text:
Диалектика
Диале́ктика (бор. грек. διaλektιkή — урыҫса искусство спорить, вести рассуждение; башҡортса бәхәсләшеү, фекер алышыу оҫталығы) — философиялағы дәлилләү һәм нигеҙләү (аргументация) ысулы. Бер үк ваҡытта ул шулай уҡ фекерләүҙең уйланған йөкмәткеһендә булған ҡапма-ҡаршылыҡтарҙы тикшереүсе теоретик фекерләү формаһы һәм алымы.[1] Диалектик материализмда — материаль донъя үҫешенең дөйөм тәғлимәте һәм бер үк ваҡытта танып белеү теорияһы һәм логикаһы. Диалектик ысул Европа һәм Һинд философияһында төп алымдарҙың береһе булып һанала. «Диалектика» һүҙенең бөгөнгө мәғәнәлә ҡулланылыу башы боронғо грек философияһынан килә һәм уның киң билдәлелек (популярлыҡ) яулауына башлыса Платондың "Диалогтар"ы сәбәпсе була. Уларҙа төрлө фекерҙә булған ике йәки унан да күберәк әңгәмәсе, үҙ уйҙары менән уртаҡлашыу юлы аша хәҡиҡәтте табырға тырыша. Гегелдән башлап диалектикa күренеш менән ваҡиғаларҙы үҙгәрешһеҙ һәм бер-береһенән бойондороҡһоҙ тип ҡараған фекерләү алымы булған метафизикаға ҡаршы ҡуйыла[2].
Философия тарихында билдәле аҡыл эйәләре диалектика төшөнсәһен түбәндәгесә билдәләгән:
- йәшәйештең мәңгелек үҫеп-нығыныуы һәм үҙгәреүсәлеге хаҡындағы тәғлимәт (Гераклит)[3];
- ярҙамсы һорауҙар ҡуйып уларға системалы яуаптар алыу юлы менән хәҡиҡәтте аңлап-төшөнә торған әңгәмә (диалог)
- күренеш һәм ваҡиғаларҙың иң юғары (идеаль) асылына төшөнөү маҡсатында төшөнсәләрҙе айырып бүлгеләү һәм берләштереү алымы (Платон)[3];
- фәнни тикшеренеүҙәрҙең дөйөм ҡағиҙәләренә, йәки, уның менән берүк булған, — дөйөм урындарына ҡағылышлы фән (Аристотель)[5];
- ҡапма-ҡаршылаҡтарҙың тап килеүе тураһындағы тәғлимәт (Николай Кузанский, Джордано Бруно)[3];
- бер бөтөн һәм абсолют (тулы) белемгә ынтылып, ҡапма-ҡаршылыҡтарҙа ҡотолғоһоҙ буталған кешенең аңындағы ысынбарлыҡты боҙоп күҙ алдына килтереүҙәрен (иллюзияларын) тарҡатыу һәм юҡҡа сығарыу алымы (Иммануил Кант)[3];
- йәшәйеш, рух һәм тарих үҫешенең эске этәреү көстәре булараҡ ҡапма-ҡаршылыҡтарҙы дөйөм танып белеү алымы (Гегель)[3];
- ысынбарлыҡты һәм уның революцион үҙгәреүен аңлау өсөн нигеҙ итеп ҡабул ителгән тәғлимәт һәм алым (марксизм-ленинизм)[3].
Йөкмәткеһе
- 1 Аңлатманың үҫеш тарихы
- 2 Иҫкәрмәләр
- 3 Әҙәбиәт
Аңлатманың үҫеш тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе философик тәғлимәттәр бынан 2500 йыл элек Һиндостанда, Ҡытайҙа һәм Боронғо Грецияла барлыҡҡа килгән. Улар тарҡау материалистик (стихийно-материалистический) һәм ябай диалектик характерҙа була. Антик диалектика, тарихи күҙлектән ҡарағанда, диалектиканың беренсе формаһы була.[6] Көнсығыш илдәрҙә лә теоретик фекерләү шундай уҡ юл үтә: фекерләү категорияларының парлылығына таяныу, эзотерик (йәшерен) һәм барыһына ла билдәле философик йүнәлештәрҙә һәм мәктәптәрҙә төрлө, тура ҡапма-ҡаршылыҡҡа тиклем үҫешкән аңлатмаларҙың һәм идеяларҙың, образдарҙың һәм символдарҙың берҙәм нигеҙең эҙләү. Европа өсөн уларҙың экзотик формаһы бигүк ғәҙәти түгел, әммә ул — фекерләнгәндең йөкмәткеһендәге ҡапма-ҡаршылыҡтарҙың берҙәмлеге һәм көрәше формаһы. Ул мысыр, ғәрәп, фарсы, һинд, ҡытай һәм башҡа көнсығыш аҡыл эйәләрен теоретик фекерләүҙең дөйөм формаларын аңлауға, уларҙы йөкмәткеле классификациялауға һәм, уларҙың үҙ-ара билдәләнеүенең төплө нигеҙен эҙләүгә килтерә. Һәм уларҙың күпселегенең үҙәгендә — йәшәйештең мәңгелек мәғәнәһен төплө аңлауҙың фани донъяның ығы-зығылы хәл-ваҡиғаһына ҡапма-ҡаршылығы. Бындай һәләтлеккә етеү юлы кисерештәр һәм хәл-ваҡиғаың ҡапма-ҡаршылы яҡтарын еңеп сығыу аша үҙең һәм донъя менән гармонияға етеү.[7]
Антик осор диалектикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүге осор грек классик философтары дөйөм һәм мәңгелек хәрәкәт тураһында һөйләһәләр ҙә, йыһанды тамамланған һәм бөтөн рәүешендә, ниндәйҙер мәңгелек һәм тынлыҡта булыусы итеп күҙаллағандар. Гераклит һәм башҡа грек философтары мәңгелек үҫеү, хәрәкәт формулаһы — ҡапма-ҡаршылыҡтар берҙәмлеге тип иҫәпләгән. Аристотель хәрәкәт һәм күплек төшөнсәләрен аңларға тырышыу барышында килеп сыҡҡан ҡаршылыҡтарҙы тикшергән Зенон Элейскийҙы диалектиканы уйлап сығарыусы тип һанаған. Гераклит һәм элеаттар мәктәбе философияһы нигеҙендә икенсе философик йүнәлеш вәкилдәре булған софистарҙа артабан бөтөнләй кире диалектика тыуа: бер-береһенә ҡаршы булған әйберҙәрҙең һәм төшөнсәләрҙең туҡтауһыҙ алмашыуында улар кешелек белеменең сағыштырмалығын күргән һәм диалектика һәм әхлаҡты шикләнеүҙе фекерләү нигеҙе итеп ҡараған скептицизмға йәки объектив ысынбарлыҡты танып белеү мөмкинлеген инҡар иткән идеалистик йүнәлешкә алып барып еткергән.
Аристотель мөмкин булған фекерҙәр тураһындағы фән — «диалектика»ны иҫбатлауҙар хаҡында фән һаналған «аналитика»нан айырып ҡарай. Дүрт сәбәп — матди, формаль, этәргес (хәрәкәткә килтереүсе) һәм маҡсатлы — хаҡындағы тәғлимәтендә Аристотель был дүрт сәбәп һәр әйберҙә бер иш һәм уның үҙе менән берҙәй (тождественный) була тип раҫлаған.
Традицион ҡытай философияһындағы диалектика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай философияһындағы диалектиканы ғәҙәттә инь һәм ян категориялары менән бәйләйҙәр. Улар үҙ сиратында һүлпән (пассив) ҡатын-ҡыҙ көсө — инь менән көслө (актив) ир-ат көсө — яндың үҙ-ара үҙ-ара тәьҫир итешеүе тураһындағы боронғо күҙаллаулауҙарға барып тоташа[8]. Ҡытай аҡыл эйәләре күҙлегенән, был категориялар күренештәрҙең ҡапма-ҡаршы яҡтарының бер-береһе менән үҙ-ара бәйләнешен һәм әүерелеүен сағылдыра. Мәҫәлән, «Ян» — яҡты (светлое), «Инь» — ҡараңғы (темное); «Ян» «Инь»гә күсә — ҡаты йомшара (жесткое размягчается); «Инь» «Ян»ға күсә — ҡараңғы яҡтыра (темное светлеет) һ.б.
Ғаләмде тултырыусы, тормошто булдырыусы һәм һаҡлаусы беренсел субстанциялар, йәки Ян и Инь көстәре, «Ицзин» китабында яҙылғанса, тәбиғәттәге биш элементтың: метал, ағас, һыу, ут һәм ер; биш тәбиғи хәл-тороштоң: еүешлек, ел, йылы, ҡоролоҡ, һыуыҡ; кешенең биш төп функцияһын: мимика, телмәр, күреү, ишетеү, фекерләү; һәм биш төп ярһып-ҡыҙыуҙың (аффекттың): хәстәр-ҡайғыртыу, ҡурҡыу, асыу, шатлыҡ, хыялға биреүсәнлек асылының нигеҙе була.[9]
Урта быуаттарҙағы диалектика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урта быуаттарҙа диалектика «Ете ирекле сәнғәт» тип йөрөтөлгән уҡыу фәндәре исемлегенә инә, ә киң мәғәнәлә ғәҙәттә һорауҙар һәм яуаптар ярҙамында бәхәс алып барыу маһирлығын, теге йәки был һорау буйынса ихтимал һәм дөрөҫкә оҡшаш дәлилдәр йәки ошо ике төрлө нигеҙҙән сығып һығымта яһауға ҡоролған фекерләү ысулын (силлогизмдарҙы) ҡулланыуҙы үҙләштереү, шулай уҡ төшөнсәләрҙе кластарға, әйберҙәрҙе төркөмдәргә һәм төрҙәргә бүлеү оҫталығын аңлатҡан.
Киләсәк күп йәһәттән диалектика нигеҙендә аңлатылған. Алла-Улдың камил булмаған «ер донъяһы» һәм Алла-Атаның һәр яҡлап килгән «күк йөҙөндәге донъяһы» бер-береһе менән серле (мистик) Алла-Зат (Бог-Дух) ярҙамында ғына түгел, ә диалектик фекерләү аша ла бәйләнгән. Диалектиканың урта быуаттар философияһында булған мөһим элементтарҙы, шул иҫәптән инҡарҙы инҡар итеү законын (закон отрицания отрицания) һуңыраҡ Гегель һәм коммунистик философия үҙҙәренең «тәбиғәт, йәмғиәт һәм фекерләү диалектикаһы»на индергән. Урта быуаттар диалектикаһының маҡсаты — донъяны ике юҫыҡтан: дини һәм ерҙәге ҡараштан аңлатыу булған. Урта быуаттар мәҙәниәте ерҙәге һәм күктәге, рухи һәм есемле, йәшәү һәм үлем кеүек ҡапма-ҡаршы төшөнсәләрҙе үҙендә берләштерә.[10]
Урта быуаттарҙа монотеистик (бер аллалыҡ) диндәрҙең хакимлек итеүе диалектиканы алла хаҡындағы һәм дини белем буйынса ғилем булған теология өлкәһенә күсерә; Аристотель фекерҙәре һәм неоплатонизм идеялары шәхси абсолют хаҡында схоластик (формаль) нигеҙҙә әҙерләнгән тәғлимәт булдырыу өсөн ҡулланыла. Неоплатониктар (Плотин, Диадох Прокл) «диалектика» һүҙен Бер бөтөнгә кире ҡайтыу өсөн Бер бөтөндән сыҡҡан фәнни анализ һәм синтезды аңлатыу өсөн ҡулланған. Николай Кузанский диалектика идеяларын белем һәм белмәүҙең, максимум һәм минимумдың ярашыуы (оҡшауы), шулай уҡ мәңгелек хәрәкәт, ҡапма-ҡаршылыҡтарҙың тап китеүе һ.б. хаҡындағы тәғлимәтендә артабан үҫтерә[11].
Немец классик философияһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немец классик идеализммы ысынбарлыҡты бер үк ваҡытта белем (познание-танып белеү) һәм эшмәкәрлек предметы итеп ҡараған. Мәҫәлән, Кант диалектик идеяларҙы үҙенең танып белеү теорияһында «антиномия» тураһындағы тәғлимәтендә артабан үҫтерә. Әммә уның фекеренсә, аҡыл диалектикаһы — тормошҡа ашмай торған өмөт, буш хыял (иллюзия), һәм уй бер күренештәрҙе танып белеү менән генә билдәләнгән сиктәргә ҡайтыу менән ул юҡҡа сыға. Категория сығарыуҙың мөһим диалектик идеялар сағылдырған «антитетик» ысулын һуңыраҡ Иоганн Фихте үҙенең танып белеү тәғлимәтендә (урыҫса — «Наукоучение» хеҙмәте) нығыта. Иммануил Кантка эйәреп, Фридрих Шеллинг тәбиғәттәге процестарҙы диалектик аңлауҙы артабан камиллаштыра.
Диалектика төшөнсәһе Гегель философияһында мөһим урын алып тора. Уның өсөн диалектика — бер билдәләмәнең икенсе билдәләмәгә күсеүе һәм уларҙың бер яҡлы һәм сикләнгән булыуының танылыуы, йәки үҙ-үҙҙәрен инҡар итеүе. Шуға ла Гегель диалектикаһы — «фән йөкмәткеһенә эске (имманет) бәйләнеш һәм зарурлыҡ индергән берҙән-бер принцип һәм фекерҙе һәр төр фәнни йәйелдереүҙе хәрәкәткә килтереүсе рух, йән...».
Тарихтың урта быуаттар концепцияһы Гегель диалектикаһының ныҡлы нигеҙен тәшкил итә — Алла һәм кеше тураһындағы христиан доктринаһының кешелек йәмғиәтенә яраклаштырып артабан үҫтереү. Бынан сығып, Гегель диалектикаһы — Алла менән кеше бәйләнешен христиандарса аңлауҙың төп идеяларын йәмғиәткә ҡарата ғына түгел, ә бар тәбиғәткә лә йәйелдереү (таратыу). Гегель диалектикаһының төп идеялары түбәндәгегә ҡайтып ҡала: «...һәр һуңғы, ныҡлы һәм аҙаҡҡы булыу урынына, киреһенсә, үҙгәреүсән һәм күсеүсән», сөнки «үҙ-үҙендә икенсе төрлө булараҡ, һәм был туранан-тура һәм тәбиғи, үҙ-үҙенең ҡапма-ҡаршылығына күсә».[10]
Марксизмдағы диалектика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Карл Маркс менән Фридрих Энгельс, үҙ хеҙмәттәрендә диалектика төшөнсәһен материалистик күҙлектән ҡуллана. Тарихтың Гегель һүрәтләгән диалектик үҫешенә Маркс материалистик яҡтан ҡарай. Уныңса быларҙың бөтәһе лә — тарих фәне, һәм ул уны ғилми юл менән яҙырға тырыша.
Маркс аңды айырым, үҙ аллы асыл итеп түгел, ә материяның үҙ-үҙен сағылдырыу үҙенсәлеге итеп аңлай. Материя даими хәрәкәттә һәм үҙ аллы үҫешә. Диалектика — материяның үҫеш ҡанундарын сағылдырыусы. Үҙенең диалектикаһының Гегель диалектикаһынан айырымлығын Маркс Гегель философияһы баштан-аяҡҡа түңкәрелгән тигән раҫлауҙа күрһәтә. Гегель диалектикаһын уға марксизм диалектикаһында аңлатма биреүҙән, мәғәнәһен асыуҙан (интерпретациянан) айырып ҡарарға кәрәк. Үҙ диалектикаһының Гегель диалектикаһынан айырымлығын түбәндәгесә һүрәтләй:[12]
Минең диалектик методым нигеҙҙә Гегель методынан айырыла ғына түгел, ә уға туранан-тура ҡапма-ҡаршы. Гегель өсөн үҙе хатта идея исеме аҫтында үҙ аллы субъектҡа әйләндергән фекерләү процесы — ысынбарлыҡты тыуҙырыусы (демиург) һәм бары уның тышҡы сағылышы. Миндә, киреһенсә, идея башҡа нәмә түгел, ә кешенең башына индереп ултыртылған һәм унда үҙгәртелгән материя.
Маркс ҡарашын яҡлаусылар, башлыса Советтар Союзында, үҙенә башҡа айырым философик мәктәп — диалектик материализм булдырҙы. Был философик ҡараштың асылы иҫке мәғәнәләге философияның юҡҡа сығарылыуына һәм уның үҙ урынын фәнни тәғлимәткә биреүенә ҡайтып ҡала. Шулай итеп, марксист-философ алдына Гегель диалектикаһын материалистик күҙлектән системаға һалыу бурысы ҡуйыла.
...барлыҡ элекке философиянан формаль логика һәм диалектиканы тәшкил итеүсе — фекерләү һәм уның ҡанундары хаҡындағы тәғлимәт кенә...үҙаллы әһәмиәтен һаҡлап ҡала. Ҡалғаны тәбиғәт һәм тарих тураһындағы ыңғай фәнгә инә.
— Маркс К.., Энгельс Ф. Соч. Т. 20. С. 25.
1960—1980 йылдар диалектик материализмында Гегель тәҡдим иткән төп уй-фекерҙәрҙең ҡайһы берҙәре «принциптар», икенселәре — «закондар» тип йөрөтөлә. Был системалаштырыу түбәндәгеләрҙе үҙ эсенә ала:
- дөйөм үҙ-ара бәйләнеш принцибы — бар нәмә бөтә нәмә менән бәйләнештә, бары тик кеше белеменең сикләнгәнлеге генә бөтә был булған бәйләнештәрҙе күрергә мөмкинлек бирмәй;
- үҫеү принцибы — матди һәм идеаль объекттарҙың универсаль үҙенслектәре булараҡ уларҙың йүнәлешле һәм законлы үҙгәреүе; материяның түбән формаларҙан юғарыларына табан ынтылышлы хәрәкәт итеүе, спираль буйынса ҡапма-ҡаршылыҡтар, инҡар итеүҙе инҡар итеү, алдағы этаптарҙы ҡабатлау аша үҫештең тағы ла юғарыраҡ баҫҡысына хәрәкәт;
- ҡапма-ҡаршылыҡтарҙың үҙ-ара бәйләнеше һәм көрәше законы — үҫеш барышында әйберҙәрҙең үҙ-үҙенә ҡаршы булған хәлгә килеүе (ҡапма-ҡаршылыҡ йәки диалектик ҡаршылыҡ аңлатмаһы барыбер билдәләнмәй ҡала);
- һан-күләм яғынан үҫештең сифат үҫешенә күсеү законы — үҫешеүсе объекттарҙың һан-күләм йәһәтенән аҡрынлап үҙгәреүҙәрҙе туплауы һәм артабан уларҙың сифат йәһәтенән үҙгәреүенә һикерешле күсеүе;
- инҡар итеүҙе инҡар итеү законы.[10]
Совет һәм Рәсәй философияһында диалектика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Совет осоронда диалектиканың берҙән-бер рөхсәт ителгән формаһы булып материалистик диалектика һаналып килде, һәм уны билдәләнмәгән юҫыҡта үҫтереүгә ынтылыу кире ҡарашҡа дусар ителде. СССР тарҡалғандан материалистик диалектика үҙенең таралыү даирәһен байтаҡҡа тарайтты, шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер авторҙар уны ыңғай баһалауҙарын дауам итә. Генрих Степанович Батищев, Алексей Фёдорович Лосев, Заид Меликович Оруджев, Эвальд Васильевич Ильенков, Виктор Алексеевич Вазюлин һәм тағы ла ҡайһы берҙәр кеүек үтә үҙенсәлекле диалектик концепциялар тәҡдим итеүсе ғалимдар ҙа булды.
Бөгөнгө диалектика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XX быуатта диалектиканы тарихи планда ла (антик осорҙағы һәм немец классик философияһындағы диалектика), шулай уҡ теоретик йәһәттән дә ныҡлап өйрәнеү менән немец ғалимы Николай Гартман шөғөлләнде[13].
Хәҙерге замандың Люсьен Сев һәм Жан-Мари Бром кеүек ҡайһы бер философтары диалектикаға яңынан мөрәжәғәт итә һәм уны кеше эшенә һәм эшмәкәрлегенә тәьҫире йәһәтенән тикшерә. Улар кеше йоғонтоһонан тыш йәшәгән тәбиғәт диалектикаһын һәм фәнни закондарҙың булыуын кире ҡаға. Әммә Икенсе донъя һуғышынан һуң бер төркөм философтар (Ричард Чарлз Левонтин, Стивен Джей Гулд, Александр Александрович Зиновьев, Патрик Торт) диалектиканы үҙ хеҙмәттәрендә киң ҡуллана һәм уны бер үк ваҡытта өйрәнеү предметы итеп тә ҡарай. Бертелл Олман, Паскаль Шарбонн һәм Эварист Санчес-Паленсианың XXI быуаттағы ғилми хеҙмәттәрендә Маркс һәм Энгельстың диалектичк материализмы менән бер рәттән диалектиканы ла фәнгә индерә.
Шулай итеп, диалектика фәндәге ҡапма-ҡаршылыҡтарҙы (антагонистик тенденцияларҙы), икенсерәк әйткәндә, күҙәтеүҙәрҙә һәм фәнни эксперименттарҙа осраған ғәҙәти булмаған һәм парадоксаль ситуацияларҙы аныҡ, асыҡ һәм аңлайышлы итә.
Теүәлерәк әйткәндә, диалектиканың йөкмәткеһе фән үҫеше менән бергә үҙгәрә бара, сөнки, ниндәйҙер мәғәнәлә, был йөкмәтке үҙе лә — абстракция принциптарына нигеҙләнгән фән. Мәҫәлән, ҡасандыр (1878) тәүге тапҡыр Энгельс тарафынан аныҡ итеп әйтеп бирелгән диалектик принциптарҙы Ж. М. Бром түбәндәгесә билдәләй: (Принципы диалектики, 2003): 1. Хәрәкәт һәм үҙгәреш. 2. Үҙ-ара йоғонто яһау (йәки үҙ-ара бәйлелек). 3. Ҡаршылыҡ — ижад итеү көсө. 4. Һандан сифатҡа күсеү (сылбыр һәм өҙөлөү). 5. Инҡар итеүҙе инҡар итеү: тезис, антитезис һәм синтез (спираль буйынса үҫеү принцибы). Жорж Политцерҙың (1936) 3-сө һәм 5-се принциптарҙы берләштереүен айырып билдәләргә кәрәк. Был ниндәйҙер уңайһыҙлыҡ тыуҙырмай, сөнки ул саҡта принциптарҙың йөкмәткеһе әле билдәләнмәгән була... Беҙҙең фәнни белемдәрҙең үҙгәреүе был принциптар йөкмәткеһен даими яңынан ҡарауға килтерә.[14]
Материалистик диалектиканың дөрөҫ тәғлимәттәре биологияла сағылыш тапты (Ричард Левонтин, Стивен Гулд). Аныҡ йөкмәткеле мәғлүмәткә эйә булған һәм физик-химик йәһәттән конкрет үҫеүсе тере организмдар (ҡара: Пригожин) матдәләр алмашыныуында һәм эволюцияла сикһеҙ үҙгәреүҙәргә бойһона. Нәҡ бында ҡасандыр Энгельс тәҡдим иткән тәбиғәт диалектикаһы концепцияһы асыҡ күренә.
Эварист Санчес-Паленсиа билдәләүенсә, диалектика фәндәге ғәҙәттән тыш һәм парадоксаль ҡапма-ҡаршылаҡтарҙы хәл итергә мөмкинлек бирә. Был бөтә төр белем өлкәләренә, шул иҫәптән ғәмәли математикаға ла, әммә, тәү сиратта, социология менән психологияға ҡағыла. Ғалим фекеренсә, ғәмәлдә диалектика — теүәл закондары булған логика түгел, ә үҫеш күренештәрен үҙенә ылыҡтырған тағы ла дөйөмөрәк һөлдә (каркас) ул.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ҡалып:НФЭ
- ↑ Диалектика — БСЭ — Яндекс.Словари. Тәүге сығанаҡтан архивланған 29 апрель 2013. 28 апрель 2013 тикшерелгән.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Диалектика // Современная энциклопедия. 2000.. 19 декабрь 2014 тикшерелгән.
- ↑ Сократ // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- ↑ Джохадзе Д. В. Античный диалог и диалектика // Философия и общество. 2012. № 2. С. 23-45.
- ↑ Философия // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- ↑ Энциклопедия. Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 май 2013. 30 апрель 2013 тикшерелгән.
- ↑ Китай — БСЭ — Яндекс.Словари. Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 май 2013. 30 апрель 2013 тикшерелгән.
- ↑ КИТАЙСКАЯ ФИЛОСОФИЯ. 30 апрель 2013 тикшерелгән.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 Современная энциклопедия. 2000
- ↑ [ Диалектика] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- ↑ Маркс К. «Капитал». Том I. Послесловие ко второму изданию
- ↑ Горнштейн Т. Н. Диалектический метод / Глава четвёртая // Философия Николая Гартмана. (Критический анализ основных проблем онтологии) — Ленинград: «Наука», 1969.
- ↑ Эварист Санчес-Паленсиа. Диалектическая прогулка в науке. 2012
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Диалектика // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Абрамов М. А. Догмы и поиск (сто лет дискуссий о диалектике в английской философии). — М., 1994. — 210 с.
- Адорно Т. В. Негативная диалектика. Пер. с нем. — М.: Научный мир, 2003. — 372 с.
- Алексеев П. В., Панин А. В. Теория познания и диалектика. — М., 1991. — 383 с.
- Берти Э.' Древнегреческая диалектика как выражение свободы мысли слова // Историко-философский ежегодник 1990. — М., 1991. — С. 321—344.
- Богомолов А. С. Диалектический логос. Становление античной диалектики. — М., 1982. — 263 с.
- Бурова И. Н. Парадоксы теории множеств и диалектика. — М., 1976. — 176 с.
- Вазюлин В. А. Логика «Капитала» К. Маркса. — М., 1968—2002². — 295 с.
- Воинов В. В. Модели диалектики в античной и восточной философии // Проблемы философии. Вып. 54. Киев, 1981.
- Дёмин Р. Н. Сократ о диалектике и учение о разделении по родам в древнем Китае // Универсум платоновской мысли: неоплатонизм и христианство. Апологии Сократа. — СПб., 2001.
- Джохадзе Д. В. Диалектика Аристотеля. — М., 1971.
- Джохадзе Д. В., Джохадзе Н. И. История диалектики: Эпоха античности. — М., 2005. — 326 с.
- Диалектика и её критики. — М., 1986.
- Диалектическое противоречие. — М., 1979. — 343 с.
- Дынник М. А. Диалектика Гераклита Эфесского. — М., 1929.
- Зелькина О. С. Системно-структурный анализ основных категорий диалектики. — Саратов, 1970.
- Зиновьев А. А. О логической природе восхождения от абстрактного к конкретному // Философская энциклопедия. — 1960. — Т. 1.
- Зиновьев А. А. Восхождение от абстрактного к конкретному (на материале Капитала К. Маркса). — М., 2002. — 312 с. — ISBN 5-201-02089-5.
- Ильенков Э. В. Диалектическая логика. Очерки истории и теории. М.: Политиздат, 1974. — 271 с. — 2-е изд., доп. М.: Политиздат, 1984. — 320 с.
- История античной диалектики. — М., 1972. — 335 с.
- История диалектики XIV—XVIII вв. / АН СССР. Ин-т философии. — М., 1974. — 356 с..
- История марксистской диалектики от возникновения марксизма до ленинского этапа. — М., 1972.
- Кедров Б. М. О методе изложения диалектики: Три великих замысла. — М.: Наука, 1983. — 478 с.
- Критика немарксистских концепций диалектики XX века. Диалектика и проблема иррационального / Под ред. Ю. Н. Давыдова. — М., 1988. − 478 с. — ISBN 5-211-00186-9.
- Лосев А. Ф. Хаос и структура. М.: Мысль, 1997.
- Луканин Р. К. Диалектика аристотелевской «Топики» // Философские науки. — 1971. — № 6.
- Моисеев Н. Н. Алгоритмы развития. — М.: Наука, 1987. — С. 17-37, 44.
- Нарский И. С. К вопросу о соотношении формальной логики и диалектики // Вестник Московского университета. — 1960. — № 3.
- Омельяновский М. Э. Диалектика в современной физике. — М.: Наука, 1973. — 324 с.
- Оруджев З. М. Диалектика как система. — М., 1973. — 352 с.
- Петров Ю. А. Логическая функция категорий диалектики. — М., 1972.
- Садовский Г. И. Диалектика мысли. Логика понятий как теория отражения сущности развития. — Минск, 1982. — 310 с.
- Семашко Л. М. Диалектика Платона и её интерпретация Гегелем // Философские науки. — 1971. — № 4.
- Фурман А. Материалистическая диалектика. — М., 1969.
- Чан Шэнь. Диалектика Гегеля и китайская традиция диалектического мышления. // Судьбы гегельянства: философия, религия и политика прощаются с модерном. — М., 2000. — С.335-347.
- Шаш С. Д. Проблема исследования раннегреческой диалектики / Сб. Философские исследования. — Минск, 1970.
- Широканов Д. И. Взаимосвязь категорий диалектики. — Минск, 1969.
- Claude Bruaire. La Dialectique / " Que sais-je ? " — PUF, 1993.
- Jean-Marie Brohm. Les principes de la dialectique / Éditions de La Passion. — 2003. — 254 p.
- Jean-François Chantaraud. L'état social de la France : Leviers de la cohésion sociale et de la performance durable / Documentation française. — 2013.
- Georges Gurvitch. Dialectique et sociologie. — Flammarion, 1962.
- Henri Lefebvre. Le Matérialisme dialectique. — PUF, 1939.
- René Mouriaux. La dialectique d’Héraclite à Marx. — Syllepse, 2010.
- Bertell Ollman. La dialectique mise en œuvre : Le processus d’abstraction dans la méthode de Marx. — Syllepse, 2005.
- Lucien Sève. Sciences et dialectiques de la nature. — La Dispute, 1998.
- Évariste Sanchez-Palencia. Promenade dialectique dans les sciences. — Ed. Hermann, 2012.
- Howard Ll. Williams. Hegel, Heraclitus, and Marx’s Dialectic. — Harvester Wheatsheaf, 1989. — 256 p. — ISBN 0-7450-0527-6.
Диалектиканы тәнҡитләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Поппер К. Что такое диалектика? // Вопросы философии. — 1995. — № 1. — С. 118—138.
- Садовский В. Н. Карл Поппер, Гегелевская диалектика и формальная логика // Вопросы философии. — 1995. — № 1. — С. 139—148.
- Смирнов В. А. К. Поппер прав: диалектическая логика невозможна.
- Бродский А. И. Тайна диалектической логики.
- Рассел Б. Мудрость Запада. (В особенности см. главу 10 «Просвещение и романтизм».)
- Войнаровский М. Диалектика.
- Jean-Paul Sartre. Critique de la raison dialectique. 1960.
- Жилин В. И. Законы диалектики: иллюзия истины. — М.: Русайнс, 2016. — 264 с.


c: text/html

text:
“Газпром трансгаз Өфө “ яңы торлаҡ комплексын файҙаланыуға тапшырҙыФото: Айрат Нурмухаметов
“Газпром трансгаз Өфө “ яңы торлаҡ комплексын файҙаланыуға тапшырҙы
“Газпром трансгаз Өфө “ яңы торлаҡ комплексын файҙаланыуға тапшырҙыФото: Айрат Нурмухаметов
Бөгөн Стәрлетамаҡ магистралле газ үткәргестәр производство идаралығы хеҙмәткәрҙәре өсөн шатлыҡлы көн. Улар өсөн яңы торлаҡ комплексы төҙөлдө. Комплексты тантаналы асыу сараһында Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов ҡатнашты.
"Газпром трансгаз Өфө" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт йыл һайын күләмле социаль программалар алып бара, улар араһында торлаҡ төҙөү мөһим урын биләй. 2005 йылдан алып Нуриман, Дүртөйлө, Балаҡатай, Шаран, Бәләбәй, Салауат райондарында, Өфө һәм Сибай ҡалаларында 30 мең квадрат метрға яҡын майҙанлы күп фатирлы йорттар файҙаланыуға тапшырылды. Йәмғиәттең 600-ҙән ашыу ғаиләһе торлаҡ шартарын яҡшыртты.
Яңы торлаҡ йорт ике өс ҡатлы һәм бер дүрт ҡатлы секцияларҙан тора. Унда дөйөм күләме 2947,5 квадрат метр тәшкил иткән 12 бер бүлмәле, 10 ике бүлмәле һәм 18 өс бүлмәле 40 фатир урынлашҡан.
Йорт тиҙ төҙөлдө. Төп эштәр 2008 йылдың октябрендә башланды, ә бер йыл үткәндән һуң, төҙөүселәр уны файҙаланыуға тапшырырға әҙер булыуҙары тураһында белдерҙе.
Объектты ҡабул иткәндә, Мортаза Рәхимов Башҡортостанда газ үткәреү кимәле юғары булыуы һәм "Газпром" акционерҙар йәмғиәтенең социаль инфраструктураны үҫтереүгә ҙур өлөш индереүен билдәләне. Мортаза Рәхимов фекеренсә, республиканың "Газпром" асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән хеҙмәттәшлеге Башҡортостандың иҡтисади ҡеүәтен артабан нығытыуға һәм уның энергетик именлеген тәьмин итеүгә булышлыҡ итәсәк. Ҡатмарлы заманаларға ҡарамаҫтан, "Газпром трансгаз Өфө" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт һуңғы йылдарҙа ғына 30 мең квадрат торлаҡ тапшырҙы.
Быйыл республикала 2,4 миллион квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырылырға тейеш, өҫтөнлөк аҙ ҡатлы йорттар төҙөүгә бирелә, тип әйтеп үтте республика башлығы.
"Газпром трансгаз Өфө" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры Сергей Пашин әйтеүенсә, был йорттағы фатирҙарҙың бер өлөшө социаль яллау шарттарында йәш белгестәргә биреләсәк. Улар өсөн түбән фатир хаҡы ла ҡаралған – айына 170 -250 һум. Ә фатирҙы үҙҙәренә һатып алырға теләүсе хеҙмәткәрҙәргә фатир хаҡының 70-80 процентын тәшкил иткән матди ярҙам күрһәтеләсәк. Финанс ярҙамдың күләме хеҙмәткәрҙәрҙең эш стажына ҡарап биреләсәк.
Әле "Газпром трансгаз Өфө" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттә торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға 300 кеше сиратта тора. Киләсәктә улар ҙа өй туйлаясаҡ.
Мортаза Рәхимов яңы фатирҙарҙы ҡарап сыҡты. Уларҙың майҙаны ҙур ғына. Мәҫәлән, өс бүлмәле фатирҙың майҙаны 92 квадрат метр. Газтранспорт системаһында оҙаҡ йылдар эшләгәндәрҙән тыш, был фатирҙарға йәш белгестәр ҙә дәғүә итә ала. Мәҫәлән, өс бүлмәле фатир хужаһы Олег Поленок был структурала ни бары ике йыл ярым ғына эшләгән.Олег өсөн торлаҡ алыу икеләтә шатлыҡ, сөнки өс аҙна элек уның ғаиләһендә беренсе балалары доньяға килгән.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы менән!
Башҡортостан Президенты республика халҡын Яҙ һәм Хеҙмәт
байрамы — 1 Май менән ҡотланы. Ҡотлауҙа шулай тиелә:
"Ҡәҙерле ватандаштар!
Һеҙҙе яҡты Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы — Беренсе Май менән
ихлас ҡотлайым!
Ул күптән инде изге йолаға, ғаилә байрамына әүерелде һәм
һәр саҡ яҡшы кәйеф, яңы өмөттәр менән билдәләп үтелә. Был
Тыуған илебеҙҙең данлы тарихына әйләнеп ҡарау, оло быуындың
хеҙмәт һәм хәрби батырлыҡтарын, республиканың һәм
илебеҙҙең үҫеш юлындағы һоҡланғыс ҡаҙаныштарын тәрән
рәхмәт менән тағы ла бер тапҡыр иҫкә алыу мөмкинлеге булып
тора.
Бөтә ҡала һәм ауылдар халҡының, һәр хеҙмәт коллективының
ныҡышмалы, көсөргәнешле хеҙмәте һөҙөмтәһендә бөгөн
Башҡортостан иң ышаныслы, таяныс төбәктәрҙең береһе
булараҡ Рәсәй Федерацияһы үҫешенә ҙур өлөш индерә. Был
беҙгә ябай булмаған осорҙа ла киләсәккә ышаныс менән ҡарау,
кешеләрҙең йәшәү кимәлен һәм сифатын күтәреүгә йүнәлтелгән
иҡтисади һәм социаль программаларҙы тормошҡа ашырыу
йәһәтенән эҙмә-эҙлекле эшләү өсөн нигеҙ бирә.
Һеҙгә һаулыҡ, именлек һәм бәхет, Ватаныбыҙ хаҡына барлыҡ
изге эштәрегеҙҙә яңы уңыштар теләйем!
Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Рәхимов".


text:
«Алексеевка» совхозы иртә өлгөрөүсе кәбеҫтә ултыртыуға төштө
«Алексеевка» совхозының йәшелсә үҫтереүселәре 2,5 гектар иртә өлгөрөүсе кәбеҫтә үрсетмәһен асыҡ грунтҡа ултыртты. Иртә өлгөрөүсе сорттар совхозда 3 гектарҙы биләргә тейеш. Ямғыр йәшелсәселәр планына үҙгәрештәр индерә, шул уҡ ваҡытта ул үҫентеләрҙең ялғанып үҫеп китеүе өсөн бик ҡулай. Шуға күрә, мөмкинлеккә ҡарап бында кәбеҫтә ултыртыуҙы дауам итәләр һәм бөгөн кискә табан кәбеҫтә плантацияһын 4,5 гектарға еткерергә ниәтләйҙәр.
Асыҡ грунтҡа кассета алымы менән ултыртыу өсөн 1 миллион 800 дана үрсетмә үҫтерелгән. Совхозда иртә өлгөрөүселәренән алып һуң өлгөрә торғандарына тиклем йәмғеһе алты сорт үҫтереләсәк. Үрсетмәләрҙе ултыртыу ике МТ-2 ярымавтоматтары ярҙамында алып барыла. Был йәшелсәселәр хеҙмәтен еңелләштерергә һәм эште сифатлы башҡарырға мөмкинлек бирә. Үҫемлекселек цехы начальнигы вазифаһын башҡарыусы Нәзир Фәтҡуллин һүҙҙәренсә, йәмғеһе 45 гектарҙа кәбеҫтә ултыртыласаҡ, ә үрсетмәләрҙе асыҡ грунтҡа ултыртыу эштәрен ун көн эсендә теүәлләргә уйлайҙар. Совхоз тәүге кәбеҫтә күсәндәре уңышын Өфө халҡы өҫтәлдәренә 20 июндә оҙатасаҡ.
Бөгөн иһә хужалыҡта картуф ултыртыла башланы. Икенсе икмәккә совхозда 100 гектар бүленгән.


text:
Фото:
Азамат Илембәтов эш сәфәре менән Ишембай һәм Белорет райондарында булып ҡайтты
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов Ишембай һәм Белорет райондарында булып ҡайтты.
Эш сәфәрен ул 2011 йылдың февралендә ойошторолған «Ишембай» янғын һүндереү-химия станцияһынан башланы. Уның хеҙмәтләндереү зонаһына Ишембай, Стәрлетамаҡ, Стәрлебаш, Федоровка, Мәләүез, Ауырғазы, Көйөргәҙе һәм Ғафури райондары инә.
Станция хеҙмәткәрҙәре ҡарамағына йәй башында ғына янғын һүндереү өсөн яңы техника, ҡорамал һәм средстволар — ер һөрөү өсөн ике ябай, бер йөк тракторы һәм янғын һүндереү машинаһы тапшырылған. Яҡын арала тағы өс янғын һүндереү машинаһының, урман янғындарын һүндереүҙә файҙаланыласаҡ тракторҙың һәм башҡа төрлө техниканың ҡайтарылыуы көтөлә. Махсус техника менән йыһазландырыу график буйынса алып барыла һәм, БР урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллин раҫлауынса, был процесс алдағы ике йылда тамамланасаҡ.
Премьер-министр станция биналарының торошона иғтибар итте, уларға капиталь ремонт талап ителә.
Машиналарҙы асыҡ һауала ҡалдырыу уларҙы тиҙ туҙыуға дусар итеү тигән һүҙ, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Азамат Илембәтов. – Теләһә ҡайһы ваҡытта янғын һүндереүгә сығыу өсөн техниканы йылытылыусы гараждарҙа тоторға кәрәк.
Артабан Премьер-министр Ҡолғона һәм Ҡалыуайры ауылдарындағы белем биреү учреждениелары торошо менән танышты. Һуңғы йылдарҙа был тораҡ пункттарҙа тыуым һиҙелерлек артҡан, һәм урындағы уҡыу йорттары тулы көсөнә эшләй.
Район халҡы менән Азамат Илембәтов көнүҙәк мәсьәләләр буйынса фекер алышты, фермер хужалығының нисек үҫешеүе менән ҡыҙыҡһынды. Ауыл халҡы билдәләүенсә, күптән түгел һалынған ҡаты япмалы юл бихисап мәсьәләләрҙе, шул иҫәптән йөк ташыуҙы ла хәл иткән. Әммә проблемалар ҙа бар: телефон һәм телевизион элемтә, интернет юҡ. Премьер-министр был мәсьәләләрҙе хәл итергә ҡушты.
Белорет районындағы тәүге туҡталыш «Әүжән урманы» дәүләт унитар предприятиеһы питомнигында булды. Бындағы теплицаларҙа урман ултыртыуға материал әҙерләнә. Был үҫентеләрҙең ерегеүен яҡшыртыуҙан тыш, уларҙың стандарт оҙонлоҡҡа етеү ваҡытын ике тапҡырға кәметеү мөмкинлеген дә бирә. Әүжәндәрҙең тәжрибәһен бөтә республикала ҡулланырға тәҡдим ителде.
Премьер-министр урмандарҙы тергеҙеү күләмдәре менән ҡыҙыҡһынды. «Әүжән урманы» дәүләт унитар предприятиеһы директоры Сергей Щепарев һүҙҙәренсә, предприятие хеҙмәткәрҙәре план күрһәткестәренең барыһын да теүәл һәм ваҡытында үтәй, йыл һайын 4 миллион самаһы үҫенте үҫтерелә. Азамат Илембәтов ҡуртымға бирелгән биләмәләрҙәге урмандарҙы тергеҙеү, яҡлау һәм янғындан һаҡлау буйынса барлыҡ эштәр комплексын БР Урман хужалығы ҡарамағындағы дәүләт унитар предприятиеларына йөкмәтергә тәҡдим итте.
Эш сәфәре һуңында Премьер-министр «Белорет» янғын һүндереү-химия станцияһында, «СЕЛЕНА» урман сәнәғәте компанияһы», «Башлеспром» ағас әҙерләү компанияһы» һәм «Белорет паркы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәрендә булды, тип хәбәр итә республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
Фото:
Өфөлә «Тыуған ер батырҙары» конкурсында еңеүселәр билдәләнде
Фото:
«Тыуған ер батырҙары» республика патриотик йырҙар конкурсының гала-концерты Өфөнөң Конгресс-холында үтте. «Яңғыҙ йырлау» номинацияһында – Айниз Ханов, «Вокаль ансамбль» номинацияһында Башҡорт дәүләт аграр университетының «Йәшлек» ансамбле Гран-при яуланы.
Бәйгелә йәмғеһе 150-нән ашыу кеше ҡатнашты. Ҡатнашыусыларҙың ижадына Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Гүзәл Измайлова, режиссер Лилиә Иванова һәм Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы Руслан Хәбибуллин баһа бирҙе.
Гала-концертта 26 билдәле йыр яңғыраны. Һуғыш йылдары йырҙарын «Светлая седмица» ансамбле, 3-сө балалар музыка мәктәбенән Даниил Хәкимов, Өфөнөң 2-се педагогия колледжы студенттары, «Йәйғор» үҫмерҙәр клубынан Елена Шәйҙуллина башҡарҙы.


text:
Рөстәм Хәмитов Сыуашстанда Башҡортостан мәҙәниәте көндәрендә ҡатнашыу өсөн Чебоксарға килдеФото: Розалия Вәлиева
Рөстәм Хәмитов Сыуашстанда Башҡортостан мәҙәниәте көндәрендә ҡатнашыу өсөн Чебоксарға килде
Рөстәм Хәмитов Сыуашстанда Башҡортостан мәҙәниәте көндәрендә ҡатнашыу өсөн Чебоксарға килдеФото: Розалия Вәлиева
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов рәсми делегация менән Чебоксарға килде. Бында Сыуашстан Республикаһында Башҡортостан мәҙәниәте көндәре үтә.
Рөстәм Хәмитов Сыуашстан башлығы Михаил Игнатьев менән осрашты, «Еңеү» мемориаль комплексында Дан монументына сәскәләр һалды, Сыуашстан милли музейы экспозицияһы менән танышты.
Төп мәҙәни сараны асыу тантанаһы Сыуаш дәүләт опера һәм балет театры алдындағы майҙанда үтәсәк.
Башҡортостан мәҙәниәте көндәре программаһы сиктәрендә Сыуашстан Республикаһының Милли китапханаһында Башҡортостан яҙыусыларының уҡыусылар менән осрашыуы үтәсәк. Шулай уҡ күп милләтле төбәктәр өсөн күп телле электрон китаптар баҫтырыу буйынса оҫталыҡ дәрестәре ойоштороласаҡ.
Республиканың сәнғәт оҫталары гала-концерты Сыуаш дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә үтәсәк. Унда «Далан», «Арғымаҡ», «Сәрби» төркөмдәре, Йәмил Әбделмәнов, Алена Завьялова сығыш яһаясаҡ.
Бынан тыш, сара сиктәрендә Сыуашстанда республиканың алдынғы ижади коллективтарының гастролдәре бара.


text:
Башҡортостан-Германия: хеҙмәттәшлек нығый
ЮНЕСКО эштәре буйынса республика комитеты менән хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеү нигеҙендә Башҡортостанда эш сәфәре менән Баден-Вюртемберг еренең «Көнбайыш-Көнсығыш» йәмғиәте рәйесе Ганс Эренфрид Мате булып китте.
Уның БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт советнигы Сергей Лаврентьев менән осрашыуы барышында республика менән Федератив Германия республикаһы йәмәғәт ойошмаһының ике яҡлы хеҙмәттәшлегенең перспективалары тикшерелде.
Германиянан килгән ҡунаҡ Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты һәм Салауат ҡалаһы педагогия коледжы студенттары менән осрашты. Уларға халыҡ-ара мөнәсәбәттәр темаһына лекциялар уҡыны.
БР ЮНЕСКО эштәре буйынса комитетта ҡайһы бер социаль һәм мәҙәни проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу буйынса һөйләшеүҙәр үтте. Атап әйткәндә, сентябрҙә Штутгартта БР Рус дәүләт академия драма театрының гастролдәре үтәсәк. Йәнә бер проект күҙе күрмәгән кешеләрҙең проблемаларына йүнәлтелгән. Башҡа программалар Башҡортостан менән Германияның мәғариф һәм медицина өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеүенә ҡайтып ҡала.


text:
Фатир һатып... келәт төҙөгән28-11-2015, 01:06 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға
Ғәҙәттә, әҙәм балаһына ҡушылған исеменең уның яҙмышына йоғонтоһо ҙур тигән инаныу йәшәй. Рөстәм Миңзаһитов та үҙенең предприятиеһына “Миләш” тип осраҡлы рәүештә исем бирмәгән. Йә булмаһа, был турала үҙенән һорайыҡ.
– Емеш ағасы менән атауҙың үҙенә күрә мәғәнәһе бар, – тип һөйләй “Миләш” крәҫтиән (фермер) хужалығы директоры. – Уның тураһында бик күп йырҙар сығарылған, беҙҙең яҡтарҙа күп үҫә. Шул тиклем уңышты мул бирә, әрһеҙлеге менән бүтәндәрҙән айырыла. Ғаилә советында был мәсьәлә ентекләп тикшерелде. Оҙаҡ фекер алышып, бәхәсләшкәндән һуң ошо ҡарарға туҡталдыҡ.
Әңгәмәсем шәхси эшен Төмәнәк ауылы янында йәйелдергән, 22 гектар майҙанда йәшелсә үҫтерә. Дөрөҫөрәге, ҡыярға баҫым яһаған. Голланд ысулы һәм бал ҡорто ярҙамында һеркәләнеүсе сорттарға туҡталған. Районды, күрше-тирәне продукцияһы менән даими тәьмин итә, шулай уҡ тауарын Түбәнге Новгород, Ҡазан, Түбәнге Кама ҡалаларына оҙатыуҙы ла юлға һалған.
– Тауар бар. Тимәк, магазиның булһа, ул аралашсыһыҙ туранан-тура шунда барып ята. Сауҙа нөктәһе асырға уйығыҙ бармы? – тип төпсөнәм.
– “Ниңә тауарыңды кемдәндер һаттыраһың?” – тип йыш һорайҙар, – тип дауам итә һүҙен Рөстәм Әкрәм улы. – Минеңсә, бының кәрәге юҡ. Ни өсөн? Бәләкәйҙән бер йүнәлешкә иғтибарҙы йүнәлтергә күнеккәнмен, осона сыҡмайынса туҡталғым килмәй. Ҡыяр үҫтереүҙән тыш, уны һаҡлау ҙа шулай уҡ мөһим мәсьәлә бит. Йәйгеһен йәшелсә-емеш һаҡлау бинаһы төҙөй башланыҡ.
Ойошма ике тиҫтәгә яҡын кешене эш урыны менән тәьмин иткән. Туймазылар күп кенә. Бынан бер нисә йыл элек Шаран районында ғүмер иткән Ивановтарҙың йорто янып, юҡҡа сыҡҡан. Ҡайҙан яҡлау табырға, кемгә барып һыйынырға? Нәҡ шул ваҡытта хужабикә булдыҡлы эшҡыуар тураһында ишетеп ҡала. Ике уйламай күрше районға сығып китәләр... һәм бына изге күңелле йән уларға өй биреп ҡуйған. Әйткәндәй, хеҙмәткәрҙәр өсөн дөйөм ятаҡ бар, аҙна һайын мунса яғып инәләр, электр һәм башҡа уңайлыҡтар өсөн түләүҙе хужа тулыһынса үҙ өҫтөнә алған.
Килешәйек, барыһы ла ыңғай барһа, танышым әллә ҡасан серегән байға әйләнер ине. Уның Туймазы ҡалаһындағы берәр бүлмәле ике фатирын һатып, аҡсаһын йәшелсә-емеш һаҡлау келәте төҙөүгә йүнәлтеүен ишеткәс тә аптыраманым. Рөстәм Миңзаһитов белдереүенсә, кредит юллағанда банкта процент ставкаһының юғары булыуы бәкәлгә һуға, уны әҙерәк кәметһәләр ине. Төбәктәрҙәге эшҡыуарҙар шундай иғтибарҙы көтә.
Әлбиттә, һәр эштә лә тәжрибә кәрәк. Эшҡыуар Миңзаһитов “Гаврин” компанияһы үткәргән семинарҙа ҡатнашҡан – Мәскәүгә лә барып ҡайтҡан, ҡунаҡтар Туймазы ҡалаһына килеп һөйләгән лекцияны ла тыңлаған. Ҡыҫҡаһы, камиллашыу юлында ул.


text:
Фото:
«Версия Башкортостана» гәзитендә – бушлай юридик консультация
Фото:
Шишәмбе көндө, 9 февралдә, "Версия Башкортостана" гәзитендә ғәҙәттәгесә "ҡыҙыу линия" эшләйәсәк. Был юлы “тура бәйләнештә” республика халҡына кәңәштәре менән күҙәтеү органы вәкиле генә түгел, белгестәр ҙә ярҙам итмәксе.
Һеҙ салонда машина һатып алдығыҙ ҙа, уның документтарын ала алманығыҙмы һәм ҡайҙа мөрәжәғәт итергә, кемдән ярҙам һорарға белмәйһегеҙме? Юл-транспорт фажиғәһенән һуң компенсация түләмәнеләрме? КАСКО, ОСАГО-ны нисек юлларға белмәйһегеҙме? Йәки һеҙҙе законһыҙ рәүештә юл йөрөү танытмаһынан мәхрүм иттеләрме, ЮХХДИ инспекторы кәмһеттеме? “Ҡыҙыу линия”ға шылтыратығыҙ! “Водителдәр хоҡуғын яҡлау йәмғиәте” төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы рәйесе урынбаҫары Игорь Петухов һеҙҙең нимәгә хоҡуҡлы булыуығыҙ һәм хоҡуҡтарығыҙҙы нисек яҡлау кәрәклеге тураһында һөйләйәсәк. Гәзит уҡыусыларҙың башҡа төрлө һорауҙарына Совет районы прокуроры ярҙамсыһы Ләйсән Рамаҙанова яуап бирә.
"Версия Башкортостана" гәзитенә бик күп шылтыратыуҙар һәм хаттар килә: республика халҡын хоҡуҡи хәл итеүҙе талап иткән төрлө мәсьәләләр борсой. Гәзит бушлай хеҙмәтләндереү күрһәтә: редакцияға саҡырылған юристар һәм төрлө ведомстволар хеҙмәткәрҙәре граждандарға туранан-тура телефон аша консультация бирә. Был ике сәғәт эсендә бирелгән барлыҡ һорауҙарға яуаптар "Версия Башкортостана" гәзитенең яҡын көндәрҙәге һандарында баҫылып сыға.
"Ҡыҙыу линия" һәр ваҡыттағыса айҙың һәр икенсе һәм дүртенсе шишәмбе көндәрендә үткәрелә. Был көндәрҙә редакцияға 15 сәғәттән 17 сәғәткә тиклем (8-347) 272-79-16 телефоны аша шылтыратырға һәм борсоған һорауыңды бирергә мөмкин. Шулай уҡ үҙ һорауыңды гәзиттән ҡырҡып алынған купонға ла яҙып ебәрергә була – яуап “Һеҙҙең хоҡуҡ” рубрикаһында баҫылып сығасаҡ.


text:
Башҡортостан һөтсөләре һөт етештереүселәр съезында ҡатнаша
Дүшәмбе көндө Рәсәй һөт етештереүселәренең Икенсе съезы асыла. Ул Мәскәүҙәге Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәгенең 75-се павильонында алдынғы һөт эшкәртеү предприятиелары вәкилдәрен йыясаҡ. Съезд эшендә РФ Хөкүмәтенең беренсе вице-премьеры Виктор Зубков, РФ ауыл хужалығы министры Елена Скрынник, Роспотребнадзор башлығы Геннадий Онищенко, Белоруссияның Ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрлығы башлығы Михаил Русый ҡатнашырға ниәтләй.
Форумға министрлыҡ һәм ведомстволар етәкселәре, төбәк власының һәм Федераль йыйылыштың ике палатаһының профилле комитеттары вәкилдәре, Рәсәй, Беларусь, Ҡаҙағстан һәм Украинаның һөт етештереүселәре һәм эшкәртеүселәре саҡырылған.
Тармаҡ съезы эшендә рәсми рәүештә Башҡортостандың өс һөт-консерва комбинаты ҡатнаша. БР Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәте буйынса, «Аллат» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, Мәләүез һәм Мәсәғүт комбинаттары үҙҙәренең продукцияһын күрһәтәсәк. Беҙҙең предприятиелар эш программаһында ла, конкурстарҙа ла ҡатнашырға тейеш.
Съезда илдең һөтсөлөк тармағының төп проблемаларын, 2011 – 2020 йылдарға кәрәкле дәүләт ярҙамы сараларын, һөт баҙарындағы әлеге һәм күҙалланған хәлдәрҙе тикшереү билдәләнгән. Һөтсөлөк союзының тармаҡ үҫешендәге роле тураһында, һөт етештереүселәр һәм һөт эшкәртеүселәр араһындағы хеҙмәттәшлек һөҙөмтәләре һәм перспективалары тураһында фекер алышыу көтөлә.


text:
Башҡортостан бейеүселәре Силәбелә «Синегорье» халыҡ-ара фестивалендә сығыш яһаясаҡ
14-18 ноябрҙә М.Глинки исемендәге Силәбе опера һәм балет театрында һәм С.Прокофьев исемендәге концерттар залында V «Синегорье» халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивале үтәсәк. Унда Ф.Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле сығыш яһаясаҡ.
«Башинформ» агентлығына Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллегенең матбуғат секретары Михаил Хәбиров хәбәр итеүенсә, «Синегорье» фестивале беренсе тапҡыр Мәскәүҙә 2002 йылда үткән, унда илдең төрлө төбәктәренән 45-кә яҡын коллектив йыйылған. Был юлы фестиваль Силәбелә үткәрелә, унда Башҡортостан вәкилдәре лә сығыш яһаясаҡ. Сараға Башҡортостан Республикаһының өлкәләге даими вәкиле Мөхәмәтулла Хафизов та киләсәк. Башҡортостан вәкилдәренән тыш, Италия, Сербия, Абхазия, Ҡалмыҡстан, Ҡаҙағстан, Ырымбур фольклор коллективтары ла үҙ номерҙарын күрһәтәсәк.
Фестиваль сиктәрендә Халыҡ-ара фольклор ассоциацияһы конгресы һәм «Фольклор оскары» премияһын тапшырыу тантанаһы үтәсәк. Унда 30-ҙан ашыу милли фольклор ассоциация вәкилдәре ҡатнашасаҡ.


text:
Фото:
Республика һуғыш ветерандары госпиталенең баш табибы «Хәрби ҡаһарманлыҡ өсөн» миҙалы менән наградланды
Фото:
Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө алдынан, 13 июндә, Башҡортостан Республикаһы Хәрби хәрәкәттәр ветерандары йәмәғәт ойошмаларының Координация советы ағзалары совет рәйесе Наил Ғизәтуллин менән бергә Республика һуғыш ветерандары клиник госпиталендә булды.
Госпиталдең баш табибы Хәлил Мостафин медицина учреждениеһы хеҙмәткәрҙәрен байрам менән ҡотланы һәм уларға ныҡлы һаулыҡ, эштәрендә уңыштар теләне. Медицина хеҙмәткәрҙәре алдында сығыш яһап, Наил Ғизәтуллин, үҙ сиратында, уларҙың хеҙмәтенә юғары баһа бирҙе:
— Һуғыш ветерандары госпитале хеҙмәткәрҙәрен ҡотлау беҙҙең өсөн оло хөрмәт. Беҙҙең илдә һәр быуындың үҙенең һуғышы булды. Бөгөн һуғыш ветерандары – ул оло йәштәге кешеләр ҙә, йәштәр ҙә. Ниндәй генә һуғышта, ниндәй генә хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашмайыҡ, яныбыҙҙа һәр саҡ медицина хеҙмәткәрҙәре булды. Һеҙҙең профессионализмығыҙ, ветерандарға күрһәткән изгелектәрегеҙ, уларға бүләк иткән сәләмтәлек өсөн ҙур рәхмәт белдерәбеҙ.
Медицина өлкәһен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне, госпиталь менән етәкселек иткәндә күрһәткән профессионализмы өсөн учреждениеның баш табибы Хәлил Мостафин БР Хәрби хәрәкәттәр ветерандары йәмәғәт ойошмалары Координация советының «Хәрби ҡаһарманлыҡ өсөн» миҙалы менән наградланды. Награданы Координация советы рәйесе Наил Ғизәтуллин тапшырҙы. Бынан тыш, уңыштарға өлгәшән ҡайһы бер хеҙмәткәрҙәргә грамоталар тапшырылды.


text:
Республиканың Йәштәр палатаһы лидеры Таһир Ғизәтуллин Дәүләт Думаһының Йәштәр парламентында комиссияны етәкләне
ӨФӨ, 2014 йыл, 26 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Дәүләт Думаһы ҡарамағындағы Йәштәр палатаһының Һаулыҡ һаҡлау һәм экология буйынса комиссияһын БР Ҡоролтайы ҡарамағындағы Йәштәр палатаһы рәйесе Таһир Ғизәтуллин етәкләне, тип хәбәр иттеләр палатаның матбуғат хеҙмәтенән.
Ҡарар шаршамбы, 26 ноябрҙә, ошо көндөрҙә Төмән ҡалаһында барған, Дәүләт Думаһы ҡарамағындағы Йәштәр парламентының күсмә ултырышында ҡабул ителде. Ултырыш рәйесе – Дәүләт Думаһы вице-спикеры Сергей Железняк.
— Тәү сиратта республиканың Дәүләт Йыйылышына Башҡортостандың Йәштәр палатаһына булышлыҡ итеүе өсөн рәхмәтлемен. Был вазифала закондар сығарыу эшенә һәм проект эшмәкәрлегенә ҙур иғтибар бүленәсәк, — тип һөйләне Таһир Ғизәтуллин.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Таһир Ғизәтуллин Төмәндәге форумда Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһының закондар сығарыу инициативаларын тәҡдим итә. Башҡортостан йәштәре биш тәҡдим әҙерләгән.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Себер шуның өсөн дә Себер инде
Себер шуның өсөн дә Себер инде
"Бәйләнештә" селтәренең кисәнән бирле йәй, пляж, тусовка тураhында хыял иткән фотолары менән тулған сағы. Әммә себерҙәр ҡыш килеүе тураһында хәбәр итә. Ямал-Ненец өлкәһенең Губкинский ҡалаһында балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып эшләгән башҡорт ҡыҙы Азалия Мырҙағәлина яҙа:
- Ҡыштың беренсе көнө менән!...Фууу,йәйҙең!
Аңлат балаларға бына,бөгөн йәй еткәнен! Кисә көнө буйы иртәгә йәй етә тип әйттем дә, бөгөн ҡар яуған! Тәрбиәсе апай шулайтып алдаҡсы килеп сыға инде.
Әйткәндәй, хәйерле иртә, дуҫтар!
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумда ҡатнашты
Фото:
23 майҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Санкт-Петербургта уҙған Петербург халыҡ-ара иҡтисади форум эшендә ҡатнашты.
Форум сиктәрендә Башҡортостан Башлығы Рәсәйҙең Инновацион төбәктәр ассоциацияһының дөйөм йыйылышында булды, унда Башҡортостан 2012 йылдан алып инә. Йыйылышты Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы Рәйесе, Рәсәйҙең Инновацион төбәктәр ассоциацияһының Күҙәтеү советы Рәйесе Сергей Нарышкин алып барҙы.
Төбәктәрҙең конкурентлыҡ өҫтөнлөктәрен файҙаланыуға заманса алымдар, Федерация субъекттарында үҫеш институттарының формалашыу һәм эшләү мәсьәләләре тикшерелде, иң яҡшы инновацион асыштарҙы индереү тәжрибәләре ҡаралды.
Рәсәйҙең Халыҡ-ара Инновацион төбәктәр ассоциацияһы унда ҡатнашҡан төбәктәрҙең һөҙөмтәле инновацион үҫешенә булышлыҡ итеү маҡсаты менән ойошторолған. Ассоциация ҡарамағында тармаҡ комитеттары: ҡануниәт; инвестициялар, Рәсәйҙең Инновацион төбәктәр ассоциацияһы төбәктәренең эшмәкәрлеген мәғлүмәти тәьмин итеү; сифат (квалификация комитет); халыҡ-ара хеҙмәттәшлек; инновацион продукцияларҙы дәүләт һатып алыуҙары һәм башҡалар буйынса ойошторолған. Ассоциация составына Иркутск, Калуга, Томск, Новосибирск, Һамар, Ульяновск, Липецк өлкәләре, Башҡортостан, Татарстан һәм Мордовия Республикалары, Красноярск, Алтай һәм Пермь крайҙары, «РОСНАНО» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «РВК» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһы инә.
Форумда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе Алексей Миллер Башҡортостан Хөкүмәте менән «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында хеҙмәттәшлек тураһында Килешеүҙең өҫтәмә килешеүенә ҡул ҡуйҙылар. Документ Берҙәм газ тәьминәте системаһының өҙлөкһөҙ эшен тәьмин итеүҙе һәм Башҡортостанда газ, нефть химияһы, газ турбинаһы етештереүҙе үҫтереүҙе күҙ уңында тота. Шул иҫәптән, Башҡортостан Республикаһы, «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Өфө моторҙар етештереү берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ҡатнашлығында «Өфө-АвиаГаз» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте нигеҙендә АЛ-31СТ газ турбиналы двигателдәрҙе йыйыу, ремонтлау, тикшереү һәм сервис хеҙмәтләндереү буйынса хужалыҡ йәмғиәтен ойоштороу; Башҡортостан Республикаһында газ химияһы инжинирингын төҙөү; йәмәғәт транспортын мотор яғыулығы сифатында ҡулланылған тәбиғи газға күсереү; экологик именлекте һәм тәбиғәт байлыҡтарын самалап файҙаланыуҙы тәьмин итеү.
Бынан тыш, хеҙмәттәшлек тураһында башҡа бер нисә Килешеүгә ҡул ҡуйылды, атап әйткәндә, тәбиғи газды мотор яғыулығы сифатында файҙаланыуҙы киңәйтеү тураһында Башҡортостан Хөкүмәте менән «Газпром газ-моторлы яғыулыҡ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте араһында (Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән «Газпром газ-моторлы яғыулыҡ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте генераль директоры Михаил Лихачев ҡул ҡуйҙылар), Башҡортостан Хөкүмәте менән «КАМАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында (Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән «КАМАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Сергей Когогин ҡул ҡуйҙылар), Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән «Росгеология» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында (Рөстәм Хәмитов менән «Росгеология» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Роман Панов ҡул ҡуйҙылар), БР Хөкүмәте, «Хевел» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте һәм «Авелар Солар Технолоджи» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте араһында (БР Хөкүмәте вице-премьеры Дмитрий Шаронов менән «Хевел» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте генераль директоры Игорь Әхмәров ҡул ҡуйҙылар). «Хевел» компанияһы Башҡортостан Республикаһы территорияһында ҡояш электр станцияларының төҙөлөш проектын тормошҡа ашырырға ниәтләнә.
Рөстәм Хәмитов менән Һарытау өлкәһе губернаторы Валерий Радаев Һарытау өлкәһе менән Башҡортостан Республикаһы араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында Килешеүҙе ғәмәлгә ашырыу буйынса 2014-2017 йылдарға Протоколға ҡул ҡуйҙылар.
Башҡортостан Президенты менән Пермь крайы губернаторы Виктор Басаргин Башҡортостан Республикаһы менән Пермь крайы араһында сауҙа-иҡтисади, ғилми-техник һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында Килешеүҙе ҡултамғалары менән нығытты.
Рөстәм Хәмитов «Банк Москвы» етәкселеге, «Хевел» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте генераль директоры Игорь Әхмәров һәм башҡалар менән осрашты.


text:
Тәржемә
Тәржемә — бер телдән икенсе телгә текст мәғәнәһен интерпретациялау эшмәкәрлеге; бер телдән икенсе телгә әйләндереү эше[1]; телдән әйтелгән фекерҙең йәки текст йөкмәткеһенең икенсе бер тел ярҙамында бирелеше[2]; бүтән телдәрҙә яңы, төп нөхсәгә тиң (эквивалент) текст яһау. Бынан бер нисә тиҫтә йыл элек тәржемә фәҡәт кеше тарафынан ғына үтәлһә, хәҙер автоматлаштырылған (башлыса компьютер яһаған) тәржемә лә бар (ингл. CAT — computer aided translation).
Тәржемәнең маҡсаты — төп текст менән тәржемә ителгән текстың бер мәғәнәлә булыуы.
Йөкмәткеһе
- 1 Яҙма һәм телдән тәржемә
- 2 Тәржемә тарихы
- 3 Тәржемә процесы
- 4 Тәржемә сифаты
- 5 Тәржемә ауырлыҡтары
- 6 Тәржемәселәрҙең халыҡ-ара ойошмаһы
- 7 Хоҡуҡи аспекттар
- 8 Ҡыҙыҡлы факттар
- 9 Иҫкәрмәләр
- 10 Әҙәбиәт
- 11 Тышҡы һылтанмалар
Яҙма һәм телдән тәржемә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҙма һәм телдән тәржемә итеү араһында айырмалыҡтар бар. Мәҫәлән, телдән тәржемәне ымдар формаһында ла башҡарыу мөмкин.
Тәржемә тарихынан сығып ҡарағанда, телдән тәржемәне яҙма тәржемәнең бер төрө тип әйтергә була. Шулай ҙа, көндәлек ысынбарлыҡ уларҙың икеһенә ике төрлө йәғни айырым ҡараш кәрәклеген күрһәтә. Тәржемә хеҙмәте төрлө телдә һөйләшеүселәрҙең аралашыу ихтыяжын ҡәнәғәтләндергәнлектән, был йүнәлеш коммерциялаштырылған: тәржемәнең төрлө төрҙәре коммерция маҡсатында файҙаланыла. Тәржемә менән шөғөлләнгән махсус ойошмалар бар. Улар аралашыу ихтыяжын тулыһынса ҡәнәғәтләндереү һәм аралашыуҙа булған ҡыйынлыҡтарҙан ҡотолоу өсөн тәржемәнең төрлө төрөн файҙалана (яҙма, телдән, телдән синхрон һ. б.).
Тәржемә тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәйҙә тәүге тәржемәселәрҙең береһе тип Максим Грек һанала. Петр I ваҡытында тәржемә технологияһы һиҙелерлек камиллаштырыла, сөнки күпселек фәнни һәм техник китаптар сит телдәрҙә була. XIV быуатта фәнни китап беренсе тапҡыр халыҡ теленә (латин теленән исланд теленә) ауҙарыла. Ул Сакробоско[3] исеме аҫтанда билдәле инглиз Джон Холивудтың йәки Халифакстың арифметика буйынса ҡулланма китабы була. XIX быуатҡа тиклем тәржемәселәр тексты матурлау ысулдарын ҡуллана, ҡайһы бер мәлдәрҙе алып ташлай, хатта персонаждарға икенсе исем бирә (Мэри урынына — Маша).
XIX быуат һуңында — XX быуат башында төп нөсхәнән аныҡлығы һәм дөрөҫлөгө менән айырылмаған тәржемә мәҙәниәте (буквалистар) барлыҡҡа килә. Был ике төп принцип тәржемәселәрҙең ныҡлы ҡанунына әүерелә, быға тиклем булған матурлау, арттырыуҙан ныҡлы һаҡлау гарантияһы була. Әммә XX быуаттың 30-сы йылдарында был мәктәп Иван Кашкин етәкселегендәге төркөм тарафынан ҡаты тәнҡитләнә. Улар буквалистар телдең һүҙен тапшырып, авторҙың фекерен, китаптың атмосфераһын бирә алмай, сөнки фекерҙе икенсе телдәге шуға тап килгән һүҙ менән генә биреп була, тип раҫлай. Шуға күрә текст үҙенең образлылығын, йәнлелеген юғалта һәм уҡыусыны йәлеп итмәй. Профессионал һәм юғары мәҙәниәт эйәһе булараҡ тәржемәсе статусы тап совет эпохаһында барлыҡҡа килә. Һуғыштан һуңғы 10 йыл эсендә айырым исемдәге мәктәптәр урынына профессональ берләшмәләр ойошторола. Бында, һис шикһеҙ, планлы хужалыҡ та үҙ ролен уйнай: тәржемә ителгән авторҙарҙың исемлеге, күләм, раҫланған тираж, ваҡыт — барыһы ла раҫлана һәм был эште атҡарып сығыу өсөн раҫланған күләмдә раҫланған кешеләр һәм уларға раҫланған эш хаҡы талап ителә. 70-се йылдарҙа исемле мәктәптәргә алмашҡа инициатив төркөмдәр килә. Мәҫәлән, Испанияның, Португалияның һәм Латин Америкаһының «Художестволы әҙәбиәт» нәшриәтендәге славян редакцияһы һәм әҙәбиәт редакцияһы. 90-сы йылдарҙа, СССР тарҡалғандан һуң, был өлкәгә бик күп дилетанттар килә, һөҙөмтәлә күпселек китаптарҙың тәржемә кимәле элек йәшәп килгән сифат талаптарына тура килмәй. Тәржемәселәр баҙарында юғары дәғүәселек һәм эш хаҡының түбән булыуы арҡаһында был эшкә бик йыш тәжрибәһеҙ кешеләр тотона.
Синхрон тәржемә беренсе тапҡыр 1945—1946 йылдарҙа Нюрнберг процесында күпләп ҡулланыла. Артабан ул БМО-ла телдән тәржемә итеүҙең төп формаһына әүерелә.
Компьютерҙар барлыҡҡа килеү менән тәүҙә электрон һүҙлектәр, һуңынан автоматлаштырылған тәржемә программалары күренә башланы. Әммә уларҙың тәржемә сифаты текстың семантикаһын айырмай һәм проблема яһалма интеллекттың фекер ҡоролошо менән ауаздаш. Автоматлаштырылған тәржемәсе миҫалының береһе булып Google Translate сервисы тора.
Тәржемә процесы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәржемә процесында, уның телдән йәки яҙма булыуына ҡарамаҫтан, түбәндәге этаптарҙы айырырға була:
- Кодын үҙгәртеү йәки тексты яҙылған телдә аңлау (уҡыу, тыңлау),
- Тәржемә,
- Тексты тәржемә ителгән телдә кодлаштырыу (яҙыу, уҡыу).
Текст мәғәнәһенең кодын үҙгәртеү өсөн тәржемәсе тәүҙә тәржемә берәмген, йәғни текстың сегментын (һүҙ, фраза, бер-нисә һөйләм) билдәләргә тейеш. Был мәғәнә берәмеге булып ҡараласаҡ. Бик һирәк кенә фонемалар (һүҙҙән түбән кимәлдә) һәм абзацтан юғарыраҡ кимәлдә (ҡатмарлы синтаксик һөйләм) тәржемә эшләү талап ителә.
Ошо тәү ҡарашҡа ябай ғына булып күренгән процедура артында комплекслы уйлау операцияһы ята. Төп текстың кодын үҙгәртеү өсөн тәржемәсе аңлы һәм методик рәүештә уның барлыҡ үҙенсәлектәрен интерпретацияларға, анализларға тейеш. Был процесс грамматиканы, семантиканы, синтаксисты һәм идиомаларҙы һәм текст телен, ул тел мәҙәниәтен, шулай уҡ дөрөҫ мәғәнә һалыр өсөн тексты тәржемә иткән телде лә төплө белергә тейеш.
Тап бында телдән һәм яҙма тәржемә араһында айырмалыҡтар күренә лә инде. Тәржемәселәр яҙма тексты (мәҫәлән, әҙәби әҫәрҙе) ошо телдә һөйләшкән кеше тәржемә итергә тейешлеген белә. Сөнки белгес кенә түгел, әҙерлекле уҡыусы ла тексты үҙ теленә сит ил кешеһе тәржемә иткәнен шунда уҡ аңлаясаҡ.
Телдән тәржемәлә бөтөнләй кире күренеш күҙәтелә (шулай уҡ, тейешле ҡатмарлыҡта — синхрон тәржемә йәки яуаплы сараларҙы эҙмә-эҙлекле тәржемә булыуына ҡарап). Был осраҡта тәржемәсегә сит телгә эшләүе уңайлыраҡ. Шуға күрә ике яҡлы осрашыуҙың ике ҡатнашыусыһы ла һөйләшеүҙәргә үҙ тәржемәсеһе менән килә. Уларҙың бурысы — үҙ докладсыһының фекерен сит телгә мөмкин тиклем тулы һәм аңлайышлы итеп тапшырыу. Был күренеш бик ябай аңлатыла. Сит телгә тәржемә иткәндә, тәржемәсе автоматик рәүештә ятлап алған конструкцияларҙы ҡуллана, ә туған теленә тәржемә иткәндә мөмкин булған варианттар араһында буталып, оптималь булған варианттан алыҫ торғанында туҡталырға мәжбүр була.
Текста һүҙ барған предмет тураһында белеү бик мөһим.
Һуңғы йылдарҙа, когнитив лингвистика тикшеренеүҙәре арҡаһында тәржемә процесының фекерләү яғын аңлауҙа билдәле аҙым яһалды.
Тәржемә сифаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәржемәнең маҡсаты булып төп нөсхә менән тәржемә ителгән текстың оҡшашлығы тора. Уңышлы тип ике критерийға тап килгән тәржемә һанала:
- Теүәллек һәм дөрөҫлөк. Тәржемәнең төп текст мәғәнәһен ни тиклем асып биреүен, быға өлгәшеү өсөн мәғәнәнән нимәнелер алып ташлау йәки көсәйтеү йәки көсһөҙләндереү элемнттарын файҙаланып башҡарылыуы менән ҡылыҡһырлана.
- Асыҡлыҡ. Тәржемәне үҙ телендә уҡыусы төп нөсхә итеп ҡабул итә, текст тәржемә ителгән телдең грамматик, синтаксик, идиоматик нормаларына яуап бирә.
- Беренсе талапҡа яуап биргән тексты «дөрөҫ тәржемә» тип әйтергә була, икенсе талапты үтәгәне идиоматик тәржемә булараҡ ҡабул ителә.
Тәржемәнең дөрөҫлөгөн баһалауҙа ҡулланылған талаптар текстың тематикаһына, төп нөсхәнең аныҡлығына, төрөнә, функцияһына һәм текстың ҡулланылышына, уның әҙәби сифаттарына, социаль һәм тарихи контексына ҡарап айырыла.
Тәржемәнең асыҡлыҡ талаптары ябай кеүек күренә: идиоматик булмаған тәржемә ҡолаҡты ярып бара, ә машина тәржемәһе системаһын ҡулланып һүҙ буйынса тәржемә эшләгәндә, бөтөнләй аңлайышһыҙ әйбер килеп сыға.
Шуға ҡарамаҫтан, айырым осраҡтарҙа тәржемәсе аңлы рәүештә тексты һүҙмә-һүҙ тәржемә итеүе ихтимал. Мәҫәлән, әҙәби әҫәрҙе һәм дини текстарҙы тәржемә итеүселәр бик йыш төп нөсхәнән бик ситләшмәй. Был маҡсатта улар аңлы рәүештә тәржемә иткән телдең сиктәрен «һуҙып», идиоматик булмаған текст тыуҙыра.
Аныҡлыҡ һәм асыҡлыҡ төшөнсәләре хәҙерге тәржемә теорияларында төрлөсә ҡарала. Ҡайһы бер мәҙәниәттәрҙә эшләнгән тәржемә оригиналдағы кеүек үк ижади һәм үҙенсәлекле булырға тейеш тигән идея өҫтөнлөк итә. Был төшөнсә Көнбайыш өсөн изге. Әммә башҡа мәҙәниәттәрҙә был талапҡа артыҡ иғтибар бирелмәй. Мәҫәлән, һиндтарҙың Рамаяна эпосы Һиндостандың төрлө телдәрендә үҙ версияһына эйә һәм тарих бик йыш бер-береһенән ныҡ айырыла. Әгәр Һиндостан телдәрендә (һиндарий йәки дравидий), һүҙҙәргә иғтибар иткәндә, уларҙа тәржемәсегә бирелгән иреклекте тойорға мөмкин.
Әгәр тәржемәсенең талап ителгән критерийҙарға ниндәй кимәлдә тап килгәнен белгегеҙ килһә, уның төп философияһын анализлап ҡарағыҙ. Философия айырым биттәр булып та (миссия, күҙаллау, ҡиммәттәр) сағылыш табыуы мөмкин, әммә бында текстың «матурлыҡ» өсөн эшләнеүе лә ихтимал. "Философия"ның мөрәжәғәттәрҙә сағылыш табыуы, документтар аша үтеүе — иң ышаныслыһы. Әлбиттә, иң яҡшы вариант — рекомендациялар.
Тәржемә ауырлыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эшмәкәрлек төрө булараҡ, тәржемә ҡатмарлы. Бынан тыш, эш барышында тәржемәсе бик күп кәртәләрҙе үтергә тейеш, был тәржемә процесын тағы ла ауырлаштыра.
Төп нөсхә проблемалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Төп нөсхә һуңғы вариант булып тормай һәм тәржемә эшләнгән ваҡытта күсереп яҙыла
- Текст аңлайышһыҙ яҙыла
- Текста орфографик хаталар бар
- Текст өҙөмтә генә булып тора
- Текст уңышлы төҙөлмәгән
- Текста һылтанмалар юҡ (мәҫәлән, булмаған фотолар аҫтына текст яҙырға тейеш).
Хәрефме, рухмы?[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәржемәнең мөһим проблемаһы булып тәржемәсе алдында китаптың атмосфераһын, рухын һаҡларғанмы, әллә барыһын да төп нөсхәлә булғанса, һүҙмә-һүҙ тәржемәләргәме тигән һорау тора. Был проблема тәржемә сифатының һәм уның оригиналға яҡын булыу талаптары менән бәйле. Шулай уҡ тәржемәсенең азатлығы мәсьәләһе лә бар.
Тәржемәселәр араһында шундай әйтем йөрөүе лә юҡҡа түгел: «Тәржемә — ҡатын-ҡыҙ кеүек: тоғроһо (дөрөҫө) — матур түгел, матуры — тоғро түгел».
Тәржемә итеп булмау проблемаһы, социомәҙәни өлөш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бик йыш, ҡайһы бер һүҙҙәрҙе тәржемә итеп булмаймы, тигән бәхәстәр яңғырай. Ваҡыты-ваҡыты менән ундай һүҙҙәрҙең исемлеге баҫыла. Тәржемәселәр бер үк грамматик категорияла ҡалырға теләгәндә ҡайһы бер һүҙҙәрҙең тәржемәһе ауырлыҡ тыуҙыра. Лингвистар серле һүҙҙәрҙе өйрәнә һәм уларҙы «тәржемә итеп булмай» тип атай. Ысынбарлыҡта иһә шундай мәҙәни һыҙатлы һүҙҙәр «әсәй» тигән кеүек ябай ғына тәржемә ителә. Был тәржемә ителәсәк телдә бындай һүҙҙәрҙе тәржемә тимәй ҡалдырыу тәжрибәһе менән аңлатыла; был маҡсатта һүҙҙе алып торорға мөмкин. Мәҫәлән, Англияла француз рестораны менюһында Fat liver paste эквиваленты булыуға ҡарамаҫтан Pâté de foie gras тип яҙасаҡтар. Ҡайһы бер осраҡта бары тик транскрипция ғына кәрәк: わさび япон һүҙе инглиз теленә wasabi тип транскрипциялана. Тәржемәһе инде япон керәнен аңлата. Һүҙҙә ни тиклем мәҙәни һыҙат нығыраҡ тойола, уны шул тиклем тәржемә итеүе еңелерәк. Мәҫәлән, Ҡытай (中国) инглиз телендә China, әммә башҡа телдәрҙә Cina, Chine һ.б.
Тәржемә итә торған телдә һүҙҙең аналогы булмауы ла ауырлыҡтар тыуҙыра. Бик йыш проблема тәржемәне айыра белмәүгә һәм мәғәнәгә тап килгән һүҙҙе һүҙлектән эҙләп ултырырға ваҡыт бүлмәүгә бәйле. Бынан тыш бик күп ауырлыҡтар бар, шулай уҡ диалект һүҙҙәр һәм неологизмдар, аңлатылмаған акронимдар һәм аббревиатуралар, аңлашылмаған жаргон һүҙҙәре лә ҡатмарлыҡ тыуҙырыуы мөмкин. Шуны ла билдәләп китергә була: ваҡыт үтеү менән мәҙәниәт тә, тел дә үҙгәрә һәм тәржемәләр ҙә көнүҙәклеген юғалтып, иҫкерә. Тәржемәлә проблемаларға юл ҡуймау өсөн бер нисә мәлгә иғтибар итергә кәрәк:
- Тәржемә эшләгәндә берҙәм һүҙҙәр ҡулланырға (бер үк һүҙ өсөн синоним формаларын ҡулланмаҫҡа).
- Тексты аудиторияны иҫәпкә алып тәржемә итергә.
- Белем нигеҙен булдырырға.
- Әгәр тәржемәне һеҙ түгел, башҡа кеше (ойошма) эшләй икән — тәржемә ителмәҫкә тейешле йәки тәржемә ителәләр икән, билдәле бер тәртиптә генә тәржемә ителгән терминдар исемлеген төҙөгөҙ. Фекерегеҙҙе һәм тәржемә асылын аңлаған бер генә кеше менән хеҙмәттәшлек итегеҙ.
- Әгәр тәржемә эшләү өсөн подрядсыны һайларға уйлаһағыҙ, хаҡынан тыш, сифаты, аныҡлығы, адекватлығы, ваҡыты һ.б. параметрҙарға иғтибар итегеҙ. Әгәр компанияға мөрәжәғәт итәһегеҙ икән, ойошманың философияһына һалынған сифатҡа, адекватлыҡҡа иғтибар бирегеҙ.
Тәржемәселәрҙең халыҡ-ара ойошмаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәржемәселәрҙең халыҡ-ара ойошмаһы (FIT) донъя тәржемәселәренең 100 милли ассоциацияһын, шул иҫәптән Рәсәйҙең Тәржемәселәр союзын берләштерә. Уның бурысы булып тәржемәселәрҙең һәм терминологтарҙың профессионаллеген үҫтереү, хоҡуҡтарын яҡлау, эш шарттарын яҡшыртыу, шулай уҡ һүҙ азатлығына булышлыҡ итеү тора. FIT ЮНЕСКО менән консультатив мөнәсәбәттә. 1991 йылда FIT 30 сентябрҙе (тәржемәселәрҙе яҡлаусы булып иҫәпләнгән Изге Иероним көнө) халыҡ-ара тәржемәселәр көнө тип иғлан итә.
Хоҡуҡи аспекттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төп нөсхәнең бер төрөн тәшкил иткән тәржемә автор хоҡуғы объекты булып тора. Авторлыҡ хоҡуғына бәйле тәржемә тураһында төп ҡануниәт положениелары РФ Граждандар кодексының 1260-сы статьяһында нығытылған. Тәржемә өсөн автор хоҡуҡтарына тәржемәсе эйә. Тәржемәсе үҙенең авторлыҡ хоҡуҡтарын төп әҫәрҙән килтереп сығарған яңы әҫәрҙә авторҙың хоҡуҡтарын һаҡлаған шарттарҙа ғына тормошҡа ашыра. Шулай итеп, тәржемә тәржемә авторының төп нөсхәгә авторлыҡ хоҡуғы булыусының ризалығы менән генә файҙаланыла ала. Тәржемәгә рөхсәт эште башлауҙан алда йәки эште тамамалағандан һуң да алыныуы мөмкин. Тәржемәгә авторлыҡ хоҡуҡтары әҫәр ижад ителгән мәлдән алып (йәғни әҫәргә объектив форма биргән ваҡыттан башлап), авторлыҡ хоҡуҡтарының дөйөм ҡағиҙәләре буйынса бирелә. Төп нөсхәне тәржемә итергә рөхсәт булмағанда ла, тәржемәгә автор хоҡуҡтары барыбер ғәмәлдә, әммә сикләнгән («парализован») була. Шулай итеп, тәржемәсенең авторлыҡ хоҡуҡтары ла, төп нөсхә авторының хоҡуҡтары һаҡланыуға ҡарамаҫтан, үҙ аллы объектҡа автор хоҡуҡтары булараҡ һаҡланыла. Тәржемәгә автор хоҡуҡтары башҡаларҙың төп нөсхәне тәржемә итеүенә кәртә була алмай. Ҡайһы бер тәржемәләр автор хоҡуғы объекты булып тормай (РФ ГК 1259-сы статья, пп1, п.6). Улар дәүләт органдарының һәм муниципаль үҙидара органдарының рәсми документтары, шул иҫәптән закондар, башҡа норматив акттар, суд ҡарарҙары һәм ҡануниәт, административ һәм суд характерындағы башҡа материалдар, халыҡ-ара ойошмаларҙың рәсми документтарының рәсми тәржемәһе. Автор тәржемәһе — төп нөсхәне авторҙың үҙе тәржемә итеүе[4]. Авторлаштырылған тәржемә — автор рөхсәте менән эшләнгән йәки ул ҡарап сыҡҡан һәм тикшергән тәржемә.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәржемәләр араһында беренсе урында Владимир Лениндың әҫәрҙәре тора. Улар 63 илдә 134 телдә нәшер ителгән[5].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)
- ↑ Русско-башкирский терминологический словарь по языкознанию (Г.Д.Зайнуллина, 2002)
- ↑ Депман И. Я. История Арифметики. — изд. «Просвещение», Москва, 1965, стр.92
- ↑ Толковый переводоведческий словарь. — 3-е издание, переработанное. — М.: Флинта: Наука. Л. Л. Нелюбин. 2003.
- ↑ Произведения Владимира Ленина занимают первое место в мире среди переводной литературы всех других авторов. Они изданы в 63 странах на 134 языках. До сих пор россияне не теряю…
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вёглин Ч. Ф. Многоступенчатый перевод
- Вине Ж.-П., Дарбельне Ж. Технические виды перевода
- Гак В. Г. Сопоставительные исследования и переводческий анализ
- Гарбовский Н. К. Теория перевода. М.: Изд-во Моск. ун-та, 2004.
- Мирам Г. Э. Профессия: переводчик
- Миронова Н. Н. Билингвистические и бикультурные проблемы художественного перевода
- Мунэн Ж. Лингвистические проблемы перевода. Перевод как языковой контакт
- Ольшанский Д. А. Интерпретация и перевод: задачи читателя
- Райс К. Классификация текстов и методы перевода
- Влахов С. И., Флорин С. П. Непереводимое в переводе. Изд-во Р. Валент, М. 2009
- Петровская Е. В. Непереводимое в переводе // Русская антропологическая школа. Труды. Вып. 2. М.: РГГУ, 2004. С. 244—248. // Эл. ресурс
- Самсонов В. Ф. К анализу гипотезы Куайна о неопределённости перевода
- Якобсон Р. О лингвистических аспектах перевода
- Нора Галь СЛОВО ЖИВОЕ И МЁРТВОЕ
- Bassnett S., Lefevere A. Constructing cultures: essays on literary translation. Clevedon: Multilingual Matters, 1998
- Левицкая Т. Р., Фитерман А. М. Теория и практика перевода с английского на русский. М., 1963


text:
Ҡыҙыҡ, элегерәк был яҡтарҙа мал торлағын «аҙбар» тип йөрөтәләр ине. Хәҙер? Ә хә-әҙе-ерр... Һарай! Тас батша һарайы тиерһең! Ысынлап та, тиҫтә йыл элек кенә һалынған аҙбарҙар урынына торғаны батша һарайҙары ҡалҡа: стеналары – шлаклы блоктан да силикат кирбестән, ҡыйыҡтары өйҙөкөнә алмаштырғыһыҙ – профнастил да тимер черепица! Хәйер, эш төҙөлөш материалдарында, йәғни есемендә, хатта исемендә лә түгел, эш – башҡала...
Һарай...
Әсәйемдең вафатына күпме заман...
Әммә әйткән кәңәштәре ынйы тамам:
Күңелемдә балҡып тора әле һаман!
...Таратырға ине һеҙгә шуны самам...
– Атай, буш шешәләрҙе тапшырып, мәкле булка алып ҡайтайым әле…
– Ал, улым, ал. Мин булмаһам, нимә ашар инегеҙ?
Өфөләге “Иммунопрепарат” предприятиеһы белгестәре киҙеүгә ҡаршы яңы вакцина уйлап тапты. “Микроген” берекмәһе филиалында сығарылған препарат быйыл халыҡҡа бушлай прививка эшләү өсөн файҙаланыласаҡ.
Башҡортостанда сит ил эшселәре көсөн файҙаланыу һөҙөмтәлелеген баһалауҙың өр-яңы алымы ғәмәлгә индерелә. Республика Хөкүмәте Президиумының ошо көндәрҙә үткәрелгән ултырышында тейешле ҡарар ҡабул ителде.
Республика Хөкүмәте Президиумы ултырышында хөкөмгә тарттырылған кешеләрҙең ҡайһы бер төркөмдәрен махсус социаль хеҙмәтләндереүгә йәлеп итеү тәртибе раҫланды.
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев Дәүләт төҙөлөшө, хоҡуҡ тәртибе һәм суд мәсьәләләре комитеты рәйесе урынбаҫары Рәмил Хәкимовҡа коллектор хеҙмәттәренең эшен тикшерергә ҡушты.
Башҡортостан Хөкүмәте менән “ВТБ” банкы төбәк биләмәһендә иҡтисади, инвестиция һәм социаль сәйәсәтте тормошҡа ашырыу өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республикабыҙҙан Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының VI саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаттары һәм Федерация Советы ағзалары менән осрашты.
Артҡа 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 40 Алға
Бит башына
Райондың Шатмантамаҡ ауылы янындағы кукуруз яланында Силәбе археологтары ҡаҙыныу эшен башлағандан бирле урындағы халыҡ, айырыуса тарихсылар һәм тирә-яҡты өйрәнеүселәр яңылыҡ көтә — бындағы ҡурғандар ысынлап та сер һаҡлаймы?


text:
Download Latest Model of Fairway Solitaire APK for Android
Скачать фервь Солитер: Шатлыҡ менән балыҡ ауыр, тип иғлан итә Solitaire fairway™ ҡабат, һәм был бик ҙур һәм бейек, ҡасан-! Аҡылһыҙ һәм мауыҡтырғыс уйын кәрттәре ҡай берҙә-н нацистарҙың ҡорал бар унда күберәк пасьянс 408 гольф яланында ҡул эштәре өсөн, дүрт мини-уйындар, 37 трофей, гольф-магазин, диктор гольф , игральный ҡурҡыныс картаһы , йомран бер етди һәм галочка!
“... невероятно потрясающий уйын-башватҡыстар пасьянс күренеш.” – Пенни Аркада
“Ябай уйын кеүек күренә был картаһы өҫтөнә ала, әммә унда’ы белдереү арҡаһында уны күпкә күберәк солитер фервь, дизайн изобретательный. Был’ы бик һәйбәт, debug уйындар, башватҡыстар тройник һөйөүселәр килде.” Был: һигеҙ/10
Был тарихын күҙәтергә, тулы йәйелгән йомран ирония, урындарҙа ул шау-шыулы проекттар бөтә уйынсыларын һәм уларҙы урынлаштырыу кәрәк! Качаться на пальма программаһы урында пляж береһе ҡыуағы, программа тауыш һәм яҡтыртыу тиклем мәшәҡәт Метрополис , приз күҙҙәре һаҡлар һеҙҙе, сөнки был һөҙөмтәгә аңлатыу мөмкин түгел, ҡайҙа булһа ала йомран. Иң яҡшы рейтингы маршрут, палубала ҡатырға төшөрөргә, ҡуллана бәләкәй һаны һуғылған, пренебр түгел һәм был хаҡта пересдача! Жупел аҫтында пар йәки ике йәки өс булһа ла индерелергә, был, бәлки, һин шулай һин ҡысҡырып көлә ине пренебр, гольф өсөн тыныс булыуы өсөн баҫыу !
БУШЛАЙ АУЫҘ УЛ, Ә ҺУҢЫНАН УЙЫН МАЖАРА ТУЛЫ БУЛЫУЫНА РАЗБЛОКИРОВАТЬ!
ШУЛАЙ УҠ ҠАРА:-
- Көсөргәнешле 2 АГРОСӘНӘҒӘТ 2.1.14.0 Скачать
- Скачать андроид apk Симс
- Пасьянс скачать
- Скачать хэллоуинский apk
- 3Бильярд шарынан да скачать
- Скачать плеер МХ
☆☆☆☆☆ Функциялы ☆☆☆☆☆
✓ Тирә-гениаль һәм традицион сәнғәт әҫәрҙә иҫ киткес тормош йөрөү өсөн!
✓ Ҡыҙыҡлы ял итеү һәйбәт уйнаны һәм комментарий тауыш
✓ Гольф гольф һеҙгә файҙалы эшләй метр тулыландырыу бакса
✓ Игральный неопытный абсолют картаһы үҙе өсөн асып бирҙем, сөнки, гольф өсөн һыу өҫтәү өсөн һеҙ сумка
✓ Һыу һаҡ булырға, Клин, игральный картаһы һәм ҡәтғи, Һеҙҙең тәжрибә ҡотон алыу!
✓ Үҙе бер гольф өсөн ҡулланыла абсолют бакса, йәки үҙенең бөтә тоҡтарға тултырып!
✓ Атып уйнарға гольф. ао картаһы булған кеүек ҡырағай йәки интернет-ял!
☆☆☆ Өҫтәмә рәүештә балыҡ тотоу ауыр видеоуйындары! ☆☆☆
Балыҡ донъя баҙарында төп массивы булып тора, нежиться табыу һәм рәсми булмаған уйындар.. Наслаждаться уйындар һеҙҙең теләсә ҡайһы ваҡытта беҙҙең ябай коллекциялары тураһындағы иҫәпһеҙ-һанһыҙ., теләһә ҡайһы урында — һеҙ компьютер., Макар, кәрәҙле телефон, йәки планшет. Өҫтәмә тикшеренеүҙәр н bigfishgames.com!
- Скачать Бында Cystic Fibrosis
- Пасьянс скачать – Кәрт уйыны Android өсөн бушлай
- УТП – Патти үҫмерҙәр ахыр скачать
- Компания topface – Ч Осрашып Таныша! Скачать apk
Беҙ унда бик күп төрлө уйын уйнаны, хәҙер google ятышлы булды.. Был ябай ғына кеүек ‘балыҡ массив видеоуйындары’ сәйәхәт итеү өсөн өҫтәмә һәм һәйбәт!


text:
Үзбәкстанға Башҡорт мәҙәниәте фестиваленә командировкаға ебәрелеүем хаҡында ишеткәс, берсә тулҡынландым, берсә ҡыуанып та ҡуйҙым. Нимә генә тимә, һәр сәфәр күңелде – яңы хистәр, зиһенде көтөлмәгән уй-фекерҙәр менән һуғара. Рәсми мәғлүмәттәр буйынса 35 мең тирәһе милләттәшебеҙ йәшәгән төбәктә Зәки Вәлиди исемендәге башҡорт ижтимағи-мәҙәни үҙәге лә эшләп килә.
Үзбәкстанға Башҡорт мәҙәниәте фестиваленә командировкаға ебәрелеүем хаҡында ишеткәс, берсә тулҡынландым, берсә ҡыуанып та ҡуйҙым. Нимә генә тимә, һәр сәфәр күңелде – яңы хистәр, зиһенде көтөлмәгән уй-фекерҙәр менән һуғара. Рәсми мәғлүмәттәр буйынса 35 мең тирәһе милләттәшебеҙ йәшәгән төбәктә Зәки Вәлиди исемендәге башҡорт ижтимағи-мәҙәни үҙәге лә эшләп килә.
Ысынлап та, донъяла әсә һөйөүенән дә көслөрәк, ҡәҙерлерәк нимә бар?! Ә балалар өсөн әсә йылмайыуынан да ҙурыраҡ ҡыуаныс юҡтыр. Шуға күрә Вадимдың һүҙҙәренең эскерһеҙлегенә, ихласлығына ышанам.
Ә кешегә — яҡты донъяны.
Ул, әлбиттә, йәшәү сығанағы,
Тормош ҡото — Әсә, ҡатын-ҡыҙ!
Тап ошо тирәләге ауылдарҙан 1914 йылда яугирҙәр фронтҡа киткән. Беренсе донъя һуғышына Өфө һәм Ырымбур губерналарынан 500 меңгә яҡын кеше саҡырылған. Һәйкәлде эшләү өсөн Учалы районынан һигеҙ тоннаға яҡын төҫлө таш килтерелгән.


text:
Башҡортостанда беренсе бала өсөн пособие яҡынса 8,9 мең һум тәшкил итәсәк Фото: donetsk.kp.ru
Башҡортостанда беренсе бала өсөн пособие яҡынса 8,9 мең һум тәшкил итәсәк
Башҡортостанда беренсе бала өсөн пособие яҡынса 8,9 мең һум тәшкил итәсәк Фото: donetsk.kp.ru
ӨФӨ, 2018 йыл, 15 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Йәш ғаиләләргә яңы ярҙам саралары араһынан ил етәкселегенең беренсе бала тыуғанда йәшәү минимумы суммаһын түләү тураһындағы ҡарары ҙур яңғыраш алды. 10,5 мең һум тигән һан аталғайны. Әммә ул ил буйынса уртаса һан, тип билдәләне «Российская газета» баҫмаһы менән «Эшлекле иртәнге аш»та республиканың ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова. Социаль ведомство етәксеһе аңлатыуынса, закон проектында һәр төбәктә үҙендә билдәләнгән йәшәү минимумы суммаһы түләнәсәк. Республикала ул – 8 892 һум.
«Был аҡсаға республикала йән башына уртаса килеме эшкә һәләтле халыҡтың йәшәү минимумы күләменән 1,5 тапҡыр түбән ғаиләләр дәғүә итә ала. 2017 йылдың икенсе кварталы өсөн йәшәү минимумы, йәғни 9 498 һум нигеҙ итеп алына. Уны 1,5 тапҡырға ҡабатлайбыҙ һәм 14 247 һум килеп сыға. Ғаиләлә өс кеше – әсәй, атай, бала булғанда һәм дөйөм килем 42 741 һумдан артмаһа пособие юлларға мөмкин. Дөйөм сумма, шартлы рәүештә әйткәндә, өс һумға күберәк булғанда пособие түләнмәй. Түләнгән түгел, ә һалымға тотоп ҡалынғанға тиклем иҫәпләнгән сумма күң уңында тора. Килем айҙан-айға үҙгәреп торғас, ул кәмегән осраҡта кешенең пособие алыуға хоҡуғы барлыҡҡа килә. Пособие бер йылға тәғәйенләнә, ә ярты йылдан йәшәү минимумында һәм ғаилә килемендәге үҙгәрештәр менән бәйле яңынан ҡарала», — тип аңлатты Ленара Иванова.
http://www.bashinform.ru/news/1103005-v-bashkirii-vyplata-na-perventsa-sostavit-okolo-8-9-tysyach-rubley/


text:
30-05-2013, 15:11 / Социаль ѳлкә
Юғары сифат - Рәсәй почтаһы ҡуйған талаптарҙың береһе
Эшсе ҡулдары көсөн кәметеү маҡсатында ниндәй генә ҡорамалдар, йыһаздар уйлап сығарылмай. Күптәр уларҙың рәт-сиратына төшөнөп, аңлап та етмәй. Элек күмәкләп эшләгәнде лә хәҙер бер техника, ыһ та итмәй әҙ генә ваҡыт эсендә башҡарып та ҡуя. Барыһы ла тормошто яҡшыртыу, хеҙмәт процесын еңеләйтеү өсөн эшләнһә лә, бындай үҫештәрҙең күп кенә ябай халыҡты эшһеҙ урамда тороп ҡалырға мәжбүр итеүен күреп, көйөнөргә лә, һөйөнөргә лә белмәйһең. Бөгөн компьютер техникаһы, автоматлаштырылған ҡорамалдар менән файҙаланмаған бер генә өлкә лә юҡтыр. Үҙен хөрмәт иткән һәр ойошма, предприятие хеҙмәткәрен...


text:
Халыҡ иҫәбен алыу тураһындағы законға төҙәтмәләр индерелә
«Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу тураһында» законға төҙәтмәләр индерергә кәрәк. 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреү буйынса хөкүмәт комиссияһы үҙенең беренсе ултырышында ошондай ҡарар ҡабул итте.
“Росстат”тан хәбәр итеүҙәренсә, төҙәтмәләрҙе ҡабул иткән осраҡта иҫәп алыусылар граждандарҙың ниндәй милләткә ҡарауы тураһындағы графаға респонденттарҙың һүҙенән яуап яҙа аласаҡ. Әлеге ваҡытта закон менән, граждандар был һорауға яуапты үҙҙәре яҙырға тейеш, тип ҡаралған. Әгәр респондент рус телен аңламаһа йәки яҙа белмәһә, был билдәле бер ҡатмарлылыҡтар тыуҙыра. Ямалда халыҡ иҫәбен алыу үткәргәндә бындай проблема менән күп тапҡыр осраштылар.
Ултырышта ил тормошондағы был мөһим ваҡиғаға әҙерлек мәсьәләләре тикшерелде.
— 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу тәүге тапҡыр урындағы үҙидара реформаһын иҫәпкә алып илдәге демографик хәл буйынса мәғлүмәттәрҙе бирәсәк, был бюджет-ара мөнәсәбәттәрҙе оптималләштерергә ярҙам итәсәк, — тине үҙ сығышында Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары, РФ Хөкүмәте Аппараты етәксеһе Сергей Собянин.
“Росстат” етәксеһе Александр Суринов Ямал-Ненец автономиялы округының төпкөл райондарында халыҡ иҫәбен алыуҙың нисек үтеүе хаҡында һөйләне. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ул апрель башында үткәрелде.
Александр Суринов Комиссияның оператив эшләүен юғары баһаланы һәм халыҡ иҫәбен алыу буйынса “Росстат”тың бөтә тәҡдимдәрен үтәүен билдәләне.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Страница 10
Инде яҙ етәме тиһәк - Башҡортостанға көслө циклон яҡынлаша
Яңылыҡтар таҫмаһы // 21-03-2018, 11:50
Иртәгә, 22 мартта республикала һауа торошо йәнә лә хөртәйәсәк. Уралға Урта диңгеҙҙән циклон яҡынлаша - был иһә ҡар яуыуҙы, буран сығыуҙы аңлата. Башҡортостандың көньяғында айырыуса көслө яуым-төшөм, ҡар ҡатыш ямғыр яуыуы ихтимал. Айырым райондарҙа боҙлауыҡ, юлдарға, сымдарға, ағастарға ҡар һырыуы көтөлә. һама температураһы +2,-3 градус буласаҡ.
Ялдарға ҡарай һыуытасаҡ....
«Беҙҙең ғаилә таланты»нда ҡатнашығыҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 21-03-2018, 10:21
Иғтибар! Төркөмөбөҙ "Беҙҙең ғаилә таланты" конкурсына видеояҙмаларҙы ҡабул иткәнен онотмағыҙ!
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ - ошо адрес буйынса
https://vk.com/wall-35065816_19347
махсус пост нығытылған, уға комментарий итеп һеҙҙең 7 йәшкә тиклемге балағыҙ/ейән-ейәнсәрегеҙ/туғанығыҙҙың берәй һөнәрен күрһәткән видеоны һалығыҙ. Бер юлы ярыш тураһындағы яҙманы дуҫтарға һөйләргә онотмайбыҙ!
- «Йыр»
- «Бейеү»
- «Телмәр»
- «Һөнәр оҫтаһы»
номинациялары буйынса балағыҙҙың ижади һәләтен мәңгеләштергән видеоҙмалар көтәбеҙ!
Ашығыҙыҙ!
Тиҙҙән март айы еңеүсеһен билдәләйбеҙ!...
Бөрйән йәштәре һәм студенттары берлеге 24 мартта "Өфө-уттары" күңел асыу йортоноң "XI" клубы майҙанында дуҫтарын йыя!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 20-03-2018, 15:37
Хөрмәтле райондаштар һәм башҡа район-ҡала йәштәре, һеҙҙе үҙебеҙҙең концерт-дискотекабыҙҙа көтөп ҡалабыҙ! Күңелдәргә ял, дәрт-дарман алып, донъя мәшәҡәттәренән арынып бергәләп бейергә-уйнарға форсат сығыу уңайынан һеҙгә ихластан күңелле байрам теләйбеҙ! Бер-беребеҙ менән яҡындан танышып, дуҫлашып, артабан да бергәләшеп йәшәү үҙе үк ҙур бәхет бит, дуҫтар!!!
Билет хаҡы: 250 һум,
Тәүге 100 кешегә 200 һум.
Инеү урынында һатыласаҡ.
19 - 25 март тыуған көндәрен үткәргәндәргә инеү хаҡы бушлай.
Өҫтәлдәрҙе бронләү һәм өҫтәлмә мәғлүмәт: 89371536899 - Гөлшат....
Концертҡа саҡырыуҙы Дилә Мостафина отто!!!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 20-03-2018, 12:20
22 мартта Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында Сибай концерт-театр берекмәһе “Исемеңдә - һинең яҙмышың...” тип аталған концерт ойоштора.
Унда бар ижади коллектив: БР-ҙың атҡаҙанған артистары Альберт Салауатов, Баязит Байназаров, Рөстәм Хәсәнов, Марс Ишморатов, Раушан Ниязғолов, "Тархан" фольклор-эстрада төркөмө, "Сибай" халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Ғаяз Ғәйетбаев, Сөмбөл Моратова, Зәлиә Нурлы, Айгөл Әсәҙуллина, Дим Шәрәфиев һәм башҡалар ҡатнаша.
15-20 март арауығында барған дуҫтарға һөйләү конкурсында беҙ Сибай концерт-театр берекмәһенең “Исемеңдә - һинең яҙмышың...” тип аталған концертына саҡырыу ҡағыҙы уйнаттыҡ. Һөҙөмтәлә бәхет Дилә Мостафинаға йылмайҙы. Ҡотлайбыҙ! Еңеүсене билдәләгән видеоны ҡарағыҙ. Диләгә беҙҙең менән бәйләнешкә инеүен һорайбыҙ.
Тамаша Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы сәхнәһендә (Өфө, Гоголь урамы, 58) 22 мартта киске сәғәт 7-лә башлана....
Дуҫтар!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 20-03-2018, 10:39
Башҡортостандағы һайлау һөҙөмтәләре: Владимир Путин тауыштарҙың 77,69%-тын йыйған
Яңылыҡтар таҫмаһы // 19-03-2018, 14:05
Венера ҒӘЙЕТОВА
Объявления / Йәшлек гүзәле // 19-03-2018, 10:27
Баш ҡалабыҙ Өфөлә тыуып үҫһәм дә, бар булмышым менән үҙемде Дим буйы һылыуы тип хис итәм. Бала һәм үҫмер сағымдың иң сағыу минуттары шунда, Миәкә районының Йәнәби ауылында, үтте. Ил инәһе, тәрән аҡыллы, күпте күргән Зәйтүнә өләсәйем миңә бәләкәйҙән үк доғалар ятлатып, яҡшыны ямандан айырырға, ғәҙел, кешелекле, сабыр, намыҫлы, эшһөйәр булырға, тормоштоң әсеһен-сөсөһөн ғорур тороп ҡаршы алырға өйрәтте. Әсәйем иһә ҡатын-ҡыҙҙан да көслө, шул уҡ ваҡытта яғымлы ла, тырыш та зат эйәһе юҡ икәнен күрһәтте. Ошо ике яҡын кешемә мине көслө рухлы шәхес итеп үҫтергәндәре өсөн рәхмәтлемен....


text:
Милләттәштәребеҙҙе бәләлә яңғыҙ ҡалдырмайыҡ!
«ГАРАЖДА ЙӘШӘП ЯТАМ...»
Быйыл ғинуарҙа Үҙәнбаш ауылында ут сығып, ике хужа йәшәгән йорт яна. Улар ҙа бер нәмәһеҙ тороп ҡала. Апрелдә Нәсиха Баязит ҡыҙы Нәбиуллина «Урал» гәзите мѳхәрририәтенә түбәндәге хат менән килде:
«Хѳрмәтле редакция!
Минең донъям 2016 йылдың 1 ғинуарында тѳндә янды. Бер нәмәһеҙ урамда тороп ҡалдым. Миңә быйыл 80 йәш тула.
15 йәштән эшләй башланым: тәүҙә колхозда, 1960 йылдан Белорет леспромхозының Үҙән- баш участкаһында. Иретеп йәбештереүсе булып эшләп, хаҡлы ялға сыҡтым. Еңел тормошта йәшәмәнем, донъя йѳгѳн үҙем тарттым.
Янғандан һуң документтарҙы юллап алғас, Белорет урман хужалығына ағас һорап барҙым. 29 апрелдә килерһең, тип әйттеләр. Әйткән кѳндәрендә кил- гәйнем, «Ағас юҡ, икенсе йыл килерһең», - тинеләр.
Мин әле кәртәмдәге гаражда йәшәп ятам, ѳй буратырға ағас бирмәйҙәр. Мәғлүм булыуынса, янған кешеләргә сиратһыҙ ағас бүленә. Был закон миңә ҡағылмай- мы әллә? Мине борсоған һорауға яуап бирһәгеҙ ине.
Хѳрмәт менән Нәсиха НӘБИУЛЛИНА».
Был һорауға Башҡортостан Республикаһының Урман хужалығы министрлығының Белорет урмансылығы буйынса тѳбәк бүлеге - «Белорет урмансылығы» начальнигы Олег Тахир улы МУЛЛОДЖАНОВтан түбәндәге яуапты алдыҡ:
«Башҡортостан Республикаһының Урман хужалығы министрлығының Белорет урмансылығы бу- йынса тѳбәк бүлеге - «Белорет урмансылығы» Рәсәй Федерацияһы Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығының күҙәтеү эшмәкәрлеге бүлегенең 2016 йылдың 11 ғинуарындағы 4-се белешмәһенә ярашлы, Н.Б. Нәбиуллинаның йорто 2016 йылдың 2 ғинуарында яныуын хәбәр итә. Башҡортостан Республикаһының 2007 йылдың 20 ноябрендә кѳсѳнә ингән «Башҡортостан Республикаһында урман мѳнәсәбәттәрен кѳйләү тураһында»ғы 486-з һанлы законына, Башҡортостан Республикаһы Хѳкүмәтенең 2010 йылдың 1 апрелендәге «Баш- ҡортостан Республикаһында граждандарҙың үҙ мәнфәғәтенә урман үҫентеләрен алыу-һатыу килешеүе тѳҙѳү тәртибен раҫлау тураһында»ғы 97-се ҡарарына ярашлы, йорттары янған- дарға ағас бүлеү ҡаралмаған.
Белорет урмансылығы биләмәһе 203041 гектар тәшкил итә, уның 117974 гектары файҙаланыуға бирелгән, шул иҫәптән 115432 гектары ҡуртымда, 2536 гектары даими файҙаланыуҙа, 5,72 гектары түләүһеҙ файҙаланыуҙа.
Урмансылыҡтың 117168 гектар майҙаны ағас әҙерләү маҡсатында ҡуртымға бирелгән, йәғни 57,7 проценты (беркетелмәгән май- ҙан 85873 гектар йәки 42,3 процент), шул иҫәптән 114 943 гектар ҡуртымға бирелгән. Рәсәй Федерацияһы Хѳкүмәте ҡа- рары менән инвестиция проектын тормошҡа ашырыу маҡсатында «Селена» урман сәнәғәте комплексы ике килешеү буйынса 36365 гектар майҙанды ҡуртымға алған: бер килешеү урмансылыҡтың дѳйѳм майҙанының 17,9 процентын тәшкил итә һәм икенсе килешеү 31 процент майҙанды ала. Башҡортостан Республикаһы Хѳкүмәте ҡарарына ярашлы, Ѳфѳ фанера етештереү комбинатына ике килешеү бу йынса 75305 гектар ҡуртымға бирелгән, ул урмансылыҡтың дѳйѳм майҙанының 37 проценты һәм ағас әҙерләү маҡсатында бирелгәне 64,3 процентын тәшкил итә. Шәхси эшҡыуар Н.Н. Ғилманова менән бер килешеү 1651 гектарға тѳҙѳлгән, был 0,8 процентты тәшкил итә һәм 1,4 процент майҙан ағас эшкәртеү маҡсатында ҡуртымға бирелгән. Шәхси эшҡыуар Ғ.Ф. Баязитовҡа 1622 гектар ҡуртымға бирелгән, ул урмансылыҡ майҙанының 0,79 процентын тәшкил итә һәм 1,38 проценты ағас әҙерләү маҡсатында бирелгән. Федераль яза үтәү хеҙмәте дәүләт идаралығының Башҡортостан Республикаһы буйынса 2-се холоҡ тѳҙәтеү колонияһына даими ҡулланыуға 2225 гектар урман биләмәһе бирелгән, ул урмансылыҡтың дѳйѳм майҙанының 1,1 гектарын тәшкил итә, шулай уҡ 1,9 процент майҙан ағас әҙерләү маҡсатында бирелгән.
Иҫәп ҡырҡындыһы 327,7 мең кубометр тәшкил итә, шул иҫәптән 91,8 мең кубометр ылыҫлы хужалыҡ. Ҡуртымсыларҙың иҫәп ҡырҡындыһы 230,01 мең кубометр йәки 70,2 процент, шул иҫәптән ылыҫлы хужалыҡ буйынса 79,47 мең кубометр йәки 86,6 процент. Ирекле ҡырҡынды 97,69 мең кубометр йәки 29,8 процент, шул иҫәптән 12,33 мең кубометр йәки 13,4 процент ылыҫлы хужалыҡ. Ирекле ҡырҡынды иҫәбе күләменән, Республика программаһына ярашлы, ылыҫлы хужалыҡ буйынса 7,56 мең кубометр «Торлаҡ фонды» программаһы буйынса бүленә. Шулай итеп, урмансылыҡтың халыҡҡа бүлеү ѳсѳн 90,13 мең кубометр ағасы ҡала, шул иҫәптән ылыҫлы хужалыҡтан 4,77 мең кубометр (32 кешегә). 2016 йылда ирекле иҫәп ҡырҡындыһы хужалығынан янғындан зыян күргән һәм 2014 йылдан 2016 йылдың февраль айына тиклем ғариза яҙған 27 кешегә ағас бүленде.
Нәсиха Нәбиуллинаға, әгәр ҙә унан алда янғында зыян күргәндәр үҙҙәренә бүленгән иҫәп ҡырҡындыһын файҙаланмаһа, 2016 йыл аҙағында ағас бирелеүе ихтимал. Бынан тыш, Н.Б. Нәбиуллинаға Башҡортостан Республикаһының башҡа урмансылыҡтарына мѳрәжәғәт итергә тәҡдим ителде».
P.S. Беҙ ҙә Үҙәнбаш ауылында Нәсиха Нәбиуллинаның янған йорто урынында булдыҡ. Әлеге ваҡытта 80 йәшлек Нәсиха Баязит ҡыҙы бәләкәй генә гаражында йәшәй. Оло булһа ла, ул тѳ- шѳнкѳлѳккә бирелмәй, яңынан йорт һалып сығыу теләге ҙур. Быйылға февралгә тиклем ғариза биргән янғындан зыян күргәндәргә ағас бүленгән һәм Нәсиха Баязит ҡыҙы, һуңлап мѳрәжәғәт итеүе арҡаһында, был исемлеккә эләкмәй ҡалған. Әммә урмансылыҡ етәкселеге Н.Б. Нәбиуллинаға ярҙам итеүҙән баш тартмай, мѳмкинлек килеп тыуһа, быйыл уҡ хәл итергә вәғәҙә бирә. Беҙ ҙә был хәлде күҙәтеп торасаҡбыҙ.
АҒАС БѲТӘҺЕНӘ ЛӘ КӘРӘК ТӘ...
Яңыраҡ «Урал» гәзитенә ағас мәсьәләһенә ҡағылған тағы ла бер хат килде:
«Һаумыһығыҙ хѳрмәтле «Урал» редакцияһы!
Һеҙгә күптәрҙе борсоған һорау менән мѳрәжәғәт итәм. Яңы закон буйынса ѳй тѳҙѳлѳшѳнә ғаиләгә 25 йылға бер тапҡыр 110 кубометр ағас бүленергә тейеш.
Мин 2013 йылда ѳй тѳҙѳүгә 50 кубометр ағас алдым (уның 30 кубометры ҡарағай, 20-һе ҡайын). Урман хужалығында ҡалған 100 кубометрҙы ѳйгә документ алғас бирәбеҙ, ти- неләр (ул саҡта документ архитектура бүлегендә ине). Документтар әҙер булғас, урман хужалығына ғариза яҙҙым, әммә ыңғай яуап булманы. Йыл һайын ғаризамды икенсе йылға ҡалдырҙылар. Быйыл яҙған ға- ризаға, һеҙ 2013 йылда 50 кубометр ағас алғанһығыҙ, һеҙгә 25 йылһыҙ ағас бүленмәйәсәк, тигән яуап хаты ебәрҙеләр.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, мин 30 кубометр ҡарағай ағасына ѳй һалып сыға алманым. Ҡалған 70 кубометрҙы алырға минең хаҡым юҡмы? Ѳй һалыр ѳсѳн тағы ла 25 йыл кѳтѳргәме? Бура һатып алырға бюджетта эшләгән аҡсам етмәй. Тѳҙѳлѳшкә ҡуртымға алған еремдең ваҡыты ла сығып бара.
Бәлки, беҙ законды дѳрѳҫ аңламайбыҙҙыр. 25 йыл эсендә ҡалған 70 кубометр ағасты тѳҙѳлѳшкә ала аламмы? Ағас алырға хоҡуғым булһа, кемгә мѳрәжәғәт итергә? АНОНИМ. Белорет районы».
Автор үҙенең исемен күрһәтмәгән. Автор кем булыуы билдәле булмағас, беҙ был эште шәхсән ҡарай алмайбыҙ һәм шуға ла был хатҡа аңлатма рәүешендә яуап бирәбеҙ.
«Башҡортостан Республика- һында урман мѳнәсәбәттәрен кѳйләү тураһында»ғы закондың 12-се статьяһының 7-се бүлегенә ярашлы, 2013 йылға тиклем, гражданға 25 йылға бер тапҡыр йорт тѳҙѳүгә 150 кубометрға тиклем ағас бүленә ине. 2016 йылда был законға үҙгәрештәр индерелде: уға ярашлы, хәҙер бер ғаиләгә 25 йылға бер тапҡыр 110 кубометрға тиклем ағас биреү ҡаралған.
Был хатта яҙылыуынса, ул 25 йылға бер тапҡыр (!) бирелгән тѳҙѳлѳш ағасын ошо күләмдә биреүҙәренә риза булып алған, шуға күрә ҡалғанын 25 йылдан һуң ғына алыуы ла ихтимал. Был мәсьәләне шәхсән ҡарарға кәрәк», - тине Белорет урман- сылығы буйынса тѳбәк бүлеге - «Белорет урмансылығы» начальнигы урынбаҫары Наил Үзбәк улы Әхмәтшин.
Рәмилә МУСИНА.
Автор фотоһы.


text:
Страховкалау баҙары үҫтереләсәк
Шишәмбе, 1 февралдә, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «РОСНО» Страховкалау компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Чопра менән протокол осрашыуы үткәрҙе. Республика башлығы фекеренсә, төбәктә страховкалау баҙарын үҫтерергә кәрәк.
Чопра әфәнде, Башҡортостан Рәсәй Федерацияһының был тармаҡ өсөн перспективалы субъекты булып тора, тип билдәләне.
— Мин республикала страховкалауҙың бөтә сегменттарын үҫтереү өсөн ҙур мөмкинлектәр күрәм, — тине ул. – Был йүнәлештең төбәк етәкселегендә яҡлау табыуы ҡыуаныслы. Беҙ страховкалауҙың бер нисә төрөн тәҡдим итәбеҙ. Улар барыһы ла граждандарҙың йәшәйеш именлеген камиллаштырыуға йүнәлтелгән. Беҙ шулай уҡ ислам страховкалауын (такафул) тәҡдим итергә лә әҙербеҙ. Ул традицион страховкалауҙан ислам нормаларына тап килеүе менән айырылып тора.
«РОСНО» Страховкалау компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте 1991 йылда ойошторола һәм Рәсәйҙең иң ҙур универсаль страховкалау компанияларының береһе булып тора. Уның клиенттары ҡарамағында 130-ҙан ашыу ирекле һәм мотлаҡ страховкалау төрө. «РОСНО»ның төбәк селтәренә территориаль билдәһе буйынса 8 дирекцияға берләштерелгән 88 филиал һәм Рәсәй Федерацияһының бөтә субъекттарындағы 383 агентлыҡ инә.


text:
Рафаэль Хәкимов Өфөнөң татар йәмәғәтселеге менән осрашты
Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһының Тарих институты директоры, сәйәсәт фәндәре докторы Рафаэль Хәкимов көн элгәре Өфөләге «Ихлас» мәсетендә Башҡортостандың татар йәмәғәтселеге вәкилдәре менән осрашты. Рафаэль Хакимов мәсеттә йыйылғандарҙы үҙенең «Татар рухы» китабы менән таныштырҙы һәм халыҡ тарихын объектив өйрәнергә кәрәклеге хаҡында белдерҙе.
Уның әйтеүенсә, хәҙерге заманда татар йәштәренең күбеһе туған телен белмәй. Милли үҙаңды көсәйтеү өсөн үҙ халҡының тарихын хатаһыҙ факттарға таянып өйрәнергә һәм күренекле урындарҙы тергеҙергә кәрәк. Мәҫәлән, Татарстанда Болғар ҡалаһын тергеҙеүгә ҙур средстволар һалына, уның нигеҙендә тарихи музей-ҡурсаулыҡ төҙөлә.
Рафаэль Хәкимов татарҙарҙың Рәсәй тарихындағы ролен дә билдәләне.
— Татарҙар рустар менән бергәләп халыҡ ополчениеһы ойоштороп, интервенция ваҡытында поляктарҙы илдән ҡыуҙы, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды политолог. – Халҡыбыҙ бөтөн һуғыштарҙа ла Ватан һағында торҙо. Рухи көсөбөҙ Муса Йәлилгә лә әсирлектә бирешмәҫкә ярҙам итте.
Рафаэль Хәкимовтың әйтеүенсә, сәйәси маҡсаттарҙа татар халҡын һәр ваҡыт мишәрҙәр, Себер татарҙары, керәшендәр һәм башҡалар кеүек ваҡ этник төркөмдәргә бүлгеләргә тырыштылар, шуға күрә милләттең үҙ-үҙен «татар» тип таныуын нығытырға кәрәк.


text:
Фото:
Төбәктә «Берҙәмлек — Содружество» халыҡ-ара милли мәҙәниәт фестивале үтәсәк
Фото:
7-12 июндә Башҡортостанда «Берҙәмлек — Содружество» халыҡ-ара фестивале үтә. Йыл һайын бәйгелә Рәсәйҙән генә түгел, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән дә башҡарыусылар ҡатнаша. Быйыл Латвия, Польша, Ангола, Һиндостан, Ҡытай, Ҡаҙағстан, Тажикстан, Ҡырғыҙстан һәм Төньяҡ Осетиянан ҡатнашыусылар килеүе көтөлә. Байрам Ишембай ҡалаһында тантаналы парад һәм концерт менән башланасаҡ.
Ғафури районында Һабантуй ойоштороласаҡ. Ҡунаҡтар өсөн урындағы ауыл халҡы менән әҙерләнгән «Сәсәкә ат, Республикам!» исемле композиция тәҡдим ителәсәк. Йола буйынса, ат сабышы, көрәш, төрлө уйындар һәм ярыштар үткәреләсәк.
Артабан халыҡ-ара фестиваль эстафетаһын Салауат ҡалаһы ҡабул итәсәк. Бында «Юрматы ере» мемориаль комплексы буйлап экскурсия ойоштороу планлаштырыла.
Фестиваль саралары — концерт, театрлаштырылған тамаша һәм байрам парады — шулай уҡ Күмертау ҡалаһында ойоштороласаҡ.
Халыҡ-ара кимәлдәге сара 12 июндә Өфөнөң Ленин исемендәге майҙанында гала-концерт һәм «Арыҫлан Мөбәрәков» теплоходында Ағиҙел йылғаһы буйлап экскурсия менән тамамлана.
Халыҡ ижадын, биҙәү-ғәмәли сәнғәтте популярлаштырыу; Башҡортостанда, Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә йәшәгән халыҡтарҙың мәҙәниәте һәм йолалары менән таныштырыу; БДБ илдәрендә, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙә үткәрелгән яңы фестивалдәр, программалар, илдәрҙәге мәҙәни үҙәктәр тураһында мәғлүмәт уртаҡлашыу фестивалдең төп маҡсаттары булып тора.
Сараны ойоштороусылар булып РФ һәм БР Мәҙәниәт министрлыҡтары, Рәсәй Халыҡ ижады йорто, Республика халыҡ ижады үҙәге, Ғафури, Ишембай райондары, Салауат, Күмертау һәм Өфө ҡалалары хакимиәттәре сығыш яһай.


text:
16.05.2018
Рух һүнмәһә,ил йәшәй.Рухи башланғыстың мөһимлеген аңлап,зыялылар рух өрә,аң-фекер уята.Ошондай бәрәкәтле сараларҙың береһе тураһында һүҙем.
Күптән түгел беҙҙең Республика инженер лицей-интернаты уҡыусылары һәм башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары “Ғаилә йылы”на арналған “Китапхана төнө”сараһында ҡатнашты.Был тамашаны З.Вәлиди исемендәге Республика милли китапханаһы ойошторҙо. Күркәм сара киске сәғәт 6-ла башланып төнгә тиклем дауам итте.Беренсе бүлектә 10-сы класс ҡыҙҙары башҡорт яҙыусыһы Яныбай Хамматовтың ҡыҙы Гүзәл Хамматова һәм уның ғаиләһе менән осрашты.Гүзәл Хамматова- яҙыусы, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты "Ижади хеҙмәт титаны" тип йөрөтәләр икән замандаштары Яныбай ағайҙы. Сөнки бөтөн донъяла уның кеүек ике тиҫтә роман яҙған яҙыусы бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Ҡыҙы Гүзәл Хамматова телсе, тәржемәсе, хаҡлы ялға сыҡҡансы Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтында немец теленән уҡытҡан. Оло ҡыҙыҡһыныу менән уҡыусылар был осрашыуҙы ҡабул итте, Гүзәл Хамматоваға үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын да бирҙеләр.
Сараның икенсе өлөшөндә 10-сы класс егеттәре (тәрбиәселәре Розалия Кәлимуллиновна)билдәле артистар:Башҡортостандың халыҡ йырсыһы Лилиә Ишемйәрова һәм Башҡортостандың халыҡ бейеүсеһе Урал Мортазин менән осрашты.Артистар бөтә осрашыуҙы ысынбарлыҡта тотош концертҡа әйләндерҙе. Атанан күргән-уҡ юнған,әсәнән күргән-тун бескән,тигәндәй,уларҙың балалары ла ата-әсәләре кеүек йырсылар,бейеүселәр,иҫ киткес һөнәрмәндәр. Башҡорт телле,көслө рухлы,аҡыллы,эшһөйәр,илһөйәр,телһөйәр балалары менән бәхетле Мортазиндәр ғаиләһе.Был сара беҙҙең егеттәр өсөн сағыу бер ваҡиға булды:фәһем алыу өсөн дә,үрнәк алыу өсөн дә. Беҙҙең егеттәр ҙә,тәрбиәселәр ҙә,уҡытыусылар ҙа бейеп-йырлап күңел асты,тамашаның һуңында күңелле флешмоб та йөрәктәрҙе дәртләндерҙе.
Ысынлап та, ауылдамы, әллә ҡалала йәшәһенме, башҡорттар өсөн ғаилә иң ҡиммәтле төшөнсә һанала. Шуға ла тап ғаиләлә тәрбиәләнә әхлаҡи ҡиммәттәр ҙә, туған телгә, республикаңа һөйөү ҙә. Ошондай шәхестәребеҙҙең ғаиләләре лә ошоға асыҡ миҫал.


text:
ЗАГС-ҡа ғаризаны туйға тиклем бер йыл алдан тапшырырға мөмкин Фото: Известия
ЗАГС-ҡа ғаризаны туйға тиклем бер йыл алдан тапшырырға мөмкин
ЗАГС-ҡа ғаризаны туйға тиклем бер йыл алдан тапшырырға мөмкин Фото: Известия
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Рәсәйҙәр никах теркәү көнөнә тиклем бер йыл алдан ЗАГС-ҡа ғариза тапшыра аласаҡ. Тейешле закон проектын Рәсәй Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы әҙерләгән, тип хәбәр итә «Известия».
Хәҙер дәүләт хеҙмәттәре сайты аша тантаналы ваҡиға көнөнә саҡлы бер ай йәки иң күбендә ярты йыл алдан ғариза тапшырырға мөмкин. Закон проектындағы аңлатма хатына ярашлы, бындай система ЗАГС-тарға ла, граждандарҙың үҙҙәренә лә уңайһыҙ.
«Был ЗАГС органдарына йөкләнеште һығылмалы көйләргә, граждандарға уларға уңайлы рәүештә никахты теркәү көнөн һәм ваҡытын һайларға мөмкинлек бирмәй», — тиелә документта.
Бынан тыш, ғәмәлдәге нормала теге йәки был әһәмиәтле көндә никахҡа инергә теләүселәрҙең күп булыуы менән бәйле коррупция өлөшө ла бар, тип раҫлайҙар министрлыҡта.
http://www.bashinform.ru/news/1147296-podat-zayavlenie-v-zags-mozhno-budet-za-god-do-svadby/


text:
Рәсәй Президенты Владимир Путин Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһағанда ил халҡын сифатлы медицина ярҙамы менән тәьмин итеү бурысын ҡуйғайны. «100-ҙән алып 2000-гә тиклем кеше йәшәгән тораҡ пункттарҙа 2018 – 2020 йылдар дауамында фельдшер-акушерлыҡ пункттары һәм табип амбулаториялары асылырға тейеш. Ә 100 кешенән кәмерәк кеше йәшәгән тораҡ пункттар өсөн тейешле диагностика ҡорамалы менән йыһазландырылған күсмә …
Continue reading ‘Һаулығың – байлығың!’ »
Һәр кемдең яратҡан шөғөлө, ҡулынан килгән эше, хыялында йөрөткән һөнәре була, шулай бит? Бына шул күңелеңә ятҡан юлды һайлаһаң, уңышҡа ла өлгәшәһең, бәхетле лә булаһыңдыр. Баймаҡ районы Темәс егете Фәрхәт Ҡаҙаҡбаев та киләсәген ниндәй һөнәр менән бәйләйәсәген билдәләп ҡуйған: автомеханикка уҡыясаҡ ул. Мәктәптә лә был оҫта ҡуллы уҡыусы тураһында: «Алдына маҡсат алдымы, шунан ситкә тайпылмай», …
Continue reading ‘Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә әҙ’ »
Темәс мәктәбендә бер нисә йыл рәттән «Оҫта ҡулдар» түңәрәге лә эшләп килә. Уның етәксеһе – юғары квалификациалы технология уҡытыусыһы Мансур Сөләймән улы Асаинов. Түңәрәктә V – IX синыфтарҙан барлығы 15 уҡыусы шөғөлләнә. Аҙнаһына 2 тапҡыр балалар ҙур теләк менән йыйыла. Сөнки бында уларҙы тағы бер мауыҡтырғыс донъя ҡаршылай.
Гәзит төрөпкәләренән үрелгән тирмә, кәрзиндәр нисек матур күренә, эйеме? Быларҙы дәрестәрҙән һуң VII – VIII уҡыусылары эшләгән. Ташлы мәктәбенең рәсем, технология уҡытыусыһы Гөләйфә Иршат ҡыҙы Әкимбәтова тәүҙә интернет ярҙамында үҙе оҫтарып алған да унан балаларҙы өйрәтә башлаған. Ике йыл ғына шөғөлләнеүҙәренә ҡарамаҫтан, эштәре бик матур ғына килеп сыға. Ҡайһы берҙәрен йәрминкәләрҙә һатып, аҡсаһына морилка, лак …
Continue reading ‘Кәрзиндәре һоҡландыра’ »