text:
Мәктәптәрҙең янғынға ҡаршы хәүефһеҙлеге – Өфө властарының иғтибар үҙәгендә
Бөгөн Өфө хакимиәтендәге кәңәшмәлә ҡала мәктәптәренең янғынға ҡаршы хәүефһеҙлеге мәсьәләһе күтәрелде. Хакимиәт башлығы Павел Качкаев хәбәр итеүенсә, автоматлаштырылған янғын һүдереү системалары ҡаланың 371 белем биреү учреждениеһында ҡуйылған.
— Был системаларҙы хеҙмәтләндереү артыҡ ҡиммәт тә түгел – айына уртаса өс мең һум самаһы, — тине ул. – Шуға ҡарамаҫтан, 72 мәктәп һәм балалар баҡсаһында был системаларҙы хеҙмәтләндереүгә килешеүҙәр әле булһа төҙөлмәгән.
Өфөнөң күп белем биреү учреждениелары янғынға ҡаршы һыу менән тәьмин итеү йәһәтенән яҡшыртыуҙы талап итә. Мәҫәлән, үткәрелгән тикшереүҙәр барышында ҡаланың 23 мәктәбендә уның төҙөк булмауы асыҡланды. Был күрһәткес буйынса Калинин районы “алда”, унда һигеҙ мәктәптә янғынға ҡаршы һыу менән тәьмин итеү системаһы төҙөк түгел. Иң имен хәл – Ленин районында, тикшереү барышында уның белем биреү учреждениеларына бөтөнләй дәғүә белдерелмәне.


c: text/html

text:
Вәт, исмаһам, бөйөрөк!15-12-2017, 00:03 // Эшҡыуар // Баҫып сығарырға
Үҙен Гөлнара тип таныштырған ҡатын көн дә тиерлек Асҡарҙың уртаһында урынлашҡан кафенан төшкө сәйгә эшҡыуарҙың итле бөйөрөктәрен һатып алырға күнеккән. “Тәмле лә, сифатлы ла. Бер бәлешен ашаһаң, тамағың да туҡ, кәйефең дә шәп!” — тип йылмайҙы ул. “Күрше ауылдан йөрөп эшләйем, төшкөлөккә өйгә ҡайтырға мөмкинлек юҡ. Һәр саҡ нимәлер әҙерләп килтереп тә булмай, шуға беҙгә Лена Зарипованың тәмле ризыҡтары ярҙамға килә лә инде. Тиҙ генә һатып алабыҙ ҙа рәхәтләнеп сәй эсәбеҙ. Ҡайһы саҡта кискелеккә өйгә алабыҙ, көнкүрештә төрлө саҡ була бит”, — тине әңгәмәсем. Уның һүҙҙәренә Тәслимә ханым да ҡушылды: “Ленаның әсәһе Хафиза апай Өмөтҡужина беренселәрҙән булып районда иң тәмле сейбөйөрөк (чебурек) бешергән кешеләрҙең береһе булды. Бөгөн уның эшен ҡыҙы лайыҡлы дауам итә. Шуныһы ҡыуаныслы: әсәһенең “марка”һын тоторға тырыша ул, шуға күрә улар әҙерләгән ризыҡтар тәмле лә, сифатлы ла.
Йәш эшҡыуар Лена Зарипованы районда яҡшы беләләр. Үҙенең төп эшенән тыш, ул төрлө йүнәлештә бағыусылыҡ менән дә шөғөлләнә. Тормош ҡосағында ауыр хәлдә ҡалған ғаиләләргә матди ярҙам күрһәтһенме йәки аҙнаһына бер тапҡыр төрлө аҙыҡ-түлек тултырылған “десант” ебәрһенме, балаларын ялға алып ҡайтып, күрше Магнитогорск ҡалаһына кинотеатрға, аквапаркка алып барһынмы, йә булмаһа, төрлө аттракциондарға йөрөтһөнмө?! Шулай уҡ геройым күптән түгел социаль йүнәлештә 100 мең һумлыҡ бағыусылыҡ ярҙамы күрһәтә. Район дауаханаһында балалар өсөн уйын бүлмәһен тулыһынса йыһазландырыуҙы үҙ өҫтөнә ала.
— Дауаханаларға барғанда, ата-әсәләрҙең, бигерәк тә йәш балалы ҡатындарҙың табипҡа сират көткәндә кескәйҙәре менән бергә булыуын, кабинетҡа кереп сыҡҡансы кемгә ҡалдырырға, табипҡа нисек күренергә икән, тип йонсоп ултырыуҙарын йыш күрергә тура килә. Шул саҡта ниңә дауаханала балаларҙы ҡалдырып тороу өсөн бер бүлмә юҡ, тигән уй килде. Кескәйҙәр шунда ултырып, һүрәт төшөрөп, йә булмаһа, төрлө уйындарға әүрәп, уйынсыҡтар уйнап бер аҙ ултыра ала бит. Күңелдә тыуған һорауға яуап эҙләп, дауахана етәкселегенә барҙым, “Беҙҙә ундай мөмкинлектәр тыуҙырырға аҡса юҡ”, — тигән яуап ишеттем. Үҙем эшләйем, бүлмә бирәһегеҙме, тигәс, улар аптырап ҡалды. Аҙаҡ ризалыҡ алып, төрлө инстанциялар менән килешеп, хыялымды тормошҡа ашырҙым. Әйткәндәй, минең етәкселектә эшләгән хеҙмәткәрҙәр медицина комиссияһын даими үтә, уларҙың да теләге иҫәпкә алынды. Бөгөн ата-әсәләр ҙур ихласлыҡ менән бар уңайлыҡтар тыуҙырылған балалар бүлмәһенә үҙҙәренең бәләкәстәрен ҡалдырып, кәрәкле табиптарға күренә, төрлө процедуралар үтә, — тине Лена Камил ҡыҙы.
Әле уның ҡарамағында 30 хеҙмәткәр эшләй. Эшҡыуар бөгөн 25-тән ашыу ризыҡ төрө етештерә: билмән, манты, фрикаделька, тефтель, кәтлиттәр янында итле бәлеш, самса, сейбөйөрөк, өсбосмаҡ кеүек тәмлекәстәр ҙә урын алған.
— Ит мәсьәләһе менән шәхсән үҙем шөғөлләнәм, беҙҙәге барлыҡ ризыҡ хәләл һәм сифатлы. Иткә бер ниндәй ҙә ҡатнашма ҡушылмай. Уны урындағы халыҡтан һатып алабыҙ, ситтән осһоҙ хаҡҡа алғаныбыҙ юҡ. Һатып алыусының ышанысын юғалтһаң, ҡайтанан яулап алыу еңелдән түгел, сөнки бөгөн һәр кем өсөн һайлау мөмкинлеге шаҡтай юғары заманда йәшәйбеҙ, — тип серҙәре менән уртаҡлашты эшҡыуар ҡатын.
Һуңғы ваҡытта өйҙә ҡамыр ризыҡтары етештереп, уны үҙҙәре ойошмалар буйлап һатыусыларҙы ла осратырға мөмкин. Был хаҡта әңгәмәсемдең үҙ фекере: “Әлбиттә, һәр кем үҙенсә көн күрергә тырыша. Тырышлығы бар икән, ниңә тәүәккәлләмәҫкә? Әммә һәр ризыҡ тейешле санитария талаптарына яуап бирерлек шарттарҙа етештерелергә тейеш, шуға күрә мин йөрөп һатҡан кешеләрҙең ризығын алырға ашыҡмаҫ инем. Һәр кем был осраҡта үҙе һайлау мөмкинлегенә эйә һәм үҙ һаулығы өсөн яуап бирә”.
Уңған кеше бар яҡлап та өлгөрә, ти халыҡ. Тырыш ханым — “Берҙәм Рәсәй” фирҡәһенең иң әүҙем ағзаһы. Белемен камиллаштырырға ла ваҡыт таба. Өҫтәүенә ул – Асҡар ауыл биләмәһе депутаты. Ире Илнур Нурғаян улы — ҡатынының уң ҡулы, өлкән ярҙамсыһы. Улар бергәләшеп ғаилә бизнесын алып бара, киләсәккә яҡты өмөттәр бағлай, яңы хыялдар менән яна.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Рио-де-Жанейро көтә30-11-2012, 20:00 // Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға
— Клубыбыҙҙың тәрбиәләнеүсеһе Анастасия Овсянникова быйылғы уйындарҙа еңел атлетика буйынса алтын миҙал алды. Хәҙер бер нисә егетебеҙ 2016 йылда Рио-де-Жанейрола уҙасаҡ йәйге Паралимпиадала өҫтәл теннисы буйынса көс һынашырға иҫәп тота, — ти ул.
"Иҙел" клубында күп спорт төрө үҫеш алған. Өҫтәл теннисы менән шөғөлләнеүселәр быйыл айырыуса ҙур уңыштар яулаған. Мәҫәлән, 26 йәшлек Динар Сафиуллин октябрҙә Сочи ҡалаһында уҙған VI Физкультура һәм спорт фестиваленән бронза миҙал алып ҡайтҡан.
— Республикабыҙҙа инвалидтар спортына ҙур иғтибар бүленә. Коляскала йөрөүселәрҙең дә сит ҡалаларға ярышҡа бара алыуы айырыуса ҡыуандыра. Рәсәй күләмендәге сараларҙа һәйбәт сығыш яһаған инвалидтарҙың күңелен үҫтереп, төрлө стипендия биреп торалар, — ти Рио-де-Жанейроға барыуҙы төп маҡсаты итеп ҡуйған егет.
Быға өлгәшер өсөн ул һәр көн автобуста Шишмә районынан Өфө ҡалаһына күнекмәгә йөрөргә лә йыбанмай.
Быйыл Пенза ҡалаһында уҙған ил күләмендәге ярышта өсөнсө урынды алған Динар Мөхөтдинов та шундай ныҡышмал егеттәрҙең береһе.
— Спортсы инвалидтарҙың тормошҡа зарланырға, үҙҙәрен башҡаларҙан кәм тойорға ваҡыты юҡ, — ти тенниссы.
Егеттәр ҙур ҡаҙаныштар артынан ҡыуһа, ҡыҙҙар, үҙҙәре әйтмешләй, өҫтәл теннисы менән күңел өсөн генә шөғөлләнә.
— Бында ике йыл уйнайым. Ошо ваҡыт эсендә физик яҡтан ыңғай үҙгәрештәр тойорға өлгөрҙөм: һығылмалыраҡ, етеҙерәк булып киттем, реакциям яҡшырҙы, — ти Ләйлә Солтанова. — Яңыраҡ бер ярышта хатта үҙ-үҙемә ышана алмай торҙом — теннис өҫтәленең бер яғынан икенсеһенә тиклем һикерҙем! Терәк-хәрәкәт аппараты зарарланған кешегә был — ҙур ҡаҙаныш.
Спорттың сәләмәтлеккә файҙаһына инаныр өсөн өҫтәл теннисы буйынса йыйылма команда тренеры Валерий Ғарифуллинға күҙ һалыу ҙа етә: уға һис тә үҙенең 58 йәшен бирмәҫһең, ни бары 45 тиерһең!
Тренер әйтеүенсә, бөгөн Өфө, Стәрлетамаҡ, Күмертау, Туймазы, Октябрьский һәм Мәләүез ҡалалары инвалидтарының ғына өҫтәл теннисы менән шөғөлләнеү мөмкинлеге бар. Сағыштырмаса ҡиммәт булмаған файҙалы спорт төрө башҡа ҡала һәм райондарыбыҙҙа ла үҫеш алһа, Паралимпиадаларҙа уңыштар ҙа артмаҫ тимә! Иң мөһиме — өҫтәл артындағы уйын инвалидтарға тормошҡа яраҡлашырға, төшөнкөлөккә бирелмәҫкә һәм спорт ваҡиғалары уртаһында ҡайнап йәшәргә ярҙам итер ине.


text:
Яңылыҡтар
23 февраль уңайынан республика халҡы дүрт көн рәттән ял итә
Ватанды һаҡлаусылар көнө уңайынан Башҡортостанда йәшәүселәр дүрт көн рәттән — 23, 24, 25 һәм 26 февралдә ял итә ала.
Рәсәй Хеҙмәт кодексына ярашлы, 23 февраль — Ватанды һаҡлаусылар көнө — ял көнө булып иҫәпләнә.
Быйыл ял һәм байрам көндәрен һөҙөмтәле файҙаланыу маҡсатында 1 ғинуарҙағы ял көнө 24 февралгә күсерелде.
Шаршамбы 22 февралдә эш көнө бер сәғәткә ҡыҫҡара. Шулай итеп, 23, 24, 25, 26 февраль ял көндәре булып тора.
Рәсәй Хеҙмәт кодексының 120-се статьяһы нигеҙендә йыллыҡ төп һәм өҫтәмә түләүле отпуск биргәндә 23 февралдәге байрам көнө уның иҫәбенә инмәй.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Яйыҡ гәзите » Материалы за Март 2015 года
Дуҫлыҡ дауам итһен31.03.2015
Йылдың тәүге өс айы артта ҡалды. Ошо ваҡыт арауығында гәзитебеҙҙең тоғро дуҫтары беҙҙән айырылманы. Ниндәй генә акция, конкурс иғлан итһәк тә, уҡыусыларыбыҙҙың дәррәү ҡатнашыуҙары, урындарҙа уҙған саралар хаҡында оператив рәүештә хәбәр ебәреүҙәре, үҙ фекерҙәрен, хис-тойғоларын, хәтирәләрен бүлешеп, бихисап хаттар яҙыуы ошоно дәлилләй. Ғинуар, февраль, март айҙарында редакциябыҙға 94 хат килде (үткән йылда 101 булған). Ҡайһы авторҙар уларҙы үҙҙәре редакцияға килтереп бирһә, икенселәр почта йә интернет селтәре аша юлланы. [/b]
Хаттарҙың күпселеге гәзитебеҙ биттәрендә үҙ урынын тапты. Шулай ҙа, әлегә сыҡмағандары ла бар. Авторҙарҙы күңелдәрен төшөрмәүҙәрен, сабыр булыуҙарын һорайбыҙ, уларҙың ижадтары яҡын киләсәктә донъя күрәсәк.
Хаттарҙың күпселеге гәзитебеҙ биттәрендә үҙ урынын тапты. Шулай ҙа, әлегә сыҡмағандары ла бар. Авторҙарҙы күңелдәрен төшөрмәүҙәрен, сабыр булыуҙарын һорайбыҙ, уларҙың ижадтары яҡын киләсәктә донъя күрәсәк.
«Капремонт» хаҡында алты һорау31.03.2015
Ҡалаларҙа һәм ҡала тибындағы ҡасабаларҙа хосусилаштырылған күп ҡатлы йорттарҙа йәшәүселәрҙән хәҙер, мәғлүм булыуынса, закон нигеҙендә 2014 йылдың көҙөнән йортҡа капиталь ремонт өсөн иғәнә түләтелә башланы.
Коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙәр былай ҙа артып торған мәлдәрҙә был яңылыҡ халыҡта алҡыштар тыуҙырманы, әлбиттә. Түләү артынан түләү, сиге булырмы бының берәй мәл, ҡайҙа китеп тора һуң был аҡсалар, тип ризаһыҙлыҡ белдереүселәр бихисап. Законға буйһоноп өйрәнгән күпселек өндәшмәй генә түләй ҙә башланы. Ҡаршылыҡ күрһәтеп, был түләүҙәрҙең нигеҙле-нигеҙһеҙ булыуын суд аша дәғүәләшергә вәғәҙә иткәндәр ҙә бар - улар хәҙер ярты йыл буйы аңлайышһыҙ маҡсаттар өсөн аҡсаһын сығарып һалырға теләмәй. Уларҙы ла аңларға була, сөнки араларында өр-яңы йорттарҙа йәшәүселәр байтаҡ: ниндәй ремонт һәм кем өсөн түләргә тейеш һуң улар?
Аҡса ҡайҙа туплана?
Аҡса «Төбәк операторы» тигән яңы структура иҫәбенә күсерелә. Ул капиталь ремонт фондын булдырып, уны төрлө объекттарға йүнәлтә. Быныһы аҡса туплауҙың беренсе варианты.
Икенсе вариант - йорттарҙың үҙ махсус иҫәбен асыу. Унда һәр йорттоң үҙ аҡсаһы тупланып бара һәм ул башҡа йорттарҙы ремонтлауға китмәйәсәк. Был осраҡта бухгалтерия һәм подрядсыларҙы ла йортта йәшәүселәр үҙҙәре таба, юллай. Ремонт өсөн кәрәкле аҡса ла оҙағыраҡ йыйыласаҡ.
Коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙәр былай ҙа артып торған мәлдәрҙә был яңылыҡ халыҡта алҡыштар тыуҙырманы, әлбиттә. Түләү артынан түләү, сиге булырмы бының берәй мәл, ҡайҙа китеп тора һуң был аҡсалар, тип ризаһыҙлыҡ белдереүселәр бихисап. Законға буйһоноп өйрәнгән күпселек өндәшмәй генә түләй ҙә башланы. Ҡаршылыҡ күрһәтеп, был түләүҙәрҙең нигеҙле-нигеҙһеҙ булыуын суд аша дәғүәләшергә вәғәҙә иткәндәр ҙә бар - улар хәҙер ярты йыл буйы аңлайышһыҙ маҡсаттар өсөн аҡсаһын сығарып һалырға теләмәй. Уларҙы ла аңларға була, сөнки араларында өр-яңы йорттарҙа йәшәүселәр байтаҡ: ниндәй ремонт һәм кем өсөн түләргә тейеш һуң улар?
Аҡса ҡайҙа туплана?
Аҡса «Төбәк операторы» тигән яңы структура иҫәбенә күсерелә. Ул капиталь ремонт фондын булдырып, уны төрлө объекттарға йүнәлтә. Быныһы аҡса туплауҙың беренсе варианты.
Икенсе вариант - йорттарҙың үҙ махсус иҫәбен асыу. Унда һәр йорттоң үҙ аҡсаһы тупланып бара һәм ул башҡа йорттарҙы ремонтлауға китмәйәсәк. Был осраҡта бухгалтерия һәм подрядсыларҙы ла йортта йәшәүселәр үҙҙәре таба, юллай. Ремонт өсөн кәрәкле аҡса ла оҙағыраҡ йыйыласаҡ.
Проблемалар барланды31.03.2015
Төбәгебеҙгә эш сәфәре менән БР буйынса Эске эштәр министры урынбаҫары - полиция начальнигы Вячеслав Андреев килеп китте.
Урындағы власть вәкилдәре, эске эштәр бүлегенең шәхси составы һәм журналистар менән осрашыу үткәрҙе.
Иптәш полковник үҙ хеҙмәтен заманында участка уполномоченныйы булараҡ башлаған икән. Шуға ла инеш һүҙе үҙенсәлекле булды, йыйылған халыҡҡа мөрәжәғәт итте: «Кемегеҙҙең өйөнә участка уполномоченныйҙары инеп, хәлдәр менән ҡыҙыҡһынғаны бар? Зинһар, ҡулығыҙҙы күтәрегеҙ». Дөрөҫөн генә әйткәндә, ҡулдар әҙ генә күтәрелде. ªммә мәгәр, барыһы ла тигәндәй, участка уполномоченныйының исем-шәрифе, фотоһы гәзиттә баҫылды, подúезда телефон номеры менән листовкалар эленгән, кәрәк булһа, бәйләнешкә сыға алабыҙ, тип хәҡиҡәткә хыянат итмәнеләр. ¤ҫтәүенә, Учалы телестудияһында тотош проект (тапшырыуҙар циклы) әҙерләнә икән. Министр урынбаҫары һуңғы алым менән айырыуса ҡыҙыҡһынды, үҙенә лә күрһәтеүҙе һораны - бәлки, бындай тәжрибә республика буйынса таратылыр.
Өфө ҡунағы, телефон аша мутлашыуҙарҙың оло бәләгә әйләнеүе хаҡында бәйән итте. Был хаҡта гәзитебеҙҙә ҡат-ҡат яҙҙыҡ инде, халыҡ һаман аңламағас, тағы ҡабатларға кәрәктер, юғиһә, беҙҙең төбәктә лә төп-башҡа ултыртылыусылар бихисап. Ҡыҫҡаһы, телефон аша «Улың (ҡыҙың, ейәнең һәм башҡа) бәләгә ҡалды (кеше тапатты йә үҙе тапалды, сирҙән иҫен юғалтып йығылды…), ярҙам итеү өсөн бик ашығыс фәлән-фәлән аҡса күсерегеҙ!» кеүек хәбәр килгәс, ҡурҡыуҙан уйлау һәләтен юғалтҡан кеше башта талапты үтәй ҙә, һуңынан ғына буш хәбәр икәнлегенә төшөнә. Бындай енәйәттәрҙе асыҡлау үтә ҡатмарлы, күп осраҡта мутлашыусылар холоҡ төҙәтеү колонияларында ултырған көйөнсә эш итә, тип тә билдәләне Вячеслав Николаевич. Дәүләтебеҙҙең «теш-һеҙлеге» инде, башҡа һыймаҫлыҡ бит - енәйәт өсөн хөкүмгә тарттырылған әҙәмдәр иректән мәхрүм ителгән көйөнсә (йәмғиәт иҫәбенә тамаҡ аҫрап!) енәйәт ҡылыуҙарын дауам итә…
Урындағы власть вәкилдәре, эске эштәр бүлегенең шәхси составы һәм журналистар менән осрашыу үткәрҙе.
Иптәш полковник үҙ хеҙмәтен заманында участка уполномоченныйы булараҡ башлаған икән. Шуға ла инеш һүҙе үҙенсәлекле булды, йыйылған халыҡҡа мөрәжәғәт итте: «Кемегеҙҙең өйөнә участка уполномоченныйҙары инеп, хәлдәр менән ҡыҙыҡһынғаны бар? Зинһар, ҡулығыҙҙы күтәрегеҙ». Дөрөҫөн генә әйткәндә, ҡулдар әҙ генә күтәрелде. ªммә мәгәр, барыһы ла тигәндәй, участка уполномоченныйының исем-шәрифе, фотоһы гәзиттә баҫылды, подúезда телефон номеры менән листовкалар эленгән, кәрәк булһа, бәйләнешкә сыға алабыҙ, тип хәҡиҡәткә хыянат итмәнеләр. ¤ҫтәүенә, Учалы телестудияһында тотош проект (тапшырыуҙар циклы) әҙерләнә икән. Министр урынбаҫары һуңғы алым менән айырыуса ҡыҙыҡһынды, үҙенә лә күрһәтеүҙе һораны - бәлки, бындай тәжрибә республика буйынса таратылыр.
Өфө ҡунағы, телефон аша мутлашыуҙарҙың оло бәләгә әйләнеүе хаҡында бәйән итте. Был хаҡта гәзитебеҙҙә ҡат-ҡат яҙҙыҡ инде, халыҡ һаман аңламағас, тағы ҡабатларға кәрәктер, юғиһә, беҙҙең төбәктә лә төп-башҡа ултыртылыусылар бихисап. Ҡыҫҡаһы, телефон аша «Улың (ҡыҙың, ейәнең һәм башҡа) бәләгә ҡалды (кеше тапатты йә үҙе тапалды, сирҙән иҫен юғалтып йығылды…), ярҙам итеү өсөн бик ашығыс фәлән-фәлән аҡса күсерегеҙ!» кеүек хәбәр килгәс, ҡурҡыуҙан уйлау һәләтен юғалтҡан кеше башта талапты үтәй ҙә, һуңынан ғына буш хәбәр икәнлегенә төшөнә. Бындай енәйәттәрҙе асыҡлау үтә ҡатмарлы, күп осраҡта мутлашыусылар холоҡ төҙәтеү колонияларында ултырған көйөнсә эш итә, тип тә билдәләне Вячеслав Николаевич. Дәүләтебеҙҙең «теш-һеҙлеге» инде, башҡа һыймаҫлыҡ бит - енәйәт өсөн хөкүмгә тарттырылған әҙәмдәр иректән мәхрүм ителгән көйөнсә (йәмғиәт иҫәбенә тамаҡ аҫрап!) енәйәт ҡылыуҙарын дауам итә…
Мин илемә бөркөт булып осоп ҡайтырмын...30.03.2015
ИКЕ ЙОНДОҘ - ИКЕ ЯҘМЫШ
Һуғыш. Биш кенә хәрефтән торған был ҡәһәрле һүҙҙең артында миллионлаған кешенең аяныслы яҙмышы, миллионлаған ғаиләнең селпәрәмә килгән тормошо, ваҡытһыҙ өҙөлгән ғүмерҙәр, яҡты донъяға тыуып та йәшәй алмаған балалар тора. Һуғыш ғазаптарын, ауырлығын башҡалар менән бергә, Учалы районының Ҡобағош ауылында йәшәгән Минһажетдиновтар ғаиләһе лә үҙ иңендә кисергән. Беҙ үҫкән йорттоң ҡапҡа бағаналарын ике йондоҙ биҙәне. Бәләкәйҙән беҙ был йондоҙҙарҙың береһе һуғышта һәләк булған Фуат ағайымдыҡы, ә икенсеһе атайымдыҡы икәнен күреп, белеп үҫтек, тик ағайымдың йондоҙоноң ситтәре ҡараға буялған ине.
Ҡобағош ауылынан Бөйөк Ватан һуғышына 124 кеше китә, 67-һе яу яланында һәләк була. Бөгөнгө көндә уларҙың береһе генә иҫән. Минһажетдиновтар ғаиләһенән мәктәптә уҡытып йөрөгән еренән, һуғышҡа иң беренселәрҙән булып Жәүәт Минһажетдинов алына. Атайым һуғышҡа киткәндә Әлкәлә төрмәлә ултырған олатайымды күрергә тырышҡан, тик ниәте барып сыҡмаған һәм осрашырға насип булмай...
Һуғыш. Биш кенә хәрефтән торған был ҡәһәрле һүҙҙең артында миллионлаған кешенең аяныслы яҙмышы, миллионлаған ғаиләнең селпәрәмә килгән тормошо, ваҡытһыҙ өҙөлгән ғүмерҙәр, яҡты донъяға тыуып та йәшәй алмаған балалар тора. Һуғыш ғазаптарын, ауырлығын башҡалар менән бергә, Учалы районының Ҡобағош ауылында йәшәгән Минһажетдиновтар ғаиләһе лә үҙ иңендә кисергән. Беҙ үҫкән йорттоң ҡапҡа бағаналарын ике йондоҙ биҙәне. Бәләкәйҙән беҙ был йондоҙҙарҙың береһе һуғышта һәләк булған Фуат ағайымдыҡы, ә икенсеһе атайымдыҡы икәнен күреп, белеп үҫтек, тик ағайымдың йондоҙоноң ситтәре ҡараға буялған ине.
Ҡобағош ауылынан Бөйөк Ватан һуғышына 124 кеше китә, 67-һе яу яланында һәләк була. Бөгөнгө көндә уларҙың береһе генә иҫән. Минһажетдиновтар ғаиләһенән мәктәптә уҡытып йөрөгән еренән, һуғышҡа иң беренселәрҙән булып Жәүәт Минһажетдинов алына. Атайым һуғышҡа киткәндә Әлкәлә төрмәлә ултырған олатайымды күрергә тырышҡан, тик ниәте барып сыҡмаған һәм осрашырға насип булмай...
Замананан артта ҡалмайыҡ!30.03.2015
Америка үрнәк бирҙе
Аудиокитап - ниндәйҙер ҡоролмаға уҡып яҙҙырылған әҙәби йә башҡа әҫәр. Радиоспектаклдәрҙеœ бер төрө тиергә мөмкин. Тәүләп АҠШ конгресы раҫлаған насар күргән кешеләр өсөн махсус программа сиктәрендә 1932 йыл сығарыла башлай. Был яœылыҡ насар күргәндәргә генә түгел, бар халыҡҡа оҡшап ҡала -шул уҡ Америкала 1952 йыл «Уэльстағы раштыуа» исемле аудиокитап коммерция нигеҙендә сауҙаға сығарыла. Советтар Союзында был эшкә 1961 йыл тотоналар. Хәтерегеҙҙәлер, заманында беҙҙә лә әкиәт яҙылған грампластинкалар һатыла торғайны. Был эшкә профессиональ артистар йәлеп ителә.
Әммә ул саҡ аудиокитаптар ныҡ таралмай әле - ҡайҙандыр алырға, яҙҙырырға кәрәк, техник ҡоролмалар (магнитофондар, радиолар) барыһында ла булмай бит. Компьютер технологиялары киœ йәйелеү аудиокитаптар ныҡ таралыуға этәргес көс булды. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, һуңғы йылдарҙа аудиокитаптар баҙары донъяла бер миллиард долларға яҡынлаша, Рәсәйҙә - ун миллион тирәһе. Был һандар күп булып тойолһа ла, ысынбарлыҡтағы хәлде ныҡ кәметеп күрһәтә. әлеге мәл йәнең теләгән китапты бушлайға интернетта тыңларға йә шунан уҡ яҙҙырып алырға мөмкин бит.
Шәхси тәжрибәнән
Аудиокитаптар менән биш йыл элек таныштым. Үҙемдең улым наушник тағып йоҡо алдынан ниҙер тыңлап ятыуын абайланым һәм, ни ғәләмәт, тип ҡыҙыҡһындым. Эштең айышына төшөнгәс, ысын китап уҡығанда кешенең грамоталығы арта, ысын китап уҡыу - аң-белемгә ғибәҙәт ҡылыуға тиң, китапты тыңлау менән генә сикләнеү - йотор алдынан ризыҡты икенсе кешенән сәйнәтеүгә тиң кеүек дөрөҫ хәбәрҙәр һөйләргә тотондом. Улым аҡыллыраҡ булып сыҡты, бәхәсләшмәне, һынау өсөн үҙемә берәй яҡшыраҡ аудиокитапты тыңлап ҡарарға кәңәш итте. …һәм бына биш йыл инде айырылғаным юҡ!
Бөтә ыңғай яҡтарын ҡыҫҡаса ғына барлап сығайыҡ:
Аудиокитап - ниндәйҙер ҡоролмаға уҡып яҙҙырылған әҙәби йә башҡа әҫәр. Радиоспектаклдәрҙеœ бер төрө тиергә мөмкин. Тәүләп АҠШ конгресы раҫлаған насар күргән кешеләр өсөн махсус программа сиктәрендә 1932 йыл сығарыла башлай. Был яœылыҡ насар күргәндәргә генә түгел, бар халыҡҡа оҡшап ҡала -шул уҡ Америкала 1952 йыл «Уэльстағы раштыуа» исемле аудиокитап коммерция нигеҙендә сауҙаға сығарыла. Советтар Союзында был эшкә 1961 йыл тотоналар. Хәтерегеҙҙәлер, заманында беҙҙә лә әкиәт яҙылған грампластинкалар һатыла торғайны. Был эшкә профессиональ артистар йәлеп ителә.
Әммә ул саҡ аудиокитаптар ныҡ таралмай әле - ҡайҙандыр алырға, яҙҙырырға кәрәк, техник ҡоролмалар (магнитофондар, радиолар) барыһында ла булмай бит. Компьютер технологиялары киœ йәйелеү аудиокитаптар ныҡ таралыуға этәргес көс булды. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, һуңғы йылдарҙа аудиокитаптар баҙары донъяла бер миллиард долларға яҡынлаша, Рәсәйҙә - ун миллион тирәһе. Был һандар күп булып тойолһа ла, ысынбарлыҡтағы хәлде ныҡ кәметеп күрһәтә. әлеге мәл йәнең теләгән китапты бушлайға интернетта тыңларға йә шунан уҡ яҙҙырып алырға мөмкин бит.
Шәхси тәжрибәнән
Аудиокитаптар менән биш йыл элек таныштым. Үҙемдең улым наушник тағып йоҡо алдынан ниҙер тыңлап ятыуын абайланым һәм, ни ғәләмәт, тип ҡыҙыҡһындым. Эштең айышына төшөнгәс, ысын китап уҡығанда кешенең грамоталығы арта, ысын китап уҡыу - аң-белемгә ғибәҙәт ҡылыуға тиң, китапты тыңлау менән генә сикләнеү - йотор алдынан ризыҡты икенсе кешенән сәйнәтеүгә тиң кеүек дөрөҫ хәбәрҙәр һөйләргә тотондом. Улым аҡыллыраҡ булып сыҡты, бәхәсләшмәне, һынау өсөн үҙемә берәй яҡшыраҡ аудиокитапты тыңлап ҡарарға кәңәш итте. …һәм бына биш йыл инде айырылғаным юҡ!
Бөтә ыңғай яҡтарын ҡыҫҡаса ғына барлап сығайыҡ:
Яңы һулыш менән30.03.2015
Ҡала шарттарында «зәңгәр яғыулыҡ»һыҙ йәшәйеште күҙ алдына килтереүе ҡыйын. Был тормош уңайлығы яйлап ауыл урамдарына ла кèлеп етеп бара. Быға тиклем башлыса ул районыбыҙҙың көньяҡ өлөшөнә һуҙылһа, әле Сәфәр, Мансур, Ильинка ауылдарында газ торбалары һалына. Ҡала ситендәге микрорайондар ҙа, тулыһынса тиерлек, «зәңгәр яғыулыҡ»ҡа күсеү өҫтөндә.
«Газпром газораспределение Уфа» йәмғиәтенең Учалы ҡалаһындағы филиалы техник документация әҙерләү, газ торбаларын проектлау, ҡороу, газ ҡаҙандарын, счетчиктарҙы, плитәләрҙе урынлаштырыу, шәхси газ баллоны ҡулайламаларын проектлау, монтажлау һәм, әлбиттә, халыҡты һәр яҡлап хеҙмәтләндереү эшен алып бара.
Ошо көндәрҙә ҙур реконструкциянан һуң урындағы «Газпром» бинаһын асыу тантанаһы үтте.
Төҙөкләндереү эштәре ике этапта атҡарылған. Тәүгеһендә, авария-диспетчерҙар хеҙмәте, ер аҫты газ торбалары хеҙмәте, электр-химик һаҡланыу биналары капиталь ремонтлана. Икенсе этапта административ корпус реконструкциялана: дүртенсе ҡат төҙөлгән, ике төкәтмә, фойе барлыҡҡа килгән. 3750 квадрат метрҙы биләгән бөгөнгө уңайлаштырылған филиал барлыҡ янғын хәүефһеҙлеге, санитар талаптарға яуап бирә. Ремонт эштәре 70 миллиондан ашыу һумға атҡарылған.
«Газпром газораспределение Уфа» йәмғиәтенең Учалы ҡалаһындағы филиалы техник документация әҙерләү, газ торбаларын проектлау, ҡороу, газ ҡаҙандарын, счетчиктарҙы, плитәләрҙе урынлаштырыу, шәхси газ баллоны ҡулайламаларын проектлау, монтажлау һәм, әлбиттә, халыҡты һәр яҡлап хеҙмәтләндереү эшен алып бара.
Ошо көндәрҙә ҙур реконструкциянан һуң урындағы «Газпром» бинаһын асыу тантанаһы үтте.
Төҙөкләндереү эштәре ике этапта атҡарылған. Тәүгеһендә, авария-диспетчерҙар хеҙмәте, ер аҫты газ торбалары хеҙмәте, электр-химик һаҡланыу биналары капиталь ремонтлана. Икенсе этапта административ корпус реконструкциялана: дүртенсе ҡат төҙөлгән, ике төкәтмә, фойе барлыҡҡа килгән. 3750 квадрат метрҙы биләгән бөгөнгө уңайлаштырылған филиал барлыҡ янғын хәүефһеҙлеге, санитар талаптарға яуап бирә. Ремонт эштәре 70 миллиондан ашыу һумға атҡарылған.
Юлдарҙа иғтибарлы булайыҡ30.03.2015
Ошо көндәрҙә район хакимиәтендә юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген иҫкәртеү буйынса комиссияның сираттағы ултырышы үтте. Сарала ҡала-райондың эске эштәр, мәғариф бүлеге, автовокзал, тау-байыҡтырыу комбинаты, автотранспорт предприятиеһы, юл хеҙмәттәре вәкилдәре ҡатнашты.
- Юл-транспорт фажиғәләренә нигеҙҙә юлдарҙың төҙөк булмауы, машиналарҙың күплеге, руль артындағы эскән кешеләр, тиҙлекте арттырыусылар, юлды теләһә ҡайҙан йүгереп үтеүсе йәйәүлеләр һәм башҡалар сәбәпсе.
Был проблема төрлө яҡлап хәл итеүҙе талап итә. Бының менән юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы яңғыҙы ғына шөғөлләнергә тейеш түгел. Дөйөм эшкә барыһының да ҡушылыуы фарыз, - тине район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев.
Төбәгебеҙҙә 2014 йылда булған юл хәрәкәте ваҡиғалары менән ҡала-райондың юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы начальнигы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Александр Коротков таныштырҙы. Әлбиттә, статистика борсоуға һала. Водителдәребеҙ юлдарҙа хәүефһеҙ йөрөргә һаман өйрәнә алмай. Юл йөрөү ҡағиҙәләренә ҡағылышлы закондарҙың šатмарланыуы ла, штрафтарҙың күләме лә ҡурҡытмай уларҙы. 2014 йылда 1576 юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлгән, уның 29 осрағында 8 кеше һәләк булған, 36 кеше тән йәрәхәттәре алған. Иҫерек водителдәр арҡаһында 3 авария теркәлгән. 13 мең автомобиль хужаһы юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙған өсөн административ яуаплылыҡҡа тарттырылған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, иҫерек водителдәр һаман хәүеф тыуҙыра, аварияларҙың күбеһе улар арҡаһында килеп сыға. 628 кеше иҫерек килеш тотолған, 542-һе тиҙлек режимын арттырған, 1585 автоһәүәҫкәр хәүефһеҙлек ҡайышын эләктермәгән булған. Ағымдағы йылда 2 юл фажиғәһе теркәлгән, 4 кеше йәрәхәтләнгән, уларҙың икәүһе дауаханала йән биргән. Аварияларҙа балаларҙың үлеүе, төрлө тән йәрәхәттәре алыуҙары борсоуға һала. Былтыр 16 йәшкә тиклемге үҫмерҙәр араһында 2 авария теркәлгән, бер бала һәләк булған, бер бала йәрәхәтләнгән.
- Юл-транспорт фажиғәләренә нигеҙҙә юлдарҙың төҙөк булмауы, машиналарҙың күплеге, руль артындағы эскән кешеләр, тиҙлекте арттырыусылар, юлды теләһә ҡайҙан йүгереп үтеүсе йәйәүлеләр һәм башҡалар сәбәпсе.
Был проблема төрлө яҡлап хәл итеүҙе талап итә. Бының менән юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы яңғыҙы ғына шөғөлләнергә тейеш түгел. Дөйөм эшкә барыһының да ҡушылыуы фарыз, - тине район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев.
Төбәгебеҙҙә 2014 йылда булған юл хәрәкәте ваҡиғалары менән ҡала-райондың юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы начальнигы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Александр Коротков таныштырҙы. Әлбиттә, статистика борсоуға һала. Водителдәребеҙ юлдарҙа хәүефһеҙ йөрөргә һаман өйрәнә алмай. Юл йөрөү ҡағиҙәләренә ҡағылышлы закондарҙың šатмарланыуы ла, штрафтарҙың күләме лә ҡурҡытмай уларҙы. 2014 йылда 1576 юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлгән, уның 29 осрағында 8 кеше һәләк булған, 36 кеше тән йәрәхәттәре алған. Иҫерек водителдәр арҡаһында 3 авария теркәлгән. 13 мең автомобиль хужаһы юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙған өсөн административ яуаплылыҡҡа тарттырылған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, иҫерек водителдәр һаман хәүеф тыуҙыра, аварияларҙың күбеһе улар арҡаһында килеп сыға. 628 кеше иҫерек килеш тотолған, 542-һе тиҙлек режимын арттырған, 1585 автоһәүәҫкәр хәүефһеҙлек ҡайышын эләктермәгән булған. Ағымдағы йылда 2 юл фажиғәһе теркәлгән, 4 кеше йәрәхәтләнгән, уларҙың икәүһе дауаханала йән биргән. Аварияларҙа балаларҙың үлеүе, төрлө тән йәрәхәттәре алыуҙары борсоуға һала. Былтыр 16 йәшкә тиклемге үҫмерҙәр араһында 2 авария теркәлгән, бер бала һәләк булған, бер бала йәрәхәтләнгән.
Учалы һандуғасы30.03.2015
Танылған йырсы, филармониябыҙ артисткаһы Ынйы Әхмәтованың сығышын халыҡ түҙемһеҙләнеп кµтµп ала, байрам-концерттарҙа аяҡ өҫтө тороп алҡышлайҙар. Үҙенсәлекле сағыу, моңло тауышы менән тамашасыһын тапҡан Учалы һандуғасы әле лә эҙләнеүҙәр юлында, илһамланып ижад итә, яңынан-яңы йырҙары менән күңел ҡылдарын тибрәтә.
Ынйы Әхмәтова - Ахун ауылы ҡыҙы. Әсәһе Зилә Ғилметдин ҡыҙы ғүмер буйы уҡытыусы, атаһы Дамир Сиражетдин улы механизатор булып эшләй. Ҡәҙерлеләре икеһе лә сәнғәткә ғашиҡ кешеләр. Әсәһе моңло итеп йырлай, атаһы өҙҙөрөп гармунда уйнай. Ынйы ошо мөхиттә тәрбиәләнеп үҫә. Биш йәштән әсәһе бейергә-йырларға өйрәтә. Ете йәшендә музыка мәктәбенә йөрөй башлай. Мәктәп йылдарында бер мәҙәни сара ла Ынйыһыҙ үтмәй, клуб сәхнәһендә йыш сығыш яһай. Йәш талантты йәмәғәт эштәрендә актив ҡатнашҡаны өсөн Артекка путевка менән дә бүләкләйҙәр.
Бала саҡтан сәнғәт кешеһе булыу хыялы менән янған ҡыҙыҡай, 8-се класты тамамлағас, Учалы музыка училищеһына уҡырға инә. Яҡындары һәр яҡлап ҡыҙҙарын ҡанатландырып тора. Училищены тамамлап тау-байыҡтырыу комбинаты профкомы эргәһендә ойошторолған халыҡ филармонияһында эш башлай. Ул ябылғас, Мәҙәниәт йортона вокаль түңәрәк етәксеһе булып күсә. Йәш, дәрт-дарманы ташып торған ҡыҙсыҡ ең һыҙғанып эшкә тотона. Ҡатын-ҡыҙҙар ансамблен ойоштора. 2000 йылда талантлы ҡыҙҙы филармонияға алалар. Ҙур сәхнәгә юлы шунан башлана ла инде. Ошо йылдарҙа моңло тауышлы йырсыбыҙ бөтә республикаға таныла. 1999 йылда «Урал моңо» халыҡ-ара йыр бәйгеһендә беренсе урын ала, «Туған тел-2001» конкурсында ҡатнашып, гран-при яулай. Әйтергә кәрәк, быйылғы йыл да йырсы өсөн уңышлы башланған. «Таланттар ҡанаттарында» конкурсында ҡатнашып, бер-нисә номинацияла еңеү яулай.
Ынйы Әхмәтова - Ахун ауылы ҡыҙы. Әсәһе Зилә Ғилметдин ҡыҙы ғүмер буйы уҡытыусы, атаһы Дамир Сиражетдин улы механизатор булып эшләй. Ҡәҙерлеләре икеһе лә сәнғәткә ғашиҡ кешеләр. Әсәһе моңло итеп йырлай, атаһы өҙҙөрөп гармунда уйнай. Ынйы ошо мөхиттә тәрбиәләнеп үҫә. Биш йәштән әсәһе бейергә-йырларға өйрәтә. Ете йәшендә музыка мәктәбенә йөрөй башлай. Мәктәп йылдарында бер мәҙәни сара ла Ынйыһыҙ үтмәй, клуб сәхнәһендә йыш сығыш яһай. Йәш талантты йәмәғәт эштәрендә актив ҡатнашҡаны өсөн Артекка путевка менән дә бүләкләйҙәр.
Бала саҡтан сәнғәт кешеһе булыу хыялы менән янған ҡыҙыҡай, 8-се класты тамамлағас, Учалы музыка училищеһына уҡырға инә. Яҡындары һәр яҡлап ҡыҙҙарын ҡанатландырып тора. Училищены тамамлап тау-байыҡтырыу комбинаты профкомы эргәһендә ойошторолған халыҡ филармонияһында эш башлай. Ул ябылғас, Мәҙәниәт йортона вокаль түңәрәк етәксеһе булып күсә. Йәш, дәрт-дарманы ташып торған ҡыҙсыҡ ең һыҙғанып эшкә тотона. Ҡатын-ҡыҙҙар ансамблен ойоштора. 2000 йылда талантлы ҡыҙҙы филармонияға алалар. Ҙур сәхнәгә юлы шунан башлана ла инде. Ошо йылдарҙа моңло тауышлы йырсыбыҙ бөтә республикаға таныла. 1999 йылда «Урал моңо» халыҡ-ара йыр бәйгеһендә беренсе урын ала, «Туған тел-2001» конкурсында ҡатнашып, гран-при яулай. Әйтергә кәрәк, быйылғы йыл да йырсы өсөн уңышлы башланған. «Таланттар ҡанаттарында» конкурсында ҡатнашып, бер-нисә номинацияла еңеү яулай.
Хәүефле осор башлана27.03.2015
Күпселек янғындар кешеләрҙең һаҡһыҙлығы арҡаһында килеп сыға. Уларҙың күбеһе урман фонды һәм уға сиктәш ерҙәрҙә, юл, күл, йылға буйҙарында сыға. Ағас әҙерләгән ойошмалар һәм граждандар диләнкәләрҙе таҙартырға, урманда ҡалған ағасты өйөп, тирә-яғын һөрөргә, башҡа һаҡлыҡ саралары күрергә тейеш.
Урман янғындары стихиялы бәлә-ҡаза һанала һәм урман хужалығына хәтһеҙ зыян килтерә. Быйыл 2014 йылдың октябрь айында яуған боҙло ямғырҙан һуң урмандарҙа янғын сығыу ихтималлығы бигерәк тә артты. 4500 га майҙанда ағастар йығылып, зыян күрҙе.
Урмандарҙы янғындарҙан һаҡлау урман хужалығының нигеҙен тәшкил итеүсе махсуслаштырылған, профессиональ белеме булған ойошмаға - урман һағына йөкмәтелгән.
2014 йылда «Учалы лесничествоһы» биләмәһендә 1 урман янғыны осрағы теркәлә. 9,5 га майҙан утҡа ҡала. Янғын урман һағы, ирекле дружиналар һәм «Учалинская» ПХС-2 (янғынға ҡаршы химик станция) көстәре менән һүндерелә.
Ҡуртымға алынған ерҙәрҙә урман янғыны теркәлмәгән.
Урман янғындары стихиялы бәлә-ҡаза һанала һәм урман хужалығына хәтһеҙ зыян килтерә. Быйыл 2014 йылдың октябрь айында яуған боҙло ямғырҙан һуң урмандарҙа янғын сығыу ихтималлығы бигерәк тә артты. 4500 га майҙанда ағастар йығылып, зыян күрҙе.
Урмандарҙы янғындарҙан һаҡлау урман хужалығының нигеҙен тәшкил итеүсе махсуслаштырылған, профессиональ белеме булған ойошмаға - урман һағына йөкмәтелгән.
2014 йылда «Учалы лесничествоһы» биләмәһендә 1 урман янғыны осрағы теркәлә. 9,5 га майҙан утҡа ҡала. Янғын урман һағы, ирекле дружиналар һәм «Учалинская» ПХС-2 (янғынға ҡаршы химик станция) көстәре менән һүндерелә.
Ҡуртымға алынған ерҙәрҙә урман янғыны теркәлмәгән.
Мәкерле «сихут» сире24.03.2015
Туберкулез - иң боронғо ауырыуҙарҙың береһе. Ул меңәрләгән ғүмерҙәрҙе ҡыйған афәт. Был сир тураһында белешмәләр боронғо китаптарҙа яҙып ҡалдырылған, ғалимдар уның йоғошло ауырыу икәнлеген иҫбатлау өсөн төрлө эҙләнеүҙәр үткәргән. 1882 йылда немец ғалимы Роберт Кох микроскоп аша туберкулез таяҡсаларын күрә алған һәм был таяҡсаларҙың туберкулез сирен тыуҙырыуын иҫбатлаған.
Был сир менән йыл һайын Ер йөҙөндә 10 миллионға яҡын кеше ауырып тора, һәр 10 секунд һайын бер кешенең ғүмере өҙөлә.
Туберкулез менән күберәк алкоголь эсемлектәре менән мауығыусылар, асар-баҡтар, йәш үҫмерҙәр, ауырлы ҡатындар, йәш балалы әсәләр, илдән-илгә күсенеп йөрөүселәр, хроник сирлеләр ауырый.
Туберкулез - ул нә-ҫелдән бирелгән ауырыу түгел, ә шулай ҙа бер ғаиләлә сирле булған осраҡта, бер-береһенән йоҡтороп бер нисә кеше ауырырға мөмкин.
Туберкулез таяҡсалары асыҡ һауала үрсемәһә лә, зарарлау көсөн оҙаҡ юғалтмай. Ультрафиолет нурҙары, эҫе һыуҙа ҡайнатыу, 5 процент хлорамин бер нисә минут эсендә туберкулез таяҡсаларын юҡ итһә, бысраҡ, йыуылмаған, елләтелмәгән бүлмәләрҙә улар йылдар буйы һаҡланырға мөмкин.
Сир күп осраҡта ауырыу кешенән йоға: йүткергәндә, сөскөргәндә, һөй-ләшкәндә һауа аша һау кешенең тын юлдарына үтеп инеп, үпкәне, ҡан аша таралып, башҡа органдарҙы ла зарарларға мөмкин. Зарарланған кеше оҙаҡ дауаланмаһа, үпкә шешә, тишелә. Ауырыуҙың тәүге симптомдары булып күкрәк ҡыҫыу, хәл бөтөү, сәбәпһеҙҙән тирләү, йүткереү, тән температураһының күтәрелеүе, аппетит юғалыу, ябығыу күҙәтелә.
Был сир менән йыл һайын Ер йөҙөндә 10 миллионға яҡын кеше ауырып тора, һәр 10 секунд һайын бер кешенең ғүмере өҙөлә.
Туберкулез менән күберәк алкоголь эсемлектәре менән мауығыусылар, асар-баҡтар, йәш үҫмерҙәр, ауырлы ҡатындар, йәш балалы әсәләр, илдән-илгә күсенеп йөрөүселәр, хроник сирлеләр ауырый.
Туберкулез - ул нә-ҫелдән бирелгән ауырыу түгел, ә шулай ҙа бер ғаиләлә сирле булған осраҡта, бер-береһенән йоҡтороп бер нисә кеше ауырырға мөмкин.
Туберкулез таяҡсалары асыҡ һауала үрсемәһә лә, зарарлау көсөн оҙаҡ юғалтмай. Ультрафиолет нурҙары, эҫе һыуҙа ҡайнатыу, 5 процент хлорамин бер нисә минут эсендә туберкулез таяҡсаларын юҡ итһә, бысраҡ, йыуылмаған, елләтелмәгән бүлмәләрҙә улар йылдар буйы һаҡланырға мөмкин.
Сир күп осраҡта ауырыу кешенән йоға: йүткергәндә, сөскөргәндә, һөй-ләшкәндә һауа аша һау кешенең тын юлдарына үтеп инеп, үпкәне, ҡан аша таралып, башҡа органдарҙы ла зарарларға мөмкин. Зарарланған кеше оҙаҡ дауаланмаһа, үпкә шешә, тишелә. Ауырыуҙың тәүге симптомдары булып күкрәк ҡыҫыу, хәл бөтөү, сәбәпһеҙҙән тирләү, йүткереү, тән температураһының күтәрелеүе, аппетит юғалыу, ябығыу күҙәтелә.
(№ 31)
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
Фрунзе Михаил Васильевич
Михаил Васильевич Фрунзе (партия псевдонимы Михайлов, Трифоныч, Арсений, әҙәби псевдонимы Сергей Петров, А. Шуйский, М. Мирский; 21 ғинуар (2 февраль) 1885, Бишкәк, Семиреченск өлкәһе — 31 октябрь 1925, Мәскәү) — революционер, совет дәүләт һәм хәрби эшмәкәре, Граждандар һуғышы осоронда Ҡыҙыл армияһының иң эре хәрби етәкселәренең береһе[1] хәрби теоретик.
Йөкмәткеһе
- 1 Революцияға тиклем эшмәкәрлеге
- 2 Революциянан һуңғы эшмәкәрлеге
- 3 Фрунзе һәм Өфө ҡалаһының азат ителеүе
- 4 Үлеме
- 5 Ерләү
- 6 Ғаиләһе
- 7 Хәтер
- 8 Хеҙмәттәре
- 9 Әҙәбиәт
- 10 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 11 Иҫкәрмәләр
- 12 Һылтанмалар
Революцияға тиклем эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мещандарҙан, Бишкәк ҡалаһында хеҙмәт иткән фельдшер, молдаван Фрунзе Василий Михайловичтың (1854—1897) улы. Народоволец ҡыҙы Софья Попова Алексеевнаға өйләнә. Революцион идеялар менән беренсе мәртәбә гимназияла түңәрәгендә Верный (хәҙер Алматы) ҡалаһында таныша. 1904 йылда Петербург политехник институтына уҡырға инә, Рәсәй социал-демократик эшселәр партияһына инә. Тәүге тапҡыр революция идеялары өсөн ноябрҙә ҡулға алына.
1905 йылдың 9 ғинуарында, Ҡанлы йәкшәмбелә, Петербургта Һарай майҙанында ҡатнаша, ҡулын яралайҙар. Һуңынан Михаил Васильевич, нәҡ ошо ваҡиға уны «революция генералдарына» алып килеүен таный.
1905—1907 йылдарҙа, революция осоронда, Мәскәүҙә, май айынан — Иваново-Вознесенскиҙә һәм Шуяла («Арсений иптәш» псевдонимы аҫтында) партия эшен алып бара, РСДРП комитеты ағзаһы була. Иваново-Вознесенск дөйөм туҡыусылар стачкаһы етәкселәренең береһе (май — июль 1905 йыл) була. Иваново-Вознесенск һәм Шуя эшселәре хәрби дружинаһы етәкселегендә Мәскәүҙә 1905 йылдағы Декабрь ҡораллы ихтилалында ҡатнаша. 1906 йылда —Стокгольмда Иваново-Вознесенск округ ойошмаһынан РСДРП -ның IV съезы делегаты. Съезда ул В. И. Ленин менән таныша.
1907 йылда РСДРП-ның V съезы делегаты итеп һайлана, әммә ҡулға алына һәм 4 йылға каторгаға ебәрелә.
1907 йылдың 21 февралендә (тотҡон булараҡ) Павел Гусев менән берлектә Дмитровка ауылы эргәһендә полиция уряднигы Никита Перловты үлтерергә маташҡан. 24 мартта Шуяла ҡулға алына һәм полицияға ҡораллы ҡаршылыҡ күрһәткән өсөн уға ҡаршы эш асыла. Үлтерергә маташыу өсөн ике мәртәбә (27.1.1909 һәм 22-23.9.1910) үлем язаһына хөкөм ителә, әммә йәмғиәт баҫымы аҫтында язаһы 6 йыллыҡ каторга эштәренә алмаштырыла. Владимир, Николаевск һәм Александровск каторга төрмәләрендә ултырғандан һуң 1914 йылдың мартында Иркутск өлкәһе Манзурка ауылына мәңгелек һөргөнгә ебәрелә. 1915 йылдың авгусында, һөргөнселәр ойошмаһын ойошторғандан һуң, Читаға ҡаса, унда ул В. Г. Василенко паспорты буйынса йәшәй, гәзит һәм журнал редакцияларында эшләй, күсенеү идаралығында статистик бүлегендә һәм "Байкал аръяғы" аҙналыҡ гәзите редакцияһында эшләй. 1916 йылда Мәскәү ҡалаһына күсеп килә, ә артабан Михаил Александрович Михайлов исемендәге паспорт менән һәм Бөтә Рәсәй земство союзы йүнәлтмәһе буйынса Белоруссияға күсеп китә. 1916 йылдың апрелендә Фрунзе партия ҡушыуы буйынса Михайлов фамилияһы аҫтында Бөтә Рәсәй земство союзының Көнбайыш фронты комитетына статистик вазифаһында эшкә төшә (тыл, башлыса тәьмин итеү ойошмаһы).
1917 йылдың 4 мартында Минск ҡалаһының граждандар коменданты бойороғо буйынса Михайлов Михаил Александрович тәртип һаҡлау буйынса Бөтә Рәсәй земство союзының милиция начальнигы итеп тәғәйенләнә. Ошо көн Белоруссия милицияһының тыуған булып һанала[2].
1917 йылдың 4 мартынан 5 мартҡа ҡараған төндә М. В. Фрунзе (Михайлов) етәкләгән эшселәр хәрби дружина отрядтары Минск гарнизоны һалдаттары менән берлектә ҡала полиция идаралығын, шулай уҡ архив һәм эҙәрләү бүлектәрен баҫып алалар һәм һаҡ аҫтына иң мөһим дәүләт учреждениеларын алалар. Милиция эштәренән башҡа (Минск ҡалаһының милиция начальнигы), 1917 йылдың йәйендә Фрунзе түбәндәге вазифаларҙы биләй:: Минск һәм Вилена крәҫтиән депутаттары Советы исполкомы рәйесе, «Крәҫтиән гәзите» мөхәррире, "Звязда " большевик гәзите редакторҙарының береһе, Минск ҡала РСДРП комитеты ойоштороусыһы һәм ағзаһы, Көнбайыш фронты һалдаттар комитеты ағзаһы, Минск эшсе һәм һалдаттар советы ағзаһы (рәйесе — И. Е. Любимов 1917 йылдың 8 (21) июненән август айына тиклем)[3]. Минск ҡалаһында Михайлов 1917 йылдың сентябренә тиклем хеҙмәт итә, ә һуңынан партия уны Шуя ҡалаһына күсерә[4].
Көнбайыш фронтының 3-се һәм 10-сы армияларында йәшерен партия ячейкаларын ойоштора.
Август аҙағынан Шуя эшсе, крәҫтиәндәр һәм һалдаттар Советы рәйесе, өйәҙ земство управаһы һәм ҡала думаһы рәйесе; Петроградта Бөтә Рәсәй демократтар кәңәшмәһендә Шуя вәкиле.
Революциянан һуңғы эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәскәүҙә 1917 йылдағы түңкәрелеш ваҡытында «Метрополь» кунаҡхана бинаһы янында алыштарҙа ҡатнаша. Владимир губернаһы большевиктарынан Ойоштороу йыйылышы депутаты. 1918 йылдың беренсе яртыһында — Иваново-Вознесенск РКП(б) губкомы, губсовнархоз рәйесе һәм Иваново-Вознесенск губернаһы хәрби комиссары. 1918 йылдың авгусынан — Ярославль хәрби округы хәрби комиссары. 1919 йылдың февраль — май айҙарында РККА-ның аҡтарҙы яҙғы һөжүм барышында тар-мар иткән 4-се армияһы, май—июнь айҙарында — Төркөстан армияһы, март—июлдә — шулай уҡ Көнсығыш фронтының Көньяҡ ғәскәрҙәр төркөмө, 19 июлдән 15 авгусҡа тиклем — бөтә Көнсығыш фронты командующийы. Адмирал А. В. Колчактың төп көстәренә ҡаршы уңышлы һөжүм операциялары өсөн Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградлана. 1919 йылдың 15 августынан 1920 йылдың 10 сентябренә тиклем — Төркөстан фронты командиры. Төркөстан комиссияһы ВЦИК һәм СНК ағзаһы (октябрь, 1919 — июль, 1920); Бохара эмиратына Ҡыҙыл армияһы баҫып инеү юлы менән революция «ойоштороуы» яҡлы, Бохараның оборонаһы менән етәкселек итә (30 август — 2 сентябрь 1920).
27 сентябрҙән Көньяҡ фронты менән етәкселек итә. Генерал П. Н. Врангель ғәскәрҙәрен Төньяҡ Тавриянан һәм Ҡырымдан ҡыуыуҙың ойоштороусыһы. Врангелдәр менән көрәште Н. И. Махно Баш күтәреүселәр армияһы менән берлектә алып бара. Махно менән ул 1920 йылдың октябрендә аҡ ғәскәрҙәргә ҡаршы берҙәм хәрәкәт итеү тураһында килешеү төҙөй һәм уның менән һәйбәт шәхсән мөнәсәбәттәр булдыра. Перекоп штурмынан һуң Врангель ғәскәрҙәренә Ҡырымды үҙ ирке менән ташлап китеү тәҡдиме менән телеграмма ебәрә. 1920 йылдың 3 декабрендә Украинала Реввоенсовет вәкиле һәм Украина һәм Ҡырым ҡораллы көстәре командующийы итеп тәғәйенләнә, шул уҡ ваҡытта КПУ (б) Политбюро ЦК ағзаһы итеп һайлана, 1922 йылдың февраленән — УССР-ҙың СНК рәйесе урынбаҫары.
Мәскәү бойороғона ярашлы Махноның Баш күтәреүсе армияһын һәм Ю. О. Тютюнник отрядын ҡыйратыу менән етәкселек итә (шуның өсөн 1924 йылда икенсе Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградлана)
1921 йылдың ноябрендә Анкарала Ғәҙәттән тыш илселекте етәкләй, Ататөрк менән һөйләшеүҙәр алып бара[5].
1924 йылдың мартынан — СССР Реввоенсоветы рәйесе һәм хәрби һәм диңгеҙ эштәре буйынса нарком урынбаҫары[6], 1924 йылдың апреленән — Ҡыҙыл Армияһы штабы начальнигы һәм РККА-ның Хәрби академияһы начальнигы[7]. 1925 йылдың ғинуарынан СССР Реввоенсоветы рәйесе һәм хәрби һәм диңгеҙ эштәре буйынса наркомы.
1924—1925 йылдарҙа Фрунзе етәкселегендә хәрби реформа — армияның һанын ҡыҫҡартыу, бер башлыҡлылыҡ принцибы, хәрби аппараттың һәм Ҡыҙыл Армияның сәйәси идаралығының үҙгәртеп ҡороуы, Ҡораллы кҡстәре структураһында даими армияның һәм территориаль-милиция формированиеларының ойоштормаһы үткәрелә. Бер нисә хәрби-теоретик эштәр авторы.
Фрунзе эшкәрткән Хәрби доктрина марксизмдың хәрби теорияла ҡулланыуында төҙөлә һәм армияла сәйәси бүлектәргә һәм коммунистик ячейкаларға айырым урын бүлә.
ВЦИК, СССР-ҙың ЦИК Президиумы ағзаһы. 1921 йылдан —РКП (б) ЦК ағзаһы, 1924 йылдан — ЦК Политбюро ағзаһына кандидат, РКП (б) Оргбюро ағзаһына кандидат.
Граждандар һуғышы йылдарында ул бер нисә тапҡыр шәхсән үҙ ирке менән ҡоралһыҙланған һәм ЧК-ға ғәйебен танып килгән Совет власы дошмандарына хәүефһеҙлек гарантияларын бирә (Урал аръяғы казактарына, Ҡырымдағы армия офицерҙарына, Бохара «баҫмасыларына», махновецтарға)[8].
Фрунзе һәм Өфө ҡалаһының азат ителеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нәҡ Өфө аҫтындағы алыштарҙа күрһәткән шәхси батырлығы, еңеү менән тамамланған контрһөжүмдең иҫ киткес оҫта ойошторғанлығы һәм үткәрелгәне өсөн Фрунзе Ҡыҙыл Байрағы ордены менән наградлана.
Үлеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ашҡаҙан язваһынан һуң дөйөм ҡан ағыулауынан вафат була (рәсми һығымта)[9].
Вафат булғандан һуң, Мәскәүҙә Фрунзе Троцкий заказы буйынса үлтерелгән тигән имеш-мимеш хәбәр тарала[10]. Фрунзе Троцкийҙы Наркомвоен вазифаһында алмаштыра һәм ул тере сағында Троцкийҙы дошман тип күрә[11].
Үлемен Сталин ойошторған тигән версия ла бар, сөнки ул операция эшләтеүҙә ныҡышҡан[12]. Был версия Пильняктың «Повесть непогашенной луны» повесында[13], шулай уҡ башҡа әҫәрҙәр буйынса ҡуйылған фильмдарҙа ла сағылдырыла. Үлтереүҙе ойоштороу тураһындағы версия Бажановтың «Воспоминания бывшего секретаря Сталина» исемле китабында ла тасуирлана.
Фрунзе үҙе ҡатыны Софья Алексеевнаға Ялтаға яҙған: «Мин һаман да дауаханала. Шәмбе көнө ҡабаттан консилиум була. Операцияны эшләмәй ҡуймаһындар тип ҡурҡыңҡырайым»[14]. Михаил Васильевич ҡатынына, ҡарар менән ҡәнәғәт булыуы һәм табиптар һәйбәтләп нимә унда барлығын күрерҙәр һәм кәрәкле дауалау билдәләр, тип өмөтләнеүен белдергән.
Ерләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1925 йылдың 3 ноябрендә Мәскәүҙә Ҡыҙыл майҙанда Кремль стенаһы янында ерләнә.
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Атаһы — Фрунзе Василий Михайлович (1854 — февраль, 1897) Херсон губернаһы крәҫтиәндәренән була, милләте буйынса молдаван. Мәскәү фельдшер мәктәбен тамамлағандан һуң армияға алына һәм Төркөстанға ебәрелә. Хеҙмәт срогын тултырғас, 1879 йылда, Бишкәктә йәшәргә ҡала, фельдшер булып эшләй.
- Әсәһе — Мавра Ефимовна Бочкарева (1861—1933), Воронеж губернаһынан күсеп килгән урыҫ күскенсе крәҫтиәндәрҙән. 1879 йылда В. М. Фрунзеға кейәүгә сыға.
Василий Михайлович һәм Мавра Ефимовна Фрунзе ғаиләһендә биш бала була: улдары Константин һәм Михаил һәм ҡыҙҙары Людмила, Клавдия һәм Лидия.
Өлкән ағаһы Константин Васильевич (1881—1940) Верный гимназияһын алтын миҙалға тамамлай, был уға юғары уҡыу йортона инергә өҫтөнлөк бирә.Белемен Ҡазан университетының медицина факультетында дауам итә, уны 1906 йылда тамамлай. Урыҫ-япон һуғышында ҡатнаша, Бишкәктә земство табибы булып эшләй. Граждандар һуғышы осоронда һәм унан һуң хәрби-табиплыҡ эшендә була. 1928 йылдан алып суд медицинаһында. Тажик СССР-ның атҡаҙанған табибы, Тажик ССР-ның Социалистик хеҙмәте Геройы[15]. 1940 йылда һаулығы насарайыу сәбәпле хаҡлы ялға сыға. Ошо уҡ йылда Мәскәүгә күсә һәм 1940 йылдың 25 декабрендә вафат була. Уның ике улы һәм бер ҡыҙы булған: Михаил, Борис, Нина. Константин Васильевичтың вариҫтары Мәскәүҙә йәшәй.
Апаһы Клавдия Васильевна Фрунзе-Гаврилова (1887—1948) 1906 йылда алтын миҙалға Верный гимназияһын тамамлай. Кейәүгә сыҡҡандан һуң ире белем алған Италияға китә. Һуңынан Мәскәүгә ҡайта һәм уҡыуын дауам итә. Ике ҡыҙы булған: Ольга һәм Юлия. Уның вариҫтары Мәскәүҙә йәшәй.
Һеңлеһе Людмила Васильевна Фрунзе-Боголюбова (1890—1959) Верный ҡалаһында ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһын һәм табип-терапевт һөнәре буйынса Петербург медицина институтын тамамлай. Ҡырғыҙстанда участка табибы булып эшләгән. Ире һәләк булғандан һуң улдары һәм ҡайныһы менән бергә Ҡытайҙа йәшәй, Ҡытайҙағы Рәсәй сауҙа илселегендә эшләй. 1930 йылдың июненән һәм артабан ғүмеренең аҙағынаса Мәскәү медицина учреждениеларында эшләй. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, медицина хеҙмәте полковнигы. Уның ике улы булған. Вариҫтары Мәскәүҙә йәшәй.
Өсөнсө һеңлеһе Лидия Васильевна Надеждина - Фрунзе (1898—1978) атаһы үлгәндән һуң тыуған. Верный ҡалаһындағы ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһын тамамлағас, эшкә төшә, сөнки уҡырға мөмкинселеге булмай. Әсәһе менән Бишкәктә йәшәй. Кейәүгә геолог Алексей Михайлович Надеждинға сыға. Лидия исемле ҡыҙы булған. Вариҫтары Санкт-Петербургта йәшәй.
Ҡатыны — Фрунзе (ҡыҙ фамилияһы Попова, һуңынан Колтановская) Софья Алексеевна (12.12.1890—04.09.1926). Үҙенә үҙе ҡул һала.
Михаил Васильевич һәм Софья Алексеевна Фрунзе ғаиләһендә ике бала була, 1925 йылда атаһы һәм 1926 йылда әсәһе үлгәненән һуң уларҙы өләсәләре Фрунзе Мавра Ефимовна (1861—1933) тәрбиәләй. Өләсәләре ҡаты ауырыуы сәбәпле 1931 йылда уларҙы ВКП (б) ЦК Политбюроһының махсус ҡарарын алған аталарының дуҫы К. Е. Ворошилов уллыҡҡа ала.
Улы — Фрунзе Тимур Михайлович (1923—1942) — летчик-истребитель, Советтар Союзы Геройы (үлгәндән һуң).
Ҡыҙы — Фрунзе Татьяна Михайловна (02.08.1920) — профессор, химия фәндәре докторы, 1960—1970 йылдарҙа — органик химия буйынса ҙур белгес. Мәскәү химия-технология институтын тамамлаған.
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фрунзе исеме атамаларҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Михаил Васильевич Фрунзе исемен хәҙерге ваҡытҡа тиклем төрлө тораҡ пункттары һәм объекттар йөрөтә.
Тәбиғи географик объекттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фрунзе пигы — Памир төньяғында Зулумарт һыртындағы тау бейеклеге.
Территориаль берәмектәре һәм тораҡ пункттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фрунзе ҡалаһы — Ҡырғыҙ ССР—ның баш ҡалаһы (1926—1991, хәҙер Ҡырғыҙстан, Бишкәк);
- Фрунзе ҡалаһы Молдавияла;
- Фрунзе өлкәһе — 1939—1959, хәҙер — Чүй өлкәһе;
- Фрунзе райондары —
- Фрунзе районы — хәҙер Медео районы, Алматы (Ҡаҙағстан);
- 1992 йылға тиклем Кадамжай (Ҡырғыҙстан) һәм Дангарин (Үзбәкстан) райондары Фрунзе исемен йөрөткән;
- Волгоград өлкәһендә Фрунзе районы (1937—1963);
- Ворошиловоград өлкәһе Фрунзе районы (1949—1966) (хәҙер Славяносербс районы, Украина).
- Фрунзе, Фрунзовка һәм Фрунзевец — ҡала тибындағы ҡасабалар, ҡасабалар, ауылдар.
Урамдар һәм тораҡ пункттарындағы башҡа объекттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фрунзе районы Владивосток, Владимир, Иваново, Минск, Санкт-Петербург, Саранск, Һарытау, Липецк, Ярославль ҡалаларында,
- Фрунзе районы Мәскәүҙә — төрлө ваҡытта был исемде төрлө райондар йөрөткән, хәҙер юҡ
- Фрунзе 1 һәм Фрунзе 2 жилмассивтары һәм Днепрҡалаһында, (Украина). 2016 йылда үҙгәртелә
- Фрунзе урамы Днепр ҡалаһында, (Украина). 2016 йылда үҙгәртелә
- Фергана ҡалаһында Фрунзе массивы (Үзбәкстан)
- Элекке Советтар Союзы ҡалалары урамдары Фрунзе хөрмәтенә уның исемен йөрөткән. Ҡайһы берҙәре 1991 йылдан һуң үҙгәртелә
- Михаил Васльевич Фрунзе тыуған урам Бишкәктә уның исемен йөрөтә.Ошо урамда М. В. Фрунзе музейы бар
- Мәскәүҙә — 1-се Фрунзе, 2-се Фрунзе, 3-се Фрунзе урамдары һәм Фрунзе яр буйы (бөтәһе лә «Фрунзе» метро станцияһынан алыҫ түгел )
- Иваново ҡалаһында Арсений урамы (1905 йылда ҡулланылған псевдонимы хөрмәтенә)
- Фрунзе радиусы (хәҙер юҡ) - Мәскәү метроһының Киров-Фрунзе линияһында (хәҙер Сокольники линияһы)
- Метрополитен станциялары:
- «Фрунзе» —Мәскәүҙә
- «Фрунзе» — Санкт-Петербургта
- «Фрунзе» — Минскта
Урамдарҙан тыш, күп кенә ҡалаларҙа М. В. Фрунзе исеме проспекттарға,майҙандарға, парктарға, скверҙарға һ.б. бирелгән. Шулай уҡ уның исемен предприятиелар һәм ойошмалар (шахта, фабрика, стадион, институт, санаторий, хәрби училищелар һ.б.)йөрөтә.
М. В. Фрунзе исеме Башҡортостанда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауылдар
Урамдар
- Cибай ҡалаһы
- Октябрьский ҡалаһы
- Ишембай ҡалаһы
- Бөрө ҡалаһы
- Стәрлетамаҡ ҡалаһы
- Яңауыл ҡалаһы
- Благовещенск ҡалаһы
- Салауат ҡалаһы
- Мәләүез ҡалаһы
- Бәләбәй ҡалаһы
- Баймаҡ ҡалаһы
- Талбазы (Ауырғазы районы)
- Мораҡ ауылы (Күгәрсен районы)
- Иглин ауылы (Иглин ауылы))
- Үрге Тәтешле ауылы (Тәтешле районы)
- Баҡалы ауылы (Баҡалы районы) һ.б.
- Өфө ҡала советының 2008 йылдың 30 июнендәге ҡарарына ярашлы Фрунзе урамы (элекке Б.-Ильинская, Бухарин) Зәки Вәлиди исеменә үҙгәртелде.
Һәйкәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ярославлдә һәйкәл.
- Мәскәүҙә (бер нисә һәйкәл, шул иҫәптән Ҡыҙыл майҙандағы ҡәберлектәге бюст һәм «Фрунзе» метро станцияһы)
- Владимир ҡалаһында
- Иванов ҡалаһындағы цирк бинаһы янында, скверҙа, «Ҡыҙыл Талка» мемориалында
- Шуяла Дәүләт мемориаль музейы асылған, шулай уҡ 1927 йылда илдә беренсе һәйкәл ҡуйылған
- Санкт-Петербург ҡалаһында «Арсенал» заводы алдында
- Киевта (М. В. Фрунзе исемендәге юғары дөйөм ғәскәре училищеһы территорияһында)
- Евпаторияла
- Истанбулда (Мостафа Кәмал Ататөрк һәйкәленең фрагменты Таксима майҙанында)
- Иваново өлкәһе Родников районындағы Тайманиха ауылында
- Ташкентта
- 1967 йылда һәйкәл Алматы ҡалаһында ҡуйылған, 2007 йылдың февралендә «Һары-Арҡа» киотеатры артындағы скверға күсерелә[16].
- Алматы ҡалаһында (Ҡаҙағстан) күренекле эшмәкәрҙәр Аллеяһында постаментта бюст ҡуйылған.
- Бишкәктә тимер юлы вокзалы янында
- Минскта Фрунзе районы хакимиәте янында
- Омск кадет корпусы территорияһында (совет осоронда Фрунзе исемендәге Омск юғары дөйөм ғәскәри ике тапҡыр Ҡыҙыл Байраҡлы училищеһы)
- Омск өлкәһендә Муромцев районында Гурово ауылында
- Һарытауҙа Фрунзе районы хакимиәте янында
- Быхово — 1 хәрби ҡаласығында Офицерҙар йорто алдында бюст ҡуйылған
Филателияла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кинола сағылдырылыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Граждандар һуғышы осорондағы күренекле военачальник булараҡ Фрунзе образы совет, ә һуңынан Рәсәй кинематоргафында бик популяр була.
Башҡарыусылары:
- Хомятов Роман Захарьевич — 11 кинофильмда:
- На вес золота (1983)
- Две главы из семейной хроники (1983)
- Великая судьба (1981)
- Поезд чрезвычайного назначения (1980)
- Девушка из легенды (1980)
- Красная площадь (1970)
- Гибель чёрного консула (1970)
- Бег (1970)
- Штрихи к портрету В. И. Ленина (1967—1970)
- Шестое июля (1968)
- Товарищ Арсений (1964)
- Самойлов Евгений Валерианович — «Крушение эмирата» (1955)
- Михайлов Александр Александрович — «Гроза над Белой» (1968)
- Егоров Геннадий Семёнович — «Маршал революции» (1978)
- Саитов Виктор Петрович — «Большая-малая война» (1980), «Огненные дороги» (1984)
- Гладий Григорий Степанович — «Не имеющий чина» (1985)
- Никоненко Сергей Петрович — «Уполномочен революцией» (1987)
- Стеклов Владимир Александрович — «Повесть непогашенной Луны» (1990)
- Мадянов Роман Сергеевич — «Троцкий» (1993)
- Скляр Игорь Борисович — «Московская сага» (2004)
- Мохов Александр Анатольевич — «Есенин» (2005)
- Шалыга Валерий Леонтьевич — «Девять жизней Нестора Махно» (2007)
- Крылов Владимир Викторович — «Мустафа Шокай» (2008)[1]
- Шингарёв Павел Анатольевич — «Страсти по Чапаю» (2012)
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фрунзе М. В. О молодёжи / Фрунзе М. В. — М.: Мол. гвардия, 1937. — 118 с.: портр.
- Фрунзе М. В. Избранные произведения. — М.: 1950.
- Фрунзе М. В. Избранные произведения. Т. 1: 1918—1925 гг. / Фрунзе М. В. — М.: Воениздат, 1957. — 472 с.: портр.
- Фрунзе М. В. Избранные произведения. Т. 2: 1921—1925 гг. / Фрунзе М. В. — М.: Воениздат, 1957. — 498 с.: ил.
- Фрунзе М. В. Избранные произведения / Предисл. М. Гареева. — М.: Воениздат, 1977. — 480 с.: ил.
- Фрунзе М. В. Неизвестное и забытое: Публицистика, мемуары, документы и письма / Фрунзе М. В. — М.: Наука, 1991. — 272 с.
- Фрунзе М. В. Единая военная доктрина и Красная армия // Красная новь : журнал / под ред. А. К. Воронского. — М., 1921. — № 1. — С. 94—106.
- М. Мирский. Европейские цивилизаторы и Марокко — Шталь А. В. Малые войны 1920–1930-х годов. М.: ACT; СПб.: Terra Fantastica, 2003. — 544 с.: ил. — (Военно-историческая библиотека). Тираж 5000 экз. ISBN 5-17-016557-9, ISBN 5-7921-0605-3. — Военный вестник, 1925.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сталин И. В. Речь на похоронах Фрунзе, 3 ноября 1925 г. Правда № 253 (1925-11-05). Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 ғинуар 2013. 10 ғинуар 2013 тикшерелгән.
- Троцкий Л. Д. Памяти М. В. Фрунзе. Известия № 259 (1925-11-13). — Речь на траурном заседании, посвящённом памяти Михаила Васильевича Фрунзе, в г. Кисловодске 2 ноября 1925 г. Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 ғинуар 2013. 10 ғинуар 2013 тикшерелгән.
- Ворошилов К. Е. О молодёжи / Ворошилов К. Е., Фрунзе М. В. — М.: Партиздат, 1936. — 158 с.: ил.
- Попов Ф. Г. Жизнь замечательных большевиков: В. В. Куйбышев, М. В. Фрунзе, В. П. Арцыбушев, Н. Е. Вилонов, А. А. Масленников, П. А. Вавилов, В. П. Мяги, Ф. И. Венцек, С. И. Дерябина, А. А. Буянов, О. Айведе, А. П. Галактионов / Попов Ф. Г., Машковцев Л. В. — Куйбышев: Куйбышев. изд-во, 1938. — 78 с.
- Борисов С. М. В. Фрунзе: Краткий биографич. очерк / Борисов С. — М.: Воениздат, 1938. — 138 с.: ил., портр. То же. 1940. — 118 с.: ил.
- М. В. Фрунзе на фронтах гражданской войны: сборник документов. — М.: Воениздат, 1941. — 471 с.: ил., портр.
- Березов П. И. Михаил Васильевич Фрунзе : Краткий биограф. очерк / Березов Павел Иванович. — М.: Моск. рабочий, 1947. — 110 с.: портр.
- Александров В. А. М. В. Фрунзе о физической подготовке воина / Александров В. А. // Теория и практика физ. культуры. — 1950. — Т. XIII. — Вып. 2. — С. 98-104.
- Михаил Васильевич Фрунзе. Полководческая деятельность. / сб. ст. — М., 1951
- Вигилянский Н. Д. Повесть о Фрунзе / [Илл.: Б. В. Преображенский]. — М.: Сов. писатель, 1957. — 191 с.: ил.
- М. В. Фрунзе: Жизнь и деятельность / Под общ. ред. Ф. Н. Петрова. — М.: Госполитиздат, 1962. — 350 с.: ил., портр.
- Дьеркеи Е. Рядом с Фрунзе / Авториз. пер. с венгер. Ю. Шишмонина. — М.: Воениздат, 1963. — 108 с.: ил.
- Архангельский Вл. Фрунзе / Архангельский Вл. — М.: Мол. гвардия, 1970. — 509 с.: ил.
- О комсомоле и молодёжи: Сборник / В. И. Ленин. М. И. Калинин. С. М. Киров. Н. К. Крупская. В. В. Куйбышев. А. В. Луначарский. Г. К. Орджоникидзе. М. В. Фрунзе. К. Е. Ворошилов. — М.: Мол. гвардия, 1970. — 447 с.
- Алдан-Семенов А. И. Гроза над Россией: Повесть о Михаиле Фрунзе / Андрей Алдан-Семенов; [Худож. А. А. Борисов]. — М.: Политиздат, 1980. (Пламенные революционеры). — 414 с.: Цв. ил. То же. 1984.
- О Михаиле Фрунзе: Воспоминания, статьи современников. — М.: Политиздат, 1985. — 287 с.
- Ильичев Я. И. Турецкий караван: Роман: [О М. В. Фрунзе] / Яков Ильичев; [Худож. Ю. М. Шабанов]. — Л.: Лениздат, 1987. — 510 с.: ил.
- Тополянский В. Д. Гибель Фрунзе // Вопросы истории. — 1993. № 6.
- Политические партии России. Конец XIX — начало XX века. — М., 1996.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Белоруссияла эске эштәр органдары
- Беларусь республикаһы эске эштәр министрлығы
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Следует отметить, что М.
- ↑ История ГУВД — ГУВД Минского Горисполкома
- ↑ Крапивин Сергей. День милиции и тень полиции. TUT.BY (2009-03-04). Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 февраль 2013. 31 ғинуар 2013 тикшерелгән.
- ↑ Крапивин Сергей. Смена караулов. Советская Белоруссия № 43 (22200) (2005-03-05). 31 ғинуар 2013 тикшерелгән.
- ↑ Густерин П. В. Советская разведка на Ближнем и Среднем Востоке в 1920—30-х годах.
- ↑ Троцкий писал: "Склянский (с поста заместителя председателя Реввоенсовета СССР.
- ↑ Густерин П.
- ↑ Телекомпания НТВ. Передача «Советские биографии — М. В. Фрунзе». Эфир от 28 ноября 2009, 14:05 мск.
- ↑ Книга о Ленине. Смерть (недоступная ссылка с 23-04-2016 [336 дней])
- ↑ Кто убил Михаила Фрунзе. Известия. 23 апрель 2016 тикшерелгән.
- ↑ М. В. Фрунзе. Военная и политическая деятельность.. М.: Воениздат, 1984. глава 6. 23 апрель 2016 тикшерелгән.
- ↑ Николай Над (Добрюха). Кто убил Михаила Фрунзе, Известия (26 октябрь 2010). 15 февраль 2012 тикшерелгән.
- ↑ Борис Бажанов Сталин с близского расстояния. aleksandr-kommari.narod.ru. 23 апрель 2016 тикшерелгән.
- ↑ ЦГЛСА. Ф. 32392. Оп.1. Д.142. Л. 3-5.
- ↑ ФРУНЗЕ Константин Васильевич | ЦентрАзия
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Михаил Фрунзе. Год 1907. Мәскәү округ хәрби суды сайты.
- музей Фрунзе в 1 школе города Пугачёва
- Ганин А. В. Фрунзе Михаил Васильевич. Проект РВИО и ВГТРК «100 великих полководцев». Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2013.
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Бишкәктә тыуғандар
- Мәскәүҙә вафат булғандар
- Кремль стенаһы некрополендә ерләнгәндәр
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
- Персоналии по алфавиту
- Википедия:Статьи с нерабочими ссылками с апреля 2016
- Большевиктар
- СССР ғәскәр башлыҡтары
- Марксистар
- Рәсәй революционерҙары
- 2 февралдә тыуғандар
- 1885 йылда тыуғандар
- 31 октябрҙә вафат булғандар
- 1925 йылда вафат булғандар
- Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар
- Бөтə Рəсəй Ойоштороу йыйылышы ағзалары
- СССР Үҙәк башҡарма комитеты Президиумы ағзалары
- РСДРП ағзалары


text:
5-07-2013, 11:37 / Мәҙәниәт
Шәжәрә – ғүмер ағасы ул!
Башҡортостан Республикаһы Хѳкүмәтенең 2006 йылда сыҡҡан ҡарарына ярашлы, республикала Шәжәрә байрамдары үткәрелә башланы. Шуныһы ҡыуаныслы, был ҡарарҙы халыҡ хуплап күтәреп алды һәм уны ойоштороуға ҙур көс һала. Шуға күрә лә йәмле йәй етеү менән республиканың бик күп ауылдарында халыҡ байрамына әүерелгән Шәжәрә байрамын ойоштороу матур традицияға әйләнде. Нәҡ ошо көндө тыуған ерен, нәҫел тамырҙарын һанлаған, туғанлыҡ тойғоларын һаҡлаған һәм үҙ тарихына битараф булмаған рухлы, сәмле кешеләр тәүге тапҡыр ауаз һалған, тәпәй баҫҡан еренә ашҡына, туғандары, дуҫтары менән осраша һәм зат-ырыуын...


text:
- Подробности
- Просмотров: 374
“БАШКИРСКАЯ НЕФТЬ” (“Башҡортостан нефте”), бюллетень. Башҡ‑н респ. нефть һәм газ сәнәғәте фәнни-техник йәмғиәте органы. Өфөлә урыҫ телендә айына 1 тапҡыр сыға. 1936 й. алып “За башкирскую нефть” исеме аҫтында баҫыла, 1945—59 йй. — “Б.н.”. Бюллетень биттәрендә респ. һәм ил сәнәғәте нефть һәм газ тармаҡтарының көнүҙәк проблемалары яҡтыртыла, нефть сығарыу һәм эшкәртеү, скважиналар быраулау һәм файҙаланыу технологияларына, инновациялы ысулдар һәм технологиялар индереүгә арналған мәҡәләләр һ.б. донъя күрә.
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Ала өйрәк
Ала өйрәк (Хохлатая чернеть) (лат. Aythya fuligula) — өйрәктәр ғаиләһендәге һыу ҡошо.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аласабан һуна өйрәктән бәләкәйерәк. Парлашып та, күмәкләшеп тә йәшәйҙәр. Яҡшы сума. Ата өйрәктең башы, муйыны, түше, һырты, ҡанаттары һәм ҡойроғо күкһел ҡара; ҡабырғалары, ҡорһағы аҡ. Йәйгеһен һәм көҙгөһөн ата өйрәктәрҙә, инә ҡоштарҙыҡы һымаҡ, ҡара төҫ урынына һорғолт көрән төҫ була. Башҡа өйрәктәрҙән ҡара һәм аҡ төҫө, башындағы бүректәре менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ата өйрәктәрҙең тауышы тоноҡ ҡына: «гөлө-гөлө» йәки «көрлө-рлөк», инә өйрәктең тупаҫ: «ҡарр-ҡарр».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урмандарҙағы күлдәрҙә йәки ярҙары урманлы ятыуҙарҙа йәшәй. Һыу үҫемлектәре һәм бөжәктәре менән туҡлана. Киң генә таралған күсмә ҡош. Ояһы ерҙә. 6—8 бөртөк һорғолт аҡ йомортҡа һала. Ите өсөн аулайҙар.


text:
Ишей төпкөл ауыл булыуына ҡарамаҫтан, беҙҙең тарафҡа килеп етеүсе һәм ауылыбыҙҙа уҙғарылған байрам тантанаһында ҡатнашыусы «Атайсал» гәзите хеҙмәткәрҙәренә оло рәхмәтлебеҙ.
Ауылда бик татыу, берҙәм, рухлы халыҡ йәшәй. Быға гәзит журналистары үҙҙәре шаһит булды. Был көндө ишейҙәр бер ниндәй өгөтләүһеҙ дәррәү генә «Атайсал»ға яҙылды. Гәзит арзанлығы менән генә түгел, уҡымлы, йөкмәткеле булыуы менән халыҡта ҡыҙыҡһыныу уята. Шуға ла «Коллектив менән «Атайсал»ға акцияһына улар ихлас ҡушылды һәм яҙылыусыларҙың һәммәһе лә, йәғни 35 кеше бүләкле булды.
Сара һуңында күмәкләшеп тә, айырым да иҫтәлеккә фотоға төштөк, үҙенә күрә бер тарихҡа инеп ҡалдыҡ. Аҙаҡ иһә сәй табынына йыйылдыҡ. Күңелле йырҙар йырлап, бейеп, яҡшы кәйеф менән таралыштыҡ.
Әйтергә кәрәк: матбуғатҡа яҙылыуҙы гәзит хеҙмәткәрҙәре үҙҙәре килеп ойошторһа, отошлораҡ та, минеңсә. Беренсенән, был—күңелле, иҫтәлекле осрашыу сараһы. Икенсенән, нәҡ ошондай сара мәлендә бик күптәр рухи аҙыҡтың мөһимлеген аңлай, башҡаларға эйәреп гәзитле-журналлы булырға ашыға.
Венера Ҡасҡынова, Ишей мәктәбе мөдире.


text:
Хөкүмәтебеҙ тарафынан ноябрь айының һуңғы ялы Әсә көнө тип билдәләнгән. Беҙҙең Ишей ауылында ла яҙмыш һынауҙарына бирешмәгән, күңел матурлығын юғалтмай, тирә-яҡтағыларҙа тик изге тойғолар ғына уятып йәшәгән, балаларына оло терәк, эшендә уңған, өлгөр һәм сабыр була белгән хөрмәткә лайыҡ әсәйҙәр бихисап.
Ҡартлыҡ көнөндә үҙенә те-рәк, таяныс булырҙай балалар үҫтерә алған әсәләрҙе ауылдаш-тарыбыҙ ихлас күңелдән хөрмәт итә. Күмәк бала тәрбиәләп, бөтә-һен дә оло тормошҡа лайыҡлы итеп аяҡ баҫтырып, хәҙерге көндә лә ғаиләле балаларын хәстәрләп, барынса ярҙам итеп торған әсә-ләр рәтенә Алтынбикә Ҡарасурина, Зәкиә Кәримова, Рәхимә Та-һирова, Зәйтүнә Fарифуллина, Зифа Ҡарасурина, Гүзәл Иҫәнбаева, Сәлимә Зәйнәғәбдинова, Фәриҙә Хажина, Лилиә Сәфәр-ғәлина, Шәүрә Рәхмәтуллина, Нәзирә Аҙнағоловаларҙы индерергә мөмкин. Улар, ауыр эштәр-ҙә эшләп йөрөһәләр ҙә, бар кө-сөн-хәстәрен һалып балаларын кеше итергә ынтылды, илһөйәр, рухлы, тыуған илебеҙгә кәрәкле шәхес итеп тәрбиәләне. Шуға ла хәҙерге көндә балалары хаҡында яҡшы һүҙҙәр ишетеп, ғорурланып, йәш әсәйҙәргә өлгө булып йәшәй-ҙәр. Һис шикһеҙ, был әсәләр үҙҙә-ренең балалары менән бәхетле.
Сер түгел, хәҙерге ваҡытта ауылда йәшәгән күп ҡатын-ҡыҙға эш юҡ. Ишейҙә лә йәш әсәләр өйҙә ултырырға мәжбүр. Ләкин улар ҙа күңел төшөнкөлөгөнә бирелмәй, бар булмышын ғаи-ләһенең ҡотон арттырыуға, өйөн бөтәйтергә, йөрәк йылыһын һа-лып бала бағыуға йүнәлтә. Ауы-лыбыҙҙың, мәктәбебеҙҙең бөтә сараларында ла әүҙем ҡатнашып, балаларын игелекле-изгелекле итеп тәрбиәләргә тырышҡан Илүзә Әбдрәхмәнова, Айһылыу Ҡарасурина, Рәсилә Аҙнағолова, Лариса Ҡарасурина кеүек күп балалы йәш әсәләр һоҡланыу уята.
Эйе, бала бағыу, ғаиләне ҡа-рау, яҡындарының күңел бөтөн-лөгөн ҡайғыртыу, ҡатын-ҡыҙ тәбиғәтенә Хоҙай Тәғәлә тара-фынан һалынған бурыс. Ошо из-ге ғәмәлде оло һөйөү менән ат-ҡарған әсәләргә—дан!
Һүҙемде йомғаҡлап, Әсә кө-нө уңайынан, барлыҡ әсәләргә бәхет менән тулы оҙон ғүмер, ныҡлы һаулыҡ теләйем. Йортоғоҙ һәр саҡ йылы, күркәм булһын, һөйөклө һәм һөйкөмлө булығыҙ.
В.М.Ҡасҡынова,
Ишей мәктәбе уҡытыусыһы.


text:
Бүздәк районы үҙәгенең Комсомол урамындағы 8-се йортта йәшәүселәр ғәҙеллек талап итә
Бүздәк районы үҙәгенең Комсомол урамындағы 8-се йортта йәшәүселәр ғәҙеллек талап итә
Ярым емерек хәлдәге торлаҡ йортта улар капиталь ремонт уҙғарыуҙы һорай. Әммә ләкин уҙған быуаттың 70-се йылдарында сафҡа ингән бина әлегә авария хәлендә тип танылмағанБөгөн, йә иртәгә ишелеп төшөргә торған йорт ҡыйығы, бер ҡатлы стеналарҙың үтәнән-үтә ел өрөүе халыҡты хафаға һала. Урындағы предприятие эшселәренә тип төҙөлгән бинала әлеге ваҡытта 13 ғаилә көн итә. Улар араһында йәш бала тәрбиәләүселәр ҙә, оло быуын вәкилдәре лә бар.


text:
"Полиэф" продукцияһының юғары сифатын Евросоюзда раҫланылар
"Полиэф" асыҡ акционерҙар йәмғиәте Башҡортостан полиэтилентерефталатының (ПЭТФ) аҙыҡ-түлек продукттары менән контактҡа инеүсе материалдарға ҡарата ҡуйылған Европа закондары талаптарына тап килеүен раҫлаусы сертификат алды. Британияның PIRA International Ltd. тикшеренеү үҙәге тарафынан үткәрелгән тикшереүҙәр "Полиэф" асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә етештерелгән полиэтилентерефталаттың (ПЭТФ) Евросоюз территорияһында аҙыҡ-түлек төрөү өсөн яраҡлы булыуын раҫланы, тип хәбәр иттеләр предприятиеның матбуғат хеҙмәтенән.
ПЭТФ-тан әҙерләнгән өлгөләр ЕС 97/48/ Директиваһына ярашлы имитацион аҙыҡ-түлек продукттарында дөйөм миграцияны билдәләүгә һыналды. Алынған һөҙөмтәләр дөйөм миграцияның сикке билдәләренән кәмерәк булып сыҡты.
Сертификат ПЭТФ-тың сифатын һәм хәүефһеҙлеген раҫлаусы төп билдә булып тора һәм "Полиэф" акционерҙар йәмғиәте полиэтилентерефталатын Европа баҙарына сығарырға хоҡуҡ бирә.


text:
19 февралдә «Башҡортостандың бизнес-потенциалы» форум-күргәҙмәһе үтәсәк
19 февралдә Өфөлә, Конгресс-холл бинаһында, «Башҡортостандың бизнес-потенциалы» форум-күргәҙмәһе үткәрелә. Унда 2009 йылда Башҡортостандағы бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарын үҫтереү буйынса Республика программаһын тормошҡа ашырыуға йомғаҡ яһаласаҡ. Бер үк ваҡытта 2010 йылда эшҡыуарлыҡҡа ярҙам механизмдары һәм перспективалары ла тикшереләсәк.
Конгресс-холдың беренсе ҡатында күргәҙмә үтәсәк, унда республиканың 25 районынан бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарын үҫтереү Республика программаһы буйынса дәүләт ярҙамы алған эшҡыуарҙар ҡатнашасаҡ.
Форум-күргәҙмәне асыуҙа федераль һәм республика дәүләт власы органдары, муниципаль райондар һәм ҡала округтары хакимиәттәре, эшҡыуарҙарҙың йәмәғәт берләшмәләре, БР бизнес-берләшмәһе һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре ҡатнашасаҡ. Форумдың пленар өлөшө түңәрәк өҫтәл формаһында үтәсәк.
Шулай уҡ форум сиктәрендә «Йыл эшҡыуары-2009» конкурсы еңеүселәрен наградлау тантанаһы ла үткәрелә, тип хәбәр итә БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты матбуғат хеҙмәте.


text:
Мәскәүҙә Рөстәм Хәмитов Хеҙмәт һәм мәшғүллек буйынса федераль хеҙмәт етәксеһе Всеволод Вуколов менән осрашты
25 апрелдә Мәскәүҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Хеҙмәт һәм мәшғүллек буйынса федераль хеҙмәт етәксеһе Всеволод Вуколов менән осрашты. Осрашыуҙа хеҙмәтте һаҡлау өлкәһендә заманса эш урындары булдырыу, контролде көсәйтеү, ҡағиҙә боҙоу өсөн яуаплылыҡты арттырыу, халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтен яңыртыу мәсьәләләре тикшерелде, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда уртаса айлыҡ эш хаҡының 2012 йылда 14 проценҡа артып, 20459 һум тәшкил итеүе тураһында һөйләне. Шул уҡ ваҡытта һаулыҡ һаҡлау һәм социаль хеҙмәттәр күрһәтеү өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең килеме – 24,4 процентҡа, мәғариф хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы 19,8 процентҡа артты. Килеме йәшәү минимумы күләменән кәмерәк булған халыҡ өлөшө 12,6 проценттан (2010 йыл) 10,2 процентҡа (2012 йыл) тиклем кәмене. Эшһеҙлек кимәле 7,6 проценттан (2011 йыл) 6,1 процентҡа (2012 йыл) тиклем кәмене.
Всеволод Вуколов билдәләүенсә, эш урындарының сифатын яҡшыртыу буйынса эште дауам итергә кәрәк, бының өсөн урындарҙа хеҙмәт инспекцияларын көсәйтеү мотлаҡ. Башҡортостанда 1,2 миллион хеҙмәткәргә ни бары 20 дәүләт хеҙмәт инспекторы тура килә. Бынан тыш, Хеҙмәт һәм мәшғүллек буйынса федераль хеҙмәт етәксеһе фекеренсә, халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтенең эшмәкәрлеген яңыртырға кәрәк, заманса кадрҙар агентлыҡтары менән конкурентлыҡ итә алырлыҡ булһын. Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың был йүнәлештәр буйынса пилот төбәк булырға әҙер булыуын белдерҙе.


text:
Баш ҡалала ГТО нормативтарын тапшырыу башланды
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Өфөлә «Берҙәм Рәсәй» партияһы булышлығында ГТО нормативтарын тапшырыу башланды. 5 апрелдә Совет районының 5-се лицейында спорт сараһы уҙҙы, унда 7-8 класс уҡыусылары ҡатнашты, тип хәбәр итте ER.RU.
ГТО нормаларын тапшыра башлар алдынан «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостандағы физик культураны һәм спортты үҫтереү буйынса координаторы, кикбоксинг буйынса күп тапҡыр донъя чемпионы, «Рәсәй Рекордтар китабы» рекордсмены Вил Ғабдуллин уҡыусыларға спорт менән шөғөлләнеүҙең файҙаһы һәм ни өсөн Рәсәй граждандарына ГТО нормаларын тапшырырға кәрәклеге хаҡында һөйләне.
Спорт байрамы барышында уҡыусылар турникта күтәрелеү, һығылмалылыҡты тикшереү, оҙонлоҡҡа һикереү буйынса нормативтар тапшырҙы. Йәш спортсылар ГТО нормаларын тапшырыуға етди ҡараны. Бер кем дә йәштәштәренән ҡалышырға теләмәне.
— Акция — сәләмәт йәшәү рәүешенә ылығыу, илһөйәрлек, маҡсатҡа ынтылыш, ихтыяр көсөн тәрбиәләү өсөн нигеҙ булып тора, — тип билдәләне спорт байрамын ойоштороусы, «Балалар спорты-2014» Бөтә Рәсәй проекты еңеүсеһе Линар Солтанов.


text:
Өфө-Аэропорт автомобиль юлында гарантия буйынса юл япмаһын ремонтлау эштәре алып барылаФото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
Өфө-Аэропорт автомобиль юлында гарантия буйынса юл япмаһын ремонтлау эштәре алып барыла
Өфө-Аэропорт автомобиль юлында гарантия буйынса юл япмаһын ремонтлау эштәре алып барылаФото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 27 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
26 апрелдә Санкт-Петербургтан килгән подрядсы Өфө-Аэропорт автомобиль юлында юл япмаһын ремонтлай башланы. Атап әйткәндә, юлдың асфальтты механик зыян күреүҙән һаҡлаусы һәм дымға юл япмаһының тәрән ҡатламына үтеп инергә мөмкинлек бирмәгән һаҡлағыс ҡатламы яңыртыла.
Технология буйынса тәүҙә ремонтланасаҡ участкаға грунт, һуңынан һаҡлағыс ҡатлам түшәлә. Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә билдәләүҙәренсә, һауа торошо эштәрҙе башҡарыу өсөн уңайлы.
Яҡын көндәрҙә Зәки Вәлиди урамында шундай уҡ эштәр үткәреләсәк.
Алдан хәбәр ителгәнсә, Киров (Ветошников урамынан алып Ғөбәйҙуллин урамына тиклемге участкала), Амур, Чапаев һәм Крәҫтиән урамдарында эшселәр йөрөй торған юлды, йәйәүлеләр зонаһын төҙөкләндерә, бордюр таштарын һала. Шунда уҡ тышҡы яҡтыртыу системаһы яңыртыла.


text:
Баҡалы районында ҡарабойҙай эшкәртеү предприятиеһын үҫтереүгә 120 миллион һум аҡса инвестицияланаФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Баҡалы районында ҡарабойҙай эшкәртеү предприятиеһын үҫтереүгә 120 миллион һум аҡса инвестициялана
Баҡалы районында ҡарабойҙай эшкәртеү предприятиеһын үҫтереүгә 120 миллион һум аҡса инвестицияланаФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
16 августа Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Баҡалы районына эш сәфәре барышында Үмәр ауылында ҡарабойҙай эшкәртеүгә махсуслашҡан «Магистраль» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә булды.
Бер йыл элек йәш ауыл хужалығы етештереүсеһе Максим Япрынцев ойошторған предприятие бөгөн эшкәртеүҙең тулы циклын тормошҡа ашыра. Быйыл 1,5 мең самаһы тонна ашлыҡ эшкәртеләсәк.
– Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, хәҙер продукцияға өҫтәмә хаҡты алыпһатарҙар билдәләй, улар сеймалды баҫыуҙан алып беҙгә һата, һуңынан беҙҙән әҙер продукцияны һатып ала, – тине Максим Япрынцев. – Шуға күрә киләсәктә ҡарабойҙай үҫтереүҙән алып әҙер продукция сығарыуҙы үҙләштерергә теләйбеҙ.
Предприятие директоры Рөстәм Хәмитовҡа бизнес-пландың проектын тәҡдим итте. Уға ярашлы, алдағы йылдарҙа производствоны үҫтереүгә 120 миллион һум самаһы аҡса һалыу күҙаллана. Был аҡса ауыл хужалығы техникаһын һәм ҡорамалдар һатып алыуға йүнәлтеләсәк. Шул рәүешле эшкәртеү күләме 4 мең тоннаға тиклем артасаҡ.
Баҡалы районы хакимиәте башлығы Александр Андреевтың әйтеүенсә, әлеге ваҡытта предприятиеға етештереү комплексынан алыҫ түгел 10 мең гектарға тиклем ер участкаһы бүлеү мөмкинлеге ҡарала. Ҡарабойҙайҙан тыш, был майҙандарҙа башҡа культуралар, шул иҫәптән кукуруз үҫтереләсәк.
Төбәк Башлығы һөт малсылығының етештереүсәнлеген арттырыу өсөн балансланған аҙыҡ етештереүҙең мөһимлеген билдәләне.
– Әгәр ҙә беҙ кукурузды дөрөҫ үҫтерергә өйрәнһәк, һөттөң күләме артасаҡ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Башҡортостан һәр саҡ игенгә бай республика тип һаналды, һөт икенсе планда ҡалып килде. Бөгөн һөт буйынса яҡшы эшләргә теләһәк, мал аҙығынан тыш мөмкин түгел. Аҙыҡ сифатлы һәм балансланған булырға тейеш. Быны аңларға, бөтә етештереүселәрҙе шуға өйрәтергә кәрәк.
Республика етәксеһе йәш эшҡыуарҙың башланғысын хупланы.


text:
Башҡорт дәүләт университетының бөгөнгө коллективы – ике меңдән ашыу белгес, улар араһында өс йөҙҙән ашыу фән докторы һәм меңгә яҡын фән кандидаты бар. Университет үҙенең хеҙмәткәрҙәрен ҡәҙерләй, сөнки улар, студенттар менән бер рәттән, - уҡыу йортоноң төп байлығы.
Университетта уҡыу процесын алып барыу һәм фән менән шөғөлләнеү өсөн шарттар даими рәүештә камиллаштырыла – материаль-техник база яҡшыртыла, документтар эшен алып барыуҙың электрон системаһы индерелә, яңы эш технологиялары үҙләштерелә. Ял итеү һәм сәләмәтлегеңде нығытыу өсөн Башҡорт дәүләт университетының санаторий-профилакторийында һәм спорт-һауыҡтырыу лагерында мөмкинлектәр бар.
Етәкселек үҙенең хеҙмәткәрҙәренең профессионализмын, эшенә бирелгәнлеген хөрмәт итә һәм һәр саҡ уларҙың ҡыҙыҡлы һәм файҙалы инициативаларын күтәреп алырға тырыша.