text:
- Подробности
- Просмотров: 348
ӨФӨ ЭШСЕ ҺӘМ ҺАЛДАТ ДЕПУТАТТАРЫ СОВЕТЫ, Д е п у т а т т а р С о в е т ы, революцион властың һайланма органы. 1917 й. 5 мартында Өфө эшселәре һәм гарнизондың хәрби частары вәкилдәре йыйылышы ҡарары б‑са ойошторола. Советҡа һалдат (82), эшсе (72), мосолман һалдаттары (38) деп., Социал‑революционерҙар партияһы һәм Рәсәй социал‑демократик эшселәр партияһы (4‑әр), Бунд һәм Халыҡ‑социалистик хеҙмәт партияһы вәкилдәре инә. Эшсе һәм хәрби секцияларҙан, даими һәм ваҡытлыса эшләгән комиссияларҙан (мәҙәни‑ағартыу, мандат, ойоштороу, белдереү, ревизия, финанс һ.б.) тора. Майҙа хәрби секцияға Өфө гарнизоны һалдаттары һәм офицерҙары Хәрби ойошмаһы советынан һәм Өфө хәрби мосолмандары советынан вәкилдәр инә. Етәксе органы – башҡарма комитет. Май—нояб. Өфө губернаһында совет власының рәсми булмаған органы булараҡ эшләй. Июндә Советҡа 350 деп. һайлана. Сентябрҙә большевиктар һәм һул эсерҙарҙың власты Советтарға биреү т‑дағы талабы яҡлы була. Ноябрь—дек. меньшевиктар, халыҡ социалистары һәм уң эсерҙар Совет составынан сыға. 4 декабрҙә Эшсе һәм һалдат деп. советының 4‑се губ. съезы м‑н Крәҫтиән деп. советының 5‑се губ. съезының берләштерелгән ултырышында Советтың 25 ағзаһы Өфө губерна башҡарма комитетына һайлана. 1918 й. 29 ғин. Советҡа бөтөрөлгән ҡала думаһы полномочиелары бирелә, ҡала коммунаһына үҙгәртелеп, Өфө губерна эшсе, крәҫтиән һәм ҡыҙылармеец депутаттары советы ҡарамағына күсә. Өфө советының башҡарма ком‑ты президиумы рәйестәре: Н.П.Брюханов (1917 й. мартынан), В.П.Гиневский (апр. алып), А.И.Свидерский (окт. алып). Баҫма органы — “Известия Уфимского Совета рабочих и солдатских депутатов” (“Өфө эшсе һәм һалдат депутаттары советы хәбәрҙәре”; Өфө, 1917 й. март—окт.) гәзите.
Г.В.Мордвинцев
Тәрж. М.Х.Хужин


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 385
ОРАН (һөрән), саҡырыу, өндәү. Башҡорттар О. хәүеф янағанда йәки яу ваҡытында ырыуҙаштарын бер урынға саҡырыу өсөн файҙаланған. Онгон һәм тамға м‑н бер рәттән ул ырыу-ҡәбиләнең иң изге атрибуттарының береһе һаналған (ҡара: Башҡорттарҙың ырыу-ҡәбилә ҡоролошо). О. ярҙамында бөтә ырыуға зыян килтерелеүе мөмкин, тип иҫәпләнгән, шуға күрә уны башҡа ырыу һәм ҡәбилә кешеләренән йәшереп тотҡандар. Йыш ҡына О. итеп ысынбарлыҡта булған йәки уйлап сығарылған ырыу башының исемен файҙаланғандар. Мәҫ., бөрйән, ҡыпсаҡ (көнсығыш), үҫәргән ҡәбиләләрендә (ҡайһы бер ырыуҙарында) — “тоҡсоба”; әйлеләрҙә — “салауат”; ҡаңлы, ҡыпсаҡ (көнбайыш), мең ҡәбиләләрендә — “байһонғор”; үҫәргәндәрҙең ҡайһы бер ырыуҙарында — “мөйтән” һ.б.
Р.М.Йосопов
Тәрж. М.Х.Хужин

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 285
РОЗА ҺЫМАҠТАР (Rosaceae), ике өлөшлөләр ғаиләһе. 118 заты, 3,5 меңгә яҡын төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Ағастар, ҡыуаҡлыҡтар, ярым ҡыуаҡлыҡтар һәм үләндәр. Башҡортостанда 20 заттан яҡынса 100 төрө (ағуна үләне, ҡараған, миндаль һ.б.) үҫә. Бер, күп йыллыҡ үләндәр, һирәгерәк ағастар, ҡыуаҡлыҡтар һәм ярым ҡыуаҡлыҡтар. Һабаҡтары төҙ, һирәк осраҡта йәйенке, йәйелеүсән йәки түшәлеүсән, тармаҡлы, һирәгерәк ябай. Япраҡтары һаплы, күп осраҡта япраҡ ҡолаҡсынлы, ябай (бөтөн йәки айырсалы), бармаҡ һымаҡ һәм ҡыйғас, һабаҡ япраҡтары — сиратлы, тамыр яны япраҡтары — суҡлы. Сәскәләре ваҡтан алып эрегә тиклем, йышыраҡ аҡ, һары, ал төҫтә, дөрөҫ формала, ике енесле, яҡшы үҫешкән гипантий м‑н (сәскә эргәлеге нигеҙе һәм һеркәс епсәләре ҡушылып үҫкән киңәйтелгән сәскә төбө). Сәскә эргәлеге ике ҡатлы, башлыса 5 быуынлы, күп төрҙәрҙең каса аҫты бар. Һеркәстәре 20—400, ҡайһы берҙә 10 йәки 5, һирәк осраҡта 2 йәки 1. Емешлеге берәү йәки күберәк, емшәне өҫкө йәки аҫҡы. Сәскәләре яңғыҙар йәки ҡалҡансыҡтарҙа, тәлгәштәрҙә, башаҡтарҙа, баштарҙа урынлашҡан. Башлыса бөжәктәр ярҙамында һеркәләнә. Ҡаҙ үләне, эттабан, әлморон, рубус заттарына ҡараған төрҙәр өсөн апомиксис (енси процесһыҙ үрсеү юлы) хас. Емеше — төшлө емеш, к¢п япраҡлы, күп сәтләүекле, алма һ.б. Емештәре һәм орлоҡтары кеше, хайуандар (имеҙеүселәр, ҡоштар, бөжәктәр һ.б.) ярҙамында тарала. Болондарҙа, баҫыуҙарҙа, урмандарҙа, далаларҙа, ҡайһы бер төрҙәре тундрала, һаҙлыҡтарҙа һәм һыу ятҡылыҡтары ярҙары буйлап үҫә. Емеш (алмағас, груша, сейә һ.б.), еләк (еләк, ҡара бөрлөгән, ҡыҙыл бөрлөгән, мораҡ һ.б.), декоратив (миндаль, тубылғы, әлморон һ.б.), баллы (ерек ҡураһы, йәбешкәк, ҡыҫыр сәскә һ.б.), дарыу (ҡаҙ үләне, ҡурай еләге, ҡылысъяпраҡ, ҡырҡъяпраҡ, муйыл, энәлек һ.б.) үҫемлектәре; Р. күп төрҙәре халыҡ медицинаһында ҡулланыла. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына Р. 9 һирәк төрө индерелгән: ал бөрлөгән, ҡыҙыл бөрлөгән, текән әлморон, реликттар — ағуна үләне, ҡыуаҡлы курил сәйе, ҡом ҡаҙ үләне, аҡ ҡаҙ үләне; эндемиктар — Кузнецов ҡаҙ үләне, Эверсманн ҡаҙ үләне.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 462
БАЙҒУСҠАР ҠУРҒАНЫ II, 14 б. аҙ. археологик ҡомартҡыһы. Хәйбулла р‑ны Байғусҡар а. төньяҡҡа табан 3 км алыҫлыҡта Тиргәмеш й. (Таналыҡ й. басс.) һул ярында урынлашҡан. 1991 й. Ф.А.Сөнғәтов тарафынан асыла һәм өйрәнелә. Ҡурған (диам. 8 м, бейеклеге 0,3 м) аҫтында 1 ҡәбер табылған, уның өҫтөндә сағыу ҡыҙғылт һары төҫтәге үртәлгән ҡалын балсыҡ ҡатламы асыҡланған. Ҡәбер камераһының көнбайыш яртыһының таштан ҡоролған нигеҙе бар. Ерләү бер-береһенә тимер таҫмалар һәм сөйҙәр м‑н беркетелгән ике оҙонса өлөштән торған ағас ялғашҡа (диам. 0,3—0,5 м, оҙонлоғо 2 м) һалып башҡарылған. Мәйет салҡан ятҡырып, ҡулдарын янбаш һөйәгенә ҡуйып, башы м‑н көнбайышҡа (йөҙөн көньяҡҡа бороп) ҡаратып ерләнгән. Баш һөйәгенең йөҙ яғында Алтын Урҙа осороноң 6 көмөш тәңкәһе табылған: 3‑өһө — Жанибәк (1342—57), 2‑еһе — Үзбәк, 1‑һе Тоҡто (1291—1313) хан дәүерендә һуғылған. Н.А.Мәжитов, ерләү йолаһына ҡарап, — Б.ҡ.II Көньяҡ Урал аръяғына монголдар ҡыҫырыҡлауы һөҙөмтәһендә йәки улар м‑н бергә килгән күскенселәр; В.А.Иванов һәм В.А.Кригер Көнбайыш Себерҙең көньяҡ ҡыймаҡ-ҡыпсаҡтары м‑н бәйләй. Б.ҡ. II материалдары Милли музейҙа һаҡлана.
Әҙәб.: Сунгатов Ф.А., Сафин Ф.Ф. Исследование курганных могильников в Зауралье в 1991 году //Наследие веков. Уфа, 1995.
Ф.А.Сөнғәтов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
– Эй, ҡайһылай һәйбәт иткәнһең әле шланг алып килеп, – тип ҡыуанып ҡаршыланы Камилды уҡытыусыһы Оксана Викторовна Исмәғилева. – Улай булғас, бар һин кәбеҫтәләргә һип, юғиһә, башҡалар өлгөрә алмай, ул йәшелсәгә һалҡын һыу ҙа ярай.
Камил Усманов шунда уҡ шлангыһын кранға тоташтырып, эшкә лә тотондо.
Иртәнге туғыҙынсы ярты ғына, ә нисек ныҡ ҡыҙҙыра. Мәктәп баҡсаһындағы йәшелсәләр, сәскәләр бирешмәһен өсөн уҡыусылар сиратлап көн дә килеп һыу һибә. Бына әле лә бишенселәр һәм үҙ ваҡытында практика үтә алмаған башҡа синыф уҡыусылары йүгерә-йүгерә эшләп йөрөй. Урал Исмәғилев, Рүзил Вәлитов, Илина Хәмитова, Даша Пивоварова, Аделина Үтәгәнова, Регина Фисенко мәктәп алдындағы сәскәләрҙе хәстәрләй. Тиҙҙән уҡырға килгәндә улар балҡып ҡаршы алыр үҙҙәрен.
Камил Усманов VI синыфҡа барасаҡ. Йәйге каникулда Красноусольскиҙа ял иткән. Лагерҙа өс аҙна булған. Походтарға йөрөү оҡшаған. Еҙемдә һыу ингәндәр, мәмерйәгә кергәндәр, рәхәтләнеп футбол уйнағандар.
– Туғыҙынсы синыфты тамамлаған Инсаф ағайым һәм әсәйем менән бергә өсәүләп тиҙҙән Стәрлетамаҡҡа мәктәп кәрәк-яраҡтары алырға барасаҡбыҙ, – ти Камил ҡыуанып. Күренеп тора: уҡыуҙы, иптәштәрен һағынып та өлгөргән малай. Тырышып белем алғас, «дүртле»ләре лә бер нисәү генә. Гел «бишле»гә генә уҡый тиерлек.
…Тиҙҙән малайҙар, ҡыҙҙар бөгөнгә эштәрен тамамлап, ҡайтырға йыйынды. Ә улар һыу һипкән сәскәләр, утыҙ градустан ашыу эҫелеккә лә бирешмәй, балаларға рәхмәт әйткәндәй, балҡып ҡалды.
З. МӘҺӘҘИЕВА.
Көйөргәҙе районы, Таймаҫ мәктәбе.


text:
«Алтын тирмә» - Башҡортостан телевидениеһы тарихындағы берҙән-бер телевикторина. Республикабыҙҙың иң татыу, зирәк ғаиләләләре - сағыу шоуҙың йөҙөк ҡашы. Өс кешенән торған ике команда алып барыусы биргән һорауҙарға яуап эҙләй. Башҡорт башватҡыстары төҙөү оҫтаһы Илдар Ғәбитовтан һәм төрлө төбәктә йәшәүсе дуҫтарыбыҙҙан килгән береһенән-береһе ҡыҙыҡлыраҡ, мауыҡтырғыс викторина һорауҙары «Алтын тирмә» тапшырыуына йәм өҫтәй.
Беҙҙең уйында һәр бер теләгән кеше ҡатнаша ала. Бының өсөн тапшырыу барған мәлдә смс уйынының һорауына «Тирма» тип яҙып, 8889 һанына дөрөҫ яуап ебәреү етә. Еңеүсене бүләк көтә.
«Алтын тирмә» уйынында ҡатнашырға теләһәгеҙ, 291-25-51 телефонына шылтыратығыҙ. Теләк-тәҡдимдәрҙе хат менән дә ҡабул итәбеҙ. Адресыбыҙ: Өфө ҡалаһы, Ғафури урамы 9/1. «Алтын тирмә» тапшырыуы.


text:
Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институты
Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институты (университет) — Рәсәйҙең алдынғы университеттарының береһе, 1944 йылда Мәскәү дәүләт университетының халыҡ-ара факультеты нигеҙендә асыла.
Йөкмәткеһе
Белем йүнәлештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
12 бакалавр программаһы буйынса кадрҙар әҙерләй:
- Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр
- Халыҡ-ара хоҡуҡ
- Иҡтисад
- Журналистика
- Реклама һәм йәмғиәт менән бәйләнеш
- Юриспруденция
- Менеджмент
- Полиотология
- Дәүләт һәм муниципаль идара
- Социология
- Сауҙа эше
- Экология һәм тәбиғәт файҙаланыуы
Магистратура[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр
- Халыҡ-ара хоҡуҡ
- Иҡтисад
- Журналистика
- Педагогик белем/ Лингвистика
- Юриспруденция
- Менеджмент
- Политоология
- Дәүләт һәм муниципаль идара
- Социология
- Сауҙа эше
- Социаль-мәҙәниәт эше
Уҡытылған телдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөгөнгө көндә университетта 53 тел уҡытыла[1]:
Бакалавриатҡа һәм магистратураға инеү ваҡытта абитуриенттарҙын ошо телдәрҙе тапшырырға хоҡуғы бар:
- Инглис. Иң ауыр бүлексә. Күбеһе уҡырға инмәйҙәр.
- Ғәрәп. Иң еңел бүлексе. Ошо телде һайлаған һәм тапшырған абитуриенттар күбеһе уҡырға инә.
- Индонезия
- Испан
- Итальян
- Корей
- Ҡытай
- Монгол
- Немец
- Төрөк
Етәкселәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1944—1944 Иван Дмитриевич Удальцов
- 1944—1945 Николай Васильевич Степанов
- 1945—1949 Георгий Павлович Францов
- 1949—1952 Иван Кузьмич Верещагин
- 1952—1955 Иван Иванович Лобанов
- 1955—1957 Михаил Сергеевич Иванов
- 1958—1963 Федор Данилович Рыженко
- 1963—1965 Леонид Николаевич Кутаков
- 1965—1968 Борис Пантелеймонович Мирошниченко
- 1968—1971 Михаил Данилович Яковлев
- 1971—1974 Александр Алексеевич Солдатов
- 1974—1985 Николай Иванович Лебедев
- 1985—1990 Ричард Сергеевич Овинников
- 1990—1992 Андрей Иванович Степанов
- 1992— хәҙерге көнгә тиклем Анатолий Васильевич Торкунов
Ярҙамсылар советы, эндаумент-фонд[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Университетын ярҙамсылар советы рәйесе В. Потаниндын хәйриә фонды , «Норильск никеле» тау-металлургия компанияһы генераль директоры, институт тамамлаусығы Владимир Потанин булып тора.
Университетта Рәсәйҙәге беренсе эндауменд-фонд, Мәскәү дәүләт Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институты үсеше фонды асылды[2].
Мәскәү дәүләт Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтына В. Потанин $6,5 млн тапшырҙы[3].
Тамамлаусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Потанин, Владимир Олегович — «Нори́льск ни́келе» ПАО — тау-металлургия компанияһы башлығы.
- Конов Дмитрий Владимирович — «Сибур Холдинг» ААЙ башлығы.
- Лавров Сергей Викторович — Рәсәй Федерацияһы Сит ил эштәре министры.
- Косачёв, Константин Иосифович — Бойондороҡһоҙ Илдәр Эштәре, сит илдәрҙә йәшәғән ватандаштар һәм халыҡ-ара гуманитар бәйләнештәр буйынса федераль агентлыҡ башлығы.
- Илһам Гейдар улы Әлиев — 2003 йылдан Әзербайжан Президенты.
- Усманов Алишер Бурхан улы — «Металлинвест» компанияһы башлығы.
Хөрмәтле Докторҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мәхмүд Аббас (2008).
- Реджеп Тайип Эрдоған (2011)[4]


text:
Дүртөйлө ҡалаһында уҙған “Туған тел яҙмышы кем ҡулында, әҙип?” тип аталған “түңәрәк өҫтәл”гә лә ике республиканың – Башҡортостандың һәм Татарстандың яҙыусылары йыйылып, тап туған тел мәсьәләһе буйынса фекер алышты.
Әҙиптәрҙең әйткәне…
Сараны Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты аппаратының баш белгесе, мәғариф мәсьәләләрен заман талаптарына ярашлы халыҡҡа ваҡытында еткерергә ашыҡҡан Рәйсә Күзбәкова алып барҙы. Ул, тап глобалләшеү кеүек ҡатмарлы осорҙа телде нисек һаҡларға була һуң, тигән һорау ҡуйып, тел мәсьәләһенең бөгөн ни тиклем киң ҡоласлы булыуын аңлатты. Шул уҡ ваҡытта һәр әҙип ерлектәге хәл-ваҡиғаларға бәйләп, үҙ фекерен әйтергә тырышты.
Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев һәр халыҡ өсөн үҙ туған теле иң төп байлыҡ булыуы, башҡорттар – “Урал”ды, татарҙар Ғ. Туҡайҙың “Туған тел”ен йырлап сараларын башлай икән, был үҙе үк халыҡтың туған теленә мөнәсәбәтен күрһәтә, тине.
– Бер ҡараһаң, бөгөн бит элекке кеүек түгел, туған телде өйрәнер өсөн бар шарттар булдырылған. Башҡорт гимназиялары һаны нисәүгә етте! Һуңғы осор мәсеттәрҙең асылыуы күҙәтелә. Мәсеттәр асылыуға бер ҡаршылығым да юҡ, әммә унда кем йөрөр һуң? Беҙҙең балаларыбыҙ һаны артамы бөгөн, әллә кәмейме? Закондар менән яҡланған, һаҡланған телдең статусын ҡайтырырға кәрәк! – тип тамамланы һүҙен Рауил Төхвәт улы.
Татарстан Яҙыусылар союзы рәйесе, танылған драматург Данил Сәлихов үҙ сиратында, яҙыусыларға күберәк халыҡ араһына сығырға, ике республика араһында ижади кисәләр ойошторорға кәрәк, тигән тәҡдим индерҙе.
– Элекке совет осорондағы осрашыуҙарҙы һәр кем хәтерләйҙер. Бөгөн яҙыусы һүҙе халыҡҡа барып етәме? Был хаҡта беҙ үҙебеҙ ҙә хәстәрләргә тейеш. Халыҡ яҙыусыларын халҡы танып белеүе, әҫәрҙәрен уҡып үҫеүе зарур. Беҙ бына шундай ижади күперҙәрҙе нығытайыҡ әле, – тине Данил Хәбибрахман улы, фекерен йомғаҡлап.
Башҡортостандың халыҡ шағиры Хәсән Назар: “Халыҡ ҡына түгел, бөгөн яҙыусылар бер-береһенең әҫәрҙәрен уҡымай. Хәҙер китап ҡайғыһы юҡ. Бында хәл итәһе мәсьәләләр бик күп. Тел – ул халыҡты ойоштороп торған төшөнсә. Әгәр теле юҡҡа сыҡһа, милләттең киләсәге юҡ. Халыҡҡа тел кәрәк. Телде һаҡлау өсөн уны яҡлаған закондарҙың эшләүе мөһим!” – тине.
Татарстандың халыҡ шағиры Рауил Фәйзуллин да бик әсенеп әйтте һүҙҙәрен:
– Бөйөк Ватан һуғышы осоронда фронтта туған телдә 16 гәзит сыҡҡан. Совет дәүләтен нығытыр өсөн дә, халыҡтар дуҫлығын һаҡлағанда ла беҙ кәрәк булғанбыҙ. Телебеҙ ҙә, һүҙебеҙ ҙә кәрәк булған. Рәсәй Федерацияһы кеүек ҡеүәтле ҙур дәүләтте һаҡлап ҡалыу өсөн тап беҙҙең республикаларыбыҙ, телдәребеҙ кәрәк!
Ил Президентының милли әҙәбиәткә мөнәсәбәте
Былтыр Мәскәүҙә сыҡҡан “Современная литература народов России. Поэзия. Антология” йыйынтығының баш һүҙенә күҙ һалам. Унда Рәсәй Президенты Владимир Путиндың шундай фекере теркәлгән: “Беҙ тарихыбыҙ һәм күп милләтле әҙәбиәтебеҙҙең традицияларына һоҡланабыҙ. Ғабдулла Туҡайҙың, Мостай Кәримдең, Рәсүл Ғамзатовтың, Фазу Алиеваның һәм башҡа күренекле шағирҙарҙың һәм яҙыусыларҙың исемдәре Рәсәйҙә генә түгел, унан ситтә лә билдәле. Ә уларҙың әҫәрҙәре тулы хоҡуҡлы рәүештә беҙҙең дөйөм, ысын мәғәнәһендә үҙенсәлекле ҡомартҡыларыбыҙ”. Бына ошо һүҙҙәр үҙҙәре үк ил башлығының туған телдәрҙә ижад ителгән әҙәбиәттәргә мөнәсәбәтен күрһәтә. Ошо хаҡта беҙгә оноторға ярамай ғына түгел, һәр даим сығыштарҙа, яҙған рәсми хаттарҙа иҫкә алырға кәрәк. Тап туған телендә ижад иткәндәрҙең генә ысын әҫәр яҙа алыуы ихтимал. Йәшерәк саҡта ниңә Мостай ағай урыҫса яҙманы икән, ул бит урыҫ телендә бик шәп һөйләшә ине, тип уйлай торғайным. Йылдар үткәс, был ижадтың сере асылды – әҙип тап туған телендә, үҙе тойған, үҙе донъяны ҡабул иткән телдә генә ысын һүҙ сәнғәте өлгөһө тыуҙыра алыуы ихтимал. Шуға күрә кешелек артабан киләһе быуаттарға кеше булып атлаһын өсөн, беҙгә ысын сәнғәт өлгөләрен уҡыу ғына түгел, ижад итеү ҙә мөһим.
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе урынбаҫары Йомабикә Ильясова: “Туған тел – төп рухи байлыҡ. Ул – беҙгә быуаттар аша күскән оло хазина. Бөгөн туған телдәрҙе өйрәнергә теләгәндәргә мөмкинлектәр бар. Әммә глобалләшеү осоронда һәр халыҡ милли асылынан яйлап ситләшә. Милләттең төп ҡиммәттәрен һаҡлау, ҡурсалау фиҙакәрлек тә талап итә”, – тине.
Татарстандың халыҡ шағиры Зиннур Мансуров, республикаларындағы хәл-ваҡиғаларҙы тасуирлап: “Был мәсьәләләрҙе ыңғай хәл итергә мөмкин, беҙгә халыҡ һанын арттырырға, күпләп бала табырға кәрәк”, – тине. Бала табыу өсөн дә шарттар кәрәк бит әле! Һуғыш осоронда, аслыҡ йылдарында ауылдарҙа сабыйҙар күп булған, әммә ул осорҙағы йәмғиәттең әхлаҡи йөҙө лә башҡа ине шул. Кешеләр бер-береһе менән һуңғы телем икмәген дә бүлешкән, иманы, рухы көслө булған. Йәмғиәттең бөгөнгө хәлгә килеп етеүенә кем ғәйепле һуң? Йәнә лә телде өйрәнеүҙе ғаиләгә генә ҡайтарып ҡалдырыу дөрөҫмө ни? Беҙ шундай шәпбеҙ, хатта бөтә мәсьәләләрҙе ғаилә хәл итә башланы. Мин бала саҡта шундай лозунг йәшәй ине: “Ғаилә – ул йәмғиәттең ячейкаһы”. Ана шул йәмғиәттең шул. Ул үҙе генә бер нимә лә эшләй алмай, уға дәүләт ярҙамы, ошо замандың арҡа терәрлек ҡанундары кәрәк.
Татарстандың халыҡ шағиры Роберт Миңнуллиндың фекерҙәре лә минең күңелемә ауаздаш булды. Ни генә тимә, был һөйләшеүҙәр ҡағыҙҙа ғына ҡалмаһа ине, тигән борсолоу йәшәй күңелдә.
Иң мөһиме — эш дауам итә
Сығышы менән Дүртөйлө егете, шағир, драматург Ғәлимйән Ғилманов үҙ сығышында тел мәсьәләһе буйынса айырым проблемаларҙы хәл итеү өсөн аныҡ тәҡдимдәр әйтте:
– Телде үҫтереү буйынса программалар ҡабул ителде. Шулай уҡ гранттар ҙа бүленә. Беҙгә уларҙы мөмкин тиклем халыҡ мәнфәғәтендә файҙаланып ҡалыу мөһим, – тине Ғәлимйән Хәмитйән улы.
Эйе, беҙ был ысулдарҙы ла файҙаланып ҡалырға бурыслыбыҙ. Башҡортостанда Башҡорт теле фонды асылды. Уның эшлекле емештәрен халыҡҡа еткерергә яҙһын. Иң мөһиме шул: теоретик эштәрҙең халыҡҡа ғәмәли ярҙамы булыуы ла зарур!
Шағирә Фәниә Ғәбиҙуллина Башҡортостандың халыҡ шағиры Назар Нәжмигә арналған “Йырҙың булмай һуңлағаны” китабын таратты.
Осрашыуҙа Дүртөйлөлә туған телдәрҙе уҡытыу мәсьәләһе буйынса ата-әсәләр комитетын булдырыу тураһында һүҙ барҙы.
Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе Зәки Әлибаев үҙ сығышында “түңәрәк өҫтәл” нигеҙендә резолюция ҡабул ителеп, ил етәкселегенә ебәреләсәген әйтте.
Башҡортостан һәм Татарстан Яҙыусылар союздары, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы тарафынан ойошторолған был сара Рәсәйҙә барған тел сәйәсәте буйынса мәсьәләләрҙе хәл итеүгә ыңғай йоғонтоһо булһын, тип теләйек. Әйтәһе тәҡдимде ваҡытында әйтеп, ғәмәлгә ашырырға кәрәк. Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғарипов әйтмешләй, “ни мәғәнә дөрөҫ һүҙ әйтеүҙән, дөрөҫ һүҙең әгәр һуңлаһа”. Һуңламаһаҡ ярай ине…
Просмотров (59)


text:
Иң яҡшы сайты рулетка | $ 200 тәҡдим наличных | Слот Казино Фляга
Slot Jar –; иң яҡшы рус рулеткаһы сайтына рәхим итегеҙ Бонустар тиклем £200!
UK сайтында блог яҡшы рулетка SlotJar.com
Рулетка булды казино уйын бик популяр. реаль казино. Хәҙер беҙ һеҙҙең уйынды алып барыусы уны. һеҙ йорт банкалары уңайлы.. Бөгөн, Казино уйын кеүек Рулетка, Баккара, Покер, һәм Блэкджек төрлө уйнап булмай онлайн-казино.
Шулай уҡ билдәле раят төрлөлөгө уйында рулетка кеүек Француз Рулетка, Европа Рулетка, америка һәм рулетка. Был уйындарҙа һәр береһе үҙ вариантына эйә, айырым тәжрибә. Тимәк, һеҙ өйрәнергә тейеш, был тәү сиратта бөйөк британия рулеткаһы уйнағаның яҡшы вариант тип сайтында рулетка.. Бөгөн уйын уйнай ала һәм иң яҡшы банк һөйләм.!
Был ябай эшләргә өсөн банк һеҙгә беҙҙең уйыбыҙ, реаль аҡса булһын өсөн, ябай кеүек, реаль һеҙ казино. Аҡса, һеҙ эшләгән бәйле киң спектры факторы, биреү, ҡарап ҡарайыҡ,!
Бөйөк британия банк сайтында нимә эшләгәнен иң яҡшы слот рулетка.?
Һеҙгә уйында рулетка тәжрибәһе күптәр фаразлағанса, артыҡ күп булып кейенеп өсөн онлайн казино. Банк Уйын., һеҙ наслаждаться уйындар һеҙҙең үҙегеҙҙең яҡшы һәм тәжрибә арттырыу мөмкинлеген бирә ала табышлыраҡ эшләү мөмкинлеген ҙур финанс.
Һеҙ беҙҙең сайтҡа комментарий һөҙөмтәле ярҙам күрһәтә алалар, әгәр башҡа банктың сайтында Слот сағыштырып, бөйөк британия рулетка..
Факторҙар, беҙ нимә эшләй иң яҡшы сайттарҙың береһе бөйөк британия рулетка.:
- Төрлө уйын-уйын башҡа мөмкин jar уҙып интернет-портал, бер нисә тәҡдим прогрессив уйын казино
- Беҙ Ҡулланылған Программа Тәьминәте- Беҙ бөтә көсөн сарыф итә, программа менән тәьмин итеү өсөн яҡшыраҡ эшләп, тимәк, һеҙ уйын наслаждайся теләһә ниндәй ваҡытта теләһә ниндәй урында. шул уҡ ваҡытта еңел.. Тәҡдимдәр, Тәҡдимдәр, and Promotions –; Шулай уҡ, тәҡдим итергә тейеш Бонус ҡотланы һәм башҡа VIP-схема һуң шунда уҡ яңы уйынсы булараҡ теркәлгән..
- Win a Massive Payouts –; Рулетка уйнарға була. Уйын-ғәжәйеп тәжрибә һауыт, рулетка менән сағыштырғанда, хатта башҡа сайттар .
Популяр Вариант банк рулетка уйынына ҡарап.:
Рулетка күп варианттары була, ул, уйынсылар һанына килтергән ҙур дауамы, уйнаған өсөн онлайн. Тыуҙырғанһың бында 5 уйын банк уңайлы вариант.
- The Live Roulette –; Был уйынға реаль онлайн казино яҡын яңырта, тип һанала рулетка. Рулетка уйнай., әлеге реаль видео һеҙ казино крупье рулетка ҡарай ала. .
- The Mini Roulette –; Был сағыштырмаса арзан һирәк варианттарын сайтында бөйөк британия рулетка.. Был уйындар һ ҡулланыу 0-12 был 0-36, бәләкәйерәк майҙанда, башҡа варианттар менән сағыштырыуҙары уйында рулетка.
- Америка рулеткой-рулетка уйнаясаҡ һәм был иң яратҡан уйындарының береһе онлайн ; Ә, Икенсе номер европа рулетка. Америка һанында тәгәрмәсен бар рулетка 1-38, менән бергә 0 һәм 00.
- The European Roulette –; Был уйындар америка рулеткой-рулетка. Әммә, тәгәрмәс һан менән үҙгәреүе 1-36 бер һәм нуль. Һөҙөмтәһе., еңеүгә күберәк мөмкинлек һеҙ, әгәр һеҙҙең банк европа уйында рулетка уйнай..
- The French Roulette –; Был уйын шул уҡ тәгәрмәсе бар, европа рулетканы ҡулланыу., әммә башҡа ниндәй ҡағиҙәләр менән булып, уйын башлана. Мәҫәлән, һеҙгә бер ставкалы нуль ставкаһы яртыһы ғына юғалта күрмәйек һәм номеры эшләй.
Еңел һәм түләү уйнай—Рулетка менән депозит кеҫә телефоны бөйөк британия еңел яҡшы сайты
Күп башланғыстар индереүе банк ярҙам Слот, төп һәм улар араһында-инициативаһы буйынса беҙҙә мобиль телефон түләү. Береһе ябай һәм хәүеф-хәтәрһеҙ ысулын түләү онлайн.
Һеҙ шулай уҡ аласыз кредит картаһы менән йәки башҡа ысулдар ярҙамында түләү, мәҫәлән, хәүефһеҙлек онлайн-түләү ритейлерҙар, Нетеллер, Йыуан эсәк paysafecard, һәм башҡа.
Беҙ Бөгөн Ҙур Бер Ваҡытта Ҡушыла Рулетка Уйнай.!
Бер уйын уйнап алабыҙ. һеҙ казино кеүек покер, Баккара, Блэкджек, слот банк һәм рулетка.. Иң яҡшы сайтында онлайн бөйөк британия вәкилдәренең беҙҙең рулетка, унда беҙҙең уйынсылар саҡырылды тәьмин итә. уникаль тәжрибәһе уйын казино еңеллек менән.
Блог сайта бөйөк британияның иң яҡшы рулетка SlotJar.com
Lucky Winners
- Skvarnavicius K Won BIG £50000.00
- Forsman R Won BIG kr49000.00
- Lindstrom H Won BIG kr49000.00
- Rose S Won BIG £36880.00
- Tufis C Won BIG kr35440.00
- Artymiuk M Won BIG £30240.00
- Stephens B Won BIG £23840.00
- Lawlor T Won BIG £20480.00
- Parker R Won BIG £20450.00
- Nolan R Won BIG €18900.00
- Ghani S Won BIG £16960.00
- Jordan N Won BIG £15435.00
- Kallio R Won BIG €14400.00
- Tharani N Won BIG £14000.00
- Stoll L Won BIG £13200.00
- Caulker S Won BIG £12600.00
- Roche J Won BIG £12285.00
- Healy S Won BIG £12000.00
- Stables G Won BIG £12000.00
- Gostynski K Won BIG £12000.00
- Stables G Won BIG £12000.00
- Cockram J Won BIG £12000.00
- Gandecha S Won BIG £12000.00
- Martin E Won BIG £12000.00
- Williams C Won BIG £12000.00
- Fearn M Won BIG £11884.50
- Donkersloot J Won BIG €11850.00
- Way K Won BIG $11500.00
- Karlborg R Won BIG kr11200.00
- Goodwin S Won BIG £10688.00
- Sanna G Won BIG £10450.00
- Torsson J Won BIG kr10280.00
- Rastall K Won BIG £10080.00
- Porteous D Won BIG £10028.80
- Karlborg R Won BIG kr10000.00
- Khani A Won BIG £9920.00
- Chan A Won BIG £9500.00
- Jonsson F Won BIG kr9030.00
- Iles N Won BIG £8940.00
- Schiavone G Won BIG £8402.40
- Engstrom C Won BIG £8104.00
- Van den broek J Won BIG €7680.00
- Wood G Won BIG £7500.00
- Hughes W Won BIG £7400.00
- Jones J Won BIG £7205.80
- Baylis J Won BIG £7200.00
- Maccoll D Won BIG £7150.00
- Canham N Won BIG £7000.00
- Neil J Won BIG £6840.00
- Tudor C Won BIG £6685.00
- Cey M Won BIG $6305.00
- Barratt C Won BIG £6294.40
- Lowth D Won BIG £6000.00
- Kokkonen K Won BIG €6000.00
- COBURN G Won BIG £5990.00
- Brink M Won BIG kr5973.00
- Muena Y Won BIG kr5952.00
-
£552584.13
-
£154693.69
-
£71081.03
-
£25077.12
-
£9864.26
-
£8572.87
-
£3019.56


text:
Оҙонлоҡҡа һикереү
Оҙонлоҡҡа һикереү — горизонталь һикереүгә ҡараған еңел атлетика программаһының техник төрө дисциплинаһы. Оҙонлоҡҡа һикереү спортсыларҙан һикереү оҫталығы, спринтерлыҡ сифаты талап итә. Оҙонлоҡҡа һикереү боронғо олимпия уйындары программаһына ингән. Хәҙерге заманда ир-аттар өсөн 1896 йылдан, ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 1948 йылдан еңел атлетиканың олимпия дисциплинаһы булып тора.
Йөкмәткеһе
- 1 Стиль һәм техникаһы
- 2 Тарихы
- 3 Рекордтар
- 4 Бөтә ваҡыттарҙың иң яҡшы һикереүселәре
- 5 Донъя рекорды хронологияһы
- 6 Иҫкәрмәләр
- 7 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 8 Һылтанмалар
Стиль һәм техникаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Донъя класына ҡараған атлет ир-аттар өсөн таҡтанан этәрелеү көсө 9,4—9,8 м/c. етә. Спортсының массаһы үҙәгенең осошоноң оптималь мөйөшө горизонтҡа ҡарата 20-22° булып һанала һәм массаһы үҙәгенең йөрөштәге ябай торошо сағыштырмаса — 50-70 сантиметрға етә. Атлеттар иң юғары тиҙлеккә йүгереп килеп һикереүҙең һуңғы өс-дүрт аҙымында етә.
Һикереү дүрт фазанан тора: йүгереп килеү, этәрелеү, осош һәм ергә төшөү. Иң ҙур айырмалар, техника күҙлектән, һикереүҙең осош фазаһына ҡағыла.
- «Аҙымда» (ингл. The Stride jump; jump Sail) — XIX быуаттан уҡ билдәле иң ябай техника, спортсы-һәүәҫкәрҙәргә физкультура дәрестәренән таныш — был «аҙымда» йәки «аяҡты бөкләп» һикереү. Этәрелеп киткәндән һуң көслө аяҡ көсһөҙ аяҡҡа ҡушыла һәм яурындар бер аҙ артҡа китә. Был һикереүҙең ябай варианты булһа ла, уның менән XXI быуаттың юғары кимәлдәге атлеттары файҙалана. Мәҫәлән, инглиз атлеты Томлинсон Кристофер 8,35 м иҫәбе менән «аҙымда» һикерә (Бөйөк Британиялағы рекорды). Ошо уҡ стилдә Чистякова Галина 7,52 м донъя рекорды ҡуя[1][2].
- «Бөгөлөп» (ингл. The Style Hang) — ҡатмарлы вариант, координация һәм күнеккәнлекте талап итә. Һикереүсе осошта бил тапҡырында кәүҙәһен бөгә һәм ергә төшөр алдынан нисектер туҡтап ҡала. 1920 йылда был техниканы фин һикереүсеһе Туулос күрһәтә. Еңел атлетиканың хәҙерге үҫеш этабында был техника һикереүсе ҡатын-ҡыҙҙар араһында популяр. Был стиль менән, мәҫәлән, Дрекслер Хайке һикерә[3].
- «Ҡайсы» (ингл. The Hitch-Kick) — иң ҡатмарлы вариант, спортсынан юғары тиҙлек — көс сифаттары талап итә. Спортсы осошта йүгереүҙе дауам иткән һымаҡ һауала 1,5, 2,5 йәки 3,5 аҙым яһай. Был юғары класлы ир-ат спортсылары араһында популяр техника[4][5].
«Ҡайсы» стиле менән 1991 йылда Пауэлл Майк һәм 1968 йылда Бобров Бимон һикерә[6].
Игорь Тер-Ованесян һуңынан был һикереүҙең нескәлектәрен хәтерләй: Күренекле бейеүселәрҙе күҙәтеп, мин һәр ваҡыт уларҙың һикергән ваҡыттарында һауала бер аҙға эленеп тороу һәләттәре менән һоҡландым. Был эленеп тороу уларҙа «баллон» тип атала, ул күнекмәләргә ауыр бирелә һәм күп осраҡта тыумыштан килгән һәләт була. Бимондың осош уртаһында, хатта икенсе яртыһы өлөшөндә, бүтәндәр таш кеүек аҫҡа төшкәндә лә, мөғжизә — «баллон» килеп сыға, һәм ул һикереү соҡоро өҫтөндә, күҙгә күренмәшән парашютта һымаҡ, эленеп торҙо.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Борон оҙонлоҡҡа һикереү.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо олимпия уйындарында оҙонлоҡҡа һикереү киң таралған дисциплина була. Килеп еткән мәғлүмәттәр буйынса, һикереү техникаһы хәҙергенән тамырынан айырыла. Һикергәндә атлеттар ҡулдарына гантельды хәтерләткән махсус йөк— хальтерес тоталар, уны ергә төшөр алдынан артҡа ырғыталар. Моғайын, шулай итеп һикереү оҙонлоғо арта, тип иҫәпләгәндәр[7]. Һикереүҙә ҡайһы бер атлеттар 15 метрҙан ашыу һөҙөмтәгә өлгәшкәндәр тигән мәғлүмәттәр ҙә бар, әммә тикшеренеүселәр фекеренсә, бында һүҙ өс тапҡыр һикереү тураһында бара[8].
Хәҙерге торошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Cпортҡа һәм еңел атлетикаға ҡыҙыҡһыныу артыу менән оҙонлоҡҡа һикереү XIX быуат аҙағында техник төрҙәрҙең популяр дисциплинаһы булып китә. 1898 йылда оҙонлоҡҡа һикереү буйынса ир-егеттәр араһынан американлы Принштайн Майер рекорд ҡуя—ул 7,23 м. һикерә. Беренсе Олимпия уйындарында урындан тороп оҙонлоҡҡа һикереүҙәр ҙә уҙғарыла, әммә улар популярлығын тиҙ юғалта.
Оҙонлоҡҡа һикереү иң консерватив дисциплинаға ҡарай. 8 метрлы рубежды (8,13) ир-егеттәр араһынан тәү тапҡыр 1935 йылда Джесси Оуэнс үтә, һәм хәҙерге көнгә тиклем был һөҙөмтә менән «Гран-при» кимәлендәге халыҡ-ара ярыштарҙа ҙур еңеүҙәр яуларға була
Был төрҙөң тарихҡа ингән ҡара-ҡаршы тороуы:
Боб Бимондың Мехико Олимпия уйындарында 8,90 метрға һикереүе легенда була (1968). Быға тиклем билдәле булмаған атлет алдағы донъя рекордын 55 сантиметрға уҙып китә. Бимондың рекордын Пауэлл үтеп китә, ул 1991 йылда Токиола донъя чемпионатында 8,95 м. һикерә, һәм был һөҙөмтәнең хәҙергә тиклем тиңе юҡ.
Кеше мөмкинлектәренең сиген компьютер ярҙамында тикшеренеүҙәр үткәргән Гидеон Эриэли һикереү спортының максималь оҙонлоғо — 8,90 см тип иҫәпләй. Компьютерға һалынған Бимондың рекордлы кинограммаһы идеаль булырға яҡын тип квалификациялана, ә янбаш-бот быуынына төшкән этәргестең ауырлығы (770 кг) — кеше өсөн иң киҫкененә яҡын.
Льюис һәм Пауэллдың Токиолағы донъя чемпионатында дуэлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Льюис Һәм Пауэллдың 1991 йылда Токиола донъя чемпионтатындағы дуэлы еңел атлетика тарихында иң бөйөк ярыштарҙың береһе тип һанала. Секторҙа һикереү 1968 йылда Мехиколағы олимпия уйындарында Боб Бимондың мәңгелек тойолған донъя рекордын уҙып китә.
Льюис ярыштар башына тиклем 10 йыл дауамында 65 рәттән еңеү яулап, бер еңелеү ҙә белмәй. Пауэлл 1988 йылда Сеулда Олимпия уйындарында көмөш призер була һәм 1990 йылда донъяла иң яҡшы һөҙөмтәгә эйә була. .
Беренсе мөмкинлектә Льюис 8,68 м. һикереп, донъя рекорды ҡуя. Спорт карьераһында ул тик өс тапҡыр алыҫҡа һикерә. Пауэлл беренсе мөмкинлектә яңылыша, ә икенсе мөмкинлектә 8,54 м. һикереп икенсе урынға сыға. Өсөнсө позицияла Ларри Мирикс нығына, әммә лидерҙарға едти көнәркәш була алмай.
2,3 м/с ел ыңғайына өсөнсө һикереүҙә Льюис 8,83 м һикерә, был еңел атлетика тарихында өсөнсө һөҙөмтә. Пауэлл өсөнсө мөмкинлектә 8,80 м тирәһенә осоп китә, әммә тағы яңылыша.
Льюистың дүртенсе мөмкинлеге тарихи була, Был 8,91 м һикереүе 23 йыл эсендә Боб Бимондың рекордын үтеп киткән тәүге һикереү була. Һөҙөмтә көслө ел ыңғайына булыуға ҡарамаҫтан (3 м/с) һәм яңы рекорд сифатында теркәлмәһә лә, ул ярыштар зачетына инә. Хәҙер Льюисты еңеү өсөн Пауэллға яңы донъя рекорды ҡуйыр кәрәк.
Был интриганың сиселеше бишенсе мөмкинлектә башлана. 0,3 м/с ел ыңғайына Пауэлл 8,95 м һикерә, һәм шуның менән Бом Бимондың мәңгелек рекордын үтеп китә, өҫтәүенә, быны тигеҙ стадионда башҡара.
Льюистың Һуңғы ике һикереүе матур була: 8,87 һәм 8,84 м. Ул шәхси рекорд ҡуя (8,91 н һикереүе шәхси рекорд тип иҫәпләнмәй, сөнки көслө ел ыңғайына башҡарыла), әммә Пауэллды уҙып китә алмай.
Ларри Мирикс яҡшы һөҙөмтә (8,42 м.) менән өсөнсө була.
Артабан Пауэлл ике тарҡыр донъя рекорды билдәһен үтеп китә: 1992 йылда 8,99 .һәм 1994 йылда 8,95 м, әммә ике һикереүе лә норманы үтеп киткән 2 м/с көслө ел ыңғайына булғас, был һөҙөмтәләр рекорд сифатында теркәлмәй.
Льюис һикереү секторында иҫ киткес һөҙөмтәләренән тыш,100 метрға йүгереү буйынса донъя рекорды ҡуя һәм ш1991 йылда иң яҡшы атлеттар иҫәбенә инә.
Ел ыңғайына алыҫҡа һикереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ел ыңғайына һикереү алыҫлыҡты байтаҡҡа арттырғанлыҡтан, ИААФ ҡағиҙәләренә ярашлы ел ыңғайына 2 м/с. тиҙлегендә күрһәткән һөҙөмтәләр рекорд һөҙөмтәһе тип теркәлмәй. Шунлыҡтан ярыштарҙа күрһәткән иң яҡшы һөҙөмтәләр рәсми донъя рекордынан артып китә. Еңел атлетика тарихында иң алыҫ һикереү Майк Пауэллдың 1992 йылдың 21 июлендә юғары таулы Сестриер ҡасабаһында ярышта 4,0 м/с тиҙлектәге ел ыңғайына 8,99 м һикереүе була. Ошо уҡ ярыштарҙа Хайке Дрекслер (Германия), ҡатын-ҡыҙҙар араһында иң юғары ҡаҙаныштарға өлгәшеп, ел тиҙлеге 2,1 м/с үлсәнгәндә 7,63 метрға һикерә. Билдәләп үтер кәрәк, 1995 йылдың 29 июлендә кубалы Иван Педростың Сестриерҙа үлсәнгән ел тиҙлеге 1,2 м/с булғанда һикереүе 8,96 м була, әммә был үлсәү хаталы тип таныла[9][10].
Рекордтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә ваҡыттарҙың иң яҡшы һикереүселәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ир-егеттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ир-егеттәр араһында стадионда 10 иң яҡшы һөҙөмтәләр, 2010 йылдың 20 мартына ҡарата
Норманы арттырыусы ел ыңғайына 8,90 м. һикереү
Ҡатын-ҡыҙҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡатын-ҡыҙҙар араһында стадионда 10 иң яҡшы һөҙөмтә, 2010 йылың 20 мартына ҡарата.[11]
Донъя рекорды хронологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ир-егеттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1968 йылда Мехикола Боб Бимон 8,90 м һикереп, феноменаль донъя рекорды ҡуйғандан һуң , күп белгестәрҙә, таулы ерҙән һикереү спортсыға, тигеҙ ерҙән һикергән спортсыға ҡарағанда күберәк өҫтөнлөк бирә тигән фекер тыуҙыра. Алдағы рекорд таулы ерҙә ҡуйылғас, был фекер тағы көсәйә.(Ральф Бостон 8,35 м. Игорь Тер-Оганесян) . Шуға күрә тигеҙ стадиондар өсөн донъя рекордтарының рәсми булмаған таблицаһы алып барыла, был Ральф Бостондың 1964 йылдағы рекордынан һуң ошолай була:
1991 йылда Майк Пауэлл Токиола тигеҙ стадионда Бимондың рекордын үтеп китә, бынан һуң тигеҙлектәге рекордтарҙы теркәү мәғәнәһен юғалта.
Ҡатын-ҡыҙҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Крис Томлинсон. 2004 год.
- ↑ De Chistyakova Longitud Salto RM 7,52 Femenino (1988)
- ↑ 7,39 Heike Drechsler (+0,3), Zúrich 21-8-1985
- ↑ Jump coaching BrianMac Long (англ) (инг.)
- ↑ Техника прыжков в длину с разбега.
- ↑ «The Moment Unbelievable» Coles Phinizy, Sports Illustrated, December 23, 1968
- ↑ Олимпия — колыбель олимпийских игр 5 ғинуар 2009
- ↑ «Food from turns to Hunt medals» Sunday Times. (англ) 5 января 2009
- ↑ Прыжок в историю.
- ↑ Супер sport
- ↑ http://www.iaaf.org/records/toplists/jumps/long-jump/outdoor/women/senior Jump Long — women — senior — outdoor — All best time, Accessed August 29, 2015
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Прыжок в длину (результаты соревнований у женщин)
- Прыжок в длину (результаты соревнований у мужчин)
- Хронология мировых рекордов в прыжках в длину (мужчины)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- International Association of Athletics Federations (IAAF) — официальный сайт (англ.)
- World Masters Athletics (англ.) — официальный сайт


text:
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары үҙҙәренең беренсе пленар ултырышында республика парламентының даими комитеттарының һаны һәм составын раҫланы, уларҙың рәйестәрен һәм урынбаҫарҙарын һайланы.
Дәүләт ҡоролошо, хоҡуҡ һаҡлау һәм суд мәсьәләләре буйынса комитетты Владимир Нагорный етәкләйәсәк. Уның урынбаҫарҙары итеп Гөлсәсәк Бикбулатова менән Юрий Игнатьев һайланды.
Урындағы үҙидара, граждандар йәмғиәте институты үҫеше һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса комитет эшмәкәрлеге өсөн Сергей Афонин һәм уның урынбаҫарҙары Айгөл Гәрәева менән Юнир Ҡотлоғужин яуаплы буласаҡ.
Бюджет, һалым, инвестиция сәйәсәте һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре буйынса комитет рәйесе – Рида Собханғолова, ә уның урынбаҫарҙары – Илһам Ғәлин һәм Вячеслав Рябов.
Сәнәғәт, инновацион үҫеш, сауҙа, эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса комитет рәйесе итеп Хәлил Рәхимов һайланды, урынбаҫары – Рузалия Хисмәтуллина.
Торлаҡ сәйәсәте һәм инфраструктура үҫеше буйынса комитетты Николай Хорошилов етәкләйәсәк, урынбаҫары булып Елена Родина эшләйәсәк.
Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитет эшмәкәрлеге рәйес Әлфәрис Байсурин һәм уның урынбаҫары Руфина Шаһапова яуаплылығында.
Мәғариф, мәҙәниәт, йәштәр сәйәсәте һәм спорт буйынса комитет рәйесе вазифаһына Раил Әсәҙуллин, урынбаҫары итеп Андрей Иванюта һайланды.
Һаулыҡ һаҡлау, социаль сәйәсәт һәм ветерандар эштәре буйынса комитетты Салауат Харрасов етәкләйәсәк, урынбаҫары – Ирек Зарипов.


text:
- Подробности
- Просмотров: 275
СИБАЙ “ТӘҠҮӘ” ЙӘМИҒ МӘ- СЕТЕ, 1996 й. Сибай ҡ. Мосолман дини ойошмаһы инициативаһы м‑н айырым кешеләрҙең хәйриә аҡсаһына төҙөлә. 2006 й. “Тәҡүә” (ғәр. — диндарлыҡ, дингә тоғролоҡ) исемен ала. БР Диниә назараты ҡарамағында. Мәсет (30х20х13 м) 2 ҡатлы, 4 яҡлы ҡыйыҡлы; стеналары ҡыҙыл кирбестән һалынған. Манараһы (бейеклеге 12 м) кирбестән, бер яруслы, бинаның артҡы өлөшөндә урынлашҡан, тотош уратҡан бер балконы бар. Намаҙ залының стеналары Ҡөрьәндән килтерелгән өҙөктәр һәм орнамент м‑н биҙәлгән. С.т.й.м. эргәһендә балалар һәм өлкәндәр өсөн ислам нигеҙҙәрен өйрәнеү курстары, йәйге лагерь, китапхана эшләй. Мәсет — Сибайҙың мосолман дини үҙәге, унда мөхтәсибәт ултырыштары, мосолман байрамдары үткәрелә. Имам-хатибы — Ә.Ә.Ғәзизов.
Р.И.Үтәғолов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы, ғалимә Рәйсә Дәүләтбаева.
Күренекле яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Таңсулпан Ғарипова.
М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты доценты, филология фәндәре кандидаты Розалия Баязитова.
Танылған яҙыусы Ғәлим Хисамов.
Башҡортостандың халыҡ артисы, танылған режиссер Азат Нәҙерғолов.
Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Руслан Бикембетов һәм Башҡорт дәүләт медицина университетының физик культура кафедраһы мөдире Руслан Ғәйнуллин.


text:
Рәсәй дәүләте (1918—1920)
Рәсәй дәүләте[1] — Өфө дәүләт кәңәшмәһенең 1918 йылдың 23 сентябрендәге акты менән иғлан ителгән дәүләт (Өфө директорияһы Конституцияһы)[2][3][4][5].
Йөкмәткеһе
- 1 Бөтә Рәсәй юғары власын ойоштороу тураһындағы акт
- 2 Идаралыҡты үҙәкләштереү
- 3 18 ноябрь түңкәрелеше
- 4 Дәүләт символикаһы һәм атрибутикаһы
- 5 Дәүләт-сәйәси ҡоролошо
- 6 Иҡтисад һәм финанстар
- 7 Тышҡы сәйәсәт
- 8 Ҡораллы көстәр
- 9 Халыҡ-ара хоҡуҡи танылыуы
- 10 Иҫкәрмәләр
- 11 Әҙәбиәт
- 12 Һылтанмалар
Бөтә Рәсәй юғары власын ойоштороу тураһындағы акт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кәңәшмәлә ҡатнашҡан Комуч (Һамар), Ваҡытлы Себер хөкүмәте (Омск), Урал Ваҡытлы өлкә хөкүмәте (Екатеринбург), казак ғәскәрҙәренең ғәскәри хөкүмәттәре (Әстерхан, Енисей, Иркутск, Ырымбур, Етеһыу, Себер, Урал), бер нисә милли-дәүләт берәмектәренең хөкүмәттәре (Алаш Урҙа Ҡырғыҙ хөкүмәт, Башҡорт хөкүмәте, автономиялы Төркөстан хөкүмәте, эске рәсәй һәм Себерҙең төрки татарҙарының милли мосолман идаралығы, Эстония Ваҡытлы хөкүмәте), бер нисә дөйөм Рәсәй сәйәси партиялары делегациялары Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтен («Өфө директорияһы») барлыҡҡа килтерәләр, уны Н. Д. Авксентьев етәкләй. Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте артабан «Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы саҡырылышына тиклем Рәсәй дәүләтенең бөтә территорияһында юғары властың берҙән-бер хужаһы була». Акт буйынса өлкә хөкүмәттәренең ваҡытлыса үтәгән функциялары беренсе талап менән Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтенә тапшырыла тип белдерә. Шулай итеп, төбәк берекмәләренең суверенитеты бөтөрөлә, уларға алмашҡа «өлкәләрҙең киң автономияһы» индерелә, уның сиктәре тулыһынса «Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтенең тәрән аҡыллылығына бәйле» була.
Бөтә Рәсәй Хөкүмәте Ойоштороу йыйылышын үткәреүҙе тиҙләтеү һәм артабан «илдәге берҙән-бер юғары власть булараҡ» уға буйһоноуға булышлыҡ итеү йөкмәтелә.
Рәсәйҙең милли-дәүләт ҡоролошо нигеҙҙәре федератив принциптарҙан сығып эш итергә тейеш була: айырым субъекттарҙың, уларҙың географик һәм иҡтисади, шулай уҡ этник яҡтан айырмаларын иҫәпкә алып, киң автономия хоҡоуҡтарын таный һәм артабан тулы хоҡуҡлы Ойоштороу йыйылышының федератив нигеҙҙәрендә дәүләт ҡоролошон булдырыуы күҙаллана. Айырым территория биләмәгән милли аҙсылыҡтарҙың милли-мәҙәни үҙбилдәнешкә хоҡуҡтары таныла.
Армияға ҡарата актта «сәйәси партияларҙың йоғонтоһонан сикләнгән, көслө, һуғышҡа әҙер, берҙәм Рәсәй армияһын» тергеҙеү тураһында әйтелә.
Рәсәй дәүләт берҙәмлеген һәм бойондороҡһоҙлоғон тергеҙеү буйынса кисектергеһеҙ мәсьәләләр булараҡ билдәләнә:
1. Совет власынан Рәсәйҙе азат итеү өсөн көрәшеү;
2. Рәсәйҙән тартып алынғанайырылып сыҡҡан өлкәләрҙе яңынан берләштереү;
3. Рәсәй, шулай уҡ Февраль революцияһынан һуң ҡайһы бер уның өлөштәре исеменән төҙөлгән Брест һәм башҡа халыҡ-ара характерҙағы килешеүҙәрҙе танымаҫҡа һәм Антанта державалары менән килешеү мөнәсәбәттәрен ҡабаттан тергеҙеү;
4. Һуғышты герман коалицияһына ҡаршы дауам итеү.
Идаралыҡты үҙәкләштереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1918 йылдың 9 октябрендә, Өфөгә ҡыҙыл ғәскәрҙәренең яҡынлашыуы сәбәпле, Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте Өфөнән Омскиға күсенә.
4 ноябрҙә Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте бөтә өлкә хөкүмәттәренә «кисекмәҫтән бөтә Өлкә хөкүмәттәрен һәм Өлкә Вәкәләтле Учреждениеларҙы» таратыу һәм бөтә идара итеү вәкәләттәрен Бөтә Рәсәй Хөкүмәтенә тапшырыу талаптары менән мөрәжәғәт менән сыға. Шул уҡ көндө министрлыҡтар һәм Ваҡытлы себер хөкүмәте базаһында Директория башҡарма органы — П. В. Вологодский етәкселегендәге Бөтә Рәсәй Советы — ойошторола. Дәүләт власын үҙәкләштереү Рәсәйҙең хәрби ҡеүәтен тергеҙеүгә һәм бөтә Рәсәй масштабында армия тәьмин итеү һәм тылды ойоштороу буйынса шарттар булдырыуға бәйле була.
Ошо ғәмәлдәр арҡылы Рәсәй көнсығышында барлыҡҡа килгән өлкә, милли һәм казак хөкүмәттәре юҡҡа сығарыла һәм формаль рәүештә большевиктарға ҡаршы көстәр туплана.
18 ноябрь түңкәрелеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1918 йылдың 18 ноябрендә Омскиҙа булған Директория ағзалары ҡулға алына, Министрҙар советы бөтә тулылыҡта юғары власты үҙ өҫтөнә алыуы тураһында иғлан итә һәм уны, уға юғары хаким атамаһын биреп, бер кешегә бирергә ҡарар итә[6]. Министрҙар советы ағзалары арһында йәшерен тауыш биреү һөҙөмтәһендә был посҡа адмирал А. В. Колчак тәғәйенләнә. Адмирал тәҡдимде ҡабул итә һәм үҙен Юғары баш командующий тип иғлан итә. Барлыҡҡа килгән яңы хөкүмәт тарихҡа Омск йәки Колчак хөкүмәте, булып инә һәм 1920 йылдың 4 ғинуарына тиклем ғәмәлдә була.
Генерал Колчакты Юғары хаким булараҡ Рәсәйҙең көньяғындағы һәм ҡөнбайышындағы аҡ армияларҙың бөтә баш командующийҙары таный, шулай уҡ Себерҙә һәм Алыҫ Көнсығышта; 1919 йылдың май-июнь айҙарында генералдар А. И. Деникин, Е. К. Миллер, Н. Н. Юденич үҙ ирке менән Колчакка буйһона һәм рәсәй территорияһындағы бөтә армияларҙа уның хакимлығын таныйҙар. Юғары баш командующий үҙ сиратында главкомдарҙың вәкәләттәрен раҫлай. Юғары хаким бойороғона ярашлы Миллер һәм Юденич генерал-губернатор статусына эйә булалар[7].
Әлеге берҙәм армияның фронттары булараҡ Рәсәй Көньяҡ Ҡораллы көстәре (ВСЮР), Төньяҡ-Көнбайыш армия, Төньяҡ армия һәм Көнсығыш фронты ғәмәлдә булалар.
«Урыҫ армияһы» атамаһы бөтә аҡ фронттарының берекмәһе булараҡ иғлан ителә, командующийҙар статусын формаль рәүештә Юғары баш командующийынан Төньяҡ һәм көнбайыш армиялары командующийҙары генералдар Миллер һәм Юденич алалар.
Дөйөм алғанда, А. В. Колчак Ваҡытлы Себер хөкүмәтенең иҡтисади һәм сәйәси курсын дауам итә[8], уның элекке башлығы — кадеттаға яҡын булған П. В. Вологодский Минстрҙар советы рәйесе итеп ҡалдырыла. «18 ноябрь түңкәрелешенән» һуң тәүге иғландарҙа уҡ Рәсәй хөкүмәте, Юғары хаким үҙе һәм уның хакимлығын таныған аҡ хакимдар һәм башҡа Рәсәй төбәктәре хөкүмәттәре Милли ойоштороу йыйылышын үткәреү кәрәклеген билдәләйҙәр. Был йыйылыш ысынлап та берләштереүсе, «революцтон радикалдарҙың» ҡатнашлығынан тыш, орган булырға тейеш була. Бының өсөн яңы һайлау законы әҙерләнә.
Дәүләт символикаһы һәм атрибутикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гимны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1918 йылдың 19 ноябрендә Министрҙар советы Рәсәйҙең милли гимны сифатында Рәсәй империяһының «Коль славен наш Господь в Сионе» (М. М. Херасков һүҙҙәре, Д. С. Бортнянский музыкаһы) боронғо рухи гимнын раҫлай. Гимн «Боже, Царя храни!» гимнының тәртибе буйынса башҡарыла[9].
Гербы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1919 йылдың ғинуар-апрель айҙарында Омскиҙа дәүләт гимнының яңы тексын һәм яңы дәүләт гербын булдырыу буйынса конкурстар үтә. Конкурс шарттарына ярашлы дәүләт гербы ике башлы бөркөт һүрәтен һаҡлап ҡалдырыу шарты менән боронғо урыҫ стилендә, шул уҡ ваҡытта замана биҙәлешенә тап килергә тейеш була. Батша дәүере эмблемалары (корона, скипетр, держава) урынына яңы дәүләтселек эмблемалары барлыҡҡа килергә тейеш була[10].
Конкурс барышында 210 гимн тексы варианттары һәм 97 дәүләт гербы проекттары тәҡдим ителә. Иң яҡшыһы тип Ҡаҙан ҡалаһы рәссамы Г. А. Ильиндың проекты һанала — ике башлы бөркөт, уның өҫтөндә — «Сим победиши» яҙыулы тәре. Бөркөттөң ҡанаттарынан Рәсәй империяһының өлкә гербтары алып ташлана, әммә Георгий Победоносец төшөрөлгән Мәскәү гербы ҡалдырыла, скипетрҙы меч алыштыра, держава ҡалдырыла, ә таж яңы проектҡа инмәй. Тәҡдим ителгән проекттарҙы жюри раҫламауына ҡарамаҫтан, Г. Ильиндың проекты йыш ҡына канцеляр мисәттәрендә, Себер матбуғаты биттәрендә осрай һәм аҡса билдәләрендә ҡулланыла[10].
1919 йылдың 9 майында Рәсәй хөкүмәтенең Министрҙар советы ҡарары менән Юғары хаким символикаһы раҫлана — флаг һәм ике башлы бөркөтлө брейд-вымпел, әммә «батша» власының билдәләреһеҙ[9].
Дәүләт наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңы гимн һәм герб конкурстары менән бер үк ваҡытта «Возрождение России», «Освобождение Сибири» яңы дәүләт ордендарына ла конкурс үткәрелә. Тәҡдим ителгән проекттаржюри хуплауын тапмайҙар. Бер генә проект — «Освобождение Сибири» ордены проекты — раҫлана, проекттың авторы шул уҡ Г. Ильин була[10].
Дәүләт-сәйәси ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәүләт өс тарҡалған өлөштәрҙән торған, тик ОМСК һәм Архангельск хөкүмәттәре бер ни тиклем ваҡытҡа үҙ территорияларын берләштереүгә өлгөшөлөр.
Омскиҙа ҡабул ителгән закондар Рәсәй Дәүләтенең бөтә территорияларында мотлаҡ була.
Омск хөкүмәте Көньяҡҡа финанс ярҙам күрһәтә. Миллерҙың төньяҡ хөкүмәте икмәкте Себерҙә һатып ала[11].
Дәүләт идара итеү органдарының структураһы дәүләт власының ваҡытлы органдарынан тора. Әлеге власть органдары һуғыш ваҡыты һәм илдә тулы тәртип тергеҙеү осоро менән сикләнәләр.
Дәүләт идара итеү органдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Юғары хаким — юғары закон сығарыу, башҡарма һәм суд власна бөтә тулылыҡта эйә булған дәүләттең берҙән-бер хужаһы. Вазифаһы буйынса Рәсәйҙең бөтә ҡоро ер һәм диңгеҙ ҡораллы көстәренең Юғары баш командующийы була. Әлеге посты биләгән берҙән-бер кеше — адмирал А. В. Колчак була. 1920 йылдың 4 ғинуарында ул үҙенең һуңғы указына ҡул ҡуя, был указға ярашлы «Юғары Бөтә Рәсәй Власы» вәкәләттәрен А. И. Деникинға тапшырыла. Артабан А. И. Деникиндан махсус күрһәтмәләр килгәнсе Рәсәй Көнсығыш Окраина территорияһында бөтә власть генерал-лейтенант Г. М. Семёновҡа тапшырыла. Вазифа бурыстарын үтәүгә ҡарамаҫтан, рәсми рәүештә Деникин вазифаһын ҡабул итмәй.
Министрҙар советы — Рәсәй дәүләтенең закондар сығарыусы һәм башҡарма власть органы, дәүләт башлығының юғары власы гаранты.
Составы:
- Министрҙар советы рәйесе
- Эске эштәр министры
- Хәрби министр
- Сит ил эштәре министры
- Колонизациялау һәм игенселек министры
- Диңгеҙ министры
- Халыҡ мәғарифы министры
- Аҙыҡ-түлек һәм тәьмин итеү министры
- Юлдар министры
- Сауҙа һәм сәнәғәт министры
- Хеҙмәт министры
- Финанстар министры
- Юстиция министры
- Юғары хакимдың дәүләт контролеры
- Юғары хакимдың һәм Министрҙар советы эштәре менән идара итеүсе
Юғары Хаким Советы — Рәсәй Дәүләтенең Юғары хакимы эргәһендәге иң мөһим дәүләт мәсьәләләре буйынса кәңәшмә органы.
Составы:
- Юғары Хаким — вазифа буйынса етәкләй
- Министрҙар советы рәйесе — вазифа буйынса
- Финанстар министры — вазифа буйынса
- Эске эштәр министры — вазифа буйынса
- Сит ил эштәре министры — вазифа буйынса
- Юғары хакимдың һәм Министрҙар советы эштәре менән идара итеүсе
- Юғары хакимдың кәңәшсеһе — Юғары хаким тәғәйенләгән кеше
Ғәҙәттән тыш дәүләт иҡтисади кәңәшмә — Министрҙар советы эргәһендәге иҡтисад мәсьәләләре буйынса кәңәшмә органы.1919 йылдың 2 майына тиклем ғәмәлдә була.
Составы:
- Ғәҙәттән тыш дәүләт иҡтисади кәңәшмәнең рәйесе — Федосьев С. Г.
- Финанстар министры
- Хәрби министр
- Аҙыҡ-түлек һәм тәьмин итеү министры
- Сауҙа һәм сәнәғәт министры
- Юлдар министры
- Юғары хакимдың дәүләт контролеры
- Шәхси һәм кооператив банкыларының 3 вәкиле
- Советтарҙың Бөтә Рәсәй Сауҙа һәм сәнәғәт Съезының 5 вәкиле
- Кооператив Съездарының советының 3 вәкиле.
Дәүләт иҡтисади кәңәшмә — 1919 йылдың 2 майында Ғәҙәттән тыш дәүләт иҡтисади кәңәшмәһен үҙгәртеп ҡороуы арҡаһында булдырылған Министрҙар советы эргәһендәге иң мөһим дәүләт мәсьәләләре буйынса кәңәшмә органы. Юғары хакимға танышыу, хуплау һәм раҫлау өсөн бирелә торған иҡтисади сәйәсәтте камиллаштырыу проекттар әҙерләй.
Составы:
- Дәүләт иҡтисади кәңәшмәнең рәйесе — Гинс Г. К.
- министрҙар
- Шәхси һәм кооператив банкылары вәкилдәре
- Советтарҙың Бөтә Рәсәй Сауҙа һәм сәнәғәт Съезының вәкилдәре
- Земство йыйылыштарының һәм ҡала думаларының вәкилдәре
- казак ғәскәрҙәренең вәкилдәре
Законлылыҡты үтәү һәм идаралыҡта тәртип булдырыу буйынса Министрҙар советы комитеты — Министрҙар советының тикшереү һәм кәңәшмә органы.
Юғары Хаким канцелярияһы — дәүәләт башлығы булараҡ Юғары хакимдың эшмәкәрлеген тәьмин итеү маҡсатында функцияларҙы башҡарыу өсөн булдырылған дәүләт органы.
- Юғары Хаким канцелярияһының директоры — генерал-майор Мартынов.
Иҡтисад һәм финанстар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Колчакка 1918 йылдың авгусында Ҡаҙанда Комучтың Халыҡ армияһы тартып алған һәм һуңынан Омскиға алып килгән алтын тәңкәләр һәм ҡойолма формаһындағы Рәсәйҙең алтын запасы, шулай уҡ ювелир әйберҙәр, платина, көмөш һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар эләгә. Алтын запас һуғышҡа тиклемге курс буйынса алтын менән 650 миллион һум тәшкил итә. Колчак хөкүмәте батша бурыстарын ҡаплау һәм союздаштарҙың ярҙамы өсөн 240 миллион алтын һум тотона.
Тышҡы сәйәсәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тышҡы сәйәсәттә Колчак Беренсе донъя һуғышындағы элекке союздаштарына таяна. Юғары хаким һәм Октябрь революцияһына тиклемге Рәсәй хөкүмәттәренең (батша һәм Ваҡытлы) хоҡуҡи вариҫы булараҡ 1918 йылдың 21 ноябрендәге декларацияла ул уларҙың тышҡы бурыстарын һәм башҡа килешелгән йөкләмәләрен таный (1917 йыл аҙағында Рәсәйҙең тышҡы бурысы 12 миллиард һумдан ашыу була).
Сит илдә Парижда йәшәгән элекке сит ил эштәре министры, тәжрибәле дипломат С. Д. Сазонов аҡ хөкүмәттәрҙең төп вәкиле була. Уға сит илдә Октябрь революцияһына тиклем булған һәм үҙ аппаратын, мөлкәтен һәм функцияларын һаҡлап ҡалған бөтә Рәсәй илселектәре буйһона.
Рәсәй дәүләте де-юре халыҡ-ара кимәлендә бер генә дәүләт — Сербтар, хорваттар һәм словендар короллеге таный. 1919 йылдың июнь аҙағында Омскиға Югославия Сит ил этәре министрлығы хеҙмәткәре Й. Миланкович. Белградта илсе итеп В. Н. Штрандман тәғәйенләнә[12].
Де-факто Рәсәй дәүләтен Антанта илдәре (Беренсе донъя һуғышы буйынса Рәсәйҙең союздаштары) һәм Европа империяларының емерелеүенә һуң барлыҡҡа килгән илдәр таный — Чехословакия, Финляндия, Польша, Балтик буйы дәүләттәре[12].
Колчактың 1918 йылдың 7 декабрендәге донъя һуғышының тамамланыуы хаҡындағы декларацияһында Рәсәйҙең Версаль тыныслыҡ конференцияһында ҡатнашыуына ышаныс белдерелә. Колчак хөкүмәте конференцияға әҙерлек буйынса махсус комиссия төҙөй, рәсәйҙең Версалдәөс йыл дауамында бик күп юғалтыуҙар кисергән һәм икенсе фронтты тотҡан бөйөк ил булараҡ ҡатнашыуына өмөтләнә. 1918 йылдың ноябрендә Владивостокка килгән француз хәрби миссияһы етәксеһе генерал М. Жанен да был фекергә ҡушыла, әммә тиҙ арала был мәсьәлә буйынса союздаштарҙың позицияһы үҙгәрә. Хәл иткес аргумент булып Рәсәйҙең юридик яҡтан танылмауы тора.
Һөҙөмтәлә конференция түбәнге ҡарарҙы сығара: Граждандар һуғышы бөткәнгә һәм уның эске территорияһында берҙәм дәүләт урынлашҡанға тиклем Рәсәйҙең, уның халыҡ-ара статусы һәм сиктәре тураһында әлегә мәсьәләне ҡарауҙы кисектереп торорға, артабан Рәсәй менән бәйле мәсьәләләр буйынса махсус халыҡ-ара конференция ойошторорға.
1919 йылдың ғинуарында АҠШ президенты В. Вильсон һәм Британия премьер-министры Д. Ллойд-Джордж Принц утрауҙарында (мәрмәр диңгеҙендә, Истанбул янында) Рәсәй мәсьәләһе буйынса махсус халыҡ-ара конференция саҡырыу инициативаһы менән сығыш яһай. Конференцияға большевиктар ҙа, аҡтар ҙа саҡырыла. Совет хөкүмәте был тәҡдимгә ыңғай яуап бирә. Аҡтар араһында союздаштарҙың тәҡдиме асыу тойғоһон ҡабарта һәм Колчак та, Деникин да Принц утрауҙарына үҙ вәкилдәрен ебәреүҙән баш тарталар.
Ҡораллы көстәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Урыҫ армияһы (1919)
- Айырым ырымбур армияһы
- Чехословак корпусы
1918 йылдың сентябрь — декабре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1918 йылдың 28 сентябрендә Директория Генштабы ағзаһы генерал-лейтенант В. Г. Болдырев Рәсәй ҡораллы көстәренең Юғары баш командующийы итеп тәғәйенләнә һәм Рәсәй Көнсығышының берләшкән урыҫ ҡораллы формированиелары менән етәкселекте үҙ өҫтөнә алаы (Себер армияһы, Ырымбур һәм Урал казак частары, Комуч халыҡ армияһының ҡалдыҡтары һәм Чехословак корпусы).
Баштараҡ Халыҡ һәм Себер армияларының берләшеүе ыңғай һөҙөмтә бирмәй: яңы командование мөмкинлектәрҙе дөрөҫ файҙалана алмай, Халыҡ армияһының частары сигенеүен дауам итә. 1918 йылдың 3 октябрендә — Сызрань, 8 октябрҙә — Һамар ҡалдырыла.
Октябрь башында генерал Болдырев уға буйһонған Рәсәй Көнсығышы армияһын өс фронтҡа бүлә: Көнбайыш, Көньяҡ-Көнбайыш һәм Себер. Көнбайыш фронты составына бөтә рус һәм чехословак ғәскәрҙәре инә, улар Көнсығыш фронтының совет ғәскәрҙәренә ҡаршы Николаевск — Быҙаулыҡ — Стәрлетамаҡ — Верхнеурал — Ҡостанай — Павлодар линияһынан төньяҡҡараҡ һуғышалар. Көнбайыш фронты командующийы итеп Чехословак корпусы командиры генерал-майор Я. Сыровый тәғәйенләнә, фронт штабы начальнигы — генерал М. К. Дитерихс. Фронтҡа Уралдағы һәм Волга буйындағы рус, башҡорт һәм чехословак ғәскәри берләшмәләре инә:Чехословак корпусының ике дивизияһы һәм Екатеринбург төркөмө (командующийы — Р. Гайда), Кама төркөмө (командующийы -генеарл-лейтенант С. Н. Люпов), Һамар төркөмө (бөтә төркөмдәр армия хоҡуғында, командующийы — полковник, артабан генерал-майор С. Н. Войцеховский); Кама хәрби йылға флотилияһы (командующийы — контр-адмирал М. И. Смирнов). Урал һәм Ырымбур казак ғәскәрҙәре, шулай уҡ регуляр частар, Ырымбур казак ғәскәре атаманы генеарл-лейтенант А. И. Дутов етәкселегендә Көньяҡ-Көнбайыш фронтын булдыра. Себер территорияһында һуғышҡан бөтә большевиктарға ҡаршы ғәскәрҙәр Себер фронты составына индерелә, баш командующийы итеп генерал-майор П. П. Иванов-Ринов тәғәйенләнә.
Рәсәй Көнсығышы большевиктарға ҡаршы ҡораллы көстәренең үҙгәртеп ҡороуын үҙен юғары баш командующий тип иғлан иткән А. В. Колчак тамамлай. 1918 йылдың 18 декабрендә ул Себер армияһының корпус райондарын юҡҡа сығара һәм улар урынына хәрби округтар булдыра:
- Көнбайыш-Себер — штабы Омскиҙа (Тубыл, Томск һәм Алтай губерналары, Семипалатинск һәм Аҡмулла өлкәләре),
- Урта-Себер — штабы Иркутсиҙа (Енисей һәм Иркутск губерналары, Яҡут өлкәһе);
- Алыҫ Көнсығыш — штабы Хабаровскиҙа (Амур, Байкал аръяғы, Приморье өлкәләре, Сахалин утрауының төньяҡ өлөшө)[13].
Ошо уҡ фарман менән Ырымбур хәрби округы (штабы — Ырымбурҙа) раҫлана, округка Ырымбур губернаһы (Силәбе өйәҙенән тыш) һәм Турғай өлкәһе инә.
1918 йылдың көҙ-ҡышында фронттарҙағы хәл-торош большевиктарға ҡаршы төрлө көстәрҙе туплауға мөмкинлек бирә. 29 ноябрҙә себер армияһының Екатеринбур төркөмө хәл иткес һөжүмгә күсә, тулыһынса РККА-ның 3-сө армияһын тар-мар итә, Көңгөҙөр (21 декабрь) һәм Пермде (24 декабрь) ала.
1918 йылдың декабрендә Юғары баш командующий алмирал Колчактың Ставкаһы раҫланғандан һуң себер армияһы тарҡатыла.
24 декабрҙә Екатеринбург ғәскәрҙәре төркөмөнән ь (1-се Урта-Себер корпусы, 3-сө Ялан Себер корпусы, Воткинск дивизияһы һәм Красноуфимск бригадаһы составында) яңы Себер армияһы ойошторола, ваҡытлыса уның командующийы итеп генерал Р. Гайда ҡуйыла. Себер армияһы штабы ашығыс рәүештә Омскиҙан Екатеринбургка күсерелә. Себер армияһы штабының начальнигы итепгенерал Б. П. Богословский (ваҡытлыса) тәғәйенләнә.
Һамар һәм Кама ғәскәрҙәре төркөмдәренән, 3-сө һәм 6-сы Урал корпустарынан Көнбайыш армияһы булдырыла, командующийы — 3-сө Урал корпусы командиры генерал М. В. Ханжин, штаб начальнигы — Һамар төркөмө штабы начальнигы генерал С. А. Щепихин (ваҡытлыса). Көньяҡ-Көнбайыш фронты ғәскәрҙәре базаһында генерал А. И. Дутов етәкселегендә Айырым Ырымбур армияһы ойошторола. Себер фронты ғәскәрҙәре 2-се Дала Себер айырым корпусы итеп үҙгәртелә, уға генерал В. В. Бржезовский етәкселек итә.
1919 йыл[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1919 йылдың ғинуар-февралендә үҙгәртеп ҡоролған Себер армияһы совет ғәскәрҙәренең Пермгә һөжүмен кире ҡаға.
Март башында Көнбайыш һәм Себер армиялары һөжүмгә күсә.
Себер армияһы, Ҡаҙан һәм Вяткаға һөжүм итеп, апрелдә Сарапул, Воткинск һәм Ижевск ҡалаларын яулап ала һәм Ҡаҙанға яҡынлаша. Көнбайыш армияһы Өфө (14 март), Бәләбәй, Бөрө, Бөгөлмә (10 апрель), Боғорослан ҡалаларын баҫып ала һәм Һамарға яҡынлаша. Уға буйһонған Көньяҡ армия төркөмө (4-се армия корпусы һәм Йыйылма Стәрлетамаҡ корпусы составында) Аҡтүбә-Ырымбурға һөжүм итеп, апрель аҙағында Ырымбур тирәһенә килеп етә һәм Ырымбур казактары менән берлектә ҡаланы ҡамауға ала.
Генераль һөжүм һөҙөмтәһендә бөтә Урал баҫып алына һәм Колчактың ғәскәрҙәре Волгаға бик яҡын киләләр.
Нәҡ ошо мәлдә, аҡтар командованиеһының стратегик хатаһы арҡаһында, һөжүмде РККА-ның Көнсығыш фронты туҡтата, ә 28 апрелдә Көньяҡ төркөм Көнбайыш армияһына ҡаршы контрһөжүмгә күсәҡ армиялары төркөмөнә ҡаршы контрһөжүмгә күсә,Боғорослан һәм Бәләбәйҙәге алыштарҙан һуң Көнбайыш армияһын Ағиҙел йылғаһы аръяғына алып ташлай. Май аҙағында Көнбайыш армияһы ғәскәрҙәрен Волга, Урал һәм Өфө төркөмдәренә туплайҙар. Өфө алышында (25 май-19 июнь) Көнбайыш армияһы ҡабаттан еңелеүгә дусар була һәм Силәбе ҡалаһына сигенә.
Июндә Көнбайыш армияһының сигенеүе арҡаһында Себер армияһы һөжүмен туҡтатырға мәжбүр була һәм сигенә башлай, июль айында Урал аръяғына күсәләр. Екатеринбург һәм Силәбе ҡалдырыла.
1919 йылдың 22 июлендә Себер армияһы 1-се (Төмән йүнәлешендә) һәм 2-се (Ҡурған йүнәлешендә) Себер армияларына бүленә, улар 3-сө армия (элекке Көнбайыш армияһы) менән бергә генерал М. К. Дитерихс етәкселегендәге Көнсығыш фронтын тәшкил итәләр.
Көнбайыш армияһының көньяҡ төркөмө Ырымбурҙы яулай алмай, августа шулай уҡ көнсығышҡа сигенә.
1-се һәм 2-се Себер армиялары Тубыл һөжүм операцияһында уңышлы ҡатнаша (1919-сы йылдың август-сентябре), әммә Көнсығыш фронтының ҡыйратылыуынан һуң (1919 йылдың октябрь-ноябре) уларҙың ҡалдыҡтары Байкал аръяғына китәһәм унда большевиктарға ҡаршы көрәште 1920 йылдың ноябренә тиклем дауам итәләр.
Союздаштар менән мөнәсәбәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүге осорҙа Англия һәм Франция хөкүмәттәре большевиктар менән бөтә көрәш көнбайыш етәкселегендә барырға тейеш тип һанайҙар. 1918 йылдың аҙағында Владивостоктан Омскиға килгән Союз миссияһы етәксеһе Морис Жанен с Ж. Клемансо һәм Д. Ллойд-Джордж ҡул ҡуйған мандатты күрһәтә, уға ярашлы Жанен себерҙәге бөтә ғәскәрҙәр менән (союздаш һәм рус) етәкселек итергә тейеш була. Колчак әлеге мандатты ҡырҡа кире ҡаға һәм сит ил ярҙамынан баш тартырға әҙер булыуын белдерә. Һөйләшеүҙәрҙән һуң союздаш хөкүмәттәре менән компромисс булдырыла: адмирал Колчак рус ғәскәрҙәренең Юғары баш командующийы булып ҡала, ә М. Жанен Колчактың 1919 йылдың 19 ғинуарындағы бойороғона ярашлы союздаш армияларының (чехословак корпусы, серб, итальян, румын һәм поляктар отрядтары) баш командующийы итеп тәғәйенләнә. Жанен шулай ҙа Колчакка статусын түбәнәүҙе ғәфү итә алмай. Колчак эргәһендә инглиз хәрби миссияһынАльфред Нокс етәкләй, ул жанендан айырмалы рәүештә Колчакка ҡарата дуҫтарса мөнәсәбәт күрһәтә.
Союздаш ғәскәрҙәре тәрән тылда урынлашалар. Фронтта бик ҡыҫҡа ваҡыт арауығында ҙур булмаған француз отряды һәм инглиз бригадаһы була, уның да составында рядовойлар составы тик урыҫтарҙан тора. Алыҫ Көнсығышта урынлашҡан япон һәм американ ғәскәрҙәре Жаненға буйһонмайҙар. Япондар Тымыҡ океандан Байкал аръяғына тиклемге территорияла 40-меңлек корпус (башта хатта 70 меңгә тиклем хәрбиҙәр иҫәптә була) тота, американдар бары тик 7- меңлек бригада тоталар.
Инглиз һәм француз союздаштарҙың ярҙамы башлыса Колчак һәм деникиндың армияларын ҡорал һәм кейем меннә тәьмин итеүгә ҡайтып ҡала. Союздаш вәкиләренең тырышлығына ҡарамағҫстан Чехословак корпусын фронтҡа ҡайтарыуға өлгөшелмәй. Германия һәм Австро-Венгрия һуғышта еңелгәненән һуң, сит илдә улар өсөн аңлашылмаған маҡсаттар өсөн һуғышырға теләмәгән чехтар Ватанына ҡайтырға ашыға.
Япония һәм АҠШ килгәндә, улар Колчакты сәйәси яҡтан ярҙам итеү һәм Алыҫ Көнсығышта «дуҫтарса» күҙәтеү роле менән сикләнәләр. Шул уҡ ваҡытта улар ситуацияның үҙгәреүен көтәләр, үҙ иғтисади мәнфәғәттәрен ҡайғырталар һәм ошо төбәктә өҫтөнлөклө йоғонто өсөн ярышалар. Американ командованиеһы Рәсәй эштәренә тығылырға теләмәй һәм Колчактың режимын дошмандарса ҡабул итә. Япондар иһә үҙенең йоғонтоһона Алыҫ көнсығышты буйһондороға теләйҙәр. Рус ғәскәрҙәренең аҙ һанлы булыуы сәбәпле, Колчактың власы Алыҫ Көнсығышта номиналь рәүештә генә була Крайҙа нығынып ҡалыысын мәғәнәһендә р өсөн япондар атаман Г. Семенов һымаҡ бандиттарға ярҙам итә һәм һөҙөмтәлә Колчакка ярҙам итеү урынына уға тик зыян килтерәләр.
Халыҡ-ара хоҡуҡи танылыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләтен сербтар, хорваттар һәм словендар (буласаҡ Югославия) короллеге таный. 1919 йылдың 19 майында, Короллектың премьер-министры Стоян Протич рәсми рәүештәге нотаһы менән Омск хөкүмәтен Рәсәй власы итеп таныуын белдерә[14]. Шулай уҡ Омск хөкүмәте лә Короллекты таный. Короллектан вәкил булып Йован Миланкович тәғәйенләнә, ә Белградта 1919 йылдан Омск хөкүмәтен Василий Штрандтман кәүҙәләндерә[15].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Цветков, 2009, с. Глава 2, Российское правительство — правовой статус и полномочия. «Конституция 18 ноября 1918 г.», её особенности. с. 29 — 41
- ↑ Акт об образовании всероссийской верховной власти, принятый на государственном совещании в Уфе
- ↑ Журавлев В. В. Государственное совещание: к истории консолидации антибольшевистского движения на востоке России в июле — сентябре 1918 г., 2007 г., ISSN 2308-4073
- ↑ Г. К. Гинс, «Сибирь, союзники и Колчак. Поворотный момент русской истории 1918—1920 гг.», М., изд. Айрис-пресс, 2013, ISBN 978-5-8112-4563-5, стр. 148. (глава VIII: Уфимское Совещание — Ход работ в Уфе)
- ↑ Мати Граф, «Эстония и Россия 1917—1991: Анатомия расставания», Таллинн, 2007 г., изд. Арго, ISBN 9789949415984, стр. 182
- ↑ Положение о временном устройстве государственной власти в России, утверждённое советом министров 18 ноября 1918 г.
- ↑ В. Г. Хандорин Адмирал Колчак: правда и мифы. Глава «Союзники и борьба за признание»
- ↑ Новиков П. А. Гражданская война в Восточной Сибири. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2005. — 415 с. ISBN 5-9524-1400-1, стр.101
- ↑ 9,0 9,1 Цветков, 2009, с. 38
- ↑ 10,0 10,1 10,2 Цветков, 2009, с. 39
- ↑ Зырянов П. Н. Адмирал Колчак, верховный правитель России / Павел Зырянов. — 4-е изд. — М.: Молодая гвардия, 2012. — 637[3] с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: сер. биогр.; вып. 1356). ISBN 978-5-235-03375-7, С.463
- ↑ 12,0 12,1 Цветков, 2009, с. 364—455
- ↑ 16 января 1919 года названия военных округов были заменены соответственно на Омский, Иркутский и Приамурский.
- ↑ Москва — Сербия, Белград — Россия. Сборник документов и материалов. Т. 4. Русско-сербские отношения. 1917—1945 гг. — М., Белград: Б.и. — С. 116.
- ↑ Москва — Сербия, Белград — Россия. Сборник документов и материалов. Т. 4. Русско-сербские отношения. 1917—1945 гг. — М., Белград: Б.и. — С. 116—117.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Цветков В. Ж. Белое дело в России. 1919 г. (формирование и эволюция политических структур Белого движения в России) — 1-е. — Москва: Посев, 2009. — 636 б. — 250 экз. — ISBN 978-5-85824-184-3.


text:
- Подробности
- Просмотров: 535
БАЛАЛАР ХИРУРГИЯҺЫ, балалар ауырыуҙарын һәм травмаларын диагностикалау һәм хирургик дауалау алымдарын эшләүсе хирургия бүлеге. Респ. фәнни тикшеренеүҙәр 1969 й. БДМИ‑ла профилле каф. ойошторолғандан һуң үткәрелә башлай. Тәүге фәнни эштәр аппендицитты (ш. иҫ. перитонит м‑н ҡатмарлашҡанын) диагностикалау һәм дауалау проблемаларына арнала (М.Ғ.Мәүлитова). 20 б. 70—90‑сы йй. аш һеңдереү юлының ҡуш булыуы (Ш.С.Ишемов), диафрагма бүҫерҙәре (А.Ә.Ғүмәров), тайышлыҡ (Р.М.Дәүләтшин) һ.б. үҫеш кәмселектәрен иртә диагностикалау һәм хирургик төҙәтеү алымдары; киҫкен эренле деструктив пневмонияны хирургик дауалауҙың аҙ травма биргән ысулдары (М.Т.Юлдашев һ.б.) эшләнә; эндемик боғаҡ булғанда, ҡалҡан биҙенең бер өлөшөн хирургик юл м‑н алып ташлағандан һуң, алмаштырып дауалау принцибы нигеҙләнә (Ф.Ғ.Садиҡов); операциянан һуңғы осорҙа ауыртыуҙы оҙаҡ ваҡытҡа баҫыу сараһы сифатында поливинилморфолидондың һөҙөмтәлелеге иҫбатлана (М.В.Туймедов). Бронхоэктаздарҙың барлыҡҡа килеү сәбәптәре асыҡлана, бронхоэктатик ауырыуҙы диагностикалау алымдары камиллаштырыла һәм лазер ҡулланып хирургик дауалау ысулы уйлап табыла (В.В.Климанов); киҫкен гематоген остеомиелитты иртә диагностикалау өсөн остеомедуллография алымы эшләнә һәм дауалау практикаһына индерелә (Ф.Х.Ғайнанов). Респ. балалар клиник дауаханаһында бөйөрҙәрҙең үҫеш кәмселектәренең һәм трансплантацияһының төрлө аспекттары өйрәнелә, бөйөрҙәрҙе туғандарҙан алып күсереп ултыртыу практикаға индерелә (Ш.С.Смаҡов); тәүге тапҡыр тыумыштан булған үҫеш кәмселектәрен, эсәктәрҙең киҫкен үткәрмәүсәнлеген,операцияға тиклем һәм унан һуңғы перитонитты, төрлө ерҙә урынлашҡан эхинококкозды диагностикалау һәм күҙаллауҙың сонографик ысулдары эшләнә (Н.П.Васильева). Сей яра ауырыуын, үт ташы ауырыуын, эсәктәрҙең үткәрмәүсәнлеген, сандыр бүҫере ҡыҫылыуын, талаҡ ауырыуҙарын һ.б. эндоскопик дауалау ысулдары уйлап табыла һәм дауалау-иҫкәртеү учреждениеларында практикаға индерелә (В.Г.Алянгин). 90‑сы йй. аҙ. РФ‑та тәүге тапҡыр үпкә һәм күкрәк ситлеге арауығы ағзалары ауырығанда видеоторакоскопик операциялар яһау методикалары (И.А.Мәмлиев), операциянан һуңғы перитонитты (В.У.Сатаев), үпкә һәм бауыр эхинококкозын (Ғүмәров) дауалауҙың эндохирургик алымдары үҙләштерелә һәм дауалау практикаһына индерелә. Күкрәк һәм ҡорһаҡ ҡыуышлығы ағзалары эндоскопик хирургияһында (В.В.Макушкин), балаларҙа сколиозды хирургик юл м‑н дауалағанда (О.Е.Евграфов), плевра эмпиемаһы ваҡытында видеолапароскопик операциялар яһағанда (С.Ю.Ишкова) дөйөм ауыртыуҙы баҫыу методикалары эшләнә. Бөйөр патологияһын (С.А.Коновалов), тыумыштан булған үҫеш кәмселектәрен (А.Е.Кашин), эсәктәрҙең бер-береһенә йәбешеп үткәрмәүсәнлеген (А.Ҡ.Әлибаев) һ.б. диагностикалау һәм хирургик дауалау мәсьәләләре б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла; тубыҡ быуындары травмалары һәм ауырыуҙарына артроскопик операциялар яһау практикаға индерелә (Р.А.Ғүмәров). Респ. балалар клиник дауаханаһында реанимация-консультация үҙәге (1989) һәм яңы тыуған балалар өсөн хирургия (2001) һәм реанимация (2001) бүлектәре асылғандан һуң, ҡатмарлы хирургик патологияһы булған балаларға консультатив ярҙам күләме киңәйә.
А.Ә.Ғүмәров
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре йәйгелеккә пландар билдәләне
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Алик Шакиров/.
20 майҙа Башҡорт Википедияһы ирекмәндәренең сираттағы осрашыуы үтте, унда берләшмәне үҫтереүҙең стратегик планы һәм икенсе ярты йыллыҡҡа аныҡ саралар планы тикшерелде.
Башҡорт викимедиясылары «Вики-Яҙ-2016» (Wikimedia CEE Spring 2016) мәҡәләләр яҙыу буйынса халыҡ-ара конкурста ҡатнаша. «Европа конкурсында тәүге тапҡыр ҡатнашыуҙарына ҡарамаҫтан, башҡорт мөхәррирҙәре әүҙемлек күрһәтә. Улар 200-ҙән ашыу яңы мәҡәлә, башҡа тел бүлектәре ирекмәндәре Башҡортостан тураһында 124 мәҡәлә яҙҙы», — тип хәбәр итте Башҡорт Википедияһы администраторы Рөстәм Нурыев.
Июнь аҙағында Башҡортостан викимедиясылары вәкиле Италияның Ломбардия төбәгендә үтәсәк «Викимания 2016» ирекмәндәрҙең донъяуи конференцияһында ҡатнаша.
Башҡорт викимедиясылары «Вики-Йәйләү 2016, Шүлгәнташ» семинарына һәм экспедицияһына әҙерләнә башланы. Сара 15-17 июлдә Бөрйән районының туристик базаһында ойошторола.
Август аҙағында Башҡорт Википедияһының ике вәкиле Ереванда уҙасаҡ Үҙәк һәм Көнсығыш Европа илдәре Википедиялары ирекмәндәренең осрашыуында ҡатнаша.


text:
Гольфстрим ағымының йылы күсереү схемаһы
Төньяҡ Америка ярҙары буйындаГольфстримдың йылылыҡ картаһы. Сығанаҡ: НАСА.
Гольфстри́м (ингл. gulf stream — ҡултыҡтан ағым) — Атлантик океанда йылы диңгеҙ ағымы. Тар мәғәнәлә Төньяҡ Америка ярындағы Флорида ҡултығынан Ньюфаундленд банкаларына тиклем. Киң мәғәнәлә Төньяҡ Американан Скандинавия ярымутрауына, Шпицберген, Баренц диңгеҙе һәм Төньяҡ Боҙло океанына тиклем йылы диңгеҙ ағымы системаһы[1]. Гольфстрим — океан төбөнә тиклем таралған 70—90 км киңлектәге көслө ағым, океан өҫтөндә максималь тиҙлеге секундына бер нисә метр, аҫтараҡ тиҙлеге аҡрыная (1000—1500 м тәрәнлектә 10-20 см/с). Һыу сығымы 0,1 км3/с.[2][3].
Гольфстрим һыу сығымы секунд һайын 50 миллион куб метр һыу, был донъялағы бөтә йылғаларҙың һыу сығымынан 20 тапҡыр артыҡ. Йылылыҡ ҡеүәте яҡынса 1,4·1015 ватт. Йыл әйләнәһенә ағым динамикаһы үҙгәрә.


text:
Халыҡ – ара оло йәштәгеләр көнө менән!!!
Көҙҙөң ҡояшлы ла, алтын да , бер аҙ моңһоу ҙа, төрлө төҫтәр менән балҡыған сағыу ҙа мәле - 1 октябрҙә Халыҡ – ара ололар көнө билдәләнә!!!
Ошо уңайҙан Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте оло йәштәге кешеләрҙе, шулай уҡ нәшриәттә арымай – талмай оҙаҡ йылдар эшләп, китап сығарыуҙа һәм баҫтырыуҙа үҙ өлөшөн индергән, үҙ көстәрен йәлләмәй түккән хаҡлы ялдағыларҙы, ветерандарҙы, китап авторҙарын, әҙәбиәт һөйөүселәрен матур байрам менән ихлас ҡотлай һәм намыҫлы башҡарған эштәренең барыһы өсөн дә оло рәхмәтен белдерә.
Ныҡлы һаулыҡ, әүҙем оҙон ғүмер, именлек һәм күңел көрлөгө теләй!!!
Ошо уңайҙан Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте оло йәштәге кешеләрҙе, шулай уҡ нәшриәттә арымай – талмай оҙаҡ йылдар эшләп, китап сығарыуҙа һәм баҫтырыуҙа үҙ өлөшөн индергән, үҙ көстәрен йәлләмәй түккән хаҡлы ялдағыларҙы, ветерандарҙы, китап авторҙарын, әҙәбиәт һөйөүселәрен матур байрам менән ихлас ҡотлай һәм намыҫлы башҡарған эштәренең барыһы өсөн дә оло рәхмәтен белдерә.
Ныҡлы һаулыҡ, әүҙем оҙон ғүмер, именлек һәм күңел көрлөгө теләй!!!
01.10.2018


text:
Хөрмәтле Өфө халҡы!
Власть органдарына мөрәжәғәт итеү граждандарҙыү айырылғыһыҙ конституцион хоҡуҡтарының береһе.
Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Хакимиәте граждандарҙың мөрәжәғәттәре менән эшләүҙе үҙенең эш йүнәлештәре араһында иң мөһимдәренән һанай.
Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Хакимиәтенән Һеҙҙе ҡыҙыҡһындырған мәсьәлә буйынса яуап алыу, тәҡдимдәр индереү, берәй эште беренсе булып башлап ебәреү өсөн Һеҙ Хакимиәткә үҙегеҙ, хат аша (450098, Октября проспекты, 120) йәки интернет аша мөрәжәғәт итә алаһығыҙ:
- Ҡала етәкселегенә рәсми мөрәжәғәт
- Хоҡуҡ боҙоу тураһында исемһеҙ мөрәжәғәт
- Етәкселеккә мөрәжәғәттәр исемлеге
Һеҙҙең мөрәжәғәттәрегеҙ Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Хакимиәте белгестары тарафынан тикшереләсәк.


text:
Районда 1970 йылда балалар музыка мәктәбе эш башлағас, унда кескәйҙәр тәүге көндәрҙән үк ҙур теләк менән йөрөгән, төбәктә ойошторолған төрлө бәйгеләрҙә, конкурс-смотрҙарҙа ихлас ҡатнашҡандар. Беренсе уҡытыусылар Зөфәр Шакиров, Миләүшә Хөсәйенова, Тамара Маткалыкова, Резида Шафиҡова балалар күңелендә музыкаға, һүрәт төшөрөргә һөйөү уятыу өсөн ҙур тырышлыҡ һалған. Уҡыусыларҙан күптәр, мәктәпте тамамлағас, яҙмышын ошо өлкәләр менән бәйләгән. 1994 йылда иһә музыка мәктәбе балалар сәнғәт мәктәбе итеп үҙгәртелгән.
Бөгөн белем усағында, район үҙәге балаларынан тыш, күрше ауылдарҙан килгәндәр ҙә фортепианола, баянда, аккордеонда уйнарға өйрәнә. Һынлы сәнғәт, хореография, эстрада, дөйөм эстетик белем биреү һәм фольклор бүлектәре лә уңышлы эшләй. Мәктәптә әле алты йәштән алып 18 йәшкә тиклемге 107 бала шөғөлләнә.
Бында «Акварель» балалар өлгөлө вокал ансамбле, «Аҡбуҙат» хореография коллективы, «Капельки», «Краски» вокал ансамблдәре, балалар хоры, уҡытыусыларҙың йыр төркөмө бар. Шуныһы ҡыуаныслы: балалар район, республика кимәлендә үткәрелгән конкурстарҙа, концерттарҙа ҙур ихласлыҡ менән әүҙем ҡатнаша.
Ҡасандыр ошо сәнғәт мәктәбендә белем алған, аҙаҡ, Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалындағы технология һәм сәнғәт белеме факультетын тамамлағас, уҡытыусы булып кире ҡайтҡан Виктория Садиҡова үҙенең элекке остаздарына һаман булһа рәхмәтле.
– Бында үҙ эшенә мөкиббән бирелгән кешеләр эшләй, улар һәр балала сәнғәткә һөйөү уята, һәләттәрҙе аса белә, – ти ул. – Шуға ла сәнғәт юлын һайлағаныма һис үкенмәйем. Остаздарым әле лә миңә кәңәштәре менән ярҙам итә.
Виктория Садиҡова етәкселегендә әле 20-нән ашыу уҡыусы һынлы сәнғәт серҙәрен өйрәнә. Яңыраҡ ҡына эш башлаһа ла, уҡытыусының уңыштары бар: тәрбиәләнеүселәре төрлө бәйгеләрҙә көсөн һынай, еңеүгә лә өлгәшә. «Көҙгө вернисаж» Бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнашып, уҡытыусы үҙе лә, өйрәнсектәре лә призлы урындарға лайыҡ булған.


text:
Башҡорт дәүләт университеты һәм Наньчан университеты икеләтә диплом программаһын башларға ниәтләй
Башҡорт дәүләт университеты һәм Наньчан университеты икеләтә диплом программаһын башларға ниәтләй Фото: Башҡорт дәүләт университеты сайтынан
ӨФӨ, 2016 йыл, 13 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡорт дәүләт университеты һәм Наньчан университеты икеләтә диплом программаһын башларға һәм уҡытыусылар менән алмашырға ниәтләй. Наньчан университетының административ комитеты рәйесе Ху Юнсинь, дәүләт идара итеүе факультеты деканы Пэн Диюнь, сит телдәр факультеты деканы Лю Тин, биология фәндәре факультеты деканы Хун Ицзян һәм халыҡ-ара бәйләнештәр бүлеге етәксеһе урынбаҫары Инь Чжунлинь составындағы Ҡытай Халыҡ Республикаһы делегацияһының БДУ-ға сәфәре барышында ошо хаҡта һүҙ барҙы.
Әлеге ваҡытта Башҡорт дәүләт университеты һәм Наньчан университеты студенттарҙы ваҡытлыса бергә уҡытыу программаһын тормошҡа ашыра, киләсәктә башҡа йүнәлештәр буйынса хеҙмәттәшлек итеү ҡарала. Башҡорт дәүләт университеты ректоры Николай Морозкин әйтеүенсә, студенттар араһында ҡытай мәҙәниәтенә ҡыҙыҡһыныу арта, күптәр ҡытай телен өйрәнергә теләй. Хәҙер Наньчан университетының рус теле кафедраһы мөдире Чжан Мянь БДУ студенттарына ҡытай теленән белем бирә, Ҡытайҙа иһә Наньчан университеты студенттарын рус теленә БДУ-ның сит телдәр кафедраһы доценты Анна Рябцева өйрәтә.
Башҡорт дәүләт университеты менән ентеклерәк таныштырыу өсөн ғилми эштәр буйынса проректор Вадим Захаров ҡунаҡтарға университет тураһында видеояҙма күрһәтте. Ҡытайҙан килгән хеҙмәттәштәребеҙ ҙә үҙҙәренең уҡыу йорто менән таныштырҙы.


text:
«Юҡ, китмәй ул бәхет һис ҡасан да»Тамара ИСКӘНДӘРИӘ шиғриәте ебәк йомғаҡ ише. Уны һәр кем үҙенсә һүтеп, күңеленә хуш килерлек селтәр үреп, яңыса балҡыған нағыштарға һоҡлана. Ныҡлы фекерҙәре зиһенде тарҡатырға бирмәһә лә, нәзәкәтле шиғри юлдары йәнде иркәләп, моң донъяһында бәүелтеп,...
ДИЛБЕГӘМиңнур Мөхәмәдйән ҡыҙы Ҡасимова 1966 йылдың 15 июлендә Бөрйән районында тыуған. БР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Бөрйән районының Зәки Сәғитов исемендәге премияһы лауреаты, «Минең шәп тормошом» II республика балалар әҙәби конкурсы еңеүсеһе. Бөрйән...
ӘСӘ ҺӨЙӨҮЕЕр йөҙөндә әсәнең балаға мөхәббәте тураһында яҙмалар бихисап. Ә шул һөйөү саманан артһа, әсәне артабан ни көтәсәге хаҡында уҡығанығыҙ бармы икән? Мәҫәлән, яҙыусы, психолог Анатолий Некрасовтың «Әсә һөйөүе» («Материнская любовь») китабын алайыҡ....
ТЫУҒАН ЙОРТ ҠӨҘРӘТЕМоң – илаһи хазина, уның илерткес ҡөҙрәтенә сорналып, ижади мөхиттә үҫкән ҡыҙ баланың хис-тойғо даирәһе меңәрләгән сағылыштарҙан туҡыла һәм уларҙа бәхетте, тормошто аңлау һәләте лә тәрәнерәк мәғәнә ала, күрәһең. Тәжрибәле музыка белгесе, билдәле...
«Әл-Инширах», «Әт-Тин», «Әл-Ҡәҙер» һәм «Әл-Бәййинә» сүрәләренең хикмәттәре«Әл-Инширах» сүрәһе серҙәре *Кем булһа ла был сүрәне биш фарыз намаҙҙың тәсбих-зикер доғаларынан һуң даими уҡыуҙы ғәҙәткә индерһә, Хаҡ Тәғәлә уға эштәрендә ҡулайлыҡ бирер, ризығына муллыҡ килтерер, хәсрәттәрен юҡ итер, көтмәгән ерҙән...
Алсаҡ ғүмер көҙөМөһабәт тауҙар, йырып сыҡҡыһыҙ урмандар, етеҙ тау йылғалары уратып алған Белорет районының Мулдаҡай ауылында донъяға килә Сабира Зөфәр ҡыҙы. Күңелендәге моң шишмәһенең башы ла ошонан юл ала. Әсәһе – маһир ҡумыҙсы Шәмсиямал апай менән атаһы– оҫта...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Хөкүмәт
Хөкүмәт — дәүләт етәкселегенең юғары коллегиаль башҡарма органы[1][2][3][4]. Ул илдең дәүләт етәкселегенең хеҙмәткәрҙәре, ил етәкселеге, дөйөм дәүләт етәкселеге системаһы тарафынан формалаша[1].
Хөкүмәт — дәүләттең юғары башҡарма органы.
Хөкүмәтте хөкүмәт башлығы етәкләй. Шулай уҡ ул ил башлығы ла булырға мөмкин. Төрлә илдәрҙә төрлөсә атап йөрөтөлә: мәҫәлән, хөкүмәт рәйесе, министрҙар советы рәйесе, премьер-министр.
Хөкүмәттең төп маҡсаты: закондар сығарыу буйынса юғары власть тарафынан сығарылған закондарҙы бойомға ашырыу.
Ҡатмарлыҡтарҙы шулай уҡ урындағы үҙенсәлектәр тыуҙырыуы мөмкин (Америка ҡушма штатары консерватизмы башҡа илдәр менән уртаҡлығы бик аҙ; башҡа илдәрҙә Америка "консерватизмын" либерализм йәки неолиберализм тип атайҙар
Йөкмәткеһе
Политология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хөкүмәттәр классификацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Политологтар һәм халыҡ-ара бәйләнештәр буйынса белгестәр борондан уҡ хөкүмәттәр классификацияһын булдырырға тырышҡан[5].
Беренсе ҡарашҡа билдәләүе еңел, сөнки улар закон менән билдәләнгән. АҠШ — президент республикаһы, ә СССР — совет республикаһы; икенсе яҡтан, ҡайһы саҡ ил эсендә лә етәкеселек формаһындағы консенсус юҡ[6].Миҫал өсөн, Рәсәй Федерацияһы президенты Владимир Путиндың раҫлауҙарынса[7] һәм Дмитрий Медведевтың[8][9][10][11], Дәүләт Думаһы рәйесе урынбаҫары Олега Морозованың[12], Федерация Советы рәйесе Миронов Сергей Михайлович тарҙың әйтеүҙәренсә[13][14][15]) — федератив республика, ә Рәсәй Федерацияһының Конституция суды рәйесе В. Д. Зорькин фекерҙәре буйынса[16][17], шулай уҡ,халыҡ-ара эксперттар һөҙөмтәләре ҡатнаш етәкселек республикаһы, тиҙәр, Роберт Элджи[18] һәм Мэттью Шугарт[19]) — президент-парламент дәүләте ти.
Ҡатмарлыҡтарҙы шулай уҡ урындағы үҙенсәлектәр тыуҙырыуы мөмкин (Америка ҡушма штатары консерватизмы башҡа илдәр менән уртаҡлығы бик аҙ; башҡа илдәрҙә Америка "консерватизмын" либерализм йәки неолиберализм тип атайҙар.
Бынан тыш, һәр төрҙөң бәхәсле яҡтары һәм нюанстар бар. Атап әйткәндә, Америка Ҡушма Штаттары — тулыһынса капиталистик йәмғиәт түгел, сөнки дәүләт граждандарына хеҙмәт күрһәтә. Ниһайәт, хөкүмәт тураһында фекер төрлө кешелә аныҡлығы менән айырыла; ошондай фекерҙәр ҙә осрай, уларға ярашлы, шул уҡ Америка ҡушма Штаттары демократия түгел, ә плутократия, сөнки уның менән байҙар идара итәләр[20]. Хатта иң либераль хөкүмәт тә сәйәси активлыҡты сикләй, һәм хатта тиран тоталитар йәмғиәттәр ҙә үҙенең граждандарын тулыһынса контролдә тотмай.
Дәүләт менән идара итеү формаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәүләт власын ойоштороу формаһы, юғары дәүләт органдары системаһы. Дәүләт идара итеү формаларын түбәндәгеләргә бүләләр:
- Монархия
- Абсолют монархия
- Теократик монархия
- Сикләнгән монархия
- Ҡатламлы-вәкәләтле монархия
- Конституцион монархия
- Дуалистик монархия
- Парламент монархияһы
- Республика
- Президент республикаһы
- Парламент республикаһы
- Ҡатнаш республика
- Ҡатнаш идара итеү формаһы
- Монархия элементтары менән Республика
- Республика элементтары менән монархия
- Теократик Республика
Хөкүмәт структураһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Структура һәм ҡатнашыусыларҙың роле ( хөкүмәт ағзалары, хөкүмәтте тәшкил итеүселәр) дәүләт идара итеү формаһына, шулай уҡ төрлө илдәрҙә тарихи формалашҡан идара итеү структураһына бәйле.
Ҡағиҙә булараҡ, хөкүмәт етәкселеге ҡарамағында дәүләт аппараты һәм илдә башҡарма-етәкселек эшмәкәрлеген контролдә тотоу, ҡораллы көстәр, дәүләттең финансы, сит ил эштәре.
Хөкүмәт төрлө атамаларға эйә булырға мөмкин: Хөкүмәт (Рәсәй), Министрҙар кабинеты (Украина), Кабинет (Бөйөк Британия), Дәүләт советы (Ҡытай), Халыҡ комиссарҙары советы һәм Министрҙар советы (СССР), Административ совет (КХДР), Федераль хөкүмәт (Германия) һ. б. Федератив дәүләттәрҙә үҙәк (федераль) хөкүмәт һәм федерация составына ингән дәүләт башланғыстары була.
Ҡайһы бер илдәрҙә (Бразилия, Мексика, АҠШ һ. б.) хөкүмәт формаһында коллегиаль органдар юҡ, ә министрҙары (дәүләт идаралығы органдары етәкселәре) һәр береһе айырым президентҡа (ил етәксеһе) буйһондоролған .
Хөкүмәт, ҡағиҙә булараҡ, хөкүмәт ағзаларынан (министрҙар) тора һәм уны дәүләт башлығы (король, президент) йәки премьер-министр (хөкүмәт рәйесе, канцлер, совет йәки министрҙар кабинеты рәйесе) етәкләй.
Коалицион хөкүмәт — бер нисә парламент партияһы вәкилдәренән булдырылған, ҡағиҙә булараҡ, коалицион килешеү нигеҙендә эшләгән хөкүмәт.
Төрлө илдәрҙә хөкүмәт принциптарының формалашыуы [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡарма власть органдарының формалашыу тәртибе төрлө илдәрҙә бер үк түгел. Идаралығы парламент формалы булған илдәрҙә хөкүмәт һайлауҙарҙа еңгән парламент партияһы йәки партиялар коалицияһы вәкилдәренән формалаша. Әгәр бер партия ла күпселек тауыш йыя алмай икән, ул саҡта партияларҙың коалицион һөйләшеүе кәрәк табыла, уларҙың һөҙөмтәләре буйынса аҙсылыҡтың йә күпселектең хөкүмәте формалаша , йәки (һөйләшеү һөҙөмтәһеҙ булһа) яңы парламент һайлауҙары үткәрелә.
Президент республиканың башҡарма власыменән етәкселек итеүҙе президент башҡара. Дәүләт менән идара итеү формаһы парламент йәки ҡатнаш республика булғанда ил етәксеһе башҡарма власть органдары системаһына инмәй. Әммә ул башҡарма власть өлөшөнә ҡараған ҡайһы бер вәкәләттәргә эйә. Дәүләт идара итеү формаһы ҡатнаш булған ҡайһы бер илдәрҙә (Польша, Рәсәй, Румыния, Франция һ. б.) башҡарма власттәренә дуализм хас.
Парламент һәм ҡатнаш идара итеү формаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Парламент һәм ҡатнаш идара итеүсе илдәрҙә хөкүмәтте формалаштырыуҙың ике тәртибе ҡаралған. Хөкүмәт төҙөгәндә был тәртиптәр парламенттың һәм президенттың билдәле уртаҡ эш итеүҙәренән тора. Әммә был ғәмәлдәр йөкмәткеһе менән айырыла.
Беренсе тәртип
Был тәртип башланғысын Бөйөк Британиянан ала һәм төрлө илдәрҙең модификациялары менән оҙайлы ваҡытҡа тиерлек дөйөм ҡабул ителә. Был тәртип буйынса дәүләт башлығы формаль рәүештә премьер-министрҙы үҙе тәғәйенләй, һәм хөкүмәт составына башҡа ағзаларҙы һуңғыһының тәҡдиме менән индерә. Парламент был тәғәйенләүҙәргә йоғонто яһамай. Хөкүмәт парламенттың принципиаль мөһим мәсьәләгә ҡаршы тауыш биргәненә, йәки ышанмау тураһында айырым резолюция (вотум белдерә) ҡабул иткәнгә ҡәҙәр эшләй. Хәйер, хөкүмәт үҙ эшен дауам итә ала, әммә ул ғәмәлдә отставкаға китә, сөнки уның эшмәкәрлеге парламенттың обструкцияһы һөҙөмтәһендә тотҡарлана.
Ҡайһы бер илдәрҙә хөкүмәт парламенттың инвеститураһын алырға кәрәк. Бының өсөн дәүләт башлығы тәғәйенләгән хөкүмәт башлығы парламентҡа хөкүмәт ағзаларын күрһәтергә йәки хөкүмәт программаһын бирергә тейеш. Әгәр парламент тәҡдимде хуплаһа, хөкүмәт инвеститура ала.
Икенсе тәртип
Был процедура ваҡытында хөкүмәт формалашыуҙа парламенттың роле башланғыс стадияларҙан башлап уҡ өҫтөнлөклө була. Ҡайһы бер илдәрҙә, мәҫәлән, Германия Федератив Республикала, парламент дәүләт башлығы тәҡдим иткән хөкүмәт башлығы кандидатураһын хупламаҫҡа мөмкин. Был осраҡта парламент хөкүмәтте үҙе формалаштыра.
Башҡа илдәрҙә хөкүмәт вазифаларына кандидатураларҙы тик сәйәси партиялар һәм парламент фракциялары ғына тәҡдим итә. Ҡағиҙә булараҡ, премьер-министр вазифаһына партияның парламент күпселеге лидеры күрһәтелә, йәки парламент коалицион партиялар килешеү нигеҙендә партиялар лидерҙарының береһе һайланыла. Тик был партиялар парламентта күпселекте тәшкил итмәгән осраҡта ғына, дәүләт башлығының роле хәл иткес булып тора. Хөкүмәттең йәшәйеше парламент күпселегенә бәйле.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
А. Денисов. Правительство // Большая советская энциклопедия: В 65 томах / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — 1-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1940. — Т. 46 (Пола — Призмы оптические). — С. 624—625. — 816 с. — 45 500 экз.
Правительство // Большая советская энциклопедия: в 51 томе / Б. А. Введенский. — 2-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1955. — Т. 34 (Польша — Прокамбий). — С. 348—349. — 656 с.
Правительство // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Samuel E. Finer. The History of Government from the Earliest Times (история правительства с древнейших времён), в 3-х тт. Oxford University Press: Оксфорд, 1997 и 1999.
Krader, Lawrence (1968). Formation of the State, in Foundations of Modern Anthropology Series. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall. x, 118 p.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Экономика. Толковый словарь. {{{заглавие}}} / д. э. н. Осадчая И.М — Москва: ИНФРА-М, 2000.
- ↑ И. С. Масликов Юридический словарь — Дашков и Ко, 2010. — ISBN ISBN 978-5-394-01098-9.
- ↑ Т. Ф. Ефремова Современный толковый словарь русского языка. В 3 томах. — АСТ. — Т. 3. — ISBN 5-17-035822-9.
- ↑ Большой энциклопедический словарь / Прохоров Александр Михайлович — Большая Российская энциклопедия, 2002. — ISBN ISBN 5-85270-160-2.
- ↑ Lewellen, Ted C. Political Anthropology: An Introduction Third Edition. Praeger Publishers; 3rd edition (30 November 2003)
- ↑ Comparative politics : interests, identities, and institutions in a changing global order, Jeffrey Kopstein, Mark Lichbach (eds.), 2nd ed, Cambridge University Press, 2005, ISBN 0-521-70840-0, p. 4
- ↑ Выступление В. В. Путина на официальном завтраке, данном от имени Премьер-министра Австралии Джона Говарда
- ↑ Встреча Д. А. Медведева с представителями региональных средств массовой информации
- ↑ Интервью Д. А. Медведева итальянскому телеканалу РАИ
- ↑ Встреча Д. А. Медведева с представителями Совета по международным отношениям
- ↑ «Россия — это президентская республика»
- ↑ «Россия остаётся президентской республикой — Госдума одобрила поправки в Конституцию»
- ↑ С. Миронов уверен, что Россия должна остаться президентской республикой
- ↑ Конституционная модернизация
- ↑ Станет ли Россия парламентской республикой?
- ↑ Доклад Председателя Конституционного Суда Российской Федерации В. Д. Зорькина на юбилейной Конференции в РАН 10 декабря 2003 года «Конституция России»
- ↑ Тезисы доклада Председателя Конституционного Суда Российской Федерации В. Д. Зорькина на конференции 29 октября 2003 года
- ↑ Роберт Элджи. Semi-presidentialism outside Europe — Routledge, 2007. — Б. 8, 9, табл. 1.1. — 266 б. — ISBN 0-20-395429-7 ISBN 978-0-203-95429-4.
- ↑ Мэттью Шугарт. Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns — Сан-Диего (Калифорния, США): Graduate School of International Relations and Pacific Studies University of California, San Diego, 2005. — 21 б.
- ↑ «Plutocrats — The Rise of the New Global Super-Rich and the Fall of Everyone Else» Chrystia Freeland is Global Editor-at-Large at Reuters news agency, following years of service at the Financial Times both in New York and London. She was the deputy editor of Canada’s Globe and Mail and has reported for the Financial Times, Economist, and Washington Post. She lives in New York City.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- What Are the Different Types of Governments? (инг.)
- Types of Governments from Historical Atlas of the 20th Century (инг.)
- Other classifications examples from Historical Atlas of the 20th Century (инг.)
- Types of Government (инг.)
- Regime Types (инг.)
- CBBC Newsround : types of government (инг.)
- Current links to the world governments (инг.)


text:
- Подробности
- Просмотров: 231
ФЛЮОРИТ (лат. Fluorum — фтор), п л а в и к ш п а т ы, фторидтар класы минералы, CaF2. Составына ерҙә һирәк элементтар ҡушылмалары инә. Кристалдары куб, октаэдр формаһында. Айырым кристалдар, ҡушылмалар, друзалар, бөртөклө, бағаналы, сүсле агрегаттар рәүешендә осрай. Ф. тупраҡлы төрө — ратовкит. Үтә күренмәле, ярым үтә күренмәле, төҫһөҙ, йәшел, шәмәхә, һары һ.б. төҫтә, быяла кеүек ялтыр. Ҡатылығы 4, тығыҙлығы 3180 кг/м3, йәбешкәклеге камил. Төрлө сығышлы, айырыуса гидротермаль, ятҡылыҡтарҙа киң таралған минерал; ш. уҡ ултырма тоҡомдар тупланғанда һәм вулканизм ваҡытында барлыҡҡа килә. Ҡара металлургияла флюс сифатында, электродтар, яһалма криолит, плавик к‑таһы һәм фторҙың башҡа берләшмәләрен алыу өсөн ҡулланыла. Ф. үтә күренмәле төрҙәре — оптик сеймал. Коллекция һәм биҙәү ташы итеп файҙаланыла. Башҡортостандың платформалы өлөшөндәге аҫҡы һәм өҫкө пермдең ултырма ҡатламдарында осрай; көңгөр ярусының ирен свитаһында тау тоҡомдарының 30%‑ын тәшкил итеүе мөмкин. Башҡорт мегантиклинорийы сиктәрендә Соран флюорит ятҡылығы, аҫҡы рифей тоҡомдарына ҡараған бер нисә мәғдән сығанағы билдәле.
А.А.Алексеев
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Владимир Путин өлөшләтә төҙөлөштән баш тартыу өсөн өс йыл бирҙе
Владимир Путин өлөшләтә төҙөлөштән баш тартыу өсөн өс йыл бирҙе Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 8 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Рәсәй Президенты өлөшләтә төҙөлөш тәжрибәһенән баш тартыу өсөн өс йыл ваҡыт бирҙе. Кремль сайтында хөкүмәткә, Үҙәк банкка һәм Ипотека торлаҡ кредитлау агентлығына бирелгән йөкләмә баҫылған. 15 декабргә тиклем улар төҙөлөш өсөн банк аша кредитлау һәм башҡа финанслау формалары менән граждандарҙың аҡсаларын алмаштырыу буйынса планды раҫларға тейеш, тип билдәләнә документта. Йәғни, өс йылдан хәүеф-хәтәрҙе өлөшсөләр түгел, ә институттар үҙҙәре йөкләргә тейеш.
Алдан хәбәр ителгәнсә, октябрь аҙағында президент хөкүмәт менән кәңәшмәлә өлөшләтә торлаҡ төҙөлөшөнән проектлы финанслау механизмына яйлап күсеү мәсьәләһен ентекләп тикшерергә ҡушҡайны.


text:
- Подробности
- Просмотров: 477
ИГЛИН ҮЛСӘҮ ЗАВОДЫ, ААЙ. Составына механизмдар йыйыу цехы (1961 й. нигеҙләнгән); эксперименталь инструменттар, штамплау (икеһе лә — 1961), электрон һәм ҙур габаритлы үлсәүҙәр етештереү (2005) участкалары инә. 2010 й. 130 кеше эшләгән. Үлсәү сиге 50‑нән 3000 кг тиклем булған төрлө модификациялы механик һәм электрон платформалы үлсәүҙәр, ҡаты яғыулыҡлы һыу йылытыу ҡаҙандары, утын ярғыстар, иген иҙгес машиналар етештерә. Продукцияһы БР‑ҙа һәм РФ‑тың башҡа төбәктәрендә, яҡын сит илдәрҙә һатыла.
1961 й. ҡойоу‑механика з‑ды (1956) базаһында ойошторола, 1993 й. алып ДУП, 2003 й. хәҙ. статусын ала.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 868
ИБН ФАҘЛАН (Әхмәт ибн‑әл‑Ғәббәс ибн Рәшит ибн Хәммәд; 10 б.), ғәрәп сәйәхәтсеһе. Бағдад хәлифе һарайында хеҙмәт иткән. 921—923 йй. Бағдад илселеге (Волга буйы Болғары м‑н сәйәси бәйләнештәрҙе нығытыу, ислам динен таратыу маҡсатында ойошторола) составында Урта Азия, Волга буйы һәм Урал янына сәйәхәт яһаған. Уның “Юлъяҙмалар”ы Көнсығыш Европа халыҡтарының иртә урта быуат тарихы б‑са мөһим тарихи сығанаҡ (төп нөсхәһе һаҡланмаған) иҫәпләнә. Яҙмаларҙың бер өлөшө Яҡуттың географик һүҙлеге б‑са билдәле; тәүге тапҡыр 1823 й. Х.М.Френ тарафынан нәшер ителә. Күпкә тулыраҡ вариантын 1923 й. Ә.Ә.Вәлидов Мәшхәд (Фарсы иле) китапханаһында таба һәм үҙенең аңлатмалары м‑н 1939 й. баҫтыра (Лейпциг ҡ., Германия; немец телендә). Урыҫ теленә яҙмалар тәү башлап А.П.Ковалевский тарафынан тәржемә ителә, 1939 й. И.Ю.Крачковский мөхәррирлегендә нәшер ителә. И.Ф. шәхси күҙәтеүҙәренә һәм күреп белеүселәрҙең һөйләүенә нигеҙләнгән хеҙмәтендә башҡорттар, болғарҙар, бәшнәктәр, уғыҙҙар, хазарҙарҙың, Волга буйы һәм Урал янында йәшәгән башҡа халыҡтарҙың таралыу терр‑яһы, иҡт. һәм сәйәси тормошо үҙенсәлектәре, дине, ғөрөф‑ғәҙәте, йолалары т‑да мәғлүмәттәр, Волга буйы Болғарының соц.‑иҡт. һәм мәҙәни үҫешенең ентекле тасуирламаһы бар. Башҡорттарҙы “башджурт” (ҡара: Башҡорт) атамаһы м‑н һүрәтләп, уларҙы төрки телле халыҡтар иҫәбенә индерә, һуғышсан холоҡло булыуҙарын, улар араһында мосолмандар барлығын билдәләй. И.Ф. яҙмаларында башҡорттарҙың дини ҡараштары т‑дағы мәғлүмәттәр (ҡара: Исламға тиклемге дини инаныуҙар) айырыуса мөһим һанала. Автор башҡорттарҙың 12 илаһҡа — йәнле һәм йәнһеҙ тәбиғәт эйәләренә табыныуын һәм тағы берәүһе, “күктәгеһе, иң ҙуры” булыуын, айырым ҡәбиләләрҙең йыландарға, балыҡтарға, торналарға табыныуын (ҡара: Тотемизм) һыҙыҡ өҫтөнә ала, ш. уҡ фетиштар булыуын (ҡара: Фетишизм) билдәләй.
Әҙәб.: Валиди А.З. Мешхедская рукопись Ибн аль-Факиха //Известия Российской Академии наук. Л., 1924. Серия 6. Т.18; Ковалевский А.П. Книга Ахмеда ибн-Фадлана о его путешествии на Волгу в 921—922 гг.: ст., пер. и коммент. Харьков, 1956; Иванов В.А. Путь Ахмеда ибн-Фадлана. Уфа, 2010.
В.А.Иванов, Б.С.Ильясов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Ивановский Георгий Иванович
Ивановский Георгий Иванович (19 ноябрь 1906, Дон ғәскәре өлкәһенең Таганрог ҡалаһы, хәҙерге Рәсәйҙең Ростов өлкәһе ҡалаһы — 25 февраль 1985, Мәскәү ҡалаһы) — Украина совет хужалыҡ эшмәкәре, УССР Юғары Советының 5 саҡырылыш депутаты. СССР Юғары Советының 1-се саҡырылыш депутаты. 1938–1940 йылдарҙа Украинаның Коммунистар партияһы Үҙәк Комитеты ағзаһы (б) була. 1960—1961 йылдарҙа Украина Коммунистар партияһы ревизия комиссияһы ағзаһы.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1920 йылдан алып Таганрог металлургия заводының домна цехында эшләй. 1924–1928 йылдарҙа — Таганрог механика-металлургия техникумында уҡый.
1927 йылда ВКП(б) ағзаһы булып китә.
1928 йылда инженер, домна цехы начальнигы урынбаҫары, домна мейестәре начальнигы, Ф. Э. Дзержинский исемендәге Днепропетровск металлургия заводында «Доменстрой» начальнигы булып эшләй. Днепродзержинский металлургия институтын тамамлаған.
1937–1939 йылдарҙа — төҙөлөш начальнигы, Криворог металлургия заводы директоры. 1939—1940 йылдарҙа — С. М. Киров исемендәге Макеевский металлургия заводы директоры.
1940–1941 йылдарҙа — СССР дәүләт контроле халыҡ комиссары урынбаҫары. 1941—1942 йылдарҙа — СССР боеприпастары халыҡ комиссарының 1-се урынбаҫары. 1941 йылда — һуғыш припастары һәм башҡа хәрби техника етештергән заводтарҙы күсереү буйынса СССР оборона Дәүләт комитеты вәкиле. 1942 йылдан — СССР боеприпастар халыҡ комиссариатының 179-сы комбинат директоры. 1943 йылда — СССР-ҙың көньяҡ райондарында боеприпастар етештергән заводтарҙы тергеҙеү буйынса СССР Дәүләт оборона комитеты вәкиле.
Һуңынан СССР ауыр индустрия предприятиелары төҙөлөшө министры урынбаҫары булып эшләй. 1951—1953 йылдарҙа — СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы дәүләт матди резервтар Баш идаралығы начальнигы.
1957 йылдың май айы–1960 йыл — Запорожье иҡтисади административ районы халыҡ хужалығы советы рәйесе.
1965–1973 йылдарҙа — халыҡ хужалығын матди-техник тәьмин итеү буйынса СССР Министрҙар Советы Дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары.
Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнгән.
Исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- инженер-артиллерия хеҙмәтенең генерал-майоры (18.11.1944)
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ике Ленин ордены
- Октябрь Революцияһы Ордены
- 2-се дәрәжә Кутузов ордены
- 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
- дүрт Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (шул иҫәптән 05.08.1944; 27.11.1956)
- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
- миҙалдар
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 19 ноябрҙә тыуғандар
- 1906 йылда тыуғандар
- Таганрогта тыуғандар
- 25 февралдә вафат булғандар
- 1985 йылда вафат булғандар
- Мәскәүҙә вафат булғандар
- Ленин ордены кавалерҙары
- Октябрь Революцияһы ордены кавалерҙары
- II дәрәжә Кутузов ордены кавалерҙары
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
- 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары
- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары
- СССР Юғары Советының 1 саҡырылыш депутаттары


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Тарих » Совет Башҡортостанына бағышланған караптар: "Баймаҡ" йөк теплоходтары
Совет Башҡортостанына бағышланған караптар: "Баймаҡ" йөк теплоходтары
Караптар төҙөү тарихында ике "Баймак" барлығы билдәле.
Беренсе фото: 1958 йылда Алыҫ Көнсығыш диңгеҙ пароходствоһы (Владивосток) "Баймаҡ" теплоходын ҡуллана башлай. Ул 437Н проекты буйынса Ленинградта Жданов верфында төҙөлгән. Карапты балыҡ тотоуҙа ҡулланғандар. Капиталь ремонттан һуң "Баймак" "Бугульма"ға әйләнгән.
Икенсе-өсөнсө фото:
"Баймаҡ" ҡоро йөк теплоходы 1966 йылда 595 проекты буйынса "Бежица" тибында Николаевск суднолар төҙөү заводында эшләнгән. Һыу һыйҙырышлығы 19 мең тонна, 12 мең тонна йөк һыя. Одессалағы Ҡара диңгеҙ пароходствоһы был менән карап Һиндостан, Цейлон, Төркиә, Бангладеш илдәренә генераль йөктәр ташыған. Экипаж - 42 кеше Баймаҡ ҡалаһы менән тығыҙ бәйләнештә торған.
СССР юҡҡа сығарылғас "Баймаҡ"тың да яҙмышы аяныслы була - теплоход 1992 йылда Һиндостанда металл һыныҡтарына тапшырылған.
Әле Баймаҡ ҡалаһының тарих һәм крайҙы өйрәнеү музейында теплоходтың масштаблы модель-копияһын күрергә мөмкин.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
6 октябрь көнө Салауат ҡалаһында еңел атлетиканың эстафета йүгереүе буйынса республика беренселеге үтте. Физик тәрбиә уҡытыусыһы Фәйзулла Ғәбдүлйән улы Абдрафиҡов етәкселегендә 22 уҡыусы был ярышҡа юлланды һәм уңышлы сығышы менән һөйөндөрҙө. Төрлө йәштәге уҡыусыларҙан барлығы алты команда һынау тотто. Һөҙәмтәләр түбәндәгесә:
- 7-се кластар араһында 500 м оҙонлоҡта егеттәр командаһы – 1-се урын; ҡыҙҙар - 3-сө урын;
- 8-9-сы класс уҡыусылары араһында 1000 метрға егеттәр командаһы ла, ҡыҙҙар ҙа 3-сө урын яуланылар;
- Өлкән класс егеттәре 1500 м дистанцияла 2-се урын яулауға өлгәште.
Трасса Салауат ҡалаһының ял паркында таулы урында урынлашыуға ҡарамаҫтан, уҡыусыларыбыҙ юғары һөҙөмтәләр күрһәтте. Уларҙың араһынан Киранов Илдус, Бикбулатов Камил, Хабиев Рим, Шәйәхмәтова Айзидә, Нармөхәмәтов Айҙар, Иманғәлин Әлмир, Саҙретдинов Сыңғыҙ, Әбүләев Уралды билдәләп үтергә кәрәк.
Уҡыусыларға һәм уларҙың етәксеһе Абдрафиҡов Фәйзулла Ғәбдүлйән улына ҙур рәхмәттәр еткерәбеҙ, уңыштар теләйбеҙ!


text:
- Подробности
- Просмотров: 371
КАТАРАКТА (гр. katarrhaktēs — шарлауыҡ), ҡараҡылау, күҙ яҫмығының өлөшләп йәки тотош тоноҡланыуына бәйле күҙ ауырыуы. Тыумыштан булған һәм тормошта барлыҡҡа килгән К. айыралар; ябай һәм өҙлөгөүле К. була; тоноҡланыуҙарҙың урынына һәм формаһына ҡарап капсуляр, алғы һәм артҡы поляр, үҙәк К. айыралар. Иң йыш осрағаны — йәшкә бәйле (ҡартлыҡ) К. Катаракта үҫешенә шәкәр диабеты, гипопаратиреоз, күҙ ауырыуҙары (глаукома, миопия, увеит), күҙ яҫмығы йәрәхәттәре һ.б. сәбәпсе була. Төп симптомдары: күреү һәләте түбәнәйеп, уны оптика ярҙамында төҙәтеп булмау, әйберҙәрҙең формаһы боҙоҡ күренеү һ.б. Диагностикалауҙа биомикроскопия һәм офтальмологик тикшеренеүҙәр мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау: хирургик — тоноҡланған күҙ яҫмығы алына һәм уның урынына интраокуляр линза имплантациялана (ультратауышлы факоэмульсификация һ.б.), һирәк осраҡта — оптик коррекция (күҙлек, контакт линзалар). Ян‑яҡҡа ҡараған ҡылыйлыҡ, күҙ яҫмығына бәйле глаукома, һуҡырлыҡ кеүек өҙлөгөүҙәр булыуы ихтимал. К. иҫкәртеү саралары — күҙҙе йәрәхәттәрҙән һәм насар тәьҫирҙәрҙән һаҡлау. Башҡортостанда 100 мең кешегә К. м‑н ауырыусылар һаны: 2007 й. — 1866, 2009 й. — 1883, 2011 й. — 1934. К. проблемалары б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 60‑сы йй. алып Медицина университетында һәм Күҙ ауырыуҙары институтында алып барыла. Йәрәхәт м‑н бәйле К. диагностикалау ысулдары (Ф.З.Нуғаева), тыумыштан булған (М.Т.Аҙнабаев, Р.Ә.Аҙнабаев, Р.Ғ.Бабичева, И.С.Зәйҙуллин), ш. иҫ. яңы тыуған балаларҙа К. (М.Т.Аҙнабаев) диагностикалау һәм дауалау тәртибе; глаукома трахома м‑н бергә килгәндә (Д.М.Дәүләтшин, Ғ.Х.Ҡоҙаяров, Л.Е.Чемоданова), иридопластика (В.К.Суркова) һәм ультратауыш (Б.М.Аҙнабаев, М.Т.Аҙнабаев, А.Г.Ҡаҙаҡбаев) ҡулланып хирургик дауалау алымдары, яһалма күҙ яҫмығының төрлө төрҙәрен күсереп ултыртыу методи‑ каһы (Б.М.Аҙнабаев, М.Т.Аҙнабаев, М.А.Ғиззәтуллина, М.Ш.Әбсәләмов, З.Ф.Әлимбәкова) камиллаштырыла.
Әҙәб.: Азнабаев Б.М. Ультразвуковая хирургия катаракты — факоэмульсификация. М., 2005.
М.Т.Аҙнабаев
Тәрж. М.М.Хәйҙәров


text:
- Подробности
- Просмотров: 485
УЛТЫРМА, к и с у л т ы р ы у, башҡорттарҙа йәш ҡыҙ һәм ҡатындарҙың бергә йыйылып күмәкләп эш эшләү һәм ял итеү өсөн үткәргән традицион йолаһы. У., ғәҙәттә, эш көндәрендә берәй ҡатындың (яңғыҙ йәки ире өйҙә булмағанда) өйөндә ҡул эше м‑н шөғөлләнеү (ҡара: Сигеү, Бәйләү), традицион йыһаз кәрәк‑ярағы эшләү, башҡорт кейеме тегеү, йөн иләү һ.б. өсөн ойошторолған. Эш ваҡытында ярыш ойошторғандар (кем күберәк йөн иләй, йомғаҡ урай һ.б.), халыҡ уйындары, шаян уйындар үткәргәндәр, йырлағандар, таҡмаҡ әйтешкәндәр, бейегәндәр, әкиәт, легенда, риүәйәт һөйләгәндәр, йомаҡ ҡойошҡандар, юрағандар. Хужабикә барыһын да башҡорт аш‑һыуы м‑н һыйлаған. Шулай уҡ ҡара: Аулаҡ.
Ф.Ф.Фәтихова
Тәрж. М.В.Хәкимова