text:
Элек “Совет Башҡортостаны” Бөтә Союз каталогына инмәй торғайны, шуға күрә уны республиканан ситтә йәшәгәндәр алдыра алманы. Мәскәүҙә уҡығанда баҫманы һәм Йылайыр районы гәзитен В.И. Ленин исемендәге үҙәк китапханала уҡый торғайным. Ә 80-се йылдарҙа Чукоткала эшләгәндә “Совет Башҡортостаны”н ебәреп торҙолар. Шулай итеп, уны ер сигендә лә – Америкаға ҡарап ултырып уҡығаным булды тип маҡтана алам.
Аҙағыраҡ баҫма менән яҡынданыраҡ та танышырға яҙҙы: үткән быуат аҙағында дүрт-биш йыл гәзиттең үҙ хәбәрсеһе булдым.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 503
БЛАГОВЕЩЕН ПЕДАГОГИЯ КОЛЛЕДЖЫ, 1876 й. Благовещен уҡытыусылар семинарияһы булараҡ нигеҙ һалына, 1919 й. алып 3 йыллыҡ пед. курстары, 1921 й. — пед. техникумы, 1950 й. — физик культура техникумы, 1958 й. — пед. уч‑щеһы, 1997 й. Б.п.к. Уҡытыу көндөҙгө бүлектә башланғыс кластарҙа уҡытыу (башҡ., мари һәм урыҫ бүлектәре), мәктәпкәсә йәштәге балалар пед., соц. педагогика, физик культура һөнәрҙәре б‑са алып барылган. Китапханаһы, музейы була. 15 меңгә яҡын белгес әҙерләнгән (2011). Колледж бинаһы (1873 й. төҙөлгән) тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы булып тора; 1985 й. уға Г.М.Мишенёвҡа һәм Көньяҡ Урал пулемётсылар училищеһына арналған 2 мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. 2013 й. б.п.к. һәм Благовещен сәнәғәт‑гуманитар техникумы нигеҙендә Благовещен киң профилле һөнәр биреү колледжы асыла.
О.И.Токтаев
Тәрж. Т.С.Дәүләтбирҙина

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Фото:
«Өфө» аэропортында яңы коллектив договор ҡабул ителәсәк
Фото:
«Өфө» халыҡ-ара аэропортында 2010-2012 йылдарға коллектив договорҙың яңы проекты эшләнде. Проект күсермәһе менән бюллетень сығарылып, танышыу һәм тәҡдимдәр индереү өсөн бөтә хеҙмәттәргә һәм структура подразделениеларына таратылды.
Коллектив договор — ул предприятиела эш биреүсе менән хеҙмәткәр араһында хоҡуҡи, социаль-иҡтисади һәм профессиональ мөнәсәбәттәрҙе көйләүсе документ. «Өфө» халыҡ-ара аэропортында бындай акт өсөнсө тапҡырына төҙөлә.
Элекке колдоговорҙың яңы редакцияһына хеҙмәт закондарындағы үҙгәрештәрҙе иҫәпкә алып, авиапредприятие хеҙмәткәрҙәренең эште юғары яуаплылыҡ менән һәм сифатлы итеп башҡарыуына ынтылышын арттырыуға, социаль льготаларҙы һәм түләүҙәрҙе һаҡлауға йүнәлтелгән, аэропорт коллективы өсөн мөһим өҫтәмәләр индерелде.
Яңы документ проектын әҙерләү менән эш биреүсе вәкилдәренән һәм аэропорт хеҙмәткәрҙәренән торған махсус комиссия шөғөлләнде, ул хеҙмәткәрҙәрҙең күп теләктәрен иҫәпкә алды. Комиссияға аэропорттың төрлө бүлектәренән һәм хеҙмәттәренән 60-тан ашыу тәҡдим бирелде.
Яңы коллектив договор авиапредприятие хеҙмәткәрҙәренең 15 апрелгә билдәләнгән профсоюз конференцияһында ҡабул иткәндән һуң көскә инәсәк.


text:
Өфөлә «Еңеү ҡатын-ҡыҙҙары» осрашыуы үтәсәк
28 апрелдә Өфөнөң Ҡала мәҙәниәт һарайында Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 66 йыллығына арналған «Еңеү ҡатын-ҡыҙҙары» осрашыуы үтәсәк. Унда ҡатын-ҡыҙҙар – һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары, «Фронтташ әхирәттәр» клубы ағзалары, Өфөнөң ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте активистары, Афғанстанда һәм Чечняла һәләк булған яугирҙарҙың әсәләре ҡатнашасаҡ.
Осрашыуҙа ҡатнашыусылар өсөн бай концерт программаһы, конкурстар, викториналар әҙерләнгән. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың барыһына ла сәскәләр һәм бүләктәр тапшырыласаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов Карлсруэ ҡалаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Карлсруэ ҡалаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Карлсруэ ҡалаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты менән осраштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Баден-Вюртемберг ерендәге Карлсруэ ҡалаһының (Германия Федератив Республикаһы) Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Вольфганг Гренке менән осрашты.
Гренке әфәнде Карлсруэ ҡалаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы делегацияһын етәкләй. Башҡортостанға ул тәүгә килде. Эш визиты сиктәрендә делегация ағзалары Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы етәкселеге менән осрашасаҡ, «Газ. Нефть. Технологиялар-2013» күргәҙмәһенә барасаҡ, Euromoney инвестиция форумында ҡатнашасаҡ. Дөйөм алғанда, Гренке әфәнде һүҙҙәренсә, был танышыу визиты булып тора, әммә алдағы саралар сиктәрендә ҡунаҡтар хеҙмәттәшлек итеү мәсьәләһен дә ентекле тикшерергә ниәтләй.
Башҡортостанды, тәү сиратта, Баден-Вюртембергтағы юғары технологиялы бизнестың үҫеш кимәле ҡыҙыҡһындыра.
— Баден-Вюртемберг ерендә бизнестың ни тиклем уңышлы эшләгәнен беләбеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙҙең бизнестың да шулай уҡ уңышлы һәм һөҙөмтәле эшләүен теләйбеҙ. Бының өсөн күп нәмәгә өйрәнергә, байтаҡ эш башҡарырға кәрәк.
Республика Президенты билдәләүенсә, Башҡортостан менән Баден-Вюртемберг төрлө йүнәлештәр буйынса, атап әйткәндә, сәнәғәт, туризм һәм фәнни-техник өлкәләрҙә хеҙмәттәшлек итә ала. Сауҙа-сәнәғәт палаталары координаторҙар ролен башҡара аласаҡ.
Вольфганг Гренке һүҙҙәренсә, Карлсруэ ҡалаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһына «65 мең предприятие һәм эшҡыуар инә, уларҙың күпселек өлөшө – бәләкәй һәм урта предприятиелар».
— Беҙҙең округ Башҡортостан өсөн идеаль партнер булып тора, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Германия делегацияһы етәксеһе.
Карлсруэ ҡалаһы Европа үҙәгендә урынлашҡан, уның иң үҫешкән ҡалаларының береһе булып тора. Технологиялар, иҡтисад һәм мәҙәниәттең үҫеш кимәле буйынса ҡала Германия, Европа һәм Американың иҡтисад үҙәктәре араһында алдынғы позицияларҙы биләй.


text:
Өс бейеүсе үҫә28-10-2011, 11:07 // Информация // Баҫып сығарырға
Ун ике йәшлек Наҙгөл дә, туғыҙы тулған Венер ҙа, хатта өс йәшлек Мәликә лә йыл һайын Күгәрсен районының Мораҙым тарлауығында үткән “Байыҡ” бейеү конкурсында ҡатнашып, призлы урындарҙы алмайынса ҡалмай. Быйылғы бәйгелә Венер Байғусҡаров башҡарыуындағы “Ирәндек” башҡорт халыҡ бейеүе икенсе дәрәжә дипломға лайыҡ булды. Былтыр Наҙгөл ошо уҡ мәҙәни сарала — “Башҡорт бейеүен һаҡлау һәм үҫтереү”, ә Венер “Үҙенсәлекле башҡарыусы” номинацияһында бүләк яуланы.
— Үҙемдең бала саҡ хыялымдың кескәйҙәремдә тормошҡа ашыуына сикһеҙ шатмын, — тип йылмая бәхетле әсә. — Уларҙың һәләтен артабан үҫтерергә кәрәк. Күпселек ваҡытымды балаларға бүләм, йыр, бейеү, спорт, һүрәт төшөрөү буйынса ла шөғөлләнеп ҡараныҡ, әммә бейеү яҡыныраҡ.
Ысынлап та, татыу ғаиләлә бейемәйенсә торған көн юҡтыр. Балалар түңәрәктә шөғөлләнеү менән генә сикләнһә, уңыштары ла ҙур булмаҫ ине, ти әсә. Шуға ла өйҙә уларҙың һәр хәрәкәтен, һығылмалылығын, көйҙө тойоу һәләтен, бейеү хәрәкәттәрендәге оҫталығын тикшереп, кәрәк урында өйрәтеп кенә тора. Айгөл Байғусҡарова балаларҙың дәрестән ҡайтҡанын көтөп ала, һуңынан бейеү түңәрәгенә оҙатып ҡуя, кисен дәрес әҙерләргә ярҙам итә.
— Беҙ уларҙы мотлаҡ бейеүсе булығыҙ тип үҫтермәйбеҙ, әммә киләсәктәрен был сәнғәт төрө менән бәйләргә уйлаһалар, ҡаршылығыбыҙ юҡ, — ти атайҙары.
Балалар төрлө ярыштарҙа ҡатнашырға теләһә, сығымдарҙы үҙҙәренең иҫәбенә ҡаплаған осраҡтары ла бар икән. Улдары пластилиндан төрлө әйберҙәр эшләү менән мауыға, әсәһе киләсәктә уны архитектор итеп күрергә теләй. “Ниндәй һөнәр һайлаһалар ҙа, тәү сиратта, кешелекле һәм кеселекле, илебеҙгә кәрәкле булыуҙарын теләйбеҙ”, — ти ата-әсә.
Ҡасандыр Сәйфулла Дилмөхәмәтовтан сихри музыка ҡоралы серенә өйрәнеп, районда ҡурай тартҡан Айгөл Байғусҡарованың балалары сәнғәтте үҙ итеүе юҡҡа түгел. Алма ағасынан йыраҡ төшмәй тигәндәй, әле ул, бәләкәй ҡыҙына бейеү һалып, “Байыҡ” бәйгеһенә әҙерләй. Хәҙерҙән үк апаһы менән ағаһының уртаһына баҫып, улар кеүек бейергә тырышҡан кескәй ҡыҙының да йондоҙло сәғәте һуғасағына шик юҡ. Хәйер, бейеүселәр тәрбиәләгән Айгөл менән Юнир Байғусҡаровтарҙың киләсәктә ғаилә ансамбле төҙөргә лә ниәте бар. Ата-әсәләренең, уҡытыусыларының ғына түгел, тотош Хәйбулла районының ғорурлығы булған йәш бейеүселәрҙең уңыштары алда әле.


text:
«Колос» студенттар отряды уңыш йыйыуҙа ярҙам итә
Башҡорт дәүләт аграр университетының «Колос» махсус отряды студенттары урып йыйыу кампанияһында ҡатнаша. 78 буласаҡ инженер – «Башҡорт» МТС-ы дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһында, 49 – «Ергән МТС-ы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә, 27 студент «Урал аръяғы» МТС-ы дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһында эшләй. Аграр вуздың тағы 65 студенты республиканың төрлө хужалыҡтарында йәлеп ителгән.
БР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, студенттар һөнәри күнекмә алыу ғына түгел, юғары хеҙмәт күрһәткестәренә лә өлгәшә. Мәҫәлән, «Ергән МТС-ы»ның Ишембай бүлексәһендә эшләүсе Денис Шестеров менән Эльвир Әсфәндиәровтың студенттар экипажы Мега-360 комбайнында 4500 центнерҙан ашыу иген һуҡты. «Башҡорт» МТС-ының Дүртөйлө филиалында эшләүсе Денис Хөсниәров үҙйөрөшлө МАК-ДОН сапҡысында 382 гектар иген культуралары сапты.
Вадим Ғиндуллиндың отряды ла үҙен яҡшы ғына күрһәтте. Егеттәр «Башҡорт» МТС-ының Дүртөйлө филиалында менеджерҙар сифатында үҙ һәләттәрен күрһәтә.
Быйылғы ураҡта төбәк-ара студенттар отряды ҡатнаша. Алтай дәүләт аграр университетынан өс студент «Башҡорт» МТС-ының Шишмә филиалында «Нива» студенттар төҙөлөш отряды составында эшләй. Егеттәр бик ҡәнәғәт, улар өсөн был алдынғы тәжрибә, быны улар үҙҙәрендә, Алтайҙа, үҫтерәсәк. Ә беҙҙең студенттарыбыҙ Алтай крайында автомобиль юлдары төҙөлөшөндә эшләй.


text:
“Бәллүр яҙмыш”, “Төнгө серенада”, “Ҡойон”, “Парлы тормош”, “Өфөләргә барам әле”, “Үҙең аңла”... Халҡыбыҙ күңелендә урын алған был йырҙарҙы тыңлаған һайын тыңлағы килә. Башҡортостандың халыҡ артисы Шамил Хәмәҙинуров ана шундай үҙенсәлекле, моңло тауышы менән бихисап тамашасының яратҡан йырсыһына әүерелде. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, замандашыбыҙ бынан бер йыл элек яҡты донъянан китеп барҙы. Шулай ҙа Шамилдың моңо бөгөн дә беҙҙең күңелдә сыңлай. Ә инде ижадташ дуҫтары уның ғәжәп кеше булыуы хаҡында сәғәттәр буйына һөйләргә әҙер. Башҡортостандың халыҡ артисы, виртуоз баянсы Хәлит Фәтихов оло талант эйәһе менән күп йылдар бергә эшләгән. Хеҙмәттәше, ғаилә дуҫы булараҡ, ул осорҙо һағынып иҫкә ала. Һеҙҙең иғтибарға музыкант Хәлит ФӘТИХОВтың яҡты хәтирәләрен тәҡдим итәбеҙ.
Йәшлек һағындыра
Беҙ Шамил Шәрифйән улы менән 1978 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһында эш башланыҡ. Ябай, ихлас булыуы менән айырылып торҙо ул. Бер ҡатлылығы ла бар ине – бөтәһенә лә сабыйҙарса ышанып барҙы. Асыуланышып, тәмһеҙләшеп тә йөрөмәне. Үҙенә ҡыйын булһа булһын, тик башҡаларҙы шатландырырға тырыша ине. Уның берәй ҡасан һүгенгәнен дә ишетмәнем.
Шамилдың бала сағы бигүк еңелдән булмай. Бәләкәйҙән атайһыҙ үҫә. Моңдо үҙ иткән малай мәктәптең бер күрке ине, тип һөйләй ауылдаштары. Хатта уҡытыусылар ҡайһы берҙә дәрес ваҡытында Шамилдың йырлауын үтенгән.
Хәмәҙинуровты, күптәр хөрмәт иткәнгә күрә, йәш булһа ла төркөм етәксеһе итеп ҡуйҙылар. Бригадалағы шәхестәрҙең исеме үк күп нәмә хаҡында һөйләй: Ишмулла Дилмөхәмәтов, Фәриҙә Ҡудашева, Бәхти Ғайсин, Филүс Гәрәев, Әхәт Ураҙмәтов һәм башҡалар.
Заманында Шамил Хәмәҙинуровтың даны ҙур ине. Уны түрәләр ҙә, төрлө уҡыу йорто етәкселәре лә хөрмәт итте. Шуға ла ауылдан килгән таныштары гел уға мөрәжәғәт итте. Ә Шамил ағай уларҙы уҡырға керетергә ярҙамлашты, кемделер дауаханаға һалыуҙы хәстәрләне. Ғөмүмән, ул кеше өсөн йәшәне тиһәм, хата булмаҫ.
Шамил моңо йәшәй күңелдәБеҙ эшләй башлаған осорҙа сәнғәт кешеһенә еңел булманы. Автобус юҡ. Йә тракторға, йә йөк машинаһына ултырып, төпкөл ауылдарға барабыҙ. Сәхнә кәрәк-ярағын да, әйберҙәребеҙҙе лә үҙебеҙ йөкмәп йөрөтәбеҙ. Ҡышҡы буран булһынмы, йәйге селләме, ҡарап торманыҡ – планды үтәргә кәрәк бит! Ә инде ауыл клубтарындағы хәлде әйтеп тораһы ла түгел. Һыуыҡ, йылытылмаған биналарҙа йыш сығыш яһарға тура килде. Хәҙер генә шарттар бүтән.
Гастролдәргә сығып китһәк, өсәр ай юлда йөрөй инек. Бер мәл хәтеремдә, яҙ ҡуҙғалдыҡ та көҙ генә ҡайтып индек. Хәләл ефетем Лилиә Фәтихова ла, Шамилдың ҡатыны Римма Ибраһимова ла беҙҙең менән бергә эшләне. Шуға балаларҙы гел туғандарға ҡалдырып йөрөнөк. Улар үҫә биргәс, үҙебеҙ менән ала башланыҡ. Әйткәндәй, беҙҙең балалар ҙа сәхнә юлын һайланы.
Бер мәл оҙайлы гастролдән ҡайтып төштөм. Улыма уйынсыҡ алғайным. Ул ҡулымдан теге машинаны алды ла йәһәт кенә өйгә йүгереп инеп китте. “Унда ниндәйҙер ағай миңә бүләк килтергән”, – тигән өләсәһенә. Ана шулай, балалар беҙҙе танымаған саҡтар ҙа булғыланы.
Хәтеремдә, бер саҡ Урта Азияға гастролгә сығып киткәйнек. Әйбергә ҡытлыҡ, өҫтә йүнле кейем дә юҡ ине. Хәҙер иҫкә төшөрһәң, көлкө булып китә.
Бына Ҡаҙағстанда туҡталдыҡ. Булған ғына аҡсабыҙ бөттө. Ахырҙа һәр кемебеҙҙең кеҫәләрен, сумка төптәрен тентеп сыҡтыҡ. Күпмелер шунда тәңкә таптыҡ. Арабыҙҙа аҡсаны ипләп кенә тотонған Фәнүнә Сиражетдинова бар ине. Ул бер тиндән бишәү яһай, тип шаярта инек. Уны магазинға ебәрҙек.
Элгәре хаҡы төшөрөлгән тауар һатыусы магазин була торғайны. Фәнүнә шунда барып, бер ҡап рафинад, икмәк, консерва һәм бәләкәй генә сало киҫәге алған. Теге сало саҡ ҡына күгәрә башлағайны. Ул ерен ҡырып алып ташланыҡ та теүәл бүлештек. Башҡортостанға ҡайтырға иртәрәк, шуға булған ғына “мөлкәтте” шул көндәргә етерлек итеп бүлергә кәрәк. Шәкәрҙе Фәнүнә һәр кемебеҙгә шутлап ҡына өләшә. Әйтерһең дә, һуғыш осоро... Әммә нисек кенә булмаһын, шул йәшлек осоро һағындыра. Ятаҡта йәшәһәк тә, аҡсаға ҡытлыҡ булһа ла, йәшәүе күңелле ине. Халыҡ алсаҡ, ихлас ине ул заманда.
“Мичурин” тип йөрөттөк
Шамил Шәрифйән улының “Мичурин” тигән ҡушаматы булды. Донъяла ниндәй үҫемлек бар, бөтәһен дә белә. Дарыу үләндәрен дә, ҡайҙа үҫкәнен дә, ниндәй файҙаһы барлығын да беҙгә һөйләй. Гел шуға арналған китаптар уҡыны.
Уларҙың фатиры гөлгә күмелеп торҙо. Ниндәй генә сәскә юҡ! Хатта өйөндә әллә нисә сорт виноград та, лимон да, слива ла үҫтерҙе. Гастролдә йөрөгәндә ҡыҙыҡ була торғайны. Шамил клубҡа килеп инә лә гөлдәрҙең “һаулығын” тикшерә башлай. Ҡороп барған үләнен йолҡоп ташлай, ерен йомшарта. Шунан клуб хеҙмәткәрҙәренә теге гөлдө нисек ҡарарға кәрәк икәнлеге тураһында бер сәғәт буйы лекция уҡый.
Ағас эшенә лә оҫта ине Шамил ағай. Урманға барһа, төрлө ботаҡтар алып ҡайта ла шунан төрлө һындар яһай. Тамырҙан да әллә ниндәй матур әйберҙәр эшләп ҡуя ине. Хатта беҙ ҙә уға тамыр ташыныҡ.
Тағы ла Шамил оҫта ашнаҡсы ине. Ул картуфтан ғына әллә нисә төрлө ризыҡ әҙерләй. Ә инде гастролдә нимәлер бешерһә, беҙҙең өсөн байрам.
Ҡыҙыҡ хәлдәргә тарып...
Шамил Хәмәҙинуров бик яҡшы рәссам да ине. Әрмелә хеҙмәт иткәндә ул писарь булған. Шуға стена гәзите эшләргә, карикатуралар яһарға һәләк оҫта булды.
Йәшерәк саҡта булды был хәл. Союздаш республикала гастролдә инек. Ҡыҙҙар — бер бүлмәлә, беҙ күршеһендә йәшәйбеҙ. Кис етһә, ниндәйҙер мәрәкә сығарғы килә. Шамил менән ҡыҙҙарҙы шаяртырға булдыҡ. Ул ҙур ҡағыҙ алды ла баш һөйәге һөлдәһен төшөрөп ҡуйҙы. Ундай билдә, ғәҙәттә, электр бағаналарына ҡуйыла. “Сегодня ночью убью”, — тип аҫтына яҙҙы. Шунан был ҡағыҙҙы Фәнүнә Сиражетдинова менән Гөлсөм Хәбибуллина йәшәгән бүлмәгә ишек аҫтынан тыҡтыҡ. Йәнәһе, күрһендәр ҙә ҡурҡһындар.
Иртәгәһенә ҡараһаҡ, ҡунаҡхана гөж килә. Ул милиция, ул табиптар йүгерешә. Ҡот осто! Нимә булды икән, тип аптырайбыҙ. Баҡтиһәң, теге яҙманы Гөлсөм күргән дә үҙебеҙгә кире ҡайтарырға булған. Тик, абайламайыраҡ, икенсе кешенең бүлмәһенә тыҡҡан. Ә унда спекулянт ҡатын йәшәгән. Ул заманда илдә алыпһатарҙарға ҡарата закон ҡаты ине, шуға улар йәшеренеп эш итте. Шул спекулянт теге ҡурҡыныс “хат”ты күргән дә иҫен юғалтҡан. Ҡыйын булып киткәс, милицияһын да, “Ашығыс ярҙам”ды ла саҡырғандар.
Етмәһә, ҡунаҡхана директоры Гөлсөмдө ныҡ итеп әрләне. “Шундай урында эшләп тә, оялмай теләһә нимә менән булышаһығыҙ!” – ти. Ә был эште кем уйлап сығарғанын белмәнеләр ҙә.
Тағы ла бер хәл иҫкә төштө. Шамил ауырып киткәйне. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, концерт ҡуябыҙ. Коллегаларҙың береһе температуранан дарыу биргән. Шамил сәхнәлә торғанда башы әйләнеп киткән. Тирә-яҡта төҫтәр тоноҡлана, күҙ алды ҡараңғылана башланы, ти. Үҙен насар тойғас, тиҙ генә сәхнәнән сығып киткән. Баҡтиһәң, уға яңылыш йоҡлата торған дарыу биргәндәр икән. Шундай күңелһеҙ осраҡтар ҙа булғыланы.
“Ихлас”тың дәртле саҡтары
1993 йылда оло быуын артистары хаҡлы ялға китеп бөткәс, Шамил менән бергәләп “Ихлас” төркөмөн ойошторҙоҡ. Бик шәп килеп сыҡты! Яңы төркөмдә мин, улым Илшат, көлкө оҫталары Әхәт Ураҙмәтов, Лилиә Фәтихова, Данис Фәтихов, бейеүсе Минзиә Насибуллина, йырсылар Римма Ибраһимова, Сүриә Ғималова, Рәмил Хәзиев эш башланыҡ. Шунда уҡ матур костюмдар тектерҙек, ҡыҙыҡлы программа ла төҙөнөк. Бер ғаилә кеүек татыу, берҙәм булдыҡ. Тыуған көндәребеҙҙе, башҡа байрамдарҙы бергәләп үткәреп йәшәнек. Беҙҙең төркөм тиҙ арала Башҡортостанда ғына түгел, күрше төбәктәрҙә лә танылыу яуланы.
Хәтеремдә, Себер яҡтарын тетеп йөрөп сыҡтыҡ. Халыҡ концерттарға эркелеп йөрөй торғайны. Шуға ла “Ихлас” планды арттырып үтәп килде. Аҡсаны мул алып ҡайтып, филармонияға тапшыра инек. Шуның өсөн ҡайһы бер коллегаларҙан дәғүә лә ишетергә тура килде. “Ниңә улай аҡсаны күп тапшыраһығыҙ? Хәҙер беҙҙән дә шулай талап итәләр”, – тип үпкәләүселәр булды.
Юлда ниндәй генә хәлдәр тыумай бит инде. Бер заман Белорет районында автобусыбыҙ менән түңкәрелдек. “Ҡәйнә теле” тигән ҡурҡыныс урында. Аҫта – 72 метрлыҡ упҡын. Шофер йоҡлап китеп, шунда тәгәрәнек. Әллә нисә тапҡыр әйләндек. Бәхеткә, бер ағасҡа эләгеп тороп ҡалғанбыҙ. Бөтәбеҙ ҙә иҫән-һау. Бына Хоҙайҙың ҡөҙрәте! Ә инде Өфөгә беҙҙе үлгән тип хәбәр иткәндәр...
Шамилды бар халыҡ яратты, сөнки ул күп телдәрҙә йырлаған берҙән-бер артист ине. Башҡорт һәм татарсанан тыш, ҡаҙаҡ, әрмән, сыуаш, мордва, мари, үзбәк һәм башҡа телдәрҙә лә йырланы. Әгәр башҡа республиканан рәсми вәкилдәр килһә, шунда уҡ беҙҙе саҡырталар ине. “Тиҙ генә Хәмәҙинуров менән музыкант Фәтиховты табығыҙ. Сыуаштар килә”, – тип филармонияға шылтырата торғайнылар.
Шамилды ҡайһы саҡ шаяртып мари тип тә эләкләйҙәр ине. Беренсенән, уның тыуған районы Мишкәлә шул милләт вәкилдәре күп йәшәй. Икенсенән, артисыбыҙ шул телдә байтаҡ йыр белде. Әммә Шамил — милләте буйынса мишәр. Ҡатыны Римма Ибраһимова иһә – башҡорт. Уларҙың кесе ҡыҙы Гөлсәсәк — хәҙер Ғ. Камал исемендәге Татар дәүләт театры актрисаһы, ә Гөлназ З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһында эшләй.
Һуңлап булһа ла...
Шамил Хәмәҙинуров һуңғы йылдарҙа ныҡ ауырыны. Сәбәптәре лә булды. Беренсенән, әллә күпме йылдар һыуыҡ клубтарҙа сығыш яһауы үҙенекен итте. Икенсенән, дәрте ташып эшләп йөрөгәндә пенсияға сығыуын бигерәк тә ауыр кисерҙе. Уйлап ҡараһаң, уға әле эшләргә лә эшләргә ине. Шамил етәкләгән “Ихлас” төркөмө уңышлы, әүҙем ине, планды арттырып үтәне. Халыҡ яратҡан йырсыһын осратҡан һайын ниңә сәхнәлә күренмәүен һорай торғайны.
Шамил Хәмәҙинуровҡа ваҡытында тейешле баһа ла бирмәнеләр. Шуға ла ныҡ ғәрләнде. Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ: унан күпкә йәшерәктәр әллә ҡасан “халыҡ артисы” исемен алып бөттө, ә Шамилды гел ситләтеп үттеләр. Ә бит ул филармонияға күпме килем килтерҙе, халыҡ араһында абруйы ҙур булды! Тәү ҡарамаҡҡа ижад кешеһе өсөн халыҡ һөйөүенән дә ҙурыраҡ баһа юҡ һымаҡ. Ләкин тормошта бюрократтар, сәнғәтте аңламаған әҙәмдәр уға ҡарап фекер йөрөтмәй шул.
Беҙ быға әллә ни иғтибар ҙа итмәҫ инек. Һуңғы осорҙа Шамил йыш ауырый башланы. Быуындары тотмай, етмәһә, үпкәһенә һары һыу йыйыла. Дауаханала ла әллә ни оҙаҡ тотмайҙар, тиҙерәк кире сығарыу яғын ҡарайҙар. Унда һине артист тип тормайҙар. Өфөлә “Совмин дауаханаһы” бар бит инде. Унда, ғәҙәттә, түрәләр, билдәле сәнғәт оҫталары, ғалимдар дауалана. Тейешенсә ҡарайҙар, профилактика ла яһайҙар. Шамилды һәр ваҡыт формала тотор өсөн шунда һалырға булғайныҡ. Йәнәһе, иғтибар ҙурыраҡ булһа, хәле яҡшырыр тип өмөтләндек. “Беҙ алмайбыҙ”, — тип яуапланылар. “Ни өсөн? Шамил кеүек Башҡортостанға хеҙмәт иткән кешеләр һирәк бит”, — тибеҙ, йән көйөп. “Беҙҙең ҡағиҙә бар. Әгәр Башҡортостандың халыҡ артисы булһа, хәл башҡаса юҫыҡҡа боролор ине”. Асылда бит ул — халыҡ артисы, тик рәсми документы ғына юҡ! Ҡағыҙға ышана торған заманда йәшәйбеҙ шул.
Беҙ, коммунизмда тәрбиәләнгән кешеләр, капитализм шарттарына күнә алмай ҡалдыҡ. Бөтә бәлә шунда. Ана, бүтән өлкә артистары үҙгәртеп ҡороу осоронда концерт менән аҡса эшләргә оҫтарып алды. Халыҡ алдында сығыш яһай ҙа бөтә килеме үҙ кеҫәһенә инеп ята. Ә беҙ бит ундай юлдан китмәнек. Шуға әллә ниндәй затлы машиналарыбыҙ ҙа, ҡала ситендә шәхси йорттарыбыҙ ҙа булманы. Егермешәр йыл ятаҡта йәшәп, һуңлап ҡына фатирлы булдыҡ.
Ахырҙа Шамил Шәрифйән улына исем юлларға тотондоҡ. Ошо урында Мишкә районы хакимиәтенең элекке башлығы Виталий Андреевҡа сикһеҙ рәхмәтемде еткерге килә. Ундай етәкселәр күберәк булһын ине! Ул мәртәбәле исемде юллауҙа ҙур ярҙам күрһәтте, хакимиәттән тейешле документтарҙы ла тултыртып тапшырттырҙы.
Ниһайәт, 2013 йылда Шамил Хәмәҙинуровҡа юғары награда бирелде. Ләкин уның хәле хөртәйгәйне. Хатта тәғәйен бүләкте республика етәксеһе ҡулынан алырға саҡ барҙы. Бынан һуң ул оҙаҡ йәшәмәне. Ҡатыны Римма Ибраһимованан бер айға ҡалып, теге донъяға китеп барҙы.
Яҡташтары онотмай
Халыҡ яратҡан сәхнә оҫтаһына быйыл сентябрҙә 65 йәш тулған булыр ине. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, үҙе был көндө күрә алманы. Шулай ҙа тыуған төйәге Мишкә районында киң билдәләнеләр.
Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы коллективы был көндә Мишкәлә хәйриә концерты ойошторҙо. Урындағы хакимиәт йырсы хөрмәтенә аудиодиск сығарҙы, ә район үҙәгендә уға иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйҙылар.
Шамил ағайҙың ауылдашы, бөгөн иһә район хакимиәте башлығы йөгөн тартҡан Рөстәм Мусин был йәһәттән ҙур эш күрһәтте. Киләсәктә урамға уның исемен бирергә ниәтләйҙәр. Артабан да Шамил Хәмәҙинуровтың исемен мәңгеләштереү йәһәтенән эште дауам итергә кәрәк. Уның кеүек Башҡортостан сәнғәтенә тоғро хеҙмәт иткән шәхестәрҙе ололарға бурыслыбыҙ.
Айгиз БАЙМӨХӘМӘТОВ яҙып алды


text:
Төбәк башлығы ШОС һәм БРИКС илдәре журналистары менән осраштыФото: Хәлит Сафин
Төбәк башлығы ШОС һәм БРИКС илдәре журналистары менән осрашты
Төбәк башлығы ШОС һәм БРИКС илдәре журналистары менән осраштыФото: Хәлит Сафин
28 июндә Өфөлә Рөстәм Хәмитов сит ил журналистары – Башҡортостанда аҙналыҡ матбуғат турында булған ШОС һәм БРИКС илдәре киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре менән осрашты, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Рөстәм Хәмитов журналистарҙың республика буйынса бай һәм ҡатмарлы сәфәре булғанын билдәләне.
— Меңләгән саҡрым юл үттегеҙ. Ысынында иһә, ул күп түгел. Ҡатмарлыраҡ маршруттар ҙа була. Шуға ҡарамаҫтан, һеҙ республика менән таныштығыҙ. Беҙҙең тәбиғи күренекле урындарҙы ҡаранығыҙ, беҙҙең кешеләр менән таныштығыҙ. Күп нәмә һеҙгә оҡшағандыр тип уйлайым.
Мин һеҙҙең менән осрашыуҙы ойоштороу тураһында һораным, сөнки һеҙ Шанхай хеҙмәттәшлек илдәренән һәм БРИКС илдәренән эш алып бараһығыҙ. Киләһе йыл беҙҙә ШОС һәм БРИКС илдәре саммиттары уҙасаҡ. Беҙҙең турала, күршеләребеҙҙән тыш, аҙ беләләр. Ҡытайҙа, Һиндостанда, Италияла, моғайын, беҙҙең турала аҙ ишеткәндәрҙер. Сәфәр барышында һеҙгә беҙҙең республика тураһында һөйләнеләр. Беҙ Рәсәй Федерацияһында эре индустрия-сәнәғәт һәм аграр төбәк. Беҙ Рәсәй Федерацияһында иҫәп буйынса иң ҙур республика, — тине республика башлығы.
Ул саммиттарға әҙерлектең нисек барғаны тураһында һөйләне.
— Әҙерлек планға ярашлы бара. Эшләп килгән объекттар һәм яңыларын төҙөү өлөшөндә беҙ бер ниндәй ҙә ҡыйынлыҡтар һәм мәсьәләләр кисермәйбеҙ. Модернизацияға килгәндә, эштәр Конгресс-холда бара. Был бина ете йыл элек төҙөлгән. Ул яңыртыла. Шулай уҡ бер нисә мәҙәни тәғәйенләнештәге бина яңыртыла.
Ҡалабыҙҙың бөхтә, таҙа булғанын күрҙегеҙ. Беҙгә ҡунаҡтар алдында оят түгел. Улар ҡаланы бөгөн һеҙ күргәнсә күрәсәк. Саммиттарҙың июль аҙағында үтеүе күҙаллана. Ғөмүмән әйткәндә бер йыл һәм бер айҙан. Тәбиғәт хәҙерге кеүек буласаҡ. Шуның менән беҙҙең әҙерлек эштәре тамамлана. Әҙерлек өлөшөндә башҡа нәмәләр эшләмәйбеҙ. Ойоштороу осоро байтаҡ ауыр ғына. Беҙгә ике йөҙ меңләгән кешене ҡабул итергә кәрәк буласаҡ. Эре халыҡ-ара конференциялар, форумдар үткәреүҙә беҙҙең тәжрибә байтаҡ. Был беҙҙе ҡурҡытмай. Был эште нисек эшләргә беҙ беләбеҙ. 2014 йылдың аҙағына, 2015 йылдың башына беҙҙең биналар, ҡоралмалар, отелдәр әҙер буласаҡ. 2015 йылдың яҙына ойоштороу яғынан әҙер булабыҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. — Дәүләт башлыҡтары саммиттарынан башҡа Өфөлә тағы ла бер нисә сара үтәсәк. Шул иҫәптән ШОС һәм БРИКС илдәре Эшлекле советтары. Был форумдарға меңләгән кеше килер тип уйлайбыҙ. Был Эшлекле советтар реконмендациялар әҙерләйәсәк, һәм улар ШОС һәм БРИКС илдәре бизнес-берекмәләренең үҙ-ара эш итеүе өлөшөндә дәүләт башлыҡтарына еткереләсәк.


text:
Ярты ставкала педагог-психолог булып эшләйем. Йыл һайын бирелә торған ялым 24 көн тәшкил итәсәк һәм аҡсаһы яртылаш ҡына түләнәсәк, тинеләр...
– Йәшем еткәнлектән, юлымда осраған иргә уны-быны уйламайынса кейәүгә сығырға мәжбүр булғайным. Яңылышҡанымды тиҙ аңланым: өйләнешкәндең тәүге айҙарынан уҡ туҡмала башланым. Бына шулай йәшәүемә хәҙер инде һигеҙ йыл тулып килә. Рәнйетелгәнем хаҡында өндәшмәйем, һәр саҡ йомоп ҡалырға тырышам. Туҡмалыуҙың нисек икәнен балаларым да күреп үҫә. Ни эшләргә миңә, Нурмөхәмәт хәҙрәт?
ҠУҘЫ (21.03 — 19.04).
Һеҙҙең өсөн уңышлы осор дауам итә. Был бөтөн өлкәләргә лә ҡағыла. Эшмәкәрлектә иң яҡшы сифаттарығыҙҙы күрһәтеп, хеҙмәттәштәрегеҙ араһында абруй ҡаҙанырһығыҙ. Етәкселек тырышлығығыҙҙы тейешенсә баһалар, аҡсалата бүләкләр, моғайын. Аҙна уртаһы – башлаған эште тамамлау өсөн уңайлы мәл. Ғаиләгеҙҙә лә татыулыҡ һәм тыныслыҡ тантана итер. Яҡындарығыҙ менән бергә үткәргән ялдан ҙур кинәнес алырһығыҙ.
– Былтыр тауыҡтар һатып алғайным, улар ҡарт булып сыҡты. Ҡоштоң йәшен нисек билдәләргә?
– Ҡошсолоҡ фабрикаһының махсус журналына күҙ һалһаң, ҡоштоң йәшен белергә була. Тик һеҙгә уны бирмәйәсәктәр.
Ҡуян аҫрап ҡарағайныҡ, үлеп тик торҙолар: әллә ни үрсетә алманыҡ. Ололары ла ҡолаҡ эсе ҡутырлап үлә. Нилектән шулай икән?
Тәмәке төнәтмәһе булһа, баҡса ҡоротҡостарына ҡаршы көрәшеү өсөн бер ниндәй химикат та кәрәкмәй. Тик был сараны ағастар сәскә атҡанға тиклем һәм унан һуң ҡулланырға кәрәк. Төнәтмәне былай әҙерләйҙәр: 400 грамм тәмәкегә ун литр һыу ҡоялар һәм ике тәүлек тоталар. Шунан һуң уны һөҙөп алалар һәм 40 грамм самаһы кер һабынын ҡырып һалалар.
Үҫемлектең төҫөнә ҡарап, уға ниндәй ашлама кәрәклеген белеп була.
Кинофильмдарҙа бандерасыларҙы еңел ҡорал менән генә ҡоралланып, урманда ҡасып йөрөүсе бандиттар итеп күрһәтәләр. Уларҙың бит танктары, артиллериялары ла бар ине.
БДУ-ның Сибай институтындағы барлыҡ факультеттарҙа ла башҡорт теле дәүләт статусында уҡытыла. Дәрестә грамматиканы ғына өйрәнеп ҡалмайбыҙ, күберәк тарихҡа, әҙәбиәткә, мәҙәниәткә ҡағылышлы темаларға туҡталабыҙ. Телмәрҙе шымартыуҙа, фекерләү ҡеүәһен үҫтереүҙә халыҡ ижады өлгөләрен, милли матбуғат баҫмаларында донъя күргән яҙмаларҙы ҡулланыу отошло.
Башҡа факультет студенттары, филология йүнәлешен үҙләштермәһә лә, ижад менән ихлас шөғөлләнә, шәжәрәһен, ауылы тарихын, ер-һыу атамаларының килеп сығышын өйрәнә, фольклор материалдарын йыйыуҙа ҡатнаша. Башҡорт теле дәрестәренә ҡарата уларҙың фекерҙәре менән ҡыҙыҡһындыҡ.
Артҡа 1 ... 5 6 7 8 9 10 11 12 13 ... 42 Алға
Бит башына
Урамда һин дә мин йөрөгән эттең кешегә (бигерәк тә балаларға) ташланыуы ихтимал. Тәндең йәрәхәтләнеүе бер булһа, яра аша ҡотороу сирен йоҡторорға ла мөмкин. Әгәр ҙә ике көндә вакцина яһалмаһа, кешенең нервы системаһы ҡаҡшай, һәм ул вафат була. Хәтерегеҙгә һалып ҡуйығыҙ: ҡотороҡтан үҙаллы дауаланып булмай!


text:
Һаумы, баҡсам, һиңә килдем
10 декабря 2014 йыл | Мәғариф
Мәктәпкәсә осор – ул бала саҡтың иң гүзәл миҙгеле, балаларҙың ата-әсәһе ҡанаты аҫтына һыйынып ҡына бер ҡайғыһыҙ йәшәгән саҡтары. Ә атай-әсәй эштә саҡта һыйыныр урын – балалар баҡсаһы.
Беҙҙең районда ла уңышлы эшләп килгән мәктәпкәсә йәштәге белем биреү учреждениелары байтаҡ. Шуларҙың береһе – Ҡауарҙы ауылындағы "Йәншишмә” балалар баҡсаһы.
Беҙҙең районда ла уңышлы эшләп килгән мәктәпкәсә йәштәге белем биреү учреждениелары байтаҡ. Шуларҙың береһе – Ҡауарҙы ауылындағы "Йәншишмә” балалар баҡсаһы.
Әбйәлил ерендә “Ағинәйҙәр ҡоро”
10 декабря 2014 йыл | Йәмғиәт
Әбйәлил районында "Ағинәйҙәр ҡоро” үтте. Унда беҙҙең райондан район башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Ә.Ә.Шаһиева, "Ағинәйҙәр ҡоро” етәксеһе Рәмзиә Монасипова, Юрмаш ауылынан ағинәйҙәр ҡоро рәйесе Суфия Юлбарисова һәм мин, ошо юлдарҙың авторы, барҙыҡ.
Ағинәйлек - ул рухи дәрәжә
10 декабря 2014 йыл | Йәмғиәт
Ауыл яҙмышын, халыҡ яҙмышын хәстәрләүҙә ағинәйҙәр һәм аҡһаҡалдарҙың әһәмиәте ифрат ҙур. Улар тәү сиратта, халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен, телен, йола һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлап ҡалыуҙа ҙур роль уйнарға, был йүнәлештә эшләүсе дәүләт структураларына оло ярҙамсы булырға тейеш. Шуға ла һәр районда, һәр ауылда ағинәйҙәр, аҡһаҡалдар хәрәкәтен тергеҙеү, уларҙың кәңәш ҡорон эшкә егеү Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының Ғаилә, әсәлек, аталыҡ һәм балалыҡ мәсьәләре буйынса комиссияһының төп бурыстарының береһе булып тора.
Һәр биҙәктә - күңел зауығы
10 декабря 2014 йыл | Йәмғиәт
Ҡул эшенә оҫта ҡатын-ҡыҙҙар һәр ауылда бар. Оҫта тиеп кенә түгел, матурлыҡҡа ынтылып, гүзәллек булдырып йәшәүселәр тип әйтер инем уларҙы. Ҡауарҙы ауылында йәшәгән Әнисә Сурағолова ла ябай ҡулдары менән мөғжизә тыуҙырырға һәләтле апай. Ҡауарҙы мәктәбендә 34 йыл башланғыс кластарҙа уҡыта ул. Башланғыс класс уҡытыусыларының күпселегенә хас булғанса, төрлө яҡтан һәләтле Әнисә Фәрит ҡыҙы ла бәләкәстәрҙе уҡырға, яҙырға, һанарға ғына түгел, баянын һыҙҙырып уйнап ебәреп, төрлө йырҙар ҙа өйрәтә. Ә хеҙмәт дәрестәрендә төҫлө ҡағыҙҙарҙан, туҡымаларҙан аппликациялар һ.б. әйберҙәр эшләйҙәр. Класс бүлмәһен ижади күңелле уҡытыусының ошондай эштәре биҙәй.
Күңел йылыһы өләшә “Ханым”
10 декабря 2014 йыл | Йәмғиәт
Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, район мәҙәниәт йортонда эшләп күптән түгел генә хаҡлы ялға сыҡҡан Зәйтүнә Зәйнешеваны белмәгән кеше һирәктер. Ойоштороу тәжрибәһе ҙур булған Зәйтүнә Әхмәтғәли ҡыҙын быйыл эшенә яңынан саҡырып алдылар. Тынғыһыҙ мәҙәниәт хеҙмәткәре дәртләнеп эшкә тотондо. Район мәҙәниәт һарайында эшләп килгән "Ханым” ҡатын-ҡыҙҙар клубының ишеге лә уның тырышлығы менән яңынан асылды.


text:
Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының яңы проекттарының береһе ул. «Ҡатын-ҡыҙ түгел, ә…» музыкаль проекты. Миҙгел башында ғына барлыҡҡа килгән йәш, талантлы артистарҙы бергә туплаған төркөм был концерт программаһы менән республикабыҙҙың байтаҡ төбәктәрендә булды ла инде.
Төркөм составында биш талантлы артист. Нәфис һүҙ оҫтаһы, алып барыусы, йырсы Зөлфир Басыров, дәрттәре ташып торған өмөтлө ҡурайсы Салауат Хәлилов һәм виртуоз баянсы Рәил Мөрсәлимов һәм берҙән-бер, ҡабатланмаҫ, эстрадабыҙҙың сағыу «йондоҙ»о Башҡортостандың халыҡ артисы Әлфиә Юлсурина. Төркөм менән тамашасыға яҡшы таныш булған республика конкурстары лауреаты, романтик йырсы Заһир Иҫәнсурин етәкселек итә.
Тамаша дәртле, лирик йырҙар, халыҡсан юмор һәм инструменталь әҫәрҙәрҙән төҙөлгән. Ҡайҙа ғына барһалар ҙа халыҡ программаны йылы ҡабул итә, алҡыштарға күмә. Проектты күргән тамашасы илһамланып, көлә-көлә ғүмерҙәрен оҙайтып һәм дәрт-дарман туплап ҡайтыуҙан башҡа, яңы йырҙар, яңы исемдәр менән таныша, рухи аҙыҡ ала, күңел донъяһын байыта.
Март айында үҙенсәлекле программаны республикабыҙҙың көнъяҡ район-ҡалалары тамашасылары күрә аласаҡ.
14 МАРТ– КҮМЕРТАУ ҠАЛАҺЫ
16 МАРТ - ҒАФУРИ Р-Ы СӘЙЕТБАБА АУЫЛЫ
21 МАРТ - КӨЙӨРГӘҘЕ Р-Ы ЕРМОЛАЕВКА АУЫЛЫ
22 МАРТ- МОРАПТАЛ АУЫЛЫ
23 МАРТ - ЯҠШЕМБӘТ АУЫЛЫ
24 МАРТ - ТАЙМАҪ АУЫЛЫ
Әйткәндәй, төркөмөдә ижад иткән ике егет тап шул яҡ вәкилдәре. Бер нисә йыл элек Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаған дәртле, һүҙгә, юморға бай Зөлфир Басыров Көйөргәҙе районы Маяҡ ауылында тыуып үҫкән. Салауат Хәлилов иһә, Күмертау егете. Әле бәләкәй сағында уҡ атаһы - Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, билдәле ҡурайсы Зыя Хәлилов менән үҙэшмәкәр сәнғәт коллективтары составында район-ҡала мәҙәниәт йорттары сәхнәләрендә сығыш яһай. Республикала, Рәсәй бәйгеләрендә һынау тота. Бөгөн инде был егеттәр профессиональ артистар. Башҡорт дәүләт филармонияһы солистары.
Яҡташтарығыҙҙы ҡеүәтләп, матур тамашаны күрергә ашығығыҙ!


text:
Ринат Сәғитов: «Мөрәжәғәтнамәлә ҡуҙғатылған мәсьәләләр – бик мөһим»
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведевтың Федераль Йыйылышҡа йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһендә ҡуҙғатылған мәсьәләләрҙе Дәүләт Думаһы депутаты Ринат Сәғитов бик мөһим тип атаны.
— Президент күтәргән беренсе шундай мәсьәлә — ғаиләне һәм граждандарыбыҙҙың һаулығын һаҡлау, — тине депутат. – Дмитрий Медведевтың был йүнәлештәге эште өҫтөнлөклө йүнәлештәр иҫәбенә индереүе бик мөһим. Ысынлап та, илдәге демографик хәлгә ҡарағанда, халҡыбыҙҙың һаулығы проблемаһы бик етди иғтибар һәм оператив хәл итеүҙе талап итә.
Мин Дмитрий Медведевтың кисекмәҫтән мәктәптәребеҙҙе яңыртыу буйынса саралар күрергә кәрәклеге тураһындағы фекере менән килешәм. Президенттың торлаҡ проблемаларын хәл итергә ынтылышы оҡшай. Бигерәк тә уның хәрби хеҙмәткәрҙәрҙе торлаҡ менән тәьмин итергә кәрәклеген аңлауы ҡыуандыра. Илдәге бөтә ҡыйынлыҡтарға ҡарамаҫтан, дәүләттең Ватанды һаҡлаусы кешеләр алдында үҙенә алған йөкләмәләрҙе үтәргә тырышыуы мөһим.
Президент туранан-тура Дәүләт Думаһына ҡағылған мәсьәләләрҙе лә күтәрҙе. Былар – закондарға үҙгәрештәр индереү кәрәклеге. Һалымдарҙы кәметеү тураһындағы мәсьәлә лә актуаль.
Мин был Мөрәжәғәтнамәлә Президенттың РФ Хөкүмәте һәм тотош ил алдына ҡуйған бөтә бурыстары үтәлергә тейеш тип иҫәпләйем. Һәм шулай буласағына ышанам да.


text:
Еңеү көнө алдынан Башҡортостан вуздарында ветерандарҙы тәбрикләйҙәр
Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 67 йыллығын байрам итеү алдынан республикалағы юғары уҡыу йорттары студенттары, уҡытыусылары һәм етәкселәре ветерандарҙы — вуздарҙың элекке педагогтарын һәм хеҙмәткәрҙәрен тәбрикләй.
Өфө дәүләт авиация техник университетында тантаналар бөгөн үтә. Программала — тынлы оркестр оҙатыуында тантаналы марш, Хәрби Дан мемориалына сәскәләр һалыу, хәрби-спорт эстафетаһы.
М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында ветерандарҙы 4 майҙа ҡотлайҙар. Сара 2-се корпуста төшкө икелә башлана. Байрам сиктәрендә 44 ветеран өсөн студенттар һуғыш йылдары йырҙарын башҡарасаҡ, һуғыш геройҙарын байрам ашына саҡырасаҡ. Еңеү көнө айҡанлы уларға матди ярҙам күрһәтеү ҙә ҡаралған.
Башҡорт дәүләт университеты студенттары ошондай уҡ акцияны 5 майҙа үткәрә. БашДУ ветерандары, студенттары, профессорҙар-уҡытыусылар составы юғары уҡыу йортоноң төп корпусындағы мемориаль стелаға сәскәләр һаласаҡ. Артабан уларҙы байрам концерты һәм сәй табыны көтә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 209
СУШКО Борис Константинович (20.6.1947, Өфө), физик. Техник ф. д‑ры (2009). СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1987). БДУ‑ны тамамлаған (1975). 1965 й. алып ӨПЭЗ‑дә, 1973 й. башлап БДУ‑ла (1979 й. башлап өлкән ғилми хеҙм‑р) эшләй. Фәнни эшмәкәрлеге электр оптикаһы өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә, электрон‑ионлы технологик процестар м‑н идара итеү өсөн аппараттар эшләүгә арналған. С. тарафынан металл булмаған материалдарҙың электр һәм электростатик үҙсәнлектәрен һәм тишелеү сиген билдәләү б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелгән; материалдарҙың электр үҙсәнлектәрен үлсәү ысулдары һәм приборҙары, электростатик ҡырҙарҙың көсөргәнешлелеген һәм диэлектриктарҙың өҫкө йөҙөндәге зарядтарҙың тығыҙлығын үлсәү приборҙары, диэлектрик материалдарҙың электростатик үҙсәнлектәрен билдәләү өсөн ҡоролмалар һ.б. уйлап табылған. Асыштары БР һәм РФ‑тың башҡа төбәктәре пр‑тиеларында индерелгән. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 20 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Измеритель напряжённости электростатического поля с дифференциальным датчиком //Датчики и системы. 2004. №4; Измеритель заряда статического электричества в набегающем потоке //Там же. 2004. №9.
В.М.Сапельников
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Темәстә «Вәлиди уҡыуҙары» үтте
Баймаҡ районы Темәс ауылының моделле китапханаһында билдәле ғалим һәм йәмәғәт эшмәкәре Әхмәтзәки Вәлидиҙең тыуыуына 121 йыл тулыуға арналған «Вәлиди уҡыуҙары» тип аталған конференция үтте. Унда «Темәс» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге, урындағы тарихи-крайҙы өйрәнеү музейы хеҙмәткәрҙәре, ауыл мәктәбенең 8-9 синыф уҡыусылары ҡатнашты.
Тарихи-мәҙәни үҙәк методисы Лилиә Ишбаева Зәки Вәлидиҙең биографияһы менән таныштырҙы, урындағы тарихи-крайҙы өйрәнеү музейының өлкән ғилми хеҙмәткәре Зәбир Үтәбаев уның фәнни эшмәкәрлеге тураһында бәйән итте, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Темәс» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге мөдире Нур Күлмырҙин. Китапханасы Гөлдәр Изибаева Вәлидиҙең әҙәби мираҫы хаҡында һөйләне, уның фәнни һәм сәйәси ҡаҙаныштарын билдәләне. Хеҙмәт ветераны Асия Бикбова билдәле ғалим тураһындағы шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе. Бынан тыш, мәктәп уҡыусылары Темәс ауылы, Баймаҡ районы һәм Башҡортостанда булған Әхмәтзәки Вәлиди исеме менән бәйле иҫтәлекле урындар хаҡында фекер алышты.


text:
Байыш ауылында үткән “Аҡйондоҙ һәм Аҡйегет” төбәк бәйгеһе
Үтеү урыны: ауыл клубы
Үткәреү ваҡыты: 21 октябрь
Төбәк бәйгеһендә Урғаҙа,Ишмырҙа,Байыш,Ишмөхәмәт ауылдарынан 8 егет һәм ҡыҙ ҡатнашты. Үҙең менән таныштырыуҙа бәйгеселәрҙең күбеһе бәйге шартына ярашлы Мостай Кәрим рухы менән аралашты,бөйөк шәхескә үҙҙәренең тормош маҡсаттары,яратҡан шөғөлдәре тураһында һөйләне,ижады алдында баш эйҙе, рәхмәттәрен еткерҙе. Бәйгенең икенсе шарты буйынса һәр ҡатнашыусы әҙиптең ижады буйынса,шулай уҡ көнүҙәк проблемаларға ҡарата һорауҙарға яуаптар биреп,үҙҙәренең отҡорлоғон, зирәклеген күрһәттеләр. ”Аҡйондоҙ һәм Аҡйегет” бәйгеһенең иң илаһи,күңелдәрҙе тетрәндергес мәле ул Мостай Кәримдең мөхәббәт геройҙарын сәхнәләштереү. Бәйгеселәрҙең Айгөл һәм Ричард, Аҡйегет һәм Зөбәржәт, Айгөл һәм Илдар, Мария Тереза һәм Любомир Зух кеүек мөхәббәткә дан йырлаусы образдарҙы үҙ йөрәктәре аша үткәреп, оҫта итеп башҡарыуҙары берәүҙе лә битараф ҡалдырманы.
Шулай уҡ егет һәм ҡыҙҙарҙың мәшһүр шағирҙың шиғри гәүһәрҙәрен яттан тасуири һөйләүҙәре лә залда ултырыусыларҙың күңеленә үтеп инде, изге тойғолар уятты.
Оло шәхес, Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуған көнөндә, 20-се октябрҙә Ниғәмәт ауылының мәҙәниәт йортонда сая рухлы, дәртле һәм ижади йәштәр араһында “Аҡйондоҙ һәм Аҡйегет” төбәк бәйгеһе үтте. Был сарала Ниғәмәт, 2-се Этҡол, Үрге Яйыҡбай, Ҡолсора, Ҡуянтау, Түбә, Таулыҡай һәм Сыңғыҙ ауылдары йәштәре ҡатнашты. Беренсе һынау – үҙең менән таныштырыу ине, бында һәр бәйгесе үҙенсәлеге менән айырылып торҙо. Кемдер ҡурайҙа уйнаһа, икенсеһе – йырланы. Икенсе һынау - Мостай Кәримдең шиғырҙарын яттан белеү ине. Ҡыҙҙар «Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа», «Көҙ», «Кистән дауыл ҡупты» әҫәрҙәрен һөйләһәләр, егеттәр – буласаҡ ил Һаҡсылары “Үлмәҫбай” поэмаһынан өҙөк, “Мин фронтҡа китәм, иптәштәр!”, “Россиянмын”, “Үҙемә әйткән һүҙ” кеүек шиғырҙарҙы һайлағандар ине. Артабан бәйгеселәр, яҙыусының тормош юлы, ижады тураһындағы һорауҙарға яуап бирҙеләр. Был сараның иң матур өлөшө булып Мостай Кәримдең әҫәрҙәренән өҙөктәр сәхнәләштереү булғандыр моғайын. Бәйгеселәр Аҡйегет һәм Зөбәржәт, Айгөл һәм Ричард, Любомир һәм Мария Тереза ролдәренә инделәр. Ә инде бәйгеселәр вальс әйләнгәндә төҫтәр сағыулығынан күҙҙәр ҡамашты.
Баймаҡ үҙәк китапханаһының уҡыу залында Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 95 йыллығына арналған балалар араһында район шиғыр һөйләүселәр бәйгеһе уҙҙы. Был датаны бөтә республика халҡы киң билдәләй, яратҡан яҙыусыһына үҙенең ихтирамын белдерә. Бәйгелә райондың 35 ауылынан, Баймаҡ ҡалаһының 2-се һанлы мәктәбе һәм Баймаҡ интернат лицейынан 73 уҡыусы ҡатнашты. Был көндө Мостай Кәримдең бик күп шиғырҙары, поэмалары, йырҙары яңғыраны. Баһалама ағзалары бәйгелә ҡатнашыусыларҙы өс төркөмгә бүлде.
2014 йылдың 17 октябрендә Һаҡмар ауылында Башҡортостандың халыҡ шағиры, дәүләт эшмәкәре, оло шәхес Мостай Кәримдең тыуыуына 95 йыл тулыуға ҡарата сая рухлы, дәртле һәм ижади йәштәр араһында “Аҡйегет һәм Аҡйондоҙ” бәйгеһе үтте. Бәйгелә Темәс, Һаҡмар, Таһир, Билал, Өмөтбай ауылы йәштәре көс һынашты. Һәр бәйгесе үҙенең үҙенсәлеклелеге менән айырылып торҙо.
Положение городского конкурса чтецов
«Созвучие слов живых»
(по творчеству М. Ю. Лермонтова)
Октябрь 2014 года в культурной жизни России прошел под знаком лермонтовского творчества в связи 200-летием поэта. Именно М.Ю.Лермонтов подхватил и высоко поднял знамя русской литературы, выпавшие из рук великого Пушкина. С его стихотворения «Смерть поэта» началась яркая, но короткая эра лермонтовской поэзии. Любимые строки его талантливых стихов и поэм прозвучат в центральной библиотеке 29 октября 2014 года.
Положение городского конкурса чтецов
«Созвучье слов живых»
(по творчеству М. Ю. Лермонтова)
Октябрь 2014 года в культурной жизни России прошел под знаком лермонтовского творчества в связи 200-летием поэта. Именно М. Ю. Лермонтов подхватил и высоко поднял знамя русской литературы, выпавшие из рук великого Пушкина. С его стихотворения «Смерть поэта» началась яркая, но короткая эра лермонтовской поэзии. Любимые строки его талантливых стихов и поэм прозвучат в центральной библиотеке
Милләтебеҙҙең бөйөк шәхесе, Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 95 йыл тулыуҙы лайыҡлы үткәреү маҡсатында Баймаҡ биләмә-ара китапханаларында айлыҡ иғлан ителде. Айлыҡ сиктәрендә районыбыҙҙың һәр төбәгендә арҙаҡлы әҙиптең тормош юлы һәм ижады буйынса төрлө саралар: шиғыр һөйләү бәйгеләре, китап уҡыусылар конференциялары, викториналар, һүрәттәр конкурстары, әҙәби – музыкаль кисәләр ойоштороласаҡ. Шулай уҡ районыбыҙҙа матур йолаға әүерелгән йәштәр араһында “Аҡйондоҙ һәм Аҡйегет” бәйгеһе старт алды.
3 октябрь көнө үҙәк китапханала өлкән йәштәгеләр араһында район шиғыр һөйләүселәр бәйгеһе ҙур ойошҡанлыҡ менән үтте. Бәйгелә районыбыҙ ауылдарының “Ағинәйҙәр”, “Атайсал” клубы ағзалары әүҙем ҡатнашты. “Киске Өфө” гәзите редакторы Гөлфиә Гәрәй ҡыҙы Янбаеваның ҡатнашыуы ла сараның мәртәбәһен арттырҙы.Бәйгелә ҡатнашыусылар күңелдәрендә ғүмерҙәре буйына яттан һөйләнелеп йөрөгән шиғырҙарын һөйләп,йырҙарын йырлап ҡына ҡалманылар,үҙҙәренең иҫтәлектәре менән уртаҡлаштылар, яратҡан шағирҙары тураһында бик күп йылы һүҙҙәр әйттеләр.Мостай Кәримдең бөтәһе лә яратып йырлаған йырҙарын башҡарыусы Ишберҙе ауылының “Хәтирә” фольклор ансамбленең үҙенсәлекле сығышы бәйгенең йәме булды. Бөйөк аҡыл эйәһе Мостай Кәрим исеме өлкән быуын вәкилдәренең һәр береһе өсөн изге һәм ҡәҙерле исем.Шуның өсөн дә сара барышында яңғыраған һәр шиғыр,һәр йыр,һәр сығыш оло әҙипкә ҡарата һөйөү һәм ихтирам хистәре менән башҡарылды,күңелдәрҙә ғорурлыҡ тойғоһо уятты.
Башҡортостандың халыҡ шағиры, дәүләт эшмәкәре, олуғ шәхес Мостай Кәримдең тыуыуына 95 йыл
Баймаҡ үҙәк китапханаһы һәм район ҡатын-ҡыҙҙар советы районыбыҙҙың өлгөлө, татыу ғаиләләре араһында “Бәхетлеләр утрауы” исемле бәйге иғлан итте.Районыбыҙҙа бәхетлеләр утрауын булдырыусы ғаиләләр бик күп.Бәйге ошондай ғаиләләр менән танышыу, улар өлгөһөндә башҡа ғаиләләрҙе тәрбиәләү,районыбыҙҙың ныҡлы ғаиләләрен барлау маҡсатында ойошторолдо.Бәйгелә әҙәпле балалар тәрбиәләгән татыу,берҙәм,30-йәштән 50-йәшкә тиклемге ғаиләләр ҡатнашты. Төбәк бәйгеләре Иҫке Сибай, Аҡморон,Таулыҡай,Темәс ауылдарында үтте.
Иҫке Сибай төбәк бәйгеһендә Төркмән ауылынан Радмир һәм Зәүрә Ҡаһармановтар(3 бала),Күсейҙән Әсҡәт һәм Ләйсән Фәйзуллиндар(2 бала), Әхмәрҙән Рәфис һәм Гөлназ Мәҡсүтовтар(3 бала), Иҫке Сибайҙан Зиннур һәм Зөлфиә Хәмитовтар(3 бала),Йәнйегеттән Азамат һәм Фәниә Карабаевтар(9 бала), Урғаҙанан Нур һәм Рәүфә Йәнбәковтар(4 бала), Байыштан Рафаэль һәм Люциә Ласыновтар(3 бала) үҙ-ара көс һынашты. Бәйге барышында ғаиләләр үҙҙәре менән таныштырҙылар, сетерекле һорауҙарға яуап бирҙеләр, “Дан сәғәтендә” һөнәрҙәрен күрһәттеләр, ғаиләнең яратҡан аш-һыуына реклама яһанылар, вальс бейенеләр.Бәйгеселәрҙе ауыл хакимиәте башлығы сәләмләне, ҡатын-ҡыҙҙар вокаль ансамбле, балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре йыр-бейеүҙәрен бүләк итте.Иҫке Сибай төбәк бәйгеһенең еңеүсеһе тип Хәмитовтар ғаиләһе табылды һәм район бәйгеһендә ҡатнашыу хоҡуғын яуланы.Икәүһе лә уҡытыусы булып эшләүсе Хәмитовтар 3 балаға ғаилә бәхете бүләк итеүсе хәстәрлекле атай һәм әсәй. Икенсе урынды Фәйзуллиндар һәм Карабаевтар ғаиләһе яуланы.Татыу,өлгөлө ғаиләләрендә 9 бала тәрбиәләүсе Карабаевтар ғаиләһе лә район бәйгеһенә саҡырылды.
Халыҡ менән тел яҙмышы айырылғыһыҙ.Тел бөтһә,халыҡ та бөтә.Юнесконың башҡорт телен ер йөҙөнән юғалып барған телдәр иҫәбенә индереүе борсолоу тыуҙыра.Үкенескә ҡаршы,үҙ туған телендә һөйләшергә,аралашырға теләмәүсе йәштәрҙең үҫеп килеүе,телебеҙҙең көндән –көн ярлылана барыуы бөгөнгө көн проблемаларының береһе.


text:
Егеттәрҙәй мәле Йәнйегеттең26-02-2016, 01:07 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Гәрәй ырыуы нәҫелдәре
Олуғ ғалим Әнүәр Әсфәндиәров “Башҡортостан ауылдары тарихы” тигән китабының Краснокама районына арналған яҙмаларын Йәнйегеттән башлап, уның яҡын-тирәлә иң боронғо икәнен билдәләгән. Гәрәй ырыуы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә урынлашҡан ул. Уның хаҡында телгә алынған тәүге архив мәғлүмәттәре 1701 йылға ҡарай: Теләков фамилиялы кеше ҡартатаһы Йәнйегеттең 1612 йылда ергә хоҡуғын нығытҡан ышаныс грамотаһы алыуы хаҡында бәйән итә. Был ир-уҙамандың ситтән килгәндәрҙән һаҡланыу өсөн аҫабалығын рәсми ҡағыҙ менән нығытырға мәжбүрлеген раҫлай. Һөҙөмтәлә Ағиҙелдең түбәнге ағымындағы ер биләмәләре хужаһының исеме ауылға атама булып күскән.
1795 йылда Йәнйегеттәге 47 хужалыҡта 310 аҫаба башҡорт, өсәүһендә 15 типтәр йәшәүе теркәлгән. XIX быуат башында ауылдағы ир-егет 328-гә еткән, 1850 йылда иһә милләттәштәребеҙ 500 самаһы иҫәпләнгән. Ә типтәрҙәр был осорҙа өс-дүрт тирәһе булған. 1859 йылғы иҫәп алыу һөҙөмтәһе шуны күрһәтә: ауылда 1246 башҡорт һәм һигеҙ типтәр йәшәгән.
Артабан, халыҡ арта барғас, бер нисә ғаилә биш-алты саҡрым алыҫлыҡтағы Яңы Йәнйегеткә нигеҙ һалған тип фаразларға кәрәк. XIX һәм XX быуаттар алмашынған осорҙа Иҫке Йәнйегет булып ҡалған ауылдың 297 йорт-хужалығында 1 525 башҡорт теркәлгән.
1961 йылда нәшер ителгән “Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше” исемле белешмә-китапта ауылда 1 055 башҡорт йәшәүе хаҡында әйтелә. Баҫманың 1981 йылғы сығарылышында ла “Ағиҙел” колхозына ҡараған Иҫке Йәнйегет халҡының башҡорт икәнлеге телгә алына. 2010 йылда иһә ауылда 253 ир-егет һәм 276 ҡатын-ҡыҙ теркәлһә, әле 290 йортта 556 кеше көн итә.
Тимәк, урындағы халыҡ – Гәрәй ырыуы башҡорттары нәҫеле. Улар үҙ тамырын белеп, ата-бабаһының юлын лайыҡлы дауам итергә бурыслы.
“Нисек буш
ултырмаҡ кәрәк?!”
Һуңғы йылдарҙағы ҡулайлаштырыу мәсьәләһе Иҫке Йәнйегетте лә урап үтмәгән. Мәҫәлән, ауыл хакимиәте Яңы Йәнйегеткә күсерелгән. Башлыҡ Ирина Ниғәмәтова белдереүенсә, Иҫке Йәнйегет халҡы ғәҙәти тормош менән йәшәй, урындағы социаль учреждениелар хеҙмәтен лайыҡлы атҡара. Әйтәйек, “Ҡояшҡай” балалар баҡсаһы, урта мәктәп бар. Китапхана, клуб хеҙмәткәрҙәре иһә, электән нығынған йолаларға ярашлы, ауылдаштарының ялын күңелле һәм файҙалы итеп ойоштороуға күп көс һала.
Ауылда көн иткән 556 кешенең күпселеге өлкән йәштәгеләр булһа, 200-гә яҡыны хеҙмәткә яраҡлы. Уҙған быуаттың икенсе яртыһында районда алдынғылар рәтендә һаналған “Ағиҙел” колхозы бөтөрөлгәс, эшсе халыҡ та төрлө урынға таралған. Заманында игенселек, малсылыҡ шөғөлдәрен үҙ иткәндәрҙең бәғзеләре Себер яғына юлланһа, ҡулы тәғәйен һөнәргә оҫталары яҡын-тирәлә ялланып аҡса таба. Араларынан бер нисәүһе үҙ эшен асҡан.
Аралашырға насип булғандарҙың күбеһе үткәнде һағынып иҫкә алһа ла, бөгөнгөнө хурлағандар булманы. Киреһенсә, берәүҙең дә ас-яланғас түгеллеген, теләк булһа, гөрләтеп йәшәү мөмкинлеген билдәләнеләр. “Ауылда нисек буш ултырмаҡ кәрәк?!” – ти уңғандар. Араларында күпләп һыйыр малы, ҡош-ҡорт аҫрағандар байтаҡ. Һарыҡсылыҡ, йылҡысылыҡ менән шөғөлләнәләр, умартасылыҡҡа тотонғандар, Ағиҙелдә балыҡ тотоп табыш алалар. Бәрәңгене, йәшелсә-емеште иһә барыһы ла үҫтерә.
Ғөмүмән, тормош гөрләй Иҫке Йәнйегеттә. Урамдарға асфальт түшәлгән, йорттарға тәбиғи газ ингән. Күптәр өйөн, ҡура-ҡаралтыһын заманса материалдар менән биҙәгән. Йортонда ҡаланыҡылай уңайлыҡтар тыуҙырған йәштәр ҙә бихисап. Ҡыҫҡаһы, үҙ тырышлығы менән тыныс ҡына, һәүетемсә йәшәй милләттәштәребеҙ.
Тормошто йылыта “Ҡояшҡай”
“Ҡояшҡай” балалар баҡсаһы 1978 йылда эш башлаған. Унда әле өс тиҫтәгә яҡын сабый тәрбиәләнә.
Заманса учреждениеның йәш етәксеһе Зифа Басирова, уңған тәрбиәселәр, уларҙың ярҙамсылары киләсәк быуын мәнфәғәтендә арымай-талмай эшләп, ата-әсәгә тыныс хеҙмәт көнө тәьмин итә. Учреждениела белем һәм тәрбиә биреүҙең яңы стандарттары теүәл үтәлә, уларға ярашлы даими үткәрелгән сараларҙы ойоштороуға ата-әсәләр ҙә йәлеп ителә. Сабыйҙарҙың физик үҫеше, сәләмәтлек торошо – һәр саҡ иғтибар үҙәгендә.
Былтыр райондың 18 балалар баҡсаһы араһында уҡыу йылына әҙерләнеү буйынса иғлан ителгән конкурста III урынды яулап, “Ҡояшҡай” хакимиәттең махсус бүләгенә лайыҡ булған. Коллективтың дөйөм уңышы был. Сирек быуат ғүмерен тәрбиә эшенә арнаған Зифа Хәбибуллина, сабыйҙарға ике тиҫтә йылдан ашыу тәмле, туҡлыҡлы аш-һыу әҙерләгән ашнаҡсы Финсирә Гәрәева – ауылдаштарының ҙур хөрмәтен яулаған хеҙмәткәрҙәр.
Арҙаҡлы яҡташтарҙы маяҡ итеп
Ауылда башланғыс мәктәп 1921 йылда асылған. Артабан ул ете, һигеҙ йыллыҡҡа әүерелә. 1974 йылдан иһә уҡыусыларға урта белем бирелә башлай.
Мәктәп әле лә бурыстарын лайыҡлы атҡарыуҙы дауам итә. Унда һөнәрен мөкиббән яратҡан, үҫмерҙәрҙең яҡын кәңәшсеһенә әйләнгән ун уҡытыусы эшләй. Араларында Эльмира Ҡәйүмова – Рәсәйҙең почетлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы. Педагогик эшмәкәрлеген башлауға – дүрт тиҫтә йыл. Хеҙмәт юлында вожатыйлыҡтан алып барлыҡ баҫҡыстарҙы үткән. Һуңғы 16 йылда етәкселек бурысын лайыҡлы йөкмәгән. Әле педагог булараҡ бай тәжрибәһе менән ихлас уртаҡлаша.
– Мәктәптә заман талаптарына ярашлы белем биреү өсөн барлыҡ шарттар булдырылған, – тип уҡыу йорто менән таныштырҙы бөгөнгө етәксе Ришат Ситдиҡов. – Башланғыс кластар өсөн интерактив таҡталар алынған, айырым предметтар буйынса кабинеттар заманса йыһазландырылған, компьютер бүлмәләре бар. Күрше ауылда йәшәгән уҡыусыларҙы мәктәп автобусы алып килә һәм кире илтеп ҡуя.
Директор мәктәптең ҡаҙаныштарын сағылдырған маҡтау ҡағыҙҙарын күрһәтте, еңеүҙәргә арналған башҡа мәғлүмәт менән таныштырҙы, балаларҙың һәм йәштәрҙең әүҙем эшләп килгән йәмәғәт ойошмалары хаҡында һөйләне. Июндә билдәле драматург Ғамир Насыриҙың тыуыуына 100 йыл тулыу уңайынан шәхестең исемендәге әҙәбиәт музейы асырға, ә көҙ Башҡортостандың халыҡ артисы Филүс Гәрәевтең тыуыуына 75 йыл тулыуҙы билдәләргә әҙерләнәләр икән.
Өлкән кластарҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡытҡан Әлфиә Бәҙретдинованың дәресенә инергә насип булды. Уҡыусылар XIX быуат мәғрифәтселәренә арналған инша яҙыу менән мәшғүл ине. Педагог әйтеүенсә, район олимпиадаларында даими еңеү яулап, республика кимәлендә лә яҡшы һөҙөмтәләр күрһәткән Гөлшат Хәйбрахманова, Илнара Кашапова һәм Айгөл Ғиләжева туған телде өйрәнеүҙә башҡаларға үрнәк күрһәтә.
Кешеләрҙең хөрмәте – иң ҙур бүләк
87 йәшенә яҡынлашҡан Барый Ғаффан улы Ғүмәров ауылда иң ихтирамлы кешеләрҙең береһе икән. Өс тиҫтә йылдан ашыу етәксе вазифаларҙа эшләгән, шул иҫәптән оҙаҡ ваҡыт “Ағиҙел” колхозының рәйесе булған. Ветерандың бихисап наградалары араһында Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм ике “Почет Билдәһе” ордендары бар. “Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре”, “Краснокама районының почетлы гражданы” тигән маҡтаулы исемдәре лә күп нәмә хаҡында һөйләй.
Барый ағайҙың үҫмерлек йылдары Бөйөк Ватан һуғышы осорона тура килә. Барса тиңдәштәре кеүек үк, өлкәндәр менән бергә колхоз эшенә егелә ул. Тәбиғәттән бирелгән отҡорлоғо арҡаһында һәм тәжрибәле механизаторҙар ярҙамында тиҙ арала комбайнды үҙләштереп, биш йыл рәттән район хужалыҡтарында иген йыйыуҙа тырышып эшләй, алдынғылыҡты бирмәй. Шул уҡ ваҡытта гармунда, аккордеонда оҫта уйнай, мәҙәни сараларҙың уртаһында ҡайнап йәшәй. Тап шул осорҙа ғүмерлек мөхәббәте Сәмәниәне осрата.
Армияла иҫәп-хисап үҙенсәлектәренә ныҡлы өйрәнеп ҡайтҡан егет башта халыҡ хужалығы иҫәбе буйынса инспектор була, унан МТС-та кадрҙар бүлегенә етәкселек итә. Яуаплы вазифаға уны ауыл хакимиәттәрен эреләтеү башланғас “егәләр”: 1954 йылдың июлендә Иҫке Йәнйегет ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе вазифаһын ышанып тапшыралар.
– Тәжрибәле өлкән ағайҙар дәртләндереп торғас, эшкә ҡолас киреп тотондом, – тип хәтерләй ул саҡтарҙы Барый Ғаффан улы.
Ал-ял белмәй, бер ниндәй шелтә-тәнҡиткә урын ҡалдырмай, бурысын намыҫ менән башҡара коммунист. Ыңғай эш һөҙөмтәләрен, ойоштороу һәләтен иҫәпкә алып, 1962 йылда уны “Ағиҙел” колхозының партия комитеты секретары, бер аҙҙан хужалыҡ рәйесе итеп һайлайҙар.
Барый Ғүмәров етәкселек иткән ике тиҫтә йылдан ашыу осорҙа Иҫке Йәнйегет һәм колхозға ҡараған башҡа ауылдар ныҡлы үҫеш кисерә. Игенселектәге, малсылыҡтағы юғары күрһәткестәр, хужалыҡ ҡуралары, мәктәп, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто, китапхана, фельдшер-акушерлыҡ пункты кеүек социаль объекттар төҙөү, асфальт юлдар һалдырыу, йорттарға газ индереү – быларҙың барыһы ла Барый Ғаффан улының башланғысы, туранан-тура ҡатнашлығы менән тормошҡа ашырыла. Бынан тыш, колхозсыларҙың көндәлек тормош-көнкүреш мәсьәләләрен ыңғай хәл иткәне өсөн дә рәхмәтте күп ишетә етәксе. Ауылдаштарының ҙур ихтирамын, хөрмәтен барлыҡ наградаларҙан ҡиммәтерәк һанай.
Арҙаҡлы ир-уҙаман тормош хәтирәләре тупланған “Яҙмыш һуҡмаҡтары буйлап” тигән китабында оҙайлы хеҙмәт юлында иңгә-иң терәшеп эшләгән коллегаларын, бар яҡлап терәк булған ауылдаштарын, райондың, республиканың төрлө йылдарҙағы етәкселәрен йылы һүҙҙәр менән телгә ала. Рәхмәтенең иң ҙурын һөйөклө ҡатыны, өс бала әсәһе, 14 ейән-ейәнсәренең яратҡан өләсәһе, күптән түгел 85 йәшен билдәләгән Сәмәниә Мөхәмәтйән ҡыҙына юллай.
Байҙан-бай өләсәй
Матур-матур шиғырҙар ижад иткән Тәскирә апай хаҡында быға тиклем дә ишеткәнем бар ине. Тәмле ҡоймаҡ еҫе аңҡыған өйөндә әйҙүкләп ҡаршы алды ул. Төпсөк ҡыҙы Рәмиә лә бында икән.
Тәскирә менән Муллайән Талиповтар биш малай һәм өс ҡыҙға ғүмер биргән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ғаилә башлығы баҡыйлыҡҡа иртәрәк күскән. Хеҙмәт ветераны Тәскирә апайҙың күкрәген “Әсәлек миҙалы” һәм “Әсәлек даны” ордендары биҙәй. Ейән-ейәнсәрҙәре менән ҡыҙыҡһыныуыбыҙға ул шиғри юлдар менән яуапланы:
Алмағасым сәскә атҡан –
Барыһы ла бер тигеҙ.
Кемен һөйөргә лә белмәйем –
Оноҡтарым ун һигеҙ.
“Ә оноҡсоҡтарым – етәү”, – тип өҫтәне бай өләсәй. Ихлас йылмайып, һөйөү-наҙ менән бәйән итте ул бәләкәстәр хаҡында. Улдарының СССР-ҙың төрлө тарафында хәрби хеҙмәт үткәнен ҙур ғорурлыҡ менән хәтеренә төшөрҙө.
– Барыһы ла армияға барҙы, хәҙер бынамын итеп йәшәйҙәр, – тип әйтеп ҡуйҙы, ир-егеттең иң тәүҙә Ватанды һаҡлаусы һәм яҡлаусы булырға тейешлегенә баҫым яһап.
Ҡыҙҙары менән дә ҡәнәғәт хеҙмәт ветераны. Яҙмыш ҡушыуы буйынса ситкә киткән өлкәндәре һағындырып ҡына ҡайтһа ла, Нефтекама дауаханаһында эшләгән Рәмиәһе тыуған йорт тупһаһын һыуытмай. Әсәһенең илһам килгәндә ашыҡ-бошоҡ яҙып ҡуйған шиғри юлдарын айырым дәфтәргә матурлап күсерә барыусы ла ул.
Тәскирә Талипова 34 йыл малсылыҡта эшләгән. Ауыр хеҙмәтенән тыш, ауылдың мәҙәни тормошонда ла әүҙем ҡатнашҡан. Апай яҡшы сығышы өсөн 1955 йылда тәүге маҡтау грамотаһына лайыҡ булғаны, үҙҙәрендә “Шишмә” тип аталған ансамбль ойоштороуҙары, “Оҙата барма” тигән халыҡ йырын айырыуса яратып башҡарыуы хаҡында һағышланып һөйләне. Әле лә форсат сыҡҡан һайын сәхнәгә саҡыра уны ауылдаштары.
Ә ауылда мәҙәни саралар гөрләп үтеп тора. Төп ойоштороусы Алһыу Исхаҡова һүҙҙәренсә, барыһын да китапхана, мәктәп менән бергә үткәрәләр. Мәҫәлән, район һабантуйына йыл да тирмә ҡоралар, бай программа әҙерләйҙәр. Иҫтәлекле даталарға, һөнәри байрамдарға арналған кисәләргә, халыҡ йолалары нигеҙендә сәхнәләштерелгән тамашаларға йәштәр ҙә, өлкәндәр ҙә теләп йөрөй.
Эштән йәм табып
Рух сәләмәтлеге менән бергә, әлбиттә, һәр кем өсөн иң мөһиме – ныҡлы һаулыҡ. Иҫке Йәнйегет фельдшер-акушерлыҡ пунктының шәфҡәт туташтары Миләүҙә Мөғәрипова менән Рулиә Сәрүәрова, иң кәрәкле һөнәр эйәләре булараҡ, бурыстарын намыҫлы башҡарыуы, ихласлығы менән ауылдаштарының ҙур ихтирамын яулаған. Һауа торошоноң нисек булыуына ҡарамаҫтан, тәүлектең теләһә ҡайһы ваҡытында ла сирлеләргә медицина ярҙамы күрһәтергә әҙер улар. Төп иғтибарҙы түшәктә ятҡан биш сирлегә, бер йәше тулмаған туғыҙ сабыйға, 18 йәшкә тиклемге 85 бала һәм үҫмергә, хаҡлы ялдағы 185 ветеранға бүләләр.
– Шәфҡәт туташы булырға бала саҡтан хыялландым, – ти Рулиә Әхнәф ҡыҙы. – Һөнәремде ихлас күңелдән, яратып башҡарам.
Яңы Йәнйегет ауылы ҡыҙы 1985 йылда Пермь крайының Чайковский ҡалаһындағы медицина училищеһын тамамлаған. Тыуған төбәгендә мөхәббәтен осратып, кейәүгә сыҡҡан. Әле өлкән ул-ҡыҙҙары үҙаллы тормош көтһә, төпсөктәре – ата-әсәһе янында. Эшенән тәм, йәм табып, күптәргә өлгө булып йәшәй аҡ халатлы һәм аҡ күңелле Рулиә.


text:
«Тәбиғәт» предприятиеһы Өфөлә терегөмөшлө лампалар йыйыуҙы ойоштора
Башҡортостандың «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһы 21 апрелдә «Минең ҡалам — минең өйөм» экологик акцияһы сиктәрендә Өфөлә энергия һаҡлаусы лампалар йыйыуҙы ойоштора.
— Бөгөн бөтә ерҙә — фатирҙа, балалар баҡсаларында, мәктәптәрҙә, эштә лә энергия һаҡлаусы лампалар ҡулланабыҙ. Бындай лампаны сүп-сар үткәргес торбаға йәки контейнерға ташларға ярамағанлығын һәр кем белә, сөнки унда ағыулы матдә — терегөмөш бар. Шуға күрә бындай лампаларҙы тейешле тәртиптә утилләштерергә кәрәк, — тип иҫәпләй предприятиеның инженер-экологы Альбина Шәмсетдинова.
Уның әйтеүенсә, һәр өфөлө иҫке лампаларын бушлай тапшыра ала. Бының өсөн уларҙы Якутов исемендәге паркка, «Ҡашҡаҙан»ға йәки «Искра» кинокомплексы алдындағы майҙанға алып килергә кәрәк.
Якутов паркында халыҡтан терегөмөшлө лампалар йыйыусы махсус күсмә пункт – Башҡортостандағы берҙән-бер экомобиль эшләйәсәк. «Ҡашҡаҙан» паркында һәм «Искра» кинокомплексы алдындағы майҙанда ҡулланылған лампаларҙы йыйыу өсөн махсус контейнерҙар ҡуйыласаҡ.
— Беҙ Өфө халҡын тәбиғәтте һаҡлау акцияһында ҡатнашырға саҡырабыҙ. Килегеҙ һәм боҙолған терегөмөшлө лампаларығыҙҙы тапшырығыҙ. Тирә-яҡ мөхитте һаҡлауға үҙ өлөшөгөҙҙө индерегеҙ, ҡалдыҡтарҙы айырып йыйыуға беренсе аҙымығыҙҙы эшләгеҙ, — тине Альбина Шәмсетдинова.
Акция 14.00-дән 15.30-ға тиклем үтәсәк.


text:
Бер йыл эсендә республикала сабыйҙар араһында үлем 15 процентҡа артҡан һәм 1 мең балаға 7,7 промилле тәшкил иткән. Рәсәй буйынса уртаса күрһәткес — 8,8 промилле. Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Рәлиҙә Шакирова әйтеүенсә, бындай күрһәткес Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы тәҡдим иткән критерийға күсеү менән бәйле.
Әсәләр араһында үлем кимәле 2006 йыл менән сағыштырғанда 20 процентҡа кәмегән. Былтыр бала табыуға ярҙам күрһәтеүгә һәм балалыҡ хеҙмәтенә 4 миллиард һум, шул иҫәптән учреждениеларҙың матди-техник базаһын нығытыуға 1,9 миллиард һум аҡса бүленгән.


text:
Дмитрий Медведев Өфөлә транспорт системаһын үҫтереүгә ярҙам итергә әҙер
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев Өфөлә транспорт инфраструктураһын үҫтереүҙең киң инвестицион проектын тормошҡа ашырыуға ярҙам итергә әҙер. Был турала бөгөн Өфө үҫешенең генпланын тикшергән ваҡытта Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
— Был проектҡа инвестицияларҙың дөйөм күләме 186 миллиард һум тип баһалана, — тине ул. – Мин был мәсьәләне ил Президенты менән тикшерҙем, һәм ул финанслау өлөшөндә лә билдәле бер ярҙам күрһәтергә вәғәҙә итте.
Өфөнөң дөйөм үҫеше транспорт инфраструктураһына ныҡ бәйләнгән, тине Рөстәм Хәмитов. Ҡалаға яңы транспорт айырсалары, тиҙлек магистралдәре, ер аҫты юлдары кәрәк.
Рөстәм Хәмитов иҫәпләүенсә, Өфө генпланын төҙөгәндә хаталарға юл ҡуйырға ярамай.
— Мәскәүҙә, мәҫәлән, төрлө хаталар ебәрелде, — тине республика Президенты. – Һөҙөмтәлә илебеҙ баш ҡалаһы йәшәү өсөн бик уңайлы түгел. Беҙ был өлгөгә эйәрергә тейеш түгелбеҙ. Ябай халыҡҡа үҫешкән социаль инфраструктура, уңайлы торлаҡ, әүҙем ял итеү мөмкинлеге, юлдарҙа тығындар булмауы кәрәк. Һәм ҡаланың генпланын төҙөгәндә унда йәшәүселәрҙең фекере иҫәпкә алынырға тейеш.


text:
Ә ни өсөн бөтә кәрәкле инженер индереү SegWit.
Февраль. 5, Фонд булышлығы менән алмашыу криптовалюта твит, хәбәр, белдереү “һуңғы этабында командалар ҡушылдығы segwit тест эшләү”, һәм “бер нисә аҙна һәм арзан булыу менән ярҙамға ебәрергә segwit алыу биткоин”.
Үткән йылдың декабрендә башланыуы тураһында иғлан segwit компанияһы эшләй., йыш биргән һорауҙарға яуап биреү менән бер файҙаланыусы “күпме инженер SegWit индерә барыу кәрәк.”
Декабрь. 16, Вице-президент вазифаһына рәсми баҫылып дэн фонды фондтың блог ромеро , хәбәр, segwit индереләсәк тип планлаштырыла. 2018, һәм әлеге ваҡытта команда “SegWit хәүефһеҙ эш итеүҙе тормошҡа ашыра.” Ромеро, тип һыҙыҡ өҫтөнә “приоритет. – хәүефһеҙлек һәм һөҙөмтәле хеҙмәте биржаһының”, үҙенсәлекле һәм термин тураһында әйтеп тораһы ла түгел.
Әммә, конституцияһынан тулҡыны “биткоин-мания”, файҙаланыусы селтәрҙә менән ризаһыҙлыҡ үҫкән’ы мәшғүллек: алмашыу, шул иҫәптән coinbase һәм GDAX, һорау һәм оффлайн рекордлы еңә алмай китте., международных ваҡытта һәм хаҡтар артыуын раҫлай. Ғинуар уртаһы., кореянан хану сео черняктан формалағы клиенттар-Брайан coinbase петиция Армстронг, ул артыҡ йыйыласаҡ 12,000 ҡултамға, segwit өсөн өҫтөнлөклө ярҙам сифатында саҡырылған. 2018. Джеймсон Лопп, BitGo крипто кош әйҙәүсе инженеры, Фонд хеҙмәтенән баш тартырға саҡыра : “Был-асыш түгел, тип аңлата бындай етди сәбәп сервис селтәрендә популяр bitcoin. перегрузка, Blockchain.info, Игеҙәк һәм Coinbase, был блогы арауыҡ һөҙөмтәһеҙ ҡулланыу. Был булышлыҡ әгәр ҙә икән телисез, уны ҡулланғанға түгел. ” Армстронг йәнә яуап бирмәүҙә ғәйепләнә, әйтте, тип, “Эш-ғәмәлдәр буйынса Coinbase packetizing , SegWit стратегияһы һәм башҡа бер нисә өсөн торғонлоғоноң селтәрҙәренә сығарыла.”
SegWit масштабируемость проблемаларҙы хәл итергә, килешеүҙәр күләмен кәметеү. Питер эшләй Wellle протоколы тәҡдим ителәсәк Blockstream, ә софтфон, тип SegWit ҡулланыу мөмкин буласаҡ., биткоин селтәрҙәре уҙған йылдың авгусында үтәсәк.. Улар араһында хеҙмәте, технологиялы ярҙам иткән инде – гк кошо, Трезор, Самурай һәм Электрум кошо, шулай уҡ Крипто-биржаһы HitBTC, Был мәл кисерҙе һәм иң мөһиме Shapeshift. Шуның өсөн, аңлап, ярҙам итеп bitcoin селтәре SegWit, ябай рутин көндәлек кимәлендә үҙебеҙҙе күрһәтергә кәрәк биткоин-международных, ул bitcoin төрө селтәре аша үтә. “пакет мәғлүмәт”, һәм улар ысынбарлыҡта һынап өсөн узелдар һәм аныҡлыҡ. Әгәр ҙә тартынҡыға бөтһә үҙәге менән килешеү дөрөҫ булмаҫ, шул саҡта консенсусҡа өлгәшеү. Килешеү ике өлөштән тора үҙе: инеү һәм сығыу – “инеү” һәм “сығыу”, беренсе өлөшө өсөн яуаплы “отпирание”, был, биткоин алыу (файлдар тураһында мәғлүмәт бар һәм), икенсе һәм – өсөн “замок” потенциаль һатып булмаһын өсөн. Шулай уҡ шарт ҡултамғаһы бар мәғлүмәтте, шәхси һәм раҫлау буйынса асыҡ асҡыстары.
SegWit Технологиялар (Шаһит Бүленеше) международных ике өлөшкә бүленә һәм ҡултамғаларҙы тапшырҙы. (“шаһиты”) кәрәк “разблокировканы” биткоин ала, аҙағына тиклем килешеү, төп ситтә блогы. Был осраҡта., Төп бит файлдар алырға һәм блок тураһында, һәм “шаһиты” зыян һәм ҡултамғаһы бар, был, мәғлүмәттәрҙе раҫлау кәрәк транзакцияһы өсөн, ләкин ул саҡта бер ҡасан да ҡулланырға була.. Иғтибар, имзағыҙҙы биләй 60% килешеү күләме , ул изоляция блоктары Күләме байтаҡҡа кәметте , интернет селтәренең үткәреү һәләтен арттырыу һәм хаҡын кәметеү мөмкинлеге бирә .
Авторы: Ричард Abermann


text:
Башҡортостан парламентарийҙары төбәктә законлылыҡтың торошон баһалай Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
Башҡортостан парламентарийҙары төбәктә законлылыҡтың торошон баһалай
Башҡортостан парламентарийҙары төбәктә законлылыҡтың торошон баһалай Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 25 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостан парламентарийҙары төбәктә законлылыҡтың торошон, шулай уҡ республикала Эшҡыуарҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкилдең эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге субъекттарының хоҡуҡтарын һәм законлы мәнфәғәттәрен үтәү хаҡында докладын тыңланы һәм тикшерҙе. Бөгөн Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Йортонда республика парламентының 52-се ултырышы үтә.
Ултырыш барышында депутаттар 20-нән ашыу закон проектын ҡарарға ниәтләй, уларҙың күбеһе тәүге уҡыуҙа тәҡдим ителгән. Улар иҫәбендә «Башҡортостан Республикаһында күп балалы ғаиләләргә дәүләт ярҙамы тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү хаҡында», «Башҡортостан Республикаһында дәүләт мөлкәтен хосусилаштырыу тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү хаҡында», «Башҡортостан Республикаһында торлаҡ мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү хаҡында», «Етештереү һәм ҡулланыу ҡалдыҡтары тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү хаҡында» закон проекттары.
Пленар ултырышта Башҡортостан Республикаһы Контроль-иҫәп палатаһы аудиторы вазифаһына кандидатура, Дәүләт Йыйылышының ҡарар проекттары һәм Дәүләт Думаһынан килгән федераль закон проекттары тикшереләсәк.
http://www.bashinform.ru/news/1149802-parlamentarii-bashkirii-otsenivayut-sostoyanie-zakonnosti-v-regione/


text:
Хоҙай уны үҙе меңдәр араһынан һайлағандыр, моғайын, сөнки дүрт тиҫтә йыл самаһы тупланған эш стажының 25 йылы етәксе вазифаларында үтә – Ишембайҙың Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Башҡорт гимназияһында директор вазифаһына тиклем күтәрелеп, һуңынан инде баш ҡаланың 158-се Башҡорт гимназияһына идара итеү дилбегәһен ҡулына ала. “Халҡыма рәхмәт, баш ҡалаға рәхмәт, атай-олатайҙарҙың биргән ҡеүәт-мираҫына рәхмәт, сөнки үҙемдең яратҡан эшем менән шөғөлләнәм. Бик күп, быуын-быуын балаларҙың бәләкәй генә саҡтарынан алып ҙур шәхестәр булып үҫешкәненә шаһит булдым”, – тип башланы һүҙен бөгөнгө әңгәмәсебеҙ Гөлназ Ғафир ҡыҙы ӘХМӘҘИЕВА.
158-се гимназия Башҡортостандың халыҡ шағиры, бөтә донъяға билдәле әҙип Мостай Кәрим исемен йөрөтә. Киләһе йылда уның тыуыуына 100 йыл тула. Ошо оло юбилейҙы ниндәй уңыштар менән ҡаршылайһығыҙ?
– Белем усағы был исемде, ысынлап та, ҙур ғорурлыҡ менән һәм лайыҡлы йөрөтә. Уҡытыусылар, ата-әсәләр инаныуы буйынса, әҙип рухы һаман да тел һағында тора һәм гимназиябыҙҙы ҡурсалай, яҡлай, һаҡлай. 11 йыл эшләү дәүерендә ул республиканың мәғариф системаһында үҙ йөҙө, үҙ урыны булған гимназияға әүерелде, тип әйтә алабыҙ. Беренсенән, беҙ, гимназияның Уставында нығытылғанса, үҙ баламды милли мөхиттә уҡытам, туған телен йәки туған тел булмағанда ла башҡорт телен өйрәнеүен теләйем, тигән атай-әсәйҙәрҙең ихтыяжын ҡәнәғәтләндерәбеҙ һәм конституцион хоҡуҡтарын тормошҡа ашырабыҙ. Хатта үҙҙәре башҡортса һөйләшмәгән башҡорттар ҙа балалары башҡорт телен белһен өсөн махсус рәүештә беҙҙең гимназияны һайлай. Шул уҡ ваҡытта башҡорт булмаған ғаиләләрҙән килгән балалар ҙа бар. Ундай атай-әсәйҙәр “Киләсәктә Башҡортостан мөхитендә уңышлы, бәхетле йәшәү өсөн, әлбиттә, балам башҡорт телен, мәҙәниәтен, рухи ҡиммәттәрен белергә тейеш”, тип фекер йөрөтә.Тимәк, башҡа милләт атай-әсәйҙәре башҡорт йүнәлешле булыуын белһәләр ҙә, аңлы рәүештә алып киләләр балаларын был гимназияға?
– Эйе. Мәҫәлән, мәктәптең ата-әсәләр комитетын етәкләгән Марта Шамил ҡыҙы Юферова – алдынғы ҡарашлы, ике юғары белемле бик аҡыллы ханым, үҙе баш ҡалала үҫкән һәм Өфөнөң бөтә мөмкинлектәрен дә белә. Балаһын иң алдынғы гимназияға алып барып урынлаштырыу мөмкинлеге лә бар. Ләкин ул балаһы ошо республикаға исем биргән төп халыҡтың телен мотлаҡ белергә тейеш, тип һанай һәм һәр саҡ башҡорт телен яҡлап сыға, ғөмүмән, башҡорт гимназияһы мәнфәғәтен һаҡлау өсөн көрәшә.
Бөгөн ҡайһы бер атай-әсәйҙәр, йәнәһе, баламдың хәтере юҡ, шуға күрә ул урыҫ теленән өлгәшә алмай, тимәк, башҡорт теле уға ҡамасаулаясаҡ, тип, башҡорт телен өйрәнеүҙе ҙур проблема итеп күтәрергә тырыша. Ә ғалимдар әллә ҡасан иҫбатлаған: хәтерҙе үҫтереү өсөн иң яҡшы сара – икенсе сит телде өйрәнеү. Был ғилми яҡтан раҫланған, уны инҡар итеп булмай, әммә ҡайһы бер атай-әсәйҙәр шуны аңламай һәм балаларына дөрөҫ юл һайлай алмай. Баланың башын ҡатырырға кәрәкмәй, тип, киреһенсә, уның үҫешенә сикләү ҡуялар. Мин, тәжрибәле педагог булараҡ, шуны яҡшы беләм – баланы сифатлы мөхиткә урынлаштырыу бик ҙур әһәмиәткә эйә. Был мөхит ни тиклем күп ҡырлы булһа, үҫеш мөмкинлеге лә шул тиклем күберәк. Минеңсә, ата-әсәнең бурысы – баланың гендары аша һалынған, ата-әсәһе тарафынан бирелгән үҙенсәлектәрен иртәрәк асыҡлау. Был эш ни тиклем алдараҡ башҡарылһа, уның үҫеше шул тиклем һөҙөмтәлерәк буласаҡ. Шул уңышлыраҡ йүнәлеште бөтә мөмкинлектәрҙе файҙаланып үҫтерергә кәрәк. Был педагогик тәғлимәт һәм уны ла инҡар итеп булмай. Әгәр ата-әсә мөхитте махсус рәүештә ярлыландыра икән, ул үҙе үк балаһының үҫешен тотҡарлай.
Мәғарифтағы етәкселек стажығыҙ ғына сирек быуат. Педагогик процестарҙы арҡырыһынан-буйына төшөнөп бөткәнһегеҙ. Әлеге ваҡытта мәктәптә, ниһайәт, һәр балаға индивидуаль ҡараш булдырыла башланы. Әйтеүегеҙсә, 158-се Башҡорт гимназияһында төрлө балалар уҡый, улар араһында барыһының да үҫеш һәм белем кимәле, аңлау дәрәжәһе бер төрлө түгел. Һеҙҙә бала менән индивидуаль эшләү мәсьәләһе нисек ҡуйылған һәм ул нисек алып барыла?
– Һәр балаға мотлаҡ рәүештә индивидуаль ҡараш булдырыуҙың төп талабы һәм уны тормошҡа ашырыу юлдары сер түгел: беренсенән, педагог – уҡытыусымы ул, тәрбиәсеме, түңәрәк етәксеһеме – юғары квалификациялы, тәрән белемле булырға һәм ошо белемде балаларға ҙур ҡыуаныс менән бирергә тейеш. Беҙ балаларҙы алты, ҡайһы берҙәрен биш йәштән әҙерлек курстарына ҡабул итәбеҙ. Шунда уҡ уҡытыусылар ата-әсәләр менән кәңәшләшеп, һөйләшеп, сабыйҙарҙың психотип үҙенсәлектәрен (тынысмы йәки энергияһы ташып торамы һ.б.), характеристикаһын асыҡлап, ата-әсәнең ниндәй шарттарҙа уҡытырға теләүен белешеп, үҙҙәренә уҡыусылар һайлай. Ниндәй сирҙәргә дусар булған, йәки тыуған ваҡытта йәрәхәт (родовая травма) алмағанмы (был күрһәткес мөһим әһәмиәткә эйә), ниндәй параметрҙар менән тыуған – шуларҙы ла төрлө яҡлап өйрәнәбеҙ. Был иң беренсе аҙым. Икенсеһе – ныҡлы нигеҙле матди шарттар. Кабинеттар ата-әсәләр ярҙамында иҫ киткес итеп йыһазландырылды. Мәктәп 2006 йылда ул ваҡыттағы стандарттарға тура килгән бай база менән асылған, үҙебеҙ өҫтәмә аҡса эшләргә өйрәндек һәм ошо уңайлыҡтарға нигеҙләнеп, беҙ дәрестәрҙе юғары кимәлдә ойошторабыҙ. Бөтә кабинеттарҙа ла техник саралар бар. Һәр кабинеттан уҡытыусы интернетҡа теләгән ваҡытта инеп, кәрәкле мәғлүмәт ала, уны уҡыусыға бирә һәм уҡыусы ошо мәғлүмәт менән нисек эшләргә тейеш икәнлеген күрһәтә ала. Өсөнсө мәл, бая әйтеп киткәнемсә, баланың булмышын, үҙенсәлеген һәм һәләтен диагностикалау. Әлбиттә, был психологтар эшләй торған эш, ә беҙ ата-әсәләрҙән махсус тестар аша эшләтәбеҙ. Һөҙөмтә буйынса отошло йүнәлештәрҙе билдәләгәндән һуң, бик күп түңәрәктәр һәм өҫтәмә дәрестәр тәҡдим итәбеҙ. Әлеге ваҡытта 900 бала һыйҙырышлы бинала 1013 бала беренсе сменала белем ала, икенсе сменала 38 түңәрәк эшләй, улар Федераль дәүләт белем биреү стандарттары буйынса шәхестең үҫеше өсөн мотлаҡ булған 5 йүнәлеш буйынса алып барыла. Шул биш йүнәлештән балаға бушлай һәм түләүле бер нисә түңәрәк (6-8) тәҡдим ителә. Һәр бер гимназия, лицей, мәктәп инновацион уҡыу ойошмаһы тип һанала һәм түләүле нигеҙҙә өҫтәмә белем биреү эшмәкәрлеген алып бара.
Бик юғары һорау менән файҙаланған түңәрәктәр, мәҫәлән, художестволы гимнастика, ҡуртым иҫәбенә үткәрелә. Беҙҙең ундай кадрҙарыбыҙ юҡ, “Авангард” художество спорт клубы тренерҙары залды ҡуртымға алды, унда беҙҙең гимназиянан ғына түгел, баш ҡаланың башҡа райондарынан килгән балалар ҙа шөғөлләнә. Һөҙөмтәләр беренсе йылдан уҡ күренә башланы. 6-сы синыфта уҡыған ҡыҙыбыҙ Рәсәй кимәлендәге ярышта ҡатнашты. Ул беҙҙең был йүнәлештә тәүге йондоҙсоҡ. 5-се класта уҡыған Кристина Косихина – һуңғы 20 йыл эсендә беренсе тапҡыр Рәсәй йыйылма командаһына алынған, киләсәге өмөтлө тип һаналған Башҡортостан гимнасткаһы. Ундай йондоҙсоҡтарға мөмкинлектәр бирәбеҙ, мәҫәлән, Кристинаға индивидуаль уҡыу планы төҙөнөк, сөнки ул ярыштарҙа күп йөрөй, күнекмәләре бик тығыҙ, көн һайын шөғөлләнә. Үҙе лә бик тырыш, ҡасан буш ваҡыты килеп сыға – шул ваҡытта уҡый.
Тағы ла шундай формат бар – өйҙә уҡыу. Ул физик йәһәттән мөмкинлектәре сикләнеп, интеллектуаль яҡтан үҫеше юғары булған балалар өсөн ҡулайлы ысул. Йыл һайын бер нисә бала шул программа буйынса белем ала. Дистанцион белем биреүҙе индерәбеҙ, уҡытыусылар йөрөп тә уҡыталар. Шулай уҡ ҙур ғорурлығым – шашка буйынса республиканың бик күп чемпиондары, Тамара Танһыҡҡужинанан башлап, минең уҡыусыларым, мин эшләгән ике гимназия тәрбиәләнеүселәре, тиергә мөмкин. Әлеге көндә гимназияла өс чемпион – Кристина Осипова, Марсель Шәрәфетдинов, Айгизә Мөхәмәтйәнова уҡый. Кристина Осипова махсус рәүештә беҙҙәге шарттарҙы файҙаланып, юғары уңыштарға өлгәшеү өсөн әсәһе менән Ижевскиҙан күсеп килде. Уға ла индивидуаль уҡыу планы бирелде. Индивидуаль программа менән шөғөлләнеүселәр ҙә шул уҡ БДИ йәки ОГЭ тапшыра – был Федераль дәүләт белем биреү стандарттары буйынса дөйөм талап һәм барыһы өсөн дә мотлаҡ. Ә уҡытыусыларҙың бурысы (ул белемде дәрестә бирәме, дәрестән һуң өҫтәмә рәүештәме – мөһим түгел) – шул талаптарға яуап бирерлек итеп баланы әҙерләү.
Һеҙҙең гимназияла дүрт музей булдырылған икәнен беләбеҙ, уларға ла ҡыҫҡаса ғына күҙәтеү яһап алайыҡ, булмаһа…
– Белем усағы асылған йылда уҡ Мостай Кәрим музейы әҙиптең ҡыҙы Әлфиә ханым һәм улы Илгиз Мостафа улы, Киров районы хакимиәте ярҙамында булдырылған (етәксеһе – Фәйрүзә Үтәбаева). Ундағы уникаль экспонаттар баланың Мостай Кәрим ижадын, уның тормошон, бәләкәй генә ауыл малайының нисек итеп уңышлы булып китеү серен асыуға йүнәлтелгән. Ә бала саҡта күргән мәғлүмәт кешенең төпкө аңына һалына һәм күпмелер ваҡыт үткәс, мотлаҡ рәүештә килеп сыға, ниндәйҙер эҙләнеүгә, фекер төйнәүгә этәргес булып тора.
Икенсе музей – Мәрйәм Бураҡаева исемендәге уҡыу кабинеты (етәксеһе -Айгөл Игелекова). Ул Башҡортостандың мәҙәниәтен, әҙәбиәтен, тарихын, фольклорын өйрәнеү өсөн булдырылған мөхит. Был ике уҡытыусы ла республика кимәлендә профессиональ конкурста лауреат булдылар, юғары категориялы белгестәр. Икеһе лә яңы сифаттағы дәреслек эшләүгә көс һалдылар, сөнки беҙҙең тел уҡытыу грамматикаһы бик ҡатмарлы, ә тел өйрәнеүҙең төп шарты – тел мөхите булдырыу. Киләсәктә лә бындай эшмәкәрлектә ҡатнашырға теләктәре ҙур, сөнки улар хәҙерге заман талаптарына ярашлы, балаға ниндәй йүнәлештә белем бирергә кәрәклеген белгән практик-уҡытыусылар. Һүҙ ыңғайы шуны ла әйтеп китер инем: әлеге ваҡытта, федераль исемлеккә инмәгән, тип, дәреслектәрҙе ҡулланыуҙы тыйҙылар. Улар башланғыс синыфтарҙа ғына бар, ә урта синыфтарҙа уҡытыусылар үҙенең профессиональ кимәленең юғары булыуы һәм башҡорт телен яратыуы, уны һаҡлап ҡалыу, үҙ алдына үҫтереү маҡсаты ҡуйыуы арҡаһында матур итеп уҡытыуҙы дауам итә. Шул уҡ Мәрйәм Бураҡаева исемендәге кабинетта фольклор түңәрәге эшләй. Төп дәрестәрен уҡытып бөткәндән һуң Айгөл Иршат ҡыҙы ҙур ихласлыҡ менән башланғыс синыф балалары менән шөғөлләнә.
Өсөнсө музейҙы Еңеүҙең 70 йыллығына арнап астыҡ. Ул “Хәрби дан музейы” (етәксеһе – Хәйҙәр Хафизов) тип атала һәм тарих кабинетында урынлашҡан. Унда ҡаһарман яугирҙар, шул иҫәптән 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының батырлыҡтары, Миңлеғәли Шайморатов тураһында стендтар булдырылған. Балаларҙың эҙәрмәнлек эштәре – Советтар Союзы Геройҙары буйынса эшләгән папкалары урынлашҡан. Башҡорт яугирҙарының реконструкцияланған боронғо тимер кейемен, яу ҡоралдарын балалар үҙ күҙҙәре менән күреп, тотоп ҡарай. Ошо кабинетта тарих уҡытыла һәм дәрестәрҙән һуң тарихты реконструкциялау һәм тарихи туризм түңәрәктәре эшләй. Батырлыҡты, илһөйәрлекте һүҙ менән генә һөйләп аңлатып булмай, бала уны һәр күҙәнәге менән тойорға тейеш. Шуға күрә беҙ шундай ҡулланма характерҙағы түңәрәктәрҙе булдырҙыҡ та инде – тарих уҡытыусыһы тарихи мәғлүмәттәр биреү менән бер рәттән практика алып бара.
Дүртенсе – “Театр сәнғәте драматургияһы” музей-кабинеты үткән йылдың октябрь айында, Мостай Кәримдең тыуған көнөндә асылды һәм әҙиптең драматургияһы менән бер рәттән, дөйөм драматургияны сағылдыра. М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры һәм М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры менән хеҙмәттәшлек итәбеҙ, улар менән килешеү төҙөнөк. Ике театрға арналған стенд эшләнек. Уны йыһазландырыуға театрҙар үҙҙәре ярҙам итте. Ул стендтарҙа мәктәп программаһына ингән драма әҫәрҙәрендә иң шәп артистарыбыҙ башҡарған ролдәрҙән коллаж да эшләнгән. Дәрес ваҡытында уҡытыусы уларҙы күрһәтә, актерҙың тыуҙырған образы, уның йәмғиәттә баланың үҫешендә ниндәй һыҙаттарын ҡулланырға мөмкин икәнлеген билдәләп, дәрестәр үткәрә.
Шулай уҡ кабинеттың артҡы өлөшө сәхнә рәүешендә эшләнгән һәм беҙ унда флешмобтар ойошторабыҙ. Бигерәк тә башланғыс синыфтар килеп тулалар ҙа, кемуҙарҙан шиғыр һөйләйҙәр. Был да үҙенә күрә телде үҫтереү сараһы булып тора. Киләсәктә тағы ла инглиз һәм башҡорт телен үҫтереү буйынса формаль булмаған аралашыу кабинеты асырға ниәтләйбеҙ.
Рәсәй Федерацияһының Мәғариф тураһындағы Федераль законының 44-се статьяһының 3-сө өлөшөндә: “родители (законные представители) несовершеннолетних обучающихся имеют право выбирать до завершения ребенком основного общего образования с учетом мнения ребенка язык, языки образования, факультативные и элективные учебные предметы, курсы, дисциплины (модули) из перечня, предлагаемого организацией, осуществляющей образовательную деятельность”, – тиелә. Тимәк, бала беренсе синыфҡа уҡырға килгәндә уҡыу һәм уҡытыу телен һайлай ҙа, был һайлау дөйөм белем алыу, йәғни 9-сы синыфты тамамлағансы, үҙгәрмәй. Ни өсөн бөгөн шундай күренештәр барлыҡҡа килә: башҡорт гимназияһы икәнлеген белеп тә, балаһын ошонда алып килгән ата-әсәләр үҙҙәренең талабын ҡуйып, шау-шыу тыуҙырырға тырыша?
– Ысынлап та, һәр ата-әсә Устав, шулай уҡ локаль акттар менән таныша, был документтар сайтҡа ҡуйылған. Гимназияға тәү аяҡ баҫып кергән һәр ата-әсәне ҡабул итеп, шәхсән уларҙың барлыҡ һорауҙарына яуап бирәм, гимназияның үҙенсәлектәрен аңлатам. Урынбаҫарҙар, уҡытыусылар ҙа аңлатыу эше алып бара. Улар беҙҙе тыңлағандан һуң, гимназия буйлап йөрөп, танышып сыҡҡандан, дуҫ-иштәре, туғандары менән кәңәшләшкәндән һуң ғына ғариза яҙа. Унда “баламды … синыфҡа уҡырға алыуығыҙҙы һорайым. Гимназияның Уставы, локаль акттары, шул иҫәптән телдәр тураһындағы положение менән танышмын һәм ризамын” тип ҡултамғаһын ҡуя. Шунан һуң да, башҡорт телен уҡытыуҙарын теләмәйем, тип ғариза яҙыуҙарҙы – ул, минеңсә, бола тыуҙырыу, тауыш, янъял ҡуптарыу һәм протест акцияһын махсус заказ менән эшләү күренеше тип ҡабул итәм. Йәшәү рәүешен, беҙҙең гимназияның эшләү нигеҙен ҡаҡшатыу өсөн ҡоролған махсус сара тип ҡарайбыҙ ундай хәлгә: ошонда эшләгән уҡытыусылар ғына түгел, мең баланың ата-әсәһе беҙҙең гимназия позицияһы яҡлы. Мин уларҙың барыһына ла рәхмәтлемен. Сөнки ата-әсәләрҙең күптәре айыҡ аҡыл менән уйлап, балаһын беҙҙең гимназияға башҡорт телен тәрән итеп өйрәнеү маҡсаты менән алып килгән. Шул уҡ ваҡытта кемгәлер беҙҙең белем усағы талаптары, шарттары тура килмәй икән, уларға икенсе мәктәпте һайлау хоҡуғы ла бирелгән. Был хаҡта телдән дә әйтелде, яҙма рәүештә лә белдерелде. Ләкин улар мәктәпте алыштырырға теләмәй, ә үҙ туҡһандары туҡһан икәнен раҫларға тырыша. Әлбиттә, был хәл хәүеф тыуҙыра. Әгәр Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Мостай Кәрим исемен йөрөткән башҡорт гимназияһын һаҡлап ҡала алмайбыҙ икән, тимәк, тотош милли мәғарифтың бөгөнгөһө һәм киләсәге хәүеф аҫтында. Әммә республика етәкселеге оло әҙиптең юбилейы алдынан һәм һуңынан да быға юл ҡуймаҫ тип ышанғы килә. Башҡорт гимназиялары, мәктәп, лицейҙары йәшәргә тейеш һәм уларҙы һаҡлап ҡалыу өсөн беҙ көсөбөҙҙө йәлләмәйәсәкбеҙ.
Шулай итеп…
“Ғөмүмән, бөгөн баш ҡаланың мәғариф системаһында 130 мәктәп, гимназия, лицей булһа, шуларҙың 8-е – башҡорт, 2-һе татар гимназиялары, ҡалғандары барыһы ла рус телле. Улар араһында махсус йүнәлешлеләре лә бар – физика-математика, инженер, политехник, гуманитар, айырым фәндәрҙе тәрәнәйтеп өйрәнеү һ.б. Минеңсә, башҡорт белем усаҡтары күберәк булырға тейеш. Сөнки Өфө ҡалаһында йәшәгән халыҡ иҫәбенән сығып ҡарағанда, баш ҡалала 1 миллион 200 мең самаһы кеше йәшәй икән, тимәк, 10 мең самаһы кешегә бер белем усағы тура килә. Ә баш ҡалала башҡорттар 16 процентты алып тора икән, кәмендә 15 милли башҡорт мәктәбе булырға тейеш тип иҫәпләйем. Өфө ҙур территорияны биләй һәм башҡорт телен тәрәнәйтеп өйрәнергә теләгән балалар өсөн гимназиялар һәм лицейҙар, шулай уҡ башҡорт балалар баҡсалары етешмәй һәм йәмәғәтселектә шул турала һүҙ алып барырға кәрәк тип һанайым”, – тине Гөлназ Ғафир ҡыҙы әңгәмә барышында. Статистика менән бәхәсләшеүе ауыр, уның менән килешеү өсөн, тимәк, эшләргә лә эшләргә әле.
Зәйтүнә НИҒӘМӘТЙӘНОВА
әңгәмәләште.


text:
12-10-2012, 17:03 / Үрнәк
Ил данын арттырыр шәхестәр бәхетле ғаиләлә тәрбиәләнә
Һәр сәғәтенең, минутының ҡәҙерен белгән, уны дѳрѳҫ файҙаланған егәрле, сәмле кешеләр була. Нәҡ бына ошондай ғаиләләрҙә киләсәктә ил данын арттырырҙай, уның ҡеүәтен күтәрерҙәй балалар тәрбиәләнә, ата-әсәнең көндәлек тәртибе, йәшәү рәүеше бала күңеленә һеңдерелә. Ошо хаҡта фекер йөрөткәндә Белорет ҡалаһында йәшәүсе, биш бала тәрбиәләп, сәләмәт йәшәү рәүеше алып барған, эшлекле һәм егәрле Махияновтар ғаиләһен хаҡлы рәүештә бына шундайҙар рәтенә индерергә була. Айҙар Әнғәм улы Махиянов, көрәшсе булараҡ, район халҡына яҡшы таныш. Шуға күрә һабантуй һарығының йыл да уға эләгеүенә лә ...


text:
Муниципаль хеҙмәткәрҙәр мәғлүмәт технологиялары буйынса квалификацияһын күтәрәФото: Олег Яровиков
Муниципаль хеҙмәткәрҙәр мәғлүмәт технологиялары буйынса квалификацияһын күтәрә
Муниципаль хеҙмәткәрҙәр мәғлүмәт технологиялары буйынса квалификацияһын күтәрәФото: Олег Яровиков
17 февралдә БР Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында мәғлүмәт технологиялары буйынса семинар асылды. Район һәм ҡала хакимиәттәре белгестәре дәүләт власы органдарында һәм муниципаль берәмектәрҙә сайттар булдырыу менән бәйле мәсьәләләрҙе практикала өйрәнә. БР Президенты Хакимиәтенең ижтимағи-сәйәси үҫеш һәм мәғлүмәти сәйәсәт идаралығы начальнигы Данил Азаматовтың һүҙҙәренә ҡарағанда, «семинар үткәреү тотош бер сәбәптәр комплексы менән нигеҙләнә. Уларҙың береһе – урындарҙа грамоталы белгестәр етешмәй. Шуға ла квалификация күтәреү курстары үткәреү инициативаһы менән тап урындағы хакимиәт башлыҡтары сығыш яһауы осраҡлы күренеш түгел. Башҡортостан Президенты ла сайттар булдырыу бурысы ҡуйҙы. Етмәһә, был мәғлүмәт асыҡлығы тураһында федераль закондар талабы ла».
Ике көн буйынса тыңлаусылар интернет-сайт булдырыуҙың төп принциптары менән танышасаҡ. Лекциялар курсына бик күп һорауҙарға яуаптар индерелгән.
Шулай уҡ власть органдарында электрон документтар әйләнеше булдырыу тураһында һүҙ алып барыласаҡ. Рәсәй Президенты фекеренсә, ул быйыл “тормошҡа ашырылырға тейеш”.
«Башҡортостан был мәсьәләлә илдә алдынғы төбәктәрҙең береһе булып тора, — тип билдәләне Данил Азаматов. – Шулай ҙа мәғлүмәт технологияларын республика ғына түгел, муниципаль кимәлдә лә уңышлы үҫтереү бурысы тора». Ә был бер көнлөк кенә эш булмау сәбәпле, дәүләт һәм муниципаль хеҙмәткәрҙәргә компьютер менән оҫта эш итеү серҙәренә төшөнөү менән көндән-көн, даими шөғөлләнергә кәрәк. Дмитрий Медведев белдереүенсә: "Бөгөн компьютер менән файҙаланыу күнекмәләренә эйә булмаған чиновник һөҙөмтәле эшләй алмай, тимәк, ул үҙенә башҡа эш урыны эҙләргә тейеш». «Йә уҡы — йә булмаһа, хуш», — тип иҫәпләй дәүләт башлығы.


text:
Өфө властары киҙеүгә ҡаршы көрәшкә йомғаҡ яһаны
2009-2010 йылғы эпидемия миҙгелендә киҙеү һәм ОРВИ менән сирләүгә ҡаршы көрәшкә йомғаҡ яһау бөгөн ҡала хакимиәте башлығы эргәһендәге кәңәшмәлә тикшерелгән төп темаларҙың береһе булды.
Хакимиәттең һаулыҡ һаҡлау идаралығы начальнигы Виталий Викторов хәбәр итеүенсә, дөйөм алғанда, 2009 – 2010 йылғы эпидемия миҙгелендә Өфөлә 270 мең кешенең ОРВИ менән сирләү осрағы теркәлгән. Икенсе төрлө әйткәндә, был юлы ҡаланың һәр дүртенсе кешеһе тиерлек сирләгән. Етмәһә, 370 осраҡта ауырыу пневмонияға әйләнгән, һөҙөмтәлә биш кеше һәләк булған. Өфөнө “сусҡа киҙеүе” лә ситләп үтмәне – эпидемия миҙгелендә ҡалала A/H1N1 вирусы менән сирләүсе 43 кеше теркәлде.
Иң күп ауырыусылар ноябрь башына тура килде, ул саҡта бер аҙнала 27 меңдән ашыу осраҡ теркәлде, етмәһә, сирләүселәрҙең 65 процентын 14 йәшкә тиклемге балалар тәшкил итте.
Ҡала хакимиәте ауырыуҙың артыуына ҡаршы көрәшеп, әүҙем саралар күрҙе. Инфекцияның таралыуын тотҡарлаусы төп сараларҙың береһе булып халыҡты иммунлаштырыу торҙо. Дөйөм алғанда, Өфөлә халыҡтың 42 процентына прививка яһалды.
— Ихтимал, тап шуға күрәлер ҙә беҙҙең ҡалала киҙеү менән сирләү кимәле Рәсәй буйынса уртаса күрһәткестән 11 тапҡырға аҙыраҡ булды, — тип иҫәпләй Виталий Викторов. – Беҙҙә ул 100 мең кешегә 35 кеше тәшкил итте, шул уҡ ваҡытта ил буйынса был күрһәткес – 100 мең кешегә 416 ауырыу.
Хәҙерге ваҡытта Өфөлә халыҡты A/H1N1 вирусына ҡаршы иммунлаштырыу дауам итә. Әммә ҡайһы бер предприятиелар етәкселәре беҙҙең һүҙгә бик ҡолаҡ һалмай һәм хеҙмәткәрҙәренә иммунизация үткәрергә ашыҡмай, ти Виталий Викторов.
— Бындай осраҡта һорарға, тәҡдим итергә түгел, ә предприятиеларҙа иммунлаштырыу үткәреүҙәрен талап итергә кәрәк, — тип иҫәпләй ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев. – Һәр етәксе производствола үҙ эшселәренең һаулығы өсөн яуаплы бит.


text:
Башҡортостанда 17 кеше берҙәм дәүләт имтиханын ваҡытынан алда тапшырыуға теләк белдерҙе
20 апрелдән һынауҙы ваҡытынан алда үтергә хоҡуғы булғандарҙың Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырыу этабы башлана.
«Башинформ» агентлығына БР Мәғариф министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, республикала 17 кеше Берҙәм дәүләт имтиханын ваҡытынан алда тапшырырға теләк белдергән. Улар иҫәбендә бөтә Рәсәй кимәлендәге ярыштарға китеүсе спортсы егеттәр, сәләмәтлек торошо буйынса Берҙәм дәүләт имтиханын ваҡытынан алда бирергә тейешле уҡыусылар һәм 2010 йылдың яҙында хәрби хеҙмәткә алынасаҡ йәштәр бар.
Имтихандар теҙмәһенә ярашлы, уҡыусыларҙың белемен һынаусы тәүге имтихан рус теленән буласаҡ (20 апрелдә), артабан — сит ил телдәре, әҙәбиәт, физика (22 апрель), 24 – математика, 26 – информатика һәм мәғлүмәт-коммуникация технологиялары (ИКТ), биология, йәмғиәт фәне, 28 – тарих, география, химия.
Дөйөм алғанда быйылғы йылда, БР Мәғариф министрлығы мәғлүмәте буйынса, Башҡортостанда 29,5 мең кешенең Берҙәм дәүләт имтиханында ҡатнашыуы көтөлә.


text:
Башҡортостан Президенты республиканың төньяҡ төбәктәрендә булып ҡайттыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты республиканың төньяҡ төбәктәрендә булып ҡайтты
Башҡортостан Президенты республиканың төньяҡ төбәктәрендә булып ҡайттыФото: Андрей Старостин
Шәмбе көнө Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Бөрө һәм Мишкә райондарында булып ҡайтты.
Төбәк башлығы муниципаль райондарҙың социаль-иҡтисади хәле менән танышты, ҡайһы бер сәнәғәт һәм социаль объекттарға барҙы.
Бөрөлә Президент ярымфабрикаттар, икмәк-булка һәм ит изделиелары етештереү буйынса «Дудин» шәхси предприятиеһына барҙы. Унда әлеге ваҡытта 300 кеше эшләй. Уртаса эш хаҡы 15 мең һум. Компания кредитһыҙ һәм бурыстарһыҙ эшләй. Тупланма бюджетҡа йыл һайын 10 миллион һумға тиклем аҡса түләй. Рөстәм Хәмитов предприятиелағы ассортимент һәм продукция сифаты менән ҡәнәғәт ҡалды.
Мишкә районында Президент «Агротрейд» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә булды, балды һауыттарға бүлеп тултырыу цехын ҡараны. Предприятие күптән түгел генә асылған. Яҡын киләсәктә бында 50-60 кеше эшләйәсәк, етештереүсәнлек айына 50 тонна самаһы продукция тәшкил итәсәк. Ул Башҡортостан төбәктәренә генә түгел, шулай уҡ күрше Силәбе һәм Свердловск өлкәләренә оҙатыласаҡ.
— Паралимпия спортына һәр яҡлап ярҙам күрһәтелергә тейеш, — тип белдерҙе республика Президенты Рөстәм Хәмитов Мишкә районында төҙөлөп ятҡан Паралимпия спорты үҙәгенә барғанда. Төбәк башлығы был мөһим социаль объектты төҙөү өсөн уңайлы урын һайланыуын билдәләп үтте.
Мишкә районында Башҡортостан Президенты үҙәк район китапханаһы ҡарамағында ойошторолған Халыҡҡа мәғлүмәт ярҙамы күрһәтеү үҙәгендә, район кәсепселәренең “Оҫталар ҡалаһы” күргәҙмәһендә лә булды.
Рөстәм Хәмитов үҙ сәфәре ваҡытында Мишкә районының 80 йыллығына һәм Мишкә ауылының 300 йыллығына арналған тантаналы йыйылышта ҡатнашты.
— Мишкә районының тәбиғәте матур һәм һәләтле кешеләргә бай булыуына мин һәр ваҡыт һоҡландым, — тине Президент халыҡҡа мөрәжәғәт итеп.
Ул районда, иң элек, ауыл хужалығының үҫешеүен билдәләне. Ләкин райондың данын арттырған башҡа тармаҡтар ҙа бар. Улар иҫәбендә – умартасылыҡ. Бынан тыш, юлдар төҙөлә, фермерлыҡ һәм бәләкәй бизнес үҫешә.
— Шул уҡ ваҡытта район бюджеты дотациялы булып тора, — тип үкенес белдерҙе төбәк башлығы. – Ләкин был факторҙың ҡайһы бер объектив сәбәптәре бар. Атап әйткәндә, районда ҡаҙылма байлыҡтар ятҡылыҡтары һәм сәнәғәт производствоһы юҡ.
Хәлде төҙәтеү өсөн районға инвестициялар йәлеп итергә кәрәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. Республика Президенты был мәсьәләне хәл итеүҙә ярҙам күрһәтергә вәғәҙә итте.


text:
БДПУ-ның Физкультура йорто директоры урынбаҫары Рәсәй Президентының рәхмәт хатына лайыҡ булды
«М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты» юғары һөнәри белем биреү дәүләт мәғариф учреждениеһы Физик культура йорто директоры урынбаҫары Рөстәм Кәримовҡа Рәсәй Федерацияһы Президенты рәхмәтен белдерҙе. Тейешле бойороҡҡа ил башлығы Дмитрий Медведев 25 февралдә ҡул ҡуйҙы. Был юғары дәүләт наградаһына Рөстәм Азат улы «физик культураны һәм спортты үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне, юғары спорт ҡаҙаныштары өсөн» лайыҡ булды, тиелә документта.


text:
Фото:
«Мәғариф. Фән. Карьера» күргәҙмәһендә 130-ҙан ашыу уҡыу йорто ҡатнаша
Фото:
«Нефтсе» мәҙәниәт һарайында XII «Мәғариф. Фән. Карьера-2012» махсуслаштырылған күргәҙмәһе асылды. Унда республика һәм Рәсәй ҡалаларынан 130-ҙан ашыу уҡыу йорто ҡатнаша.
— Мәғариф форумының башланыуын юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары һәм буласаҡ студенттар көтөп алды. Инновацион майҙансыҡтарҙа республика фәненең бөгөнгө торошо менән танышырға була, — тине Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов. – Экспозиция географияһының йылдан йыл киңәйеүе ҡыуандыра – бөгөн форум эшендә Мәскәү, Санкт-Петербург, Түбәнге Новгород, Пермь, Екатеринбург, Златоуст, Ижевск һәм Ырымбур ҡалаларынан уҡыу йорттары ҡатнаша. Йәштәр фәне фестивале ҡаланың барлыҡ уҡыу йорттарында үткәреләсәк сараларҙы үҙ эсенә ала, уларҙа дүрт көн дауамында бөтә республиканан һәләтле балалар ҡатнашасаҡ. Форум республикабыҙ мәғарифын үҫтереү өсөн сираттағы импульс бирәсәк, тип ышанам.
«Мәғариф. Фән. Карьера-2012» күргәҙмәһендә юғары һәм урта махсус уҡыу йорттарына, шулай уҡ башҡа белем биреү учреждениеларына инеү шарттары һәм конкурс тураһында мәғлүмәт алыу ғына түгел, практик эшләнмәләр менән танышыу мөмкинлеге лә бар, шулай уҡ уҡыу йорттарында асыласаҡ яңы специальностар тураһында ла белеп була.
Конференциялар, семинарҙар, оҫталыҡ дәрестәре, презентациялар форматында ойошторолған форум эшендә 10 меңдән ашыу студент һәм уҡыусы ҡатнаша.


text:
Өфө ҡала Советы башлығы Башҡортостандың Почет грамотаһы менән бүләкләнде
ӨФӨ, 2014 йыл, 4 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Рөстәм Хәмитов Евгений Семивеличенконы Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы менән наградлау тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы. Өфө ҡала советы рәйесе һәм бер үк ваҡытта «Өфө моторҙар эшләү берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең корпоратив һәм хоҡуҡи мәсьәләләр буйынса идара итеүсе директор урынбаҫары юғары профессиональ оҫталыҡ һәм машина эшләүҙе үҫтереүгә тос өлөш индергәне өсөн наградаға лайыҡ булды.
Евгений Семивеличенко Өфө ҡалаһы ҡала округы Советына депутат итеп ике тапҡыр – 2008-се һәм 2012 йылдарҙа һайлана. Ҡала Советының өсөнсө саҡырылыш рәйесе итеп һайланған. Депутат һәм совет башлығы бурыстарын бушатылмаған нигеҙҙә, Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең директор урынбаҫары вазифаһында төп эшенән айырылмайынса башҡара.


text:
Өфөлә уҙған конференцияла башҡорттарҙың боронғо туҡыу сәнғәтен үҫтереү мөмкинлектәре тикшерелдеФото: Олег Яровиков
Өфөлә уҙған конференцияла башҡорттарҙың боронғо туҡыу сәнғәтен үҫтереү мөмкинлектәре тикшерелде
Өфөлә уҙған конференцияла башҡорттарҙың боронғо туҡыу сәнғәтен үҫтереү мөмкинлектәре тикшерелдеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Өфөлә кейеҙ баҫыуға арналған күргәҙмә-конференцияла һуңғы ваҡытта ҡул эше оҫталары араһында популярлаша барған боронғо туҡыу сәнғәтен үҫтереү мөмкинлектәре тикшерелде. Сараны «Башинформ» агентлығының конференция залында «Общественная электрогазета» баҫмаһы ойошторҙо һәм Өфө, Башҡортостан, илдең башҡа төбәктәренең халыҡ кәсептәре оҫталары менән осрашыуҙарға башланғыс һалды.
Өфөнөң кейеҙ баҫыу оҫталары һәм Мәскәүҙән, Ҡазандан килгән ҡунаҡтар күргәҙмәгә үҙенсәлекле эштәрен ҡуйҙы. Тапочкалар һәм быймалар, еңел шарфтар һәм йылы пальто, уйынсыҡтар, яҡтыртҡыстар, келәмдәр һәм башҡалар. Конференцияға килеүселәр кейеҙ баҫыу эше менән танышты, уның нескәлектәре хаҡында белде.
«Беҙ оҫталарыбыҙҙың ҡаҙаныштарын һәм тәжрибәһен таратырға тырышабыҙ. Мәҫәлән, һуңғы ваҡытта башҡорт шәленең брендын булдырыу буйынса эш алып барыла. Әлбиттә, һөнәрселәребеҙ етештергән продукцияның өлөшө ҙур түгел, әммә был кешеләргә яратҡан эше менән шөғөлләнергә мөмкинлек бирә. Өҫтәүенә, кейеҙ баҫыу миҫалынан күренеүенсә, кәсептәрҙең байтағы күп көс, оҫталыҡ талап итә, уларҙы һаҡлау һәм башҡаларға тапшырыу мөһим, — тип билдәләне Башҡортостандың Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығының бүлек етәксеһе Илдар Әсәҙуллин. — Киләсәктә таш уйыу сәнғәтен пропагандалау өсөн йәшмә бүлмәһен асырға ниәтләйбеҙ. Ул республиканың визит карточкаһына әүерелер ине. Шулай уҡ художестволы халыҡ кәсептәре үҙәген булдырыу теләге бар».


text:
Һамарҙың Дуҫлыҡ паркында Башҡорт йорто төҙөләФото: Олег Яровиков
Һамарҙың Дуҫлыҡ паркында Башҡорт йорто төҙөлә
Һамарҙың Дуҫлыҡ паркында Башҡорт йорто төҙөләФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Һамарҙа Башҡорт йорто төҙөлә башланы. Уны 2017 йылға тамамларға ниәтләйҙәр. Бөгөн «Башинформ» агентлығында уҙған матбуғат конференцияһында Һамар өлкәһе башҡорттары ошо хаҡта һөйләне.
Тирмәгә оҡшатып төҙөләсәк Башҡорт йортоноң эсендә картиналар, милли кейем өлгөләре музейы, башҡорт әҙәбиәте китапханаһы буласаҡ. Майҙаны — 55 квадрат метр. Һамар башҡорттары ошо проектты булдырыуҙа Һамар өлкәһе һәм Башҡортостан Республикаһы етәкселегенең, шулай уҡ меценаттарҙың ярҙамына иҫәп тота.
Бөтә милли ихаталар ҙа Һамар өлкәһенең Халыҡтар дуҫлығы йорто етәкселегендә берҙәм стилдә ҡорола. Улар Дубовый Ерик йылғаһы буйында Дуҫлыҡ паркында урынлаштырыла. Проекттың дөйөм майҙаны 12 гектар тәшкил итә. Проектта 500 урынлыҡ милли аш-һыу рестораны, конференциялар залы, милли байрамдар уҙғарыу өсөн асыҡ һауала ҙур майҙан ҡаралған. Һәр йорттоң йылғаға төшөү өсөн үҙ юлы буласаҡ.
«Дуҫлыҡ паркы милли-мәҙәни берләшмәләрҙе йәлеп итеү үҙәге һәм ҡунаҡтар өсөн яратҡан ял урынына әүереләсәк. Проект туристик маршрутҡа индерелгән дә инде», — тип хәбәр итте «Һамар өлкәһе халыҡтары союзы» рәйесе Ростислав Хугаев.
19-20 ноябрҙә Башҡортостанда Һамар һәм Һарытау башҡорттары көндәре уҙа. Республикаға ике күрше төбәктән йөҙгә яҡын Һамар һәм Һарытау өлкәләренең башҡорт диаспораһы вәкилдәре килде.