text:
Ҡытайҙағы мәҙәни инҡилап
Ҡытайҙағы мәҙәни инҡиллап (урыҫса Великая пролетарская культурная революция, ҡытайса 無產階級文化大革命, ябай 无产阶级文化大革命, пиньин телендә: Wúchǎn Jiējí Wénhuà Dà Gémìng, палл.: Учань цзецзи вэньхуа да гэмин, ҡыҫҡаса文化大革命 Вэньхуа да гэмин йәки 文革 Вэньгэ) — 1966—1976 йылдарҙа Ҡытайҙа Коммунистар партияһы (ҠКП) Рәйесе Мао Цзэдун йәйелдергән һәм шәхсән идара иткән идея-сәйәси кампаниялар йыйылмаһы. Ул Ҡытай Халыҡ Республикаһында «капитализмдың яңынан тергеҙелеү» мөмкинлеге, «эске һәм тышҡы ревизионизм менән көрәшеү» һылтауы менән сәйәси оппозицияның абруйын төшөрөү һәм уны юҡ итеү, үҙенең шәхси хакимлеген урынлаштырыу маҡсаттарын ҡуя.
«Мәҙәни инҡиллап»тың төп сәбәптәре: 1) Мао Цзэдундың социалистик йәмғиәттә синфы көрәш әһәмиәтен абсолютлаштырыуы; 2) уның көсәйә барған шәхес культының нәҡ ошо осорҙа иң юғары кимәлгә етеүе; 3) Ҡытай Коммунистар партияһында лидерлыҡ өсөн көрәштә юғары етәкселәр, шул иҫәптән Линь Бяо, Кан Шэн, Цзян Цин (Маоның ҡатыны) һәм башҡалар тарафынан Мао Цзэдундың «һул» ҡараштарын, уның шәхес культын һәм идара итеүҙәге бер башлыҡлылыҡ стилен үҙ маҡсаттарында шәхси властарын көсәйтеү өсөн әүҙем файҙаланыуы.[1]
«Мәҙәни инҡиллап» зыялыйҙарға ҡаршы киң масштаблы сәйәси золомға, Ҡытай коммунистар партияһының, йәмәғәт ойошмаларының (Ҡытай Коммунистик йәштәр союзының (КСМК), һөнәри союздарҙың, пионер ойошмаларының һәм башҡаларҙың) тарҡатылыуына, мәҙәниәт һәм мәғарифкә ғәйәт ҙур зыянға, феодаль ғөрөф-ғәҙәттәр һәм йолалар менән көрәш лозунгыһы аҫтында мәҙәни ҡомартҡыларҙың юҡ ителеүенә, тышҡы сәйәсәттең үҙгәреүенә һәм илдә Советтар Союзына ҡарата ныҡ кире уй-ҡараштарҙың ҡырҡа көсәйеүенә алып килә.
«Мәҙәни инҡиллап» атамаһын тәү тапҡыр ағалы-энеле Гординдар үҙҙәренең «Анархизм манифесы»нда 1917 йылдың майында ҡуллана. Совет осорондағы сәйәси телмәргә ул В. И. Лениндың «Кооперация тураһында» исемле хеҙмәтенән 1923 йылда инеп китә: «Мәҙәни инҡиллап — ул... ысын боролош, халыҡ массаларының мәҙәни үҫешендәге тотош осор».[2].
Йөкмәткеһе
- 1 «Мәҙәни инҡиллап»тың сәбәптәре
- 2 «Мәҙәни инҡиллап»тың осорҙары
- 3 Эҙемтәләр
- 4 Иҫкәрмәләр
- 5 Әҙәбиәт
- 6 Һылтанмалар
«Мәҙәни инҡиллап»тың сәбәптәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр торошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай Халыҡ Республикаһы (ҠХР) һәм СССР араһында 1950-се йылдарҙа хәсил булып, 1980-се йылдар аҙағына тиклем дауам иткән дипломатик ҡапма-ҡаршылыҡтарҙың айырыуса киҫкенләшеүе 1969 йылға тура килә. Был көсөргәнешлек халыҡ-ара коммунистик хәрәкәттәге тарҡалыу һәм бүленеү менән аралашып бара.
КПСС-тың XX съезында И. В. Сталин тәғлимәттәрен фашлау, тыныс һыйышып йәшәү сәйәсәте шарттарында Н. С. Хрущёвтың иҡтисадтағы әкренләп либераллаштырыу курсы Мао Цзэдундың ризаһыҙлығын тыуҙыра: ул был хәлдәрҙе коммунистик идеологияға ҡаршы килә һәм үҙенең ҠКП-лағы шәхси власына ҡурҡыныс тыуҙыра тип иҫәпләй.
СССР-ҙың Мао сәйәсәте менән килешмәүе ҠХР-ҙа халыҡ-ара хеҙмәттәшлек программаһы буйынса эшләүсе барлыҡ совет белгестәрен кинәт кенә саҡырып ҡайтарыуҙа сағылыш таба.
Уссури йылғаһының Даманск утрауындағы хәрби сик бәрелештәре һәм Джунгар ҡапҡаһы янындағы Жаланашколь күле эргәһендәге сик низағы ике илдең үҙ-ара ҡапма-ҡаршылығының иң юғары нөктәләре була.
1964 йылдың октябрендә Ҡытайҙа ядро ҡоралын һынау уңышлы үткәрелә.
Партияла бер генә етәксенең лидерлығы өсөн көрәш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Мәҙәни инҡиллап»ты тикшеренеүселәрҙең күпселеге билдәләүенсә, «Ҡытайҙа йәйелдерелгән был сәйәсәттең төп сәбәптәренең береһе — коммунистар партияһындағы бер генә етәксенең лидерлығы өсөн көрәш» тип танырға кәрәк. Быға тиклем Мао башланғысы менән үткәрелгән «ҙур һикереш»тең уңышһыҙлыҡҡа дусар булыуы етәксенең илдәге позицияһы һәм абруйының ҡаҡшауына килтерә. Шуға ла Мао Цзэдун «мәҙәни инҡиллап» барышына үҙ алдына ике мөһим мәсьәләне хәл итеү бурысын ҡуя, һәм уларҙың икеһе лә ҠХР-ҙың сәйәси майҙанында уның лидерлығын нығытыуға йүнәлтелгән була: өлөшләтә баҙар ҡанундары индереп иҡтисадты үҙгәртеү хаҡында уйлай башлаған оппозицияны юҡ итеү һәм бер үк ваҡытта ярлылыҡтан яфа сиккән халыҡты ни менәндер албырғатыу. «Ҙур һикереш»тең уңышһыҙлығы өсөн бар ғәйепте эске оппозицияға һәм тышҡы дошмандарға (Хрущёв етәкләгән ревизионистик Советтар Союзы) япһарып, Мао бер ыңғайҙан был ике бурысты ла хәл итә: көнәркәштәренән (конкуренттарынан) ҡотола һәм халыҡтың ризаһыҙлыҡ белдереүенә юл аса.
1960 йылдар уртаһында оппозиция сафтарында Ҡытайҙың артабан үҫешенә үҙ ҡараштары булған Лю Шаоци һәм Дэн Сяопин кеүек лидерҙар танылыу ала. Шуға ла хакимлектән яҙыуынан ҡурҡҡан Мао террор ойоштора.
Аяуһыҙ тәнҡит беренсе сиратта уның төп көнәркәштәренә йүнәлтелә. ҠХР Рәйесе Лю Шаоци, уның яҡын фекерҙәштәре Пэн Чжэнь, Ло Жуйцин, Лу Динъи, Ян Шанкунь һәм Дэн Сяопин башлыса «уңға тайпылыусылар», «ревизионистар», «капитализм агенттары» тип ғәйепләнә.
1966 йылдың 16 майында ҠКП Политбюроһы «буржуазия вәкилдәрен» һәм Маоның партиялағы, киң мәғлүмәт сараларындағы, ғилми һәм мәҙәни учреждениеларындағы дошмандарын юҡ итеүгә күрһәтмә биргән «16.05 директива»һын[3] иғлан итә. Уның төп авторҙары булып Цзян Цин, Кан Шэн, Чэнь Бода, Чжан Чуньцяо һәм Ци Бэньюй иҫәпләнә. 1966 йылдың 28 майында ҠКП Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Мәҙәни инҡиллап эштәре буйынса төркөм ойошторола. Ул формаль рәүештә ҠКП Үҙәк Комитеты Политбюроһының Даими комитетына, ғәмәлдә бары шәхсән Мао Цзэдунға бойһона. Етәксеһе итеп тә исем өсөн Чэнь Бода тәғәйенләнә, ысынында төркөмдө Маоның ҡатыны Цзян Цин етәкләй. Тора-бара партия һәм дәүләт власының юғары органына әйләнгән был төркөмгә «16.05 директива»һының бар авторҙары ла йәлеп ителә.
«Мәҙәни инҡиллап» башланыу менән Ҡытайҙа сираттағы «үҙ-үҙеңде тәнҡитләү» кампанияһы йәйелдерелә: партия ағзалары һәм башҡа кешеләр яҙма формала «ғонаһтарынан тәүбәгә килергә» һәм партия алдындағы ғәептәрен танырға тейеш була. Ошондай «үҙ-үҙен тәнҡитләүҙе» ҠХР Рәйесе Лю Шаоци ҙә яҙырға мәжбүр була.
Уның ҡараштарын 1966 йылдың 24 июлендә Мао үҙе тәнҡитләп сыға. Уның ҡатыны Цзян Цин иһә: «Лю Шаоци! Һин ебәргән эшсән төркөмдәр мәҙәни инҡилаптың йәш генералдары менән рәхимһеҙ иҫәпләште! Был әйтеп бөтөргөһөҙ зыян китергән аяуһыҙ енәйәт! ҠКП Үҙәк Комитетының XI пленумында Лю Шаоци дәүләттәге икенсе кеше урынынан юғалта: «Ҡытай компартияһы уның хаталарының ниндәй икәнен билдәләгән» ваҡытҡа эшенән ситләтелә. Икенсе төрлө әйткәндә, ил етәкселәренең береһе ул осор өсөн ғәҙәтигә әйләнгән «ситкә ҡуйылыу»ға эләгә: партия ағзаһы рәсми тәртиптә үҙ посынан мәхрүм ителмәһә лә, ғәмәлдә эштән ситләтелеп, өй һағы аҫтына эләгә. Ситләтелгәнде был хәлдә тотоу йылдар буйы дауам итеүе лә мөмкин булған. Һөҙөмтәлә, Лю Шаоци ҡатыны һәм балалары менән күп кәмһетеүҙәргә һәм мыҫҡыллауҙарға дусар ителә. Аҙаҡтан ул төрмәгә ябыла һәм 1969 йыл башында унда үлеп ҡала.
1967 йылдың 22 июнендә эҙәрләүҙәр һөҙөмтәһендә ҠКП Үҙәк Комитетының Төньяҡ Ҡытай бюроһы секретары Ли Лисань үҙ-үҙенә ҡул һала (икенсе версия буйынса – уны ағыулайҙар).
Мао, хәүеф-хәтәрҙән ҡурҡып, властың юғары ҡатламындағы таҙартыуҙар менән генә сикләнмәй. «Партия сафтарын яңыртыу» киң таралыу ала, һәм ул төрлө идеология кампаниялары аша тормошҡа ашырыла. Бындай таҙартыуҙарҙың 1940-сы йылдарҙан уҡ киң ҡулланылыуын да билдәләргә кәрәк. Мао нәҡ ошо ысулды яңынан тергеҙеп, ҠКП-лағы оппозиция көстәренә ҡаршы көрәш башлай, иҡтисадтың планлы нигеҙҙә үҫеүен һәм СССР менән хеҙмәттәшлек зарурлығын билдәләгән VIII съезд ҡарарҙарын яңынан ҡараға тотона. Ул был съезды «насар» тип атай һәм уның өсөн «партияны тәнҡитләргә» бөтә илде саҡыра.
«Мәҙәни инҡиллап»тың осорҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе осор — йәштәрҙең баш-баштаҡлыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мао Цзэдун билдәләүенсә, «мәҙәни инҡилап» Яо Вэньюандең 1965 йылдың 10 ноябрендә баҫылған мәҡәләһенән башлана[4]. 1966 йылдың 8 авгусында ҠКП Үҙәк комитетының XI пленумы «Бөйөк пролетар мәҙәни инҡилабы тураһында ҡарар» ҡабул итә[5]:
Буржазия ҡолатылһа ла, иҙеүсе иҫке идеология, иҫке мәҙәниәт, боронғо ғөрөф-ғәҙәт һәм йолалар ярҙамында ул бары-бер халыҡты тарҡатырға, кешеләрҙең йөрәктәрен яулап алырға, үҙенең маҡсатына —яңынан тегеҙелеүҙе ғәмәлгә ашырырға маташа.
«феодаль мәҙәниәт» менән көрәш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1960-сы йылдар башында тарихсы һәм драматург У Хань мәҡәләләрен һәм пьесаларын ҡырҡа тәнҡитләү башлана. Уның Миндәр династияһына ҡараған Хай Жуй исемле түрә хаҡындағы Шанхай театрында ҡуйылған сәхнә әҫәрендә юғары власть даирәләре кире яҡтан һүрәтләнә — был тамашасының юғары баһаһына лайыҡ була, әммә ил етәкселеге тарафынан ҡапма-ҡаршы юҫыҡта ҡабул ителә. 1962 йылда ҠКП Үҙәк Комитеты пленумы «хәҙерге заман ревизионистарына» ҡаршы көрәшкә һәм «яңыса социалистик тәрбиә биреү» кампанияһын йәйелдереүгә саҡыра. Мао Цзэдундың ҡатыны Цзян Цин етәкселегендәге «театрҙы яңыртыу» был кампанияның төп йүнәлешенә әйләнә. Уның ҡулы аҫтында «хәлдәр торошон төҙәтеү» — бығаса булған традицион репертуарҙы «эшкәртеү» һәм уны «заманға яраҡлаштырыу», йәғни сәхнә әҫәрҙәренең йөкмәтке асылын һәм бөтөнлөгөн юҡҡа сығарыу башлана. «Социализмдағы синфи көрәш» тезизы рухында «шәхси бәхет» темаһы «халыҡ массалары һәм инҡилап мәнфәғәттәренә яуап бирмәй» тип иғлан ителә һәм өлгөлө герой тураһындағы фекер әүҙем тәү урынға ҡуйыла. Уның үрнәге итеп Мао Цзэдун әҫәрҙәрен даими уҡыған һәм бары тик уның күрһәтмәләренә ярашлы эш иткән, тик бәхетһеҙ осраҡ арҡаһында һәләк булған Лэй Фэн исемле йәш һалдат иғлан ителә.
Театрға артабанғы һөжүмгә Мао Цзэдундың 1963 һәм 1964 йылдарҙағы күрһәтмәләре этәргес бирә. Уның тәүгеһендә әҙәбиәт менән сәнғәттең дөйөм торошо тәнҡитләнә һәм театрға ҡарата айырым ризаһыҙлыҡ белдерелә. Икенсеһендә Рәйес ижади союздарҙы һәм уларҙың матбуғат баҫмаларын «етди үҙгәртергә» саҡыра. Пекин музыка драмаһы тамашаларының 1964 йылғы смотрында Цзян Цин театр репертуарын «социалистик иҡтисад нигеҙҙәрен яҡламай» тип билдәләй һәм ижадсыларҙы «тейешле синфи ҡараш һәм намыҫ юҡлыҡта» ғәйепләй.
Икенсе осор — 7 май кадрҙар мәктәбе, «Үргә тауҙарға, түбәнгә ауылдарға»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Мәҙәни инҡиллап»тың икенсе осоро 1969 йылдың майында башлана һәм 1971 йылдың сентябрендә тамамлана. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр икенсе осорҙоң башланыуын 1968 йылдың уртаһынан да иҫәпләй.
7 май кадрҙар мәктәбе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе 7 май кадрҙар мәктәптәре 1968 йылдың аҙағында барлыҡҡа килә. Уларҙың атамаһы Мао Цзэдундың 1966 йылдың 7 майындағы «Иҫкәрмәләре»ндәге тәҡдименән алынған: «кадрҙар һәм интеллектуалдар файҙалы физик эш менән хеҙмәт тәрбиәһе алырлыҡ мәктәптәр ойошторорға». Юғары чиновниктар өсөн 18 провинцияла төҙөлгән 7 май кадрҙар мәктәптәренең һаны 106 була. Үҙәк хөкүмәттең 100 мең түрәһе, шул иҫәптән Дэн Сяопин да, уларҙың 30 мең ғаилә ағзалары шул мәктәптәргә ебәрелә. Түбәнерәк дәрәжәле етәкселәр өсөн тағы ла меңәрләгән кадрҙар мәктәбе булдырыла, һәм уларҙа шөғөлләнгән урта һәм ваҡ чиновниктарҙың иҫәп-хисабының осона ла сығырлыҡ түгел. Мәҫәлән, 1969 йылдың 10 ғинуарына Гуандун провинцияһында ғына ла 300 7 май кадрҙар мәктәбе төҙөлә һәм физик хеҙмәт менән шөғөлләнергә 100 меңдән ашыу хеҙмәткәр ебәрелә.
Был мәктәптәр «өстән бер» системаһы менән эшләй: эш сәғәттәренең тәүге өстән бер өлөшөндә кисәге кадрҙар физик хеҙмәт менән мәшғүл була, икенсе өстән берендә —теория өйрәнә, ә һуңғыһын — производствоны ойоштороуға, уның менән идара итеүгә һәм яҙыү эштәренә арнай.
1970 —1971 йылдарҙа кадрҙарҙың үҙҙәре яғынан был мәктәптәрҙе тәнҡитләү башлана. ҠХР-ҙың Дәүләт Советы премьеры Чжоу Эньлай һәм уның яҡлылар үҙәк иҡтисад өҫтөнлөктәрен, шул иҫәптән дәүләт планлаштырыуын һәм көйләүен тәүге урынға ҡуйып сығыш яһай. «Ҡырҡа һул» ҡарашта торған Линь Бяо һәм уның фекерҙәштәрен еңгәндән һуң (1971 йылдың сентябрендә улар юҡ ителә) «мәҙәни инҡилап», иҡтисадтағы яңы башланғыстарҙан баш тартып, төп иғтибарын мәҙәниәт мәсьәләренә йүнәлтә.
«Үргә тауҙарға, түбәнгә ауылдарға»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ошолай исемләнгән кампания студенттарҙың, эшселәрҙең һәм хәрбиҙәрҙең бер өлөшөн ҡалаларҙан Ҡытайҙың ауыл райондарына оҙатыуҙан ғибәрәт. Был осор репрессиялары ғәҙәттәгесә дәүләт именлек органдары тарафынан үткәрелә. 1968 йылдың февраленән майға тиклем, йәшерен дошманлыҡ эшмәкәрлегендә ғәйепләнеп, 346 мең кеше ҡулға алына, уларҙың өстән ике өлөшө — монголдар. Шаньси провинцияһы заводтарының береһендә 1968 йыл аҙағында йәнәһе «547 шымсы-шпиондан торған торған төркөм булған», уларға 1200 енәйәттәше ярҙам иткән. Юньнань провинцияһындағы аҙ һанлы милләттәр вәкилдәренең сыуалыштарынан һуң 14 мең кеше язалана.
Өсөнсө осор — прагматик саралар һәм сәйәси көрәш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Мәҙәни инҡиллап»тың өсөнсө осоро 1971 йылдың сентябренән 1976 йылдың октябренә, Мао Цзэдундың вафатына тиклем дауам итә. Ул иҡтисадта һәм сәйәсәттә «дүртәү төркөмө»нөң (Цзян Цин, Яо Вэньюань, Чжан Чуньцяо һәм Ван Хунвэнь) хакимлеге менән билдәләнә.
Эҙемтәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтарҙың күпселеге 100 миллион зыян күреүселәр хаҡында һүҙ йөрөтә. Был һан тәүге тапҡыр 1979 йылдың 26 октябрендә 14 телдә (шул иҫәптән урыҫса ла) сыҡҡан һәм ҠКП-ның рәсми баҫмаһы булған «Жэньминь жибао» («Көндәлек халыҡ гәзите», урыҫса «Народная ежедневная газета») гәзитендә килтерелә. Ж.-Л. Марголен (франц.) яҙыуынса, һәләк булыусылар миллион кеше булған. Бер Гуанси провинцияһында ғына ла «мәҙәни инҡилап» ваҡытында 67 меңдән артыҡ, Гуандун провинцияһында — 40 мең кеше һәләк була.
«Мәҙәни инҡилап» барышында 5 миллионға яҡын партия ағзаһы золом ҡорбаны була һәм ҠКП-ның IX съезына уларҙың һаны 17 миллионға яҡын тәшкил итә. 1973 йылда уҙған X съезды инде 28 миллионға яҡын коммунист ҡаршылай, йәғни 1970—1973 йылдарҙа партия үҙенә 10—12 миллион яңы ағза ала. Шулай итеп, Мао партияның ниндәй булһа ла ризаһыҙлыҡ белдереүгә һәләтле «ҡарт» ағзаларын «яңыларға» — шәхес культының фанатиктарына алмаштыра.
«Боласылар» һәм хунвэйбиндар ҡытай һәм ҠХР-ҙың башҡа халыҡтары мәҙәни мираҫының күпселек өлөшөн юҡ итә. Мәҫәлән, меңәрләгән боронғо ҡытай тарихи ҡомартҡылары, һарайҙар ҡыйратыла, китаптар һәм картиналар яндырыла. «Мәҙәни инҡилап» башланғанға тиклем Тибетта һаҡланып килгән ғибәҙәтханалар һәм монастырҙарҙың барыһы ла тиерлек юҡҡа сығарыла.
«Мәҙәни инҡилап» ниндәй генә мәғәнәлә лә инҡилап йәки социаль алға китеш булманы һәм була алмай... ул етәксе тарафынан өҫтән сығарылған һәм контрреволюцион төркөмдәр ҡулланған ығы-зығы һәм сыуалыш булды. Был бола һәм ҡотҡо таратыу партияға, дәүләткә һәм күп милләтле бөтә халыҡҡа етди афәт һәм бәлә-ҡаза алып килде. — ҠКП Үҙәк Комитеты ҡарарынан (1981)
«Мәҙәни инҡилап» өсөн яуаплылыҡты бары тик Мао Цзэдунға һәм партиялағы «контрреволюцион» тип иғлан ителгән төркөмдәргә япһарып, ҠКП баҙар иҡтисады шарттарында үҙ власын законлаштыра.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Xing Lu Rhetoric of the Chinese Cultural Revolution: The Impact on Chinese Thought, Culture, and Communication — University of South Carolina Press, 2004. — P. 61-64. — ISBN 978-1570035432.ингл.
- ↑ Толстых В. И. Культурная революция // Новая философская энциклопедия: в 4 т. / Ин-т философии РАН; Нац. обществ.-науч. фонд; Предс. научно-ред. совета В. С. Стёпин. — М.: Мысль, 2000 — 2001. — ISBN 5-244-00961-3. 2-е изд., испр. и допол. — М.: Мысль, 2010. — ISBN 978-5-244-01115-9. — копия статьи (рус.)
- ↑ 多維历史:《五·一六通知》全文
- ↑ Мао Цзэдун. Беседа с албанской военной делегацией (1 мая 1967 г.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 февраль 2012. 31 октябрь 2010 тикшерелгән.
- ↑ Постановление Центрального Комитета Коммунистической партии Китая о великой пролетарской культурной революции. Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 февраль 2012. 31 октябрь 2010 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гнев рабов в Тибете = Der Zorn der Leibeigenen in Tibet — Peking: Verlag für fremdsprachige Literatur, 1976.
- Кузьмин С. Л. Глава 9. Великая пролетарская культурная революция. Итоги периода Мао // Скрытый Тибет. История независимости и оккупации — СПб.: издание А. Терентьева, 2010. — 544 б. — 1000 экз. — ISBN 978-5-901941-23-2.
- Желоховцев А. «Культурная революция» с близкого расстояния. — М.: Политиздат, 1973. — С. 265
- Усов В. Н. «Культурная революция в Китае». Китай: история в лицах и событиях. — М., 1991.
- Усов В. Н. КНР: от «большого скачка» к «культурной революции» (1960—1966 гг.). — М.: ИДВ РАН, 1998. — Часть 1, С. 221; Часть 2, С. 241
- Усов В. Н. КНР: от «культурной революции» к реформам и открытости (1976—1984 гг.). — М.: ИДВ РАН, 2003. — С. 190 — ISBN 5-8381-0064-8
- Dittmer, Lowell. China’s Continuous Revolution: The Post-Liberation Epoch, 1949—1981
- "Li Peng, the 'Butcher of Tiananmen,' was 'Ready to Die' to Stop the Student Turmoil". AsiaNews.it. 2003. Retrieved August 21, 2011.
- ALLÈS, ÉLISABETH (2003). «Chinese Islam: Unity and Fragmentation». Archives de Sciences Sociales des Religions (Keston Institute) 31 (1): 7–35. DOI:10.1080/0963749032000045837. ISSN 0963-7494. Проверено 9 June 2014.
- Barnouin, Barbara and Yu Changgen. Zhou Enlai: A Political Life. Hong Kong: Chinese University of Hong Kong, 2006. ISBN 962-996-280-2. Retrieved on March 12, 2011.
- Chan, A; Children of Mao: Personality Development and Political Activism in the Red Guard Generation; University of Washington Press (1985)
- Chen, Jack Inside the Cultural Revolution — Scribner, 1975. — ISBN 0-02-524630-5.
- Clark, Paul The Chinese Cultural Revolution: A History — Cambridge and New York: Cambridge University Press, 2008. — ISBN 978-0-521-87515-8.
- Ewing, Kent. (2011, June 4). "Mao's Army on the Attack". Asia Times Online. Asia Times Online (Holdings). Retrieved at   on June 16, 2011.
- Fong Tak-ho. (2006, May 19). "Cultural Revolution? What Revolution?" Asia Times Online. Asia Times Online (Holdings). Retrieved at   on June 15, 2011.
- Gao, Mobo The Battle for China's Past: Mao and the Cultural Revolution — London: Pluto Press, 2008. — ISBN 978-0-7453-2780-8.
- Lee, Hong Yong The Politics of the Chinese Cultural Revolution — Berkeley: University of California Press, 1978. — ISBN 0-520-03297-7.
- Art in Turmoil: The Chinese Cultural Revolution, 1966-76 / Richard King — University of British Columbia Press, 2010. — ISBN 978-0774815437.
- MacFarquhar, Roderick and Schoenhals, Michael Mao's Last Revolution — Harvard University Press, 2006. — ISBN 978-0-674-02332-1.
- Solomon, Richard H. Mao's Revolution and the Chinese Political Culture — Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1971.
- Spence, Jonathan D. (1999). The Search for Modern China, New York: W.W. Norton and Company. ISBN 0-393-97351-4.
- Thurston, Anne F. Enemies of the People: The Ordeal of Intellectuals in China's Great Cultural Revolution — Cambridge: Harvard University Press, 1988.
- Teiwes, Frederick C. & Sun, Warren. (2004). "The First Tiananmen Incident Revisited: Elite Politics and Crisis Management at the End of the Maoist Era". Pacific Affairs. Vol. 77, No. 2, Summer. 211–235. Retrieved from   on March 11, 2011.
- Zhao Ziyang. Prisoner of the State: The Secret Journal of Premier Zhao Ziyang. Trans & Ed. Bao Pu, Renee Chiang, and Adi Ignatius. New York: Simon and Schuster. 2009. ISBN 1-4391-4938-0
- Hsü, Immanuel C. Y. The Rise of Modern China, 6.ª edición, Oxford University Press, Oxford, 1999 (ISBN 0-19-512504-5).
Lecturas adicionales
- Fairbank, John King. China, una nueva historia, Editorial Andrés Bello, Barcelona, 1997 (ISBN 84-89691-05-3).
- Gray, Jack; Cavendish, Patrick. La Revolución Cultural y la crisis china. Barcelona: Ariel, 1970 (ISBN 84-344-0686-1).
- Spence, Jonathan D. The Search for Modern China, W. W. Norton and Company, Nueva York, 1999 (ISBN 0-393-30780-8).
- Sneath D. The Impact of the Cultural Revolution in China on the Mongolians of Inner Mongolia. — Modern Asian Studies, vol. 28, no. 2, 1994, p. 409—430
- Richard King, ed. (2010). Art in Turmoil: The Chinese Cultural Revolution, 1966-76. University of British Columbia Press. ISBN 978-0774815437.
- Andreas, Joel (2009). Rise of the Red Engineers: The Cultural Revolution and the Origins of China's New Class. Stanford: Stanford University Press.
- Chan, Anita. 1985. Children of Mao: Personality Development and Political Activism in the Red Guard Generation. Seattle: University of Washington Press.
- Leese, Daniel (2011). Mao Cult: Rhetoric and Ritual in the Cultural Revolution. Cambridge: Cambridge University Press.
- Zheng Yi. Scarlet Memorial: Tales Of Cannibalism In Modern China. Westview Press, 1998. ISBN 0-8133-2616-8
- Yang, Guobin. 2000. China's Red Guard Generation: The Ritual Process of Identity Transformation, 1966–1999. PhD diss., New York University.
- Fox Butterfield, China: Alive in the Bitter Sea, (1982, revised 2000), ISBN 0-553-34219-3, an oral history of some Chinese people's experience during the Cultural Revolution.
- Chang, Jung and Halliday, Jon. Mao: The Unknown Story. Jonathan Cape, London, 2005. ISBN 0-224-07126-2
- Xing Lu (2004). Rhetoric of the Chinese Cultural Revolution: The Impact on Chinese Thought, Culture, and Communication. University of South Carolina Press. ISBN 978-1570035432.
- Ross Terrill,The White-Boned Demon: A Biography of Madame Mao Zedong Stanford University Press, 1984 ISBN 0-8047-2922-0; rpr. New York: Simon & Schuster, 1992 ISBN 0-671-74484-4.
- Wu, Yiching (2014). The Cultural Revolution at the Margins: Chinese Socialism in Crisis. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Постановление Центрального Комитета Коммунистической партии Китая о великой пролетарской культурной революции (8 августа 1966 г.) (рус.)
- «Культурная революция в Китае» (рус.)
- Уфимцев, Юрий «Красный» Китай против советских ревизионистов. Еженедельник «Конкурент» № 48 (2012-12-12). 15 ноябрь 2013 тикшерелгән. (рус.)
- Дубровская, Динара Мао на войне с культурой. журнал «Вокруг света» № 8 (2791) (2006-08). 15 ноябрь 2013 тикшерелгән. (рус.)
- Пол Джонсон. Современность. Глава шестнадцатая. Эксперимент над половиной человечества (рус.)
- Часть 4. Китай: великий поход в ночь // Чёрная книга коммунизма = Le Livre Noir du Communisme — 2-е изд. — М.: «Три века истории», 2001. — 780 б. — 100000 экз. — ISBN 5-93453-037-2. (рус.)


c: text/html

text:
Башҡорт теленән региональ диктанттың эксперт комиссияһы
Башҡорт теленән региональ диктант-2018-ҙең эксперт комиссияһы
1. Абдуллина Г.Р. – Башҡорт дәүләт университетының шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы мөдире;
2. Солтанбаева Х.В. – Башҡорт дәүләт университетының шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы профессоры;
3. Хөснөтдинова Р.Я. – Башҡорт дәүләт университетының шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы доценты;
4. Саньярова P.P. – Башҡорт дәүләт университетының шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы доценты;
5. Вәлиева Г.Д. – Башҡорт дәүләт университетының шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы доценты;
6. Иҫәнғолова Г.А. – Башҡорт дәүләт университетының шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы доценты;
7. Бәхтийәрова Ә.Н. – БДУ-ның шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы доценты;
8. Абдуллина Л.Б. – БДУ-ның шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы өлкән уҡытыусыһы;
9. Акилова М.Ф. – БДУ-ның шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһы өлкән уҡытыусыһы.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Үрғуян
Үрғуян (лат. Lepus europaeus) — һөтимәрҙәр ырыуындағы, ҡуяндар ғаиләһендәге йенлек.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эре ҡуяндар нәҫеленән. Кәүҙәһенең оҙонлоғо 57—68 см; ауырлығы 4—6, һирәк осраҡта хатта 7 кг тарта. Рәсәй биләмәһендә иң эре ҡуяндар Себерҙә һәм Көнсығыш себерҙә осрай. Аҡ ҡуяндан оҙон ҡолаҡлы, ҡойроғоноң да оҙонораҡ булыуы менән айырыла. Йомшаҡ ҡарлы, шулай уҡ ҡар ҡатламы йоҡа булған урындарҙы үҙ итә. Йәй көнөндә тиреһе һоро, ерән һоро төҫтәрҙә була. Тыштан ялтырап тора.
Төләүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡа ҡуяндар кеүек үк үрғуян марттың икенсе яртыһында (75—80 көн) һәм ноябрь аҙағында. Әгәр ҡыш йылы килһә декабрҙә лә төләйҙәр.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яланда һәм далала йәшәй. Төнгө йәшәү тормошон алып бара. Төрлө үҫемлектәр менән туҡлана. Йөклөлөк ваүыты 4-48 көн. Инә үрғуян йылына 2-4 тапҡыр үрсем килтерә. 1-6-шар бала тыуҙыра.


text:
Фото:
Өфө балалар лагерҙарында ял итеүселәр күп
Фото:
Өфөнөң балалар сәләмәтләндереү лагерҙары республика фонында күпкә отошло күренә. Был турала бөгөн Өфө хакимиәтендә үткән кәңәшмәлә уның башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.
— Дөйөм алғанда, Башҡортостан буйынса балалар сәләмәтләндереү лагерҙарын тултырыу менән хәл ярайһы уҡ көсөргәнешле, — тине ул. – Хәҙерге ваҡытта улар 40 процентҡа ғына тултырылған. Был фонда Өфөнөң йәйге сәләмәтләндереү балалар учреждениеларында хәл күпкә именерәк – бөгөн уларҙа бөтә урындар ҙа тиерлек алынған.
Павел Качкаев йыйылыусыларҙың иғтибарын ҡаланың хеҙмәт баҙарында күҙәтелгән ыңғай динамикаға йүнәлтте. Мәҫәлән, бөгөн Өфөлә 11,5 мең эшһеҙ теркәлгән, ә ҡала вакансиялары банкында 12,3 мең вакансия бар. Хеҙмәт баҙарында көсөргәнеш коэффициенты берҙән кәмерәк, ә теркәлгән эшһеҙлек кимәле – ике процент тирәһе.


text:
Баш ҡалала бик күп боҙ ҡаласаҡтары барлыҡҡа киләсәк
Өфөлә быйыл ҡыш 22 боҙ ҡаласығы барлыҡҡа киләсәк һәм 50-нән ашыу шыршы ҡуйыласаҡ. Был турала оператив кәңәшмәлә ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов һөйләне. Яңы йылды байрамы көндәрендә Башҡортостандың баш ҡалаһында әлегә тиклем был тиклем майҙансыҡтар булмағайны.
— Беҙ быны махсус рәүештә бөтә биҫтәләр халҡы ҡаланың бер осонан икенсе осона йөрөмәйенсә байрам итә алһын өсөн эшләйбеҙ, — тине Ирек Ялалов.
Шулай уҡ Яңы йыл каникулдарында ял иткәндә ҡала халҡының именлеген тәьмин итеү төп мәсьәлә булып тора, тип билдәләне сити-менеджер.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Ленин исемендәге майҙанда ҡаланың төп шыршыһын асыу тантанаһы 25-26 декабргә планлаштырылған. Боҙ ҡаласығы бында һәр ваҡыттағыса йондоҙнәмә билдәләренә бәйле биҙәләсәк. Байрам ҡаласығының скульптуралары, элементтары һәм композицияларының төп канвойы ат һәм «2014» һаны буласаҡ. Шулай уҡ ҡала халҡы ике ҙур боҙ тауынан шыуып рәхәтләнәсәк, «Вьюговей-2014» фестивален уҙғарыу өсөн урын бүленә, мәктәпкәсә тиклем йәштәге балалар өсөн майҙансыҡтар һәм туҡланыу пунктары булдырыла. Майҙанды биҙәгәндә яңы технологиялар һәм скульптураларҙы яҡтыртҡыс менән заманса композициялар ҡулланыласаҡ, Ленин һәйкәле артында һырғалаҡ буласаҡ. Бөгөнгө көнгә майҙанда 27 метр бейеклегендәге Яңы йыл шыршыһы ҡуйылған.


text:
Һынлы сәнғәт йырсыһы
Белорет картиналар галереяһында рәссам Резеда ТАҺИРОВА- ҠОЛСОБАЕВАның шәхси күргәҙмәһе асылды.
Матур тәбиғәтле Манышты ауылында тыуып үҫкән ҡыҙ, бала саҡтан маҡсатлы, сәмле, нәзәкәтле һәм хисле була. Күңелендәге хис- тойғоларҙы, үҙен уратып алған хозурлыҡты һүрәттә мәңгеләштереү теләге IX класс уҡыусыһын Ѳфѳ сәнғәт училищеһына алып килә. Бына шунда башлана ла инде уның үҫеш юлы. Бѳгѳн Резеда Шакир ҡыҙы - Башҡортостан һәм Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы, ике шәхси күргәҙмәһен ойоштороп, сәнғәт донъяһында үҙен танытып ѳлгѳргән шәхес. Ижад итеү араһында ғаилә ҡороу, Айрат исемле батырға һөйөклө ҡатын булыу, Зөһрә исемле ҡыҙға ғәзиз әсәй булыу ҙа бар. Әйткәндәй, Резеданың бөтә булмышынан ниндәйҙер илаһилыҡ, серлелек, фәлсәфәүилек бөркөлә. Ә инде уның ябайлығы, күңел байлығы картиналарына күскән.
Картиналар галереяһының хужабикәһе Нина Горбатова күргәҙмәне асыу тантанаһында йәш рәссамдың, тәбиғәт йырсыһы булараҡ, оҫталығын телгә алды һәм был өлкәлә данлы рәссам-яҡташтарыбыҙҙың традицияларын уңышлы дауам итеренә, тыуған төйәгенең патриоты булып ҡалырына ышаныс белдерҙе. Шулай уҡ үҙ фекерен, теләк, тәҡдимдәрен республикабыҙҙа танылыу яулаған рәссамдарыбыҙ Юрий Байбордин, Сергей Клочков, Рәшит Хәблетдинов, Белорет художество мәктәбе директоры Татьяна Лазарева, яҡташыбыҙ, йәш рәссам Лилиә Мостафина һәм башҡалар еткерҙе. Рима Ғимадислам ҡыҙы менән Шакир Ғѳбәйтулла улы Таһировтар ҡыҙҙары өсөн ғорурлыҡ тойғоһон кисерһә, ҡырҙа йәшәгән апайы, һәүәҫкәр рәссам Гөлирә Вәлимөхәмәтова тыуған ауылына, бала сағына алып ҡайтҡаны өсөн Резедаға рәхмәт белдерҙе. Ә ул, үҙ сиратында, ижадына битараф ҡалмағандарҙың, күргәҙмәһен ойоштороуҙа ярҙам иткәндәрҙең барыһына ла рәхмәттәрен юлланы.
Нина Клочкова менән Ольга Лабкова башҡарыуында романстар күргәҙмәне тағы ла йәнләндереп, йәмләндереп ебәрҙе. Эйе, ауыл күренештәре, тәбиғәте, әбей-бабайҙары ла, бала-сағаһы ла һәммәбеҙҙең күңеленә яҡын һәм ҡәҙерле. Яҡты һәм йылы тойғолар кисергегеҙ, ыңғай тәьҫораттар алғығыҙ килә икән - күргәҙмәгә рәхим итегеҙ!


text:
Разия Солтан
Әсәһе Туркан-хатун йәшләй генә вафат булғас, Разияны атаһы күҙенән осормай ғына үҙе тәрбиәләргә тырыша. Икенсегә үҙенең хеҙмәтсеһенә өйләнһә лә, күңеле тыныслыҡ тапмай. Унан тыуған дүрт малайының еңел холоҡло, ялҡау булыуын, күңел асырға яратыуын күреп, эсе боша. Улдарына тәхетте ҡалдыра алмаясағын аңлаған батша сығышы менән хәҙерге Эфиопия яғынан булған Яҡут исемле ҡолона Разияға хәрби серҙәрҙе төшөндөрөргә ҡуша. Был күнегеүҙәрҙең бушҡа үткәрелмәүен самалаған ҡатыны, улдарының әсәһе Шотокан Разия менән Яҡутҡа ҡаршы мәкер ҡора башлай. Ҡыҙ балаға ҡылыс болғап йөрөү килешмәй, ниңә солтандың ҡыҙын ҡол кеше уҡыта, уларҙы зинасы, тип һөйләйҙәр, тигән булып та ирен шикләндереп ҡарай. Илтотмош уға, һинең солтаның да ҡасандыр ҡол ине, оноттоңмо, һарайымдың хазинаһы булып киткәнеңсә һин дә кәнизәгем генә инең, кеше кешенән кәм була алмай, тәкәбберлек – иң ҙур гонаһ, тип яуаплай. Яҡут бер нисә йыл дауамында солтандың һөйөклө ҡыҙына уҡтан мәргән атырға, эйәрҙә ныҡлы ултырырға, ҡылыс һәм һөңгө менән оҫта һуғышырға өйрәтә. Йәш йөрәктәр араһында ғишыҡ уты тоҡана, ләкин төрлө ҡатлам кешеләре булыуҙарын аңлап, улар хатта хистәрен бер-береһенә белдерергә лә баҙнат итмәй. Атаһы алдында имтихан тотҡанда Разия осоп барған ҡоштарҙың күҙҙәренә төбәп атып сәпкә тейә, хандың һалдаттарын ҡылыс уйындарында еңеп, майҙандан ҡасырға мәжбүр итә. Рәхмәтле батша Яҡутты ҡоллоҡтан азат итеп, «ҡеүәт әл мөлөк» тигән хәрби титул бирә һәм Аҡай ҡәлғәһен, шулай уҡ уның тирәяғындағы ерҙәрҙе бүләк итә.
Атаһы хәрби походта саҡта үгәй әсәһе Фируз ағаһын тәхеткә ултырта. Уның хаяһыҙлығынан яфа сиккән халыҡ Илтотмошҡа ярҙам һорап сапҡын ебәрә. Батша үҙе менән һуғышта йөрөгән ҡыҙын Яҡут оҙатыуында тәртип урынлаштырырға ҡайтара. 1236 йылда иһә үҙе үлер алдынан ҡыҙын тәхеткә ултырта. Мосолман булһа ла, Разия, батшалыҡ иткәндә халыҡтан йөҙөмдө йәшермәйәсәкмен, тип пәрәнжәһен сисә, яуға сыҡҡанда салбар кейә. Ҡул аҫтындағы кешеләрҙең тормошон күрер өсөн махсус рәүештә Дели урамдары буйлап хәлдәрен белешеп йөрөй, теләгән бер әҙәм уға тура мөрәжәғәт итә ала. Ябай кешеләрҙең «Разия ла Разия» тип тороуын күргән башҡа власть вәкилдәре үҙҙәре өҫтөнән ҡатын кеше хакимлыҡ итеүенә күнергә теләмәй, уға ҡаршы күтәрелеп, беҙҙең ханыбыҙ Фируз шаһ, тип иғлан итәләр. Ләкин халыҡ Разияны яҡлап сыға һәм заговор баҫтырыла, Рукнут-дин Фируз үлтерелә. Йәш батшабикәнең илде бер йоҙроҡҡа төйнәй алыуын күреп, күрше илдәрҙең батшалары уға яусылар ебәрә башлай. Разия уларҙың барыһын да кире ҡаға, йөрәгендә һаман да тик Яҡут йәшәй. Әйткәндәй, ул һәр ваҡыт солтанбикәһенең янында, уң ҡулы булып ҡала. Батшабикәнең уға булған йылы мөнәсәбәте башҡа төрки полководецтарының асыуына тейә. Хәрби оҫталыҡта Яҡутҡа етеүсе булмағанына ышанған Разия ҡылыс менән айҡаш иғлан итә, еңеүсегә кәләш буласағын белдерә. Уға күптән күҙе ҡыҙып йөрөгән ҡанһыҙ Алтын бей барыһынан өҫтөн сығып, һин минеке,тигәндә генә, бар ҡыйыулығын йыйып, майҙанға һыбайлы Яҡут сабып килеп инә. Ләкин Алтын бей, хурлыҡҡа һанап, ҡара тәнле менән һуғышыуҙан баш тарта. Үҙ һүҙле батшабикә, әлбиттә, уға кейәүгә бармай. Тарихи сығанаҡтарға ҡарағанда, ул тормошҡа утыҙ йәшендә генә сыға. Ҡыҙҙарҙы ун өс йәштән ир йортона оҙатҡан урта быуат өсөн был бик ғәжәйеп күренеш.
Разия – Делиҙың берҙән-бер батшабикәһе. Ҡалған осорҙа гел ирегеттәр хакимлыҡ иткән. Ул тәхеттә өс йыл ярым ултырып ҡала. Ҡатыны булыуҙан баш тартҡан өсөн Алтын бей унан ҡаты үс ала. 1239 йылда Лахорҙың ханы Малик Изз ад-Дин Кәбир хан Аяз Разияға ҡаршы ихтилал күтәрә. Был юлы ла Разия еңә. Ләкин әлеге хәлдең кем ҡотҡоһо икәнен аңлаған солтанбикә 1240 йылда Бхатиндала наместник булып торған Алтын бейгә ҡаршы походҡа сыға һәм дошман ҡулына эләгә. Был яуҙа уның мөхәббәте, ҡара тәнле булыуы арҡаһында Разияның дәрәжәһен төшөрөүҙән ҡурҡып өйләнеүҙән баш тартҡан Малик Джамал ад-Дин Яҡут хажиҙы ла үлтерәләр. Башлыҡһыҙ ҡалған һиндостанлылар Разияның ҡустыһы Муизз ад-Дин Бахрамды тәхеткә күтәрергә мәжбүр була. Үҙе батша булырға хыялланған Алтын бей Разияны ихтыярынан тыш ҡатын итеп ала һәм, уны яңынан урынына ултыртып, үҙе етәкселек итеү ниәте менән Бахрамға ҡаршы һуғышҡа китә, әммә еңелә. Яңы батша апайы Разияны ла, уның ҡанһыҙ ире Алтын бейҙе лә язалап үлтертә.
Разия ханбикә булған осорҙа һинд халҡы шул тиклем иркен тын алып ҡала, боронғо китаптарҙа уның хаҡында, бөйөк, изге, ғәҙел, мәрхәмәтле хакимә, тип яҙылған. Бик күп хәрби походтарҙы уңышлы ойошторған, баҫып килгән дошмандарҙы кире ҡаҡҡан оҫта яугир ҡатындың тормошо һәм мөхәббәт тарихы легендалар һәм йырҙар булып халыҡ хәтерендә йәшәүен дауам итә. Разияның тормошо һәм шәхесе хаҡында байтаҡ художестволы китаптар яҙылған, фәнни тикшеренеүҙәр ойошторолған.
Болливуд та был тарихи шәхескә иғтибар итмәй булдыра алмаған, уның тураһында бер түгел, ике фильм төшөргән. Тәүгеһен режиссер Девендра Гоэл 1961 йылда сығарһа, 1983 йылда зәңгәр экрандарҙа Камал Амрохиҙың таҫмаһы пәйҙә була. «Батша ҡыҙы»(«Razia Sultan») тип аталған был фильмда ул саҡтағы иң билдәле һинд йондоҙҙары: Разия ролендә – Хема Малини һәм Яҡут булып Джармендра уйнай. Иҫ киткес саф мөхәббәт тарихы хаҡында һөйләгән был кинофильм бер кемде лә битараф ҡалдырмай.
Тарихта батшабикәнең аҙашы ла булған. «Бөйөк быуат» тип аталған билдәле төрөк сериалында күрһәтелгән Разия Солтан – Сөләймән батшаның ҡыҙы, улар төрлө быуаттарҙа, төрлө илдә йәшәгән ике айырым шәхес.
Дәште-Ҡыпсаҡ иле ҡыҙҙарының тарихтың ниндәй ҡатмарлы осоронда үҙҙәренә бөтөнләй ят ғәрәптәр һәм индустар менән уңышлы идара итеүҙәре, ул милләттәрҙең был ҡатындарҙы хакимә итеп танып буйһоноуҙары һоҡландырып ҡына ҡалмай, төрки ҡатынының Ер шарындағы тыныслыҡ өсөн көрәшкә ҙур өлөш индереүен дә иҫбатлай.
Теги:


text:
Уйнат, уйлат балаңды!
Май айында Төркиәнең Иҫкешәһәр ҡалаһында «Төрки донъяһының уйындары һәм уйынсыҡтары» тип аталған халыҡ-ара конференция үтте. Тәүге тапҡыр туғандаш халыҡтар бер майҙанда уртаҡ йә үҙҙәренә генә хас уйындарын күрһәтте, бергәләп уйнаны, фәнни лабораторияларҙа ҡыҙыу фекер алышты. Сараны үткәреү ниәте әле ул ваҡытта Американың Мичиган университетында эшләгән педагогтар, сығыштары Төркиәнән булған ирле-ҡатынлы Ялсын һәм Нәслихан Байҙарҙың, сит яҡта тәрбиәләнгән сабыйҙарға туған телде, мәҙәниәтте нимә аша һеңдереп була, тигән һорауынан тыуа. Улар балаларына төрөк уйындарын, тиҙәйткестәрен, һанашмаҡтарын өйрәтә башлай һәм шул тиклем мауығып китә, башҡа төрки халыҡтарының уйындары менән дә ҡыҙыҡһынып, үҙҙәре өсөн байтаҡ асыш яһай. «Уйламаған ерҙән төрки донъяһының уйынсыҡтарын һәм уйындарын өйрәнеү, донъяға танытыу тормош маҡсатыбыҙға, ғүмеребеҙҙәге төп эшкә әүерелде», – ти Нәслихан ханым. Улар был фекер менән башҡаларҙы ла дәртләндереүгә өлгәшә. Иҫкешәһәрҙәге Усманғази университетына эшкә ҡайтҡас, етәкселеккә хыялдары хаҡында һөйләйҙәр һәм изге ниәттәре хуплау таба. Шулай итеп, инде рәсми рәүештә, улар үткән йыл хакас, тыва, алтай, саха, үзбәк, уйғыр, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, ҡашҡай һәм башҡа халыҡтар йәшәгән төбәктәргә экспедицияға сығып, йәй эсендә ун өс мең саҡрым юл үтеп, төбәктәрҙә һаҡланған милли уйындарҙы өйрәнеп ҡайтыу бәхетенә ирешә. Әйткәндәй, былтыр булып өлгөрмәгән төрки телле халыҡтар йәшәгән ерҙәргә, шул иҫәптән Башҡортостанға ла, улар быйыл йәй сәйәхәт ҡылырға йыйына.
Башҡорт уйындары ғалимдарыбыҙ тарафынан ярайһы өйрәнелгән. Бигерәк тә И.Ғ. Ғәләүетдиновтың хеҙмәттәре, «Уйнайыҡ, дуҫтар, бергәләп» китабы, Х.Х. Баймырҙиндың «Төрки халыҡтарының физик тәрбиә биреү педагогикаһы» тигән баҫмаһы, И.Ғ.Ғәләүетдинов, М.А. Мәмбәтов, Р.М.Ураҡсиналар төҙөгән «Балалар фольклоры», йәнә атаҡлы ғалимәләребеҙ Ф.А.Нәҙершина, Ф.Ғ.Хисаметдинова һәм башҡаларҙың яҙмаларында башҡорт уйындары һәм уйынсыҡтары хаҡында ҡиммәтле фекерҙәр, мәғлүмәттәр табырға мөмкин. Үҙем иһә сығышымды әҙерләр алдынан яҡындарыма мөрәжәғәт иттем. Атайым Нәжип Әхмәҙулла улының бала саҡтарында нисек итеп мал һөйәктәрен сана, арба йә башҡа нәмә итеп уйнатыуҙары, ағастан, мал баҡтаһынан (йөнөнән) уйынсыҡтар әҙерләүҙәре, ашыҡ уйындары хаҡында мауыҡтырғыс хәтирәләрен бәләкәйҙән яратам. Ололарҙың кемуҙарҙан «Йәтәс» уйнауҙары ла ҡыҙыҡ була торғайны. Был юлы унан «Сәсрәтмә» уйыны хаҡында белдем, ә әсәйем, күрше Боранғол ауылында үҫкәс, уның икенсерәк төрөн өйрәтте. Бына бит, яҡын урынлашҡан башҡорт ауылдарында ла бер үк уйындың ҡағиҙәләре айырыла. Конференцияла тап ошо уйын хаҡында бәйән иттем. Ҡырғыҙ, ҡаҙаҡ, уйғыр, хатта тажиктар үҙҙәрендә ошо уҡ исем менән йөрөгән, ҡағиҙәһендә бер аҙ айырмалыҡтары булған уйындары хаҡында һөйләне. Башҡорт ғалимдарының хеҙмәттәре менән башҡа төбәктәрҙә лә таныштар, уйғыр, төрөк белгестәре туғандаш ҡәүем уйындарын сағыштырғанда башҡорттоҡон да телгә алды, ә Иҫкешәһәр ҡалаһынан Бурак Йасин Йылмаз менән Йософ Айҙың ғилми эше беҙҙең «Осто, осто» уйынына арналғайны.
Конференцияны асыу тантанаһына килгән ҡала һәм университеттар етәкселәренең ашыҡ уйынына ҡушылыуы күңелгә ятышлы, ҡыҙыҡлы булды. Һөйәк уйындары малсылыҡ менән көн иткән халыҡтарҙа бар, улар иң боронғоларҙан һанала. Был төр уйындар халыҡ әкиәттәрендә, эпостарҙа ла телгә алына. Ярты быуат элек кенә башҡортта киң таралған һөйәк уйындарының бөгөн онотола барыуы ҡыҙғаныс. Зиһенде үҫтергән, сослоҡҡа өйрәткән был уйындар халҡыбыҙҙың үҙенсәлекле, алтын мираҫы ул. Был йәһәттән ҡырғыҙҙар бик һаҡсыл, уларҙа ашыҡ уйындары буйынса балалар араһында ил күләмендә ярыштар ойошторола. Ә ҡаҙаҡтарҙың ололар өсөн дәртле уйындарҙан һаналған һыбай килеш бүре, хәҙерге шарттарҙа уның урынына кәзә һуғыуға ҡоролған «Кокпар»ы («Күк бүре») буйынса республика кимәлендә бәйгеләр үтә, уға арналған махсус журнал да бар.
Конференцияның йәме булған күргәҙмәлә нимә генә юҡ ине: ағастан, таштан, балсыҡтан, һөйәктән яһалған уйынсыҡтар, ҡурсаҡтар, уҡ-һаҙаҡ, туптар, сатраш, сәтләүек ташлаш таҡталары...
Үзбәкстандан Мансур Курязов театр өсөн тәғәйенләнгән, элеккесә итеп эшләгән ҡурсаҡтары менән һушты алды. Бер үҙе әллә нисәүһен бейетеп, улар булып һөйләшеп, мажаралы уйын ҡорҙо. Төрки халыҡтарының ҡурсаҡ һындар менән ҡуйған тамашаларының тарихы, боронғо ҡаҙылмаларҙа табылған епле һындар хаҡында һөйләне. Ҡайһы төбәккә саҡырһалар ҙа, барып мастер-класс күрһәтергә әҙерлеген дә белдерҙе.
Американың Мичиган университеты профессоры, тюркология белгесе Тимур Ходжаоғлуның сығышы ҡыҙыҡлы булды. Тимур бей менән танышыуымдан мин дә ҡәнәғәт ҡалдым. Уның атаһы Усман Ходжаоғлу Зәки Вәлидиҙең көрәштәше була, Төркиәгә күскәс тә аралашып йәшәйҙәр. Бергә төшкән фоторәсемдәре ла етерлек. Шуға Тимур Усман улының башҡорттарға мөнәсәбәте айырыуса йылы. Тимур бей генетиктар тарафынан төрки халыҡтарға ҡәрҙәшлектәре фәнни иҫбатланған, Евразияла индеецтар йәки ҡыҙылтәнлеләр тип йөрөтөлгән Америка ерлеләренең, бигерәк тә табанджи, апачи ырыуҙарының телдәре һәм мәҙәниәтенең, шул иҫәптән уйындарының да төркиҙәрҙекенә оҡшашлығы хаҡында һөйләне. Заманында 80 миллиондан артҡан халыҡтың быуаттар буйына алып барылған геноцид һөҙөм тәһендә бөгөн 5 миллионға ғына ҡалыуы, уларҙың яугир халыҡ булып, ҡоллоҡҡа ҡарағанда үлемде өҫтөн күреүе уйландырмай ҡалмай. Интернет киңлегендә бер нисә йыл элек Америка индеецтарының сығышын ҡарап, йырҙарының көйөбеҙҙең «Порт-Артур»ға бермә-бер тура килеүенә аптырағайным. Һуңынан телдәребеҙҙә, әкиәттәребеҙҙә, милли кейемдә байтаҡ уртаҡлыҡтар булыуын белдем. Улар ҙа үҙ сығышын инә бүрегә алып барып бәйләй. Америка профессорын тын алмай тыңланыҡ, алҡыштар ҙа оҙаҡ яңғыраны. Ниһайәт, төрки халыҡтары һәм Америка ерлеләре араһындағы уртаҡлыҡтар хаҡында юрау һәм гипотеза хәлендә генә йәшәгән мәсьәләгә ғалимдар иғтибар итә башлаған.
Ҡытай составында булған 10 (рәсми булмаған мәғлүмәттәр буйынса 30) миллиондан артыҡ уйғыр халҡының аяныслы яҙмышын ишетеп беләбеҙ. Уларҙың теле һәм мәҙәниәтенең беҙҙекенә яҡынлығы хайран итә. Был юлы ла төрки халыҡтар өсөн уртаҡ булған «Аҡ тирәк, күк тирәк» уйынында әйтелгән төрлө-төрлө һамаҡтарҙың күплеге, шул уҡ ваҡытта башҡорт һәм уйғырҙарҙа уның һүҙмә-һүҙ тап килеүе аптыратты.
Ҡырҙа йөрөгәндә төрлө ҡыҙыҡтарға тарыла. Истамбулда Иҫкешәһәргә барған автобусты эҙләп йөрөйөм. Берәүҙән һораһам, бына, ул да шуны белеште, тип, бер егет янына алып барҙы. Таныштыҡ, Ҡаҙағстандан тарихсы-ғалим икән, Ағиҙелмен, тине. Ағиҙел – Башҡортостандағы йылға бит, тип көлһәм, беләм, Иҙел – йомарт, мул тигәнде аңлата, атай-әсәйем шулай атаған, тине найман ырыуы ҡаҙағы. Башҡортостанға барырға, Ағиҙелде күрергә хыяллана икән. Мине ҡалдырма, автобусты бергәләп эҙләйек, тием. Ҡайҙа ул ҡалдырыу, ҡаҙаҡтар башҡортҡа сикһеҙ бурыслы, XVII–XIX быуатта далаға башҡорт мөғәллимдәре килеп, беҙҙең халыҡты күтәргән, ти. Аҡмуллаларҙы иҫләп, ғорурланып киттем. Ихтилалдарҙан һуң далаға башҡорттар күпләп ҡасып килгән, найман араһында ла башҡорт ҡаны етерлек. Екатерина Әбелхәйер хандан башҡорттарҙы биреүҙе талап иткәс, хан уларҙы ҡаҙаҡ араһына таратҡан да, беҙҙә башҡорт юҡ, тип яуаплаған. Шуға ҡаҙаҡ араһында нәҫелдәре күп булһа ла, беҙҙә башҡорт тигән һүҙ юҡ, тип һөйләне. Конференцияла Ағиҙел малдың умыртҡа һөйәген төрлө яҡлап күрһәтеп, нимәгә лә булһа оҡшатып әйтешеү уйыны менән таныштырҙы. Был уйын беҙҙә лә булғандыр, моғайын. Ололар араһында уны хәтерләүселәр ҙә табылыр, бәлки.
Сахалар төркиҙәрҙән алыҫлашҡан, тип ғәйепләүселәр осраһа ла, тап яҡуттарҙа боронғо уйындарҙың бөгөнгәсә һаҡланыуы һәм ҡулланылыуы көтөлмәгән асыш булды, ти Ялсын бей. Якутск ҡалаһынан килгән Мария Байышева, мин – башҡорт килене, тип танышты. Иптәшегеҙ башҡортмо, тиһәм, юҡ, борон-борон заманда саха еренә өс бер туған башҡорт күсеп (бәлки, һөргөнгә ебәрелептер. – Г.Х.) килгән, ирем шуларҙың Байыш тигәненән таралған нәҫелдән, тине ул.
Һәр ерҙә күңелеңә ятҡан бер кеше табыла. Был юлы Әзербайжандан килгән Сәкинә Кайбалиева менән шулай дуҫлаштыҡ. Сәкинә Нахичеванда тыуып үҫкән, ул ерҙәрҙә әленән-әле ҡораллы бәрелештәр булып тороуға ҡарамаҫтан, ата-әсәһе төбәген ташламаған. Тап шул яҡтарҙа йәшәгән төрки халыҡтарының уйындары хаҡында һөйләне ул. Тағы ла әзербайжандарҙың туйҙа уйнала торған марал уйыны үҙенсәлекле булыуы менән иғтибарҙы йәлеп итте. Уны уйнаусылар оҙон ҡыҙыл буҫтауға төрөнөп, маралды мөмкин тиклем тәбиғи итеп һынландырырға тейеш.
Йөрөгән аяҡҡа йүрмә эләгә, тигәндәре раҫтыр. Элеккерәк әҫәрҙәрҙә кершән яғыу, һөрмә тартыу кеүек боронғо биҙәнгес әйберҙәр хаҡында яҙыуҙар осраһа, нисегерәк булды икән, тип уйлай инем. Сәкинә, һөрмә тартмаһам, күҙем елһенә, апайым ҡайнатҡанын ғына ҡулланам, тигәс, һораштым. Баҡтиһәң, ул күҙҙе дауалай ҙа икән, хатта Мөхәммәт пәйғәмбәр уны йоҡлар алдынан һөртөр булған, тиҙәр. Мамыҡҡа һарыҡ майы ҡушып, кәстрүлдең ҡапҡасын еткермәй ябып, көйҙөрәләр ҙә, ҡапҡас эсенә ултырған ҡоромға бер аҙ рауза еҫле шәкәр ҡушалар – рецебы шулай. Был да беҙҙең уртаҡ мәҙәниәтебеҙҙең бер хазинаһы.
Төрки уйындары һәм уйынсыҡтарына арналған биш көнлөк сара күҙ асып йомған арала үтте. Киләһе юлы уны Ҡырғыҙстанда уҙғарырға килешеп, йөрәктәрен ҡанатландырып, ҡан хәтерен яңыртып таралышты ҡатнашыусылар. Ҡитғаларҙың төрлө яғында йәшәгән төрки халыҡтарының уйындарындағы уртаҡлыҡтарҙың күплеге – был бөйөк мәҙәниәттең ни тиклем боронғолоғона ҡаҡшамаҫ дәлил. Хатта бынан 8 – 30 мең йыл элекке арауыҡта бер нисә тулҡын булып Америкаға күсенгән ҡәүемдәрҙең телдәре үҙгәрһә лә, уйындары шул килеш ҡалыуы был төр мәҙәни байлыҡтың тотороҡлолоғон, халыҡ яҙмышында, уның хәтерен һаҡлауҙа оло әһәмиәткә эйә булыуын иҫбатлай. Уйын аша кешелек киләсәккә нигеҙ һала, рухын нығыта, ихтыярын йүгәнләй, хәтерен барлай. Уйындың көсө һәм ҡөҙрәте шунда.
Төркиә.
Теги:


text:
Мөғжизәле мәл
...
"Тирмәкәй" балалар баҡсаһында
...
Самая масштабная акция «Бессмертный полк»
...
Өфө ҡалаһы округы 240-сы балалар баҡсаһында
...
Бөйөк Еңеү байрамына арналған матур сара
Шамонин ауылының "Ысыҡҡай" балалар баҡсаһында ла Бөйөк Еңеү байрамына арналған матур сара уҙҙы. ...
Дим биҫтәһендәге 102-се башҡорт гимназияһында
25.04.18 | Раздел: Яңылыҡтар
"Аҡбуҙат" журналы Дим биҫтәһендәге 102-се башҡорт гимназияһында башланғыс синыфтар менән әҙәби осрашыуҙа булып ҡайтты. Китапханасы Илзирә Ришат ҡыҙы һәм 2А синыфы етәксеһе Гөлсиә Фәрит ҡыҙы бик матур сара үткәрҙе. Балалар шул тиклем...
Өфө буйлап сәйәхәт
25.04.18 | Раздел: Яңылыҡтар
...
"Аҡбуҙат"ҡа яҙылыу осоро башланды
24.04.18 | Раздел: Яңылыҡтар
Дуҫтар! "Аҡбуҙат"ҡа яҙылыу осоро башланды! Икенсе ярты йыллыҡҡа, яҙғы мәшәҡәттәр күбәйеп китеп, яҙылырға онота ла ҡуя ҡайһы берәүҙәр. Аҙаҡ терһәктәрен тешләрҙәй булалар – йәйге һандар бит иң ҡыҙыҡлы, иң матурҙары! Хәҙер үк...
Өфө районы Михайловка ауылы китапханаһында
29.03.18 | Раздел: Яңылыҡтар
...
Выборы 2018
18.03.18 | Раздел: Яңылыҡтар, Рубрикалар
...


text:
Күн туп-2010: «Ҡорос» нисек сыныҡты
Екатеринбургта «Күн туп» клубының Бөтә Рәсәй зона ярыштарында 1999-2000 йылдарҙа тыуған футболсылар араһында Өфөнөң Калинин районы «Сталь» командаһы көмөш призер булды.
Валентин Климов командаһы менән Бөтә Рәсәй ярыштары финалында сығыш яһау хоҡуғы өсөн туғыҙ команда көрәште. Был хоҡуҡты Силәбе командаһы алды.
3 июлдән 10-ына тиклем Стәрлетамаҡта «Спортакадемия» стадионында 1997-1998 йылдарҙа тыуған футболсылар араһында «Күн туп» клубы Бөтә Рәсәй зона ярыштары үтәсәк. Бында Cиләбенән, Ҡурған, Свердловск өлкәләренән, Ырымбурҙан, Ханты-Манси автономиялы округынан командалар уйнаясаҡ.
Башҡортостан Республикаһынан «Спартак» командаһы (Бөрө) һәм майҙан хужаһы — Стәрлетамаҡ клубы командаһы ҡатнашасаҡ.


text:
Йыл башынан алып 70 кеше дезоморфин менән ағыуланған
Республика Наркоконтроле дезоморфин менән бәйле енәйәттәрҙең артыуын билдәләй. Асыҡланған наркопритондарҙың барыһында ла тиерлек тап ошо арзан һәм хәүефле наркотик ҡулланылған, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Федерацияһының Наркотиктар әйләнешен контроллек итеү буйынса федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығында. Әгәр былтыр дезоморфин менән ағыуланыуға бәйле 38 үлем осрағы теркәлһә, быйыл уларҙың иҫәбе 70-кә еткән.
2005 йылда наркополиция бөтә республика буйынса 30-ға яҡын дезоморфин ҡулланыусыны асыҡлай. 2011 йылдың сентябрендә иһә бындай наркомандар 3800-гә тиң. Белгестәр әйтеүенсә, ысынбарлыҡтағы картина статистика мәғлүмәтенән бер нисә тапҡырға күберәк булыуы мөмкин.


text:
Фото:
Өфөлә «Китап уҡыусы троллейбус» акцияһын «Йәншишмә» гәзите ҡабул итте
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә «Китап уҡыусы троллейбус» акцияһы дауам итә. Бөгөн троллейбус пассажирҙарын «Йәншишмә» республика балалар һәм үҫмерҙәр гәзите сәләмләне.
«Башҡорт драма театры» — «Колхоз баҙары» маршруты пассажирҙары алдында йәш таланттар — Фатима Мостафина исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһының ҡурайсылары, йырсылары сығыш яһаны. Азамат Зәйнетдинов ҡурайҙа һәм ҡумыҙҙа уйнаны, Әхсән Кейекбирҙин йырланы, пародиялар күрһәтте. Сарала балалар яҙыусылары Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина, Әлфиә Әсәҙуллина һәм Рәшиҙә Бик булды.
Башҡортостан Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының матбуғат секретары Әлиә Ғәлимова хәбәр итеүенсә, акцияла Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте вәкилдәре лә ҡатнашты. Улар пассажирҙарҙы яңы сыҡҡан китаптар менән таныштырҙы.


text:
Барығыҙҙы ла саф һауала төрлө күнегеүҙәр яһарға һәм скандинавса йәйәү йөрөү өсөн “Нефтехимиктар” ял һәм мәҙәниәт паркына саҡырабыҙ. Был сара “Уфанет” компанияһының “Әүҙем йәшә!” проекты сиктәрендә ойошторола.
Орджоникидзе районында Еңеү паркында күнекмәләр шишәмбе һәм кесе йома көндәрендә сәғәт 10-да башланһа, “Нефтехимик»та дүшәмбе һәм шаршамбыла иртәнге сәғәт 9-ҙан.
Төркөмдәр сәғәт 9-ҙа йыйыла. Йәш буйынса сикләү юҡ. Зарядка 20 минут буйы бара, ә скандинавса йөрөүселәр өсөн күнекмә 1 сәғәт дауам итә.
Ҡыштың матурлығын, хозурлығын күреп ҡалығыҙ! Йәштәргә лә, өлкәндәргә лә әүҙем йәшәү рәүешен һайлау мөмкинлеге бар.


text:
Ҡырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәрен асыу тантанаһы үтте Фото: Андрей Старостин
Ҡырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәрен асыу тантанаһы үтте
Ҡырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәрен асыу тантанаһы үтте Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
4 мартта Бишкәктә Ҡырғыҙ Республикаһында Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәрен асыу тантанаһы үтте. Унда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, Ҡырғыҙстан Премьер-министры Джоомарт Оторбаев һәм сауҙа-иҡтисади, фәнни-техник һәм гуманитар хеҙмәттәшлек буйынса Ҡырғыҙстан-Рәсәй хөкүмәт-ара комиссияһының рәйестәше Андрей Бельянинов ҡатнашты.
– Беҙҙе быуаттар дауамында һыналған туғанлыҡ мөнәсәбәттәре берләштерә. Уларҙың нигеҙендә — дөйөм этник тамырҙар, төрки донъяһы тарихы, ныҡлы мәҙәни һәм эшлекле бәйләнештәр, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды үҙ сығышында Рөстәм Хәмитов. — Өфө менән Бишкәк араһы ике мең километр самаһы булһа ла, ул беҙҙе айырмай, киреһенсә, үҙенә тарта. Башҡорт әҙәбиәте классигы, Сыңғыҙ Айтматовтың дуҫы Мостай Кәрим әйткәнсә, беҙ «үҙ-ара аңлашыу, изгелек күперен» төҙөүҙе дауам итәбеҙ.
Ҡырғыҙстан Премьер-министры Джоомарт Оторбаев күләмле байрамды уҙғарыу инициативаһы өсөн республика делегацияһына рәхмәт белдерҙе.
— Башҡортостан менән бәйләнештәребеҙ нығына башлауына шатбыҙ, — тине Джоомарт Оторбаев. — Башҡортостан Республикаһы менән хеҙмәттәшлекте үҫтереү беҙҙең өсөн бик мөһим. Осрашыу барышында иҡтисади, социаль өлкәләрҙә, студенттар, ғилми хеҙмәткәрҙәр, мәҙәниәт эшмәкәрҙәре менән алмашыуҙа берлектә эш алып барыу буйынса яңы пландар билдәләнек.
Андрей Бельянинов Башҡортостан мөһим бер һыҙаты менән айырылып тора тип билдәләне.
— Улар әйткән һүҙҙәрендә тора белә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.
Ҡырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәрен асыу тантанаһы республика сәнғәт оҫталарының концерты менән тамамланды.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Ҡырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәре 6 мартҡа тиклем дауам итә. Ошо осорға күргәҙмәләр һәм ижади коллективтарҙың сығышы, фәнни-белем биреү саралары планлаштырылған.
Бынан алдараҡ Башҡорт киноһы көндәре асылды. Мәҙәни программаға Башҡортостан Милли йәштәр театрының спектаклдәре, Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең һәм Өфө сәнғәт академияһын тамамлаусыларҙың концерты ла индерелгән.
5 мартта Башҡортостан һәм Ҡырғыҙстан юғары уҡыу йорттары ректорҙарының осрашыуы, республика вуздарының презентацияһы үтә. Шул уҡ көнгә Башҡортостан йәмәғәтселеге менән осрашыу билдәләнгән.


text:
Байрам саралары
08 мая 2015 йыл | Урындағы үҙидара
Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған байрам саралары һәр ауыл биләмәһендә 7, 8, 9 майҙа үтәсәк.
Бөйөк Еңеү көнө менән!
08 мая 2015 йыл | Урындағы үҙидара
Бөйөк Ватан һуғышының ҡәҙерле ветерандары һәм тыл хеҙмәтсәндәре!Һеҙҙең барығыҙҙы ла Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы ихлас күңелдән ҡотлайым. Миллиондарса ҡорбандар биреп яуланған Еңеү көнө барыбыҙ өсөн дә ҡәҙерле һәм яҡын. Был иҫтәлекле дата мәңгегә фиҙаҡәрлек һәм ҡаһарманлыҡ, Тыуған илгә һөйөү символы булып ҡала. Фашист илбаҫарҙарынан Ватан азатлығын һәм бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡалыусылар алдында баш эйәбеҙ һәм рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ.
Хөрмәтле райондаштар!
Хөрмәтле райондаштар!
Ауыр булды, әммә тырыштыҡ
08 мая 2015 йыл | Хаттар
Бөгөн һеҙҙең иғтибарға һуғыш ваҡытында, 5-се класта уҡып йөрөгән еренән, тулы етем ҡалып, эне-һеңлеләре өсөн атай ҙа, әсәй ҙә булған Рәшиҙә Үтәғолова-Бохарова хәтирәләрен тәҡдим итәбеҙ. Күршебеҙҙә генә йәшәгән был апайҙың күңел йылыһы һәр кемгә лә етте – туғандарына ла, ярҙам һорап килгән ауылдаштарға ла. Баҡсаһында сүп үҫмәҫ, бесән килтереп бушатһалар, һайғау башына, ямғыр үтмәҫлек итеп кәбән осларға ул менеп китә. Мал-фәлән ауырыһа, һыйыр быҙаулар булһа, күрше-күләнгә мал духтыры урынына йөрөй. Райондан тикшереүсе килһә, сәйгә уға алып керәләр. Йөҙө һәр ваҡыт асыҡ, һыйы мулдан булыр ине. Кәрәк саҡта, ныҡлы ғына әйтеп, дыуамал ирҙәрҙе лә урынына ултыртырға ла күп һорап торманы ул.
Изгелектәре онотолмай
08 мая 2015 йыл | Хаттар
- Ниңә шул ауыртҡан аяғың менән һаман да мәсет тип йүгерәһең? – тип һораны ҡыҙы атаһынан.
Был һорау күңелгә шаң булып килеп ятты. Эх, өлгөрһәм генә ярар ине, тип уйлап ҡуйҙы һуғыш ветераны. Аяҡтарҙың бәләһе лә шул дәһшәтле һуғыш. Ауыл халҡы ла ышанып етмәй. Ҡайҙан инде ул мәсет төҙөү, тип күптәр икеләнде. Коммунистар тарафынан мәсеттең манараһы ауҙарылғас, тәүҙә унда мәктәп, һуңынан китапхана урынлашты. Йәш ваҡытында ҡылған эше ғүмере буйы күңелен ҡырҙы уның.
- Ҡыҙым, мин бит үҙем ауылыбыҙҙағы мәсеттең манараһын ауҙарҙым, - тип яуап бирҙе Нурый ҡарт. - Минең алда оло бурыс – иман йортон ауылға ҡайтарыу.
Был һорау күңелгә шаң булып килеп ятты. Эх, өлгөрһәм генә ярар ине, тип уйлап ҡуйҙы һуғыш ветераны. Аяҡтарҙың бәләһе лә шул дәһшәтле һуғыш. Ауыл халҡы ла ышанып етмәй. Ҡайҙан инде ул мәсет төҙөү, тип күптәр икеләнде. Коммунистар тарафынан мәсеттең манараһы ауҙарылғас, тәүҙә унда мәктәп, һуңынан китапхана урынлашты. Йәш ваҡытында ҡылған эше ғүмере буйы күңелен ҡырҙы уның.
- Ҡыҙым, мин бит үҙем ауылыбыҙҙағы мәсеттең манараһын ауҙарҙым, - тип яуап бирҙе Нурый ҡарт. - Минең алда оло бурыс – иман йортон ауылға ҡайтарыу.
Бейеүсе һәм ысын педагог
08 мая 2015 йыл | Мәғариф
- Уф, башым ҡайнап китте шул тиклем тауышҡа...
- Өйҙә ике балаға хужа булып булмай, шул хәтлем күп бала менән нихәл эшләмәк кәрәк?!
- Ҡайҙа, сыға һалайыҡ!..
Ысынлап та, балалар күп йыйылған урында ошоға оҡшашыраҡ һөйләшеүҙе йыш ишетергә тура килә. Инә ҡорт күс айырамы ни, гөж килгән тауышты сит кеше тыңлаһа, ниндәйҙер бер буталсыҡ, баш-баштаҡлыҡ, тәртипһеҙлек хөкөм һөргән кеүек. Ә шул эштең эсендә бергә ҡайнаған кеше өсөн был ҡәҙимге хәл: һәр бала үҙ эше менән мәшғүл! Инә ҡортҡа килгәндә, күс йәшәһен, эшләһен тиһә, һәр бал ҡорто менән идара итә белергә кәрәк. Киреһенсә булһа, барыһына ла мәғлүм, эш алға бармаясаҡ...
- Өйҙә ике балаға хужа булып булмай, шул хәтлем күп бала менән нихәл эшләмәк кәрәк?!
- Ҡайҙа, сыға һалайыҡ!..
Ысынлап та, балалар күп йыйылған урында ошоға оҡшашыраҡ һөйләшеүҙе йыш ишетергә тура килә. Инә ҡорт күс айырамы ни, гөж килгән тауышты сит кеше тыңлаһа, ниндәйҙер бер буталсыҡ, баш-баштаҡлыҡ, тәртипһеҙлек хөкөм һөргән кеүек. Ә шул эштең эсендә бергә ҡайнаған кеше өсөн был ҡәҙимге хәл: һәр бала үҙ эше менән мәшғүл! Инә ҡортҡа килгәндә, күс йәшәһен, эшләһен тиһә, һәр бал ҡорто менән идара итә белергә кәрәк. Киреһенсә булһа, барыһына ла мәғлүм, эш алға бармаясаҡ...


text:
Өфөлә 14 етем бала интернет ярҙамында ғаиләләргә урынлаштырылған
Өфөлә «Миңә ғаилә кәрәк» проекты тормошҡа ашырыла башлағандан алып 14 етем бала ғаиләләргә урынлаштырылған.
«Башинформ» агентлығы алдан хәбәр итеүенсә, проект баш ҡаланың Опека һәм попечителлек буйынса идаралығы менән 2011 йылдың декабрендә булдырылды.
Әлеге ваҡытта ведомство сайтында 26 етем бала тураһында мәғлүмәт һәм уларҙың фотолары урынлаштырылған.
— Бындай эштең һөҙөмтәлелеге бик юғары. Дөйөм алғанда Өфөлә етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы ғаиләләргә урынлаштырыуҙың артыу тенденцияһы күҙәтелә. 2011 йылда ҡаланың интернат учреждениеларында 500-гә яҡын бала тәрбиәләнһә, бөгөн уларҙың һаны 470-кә тиклем кәмегән. Һәм был беҙҙе ҡыуандырмай ҡалмай, — тине Идаралыҡтың алдынғы белгесе Вера Пояркова.
Бөгөнгө көндә Өфөлә ике балалар йорто, ике приют һәм бер сабый йорто эшләй.
Опека һәм попечителлек буйынса идаралыҡ телефондары: 279-91-80, 279-91-84. Бынан тыш, Идаралыҡ сайтының тейешле бүлеге аша белгестәр менән осрашыуға яҙылырға мөмкин.


text:
- Подробности
- Просмотров: 365
ҠАРЫШЛАҠ КҮБӘЛӘКТӘР (Geometridae), күбәләктәр ғаиләһе. Яҡынса 25 мең төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Башҡортостанда Ҡ.к. 500‑ҙән ашыу төрө (йәшел, крыжовник, слива һ.б.) бар. Ҡанаты йоҡа, ҡоласы 1,3—5, эре ләренең — 8 см тиклем, ҡайһы бер төрҙәрҙә инә күбәләктәр ҡыҫҡа ҡанатлы йәки ҡанатһыҙ. Алғы ҡанаты киң, өсмөйөшлө, башлыса һоро, көрән, һарғылт көрән төҫтә, арҡыры буйҙар йәки һыҙыҡтар м‑н, артҡыһы түңәрәк, аҡһыл йәки һорғолт, тышҡы сите буйлап ҡарараҡ төҫтә. Тыныс хәлдә ҡанаттары башлыса яҫы. Башы бәләкәй, йомро; күҙе яланғас йәки ҡыҫҡа төк м‑н ҡапланған. Томшоғо оҙон, ҡайһы берҙәренеке редукцияға бирелгән. Инә күбәләктәрҙең мыйығы еп, шырт рәүешле, аталарыныҡы — тараҡ рәүешендә, ян-яҡ үҫентеләре керпек шәлкемдәре м‑н. Аяғында оҙон сәнскеләр һәм тибенгеләр бар. Йомортҡаларын ботаҡтарҙың һәм япраҡтарҙың аҫҡы яғына, ҡайһы берҙә үҫемлектәрҙең емештәренә, ҡышҡы Ҡ.к. — ағас бөрөләренә һала. Ҡарышлауыҡтары һорғолт йәки йәшкелт төҫтә, 2 пар ҡорһаҡ аяғы м‑н. Үрмәксе ауынан яһалған ҡуҙыларҙа ағас ботаҡтарында, ҡайһы бер төрҙәре — үҫемлектәрҙең төрлө өлөштәренән эшләнгән тышсаларҙа ҡурсаҡлана. Ҡурсаҡтары шыма, ҡыҙғылт көрән, йәшел, һары, һоро төҫтә. Бер йыл эсендә 1 быуын үҫә. Ҡарышлауыҡтары йәки ҡурсаҡтары, һирәгерәк йомортҡалары ҡышлай (тупраҡта). Эңерҙә һәм төндә, ҡайһы берҙә көндөҙ әүҙем. Ҡарышлауыҡтары — бөрө, япраҡ, сәскә бөрөһө, һирәкләп ике өлөшлөләрҙең орлоғо, имагоһы сәскә нектары м‑н туҡлана, ҡайһы бер Ҡ.к. туҡланмай. БР-ҙа бөтә ерҙә таралған. Күпселек Ҡ.к. — ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары.
М.Ғ.Миһранов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Өлкәндәрҙең рәхмәте – мең бәрәкәт30-09-2016, 05:11 // Иман // Баҫып сығарырға
– Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!
Иншаллаһ, иртәгә – Өлкән йәштәгеләр көнө. Ошо уңайҙан ололарҙы ихлас күңелдән ҡотлап, уларҙың Аллаһ Тәғәләнең рәхмәтенә өлгәшеп, һау-сәләмәт булыуын, балаларының изгелеген, шатлыҡ-ҡыуаныстарын күреп йәшәүен теләйем. Ҡартлыҡтың шатлыҡ икәнен раҫлап ғүмер итәйек, хөрмәтле ҡәрҙәштәр!
Өлкән быуын һәр заманда ла тормошто алып барыусы, юл күрһәтеүсе булған. Уларҙың аң-зиһене, аҡылы, ҙур тәжрибәһе мөһим мәсьәләләрҙе яйға һалыуға хәл иткес өлөш индергән. Быны, әл-хәмдү лил-ләһ, яңы заман йәмғиәте лә яҡшы аңлай. Һуңғы йылдарҙа республикабыҙҙа ағинәйҙәр эшмәкәрлегенең киң йәйелдерелеүе – ошоға аныҡ дәлил. Боронғо ваҡыттағы кеүек аҡһаҡалдар ҙа әүҙем булһа, өлкәндәрҙең кәңәш-фекере киңерәк майҙанда ишетелер ине.
Аллаһ Тәғәлә тарафынан оҙон ғүмер насип ителгән берәүҙе лә ҡартлыҡ урап үтмәй. Ғүмерҙең “уңыш йыйыу” мәле муллығы менән ҡыуандырһын өсөн һәр кем йәштән әҙерләнергә тейеш. Хаҡ юлдан барған, тыйылған ғәмәлдәрҙән ситтә торған, күңеле таҙа булған, сәләмәт тормошҡа ынтылған кеше ҡартлығындағы төп бәхеткә һуҡмаҡ һала. Өҫтәүенә ул ғаилә ҡороп, халҡының, милләтенең киләсәген ышанып тапшырырлыҡ белемле, әҙәпле-әхлаҡлы балалар үҫтерергә, ул-ҡыҙҙарының күңелендә иман, рух, тыуған ергә, өлкәндәргә ҡарата ихтирам-хөрмәт һәм башҡа күркәм тойғолар тәрбиәләргә тейеш. Кешелек бурыстарын атҡарған әҙәм балаһының ҡартлығы, һис шикһеҙ, бәхеткә күмелер.
Өлкәнәйгән һайын күңел нескәрә, баланыҡылай йомшаҡҡа әйләнә, иғтибар көтә. Ошоно иҫтә тотоп, ололарға йылы һүҙҙәребеҙҙе еткерергә, ҡәҙер-ихтирамыбыҙҙы күрһәтергә онотмайыҡ, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Ҡайһы берәүҙәр, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, быны аҡса менән хәл итергә тырыша. Йәнәһе, ҙур ярҙам күрһәтә. “Өлкәндәрҙе аҡсағыҙ менән ҡәнәғәтләндерә алмаҫһығыҙ. Уларға мөнәсәбәтегеҙ яҡшы, йөҙөгөҙ яҡты булһын”, — тигән был йәһәттән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм.
Ололарға һүҙ, эш аша ихтирам-хөрмәт күрһәтеү, изгелекле булыу — йәштәрҙең төп кешелек бурысы. Уларҙың ризалығын алыу, ҡәнәғәтлегенә өлгәшеү һәр кемдең тормошона бәрәкәт бирер. “Ғибәҙәтте Аллаһ Тәғәләгә ҡылығыҙ һәм ата-әсәгә изгелек итегеҙ. Улар янығыҙҙа йәшәп ҡартайһа, һис бер заман “уф!” тип әйтмәгеҙ, гелән матур, яғымлы һүҙле булығыҙ”, – тиелгән “Ҡөрьән Кәрим”дә. Һәммәбеҙгә лә ошо әмерҙе үтәп, өлкәндәрҙең фатихаһында йәшәргә яҙһын, иншаллаһ. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин.


text:
Коми Республика
Ко́ми Респу́блика(коми: Коми Республика) — Россий Федераци кӧргӹштӹ ылшы Республика, Россий Федерацин субъектшӹ, Йыдвел-Вадывел федерал йӹрвелӹшкӹ пыра. Вуйхалажы - Сыктывкар.
- 22-шы августын 1921-шӹ ин Коми-зырянвлӓн автономи областьым ӹштӹмӹы
- 5-шӹ декабрьын 1936-шы ин Автономи статусан Республикыш сӓртӹмӹ, кыды Коми АССР лӹмӹм намалаш тӹнгӓлӹн.
- 23-шы ноябрьын 1990-шы ин Коми ССР-ыш вашталтымы;
- 26-шы май 1992-шы и годшен Коми Республика лӹмӹм намалеш.
Вӓрлӓнӹмӹжӹ, географижӹ[тӧрлӓш | править код]
Ненец автономи йӹрвел (йыдвел, йыд-ирвел), Ямал-Ненец автономи йӹрвел (йыд-ирвел, ирвел), Ханты-Мансийск автономи йӹрвел (кечӹвӓл-ирвел, кечӹвал), Свердловск область (кечӹвӓлвел), [[Пермь край (кечӹвӓлвел), Вичӹ область (кечӹвӓлвел, кечӹвӓл-вадывел, вадывел), Архангельск область (йыд-вадывел, йыдвел) доно йӹгӹре ылеш. Комиштӹ финн-угр да урал халыквлӓ лошкы пырышы комивла: комивлӓ дон ненецвлӓ ӹлӓт.


text:
Мостай Кәрим исемендәге стипендияларҙы алыусылар билдәләнде
2011-2012 уҡыу йылында Мостай Кәрим исемендәге стипендияларҙы Башҡорт дәүләт университеты студенттары аласаҡ. Зарина Бағышаева – башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында дүртенсе курста, ә Римма Миңлеәхмәтова филология факультеты магистратураһының икенсе курсында уҡый.
Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим исемендәге стипендия 2006 йылда булдырылған. Ул иң яҡшы филолог-студенттарға тапшырыла. Стипендиаттар асыҡ конкурс ярҙамында билдәләнә. Стипендияға уҡыуҙа һиҙелерлек уңыштарға өлгәшкән, әҙәбиәт өлкәһендә һәләттәрен күрһәткән, фәнни-тикшеренеү һәм йәмәғәт эштәре менән әүҙем шөғөлләнгән 3-5 курс студенттары дәғүә итә ала, тип хәбәр итә республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
Өфөлә күренекле шағир Ғабдулла Туҡайға арналған иҫтәлекле саралар үтә
ӨФӨ, 2018 йыл, 26 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Бөгөн, 26 апрелдә, Өфөлә бөйөк татар яҙыусыһы, шағир, тәнҡитсе һәм тәржемәсе Ғабдулла Туҡайҙың мемориаль таҡтаташына сәскә һалалар.
Иҫтәлекле таҡтаташ Туҡай 1912 йылда йәшәгән Свердлов урамындағы йортҡа ҡуйылған. Сара яҙыусының тыуған көнөнә арналған (1886-1913). Башлана көндөҙгө сәғәт 1-ҙә.
Уны ойоштороусылар – Башҡортостан Яҙыусылар союзының татар телле яҙыусылар берләшмәһе хәбәр итеүенсә, көндөҙгө сәғәт 2-лә «Нур» театры алдында шиғри сара үтә.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, Башҡортостандың баш ҡалаһында шағир һәйкәленә иң яҡшы проект төҙөүгә асыҡ конкурс иғлан ителгән.
http://www.bashinform.ru/news/1150463-v-ufe-proydut-pamyatnye-meropriyatiya-posvyashchennye-vydayushchemusya-poetu-gabdulle-tukayu/


text:
2 март Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының Ҙур залында билдәле композитор Салауат Низаметдиновтың яҡты иҫтәлегенә арналған хәтер кисәһе үтте.
Радио, телевидение аша йыш ишетелгән «Күҙҙәремә ҡара», «Күҙ нурым», «Ялан сәскәләре», «Иҫке өй» йырҙарын ишетмәгән һәм йырламаған кеше юҡтыр. Ошо халыҡсан ижад емештәренең авторы - республикабыҙҙың талантлы улы Салауат Низаметдинов.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, композиторҙың ғүмере ҡыҫҡа булды һәм шул ҡыҫҡа ғына ғүмере эсендә лә һигеҙ опера, ике симфония, әллә күпме хор, вокал, инструменталь әҫәрҙәр, эстрада йырҙары ижад итеп өлгөрҙө.
2 март филармонияның Ҙур залында Салауат Низаметдиновтың яҡты иҫтәлегенә һәм тыуған көнөнә арналған «Маэстроның күңел сере» исемле хәтер кисәһе ойошторолдо. Унда композиторҙың ҡатыны, ҡыҙы, туғандары һәм музыканттың ижадына битараф булмаған тамашасылар йыйылды.
Кисәне композиторҙың ижадташ дуҫы, билдәле режиссер Рөстәм Ғәлиев асып ебәрҙе. Ул Салауат Низаметдиновҡа бағышлап шиғыр юлдарын уҡып ишеттерҙе. Сараны алып барыусы, филармонияның музыка белгесе Виктория Симонова Салауат Әхмәҙи улы тураһындағы «Маэстроның күңел сере» исемле китабының авторы. Ул үҙенең иҫтәлектәрен тамашасылар менән дә уртаҡлашты.
Бигерәк тә филармонияның йәш солистары Салауат Низаметдиновтың бығаса бик яңғырамаған йырҙарын моңло һәм сағыу итеп башҡарыуҙары бик ҡыуандырҙы. Республика конкурстары лауреаты Тимур Рамаҙанов башҡарған “Күҙҙәреңдән ҡарап беләм”, халыҡ-ара һәм республика конкурстары лауреаты Рөстәм Шаһыбаловтың - “Бутамағыҙ минең яҙмышымды”, «Ҡарауан» төркөмөнөң солисы Эльмир Әбүбәкировтың - “Һағынырһың” йырҙары тамашасы тарафынан бик йылы ҡабул ителде һәм алҡыштарға күмелде.
Беҙ яратҡан һәм хөрмәт иткән режиссер Олег Ханов уҡыған шиғыр юлдары береһен дә битараф ҡалдырманы.
Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисткаһы, С.Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты Флүрә Килдейәрова, Рәсәйҙең атҡаҙанған һәм Башҡортостандың халыҡ артисткаһы, С.Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты Нәзифә Ҡадырова, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Иҙрис Ғәзиев кисәгә тағы ла абруй өҫтәнеләр.
Финал йыры булып композиторҙың «Күҙҙәремә ҡара-шул да етә» әҫәре бөтә йырсылар һәм тамашасылар башҡарыуында яңғыраны. Һәр ижад кешеһенә иң ҙур баһа - ул халыҡ танылыуылыр, был йәһәттән Салауат Әхмәҙи улының даны бар.... Маэстро, музыка өсөн рәхмәт!


text:
Берҙәм рәсәйлеләр Өфөлә Халыҡтар берҙәмлеге көнөнә арналған марафон үткәрәсәк
Шәмбе, 3 ноябрҙә, Өфөнөң «Приозерный» спорт комплексында Халыҡтар берҙәмлеге көнөнә арналған марафон үтә, унда «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк башҡарма комитеты хеҙмәткәрҙәре, шулай уҡ партияның ете бүлексәһе коллективтары ҡатнашасаҡ, тип хәбәр итә ER.RU.
Командалар футбол, дартс, армрестлинг буйынса көс һынашасаҡ. Сәләмәт тормошто пропагандалау, киң таралған спорт төрҙәрен популярлаштырыу ғаилә байрамының төп маҡсаты булып тора.