text:
Фото:
Михаил Давыдов Өфө районы хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләнде
Фото:
23 ғинуарҙа Өфө районы Советы ҡарары менән Өфө районы хакимиәте башлығы вазифаһына контракт буйынса Михаил Давыдов тәғәйенләнде. Әлегә тиклем ул Өфө ҡалаһы Октябрь районы хакимиәте башлығы булып эшләгән.
Михаил Давыдов 1955 йылдың 27 июлендә Стәрлебаш районының Үрге Ҡарамалы ауылында тыуған. Өфө нефть институтын тамамлай. Техник фәндәр кандидаты. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1972 йылда Стәрлетамаҡ станоктар эшләү заводында токарь булып башлай. 1976 — 2001 йылдарҙа Куйбышев тимер юлы Башҡортостан бүлексәһенең Стәрлетамаҡ граждандар ҡоролмалары дистанцияһында водитель, механик, начальник урынбаҫары, начальник булып эшләй.
Артабан БР Төҙөлөш министрлығы Капиталь төҙөлөш идаралығы начальнигының беренсе урынбаҫары, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһының күргәҙмә комплексы директоры, Өфө ҡалаһының Совет районы хакимиәте башлығы урынбаҫары, баш ҡала хакимиәтенең Коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү идаралығы начальнигы, «Өфө ҡалаһының электр транспорты идаралығы» муниципаль унитар предприятиеһының генераль директоры вазифаларын башҡара.
2010 йылдан әлегә тиклем Өфө ҡалаһы Октябрь районы хакимиәте башлығы була.


c: text/html

text:
1988 йыл
1988 (бер мең туғыҙ йөҙ һикһән һигеҙенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1988 йылы, 2 мең йыллыҡтың 988 йылы, XX быуаттың 88 йылы, XX быуаттың 9 ун йыллығының 8 йылы, 1980 йылдарҙың 9 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был йылда тыуған шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 27 октябрь — Баймөхәмәтов Айгиз Ғиззәт улы, башҡорт журналисы һәм яҙыусыһы, «Аманат» журналы премияһы лауреаты.
Вафат булған шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 22 март — Йософ Гәрәй, башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе.
- 29 март — Закиров Әхмәт Закир улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
- 29 октябрь — Әһлетдинов Фәйзулла Хәзи улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1943).
- 5 ноябрь — Аллаяров Ричард Хәйрулла улы, СССР-ҙың почётлы нефтсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Фото:
Газ турбиналары буйынса фәнни-техник сессия
Фото:
Өфөлә «Ер өҫтө газ турбинаһы ҡоролмаларын етештереү һәм файҙаланыуҙың фәнни-техник проблемалары» 57-се фәнни-техник сессияһы үтте. Уны Рәсәй Фәндәр академияһының газ турбиналары буйынса комиссияһы, Рәсәй газ турбинаһы технологиялары ассоциацияһы һәм «Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ойошторҙо. Сессияла газ турбинаһы ҡоролмаларын проектлау, етештереү, монтажлау һәм файҙаланыу проблемалары, энергетиканың был сегментын үҫтереү перспективалары тикшерелде.
Фәнни-техник сессияла ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итеп, «Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Алексей Доронин сараның мөһимлеген һәм бик ваҡытлы уҙғарылыуын билдәләне.
— Был сессияла газ энергетикаһын үҫтереүҙең бөтә йүнәлештәренән вәкилдәр ҡатнашыуы минең өсөн бик ҡыуаныслы. Бында фән дә, сәнәғәт тә, подрядсылар ҙа, файҙаланыусы ойошмалар ҙа бар, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.
Рәсәй Фәндәр академияһының газтурбиналары буйынса комиссияһы рәйесе Гурген Ольховский сығыш яһаны.
— Газ турбиналары илебеҙ иҡтисадында ҙур әһәмиәткә эйә була бара, – тине ул. – Улар менән бәйле ҡайһы бер проблемалар ҙа бар. Мәҫәлән, бәләкәйерәк ҡеүәтле турбиналар менән ватан сәнәғәте заказсыларҙы етерлек күләмдә тәьмин итә, ләкин ҡеүәтлерәк турбиналар менән хәл ҡатмарлыраҡ. Шул арҡала энергетиктарға уларҙы сит ил етештереүселәренән һатып алырға тура килә. Шуға күрә газ турбиналары етештереү һәм ҡулланыуҙы үҫтереү мәсьәләһе илебеҙ өсөн ҙур песпективаға эйә.


text:
Фото:
БР Милли китапханаһында Ҡадир Даяндың 100 йыллығына арналған китап күргәҙмәһе асылды
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханаһының башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты өйрәнеү бүлегендә шағир Ҡадир Даяндың юбилейлы датаһына арналған китап күргәҙмәһе эшләй башланы. 14 февралдә йыр һүҙҙәренең авторы, билдәле шағир Ҡадир Даянға 100 йәш тулған булыр ине.
«Башинформ» агентлығына БР Милли китапханаһы бүлеге мөдире Айгөл Буранғолованың хәбәр итеүенсә, 50-гә яҡын китап, йыйынтыҡ, Ҡадир Даян әҫәрҙәре баҫылған ваҡытлы матбуғат баҫмалары күргәҙмәгә ҡуйылған. Авторҙың рус теленә тәржемә ителгән китаптары - «Светлый путь» (Уфа, 1954), «Подарок» (Уфа, 1966), «Песни из долины Ак-Идели» (Л., 1951), «Лирика» (Уфа, 1966), Избранные произведения (Уфа, 1970) һәм башҡорт драматургияһының алтын фондын тәшкил иткән «Таңсулпан» романтик драмаһы ла (Уфа, 1959) экспозицияға индерелгән.
Ҡадир Даяндың ижади потенциалы йыр жанрында тулыһынса асылған. Уның ватансылыҡ тойғоһо менән һуғарылған «Шайморатов-генерал», «Төнгө Урал», шулай уҡ тыуған илгә, тәбиғәткә, мөхәббәткә бағышланған лирик йырҙары, мәҫәлән, “Гөлсирәнең һөйгәне”, “Зәйтүнә”, киң билдәлелек яуланы.
Бынан тыш, уҡыусыларға шағирҙың ундан ашыу поэмаһы ла яҡшы таныш.
Ҡадир Даян балалар өсөн яҙылған башҡорт әҙәбиәте үҫешенә лә ярайһы ҙур өлөш индерҙе. Уның «Ни етә һуң дуҫлыҡҡа», «Коштар килә», «Хәйләкәр төлкө», «Берҙән-бер көндө» китаптары йәш уҡыусыларҙа әле булһа ҙур һорау менән ҡуллана.


text:
Рәсәйҙә әсәлек капиталы арттырылды
Рәсәйҙә әсәлек капиталы суммаһы 312162 һумға тиклем
арттырылды. Индексация 2009 йылдың 1 ғинуарынан ғәмәлдә.
Рәсәй Пенсия фондының БР буйынса бүлексәһенән хәбәр
итеүҙәренсә, был средстволарҙы торлаҡ һатып алыуға йәки
төҙөүгә кредит һәм займдарҙы ҡаплауға ғариза биргән әсәлек
капиталына сертификат хужалары өҫтәмә 12,4 мең һумға иҫәп
тота ала.
Әйткәндәй, "Айырым категория граждандарҙы матди тәьмин
итеү кимәлен күтәреү маҡсатында Рәсәй Федерацияһының
айырым закон сығарыу акттарына үҙгәрештәр индереү
тураһында" Федераль законға ярашлы, сертификат хужалары
көндәлек ихтыяждарға әсәлек капиталы средстволарынан 12
мең һум күләмендә бер тапҡыр түләү яһау хоҡуғына эйә.
Башҡортостанда бөгөнгө көнгә бөтәһе 48280 дәүләт
сертификаты бирелгән, шул иҫәптән 8090-ы — 2009 йылда.
Әсәлек капиталы средстволарын тотоноуға 2032 ғариза
бирелгән. Шуларҙың 1644-е буйынса — 431 миллион һумдан ашыу
суммаға — ыңғай ҡарарҙар ҡабул ителгән.


text:
Өфөлә 227 мең квадрат метрҙан ашыу торлаҡ файҙаланыуға тапшырылды
Быйыл тәүге алты айҙа Өфөлә 227,4 мең квадрат метр торлаҡ төҙөлөп файҙаланыуға тапшырылды. Был турала Өфө хакимиәтенең Капиталь төҙөлөш идаралығы начальнигы Ильяс Мөниров хәбәр итте. Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, төҙөлөштөң бындай темптары былтырғы ошо уҡ осор кимәленән 6,9 процентҡа күберәк.
Төҙөлгән торлаҡтың күп өлөшө – 126 мең квадрат метры – аҙ ҡатлы йорттарға тура килә. Был йүнәлеш бөгөн айырыуса актуаль – йорттарҙың үҙҡиммәте артыҡ юғары түгел һәм ҡыҫҡа ваҡытта төҙөлә. Шуның менән бәйле, индивидуаль торлаҡ төҙөлөшөнә ярҙам итеү өсөн ҡала Советы ҡарары буйынса Өфө бюджетынан шәхси секторҙың инженер коммуникацияларын проектлауға һәм төҙөүгә 28,6 миллион һум аҡса бүленгән.
Ильяс Мөниров әйтеүенсә, 2010 йылда капиталь төҙөлөш буйынса Ҡала адреслы программаһын бойомға ашырыуға дөйөм алғанда 218 миллион һум аҡса бүленгән. Беренсе ярты йыллыҡта был аҡсанан социаль объекттар проектлауға, төҙөүгә һәм реконструкциялауға 135 миллион һум йүнәлтелгән дә инде.
Йыл аҙағына тиклем Өфөлә Ҡариҙел һәм Дим-8 биҫтәләрендә ете универсаль спорт майҙансығы, балалар баҡсалары, Сипайлово биҫтәһендә мәктәп файҙаланыуға тапшырырға, ҡаланың 26 дөйөм белем биреү учреждениеһында ашханаларҙы капиталь ремонтларға планлаштырыла. Бынан тыш, Өфө хакимиәтенең Капиталь төҙөлөш идаралығы 2010-2015 йылдарҙа 36 яңы балалар баҡсаһы төҙөү һәм алты элекке балалар баҡсаһын ҡайтарыу буйынса тәҡдим әҙерләгән. Сөнки бөгөн ҡалала мәктәпкәсә йәштәге балалар учреждениеларында урындар етешмәү мәсьәләһе айырыуса киҫкен тора.


text:
Күмертауҙа күп ҡатлы йорттарҙың совет рәйестәрен уҡытыу буйынса семинар үтте
«Домком» республика проекты сиктәрендә Күмертауҙа күп ҡатлы йорттарҙың совет рәйестәрен уҡытыу буйынса семинар үтте. Сарала ҡатнашыусылар торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыу өлкәһендә дәүләт сәйәсәте нигеҙҙәре, күп фатирлы йорттар менән идара итеүҙең хоҡуҡи, ойоштороу, иҡтисади нигеҙҙәре менән танышты.
Семинарҙа Күмертау хакимиәте башлығы урынбаҫары Наталья Лапшина, юристар һәм экономистар ҡатнашты. Уның һөҙөмтәләре буйынса методик күрһәтмәләр булдырылды, улар совет рәйестәренә таратылды.
Сара тамамланғас, унда ҡатнашыусылар күп фатирлы йорттарҙың совет рәйестәре танытмаларын, шулай уҡ «Күп фатирлы йорт менән үҙаллы идара итеүҙең хоҡуҡи, финанс һәм иҡтисади нигеҙҙәре» программаһы буйынса сертификаттар алды.


text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһының Социология институты директоры Михаил Горшков менән осрашты Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһының Социология институты директоры Михаил Горшков менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһының Социология институты директоры Михаил Горшков менән осрашты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһының Социология институты директоры Михаил Горшков менән осрашты. Осрашыуҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Социология институтының Төбәк социология һәм конфликтология үҙәге етәксеһе Валерий Маркин һәм республиканың ғилми берләшмәһе вәкилдәре ҡатнашты. Төбәктең институт менән ғилми-ғәмәли хеҙмәттәшлек мөмкинлектәре тикшерелде.
– Беҙгә күберәк аралашыу, эш итеү кәрәк. Белгестәрегеҙ беҙгә килеп семинар ойошторһа, һәйбәт булыр ине. Беҙ һеҙҙең ғилми советта республика тураһында доклад менән сығыш яһарға, проблемаларыбыҙ, ҡаҙаныштарыбыҙ хаҡында һөйләргә әҙер, – тине Рөстәм Хәмитов.
Республика Башлығы Башҡортостандың иҡтисади, белем биреү ҡеүәте хаҡында һөйләне һәм әлегә төбәктең технологик үҫеш кисермәүен билдәләне.
Михаил Горшков үҙ сиратында Рәсәй Фәндәр академияһы Социология институтының Башҡортостан филиалында социаль-иҡтисади үҫеш пландарын ғәмәлгә ашырыуҙа Башҡортостан Республикаһында кешелек потенциалын файҙаланыуҙы өйрәнеү буйынса майҙансыҡ булдырырға тәҡдим итте.
– Һуңғы тикшеренеү материалдарын һәм республиканың халыҡ-ара кимәлдә уҙғарған сараларын өйрәнгәс, иҡтисади һәм социомәҙәни үҫештең социаль ресурсын өйрәнеү һәм уны иҡтисади үҫештең төрлө моделдәренә әүҙем индереү буйынса Рәсәйҙә тәүге майҙансыҡ булдыра алыр инек, тигән һығымтаға киләбеҙ, – тип билдәләне ғалим. – Бында ошондай социологик ресурсты файҙаланыу күҙлегенән Башҡортостандың Фәндәр академияһы, үҙебеҙҙең филиал, башҡа профилле институттар менән көстө берләштерергә мөмкин. Сөнки семинарҙар, берлектәге саралар, түңәрәк өҫтәлдәр, һис шикһеҙ, мөһим.
Осрашыу йомғаҡтары буйынса Михаил Горшков Башҡортостан менән институт араһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыу мәсьәләһе тикшерелеүе хаҡында хәбәр итте.


text:
Фото:
«Ямал — Волга буйы» проекты эшкәртеүсе заводтар селтәрен булдырыуҙы күҙ уңында тота — Михаил Бабич
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
«Ямал — Волга буйы» проекты углеводород ташыуҙы ғына түгел, шулай уҡ эшкәртеүсе ҡеүәттәрҙе үҫтереүҙе күҙ уңында тота. Был Рәсәйгә донъяның нефть химияһы продукцияһы баҙарында конкуренция алып барырға мөмкинлек бирәсәк, тип билдәләнде проектты ғәмәлгә ашырыуға әҙерлек мәсьәләләре буйынса кәңәшмәлә. Кәңәшмә Мәскәүҙә Рәсәйҙең Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич рәйеслегендә үтте. Ҡатнашыусылар араһында Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, Татарстан президенты вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Рөстәм Миңлеханов, Ямал-Ненец автономиялы округы губернаторы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Дмитрий Кобылкин, илдең энергетика министры урынбаҫары Кирилл Молодцов, предприятие вәкилдәре, «Ямал — Волга буйы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте етәкселеге булды, тип хәбәр итә Башҡортостан буйынса Баш федераль инспекторҙың матбуғат хеҙмәте.
Кәңәшмәлә проекттың хәҙерге статусы һәм уны ғәмәлгә ашырыу мөмкинлектәре тикшерелде. Әлеге мәлгә ҙур әҙерлек эштәре башҡарылған: сеймал менән тәьмин итеүселәр һәм уны эшкәртеүселәр менән һөйләшелгән, проекттың финанс-иҡтисади һәм технологик параметрҙары билдәләнгән.
2012 йылдың майында Өфөлә «Ҙур химия» форумында Башҡортостан, Татарстан һәм Ямал-Ненец автономиялы округы араһында Ямал — Волга буйы маршруты буйынса нефть химияһы өсөн углеводород сеймалы ташыу өлкәһендәге ниәттәр тураһындағы протоколға ҡул ҡуйылды. 2013 йылдың 30 ғинуарында проектты тормошҡа ашырыу өсөн 45 миллион һум күләмендәге устав капиталы менән «Ямал — Волга буйы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте булдырылды. Уның ойоштороусылары — «Төбәк фонды» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (акцияларҙың 33,3 проценты), «Ямал» инновация-инвестиция фонды» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы (33,3) һәм «Нижнекамскнефтехим» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (33,4).
Проектты ғәмәлгә ашырыуға күп аҡса талап ителеүгә бәйле бөгөнгө көндә проект тотҡарлана. Rupec хәбәр итеүенсә, консорциум ойошторолған ваҡытта проекттың хаҡы 80-120 миллиард һумға баһаланған. Рәсәйҙең Энергетика министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, хәҙер ул 427,3 миллиард һумға еткән.


text:
Фото:
Башҡортостан юлдаш телеканалы һәм Ҡытай телевидениеһы иң яҡшы тапшырыуҙары менән алмаша
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостан юлдаш телевидениеһының иң яҡшы тапшырыуҙары Ҡытайҙа күрһәтелә, республика тамашасылары иһә Ҡытай журналистары әҙерләгән программаларҙы ҡарай ала. Башҡортостан юлдаш телевидениеһы һәм Ҡытайҙың «ССTV-Русский» телеканалы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлдө. Каналдарҙың мәғлүмәттәр, танып-белеү программалары һәм документаль фильмдар менән алмашыуы күҙ уңында тотола. Республиканың төп телеканалында Ҡытай хәбәрселәренең фән һәм инновация өлкәһендәге яңылыҡтар хаҡында тәүге сюжеттары эфирға сыҡты. Башҡортостан журналистарының «Газ. Нефть. Технологиялар» форумы һәм Волга буйы федераль округы делегацияһының Ҡытайға сәфәре тураһында материалдары «ССTV-Русский» телеканалы эфирына индерелгән.
«Ҡытай үҙәк телевидениеһының «ССTV-Русский» телеканалы — тәүлек әйләнәһенә эшләгән мәғлүмәт телеканалы, 2009 йылдан алып рус теле туған йәки икенсе тел булып һаналған илдәрҙә күрһәтә. Каналдың Евразия биләмәһендә 300 миллион тамашасыһы бар.
«Был — Башҡортостанды халыҡ-ара кимәлгә күтәреүҙә тағы бер аҙым. Республикабыҙҙа ҙур иҡтисади, спорт, фәнни форумдар үткәрелә, мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә ҡыҙыҡлы проекттар тормошҡа ашырыла, беҙҙә талантлы ғалимдар һәм белгестәр эшләй. Башҡортостан иҫтәлекле урындары, тәбиғәте менән дан тота, дөйөм алғанда, һөйләйһе яңылыҡтарыбыҙ күп», — тип иҫәпләй Башҡортостан юлдаш телеканалының баш мөхәррире Гүзәл Хәсәнова.
Башҡортостан юлдаш телевидениеһы «ССTV-Русский» каналы менән репортаждар, тапшырыуҙар һәм документаль проекттар, музыкаль контент менән бүлешергә әҙер. Республикала иһә Ҡытай телевидениеһының тапшырыуҙары һәм сюжеттары күрһәтелә.
«Ҡытайҙағы коллегаларыбыҙ менән берлектәге телевизион проект булдырыу мөмкинлеген дә тикшерәбеҙ, — тип һөйләй «Башҡортостан» ТРК ДУП-һы директоры Ғәлим Яҡупов. — Беҙ хеҙмәттәшлекте киңәйтәсәкбеҙ. Киң мәғлүмәт саралары тиҙ үҫешкән заманда ресурстар менән алмашыу һәм халыҡ-ара темаларҙы төрлө яҡлап яҡтыртыу, ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү мөһим».


text:
Фото:
«Халыҡ өсөн эшләү»: Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышына Мөрәжәғәт менән сығыш яһаны
Фото:
30 ноябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республиканың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға «Халыҡ өсөн эшләү» Мөрәжәғәте менән сығыш яһаны, унда алдағы һәм оҙайлы ваҡытҡа республиканы үҫтереү буйынса төп йүнәлештәр билдәләнгән.
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Парламентына тәүге Мөрәжәғәте менән һигеҙ ай элек сығыш яһағайны, унда халыҡтың власҡа ҡарата ышанысын нығытыу, ғәҙеллекте йәнә йәшәү нормаһы итеү төп маҡсат булып билдәләнгәйне. Үҙенең икенсе Мөрәжәғәтендә республика башлығы киләһе һорауҙарға яуап бирҙе: был маҡсатҡа ирешеүҙә нимәләр эшләнде, власть менән йәмғиәт араһында тығыҙ бәйләнеш булдырыу йүнәлеше һөҙөмтәләр килтерәме, уны үҫтерергә, нығытырға кәрәкме, алдағы ваҡытҡа ниндәй бурыстар ҡуйыла һәм республика ниндәй һөҙөмтәләргә ирешә ала?
— Әлеге ваҡытта беҙҙең алда торған төп проблема – ул республиканың иҡтисади ҡеүәте менән беҙҙең граждандарҙың йәшәү кимәленең тап килмәүе, — тип белдерҙе Башҡортостан Президенты. – Беҙ ауыл хужалығы биләмәләренә, һыу ресурстарына, файҙалы ҡаҙылмаларға бай төбәктә йәшәйбеҙ. Күп быуындар хеҙмәте арҡаһында Башҡортостандың иҡтисади, фәнни, мәғариф потенциалы булдырылған. Бөгөн республика Рәсәй төбәктәренең иҡтисади йәһәттән иң үҫешкән төбәктәренең береһе булып тора, күп күрһәткестәр буйынса лидерҙар иҫәбенә инә. Әммә беҙ ғорурланған нәмәләрҙең барыһын да ҡасандыр булдырған һәм әле булдырыусы кешеләр бәләкәй хеҙмәт хаҡы ала, иҫке фатирҙарҙа йәшәй һәм хеҙмәтенә күрә башҡа лайыҡлы һөҙөмтәләрҙән мәхрүм. Ғәҙеллек принцибы боҙола.
— Дөйөм иҡтисади күрһәткестәр – үҙмаҡсат түгел, ә ни бары айырым кешеләрҙең проблемаларын ни рәүешле хәл итә алыуыбыҙ индикаторы, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Республика байлыҡтарының һәм уның иҡтисади потенциалының ябай граждандар мәнфәғәтенән сығып эшләүе алдағы ваҡытҡа төп маҡсат булып тора. Бының өсөн власть структураларын халыҡ мәнфәғәттәренә йүнәлтеү зарур. Халыҡ өсөн эшләү – хәҙер был өс һүҙ властың оҙайлы ваҡытлы стратегияһын да, халыҡтың көндәге тормошон да билдәләйәсәк.


text:
Афған ветерандары кемгә кәрәк. Башҡортостандан был һуғышта ҡатнашыусылар бер кемгә лә тип яуап бирә. Һәм быға сәбәптәр байтаҡ.
Һуңғы йылдарҙа ул үҙ янына атаһынан башҡа бер кемгә лә инергә рөхсәт итмәй. Хәбибуллиндар Шамилды сит илдә дауалау өсөн юлланған аҡсаларҙы ла ҡулына алмаған. Атай кеше инвалидтар өсөн махсус койка һәм бүлмәгә ҡуйыу өсөн кондиционер хаҡында ла хыяллана. Шундай уңайлыҡтар булғанда, бәлки Шамилды күсереп йөрөтөү һәм бүлмәне елләтеп тороу мөмкинлеге лә булыр ине.
Афған һуғышын ил кимәлендәге хаталар арҡаһында тыуған һуғыш тип ҡабул итеү яугир-ветерандарҙың йомолоуына килтерҙе. Шамил Хәбибуллин кеүек ветерандар афған һуғышын мәғәнәһеҙлек икәнен күптән инде аңлаған. Шунлыҡтан да ул һуңғы йылдарҙа бер-кем менән дә аралашмай, дуҫтарының шылтыратыуҙарына ла яуап бирмәй, үҙ-үҙенә бикләгәнгән.
Афған һуғышы ветерандары шураһы рәйесе Илдар Бәҙретдинов әйтеүенсә, дәүләт өсөн афғандар битараф. Афған һуғышының хата икәнен иғлан иткәс тә, беҙ барыбыҙ ҙа йомолоп ҡалдыҡ. Шамилдың ни өсөн беҙҙең менән аралашырға теләмәгәнен беҙ яҡшы аңлайбыҙ. Беҙ бит хатта үҙ миҙалдарыбыҙҙы түшкә тағып йөрөргә лә оялабыҙ.
Шамил кеүек һуғыш яраларын алып, түшәктә ятҡан ир-егеттәргә дәүләт ярҙам ҡулы һуҙһын инее, ти Илдар Бәҙретдинов. Өфө ҡалаһында түшәктә ятҡан афған ветерандары ҡырҡтан ашыу. Уларҙың һәр береһе матди һәм психологик яҡтан ярҙамға мохтаж, ти инвалидттар ойошмаһы рәйесе Наил Ғиззәтуллин.
Беҙ бер-нәмәгә ҡарамаҫтан ил алдынағы хәрби бурысты үтәнек. Ә ил беҙҙең алда бурысын үтәйме, тигән һорау бирә афған һуғышы ветерандары.


text:
Вашингтон (штат)
Вашингтон (ингл. Missouri) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 18. 1889 йылдың 11 ноябрендә төҙөлгән. Элек Миссисипи территорияһы исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Мәңге йәшел штат.
2012 йылғы мәғлүмәт буйынса Вашингтон штатында 6 897 012 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 39,6 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 13.
Майҙаны 184 827 кв.км, шуның 6,6 % һыу майҙаны.
Штаттын Ванкувер ҡалаһына 1937 йылда Мәскәүҙән Төньяҡ полюс аша совет осоусы Валерий Павлович Чкалов беренсенән булып осто.


text:
Башҡортостан етәкселегенең асыҡ сәйәсәте киң мәғлүмәт сараларының аудиторияһын арттырҙы
Башҡортостан Президентының властың асыҡлығына йүнәлеш алыуы республиканың киң мәғлүмәт саралары өсөн ябыҡ темалар ҡалдырманы.
— Киң мәғлүмәт саралары менән ҡаралған темалар араһында «аҡ таптар» ҡалманы, беҙҙең өсөн ябыҡ темалар ҙа юҡ тиерлек, — тип белдерҙе бөгөн Өфөлә үткән ведомствоның киңәйтелгән коллегияһында БР элемтә һәм киң коммуникациялар министры Борис Мелкоедов.
Теләһә ҡайһы темаға асыҡтан-асыҡ һөйләшеү һәм улар буйынса аудитория менән фекер алышыу мөмкинлеге мәғлүмәт менән ҡулланыусыларҙың артыуына килтерә, һәм киң мәғлүмәт сараларының хәҙерге этаптағы бурысы – сифатлы контент һәм дискуссиялар өсөн уңайлы майҙансыҡ булдырыу.
— Тыйылған темалар юҡ — сифатлы дискуссиялар ғына бар, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Борис Мелкоедов.
— Традицион киң мәғлүмәт саралары юҡҡа сыҡмаҫ өсөн ҡыҙыҡлы булырға тейеш, — тип министр фекерен ҡеүәтләне БР Президенты Аппараты етәксеһе урынбаҫары — Президент Секретариаты начальнигы Аббас Ғәлләмов. — «Киң мәғлүмәт саралары һөйләй – аудитория тыңлай» кеүек киң коммуникацияның әүәлге моделе үткән заманда ҡалды.
Ул журналистикалағы яңылыҡ һәм эксклюзив кеүек мөһим принциптарҙан берәүҙең дә баш тартырға йыйынмауын һыҙҡ өҫтөнә алып, редакция вәкилдәре өсөн үҙенә күрә оҫталыҡ класы ойошторҙо:
— Президенттың кем менәндер аралашыу факты берәүгә лә ҡыҙыҡ түгел — уларҙың нимә тураһында әңгәмәләшеүе ҡыҙыҡһындыра. Бының береһе лә материалда юҡ, — тип белдерҙе Аббас Ғәлләмов, гәзиттәге хәрби хеҙмәткә саҡырыу башланыуы тураһындағы мәҡәләнән өҙөк килтереп. Унда автор Президенттың хәрби хеҙмәткә саҡырылыусы йәштәр һәм Хәрби комиссия ағзалары менән осрашыу фактын билдәләү менән генә сикләнгән.
— Ваҡытлы матбуғат баҫмалары булһынмы ул, телевидение, радио йәки интернетмы – берҙәм мәғлүмәт киңлеге ойошторолоуы һәм киң мәғлүмәт сараларының мультимедиа форматына күсеүе шарттарында мәғлүмәт еткереү ысулы артыҡ ҙур әһәмиәткә эйә түгел, — тип билдәләне Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы башлығы.


text:
Өфөнөң күп функциялы үҙәгендә ҡулланыусылар хоҡуҡтары буйынса бушлай консультация алырға мөмкин
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
20 февралдә Өфөнөң «Башҡортостан» сауҙа үҙәге биләмәһендәге күп функциялы үҙәктә ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау мәсьәләләре буйынса бушлай консультациялар ойошторола. Белгестәр менән көндөҙгө сәғәт 2-нән киске 5-кә тиклем кәңәшләшергә мөмкин.
Акцияны ойоштороусылар — күп функциялы үҙәк һәм Өфө хакимиәтенең Халыҡҡа социаль ярҙам буйынса идаралыҡтың ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса бүлеге.
Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса һорауҙарҙы эш көндәрендә теләһә ҡайһы ваҡытта (347) 235-99-45, 232-83-22, 263-01-26 телефондары буйынса бирергә мөмкин. Ошо уҡ номерҙар буйынса йәшәү урыны буйынса ҡабул итеүгә яҙылырға була.


text:
Башҡортостан менән Беларусь 580 миллион долларға сауҙа иткән
Ике республика араһындағы тауар әй ләнеше 2010 йылдың 10 айы йомғаҡтары буйынса 580 миллион АҠШ доллары тәшкил иткән. Был турала «Башинформ» агентлығына Рәсәйҙәге Беларусь Республикаһы Илселегенең Өфө ҡалаһындағы Бүлексәһе етәксеһе Василий Новак хәбәр итте. Шул уҡ мәлдә Башҡортостан Белоруссияға экспортҡа 464 миллион долларға тауар оҙатҡан, ә Белоруссиянан беҙҙең республикаға 115 миллионлыҡ тауар ҡайтарылған.
Василий Новак һүҙҙәренсә, Белоруссия Башҡортостан менән сауҙа бәйләнештәрен артабан нығытыу яҡлы һәм бынан ары дөйөм тауар әйләнешен арттырыуға, экспорт менән импорт араһындағы сальдоны тигеҙләүгә ынтыласаҡ.


text:
Республикала ике кеше батып үлгән
Үткән тәүлектә Башҡортостанда ике кеше батып үлгән. Был хаҡта Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығынан хәбәр иттеләр. Благовещен районының Яблочный ауылы эргәһендә бер төркөм ирҙәр эскән килеш Ағиҙел йылғаһында һыу инергә булған, бының өсөн улар һыу инеү өсөн тәғәйенләнмәгән урынды һайлаған. 51 йәшлек өфөлө ярға тиклем йөҙөп етә алмаған. Уның мәйетен һыу төбөнән ҡотҡарыусылар сығарған. Белорет районының Ар ташы ауылында ағалы-ҡустылы ике кеше шулай уҡ Ағиҙел йылғаһының һыу инеү өсөн йыһазландырылмаған урынында һыу инергә булған. 58 йәшлек ир һыуҙа тонсоға башлаған, туғаны уға ярҙам итә алмаған.


text:
Илеш районында яңы фельдшер-акушерлыҡ пункттары асылды
Илеш районы территорияһында урынлашҡан, Аҡкүҙ һәм Иҫке Күктау ауылдарында йәшәгәндәр сифатлыраҡ һәм уңайлыраҡ медицина ярҙамы алыу мөмкинлегенә эйә булды, был ауылдарҙа яңы фельдшер-акушерлыҡ пункттары сафҡа индерелде.
БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Аҡкүҙ фельдшер-акушерлыҡ пунктында 482 кешегә, шул иҫәптән 116 балаға медицина ярҙамы күрһәтеләсәк. Иҫке Күктау фельдшер-акушерлыҡ пункты был ауыл биләмәһендә йәшәгән 643 кешене, шул иҫәптән 175 баланы хеҙмәтләндерәсәк.
Билдәләп үтергә кәрәк, был медицина учреждениелары «2013 йылға тиклем ауылдың социаль үҫеше» тигән маҡсатлы федераль программаны тормошҡа ашырыу сиктәрендә төҙөлгән. Социаль объекттарҙың смета буйынса хаҡы дүрт миллион һумдан ашыу тәшкил итте. Республика бюджетынан 300 мең һум медицина йыһаздары һәм ҡорамалдары алыуға бүленгән.
Үҙәк район дауаханаһы мебель алыу өсөн бюджеттан тыш аҡсаларҙан 45 мең һум биргән.


text:
Башҡортостанда яҙғы юл өҙөклөгө осоронда ауыр йөклө транспорт хәрәкәте сикләнә
Автомобиль юлдарын һаҡлау маҡсатында дөйөм ҡулланыуҙағы юлдарҙа яҙғы юл өҙөклөгө осоронда йыл һайын ауыр йөклө транспорт хәрәкәтенә сикләүҙәр индерелә. Быйыл улар 5 апрелдән 5 майға тиклем ғәмәлдә була.
Төбәк һәм муниципаль-ара әһәмиәттәге ҙур габаритлы транспорт хәрәкәтен сикләү БР Хөкүмәтенең 2011 йылдың 5 мартындағы 194-р һанлы бойороғона ярашлы тормошҡа ашырыла. Аҙыҡ-түлек, пассажирҙар, орлоҡ, ашлама һәм почта ташыусы транспорт хәрәкәтенә ташлама яһала. Бойороҡтоң ҡушымтаһында транспорт күсәренә төшкән рөхсәт ителгән ауырлыҡ күрһәткестәре бирелә.
БР-ҙың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитетына төбәк һәм муниципаль-ара әһәмиәттәге автомобиль юлдарында транспорт күсәренә төшкән ауырлыҡты сикләүсе ваҡытлыса юл билдәләре ҡуйыуҙы тәьмин итеү йөкмәтелгән. Дәүләт комитеты күсәргә төшкән ауырлыҡ ваҡытлыса юл билдәләрендә күрһәтелгәндән артҡанда ауыр йөк ташыусы шоферҙарға махсус рөхсәт тә бирә.
Рөхсәт Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2010 йылдың 1 мартындағы “Башҡортостан Республикаһының төбәк һәм муниципаль-ара әһәмиәттәге автомобиль юлдары буйлап транспорт хәрәкәт иткәндә ауыр йөк ташыусы транспорт тарафынан килтерелгән зыянды билдәләү тураһында” 59-сы ҡарарға ярашлы зыян ҡаплатылған осраҡта бирелә.


text:
Яғалбай
Яғалбай(лат. Falco columbarius) — йыртҡвс ҡош, Ер йөҙөндәге иң бәләкәй ыласын.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күгәрсендән бәләкәйерәк. Осло оҙон ҡанатлы, ҡыҫҡа ҡойроҡло ыласын. Һырт яғы нәҙек ҡара өҙөк һыҙыҡтар менән сыбарланған күкһел һоро,ҡорһаҡ яғы шулай уҡ һыҙыҡлы һарғылт ерән. Елкәһендә һәм яуырынында аҡһыл һары таптар бар.Ҡаштары, суҡыш төбө, аяҡтары һары.Ҡыйғырҙың «мыйыҡтары» булмауы менән, кәүҙәһенең аҫ яғы ерән булыуы менән айырыла. Тауышы яңғырауыҡлы «ки-ки-ки». Ваҡ ҡоштарҙы аулай. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ояһы ағас башында, ҡая таш һикәлтәләрендә, һирәкләп түңгәктәрҙә була. ерәнһыу көрән таплы һарғылт ҡабыҡлы йомортҡаларының һаны 3-4 бөртөк. Элек ауға йөрөү өсөн ҡулға эйәләштергәндәр. Тәбиғәттә йәшәү мөҙҙәте 11 йыл.


text:
Мәскәүҙә «Башҡортостан тураһында дастан» донъя күрҙе
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Мәскәүҙә «Башҡортостан тураһында дастан» китабы донъя күрҙе. Йыйынтыҡта рус теленә тәржемә ителгән Башҡортостандың хәҙерге шиғриәте тупланған. Китап «Күп телле Рәсәй шиғриәте» серияһында һәм «Рәсәйҙең аҡ торналары» проекты сиктәрендә баҫылып сыҡҡан.
Унда 15 башҡорт авторының, шул иҫәптән Башҡортостандың халыҡ шағирҙары Рауил Бикбаев, Тимер Йосопов, Ҡәҙим Аралбай, Факиһа Туғыҙбаеваның, шағирҙар Ирек Кинйәбулатов, Тамара Ғәниева, Азамат Юлдашбаев, Зөлфиә Ханнанова, Лариса Абдуллинаның шиғырҙары ингән. Һәр автор тураһында биографик белешмә бирелгән.
Китап Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Владимир Мединскийҙың сәләмләүе менән асыла. «Рәсәйҙең аҡ торналары» — күп милләтле Рәсәй халыҡтары араһында туғандарса мөнәсәбәттәр булдырыуҙың ышаныслы нигеҙе. Фестиваль сиктәрендә донъя күргән «Күп телле Рәсәй шиғриәте» китаптар серияһы ла ошо маҡсатҡа булышлыҡ итә. Ул үткәндең данлы традицияларын тергеҙә һәм илебеҙ халыҡтары әҙәбиәтен яңы кимәлгә күтәрә», — тип билдәләнә министрҙың сәләмләү һүҙендә.
Бынан алда «Күп телле Рәсәй шиғриәте» серияһында авар, балҡар, адыг һәм башҡа шағирҙарҙың шиғырҙары баҫылды.


text:
Рәмил Дилмөхәмәтов Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары итеп тәғәйенләнде
Республика башлығы Рөстәм Хәмитов үҙенең бойороғо менән Рәмил Дилмөхәмәтовты Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары итеп тәғәйенләне, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Рәмил Хөрмәт улы Дилмөхәмәтов 1954 йылдың 12 сентябрендә Балаҡатай районының Яңы Масҡары ауылында тыуа. Өфө авиация институтын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1974 йылда «Төрөкмәнэнергоремонт» тресты Марый участкаһында слесарь булып башлай. Төрлө йылдарҙа «Союзнефтеавтоматика» Бөтә Союз берекмәһенең көйләү идаралығында техник; Өфөнөң Совет районы торлаҡ хужалығының етештереү тресында инженер, өлкән мастер, баш инженер; район Советының коммуналь хужалыҡ бүлеге мөдире, башҡарма комитет рәйесе урынбаҫары, хакимиәт башлығының беренсе урынбаҫары, хакимиәт башлығы; Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары – муниципаль милеккә идара итеү буйынса комитет рәйесе, баш ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары булып эшләй.


text:
Октябрьский Рәсәйҙең иң төҙөк ҡалалары иҫәбенә инде
2011 йыл өсөн «Рәсәйҙең иң төҙөк ҡала (ауыл) биләмәһе» исеменә бөтә Рәсәй конкурсы һөҙөмтәләре буйынса Октябрьский ҡалаһы II категорияла (100 меңдән алып һәм унан да ашыу халҡы булған ҡала биләмәләре, ҡала округтары) еңеүселәр иҫәбенә инде, тип хәбәр иттеләр «БР Муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһының матбуғат хеҙмәтенән.
Октябрьский ҡалаһы III дәрәжә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте дипломы һәм аҡсалата премия менән наградланасаҡ. Был урынды уның менән йәнә ике муниципаль берәмек – Краснодар крайының Новороссийск ҡалаһы һәм Татарстан Республикаһының Әлмәт ҡалаһы бүлеште. Еңеүселәр араһында бүленәсәк дөйөм премия фонды 100 миллион һум тәшкил итә.
«Рәсәйҙең иң төҙөк ҡала (ауыл) биләмәһе» исеменә бөтә Рәсәй конкурсы икенсегә үткәрелде. Быйыл унда илдең 105 муниципаль берәмеге ҡатнашты. Ойоштороусылар һүҙҙәренсә, торлаҡ-коммуналь хужалыҡты үҫтереү һәм биләмәләрҙе төҙөкләндереү йәһәтенән муниципалитеттарҙың әүҙемлеген арттырыу, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәренең сифатын яҡшырытыу, шулай уҡ ҡала һәм ауылдарҙың тышҡы йөҙөн күркәмләү өсөн ярыш мөхитен булдырыу бәйгенең төп маҡсаты булып тора.


text:
Тәтешле районында «Оҫталар ҡалаһы» барлыҡҡа киләсәк
1 августан Тәтешле районында «Усточикар» («Оҫталар ҡалаһы») төбәк-ара балалар лагеры эшләй башлаясаҡ. Быйыл унда Башҡортостан, Удмуртия, Пермь крайынан 100-гә яҡын һәләтле үҫмер ҡатнашасаҡ.
Лагерь БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Башҡортостан удмурттарының милли-мәҙәни үҙәге, Тәтешле районы хакимиәте ярҙамы менән ойошторола.
Ике аҙна дауамында балалар ял итеү менән бер рәттән үҙҙәренең һәләттәрен дә күрһәтәсәк: улар артист, музыкант, йырсы, бейеүселәргә әүереләсәк. Лагерҙа Башҡортостан һәм Удмуртиянан фольклор, эстрада һәм башҡа өлкә белгестәре эшләйәсәк.
Үҫмерҙәрҙе «түңәрәк өҫтәлдәр», ижади конкурстар, төрлө уйын майҙансыҡтары, экскурсиялар, спорт ярыштары көтә.


text:
Республикала эшһеҙҙәр аҙая
Йыл дауамында республикала ваҡытлыса 37 меңдән ашыу эш урыны ойоштороласаҡ. Был уҡыу йорттарын тамамлаусы йәштәр араһында эшһеҙлек мәсьәләһен бөтөнләй тиерлек хәл итәсәк.
Халыҡты эш менән тәьмин итеүгә ярҙам буйынса программа сиктәрендә үткән 8 ай эсендә 72 меңдән ашыу кеше эшкә урынлашҡан. 8 меңдән ашыу эшһеҙ һөнәри уҡыуҙар үткән. Был программанан тыш, республикала Хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлекте кәметеү буйынса өҫтәмә саралар программаһы ла тормошҡа ашырыла.
Йәштәрҙе эш менән тәьмин итеү буйынса эшмәкәрлеккә республикала айырыуса ҙур иғтибар бирелә. Уҡыу йорттарын тамамлаусылар һәм предприятиелар араһында стажировка үтеү буйынса килешеүҙәр төҙөлә. 2 мең ҡыҙ һәм егет 349 ойошмала һөнәри белемен камиллаштырасаҡ. Фидус Ямалетдинов Йәштәрҙе эшкә урынлаштырғанда килеп тыуған ҡайһы бер аңлашылмаусанлыҡтарға ла иғтибар итте.


text:
Ял көндәренән һуң Башҡортостанда һыуытасаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 12 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостанда алдағы ял көндәрендә һауа торошо йылы һәм яуым-төшөмһөҙ булырға вәғәҙәләй. 13-сө һәм 14 сентябрҙә һауа температураһы плюс 20-21 градус тәшкил итәсәк, яуым-төшөм көтөлмәй.
Рәсәй Гидрометеорология үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, һыуыҡ төбәккә киләһе аҙнала киләсәк, ул циклондарҙың алмашыуы һәм һыуыҡ атмосмера фронтының үтеүе менән бәйле.
15 сентябрҙә термометр бағанаһы бер нисә билдәгә түбәнәйәсәк, унан һуңғы көндәрҙә ярайһы уҡ һыуытасаҡ.
17 сентябрҙә көндөҙ һауа температураһы 8 градус, төндә минус 4 градус тәшкил итәсәк, урыны менән тупраҡҡа ҡырау төшөүе ихтимал. 17-се һәм 18 сентябрҙә бер аҙ ямғыр яуыуы көтөлә.


text:
Ашлыҡҡа хаҡтың үтә арзан булыуына ризаһыҙлыҡ белдерелә
Башагропродукт йәмғиәте кредит ҡаплау өөсөн ашлыҡҡа хаҡтарҙы билдәләгән.
Ашлыҡ хаҡтарына килгәндә, 3-сө сортлы бойҙайҙың тоннаһы 5 мең ярым, 4-се класлыһы 5 мең һумдан билдәләнгән. А класлы арыш 3 мең 600, Б төркөмлөһө 3 мең һум.
Арпаның тоннаһы ла шул уҡ кимәлдә, көнбағыш 9 мең, һоло 2 мең һумдан баһалана. Ауыл хужалығы министры урынбаҫары Артур Ноғоманов бындай көлкө хаҡтар менән беҙ бер бөртөк игенде лә һатмайбыҙ, хаҡтарҙың артыуын көтәбеҙ тине.


text:
Фото:
Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығы үҙгәртеп ҡоролдо
Фото:
22 мартта Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов “Башҡортостан Республикаһы дәүләт власының башҡарма органдары структураһын камиллаштырыу саралары тураһында”ғы Указға ҡул ҡуйҙы.
Указға ярашлы, Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығы БР Сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министрлығына һәм БР Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитетына бүлеү юлы менән үҙгәртеп ҡоролдо.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә БР Сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министрлығы һәм БР Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитеты тураһындағы положениеларҙы раҫлауға индерергә, үҙгәртеп ҡороу сараларын үткәреүҙе тәьмин итергә, норматив хоҡуҡ акттарын ошо Указға ярашлы хәлгә килтерергә ҡушылды.
Ошо Указдың үтәлешенә контроллек итеү Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенә йөкмәтелде.
* * *
Хөкүмәттә үҙгәртеп ҡороуҙар менән бәйле, Башҡортостан Президентының икенсе Указы менән Юрий Пустовгаров Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының сәнәғәт, инвестиция һәм инновация cәйәсәте министры итеп тәғәйенләнде.
* * *
Ю.Л. Пустовгаров 1964 йылдың 8 ноябрендә Башҡортостан Республикаһының Белорет ҡалаһында тыуған. Юғары белемле. Хеҙмәт эшмәкәрлеген Магнитогорск тау-металлургия институтын тамамлағандан һуң 1986 йылда Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә баш металлург бүлегенең инженер-технологы булып башлай.
1986 — 2006 йылдарҙа — “Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе” асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә ҡойоу цехы начальнигы урынбаҫары, технология бюроһы начальнигы, генераль директор урынбаҫары, коммерция, техник директор, генераль директор.
2006 — 2009 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары — Башҡортостан Республикаһының сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры.
2009 йылдан әлеге көнгә тиклем Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары — сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министры булып эшләне.
Ю.Л. Пустовгаров — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе.


text:
Рәсәй хоҡуҡ белгестәре юридик хеҙмәттәр менән бәйле мәсьәләләрҙе тикшерҙе
Санкт-Петербургта беренсе «Аҡ төндәр» Халыҡ-ара юридик форумы үтте. Башҡортостандан унда Илдар Суюшев етәкселегендәге юридик компания ҡатнашты.
Форумда ҡатнашыусылар Рәсәй Конституция судында булды. Тематик сессиялар, түңәрәк өҫтәлдәр һәм дискуссиялар сиктәрендә дәүләт һәм суд органдары, юридик фирмалар вәкилдәре, корпоратив юристар, Рәсәй һәм сит ил предприятиеләре етәкселәре, адвокаттар хоҡуҡты ҡулланыу мәсьәләләрен һәм юридик хеҙмәтләндереүҙәр баҙарын үҫтереүҙең заманса тенденцияларын тикшерҙе.
Коррупцияға ҡаршы көрәштә корпоратив этика, инвестицияларҙы һәм эшлекле әйләнеште хоҡуҡи оҙатыу, Конституция судында бизнес мәнфәғәттәрен яҡлау, Рәсәйҙә эшҡыуарлыҡты алып барыуҙың енәйәт-хоҡуҡи хәүефтәренә махсуслашыусы юристар берләшмәләренең барлыҡҡа килеү һәм уларҙы үҫтереү перспективалары, халыҡ-ара арбитражда эштәрҙе алып барыу тураһында һүҙ барҙы.


text:
10 апрелдә төбәктә коммерцияға ҡарамаған ойошмалар араһында федераль субсидия алыусылар билдәле буласаҡ
Дәүләт ярҙамы алыу хоҡуғына эйә булған коммерцияға ҡарамаған ойошмалар исемлеге Башҡортостанда 10 апрелдә билдәле буласаҡ. Һүҙ федераль бюджеттан субсидия алыуға конкурста ҡатнашҡан социаль йүнәлештәге коммерцияға ҡарамаған ойошмалар хаҡында бара, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Конкурс министрлыҡ менән 2012 йыл башында иғлан ителде. Унда ҡатнашыуға дөйөм алғанда 126 заявка ҡабул ителде. Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов етәкселегендәге конкурс комиссияһының был аҙнала үткән ултырышы һөҙөмтәләре буйынса, бәйгенең аҙаҡҡы этабына 40 коммерцияға ҡарамаған ойошма үтте. Комиссияның йомғаҡлау ултырышы 10 апрелдә үтәсәк, унда еңеүселәр һәм субсидия күләмдәре билдәле буласаҡ.


text:
Республика Президенты Мәсәғүт ауылында район дауаханаһының дауалау корпусы төҙөлөшө менән танышты
Башҡортостан Президенты республиканың төньяҡ-көнсығыш райондары буйлап эш сәфәре барышында Дыуан үҙәк район дауаханаһының Мәсәғүт ауылында төҙөлөп ятҡан дауалау корпусын ҡараны.
Корпус 120 урынға иҫәпләнгән, дөйөм майҙаны — 17300 квадрат метр. Обектты 2013 йылдың июнендә файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла. Дауалау корпусында өс блок – хирургия, дауалау бүлектәре һәм перинаталь үҙәк эшләйәсәк. Һуңғыһында 10 майҙа ҡорамалдар урынлаштырыласаҡ.
Яңы корпус «Башкиргражданпроект» институтының 1991 йылда әҙерләнгән проекты буйынса төҙөлә. Эштәр бында 15 йыл элек башланған, ул ваҡытта учреждениеның ике ҡаты төҙөлгән. 2012 йылда төҙөлөш эштәре ҡайтанан тергеҙелгән. Дөйөм хаҡы 665 миллион һум тәшкил итә, төҙөлөш республика бюджеты средстволары иҫәбенә алып барыла.
Төҙөлөп ятҡан корпус комплексы үҙенә күрә муниципаль-ара медицина үҙәге буласаҡ. Бында табитар Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш төбәгендә урынлашҡан биш райондан пациенттарҙы ҡабул итәсәк.
Рөстәм Хәмитов буласаҡ палаталарҙы, операция залын, яңы тыуған сабыйҙар өсөн реанимация бүлеген ҡарап сыҡты.
Мәсәғүт Үҙәк район дауаханаһының баш табибы Валерий Трофимов һүҙҙәренсә, бөгөнгө көндә «Земство табибы» программаһы буйынса 28 табип ҡабул ителгән, әлегә улар башҡа бүлектәрҙә эшләй. Үткән йылда табиптар өсөн 30 фатирлы йорт тапшырылған, йәш белгестәр өсөн тағы ла бер шундай йорт төҙөү планлаштырыла.
Валерий Трофимов медицина хеҙмәткәрҙәре өсөн йорт төҙөүгә сиратһыҙ ер участкалары бүлеү һәм йәш белгестәргә 50 мең һум күләмендә финанс ярҙамы күрһәтеү мәсьәләләрен ҡуҙғатты. Рөстәм Хәмитов Дыуан районы хакимиәте башлығы Олег Могильниковҡа ҡушып финанслау шарттарында яңы эш башлаған йәш белгестәргә финанс ярҙамы күрһәтеү механизмын әҙерләргә ҡушты.
— Был мәсьәләне тәү сиратта урындағы властар хәл итергә тейеш, — тип билдәләне республика Президенты. – Түләүҙәр өсөн средстволарҙың бер өлөшөн урындағы бюджеттан йәлеп итергә тейешһегеҙ, шунан һуң ғына республикаға ярҙам һорап мөрәжәғәт итә алаһығыҙ.
Медицина хеҙмәткәрҙәре өсөн ер участкаларына килгәндә, Рөстәм Хәмитов был мәсьәләнең ентекле тикшереләсәген билдәләне.


text:
Өфөлә көрәш буйынса Башҡортостан Республикаһы Президенты Кубогы үтәсәк
Шәмбе, 6 августа, Өфөнөң «Динамо» стадионында Башҡортостан Республикаһы Президенты Кубогына һабантуйҙа еңеүселәр араһында көрәш буйынса асыҡ республика турниры үтәсәк.
Спортсылар 60 килограмға тиклемге, 70 килограмға тиклемге, 80 килограмға тиклемге, 90 килограмға тиклемге, 100 килограмға тиклемге һәм 100 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияларында көрәшәсәк.
Ветерандар өс ауырлыҡ категорияһында (75 килограмға тиклем, 90 килограмға тиклем һәм 90 килограмдан ашыу) ярышасаҡ.
Турнирҙы ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Башҡортостан Республикаһының Милли көрәш федерацияһы, Өфө ҡалаһының Милли көрәш федерацияһы сығыш яһай.


text:
«Аҡыллылар клубы» Өфөлә алкоголһеҙ төнгө клуб асасаҡ, ә Абҙаҡта «Ҡышҡы Селигер» үткәрәсәк
Башҡорт дәүләт университеты менән берлектә Башҡортостан Республикаһының Инновацион агентлығы ойошторған төбәктең Аҡыллылар һәм инноваторҙар клубы мартта социаль йүнәлештә ике йәштәр проектын тормошҡа ашырасаҡ. Был хаҡта вуздың матбуғат үҙәгенән хәбәр иттеләр.
Беренсе проект — Өфөлә алкоголһеҙ төнгө клуб (NIQ-club) асыу. Тәүге кисә шишәмбе, 20 мартта, ойоштороласаҡ. Программала бер нисә оҫталыҡ дәресе (мәҫәлән, «Компания менән идара итеүҙең заманса алымдары», «Финанс именлек һәм шәхси капитал менән идара итеү»), төрлө конкурстар һәм концерт номерҙары ҡаралған. Бынан тыш, кисәлә шахмат йәки преферанс уйнау мөмкинлеге лә буласаҡ. БашДУ-нан асыҡлауҙарынса, бындай кисәләрҙе ай һайын үткәреү планлаштырыла.
Киләһе проект — «Көньяҡ Уралда ҡышҡы Селигер — 2012» 23-25 мартта «Абҙаҡ» тау саңғыһы үҙәгендә үтәсәк. Уның сиктәрендә йәштәр араһында II «Йәш инновацион Башҡортостан» фәнни-ғәмәли конференцияһы, II «Быуындар һөйләшеүе» мәктәбе, II «КУБIQ» Башҡортостан Республикаһының Аҡыллылар һәм инноваторҙар клубы съезы, шулай уҡ күңел асыу саралары, оpen-air ойоштороласаҡ.
Һанап үтелгән сараларҙа юғары уҡыу йорттары студенттары һәм аспиранттары, йәштәр, фән, мәҙәниәт, бизнес, спорт өлкәһе вәкилдәре ҡатнашасаҡ.


text:
Латвия башҡорттары Ҡорбан байрамын күмәк намаҙ менән билдәләнеФото: Рина Хәмитова
Латвия башҡорттары Ҡорбан байрамын күмәк намаҙ менән билдәләне
Латвия башҡорттары Ҡорбан байрамын күмәк намаҙ менән билдәләнеФото: Рина Хәмитова
ӨФӨ, 2016 йыл, 13 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Латвия башҡорттары һәм татарҙары Ҡорбан байрамын билдәләне. Сара Рига ҡалаһында Латвияның милли-мәҙәни ойошмалар ассоциацияһы майҙансығында ойошторолдо. Был хаҡта «Салауат Юлаев» Балтик халыҡ-ара үҙәге рәйесе Рина Хәмитова хәбәр итте.
Байрам намаҙын «Иҙел» Рига мосолмандар йәмғиәте имам-хатибы Миҙхәт Сатданов уҡыны. Ул диндарҙарға вәғәз һөйләне.
«Ҡорбан байрамы — изге ғәмәлдәр ҡылыу, мохтаждарға ярҙам итеү, яҡындарыбыҙ менән аралашыу ул. Һәммәһенә лә был көндө дуҫтары һәм яҡындары менән үткәреүен теләйем», — тип мөрәжәғәт итте ул йыйылыусыларға.
Байрамды ойоштороусылар — «Иҙел» Латвия татарҙары ойошмаһы, «Иҙел» Рига мосолмандар йәмғиәте һәм «Салауат Юлаев» Балтик халыҡ-ара үҙәге етәкселәре.


text:
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.
К ОПЛАТЕ ЗА ОДНОГО УЧЕНИКА: ВСЕГО 28 РУБ.
Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Аңлатма
Яңы стандарттар буйынса төп иғтибар уҡыусының эшмәкәрлеген үҫтереүгә һәм үҙаллылығына бирелә. Башланғыс мәктәп грамотаға өйрәтеүҙән башлап, етеҙ, аңлап, дөрөҫ һәм тасуири уҡыу, грамоталы яҙыу, дөрөҫ һөйләү, үҙеңде итәғәтле һәм әҙәпле тота белеү күнекмәләрен, уҡыусыларҙың интеллектуаль һәм көслө ихтиярлы шәхес булып үҫеүен тәьмин итергә тейеш. Был бурысты хәл итеүҙә башҡорт теленең, телмәр эшмәкәрлегенең әһәмиәте айырыуса ҙур.
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2-4 класстар өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы.
Дәреслек: Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 3 - сө класы уҡыусылары өсөн дәреслек. - Өфө: Китап,2010.
Башҡорт теле: уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт телен 1-се йыл өйрәнеүсе 2-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек. Х. А. Толомбаев, М.С. Дәүләтшина, Ф.М. Ғиниәтуллина, Н.Н. Кинйәбаева. – Өфө: Китап, 2014.
Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 4- се класы уҡыусылары өсөн дәреслек. - Өфө: Китап,
Программа кимәле: базислы
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы:
Эш программаһы түбәндәге норматив –хоҡуҡ документтарына нигеҙләнеп төҙөлдө:
1. Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм Фән министрлығының №1089 бойороғо менән 5.03.2004 10.11.2011 йыл раҫланған Дәүләт белем биреү стандарттарының Федераль компоненты, Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм Фән министрлығының 10.11.2011 йыл №2643 31.01.2012 йыл № 69 бойороғо менән үҙгәртелгән.
2. Рәсәй Федерацияһының “Рәсәй Федерацияһында Мәғариф тураһында” Федераль законы 29.12.2012 №273-ФЗ.
3. Башҡортостан Республикаһының”Башҡортостан Республикаһының Мәғариф тураһында” законы 01.07.2013 №696-3
4. ”Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында” законы 25 октябрь 1991 №1807-1 (24.07.98, 11.12.2002 йыл үҙгәртелгән)
5. ”Башҡортостан халыҡтары телдәре тураһында” законы 15.02.1999йыл №216-3
6. Башҡортостан Республикаһында Милли мәғарифты үҫтереү концепцияһы 31.12.2009 йыл №УП-730
8. Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теленән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-IX кластары өсөн).Төҙөүселәре Толомбаев Х. А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З. М., Усманова М. Г.- Ижевск: «Книгоград», 2008
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең башланғыс класстар өсөн башҡорт теленен эш программаһы төҙөгәндә башланғыс дөйөм белем биреүҙең яңы федераль дәүләт стандарттары, федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла
«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы;
Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы;
Башҡортостан Республикаһының “Мәғариф тураһында” Законы;
Башҡортостан Республикаһының “Уҡытыу һәм тәрбиә биреү” концепцияһы;
Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы.
Башҡорт теле – башҡорт халҡының тыуған теле һәм Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булып һанала.
Башҡорт теленең метапредмет белем биреү функцияһы мәктәптә белем алыу процесында бала шәхесен формалаштырыуҙа “Башҡорт теле” предметтың универсаль, дөйөмләштереү характерын билдәләй. Башҡорт теле баланың фекер үҫешенә булышлыҡ итә; белем һәм күнекмәләрҙе үҙ аллы үҙләштереү һәләттәрен үҫтерә, шулай уҡ уҡысыларҙың үҫтереүсе уҡыу эшмәкәрлеген ойоштора. Башҡорт теле башҡорт мәҙәниәтен өйрәтергә нигеҙ булып тора һәм башҡорт әҙәбиәтенең рухи тел байлығын үҫтереүгә булышлыҡ итә; уҡыусыларҙы кешелектең мәҙәни тарихи тәжрибәһенә ылыҡтыра. Киләсәктә төрлө белемде үҙләштереү һәм һаҡлау формаһы булараҡ, башҡорт теле бөтә предметтар менән тығыҙ бәйләнештә тора һәм профессиональ күнекмәләрҙе үҙләштереү сифатына йоғонто яһай. Аралаша белеү, шул һөҙөмтәлә уңыштарға өлгәшеү, юғары профессиональ һәм социаль әүҙемлек шәхес тормошоноң төрлө өлкәләрендә өлгәшелгән уңыштарын билдәләүсе характеристикаһы булып тора. Башҡорт теле баланың төрлө тормош ситуациларында тәрбиә-этик нормаларын формалаштырыу нигеҙе; үҙ ҡылыҡарына дәлилле баһа биреү мөмкинлеген үҫтерә.
Башҡорт телен уҡытыу маҡсаттары:
1. башҡорт теленә ҡарата һөйөү, мәҙәниәт күренеше булараҡ, уға ҡарата аңлы ҡараш тәрбиәләү, туған телдең төп аралашыу, кеше эшмәкәрлегенең төрлө сферһынан белем алыу ҡоралы булыуын, йәмғиәттә ҡабул ителгән әхләҡи-этик нормаларҙы үҙләштереү сараһы булыуын аңлау, туған телдең эстетик ҡиммәттрен үҙләштереү.
2. көндәлек тормошта һәм уҡыу эшмәкәрлегенә туған телдең аралашыу сараһы булараҡ үҙләштереү; үҙ-ара аңлашыу һәм үҙ-ара фекер алышыуға һәләтлелекте үҫтереү; үҙ телмәреңде камиллаштырыу; мөһим төп уҡыу белемен һәм универсаль уҡыу хәрәкәттәре (эшмәкәрлектең маҡсаттарын аныҡ итеп әйтә белеү, уны планлаштырыу, библиографик эҙләнеү үткәреү, төрлө типтағы лингвистик һүҙлектәрҙән һәм сығанаҡтарҙан киң мәғлүмәт саралары һәм Интернеттан тейешле мәғлүмәтте алыу һәм эшкәртеү һ.б.)
тел системаһы төҙөлөшөн һәм уның хәрәкәттә булыу законлығын үҙләштереү, стилистик ресурстарҙы һәм төп әҙәби тел нормаларын күҙәтергә өйрәнеү; анализлау, сағыштырыу, классификациялау һәм тел факттарын баһалау һәләттәрен үҫтереү; яҙма һәм һөйләү телмәрен, телмәр эшмәкәрлеге төрҙәрен, аралашыуҙың төрө ситуацияларында телде ҡулланыу ҡағиҙәләрен, телмәр этикет нормаларын, актив һәм потенциаль һүҙлек запасын байытыу; телмәрҙә грамматик сараларҙы ҡулланыу күләмен киңәйтеү; белемде, күнекмәне аралашыу процесында уҡыу эшмәкәрлегендә һәм көндәлек тормошта ҡулланыу һәләтлеген камиллаштырыу.
Уҡыу предметына дөйөм характеристика
Коммуникатив компетенция телмәр эшмәкәрлегенең төрҙәре, һөйләү һәм яҙма телмәр төрҙәрен үҙләштереүҙе иҫәптә тота, тел материалын һәм күнекмәләрҙе кәрәкле ситуацияларҙа ҡулланаалыуҙы талап итә. Коммуникатив компетенция аралашыуҙың маҡсатын билдәләй, телмәр ситуацияһын баһалай белеүҙе, аралашыусының коммуникация ысулдарын һәм ниәттәрен иҫәпкә алыуҙы, адекват стратегик аралашыуҙы һайлауҙы һәм үҙ телмәреңде аңлы рәүештә үҙгәртеүгә әҙер булыуҙы күҙ уңында тота.
Тел һәм лингвистик компетенция йәмғиәт күренеше булараҡ, тел тураһында тейешле белемде формалаштырыуҙы аңлата; башҡорт әҙәби теленең төп нормаларын үҙләштереү; һүҙлек запасын һәм уҡыусы телмәренең грамматик төҙөлөшөн байытыу; фән булараҡ лингвистика тураһында тейешле белем, уның төп бүлектәренә кәрәкле булған тел күренешен һәм факттарын анализлау һәм баһалау мөмкинлеген формалаштырыу; төрлө төрҙәге лигвистик һүҙлектәр менән ҡуллана белеү.
Мәҙәни компетенция башҡорт теленең мәҙәнәтен сағылдырыусы форма булараҡ аңлауҙы күҙ уңында тота, тел һәм халыҡ тарихының бәйләнештә булыуын, башҡорт теленең милли-мәҙәни үҙенсәлеген, башҡорт телмәр этикет нормаларын үҙләштереүҙе, халыҡ-ара аралашыу мәҙәниәтен үҙләштереү; милли мәҙәни компонентлы һүҙҙәр мәғәнәһен аңлатыуҙы белдерә.
Башҡорт теле курсының коммуникатив-эшмәкәрлек йүнәлешен көсәйтеү, уны белем алыуҙа метапредмет һөҙөмтәләргә йүнәлтеү кешенең тышҡы мөхиткә тиҙ яраҡлашыу һәләтле һәм унда әүҙем эшмәкәрлекте дауам итеүгә һәләтле булараҡ, функциональ грамоталылыҡты формалаштырыуҙың мөһим шарттары булып тора.
Функциональ грамоталыҡтың мөһим индикаторы – предмет-ара статус: коммуникатив универсаль уҡыу эшмәкәрлеге (телмәр эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәре менән эш итеү, тиңдәштәре һәм оло кешеләр менән аралашыуҙы ҡороу; телдән һәм яҙма телмәрҙе адекват ҡабул итеү; ҡуйылған проблема буйынса үҙ ҡарашыңды теүәл, дөрөҫ, логик яҡтан төҙөк һәм тасуири әйтеп биреү, аралашыу прцесында яҙма һәм һөйләү телмәре нормаларын һәм башҡорт телмәр этикетын һаҡлау); танып белеү универсаль уҡыу эшмәкәрлеге (проблеманы аныҡлау, дөрөҫ аргументлай белеү, логик яҡтан төҙөк фекер йөрөтөү, иҫбатлай табыу, раҫлаусы йә кире ҡағыусы тезис килтереү; библиографик эҙләнеүҙе торошҡа ашырыу, төрлө сығанаҡтарҙан кәрәкле мәғлүмәтте алыу, төп һәм өҫтәмә мәғлүмәтте билдәләү, уҡыу маҡсатын асыҡлау, аралашыу маҡсатынан сығып уҡыу төрөн һайлау; мәғлүмәти-компьютер сараларын ҡулланыу; мәғлүмәтте системаға килтереү һәм киренән эшкәртеү һәм уны төрлө ысулдар менән күрһәтеү һ.б.); регуляти универсаль уҡыу хәрәкәте (эшмәкәрлек маҡсатын ҡуя һәм аныҡ итеп әйтә белеү, эшмәкәрлекте эҙмә-эҙлекле планлаштыра һәм кәрәк саҡта үҙгәртә белеү; үҙ контроль, үҙ баһалау, үҙ коррекциялау һ.б. тормшҡа ашырыу.) функциональ грамоталыҡтың мөһим компоненты телмәр эшмәкәрлеге төрҙәренә нигеҙләнә һәм мәктәптә башҡорт телен өйрәнеү аша уҡыусыларҙың фекерләү һәләтен маҡсатлы йүнәлештә үҫтереүҙе күҙ уңында тота.
Функциональ грамоталыҡты формалаштырыу, уҡыусыларҙың телмәр эшмәкәрлеген камиллаштырыу башҡорт теленең төҙөлөшө һәм аралашыуҙың төрлө шарттарында уны ҡулланыу үҙенсәлектәренән белеү нигеҙендә төҙөлә. Уҡыу процесы телде анализлау күнекмәләрен формалаштырыуға ғына йүнәлдерелгән булырға тейеш түгел, ә шулай уҡ телмәр мәҙәниәтен тәрбиәләү, тормошта мөһим күнекмәләрҙе формалаштырыу, төрлө уҡыу төрҙәрен ҡулланыу, тексты мәғлүмәти эшкәртеү, эҙләү, телмәр ситуацияһына, әҙәби тел нормаларына һәм аралашыуҙың этик нормаларын яраҡлы төрлө ысулдарын файҙаланыу. Шулай итеп, төп дөйөм белем биреү мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыу баланыңдөйөм мәҙәни кимәлен үҫтереүгә, артабан уҡыуын төрлө беле биреү учрежденияларында дауам итә алырлыҡ кимәлдә булырға тейеш.
Башҡорт теленең уҡыу планындағы урыны.
Башҡортостан Республикаһының урыҫ телендә уҡытылған дөйөм белем биреүсе мәктәптәр өсөн уҡыу планы башҡорт телен 105 сәғәт күләмендә уҡытыуҙы күҙ уңында тота: 2 кл.-35с, 3 кл.-35с., 4 кл.-35 с.
Уҡыу предметын үҙләштереүҙең шәхсән, метапредмет, предмет һөҙөмтәләре. “Башҡорт теле” предметының өйрәнеү һөҙөмтәләре.
Төп мәктәп сығарылыш уҡыусыларының башҡорт теленән программаһы үҙләштереүҙең шәхси һөҙөмтәләре булып түбәндәгеләр тора:
1) башҡорт телен башҡорт халҡының төп милли-мәҙәни ҡиммәте булараҡ аңлау, интеллектуаль, ижади һәләттәрен һәм шәхестең мораль-этик сифаттарын үҫтереүҙә башҡорт теленең роле, уның мәктәптә белем алыу процесындағы әһәмиәтен билдәләү;
2) башҡорт теленең эстетик ҡиммәтен аңлау; башҡорт теленә ҡарата ихтирам, уның менән ғорурланыу тойғоһо тәрбиәләү; милли мәҙәни сағылыш булараҡ, башҡорт теленең таҙалығын һаҡлау тураһында хәстәрлек күреү; телмәр үҙ камиллаштырыуға ынтылыу;
3) аралашыу прцесында кәрәкле һүҙлек запасын эйә булыу һәм үҙ фекереңде иркен еткереү өсөн тейешле грамматик сараларҙы үҙләштереү; үҙ телмәреңде күҙәтең һәм уны баһалау күнекмәһен булдырыу.
Башҡорт теле программаһын үҙләштереүҙең метапредмет һөҙөмтәләре булып:
1) телмәр эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәрен үҙләштереү:
Аудирование һәм уҡыу:
Телдән һәм яҙма хәбәр иткән мәғлңмәтте (коммуникатив йүнәлеш, текст темаһы, төп фекер; төп һәм өҫтәмә мәғлүмәт) адекват ҡабул итеү;
төрлөсә уҡыу күнекмәләрен булдырыу (эҙләнеү, ҡарап сығыу, танышыу, өйрәнеү), төрлө стилдәге, жанрҙағы текстарҙы үҙләштереү;
төрлө стилдәге һәм жанрҙағы тексты ишетеп, адекват ҡабул итеү; төрлө төрҙәге аудирование менән эш итеү (һайлап алыу, танышыу);
төрлө сығанаҡтарҙан мәғлүмәтте һайлап алыу һәләтлеге (матбуғат саралары, уҡыу өсөн тәғәйенләнгән компакт-дискылар, Интернет ресурстары); төрлө типтағы һүҙлектәр менән иркен ҡулланыу, белешмә өсөн әҙәбиәт, шулай уҡ электрон ҡулланмаларҙан һайлап алыу күнекмәләрен булдырыу;
һайлап алыу алымдары менән эш итә белеү һәм тәғәйен темаға материалды системаға килтереү; уҡыу йә аудирование һөҙөмтәһендә алынған мәғлүмәтте үҙ аллы эҙләй алыу күнекмәләренә эйә булыу; мәғлүмәтте үҙ аллы эҙләй алыу күнекәләренә эйә булыу; мәғлүмәтте үҙ аллы эҙләй алыу күнекмәләренә эйә булыу; мәғлүмәтте ҡайтанан эшләй алыу, еткерә белеү;
стилистик үҙенселектәрҙе иҫәпкә алып, йөкмәткенән һәм ҡулланылған тел сараларынан сығып, фекерҙе сағыштыра алыу;
һөйләү һәм яҙыу:
алдағы уҡыу эшмәкәрлегенең (индивидуаль һәм коллектив) маҡсатын билдәләү һәләтлелеген, хәрәкәттең эҙмә-эҙлелеге, өлгәшелгән һөҙөмтәләрҙе баһалау һәм уларҙы телдән һәм яҙма формала адекват аныҡ итеп әйтеү;
тыңлаған йә уҡылған тексты тәҡдим ителгән кимәлдә (план, һөйләү, конспект, аннотация) һөйләй алыу;
төрлө стилдә һәм жанрҙа, адресланыуға ҡарап һәм аралашыу ситуацияһына ҡарап телдән һәм яҙма текст төҙөй алыу;
телдән һәм яҙма формала үҙ фекереңде иркен еткерә белеү, тексты логик яҡтан эҙмә-эҙлекле төҙөү талаптарын һаҡлау;
төрлө төрҙәге монологты (хәбәрләү, һүрәтләү, фекер йөрөтөү; төрлө төрҙәге монологтарҙың берләшеүе) һәм диалог (этикеты һүҙ эсенә алған, диалог-һорашыу, диалог-аралашыуға өндәү, диалог-фекер алышыу һ.б; төрлө төрҙәге диалогтың берләшеүен) үҙләштереү;
ғәмәлдә төрлө телмәрҙәге аралашыуҙың орфоэпик, лексик, грамматик, хәҙерге башҡорт әҙәби теленең стилистик нормаларын һәм яҙма телдә төп орфографик һәм пунктуацион ҡағиҙәләрҙе һаҡлау;
телмәр этикет нормаларын һаҡлап, аралаша алыу, телмәр аралашыу процесында ым-ишара, мимиканы урынлы ҡулланыу;
уҡыу процесында һәм көндәлек аралашыуҙа үҙ контролдә тота алыу; йөкмәткенән, һүҙҙәрҙе урынлы ҡулланыуҙан сығып, үҙ телмәренеңде баһалай белеү; грамматик һәм телмәр хаталарын таба һәм уларҙы төҙәтә алыу; үҙ тексыңды мөхәррирләү һәм камиллаштыра белеү;
2) алынған белем һәм күнекмәләрҙе көндәлек тормошта ҡуллана белеү; башҡорт теленән башҡа фәндәрҙә белем алыу сығанағы булараҡ файҙаланыу;
3) аралашыу процесында тир-яҡтағы кешеләр менән коммуникатив маҡсатлы бәйләнештә, ниндәйҙер эш төрөн бергә эшләү, бәхәстә, күтәрелгән көнүҙәк темаларҙа фекер алышыуҙа ҡатнашыу; шәхестәр менән мәҙәни аралашыу барышындағы төрлө ситуациялаҙа телмәр этикетының мили-мҙәни нормаларын үҙләштереү.
Предмет һөҙөмтәләре:
1) телдең төп функциялары тураһында, башҡорт теленең башҡорт халҡының милли теле, Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булыуы тураһында, тел менән халыҡ мәҙәниәтенең бәйләнештәре тураһында, кеше һәм йәмғиәт тормошондағы роле тураһында ҡараш булдырыу;
2) гуманитар фәндәр системаһында башҡорт теленең урынын һәм мәғарифта тулыһынса уның ролен аңлау;
3) башҡорт теле тураһында төп фәнни нигеҙҙе үҙләштереү; уның кимәл һәм берәмектәр бәйләнешен аңлау;
4) тел ғилеменең төп аңлатмалары: лингвистика һәм уның төп бүлектәре; тел һәм телмәр, телмәр аралашыуы, һөйләү һәм яҙма телмәр, монолог, диалог һәм уларҙың төрҙәре; аралашыу ситуациялары, фәнни, публицистик, рәсми-эшлекле стилдәр, матур әҙәби тел;
5) башҡорт теленең лексикаһы һәм фразеологияһының төп стилистик ресурстарын, башҡорт әҙәби теленең төп нормаларын, һөйләү этикет нормаларын үҙләштереү;
6) телдең төп берәмектәрен, грамматик категорияларын анализлау һәм таныу, тел берәметәрен аралашыу шарттарына ярашлы ҡулланыу;
7) һүҙгә төрлө анализ төрҙәрен (фонетик, морфематик, һүҙьяһалыш, лексик, морфологик), төп билдә һәм структура күҙлегенән сығып, күп аспектлы анализ яһау;
8) тел-һүрәтләү саралары һәм уларҙы үҙ телмәрендә ҡулланыу;
9) башҡорт теленең эстетик функцияһын таныу, матур әҙәбиәт текстарын анализлағанда телмәрҙең эстетик кимәлен баһалау.
Уҡыу-уҡытыу программаһында планлаштарылған
һөҙөмтәләрҙе үҙләштерелеүен баһалау
Класта һәм өйҙә башҡарыла торған яҙма эштәр өйрәтеү һәм тикшереү характерында була.
Уларға түбәндәгеләр инә:
башҡорт теленән төрлө типтағы күнегеүҙәр;
тәржемә эштәре (башҡорт теленән рус теленә һәм киреһенсә);
дәреслектәрҙәге әҙәби текстарға пландар төҙөү;
һорауҙарға яҙма яуаптар һәм иншалар;
тел һәм әҙәби материалдар буйынса аналитик һәм дөйөмләштереү тибындағы схемалар, проекттар һ.б. төҙөү.
Башҡорт теленең ағымдағы, сирек йәки йыл аҙағында, шулай уҡ уҡыу йылы башында инеү диктанты, ҙур темаларҙан һуң йомғаҡлау контроль эштәре үткәрелә. Ағымдағы контроль эштәр программаның өйрәнелгән материалын үҙләштереүҙе тикшереү маҡсатында уҙғарыла. Уларҙың төрө һәм үткәреү йышлығы өйрәнелә торған материалдың ҡатмарлылығынан, уҡыусыларҙың белем кимәленән сығып билдәләнә. Ағымдағы контроль эштәр өсөн уҡытыусы йә тотош дәресте, йә уның бер өлөшөн генә файҙалана ала.
Уҡыу йылы башында инеү диктанты, сирек һәм йыл аҙағында йомғаҡлау контроль эштәре мәктәп администрацияһы менән берлектә төҙөлгән график буйынса үткәрелә. Контроль эштәрҙе сиректең беренсе көнөндә һәм дүшәмбелә үткәреү тәҡдим ителмәй.
Программа материалының үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана. Бының өсөн башҡорт теленән һәр класта түбәндәге күләмдә контроль эштәр, яҙма эштәр үткәреү ҡарала.
Яҙма эш төрҙәре (изложение,инша) яҙыу уҡыусыларҙың уҡыу кимәленә, белеменә, мөмкинселегенә ҡарап уҡытыусы ҡарамағына ҡалдырыла һәм улар урынына шул уҡ күләмдә түбәндәге яҙма эштәр үткәрергә мөмкин:
-карточкалар менән эш;
-тест;
-һүрәт буйынса һөйләмдәр төҙөү;
-текста һөйләмдәрҙә һүҙҙәр тәртибе;
-терәк текстар менән инша яҙырға өйрәнеү:
-һүҙлек диктанты;
-һөйләмдәр төҙөү;
-һүҙлек менән эш;
-һүрәтләү иншаһы;
-синквейн төҙөү (слайд төҙөү: шәжәрәләр, минең ғаиләмде)
Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе
2 класс
Танышыу. Мин Башҡортостанда йәшәйем – 4 сәғәт.
Башҡортостандың ҡалалары, ауылдары, йылғалары, күлдәре тураһында мәғлүмәт биреү. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен өйрәнеү, темаға ҡараған башҡорт һүҙҙәрен дөрөҫ әйтеү күнекмәләрен камиллаштырыу.
Тән өлөштәре – 4 сәғәт. Кешенең организмы, тән өлөштәре атамаларын үҙләштереү, тәнде таҙа тотоу, һаулыҡты һаҡлау. Шәхси гигиена, таҙалыҡты һаҡлау тураһында мәғлүмәт. Уҡыусының көн тәртибе, бөхтәлек, йыйнаҡлыҡ сифаттары тәрбиәләү. Һүҙҙәрҙең һөйләмдәге урыны.
Ғаилә– 5 сәғәт. Башҡорт телендә эйәлек ялғауҙарын практик үҙләштереү. Ғаилә, аҙыҡ-түлек атамалары менән танышыу, башҡорт халыҡ аштары тураһында һөйләшеү. Һөйләмдә һүҙҙәрҙең урыны.
Һаумы мәктәп – 7 сәғәт. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен өйрәнеү, темаға ҡараған башҡорт һүҙҙәрен дөрөҫ әйтеү күнекмәләрен камиллаштырыу. Мәктәп, класс бүлмәләре, дәрестәр, кластағы уҡыусылар, уларҙың эштәре темаһына ҡараған һүҙҙәрҙе өйрәнеү. Һүҙҙәрҙә ҡалын һәм нәҙек ялғауҙар.
Кейем-һалым, уйынсыҡтар, – 7 сәғәт. Кейем-һалым исемдәре, уларҙың үлсәме, кейем һатып алыу, уларҙы бөхтә тотоу. Уйынсыҡ исемдәре, билдәләре, уйындар. Башҡорт телендә ҡалын һәм нәҙек ялғауҙар. Кешеләрҙең һөнәрҙәре тураһында мәғлүмәт.
Хайуандар, коштар. - 3 дәрес Кеше һәм тәбиғәт. Башҡортостан тәбиғәте. Беҙҙә йәшәгән хайуандар, коштар. Кешенең уларға мөнәсәбәте. Тәбиғәткә һаҡсыллыҡ тураһында һөйләшеүҙәр.
Таҙалыҡ. Көн тәртибе – 5 сәғәт.
Шәхси гигиена, таҙалыҡты һаҡлау тураһында мәғлүмәт. Уҡыусының көн тәртибе, бөхтәлек, йыйнаҡлыҡ сифаттары тәрбиәләү. Башҡорт телендә юҡлыҡ ялғауҙары. Һүҙҙәрҙең һөйләмдәге урыны.
3 класс
Танышыу - 5 дәрес. Иҫәнләшеү. Танышыу диалогы. Һин ҡайҙан? Һиңә нисә йәш? Һинең туғандарың бармы? (Сәнғәтле һөйләшеү.)
Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәре һәм хәрефтәре.
Мәктәптә - 4 дәрес. Уҡыу эшмәкәрлеге, уҡыу әсбаптары, уларҙы бөхтә тотоу. Көн режимы,таҙалыҡ, йыйнаҡлыҡ. Класта дуҫлыҡ, берҙәмлек, иман тураһында һөйләшеүҙәр,әҫәрҙәр уҡыу.
Башҡорт телендә өндәрҙең, хәрефтәрҙең дөрөҫ эйтелеше һәм яҙылышы. Ярай, ярамай, мөмкин һүҙҙәренең ҡулланышын активлаштырыу.
Һөнәрҙәр - 2 дәрес. Һөнәр атамалары, таныш һәм яҡын кешеләрҙең шөғөл-һөнәрҙәре, уларҙың яҡшы сифаттары тураһында һөйләшеүҙәр, текстар уҡыу. Туғанлыҡ мөнәсәбәттәре.Уҡыу күнекмәләрен үҫтереү. Башҡорт телендә теләк мәғәнәһенең бирелеше, ул формаларҙы практик үҙләштереү. Булып эшләй һүҙбәйләнешен ҡулланыу.
Йыл миҙгелдәре - 7 дәрес. Башҡортостанда, үҙебеҙ йәшәгән төйәктә көҙ, ҡыш, яҙ, йәй миҙгелдәре, уларҙың билдәләре. Тәбиғәттең төрлө күренештәре. Миҙгелдәргә ярашлы балаларҙың эштәре, уйындары тураһында һөйләшеүҙәр, әҫәрҙәр уҡыу, мәҡәлдәр, һынамыштар менән танышыу. Көн торошона бәйле һүҙҙәрҙе дөрөҫ ҡулланыу, телмәр күнекмәләрен үҫтереү, һөйләм төрҙәре. Тасүирлау элементтары.
Кейемдәр - 3 дәрес. Кейем исемдәрен үҙләштереү. Кейемде һаҡлап, ҡәҙерләп тотоу, һәр береһен үҙ урынына ҡуйыу. Кейем һәм шәхси гигиена. Кейем һәм матурлыҡ, тыйнаҡлыҡ тураһында һөйләшеүҙәр, текстар уҡыу. Шиғырҙар ятлау. Был формаларҙы телмәрҙә ҡулланыу. Матур теләктәр әйтергә өйрәтеү.
Ғаилә - 3 дәрес. Ғаилә ағҙалары, уларҙың үҙеңә туғанлыҡ мөнәсәбәттәре. Был атамаларҙы үҙләштереү. Темаға бәйләнешле яҡындарҙың эш-шөгөлдәре, уй-хыялдары, киләсәккә пландары. Ғаилә шәжәрәһе, уның әһәмиәте хаҡында һөйләшеүҙәр, текстар уҡыу. Яҙыу һәм һөйләү күнекмәләрен ҡамиллаштырыу.
Тыуған көн - 3 дәрес. Балаларҙың тыуған көн байрамы, уға әҙерлек мәшәҡәттәре. Тыуған көн байрамын үткәреү йолаһы. Ҡунаҡтар саҡырыу, уларға хөрмәт күрһәтеү, мәжлестә үҙеңде тотоу тураһында һөйләшеүҙәр, текстар уҡыу, шиғырҙар ятлау. Итәғәтлелек нормаларын үҙләштереү. Әҙәплелек нормаларын белдереүсе һүҙҙәр һәм һөйләмдәр. Саҡырыу ҡағыҙы, ҡотлау.
Тәбиғәт - 3 дәрес. Кеше һәм тәбиғәт. Башҡортостан тәбиғәте. Беҙҙә йәшәгән кейектәр, үсемлектәр, бөжәктәр. Кешенең уларға мөнәсәбәте. Тәбиғәткә һаҡсыллыҡ тураһында һөйләшеүҙәр. Башҡорт телендә синоним һүҙҙәрҙе сағыштырыу, ҡылымдарҙың заман формаларын, ҡаршы ҡуйыу теркәүестәрен практик үҙләштереү. Телмәр күнекмәләрен ҡамиллаштырыу.
Башҡортостан – 2 дәрес. Башҡортостан, уның дәүләт символдары, уларҙың мәғәнәһе.Башҡорт иле, уның халҡы,тарихы, ер-һыуы. Башҡортостандың данлы урындары.
Исем, яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәрҙе практик үҙләштереү, телмәрҙә ҡулланыу.
Ҡабатлау -3 дәрес. Уҡыу йылы буйынса өйрәнелгәндәрҙе ҡабатлау, белгәндәрҙе ҡабатлау, белгәндәрҙе тәрәнәйтеү, һүҙлекте байытыу. Телмәр күнекмәләрен ҡамиллаштырыу.
4 класс
1 сентябрь. Белем көнө.- 3 сәғәт. Башҡорт теленең өндәре һәм хәрефтәре (ҡабатлау һәм тәрәнәйтеү). Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Эйәлек ялғауҙарын ҡабатлау.Иҫәнләшеү. Танышыу диалогы. Һин ҡайҙан? Һиңә нисә йәш? Һинең туғандарың бармы? (Сәнғәтле һөйләшеү.) Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәре һәм хәрефтәре.
Мәктәптә - 5 дәрес Уҡыу эшмәкәрлеге, уҡыу әсбаптары, уларҙы бөхтә тотоу. Көн режимы,таҙалыҡ, йыйнаҡлыҡ. Класта дуҫлыҡ, берҙәмлек, иман тураһында һөйләшеүҙәр,әҫәрҙәр уҡыу. Башҡорт телендә өндәрҙең, хәрефтәрҙең дөрөҫ эйтелеше һәм яҙылышы. Эште белдереүсе һүҙҙәр. Ярай, ярамай, мөмкин һүҙҙәренең ҡулланышын активлаштырыу
Ғаилә. Хеҙмәт. 6сәғәт Ғаилә ағҙалары, уларҙың үҙеңә туғанлыҡ мөнәсәбәттәре. Был атамаларҙы үҙләштереү. Темаға бәйләнешле яҡындарҙың эш-шөгөлдәре, уй-хыялдары, киләсәккә пландары. Ғаилә шәжәрәһе, уның әһәмиәте хаҡында һөйләшеүҙәр, текстар уҡыу. Башҡорт яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр.. Уларҙың формаларын телмәрҙә ҡулланыу.
Буш ваҡыт. Хобби. 6 сәғәт. Шөғөлдәрҙең Һөнәр атамалары, таныш һәм яҡын кешеләрҙең шөғөл-һөнәрҙәре, уларҙың яҡшы сифаттары тураһында һөйләшеүҙәр, текстар уҡыу. Туғанлыҡ мөнәсәбәттәре.Уҡыу күнекмәләрен үҫтереү. Башҡорт телендә ҡылымдарҙың зат, һан ялғауҙарын практик үҙләштереү
Табипта. Поликлиникала. 3 сәғәт. Кешеләрҙең яҡшы сифаттары тураһында һөйләшеүҙәр, текстар уҡыу. Уҡыу күнекмәләрен үҫтереү. Башҡорт телендә ҡылымдарҙың зат, һан ялғауҙарын практик үҙләштереү.
Почтала. 3 сәғәт. Почтала үҙеңде тоторға өйрәнеү, белгәндәрҙе ҡабатлау, белгәндәрҙе тәрәнәйтеү, һүҙлекте байытыу. Телмәр күнекмәләрен камиллаштырыу. Ҡылым темаһы буйынса белемде нығытыу.
Башҡортостан тәбиғәте. 2 сәғәт. Кеше һәм тәбиғәт. Башҡортостан тәбиғәте. Беҙҙә йәшәгән кейектәр, үҡемлектәр, бөжәктәр. Кешенең уларға мөнәсәбәте. Тәбиғәткә һаҡсыллыҡ тураһында һөйләшеүҙәр. Башҡорт телендә һөйләм төрҙәре.
Башҡортостандың иҫтәлекле урындары 2 сәғәт. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәре һәм хәрефтәре, уларҙы дөрөҫ яҙырға өйрәнеү;
Уҡытыусының һорауҙарына аңлы яуап биреү, Башҡортостан , милли герой тураһында мә-лүмәтте ҡабул итеү, ғорурлыҡ тойғоһо уятыу;
Башҡортостандың күренекле шәхестәре 5 сәғәт.
Һүҙҙәрҙең лексик мәғәнәһен өйрәнеү; уларҙың предметтарҙы, билдәләрҙе, эш- хәлде, хәрәкәтте белдереүен үҙләштереү, сағыштырыу. Халҡыбыҙҙың бөтә ил азатлығы, тыныслығы өсөн көрәше, башҡорт халҡының, башҡорт атлыларының ҡаһарманлығы хаҡында белемдәрен байытыу.
Уҡыу йылы аҙағында 2 -4 класс уҡыусылары
түбәндәге белем һәм күнекмәләргә эйә булырға тейеш:
1. Һөйләгәнде йәки уҡығанды аңлай алыу (аудирование):
уҡытыусының, иптәшенең һөйләгәнен, уҡығанын аңлай алыу;
иҫәнләшеү, һаубуллашыу, рәхмәт әйтеү, ғәфү үтенеү, үтенесте белдереү, рөхсәт һорау (телмәр этикеты);
текстың йөкмәткеһе, ситуация буйынса һорау биреү.
2. Уҡыған текст буйынса, күҙәтеүҙәр нигеҙендә һөйләй белеү, ситуацияға ярашлы һөйләшеү (говорение):
бәләкәй күләмле текстың йөкмәткеһен һөйләү,
һүҙлек һүҙҙәрен белеү, уларҙы дөрөҫ ҡулланып һөйләү,
диалог төҙөү, төркөмдәрҙә һөйләшеү,
үҙең, ғаилә ағзалары, уларҙың исемдәрен белеү, һөнәр-шөғөлдәре, туғанлыҡ мөнәсәбәте һ.б. тураһында һөйләү,
ваҡиғаға, персонажға үҙ мөнәсәбәтеңде әйтеп биреү,
башҡорт теленән руссаға һәм киреһенсә тәржемә итеү.
3. Уҡыу (чтение):
тексты дөрөҫ, шыма, талғын уҡыу (орфоэпик нормалар нигеҙендә),
поэтик әҫәрҙәрҙе дөрөҫ интонация менән уҡыу,
уҡыған текстың йөкмәткеһен билдәләй алыу, персонаждарын әйтеү,
текстан һорауҙарға яуаптар табыу, уҡып күрһәтеү.
4. Яҙыу (письмо):
хәрефтәрҙе матур, дөрөҫ, тейешле кимәлдә тоташтырып яҙыу,
ҙур булмаған тексты күсереп яҙыу,
шундай уҡ текст буйынса йә картина нигеҙендә 2-3 һорауға яуап яҙыу,
бирелгән ситуация буйынса 2-3 һөйләмдән торған текст яҙыу,
ныҡлы әҙерлектән һуң өйрәтеү характерындағы диктант, изложение, инша яҙыу (программала күрһәтелгән нормалар күләмендә).
Төп һәм өҫтәлмә әҙәбиәт
Башҡортса – русса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге. – Өфө: Китап, 1994.
Башҡорт теле таблицаларҙа, схемаларҙа hәм ҡағиҙәләрҙә. Әүбәкирова З.Ф.– Өфө, 2006.
Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. – Өфө: Китап, 2009.
Давлетшина М. С. Методика преподавания башкирского языка(1часть) - Уфа, 2010г.
Давлетшина М. С., Габитова З.М. Методика преподавания башкирского языка (2 часть) - Уфа,2011г.
Нафикова З.Г., Валеева В.В. Наглядно-дидактическое пособие по усвоению башкирского языка (на баш.яз.) Эдвис, 2008 г.
Рус телле мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу.Методик күрһәтмә.Ғәбитова З.М.,Баһаутдинова М.И., Йәғәфәрова Г.Н.,Йәғәфәров Р.Ғ. БМҮИ нәшриәте. Өфө, 2008.
Тулумбаев Х. А., Давлетшина М. С. Башкирский язык ( учебник для 1 класса русскоязычных школ) - Уфа, 2011
Тулумбаев Х. А., Давлетшина М. С. Башкирский язык ( учебник для 2 класса русскоязычных школ) - Уфа, 2012г.
Әүбәкирова З.Ф., Әүбәкирова Х.E., Дилмөхәмәтов М.И. Мин башҡортса уҡыйым – Өфө: Китап, 2007.
Тел төҙәткестәр, тиҙәйткестәр, һанамыштар. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.
«Аҡбуҙат» журналы.
Ял минуттары өсөн күнегеүҙәр. Методик ҡулланма. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.
1-4 –се кластар өсөн электрон дәреслек. Балҡортостан иле.
Күңелле минуттар. М.И. Баһаутдинова. Өфө: Китап, 2003
Программа по башкирскому языку для русскоязычных учащихся I - XI классов школ с русским языком обучения. Составители программы: М.Г.Усманова, Х.А.Тулумбаев, М.С.Давлетшина, З.М.Габитова - Ижевск: "Книгоград", 2008.
Һүҙлектәр
1. Ураксин З. Г. Русско-башкирский словарь. Уфа, 2005.
2. Саяхова Л.Г., Усманова М.Г. Башкирско-русский словарь. Санкт- Петербург, 2005 г.
Методик ҡулланмалар
Башҡорт телен уҡытыу методикаһы. Дәүләтшина М.С. // Өфө, Китап, 2010.
Башҡортса – русса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге . // И.М.Ғарипов. Өфө, Китап, 1994
Башкирский язык для начинающих. Ф.Г. Хисамитдинова, З.Я. Шарипова, В.И. Хажин. Уфа, Баш. книжное изд-во, 1991.
Беҙ башҡортса уҡыйбыҙ.(1-2) .// Толомбаев Х.А. Дәүләтшина М.С. Өфө, Китап, 2002.
Габитова З.М. методические рекомендации и организация работы по обучению башкирскому языку в русской школе.- Уфа: Китап, 2006.
Ғәбитова З.М., Баһауетдинова М.И. Рус телле мәктәптәрҙә башҡорт теле уҡытыу. Методик күрһәтмә. – Өфө: Китап, 2008
Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. Башҡорт телен дәүләт теле итеп өйрәнеүселәр өсөн.- Өфө: Китап, 2009.
Изучаем башкирский язык. Интенсивный курс обучения. .// Усманова М.Г. Өфө, Китап, 2011.
Йәш уҡытыусыға ярҙамға // Абуталипова Р.Ә. Өфө, Китап, 2003.
Нафиҡова З.Ғ., Аҙнабаева Ф.Г. Тылсымлы өндәр. Методик ҡулланма . - Өфө:Китап, 2010
Баҫма пособиялар: таблицалар, портреттар.
Ишетеп- күреү (экранно – звуковые) пособиялар: видеофильмдар, аудиояҙмалар.
ИКТ: компьютер, телевизор.
Уҡыу- практик ҡоролмалар: магнитлы класс таҡтаһы.
Перечень образовательных Интернет- ресурсов
Сайт, посвященный изучению башкирского языка - http://tel.bashqort.com/home
Электронный журнал учителей башкирского языка и литературы - http://ostaz.ru/
Башкирский языковой портал - http://bashkort-tele.narod.ru/
Башкирский форум - http://www.bashforum.net/ http://bashkort-tele.livejournal.com/
www.morb.ru Официальный сайт Министерства образования Республики Башкортостан
www.edu.ru Федеральный портал "Российское образование"
www.минобрнауки.рф.минобрнауки.рф Министерство образования и науки РФ
http://www.pravitelstvorb.ru/ Официальный сайт Правительства Республики Башкортостан
www.apkpro.ru Академия повышения квалификации и профессиональной переподготовки работников образования
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Фото:
Мәләүез районы «Йәшел мәктәп» экологик акцияһына ҡушылды
Фото:
30 апрелдә Мәләүез районының барлыҡ мәғариф учреждениеларында Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы сиктәрендә экологик акциялар үткәрелде. «Йәшел мәктәп» экологик проектты ойоштороусылар булып Башҡорт дәүләт педагогия университеты сығыш яһай.
Төп экологик сара 6-сы лицейҙа үтте, ағас ултыртыуҙа район хакимиәте башлығы Малик Вәхитов, уның урынбаҫарҙары, уҡытыусылар һәм лицейҙы тамамлаусылар ҡатнашты, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Мәләүез районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге баш белгесе Юлиә Мырҙабулатова.
Өмәлә ҡатнашыусылар «Лицейҙы тамамлаусыларҙың иҫтәлекле аллеяһы»нда 21 ағас ултыртты. Ә тотош Мәләүез районында акция сиктәрендә 1400 үҫенте ултыртылды.


text:
Башҡортостанда өҫтөнлөклө инвестпроекттарға ярҙам буйынса комиссия эшләйәсәк
19 сентябрҙә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте йортонда өҫтөнлөклө инвестиция проекттарын тикшереү һәм уларҙы тормошҡа ашырыуға ярҙам итеү буйынса Хөкүмәт комиссияһының беренсе ултырышы үтте. Уны Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары — сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министры Марат Мөлөков алып барҙы.
— Хөкүмәт комиссияһы өҫтөнлөклө инвестиция проекттарын ҡарау тәртибен ҡулайлаштырыу һәм уларға ярҙам итеү маҡсатында ойошторолған, — тип билдәләне вице-премьер. — Төп маҡсат республика иҡтисадына инвестициялар йәлеп итеүҙән һәм инвестпроекттарҙы тормошҡа ашырыуҙы ахырына еткереүҙән ғибәрәт.
Бының өсөн Хөкүмәт комиссияһына бер нисә экспертлыҡ сараһын үткәрергә: өҫтөнлөклө инвестиция проекттары реестрын билдәләргә, ерҙе рәсмиләштереү, буласаҡ проекттарға инженерлыҡ-транспорт инфраструктураһын үҫтереү буйынса эштәрҙе башларға тура киләсәк.
— Тәҡдим ителгән инвестиция проекты буйынса ыңғай ҡарар ҡабул ителһә, Хөкүмәт комиссияһы ултырышы протоколына ҡул ҡуйылғандан алып ике ай дауамында инвестор һәм республика Хөкүмәте араһында килешеү төҙөү буйынса тейешле бөтә эштәр башҡарыласаҡ, — тине Марат Мөлөков.
Уның әйтеүенсә, өҫтөнлөклө инвестиция проекттарын тикшереү һәм уларҙы тормошҡа ашырыуға ярҙам итеү буйынса Хөкүмәт комиссияһы ултырыштары кәмендә кварталына бер тапҡыр үткәрелергә тейеш.


text:
Тимерйән Рәжәпов: «Яҡташтар» проекты һуғыш ветерандары араһынан күренекле кешеләрҙе асыҡларға ярҙам итәсәк»
Башҡортостан Республикаһының «Хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Яҡташтар» проектын хуплай һәм уны тормошҡа ашырыуҙа әүҙем ҡатнашырға планлаштыра, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Союз рәйесе Тимерйән Рәжәпов.
– Көндәлек мәшәҡәттәр араһында арабыҙҙа йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнгән, ҡала һәм республика тормошонда әүҙем ҡатнашҡан кешеләр йәшәгәнен һәм эшләгәнен йыш ҡына күрмәйбеҙ. Уларҙы башҡа кешеләрҙән Ватанға ҡарата һөйөү һәм үҫеп килгән быуынды ватансылыҡ рухында тәрбиәләү теләге айырып тора, — тип билдәләне Тимерйән Рәжәпов. – Беҙҙең күп милләтле республикала йәшәгән хәрби хәрәкәттәр һәм локаль конфликттар ветерандары араһында лайыҡлы кешеләр әҙ түгел. Бындай ветерандар һәр беребеҙ өсөн өлгө булып тора, беҙ улар менән ғорурланабыҙ. «Яҡташтар» проекты һуғыш ветерандары араһынан бындай күренекле кешеләрҙе асыҡларға ярҙам итәсәк, әлбиттә.


text:
Диана Нурмөхәмәтова — «Романсиада-2014» халыҡ-ара конкурсы лауреаты
ӨФӨ, 2014 йыл, 22 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда тыуған Диана Нурмөхәмәтова «Романсиада-2014» рус романстарын башҡарыусыларҙың XVIII Халыҡ-ара конкурсында лауреат булды. Конкурсанттар араһында Бөйөк Британия, Болгария, Молдова, Украина, АҠШ, Македониянан да вәкилдәр бар ине.
Диана Санкт-Петербургта үткән төбәк һайлап алыу турында еңеп, финалға сыҡты. Финал һәм гала-концерт Мәскәүҙәге Союздар Йортонда үтте. Йырсы баһалама ағзаларына өс әҫәр тәҡдим итте. Жюри башҡорт йырсыһының матур тауышын һәм киләсәгенең өмөтлө булыуын билдәләне.
Диана Нурмөхәмәтова Башҡортостандың Асҡын районында тыуған. Өфөләге урта махсус музыка колледжының скрипка класын тамамлаған. Колледждан һуң Диана Өфө сәнғәт училищеһында танылған педагог Наилә Йосопова класында уҡый. Бөгөнгө көндә ул Римский-Корсаков исемендәге Санкт-Петербург дәүләт консерваторияһында билдәле педагог, профессор Тамара Новиченко класында белем ала. 2014 йылдың декабрендә Диана Нурмөхәмәтова музыка һәм театр вуздары студенттары араһында үткән «Виват, вокал! Виват, артист!» беренсе бөтә Рәсәй вокал конкурсында беренсе урын яуланы.


text:
Конспект урока
Көн: өсөнсө февраль.
Фән: башҡорт теле һәм әҙәбиәте
Тема: Рәүеш. Рәүештәрҙең белдергән мәғәнәһе.
Ф.Аҡбулатова “Атай икмәге”(беренсе кисәк, яҙыусының биографиясе менән танышыу).
Класс: етенсе
Маҡсат :
Әҙәбиәттән
-Ф.Аҡбулатованың биографияһы менән танышыу ;
-әҫәрҙең тематиҡаһын әйтеп китеү;
-Һөйләм телмәрен үҫтереү.
Башҡорт теленән
-Рәүеш тураһында төшөнсә биреү;
- Рәүештәрҙең дөрөҫ яҙылышына күнекмә биреү, телмәрҙә дөрөҫ
ҡулланырға өйрәтеү.
Йыһазландырыу:
мультимедиа проекторы,компьютер.
ДӘРЕС БАРЫШЫ:
1.Ойоштороу мәле.
-Һаумыһығыҙ уҡыусылар!
-Һаумыһығыҙ килгән ҡунаҡтар!
-Кәйефтәрегеҙ нисек?
Ҡояшлы иртә кеүек.
Башҡорт телен,дәүләт телен өйрәнергә тип килдек.
-Афарин, ултырыгыҙ! Башҡорт дәресен башлайбыҙ.
1-тигәндә ни яҡшы? Дәрескә яҡшы кәйеф менән килу яҡшы!
2-тигәндә ни яҡшы? Минең һорауҙарыма яуап биреүегеҙ яҡшы!
3- тигәндә ни яҡшы ?Эльвира Марат ҡыҙының дәресендә булыуғыҙ якшы!
4-тигәстә ни яҡшы ?Дәртле булыуғыҙ яҡшы!
5-тигәстә ни яҡшы? Башҡорт телен, дәүләт телен белеүегҙ яҡшы!
-Бөгөн һеҙгә башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәресен мин-Эльвира Марат ҡыҙы алып барасаҡмын.
- Уҡыусылар, бөгөн нисәһе?( бөгөн өсөнсө февраль)
-Ә көн ниндәй? (шишәмбе)
- Дәфтәрләрне астыҡ, матур итеп датаны , класс эше тип яҙып ҡуйҙыҡ.
Башҡортса ла яҡшы бел,
Русса ла яҡшы бел!
Икеһе лә беҙҙең өсөн
Иң кәрәкле, затлы тел.
( нисек, ҡасан,күпме,ни тиклем)
-Ҡалын хәреф менән белдерелгән һүҙҙәрне бер тапҡыр уҡып, һорау ҡуйығыҙ әле.(НИСЕК)
-Дәфтәрләргә ошо ҡалын хәреф менән яҙылған һүҙҙәрне матур яҙыу
итеп күсереп яҙығыҙ.
2.Яңы теманы аңлатыу.
Башҡорт теле
-Уҡыусылар , хәҙер.165-се биттәге 45–се күнегеүҙе таптыҡ, үҙ аллы тиҙ
итеп бер тапҡыр уҡып сыҡтыҡ.
-Әдәгеҙ әле ошо һүҙҙәрне рус теленә тәржемә итек.
Йөҙ түбән-пониже, Бер аҙ-немножко,
Шәп-хорошо, Көскә- еле-еле; кое как,
Йәйәү-пешком, Байтаҡ-порядочно;значительно много,
Ҡапыл-резко, Яртылаш-на половину,
Бөгөн-сегодня, Һирәк-редко,
Быйыл-в этом году, Бушҡа-за бесплатно,
Юғары-высоко, Юҡҡа- зря,
Алыҫ-глубоко, Юрамал-нарочно, преднамеренно.
Башҡортса –по башкирски,
Уттай – очень быстро,
Аңлатмаҫтан –внезапно,
Алпан–толпан –туда-сюда,
Хәҙер-сейчас,
Күп-много,
Улар нинди һорауҙарға яуап бирәләр. ( нисек, ҡасан,күпме,ни тиклем)
.-Ә хәҙер үҙегеҙгә биҡ оҡшаған ике һүҙне һайлап алып, дәфтәргә ике матур һөйләм яҙығыҙ.
Мин бөгөн мәктәпкә бик шәп барҙым.
Математика дәресендә мин байтаҡ ҡына мисал шишеп ырғыттым. Һб.
.-Таҡтаға ҡараныҡ. Был нимәләр ? Һандар!
-Был осраҡта һеҙгә алфавит ярҙам итәр. Һүҙ төҙөп яҙарға. Был һү беҙҙең бөгөнгө дәрестең темаһы.
23 40 28 8 34
Р ә ү е ш
- Бөгөнгө тема нинди? Бөгөнгө тема рәүеш.
Нимә икән ул рәүеш? Кем белә?(Эштең йәки хәрәкәттеңбилдәһен
асыҡлай, нисек, ҡасан,күпме,ни тиклем тигән һорауҙарға яуап бирә. Үҙ аллы һүҙ төркөмө булып тора.Рәүеш ҡылымдың алдынан килә.)
.165-се биттәге 44–се күнегеүҙе таптыҡ, әйдәгеҙ бергә уҡып сығабыз,
ҡара менән бирелгән һүҙҙәргә һоруҙар ҡуярға һәм ниндәй һүҙ төркөменә бәйләнеп килеүҙәрен асыҡларға кәрәк. Схемаға күҙ һалығыҙ.
Р + Ҡ ( рәүеш ҡылым алдынан килә)
Дәртле итеп-нисек?
Бик йәшләй-нисек?
Көн дә иртәнсәк-ҡасан?
Ҡайтышлай-ҡасан?
Алыҫтарҙан-ҡайҙан?
Бергә-нисек?
Кис-ҡасан?
Бында ла-ҡайза ла?
Байтаҡтан бирле һүҙһеҙ, һүрән-нисеҡ?
Йәйен,көҙөн,ҡышын,яҙын-ҡасан?
.Ял минуты
-Ултырығыҙ, дәфтәрләрне яптыҡ,ситкә алып ҡуйҙыҡ.
Әҙәбиәт.-Уҡыусылар иғтибар менән таҡтаға ҡарағыҙ әле !
-Был портрет һеҙгә танышмы? Кем был?
Был Фәзәнә Аҡбулатова. Шағирә,журналист, талан эйәһе, үҙ телен, үҙ илен яратыусы кеше.
Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы Аҡбулатова 1960 йылдың 1 февралендә Башҡортостандың Хәйбулла районы Үрнәк ауылында тыуған.
Ғәлиәхмәт урта мәктәбендә белем ала. Артабан Өфөләге 2-се педагогия училищеһының художество-графика бүлегендә уҡый. 1987 йылда Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлағас, «Башҡортостан» газетаһы редакцияһына эшкә ҡайта.
1991 йылда Башҡортостан телерадиокомпанияһының «Ижад» берекмәһенә эшкә саҡырыла, әлеге мәлдә ошо берекмәнең етәксеһе.
Фәрзәнә Аҡбулатова — Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. «Атай икмәге», «Зәңгәр ҡаялар» исемле китаптары донъя күрҙе.
1996 йылда «Ҡорбанлыҡ йәки ябай ғына алыш-биреш», «Тәгәрмәс ҡала йәки донъя кендеге» тигән фантастик повестары һәм «Атай икмәге» исемле китабы өсөн уға
Ш. Бабич исемендәге республика йәштәр премияһы бирелде.
.Ф.Аҡбулатова Тураһында һеҙҙең китапта бирелгән,үҙаллы уҡып сығығыҙ.
-Уҡыусылар ,беҙҙең быйыл Бөйөк Ватан һуғышының бетеүенә етмеш йыл була. Был еңеү бик еңел бирелмәгән.Күпме кеше ғүмере өҙөлгән, ҡан ҡойолған. Ф.Аҡбулатованың ла «Атай икмәге” әҫәренҙә ошо һуғыштың моменттары кертелгән. Төп темаһы әҫәрҙең: аслыҡ,йәтимлеҡ, Бөйөк Ватан һуғышы.
-Был әҫәрҙе һеҙ өйҙә үҙегеҙ уҡый башлыйһығыҙ. Тик бөтенләй түгел,
беренсе киҫәкте генә.
3. Йомғаҡлау.
-Уҡыусылар беҙ бөгөн дәрестә ниләр эшләнек ?(.....)
Өйғә эш.
-46-сы күнегеү,165-се бит,
-Атай икмәге әҫәренең беренсе киҫәген уҡып һөйләргә өйрәнеү.
Автор: Абдуллина Эльвира Маратовна


text:
Фото:
Бөтә Рәсәй акцияһы сиктәрендә Башҡортостанда 40000 ағас ултыртылған
Фото:
Бөгөнгө көндә Башҡортостанда «Үҙ ағасыңды ултырт» бөтә Рәсәй акцияһы сиктәрендә 40 меңләп ағас ултыртылған. БР Урман хужалығы министрлығы ҡарамағындағы урман хужалыҡтары һәм дәүләт унитар предприятиеларынан тыш, был сарала урындағы халыҡ, шул иҫәптән студенттар һәм мәктәп уҡыусылары ла әүҙем ҡатнаша.
Министрлыҡтың матбуғат-секретары Айбулат Ғәйнуллин хәбәр итеүенсә, әлеге мәлдә ағас ултыртыу акцияһында 1300-ҙән ашыу кеше ҡатнашҡан.
Үҙ райондарын төҙөкләндереүгә Баймаҡ, Ишембай, Туймазы, Бәләбәй, Әлшәй һәм Борай районы халҡы иң ҙур өлөш индергән. Миҫал өсөн, «Борай урманы» дәүләт унитар предприятиеһы муниципаль учреждениелар биләмәһен йәшелләндереү өсөн 3000 үҫенте бүлгән. Ә баш ҡаланың Башҡортостан урмансылары паркында ҡайын, дардар, миләш һәм ылыҫлы ағастар – йәмғеһе 260 йәш ағас ултыртылған.
Акцияның асылы — тыуған төйәктең урмандарын тергеҙеүгә урындағы халыҡты һәм ойошмаларҙы йәлеп итеү, шулай уҡ илһөйәрлек хистәре һәм тәбиғәт ресурстарына һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.


text:
Өфөләрҙе «Нур» театрына «Күңелем йырлағанда» исемле кисәгә саҡыралар
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
11 ноябрҙә өфөләрҙе «Күңелем йырлағанда» исемле музыкаль-театрлаштырылған программаға саҡыралар. «Нур» театры һәм Яҙыусылар союзының берлектәге сараһы Әҙәбиәт йылы сиктәрендә ойошторола. Тамашала шағирҙар, яҙыусылар, драматургтар сығыш яһай.
Сәхнәнән театр артистары башҡарыуында саҡырылған авторҙарҙың йырҙары, шиғырҙары һәм әҫәрҙәре яңғыраясаҡ. Танылған шағирҙар Фәниә Ғәбиҙуллина, Дилә Булгакова, Асхар Кәшфуллин, Венер Фәттәхов, Хәлисә Мөхәмәҙиева, Илдус Фазлетдинов, Рим Хәсәнов, Фердинанд Бигашев, Дилбәр Булатова, Наил Ғәйетбаев, Марат Кәримов, Рәдиф Тимершин һәм Мөнир Вафин үҙҙәренең ижады менән һөйөндөрәсәк.
«Ошо ижади осрашыу әҙәбиәт һөйөүселәр өсөн ысын байрам буласағына иманыбыҙ камил», — тине театрҙың әҙәбиәт бүлеге мөдире Гөлнур Усманова.
Кисә көндөҙгө сәғәт 4-тә башлана. Инеү ирекле.


text:
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы көнө билдәләнә
Бөгөн Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы (БМО) көнө билдәләнә. 1945 йылдың 24 октябрендә был ойошманың ул саҡта 51 дәүләт вәкилдәре ҡул ҡуйған Уставы көскә инә. Шул саҡтан был дата бөтә донъяла БМО көнө булараҡ билдәләнә. Икенсе Бөтә донъя һуғышы йомғаҡтары буйынса киләсәктә бындай фажиғәләргә юл ҡуймау маҡсатында булдырылған был ойошма тыныслыҡты нығытыуға һәм халыҡ-ара хеҙмәттәшлеккә булышлыҡ итә. БМО составына бөгөн 190-дан ашыу дәүләт инә.
Йылдан-йыл БМО үҙ эшмәкәрлеге даирәһен киңәйтә бара. Мәҫәлән, БМО-ның ҡораллы бәрелештәр кисергән дәүләттәргә ярҙам итеү эшен юлға һалыусы Донъя ҡоролошо буйынса комиссияһы төҙөлдө һәм әүҙем эшләй башланы. Бер нисә йыл элек ойошторолған Кеше хоҡуҡтары буйынса совет та мөһим роль уйнай, ә күптән түгел БМО составында ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары менән шөғөлләнеүсе тағы бер яңы структура барлыҡҡа килде.
Башҡортостан Республикаһы Рәсәйҙең БМО һәм уның махсуслаштырылған подразделениелары — ЮНЕСКО, ЮНИДО һәм ПРООН программалары буйынса эшләүсе иң әүҙем субъекттарының береһе. Республиканың ЮНЕСКО менән хеҙмәттәшлеге сиктәрендә 2008 йылда һәм быйыл Парижда ЮНЕСКО штаб-квартираһында Башҡортостанды презентациялау үткәрелде, БР Хөкүмәте менән ЮНЕСКО араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Ошо килешеү нигеҙендә республикала мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт өлкәһендә күп кенә ижтимағи мөһим проекттар тормошҡа ашырылды.
ЮНИДО-ның Башҡортостан буйынса интеграцияланған программаһы сәнәғәткә ярҙам итеүгә, инвестициялар йәлеп итеүгә, тирә-яҡ мөхит торошона контроллек алып барыуға йүнәлтелгән. ЮНИДО эксперттарын йөлеп итеп, республикала күп кенә ҙур сәнәғәт проекттары бойомға ашырылды.
Шулай уҡ тиҫтә йылдан артыҡ Башҡортостан Рәсәйҙә БМО-ның Үҫеш программаһы вәкиллеге менән хеҙмәттәшлек итә. Был Программаға ярашлы 2009 йылда Рәсәйҙәге төбәктәрҙән беренсе булып Башҡортостанда берлектәге уникаль хеҙмәт — Кешелек потенциалын үҫтереү тураһында доклад баҫтырып сығарыла.


text:
Гимназистар һәм чиновтиктар араһындағы осрашыуҙың беренсе өлөшө тамамланды
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернатында дәүләт гимназиялары, лицейҙары һәм башҡарма власть органдары йыйылма командалары араһында күмәк спорт төрҙәре буйынса иптәштәрсә матчтар тантаналы ябылды.
Иптәштәрсә осрашыу биш спорт төрө буйынса үтте: волейбол, өҫтәл теннисы, шахмат, пневматик ҡоралдан атыу, мини-футбол.
Ярыштарҙа БР Хөкүмәте Аппараты, БР Мәғариф министрлығы, БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы һәм алты республика гимназиялары командалары ҡатнашты.
БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев тәҡдиме буйынса ойошторолған был осрашыуҙар традицияға әйләнде һәм артабан да үткәреп торорға планлаштырылды.
Сара Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге гимназия-интернаты һәм 32-се балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе тәрбиәләнеүселәренең концерт программаһы менән тамамланды.
Ярыш һөҙөмтәләре буйынса беренсе урын 5-се республика интернат-мәктәбе, Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты, Рәми Ғарипов исемендәге гимназия-интернаты командаларына бирелә.
Икенсе урынды Ҡ.Дәүләткилдеев исемендәге сәнғәт гимназия-интернаты, Республика башҡорт лицей-интераты, БР Хөкүмәт Аппараты командалары яулай.
Өсөнсө урынға Йәштәр сәйәсәте,спорт һәм туризм министрлығы, Мәғариф министрлығы, Республика иҡтисади лицей-интернаты сыҡты.


text:
Указға ҡул ҡуйылды
2010 йылдың 5 апрелендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов «Рәсәй Федерацияһында судтар эшмәкәрлеге хаҡындағы мәғлүмәттән файҙаланыуҙы тәьмин итеү тураһында” Федераль законды тормошҡа ашырыу буйынса саралар тураһында» Указға ҡул ҡуйҙы.
Указға ярашлы, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә республика вәкәләттәре сиктәрендә Башҡортостандың мировой судьялары эшмәкәрлеге хаҡындағы мәғлүмәттән файҙаланыуҙы тәьмин итеүгә бәйле мөнәсәбәттәрҙе хоҡуҡи көйләүҙе күҙаллаған закон проектын әҙерләргә һәм Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға индерергә ҡушылды.
Республиканың Юстиция министрлығына Суд департаменты идаралығы менән Башҡортостан Республикаһының мировой судьялары эшмәкәрлеге хаҡындағы мәғлүмәттән файҙаланыуҙы тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса үҙ-ара эш итеү тураһында килешеү төҙөргә йөкмәтелде. Шулай уҡ республика Юстиция министрлығына 2010 йылдың 1 июленә рәсми сайттар эшен һәм мировой судьялар эшмәкәрлеге тураһында мәғлүмәт биреүҙе тәьмин итергә кәрәк.
Башҡортостан Республикаһы Конституция Судына Башҡортостан Республикаһы вәкәләттәре сиктәрендә республиканың Конституция Суды эшмәкәрлеге хаҡындағы мәғлүмәттән файҙаланыуҙы тәьмин итеүгә бәйле мөнәсәбәттәрҙе хоҡуҡи көйләүҙе күҙаллаған закон проектын әҙерләргә һәм республика парламентына индерергә тәҡдим ителде.
Башҡортостан Хөкүмәтенә Башҡортостан Республикаһының мировой судьялары һәм Конституция Суды эшмәкәрлеге хаҡындағы мәғлүмәттән файҙаланыуҙы тәьмин итеүгә бәйле саралар сығанаҡтарын билдәләргә һәм финанслауҙы тәьмин итергә ҡушылды.
Указ ҡул ҡуйған көндән көсөнә инде.


text:
Ка-226 вертолеты Воронеж милицияһына хеҙмәт итәсәк
«Күмертау авиация производство предприятиеһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә әҙерләнгән күп функциялы Ка-226 вертолеты Воронеж ҡала эске эштәр идаралығы махсус авиация отрядына килтерелде. Был турала Воронеж ҡала эске эштәр идаралығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр. Бөгөн яңы вертолет Воронеж авиазаводы майҙансығында тәүге осош һынауҙары үтә.
Ка-226 — «Рәсәй вертолеттары» холдингына ингән Камовтың тәжрибә-конструктор бюроһында эшкәртелгән күп маҡсатлы вертолет. Тәүге тапҡыр 1997 йылдың 4 сентябрендә осош яһай. Ка-226 – модернизацияланған Ка-26 ул. Алты-ете пассажир йәки 1,5 тоннаға тиклем йөк ташыуға тәғәйенләнгән.
Бер күсәрҙә булыу схемаһы Ка-226-ға юғары маневр яһай алыуын тәьмин итә. Вертолет Ка-26-ның бөтә яҡшы сифаттарына эйә: ябай идара итеү техникаһы, түбән вибрация кимәле, ышаныслылыҡ, осоштарҙың хәүефһеҙлеге һәм файҙаланыуҙа ябайлыҡ. Белгестәр раҫлауынса, Ка-226-ның конструкцияһы һәм әҙерләү технологияһы уның оҙаҡ хеҙмәт итеүен тәьмин итә.
Әйтергә кәрәк, "КумАПП" маркалы авиация техникаһы Рәсәйҙә һәм БДБ илдәрендә генә түгел, алыҫ сит илдәрҙә лә: Корея, Аргентина, Испания, Ҡытай һәм башҡа күп илдәрҙә файҙаланыла.


text:
Фото:
Йәрминкәләрҙә 10,5 мең тонна картуф һатылды
Фото:
Хаҡы сиктән тыш юғары булыуға ҡарамаҫтан, Өфө халҡында картуф ҙур һорау менән файҙаланыуын дауам итә. Көҙгө йәрминкәләр башланғандан алып Өфөлә 10,5 мең тонна картуф һатылды, был былтырғы ошо осорҙағынан байтаҡҡа күберәк. Уҙған ял көндәрендә генә ҡаланың йәрминкә майҙандарында 2700 машинанан һатыу алып барылды. Бөтәһе 2,6 мең тонна картуф һатылды.
— Ҡалала һатылған картуфтың 10 проценты ғына республика райондарынан килтерелгән, — тине Павел Качкаев. – Бының сәбәбе булып йәйге ҡоролоҡ арҡаһында уңыштың түбән булыуы тора. Өфөгә картуфтың күп өлөшө илдең башҡа төбәктәренән һәм Беларусь Республикаһынан килтерелә.


text:
Елена Савельева – бокс буйынса донъя чемпионатында бронза призеры
ӨФӨ, 2014 йыл, 24 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Рәсәй йыйылмаһында Башҡортостан вәкиле Елена Савельева Көньяҡ Кореяның Чеджу ҡалаһында барған бокс буйынса донъя чемпионатында бронза яуланы, тип хәбәр итә «РИА Новости». 54 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында сығыш яһаусы Савельева ярым финалда болгар ҡыҙы Станимира Петрованан ҡалыша — 1:2.
Рәсәйҙең икенсе спортсыһы Зинаида Добрынина (57-гә тиклем) ярым финалда итальян ҡатын-ҡыҙы Алессиа Месианоны еңеп алтын өсөн көрәшә. Анастасия Белякова (64-кә тиклем) Көньяҡ Корея вәкиле Сим Хи-Чжонды еңеп шулай уҡ финалға сыҡты.


text:
Өфө II ҡаласығын үҙләштереүгә конкурс иғлан ителә
Быйыл Башҡортостанда Өфө II ҡаласығы участкаһын үҙләштереүҙең иң яҡшы архитектура концепцияһына Бөтә Рәсәй конкурсы үтәсәк. БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, конкурс март башында иғлан ителәсәк, әлеге ваҡытта уны үткәреү шарттары әҙерләнә.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, был участка Өфөнөң үҙәк, тарихи өлөшөндә урынлашҡан. Өфө II ҡаласығына мең ярым йыл самаһы. Был урында бик күп артефакттар табылған. Археологик ҡомартҡы территорияһында ҙур музей комплексы төҙөү планлаштырыла.


text:
«Полиэф» полиэтилентерефталат етештереү буйынса ҡеүәтен 50 процентҡа арттырҙыФото: Андрей Старостин
«Полиэф» полиэтилентерефталат етештереү буйынса ҡеүәтен 50 процентҡа арттырҙы
«Полиэф» полиэтилентерефталат етештереү буйынса ҡеүәтен 50 процентҡа арттырҙыФото: Андрей Старостин
«Полиэф» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (Благовещен, Башҡортостан) полиэтилентерефталат (ПЭТФ) етештереү буйынса ҡеүәтен 50 процентҡа – йылына 140 меңдән алып 210 меңгә тиклем арттырған. Инвестициялар күләме 1 миллиард һумдан ашыу. Республиканың өҫтөнлөклө проекттары реестрына индерелгән, предприятиела проектты ғәмәлгә ашырыу менән шаршамбы Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов танышты.
Президент әйтеүенсә, производство потенциалының байтаҡ үҫеше менән компанияның төшөмө артасаҡ, Башҡортостан һәм Рәсәй Федерацияһы бюджетына һалым түләүҙәре күбәйәсәк. «Полиэф»ҡа, төбәк ҡаҙнаһына күсерелә торған, бер төркөм һалым буйынса ташламалар бирелгән.
— Беҙҙә уңайлы инвестиция мөхите урынлашҡан. Килемгә, милеккә һалым буйынса етди ташламалар биргән закондар эшләй, был ташламалар миллион һумдар менән иҫәпләнә, — тине Рөстәм Хәмитов. — Был аҡсалар, ресурстар предприятие өсөн модернизациялау программаһында, яңы ҡеүәттәр төҙөлөшөндә артыҡ түгел, тип уйлайым. Был юҫыҡта шулай уҡ башҡа инвесторҙар менән дә эшләйбеҙ. Ташламаларҙы бөгөн күбеһенсә Рәсәй предприятиелары – сәнәғәтебеҙҙең резеденттары алыуына иғтибар итәһе килә. Ҡайһы берәүҙәр ташмалар тик сит ил предприятиелары өсөн генә бар тип иҫәпләй – был ғөмүмән дөрөҫ түгел. Был ташмалар үҙебеҙҙең етештереүселәр, сәнәғәтселәр өсөн тәғәйенләнгән. Шулай итеп был схема буйынса артабан да эшләйәсәкбеҙ һәм предприятиеға ярҙам итәсәкбеҙ. Беҙгә эш урындары кәрәк, беҙҙең өсөн республика сәнәғәтенең хәрәкәтсән үҫеүе мөһим.
ПЭТФ етештереү өсөн сеймал булып «Полиэф»та сығарылған терефталь кислотаһы тора. «Сибур» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры Дмитрий Конов әйтеүенсә, Благовещен предприятиеһының продукцияһы тик Рәсәй баҙарының ихтыяждарын тәьмин итеү өсөн тәғәйенләнгән. 2013 йылда илдә ПЭТФ файҙаланыуҙың дөйөм күләме 580 мең тонна тәшкил итте, 405 мең тонна етештерелде. Етмәгән күләмдәр импорт иҫәбенә ҡаплана. 2014 йылда 42 мең тонна ПЭТФты сит илдән индереү планлаштырыла (2013 йылда 188 мең тонна индерелгәйне). Благовещен производствоһын киңәйтеү менән ПЭТФ сығарыу буйынса «Сибур»ҙың ҡеүәте өстән бер өлөшкә артты һәм йылына 285 мең тоннаға етте. 1,5 литрлы шешәләргә 210 мең тонна ПЭТФты иҫәпләгәндә дүрт миллиард 200 миллион дана тәшкил итә.
Проект сиктәрендә SSP-2 ҡороу өсөн 76 метр бейеклектә яңы ҡорпус төҙөлгән – унда, һатыуға әҙер, кристаллы полиэтилентерефталат сығаралар. Аппарат Төркиә заводтарының береһендә эшләнгән, унан диңгеҙ транспорты менән Дондағы Ростовҡа, һуңынан 45 метрҙан оҙонораҡ махсус платформала Благовещенға килтерелгән. Дөйөм алғанда, проект өсөн ҡоролмаларҙы 35 илдән килтергәндәр.
«Полиэф»та ҡеүәттәрҙе киңәйтеү тураһында ҡарар 2010 йылда ҡабул ителә. Төҙөлөш-монтажлау эштәре өс йыл дауам итә. Яңы линияны төҙөү менән бер юлы эшләп килгән производствоны реконструкциялау бара.
«Полиэф» асыҡ акционерҙар йәмғиәте терефталь кислотаһын һәм полиэтилентерефталат етештерә – полимер төрөү материалы өсөн сеймал. «Сибур» холдингы төп акционеры булып тора. Башҡортостан акцияларҙың 17,5 процентына эйә.


text:
Фото:
Приют ҡасабаһында яңы бассейн асылды
Фото:
Бәләбәй районының Приют ҡасабаһында «Приютовский» спорт-һауыҡтырыу комплексында яңы бассейн асылды. Объект «Газпром трансгаз Өфө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте менән төҙөлгән. Яңы спорт объекты «Газпром трансгаз Өфө» компанияһының филиалдары булған урындарҙа бассейндар төҙөү буйынса программаны тормошҡа ашырыуға нигеҙ һалды, тип билдәләне предприятиеның генераль директоры Сергей Пашин.
Объектты асыу тантанаһында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты. Ул «Газпром трансгаз Өфө» эшмәкәрлегенә юғары баһа бирҙе һәм, киләсәктә республика халҡының именлеге өсөн бергә күп эштәр башҡарырбыҙ әле, тигән ышанысын белдерҙе.
– Дөйөм алғанда, халыҡҡа еңелерәк, яҡшыраҡ булһын өсөн эшләргә кәрәк. Һәм бындай объекттар даими рәүештә сафҡа индерелергә тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Президенты.
Бинаның дөйөм майҙаны яҡынса 1500 квадрат метр тәшкил итә. Аҙнаһына яҡынса 1600 кеше шөғөлләнә ала.
– Бассейнда шөғөлләнеү ҡасабала йәшәүсе балалар һәм предприятие хеҙмәткәрҙәре балалары өсөн бушлай, — тине «Газпром трансгаз Өфө» компанияһының генераль директоры Сергей Пашин. – Беҙҙең өсөн иң мөһиме – үҫеп килгән быуын хаҡында хәстәрлек күреү һәм балаларҙы сәләмәт тормошҡа йәлеп итеү. Киләсәктә лә социаль оъекттар төҙөүҙе дауам итәсәкбеҙ. Мәҫәлән, әле Өфөлә яңы торлаҡ йорт төҙөлә, ул файҙаланыуға быйыл тапшырыласаҡ. Павловка ауылында торлаҡ йорт һәм бассейнлы спорт-һауыҡтырыу комплексы төҙөлә. Шулай уҡ Шаранда торлаҡ йорт һәм бассейн проектлана.
Сергей Пашин хәбәр итеүенсә, яҡын арала Приютта предприятие япмалы һырғалаҡ та төҙөйәсәк.


text:
Бизнестың социаль яуаплылығы тураһында бюллетень донъя күрҙе
«Башҡортостан Республикаһы бизнес-берләшмәһенең социаль яуаплылығы» бюллетене донъя күрҙе. Был БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы 2009 йылда нәшер иткән төп проект.
Махсус баҫмала компанияларҙың эш хаҡы түләү өлкәһендәге сәйәсәте, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау буйынса эшмәкәрлеге тураһында һөйләнелә. Уның төп геройҙары – хеҙмәткәрҙәре өсөн гарантиялар тәьмин итеү буйынса күп йыллыҡ тәжрибәгә эйә булған һәм көрсөк шарттарында социаль тотороҡлолоҡто һаҡлау өсөн өҫтәмә мөмкинлектәр тапҡан предприятиелар. Улар араһында – «НефАЗ», «Ҡыҙыл пролетарий», «Сода», «Каустик», «Башкирэнерго», «Өфө икмәге» акционерҙар йәмғиәттәре һәм башҡалар.
Социаль сәйәсәттең төп йүнәлештәрен улар хәүефһеҙ хеҙмәт шарттары булдырыуҙа, ваҡытында лайыҡлы эш хаҡы түләүҙә, персоналдың һөнәрилеген үҫтереүҙә, хеҙмәткәрҙәргә һәм уларҙың балаларына лайыҡлы ял һәм дауалау ойоштороуҙа күрә.
— Бөгөн республика алдында ауыр, әммә минең ҡарашҡа атҡарырлыҡ бурыс тора: көрсөк шарттарында былтырғы кимәлде түбән төшөрмәү генә түгел, шулай уҡ халыҡтың тормош кимәлен һәм сифатын артабан яҡшыртыу өсөн шарттар булдырыу, — ти үҙенең уҡыусыларға тәбрикләү мөрәжәғәтендә БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов.


text:
Фото:
”Китап” нәшриәтендә 2011 йылға “Ғаилә календары” донъя күрҙе
Фото:
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡорт "Китап" нәшриәте 2011 йылға "Ғаилә календарын" нәшер итте. Был календарь традицион һәм халыҡ һорауы менән файҙаланған баҫмалар иҫәбенә инә. Уҡыусылар уны һәр ваҡыт ҡул аҫтында булғаны өсөн ярата, файҙалы кәңәштәр, ҡыҙыҡлы мәғлүмәт һәм психологик тестары менән ихлас ҡуллана.
Ололар һәм балалар араһында матур мөнәсәбәттәр урынлаштырыуҙа ярҙам итеү, ғаилә ағзаларының барыһына ла йылы һәм уңайлы булһын өсөн өйгә йәм биреү – яңы баҫманың төп маҡсаты.
Нәшриәттән хәбәр итеүҙәренсә, "Ғаилә календары"нда, ғәҙәттәгесә, өлгөлө ғаиләләргә ҙур урын бирелгән. улар өлгөһөндә йәштәр үҙҙәре өсөн әхлаҡи ориентир билдәләй ала. Календарь шулай уҡ класс етәкселәренә һәм уҡытыусыларға мәктәп уҡыусылары менән тәрбиәүи эш алып барғанда ҡулланма булараҡ та хеҙмәт итәсәк.


text:
Башҡортостан спортсылары Төркиәлә бөтөн донъя Универсиадаһында ҡатнаша
Кесе йома, 27 ғинуарҙа, Төркиәнең Эрзурум ҡалаһында XXV бөтөн донъя ҡышҡы Универсиада старт ала. Ун көн буйына спорттың 11 төрө: биатлон, тау саңғыһы спорты, саңғы двоеборьеһы, саңғыла трамплиндан һикереү, саңғы уҙышы, сноуборд, фристайл, хоккей, керлинг, шорт-трек һәм фигуралы шыуыу буйынса ярыштар үтәсәк.
Рәсәй йыйылма командаһы составында Башҡортостан Республикаһы спортсылары ла: өфөлөләр Александр Жирный (биатлон), Дамир Хинсертдинов (саңғы двоеборьеһы), Рәмил Зарифулин (саңғыла трамплиндан һикереү), Дмитрий Мясников һәм Илһөйәр Шәрәфетдинова (шорт-трек), шулай уҡ Нефтекама «Торос»ы хоккейсылары — Станислав Голованов, Владимир Жмаев, Сергей Сальников һәм Вячеслав Селуянов сығыш яһаясаҡ.
27 ғинуарҙа уҡ хоккей турниры башлана – беҙҙең команда Япония менән осраша.