text:
Яйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 42
Атайым иҫтәлегенә10.04.2014
Бөйөк Еңеүгә 69 йыл тула. Ошо уңайҙан мин үҙемдең атайым тураһында яҙып үткем килә.
Һуғыш башланыу менән Мулдаҡай ауылы мәзине, олатайым Мөхәмәҙулла Моталлаповтың өс улы бер юлы һуғышҡа алына: атайым Ғәфүр, ағайҙарым Ҡәүи һәм Сәһемән. Ҡот осҡос һуғышта атайым ике йыл фашистарға ҡаршы көрәшә. Ләкин ҡәһәрле һуғыш берәүҙе лә аямай, 1943 йылда ҡаты яраланып, иҫтән яҙа һәм фашистар ҡулына эләгә. Хәле ауыр булғанға күрә, интегеп үлһен тип, дошмандар уны ҡырмыҫҡа иләүенә һалып китәләр. Әммә беҙҙекеләр тиҙ арала килеп етеп, фашистарҙы ҡыуғас, атайым госпиталгә оҙатыла. Шул яраһынан ул тыуған яғына аҡһаҡ булып ҡайта.
Һуғыш башланыу менән Мулдаҡай ауылы мәзине, олатайым Мөхәмәҙулла Моталлаповтың өс улы бер юлы һуғышҡа алына: атайым Ғәфүр, ағайҙарым Ҡәүи һәм Сәһемән. Ҡот осҡос һуғышта атайым ике йыл фашистарға ҡаршы көрәшә. Ләкин ҡәһәрле һуғыш берәүҙе лә аямай, 1943 йылда ҡаты яраланып, иҫтән яҙа һәм фашистар ҡулына эләгә. Хәле ауыр булғанға күрә, интегеп үлһен тип, дошмандар уны ҡырмыҫҡа иләүенә һалып китәләр. Әммә беҙҙекеләр тиҙ арала килеп етеп, фашистарҙы ҡыуғас, атайым госпиталгә оҙатыла. Шул яраһынан ул тыуған яғына аҡһаҡ булып ҡайта.
Ҡулға-ҡул тотоношоп10.04.2014
ЗАГС бүлегендә мәртәбәле сара үтте. Илле йыл ҡулға-ҡул тотоношоп законлы никахта йәшәгән ете ғаилә тантаналы тәбрикләнде.
Ярты быуат ваҡыт үтһә лә, парҙар осрашыу-ҡауышыу тарихтарын, туй көндәрен бөгөнгөләй иҫләй. Мәҫәлән, Исхаҡовтар ғаиләһе барлыҡҡа килеүенә күңелһеҙ хәл сәбәпсе була. Рудникта эшләп йөрөүсе Венера сирләп китә, уны тиҙ арала өйөнә ҡайтарып ебәрәләр. Алдан күрешеп йөрөһәләр ҙә, водитель менән йәш ҡыҙ тап ошо ваҡиғанан һуң бер-береһенә ныҡлап күҙ һала. Күп тә тормай ғаилә ҡоралар. Ә бына Ҡырмыҫҡалы районы егете Александр менән Поляковка ауылы ҡыҙы Зояны сәнғәткә һөйөү таныштыра. Оҫта бейеүсе йәштәр Рудникта киске уйында осрашып, тәү ҡараштан уҡ бер-береһенә ғашиҡ була, бөгөнгәсә мөнәсәбәттәрҙе һыуындырмай донъя көтә улар.
Ярты быуат ваҡыт үтһә лә, парҙар осрашыу-ҡауышыу тарихтарын, туй көндәрен бөгөнгөләй иҫләй. Мәҫәлән, Исхаҡовтар ғаиләһе барлыҡҡа килеүенә күңелһеҙ хәл сәбәпсе була. Рудникта эшләп йөрөүсе Венера сирләп китә, уны тиҙ арала өйөнә ҡайтарып ебәрәләр. Алдан күрешеп йөрөһәләр ҙә, водитель менән йәш ҡыҙ тап ошо ваҡиғанан һуң бер-береһенә ныҡлап күҙ һала. Күп тә тормай ғаилә ҡоралар. Ә бына Ҡырмыҫҡалы районы егете Александр менән Поляковка ауылы ҡыҙы Зояны сәнғәткә һөйөү таныштыра. Оҫта бейеүсе йәштәр Рудникта киске уйында осрашып, тәү ҡараштан уҡ бер-береһенә ғашиҡ була, бөгөнгәсә мөнәсәбәттәрҙе һыуындырмай донъя көтә улар.
Моңо ҡалды халыҡ күңелендә10.04.2014
Радиотулҡындар, зәңгәр экрандар аша йыш ишетелгән «Күҙҙәремә ҡара», «Күҙ нурым», «Ялан сәскәләре», «Иҫке өй» йырҙары күптәребеҙҙең «күңел дәфтәрендә» урын алған. Ошо халыҡсан ижад емештәренең авторы - Учалының талантлы улы Салауат Низаметдинов.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, композиторҙың ғүмере ҡыҫҡа булды, үткән йылдың июлендә республика халҡы Салауат Әхмәҙи улы менән хушлашты. Яҡташыбыҙҙың яҡты иҫтәлегенә арнап, мәҙәниәт һәм сәнғәт колледжында «Ерҙә минең әйтер һүҙем күп, хатта, ғүмерем етмәҫ» исемле хәтер кисәһе ойошторолдо. Унда район хакимиәте вәкилдәре, композиторҙың ҡатыны, ҡыҙы, туғандары, бергә уҡыған курсташтары, мәктәп уҡыусылары, колледж студенттары һәм музыканттың ижадына битараф булмаған учалылар ҡатнашты.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, композиторҙың ғүмере ҡыҫҡа булды, үткән йылдың июлендә республика халҡы Салауат Әхмәҙи улы менән хушлашты. Яҡташыбыҙҙың яҡты иҫтәлегенә арнап, мәҙәниәт һәм сәнғәт колледжында «Ерҙә минең әйтер һүҙем күп, хатта, ғүмерем етмәҫ» исемле хәтер кисәһе ойошторолдо. Унда район хакимиәте вәкилдәре, композиторҙың ҡатыны, ҡыҙы, туғандары, бергә уҡыған курсташтары, мәктәп уҡыусылары, колледж студенттары һәм музыканттың ижадына битараф булмаған учалылар ҡатнашты.
Нисек алданмаҫҡа?10.04.2014
Сауҙа өлкәһендәге мутлыҡтар, һатыусыларҙың һатып алыусыларҙы аҙым һайын оторға тырышыуҙары яңылыҡ түгел. Ғүмерендә бер тапҡыр ҙа алданмаған кеше һирәктер, моғайын. Минең үҙемде лә, мәҫәлән, йыш ҡына төп башыма ултырта торғайнылар. Хәҙер был өлкәлә ярайһы уҡ тәжрибә туплағандан һуң, быға юл ҡуймаҫҡа тырышам.
Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер һатыусылар намыҫтарын «кеҫәләренә» һалып, халыҡты тишек кәмәгә ултырта. Барыһын да бер ҡалыпҡа һалып булмай, әлбиттә. Әммә хәйләһеҙ һатыусылар магазинда оҙаҡ ҡалмай, үтә ғәҙел булыуҙары арҡаһында өҫтәренә сыға, йә иһә тауарҙары һатылмай кәштәлә ята бирә. Сөнки улар алдаша белмәйҙәр, иҫкергән сифатһыҙ аҙыҡ-түлек, әйбер һатырға ҡулдары бармай.
Төрлө мутлыҡтарҙың ҡорбанына әйләнмәҫ өсөн, ҡулланыусыларға уяуыраҡ булырға, үҙ хоҡуҡтарын яҡлай белергә кәрәк. Алданған хәлдә лә ҡайҙа мөрәжәғәт итергә, нимә эшләргә?
Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер һатыусылар намыҫтарын «кеҫәләренә» һалып, халыҡты тишек кәмәгә ултырта. Барыһын да бер ҡалыпҡа һалып булмай, әлбиттә. Әммә хәйләһеҙ һатыусылар магазинда оҙаҡ ҡалмай, үтә ғәҙел булыуҙары арҡаһында өҫтәренә сыға, йә иһә тауарҙары һатылмай кәштәлә ята бирә. Сөнки улар алдаша белмәйҙәр, иҫкергән сифатһыҙ аҙыҡ-түлек, әйбер һатырға ҡулдары бармай.
Төрлө мутлыҡтарҙың ҡорбанына әйләнмәҫ өсөн, ҡулланыусыларға уяуыраҡ булырға, үҙ хоҡуҡтарын яҡлай белергә кәрәк. Алданған хәлдә лә ҡайҙа мөрәжәғәт итергә, нимә эшләргә?
Хәүефле «тәтәй»10.04.2014
Гәзитебеҙҙә ҡат-ҡат яҙҙыҡ, законһыҙ рәүештә ҡорал йә яһаҡ тотаһың икән, иртәме-һуңмы, яуаплылыҡҡа тарттырасаҡтар. «Былай ғына ятты, бер ниндәй енәйәт ҡылырға йыйынманым» йә иһә «… мылтыҡһыҙ патрондың үҙен генә атып булмай ҙа инде» кеүек дәлилдәр иғтибарға алынмаясаҡ! Һаҡлау үҙе генә лә енәйәт итеп баһалана.
Сираттағы ошондай бер осраҡ тураһында эске эштәр бүлегенең өлкән тәүтикшереүсеһе Эльвира Йосопова бәйән итте.
Үткән айҙа полиция хеҙмәткәрҙәре Поляковка ауылында бер йәш кешенең куртка кеҫәһендә 7,62 миллиметрлыҡ һырлы көбәкле ҡоралдың («Сайга», «СКС» һәм башҡа ) 7 дана патронын йөрөтөүен асыҡлай. Үҙе аңлатыуынса, былтыр көҙ ауыл янындағы һыу ятҡылығы ярында таба ла, һалып ала. Бындай «хужаларса ҡараш» ҡиммәткә төшмәһә инде… РФ Енәйәт кодексының 222-се статьяһы буйынса эш ҡуҙғатылды. Статьяла ғәйепле кешегә ҙур штраф һалыныу ғына түгел, иркенән мәхрүм итеү ихтималлығы ла ҡаралған. Ҡоралды (яһаҡты, шартлатҡыстарҙы һ.б.) йә төп өлөштәрен законһыҙ рәүештә алыу, биреү, һатыу, һаҡлау, ташыу һәм йөрөтөү кем менәндер алдан килешеп йәки төркөмгә ойошоп башҡарыла икән, яза саралары тағы ла ҡатыраҡ.
Сираттағы ошондай бер осраҡ тураһында эске эштәр бүлегенең өлкән тәүтикшереүсеһе Эльвира Йосопова бәйән итте.
Үткән айҙа полиция хеҙмәткәрҙәре Поляковка ауылында бер йәш кешенең куртка кеҫәһендә 7,62 миллиметрлыҡ һырлы көбәкле ҡоралдың («Сайга», «СКС» һәм башҡа ) 7 дана патронын йөрөтөүен асыҡлай. Үҙе аңлатыуынса, былтыр көҙ ауыл янындағы һыу ятҡылығы ярында таба ла, һалып ала. Бындай «хужаларса ҡараш» ҡиммәткә төшмәһә инде… РФ Енәйәт кодексының 222-се статьяһы буйынса эш ҡуҙғатылды. Статьяла ғәйепле кешегә ҙур штраф һалыныу ғына түгел, иркенән мәхрүм итеү ихтималлығы ла ҡаралған. Ҡоралды (яһаҡты, шартлатҡыстарҙы һ.б.) йә төп өлөштәрен законһыҙ рәүештә алыу, биреү, һатыу, һаҡлау, ташыу һәм йөрөтөү кем менәндер алдан килешеп йәки төркөмгә ойошоп башҡарыла икән, яза саралары тағы ла ҡатыраҡ.
Сибай яҡыныраҡ10.04.2014
Төбәгебеҙҙә бөгөнгө көндә 1544 мылтыҡ һәм травматик ҡорал иҫәпләнә, шул уҡ 130 тирәһе һырлы көбәкле мылтыҡтар. Ҡағиҙә буйынса һуңғылары 5 йыл һайын тикшерелә: контроль атыу башҡарылып, шәхсән ҡылыҡһырламалары пулегильзотекала теркәлә.
Ниңә икәнлеге аңлашыла инде - ҡурҡыныс ҡорал бит, уның ярҙамында берәй енәйәт башҡарылһа, шундуҡ ҡайһы көбәктән атҡандарын билдәләргә мөмкин. Үҙенә күрә терроризмды профилактикалауҙың бер сараһы. Учалылағы һырлы көбәкле ҡорал эйәләренә был процедура хәҙер еңелләшә - контроль атыуҙы Өфөлә генә түгел, Сибайҙа ла үтергә мөмкин. Һәммәһе республикала 5 ошондай ҡала билдәләнде, киләһе йылдарҙа исемлектең тағы ла киңәйтелеүе көтөлә.
Эске эштәр бүлегенең лицензия-рөхсәт биреү эше инспекторы Д. Ғәтиәтуллин хәбәр итеүенсә, Сибайға юлланыу алдынан башта үҙебеҙҙең бүлектә йүнәлтмә алыу талап ителә.
Ниңә икәнлеге аңлашыла инде - ҡурҡыныс ҡорал бит, уның ярҙамында берәй енәйәт башҡарылһа, шундуҡ ҡайһы көбәктән атҡандарын билдәләргә мөмкин. Үҙенә күрә терроризмды профилактикалауҙың бер сараһы. Учалылағы һырлы көбәкле ҡорал эйәләренә был процедура хәҙер еңелләшә - контроль атыуҙы Өфөлә генә түгел, Сибайҙа ла үтергә мөмкин. Һәммәһе республикала 5 ошондай ҡала билдәләнде, киләһе йылдарҙа исемлектең тағы ла киңәйтелеүе көтөлә.
Эске эштәр бүлегенең лицензия-рөхсәт биреү эше инспекторы Д. Ғәтиәтуллин хәбәр итеүенсә, Сибайға юлланыу алдынан башта үҙебеҙҙең бүлектә йүнәлтмә алыу талап ителә.
Малдар туҡ булһын10.04.2014
Былтыр йәй туҡтауһыҙ яуған ямғыр район хужалыҡтарына мал аҙығы әҙерләргә форсат бирмәне. Бесәндәренә һыу үтеп, ҡабаттан өйҙөләр. Ҡайһы берәүҙәренең эҫкерт-кәбәндәре баҫыуҙа ултырып серене. Уңыш йыйыуҙы ла тотҡарланы яуым-төшөм. Комбайнсыларға игенде еүеш килеш һуғырға тура килде.
- Һауа шарттарының тотороҡһоҙлоғо арҡаһында хужалыҡтар алдағы йылдарға запас аҙыҡ әҙерләй алманы. Ҡуралар бушай, булғанын ашатып бөтөрөп баралар, ҡайһы берәүҙәргә ситтән һатып алырға тура килә. Нигеҙҙә районыбыҙҙа мал аҙығы әҙерләү менән шөғөлләнгән «Учалы МТС-ы»на мөрәжәғәт итәләр, - ти ауыл хужалығы бүлегенең баш зоотехнигы Илнур Зыянғолов.
- Һауа шарттарының тотороҡһоҙлоғо арҡаһында хужалыҡтар алдағы йылдарға запас аҙыҡ әҙерләй алманы. Ҡуралар бушай, булғанын ашатып бөтөрөп баралар, ҡайһы берәүҙәргә ситтән һатып алырға тура килә. Нигеҙҙә районыбыҙҙа мал аҙығы әҙерләү менән шөғөлләнгән «Учалы МТС-ы»на мөрәжәғәт итәләр, - ти ауыл хужалығы бүлегенең баш зоотехнигы Илнур Зыянғолов.
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Агроном - ул ер табибы
«Кем дә кем, бер башаҡ үҫкән ерҙә тағы берҙе...
«Кем дә кем, бер башаҡ үҫкән ерҙә тағы берҙе...
Нисек йәшәйһең, өкө?
Ҡыҙыҡ, әгәр ҙә төнгө һунарсы Өкө әфәндегә, йә,...
Ҡыҙыҡ, әгәр ҙә төнгө һунарсы Өкө әфәндегә, йә,...
Намыҫ менән эшләйҙәр һәм йәшәйҙәр
Байрамғолдар ашлыҡ һуғыу, һөт һауыу буйынса элек...
Байрамғолдар ашлыҡ һуғыу, һөт һауыу буйынса элек...
Бер нөктә - Учалыла
Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан ...
Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан ...
Фотофакт
Сираттағы «Аҙна һайын приз» лотерея уйынында...
Сираттағы «Аҙна һайын приз» лотерея уйынында...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 113
ФЛЮОРИТ (лат. Fluorum — фтор), плавик шпаты, фторидтар класы минералы, CaF2. Составына ерҙә һирәк элементтар ҡушылмалары инә. Кристалдары куб, октаэдр формаһында. Айырым кристалдар, ҡушылмалар, друзалар, бөртөклө, бағаналы, сүсле агрегаттар рәүешендә осрай. Ф. тупраҡлы төрө — ратовкит. Үтә күренмәле, ярым үтә күренмәле, төҫһөҙ, йәшел, шәмәхә, һары һ.б. төҫтә, быяла кеүек ялтыр. Ҡатылығы 4, тығыҙлығы 3180 кг/м3, йәбешкәнлеге камил. Төрлө сығышлы, айырыуса гидротермаль, ятҡылыҡтарҙа киң таралған минерал; ш. уҡ ултырма тоҡомдар тупланғанда һәм вулканизм ваҡытында барлыҡҡа килә. Ҡара металлургияла флюс сифатында, электродтар, яһалма криолит, плавик к‑таһы һәм фторҙың башҡа берләшмәләрен алыу өсөн ҡулланыла. Ф. үтә күренмәле төрҙәре — оптик сеймал. Коллекция һәм биҙәү ташы итеп файҙаланыла. Башҡортостандың платформалы өлөшөндәге аҫҡы һәм өҫкө пермдең ултырма ҡатламдарында осрай; көңгөр ярусының ирен свитаһында тау тоҡомдарының 30%‑ын тәшкил итеүе мөмкин. Башҡорт мегантиклинорийы сиктәрендә Соран флюорит ятҡылығы, аҫҡы рифей тоҡомдарына ҡараған бер нисә мәғдән сығанағы билдәле.
А.А.Алексеев
Тәрж. Э.М.Юлбарисов
Илл.: Флюорит. Соран ятҡылығы. Белорет р‑ны

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1960 йылдар. Беҙ — университет студенттары. Рәшит Шәкүр, Ирек Кинйәбулатов, Сафуан Әлибаев, Вафа Әхмәҙиев, Әхмәт Сөләймәнов һәм башҡа башлап ҡәләм тирбәтеүсе йә журналист, йә яҙыусы булырға хыялланған егеттәр. Беҙ яҙған әҫәрҙәр — мәҡәләләр, шиғырҙар, рецензиялар, хикәйәләр – гәзиттәрҙә көн дә тиерлек баҫылып тора. Иртәгә сығасаҡ һанда “әҫәре” буласағын белеп ҡалдыҡмы, кискеһен, ҡараңғы төшөп, электр уттары ҡабынғас, Карл Маркс урамына ашҡынабыҙ. Унда, гәзит баҫыла торған типография бинаһының стенаһындағы витринаға, “Совет Башҡортостаны”ның иртәгә сығасаҡ һанын элеп ҡуялар. Әгәр гәзиттә үҙеңдең “әҫәреңде”, исем-фамилияңды күрһәң, осоп-талпынып ҡайтып керәһең ятаҡтағы бүлмәгә. Төнөн таң аттыра алмайса ыҙаланаһың. “Гәзит ауырыуы” ана шулай бик тә йоғошло ине.


text:
Муса Ғәли (1923)
Муса Ғәли (Ғабдрахман Ғәли улы Ғәлиев) 1923 йылдың 15 октябрендә Башҡортостандың Шишмә районы Иҫке Муса ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Атаһынан бик йәшләй етем ҡалған Муса Ғәли олатаһы йортонда тәрбиәләнеп үҫә. Ете йыллыҡ мәктәптән һуң, бер йыл Өфөлә, медицина училищеһында уҡый. 1939 йылдан ул — Дәүләкән Башҡорт педагогия училищеһы уҡыусыһы.
1942 йылдан 1946 йылға тиклем Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм миҙалдар менән наградлана.
Муса Ғәли 1948-1952 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый. 1952-1959 йылдарҙа “Пионер” журналы редакцияһында бүлек мөдире була, һуңғараҡ Башҡортостан Яҙыусылар союзында эшләй.
1963-1965 йылдарҙа Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарҙа уҡый.
Шағирҙың тәүге шиғырҙары 1940 йылда “Йәш төҙөүсе” һәм Дәүләкәндәге “Колхозсы” гәзитендә баҫылып сыға. Беренсе китабы “Яҡты көн” тип атала һәм 1953 йылда донъя күрә. Үҙенең 50-гә яҡын йыйынтығы, шул иҫәптән Мәскәүҙә сыҡҡан 15 китабы менән шағир бөтә Союз укыусылары араһында танылыу тапты. Быларға өҫтәп уның үзбәк, украин һәм татар телендә сыҡҡан китаптарын да әйтеп була.
Муса Ғәли тәржемә өлкәһендә лә актив эшләй. Уның А. С. Пушкиндың “Царское село иҫтәлектәре”, В. Шекспирҙың “Макбет”, үзбәк яҙыусыһы Әсхәт Мохтарҙың “Ҡарағалпаҡ ҡиссаһы” тигән тәржемәләре китап уҡыусыларға яҡшы таныш. Муса Ғәли әҙәби тәнҡит һәм публицистик мәҡәләләр менән дә матбуғатта йыш ҡына сығыш яһай.
Шағир бер үк ваҡытта балалар өсөн дә поэма һәм шиғырҙар яҙыуын дауам иттерә.
Муса Ғәли күп шаршаулы ике драма әҫәре яҙҙы. Улар Сибай башҡорт дәүләт театрында ҡуйылды.
Муса Ғәли — республиканың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Ижади уңыштары өсөн Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм “Халыҡтар дуҫлығы” ордендары менән бүләкләнгән.
1956 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы.
ИЛГИҘӘР ШАҒИР Эй, күбәләк!.. Һуңғы күбәләк — Үткән йәйҙең һуңғы сәләме. Шул күбәләк һымаҡ тын ҡалды, Яҙмай ҡалды бөгөн ҡәләмем, — тип башлағайны “Ағиҙелдең быйылғы 1-се һанында сыҡҡан шиғырын Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, һуғыш һәм хеҙмәт ветераны Муса Ғәли. Тәҙрәмдәге нескә йәнде мин Ҡуш усыма алып йылыттым. Ҡояш сыҡты. Осто күбәләк, Хатта, бахыр, көҙҙө онотто. Йән ярһыуын татып, ул шулай Бер осто ла тағы ҡоланы. Мәңгелеккә уны оҙатып, Һуңғы гөлдәр үкһеп иланы. Мин күбәләк түгел, шулай ҙа Йән ярһыуын татып минең дә Осҡом килде. Юҡҡамы ни һуң Һуңғы йырым шыта күңелдә. Шиғырҙы уҡып ултырғанда ошо урынға еткәс, йөрәгем “жыу” итеп ҡалды. Күбәләк образында Муса Ғәлиҙәр быуынын күреп, йәнем өҙгөләнгәндә был һүҙҙәрҙән тетрәнмәй булдыра алманым. О, килер ул йәндең ярһыуы Бәғеремде ярып, телгеләп. Үҙем кеше булып китермен, Йырым булыр — Һуңғы күбәләк. Шиғыр тураһында түгел, үҙе тураһында яҙа кеүек шағир, һил, матур, тыныс тормошта күбәләктәй елпенеп, оҙаҡ осорға тура килмәне ил именлеген һаҡлап, һаулығын юғалтҡан ветерандарға, өмөт менән алға ынтылған коммунистарға. Күңелде арбаған яҡтылыҡ — коммунизм ҡояшы күбәләктәй саф, гонаһһыҙ йәндәрҙең ҡанатын өттө, ләкин көслө рухын һүндерә алманы. Тормоштағы үҙгәртеп ҡороуҙар, һынылыштар, аяуһыҙ һынауҙар оло быуын кешеләрен күбәләкте ҡырыҫ ҡыш нисек ҡаушатһа, шулай ҡаушатты. Ҡыштай аяуһыҙ тормоштан хәйләкәр бөжәк кеүек йоҡлап ҡына ҡотолһаң икән ул! Яҡты, йылы көндәр етеү менән, иркәләнеп уяныр инең! Ләкин тормош рәхимһеҙ. Унда сабырҙар, сыныҡҡандар, көслө рухлылар ғына һау ҡала. Заман ғынам, танымайым һине, Чечня яна. Ҡыҫыла тындарым. Тороп ҡалып тарих саттарында Илай минең ғәзиз йылдарым. ... Һығыла тал, бөгөлә ҡайындар. Идеалдарҙы ваҡлап һатабыҙ. Кисә төҙөп, бөгөн ватабыҙ, Мәмерйәгә мәллә ҡайтабыҙ... Йәмғиәттең әлеге хәлен, аптырап, тәүтормош осоро менән сағыштырып ҡарай Муса Ғәли. Яугирҙың һуңғы йылдарҙа Чечня тураһында күп яҙыуы ла һис тә ғәжәп түгел. Әсәләр улдарын яуға оҙатып, күҙ йәше түкһен өсөн алышҡанмы ни ул Бөйөк Ватан һуғышында! “Ғүмер ауазы” поэмаһында ла шул фекер ярылып ята. Ауылға тоғро аты Хәйҙәрҙең үле кәүҙәһен алып ҡайта. Күңелдәргә утлы бер моң тулды, Тып-тын ҡалды халыҡ, уй баҫып. Тып-тын ҡалды. Әллә ғүмер, әллә Тотош заман менән хушлашып. Яу яландарынан да һау ҡайтып, матур ғүмер иткән өлгөлө ир арыҫланы урманда вәхшилек менән күҙгә-күҙ осраша. Баҫҡынсылар ул тәрбиәләгән бал ҡорттарын туҙҙырып, гәрәбәләй затлы балды талап алып киткәндә: “Донъяға беҙ килдек! Сталин ҡоло!” — тип мәсхәрәләй. Хурлыҡтан, ғәҙелһеҙлектән йөрәге әрнегән ветеран, ауылына ла ҡайтып етә алмай, юлда йән бирә. Шул уҡ көндә иҫән сағында күкрәгенә ғорурланып тағып йөрөргә насип булмаған миҙалы уны эҙләп таба. О, был миҙал яңы түгел ине... Архивтарҙа ҡалған юғалып, Ләкин, һуңлап килгән хаҡлыҡ һымаҡ, Хужаһына ҡайтҡан, юл алып. ...Ул миҙалда яугир йәне көткән Тын күкрәүҙең ине аяҙы. Ошо үлем үҙе ине үткән Бер замандың, Ҙур замандың һуңғы ауазы. Халыҡ абруйлы ветеранды һуңғы юлға оҙата. “Шундай изге йәнде кем үлтерергә баҙнат итте икән? Утты-һыуҙы кисеп, иҫән ҡалған кеше ҡапыл яҡты донъя менән нисек хушлашырға булған?!” Шундай уй тынғы бирмәй ауылдаштарына. “Хәйҙәр бабайҙы беҙҙең дәүер ҡанундары үлтерҙе! Аяуһыҙ замананың ҡырыҫ дөрөҫлөгө, яһиллығы үлеменә сәбәпсе булды уның!” — тип ҡысҡырғы килә уларға. Шул мәл тәҙрәне ҡымтып япҡан ҡапҡастар асылып киткәндәй була. Ҡараңғы өйгө, гүйә, көлтә-көлтә нур тарала. Йөрәккә йылы йүгерә. Күҙҙә осҡондар ҡабына! ... Ҡапыл тертләп китте Нәзирә: Елме шулай биткә ҡағылды? Ғәжәп бер күс гөжләп, елләнеп, Тере болот һымаҡ ағылды. “Беҙ йәшәгән заман шикелле геүләгән, осҡан, һөжүм иткән” бал ҡорто Рауил күсе туҙҙырылған умарталар ятҡан урмандағы аҡландан хужаһын эҙләп, ауылға күсеп килгән! Ни булды был! Килер бәрәкәтме, Булыпмы бер йәшәү йәдкәре, Аҡ тирәккә ҡунып һырыны күс... Ә был донъя шундай йәш әле. “Ил янмаһын өсөн ир яна!” — ти Муса Ғәли “Ҡыҙыл үләндәр” поэмаһында. Кеше булыу, бары кеше булыу! Типкән йөрәк шулай ҡысҡыра. Өндәй йөрәк: баҡыр тингә оҡшатып, Идеалдарҙы бирмә ваҡларға, Йәшлегеңдә йүгәнләгән атты Мираҫ итмә түбән заттарға! “Ҡыҙыл үләндәр” поэмаһы — үҙенә ғибрәтле ваҡиғаларҙы һыйҙырған әҫәр. Унда беҙ башҡорттоң данлы тарихын байҡап, Кутузов тарафынан бүләк ителгән затлы хәнйәргә ғорурланабыҙ, революция ҡорбанының ҡайнар ҡанына ҡыҙарған йәшел үләнде күреп тетрәнәбеҙ. Ҡыҙыл үләндәр беҙҙе һәр ваҡыт эҙәрлекләп, донъяның тыныс булмауын иҫкәртеп тора. Тыныслыҡтың ҡәҙерен белергә саҡыра. Бөйөк Ватан һуғышының ҡан ҡойошло, дәһшәтле күренештәрен үҙе шул тамуҡта булып сыҡҡан кеше генә яҙа алалыр. Көн оҙоно Днепр ҡайнаны, Табан көйҙө янған тупраҡтан, Һәр аҙымда тамды тир һәм ҡан, Ғүмер яуҙы ергә, япраҡтан. ...Кемдәр ятмай йәшел был туғайға?! Егеттәре кем һуң — имәндәр. Хозур туғай, ник үҫтерҙең былай Ҡыҙыл, Ҡыҙыл, Ҡыҙыл үләндәр? Яу ҡырында көтмәгәндә бер-береһен осратҡан ике ғашиҡтың — Шоңҡар менән Наҙгөлдөң дә яҙмышы ҡанға мансыла. Сығырмы бер һалдат хәтеренән Һуғыш туҡып йәйгән келәмдәр? Ер ораны булып, йылдар аша Ҡысҡырасаҡ ошо үләндәр, Ҡыҙыл үләндәр! Яраланып тылға оҙатылған һөйгәнен һуғыштан һуң тапмай, юҡһынған егет Наҙгөлө биргән ҡулъяулыҡтағы орлоҡто сағылға һибә. Үҫеп сыҡҡан ҡыҙыл гөлдәр ҙә Шоңҡарҙың йөрәгендәге яраға тоҙ өҫтәй. Эй, юлдарҙың ҡыҙыл үләндәре — Янып һүнгән ғүмер төҫтәре. Был төҫтәрҙә йоҡлай фажиғәләр, Ғүмерҙәрҙең тынған күкрәүе. Поэма ахырында был хәүефле картина ҡыуаныслы, яҡты күренештәр менән алышына: Наҙгөл менән Шоңҡар сағылда осраша. Мөхәббәт нурында ҡойонған үләндәр (йәшел үләндәр!) “күктең гөлдөр-гөлдөр музыка уйнауына” шашып бейей. Тормош дауам итә! Хәҙер иңде офоҡта байыған ҡояш нурҙары ғына, күңелгә бер аҙ хафа, шом һалып, үләндәрҙе ҡыҙыл төҫкә буяп үтә. Тимәк, ер йөҙөндә әле лә һуғыш хәүефе һаҡлана! “Атылған йондоҙҙар” поэмаһына ла тыныслыҡ идеялары һалынған. Афған тойғолары — ул минеке... Мин дә үттем яу юлдары буйлап. Кешелектең ауыр ҡазаларын Үҙем татып белдем, түгел уйлап. Һуғыш тамуғы аша сыҡҡан, тыныс тормоштоң ҡәҙерен белгән, уның ни тиклем ғәзиз икәнлегенә инанған яугир шағирҙың һәр һүҙе күңелгә һеңеп бара, уйландыра, тулҡынландыра. Үлмәҫ, тимен ләкин изгелектәр, Табынамын шуға саф йәндәргә, Шуға әйҙәй, саҡыра мине өмөт, Өмөт — аҡҡош, илтсе пак йәйҙәргә! Шағирҙың тәбиғәттән илһам алыуы тәбиғи. Әммә тәбиғәт менән ярышыуы, уны тиңдәш итеп күреүе бигерәк саялыҡ, ҡыйыулыҡ, малайлыҡ билдәһе түгелме икән? (Был һүҙҙәрҙе яратып һәм һоҡланып әйтәм.) Муса Ғәлиҙең “Ҡояш еле” поэмаһын уҡығас, шундай фекергә килдем мин. 1968 йылда уҡ яҙылған поэма әле лә иҫ китмәле заманса яңғырай! Лирик геройҙың ярһыу йөрәге йыһандарға сойорғоп, кешелек хыялдарын тормошҡа ашыра. Тәбиғәт, йыһан стихиялары менән бәрелешкәндә лә рух күтәренкелеген һаҡлаған ер улының тамырҙары ерҙә, тәрәндә. Йыһанға сәфәр сығырға йыйынған улына әсә: Бар Шүлгәнгә — Беҙҙең ерҙең асыҡ күкрәгенә, Бар һин аҡһаҡалға — Беҙҙең заттың иң-иң өлкәненә. Бар һин һөйгәнеңә!.. — тип кәңәш итә. Кешелек ниндәй генә юғарылыҡтарға күтәрелмәһен, үрҙәр яуламаһын, ул барыбер ер балаһы булып ҡала. Уға көс биреүсе лә, илһамландырыусы ла тәбиғәт. Ерен юғалтҡан — үҙен юғалтҡан. Ерҙән айырылған кеше йыһанда аҙашҡан метеоритҡа тиң. Поэмалары бик күп Муса Ғәлиҙең. Был, моғайын, уның ярһыуы, көсөргәнешле тойғолары, хистәр ҡуйылығы, фекер киңлеге, тәрән фәлсәфәһе шиғырға ғына һыйып ҡала алмауҙан киләлер. Заманынды Муса Ғәлиҙе башҡорт шиғыр мәҙәниәтен үҫтереүсе, шиғырҙың техник мөмкинлектәрен киңәйтеүсе тип атағандар. Ассоциатив фекерләүен, ассоциатив, символик образдар таба белеүен баһалағандар. “Муса Ғәлиҙең поэтикаһы халыҡсан ябай ҙа, ҡатмарлы ла. Ул, әйтәйек, ябай сағыштырыу, эпитеттарҙан алып ҡатмарлы метафоризмдарға, ассоциатив образдарға тиклем бай һәм ғәжәп төрлө поэтик арсенал менән берҙәй оҫта эш итә. Муса Ғәлиҙең бик яратып ҡулланған бер стилистик алымы — киңәйтелгән йәнәшәлек. Ул шул уҡ ябай психологик йәнәшәлек ерлегендә үҫеп сыҡҡан ҡатмарлыраҡ стилистик сара. Уның структураһы шунан ғибәрәт: шағир башта тәбиғәт донъяһынан алынған ниндәйҙер күренеште бер бөтөн поэтик тамаша дәрәжәһенә күтәреп тасуир итә. Шуның йәнәшәһенә кеше тормошона, күңел донъяһына бәйле рухи хәлде ҡушарлап ҡуя” (Ғайса Хөсәйенов. “Шағирҙәр”, 1981 йыл). Муса Ғәлиҙең Монголия, Словакия дәфтәрҙәре, Якутия эскиздары, Европа ҡитғаһынан, Мысыр, Ғәрәбстан һ.б. тарафтарҙан моронлаған шиғыр шәлкемдәре бар. Уларҙың барыһы ла тотош бер сәйәхәтнамәгә әйләнгән, башҡорт шиғриәтенең географик һәм поэтик офоҡтарын киңәйткән. Шиғырҙарына ҡарағанда Муса Ғәли — рәссам да, музыкант та. Көйҙәрҙе һиҙгер күңел менән йөрәгенә һеңдереүсе, буяуҙарҙы осҡор күҙ менән ҡабул итеп, ҡағыҙҙа тасуирлауы, шиғыр тыуҙырыуы уның оҫталығы, маһирлығы тураһында һөйләй. Муса Ғәли үҙ ғүмерендә Ер шарын арҡырыһынан буйына ҡыҙырып ҡына ҡалмаған, кешеләрҙең осо-ҡырыйы булмаған күңел донъяһына ла сәйәхәт итеп өлгөргән. Халҡының йәшәйешен, аһ-зарын, хыял-өмөттәрен өйрәнеп, шиғри асыштар яһаған. Гумер моңом, Әйҙә, сыңлат йырың, Бер килмәһә көйөң, бер килер. Миңә баҡҡан алыҫ бер йондоҙҙан Мөғжизә — нур, бәлки, бөркөлөр. Төн ҡараңғы, Әммә уяу сәмем... Һүнмәй торсо, һүнмә, минең шәмем. Бына ошо шиғырҙағы шәмдән аҡҡан балауыҙ, шағирҙың күбәләк кеүек елпенеп торған күңелен ямап, сәхрәләрҙә оҙаҡ-оҙаҡ талпынырға ярҙам итһен ине! (Тәнзилә Дәүләтбирҙина) 2003 й.


text:
Нью-Дели
Нью-Де́ли (һинд नई दिल्ली, кб.-пандж. ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, урду نئی دلی, бенг. নতুন দিল্লি, ингл. New Delhi) — Һиндостандың рәсми баш ҡалаһы, Дели ҡалаһының районы. Майҙаны — 42,7 км²[1]. Нью-Делиҙа Һиндостандың һәм Делиҙың хөкүмәттәре урынлашҡан.
Ҡаланың проектын британ архитекторы Эдвин Лаченс һәм Һерберт Бэйкер төҙөгән. Нью-Дели үҙенең киң, ағастар ултыртылған бульварҙары менән дан ҡаҙана, бында күп кенә дәүләт учреждениелары урынлашҡан һәм бихисап иҫтәлекле урындар бар.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нью-Дели Һиндостандың төньяғында, тулыһынса тиерлек Һинд-Ганг тигеҙлегендә урынлашҡан. Ҡала IV сейсмик әүҙем бүлкәтендә урынлашҡанға күрә, бында ер тетрәүҙәре булыуы мөмкин[2].
Диңгеҙ яр буйҙарынан һәм тау теҙмәләренән алыҫ арауыҡта урынлашҡас, Нью-Дели һәм уның тирәһендә континенталь климат асыҡ сағыла. Температура йәйен 40 градустан ҡышын 4 градусҡа тиклем үҙгәрә[3]. Йәйге һәм ҡышҡы температураларҙың ҙур айырмаһы менән Нью-Делиҙың климаты ярым арид булып тора. Йәй апрель башынан октябргә ҡәҙәр оҙаҡҡа һуҙыла, июль һәм август айҙарында муссондар сезоны була. Ҡыш ноябрҙә башлана, уның пигы ғинуарҙа күҙәтелә. Йыллыҡ уртаса температура 25 °C тәшкил итә, айлыҡ уртаса температуралар 14 °C-тан 33 °C-ҡа тиклем үҙгәрә[4]. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм күләме яҡынса 714 мм тәшкил итә, яуым-төшөмдөң күп өлөшө муссондар сезоны — июль һәм август айҙарына тура килә[5].
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дели бер нисә боронғо империяның, урта быуаттарҙа — Дели солтанлығының һәм Бөйөк Моголдар империяһының сәйәси һәм мәҙәни үҙәге булып торған. 1757 йылдан 1911 йылға ҡәҙәр Британ Һиндостанының баш ҡалаһы Калькутта булған. 1900-сы йылдар башында британ хакимиәте Һиндостандың баш ҡалаһын Калькуттанан Делиға күсерергә тәҡдим итә һәм быны 1911 йылдың 12 декабрендә король Георг V хуплап сыға[6].
Нью-Дели Бөйөк Моголдар императоры Шах-и-Йыһан төҙөгән «Иҫке ҡаланан» көньяҡтараҡ урынлаша. Әммә элек Нью-Дели территорияһында 7 боронғо ҡала булғас, унда күп кенә тарихи урындар, шул иҫәптән Джантар-Мантар һәм Лоди баҡсалары бар.
Нью-Дели проектының күп өлөшөн британ архитекторы Эдвин Лаченс төҙөй. Ҡаланы ҡайһы берҙә хатта «Лаченстың Делиһы» тип атайҙар[7]. Ҡала үҙәгендә Раисин убаһында күркәм Раштрапати-Бхаван һарайы урынлашҡан. Раджпатх (шулай уҡ «батшалар юлы» булараҡ та билдәле) Һиндостан ҡапҡаларынан Раштрапати Бхаванға ҡәҙәр һуҙыла. Һиндостан хөкүмәтенең төрлө министрлыҡтары урынлашҡан секретариат бинаһы Раштрапати Бхавандың бер яҡ ситендә төҙөлгән. Һербер Бэйкер проектлаған Парламент йорто Раджпатхҡа параллель булған Сансад Маргта урынлашҡан.
1947 йылда Һиндостан бойондороҡһоҙлоҡ алғас, Нью-Дели мэр менән идара ителеүсе сикле автономиялы район итеп үҙгәртелә. Мэрҙы Һиндостан хөкүмәте тәғәйенләгән. 1956 йылда Дели союздаш территорияларҙың береһе булып китә, һәм мэр вазифаһы лейтенант-губернаторға алыштырыла. 1991 йылда Һиндостан Конституцияһына индерелгән 69-сы төҙәтмәгә ярашлы, Дели союздаш территорияһының рәсми атамаһы «Дели дәүләт баш ҡала округы» итеп үҙгәртелә. Ике власлылыҡ урынлаштырыла[8].
Ҡоролош[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нью-Дели проектының күп өлөшөн британ архитекторы Эдвин Лаченс төҙөй. Ҡаланың административ үҙәге Бөйөк Британияның империя традицияларын сағылдырырға тейеш булған. Нью-Дели ике үҙәк эспланада — Раджпатх һәм Джанпатх тирәләй урынлаша. Раджпатх, йәғни Батша юлы, Раштрапати-Бхавандан башланып Һиндостан ҡапҡаларына тиклем һуҙылған. Джанпатх, йәғни Халыҡ юлы (башта Королева юлы тип аталған), Коннот-Плейстан башланып тура мөйөш яһап Раджпатх аша үтә. Шантипатх буйлап 19 дәүләт илселектәре урынлашҡан, был ошо урамды Һиндостандың иң ҙур дипломатик анклавына әүерелдерә[9].
Раисин убаһындағы Раштрапати-Бхаван президент һарайы ҡаланың йөрәге булып тора. Уның тирәләй Секретариат урынлашҡан. Һербер Бэйкер проектлаған Парламент йорто Раджпатхҡа параллель булған Сансад Маргта урынлашҡан. Англиялағы Король ярым айы образы буйынса проектланған түңәрәк формалағы Коннот-Плейс (Коннот майҙаны) — ҡаланың финанс, сауҙа һәм эш үҙәге булып тора. Коннот-Плейстың тышҡы әйләнәһенән 12 юл сыға, уларҙың береһе Джанпатх булып тора.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2003 йылда Нью-Делиҙың халҡы — 295 000 кеше тәшкил итә. Нью-Дели ҙа ингән Дели дәүләт баш ҡала округының дөйөм халыҡ һаны — 14,1 миллион кеше, был уны донъяла ҙурлығы буйынса мегаполистар араһында Мумбайҙан һуң икенсе урынға ҡуя[10]. 1000 ир-егеткә 821 ҡатын-ҡыҙ тура килә. Грамоталылыҡ 81,82 % тәшкил итә[11].
Ҡала халҡының 79,8 % — индуизм, 12,9 % — ислам, 5,4 % — сикхизм, 1,1 % — джайнизм һәм 0,9 % христиан диндәрен тота[11]. Шулай уҡ парстар, буддистар һәм йәһүдтәр бар[12].
Ҡалала төп тел булып һинд теле иҫәпләнә. Башҡа таралған телдәр — инглиз, панджаб һәм урду.
Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ NDMC Act. Ndmc.gov.in. 4 ноябрь 2008 тикшерелгән.
- ↑ Hazard profiles of Indian districts (PDF). National Capacity Building Project in Disaster Management. UNDP. Тәүге сығанаҡтан архивланған 19 май 2006. 23 август 2006 тикшерелгән.
- ↑ Туризм в Дели - Климат. Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 июнь 2012. 10 март 2007 тикшерелгән.
- ↑ Weatherbase entry for Delhi. Canty and Associates LLC. Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 июнь 2012. 16 ғинуар 2007 тикшерелгән.
- ↑ Глава 1: Введение (PDF). Economic Survey of Delhi, 2005–2006 pp1–7. Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi. 21 декабрь 2006 тикшерелгән.
- ↑ Hall P Cities of Tomorrow — Blackwell Publishing, 2002. — P. pp.198-206. — ISBN 0631232524.
- ↑ Lutyens' Delhi|Aman Nath
- ↑ Конституция (69-я поправка) Постановление, 1991. THE CONSTITUTION (AMENDMENT) ACTS, THE CONSTITUTION OF INDIA. National Informatics Centre, Ministry of Communications and Information Technology, Government of India. Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 июнь 2012.
- ↑ Embassies in Delhi, Embassies Address, Contacts, E-Mail, Delhi Embassies. Delhionline.in. 4 ноябрь 2008 тикшерелгән.
- ↑ World Urbanization Prospects The 2003 Revision. ([PDF) p7. United Nations. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2012.
- ↑ 11,0 11,1 http://www.censusindia.net/religiondata/ 2001 Indian Census Data
- ↑ Data on Religion 1. Census of India 2001. Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 октябрь 2006. 16 май 2006 тикшерелгән.
- ↑ Chicago Sister Cities (инг.)


text:
- Подробности
- Просмотров: 243
НӨГӨШ ҺЫУҺАҠЛАҒЫСЫ, Нөгөш йылғаһында (Ағиҙел й. басс.). Плотинаның һыу ағыҙыу ҡапҡаһы Мәләүез р‑ны Нөгөш а. эргәһендә йылға тамағынан 48 км алыҫлыҡта Башҡортостан милли паркы терр‑яһында урынлашҡан. Гидроузел ағыҙғысында йылғаның һыу йыйыу майҙаны 2827 км2 (йылға басс. 74%‑ы), уртаса йыллыҡ ағым күләме 1041 млн м3, һыуһаҡлағыстың тулы күләме 400 млн м3, файҙалы күләме 356 млн м3, һыу өҫтө майҙаны 25 км2; уртаса оҙонлоғо 10 км (макс. 25 км), уртаса киңлеге 1 км (макс. 5 км), уртаса тәрәнлеге 16 м (макс. 28 м). Гидроузел составы: тупраҡтан өйөп һалынған плотина (оҙонлоғо 2187 м, өҫкө һырты б‑са киңлеге 7 м, макс. бейеклеге 31 м); ташҡын ағыҙғысы (оҙонлоғо 1311,0 м, киңлеге 75,5 м) булған һыу ебәргес ҡоролмаһы (4 тармаҡтан тора); плотина эргәһендә гидроэлектростанция булған һыу төбөндәге һыу сығарғыс; 750 м оҙонлоҡтағы, 18 м киңлектәге һыу ағыҙыу каналы. Һыуы сөсө. Тәғәйенләнеше: ағымды миҙгелле көйләү, Стәрлетамаҡ, Ишембай, Салауат ҡҡ. һыу менән тәьмин итеү, электр энергияһын эшләп сығарыу. Шулай уҡ рекреация өсөн файҙаланыла. 1967 й. төҙөлгән.
Ә.Р.Ғәббәсов
Тәрж. Х.А.Шәрипова


text:
- Подробности
- Просмотров: 175
СИБАЙ ПОЛИТЕХНИК КОЛЛЕДЖЫ, 1959 й. Баймаҡ тау‑механика техникумы филиалы булараҡ асыла, 1962 й. алып тау‑байыҡтырыу техникумы (1966 й. тиклем киске), 1994 й. — С.п.к., 2013 й. — Сибай сауҙа‑иҡт. колледжы м‑н ҡушылғандан һуң Сибай күп профилле һөнәр биреү колледжы. Уҡытыу көндөҙгө бүлектә мәғлүмәт эшкәртеүҙең һәм идара итеүҙең автоматлаштырылған системалары, биҙәү‑ҡулланма сәнғәте һәм халыҡ кәсептәре, файҙалы ҡаҙылмаларҙы байыҡтырыу, файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтарын ер аҫтында эшкәртеү, бина һәм ҡоролмалар төҙөү һәм файҙаланыу, автомобиль транспортын техник хеҙмәтләндереү һәм ремонтлау, электр һәм электромеханик ҡорамалдарҙы техник файҙаланыу һәм хеҙмәтләндереү һ.б. һөнәрҙәр б‑са алып барыла. 5 компьютер кабинеты, тамаша, спорт һәм тренажёр залдары, 2 производство оҫтаханаһы, колледж тарихы музейы, китапханаһы, дөйөм ятағы бар. 11 меңгә яҡын белгес әҙерләнгән (2015), улар араһында — З.В.Колесникова. Уҡыу йорто Магнитогорск техник университеты, Рәсәй геологоразведка (Мәскәү), Урал тау (Екатеринбург ҡ.) ун‑ттары һ.б. м‑н хеҙмәттәшлек итә.
Л.Х.Байморатов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Беренсе яртылығында 2011, Мин йыр, мөмкинлеге юҡ, күрһәтмәй, бер нәмә лә юҡ. Мин күсеп килә һәм Вашингтон алдым тураһында 5 ай өсөн практика пастор. Хәйер, мин түгел, путешествовать буйлап һәм баҫып алды море кешеләр, һәр кис, кем булһа ла иде плодотворный сезонда минең тормошомда. Ҡасан стажировка бетте, мин башланы йөрөйәсәк һәм әкренләп башланы өҫтөндә эшләргә, яңы музыка. Буйынса мин көҙ аяҡ туп-тулы снаряжение эшлим өҫтөндә дүртенсе сольны альбом. Һәм унан һуң бер нисә ай тартып-һуҙып хеҙмәт, альбом бик күп эшләнек.
Мин, хатта, әйтә алам иғлан итеү, мин шул тиклем звонованы өсөн уны азат итергә. Мин бер ҙә тырышам кешеләргә белмәгәнде миңә тиклем бирмәне. Мин теләмәм переделать мин альбом инде тигеҙлектә урынлашҡан. Мин бүләк итергә телем һиңә яңы альбом, һәм яңы музыка, һәм яңы ысулдары шул уҡ байрам иҫке хәҡиҡәт.
" 2006 минең беренсе альбом., Әгәр Улар Булһа Ла Беләләр Ине, Мин һеҙгә һөйләргә кешеләргә хаҡында билдәле Хоҙай, мин һеҙгә, моғайын, улар ҙа белһендәр. " 2008, "20/20″ сыҡты, һәм мин һеҙгә, моғайын, хупларға тырышасаҡбыҙ кешеләрҙе күреү өсөн Әфәнделәр реаль өрәк. 2 йыл уҙғас, "Ике Ил Араһындағы Мирами” сит мин һеҙгә, моғайын, тоярға, тимәк йәшәргә пашем донъяла, әлегә көтәм нигеҙе һаҡлап ҡалыу өсөн көнө. Быйыл да, апрель башы 10, Телем өйрәнергә һәм ҡайтанан ҡарарға "яҡшы тормош.” Булһа ла тыныслыҡ, плоти, һәм дьявол солдат беҙгә тигән яҡшы тормош, беҙ булырға тейеш түгел аҫтында кешеләр ята. Беҙ булырға тейеш түгел роботайм. Беҙ булдырабыҙ тормош һайларға. Телем ташлап, саҡырыу лжи беҙ әйттеләр, күҙ алдына ла килтерә һәм яңы ҙур йөрәкле фоторәсемдәр. Join me on the this journey.


text:
- Подробности
- Просмотров: 183
ОНИКС (гр. оnyx — тырнаҡ), 1) аҡыҡтың бер төрө. Башлыса ҡара һәм аҡ төҫтәге сиратлашҡан яҫы параллель ҡатлауҙарҙан тора. Төрҙәре: сардоникс — һоро һәм аҡ төҫтәге ҡатлауҙарҙың сиратлашыуынан ғибәрәт, карнеол‑оникс — ҡыҙыл һәм аҡ төҫтәге ҡатлауҙар сиратлаша. 2) Мәрмәр О. — йәшкелт, һарғылт һәм алһыу төҫтәге кальцит йәки арагонит ҡатлауы булған һарҡым сығышлы ултырма тау тоҡомо. Сиратлашыуы тура һыҙыҡлы, тулҡынлы йәки концентрик. Төҙөлөшө бер төрлө, таплы, йоҡа ҡатламлы. Карст мәмерйәләрендә һәм термаль һыу сығанаҡтарында углекислоталы һыуҙарҙан ултыра. Биҙәү ташы, һирәгерәк зәргәр‑биҙәү һәм йөҙләү ташы булараҡ ҡулланыла. БР‑ҙа карст мәмерйәләрендәге карбонат тоҡомдарында күҙәтелә.
А.А.Алексеев
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Рөстәм Хәмитов Хәйриә эшмәкәрлеге мәсьәләләре буйынса республика советының ултырышын үткәрҙеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Хәйриә эшмәкәрлеге мәсьәләләре буйынса республика советының ултырышын үткәрҙе
Рөстәм Хәмитов Хәйриә эшмәкәрлеге мәсьәләләре буйынса республика советының ултырышын үткәрҙеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
11 февралдә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хәйриә эшмәкәрлеге мәсьәләләре буйынса республика советының ултырышын үткәрҙе.
Уҙған йылда Башҡортостан халҡы Ҡырымда йәшәүселәргә ярҙамға 200 миллион һумдан ашыу аҡса йыйҙы, дауылдан зыян күргән Краснокама, Яңауыл райондарына булышты. Хәйриә ярҙамы мәктәп, балалар баҡсаһы, дауахана, юл, һыу үткәргестәрҙе ремонтлау һәм яңыртыуға йүнәлтелде. Бөгөнгө көндә республикала 300-гә яҡын фонд эшләй, улар халыҡҡа адреслы ярҙам күрһәтә.
— Хәйри фондтарына булышлыҡ итеү өсөн беҙгә барыһын да эшләргә кәрәк. Улар йәмғиәткә, дәүләткә ярҙам итә. Фондтар тиҙ эшләй. Күреүебеҙсә, уларҙың эшмәкәрлеге өсөн талап ителгән сумма ҙур түгел. Әлбиттә, хәйриә фондтары эшмәкәрлектәрен дауам итһен өсөн республика Хөкүмәтенең ресуртарын да файҙаланасаҡбыҙ. Сөнки улар хәл иткән мәсьәләләр изге, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Башлығы һүҙҙәренсә, фондтарға ярҙам ҡулын һуҙыу килеп тыуған иҡтисади хәлдә айырыуса мөһим, сөнки улар предприятиеларҙың һәм ойошмаларҙың уңышлы эшләүенә туранан-тура бәйле.
— Бөтә фондтар ҙа эшләргә тейеш. Сөнки уларҙың эшмәкәрлегенә ихтыяж юғары. Кешеләр бының ҡәҙерен белә. Башҡортостанда шәфҡәтлелек буйынса бирелгән мәғлүмәттәргә ярашлы, республикала йәшәүселәргә мәрхәмәтлелек сифаты хас. Беҙ кешеләрҙе ошо башланғыстарында ярҙам итәсәкбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Сығыштың тулы стенограммаһы республика Башлығының рәсми сайтында бирелгән.


text:
Түр биҙәй ил инәһе
29 сентября 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
1 октябрь – Халыҡ-ара оло йәштәгеләр көнө
Театрҙың алтын бағанаһы
29 сентября 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Миҙгел асыу
Алтын көҙҙөң сағыу тама-шаһы – театр миҙгелен асыуҙы сәнғәт һөйөүселәр быйыл да түҙемһеҙлек менән көтөп алды. Күркәм сара 40 йылдан ашыу Ғафури халыҡ театрының сағыу йондоҙо булған Әнүәр Ғәзизовты 70 йәшлек юбилейы менән тәбрикләүҙән башланды.
Лицензияһыҙ алкоголь һатыу кеҫәгә ныҡлы һуға
29 сентября 2017 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
Легаль булмаған алкоголь темаһы йәмәғәт туҡланыуы предприятиелары өсөн дә бик актуаль булып тора. Күптән түгел район хакимиәтендә үткән йәмәғәт туҡланыуы эшҡыуарлығында алкоголь продукцияһын һатыу, лицензия талаптары буйынса кәңәшмә "түңәрәк өҫтәл” артында барҙы. БР Дәүләт контроленең сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау бүлеге начальнигы Елена Паничева, БР Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау һәм кеше именлеге өлкәһендә күҙәтеү Федераль хеҙмәте Идаралығының территориаль бүлеге баш белгес-эксперты Фәнүз Карюков, район эске эштәр бүлеге начальнигы урынбаҫары Сергей Попов һәм участка уполномоченныйҙары бүлексәһе начальнигы Илшат Кинйәбулатов, район үҙәге сауҙа һәм йәмәғәт туҡланыуы нөктәләре тотоусы эшҡыуарҙар ҡатнашлығында уҙған сараны район хакимиәтенең иҡтисади үҫеш бүлеге (начальнигы - Ирина Небогатова) ойошторҙо.
Өләсәйем – терәгем
29 сентября 2017 йыл | Хаттар
Донъялағы иң ҡәҙерле кеше лә, яҡын дуҫ та, иң яҡшы кәңәшсе лә ул өләсәй. Ул беҙҙе ошо йәмле донъяны яратырға өйрәтә, яҡшы уҡырға, тәртипле булырға өндәй, оло тормош юлына аяҡ баҫырға ярҙам итә. Өләсәй өйөбөҙгә нур сәсә, йылылыҡ, матурлыҡ өҫтәй.
Беҙ әле лә сафта
29 сентября 2017 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
Ветерандар советында
Красноусолда район хакимиәте эргәһендәге ветерандар эше буйынса координацион советтың сираттағы ултырышы үтте
Йыл һайын уҙғарылып килгән ултырыш эшендә координацион совет, район ветерандар советы президиумы ағзалары, беренсел ветеран ойошмалары рәйестәре, ветерандар менән эшләүсе учреждение-лар етәкселәре ҡатнашты. Көн тәртибенә 5 мәсьәлә ҡуйылғайны. Тәүгеһе буйынса Пенсия фонды идаралығы хеҙмәткәре Елена Хренова сығыш яһап, пенсияға өҫтәмәләр тураһында һөйләне, һорауҙарға яуап бирҙе. Красноусол үҙәк дауаханаһының баш табибы Алик Йәнешев ветерандарҙы һәм пенсионерҙарҙы медицина хеҙмәтләндереүе һәм дарыуҙар менән тәьмин итеү мәсьәләһенә туҡталды. Йыл һуҙымында башҡарылған эштәргә байҡау яһаны, профилактиканың мөһим сараһы – диспансер-лаштырыуҙың инвалидтар, Бөйөк Ватан һуғышы, тыл һәм һуғыш ветерандарының тол ҡатындары һәм башҡа категорияға ҡараған хаҡлы ялдағылар өсөн тамамланыу өҫтөндә булыуын әйтте, табипҡа яҙылыуҙың яңы ысулдарын (телефон һәм Интернет аша) ҡулланырға саҡырҙы.


text:
Газета "Йәшлек" » Рубрикалар » Хәтер » Йылдар үткән һайын абруйы арта ғына
Йылдар үткән һайын абруйы арта ғына
Көслө, талапсан һәм аҡыллы етәксе булды
Ошо көндәрҙә халҡыбыҙҙың данлыҡлы улы, күренекле дәүләт эшмәкәре, партияның Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, БАССР Министрҙар Советы Рәйесе, Социалистик Хеҙмәт Геройы Миҙхәт Закир улы ШАКИРОВТЫҢ тыуыуына 100 йыл тула. 20 йылға яҡын республика менән етәкселек итә ул. Әлбиттә, ул заман тураһында төрлө фекерҙәр йөрөй, шулай ҙа күптәр был йылдарҙы, республикабыҙҙың сәскә атҡан осоро, тип баһалай. Ысынлап та, совхоз-колхоздарҙың, завод-фабрикаларҙың гөрләп эшләгән сағы, сәнәғәт предприятиелары, белем һәм мәҙәниәт усаҡтары төҙөлөшөнөң киң ҡолас алған мәле тап ошо осорға тура килә. Ул ваҡытта йәшәгән кешеләрҙә киләһе көнгә ышаныс та көслө ине. Уҡыған кешенең эшһеҙ, эшләгән кешенең торлаҡһыҙ ҡалмаҫына шик юҡ. Барыһы ла етәксенән торҙомо, әллә заманаһы шулай булдымы?! Миҙхәт Закир улының ниндәйерәк етәксе һәм шәхес булыуына уның ҡулы аҫтында эшләгән замандаштары ғына дөрөҫ баһа бирә алалыр. Әйҙәгеҙ, уларҙың фекерҙәренә күҙ һалайыҡ.
Сәбилә СӨЛӘЙМӘНОВА, педагогия фәндәре кандидаты, 1985 – 1988 йылдарҙа БАССР мәғариф министры:
– Миҙхәт Закир улы Шакировты эшкә ҡуйылған ваҡыттан алып белә инек. Мин Өфөгә 70-се йылдың аҙағында күстем һәм Мәскәү милли мәктәптәр институтының Башҡортостан филиалында эшләй башланым. Бер нисә йылдан өлкә комитетҡа эшкә күсерҙеләр. Ҡырҡ иләктән иләнеп, тикшерелеп, бюронан үтеп, шунан ғына алдылар. Ул заманда кадрҙарҙы бик ныҡ тикшерә торғайнылар.
Миҙхәт Закир улы бик һынсыл булды. Эргәңдән үтеп китер, һынап үтер ине. Бына шул өлкә комитетта эшләгән ваҡытта мине күҙенә элгән булған икән. Мәғариф министры итеп тәғәйенләнеүем үҙем өсөн дә, башҡалар өсөн дә көтөлмәгән хәл булды.
Был вазифала эшләй башлағас, Миҙхәт Закир улының арҡаһын ныҡ тойҙом, күп ярҙам итте. Иң беренсе сиратта уның ярҙамы менән министрлыҡ хеҙмәткәрҙәренә бүленгән фатирҙарҙы алдыҡ. Мин килгәндә дүрт йыл буйы ҡала советынан фатирҙар бүленеп тә, алынмағайны. Ә торлаҡһыҙ хеҙмәткәрҙәр күп. Шул фатирҙарҙы ҡайтартып бирмәҫһегеҙме, тип Миҙхәт Закир улына мөрәжәғәт иттем. Хатымды уҡыны ла, телефондан шылтыратып, күрһәтмә генә бирҙе. Бына шулай бик тиҙ хәл ителде был мәсьәлә. Ғөмүмән, эште оҙаҡҡа һуҙырға яратманы ул, мөмкин икән, шунда уҡ хәл итеү яғын ҡараны. Шулай итеп, министрлыҡта эшләүсе 13 кеше фатирлы булды.
Тағы ла уның ярҙамы менән министрлыҡтың бүлмәләрен киңәйтеп, хеҙмәткәрҙәргә эшләү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыуға өлгәштек. Миңә мөнәсәбәте шул тиклем һәйбәт булды, тыңланы, үтенестәремде кире ҡаҡманы. Бөтә мәсьәләләрҙе Миҙхәт Закир улы аша хәл иттем. Минең турала атайҙарса хәстәрлек күрҙе, бер ҡыйырһытманы, ауыр һүҙ әйтмәне. Шул тиклем рәхмәтлемен.
Миҙхәт Закир улының ярҙамын һәр саҡ тойҙом. Уҡытыусыларҙың VIII съезын үткәргәндә лә докладымды бөтә бюро ағзаларынан уҡытып сыҡҡан. Уның талабы буйынса, съезда бюро ағзаларының барыһы ла ҡатнашты. Ғөмүмән, халыҡ мәғарифына ныҡ иғтибарлы булды ул.
Бик абруйлы, шул тиклем аҡыллы, кешелекле етәксе булды. Уҫал да булды, әммә мин быны ғәйеп итеп әйтмәйем. Етәксе кеше уҫал булырға тейеш тә, сөнки уҫал булмаһаң, кешеләрҙе тыңлатып та, эшләтеп тә булмай бит.
Республиканы юғары тотто. Башҡортостанды күтәрмәне тип әйтеү яҙыҡ булыр ине. Үҙе шул тиклем бөхтә, таҙалыҡ яратыусы кеше ине, матур кейенеп йөрөй торғайны. Бөтөнләй эсмәне, һәр ерҙә лә үҙен лайыҡлы тота белде.
Ағай менән эшләүҙе үҙем өсөн ҙур бәхет һананым. Ул эшкә лә өйрәтте, талапсан да булды, кешене тыңлай ҙа, аңлай ҙа белде. Башҡорт кадрҙарын үҫтерҙе. Ғөмүмән, һәләтле кешеләрҙе күрә һәм үҫтерә белде. Көслө кеше лә булған, тип иҫәпләйем. Спортты яратты, иртән йүгерә торғайны, саңғыла йөрөнө. Миҙхәт Закир улын һәр ваҡыт иҫемдә тотам. Ул һәр ваҡыт миңә өлгө булып торҙо.
Миңлерәйес ИШМОРАТОВ, 1971 – 1979 йылдарҙа партияның Стәрлетамаҡ район комитеты секретары, икенсе секретары, 1979 – 1983 йылдарҙа Стәрлетамаҡ район халыҡ депутаттары советы башҡарма комитеты рәйесе, партияның Ауырғазы район комитетының 1983 – 1991 йылдарҙағы беренсе секретары:
– Стәрлетамаҡ район комитеты секретары итеп һайланғанда тәүге тапҡыр Миҙхәт Закир улы менән күҙгә-күҙ осрашып, һынау үтергә тура килде. Уның ышанысы менән ҙур теләк һәм хөрмәт менән партия карьераһын башлап ебәрҙем. Артабан икенсе секретарь, район советы рәйесе булып эшләгән йылдарҙа КПСС өлкә комитеты, Министрҙар Советы менән дә билдәле бер бәйләнештә торорға тура килде.
Юғары талапсанлығы иҫтә ҡалған. Эшкә генә түгел, тормоштоң һәр параметрына ҡарата ла бик юғары талаптар ҡуя торған етәксе ине. Әйтәйек, тәртиптән башлап ауыл хужалығында юғары уңыш алыуға тиклем. Күп яҡлы кеше булды, уны бөтә нәмә лә ҡыҙыҡһындырҙы: халыҡтың йәшәү кимәле лә, әхлаҡи мөхит тә, ауылдарҙың төҙөклөгө лә, хужалыҡтарҙың үҫеше лә… 1983 йылда партияның Ауырғазы район комитетына беренсе секретарь итеп һайлап ҡуйғас та, ул даими рәүештә район тормошо менән ҡыҙыҡһынып торҙо, ял, байрам тип тормай, килеп, эшкә йүнәлеш биреп, кәрәк урында тәнҡитләп, кәңәштәрен биреп ҡайта торғайны. Ғөмүмән, ауыл тормошона бик иғтибарлы булды, һәр районға ла берҙәй тигеҙ ҡараны. Арттараҡ ҡалғандарын алға сығарыу өсөн көс һалды. Урал аръяғы райондарына ла ҙур иғтибар бүлде. Кемгәлер артыҡ талапсан да булғандыр кеүек, бәлки, әммә бөгөнгө күҙлектән ҡарағанда ла уның талаптары урынлы һәм бик тә ғәҙел булған, тип иҫәпләйем.
Миҙхәт Закир улының шәхесе Башҡортостан тарихында ҙур урын биләй, 15 йылдан ашыу эшләү осоронда ул республика үҫеше өсөн бик күп көс һалды. Әлеге ваҡытта ул йылдарҙы торғонлоҡ осоро тип баһалаһалар ҙа, ауылдарға газ үткәреү, юлдар, мәктәптәр, мәҙәниәт усаҡтары, сәнәғәт предприятиелары төҙөү, ауыл хужалығының ныҡлап үҫеше тап шул осорға тура килде.
Риф ВАХИТОВ, 1979 – 1982 йылдарҙа Салауат район халыҡ депутаттары советы башҡарма комитеты рәйесе, партияның Салауат район комитетының 1982 – 1990 йылдарҙағы беренсе секретары, республика парламенты Секретариатының тәүге етәксеһе:
– Миҙхәт Закир улы бик талапсан, ғәҙел кеше булды. Бөтә мәсьәләләрҙе лә шәхсән тикшереп, еренә еткереп эшләтә торғайны. Әрләп тә алғыланы, әммә бер ваҡытта ла ҡаты бәрелмәне, яғымлы өндәште. Көҙгө уңыш йыйып алыу осоро булһынмы, яҙғы сәсеү мәлеме, алдан иҫкәртеп тормай, картанан ҡарай ҙа теге йәки был районға сығыр ҙа китер ине. Мин Салауат районында туғыҙ йыл беренсе секретарь, өс йыл район советы башҡарма комитеты секретары булып эшләгән осорҙа беҙгә килмәй ҡалған йылын иҫләмәйем. Бер шулай көҙгө уңыш йыйыу осоронда Миҙхәт Закир улы менән хужалыҡтар буйлап йөрөйбөҙ. Ғәҙәттәгесә, һәр нәмәне ентекләп тикшерә, етешһеҙлектәрҙе әйтеп бара. Шунан Лаҡлы ауылын ситтән ҡарап торҙо-торҙо ла, әйҙә, ауылға инеп сығайыҡ әле, тине. Һәр бер урамды, һәр тыҡрыҡты тиерлек ҡарап сыҡҡас, ауылдағы тәртиптән, йорт-ҡураларҙың төҙөклөгөнән бик ҡәнәғәт ҡалып, кәйефе күтәрелеп китте. “Мин әллә ҡайҙарҙан ҡарап йөрөйөм, бына ҡайҙа иң төҙөк ауыл булған икән ул”, – тине. Һуңынан Малаяҙҙа кәңәшмә үткәргәндә бик ныҡ маҡтап телгә алды. Ошо ғына миҫал да беҙгә бер этәргес булды, артабан йыл һайын бер-ике ауылды булһа ла төҙөкләндереүгә ҙур иғтибар бирә инек. Ул осорҙа эшләү дәүеремдә Миҙхәт Закир улынан рәхмәт һүҙҙәрен күп ишеттем, шелтә алырға тура килмәне. Аҡыллы, һәләтле етәксе булараҡ та, яҡшы кеше булараҡ та минең күңелдә ул тик ыңғай тәьҫораттар ғына ҡалдырҙы.
Исфар МӨХӘММӘТОВ, 1974 – 1977 йылдарҙа партияның Өфө ҡалаһы Калинин район комитетының икенсе секретары, 1977 – 1984 йылдарҙа партияның өлкә комитетында оборона сәнәғәте бүлеге мөдире урынбаҫары, 1984 – 1990 йылдарҙа партияның Өфө ҡалаһы Октябрь район комитетының беренсе секретары, 1990 – 1991 йылдарҙа өлкә комитеты секретары:
– 1969 йылдың март айы. Мине – “Башнефтепроект” институтының өлкән инженерын – партияның Өфө ҡала комитетының ойоштороу бүлегенә саҡырҙылар. Бүлек мөдире Тәлғәт Насибулла улы менән әңгәмәләшкәндән һуң, ул ваҡытта партияның ҡала комитетының беренсе секретары Миҙхәт Закир улы Шакиров янына алып инделәр. Миҙхәт Закир улы беҙҙе йылмайып ҡаршы алды. Бик оҙаҡ һөйләшеп ултырҙыҡ, төрлө һорау бирҙе. Шулай итеп, партияның Өфө ҡала комитетында ойоштороу бүлеге инструкторы булып эшләй башланым. Шул мәлдән алып 18 йылдан ашыу уның башланғысы аҫтында, уның командаһында эшләргә насип булды.
Калинин район комитетына икенсе секретарь итеп тәҡдим иткән ваҡытта Миҙхәт Закир улының әйткән һүҙҙәре мәңгелеккә иҫемдә ҡалды: ғәҙел һәм намыҫлы булырға, алдашмаҫҡа.
Өлкә комитетының оборона сәнәғәте бүлеге мөдире булып эшләгән йылдар республиканың бик үҫешкән осорона тура килде. Ете йыл ошо вазифала эшләү дәүеремдә генә 14 машиналар эшләү һәм оборона предприятиеһы төҙөлдө. Ә ауыл хужалығы, мәҙәниәт, мәғариф һәм башҡа өлкәләрҙә күпме яңы объект сафҡа индерелде, реконструкцияланды. Миҙхәт Закир улы объекттарҙағы төҙөлөш-монтаж эштәре буйынса план үтәлешен бик ҡаты талап итә торғайны.
Өфө ҡалаһының Октябрь районында беренсе секретарь булып эшләгән саҡта Миҙхәт Закир улын хәстәрлекле, талапсан, һәләтле етәксе булараҡ тағы ла яҡынданыраҡ һәм яҡшыраҡ белеү мөмкинлеге сыҡты. Бер генә миҫал килтереп үткем килә: тәүге отчет-һайлау конференцияһына әҙерләнгән ваҡытта төнгә ҡарай һуң ғына Миҙхәт Закир улы шылтыратып, әҙерлек барышын ентекләп һорашып сыҡты ла, доклад уҡығанда үҙеңде нисек тоторға, ҡайҙа интонация, пауза булырға тейешлеген өйрәтеп, уңыштар теләп һаубуллашып, телефонды һалып ҡуйҙы. Йәш беренсе секретарь өсөн был бик яҡшы рухи ярҙам ине.
Миҙхәт Закир улы ауыл тормошон, хужалыҡтарҙы үҫтереү өсөн күп көс һалды. Ул кабинетта ғына ултырып эшләй торған етәксе булманы. Райондар, ауылдар буйлап бер үҙе, бер ниндәй һаҡсыһыҙ ғына сығып йөрөп әйләнә ине. Үҙенең талаптары булды. Берәй хужалыҡҡа, предприятиеға, мәктәпкә йәиһә райкомға инеп сығамы, мотлаҡ тәртипкә һәм таҙалыҡҡа иғтибар итер ине. Уның өсөн тәртип һәм таҙалыҡ мөһим урында була торғайны.
Миҙхәт Закир улы өсөн хас сифаттар – ғәҙеллек, тәрбиәлелек һәм итәғәтлелек. Ул бер ваҡытта ла һауаланманы, кеше менән һөйләшә белде, тауышын күтәрмәй генә тәнҡитләп тә алды. Ипләп кенә, йылмайып ҡына, әммә һеңдереп кенә әйтә. Хатта кәңәшмә үткәргән ваҡытта ла бер ҡасан да тауышын күтәрмәне.
Бик ябай булды, байлыҡ артынан ҡыуманы. Хатта пенсияға киткәндә Мәскәүҙән фатир бирҙеләр, унан да баш тартты.
Хәҙер бер етәксегә әллә нисәмә һаҡсы. Ә ул ваҡытта берәү ҙә булманы. Иҫемдә, өлкә комитетында эшләгән саҡта эштән ҡайтырға сыҡһаң, Миҙхәт Шакиров, Зәкәриә Аҡназаров, Фәйзулла Солтанов өсәүләп яйлап ҡына баҫып ҡайтып китер ине. Ғөмүмән, Миҙхәт Закир улын яҡындан белгән, уның ҡул аҫтында эшләгән кешеләр уны тик ыңғай яҡтан ғына иҫкә ала. Минеңсә, республика етәкселәре араһында ул һәр яҡлап та беренсе урында тора.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
- Подробности
- Просмотров: 173
ОСИПЕНКО Леонид Иокинфович (17.3.1918, Харбин ҡ., Ҡытай — 24.5.1989, Мәскәү), хужалыҡ эшмәкәре, инженер‑технолог. И.М.Губкин ис. Мәскәү нефтехимия һәм газ сәнәғәте ин‑тын тамамлаған (1958). 1935 й. алып Өфө НЭЗ‑ында эшләй: 1940 й. алып яғыулыҡ‑һынау станцияһы нач., 1951 й. — цех нач., 1953 й. — катализаторҙар ф‑каһы директоры. 1958 й. алып Черников‑ ка НЭЗ‑ында: цех. нач., баш инженер урынбаҫары, баш инженер; 1960 й. алып Башҡ‑н ХКС‑ының Нефтехимия һәм нефть эшкәртеү идараһы нач. урынбаҫары, 1962 й. — Салауат нефтехимия комб‑ты начальнигы. 1969 й. алып СССР химия сәнәғәте министрының 1‑се урынбаҫары. Уның етәкс. Салауат нефтехимия комб‑тында (ҡара: “Газпром нефтехим Салават”) полиэтилен, полистирол, бутил спирттары һ.б. производстволары төҙөлә һәм үҙләштерелә, аммиак һәм карбамид етештереүҙең ҡеүәте арттырыла; тәжрибә‑тикшеренеү цехы тәжрибә заводына үҙгәртелә. Нефть эшкәртеү заводтары икенсел процестар комплексын үҙләштереп, юғары көкөртлө нефтте эшкәртеүгә күсерелә; сығарылған продукцияның күләме 3,3 тапҡырға арта. БАССР ЮС‑ының 7‑се саҡырылыш депутаты. Ленин орд. м‑н бүләкләнгән (1970).
В.А.Потеряхин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 177
ОПТИК ПРИБОРҘАР, яҡтылыҡты теркәү, анализлау, әүерелдереү һәм нурландырыу йәки ошо функцияларҙы комбинациялау өсөн тәғәйенләнгән ҡорамалдар. Тәғәйенләнеше б‑са астрономия‑геодезия, мәғлүмәт‑үлсәү, медицина, оптик‑физик һ.б. төрҙәрен айыралар. О.п. объект һүрәтенең сифатын яҡшыртыу, уны ҙурайтыу, бәләкәйләтеү һ.б. өсөн эшләйҙәр. Оптик нурланышты теркәүҙең иң киң таралған ысулы булып уның интенсивлығын фотоэлектрон юл м‑н электр сигналына әйләндереү тора. Объекттың һыҙыҡлы үлсәмдәрен ҙурайтыу өсөн лупа йәки микроскоп, астрономияла мөйөш үлсәмдәрен ҙурайтыу өсөн телескоп һ.б. ҡулланыла. Линзалы (рефракторҙар) һәм көҙгөлө (рефлекторҙар) телескоптарҙы айыралар. Астрономияла ҡулланылған ҙур телескоптар күҙәтелгән йыһан есемдәре араһындағы мөйөштәрҙе ҙурайтып ҡына ҡалмай, насар яҡтырыусы есемдән килгән яҡтылыҡ энергияһын да көсәйтә, шуға күрә уларҙы йыш ҡына яҡтылыҡ ағымын әүерелдереү һәм анализлау өсөн спектр приборҙары м‑н бергә ҡулланалар. Икеләтелгән спектр приборҙарын люминесценцияны, флюоресценцияны һәм комбинацион таралыуҙы теркәү өсөн файҙаланалар. Башҡортостанда 20 б. 20—30‑сы йй. оптик телескоптар төҙөлә башлай (Н.Г.Пономарёв). 70‑се йй. А.Н.Чувыров идеаль булмаған компенсаторлы эллипсометр төҙөй, А.С.Краузе, И.С.Перелыгин комбинацион таралыу спектры ҡоролмаһын эксплуатацияға индерә, 80‑се йй. Н.Т.Сөләймәнов яҡтылыҡ‑сүсле датчиктар уйлап таба, 1987 й. Р.М.Ғәлиуллин етәкс. лазер алыҫлыҡты үлсәгес эшләнә. 1989—99 йй. Салауат оптика‑механика заводында биноклдәр, монокулярҙар, оптик прицелдар, төндә күреү приборҙары, оптик диоптриметрҙар һ.б. уйлап табылған һәм етештерелгән.
А.Н.Чувыров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Шаҡарлы (Васйылға ҡушылдығы)
Шаҡарлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе[1] биләмәләрендә аға. Йылға Васйылға йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама[2].
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса[2]:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022471
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102247
- Бассейн коды — 10.01.02.010
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Рәсәй гидротехник ҡоролмалар регистры һәм дәүләт һыу кадастры үҙәге».
- ↑ 2,0 2,1 РФ һыу реестры: Шаҡарлы.


text:
Баймаҡ районы Билал ауыл китапханаһында "Яҡташ яҙыусылар ижады" аҙналығы башланды. 6 класс уҡыусылары менән осрашыуға ауылдашыбыҙ, 3 китап авторы, "Шоңҡар" журналының өлкән мөхәррире, яҙыусылар союзы ағзаһы Гөлнара Мостафина килде. Кисәлә Гөлнараның уҡытыусылары, мәғариф ветерандары Илдүсә Әминева, Фирҙәүес Ҡаһарманова, Гөлдәр Юлмөхәмәтова, башҡорт теле уҡытыусыһы Люциә Дауытова яҙыусы, уның ижады тураһында бик күп йылы һүҙҙәр әйтте. Ысынлап та, өкәндәр өсөн дә, шул уҡ ваҡытта балаларға ла уҡымлы әҫәрҙәр ижад итеүселәр һирәк. Ғәҙәттә яҙыусы ике өлкәнең береһен һайлай. Оло-оло романдар яҙыусы ағай-апайҙар ауыҙынан йыш ҡына: “Бәләкәстәр өсөн яҙыуы ифрат ауыр…” тигәнде ишетергә тура килә. Ә бит, уйлап ҡараһаң, бер-ике битлек кенә әйбер яҙырға кәрәк…
Билал урта мәктәбен тамамлап, БДУ-ла белем алып, бөгөнгө көндә “Шоңҡар” йәштәр журналында өлкән мөхәррир вазифаһын башҡарған ауылдашым Гөлнара Мостафинаға журналистиканан тыш балалар өсөн дә, ололар өсөн дә мауыҡтырғыс әҫәрҙәр ижад итә алыу һәләте бирелгән.
Башкирская свадьба (туй) издавна представляла собой массовые гулянья, сопровождавшиеся угощениями, различными состязаниями, играми, весельем и чередой обязательных обрядов. Свадебный ритуал продолжался несколько дней, даже недель, если торжества повторялись и у родителей жениха.
В с. Билалово гости и жюри эстафеты-конкурса стали свидетелями настоящих свадебных ритуалов и обрядов: супруги Гайсины выдавали замуж свою единственную дочь Насиму. Интересным обычаем было обрядовое хождение невесты за водой. Она шла с коромыслом впереди, жених рядом, гости следом за ними, а взрослые женщины следили за тем, чтобы угостить всех, кто встретился на пути. Гости постоянно шутили или над невестой или над детьми. Набрав воды, невеста с коромыслом на плечах, в сопровождении участников обряда, возвращалась домой. Существует поверье: если невеста донесёт воду до дома, то ждёт молодых спокойствие и достаток. Но это было не так легко, ребятня то и дело норовила отхлебнуть незаметно воду из ведра. Гости же постарше кидали монетку в воду и пили сколько хотели.
Үтеү ваҡыты:11 апрель. Үткәреү урыны: Ауыл мәҙәниәт йорто
Ишей, Таһир, Муллаҡай, Ҡолсора, Билал, Күгиҙел, Өмөтбай, Темәс, Түбә ауылдарынан бөтәһе 62 бала ҡатнашты.Слайдта дин,иман күренештәре күрһәтелде.Ауыл ағинәйҙәре дини тәрбиә тураһында һөйләнеләр,хәҙистәр уҡынылар,мөнәжәт әйттеләр.Билал төбәге китапханасылары “Ҡырҡ хәҙис хикәйәттәре”нән күренештәр сәхнәләштерҙе,китаптар парады күрһәтте.
Книжный фонд – 10954
Книговыдача – 19025
Посещение – 10639
Пользователи – 724.
Библиотека была основана в 1930 году.


text:
Эҙләнем, бәғрем, һине
Йылдар буйы тилмереп
Туймаҫ, ахры, мәңге туймаҫ
Күҙҙәрем һине күреп.
Бында һөйләгәндәрҙең барыһы ла тәүге минуттан йөрәккә уҡ булып ҡаҙала. Был – ир менән ҡатын мөнәсәбәте тураһында ғына ябай хикәйә түгел, был – бер-беребеҙгә ҡарата бәғерһеҙлек, һәр беребеҙҙең үҙәккә үтерлек яңғыҙлығы хаҡында. Ул тағы ла (ә бәлки, тәү сиратта) шул күңел яраларын уңалтыусы, эске һыҙланыуҙарҙы еңеләйтеүсе тик бер дауа булыуы хаҡындалыр – ул да булһа, мөхәббәт, күңел йылылығы һәм яҡыныңа ҡарата иғтибар.


text:
25 апреля в Центре народного творчества в 11.00 часов в г. Баймак состоится встреча с известной писательницей – землячкой, лауреатом государственной премии имени С. Юлаева - Тансулпан Гариповой. На встречу приглашаются молодые мамы, активные участники общественных организаций, сельских поселений по 15-20 человек и всех неравнодушных к творчеству Т. Гариповой. На встрече пройдет обсуждение рассказов Т. Гариповой на злободневные темы, которые были опубликованы в журнале «Агидель» за 2016 год, № 11; 2017 год, № 3.
Баймаҡ үҙәк китапханаһы һәм район ҡатын-ҡыҙҙар советы районыбыҙҙың өлгөлө, татыу ғаиләләре араһында “Бәхетлеләр утрауы” исемле бәйге иғлан итте.Районыбыҙҙа бәхетлеләр утрауын булдырыусы ғаиләләр бик күп.Бәйге ошондай ғаиләләр менән танышыу, улар өлгөһөндә башҡа ғаиләләрҙе тәрбиәләү,районыбыҙҙың ныҡлы ғаиләләрен барлау маҡсатында ойошторолдо.Бәйгелә әҙәпле балалар тәрбиәләгән татыу,берҙәм,30-йәштән 50-йәшкә тиклемге ғаиләләр ҡатнашты. Төбәк бәйгеләре Иҫке Сибай, Аҡморон,Таулыҡай,Темәс ауылдарында үтте.
Иҫке Сибай төбәк бәйгеһендә Төркмән ауылынан Радмир һәм Зәүрә Ҡаһармановтар(3 бала),Күсейҙән Әсҡәт һәм Ләйсән Фәйзуллиндар(2 бала), Әхмәрҙән Рәфис һәм Гөлназ Мәҡсүтовтар(3 бала), Иҫке Сибайҙан Зиннур һәм Зөлфиә Хәмитовтар(3 бала),Йәнйегеттән Азамат һәм Фәниә Карабаевтар(9 бала), Урғаҙанан Нур һәм Рәүфә Йәнбәковтар(4 бала), Байыштан Рафаэль һәм Люциә Ласыновтар(3 бала) үҙ-ара көс һынашты. Бәйге барышында ғаиләләр үҙҙәре менән таныштырҙылар, сетерекле һорауҙарға яуап бирҙеләр, “Дан сәғәтендә” һөнәрҙәрен күрһәттеләр, ғаиләнең яратҡан аш-һыуына реклама яһанылар, вальс бейенеләр.Бәйгеселәрҙе ауыл хакимиәте башлығы сәләмләне, ҡатын-ҡыҙҙар вокаль ансамбле, балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре йыр-бейеүҙәрен бүләк итте.Иҫке Сибай төбәк бәйгеһенең еңеүсеһе тип Хәмитовтар ғаиләһе табылды һәм район бәйгеһендә ҡатнашыу хоҡуғын яуланы.Икәүһе лә уҡытыусы булып эшләүсе Хәмитовтар 3 балаға ғаилә бәхете бүләк итеүсе хәстәрлекле атай һәм әсәй. Икенсе урынды Фәйзуллиндар һәм Карабаевтар ғаиләһе яуланы.Татыу,өлгөлө ғаиләләрендә 9 бала тәрбиәләүсе Карабаевтар ғаиләһе лә район бәйгеһенә саҡырылды.
Президенттан ҡотлауҙар алып...
22 ноябрҙә Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында Әсә көнөнә арналған байрам тантанаһы үтте. Унда Башҡортостандың һәр район-ҡалаһынан иң күркәм, өлгөлө әсәләр йыйылды. Балаларын, тормош иптәшен тик бәхет-шатлыҡҡа сорнаған әсәйҙәрҙе республика Президенты Рөстәм Зәки улы Хәмитов тәбрикләне. Беҙҙең райондан байрамда был донъяла үҙ урынын табып, һәр көндө ышаныслы аҙымдар, яҡты хыялдар менән ҡаршы алған биш ханым ҡатнашты. Делегацияны район китапханаһы директоры, район ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Луиза Ҡаһарман ҡыҙы Дәүләтшина етәкләне. Луиза апай тормош иптәше Ғүмәр ағай менән бер ҡыҙ, бер ул үҫтереп, уларға юғары белем биреп, үҙаллы тормошҡа аяҡ баҫтырған. Хәҙер инде улар бәхетле ҡартатай һәм өләсәй. Ғәлиә Ҡотлобай ҡыҙы Мәһәҙиева – Һаҡмар ауылы китапханасыһы. Биш балаға бәхетле әсәй ул. Өлкән ҡыҙы һөнәрле булып, хеҙмәт юлын башлаһа, иң кескәй улдары балалар баҡсаһында тәрбиәләнә. Фәниә Йәғәфәр ҡыҙы Ғүмәрова – Йәнйегет ауылынан. Яҙмыш тарафынан йәберләнгән алты етемде ҡосағына алып, үҙ балаһындай тәрбиәләгән был ғаилә тураһында һәр кем белә. Күркәм, тәмле аш еҫтәре аңҡыған йортта туғыҙ баланың бәхетле тауыштары яңғырай.


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостан тәүге ярты йыллыҡта ышаныслы, иҡтисади үҫеш менән эшләне — Рөстәм Хәмитов
2017 йылдың тәүге алты айында республика ышаныслы, иҡтисади үҫеш менән эшләне, тип белдерҙе Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостан юлдаш телевидениеһы һәм «Россия 24» телеканалдарына интервьюһында.
«Сәнәғәт етештереүе индексы 103,4 процент тәшкил итте. Был һәйбәт күрһәткес, Рәсәйҙәге уртаса һандарҙан юғарыраҡ. Ул республикабыҙ иҡтисады һәм сәнәғәт предприятиеларының эше һәйбәт кимәлдә булыуы хаҡында һөйләй, — тип билдәләне төбәк башлығы. — Бынан тыш, һалым һәм һалым булмаған килемдәр инә. Ошо йәһәттән былтырғы күрһәткестәрҙән яҡынса 10 миллиардҡа күберәк. Был республика иҡтисадына, социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүгә өҫтәмә аҡса йүнәлтелә тигән һүҙ. Беҙ яңы социаль объекттар, яңы юлдар һалырға ниәтләйбеҙ, кешеләрҙең иһә яңы мөмкинлектәре барлыҡҡа киләсәк».
Республика башлығы һыҙыҡ өҫтөнә алыуынса, ҡатмарлы һауа шарттарына ҡарамаҫтан, ауыл хужалығында ла продукция күләме үткән йылғы күрһәткестәрҙән өс процентҡа юғарыраҡ.
«Төҙөлөш» графаһы буйынса күләм артты. Шуның менән бергә торлаҡ төҙөүҙең былтырғыға ҡарағанда кәмеүен аңлайбыҙ. Сөнки һатып алыусылар булмағас, һатыу ҙа юҡ. Дөрөҫөн әйткәндә, төҙөүселәр алдағы көнгә яңы торлаҡ әҙерләп ҡуя алмай. Ошонан сығып — торлаҡ һалыу буйынса 10 процентҡа кәмерәк. Дөйөм алғанда, хәҙер сәнәғәт, ауыл хужалығы объекттары төҙөлөшө ыңғай динамикаға эйә — 3,5 процент самаһы. Күмәртәләп һәм ваҡлап сауҙа итеү үҫеше лә яҡынса шунса кимәлдә, ваҡлап һатыу өс проценттан ашыуыраҡ һәм 2,5 процентҡа яҡыны — күмәртәләп һатыу үҫеше. Шулай итеп, беҙҙең төп макроиҡтисади күрһәткестәребеҙ яҡшы ғына», — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Киҙеүгә ҡаршы лимон майы
Киҙеүгә ҡаршы лимон майы
Киҙеүҙе иҫкәртеү өсөн ауырыуҙың тәүге билдәләре күренә башлау менән лимон ҡулланырға кәрәк. Бының өсөн уны йыуып, бөтәүләй ҡайнар һыуға төшөрөргә һәм биш минут ҡайнатырға. Һуңынан киҫәктәргә бүлеп, ит үткәргес аша үткәрергә. Килеп сыҡҡан бутҡаға 100 г аҡ май, ике-өс ҡалаҡ бал ҡушырға. Иртәле-кисле берәр балғалаҡ ашарға. Тәьҫир итеү йоғонтоһон көсәйтеү өсөн иҙелгән һарымһаҡ ҡушырға була.
Шәрифә.
Мәләүез районы.
Шәрифә.
Мәләүез районы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Заводская (Сарбай ҡушылдығы)
Заводская — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе[1] биләмәләрендә аға. Йылға Сарбай йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем[2].
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса[2]:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008579
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100857
- Бассейн коды — 11.01.00.008
- ГӨ буйынса томы — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Рәсәй гидротехник ҡоролмалар регистры һәм дәүләт һыу кадастры үҙәге».
- ↑ 2,0 2,1 РФ һыу реестры: Заводская.