text:
Психик ҡаҡшау
Психик сирҙәр (менталь сирҙәр, психик ауырыу, йән ауырыуы; ҡайһы бер абруйлы сығанаҡтарҙа, атап әйткәндә МКБ-10, былар бөтөнләйе менән синонимдар[1] түгел тип раҫлана — киң мәғәнәлә психиканың, теүәл йә һау йәндән айырмалы, торошо. Был терминдың юриспруденция, психиатрия һәм психология өлкәләрендә айырым билдәләмәһе бар. Психик ҡаҡшауҙы шәхестең һәм уның холоҡ һыҙаттарының кире яҡтары сағылышы тип ҡабул итеү кәрәкмәй [2].
Психик ҡаҡшауҙың ҡапма-ҡаршыһы булып психик һаулыҡ тора. Тормош шарттарына яраҡлаша һәм тормош проблемаларын хәл итә белгән кешеләр, ғәҙәттә, психик яҡтан һау-сәләмәт булараҡ баһалана. Әгәр ҙә бындай һәләттәре сикләгән һәм кеше шәхси, ғаилә тормошонда йәки эшендә көндәлек бурыстарҙы хәл итә, шәхси маҡсаттарына өлгәшә алмай икән, тимәк, теге йәки был дәрәжәләге психик тайпылыштар тураһында һүҙ бара.
Психик ауырыу хис-тойғолар, фекерләү, ҡылыҡ сфераларында үҙгәрештәргә һәм боҙолоуҙарға килтерә, ҡайһы бер раҫлауҙар буйынса, бының менән бер рәттән организмдың соматик функциялары үҙгәрештәре күҙәтелә. Медицина менән психологияның хеҙмәттәшлеге һәм психик ҡаҡшауҙы төрлө яҡлап ҡарағанда ғына, дауалауҙың уңышлы психологик һәм медикаментоз ысулдарын булдырыу, мөмкин.
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, донъяла һәр дүртенсе-бишенсе кеше психик һәм холоҡ-ҡылыҡ ҡаҡшауынан яфалана. Күп кенә психик тайпылыштарҙың сәбәптәре аҙағына тиклем асыҡланмаған. Ҡайһы бер билдәләр һәм симптомдар булғанда, белгестәр, кәңәш һорап, үҙҙәренә мөрәжәғәт итергә тәҡдим итә[3].
Психиатрияла ауырыуҙың төп критерийҙарын (биологик — тән патологияһы булыуы, медицина — йәшәү сифаты һәм ғүмергә ҡурҡыныс янау, социаль — кешенең ижтимағи эшмәкәрлегенең боҙолоуы) ҡулланыу ҡатмарлашҡанлыҡтан, «психик тайпылыш» һәм «психик ауырыу» тигән төшөнсәләрҙе тигеҙләү тәнҡитләнә. Йышыраҡ осраҡта теге йәки был психик эшмәкәрлек боҙолоу нигеҙендә тән эшмәкәрлегенең боҙолоуы ята. Шуның менән бәйле Халыҡ-ара ауырыуҙарҙы төркөмләү классификация 10-сы ҡайтанан ҡарау исемлегендә (МКБ-10), «психик ауырыу» термины урынына «психик ҡаҡшау» термины ҡулланыла.
Ҡайһы берҙә «psychiatric disorders» тигән төшөнсә («психиатрик ҡаҡшау», «психик ҡаҡшау», «психиатрҙар шөғөлләнә торған тайпылыштар») шартлы, конвенциональ, медицинаға хас булмаған һыҙаттар йөрөтә, һәм ҡайһы бер «психиатрия ҡаҡшауҙарын» патология өлкәһенә ҡайтарыу байтаҡ шартлы: мәҫәлән, ғәҙәти тормошта патологик һаналған реакциялар экстремаль хәлдәрҙә ҡотҡарыусы ролен үтәп ҡуйыуы мөмкин [4].
Кеше хоҡуҡтары буйынса Европа суды «йән ауырыуы» һәм «йән сирле» терминдарын тәнҡиткә дусар булған. Шулай, 2003 йылдың 28 октябрендә «Тамара Ракевич Рәсәй Федерацияһына ҡаршы» эшенең 58973/00-се Ялыуы буйынса Постановлениеның 26 параграфында ете халыҡ-ара судьянан торған һәм уның составында Рәсәйҙән Европа суды судьяһы Анатолий Ковлер булған суд коллегияһы «психиатрия, медицина күҙлегенән ҡарағанда ла, социаль ҡараштары күҙлегенән ҡарағанда ла, яңы үҫешкән өлкә булараҡ, "йән сирле" тигән терминдың аныҡ билдәләмәһе юҡ»[5] тип күрһәтә. Был аныҡлау артабан рәсәй судтары хөкөм итеү тәжрибәләрендә лә сағылыш таба.
Йөкмәткеһе
- 1 Психик сирҙәрҙең классификацияһы
- 2 Терминдың мәғәнәһендәге контексына бәйле айырымлыҡтар
- 3 Билдәләре, диагностика
- 4 Пациенттарҙы күҙәтеү
- 5 Сәбәптәре
- 6 Дауалау
- 7 Эпидемиологияһы
- 8 Билдәле шәхестәр
- 9 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 10 Иҫкәрмәләр
Психик сирҙәрҙең классификацияһы [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Психик ҡаҡшауҙың классификацияһын ҡатмарлы һәм мөһим мәсьәлә булып тора. Психик ҡаҡшауҙың төп принциптарына түбәндәгеләр ҡарай[6]:
- «берҙәм психоз»концепцияһына нигеҙләнгән синдромологик принцип,
- нозологик принцип нигеҙендә сирҙәр этиология, патогенез уртаҡлығы һәм клиник картинаһы оҡшашлығы буйынса бүленә,
- прагматик (статистик) принцип, милли һәм халыҡ-ара һаулыҡ һаҡлау ойошмаларының үҫеше менән актуаль көнүҙәк булған.
Халыҡ-ара ауырыуҙар классификаторы буйынса төркөмләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы әҙерләгән Халыҡ-ара ауырыуҙар классификаторының 10-сы ҡайтанан ҡаралған V бүлегендә (Рәсәйҙә был классификация 1997 йылдан ҡабул ителгән) психик ҡаҡшау һәм ҡылыҡ боҙолоу тасуирлана:
- 1.1 F00-F09 — Симптоматик психик ҡаҡшауҙы эсенә алған, органик психик ҡаҡшау
- 1.2 F10-F19 — Психоактив матдәләр ҡулланыу менән бәйләнгән психик ҡаҡшау һәм ҡылыҡ боҙолоу
- 1.3 F20-F29 — Шизофрения, шизотипик һәм һаташыулы психик ҡаҡшау
- 1.4 F30-F39 — Кәйеф боҙолоу (аффектив ҡаҡшау)
- 1.5 F40-F48 — Стресс һәм соматоформ боҙолоу менән бәйләнгән невротик психик ҡаҡшау
- 1.6 F50-F59 — Физиологик боҙолоу һәм физик факторҙар менән бәйле үҙен тотош синдромы
- 1.7 F60-F69 — Бәлиғ булғандан һуң шәхестең һәм уның үҙен тотошоноң, тәртибенең үҙгәреүе
- 1.8 F70-F79 — Аҡыл һайлылығы
- 1.9 F80-F89 — Психологик үҫеш боҙолоуы
- 1.10 F90-F98 — Ғәҙәттә сабый бала һәм үҫмер саҡтан башланған эмоциональ ҡаҡшау һәм ҡылыҡ боҙолоу
- F99 1.11 — Өҫтәмә асыҡлауҙарҙан башҡа психик тайпылыштар
Был классификацияны эшләгән ваҡытта Америка психиатрия ассоциацияһы әҙерләгән башҡа билдәле булған система — диагностикалау критерийҙары өсөн стандарт биреүсе «Психик тайпылыштар буйынса диагностик һәм статистик ҡулланма» системаһына таянылған.
Фән үҫеше менән бергә, нимә психик тайпылыш булып тора, нимә психик тайпылыш түгел икәне тураһындағы ҡараштар үҙгәрә. Мәҫәлән, социофобия бер-ике тиҫтә йыл элек психик тайпылыш тип һаналмай ине, ә ошо сирҙән яфаланған кешеләр артыҡ ныҡ оялсан, тип иҫәпләнде. Һәм, киреһенсә, гомосексуаллек бер нисә тиҫтә йыл элек дауалау талап иткән психик сир тип һаналған, ә хәҙерге заман МКБ-10 ярашлы, сексуаль ориентация үҙенән үҙе сир булараҡ ҡаралмай: бары тик уға бәйле барлыҡҡа килгән психологик проблемалар ғына сир тип төркөмләнә.
Психик сирҙәрҙең башҡа классификацияһы [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Этиологик принцип буйынса психик тайпылыштар ике төргә бүленеүе мөмкин :
- Психик ҡаҡшауҙың экзоген төрө. Сәбәп факторҙары ситтән ебәрелгән, мәҫәлән: алкоголь, сәнәғәт ағыуҙары, наркотик матдәләр, токсикологик матдәләр, радиация, вирустар, микробтар, баш һөйәге-мейе йәрәхәттәре, психик яҡтан имгәнеү.
-
- Экзоген ҡаҡшауҙың төрсәһе булып «эмоциональ стрестан, ғаилә һәм социаль проблемалар» менән бәйле барлыҡҡа килгән психоген ауырыуҙар тора.
-
- Психик ҡаҡшауҙың эндоген төрө. Сәбәп факторҙары — эске яҡта. Миҫалдар: хромосомалар аберрацияһы (боҙолоу), генетик ауырыуҙар, нәҫелдән-нәҫелгә килгән бирешеүсәнлек (имгәнгән ген арҡаһында барлыҡҡа килә һәм бер нисә быуын аша тапшырылыуы мөмкин).
Ауырлығы һәм характеры буйынса психик тайпылыштар «еңел ҡаҡшау»ҙан башлап «ғүмергә ҡурҡыныс янаусы» үҙгәрештәргә саҡлы булыуы мөмкин.
Терминдың мәғәнәһендәге контексына бәйле айырымлыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Юриспруденцияла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Юриспруденцияла йән ауырыуы тигән иҫкергән төшөнсә урынына РФ Енәйәт Кодексы индергән психик тайпылыш тигән аныҡ термин менән билдәләнә; ваҡытлыса психик тайпылышты, хроник психик ҡаҡшауҙы (сир), аҡыл һайлылығын слабоумие, шулай уҡ башҡа ауырһынып тороу хәлен (РФ Енәйәт Кодексының 21-се статьяһы) үҙ эсенә ала. Психик тайпылыш булыу юридик критерий менән бергә (үҙенең эш-хәрәкәттәрен аңлай һәм улар менән етәкселек итә алмау) медицина критерийы ла булып тора, һәм кешенең үҙ ҡылыҡ-хәрәкәте өсөн яуап бирә алмаҫлыҡ хәлдә булыуын билдәләй.
Хроник психик ҡаҡшау юриспруденцияла психиканың оҙаҡ ваҡыт ҡаҡшауын, әммә өйәнәк кеүек үтеү (йәғни психик хәлдең яҡшырыуы йәки боҙолоуы), ләкин үҙенән һуң тотороҡло психик етешһеҙлек дефект ҡалдырыу һәләтенә эйә. Бындай психик ауырыуҙарға: шизофрения, эпилепсия, прогрессив фалиж, паранойя, маниакаль-депрессив психоз һәм башҡа психик ауырыуҙар ҡарай.
Ваҡытлы психик өҙлөгөүгә юриспруденция оҙаҡҡа һуҙылмай һәм сағыштырмаса тиҙ һауығыу менән тамамланған психик ауырыуҙы таный. Был төргә: патологик иҫереү (аҡ биҙгәк), реактив симптоматик тороштар, йәғни ауыр күңел һәм ҡайғы-хәсрәт кисерештәр тәьҫирендә психиканың боҙолоуы ҡарай.
Психиатрияла һәм психопатологияла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Психиатрияла һәм психопатологияла МКБ-10-дан этәреләләр, һәм термин аҫтында уның ғәҙәттә ғазаптарға алып килеүсе һәм шәхестең эшмәкәрлегенә ҡамасаулаусы клиник яҡтан билдәләнгән айырым симптомдар төркөмөн аңлайҙар [7].
Сирҙәрҙе түбәндәге төрҙәргә бүлергә мөмкин: органик психик ҡаҡшауҙар (йәғни органик боҙолоуҙарға бәйле), шәхестең ҡаҡшауҙары, ҡылыҡ-тәртип ҡаҡшауҙары, эмоциональ (аффектив) боҙолоуҙар, психоактив матдәләр ҡулланыу, имгәнгәндән һуң стресс һ. б. менән бәйле килеп сыҡҡан ҡаҡшау. Был төркөмдәрҙең бер өлөшө киҫелешеүе мөмкин.
Клиник психологияла һәм патопсихологияла [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Патопсихологияла (клиник психологияның бүлеге) психик ҡаҡшауҙарҙы системалаштырғанда — беренсе сиратта, психик процестар ағымының (структураһы), мейе эшмәкәрлегенең билдәле бер компоненттарының, уның быуындарының һәм факторҙарының боҙолоуы иҫәпкә алына, сөнки уларҙың төшөп ҡалыуында клиникала күҙәтелгән симптоматиканың формалашыу сәбәбе йәшеренгән [8].
Патопсихологияла дифференциаль диагностиканың төп ысулы метод булып патопсихологик тәжрибә тора, патопсихолог диагностик һығымталарында патопсихологик регистр-синдром йыйылмаһына таянып эш итә.
Психологияла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Психология дөйөм алғанда был терминды психиканың сәләмәт психиканан айырмалы теләһә ниндәй торошон тасуирлау өсөн файҙалана. Психик тайпылыш булыу критерийҙарына, киң мәғәнәлә, психик сәләмәтлек критерийҙарына кире критерийҙар, йәғни түбәндәгеләрҙең теләһә ниндәйе ҡарай:
- үҙенең физик һәм психик «Мин»енең өҙлөкһөҙлөгөнөң, тотороҡлоғоноң һәм оҡшашлығының боҙолоуы;
- бер типтағы ситуацияларҙа тотороҡлоҡ хисенең һәм кисерештәр оҡшашлығының булмауы;
- үҙенә һәм үҙенең психик эшмәкәрлегенә һәм уның һөҙөмтәләренә тәнҡит менән ҡарамау;
- психик реакцияларҙың мөхиттең, социаль шарттарҙың һәм ситуацияларҙың көсө һәм йышлыҡ тәьҫире берҙәйлегенә тап килмәүе;
- үҙенең тәртибе менән, социаль нормаларға, ҡағиҙәләргә, закондарға ярашлы, идара итә алмауы;
- үҙенең тормошта йәшәү-эшмәкәрлек итеүен планлаштырыу һәм пландарын тормошҡа ашырыу һәләтенән мәхрүм булыуы;
- тормош ситуациялары һәм шарттары үҙгәреүгә бәйле үҙенең тәртип ысулын үҙгәртәеү һәләте булмауы.
Билдәләре, диагностика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы белгестәре психик йәки үҙенең тәртип-тотош үҙгәреүенең төп билдәләре тип «аңдың, кәйефтең йәки тәртиптең йәшәп килгән мәҙәни инаныуҙар һәм ҡағиҙәләр сиктәренән сығыуын»[3], атайҙар, йәғни — ул психологик дискомфорт, эште йәки уҡыуҙы ғәҙәти үтәү һәләтенән тайпылыу, «үлем хәүефенең, ғазапланыуҙың йәки эшмәкәрлектән тайпылыуҙың артыуы»[9].
Психикаһында тайпылышы булған пациенттарҙың төрлө физик, эмоциональ, когнитив, тәртибе үҙгәреү менән бәйле һәм перцептив симптомдар .күҙәтелә. Мәҫәлән:
- хис-тойғолар планында кеше үҙен, ваҡиғаларҙың мөһимлегенә йә мөһим түгеллегенә тап килмәгәнсә бәхетһеҙ/«артыҡ бәхетле» йәки, киреһенсә, бер ниндәй хистәр булмағандай тойоуы мөмкин,
- психик тайпылыш күҙәтелгәндә, фекерләү барышында уйҙарҙың логик үҙ-ара бәйләнеше боҙолоуы, башҡалар һәм үҙе тураһында артыҡ ыңғай йәки сиктән тыш тиҫкәре уй йөрөтөү, тәнҡитле баһалау һәләте юҡҡа сығыуы мөмкин [10],
- психик ҡаҡшау билдәләре йәмғиәттә ҡабул ителгән тәртиптән тайпылыу формаһында (енси перверсиялар, мәғәнәһеҙ хәрәкәт итеү, бәйләнсек эш-хәрәкәттәр башҡарыу һ. б) сағыла.
Диагноз ҡуйғанда, беренсе сиратта пациенттың соматик ауырыуҙары булыу/булмауы тикшерелә [9]. Эске органдарының сире булмауы йәки клиник ауырыуының соматик ауырыуҙар асылынан айырмалы булыуы пациенттың психик ҡаҡшауы сағылышы тураһында һөйләүе мөмкин.
Психик ҡаҡшауҙарҙы тикшереү һәм алдан диагностикалау өсөн махсус диагностик тестар[11] ҡулланыла.
Психик тайпылыш тигән терминды ҡулланыу артыҡ киңәйткес булырға тейеш түгел. МКБ-10-ға ярашлы, «шәхси ағзаның һәм туҡыманың эшсәнлеге боҙолоуы күҙәтелмәгән конфликттар һәм айырым социаль тайпылыштар психик ҡаҡшау төркөмөнә индерелергә тейеш түгел».
Пациенттарҙы күҙәтеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Психик ҡаҡшау һәм ҡылыҡ боҙолоу менән яфаланған кешеләр психоневрологик диспансерҙарҙа күҙәтелә.
Сәбәптәре [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күп психик тайпылыштарҙың сәбәптәре аҙағына тиклем асыҡланмаған . Белгестәр психик ҡаҡшауға биологик, психологик һәм социаль факторҙарҙың (нәҫелдән килгән сирҙәрҙән алып стреслы ваҡиғаларға тиклем) йыйылмаһы йоғонто яһай тип иҫәпләй .
Индивидуумдың психик тайпылыштарға тотороҡлоғо уның физик үҙенсәлектәренә һәм дөйөм психик үҫешенә бәйле [12]. Төрлө кешеләр күңел ғазаптарына һәм проблемаларға төрлөсә {{comment|яуап бирә|реагируют}}: берәүҙәр уңышһыҙлыҡтан һуң еңел аяҡҡа баҫһа, башҡаларҙа психологик тайпылыштар көсәйә [12].
Дауалау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Психик тайпылыштарҙы психотерапевтик йәки медикаментоз һәм соматик ысулдар менән дауалайҙар.
Психотерапия, психик проблемалар булғанда ла, сир физик сәбәптәр менән бәйле булһа ла, төрлө психологик ысулдарҙы, мәҫәлән, йәки әңгәмә үткәреүҙе йәки күнегеүҙәр башҡарыуҙы индерә [13]. Психотерапияны ҡулланыуҙың төп маҡсаты булып, кеше ҡурҡыуға, депрессияға, бәйләнсек уй-фекерҙәргә, енси проблемаларға һ. б тарығанда, уның ҡайғыларын йомшартыу, кешене уңайһыҙ холоҡ һыҙаттарынан, тәртип моделдәренән ҡотолдороуҙа ярҙам күрһәтеү кәрәк.
Психотерапия индивидуаль рәүештә лә, шулай төркөмдәр, ғаилә менән үткәрелеүе мөмкин, һәм түбәндәге төп ысулдарҙы индерә:
- таяныс психотерапия ярҙамы (әңгәмәләр);
- тәрәнәйтелгән психологик дауалау;
- холоҡ-тәртип психотерапияһы.
Соматик дауалау, бигерәк тә дарыуҙар ҡулланыу, кеше хәленә йоғонто яһау һәм психиатрҙар тарафынан психик тайпылыштары булған кешеләрҙең үҙ-үҙен тойоуына һәм тәртибенә тәьҫир итеү, уларҙың ғазаптарын йомшартыу өсөн ҡулланыла. XX быуаттың 50-се йылдары башында ике француз психиатры, психик ауырыуҙарҙы дауалау маҡсатында, хлорпромазин ҡулланғандан һуң башлана. Бынан һуң, терапевтик арсеналды киңәйтеп, төрлө антипсихотик препараттар барлыҡҡа килә башлай.
Психик ҡаҡшауҙың күпселек ҡатмарлы төрҙәрен дауалау өсөн соматик дауалау формалары ҡулланылһа ла, уларҙың тәьҫир итеү механизмы аҙағына тиклем асыҡ түгел. Бынан тыш, дарыу медикаменттар ҡулланыу йыш ҡына психик ауырыуҙарҙың билдәләрен генә юя, тик сәбәптәрен түгел, шуға ла ауыр психотик симптомдар, мәҫәлән, дарыу ҡабул итеүҙе туҡтатыу менән, ҡайтанан яңырыуы мөмкин.
Психик ҡаҡшауҙарҙы, хатта ауыр формаларында ла, нигеҙҙә, дауалау мөмкин була. Йыш ҡына, кешеләрҙең, йән ауырыуы диагнозынан ҡурҡып, ундай сирҙән яфаланмауын иҫбат итергә маташыуы йә сирҙең асылын йәмғиәттә аңламауҙары сәбәпле, ҡыйынлыҡтар килеп сыға.
Эпидемиологияһы [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, донъяла һәр дүртенсе-бишенсе кеше теге йәки был психик йә холоҡ-тәртип сирҙәренән яфалана [14]. Төрлө мәғлүмәттәр буйынса, терапевттар пациенттарының 10-50 % психик тайпылыштар күҙәтелә, һәм халыҡ араһында таралған ауырыуҙар түбәндәгесә:
- депрессия — 9-20 %
- рекуррент депрессив тайпылыш — 5-11 %
- адаптация боҙолоуы — 0,5–2,5 %
- дистимия — 2-6 %
- хәүефле тайпылыш — 5-10 %
- кәүгәле паника тайпылышы — 1,5–4 %
- соматоформлы боҙолоуҙар — 1-4 %
- эскелеккә бәйлелек — 7-8 %
Психик ҡаҡшауҙың сағылышы үҙе тәрбиәләнгән социаль-мәҙәни мөхиттең тәьҫире аша күренә. Шуға күрә бер үк төрлө психик тайпылыштар төрлө йәмғиәттәрҙә һәм мәҙәниәттәрҙә төрлөсә күҙәтелеүе мөмкин. Кешене уратып алған тирә-йүндең мәҙәни һәм социаль ҡатламдарында психик тайпылыштар аңлау һәм ярҙам тапмай икән, был тайпылыштарҙың соматизацияһы йәки соматик йүнәлеше арта. Мәҫәлән, Ҡытайҙа ҙур депрессия йыш ҡына соматлаштырылған (сирлеләр ғәҙәттә эске ағзалар ауырыуҙарына зарланалар), ә Америкала һәм Европала йыш ҡына апатия, энергия һәм хис-тойғо юғалыу күҙәтелә.
Йыш осраған формалары [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡурҡыу менән бәйле психик тайпылыштар, — үҙ ғүмере дауамында кешеләрҙең биштән бер өлөшө кисергән психик ауырыуҙарҙың киң таралған төрҙәренең береһе [15]. Бындай тайпылыштарға генерализацияланған ҡурҡыу, паникаға бирелеп ҡурҡыу, төрлө фобиялар, бәйләнсеклек, стресс менән бәйле ҡаҡшауҙар. Ҡурҡыу — ул һәр ваҡыт сир билдәһе түгел, ә күпселек осраҡта — был ҡурҡыныс янағанда ғәҙәти реакция, әммә ҡурҡыу йыш ҡына енси йәки аффектив ҡаҡшау билдәһе булыуы ихтимал.
Төрлө йәштәге 7 % ҡатын-ҡыҙға һәм 3 % ир-егеткә йыл һайын депрессия диагнозы ҡуйыла, ҡайһы бер кешеләр өсөн ул ғүмерендә бер генә булыуы мөмкин, һәм һирәк кенә хроник сиргә күсә. Йыш осраҡта иң ҡатмарлы психик ауырыу тип һаналһа ла, депрессиянан һауығыу мөмкин.
Өлкәндәр араһында киң таралған башҡа психик тайпылыштар түбәндәгеләр:
- эскелеккә һәм психоактив матдәләргә бәйлелек,
- тамаҡ ялғау тәртибенең боҙолоуы: анорексия, булимия, һимереү,
- енси проблемалар,
- йоҡо боҙолоуы: инсомния, гиперсомния,
- шәхес булараҡ ҡаҡшау,
- шизофрения,
- Альцгеймер ауырыуы.
Өлкәндәр дусар булған психик тайпылыштарҙың ҙур өлөшө балалыҡ йылдарында барлыҡҡа килә. Төрлө баһалауҙар буйынса, бөтә балаларҙың 12-нән алып 20 процентына тиклемендә (18 йәшкә тиклем) психик тайпылыштар бар. Балаларға осраған төрлө ауырлыҡтар төп өс категорияға бүленә:
- үҫеүендәге тайпылыштар — баланың төрлө күнекмәләргә эйә булыу тәңгәлендә үҙенең тиҫтерҙәренән артта ҡалыуын таныуы арҡаһында, хис-кисерештәрендә һәм тәртибендә сағылыусы ҡыйынлыҡтар,
- аффект һәм хис-тойғоларының ныҡ әрнеүе менән бәйле эмоциональ ҡаҡшау,
- баланың социаль ҡағиҙәләрҙән тайпылышында йәки уның гиперактивлығында сағылыусы экспансив ҡаҡшауы.
Билдәле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Джеймс Джойстың ҡыҙы шизофрениянан яфалана һәм бик күп шизотипик һыҙаттары була. Альберта Эйнштейндың улы шизофрения менән ауырый, был физиктың үҙендә лә шизотипик сифаттар булған[16].Бертран Расселдың ғаиләһендә күптәр шизофрения йә психоз менән сирләгән: улар араһында философтың улы менән ейәнсәре лә булған[16]. Ғалимдар Уинстон Черчиллдең, Винсент Ван Гогтың һәм Эдгар Поның биполяр тайпылыштары булған тип һанайҙар. Монтаж режиссёры Николая Курбатовҡа ла биполяр тайпылыш диагнозы ҡуйған булғандар [17]. Джоанна Гринбергтың «Мин бер ҡасан да рауза баҡсалары вәғәҙә итмәнем» романы ла автобиографик әҫәр, үҫмер сағын һүрәтләй. Тап шул ваҡытта буласаҡ яҙыусыға шизофрения диагнозы ҡуялар, әммә Гринберг китабын уҡыған ике психиатр 1981 йылда ул шизофреник булмаған, әммә көслө депрессия һәм соматик тайпылыш кисергән тигән һығымта яһай[18].
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Психический дефект
- Презумпция психического здоровья
Иҫкәрмәләр [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Введение // Классификация психических расстройств по МКБ-10.
- ↑ Леви В.Л. Искусство быть другим. — М., «Знание», 1980. — 208 стр.
Леви В. Л. Искусство быть собой. — Изд. обновл. — М.: Знание, 1991 — 256 с. — ISBN 5-07-000674-6
- ↑ 3,0 3,1 Каковы ранние признаки психических расстройств?. ВОЗ. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 20 апрель 2013 тикшерелгән.
- ↑ Пуховский, 2003, с. 6868
- ↑ Европейский Суд по правам человека. Вторая секция. Дело Ракевич против России. (Жалоба №58973/00) Постановление Суда. Страсбург. 28 октября 2003 года
- ↑ Классификации психических расстройств. Кафедра психиатрии и наркологии СПбГМУ. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 20 апрель 2013 тикшерелгән.
- ↑ Диагностика психических расстройств
- ↑ по: Блейхер В. М., Крук И. В. Патопсихологическая диагностика — К.: Здоров'я, 1986. — 280 б.
- ↑ 9,0 9,1 Белялов, 2013, Диагностика
- ↑ Виттхен, 2006, с. 22-2322-23
- ↑ Aiken, L.R. (2002) «Psychological Testing and Assessment.» New York: Allyn & Bacon — ISBN 978-0-205-45742-7
- ↑ 12,0 12,1 Виттхен, 2006, с. 3434
- ↑ Виттхен, 2006, с. 6666
- ↑ Интервью З.Кекелидзе программе «Угол зрения» (группа «Эксперт») // «Эксперт Online», 16.03.2010 г.
- ↑ Виттхен, 2006, с. 133133
- ↑ 16,0 16,1 Andreasen, N.C. (2011), «A journey into chaos: Creativity and the unconscious», Mens Sana Monographs, 9:1, p42-53. Retrieved 2011-03-27
- ↑ Пермяк с биполярно-аффективным расстройством попал в Книгу рекордов России
- ↑ Dava Sobel. Schizophrenia In Popular Books: A Study Finds Too Much Hope, The New York Times (February 17, 1981).


c: text/html

text:
Тверь
Тверь ( 1931—1990 ивлӓн. — Кали́нин) — Йыл тӹрӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала Россий Федерациштӹ. Халалан негӹцӹм пиштӹмӹ иэш 1135-шӹ и шотлалтеш. 1247-шӹ ин Тверь лужавуй кымдемӹн вуйхалажы. Монгол-тадарвлӓ годым пыт нӹнӹ ваштареш шалген, 1327-шӹ ин халыкын ял вӹкӹ шагалмыжы ылын. Мӧскӓ хала доно руш мӱлӓндӹвлӓн вуй хала ылмы верц кредӓлӹн. 1304-шы и дон 1327-шӹ ивлӓ лошты руш мӱлӓндӹвлӓн вуйхалажы ылын. 1485-шӹ ин Московишкӹ ушымы лин. 1796-шы и гӹц 1929-шӹ и якте Тверь губернин покшалжы. 1935-шӹ ин Калинин областьын цетржы лин, ти лӹмӹм 1990-шы ин Тверь областьышкы вашталтымы. 1941-шӹ ин немӹсвлӓ ти халам нӓлӹнӹт. 2010-шы ин халашты 410 400 эдем ӹлен.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостан төҙөүселәре төрөк инвесторҙары иғтибарын йәлеп итә
Башҡортостан Республикаһына визиты сиктәрендә Төркиә бизнесмендары һәм инвесторҙарынан торған делегация БР Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығы етәкселәре менән эш осрашыуы үткәрҙе.
Һөйләшеү барышында Башҡортостан яғынан вәкилдәр ҡунаҡтарҙы республиканың төҙөлөш тармағы торошо менән ҡыҫҡаса таныштырҙы һәм төҙөлөш өлкәһенең өҫтөнлөклө йүнәлештәре һәм проекттары хаҡында һөйләне.
Төркиә эшҡыуарҙары бер нисә проектты ҡарарға, кәрәк булһа, инвестициялар һалырға әҙер булыуҙарын белдерҙе. «Башинформ» агентлығына БР Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ҡунаҡтарҙың төҙөлөштә файҙаланылыусы традицион һәм инновацион технологиялар, шулай уҡ күсемһеҙ милек өлкәһендәге көнүҙәк проблемалар менән ентекләп танышыуы планлаштырыла. Ошо нигеҙҙә Башҡортостан менән Төркиәнең төҙөлөш өлкәһендәге ике яҡ өсөн дә файҙалы хеҙмәттәшлеген артабан үҫтереүҙең перспективалы йүнәлештәре асыҡланасаҡ һәм республика етәкселегенә тәҡдим ителәсәк.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов вәкәләттәрҙе бүлешеү мәсьәләләре буйынса хөкүмәттәрҙең эш төркөмдәре ултырышында ҡатнашты
Фото:
7 июлдә Рәсәй Хөкүмәтендә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары Дмитрий Козак һәм Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары — Рәсәй Федерацияһы Президентының Төньяҡ-Кавказ федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Александр Хлопонин рәйеслегендә үткән вәкәләттәрҙе бүлеү һәм бюджет-ара мөнәсәбәттәрҙе камиллаштырыу мәсьәләләре буйынса ике эш төркөмөнөң берлектәге тәүге ултырышында ҡатнашты.
Эш төркөмдәре алдында территорияларҙың социаль-иҡтисади үҫеше буйынса мөмкин тиклем һөҙөмтәле эшләйәсәк идара итеү системаһын ойоштороу бурысы тора. Ултырышта әле ғәмәлдә булған власть вәкәләттәре бүленеше схемаһы һәм бюджет-ара мөнәсәбәттәр структураһы менән таныштырҙылар. Илдәге һәр власть кимәленә тура килгән вәкәләттәр күләмен асыҡлау кәрәклеге билдәләнде.
— Төрлө кимәлдәге власть араһындағы ҡаршылыҡтар проблема тыуҙыра һәм беҙ быны хәл итергә тейешбеҙ,— тине Дмитрий Козак. — Бында һәр власть кимәленең ауылдан башлап тотош Рәсәй Федерацияһына тиклем һәр территорияның социаль-иҡтисади үҫеше өсөн яуаплылығын арттырыу тураһында һүҙ бара.
Рәсәй Федерацияһы субъекттары, муниципалитеттар һәм федераль башҡарма власть органдары вәкәләттәрҙе бүлешеү һәм бюджет-ара мөнәсәбәттәрҙе камиллаштырыу буйынса үҙенең тәҡдимдәрен 14 июлгә РФ Хөкүмәтенә тапшырырға тейеш. Эш төркөмдәренең киләһе ултырышы 22 июлгә планлаштырылған. 2013 йылдың 1 ғинуарынан, тейешле закон проекттары ҡабул ителгәндән һуң, был башланғыстар тормошҡа ашырылһын өсөн, тикшерелгән мәсьәләләр буйынса аныҡ эштәр планы ағымдағы йыл аҙағына тиклем әҙерләп бөтөрөлөргә тейеш, тип хәбәр итә Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостандан Еңеү ирекмәне Владимир Путиндан «Үлемһеҙ полк»тың яҙмышы менән ҡыҙыҡһынды Фото: Рәсәй Президентының матбуғат хеҙмәте
Башҡортостандан Еңеү ирекмәне Владимир Путиндан «Үлемһеҙ полк»тың яҙмышы менән ҡыҙыҡһынды
Башҡортостандан Еңеү ирекмәне Владимир Путиндан «Үлемһеҙ полк»тың яҙмышы менән ҡыҙыҡһынды Фото: Рәсәй Президентының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
«Үлемһеҙ полк» акцияһы Еңеү парадының традицион өлөшөнә әүереләсәкме һәм быйыл унда ҡатнашаһығыҙмы? Башҡортостандан «Еңеү ирекмәндәре» йәмәғәт хәрәкәте ағзаһы Александр Юдин Йошкар-Ола ҡалаһында үткән төбәк-ара форумында Рәсәй Президентына ошондай һорау менән мөрәжәғәт итте.
«Мин күңелем менән һәр саҡ ошо полктың ағзаһы. Ауыл-ҡалалар буйлап үтәсәк, үҙҙәренең һәләк булған һәм тере ҡалған туғандарын иҫкә аласаҡ, уларға рәхмәт әйтәсәк кешеләр менән буласаҡмын», — тип яуап бирҙе Владимир Путин.
«Шул фажиғәле һәм ҡаһармандарса йылдарҙы иҫкә төшөргәндә, илебеҙҙә, донъя тарихында ошондай хәлдәр ҡабатланмаһын өсөн барыһын да эшләргә кәрәк. Тарихты белмәй тороп, киләсәкте күҙаллап булмай», тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Владимир Путин.
«Үлемһеҙ полк» башланғысы халыҡтан сыҡты. Әгәр ҙә был хәрәкәт үҫешһә, беҙ уға мотлаҡ ярҙам итәсәкбеҙ», — тип билдәләне Владимир Путин.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Башҡортостанда киң мәғлүмәт сараларында Ғаилә йылын иң яҡшы яҡтыртыуға «Ғаилә палитраһы» конкурсы иғлан ителде. Конкурста Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы ҡарамағында булған республика, ҡала, район гәзит һәм журнал редакциялары, шулай уҡ республика электрон киң мәғлүмәт саралары ҡатнаша ала. Эштәр төрлө жанрҙа булырға мөмкин — мәҡәлә, репортаж, интервью, очерк һәм башҡалар. «Ғаилә — ул үҙенең традициялары һәм ҡиммәттәре булған «дәүләт», йәмғиәткә, мораль һәм әхлаҡи принциптарға ылыҡтыра башлау. Киң мәғлүмәт сараларында лайыҡлы балалар тәрбиәләгән ныҡлы ғаиләләр тураһында очерктар уҡырға, кеше яҙмышында ғаиләнең әһәмиәтенә арналған тапшырыуҙар ҡарарға, шулай уҡ йәмғиәттең иғтибарын ғаилә институтына булышлыҡ итеү һәм уны үҫтереү, ғаиләнең абруйын күтәреү буйынса дәүләт, йәмғиәт һәм бизнес эшиәкәрлеге мәсьәләләренә йәлеп итергә теләйбеҙ», — тип хәбәр итә Башҡортостан Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының баш белгесе Нилә Ғәйнетдинова.
Конкурсҡа 2018 йылдың 1 ғинуарынан 1 декабргә тиклем донъя күргән эштәр ҡабул ителә. Уларҙың һаны сикләнмәй. Материалдарҙы 10 декабргә ҡәҙәр түбәндәге адресҡа ебәрергә кәрәк: 450077, Өфө ҡалаһы, Киров урамы, 45, 420-се бүлмә, баҫма киң мәғлүмәт саралары бүлеге. Телефон: (347) 218-07-72. Сараны ойоштороусылар — Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, Журналистар союзы. Конкурс тураһында положение ойоштороусыларҙың сайттарында бирелгән.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Һуңғы һайланма тикшереү мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостанда эшкә һәләтле йәштәге халыҡ һаны — 1,955 миллион кешенән ашыу. Февралдә республикала уртаса хеҙмәт хаҡы 30 411 һум булған, тип хәбәр итә Башҡортостандың Хеҙмәт министрлығы.
Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы стандарттары буйынса иҫәпләүҙәргә ярашлы, әле Башҡортостанда 105,4 мең эшһеҙ бар. Ошо уҡ ойошма методологияһы буйынса, эшһеҙлек кимәле 5,4 процентҡа тиң.
Мәшғүллек хеҙмәтенең рәсми мәғлүмәттәренә ҡарағанда, ағымдағы йылдың апрель аҙағына Башҡортостанда 21,2 мең теркәлгән эшһеҙ һәм 48,5 мең буш эш урыны иҫәпләнгән.
Хеҙмәт баҙарындағы көсөргәнешлек коэффициенты, йәки эшһеҙ граждандарҙың вакансиялар һанына нисбәте 0,5-кә тиң булған.
Апрелдә республикала теркәлгән эшһеҙлек кимәле 1,06 процент тәшкил иткән.
Дөйөм алғанда, 2018 йылдың тәүге дүрт айында эшкә урынлашыуға бәйле 19,7 мең самаһы кеше мәшғүллек хеҙмәтендәге теркәү иҫәбенән төшкән. Ошо ваҡыт эсендә төбәктә 16 меңгә яҡын кеше эшһеҙ статусын алған


text:
Фото:
Өфөгә Рәсәй Хөкүмәте рәйесе урынбаҫары вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Игорь Сечин килде
Фото:
14 майҙа эш сәфәре барышында Башҡортостанға Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте рәйесе урынбаҫары вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Игорь Сечин килде. Өфө аэропортында уны республика Президенты Рөстәм Хәмитов ҡаршы алды.
Өфөлә Игорь Сечин Рәсәй менән Францияның берлектәге гидротехник ҡоролмалар етештереү буйынса «АльстомРусГидроЭнерджи» заводына нигеҙ ташы һалыу тантанһында ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
«АльстомРусГидроЭнерджи» предприятиеһы Өфө районында, «Өфө – Аэропорт» юлынан уң яҡта урынлашасаҡ. Уның төҙөлөшөнә яҡынса 100 миллион евро тотоноу планлаштырыла. 2014 йылда – беренсе продукция сығарыласаҡ, ә 2016 йылда предприятие тулы ҡеүәтенә эшләй башлаясаҡ, тип көтөлә. Завод нигеҙендә, 68 гектар майҙанда, энергияны һөҙөмтәле файҙаланыу технологиялары технопаркы булдырыласаҡ.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «ЭСК РусГидро» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, Башҡортостан Хөкүмәте һәм «Внешэкономбанк» дәүләт корпорацияһы араһында был проектты тормошҡа ашырыу буйынса килешеп эш итеү тураһындағы меморандумға 2011 йылдың 17 февралендә ҡул ҡуйылғайны.


text:
Өфөнән тәүге хаж ҡылыусылар юлға сыҡты Фото: Олег Яровиков
Өфөнән тәүге хаж ҡылыусылар юлға сыҡты
Өфөнән тәүге хаж ҡылыусылар юлға сыҡты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфө аэропортынан хаж ҡылыусыларҙың тәүге төркөмө Сәғүд Ғәрәбстанына юлланды. 46 кеше рейс менән Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренә осто, унан улар изге урынға барып етәсәк.
Республиканан 132 диндар хажға бара. Был былтырғыға ҡарағанда ике тапҡырға аҙыраҡ. Рәсәйҙән бөтәһе 12 мең кеше хаж ҡыласаҡ.
Өфөлә үткән хаж буйынса йомғаҡлау ултырышында билдәләнеүенсә, быйыл рәсәйҙәр өсөн дөйөм квота элеккесә ҡалған — 16 400, әммә изге урындарға ғибәҙәт ҡылырға теләүселәр аҙ. Был долларҙың ҡырҡа артыуына бәйле. Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, быйыл 80 процент самаһы ғына квота тултырылған.
Мәккәгә хажға барыу исламдың бишенсе терәге һанала. Мөмкинлеге булған һәр мосолманға ғүмерендә бер генә мәртәбә булһа ла хаж ҡылыу фарыз. Ундай кешеләр «хажи» исемен йөрөтөргә хоҡуҡлы. Хаж тамамланғас, бөтә донъя мосолмандары Ҡорбан байрамын билдәләй. Быйыл ул 24 сентябргә тура килә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 217
СОЯ (Glycine), ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. 10 төрө билдәле, Африка, Көньяҡ‑Көнсығыш Азия һәм Американың дымлы тропиктарында, субтропиктарында таралған. Башҡортостанда ябай С. үҫтерелә. Бер йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, ныҡ тармаҡлы, ҡыуаҡ барлыҡҡа килтерә, бейеклеге 1,5 м тиклем. Япрағы өсәрле. Сәскәһе ваҡ, аҡ йәки асыҡ шәмәхә төҫөндә, япраҡ ҡуйынындағы тәлгәш рәүешле сәскәлектә урынлашҡан. Емеше — 1—5 орлоҡло ҡуҙаҡ. Орлоғо овал формала, һары, йәшел, көрән йәки ҡара төҫтә. 1000 орлоғоноң ауырлығы 140— 160 г. Орлоғоноң составы (%): аҡһым — 36—45, май — 19—24, углевод — яҡынса 20 һ.б. Яҡтылыҡ, йылы һәм дым яратыусы үҫемлек. Вегетация осоро 75—200 тәүлек. Ситтән һеркәләнә. Төп элгәрҙәре — ужым иген культуралары һәм бер йыллыҡ үләндәр. Киң рәт ысулы м‑н сәсеү нормаһы 1 га 600 мең дана (100—140 кг/га), сәсеү тәрәнлеге — 4—5 см. Урып‑йыйыу алдынандесикация (ҡара: Десиканттар) үткәрелә. Орлоҡтары тулыһынса өлгөрөү осоронда бер фазалы ысул м‑н йыйып алына (авг. аҙағы — сент. башы). Иң юғары уңдырышлылығы 10,3 ц/г тәшкил иткән (Стәрлетамаҡ ауыл хужалығы техникумы, 1996). Респ. С. сәсеү майҙаны — яҡынса 300 га, уңдырышлылығы — 7,9 ц/га (2008). Орлоҡтарын һәм өлгөрөп етмәгән ҡуҙаҡтарын аҙыҡ итеп ҡулланалар; С. ононан — һөт, эремсек, кондитер изделиелары һ.б.; майынан маргарин һәм ҡатнаш туңмай етештерәләр, таҙартылған майын аш‑һыу әҙерләгәндә файҙаланалар. С. орлоғо — күп кенә сәнәғәт продукцияһы төрө (яһалма сүс, пластмасса, елем, лак, буяу, һабын һ.б.), синтетик һәм яһалма аҙыҡ‑түлек етештереү өсөн сеймал. Йәшел массаһын, бесәнен, үлән онон, төпрәһен һәм ҡалдығын малға ашаталар. С. агротехникаһы, биологияһы б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 30‑сы йй. алып БАХИ‑ла (Б.М.Сәхәүетдинов), 90‑сы йй. — Ауыл хужалығы институтында (Ғ.Ҡ.Зарипова, Р.С.Йәнекәев), Стәрлетамаҡ а.х. техникумында (Ф.А.Ғәзизов) үткәрелә. С. үҫтереү өсөн Урал алды дала зонаһында иң уңайлы шарттар булдырылған. БР б‑са ҡулланылышҡа СИБНИИК 315 сорты индерелгән. Шулай уҡ ҡара: Ҡуҙаҡлы иген культуралары, Май биреүсе культуралар.
Р.Р.Исмәғилев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 530
ЕЙӘНСУРА МУЗЕЙЫ, Ейәнсура р‑ны Иҫәнғол а. урынлашҡан. 1989 й. 1‑се һәм 2‑се урта мәктәптәр музейҙары базаһында тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы булараҡ ойошторола, 1991—2006 йй. Милли музей филиалы. Музей фондында 2 меңдән ашыу һаҡлау берәмеге, ш. иҫ. үҙешмәкәр рәссам Н.Х.Фәйрушиндың картиналары, таксидермист Ҡ.С.Янбаевтың хайуан толоптары коллекцияһы, Эйек й. буйында табылған мамонт һөйәктәре. 4 залда урынлашҡан экспозиция тәбиғәт, этнография, халыҡ биҙәү-ҡулланма сәнғәте һәм район тарихы бүлектәренән тора.
Л.А.Чишкова
Тәрж. Р.Р.Абдрахманов


text:
Изге күңелле, кешелекле, кеселекле күршебеҙ
02 февраля 2012 йыл | Хаттар
Ҡатын-ҡыҙ, ҡайҙа, кем булып эшләмәһен, ниндәй генә дәрәжә биләмәһен, иң тәү сиратта ул - әсә. Күршем Гөлшат Дәрүиш ҡыҙы Рафиҡованы ла мин гүзәл эшсе тип тә, изге күңелле әсә тип тә беләм. Себер яғында эшләп, хаҡлы ялға сыҡҡас, тормош иптәше Хәйбулла Ғәйнулла улы менән Красноусолға ҡайтып ҙур йорт һалып инде улар. Гөл үҫтерергә ярата хужабикә. Йәй көнө уларҙың баҡсаһында ниндәй генә сәскә-гөл үҫмәй. Йорт эсендә лә, йылы яҡ ағастарын хәтерләткән ҙур япраҡлы, хуш-еҫле гөлдәр үҫә.
Ғүмер уҙған һайын кеше үткәненә йышыраҡ әйләнә. Гөлшат Дәрүиш ҡыҙы ла бала сағын һағынып иҫкә ала. Красноусолдан 8 саҡрым самаһы алыҫлыҡта урынлашҡан Ҡаҙығанҡабаҡ ауылында Дәрүиш менән Гөлсөмдөң ишле ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә ул. Күмәк бала араһында иң моңлоһо, иң наҙлыһы Гөлшат була. Үткер, етеҙ хәрәкәтле, егәрле булып үҫә. Аталары урмансы, әсәйҙәре бухгалтер булып көн буйы эштән бушамайҙар. Йорттағы бөтөн мәшәҡәттәрҙе туғандар бергәләп башҡара. Гүзәл тәбиғәт ҡосағындағы ауылда ул саҡта башланғыс мәктәп, магазин, клуб була. Красноусол быяла заводының 111-се участогы тип аталған был ауыл урман эсендә ине. Ауылдың гүзәл тәбиғәтенә һоҡланып, шишмәгә һыуға барғанда ҡыҙҙар менән киләсәк тураһында хыялланып, еләклектә еләк йыйып уҙған үҫмер йылдары серле көскә эйә булған әкиәттә тороп ҡалған кеүек хәҙер. Быяла заводына утын әҙерләү эше менән шөғөлләнгән ауыл, йылдар уҙғас, юҡҡа сыҡты. Халҡы Красноусолға күсенде. Улар араһында Гөлшаттарҙың ғаиләһе лә бар ине. Гөлшат 1-се һанлы мәктәпте тамамлағас, Ишембай нефть техникумына уҡырға инә. Ошонда буласаҡ тормош иптәше, Күгәрсен районы егете Хәйбулла менән осраша. Әрме хеҙмәтенән ҡайтҡан Хәйбулла ла нефтсе һөнәрен һайлап, бында уҡырға килгән була. Диплом алғас, йәш ғаилә йүнәлтмә буйынса Себергә эшкә юллана. Гөлшат Дәрүиш ҡыҙы "Нефтеюганск” быраулау идаралығында инженер-технолог, Хәйбулла Ғәйнулла улы етәксе вазифаларҙа эшләй. Икеһе лә юғары уҡыу йортон тамамлай. Гөлшат төп эшенән тыш урындағы ҡатын-ҡыҙҙар советын етәкләй. Йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем ҡатнаша. Тыуған яҡтың йола ғөрөф-ғәҙәттәрен, мәҙәниәтен Себер яҡтарында ла онотмау йүнәлешендә эш алып бара. Башҡорт-татар ойошмаһын булдырыуҙа Гөлшат ханымдың хеҙмәте ҙур була. "Иҙел” тип аталған был ойошманың рәйесе була ул. Һабантуйҙар, дини байрамдар, төрлө кисәләр, осрашыуҙар ойоштора. Үҙе өҙҙөрөп гармунда уйнап, матур итеп йырлай. Өҫтәүенә, партойошма секретары вазифаһын да башҡара.
Тормош иптәше менән ике бала тәрбиәләп үҫтерҙеләр. Ҡыҙҙары Гүзәл менән улдары Азат икеһе лә юғары уҡыу йорто тамамлап, бөгөн Себерҙә "Нефтегаз” берекмәһендә эшләйҙәр. Хәҙер инде үҙҙәренең ғаиләләре бар. Балалары һәм ейән-ейәнсәрҙәре Айрат, Айҙар, Зарина ла йыш ҡайтып тора. Гөлшаттың һәр эште шул тиклем дә етеҙ һәм ихлас башҡарыуына һоҡланмау мөмкин түгел. Туғандарына, дуҫтарына терәк тә, үрнәк тә булып йәшәй ул. Матур ерҙә үҫкәнгәлер, Гөлшат бөгөн дә тәбиғәт ҡосағында булырға ярата. Тыуған ауылын һағына. Ҡайтһа, ҡасандыр үҙҙәре ултыртҡан ҡайындар ҡосаҡтарын йәйеп ҡаршылар кеүек. Туғандары менән бергә йыйылышып, элекке ауыл урынына барып, иҫтәлектәрен яңырта Гөлшат Дәрүиш ҡыҙы.
Ғүмер уҙған һайын кеше үткәненә йышыраҡ әйләнә. Гөлшат Дәрүиш ҡыҙы ла бала сағын һағынып иҫкә ала. Красноусолдан 8 саҡрым самаһы алыҫлыҡта урынлашҡан Ҡаҙығанҡабаҡ ауылында Дәрүиш менән Гөлсөмдөң ишле ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә ул. Күмәк бала араһында иң моңлоһо, иң наҙлыһы Гөлшат була. Үткер, етеҙ хәрәкәтле, егәрле булып үҫә. Аталары урмансы, әсәйҙәре бухгалтер булып көн буйы эштән бушамайҙар. Йорттағы бөтөн мәшәҡәттәрҙе туғандар бергәләп башҡара. Гүзәл тәбиғәт ҡосағындағы ауылда ул саҡта башланғыс мәктәп, магазин, клуб була. Красноусол быяла заводының 111-се участогы тип аталған был ауыл урман эсендә ине. Ауылдың гүзәл тәбиғәтенә һоҡланып, шишмәгә һыуға барғанда ҡыҙҙар менән киләсәк тураһында хыялланып, еләклектә еләк йыйып уҙған үҫмер йылдары серле көскә эйә булған әкиәттә тороп ҡалған кеүек хәҙер. Быяла заводына утын әҙерләү эше менән шөғөлләнгән ауыл, йылдар уҙғас, юҡҡа сыҡты. Халҡы Красноусолға күсенде. Улар араһында Гөлшаттарҙың ғаиләһе лә бар ине. Гөлшат 1-се һанлы мәктәпте тамамлағас, Ишембай нефть техникумына уҡырға инә. Ошонда буласаҡ тормош иптәше, Күгәрсен районы егете Хәйбулла менән осраша. Әрме хеҙмәтенән ҡайтҡан Хәйбулла ла нефтсе һөнәрен һайлап, бында уҡырға килгән була. Диплом алғас, йәш ғаилә йүнәлтмә буйынса Себергә эшкә юллана. Гөлшат Дәрүиш ҡыҙы "Нефтеюганск” быраулау идаралығында инженер-технолог, Хәйбулла Ғәйнулла улы етәксе вазифаларҙа эшләй. Икеһе лә юғары уҡыу йортон тамамлай. Гөлшат төп эшенән тыш урындағы ҡатын-ҡыҙҙар советын етәкләй. Йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем ҡатнаша. Тыуған яҡтың йола ғөрөф-ғәҙәттәрен, мәҙәниәтен Себер яҡтарында ла онотмау йүнәлешендә эш алып бара. Башҡорт-татар ойошмаһын булдырыуҙа Гөлшат ханымдың хеҙмәте ҙур була. "Иҙел” тип аталған был ойошманың рәйесе була ул. Һабантуйҙар, дини байрамдар, төрлө кисәләр, осрашыуҙар ойоштора. Үҙе өҙҙөрөп гармунда уйнап, матур итеп йырлай. Өҫтәүенә, партойошма секретары вазифаһын да башҡара.
Тормош иптәше менән ике бала тәрбиәләп үҫтерҙеләр. Ҡыҙҙары Гүзәл менән улдары Азат икеһе лә юғары уҡыу йорто тамамлап, бөгөн Себерҙә "Нефтегаз” берекмәһендә эшләйҙәр. Хәҙер инде үҙҙәренең ғаиләләре бар. Балалары һәм ейән-ейәнсәрҙәре Айрат, Айҙар, Зарина ла йыш ҡайтып тора. Гөлшаттың һәр эште шул тиклем дә етеҙ һәм ихлас башҡарыуына һоҡланмау мөмкин түгел. Туғандарына, дуҫтарына терәк тә, үрнәк тә булып йәшәй ул. Матур ерҙә үҫкәнгәлер, Гөлшат бөгөн дә тәбиғәт ҡосағында булырға ярата. Тыуған ауылын һағына. Ҡайтһа, ҡасандыр үҙҙәре ултыртҡан ҡайындар ҡосаҡтарын йәйеп ҡаршылар кеүек. Туғандары менән бергә йыйылышып, элекке ауыл урынына барып, иҫтәлектәрен яңырта Гөлшат Дәрүиш ҡыҙы.
Зәйтүнә ЗӘЙНЕШЕВА.
Красноусол ауылы.
Красноусол ауылы.
Гөлшат Рафиҡова.


text:
Башҡортостан Президенты Invest AD компанияһының генераль директоры менән осраштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Invest AD компанияһының генераль директоры менән осрашты
Башҡортостан Президенты Invest AD компанияһының генераль директоры менән осраштыФото: Олег Яровиков
21 августа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Берләшкән Ғәрәб Әмирлектәренән Invest AD компанияһының генераль директоры Назем Фавваз Аль-Кудси менән осрашты. Сарала төрлө өлкәләрҙә инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу мөмкинлектәре тикшерелде, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
— Һеҙ етәкләгән фонд эшмәкәрлеге менән танышбыҙ. Әлбиттә, һеҙҙең ярҙамығыҙ менән ресурстар йәлеп итеү өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеүҙе ойошторорға теләр инек, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Беҙҙе инвестициялар, шулай уҡ төрлө фондар булдырыу ҙа ҡыҙыҡһындыра. Бергәләп эш итеү механизмдарын һәм формаларын тикшерергә мөмкин. Һеҙҙең фондтың Рәсәй Һаҡлыҡ банкы менән стратегик партнер булыуын беләм. Был йәһәттән дә хеҙмәттәшлек итеү варианттары бар. Бергәләп эш итеү өсөн бер нисә проект тәҡдим итә алабыҙ, — тине республика Президенты.
— Һеҙҙең республикаға, Рәсәйгә килеүебеҙгә шатбыҙ. Күп кенә коллегаларыбыҙ тап һеҙҙең республикаға барырға кәңәш итте. Хеҙмәттәшлек итеү өсөн төрлө варианттарҙы ла ҡараясаҡбыҙ. – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Аль-Кудси әфәнде.
Осрашыуҙа һаулыҡ һаҡлау һәм туризм өлкәләрендә бергәләп эш итеү мөмкинлектәре тикшерелде, тип хәбәр итте Invest AD компанияһының генераль директоры журналстар менән аралашыу барышында.
— Республикалағы һаулыҡ һаҡлау учреждениеларының үҫешкән инфраструктураһына, Башҡортостанда булған тәжрибәгә айырыуса иғтибар бүләбеҙ. Шулай уҡ ауыл хужалығы өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен тикшерҙек. Башҡортостандың агросәнәғәт өлкәһендә ҙур мөмкинлектәре бар. Беҙ әлеге ваҡытта республикала тормошҡа ашырылған проекттар менән танышып сыҡтыҡ. Ҡайһы берәүҙәрендә ҡатнашырға, уларҙы тормошҡа ашырырға әҙербеҙ, — тип белдерҙе Invest AD компанияһы етәксеһе.
Осрашыу тураһында тулыраҡ мәғлүмәт Башҡортостан Президентының рәсми сайтында урынлаштырылған.


text:
Буласаҡ спортсылар өсөн сәйәхәт
30 января 2018 йыл | Мәғариф, Спорт
Башҡортостанда 2015 йылдың көҙөнән «Сәләмәт быуын – көслө төбәк» проекты тормошҡа ашырыла. Уның төп маҡсаты физик яҡтан үҫешкән, рухлы быуын тәрбиәләү, балаларҙы сәләмәт йәшәү рәүешенә ылыҡтырыу, спортҡа һәләтлеләрҙе асыҡлау булып тора.
Красноусол башҡорт гимназия-интернатында ошо проектҡа ярашлы 3 йыл рәттән спорт кластары уңышлы эшләп килә, 90 бала белем алыу менән бер рәттән, физкультура дәрестәренән тыш, төрлө спорт түңәрәктәрендә, өҫтәлмә дәрестәрҙә шөғөлләнә, физик мөмкинлектәрен үҫтерә.
Йыл һайын республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы балаларға төрлө саралар: спартакиадалар, спорт-һауыҡтырыу фестивалдәре, экскурсиялар, ярыштар үткәрә, еңеүселәрҙе Маҡтау грамоталары менән бүләкләй.
Быйыл да беҙҙең икенсе кластар өсөн Өфө ҡалаһы буйлап экскурсия үткәрелде. Ойоштороусылар беҙҙе Балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә ҡаршы алды. Был мәктәп баскетбол йүнәлеше буйынса эшләй. Халыҡ-ара спорт мастерҙары, тренерҙар, элекке билдәле уйынсылар Дмитрий Иванов менән Сергей Медведев балаларға баскетбол буйынса оҫталыҡ дәресе күрһәтте. Һуңынан гимназия уҡыусыларына ошо мәктәптә шөғөлләнеүселәр менән берлектә күнекмәләр үткәрҙеләр, эстафета ойошторолдо. Балалар ихлас күңелдән баскетбол серҙәренә өйрәнде.
Рәхәтләнеп спорт менән шөғөлләнеп алғандан һуң беҙҙе тәмле төшкө ашҡа саҡырҙылар.
Артабан автобусҡа ултыртып Өфө ҡалаһы буйлап экскурсияға алып киттеләр. Экскурсовод Светлана Олеговна мауыҡтырғыс итеп ҡаланың тарихы менән таныштырҙы. Өфө ҡалаһының ҡасан барлыҡҡа килеүе, кемдәр нигеҙ һалыуы, бында ниндәй ваҡиғалар булып үтеүе тураһында ишетеү балаларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты, шулай уҡ Дуҫлыҡ монументын, Салауат Юлаев һәйкәлен, Өфө-Арена, Конгрес-Холлды күреү уларҙың күңелендә ҙур тәьҫораттар ҡалдырҙы.
Ә экскурсияның иң оҡшаған өлөшө, әлбиттә, баш ҡалабыҙҙың боҙ ҡаласыҡтарына туҡтап тау шыуыу, уйындар уйнау, төрлө һындар эргәһендә фотоға төшөү булды. Көндөң үткәне лә һиҙелмәне, ҡайтырға ваҡыт етте.
Фәһемле һәм ҡыҙыҡлы экскурсия ойошторғандары өсөн БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығына һәм гимназия директоры Фәнүзә Әсҡәт ҡыҙы Йәнешеваға рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ.
Әлфиә ВӘЛИШИНА,
тәрбиәсе.
Красноусол башҡорт гимназия-интернатында ошо проектҡа ярашлы 3 йыл рәттән спорт кластары уңышлы эшләп килә, 90 бала белем алыу менән бер рәттән, физкультура дәрестәренән тыш, төрлө спорт түңәрәктәрендә, өҫтәлмә дәрестәрҙә шөғөлләнә, физик мөмкинлектәрен үҫтерә.
Йыл һайын республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы балаларға төрлө саралар: спартакиадалар, спорт-һауыҡтырыу фестивалдәре, экскурсиялар, ярыштар үткәрә, еңеүселәрҙе Маҡтау грамоталары менән бүләкләй.
Быйыл да беҙҙең икенсе кластар өсөн Өфө ҡалаһы буйлап экскурсия үткәрелде. Ойоштороусылар беҙҙе Балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә ҡаршы алды. Был мәктәп баскетбол йүнәлеше буйынса эшләй. Халыҡ-ара спорт мастерҙары, тренерҙар, элекке билдәле уйынсылар Дмитрий Иванов менән Сергей Медведев балаларға баскетбол буйынса оҫталыҡ дәресе күрһәтте. Һуңынан гимназия уҡыусыларына ошо мәктәптә шөғөлләнеүселәр менән берлектә күнекмәләр үткәрҙеләр, эстафета ойошторолдо. Балалар ихлас күңелдән баскетбол серҙәренә өйрәнде.
Рәхәтләнеп спорт менән шөғөлләнеп алғандан һуң беҙҙе тәмле төшкө ашҡа саҡырҙылар.
Артабан автобусҡа ултыртып Өфө ҡалаһы буйлап экскурсияға алып киттеләр. Экскурсовод Светлана Олеговна мауыҡтырғыс итеп ҡаланың тарихы менән таныштырҙы. Өфө ҡалаһының ҡасан барлыҡҡа килеүе, кемдәр нигеҙ һалыуы, бында ниндәй ваҡиғалар булып үтеүе тураһында ишетеү балаларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты, шулай уҡ Дуҫлыҡ монументын, Салауат Юлаев һәйкәлен, Өфө-Арена, Конгрес-Холлды күреү уларҙың күңелендә ҙур тәьҫораттар ҡалдырҙы.
Ә экскурсияның иң оҡшаған өлөшө, әлбиттә, баш ҡалабыҙҙың боҙ ҡаласыҡтарына туҡтап тау шыуыу, уйындар уйнау, төрлө һындар эргәһендә фотоға төшөү булды. Көндөң үткәне лә һиҙелмәне, ҡайтырға ваҡыт етте.
Фәһемле һәм ҡыҙыҡлы экскурсия ойошторғандары өсөн БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығына һәм гимназия директоры Фәнүзә Әсҡәт ҡыҙы Йәнешеваға рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ.
Әлфиә ВӘЛИШИНА,
тәрбиәсе.


text:
- Подробности
- Просмотров: 354
ЛЕНИН В.И. ИСЕМЕНДӘГЕ ПАРК. Өфөлә урынлашҡан (Зәки Вәлиди урамы, 34—40). Майҙаны – 7,15 га. 1867 й. Өфө губ‑ры С.П.Ушаков инициативаһы б‑са Собор майҙанында ойошторола, 1871 й. губ‑р хөрмәтенә Ушаков паркы тип атала, 1918 й. алып Азатлыҡ, 1930 йй. башынан Үҙәк мәҙәниәт һәм ял паркы, 1944 й. башлап А.М.Матросов ис. парк, 1980 йй. башынан хәҙ. исемен йөрөтә. Тәүҙә парк терр‑яһында бильярд бүлмәһе, павильондар, түбәһе көплө эстрада, бейеү һәм спорт майҙансыҡтары төҙөлә; сүкеп яһалған суйын ҡапҡалар, “Парашют вышкаһы”, “Күҙәтеү ҡуласаһы” аттракциондары, бәүелсәктәр ҡуйыла; мәҙәни саралар үткәрелә, конькиҙа шыуыу ойошторола. Өфө губ‑ры Н.М.Богданович үлтерелгән урында 1904 й. Никольская‑на‑Крови часовняһы, 1910 йй. фонтандар, йәйге “Тыныслыҡ” (“Мир”) электротеатры, 1924 й. “Иҙел” к/т төҙөлә; 1951 й. А.М.Матросовҡа (скульпторы Л.Ю.Эйдлин, архитекторы А.П.Грибов; монументаль сәнғәт ҡомартҡыһы), 2013 й. А.Ҡ.Мөбәрәковҡа (скульпторы В.А.Дворник) һәйкәлдәр ҡуйыла. Парктың даими планировкаһы бар; йүкә, шыршы, ҡарағай, ҡорос ағас, туя, балан, миләш, пирамидаль тирәк, саған ағастары үҫә, 4 альпинарий булдырылған. Парк терр‑яһында 1918 й. һәләк булған ҡыҙылгвардеецтарҙың туғандар ҡәберлеге (уға 1949 й. кирбес обелиск ҡуйыла, 1985 й. гранит мемориал м‑н алмаштырыла), М.Ғафури, А.С.Ермолаев, Ш.Ә.Хоҙайбирҙин, А.М.Чеверёв ҡәберҙәре (тарих ҡомартҡылары) бар. Паркта йыл әйләнәһенә ял итергә мөмкин. Иҫтәлекле даталарға арналған төрлө мәҙәни саралар үткәрелә. Ландшафт ҡомартҡыһы һәм ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы булып тора.
Әҙәб.: Уфа: страницы истории. Уфа, 2006.
Тәрж. Р.Р.Абдрахманов


text:
9-06-2016, 18:57 / Йәмғиәт
ЮНЕСКО менән хеҙмәттәшлек
Ҡаланың Яныбай Хамматов исемендәге берҙән-бер башҡорт гимназияһы бар милләттәштәребеҙҙең дә йѳҙѳн күрһәтә, уның кѳҙгѳһѳ булып тора. Шуға күрә гимназияның тәрбиә һәм уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса ҙур уңыштарға ирешеүе бѳтәбеҙҙә лә тиерлек ғорурлыҡ уята. Ошонда белем алған уҡыусыларҙың Бѳтә Рәсәй, Халыҡ-ара, республика кимәлендә үткән олимпиадаларҙа, конкурстарҙа еңеүе, гимназия тамамлаған балаларҙың Санкт- Петербург, Мәскәү, Екатеринбург, Силәбе, Ҡазан ҡалаларындағы юғары уҡыу йорттарына уҡырға инеүе, гимназияның «Рәсәйҙең иң яҡшы 1000 мәктәбе» исемлегенә инеүе белем биреү учреждениеһының...


text:
— Наградалар тапшырыу шул тиклем күңелле. Уларҙың бөтәһе лә лайыҡлы, күп йылдар дауамында ауыр хеҙмәт, яуаплы эшмәкәрлек менән яуланған, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. — Бөгөн шарттар еңел түгел: бөтә донъялағы кеүек үк иҡтисади үҫеш кимәле түбәнәйә, ил предприятиелары, шул иҫәптән Башҡортостандың тауарҙарына ихтыяж кәмей. Тик беҙ төшөнкөлөккә бирелмәй артабан эшләйбеҙ һәм хәлдең яҡшырыуына өмөт итәбеҙ.
— Наградалар тапшырыу шул тиклем күңелле. Уларҙың бөтәһе лә лайыҡлы, күп йылдар дауамында ауыр хеҙмәт, яуаплы эшмәкәрлек менән яуланған, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. — Бөгөн шарттар еңел түгел: бөтә донъялағы кеүек үк иҡтисади үҫеш кимәле түбәнәйә, ил предприятиелары, шул иҫәптән Башҡортостандың тауарҙарына ихтыяж кәмей. Тик беҙ төшөнкөлөккә бирелмәй артабан эшләйбеҙ һәм хәлдең яҡшырыуына өмөт итәбеҙ.
Бөтә ауылға йәм биреп, әллә ҡайҙан үҙенә тартып торған яңы мәктәп майҙанына байрамса кейенгән халыҡ ағылды. Балалары өсөн ҡыуаныстарының сиге булмаған ата-әсә, уҡыусылар, ҡунаҡтар өсөн дә күптән көткән мөһим ваҡиға – Яхъя ауылында мәктәп асыу тантанаһы уҙғарылды.
Уҡыусылар икмәк-тоҙ, ҡымыҙ менән йырлап-бейеп ҡаршыланы саҡырылған ҡунаҡтарҙы.
Тәүге һүҙҙе район хакимиәте башлығы Ғәли Хәйретдинов алды.
– Белем көнө менән барығыҙҙы ла тәбрикләйем! Заманса төҙөлгән яңы бинала уҡыу йылын башлау – икеләтә байрам.
Им-томдоң да шифаһы ҙур
Элек-электән башҡорт халҡы им-том итеү, арбау, ноҡот һалыу, ҡот ҡойоу, төш юрау кеүек инандырыуға ҡоролған дауа төрҙәрен үҙаллы йәки халыҡ медицинаһының башҡа ысул-саралары менән бергә яраштырып ҡулланған.
Йөрәк көтә, көтә,
Йәшлек үтә, үтә яҙ һымаҡ.
Һин былбылым минең,
Йырланмаған йырым,
Балҡып кил һин атҡан таң һымаҡ...
Яҡуп Ҡолмой, үҙенең “Былбылым” йырындағыса, башҡорт әҙәбиәтендә мөхәббәт йырсыһы булараҡ урын алды. Әммә егет менән ҡыҙ мөхәббәте генә түгел был. Донъяға сабыйҙарса һоҡланып баҡҡан лирик шағир ғүмер буйы тыуған иленә, халҡына, яҡташтарына, һәйбәт күңелле кешеләргә булған ихтирам-һөйөү хисен шиғри юлдарға һалып йәшәне.
Сарала яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән йөҙләгән спортсы ҡатнашты. Ныҡышмалы көрәштә Башҡортостан дельтаплансыһы Азат Мәсәлимов еңеүсе булды.
Азат Мәсәлимов — Рәсәйҙең спорт мастеры, дельтаплан спорты буйынса халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Әүәлерәк ул Башҡортостандың йыйылма командаһы составында алты тапҡыр республика чемпионы, Төркиәлә үткән донъя чемпионатының бронза призеры булғайны. Әле спортсы Өфөлә йәштәрҙе күнектерә.
Быйыл театр 94-се ижад миҙгеленә аяҡ баҫа. Киләһе йыл – юбилей йылы. Миҙгелдең тәүге йыйылышында театрҙың художество етәксеһе Олег Ханов бик күп ижади пландар һәм алда торған мөһим ваҡиғалар хаҡында һөйләне.
Коллектив ялда саҡта театр өсөн ҙур ваҡиға булды – “Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара Юрға” ижади проекты (башҡорт халыҡ легендаһы буйынса Таңсулпан Ғарипованың әҫәре, режиссеры – Олег Ханов, музыка авторы – Урал Иҙелбаев) Президент грантына лайыҡ булды.
Бында Аҡмановтың икенсе тапҡыр килеүе аспирантура менән бәйле. КПСС тарихы кафедраһында лаборант һәм ассистент сифатында файҙаланыу йәш белгесте төрлө яҡтан һынау өсөн кәрәк булған, күрәһең. Шунда һынатмағас, Мәскәүҙә лә һынатмаҫ был егет, тигәндәрҙер, моғайын. Юғары квалификациялы ғилми кадрҙарҙы, усҡа һығып, бармаҡ араһынан ғына сығарғандай итеп, бөртөкләп кенә әҙерләү йолаһы хөкөм һөргәндә, БДУ етәкселегенең уға МДУ-ның тарих факультетындағы аспирантураға йүнәлтмә биреүен шулай ғына аңлатырға мөмкиндер.
Хеҙмәт кешеһен бындай көндә йортонда осратырмын тимә: ни тиһәң дә, баҫыуҙа ураҡ эштәренең иң ҡыҙған сағы бит. "Йәйҙең бер көнө ҡышты туйҙыра", тип юҡҡа әйтмәгәндер боронғолар, шуға ла ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре лә был осорҙа ҡара таңдан алып ҡояш байығансы баҫыуҙа "егелә". Алдынғылар рәтендә килгән Илештә лә шул уҡ хәл. Беҙ барғанда Максим Горький исемендәге хужалыҡта ла комбайндар икһеҙ-сикһеҙ баҫыуҙарҙы иңләй, йөк машиналары бураларға иген ташый ине.
Ер эшендә уңыш бер ҡасан да еңел бирелмәй, һәр ваҡыт хеҙмәт кешеһенең тире менән һуғарыла. Ҡәҙер һәм Һеңрән ауылдарын берләштергән Максим Горький исемендәге колхоз эшсәндәренә лә быйыл байтаҡ һынауҙар үтергә, юғалтыуҙар кисерергә тура килгән.
Тәүҙә райондағы башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе, тарих фәндәре докторы, Өфө дәүләт нефть техник университеты профессоры Лена Сөләймәнова йәмәғәт ойошмаһының эшмәкәрлеге менән таныштырҙы.


text:
Салауат башҡорт дәүләт драма театры коллективы һәм ҡала йәмәғәтселеге ҙур юғалтыу кисерҙе. 2009 йылдың 21 июнендә Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, хеҙмәт ветераны, Салауат ҡалаһының маҡтаулы гражданы, 1977 йылдан 1997 йылға тиклем театрыбыҙҙы етәкләгән ижади шәхес, ойоштороу һәләте, тырышлығы һәм егәрлеге менән хеҙмәттәштәрен һоҡландырып йәшәгән Марс Шәрип улы Яппаров беҙҙең аранан китеп барҙы.
Ҡалабыҙҙа ғына түгел, республикала ла уны күптәр беләлер. Марс Шәрип улының туранан – тура хеҙмәттәшлеге һәм инициативаһы менән 1993, 1995 йылдарҙа республика "Театр яҙы" һәм Халыҡ-ара "Берҙәмлек" фестивалдәре уҙғарылды. Салауат ҡалаһы мәҙәни коллективтарының Ҡытай Халыҡ Республикаһына гастролдәре ойошторолдо. СГБДТ-ның директоры булараҡ, Марс Шәрип улы театрҙы һаҡлап ҡалыу һәм артабан үҫтереү өсөн күп көс һалды. Уның тырышлығы менән театрыбыҙ 1992 йылда үҙенең бинаһына эйә булды. Ул етәкселек иткән йылдарҙа Салауат театры үҙенең сағыу репертуарын булдырҙы һәм был спектаклдәр театр тарихында ғына түгел, ә республикабыҙ мәҙәни тормошонда ла ҙур бейеклектәргә ҡаҙанды.
Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, драматург Нәжиб Асанбаев 1921 йылдың 7 ноябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе, хәҙерге БР-ҙың Баҡалы районы Аҡман ауылында тыуған. Әҙип Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. 1941 йылда Рязань артиллерия училищеһын тамамлағандан алып һуғыш аҙағына тиклем артиллерия батареяһы командиры була. Беренсе һәм икенсе дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары, хәрби миҙалдары уның ғәйрәтле һуғышсы, үҙ илен яҡшы яҡлаусы булғанын күрһәтә.
Бөйөк Ватан һуғышы бөткәндән һуң дүрт йылдан ғына уны демобилизацияға ебәрәләр. Нәжиб Асанбаев "Ҡыҙыл таң" республика гәзитендә эшләй башлай – әҙәби хеҙмәткәр һәм әҙәби бүлек мөдире була. 1950-1959 йылдарҙа Октябрьский һәм Салауат ҡалаларында ошо уҡ гәзиттең үҙ хәбәрсеһе эшен башҡара. 1959-1961 йылдарҙа Салауат башҡорт дәүләт драма театрының директоры вазифаһын үтәй. Шунан һуң әүҙем ижад менән шөғөлләнгән, бер нисә прозаик, хикәйәләр тупланған йыйынтыҡтар сығарып өлгөргән Н.Асанбаев 1961-1963 йылдарҙа Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарҙа уҡый. Уларҙы тамамлағас ике йыл Башҡорт академия драма театры директоры булып эшләп ала ла бөтөнләйгә ижадҡа күсә – күбеһенсә драматургия өлкәһендә эшләй башлай. Халыҡ уның комедия һәм драма, пьесаларын яратып ҡабул итә.
Гөлшат Ибраһим ҡыҙы Зыязетдинованың (Башҡортостандың халыҡ артисткаһы) атаһы тураһында хәтирәләре:
Атайым Әхмәров Ибраһим Әхмәр улы Благовар районы Күсәрбай ауылында тыуған, алты бала араһында, икенсеме, өсөнсөме бала булып. Революция ваҡыты булған. Директор булып эшләү дәүерендә атайым өйҙә тормай торғайны, кисен йоҡларға ғына ҡайта торғайны. Гипертония ауырыуы менә ауырыһа ла , дауаланыуҙы ҡайғыртмаған, кеҫә тулы больничныйҙары йөрөгән. Тырышып эшләгәндәрҙер, күрәһең. Эштәрен хуплап, бүләктәр биргәндәр. Тәүҙә аттарҙы, һуңынан йөк машиналарын, артабан полуторка машинаһын, "Кубань" автобусын бүләк итәләр театрға. Атайымды 1945-се йылдарҙа кавалер ордены, ике тапҡыр знак почета менән бүләкләгәндәр. Юҡҡа ғына бирмәгәндәрҙер инде. Һуғыш башланғас та бронь алмаған. Уны ауырыуы арҡаһында комиссовать иткәндәр. Башта Дәүләкән театрында эшләгәндә директор вазифаһын биреп үрләткәндәр. Белеүебеҙсә, ул йылдарҙа тәүгеләрҙән булып фронтҡа киткәндәрҙең күбеһе әйләнеп ҡайтмаған. Ә атайым иҫән ҡалған бит инде. Политрук булып эшләгән. Театрҙы яптырмаҫ өсөн Салауат театрына директор булып киренән эшкә ҡайтҡан.
Салауат башҡорт дәүләт драма театры 1933 йылда Ауырғазы районы Ҡарамалы ауылында барлыҡҡа килә. Ул осорҙа ул Ауырғазы колхоз-совхоз театры тип атала. Театрҙың беренсе директоры Барый Сафин була. Уның етәкселегендә бар коллектив дәртләнеп эш башлай. Спектаклдәр, концерттар ҡуйыла. 1941 йылда, Бөйөк ватан һуғышы башланғас, бөтә ир-егеттәрҙе, шул иҫәптән Барый Сафинды ла Ҡыҙыл армия сафына алалар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, иптәш Сафин һуғыш яланынан кире әйләнеп ҡайтмай, вафат була.
Рәсәй Федерацияһы, Башҡортостан Республикаһы,
Салауат дәүләт башҡорт драма театры, 453266, Салауат ҡалаһы, Еңеүҙең 30 йыллығы урамы, 5
8 (3476) 33 06 50 salavatteatr@yandex.ru


text:
Банк
Банк (итал. banco — эскәмйә, аҡса алыштырыусылар аҡса һала торған урын) — кредит ойошмаһы, аҡса һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар менән төрлө төрҙәге операцияләр үткәрә, хөкөмәткә, предприятиеларға, граждандарга һ.б. банкларға хеҙмәт күрһәтә. Банкларҙың төп маҡсаты аҡса әйләнешен рациональ ойоштороу, түләүҙәр һәм өҫтәмә ресурстар туплауҙы тәъмин итеү юлы менән иҡтисад үҫешенә булышыу. Баҙар мөнәсәбәттәре үҫеү менән аҡса-кредит өлкәһендә көйләү һәм күҙәтселек итеү өсөн иктисади ихтыяж тыуа. Аҡса эмиссияһынә һәм кредит учреждениеларына күҙәтселек итеүҙе ғәмәлгә ашарыусы үҙәк банкылар шулай барлыҡҡа килә. Улар дәүләт менән иҡтисад араһында аралашыусыға әүерелә. Рәсәйҙә Дәүләт банкы 1860 йылда ойоша.
Совет осоронда банклар системаһына СССР Дәүләт банкыһы, СССР Төҙөлөш банкыһы һәм СССР Тышҡы сауҙа банкыһы кеүек универсаль кредит учреждениеларе керә. 1990 йылдарҙа ике дәрәжәдәге банкылар системаһы формалаша. Беренсе дәрәжәләгеһе – Рәсәй Федерацияһы Үҙәк банкыһы (Рәсәй банкы). Ул кредит ойошмалары банкы булып һанала һәм аңа банкноттарҙы монополь эмиссиялаү, аҡса әйләнешен, кредит-банк эшсәнлеген, валюта сфераһын көйләү, дәүләт алтын-валюта резервтарын һаҡлау хоҡуғы һәм вәкәләте бирелә.
Рәсәй Федерацияһы субъекттарында Рәсәй банкыһы үҙенең территориаль учреждениелары - вертикаль идарә итеү структураһы булған берҙәм система тәшкил итеүсе Баш идаралар һәм Милли банкларҙан ғибәрәт. Рәсәйҙең икенсе дәрәжәләге банкылар системаһын коммерция банкылары һәм банктыҡы булмаған кредит ойошмалары формалаштыра. Улар эшсәнлегенең төп маҡсаты - табыш алыу. Рәсәй Федерацияһында банкыларҙың ойошторолоуы һәм эшсәнлеге Рәсәй Федерацияһыңың 2002 йылдың 10 июлендәге «Рәсәй Федерациясының Үҙәк банкы (Рәсәй банкыһы) тураһында»ғы һәм 1990 йылдың 13 февралендәге «Банкылар һәм банк эшсәнлеге тураһында»ғы закондарына нигеҙләнә. Банкылар финанс баҙарында күп төр операциялар башҡара торған универсаль кредит учреждениелары булараҡ эш итәләр: төрҙәре һәм ваҡыттарына ҡарап, күп төрлө кредиттар биреү, ҡиммәтле ҡағыҙҙар һәм сит ил валюталарын һатып алыу, һатыу һәм һаҡлау; иҫәп-хисап эштәрен ғәмәлгә ашырыу, өсөнсө заттар өсөн гарантиялар һәм яуаплылыҡты уҙ өҫтөнә алыу йөкләмәләре биреү; аралашыулыҡ итеү һәм ышаныснамә аша ышанып эшләү операциялары алып барыу һ.б.ш. Коммерция банкы Рәсәйҙең Үҙәк банкы лицензиясе нигеҙендә эш итә. Банклар теләсә ҡайһы хосуси, дәүләти, ҡатнаш милек формаһында ойошторолорға мөмкин.
Рәсәй Федерацияһыда 2006 йылдың 1 ғинуарына 1356 банк ғәмәлдә була һәм банкыларҙан тыш 53 кредит ойошмаһы эшләй.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Антонов Н.Г., Пессель М.Н. Денежное обращение, кредит и банки. М., 1995; Банковская система России. Настольная книга банкира. * Центральный банк России. М., 1995; Банковское дело. М., 1998.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Банки // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Банкир // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)


text:
- Подробности
- Просмотров: 451
БИКБУЛАТ АРҠАЕВ, Б. Әликәшев (?—1755, Ырымбур ҡ.), башҡорт ихтилалы (1755—56) етәкселәренең береһе. Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттарынан. Әликәш Һөйөндөковтың улы. Шул уҡ улустың старшинаһы. 1755 й. мартында атаһы м‑н берлектә ихтилалды әҙерләүҙә ҡатнашыу тәҡдиме м‑н Батыршаға хат ебәрә. Май аҙағында ғәйебен таный. Ҡулға алына, төрмәлә язалауҙарға дусар ителә, шунда үлә.
Әҙәб.: Акманов И.Г. Башкирские восстания в XVIII в. Уфа, 1987.
И.Ғ.Аҡманов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
1911 йыл
1911 (бер мең туғыҙ йөҙ ун беренсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1911 йылы, 2 мең йыллыҡтың 911 йылы, XX быуаттың 11 йылы, XX быуаттың 2 ун йыллығының 1 йылы, 1910 йылдарҙың 2 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 14 февраль — Кольт пистолет (Colt-Browning) уйлап сығарыла.
- 27 август — ЦСКА футбол клубы нигеҙләнә.
- 29 сентябрь — Италия һәм Ғосман империяһы араһында һуғыш башлана.
Ошо йылда тыуған шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 5 февраль — Хәйҙәршин Ғәйнанша Хәйҙәрша улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
- 6 февраль — Рональд Рейган, америка президенты.
- 19 март — Закиров Әхмәт Закир улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
- 7 апрель — Ишбулатов Рәхим Усман улы, рәссам, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1961).
- 17 июнь — Виктор Некрасов, совет яҙыусы.
- 24 октябрь — Аркадий Райкин, совет актёры.
- 28 ноябрь — Бикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы, башҡорт театр актрисаһы, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1955).
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 18 сентябрь — Пётр Столыпин, Рәсәй сәйәсмәне.
- 5 декабрь — Валентин Серов, Рәсәй рәссамы.


text:
Константин Толкачев Интернет-конференция үткәрә
Республика парламенты етәксеһе Константин Толкачев ҡатнашлығында Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың яҙғы сессияһы йомғаҡтары буйынса Интернет-конференция үткәрелә, тип хәбәр итте Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәте.
Республика парламентының, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәренең эшмәкәрлегенә ҡағылышлы үҙ һорауҙарығыҙҙы матбуғат хеҙмәте 2009 йылдың 1 июленә тиклем pressa@gsrb.ru йәки press@rb.ru адрестары буйынса электрон почтаға ебәреүегеҙҙе һорай.


text:
Латвия башҡорттары ҡоролтайы М.Ғ. Рәхимовҡа рәхмәт белдерҙе
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов исеменә "Латвия башҡорттары ҡоролтайы" берекмәһе рәйесе урынбаҫары Финат Ғәзизовтан хат килде. Ул "Салауат Юлаев"тың бөтә көйәрмәндәрен Ҡитғалар хоккей лигаһының яңы миҙгеле башланыу менән ҡотлаған.
"Хөрмәтле Мортаза Ғөбәйҙулла улы! Беҙ Һеҙҙең "Салауат Юлаев" хоккей командаһының көйәрмәне булыуығыҙҙы һәм Өфөләге яңы хоккей аренаһында барған матчтарға йыш йөрөүегеҙҙе беләбеҙ. Һеҙгә спортҡа ярҙам иткәнегеҙ һәм Башҡортостанда физик культураны һәм спортты үҫтереүгә ҙур иғтибар бүлгәнегеҙ өсөн рәхмәт белдерәбеҙ.
11 сентябрҙә Рига аэропортында беҙ Өфөнән баш тренер Вячеслав Быков һәм хоккей командаһының генераль директоры Вадим Рыбинский етәкселегендәге "Салауат Юлаев" уйынсылары менән рейсты ҡаршы алдыҡ. Беҙ яҡташтарыбыҙҙы Башҡортостандың милли флагы, башҡорт балы, сәк-сәк менән ҡаршыланыҡ. Спортсылар аптырап ҡалды һәм ҡыуанды. Башҡорт диаспораһы вәкилдәре менән осрашыу ваҡытында спортсылар үҙ автографтары менән "Салауат Юлаев" командаһының спорт формаһын бүләк итте. Беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, сувенирҙар тапшырҙыҡ һәм хоккей лигаһы уйындарында уңыштар теләнек", — тиелә хатта.


text:
Фото:
Республикала яңынан урман янғындары башланды
Фото:
Ҡоро торған елле көндәр, ҡойолған япраҡтар өйөмө – былар барыһы ла республикала янғын хәүефен арттырҙы. БР Урман хужалығында үткән брифингыла уның башлығы Рәжәп Нәбиуллиндың әйтеүенсә, үткән ике-өс көндә төбәктә урман янғындары иҫәбе 26-ға еткән. Шуларҙың һигеҙе тәүлек эсендә һүндерелгән.
— Урман янғындарының төп сәбәбе - кеше факторы, мәҙәниәттең түбәнлеге: һүндерелмәгән усаҡ, автомобиль тәҙрәһенән ырғытылған тәмәке төпсөгө, — тип иҫәпләй министр. Быйыл янғындар уҙған йылға ҡарағанда биш таҡырға күберәк булды. Дөйөм алғанда 11 163 гектар урман янды – 2009 йыл менән сағыштырғанда 10 тапҡырға күберәк.
Шулай ҙа БР Урман хужалығы министрлығы менән күрелгән саралар ҙа быйыл башҡа ваҡыттағыса түгел. Урман янғындарын һүндереүгә 12 мең кеше һәм 2750 техника берәмеге йәлеп ителгән. Башҡортостанда тиҙ арала теләһә ҡайһы районға оҙатырға мөмкин булған 33 мобиль төркөм ойошторолған. Урмандарҙы күҙәтеү һәм тикшереү өсөн көн һайын 200 ерҙә маршрутҡа сығалар.
Урман хужалығы министрлығында тәүлек әйләнәһенә дежурлыҡ ойошторолған. Урман янғыны күҙәтелһә, шунда уҡ 272-04-30 телефоны аша хәбәр итергә мөмкин. Шылтыратыу буйынса мобиль төркөм йүнәлтеләсәк.


text:
Башҡортостан Яҙыусылар союзының сираттан тыш съезы күсерелә
7 декабргә билдәләнгән Башҡортостан Яҙыусылар союзының сираттан тыш съезы яҡынса 2012 йылдың февраленә күсерелә. Бындай ҡарар бөгөн республиканың Яҙыусылар союзы идараһы ултырышында көндөң икенсе яртыһында ҡабул ителде.
Алдан хәбәр ителеүенсә, көн тәртибенә Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы идараһы рәйесен һайлауға бәйле мәсьәлә сығарыла.
Әлеге ваҡытта республиканың яҙыусылар ойошмаһы етәксеһе вазифаһын ваҡытлыса Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев башҡара.


text:
Өфөлә «Аҡбуҙат» ҡыҫҡа метражлы фильмдарҙың фестивале октябрҙә үтәсәк
Өфөлә студенттар өсөн үткәрелгән «Аҡбуҙат» I Бөтә Рәсәй ҡыҫҡа метражлы фильмдар фестивале октябрҙә үтәсәк.
Кинофестиваль студенттарҙы ижадҡа ынтылырға һәм юғары уҡыу йорттары тормошонда әүҙем ҡатнашырға, йәш ижади коллективтар һәм ойошмалар араһында һөнәри һәм мәҙәни бәйләнештәрҙе үҫтереүгә һәм нығытыуға, йәштәр мөхитендә идеялар менән алмашыуға тәьҫир итергә, ҡыҫҡа метражлы фильмдар төшөргәндә практик тәжрибә алыуға студенттарҙы дәртләндереүгә йүнәлтелгән.
Кинофестивалдә ижади йәштәр – 18 йәштән алып 25 йәшкә тиклемге урта һәм юғары һөнәри белем биреү учреждениелары студенттары ҡатнаша.
Фестиваль еңеүселәрен дипломдар һәм ҡиммәтле бүләктәр менән бүләкләйәсәктәр.


text:
Аҙна эсендә республикала ОРВИ менән сирләү осрағы 15 процентҡа кәмене
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Аҙна эсендә Башҡортостанда киҫкен респиратор вируслы инфекция менән сирләүҙең 29 меңдән ашыу осрағы теркәлгән. Үткән аҙна менән сағыштырғанда ауырыусылар һаны 15 процентҡа кәмегән. Халыҡтың ОРВИ менән ауырыу кимәле аҙналыҡ эпидемик сиктән алты процентҡа юғары, тип хәбәр иттеләр Роспотребнадзорҙың Башҡортостан буйынса идаралығынан.
Ошо уҡ осорҙа Өфөлә 10 меңдән ашыу кеше киҙеү һәм ОРВИ менән сирләгән.
Баш ҡалала ауырыу күрһәткесе эпидемик сиктән 30 процентҡа юғары. Уҙған аҙна менән сағыштырғанда ул һигеҙ процентҡа түбәнәйгән.


text:
Башҡортостан спортсылары Һуҡырҙарҙың бөтә донъя уйындарында 30 миҙал яуланы
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостан спортсылары Кореяның Сеул ҡалаһында үткән Һуҡырҙарҙың бөтә донъя спорт уйындарында 30 миҙал яуланы. Рәсәйҙең йыйылма командаһы составында улар 17 алтын, алты көмөш һәм ете бронза миҙал алды.
«Спортсыларыбыҙ өс спорт төрөндә — йөҙөү, еңел атлетика һәм дзюдо буйынса көс һынашты. Йөҙөүселәр Оксана Савченко — өс, Александр Неволин-Светов — дүрт, Артур Сәйфетдинов менән Михаил Зимин бер алтын миҙал алып ҡайтты.
Еңел атлеттар Алексей Лабзин (1), Андрей Коптев (1), Анна Сорокина (өс), Елена Паутова (ике) алтын миҙалдарға лайыҡ булды. Дзюдосы Артем Меркулов та юғары награда алды», — тип хәбәр итте Башҡортостан Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Елена Ледяйкина.
Миҙалдар һаны буйынса Рәсәй алдынғы урында. Рәсәйҙәрҙең иҫәбендә — 114 миҙал: 48 алтын, 35 көмөш, 31 бронза.


text:
Фото:
Алыҫ араларға йөрөүсе поездарҙа йөрөү хаҡы арзанайҙы
Фото:
Әлеге ваҡытта тимер юлдар селтәрендә алыҫ араға пассажирҙар йөрөтөү хаҡы бер ни тиклем кәметелде.
11 ғинуарҙан “Рәсәй тимер юлдары” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Рәсәй Федерацияһы сиктәрендә йөрөүсе поездарында йөрөү хаҡы уртаса йыллыҡ тарифтан 15 процентҡа кәмерәк. Кәметеү коэффициентының ғәмәлдә булыу срогы – 39 көн: быйыл 18 февралгә тиклем.
2010 йылда алыҫ араға пассажирҙар ташыуға тарифтар 266 көн буйына йыллыҡ уртаса кимәлдән йә кәмерәк, йә тигеҙ була. Арттырыу коэффициенттары 99 көн генә ғәмәлдә буласаҡ, тип хәбәр итә Куйбышев тимер юлының йәмәғәтселек менән элемтә хеҙмәте.
2010 йылға һығылмалы тариф көйләүе графигы “Рәсәй тимер юлдары” асыҡ акционерҙар йәмғиәте сайтында баҫылған. Тарифтарҙы үҙгәртеү осорҙарын белеп, пассажирҙар сәфәрен алдан планлаштыра һәм уның менән бәйле сығымдарын кәметә ала.
Өҫтәмә мәғлүмәтте вокзалдарҙың белешмә бюроһында һәм 8-800-200-67-67 телефоны (шылтыратыу Рәсәйҙең һәр нөктәһенән дә бушлай) аша алырға мөмкин.


text:
Мортаза Рәхимов аҙ ҡатлы йорт төҙөлөшө буйынса кәңәшмәлә ҡатнаша
2 апрелдә Өфөлә Конгресс-холда Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов «Аҙ ҡатлы йорт төҙөлөшө үҫеше: төбәк тәжрибәһе, дәртләндереү механизмдары, энергия һөҙөмтәлелеген күтәреү» бөтә Рәсәй кәңәшмәһе эшендә ҡатнаша. Форумды Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды ойоштора.
Кәңәшмәлә Рәсәй Федерацияһы төбәк үҫеше министры Виктор Басаргин, Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды – дәүләт корпорацияһының генераль директоры Константин Цицин, Аҙ ҡатлы һәм коттедждар төҙөлөшө милли агентлығы президенты Елена Николаева, Федерация Советы, Дәүләт Думаһы, РФ Йәмәғәт палатаһы вәкилдәре, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһының 65 субъектынан вәкилдәр ҡатнаша.
Конференцияла Рәсәй Федерацияһы субъекттарының аҙ ҡатлы йорт төҙөлөшө тәжрибәһе, шулай уҡ төҙөлөш тармағы үҫешендә аҙ ҡатлы йорт төҙөлөшөнөң роле тикшереләсәк. Форумда ҡатнашыусылар йәнә аҙ ҡатлы йорт төҙөлөшө өсөн территорияларҙы комплеслы үҙләштереү, аҙ ҡатлы торлаҡ төҙөлөшөндә коммуналь инфраструктура үҫеше мәсьәләһен ҡараясаҡ. Кәңәшмә сиктәрендә «Граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡ фондынан икенсеһенә күсереү проблемаһын хәл итеүҙә аҙ ҡатлы йорт төҙөлөшө технологияһын ҡулланыу» темаһына дискуссион клуб ултырышы ойоштороласаҡ.


text:
«Ун иң яҡшы инновацион идея» конкурсына заявкалар йәй аҙағына тиклем ҡабул ителә
«Башҡортостан Республикаһының ун иң яҡшы инновацион идеяһы» республика инновацион проекттар конкурсында ҡатнашыуға заявкалар ҡабул итеү 31 авгусҡа тиклем оҙайтылды. Был турала конкурсты ойоштороусы – БР Сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министрлығы хәбәр итә.
Конкурстың маҡсаттары: Башҡортостан иҡтисадына яңы перспективалы технологияларҙы индереү, инновацион производстволарҙы үҫтереү, республика тауар етештереүселәре продукцияһының конкуренцияға һәләтлелеген күтәреү, яңы продукция үҙләштереү һәм уны баҙарға сығарыу, бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттарын республиканың инновацион үҫеш проблемаларын хәл итеүгә йәлеп итеү.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, конкурс комиссияһы конкурстың ун еңеүсеһен билдәләйәсәк, уларға еңеүселәр дипломдары тапшырыласаҡ һәм субсидиялар биреләсәк. Конкурстың бер еңеүсеһенә субсидиялар суммаһы 150 мең һумдан ашмаясаҡ.
Еңеүселәргә субсидия биреү ҡорамалдар, комплектлау материалдары һәм сеймал һатып алыуға һәм ҡуртымға алыуға, макет һәм тәжрибә өлгөһө әҙерләүгә, маркетинг тикшеренеүҙәре үткәреүгә, инновацион проект сиктәрендә интеллектуаль милек хоҡуҡтарын яҡлауҙы тәьмин итеүгә, тәжрибә өлгөһөн һынау һәм сертификациялауға, эшсе конструктор документацияһын әҙерләүгә сығымдарҙы компенсациялау формаһында тормошҡа ашырыла.
Конкурста ҡатнашыу өсөн документтар составы БР Хөкүмәтенең 2009 йылдың 15 апрелендәге ҡарары менән раҫланған «Башҡортостан Республикаһының ун иң яҡшы инновацион идеяһы» республика инновацион проекттар конкурсы тураһында Положение менән билдәләнгән. Ентекле мәғлүмәттәр – www.minpromrb.ru сайтында.


text:
25.05.2018
Өфө ҡалаһы Киров районында 11 класты 992 кеше тамамлай.
25.05.2018
Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында 9 класстар өсөн «Һуңғы ҡыңғырау» яңғыраны.
24.05.2018
Шәжәрә байрамдары – сикһеҙ әһәмиәтле сараларҙың береһе. Улар үткәнеңә күҙ һалырға, тарихты аңларға, белергә ярҙам итә. Шуға күрә Орджоникидзе районында йыл һайын «Шәжәрә байрамы» конкурсы үткәрелә. Быйыл бәйгелә ҡатнашыу өсөн райондың ойоштороу комитетына 13 эш тапшырылды.
23.05.2018
Фестивалде Оpen - air форматында Симфоник төн аса. Башҡортостан Республикаһы Милли симфоник оркестры был кистең төп геройы була. Программала П.И. Чайковскийҙың «Щелкунчик» балетынан сюита, Рәсәй һәм сит ил композиторҙарының операларынан ариялар яңғырай.
23.05.2018
24 майҙа 12.00 сәғәттән 13.00 сәғәткә тиклем Өфө ҡалаһы ҡала округы Орджоникидзе районы Хакимиәтенең гуманитар мәсьәләләр һәм мәғариф буйынса идаралығының баш белгесе Голкова Оксана Ивановна «тура бәйләнеш» үткәрә.
22.05.2018
21 майҙа 52-се Лицейҙа «Минең шәжәрәм» темаһы буйынса фәнни-ғәмәли конференция үтте. Унда 51-се, 52-се,60-сы, 87-се, 140, 157-се мәктәптәрҙән, 3-сө интернаттан 10 уҡыусы ҡатнашты.
21.05.2018
Бөгөн, 21 май, Өфө ҡалаһы Ленин районында ағас ултыртыу буйынса акция уҙҙы. Зоя Космодемьянская исемендәге скверҙа 11 йәш ҡарағай һәм шыршылар ултыртылды.
21.05.2018
Өфөлә уҙған аҙнала аэропорт юлында ремонт башланды.
21.05.2018
22-25 майҙа Өфөнөң «ВДНХ-Экспо» күргәҙмәләр комплексында Рәсәйҙең нефть һәм газ химияһы форумы һәм XXVI «Газ. Нефть. Технологиялар» халыҡ-ара күргәҙмәһе уҙасаҡ. Күргәҙмәлә Рәсәйҙән һәм сит илдәрҙән 400-ҙән ашыу компания ҡатнаша.
21.05.2018
Башҡорт халҡы элек-электән тәбиғәткә бик яҡын булған, шуға күрә лә тәбиғәт менән бәйле йолалары бик күп.
18.05.2018
Ғаилә – йәшәү башланғысы, мөхәббәт һәм ихтирам сығанағы. Әҙәм балаһы ғаиләлә йәшәү көсө бирерлек йылы усаҡ, һыйыныр тыныс урын таба. Һәр ҡайһыбыҙ ер йөҙөнә яратырға, яратылырға, донъя ҡорорға, бәхетле булырға килгән. Һоҡланғыс, татыу ғаиләләр тормошто биҙәй. Шуларҙың береһе, Өфө ҡалаһында йәшә...
18.05.2018
Был һүҙҙәрҙе кескәй балаларҙан йыш ишетәбеҙ. Ә бына уҡыған әкиәтте үҙҙәре сәхнәләштереү бик ҙур оҫталыҡ талап итәлер.
You a watching 1 page of 177


text:
ПриватИЗАЦИЯ… Быныһына инде үҙебеҙ шаһит. Ата-бабаларыбыҙ тир түгеп, ҡан ҡойоп барлыҡҡа килтергән ил байлығын ҡомһоҙ ҡараҡтарҙың, хәйләкәр жуликтарҙың нисек ҡармағандарын үҙ күҙҙәребеҙ менән күрҙек. Егерменсе быуат аҙағында Рәсәйҙең аҫтын-өҫкә килтергән ошондай ғәҙелһеҙлекте халыҡ хаҡлы рәүештә ПРИХВАТИЗАЦИЯ тип атаны.
27 мартта старт алып, 5 апрелгә тиклем дауам итәсәк сараның төп өлөшө Ханты-Манси Республикаһының спорт объекттарында башланғайны. Программаға ингән тау саңғыһы, сноуборд, саңғы ярышы, керлинг буйынса уҙыш әле “Металлург-Магнитогорск” тау саңғыһы үҙәгендә бара.


text:
Өфө ҡалаһы Киров райондарында урынлашҡан уҡыу йорттарында аноним хәбәрҙәр өсөн йәшниктәр ҡуйылды. Полицейскийҙар уҡыусыларға һәм студенттарға наркоенәйәттәр тураһында һөйләргә тәҡдим итә. Был хаҡта Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығының наркотик матдәләр әйләнешен контролдә тотоу идаралығы хәбәр итә.
Йәшниктәрҙә төбәк Эске эштәр министрлығының тәүлек әйләнәһенә эшләгән «ышаныс телефоны» күрһәтелгән: 8(347) 279-32-92. Ошо номер буйынса наркотиктарҙы маҡсатҡа ярашһыҙ ҡулланыу һәм уларҙың законһыҙ әйләнеше тураһында хәбәр итергә, шулай уҡ ярҙам алырға мөмкин.
Тәртип һаҡсылары йәштәрҙең уяулығына һәм гражданлыҡ позицияһына иҫәп тота.


text:
- Подробности
- Просмотров: 284
МОНОГЕНЕЯЛАР (Monogenea), яҫы ҡорттар класы. Яҡынса 2500 төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Балыҡ эктопаразиттары, һирәк осраҡта ер-һыу хайуандары һәм һөйрәлеүселәр эндопаразиттары. БР‑ҙа 33 төрө бар. Кәүҙәһе оҙонса, япраҡ рәүешле яҫы, оҙонлоғо 0,02—5 мм, һирәк осраҡта 30 мм тиклем, артҡы осонда ырғаҡтары йәки имгестәре булған эләктерә торған диск бар. Аш һеңдереү системаһы яҡшы үҫешкән, эсәге ике тармаҡлы йәки муҡса рәүешле. Ҡан әйләнеш һәм һулыш алыу ағзалары юҡ. Бүлеп сығарыу системаһы протонефридиаль, ян-яҡта бүлеп сығарыу күҙәүҙәре бар. Гермафродит, ғәҙәттә, йомортҡа һала, һирәк осраҡта йомортҡа-тере бала тыуҙыра йәки тере бала тыуҙыра. Йәшәү циклы — хужаларҙы алмаштырыуһыҙ һәм быуындар сиратлашыуһыҙ (тәлмәрйен күп ауыҙынан башҡа). Ирекле йөҙөп йөрөгән балағорто хужаһын зарарлай һәм бер нисә көндән енси яҡтан өлгөрә. Республикала гиродактилюс — ҡарабалыҡтың, карптың, дактилогирустар — ажауҙың, карптың, табан балыҡтың, дүрт тырнаҡ — суртандың, парадоксаль спайник — ҡорбандың һ.б. паразиттары осрай. М. балыҡтарҙы һәләк итә.
М.Ғ.Баянов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Бухгалтерға премияларҙы артыҡ түләгәне өсөн штраф һалына
Өфөнөң Орджоникидзе районында район-ара һалым инспекцияһы бухгалтеры ойошмаға ике миллион һумға яҡын зыян килтерә. Был прокурор тикшереүе барышында асыҡлана. Хәҙерге ваҡытта пенсияла булған белгес 2009 йылдың 1 ғинуарынан 30 апреленә тиклем премия һәм отпуск аҡсаларын артығы менән иҫәпләп сығара.
«Вазифауи бурысын тейешенсә үтәмәү» статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатыла, ҡатын үҙ ғәйебен тулыһынса таный. Суд уға ете мең һум күләмендә штраф формаһында хөкөм сығара, тип хәбәр итә БР Прокуратураһы матбуғат хеҙмәте.


text:
Саҡмағош һәм Стәрлетамаҡ райондары һауым буйынса алдынғылыҡты бирмәй
Саҡмағош һәм Стәрлетамаҡ районы малсылары һауым буйынса тағы алдынғы урында. БР Ауыл хужалығы министрлығының оператив мәғлүмәттәренә ярашлы, йыл башынан алып был райондарҙа ике мең тоннанан ашыу һөт һауылған.
Шулай итеп, Саҡмағош районында тулайым һауым – 2288 тонна, Стәрлетамаҡ районында 2165 тонна тәшкил иткән. Уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда саҡмағоштар малҡайҙарҙан – 275 тоннаға, стәрлеләр 166 тоннаға күберәк һөт һауған.
Йыл башынан алып Саҡмағош районындағы ауыл хужалығы предприятиелары буйынса бер һыйырҙан 321 кг һөт һауылған, был күрһәткес 40 килограмға артҡан, Стәрлетамаҡ районында – 264 кг (+17 кг). Саҡмағош районы тәүлек эсендәге һауым буйынса республикала алдынғы урында, бында һәр һыйырҙан 13,7 кг һөт һауыла, Стәрлетамаҡ районында иһә – 12 кг.
Ауырғазы (10,6 кг), Дүртөйлө (11,5 кг), Ҡырмыҫҡалы (11 кг), Күгәрсен (11,6 кг), Мәләүез (10,7 кг), Тәтешле (11,3 кг), Өфө райондарында (11,4 кг) тәүлегенә 10 килограмдан ашыу һөт һауыла, тип хәбәр итә БР Ауыл хужалығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Андрей Иванюта һәм Ирек Ялалов боҙ һарайҙарының донъя чемпионатын ҡабул итеүгә әҙерлек кимәлен тикшерҙеФото: Юлия Дмитриева
Андрей Иванюта һәм Ирек Ялалов боҙ һарайҙарының донъя чемпионатын ҡабул итеүгә әҙерлек кимәлен тикшерҙе
Андрей Иванюта һәм Ирек Ялалов боҙ һарайҙарының донъя чемпионатын ҡабул итеүгә әҙерлек кимәлен тикшерҙеФото: Юлия Дмитриева
Дүшәмбе, 10 декабрҙә, Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта һәм Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов «Өфө-Арена» һәм Спорт һарайының хоккей буйынса 2013 йылғы донъя чемпионатын ҡабул итеүгә әҙерлек кимәлен тикшерҙе.
Андрей Иванюта һәм Ирек Ялалов рәсми кешеләр өсөн бүлмәләргә, киң мәғлүмәт саралары өсөн махсус зоналарға, тамашасылар трибуналарына, сисенеп-кейенеү бүлмәләренә һәм һарайҙарҙың дөйөм инфраструктураһына айырыуса иғтибар бүлде, тип хәбәр иттеләр донъя чемпионатының матбуғат хеҙмәтенән.
Дөйөм алғанда объекттарҙың әҙерлек кимәле ыңғай баһаланды. Министр һәм ҡала башлығы Өфөнөң һәм республиканың донъя чемпионатын юғары кимәлдә ойошторасағына ышаныс белдерҙе.


text:
«Юлдаш» — Волга буйы федераль округының иң яҡшы радиостанцияһы
Мәскәүҙә радиотапшырыуҙар өлкәһендә Radiostation Awards бөтә Рәсәй конкурсы еңеүселәрен бүләкләү тантанаһы уҙҙы. «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһының «Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы Волга буйы федераль округының иң яҡшы радиостанцияһы тип танылды. Исемле алтын статуэтканы һәм еңеүсе дипломын каналдың баш мөхәррире Тәнзилә Үлмәҫбаеваға тапшырҙылар. Тантанаға йыйылыусыларҙы ул башҡорт телендә сәләмләне, конкурсты ойоштороусыларға һәм үҙ тауыштарын биргән тыңлаусыларға рәхмәт әйтте. Конкурстың шарттары буйынса тап тыңлаусылар еңеүсене билдәләне. «Юлдаш» радиоһы 50 мең самаһы тауыш йыйған. Бындай һөҙөмтә конкурстың рекорды булды. Дөйөм алғанда премияға илдең 170-тән ашыу радиостанцияһы дәғүә итте, улар араһында – ватан радиоканалдары лидерҙары «Русское Радио», «Ретро ФМ», «Вести ФМ» һәм бик күп төбәк радиостанциялары. Еңеүселәр 27 номинация буйынса билдәләнде. «Юлдаш» — бөтә Рәсәй конкурсының еңеүсеһе булған берҙән-бер милли радио, тип хәбәр иттеләр «Башҡортостан» телерадиокомпанияһында.


text:
Хатидзё утрауы
Хатидзё утрауы (япон. 八丈島) — Японияла урынлашҡан утрау; Токио махсус районынан 287 км көньяҡтараҡ Филиппин диңгеҙендә урынлашҡан Япония утрауҙарының вулкан утрауы. Был Идзу архипелагы төркөмөндәге ете утрауҙың иң көньяҡтағыһы һәм айырым урынлашҡаны.
Мицунэ утруҙары берекмәһенең үҙәге, Наканого, Каситатэ, и Окаго кеүек башҡа берекмәләр Токио Метрополисындағы Хатидзё ҡалаһының административ өлөшө булып тора. 2009 йылда 8363 кеше йәшәгән. Шулай уҡ, Хатидзё утрауы Фудзи-Хаконэ-Идзу милли паркы эсендә урынлашҡан.
Геология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хатидзё утрауы вулкандан бурлыҡҡа килгән утрау, оҙонлоғо 14,5 км, иң киң урыны 8 км. Утрау ике һүнгән вулкандан барлыҡҡа килгән. Хигаси-яма ( 東山 ), шулай уҡ Михара-яма ( 三原山 ) вулканының бейеклеге 701 м (2300 фут) беҙҙең эраға тиклем 100.000 йылдан беҙҙең эраның 1700 йылдарына тиклем әүҙем булған. Ниси-яма ( 西山 ), шулай уҡ Хатидзё-Фудзи ( 八丈富士 ) вулканы утрауҙағы иң бейек нөктә һәм Идзу утрауҙарындағы иң бейек түбә булып тора. Уның бейеклеге 854 метр (2802 фут).


text:
Афарин, легендар артистар!27-12-2017, 00:08 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
– Тормошобоҙҙо аҡыллы, интеллектуаль һәм эрудициялы кешеләр, үҙ эшенең оҫталары биҙәй. 50 йылдан ашыу Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең күп милләтле халҡына хеҙмәт итеүемә шатмын. Ғүмеремдең ахырына тиклем ошо эште дауам итәсәкмен, – тине Фидан Ғафаров бүләкләү тантанаһында.
Тамашасы һөйөүен яулаған популяр актерҙар, Рәсәйҙең, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артистары быйыл юбилейҙарын билдәләне. Милли театр сәнғәтендәге, Башҡорт драма театрындағы тотош дәүер ошо ике мәшһүр артистың исеме менән бәйле. Тамашасы йөрәгендә Нурия Ирсаева һәм Фидан Ғафаров тыуҙырған бик күп образдар йәшәй. Уларҙың геройҙарына хас булған рух күтәренкелеге, психологик тәрәнлек һәм нескә лиризм бер нисә быуын тамашасыларын әсир итте. Актерҙарҙың Ғәлиә менән Заһир образдарындағы ижади тандемы ҙур танылыу яуланы.


text:
Башҡорт егете «ТАНЦЫ» телепроектында
Хәҙерге заманда таланттарҙы асыу ниәтендә бихисап конкурстар үткәрелә. Шулар араһынан иң популяр конкурстарҙың береһе - ТНТ каналы ойошторған «Танцы» телепроекты. Бына күптән түгел яҡташыбыҙ, башҡорт егете Роберт Әмиров ошо проектҡа кастинг үтеп, унда ҡатнашыу хоҡуғына эйә булды.
Роберт Белоретта тыуып үҫә, ҡаланың 8-се мәктәбендә белем ала. Ул бәләкәй сағынан уҡ бейеү менән мауыға. «5 йәшемдән үк атайым бейергә өйрәтә башланы. Ул үҙе йәш сағында брейк-данс менән мауыҡҡан. Шуға микән, бала саҡтан уҡ бейеүсе булырға ҡарар иттем. 10 йәшемдә ҡала Мәҙәниәт һарайына брейк-данс студияһына йөрөй башланым. Үҫкәс, яратҡан шөғөлөм һөнәремә әйләнергә тейешлегенә төшөндөм. Мәктәпте тамамлағас, Стәрлетамаҡтағы мәҙәниәт һәм сәнғәт колледжына уҡырға индем», - тип һөйләне Роберт үҙе тураһында.
Егет колледжда уҡыған мәлендә төрлө бейеү конкурстарында һәм батлдарҙа (кем яҡшыраҡ хәрәкәт итеү ярышы) ҡатнаша. Шуларҙың береһе “На крыльях таланта” халыҡ-ара фестивалендә ҡатнашып, призлы урын алһа, Өфө, Санкт-Петербург ҡалаларында уҙғарылған бейеү конкурстарында Гран-приға лайыҡ була. Ә инде нисек итеп ТНТ каналы проектына барып эләгеүе тураһында Роберт былай тип һөйләне: «Проектҡа барып эләгеүем көтмәгәндә килеп сыҡты. Төмәндә йәшәгән инәйем, ҡалала «Танцы» проектының һайлап алыу кастингы буласағы тураһында хәбәр итте һәм миңә унда ҡатнашып ҡарарға кәңәш биреп, “Вконтакте” битенә анкета ырғытты. Мин уны тултырып тейешле адрес буйынса ебәрҙем. Күп тә үтмәй проектты
ойоштороусылар минең менән бәйләнешкә сыҡты һәм Төмәнгә кастингка саҡырҙы. Унда һайлап алыу турын үткәс, компетентлы жюри - Егор Дружинин һәм Мигель алдында сығыш яһау өсөн Екатеринбургҡа саҡырылдым. Кастингта 300 ҡатнашыусы үҙ һөнәрен күрһәтте. Әлбиттә, бик тулҡынландым, әммә унда яҡташыбыҙ Ләйсән Үтәшеваның булыуы, яҡташтарса йылы һүҙҙәре рухи көс өҫтәне. Сығышымдан һуң «Вы в «Танцах!» - тигән һүҙҙәрҙе ишетеү үҙе бер еңеү кеүек тойолдо».
Роберттан ниңә «Мистер Фрик» псевдонимы аҫтында сығыш яһауы тураһында ҡыҙыҡһындыҡ. “Freak - инглиз телендә йәмһеҙ, шѳкәтһеҙ тигәнде аңлата. Үҫмер саҡта үҙемдә комплекс килеп тыуҙы, етмәһә, тулы кәүҙәле булдым. 16 йәшемдә 93 килограмм тарта инем. Ныҡлап бейеү менән шѳғѳлләнә башлағас, формаға индем. Әммә үҫмер саҡтан күңелемдә оялаған кәмселек комплексы ҡайһы саҡта үҙен һиҙҙереп тә ҡуя ине. Һүҙ ҙә бик ҡыҙыҡ яңғырай,” - тип йылмайҙы ул.
Бейеү донъяһын яуларға ниәтләнгән Роберт әлеге мәлдә Стәрлетамаҡ ҡалаһында «Fusion» һәм «Лидер кидс» бейеү студияларында хореограф булып эшләй. Һәр бейеүсенең кумиры була. Роберттың да бейеү донъяһында һоҡланған, үҙенә кумир итеп алған кешеләре бар. Улар - Франциянан Salah, Канаданан Greenteck һәм, әлбиттә, ҡабатланмаҫ йырсы, бейеүсе Майкл Джексон. Егет үҫмер сағынан уҡ ошо мәшһүр бейеүселәргә һоҡланып ҡарай. Уларға оҡшарға ынтыла. Ысынлап та, хыялдар ҡасан да тормошҡа аша. 21 йәшлек замандашыбыҙ уңыштарға нәҡ тырышлығы арҡаһында ирешкән. Тиҙҙән уның ТНТ телеканалы проектының II турында сығыш яһауын бөтә Рәсәй халҡы күҙәтәсәк. Уңыштар һиңә, Роберт!
Нурия ШӘРИПОВА.


text:
Департамент начальнигы үлтерелгән
29 декабрҙә иртән Өфөлә ҡала үҙәгендәге йорт ихатаһында “Башнефть” акционерҙар нефть компанияһы” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең иҡтисади именлек һәм мәғлүмәттәрҙе яҡлау департаменты начальнигы Владимир Буторин үлтерелә.
Рәсәй Прокуратураһы ҡарамағындағы Тәфтиш комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, 57 йәшлек В. Буторинды атып үлтергәндәр. Уның кәүҙәһе фатиры урынлашҡан йорт эргәһендә табылған.
РФ Енәйәт кодексының 105-се статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған. Енәйәттең сәбәбе һәм уны ҡылған кешеләр асыҡлана.
“Башнефть” акционерҙар нефть компанияһы” асыҡ акционерҙар йәмғиәте Владимир Буториндың һәләк булыуына ҡағылышлы дөрөҫ мәғлүмәттәрҙе хәбәр итеүселәрҙең барыһына ла 100 000 һум күләмендә түләү вәғәҙә итә.
Мәғлүмәт биреүселәрҙең исем-шәрифтәре киң йәмәғәтселеккә еткерелмәйәсәк.
Өфөләге телефондар: +7 (347) 273-73-72, +7 (347) 272-99-44.


text:
«Европа»лағы янғын сәбәптәрен тикшереү буйынса комиссия төҙөлдө
Башҡортостанда «Европа» сауҙа үҙәгендә янғын сығыу сәбәптәрен тикшереү менән шөғөлләнәсәк махсус хөкүмәт комиссияһы төҙөлдө. Был турала бөгөн БР Хөкүмәте ултырышында республика башлығы Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
— Комиссияның бурысы булып янғын сәбәптәрен өйрәнеү һәм ғәйеплеләрҙе асыҡлау ғына түгел, киләсәктә бында фажиғәләргә юл ҡуймаҫҡа ярҙам итерлек законлы тәҡдимдәр эшкәртеү тора, — тине ул.
Комиссияға республика һәм федераль власть органдары, көс структуралары вәкилдәре инде. Комиссияны БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Юрий Пустовгаров етәкләй.


text:
Сәйфи Ҡудаштың шәхси китапханаһындағы китаптар БДПУ-ға тапшырыласаҡ
Башҡорт дәүләт педагогия университетының Китапхана- мәғлүмәт комплексында 10 апрелдә Башҡортостандың халыҡ шағиры Сәйфи Ҡудаштың мемориаль китапханаһы асыласаҡ.
Шағирҙың ҡыҙы Сөйөмбикә Ҡудашева атаһының шәхси китапханаһын студенттарға файҙаланыуға бирергә ҡарар итте. Китаптар йыйынтығында үткән быуаттың урталарында нәшер ителгән үзбәк, татар һәм украин телдәрендәге йөҙәрләгән китап иҫәпләнә.
Мемориаль китапхана БДПУ-ның Китапхана-мәғлүмәт комплексының һирәк китаптар бүлегендә урын аласаҡ.
Сәйфи Ҡудаш Өфө губернияһының Келәш ауылында (әлеге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы) урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 1904-1913 йылдарҙа ауыл мәҙрәсәһендә уҡый, 1913-1915 йылдарҙа Ҡаҙағстанда балалар уҡыта, унан һуң өс йыл Өфөләге «Ғәлиә» мәҙрәсәһе шәкерте була. 1927 йылдан — КПСС ағзаһы. 1930 йылда «Октябрь» журналына мөхәррир итеп ҡуйыла. 1943-1948 йылдарҙа — БАССР Яҙыусылар союзы рәйесе. 1930 йыл уртаһынан алып үҙен тулыһынса әҙәби эшмәкәрлеккә арнай. «Почет Билдәһе» ордены, Ленин, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Халыҡтар дуҫлығы ордендары менән наградлана, 1964 йылда Башҡортостандың халыҡ шағиры исемен ала. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре, С.Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты.
Сәйфи Ҡудаштың тәүге шиғырҙары «Ҡармаҡ» журналында (1916, Ырымбур) баҫыла һәм мосолман руханиҙарына ҡаршы йүнәлтелгән була. Артабан 1917 йылғы революциялар араһында ул милли азатлыҡ көрәше темаһына мөрәжәғәт итә, артабан социалистик революцияны яҡлап сыға. 1940-сы йылдарҙағы ижады совет халҡының фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәшенә арнала.


text:
«Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы 20 йыллығын билдәләйФото: Георгий Шишкин
«Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы 20 йыллығын билдәләй
«Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы 20 йыллығын билдәләйФото: Георгий Шишкин
«Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы 1993 йылда булдырылған. Был ваҡыт эсендә уның хеҙмәткәрҙәре 60-тан ашыу баҫма нәшер иткән, уларҙың дөйөм тиражы 450 мең дана тәшкил итә. Шулай уҡ ғилми комплекс 13 энциклопедия әҙерләгән. Улар иҫәбендә – башҡорт һәм рус телдәрендә сыҡҡан «Башҡортостан: ҡыҫҡа энциклопедия», ил кимәлендә юғары баһаға лайыҡ булған «Салауат Юлаев» энциклопедияһы. «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында «Башҡорт энциклопедияһы»ның генераль директоры Уйылдан Сәйетов ғилми-нәшриәт комплексы эшмәкәрлеге тураһында тулыраҡ һөйләне.
— Әлеге ваҡытта «Мостай Кәрим» энциклопедияһы өҫтөндә ҙур эш алып барыла, ул 2018 йылға сығырға тейеш. Ә алдағы йылда «Башҡортостан халыҡтары» энциклопедияһы донъя күрәсәк. Бынан тыш нәшриәт китаптарҙың электрон төрҙәрен булдрыу буйынса эш алып бара. Шулай итеп, әлеге ваҡытта башҡорт һәм рус телдәрендә донъя күргән «Башҡорт энциклопедияһы»ның тәүге өс томының электрон төрҙәре әҙерләнә, — тип хәбәр итте Уйылдан Сәйетов.
Шулай уҡ бөгөнгө көндә нәшриәт хеҙмәткәрҙәре Баймаҡ районының энциклопедияһын әҙерләй.
Комплекстың генераль директоры билдәләүенсә, әлеге ваҡытта нәшриәт ике йүнәлеш буйынса эшләй. Атап әйткәндә, хеҙмәткәрҙәр республикалағы ҡала һәм райондарҙың энциклопедияларын һәм тематик энциклопедиялар әҙерләй. Шулай уҡ электрон баҫмаларға ҙур иғтибар бүленә.
Башҡортостан энциклопедистары Украина, Молдова һәм Татарстандан коллегалары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә, төрлө фәнни-ғәмәли конференцияларҙа ҡатнаша.
Бөгөнгө көндә комплекста 80-дән ашыу белгес эшләй. Хеҙмәткәрҙәр менән бер рәттән, нәшриәттә авторҙар менән дә әүҙем эш алып барыла. Шулай итеп, Башҡортостандың ете томлыҡ энциклопедияһын әҙерләүгә меңгә яҡын автор йәлеп ителгән.
Эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге лә үҫешә. Комплекс шәжәрә эшләү, башҡорт һәм инглиз телдәренә тәржемә итеү, нәшриәт хеҙмәттәре күрһәтә. Үткән йылда, мәҫәлән, бюджет средстволарынан тыш, түләүле хеҙәттәр күрһәтеү иҫәбенә комплекс 5 миллион һум күләмендә өҫтәмә килем алған. Генераль директор һүҙҙәренсә, киләсәктә килем күләме артасаҡ.


text:
2 сентябрҙән республика һайлаусылары ваҡытынан алда тауыш бирә ала
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Урындағы һайлауҙарҙа тәүге тапҡыр ваҡытынан алда тауыш бирергә мөмкин буласаҡ. Командировкаға китеү йәки отпускыға сығыу сәбәпле 13 сентябрҙә тауыш бирә алмаған һайлаусы 2 сентябрҙән 12-нә тиклем үҙенең участкаһында ваҡытынан алда быны эшләй ала. Ошо хаҡта Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы хәбәр итте.
Республиканың Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев «Рәсәй радиоһы (Башҡортостан)» каналының «Иғтибар үҙәгендә» тапшырыуында һайлау ҡануниәтендәге яңылыҡтар хаҡында һөйләне.
Хәйҙәр Вәлиев тыңлаусыларға быйылғы тауыш биреү көнөнә әҙерлек барышы, уның үҙенсәлектәре тураһында мәғлүмәт бирҙе. Әгәр 2011 йылда урындағы үҙидаралыҡ органдарына һайлауҙарҙа «Берҙәм Рәсәй», КПРФ, ЛДПР һәм «Ғәҙел Рәсәй» партиялары ғына кандидаттарын күрһәтһә, был юлы уларҙың һаны 11-гә етте.


text:
Баш ҡалала киҙеүгә ҡаршы яңы вакцина уйлап табылды Фото: «Микроген» ғилми-етештереү берекмәһенең матбуғат хеҙмәте
Баш ҡалала киҙеүгә ҡаршы яңы вакцина уйлап табылды
Баш ҡалала киҙеүгә ҡаршы яңы вакцина уйлап табылды Фото: «Микроген» ғилми-етештереү берекмәһенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфөлә «Иммунопрепарат» предприятиеһы белгестәре киҙеүгә ҡаршы яңы вакцина әҙерләне. Быйыл «Микроген» ғилми-етештереү берекмәһенең Өфөләге филиалында уйлап табылған препарат иҫкәртеү прививкаларының милли календары буйынса халыҡты бушлай вакцинациялау өсөн файҙаланыласаҡ.
Яңы вакцина йыл һайын 18 йәштән 60 йәшкәсә кешеләргә киҙеүгә ҡаршы прививка яһау өсөн тәғәйенләнгән.
«Рәсәйҙә 15,5 миллиондан ашыу кеше ошо вакцина ярҙамында киҙеү вирусынан һаҡлана ала. «Совигрипп» тулыһынса илебеҙҙә әҙерләнгән һәм уға сит ил компоненттары ҡушылмаған. Уны әҙерләү өсөн компания 200 миллион һум аҡса инвестициялаған», —тип хәбәр итте «Микроген» ғилми-етештереү берекмәһенең генераль директоры Петр Каныгин.
Иммунобиологик препарат Рәсәй медицина берләшмәһендә лә хуплау тапҡан. «Киҙеүгә ҡаршы вакцина һәм уны алыу ысулдары» тикшереүе өсөн патентҡа эйә булыусы «Микроген» ғилми-етештереү берекмәһе «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы асышы» номинацияһында Интеллектуаль милек буйынса федераль хеҙмәттең дипломына лайыҡ булған, тип хәбәр иттеләр предприятиеның матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Төбәктә Чернобыль АЭС-ында радиациянан зыян күреүселәр өсөн ҡыҙыу линия эшләйәсәк Фото: Олег Яровиков
Төбәктә Чернобыль АЭС-ында радиациянан зыян күреүселәр өсөн ҡыҙыу линия эшләйәсәк
Төбәктә Чернобыль АЭС-ында радиациянан зыян күреүселәр өсөн ҡыҙыу линия эшләйәсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 30 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
1 апрелдә иртәнге сәғәт 10-дан көндөҙгә 1-гә тиклем Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы радиациянан зыян күргән граждандарға социаль ярҙам күрһәтеүгә бәйле һорауҙар буйынса ҡыҙыу линия ойоштора.
Министрлыҡ һәм Республиканың халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү үҙәге белгестәренә (347) 218-07-38 һәм (347) 282-46-81 телефондары буйынса мөрәжәғәт итергә мөмкин.
Ҡыҙыу линия иҫтәлекле дата алдынан ойошторола: 26 апрелдә Чернобыль АЭС-ында булған аварияға 30 йыл тула. Республикала йәшәүселәр техноген һәләкәт эҙемтәләрен бөтөрөүгә ҙур өлөш индерҙе. Төбәк Хөкүмәте атом энергетикаһы тарихындағы иң ҙур һәләкәткә арналған сараларҙы үткәреү планын раҫлаған.


text:
Башҡортостан Сочиҙағы Олимпиада өсөн волонтерҙар әҙерләйәсәк
Башҡорт дәүләт медицина университеты — 2014 йылда Сочиҙа Олимпия һәм Паралимпия уйындары өсөн волонтерҙар әҙерләү үҙәктәре ойоштороу хоҡуғына юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары араһында конкурс еңеүселәре иҫәбендә. Мәғлүм булыуынса, конкурсты Рәсәй Спорт, туризм һәм йәштәр сәйәсәте министрлығы, Мәғариф һәм фән министрлығы менән берлектә «Сочи 2014» Ойоштороу комитеты үткәрә. Әйтергә кәрәк, БДМУ етди конкуренцияла еңеп сыҡты. Ярышта илдең 100-ҙән ашыу юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары ҡатнашты. 23 субъекттан 26 уҡыу йорто еңеүсе булды. Волга буйы федераль округынан заявка биргән юғары уҡыу йорттары араһында ике вуз ғына — БДМУ һәм А.Н. Туполев исемендәге Ҡазан дәүләт техник университеты еңеүгә өлгәште.
Сочиҙа эшләү өсөн волонтерҙар йыйыу 2012 йылда башлана, һайлап алыу һәм уҡытыу — 2012-2013 йылдарҙа.
«Рәсәйҙең волонтер үҙәктәре» конкурсы 11 йүнәлеш буйынса үткәрелде: «Транспорт», «Медицина», «Допинг-контроль», «Делегацияларҙы һәм командаларҙы хеҙмәтләндереү, протокол, лингвистик хеҙмәтләндереүҙәр», «Технологиялар», «Тантаналар», «Коммуникациялар һәм матбуғат», «Административ эшмәкәрлек һәм аккредитация», «Сервис», «Сараларҙы хеҙмәтләндереү һәм тамашасылар менән эш», «Паралимпия спецификаһы». Башҡорт дәүләт медуниверситеты «Медицина» номинацияһында еңде.


text:
Башҡортостан Президенты Бөрөлә «Аврора» кинотеатрын төҙөү барышын тикшерҙеФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Бөрөлә «Аврора» кинотеатрын төҙөү барышын тикшерҙе
Башҡортостан Президенты Бөрөлә «Аврора» кинотеатрын төҙөү барышын тикшерҙеФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Бөрө ҡалаһына сәфәре барышында «Аврора» кинотеатрын төҙөү барышын тикшерҙе.
Яңы комплекс Чеверев һәм Интернациональ урамдары киҫешкән урында төҙөлә. Президентҡа һөйләүҙәренсә, төҙөлөш эштәре 2012 йылда башланған, ә тәүге кинофильмдарҙы Бөрө халҡы ағымдағы йыл аҙағынаса ҡарай аласаҡ.
Кинокомплекста 520 урынға иҫәпләнгән 4 зал буласаҡ. Һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн дә махсус урындар ҡаралған. Бынан тыш, бинала уйын майҙансығы, кафе, боулинг урынлашасаҡ. Мәҙәниәт учреждениеһы тәүлегенә 3 меңдән ашыу кешене ҡабул итә аласаҡ.
Әлеге ваҡытта төп эштәр башҡарылған, инженерлыҡ коммуникациялары үткәрелгән. Төҙөүселәр бүлмәләрҙе эске яҡтан биҙәү һәм учреждение биләмәһен төҙөкләндереү менән мәшғүл. Кинокомплекс өсөн кәрәкле ҡорамалдар һатып алынған. Барлыҡ төҙөлөш эштәре тамамланғандан һуң, уларҙы монтажлау планлаштырыла.
Кинотеатр «Бирь» ритейл-паркы составына инәсәк, парк шулай уҡ сауҙа-сервис комплексын үҙ эсенә ала. Бынан тыш, бында боҙ аренаһы һәм ҡунаҡхана төҙөләсәк.