text:
- Подробности
- Просмотров: 228
ҮРГЕ САУҘА МАЙҘАНЫ, 19 б. 1‑се ярт. ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы. Өфөлә Карл Маркс, Коммунистик, Ленин һәм Пушкин урамдары араһында урынлашҡан. 18 б. аҙ. Өфө кремленән төньяҡтараҡ Ағиҙел й. уң ярындағы ҡалҡыулыҡта (исеме шунан алынған) төҙөлә, унда күп янғындарҙан һуң Түбәнге сауҙа майҙанының сауҙа рәттәре күсерелә. В.И.Гесте тарафынан эшләгән Өфө ген. планына ярашлы, Ү.с.м. ҡаланың бөтә үҙәк урамдары: Оло Ҡазан (хәҙ. Октябрь рев‑цияһы), Кесе Ҡазан (Свердлов; таш түшәлгән тәүге урам), Собор (Театр), Бекетов (Мостай Кәрим) урамдары килеп тоташҡан яңы административ‑сауҙа үҙәгенә әйләнә. Төп архитектур доминантаһын Каруанһарай тәшкил итә. 1864 й. уның тирәһендә Губерна музейы һәм китапхана төҙөлә, ш. уҡ Аксаков халыҡ йорто, Дворяндар йыйылышы бинаһы, “Гранд‑отель”, Оло Себер, Медведев, “Метрополь” һәм “Эрмитаж” ҡунаҡханалары урынлаша. 1886 й. Каруанһарай эргәһендә Өфө ҡала думаһы (ҡара: Ҡала думалары) һәм сауҙагәрҙәр Н.К.Блохин, К.И.Газе, С.М.Ларионов һ.б. иғәнәләренә Александр Невский часовняһы (ҡара: Архитектура) төҙөлә. 19 б. аҙ. классицизм стилендәге (ҡара: Архитектура стилдәре) архитектур ансамбль булараҡ формалашҡан, Ү.с.м. Бөтә Рәсәй йәрминкәләре һәм төрлө байрамдар үткәрелә. 1937—80 йй. майҙандың көнсығыш өлөшөн трамвай ҡулсаһы биләй. 1958 й. көнбайыш өлөшөндә ӨАИ комплексының 1‑се сираты төҙөлә (С.Ғ.Кәлимуллин проекты; бөтә тарихи ҡоролмаларҙы, ш. иҫ. Каруанһарайҙы, һүтеү ҡарала). 20 б. 80‑се йй. икенсе ярт. элекке сауҙа рәттәрен һәм Ү.с.м. реконструкциялау т‑да ҡарар ҡабул ителә (ҡара: Архитектура ҡомартҡыларын һаҡлау; Мәҙәни мираҫ объекттары). 1995—2000 йй. тарихи комплексты реконструкциялау эштәре [архитекторҙары С.А.Голдобин (етәксеһе), С.Б.Голдобина һәм А.В.Давыденко] башҡарыла. Ү.с.м. архитектур‑композицион ансамблен фонтан, 2 һыҙат итеп һуҙылған фонарҙар, 4 машиналар ҡуйыу урыны (2‑һе ер аҫтында) формалаштыра.
Әҙәб.: С е м ё н о в а С.Ю. Как строилась и жила губернская Уфа (конец XVI — начало XX вв.): очерки. Уфа, 2004.
В.Ф.Сәфәров
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


c: text/html

text:
Рух һаҡсылары байрамы
25 мая 2018 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Китапханалар көнө алдынан үҙҙәренең эшмәкәрлектәре менән таныштырыу өсөн ра-йон китапханаһы етәксеһе Фәүзиә Сәғиҙулла ҡыҙы Зәйнуллинаға мөрәжәғәт иттек. Һүҙ уға:
Районда 14 ауыл, 1 район, 1 балалар, 1 үҫмерҙәр китапханаһы бар. Уларҙы 23 китапханасы хеҙмәтләндерә. Бурлы, Сәйетбаба, Еҙем-Ҡаран, Табын ауылдарында моделле китапханалар эшләй. Район китапханаһы фондында 100 меңдән ашыу (районда – 362 мең) китап иҫәпләнә. Бында балалар, төрлө тармаҡта эшләүселәр өсөн, нәфис, белешмә әҙәбиәт, насар күреүселәр өсөн Брайль техникаһындағы -Китапханала эшләү ҙур яуаплылыҡ, киң ҡарашлы булыуҙы талап итә. Көн һайын яңы кешеләр менән осрашыу-аралашыу, яңы мәғлүмәттәр алыу, белемеңде тулыландырыу хас был һөнәргә. Китапханасы - барыһы менән дә уртаҡ тел таба белерлек психолог та, теге йәки был китапты уҡырға кәңәш биреүсе әҙәбиәт белгесе лә, шул уҡ ваҡытта балалар һәм өлкәндәрҙе төрлө сараларға йәлеп итеүсе ойоштороусы ла. китаптарҙан тыш, 60 төрлө матбуғат баҫмаһын да уҡырға була.
Өсөнсө быуын халыҡ университеты саҡыра
25 мая 2018 йыл | Йәмғиәт
Республика халыҡҡа социаль ярҙам үҙәге Стәрлетамаҡ ҡалаһы буйынса филиалының Ғафури районындағы бүлеге пенсия йәшенә еткән граждандарҙы (55 йәше тулған ҡатын-ҡыҙҙар һәм 60 йәштән өлкән ирҙәрҙе) уҡытыу уҙғара.
Уҡыу йүнәлештәре: "Шәхси гигиена һәм дауалау физкультураһы методологияһы нигеҙҙәренә өйрәтеү” һәм "Бейергә өйрәтеү”.
Уҡыу хоҡуғы һәр дисциплина сиктәрендә бер календарь йыл эсендә бер тапҡыр бирелә. Уҡыуҙың минималь курсы 40 академик сәғәт тәшкил итә, төркөмдә 15-тән 20-гә тик-лем кеше.
Күрһәтелгән дисциплиналар буйынса уҡыу төркөмөнә индерелеү өсөн өлкән йәштәге граждандар филиал бүлегенә 1 июнгә тиклем ғариза, паспорттың һәм пенсия таныҡлығы күсермәһен алып килә.
Уҡыу йүнәлештәре: "Шәхси гигиена һәм дауалау физкультураһы методологияһы нигеҙҙәренә өйрәтеү” һәм "Бейергә өйрәтеү”.
Уҡыу хоҡуғы һәр дисциплина сиктәрендә бер календарь йыл эсендә бер тапҡыр бирелә. Уҡыуҙың минималь курсы 40 академик сәғәт тәшкил итә, төркөмдә 15-тән 20-гә тик-лем кеше.
Күрһәтелгән дисциплиналар буйынса уҡыу төркөмөнә индерелеү өсөн өлкән йәштәге граждандар филиал бүлегенә 1 июнгә тиклем ғариза, паспорттың һәм пенсия таныҡлығы күсермәһен алып килә.
Уңайлы ысул
25 мая 2018 йыл | Йәмғиәт
Республикала бынан бер нисә йыл элек эшләй башлаған күп функциялы үҙәктәрҙә халыҡҡа 1500 дәүләт хеҙмәте күрһәтелә. Хеҙмәттәрҙең һаны даими арта бара.
2018 йылдың 17 майынан Красноусолдағы "Минең документтарым” күп функциялы үҙәгендә Рәсәй гражданы паспортын алыуға ғариза бирергә һәм әҙер паспортты алырға, шулай уҡ сит ил паспортын һәм водитель таныҡлығын алырға була. Үҙәктең етәксеһе Елена Хакимова әйтеүенсә, бының өсөн тейешле документтарҙы йыйып, ниндәй ҙә булһа офисҡа электрон сиратҡа алдан яҙылып мөрәжәғәт итергә кәрәк. Әҙер документтар ошо уҡ офиста тапшырыла.
Сит ил паспорты, ғариза йәшәгән ерегеҙҙә бирелгән булһа, 1 айҙан һуң әҙер була. Рәсәй Федерацияһының "Дәүләт сере тураһындағы” законына ярашлы, дәүләт серенә ҡараған мөһим йәки йәшерен мәғлүмәттәр менән эшләү мөмкинлеге булғандарға сит ил паспортын 3 ай көтөргә тура киләсәк. Ғариза граждандың даими торған урыны буйынса бирелһә, документтар 4 айҙан әҙер була. Водитель танытмаһын иһә 15 көндә алырға мөмкин.
Ҡабул итеүгә учреждениеның рәсми сайтында (дәүләт хеҙмәттәре күрһәтеү порталында теркәлгәндән һуң) һәм үҙәктең телефондары аша алдан яҙылырға тәҡдим ителә.
Район халҡы Красноусол ауылы, Октябрь урамы, 2а, күп функциялы үҙәк адресы бу-йынса ҡабул ителә. Белешмә өсөн телефон: +7(34740)2-13-21.
2018 йылдың 17 майынан Красноусолдағы "Минең документтарым” күп функциялы үҙәгендә Рәсәй гражданы паспортын алыуға ғариза бирергә һәм әҙер паспортты алырға, шулай уҡ сит ил паспортын һәм водитель таныҡлығын алырға була. Үҙәктең етәксеһе Елена Хакимова әйтеүенсә, бының өсөн тейешле документтарҙы йыйып, ниндәй ҙә булһа офисҡа электрон сиратҡа алдан яҙылып мөрәжәғәт итергә кәрәк. Әҙер документтар ошо уҡ офиста тапшырыла.
Сит ил паспорты, ғариза йәшәгән ерегеҙҙә бирелгән булһа, 1 айҙан һуң әҙер була. Рәсәй Федерацияһының "Дәүләт сере тураһындағы” законына ярашлы, дәүләт серенә ҡараған мөһим йәки йәшерен мәғлүмәттәр менән эшләү мөмкинлеге булғандарға сит ил паспортын 3 ай көтөргә тура киләсәк. Ғариза граждандың даими торған урыны буйынса бирелһә, документтар 4 айҙан әҙер була. Водитель танытмаһын иһә 15 көндә алырға мөмкин.
Ҡабул итеүгә учреждениеның рәсми сайтында (дәүләт хеҙмәттәре күрһәтеү порталында теркәлгәндән һуң) һәм үҙәктең телефондары аша алдан яҙылырға тәҡдим ителә.
Район халҡы Красноусол ауылы, Октябрь урамы, 2а, күп функциялы үҙәк адресы бу-йынса ҡабул ителә. Белешмә өсөн телефон: +7(34740)2-13-21.
Сик буйынан башлана ил-дәүләт
25 мая 2018 йыл | Йәмғиәт
28 май – Сик һаҡсылары көнө
Рәсәй – дәүләт сиге иң оҙоно булған донъялағы иң ҙур илдәрҙең береһе. Уның сиктәре дала һәм урмандар, тауҙар һәм эҫе ҡомлоҡтар, сүллектәр, йәйрәп ятҡан диңгеҙҙәр һәм йылға ярҙары буйлап үтә. Һәм беҙҙең тыныс тормошобоҙ һағында сик һаҡсылары - Ватаныбыҙҙың иң көслө һәм сыҙам һалдаттары тора. Сик буйы ғәскәрҙәрен халыҡта юҡҡа ғына "илдең ҡалҡаны” тип әйтмәйҙәр.
Семинарға саҡырабыҙ
25 мая 2018 йыл | Яңылыҡтар, Урындағы үҙидара
Эшҡыуарҙар иғтибарына!30 майҙа 11.00 сәғәттә район мәҙәниәт һарайында Рәсәй эшҡыуарлығы көнө айҡанлы район эшҡыуарҙары семинары була.
Конференцияға БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, БР Ауыл хужалығы министрлығы, 3-сө район-ара һалым инспекцияһы вәкилдәре ҡунаҡ итеп саҡырылған, уларға ҡыҙыҡһындырған һорауҙарҙы бирергә була. Конференцияның көн тәртибендә – бизнес субъекттарына финанс ярҙамы, һалым льготалары һәм һалым ҡануниәтендәге һуңғы яңылыҡтар, Эшҡыуарҙар берлеге рәйесе А.Фәхретдинов һәм БР эшҡыуарҙарҙың хоҡуғын яҡлау буйынса вәкилдең йәмәғәт ярҙамсыһы Х.В.Ишмырҙиндың отчеты. Сарала балалар араһында һүрәттәр конкурсына йомғаҡ яһаласаҡ, күргәҙмә ойошторола, байрам концерты, бүләкләүҙәр була.
Райондың барлыҡ эшҡыуарҙары саҡырыла.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 540
ЗЕНЦОВ Пётр Иванович [9.6.1889, Пермь губ. Уҫы өйәҙе Слудка а. (Пермь крайының Чернушка р‑ны) — 26.8.1920, Ессентуки ҡ. янында, Өфөлә ерләнгән], революция хәрәкәте эшмәкәре. 1905 й. алып РСДРП ағзаһы. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1905 й. башлап РСДРП Урал өлкә ком‑тының хәрби дружинаһы ағзаһы. 1910 й. алып һөргөндә була. 1917 й. яҙында Өфө т. юл оҫтаханаларының РСДРП(б) ком‑ты рәйесе, йәйен Өфө ҡала милиция идаралығының нач. урынбаҫары, окт. башлап Өфө эшсе һәм һалдат депутаттары советы башҡарма ком‑ты һәм Ҡораллы халыҡ хәрби ойошмалары штабы ағзаһы. 1918 й. март—июлендә, 1919 й. ғин.—мартында һәм авг.—дек. Өфө губерна ғәҙәттән тыш эштәр комиссияһы рәйесе; 1918 й. июль—дек. РККА‑ның Көнсығыш фронтында Бөтә Рәсәй ғәҙәттән тыш комиссияһы вәкиле. 1919 й. март—авг. Бөтә Рәсәй ғәҙәттән тыш комиссияһының үҙәк аппараты хеҙм‑ре, 1920 й. Урал өлкә ғәҙәттән тыш комиссияһы, артабан Пятигорск округ ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе. Өфөлә урамға З. исеме бирелгән.
Әҙәб.: Тарасов И.Д., Зенцова С.П. Пётр Иванович Зенцов. Уфа, 1966.
Е.П.Асабин
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Өфөнөң «Инеш» нәшриәтендә башҡорт яҙыусыһы һәм журналист Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡыҙыҡ был тормош...» исемле яңы китабы сыҡты. Уға билдәле замандаштар тураһында лаҡаптар, көлкөлө хикәйәләр, шулай уҡ яҙыусының шәхси архивынан фотолар ингән. Баҫманың тиражы – ике мең дана.
Беренселәрҙән булып «Ҡыҙыҡ был тормош...» йыйынтығын Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбай уҡыны. Ул йәш авторҙың яңы китабы республиканың әҙәби тормошонда ҡыуаныслы күренеш булыуын билдәләне. Үҙенең ижады менән Айгиз Баймөхәмәтов башҡорт прозаһы оҫтаһы Рәшит Солтангәрәевтың традицияларын дауам итә, тип иҫәпләй шағир.


text:
Бүреләр һунар миҙгеле асҡан, әлегә ауыл эттәренә
Бүреләр һунар миҙгеле асҡан, әлегә ауыл эттәренә
Ҡариҙел районы Ҡараяр ауыл биләмәһендә урман санитарҙары әүҙемләшкән. Йыртҡыстар урам эттәрен таҙарта. Ҡураларҙа үтеп инеп ваҡ малды тамаҡлай. Бүреләрҙең кеше йәшәгән урындарға яҡынайыуын тәжрибәле һунарсылар ҡарһыҙ ҡышҡа бәйләй.Рима Сәмиғуллина оҙаҡ йылдар инде Ҡариҙел районы Абдулла ауылында йәшәй. Быйыл бүреләр кеше күҙенә йышыраҡ күренә башланы тип билдәләй оло йәштәге ханым. Яңыраҡ ҡына уның өйө янында йыртҡыстар күрешеһенең этен ашап киткән.
Бобиктан хәҙер ояһы ғына ҡалған. Урман санитарҙары Комсомол ауылында йәшәүсе Накаряковтар ғаиләһенең ихатаһына уҡ үтеп ингән. Йорт ҡарауылсыһы тураһында эттең муйынсаһы ғына хәтерләтә. Комсомол ауылы халҡы билдәләүенсә, эргә-тирәләге урманда 20 башлыҡ бүре өйөрө иҫәпләнә.
Ҡар йоҡа булыу сәбәпле, йыртҡыстар урман йәнлектәрен аулай алмай. Ирекһеҙҙән йыртҡыстар кеше йәшәгән урындарға яҡынлашырға мәжбүр.
Илшат Әхмәтов бүре атыуға рөхсәте булған һунарсыларҙың береһе. Ҡан эҙҙәре буйлап уға йыш ҡына урман санитарҙарын ҡыуаларға тура килә. Әле йыртҡыстарҙың парлашҡан осоро, шуға ла улар ҙур әүҙемлек күрһәтә тигән фекерҙә уҙаман. Бер нисә көн элек кенә ул ике бүре атып алған.
Төбәктә һоро йыртҡыстарҙың ишәйеүе хаҡында район етәкселегенә лә мәғлүм. Бөгөн хакимиәттә үткән оператив кәңәшмәлә уларҙың популяцияһын контролдә тотоу юлдары хаҡында фекер алышынды. Ултырышта бүре атып алған һунарсыларҙы дәртләндереү саралары тураһындағы тәҡдим ҡаралды.
Бүре беҙҙең урмандарҙығы төп санитар булраҡ та билдәле. Шуға ла һунарсыларға өҫтәмә рөхсәт таратыу, уларҙы ҡырыу тигәнде аңлатмай. Йыртҡыстарҙың популяцияһын контролдә тотоу һәм халыҡҡа хәүеф сығанағын ғына юҡҡа сығарыу мөһим тип билдәләй белгестәр.


text:
Ғалим, яҙыусы һәм журналист, дәүләт эшмәкәре Нияз Сәлимов 1958 йылдың 27 сентябрендә Ғафури районы Яугилде ауылында тыуған. Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлаған. «Йәшлек», «Башҡортостан» гәзиттәрендә, Ғафури районының «Йондоҙ», «Табын» баҫмаларында баш мөхәррир булып эшләй.Әлеге көндә ул – Башҡортостан Республикаһы Милли архивының директор урынбаҫары. Балалар өсөн яҙған китаптары: «Ҡурсаҡ булғы килмәне» (1992), «Атайым йомаҡтары» …
Continue reading ‘Шағир, журналист, йәмәғәт эшмәкәре Нияз СӘЛИМОВҡа – 60 йәш’ »
Танылған шағирә Миңлегөл ХИСАМОВАға – 70 йәш Бәүелсәк эйә йәнлектәр Бәүелсәктә әйләнәләр Айыу, ҡуян, эте лә, Ирханға урын ҡалмаған, Эргәһендә һикерә.
Ысынлап та, шулай тиҙәр уның хаҡында. Шиғриәте моңло, хисле, уйлы булған өсөн. Көйөргәҙе районының Ялсыҡай ауылында тыуған ҡыҙ әсәһе Миңһылыу Шәрифйән ҡыҙының моңло халыҡ йырҙарын тыңлап, атаһы Сәлимйән Ноғман улының һуғыштан яраланып ҡайтып, госпиталдә яҙған шиғырҙарын уҡып күңелендә йыр-моңға һөйөү уяна һәм үҙе лә тәүге шиғырҙарын ижад итә.
Ҡасан шиғыр яҙа башланығыҙ? Ул нисек тыуа? Нимә ул илһам? Ижадҡа ҡағылышлы ошондайыраҡ һорауҙар менән осрашыуҙар ваҡытында ла, хат аша ла уҡыусылар йыш мөрәжәғәт итә. Бөтә кеше лә шағир була аламы? Һәләт беренселме, әллә тырышлыҡмы? Бындай һорауҙар бигерәк тә үҙҙәре лә ҡәләм тибрәтеп ҡараған әҙәбиәт һөйөүселәрҙе ҡыҙыҡһындыра.
Уны «ҡанатлы Гөлфиә», тиҙәр. Билдәле шағир Ирек Кинйәбулатов тәүләп әйткән был ҡушаматты. Ысынлап та, бик хаҡ һүҙҙәр. Башҡортостандың халыҡ шағиры Гөлфиә Юнысова-Иҙелбаеваға тап килгән нарыҡлау. Үҙенең 70 йәшен билдәләгән әҙибә ерҙән атлап түгел, осоп йөрөгән кеүек. Ул һәр ваҡыт ҡайҙалыр ашыға, кемгәлер ярҙам итә, кемделер хәстәрләй.
10 июнь – Шағирә Тамара ИСКӘНДӘРИӘгә – 60 йәш Тамара Искәндәриә (Тамара Ишбулды ҡыҙы Юлдашева) Ишембай районының Ҡыяуыҡ ауылында 1958 йылда тыуған. Үҙҙәрендә башланғыс белем алғандан һуң Йәнырыҫ мәктәбендә уҡый. Мәктәп йылдарында уҡ әҙәби ижадҡа ылыға. Шиғыр һәм хикәйәләре «Башҡортостан пионеры» (хәҙерге «Йәншишмә») гәзитендә донъя күрә, хатта республика әҙәби конкурсында юғары баһалана. Ҡыҙ Бөтә Союз …
Continue reading ‘Утлы ҡулса’ »
Шағирә Таңһылыу Ҡарамышеваға – 70 йәш Ауылыбыҙ мәҙәниәт йортонда республиканың күренекле шағирәһе, публицист, тәржемәсе, йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты Таңһылыу Ҡарамышеваның «Мин тауҙарҙа тыуҙым, тауҙарҙа» исемле юбилей кисәһе үтте.
Баш ҡаланың Совет районы быйыл үҙенең 80 йыллығын билдәләй. Ошо уңайҙан ойошторолған акция сиктәрендә райондың балалар баҡсалары коллективы бик матур, изге эштәр башлап ебәрҙе. Улар ҡарауһыҙ, ата-әсә йылыһынан мәхрүм ҡалғандар янына барып, бәләкәй генә байрамдар ойоштора. Мәҫәлән, 84-се балалар баҡсаһыныҡылар хужаһыҙ ҡалған эттәр приютына күстәнәстәр алып барып, маъмайҙарҙы һыйлаһа, 205-се балалар баҡсаһы бүләктәр, күстәнәстәр алып …
Continue reading ‘80 йыллыҡҡа – 80 изге эш!’ »
Көлкө оҫтаһы Юнир САЛАУАТОВ ошо көндәрҙә үҙенең 70 йәшен билдәләне. Матур юбилейы уңайынан уға бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.
Республикабыҙҙың абруйлы баҫмаларының береһе – «Башҡортостан» гәзите уҙған аҙнала 100 йыллыҡ юбилейын билдәләне. Байрам сараһы Конгресс-холл бинаһында уҙҙы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 279
ПАРАФИН (нем. Paraffin), нефть продукты, башлыса мол. м. 300— 400 булған нормаль төҙөлөшлө туйынған C18—C35 углеводородтар ҡатышмаһы. П. составында ш. уҡ изопарафин, нафтен‑ароматик, нафтен углеводородтары бар. Төҫһөҙ кристалл (tиреү 45—65°C, тығыҙлығы 880—915 кг/м3) йәки шыйыҡлыҡ (tҡайнау 180—360°C); һыуҙа, этил спиртында эремәй, күп кенә органик эреткестәрҙә, минераль майҙарҙа эрей; tтоҡаныу 160°C түбән булмаған, үҙенән‑үҙе тоҡаныуы 300°C түбән булмаған яныусан матдә. Химик реагенттарҙың күбеһенә инерт; азот к‑таһы, һауалағы кислород (140°C) һ.б. м‑н майлы к‑таларға тиклем окислана; хлор м‑н хлоропарафиндар барлыҡҡа килтереп реакцияға инә. Майлы нефть дистилляттарын артабанғы таҙартыу (көкөрт к‑талы, контактлы, перколяцион йәки башҡа таҙартыу; ҡара: Нефть продукттарын таҙартыу) м‑н парафинһыҙлаштырыу (мәҫ., кетон һәм толуол ҡатышмаһы м‑н) һәм майһыҙландырыу (шыйыҡ углеводородтарҙан арындырыу) юлдары аша алына. Таҙартыу кимәленә ҡарап юғары таҙалыҡтағы техник, таҙартылған, таҙартылмаған, мед. һәм башҡа П. бүленә, улар еҫһеҙ булырға, составында бензпирен булмаҫҡа тейеш. Аҡһым‑витамин концентраттары алыу, туҡыманы биҙәкләү өсөн, синтетик май кислоталары, шырпы, ҡәләм, май шәмдәре, синтетик йыуыу саралары етештереүҙә, a‑олефиндар алыу өсөн сеймал, электроизоляция материалы, пластик майҙар компоненты, майлағыс майҙарға присадка булараҡ; юғары таҙалыҡтағы П. — таралар, төрөү материалдары, Резина‑техник изделиелар эшләүҙә, аҙыҡ‑түлек сәнәғәтендә сәйнәй торған резинкалар компоненты сифатында, мед. П. парафин м‑н дауалауҙа файҙаланыла. Башҡортостанда П. алыу технологияларын эшләү б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 50‑се йй. Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑нда башлана. 60‑сы йй. В.В.Воробьёва, И.И.Черек, И.А. Чернобривенко Яңы Өфө НЭЗ‑ы хеҙм‑рҙәре м‑н берлектә юғары эреүсән (хлорлау өсөн сеймал), шырпы өсөн П. алыу технологияһы эшләй һәм етештереүгә индерә. 60‑сы йй. аҙ. КПСС‑тың 22‑се съезы ис. Өфө НЭЗ‑ында (ҡара: “Уфанефтехим”) П. нигеҙендә аҡһым‑витамин концентраттарын, 70‑се йй. уртаһында Башҡортостан биохимия комбинатында — мал аҙығы аҡһымын тәж. етештереү ойошторола. “Каустик” ЯАЙ‑ы А һәм Б сорттарының ХП‑470 маркалы хлорлы П., Яңы Өфө НЭЗ‑ы Т‑2 маркалы шыйыҡ һәм ҡаты П. етештерә. “Свеча” ЯСЙ‑нда (Өфө) П. нигеҙендә май шәмдәре етештереү үҙләштерелә.
Р.Ғ.Ниғмәтуллин
Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров


text:
- Подробности
- Просмотров: 510
БАЗАЛЬТ (лат. basaltes), магмалы тау тоҡомо, габброның эффузив аналогы. Һелте составлы плагиоклаздан, моноклинлы пироксендан һәм магнетит, ильменит, апатит, оливин, вулкан быялаһы ҡушылмаларынан тора. Структураһы тығыҙ йәки ваҡ бөртөклө, йыш ҡына порфирлы, текстураһы күҙәнәкле; Б. йыш ҡына бүкән нигеҙле айырымлығы була. Төҫө ҡуйы һоронан ҡараға тиклем. Таш ҡойоуҙа, ҡырсынташ, йөҙләү материалдары һ.б. етештереүҙә ҡулланыла. Башҡортостанда палеозой Б. Магнитогорск мегасинклинорийында үҫешкән, уларҙың метаморфланған һуңғы кембрий алды аналогтары локаль рәүештә Башҡорт мегантиклинорийының аҫҡы, урта рифей һәм венд ултырмаларында таралған.
Әҙәб.: Заварицкий А.Н. Изверженные горные породы. М., 1956.
А.А.Алексеев
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Рәсәй Президенты Владимир Путин Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай тәҡдим иткән законға ҡул ҡуйҙы.
Депутаттарыбыҙ башланғысы менән “Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында”ғы Законға индерелгән үҙгәрештәр федераль ҡаҙнанан субвенциялар биреүгә бәйле мәсьәләлә хоҡуҡи билдәһеҙлекте асыҡлай.
2013 йылда Рәсәйҙең Бюджет кодексына һәм ҡайһы бер башҡа закон акттарына үҙгәрештәр индерелгәйне. Ошоға ярашлы, федераль ҡаҙнанан субвенциялар биреүҙең федераль закон менән раҫланырға тейешлеге тураһындағы норма ғәмәлдән сығарылды. Шул уҡ ваҡытта үрҙә телгә алынған Законда был ҡағиҙә ғәмәлдә ҡалды. Һөҙөмтәлә ҡанунға төрлөсә аңлатма бирелде.
– Ҡаҙнанан аҡса бүлеү кеүек етди мәсьәләлә хоҡуҡи билдәһеҙлек булмаҫҡа тейеш, – тигән фекерҙә Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев. – Бындай хәл федераль ҡануниәттәге нормаларға төрлөсә аңлатма биреүгә этәрә, аҡсаны бүлгәндә һәм үҙләштергәндә ҡаршылыҡ тыуҙыра.


text:
- Подробности
- Просмотров: 556
ИҘРИСИ [Әбү Абдулла Мөхәммәт ибн Мөхәммәт ибн Абдулла ибн Иҙрис әл-Иҙриси; 1100, Сеута ҡ., Әлмөрәбиҙәр дәүләте — 1161 (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1165), Сеута ҡ., Әлмөхиҙәр дәүләте], ғәрәп сәйәхәтсеһе, географ. Кордова ҡ. (Әлмөрәбиҙәр дәүләте) уҡый. 12 б. башында Төньяҡ Африка, Үҙәк Европа, Кесе Азия буйлап сәйәхәт ҡыла. Сицилия короле Рожер II (1130—54 йй. хакимлыҡ итә) һарайында хеҙмәт итә. “Китаб нөзхат әл-мөштаг фи’хтираг әл-афаг” (“Өлкәләр буйынса сәйәхәт итеү тураһында хыялланыусының мауығыуҙары”; 1154) хеҙмәте авторы. Шәхси күҙәтеүҙәренә, күреп белеүселәрҙең һөйләүенә, төрлө яҙма сығанаҡтарға, ш. иҫ. Птолемей хеҙмәтенә, нигеҙләнгән хеҙмәтендә Европа, Африка илдәренең тарихы, тарихи географияһы, иҡт. һәм сәйәси ҡоролошо үҙенсәлектәре, ғөрөф‑ғәҙәте, йолалары т‑да мәғлүмәт тупланған. Көнсығыш Европа, Урта һәм Үҙәк Азия халыҡтары, ш. иҫ. башҡорттар, болғарҙар, буртастар, венгрҙар (ҡара: Боронғо венгрҙар), ҡыпсаҡтар, уғыҙҙар, бәшнәктәр, хазарҙар һ.б. т‑да яҙғанда, И. Ибн Хордадбех, Джейхани, Ибн Хаукал, Масуди һ.б. әҫәрҙәрен киң файҙалана. И. “халыҡ йәшәгән өлкәләр” картаһында “башҡорттар иле” Урал буйында билдәләнгән, уның терр‑яһында хәҙ. Урал тауҙары, Ағиҙел, Кама, Ҡариҙел, Әй йй. (ҡара: Башҡортостан) күрһәтелгән. Башҡорттарҙы “басджирт” (ҡара: Башҡорт) исеме м‑н һүрәтләгән һәм уларҙы төрки телле халыҡтар иҫәбенә индергән. И. мәғлүмәттәре б‑са, Каспий диңгеҙенән төньяҡҡа ҡарай башҡорттарҙың Ҡараҡыя һәм Минжан (Немжан), Кама й. урта ағымында Ҡазира (Ҡастра, Ҡастр) һәм Мазира (Масра, Мастр) ҡалалары урынлашҡан, улар адм. һәм сауҙа үҙәктәре булған, ағас йорттарҙан һәм тирмәләрҙән торған, башҡорт ерҙәрендә ҡалаларҙың аҙ булыуы билдәләнгән. И. ярашлы, башҡорттарҙың бер төркөмө (эске) — булғарҙар һәм уғыҙҙар м‑н, ҡалғаны (тышҡы) бәшнәктәр м‑н сиктәш булған. Китапта Волга буйы Болғарының соц.иҡт. һәм сәйәси тарихы б‑са материалдар бар.
Әҙәб.: Коновалова И.Г. Аль‑Идриси о странах и народах Восточной Европы. М., 2006.
Б.С.Ильясов, Н.А.Мәжитов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Тура мөйөшлө координаталар системаһы
Тура мөйөшлө координаталар системаһы — яҫылыҡта йәки арауыҡта үҙ-ара перпендикуляр күсәрле тура һыҙыҡлы координаталар системаһы. Иң ябай һәм йыш ҡулланылыусы координаталар системаһы. Теләһә ниндәй үлсәмле арауыҡ өсөн бик еңел һәм тура дөйөмләштерелә, был да уның киң ҡулланылыуына булышлыҡ итә.
Бәйле терминдар: күсәрҙәрендә бер төрлө масштаблы тура мөйөшлө координаталар системаһын ғәҙәттә декарт системаһы тип атайҙар (Рене Декарт исеме менән аталған), ә дөйөм декарт координаталар системаһы тип аффиналар координаталар системаһын (тура мөйөшлө түгел) атайҙар[1].
Йөкмәткеһе
Яҫылыҡта тура мөйөшлө координаталар системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҫылыҡта тура мөйөшлө координаталар системаһы ике үҙ-ара перпендикуляр координаталар күсәрҙәре һәм менән яһала. Координаталар күсәрҙәре нөктәһендә киҫешә, был нөктә координаталар башы тип атала, һәр күсәрҙә ыңғай йүнәлеш һайлана .
Яҫылыҡта нөктәһенең урыны ике һәм координаталары менән билдәләнә. координатаһы һайланған үлсәү берәмектәрендә киҫегенең оҙонлоғона, координатаһы — киҫегенең оҙонлоғона тигеҙ. һәм киҫектәре нөктәһенән ярашлы рәүештә һәм күсәрҙәренә параллель үткәрелгән һыҙыҡтар менән билдәләнә.
Шуның менән бергә, әгәр нөктәһе нурында ятһа (ә һүрәттәге кеүек нурында түгел), координатаһына минус тамғаһы ҡуйыла. Әгәр нөктәһе нурында ятһа, координатаһына минус тамғаһы ҡуйыла. Шулай итеп, һәм нурҙары координаталар күсәрҙәренең тиҫкәре йүнәлештәре булып торалар (һәр координаталар күсәре һанлы күсәр итеп ҡарала).
күсәре абсциссалар күсәре, ә - ординаталар күсәре тип атала. координатаһы нөктәһенең абсциссаһы, координатаһы — нөктәһенең ординатаһы тип атала.
Был символик рәүештә ошолай яҙыла:
йәки
йәки координатаның конкрет нөктәгә ҡарауы индекс ярҙамында күрһәтелә:
һәм башҡалар.
- Уң яҡлы координаталар системаһында ыңғай йүнәлеште, күсәре өҫкә йүнәлгәндә, күсәре уң яҡҡа ҡарарлыҡ итеп һайлайҙар. Ғәҙәттә уң яҡлы координаталар системаһы менән ҡулланыу ҡабул ителгән (әгәр киреһе иҫкәртелмәһә йәки күренеп тормаһа — мәҫәлән, һыҙманан; ҡайһы берҙә ниндәйҙер сәбәптәр буйынса һул яҡлы координаталар системаһын ҡулланыу уңайлыраҡ була.
- һәм координаталар күсәрҙәре төҙөгән дүрт мөйөш (I, II, III, IV), координаталар мөйөштәре, сиректәр йәки   квадранттары тип атала (1-се һүрәтте ҡарағыҙ).
- I координаталар мөйөшө эсендәге нөктәләрҙең абсциссалары һәм ординаталары ыңғай.
- II координаталар мөйөшө эсендәге нөктәләрҙең абсциссалары тиҫкәре һәм ординаталары ыңғай.
- III координаталар мөйөшө эсендәге нөктәләрҙең абсциссалары һәм ординаталары тиҫкәре
- IV координаталар мөйөшө эсендәге нөктәләрҙең абсциссалары ыңғай һәм ординаталары тиҫкәре.
Арауыҡта тура мөйөшлө координаталар системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Арауыҡта тура мөйөшлө координаталар системаһы (был параграфта өс үлсәмле арауыҡ күҙ уңында тотола, күберәк үлсәмле арауыҡтар тураһында — түбәндәрәк ҡарағыҙ) өс үҙ-ара перпендикуляр , һәм координаталар күсәрҙәре менән яһала. Координаталар күсәрҙәре нөктәһендә киҫешә, был нөктә координаталар башы тип атала, һәр күсәрҙә уҡ менән күрһәтелгән ыңғай йүнәлеш һәм күсәрҙәрҙә киҫектәрҙе үлсәү берәмеге һайлана. Үлсәү берәмеге ғәҙәттә (не обязательно[2]) бөтә күсәрҙәр өсөн бер үк. — абсциссалар күсәре, — ординаталар күсәре, — аппликаталар күсәре.
Арауыҡта нөктәһенең урыны өс координата: , һәм менән билдәләнә. Һайланған үлсәү берәмектәрендә координатаһы киҫегенең оҙонлоғона, координатаһы — киҫегенең оҙонлоғона, координатаһы — киҫегенең оҙонлоғона тигеҙ. Отрезки , һәм киҫектәре нөктәһенән ярашлы рәүештә , һәм яҫылыҡтарына параллель үткәрелгән яҫылыҡтар менән билдәләнәләр.
- координатаһы нөктәһенең абсциссаһы,
- координатаһы — нөктәһенең ординатаһы,
- координатаһы — нөктәһенең аппликатаһы тип атала.
Символик рәүештә был ошолай яҙыла:
йәки
йәки координатаның конкрет нөктәгә ҡарауы индекс ярҙамында күрһәтелә:
һәм башҡалар.
Һәр күсәр һанлы тура һыҙыҡ итеп ҡарала, йәғни ыңғай йүнәлеше бар, ә тиҫкәре нурҙа ятҡан нөктәләргә координаталарҙың тиҫкәре ҡиммәттәре бирелә (алыҫлыҡ минус тамғаһы менән алына). Йәғни, мәҫәлән, әгәр нөктәһе һүрәттәге кеүек нурында түгел, ә уның нөктәһенән кире яҡҡа йүнәлгән дауамында ( күсәренең тиҫкәре өлөшөндә) ятһа, ул саҡта нөктәһенең абсциссаһы тиҫкәре булыр ине (минус алыҫлығына тигеҙ). Ҡалған ике күсәр өсөн ошоға оҡшаш рәүештә.
Өс үлсәмле арауыҡта бөтә тура мөйөшлө координаталар системаһы ике класҡа бүленә — уң (шулай уҡ ыңғай, стандарт терминдары ҡулланыла) һәм һул. Ғәҙәттә һүҙһеҙ генә уң координаталар системын ҡулланырға тырышалар, ә уларҙы график һүрәтләгәндә, күсәрҙәрҙе, әгәр мөмкин булһа, бер нисә ғәҙәттәге (традицион) тороштарҙың береһендәге кеүек урынлаштыралар. (2-се һүрәттә уң координаталар системы һүрәтләнгән). Уң һәм һул координаталар системын боролош ярҙамында[3], ярашлы күсәрҙәре (һәм уларҙың йүнәлештәре) тап килерлек итеп, тура килтереп һалып булмай. Ниндәйҙер конкрет алынған координаталар системаһы ниндәй класҡа ҡарай икәнен, уң ҡул ҡағиҙәһе, винт ҡағиҙәһе һәм башҡалар ярҙамында асыҡлап була (күсәрҙәрҙең ыңғай йүнәлештәрен, күсәрен сәғәт уғы йүнәлешенә ҡаршы 90°-ҡа борғанда, әгәр был боролошто күсәренең ыңғай йүнәлеше яғынан күҙәткәндә, уның ыңғай йүнәлеше күсәренең ыңғай йүнәлеше менән тап килерлек итеп һайлайҙар).
Арауыҡ өс үҙ-ара перпендикуляр координаталар яҫылығы менә бүленгән һигеҙ өлкәнең һәр береһе октант тип атала.
Күп үлсәмле арауыҡта тура мөйөшлө координаталар системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тура мөйөшлө координаталар системаһы теләһә ниндәй сикле үлсәмле арауыҡта ла, өс үлсәмле арауыҡтағыға оҡшаш рәүештә ҡулланылырға мөмкин. Координаталар күсәрҙәренең һаны арауыҡ үлсәменә тигеҙ була (был параграфта уны тип тамғаларбыҙ).
Координаталарҙы тамғалау өсөн ғәҙәттә[4] төрлә хәрефтәр ҡулланмайҙар, ә бер үк хәрефте һанлы индекс менән ҡулланалар. Йышыраҡ был:
Был йыйылманан ирекле -нсы координатаны тамғалау өсөн:
- индекслы хәреф ҡулланыла,
ә йыш ҡына тамғалауын бөтә йыйылманы тамғалау өсөн ҡулланалар, подразумевая, бында индекс бөтә: ҡиммәттәр йыйылмаһын урап сыға тип күҙаллана.
Арауыҡтың теләһә ниндәй үлсәмендә тура мөйөшлө координаталар системаһы ике класҡа бүленә, уң һәм һул (йәки ыңғай һәм тиҫкәре). Күп үлсәмле арауыҡтар өсөн ниндәй ҙә булһа бер координаталар системаһын ирекле рәүештә (шартлы рәүештә) уң тип атайҙар, ә ҡалғандарын, улар шул уҡ йүнәлешлеме йәки түгелме булыуына бәйле рәүештә, уң йәки һул тип атайҙар[5].
Ике үлсәмле квадрант һәм өс үлсәмле октант төшөнсәләренең -үлсәмле Евклид арауығы өсөн дөйөмләштерелгән төшөнсәһе — ортант йәки гипероктант.
Векторҙың тура мөйөшлө координаталары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Векторҙың тура мөйөшлө координаталарын билдәләү өсөн (теләһә ниндәй үлсәмле векторҙарҙы күрһәтеү өсөн ҡулланып була) шулай итәләр, башы координаталар башында булған векторҙың (йүнәлешле киҫектең) координаталары уның осоноң координаталары менән тап килә[6].
- Шулай итеп, мәҫәлән, 1-се һүрәттә координаталары векторының координаталары була.
Башы координаталар башы менән тап килмәгән векторҙар (йүнәлешле киҫектәр) өсөн тура мөйөшлө координаталарҙы ике ысулдың береһе менән билдәләргә мөмкин:
- Векторҙы башы координаталар башы менән тап килерлек итеп күсерергә мөмкин. Ул саҡта векторҙың координаталары параграф башында һүрәтләнгән ысул менән билдәләнә: башы координаталар башы менән тап килерлек итеп күсерелгән векторҙың координаталары - уның осоноң координаталары.
- Бының урынына векторҙың (йүнәлешле киҫектең) осоноң координаталарынан уның башының координаталарын алырға мөмкин.
- Тура мөйөшлө координаталар өсөн векторҙың координаталары төшөнсәһе векторҙың ярашлы координаталар күсәре йүнәлешенә ортогональ проекцияһы төшөнсәһе менән тап килә.
Тура мөйөшлө координаталарҙа векторҙар өҫтөндәге бөтә ғәмәлдәрҙе бик ябай яҙып була:
- Ҡушыу һәм скалярға ҡабатлау:
йәки
йәки
- һәм ошонан сығып алыу һәм бүлеү:
йәки
йәки
(Был теләһә ниндәй n үлсәме өсөн дөрөҫ, тура мөйөшлө координаталар менән бер рәттән,ҡыя мөйөшлө координаталар өсөн дә).
йәки
(Тик бөтә күсәрҙәрендә берәмек масштаблы тура мөйөшлө координаталарҙа).
- Скаляр ҡабатландыҡ аша векторҙың оҙонлоғон иҫәпләргә була
- һәм векторҙар араһындағы мөйөштө
арауыҡтың теләһә ниндәй үлсәме өсөн,
- Вектор ҡабатландыҡ (тик ул билдәләнгән өс үлсәмле арауыҡ өсөн генә):
Күренеүенсә, былар бөтәһе, кәрәк булһа, векторҙар өҫтөндәге бөтә ғәмәлдәрҙе һандар өҫтөндәге ябай ғәмәлдәргә ҡайтарып ҡалдырырға мөмкинлдек бирә.
Орттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тура мөйөшлө координаталар системаһы[7] (теләһә ниндәй үлсәмле) шулай уҡ[8] координаталар күсәрҙәре менән бер йүнәлешле орттар (берәмек векторҙар) йыйылмаһы менән һүрәтләнә. Орттар һаны координаталар системаһының үлсәменә тигеҙ һәм улар бөтәһе лә бер береһенә перпендикуляр. Бындай орттар базис төҙөй, шуның менән бергә ортонормалаштырылған[9].
Өс үлсәмле арауыҡ осрағында бындай орттар ғәҙәттә
- , һәм тип
йәки
- , и тип тамғаланалар.
Шулай уҡ уҡ менән тамғалау ҡулланылырға мөмкин (, һәм йәки , һәм ) йәки теге йәки был әҙәбиәттә ҡулланылған ғәҙәттәге вектор тамғалау ысулына ярашлы башҡа тамғалауҙар.
Шуның менән бергә, уң координаталар системаһы осрағында орттарҙы вектор ҡабатлау өсөн түбәндәге формулалар дөрөҫ:
3-тән ҙурыраҡ үлсәмдәр өсөн (йәки үлсәм теләһә ниндәй булырға мөмкин булған дөйөм осраҡта) ғәҙәттә орттар өсөн һанлы индекслы был тамғалауҙар урынына йыш ҡына[10] ҡулланалар
бында n - арауыҡ үлсәме.
Теләһә ниндәй үлсәмле вектор базис буйынса тарҡала (координаталары тарҡалма коэффициенттары булып тора):
йәки
ә ортонормалаштырылған базис өсөн координаталарҙы орттар менән скаляр ҡабатландыҡ аша бик еңел табырға мөмкин:
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе булып тура мөйөшлө координаталар системаһын Рене Декарт 1637 йылда үҙенең «Геометрия» хеҙмәтендә индерә. Шуға күрә тура мөйөшлө координаталар системаһын шулай уҡ — Декарт координаталар системаһы тип атайҙар. Геометрик объекттарҙы һүрәтләүҙең координаталар ысулы аналитик геометрияға башланғыс булды. Координаталар ысулы үҫешенә шулай уҡ Пьер Ферма үҙ өлөшөн индерҙе, әммә уның хеҙмәттәре тәү башлап ул үҙе үлгәс баҫылып сыға. Декарт һәм Ферма координаталар ысулын тик яҫылыҡта ғына ҡулланалар.
Өс үлсәмле арауыҡ өсөн координаталар ысулын беренсе булып Леонард Эйлер XVIII быуатта ҡуллана. Орттарҙы ҡулланыу, күренеүенсә, Гамильтонға һәм Максвеллға ҡайтып ҡала.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/83196/Декартова Большая Советская Энциклопедия. Сам же Р. Декарт в «Геометрии» (1637) употреблял только систему координат на плоскости (и, вообще, - косоугольную).
- ↑ Иногда это просто принципиально невозможно, если по осям откладываются величины разной физической размерности; впрочем, с геометрической точки зрения это замечание не слишком существенно, т.к. можно тогда считать масштабы по осям равными условно (например масштабы так, чтобы единицы совпадали при изображая на геометрической плоскости).
- ↑ Можно превратить правую координатную систему в левую и наоборот с помощью зеркального отражения.
- ↑ Но не обязательно: вопрос обозначений в конечном итоге определяется конкретным приложением.
- ↑ Это можно выяснить, исходя из того, можно ли какими-то вращениями (и переносами, если не совпадают начала координат) совместить данную координатную систему с той, ориентация которой правая по определению. Если да, то данная система считается правой, если нет, то левой. Еще проще технически это выяснить через знак определителя матрицы преобразования от правого базиса к данному.
- ↑ Конец направленного отрезка — точка; прямоугольные координаты точки рассмотрены в статье выше.
- ↑ В этом параграфе будем подразумевать обычную декартову систему координат, то есть прямоугольную систему координат с одинаковым масштабом по всем осям; рассмотрение систем координат с разным масштабом по разным осям внесло бы здесь неоправданные формальные усложнения при довольно малом выигрыше содержательном отношении.
- ↑ Это описание очевидно полностью эквивалентно обычному заданию осей координат, надо только еще задать начало координат (последнее нередко очевидно по умолчанию).
- ↑ При отказе от условия равномасштабности координатных осей — просто ортогональный базис.
- ↑ Впрочем, вместо буквы e нередко могут быть использованы и другие буквы. Как правило, это явно оговорено.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- В. И. Гервидс Модель декартовой системы координат (flash). НИЯУ МИФИ (10.03.2011). 3 май 2011 тикшерелгән.


text:
Ғөсөл
Ғөсөл — ул бөтә тәнде йыуып, һыу менән ҡойоноу. Ғөсөлләнәм тип ниәтләгән кеше түбәндәге тәртип буйынса эш итер:
1. истинжә ҡылып, гәүрәттәрен нәжестән таҙартыр;
2. беләҙектәренә тиклем ике ҡул суғын йыуыр;
3. тәһәрәт алыр, ләкин аяҡ суҡтарын йыумаҫ;
4. иң әүүәле башына, унан һуң уң яғынан башлап тәненең һәр бер ерен һыулап сығыр;
5. ҡулдары менән буйы еткән тиклем тәненең һәр бер ерен ышҡып сығыр;
6. икенсе мәртәбә, йәнә уң яғынан башлап бөтә тәненә һыу ҡойор һәм ҡулдары менән буйы еткән тиклем тәненең һәр бер ерен ышҡып сығыр;
7. өсөнсө мәртәбә йәнә уң яғынан башлап бөтә тәненә һыу ҡойор;
8. иң аҙаҡтан уң яғынан башлап ике аяҡ суғын йыуыр.
Ошо рәүештә ғөсөл алған кеше камил тәһәрәтле булыр. Намаҙ уҡыу өсөн яңы ғына ғөсөлләнгәндән һуң тәһәрәт алыу кәрәк түгел.
Ғөсөл алыр өсөн ниәтләйбеҙ: Иләһи ниәт ҡылдым ғөсөл алырға Аллаһ Тәғәлә ризалығы өсөн — тип. Ниәтте күңелдән, йә телдән әйтергә була, тик уны душҡа, йә мунсаға инмәҫ борон әйтергә кәрәк.
Ғөсөлдең фарыздары
Ғөсөлдең фарыздары өс:
1. ауыҙ эсен сайҡау;
2. танау эсен сайҡау;
3. тәндең һәр бер еренә һыу тигеҙеү.
Ғөсөлләнгәндә тәндең һәр бер еренә һыу тейһен өсөн сәс, ҡаш, һаҡал, мыйыҡ кеүек төктәрҙең төптәренә, күҙ соҡоро кеүек эскә батып йәки йыйырылып торған урындарға һәм йөҙөк аҫтарына, тәнгә йәбешкән ҡамыр йәки дегет кеүек нәмәләр аҫтында ҡалған ерҙәргә лә һыу тейергә тейеш. Ҡатын — ҡыҙҙарҙан айырмалы булараҡ, ирҙәргә ғөсөл алғанда сәстәренең һәр бөртөгөнә һыу тигеҙеү фарыз. Әммә ҡатын — ҡыҙҙарҙың сәс толомдарына һыу теймәһә лә ярай, сәс төптәренә генә һыу тигеҙеү ҙә етә. Сөнки ҡатын — ҡыҙҙар өсөн сәс зиннәт. Уларға сәстәрен алдырыу йә ҡыҫҡартыу дөрөҫ түгел.
Ғөсөлләнеүҙе фарыз иткән сәбәптәр
Ғөсөлләнеүҙе фарыз иткән сәбәптәр өс:
1. Жөнөб булыу:
а) енес ағзаларынан еүешлек килеү;
б) енси яҡынлыҡ ҡылыу;
в) шәһүәтләнеү арҡаһында төшләнеү.
2. Хәиз (күрем) тамамланыуы.
3. Нифас ҡаны (бала тыуғандан, һуң), тамамланыуы.
Ғөсөлһеҙ кеше пак булмай. Уға Ҡөръән Кәримде тотоу, ҡарап йәки яттан уҡыу һәм мәсеткә инеү кеүек эштәр тыйыла. Шуның өсөн уға мөмкин тиклем тиҙерәк ғөсөлләнеп, пакланыу тейеш булыр. Әммә тәһәрәтһеҙ кешегә Ҡөръән Кәримде тотоу мәкруһ булһа ла, Ҡөрьәнде яттан уҡыу мәкруһ түгел. Доға ҡылыу, сәләм биреү, сәләм ҡайтарыу һәм тәсбихтәр әйтеү жөнөб кешегә лә, тәһәрәтһеҙ кешегә лә дөрөҫ.
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 06.04.2017 в 01:09, и размещена в категории яңылыҡтар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
“Нурҙар балҡышы һеҙҙең күҙҙәрҙә”
Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә арнап үҙәк район китапханаһының башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты өйрәнеү бүлеге хеҙмәткәрҙәре “Нурҙар балҡышы һеҙҙең күҙҙәрҙә” тип исемләнгән “Ағинәйҙәр” һәм иң әүҙем китап уҡыусы хеҙмәт ветерандары өсөн әҙәби сара ойошторҙо.
Яҙ ҡатын-ҡыҙҙан башлана, йәнендә һөйөү гөлдәре үҫтергән, наҙлы, иркә һүҙҙәр йөрөткән аҫыл заттан. Сөнки ҡатын-ҡыҙ донъяға кеше бүләк итә, уның һулышынан тормош йәшәрә.
Әҙәби кисә халҡыбыҙҙың ауыҙ-тел ижадында ғаилә ҡиммәттәрен яҡтыртҡан мәҡәл, әйтем һәм йомаҡтарға таянып үткәрелде. “Балаһыҙ кеше кеше һөйләр, балалы кеше балаһын һөйләр”, “Килен килбәтле булһын, теле ширбәтле булһын”, “Ир аҡыллы булһа, ҡатын күндәм була” кеүек мәҡәлдәргә ағинәйҙәр тормош тәжрибәһенән сығып, ыҡсым ғына әйтелгән тәрән мәғәнәле тапҡыр һүҙҙәр ҡулланып үҙ ғаиләләре менән таныштырҙылар. Әсәләрҙең һәр ҡайһыһы ғаиләлә психолог та, педагог та, ашнаҡсы ла, тәрбиәсе лә, ире өсөн яғымлы ҡатын-ҡыҙ ҙа, ғөмүмән ысын хужабикә икән тағын бер тапҡыр иҫбат иттеләр.
Китапхана янында ойошторолған “Ағинәйҙәр” клубы етәксеһе Менәүәрә Бохарбаева береһенән-береһе гүзәл, йөрәктәрендә илаһилыҡ, зауыҡлыҡ, матурлыҡҡа һоҡланыу тойғоһо йөрөткән районыбыҙҙың мәҙәни үҫешенә ҙур өлөш индергән һәм йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем ҡатнашҡан ҡатын –ҡыҙҙарға һаулыҡ, ғаилә ҡыуаныстары, тыныслыҡ, именлек теләп байрам кәйефе бүләк итте.
Сараға ҡыҙыҡлы йәм өҫтәп “Үгәй ҡыҙ” әкиәтенән мәсекәй әбей ҡунаҡҡа килеп йомаҡтар ҡойҙо, уйындар үткәрҙе.
Шулай уҡ әҙәби кисәлә «Донъя йәме ҡатын ҡыҙ» тип исемләнгән китап күргәҙмәһе ойошторолдо. Кәтибә Кинйәбулатованың «Әйләнһәмсе һайрар ҡошҡа», Йомабикә Ильясованың «Мин үҙеммен һаман», Рәмзилә Хисаметдинованың «Моңдоң йәне мөхәббәт», Зөһрә Ҡотлогилдинаның «Ялан сәскәләре», Лилиә Һаҡмарҙың «Матур йәшәй белеү- батырлыҡ» китаптарынан шиғырҙар уҡып ишеттерелде.
Байрам сараһы сәй табыны янында йәшлек йырҙары менән дауам итте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 526
ЗАГОРСКИЙ Валерий Куприянович (16.8.1940, Стәрлетамаҡ ҡ.), инженер-механик. Техник ф. д‑ры (1994), проф. (1998). РФ‑тың почётлы юғары проф. белем биреү хеҙм‑ре (2003), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1976). Силәбе политехник ин‑тын тамамлағандан һуң (1963) 78‑се станоктар эшләү з‑дында (Силәбе ҡ.), 1965 й. алып “Союз” Өфө машиналар эшләү КБ‑нда (ҡара: “Мотор”) эшләй. 1973 й. башлап ӨДНТУ‑ла уҡыта. Фәнни тикшеренеүҙәре трибология, машина деталдәренең өҫкө йөҙөн нығытыу проблемаларына арналған. З. етәкс. үтә юғары ҡеүәтле, кире полярлыҡлы күмер дуғаһының яныуын тотороҡландырыу проблемаһы хәл ителә; металдарҙың өҫкө йөҙөн электр дуғаһы ярҙамында нығытыу, механик юл м‑н тоташтырыла торған үткәргес торбаларҙы йыйыу һәм һалыу технологиялары һ.б. уйлап табыла. Асыштары БР‑ҙың һәм РФ‑тың башҡа төбәктәренең нефть сәнәғәте, т. юл һәм йылға транспорты пр‑тиеларында индерелгән. 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 50 уйлап табыу авторы.
Хеҙм.: Проектирование и расчёт трубопроводов в коррозионностойком исполнении. Уфа, 1997 (авторҙ.).
С.Ғ.Зөбәйеров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 40(2011)
Миҙаллы булдылар
Новости / Спорт // 25-05-2011, 11:40
18 майҙа «Салауат Юлаев» хоккей клубына тантаналы рәүештә КХЛ беренселегенең алтын миҙалы һәм шулай уҡ башҡа ҡиммәтле бүләктәр тапшырылды.
Иҫ киткес матур байрамда юлаевсылар һәм дә көйәрмәндәр өсөн сәләмләү һүҙе менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов сығыш яһаны.
– «Салауат Юлаев» Рәсәйҙең иң көслө командаларынан һанала. Ҙур хоккей Өфөлә һәр ваҡыт буласаҡ, – тине ул. Шулай уҡ Рәсәй хоккей федерацияһы президенты Владислав Третьяк та өфөләргә маҡтау һүҙҙәрен еткерҙе....
Иҫ киткес матур байрамда юлаевсылар һәм дә көйәрмәндәр өсөн сәләмләү һүҙе менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов сығыш яһаны.
– «Салауат Юлаев» Рәсәйҙең иң көслө командаларынан һанала. Ҙур хоккей Өфөлә һәр ваҡыт буласаҡ, – тине ул. Шулай уҡ Рәсәй хоккей федерацияһы президенты Владислав Третьяк та өфөләргә маҡтау һүҙҙәрен еткерҙе....
«Берҙәмлек» төрлө милләттәр мәҙәниәтен берләштерә
Новости / Мәҙәниәт // 24-05-2011, 14:20
7 – 12 июндә «Берҙәмлек – Содружество» Х халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивале үтәсәк. Ул «2006 – 2011 йылдарҙа Рәсәй мәҙәниәте» федераль маҡсатлы программаһына ярашлы уҙғарыла....
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 24-05-2011, 14:19
Зоопаркта:
– Атай, ҡара әле, ситлектә юлбарыҫ һөйәк кимереп ултыра!
– Ярай әле, улым, иҫкә төшөрҙөң, әсәйең ит алып ҡайтырға ҡушҡайны бит....
– Атай, ҡара әле, ситлектә юлбарыҫ һөйәк кимереп ултыра!
– Ярай әле, улым, иҫкә төшөрҙөң, әсәйең ит алып ҡайтырға ҡушҡайны бит....
Өс һөйләм менән
Новости / Башҡортостан // 24-05-2011, 11:27
Республика етәкселеге Башҡортостан баҫмаларында заманыбыҙҙың бөтә актуаль социаль мәсьәләләре сағылыш тапһын өсөн кәрәк булғандың барыһын да ла эшләйәсәк – был турала БР Президенты Өфөлә ветерандар менән осрашыуында белдерҙе. Әле үк республика киң мәғлүмәт сараларының был йәһәттән күпкә алға китеүен, федераль баҫмаларҙан йәштәр, патриотик тәрбиә темаларын яҡтыртыуы менән айырылыуын билдәләне. «Республика һәм район гәзиттәренә ярҙам күрһәтеләсәк һәм уларға үҫеү мөмкинлеге булдырыласаҡ», – тине Рөстәм Хәмитов....
онотолмаҫлыҡ төн
Рубрикалар // 24-05-2011, 10:37
Музей – халҡыбыҙҙың бай тарихын һаҡлап тороусы, уны быуындан-быуынға еткереүсе, үткән быуаттарға күпер булып тороусы изге йорт. Илгә, милләтебеҙҙең үткәненә ихтирам һәм һөйөү тойғолары тыуҙырыу маҡсатында улар көн һайын үҙ ишеген меңәрләгән ҡунаҡҡа аса. Үткән шәмбелә Өфө музейҙары, Халыҡ-ара музейҙар көнөнә арнап, “Төнгө музей” тип аталған акция уҙғарып, ғәҙәти булмаған эш ваҡыты менән, ярты төнгә тиклем ҡунаҡтар ҡаршы алды....
Хикәйәләрендә шиғри моң бар
Әҙәбиәт // 24-05-2011, 10:35
йәки Тимерғәле Килмөхәмәтов әҫәрҙәренең тел-стиль үҙенсәлектәре тураһында
Халыҡта, егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, тиҙәр. Әллә нисәмә йөктө бер юлы нисек тартмаҡ кәрәк? Әммә, күп нәмәгә һәләтең булып та, барыһына ла берҙәй үк етешә алмауың да бар бит әле. Шулай ҙа егәрле кеше төрлөһөнә өлгөрә. Ғалим һәм яҙыусы Тимерғәле Килмөхәмәтов та – тап шундайҙарҙан. Ул − исеме киң билдәле әҙәбиәтсе-публицист та, тәнҡитсе лә, драматургия өлкәһендә ентекле тикшеренеүҙәр алып барған төплө ғалим да, университетта белгестәр әҙерләүгә тос өлөш индереүсе хөрмәтле уҡытыусы ла. Уның шәхсиәтен билдәләшеп, ныҡлы терәк булып тороусы йәнә бер таяуы − әҙәби ижад донъяһы, яҙыусылыҡ хеҙмәте....
Халыҡта, егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, тиҙәр. Әллә нисәмә йөктө бер юлы нисек тартмаҡ кәрәк? Әммә, күп нәмәгә һәләтең булып та, барыһына ла берҙәй үк етешә алмауың да бар бит әле. Шулай ҙа егәрле кеше төрлөһөнә өлгөрә. Ғалим һәм яҙыусы Тимерғәле Килмөхәмәтов та – тап шундайҙарҙан. Ул − исеме киң билдәле әҙәбиәтсе-публицист та, тәнҡитсе лә, драматургия өлкәһендә ентекле тикшеренеүҙәр алып барған төплө ғалим да, университетта белгестәр әҙерләүгә тос өлөш индереүсе хөрмәтле уҡытыусы ла. Уның шәхсиәтен билдәләшеп, ныҡлы терәк булып тороусы йәнә бер таяуы − әҙәби ижад донъяһы, яҙыусылыҡ хеҙмәте....
«Моңдонъя» яңылыҡтары
Новости / Мәҙәниәт // 24-05-2011, 10:34
Әзербайжан дуэты – «Евровидение – 2011» конкурсы еңеүселәре
Германияла Дюссельдорф ҡалаһында 56-сы тапҡыр үткән «Евровидение» конкурсына йомғаҡ яһалды. Унда Әзербайжандан Элл һәм Никки (Эльдар Гасымов һәм Нигияр Джамал) дуэты, 221 мәрәй йыйып, беренсе урынға сыҡты. Икенсе урынды − Италиянан Рафаэль Гуалацци (189 мәрәй), өсөнсө урынды Швециянан Эрик Сааде (185 мәрәй) яуланы....
Германияла Дюссельдорф ҡалаһында 56-сы тапҡыр үткән «Евровидение» конкурсына йомғаҡ яһалды. Унда Әзербайжандан Элл һәм Никки (Эльдар Гасымов һәм Нигияр Джамал) дуэты, 221 мәрәй йыйып, беренсе урынға сыҡты. Икенсе урынды − Италиянан Рафаэль Гуалацци (189 мәрәй), өсөнсө урынды Швециянан Эрик Сааде (185 мәрәй) яуланы....
«Иң оптимист Рәсәй йырсыһы» еңеүгә өлгәшә алманы
Новости / Мәҙәниәт // 24-05-2011, 10:33
Илебеҙ исеменән «Евровидение – 2011» конкурсында сығыш яһаған йырсы Алексей Воробьев 1988 йылдың 19 ғинуарында Тула ҡалаһында күп балалы ғаиләлә тыуа. Уның атаһы хәүефһеҙлек буйынса етәксе булып эшләй, әсәһе – хужабикә. Алексей аккордеон класы буйынса музыка училищеһын тамамлай, күптән түгел генә уҙған матбуғат конференцияһында сит ил журналистарына аккордеонда рус халыҡ йырҙарын уйнап ишеттерә. Алексей бәләкәй сағынан йыр конкурстарында ҡатнашып, призлы урындар яулап килә....
Ҡаҙҙар түгел, ҡыҙҙар оса Донбасҡа
Новости / Мәҙәниәт // 24-05-2011, 10:32
Һаумыһығыҙ, хөрмәтле «Йәшлек» гәзите хеҙмәткәрҙәре! Һеҙгә «Ленинсе» сағынан уҡ алдырып баҫманы уҡыусы Хәлил ағайығыҙ хат яҙа. Һеҙҙең гәзиттә баҫылған «Йырҙарыбыҙҙы һаҡлайыҡ» тигән мәҡәләне уҡығандан һуң, күп уйланып йөрөй торғас, «Шахта» йыры тураһында яҙып ебәрергә булдым. Ул йырҙа, гәзиткә яҙғанса, шәрә ҡаҙҙарҙың да, тере ҡаҙҙарҙың да бер ниндәй ҙә ҡатнашлығы юҡ. Ҡаҙҙар осһа ла, Донбасҡа осмай, йә көҙөн ҡош юлы буйлап көньяҡҡа ҡарай оса, йә яҙын кире тыуған илгә ҡайта....
Сәхнә матурлыҡты ярата, ти йәш йырсы Ғайсар Миңлеғолов
Новости / Мәҙәниәт // 24-05-2011, 10:29
Йыр-моң донъяһы ниндәйҙер бер сихри тартыу көсөнә эйә. Үҙе йырламаған кеше лә моңға тартыла, эстән генә көйләп йөрөй. Ә йырлай белгәне тормошон йырһыҙ күҙ алдына ла килтермәй. Бәләкәй саҡтан ашнаҡсы булырға хыялланған Ғайсарҙы ла йыр үҙенә әйҙәй. Һүҙем – сәхнәгә күптән түгел генә сыҡһа ла, алсаҡлығы, сибәрлеге, моңло, йомшаҡ тауышы менән йәш ҡыҙҙарҙың йөрәген йышыраҡ тибергә мәжбүр иткән йәш йырсы Ғайсар Миңлеғолов тураһында....
[/aviable]


text:
Унимак
Ошибка: блок «Халыҡ тығыҙлығы» отсутствует в шаблоне Геокар.
Унимак (ингл. Unimak Island) — Алеут утрауҙарының иң көнсығыш һәм иң ҙур утрауы. Майҙаны буйынса Америка Ҡушма Штаттарында 9-сы, ә ер йөҙөндә 134-се урын (4069,9 км²).
Тасуирлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Утрауҙа алты янартау урынлаша, шуларҙың араһынан Шишалдин янартауы ер йөҙөндәге иң әүҙем янартауҙар исемлегенә инә. Халыҡ һаны 64 кеше һәм улар утрауҙың берҙән бер Фалсе Пас ҡасабаһында йәшәйҙәр. 1903-сө йылда Scotch Cap Light маяғы төҙөлә. Уның ҡоролошо көсәйтелгән тимер-бетондан эшләнгән була, шуға ҡарамаҫтан 1946-сы йылдың 1 апрелендә цунами арҡаһында маяҡ юҡҡа сыға.


text:
Владимир Путин Башҡортостандан сенаторҙы II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы менән бүләкләне
ӨФӨ, 2017 йыл, 9 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Владимир Путин Башҡортостандан сенатор Рафаил Зинуровты II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы менән бүләкләне. 2017 йылдың 2 ноябрендә Рәсәй Президенты тейешле указға ҡул ҡуйҙы. Документта билдәләнеүенсә, Рафаил Зинуров ошо наградаға Рәсәй дәүләтселеген нығытыуға ҙур өлөш индергәне һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн лайыҡ булды.
«Шундай абруйлы награда алыу минең өсөн бик мәртәбәле. Хеҙмәтемде юғары баһалағандары өсөн ихлас шатмын. Ошо баһаның иңемә халыҡҡа ҙур файҙа килтереү өсөн көстәрҙе туплау талап иткән өҫтәмә яуаплылыҡ һалыуын аңлайым», — тип билдәләне Рафаил Зинуров, бүләкләү тураһында яңылыҡҡа аңлатма биреп.
Рафаил Зинуровтың һөнәри сифаттары һәм бай парламент эшмәкәрлеге тәжрибәһе Федераль Йыйылыштың юғары палатаһында иғтибарһыҙ ҡалманы: коллегалары бер тауыштан уны Халыҡ-ара эштәр буйынса комитет рәйесе урынбаҫары итеп һайланы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 921
МОРДВАЛАР, халыҡ, Мордовия‑ ның төп халҡы. М. һаны 1989 й. РСФСР‑ҙа — 1072,9 мең, Мордва АССР‑ында — 313,4 мең; 2002 й. РФ‑та — 843,4 мең, Мордовия Респ. — 283,9 мең, ошоға ярашлы 2010 й. — 744,2 мең һәм 333,1 мең кеше. 1989 й. БАССР‑ҙа М. һаны 31,9 мең, 2002 й. БР‑ҙа — 26 мең, 2010 й. — 20,3 мең кеше тәшкил итә. 2010 й. мәғлүмәттәр б‑са, Башҡортостанда күберәк Стәрлетамаҡ (4,1 мең кеше), Өфө (2,7 мең), Салауат (1,2 мең), Октябрьский (818), Бәләбәй ҡҡ. һәм Бәләбәй р‑нында (1,7 мең), БР‑ҙың Фёдоровка (2,3 мең), Бишбүләк (934), Стәрлетамаҡ (803), Шишмә (779), Йәрмәкәй (575), Өфө (520) р‑ндарында тупланып йәшәй. М. күбеһе урыҫ телендә, ҡайһылары мордва телендә (эрзя һәм муҡшы) һөйләшә. Диндарҙарҙың төп өлөшө православие динен тота. Мордва этносы эрзя һәм муҡшы субэтносына, ш. уҡ ҡаратай һәм шоҡша этнографик төркөмдәренә айырыла; БР‑ҙағы мордва халҡының күпселеге — эрзя. М. Башҡортостанға күпләп күсеп ултырыу осоро Яңы Кама аръяғы сик һыҙығы (ҡара: Кама аръяғы сик һыҙығы) төҙөлгәндән һәм башҡ. ерҙәрен һатып алыуҙы рөхсәт иткән указдар (1736 й. 11 февр.) сыҡҡандан һуң башлана, бигерәк тә 19 б. 2‑се ярт. актив бара (ҡара: Күскенселек хәрәкәте). 1740 й. Өфө провинцияһының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә беренсе мордва ауылы — Каменкаға (хәҙ. БР‑ҙың Бишбүләк р‑ны) нигеҙ һалына. Өфө губернаһында мордва халҡы Бәләбәй өйәҙендә, Стәрлетамаҡ өйәҙендә, Ырымбур губернаһында Ырымбур һәм Орск өйәҙҙәрендә тупланып йәшәгән. Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре б‑са, М. халҡының һаны 1897 й. Өфө губ. — 37,3 мең, Ырымбур губ. — 38,4 мең, 1939 й. БАССР‑ҙа 57,8 мең кеше тәшкил итә. Игенселек М. хужалығының төп тармағы булған: арыш, һоло, бойҙай, арпа, борсаҡ, тары, етен, киндер үҫтергәндәр. Игенселек ҡоралдарынан һуҡа, һабан, ағас тырма, ураҡ булған. Малсылыҡ, йәшелсә үҫтереү, умартасылыҡ, һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ ярҙамсы роль уйнаған; шулай уҡ сауҙа эше, төрлө кәсептәр м‑н шөғөлләнгәндәр. М. традицион торамалары (веленя, веле) йылға буйҙарында урынлашҡан һәм күберәк линиялы (эрзяларҙа) йәки өйкөм (муҡшыларҙа) планировкалы булған. Торлаҡтар тәпәш нигеҙле 1, 2, 3 камералы бурап яһалған өйҙәрҙән, ш. уҡ саман йә балсыҡ йорттарҙан ғибәрәт. Ауыҙы алғы яҡ стенаға ҡаратып сығарылған мейес (өйҙөң берәй мөйөшөндә, ишек эргәһендә) традицион интерьерҙың төп элементы булған; иң түрҙә мейескә диагональ йүнәлештә өҫтәл торған; стеналар буйында эскәмйәләр [ишеккә яҡын торғаны ат башы рәүешендә юнып эшләнгән вертикаль таҡта м‑н тамамланған (коник ланга)], һәндерәләр, һикеләр урын алған. Мейес эргәһенә һауыт-һаба өсөн шкафтар (потмар) ҡуйылған, стенала ағастан йә тал сыбыҡтарынан үрелгән, туҙҙан эшләнгән ҡалаҡ һалғыс (пенчкерь) эленгән. Ихатала аҙбар, ырҙын табағы, келәт (кудо; ул изге һаналған), мунса, уның эргәһендә — аҙыҡ-түлек һаҡлай торған ярым ер өй (виход) рәүешендә баҙ булған. М. традицион кейеме сигелгән биҙәктәрҙең (нигеҙҙә ҡара, күк, сөм ҡыҙыл, һары һәм йәшел төҫтәге ептәр ҡулланылған) күплеге м‑н айырылып торған. Ҡатын-ҡыҙ кейеме мул күлдәктән (панар, паля, покой), кешмир, сатин йә ситса туҡыманан тегелгән тура сарафандан һәм алъяпҡыстан торған. Күлдәкте туҡылған суҡлы һәм сулпылы билбау, таҫтамал (кеска руцят) бәйләп, тар ҡайыштар йә бау (муҡшыларҙа), киндер туҡыма (пулокаркс) м‑н быуғандар, сигеү, уҡа, семәрле тимер тәңкәләр (эрзяларҙа) м‑н биҙәгәндәр. Ҡатын-ҡыҙ яулыҡ, шәл, сигеү, сәйлән м‑н биҙәлгән һәм арҡалығы (эрзяларҙа) оҙон булып төшөп торған, бейек киндер кәпәс (сорока); сигеү, сәйлән м‑н биҙәлгән (муҡшыларҙа) трапеция рәүешендәге (панга) баулы башлыҡ, кейәүгә сыҡмаған ҡыҙҙар — сигеү, сәйлән, уҡа м‑н биҙәлгән ҡашмау, яһалма сәскәләрҙән һәм муйынсаҡтарҙан эшләнгән таж кейгән. Ҡатын- ҡыҙ ҡыҙыл сафьян м‑н биҙәлгән, осло башлы бөрмәле күн итек (муҡшыларҙа — кемот, эрзяларҙа — кемть) кейгән. Традицион биҙәүестәргә сәйләндән һәм тәңкәләрҙән (муҡшыларҙа) эшләнгән түшелдерек, күлдәк иҙеүе өсөн ҡаптырмалар (сюлгам, сюлгамо), муйынсаҡтар, һырғалар, беләҙектәр, балдаҡтар, сикә сулпылары, янбаш биллеге (пулай, пулагай) инә. Традицион ир-егет кейеме яғаһыҙ, иҙеүе ҡыя уйылған, мул итеп беселгән күлдәктән (панар) һәм баҫа киндер йә етендән, күберәк ҡыҙыл, ал ҡыҙыл һәм күк төҫ ҡушылған сыбар туҡыманан тегелгән ыштандарҙан (понкст) торған. Өҫ кейеме ҡулдан һуғылған буҫтау сумань һәм сапан, һарыҡ тиреһенән тегелгән тун һәм толоп булған. Ир- егет башына кейеҙ эшләпә, йәнлек тиреһенән тегелгән бүрек, картуз кейгән. Үҙенә генә хас ҡыя үрелгән, алғы яғы трапеция рәүешендәге, ике яҡтан һәм арттан элмәкле һай сабата (муҡшыларҙа — карьхть, эрзяларҙа — карть) мордва кейеменең үҙенсәлеге булған. М. традицион аш-һыуы игенселек м‑н табылған аҙыҡ-түлекте файҙаланыуға нигеҙләнгән. Тары ярмаһынан, яҫы борсаҡтан, борсаҡтан шыйыҡ бутҡа бешергәндәр, әсе икмәк, ҡоймаҡ, төрлө эслек һалынған бәлештәр әҙерләгәндәр; һөт аҙыҡтарынан май, ҡаймаҡ, сыр, эремсек ҡулланғандар. Итте башлыса бешереп ашағандар. Балыҡ ашамлыҡтары киң таралған, һыйыр, балыҡ, ҡош итен бергә һалып бешереү осраған. Киң ҡулланылған эсемлектәргә кеүәҫ, әсетелгән һөт, ҡайын һуты ингән; иҫерткес эсемлектәрҙе балдан (пуре), арыш ононан йә шәкәр сөгөлдөрөнән (поза) әҙерләгәндәр. Йола ашамлыҡтарына һөтлө тары бутҡаһы, әсе арыш ҡамырынан йә бойҙай ононан бешерелгән ҡатлаулы эслек һалынған бәлеш (лукш), эремсекле бәлештәр, “сәләмәтлек икмәге” (шумбра кши) һ.б. ингән. М. ғаилә-никах мөнәсәбәттәрендә традицион һыҙаттар һаҡланған: 19 б. аҙ. тиклем ҙур ғаилә булып йәшәү өҫтөнлөк алған, ғаилә тормошонда патриархаль традициялар һаҡланған, полигамия булған; ғаилә башлығы (муҡшыларҙа — кудазор, эрзяларҙа — поштя) булып, ҡағиҙә булараҡ, иң өлкән ир торған. Традицион рухи мәҙәниәттә христиан диненә тиклемге дини инаныуҙар, йолалар, ғөрөф- ғәҙәттәр һаҡланған. Ҡатын-ҡыҙ затындағы илаһтарҙың күплеге М. традицион табыныуҙарының үҙенсәлеге булып тора: ел илаһы (Варма-ава), һыу илаһы (Ведь-ава), урман илаһы (Вирь-ава), ер илаһы (Мода-ава) һ.б. Ир заты образындағы илаһтар (Варма-атя, Ведь-атя, Вирь-атя, Мода- атя һ.б.) ҡатын-ҡыҙ илаһтарының ирҙәре тип һаналған. Һуңыраҡ уртаҡ юғары аллаға табыныу барлыҡҡа килгән (муҡшыларҙа — Шкай, эрзяларҙа — Нишке). Илаһтар хөрмәтенә, уларҙың йәшәү урындарында (урман, ялан, торлаҡ, хужалыҡ ҡаралтыларында, йылға ярында) бергәләп һәм ғаилә м‑н ғибәҙәт ҡылғандар (озкст). Ауыл хужалығы эштәренә бәйле йолаларға мөһим урын бирелгән: һабанға төшөү (кереть озкс), малды тәүләп көтөүгә сығарыу (лив темасоавтома озкс) һ.б. Ата-баба культы ерләү йолаларында күҙәтелгән. М. муз. фольклоры күп төрлө: эпик, лирик, әйлән-бәйлән йырҙары, туйҙа сеңләү, мәрхүмде иҫкә алып һыҡтау киң таралған; күп тауышлы хор м‑н йырлау уникаль иҫәпләнә. Халыҡ музыка ҡоралдары: ике яғынан эсе ҡыуыш ике ҡамыш торба беркетелгән кларнет (нюди, нудей), волынкалар (фам, пувама) һ.б.
БР‑ҙа Мордва милли-мәҙәни автономияһы, “Фёдоровка ауылы” мордва тарихи-мәҙәни үҙәге, Фёдоровка р‑нының Фёдоровка а. мордва халҡын хеҙмәтләндереү б‑са база китапханаһы эшләй, фольклор коллективтары (“Эрзяночка” халыҡ ансамбле, “Огоньки” балалар бейеү ансамбле һ.б.) ойошторолған, мордваларҙың милли байрамдары үткәрелә, күп кенә мәктәптәрҙә мордва теле уҡытыла.
Әҙәб.: М у р з а б у л а т о в М.В. Мордовское население Башкортостана: исслед. и материалы. Уфа, 1995; Щ е р б а к о в А.С. Мордовское население Башкортостана: очерк современных этнических процессов. Уфа, 2005.
А.С.Щербаков
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
Рөстәм Хәмитов төҙөлөш тармағы хеҙмәткәрҙәренә Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырҙыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов төҙөлөш тармағы хеҙмәткәрҙәренә Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырҙы
Рөстәм Хәмитов төҙөлөш тармағы хеҙмәткәрҙәренә Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырҙыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
11 августа Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республиканың дәүләт наградаларын тапшырҙы. Төҙөүселәр көнө алдынан төбәктең төҙөлөш тармағында эшләгән 50 хеҙмәткәрҙең һөнәри ҡаҙаныштары почет грамоталары һәм исемдәр менән билдәләнде.
Әле тармаҡта 80 мең кеше эшләй, тип билдәләне республика етәксеһе.
– Бөгөн төҙөлөш тармағы торлаҡ төҙөү менән уңышлы шөғөлләнә. Башҡортостан торлаҡ төҙөлөшө буйынса Волга буйы федераль округында лидер һанала. Был – һәйбәт ҡаҙаныш. Артабан да ошо йүнәлештә эшләргә йыйынабыҙ. Быйыл 2,7 миллион квадрат метр йорт файҙаланыуға тапшырыла. Мөһим һандар – илдә бишенсе урын, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Төбәк Башлығы әйтеүенсә, республикала торлаҡ баҙары ипотека, торлаҡ төҙөү һаҡламы системаһы программаһы ярҙамында ла үҫешә. Мәҫәлән, 2016 йылдың 1 июненә яҡынса 16 миллиард һумлыҡ 11,5 мең ипотека кредиты бирелгән, был уҙған йылдың ошо уҡ осорондағы күрһәткестән ике тапҡырға күберәк.
Алданған өлөшсөләр проблемаһы ла уңышлы хәл ителә. Бөгөнгә өс меңдән ашыу ғаилә фатир алған. Шул уҡ ваҡытта исемлектә тағы ла 650 кеше бар. 2017 йылдың аҙағынаса был мәсьәлә хәл ителергә тейеш, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Республика етәксеһе төҙөүселәрҙе социаль объекттар һалғанда айырыуса эштең сифатына иғтибар итергә саҡырҙы.
– Мәктәптәрҙе, дауаханаларҙы, балалар баҡсаларын сифатлы итеп төҙөргә кәрәк. Бында беҙҙең балаларыбыҙ уҡый. Беҙ улар өсөн яҡшы шарттар булдырырға бурыслы, – тип билдәләне төбәк етәксеһе. – Беҙ төҙөлөшкә илке-һалҡы эшләүселәрҙе яҡын ебәрмәйәсәкбеҙ. Сөнки хәҙер кешеләр торлаҡ, социаль объекттар һалыуҙы ентекле күҙәтә.
Наградаларҙы тапшырып, республика Башлығы төҙөүселәргә яңынан-яңы уңыштар һәм ҡаҙаныштар теләне.


text:
Испа́ния (исп. España), рәсми исеме — Испа́ния Короллеге (исп. һәм галис. Reino de España, кат. Regne d'Espanya, баск. Espainiako Erresuma, окс. Reialme d'Espanha, Ҡалып:Lang-ast) — Европаның көньяҡ-көнбайышындағы дәүләт, баш ҡалаһы Мадрид. Испания Пиреней ярымутрауының ҙур өлөшөн биләй.
Ҡайһы бер юрауҙар буйынса, «Испания» һүҙе финикия телендәге «и-шпаним» һүҙенән алынған һәм «ҡуянлы яр» тигән мәғәнәне бирә.
Майҙаны 504 645 км, ҙурлығы буйынса Европала, Рәсәй, Украина, Франциянан һуң дүртенсе урында. Испанияның диңгеҙ кимәленән уртаса бейеклеге 650 м. Европалағы иң таулы илдәрҙең береһе.
Сиктәш илдәр:
- Пиреней ярымутрауының көнбайышынан Португалия;
- Пиреней ярымутрауының көньяғына Британия биләмәһе Гибралтар;
- Төньяҡ Африкалағы Марокко (ярыманклавы Сеута һәм Мелилья);
- Франция һәм Андорра төньяҡтан.
Испанияның административ бүленеше буйынса — илдең составына 17 автономиялы берләшмә һәм 2 автономиялы ҡала инә.


text:
[/related-news]
«Һаумы, һаумы, әкиәт!»
Баҫылды : 13-06-2017, 17:02 |
Рубрика: Яңылыҡтар
Просмотров: 274
"Аҡбуҙат"та баҫылған: 06-2017
Рубрика: Яңылыҡтар
Исеме: «Һаумы, һаумы, әкиәт!»
Автор: Зөбәйҙә ИСЛАМОВА
Район:
Ауыл:
Рәссам:
Өфөлә һигеҙенсе тапҡыр бөтә донъя халыҡтары әкиәттәрен яттан һөйләү буйынса «Һаумы, һаумы, әкиәт!» ҡала конкурсының гала-концерты үтте. Башҡорт, татар, урыҫ, үзбәк, ҡырғыҙ, дағстан, эскимос, албан, итальян әкиәттәре буйынса «Йәш әртистәр» араһында бәйге ойошторолдо. Улар һүҙ оҫталығында — тасуири һөйләүҙә, өндәрҙе дөрөҫ әйтеүҙә, маһирлыҡта, сәхнә һәм өҫ кейемдәре биҙәлешендә лә көс һынаны. Гран-приға 166-сы башҡорт балалар баҡсаһынан 3 йәшлек Нургиз Ғәлиәстанов лайыҡ булды. М. Исҡужин исемендәге 136-сы башҡорт лицейы уҡыусыһы Нурсилә Фазлетдинова, шулай уҡ 75-се «Аҡбуҙат» башҡорт балалар баҡсаһы һәм 122-се башҡорт гимназияһы уҡыусылары еңеүселәр тип табылды. Һәр бер конкурсант дипломға һәм төрлө бүләктәргә эйә булды.
Зөбәйҙә ИСЛАМОВА.
Теги[related-news]
Похожие новости
-
{related-news}
АРХИВ ЖУРНАЛОВ
УВАЖАЕМЫЙ ПОСЕТИТЕЛЬ, МЫ РАДЫ, ЧТО ВЫ У НАС В ГОСТЯХ.
ВЫ МОЖЕТЕ ПРИСЛАТЬ СВОИ МАТЕРИАЛЫДЛЯ ПУБЛИКАЦИИ.
ВЫ МОЖЕТЕ ПРИСЛАТЬ СВОИ МАТЕРИАЛЫДЛЯ ПУБЛИКАЦИИ.
ПОДПИСАТЬСЯ
введите свой email


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Юмор » Страница 4
Үәт, ҡыҙыҡ! (20.04.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 23-04-2018, 07:00
Ишекте бикләгәндәр...
Әҙәбиәт / Юмор // 22-04-2018, 07:30
Бер мәл Юнир бажам менән мунса төшәбеҙ. Алмаш-тилмәш ләүкәгә менеп, ныҡ ҡына сабынып алабыҙ ҙа тышҡа сығып ҡарға сумабыҙ. Бажа башына бәйләнгән башлыҡ кейгән, ҡулдарында – бейәләй, ул күпселек арҡаһын йә аяғын саба. Ә мин яланбаш көйө миндек менән башты һәм елкә тирәһен төйәм генә. Шулай итһәң, елкәнең ауыртыуы баҫылып ҡала....
Үәт, ҡыҙыҡ! (13.04.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 15-04-2018, 09:00
Магазинда.
– Әбей, был аҡсаға һин бер нәмә лә ала алмайһың. Сөнки был ялған аҡса.
– Ә мин алырға ла йыйынмайым. Уны ваҡлап ҡына бирегеҙ.
* * *
Ике әхирәт һөйләшә.
– Күҙ алдына килтерәһеңме?! Ирем кисә таңғы биштә ҡайтты. Мин йоҡлаған булып яттым. Ултырғыс алды ла, карауат янына килеп, миңә ҡарап ултыра. Түҙмәнем: «Нимә эшләп ултыраһың ул?» – тип һораным. Беләһеңме, нимә ти? «Ҡәҙерлем, беренсе рәттән урын алдым. Концерт башланғанын көтәм», – ти....
Шайтан
Әҙәбиәт / Юмор // 14-04-2018, 07:00
“Хисмәтулла, мунсаға бара тор. Былай ҙа һуңлап киттек, миңә әле йомош менән кеше килде. Бына, кейемеңде ал. Мин һуңыраҡ килермен”, – тип өндәште ҡатын. Әҙер кейемемде тоттом да һыҙғыра-һыҙғыра мунсаға киттем. Сисенгәс, төп яҡҡа инеп, тасҡа ҡайнар һыу ҡойоп, миндек бешереп алдым. Сыжлатып эҫе һалып ебәрҙем дә ләүкәлә тир сығарып ултырмаҡсы булдым. Шул саҡ өҫкә, мейестең йүшкеһе яғына ҡараһам, иҫем китте, түшәм таҡтаһы буйлап ут быҙлай, төтөн еҫе лә сыҡҡан кеүек....
Үәт, ҡыҙыҡ! (6.04.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 9-04-2018, 08:00
«Алйотлоғом өсөн аҡса алам!»
Әҙәбиәт / Юмор // 8-04-2018, 07:00
Автобуста бер ир урын өсөн талаша. Янында торған ҡатын:
– Алйот икәнһең дә баһа, ҡатындар менән урын өсөн талашаһыңмы? – тигән.
– Эйе, алйотмон. Зату, шуның өсөн мин хөкүмәттән аҡса алам! Ә һин аҡыллы булып ҡыланаһың, уның өсөн һиңә аҡса түләйҙәрме һуң?! – тип ауыҙын йомдорған теге ир.
Баҡтиһәң, ул ысынлапта шизофрения менән ауырый икән.
Нуриҙә ИЛҺАМОВА.
Әбйәлил районы,
Асҡар ауылы.
...
– Алйот икәнһең дә баһа, ҡатындар менән урын өсөн талашаһыңмы? – тигән.
– Эйе, алйотмон. Зату, шуның өсөн мин хөкүмәттән аҡса алам! Ә һин аҡыллы булып ҡыланаһың, уның өсөн һиңә аҡса түләйҙәрме һуң?! – тип ауыҙын йомдорған теге ир.
Баҡтиһәң, ул ысынлапта шизофрения менән ауырый икән.
Нуриҙә ИЛҺАМОВА.
Әбйәлил районы,
Асҡар ауылы.
...
Бошмаҫ ир
Әҙәбиәт / Юмор // 7-04-2018, 08:00
Ғаяз ике ай элек атай булды. Улын үҙенсә һөйөп туя алмай, уның менән ғорурлана. Тик Рания уға сабыйҙы әллә ни ышанып тоттороп бармай. Сөнки Ғаяз вайымһыҙҙың вайымһыҙы. Берәй эшкә тотонһа, икенсе нәмәгә әүрәп, донъяһын онота ла ҡуя. Ярай әле бәхетенә ҡар өҫтөндә ҡаҙан ҡайната торған сос кәләш тура килде.
Бер көн ҡатыны йорт мәшәҡәттәре менән булышҡансы, ир баланы саф һауала алып йөрөргә булды. Рания, иренең холҡон яҡшы белгәнгә күрә, йорт тирәһенән алыҫ китмәҫкә ҡушты.
Бер сәғәттән атай кеше ҡайтып инде, ләкин балаһыҙ. Рания, ниҙер һиҙенеп, бала ҡайҙа, тип ҡырағай тауыш менән ҡысҡырып ебәреүгә, Ғаяз уҡтай кире тышҡа атылды.
Баҡтиһәң, Ғаяз урам буйында күптән күрмәгән дуҫын осратҡан. Был икәүҙең һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәй. Ә балалар арбаһын тәмәке тартҡан дуҫынан алыҫҡараҡ ҡуйып торған булған. Хәбәр һатып тороп, бошмаҫ ир сабый тураһында бөтөнләй онота һәм ҡулын һелтәп ҡайтып китә.
Ярай әле бала имен-һау ғына бер ни белмәй йоҡлап ятҡан. Юғиһә, был хәлдең нисек тамамланыры билдәһеҙ ине. Рания, әлбиттә, ирен утлы табала бейеткән, тиҙәр. Уның ҡарауы, Ғаяз хәҙер етдиерәк булып киткән, имеш....
«Сыҡ кейәүгә, әсәй!»
Әҙәбиәт / Юмор // 6-04-2018, 07:00
Балалар баҡсаһына барғанда туй салоны янынан үтеп китәбеҙ. Магазин тәҙрәһе төбөндә торған манекендар өҫтөндәге күлдәктәрҙең ҡупшылығы! Был витриналарға ҡыҙыҡмайынса үткән ҡатын-ҡыҙ һирәк, мин дә шулар иҫәбендә. Әсәһенең йыш ҡына ошо гүзәллеккә һоҡланып ҡарауын бәләкәсем һиҙеп ҡалды, ахырыһы.
– Әсәй, ҡара әле, ниндәй матур күлдәк! Әйҙә, һиңә лә шундайҙы һатып алайыҡ!
– Улым, ул бит кәләштәр кейә торған! Бындай күлдәкте кейәүгә сыҡҡанда ғына кейәләр.
– Һин дә сыҡ кейәүгә!
– Мин бит кейәүҙә, улым.
Аптырауҙан баланың күҙҙәре ҙурайып китте.
– Һин ниңә миңә әйтмәйенсә кейәүгә сыҡтың? Ә ҡасан сыҡтың?
– Күптән инде, һин тыумаҫ элек. Атайың – минең кейәүем, улым.
Улымдың турһайған ауыҙы йырылды:
– Ә-ә, атайым булғас һәйбәт әтеү, мин икенсе берәй ағаймы икән тип уйлаһам!
...
Ҡара тауыҡ мажаралары
Әҙәбиәт / Юмор // 5-04-2018, 07:00
Һәр кемгә лә тиерлек бала сағында иптәштәре тарафынан ниндәйҙер ҡушамат тағыла. Бәғзеләргә ул йоҡмай, ә икенселәренә, ни сәбәптәндер, ғүмерлеккә юлдаш булып ҡала.
Беҙҙең ауылда ағалы-ҡустылы ике малай үҫте. Уларҙың береһе, әсәһенә оҡшап – аҡ, икенсеһе, атаһына оҡшап, ҡара тиреле булды. Тауыштары әҙерәк сәрелдәгерәк булғанғалыр, береһенә – Аҡ тауыҡ, икенсеһенә Ҡара тауыҡ тигән исем таҡтылар. Малайҙарҙың беренсеһе ҡушаматына әллә ни иғтибар итмәне, ә N, бигерәк ғәрсел булғаны өсөндөр, ғүмерлеккә Ҡара тауыҡ булып ҡалды. Түбәндә уның менән бәйле бер нисә тарих килтереп китәм.
...
Үәт, ҡыҙыҡ! (30.03.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 3-04-2018, 07:00
[/aviable]


text:
Аҡ һөйөүҙән яралғанҺылыу затҡа заман бихисап талап ҡуя. Ул наҙлы ир ҡатыны ла, егәрле хужабикә лә, балаларын лайыҡлы тәрбиәләгән хәстәрлекле әсә лә, уңыш ҡаҙанған тырыш хеҙмәткәр һәм әүҙем йәмәғәтсе лә булырға тейеш. Ошо маҡсаттарҙың барыһына ла өлгәшеп, тормош...
Станогы ла уның бейеп тораНәзәкәтле Нәзирә Заһит ҡыҙын ҡырҡ йылға яҡын станок артында тороп, төрлө тимер деталдәр эшләй алған оҫталарҙан-оҫта токарь тип, әлбиттә, уйлап та бирмәҫһең. Һеҙ, моғайын, сәхнә кешеһелер, тип таныша ханымды тәүгә күргәндәр. Уныһы ла яңылыш түгел,...
Бәхет – шатлыҡ өләшеүҙә!«Шаҡмаҡ сумкалы ҡатынға һәйкәл ҡуйырға кәрәк!» – тигәнде йыш ишетергә тура килә һуңғы арала. Ете диңгеҙ аръяғынан тауар ташып, осһоҙлата кейендергән ҡатын кем ул? Аҡсаң етмәйерәк торғанда, тауарын түбәнерәк хаҡҡа ла биреп, ҡайһыныһы килешле икәнен...
Сынығыуҙар аша бәхетБашҡорт халҡының арҙаҡлы улы Әхмәтзәки Вәлидовтың бер туған һеңлеһе Сараның ҡыҙы Нурия Килмөхәмәтованың «Минең ҡәҙерлеләрем» иҫтәлектәр китабы донъя күрҙе. Хәтирәләрҙә тотош быуатҡа һыйған яҙмыштар тарихы бәйән ителә, һәр шәхескә теүәл ҡылыҡһырлама,...
Ҡатайҙың рухлы ҡыҙыЗилә Рамаҙан ҡыҙы Аҙнабаева – Нефтекама дәүләт филармонияһының әҙәби-эстрада бүлеге етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Бөтә донъя башҡорттарының I – IV ҡоролтайҙары делегаты. Башҡорт ҡоролтайы башҡарма комитетының һәм «Урал»...
Ташта сәскә атҡан гөлЙән тартыуы, ҡәрҙәшлек тойғоһо булмаһа, аралашыу ҙа мөмкин түгелдер. Рушания ханым менән еңел генә танышып киттек. Истанбулда йәшәгәнен белгәс, унда юлым төшөүен әйттем. Килегеҙ, ҡаршы алырмын, хәлдән килгәнсә сәфәрегеҙҙә ярҙам итермен, тине. 16...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
31 март
31 март — григориан стиле буйынса йылдың 90-сы (кәбисә йылында 91-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 275 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Мальта — Азатлыҡ көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1889 — Эйфель башняһын рәсми асыу көнө. Конструкторы Гюстав Эйфель башня башына француз флагын элә.
- 1901 — Беренсе «Mercedes-Benz» автомобиле эшләп сығарыла.
- 1918 — АҠШ беренсе тапҡыр йәйге ваҡытҡа күсә.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әхтәмов Азамат Мөхтәр улы (31.03.1962), башҡорт ғалимы, физика‑математика фәндәре докторы (2005), профессор (2007). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2011), Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1882 — Корней Чуковский, рус балалар яҙыусыһы, тәнҡитсе, тәржемәсе.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1982 — Дәүләтов Бәкер Рәхим улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Бөгөн билдәле тарихсы, профессор Рим Янғужиндың тыуыуына 70 һәм Башҡортостан тарихы һәм этнология кафедраһы ойошторолоуға 20 йыл тулды. Ошо айҡанлы Башҡорт дәүләт университетында Бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли конференция уҙҙы.
Сарала республиканың Мәғариф министры Әлфис Ғаязов, Башҡорт дәүләт университеты ректоры Әхәт Мостафин, күренекле ғалимдар, шәхестең яҡындары ҡатнашты.
Конференцияла Рим Зәйниғәбитдин улының тормошо, эшмәкәрлеге, башҡорттар тарихын өйрәнеүҙә тотҡан урыны хаҡында һүҙ барҙы.
Рим Янғужин - тәжрибәле ғалим-этнограф, тарих фәндәре докторы, профессор, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре булып таныла. Ул башҡорт халҡы тарихына арналған күп һанлы хеҙмәт авторы, Башҡорт дәүләт университетында этнография музейын ойоштороуға ла күп көс һала. Профессорҙың дуҫтары, хеҙмәттәштәре лә уны лайыҡлы шәхес булараҡ хәтерләй.


text:
- Подробности
- Просмотров: 416
ФОНЕТИКА (гр. phōnētikós — өнлө, тауышлы), телдең өн системаһын өйрәнгән тел ғилеме бүлеге. Ф. телдең тәғәйенләнешен, телмәр аппараты ағзаларының эшен, өндәр яһалышының урынын һәм ысулдарын, ш. уҡ акустик характеристикаһын, көсөн, тембрын, һуҙылыуын һ.б. өйрәнә. Өн күренештәре һүҙҙәрҙе, һүҙбәйләнештәрҙе һәм фекерҙе матди формалаштырыу өсөн хеҙмәт иткән тел системаһы элементтары булараҡ ҡарала. Н.К.Дмитриевтың “Башҡорт теленең грамматикаһы” хеҙмәте башҡорт теленең Ф. системалы тасуирлауға арналған тәүге фундаменталь хеҙмәт һанала, унда башҡорт теленең фонетик системаһына классификация яһала, айырым һуҙынҡыларҙың (ҡара: Вокализм) һәм тартынҡыларҙың (ҡара: Консонантизм) тарихи үҫеше мәсьәләләре яҡтыртыла, телмәр ағышындағы өндәрҙең комбинаторлы үҙгәреше төрҙәре тасуирлана, сингармонизм тәбиғәте һүрәтләнә. Ж.Ғ.Кейекбаевтың “Башҡорт теленең фонетикаһы” хеҙмәтендә башҡ. теле өндәренең акустик һәм физиологик характеристикаһы төрки телдәрҙең фонетик системаһы м‑н сағыштырып тикшерелә, тел ғилемендә тәүге тапҡыр телмәр аппаратының һәм уның өлөштәренең функциялары билдәләнә, һүҙҙәрҙе һәм морфемаларҙы яһаусы һәм мәғәнәһен айырыусы берәмек булараҡ фонемаларҙың асылы нигеҙләнә. Башҡ. теленең тарихи фонетикаһына Ф.Ғ.Хисамитдинова, тасуири Ф. — Н.Х. Ишбулатов, башҡ. теленең Ф. башҡа төрки телдәр м‑н сағыштырыуға Т.М.Ғарипов тикшеренеүҙәре арналған.
Э.Ф.Ишбирҙин
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Талбазы ауылының көнбайыш урау юлын төҙөргә күҙаллайҙар
Талбазы ауылының көнбайыш урау юлын төҙөргә күҙаллайҙар Фото: Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостанда Талбазы ауылының көнбайыш урау юлын – муниципаль-ара тәғәйенләнештәге автомобиль юлын төҙөү күҙаллана, тип хәбәр иттеләр республиканың Транспорт буйынса дәүләт идаралығында. Юл район үҙәге урамдарын бушатыу өсөн кәрәк. Төҙөлөш 5,6-шәр һәм 3,9-шар саҡрым ике этапҡа бүленгән. Проектты «Уралдортранс» дәүләт унитар предприятиеһы әҙерләгән, дәүләт экспертизаһы ыңғай һығымта биргән. Эштәрҙең дөйөм хаҡы 341 миллион һум тәшкил итә. Был проект федераль бюджеттан аҡса алып булған осраҡта тормошҡа ашырыласаҡ: тейешле ғариза Рәсәйҙең Иҡтисади үҫеш министрлығына ебәрелгән, тип аңлаттылар Дәүләт транспорт комитетында.
Шулай уҡ Талбазы өсөн мөһим мәсьәлә булып кирбес заводтары тирәһендә Ырымбур трассаһына сығыу менән сиселеш төҙөү һәм Төньяҡ биҫтәһенең урам-юл селтәрен үҫтереү тора, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтендә.
http://www.bashinform.ru/news/1188133-v-bashkirii-planiruyut-stroit-zapadnyy-obkhod-raytsentra-tolbazy/


text:
- Подробности
- Просмотров: 235
САРКОДЛЫЛАР (Sarcodina), саркомастигофорҙар тибының иң ябайҙар ярым тибы. 3 класы (тамыраяҡтар, нурҙар, ҡояштар), яҡынса 10 мең төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Башҡортостанда 30‑ҙан ашыу төрө бар. Бер күҙәнәкле организмдар. Тән формаһы үҙгәреүсән, мембрана м‑н ҡапланған, күп төрҙәренең ҡабырсағы йәки эске һөлдәһе бар. Хәрәкәт итеү һәм аҙыҡты эләктереү ағзалары булып айырса (лобоподиялар йәки ризоподиялар), ептәр (филоподиялар), нурҙар (аскоподиялар) йәки анастомоз яһаған селтәр (ретикулоподиялар) рәүешле псевдоподиялар хеҙмәт итә. Ядроһы берәү йәки бер нисә, осморегуляцияһы ҡыҫҡарыусы вакуоль ярҙамында башҡарыла. Үрсеүе енесһеҙ (икегә йәки күп өлөштәргә бүленеү) һәм енси (ҡамсылылар йәки амёба гаметаларының ҡушылыуы). Уңайһыҙ шарттарҙа ҡайһы бер С. (мәҫ., амёбалар) цисталар барлыҡҡа килтерә. Бактериялар, ылымыҡтар, иң ябайҙар,күп күҙәнәкле ваҡ хайуандар, паразит төрҙәре — хужаһының күҙәнәктәре һәм туҡымалары м‑н туҡлана. Тупраҡта, һыу ятҡылыҡтарында (йышыраҡ үлән баҫҡан, һыуы аҡмаған күлдәрҙә), торф һаҙлыҡтарында киң таралған. С. күбеһе кеше һәм хайуандарҙың паразиттары булып тора. Биол. таҙартыу ҡоролмаларында әүҙем ләм составына инә.
М.Ғ.Баянов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 316
ПИНЧУК Сергей Иванович (28.4.1948, Свердловск ҡ.), математик. Физика‑матем. ф. д-ры (1980), проф. (1982). МДУ-ны тамамлаған (1971). 1974 й. алып Силәбе политехник ин-тында эшләй. 1982 й. башлап БДУ-ла юғары алгебра һәм геом. каф. мөдире. 1994 й. – Көньяҡ Урал ун-тында (Силәбе ҡ.), бер үк ваҡытта Индиана штаты ун-тында (АҠШ, Блумингтон ҡ.) уҡыта. Фәнни эшмәкәрлеге күп үҙгәреүсәнле функциялар теорияһын үҫтереүгә арналған. П. тарафынан күп төрлөлөктәр өсөн “шына осо” т-дағы теорема иҫбатланған, ысын үҙгәреүсәндәр өсөн классик якобиан проблемаһы хәл ителгән, күп үлсәмле комплекслы анализда Леви-Пинчук симметрияһы принцибы булараҡ билдәле ысулдар һәм һуҙыу ысулы уйлап сығарылған. 80-дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Ш.И.Цыганов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Ҡәҙерле дуҫтар! «Ашҡаҙар» радиоһы Өфөлә 66.68 МГц йышлығында һөйләй, ә интернет киңлектәрендә беҙҙе Ер шарының һәр тарафында тыңлай алаһығыҙ.
Ә һеҙ беҙҙе ҡайҙа тыңлайһығыҙ?
Комментарий
Яр Саллынан яҙабыҙ...
Яр Саллы башҡорттары беҙ. Интернет аша тыңлайбыҙ. Бик ҡыҙыҡлы темалар. Әле яҡташым,ҡорҙашым Сурина Сәрүәрҙе рәхәтләнеп тыңланык.
...һәр кем тыңлай алһын...
"Ашҡаҙар" һәр кем тыңлай алырлыҡ тулҡында тапшырылһа икән! Бар кеше лә интернет юҡ бит...
Ҡасан Әбйәлилдә булаһығыҙ?
Матур йырҙар, йөкмәткеле тапшырыуҙарҙы Урал аръяғылар үҙ телендә ҡасан ишетерҙәр?
...теләк һәм интернет кәрәк...
Интернет селтәрендә "Ашҡаҙар" радиоһын Урал аръяғында ғына түгел, Ер шарының төрлө төбәгендә тыңларға була. Бының өсөн теләк һәм интернет булыуы ғына шарт. Шул уҡ һеҙ әйткән Урал яръяғындағы Баймаҡ районында йәшәүсе байтаҡ тыңлаусылар "Ашҡаҙар"ҙы Smart-телевизорҙар аша тыңлай. Һеҙ ҙә берәй сараһын табырһығыҙ һәм "Ашҡаҙар" менән бергә ҡалырһығыҙ, тигән ышаныстабыҙ.
Баймаҡ ҡалаһындағы вышка боҙолоу сәбәпле Сибай, Әбйәлил,
Баймаҡ ҡалаһындағы вышка боҙолоу сәбәпле Сибай, Әбйәлил, Баймаҡ, Хәйбулла халҡы "Ашҡаҙар" радиоһын тыңлай алмай. Башҡорттар иң күп йәшәгән төбәктә мәсьәләне кисекмәҫтән хәл итергә кәрәк.
Мин «Ашҡаҙар»ҙы бөтә ерҙә лә тыңлайым!
Бик яҡшы, күңелгә йән өрөүсе радиоканал. Мин һеҙҙе бөтә ерҙә лә тыңлайым!
Һеҙгә ҙур рәхмәтлемен
Бисмиллааһир рахмаанир рахиим. Матур тапшырыуҙар алып бараһығыҙ. Бөгөнгө көндә иман, дин, әхләҡ, спорт темаһына тапшырыуҙарығыҙ бик кәрәк.
Изге юлдарға баҫтырған өсөн «Юлдаш» һәм «Ашҡаҙар» радиоларына сикһеҙ рәхмәтлемен. Һеҙгә бәхет, сәләмәтлек теләйем.
Нефтекаманан Хәлит ағай.
Салауатта «Ашҡаҙар»ҙы нисек табырға?
Салауатта «Ашҡаҙар»ҙы тыңлап булмай. Нисек табырға уны? Ике йыл инде тыңлай алмайым. Элегерәк табып була ине, хәҙер бер нисек тә тота алмайым.
http://ashkadarfm.ru/
Хөрмәтле тыңлаусылар! «Ашҡаҙар» радиоһы Өфөлә 66,68 мГц йышлыҡтарында һөйләй. Республика халҡы, Рәсәй төбәктәрендә йәшәүселәр һәм Ер шарының төрлө тарафтарына таралған яҡташтарыбыҙ беҙҙе интернет киңлектәрендә тыңлай ала.
Учалылар көтөп, көтөк булып бөттө:(
Учалы районында ҡасан тапшыра башлайһығыҙ?
Йыл ярым үтте инде, көтөп-көтөп көтөк булып бөттөк инде :(
ҒM-ға күсәһегеҙме?
Радионы машинала һәм радиоалғыстарҙа тыңлап булмай, сөки ҒM диапозонында тапшырылмай. Киләсәктә был диапазонға күсәһегеҙме?
ҒM 66,68 МГц йышлығында тыңларға мөмкин
Беҙ ҒM 66,68 МГц йышлыҡтарында ла һөйләйбеҙ. Радиоалғыс ошо киңлектәге йышлыҡтарҙы ала торғандарҙан булһа, тыңларға мөмкин.
Байрам менән!!!
Хөрмәтле «Ашҡаҙар» коллективының ҡатын-ҡыҙҙары!
Рөхсәт итегеҙ Һеҙҙе яҡынлашып килгән ҙур байрам, 8 март, халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар байрамы менән тәбрик итергә. Һеҙгә сәләмәтлек, бәхет, шатлыҡ, йән һәм күңел тыныслығы, һәр бер килгән көн һеҙгә бәхет алып килһен. Эшегеҙҙә һәм тормошоғоҙҙа ҙур уңыштар теләйем.
Иң изге теләктәр менән Хәлит ағай. Нефтекама.
Рәхмәт матур йырҙарығыҙ һәм тапшырыуҙарығыҙ өсөн.
Әлмәт ҡалаһында тыңлайбыҙ!
Татарстандың Әлмәт ҡалаһында йәшәйбеҙ. «Ашҡаҙар»ҙы интернет аша тыңлайбыҙ. Күңелгә май булып яғылып ҡына торған моңло башҡорт йырҙарын иптәшем дә, ҡайным менән ҡәйнәм дә бик оҡшаталар.
Рәхмәт матур тапшырыуҙарығыҙ һәм йырҙарығыҙ өсөн!
Байрам менән, «Ашҡаҙар» коллективы!
Рәхмәт матур тапшырыуҙарығыҙ һәм йырҙарығыҙ өсөн. Сәләмәтлек, бәхет, шатлыҡ һәм йән тыныслығы теләйем.
Нефтекама, Хәлит ағай.
«Ашҡаҙар» радиоһын тыңлаусы барлыҡ ир-егеттәрҙе ҡотлайбыҙ!
Хөрмәтле Хәлит ағай! Һеҙҙе һәм «Ашҡаҙар» радиоһын тыңлаусы барлыҡ ир-егеттәрҙе байрам менән ихлас ҡотлайбыҙ. Иҫәнлек-һаулыҡ, ғаилә бәхете һәм донъя именлеге теләйбеҙ.
Киләсәктә лә беҙҙең тулҡындарҙа ҡалығыҙ! Яҙышып тороғоҙ.
Ихтирам менән «Ашҡаҙар»ҙар!
Сезне тыңлағанда жан ял итә...
Мин сезне Нефтекамада интернет аша тыңлыйм. Бик яҡшы канал. Сезне тыңлағанда жан ял итә, куңел тынычлана. Сезгә зур рәхмәт шундый канал оештырган очен. Сезнең коллективҡа сәләмәтлек, бәхет һәм шатлыҡ телимен. Эшегездә зур уңышлар теләп ҡалам, Нефтекамадан Хәлит ағай.
Жуково ауылында интернет аша тыңлайым...
Жуково ауылында (Өфөнөң Дим биҫтәһе эргәһендә) «Ашҡаҙар» радиоһын тотоп булмай. Күберәк интернет аша яҙмалар тыңлайым. Тапшырыуҙар йөкмәткеле. Бер ултырып тыңлағанда әллә күпме, бер ҡайҙа ла ишетмәгән ҡыҙыҡлы мәғлүмәт яңғырай. Рәхмәт!
Таиландта «Ашҡаҙар»ҙы тыңлап ял итәм…
Өфөлә тыңлағаным юҡ ине. Бына Таиландта тыңлап ял итәм. Бик шәп!!!
Учалылар яҙа...
Учалыла ни өсөн ишетелмәйһегеҙ???
Шәп канал…
Рәхмәт! Шәп канал, әммә йышлыҡтарҙың әҙ булыуы күңелде ҡыра. Ошо мәсьәләне күтәреп сығырға ине.
ПРАГА, БРНО, МЮНХЕН, УЛЬМ, БИБЕРАХ
Бер тәҡдимем бар ине һеҙгә: «Ашҡаҙар» радиоһын … тыңлайҙар тигәндә Прага, Брно, Мюнхен, Ульм, Биберах ҡалаларын да өҫтәгеҙ әле, зинһар өсөн!
Сөнки минең Германияла – Ульм, Биберах, Мюнхен ҡалаларында тыңлағаным бар. Ҡыҙым Таңсулпан «Ашҡаҙар»ҙы Германияла тыңлай, мин Брно ҡалаһында тыңлайым. Австрияла ла тыңлайҙар. Ғөмүмән, интернет аша күңелегеҙгә ятҡан радионы тыңларға мөмкин, Ер шары бик бәләкәй бит!
Ихластан уңыштар теләп, Миләүшә Ҡолмөхәмәтова.
ӨФӨ
Мин һеҙҙе Өфөлә рәхәтләнеп тыңлайым!!!


text:
Иң яҡшы ял йорто урынлашҡан менән, яҡшы кимәлдә 50 метр менән насар holmsjön- мөмкинлек һәм балыҡ тотоу өсөн. Ҙур террасанан төрө менән көньяҡҡа. ул һеҙҙе тупһаһына күл һәм урман төрҙәренән һеҙ. Буш газон өҫтөнә ҙур, лужки, баҡса мебеле. Балалар! Заимствованные кәмәлә алырға мөмкин.. Ике күл булған. барбекю әҙерләнек өсөн уңайлы арзан хольм. Gsm селтәре ҡаплаған һәм яҡшы 3g бар.. аҙна дауамында почта гәзит һәм байрам мөмкинлегенә йүнәлтелгән булыуы..
Рәхим итегеҙ беҙҙең йәшлек идиллия! урын булмағанлыҡтан, бер нисә йылдан беҙ улар менән уртаклашырга аҙнала беҙ шатбыҙ.. Көҙ,һунар миҙгеле! Салоны ҡуртымға мышыға һунар миҙгеле ваҡытында, ял көндәрендә йәки, ҡуянға һунар итеү өсөн. Һунар осоро ҡыҫҡа һәм оҙайлы ашыу булған заказдар ашыу ҡайһы бер мөмкинлек.
Йоҡо урыны һаны: 5
Торлаҡ майҙаны: 60 м2
Бүлмәләр һаны: 3
Хаҡы: 2000/аҙна сэк
Элемтәләр: Хокан Staaf 070-312 32 91, 0692-500 48


text:
Самобор
Самобор (хорв. Samobor Samobor) — ның Загреб жупанияһындағы (төп административ-территориаль берәмектә) ҡала. Халыҡ һаны — 15 147 кеше (2001).
Дөйөм мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Самобор илдең башҡалаһы Загребтан көнбайышҡа табан 10 км алыҫлыҡта һәм көнсығышҡа табан Словения сигенән 5 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Башҡала менән автомобиль шоссеһы тоташтыра. Ҡала Сава үҙәнендә (йылға үҙе 5 километр төньяҡтараҡ аға) Жумберак тау һырты итәгендә урынлашҡан. Ҡала Хорватияның төп быяла сәнәғәте үҙәктәренең береһе, борондан гәлсәр әйберҙәр етештереүе менән дан алған.
Самоборға хоҡуҡтар 1242 йылда бирелә.
Ҡаланың иҫтәлекле урындары араһында — Иҫке ҡалала Изге Михаил сиркәүе (XVI—XVII б.), франциск монастыры, урта быуат замогының емереклектәре (XIII быуат), урта быуаттың барокко стилендәге бер нисә бинаһы бар. Ҡаланың тирә- яғы йәмле, спорт һәм ял өсөн файҙаланыла
Загребтан ҙур булмаған алыҫлыҡта урынлашҡанға күрә (10 км), Самобор ҡалаһы ял көндәрендә туристар менән тула.
Самобор карнавалы киң танылыу алған, ул «Фашник» тип атала. Шулай уҡ Самобор татлы яратыусыларға кремшнит — күбек кремлы пирожныйҙары менән билдәле. Самобор кремшниттары башҡа пирожныйҙарҙан йылы килеш ашалыуы менән айырыла. Кремшнит көнөн байрам иткәндә (май башында) был пирожный бөтә билдәле самобор кафеларында бирелә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 236
УКРАИНА ССР‑Ы ФӘНДӘР АКАДЕМИЯҺЫ, 1919 й. ойошторола. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда 1941—43 йй. Президиумы һәм ин‑ттарының күпселеге Өфөлә эвакуацияла була. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: авиация, металлургия, танк сәнәғәте өлкәһендә оборона әһәмиәтендәге мәсьәләләрҙе хәл итеү; һаулыҡ һаҡлау, тәбиғәт белеме һәм техник фәндәр; тәбиғәт ресурстары, нефть сығарыу һәм нефть эшкәртеү процесы; башҡ. халҡының мәҙәниәте һәм көнкүреше үҫеше тарихы; медик‑биол. проблемалар һ.б. өлкәләрҙә тикшеренеүҙәр. Украина ССР‑ы ФА Президиумы эргәһендә БАССР ресурстарын оборона ихтыяждарына мобилизациялау б‑са комиссия (1941 й. авг. ойошторола) һәм медик‑биол., ижт. фәндәр, стратегик сеймал, техник, физика‑химия секциялары булған Оборонаға булышлыҡ итеү б‑са ғилми‑техник ком‑т (1941 й. окт.) эшләй. Өфөлә үҙгәртеп ҡороуҙарҙан һуң Биохимия, Ботаника, Геология фәндәре, Тау механикаһы, Зообиология, Клиник физиология, Берләштерелгән ижт. фәндәр ин‑ты, Берләштерелгән химия ин‑ты, Төҙөлөш механикаһы, Физика һәм математика, Физик химия ин‑ттары эшләй. Китапханаһы, нәшриәте була. Украина ССР‑ы ФА етәкс. һәм БАССР‑ҙа урынлашҡан ғилми учреждениелар ҡатнашлығында нефть ятҡылыҡтарының нефтле структуралары геофизик разведкалау ысулдарын ҡулланып тикшерелә, нефть һәм газды һаҡлау өсөн тараһыҙ резервуарҙар эшләнә; тимер юлдарҙы киңәйтеү, карст күренештәре м‑н көрәшеү б‑са тәҡдимдәр бирелә; респ. күмер ятҡылыҡтарын прогнозлау картаһы төҙөлә, Оло Теләк марганец ятҡылығы тикшерелә, Красноусол минераль һыу сығанаҡтарынан тоҙ алыу технологияһы, респ. көньяғында баҡырлы ҡомташтарҙан баҡыр алыу ысулдары, яңы дарыуҙар, ш. иҫ. витаминдар, етештереү технологиялары, нефттән тоҙҙо айырып алыу ысулы һәм Ишембай нефть ятҡылығының ҡатлам һыуҙарынан бром м‑н иодты сәнәғәт етештереүе алымы эшләнә; Асылыкүл, Ҡандракүл күлдәрендәге минераль ләмдәр, Красноусол минераль һыу сығанаҡтарының һыуы һ.б. тикшерелә; һыуҙы зарарһыҙландырыу технологиялары эшләнә; тау рудниктары механизациялана; респ. көньяҡ‑көнсығышындағы энергетика хужалығының торошон тикшереү б‑са экспедициялар, грунттың глобаль туңыуы шарттарында боҙ яуыуҙан һаҡлаған ҡоролмалар төҙөүҙе нигеҙләү маҡсатында тупраҡтың сағыштырмаса ҡаршы тора алыуын тикшереү б‑са эксперименттар үткәрелә; бойҙай сәскәһенең ҡыҫыр ҡалыуы һәм орлоҡ сифаты түбәнәйеү сәбәптәре өйрәнелә, а.х. культуралары ҡоротҡостары м‑н көрәш саралары тәҡдим ителә; респ. 15 адм. районын комплекслы иҡт.‑геогр. тикшереү һ.б. ойошторола. А.Копыленконың “Башҡортостанда украин күскенселәре” (“Украинские переселенцы в Башкирии”; 1941), П.Тычинаның “Мәжит Ғафури ижадында патриотизм” (“Патриотизм в творчестве Мажита Гафури”), М.Береговскийҙың “Кахновка ауылы” (“Село Кахновка”), П.А.Власюктың “Башҡортостанда шәкәр сөгөлдөрө” (“Сахарная свёкла в Башкирии”), И.Г.Грудинскийҙың “Башҡорт АССР‑ының ер аҫты һыуҙары кадастры” (“Кадастр подземных вод Башкирской АССР”), М.И.Котов һәм Я.А.Фиалковтың “Башҡорт АССР‑ының ҡырағай дарыу үләндәре” (“Дикорастущие лекарственные растения Башкирской АССР”), А.В.Леонтовичтың “Сабыртмалы тифты һәм уны таратыусыларҙы — кейем һәм баш бетен нисек еңергә” (“Как побороть сыпной тиф и его передатчиков — платяную и головную вошь”; бөтәһе лә — 1942), А.Л.Давыдов һәм З.М.Вайсбергтың “Ҡара, төҫлө металл һәм мәғдәндәрҙе анализлауҙың фотоэлектрик ысулдары” (“Фотоэлектрические методы анализа чёрных, цветных металлов и руд”; 1943) һ.б. хеҙмәттәре, ш. уҡ “Фронт һәм тыл” (“Фронт и тыл”; ҡара: Украин әҙәбиәте) серияһы нәшер ителә. Өфөлә антиретикуляр цитотоксик сыворотка (1942 й. июле), викасол (1943 й. майы) һ.б. б‑са ғилми конференция үткәрелә. Украина ССР‑ы ФА ғалимдары Өфө вуздарында уҡыта; улар ҡатнашлығында Д.И.Менделеев ис. Бөтә Союз химия йәмғиәтенең Өфө бүлексәһе ойошторола (ҡара: Химиктар союзы). Академия “Вестник Академии наук УССР” (“Украина ССР‑ы Фәндәр академияһының хәбәрҙәре”), “Информационный бюллетень” (“Мәғлүмәт бюллетене”), “Украинская литература” (“Украин әҙәбиәте”) ж. нәшер итә. 323 ойошма, ш. иҫ. 48 наркомат, 107 сәнәғәт пр‑тиеһы м‑н хеҙмәттәшлек итә. Украина ССР‑ы ФА м‑н Н.Н.Боголюбов, А.А.Богомолец, Е.М.Брадис, А.И.Бродский, П.П.Будников, Е.С.Бурксер, В.И.Грубов, А.И.Киприанов, Н.М.Крылов, Л.А.Кульский, М.А.Лаврентьев, И.В.Обреимов, А.В.Палладин, Н.М.Пидопличко, Н.Д.Стражеско, И.Н.Францевич һ.б. эшмәкәрлеге бәйле. Украин ғалимдары м‑н берлектә К.П.Краузе, И.‑Ғ.Ғ.Ҡадиров, Ғ.Х.Ҡоҙаяров, В.И.Спасский, Х.Р.Солтанаев, Д.И.Татаринов, Ғ.Н.Тереғолов, Й.А.Усманов, А.С.Шутко һ.б. эшләй. Украина ССР‑ы ФА‑ның 15 хеҙм‑ре БАССР ЮС‑ы Почёт грамоталары м‑н бүләкләнгән (1943). Украина ССР‑ы ФА президенты — Богомолец (1930—46). Украина ССР‑ы ФА Президиумы урынлашҡан бинаға (Пушкин урамы, 79; 20 б. 30‑сы йй. төҙөлгән, архитектура ҡомартҡыһы) мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Әҙәб.: Е р г и н Ю.В. Ценный архивный документ о работе учёных Украинской академии наук в годы её эвакуации в Уфу (1941—1943) //Вестник Башкирского университета. 2000. №2—3; ш у л у ҡ. Вклад учёных Украинской академии наук в годы её эвакуации в Уфу (1941—43 гг.) в изучение производительных сил Башкирии //Ш у л у ҡ. 2001. №3; А л д а ш о в а Е.Н. Роль естественнонаучных учреждений в формировании научного центра в Республике Башкортостан (вторая половина XVIII — первая половина XX в.). Ч.3. Уфа, 2008.
Е.Н.Алдашова, Ю.В.Ергин
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 351
“ӨФӨ ГУБЕРНАҺЫНЫҢ ГЕОГРАФИЯҺЫ. ӨФӨ ГУБЕРНАҺЫНЫҢ ФИЗИК ГЕОГРАФИЯҺЫ, ЭТНОГРАФИЯҺЫ, СӘНӘҒӘТЕ ҺӘМ АДМИНИСТРАТИВ БҮЛЕНЕШЕ ТУРАҺЫНДА ҠЫҪҠАСА ТАСУИРЛАМА”, О.В.Миронованың китабы, Өфөлә нәшер ителгән (1907). Унда Өфө губернаһы геогр. һәм этнографик яҡтан комплекслы тасуирлана. 6 бүлектән тора. 1‑се бүлектә губернаның физик‑геогр. торошона, рельефҡа, гидрографик селтәргә характеристика бирелә, ҙур йылғаларҙың гидрологик режимы, тупраҡ, климат, файҙалы ҡаҙылмалар (баҡыр һәм тимер мәғдәндәре, нефть, көкөрт һәм минераль һыу сығанаҡтары) урынлашыуы ентекле һүрәтләнә. Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһын тасуирлағанда урман, әрәмә, дала, болондарҙан башҡа, культуралы үҫемлектәрҙең, йорт хайуандарының төрҙәре ҡарала. 2‑се бүлек Өфө губ. т‑да ҡыҫҡаса тарихи‑этнографик очерктан тора, 3‑сөһөндә — халыҡҡа (һаны, тығыҙлығы, уның милли һәм конфессиональ составы), күпселекте тәшкил иткән милләт вәкилдәренә (урыҫ, башҡорт, типтәр, мишәр, мордва, татар, сирмеш, вотяк) һәм уларҙың өйәҙҙәр б‑са урынлашыуына характеристика бирелә. 4‑се бүлектә халыҡ шөғөлдәре (игенселек, һыйырсылыҡ, урман кәсебе, умартасылыҡ, балыҡсылыҡ, ситкә китеп эшләү, һунар) тасуирлана, ш. уҡ ваҡ һөнәрселек, фабрика-завод, тау сәнәғәте, сауҙа һәм бәйләнеш юлдары т‑да мәғлүмәттәр бирелә. 5‑се бүлеккә губернаның халыҡ мәғарифы т‑да очерк, мәктәп һәм училищелар, уларҙың һаны һәм өйәҙҙәр б‑са урынла‑ шыуы хаҡында мәғлүмәттәр ингән. 6‑сы бүлектә Златоуст өйәҙе, Бөрө өйәҙе, Минзәлә өйәҙе, Бәләбәй өйәҙе, Стәрлетамаҡ өйәҙе һәм Өфө өйәҙенә комплекслы характеристика бирелә. Китапта халыҡ шөғөлдәре тәбиғәт шарттарының характеры, терр‑яның үҙләштерелеүе м‑н аңлатыла, ҡалалар һәм ҙур ауылдар тасуирлана. География б‑са дәреслек итеп ҡулланылған.
К.И.Әғлиуллина
Тәрж. Х.А.Шәрипова


text:
- Подробности
- Просмотров: 354
ОТОРИНОЛАРИНГОЛОГИЯ [гр. uјs (otoјs) — ҡолаҡ, rhis (rhinoјs) — танау, laјrynx (laјryngоs) — тамаҡ һәм ...логия], медицинаның ЛОР ағзалары — ҡолаҡ, тамаҡ (йотҡолоҡ, үңәс, боғарлаҡ), танау һәм улар эргәһендәге ағза‑туҡымалар ауырыуҙары этиологияһын, патогенезын, клиник сағылышын диагностикалау, дауалау һәм алдан иҫкәртеү ысулдарын өйрәнеүсе өлкәһе. О. проблемалары б‑са фәнни тикшеренеүҙәр Башҡортостанда 1936 й. БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) башлана: Н.Н.Лозанов һәм С.В.Михайловский етәкс. ЛОР ағзалары патологияһы өлкәһендә тикшеренеүҙәр үткәрелә, ҡолаҡтың физиологияһы һәм патологияһы, ш. иҫ. вестибуляр анализатор функциялары, өйрәнелә; ҡолаҡ һәм танау йәрәхәттәре булғанда пластик операциялар, үңәс стенозын дауалау һ.б. ысулдар эшләнә. 40‑сы йй. уртаһынан алып В.А.Смирнова етәкс. ЛОР ағзалары хәрби травмалар алғанда, ш. иҫ. контузиянан эске ҡолаҡ йәрәхәтләнгәндә, ашығыс мед. ярҙамы күрһәтеү, хроник формала урта ҡолаҡ эренләп шешкәндә диагностика һәм дауалау ысулдары эшләнә (В.А.Кудрявицкий, З.Н.Мельникова). 60‑сы йй. уртаһынан алып Ә.И.Бикбаева етәкс. киҫкен ангиналарҙы дауалау ысулдары эшләнә, озенаның этиологияһы һәм үҫеш механизмдары, тикшереүҙең электрофизиологик ысулдарын файҙаланып, ЛОР ағзалары ауырыуҙарының патогенезы (В.М.Шулепов), хроник тонзиллитты булдырыуҙа аденовирустарҙың роле (Н.Ғ.Ғәббәсова), аңҡау миндалиналары иннервацияһы һәм уның йөрәк рефлексы м‑н үҙ‑ара бәйләнеше (Н.Н.Корниенко), ҡолаҡ, тамаҡ һәм танауҙың һөнәри ауырыуҙары (М.Ф.Ғәзизов, Р.А.Колесникова, Е.З.Лиснянский) өйрәнелә, тонзиллоген интоксикацияны һәм ревматизмды дифференциаль диагностикалау ысулдары (А.А.Цыглин), риносинуситтарҙы (В.М.Соколов, О.И. Стригина), отосклерозды (А.Я.Наседкин) дауалау алымдары эшләнә. 1966–91 йй. респ. балалар оториноларингологияһы, махсус сурдологопедия, фониатрия, отоневрология, ЛОР‑онкология хеҙмәттәре ойошторола. 70—80‑се йй. урта ҡолаҡтың шешеүе һәм унан һуң өҙлөгөүҙәрҙең этиологияһы һәм патогенезы, отоген интракраниаль өҙлөгөүҙәрҙе диагностикалау һәм дауалау мәсьәләләре (Н.А.Арефьева, Н.Т.Ғабдуллин, Шулепов, Цыглин, С.В.Чуйкин), ринит һәм риносинуситтың рецидив ағышлы төрлө формаларының патогенезы, иммун статусы, клиникаһы һәм дауалау ысулдары тикшерелә (Арефьева). 90‑сы йй. башында Арефьева етәкс. эренле хроник урта риносинуситтың иммунологик күрһәткестәре өйрәнелә һәм дауалау ысулдары эшләнә (Л.Ф.Аҙнабаева), паратонзиллиттың патогенетик терапияһы (В.Ә.Хафизова), танау (Т.М.Янбарисов), экссудатив урта отит булғанда танау һәм ҡолаҡ (О.В.Стратиева) микрохирургияһы һәм реконструктив хирургияһы, микроларингохирургия (Ғабдуллин) өлкәһендә тикшеренеүҙәр үткәрелә. 21 б. ҡолаҡ, тамаҡ һәм танауҙың иммун боҙолоштары өйрәнелә һәм уларҙы коррекциялау ысулдары эшләнә (Аҙнабаева), рецидив ваҡытында фронтиттарҙы, танау яны ҡыуышлығы ауырыуҙарын (Янбарисов) хирургик дауалау, фронтиттарҙы, обструктив риниттарҙы диагностикалау һәм дауалау, баш һөйәге эсендәге өҙлөгөүҙәрҙе иҫкәртеү һәм дауалау (Р.Ш. Әбдрәшитов), урта ҡолаҡҡа операциянан һуң ишетеүҙе электроакустик коррекциялау (Е.Е.Савельева) һ.б. ысулдар камиллаштырыла.
Әҙәб.: Клинические лекции по оториноларингологии /Н.А.Арефьева [и др.]. Уфа, 2007.
Н.А.Арефьева
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Өфөлә күренекле балет артисы Рудольф Нуриевҡа һәйкәл ҡуйырға уйлайҙар
Өфөлә күренекле балет артисы Рудольф Нуриевҡа һәйкәл ҡуйырға уйлайҙар Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Башҡортостандың баш ҡалаһында «Рудольф Нуриевҡа һәйкәл ҡуйыу» объекты буйынса инженер-эҙләнеү эштәрен башҡарыуға электрон аукцион иғлан ителде. Ошо хаҡта дәүләт һатып алыуҙарының рәсми сайтында хәбәр ителә. Был процедураға Өфө бюджетынан яҡынса 336 мең һум аҡса бүлергә әҙерҙәр.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, быға тиклем Ҡазан архитекторҙары бөтә донъяла танылған балет артисына һәйкәл ҡуйыу тураһында белдергәйне. Әле Татарстандың баш ҡалаһында Зураб Церители эшләгән монументты ҡуйыу өсөн урын эҙләйҙәр.
Белешмә
Рудольф Нуреев — совет, британ һәм француз балет артисы һәм балетмейстеры, Киров исемендәге Ленинград опера һәм балет театры солисы. 1961 йылда труппаның Париждағы гастролдәре тамамланғас, сәйәси һыйыныу урыны һорай. 1941 йылда Рудольф әсәһе менән Башҡорт АССР-ына эвакуацияна. Өфөлә балалар фольклор ансамблендә бейей, Мәҙәниәт һарайында ошонда һөргөнгә ебәрелгән Петербург балеринаһы Анна Удальцовала шөғөлләнә.
Өфөлә Башҡорт хореография колледжы һәм 1993 йылдан Башҡорт опера һәм балет театры сәхнәһендә уҙғарылған Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивале, шулай уҡ ҡала урамдарының береһе Рудольф Нуриевтың исемен йөрөтә. Башҡорт опера һәм балет театрында Рудольф Нуриев музейы булдырылған. Шулай уҡ бейеүсе хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ һәм барельеф ҡуйылған.
http://www.bashinform.ru/news/1213918-v-ufe-planiruyut-ustanovit-pamyatnik-vydayushchemusya-artistu-baleta-rudolfu-nureevu/


text:
25 май көнө Рәми Ғарипов исемендәге 1–се Башҡорт республика гимназия-интернатының ун беренсе класс уҡыусылары өсөн уҡыу йорто менән хушлашыу, уҡытыусыларына, тәрбиәселәренә, интернатта эшләгән барлыҡ хеҙмәткәрҙәргә рәхмәтен белдереү көнө - һуңғы ҡыңғырау тантанаһы уҙғарылды. Уларҙың байрам кәйефен уртаҡлашырға ата-әсәләре, хеҙмәт ветерандары, хөрмәтле ҡунаҡтар - Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары - Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппараты етәксеһе Тажетдинов Илшат Азамат улы, Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министры Шафиҡова Гөлназ Радмил ҡыҙы, Башҡортостан Республикаһы “Республика капиталь төҙөлөш идаралығы” ҡаҙна предприятиеһы директоры Ҡулмурзин Ғәфүр Рәфҡәт улы, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, “Ағиҙел” башҡорт художестволы кәсептәре дәүләт унитар предприятиеһы генераль директоры Исмәғилева Зөһрә Салауат ҡыҙы, Өфө дәүләт авиация техник университеты профессоры, техник фәндәр докторы Миһранов Марс Шәрифулла улы килде.
Тантаналы линейка гимназия директоры Ләйсән Нурмөхәмәт ҡыҙы Фазлетдинованың ҡотлау һүҙҙәре менән асылып китте. Ул сығарылыш уҡыусыларын тормоштарындағы иң әһәмиәтле һәм мөһим көндәре менән ҡотланы, имтихандарҙы уңышлы тапшырыуҙарын теләне. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппараты етәксеһе Илшат Азамат улы Тажетдинов та уҡыусыларға иң изге теләктәрен еткерҙе, тыуған Башҡортостаныбыҙ именлеге өсөн тырышҡан, гимназия исеменә тап төшөрмәгән шәхес булыуҙарын теләне һәм Рәсәй кимәлендәге конференция, конкурстарҙа еңеүсе уҡыусыларға Дипломдар тапшырып китте. Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министры Шафиҡова Гөлназ Радмил ҡыҙы гимназистарға маҡсаттарына ышаныслы атлауҙарын, тыуған уҡыу йортон, яратҡан уҡытыусы-тәрбиәселәрен хөрмәтләп иҫкә алыуҙарын һәм тормош һынауҙарын лайыҡлы еңеп сығыуҙарын теләне. Ул сығарылыш уҡыусыларына Мәғариф министрлығы тарафынан бирелгән рәхмәт хаттарын һәм дипломдарҙы тапшырҙы.
Барлыҡ уҡытыусылар исеменән 11г класының етәксеһе, Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы Кайбышева Альбина Хәсән ҡыҙы, тәрбиәселәр исеменән 11б класы тәрбиәсеһе, Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы, Рәсәй Федерацияһының почетлы хеҙмәткәре, хеҙмәт ветераны Шәрипова Миңзәлә Мәүлетҡол ҡыҙы, ата-әсәләр исеменән Ҡәйепова Айгөл Йәүҙәт ҡыҙы, сығарылыш кластары исеменән 11а класы уҡыусыһы Сөләймәнов Зариф сығыш яһанылар.
Мәктәп йылдары дәүерендә меңдәрсә тапҡыр яңғыраған ҡыңғырау тауышы ун беренселәр өсөн һуңғы тапҡыр сыңлар мәл дә етте. Улар эстафетаны етенсе кластарға “Рәми рухы һәр саҡ күңелдәрегеҙҙә булһын!” тигән аманат һүҙҙәре менән тапшырҙылар.
Ҡәҙерле сығарылыш класс уҡыусылары! Берҙәм Дәүләт имтихандарын, юғары уҡыу йорттарындағы конкурстарҙы уңышлы үтеп, теләгән теләктәрегеҙгә ирешеүегеҙҙе теләйбеҙ. Ғүмер буйы тик оло маҡсаттар һәм ҙур еңеүҙәр юлдаш булһын! Аҡ юл һеҙгә!!!
ПРОГРАММА
проведения праздника
25 мая 2018 года
БРГИ №1 имени Рами Гарипова


text:
Архангел районында 1942 йылдан бирле хәбәрһеҙ юғалған тип һаналған Август Пертельсондың һөйәктәре тыуған төйәгенә алып ҡайтып ерләнде
Архангел районында 1942 йылдан бирле хәбәрһеҙ юғалған тип һаналған Август Пертельсондың һөйәктәре тыуған төйәгенә алып ҡайтып ерләнде
Яугирҙың һөлдә ҡалдыҡтарына һәм әйберҙәренә эҙәрмәндәр Псков өлкәһенең Фотьево ауылы эргәһендә юлыҡҡан. Иҫтәлекле көн уңайынан бөгөн район үҙәгендәге майҙанда матәм сараһы үтте.Баҡалды ауылында тыуып-үҫкән Август Пертельсон Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәрендә үк фронтҡа алына. Әммә оҙаҡ та үтмәй ғаиләһенә өсмөйөшлө хаттар килеүҙән туҡтай. Яугирҙың ҡатыны, айырыуса, ике ҡыҙы ғүмер буйы ниндәй ҙә булһа изге хәбәр көтөп йәшәй. Ниһайәт, ярты йыл самаһы элек эҙәрмәндәр Псков өлкәһендә билдәһеҙ һалдаттың һөйәктәренә юлыға. Тикшереүҙәр барышында яугирҙың Башҡортостандан булыуы асыҡлана.
Бөйөк Еңеү көнө алдынан хәбәрһеҙ юғалған совет һалдаты тыуған Баҡалды ауылына әйләнеп ҡайтты. Район үҙәгендә үткән матәм сараһында ҡатнашыусылар эҙәрмәндәр отряды ағзаларына оло рәхмәт һүҙҙәре еткерҙе. Сауаплы эш ярҙамында бөгөн күп кенә хәбәрһеҙ юғалған яҡташтарыбыҙ тыуған ерҙәрендә мәңгелеккә тыныслыҡ тапты.
Әлеге ваҡытта Август Пертельсондың бер нисә туғаны, шул иҫәптән ике ҡыҙы ла Латвияла йәшәй. Уларҙың барыһы исеменән Башҡортостанға бер туғанының улы Юрий Голубев ҡайтҡан. Эҙәрмәндәр яугирҙың табылған шәхси әйберҙәрен, шул иҫәптән каскаһын һәм үҙе ҡалдырған яҙыуҙы сит илдән килгән ейәненә тапшырҙы. Был экспонаттар артабан Баҡалды мәктәбе музейында һаҡланасаҡ.
Архангел районы Бөйөк Ватан һуғышына 9 меңдән ашыу кешеһен оҙата. Уларҙың 4700 самаһы мәңгелеккә сит тарафтарҙа ятып ҡала. Әлеге көндә һәр өсөнсө һалдат хәбәрһеҙ юғалғандар исемлегендә. Август Пертельсон да 75 йыл буйы улар иҫәбендә була. Шулай ҙа «Рәсәй эҙәрмәндәр хәрәкәте» ағзалары тырышлығы менән хәбәрһеҙ юғалған һалдат тыуған төйәгендә ерләнде.