text:
Гөлфирә ИСХАҠОВА
Рәил Мирвай улы Әсәҙуллин етәкселегендә ректорҙар советы Башҡортостандың Учалы, Октябрьск, Мәләүез ҡалалары буйлап күсмә ултырыш үткәргәндән һуң, Сибай ҡалаһына ла сират етте. Сараға Сибай, Баймаҡ ҡалаларының, Әбйәлил, Хәйбулла, Баймаҡ райондарының сығарылыш уҡыусылары саҡырылды. Был көндө ун бер майҙансыҡ үҙ эшен алып барҙы. Профориентацион сараның төп майҙаны—Сибай институты булды.
Осрашыу «түңәрәк өҫтәл» артында башланып китте. Бында төрлө вуздарҙың ректорҙары, Сибай ҡалаһының ҡала хакимиәте, белем биреү, төрлө ойошмаларҙың етәкселәре ҡатнашты. Фекер алышыу барышында сығарылыш уҡыусыларын ситкә ебәрмәү, үҙебеҙҙә эш булдырыу мәсьәләһе буйынса ентекле эшләргә тигән тәҡдимдәр ҡаралды.
—Бөгөнгө көндә ойошмалар үҙҙәренә кәрәк белгестәрҙе алдан уҡ уҡыу йортонан һорай ала. Был студентты, йәғни буласаҡ белгесте әлеге ойошма практиға ала һәм уның белемен камиллаштырырға ярҙам итә. Был осраҡта өс яҡлы килешеү төҙөлә: ойошма-студент-уҡыу йорто. Был маҡсатлы әҙерләү була,—тине сығышында БДУ ректоры Н.Д. Морозкин.—Беҙ күпселек абитуриенттарҙы ситкә уҡырға ебәреп юғалтабыҙ. Сит ерҙә белем алыусы студенттар тыуған яҡҡа ҡайтырға бик ашығып бармай. Шуға күрә үҙебеҙҙең буласаҡ белгестәрҙе бөгөндән һаҡларға тейешбеҙ.
Артабан һөйләшеүҙәр башҡа майҙансыҡтарҙа, атап әйткәндә Сибай сәнғәт колледжында, Сибай күп профилле профессиональ колледжда, Сибай төҙөлөш һәм сервис колледжында, ҡаланың 9-сы лицейында дауам итте. Сибай институтының конференц-залында лекцияны БДУ ректоры, физика-математика фәндәре докторы, профессор Н.Д.Морозкин алып барҙы. Ректор вуздың төп йүнәлештәре, уҡырға инеүҙең үҙенсәлектәре һәм студенттарға уҡыу һәм ял өсөн ниндәй шарттар булдырылыуы тураһында һөйләне.
Сибай институтының спорт залында республика вуздарының презентациялары үткәрелде.
Fөмүмән, ректорҙар советы бик фәһемле һәм кәрәкле фекер алышыуға ҡоролған ине. Осрашыу мәлендә сығарылыш уҡыусылары Өфө ҡалаһына бармайынса, баш ҡалабыҙҙа урынлашҡан уҡыу йорттарына бәйле үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға тулы яуап ала алды.


c: text/html

text:
«Балалар альбомы»
«Балалар альбомы»
Республикала ошо исем аҫтында хәйриә проекты дауам итә. Башҡортостандың мәҙәниәт министрлығы һәм «Мәрхәмәт» фонды мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн классик музыка концерттары ойоштора.Балалар альбомы - йыл башында уҡ старт алған проекттарҙың береһе. Ун айҙан ашыу ваҡыт эсендә йәш тамашасылар 5 концерт ҡараған. Ижади кисәләр Өфө, Салаут, Ишембай, Мәләүез, Сибай ҡалаларында ойошторолған. Әммә бер программа икенсеһен ҡабатланмай, репертуарҙар үҙенсәлекле итеп төҙөлгән. Шул уҡ ваҡытта уларҙың бөтәһен дә бәйләгән уртаҡ сифат бар - донъяның музыка ҡомартҡыһы менән таныштырыу, мәҙәни мираҫҡа һөйөү уятыу, музыка донъяһына алып инеү.
Сәхнәлә Стәрлетамаҡтың өлгөлө малайҙар хоры. Балалар коллективы Петр Чайковский, Жорж Бизе, Георгий Свиридов әҫәрҙәрен, шулай уҡ композитор Дмитрий Батиндың яңы композицияһын башҡарҙы. Был сәхнә оҫталары кескәй генә булыуҙарына ҡарамаҫтан Рәсәйҙең балалар хоры составында Сочиҙағы Олимпия уйындарын ябыу тантанаһында ҡатнашып өлгөргән дә инде.
Концертҡа Стәрлетамаҡ, Салауат, Ишембай ҡалаларынан меңдән ашыу бала саҡырылған. Улар араһында балалар йортарында тәрбиәләнеүселәр, мөмкинлектәре сикләнгәндәр, шулай уҡ музыка һәм хореография мәктәптәре уҡыусылары...
«Балалар альбомы» проекты сиктәрендәге концерт ял көндәрендә Өфөлә лә үтте. Баш ҡалалағы концерт та юғары кимәлдә уҙҙы. Тамашасылар һәр номерҙы алҡыштарға күмде. Тамашанан Башҡортостан Президенты ла ла ситтә ҡалманы.
Ойоштороусылар әйтеүенсә, «Балалар альбомы» проекты киләсәктә лә дауам итәсәк. Яңы йыл алдынан инде кескәйҙәрҙе мауыҡтырғыс һәм мөғжизәле әкиәт донъяһына сәйәхәт көтә, тамашаның исеме әлегә сер булып ҡала.
Рәмзиә Кәримова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Бөгөн Өфөләр Олимпия чемпиондары Тимур Сафин менән Артур Әхмәтхужинды тәбрикләне
Бөгөн Өфөләр Олимпия чемпиондары Тимур Сафин менән Артур Әхмәтхужинды тәбрикләне
Күптәр бөтә донъяға танылған спортсыларҙан автограф алды, иҫтәлеккә фотоға төштө.Малай-ҡыҙҙар Башҡортостан спортсыларын дәррәү ҡаршы алды. Олимпия чемпиондары Артур Әхмәтхужин менән Тимур Сафин шатлыҡлы йылмайыуҙарын йәшерә алмай. уларҙың Дуҫлыҡ монументына килеүе лә тәрән мәғәнәгә эйә. Тап үҙ-ара татыулыҡ, еңеүгә ышаныс Рәсәй йыйылма командаһына алтын миҙалдар килтерҙе. Һәйкәлгә сәскәләр һалғас, спортсылар балалар һәм үҫмерҙәр менән ихлас аралашты.
Олимпия чемпиондарының көнө һәр минутына тиклем яҙылған. Бөгөн улар күнекмәләрҙе онотоп тороп, ҡотлауҙар ҡабул итте. Еңеүселәр хөрмәтенә йәш спортсылар күрһәтмә сығыштар ойошторҙо. Араларынан иң ҡыйыуҙары Бразилияны дер һелкетеп ҡайтҡан егеттәргә үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын да еткерҙе.
Спортсылар әйтеүенсә, алтын миҙалдар тағы ла буласаҡ. Юғары ҡаҙаныштар иһә төбәктә спортҡа, сәләмәт тормош алып барыуға тейешле иғтибар билдәһе.
Өфөнөң үҙәк урамдарында һәр осрашыу спортсыларҙа онотолмаҫ тәьҫораттар ҡалдырҙы. Халыҡ Олимпия чемпиондарын ихлас сәләмләне.
Олимпия йондоҙҙары менән осрашыуға бигерәк тә кескәй спортсылар шатланды. Бразилияла оло һынауҙар үтеп, алтын миҙал яулаусы яҡташтарыбыҙ белдереүенсә, бер нигә ҡарамаҫтан, уңыш сере ябай.
Башҡортостан спортсыларының оло еңеүе, һис шикһеҙ, киләсәктә төбәктә фехтование спорты үҫешенә ыңғай тәьҫир итәсәк. Тәү сиратта быға Олимпия чемпиондары үҙҙәре өмөтләнә.
Арыу-талыу белмәҫ спортсылар ниһәйәт рәхәтләнеп ял итте. Алыҫ тарафтарҙан тыуған илде һағынып ҡайтҡан спортсылар уларҙы сыныҡтырған Өфө ҡалаһы менән ғорурланыуын һис тә йәшермәй.
Ҡыйыу егеттәрҙең оло еңеүе Башҡортостан ере һәм уның баш ҡалаһының абруйын тағы ла арттырҙы. Нисек кенә булмаһын, донъя кимәлендә яуланған юғары спорт ҡаҙаныштары нигеҙендә тырышлыҡ һәм маҡсатҡа ынтылыусанлыҡ сифаттары ята.


text:
Республикала Ҡыш бабайҙың ҡунаҡ тирмәләре менән яңы йыл проекты эшләй башланы Фото: yurtadm.ru
Республикала Ҡыш бабайҙың ҡунаҡ тирмәләре менән яңы йыл проекты эшләй башланы
Республикала Ҡыш бабайҙың ҡунаҡ тирмәләре менән яңы йыл проекты эшләй башланы Фото: yurtadm.ru
ӨФӨ, 2017 йыл, 13 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
«Ғәжәйеп, яңы йылса Башҡортостан-2018» проекты эшләй башланы, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Туризм буйынса дәүләт комитетында. Быйыл биш ҡунаҡ тирмәһе ҡуйыла: Өфөлә, Бөрөлә, Стәрлетамаҡта, «Ҡандракүл» һәм «Абҙаҡ» тау саңғыһы комплекстарында.
Ҡыш бабай тирмәләр буйлап йөрөй һәм байрам сараларында ҡатнаша башланы. 10 декабрҙә сара «Ҡандракүл» тау саңғыһы үҙәгендә үтте. 15 декабрҙә байрам Бөрөләге «Аврора» кинотеатрында иртәнге сәғәт 12-лә башлана. 16 декабрҙә көндөҙгө 4-тә Стәрлетамаҡтағы Гагарин исемендәге паркта ҡунаҡ тирмәһе менән таныштырыу үтә.
17 декабрҙә иртәнсәк Ҡыш бабай «Урал легендаһы» поезында Абҙаҡҡа юл тота. Был ҡунаҡ тирмәһендә саңғы, коньки, сноуборд менән спорт байрамы ойошторола.
18 декабрҙә Ҡыш бабай Өфөләге үҙәк ҡунаҡ тирмәһенә килә, 24-ендә республиканың көньяҡ райондарына юл ала. Расписание асыҡлана әле, тип аңлаттылар дәүләт комитетында.
http://www.bashinform.ru/news/1091758-v-bashkirii-zapustilsya-novogodniy-proekt-s-gostevymi-yurtami-deda-moroza/


text:
"РИСТ" предприятиеһы 2008 йылда ойошторола. Уның директоры – ғүмер баҡый урман хужалығында эшләгән Дмитрий Лысов. "Үҙем дә 20 йылдан ашыу ошо тармаҡта тир түктем, шуға ла нескәлектәрен беләбеҙ. Эшебеҙҙе тәүҙә бәләкәй генә пилорама һатып алып ойоштороп ебәргәйнек, – тип һөйләне Илдус Риза улы. – Яуаплылыҡты уртаҡ бүлешергә булдыҡ".
"РИСТ" предприятиеһы 2008 йылда ойошторола. Уның директоры – ғүмер баҡый урман хужалығында эшләгән Дмитрий Лысов. "Үҙем дә 20 йылдан ашыу ошо тармаҡта тир түктем, шуға ла нескәлектәрен беләбеҙ. Эшебеҙҙе тәүҙә бәләкәй генә пилорама һатып алып ойоштороп ебәргәйнек, – тип һөйләне Илдус Риза улы. – Яуаплылыҡты уртаҡ бүлешергә булдыҡ".
Сәй ҡыуағының япраҡтарында 300-ҙән ашыу берләшмә бар. Ҡайһы берҙәре әлегәсә тулыһынса өйрәнелмәгән. Мәҫәлән, сәй рубигиндарын молекулалар кимәлендә айыра ла алмайҙар. Нисек кенә булмаһын, сәй — Ер йөҙөндәге шифалы эсемлектәрҙең береһе, уның ҡараһы ла, йәшеле лә, ҡыҙылы ла файҙалы.
Бер сынаяҡ сәй ҙә физик һәм аҡыл эшмәкәрлеген күтәрә, арығанлыҡты бөтөрә, майҙарҙың бүленеп сығыу барышын тиҙләтә, матдәләр алмашыныуын яҡшырта. Барыһына ла ундағы кофеин сәбәпсе.
Һәр йәш категорияһы өсөн туҡланыу төрлөсә булырға тейеш. Ул организмдағы үҙгәрештәргә, кешенең физик әүҙемлегенә, тәбиғәт шарттарына, туҡланыуҙың милли үҙенсәлектәренә ярашлы ойошторола.
Табиптарҙың әйтеүе буйынса, туҡланыуҙың энергетик яҡтан балансланған булыуы мөһим. Тимәк, аҙыҡ менән организмға ингән калория миҡдары энергия ихтыяжына киткән сығымдан уҙмаҫҡа тейеш. Йыш ҡына артыҡ ашау сәләмәтлек ҡаҡшауға сәбәп булып тора. Рациондың склерозға ҡаршы йүнәлтелеүе мөһим.
Һуңғы осорҙа күҙгә көстөң самаһыҙ күп төшөүе һөҙөмтәһендә күреү үткерлеге кәмегәндән-кәмей. Уның тәүге билдәләре: яҡындағы әйберҙәрҙе асыҡ күрмәү, уҡығанда күҙҙең арыуы, кистәрен баш ауыртыуы. Күрәғарашлыҡ йәки үтәғарашлыҡтың үҫешенә сәбәпсе йәшкә бәйле үҙгәрештәрҙән тыш, ҡайнар ҡояш нурҙары, насар экология, тәмәке тартыу ҙа күҙҙе боҙа. Күреүҙең насарланыуына төрлө сирҙәрҙең (шәкәр диабеты, варикоз) йоғонто яһауы ла ихтимал.
Һәйбәт йәки насар күреүебеҙ туҡланыу сифатына ла бәйле.
— Психотерапия үҙәген булдырыу күптәнге хыялыбыҙ ине. Тормоштоң ҡатмарланыуы, хеҙмәттең көсөргәнешлелеге, мәғлүмәттең киң ҡоласлылығы, киҫкен үҙгәрештәрҙең шауҡымы кешенең психологик һәм рухи булмышына ҙур йоғонто яһай. Шәхестең йәшәүгә, йәмғиәткә мөнәсәбәте үҙгәреүе, хатта уның психик тайпылыштарға дусар булыуы ихтимал.
Рәсәйҙә коррупцияға ҡаршы көрәште күптән иғлан иттеләр. Уның ил үҫешен тотҡарлаусы төп ҡаршылыҡ булыуын дәүләт етәкселеге лә һыҙыҡ өҫтөнә ала. Әммә мутлашыусылар һаман да кәмемәй, ә ябай халыҡтан урланған аҡсаның күләме хәҙер миллиард һумдар менән иҫәпләнә. Кемдәр урлай бит әле?! Мәҫәлән, үткән аҙнала Рәсәйҙең Оборона министрлығы ҡанаты аҫтында эш иткән “Оборонсервис” менән ҡупҡан ғауға ошоға сираттағы бер дәлил булды.
Тоҙ йыш ҡына артыҡ ауырлыҡтың һәм шешенеүҙең сәбәпсеһе булып тора. 10 грамм тоҙ тәндә 1 литр һыуҙы тотҡарлай.
АҠШ университеты ғалимдары раҫлауынса, тоҙға ла организмда бәйлелек тыуыуы ихтимал. Имеш, уны наркотик һәм антидепрессанттар рәтенә ҡуйырға мөмкин, сөнки статистика мәғлүмәттәре ошоно раҫлай.
Үҙгәрештәр халыҡ яҙмышында ниндәй роль уйнай? Мәҡәләмдә шәхси уйланыуҙарымды әсәй, өләсәй, яҙыусы, мәғрифәтсе, журналист күҙлегенән сағылдырып китмәксемен.
Әсәй уйланыуҙары. Өфө ҡалаһында тарихта беренсе башҡорт мәктәбен (хәҙерге 20-се ҡала башҡорт гимназияһы), тәүге балалар баҡсаһын (элекке Фрунзе урамындағы 12-се балалар баҡсаһы, мөдире Сәлимә Әзмәтова булды) астырыуҙа ең һыҙғанып йөрөнөм.


text:
Аҡһаҡал
Аҡһаҡал — башҡорттарҙа һәм башҡа төрки халыҡтарҙа оло йәштәге иң абруйлы кеше, ырыу-ҡәбилә башлығы. Аҡһаҡалдар кәңәшсе һәм хөкөмдәр булараҡ йәмғиәттә мөһим урын алып тора. Урындағы үҙидара ойошма бурыстарын Аҡһаҡалдар ҡоро үтәй.
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҡһаҡал һүҙе башҡа күпселек төрки телдәрҙәге кеүек үк аҡ һәм һаҡал тигән һүҙҙәрҙән яһалған. Халыҡ ғәҙәттә абруй яулаған оло йәштәге кешене йә ырыу башында торған хөрмәтле оло кешене шулай атаған йә иһә күпте күргән, берәй өлкәлә ҙур тәжрибә туплап, белемлелеге менән абруй ҡаҙанған кешене атаған.[1]
Баҫма сығанаҡтарҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҡһаҡал илде афәттән ҡотҡарыу тураһында көнө-төнө уйланып, ырыуҙағы ир-егеттәрҙе йыя. Ә. Вахитов.[2]
Йырсыны хаҡлы рәүештә «башҡорт йыры аҡһаҡалы» тип йөрөтәләр. Мәүлетбай Ғәйнетдинов башҡорт музыка сәнғәтен республиканан ситтә лә лайыҡлы таныта. -[3]


text:
Бер йәйҙә ѳйлѳ булды
2016 йылдың 1 ғинуарына ҡараған тѳндә Үҙәнбаш ауылында янғын сыға. Һѳҙѳмтәлә ике ғаилә урамда ҡала. Зыян күреүселәр араһында 80 йәшлек Нәсиха Баязит ҡыҙы Нәбиуллина ла була.
Нәсиха Баязит ҡыҙы бик теремек, уңған инәй. Беҙ уның менән алдан да таныш инек. Уның тормош юлы еңелдән булмай, хаҡлы ялға сыҡҡансы Белорет леспрохозының Үҙәнбаш участкаһында иретеп йәбештереүсе булып эшләй. Кеше килеп эшләр, тип кѳтѳп ултырырға ѳйрәнмәгән ул, 80 йәштә лә үҙе утын бысып, берәүгә лә бәлә һалмай йәшәргә күнеккән. Берҙе редакцияға килеп, Рәсәй Президенты Владимир Путинға пенсиям бәләкәй тип хат яҙыуы тураһында ла һѳйләп сыҡҡайны.


text:
Эдгар Райс Берроуз
Э́дгар Райс Бе́рроуз (ингл. Edgar Rice Burroughs; 1875 йылдың 1 сентябре, Чикаго, Иллинойс, АҠШ — 1950 йылдың 19 марты, Энсино, Калифорния, АҠШ) — pulp-журналдар дәүерендә Тарзан һәм Джон Картер тураһындағы китаптары менән билдәлелек яулаған Америка яҙыусыһы. XX быуатта фәнни фантастика, фэнтези жанрҙарының үҫешенә ҙур йоғонто яһай.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эдгар Райс Берроуз 1875 йылдың 1 сентябрендә Чикагола (Иллинойс, АҠШ) Джордж Тендер Берроуз һәм Мэри Эвалайн Зайгер ғаиләһендә тыуған. Эдгарҙың атаһы, граждандар һуғышы ветераны, Төньяҡ берлек армияһының майоры, һуғыштан һуң уңышлы эшҡыуар булып китә, шарап ҡыуыу һәм гальваник элементтар етештереү менән шөғөлләнә. Эдгар ғаиләлә дүртенсе бала була. Уның ике ағаһы Йель университетын тамамлай.
1900 йылдың 1 ғинуарында Эдгар Берроуз Эмма Сентенния Халбертҡа өйләнә. Уларҙың ике улы, бер ҡыҙы тыуа.
Яҙыусылыҡҡа тиклемге осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уҡыуҙы Эдгар Браун мәктәбендә башлай. Был уҡыу йорто дифтерия ваҡытында карантинға ябылғас, малайҙы Маплхерст ҡыҙҙар мәктәбенә, ә һуңынан Эндовер гарвард мәктәбенә күсерәләр. Уны тамамлағас, Мичиган хәрби академияһына уҡырға инә. Аҙаҡ Эдгар Берроуз бөтә был мәктәптәрҙә уны грек һәм латин телдәренә өйрәтеүҙәрен, ә инглиз теле курстарының булмауы хаҡында иҫкә ала. Уның ҡарауы, хәрби академияла Эдгар һыбай йөрөргә өйрәнә. Эдгар Берроуз 1895 йылда хәрби академияны тамамлай һәм Вест-Пойнтҡа инеп маташа, әммә имтихандарҙы тапшыра алмай. Мажаралар эҙләп, 1896 йылдың майында Берроуз кавалерияға яҙыла. Әммә ҡайнап торған хәрби тормош һәм апачтар менән алыштар урынына уны Аризона штатындағы Грант фортында тик ятыу көткән була. Шуға күрә ул өс айҙан һуң атаһына ярҙам һорап хат яҙа, ләкин тағы ете айҙан һуң ғына кавалериянан ҡотола. Демобилизациянан һуң буласаҡ яҙыусы оҙаҡ ваҡыт Айдахола һыйыр көтә. Шунан ул Айдахо штатында һатыусы була, Орегонда алтын йыуыуҙа, Солт-Лейк-Ситиҙа полицияла эшләй, Чикаго контораларында клерк, хисапсы, коммивояжер һөнәрен башҡара, Ҡытайға һыбай йөрөү буйынса инструктор булып сығып китә яҙа, хатта тағы армияға яҙылырға ла уйлай. Даими рәүештә үҙ предприятиеһын булдырырға маташа, әммә уңышһыҙлыҡҡа тарый.
Яҙыусылыҡ эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1911 йыл. 35 йәшлек уңышһыҙ эшҡыуар, әле генә сираттағы клиентын юғалтып, кис көнө буш офиста ябай ҡәләм менән хисап бланкының артҡы яғында ... фантастик роман яҙа. Ниндәйҙер мөғжизә менән Марсҡа, эшлекле Чикагоға ла, «картуфлы» Айдахоға ла бөтөнләй оҡшамаған мажаралар донъяһына барып төшкән кеше тураһында роман. Был әҫәрен ул, баҫылып сығырына өмөтө бик ҙур булмаһа ла, «All Story» журналына ебәрә.Был журналдың мөхәррире Томас Ньюэлл Меткаф ҡулъяҙманы ҡабул итә, Берроузға 400 долларға чек яҙып бирә. Роман алты һанда (февралдән июлгәсә) баҫылып сыға. Уҡыусыларҙың күңеленә Джон Картер образы хуш килә. Берроуздың икенсе романы «Маймылдар ҡәүеменән Тарзан» (ингл. «Tarzan of the Apes») уның иң танылған циклын асып ебәрә. «All Story»ҙа ул 1912 йылда баҫыла, ә 1914 йылда «Маймылдар ҡәүеменән Тарзан» айырым китап булып сыға һәм Берроуздың күп йыллыҡ уңышлы нәшер ителеүе башлана. «McClurg» тиҫтә ярым йыл эсендә йыл һайын әҙиптең кәмендә бер романын баҫтырып сығара. Улар Тарзан, Джон Картер, Ер ҡабығы аҫтында урынлашҡан Пеллюсидар донъяһы хаҡында була, йәки башҡа тарихи йәки мажаралы романдар. Нәшер итеү яғынан Эдгар Райс Берроуз идеаль автор була, уның китаптары бик яҡшы һатыла.
Гонорарҙарына ул 1918 йылда Калифорнияла ранчо һатып ала. 1929 йылдан алып Берроуздың «Edgar Rice Burroughs, Inc.» компанияһы үҙе яҙыусының китаптарын сығара, экранлаштырыуға, комикстарға хоҡуҡтар һ. б. менән идара итә башлай.
Яҙыусы бигерәк тә планетар фантастика һәм юғалған, ташландыҡ донъялар, цивилизациялар тураһындағы фантастик-мажаралы әҫәрҙәр жанрҙарына ҙур өлөш индерә. Берроуз «Барсум» («Марсиандар») циклында 11, Тарзан тураһында 26, Ер ҡабығы аҫтындағы Пеллюсидар донъяһы хаҡында 7 (уларҙың береһе Тарзан тураһындағы циклға инә), Карсон Нэпир һәм уның Сулпандағы мажаралары тураһында 4 роман һәм бихисап башҡа китап яҙған (улар араһында вестерндар, тарихи романдар, таш быуат, урта быуаттар һ.б. темаға әҫәрҙәр бар).
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Эдгар Берроуз Тымыҡ океан һуғыш театрында иң ҡарт һәм иң билдәле хәбәрсе була.
Эдгар Райс Берроуз 1950 йылдың 19 мартында Энсинола (Калифорния) миокард инфарктынан вафат була.


text:
Телде өйрәнеү — үҙебеҙҙең ҡулда8-12-2017, 00:03 // Башҡорт донъяһы // Баҫып сығарырға
Яҙмышым әлеге көнгә тиклем башҡорт теле менән бәйләнгән. Ғүмерем туған телде һаҡлау, сит күҙҙәрҙән, әсе телдәрҙән яҡлауға арналған. Күпме балала телгә ҡарата һөйөү тәрбиәләнем, әле килеп әйтәһе фекерҙәрем дә йыйылғандыр, тип уйлайым. Эйе, бөгөн был мәсьәлә иғтибар үҙәгендә тора. ЮНЕСКО мәғлүмәттәре буйынса, Ер йөҙөндә һәр 15 көн һайын бер тел юҡҡа сыға, ошо шарттарҙа ойошма уларҙың мөмкин тиклем күберәген һаҡлап ҡалыу яғында тора. Был кешелектең мәҙәни төрлөлөгөн һаҡлап ҡалыу һәм сағыштырмаса-тарихи тел ғилеме, этнография өсөн кәрәк.
“Юғалып барыусы донъя телдәренең атласы” мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә 130-ҙан ашыу телгә юҡҡа сығыу хәүефе янай. Мәҫәлән, водь теле (15 кеше һөйләшә), кет теле (120 кеше), селькуп теле (600 кеше) һәм башҡалар. Ә башҡортса бөгөн күпселек башҡорт балаһы һөйләшә, әммә ул бик сикләнгән, өйҙә генә һөйләшеү ҡоралына әйләнеп бара.
Ошо шарттарҙа Башҡортостан башҡорт телен һаҡлау һәм яҡлау өсөн берҙән-бер урын булып ҡала. Тик үҙебеҙҙең республикала ғына яғымлы, йомшаҡ, ассимиляцияға тиҙ бирешә торған телде һаҡлап ҡала алабыҙ. 1999 йылдың 15 февраленән алып “Телдәр тураһындағы закон”ға таянып, башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытабыҙ. Шуны әйтә алабыҙ: беҙ — башҡорт теле уҡытыусылары — дәүләт заказын үтәүселәр, бөтә донъя кимәлендә торған глобаль проблеманы хәл итеүселәр, сөнки артыбыҙҙа ЮНЕСКО тигән ҙур ойошма тора. Башҡорт теле уҡытыусылары көн һайын дәрескә килгәс, уларҙың иңенә оло бурыс йөкмәтелә, ул – балаларҙың күңелендә телгә ҡарата һөйөү, ихтирам уятыу, ә был, беләм, еңел түгел.
Әйтергә кәрәк, беҙҙең ҡалала башҡорт телен өйрәнеү башҡа телдәр иҫәбенә алып барылмай, татар, мари телдәре лә уҡытыла. Әлеге көндә башҡорт телен белеү ни өсөн кәрәк тигән һорауҙы йыш ишетергә була. Уға уҡытыусы аныҡ яуап бирергә тейеш. Беренсенән, башҡорт теле менән ҡыҙыҡһындырырлыҡ алымдар ҡулланырға. Башҡорт телен еңел, аңлайышлы юлдар менән өйрәтергә. Икенсенән, шуны аңлатырға: башҡорт теле Башҡортостанда ғына яҡлау таба ала, башҡа төбәктәрҙә ул өйрәнелмәй, шуның өсөн ошо эшкә тик ерҙең ысын хужалары ғына тотона ала. Өсөнсөнән, башҡорт теле — Башҡортостанда дәүләт теле, шуға ла уны өйрәнеү һәр милләттәшебеҙҙең гражданлыҡ бурысы булып тора. Ошо ерҙә йәшәгәс, уның һыуын эскәс, дәүләт телен дә белергә, мәҙәниәтен, тарихын өйрәнергә кәрәк. Был — һинең тәрбиә билдәһе. Дүртенсенән, башҡорт телен белеү һиңә башҡа төрки телдәрҙе — татар, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, төрөк, үзбәксәне өйрәнергә ҙур мөмкинлек бирә.
Башҡорт теленә сит илдәрҙә һәм өлкәләрҙә лә иғтибар итәләр. Беҙ барыбыҙ ҙа Берлин университетының Маргарет Эрсен-Рашты башҡорт телен өйрәнеүсе һәм өйрәтеүсе булараҡ белә инек, үкенескә ҡаршы, быйыл ул вафат булды. Эшен дауам итеүсе табылыр тип ышанабыҙ, сөнки Германияла уның иҫәпһеҙ-һанһыҙ студенттары ҡалды.
Беҙ американ Линдси Пегейҙы ла беләбеҙ. Ул башҡорт телендә иркен аралаша, Рәми Ғарипов шиғырҙарын яттан һөйләй.
Ырымбурҙан Өфөгә килеп, башҡорт филологияһы факультетында белемен камиллаштырған Вячеслав Чернев башҡорт теленең рустар тарафынан да өйрәнелә алыныуын раҫлаған күркәм өлгө булып тора. Иҫ киткес талант эйәһе Вячеслав телевидениела башҡорт телен өйрәнеү буйынса курс та алып барҙы. Тап рус кешеһе тарафынан башҡорт телен өйрәтеү бик ҙур әһәмиәткә эйә. Беҙ иғтибар итә алмаған күренештәрҙе ул икенсе төрлө күрә. Башҡорт телен Вячеслав уникаль һәм бирешмәүсән тел тип һанай, уның морфологияһы аныҡ һәм аңлайышлы, фонетикаһында тулы гармония, ә графикаһының бер ниндәй ауырлығы юҡ – нисек әйтелә, шулай яҙыла: “Башҡорт телен белһәң, Яҡутстандан алып Төркиәгә тиклем йәшәгән халыҡтарҙың телен беләсәкһең”, — ти ул. Шулай уҡ Вячеславтың башҡорт телен халыҡ-ара кимәлгә сығарыу теләге билдәле. Башҡорт телен өйрәнеү өсөн уның эске логикаһын, принциптарын аңлап алырға кәрәк, һүҙҙәрҙе лексик составы, йәғни телдең грамматикаһы менән берлектә өйрәнеү зарур.
Ялғауҙарҙы, һөйләмдә һүҙҙәр тәртибен белмәйенсә, уҡыусыны уҡырға һәм яҙырға өйрәтеүҙән файҙа юҡ, шуның өсөн дәрес һайын килеш, һан, зат ялғауҙарын өйрәтергә кәрәк. Әйткәндәй, башҡорт телендәге килештәр ул тиклем күп тә түгел. Шулай уҡ өндәрҙе, дифтонгтарҙы дөрөҫ әйттереү ҙә мөһим (йы, йе, йо, йө, ый, ей, өй, уы, үе), бер өндө дөрөҫ әйтмәү бөтә һүҙҙең мәғәнәһен боҙоуға килтерә. Ни тиклем күберәк һүҙҙе үҙләштерһәң, телде шул тиклем яҡшыраҡ беләһең, тигән фекер хаталы. Һүҙҙәрҙе өйрәнгәндә, уның төҙөлөшөнә, фразеологияһына, этимологияһына иғтибар итеү кәрәк. Мәҫәлән, башҡорт телендә һүҙҙәр аффикстар ярҙамында хасил була, приставкалар юҡ: эш – работа; эш-лә – работай; эш-кә – на работу; эш-тә – на работе. Телмәр үҫтереү һөйләүҙән, аңлап тыңлауҙан башлана. Бында уҡытыусының уҡыуын, аудиояҙмалар тыңлау ҙа мөһим. Башта өс-дүрт һөйләмдән торған текстар тыңлана, ваҡыт үткән һайын уларҙың күләме күбәйә. Аҙаҡ тексты һөйләргә ҡушырға ла була.
Йомғаҡлап әйткәндә, башҡорт телен өйрәнеү һәм өйрәтеү, пропагандалау – үҙебеҙҙең ҡулда. Киләсәктә тел йәшәһен, сәскә атһын өсөн тик үҙебеҙ ең һыҙғанып эшләргә бурыслыбыҙ.
Роза ХӨСНУЛЛИНА,
Нефтекама ҡалаһындағы
1-се гимназия уҡытыусыһы, филология фәндәре кандидаты.


text:
Исемең шәп булһын, ырыуыңа тап килһен15-12-2017, 00:03 // Белем һәм тәрбиә, Иман // Баҫып сығарырға
Закон күҙлегенән
Законға ярашлы, яңы тыуған сабыйға атаһының йә әсәһенең, йә һыҙыҡса аша икеһенең дә фамилияһын берсә яҙыу рөхсәт ителә, әммә был ике һүҙҙән торған фамилияны ғаиләлә үҫкән башҡа балалар ҙа йөрөтөргә тейеш. Шулай уҡ дефистан башҡа ниндәйҙер махсус символдар, һүгенеү һүҙҙәре, ранг, титул, вазифаны белдергән атамалар ҡулланыу тыйылды.
Башҡортостанда йәшәүселәрҙе бер нисә традицион башҡорт исемдәренең закон көсөнә эләгәсәге хәүефләндерҙе. Мәҫәлән, бигерәк тә һуңғы ваҡытта популярға әйләнгән Солтанхан, Әмирхан кеүек “хан” һүҙе ҡушылған исемдәрҙе законға ярашлы башҡаса теркәмәҫкә тейеш булалар. Ә бит улар беҙҙең аңыбыҙ менән титулды билдәләгән атама кеүек түгел, ә саф башҡорт исеме булараҡ ҡабул ителә.
– Федераль законда төбәк, милләт, тел үҙенсәлектәре иҫәпкә алынмаған. Беҙ ошо категориялағы исемдәрҙе яҡлау маҡсатында Дәүләт Думаһына ҡануни инициатива менән мөрәжәғәт итәсәкбеҙ. Беҙҙең позицияны Татарстан, Төньяҡ Кавказ республикаларының һәм башҡа төбәктәрҙең дә хуплаясағына шикләнмәйем, – тип белдергәйне РБ Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев.
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары, республика ҡануниәтен федераль законға яраҡлаштырыу буйынса эш башҡарып, ошо көндәрҙә республиканың Ғаилә кодексына индерелгән үҙгәрештәрҙе раҫланы.
Владлендар, Гертрудалар, Редуксиндар
Ата-әсәләрҙең ғәҙәти булмаған исемдәр менән ҡыҙыға башлауы СССР заманына барып тоташа. Октябрь революцияһы илебеҙгә бик күп үҙенсәлекле исемдәр ҡалдырҙы. Мәҫәлән, Реваль, Люция – “Революция”, Лемар – “Ленин Һәм Маркс” ҡыҫҡартмаһы, Владлен – “Владимир Ленин”, Гертруда – “Героиня Труда”, Ким – “Коммунистический Интернационал Молодежи” һ.б. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң тарихи ваҡиғаларҙы, шәхестәрҙе, заман яңылыҡтарын исемдәрҙә мәңгеләштереү даими осрай: Трактор, Космос, Радио, Дарвин, Даздраперма – “Да здравствует Первое мая!”, Кукуцаполь – “кукуруза царица полей”, Стартразав – “Сталинский тракторный завод” һ.б. Һуңғараҡ Электрификация, Конституция, Приватизациялар китә. Әйткәндәй, бындай исемдәрҙең ҡайһы берҙәрен бөгөн дә ҡушалар.
Сәйер исем ҡушыу һуңғы ике тиҫтә йылда “яңы һулыш” алды.
Иң шаҡ ҡатырған йәнә бер осраҡ: Мәскәүҙә йәшәүсе бер ғаилә, улдары тыуғас, БОЧрВФ260602 (“Биологический Объект Человек рода Ворониных-Фроловых, родившийся 26.06.2002 года”) тип исем ҡуша. Бала ата-әсәһенең “бай” фантазияһы арҡаһында ыҙа сигә һәм 14 йәше тулғас ҡына исемен үҙгәртеү хоҡуғын ала.
Ә бер ҡатын, дарыу ашап ябығып, кейәүгә сыға һәм, ҡыҙҙары тыуғас, уны Редуксин тип ошо дарыуҙың исеме менән атай. Һуңғы йылдарҙа Россия, Ҡырым, Сирия тигән исемдәр ҙә ҡуша башлағандар.
Ә Дыуан районының Өлкөндө ауылы халҡындағы ғәҙәти булмаған исемдәр аша философия, тарих, география фәндәрен дә “өйрәнергә” була. Энгельс, Маркс, Казбек, Эльбрус, Белград, Виноград, Рекс, Рюрик, Мандат, Дарвин, Нафталин – ауылдың олораҡ быуынының яртыһына ошолай тип өндәшәләр икән. Элегерәк сәйер исемдәр ҡушыу ауылда үҙенә күрә “мода”ға ингән булған, ә хәҙер традицион исемдәргә өҫтөнлөк бирелә башлаған.
Психологтар билдәләүенсә, ҡайһы бер ата-әсәләрҙә балаларға ғәҙәти булмаған исем һайлау сире бар. Ошондай үтә лә сәйер исемдәр ҡушыуҙан балаларҙы аралау маҡсатында Хөкүмәт сикләүҙәр индерергә мәжбүр булды ла инде.
Исемең ниндәй – яҙмышың шундай
Халыҡтар бер-береһе менән аралашып, бәйләнешкә инеп йәшәй. Шул йәһәттән сит исемдәр ҙә үҙләштерелә. Республикабыҙ халҡы сит илдәрҙән, телдәрҙән һәм милләттәрҙән килеп ингәндәрен таратырға, популярға әйләндерергә әҙер генә торған кеүек. Һуңғы йылдарҙа Аделина, Давид, Элина, Юстина, Рената, Милена, Роберт, Ангелина, Тамерлан, Аслан, Аиша тигән исемдәр модаға әйләнеп китте.
Билдәле йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы Мәрйәм Бураҡаева фекеренсә, исем ҡушыуға бик етди ҡарарға кәрәк, кешенең исеме яҙмышына ла йоғонто яһай. Ят исем менән бергә телгә сит өндәр ҙә килеп инә, ә уларҙың мәғәнәһе хәрефтәрҙән дә өҫтөнөрәк, сөнки донъяла кешелектән башҡа бар тереклек өндәр аша аралаша. Сәйер исемен алмаштырған кешеләрҙең яҙмыштары ла көйләнеп киткән осраҡтар бихисап.
Яҙыусы Әхмәр Үтәбай: ”Ғәмәл дәфтәренә кешенең исеме теркәлгәс тә, төрлө йәһәттән уға ҡот, байлыҡ, уңыш юл ала. Исеме асылына тура килмәһә, уға тәғәйенләнгән ҡот яҙлығып китә. Шулай итеп, диненә, милләтенә, халҡына тап килмәгән исем йөрөткән кешенең яҙмышы боҙола, ғүмере мәғәнәһеҙ үтә, асылынан ситкә китә”, – тип яҙған.
Әлбиттә, бындай исем йөрөткәндәрҙең һис кенә лә ғәйебе юҡ, сөнки бер кем дә үҙенә үҙе исем һайламай. Ата-әсәләрҙең аңһыҙ, аңлап еткермәй һәр төрлө яңылыҡҡа ынтылыу, тарихи тамырҙарынан ситләшеү, булмыштарын юғалтыу һөҙөмтәһе ул.
Ә бит ата-бабаларыбыҙ исем ҡушыуға бик яуаплы ҡараған. Борон йола буйынса балаға исемде кендек инәһе ҡушҡан. Ул яңы тыуған сабый ҡулына ебәк еп бәйләп, ҡолағына шыбырлап ҡына, исемең шулай булһын, тип йүргәккә төргән. Йүргәк исеме баланы төрлө яман заттарҙан, ен-пәрейҙәрҙән һаҡлай, тип ышанғандар. Ысын исем ҡушыуҙы муллалар атҡарған, аҙан ҡысҡырып, баланың ҡолағына өндәшкәндәр. Уны һайлауҙа ололар, ырыу аҡһаҡалдары ҡатнашҡан. Исем туйы үткәрелгән.
Боронғолар исемдәрҙең тылсымлы көскә эйә булыуына ышанған. Миҫалға Үлмәҫбай исемен ҡушыу тарихын килтерергә мөмкин. Бер ғаиләлә балалар тыуыу менән үлеп тик торған. Сираттағы сабыйҙарына Үлмәҫбай тип ҡушҡас, йәшәп киткән икән. Шулай уҡ “миң” һүҙе менән исемдәр таралған булған, әгәр ҙә миңле балаға исем һайлағанда “миң” һүҙе булмаһа, уның бөтә тәнен ҡаплап алыу хәүефе янай, тип хафаланғандар. Ә Йөҙөкәй тигән исемде бөркәнсек (йөҙлөк) менән тыуған балаға ҡушҡандар.
Тыуғанда бөркәнсеге булған балалар оҙон, бәхетле ғүмер кисерә тип һаналған. Ир балаларҙың көслө, сос, ҡыйыу булыуҙарын теләп, Арыҫлан, Айыухан, Йәнбарыҫ тип атағандар.
Һәр кем балаһының көслө, һау-сәләмәт, матур, аҡыллы, һәләтле, тәүфиҡлы булып үҫеүен теләй. Шуға ла исемдәрҙе ихлас теләк менән, яратып ҡушырға кәрәк.
Мәғәнәле, яңғырауыҡлы, яғымлы, милләтебеҙгә килешле исемдәр һайларға тырышайыҡ. Киләсәктә бала үҙ исеменән оялмаһын, мәғәнәһен белеп, яратып үҫһен. Шул саҡта унда милләтенә ҡарата ғорурлыҡ уяныр. Бала исемен ғүмере буйы йөрөтә, исем кеше булмышының бер сифатына, билдәһенә әйләнә бит. Бигерәк тә улдарыбыҙға исем һайлағанда яуаплылыҡ тояйыҡ. Ир бала киләсәктә атай булып, уның аты нәҫел-нәсәпте дауам иткән балаларҙың исеменә әйләнә, ҡайһы бер осраҡта фамилия ла яһай. Шөкөр, һуңғы йылдарҙа башҡорт исемдәрен һайлаусы ғаиләләр күбәйҙе. Кәрим, Мәҙинә, Әминә, Ғайсар, Нурислам, Ибраһим, Салауат, Азамат, Асия, Ғәлиә – үҙебеҙҙең исемдәребеҙ милләтебеҙгә дан йырлаған кеүек матур яңғырай бит. Был ыңғай күренеш, һис шикһеҙ, артабан да дауам итер тип ышанайыҡ.
Таһир БАЯЗИТОВ, Өфө ҡалаһы:
– Улыбыҙ тыуғас, Солтан тип ҡуштыҡ. Хәләл ефетемдең олатаһы һәм минең яҡын ғына бабайым да ошо исемде йөрөткән. Был исемде титулды аңлатҡан һүҙ тип түгел, ә ғәрәп теленән ингән ысын башҡорт исеме тип һанайбыҙ. Федераль закондағы етешһеҙлектәрҙе БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарының төбәк үҙенсәлектәренә тура килтереп, еренә еткереренә шигебеҙ булманы.
Мәрйәм ҒАФАРОВА, Учалы ҡалаһы:
– Ике ейәнебеҙ бар. Беренсеһе – Искәндәр, икенсеһе Әмир исемле. Балаларына туҙға яҙмаған йәки икенсе милләт исемен ҡушҡан ғаиләләргә аптырайым. Уларҙың киләсәген уйламайҙармы икән? Мәҫәлән, ҡыҙҙары тыуғас, бер таныштарыбыҙ уға Алана тип исем бирҙе. “Алама” кеүегерәк яңғырай түгелме?! Милләтебеҙгә хас әллә күпме матур, мәғәнәле исемдәр бар бит, ниңә шуларҙы һайламайҙар икән?
=Исемең ниндәй – яҙмышың да шундай.
=Исемең шәп булһын, ырыуыңа тап булһын, ырыуыңа тап килмәһә, ораныңа тап булһын.
=Исеменә күрә – есеме.
=Бала тыуһа, исем тыуа.
=Исемдәрҙә сағыла холоҡ.
=Исемеңә тап төшөрмә.
=Батыр үлһә лә, исеме үлмәҫ.
=Кеше менән шаярһаң да, исеменән көлмә.
=Үҙ исемең төрлө телдә лә яғымлы яңғырай.
=Исем кешене данламай, кеше исемде данлай.
=Исем – кешеләрҙе бер-береһенән айырыусы тамға.
=Исем кешеһе менән данлана.
=Исемеңде ташҡа яҙма, ил йөрәгенә яҙ.
=Исемһеҙҙе бер кем дә белмәй ҙә, саҡырмай ҙа.


text:
Яңылыҡтар
Эшҡыуарҙар өсөн бушлай «Бизнес-навигатор» порталы эшләй башланы
Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре, шулай уҡ физик берәмектәр өсөн бушлай «Бизнес-навигатор» мәғлүмәт ресурсы эшләй башланы. Портал 169 ҙур ҡаланы, ҡала сервисы өлкәһендәге бизнестың 90 төрөн, 300-ҙән ашыу яҡынса бизнес-планды үҙ эсенә аласаҡ. «Бизнес-навигатор»ҙы әҙерләүсе булып Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса федераль корпорация сығыш яһаны.
Яңы порталда һатып алыуҙар өлкәһендә Берҙәм мәғлүмәт системаһы, Берҙәм бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ реестры менән танышырға, бизнес-планды иҫәпләргә, эшҡыуарлыҡ өсөн күсемһеҙ милек һайларға, ярҙам саралары хаҡында белергә, шулай уҡ продукция тураһында мәғлүмәт бирергә, контрагентты табырға һәм тикшерергә, ҙур компанияларҙың һатып алыуҙары тураһында белергә мөмкин.
Бынан тыш, порталда «ТАСС-Бизнес» мәғлүмәт системаһы ла бар, ул да бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына бушлай мәғлүмәт алыу мөмкинлеге бирә. Һүҙ, атап әйткәндә, контрагенттарҙың эшмәкәрлегенә мониторинг үткәреү, компания хаҡында иғлан биреү мөмкинлеге, һатып алыуҙарҙы күҙәтеп барыу, Росстат, Үҙәк банк, Рәсәйҙең Федераль һалым хеҙмәте материалдары буйынса интерактив макроиҡтисади отчеттар һәм башҡа мәғлүмәттәр алыу хаҡында бара.
Мәғлүмәт алыу өсөн берҙән-бер шарт — порталда теркәлеү, тип билдәләнә Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәте белдереүендә.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Иман » Алла – тәрбиәсе һәм уҡытыусы
Алла – тәрбиәсе һәм уҡытыусы
Раббыбыҙ – тәрбиәсе һәм уҡытыусы. Беҙ барыбыҙ ҙа – унан дәрес алыусылар. Хоҙай үҙенең хикмәте менән һәр көн ҡолдарына дәрес бирә. Беҙ, донъяға яратылған бәндәләр, тормош һабаҡтарынан ниғмәт алып, үҙебеҙҙең хаталарыбыҙҙы төҙәтеп, саф-пак хәлдә ҡабат Алла хозурына ҡайтырға тейешбеҙ. Бер кем дә, баймы, ярлымы ул, йәнен үҙе теләгән тиклем тота алмай, ҡасандыр Аллаға ҡайтырға тейеш. Шуға ла йәнебеҙҙе, күңелебеҙҙе паклар өсөн беҙгә ислам дине бирелде. Бөгөн дин тоторға, дини белем алырға мөмкинлектәр күп. Әммә беҙ гонаһ ҡылыуҙан һаман да туҡтамайбыҙ. Бәйғәмбәребеҙ: «Хәрәм юл менән ингән бер һум аҡсанан баш тартыу мең һум саҙаҡа биреүҙән хәйерлерәк», – тигән. Бөгөн күбебеҙ, ниндәй юл менән килеүен аңламайынса, мал йыйыу менән мәшғүл. Ә күп осраҡта байлыҡ һәм дәрәжә кешеләрҙең нәфсеһе аҙыуына сәбәпсе була. Мөхәммәт бәйғәмбәр ҙә: «Йәннәткә иң һуңынан байҙар инер», – тигән. Икенсе бер хәҙисендә: «Бер сәғәт ауырыу-сырхауға, бер аҙ мәшәҡәткә сабыр итеү бер йыл нәфел ғибәҙәтенән артыҡ», – тип белдергән.
Алла үҙенең ниғмәттәрен сикләп тә, беҙҙе уйланырға мәжбүр итә, дәрес бирә, дөрөҫ йәшәмәүебеҙҙе иҫебеҙгә төшөрә. Шуның өсөн, ниндәй генә борсоу-мәшәҡәт, зыян, ауырыу килһә лә, хаталарыбыҙҙы эҙләргә һәм тәүбә ҡылырға кәрәк. Алланың рәхмәте шул ҡәҙәр киң – Ул бер ҡасан да тәүбә ишеген япмай. Ҡөрьән Кәримдең «Фуркан» сүрәһендә лә: «Берәү гонаһтарынан тәүбә ҡылып, Алла ризалығы өсөн ғәмәлдәр ҡылһа, Раббыбыҙ уның әүәлге гонаһтарын изгелеккә алмаштырыр», – тиелә. Бәйғәмбәребеҙ ҙә: «Берәү тәүбә ҡылһа, Алла ризығын киң ҡылыр», – тигән. Ҙур гонаһтарҙан да яманыраҡ гонаһ – тәүбәне кисектереү. Тиҙерәк тәүбәгә кил, иман менән донъянан үтеүҙе кәсеп итә башла, һуңға ҡалыуың бар. Алла боҙоҡ эштәрҙән ҡалҡан итеп беҙгә намаҙ ғибәҙәтен бирҙе. Бөгөн намаҙҙы өйрәнергә бөтә мөмкинлек бар. Ниндәй генә ҡаза килһә лә, Хоҙайға тәҡүә ҡылырға һәм шөкөр итергә кәрәк.
Алла бирер әле, тип ҡыбырламай ятыу ҙа дөрөҫ түгел. Биргән ниғмәттәргә шөкөр итергә лә кәрәк. Ҡөрьән Кәримдең «Ибраһим» сүрәһендә: «Әгәр ниғмәттәремә шөкөр итһәгеҙ, ниғмәттәрегеҙҙе арттырырмын», – тип иҫкәрткән. Ризыҡты күбәйтә торған тағы бер ғәмәл – туғандар, дин ҡәрҙәштәр менән аралашыу, изге ғәмәлдәр ҡылыу. Хатта бит Мөхәммәт бәйғәмбәр ҙә: «Күршең ас булһа, мул табын артында ултырыуың дөрөҫ түгел», – тигән.
Иҫән-һаубыҙ, сәләмәтлек бар икән, тағы нимә кәрәк? Хоҙайға инанып, ул ҡушҡанса йәшәргә тырышайыҡ. Гонаһтарыбыҙ өсөн тәүбә ҡылһаҡ, намаҙға баҫһаҡ, дин ҡушҡандарҙы үтәһәк, булғанына шөкөр итһәк, иншалла, Раббыбыҙ ризығыбыҙҙы киңәйтер. Изге эштәребеҙҙә бер-беребеҙгә ярҙамсы булып, ислам динендә йәшәргә, донъяла: «Ләәә иләәһә илләллааһү мүхәммәҙәррәсүлүллаааһ», – тип иман менән үтергә һәм Алланың йәннәттәрендә осрашырға насип булһын.
Йәлил ФАЗЛЫЕВ,
хәҙрәт.
Алла үҙенең ниғмәттәрен сикләп тә, беҙҙе уйланырға мәжбүр итә, дәрес бирә, дөрөҫ йәшәмәүебеҙҙе иҫебеҙгә төшөрә. Шуның өсөн, ниндәй генә борсоу-мәшәҡәт, зыян, ауырыу килһә лә, хаталарыбыҙҙы эҙләргә һәм тәүбә ҡылырға кәрәк. Алланың рәхмәте шул ҡәҙәр киң – Ул бер ҡасан да тәүбә ишеген япмай. Ҡөрьән Кәримдең «Фуркан» сүрәһендә лә: «Берәү гонаһтарынан тәүбә ҡылып, Алла ризалығы өсөн ғәмәлдәр ҡылһа, Раббыбыҙ уның әүәлге гонаһтарын изгелеккә алмаштырыр», – тиелә. Бәйғәмбәребеҙ ҙә: «Берәү тәүбә ҡылһа, Алла ризығын киң ҡылыр», – тигән. Ҙур гонаһтарҙан да яманыраҡ гонаһ – тәүбәне кисектереү. Тиҙерәк тәүбәгә кил, иман менән донъянан үтеүҙе кәсеп итә башла, һуңға ҡалыуың бар. Алла боҙоҡ эштәрҙән ҡалҡан итеп беҙгә намаҙ ғибәҙәтен бирҙе. Бөгөн намаҙҙы өйрәнергә бөтә мөмкинлек бар. Ниндәй генә ҡаза килһә лә, Хоҙайға тәҡүә ҡылырға һәм шөкөр итергә кәрәк.
Алла бирер әле, тип ҡыбырламай ятыу ҙа дөрөҫ түгел. Биргән ниғмәттәргә шөкөр итергә лә кәрәк. Ҡөрьән Кәримдең «Ибраһим» сүрәһендә: «Әгәр ниғмәттәремә шөкөр итһәгеҙ, ниғмәттәрегеҙҙе арттырырмын», – тип иҫкәрткән. Ризыҡты күбәйтә торған тағы бер ғәмәл – туғандар, дин ҡәрҙәштәр менән аралашыу, изге ғәмәлдәр ҡылыу. Хатта бит Мөхәммәт бәйғәмбәр ҙә: «Күршең ас булһа, мул табын артында ултырыуың дөрөҫ түгел», – тигән.
Иҫән-һаубыҙ, сәләмәтлек бар икән, тағы нимә кәрәк? Хоҙайға инанып, ул ҡушҡанса йәшәргә тырышайыҡ. Гонаһтарыбыҙ өсөн тәүбә ҡылһаҡ, намаҙға баҫһаҡ, дин ҡушҡандарҙы үтәһәк, булғанына шөкөр итһәк, иншалла, Раббыбыҙ ризығыбыҙҙы киңәйтер. Изге эштәребеҙҙә бер-беребеҙгә ярҙамсы булып, ислам динендә йәшәргә, донъяла: «Ләәә иләәһә илләллааһү мүхәммәҙәррәсүлүллаааһ», – тип иман менән үтергә һәм Алланың йәннәттәрендә осрашырға насип булһын.
Йәлил ФАЗЛЫЕВ,
хәҙрәт.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Ҡайғы болоттары kаплаhа...
- Һаумы, балам, бер үҙең бынау һыуыҡтан ҡурҡмай юл сығыуыңа аптырайым. Әллә ирең юҡмы?
- Ике бала әсәһемен, бына тигән ирем бар. Тик ваҡыты тығыҙ булыу сәбәпле, бына үҙемә руль артына ултырырға тура килде. Һеҙҙең районға тиҙ йомош менән килдем. Шөкөр, юлым уңды.
- Ә мин бына һеҙҙең районға киттем. Элекке бер танышымды һуңғы юлға оҙатырға. - Юлдашым ҡулъяулығын алып, танауын бар көсөнә һемгереп алды. Унан бер осона күҙҙәренән бер-бер артлы атылып сыҡҡан йәштәрен һөртөп алды ла һүҙ башланы.
- Ирҙәрҙе һәр ваҡыт көслө затҡа һанайбыҙ. Өйрәнгәнбеҙ, күнеккәнбеҙ. Ә көслө зат бар ерҙә лә көслө. Улар һүҙе үткер ҡылыстай, ҡараштары йәшендәй. Ауырлыҡтарға бирешмәйҙәр, ел иҫкәнгә ҡолап бармайҙар. Иламайҙар ҙа, һыҡтамайҙар ҙа. Ә шулай ҙа бер күрҙем һынып, һығылып төшкән берәүҙе. Иңдәренә төшкән ҡайғы уны һыуыҡтарға бирешеп, өшөп бөрөшкән сәпсек рәтенә еткергән ине. Әзмәүерҙәй ир бер килке тәпәшәйеп киткәндәй булған. Эш былай ине. Беҙҙең ауыл ҡыҙы һеҙҙең яҡҡа кейәүгә сыҡты. Ҡатыны менән яратышып өйләнде улар. Күркәм доньяларына йәнә йәм өҫтәп ҡыҙҙары донъяға килде. Өс- дүрт йыл үтеүгә бер-бер артлы ҡыҙ һәм малай алып ҡайттылар. Китте донъя гөрләп. Кәртә тулы ҡош-ҡорт, мал-тыуар. Баҡсала беҙҙең яҡта үҫмәгән йәшелсә-емеш гөрләп үҫте. Алма, слива, армыт, сейә, ҡыҙыл һәм ҡара ҡарағат ағас-ҡыуаҡтарының иҫәбе юҡ. Ҡатын бер нәмәне лә бушҡа тәләфләмәй: банкаларға ҡыяр-помидор тоҙлай, ҡайнатмалар, һуттар эшләй. Шул арала урман-ялан ҡыҙырып бәшмәк йыя. Ул бәшмәктең ниндәй генәһен йыймай. Ир ҙә төшөп ҡалғандарҙан түгел - колхоз эше бөтөү менән һәр саҡ ҡатыны янында. Йүнсел ҡатын кистәрен ҡорамалар текте, өйөн бөхтә тотто. Ғаилә карабы һәр саҡ алға табан йөҙҙө. Һоҡланыуҙан, афариндан башҡа һүҙ булманы. Балалар үҫә төшкәс, ҡатын да эшкә сыҡты. Магазинға, һатыусы булып. Ана шунда башланды ла инде караптың һикәлтәләргә осрауы. Ҡатын көнө буйы аяҡ өҫтө тороу һылтауы менән эш һуңынан бер аҙ һалдыра башланы. Ир күрҙе, түҙҙе. Әммә оҙаҡҡа түгел. Ҡатын ыңғайына ул да йотҡоланы. Бер өйрәнелгән нәмәне тиҙ ташлап буламы. Йышайҙы байрамдар, ҡунаҡҡа йөрөүҙәр. Шәп ҡатын бар ерҙә лә шәплеген күрһәтеп торҙо. Аш-һыуға оҫталығын файҙаланып, ауылдаштары ҡайҙа туй, ҡайҙа байрам, шунда уны ҡаҙан янына ҡуйҙы. Иргә лә эше табылды: ҡаҙан янына утын, һыуын килтерергә ҡушылды. Һуғымдар башланыуға эсәк-ҡарын айырырға, уны яраштырырға ла саҡырырға онотманылар. Ул арала балалар ҙа үҫеп етеп, һәр кем үҙ ояһын ҡорҙо. Хәҙер ир менән ҡатынға тыйыу юҡ. Икеһе ике яҡта йөрөнө. Ғәйбәттәр ҙә йышайҙы, йәнәһе, ҡатын кемдеңдер ире менән, ир берәүҙең ҡатыны менән сыуалды. Шул саҡта ир ҡатынын эттән һалып һүгеп әрләне. Йәнәһе, эскегә фәҡәт ул ғына өйрәтте. Мин эсмәй бер аҙна, бер ай йөрөй алам. Ә ул бер көн түҙә алмай. Өйгә башҡа аяғын да баҫаһы булмаһын. Бөгөн ятып үлһә лә, «ых» та тимәм. Тамсы ғына күҙ йәшемде лә сығармам, тип анттар бирҙе. Ошо һүҙҙәрен ир алты-ете йыл ҡабатланы. Ул арала ҡатын бер айнығып, бер эскегә бирелеп йөрөнө. Айнығып китһә, донъяһын таҙарта, аш-һыуын хәстәрләй. Ҡыҙҙары ярҙамында өйөнә ҙур ғына ремонт та эшләп ебәрҙе. Тик бына ул эсмәй йөрөгәндә, башҡа эсмәйем, тип йөрөгән ир эсеп бөтә пландарҙы боҙа ла ҡуя ине. Сираттағы ғауғанан һуң ирҙең туғандары килеп ҡатынды өйҙән ҡыуып сығарҙы. Йәнәһе, туғандарына эсмәгән ҡатын алып бирәләр. Хатта ки ҡарап килешеп тә ҡуйғандар. Ҡышҡы һыуыҡта урамда ҡала ҡатын. Ярай әле бер ҡыҙы улар йәшәгән ауылда тора. Бер нисә көн уларҙа тора ла йәнә үҙ “эшенә” тотона. Ҡыҙына ла, үҙ йортона ла ҡайтмай эсеп йөрөй. Ҡыҙының, туңып ҡуймаһын, тип эҙләүе файҙаһыҙ була. Унда күрҙек, бында күрҙек тип кенә яурын һелкетеүҙән ары китә алмай ауылдаштары. Ә бер көн килеп ҡыҙына, әсәйең туңып үлгән, тигән хәбәр еткерәләр. Үлгән, үлгән. Тик ҡайҙа табалар һуң. Күршеләренең һарайында. Өшөп, һалам араһына сумған килеш...
Ҡатынды ерләп килгәс, ҡапҡа эсендә, мәңге иламам, тип анттар биргән ирҙе күрҙем. Бар халыҡ аят тыңларға өйгә ашыҡты. Ни сәбәп менәндер һуңға ҡалып инеп киләм. Сеү, кемдер илай түгелме? Йөрәктәргә үтерлек итеп һулҡылдап илай. Ана, теге ир ҡапҡа тотҡаһына тотоноп алған да ҡатынының исемен ҡабат- лай-ҡабатлай илай. «Ниңә мине ташлап киттең, мине кемгә ҡалдырҙың? Һинһеҙ мин кемгә кәрәк? Күҙҙәремдең нурын алып киттең...» тигән һүҙҙәрҙе ҡабат-ҡабат әйтеп илай. Ирҙәрҙең илағанын күреү ҡыҙғаныс. Көслө зат бит йыш иламай. Ысын күҙ йәше бик зарлы саҡта ғына түгелә. Уны нисек йыуатырға ла белмәй йонсоп торғанымда яныма танышым сығып, аяттың башланыуын иҫкәртте. Ирҙең илағанын ул да күрҙе. Аят тыңлап, хәйер таратҡандан һуң мин ҡайтып киттем. Һуңынан, танышымдың әйтеүе буйынса, ир ҡатынының ҡырҡы үткәнсе эсмәй йөрөй, аҙаҡтан эскене бөтөнләйгә ташлай, өйөнә ҡатынының рәсемен ҙурайтып түргә элеп ҡуя, уның ҡәберенә ҡырҡы еткәнсе барып йөрөй. Һүҙгә телсән, йөҙөнән йылмайыу төшмәгән ир ныҡ ҡына бирешә. «Эх, ҡатыным янымда булһа, тегене һүтеп рәтләп ҡуйыр ине, быныһын эшләр ине. Минең кәләш кеүек бер кемдә лә кәләш булманы», - тип күрше-күләнгә зарланып, илап алыр була.
Бөгөн иртән танышым шылтырата. Ауылда насар хәбәр бар тип әйтерен тауышынан уҡ һиҙҙем. Теге ир ҡатынының тыуған көнөндә йән биргән. Иң ҡыҙғанысы - әжәле еткәнсе ҡатынының исемен ҡабатлап, күҙ йәштәре аша ғәфү үтенгән унан. Шунда китеп барыуым. Ә беҙ ирҙәрҙе иламай, тибеҙ. Илайҙар икән, ҡайғы болоттары ҡаплаһа...
Үткәл ауылы.


text:
Республиканың йәш лидерҙары Бөтә Рәсәй конкурсында еңеү яулау өсөн көрәшә
Ярославль ҡалаһында башланған “XXI быуат лидеры” Бөтә Рәсәй конкурсы финалына Башҡортостан вәкилдәре лә сыҡты. Үҙҙәренең йәш категорияларында Глеб Савельев (14-18 йәш), Татьяна Бойко (19-25), Екатерина Крючкова (26-30) һәм Мария Хлюстова (йәше сикләнмәгән) сығыш яһаясаҡ. Улар үҙҙәренең социаль проекттарын яҡларға, төрлө темалар буйынса ойошторолған әңгәмәләрҙә һәм “Мин һәм минең ойошма” күргәҙмәһендә ҡатнашырға тейештәр.
Конкурсҡа илебеҙҙең 50 төбәгенән барлығы 200 ҡатнашыусы йыйылған. Хәтерегеҙгә төшөрөп үтәбеҙ, конкурс РФ Хөкүмәте рәйесе Владимир Путин раҫлаған Йәштәр йылы сиктәрендә үтә һәм граждандар йәмғиәтенең балалар- йәштәр секторы Рәсәй Федерацияһы үҫешенә индергән өлөшөн таныу маҡсатында үткәрелә.
Уның ойоштороусылары – РФ Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы, Йәштәр эштәре буйынса федераль агентлыҡ һәм Ярославль ҡалаһы хакимиәте.


text:
Иртәгә Спорт һарайы алдындағы майҙанда һөнәрселек училищелары үҙҙәренең продукцияһын тәҡдим итәсәк
Шәмбе, 2 октябрҙә, Өфөлә башланғыс һәнәри белем биреү учреждениелары продукцияһының күргәҙмә-йәрминкәһе үтәсәк. Спорт һарайы алдындағы майҙанға республиканың 93 һөнәрселек училищелары һәм лицейҙары уҡыусылары йыйыласаҡ. Күргәҙмәгә йәштәр үҙ ҡулдары менән эшләгән әйберҙәрен алып киләсәк. Буласаҡ ашнаҡсылар һәм кондитерҙар өфөлөләргә — кондитер продукцияһын, столярҙар мебель тәҡдим итәсәк. Текстиль һәм металдан етештерелгән изделиелар ҙа буласаҡ. Күп кенә училищелар һәм лицейҙарҙың үҙҙәренең хужалыҡтары бар. Уларҙың продукцияһы — бал, йәшелсә культуралары, иген дә ҡала халҡын ҡыуандырасаҡ.
БР Мәғариф министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, быйыл был сара егерменсе тапҡыр ойошторола һәм Республика көнө менән башланғыс һөнәри белем биреүҙең 70 йыллығына арнала.
Республика уҡыусы йәштәр мәҙәниәт үҙәгенең ижади коллективтары концерты йәрминкәгә байрам кәйефе бирәсәк. Ә милли башҡорт тирмәләре уның бер биҙәге буласаҡ.
Йәрминкә сәғәт 10-дан 16-ға тиклем эшләйәсәк.


text:
Республикала торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре артҡан
Быйыл тәүге өс айҙа Башҡортостанда бөтә төр финанслау сығанаҡтары иҫәбенә 2938 фатир сафҡа индерелгән. Торлаҡтың дөйөм майҙаны 295,3 мең квадрат метрҙы тәшкил иткән. Былтырғы кимәлгә ҡарағанда был 6,8 процентҡа күберәк, тип хәбәр иттеләр Башҡортостанстатта.
Әүәлгесә торлаҡтың төп күләме шәхси йорт төҙөүселәргә тура килә. Торлаҡ төҙөлөшө структураһында халыҡтың үҙ иҫәбенә һәм кредиттар ярҙамында төҙөлгән йорттары 88,4 процентты тәшкил итә. Граждандар менән дөйөм майҙаны 260 мең квадрат метрҙан ашыу 2,4 мең шәхси йорт күтәрелгән.
Ауылдарҙа 2012 йылдың өс айында 139,1 мең квадрат метр торлаҡ йорт сафҡа индерелгән. Ҡалаларҙа был һан бер аҙға ғына күберәк — 156,2 мең «квадрат», уҙған йылдағы ошо уҡ осорға ҡарата был 105,7 һәм 107,8 процентҡа тиң.


text:
БР Хөкүмәтендә ғалимдарға РФ Президенты гранттарының сертификаттарын тапшырҙыларФото: Олег Яровиков
БР Хөкүмәтендә ғалимдарға РФ Президенты гранттарының сертификаттарын тапшырҙылар
БР Хөкүмәтендә ғалимдарға РФ Президенты гранттарының сертификаттарын тапшырҙыларФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2014 йыл, 20 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Дмитрий Шаронов дәүләт наградаларына лайыҡ булған Башҡортостан ғалимдарына гранттарҙы тапшырыу тантанаһын уҙғарҙы. Рәсәй Президенты грантына һигеҙ йәш ғалим һәм өс ғилми мәктәп лайыҡ булды. Фәндәр докторы өсөн грант 1 миллион һум, фәндәр кандидаты өсөн — 600 мең, мәктәп өсөн 400 мең тәшкил итә.
— Бөгөн белем биреү кимәле, индерелгән технологиялар кимәле күбеһенсә илдең лидерлығынан тора, — тип билдәләне Дмитрий Шаронов. — Бөтә технологияларҙы ла сит илдә һатып алыу мөмкин тигән фекерҙән арынырға, үҙ еребеҙҙә фәнде үҫтереү өсөн шарттар булдырыуға етди иғтибар бүлергә кәрәк. Статистика буйынса, төп асыштарҙы 40 йәштән йәшерәк кешеләр яһай. Белемгә һәм фәнгә йәштәрҙең ҡыҙыҡһыныуын матди яҡтан ғына түгел, ә уларҙың ҡаҙаныштарын һәм һәләттәрен танып ихтыяждарын яңыртыу һәм уларға ярҙам итеү мотлаҡ. Моғайын, йәштәргә хәҙер өлкәндәргә ҡарағанда еңелерәктер. Уларҙың мөмкинлектәре күберәк, ярҙам итеү программалары ла байтаҡ.
-Хәҙер грант ярҙамында фәнде финанслау механизмы индерелә. Рәсәй ғилми фондының бюджеты 2014 — 2016 йылдарға 50 миллиард һум тәшкил итә, перспективалы тикшеренеүҙәр фонды — 10 миллиард һум, — тип иҫкә алды БР буйынса федераль инспектор Николай Разбежкин.
— Оҙаҡламай юғары уҡыу йорттары тәү сиратта фән менән шөғөлләнгән студенттарҙың иҫәбе буйынса баһаланасаҡ, — тине БР мәғариф министры Әлфис Ғаязов. — Фәндең ҡартайыуы тураһында күп һөйләйҙәр. Академик структураларҙың анализы күрһәтеүенсә, «йәш» фәндәр докторҙарының уртаса йәше 50 йәштән юғарыраҡ. Грант алыусылар араһында бик йәш кешеләрҙең булыуын ҙур ҡәнәғәт менән билдәләйем. Улар буласаҡ докторҙар, фәнебеҙҙең киләсәге. Бөгөн республикала 900 самаһы фәндәр докторы, дүрт мең фәндәр кандидаты. 20 мең студент ғилми эш менән шөғөлләнә, 35 йәшкә тиклем меңдән ашыу йәш ғалим үҙ тикшеренеүҙәрен индерә.
Тикшеренеү проекттарына РФ Президенты грантын Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Иҫәпләү үҙәге менән математика институтынан Денис Борисов, Башҡорт дәүләт медицина университетынан Нәүфәл Зәһиҙуллин, Башҡорт дәүләт университетынан Вадим Захаров, Өфө дәүләт авиация техник университетынан Евгений Парфенов, Александра Михайлова, Камил Рамазанов, Николай Сенюшкин һәм Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Биохимия һәм генетика институтынан Баязит Йоносбаев алды.
Шулай уҡ биология һәм химия өлкәһендә республика ғилми мәктәптәре: Рәсәй фәндәр академияһының Нефть химияһы һәм катализ институты, Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Органик химия институты, Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Биохимия һәм генетика институты гранттар алды.


text:
Ҡояшҡа иң яҡын планета ергә яҡынлаша
Ҡояшҡа иң яҡын планета ергә яҡынлаша
Киләһе йылдан Рәсәйҙә ветеринар сертификаттарҙы иҫәпләүсе «Меркурий» тип аталған яңы система ғәмәлгә инәсәк. Автоматлаштырылған дәүләт технологияһы ауыл хужалығы продукцияларын етештереүсе һәм кемде үҙенә буйһонорға мәжбүр итәсәк. Атап әйткәндә, электрон документтар буйынса малдың ҡайҙа үҫеүе, уның нисек һуйылыуы һәм был иттән ниндәй продукция етештерелеүен белергә мөмкин.Мәләүез районының «Ҡарлуғас» хужалығында симменталь тоҡомло алты тиҫтәнән ашыу һыйыр малы иҫәпләнә. Башлыса, ит йүнәлешендә эшләүсе предприятие дәүләт программаһы ярҙамында иҫке ферманы төҙөкләндергән. Йүнсел хужа киләсәктә малдар һанын тағы ла ишәйтергә йыйына. Бының өсөн ул икенсе ҡураны ла үҙгәртеп ҡорорға ниәтләй. Әммә киләһе йылдан фермерҙарҙың сығымдары тағы ла артыр тип көтөлә. Сөнки 1-се ғинуарҙан Рәсәйҙә ветеринар сертификаттарҙы иҫәпләүсе яңы система ғәмәлгә инә.
Яңы система фермерҙарға документтар тултырыу өсөн ветеринар хеҙмәт менән килешеү төҙөргә йәки аттестация үткән хеҙмәткәрҙе эшкә йәлеп итергә мәжбүр итәсәк. Ветеринарияның берҙәм мәғлүмәт мөхитен һәм аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеген тәьмин итеүгә йүнәлтелгән технология башҡа ҡыйынлыҡтар ҙа килтереүе ихтимал.
Үҙ көсөнә инәсәк закон республикала 6 мең самаһы предприятиеға, шул иҫәптән 4 мең самаһы шәхси ярҙамсыл хужалыҡҡа ҡағыла. Бер яҡтан ҡарағанда, был технологияның әһәмиәте ҙур буласаҡ, ти белгестәр. Сөнки ауыл ерендә етештерелгән теге йәки был продукцияның өҫтәлдәргә ҡайҙан килеп эләгеүен «Меркурий» системаһы асыҡларға ярҙам итәсәк.
Бынан тыш, ҡаптарға һалынған эремсек һәм йогурт кеүек күп төрлө ашамлыҡтар ҙа ветеринар документтар оҙатыуында булырға тейеш. Урындағы продукциялар менән бер рәттән, сит илдәрҙән килтерелгән тауарҙар ҙа етди контролгә алынасаҡ.


text:
Яҡты хәтер
Яҡты хәтер
Ейәнсура районы Иҫәнғол ауылындағы 1-се мәктәптә күренекле тарихсы-этнолог Ринат Йосоповтың тыуыуына 65 йыл тулыуға арналған кисә үтте. Ғалимға белем усағы алдында таҡтаташ асылды.Сарала тарихсы-этнологтың яҡындары, хеҙмәттәштәре, мәктәп уҡыусылары ҡатнашты. Абруйлы ғалим Башҡортостан этнологияһына ҙур өлөш индергән. Ул Көньяҡ Уралдың боронғо һәм бөгөнгө халҡы антропологияһының башҡорт ғилми мәктәбен, республикала һәм күрше өлкәләрҙә йәшәгән башҡорттар буйынса Рәсәйҙәге иң ҙур краниология коллекцияһын булдырған. Ҡасандыр Ринат Мөхәмәт улы тамамлаған мәктәп, уның иҫтәлеген ҡәҙерләп һаҡлай. Белем усағы музейында ғалимдың тормош юлы һәм ижадына арналған мөйөш бар.


text:
Бөгөн волейбол буйынса суперлига командалары араһында сираттағы тур- уйындары үтте
Бөгөн волейбол буйынса суперлига командалары араһында сираттағы тур- уйындары үтте
Өфөнөң «Урал» клубы Новосибирскиҙа урындағы «Локомотив» менән осрашты.Тимер юлсылар һуңғы йылдарҙа Рәсәйҙең иң көслө коллективтарының береһе һанала. Быйылғы миҙгелдә лә улар һәр ваҡыт лидерҙар иҫәбендә килә. Шуға ла майҙан хужаларына чемпионат аутсайдерын отоу әллә ни ҡыйынлыҡ тыуҙырманы. Яҡташтарыбыҙ беренсе партияла ғына бер аҙ ҡаршылыҡ күрһәтте. Ә ҡалған ике осорҙа дәғүәселәр Башҡортостан командаһын тулыһынса тар-мар итте. Иҫәп 3:0. Киләһе турҙа «Урал» волейболсылары Мәскәүҙең «Динамо» клубын ҡабул итә.


text:
Өфөнөң Аксаков урамында урынлашҡан дүрт ҡатлы административ бинала сыҡҡан янғында 8 кеше һөрөм газына ағыуланған
Өфөнөң Аксаков урамында урынлашҡан дүрт ҡатлы административ бинала сыҡҡан янғында 8 кеше һөрөм газына ағыуланған
Әле тәртип һаҡлау органдары ваҡиға урынында тикшереү үткәрә. Бинала янғын көндөҙгө бсәғәт беренсе яртылар тирәһендә сыға. Тәүҙә ҡотҡарыусыларға офис бүлмәләренән кешеләрҙе эвакуациялау бурысы йөкмәтелә. Янғын һүндереүгә ун берәмек техника һәм утыҙға яҡын ҡотҡарыусы йәлеп ителгән. Ут яҡынса бер сәғәт эсендә һүндерелә..


text:
Үткән ял көндәре республикала 30 юл-транспорт фажиғәһе теркәлгән, унда дүрт кешенең ғүмере өҙөлдө
Үткән ял көндәре республикала 30 юл-транспорт фажиғәһе теркәлгән, унда дүрт кешенең ғүмере өҙөлдө
47 кеше төрлө тән йәрәхәттәре менән дауаханала. Өфө районының Авдон – Подымалов юлында шәмбенән йәкшәмбегә ҡараған төндә «ЗАЗ Шанс» автомобиле пассажир автобусы менән бәрелешә. Юл-транспорт һәләкәтендә апалы-һеңлеле өс ҡыҙҙың ғүмере өҙөлдө. Бөгөн уларҙы һуңғы юлға оҙаттылар.
Маритэ Үзбәк ҡыҙы аварияла һәләк булған ҡыҙҙарҙы бәләкәй саҡтарынан белгән. Тырыш, бөтмөр инеләр, йәшәргә ашҡындылар, олоһо эшләп тә йөрөй ине, ти уҡытыусы. Апалы-һеңлеле Регина менән Эльвинаны һуңғы юлға оҙатырға бөтә ауыл килде. Был тетрәндергес хәбәргә Первушин ауылында йәшәүсе бер кемдең дә ышанғыһы килмәй. Ҡыҙҙарҙың береһенә 21, икенсеһенә 18 йәш булған. Һәләк булған өсөнсө ҡыҙ уларға ике туған тейешле.
Шәмбенән йәкшәмбегә ҡараған төндә Өфө районының Авдон -Подымалово юлының егерменсе саҡырымында улар «ЗАЗ Шанс» автомобилендә пассажир автобусы менән бәрелешә.
Мәғлүмәттәр буйынса, ҡыҙҙар ултырған машина Николаевка ауылы яғынан Курасковаға китеп барған. Оло юлдан килеүсе "Мерседес" автобусын абайламағандармы? Яҡындары һөйләүенсә, ул төн томанлы булған.
Пассажир автобусындағы егерме алты баланың һаулығына зыян килмәгән. Скаут хәрәкәте ағзалары Волгоград өлкәһенән Әшәгә китеп барған.
Дмитрий Кабанов, автобус водителе: «Сәғәт төнгө өстәр тирәһе ине, ошонан уҙып барғанда ҡапыл юғары тиҙлектә еңел автомобиль килеп сыҡты. Бәрелештән ҡотолоп булмай ине. Автобусты уң яҡҡараҡ бороп ҡына өлгөрҙөм».
Ә селпәрәмә килгән еңел автомобилдәге ҡыҙҙарҙың әхирәте Алина Усманова төрлө тән йәрәхәттәре менән Өфөнөң өсөнсө дауаханаһы реанимацияһында. Ул аңына килмәгән. Ҡыҙҙың ғүмерен ҡотҡарып ҡалыу өсөн ҡан биреү талап ителә.
София Хәбирова, Алина Усманованың туғаны: «Алина иҫендә ине әле.. Уның яңағы емерелгән. Һөйләшә алмай ине. Ул ауыр хәлдә. Өфө ҡалаһы Батыр урамы, 41/1, адресы буйынса ниндәй төркөмдән булһа ла ҡан бирһәләр яҡшы булыр».
Әлеге осраҡ буйынса тикшереү бара. Мәғлүмәттәр буйынса, өс ҡыҙҙың ғүмерен өҙгән һәләкәттә руль артындағы ҡыҙ ғәйепле. Ул оло юлдан килеүсе автобусты үткәрмәгән.Ҡыҙҙар барыр ерҙәренә бер- нисә минутҡа ғына һуңлаһалар , был хәл килеп тә сыҡмаҫ ине. Хәйер, был юл сатында авариялар йыш була тиҙәр.
Аврияла иҫән ҡалған ҡыҙға ярҙам итеү өсөн яҡындары ,fyrn иҫәп асҡан. Кем күпме булдыра ала, экрандағы иҫәпкә күсерергә мөмкин.


text: Баҙар рәттәре буйлап үткәндә был мөләйем йөҙлө апайға иғтибар итмәй ҡалмайым. Юҡ, ҡыйыуыраҡ, әрһеҙерәк башҡа һатыусылар һымаҡ әллә ҡайҙан саҡырып тормай ул. Киреһенсә, уларҙан айырмалы өнһөҙ генә, эскерһеҙ күҙ ҡараштары менән үҙенә йәлеп итә. Ә күҙҙәре уның, ысынлап та, бик матур. Төпһөҙ зәңгәр күк киңлегенең төҫөндә улар. Балаларса бер ҡатлылыҡ, ихласлыҡ менән арбап, шул уҡ ваҡытта кешене үтәнән-үтә күргән һымаҡ та ул. Емеш-еләк кәрәк булһа, тик унан ғына алырға тырышам. Һайлап, үлсәп, иҫәпләшкән арала уның күп мәғлүмәтле булыуын беләһең. Минән киткәнсе, эйәһенә еткәнсе тип эшләмәй ул. Эш хаҡы һатҡан емешенең күләменә бәйле булһа ла, бер ҡасан да тауарын көсләп таҡмай. Киреһенсә, миҙгеленә, емешенә, сортына ҡарап, теге йәки был йәшелсә йә еләк-емеште алырға тыя. Диңгеҙ аръяғынан килгән аллы-гөллө еләктәрҙең урындағы халыҡ организмына файҙа килтермәүе тураһында ла иҫкәртә.


text:
Фото:
Өфөлә 17 төр сырҙың 15-е нормаға тап килә
Фото:
Башҡортостан Республикаһының Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты белгестәре Өфөнөң сауҙа селтәрҙәрендә бойондороҡһоҙ аккредитланған лабораторияла сифатҡа һәм хәүефһеҙлеккә экспертиза үткәреү өсөн сыр өлгөләрен һайланы. Ун төрлө ҡаты сыр, шулай уҡ ете төр йомшаҡ сыр алынды. Был акция ҡыҫҡа араға иҫәпләнгән «Ҡаты һәм йомшаҡ сырҙар сифаты» программаһы сиктәрендә үткәрелә.
Һөҙөмтәлә тикшерелгән сырҙарҙың дөйөм иҫәбенән ике төрҙәге иретелгән сыр продукты ғына (11,7 процентлы) һөт һәм һөт продукцияһының техник регламенты талаптарына тура килмәй.
Дәүләт комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, республиканың ҡулланыусылар баҙарында тәҡдим ителгән сырҙарҙың ассортименты төрлө. Өфө магазиндарында һәм баҙарҙарында ситтән килтерелгән сырҙар 40-50 процентҡа күберәк. Рәсәйҙең күрше төбәктәренән ҡайтарылған сырҙарҙан тыш, Голландия, Германия, Дания һәм башҡа илдәрҙән индерелгән импорт продукция ла киң тәҡдим ителә. Урындағы етештереүселәр араһында һатыуға сырҙы «Бәләбәй һөт комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Баҡалыһөт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Уфамолагропром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте («Вимм-Билль-Данн» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең филиалы) сығара.


text:
Башҡортостан парламентының вице-спикерҙары билдәләнде
Йомабикә Ильясова, Франис Сәйфуллин һәм Вадим Старов Башҡортостан Республикаһы бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесенең урынбаҫарҙары итеп һайланды. Ҡарар яңы саҡырылыш республика парламентының беренсе ултырышында күпселек тауыш менән ҡабул ителде.
Константин Толкачев БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесенең һайланған урынбаҫарҙарын ҡотланы, уларға һаулыҡ, уңышлы эшләүҙәрен теләне.
Белешмә өсөн.
Йомабикә Ильясова Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районында тыуған, Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
Хеҙмәт биографияһы: 1979-1991 — «Башҡортостан пионеры» гәзите редакцияһында хәбәрсе, әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеге мөдире; 1991-1994 — «Йәшлек» гәзите редакцияһында әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеге мөдире; баш мөхәррир урынбаҫары, 1994 — 1996 —«Башҡортостан» гәзите редакцияһында әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеген етәкләй;
1996-1999 — «Башҡортостан ҡыҙы» журналының яуаплы сәркәтибе; 1999 – 2013 — «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррире. «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре» исеме бирелгән.
Франис Сәйфуллин Башҡортостандың Дыуан районында тыуған, Дыуан ауыл хужалығы техникумын, Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған. 1968 — 1970 йылдарҙа армияла хеҙмәт иткән.
1970-1980 — Дыуан районының Киров исемендәге колхозында механизатор, агроном; 1980-1987 — Рухтинск ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе, Дыуан районының «Урал» колхозы рәйесе; 1987-1990 — КПСС-тың Дыуан район комитетының икенсе секретары, башҡарма комитет рәйесе, Дыуан район Советы рәйесе; 1991-1993 —Дыуан районы хакимиәте башлығы; 1993-1995 — БР ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрының беренсе урынбаҫары; 1995-1999 — БР ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министры; 2000-2007 — өсөнсө, дүртенсе саҡырылыш РФ Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы депутаты; 2008-2013 — Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу комитеты рәйесе.
«Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» исеменә, Башҡортостан Республикаһы Почет грамотаһына, РФ Дәүләт Думаһы Почет грамотаһына лайыҡ.
Вадим Старов Өфөлә тыуған, Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. 2001 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң Башҡортостан адвокаттар округ коллегияһында адвокат ярҙамсыһы булып эшләй.


text:
Игенселәр ауыл хужалығы миҙгеленә йомғаҡ яһай
Иртәгә, 6 ноябрҙә, Башҡортостан ауыл хужалығы етештереүселәре Ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнөн билдәләйәсәк. Был байрамға арналған тантана Конгресс-холда үтәсәк.
Профессиональ дата алдынан аграрийҙар ауыл хужалығы миҙгеленә йомғаҡ яһай.
Ҡатмарлы һауа шарттарына ҡарамаҫтан, республикала 3,2 миллион тонна иген йыйып алынды. Республика бураһын тултырыуға Стәрлетамаҡ, Саҡмағош, Мәләүез, Илеш, Ауырғазы, Дүртөйлө, Ҡырмыҫҡалы һәм Шишмә райондары игенселәре тос өлөш индерҙе. Баҡалы, Благовар, Бүздәк, Туймазы һәм Өфө райондарында мул ғына уңыш йыйып алыуға өлгәштеләр.
Киләһе йыл яҙғы сәсеү өсөн етерлек күләмдә яҙғы иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары орлоҡтары һалынды.
Быйыл республикала шәкәр сөгөлдөрө 55 мең гектар майҙанды биләне. Унан тулайым йыйым 1,2 миллион тонна тәшкил итте. Был күләм эшкәртеү заводтарына эшләү өсөн етерлек. Айырыуса Ҡырмыҫҡалы, Шишмә, Мәләүез, Ауырғазы, Бүздәк һәм Саҡмағош райондары хужалыҡтары яҡшы эшләне. Шәкәр плантацияларының 90 проценттан ашыуы ҡул хеҙмәтен ҡклланмайынса, интенсив технология буйынса эшкәртелде. Һәр гектарҙан уртаса уңыш 310-550 центнер тәшкил итте.
Көнбағышты урып йыйыу уңышлы тамамланды. БР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәте мәғлүмәттәренә ҡарағанда, тулайым йыйым 120 мең тонна тәшкил итте. Дәүләкән, Көйөргәҙе, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Саҡмағош һәм Шишмә райондары хужалыҡтары мул уңыш алды.
Картуф етештереүҙә Өфө районының «Алексеевка» совхозы, Стәрлетамаҡтың Салауат исемендәге, Туймазының «Уңыш», Илештең «Сөн», Шишмәнең «Әһли» һәм Мәләүез районының «Салауат» хужалыҡтары яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәште. Улар һәр гектарҙан 240 центнерҙан 438 центнерға тиклем бүлбе йыйып алды. Асыҡ тупраҡта йәшелсә үҫтереүҙә Мәләүездең «Флора» крәҫтиән (фермер) хужалығына һәм Өфө районының «Алексеевка» совхозына тиңләшеүсе булманы: йәшелсәләрҙән уңыш гектарынан 448 һәм 496 центнер тәшкил итте.


text:
Башҡортостан продукцияһы – «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» араһындаФото: Олег Яровиков
Башҡортостан продукцияһы – «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» араһында
Башҡортостан продукцияһы – «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» араһындаФото: Олег Яровиков
Йыл һайын ноябрҙең һәр икенсе кесе йома көнөндә билдәләнгән Бөтә донъя сифат көнөндә Өфөлә сифат конкурсы еңеүселәрен наградлау үткәрелде.
Иң элек, наградалар продукцияһы “Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары” Бөтә Рәсәй программа-конкурсы йомғаҡтары буйынса иң сифатлы тип танылған республика предприятиелары етәкселәренә тапшырылды.
Унда еңеү ҡатмарлы. Хатта конкурсҡа эләгеү генә лә еңелдән түгел. Программаның федераль этабында ҡатнашыу өсөн республика конкурсында еңергә кәрәк. Беҙҙә төбәк этабы “Башҡортостандың иң яҡшы тауарҙары” конкурсы формаһында үткәрелә. Тимәк, Бөтә Рәсәй кимәленә иң лайыҡлылар ғына сыға. БР Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификация үҙәге директоры Амран Моратшиндың һүҙҙәренә ҡарағанда, быйыл конкуренция айырыуса ҡаты булған. Хатта киң билдәле булған һәм бөтә илдә тотороҡло рәүештә юғары талап менән файҙаланған продукттар ҙа һәр ваҡыт юғары награда яулай алмай.
Шуға күрә лә республика өсөн һуңғы һөҙөмтә айырыуса мөһим. Башҡортостан предприятиелары тарафынан тәҡдим ителгән 35 продукция һәм хеҙмәтләндереү төрө лауреат дипломдары менән билдәләнде, 70 төр дипломант тип танылды. Әлегә бөтә төбәктәр буйынса йыйылма һөҙөмтәләр юҡ, шулай ҙа республика был юлы ла өс лидер иҫәбенә инер, моғайын, тип көтөлә. Хатта беренсе урын былыуы ла ихтимал. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр Башҡортостан 77 төбәк араһында беренсе булды.
Һуңғы конкурста яңылыҡтар индерелде. Мәҫәлән, традицион номинацияларҙан тыш, яңыһы – “Халыҡ һәм художество промыслалары изделиелары” – барлыҡҡа килде, ә “Хеҙмәтләндереүҙәр” бүлеге был юлы ике номинацияға бүленде – “Халыҡ өсөн хеҙмәтләндереүҙәр” һәм “Производство-техник тәғәйенләнештәге хеҙмәтләндереүҙәр”. Шулай уҡ иң яҡшы микробизнес предприятиелары билдәләнде.
«Производство-техник тәғәйенләнештәге продукция» номинацияһында Башҡортостан копилкаһында – алты лауреат дипломы. Уларға ҙур сәнәғәт производстволары эйә булды: «Полиэф», «Красный пролетарий», «ОЗНА», «Салауатнефтемаш», «НефАЗ», «Каустик». Дипломанттар – 17.
Рәсәйҙә иң яҡшы «халыҡ өсөн сәнәғәт тауарҙары» — «Европласт» сикләнгән яуаплылыҡтағы йәмғиәте, «Сода» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Өфө протез-ортопедия предприятиеһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһы һәм «Өфө кизе-мамыҡ комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәте продукциялары. Тағы биш предприятие продукцияһы дипломант булды.
Республиканың билдәле предприятиеһы – “Ағиҙел” Башҡортостан художество промыслаһы” дәүләт унитар предприятиеһы – яңы “Халыҡ һәм художество промыслалары изделиелары” номинацияһында лауреат булыуы бер кемде лә ғәжәпләндермәне. Нәфис биҙәлгән ағас тирмә конкурстың юғары наградаһына лайыҡ булды.
«Аҙыҡ-түлек тауарҙары» номинацияһы, ғәҙәттәгесә, беҙҙең өсөн иң уңышлыһы булды: 15 лауреат һәм 41 дипломант. Иң күп продукт-лауреаттар – «Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, дөрөҫөрәге, Өфө һәм Бәләбәй спирт-араҡы комбинаттары иҫәбендә. Бәләбәй һөт комбинатының иң сифатлы продукцияһы – «Голландский» сыры һәм «Уральские просторы» үҫемлек-аҡ май ҡатнашмаһы. Ә Дүртөйлө һөт продукттары комбинаты Рәсәйҙә иң яҡшы ҡоро һөт һәм тоҙланмаған шәрбәт аҡ май етештерә.
«Халыҡ өсөн хеҙмәтләндереүҙәр» номинацияһында — дүрт лауреат һәм алты дипломант. Был бүлектә республика белем биреү, сәләмәтләндереү, туристик, полиграфия хеҙмәтләндереүҙәре, шулай уҡ йәмәғәт туҡланыуы хеҙмәтләндереүҙәре тәҡдим итте.
Производство-техник сервис бүлегендә иң яҡшылар – «Спецнефтеэнергомонтажавтоматика» асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм «НефтеГазВзрывПромСтрой» тресы. Дипломант исемен «Регион-Строй» сикләнгән яуаплылыҡтағы йәмғиәте продукцияһы яуланы.
Микробизнес өсөн махсус номинацияла ике шәхси эшҡыуар һәм «Нефтекама һыра-алкоголһеҙ эсемлектәр заводы» сикләнгән яуаплылыҡтағы йәмғиәте айырылып торҙо.


text:
Профсоюздар көрсөккә ҡаршы ҡорал эҙләй
Кесе йома көндө Профсоюздар йортонда үтәсәк БР Профсоюздар федерацияһы Советының VIII пленумында иҡтисади көрсөк шарттарында хеҙмәткәрҙәрҙең социаль-хеҙмәт хоҡуҡтарын яҡлау ысулдарын эҙләү төп тема булып торасаҡ.
БР Профсоюздар федерацияһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, пленумда Рәсәй Бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһы рәйесе урынбаҫары Нина Кузьмина, республиканың профилле министрлыҡтары һәм ведомстволары етәкселәре, предприятиеларҙың профком рәйестәре ҡатнашасаҡ.
Пленумда республикалағы ағымдағы социаль-иҡтисади хәл һәм БР Профсоюздар федерацияһының Йәштәр сәйәсәте концепцияһын тормошҡа ашырыу тикшереләсәк.
Пленум сәғәт 11-ҙә башлана.


text:
- Подробности
- Просмотров: 427
МАЛСЫЛЫҠ, малс‑ҡ продукцияһын етештереү өсөн ауыл хужалығы малдарын үрсетеү м‑н шөғөлләнгән ауыл хужалығы тармағы. Халыҡты аҙыҡ‑түлек продукттары (һөт, ит, йомортҡа һ.б.), сеймал (тире, йөн һ.б.), екке мал (эш үгеҙҙәре, йылҡы һ.б.) һәм органик ашлама м‑н тәьмин итә. М. продукттары һәм ҡалдыҡтарынан мал аҙығы (ит‑һөйәк оно, айыртылған һөт һ.б.) һәм дарыуҙар (гормональ препараттар, дарыу сывороткалары һ.б.) алына. М. һыйырсылыҡ, сусҡасылыҡ, йылҡысылыҡ, һарыҡсылыҡ, кәзә аҫраусылыҡ, ҡошсолоҡ, умартасылыҡ, балыҡсылыҡ, йәнлекселек, ҡуянсылыҡ һ.б. инә. Тармаҡтың теоретик нигеҙе — зоотехния. Үҫемлекселек м‑н тығыҙ бәйле. 19 б. 2‑се ярт. тиклем башҡорттар башлыса йылҡы һәм һыйыр малы тота. Йылҡы хәрәкәт итеү сараһы, ит, һөт һ.б. алыу сығанағы була (ҡара: Башҡорт аты). 1870 й. Өфө губернаһында һыйыр малы 302,9 мең баш, йылҡы — 552,7 мең баш, йәки 82%‑ҡа артығыраҡ иҫәпләнә. 19 б. 70‑се йй. алып һыйыр малы арта башлай һәм 1900 й. 782 мең баш тәшкил итә. Һыйыр малы чумаһы һәм башҡа ауырыуҙарҙың күпләп таралыуына бәйле 1888 й. губ. беренсе ветеринария участкалары асыла (ҡара: Ветеринария). 1915 й. Өфө губ. 100 йән башына 35,6 баш һыйыр малы тура килә. Мал башлыса тоҡомһоҙ, продуктлылығы түбән була, һыйырҙарҙың тере ауырлығы уртаса 280 кг, уртаса йыллыҡ һауым 900 кг тәшкил итә. Граждандар һуғышы һәм 1921 й. ҡоролоҡ М. ҙур зыян килтерә. Яңы иҡтисади сәйәсәткә күсеү м‑н йылҡы һәм һыйыр малы һанын тергеҙеү б‑са саралар үткәрелә. 2 йылҡы з‑ды һәм 5 йылҡ‑ҡ ширҡәте ойошторола. 1924 й. респ. ауыл хужалығы малдарын бонитировкалау башлана. 1922—28 йй. эсендә йылҡы һаны 402,5 меңдән 842,6 мең башҡа тиклем, һыйыр малы 2,3 тапҡырға арта һәм 1482,8 мең баш тәшкил итә; малдың башҡа төрҙәре яйыраҡ тергеҙелә. 1928 й. сусҡа һаны 1916 й. кимәленә ҡарағанда 66,5% тәшкил итә, һарыҡтарҙың революцияға тиклемге кимәленә 1929 й. өлгәшелә. 1928 й. аҙағына 1925 й. м‑н сағыштырғанда М. тулайым продукцияһы күләме 12,4%‑ҡа, тауар продукцияһыныҡы — 82,5%‑ҡа, ш. иҫ. һыйырсылыҡтың тауар продукцияһыныҡы — 76,3%‑ҡа, умартасылыҡтыҡы — 63,8%‑ҡа, ҡошсолоҡтоҡо 2,3 тапҡырға арта. 20‑се йй. аҙағында урындағы малды башҡа тоҡомдар м‑н ҡушыу б‑са тоҡомсолоҡ эше башлана (ҡара: Бестужев тоҡомо, симменталь тоҡом). 1928 й. респ. башҡа өлкәләрҙән 250‑гә яҡын тоҡом үгеҙе индерелә, тоҡом үрсеткестәре ойошторола. Ауыл хужалығын коллективлаштырыу барышында респ. колхоздарында 1931 й. 14711 һыйыр малы, ш. иҫ. 8150 һыйыр, булған 97 малс‑ҡ фермаһы асыла. 1932 й фермаларҙың һаны 905‑кә етә (95,6 мең баш мал). 1929—32 йй. эсендә к‑здарҙа һыйыр малы 2,7 тапҡырға (ш. иҫ. һыйыр — 75%‑ҡа), һарыҡ һәм кәзә — 78%‑ҡа, сусҡа 6,6 тапҡырға арта. 1932 й. респ. М. тулайым продукцияһында к‑здарҙың өлөшө 19,9% тәшкил итә. Шулай уҡ махсус малс‑ҡ совхоздары М. үҫтереүҙә ҙур әһәмиәткә эйә була. 1930—31 йй. Башҡортостанда Алағуз, Дим, Инәк, Көйөргәҙе, Һәүәнәк, Тамъян‑Ҡатай һәм Таналыҡ ит с‑здары, 3 сусҡ‑ҡ, 2 йылҡ‑ҡ, 1 һарыҡс‑ҡ с‑зы һ.б. ойошторола. 1932 й. 44, ш. иҫ. ит‑һөт б‑са махсуслашҡан 15, с‑з иҫәпләнә. 1931—32 йй. һыйыр малы 2,3 тапҡырға, һарыҡ һәм кәзә — 2,5 тапҡырға, сусҡа — 1,8 тапҡырға, М. тулайым продукцияһы 7 тапҡырға арта һәм уның сағыштырма өлөшө республикала М. продукцияһының дөйөм күләменең 23,7%‑ын тәшкил итә. Бер үк ваҡытта респ. урындағы малдың тоҡом сифаттарын яҡшыртыу б‑са эш дауам итә. 1932—35 йй. респ. к‑здары тарафынан Бестужев тоҡомло 1458 үгеҙ һәм 200 башмаҡ һатып алына, 1936—40 йй. — 3667 һәм 2104 баш мал. Респ. хужалыҡтарында һыйырҙарҙы яһалма ҡасырыу ҡулланыла башлай, М. мал аҙығы базаһын нығытыу б‑са саралар үткәрелә (ҡара: Мал аҙығы етештереү). М. үҫеше уның тауарлығының үҫеүе м‑н бергә бара, 1940 й. респ. к‑здары һәм с‑здарының ит продукцияһы тауарлығы (дәүләт әҙерләүе б‑са) 63%, һөттөкө — 67% тәшкил итә. 1936 й. Башҡортостан хужалыҡтарының барлыҡ категорияларында тере ауырлыҡта 20,9 мең т ит һәм 98,9 мең т һөт әҙерләнә, 1940 й. — 31,1 мең т һәм 123,3 мең т ит һәм һөт. 1940 й. ҡарата ҙур йәмәғәт М. булдырыла, ул Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында армияны һәм халыҡты аҙыҡ‑түлек м‑н тәьмин итеүҙә әһәмиәтле роль уйнай. Һуғыш йылдарында һыйыр малы байтаҡҡа кәмей (1944 й. һыйыр малы — 16,2%‑ҡа, һарыҡ һәм кәзә — 19,3%‑ҡа, сусҡа — 17,1%‑ҡа). 40‑сы йй. аҙ. респ. һыйыр малы арта, һуғышҡа тиклемге кимәлдән 1,4 тапҡырға күбәйә. Ит (1940 й. 125,2 мең т, 1950 й. 134,0 мең т тәшкил итә) һәм һөт (453,0 мең т һәм 599,0 мең т) етештереү арта. М. продукттарын етештереү һәм әҙерләү үҫеше ярайһы кимәлдә ауыл хужалығы малдарының продуктлылығы артыуы м‑н бәйле. 60‑сы йй. респ. к‑здары һәм с‑здарында М. үҫешендә сәнәғәт технологияларын индереү (ҡара: Ауыл хужалығын механизациялау), хужалыҡтарҙың матди‑техник һәм мал аҙығы базаларын нығытыу м‑н бәйле булған яңы этап башлана. 60— 70‑сы йй. респ. 100 малс‑ҡ комплексы һәм 11 ҡошсолоҡ ф‑каһы эшләй, 300‑ҙән ашыу ферма яңыртып ҡорола. Ҡатнаш мал аҙығы, аҡһым‑витаминлы мал аҙығы өҫтәмәләре һ.б. етештереү б‑са ҙур пр‑тиелар булдырыла (ҡара: Он тартыу, ярма һәм ҡатнаш мал аҙығы сәнәғәте). А.х. малдарының продуктлылығын арттырыу, тоҡомсолоҡ эшен һәм көтөү яңыртыуҙы камиллаштырыу б‑са саралар үткәрелә. 1964 й. алып шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙан башҡа барлыҡ категория хужалыҡтарында тоҡомло һыйыр малы яҡынса 95% тәшкил итә (1945 й. тоҡомлолоҡ 27% була). 1960—90 йй. эсендә хужалыҡтарҙың барлыҡ категорияларында һыйыр малы 2,5 тапҡырға (ш. иҫ. һыйыр — 2 тапҡырға), сусҡа — 3,9 тапҡырға, һарыҡ һәм кәзә 33%‑ҡа арта. Ит етештереү күләме 4,4 тапҡырға, һөттөкө — 3,2, йомортҡаныҡы 4,5 тапҡырға күбәйә. 1990 й. халыҡтың йән башына ит етештереү 82 кг, һөт — 486 кг, йомортҡа 290 дана тәшкил итә, был туҡланыуҙың тәҡдим ителгән нормаларына тура килә. Баҙар иҡтисадына күсеүгә бәйле хужалыҡ итеүҙең яңы формалары барлыҡҡа килә: крәҫтиән хужалыҡтары ассоциациялары, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары, АХПК, ширҡәттәр һ.б. ойошторола, халыҡтың шәхси ярҙамсы хужалыҡтары үҫеш ала. Ләкин күсмә осорҙоң ауырлыҡтары респ. а.х. малдарының һаны кәмеүенә килтерә. 1991 й. алып 2011 й. тиклемге осорҙа хужалыҡтарҙың барлыҡ категорияларында һыйыр малы 47%‑ҡа, сусҡа — 3,6 тапҡырға, һарыҡ һәм кәзә — 2,9 тапҡырға һәм йылҡы 36%‑ҡа кәмей (ҡара: 1‑се табл.). Мал башы а.х. пр‑тиеларында ныҡ ҡыҫҡара: һыйыр малы — 2,8 тапҡырға, сусҡа — 4,2, һарыҡ һәм кәзә — 20 һәм йылҡы — 3,0 тапҡырға. М. тулайым продукцияһында халыҡ хужалыҡтарының өлөшө 44‑тән 60%‑ҡа тиклем, ш. иҫ. ит етештереүҙә 68%‑ҡа тиклем үҫә. 2011 й. ит етештереү 2000 й. м‑н сағыштырғанда хужалыҡтарҙың барлыҡ категорияларында — 7,6%‑ҡа, һөт 10%‑ҡа күбәйә (ҡара: 2‑се табл.). Был осорҙа а.х. пр‑тиеларында һәр һыйырҙан уртаса йыллыҡ һауым 2142 кг алып 3470 кг тиклем (62%‑ҡа), йомортҡа һала торған тауыҡтың йомортҡа һала алыуы 260‑тан 310 данаға тиклем (20%‑ҡа) арта. 2011 й. халыҡтың йән башына ит етештереү – 69,1 кг, һөт — 416 кг, йомортҡа 288 дана тәшкил итә. М. үҫешенә һәм һөҙөмтәлелеген күтәреүгә БР һәм РФА Фәндәр академияһының ғилми учреждениелары, Аграр университет, Ауыл хужалығы институты һ.б. ҙур өлөш индерә.
Әҙәб.: Б а й к о в А.М. Развитие скотоводства в Башкирии. Уфа, 1967. Р.С.Ғиззәтуллин, М.С.Ғөбәйҙуллин Тәрж. Г.А.Миһранова
Р.С.Ғиззәтуллин, М.С.Ғөбәйҙуллин
Тәрж. Г.А.Миһранова
Башҡортостанда ауыл хужалығы малдарының төп төрҙәренең иҫәбе, мең баш
Башҡортостанда малсылыҡтың төп продукттарын етештереү


text:
Республикала яңы программа мохтаждарҙы торлаҡ менән тәьмин итеүгә булышлыҡ итәсәк
ӨФӨ, 2016 йыл, 9 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда мохтаждарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса программаның проекты әҙерләнгән. Был хаҡта республика Дәүләт Йыйылышының профилле комитетында Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Хәлит Мәхмүтов һөйләне.
Программа сиктәрендә 2017-2025 йылдарҙа эконом класлы торлаҡ төҙөргә тәҡдим ителә. Шулай уҡ шәхси йорт төҙөгәндә граждандарға ярҙам кире ҡайтарыу нигеҙендә тормошҡа ашырыла. Хәлит Мәхмүтов әйтеүенсә, коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың ҡуртым торлаҡ фондын булдырыу өсөн торлаҡ төҙөүе күҙ уңында тотола. Аҙ килем алған граждандар арзан хаҡҡа фатир һатып алһын өсөн ярҙам итеү механизмдарын индереү ҡаралған.
Ошо программаны төбәк етәксеһенең ҡушыуы буйынса Башҡортостандың Торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү фонды менән берлектә республиканың «Госстрой» ойошмаһы әҙерләгән. Эш шунда: халыҡтың айырым төркөмдәренең түбән килемле булыуы уларға шәхси йәки заем аҡсаһы иҫәбенә торлаҡ шарттарын яҡшыртырға мөмкинлек бирмәй. Хәлит Мәхмүтов килтергән мәғлүмәттәргә ярашлы, ғаиләләрҙең 15 процентының ғына фатирҙы Торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү фондының льготалы хаҡы буйынса һатып алыу мөмкинлеге бар. Социаль торлаҡ төҙөү һәм мохтаждарҙы улар менән тәьмин итеү темпы етерлек түгел. Төҙөлөш күләмен арттырыу өсөн республика Башлығы ошо программаны әҙерләргә ҡушҡайны. Планға ярашлы, 2025 йылға проект сиратта тороусыларҙың максималь һаны буйынса ошо мәсьәләләрҙе хәл итәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 387
ҠАЗАН ҺАРАЙЫ ПРИКАЗЫ, Ҡазан һарайы, Мещера һарайы, 16 б. уртаһы — 18 б. башында Рәсәйҙең үҙәк дәүләт учреждениеларының береһе. Ҡ.һ.п. дума дьягы етәкселек иткән. Башҡортостанда (Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуы ваҡытынан алып), Ҡазан өйәҙендә, Мещерала (Елатьма, Кадом, Ҡасим, Муҡшы, Темников, Шацк ҡҡ.), Түб. Новгород өйәҙе (1587 й. тиклем), Түб. һәм Урта Волга буйында, Себерҙә (1637 й. алып Себер приказы ҡарамағында) адм., хәрби, суд һәм финанс эштәренә идара иткән. Яһаҡ китаптарын төҙөүгә һәм урыҫ булмаған халыҡтан яһаҡ (Мәскәүгә ебәрелгән) йыйыуға етәкселек иткән. Ҡ.һ.п. Рәсәй дәүләтендә хөкүмәттең дөйөм милли сәйәсәте билдәләнгән; илдең көньяҡ-көнсығышындағы терр‑ялар м‑н дипломатик бәйләнештәр уның ҡарамағында булған. Үҙ аллы бюджеты булған (17 б. 2‑се ярт. 120—140 мең һум тәшкил иткән), уның 7—10%‑ы дәүләт ҡаҙнаһына киткән. 1701 й. приказ архивындағы янғындан һуң аҫаба һәм финанс эштәре м‑н идара итеү Мәскәүҙән Ҡазанға күсерелә (Ҡазан өйәҙ власть органдары Ҡ.һ.п. терр‑яһында йыйылған һалымды үҙ ҡарамағына ала). Оброк, оклад, килем һәм яһаҡ кенәгәләре Өфө приказ йортонан алынып, Ҡазан воеводаларына бирелә (1702 й. Өфө өйәҙенә ебәрелгән яһаҡ йыйыусылар Өфө яһаҡ кенәгәләрендә күп хаталарҙы асыҡлай). Ҡ.һ.п. 1709 й. Ҡазан губернаһы төҙөлгәндән һуң бөтөрөлә.
Б.Ә.Аҙнабаев
Тәрж. В.Х.Миһранова


text:
Рәсәй Президентының ышаныслы кешеһе Надежда Крылова — Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының Башҡортостан төбәк бүлексәһе штабы рәйестәше
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
Рәсәй Президенты Владимир Путиндың ышаныслы кешеһе, адвокат Надежда Крылова Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының Башҡортостандағы төбәк бүлексәһенең өсөнсө рәйестәше итеп тәғәйенләнде. Бындай ҡарар бөгөн Өфөлә барған Штаб конференцияһында ҡабул ителде. Эльвира Айытҡолова менән Азат Фазлыев та штаб рәйестәштәре булып тора.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, уҙған йылдың декабрендә төбәк штабы рәйестәше Максим Михайлов Башҡортостан Башлығы Хакимиәте етәксеһенең эске сәйәсәт буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләнде.
Надежда Крылова 1979 йылда — Салауат педагогия училищеһын, 1987 йылда Башҡорт дәүләт университетын «хоҡуҡ белеме» белгеслеге буйынса тамамлаған. Стәрлетамаҡта башланғыс кластар уҡытыусыһы, һуңынан юрист һәм адвокат булып эшләгән. 1999 йылдан алып 2009 йылға тиклем — Башҡортостан Республикаһының икенсе һәм өсөнсө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы депутаты. 2009 йылдан Стәрлетамаҡта үҙенең Адвокат кабинетын етәкләгән. 2013 йылдан — Башҡортостан республика адвокаттар коллегияһының Октябрьский махсус филиалы адвокаты.
Надежда Крылова Рәсәйҙең Юристар ассоциацияһы ағзаһы һәм Башҡортостан Ҡатын-ҡыҙҙар союзы президиумы ағзаһы булып тора.


text:
- Подробности
- Просмотров: 370
ҠАРЛЫМАН МӘМЕРЙӘҺЕ, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Ҡырмыҫҡалы р‑ны Ҡарлыман а. көньяҡ‑көнсығышҡа табан 3 км алыҫлыҡта Сағыл й. (Ҡарлыман й. ҡушылдығы) үҙәненең уң битләүендә урынлашҡан. Карст мәмерйәһе, көңгөр ярусы гипстарында барлыҡҡа килгән. Көньяҡ‑көнсығыш йүнәлешле горизонталь коридорҙан ғибәрәт. Оҙонлоғо 269 м, киңлеге 4,3 м, бейеклеге 2,1 м, амплитудаһы 6 м, майҙаны 1153 м2, күләме 1970 м3. Бер‑береһенән 10 м аралыҡта ятҡан 2 ауыҙы (береһе емерелгән) бар. Стеналарында һәм түбәһендә ашалған улаҡтар һәм ҡыуышлыҡтар осрай. Иҙәне балсыҡ м‑н ҡапланған. Т‑раһы 7оС.
Ю.В.Соколов
Тәрж. И.М.Япаров


text:
Өмөт формулаһы27-09-2013, 06:14 // Анонстар // Баҫып сығарырға
Ил башлығы яңы формуланы раҫлармы, әллә кире бороп сығарырмы — Аллаһ Тәғәлә үҙе генә белә. Әммә хәҙер үк икеләнмәй шуны әйтергә мөмкин: яңы формула, белгестәр фекеренсә, юғары баһаға лайыҡлы ижад емешенә оҡшамаған, сөнки ул, тармаҡтағы стратегик бурысты урап үтеп, Пенсия фондында йылдар буйы тупланған ағымдағы проблеманы ғына хәл итеүҙе маҡсат итеп ҡуя. Мәҫәлән, Фондты тулыландырыу, 1 триллион һум күләмендәге дефицитты бөтөрөү буйынса яңы формула авторҙары бер ниндәй ҙә тәҡдим индермәй. Киреһенсә, пенсияға сығыу йәше артмаясаҡ, эшҡыуарҙарға страховка иғәнәләрен күберәк түләргә тура килмәйәсәк, тип тынысландыра улар.
Әйткәндәй, Рәсәйҙең Пенсия фондында быйылғы алты ай буйынса яһалған йомғаҡта ла шундайыраҡ кәйеф сағыла. Пенсиялар ваҡытында түләнде, ике тапҡыр арттырылды, тиелә унда. Хеҙмәт пенсияһы ай һайын элеккегә ҡарағанда 172 һумға күберәк килә.
Яңы формула буйынса пенсия эш хаҡының 40 процентын тәшкил итеүҙе күҙ уңында тота. Рәсәйҙең хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры урынбаҫары Андрей Пудовтың һүҙҙәре менән әйткәндә, “граждандарға пенсия түләүҙең социаль ҡабул ителерлек кимәле гарантияһы”. Яңы формула пенсионерға кәмендә ике-өс йәшәү минимумына тиң түләүҙәр вәғәҙә итә.
Яуапһыҙ ҡалған һорауҙар
Пенсия фондына иғәнәләр арттырылмағас, өҫтәмә сығымдар ҡайҙан алынасаҡ һуң? Яуап: пенсиялар элекке йылдарҙағы кеүек арттырылмаясаҡ, инфляцияға 2 процент өҫтәлеп индексацияланасаҡ ҡына. Ошо юл менән яңы формула авторҙары йылына 500 миллиард һумды янда ҡалдырырға иҫәп тота. Ә бит Пенсия фондында резервтар юҡ түгел. КПРФ рәйесе Геннадий Зюгановтың уҙған быуаттың 90-сы йылдарында уҡ әйткән түбәндәге һүҙҙәрен нисек иҫкә төшөрмәйһең: илдә аҡса етерлек, тик уларҙы дөрөҫ файҙаланырға һәм урлашмаҫҡа кәрәк. Фекерҙе дәлилләү өсөн күҙгә төртөлөп торған ике сығанаҡты атап үтергә мөмкин: олимпиадалар һәм донъя кимәлендә саммиттар уҙғарыу өсөн аҡса табыла. Ошо арала ғына Рәсәйҙең сәйәси даирәләре халыҡ-ара әһәмиәткә эйә ике сара: былтыр Владивостокта һәм яңыраҡ Санкт-Петербургта — саммиттар үткәрҙе. Оборонаға федераль ҡаҙна сығымдарының ундан бер өлөшө китеп тора. Ошо мәҡәләне әҙерләгәндә үҙәк телевидение каналдары аша Кремлдең хәрби ҡорал һатып алыуға өс триллион һум тотонорға планлаштырыуы хаҡында хәбәр ителде. Ҡаҙнаны миллиард һумдарға бүҫкәрткән “Оборонсервис” менән бәйле тарихҡа һаман нөктә ҡуйылмаған.
Кемдең ҡулында –
шуның ауыҙында
Пенсия түләүҙә ғәҙеллек принцибының тупаҫ боҙолоуы ла сер түгел. Ҡырағай капитализм күләгәһенә ышыҡланып, кемдең ҡулында – шуның ауыҙында, принцибына эйәреп, пенсия тураһында закон ижад иткән даирәләр үҙҙәренә, хәрбиҙәргә, судьяларға, хоҡуҡ һаҡлау органдарында, дәүләт хеҙмәтендә йөрөүселәргә пенсияны мул тәғәйенләү хәстәрен күрҙе. Мәҫәлән, судья бөгөн матди байлыҡ етештереүҙә бил бөккән төҙөүсе, игенсе, малсы кеүек һөнәр эйәләренән өс-дүрт мәртәбә артыҡ пенсия ала, ә юғары вазифа биләгәндәргә иһә хатта ун тапҡырға күберәк түләнә. Ошондай тәртип хөкөм һөргәндә Пенсия фондында аҡса етмәүе бер ҙә ғәжәпләндермәй, сөнки табыш мәхкәмә залында түгел, ә тауар етештереүҙә эшләп алына. Был проблеманың социаль сағылышы, юридик яғы иһә тағы ла хәтәрерәк, ғәмәл Рәсәй Конституцияһының 19-сы статьяһына ҡаршы килә, унда граждандарҙың, социаль, раса, дини һәм башҡа хәленә ҡарамай, закон алдында тиң хоҡуҡлылығы нығытылған.
Дөрөҫ, Пенсия фондына түләүҙәрҙә лә етешһеҙлектәр, хатта административ яуаплылыҡҡа тарттырырҙай хоҡуҡ боҙоуҙар юҡ түгел. Вице-премьер Ольга Голодецтың әйтеүенә ҡарағанда, илдә Социаль страховка фондына түләргә бурыслы субъекттар 80 миллиондан ашыу булыуға ҡарамаҫтан, яртыһынан күберәге гражданлыҡ бурысын атҡарыуҙан төрлө юлдар менән ситләшә. Быныһы, әлбиттә, һөйләшеү өсөн айырым тема. Һөҙөмтәлә Фонд яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса ғына ла 1 триллион һумды (был тармаҡтағы дефицитҡа торошло) алып еткермәй. Ысынлап та, етди проблема ул, тик закон сығарыу һәм башҡарма власть органдарының был эш менән етди шөғөлләнмәүе генә ғәжәпләндерә.
Тәгәрмәс
күптән уйлап табылған
Ни өсөн АҠШ һәм Европа өлгөһөнә эйәрергә яратҡан Рәсәй закон сығарыусыһы һәм чиновнигы был юлы ғәҙәтенә хыянат итә? Яуаптың ике төрлө булыуы мөмкин: улар өсөн файҙалы түгел йәки ҡулдарынан килмәй.
Ә бит шул уҡ Европала пенсия түләү йәһәтенән бер ниндәй ҙә ҡыйынлыҡ юҡ. Мәҫәлән, В. Путин оҙаҡ йылдар йәшәгән һәм эшләгән Германияла был мәсьәлә менән уҙған быуаттың 40-сы йылдары аҙағында уҡ етди шөғөлләнеп, донъяла өлгө булырлыҡ ғәмәлгә өлгәшкәндәр. Бөгөн немец пенсионеры Рәсәйҙәге йәштәшенән дүрт тапҡырға күберәк аҡса ала икән, әлбиттә, уны Икенсе донъя һуғышында еңеүҙең кем яғында булыуы бөтөнләй ҡыҙыҡһындырмай. Норвегияла иһә Германияны ла уҙҙырып ебәргәндәр, унда энергетика сығанаҡтарын сит илдәргә һатыуҙан алынған мул табыштың бер өлөшөн оло йәштәгеләрҙең пенсияһына өҫтәмә итеп түләйҙәр. Рәсәй ағза булып торған халыҡ-ара ойошмаларҙа пенсионерҙарҙың матди хәле һәм һаулыҡ һаҡлауҙың торошо тураһындағы иҫкәрмәләрҙең йыш ҡына яңғырауына ҡарамаҫтан, власть уға ҡолаҡ һалырға ашыҡмай.
Рәсәй Конституцияһының 7-се статьяһына күҙ һалайыҡ. “Рәсәй Федерацияһы — социаль дәүләт, уның сәйәсәте кешегә лайыҡлы тормош һәм ирекле үҫеш тәьмин иткән шарттар булдырыуға йүнәлтелгән”. Донъя күргән кешене ышандырмай был юлдар, һәм фекерҙе раҫлаған дәлилдәрҙе күпләп килтерергә мөмкин булыр ине. Ватан пенсионерының хәле үҙе үк шул хаҡта һөйләп тора. Социаль дәүләт иң элек социаль тиңлектә сағылыш таба, мәҫәлән, көслөләр ауырыраҡ йөктө күтәрә, байҙар һалымды күберәк түләй. Европала тиҫтәләрсә йыл ошо ҡанун эш итә, хатта ул донъялағы иң үҫешкән АҠШ дәүләте менән уңышлы ярыша. Әммә Рәсәйҙең закон сығарыусылары шәхси килемгә үҫә барыусы прогрессив һалым индереү кеүек йәмғиәттең ысынлап та социаль һиммәттәр буйынса үҫешеүен, ил ҡаҙнаһын ярайһы тулыландырған сығанаҡты төрлө юлдар менән тотҡарлай килә.
Бай түгел, фәҡир түләһен!
Ни өсөн Федераль Йыйылыш депутаттары үҙҙәре ҡабул иткән конституция талаптарын боҙа? Һорауға яуапты иҡтисад фәндәре докторы Борис Ключниковтың “Наш современник” (2004 йыл, 10-сы һан) журналында сыҡҡан мәҡәләһендә табырға мөмкин. “Оло ете” (Рәсәй унда һигеҙенсе ағза булып ҡабул ителде) тарафынан раҫланған, “Вашингтон консенсусы” тип аталған документтың тәүге пункттарында уҡ йәмәғәт ҡулланыуына сығымдарҙы мөмкин тиклем кәметеү һәм байҙарҙан һалымды мөмкин булғанса аҙыраҡ түләтеү ҡарала, тип яҙа ғалим. Сөнки тәүгеһе инфляция кеүек кире күренешкә килтерһә, икенсеһе, бай ҡатламдың аҡса туплауға ынтылышын иҫәпкә алғанда, инвестицияларҙы арттырыу кеүек ыңғай күренешкә булышлыҡ итә. Был – бер.
Икенсенән, Рәсәйҙә 90-сы йылдарҙа иғлан ителгән бер генә реформа ла ыңғай һөҙөмтә бирмәне. Был, донъя тәжрибәһенән сығып ҡарағанда, тиңдәше булмаған һәм һаман да аңлатыу тапмаған кире феномен. Тимәк, хикмәт теге йәки был башланғыстарҙа түгел, ә дәүләттең эске тәбиғәтендә. Ысынлап та, ҡарғаны бер ҡасан да һандуғас кеүек һайрарға өйрәтеү мөмкин түгел.
Өсөнсөнән, закондарҙың барлыҡ граждандар өсөн дә уртаҡ булыуы мотлаҡ, сөнки Рәсәй Федерацияһының Төп законында нығытылған положениелар һәр социаль төркөм йәки ҡатлам өсөн (өҫтөнлөк биреү йәһәтенән) айырым закон ижад итеүҙе тыя. Йәмәғәт “бәлешенә” яҡын торған өсөн генә иң тәмле һәм иң ҙур киҫәкте үҙеңдеке итергә ынтылған закон сығарыусы – дәүләткә хыянат ҡылыусы ул. Игенсе, малсы, төҙөүсе кеүек матди байлыҡ тыуҙырыусы граждандарға пенсияны тинләп түләгән дәүләт оҙаҡ йәшәй алмай. Рәсәйҙә йөҙ йыл әүәл булып үткән ваҡиғалар быны икеләнмәҫлек итеп раҫланы.
Батыусыны ҡотҡарыу –
уның үҙ хәстәре
Яңы формула халҡыбыҙҙың “Итәк ҡырҡып, ең ялғамайҙар” тигән әйтемен иҫкә төшөрә. Ярлы граждандар иҫәбенә генә пенсионерҙың хәлен яҡшыртыуға иҫәп тотоу – был тәҡдимде әҙерләүселәрҙең йәмәғәтселекте иҫәргә һанарға ынтылыуынан бигерәк үҙҙәренең бер ҡатлы булыуын аңлата. Рәсәй Президенты әллә күпме ваҡытты, аҡсаны елгә осороп ижад ителгән документты кире борор, тигән уй ҙа юҡ түгел. Әлбиттә, йәмәғәтселек үҙ фекерен еткерергә ҡыйыулыҡ тапһа. Иламаған балаға имсәк бирмәйҙәр, тип юҡҡа ғына әйтмәгәндәр бит.
Пенсионер – оло йәштәге граждан ғына түгел, ә кешенең хәл-торошо. Йәшлекте һағыныу, бөтмәҫ-төкәнмәҫ хәтирәләр, үкенестәр, баҫып барған йылдар йөгө, ауырыуҙар, мохтажлыҡ... Был исемлеккә “өмөт” төшөнсәһен иң һуңғыһы итеп теркәргә кәрәктер, сөнки был тойғо әҙәм балаһы күҙҙәрен мәңгелеккә йомоу менән генә юҡҡа сыға.
Эйе, Рәсәй пенсионерҙарының меңдән береһе генә, Европалағы йәштәштәре кеүек, сит илдәргә сәйәхәт менән күңелен күтәрә ала торғандыр. Күпселеге иһә тиндәрен ҡат-ҡат иҫәпләп, ҡалған ғүмерен дүрт стена араһында йәки баҡсала бөксәңләп үткәрергә мәжбүр.
Яңы формула бар ғүмерен эш менән уҙғарған байтаҡ ватандашыбыҙҙың хәлен яҡшыртыр тигән өмөт, әлбиттә, юҡ түгел. Өмөт йәшәтә кешене фани донъяла. Өмөтһөҙ – шайтан, тигәндәр бит.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Гранат һуты бөйөрҙәргә ярҙам итә
Гранат һуты бөйөрҙәргә ярҙам итә
Гранат, антиоксиданттарға бай булыу сәбәпле, күптән ғалимдарҙың иғтибарын йәлеп иткән. Израил ғалимдары үткәргән тикшереүҙәр был емештең һуты бөйөр ауырыуҙарына ҡаршы тороусы яҡшы сара булыуын күрһәткән. Ул диализ үтеүсе пациенттарҙы төрлө өҙлөгөүҙән (инфекциянан, йөрәк сиренән) һаҡлай. Тәжрибәлә ҡатнашыусы төркөмдөң яртыһына диализ үтер алдынан гранат һуты эсергәндәр, икенсе яртыһына – плацебо. Һөҙөмтәлә, кемдәр һут эскән, операцияны күпкә еңелерәк үткәргән.
Быға тиклем гранаттың холестеринды кәметеүгә һәм ҡан баҫымын төшөрөүгә булышлыҡ итеүе билдәләнгән. Өҫтәүенә, ул кешенең репродуктив һәләтен әүҙемләштерә.
Быға тиклем гранаттың холестеринды кәметеүгә һәм ҡан баҫымын төшөрөүгә булышлыҡ итеүе билдәләнгән. Өҫтәүенә, ул кешенең репродуктив һәләтен әүҙемләштерә.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Онотолмай Чернобыль...
Чернобыль атом электр станцияһында булған фажиғәгә 31 йыл тулды. Ѳс тиҫтә йыл үтһә лә, Чернобыль ветерандары аварияға бәйле ваҡиғаларҙы бѳгѳнгѳләй хәтерләй.
- Бер йыл үткәс, 1987 йылда Чернобылгә барҙым. Алты айға ебәргәйнеләр, кѳслѳ нурланыу алғас, дүрт айҙан ҡайтарҙылар. Барыу менән махсус билге бирҙеләр, шуны тағып йѳрѳнѳк. Шул билге аша ниндәй кимәлдә нурланыу алғанды билдәләйҙәр. Чернобылдең үҙендә лә, 4-се блокта ла эшләттеләр. Күп объекттарҙы һыланыҡ. Беҙ барғанда ҡала үлгән кеүек ине: кешеләр юҡ, 5-9 ҡатлы йорттар буш тора, тик милиция ғына дежур итә. Беҙ Чернобыль ҡалаһынан 20 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан Зеленый Мыста палаткаларҙа йәшәнек, - ти Ҡәйүм Абрар улы Тѳхвәтуллин.


text:
Тәтешле районында «Усточикар» балалар удмурт лагеры үтәсәк
1-10 августа Тәтешле районының Вязовка ауылында «Усточикар» («Оҫталар ҡалаһы») төбәк-ара удмурт ижади лагеры үтәсәк, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Яңы Тәтешле» удмурт тарихи-мәҙәни үҙәге методисы Ксения Ғилфанова.
Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы, Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, республиканың бер нисә район хакимиәттәре ярҙамында Комаров исемендәге балалар сәләмәтләндереү лагеры нигеҙендә лагерь 2003 йылдан алып туғыҙынсы тапҡыр үткәрелә.
Лагерға 100 бала киләсәк: 75 – Башҡортостандан (Ҡалтасы, Яңауыл, Борай, Балтас, Кушнаренко, Тәтешле һәм Йәрмәкәй райондары), 15 – Пермь крайынан, 10 – Удмуртиянан.
Белгестәр лагерь тәрбиәләнеүселәрен эстрада оҫталығы, милли фольклор, туҡыусылыҡ, удмурт әҙәбиәте, информацион технологиялар, журналистика, ҡайын туҙы һәм һалам менән эш итеү сәнғәте серҙәренә төшөндөрәсәк. Балалар мөмкинлек булған тиклем үҙҙәре менән портатив компьютерҙар (ноутбуктар, нетбуктар, планшеттар) алып килеп, презентациялар әҙерләйәсәк. Әҙәби йәһәттән һәләтлеләр удмурт телендә шиғырҙар һәм проза әҫәрҙәрен яҙырға өйрәнәсәк. Иң яҡшы әҫәрҙәр удмурт телендәге урындағы «Ошмес» гәзитендә баҫтырыласаҡ.


text:
Республикала 180 меңдән ашыу бала киҙеү һәм киҫкен респиратор вирус инфекцияһы менән ауырыған – Роспотребнадзор Фото: Олег Яровиков
Республикала 180 меңдән ашыу бала киҙеү һәм киҫкен респиратор вирус инфекцияһы менән ауырыған – Роспотребнадзор
Республикала 180 меңдән ашыу бала киҙеү һәм киҫкен респиратор вирус инфекцияһы менән ауырыған – Роспотребнадзор Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 25 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостан биләмәһендә киҙеү һәм киҫкен респиратор вирус инфекцияһы менән ауырыуҙың эпидемик сиге 2017-2018 йылдар эпидемия миҙгелендә 5 февралдән 15 апрелгәсә ун аҙна дауамында теркәлде. Был ваҡыт эсендә 275 303 кеше (Башҡортостан халҡының 6,8 проценты) киҙеү һәм киҫкен респиратор вирус инфекцияһы менән ауырыған, балалар һаны – 180 763 (республикалағы балаларҙың 23,1 проценты). Роспотребнадзорҙың төбәк идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, дөйөм алғанда ауырыған балалар һаны 65,7 процент тәшкил иткән.
Өфөлә эпидемия осоронда 83 343 кеше (ҡала халҡының 7,4 проценты) ауырыған, улар араһында – 50 953 бала (25 процент). Баш ҡала буйынса дөйөм ауырығандар иҫәбенән балалар өлөшө 61 процент булған.
«Эпидемия күпләп балаларға йоғоу менән түбән көсөргәнешлелектә баһаланды һәм эпидемик процестың оҙаҡҡа һуҙылыуы менән характерланды. Уны А(H1N1)2009 киҙеүе ҡуҙғатты, аҙаҡта В киҙеүе ҡушылды, ул эпидемик процестың оҙайыуына килтерҙе», — тип аңлаттылар ведомствола.
http://www.bashinform.ru/news/1149560-v-bashkirii-grippom-i-orvi-pereboleli-bolee-180-tysyach-detey-rospotrebnadzor/


text:
Башҡортостанда өзләү оҫталары һәм ҡумыҙсылар осрашасаҡ
Башҡортостанда III Төбәк-ара ҡумыҙсылар һәм өзләүселәр конкурсы ойошторола. Ул 2-4 мартта Мәсетле районының Оло Ыҡтамаҡ ауылында үткәреләсәк, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына Республика халыҡ ижады үҙәгенән.
Конкурста ҡумыҙҙа уйнаусылар, өзләүселәр, шулай уҡ ҡумыҙсылар ансамбле ҡатнаша ала, йәш сикләүҙәре юҡ. Заявкалар 20 февралгә ҡәҙәр ҡабул ителә.
Халыҡ ижады үҙәге белгестәре аныҡлыҡ индерә: конкурсанттарҙың сифатлы сығыш яһауы маҡсатында, ярыш сиктәрендә билдәле мәҙәниәт эшмәкәрҙәре, сәнғәт оҫталары етәкселегендә мастер-класс үткәреләсәк, әүәлге конкурстар лауреаттары, халыҡ йырсылары, бейеүселәре, сәсәндәр ҡатнашлығында концерттар үтәсәк.


text:
Башҡортостанда эре инвесторҙар 10 йылға тиклем мөлкәткә һалымдан азат ителәсәк
Башҡортостанда проекттарының хаҡы биш млрд һумдан ашҡан инвесторҙар яҡын арала 10 йылға тиклем мөлкәткә һалымдан азат ителеүгә иҫәп тота ала. Был турала бөгөн «Урал аръяғы-2012» форумында сығыш яһағанда республика Президенты Рөстәм Хәмитов белдерҙе.
— Республикала инвесторҙарға табышҡа, мөлкәткә һалым буйынса льготалар биреүсе закондар ҡабул ителде. Беҙ ойошмалар табышына һалым ставкаһын бер йылдан биш йылға тиклемге араға 13,5 процентҡа ҡәҙәр кәметтек. Ошо уҡ ваҡытҡа инвесторҙарҙы мөлкәткә һалымдан азат иттек. Тағы ла ҙурыраҡ ташламаларҙы юридик яҡтан нығытыу өҫтөндә эшләүҙе дауам итәбеҙ. Хәҙер төбәккә биш миллиард һумдан ашыу суммалыҡ проекттар менән килеүсе инвесторҙар яҡын арала 10 йылға тиклем мөлкәт һалымынан азат ителеүгә иҫәп тота аласаҡ, тип уйлайым, — тине БР Президенты.
Әлеге форум эшендә 400-гә яҡын кеше ҡатнаша. Улар иҫәбендә Рәсәйҙең 14 төбәгенән власть органдары, йәмәғәт ойошмалары, эшлекле һәм фәнни даирә, сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар ойошмаһы вәкилдәре бар.
Көн тәртибендәге төп мәсьәлә — Рәсәй Президенты Владимир Путин менән ҡуйылған 2020 йылға илдә юғары технологияларға нигеҙләнгән 25 миллион яңы эш урыны булдырыу бурысын үтәү. Шуға күрә форум темаһының «25-20» стратегияһы: инструменттар, ресурстар һәм тормошҡа ашырыу юлдары» тип билдәләнеүе лә осраҡлы түгел.
Форумда ҡатнашыусылар граждандарҙы эшкә урынлаштырыу һәм ошоға бәйле халыҡтың иҡтисади йәһәттән насар үҫешкән төбәктәрҙән ситкә ағылыуы мәсьәләһен хәл итеүҙең иң һөҙөмтәле механизмы сифатында яңы производстволар булдырыуҙы билдәләне, әйтергә кәрәк, быны шәхси инвесторҙар ҡатнашлығынан тыш хәл итеп булмай.
— Республика уңайлы инвестицион мөхит булдырыу өҫтөндә күп эшләй. Барыбыҙға ла яҡшы аңлашыла: бында иң мөһиме — асыҡлыҡ һәм ышаныс атмосфераһы булдырырға, капитал һалыуҙарҙың ышаныслы булыуын күрһәтергә, аныҡ гарантиялар бирергә кәрәк. Бының өсөн беҙ инвестицияға бәйле закондарҙы ярайһы ныҡ яңырттыҡ,— тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Инвестиция эшмәкәрлеген көйләү, уға дәүләт ярҙамы формалары тураһындағы норматив-хоҡуҡи акттар әҙерләнек. Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары өсөн административ кәртәләрҙе бөтөрөү сараһын күрәбеҙ. Ошо урында билдәләп киткем килә, беҙ – эшҡыуарҙар һаны буйынса Волга буйы федераль округында беренсе.
БР Президенты һүҙҙәренсә, 2011 йылда төп капиталға инвестициялар 5,5 процентҡа артып, 185 млрд һумға тиерлек еткән. Республика иҡтисадына 300 млн АҠШ доллары күләмендә сит ил инвстициялары килгән, был 2010 йылдағына ҡарағанда өс тапҡырға тиерлек күп.
«Элегерәк төп инвестициялар сеймал секторына барһа, хәҙер улар башлыса эшкәртеү производствоһын үҫтереүгә йүнәлтелә», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Быйыл да ыңғай динамика һаҡлана, тип дауам итте Президент. Беренсе кварталда уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 8,5 процент үҫеш менән төп капиталға 25,2 млрд һум аҡса һалынған.
«Башинформ» агентлығының бығаса хәбәр итеүенсә, әлеге форум сиктәрендә дөйөм алғанда биш млрд һумдан ашыу суммаға ундан ашыу инвестицион килешеүгә ҡул ҡуйыу планлаштырыла.


text:
Быйыл республика халҡын 121 ял һәм байрам көндәре көтә
2014 йылда рәсәйлеләр 118 көн ял итәсәк, ә Башҡортостан халҡын, мосолман байрамдары булғанлыҡтан, өҫтәмә өс ял көнө көтә.
Башҡортостан Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, Ураҙа байрамы, Ҡорбан ғәйете һәм Республика көнөн байрам итеүгә бәйле 28 июль, 4 һәм 11 октябрь эшләмәгән байрам көндәре тип иғлан ителгән.
2014 йылда рәсәйлеләрҙе дүрт көнлөк өс «уик-энд» — майҙа, июндә һәм ноябрҙә, көтә тип алдан хәбәр ителгәйне.
Яҙ һәм хеҙмәт байрамына бәйле ял көндәре 1 майҙан 4-нә тиклем күҙаллана. 12 июндән 15-нә тиклем ил халҡы Рәсәй көнөн билдәләйәсәк, ә 1 ноябрҙән 4-нә тиклем – Халыҡтар берҙәмлеге көнө.
4 һәм 5 ғинуар (шәмбе һәм йәкшәмбе) ял көндәре эшләмәгән байрам көндәренә тура килеү сәбәпле 2 майға һәм 13 июнгә күсерелә. Шулай уҡ 23 февраль (йәкшәмбе) ял көнөнә тура килә, шуға күрә артыҡ ял көнө рәсәйлеләргә 3 ноябрҙә биреләсәк.
Мартта күсереүҙәр булмаясаҡ. Рәсәйлеләр өс көн рәттән ял итәсәк – 8 марттан алып 10-на тиклем. Еңеү көнөнә бәйле майҙа ял көндәре күсерелмәйәсәк, ял көндәре 9 майҙан 11-нә тиклем һуҙыласаҡ, тип белдерҙеләр Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Рәсәйҙең Үҙәк һайлау комиссияһында ил Президентын һайлағанда һайлау участкаларында эшләү өсөн киң мәғлүмәт сараларын аккредитациялау башлана
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
2018 йылдың 21 ғинуарында Рәсәйҙең Үҙәк һайлау комиссияһы Рәсәй Федерацияһы Президентын һайлауҙа эшләү өсөн киң мәғлүмәт саралары вәкилдәрен аккредитациялауға ғаризалар ҡабул итә башлай. Ғаризаларҙы федераль, ике һәм өс төбәктән ашыу теркәлгән киң мәғлүмәт саралары тапшыра ала. Ғаризаларҙы 2018 йылдың 7 мартына тиклем бирергә мөмкин.
Рәсәйҙең Үҙәк һайлау комиссияһына киң мәғлүмәт саралары вәкилдәрен аккредитациялау өсөн түбәндәге документтар: баш мөхәррир ҡул ҡуйған ғариза, баш мөхәррир раҫлаған киң мәғлүмәт сараһын теркәү тураһында таныҡлыҡтың күсермәһе (теркәлгән киң мәғлүмәт сараһы өсөн) тапшырыла.
Документтар электрон төрҙә һәм ҡағыҙҙа ҡабул ителә.
Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһының адресы: 109012, Мәскәү ҡалаһы, Б. Черкасский тыҡрығы, 9-сы йорт. Аккредитацияға документтар ебәреү өсөн электрон почта: pressa@cikrf.ru.
Киң мәғлүмәт саралары вәкилдәрен аккредитациялауға бәйле һорауҙар буйынса Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһының Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек һәм мәғлүмәт аппараты идаралығына мөрәжәғәт итергә кәрәк: (495) 625-80-94.
http://www.bashinform.ru/news/1105706-v-tsik-rossii-nachinaetsya-akkreditatsiya-smi-dlya-raboty-na-izbiratelnykh-uchastkakh-na-vyborakh-pr/