text:
Тыуған ил, тыуған яҡ, тыуған ауыл, тыуған йорт… Тәрән мәғәнәле ошо һүҙҙәрҙе ҡабатлау менән күҙ алдыма ғәзиз ғаиләм килеп баҫа. Үҙемде бик бәхетле тип һанайым. Сөнки тыуған илем, һулар һауам, эсәр һыуым һәм янымда иң яҡын кешеләрем – туғандарым, атай-әсәйем бар.
Атай-әсәйем, өләсәйем, апайым һәм һеңлем менән берҙәм, татыу ғаилә булып йәшәйбеҙ. Атайым – Азамат Фазлиәхмәт улы данлыҡлы Сураш батыр тоҡомонан. Ауылда 26 йыл клуб мөдире булып эшләй. «Осҡон» халыҡ бейеүҙәре ансамбленең етәксеһе. Үҙе дүрт йәшлек сағынан клуб сәхнәһендә бейей башлаған. Әрмелә хеҙмәт итеп ҡайтҡас, «Ирәндек» халыҡ бейеүҙәре ансамбле менән төрлө илдәрҙә гастролдәрҙә булған. Ә хәҙер үҙенең бейеүселәре бар. Район кимәлендә үткәрелгән төрлө конкурстарҙа ҡатнашып, бик күп грамота, Рәхмәт хаттары алып торалар. «Байыҡ» телевизион бейеү бәйгеһенә лә барып, үҙҙәрен күрһәтеп ҡайттылар. Бик тырыш, талапсан кеше минең атайым. Әсәйем менән 16 йыл бергә татыу ғүмер кисерәләр. Беҙгә, өс ҡыҙҙарына, матур тәрбиә бирәләр.
Әсәйем һәр саҡ ҡайтыуыбыҙға тәмле ризыҡтар бешереп көтөп тора. Бүлмәбеҙҙе, баҡсабыҙҙы биҙәп, матур гөлдәр үҫтерергә ярата. Ҡул эштәренә лә оҫта, мәрйендән теҙеп, матур сәскәләр яһай.
Гөлфирә апайым Билал мәктәбенең IX синыфында белем ала. Бейергә, йырларға әүәҫ. 2015 йылда мәктәптә үткән «Һылыуҡай» конкурсында I урын яуланы.
Гөлмирә һеңлем икенселә уҡып йөрөй. Ике йәшлек сағында ғына «Шоңҡар» журналы үткәргән «Минең Рәми» беренсе республика интернет аша шиғыр һөйләү бәйгеһендә мәктәпкәсә йәштәге балалар араһында I урын яуланы. Ауылда ойошторолған бер саранан да ситтә ҡалмаҫҡа тырыша.
Ә мин үҙем Билал мәктәбендә VIII синыфта уҡыйым. Сигергә, бәйләргә яратам, бейеү түңәрәгенә йөрөй башланым. Ғаиләбеҙ менән 2008 йылда «Ғаиләм-ҡәлғәм» төбәк конкурсында I урын яуланыҡ, районда үткәреләсәк ярышта ҡатнашыу хоҡуғына эйә булдыҡ. Унда ла уңышлы сығыш яһап, Рәхмәт хаты алдыҡ. 2014 йылда «Минең ғаиләм» конкурсында йырлап, бейеп, төрлө хәлдәрҙән сыға белеү юлдарын бергәләп эҙләп, был конкурста ла I урынға сыҡтыҡ. Берҙәм, татыу ғаиләләр генә барлыҡ ҡаршылыҡтарҙы ла еңеп сыға бит ул.
Беҙ йәй көндәрендә тәбиғәткә сығып ял итергә яратабыҙ. Эргә-тирәләге тауҙарға менәбеҙ, иҫтәлекле урындарға сәйәхәт итәбеҙ. Тыуған көн кеүек байрамдарҙы ла күңелле итеп үткәрәбеҙ. Иң көтөп алған көндәребеҙҙең береһе – Яңы йыл, уны туғандарыбыҙ менән ҡаршылайбыҙ.
Ғаиләмдең шулай бәхетле, тормоштан йәм табып йәшәүенә бик ҡыуанам. Йәнем, күңелем ял итерлек татыу ғаиләм барлығына сикһеҙ шатмын. Беҙҙе шулай матур итеп, хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләп үҫтергәндәре өсөн атай-әсәйемә, туғандарыма ҙур рәхмәтлемен.
Азалиә НАРЫНБАЕВА.
Баймаҡ районы, Билал мәктәбе.


c: text/html

text:
Комрат
}}
}} Комра́т (рум. Comrát, гаг. Komrát) — Молдавияның көньяғындағы ҡала, АТО Гагаузия баш ҡалаһы («Гагауз Ери» автономия-территориаль берәмек). Халыҡ һаны буйынса ҙур ҡала, мөһим транспорт үҙәге, Гагауз автономияһының сәйәси, иҡтисади, мәҙәни һәм ғилми үҙәге. Комрат Буджак далаһының үҙәк өлөшөндә, Ялпуг йылғаһы буйында урынлашҡан. Комрат районының административ үҙәге. Комрат Молдавияның административ бүленешендә айырым статусҡа эйә — ул муниципий булып тора. Комраттан Молдавияның баш ҡалаһы Кишинёвҡа тиклем ара — 98 км, 230 км — Одессаға тиклем, 230 км — Бухаресҡа тиклем һәм яҡынса 1600 км — Мәскәүгә тиклем.
Йөкмәткеһе
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡтың милли составы:
- 70 % — гагауздар,
- 10 % — молдавандар,
- 10 % — урыҫтар,
- 5 % — болғарҙар,
- 5 % — башҡа милләттәр.
ХХ быуат башында Комрат халҡы араһында гагауздар һәм болгарҙар нисбәте яҡынса 2:1 була. Әммә ассимиляцион процесстар һәм гагауздарҙың тыуыу һаны юғары булыуы һөҙөмтәһендә ХХ быуат аҙағына 14 гагаузға тик 1 болгар тура килә[6].
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Комрат ҡалаһы тураһында беренсе рәсми телгә алыуҙар 1789 йылға ҡарай[7]. Комрат ҡалаһына Ғосман империяһының күскенсе-колонистары: болгарҙар, гагауздар (ул осорҙа болгар этник үҙаңға эйә булалар), гректар, йәһүдтәр һәм башҡа милләт кешеләре нигеҙ һала. 1812 йылда Бессарабия (Комрат менән бергә) Рәсәй составына инә. 1819 йылда Комратҡа Ғосман империяһынан күскенселәрҙең икенсе тулҡыны килә. ХХ быуат аҙағында 1819 йыл менән даталанған Комрат халҡының граждандар хәле актын теркәү китаптары табыла. Приход канцелярияһын священник Василе Томеску румын телендә алып барған. 1820 йылда Комратта Изге Иоанн кафедраль соборына нигеҙ һалына . 1860-сы йылдарҙа Комратта болгар фиҙаҡәр уҡытыусы - Калянджи Павел Цанев эшләй. Уның инициативаһы менән элек асылған Болград гимназияһына оҡшаш, уҡытыу болгар телендә алып барылған, Комрат үҙәк училищеһы асыла[8]. 1862 йылда Калянджи Комрат училищеһы директоры була. Был училищела ике йыл Александр Теодоров-Балан уҡый.
1906 йылда Бендер өйәҙе Комрат ауылы крәҫтиәндәре алпауыт ерҙәрен бүлеп алыу өсөн көрәш башлайҙар, урындағы власть чиновниктәрен ҡулға алалар һәм Комрат республикаһын иғлан итәләр, Комрат республикаһы барлығы 5 көн йәшәй. Был күтәрелеш батша армияһы тарафынан баҫтырыла.
Комратта ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы асылыу тарихы үҙенсәлекле. Урындағы бай Г. И. Цанко-Кыльчик һәм земство башлығы Максим Колибаба 1910 йылда бәхәс ҡоралар: уның буйынса әгәр Максим Колибаба шәхсән үҙе 8 га һоло сапһа, алпауыт ҡыҙҙар өсөн лицейға аҡса бирергә тейеш була. Бәхәсте урындағы башлыҡ ота. Шәфҡәтлек эше өсөн Цанко-Кыльчик 3-сө дәрәжә Изге Анна ордены менән бүләкләнә һәм Комраттың тоҡомдан килгән почетлы гражданины булып китә. 1913 йылдың 18 июнендә Комратта телефон станцияһын төҙөү тамамлана. Ауыл идараларында 8 телефон пункттары асыла. Комрат 1918 йылдан 1940 йылға тиклем Румыния составына инә. 1920-се йылдарҙа Комратта господарь Дмитрий Кантемир исемендәге лицейға нигеҙ һалына. 1932 йылда Комрат тәүге тапҡыр герб ала. Ул өс башнялы көмөш таж ослап ҡуйған ҡалҡандан тора, ә үҙәгендә «ирекле ат» (эйәрһеҙ һәм югәнһеҙ) һүрәтләнгән.
Комрат 1940 йылда (бөтә Гагаузия менән бергә) СССР-ға берләштерелә һәм Молдавия ССР-ы составына индерелә. 1941 йылдан алып 1944 йылға тиклем румын һәм немец ғәскәрҙәре тарафынан оккупациялана.
1957 йылдың 13 сентябрендә Иҫке һәм Яңы Комрат ауылдары берләшеүе һөҙөмтәһендә Комрат ҡалаһы барлыҡҡа килә. Аҙағыраҡ бер үк исемле тимер юл станцияһы янындағы ҡасаба ла ҡала һыҙатына индерелә.
Молдавия Совет Социалистик Республика осоронда ҡалала май, шарап, тимер-бетон әйберҙәр етештереүсе заводтар эшләй; молдаван милли орнаментлы өбөрөһөҙ келәмдәр етештерелә. 1995 йылда, Гагаузия халҡы ҡарары буйынса, Комрат Гагауз автономияһының баш ҡалаһы була. Был моментҡа төрөк телле гагауздар үҙҙәрен славян телле болгарҙарҙан айырым этнос итеп ҡарайҙар.
Етәкселәр исемлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй империяһы 1817—1918 йылдар.
- Һайлап ҡуйылған старшина Константин Койчу (1817—1830);
- Һайлап ҡуйылға старшина Андрей Илашко (1830—1843);
- Һайлап ҡуйылға Дмитрий Койчу (1843—1855)?;
- Һайлап ҡуйылға старшина …Кули (Кула?) (1855 — …)?;
- Һайлап ҡуйылға старшина Георгий Каранфилов (1870—1890)?;
- … (1914—1918)?;
Румыния 1918—1940 йй.
- Примар Дмитрий Кысса (1918 −1929);
- Примар Ион Пэпэнару (1929 −1930);
- Примар Георгий Кайкы (1930—1940);
СССР 1940—1941 йй.
- Район башҡарма комитеты Рәйесе Николай Гаврилов (1940—1941 гг);
Румыния 1941—1944 йй.
- Примар капитан Николае Градинару (1941—1943);
- Примар … Златов (1943—1944);
- Примар майор Петре Мардарь (1944—1944);
СССР 1944—1990
1944 йылда Комрат өс ауыл советына бүленә.
- Яңы-Комрат ауыл советы рәйесе Василий Семёнович Кендигелян, Ялпуж ауыл советы рәйесе Георгий Стаматов, Иҫке-Комрат ауыл советы …
- Ялпуж ауыл советы рәйесе Иван Дмитриевич Герасимов 1945 йылдан алып;
1957 йылда Комрат ҡала статусы ала.
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Исаак Львович Гонинберг (1957—1959);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Пивкин (1959—1962);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Галина Николаевна Пыдер (1959—1962);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Клавдия Григорьевна Маркивец (1962—1964);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Сергей Иванович Свириденко (1964—1970);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Подшивалов Леонид Александрович (1970—1972);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Фёдор Афанасьевич Влах (1972—1974);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Евгений Ефимович Мелентий (1974—1979);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Иван Михайлович Стаматов (1979—1981);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Анатолий Кузьмич Киреев (1981—1982);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Владимир Леонидович Митько (1982—1986);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Константин Фёдорович Попович (1986—1989);
Молдова Республикаһы 1990-хәҙерге ваҡытҡа тиклем
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Андрей Семёнович Буюклы (1990—1991);
- Ҡала башҡарма комитеты Рәйесе Леонид Фёдорович Добров (1991—1994);
- Примар Дмитрий Георгиевич Кырма (1994—1995);
- Примар Иван Дмитриевич Кыльчик (1995—1996);
- Примар Анатолий Георгиевич Карабаджак (1996—1997);
- Примар Дмитрий Георгиевич Кырма (1997—1998);
- Примар Константин Петрович Таушанжи (1998—2004);
- Примар Николай Харлампиевич Дудогло (2004—2015);
- Примар Сергей Анастасов (2015-хәҙерге осор).
Герб[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәү башлап Комрат гербы румын властары тарафынан 1932 йылдың 1 октябрендә раҫлана. Ул өс башнялы көмөш таж ослап ҡуйған ҡалҡандан тора, ә үҙәгендә «ирекле ат» (эйәрһеҙ һәм югәнһеҙ) һүрәтләнгән. Гагаузия баш ҡалаһы гербының хәҙерге варианты муниципаль Совет тарафынан 2005 йылдың июлендә раҫланған. Авторҙар: А. Копча һәм А. Иварлак.
Мәғариф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Комрат уҡыу йорттарында уҡытыу ҡағиҙә булараҡ урыҫ телендә алып барыла. 1991 йылда Комратта Комрат дәүләт университеты асыла. Университет ректорҙары исемлегендә Танасоглу Дионис һәм Иван Петрович Кристиогло. Ҡалала Михаил Чакир исемендәге Педагогия колледжы, Күп профилле профессиональ училище, Уҡыу-производство комбинаты, Региональ спорт лицей-интернаты, 6 дөйөм белем биреү лицейҙары һәм гимназиялары (берәүһендә уҡытыу румын телендә) һәм 5 балалар баҡсаһы эшләй.
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҙыҡ сәнәғәте — ҡала иҡтисадының нигеҙе. Комратта «Комрат шараптары» шарап заводы, нефть эшкәртеү заводы, «Басарабия Агроэкспорт» консерва заводы, «Фабрика Олой Пак» май заводы, спиртзавод, «Бетакон» тимер-бетон әйберҙәр заводы, «Голиат Вита» мебель фабрикаһы, «Редиаджер СВ» тегеү фабрикаһы, «Витафарм» фармацевтика фабрикаһы , тәҙрәләр фабрикаһы, пилорама һәм башҡа сәнәғәт предприятиеләре эшләй. Сәнәғәт паркы асыуға әҙерләнә.
Комратта бер нисә баҙар эшләй («Үҙәк», «Буджак», «Көньяҡ» һ.б.) һәм супермаркеттар («Фидеско», «Линелла» һәм «МолдКооП» милли селтәрҙәренән берәр («Гастроном»), шулай уҡ украин селтәре «Фуршет»). Шулай уҡ машиналарҙы май-яғыулыҡ менән заправкалай торған станциялар селтәре бар.
Шарап юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шарап туристик маршруттар, республиканың баш ҡалаһынан башланып, бөтә илде солғап ала. Күп туристик фирмалар шарап турҙары үткәрәләр. Көньяҡ маршрут Комрат аша үтә.
Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1840 йылда төҙөлгән Изге Иоанн Предтечи православие соборы
- Крайҙы өйрәнеү музейы, коллекцияларының нигеҙен археологик табыштар тәшкил итә. Музейҙың даими экспозицияһы гагауз тарихына һәм мәҙәниәтенә арналған.
- Гагауз художество галереяһы
- Мостафа Кемаль Ататөрөк исемендәге төрөк китапханаһы
- Гагауз халҡының дан аллеяһы
- Герой-азат итеүселәргә һәйкәл (скульптор Дубиновский)
- Яугир-афғансыларға һәйкәл (скульптор А. Карачобан)
- Ленинға һәйкәл
- Танкистарға һәйкәл
- Сәйәси золом ҡорбандарына һәйкәл
- Катакомбалар[9]
Билдәле кешеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Влах Ирина Фёдоровна (1974 йылда тыуған) — Гагаузия башканы.
- Влах Пётр Петрович (1970 йылда тыуған) — Молдова Республикаһы Парламенты депутаты (2010—2014).
- Губогло Михаил Николаевич (1938 йылда тыуған) — рәсәй этнографы, тарихсы-тюрколог.
- Гурян Сорана (1913—1956) — румын һәм француз яҙыусыһы.
- Добров Леонид Федорович (1954 йылда тыуған) — Комратта ике университетҡа нигеҙ һалыусы — Комрат дәүләт университеты һәм ГНУ, АТО Гагауз Ери проекты авторы, Комрат ҡала башҡарма комитеты экс-рәйесе.
- Драганов Пётр Данилович (1857—1928) — рәсәй библиографы, филолог, этнограф, тарихсы.
- Дудогло Николай Харлампиевич (1966 йылда тыуған) — Молдова Республикаһы Парламенты депутаты.
- Кендигелян Михаил Васильевич (1941 йылда тыуған) — гагауз милли хәрәкәт эшмәкәре, Гагауз республикаһы Юғары Советының беренсе Рәйесе.
- Константинов Дмитрий Георгиевич (1952 йылда тыуған) — Гагаузия Халыҡ йыйылышы рәйесе (2012).
- Меднек Валентин Петрович (1910—2008) — Бендера ҡалаһының баш архитекторы, МССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
- Стояногло Александр Дмитриевич (1967 йылда тыуған) — Молдова Республикаһы Парламенты депутаты (2009—2014).
- Таушанжи Константин Петрович (1949 йылда тыуған) — Молдова Республикаһы Парламенты экс-депутаты (1991—1993), Комраттың экс-примары, АТО Гагауз Ери проекты авторы.
- Топал Степан Михайлович (1938 йылда тыуған) — гагауз милли хәрәкәт эшмәкәре.
- Тукан Борис Петрович (1923—2012) — молдаван һәм израил тюркология һәм гагаузия белгесе, Евангелиенең тулы тексын гагауз теленә беренсе тәржемәләүсе.
- Харламенко Анна Харлампиевна (1960 йылда тыуған) — Гагаузия Халыҡ йыйылышы рәйесе (2008—2012).
- Шери Реувен (1903—1989) — израил сәйәсмәне, 1-се һәм 2-се саҡырылыш кнессет депутаты.
Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Сергей Анастасов официально вступил в должность примара Комрата
- ↑ История Комрата
- ↑ Примария города Комрат
- ↑ Численность постоянного населения Республики Молдова на 1 января 2016 года, в территориальном разрезе
- ↑ Почтовые коды
- ↑ Молдова һәм Украина болгарҙары араһында XVIII—XX быуаттар уртаһында этнодемографик процестар — тема научной статьи по истории и историческим наукам, читайте бесплатно текст научно-иссле…
- ↑ Бессарабия тарихсыһы Владимир Нику (Vladimir Nicu) 1443 йылдың 27 майындағы Комрат тигән урын телгә алынған ниндәйҙер документты иҫкә ала. XVII быуат аҙағында Эвлия Челеби ҙә, моғайын, шуның тураһында яҙғандыр. Челеби былай тип яҙа: Буджактың уртаһында Камрал-Кум исемле сәйер ауыл бар, унда сит ил кешеһе аяғы баҫмаған, сөнки унда һуғышсан халыҡ йәшәй, унда кем барып эләгә, бөтәһен дә юҡ итә. Шуға күрә хатта төрөк армияһы ла был ерҙәрҙе урап үтә.
- ↑ Дойнов Стефан Българите в Украйна и Молдова през Възраждането (1751-1878) — София: Академично издателство „Марин Дринов“, 2005. — P. 300-301. — ISBN 954-322-019-0.
- ↑ Загадочные комратские катакомбы станут памятником истории
Ҡалып:Гагаузияның халыҡ йәшәгән пункттары Ҡалып:Гагаузия темаларҙа Ҡалып:Молдавия ҡалалары Ҡалып:Молдавия райондары
- Википедия:Тура мәҡәләлә булған Викимилекҡа һылтанма
- Алфавит буйынса тораҡ пункттары
- 1825 йылда нигеҙләнгән тораҡ пункттар
- Ҡалыптар:Эске һылтанмалар
- Ҡалыптар:Ҡалыптар өсөн
- Гагаузияның тораҡ пункттары
- Молдова тораҡ пункттары
- Молдавия ҡалалары
- Молдавия муниципийҙары
- Комрат
- Гагаузия
- Молдавия
- Гагауз ауылдары
- Бессарабияла Болгар колониялары

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Сәнғәт мәктәптәрендә уҡыусылар һанын 15 процентҡаса арттырырға кәрәк – Рөстәм Хәмитов
Сәнғәт мәктәптәрендә уҡыусылар һанын 15 процентҡаса арттырырға кәрәк – Рөстәм Хәмитов Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов балалар сәнғәт мәктәптәре эшенең мөһимлеген билдәләне һәм республика яғынан уларға ярҙам итеү хаҡында һөйләне.
— 2013 йылдан республикала балалар сәнғәт мәктәптәрен яңы музыка ҡоралдары менән йыһазландырыуға йыл һайын бюджет саралары бүленә. Бөтә муниципалитеттарҙан ошондай 101 мәктәп 107 миллион һумдан ашыу тейешле субсидия алды, – тине төбәк етәксеһе Мәҙәниәт буйынса республика кәңәшмәһендә сығыш яһап. – Әгәр түңәрәкләп иҫәпләгәндә һәр мәктәп 1-шәр миллион һум алды. Музыка мәктәбе өсөн ул яҡшы һандар. Бындай эш киләһе йылдарҙа ла дауам ителәсәк. Бюджетта был маҡсатҡа аҡса ҡаралған.
Башҡортостандың мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова һүҙҙәренсә, әлеге ваҡытта Башҡортостанда 119 балалар сәнғәт мәктәбе эшләй. Уларҙа 40 меңдән ашыу бала белем ала, ул 2010 йылға ҡарағанда 5,3 процентҡа күберәк.
Балалар сәнғәт мәктәптәрендә фольклор бүлектәр һәм башҡорт халыҡ музыка ҡоралдары кластары бар. Атап әйткәндә, үткән уҡыу йылында 1200 кеше ҡурайҙа, думбырала, ҡыл-ҡумыҙҙа уйнарға өйрәнде.
Иң ҙур проекттарҙың береһе – электрон мәғарифты үҫтереү, уның сиктәрендә федераль һәм республика ҡаҙнаһынан субсидиялар иҫәбенә сәнғәт мәктәптәре мультимедия ҡорамалдары (интерактив таҡталар, проекторҙар, ноутбуктар), музыкаль студиялар, шулай уҡ һанлы ҡоралдар менән йыһазландырыла. Бер үк ваҡытта уҡытыусыларҙың квалификацияһы күтәрелә.
Республика уҡыу-методика үҙәге 5 мең респондент араһында уҙғарған һорау алыу һөҙөмтәләренә ярашлы – балалар сәнғәт мәктәптәре уҡыусылары һәм уларҙың ата-әсәләре, тәрбиәләнеүселәрҙең байтаҡ өлөшө сәнғәт мәктәптәрендә белем биреү процесының ойошторолоуы менән ҡәнәғәт. Шуның менән бергә, Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, тармаҡ етерлек тиҙлектә үҫешмәй, айырыуса халыҡты йәлеп итеү йәһәтенән.
— Ысынында иһә, балалар сәнғәт мәктәптәрендә бик аҙ кеше уҡый – яҡынса туғыҙ процент, – тине Рөстәм Хәмитов. – Эйе, рейтинг лидерҙары ла бар: Межгорье – 35 процент, Краснокама районы – 23 процент, Ағиҙел – 21 процент, Сибай – 20 процент, Учалы – 19,1 процент, Хәйбулла районы – 18 процент, Көйөргәҙе районы – 17,5 процент, Архангел, Бүздәк райондары, Нефтекама – 15 процент, Миәкә районы – 14 процент. Бик шәп һандар! Һәр улар янында – муниципалитеттар, бында шөғөлләнеүселәр һаны ике-өс процент тәшкил итә.
Төбәк етәксеһе фекеренсә, уҡыусылар һанын 15 процентҡаса арттырыу өсөн бөтә мөмкинлектәр ҙә бар.
— Финанс йәһәттә атҡара алабыҙ. Һүҙ йөҙәрләгән миллион һум хаҡында бара, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығына һәм муниципалитеттарға балалар сәнғәт мәктәптәре эшен айырым контролгә алырға ҡушып. – Был бик мөһим. Бөгөнгө фекер алышыу яҡшы шелтә булыр һәм егет-ҡыҙҙҙарҙы балалар сәнғәт мәктәбенә йәлеп итеү буйынса эште әүҙемләштерерһегеҙ тип ышанам. Ресурстар етмәһә ярҙам итербеҙ. Балаларға аҡса йәлләмәйбеҙ. Был мәктәптәр балаларыбыҙҙы юғарыға күтәрә, уларҙан төрлө яҡлы, ижади шәхестәр үҫтерә.
http://www.bashinform.ru/news/1090507-nuzhno-uvelichit-dolyu-uchashchikhsya-v-shkolakh-iskusstv-do-15-protsentov-rustem-khamitov/


text:
Кэри Грант
Кэри Грант (ингл. Cary Grant; ысын исеме Арчибальд Александр Лич (ингл. Archibald Alexander Leach); 18 ғинуар 1904, Бристоль — 29 ноябрь 1986, Давенпорт) — инглиз-американ актеры, «Оскар» премияһына ике тапҡыр номинант булған.
Грант бөтә ғүмере дауамында үҙгәрмәҫ тапҡырлыҡ, бошмаҫ һәм һалҡын ҡанлылыҡтың кәүҙәләнеше булып ҡалды. «Стилле кейенгән ир-егет» һәм «джентльмен» төшөнсәләре унан айырылғыһыҙ булды, ә Грант эйә булған бик көслө тәбиғи янғанлыҡ (загар) күҙ яуын алды. Уның ир-егеттәргә хас натураһына һәм иң сибәр ир статусына ҡарамаҫтан, Гранттың ғүмере буйы уның ике енеслелеге тураһында имеш-мимештәр тынманы.
Үҙенең иң билдәле ролдәрен бурлеск комедияларҙа (бигерәк тә һуғышҡа тиклемге) һәм олоғайған көндәрендә Альфред Хичкоктың фильмдарында уйнай. Америка кино сәнғәте институты уны тарихта, Хамфри Богарттан һуң, иң бөйөк актер тип таныны.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Данға юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Грант инглиз ҡалаһы Бристоль ҡасабаһында тыуған, әммә уның бөтә кинокарьераһы Голливуд менән бәйле. Үҫмер саҡта ул күсеп йөрөгән акробаттар труппаһына ылығып китә, океан аръяғына сыға һәм бер тирә Бродвей мюзиклдарында сығыш яһап йөрөй. Тиҙҙән ул урта атлантик тип исемләнгән һәм йыш көлкө итеп күрһәтелгән үҙенсәлекле һөйләште үҙләштереп ала.
Актер 1932 йылда тәүге тапҡыр Голливудҡа эләккәс, «Paramount Pictures» компанияһы бостары уға «Грант Кэри» сәхнә псевдонимын уйлап табалар. Был исем Гэри Купер исеменең бигүк теүәл булмаған анаграммаһы була, бостары, күрәһең, йәш актерҙа Куперҙың потенциаль дәғүәсеһен күрәләр. Танылыу осраҡлы ғына килә — йондоҙ булып танылған Мэй Уэст уның һөйәркәһен «Ул уны алданы» (1933) һәм «Мин фәрештә түгел» (1934) фильмдарында нәҡ Грант уйнауын талап итә.
Кинокарьерыһының сәскә атыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1935 йылда Paramount компанияһы менән контракт срогы үтә һәм актер уны ҡабаттан таң ҡалырлыҡ шарттар менән төҙөй — ул конкурент булған компанияларҙың проекттарында ҡатнашыу һәм шулай итеп үҙе өсөн ролдәрҙе һайлау хоҡуҡтарын ала. Бындай бойондороҡһоҙлоҡ шул уҡ ваҡытта бер студия ла, «Оскар»ҙарҙы тапшырған саҡта, уның мәнфәғәттәрен яҡлауҙы кәрәк тип тапмай— шуға күрә ул бер ҡасан да был награданы «уйын» буйынса ала алмай. Ошо өҫтөнлөктәрҙән тыш, Грант, Джимми Стюарт һымаҡ, үҙе ҡатнашҡан фильмдарҙан йыйылған килемдән процент алыу хоҡуғын ала.
1930 йылдар аҙағында Грант уйнаған фильмдарҙың күпселеген комедиялар, дөрөҫөн әйткәндә, фарстар тәшкил итә. 1940 йылда ул үҙенең иң билдәле ролен «Филадельфия тарихы» фильмында, ә ике йылдан — иң яратҡан ролен «Яңғыҙ йөрәк кенә» фильмында уйнай. Шул уҡ осорҙа Альфред Хичкок менән хеҙмәттәшлеге башлана. Хичкок, Гранттан башҡа, бер актерҙы ла яратмауы һәм хөрмәт итмәүе тураһында аныҡ ҡына белдерә. Хичкокта уйнаған ролдәренән — «Шөбһә» (1941), «Алама дан» (1946), «Уғрыны тоторға» (1955), «Төньяҡҡа төньяҡ-көнбайыш аша» (1959) фильмдарын айырып атап була.
Аҙаҡҡы эштәре һәм вафаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1960 йылдарҙа К. Грант Голливудтың иң юғары хаҡ түләнмәле актерҙарының береһе булып тора.
Ян Флеминг әйтеүенсә, Грант агент 007 прототиптарының береһе була, әммә, йәшенә һылтанып, ролде уйнарға ризалашмай: 1962 йылда экранға "бондиана"ның беренсе бүлеге сыҡҡан саҡта, Грантҡа 60 йәш тирәһе була.
Уның ҡатнашлығындағы аҙаҡҡы иң эре фильмдар араһында Одри Хепбёрн менән бергә уйнаған «Шарада» детективы (1963) һәм «Атлап бар, йүгереп түгел» олимпия комедияһының ремейкы (1966) булалар. Ошо фильмдар экранға сыҡҡандан һуң актер үҙенең кинокарьераһын тамамлауы тураһында белдерҙе.
1970 йылда Америка кино сәнғәте академияһы, һуңлап булһа ла, уға коллегалары исеменән «иҫ китерлек оҫталығы өсөн хөрмәт һәм рәхмәт йөҙөнән» почетлы «Оскар» тапшырҙы.
Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң Грант FabergeFaberge[en] косметика компанияһының директорҙар советы ағзаһы булып китә һәм компанияға үҙ аҡсаһынан ҙур ғына өлөш индерә.
Һуңғы йылдарҙа Грант кеше менән аралашмайынса йәшәй, интервью ла бирмәй, тиерлек. Төрлөлөк өсөн ул Америка ҡалалары буйлап хушлашыу турын үткәрергә була. 1986 йылдың ноябрь аҙағында 82 йәшлек Грант Айова штатындағы Давенпорт ҡалаһына килә, бында уға урындағы телевидениела уның ҡатнашлығындағы картиналарҙан өҙөктәр күрһәтеп, 90 минутлыҡ "Кэри Грант менән һөйләшеү " программаһын бағышларға тейеш булалар. 29 ноябрҙә репетицияла актер үҙен һәйбәт тоя, әммә репетиция тамамланғас, насарая башлай. Кисекмәҫтән Изге Люк госпиталенә килтерелә һәм бында киң инсульттан 23:22 сәғәттә вафат була. Булған мөлкәтен Грант берҙән-бер ҡыҙына һәм аҙаҡҡы ҡатынына ҡалдырған.
Шәхси тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Парадокс булып күренһә лә, ҡатын-ҡыҙҙар фекеренсә, Гранттың һөйкөмлөлөгө һәм популярлығы олоғайған һайын арта ғына бара. Кэри Грант биш тапҡыр өйләнә. Уның ҡатындары актрисалар Вирджиния Черрилл (1934—1935), Бетси Дрейк (1949—1962), Дайан Кэннон (Dyan Cannon, 1965—1966, был никахта Гранттың ҡыҙы Дженнифер тыуа), бөтә донъяға билдәле Барбара Хаттон (1942—1945) һәм Барбара Харис булалар.
Тәүге тапҡыр Грант актриса Вирджиния Черриллға өйләнә, уның менән Кэри бер йыл ғына йәшәй . Айырылышу процесында ҡатыны уны көсләүҙә ғәйепләй, киң мәғлүмәт саралары быны бик тиҙ эләктереп алалар. Грант оҙайлы депрессияға бирелә, хатта психоаналитикка мөрәжәғәт итергә мәжбүр була. Ошо инцидент сәбәпле актер ғүмеренең аҙағына тиклем наркотик препараттар, бер осор хатта ЛСД ла, ҡабул итә.
Гранттың иң ғауғалы никахы сәйер (эксцентрик) миллионерша Барбара Хаттон менән була. Эргә-тирәлә Грант Хаттонға байлығы өсөн өйләнгән тигән хәбәрҙәр ҡуйырһа ла, Грант үҙе был имеш-мимештәрҙе инҡар итә:
Айырылышҡандан һуң, Грант үҙе Хаттонға, мөмкин булғансы, финанс яҡтан ярҙам итергә тырыша.
Никахтарҙан башҡа, Грант үҙенең романдары менән билдәле булған. Мәҫәлән, «Йөҙөп йөрөгән йорт» фильмын төшөргән саҡта актер Софи Лоренға ҡарата мөхәббәт хистәрен кисерә, әммә Софи өҫтөнлөктө продюсер Понти Карлоға бирә.
Гранттың күп кенә никахтарына ҡарамаҫтан, Голливудта уның гомосексуаллеге, айырып әйткәндә, актер Рэндольф Скотт менән бәйләнештәре тураһында, хәбәрҙәр бер ҡасан да тынманы. Әммә 2011 йылда актерҙың ҡыҙы Дженнифер белдереүенсә, уның атаһы ир-аттар менән бер ҡасан да мауыҡмаған, Рэндольф Скотт менән мөнәсәбәттәре тураһында — бары тик уйҙырмалар. Грант, һәр ваҡыттағыса, һалҡын ҡанлылыҡ менән уның гомосексуаллеге тураһында матбуғат таратҡан имеш-мимештәргә яуап итеп: «Үҙемдең автобиографиямды яҙырға пландарым юҡ, был эште мин башҡаларға ҡалдырам. Улар минән гомосексуалист, нацист шпионы йәки тағы ла берәй кемде эшләрҙәренә шигем юҡ» — тигән.
Һайланма фильмографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Пояснение «РИА Новости»
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Викимилектә Кэри Грант темаһы буйынса медиафайлдар бар.


text:
26 май
26 май — григориан стиле буйынса йылдың 146-сы (кәбисә йылында 147-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 219 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Рәсәй — Эшҡыуарҙар көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ғәлимов Баязит Сабирйән улы (26.05.1942), ғалим-философ, философия фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (1986), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1997), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997).
- Кәбиров Ирек Ғәҙелгәрәй улы (26.05.1957—2014), табип-хирург, Ҡариҙел үҙәк район дауаханаһының элекке бүлек мөдире, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Ел, Идеаль Колорадо Йорт
Был маржа тип яурынына кредит йәки сауҙа bitcoin 100Х
Һеҙҙә яҡшы эшләй ала, аҡса менән BITMEX?
100×Яурынына!! Форекс иҫәбенә көй криптовалюта
Изге урын илдә һәләтле тәҡдим итә топ потрясающе пейзаж һәм ял бирелә торған Колорадо. Был дәүләт элек-электән славится үҙ удивительно спорт һәм рекреация зоналарын, бигерәк тә дин жива ваҡытында ҡышҡы ай. Колорадо-йәннәткә яратыусылар өсөн ҡышҡы спорт төрҙәре һәм өлкәһе кеүек осина, Бекенин һәм Вейт танылыу алған бөтә донъя буйынса нисек яҡшы курорттар һәм йүнәлештәре. Шулай ҙа Колорадо-был оҙаҡҡа глубже ҡарағанда бер нисә тау саңғыһы курорттары, был хәл өҫтәрәк ҡушыла фантастический йәшәү урыны һәм эш итеү өсөн. Менән сәскә атыусы иктисады яҡшы эшкә урынлаштырыу мөмкинлектәрен, Колорадо был ҡатнаша’ң эш-иң яҡшы эш, йәшәү өсөн илдә. Шаҡтай күп элементтарын, улар способствовали Колорадо’ң биргән апелляция, беренсе сиратта, был бик яҡшы иҡтисад, ул хуплана яҡшы образованный эшсе көстәр. Колорадо дәүләт мәктәптәренең юғары которую ашатырға һәм " пост-икенсе тапҡыр системаһы үҙ эсенә ала төп бындай мәктәбе, шул тиклем Университеты Колорадо штаты, Колорадо штаты, АҠШ-воздушно Академияһын. Юғары белемле тәбиғәт был яҡ служила төҙөү өсөн экономик базаһы булып тора булараҡ, көслө, шулай уҡ залялов киләсәккә. Колорадо билдәле, үҙенең туристик индустрия, әммә был хәле шулай уҡ ҡеүәт, йоғонто яһау сәнәғатендә һәм күп кенә милләт’лутше оборонаһы һәм воздухоплавания етештереүселәр эйә бында штаб-фатиры һымаҡ " Лохин-Мартин. Бар фантастик һайлау Колорадо йорт. Иктисади үҫешенә Колорадо булышты стимуллаштырыу кеше торған бум базаһында, шуның булдырып, чемпионаттағы бына тигән атмосфераға һатып алыу өсөн йорт. Бармы һеҙ йорт эзләй, Кондо, таунхаус йәки күсемһе милек, инвестиция, унда ла ҙур проблемалар булмаған юкмы, һеҙ ниндәй теләһәгез, шул Колорадо. Әгәр һеҙ эҙләсе тихое һәм безмятежное урын, йәшәү өсөн унда бар төрлөлөк вариант сәләмәт тормош менән әүҙем артыҡ тыныс шуның өсөн Колорадо-был дәүләт, үзегез тейеш етди ҡарарға. Ел, Идеаль Колорадо Йорт


text:
Күсейемдең күркәм ере – Йәнтәл тауында торам. Сәстәремде сихри ел ҡуҙғыта. Алтын ҡояш та мине иркәләй. Күҙҙәремде йомам. Эй, ниндәй рәхәт! Ипләп кенә күҙҙәремде асам. Әле генә йәп-йәшел булған ҡайындар алтындай һары төҫкә ингән – ҡояш төҫөнә.
Эй, тәбиғәтем, мине ашатҡан, кейендергән, йәшәткән тәбиғәтем, рәхмәт һиңә!
Мин уйҙарға сумам. Кеше өсөн тәбиғәттең әһәмиәте бик ҙур. Ул беҙгә мамыҡ, йөн, ағас, металл, күмер, нефть, аҙыҡ һәм тағы ла бик күп нәмәләр бирә. Үҙенең матурлығы менән шатландыра һәм һоҡландыра. Япраҡтарҙың һәм үләндең йәшел төҫө кешене тынысландырыуын, арығанлыҡты бөтөрөүен беләһеңме? Эйе, тәбиғәт беҙҙең һаулыҡты ла һаҡлай. Йәйгеһен асыҡ һауала уйнап, йылғала һыу инеп, үҙебеҙгә күпме көс-дәрт алдыҡ. Ҡышҡы урманда саңғыла йөрөү ҙә сыныҡтыра.
Тәбиғәтте яратыу, уның тураһында хәстәрлек күреү кешене изге күңелле итә. Уның серҙәре бик күп, тик төшөнә, аңлай белергә кәрәк!
Зөлфиә ӘХМӘТОВА, III синыф уҡыусыһы.
Баймаҡ районы, Күсей мәктәбе.


text:
Яңы йыл байрамы әкиәт мөғжизәһенә оҡшаш. Бәләкәйҙән шатланып-ҡыуанып Ҡыш бабайҙы көтөп алабыҙ. Шыршы аҫтынан бүләктәр алабыҙ. Сыр-сыу килеп сана шыуабыҙ, ябалаҡлап яуған ҡар бөртөгөнә ҡарап һөйөнәбеҙ.
Яңы йылда беҙ үткән йылдарға йомғаҡ яһап, яңы баҫҡысҡа күтәреләбеҙ, белемебеҙҙе арттырабыҙ, ҙур шәхес булырға ынтылабыҙ. 2018 йылды мин тулҡынланып, өмөттәр менән көтәм. Тиҙерәк кил, Яңы йыл! Һине ныҡ һағындым. Беҙгә һаулыҡ, уңыштар, шатлыҡ, бәхет ғына килтер.
Айлина ҒӘЛИНА, VIII «Г» синыфы уҡыусыһы.
Өфө ҡалаһы, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһы.


text:
Ҡатын-ҡыҙҙарҙын намаҙы һәм ураҙаһы
Ҡатын-ҡыҙҙарҙын намаҙы һәм ураҙаһы
Ҡатын-ҡыҙҙарҙын намаҙы һәм ураҙа тотоуҙары ирҙәрҙен ғибәҙҙәтенән бер аҙ айырыла.Ҡатын-ҡыҙҙар намаҙҙы һәм ураҙаны нисек үтәргә икәнлеген әллә ни аңлап етмәй. Ҡайһы берҙәре намаҙҙы ҡартайғас (климакс) башланғас уҡыр кәрәк тип яңылыша һәм башҡа төрлө уйҙырма фекерҙәргә килә. Бәлиғ булған кешеләргә намаҙ һәм ураҙа тотоу фарыз (үтәлергә тейеш). Шәриғәт буйынса ир кешеләрҙен ун ике йәштәрендә ир-егетлек ғәләмәттәре беленһә, бәлиғ булалар, ҡыҙҙар әгәр ҡатын-ҡыҙлыҡ ғәләмәттәре беленһә, туғыҙ йәштәрендә бәлиғ булалар. Әммә ирлек, ҡыҙлыҡ ғәләмәттәре беленмәһә, ир балаларҙа, ҡыҙ балаларҙа ун биш йәшкә етмәйенсә бәлиғ тип иҫәпләнмәйҙәр. Ҡатын-ҡыҙҙарҙын физиологик үҙенсәлектәренә ҡарап Ислам дине был хаҡта ни әйтә, шул турала бер аҙ хәбәрҙән булығыҙ.
Хәиз (күрем) ваҡытында ҡатын-ҡыҙ намаҙ уҡыймы һәм ураҙа тотамы?
Сөннәт әһеле ғәлимдәренең әйтеүенсә, ҡатын-ҡыҙға хәиз ваҡытында намаҙ уҡыу һәм ураҙа тотоу харам. Күрем ваҡыты уҙғас намаҙҙы ҡаза ҡылмай, әммә ураҙаны ҡаза ҡылыу фарыз. Ҡаза тигән һүҙ, үтәлмәгән намаҙҙарҙы уҡыу (йәш саҡта белмәй, наҙанлыҡ арҡаһында уҡылмаған намаҙҙар, йә йоҡлап, йә онотоп, йә берәй сәбәп арҡаһында ҡалдырғандар). Ҡазала тик фарыз намаҙҙар уҡыла, сөннәт уҡылмай, иртәнге намаҙҙын сөннәтенән башҡа. Ҡатын-ҡыҙ күрем ваҡытында намаҙҙа уҡымай, ураҙа ла тотмай.
Бәйғәмбәребез салләллаһү ғәләйһи үәссәлләм әйтте: «Әгәр ҙә ҡатын- ҡыҙҙың күрем ваҡыты булһа, ул намаҙҙа уҡымай үә ураҙала тотмай түгелме?! Бына шул уның диненең кәмселеге».
Күрем ваҡытында ҡалған намаҙын ҡаза ҡылмау хаҡында ошо хәҙис: Бер ҡатын Ғәйшә радыяллаһүнән һораны: «Әгәр ҙә берәйбеҙ (күрем ваҡыты бөтөп) паҡланһа, ҡалған намаҙҙарын ҡаза ҡылырға тейешме?». Ғәйшә радыяллаһү әйтте: «Һин әллә Хәрурийәме? (Хәрура — Ираҡтағы Күфә ҡалаһынан 4-5 км йыраҡлыҡтағы ауыл. Халҡы Ҡөрйәнде генә ҡабул итеп, хәҙистәрҙе инкар итеүсе булдылар. Шулай уҡ улар ҡатын-ҡыҙға күрем ваҡытында ҡалдырған намаҙҙарын ҡаза ҡылыу фарыз тип әйттеләр). Бәйғәмбәребеҙ салләллаһү ғәләйһи үәссәлләм ваҡытында беҙгә ҡатындарға ҡаза ҡылырға ҡушмай торған ине, йәғни ҡаза ҡылмай инек», — тине.
Ә инде ураҙаны ҡаза ҡылыу хаҡында ошо дәлилде килтерергә мөмкин: Мүғәзә әйтте: «Мин Ғәйшә радыяллаһүнән һораным: «Ни өсөн ҡатын-ҡыҙ хәиз ваҡытында ҡалдырған ураҙаһын ҡаза ҡыла, ә намаҙын ҡаза ҡылмай?-»: Ғәйшә радыяллаһү әйтте «Һин әллә Хәрурийәме?». Мин әйттем: «Юҡ, мин Хәрурийә түгелмен, ләкин беләһем килеп һораймын». Ул әйтте: «Беҙгә күрем ирешә ине, һәм ураҙаны ҡаза ҡылырға тип бойоролдоҡ, ә намаҙҙы ҡаза ҡылырға тип бойоролманы».
Истихаданың мәғәнәһе:
Ибен Манзур «Лисәнә-Ғарҙ»тә истихаданың мәғәнәһен аңлатып былай тине: «Истихада— хатын-ҡыҙҙың ғәҙәти билгеле булған күрем ваҡыты уҙғандан һуң ағып тора торған ҡаны». Хәнәфиләр аңлатты: «Ҡатын-ҡыҙҙа өс көндән аҙыраҡ һәм ун көндән күбрәк күренгән ҡан». Мәликиләр «Хәиз һәм нифас ҡаны ваҡытынан артып киткән, сир ҡаны». Шәфиғыйҙәр «Истихада, ул—сир ҡаны, һәм ул күремдең һунынан йәки башҡа ваҡыттамы аналыҡтың иң төбөнән, тамырҙан сыға. Хәнбәлиләр: «Ғәҙҙәтә билгеле булмаған ваҡытында, сир менән бәйле булған аналыҡтың иң төбөнән, тамырҙан ағып сығыусы ҡан».
Ғәйшә радыяллаһү әйтте: «Фатыйма бинт Әбий Хубәйш бәйғәмбәребеҙ салләллаһү ғәләйһи үәссәлләм янына килде һәм әйтте: Әй Расүлаллаһ! Мин ҡаны туктамай торған ҡатын-ҡыҙ (истихада), һәм бернисек тә паҡлана, алмайым. Әллә миңә намаҙ уҡыуҙы ҡалдырырғамы? Бәйғәмбәребеҙ , салләллаһү ғәләйһи үәссәлләм әйтте: «Юҡ, сөнки ул күрем түгел, ә ҡан тамырыннан килә торған ҡан. Әгәр ҙә (ғәҙҙәтә билгеле булған) күрем ваҡыты етһә намаҙҙы ҡалдыр. Ә инде күрем ваҡыты уҙһа, ғөсөл ҡойон һәм намаҙ уҡы». Тағы ла «Шунаң һуң (икенсе) күрем ваҡыты еткәнсегә ҡәҙҙәр, һәрбер намаҙға тәһәрәтлән».
Был инде, әгәр дә истихада булған ҡатын-ҡыз үҙенең күрем ваҡытын белә торған булһа, гөсөл ҡойона һәм намаҙ уҡый. Ә инде, әгәр ҙә ҡатын-ҡыз үҙенең күрем ваҡытын белмәһә, ләкин күрем ҡанын истихада ҡаныннан төҫө үә иҫе һәм башҡа сыйфаттарын айыра ала торған булһа, ул ваҡытта күремде истихаданан шулай айырып ғәмәл итә. Былар барыһы ла элек күрем күреп, ваҡытын белгән йәки күрем ҡанының сыйфаттарын белгән ҡатын-ҡыҙ хаҡында. Әммә инде, әгәр ҙә ҡатын-ҡыҙҙың иң беренсе күрем ҡаны килгән саҡта -истихада ҡаны менән дауам итһә, ул ваҡытта, әгәр ул күремдең сифатын белә торған булһа, шуның буйынса ғәмәл итә, йәки хәиз ҡанының төҫө йәки иҫе үҙгәреп истихада башланғанын белә икән, ғөсөл ҡойоноп намаҙ уҡый башлай. Ә иңде беренсе күреме башланып, шулай уҡ истихада менән дауам итһә. Һәм ул ҡатын-ҡыҙ күремден сифатын белмәй торған булһа, ул ваҡытта инде, ул башҡа ҡатындар күременең ғәҙәттә булған көндәрен иҫәпкә алып эш итә. Мәҫәлән, аның Фирә янында булған ҡатындарының ғәҙәттә булған күрем көндәре алты йәки ете көн икән, ул да шул алты йәки ете көнде күҙҙә тотоп эш итә.
Әйткәнебеҙсә, Әбү Хәнифә мәҙһәбендә күрем өс көндән алып ун көнгә ҡәҙәр. Унан уҙып китһә, истихада була, һәм ҡатын-ҡыҙ 10 көндән һуң ғөсөл ҡойоноп, һәр намаҙға тәһәрәт алып намаҙҙарын дауам итә.
Шулай уҡ, истихадала булған ҡатын-ҡыҙға ире менән яҡынлыҡ ҡылырға, ураҙа тотарға, Ҡөрйәнде ҡулына алып уҡырға һәм башҡа барса ғибәҙҙәтәрҙе ҡылырға рөхсәт ителә. Сөнки ул истихада хәлендә таҙа үә пакь ҡатын-ҡыҙҙар хөкөмөндә.
Нифастең мәғәнәһе:
Хәнәфиләр: «Бала тапҡандан һуң енес әғзаһынан килә торған ҡан, һәм иң күбе ҡырҡ көн», — тип аңлаттылар. Нифас булған ҡатын-ҡыҙҙың хөкөмдәре хәләлдә лә харамда ла, мәкруҡта ла мәндубтә лә, күремле ҡатын- ҡыҙҙыҡы кеүек үк һәм аның иң күп ваҡыты ҡырҡ көн булғанлығына күпселек ғилем әһелдәре килеште. Ибен Габбас әйтте: «Нифас булған ҡатын-ҡыҙ ҡырҡ көн, йәки шул сама көтә», — тине. Ә инде иң аҙ ваҡытын билгеләүҙә бер дәлил дә билгеле түгел, шуға ла ҡасан аның нифас ҡаны ҡырҡ көнгә ҡәҙәрле туҡтаһа, шул ваҡытта ғөсөл ҡойона һәм таҙа үә паҡ ҡатын-ҡыҙ хөкөменә керә.
Хәиз һәм нифас ваҡытында намаҙ уҡырға ярамай һәм был хәлдә ҡалған намаҙҙарҙы һуңынан ҡаза ҡылып уҡырға кәрәкмәй. Шулай уҡ тиләүәт һәм шөкөр сәждәләре лә ҡылынмай. Әммә теләгән ҡатын-ҡыҙ, намаҙ ваҡытында тәһәрәтләнеп, ҡулына тәсбих алып “Әстәғфируллаһ”, “Сүбхәнәллаһ”, “Әлхәмдүлилләһи” кеүек һүҙҙәр әйтеп зекер итә ала.
Ураҙаға килгәндә хәиз һәм нифас ваҡыттарында ураҙа тотолмай, ләкин Рамаҙан айының фарыз ураҙаһын һунынан ҡаза ҡылып, бер юлы, йәки өлөшләтә тотор кәрәк. Шулай уҡ хәҙистәргә таянһаҡ, нифас хәлендәге ҡатын-ҡыҙ бала имеҙеү арҡаһында ураҙа тота алмай, шуға ла уға бер ярлыны 30 көн ашатып ураҙа ғәмәлен үтәй ала.
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 05.06.2016 в 00:41, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
Намаҙҙағы хаталарҙы төҙәтеү
Әгәр ҙә ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында намаҙҙың берәй вәджиб булған хәрәкәте төшөрөлөп ҡалдырылған булһа, йә иһә ваҡытынан иртәрәк, һуңыраҡ, йә иһә кәрәгенән артыҡ башҡарылһа, яһалған хатаны төҙәтер өсөн ике сәждә ҡылырға кәрәк (сәждәи сәһү).
Әгәр берәү намаҙҙың бер үәжибын онотоп йә яңылышып ҡалдырып китһә, ул кеше, намаҙының аҙағында ошо рәүешле сәждәи сәһү ҡылыр: әгәр ул яңғыҙ булһа, һуңғы ҡағдәлә «тәшәһһүд»те (әттәхийәттең беренсе яртыһы) уҡығандан һуң «салауат» үә доға уҡымайынса, ике тарафы сәләм биреп, ике тапҡыр сәждә ҡылыр. Һәр сәждәлә өсәр мәртәбә «тәсбих» әйтер. Унаң һуң яңы ҡағдәгә ултырып, «тәшәһһүд» менән доға (салауат) уҡып һәм сәләм биреп, намаҙын тамамлар.
Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм әйтте: “Намаҙҙа һәр хата өсөн сәләмдән һуң ике сәждә ҡылынырға тейеш” .
Әгәр намаҙында хата ебәреүсе сәждә сәһүне ҡылырға онотоп, намаҙҙы тамамлағас һөйләшһә, таһәрәтен юғалтһа, мәсеттән сығып китһә, йә иһә ҡибла тарафынан боролоп китһә (һуңғы осраҡта сәждә сәһүне иҫендә тотоп булһа ла), сәждә сәһү ҡылыу вазифаһы өҫтөнән төшә. Был намаҙҙы яңынан уҡырға кәрәкмәй. Шулай уҡ, әгәр иртәнге намаҙҙан һуң таң ата, башлаһа, йә иһә икенде намаҙынан һуң ҡояш ҡыҙара башлаһа, сәждә сәһү ҡылыу вазифаһы намаҙ уҡыусының өҫтөнән төшә. Шулай ук, йома йәки ғәйет намаҙында күп кеше ҡатнашһа, артындағы кешеләрҙә бутамаҫ өсөн имамға сәждә сәһүне ҡылмаҫҡа хәйерлерәк.
Намаҙҙы имамға ойоп уҡыусылар уның артынан һәр хәрәкәтте, шул иҫәптән сәждә сәһүҙе лә, ҡабатларға тейештәр. Әгәр улар үҙҙәре хата ебәрһәләр, сәждә сәһү ҡылырға кәрәкмәй, сөнки имамға эйәреп уҡығанда, бөтә яуаплыҡ имам өҫтөндә була. Имам намаҙҙы тамамлағандан һуң, өлгөрмәгән өлөшөн кеше үҙе уҡыған саҡта хата ебәрһә – былары өсөн ул үҙ яуаплы була. Сәждә сәһүҙе башҡарыу өсөн етди сәбәп булғанда ғына дөрөҫ була (мәҫәлән, онотоу). Әгәр ҙә намаҙ уҡыусы хатаны аңлы рәүештә яһаһа, был хатаны сәждә сәһү ҡылыу ғына төҙәтә алмай. Был осраҡта намаҙҙы яңынан уҡырға кәрәк.
Түбәндәге килтерелгән осраҡта ғына, белә күреп яһалған хатаны сәждәи сәһү менән төҙәтеп була:
1) беренсе ултырышты ҡалдырыу;
2) икенсе сәждәне намаҙ аҙағына тиклем кисектереү;
3) намаҙ ҡылыу тәртибен боҙорлоҡ оҙаҡ уйланыуҙарға бирелеү .
Сәждә сәһү түбәндәге һаналып киткән хаталарҙы төҙәтә:
1) “Фатиха” сүрәһен уҡымайынса ҡалдырыу;
2) “Фатиха”нан һуң өҫтәлмә сүрәне уҡымайынса ҡалдырыу (“Фатиха”нан һуң
кәмендә бер ҡыҫҡа сүрә, йә өс ҡыҫҡа аят, йә бер оҙон аят уҡылырға тейеш).
3) Имамдың Ҡөрьәнде ҡысҡырып уҡырға кәрәк булған урындарҙа эстән йә иһә эстән уҡырға кәрәк булған урындарҙа ҡысҡырып уҡып китеү. Ҡайһы берҙә намаҙ уҡыусы яңылыш урында ҡысҡырып уҡый башлағанын, сүрәнең аҙ өлөшөн уҡып өлгөргәс аңлай. Әгәр ул ярамаған урында Ҡөрьәнде күләме буйынса өс ҡыҫҡа, йә бер оҙон аяттан кәмерәк
күләмдә уҡыһа, сәждә сәһү ҡылырға кәрәкмәй. Әгәр яңылыш уҡылған аяттар әлеге күләмдән артҡан булһа, сәждә сәһү ҡылынырға тейеш.
4) Өс, йәки дүрт рәкәғәтле намаҙҙа беренсе ултырышты ҡалдырыу. Әгәр намаҙ уҡыусы тәшәһһүд үтәмәгәнен ҡалҡҡанға тиклем иҫләһә, ултырып уҡырға тейеш. Был осраҡта сәждә сәһү ҡылынмай. Әгәр ҡалҡҡан ваҡытта, тура торошҡа яҡыныраҡ мәлдә ултырыштың онотолғанын хәтерләһә, намаҙын ултырып тормайынса дауам итергә тейеш, ә намаҙ аҙағында иһә сәждә сәһү ҡылып, хатаны төҙәтә.
Әгәр намаҙ уҡыусы һуңғы ултырышын ҡалдырып, яңы рәҡәғәткә тороп баҫһа, һәм яңы рәҡәғәттең сәждәһенә етмәгән булһа, кире ултырырға һәм сәждә сәһүҙе ҡылып, намаҙын уҡып бөтөрөргә тейеш. Әгәр ул яңы рәкәғәттең сәждәһен ҡылып өлгөргән булһа, уның намаҙы, фарыз намаҙ булып һаналмайынса, сөннәт намаҙына әүерелә. Шул сөннәт намаҙына рәҡәғәттәр һаны йоп булһын өсөн тағы бер рәкәғәт өҫтәргә кәрәк . Был осраҡта сәждә сәһү ҡылына .
Әгәр намаҙ уҡыусы намаҙ аҙағындағы ултырыштан һуң тороп баҫһа һәм яңы рәрәкәғәттең сәждәһен ҡылып өлгөрмәгән булһа, ул кире ултырып, сәләм бирергә һәм сәждә сәһү ҡылырға тейеш. Әгәр ул яңы рәкәғәттең сәждәһен ҡылған булһа, уға тағы бер рәҡәғәтте ҡушырға кәрәк. Был осраҡта ҡушылған рәҡәғәттәре сөннәт булып һанала. Унан һуң сәждә сәһү ҡылынырға тейеш. 5) Беренсе, йәки һуңғы ултырышта тәшәһһүдте уҡымау.
6) Намаҙ уҡыу тәртибен боҙоу.
Йәғни, намаҙ хәрәкәттәренең тәртибен боҙоу (Мәҫәлән, беренсе рәкәғәттең икенсе сәждәһен намаҙ ахырында ғына уҡыу), йәки намаҙҙың киләсәк хәрәкәтен кисектереү (Мәҫәлән, беренсе ултырышта салауат уҡыу өсөнсө рәкәғәттәге баҫып тороуҙы кисектерә) сәбәпле булырға мөмкин.
7) Намаҙ рөкөндәрендә тыныс тороу ваҡыты (бер тәсбих уҡырлыҡ ваҡыт) булмау.
8) “Фатиха” сүрәһе һәм өҫтәлмә аяттар, йәки сүрәләр* араһындағы тәртипте боҙоу.
9) Витр намаҙында ҡунут доғаһы алдынан тәкбир әйтмәү, йәки ҡунут доғаһын уҡымау.
10) Ғәйет тәкбирҙәрен ҡылмау.
11) Намаҙ уҡыусының нисә рәкәғәт уҡығаны тураһында шикләнеү.
Әгәр намаҙ уҡыусы беренсе тапҡыр шикләнһә, ул намаҙын яңынан уҡырга тейеш. Әгәр быға тиклем дә шикләнеүҙәр булған икән, үҙенең ниндәй фекерҙе дөрөҫөрәк һанағанына таянып, намаҙ аҙағында сәждәи сәһү ҡылып ҡуйырға кәрәк. Әгәр дөрөҫөрәк фекерҙе билдәләй алмай икән, иң аҙы нисәнсе рәкәғәттә булыуы мөмкин, шуға таянып, һәр рәҡәғәттән һуң Әттәхиәт уҡып, намаҙ аҙағында сәждәи сәһү ҡылырға тейеш. Мәҫәлән, кеше өсөнсө йә дүртенсе рәкәғәттә торғанын билдәләй алмай икән, иң аҙ һанлыһын-өсөнсө рәҡәғәттәмен икән, тигән фекергә туҡтала. Намаҙҙы артабан уҡығанда, ул һәр рәҡәғәттән һуң тәшәһһүд үтәй, намаҙын сәждәи сәһү менән тамамлай. Һәр рәҡәғәттән һуң ҡылына торған тәшәһһүд намаҙҙы боҙмаҫ өсөн ҡылына (мәҫәлән, ысынында намаҙ ҡылыусы дүртенсе рәҡәғәттә торған булһа).
Аңлайышыраҡ булһын өсөн икенсе китаптан шул уҡ хаталар тураһында:
Сәждәи сәһү ҡылыу үәжиб булыр:
1) намаҙҙың тәүге, ике рәҡәғәтендә ”сүрәи Фәтихә” урынына башҡа бер аят уҡыһа;
2) тәүге ике рәҡәғәттең береһендә «сүрәи Фәтихә»нән һуң сүрә уҡымай ҡалһа;
3) өс йә дүрт рәҡәғәтле намаҙҙа тәүге ҡағдәгә ултырмай ҡалһа;
4) ҡағдәләрҙең береһендә “тәшәһһүд” уҡымаһа;
5) тәүге ҡағдәлә «тәшәһһүд»тән һуң «салауат»ты ла уҡыһа;
6) яңылыш тәүге ҡағдәлә сәләм бирһә;
7) ҡысҡырып уҡыла торған рәҡәғәттә имам ҡыйрәтте эстән уҡыһа;
8) эстән уҡыла торған рәҡәғәттә имам ҡыйрәтте ҡысҡырып уҡыһа;
9) витр намаҙында «кунут» доғаһы уҡылмай ҡалһа;
10) ҡыйрәт уҡыуҙан алда рөҡүғ ҡылынһа;
11) тәкбир әйтеп намаҙға керешкәндән һуң йәнә бер тәкбир әйтһә;
12) “сүрәи Фәтихә”ңе ике мәртәбә уҡып ебәрһә;
13) рөҡүғты ике мәртәбә ҡылһа;
14) сәждәне өс мәртәбә ҡылһа;
15) һуңғы ҡағдәлә «тәшәһһүд»тән һуң ҡыямға торһа;
16) һуңғы ҡағдәлә һис ултырмайынса ҡыямға тороп китһә;
17) нисәнсе рәҡәғәттә икәнен уйлап тороп йә аят, йә «тәшәһһүд» кеүек бер зикерҙе тейешһеҙ урында уҡып, намаҙҙың бер ғәмәлен һуңлатһа.
Фарыҙҙың сүрә ҡушылмай торған һуңғы рәҡәғәттәрендә «сүрәи Фәтихә»гә сүрә ҡушыу сәбәпле, намаҙҙа сөннәт йә мөстәхәб булған ғәмәлдәрҙең береһен ҡылмай ҡалдырыу сәбәпле сәждәи сәһу ҡылыу үәжиб түгел.
Яңылышып бер намаҙ эсендә сәждәи сәһү ҡылырлыҡ ике-өс эш ҡылынһа ла, сәждәи сәһү бер генә тапҡыр ҡылыныр.
Намаҙҙың һуңында сәждәи сәһү онотоп ҡылмай ҡалдырылһа, намаҙға кәмселек килмәҫ, уның өсөн намаҙҙан һуң һис бер ғәмәл ҡылыу лазым булмаҫ.
Намаҙҙа яңылышыу
1. Берәү дүрт рәҡәғәтле намаҙҙа яңылышып, тәүге ҡағдәлә ултырмайынса, ҡыямға тора башлап, яңылышҡанын иҫләһә, ике хөкөм бар: 1)әгәр тубыҡтары турайып етмәгән булһа, ҡағдәгә ҡайтанан ултырып, «Тәшәһһүд» уҡыр, аҙағынан сәждәи сәһү ҡылмаҫ; 2) әгәр тубыҡтары турайып, ҡыямға яҡынлаған булһа, ҡағдәгә ҡайтмайынса, ҡыямға торор ҙа артабанғы рәҡәғәтте уҡый башлар. Ҡалдырылған ҡағдә өсөн һуңынан сәждәи сәһү ҡылыр.
2. Берәү дүрт рәҡәғәтле намаҙҙа һуңғы ҡағдәлә «тәшәһһүд »-те уҡығандан яңылыш бишенсе рәҡәғәтт уҡый башлаһа, йәнә ике хөкөм бар: 1) әгәр бишенсе рәҡәғәттең сәждәгә ҡылынғансы яңылышҡанын белһә, тиҙ генә ҡағдәгә ҡайтып, сәләм бирер ҙә сәждәи сәһү ҡылыр: 2) әгәр яңылышҡаны бишенсе рәҡәғәттең сәждәһе ҡылынғас беленһә, йәнә, бер рәҡәғәт өҫтәп, намаҙын алты рәҡәғәт итер, һуңынан сәждәи сәһү ҡылып, намаҙын тамамлар.
Артыҡ ике рәҡәғәте нәфел намаҙы булып ҡалыр.
3. Берәү һуңғы ҡағдәгә ултырмайынса бишенсе рәҡәғәттең ҡыямына торһа, тағы ике хөкөм бар: 1) әгәр бишенсе рәҡәғәттең сәждәһен ҡылғансы, яңылышҡаны иҫенә төшһә, — тиҙ генә ҡағдәгә ултырып «тәшәһһүд» уҡыр, унан һуң, сәләм биреп сәждәи сәһү ҡылыр;. 2)әгәр яңылышҡаны бишенсе рәҡәғәттең сәждәһе ҡылынғас хәтеренә төшһә, намаҙы фарыҙ хөкөмөнән сығып, нәфелгә һанап, фарыҙҙы өр-яңынан башлап уҡыр.
4. Берәү намаҙ эсендә нисә рәҡәғәт уҡығанын онотоп, нисәнсе рәҡәғәттә икәнен хәтерләй алмаһа, намаҙын боҙоп (намаҙҙы боҙғанда ҡайһы ерҙә булһа ла ике яҡҡа сәләм биреп боҙалар) яңынан уҡыр. Әгәр ҙә яңылышыу ике-өс тапҡыр ҡабатланһа, намаҙын боҙмаҫ, күңеле нисә рәҡәғәт уҡығанына инанһа, шунса уҡығанға иҫәпләп, намаҙын тамамлар. Әгәр нисә рәҡәғәт уҡығанын һис кенә лә хәтерләй алмаһа, үҙен әҙерәк уҡығанға һанар. Тәүгә ике рәҡәғәттә яңылышһа, бер рәҡәғәт уҡығанға хисаплар, өсөнсөһө менән дүртенсеһе араһында яңылышһа, өсөнсө рәҡәғәткә хисап ҡылыр.
5. Берәү дүрт рәҡәғәтле намаҙға керешеп, ике рәҡәғәт уҡығас, тәүге ҡағдәлә сәләм бирһә, ике хөкөм бар: 1) Әгәр сәләм биргәндән һуң намаҙҙы боҙорлоҡ эш ҡылмаһа, ҡыямға тороп, ҡалған рәҡәғәттәрҙе уҡып намаҙын тамамлар ҙа, ахырҙа сәждәи сәһү ҡылыр: 2) әгәр намаҙын боҙорлоҡ бер эш ҡылһа, намаҙҙы яңынан башлап уҡыр.
“Имамға ярҙам” һәм “Фикһүл Ислам” китаптарынан
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 16.03.2017 в 01:36, и размещена в категории Доғалар һәм намаҙ. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
Наказдарыбыҙ үтәлә
06 ноября 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Хаттар
Ҡаранйылға ауылында эшкә уңған, аҫыл ир-егеттәр бик күп. Шундайҙарҙың береһе район Советы депутаты Әхмәт Мәүлимбирҙе улы Аҫылбәков тураһында һүҙем.
Халыҡ ышанысын яулап
06 ноября 2016 йыл | Хоҡуҡ
10 ноябрҙә Эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй. Ошо уңайҙан Рәсәй Эске эштәр министрлығының Ғафури районы буйынса эске эштәр бүлегенең яңы начальнигы, полиция майоры Ильяс Әхәт улы РӘХМӘТУЛЛИНға мөрәжәғәт иттек.
Етәксе бүлектең эшмәкәрлеге менән таныштырҙы. Һүҙ – уға:
Етәксе бүлектең эшмәкәрлеге менән таныштырҙы. Һүҙ – уға:
Көҙгө муллыҡ байрамы
06 ноября 2016 йыл | Мәғариф, Хаттар
Һәр йыл һайын мәктәптәрҙә "Көҙгө бал” һәм йәрминкәләр үткәреү матур йолаға әүерелгән. Родина ауылы мәктәбендә лә 31 октябрҙә был байрамдар бик матур үтте.
Йөрәктәрҙә йәшлек дәрте уятып
06 ноября 2016 йыл | Хаттар, Йәмғиәт
Баш ҡалабыҙ Өфөлә күптән эшләп килгән Ғафури йәштәре берлеге мәҙәниәткә, спортҡа, мәғарифҡа арналған саралар үткәреүҙә әүҙем ҡатнаша. Шуларҙың һуңғы ике айҙа уҙғарылған бер нисәһе менән таныштырып үтәм.
Беҙҙең йәшлек
06 ноября 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Әминә ВАХИТОВА шиғыры (Туғай ауылы).


text:
Газета "Йәшлек" » Экономика » Үҙ эшеңде башла! » Баҡсам тулы рауза гөл
Баҡсам тулы рауза гөл
Рауза (роза) – баҡсасыларҙың иң яратҡан сәскәләренең береһе. Уның матурлығы, оҙаҡ сәскәгә күмелеп ултырыуы һоҡландыра. Төрлө төҫтәге сәскә атып ултырыусы үҫентеләр күңелде йәйгеһен генә түгел, көҙ ҙә ҡыуандыра. Беренсе сәскә атыу осоро июндә була. Сәскә атып бөткән ботаҡтарҙы ҡырҡып алырға кәрәк. Гөлдә яңы ботаҡтар үҫеп сығып, ул ҡабаттан сәскә атасаҡ. Розаларҙы яҙ ултыртһағыҙ, август уртаһына тиклем кипкән сәскәһен генә түгел, сәскәнең бөрөһөн дә ҡырҡығыҙ. Сөнки нығынып етмәгән үҫемлектең туҡлыҡлы матдәләре һәм көсө сәскә атыуға китәсәк. Былай эшләмәһәгеҙ, ҡыуаҡ үҫеүҙән туҡтарға мөмкин һәм насар ҡышлаясаҡ. Үҫентенең ботағын ҡыйыҡ итеп, иҫке бөрөнән 5 – 6 см юғарыраҡ киҫегеҙ. Ҡырҡҡан урынды баҡса ыҫмалаһы менән һылап ҡуйығыҙ. Үҫемлектә сәскә бөрөләренең һанын да тикшерегеҙ. Барыһын да ҡалдырһаң, сәскә ҙур булмай. Һәр ботаҡта бер үҙәк бөрө генә ҡалһын. Ҡалғандарын йолҡоғоҙ.
Сәскә атыу ваҡытын оҙонайтыу өсөн сәскәне ҡырҡыу ғына етмәй. Үҫкәндә, сәскәгә бөрөләнгәндә тупраҡты даими йомшартығыҙ, һыу һибегеҙ. Һыу йылы булырға, тамырға ғына ҡойолорға тейеш. Раузаларҙы ашламалар менән туҡландырырға ла онотмағыҙ. Миҙгел дауамында, ер ҡарҙан әрселгәс, сәскә атыр алдынан 2 – 3 мәртәбә тауыҡ тиҙәге төнәтмәһе лә ҡойоғоҙ. Был сәскә азотлы ашламаларҙы яратмай. Баҡыр, тимер, марганец булған препараттар менән эшкәртһәң, үҫентеләр сирләй башлай. Бөжәктәр зарарламаһын өсөн «Интавир» препараты менән эшкәртеү талап ителә. Рауза ҡыуағы ҡыш туңмаһын өсөн бысҡы сүбе, шыршы ботаҡтары менән ҡапларға кәрәк. Бесән, һалам үҫемлекте серетә.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 513
ГЕОЛОГИЯ ҺӘМ ФАЙҘАЛЫ ҠАҘЫЛМАЛАР МУЗЕЙЫ. Өфөлә урынлашҡан. 1934 й. Башҡ‑н геол. разведка тресы эргәһендәге Геол. музейы булараҡ ойошторола, 2003 й. алып Башҡортостан Республикаһының Геология һәм файҙалы ҡаҙылмалар музейы. Музей фондында 5,5 меңдән ашыу һаҡлау берәмеге. 3 залда урынлашҡан экспозицияла тау тоҡомдары һәм минералдар коллекцияһы бүлектәр б‑са күрһәтелгән: “Төбәк геологияһы”, “Файҙалы ҡаҙылмалар”, “Төҫлө таштар һәм минералдар”; лекция залы бар. Музейҙа төрлө конференциялар һәм семинарҙар үткәрелә.
Р.Р.Абдрахманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 212
ҮЛСӘҮ ПРИБОРЫ, үлсәнелгән физик дәүмәл т‑да күҙәтеүсе тарафынан туранан-тура үҙләштерә алған формалағы һанса мәғлүмәт ингән сигнал булдырыу өсөн тәғәйенләнгән үлсәү сараһы. Тәғәйенләнеше б‑са амперметрҙар, вольтметрҙар, гигрометрҙар, манометрҙар, сығым үлсәгестәр, спидометрҙар, термометрҙар, кимәл үлсәгестәр һ.б.; күрһәткестәре б‑са — аналоглы һәм цифрлы; ҡулланыу характеры б‑са — стационар һәм күсермәле; күрһәтеүсе, теркәүсе (һуңғылары үҙе яҙа торған булырға мөмкин), интегрирлаусы, сағыштырыусы һ.б. төрҙәре айырыла. Башҡортостанда 20 б. 20‑се йй. Өфө Физика институтында илдең уҡыу йорттары, пр‑тиелары өсөн физик приборҙар уйлап сығарыу, әҙерләү һәм ремонтлау б‑са эксперименталь оҫтахана ойошторолған. 50‑се йй. башлап махсуслаштырылған Ү.п. эшләү б‑са тикшеренеүҙәр Авиация техник университетында, Нефть техник университетында һ.б. алып барыла. 50‑се йй. “Кабель” КБ‑нда (ҡара: “Солитон”) элемтә техникаһы өсөн такт йышлығындағы каналдарҙың, йышлыҡ-бүлеү каналдарының тапшырыу системаларының параметрҙарын үлсәй торған СССР‑ҙа тәүге П‑321 ярымүткәргес Ү.п. уйлап сығарылған һәм сериялы етештереү үҙләштерелгән, 60—80‑се йй. каналдары йышлыҡ б‑са бүленгән күп каналлы тапшырыу системаларын эксплуатациялағанда хеҙмәтләндереү өсөн П‑322 Ү.п. комплекты уйлап сығарылған, 1966—67 йй. — 6 Ү.п. торған “Слон” үлсәү комплексы уйлап табылған һәм сериялы етештереү башланған. 1956—93 йй. Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе пассажирҙар, транспорт һәм еңел самолёттар өсөн Ү.п. сығарған, 90‑сы йй. алып электр энергияһы (статик) һәм һыу иҫәпләү счётчиктарын етештерә. 80‑се йй. алып “Геофизика” ААЙ эшләгән нефть‑газ скважиналарын гидродинамик тикшереү өсөн Ү.п. етештерә, “Нефтеавтоматика” ААЙ 1989 й. алып нефть сығарыу һәм нефть эшкәртеү пр- тиеларының технологик ҡулайламаларында нефть һәм нефть продукттары күләмен үлсәй торған нефть счётчиктары (турбиналы), 1992 й. — төрлө шыйыҡ продукттарҙың кимәлен һәм күп фазалы шыйыҡсаларҙың (нефть‑эмульсия-һыу) мөхиттәре араһы сиген контролдә тотоу өсөн төрлө кимәл үлсәгестәр (улар нефтте әҙерләү, һаҡлау һәм эшкәртеү объекттарында, нефть һурҙырыу станцияларында һ.б. ҡулланыла) сығара. Шулай уҡ ҡара: Үлсәү, Алыҫлыҡты үлсәгес.
В.С.Фетисов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 417
УМАРТАСЫЛЫҠ, бал ҡорттарын бал, бал ҡорто балауыҙы һ.б. продукттар (бал ҡорто ағыуы, инә ҡорт һөтө, прополис һ.б.) алыу, ш. уҡ энтомофиль а.х. культураларын һеркәләндереү өсөн үрсетеү; малсылыҡ тармағы. У. үҫешендә бер нисә этап айырыла: ҡырағай У. (бал һәм балауыҙ алыу), солоҡ У. (ҡара: Солоҡсолоҡ), түмәр У. (бал ҡорттарын түмәрҙәрҙә, төпһөҙ умарталарҙа, сапеткаларҙа аҫрау), рамлы У. (рамдарын сығарып була торған йыйылмалы рамлы умарталарҙа бал ҡорттарын үрсетеү). У. — башҡорттарҙың боронғо кәсебе. Көньяҡ Уралда У. б‑са тәүге тасуирлама П.И.Рычковтың “Бал ҡорттарын аҫрау тураһында” (“Ирекле иҡтисади йәмғиәт хеҙмәттәре”, 1769, 11‑се бүлек) мәҡәләһендә бирелә. 18 б. аҙ. башҡорттарҙың соц.‑иҡт. хәле хужалыҡта солоҡ У. роле кәмеүенә сәбәп була. 19 б. уртаһында У. умарталыҡ системаһы барлыҡҡа килә. Түмәр умарталыҡтар 20 б. 60‑сы йй. тиклем таралған була. Рамлы У. алып барыуҙың тәүге ынтылышы 19 б. 60‑сы йй. ҡарай: Стәрлетамаҡ өйәҙе Дыуан‑Табын улусы Алайғыр а. (Ҡырмыҫҡалы р‑ны) тирә‑яғында кантон “Ҡаҙна бал ҡорто заводы” эшләй. Беренсе рамлы умарталыҡ тау‑урман зонаһында 1906 й. Үҙән заводы эргәһендә (Верхнеурал өйәҙе) ойошторола. Бал ҡорттарын умарталыҡта аҫрау тармаҡтың интенсив үҫешенә булышлыҡ итә. 1871 й. Өфө губернаһында тәүге тапҡыр бал ҡорто ғаиләләренең иҫәбен алыу үткәрелә (323,9 мең ғаилә). 1893 й. С.‑Петербургта урыҫ умартасыларының 1‑се съезында Өфө губ. умартасыһы М.Крылов үҙе уйлап тапҡан “Натура” һәм “Ларчик” умарталарын күрһәтә, улар бронза миҙал м‑н билдәләнә. 1900 й. бал ҡорто ғаиләләре һаны б‑са (550 меңдән ашыу ғаилә, ш. иҫ. 11 меңгә яҡыны рамлы умарталарҙа) Өфө губ. Рәсәйҙә тәүге урындарҙың береһен биләй. Йылына 180 мең боттан ашыу бал һатыла. Башҡорт төбәгендә У. интенсив үҫеше революциянан (1917) һуң башлана. 1921 й. — 142,2 мең, 1929 й. 393 мең бал ҡорто ғаиләһе иҫәпләнә. 20—30‑сы йй. У. кооперативтары — йәмғиәттәр, артелдәр, ширҡәттәр төҙөлә. 1932 й. колхоздарҙа 134,2 мең бал ҡорто ғаиләһе (1072 умарталыҡ), йәки уларҙың дөйөм һанынан 31%, ш. иҫ. 48,3%‑ы рамлы умарталарҙа; 1937 й. — яҡынса 242,2 мең, шәхси хужалыҡтарҙа — 105 мең ғаилә үрсетелә. У. уңышлы үҫешенә 20 б. 30‑сы йй. башында Башҡ‑н респ. умарт‑ҡ контораһын һәм Башҡ‑н умарт‑ҡ зона тәж. станцияһын (ҡара: Умартасылыҡ станцияһы) ойоштороу булышлыҡ итә. 1934 й. контора составына 7 балауыҙ иретеү з‑ды инә. 1948 й. башлап Өфө балауыҙ з‑ды эшләй (80‑се йй. Шишмә р‑нының ш. уҡ исемле эшселәр ҡасабаһына Өлкә‑ара балауыҙ эшкәртеү з‑ды булараҡ күсерелә, 90‑сы йй. башынан “Шишмә” ААЙ). 50‑се йй. уртаһында “Сельхозтехника” з‑дында (1968 й. алып Стәрлетамаҡ умарт‑ҡ ҡорамалдары механикаһы з‑ды) У. өсөн ҡорамалдар етештереү башлана. 60‑сы йй. башында бал ҡорто ғаиләләре һаны — 400 мең, тауар балын етештереү йылына 5—6 мең т тәшкил итә. Махсус У. совхоздары ойошторола: “Заря” (Мишкә р‑ны), “Ләмәҙ” (Иглин), “Һүрәм” (Йылайыр). 1997 й. бөтә милек формаһындағы хужалыҡтарҙа 188,4 мең бал ҡорто ғаиләһе иҫәпләнә, 4898 т тулайым бал етештерелә, 2008 й. — ошоға ярашлы 289,8 мең һәм 12104 т. 1929 й. БАССР‑ҙа СССР ФА экспедицияһы (етәксеһе Г.А.Кожевников) тарафынан респ. таулы райондарында йәшәгән бал ҡорттары өйрәнелә. 30‑сы йй. Башҡ‑н умарт‑ҡ зона тәж. станцияһында умарталыҡтарҙа бал ҡорто ғаиләләренең продуктлылығын арттырыу б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә (А.М.Ковалёв, Х.А.Татуков, В.К.Турсуков һ.б.). 50‑се йй. башлап ауыл хужалығы зоналарында ғаиләләрҙең үҫеше һәм продуктлылығы т‑дағы мәғлүмәттәр нигеҙендә бал ҡорттарын бал йыйыу типтары б‑са аҫрау ысулдары уйлап табыла (В.Н.Власов), бал ҡорттары тарафынан клевер, ҡарабойҙай, көнбағышты йүнәлтелгән ысул м‑н һеркәләндереү б‑са эштәр үткәрелә (В.Н.Анфёрова, В.Н.Любимова, Ф.Х.Рахманҡолов һ.б.); бал биргән ресурстарҙы һәм уларҙы рациональ файҙаланыу ысулдарын өйрәнеү һөҙөмтәһендә урындағы шарттарҙы иҫәпкә алған юғары һөҙөмтәле тат биреүсе конвейер төҙөлә (М.М.Аҡсурин); бал ҡорттарының урындағы популяцияһын яҡшыртыу, үрсетеү һәм рациональ ҡулланыу алымдары (Е.М.Петров, Татуков, Г.И.Чиглин- цев, Й.Т.Шакиров һ.б.), инә ҡорт һөтөн алыу (Л.Х.Йәнбухтина) һәм Урта Рәсәй бал ҡорттары тоҡомоноң үрсемһеҙ, үрсемле инә ҡорттарын етештереү (Р.И.Ғәзизов, М.П.Машина, Т.А.Проскурина һ.б.) технологияһы өйрәнелә; бал ҡорттарын ҡарауҙың сәнәғәт технологияһын камиллаштырыу (Аҡсурин, Власов, Р.А.Зари- пов һ.б.), Урта Рәсәй бал ҡорттары тоҡомоноң ябыҡ типтағы башҡ. популяцияһын булдырыу (В.О.Кугейко) б‑са эштәр алып барыла. 1958 й. Бөрйән солоҡ ҡорттарының йәшәү шарттарын өйрәнеү һәм уларҙы һаҡлау өсөн Башҡорт дәүләт ҡурсаулығының Ағиҙел буйы филиалы ойошторола. Умарт‑ҡ ҒТИ‑нда (Рыбное ҡ.) бал ҡорттарының башҡ. популяциялары (К.П.Цветкова, Г.Ф.Таранов); Башҡорт ҡурсаулығында солоҡ ҡорттарының һәләк булыу һәм насарланыу сәбәптәре (Петров), урындағы бал ҡорттарының тәбиғи йәшәү шарттарында биол. һәм хужалыҡ өсөн файҙалы үҙенсәлектәре (Чиглинцев) тикшерелә. 90‑сы йй. аҙ. Биохимия һәм генетика институтында (А.Г.Николенко) бал ҡорттарын молекуляр‑генетик тикшереүҙәр башлана. У. б‑са комплекслы тикшеренеүҙәр Аграр университетта (М.Ғ.Ғиниәтуллин, Ә.Ғ.Маннапов, Р.Т.Маннапова, Шакиров, И.В.Шафиҡов һ.б.) алып барыла; апитерапия ысулдары Медицина университетында (Л.Т.Ғилметдинова, Л.А.Лепилина һ.б.), Башҡ‑н умарт‑ҡ һәм апитерапия ғилми‑тикшеренеү үҙәгендә (А.Ә.Ғәзизов, Р.З.Исҡужин һ.б.), “Прополис” ЯСЙ‑нда (А.А.Бәкеров, Г.Х.Бәкерова һ.б.) эшләнелә. 2006 й. башҡорт бал ҡорто тоҡом статусын ала (Ә.М.Ишемғолов, Ғиниәтуллин һ.б.). Респ. тармаҡ үҫеше өсөн дәүләт ярҙамы күрһәтеү б‑са саралар күрелә. 1995 й. “Умартасылыҡ тураһында” БР законы (2004 й. 1 окт. алып яңы редакцияла) ҡабул ителә. 1998 й. Умартасылыҡ һәм апитерапия үҙәге асыла. 2005 й. Респ. Хөкүмәте тарафынан “2006—2010 йй. Башҡортостан Республикаһында умартасылыҡты үҫтереү” концепцияһы һәм программаһы ҡабул ителә.
Әҙәб.: В а х и т о в Р.Ш. Пчёлы и люди. Уфа, 1992; З а р и п о в Р.А. Экономико‑экологические проблемы развития пчеловодства в Республике Башкортостан. Уфа, 2003; Пчеловодство Башкортостана /М.Г.Гиниятуллин [и др.]. Уфа, 2008.
В.Н.Власов, М.Ғ.Ғиниәтуллин, Ә.Ғ.Маннапов, И.В.Шафиҡов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Көнгә ҡарап юлға сыҡ
23 марта 2013 йыл | Йәмғиәт
Тәбиғәттә насар һауа шарттары юҡ, тип йырҙа йырланғанса, кеше тәбиғәт күренештәренә яраҡлашып йәшәргә тырыша. Бының өсөн тирә-яҡ мөхиттә барған үҙгәрештәрҙе дөрөҫ баһалап, килер афәттәрҙе күҙаллап, уларҙың зыянын мөмкин тиклем кәметеү саралары күрелә. Тап шуның менән шөғөлләнә лә инде метеорология хеҙмәте.
Шырпы уйынсыҡ түгел
23 марта 2013 йыл | Хоҡуҡ
Ғаиләлә балаға ут менән уйнарға ярамағанын өйрәтеү газды тоҡандырма, шырпы тотма тигән ябай ғына тыйыуҙарҙан тора. Әммә тыйылған емеш һәр ваҡыт татлы: балалар яңы мауығыуҙар эҙләп кенә тора, шырпы һәм ут сығара торған әйберҙәр менән шаяралар. Йыш ҡына бындай уйын фажиғә менән тамамлана.
Дөрөҫ һаҡларға кәрәк
23 марта 2013 йыл | Хоҡуҡ
Республикала үҙ-үҙеңде һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән атыу ҡоралдарын юғалтыу осраҡтары йышайҙы. Мәҫәлән, 2012 йылда шундай 61 берәмек ҡорал юғалтылһа, шуларҙың 44-е – газ ҡоралы.
Онотолмаҫ йылдар
23 марта 2013 йыл | Йәмғиәт
1970 йылда район Советы рәйесе итеп 6 йыл Федоровка районында ошо вазифала эшләп бай тәжрибә туплаған Мәжит Латипов тәғәйенләнә. "Егән” колхозы рәйесе булараҡ, миңә Мәжит Закир улы менән йыш аралашырға тура килде. Ул яҡшы кәңәшсе, уҡытыусы, талапсан етәксе булды. Килеп тыуған мәсьәләләрҙе һис кисекмәҫтән хәл итергә тырыша торғайны. Шуға ла уны етәкселәр ҙә, район халҡы ла бик ихтирам итте.
Мәжит Закир улы район Советы рәйесе булып 12 йыл, йәғни 1982 йылда хаҡлы ялға киткәнсе эшләне. Уны партия район комитетында икенсе секретарь булып эшләгән Лев Павлович Князев алмаштырҙы. Район мәғариф бүлеге начальнигы вазифаһын башҡарған Барый Кинйәғолов район Советы рәйесе урынбаҫары итеп күсерелде.
Мәжит Закир улы район Советы рәйесе булып 12 йыл, йәғни 1982 йылда хаҡлы ялға киткәнсе эшләне. Уны партия район комитетында икенсе секретарь булып эшләгән Лев Павлович Князев алмаштырҙы. Район мәғариф бүлеге начальнигы вазифаһын башҡарған Барый Кинйәғолов район Советы рәйесе урынбаҫары итеп күсерелде.
Туғандар
23 марта 2013 йыл | Йәмғиәт
Эйе, тормош юлын үткәндә һәр кем төрлө һынауҙарға дусар була. Әммә яҙмыш әҙерләгән ауырлыҡты һәр кем үҙенсә үткәрә. Берәүҙәр бәләкәй генә проблемаһын да халыҡҡа еткерә, яҙмышына зарланыуҙан бушамай. Икенселәр һикәлтәләрҙә абынмаҫҡа, донъя ауырлығына бирешмәҫкә тырышып йәшәй. Ниндәй генә ҡатмарлы хәлдәргә тарыһа ла сабыр, түҙемле булып ҡала. Һағыштарҙан, ауыр тойғоларҙан үҙәге өҙөлгәндә лә осраған берәүгә яндырып барған эс серҙәрен һөйләп йөрөмәй. Үрҙәге шиғырҙа әйтелгәнсә, наҙлы елдәргә генә сисә йөрәк серен. Шул уҡ автор яҙғанса: "Ә елдәргә хәбәр һөйләү ул һис тә ғәйбәт түгел”.


text:
КХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә
КХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә — Континенталь хоккей лигаһының 7-се чемпионаты. Турнирҙа 7 илдән (Рәсәй, Ҡаҙағстан, Белоруссия, Латвия, Финляндия, Хорватия һәм Словакия) 28 команда ҡатнаша. Даими чемпионат 2014 йылдың 3 сентябрендә Асыш кубогы өсөн Гагарин кубогының ғәмәлдәге еңеүсеһе «Металлург» (Магнитогорск) һәм Континент кубогының ғәмәлдәге еңеүсеһе «Динамо» (Мәскәү) араһында уйын менән башлана һәм 2015 йылдың 23 февралендә тамамлана. Плей-офф уйындары 2015 йылдың 27 февраленән алып 19 апреленә тиклем үтә[2].
Даими чемпионат һөҙөмтәләре буйынса Рәсәй чемпионатының миҙалсылары билдәләнде: ЦСКА (Мәскәү) ил чемпионы исемен яулай, СКА (Санкт-Петербург) — көмөш миҙалдарҙы, «Динамо» (Мәскәү) — бронзаны[3][4].
Турнирҙа тәүгегә «Сочи» һәм «Йокерит» клубтары ҡатнаша. 2010 йылдан башлап тәүгегә «Лада» хоккей клубы лигала сығыш яһауын дауам итә.
Финалда серияла 4:1 иҫәбе менән Аҡ Барс уйынсыларын еңеп, СКА үҙ тарихында тәү тапҡыр Гагарин кубогын яулай.
Йөкмәткеһе
- 1 Ике миҙгел араһы яңылыҡтары
- 2 КХЛ командалары ҡатнашлығында миҙгел алдынан үткән турнирҙар
- 2.1 Ҡаҙағстан республикаһы президенты кубогы
- 2.2 Түбәнге Новгород өлкәһе губернаторы кубогы
- 2.3 Steel Cup
- 2.4 Хямеэнлинна турниры
- 2.5 Hockeyades de la Vallee de Joux
- 2.6 Башҡортостан республикаһы кубогы
- 2.7 Руслан Салей иҫтәлегенә турнир
- 2.8 Gaubodenvolksfest-Cup
- 2.9 «Латвия тимер юлдары» кубогы
- 2.10 Coupe des Bains
- 2.11 Виктор Блинов иҫтәлегенә турнир
- 2.12 Пучков Н.Г. исеменә турнир
- 2.13 И.Х. Ромазан исеменә XXIII мемориал
- 2.14 «Таш сәскә» турниры
- 2.15 Мәскәү ҡалаһы мэры кубогы
- 2.16 Турнирҙар еңеүселәре
- 3 Клубтар
- 4 Тренерҙар һәм капитандар
- 5 Даими чемпионат
- 6 Плей-офф
- 6.1 Сетка
- 6.2 Конференциялар сирекфиналы
- 6.3 Конференциялар ярымфиналы
- 6.4 Конференциялар финалы
- 6.5 Гагарин кубогы финалы
- 6.6 Плей-офф раундтары буйынса иң яҡшы уйынсылар
- 6.7 Уйынсылар статистикаһы
- 7 Шпенглер кубогы
- 8 Ҡаҙаныштар
- 9 Йомғаҡлау таблицаһы
- 10 КХЛ бүләктәрен тапшырыу церемонияһы
- 11 КХЛ чемпионаты миҙалсыларына миҙалдар
- 12 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 13 Иҫкәрмәләр
- 14 Һылтанмалар
Ике миҙгел араһы яңылыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡатнашыусылар составында үҙгәрештәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Лигаға кергәндәр
Лига составына был миҙгелдән башлап Рәсәйҙән «Сочи» һәм Финляндиянан «Йокерит» командалары инә. Тольяттиҙан «Лада» клубы дүрт йыллыҡ тәнәфестән һуң лигаға ҡайта.
- Лиганан сыҡҡандар
Чемпионатта ҡатнашыусылар эсенән Чехияның «Лев» һәм мәскәүҙең «Спартак» хоккей клубтары финанс яҡтан ҡыйынлыҡтары булғанға күрә сығалар. Украинаның «Донбасс» командаһы илдә ҡыйын хәл булғанға лига составынан сығырға мәжбүр була.
Тренерҙар алмашыныуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Драфт 2014[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Драфт 2014 йылдың 7 һәм 8 майҙа Санкт-Петербургта Боҙло һарайҙа үтә. Тәүге көндә драфтың юниорҙары араһында дуҫтарса осрашыу үтә, шунда Көнсығыш командаһы Көнбайыш командаһын 6:2 иҫәбе менән ота. Икенсе көндә драфт церемонияһы үтә. Дөйөм алғанда, драфтың биш раундында 206 юниор һайлана. Беренсе номер аҫтында «Металлург» (Новокузнецк) командаһы новокузнецк хоккей мәктәбенең тәрбиәләнеүсеһен Кирилл Капризовты һайлай.
КХЛ командалары ҡатнашлығында миҙгел алдынан үткән турнирҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Турнирҙар еңеүселәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Клубтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тренерҙар һәм капитандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Даими чемпионат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Даими беренселектә бөтә командалар 60 уйын уҙғарасаҡ. Иң күп мәрәй йыйған команда даими беренселектең, Рәсәй чемпионатының еңеүсеһе тип билдәләнә һәм уға Континент кубогын бирәләр.
Асыш кубогы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2014/2015 йылдар миҙгелендә үткән чемпионаттың финалсыһы Праганан «Лев» хоккей клубы ҡатнашыуҙан баш тартҡанға күрә, ғәмәлдәге чемпион Магнитогорскиҙан «Металлург» үҙ боҙ майҙансығында миҙгелдең тәүге уйынында Континент кубогы 2014 эйәһен — Мәскәүҙән «Динамо» хоккей клубын ҡабул итә. Хужалар 6:1 иҫәбе менән еңделәр.
Бөтә йондоҙҙар уйыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
КХЛ йондоҙҙар уйыны 2015 йылдың 25 ғинуарында Сочи ҡалаһында үтә[17][18]. Уйында 18:16 иҫәбе менән Көнсығыш командаһы еңә.
Турнир таблицаhы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- У — уйындар, Е — еңеүҙәр, ӨВЕ — өҫтәмә ваҡытта еңеүҙәр, БСЕ — буллиттар серияһында еңеүҙәр, БСО — биллитар серияһында отолоуҙар, ӨВО — өҫтәмә ваҡытта отолоуҙар, О — отолоуҙар, Ш — кереткән-үткәргән шайбалар, ±Ш — шайбалар айырмаһы, М — мәрәйҙәр
Яртыса ҡалын шрифт менән плей-офф уйындарына эләккән командалар билдәләнгән.
Курсив менән плей-офф уйындарына эләкмәгән командалар билдәләнә.
р – Континент кубогы эйәһе (даими миҙгел еңеүсеһе), к – конференция еңеүсеһе, д – дивизиона еңеүсеһе
Аҙналар буйлап иң яҡшы уйынсылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Айҙар буйлап иң яҡшы уйынсылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уйынсылар статистикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Плей-офф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сетка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Конференциялар сирекфиналы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнбайыш конференцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1. ЦСКА — 8. «Сочи» 4-0 (3:0, 3:1, 2:1, 6:2)
2. СКА — 7. «Торпедо» 4-1 (6:3, 1:2, 4:2, 3:1, 2:0)
3. «Динамо» М — 6. «Локомотив» 4-2 (3:1, 1:2, 1:2, 3:0, 7:3, 4:0)
4. «Йокерит» — «Динамо» Мн 4-1 (2:3 ө.в., 4:1, 5:0, 2:1, 7:1)
Көнсығыш конференцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1. «Аҡ Барс» — 8. «Автомобилист» 4-1 (3:2 ө.в, 3:2 ө.в., 0:2, 2:1, 3:2)
2. «Себер» — 7. «Трактор» 4-2 (1:4, 5:2, 7:3, 1:2 ө.в., 3:1, 2:1)
3. «Металлург» Мг — 6. «Салауат Юлаев» 4-1 (2:0, 1:2, 2:1, 6:4, 3:1)
4. «Авангард» — 5. «Барыҫ» 4-3 (5:2, 0:2, 0:3, 4:3, 2:0, 1:4, 3:1)
Конференциялар ярымфиналы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнбайыш конференцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1. ЦСКА — 4. «Йокерит» 4-1 (3:2, 4:0, 2:3, 3:0, 2:0)
2. СКА — 3. «Динамо» М 4-1 (3:2 ө.в., 4:1, 2:0, 6:1, 3:2 ө.в.)
Көнсығыш конференцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1. «Аҡ Барс» — 4. «Авангард» 4-1 (3:4 ө.в., 4:0, 2:0, 3:1, 2:0)
2. «Себер» — 3. «Металлург» Мг 4-1 (2:0, 3:2, 2:5, 3:2 ө.в., 3:1)
Конференциялар финалы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1. ЦСКА — 2. СКА 3-4 (3:0, 3:2 ө.в., 3:1, 1:4, 2:6, 1:2 ө.в., 2:3)
1. «Аҡ Барс» — 2. «Себер» 4-1 (2:0, 2:1, 1:2, 1:0 ө.в., 1:0 ө.в.)
Гагарин кубогы финалы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1. «Аҡ Барс» — 2. СКА 1-4 (2:4, 0:1, 2:1, 2:3, 6:1)
Беренсе уйын
17:00
(0:1, 0:2, 2:1)
8 585 тамашасы
Икенсе уйын
19:30
(0:1, 0:0, 0:0)
8 285 тамашасы
Өсөнсө уйын
19:30
(1:0, 0:0, 0:2)
12 171 тамашасы
Дүртенсе уйын
19:30
(1:0, 1:1, 1:1)
12 477 тамашасы
Бишенсе уйын
17:00
(0:4, 1:1, 0:1)
8 152 тамашасы
Плей-офф раундтары буйынса иң яҡшы уйынсылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уйынсылар статистикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шпенглер кубогы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Швейцарияла 2014 йылдың һуңғы көндәрендә үткән традицион Шпенглер кубогында Континенталь хоккей лигаһынан тәүгегә өс команда ҡатнаша. Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубы төркөм этабында «Женева-Серветт» командаһына 2:3 иҫәбе менән еңелә һәм тағы бер КХЛ вәкилен — «Йокерит» клубын 4:3 иҫәбе менән еңә. Сирекфиналда һәм ярымфиналда «Салауат Юлаев» сиратлап «Медвешчак» (3:0) һәм «Давос» (4:3) клубтарын еңә. Финалда тағы ла «Женева-Серветт» командаһына отола (0:3). «Йокерит» төркөм уйындарында «Салауат Юлаев» һәм «Женева-Серветт» (1:3) хоккей клубтарына еңелә. Сирекфиналда Канада йыйылма командаһына 2:5 иҫәбе менән отолоп турнирҙағы көрәштән төшөп ҡалалар. «Медвешчак» төркөм этабында Канадаға (1:3) һәм «Давос» (0:1) командаларына еңелә. Сирекфиналда Хорватия хоккейсылары Өфө клубынан отолалар.
Ҡаҙаныштар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сентябрь[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 3 сентябрҙә Магнитогорскиҙың «Металлург» һөжүмсеһе Данис Зарипов КХЛ даими чемпионаттарында 300-сө осрашыуын уҙғара.
- 8 сентябрҙә «Аҡ Барс» һөжүмсеһе Михаил Варнаков КХЛ даими чемпионаттарында 300-сө уйынын үткәрә.
- 13 сентябрҙә Магнитогорскиҙың «Металлург» һөжүмсеһе Сергей Мозякин КХЛ даими чемпионаттарында 400-сө мәрәйен йыя.
- 23 сентябрҙә ЦСКА һөжүмсеһе Александр Радулов КХЛ даими чемпионаттарында 300-сө осрашыуын үткәрә.
- 24 сентябрҙә Магнитогорскиҙың «Металлург» һөжүмсеһе Данис Зарипов КХЛ даими чемпионаттарында 300-сө мәрәйен йыя.
- 30 сентябрҙә «Аҡ Барс» һаҡсыһы Илья Никулин Рәсәй чемпионаттарында 100-сө шайбаһын керетә.
Октябрь[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 5 октябрҙә «Аҡ Барс» баш тренеры Зинәтула Биләлетдинов баш тренер булараҡ Рәсәй чемпионаттарында 800-сө осрашыуын уҙғара.
- 6 октябрҙә «Торпедо» һөжүмсеһе Войтек Вольский «Себер» менән уйында 1 минутта 46 секунд эсендә хет-трик яһап КХЛ рекордын ҡуя.
- 12 октябрҙә Мәскәүҙең «Динамо» һөжүмсеһе Константин Горовиков Рәсәй чемпионаттарында 900-сө уйынын үткәрә.
- 13 октябрҙә Магнитогорскиҙың «Металлург» һөжүмсеһе Данис Зарипов Рәсәй чемпионаттарында 900-се осрашыуын уҙғара.
Ноябрь[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 12 ноябрҙә «Аҡ Барс» клубының һөжүмсеһе Александр Свитов Рәсәй чемпионаттарында 500-се һәм һаҡсыһы Константин Корнеев КХЛ чемпионаттарында 400-се уйындарын уҙғаралар.
- 16 ноябрҙә ЦСКА һөжүмсеһе Александр Радулов КХЛ даими чемпионаттарында 400-сө мәрәйен йыя.
- 24 ноябрҙә «Авангард» ҡапҡасыһы Константин Барулин Рәсәй чемпионаттарында 400-се осрашыуын уҙғара.
- 25 ноябрҙә «Локомотив» һаҡсыһы Илья Горохов Рәсәй чемпионаттарында 900-сө осрашыуын үткәрә.
- 27 ноябрҙә:
- «Локомотив» һаҡсыһы Алексей Васильев Рәсәй чемпионаттарында 900-сө уйынын уҙғара.
- Магнитогорскиһың «Металлург» һөжүмсеһе Сергей Мозякин КХЛ чемпионаттарында 500-сө мәрәйеня йыя.
Декабрь[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 8 декабрҙә ЦСКА һөжүмсеһе Владимир Жарков кире файҙалыҡ күрһәткесе булмайынса 32 уйын рәттән уҙғарғас КХЛ рекордын ҡуя.
- 24 декабрҙә Магнитогорскиҙың «Металлург» ҡапҡасыһы Василий Кошечкин КХЛ чемпионаттарында 50-се тапҡыр ҡапҡаһын «ҡоро» ҡалдыра.
Ғинуар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 21 ғинуарҙа «Салауат Юлаев» һаҡсыһы Кирилл Кольцов Рәсәй чемпионаттарында 376-сы мәрәйен йыя һәм был күрһәткес буйынса Вячеслав Фетисовты уҙып Ватан чемпионаттарының иң һөҙөмтәлә һаҡсыһы була.
Февраль[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 6 февралдә «Сочи» һаҡсыһы Райан Уитни бер уйында «+7» файҙалыҡ күрһәткесен йыя һәм КХЛ рекордын ҡуя.
- 11 февралдә ЦСКА Лиганың тарихында иң ҙәр еңеүгә өлгәшә — «Слован» командаһын 12:0 иҫәбе менән ота.
- 18 февралдә «Йокерит» һөжүмсеһе Стив Мозес бер даими миҙгелдә 36 шайба индерә һәм КХЛ рекордын ҡуя.
- 22 февралдә «Нефтехимик» һөжүмсеһе Мэтт Андерсон бер даими миҙгел эсендә үткәр уйындар һаны буйынса КХЛ рекордын ҡуя (62).
- 24 февралдә ЦСКА даими чемпионатта еңгән уйындар (49), еңелгән уйындар (11) һәм үткәрген шайбалар (98) һаны буйынса КХЛ рекордтарын ҡуя.
Апрель[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 19 апрелдә СКА һөжүмсеһе Евгений Дадонов бер Гагарин кубогы плей-офф уйындарында 15-се шайбаһын керетә һәм КХЛ рекордын ҡуя.
Йомғаҡлау таблицаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
КХЛ бүләктәрен тапшырыу церемонияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
КХЛ трофейҙары бүләктәр тапшырыу церемонияһы Ритц-Карлтон Мәскәү отелендә 21 майҙа үтә.
Команда буләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
(плей-офф еңеүсеһенә)
(даими чемпионат еңеүсеһенә)
(Көнбайыш конференция чемпионына)
(Көнсығыш конференция чемпионына)
(миҙгелдең тәүге уйыны еңеүсеһенә)
(миҙгелдә иң күп шайба кереткән командаға)
Шәхси бүләктәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
КХЛ чемпионаты миҙалсыларына миҙалдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Чемпионат һөҙөтәләре буйынса миҙалсылар миҙалдар алалар. КХЛ чемпионаты миҙалдары өсөн тәүгегә металл буйынса төҫлө мозаика ҡулланыла. Миҙалдарҙың өҫтө нанокерамик эсендә булған һаҡлағыс лак менән ҡапланған. Һәр миҙалдың диаметры шайбаның халыҡ-ара стандартына тигеҙ һәм 7,62 сантиметрға тиң. Миҙадың аверсында хоккейсының стилләштерелгән һүрәте урынлашҡан, ә реверсында — Континенталь хоккей лигаһы эмблемаһы. Аверс әйләнәһенә — чемпионаттың исеме рус һәм инглиз телдәрендә һәм миҙгел — 2014/2015.
Бөтәһе 200 миҙал тирәһе эшләнеләсәк: бронза, көмөш һәм алтын миҙалдарының команда комплектары. Миҙалдың нигеҙе — бронза, көмөш һәм алтын миҙалдар тура килгән металдарҙан ҡапланған. Һәр миҙалдың ауырлығы — 320 грамм тирәһе[20].
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ЮХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә
- ЙХЛ чемпионаты 2014/2015 йылдар миҙгелендә
- ЙХЛ беренселеге 2014/2015 йылдар миҙгелендә
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Лауреаты, готовьте смокинги!. khl.ru (26 февраля 2015). 26 февраля 2015 тикшерелгән.
- ↑ Структура и сроки проведения матчей второго этапа Чемпионата КХЛ по хоккею. КХЛ.
- ↑ Спортивный регламент КХЛ. Сезоны 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017. КХЛ.
- ↑ Медали для СКА с привкусом «Торпедо». Чемпионат.com (23 февраля 2015). 24 февраля 2015 тикшерелгән.
- ↑ Уйын уйнап бөтөлмәй
- ↑ Белоруссия чемпионатының уйынсыларынан торған йыйылма команда
- ↑ Шепелев сменил Грегора во главе «Адмирала»
- ↑ «Амур» подтвердил назначение финского специалиста
- ↑ «Локомотив» уволил Симпсона
- ↑ «Медвешчак» возглавил канадец
- ↑ Генменеджер «Нефтехимика» стал главным тренером
- ↑ Крикунов покинул сборную Белоруссии ради «Нефтехимика»
- ↑ «Северсталь» отправила Соловьёва в отставку
- ↑ Чада ушёл в отставку с поста главного тренера «Слована»
- ↑ Ещё одна отставка
- ↑ Дмитрий Юшкевич отправлен в отставку
- ↑ Календарь регулярного чемпионата
- ↑ Сочи примет Матч звёзд КХЛ
- ↑ Андрей Санталов Приз лучшему врачу клуба КХЛ получил Егор Козлов из СКА (рус.). Sports.ru (2015-05-21). 22 май 2015 тикшерелгән.
- ↑ Медали к окончанию сезона. khl.ru (2 апреля 2015). 2 апреля 2015 тикшерелгән.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2013/14
2014/15
2015/16
Джентльмен боҙҙа • Тимер кеше • Хоккейға тоғролоҡ өсөн • Алтын сәкән • Алтын шлем • Валентин Сыч исемендә бүләк • Өс бомбардир • MVP плей-офф • Секунда • Алексей Черепанов исемендә бүләк • Андрей Старовойтов исемендә бүләк • Иң яҡшы бомбардирға • КХЛ иң яҡшы ҡапҡасыһы • Мәргән уйынсы • Иң файҙалы уйынсыға • Иң һөҙөмтәле һаҡсы трофее • Виктор Тихонов исемендә бүләк • Михаил Галиновский исемендә бүләк • Хоккейҙы яҡтыртҡан иң яҡшы яҙыусы журналистарға • Владимир Пискунов исемендә бүләк • Андрей Зимин исемендә бүләк