text:
Мәктәп өсөн рәхмәт!
Башҡортостан Республикаһы Президенты исеменә Бишбүләк районының Айыт ауылы халҡынан рәхмәт хаты килде.
"Хөрмәтле Мортаза Ғөбәйҙулла улы! Һеҙгә тәрән һәм ихлас рәхмәт һүҙҙәре менән Бишбүләк районының Айыт ауылы халҡы мөрәжәғәт итә. Быйылғы йыл ауылыбыҙ тарихына сағыу, онотолғоһоҙ бит булып инәсәк. Фатих Кәримдең 100 йыллығына ҡарата капиталь ремонттан һуң шағир-патриот исемен йөрөтөүсе мәктәп танымаҫлыҡ булып үҙгәрҙе. Йылдар үтеү менән иҫкереп туҙған бина бер нисә ай эсендә генә ошондай заманса, бай, күркәм төҫ алыр, тип кем уйлаған!
Бөгөн яңыртылған мәктәптә бөтә нәмә шатландыра: йылытылған һәм тыштан сифатлы материалдар менән көпләнгән стеналар, капиталь ремонтланған түбә ябыуы, ҡояш нурҙарына ялтлап торған пластик тәҙрәләр, кафель плитка түшәлгән иҙәндәр, асыҡ төҫкә буялған коридорҙар һәм кластар, яҡты ашхана һәм иркен спортзал. Быларҙың барыһына ла тиҫтәләгән, йөҙләгән кешеләрҙең күңел йылыһы һалынған. Капиталь ремонттан һуң мәктәпте асыу байрамында сығыш яһаусыларҙың барыһы ла, хөрмәтле Мортаза Ғөбәйҙулла улы, Һеҙгә, республика Хөкүмәтенә ауыл эшсәндәре, үҫеп килеүсе быуын, ауыл уҡытыусылары хаҡында ҙур хәстәрлегегеҙ өсөн рәхмәт белдерҙе.
Быйыл көҙ Фатих Кәрим исемендәге мәктәп шағир-патриоттың 100 йыллығына арналған тантаналарға Башҡортостандан, Татарстандан, Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән килгән бик күп ҡунаҡтар – танылған прозаиктар һәм яҙыусыларҙы, йәмәғәт эшмәкәрҙәрен ҡабул итте. Ҡунаҡтар балаларыбыҙ һәм ейәндәребеҙҙең ниндәй матур шарттарҙа уҡыуын һоҡланып билдәләнеләр. Уларҙың сифатлы белем алыу, үҙ һәләттәрен үҫтереү, спорт һәм ижад менән шөғөлләнеү, ял итеү өсөн бөтә мөмкинлектәре булыуы беҙҙе шатландыра.
Хәҙерге ваҡытта Айыт мәктәбендә 210 уҡыусы белем ала. “Мәғариф” милли проекты буйынса алынған автобуста көн һайын Кәрим, Алексеевка, Мулланур-Вахитов, Туҡай ауылдарынан балаларҙы дәрестәргә йөрөтәләр.
Яңы һәм капиталь ремонтланған мәктәптәр, дауаханалар һәм мәҙәниәт йорттары, торлаҡ һәм юлдар – ул республикабыҙҙың символы, аҡыллы, киләсәккә йүнәлтелгән социаль-иҡтисади сәйәсәт һөҙөмтәһе. Беҙ тотороҡло һәм сәскә атыусы республикала йәшәүебеҙ менән ғорурланабыҙ. Һеҙгә, Мортаза Ғөбәйҙулла улы, ныҡлы һаулыҡ, тыуған Башҡортостаныбыҙ именлеге хаҡына эшегеҙҙә уңыштар теләйбеҙ.
Айыт ауылы халҡы исеменән Айыт ауыл Советы ауыл биләмәһе башлығы Р.Ф. Ғимазетдинов», тиелә хатта.


c: text/html

text:
Рөстәм Хәмитов РФ Дәүләт Советы ултырышында ҡатнашты
23 декабрҙә Мәскәүҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Дәүләт Советы һәм Президент ҡарамағындағы Рәсәйҙең социаль-иҡтисади үҫешендә маҡсатлы күрһәткестәргә ирешеү мониторингы буйынса комиссияның берлектәге ултырышында ҡатнашты, уны Рәсәй Президенты Владимир Путин үткәрҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Кәңәшмәнең төп темаһы – илдең социаль-иҡтисади үҫеше тураһында президент указдарын үтәү буйынса сараларҙы тормошҡа ашырыу. Мәғарифты үҫтереү, торлаҡ-коммуналь хужалыҡты модернизациялау һәм хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәреү мәсьәләләре тикшерелде.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 348
ҠАРАТАУ, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. БР‑ҙың Нуриман, Салауат р‑ндары һәм Силәбе өлк. буйлап Шарҙалы й. (Йүрүҙән й. ҡушылдығы) алып Һалдыбаш й. киңлек ағымына тиклем субкиңлек йүнәлешендә һуҙылған. Оҙонлоғо 80 км, көнбайыш өлөшөнөң киңлеге 10—13 км, урта өлөшөнөң — 5—6 км, көнсығыш өлөшөнөң — 8—10 км. Абс. бейеклеге 691 м (Ағаҙарҙаҡ тауы). Рельефы үҙәндәр м‑н ныҡ йырғыланған. Ҡаратау күтәрелешенең (ҡара: Ҡаратау ҡалҡыуы) алғы өлөшөнә тура килә. Өҫкө рифейҙың карбонат‑терриген ҡатламдарынан тора. Һыртта Оло Айыр (Йүрүҙән й. ҡушылдығы), Әшә, Минйәр (Эҫем й. ҡушылдыҡтары), Салдыбаш йй. һ.б. башлана. Ландшафы көнсығышта кәҫле көлһыу тупраҡтағы икенсел ҡайын һәм шыршы урмандарынан, көнбайышта кәҫле көлһыу һәм аҡһыл һоро урман тупраҡтарындағы ылыҫлы‑киң япраҡлы урмандарҙан ғибәрәт. Һырт буйлап йүкә, имән, саған һәм йыла ағастары таралыуының көнсығыш сиге үтә.
И.М.Япаров
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Фото:
«Салауат Юлаев» һөҙөмтәле матчта «Лада»ны отто
Фото:
Тольяттила Өфөнөң “Салауат Юлаев”ын урындағы “Лада” ҡабул иткән Континенталь хоккей лигаһының сираттағы матчы тамамланды. Өфөлөләр 5:2 иҫәбе менән еңеүгә өлгәште.
Беренсе осорҙа уҡ “юлаевсылар” уңышҡа ҙур аҙымдар яһаны – 3:0. Петр Счастливый беренсе шайбаны ҡапҡаға ырғытып һәм өсөнсөһөндә ҡатнашып (Игорь Григоренко ярҙамында), Өфө өсөн тәүге мәрәйҙәр йыйҙы.
Матчта икенсе голды Олег Твердовский индерҙе, уның ассистенттары — Сергей Зиновьев һәм Александр Радулов.
Икенсе ваҡыт арауығында Счастливый Григоренкоға йәнә отошло уйыны менән ярҙамлашты – 4:0, ә Радулов өфөлөләрҙең бишенсе һөҙөмтәле атакаһын уңышлы тамамлап ҡуйҙы — 5:0.
Ошонан һуң ғына хужалар Виктор Другов ярҙамында уйын иҫәбен бер аҙ үҙгәртеүгә иреште – 1:5.
Иван Лекомцев күпселектә булыуҙарын ҡулланып, икенсе осорға нөктә ҡуйҙы – 2:5.
Өсөнсө осорҙа Өфө хоккейсылары һәр төрлө ҡағиҙә боҙоуҙарҙа ғына “оҫталыҡ” күрһәтте, һөҙөмтәлә өс тапҡыр уйынсыларҙың кәметелгән составында уйнаны.
114 мәрәй туплап, Башҡортостан клубы КХЛ дөйөм турнир таблицаһында таҙа беренсе урынға сыҡты.
5 февралдә «Салауат Юлаев» Түбәнге Камала «Нефтехимик»ҡа ҡаршы уйнаясаҡ.


text:
Башҡортостанда «Рәсәй-Мәҙәниәт» каналында төбәк тапшырыуҙары эфирға сыға башланыФото: Андрей Старостин
Башҡортостанда «Рәсәй-Мәҙәниәт» каналында төбәк тапшырыуҙары эфирға сыға башланы
Башҡортостанда «Рәсәй-Мәҙәниәт» каналында төбәк тапшырыуҙары эфирға сыға башланыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Бөгөн, 1 июлдә, «Рәсәй-Мәҙәниәт» каналында төбәк тапшырыуҙары эфирға сыға башланы. Презентацияға республика етәкселеге вәкилдәре, махсус рәүештә Өфөгә килгән билдәле алып барыусы Владислав Флярковский, республиканың мәҙәниәт һәм сәнғәт учреждениелары директорҙары, журналистар йыйылды.
«Ошо канал республика, Рәсәй, донъя кимәлендәге мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренең бер-береһе менән аралашыу майҙансығы булыр тип ышанғы килә. Алда оҙон юл, барыбыҙ ҙа тырышырға тейешбеҙ. Беҙ Рәсәй телеканалы етәкселегенә, каналда тапшырыуҙарҙы тергеҙеү тәҡдимен индергән республика Башлығы Рөстәм Хәмитовҡа ҙур рәхмәтлебеҙ», — тип билдәләне Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры Салауат Сәғитов.
«Рәсәй-Мәҙәниәт» каналында эфирға сыҡҡан урындағы проекттар республиканың мәҙәни тормошондағы мөһим ваҡиғаларҙы яҡтырта. Сағыу ваҡиғалар тураһында сюжеттар «Рәсәй 24» һәм «Рәсәй 1» каналдарында ла күрһәтелә.
«Баш мөхәррир Сергей Шумаковтың тырышлығы һөҙөмтәһендә һуңғы биш йылда «Мәҙәниәт» телеканалында бик күп проекттар барлыҡҡа килде. Ул иғтибарлы һәм талапсан тамашасы алдында яңы баҫҡысҡа күтәрелде. Канал үҫешәсәк, хәҙер инде һеҙҙең менән бергә», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Владислав Флярковский.
Баш мөхәррир Татьяна Саттарова Михаил Мирошниченконың «Өфө буйлап йөрөү» һәм Наилә Сәфәрғолованың Әҙәбиәт йылына арналған «Әйтер һүҙем бар» проекттарын тәҡдим итте. Презентация барышында юбилярҙы — 50 йыл радиола эшләгән диктор Наилә Ғәләүетдинованы тәбрикләнеләр. Каналдың ветеранына күп йыллыҡ хеҙмәте өсөн Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының почет грамотаһы тапшырылды.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, йыл ярым элек «Рәсәй-Мәҙәниәт» каналында урындағы тапшырыуҙар туҡтатылды. Каналдың форматы элеккесә ҡала — көн һайын иртән ярты сәғәтлек «Иртә» тапшырыуы, ҡунаҡтар менән әңгәмә, Өфөлә һәм Башҡортостанда барған иң сағыу ваҡиғалар хаҡында мәҙәниәт яңылыҡтары.


text:
“Һөт иле” ҡайҙан башлана?28-02-2015, 01:05 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға
— Былай кәйеф нисек һуң, ауыл хужалығы ауыр тармаҡтарҙан һанала бит, — тим хужалыҡ рәйесе Рушан Ғайсинға һүҙ башлау ниәтенән.
— Зарланыуҙан фәтүә юҡ, барыһы ла үҙебеҙҙән тора, — тине лә хужа “дилбегәһен” Һыйрышбаш машина-трактор паркына табан тартты.
Иҫең китерлек! “Ете ҡыҙ” бейеүендәгесә тигәндәй, өр-яңы “Нива” комбайндары теҙелешкән. Етеһенең дә йәм-йәшел “камзул”дары ялтлап тора. Шунда уҡ сиратҡа “Джангир” сәсеү комплексы, башҡа сәскес, урғыс, тағылма ҡоролма баҫҡан. “Кәнишнә, — тим үҙемсә, — бындай техника менән 10 мең 788 гектар ерҙе эшкәртеп була”. Шуның һөрөнтөләре генә лә 7 мең 936 гектар бит. Юҡҡамы ни улар иген культураларының һәр гектарынан 30-ар центнер уңыш алған. Әлбиттә, бының өсөн бик-бик тырышырға кәрәк. Шунан һуң, киләсәкте хәстәрләмәһәң, әллә нимәгә өмөт тә итеп булмай. Ә улар былтыр ғына 40 миллион 240 мең һумлыҡ техника алған.
Беҙҙең ремонт оҫтаханаһына ингәнгә береһе лә иғтибар итмәне — һәр кем эш менән мәшғүл: берәүҙәр асҡыс бора, икенселәре тимер сүкей, өсөнсөләре техникаһын капиталь йүнәтеү өсөн һүтә.
— Яҙғы сәсеүгә саҡлы барлыҡ техниканы әҙерләп бөтәбеҙ, — ти бригадир Самат Хәкимов.
Булмаҫ тимә, бында уның өсөн шарттар тыуҙырылған. Ҡуй, эш ҡалдырып йөрөтмәйек, тинек тә, Рәүит Шәйәхмәтов, Ғиниәт Ғәлимов, Тимерйән Әхмәтов, Ирек Сәлимов, Роберт Ялаев, Самат Хәкимов, Динар Мөхтәровтарҙы “кәртишкә”гә төшөрөп, малсылар янына йүнәлдек.
Малсылыҡ тармағы ныҡ үҫешкән бында тиһәм, һис арттырыу булмаҫ. Ҡара-сыбар тоҡомло мал үрсетәләр. Әле 2 мең 803 баш һыйыр иҫәпләнә.
Хәтерегеҙҙә булһа, элек һәр һыйырҙан 3 мең литр һөт һауғандар ҙур уңышҡа өлгәшкән иҫәпләнә ине. Ә бына бөгөн “Алға” һауынсыһы Ирина Сәлимова 8 мең 180 литр һауһа, Гөлназ Зәйнуллина, Фирҙәүсә Ғәлләмова, Эльза Саматова, Ғәлиә Ильясова, Әлфиә Мөхтәровалар уның эҙенә баҫып килә.
Малсылар уңышының төп сере — заманында Ринат Вилданов һымаҡ белгестәрҙең тоҡомсолоҡ эшенә тотоноп, һыйырҙарҙы яһалма ҡасырыуға күсеүҙәрендә. Ә эҙләнгәндәр һәр саҡ уңышҡа ирешә. Мәҫәлән, уҙған йыл Вәзих Фәтихов, Клара Ғәбдрәфиҡовалар һәр 100 баш һыйырҙан 99 быҙау алған. Был – республика буйынса иң яҡшы күрһәткес.
Уҡыусыны һандар менән ялҡытмаҫ өсөн һүҙ аҙағында шуны ғына әйтке килә, республиканы, ысынлап та, “Һөт иле” тип атарға була икән. ”Алға”ла шуға инандыҡ.


text:
Инвестиция эшмәкәрлеге өлкәһендә алдынғылар билдәләнде
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов 2009 йылдың 7 мартында 2008 йылдағы "Һөҙөмтәле инвестиция эшмәкәрлеге өсөн" Башҡортостан Республикаһы Президенты премияларын биреү тураһында Указға ҡул ҡуйҙы.
Указға ярашлы Башҡортостан Республикаһы Президенты премиялары түбәндәге номинацияларҙа бирелде:
"Ауыл хужалығы, һунарсылыҡ һәм урман хужалығы": I урын — Мәләүез районының "М. Ғафури исемендәге Башҡортостан ҡошсолоҡ комплексы" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, II урын — Учалы районының "Байрамғол агрофирмаһы" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте; "Балыҡсылыҡ, балыҡ үрсетеү" — Мәләүез районының "Нөгөш балыҡсылыҡ хужалығы" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте; "Яғыулыҡ-энергетика файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу" — "Башнефть" акционерҙар нефть компанияһы; "Файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу" — Сибай ҡалаһының "Башҡортостан баҡыры" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте; "Аҙыҡ-түлек етештереү" — "Почет билдәһе" орденлы "Бәләбәй һөт комбинаты" асыҡ акционерҙар йәмғиәте; "Кокс, нефть продукттары етештереү " — "Өфөнефтехим" асыҡ акционерҙар йәмғиәте; "Химия производствоһы": I урын — "Сода" асыҡ акционерҙар йәмғиәте, II урын — "Стәрлетамаҡ нефть химияһы заводы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте; "Металлургия производствоһы һәм әҙер металл изделиелар етештереү" — "Благовещен арматура заводы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте; "Металл булмаған башҡа минераль продукттар етештереү" — "Ласселсбергер" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте; "Электр ҡорамалдары, электрон һәм оптика йыһаздары етештереү" — Өфө ҡалаһының "ОЙО-ГЕО Импульс Интернэшнл" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте; "Төҙөлөш" Туймазы районының "3-сө төҙөлөш фирмаһы" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте; "Транспорт һәм элемтә" — "Башинформсвязь" асыҡ акционерҙар йәмғиәте; "Мотлаҡ социаль тәьминәт" — "Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе" асыҡ акционерҙар йәмғиәте.
Беренсе урын яулаған ойошмаларға Башҡортостан Республикаһы Президентының "Һөҙөмтәле инвестиция эшмәкәрлеге өсөн" премияһының I дәрәжә дипломдары тапшырылып, лауреат статусы бирелде. Икенсе урын яулаусы ойошмаларға II дәрәжә дипломдары тапшырылып, дипломант статусы бирелде.
Указ ҡул ҡуйылған көндән көсөнә инде.


text:
Фото:
«Милли кейем быуаттар аралығында» конкурсына йомғаҡ яһалды
Фото:
«Милли кейем быуаттар аралығында» Беренсе асыҡ конкурсы еңеүселәре билдәләнде — уларҙың исемдәре Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында үткәрелгән гала-концертта аталды.
Конкурс Гран-прийын Өфө дәүләт технология һәм дизайн колледжының “Батшабикә” коллекцияһы һәм уның авторы Дина Закрина яуланы. Конкурстың дүрт номинацияһында Айһылыу Шәрипова менән Юлия Петренко һәм уларҙың «Ҡарға туйы» коллекцияһы («Дефиле» номинацияһында 1-се урын), Хәҙисә Арғынбаева («Этнографик кейем» номинацияһында 1-се урын), Людмила Мрясова («Милли кейемдәге ҡурсаҡ» номинацияһында 1-се урын) һәм Светлана Горбунова («Эскиздар конкурсы» номинацияһында 1-се урын) еңеүселәр булды.
Конкурста ҡатнашыусыларҙы һәм ойоштороусыларҙы дебют менән Өфөнөң Киров районы хакимиәте башлығы Юлай Ильясов ҡотланы. Ул, модельерҙарҙың ижади ярышы тиҙҙән ҡалабыҙ өсөн традиционға әйләнәсәк һәм йыл һайын төрлө төбәктәрҙән күберәк ҡатнашыусылар йәлеп итәсәк, тигән ышаныс белдерҙе.
— Милли кейемдәр аша беҙ республикабыҙ территорияһында йәшәүсе төрлө халыҡтар менән яҡынданыраҡ танышабыҙ һәм уларҙың үҙенсәлектәре тураһында күберәк беләбеҙ, — тине Юлай Талха улы. – Бынан тыш, хәҙерге кейемдә милли костюм элементтары булһа, бик матур бит.
Шуны өҫтәп әйтеп үтәйек, модельерҙарҙың милли кейемдәргә махсуслашҡан беренсе конкурсы ижади йәштәр инициативаһы буйынса Өфөнөң Киров районы хакимиәте тарафынан ойошторолдо. Ул Башҡортостанда Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылына арналды. Уның бурыстары булып оҫта һәм йәш модельерҙарҙың милли кейем традицияларын өйрәнеү, һаҡлау һәм үҫтереү менән ҡыҙыҡһыныуын дәртләндереү; милли кейем ижад итеү өлкәһендә һәләтле оҫталарҙы, яңы коллективтарҙы һәм авторҙар үҙәктәрен асыҡлау һәм яҡлау тора.
Өфөнөң Киров районы хакимиәтенең мәҙәниәт һәм йәштәр эштәре буйынса бүлеге начальнигы Зөлфиә Ханнанова хәбәр итеүенсә, «Милли кейем быуаттар аралығында» Беренсе конкурсында ҡатнашыуға Өфөнән һәм Саранскиҙан 34 йәш модельерҙан заявка килде. Проектта шулай уҡ Өфө ательелары, Бөтә Рәсәй музыка йәмғиәтенең Башҡортостан производство комбинаты, “Ағиҙел” Башҡортостан художество промыслаһы, Өфө трикотаж фабрикаһы, «Иман» мосолман кейемдәре тегеү ательеһы, «Салауат», «Сәләм» ательелары, «Алина Ҡаҙакбаева» салон-ательеһы, «Ете ҡыҙ» магазин-ательеһы һәм Саҡмағош ауылынан Балалар ижады үҙәге ҡатнашты.


text:
Социаль туристар Башҡортостандан Ҡазанға йөрөйәсәк
Социаль туризм проекты сиктәрендә Башҡортостанда төбәк халҡы Татарстандың баш ҡалаһы Ҡазанға йөрөйәсәк. Бында, иң элек, ил буйлап сәйәхәт итергә мөмкинлек биреләсәк оло йәштәге әүҙем кешеләр хаҡында һүҙ бара. Был турала кисә Татарстан менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйған ваҡытта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов белдерҙе.
Республика башлығы аңлатыуынса, был пилот проекты федераль кимәлдә хупланған һәм яңы йылда ғәмәлгә ашырыла башлаясаҡ.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов социаль туризмды үҫтереүҙең инициаторы булды. Идеяны Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев хупланы. 2011 йылда пенсия йәшендәге кешеләргә туристик юлламаны компенсациялауға республика ҡаҙнаһынан 37-38 миллион һум бүлеү планлаштырыла. Социаль туризм программаһын БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты әҙерләй. Яҡын арала ул Башҡортостан Хөкүмәте менән раҫланырға тейеш.


text:
Фото:
Өфө хеҙмәтсәндәре 1 Майҙы ҡаршыланы
Фото:
Өфө хеҙмәтсәндәре профсоюз активының Беренсе майға ҡарата митингыһы «Лайыҡлы эш урындары һәм эш хаҡы өсөн!» тигән лозунг аҫтында Ленин исемендәге майҙанда үтте. Бындай акциялар был көндө бөтә ил буйынса уҙғарылды.
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев, митингыла сығыш яһап, хеҙмәтсәндәрҙе республика етәкселеге исеменән ҡотланы һәм бөгөн власть халыҡ проблемаларын яҡшы белә, уларҙы хәл итеү өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләй, тине.
БР Профсоюздар федерацияһы рәйесе Әмирхан Сәмерханов бөгөн республика хеҙмәтсәндәрен борсоған төп проблемаларҙы – эшһеҙлек кимәленең юғары булыуын, торлаҡ-коммуналь хужалыҡта тарифтарҙың үҫеүен һәм эш хаҡының түбән кимәлен – билдәләне. Эш хаҡы буйынса Башҡортостан илдәге күпселек төбәктәрҙән артта ҡалыуын дауам итә.
Митингыла шулай уҡ сәнәғәт һәм аграр предприятиелар, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, мәҙәниәт учреждениелары вәкилдәре сығыш яһаны.
Һуғыш һәм хеҙмәт ветерандарының берләштерелгән республика советы рәйесе Людмила Яковлева ветерандарҙың һәм пенсионерҙарҙың ауыр хәлдә көн итеүенә иғтибарҙы йүнәлтте. Ул күтәргән проблемалар иҫәбенә шулай уҡ Башҡортостан яғыулыҡ-энергетика комплексы яҙмышы ла инде. Уның фекеренсә, был тармаҡ предприятиелары законһыҙ хосусилаштырылған һәм һатылған. Митинг күтәрелгән мәсьәләләр буйынса резолюция ҡабул итеү менән тамамланды.


text:
Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау өлкәһен артабан үҫтереү Тармаҡты яңыртыу программаһы сиктәрендә ғәмәлгә ашырыласаҡ
Республиканың һаулыҡ һаҡлау өлкәһен артабан үҫтереү Тармаҡты яңыртыу программаһы сиктәрендә тормошҡа ашырыласаҡ, тип билдәләне Һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереү буйынса республика Советының күсмә ултырышында Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Георгий Шебаев.
— Башҡортостан Республикһы Президентының 2011 йылдың 25 авгусындағы «Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының территориаль органдары тураһында»ғы Указына ярашлы медицина округтарында, Яңыртыу программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә, Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының туғыҙ территориаль органын булдырыу күҙ уңында тотола, — тип хәбәр итте Георгий Шебаев. – Уларға эште ойоштороу, финанслау һәм һаулыҡ һаҡлау учреждениелары эшмәкәрлеген контролдә тотоу йөкмәтелә.
Улар республиканың ҙур күп профилле ҡала һәм район дауаханалары нигеҙендә булдырыласаҡ, дөйөм ҡеүәте – 1863 урын.
— Муниципаль-ара медицина үҙәктәрен булдырыу беҙҙең төп маҡсат булып тора, улар барлыҡ хеҙмәттәрҙе лә тәүлек әйләнәһенә күрһәтәсәк, — тине ведомство башлығы. – Ағымдағы йылда республикала – яҡынса 2 миллиард һумға 116 дауалау-профилактика учреждениеһы өсөн 1872 берәмек, 2012 йылда 1,8 миллиард һум аҡсаға 120 дауалау-профилактика учреждениеһы өсөн 1369 берәмек медицина ҡорамалдарын алыу ҡаралған.
Кадрҙар һәр тармаҡтың да иң мөһим ресурсы булып тора, тип билдәләне Георгий Шебаев. Тармаҡтағы кадрҙар мәсьәләһен яҡшыртыу өсөн Башҡортостан Республикаһы Президентының «Башҡортостан Республикаһының ауыл ерендә урынлашҡан һаулыҡ һаҡлау учреждениеларының кадрҙар потенциалына дәүләт ярҙамы саралары тураһында»ғы Указы әҙерләнә. Указға ярашлы, ауылда эшләгән йәки эшләргә теләк белдергән белгестәргә дәүләт ярҙамын күрһәтеү күҙ уңында тотола. Йыл һайын юғары профессиональ белем биреү медицина учреждениеларын тамамлаусы 300-ҙән ашыу йәш белгесте райондарға йүнәлтеү планлаштырыла, уларға 100 000 һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған пособие түләнәсәк.
— Һаулыҡ һаҡлау өлкәһен яңыртыу Башҡортостандың социаль-иҡтисади потенциалын арттырыуға һәм халыҡтың сәләмәтлек торошон яҡшыртыуға булышлыҡ итәсәк, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Георгий Шебаев.


text:
Трамплиндан саңғыла һикереү
Трамплиндан саңғыла һикереү[1] (ингл. ski jumpingski jumping[1]) — махсус йыһазландырылған трамплиндан саңғы менән һикереүҙе үҙ эсенә алған спорт төрө. Үҙ аллы спорт төрө булараҡ сығыш яһай, шулай уҡ саңғы икеалышы программаһына ингән. Ярыштар Халыҡ-ара саңғы спорты федерацияһы эгидаһы аҫтында үткәрелә.
Йөкмәткеһе
- 1 Тарихы
- 2 Ярыштар
- 3 Һикереү техникаһы
- 4 Һикереүҙәрҙе баһалау
- 5 Билдәле трамплиндан ырғыусылар
- 6 Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт
- 7 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 8 Иҫкәрмәләр
- 9 Һылтанмалар
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Трамплиндан саңғыла һикереүҙең барлыҡҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был спорт төрө Норвегияла барлыҡҡа килгән, был илдә тауҙан шыуыу оҫталығы буйынса ярыштар (слалом) уҙғарыу халыҡ йолаһы таралған булған. Тәүге документаль мәғлүмәт 1808 йылдың ноябренә ҡарай, лейтенант Рюэ Олаф (норв. Olaf Rye), хеҙмәттәштәре алдында үҙенең батырлығын иҫбат итеү өсөн, 9,5 метр оса[2]. 1862 йылға осоусы саңғысылар юғарыраҡ күтәрелгән һәм алыҫыраҡ һикергән, ә 1862 йылдың 22 ғинуарында Трюсилдә документҡа теркәлгән тәүге ярыштар уҙған[3].
Шамондә 1924 йылғы тәүге ҡышҡы олимпия уйындары программаһына 70 метрлыҡ трамплиндан һикереү, 1964 йылдан — 70 — 90 метрлыҡ трамплиндан һикереү индерелә.
1925 йылда Чехословакиялала спорттың саңғы төрө буйынса тәүге донъя чемпионаты үтә. 1929 йылда Халыҡ-ара саңғы федерацияһы ФИС, сираттағы Олимпия уйындары араһында 4 йылға һуҙылған аралыҡ бик күп була, тип иҫәпләй һәм йыл һайын саңғы спортының бөтә төрҙәре буйынса донъя беренселеген уйнатыу тураһында ҡарар ҡабул итә. 1950 йылдан саңғы уҙышы, саңғы икебәйгеһе һәм һикереү буйынса беренселек ярыштар 4 йылға бер тапҡыр, Олимпия уйындары араһында уҙғарыла, ә 1982 йылдан — ике йылға бер тапҡыр була.
1992 йылдан шәхси ярыштар 90 һәм 120 метрлыҡ трамплиндарҙан һәм команда ярыштары — 120 м трамплиндан уҙғарылған. 1992 йылдан трамплиндар классификацияһы һәм уларҙың конфигурацияһы үҙгәрә. Хәҙерге заман трамплиндары хәүефһеҙерәк була бара. Элегерәк трамплин проектының ҡеүәте тигән төшөнсә бар ине. Бынан сығып, һикереү оҙонлоғо өсөн мәрәй иҫәпләнә ине. П70 трамплинынан 77 метрға һикереү 60 мәрәй булып иҫәпләнә. Хәҙер был К90 (киҫкен нөктә), һәм шуға ярашлы рәүештә, 90 метрға һикереү 60 мәрәй менән баһалана.
Ҡатын-ҡыҙҙар ярыштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1993 йылда, тарихтағы икенсе чемпионатта уҡ, тәүге тапҡыр ҡатын-ҡыҙ трамплиндан һикереү буйынса ярышта ҡатнашты[4]. Әммә, имгәнеү ҡурҡынысы көслө һәм ауыр техника ҡатнашҡанлыҡтан, Аҡ Олимпиада программаларында ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнашмаған ике төр бар ине: трамплиндан һикереү һәм саңғы икебәйгеһе. Ҡатын-ҡыҙҙар был ярыштарҙы бик оҙаҡ көттө һәм яйлап үҙләштерҙе: 2006 йылда дисциплина донъя беренселеге ярыштары программаһына индерелә, ә 2009 йылда — донъя чемпионатына. Шул уҡ йылда 15 европа һәм америка ҡатын-ҡыҙ спортсыһы, Ванкувер Уйындары программаһына трамплиндан һикереү индерелмәгәне өсөн, хоҡуҡтар боҙола тип, Британия Колумбияһының канада провинцияһы судына бирә. Суд дискриминация фактын таныһа ла, был төрҙө пронраммаға индереү МОК ҡарамағында тигән ҡарар ҡабул итә. 2010-сы йылдарға тиклем был төр буйынса ярыштарҙа тик ир-ат ҡына ҡатнашып килде. Дүрт йылдан һуң ғына, Сочи Ҡышҡы Олимпиадаһында ғына яңы дисциплинаның дебюты була. Тәүге олимпия чемпионкаһы — немка Карина Фогт. Әлеге ваҡытта Уйындар программаһында трамплиндан һикереүҙең дүрт төрө бар, шуның береһендә — урта трамплинда ғына ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнаша. Әммә быйыл, 2018 йылда, программа киңәйтелеүе мөмкин: Валь-ди-Фьеммалағы донъя чемпионатында ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнаш команда ярыштарында, ә Ослолағы 2014 йылғы Донъя Кубогында тәүге тапҡыр үҙ көстәрен ҙур трамплинда һынап ҡаранылар:[5]. Саңғы икебәйгеһендә лә, программаһына трамплиндан һикереү ингәнлектән, ҡатын-ҡыҙ ҡатнашмай ине. 2018 йылда Көньяҡ Кореяла уҙасаҡ Ҡышҡы төрҙәр ярышына рәсәйҙең бер спортсыһы ла ҡатнаша алмау мәсьәләһе килеп тыуҙы[6].
2000-се йылдар уртаһында ла ҡатын-ҡыҙҙы был ярыштарға индереү тәҡдимдәре була. Әммә Халыҡ-ара олимпия комитеты башлығы Жак Рогге, ул ваҡытта ҡатын-ҡыҙҙарҙың трамплиндан һикереүе Олимпиада программаһына индереү талаптарына яуап бирерлек түгел тип аңлатты. Уның фекеренсә, был спортҡа йәлеп етерлек спортсы йәлеп ителмәгән, һәм был спорт төрөнөң әүҙем таралышы (35 ил) кәрәк булған һанға етмәй.
Шулай ҙа, ҡатын-ҡыҙҙар башта күрһәткес сығыштарҙа, ә аҙаҡ FIS эгидаһы аҫтында рәсми ярыштарҙа ҡатнашыу хоҡуғын яулай. Башта улар Континенталь кубокта (FIS Ski Jumping Continental Cup) сығыш яһаны.
2006 йылда, башлыса Төньяҡ Америка энтузиастары, Халыҡ-ара саңғы спорты федерацияһын (FIS) 2009 йылғы Либерецта үткән донъя беренселеге программаһына ҡатын-ҡыҙҙар турнирын индереү хоҡуғын ала. 2006 йылдың 26 майында Халыҡ-ара саңғы спорты федерацияһы 2009 йылғы Либерец (Чехия) саңғы төрҙөре спорты буйынса Донъя чемпионатына трамплиндан саңғыла һикереү ярыштарына ҡатын-ҡыҙҙарҙы индереү ҡарарын ҡабул итә. Был ярыштарҙа трамплиндан саңғыла һикереү тарихында тәүге донъя чемпионы исемен америка саңғысыһы Линдси Вэн (en:Lindsey Van) яулай.
2009 йылда, 2010 йылғы Ванкуверҙа үтәсәк Ҡышҡы Олимпиадаһына программаһына трамплиндан саңғы менән һикереү инмәй тигән хәбәр таралғас, Канада, Норвегия, Германия, Словения һәм АҠШ-тың элита спортсылары төркөмө үҙҙәрен, енес билдәләре буйынса хоҡуҡты сикләйҙәр һәм Канаданың хоҡуҡтар һәм азатлыҡ Хартияһының 15-се статьяһын боҙалар тип, судҡа мөрәжәғәт итә. Әммә Британия Колумбияһының Канада провинцияһы Юғары суды законды боҙоу күренеше юҡ тигән ҡарар ҡабул итә[7].
2011 йылдың 3 декабрендә норвег ҡалаһы Лиллехаммерҙа тарихта тәүге тапҡыр Ҡатын-ҡыҙҙар араһында трамплиндан саңғыла һикереү буйынса Донъя кубогы этабы үтә[8].
2014 йылда Сочи Олимпия уйындарында беренсе тапҡыр трамплиндан саңғыла ырғыусы ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнашҡан.
Ярыштар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Саңғы менән трамплиндан һикереү буйынса ярыштар йәйге һәм ҡышҡы миҙгелдәрҙә үткәрелә. Ҡыш көнө киҫкен нөктәһе 90 метр һәм унан да күберәк булған трамплиндан саңғыла һикереү — иң абруйлы һәм мөһим старт булып тора.
Олимпия уйындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына (4 йылға бер тапҡыр) түбәндәге дүрт дисциплина инә.
- K-125 шәхси беренселек — 125 м трамплин, ир-егеттәр
- K-125 команда беренселеге — 125 м трамплин, ир-егеттәр
- K-95 шәхси беренселек — 95 м трамплин, ир-егеттәр.
- K-95 шәхси беренселек— 95 м трамплин, ҡатын-ҡыҙҙар.
Донъя чемпионаттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Саңғы спорты төрҙәре буйынса донъя чемпионаты программаһына (һәр 2 йыл һайын) түбәндәге биш дисциплина инә:
- K-120 шәхси беренселек — 120 м трамплин, ир-егеттәр
- K-120 команда беренселеге — 120 м трамплин, ир-егеттәр
- K-95 шәхси беренселек — 95 м трамплин, ир-егеттәр.
- K-95 шәхси беренселек — 95 м трамплин, ҡатын-ҡыҙҙар (2009 йылдан).
- K-95 команда беренселеге — 95 м трамплин, ир-егеттәр (2011. йылға тиклем. 2013 йылдан башлап ҡатнаш команда беренселеге була, сөнки команда беренселегендә ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнаша башлай).
Осоуҙар буйынса донъя чемпионаты программаһына (2 йыл һайын) түбәндәге ике дисциплина инә:
- K-185 (К-195) шәхси беренселек — 185 м (195 метр) трамплин, ир-егеттәр
- K-185 (К-195) команда беренселеге — 185 м (195 м). трамплин, ир-егеттәр
Ҡатын-ҡыҙҙар индерелмәгән.
Милли командаға дүрт спортсы инә.
Донъя кубогы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Европа, Төньяҡ Америка һәм Азия трамплиндарында үҙ эсенә 37 шәхси һәм команда старттарын (2008—2009 йыл миҙгелдәре) индергән йыл һайын үткән ҡышҡы ярыштар.[9] Донъя кубогы ярыштары киҫкен нөктәһе 105 метр булған трамплиндарҙа үткәрелә. Бер нисә этабы осоу трамплиндарында үткәрелә.
Шәхси һәм команда беренселегендә еңеүселәр спортсылар ҡатнашҡан бөтә илдәрҙәге барлыҡ ярыштарҙа йыйылған мәрәйҙәр суммаһы буйынса билдәләнә.
Донъя кубогы программаһына айырым старт булып «Дүрт трамплин турнеһы» — яңы йыл байрамы көндәрендә, 29 декабрҙән 6 ғинуарға тиклем, һикереү донъяһында үҙ аллы абруйға эйә булған һәм айырым ҡағиҙә буйынса үткәрелгән ярыштар инә.
Башҡа ярыштар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Трамплиндан һикереү буйынса Континенталь кубок
- Трамплиндан һикереү буйынса йәйге Гран-при.
Һикереү техникаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һикереү техникаһы йүгереп килеп, айырылыу өҫтәленән күтәрелеү, осоу фазаһы һәм ергә төшөүҙе үҙ эсенә ала. Барлыҡ элементтарҙы яйға һалып эшләү, һауаға күтәрелгәндә тәнде яраштырыу — был ырғыусы арсеналындағы мөһим техник элементтар.
Ергә килеп төшкән саҡта спортсының быға тиклем бер яҫылыҡта ятҡан аяҡтары «телемарк» (рәсми булмаған исеме — «разножка») тип аталған торошта булған. Был хәлдә спортсы бер аяғын алға сығарып, ә икенсеһен — артта ҡалдырып баҫа; ике аяғы ла тубыҡ тәңгәлендә бөгөлә; «артҡы» аяҡтың тубығы аҫҡа төшөрөлә; ҡулдары яурындан өҫтәрәк йәйелгән хәлдә. Ергә төшкән ваҡытта саңғылар параллель хәлдә тора һәм максималь рәүештә яҡыная. Ергә ошолай төшөү өсөн хәрәкәтте юғары координациялау һәм тигеҙлекте тел тейҙермәҫлек һаҡлау оҫталығы кәрәк. Ергә төшкән саҡта «разножка» эшләмәгән өсөн мәрәйҙәр (һәр судья тарафынан кәм тигәндә ике мәрәй) алынып ташлай.
Ергә килеп төшкән спортсының һикереү оҙонлоғо — айырылыу өҫтәле ситенән саңғылар спортсының аяҡ табандарының ергә бөтөн яҫылығы менән ҡағылғанға саҡлы ара; «телемарк» торошон дөрөҫ үтәгәндә, өҫтәл ситенән алып спортсының табандары араһы уртаһына тиклемге алыҫлыҡ.
Һикереүҙәрҙе баһалау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Киҫкен нөктәгә тура килгән дистанцияла ергә төшкәндә, (мәҫәлән, К125 трамплины өсөн — 125 метр), спортсы 60 мәрәй ала. Әгәр ул шунан да артыҡ осһа, был 60-ҡа өҫтәлә, ә әгәр ҙә ергә яҡыныраҡ төшһә — һикереүҙең оҙонлоғон баһалау таблицаһына (киҫкен нөктә менән бәйле) ярашлы, өҫтәлмә мәрәйҙәр алынып ташлана:
- K20 — K24: метр өсөн 4,8 мәрәй
- K25 — K29: метр өсөн 4,4 мәрәй
- K30 — K34: метр өсөн 4 мәрәй
- K35 — K39: метр өсөн 3,6 мәрәй
- K40 — K49: метр өсөн 3,2 мәрәй
- K50 — K59: метр өсөн 2,8 мәрәй
- K60 — K69: метр өсөн 2,4 мәрәй
- K70 — K79: метр өсөн 2,2 мәрәй
- K80 — K99: метр өсөн 2 мәрәй
- K100 — K169: метр өсөн 1,8 мәрәй
- K170 һәм унан юғарыраҡ: метр өсөн 1,2 мәрәй
Һикереү техникаһы(стиль) асыҡ система буйынса биш судья тарафынан баһалана[10]. Судьялар спортсының осоу фазаһын эстетик яҡтан баһалайҙар һәм бигерәк тә телемаркка хатаһыҙ ергә төшөү мәсьәләһенә тәнҡит менән ҡарайҙар. Һәр судьяның максималь баһаһы — 20 мәрәй. Судьялар ҡуйған иң ҙур һәм иң бәләкәй баһа иҫәпкә алынмай, башҡа өсөһөнөң баһалар суммаһы һикереүҙең оҙонлоғо өсөн ҡуйылған мәрәйҙәргә өҫтәлә. Судьялар, спортсы ергә төшкәндә, кәүҙәнең теләһә ниндәй өлөшө менән ергә ҡағылыуҙы, спортсының артыҡ хәрәкәттәрен һәм йығылыуын ҡаты хөкөм итә. Әгәр ҙә йығылыу һәм ҡағылыуҙар махсус һыҙыҡ артында булһа, улар баһаға тәьҫир итмәй. Ҡатнашыусының һөҙөмтәһе ике зачёт ынтылыш баһалары суммаһы менән билдәләнә.
Ҡапҡа бейеклеген төҙәтеү кәрәклеге, һауа торошоноң көтөлмәгәндә үҙгәреүе трамплиндан саңғыла һикереү ярыштарын ойоштороусыларға даими ҡыйынлыҡтар тыуҙыра. 2010 йылдың июненән FIS мәрәй иҫәпләү ҡағиҙәләренә айырымлыҡтарҙы тиңләштереү мөмкинлеге биргән үҙгәреш индергән. Елдең көсө һәм йүнәлеше (ҡаршы/ыңғай), шулай уҡ старт ҡапҡаһының торошо махсус һыҙыҡлы формулала иҫәпкә алына. Әйтер кәрәк, һәр трамплиндың ҡапҡа торошона ҡарата төҙәтеү коэффициенты үҙенеке. Төҙәтеү шулай уҡ саңғы икебәйгеһендә лә файҙаланыла[11].
Бындай мөнәсәбәт ярыш графигын алдан әйтерлек хәлгә килтергән, ләкин уға ҡаршы тороусылар ҙа бар. Формула һикереүгә тәьҫир итеүсе ҡабырға яҡтан иҫкән елде һәм өйрөлтмәне иҫәпкә алмай. Шулай уҡ формулала һикереү оҙонлоғо иҫәпкә алынмай. Һикереү ни тиклем оҙонораҡ, шул тиклем уға ел тәьҫир итә. Шулай итеп, һыҙыҡлы булмаған формуланы файҙаланыу корректлыраҡ була[12].
Заманса методика буйынса баһаны иҫәпләп сығарыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Миҫал сифатында 2013 йылдың 1 ғинуарында Гармиш-Партенкирхенда Дүрт трамплин турнеһы сиктәрендә үткән ярыштарҙа Дмитрий Васильевтың беренсе һикереүен алайыҡ.
Трамплин тасуирламаһы:
- Kиҫкен нөктә: 125 метр.
- Мәрәй иҫәпләү: К-нөктәгә ҡарата оҙонлоҡтоң һәр метры өсөн ±1,8 мәрәй.
- Был трамплин өсөн g старт ҡапҡаһы факторы: һәр бер метр өсөн ±7,56 мәрәй.
- Был трамплин өсөн k еленә төҙөтеү факторы: секундына 1 метр тиҙлеге булған ел өсөн ±9,36 мәрәй.
1. Дмитрий Васильев 132,5 метрға һикерә, был К-нөктәнән 7,5 метрға алыҫыраҡ. Был һикереүҙең оҙонлоғо өсөн мәрәй: 60+(7,5*1,8) = 73,5 тәшкил итә.
2. Васильевҡа был һикереүе өсөн судьялар биргән баһалар: 15,0; 15,5; 15,5; 16,5; 15,5. Иң яҡшы (16,5) һәм иң түбән (15,0) баһалар алып ташлана, ҡалған өсәүһе бергә ҡушыла. Судьяларҙың дөйөм баһаһы: 15,5+15,5+15,5 = 46,5 мәрәй тәшкил итә.
3. Тренер ҡарары буйынса Васильев, башҡа ҡатнашыусылар кеүек, 26-сы һанлы ҡапҡанан һикермәгән, ә 0,5 метр түбәнерәк урынлашҡан 25-се һанлы ҡапҡанан һикергән. Васильев, йүгереп килеүе ҡыҫҡараҡ булғанлыҡтан, ул 0,5 * фактор g: 0,5*7,56 = 3,78 дәүмәлендәге ыңғай компенсация алған. Һөҙөмтә тиҫтә өлөштәргә тиклем түңәрәкләнә. Шулай итеп, компенсация +3,8 мәрәй тәшкил итә.
4. Һикереү ваҡытында елдең уртаса тиҙлеге ел ыңғайына секундына 0,33 метр тәшкил иткән. Ыңғай ел ырғыусыны ергә «эйелтә», ә ҡаршы ел, киреһенсә, һауала оҙағыраҡ кәйелеп осорға ярҙам итә, тимәк Васильев тиҫкәре ел өсөн ел тиҙлеге дәүмәлен k факторына 0,33*9,36 = 3,0888 ҡабатлаған ыңғай компенсация ала. Һөҙөмтә тиҫтә өлөштәргә тиклем түңәрәкләнә. Шулай итеп, елгә ҡарата төҙәтеү +3,1 мәрәй тәшкил итә.
5. Ахырҙа, һикереү оҙонлоғо өсөн мәрәй, судьялар баһаһы, йүгереп килеү һәм елгә ҡарата төҙөтеү компенсациялары ҡушыла: 73,5 + 46,5 + 3,8 + 3,1 = 126,9 мәрәй. Был һикереүҙең дөйөм баһаһы.
Билдәле трамплиндан ырғыусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Трамплиндан саңғыла һикереүҙәр тарихында алтын олимпия миҙалдары һаны буйынса рекордты финн Матти Нюкянен һәм швейцарлы Симон Амман бүлешә — 4-шәр. Донъя чемпионаттарында шәхси дисциплиналарҙа поляк Адам Малыш иҫәбендә иң күп еңеү — 4.
Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һикереүсе саңғысының өҫтәлдән айырылғандан һуң осоу бейеклеге 5-8 м тәшкил итә.
- Трамплиндан саңғыла һикереү
Трамплиндан саңғыла һикереү — һәр ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына ингән (конькиҙа тимераяҡ фигуралы шыуыу, саңғы ярыштары, хоккей, саңғы икебәйгеһе һәм конькиҙа йүгереү спорты менән бер рәттән) ингән алты спорт төрөнөң береһе.
- 1952 йылда Ослола үткән ярыштар иң күп тамашасы — 150 000 кеше — йыйған.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Олимпия уйындарында трамплиндан саңғыла һикереү
- Саңғыла осоуҙар
- Саңғы икеалышы
- Ski jumping
- Ski jumping techniques
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Всероссийский реестр видов спорта
- ↑ Sihera, Elaine. History of Ski Jumping Winter Olympics Norway: Matt Nykanen, Sondre Nordheim, Olaf Rye. sportinglife360.com (2010-01-13). Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 июль 2014. 13 май 2015 тикшерелгән.
- ↑ Saur, Lasse (1999): Norske ski — til glede og besvær. Research report, Høgskolen i Finnmark.
- ↑ Haarstad, Kjell (1993): Skisportens oppkomst i Norge. Trondheim: Tapir
- ↑ http://сборнаякоманда.рф/encyclopedia/kogda-zhenshchinam-razreshili-prygat-s-tramplina/
- ↑ https://news.yandex.ru/yandsearch?cl4url=www.gazeta.ru/sport/2018/01/24/a_11624233.shtml&lang=ru&from=main_portal&stid=BgR9aYVJR7S3eA2xqwJs&t=1516871184&lr=172&msid=1516871507.35123.22865.6742&mlid=1516871184.glob_225.e20f8d72
- ↑ Спортивная политика — XXI Олимпийские зимние игры. 11.07.2009
- ↑ Прыжки на лыжах: Стартовал первый в истории женский Кубок мира
- ↑ FIS World Cup Calendar 2008—2009 ссылка проверена 29 декабря 2008
- ↑ Бакал Д. С. и др. Большая олимпийская энциклопедия. — М.: Эксмо, 2008. — С. 550. — ISBN 978-5-699-27387-4.
- ↑ FIS media info: Decisions of the FIS Council Spring Meetings in Antalya Ҡалып:Webarchive (Тикшерелгән 9 декабрь 2012)(Тикшерелгән 9 декабрь 2012)
- ↑ FIS Ski Jumping wind + gate compensation explained (Тикшерелгән 9 декабрь 2012)(Тикшерелгән 9 декабрь 2012)


text:
“Эшлекле һәм яуаплылыҡ тойған быуын үҫеп килә”26-12-2017, 00:03 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға
– Республиканың 2030 йылға саҡлы үҫеш стратегияһы раҫланыуы ҙур яуаплылыҡ талап итә, төбәктең иҡтисади үҫешенә ҡағылышлы башҡа мәсьәләләр ҙә үтә етди, – тине Рөстәм Зәки улы. – Был документтар өҫтөндә эшләү ҡатмарлы булды һәм ҙур хеҙмәт талап итте. Беренсе тапҡыр беҙ уларҙы әҙерләүгә республиканың ғилми коллективтарын ғына түгел, ә “Сколково” эксперттарын, киң йәмәғәтселекте һәм эшҡыуарлыҡ даирәһен дә йәлеп иттек, шулай уҡ федераль үҙәктең, атап әйткәндә – Рәсәйҙең Иҡтисади үҫеш министрлығының теләктәре лә иҫәпкә алынды, башҡа төбәктәр үҫеше менән сағыштырыуҙар яһалды.
Был йәһәттән өҫтөнлөклө йүнәлештәр итеп иҡтисадтың реаль өлкәһен нығытыу, кеше капиталын үҫтереү һәм республика райондарының үҫешендәге тигеҙһеҙлекте бөтөрөү билдәләнә. “Стратегия-2030” ҡуйған бурыстарҙы уңышлы үтәү властың, эшҡыуарлыҡтың һәм йәмәғәтселектең бергәләп хәрәкәт итеүенә бәйле, – тине Башлыҡ.
Ултырышта ҡаралған тағы бер мөһим мәсьәлә урта һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡты 2030 йылға саҡлы үҫтереүгә ҡағыла, был документ әлеге Стратегияны тулыландыра һәм эшҡыуарлыҡ унда иҡтисадты үҫтереүҙең иң төп таяныстарының береһе тип иғлан ителгән.
– Граждандарҙың эшҡыуарлыҡ башланғысы беҙҙең өсөн һәр саҡ мөһим өҫтөнлөктәрҙең береһе булды, – тип дауам итте Рөстәм Хәмитов. – Эшҡыуарлыҡтың иҡтисадтағы һәм социаль өлкәләге өлөшөн арттырыу беҙ теләгәнсә тиҙ бармай, ләкин ошо йүнәлештә маҡсатлы рәүештә алға барабыҙ. Бөгөн бәләкәй эшҡыуарлыҡ республикалағы тауар әйләнешенең яртыһы самаһын һәм төбәк тулайым продуктының өстән бер өлөшөн тәьмин итә. Мәшғүл халыҡтың сирек өлөшө ошондай предприятиеларға тура килә. Йыл башынан бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттары дүрт меңгә артты һәм хәҙер улар 140 мең тәшкил итә. Үҫеш 2015 йылдан күҙәтелә һәм йыл һайын беҙҙең иҡтисадта 4-5 мең яңы бәләкәй компания өҫтәлә.
Рөстәм Зәки улы яңыраҡ “Капитандар – минең тәүге бизнес” тип аталған Бөтә Рәсәй конкурсының һайлап алыу этабында ҡатнашҡан уҡыусылар менән осрашыуын иҫкә алды. Ошо балалар әле үк төрлө ҡыҙыҡлы идеялар һәм проекттарҙы тормошҡа ашырырға ынтыла һәм хатта шул юл менән аҡса ла эшләй икән. “Шуны әйтергә теләйем: эшлекле, аҡыллы йәш быуын үҫеп килә, улар араһында, тәбиғи, маҡсатҡа ынтылышлы лидерҙар ҙа бар. Был быуында дәрт, ҡыйыулыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡҡа әҙер булыу сифаттары һиҙелеп тора. Тормошҡа шулай әүҙем мөнәсәбәттә булыуҙы дәртләндерергә генә кәрәк. Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү стратегияһының айырым бүлектәре йәштәр хәрәкәтенә ярҙамды күҙ уңында тота ла инде”.
Киләһе йыл, белеүебеҙсә, Рәсәй Президенты Владимир Путин тарафынан Ирекмән (волонтер) йылы тип иғлан ителде. Беҙҙең республикала ла ирекмәндәр хәрәкәте киңәйә бара. Волонтерлыҡ хәрәкәте һәм йәштәрҙең башланғысын яҡлау буйынса үҙәк тә эшләй.
– Шул уҡ ваҡытта беҙҙә республика өсөн көнүҙәк булған мәсьәлә лә бар, ул – балалы ғаиләләр, – тине Башҡортостан Башлығы. – Беҙҙең төбәктә балалы ғаиләләргә ярҙам йөҙөнән ҡаҙнанан 10 миллиард һум бүленә һәм был эш федераль кимәлдә лә юғары баһаланды. Шуға бәйле, 2018 йылды республикала Ғаилә йылы тип атарға тәҡдим итәм, ошо турала тейешле Указ да әҙерләнә. Был Рәсәй Президенты Владимир Путин иғлан иткән Балалар ун йыллығының бурыстарына ла тап килә.
Республиканың 2030 йылға тиклемге социаль-иҡтисади үҫеше стратегияһының төп бурыстары тураһында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры Евгений Гурьев сығыш яһаны.
– Башҡортостан төп социаль-иҡтисади күрһәткестәр буйынса илдең алдынғы ун төбәге араһында тотороҡло урын тота, – тине ул, “Стратегия-30” документын эшләүҙә ҡатнашҡандарҙың барыһына рәхмәт белдереп. – Географик яҡтан уңайлы ерҙә урынлашыуы һәм инфраструктураның заманса булыуы төбәктең артабанғы үҫеш йүнәлештәрен һәм тиҙлеген дә билдәләй.
Ошо стратегик документтарҙан Евгений Гурьев төбәктә йән башына ҡарата тулайым продукт күрһәткесенә айырым туҡталды, сөнки ул – тормош кимәлен башҡалар менән сағыштырырға мөмкинлек биргән факт. Уны 2030 йылға тиклем өс тапҡырға арттырырға – 967 мең һумға еткерергә һәм ошо күрһәткес буйынса Рәсәйҙең тәүге ун төбәгенә инеү маҡсаты ҡуйыла. Уртаса ғүмер оҙайлығы ул заманға 76 йәшкә етергә тейеш буласаҡ.
Көнкүреш кимәлен артабан күтәреү йүнәлешендә Башҡортостан ярайһы уҡ ҡеүәтле иҡтисади нигеҙгә таяна ала, һәм министр был тәңгәлдә ышаныслы дәлилдәр килтерҙе. Мәҫәлән, беҙҙең республика автомобиль бензины, кальцийланған сода, синтетик каучук һәм башҡа мөһим тауарҙар эшләп сығарыу буйынса Рәсәйҙә алдынғы урындарҙы биләй, ә инновациялы продукция етештереүҙә – илдең иң алдынғы ун төбәге исемлегендә. Ауыл хужалығы продукцияһы етештереү, торлаҡ йорттар төҙөү һәм башҡа ҡайһы бер йүнәлештәрҙә лә һынатҡаныбыҙ юҡ. Тәбиғи байлыҡтар, транспорттың үҫешкән булыуы ла иҡтисади аҙымдарҙы йылдамыраҡ итеү өсөн шарттар тыуҙыра. Республика иҡтисадының көсһөҙ урындары иҫәбендә Евгений Гурьев тыуымдың кәмеүен, халыҡтың ауылда йәшәгән өлөшөнөң ҙур булыуын, хеҙмәт етештереүсәнлегенең заман талаптарына яуап биреп бөтмәүен, төп етештереү фондтарының ярайһы уҡ туҙғанлығын һәм башҡа ҡайһы бер үҙенсәлектәрҙе атаны. Республиканы миграция өсөн ылыҡтырғыс итеү, халыҡта сәләмәт йәшәү рәүешен тәрбиәләү, уның килемен арттырыу, медицина хеҙмәте күрһәтеү сифатын яҡшыртыу, белем биреүҙе яңы баҫҡысҡа күтәреү, туризмды үҫтереү һәм башҡалар – киләсәктә лә ҙур көсөргәнешлек һәм эш күләме талап иткән йүнәлештәр.
Беҙҙең республикала бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙең 2030 йылға тиклемге стратегияһы тураһында ултырышта Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Вячеслав Ғиләжетдинов сығыш яһаны. Уның раҫлауынса, ошо осорҙа бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары һанын һәр мең кешегә ҡарата әле булған 30 берәмектән 46-ға еткереү, тауар әйләнешен, 2014 йыл менән сағыштырғанда, 2,5 тапҡырға үҫтереү ҡарала. Халыҡтың ошо төр предприятиеларҙа эшләгән өлөшөн 35-36 процентҡа тиклем арттырыу ҙа планлаштырыла. Иҡтисадтың был өлкәһенең төп механизмдары – дәүләт идараһының сифатын яҡшыртыу һәм эшҡыуарлыҡ алып барыу шарттарын камиллаштырыу.
– Башҡортостандың сәнәғәт тармаҡтарын үҫтереү программаһы ҡулланыусыларға оҙатылған тауар күләмен 2024 йылға саҡлы 230 миллиард һумға тиклем еткереүҙе күҙ уңында тота, – тине үҙенең сығышында республиканың сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министры Алексей Карпухин. – Был осорға сәнәғәттә төп капиталға инвестиция күләме, 2019 йыл менән сағыштырғанда, 1,9 тапҡырға артырға тейешле.
Бөгөн сәнәғәт республиканың тулайым эске продуктының 37 процентын тыуҙыра, эшләгән һәр дүртенсе кешене мәшғүллек менән тәьмин итә, табыштың 80 процентын һәм төбәк ҡаҙнаһына килгән һалымдың 46 процентын бирә.
Министр раҫлауынса, 2030 йылға нефть эшкәртеүҙең тулылығы, хеҙмәт етештереүсәнлеге буйынса беҙ Рәсәйҙең иң яҡшы ун төбәге, ә юғары етештереүсәнле эш урындарының мәшғүл халыҡтың уртаса йыллыҡ һанына ҡарата нисбәте буйынса иң һәйбәт егерме субъект иҫәбенә инергә тейешбеҙ. Бынан тыш, юғары технологиялы һәм фәнни эшләнеш талап иткән продукцияның төбәк буйынса өлөшөн әлеге 22,8 проценттан 35 процентҡа еткереү, төп фондтарҙың туҙыу кимәлен 55 проценттан 45-кә төшөрөү күҙаллана.
Әгәр ҙә ошоға саҡлы дәүләттең сәнәғәткә ярҙамы субсидия биреүгә һәм сеймал, материалдар һатып алыуға ҡайтып ҡалһа, был программала предприятиеларға Башҡортостандың быйыл ойошторолған Сәнәғәтте үҫтереү фонды аша ярҙам итеү ҡарала.
Тағы ла бер программа – Башҡортостанда физик культураны, спортты һәм йәштәр сәйәсәтен үҫтереү – менән ултырышта республиканың йәштәр сәйәсәте һәм спорт буйынса министры Андрей Иванюта сығыш яһаны. Бындай йүнәлештәге программалар беҙҙә элек тә бар ине, ләкин быйыл уларҙың вәкәләте тамамлана, ә яңыһы структур яҡтан Рәсәйҙең ошондай уҡ дәүләт программаларына тура килә. Уның төп үлсәме – халыҡтың физик культура һәм спорт менән даими шөғөлләнгән өлөшөн арттыра барыу (таблицаны ҡарағыҙ). Шулай уҡ һаулығы сикләнгән кешеләрҙең һәм инвалидтарҙың спорт менән даими шөғөлләнергә ынтылышы ла иғтибарҙан ситтә ҡалырға тейеш түгел. Андрей Иванович бының тап шулай буласағына ышандырҙы. Һәр 100 мең кешегә тура килгән спорт ҡоролмалары һаны буйынса Башҡортостан 2012 йылда Волга буйы федераль округында дүртенсе урында булһа, былтыр ошо йәһәттән бишенсе урында ҡалды. Тимәк, эшләйһе бар әле. Беҙҙең республиканан Рәсәйҙең йыйылма командаларына кандидат исемлегенә индерелгән спортсылары былтыр 250 кеше булһа, быйылғы йомғаҡтар буйынса 255 булыуы көтөлә. Физик культура һәм спортты финанслауға аҡса ла аҙ бүленмәйәсәк: 2018 – 2020 йылдарҙа ул 7,6 миллиард һум тәшкил итәсәк һәм шуның 4,3 миллиардын – республика ҡаҙнаһынан, 2,7 миллиард һумды – урындағы бюджеттарҙан һәм 0,5 миллиардын ҡаҙнанан тыш сығанаҡтарҙан биреү планлаштырыла.
– Бындай мөһим стратегик документтарҙы ҡабул итеп, беҙ уларҙы эштә ҡулланма итеп файҙаланырға тейешбеҙ, – тине Рөстәм Хәмитов ултырышта. – Министрҙар, Хөкүмәт ағзалары һәр төрлө үҙешмәкәрлеккә юл ҡуймаҫҡа, ә бөгөн беҙ тикшергән стратегияларға таянып эш итергә бурыслы. Был – иң мөһим шарт. Иҡтисадты үҫтереү юлын аныҡ күрәбеҙ. Бөлгөнлөк күренештәре бөтөп етмәгән, әммә улар хәҙер дөйөм хәлгә йоғонто яһарлыҡ роль уйнай алмай. Ғөмүмән, илебеҙ ярайһы уҡ әүҙем үҫешәсәк һәм үҙенең иҡтисади күрһәткестәрен яҡшыртыуҙа йылдам эшләгән, тимәк, халыҡтың тормош сифатын да яҡшырта барған төбәктәргә таянасаҡ.
– Барыһы ла киң фронт менән хәрәкәт итһен өсөн норматив-хоҡуҡи ҡағиҙәләрҙең бөтә комплексы киләһе йылдың тәүге яртыһында эшләнеп бөтөргә тейеш, – тине Башҡортостан Башлығы һәм раҫланған документтарҙың йөкмәткеһен дәүләт органдарына, сәнәғәтселәргә, эшҡыуарҙарға һәм киң йәмәғәтселеккә еткерергә ҡушты.


text:
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан ”Китап” нәшриәтендә йыл да балалар өсөн бихисап китап донъя күрә. Тәрән йөкмәткеле, сағыу һүрәтле баҫмаларҙы әҙәбиәт һөйөүселәр теләп ала. Күптән түгел йәнә сауҙаға бер нисә китап сыҡты. Ошо айҡанлы нәшриәттең махсус магазинында бөгөн «Ижадым – йәшәү асылым минең» исемле «Автограф көнө» үтте. Осрашыуҙа Земфира Муллағәлиеваның «Аҡ яулыҡлы тау» һәм Халисә Рәйхандың (Мөхәмәҙиеваның) «Бал яратам» китаптарының исем туйҙары уҙғарылды.
Әҙәби сарала Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының татар телле яҙыусылар берләшмәһе етәксеһе, Назар Нәжми премияһы лауреаты, шағирә Фәниә Ғәбиҙуллина, шағир Вәрис Аҡбашев, филология фәндәре докторы, Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты профессоры Лотфулла Хәбибов, шағирә Резеда Шакирова, «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы баш мөхәррире Салауат Кәримов, Әлшәй районы Мәндән урта мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гүзәлиә Ситдиҡова, Башҡортостанда бөтә донъя татарҙары конгресы вәкиле Илшат Ҡусҡаров, Әлшәй районы Китапханалар үҙәге Тыуған яҡты өйрәнеү бүлеге мөдире Альмира Кирәйева ҡатнашты. Улар яңы сыҡҡан китаптарға байҡау яһап, балалар әҙәбиәте үҫешенә тос өлөш индергән ҡәләмдәштәренә рәхмәт белдерҙе.
Сарала ҡатнашыусыларға нәшриәттә сыҡҡан яңы баҫмалар менән танышыу, авторҙарҙан автограф алыу мөмкинлеге булды. Нәшриәттең директоры Илһам Миңлеғәле улы байрамды асып, авторҙарҙы өр-яңы китаптары менән тәбрикләне.
«Автограф көнө» сиктәрендә тағы ла бер матур традицияға әйләнгән йола - «Изге ҡулдарҙан китап» акцияһы ла үтте. Ул Рәсәй Федерацияһында Волонтерлыҡ һәм Теләктәшлек йылына һәм Башҡортостан республикаһында Ғаилә йылына арналды. «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы баш мөхәррире Салауат Ғайса улы Кәримов һәм шағирә Земфира Мөхәрәм ҡыҙы Муллағәлиева эстафетаны Өфөнөң 84-се татар гимназияһына тапшырҙы. Улар Әлшәй районы Мәндән урта мәктәбе, ә Әлшәй районы Мәндән урта мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы – Ситдиҡова Гүзәлиә Мөхәрәм ҡыҙы ошо уҡ райондың Никифар урта мәктәбе өсөн китаптар һатып алды. Акцияға «Аҡбуҙат» журналы баш мөхәррире, шағирә Тамара Ишбулды ҡыҙы Юлдашева менән Әлшәй районы Китапханалар үҙәге лә ҡушылды.
Приглашаем к участию в акции «Мой язык – язык дружбы. Минең телем – дуҫлыҡ теле».
Желающим принять участие в акции необходимо разместить заявку в группу «Вконтакте».


text:
4-12-2012, 16:40 / Социаль ѳлкә
Тормошобоҙ селтәрле йәки Селтәрле бизнеста тормошоңдо яйға һалып буламы?
Һуңғы йылдарҙа предприятие, ойошмалар, урам буйлап, хатта өй беренсә йөрөп төрлө тауар һатып йөрөүселәрҙең йышайып китеүе береһен дә ғәжәпләндермәй ҙә, әллә ни артыҡ иғтибарҙы ла йәлеп итмәй. Бындай «сауҙагәрҙәргә» ҡарата һәр кемдең үҙ фекере, ҡарашы барлыҡҡа килгән. Берәүҙәр һуңғы тиндәрен дә йәлләмәй һатып алһа, икенсе берҙәре әрһеҙ алыпһатарҙың баҫымына сыҙамай, нимәлер алырға мәжбүр була, ә өсөнсөләре иһә, супер әйбер тәҡдим итеүселәрҙең хәбәр сурытыуын тыңлап та тормай....


text:
26-02-2013, 14:50 / Мәҙәниәт
Ватан һаҡсыһына арналды
Ҡала Мәҙәниәт һарайында Ватанды һаҡлаусыларға арналған тантаналы сара ҡалабыҙҙың ДОСААФ, Һауа-десант ғәскәрҙәре, Казактар ойошмаһы һәм 20-се мәктәп кадеттары тураһындағы видеофильмдар менән башланып китте. Һуңынан Бѳйѳк Ватан һуғышы, локаль бәрелештәр ветерандарын, яугир-интернационалистарҙы, буласаҡ һалдаттарҙы һәм тамашасыларҙы байрам менән муниципаль район хакимиәте башлығы В.Г.Миронов тәбрикләне һәм хәрби-патриотик айлыҡҡа ярашлы уҙғарылған «Егеттәр слеты»нда пневматик ҡоралдан атыу буйынса еңеүселәргә Почет грамоталары тапшырҙы....


text:
Башпедуниверситет Польша менән хеҙмәттәшлек итеү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуясаҡ
Башҡортостанда Поляк мәҙәниәте көндәре сиктәрендә 14 майҙа М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының Филологик белем биреү һәм мәҙәниәт-ара коммуникациялар институтында БДПУ, Башҡортостан Республикаһының поляк мәҙәниәте һәм мәғарифы үҙәге һәм Олецко ҡалаһы хакимиәте араһындағы өс яҡлы килешеүгә ҡул ҡуйыу тантанаһы үтәсәк.
Килешеү мәғариф өлкәһендәге хеҙмәттәшлекте үҫтереүҙе, шул иҫәптән мәғлүмәт, уҡыу һәм методик әсбаптар менән алмашыуҙы, берлектәге мәғариф проекттарын тормошҡа ашырыуҙы, конференциялар һәм семинарҙар ойоштороуҙы күҙ уңында тота.
Юғары уҡыу йортоноң матбуғат үҙәгендә хәбәр итүҙәренсә, был көндө БДПУ-ла поляк теле һәм мәҙәниәте кабинеты асыласаҡ һәм Олецко (Польша Республикаһы) мәктәбе уҡытыусылары менән осрашыу үтәсәк. БДПУ-ла аныҡлауҙарынса, кабинет университеттың, Поляк мәҙәниәте үҙәгенең һәм Олецко хакимиәтенең берлектәге инициативаһы буйынса ойошторола.
Был — вуздағы берҙән-бер үҙәк түгел. Бында электән И.Гёте, К.Дмитриев, М.Аҡмулла исемендәге, франкофония, татар теле, Иран мәҙәниәте һәм башҡа кабинеттар уңышлы эшләп килә. Махсус фәнни-белем биреү үҙәктәрен булдырып, ошо рәүешле университет халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү һәм милләт-ара бәйләнештәрҙе нығытыу юлынан бара.


text:
Рәсәйҙә йәшәү минимумы дәүмәлен арттырырға ниәтләйҙәр
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Ағымдағы йылдың беренсе кварталында йәшәү минимумы дәүмәлен 3,4 процентҡа арттырыу күҙаллана.
Рәсәй Хөкүмәте ҡарары проектына ярашлы, 2016 йылдың беренсе кварталында халыҡтың йән башына йәшәү минимумын 9776 һум, эшкә һәләтле халыҡ өсөн – 10 524 һум, пенсионерҙарға – 8025 һум, балаларға 9677 һум күләмендә билдәләргә тәҡдим ителә.
Йәшәү минимумы дәүмәле квартал һайын төбәктә ҡулланыу кәрзине һәм Росстаттың аҙыҡ-түлеккә, башҡа тауарҙарға, хеҙмәттәргә ҡулланыу хаҡтары кимәле тураһындағы мәғлүмәттәре нигеҙендә билдәләнә.
Росстат мәғлүмәттәре буйынса, 2016 йылдың беренсе кварталында ҡулланыусылар хаҡы индексы бынан алдағы квартал менән сағыштырғанда 102,3 процент тәшкил иткән. Халыҡтың йән башына йәшәү минимумы дәүмәле составындағы аҙыҡ-түлектең хаҡы 3,4 процентҡа артҡан.
Өҫтәүенә аҙыҡ-түлеккә ҡулланыусылар хаҡы индексы 103,2 процент тәшкил иткән. Аҙыҡ-түлеккә ҡарамаған тауарҙар — 3,7, хеҙмәттәр 3,8 процентҡа ҡиммәтләнгән.


text:
1934 йыл
1934 (бер мең туғыҙ йөҙ утыҙ дүртенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса дүшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1934 йылы, 2 мең йыллыҡтың 934 йылы, XX быуаттың 34 йылы, XX быуаттың 4 ун йыллығының 4 йылы, 1930 йылдарҙың 5 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 15 ғинуар — Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы, актёр, режиссёр, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
- 7 февраль — Рәхимов Мортаҙа Ғөбәйҙулла улы, Башҡортостан Республикаһының беренсе Президенты (1993—2010).
- 3 март — Галин Салауат Әхмәҙи улы, филология фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Федерацияһы Гуманитар фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (академигы), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
- 9 март — Гагарин Юрий Алексеевич, донъяла йыһан киңлегенә беренсе булып 1961 йылдың 12 апрелендә осҡан кеше, космонавт.
- 8 апрель — Илһамов Марат Әҡсән улы, физика-математика фәндәре докторы, профессор. Салауат Юлаев ордены кавалеры, Башҡортостан Республикаһының һәм ТР-ҙың фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты.
- 25 апрель — Әлмөхәмәтов Рәшит Вәлиәхмәт улы, педагогия фәндәре кандидаты, профессор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
- 15 май — Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы, тарих фәндәре кандидаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
- 4 август — Рафиҡов Булат Заһри улы, башҡорт яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге Башҡортостандың Дәүләт премияһы лауреаты.
- 20 декабрь — Ишбирҙин Эрнст Фәйзрахман улы, филология фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 28 октябрь — Мәжит Ғафури, башҡорт һәм татар совет әҙәбиәтенең классигы, БАССР-ҙың халыҡ шағиры.


text:
Англия
Англия короллеге — Бөйөк Британияның иң ҙур тарихи һәм административ өлөшө.
Йөкмәткеһе
- 1 Ҡоролош (9 регион)
- 2 Иҫкәрмәләр
- 3 Һылтанмалар
Ҡоролош (9 регион)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Региондар (ингл. Regions, йәки Government Office Regions) — Англияның юғары кимәл административ-территориаль өлөштәре. Һәр регион графлыҡтарға бүленә.
Региондарға бүлеү 1994 йылда Джон Мейджор хөкүмәте менән индерелә.
Көньяҡ-көнсығыш Англия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оксфордшир[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
О́ксфордшир (ингл. Oxfordshire [ˈɒksfərdʃər] йә [ˈɒksfərdʃɪər]) — Англияның көньяғындағы церемониаль һәм метрополь булмаған графлығы. Үҙәге — Оксфорд. Халыҡ һаны — 620 мең кеше (графлыҡтар араһында 35-се урын, 2007). Майҙаны — 2605 км² . Власть. Округта тәртипте «Темз Вэлли Полис» полиция бүлеге һаҡлай. Бүлектең штаб-фатиры Оксфорд эргәһендәге Кидлингтон ауылында урынлашҡан. Административ бүленеше: 5 район.
Көнсығыш Суссекс[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнсығыш Суссекс[3] (ингл. East Sussex, /ˈsʌsɨks/;) — көнсығыш Англияның церемониаль һәм метрополь булмаған графлығы. Графлыҡ Көньяҡ-көнсығыш Англия регионына инә.
Баш ҡала — Льюис, иң эре ҡала — Брайтон һәм Хоув. Халыҡ һаны - 761 800 кеше, графлыҡтар араһында 28-се урын, 2007).
Майҙаны - 1792 км² (33-сө урын); Административ бүленеше: 6 районға бүленгән.
Суррей[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Су́ррей йәки Саррей (ингл. Surrey [ˈsʌri]) Англияның церемониаль һәм метрополь булмаған графлығы, Көньяҡ-көнсығыш Англия регионына инә. «Өй графлыҡтарының» береһе ( «Домашнее графство», Home Counties en: Home counties). Үҙәге — Кингстон-апон-Темс, тарихи яҡтан — Гилдфорд. Халыҡ һаны — 1098300 кеше (2007). Майҙан — 1963 км²; Көнбайыштан көнсығышҡа Суррейҙы Норт Доунс тауҙары киҫеп үтә. Улар графлыҡты икегә бүлә: төньяҡ – уңдырышлы ерҙәр, көньяҡ — таулы ерҙәр.
Күренекле кешеләр. Джули Эндрюс (актриса), Эрик Клэптон (композитор һәм йырсы), Уорик Дэвис («Поттериана»ла гоблин Крюкохват, профессор Флитвик ролдәрен башҡарған), Том Фелтон («Поттериана»ла Драко Малфей).
Джоанна Роулингтын китабында Гарри Поттер ошо адрес буйынса йәшәй: Литтл Уингинг ҡалаһы, Тис урамы, Суррей графлығы.
Кент[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кент (ингл. Kent. /kɛnt/;, лат. Cantium, Canthia) —Англияның көньяғындағы церемониаль һәм метрополь булмаған графлығы. Баш ҡалаһы — Мейдстон. Халыҡ һаны — 1,359 млн кеше (графлыҡтар араһында 1-се урын).
Тарихы. Рим ғәскәрҙәре караптары Британ утрауҙарына иң тәүҙә Кент графлығына төшә.
- Цезарь килер алдынан ерҙәр бельгтар ҡәбиләһе тарафынан яуланған була.
- Вальмер һәм Танет араһында Цезарь хәрби карабынан төшә.
Иҫтәлекле урындары
- Рочестер ҡәлғәһе
- Лидс ҡәлғәһе
- Кентербери
- Кентербери соборы
- Аббатство Святого Августина
- Изге Мартин сиркәүе
- Дувр
- The White Cliffs Experience
- Тентерден
- Tenterden Steam Railway
Күренекле кешеләр
- Графлыҡ Джефри Чосерҙын «Кентербери әҫәрҙәре» аша күп кешеләргә таныш.
- Чарльз Диккенстың атаһы графлыҡта, Чатем диңгеҙе портында эшләгән. Яҙыусының әҫәрҙәрендә Рочестер, клифф һаҙлыҡтары тураһында уҡырға була.
- Рәссам Уильям Тёрнер бала сағының бер өлөшөн бында үткәргән.
- Әҙәбиәт буйынса нобель премияһы лауреаты Уильям Голдинг.
- Венди Коуп, шағирә.
Көнбайыш Мидленд[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнбайыш Мидленд йәки Уэст Мидленд[4] (Уэст-Мидлендс; ингл. West Midlands) — Англияның 9 регионының береһе. Баш ҡалаһы — Бирмингем. Майҙаны 13 004 км². Халыҡ һаны — 5 642 600 кеше.
Административ бүленеше:
Иҡтисад. Уэст Мидленд регионында Астон Мартин, Ягуар Карс, Лэнд Ровер, ЭмДжи Карс, Морган, Маркос, Уэстфилд, ДжиТиЭм компанияларының заводтары һәм штаб-фатирҙары урынлашҡан.
Спорт. Англияның 20 профессональ клубының 4-еһе — Уэст Мидлендтан: Астон Вилла, Вест Бромвич Альбион, Вулверхэмптон Уондерерс, Сток Сити.
Ҙур Лондон[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көньяҡ-көнбайыш Англия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төньяҡ-көнсығыш Англия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йоркшир һәм Хамбер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнсығыш Мидленд[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнсығыш Англия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төньяҡ-көнсығыш Англия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Mason, Chris England 'most crowded in Europe' (инг.). BBC News (2008-09-16). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 5 июнь 2010 тикшерелгән.
- ↑ 2011 Census, Population and Household Estimates for the United Kingdom: (2011 Census: QS211EW Ethnic group (detailed), wards in England and Wales (ZIP 7239Kb))
- ↑ Карта «Великобритания, Ирландия, масштаб 1:1 500 000, Роскартография, 2007 год.»
- ↑ Великобритания // Большая российская энциклопедия, том 5, Москва: Научное изд-во «Большая российская энциклопедия», 2006.


text:
Майҙың беренсе көнөндә республикала митингтар үтә, концерттар ойошторола, хеҙмәт коллективтарында алдынғыларҙы тәбрикләү өсөн тантаналы йыйылыштар була. Быйыл да Башҡортостандың Профсоюздар федерацияһы был сараларҙан ситтә ҡалмаясаҡ. Көндөҙгө cәғәт 12-лә рус дәүләт драма театры алдындағы майҙанда митинг ойошторола. Унда лайыҡлы эш хаҡы, эшһеҙлек, хәүефһеҙ хеҙмәт шарттары булдырыу һәм башҡа көнүҙәк мәсьәләләр күтәреләсәк. Сара аҙағында “Беренсе Май. Эшсәндәр. Профсоюздар” тип аталған балалар һүрәттәре конкурсына йомғаҡ яһаласаҡ, концерт күрһәтеләсәк. Был көндө Мәжит Ғафури исемендәге аттракциондар паркы бушлай эшләй.
Майҙың беренсе көнөндә республикала митингтар үтә, концерттар ойошторола, хеҙмәт коллективтарында алдынғыларҙы тәбрикләү өсөн тантаналы йыйылыштар була. Быйыл да Башҡортостандың Профсоюздар федерацияһы был сараларҙан ситтә ҡалмаясаҡ. Көндөҙгө cәғәт 12-лә рус дәүләт драма театры алдындағы майҙанда митинг ойошторола. Унда лайыҡлы эш хаҡы, эшһеҙлек, хәүефһеҙ хеҙмәт шарттары булдырыу һәм башҡа көнүҙәк мәсьәләләр күтәреләсәк. Сара аҙағында “Беренсе Май. Эшсәндәр. Профсоюздар” тип аталған балалар һүрәттәре конкурсына йомғаҡ яһаласаҡ, концерт күрһәтеләсәк. Был көндө Мәжит Ғафури исемендәге аттракциондар паркы бушлай эшләй.
Йөҙҙән ашыу илдә йыл һайын 28 апрелдә эш урынында һәләк булғандар иҫкә алына, хеҙмәт шарттарын яҡшыртыу буйынса ҡәтғи талаптар ҡуйыла, сөнки бер бәхетһеҙлек тә сәбәпһеҙ тыумай. Уйлап ҡарағыҙ, донъяла йыл һайын 2,2 миллион кеше эш урынында һәләк була, 270 миллион фажиғә осрағы, 160 миллиондан ашыу профессиональ сирле теркәлә. Рәсәйҙә лә социаль һәм иҡтисади юғалтыуҙарға килтереүсе хәлдәр йыш булып тора.
Элегерәк, совет осоронда булған был хәл. Фермала эшләүсе бер малсы сусҡа балаһы урлаған. Быны һиҙеп ҡалғандар. Ҡылған эше буйынса судҡа документ әҙерләгәндәр. Был кеше нисек тә ҡотолоу әмәлен эҙләй башлай. Кемдең төрмәлә ултырғыһы килһен инде? Дуҫтары-таныштары менән кәңәшләшә башлай.
— Һин берәй таныш прокурор менән һөйләш. Закон менән эш итеүсе кәңәш бирһә, бер һүҙһеҙ ҡотолоп ҡалырһың, — ти бер дуҫы. — Улар ҡотолоу юлын да өйрәтә белә.
Ҡатыны яғынан саҡ ҡына таныш булған прокурорға килә был. Хәлде тәфсирләп һөйләп бирә:
— Нисек тә ҡотолоп ҡалырға ине. Минең дә берәр файҙам тейер ине, — ти.
Йәмил Иҫәнғолға бынан ун өс йыл элек килеп төпләнгән. Төп һөнәре — бейеүсе. Хәйер, йәш быуынды үҙенең төп һөнәренә өйрәтеүсе лә ул. Йәғни, заманса итеп әйтһәк, хореограф. Йәне-тәне менән үҙ эшенә мөкиббән бирелгән кеше. Инде нисә быуын мәктәп уҡыусыларын сәнғәт донъяһына әйҙәп, нәфис хәрәкәт үҙенсәлектәренә һәм нескәлектәренә, халыҡ бейеүҙәре серҙәренә төшөндөрөүсе, үҙенә йәш алмашсылар тәрбиәләүсе ысын ижадсы...
Булды “кандидат наук”.
Диссертацияһының темаһы:
“Сүплектән ем табыу проблемаһы”.
Күпме интекте!
Күпме тир түкте!
Хатта
Махсус командировка алып,
Күрше ауылдарға барып,
Ундағы сүплектәрҙе лә сыҡты аҡтарып.
Рәсәйҙә һәр кешенең пенсия күләме уның уртаса килеменән сығып билдәләнергә тейеш. Мәҫәлән, Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы менән Пенсия фондында тап шулай тип иҫәпләйҙәр. Улар тәҡдим иткән пенсияның өр-яңы реформаһының “эш варианты” менән Дмитрий Медведев танышып та өлгөргән инде.
Социаль өлкәләге реформаларҙан Рәсәй халҡы, дөрөҫөн генә әйткәндә, “дер ҡалтырап” тора. Үткән быуаттың 90-сы йылдары, Зурабов реформалары күптәрҙең ышанысын ныҡ ҡаҡшатты. Шуға ла көтөлгән үҙгәрештәрҙе ҡайһы берәүҙәр үтә шикләнеп ҡаршылай.
Любые вопросы об отгрузке минеральных удобрений можно задать по телефону 8 (3476) 39-11-55 (круглосуточно) или отправить на
e-mail:posevnaya@snos.ru.
— Рәсәйҙә коррупцияға ҡаршы көрәштең һөҙөмтәләре аҙмы-күпме бар.
Архангел, Дүртөйлө һәм Күгәрсен райондары хужалыҡтары сәсеү эштәренең яртыһынан күберәген башҡарған да инде.
Бөгөн Башҡортостандың 53 районы баҫыуҙарында эштәр юғары темпта бара. Көн һайын республиканың ауыл хужалығы эшсәндәре тырыш хеҙмәт өлгөһө күрһәтә.
Сарала шулай уҡ Мәскәү башлығы урынбаҫары Александр Горбенко, Рәсәй Дәүләт Думаһы һәм Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары, Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Ирек Ялалов, төбәк министрҙары, ветерандар, йәмәғәт ойошмалары һәм йәштәрҙең патриотик берекмәләре вәкилдәре, студенттар ҡатнашты.
Мәскәүҙә Башҡортостан көндәре дауам итә.


text:
Ер биҙәген һаҡлауҙа ярҙам итәләр
01 октября 2014 йыл | Йәмғиәт
Йылдың-йылы Ғафури урмансылығы мәктәптәрҙе, халыҡты йәлеп итеп байтаҡ ҡына йәшелләндереү эштәрен атҡара. Был йәһәттән участка урмансылығы мастеры И.У.Сәйфуллин һөҙөмтәле эшләй. "Йәшә, урман” тип аталған акцияла Ҡарағай мәктәбенең 9-11-се класс уҡыусылары әүҙемлек күрһәтте. Улар ҡатнашлығында 2013 йылдың көҙөндә 25,0 гектар майҙанға, 2014 йылдың яҙында 10,0 гектар майҙанға йәш үҫентеләр ултыртылды.
Туристар көнө
01 октября 2014 йыл | Спорт
27 сентябрь Халыҡ-ара туристар көнөнә арнап "Йәшлек” ял паркында туризм буйынса ярыш үтте. Был сараны Балалар ижады үҙәге ойошторҙо.
Һынауҙарҙа һынмаған, бәхеткә ынтылған
01 октября 2014 йыл | Йәмғиәт
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фронтҡа киткән ир-егеттәрҙе тылда алмаштырып ал-ял белмәйенсә эшләгән ҡатын-ҡыҙҙарҙың фиҙаҡәр хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ. Шундай ауыр һынауҙар аша үтеп, һуғыш йылдары һәм унан һуңғы осорҙағы ҡыйынлыҡтарҙы ла еңеп сыҡҡан кешеләр, һис һүҙһеҙ, оло ихтирамға лайыҡлы. Бөгөн һүҙ шуларҙың береһе – Татар Саскүле ауылында көн күреүсе тыл хеҙмәте ветераны, 93 йәшлек Хөмәйрә Арыҫлан ҡыҙы Хөснөтдинова (һүрәттә) тураһында.
Тынғы белмәҫ ағинәй
01 октября 2014 йыл | Йәмғиәт
Тәбиғәт алтынһыу-ҡыҙыл төҫтәр менән балҡып, ҡабатланмаҫ матурлығын күңелдәргә һеңдергән йәмле мәлдә төпкөлдәге Толпар ауы-лына юлыбыҙ төштө.
Бөркөт булып Ватан һаҡлағандар
01 октября 2014 йыл | Йәмғиәт
Бөйөк Еңеүҙең 70-се яҙы яҡынлаша. Уттар-һыуҙар кисеп, Еңеү яулап ҡайтҡан ветерандарыбыҙҙың ғына сафтары кәмей бара. Бурлы ауылында ла бер генә ветераныбыҙ иҫән. Күптән түгел мәҙәниәт йортонда уҙған сарала Миңнәхмәт Вафа улы Яҡуповтың урыны түрҙә булды. Бурлы мәктәбе директоры урынбаҫары Ләйсән Әнүәр ҡыҙы Хәлилова ветеран бабайҙың тормош юлы менән таныштырып китте. Ул Белоруссия фронтында ла булған. Район ветерандар советы рәйесе Эльвира Әнүәр ҡыҙы Мөлөкова Миңнәхмәт Яҡуповҡа Белоруссияны немец илбаҫарҙарынан азат итеүҙең 70 йыллығына арналған юбилей миҙалын тапшырҙы.


text:
Һәр дәресе ҡыҙыҡлы һәм үҙенсәлекле
20 октября 2017 йыл | Мәғариф
Балаларҙа үҙең йәшәгән мөхиткә һөйөү уятыу, тәбиғәттең матурлығын күрә белергә өйрәтеү, уларға эстетик тәрбиә биреү ата-әсәләр менән педагогтарҙың төп бурысылыр. 6-сы йыл Үтәк балалар баҡсаһында эшләп килгән Рәүилә Арыҫланова йылдан-йыл үҙенең ижади шәхес икәнлеген иҫбатлай.
Мал уғрыларға еңел табыш булмаһын
20 октября 2017 йыл | Хоҡуҡ
Практика шуны күрһәтә, йылдың-йылы мал урлау осраҡтарының күпселеге майҙан октябргәсә күҙәтелә. Мәҫәлән, ағымдағы йылдың 9 айында мал урлауҙың 9 осрағы теркәлде. Һәр береһендә иректә йөрөгән малдар юғалды.
Ҡыҙыҡлы ла, мауыҡтырғыс та һөнәр
20 октября 2017 йыл | Йәмғиәт
Тормоштағы кеүек, хәрбиҙәр араһында ла төрлө һөнәр эйәләре бар. Рәсәйҙә 20 октябрь Хәрби элемтәселәр көнө булараҡ билдәләнә. Осраҡлы күренешме, яҙмыш ҡушыуымы, миңә лә әрмелә бик һирәк һөнәр булған радиотелеграфист булып хеҙмәт итергә тура килде. Бөгөн районда ла запастағы радиотелеграфистар, күп булмаһа ла, бар.
Ауылым уңғандары
20 октября 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
Ибраһим ауылында уңған, эшһөйәр кешеләр йәшәй. Шундай уңған ғаиләләрҙең береһе Эдита Эмин ҡыҙы менән Дамир Рим улы Рәхмәтуллиндар хаҡында һүҙем.
Бер кем дә онотолмаһын
20 октября 2017 йыл | Йәмғиәт
11 октябрь, көҙҙөң иң матур көндәренең береһе, Ҡурғашлылар өсөн икеләтә байрам булды. Башҡортостан Республикаһы көнөндә Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан Ҡурғашлы һәм Сикйылға яугирҙарының яҡты иҫтәлегенә арналған таҡтаташ асылды.


text:
Этанол
Этано́л (эти́л спирты, метилкарбино́л, шарап спирт йәки алкого́ль, ябай һөйләү телендә «спирт») — формулой C2H5OH бер атомлы спирт (эмпирик формулаһы C2H6O), башҡа варианты: CH3-CH2-OH, бер атлмлы спирттәрҙең гомологик рәтендә икенсе вәкил, нормаль шарттарҙв осоусан, яныусан, төҫһөҙ, үтә күренмәле шыйыҡса.
Алкоголле эсемлектәрҙең тәьҫир итеүсе компоненты, кешенең үҙәк нерв системаһына акыр тәьҫир итеүсе психоактив матдә, депрессант.
Этил спирты яғыулыҡ, иретеүсе булараҡ һәм спирт термометрҙарында ҡулланыла.
Йөкмәткеһе
- 1 Алыу
- 2 Үҙенсәлектәре
- 3 Ҡулланыу
- 4 Донъяла этанол етештереү
- 5 Иҫкәрмәләр
- 6 Һылтанмалар
Алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Этил спиртын ауыуҙың ике ысулы бар — микробиологик (спиртлы әсеү) һәм синтетик (этилен гидратацияһы):
Әсеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Составында углевод булған органик продукттарҙың (йөҙөм, емеше) сүпрә һәм бактерия ферменттары тәьҫире ярҙамында спиртлы әсәү элек-электән билдәле булған. Крахмал, картуф, дөгө, кукурузда шулай уҡ эшкәртелә, яғыулыҡ спирты алыу өсөн шәкәр ҡамышы һәм башҡалар эшкәртелә. Реакция бик ҡатмарлы, схемаһын түбәндәге тигеҙләмә менән бирергә була:
- C6H12O6 → 2C2H5OH + 2CO2.
Әсегән иретмәлә этонол 15%-тан артмай, сөнки ҡуйыртылған иремәлә сүпрә йәшәргә яраһыҙ. Был ысул менән алынған этанолды таҙартырға һәм ҡуйыртырға кәрәк, ғәҙәттә дистилляция ысулы менән.
Биологик сеймалдан сәнәғәттә спирт алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҙыү сеймалынан хәҙерге заман этил спиртын алыу технологияһы түбәндәге стадияларҙан тора:
- Крахмаллы сеймалды әҙерләү һәм ваҡлау — иген (иң беренсе — арыш, бойҙай), картуф, кукруз.и т. п.
- Ферментация. Был стадияла крахмал әсей торған шәкәргә тиклем ферментлы тарҡатыла. Для этих целей применяются рекомбинантные препараты альфа-амилазы, полученные биоинженерным путём — глюкамилаза, амилосубтилин.
- Әсеү. Сүпрә ярҙамында шәкәрҙе әсетеү нәтижәһендә әстмәлә спирт йыйыла.
- Ректификация. Ҡыуыу аппараттарында үткәрелә.
Гидролиз етештереүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
В промышленных масштабах этиловый спирт получают из сырья, содержащего Сәнәғәт масштабында целлюлоза (үҙағас, һалам) булған сеймалды гидролиз юлы менән алалар. Барлыҡҡа килгән пентоз һәм гексоз ҡатнашмаһын спиртҡа тиклем әсетәләр. В странах Западной Европы и Америки эта технология не получила распространения, но в СССР (ныне в России) существовала развитая промышленность кормовых гидролизных дрожжей и гидролизного этанола.
Этилен гидратацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәнәғәттә, беренсе ысул менән бер рәттән, этилен гидротацияһын ҡулланалар. Гидратацияны ике юл менән үткәрергә була.
- 300 °C температурала, 300 °C баҫым аҫтында туры гидратация, активлаштырылған күмер йәки асбестҡа һөртөлгән ортофосфор кислотаһы катализатор булып хеҙмет итә:
- CH2=CH2 + H2O → C2H5OH.
- гидратация через стадию промежуточного эфира серной кислоты, с последующим его гидролизом
аралаш стадиялағы көкөрт кислотаһы эфирын артабан гидратациялау (80—90 °С ткмпературала һәм 80—90 °С баҫымда):
- CH2=CH2 + H2SO4 → CH3-CH2-OSO2OH (этилкөкөрт кислотаһы).
- CH3-CH2-OSO2OH + H2O → C2H5OH + H2SO4.
Диэтил эфиры барлыҡҡа килеүе реакцияны ҡатмарлаштыра.
Үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Физик үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тышҡы күренеше: ғәҙәти шарттарҙа төҫһөҙ осоусан шайыҡса. Этил спирты һыуҙан еңелерәк. Башҡа органик матдәләрҙе яҡши иретеүсе.
95,57 % этанол + 4,43 % һыу ҡушылмаһы азеотроп ҡушылма булып тора, т. е. әммә ҡыуған ваҡытта айырыла.
Химик үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һелтеле металдар менән тәьҫир итешә, этилат һәм водород барлыҡҡа килә.
- 2C2H5OH + 2К = 2С2Н5ОК + Н2.
Карбон кислоталары менән ҡатмарлы эфирҙар барлыҡҡа килтерә:
- RCOOH + HOCH2CH3 → RCOOCH2CH3 + H2O
Көкөрт кислотаһы булғанда (120 °C түбенерәк температурала) дегидратация реакцияһына керә, деэтил эфиры барлыҡҡа килә:
- 2 CH3CH2OH → CH3CH2OCH2CH3 + H2O
120 °C юғары температурала көкөрт кислотаһы булғанда тулылармаған углеводородтар барлыҡҡа килтерә:
- CH3CH2OH → CH2CH2 + H2O
Кислород булған һауала йылы булеп сығарып яна:
- C2H5OH + 3 O2 → 2 CO2 + 3 H2O
Һелтеле металдар һәм уларҙын гидраттары менән тәьҫир итәшә, этилатар барлыҡҡа килә.
- 2 CH3CH2OH + 2 Na → 2 CH3CH2ONa + H2
- CH3CH2OH + NaH → CH3CH2ONa + H2
Цинк хлориды булғанда гидрогалогенирование реакцияһына инә:
- CH3CH2OH + HCl → CH3CH2Cl + H2O
Ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яғыулыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Этанол эске яныула двигательдәрҙә яғыулыҡ итеп файҙаланыла (донъяла беренсе немец «Фау-2» баллистик ракетаһында яғыулыҡ урынына этанол ҡулланылған). Спирттың классик нефть яғыулыҡтары менән ҡушылмай ҡатлауланғанға ҡулланыу сикләнгән. Юғары октанла яғыулыҡ һәм бензин компоненты булараҡ ҡулланыла.
Химия сәнәғәтендә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ацетальдегид, диэтил эфиры, тетраэтилсвинец, уксус кислотаһы, хлороформ, этилацетат, этилен һ.б. химик мтдәләр алыу өсөн сеймал булп хеҙмәт итә;;
- лак-буяу сәнәғәтендә иреткес итеп, көнкүреш химияһы тауарҙары етештереүҙә һәм башҡа өлкәләрҙә;
- антифриз һәм тәҙрә йыуыусы шыйыҡсалар компоненты;
- көнкүрештә этанол быяла һәм сантехника йыһаздарын таҙартыу өсөн файҙаланыла. Является растворителем для репеллентов.
Медицина[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- тәьҫире буйынса этил спиртын антисептиктар рәтенә ҡуйырға була;
- как обеззараживающее и подсушивающее средство, наружно;
йоғошһоҙландырыу һәм киптереү сараһы,
- 96%-лы этил спиртының киптереүсе һәм дублаусы үҙенсәлеге оперция урынын һәм ҡайһы бер методикаларҙа хирургтың ҡулып эшкәртеү өсөн ҡулланыла;
- дарыуҙарҙы иреткес, үҫемлек сеймалынан төнәтмә һәм экстракт һ.б. әҙерләү өсөн;
- төнәтмә һәм экстракттарҙы консервациялау өсөн (минималь концентрация 18 %);
- үпкәләрҙе яһалма һулыш алдырғанда күбекте баҫыу өсөн;
- йылытыусы компрестарҙа;
- биҙгәк тотҡанда һыуытыу өсөн (ыуыныу өсөн)[2];
- медикаменттар булмағанда дөйөм анестезия өсөн;
- как пеногаситель при отеке легких в виде ингаляции 33 % раствора;
- метонол, этиленгиколь кеүек ағыулы спиртар менән ағыуланғанда ағыу ҡайтарғыс булараҡ файҙаланыла.
Парфюмерия һәм косметика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө матделәрҙе иреткес булараҡ хушбуй, одеколон, аэрозолдар составына инә һәм төп компоненты булып тора. Теш пастаһы, шампуньдар һ.б. составында ҡулланыла.
Аҙыҡ сәнәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыу менән бер рәттән спиртлы эсемлектәрҙең төп компоненты (араҡы, виски, джин, һыра һ.б.) Әсеү юлы менән алынған һайһы бер эсемлектәрҙә, әммә алкогольһыҙ һаналған эсемлектәрҙә бар (кефир,кеүәҫ, ҡумыҙ, алкогольһыҙ һыра һ.б.). Кефирҙа этанол бик әҙ кимәлдә (0,12 %), йылы урында оҙаҡ торған кефирҙа 1 % булыуы мөмкин. Ҡумыҙҙа 1—3 % этанол (әсеһендә 4,5 %), кеүәҫтә — 0,5 -тән 1,2 %-ҡа тиклем[3].
Аҙыҡ ароматизаторҙары иреткесе. Икмәк-күмәс өсөн консервант һәм кондитер сәнәғәтендә ҡулланыла.[4]
Аҙыҡ-түлеккә өҫтәмә булараҡ теркәлгән E1510[5].
Этанолдың энергия ҡиммәте — 7,1 ккал/г.
Башҡалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биологик препатараттарҙы консерациялау өсөн ҡулланыла.
Донъяла этанол етештереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Илдәр буйынса этанол етештереү, млн литр. ethanolrfa.org мәғлүмәте.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Этиловый спирт: химические и физические свойства
- ↑ Средства, влияющие на ЦНС
- ↑ [1] Федеральное агентство по техническому регулированию и метрологии. ГОСТ Р 52409-2005 (полный текст)
- ↑ Russell, Nicholas J. Food preservatives — New York: Kluwer Academic/Plenum Publishers, 2003. — P. 198. — ISBN 0-306-47736-X.
- ↑ E1510 — спирт этиловый
- ↑ 2008 Ethanol Production Exceeds 9 Billion Gallons
- ↑ Ethanol World Production Statistics


text:
Асылыңда миһырбанлыҡ, эй, ҡатын-ҡыҙҠасан ғына әле ҡатын-ҡыҙҙарҙың махсус кейем кейеп, ҡайнар асфальт түшәүен ирҙәр менән тиң хоҡуҡлыҡ тип һанай торғайнылар. Ил тарҡалғас, гүзәл заттың иң ауыр эшкә хоҡуғына иң беренсе булып эштән сығарылыу, ир-ат менән бер шарттарҙа эшләүгә...
Тоғролоҡ тигән ҡанун бар…Сәйәсәттә романтиктар юҡ, тиҙәр. Сөнки сәйәсәт – һәр ҡарарың, һәр аҙымың һәм һүҙең, хатта ҡарашың мыҫҡаллап үлсәнергә, ижади кешегә урын юҡ тейешле өлкә кеүек тойола. Ләкин Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе урынбаҫары...
Журнал «Башкортостан кызы»: Не растерять постоянных друзей и обрести новыхНабирает обороты подписная кампания на первую половину 2013 года. Не только не потерять постоянных подписчиков, но и обрести новых – эта задача с каждым годом для любого издания становится все сложнее. Коллектив редакции журнала «Башкортостан кызы»...
Тел һәм заманДонъяла әле 3500 самаһы милләт һәм 200-ләп дәүләт бар. Ул дәүләттәрҙә йәшәүселәрҙең үҙ телен, мәҙәниәтен белеү, йолаларын һаҡлау мәсьәләһе нисек хәл ителә? Милли әҙселектәрҙе һаҡлауҙың тарихы ярайһы уҡ оҙон. 1648 йылда Изге Рим империяһындағы Утыҙ...
Башҡортостан – уртаҡ яҙмышыбыҙҠулыма осраҡлы ғына рәүештә “Иностранная литература” журналының “Телем – Ватаным минең” тип бағышланған һаны килеп эләкте. Унда Европала йәшәүсе аҙ һанлы каталан милләте әҙиптәренең әҫәрҙәре тупланған. Ошоға бәйле Рәми Ғариповтың: “Илен һөймәҫ кенә...
Наши в Питере7 октября в Малом зале Санкт-Петербургской академической филармонии имени Д.Д.Шостаковича состоится концерт стипендиатов Международного благотворительного фонда (МБФ) Владимира Спивакова, молодых музыкантов из Башкирии – учащихся Среднего...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының март һанына күҙәтеүМарт – йылдың иң һөйөнөслө, өмөтләндергес айы. Тәбиғәттең уянған, шуны тойған ҡатын-ҡыҙҙарҙың матур булырға ынтылған мөғжизәле бер мәле. Журналыбыҙҙың өсөнсө һаны ла ошо кәйефтә, ошо тулҡында ижад ителде. Баҫмабыҙҙың тышлығын ғүмере буйы ғәҙеллек...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының февраль һанына күҙәтеүФевраль - ҡырыҫыраҡ булһа ла, яҡты ай. Ул ҡыштың һуңғы айы. Ир-аттар айы тип атайбыҙ беҙ уны. “Башҡортостан ҡыҙы” журналының февраль һаны ла һөйөклө атай, ысын-ир егет, һөйгән йәр ҡояшы булып йылытыр күңелдәрҙе, тип ышанғы килә. “Яныбай Хамматовтың...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының 12-се һанында!Ил, хоҡуҡ һәм намыҫ һағында Лилиә Ғүмәрованың исемен Башҡортостанда белмәгән кеше юҡтыр. Ҡатын-ҡыҙҙарҙан ул бер үҙе вице-премьер йөгөн тартты. Яуаплылығы, эште етеҙ, теүәл һәм аныҡ атҡарып сығыуы был һоҡланғыс шәхесте тиҙ арала юғары баҫҡыстарға...
Ноябрь 2014...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының октябрь һаныны“Филология фәндәре кандидаты, БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты деканы урынбаҫары, рус һәм сағыштырма филология кафедраһы доценты Ирена Ғәлинур ҡыҙы Ҡолһарина үҙен бала саҡтан тик уҡытыусы итеп күрә”. “Ғалимә сәхифәһе”...
Сентябрь 2014"Башҡортостан ҡыҙы" журналының 9-сы һанында уҡығыҙ: «Көтөү» тигән эшендәге ҡыҙҙарҙың түңәрәк сулпылары, йоморо сәк-сәктәр, тирмә һәм ҡояш, донъялағы камиллыҡты, ғәҙеллектең барлығын иҫләтеп, йәнде имләй. Атлы арбала килгән егетте ҡыҙҙың толомо...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Сингапур
Республика Сингапу́р (англ. Republic of Singapore; малайск. Republik Singapura; кит. упр. 新加坡共和国, пиньинь: Xīnjiāpō Gònghéguó; там. சிங்கப்பூர் குடியரசு Ciŋkappūr Kudiyarasu) — Көньяҡ-Көнсығыш Азия утрауҙарында урынлашҡан дәүләт-ҡала, Малакка ярымутрауының көньяҡ осонан Джохор боғаҙы менән айырылған. Малайзияның Джохор солтанаты, Индонезияның Риау утрауҙары менән сиктәш.
Сингапур атамаһы санскриттан सिंह sinha (арыҫлан) малай теленә үҙләштерелгән синга (арыҫлан) һәм санскрит पुर pura (ҡала). һүҙенән барлыҡҡа килгән
Сингапур майҙаны 719,1 км² (2015 йыл) тәшкил итә, 1960-сы йылдан эшләп килгән ярлау программаһы нигеҙендә ҙурая. Хәҙерге ваҡытта Сингапур дәүләте 63 утрауҙан тора. Иң ҙурҙары — Сингапур (төп утрау), Убин, Теконг-Бесар, Брани, Сентоса, Семакау һәм Судонг. Иң бейек нөктә — Букит-Тимах ҡалҡыулығы(163,3 м).
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сингапур тураһындағы тәүге һүҙгә алыу III быуат ҡытай яҙмаларына ҡарай. Утрау Шривиджая империяһының терәге була, үҙәге Суматрала, һәм ява атамаһы Тумасик аҫтында билдәле булған. Тумасик ниндәҙер ваҡыт эсендә сауҙа үҙәге булһа, артабан төшөнкөлөккә бирелгән. Уның тураһында айырым археологик ҡаҙылмаларҙан башҡа дәлилдәр юҡ тиерлек.
XV—XVI быуаттарҙа Сингапур Джохор солтанаты эсенә инә. 1617 йылғы Голланд-португал һуғышы ваҡытында Сингапурға португал ғәскәрҙәре һөжүм итә.
1819 йылдың 6 февралендә Британия Ост-Һинд компанияһы вәкилесэр Томас Стамфорд Раффлз Джохор солтаны менән төрлө этник төркөмдәр иммиграцияһына юл ҡуйған сауҙа зонаһын төҙөү тураһында килешеүгә ҡул ҡуя.
1867 йылда Сингапур Британия империяһының колонияһына әйләнә, инглиздәр Ҡытайға юлындағы терәк пункты итеп күрә.
Икенсе бөтә донъя һуғышында ЯпонияМалайяны баҫып ала һәм Сингапур өсөн алышты еңеп сыға, 1942 йылдың 15 февраленән Сингапур 1945 йылдың сентябренә тиклем Япония ҡарамағына күсә.
1951 йылдан Сингапур Британия империяһы составындағы үҙидаралыҡлы дәүләткә әйләнә, һайлауҙан һуң Ли Куан Ю премьер-министр вазифаһын башҡара.
1963 йылда референдумдан һуң Сингапур Малай Федерацияһы, элекке британ колониялары Төньяҡ Борнео һәм Саравак менән Малайзия Федерацияһына инә.
1965 йылда конфликт килеп тыуғас, Сингапур Малайзия составынан сыға һәм 1965 йылдың 9 авгусында үҙаллылыҡ иғлан итә.
1959—1990 йылдарҙа, Ли Куан Ю хакимлығы ваҡытында, Сингапур эске проблемаларын хәл итеп, юғары йәшәү кимәлле үҫешкән дәүләткә әйләнә.
2004 йылдың 10 авгусында 63 йәшлек Сингапур премьер-министры Го Чок Тонг республика президенты С. Р. Натандан отставка һорай. Хөкүмәтте финанс министры вазифаһын биләгән 52 йәшлек Ли Сянь Лун, Ли Куан Юның өлкән улы, етәкләй. 80 йәшлек Ли Куан Ю отставканан һуң хөкүмәт кәңәшсеһе була (2011 йылға тиклем).
Тышҡы сәйәсәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сингапур донъяның 186 дәүләте менән дипломатик бәйләнештә тора[7]. БМО, Британ берҙәмлеге, АСЕАН, Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге һәм Ҡушылмау хәрәкәте ағзаһы.
Иң мөһим бәйләнештәр Индонезия һәм Малайзия менән төҙөлгән.
Шулай уҡ Бөйөк Британия, АҠШ менән яҡшы мөнәсәбәттә[en].
2001—2002 йылдарҙа БМО-ның Хәүефһеҙлек советының ваҡытлы ағзаһы була. БМО-ның тыныслыҡ урынлаштырыу операцияларында ҡатнаша, Күвейт, Ангола, Намибия, Камбоджа һәм Көнсығыш Тиморҙа күҙәтеүсе була.
Европа илдәре менән хеҙмәттәшлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сингапур Бельгия, Дания, Франция, Германия, Греция, Италия, Румыния, Рәсәй, Украина, Бөйөк Британия һәм башҡа илдәр менән дипломатик бәйләнештәр урынлаштырған.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сингапур 63 утрауҙа урынлашҡан, шул иҫәптән Сингапур йәки Пулау-Уджонг утрауы[8]. Малайзияның Джохор солтанатына ике төп юл бар: төньяҡта Сингапур-Джохор дамбаһы һәм көнбайышта «Икенсе тоташтырма». Джуронг, Пулау-Теконг, Пулау-Убин һәм Сентоза — Сингапур утрауҙарының башҡа ҙурҙары.
Сингапурҙың 5 % ере ҡурсаулы һанала[9]. Урбанизация тропик урмандарҙың юҡҡа сығыуына килтергән. Букит-Тимах тәбиғи ҡурсаулығы — берҙән-бер һаҡланып ҡалған тропик урман[10].
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡала экваторҙа урынлашҡан, шуға температура тирбәлеүҙәре әҙ. Ғинуарҙың уртаса температураһы июндең уртаса температураһынан 2 °C түбәнерәк. Климаты экваториаль. Яуым-төшөм күп — айына 170—250 мм. Ҡалалағы иң түбән температура +20 °C тәшкил итһә, иң юғарыһы — +36,1 °C. Уртаса йыл минимумы — 25 °C, уртаса йыл максимумы 31,1 °C. Тайпылыуҙар булһа ла, ныҡ һиҙелмәй.
Дәүләт төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сингапур — парламент республикаһы. Башҡарма власть министрҙар кабинетына бирелгән, президент вәкил ролен башҡара, әммә ҡайһы бер осраҡтарҙа вето һалыу мөмкинлеге бар.
Сингапурҙа 1965 йылдан алып сәйәси яҡтан «Халыҡ хәрәкәте» партияһы өҫтөнлөк яулай (англ. People’s Action Party, PAP). Сикһеҙ репортёрҙар азатлыҡ индексы буйынса 2005 йылда Сингапурҙы 167 дәүләт араһында 140-сы урынға ҡуя[11].
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өҫтөнлөктәре: яҡшы инвестиция климаты, юғары конкурентлы мөхит, иҡтисади азатлыҡ исемлегендәге юғары урыны, юғары белемле һәм тәртипле халыҡ, юғары йәшәү кимәле.
Көсһөҙ яҡтары: һыу, энергия, аҙыҡ-түлекте импортлау. Ер етешмәүе.
Сингапур — юғары үҫешкән баҙар иҡтисадлы һәм түбән һалымлы ил. Валовой национальный продукт на душу населения — один из самых высоких в мире (в 2015 году — 85 тыс. долл. США по паритету покупательной способности). В рейтинге конкурентоспособности ВЭФ экономика Сингапура заняла в 2014 году 2-е место (в 2008 году 5-е место из 134 стран, в 2007 году 7-е место из 131 страны, в 2006 году — 5-е место).
Административ-территориал бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәүләт 5 округка бүленгән[12].
Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сингапур — халыҡ тығыҙлығы буйынса донъяла икенсе ил.
5,312 млн халыҡ (2012 йылда, 2005 йылда — 4,42 миллион) күреш Малайзиянан милләт яғынан ныҡ айырыла. Халыҡтың күпселеген —ҡытайҙар тәшкил итә (76,8 %). Төрлө сығышлы малайялылар — 13,9 %. Һиндостан сыҡҡандар — 7,9 %, (күбеһе — тамилдар, әҙерәк — малаяли, пенджаблылар һәм бенгалдар. Шулай уҡ инглиздәр, ғәрәптәр, йәһүдтәр, тайлылар, әрмәндәр[13][14], япондар һәм метистар (евроазиялылар).
Дин[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сингапур — күп динле дәүләт. Халыҡтың 40 % буддизмға ҡарай. Ҡытайҙар даосизм, конфуцианлыҡ, буддизм һәм боронғо анимизмды берләштергән ғәҙәти дин яҡлы. Мосолмандарға малайялылар инә, әммә башҡа халыҡтар ҙа был динле. Христианлыҡты халыҡтың 14 % үҙ итә; католик, православие, методизм, пресвитерианлыҡ, Алла ассамблеялары сафына баҫыусы кешеләр ҙә бар.
Мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Коренной алтайское халыҡ тәшкил итә Сингапур, бары кескенә генә процент, ә күпселеге — ҡытай, һиндостан йәки ғәрәп иммигрант. Сифатында йөрөтөүсе оригинально мәҙәниәт ҡайсағында выделяются кумжа сингапур һәм операнан (падишаһы ҡытай һәм уларҙың иммигранттар алтайских-ҡыҙы).
Бар нәрсәләр милли тәьмин итеү вәзғыят китерҙе диффузия төрлө мәҙәниәттәр, һәм ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә тулы присуще ғына Сингапур тормош.
Сингапурҙа бар, ҡайһы бер этник райондары кеүек Литл-Һиндстан («кескенә Һиндстан») һәм «Сайта-таун». Райондар барлыҡҡа килде, һөҙөмтә булараҡ планын Раффлз адаптация буйынса яңы иммигранттар аша милли гетто. Хәҙер был райондар үҙ көстәрен юғалтҡан хәтирәләр яңыра әһәмиәткә эйә, әммә ҡала мәҙәни үҙәктәр, ҡайҙа инде һатыла милли товарҙары һәм эшләй, милли ресторандар.
Хөкүмәт үтәлешен күҙәтеп тора принцибын толерантлыҡ, шул иҫәптән свободной дин. Сингапурҙа бер нисә бар индийских, буддийский һәм лаосский храмов, шулай уҡ мәсеттәр һәм христиан сиркәүҙәре. Мәсьәләгә йортолоҡло ҡараған һәм дини төркеме.
Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Набережная Клар-Ки получила название в честь сэра Эндрю Кларка, второго губернатора Сингапура. Вдоль причала тянулись пакгаузы XIX века, принадлежавшие в основном китайцам. В начале 1990-х годов эта зона привлекла внимание градостроителей и была превращена в компактный комплекс магазинов, пабов, плавучих ресторанов и ремесленных лавок. С этой набережной организовываются экскурсии по реке на прогулочных катерах.
Сингапурский зоопарк, в котором животные содержатся в природных условиях. Заповедник «Букит Тима» — 70 гектаров нетронутого тропического леса, парк птиц Джуронг, площадью 20 гектаров, где обитает множество тропических птиц. Туристический остров Сентоса с полями для гольфа и другими развлечениями.
Сингапур — один из крупнейших международных центров разведения декоративных рыб на экспорт. Наиболее важный, доминирующий вид в экспорте декоративных рыб Сингапура — Poecilia reticulata, другими важными видами являются Pterophyllum scalare, Poecilia latipinna, Poecilia sphenops, Xiphophorus helleri, Xiphophorus maculatus, барбусы, представители семейства харациновых и гурами.
По легенде, первым ступил сюда принц с Суматры, увидевший существо с львиной головой и рыбьим хвостом. Основанное им поселение получило название «Город льва», а мифическому животному возвели храм. Жители Сингапура, чтя традиции, называют свой город «Городом льва и храма».
Спорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҫәрҙәре 1948 йылдан башлап Сингапур йәйге Олимпия ҡатнаша уйындарында.
2008 йылда Сингапурҙа үткәрелә төнгө этабы Формула-1. Гран-при Сингапур 2008 йылдың булды тарихында беренсе Формула-1 төнгө этабы.
2010 йылда Сингапурҙа уҙҙы, беренсе йәш үҫмерҙәр Олимпия уйындары.
2014 йылда Сингапурҙа асыҡ төбәктә ҙур "Милли"стадионы, һыйҙырышлы 55 мең кеше.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 153A // Конституция Сингапура
- ↑ Statistics Singapore
- ↑ Statistics Singapore - Latest Data
- ↑ ВВП страны по паритету покупательной способности в 2008 году — $241,121 млрд
- ↑ ВВП на душу населения по паритету покупательной способности в 2008 году — $51 649
- ↑ Human Development Index and its components (инг.). Программа развития ООН. — Доклад о человеческом развитии (2014) на сайте Программы развития ООН. 16 декабрь 2015 тикшерелгән.
- ↑ Singapore Missions Worldwide.
- ↑ Toponymics: A Study of Singapore’s Street Names.
- ↑ Interesting facts of our Garden City.
- ↑ Earthshots: Satellite Images of Environmental Change: Singapore.
- ↑ Reporters sans frontières
- ↑ См.
- ↑ Armenian Church of St. Gregory the Illuminator Singapore
- ↑ Respected Citizens the History of Armenians in Singapore and Malaysia
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сингапур — перекресток малайского мира. МИИ, вып. VII. М., 1996. 92 с.
- Погадаев, В. А. Малайский мир (Бруней, Индонезия, Малайзия, Сингапур). Лингвострановедческий словарь. Свыше 9000 словарных статей / Pogadaev, V.A. Dunia Melayu (Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapura). Kamus Lingua-Budaya / Pogadaev, V.A. Malay World (Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapore). Lingua-Cultural Dictionary). М.: Восточная книга, 2012 ISBN 978-5-7873-0658-3


text:
Фото:
Шүлгәнташ ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереүгә тәҡдим ителде
Фото:
Шүлгәнташ мәмерйәһе ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереүгә тәҡдим ителде. Был тәҡдимде ЮНЕСКО эштәре буйынса РФ Комиссияһы делегацияһы менән осрашыуҙа БР Хөкүмәте вице-премьеры Зөһрә Рәхмәтуллина әйтеп ишеттерҙе.
— Был киң билдәле археология ҡомартҡыһы ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мәҙәни мираҫы исемлегендә республиканан ғына түгел, Рәсәйҙән дә күрһәтелә ала, — тип иҫәпләй ул. – Бындай статус уны бөтөнләй икенсе кимәлдә яҡлауҙы аңлатасаҡ.
Зөһрә Рәхмәтуллинаның тәҡдимен республикаға эш сәфәре менән килгән ЮНЕСКО эштәре буйынса РФ Комиссияһы делегацияһы етәксеһе Григорий Орджоникидзе ла хупланы.
— Шүлгәнташ объектының Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелергә тейешлеге менән тулыһынса килешәбеҙ, — тине ул. – Һәм быға булышлыҡ итәсәкбеҙ. Мәмерйә «Культуралы ландшафт» номинацияһында күрһәтелә ала. Объект уның талаптарына тулыһынса яуап бирә.
Әммә, Григорий Орджоникидзе һүҙҙәренсә, мәмерйәне исемлеккә индереү процесының оҙаҡҡа һуҙылыуы ихтимал. Тәүҙә тарихсыларҙан һәм башҡа белгестәрҙән торған эш төркөмө объектты Рәсәйҙең яҡынса исемлегенә индереү өсөн кәрәкле документтар әҙерләргә тейеш. Артабан халыҡ-ара кимәлдә күрһәтергә кәрәк буласаҡ. Шуға ла Шүлгәнташ мәмерйәһен ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереүҙең бер нисә йылға етеүе мөмкин.
Рәсәй төбәктәрендә ЮНЕСКО исемлегенә инеүгә дәғүә итеүсе объекттарҙан оҙон сират теҙелеүе арҡаһында ла был процестың һуҙылыуы ихтимал. Күптән түгел, мәҫәлән, Рәсәй кремлдәре төркөмө күрһәтелде. Унда Астрахань, Псков, Ярославль кремлдәре индерелгән. Хәйер, Григорий Орджоникидзе, сиратҡа ҡарамаҫтан Шүлгәнташ мәмерйәһенә өҫтөнлөк биреләсәк, тип вәғәҙә бирҙе, сөнки Башҡортостан территорияһында әлегә ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән объекттар юҡ.


text:
Баш ҡалала «Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы – 2012» конкурсында ҡатнашыусылар өсөн семинар ойоштороласаҡ
«Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы — 2012», «Рус теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы — 2012», «Татар теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы — 2012» республика конкурстарында ҡатнашыусылар өсөн 13 мартта Өфөлә, Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институтында уҡытыу семинары үткәреләсәк.
Уның сиктәрендә лекциялар, үткән йылдарҙағы конкурстарҙа еңеүселәрҙең оҫталыҡ дәрестәре, Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институты уҡытыусыларынан консультациялар планлаштырыла.
Ойоштороусылар билдәләүенсә, бындай саралар конкурста ҡатнашыусыларға профессиональ смотрға әҙреләнеүҙә ярҙам итеү маҡсатында ойошторола.
Бындай дәрестәр йышыраҡ үткәрелергә тейеш, тип иҫәпләй үткән семинарҙарҙа ҡатнашыусылар.
— Беренсенән, бында тәжрибә уртаҡлашабыҙ. Икенсенән, үҙең өсөн күп нәмә алыу, камиллашыу мөмкинлектәренә эйә булабыҙ. Уҡытыусылар – ғүмер буйы үҙҙәре уҡытып ҡына ҡалмай, белемен дә камиллаштыра, — тине улар.
Йыл һайын үткәрелеүсе педагогик оҫталыҡ республика конкурсы Өфөлә апрелдең тәүге яртыһында үтәсәк.


text:
Бил һынаны спортсылар
Стәрлетамаҡта Волга буйы федераль округының белем биреү учреждениелары уҡыусылары араһында халыҡ уйындары һәм спорттың милли төрҙәре буйынса IV Бөтә Рәсәй фестивале үтте. 2000-2003 йылғы ҡыҙҙар һәм үҫмерҙәр билбау көрәше буйынса көс һынашты.
Фестивалдә Белорет районы спорт мәктәбенән 6 спортсы ҡатнашты. 42 килограмға тиклем ауырлыҡта Илһам Муллағәләмов - I, 46 килограмға тиклем ауырлыҡта Ислам Муллағәләмов - II, 55 килограмға тиклем ауырлыҡта Даян Хәйруллин - III, 71 килограмға тиклем ауырлыҡта Иҙел Дауытов - II, 77 килограмға тиклем ауырлыҡта Булат Абдрахманов - I һәм Ислам Йомағолов үҙ категорияһында III урынды яуланы.
7-10 декабрҙә Татарстандың Нижнекамск ҡалаһында билбау көрәше буйынса Бөтә Рәсәй турниры үтте. Атҡаҙанған спорт мастеры Шамил Саҙриев иҫтәлегенә арналған сарала 2000-2002 йылғы үҫмерҙәр һәм ҡыҙҙар ҡатнашты. Район спорт мәктәбенән 4 тәрбиәләнеүсе - Даян Хәйруллин, Иҙел Дауытов, Радмир Мәғәсүмов һәм Зилиә Ирғәлина үҙ ауырлыҡтарында бил һынаны. 57 килограмм ауырлыҡта Зилиә Ирғәлина (һүрәттә) II урын яуланы.
Ярыштарға барыуҙы ойошторған һәм ярҙам иткән ата-әсәләргә, Абҙаҡ мәктәбе директорына, хакимиәт башлығына һәм депутаттарға рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ.
Абҙаҡ ауылы.


text:
Был юлы уйынды Өфөнөң Дим биҫтәһендә урынлашҡан 102-се башҡорт гимназияһында гәзитебеҙгә яҙылыусы синыфтар араһында үткәрҙек. Еңеүсе йәрәбә буйынса билдәләнде. Бүләкте кем отор? Йәрәбәне II «А» синыфынан уҡыу алдынғыһы Азалиә Ғабзалиева тартып сығарҙы. Шулай итеп, стакандар йыйылмаһы менән кувшин VI «А» синыфы уҡыусыларына эләкте. Бүләк синыф старостаһы Арыҫлан Хәмитовҡа (һүрәттә) тапшырылды.
Икенсе приз – сәйнүкте Өфө ҡалаһынан Рафаэль Шәрипов отто.
«Аҙна һайын – отош»
Был юлы уйынды Өфөнөң Дим биҫтәһендә урынлашҡан 102-се башҡорт гимназияһында гәзитебеҙгә яҙылыусы синыфтар араһында үткәрҙек. Еңеүсе йәрәбә буйынса билдәләнде. Бүләкте кем отор? Йәрәбәне II «А» синыфынан уҡыу алдынғыһы Азалиә Ғабзалиева тартып сығарҙы. Шулай итеп, стакандар йыйылмаһы менән кувшин VI «А» синыфы уҡыусыларына эләкте. Бүләк синыф старостаһы Арыҫлан Хәмитовҡа (һүрәттә) тапшырылды.


text:
Истанбулда Башҡортостан мәҙәниәте көндәре уңышлы үтте
Уҙған аҙнала Истанбулда Башҡортостан мәҙәниәте көндәре үткәреү республиканың сәйәси һәм мәҙәни тормошонда мөһим ваҡиғаларҙың береһе булды. Төркиәнең был боронғо ҡалаһында ул 18 июндән 21-енә тиклем барҙы. Делегацияға БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев етәкселек итте.
Истанбулға республика делегацияһы 18 июндә иртәнсәк килеп төштө. Көндөң икенсе яртыһында рәсми делегация ағзалары — Илдус Илешев, Юлай Ильясов, Румил Аҙнабаев, Рәсәйҙең Төркиәләге Сауҙа вәкиллеге ҡарамағындағы Башҡортостан вәкиле Ҡаншаубей Мизиев, ғалимдар һәм башҡа рәсми кешеләр Ислам тарихын, мәҙәниәтен һәм сәнғәтен өйрәнеү буйынса халыҡ-ара ғилми-тикшеренеү үҙәгендә булды һәм уның генераль директоры Хәлит Эрен менән осрашты. Һөйләшеү бик ҡыҙыҡлы, йәнле барҙы, сөнки Хәлит Эрендың Башҡортостанда булғаны бар. Ул былтыр октябрҙә Өфөгә "Волга буйы-Урал төбәгендә ислам цивилизацияһы" халыҡ-ара симпозиумында ҡатнашыу өсөн килгәйне.
19 июндә Башҡортостан мәҙәниәте көндәре программаһына ярашлы Истанбул университетында Башҡортостандың Рәсәй составында автономия иғлан итеүенең 90 йыллығына арналған "түңәрәк өҫтәл" ойошторолдо. Сарала БР Президенты Хакимиәте, БР Хөкүмәте вәкилдәре, БР Фәндәр академияһы һәм республика юғары уҡыу йорттары ғалимдары, Истанбулдың фән һәм мәғариф өлкәһендә эшләүсе билдәле зыялылары ҡатнашты.
20 июндә Башҡортостан мәҙәниәте көндәре сиктәрендә рәсми осрашыуҙар үткәрелде. Рәсәйҙең Истанбулдағы Генераль консуллығында БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев Рәсәйҙең Төркиәләге ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе Владимир Ивановский, РФ-тың Истанбулдағы Генераль консулы Александр Кривенко, Рәсәйҙең һәм Төркиәнең дипломатия, сауҙа вәкилдәре менән осрашты.
Кискә табан Истанбулдың үҙәгендәге Мәхмәт Акиф Эрсой паркында, бөтә донъяға билдәле Изге София ҡорамы һәм Зәңгәр мәсет янында, башҡорт милли байрамы — һабантуй башланды. Республиканың рәсми делегацияһы ағзалары, Төркиәнең төрлө төбәктәренән йыйылған яҡташтарыбыҙ менән бергә байрамда Төркиәнең власть органдары вәкилдәре, Рәсәйҙең һәм башҡа илдәрҙең дипломаттары ҡатнашты. Тамашасыларға Башҡортостандың сәнғәт оҫталары сығыштары тәҡдим ителде. Парк уртаһында башҡорт тирмәһе урынлаштырылғайны. Һабантуй ҡунаҡтарының барыһы ла башҡорт милли аш-һыуынан ауыҙ итте. Уйын программаһына арҡан тартышыу, көршәк ватыу, тоҡ кейеп йүгереү, тоҡ менән һуғышыу кеүек милли ярыштар индерелгәйне. Еңеүселәргә бүләккә башҡорт халыҡ көйҙәре, йырҙары, ҡурай һәм ҡумыҙ моңдары яҙҙырылған аудиодискылар, башҡорт балы һалынған сувенир һауыттар тапшырылды.
21 июндә Истанбулда Башҡортостандың Төркиәләге вәкиллеге ҡарамағындағы Башҡорт халҡы тарихы һәм этнографияһы йортон асыу тантанаһы булды. Был йорт башҡорт халҡы, уның тарихы, йолалары, ғөрөф-ғәҙәттәре, республиканың бөгөнгө үҫеше хаҡында бай мәғлүмәткә эйә.
Истанбулда Башҡортостан мәҙәниәте көндәренең иң аҙағында республика рәсми делегацияһы ағзалары, ғалимдары Ҡараджаәхмәт зыяратына барып, Әхмәт-Зәки Вәлидиҙең ҡәберенә сәскәләр һалды һәм бының менән башҡорт халҡының бөйөк улы, танылған ғалим-тюркологка тәрән ихтирам һәм хөрмәт күрһәтте.


text:
Нижегородканы төҙөкләндереү – оҙайлы эш
Өфө хакимиәтенең Баш архитектура һәм ҡала төҙөлөшө идаралығында Нижегородка биҫтәһен планлаштырыу проектын тикшерҙеләр. Уның өҫтөндә эшләгәндә проектлаусылар буласаҡ төҙөлөш майҙансығын һыу баҫыуҙан һаҡлауға төп иғтибар бирҙе. Атап әйткәндә, улар ер түгеп, Нижегородканы бер ни тиклем күтәрергә тәҡдим итте, быға 11 миллион кубометр тупраҡ, балсыҡ һәм ҡом ташыу талап ителәсәк. Шулай уҡ Ағиҙел яры буйлап туғыҙ километр оҙонлоғонда ташҡынға ҡаршы дамба төҙөргә планлаштырыла. Ул иң көслө ташҡында ла һыу инеүгә юл ҡуймаҫҡа тейеш.
Проектҡа ҡойон канализацияһы һәм дренаж коллекторҙары схемаһы инде. Былар барыһы ла халыҡҡа яуым-төшөм ваҡытында уңайлыҡтар тыуҙырыуға йүнәлтелгән.
Әммә был проект бик ҡиммәт һәм ҡатмарлы, шуға күрә алыҫ перспективаға күҙ тотола. Уны тулы күләмдә тормошҡа ашырыуға бер утыҙ йылдан һуң ғына өлгәшеләсәк. Был турала «Башинформ» агентлығына Өфө Баш архитектура һәм ҡала төҙөлөшө идаралығынының перспективалы үҫеш бүлеге начальнигы Вәсил Минһажев хәбәр итте.
Бөгөн Нижегородка Өфөнөң бик аҙ төҙөкләндерелгән биҫтәләренең береһе булып тора. Ундағы халыҡтың күбеһе шәхси секторҙа йәшәй. Микрорайон инженер һәм транспорт инфраструктураһын үҫтереүгә, яңы йорттар төҙөүгә мохтаж һәм күптән инде Өфө Баш архитектура һәм ҡала төҙөлөшө идаралығының күҙ уңына алынған.


text:
БДПУ студенткаһы төрөк теле буйынса бөтә Рәсәй олимпиадаһында призлы урын яуланы
М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультеты студенткаһы Рида Тимершәйехова төрөк теле буйынса бөтә Рәсәй олимпиадаһында өсөнсө урын яуланы. Мәскәүгә Рәсәйҙең төрлө субъекттарынан килгән 240 кеше араһынан ул иң яҡшыларҙың береһе тип танылды. Был хаҡта юғары уҡыу йортоноң матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.
Быйыл олимпиада туғыҙынсы тапҡыр үткәрелде. Уны ойоштороусылар булып Төркиәнең Мәскәүҙәге илселеге ярҙамында М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илдәре институты, «Академия» үҙәге, Рәсәй дәүләт китапханаһы сығыш яһаны.


text:
Һиндостандың Мәскәүҙәге илселегендә Башҡортостандың презентацияһы үтәсәк
Кесе йома, 27 июндә, Һиндостандың Рәсәй Федерацияһындағы илселегендә Башҡортостандың презентацияһы үтә. Унда республиканың иҡтисади, инвестицион һәм сәнәғәт мөмкинлектәре тәҡдим ителәсәк.
Республика исеменән БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Ирек Ялалов, төбәктең иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары Вадим Үтәшев, БР сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрының беренесе урынбаҫары Рөстәм Хәйруллин, БР ауыл хужалығы министры урынбаҫары Раил Афзалов, Энергия ресурстарын транспортлау мәсьәләләре институты директоры, «Башҡортостан — Һиндостан» дуҫлыҡ йәмғиәте рәйесе Әсғәт Ғүмәров, шулай уҡ төбәктең ҙур предприятиелары вәкилдәре сығыш яһаясаҡ.
Осрашыуҙа Һиндостан Республикаһының Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы вәкиле Аджай Малхотра, Һиндостандың ҙур предприятиелары вәкилдәре, дәүләт структуралары етәкселәре ҡатнашасаҡ.
Сара программаһында Башҡортостан иҡтисадының сәнәғәт һәм аграр секторҙарының, республиканың инвестицион һәм фәнни мөмкинлектәренең презентациялары, бизнес вәкилдәренең сығыштары, фекер алышыу, Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының мини-спектакле ҡаралған, тип хәбәр иттеләр «2015 йылда Өфө ҡалаһында ШОС һәм БРИКС сараларын үткәреү өсөн шарттар булдырыу буйынса проекттарға ярҙам итеү офис-төркөмө» автономиялы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Башҡортостанда II «Урал аръяғы-2013» инвестиция форумы үтәсәк
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 2013 йылдың 22 һәм 23 ноябрендә «Урал аръяғы-2013» инвестиция форумын үткәреү тураһындағы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы.
Республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, иҡтисади бәйләнештәрҙе үҫтереү, Урал аръяғы иҡтисадына инвестициялар йәлеп итеү форумдың төп маҡсаттары булып тора.
Ойоштороу комитетын БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – БР Хөкүмәте Аппараты етәксеһе Илшат Тажетдинов етәкләне. 2013 йылдың 1 сентябренә тиклем ойоштороу комитеты Башҡортостан Хөкүмәтенә инвестиция форумына әҙерлек һәм уны үткәреү буйынса төп саралар планы һәм концепция проекттарын тәҡдим итергә тейеш.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, тәүге «Урал аръяғы» инвестиция форумы үткән йылдың июнендә Сибайҙа үткәйне.
Дөйөм алғанда, унда Башҡортостан Хөкүмәте, район хакимиәттәре һәм инвесторҙар араһында йәмғеһе 7,6 миллиард һумға хеҙмәттәшлек тураһында 11 килешеү төҙөлдө. Бөгөнгө көнгә был проекттар сиктәрендә 830 миллион һум файҙаланылған, тип хәбәр иттеләр республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Төбәктә ҡулланыу хаҡтары индексы сентябрҙә – 99,9 процент
Башҡортостанстат мәғлүмәттәренә ярашлы, Башҡортостанда тауарҙарға һәм хеҙмәттәргә ҡулланыу хаҡтары индексы сентябрҙә 99,9 процент тәшкил итте. Йыл башынан дөйөм хаҡтар индексы 104,3 процент самаһы тәшкил итте, 2012 йылдың сентябренән алып – 105, 9 процент.
Республикала дөйөм хаҡтар кимәленең бер ни тиклем кәмеүенә йәшелсә-емеш продукттарының 14,4 процентҡа арзанайыуы тәьҫир итте, шулай уҡ картуфтың да. Һөҙөмтәлә дөйөм аҙыҡ-түлек продукттарына хаҡтар индексы 99,2 процент кимәленә етте. Статистиктар республикала, йәшелсә-емеш продукттарын иҫәпкә алмағанда, сентябрҙә аҙыҡ-түлеккә хаҡтарҙың 0,9 процентҡа күтәрелеүен билдәләй.
Бүтән төрлө тауарҙарға хаҡтар индексы сентябрҙә 100,3 процент кимәлендә булһа, хеҙмәтләндереүҙәргә 100,1 процент тәшкил итә.