ашыу эш килде. Картиналар биҙәү-ҡулланма стилендә, ағастан, сәйләндән, ҡабырсаҡтан, ҡомдан, тиренән һәм башҡа ҡул аҫтындағы материалдарҙан эшләнгән. Эштәр «Әсә йөрәгенең йылыһы», «Минең атайым — иң яҡшыһы», «Яратҡан олатайым һәм өләсәйем», «Ғаилә менән ял», «Минең ғаиләм — минең байлығым» темаларын сағылдыра. Август уртаһында конкурсҡа йомғаҡ яһаласаҡ, еңеүселәр бүләкләнәсәк», — тип һөйләне «Ныҡлы ғаилә» партия проектын тормошҡа ашырыу өсөн яуаплы Альвина Сәғитова.


text:
Республика ауыл хужалығы йәрминкәләрендә 32,3 миллион һумлыҡ продукция һатылған Фото: Олег Яровиков
Республика ауыл хужалығы йәрминкәләрендә 32,3 миллион һумлыҡ продукция һатылған
Республика ауыл хужалығы йәрминкәләрендә 32,3 миллион һумлыҡ продукция һатылған Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Уҙған ял көндәрендә Башҡортостандың ҡала һәм райондарында ойошторолған ауыл хужалығы йәрминкәләрендә 32,3 миллион һумлыҡ продукция һатылған. Бәләбәйҙә, Белоретта, Благовещенда, Дәүләкәндә, Ишембайҙа, Күмертауҙа, Мәләүездә, Октябрьскийҙа, Сибайҙа, Туймазыла, шулай уҡ Бөрйән, Благовар, Көйөргәҙе, Хәйбулла һәм Саҡмағош райондарында йәшелсә-емеш йәрминкәләре үтте.
— Ял көндәрендә 36,1 тонна бал, 251,2 тонна йәшелсә, 777 тонна картуф һатылды. Йәрминкәләрҙә картуфтың килограмын 13-25 һумға, кишерҙе — 15-30, кәбеҫтәне -18-25, сөгөлдөрҙө -15-30, һуғанды -15-25, балды — 250-400, һыйыр итен — 200-350, сусҡа итен — 200-300, һарыҡ итен — 250-330, йылҡы итен — 240-350, ҡош итен — 85-300 һумға алырға мөмкин, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Ләйсән Хәйретдинова.
Йәрминкәләрҙә 48 райондан килгән ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәр ҡатнашты. Төбәк биләмәһендә 1528 сауҙа нөктәһе ойошторолдо, тип билдәләнеләр ведомствола.


text:
Башҡортостанда ике сыуаш эшмәкәренең юбилейҙары билдәләнәсәк
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов күренекле халыҡ мәғарифы эшмәкәре, сыуаш мәғрифәтсеһе П.М. Мироновтың тыуыуына 150 йыл тулыуҙы һәм Сыуаш Республикаһының халыҡ шағиры Я.Г.Ухсайҙың тыуыуына 100 йыл тулыуҙы байрам итеү тураһындағы Указға (2011 йылдың 28 февраленән УП-66 һанлы Указ) ҡул ҡуйҙы.
Сыуаш мәғрифәтсеһе Павел Миронович Мироновтың Башҡортостан Республикаһында сыуаш халҡының белемен үҫтереүгә ҙур өлөш индереүен һәм Сыуашстандың халыҡ шағиры Яков Гаврилович Ухсайҙың Башҡортостандың күп милләтле мәҙәниәтенә тос өлөш индереүен иҫәпкә алып, юбилей саралары үткәреләсәк.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә юбилей сараларына әҙерлек һәм уларҙы үткәреү буйынса ойоштороу комитеты составын билдәләргә; юбилей саралары планын эшләргә һәм раҫларға, уға П.М. Мироновҡа һәйкәл эшләүҙе һәм ҡуйыуҙы, А.А. Кондратьевтың “Ученый-просветитель Павел Миронов” китабын нәшер итеүҙе, Бәләбәй ҡалаһында Я.Г. Ухсайҙың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған тантаналы кисә үткәреүҙе индерергә; билдәләнгән тәртиптә ошо Указды тормошҡа ашырыу менән бәйле сығымдарҙы финанслау сығанаҡтарын билдәләргә ҡушылды.
Указ ҡул ҡуйылған көндән көсөнә инә.


text:
«Өфө» аэропорты етәксеһе итеп Иван Тихонов тәғәйенләнде
Федераль һауа транспорты агентлығында кәңәшмә үтте, унда яңыраҡ «Өфө» халыҡ-ара аэропортында булған осраҡ тикшерелде. Был хаҡта Федераль һауа транспорты агентлығынан хәбәр иттеләр.
Кәңәшмә эшендә «Трансаэро» авиакомпанияһы, «Домодедово» һәм «Өфө» аэропорттары етәкселеге вәкилдәре ҡатнашты.
18 августа «Трансаэро» авиакомпанияһы рейсы пассажиры Светлана Мостафина ауыр операция кисергән дүрт йәшлек улы менән Өфөгә ҡайтып барған. Әммә пассажирҙар самолеттан төшкәндә, балаға инвалид коляскаһын алып килмәгәндәр. Асыҡланыуынса, «Домодедово» аэропорты техник сараларҙың эшендә өҙөклөктәр булыу сәбәпле, «Өфө» аэропорты хеҙмәткәрҙәренә балаға колясканы самолеттан төшкәс тә биреү кәрәклеге хаҡында хәбәр итмәгән.
Федераль һауа транспорты агентлығынан хәбәр итеүҙәренсә, илдең барлыҡ авиакомпанияларына һәм аэропорттарына балалы пассажирҙарҙы һәм һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙе хеҙмәтләндереү сифатын күтәреү тураһында тәҡдимдәр ебәреләсәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 30 августа «Өфө» халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы ултырышы үтте, унда Рәмил Тимерғәзиндың «Өфө» халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры вазифаһын бушатыуы тураһында ҡарар ҡабул ителде.
«Өфө» аэропорты етәксеһе вазифаһына бығаса предприятиеның генераль директоры урынбаҫары булып эшләгән Иван Тихонов тәғәйенләнде.


text:
1 июнгә Өфөлә һигеҙ заманса балалар майҙансығы асыласаҡ
Һигеҙ күп функциялы балалар майҙансығы Өфөлә Балаларҙы яҡлау көнөнә асыласаҡ.
Улар ҡала райондарының торлаҡ хужалыҡ идаралыҡтары көсө менән төҙөләсәк. Был хаҡта баш ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Орджоникидзев районы торлаҡ хужалығы идаралығы белгестәре балалар комплексын урынлаштырыуға тотонған да инде – майҙансыҡ Тыныслыҡ урамы, 24 йорто ихатаһында урынлашасаҡ.
Ҡалған спорт ҡаласыҡтары шулай уҡ күп йорттар янындағы ихаталарҙа барлыҡҡа киләсәк.
Быйыл тағы ла 28 майҙансыҡ ҡуйыу планлаштырыла.


text:
Республикала Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылына арналған конкурс иғлан ителде
Башҡортостанда журналистар араһында Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылына арналған конкурс иғлан ителде.
Бәйге экология темаһын киң мәғлүмәт сараларында әүҙем яҡтыртыуға, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау темаһына яҙылған материалдарҙың сифатын яҡшыртыуға йүнәлтелгән. Бынан тыш, конкурс тәбиғәтте һаҡлауға һәм тәбиғәт байлыҡтарын һөҙөмтәле ҡулланыуға бәйле проблемаларҙы асыҡлау маҡсатында үткәрелә.
Бәйгене ойоштороусылар булып Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы, БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы, төбәктең Журналистар союзы сығыш яһай.
Конкурста БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы ҡарамағында булған республика, ҡала, район, берләштерелгән гәзиттәр, журналдар, шулай уҡ республиканың дәүләт власы һәм муниципаль үҙидара органдары менән ойошторолған интернет-баҫмалар, телерадиоканалдар журналистары ҡатнаша ала. Эштәр төрлө жанрҙарҙа рус, башҡорт, татар, сыуаш, удмурт, мари телдәрендә ҡабул ителә.
Бәйгегә 2013 йылдың 20 ғинуарынан алып 15 ноябренә тиклем киң мәғлүмәт сараларында донъя күргән материалдарҙы ебәреү шарт. Эштәр һаны сикләнмәй. Материалдар ағымдағы йылдың 15 ноябренә тиклем 450077, Өфө ҡалаһы, Киров урамы, 45 адресы буйынса 413/а һанлы бүлмәлә ҡабул ителә. Белешмә өсөн телефон: 8 (347) 226-20-38.


text:
Бөрөлә мари халҡының беренсе Бөтә Рәсәй съезына арналған түңәрәк өҫтәл үтәсәк
Бөрөлә 7 декабрҙә мари халҡының беренсе Бөтә Рәсәй съезына 95 йыл тулыуға арналған түңәрәк өҫтәл үтә. Унда тарихсылар, этнологтар, милләт-ара мөнәсәбәттәр өлкәһендәге белгестәр, Башҡортостан Республикаһы һәм Мари Иленең дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре, Рәсәй төбәктәре вәкилдәре ҡатнашасаҡ. Мари халҡының беренсе Бөтә Рәсәй съезының әһәмиәтлелеген, Башҡортостан менән Мари Иле араһындағы хеҙмәттәшлекте, мари халҡының мәҙәниәтен һәм телен һаҡлау һәм үҫтереү тәжрибәһен тикшереү сараның төп маҡсаттары булып тора.
1917 йылда Урал һәм Волга буйында йәшәгән мари халҡы вәкилдәре Бөрөлә үҙҙәренең беренсе Съезына йыйыла. «Эрвел Марий» төбәк мари милли-мәҙәни автономияһы рәйесе Павел Бикмурзин һүҙҙәренсә, был мөһим ваҡиғаның уникаль материалдары әлеге көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған.
— Мари халҡының беренсе Бөтә Рәсәй съезы үткән бина әлегә тиклем һаҡланған, — тине Павел Бикмурзин. – Ул йортта хәҙер иҫтәлекле таҡтаташ урынлаштырылған. Съезда мари халҡының тормошон үҙгәртеүгә булышлыҡ иткән мөһим ҡарарҙар ҡабул ителгән. Документтар, шул иҫәптән съезд стенограммаһы яҡшы һаҡланып ҡалған.
Түңәрәк өҫтәл сиктәрендә мари рәссамы Георгий Калитовтың арт-проекттар күргәҙмәһен ойоштороу планлаштырыла, шулай уҡ рәссам «Бөгөнгө сәнғәт һәм йәштәр» доклады менән сығыш яһаясаҡ.


text:
Башҡортостанда «Киләсәк быуын өсөн ерҙе һәм һыуҙы һаҡлайыҡ» тип аталған автоуҙыш старт алдыФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда «Киләсәк быуын өсөн ерҙе һәм һыуҙы һаҡлайыҡ» тип аталған автоуҙыш старт алды
Башҡортостанда «Киләсәк быуын өсөн ерҙе һәм һыуҙы һаҡлайыҡ» тип аталған автоуҙыш старт алдыФото: Олег Яровиков
5 июндә, Халыҡ-ара тирә-яҡ мөхитте һаҡлау көнөндә, Башҡортостанда «Киләсәк быуын өсөн ерҙе һәм һыуҙы һаҡлайыҡ» тип аталған автоуҙыш старт алды. Акцияны ойоштороусылар булып төбәктең Ҡатын-ҡыҙҙар союзы һәм БР Йәмәғәт палатаһы сығыш яһай. Автоуҙыш Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының ойоштороу съезына арнала. Съезд 11-12 июндә Мәскәүҙә үтә.
Бөгөн автоуҙышта ҡатнашыусылар Ҡырмыҫҡалы, Архангел һәм Белорет райондарында шишмә, күл һәм йылғаларҙы төҙөкләндерәсәк, сүп-сарҙан таҙартасаҡ. Акцияла йәмғеһе 15 автомобиль ҡатнаша.
Акция етәксеһе, БР Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе Рәшиҙә Солтанова һүҙҙәренсә, һыуһыҙ, тау-урмандарһыҙ ерҙә йәшәүҙең мәғәнәһе юҡ.
Сараны республиканың йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, медицина, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре лә күтәреп алды. Акция барышында Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Флүрә Килдейәрова һәм Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Рәйлә Аҙнаҡаеваның сығыштары ойоштороласаҡ.
Акцияға муниципалитет вәкилдәре лә ҡушылды. Урындарҙа шишмәләрҙе төҙөкләндереүҙә мәктәп уҡыусылары һәм ирекмәндәр ярҙам итәсәк. Йылға һәм күлдәрҙе төҙөкләндереү буйынса акция көҙгә тиклем дауам итәсәк, тип планлаштырыла.


text:
Башҡортостандан Полина Егорова йөҙөү буйынса донъя беренселегендә алтын миҙал яуланы Фото: Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы сайтынан
Башҡортостандан Полина Егорова йөҙөү буйынса донъя беренселегендә алтын миҙал яуланы
Башҡортостандан Полина Егорова йөҙөү буйынса донъя беренселегендә алтын миҙал яуланы Фото: Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы сайтынан
ӨФӨ, 2015 йыл, 31 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостандан Полина Егорова Сингапурҙа уҙған юниорҙар араһында йөҙөү буйынса донъя беренселегендә еңеүсе булды. Ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың ҡатнаш эстафетаһында алтын миҙал алды. Был юлы спортсы шәхси беренселектә миҙалдар яулай алманы, тип хәбәр итә Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәте.
Донъя беренселегендә 87 илдән йөҙөүсе ҡатнашты. Дөйөм алғанда, Рәсәй йыйылма командаһы 21 миҙал— ете алтын, дүрт көмөш, 10 бронза миҙалға лайыҡ булды һәм Австралия командаһынан ҡала икенсе урын алды. Өсөнсөлә — АҠШ командаһы.


text:
Күмертау уҡыусыларына Аман Тулеевтан хәрби форма һалынған посылка килде
Күмертау ҡалаһының 4-се мәктәбенә Кемерово өлкәһенән хәрби форма һалынған посылка килде. Ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, уҡыу йылы башында мәктәп коллективы Кемерово өлкәһе губернаторы Аман Тулеевҡа егеттәр өсөн хәрби форма һатып алыуҙа ярҙам күрһәтеүен һорап мөрәжәғәт иткән.
Кемерово губернаторы үтенесте ихлас ҡабул иткән. Кемерово өлкәһендә тегелгән 30 комплект авиация ғәскәрҙәре хәрбиҙәренең формаһы Күмертауға ебәрелгән.
Педагогтар Аман Тулеев адресына иғтибары һәм 1950-се йылдарҙа башланғыс кластарҙа уҡыған мәктәбенә ярҙам итеүе өсөн рәхмәт һүҙҙәре менән телеграмма ебәргән. Форма тегеүгә булышлыҡ иткәне өсөн уҡытыусылар Кемерово өлкәһенең мәғариф һәм фән департаменты начальнигы Елена Пахомоваға ла рәхмәтен еткергән.
Мәктәп уҡыусыларына яңы кителдәр, пилоткалар һәм аҡ бирсәткәләр ныҡ оҡшаған. Хәҙер 4-се ҡала мәктәбендә хәрби-патриотик клуб асыласаҡ. Тантана 10 февралгә билдәләнгән.


text:
Өфөлә ветерандар ойошмалары әсәләрҙе ҡотлаясаҡ
Өфө гарнизонының Офицерҙар йортонда шаршамбы, 23 ноябрҙә, «Әсә исемен йөрөткән кешене беҙ мәңге данлаясаҡбыҙ» сараһы үткәреләсәк. Ойоштороусылар – республиканың ғаиләгә, балаларға, йәштәргә социаль-психологик ярҙам үҙәге һәм Өфөнөң ветерандар ойошмалары.
Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, сараға 80 әсә — локаль ҡораллы конфликттарҙа һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусыларҙың әсәләре, һәләк булған Ватанды яҡлаусыларҙың тол ҡатындары һәм әсәләре саҡырылған.
Социаль-психологик ярҙам үҙәге, Өфөнөң Ленин районы хакимиәте, «Хәрби туғанлыҡ», «Рәсәйҙең Афғанстан ветерандары союзы», Башҡортостан буйынса «Ҡанатлы гвардия», «Батыр» йәмәғәт ойошмалары, һуғыш ветерандарының ҡала госпитале поликлиникаһы вәкилдәре, һәләк булған хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең ғаилә ағзалары сараға йыйылыусыларҙы Әсә көнө менән ҡотлаясаҡ.
Рәсми өлөштән һуң Ленин районының «Кредо» балалар ижады үҙәге, Офицерҙар йорто, «Александр Невский» православие хәрби-патриотик ойошмаһының ижади коллективтары ҡатнашлығында концерт ойоштороласаҡ.


text:
Фото:
«Россельхозбанк» Башҡортостанда кредит ресурстары күләмен арттырырға ниәтләй
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Россельхозбанк» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе Дмитрий Патрушев менән осрашыу үткәрҙе. Осрашыу сиктәрендә республика һәм банк араһында Хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Башҡортостан башлығы төбәктең Россельхозбанк менән һөҙөмтәле эшләргә ниәтләүен билдәләне.
— Беҙгә арзан һәм оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән кредиттар кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов.
Дмитрий Патрушев һүҙҙәренсә, банк Башҡортостанда кредитлау системаһын камиллаштырырға, кредит ресурстары күләмдәрен арттырырға йыйына.
— Бөгөнгө көндә кредит портфелебеҙ 12 миллиард һум тәшкил итә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул. – Йыл аҙағына ул ике тапҡырға артыр, тип ышанам.
Россельхозбанк идараһы рәйесе алдағы сәсеү эштәренә ҙур иғтибар бирҙе:
— Был йүнәлештә беҙ Башҡортостандың ауыл хужалығы өсөн файҙалы кредиттар бирергә әҙербеҙ. Беҙ уларҙы биреү тәртибен ябайлаштырҙыҡ. Шул иҫәптән ставкаларҙы 9-11 процентҡа тиклем кәметтек. Аграрийҙарға кредит биреү эшен артабан да дауам итергә планлаштырабыҙ.
«Россельхозбанк» асыҡ акционерҙар йәмғиәте илдең иң эре банктары иҫәбенә инә һәм Рәсәй агросәнәғәт комплексын кредитлаусылар араһында алдынғы урынды биләй, ә филиалдар селтәре күләме буйынса икенсе урында килә. Уның арсеналында тиҫтәләгән кредит программалары бар: банк малсылыҡ, үҫемлекселекте, ауыл хужалығы техникаһын һатып алыуҙы әүҙем кредитлай. Россельхозбанк йәнә бәләкәй агробизнес үҫешенә — шәхси ярҙамсы һәм крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарға етди ярҙам күрһәтә.


text:
Фото:
«Биктырыш» Балалар техник ижад үҙәге тәрбиәләнеүселәре эштәре күргәҙмәһе үтте
Фото:
Өфөнөң «Ғаилә» сауҙа-күңел асыу үҙәгендә «Мин-Доброволец» федераль проекты сиктәрендә хәйриә акцияһы — «Биктырыш» Балалар техник ижад үҙәге тәрбиәләнеүселәре эштәренән күргәҙмә үтте. Уны ойоштороусылар – «Берҙәм Рәсәй Йәш Гвардияһы» Башҡортостан төбәк бүлексәһе, «Данко» хәйриә фонды һәм «Биктырыш» Балалар техник ижад үҙәге. Күргәҙмә ҡунаҡтары оҙайлы дауалауға мохтаж балалар өсөн 2-се мәктәп-интернатында тәрбиәләнеүселәр булды, шулай уҡ теләүселәр килде.
— Был сараны ойоштороп, беҙ бер нисә маҡсатты күҙ уңында тоттоҡ: «Биктырыш» Балалар техник ижад үҙәге эштәре күргәҙмәһен тамашасыларға күрһәтеү, оҫтаханалар эштәре, уйындар һәм конкурстар ярҙамында төрлө сиргә дусар балаларҙы социалләштереүҙә ярҙам итеү, йәмәғәтселек һәм киң мәғлүмәт саралары иғтибарын һәләтле балаларға һәм йәштәргә ярҙам итеүгә йәлеп итеү, шулай уҡ сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау, — тип аңлатты «Йәш Гвардия» активисы Люция Юлуева.
Күргәҙмәгә килгән ҡунаҡтар өсөн Каролина Ричи һәм Midnight бейеү төркөмө ҡатнашлығында концерт программаһы әҙерләнде, ә пират образында алып барыусы балалар менән төрлө конкурстар һәм уйындар үткәрҙе, уларға бүләктәр таратты.
Ә «Биктырыш» Үҙәге тәрбиәләнеүселәренең ағастан, туҡыманан, ҡағыҙҙан һәм башҡа материалдарҙан яһаған иң яҡшы эштәренән күргәҙмә айырыуса мауыҡтырғыс тамаша булды.


text:
«Юлдаш» радиоһын Силәбе, Ҡурған һәм Ырымбур өлкәләрендә тыңлаясаҡтар
ӨФӨ, 2014 йыл, 8 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
«Юлдаш» радиоһын Силәбе, Ҡурған һәм Ырымбур өлкәләрендә тыңлаясаҡтар. «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы һәм «СпутникТелеком» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһындағы килешеүгә ярашлы, был субъекттарҙа яңы тапшырғыстар 8-11 сентябрҙә эшләй башлаясаҡ.
Статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, илебеҙҙә йәшәгән башҡорттарҙың өстән бер өлөшө Башҡортостан Республикаһынан ситтә йәшәй. Ырымбур, Свердловск, Һамар, Һарытау өлкәләре, Пермь крайы һәм Ҡурған – башҡорттар тығыҙ йәшәгән төбәктәр.
БР ситендә йәшәүсе башҡорттарҙың артабанғы социаль-иҡтисади һәм мәҙәни-рухи үҫеше, тыуған яҡ менән бәйләнештәрҙе нығытыу – дәүләт кимәлендәге бурыс. Башҡортостан парламенты депутаттарына мөрәжәғәтнамәһендә республика башлығы Рөстәм Хәмитов тарихи тамырҙарҙы юғалтыуға юл ҡуймау тураһында белдерҙе.
РФ бөтә башҡорт этносын һаҡлауға һәм бөтә яҡтан үҫтереүгә, тарихи тыуған яҡ менән бәйләнештәрҙе нығытыуға тәьҫир итеүсе иң мөһим факторҙарҙың береһе – ул республика телевидениеһы һәм радиоһы тапшырыуҙары менән солғап алыу.
«Башҡортостан» телерадиокомпанияһынан хәбәр итеүҙәренсә, милли-мәҙәни ихтыяждарҙы тулыраҡ ҡәнәғәтләндереү өсөн башҡорттар тығыҙ йәшәгән урындарҙа FM-тапшырыуҙарын үҫтерергә ҡарар ҡабул ителде.
«Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы һәм «СпутникТелеком» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында йышлыҡ әҙерләү һәм Силәбе, Ҡурған, Ырымбур, Һамар өлкәләре, Пермь крайы торама пункттарында юлдаш элемтәһе объекттарын төҙөү тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылған. Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районында, Ырымбур өлкәһенең Красногвардейск районында «Юлдаш» радиоһы һөйләй башлаған. 8 сентябрҙә Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында, 9 сентябрҙә – Ҡурған өлкәһенең Әлмән һәм Сафакүл райондарында, 11 сентябрҙә – Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районында тапшырғыс эшләй башлаясаҡ. Шулай уҡ Һамар өлкәһендә тапшырыусы ҡоролманы монтажлау буйынса эштәр бара, яҡын пландарҙа Пермь крайында радиостанция тапшырғыстарын ҡуйыу эше тора.


text:
Петр Сумин Башҡортостан Президентына хеҙмәттәшлек өсөн рәхмәт белдерҙе
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов исеменә Силәбе өлкәһе губернаторы Петр Суминдан ул өлкә губернаторы вазифаһында эшләгән осорҙағы хеҙмәттәшлек һәм ярҙам өсөн рәхмәт һүҙҙәре менән хат килде. Унда шулай тиелә:
“Хөрмәтле Мортаза Ғөбәйҙулла улы!
Силәбе өлкәһе губернаторы, Хөкүмәт рәйесе сифатында вәкәләттәрем срогы тамамланды.
Һуңғы ун йылда бөтә Рәсәй менән бергә беҙҙең өлкә уңышлы төҙөкләндерелде, иң көслө һәм тотороҡло үҫешеүсе төбәктәрҙең береһенә әүерелде. Әлеге иҡтисади хәлгә лә бирешмәнек. Был – бөтә яҡташтарымдың хеҙмәте, губернатор булып эшләгәндә мин һәр саҡ уларҙың ярҙамын тойҙом.
Силәбе өлкәһе өлгәшкән социаль-иҡтисади уңыштар һаҡланып ҡалыр һәм үҫтерелер, өлкә Көньяҡ Урал халҡы, бөтә Тыуған илебеҙ именлеге хаҡына ышаныслы үҫешен дауам итер, тип ышанам.
Беҙҙе һәр саҡ аңлауығыҙ һәм ярҙам күрһәткәнегеҙ, Силәбе өлкәһен нығытыу өсөн ҙур әһәмиәткә эйә булған үҙ-ара ышаныслы, ихлас хеҙмәттәшлек өсөн Һеҙгә рәхмәтемде белдерәм.
Ысын күңелдән эшмәкәрлегегеҙҙә артабан да уңыштар, һаулыҡ, именлек теләйем!
Ихтирам менән П.И. Сумин”.


text:
Фото:
Өфөлә иң яҡшы әсәне һайланылар
Фото:
ӨФӨ, 2014 йыл, 1 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Өфөлә ҡаланың эшләүсе йәштәре араһында өсөнсө тапҡыр уҙғарылған «Мин — әсәй!» бәйгеһенә йомғаҡ яһалды. Йомғаҡлау гала-концерты Әсә көнө алдынан Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрында уҙҙы.
Конкурста 35 йәшкә тиклемге йәш әсәләр ҡатнашты. Сығыштарҙа ҡатнашыусылар ғаилә ҡиммәтәренең әһәмиәтен, сәләмәт йәшәү рәүешен, яуаплы ата-әсәлекте һәм ғаилә йолаларына һаҡсыл мөнәсәбәтте сағылдырҙы. Программала «Әйҙәгеҙ, әсәйҙәр!» визит карточкаһы, «Әсәйҙең алтын ҡулдары» аш-һыу бәйгеһе һәм бала ҡатнашлығында «Беҙ төрлө-төрлө» өйгә эш кеүек конкурстар булды.
Өфөнөң Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты хәбәр итеүенсә, конкурс жюриһы Федераль дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография хеҙмәтенең БР буйынса Федераль кадастр палатаһы инженеры Юлиана Ғилфанованы еңеүсе итеп һайланы. «Иң ижади әсәй» номинацияһында иң яҡшыһы – «Гидравлика» Өфө агрегат предприятиеһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте инженеры Екатерина Арапова. Ҡатнашыусылар араһында иң сибәре – «Перекресток» йәштәр үҙәгенең өҫтәмә белем биреү уҡытыусыһы Анастасия Николаева. «Иң тәрән аҡыллы әсәй» номинацияһына Өфөнөң Дим районы хакимиәтенең мәҙәниәт һәм йәштәр сәйәсәте бүлеге әйҙәүсе белгесе Оксана Романова лайыҡ булды. В.Л.Засов исемендәге Хәйриә фонды белгесе Надежда Әхмәтсафина «Иң зирәк әсәй» исемен яуланы. «Газпром төбәк-ара газ Өфө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең Үҙәк район буйынса ҡулланыусылар менән эшләү идаралығы юрисконсультанты Жанна Ҡотоева «Иң креатив әсәй» номинацияһында еңде. «Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәте инженер-технологы Екатерина Андрушкевич ҡатнашыусылар араһында музыкаға иң һәләтлеһе булып сыҡты.
Шулай уҡ Әсә көнөнә арналған байрамда йәш ата-әсәләр һәм буласаҡ әсәләр өсөн «Имен бала саҡ. Ныҡлы ғаилә» күргәҙмә-йәрминкәһе ойошторолдо. Унда сараға килеүселәр белгестәрҙән бушлай кәңәш алып, файҙалы оҫталыҡ кластары ҡарай алды.
«Мин — әсәй!» конкурсы ғаилә мөнсәбәттәрен нығытыуға, ғаиләнең ижади потенциалын асыуға, шулай уҡ баш ҡаланың предприятиеларында һәм ойошмаларында эшләүсе йәштәр араһында хеҙмәттәшлекте нығытыуға йүнәлтелгән. Бәйгенең ойоштороусылары – Өфө хакимиәтенең Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты, ҡаланың Йәштәрҙең мәшғүллегенә булышлыҡ итеү үҙәге һәм «Бала үҫтерәбеҙ. Өфө» журналы.


text:
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылын үткәреү буйынса тәҡдимдәр ҡабул итә
Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылын үткәреү буйынса саралар планын әҙерләү өсөн тәҡдимдәр ҡабул итә башланы.
Министрлыҡтың матбуғат секретары Нина Никандрова хәбәр итеүенсә, Башҡортостандың башҡарма власть органдары, ғилми учреждениелар, йәмәғәт ойошмалары һәм киң мәғлүмәт саралары үҙ тәҡдимдәрен 2012 йылдың 1 декабренә тиклем mprrb@ufanet.ru электрон почтаһына ебәрә ала.
Белешмәләр өсөн телефон: 8(347) 273-98-67.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, һәр кешенең уңайлы тирә-яҡ мөхиткә хоҡуғын тәьмин итеү маҡсатында 2013 йыл Рәсәйҙә Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы тип иғлан ителде.


text:
Баш ҡала мәктәптәрендә карантин оҙайтылды Фото: Олег Яровиков
Баш ҡала мәктәптәрендә карантин оҙайтылды
Баш ҡала мәктәптәрендә карантин оҙайтылды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 5 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Баш ҡаланың дөйөм белем биреү учреждениеларында киҙеүгә һәи киҫкен респиратор вирус инфекцияһына бәйле карантин оҙайтылды. 1-11 класс уҡыусылары бер аҙна инде пландан тыш каникулда.
Өфө мәктәптәрендә карантин 10 февралгә тиклем дауам итә, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә. Сирҙең эпидемик күтәрелеше осоронда күңел асыу һәм спорт сараларын уҙғарырға ярамай.
Мәжбүри ял ваҡытында уҡытыусылар балаларға ситтән тороп өйгә эш бирә.


text:
Рәсәй Конституцияһының 20 йыллығына арналған тантаналар үтәсәк
Башҡортостанда Рәсәй Федерацияһы Конституцияһын һәм Башҡортостан Республикаһы Конституцияһын ҡабул итеүгә 20 йыл тулыу менән бәйле тантаналар үтәсәк. Был турала бойороҡҡа 12 ноябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйҙы.
19 декабрҙә Өфөлә Башҡортостан Республикаһынан Дәүләт Думаһы депутаттары һәм Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы ағзалары, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары, Башҡортостан Хөкүмәте, республиканың Конституция судтары, Юғары һәм Арбитраж судтары ағзалары, республика башҡарма власть органдары етәкселәре, муниципаль берәмектәр хакимиәттәре башлыҡтары, төрлө кимәлдәге депутаттар, ойошмалар, йәмәғәт һәм дини берекмәләр вәкилдәре ҡатнашлығында тантаналы йыйылыш үткәрелә.
Республика ғилми-ғәмәли конференцияһы ла ошо ваҡиғаға арналасаҡ.


text:
Эшҡыуарҙар өсөн килемдең сикке күләме билдәләнде — Башҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Рәсәйҙә бәләкәй һәм урта бизнес субъекттары өсөн эшҡыуарҙар эшмәкәрлегенән алынған килемдең сикке күләме билдәләнде.
Мәҫәлән, 2016 йылдың 1 авгусынан микропредприятиелар өсөн килемдең яңы сикке күләме 120 миллион һум, бәләкәй предприятиелар өсөн — 800 миллион, урта предприятиелар өсөн 2 миллиард һум тәшкил итәсәк.
Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, әлеге ваҡытта тауарҙы, эште һәм хеҙмәттәрҙе һатыуҙан килгән йыллыҡ аҡса күрһәткесе юридик берәмекте бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъектына индереү өсөн критерий булып тора.


text:
Илшат Исламғолов – «Рәсәйҙең атҡаҙанған фермеры»
Башҡортостан делегацияһы Рәсәй Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм ауыл хужалығы кооперативтары ассоциацияһының XXI съезында ҡатнашты.
Делегацияны республика ассоциацияһы рәйесе Таһир Торомтаев етәкләне. БР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, делегация составына Шишмә районының «Әһле» крәҫтиән-фермер хужалығы башлығы Наил Әһлиуллин, Көйөргәҙе районының «Толпар» крәҫтиән-фермер хужалығы башлығы Насрулла Бикбаев, Ҡыйғы районы крәҫтиән-фермер хужалығы башлығы Вячеслав Әлимбаев, Ишембай районының «Россия» крәҫтиән-фермер хужалығы башлығы Геннадий Лейтер һәм башҡалар инде.
Башҡортостан фермерҙарының ҡаҙаныштары федераль кимәлдә юғары баһаланды. Көйөргәҙе районынан фермер Илшат Исламғоловҡа «Рәсәйҙең атҡаҙанған фермеры» миҙалы тапшырылды.


text:
Рөстәм Хәмитов Бөрөлә ғәҙәти булмаған «Баҙлауыҡ» балалар баҡсаһында булдыФото: Айрат Нурмөхәмәтов
Рөстәм Хәмитов Бөрөлә ғәҙәти булмаған «Баҙлауыҡ» балалар баҡсаһында булды
Рөстәм Хәмитов Бөрөлә ғәҙәти булмаған «Баҙлауыҡ» балалар баҡсаһында булдыФото: Айрат Нурмөхәмәтов
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Бөрөгә эш сәфәре барышында ҡаланың 220 урынға иҫәпләнгән «Баҙлауыҡ» балалар баҡсаһында булды. Учреждение 2012 йылдың декабрендә эшләй башлаған. Уны төҙөүгә республика бюджетынан 127 миллион һумдан ашыу аҡса бүленгән.
Рөстәм Хәмитов ҙур, яҡты бүлмәләрҙе, йыйылыштар залын, бассейнды ҡарап сыҡты. Балалар баҡсаһы заманса мультимедия ҡорамалдары менән йыһазландырылған. Мәҫәлән, әҙерлек төркөмөндә кескәйҙәрҙе мәктәпкә әҙерләү өсөн интерактив өҫтәл һәм иҙән бар. Пескография менән шөғөлләнеү өсөн дә махсус техника һатып алынған. Шулай уҡ сабыйҙар өсөн экология бүлмәһе йыһазландырылған.
«Баҙлауыҡ»та ҡышҡы баҡса, психолог, логопед бүлмәләре бар. Ата-әсәләр менән бергә педагогтар балаларҙы тәрбиәләүҙә Николай Вераксаның «Тыуғандан алып мәктәпкә тиклем» программаһын ҡуллана.
Бөрөлә «Баҙлауыҡ» — бындай юғары кимәлдәге тәүге балалар баҡсаһы.


text:
Ваҡ сәпсәү
Ваҡ сәпсәү, aҡмуйын сәпсәү, ҡашҡа сәпсәү (малый зуек).
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыйырсыҡтан бәләкәйерәк. Башҡа сәпсәүҙәргә ҡарағанда сағыштырмаса ҡыҫҡа аяҡлы һәм ҡыҫҡа суҡышлы ҡош. Ерҙән етеҙ йүгерә, туҡтап, сүгеп-сүгеп ала. Түбәһе һәм һырты ҡара-көрән. Күҙҙәре аша һәм муйынынан ҡара һыҙаттар үтә. Маңлайында бәләкәй генә аҡ тап бар. Башҡа ваҡ сәпсәүҙәрҙән муйынындағы ҡара һыҙаты менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Моңло һыҙғыра: «түүүй».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡомло һәм ҡырсынлы күл, йылға буйҙарында йәшәй, һыу бөжәктәре менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһын ерҙә ҡора. Ҡара-көрән таплы 4 бөртөк йәшкелт йәки зәңгәр төҫтәге йомортҡаһы була.


text:
Беҙҙең яҡташ, Татарстандың атҡаҙанған артисы Фәһим Ситдиҡов яҡты донъя менән хушлашты
Башҡортостандан сыҡҡан Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы Фәһим Ситдиҡов яҡты донъя менән хушлашты.
Фәһим Мөнәүир улы Ситдиҡов 1953 йылдың 10 октябрендә Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районының Нарат Йылға ауылында тыуа. Ул режиссер Марсель Сәлимйәнов һәм Шәхсенем Әсфәндиәрованың уҡыусыһы була, 1975 йылдан Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театрында эшләй.
Был ваҡыт эсендә артист татар һәм сит ил классик пьесаларында, заманса милли драмаларҙа 40-тан ашыу төрлө ролдәр уйнай.


text:
Праймериз – Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидаттар араһынан иң яҡшыларын һайлап алыу мөмкинлеге – Рөстәм ХәмитовФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Праймериз – Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидаттар араһынан иң яҡшыларын һайлап алыу мөмкинлеге – Рөстәм Хәмитов
Праймериз – Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидаттар араһынан иң яҡшыларын һайлап алыу мөмкинлеге – Рөстәм ХәмитовФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһынан Рәсәй Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидаттар һайлау буйынса алдан тауыш биреүҙә (праймериз) ҡатнашты. Республика етәксеһе Өфөләге 3-сө гимназияның 2.3.008-се һайлау участкаһында тауыш бирҙе, тип хәбәр итә Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте.
Рөстәм Хәмитов халыҡтың алдан тауыш биреүгә ҡарата ҡыҙыҡһыныуын аңлатты.
«Был — яңы процедура, Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидаттар араһынан иң яҡшыларын һайлап алыу мөмкинлеге. Һайлауҙа ҡатнашыуға дәғүәселәр күп, әлеге этапта иһә иң яҡшылары һайлап алына. Уларҙы халыҡ һайлай», — тип билдәләне республика етәксеһе.
Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, ошондай алдан тауыш биреүҙә ҡатнашыу бик файҙалы.
«Сентябрь айында Дәүләт Думаһына һайлауҙа ҡатнашасаҡ кандидаттар менән алдан танышырға мөмкин. Икенсенән, әлеге осраҡта халыҡтың үҙаңы эшләй. Һайлаусыларыбыҙ «Берҙәм Рәсәй» партияһында ниҙәр барғанын, Дәүләт Думаһындағы урындарға ниндәй кешеләр дәғүә итәсәген аңларға теләй. Был процедура ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Башлығы.
Рәсәй Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидаттар һайлау буйынса алдан тауыш биреү (праймериз) үткәреү тураһында ҡарар 2016 йылдың февралендә «Берҙәм Рәсәй» партияһының XV съезында ҡабул ителде.
Башҡортостанда 678 иҫәпләү участкаһы, төбәк иҫәпләү комиссияһы, алты округ иҫәпләү комиссияһы һәм 678 участка иҫәпләү комиссияһы булдырылған. Рус, башҡорт, татар телдәрендә 920 мең бюллетень баҫылған.
15 февралдән 10 апрелгә тиклем алдан тауыш биреүҙә ҡатнашыусыларҙан документтар ҡабул ителде. Алдан тауыш биреүҙә ҡатнашыусылар күрһәтелгән көндән алып агитация осоро башланды һәм 21 майҙа тамамланды.


text:
БР Мәғарифты үҫтереү институты 80 йыл уҡыта һәм уҡыйФото: Олег Яровиков
БР Мәғарифты үҫтереү институты 80 йыл уҡыта һәм уҡый
БР Мәғарифты үҫтереү институты 80 йыл уҡыта һәм уҡыйФото: Олег Яровиков
БР Мәғарифты үҫтереү институты үҙенең 80 йыллыҡ юбилейын билдәләй. «Башинформ» агентлығында был юғары уҡыу йортоноң ректоры Рәмил Мәзитов ҡатнашлығында тантаналы сараға бәйле матбуғат конференцияһы үтте. Унда Башҡортостан Республикаһының мәғарифты үҫтереү ситемаһында БР Мәғарифты үҫтереү институтының роле билдәләнде.
Рәмил Мәзитовтан тыш матбуғат конференцияһында ректорҙың хоҡуҡи мәсьәләләр буйынса ярҙамсыһы Сергей Лысов, педагогика кафедраһы мөдире, педагогика фәндәре кандидаты Эльвира Ижбулатова һәм башланғыс белем биреү методикаһы һәм теорияһы кафедраһы мөдире Сергей Пичугин ҡатнашты.
— Бөгөн беҙҙә 22 октябргә планлаштырылған тантаналы сараға бәйле әҙерлек эштәре әүҙем бара. Мәғарифты үҫтереү институты, халыҡҡа белем биреү өсөн кадрҙарҙың квалификацияһын күтәреү институты булараҡ, 1933 йылда ойошторолған, — тип һөйләне Рәмил Мәзитов. — Бөгөн институт эшмәкәрлеге 13 кафедра, туғыҙ үҙәк һәм дүрт бүлекте тәьмин итә. Беҙҙең юғары уҡыу йорто диуарында квалификацияны күтәреүгә ихтыяж йылдан-йыл арта бара. Былтырғы уҡыу йылында беҙҙә дәүләт тарафынан билдәләнгән 13820 кеше урынына 23 меңдән ашыу кеше уҡыны. Был курстарҙың кәрәкле һәм актуаль булыуы тураһында һөйләй. Бөгөнгө көндә икенсе быуын федераль дәүләт белем биреү стандарттары, дини мәҙәниәт һәм этика нигеҙҙәре, мәғлүмәт технологиялары, сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм һәләтле уҡыусылар менән эшләү буйынса курстар айырыуса көнүҙәк. Институттың эшмәкәрлеге төрлө яҡлы һәм беҙ республиканың белем биреү системаһында үҙебеҙҙең ролебеҙҙе һәм барлыҡ яуаплылығыбыҙҙы аңлап торабыҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рәмил Мәзитов.
— Минең уйлауымса, институбыҙҙың төп бурысы – һәр бер уҡытыусыға һәм методисҡа ярҙам итеү, — тип иҫәпләй Эльвира Ижбулатова. — Сөнки уҡытыусы һөнәре кешегә билдәле бер бурыс йөкмәтә. Беҙҙең уҡытыусыға уны яратып, көтөп һәм һәр саҡ ярҙам итергә әҙер торған урын кәрәк. Хәҙер уҡытыусының эше бигерәк тә ауыр. Сөнки хәҙер замана ла, ғөрөф-ғәҙәттәр ҙә башҡа, әммә балаларға өлгө булырлыҡ кеше булып ҡалырға кәрәк. Шуға күрә лә тәрбиә үҙәктәрендә, өҫтәмә белем биреү системаһында тәрбиә йүнәлешендә бик күп нәмәләр эшләйбеҙ. Мөмкинлектәре сикләнгән балалар менән эшләүҙе айырым билдәләп үтергә кәрәк, сөнки улар айырыусы ярҙамға мохтаж.
Юғары уҡыу йортоноң үҙенсәлектәре тураһында Сергей Лысов һәм Сергей Пичугин һөйләне. Институт диуарында уҡытыусылар дәреслек авторҙары менән осрашып, үҙҙәрен борсоған һорауҙар биреп, фекер алыша ала.
— Институтыбыҙ республиканың белем биреү өлкәһендә төп йүнәлеш бирә һәм беҙ был планканы юғары тоторға тырышабыҙ, — тип билдәләне Рәмил Мәзитов.