text:
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Цели конкурса: повысить интерес учеников к математике, усилить внутреннюю мотивацию, веру в себя и свои силы. Ученики отвечают на задания прямо на сайте конкурса, учителю не нужно распечатывать задания. Для каждого ученика конкурс по математике «Поверь в себя» - это прекрасная возможность проявить себя и раскрыть свой потенциал.
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Аңлатмалы яҙыу.
Әҙәби уҡыу буйынса эш программаһы ;
1) Ҡолсора дөйөм белем биреү мәктәбенең башланғыс Төп дөйөм белем биреү программаһына (приказ № 201 ,31 август 2011 йыл)
2)Ҡолсора ауылы муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 2014/2015 уҡыу йылына “Уҡытыу планы”на,приказ № 219,28.08.2014 й.
3) Ҡолсора ауылы муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының урта дөйөм белем биреү мәктәбенең “Эш программаһы положениеһына” ярашлы тормошҡа ашырыла, ,приказ № 219,28.08.2014 й.
Эшпрограммаһы аҙнаһына 2 сәғәт, йыллыҡ 70 сәғәткә иҫәпләнеп төҙөлдө.
Программа кимәле : базис
Дәреслек авторы : Сынбулатова Ф.Ш., Мәүлийәрова Ә.Т., Дәүләтшина М.С. Әҙәби уҡыу дәреслеге.Башланғыс мәктәптең өсөнсө класы өсөн уҡыу китабы. 2 киҫәктә. Өфө:Китап, 2011.
Башланғыс мәктәптә туған телде уҡытыу юғары кластарҙа өйрәнеләсәк тел һәм әҙәбиәт дәрестәренә әҙерлек этабы булып тора. Әгәр уҡыусы туған тел дәрестәрендә башланғыс класта уҡ яҡшы һөҙөмтәләргә ирешһә, уға өлкән кластарҙа башҡа предметтарҙы уңышлы үҙләштереү өсөн ҙур мөмкинселектәр тыуа. Шуға ла башланғыс мәктәптә туған тел дәрестәре алдында ҡуйылған мөһим шарттар- уҡыусыларҙы тормрш менән таныштырып, унда үҙ урынын табырға өйрәтеү, мәктәптә уҡытылған туғандаш әҙәбиәттәр менән сағыштырып, башҡа фәндәр, сәнғәт төрҙәренә бәйле алып барыу, һәр көн һайын арта барған фәнни мәғлүмәтте еткереү,әҙәбиәт һәм сәнғәттең етеҙ үҫеше аша уҡыусыларҙың танып белеү һәләттәрен үҫтереү, уларҙың үҙ аллы белем алыуына , әҙәби китап уҡыуына , уҡығанды баһалай белеүенә булышлыҡ итеү һәм ижади эшмәкәрлеген әүҙемләштереү бурысы тора. Шулай уҡ йәмғиәт алдында яуаплылыҡ тойған һәм рухи яҡтан ныҡлы булған интеллектуаль шәхес тәрбиәләү бурысы ла мөһим.
Юғарыла аталған бурыстарҙы хәл итеү өсөн тейешле шарттар булдырыу зарур. Иң төп шарттарҙың береһе- телде өйрәнеү өсөн мөмкинселектәр тыуҙырыу. Шуға күрә балаларҙы тел ғилеменә өйрәтеү башланғыс кластан маҡсатлы рәүештә алып барыла. Дәүләт теле булған рус һәм халыҡ –ара аралашыу теле булған инглиз телдәрен өйрәнеү , ҡағиҙә булараҡ, туған телгә нигеҙләнеп атҡарыла.Башланғыс мәктәптә туған тел дәрестәрен өйрәтеү түбәндәге маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыуға йүнәтелгән:
-башланғыс мәктәп системаһының төп нигеҙен тәшкил иткән дөрөҫ, йүгерек һәм тасуири уҡыу күнекмәләрен үҙләштереү, үҙ аллы аңлап уҡыу күнекмәләрен булдырыу; танып белеү формалаштырыу; телмәр эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәрен камиллаштырыу;
- уҡыусыларҙың танып белеү һәм ижади эшмәкәрлектәрен үҫтереү, әҙәби әҫәрҙәрҙә һүрәтләнгән тормош күренештәрен, ваҡиғаларҙы һәм образдарҙы ысын күңелдән ҡабул итеүгә булышлыҡ итеү; уҡыусылар күңелдә эстетик хис-тойғолар тәрбиәләү аша балаға һәр яҡлап йоғонто яһау;
- әҙәби әҫәрҙәр, фәнни – популяр мәҡәләләр, халыҡ ижады һәм башҡа жанрҙарҙағы әҫәрҙәр менән эшләү күнекмәләрен булдырыу; әҙәби әҫәрҙәр аша уҡыусыларҙа намыҫлылыҡ, ғәҙеллек, тоғролоҡ, дуҫлыҡ, шәфҡәтлелек, әүеҙемлек кеүек юғары әхләҡи сифаттарҙы тәрбиәләү;
- туғандаш, Рәсәйҙең башҡа халыҡтарының әҙәбиәтенә, мәҙәниәтенә, сәнғәтенә ихтирам тойғоһо тәрбиәләү; уҡыусыларҙы китап уҡыуға йәлеп итеү һәм уҡыу эшмәкәрлеге үҙ аллы белем туплауҙа иң төп сара икәнен төшөнгән белемле уҡыусылар тәрбиәләү;
- бергә уҡыу компонентлығын, уҡыу техникаһын үҙләштереү; уҡылған һәм тыңланған әҫәрҙәрҙе аңлау, китаптарҙы таныу, үҙ аллы һайлау күнекмәләренә эйә булырға өйрәтеү, китап уҡыуға ныҡлы ҡыҙыҡһыныу арттырыу.
“ Башҡорт әҙәбиәте “ предметы түбәндәге мәсьәләләрҙе хәл итә:
1. Мәҙәниәтле уҡыу күнекмәләрен үҙләштереү, тексты аңлау, китапҡа китап уҡыуға ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү. Был мәсьәләне хәл итеү уҡыу күнекмәләрен формалаштырыуҙы күҙаллай.
2. Һөйләү эшмәкәрлегенә, яҙыу-аралашыу культураһына эйә булырға өйрәтеү. Был йүнәлеш китаптағы төрлө маҡсатты күҙ уңында тотҡан текстар өҫтөндә эшләүҙе, уларҙы айыра алыуҙы, тирә-йүн тураһындағы белемдәрен арттырыуҙы күҙ унында тота. Уҡыусылар уҡыу һәм белем алыу барышында телмәрҙең диалог һәм монолог формаһын төҙөргә өйрәнәләр, әҙәби әҫәрҙәрҙә һүрәтләнгән донъяуи күренештәрҙе, ваҡиғаларҙы һәм образдарҙы ихлас ҡабул итеп, дәреслектә бирелгән мәғлүмәтте ҡуллана белергә, һүҙлектәрҙән мәғлүмәт табырға, энциклопедиялар менән дөрөҫ эш итергә өйрәнәләр; ишеткән, уҡыған тема буйынса үҙ фекерҙәрен әйтеп бирергә, һығымта яһарға өйрәнәләр.
3. Әҙәби әҫәрҙәрҙә бирелгән хәл – ваҡиғаларға ҡарата әхлаҡи –эстетик тойғолар һәм зауыҡ тәрбиәләү. Был йүнәлештә мәсьәләләрҙе тормошҡа ашырыу – әҙәби әҫәрҙе сәнғәттең үҙенсәлекле айырым бер төрө итеп ҡабул иттереү; әҫәрҙең әҙәби ҡиммәтен аңларға; тасуирлау сараларын танып белергә өйрәтеү ул.
4.Әхләҡи ҡиммәттәрҙе формалаштырыу, әҙәбиәт менән таныштырыуҙан йәм табырға, әҙәби әҫәрҙең рухи асылын аңларға өйрәтеү. Әҙәби әҫәрҙең үҙенсәлеген, уның әхлаҡи асылын, шәхесте тәрбиәләү маҡсатынан сығып аңлау мөһим урын алып тора
“Башҡорт әҙәбиәте” предметына дөйөм характеристика
Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған программаға нигеҙләнеп төҙөлдө,башланғыс дөйөм белем биреүҙең Федераль дәүләт белем биреү стандартына тура килә. Программа – “Яңы сандартттар буйынса дөйөм белем биреү мәктәптәренең 1-4 кластары өсөн Туған тел дәреслегенә программа”. – Өфө: Китап, 2010.
Базис уҡыу пландарына ярашлы, Рәсәй Федерацияһының дөйөм белем биреү мәктәптәрендә “Башҡорт әҙәбиәте” предметын өйрәнеүгә 3-сө класта 70 сәғәт бүленә.Программа етеҙ һәм аңлы уҡыу күнекмәһе формалаштырыуға йүнәлтелгән.Етеҙ уҡыу,уҡыу техникаһын камиллаштырыу өҫтөндә системалы эш алып барыла.Һәр дәрестә текстың йөкмәткеһен үҙләштереү һәм уның төп идея тематикаһын асыҡлау өҫтөндә ентекле эш ойошторола.Бала тормош тәжрибәһенән сығып.теге йәки был хәл-ваҡиғаға,күренешкә,кешенең холоҡ-фиғеленә үҙ фекерен белдерә. Әҫәрҙәге ситуация, хәл-ваҡиғаларҙы ентекле анализлап, етди дәлилдәр килтереп, балалар дөрөҫлөктө иҫбатларға тырыша. Был осраҡта ҡыҙыу бәхәс тыуа. Бындай ситуациялар файҙалы әңгәмәләшеү,эшлекле һөйләшеүгә әйләнергә тейеш.
Уҡыу техникаһының иң юғары нөктәһе-тасуири уҡыу.Тасуири уҡыған уҡыусы һәр образдың эшләгән эштәрен,уй-фекерҙәрен,кисерештәрен үҙ йөрәге,күңеле аша үткәреп,хистәр тулҡынында еткереүсе булып тора.Бала дәрес аҙағына тексты тасуири уҡый алһа-был уның дәрестәге иң юғары ҡаҙанышы тип баһаларға кәрәк.
Уҡыу тематикаһы, төп темалар һәм бәйләнешле телмәр үҫтереү.
Уҡыу материалы тирә-йүндәге ысынбарлыҡтың белем һәм тәрбиә биреү йәһәтенән мөһим яҡтарын үҙ эсенә ала,баланы әҙәби һәм фәнни-популяр мәҡәләләрҙәге,әҫәрҙәге тема менән таныштыра.
Программаға ингән уҡыу өсөн бирелгән текстар күләме яғынан яйлап үҫә барыу тәртибендә бирелгән,баланың психик һәм физик үҫешен иҫәпкә алып һайлап алынған.
3-сө класта уҡыу техникаһы-65 һүҙ уҡыу . Эстән уҡығанда минутына 120 һүҙән күберәк уҡыу. Башланғыс кластарҙа әҙәби һәм фәнни- публицистик әҫәрҙәрҙе уҡыу,уныү телен үҙләштереү,аңлата белеү,телмәрҙә ҡуллана алыу айырыуса мөһим.Шунлыҡтан һәр класҡа бирелгән һүҙҙәр,һүҙбәйләнештәрҙе үҙләштереү буйынса дауамлы һәм системалыэшләү талап ителә.
Кластан тыш уҡыу.Башланғыс кластарҙа әҙәбиәт менән таныштырыу кластан тыш уҡыу дәрестәрендә дауам итә.Кластан тыш уҡыу шулай уҡ балаға тәрбиә биреү һәм шәхес үҫтереү сараһы итеп ҡарала.Кластан тыш уҡыуҙың маҡсаты-уҡыусыларҙы хәҙерге көндәге балалар әҙәбиәте менән һәр яҡлап таныштырыу,китапҡа ҡыҙыҡһыныу уятыу һәм үҙ- аллы даими уҡыу күнекмәһе булдырыу.Уҡытыусы ярҙамында балалар республикала сыҡҡан "Йәншишмә" гәзите, "Аҡбуҙат", "Аманат "журналдары менән танышып, даими уҡып баралар.
Һүҙҙәр менән эш.Уҡыусыларҙы дөрөҫ һөйләргә,аныҡ һәм тасуири уҡырға, һүҙҙе урынлы ҡулланырға өйрәтеү,уларҙың һүҙ байлығын арттырыу,һүҙбәйләнештәр,фразеологик берәмектәр,һөйләм,бәйләнешле телмәр өҫтөндә эш уҡыу дәрестәрнең төп йөкмәткеһен тәшкил итә.
Тел күнекмәләре араһында һүҙлек эше, һөйләмдәр,ябай хикәйәләр төҙөү, уҡығанды дөрөҫ итеп һөйләү ҙур әһәмиәткә эйә. Шуға ла тексты уҡыу алдынан йәки уҡытыусының тәүге ҡат уҡыуынан һуң,ундағы яңы һүҙҙәр,фразалар, һөйләмдәр аңлатыла,һүҙлек эше үткәрелә. Әҫәрҙе өлөшләп,һайлап, ролләп ,сылбыр буйынса уҡыу, йөкмәтке буйынса һорауҙарға яуап биреү, әҫәрҙең йөкмәткеһен һөйләү кеүек эштәр башҡарғанда ла һүҙлек эше иғтибар үҙәгендә тора.
“Башҡорт әҙәбиәте” – башланғыс белем биреүҙә төп предметтарҙың береһе. Уҡыу - телмәр эшмәкәрлегенең бер төрө. Уҡыу дәрестәренең маҡсаттары-уҡыусыларҙа аңлы, йүгерек, тасуири уҡыу күнекмәләре булдырыу,үҙаллы уҡыу тәжрибәһен формалаштырыу, телмәр эшмәкәрлегенең бар төрҙәрен камиллаштырыу;текст һәм китап менән эшләү оҫталығын тәрбиәләү, башланғыс кластарҙа уҡ уҡыусыларҙа китап уҡырға ынтылыш тыуҙырыу, уларҙы дөрөҫ итеп китап һайларға, әҙәби әҫәрҙәрҙе анализларға өйрәтеү; һүҙ сәнғәтенә дөрөҫ мөнәсәбәт формалаштырыу, әҙәби текстар аша уҡыусыларҙың әхлаҡи тәжрибәһен байытыу, ижади һәләттәрен үҫтереү. Башланғыс кластарҙа “Башҡорт әҙәбиәте” дәрестәренең төп маҡсаты булып уҡыусыларҙың уҡыу компетентлығын формалаштырыу һәм китап уҡыу эшмәкәрлеген үҙаллы белем алыу сараһы итеп үҫтереү тора. Ошонан сығып, уҡыу дәрестәренең бурыстары түбәндәгесә билдәләнә:уҡыусыларҙы әҙәбиәт донъяһына алып инеү һәм һүҙ сәнғәтенең образлылығын, әҙәби әҫәрҙәрҙең рухи асылын аңларға өйрәтеү;әҙәби әҫәрҙе автор менән аралашыу өсөн уҡыу, уның позицияһын, яҙылғанға мөнәсәбәтен асырға өйрәтеү;бер үк әҫәрҙе яҙыусы, уҡыусы, әҙәби критик күҙлегенән тикшерергә өйрәтеү;төрлө жанрҙағы әҙәби әҫәрҙәр менән таныштырыу; әҙәби әҫәрҙәр аша уҡыусыларҙың хис-тойғоларын байытыу;әҙәби әҫәрҙәрҙе уҡыу барышында уҡыусыларҙы әҙәп-әхлаҡ ҡағиҙәләренә өйрәтеү, әхлаҡи ҡиммәттәр формалаштырыу;
Шуны ла күҙ уңынан ысҡындырмаҫҡа кәрәк: башланғыс кластарҙа “Башҡорт әҙәбиәте” дәресенең төп бурысы булып уҡыусыларҙың уҡыу техникаһын һәм уҡыу тиҙлеген үҫтереү тора.
Әҙәби әҫәрҙе ҡабул итеү уҡыусының тормош тәжрибәһенә бәйле, шуға күрә әҫәрҙә барған хәл-ваҡиғаларҙы ул иң элек үҙенә үлсәп ҡарай , үҙенең фекерен әҫәр геройыныҡы менән сағыштыра, донъяны аңлау кимәленә таянып образ тыуҙыра, барыһын да үҙ аңы аша үткәрә. Уҡыусыға әҫәрҙең төп фекере тәү тапҡыр уҡығанда аңлашылып та бөтмәҫкә мөмкин. Уны яңынан уҡығанда күҙ уңынан төшөп ҡалған өлөштәре лә иғтибарға алына һәм икенсерәк күҙлектән ҡабул ителә. Шуға күрә әҫәрҙе аңлау, ҡабул итеү өсөн ваҡыт кәрәк.
Тасуири уҡыу – әҫәрҙе аңлы ҡабул итеүҙә ҙур ярҙамсы, сөнки геройҙарҙың төрлө кисерештәре, авторҙың йөкмәткегә мөнәсәбәте, әҫәрҙең теле тасуири уҡыу барышында уҡыусыға тағы ла нығыраҡ тәьҫир итә, аңлауҙы еңеләйтә. Тасуири уҡырға уҡыусылар иң элек уҡытыусыһына оҡшатып уҡып өйрәнәләр, артабан был күнекмә үҙ аллы уҡыу барышында камиллаша бара.
Дәрестәрҙә уҡыусыларҙың күңеле төрлө кисерештәр менән дә байырға тейеш: уҡылған әҫәрҙән баланың күңеле үҫә йәки, киреһенсә, кәйефе кителә,герой эшләгән яҡшылыҡтан ҡәнәғәтлек кисерә, яманлыҡтан йәне көйә. Шуға күрә уҡытыусылар ҙа, ата-әсәләр ҙә балаларҙы тирә-йүнде күҙәтергә, күргәндәрҙе анализларға, һығымта яһарға өйрәтергә бурыслы. Ошоға бәйле уҡыусылар әҙәби әҫәрҙәрҙе тормоштоң сағылышы итеп ҡабул итергә өйрәнәләр.
“Әҙәби уҡыу” предметының уҡыу планындағы урыны
Базис уҡыу планына ярашлы, дөйөм белем биреү мәктәптәрендә «Әҙәби уҡыу» предметын өйрәнеүгә 3 класта аҙнаға 2 сәғәт бирелә.2014/2015 уҡыу йылында 35 аҙна,бөтәһе 70 сәғәт. «Әҙәби уҡыу» предметын 1-4 кластарҙа өйрәнелә , дөйөм 276 сәғәт тәшкил итә.
“Әҙәби уҡыу” предметы йөкмәткеһендә тәрбиәүи йүнәлеш ҡиммәттәрен һүрәтләү
Рәсәй мәғарифын 2020 йылға тиклем модернизациялау концепцияһы тураһындағы законында төп йүнәлештәрҙең береһе булып баланы шәхес итеп формалаштырыу тора. Был йүнәлештә уҡытыу эшен ойоштороу – программаның төп талаптарының береһе.
Шәхес ул:башҡорт теленең фәнни-теоретик нигеҙҙәрен белгән, үҙ теленең төп үҙенсәлектәрен тәрән тойомлаған, туған телендә иркен һөйләшкән кешеләр менән аралашыу мәҙәниәтенә эйә булған;
белем алыу, уҡымышлы, мәғлүмәтле булыуға, үҙенә кәрәк информацияны үҙ аллы эҙләү һәм уға эйә булыу һәләте булған;
мәктәптә алған белемдә тормош ситуацияларына сығарыуға һәләтле булған; алған белемде стандарт булмаған ситуацияларҙа ҡуллана белеүсе;
хаталаныуҙан ҡурҡмай, ышаныслы эш итеүсе; яңылышҡанда эшләнгән хаталарҙың сығанағын асыҡлай һәм анализлай белгән, уларҙы булдырмау юлдарын билдәләп, хата эшләнгән эштәрҙән фәһем ала белеүсе;үҙен уратып алған һәр объектҡа, күренешкә үҙ фекере, ҡарашы булған;
социаль әхлаҡи ҡанундарға эйә булыусы; кеше ҡайғыһын, зарын аңлай белеүсе; тотороҡло рухлы, матур эске мәҙәниәтле, алдынғы ҡарашлы кеше.хислелек, үҙеңдең хис-тойғоларыңды аңлай һәм билдәләй (әйтә) белеү;башҡа кешеләрҙең хис-тойғоларын аңлай һәм билдәләй белеү, уртаҡлаша алыу;матурлыҡ тойғоһо – тәбиғәт матурлығын күрә белеү, йәнле тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш;нәфис һүҙҙең матурлығын тоя белеү,үҙеңдең телмәреңде камиллаштырыуға ынтылыу;
ғаилә ҡиммәттәрен аңлау, үҙеңдең яҡындарыңа ҡарата ихтирам, рәхмәт, яуаплылыҡ тойғолары;
текст авторы менән диалог ҡороуға ҡыҙыҡһыныу,уҡыуға ихтыяж;үҙеңдең һәм әйләнә-тирәңдәге кешеләрҙең ҡылыҡтарына дөрөҫ баһа биреү;
мораль тәртип ҡағиҙәләрен көйләүсе этик тойғолар – намыҫлана, ояла белеү, ғәйебеңде танып ғәфү үтенеү.
Уҡыу йылы аҙағына “Әҙәби уҡыу” предметының шәхси, предмет, метапредмет һөҙөмтәләре, универсаль уҡыу эшмәкәрлеге (УУЭ)
Уҡыусыларҙың әҙерлек кимәленә талаптар
«Башҡорт әҙәбиәте » предметын өйрәнеүҙең шәхси һөҙөмтәләре булып уҡыусыларҙа формалаштырылған түбәндәге сифаттар тора:
Тыуған илгә, уның теленә, мәҙәниәтенә, тарихына һөйөү һәм хөрмәт;
төрлө ситуацияларҙа йәштәштәре һәм ололар менән хеҙмәттәшлек күнекмәһе, конфликтлы һәм бәхәсле ситуацияларҙан сығыу юлын белеү, толерантлыҡ;
әҫәрҙәге геройҙарҙың ҡылыҡтарына дөрөҫ баһа биреү;
хислелек, үҙеңдең хис-тойғоларыңды аңлай һәм билдәләй (әйтә) белеү;
башҡа кешеләрҙең хис-тойғоларын аңлай һәм билдәләй белеү, уртаҡлаша алыу;
матурлыҡ тойғоһо – тәбиғәт матурлығын күрә белеү, йәнле тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш;
нәфис һүҙҙең матурлығын тоя белеү,үҙеңдең телмәреңде камиллаштырыуға ынтылыу;
ғаилә ҡиммәттәрен аңлау, үҙеңдең яҡындарыңа ҡарата ихтирам, рәхмәт, яуаплылыҡ тойғолары;
текст авторы менән диалог ҡороуға ҡыҙыҡһыныу,уҡыуға ихтыяж;
үҙеңдең һәм әйләнә-тирәңдәге кешеләрҙең ҡылыҡтарына дөрөҫ баһа биреү;
мораль тәртип ҡағиҙәләрен көйләүсеэтик тойғолар – намыҫлана, ояла белеү, ғәйебеңде танып ғәфү үтенеү.
Был һөҙөмтәләргә ирешеү сараһы булып әҙәби әҫәрҙәрҙең текстары, уларға бирелгән һорауҙар һәм эштәр, һөҙөмтәле уҡыу технологияһы тора.
«Башҡорт әҙәбиәте» предметының дөйөм (метапредмет) һөҙөмтәләре булып универсаль уҡыу эшмәкәрлеген (УУЭ) формалаштырыу тора.
Көйләүсе универсаль уҡыу эшмәкәрлеге:
дәрестең темаһын һәм маҡсатын үҙ аллы табып әйтә белеү;
уҡытыусы менән берлектә уҡыу проблемаһын сисеүҙең планын төҙөү;
ҡуйылған маҡсатҡа ирешеү өсөн планды тормошҡа ашырыу, кәрәк осраҡта үҙеңдең эшмәкәрлегеңә төҙәтмәләр индереү;
уҡытыусы менән берлектә баһалау критерийҙарын билдәләү һәм шуға ярашлы үҙеңдең һәм иптәштәреңдең эшенә баһа бирә белеү.
Универсаль уҡыу эшмәкәрлеген формалаштырыу сараһы булып һөҙөмтәле уҡыу технологияһы һәм уҡыусыларҙың уҡыуҙағы уңыштарын баһалау технологияһы тора.
Танып-белеү универсаль уҡыу эшмәкәрлеге:
текстағы мәғлүмәттең бөтөн төрҙәрен дә иҫәпкә алыу;
уҡыу төрҙәрен маҡсатҡа ярашлы файҙаланыу: текст менән танышыу өсөн уҡыу, күҙ йүгертеп уҡып сығыу, мәғлүмәт алыу өсөн ентекләп уҡыу;
телмәр ситуацияһына ярашлы үҙеңдең фекереңде телдән әйтеү төрлө формала бирелгән мәғлүмәтте таба белеү (тотош текст, иллюстрация, схема, таблица);
мәғлүмәтте бер форманан икенсе формаға үҙгәртә белеү (план, схема, таблица төҙөү);
һүҙлектәр, белешмә материал менән менән файҙалана белеү;
анализлай һәм синтезлай белеү;
сәбәп-һөҙөмтә бәйләнештәрен урынлаштыра белеү;
фекерләй белеү;
Танып-белеү УУЭ үҫтереү сараһы булып дәреслектең текстары һәм уның методик аппараты, һөҙөмтәле уҡыу технологияһы тора.
Коммуникатив универсаль уҡыу эшмәкәрлеге
Телдән һәм яҙма формала яуап бирә белеү;
телмәр сараларын төрлө коммуникатив мәсьәләләрҙе сисеүҙә дөрөҫ ҡулланыу, телмәрҙең диалогик һәм монологик формаларын яҡшы белеү;
үҙеңдең фекереңде нигеҙләй белеү һәм дөрөҫ итеп башҡаларға еткерә алыу;
башҡаларҙы ла ишетә һәм тыңлай белеү, уларҙың ҡараштарын аңларға тырышыу, кәрәк булғанда үҙеңдең ҡарашыңды төҙәтә белеү;
дөйөм эшмәкәрлек барышында ҡарар ҡабул итә белеү;
һорауҙар бирә белеү.
«Әҙәби уҡыу» курсының предмет һөҙөмтәләре булып түбәндәге күнекмәләрҙең формалашыуы тора:
әҙәбиәттең дөйөм һәм милли мәҙәниәтте сағылдырыусы күренеш булыуын, әхлаҡи ҡиммәттәрҙе, традицияларҙы һаҡлау һәм быуындан быуынға еткереү сараһы икәнлеген аңлау;
уҡыуҙың шәхси үҫеш өсөн әһәмиәтен аңлау, Тыуған ил һәм уның кешеләре , тирә-яҡ донъя тураһында хәбәрҙар булыу;
уҡытыусы, уҡыусылар башҡарыуында текстарҙы тыңлап ҡабул итә белеү;
аңлап, дөрөҫ, тасуири итеп ҡысҡырып уҡыу;
текстың исеменә, авторҙың фамилияһына, иллюстрацияларға, терәк һүҙҙәргә ҡарап уның йөкмәткеһен күҙаллау.
таныш булмаған тексты эстән уҡыу, һүҙлек эшен үткәрә белеү;
тексты өлөштәргә бүлеү, ябай план төҙөү;
текстың төп фекерен үҙ аллы билдәләй белеү;
текстан геройҙы ҡылыҡһырлаусы материалды таба белеү;
тексты тулыһынса һәм һайланма һөйләй белеү;
геройға ҡылыҡһырлама бирә белеү;
телдән һәм яҙма һүрәтләй белеү;
уҡыу барышында картиналарҙы күҙ алдына килтереп һөйләй белеү;
уҡылғанға ҡарата үҙеңдең мөнәсәбәтеңде белдереү, нимәнең ни өсөн оҡшағанын (оҡшамағанын) аңлата алыу;
асыҡланған билдәләре буйынса әҫәрҙәрҙе хикәйә, повесть, пьеса жанрҙарына бүлә белеү;
проза әҫәрендә геройҙы, авторҙы һәм һөйләүсене айыра белеү;
нәфис әҙәбиәттә сағыштырыуҙарҙы, эпитеттарҙы, йәнләндереүҙәрҙе күрә белеү;
уҡылған әҫәрҙәрҙә авторҙы, геройҙарҙы һәм әҫәрҙең исемен дөрөҫ атау.
Уҡылғанды аңлау алымдарын формалаштырыу
Әҫәрҙең исеме менән эшләү оҫталығы (уның тура һәм күсмә мәғәнәһен аңлау, исемен йөкмәткеһе, төп фекере менән тиңләштереү,төрлө текст атамалары араһынан бер авторҙыҡын таныу).
Әҫәрҙең йөкмәткеһен исеме, иллюстрациялар, терәк һүҙҙәр ярҙамында күҙалларға өйрәтеү, тексҡа үҙ аллы исем уйлау.
Оҫталыҡты үҫтереү:
Текста йәки текстың өлөштәрендә терәк һүҙҙәрҙе айырырға өйрәтеү, төп фекер менән терәк һүҙҙәр араһында бәйләнеш булдырыу;
Тексты өлөштәргә үҙ аллы бүлеү, исем ҡушыу, тотош әҫәрҙең йәки һәр өлөштөң төп фекерен билдәләү;
Ябай план төҙөү(текстың һөйләмдәренән төҙөлгән план);
Текстың структураһын уҡытыусы тәҡдим иткән план менән тиңләштереү;
Герой тураһындағы хикәйәнең планын үҙ аллы төҙөү;
Тексты уҡыу алдынан ҡуйылған һорауҙарға яуап биреү;
Тексҡа үҙ аллы һорауҙар төҙөү. Уҡыу барышында уның йөкмәткеһен күҙаллау;
Ниндәйҙер фекерҙе иҫбатлау өсөн һайлап уҡыу;
Бәйләнешле һөйләү һәм яҙма телмәрҙе үҫтереү.
Өйрәтеү:
Тексты план буйынса тулы һәм ҡыҫҡартып һөйләү;
Текстың төрлө өлөштәрен һайлап һөйләү;
Тексҡа телдән һүрәтләмә төҙөү;
Бер герой исеменән телдән хикәйә төҙөү;
Шиғырҙарҙы һәм проза әҫәрҙәрен тасуири уҡыу, өҙөктәрен дөрөҫ интонация , темп, тон менән, логик баҫым ҡуйып яттан һөйләү.
Һәр бүлек аҙағында ижади характерҙағы яҙма эштәр үткәреү.
Ижади эштәр: иншалар, хикәйәләр, шиғырҙар яҙыу.
Башланғыс класта уҡыу дәрестәренең тағы ла бер маҡсаты булып балаларҙы нәфис әҙәбиәт уҡырға өйрәтеү, уны төп мәктәптә системалы өйрәнеүгә әҙерләү, уҡыуға ҡыҙыҡһыныу уятыу, грамоталы уҡыусы тәрбиәләүҙең нигеҙен булдырыу тора. Грамоталы уҡыусы – ул уҡыу техникаһын белгән, уҡығанын аңлаған , китаптарҙы белгән һәм уларҙы донъяны танып-белеү сараһы итеп таныған кеше.
Был маҡсатҡа ирешеүҙә түбәндәге мәсьәләләрҙе хәл итергә кәрәк:
Уҡыу техникаһын һәм тексты аңлау алымдарын формалаштырыу – бер үк ваҡытта уҡыу процесына ҡыҙыҡһыныу уятыу һәм уҡыу ихтыяжын булдырыу;
Әҙәбиәт аша балаларҙа әхлаҡи ҡиммәттәр тәрбиәләү;
Балаларҙы һүҙ сәнғәтенә ылыҡтырыу, әҙәби-теоретик төшөнсәләр менән әҫәрҙәрҙе анализлау аша практик таныштырыу;
Һөйләү һәм яҙма телмәрҙе (һүҙ байлығын), балаларҙың ижади һәләттәрен үҫтереү.
Һөҙөмтәле уҡыу технологияһы.
Был технология текст менән эшләүҙең 3 этабын үҙ эсенә ала:
Тексты уҡығанға тиклем үткәрелгән эштәр
Текстың йөкмәткеһен күҙаллау, уның мәғәнәүи, тематик, эмоциональ йүнәлешен асыҡлау, әҫәрҙең исеменә, авторына, терәк һүҙҙәргә, иллюстрацияларға таянып төп геройҙарын билдәләү;
Дәрес маҡсаттарын уҡыусыларҙың эшкә дөйөм ( уҡыу, эмоциональ, психологик һ.б.) әҙерлек кимәленән сығып асыҡлау.
Тексты уҡыу барышында башҡарылған эштәр.
Тексты беренсел уҡыу: класта үҙ аллы уҡыу, уҡытыусы уҡығанды тыңлау, уҡыусылар менән сиратлашып уҡыу (текстың үҙенсәлектәренә, уҡыусыларҙың индивидуаль мөмкинлектәренә бәйле). Тексты тәү тапҡыр ҡабул итеү кимәлен тикшереү. Уҡыусыларҙың күҙаллауы менән текстың йөкмәткеһе тура килеү-килмәүен асыҡлау.
Тексты ҡайтанан уҡып сығыу. Ашыҡмайынса, уйлап ҡабаттан уҡыу (бөтөн тексты йәки өлөштәрен). Тексты анализлау (алымдар: автор менән диалогҡа инеү, аңлатмалы уҡыу, уҡылған буйынса әңгәмә ҡороу, терәк һүҙҙәрҙе табыу һ.б.).Һәр мәғәнәүи өлөшкә асыҡлаусы һорауҙар биреү.
Текстың йөкмәткеһенә таянып әңгәмә ҡороу, уҡылғанды йомғаҡлау, тексҡа ҡарата дөйөмләштереүсе һорауҙар биреү. Кәрәк булғанда, текстың фрагменттарына мөрәжәғәт итеү, тасуири уҡыу.
Тексты уҡып сыҡҡас башҡарылған эштәр.
Текст буйынса концептуаль әңгәмә. Уҡылғанды күмәкләп тикшереү, дискуссия. Уҡыусыларҙың әҫәргә биргән баһаһын автор позицияһы менән сағыштырыу. Текстың төп идеяһын асыҡлау.
Яҙыусы менән танышыу. Яҙыусы шәхесе тураһында әңгәмә. Өҫтәлмә сығанаҡтар менән эшләү.
Текстың исеме, иллюстрациялары менән эшләү, мәғәнәһен асыҡлау. Рәссамдың тексҡа төшөргән һүрәте менән уҡыусыларҙың күҙаллауҙарын сағыштырыу (мәҫәлән, уҡыусылар был тексҡа ниндәй һүрәт төшөрөрҙәр ине).
Уҡыусыларҙың уҡыу эшмәкәрлеге менән бәйле ижади эштәр. Китап уҡыуға ҡыҙыҡһыныу уятыу һәм системалы уҡыу күнекмәһе балыҡҡа килтереү ҙур тырышлыҡ, психологик һәм педагогик оҫталыҡ талап итә. Тейешле кимәлдә уҡыу техникаһын үҙләштергән һәм китап уҡыу күнекмәһенә эйә булған балаға мәғлүмәтле булыу мөмкинлектәре асыла. Бала тирә-яҡ донъяны, үҙен уратып алған мөхитте, тәбиғәт күренештәрен, хатта кеше психологияһын һәм кешеләр араһындағы мөнәсәбәтте,йәғни тормошто китап, гәзит журналдарҙан һәм башҡа заман мәғлүмәт саралары ярҙамында өйрәнә.
Уҡыу техникаһының иң юғары нөктәһе-тасуири уҡыу.Тасуири уҡыған уҡыусы һәр образдың эшләгән эштәрен, уй-фекерҙәрен, кисерештәрен үҙ йөрәге, күңеле аша үткәреп, хистәр тулҡынында еткереүсе булып тора. Бала дәрес аҙағына тексты тасуири уҡый алһа-был уның дәрестәге иң юғары ҡаҙанышы тип баһаларға кәрәк.
4.Уҡыу тематикаһы, төп темалар һәм бәйләнешле телмәр үҫтереү.
Уҡыу материалы тирә-йүндәге ысынбарлыҡтың белем һәм тәрбиә биреү йәһәтенән мөһим яҡтарын үҙ эсенә ала, баланы әҙәби һәм фәнни-популяр мәҡәләләрҙәге, әҫәрҙәге тема менән таныштыра.
Программаға ингән уҡыу өсөн бирелгән текстар күләме яғынан яйлап үҫә барыу тәртибендә бирелгән, баланың психик һәм физик үҫешен иҫәпкә алып һайлап алынған.
5. Кластан тыш уҡыу.
Башланғыс кластарҙа әҙәбиәт менән таныштырыу кластан тыш уҡыу дәрестәрендә дауам итә. Кластан тыш уҡыу шулай уҡ балаға тәрбиә биреү һәм шәхес үҫтереү сараһы итеп ҡарала. Кластан тыш уҡыуҙың маҡсаты-уҡыусыларҙы хәҙерге көндәге балалар әҙәбиәте менән һәр яҡлап таныштырыу, китапҡа ҡыҙыҡһыныу уятыу һәм үҙ аллы даими уҡыу күнекмәһе булдырыу.
Уҡытыусы ярҙамында балалар республикала сыҡҡан "Йәншишмә" гәзите, "Аҡбуҙат", "Аманат " журналдары менән танышып, даими уҡып баралар.
6 .Һүҙҙәр менән эш.
Уҡыусыларҙы дөрөҫ һөйләргә, аныҡ һәм тасуири уҡырға, һүҙҙе урынлы ҡулланырға өйрәтеү, уларҙың һүҙ байлығын арттырыу, һүҙбәйләнештәр, фразеологик берәмектәр, һөйләм, бәйләнешле телмәр өҫтөндә эш уҡыу дәрестәрнең төп йөкмәткеһен тәшкил итә.
Башланғыс кластарҙа әҙәби һәм фәнни- публицистик әҫәрҙәрҙе уҡыу, уныү телен үҙләштереү, аңлата белеү, телмәрҙә ҡуллан алыу айырыуса мөһим.Шунлыҡтан һәр класҡа бирелгән һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәрҙе үҙләштереү буйынса дауамлы һәм системалы эшләү талап ителә.
Тел күнекмәләре араһында һүҙлек эше, һөйләмдәр, ябай хикәйәләр төҙөү, уҡығанды дөрөҫ итеп һөйләү ҙур әһәмиәткә эйә. Шуға ла тексты уҡыу алдынан йәки уҡытыусының тәүге ҡат уҡыуынан һуң, ундағы яңы һүҙҙәр, фразалар, һөйләмдәр аңлатыла, һүҙлек эше үткәрелә. Әҫәрҙе өлөшләп һайлап, ролләп сылбыр буйынса уҡыу, йөкмәтке буйынса һорауҙарға яуап биреү, әҫәрҙең йөкмәткеһен һөйләү кеүек эштәр башҡарғанда ла һүҙлек эше иғтибар үҙәгендә тора.
7.Уҡыу техникаһы.
Уҡыу йылы аҙағына3-сө класс уҡыусыһының әҙерлек кимәленә талаптар.
Уҡыусы:
тексты аңлап , тасуири уҡый;
тексты эстән уҡый;
уҡыған әҫәрҙең темаһын һәм төп асылын, мәғәнәһен билдәләй;
Әҫәрҙең исемен, авторын атай;
Әҫәрҙең йөкмәткеһенә тап килерлек интонация һайлай;
темп һәм тонды дөрөҫ билдәләп, логик баҫым, пауза ҡуйып, тейешле тауыш менән уҡый;
уҡылған әҫәрҙе мәғнәүи яҡтан өлөштәргә бүлеп, планын төҙөй;
Әҫәҙе ентекле итеп, хәл –ваҡиғаларҙы эҙмә-эҙлекле һөйләй;
Әҫәрҙе ҡыҫҡаса һөйләй;
Әҫәрҙең йөкмәткеһе, идея-тематикаһы буйынса әңгәмәләшә.
Программаның йөкмәткеһе
Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған программаға нигеҙләнеп төҙөлдө, башланғыс дөйөм белем биреүҙең Федераль дәүләт белем биреү стандартына тура килә.
Программа етеҙ һәм аңлы уҡыу күнекмәһе формалаштырыуға йүнәлтелгән: “Әҙәби уҡыу” дәрестәрендә һүҙҙәрҙе һөйләмдә интонацион бәйләп уҡыу (ҡысҡырып уҡыу), уҡыу етеҙлеген үҫтереү (шымыраҡ уҡыуға күсеү, йыл аҙағына бышылдап уҡыу) өйрәнәләр. Етеҙ уҡыу,уҡыу техникаһын камиллаштырыу өҫтөндә системалы эш алып барыла. Һәр дәрестә текстың йөкмәткеһен үҙләштереү һәм уның төп идея тематикаһын асыҡлау өҫтөндә ентекле эш ойошторола. Бала тормош тәжрибәһенән сығып, теге йәки был хәл-ваҡиғаға, күренешкә, кешенең холоҡ-фиғеленә үҙ фекерен белдерә. Әҫәрҙәге ситуация, хәл-ваҡиғаларҙы ентекле анализлап, етди дәлилдәр килтереп, балалар дөрөҫлөктө иҫбатларға тырыша. Был осраҡта ҡыҙыу бәхәс тыуа. Бындай ситуациялар файҙалы әңгәмәләшеү,эшлекле һөйләшеүгә әйләнергә тейеш.
3-сө класта .
Маҡсаттар: педагогик маҡсат – уҡыусыларҙы дәреслектең йөкмәткеһе, шартлы тамғалар системаһы менән таныштырыу. Әҙәби уҡыу дәреслегенең төҙөлөшөн белеү,шартлы тамғалар системаһын дөрөҫ ҡулланыу өсөн шарттар тыуҙырыу; уҡыусыларҙың маҡсаты- ошо модулде үҙләштереү һөҙөмтәһендә дәреслектең йөкмәткеһендә кәрәкле бүлекте һәм әҫәрҙе эҙләп таба белеү, бүлектең йөкмәткеһен исеменә ҡарап күҙаллау,дәреслектең төҙөлөшө һәм биҙәлеше тураһында бәйләнешле телмәр төҙөү.
Белем байрамы.(1сәғ.)
Маҡсаттар: педагогик маҡсат –уҡыусыларҙа үҙҙәре уҡыған мәктәптең тарихы, күренекле кешеләре менән танышыу өсөн шарттар тыуҙырыу; уҡыусыларҙың маҡсаты- ошо модулде үҙләштереү һөҙөмтәһендә әҫәрҙәрҙе тасуири уҡыу күнекмәһенә эйә булыу, халыҡ ижадынан уҡыу, белем тураһындағы мәҡәл-әйтемдәрҙең мәғәнәләрен билдәләргә өйрәнеү.
Сафуан Әлибай. Өсөнсөгә күскәнбеҙ.
Һүҙлек: ҡотлайбыҙ –тәбрикләйбеҙ, ҙурлайбыҙ – маҡтайбыҙ – хуплайбыҙ.
Мостай Кәрим. Уҡытыусыма.
Һүҙлек: наҙлап –иркәләп – һөйөп – яратып, иҫемдә - хәтеремдә – күңелемдә.
Йәйге сәйәхәттәр һәм мажаралар. (7 сәғ.)
Маҡсаттар: педагогик маҡсат – тасуири уҡыу күнекмәһен, һүҙ байлығын үҫтереү өсөн шарттар тыуҙырыу; уҡыусыларҙың маҡсаты- ошо модулде үҙләштереү һөҙөмтәһендә әҫәрҙәрҙе тасуири уҡыу күнекмәһенә эйә булыу, уҡылған әҫәрҙәрҙең төп йөкмәткеһен һөйләргә һәм авторҙарын билдәләргә, мәҙәниәтле итеп бәхәс ҡорорға өйрәнеү.
Көҙ ҡояшы йөҙә зәңгәр күктә.(8сәғ..)
Маҡсаттар:педагогик маҡсат – әҙәбиәт ғилеменән цитата, йәнләндереү, һүрәтләү саралары менән таныштырыу өсөн шарттар тыуҙырыу, тәбиғәткә ҡарата һаҡсыл мөнәсәбәтте нәфис әҙәбиәт һәм фәнни-популяр текстар аша тәрбиәләү; уҡыусыларҙың маҡсаты – был модулде үҙләштереү һөҙөмтәһендә төрлө шағирҙарҙың шиғырҙарын сағыштырып уҡып, уларҙың үҙенсәлектәрен асыҡларға өйрәнеү, әҫәрҙәрҙең исемен, авторҙарын билдәләргә өйрәнеү.
Әҙәптең төбө – ғәҙәт (15сәғ.)
Маҡсаттар:педагогик маҡсат –ваҡиғаларға, геройҙарҙың ҡылыҡтарына шәхси баһа биреү, әҫәр тексын файҙаланып үҙеңдең фекереңде раҫлау өсөн шарттар тыуҙырыу, әҙәбиәт аша балаларҙа әхлаҡи ҡиммәттәр тәрбиәләү; уҡыусыларҙың маҡсаты – был модулде үҙләштереү һөҙөмтәһендә план ярҙамында тексты һөйләргә, әҫәрҙең йөкмәткеһен, төп фекерен билдәләргә өйрәнеү, проблемаларға ҡарата үҙ мөнәсәбәтеңде белдереү.
Тәңкә – тәңкә ҡарҙар яуа (7 сәғ..).
Маҡсаттар: педагогик маҡсат – балаларҙы һүҙ сәнғәтенә ылыҡтырыу,һөйләү телмәрен үҫтереү, әҙәби-теоретик төшөнсәләр менән әҫәрҙәрҙе анализлау аша практик таныштырыу өсөн шарттар тыуҙырыу; уҡыусыларҙың маҡсаты- ошо модулде үҙләштереү һөҙөмтәһендә текстың исеме, иллюстрациялары менән эшләү, мәғәнәһен асыҡлау, уҡылған әҫәрҙе автор, герой һәм уҡыусы күҙлегенән анализларға өйрәнеү.
Йортом, илем, халҡым, киләсәгем (14сәғ.)
Маҡсаттар: педагогик маҡсат – Рәсәйгә, Башҡортостанға һөйөү, уның үткәне һәм бөгөнгөһөнә, күренекле шәхестәренә ҡыҙыҡһыныу, Тыуған илгә хеҙмәт итергә әҙер булыу өсөн шарттар тыуҙырыу; уҡыусыларҙың маҡсаты- ошо модулде үҙләштереү һөҙөмтәһендә үҙеңде йәмғиәттең, халыҡтың, илдең, дәүләттең ағзаһы итеп тойоу, илдең бөгөнгөһө һәм киләсәге өсөн яуаплылыҡ тойғоһо кисереү, уҡылған әҫәрҙәрҙең авторҙарын билдәләргә өйрәнеү.
Әкиәт уҡырға яратам (10 сәғ..)
Маҡсаттар: педагогик маҡсат – әкиәттәрҙең төҙөлөшөн, башҡа жанрҙарҙан айырмаһын, һөйләү үҙенсәлектәрен асыҡлау, текстың йөкмәткеһенә таянып әңгәмә ҡороу, уҡылғанды йомғаҡлау, тексҡа ҡарата дөйөмләштереүсе һорауҙар биреү өсөн шарттар тыуҙырыу; уҡыусыларҙың маҡсаты- ошо модулде үҙләштереү һөҙөмтәһендә әкиәттәрҙе тасуири уҡыу, фәлсәфәүи асылын төшөнөү, өҙөктәрен дөрөҫ интонация , темп, тон менән һөйләү, сәхнәләштереү оҫталығына эйә булыу. (өҫтәргә)
Илде иңләп йәмле яҙ килә (8сәғ..)
Маҡсаттар: педагогик маҡсат – нәфис әҙәбиәттә сағыштырыуҙарҙы, эпитеттарҙы, йәнләндереүҙәрҙе күрә белеү өсөн шарттар тыуҙырыу; уҡыусыларҙың маҡсаты - ошо модулде үҙләштереү һөҙөмтәһендә тексты өлөштәргә үҙ аллы бүлеү, исем ҡушыу, тотош әҫәрҙең йәки һәр өлөштөң төп фекерен билдәләргә өйрәнеү.
“Әҙәби уҡыу” дәреслегенә календарь-тематик план.
№
Дәрес темаһы
Сәғ. һаны
Уҡыусының эшмәкәрлеге
Үткәреү
ваҡыты
Фактик
дата
Иҫкәрмә
Белем байрамы (1 сәғ.)
03.09
1
Белем байрамы
1
Мәктәп тарихы, күренекле кешеләр менән танышыу.Тасуири уҡыу күнекмәләрен үҫтереү. Мәктәпкә , уҡытыусыға ихтирам тәрбиәләү.
Йәйге сәйәхәттәр ( 7сәғ.)
2
Йәйҙеӊ йәмле көндәре
1
Моделдәр төҙөргә, уларҙы ҡулланып , әҫәрҙе ҡыҫҡартып һөйләргә өйрәнеү. Тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
06.09
3
Айырылғанды айыу ашар
1
Әҫәрҙе аңлап,шыма уҡыу, ял тураһында әңгәмә ҡороу, һөйләү телмәрен үҫтереү, һүҙ байлығын арттырыу.
10.09
4
Кеше изгелек менән күркәм
1
Йөкмәкеһен үҙләштереү, шыма уҡыу. Дуҫ –иштәренә , ғаилә ағзаларына ихтирам тойғоһо тәрбиәләү.
13.09
5
Тәбиғәт һаҡлауға мохтаж
1
Һөйләү телмәрен үҫтереү, үҙ аллы эшләү күнекмәләрен үҫтереү. Балаларҙа ыңғай сифаттар тәрбиәләү
17.09
6
Ғәйебеңде таныу- ярты төҙәлеү
1
Әҫәрҙең идеа – тематик йөкмәткеһен асыу, һүҙ байлығын арттырыу, үҫемлектәргә һоҡланыу, ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү.
20.09
7
Һине яратҡан донъя
1
Уҡылған әҫәргә ҡарата үҙ фекерен әйтергә , йөкмәткеһен эҙмә- әҙлекле һөйләргә өйрәтеү.Игенсе һөнәренә хөрмәт тәрбиәләү.
24.09
8
Һине уратҡан донъя
1
27.09
Көҙ ҡояшы йөҙә зәңгәр күктә -8сәғәт
9
Көҙгө тәбиғәт күренештәре
1
Төрлө авторҙарҙың бер үк темаға яҙылған шиғырҙарын уҡып , сағыштырып, йөкмәткеһен үҙләштереү. Матурлыҡты күрә белеү тойғоһон тәрбиәләү.
01.10
10
Көҙгө урман һәм йәнлектәр
1
Уҡылған әҫәрҙәр , үҙ тәжрибәләренә таянып , эҙмә – эҙлекле һөйләү. Матурлыҡ менән һоҡланыу тойғоһо тәрбиәләү.
04.10
11
Көҙгө эштәр
1
Әкиәттең йөкмәткеһен үҙләштереү, уҡыу темпын тиҙләтеү буйынса махсус эш. Моделдәр төҙөү һәм уларҙы ҡулланып, әҫәрҙең йөкмәткеһенә төшөнөү, ентекләп һөйләү. Әкиәт геройҙары образдары аша ыңғай сифаттар тәрбиәләү.
08.10
12
Күркәм йыйын
1
Әкиәтте иркен, ижади уҡыу, инсценировкалау. Эмоциональ ҡабул итеүҙе, ижади күҙаллауҙы үҫтереү,матур һүҙҙәр менән телмәрҙе байытыу. Тәбиғәттең матурлығын күрә белергә өйрәтеү.
11.10
13
Ябай түгел көҙҙөң алтыны
1
Төрлө авторҙарҙың бер үк темаға яҙылған шиғырҙарын уҡып , сағыштырып, йөкмәткеһен үҙләштереү. Матурлыҡты күрә белеү тойғоһон тәрбиәләү.
15.10
14
Ҡоштар- беҙҙең дуҫтар
1
Хикәйәне тотош уҡып , йөкмәткеһен үҙләштереү. Аңлы уҡыу күнекмәләрен үҫтереү.
18.10
15
Һабанда һайрамаһаң, ырҙында ыңғырашырһың
1
Белем алыу даирәһен киңәйтеү, тасуири уҡыу күнекмәләрен үҫтереү. Тәбиғәткә һөйөү тәрбиәләү.
22.10
16
Кл.т. уҡ..Япраҡтар нишләп һарғая?
1
Хикәйәне тотош уҡып , йөкмәткеһен үҙләштереү. Аңлы уҡыу күнекмәләрен үҫтереү.
25.10
Әҙәп төбө - матур ғәҙәт - 15 сәғәт
05.11
17
Ололар кәңәше
1
Мәҡәл – әйтемдәр менән һүҙ байлығын арттырыу.
29.10
18
Эш оҫтанан ҡурҡа
1
Һөйләү телмәрен үҫтереү, үҙ аллы эшләү күнекмәләрен үҫтереү. Балаларҙа ыңғай сифаттар тәрбиәләү
05.11
19
Күңел тапмаҡ- бер һүҙ, күңел ҡалмаҡ- бер һүҙ
1
Тасуири уҡыу,һүрәтләү, сағыштырыу, йәнләндереү алымдарын күҙәтеү.. Эмоциональ ҡабул итеүҙе, ижади күҙаллауҙы үҫтереү,матур һүҙҙәр менән телмәрҙе байытыу. Тәбиғәттең матурлығын күрә белергә өйрәтеү
08.11
20
Кешене хур иткән ҙур булмай
1
Әҫәрҙең төп фекерен асыҡлау, образдарға баһа биреү, тел байлығын арттырыу.
12.11
21
Бүлә белгәнгә ике өлөш
1
Образдарға баһа биреү, тел байлығын арттырыу, үҙ хеҙмәтендең кәрәклеген тойоу.
15.11
22
Дуҫлыҡ ауыр саҡта һынала
1
Хикәйәне аңлап уҡыу, йөкмәткеһенә ҡарап, тасуири итеп ролдәргә бүлеп уҡыу. Мәҡәл – әйтемдәр менән һүҙ байлығын арттырыу. Кешенән көлөү, үс алыу, ҡушамат тағыу насар ғәҙәт икәнен төшөндөрөү.
19.11
23
Ғәйебеңде таныу- төҙәлеү
1
Әҫәрҙең идеа – тематик йөкмәткеһен асыу, һүҙ байлығын арттырыу, сәскәләргә һоҡланыу, ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү.
22.11
24
Яуапһыҙлыҡ бәләһе
1
Яҙыусы күтәргән әҙәп сифаттарын асыҡлау. Геройҙарҙың ҡылыҡ – фиғелдәренә баһа биреү, тасуири уҡыу, мәҙәниәтле аралашыу һәләтен үҫтереү, бер – береңде ихтирам итеү сифаттарын тәрбиәләү.
26.11
25
Кеше хеҙмәте менән күркәм
1
Тел байлығын арттырыу,хәтерҙе үҫтереү, уҡыусыларҙа намыҫ, әҙәп , сабырлыҡ кеүек гүзәл сифаттар тәрбиәләү.
29.11
26
Ҡарама беләккә, ҡара йөрәккә
1
.Һөйләү телмәрен үҫтереү, үҙ аллы эшләү күнекмәләрен үҫтереү. Балаларҙа ыңғай сифаттар,йәнлектәргә ҡарата иғтибар,һөйөү тәрбиәләү.
03.12
27
Тура эште ҡыйыш ҡул менән эшләмәйҙәр
1
Хикәйәнең төп фекерен асыҡлау, актуаллеген билдәләү, план төҙөү. Хеҙмәт һөйөүсәнлек, әҙәплелек, ярҙамға әҙер тороу сифаттарын тәрбиәләү.
06.12
28
Ара боҙған дуҫ булмаҫ
1
Уҡылған әҫәргә ҡарата үҙ фекерен әйтергә , йөкмәткеһен эҙмә- әҙлекле һөйләргә өйрәнеү.
10.12
29
Татыулыҡта йәшәү- бәхет
1
Текстың идея – тематик йөкмәткеһен үҙләштереү. Намыҫ . мәрхәмәтлелек төшөнсәләрен аңлатыу, күңелһеҙ хәлдән сығыу юлдарын күрһәреү.
13.12
30
Тәбиғәтте яратыу- уны һаҡлау ул
1
Ҡоштар тормошонда үҙгәрештәрҙе күҙәтеү, Хайуандарға кеселекле, рәхимле , хәстәрлекле булыу.
17.12
31
Кл. т. уҡ.Бүрек дөрөҫ әйтә.
1
Яуапһыҙлыҡ, эшкә еңел ҡараштың күңелһеҙ хәлдәргә килтереүен күрһәтеү.
20.12
Тәңкә –тәңкә ҡарҙар яуа – 7 сәғәт
24.12
32
Серле ҡыш
1
Төрлө авторҙарҙың бер үк темаға яҙылған шиғырҙарын уҡып , сағыштырып, йөкмәткеһен үҙләштереү. Матурлыҡты күрә белеү тойғоһон тәрбиәләү.
24.12
33
Булыр бала биләүҙән
1
Хәтерҙе үҫтереү, уҡыусыларҙа намыҫ, әҙәп , сабырлыҡ кеүек гүзәл сифаттар тәрбиәләү.
27.12
34
Ҡышҡы күренештәр
1
Шиғырҙарҙы уҡып, ҡыш билдәләрен асыҡлау һүрәтләү сараларын тәғәйенләү. Уҡыу-эшмәкәрлек теләген уятыу, эмоциональ көйләү, тасуири уҡыу күнекмәләрен үҫтереү. Ҡышҡы тәбиғәт менән һоҡланыу, иғтибарлылыҡ сифаттары, туған телебеҙҙең матурлығы менән ғорурланыу тойғоһо тәрбиәләү.
17.01
35
Ҡышлаусы ҡоштар тормошо
1
Хикәйәнең төп фекерен һәм йөкмәткеһен асыҡлау, һәр малайға хас сифаттарҙы барлап, ҡылыҡһырлама төҙөү. Йүгерек, һайлап, ролдәргә бүлеп уҡыу, геройҙарҙың характер һыҙаттарын тасуирлап һөйләү. Көслө, сос, ҡыйыу, отҡор булыуҙың өҫтөнлөгөн күрһәтеү, дуҫтарса мөнәсәбәттә, сәләмәт булырға өндәү.
21.01
36
Урманда хайуандарҙың ҡышҡы тормошо
1
Йөкмәткеһен үҙләштереү, хайуандарҙың ҡышҡы тормошо менән танышыу. Драма әҫәренең үҙенсәлекле эшләнешенә иғтибар итеү, сәхнә әҫәрен дөрөҫ интонация менән килештереп уҡыу һәм һөйләү. Матур сәнғәткә ынтылыш,образдар системаһы аша үҙ-ара һыйышып йәшәү серҙәрен өйрәнеү, балаларҙың эмоциональ торошон
24.01
37
Һәр миҙгелдең үҙ матурлығы, үҙ йәме
1
Матур һүрәтләү сараларын өйрәнеү, дөрөҫ интонация; темп, логик баҫым, паузаларҙы ҡулланып, тасуири уҡыу. Күҙәтеү, эҙләнеү, сағыштырыу, ижади эшләү, тел байлығын арттырыу. Тәбиғәткә һөйөү, уны һаҡлау теләге булдырыу.
28.01
38
Кл.т. уҡ.Ҡыш ниңә ҡырыҫ холоҡло?
1
Уҡылған әҫәрҙәр , үҙ тәжрибәләренә таянып , эҙмә – эҙлекле һөйләү. Матурлыҡ менән һоҡланыу тойғоһо тәрбиәләү.
31.01
Йортом,илем,халҡым,киләсәгем-14 сәғәт
04.02
39
Ватан ул- Тыуған ил
1
Ватан төшөнсәһен аңлатыу, аңлап ,тасуири уҡыу күнекмәләрен үҫтереү. Милләттең бер вәкиле булыуың менән ҡәнәғәтләнеү тойғоһо тәрбиәләү.
04.02
40
Үҙ илем- алтын бишек
1
Нәҫерҙе өйрәнеү, эмоциональ ҡабул итеүҙе көйләү. Тыңлап аңлау, тасуири уҡыу. Тыуған яҡҡа мөхәббәт, Ватанға бирелгәнлек, үҙ-ара дуҫ булыу тойғоһо тәрбиәләү.
07.02
41
Тыуған ил ҡайҙан башлана?
1
. Проблемалы һорауҙар биреү, уларға бергәләп яуап эҙләү ысулдарын күрһәтеү. Туған илебеҙгә һөйөү, уны тәрәнерәк өйрәнеү теләге булдырыу.
11.02
42
Тарих беҙҙең ҡобайырҙарҙа!
1
Тыуған илде маҡтау, данлау йыры менән танышыу, һәлмәк уҡыу. Төрлө интонация менән уҡыу, ижади һәләттәрҙе үҫтереү. Ватандың ҡәҙерен белеү, яуаплылыҡ тойғоһо, үткәненә ихтирам тәрбиәләү.
14.02
43
Тыуып үҫкән илем- башҡорт иле
1
Тыуған Башҡортостан менән һаҡлы рәүештә ғорурланыу.Хикәйәнең йөкмәткеһен үҙләштереү.Матурлыҡты күрә белеү тойғоһон тәрбиәләү.
18.02
44
Үҙ тарихыңды белеп үҫ!
1
. Әҫәрҙең йөкмәткеһен тулыһынса ҡабул итеү, аңлап уҡыу. Цитаталы план төҙөү, ҡыҫҡартып һөйләү, әңгәмә ҡора белеү һәләтен үҫтереү. Тыуған ереңә һөйөү, тарихҡа, өлкәндәргә ихтирамлы булыу, күңел таҙалығы, яҡшы холоҡ тәрбиәләү. Ватандың ҡәҙерен белеү, яуаплылыҡ тойғоһо, үткәненә ихтирам тәрбиәләү.
21.02
45
Иң матур ил- Тыуған илем
1
Халыҡ ижады әҫәрен үҙләштереү, һәлмәк уҡыу. Яңы һүҙҙәр менән телмәрҙе байытыу, ятлап, хәтерҙе, күңел зауығын үҫтереү. Халыҡтың үткәне менән ҡыҙыҡһыныу, үҙеңде уның бер тамсыһы итеп хис итеү тойғоһо тәрбиәләү.
25.02
46
«Өфө – матур ҡала»
1
Өфөнөң матур, иҫтәлекле урындары менән танышыу, тексты үҙләштереү. Тарихи материалды уҡыу, һөйләү күнекмәләрен үҫтереү. Өфөнөң тарихы менән ҡыҙыҡһыныу, матурлығы менән һоҡланыу, ғорурланыу.
28.02
47
Башҡорт ҡурайы нимә хаҡында һөйләй?
1
Милли музыка ҡоралы менән яҡындан танышыу, автор әкиәтенең төп фекерен билдәләү. Әкиәткә модель төҙөү, ентекле һөйләүҙе күнектереү. Ҡурайҙа уйнай белеү-башҡортлоҡтоң бер билдәһе икәнен күрһәтеү, эстетик тәрбиә алыу.
04.03
48
Тарих- үҙеңдең тамырҙарыңды белеү ул
1
Башҡорт ырыуҙары, боронғо тарих тураһында белем алыу. Хикәйәне аңлап уҡыу, ҡыҫҡартып һөйләүҙе күнектереү. Тарихты өйрәнеп, башҡорттарҙың бөйөк шәхестәре менән ғорурланыу.
07.03
49
Илемдең батыры- Салауат
1
Салауат тураһындағы фәнни-популяр әҫәрҙең йөкмәткеһенән тәрән, ҡыҙыҡлы информация алыу, аңлап уҡыу. Уның тураһында күберәк белеү теләге тыуҙырыу, ҡыҙыҡһыныу. Бөйөк шәхестәребеҙгә ихтирам, улар менән ғорурланыу.
11.03
50
Ил яҙмышы- ир яҙмышы
1
Әхмәтзәки Вәлиди тураһындағы фәнни-популяр әҫәрҙең йөкмәткеһен үҙләштереү. Аңлап, һөйләү темпында уҡыу, цитаталы план төҙөп, ҡыҫҡартып һөйләү, хәтерҙе үҫтереү. Тарихи шәхестәребеҙ менән ҡыҙыҡһыныу, тарихты нисек бар, шулай ҡабул итеү, өйрәнеү теләге булдырыу.
14.03
51
Тел – белемдең асҡысы
1
Халыҡ ижады әҫәрен үҙләштереү, һәлмәк уҡыу. Яңы һүҙҙәр менән телмәрҙе байытыу, ятлап, хәтерҙе, күңел зауығын үҫтереү. Халыҡтың үткәне менән ҡыҙыҡһыныу, үҙеңде уның бер тамсыһы итеп хис итеү тойғоһо тәрбиәләү.
18.03
52
Кл. т. уҡ.Изге аманат.
1
Тыуған ереңә һөйөү, тарихҡа, өлкәндәргә ихтирамлы булыу, күңел таҙалығы, яҡшы холоҡ тәрбиәләү. Ватандың ҡәҙерен белеү, яуаплылыҡ тойғоһо, үткәненә ихтирам тәрбиәләү.
21.03
Әкиәт уҡырға яратам-10 сәғәт
01.04
53
«Ирәмәлкәй тауҙың аҡ ташы»
1
Ер-һыу атамаларын, Башҡортостандың бөтә донъға билдәле шифаханаларының исемен хәтергә һеңдереү. Илең менән хаҡлы рәүештә ғорурланыу.
01.04
54
«Икмәк көсө»
1
Уҡылған әкиәткә ҡарата үҙ фекерен әйтергә , йөкмәткеһен эҙмә- әҙлекле һөйләргә өйрәтеү.Игенсе һөнәренә хөрмәт тәрбиәләү.
04.04
55
“Үгәй ҡыҙ- Гөлбикә»
1
Һөнәргә өйрәнеүҙең кәрәклеген аңлатыу.
08.04
56
“Васыят”
1
Ата-әсәгә,өлкәндәргә ихтирам,уларға ярҙам итеү теләге тәрбиәләү
11.04
57
“Урал иле”
1
Белем алыу даирәһен киңәйтеү, тасуири уҡыу күнекмәләрен үҫтереү. Тәбиғәткә һөйөү тәрбиәләү. Ағас ултыртыу теләге уятыу.
15.04
58
“Урал батыр”
1
Дәрестәрҙә алған күнекмләрҙе камиллаштырыу. Өлкәндәрҙе яратыу, уларға ярҙам итеү хисе булдырыу.
18.04
59
“Алпамыша батыр”
1
Әкиәттең йөкмәткеһен үҙләштереү, шыма, аңлап, ролләп уҡыу, һүрәт төшөрөү. Төрлөсә уҡыу, һөйләү, ижади эшләү буйынса алынған күнекмәләрен ҡулланып, әҫәрҙе эстетик ҡабул итеү. Әкиәт геройҙары аша кешеләр араһындағы мөнәсәбәттәрҙе күрһәтеү, әкиәтте һүҙ менән һүрәтләү.
22.04
60
“Бойҙай бөртөгө»
1
Әкиәттең йөкмәткеһен үҙләштереү, шыма, аңлап, ролләп уҡыу, һүрәт төшөрөү.
25.04
61
“Юлдыбай һунарсы»
1
Һөйләү телмәрен үҫтереү, үҙ аллы эшләү күнекмәләрен үҫтереү. Балаларҙа ыңғай сифаттар тәрбиәләү
29.04
62
Кл.т.уҡ. Рәхмәт көсө.
1
Уҡылған әҫәргә ҡарата үҙ фекерен әйтергә , йөкмәткеһен эҙмә- әҙлекле һөйләргә өйрәтеү.
02.05
Илде иңләп яҙ килә-8 сәғәт
06.05
63
Яҙ билдәләре
1
Яҙғы матурлыҡты күрә-ишетә белеү һәләтәрен, эҙләнеү, сағыштырыу, ижади күҙаллау күнекмәләрен камиллаштырыу. Яҙғы матурлыҡты эмоциональ ҡабул итеү, тәбиғәт менән һоҡланыу, уға ҡарата хәстәрлекле булыу сифаттары, күңел таҙалығы тәрбиәләү.
06.05
64
Яҙғы күренештәр
1
Яҙғы матурлыҡты эмоциональ ҡабул итеү, тәбиғәт менән һоҡланыу, уға ҡарата хәстәрлекле булыу сифаттары, күңел таҙалығы тәрбиәләү.
09.05
65
Тәбиғәттең уяныуы
Әкиәттең йөкмәткеһен моделдәр ярҙамында үҙләштереү, ҡыҫҡаса һөйләү. Тарихи ысынбарлыҡҡа нигеҙләнеп яҙылған әкиәтте аңлап уҡыу. Тыуған ергә мөхәббәт тәрбиәләү.
13.05
66
Күпселек ҡайҙа- көс шунда.
Үҙ аллы уҡыу, әкиәттең төп фекерен асыҡлау. Яҡшы менән яманды айыра белеү, сослоҡ, тапҡырлыҡ сифаттарын тәрбиәләү.
16.05
67
Яҙҙың тәүге билдәһе
1
Тәбиғәт менән һоҡланыу, уға ҡарата хәстәрлекле булыу сифаттары, күңел таҙалығы тәрбиәләү.
20.05
68
Әсәйҙәр байрамы.
1
Ата-әсәгә, өлкәндәргә ихтирам, уларға ярҙам итеү теләген тәрбиәләү, хеҙмәткә, һөнәргә өйрәнеүҙең кәрәклеген аңлау.
23.05
69
Батырҙары бар илемдең
1
Текстағы информацияны өйрәнеү, һайлап, буксир менән, һүҙ аша иғтибарлы уҡыу. Шыма уҡыу күнекмәләрен үҫтереү, текста килтерелгән факттарҙы ятлап алыу, хәтерҙе байытыу. Илебеҙҙең азатлығын яҡлап ҡалыусы һуғыш ветерандарына хөрмәт, ҡыйыу батырҙарыбыҙ менән ғорурланыу тойғоһо тәрбиәләү.
27.05
70
Кл.т.уҡ.Умырзая.
1
Әкиәттең йөкмәткеһен аңлау, ентекләп һөйләү, тормоштоң яҡшы-яман яҡтарын күрә белеү һәләтен үҫтереү.
30.05
Бөтәһе 70 сәғәт
Уҡытыу – методика комплекты түбәндәге әҙәбиәт менән тәьмин ителә:
1. «Әҙәби уҡыу» дәреслегенә методик ҡулланма. 3 класс. .,Дәүләтшина М.С .Өфө:Китап, 2013.
2. Мәүлийәрова Ә.Т. Яңы стандарттар буйынса дөйөм белем биреү мәктәптәренең 1- 4–се кластар өсөн “Туған тел” дәреслегенә программа. – Өфө: Китап, 2010.
3. «Әҙәби уҡыу» дәреслеге. 3 класс. 2 киҫәктә. Сынбулатова Ф.Ш., Мәүлийәрова Ә.Т., Өфө:Китап, 2011.
4. Сынбулатова Ф.Ш., Мәүлийәрова Ә.Т.,Дәүләтшина М.С. Әҙәби уҡыу дәреслегенә эш дәфтәре.3- сө класс. Ике киҫәктә.- Өфө:Китап, 2011
5. Тел төҙәткестәр, тиҙәйткестәр, һанамыштар. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.
6. Журналдар: «Башҡортостан уҡытыусыһы», «Аҡбуҙат», «Аманат».
7.Ял минуттары өсөн күнегеүҙәр. Методик ҡулланма. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.
Интернет- ресурсы:
http://akbuzatrb.ru/
1
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


c: text/html

text:
Республикала урман янғындары кәмей
Янғын хәүефлелеге миҙгеле башланғандан алып быйыл Башҡортостанда 103 урман янғыны сыҡты, 2216 гектар урман зыян күрҙе. Был турала БР Урман хужалығы министрлығының урмандарҙы һаҡлау һәм яҡлау бүлеге начальнигы Рафаэль Нәүширванов хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, ҡыҫҡа ваҡытлы ямғырҙар һуңғы көндәрҙә янғын сығыуҙарҙы бер ни тиклем кәметте.
— Әммә, — тип билдәләй Рафаэль Рамазан улы, – шуға ҡарамаҫтан, янғын һүндереүселәр даими әҙерлек һыҙығында тора. Белорет, Баймаҡ һәм Учалы райондарында хәл көсөргәнешле ҡала. Йылайыр, Хәйбулла һәм республиканың башҡа ҡайһы бер райондарында ҡоро һауа торошо һаҡлана. Янғын сығыуҙар кәмеһен өсөн граждандарға урманда ваҡытта иғтибарлы һәм уяу булырға кәрәк.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, республика территорияһында айырым янғынға ҡаршы осор иғлан ителде, ул 30 июнгә тиклем һуҙыласаҡ. БР Урман хужалығы министрлығы урман массивтарында янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеүҙе күҙәтеүҙе көсәйтә һәм урманда патруллек итеүҙе һәм уратып һөрөп сығыуҙы ойоштора.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Самолет бортында ҡул йөгөндә шыйыҡса йөрөтөү тыйыла, хатта башҡорт балын да Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Самолет бортында ҡул йөгөндә шыйыҡса йөрөтөү тыйыла, хатта башҡорт балын да
Самолет бортында ҡул йөгөндә шыйыҡса йөрөтөү тыйыла, хатта башҡорт балын да Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Бөтә аэропорттарға ебәрелгән директиваға ярашлы һауа судноларында биҙәнеү әйберҙәре, медикаменттар, аэрозолдәр, төрлө һыйышлыҡтарҙа шыйыҡсалар һәм гелдәр йөрөтөү тыйыла. Улар бөтәһе лә багажға тапшырылырға тейеш, тип хәбәр итә Рәсәй авиацияһы.
— Башҡорт балы шулай уҡ шыйыҡсалар категорияһына инә, шуға күрә уны ҡул йөгөндә алып барырға ярамай, — тип аңлаттылар Өфө аэропортында.
Пассажирға осоу барышында кәрәк булыр медикаменттарҙы, шулай уҡ гигиена кәрәк-яраҡтарын, авиация именлеге хеҙмәте менән тикшереү һәм осоу алды тикшереү процедураларын үткәндән һуң, ҡул йөгөндә алып барырға була, тип хәбәр иттеләр аэропорттың матбуғат хеҙмәтенән.
Тулыраҡ мәғлүмәтте (347) 229-52-95 телефоны аша, пассажирҙарҙы теркәү стойкаларында һәм тикшереү пунктарында алырға була.


text:
"СМИротворец-2009" конкурсының финалистар исемлегенә Башкортостан матбуғат саралары ла индерелде
Этник төркөмдәрҙең бер-береһенә йоғонто яһау темаһын яҡтыртыу буйынса "СМИротворец-2009" конкурсы номинацияларының финалистар исемлегенә Башкортостандан ике номинант индерелде. Уларҙың береһе – “Арис” телерадиокампанияһы (Кумертау), икенсеһе – “Башҡортостан” радиоһы (Өфө).
Конкурс федераль, төбәк һәм милли–мәҙәни матбуғат саралары журналистарының биш номинация буйынса ҡатнашыуына иҫәпләнгән: ”Телевидение” ,”Радио”, “Матбуғат”,”Интернет” һәм “Балалар һәм үҫмерҙәр матбуғат саралары”.
Жюри составына билдәле журналистар, шул иҫәптән Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультеты президенты Ясен Засурский һәм телевизион алып барыусы Николай Сванидзе инде. Абруйлы жюри, конкурсҡа тапшырылған эштәр менән танышҡандан һуң, уларҙың кимәле юғары булғанға күрә призлы урындар һанын арттырырға, тигән һығымтаға килде.
Еңеүселәрҙең исемдәре 16 ноябрь, Халыҡ-ара толерантлыҡ көнөндә иғлан ителәсәк.


text:
Михаил Бабич Башҡортостан вәкилдәренә дәүләт наградалары тапшырҙы
РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич ил башлығы ҡушыуы буйынса Волга буйы федераль округы граждандарына дәүләт наградалары тапшырҙы. Тантаналы сара 12 мартта Түбәнге Новгород ҡалаһында үтте. Орден, миҙал һәм почетлы исемдәргә округтың төрлө төбәктәренән 20 кеше лайыҡ булды. Улар иҫәбендә Башҡортостан вәкилдәре лә бар.
Өфөнөң «30-сы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе» өҫтәмә белем биреү муниципаль мәғариф учреждениеһы табибы Михаил Давыдович «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы» исеменә лайыҡ булды. Оло Ыҡтамаҡ ауылынан педагог Рәйсә Мофазаловаға «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» исеме бирелде.


text:
Башҡортостанда ғинуар – апрелдә һалым йыйыуға йомғаҡ яһалды
Башҡортостан һалымсылары 2012 йылдың тәүге дүрт айында яҡынса 67,5 млрд һум һалым йыйған. Уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда керемдәр 5,5 млрд һумдан ашыуға, йәғни 8,9 процентҡа артҡан, тип хәбәр иттеләр Федераль һалым хеҙмәтенең БР буйынса Идаралығында.
Тупланған средстволарҙың 44,3 проценты федераль бюджетҡа күсерелгән, ҡалған өлөшө территориаль ҡаҙнаны тулыландырған. 2011 йылға ҡарата 3,1 процент һәм 14,1 процент күләмендә үҫеш теркәлгән.
Бөтә кимәлдәге бюджеттарға керемдәрҙең төп өлөшө файҙалы ҡаҙылмалар табыуға, акциздарға, ойошмаларҙың табышына һалым, физик шәхестәр килеменә һәм өҫтәмә ҡиммәткә һалым иҫәбенә формалашҡан, тип билдәләнеләр Һалым идаралығының матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Башҡортостанда федераль исемлектәге ватандаштарҙы дарыу менән тәьмин итеү өҙөлөү хәүефле булып ҡала. Башҡортостанда федераль ташламалар менән ҡулланыусылар исемлегендә 112 мең 380 кеше. Улар өсөн 562 миллион һум аҡса бүленгән. Йәғни, һәр кешегә уртаса 417 һум тура килә. Ошо күрһәткес һаҡланырға тейеш.
Мәғлүм булыуынса, социаль ярҙам тураһындағы федераль ҡанунға ярашлы, быйылға тиклем бушлай дарыуҙар менән тәъмин итеү федераль үҙәктең бурысы иҫәпләнә ине. Был ҡанунға 2007-се йылдың октябрында үҙгәрештәр индерелде. Уға ярашлы, ташламалар менән ҡулланған ватандаштарҙы бушлай дарыуҙар менән тәъмин итеү бурысы өлөшләтә төбәктәргә тапшырылды. Ә ҡанунды үтәү өсөн федераль үҙәк тарафынан тейешле хоҡуҡи акттар ҡабул ителмәгән, финанслау тәртибе билдәләнмәгән.
Бушлай дәүләт ярҙамы менән ҡулланыусылар һаны йылдан-йыл кәмей. Һөҙөмтәлә, федераль ҡаҙна төбәктәргә был маҡсатҡа бүленгән сығымдарҙы ла кәметә. Ә бер рецепттың уртаса хаҡы 2005-се йылда 260 һум торһа, әле 900 һумдан арта. Шунлыҡтан сирлеләрҙең ташлама менән ҡулланыусы ҡайһы бер төркөмөнә бушлай дарыуҙар алыу сығымдары тейешле норманан арта. Мәҫәлән, үткән йылда түләүһеҙ дарыуҙарҙың 90 проценттан ашыуы инвалидттар өсөн тотонолған. Был ҡуйылған лимиттан 2 тапҡырға күп. Инвалид балаларҙы дарыуҙар менән тәъмин итеү ҙә 3 тапҡырға тиерлек тейешле сумманан артҡан. Ә йөрәк-ҡан системаһы сирҙәре менән яфаланыусы сирлеләргә 1 мең һумдан ашыулыҡ ҡына дарыуҙар алынған. Һөҙөмтәлә төбәктәрҙә сирлеләрҙе бушлай тейешле дарыуҙар менән тәъмин итеү эше өҙөлөү ҡурҡынысы аҫтында.
Мәсьәләне дөрөҫ аңлағанда, шуны әйтергә мөмкин. Йәки исемлектәге һәр кешегә 417 һумлыҡ даруы бирергә, йәки Бер сирлене ҡиммәтле дарыуҙар менән ҡыуандырып, башҡаларға мәтрүшкәләп сәй эсергә өгөтләргә ҡала. Сөнки бүленгән сумманан сығырға ярамай. Хөрмәтле сирлеләр, табип дауалауҙан баш тартһа уға асыуланмағыҙ, бәләнең башы Мәскәүгә барып тоташа.


text:
Бәләбәй районында бөгөн славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте байрамы билдәләнә
24 майҙа Бәләбәй районында «Өсән-Ивановка» тарих-мәҙәниәт үҙәге менән ойошторолған славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте байрамы үтә.
Үҙәк методисы Андрей Аксеновтың «Башинформ» агентлығына хәбәр итеүенсә, Бәләбәй районындағы был байрам йыл һайын ойошторола. Театрлаштырылған тамаша форматында ҡунаҡтарға әлифба төҙөү тарихы, күренекле славян мәғрифәтселәре Кирилл менән Мефодий тураһында бәйән ителә. Байрам программаһында рус халыҡ йырҙарын башҡарыу, әлифбаға һәм уны төҙөүселәргә бағышланған шиғырҙар һөйләү, тематик уйындар үткәреү ҡаралған. Йола буйынса байрамға эргә-тирәләге ауылдарҙың халҡы, иң элек, мәктәп уҡыусылары килә.


text:
Фото:
Миңлеғәфүр Зәйнетдинов Якутияла халыҡ-ара варган музыкаһы конкурсында еңеүсе булды
Фото:
Башҡортостан ҡумыҙсыһы Миңлеғәфүр Зәйнетдинов «Донъя мәҙәниәте киңлегендә хомус» VII Когресс-фестивале сиктәрендә Якутияла үткән халыҡ-ара конкурсында еңеүсе булды. Юғары кимәлдәге оҫталығы өсөн «Донъя виртуозы» исеме бирелде.
Конкурста йәмғеһе 500-гә яҡын кеше ҡатнашты, уларҙың утыҙлаға яҡыны – сит ил, шул иҫәптән Япония һәм Америка вәкиләдре, тип хәбәр итә БР Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәте.
Өҫтәп әйтергә кәрәк, хомус (ҡумыҙ) йәки, Европала һәм Америкала әйтелеүенсә, варган бар континенттарҙа тиерлек ҡулланылған боронғо музыкаль инструмент. Был сүкеш һәм һандал ярҙамында эшләнгән донъялағы берҙән-бер музыка ҡоралы, шуға күрә Якутияла уҙғарылған ҡумыҙ байрамына был ҡоралда уйнаусы музыканттар ғына түгел, тимерлек эшенең иң маһир оҫталары ла килде. Уларҙың тырышлығы менән уникаль үҙенсәлектәргә эйә булған варган булдырыла. Был бәләкәй генә музыка ҡоралы гитара тауышынан алып тормоз шығырлауына тиклем йән төрлө тауыштар сығарыуға һәләтле. Уның тауыш сығарыу диапозоны шул тиклем киң, хатта хомуста уйнаусы вальс, фокстрот, мазурканы ла уйнай ала.
Элек шамандар варганды төрлө ауырыуҙарҙы дауалау өсөн ҡулланған. Хәҙерге ғалимдар уның шифалы үҙенсәлектәрен раҫлай. Тәжрибәләр күрһәтеүенсә, варган музыкаһы стресты баҫа һәм нервыларҙы тынысландыра. Якутскиҙа хатта Донъя халыҡтары хомусы музейы ла бар, унда ҡырҡтан ашыу илдән бер меңдән артыҡ варган тупланған.


text:
Өфөгә «Форум - Спорт державаһы» автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһынан делегация килә
16 февралдә Башҡортостанға эш визиты менән «Форум — Спорт державаһы» автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы менән Ҡышҡы спорт төрҙәре, туризм һәм әүҙем ял буйынса халыҡ-ара конгресс делегацияһы килә.
Делегацияның эш визиты сиктәрендә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтендә быйыл 25 майҙан 28-енә тиклем Өфөләге «Өфө-Арена» спорт аренаһы биләмәһендә үткәреү планлаштырылған Ҡышҡы спорт төрҙәре, туризм һәм әүҙем ял буйынса халыҡ-ара конгресҡа әҙерлек мәсьәләләренә арналған кәңәшмә үтәсәк.
Кәңәшмәлә был сараны ойоштороу һәм финанс мәсьәләләре тикшереләсәк, шул иҫәптән конгресты үткәреү ваҡыты, уның эшлекле, экскурсион һәм мәҙәни-күңел асыу программалары аныҡланасаҡ.
Делегация ағзалары Башҡортостандың «Йәшел сауҡалыҡ» шифаханаһы, «Аҡ йорт» һәм «Олимпик-Парк» тау саңғыһы үҙәктәре, «Трамплин» һәм «Биатлон» спорт-һауыҡтырыу комплекстары кеүек спорт һәм туристик объекттары менән танышасаҡ.
17 февралдә ҡунаҡтар Абҙаҡ ауылындағы тау саңғыһы комплексына юлланасаҡ.


text:
Баш ҡалала Призывниктар көнө уҙасаҡ
30-31 октябрҙә көҙгө хәрби хеҙмәткә саҡырыу кампанияһы сиктәрендә Өфөнөң бер нисә районында Призывниктар көнө үткәреләсәк. Байрам программаһында традиция буйынса – тантаналы митинг, концерт программаһы.
30 октябрҙә Призывниктар көнө «Галерея Арт» сауҙа күңел асыу комплексында (Чернышевский урамы, 75) уҙасаҡ. 31 октябрҙә байрам саралары Башҡортостан Республикаһы хәрби комиссариатының Октябрь һәм Совет райондары буйынса бүлегендә (Менделеев урамы, 221), шулай уҡ Орджоникидзе һәм Калинин райондары буйынса бүлегендә (Горький урамы, 70) уҙасаҡ, тип хәбәр итә ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге.


text:
Азат Ҡотлоәхмәтов: «Ҡарт тирәктәрҙе ликвидациялау мәсьәләһе планға ярашлы хәл ителә»
Өфөнө ҡарт тирәктәр проблемаһы борсой, әммә ул планға ярашлы хәл ителә: ағастар йыл һайын ҡырҡыла, һәм был маҡсатҡа средстволар ҙа бүленә. Был хаҡта бөгөн «Ижтимағи электрон гәзит» (i-gazeta.com) сайтында үткән онлайн-конференцияла гәзит уҡыусыһы һорауына яуап итеп, БР тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Азат Ҡотлоәхмәтов белдерҙе.
Азат Ҡотлоәхмәтов билдәләүенсә, элегерәк ҡалалар һәм башҡа тораҡ пункттарҙы йәшелләндереү өсөн ҙур күләмдә тирәктәр ултыртылған, сөнки улар тиҙ үҫеү буйынса рекордсмендар. Уларҙы «ҡала үпкәһе» тип тә атағандар. Хәҙер, 40-50 йылдан һуң, уларҙың күбеһе авария хәлендә.
— Тирәктәрҙең үҙағасы ярайһы мурт булғанға күрә, төрлө сәбәптәр арҡаһында ҙур ботаҡтары һынып төшә, уларҙың юлдарға, автомобилдәргә, хатта кешеләр өҫтөнә төшкән осраҡтары ла булды, — тине министр.
Уның һүҙҙәренсә, быйыл Өфөлә 550 ҡарт тирәк бысылған. Уларҙы ҡырҡыу менән ҡаланың Коммуналь хужалыҡ идаралығы шөғөлләнә. Заявкалар йыйыуҙы ла улар алып бара.
— Ҡарт ағастарҙы ликвидациялауға аҡса етмәй, тип әйтмәҫ инем. Йыл һайын йөҙәрләгән ағас ҡырҡыла, әммә шуға ҡарамаҫтан проблема ҡала әле, — тип билдәләне Азат Ҡотлоәхмәтов.
Шуныһы ла бар, йәй башында бар ҡаланы баҫҡан аллергияға булышлыҡ итеүсе тирәк мамығы кеүек етди проблема ла ошо ағастарға бәйле. Ябай тирәктәрҙең альтернативаһы – уның пирамидаль төрҙәре. Өфө халҡы ла, урындағы властар ҙа йәшел, төҙөкләндерелгән ҡала статусын һаҡлап ҡалырға теләй.


text:
Нагасаки (префектура)
Нагасаки - Японияның Кюсю утрауының көнбайыш яры буйында Һәм күп һанлы — Цусиме, Хирадосиме, Гото утрауҙарында урынлашҡан префектура. Префектура майҙаны 4105,47 км², халҡы — 1 407 904 кеше (1 октябрь 2012), халыҡ тығыҙлығы — 342,93 кеше/км². Үҙәге - Нагасаки ҡалаһы.
Йөкмәткеһе
Административ-территориаль бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нагасаки префектураһында 13 ҡала һәм 4 өйәҙ (8 ҡасаба) урынлашҡан.
Ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Префектура ҡалалары исемлеге:
Өйәҙҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өйәҙҙәр буйынса ҡасабалар:
Символика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эмблема 1991 йылдың 1 апрелендә ҡабул ителә. Ул стилләштерелгән «N» хәрефенә оҡшаған, ә эмблеманың зәңгәр фоны диңгеҙ һәм һауаны символлаштыра[1]. Префектураның флагы 1991 йылдың 30 августында раҫлана. Префектура сәскәһе итеп рододендрон (Rhododendron kiusianum, 1982) һәм камелия (1966) сәскәләре һайлана. Префектура ҡошо итеп 1966 йылда мандаринка ҡошо алына. 1966 йылда, шулай уҡ, префектураның хайуаны һәм ағасы һайлана — сыбар болан һәм борсаҡ емешле кипарис[1].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 全国知事会ホームページ (jp). National Governors' Association. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 июнь 2012. 13 июнь 2010 тикшерелгән.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Викиһаҡлағыста Нагасаки темаһы буйынса медиафайлдар бар


text:
Башҡортостанда өс миллион тоннанан ашыу иген йыйылған Фото: Андрей Старостин
Башҡортостанда өс миллион тоннанан ашыу иген йыйылған
Башҡортостанда өс миллион тоннанан ашыу иген йыйылған Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанда 3021 мең тонна иген йыйып алынған. Гектарынан уртаса уңыш 17,9 центнер тәшкил итә. Был былтырғыға ҡарағанда 433 мең тоннаға күберәк, тип хәбәр иттеләр республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Ауырғазы (116 мең тонна), Баймаҡ (106,5 мең), Дәүләкән (103,3 мең), Илеш (120 мең), Мәләүез (144 мең), Стәрлетамаҡ (171,8 мең) һәм Саҡмағош (134,6 мең) райондары игенселәре республика бураларына тос өлөш индерҙе — 100 мең тоннанан ашыу иген һалды. Был райондар — уңдырышлылыҡ күрһәткестәре буйынса иң яҡшылары, тип һөйләнеләр ведомствола.
Әле 1696 мең гектар (97 процент) майҙанда иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар сабылған, 1685 мең гектарҙа (97 процент) — һуғылған.


text:
Өфөлә Мәскәү күсмә дельфинарийы асылды
Өфөнөң Сипайлово биҫтәһендә Европала иң ҙур һаналған күсмә аквакомплекс – Мәскәү күсмә дельфинарийы асылды.
Дельфинарий «артистары» — ике дельфин, ике диңгеҙ бесәйе һәм аҡ кит төрлө һөнәрҙәргә эйә. Мәҫәлән, дельфиндар скейтбордта йөрөй белә, улар хатта йырлай ҙа. Гоша исемле кит тамашасылар менән волейбол уйнай, ә диңгеҙ бесәйҙәре рок-н-ролл һәм брейк-данс бейей белә.
Тренерҙар Антон Лобанов һәм Антон Демин һүҙҙәренсә, бассейнда айырыуса мөхит булдырыла, ундағы температура һәр саҡ плюс 17 градус кимәлендә һаҡлана.
Мәскәү дельфинарийы Өфөлә мартҡа тиклем эшләйәсәк, тип хәбәр иттеләр ойоштороусылар. Өс йәшкә тиклемге балалар өсөн инеү бушлай.


text:
Башҡортостандан Ҡырым халҡына гуманитар йөк оҙатылдыФото: Андрей Старостин
Башҡортостандан Ҡырым халҡына гуманитар йөк оҙатылды
Башҡортостандан Ҡырым халҡына гуманитар йөк оҙатылдыФото: Андрей Старостин
Бөгөн Өфөлә Дуҫлыҡ монументы алдындағы майҙанда Башҡортостан Республикаһынан Рәсәйҙең яңы төбәктәре халҡына, Ҡырым ярымутрауы рәсәйлеләренә гуманитар йөк оҙатылды. Башҡортостан Рәсәй субъекттары араһында беренселәрҙән булып Ҡырым халҡына ярҙам итеү әҙерлеге тураһында белдерҙе. БР Хөкүмәтенең резерв фонды иҫәбенә аҙыҡ-түлек һәм медикаменттар менән автоҡарауан йыйылды. Гуманитар йөк йыйыуҙа республиканың һаулыҡ һаҡлау һәм ауыл хужалығы министрлыҡтары, БР Хөкүмәте Аппараты ҡатнашты. Сараны ойоштороусылар әйтеүенсә, «был гуманитар йөк һәм матди ярҙам ябай ғына түгел, ә иң тәүҙә изге ихтыяр һәм туғандаш халыҡҡа ысын күңелдән сыҡҡан ярҙам итеү теләге».
Гуманитар автоҡарауан составына дүрт ҙур йөк машинаһы инде. БР Ауыл хужалығы министрлығы «Башагрпродукт» дәүләт унитар предприятиеһы менән берлектә 36 тонна аҙыҡ-түлек әҙерләгәндәр, унда Ҡырым хакимиәте һораған туҡланыу продукттары ингән, улар: он, ярмалар, макарондар, ит консервалары, ҡуйыртылған һәм киптерелгән һөт, көнбағыш майы, бал.
— Бөтә аҙыҡ-түлек – Башҡортостан производствоһы, бик сифатлы. Ҡырым Республикаһы халҡы беҙҙең продукция менән ҡәнәғәт булыр, тип ышанам. Беҙ тәү сиратта ябай кешеләр тураһында уйлайбыҙ, сөнки беҙ – туғандаш төбәктәр һәм бер-беребеҙгә ярҙам итергә тейеш. Рәсәй дуҫлығы, берҙәмлеге һәм ошондай яҡшы эштәр менән көслө, — тип билдәләне БР ауыл хужалығы министры Николай Коваленко.
Шулай уҡ, Ҡырымға оҙатылған йөк составына, медицина тәғәйенләнешендәге препараттар, 70-ләгән төр дарыуҙар инде. Гуманитар миссия етәксеһе һәм ойоштороусыһы, БР Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитеты рәйесе Сергей Новиков ярҙам акцияһын әҙерләгән бөтә хеҙмәттәрҙең дә яуаплы һәм көйлө эшен билдәләне.
— Беҙҙең халыҡтар һәм саҡ бергә булды. Шуныһы ҡыуаныслы, хәҙер беҙҙең йөрәктәр ҡырымдарҙың йөрәктәре менән бергә тибә, сөнки улар Рәсәй составына ҡайтыуҙарына нисек ҡыуанғадарын беләм, — тине сәләмләү телмәрендә Сергей Новиков.
Ҡырымға гуманитар йөк менән бергә республика халҡының йылы теләктәре лә оҙатылды. «Рәсәй өсөн» халыҡ фронты» дөйөм Рәсәй йәмәғәт хәрәкәте «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы менән берлектә «Ҡырымға хат» акцияһын ойошторҙо. Ҡырымдарға изге теләктәр менән хаттарҙы Өфөнөң һәм Башҡортостандың йөҙләгән вайымлы кешеһе ебәргәйне.
— Бөгөн хисле фон ҙур роль уйнай, һәм беҙҙең ярҙам, «беҙ бергә» һүҙҙәре – бер ваҡытта ла булмағандай урынлы, — тине «Рәсәй өсөн» халыҡ фронты» йәмәғәт хәрәкәте ағзаһы Эльвира Айытҡолова.
Йөктө оҙатыу тантанаһында Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты рәйесенең беренсе урынбаҫары Айнур Арыҫланов, отец Евгений, билдәле яҙыусы Михаил Чванов, М.Аҡмулла исемендәге БДПУ ректоры Рәил Әсәҙуллин һәм педагогия университеты студенттары ҡатнашты.
Гуманитар йөк менән машиналар өс көн дауамында «Кавказ» портына барып етергә планлаштыра, унан автомобилдәр колоннаһы борам менән Ҡырым Республикаһынң баш ҡалаһы Симферопогә барып етәсәк.


text:
Яҙғы баҫыу эштәренә дәүләт өҫтәмә рәүештә 150 млрд һум аҡса һаласаҡ
Йома көндө Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығы коллегияһы ултырышы башланыр алдынан ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Николай Коваленко журналистарға үҙенең Тамбовта крәҫтиән-фермер хужалыҡтары съезында ҡатнашыуы тураһында һөйләне.
Николай Анатольевич, съезд бик эшлекле үтте, тип баһаланы. Съездың тәүге көнө фермерҙарҙың Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығының төрлө департаменттары менән эшенә арналды. Һәр департамент директоры съезд делегаттары алдында сығыш яһаны һәм уларҙың барлыҡ һорауҙарына яуап бирҙе.
Николай Коваленко фекеренсә, быйыл бер ваҡытта ла булмағанса бәләкәй ауыл хужалығы продукцияһы етештереүселәренә һәм фермер хужалыҡтарына ҙур иғтибар бүленәсәк.
Икенсе көнөнә съездың эшендә ҡатнашҡан Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин да был мәсьәләгә ҙур иғтибар бирҙе.
Съезда быйыл ғәмәлгә ашырыласаҡ мөһим момент телгә алынды: дәүләт яҙғы баҫыу эштәренә өҫтәмә рәүештә 150 миллиард һум аҡса бүләсәк. Яҙғы баҫыу эштәренә кредит биреү ставкалары кәметелде. Өс айға минималь ставкалар 7,75 проценттан 10 процентҡа тиклем тәшкил итә.
Муниципаль райондар гарантияһына һәм залог фондтарына кредит биреү киң ҡулланыласаҡ.
«Росагролизинг»ыла ла үҙгәрештәр байтаҡ. Быйыл лизингыға техника 50 процентҡа арзаныраҡҡа һатыласаҡ. «Росагролизинг» етештереүселәр менән аралашсыһыҙ, туранан-тура эшләйәсәген иҫәпкә алып, ватанда етештерелгән бөтә техника 15-20 процентҡа арзаныраҡҡа төшәсәк. Лизингыға техниканың күп өлөшөн фермерҙар аласаҡ.
Лизингыға тоҡомло мал алыуҙа ла етди үҙгәрештәр көтөлә. Быйыл тоҡомло малдарҙы лизингыға залогһыҙ, хаҡының 20 процентын ғына индереп тә алып буласаҡ.
Рәсәй Федерацияһы бюджетынан өҫтәмә рәүештә бөтөн элиталы орлоҡтарҙы субсидиялаштырыуға средстволар бүленә. Минераль ашламалар һатып алыуға ла финанслау арттырылды.


text:
Филүс Яхин – БР тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры урынбаҫары
Филүс Яхин Башҡортостандың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде. Республика Хөкүмәтенең тейешле бойороғона ҡул ҡуйылған.
БР Экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Филүс Флүр улы Яхин 1977 йылда Ишембай районында тыуған. Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университетын «Юриспруденция» һөнәре буйынса тамамлаған. Юридик фәндәр кандидаты.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген РФ БДБ эштәре буйынса министрлыҡтың Өсөнсө ике яҡлы хеҙмәттәшлек департаментында белгес булып башлай. Һуңынан Мәскәү компанияларында юрисконсультант булыш эшләй.
2005 йылдан алып Башҡортостан прокуратураһы органдарында төрлө вазифаларҙа эшләй.
2010 йылдың декабренән алып Өфөлә юридик агентлыҡтың башҡарма директоры вазифаһын башҡара.


text:
Фото:
Хәйбулла районында агросәнәғәт комплексының иң яҡшы хеҙмәткәрҙәрен тәбрикләнеләр
Фото:
Хәйбулла районында Республика көнө, ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәренең һөнәри байрамы, райондың 80 йыллыҡ юбилейы уңайынан тантаналар үтте.
Район Мәҙәниәт йортонда ауыл биләмәләре башлыҡтары, предприятие етәкселәре, ауыл хужалығы алдынғылары, мәғариф, медицина, сауҙа вәкилдәре, һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары йыйылды.
Хакимиәт башлығы Ринат Бикбов райондың социаль-иҡтисади үҫешенә йыл аҙағына ҡарата яҡынса йомғаҡ яһаны, агросәнәғәт секторына баҫым яһап, артабанғы эштәрҙең өҫтөнлөклө йүнәлештәрен билдәләне.
Иң яҡшы ауыл эшсәндәре үҙенең хеҙмәте өсөн Башҡортостан Хөкүмәтенең һәм Хәйбулла районы хакимиәтенең Маҡтау грамоталарына лайыҡ булды.


text:
Фото:
Үҙәк банктың юбилейы уңайынан ҡиммәтле тәңкәләр әйләнешкә сыҡты
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Рәсәй банкының 155 йыллыҡ юбилейы уңайынан ҡиммәтле металдан яһалған ике төрлө иҫтәлекле тәңкә әйләнешкә сыҡты, тип хәбәр итә Үҙәк банктың матбуғат хеҙмәте.
Өс һумлыҡ тәңкә 925 келәймәле көмөштән яһалған, диаметры — 39 миллиметр, саф ауырлығы — 31,1 грамм. 1000 һумлыҡ тәңкәнең диаметры — 50 миллиметр, 999 келәймәле алтындан һуғылған, ҡиммәтле металдың саф ауырлығы — 155,5 грамм.
Көмөш тәңкәлә Мәскәүҙәге Рәсәй банкы фасадының бер өлөшө, уның өҫтөндә тәңкә рәүешендә символик сәғәт төшөрөлгән. Алтын тәңкәлә Санкт-Петербургтағы Дәүләт банкының Үҙәк идаралығы бинаһының фасады (1860-1918), өҫтәрәк тәңкәләрҙән символик сәғәт һүрәтләнгән.
Тәңкәләр «пруф» сифатында яһалған. Көмөш тәңкәләр — 10 мең, алтындары 155 данала сығарылған.


text:
Республика халҡын октябрҙә ике байрам көнө көтә Фото: Олег Яровиков
Республика халҡын октябрҙә ике байрам көнө көтә
Республика халҡын октябрҙә ике байрам көнө көтә Фото: Олег Яровиков
«Башҡортостанда байрам һәм иҫтәлекле көндәр тураһында» БР Законына ярашлы, 11 октябрь — Республика көнө — Башҡорт Совет Социалистик Республикаһының дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итеү көнө байрам көнө булып тора.
Бынан тыш, республика Хөкүмәте бойороғо менән 2013 йылда 15 октябрь — Ҡорбан ғәйете байрам көнө тип иғлан ителде.
Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, 2013 йылдың 10 октябрендә, кесе йома, һәм 14 октябрндә, дүшәмбе, эш көнө бер сәғәткә ҡыҫҡартыла.
Йыллыҡ төп һәм йыллыҡ өҫтәмә түләүле отпуск биргәндә ял һәм байрам көндәре отпускының календарь көндәренә индерелмәй.


text:
Башҡортостан аграрийҙары яҙғы баҫыу эштәрен башланы
Күгәрсен районы игенселәре тәүге баҫыу эштәрен башланы. Бөгөн аграрийҙар күп йыллыҡ үләндәрҙе туҡландырыуға сыҡты.
— Баҫыуҙарҙа ҡар ирене, әммә тупраҡ әлегә үтә ныҡ дымлы, шуға күрә баҫыуға тикшереп ҡарарға ғына сыҡтыҡ, ә күпләп туҡландырыуға 2-3 көндән тотонорға ниәтләйбеҙ, — тине райондың ауыл хужалығы идаралығы начальнигы Михаил Чижов.
Беренсе булып ҡырға Ергән машина-технология станцияһының «Исем» бүлексәһе игенселәре сыҡты. Был хужалыҡтың арсеналында пневматик ҡулайламалы махсус «Томан» машинаһы бар. Ул тракторға ҡарағанда күпкә еңелерәк һәм дымлы тупраҡ өҫтөнән йөрөргә мөмкинлек бирә. Баҫыу эштәренең беренсе көнөндә 80 гектарҙа күп йыллыҡ үләндәр туҡландырылған.
Параллель рәүештә район аграрийҙары минераль ашламалар ҡайтарыуын дауам итә. Үләндәр тәьҫирле матдәлә гектарына 30 кг ашлама иҫәбенән туҡландырыласаҡ, ә ужым культураларына 40 килограмға тиклем ашлама индереү планлаштырыла.
Ҡояшлы йылы һауа торошо игенселәрҙе ашыҡтыра. Ошо арала Мәләүез районы эшсәндәре лә ужым сәсеүлектәрен туҡландырыуға сығырға иҫәп тота.


text:
Утта көйә Сүриә20-12-2016, 02:49 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға
Ә һуғыш дауам итә... Мәғлүмәт сараларының хәбәрҙәренә ҡарағанда, һуңғы осорҙа Сүриә ғәскәрҙәре террорсыларҙы ҡыҫырыҡлай барып, Алеппо ҡалаһының Мейсар, Катарджи кварталдарын ҡулға төшөрҙө. Был инде Алепполағы хәрби операцияның һынылыш алыуын һәм ҡаланың тиҙҙән боевиктарҙан азат ителәсәген аңлата. Һәр хәлдә, билдәле аналитиктар шуға юрай.
Яңыраҡ ҡына Сүриә президенты Бәшәр Әсәдтең ҡушыуы буйынса оборона министры генерал Фәхәд Джасем фронттың алғы һыҙығына барып, ғәскәрҙәргә ил башлығының рәхмәт һүҙен еткерҙе, һалдаттарҙың яуҙа күрһәткән батырлыҡтарын юғары баһаланы. “Террорсыларға ҡаршы көрәш илде уларҙан азат иткәнгә тиклем дауам итәсәк”, – тине генерал.
Шул уҡ ваҡытта Алеппола ҡалған террорсылар ҡоралдарын тапшырып ҡаланы ташлап сығыуҙан баш тартты. Әлбиттә, улар ярҙам килеренә өмөт итә, ләкин уларҙың ҡалаға яҡынлашҡан ҡуштандарын Рәсәй авиацияһы бомбаға тота.
Әлеге мәлдә дәүләт ғәскәрҙәре үҙ позицияларын нығытыу, азат ителгән урамдарҙы миналарҙан таҙартыу менән мәшғүл. Хәрби эксперттарҙың күҙаллауынса, боевиктар ҡамауға эләкмәҫ өсөн, үҙҙәренең нығытмаларын ташлап, сигенергә мәжбүр буласаҡ. Хәбәрҙәргә ҡарағанда, хөкүмәт ғәскәрҙәре яғына сығырға теләгән 150-ләп боевик үҙҙәренең “дуҫтары” тарафынан ҡулға алынған.
Нисек кенә булмаһын, донъя болартырға тырышҡандар табылып тора. Сәйәсмәндәр фекеренсә, Америка Ҡушма Штаттарындағы көстәр, Сүриә оппозицияһына ярҙам итеүҙән баш тартып, яңы проект ойошторорға мөмкин. Был турала Америка матбуғатында һүҙҙәр ҡуйыра. Атап әйткәндә, террорсылар төркөмө булған “Аль-Каида”ны йәки Фарсы ҡултығындағы илдәрҙе йәлеп итеү хаҡында хыялланалар.
Бөгөн Сүриә ерендә ике төрлө һуғыш бара: ДАИШ-ҡа (Рәсәйҙә тыйылған ойошма) һәм Әсәдкә ҡаршы. Унда Төркиә лә үҙ йоғонтоһон булдырырға тырыша. Тимәк, үкенескә ҡаршы, һуғыштың осо-ҡырыйы күренмәй әлегә. Ул кем өсөндөр үҙенсәлекле бизнес төрөнә әйләнә бара. Әлегә ҡораллы төркөмдәрҙе “уйынсылар” ситтән генә күҙәтә һәм кемдәргә ярҙам иткәндә килем алырға мөмкин булыуын фаразлай. Шуға ла Сүриәләге бөтә көстәр ҙә бер “бағыусы” ҡулы аҫтына эләгер тип әйтеп булмай. Күҙаллауҙарынса, киләһе йылда Сүриәләге ҡораллы төркөмдәрҙең һаны һәм хәрәкәт алымы үҙгәрергә мөмкин, йәғни ниндәйҙер “ревизия” үткәрелеп, бәғзеләренә өҫтөнлөк бирелер, ҡайһылары юҡ ителер. Быға тиклем АҠШ тарафынан ярҙам күрһәтелгән оппозиция ла “башын” башҡа тарафтарға бора башланы, сөнки Американың яңы һайланған президенты Трамптың көстәрҙе Әсәдкә түгел, ДАИШ-ҡа ҡаршы йүнәлтергә кәрәклеге тураһында әйтеүе тәьҫир итмәй ҡалмай. Трамптың һүҙҙәрен икенсе төрлө аңларға ла була. Мәҫәлән, АҠШ-тың әлеге оппозициянан баш тартып, Вашингтон мәнфәғәтен яҡлаған икенсе төркөмгә ярҙам ҡулы һуҙыуы бар. Ундай төркөм, әлбиттә, яңы шарттарҙа, яңы идеялар менән барлыҡҡа киләсәк.
Күптән түгел Американың дәүләт секретары Джон Керри Алепполағы хәлдәрҙе көйләү буйынса тәҡдимдәрен Рәсәйҙең сит ил эштәре министры Сергей Лавровҡа тапшырҙы. “Беҙ боевиктарҙы Алеппонан сығарыу эшендә Америка етәкселегенең тәҡдимдәре менән килешеү өсөн хәрби эксперттарҙы, илселәрҙе кисекмәҫтән Женеваға ебәрергә әҙербеҙ”, – тине Сергей Лавров. Мәскәү менән Вашингтон араһында йыл аҙағына тиклем килешеү булыры, Трамп власҡа килгәндән һуң уның яҙмышының ниндәй йүнәлеш алыры асыҡ түгел.
Декабрь башында Сергей Лавров менән Төркиәнең сит ил эштәре министры Мәүлит Чавушоглу осрашты. Унда Төркиә президенты Рәжәп Эрдогандың Сүриә башлығы Бәшәр Әсәдте “ҡолатыу” тураһында әйткән һүҙҙәре лә телгә алынды. Эрдогандың һүҙҙәрен тура мәғәнәһендә ҡабул итергә ярамай, тип был уңайһыҙ хәлдән сығыу юлын табырға тырышты Төркиә хакимиәте. Башлыҡтары иһә, “Евфрат ҡалҡаны” операцияһы айырым бер кешегә ҡарата түгел, ә террорға ҡаршы, тип аңлатты. Бәшәр Әсәдте урынынан алыу тураһында Төркиә етәкселеге тарафынан бер ниндәй ҙә рәсми белдереү булманы. Был мөмкин дә түгел, сөнки Әсәд етәкселегендәге хөкүмәт һуғышта еңеүгә ирешә бара, һәм бөтә мәсьәләләр ҙә фәҡәт уның менән берлектә хәл ителергә мөмкин.
Сүриә тирәләй ваҡиғалар ҙа, хәбәрҙәр ҙә ҡуйырғандан-ҡуйыра. Ошо юлдарҙы яҙған мәлдә өс мең самаһы боевиктың үҙ теләге менән ҡорал һалып, Дамаск тирәһенән китеүе тураһында билдәле булды. Шул уҡ ваҡытта террорсыларҙың мәктәптәргә, госпиталдәргә һөжүм итеүен ишетеп тетрәнәһең. Һуғыш дауам итә...


text:
Башҡортостан Президенты Шаранда балалар баҡсаһы төҙөлөшөн башланыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Шаранда балалар баҡсаһы төҙөлөшөн башланы
Башҡортостан Президенты Шаранда балалар баҡсаһы төҙөлөшөн башланыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов Шаран районында эш сәфәрендә Шаран ауылында буласаҡ балалар баҡсаһының тәүге нигеҙ ташын һалды. Балалар баҡсаһы 80 урынға иҫәпләнгән һәм киләсәктә мохтаж булыусы ата-әсәләрҙең һорауын ҡәнәғәтләндереүгә булышлыҡ итәсәк. Бөгөн районда балалар баҡсаһында урын алыу өсөн 500 кеше сиратта тора. Балалар учреждениеһы 2010 йылда уҡытыусыларҙың август кәңәшмәһе алдынан файҙаланыуға тапшырылырға тейеш.
Республика Президенты шулай уҡ Шаранда 1980 йылда асылған һәм Туймазы, Шаран, Баҡалы,Саҡмағош райондарын хеҙмәтләндереүсе “Газпромтрансгаз” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең магистраль газүткәргестәр производство идаралығында ла булып, урындағы участкалар эше менән танышты.


text:
Ағиҙелдә - «Берҙәм Рәсәй» көнө
Бөгөн Ағиҙел ҡалаһында — «Берҙәм Рәсәй» көнө. Ҡалаға килгән партияның рәсми делегацияһын Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов етәкләй.
Көн ҡала баҙарында ойошторолған ауыл хужалығы йәрминкәләренә барыуҙан башланды. Алдағы сәғәттәрҙә делегацияның Ағиҙел ҡалаһы ҡала округының партия активы менән осрашыуы көтөлә. Башҡорт гимназияһында ҡала халҡы республиканың министрлыҡ һәм ведомство башлыҡтары менән туранан-тура аралаша аласаҡ. Берҙәм рәсәйлеләрҙең төбәк бүлексәһе делегацияһы Ағиҙел ҡалаһының сәнәғәт потенциалы менән танышасаҡ, партияның тейешле проекты сиктәрендә үткәрелгән ҡала ихаталарын төҙөкләндереү буйынса эш сифатын баһалаясаҡ.
«Берҙәм Рәсәй» көнө программаһында – берҙәм рәсәйлеләрҙең һәм йәш гвардиясыларҙың урындағы командаларының мини-футбол буйынса матчына барыу. Көн аҙағында ярыштарға йомғаҡ яһаласаҡ.
Ағиҙелдә үткәрелгән «Берҙәм Рәсәй» көнө йәштәр дискотекаһы менән тамамланасаҡ. Ҡала халҡы алдында билдәле башҡарыусылар сығыш яһаясаҡ.


text:
Ватанды һаҡлаусылар көнөндә Өфөлә «Алтын шайба» турнирының финалы үтә
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
23 февралдә Өфөлә хоккей буйынса «Алтын шайба» йәштәр турнирының финалы үтә. Ихата командалары араһындағы ярыштар 1 февралдән алып бер нисә этапта уҙҙы. Йөҙләгән үҫмерҙәр абруйлы турнирҙың финалында ҡатнашыу өсөн көс һынашты.
Уйындарҙа ике йәш төркөмөндәге — 10-12 һәм 12-14 йәшлек хоккейсылар ҡатнаша. Еңеүселәргә иҫтәлекле бүләктәр, миҙалдар һәм грамоталар тапшырыласаҡ. Баш ҡаланың Киров районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, финал Зәки Вәлиди урамы,3 адресы буйынса көндөҙгө сәғәт 12-лә башлана.
Турнирҙың төп маҡсаты — сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау һәм саф һауала әүҙем ял итеүҙе популярлаштырыу.


text:
Фото:
Ҡырым менән Башҡортостан уҡыусыларын телекүпер тоташтырҙы
Фото:
Күмертауҙа урындағы 1-се гимназия һәм Ҡырым Республикаһының Щёлкино ҡалаһы 1-се мәктәп-интернаты араһында телекүпер ойошторолдо. Щёлкино урынлашҡан Ҡырымдың Ленин районы Башҡортостандың шефлыҡҡа алынған Белогорск районы менән туғандаш.
Әңгәмәнең төп илһамландырыусыһы – Хәрби хәрәкәттәр ветерандарының йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе, Күмертауҙың 1-се гимназия директоры урынбаҫары Максим Пержинский. Уның башланғысын хуплаусы гимназистар республика, ҡала, мәктәп тураһында сығыштар әҙерләне. Уҡыусылар бер-береһенә әҙерләгән һорауҙар тормоштоң төрлө өлкәләренә ҡағылды: мәҙәниәт, әҙәбиәт, сәнғәт, мәктәптә белем алыу, шөғөлдәр.
Күмертау хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, әңгәмә дуҫтарса мөнәсәбәттә уҙҙы. Телекүпер хеҙмәттәшлекте дауам итергә вәғәҙә биреү менән тамамланды.
Билдәләп үтергә кәрәк, был аҙнала Күмертау гимназияһында Ҡырым менән Рәсәйҙең ҡушылыу темаһына асыҡ дәрестәр циклы уҙҙы. Быға оҡшаш класс сәғәттәре хәҙер республиканың бөтә белем биреү учреждениеларында үтә.


text:
Фото:
Башҡортостан Президенты йәмәғәтселек менән асыҡ диалог алып бара
Фото:
28 апрелдә Республика Йортонда «Асыҡ власть, асыҡ йәмғиәт, асыҡ киң мәғлүмәт саралары» түңәрәк өҫтәле үтте, унда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, сәйәси партиялар һәм йәмәғәт ойошмаларының төбәк бүлексәләре лидерҙары ҡатнашты.
Йәмәғәтселектең республика Президентына сәйәсәттә асыҡлыҡтың көнүҙәклеген билдәләгән мөрәжәғәте бындай осрашыуға рәсми сәбәп булды.
— Минең өсөн йәмәғәтселектең асыҡлыҡ сәйәсәтен, властың үтә күренеүсәнлеген хуплауы бик мөһим,— тип билдәләне Рөстәм Хәмитов, түңәрәк өҫтәлде асып. – Был минең өсөн принципиаль. Властың асыҡлығы — ул матур тышлыҡ ҡына түгел, ул, ғәҙәттә, системаның эшкә һәләтлелеген һаҡлауҙың берҙән-бер мөмкин булған шарты.
Республика Президенты, азатлыҡты, бәхәсләшеүҙәрҙе яһалма сикләү идея дефицитына алып бара, тип билдәләне.
— Уй-фекерҙәр циркуляцияһына ҡамасаулау — ул үҙең ултырған ботаҡты ҡырҡыуың менән бер, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Быға үҙебеҙҙең күптән түгел булып үткән тарихыбыҙҙан да раҫлауҙарҙы еңел табырға мөмкин. Советтар Союзында яҡшы нәмәләр күп булды, ләкин бер нәмә – ҡараштар төрлөлөгө генә булманы, ә фекер төрлөлөгө – ул үҫеш сығанағы. Бер төрлөлөктөң киләсәге булмауына иманым камил.
Башҡортостан Президенты конструктив тәнҡит кәрәклеген дә әйтеп үтте һәм йәмғиәтте оппозицияға һәм лояль өлөшкә бүлеүҙең яһалма булыуын билдәләп, бындай бүлеүгә ҡаршы төштө.
— Оппозициялағы күптәрҙең позитив кешеләр булыуын, улар менән хеҙмәттәшлек итергә кәрәклеген күрҙем, — тине Рөстәм Хәмитов. — Был блогта аралашыуҙан да күренә, унда комментарийҙарҙың күбеһе республикалағы хәлдәрҙе яҡшыртыуға йүнәлтелгән. Беҙҙең төп маҡсат— власть халыҡҡа, ябай кешеләргә хеҙмәт итәсәк демократик йәмғиәт төҙөү.
Республика Президенты түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусыларҙы асыҡтан-асыҡ һөйләшеүгә саҡырҙы.
— Һөйләүҙән тыш, бер-беребеҙҙе тыңлауға, ишетеүгә иҫәп тотам.
Асыҡ дискуссияла Башҡортостан халҡын борсоған көнүҙәк мәсьәләләр күтәрелде. «Дәүләт власы органдарында коррупцияға ҡаршы тороу үҙәге» Бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Үҙәк Советы ағзаһы Эдвард Мурзин, республика Президенты башланғыстары айырым райондарға барып етмәй, ә киң мәғлүмәт сараларының үҙ-үҙенә цензураһы журналистарға етешһеҙлектәр тураһында асыҡтан-асыҡ һөйләргә ирек бирмәй, тип билдәләне.
Политолог Асҡар Фазлыев мәғлүмәт киңлегендәге альтернатив фекерҙең кешегә аңлайышлыраҡ булырға тейешлегенә баҫым яһаны.
ЛДПР-ҙың төбәк бүлексәһе координаторы Иван Сухарев алданған өлөшсөләр проблемаһын күтәрҙе һәм ғәйеплеләрҙе язаға тарттырыуҙы талап итте.
«ЯБЛОКО» партияһының төбәк бүлексәһе етәксеһе Сергей Наумкин чиновниктар һәм депутаттар өсөн түгел, ә халыҡ мәнфәғәтендә эшләнерлек реаль эштәр һәм үҙгәрештәр кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды һәм киң мәғлүмәт саралары менән өҫтөнлөклө бәйләнеше булған власть партияһы адресына дәғүәләрен белдерҙе.
Осрашыуҙа асыҡ, ваҡыты менән тура һүҙле һөйләшеү килеп сыҡты. Республика тормошоноң төрлө аспекттары хаҡында һүҙ барҙы. Кемдер элекке идара итеүсе кадрҙарҙың ротацияһын тиҙләтергә теләй, кемдер үҙгәрештәр темпынан ҡәнәғәт түгел.
Бөтә мәсьәләләргә ҡарата Рөстәм Хәмитов үҙенең аныҡ ҡарашын белдерҙе.
— Дүрт миллионлы республика халҡы өсөн яуап биргәндә, кәмәне сайҡатырға ярамағанлығын аңлайһың, бынан күптәрҙең зыян күреүе ихтимал, — тип билдәләне ул.
Президент фекеренсә, уның менән эшләгән команда тейешле профессионаллеккә һәм практик тәжрибәгә эйә, ләкин уның эшен икенсе төрлө ойошторорға һәм ҡуйылған маҡсаттарҙы үҙгәртергә кәрәк. Шул уҡ мәлдә Рөстәм Хәмитов, хакимиәт башлыҡтары ротацияһы республиканың 20-нән ашыу ҡала һәм райондарына ҡағылды, һәм ул артабан да дауам итәсәк, тип билдәләне.
Осрашыу аҙағында Башҡортостан Президенты властың йәмғиәт менән асыҡ диалогының көнүҙәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды һәм уны дауам итергә теләк белдерҙе.


text:
Башҡортостандан журналистар Рәсәй Президенты матбуғат конференцияһында ҡатнаша
Мәскәү Халыҡ-ара сауҙа үҙәгендә Рәсәй Президенты Владимир Путиндың матбуғат конференцияһы үтә. Сараға 1300-ҙән ашыу Рәсәй һәм сит ил журналистары аккредитацияланған, улар араһында Башҡортостан вәкилдәре лә бар. Дәүләт башлығына «Башинформ» агентлығы, БЮТ телеканалы, «Вести FM Уфа» радиостанцияһы, «Панорама Башкортостана» журналы журналистары үҙ һорауҙарын бирергә әҙер
Матбуғат конференцияһын асып, Рәсәй Президенты, уҙған йыл хеҙмәт йылы булды, тип билдәләне. Владимир Путин төп иҡтисади күрһәткестәр хаҡында һөйләне. Артабан Украиналағы һуңғы ваҡиғалар темаһы ла күтәрелде.


text:
Владимир Путин Башҡортостан буйынса ике эске эштәр министры урынбаҫарын тәғәйенләне
ӨФӨ, 2014 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Полиция полковнигы Вячеслав Николаевич Андреев БР буйынса эске эштәр министры урынбаҫары – полиция начальнигы, эске хеҙмәт полковнигы Евгений Алексеевич Полтавец БР буйынса эске эштәр министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде. Владимир Путин тейешле Указға ҡул ҡуйғандан һуң ул үҙ көсөнә инде.
Вячеслав Николаевич Андреев 1963 йылдың 29 июнендә Мурманск өлкәһенең Североморск ҡалаһында тыуған. 1982 йылда Мурманск диңгеҙ училищеһын, 2000 йылда – РФ Эске эштәр министрлығының Санкт-Петербург университетын тамамлаған.
1993 йылдан алып эске эштәр органдарында хеҙмәт итә. 2013 йылдың сентябренән алып – Башҡортостан Республикаһы буйынса эске эштәр министры урынбаҫары.
Эске хеҙмәт полковнигы Евгений Алексеевич Полтавец БР буйынса Эске эштәр органдары штабын етәкләй.


text:
Башҡортостан Башлығы менән «тура бәйләнеш»кә ике меңгә яҡын мөрәжәғәт килгәнФото: «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы
Башҡортостан Башлығы менән «тура бәйләнеш»кә ике меңгә яҡын мөрәжәғәт килгән
Башҡортостан Башлығы менән «тура бәйләнеш»кә ике меңгә яҡын мөрәжәғәт килгәнФото: «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының колл-үҙәгендә республика Башлығына һорауҙар ҡабул итеү бара. Ошо һорауҙарға Рөстәм Хәмитов 7 апрелдә тура эфирҙа яуап бирәсәк.
Башҡортостандың бөтә ҡала һәм райондарынан шылтыратыуҙар бар. Халыҡты торлаҡ һәм балалар баҡсалары менән тәьмин итеү, хеҙмәт хаҡы һәм социаль пособиелар түләү, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, ауыл хужалығы, мәҙәниәт, спорт мәсьәләләре борсой. Бөгөн ике меңгә яҡын мөрәжәғәт килгән. Көнөнә 600-700 шылтыратыу була. Шуға бәйле «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы операторҙар һанын арттырған. Мобиль һәм стационар телефондарҙан шылтыратыу бушлай.
Һорауҙарҙы 8-800-700-88-25 телефоны буйынса ебәрергә, шулай уҡ Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһы филиалы һәм Башҡортостан юлдаш телеканалы сайттарында ҡалдырырға мөмкин. Мөрәжәғәттәр иртәнге сәғәт 9-ҙан киске 6-ға тиклем ҡабул ителә.
Был юлы һөйләшеү яңы форматта уҙыр тип көтөлә. Башҡортостан Башлығы менән әңгәмәләшеү өсөн республиканың дүрт, шул иҫәптән «Рәсәй-24» телеканалы журналистары саҡырылған. Тап улар республика халҡы исеменән төбәк етәксеһенә һорауҙар бирәсәк.
Трансляция «Рәсәй-24 Башҡортостан» телеканалында һәм Башҡортостан юлдаш телевидениеһында 7 апрелдә киске сәғәт 7-лә башлана.


text:
«Рәсәй – ваҡыт буйлап сәйәхәт» акцияһында еңеүсе билдәләндеФото: Эльза Тимерғәлиева
«Рәсәй – ваҡыт буйлап сәйәхәт» акцияһында еңеүсе билдәләнде
«Рәсәй – ваҡыт буйлап сәйәхәт» акцияһында еңеүсе билдәләндеФото: Эльза Тимерғәлиева
Өфө ресторандарының береһендә ашнаҡсы булып эшләгән Кирилл Гусев «Рәсәй – ваҡыт буйлап сәйәхәт» акцияһында еңеүсе булды, уға төп приз — «Лада-гранта» автомобиле тапшырылды. Башҡа ҡатнашыусыларҙы күпкә артта ҡалдырып, ул 4181 дөрөҫ смс-хәбәр ебәргән.
27 апрелдә Телеүҙәктә ойошторолған тантаналы сараға еңеүсе ҡатыны һәм улы менән килде. Бәйге тураһындағы тәьҫораттары менән бүлешеп, ул акцияны ойоштороусыларға рәхмәтен белдерҙе.
Конкурсҡа йомғаҡ яһау тантанаһына Башҡортостандың төрлө төбәктәренән ҡунаҡтар килде. Уларҙың күптәре шулай уҡ әүҙемлек күрһәткәндәре өсөн акцияны ойоштороусыларҙан һәм партнерҙарҙан бүләктәр һәм ҡиммәтле приздар менән наградланды.
Геннадий Родионов, Нәзифә Ҡадырова, Айҙар Ғәлимов, Роберт Юлдашев кеүек танылған артистарҙың, шулай уҡ «Холмичи» ансамбленең сығыштары байрамға тағы ла йәм өҫтәне.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «Рәсәй – ваҡыт буйлап сәйәхәт» акцияһы «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының, «Ижтимағи электрон гәзит»тең һәм «Республика Башкортостан» гәзитенең мәғлүмәти ярҙамы менән 25 мартта старт алғайны. «Россия — Башкортостан» медиахолдингының бөтә каналдарында йәмғеһе 30-ға яҡын сюжет күрһәтелде, акция сиктәрендә республиканың төрлө райондарынан 25 мең 64 смс-хәбәр ҡабул ителде.
Акция тураһында тулыраҡ мәғлүмәт менән «Ижтимағи электрон гәзит» биттәрендә һәм проекттың рәсми сайтында танышырға мөмкин.


text:
Башҡортостанда ғинуар-февралдә тыуым 5,1 процентҡа артҡан
Башҡортостанда ғинуар-февралдә 9737 бала тыуған – 2013 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, 5,1 процентҡа күберәк. Тыуым үҫеше республиканың алты ҡалаһында: Өфөлә, Ағиҙелдә, Нефтекамала, Октябрскийҙа, Салауатта һәм Стәрлетамаҡта, шулай уҡ 32 муниципаль районда билдәләнгән.
Үлем кимәле 5,5 процентҡа кәмегән. Ике ай эсендә республикала 8892 кеше үлгән.
Шулай итеп, Башҡортостанда тыуғандар һаны үлгәндәр һанынан, 2013 йылдың ғинуар-февралендәге 1,6 процентҡа ҡаршы, 9,5 процентҡа артҡан.
Статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, тотош Рәсәй Федерацияһында үлем кимәле тыуым иҫәбенән 5,5 процентҡа артығыраҡ. Тәбиғи үҫеш илдең 83 субъекттарының 35-ндә күҙәтелгән.
Волга буйы федераль округында тәбиғи үҫеш, Башҡортостандан тыш, Татарстанда, Удмуртияла, Марий Элда, Сыуаш Республикаһында, Пермь крайында һәм Ырымбур өлкәһендә билдәләнгән.


text:
Рөстәм Хәмитов яңы акушерлыҡ-гинекология корпусын ҡараныФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов яңы акушерлыҡ-гинекология корпусын ҡараны
Рөстәм Хәмитов яңы акушерлыҡ-гинекология корпусын ҡараныФото: Андрей Старостин
Республика клиник дауаханаһының Достоевский урамы, 132 адресы буйынса урынлашҡан яңы биш ҡатлы акушерлыҡ-гинекология корпусы 120 урынға иҫәпләнгән.
Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөндә яңы корпусты Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡараны. Акушерлыҡ корпусында буласаҡ әсәләр һәм уларҙың сабыйҙары өсөн бөтә уңайлы шарттар булдырылған.
Ғ.Ғ.Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһының баш табибы Ринат Нагаев корпустың 2010 йылдың декабрендә төҙөлә башлауы хаҡында әйтте.
— Барлыҡ төҙөлөш эштәре тамамланды, медицина ҡорамалдары ла һатып алынды. Киләсәктә дауахананы үҫтереү йәһәтенән поликлиника, ашхана, пансионат һәм махсус автомобилдәр ҡуйыу урынын төҙөргә планлаштырабыҙ, — тине баш табип.
Уның һүҙҙәренсә, барлыҡ санитар саралар үткәрелгәндән һуң, корпус июль урталарында тәүге пациенттарҙы ҡабул итәсәк.
Президентҡа һөйләүҙәренсә, бина һәм унда урынлаштырылған ҡорамалдар заманса талаптарға яуап бирә. УЗИ бүлеге мөдире Наил Кәлимуллин Рөстәм Хәмитовты яңы технологиялар, атап әйткәндә УЗИ 4D мөмкинлектәре менән таныштырҙы. Яңы корпуста VOLUSON E 8 маркалы өс бындай аппарат урынлаштырылған.
Башҡортостан Президенты корпустың неонаталь блогын, операция залдарын ҡараны. Шулай уҡ быйыл бында яңы тыуған сабыйҙар патологияһы бүлеген асыу планлаштырыла.
2011 йылда Республика клиник дауаханаһының бала табыу йортонда — 1500 сабый, 2012 йылда – 1900 сабый тыуған. Дауахана баш табибының акушерлыҡ һәм гинекология буйынса урынбаҫары Марина Мөхәмәҙиева иҫәпләүенсә, яңы акушерлыҡ-гинекология корпусын асыу артабан тыуым күрһәткестәренең артыуына булышлыҡ итәсәк.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, яңы корпус төҙөүгә 1,2 миллиард һум аҡса йүнәлтелгән.
— Беҙ артабан да ошо йүнәлештә эшләйәсәкбеҙ. Илдең медицина өлкәһендәге етәкселәре яңы перинаталь үҙәк төҙөү буйынса беҙҙең теләкте хупланы. Төҙөлөш эштәре быйыл башланасаҡ. Яңы үҙәк ҡиммәтерәккә төшәсәк, әммә ул ҡорамалдар менән дә күберәк йыһазландырыласаҡ.
Президент билдәләүенсә, киләһе йылда Октябрьский ҡалаһында ла акушерлыҡ-гинекология үҙәге төҙөлөп бөтәсәк. Әлеге ваҡытта Ишембайҙа бала табыу йортон төҙөү мәсьәләһе хәл ителә.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: Башҡортостанға территориаль планлаштырыу схемаһын әҙерләүҙә системалылыҡ кәрәк
Фото:
Шаршамбы, 13 апрелдә, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республиканың территориаль планлаштырыу схемаһына үҙгәрештәр индереү буйынса кәңәшмә үткәрҙе. Уның һүҙҙәренсә, схема булыуы төбәктең инвестицион үҫешенә бөтөн шарттар ҙа булдыра һәм баҙарҙы мәҙәниәтле итә. Башҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһында территориаль планлаштырыу схемаһын әҙерләй башлаған тәүге субъекттарҙың береһе.
— Әммә муниципаль кимәлдә был эш тотҡарланды, — тине республика башлығы. – Атап әйткәндә, Ишембайҙа, Бөрөлә, Ағиделдә эштәр яҡшынан түгел. Планлаштырыу буйынса тағы ла ауырыраҡ хәлдәр ауыл биләмәләрендә күҙәтелә.
Рөстәм Хәмитов, муниципалитет башлыҡтары менән теге йәки был объект төҙөлөшөнә урын аныҡ билдәләнгән булырға тейеш, тип билдәләне. Бөгөнгө көндә уларға үҙ фекеренән сығып урын һайларға тура килә.
— Был беҙҙә ошо мәсьәләлә системалылыҡтың булмауын аңлата,— тине БР Президенты. – Үкенескә күрә, территориаль планлаштырыу схемаһын әҙерләү кеүек мөһим эш Башҡортостанда тейешенсә ойошторолмаған һәм контролдә тотолмай. Артабан да былай эшләргә ярамай. Үтәлергә тейешле талаптар бар. Сөнки республиканың оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән перспективаһы ла ошоға бәйләнгән.
БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Хәлит Мәхмүдов, үҙебеҙҙең тәбиғәт ресурстарына таяныу, төбәктәге үҙләштерелмәгән нефть ятҡылыҡтарын өҫтәмә тикшереү өсөн мөмкинлектәрҙе тормошҡа ашырыу, шулай уҡ автобомиль магистралдәренең һәм тимер юлдарҙың транспорт үткәреү һәм йөк ташыу мөмкинлеген арттырыу территория үҫешенең өҫтөнлөктәре булып тора, тине.
— Әлеге ваҡытта республикала 54 муниципаль райондың 34-енең генә яңы Ҡала төҙөлөшө кодексына ярашлы әҙерләнгән территориаль планлаштырыу схемалары бар, — тине Хәлит Мәхмүдов. — Муниципаль район биләмәләрен территориаль планлаштырыу схемалары менән тәьмин итеү күрһәткесе 63 процент тәшкил итә. Республиканың адреслы инвестиция программаһына ярашлы, 47 млн һум күләмендә средстволар бүленгәндә, йыл аҙағына тиклем был күрһәткесте 87 процентҡа еткереү планлаштырыла. Республикалағы 20 ҡаланың 15-ендә яңы генераль пландар әҙерләнгән. Муниципаль район үҙәктәренең ғәмәлдәге Ҡала төҙөлөшө кодексына ярашлы эшләнгән генераль пландары 40 район үҙәгенең 24-ендә эшләнгән.
Хәлит Мәхмүдовтың әйтеүенсә, алда ауыл биләмәләренең генераль пландарын эшләү буйынса күләмле эштәр тора. Уларҙы эшләүгә яҡынса 270 млн һум талап ителә.


text:
Майҙа Ҡаҙағстанда Рәсәй-Ҡаҙағстан сәнәғәт күргәҙмәһе үтәсәк
25-27 майҙа Ҡаҙағстандың элекке баш ҡалаһы Алма-Атала йыл һайын үткәрелеп килгән 2-се «Expo-Russia Kazakhstan 2011» Рәсәй-Ҡаҙағстан сәнәғәт күргәҙмәһе ойошторола. Был турала Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы хәбәр итә.
Күргәҙмә ватан сәнәғәтенең өр-яңы ҡаҙаныштарын күрһәтергә тейеш, шулай уҡ БДБ дәүләттәре араһында сауҙа-иҡтисади бәйләнештәрҙе киңәйтеү маҡсаты ҡуя.
Күргәҙмә тематикаһы киң. Уның бүлектәре араһында — электр энергетикаһы һәм энергия һөҙөмтәлелеге, нефть-газ сәнәғәте, металлургия, металлургия сәнәғәтендә яңы технологиялар, һыу хужалығы, транспорт инфраструктураһы, машиналар эшләү, юғары технологиялы һәм инновацион тармаҡтар, телекоммуникациялар һәм элемтә, ауыл хужалығы һәм төҙөлөш техникаһы, төҙөлөш һәм проектлау, аҙыҡ-түлек сәнәғәте, мәғариф.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр Алма-Аталағы Рәсәй-Ҡаҙағстан сәнәғәт күргәҙмәһендә Башҡортостан делегацияһы ҡатнашҡайны. Сәфәрҙе БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ойошторғайны.


text:
Затон биҫтәһенә илтәсәк яңы күпер төҙөү һигеҙ миллиард һумға төшәсәк
Ағиҙел йылғаһы аша Затон биҫтәһенә илтәсәк яңы күпер төҙөү яҡынса һигеҙ миллиард һумға төшәсәк. Был хаҡта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Вся Уфа» телеканалында «тура бәйләнеш» барышында хәбәр итте.
Уның һүҙҙәренсә, ғәмәлдәге күпергә параллель рәүештә һалынасаҡ яңы күперҙе проектлау тамамланған. Төҙөлөш быйыл башланасаҡ. Күперҙе өс-дүрт йыл эсендә төҙөп бөтөү планлаштырыла.
Рөстәм Хәмитов шулай уҡ ҡаланың бер нисә биҫтәһендә, шул иҫәптән Затонда, автобустар йөрөүенә бәйле проблемаларҙың булыуы хаҡында белдерҙе. Башҡортостан Президенты «Башавтотранс» етәкселегенә автобустарҙың даими рәүештә, өҙөклөкһөҙ йөрөп торорға тейешлеге хаҡында белдерҙе.


text:
Фото:
Әбйәлил районында һуғыш ветерандары тәбрикләнде
Фото:
Әбйәлил районы хакимиәтендә Еңеү көнө алдынан, йола буйынса, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар өсөн матур сара ойошторолдо.
Осрашыуға 29 ветерандың 20-һе килде. Район хакимиәте башлығы Рим Сыңғыҙов уларҙы Еңеү байрамы менән ҡотлап, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың ҡотлау хаттарын тапшырҙы, ветерандарға һаулыҡ, бәхет һәм оҙон ғүмер теләне. Район башлығы менән осрашыу барышында һуғышта ҡатнашыусылар үҙҙәренең тормошо тураһында һөйләне, ветерандар хаҡында хәстәрлек күргәндәре өсөн рәхмәт әйтте.
Мәҙәниәт йортоноң ижади коллективтары ололарға матур концерт бүләк итте. Сарала ҡатнашыусылар хакимиәт башлығы ҡулынан бүләктәр һәм сәләмләү хаттары алды.
Ветерандарҙы шулай уҡ Әбйәлил районы Советы депутаты Дамир Аллаяров ҡотланы, «Берҙәм Рәсәй» партияһының урындағы бүлексәһе етәксеһе Ашираф Илһамов ололарға «Единая Россия — Башкортостан» гәзитенә яҙылыу өсөн квитанциялар бүләк итте.
Сара күмәкләп фотоға төшөү менән тамамланды, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенән.


text:
Сарк
Координаталар: 49°25′47″ с. ш. 2°21′41″ з. д. / 49.42972° с. ш. 2.36139° з. д. (G) (O)
Сарк — Ла-Манштың көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҙур булмаған утрау. Утрау — Бөйөк Британия юрисдикцияһы аҫтындағы Норманд утрауҙарының береһе, Гернси биләмәһе,
Утрау халҡы — 600 тирәһе кеше (2002). Сарктың үҙ флагы бар. Утрауҙа автомобильдәр тыйылған, велосипед һәм атлы экипаж рөхсәт ителгән. Утрауҙа йәшәүселәр трактор менән файҙалана ала. Моторлы транспорт саралары тик пенсионер һәм инвалидтар өсөн генә.
Утрау ике өлөштән тора: Ҙур Сарк утрауы һәм Кесе Сарк утрауы. Ике утрау тар ғына ҡаялы муйын менән тоташҡан.
Утрау халҡының күп өлөшө инглиз телендә һөйләшә. Элегерәк норманд теленең саркс диалектында һөйләшкән (ҡайһы саҡта француз теленең диалекты тип иҫәпләйҙәр). 1998 йылға торошло сарксс диалектын уртауҙа йәшәүселәрҙең 20% аҙырағы белә.
Сарк Европала феодализмдың иң һуңғы таянысы. Барлыҡ файҙалынырға яраҡлы ерҙәр бер кешенеке — синьорҙыҡы. Ул үҙ ҡарамағындағы ерҙәрҙе арендаға бирә. Был тәртип 2008 йылдың апреленә тиклем дауам итә.[1]
XVI быуатҡа тиклем утрауҙа кеше йәшәмәгән. Ниндәйҙер ваҡыт монах общиналары йәшәгән. Утрау, шулай уҡ пираттар өйөрө урыны булыуы менән билдәле.
XVI быуатта Елизавета I указы буйынса утрауға 40 килеп төшә.
1940-сы йылдарҙа Норманд утрауҙарн (шул иҫәптән Саркты) Германия баҫып ала. Утрауҙа феодаль система 2008 йылға тиклем һаклана. Сарк властарын Евросоюзда даими рәүештә тәнҡитләйҙәр. 2008 йылдың апреленде сеньорлыҡ бөтөрөлә.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Викиһаҡлағыста Сарк темаһы буйынса медиафайлдар бар
- Сарк рәсми сайты
- Сарк утрауы
- Сарк — «Европала феодализмдың һуңғы терәге». (урыҫ.)
- Сарк галереяһы


text:
Баш ҡалала ШОС һәм БРИКС илдәре табиптары яман шеште дауалау тәжрибәһе менән уртаҡлашасаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Өфөлә «Эксперименталь һәм клиник онкологияның хәҙерге ҡаҙаныштары» Халыҡ-ара конференцияһы үҙ эшен башланы. Ул Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС саммиттары сиктәрендә үтә.
Ике көн дауамында онкология сирҙәрен дауалауҙың заманса алымдары тикшереләсәк. Осрашыуҙың тәүге көнөндә Башҡортостандың Фәндәр академияһында Рәсәй, Ҡаҙағстан һәм Латвия табиптары сығыш яһай. Улар онкологияны тикшереү тәжрибәһе, яман шеште дауалағанда кешелекле мөнәсәбәт хаҡында һөйләйәсәк.
Йома, 5 июндә, конференция сиктәрендә «DHMEQ: онкологияла клиник-эксперименталь тикшереүҙәрҙең тәүге һөҙөмтәләре (ШОС һәм БРИКС илдәре ғалимдары тәжрибәһе)» симпозиумы үтә. Ул «Президент отел»дәге конференциялар залында була. Симпозиумда Япония, Бразилия, Ҡытай, Норвегия ғалимдары сығыш яһай. Улар үҙҙәренең илдәрендә ауыр сирҙе дауалау тәжрибәһе менән уртаҡлашасаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов Эшҡыуарлыҡ буйынса координация советының эшсе төркөмө менән осрашты Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Эшҡыуарлыҡ буйынса координация советының эшсе төркөмө менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Эшҡыуарлыҡ буйынса координация советының эшсе төркөмө менән осрашты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
15 ғинуарҙа Республика йортонда Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы Эшҡыуарлыҡ буйынса координация советының эшсе төркөмө менән осрашты. Кәңәшмәлә советтың 2015 йылдағы эшенә йомғаҡ яһалды, шулай уҡ төбәк муниципалитеттарында эшҡыуарлыҡ мөхите торошо мәсьәләләре тикшерелде.
Республика етәксеһе 2015 йылға яҡынса йомғаҡ яһаны һәм Башҡортостандың макроиҡтисади күрһәткестәр буйынса йылды яҡшы тамамлауын билдәләне. Атап әйткәндә, инвестициялар күләме 2014 йылға ҡарата 5 процентҡа артҡан, сәнәғәт етештереү индексы 101 процент, тауар тейәү – 104, ойошмаларҙың әйләнеше 101 процент самаһы тәшкил иткән.
Республика Башлығы килеп тыуған социаль-иҡтисади хәлдә властың өҫтәмә мөмкинлектәрҙе күҙ уңында тоторға тейешлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.
– Республикабыҙға килгәндә, бәләкәй, урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү мөһим, – тине Рөстәм Хәмитов. – Эшҡыуарлыҡ тигәндә күптәр сауҙа үҙәге, магазин, киоск, будканы ғына күҙ уңында тота. Ысынында бәләкәй бизнес кешелек капиталын, республика инфраструктураһын булдырыуҙа эшләй ала. Әлбиттә, беҙ бәләкәй эшҡыуарлыҡ социаль йүнәлешле коммерцияға ҡарамаған ойошмаларға килһен өсөн әүҙем эшләй башларға тейешбеҙ.
Төбәк етәксеһе һүҙҙәренсә, бәләкәй бизнестың республика иҡтисадына индергән өлөшө ҙур түгел – тулайым төбәк продуктында уға 10-дан 20 процентҡа тиклем тура килә.