text:
Ағиҙелдә ҙур тегеү производствоһы асыла – Башҡортостандың Үҫеш корпорацияһы Фото: Андрей Старостин
Ағиҙелдә ҙур тегеү производствоһы асыла – Башҡортостандың Үҫеш корпорацияһы
Ағиҙелдә ҙур тегеү производствоһы асыла – Башҡортостандың Үҫеш корпорацияһы Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2017 йыл, 14 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандың Үҫеш корпорацияһы «Магеллан» компаниялар төркөмө менән Ағиҙел ҡалаһы биләмәһендә тегеү производствоһын ойоштороу, 100 яңы эш урыны булдырыу буйынса эш алып бара.
Әлеге ваҡытта ошо предприятие өсөн персонал һайлау буйынса саралар үткәрелә, потенциаль хеҙмәткәрҙәрҙең анкеталары әҙерләнгән.
«Магеллан» компаниялар төркөмө менән 19 декабрҙә Ағиҙелдә эш эҙләүселәр менән әңгәмәләр уҙғарыу, производство өсөн майҙандар ҡарау, шулай уҡ ошо ҡалала тегеү производствоһын асыу буйынса артабанғы эштәр буйынса ҡарарҙар ҡабул итеү тураһында һөйләшеп килешелгән, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Үҫеш корпорацияһынан.
http://www.bashinform.ru/news/1092301-v-agideli-poyavitsya-krupnoe-shveynoe-proizvodstvo-korporatsiya-razvitiya-bashkirii/


c: text/html

text:
Япраҡ ҡойолоуы Өфөлә янғындарға сәбәпсе булды
Япраҡ ҡойолоуы Өфө властарына мәшәҡәт арттырҙы. Бөгөн Өфө хакимиәтендәге оператив кәңәшмәлә уның башлығы Павел Качкаев әйтеүенсә, ошо арала ҡороған үлән һәм япраҡтар арҡаһында ике ҙур янғын теркәлгән. Иң күләмлеһе Федоровка ауылы янында күҙәтелгән. Уттың таралыуына көслө ел сәбәпсе булған. Әммә ваҡытлы күрелгән саралар арҡаһында янғын таралыуҙан туҡтатылған һәм һүндерелгән. Ут йорттарға күсеп өлгөрмәгән.
— Янғындар мәсьәләһен бигерәк тә 25 сентябрҙә контролдә тоторға кәрәк буласаҡ, — ти Павел Качкаев. – Был көндө дөйөм ҡала субботнигы үткәреләсәк. Көслө янғындарға сәбәпсе буласаҡ сүп-сар яғыу осраҡтарын булдырырға ярамай.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ауыл ере
Ауыл ере — кешеләр йәшәгән биләмә, ҡалалар һәм ҡала ситенән башҡа.
Ул тәбиғи һәм кеше ҡулланған ландшафтарҙы, шулай уҡ ауылды, утарҙарҙы, фермаларҙы үҙ эсенә алып тора. Ауыл шөғөлдәре төрлөсә булырға мөмкин: урмансылыҡ, малсылыҡ, баҫыусылыҡ(ҡырсылыҡ), үҫемлекселек һәм һунар-сәнәғәте хужалыҡтары; продукцияны эшкәртеү тармаҡтары; рекреацион хеҙмәт күрһәтеүҙәре (дача, ял итеү өйҙәре, пансионат, ҡунаҡхана); тәбиғәт һаҡлау хеҙмәте (ҡурсаулыҡтар, заказниктар, милли парктар); коммуникация функциялары (юлдар); халыҡтың йәшәү урыны һәм эш урындары (ауылда йәшәп, ҡалала эшләп йөрөү миграцияһы).
Т.Нефедова ауыл еренең үҫешеүен биш осорға бүлә, улар урбанизация осорҙарына тура килә:
- тәбиғи, күбеһенсә тәбиғи хужалыҡ, уларҙың үҫеше тәбиғи шарттар менән бәйле. Тәбиғи-этник төрлөлеге менән айырылып тора;
- ҡалаға әйленеү алдынан, тәбиғи-милли, ауыл халҡы күсеп китеп тора, әммә халыҡтың тәбиғи артыуы һаҡлана, ер файҙаланыу һәм мәҙәни һөнәр айырыла башлай;
- урта урбанизация осоро, территорияларҙа киҫкен бүленеш барлыҡҡа килә, ауыл хужалығын алып барыу өсөн ҡайҙалыр яҡшы (көньяҡ) һәм насар (северная) тәбиғи климат шарттар барлығға килеүе, шуға ла ҡайһы бер райондарҙа ауыл хужалығы ҡаҡшай;
- урбанизациянан һуң, ауыл халҡының үҫешен талап итмәй генә, зона айырмалары күбәйә, капитал хеҙмәтте алмаштыра;
- экологик осор, ауыл биләмәһе агарар өлкәнән рекреацион хужалыҡҡа әүерелә.[1]


text:
Категория:Рәсәй яҙыусылары
Эске категориялар
Был категориялағы барыһы 8 эске категорияның 8 эске категорияһы күрһәтелгән.
- ► XX быуат Рәсәй яҙыусылары (28 Б)
- ► XXI быуат Рәсәй яҙыусылары (7 Б)
*
- ► Алфавит буйынса Рәсәй яҙыусылары (26 Б)
- ► Рәсәй ҡалалары буйынса яҙыусылар (1 К)
Р
- ► Рәсәй субъекттары буйынса яҙыусылар (4 К)
- ► Рәсәй сценаристары (8 Б)
- ► Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзалары (27 Б)
Һ
- ► Һүрәттәр:Рәсәй яҙыусылары (1 К)
«Рәсәй яҙыусылары» категорияһындағы мәҡәләләр.
Был категорияла булған 26 биттең 26 бите күрһәтелгән.


text:
23-03-2017, 14:28 / ---
Проблемаларҙы бергә хәл итәйек
Тимер юл ауылында ауыл хакимиәте башлығы Олеся Борисенко, муниципаль район хакимиәте башлығының иҡтисад буйынса урынбаҫары Ирина Ручкина, төрлө бүлек етәкселәре, һаулыҡ һаҡлау өлкәһе, янғын хеҙмәте вәкилдәре, предприятие етәкселәре, ауыл депутаттары һәм старостаһы халыҡ менән осрашты. Ауыл хакимиәте башлығы Олеся Вячеславовна Борисенко үткән йылға йомғаҡ, башҡарылған эштәргә байҡау яһаны, бюджет аҡсаһының ниндәй йүнәлештә тотонолоуына отчет бирҙе һәм быйылғы йылдың бурыстары менән таныштырҙы....


text:
Белеүебеҙсә, 2013 йылда БР Хөкүмәте Баймаҡ ҡалаһының 75 йыллығын һәм Баймаҡ ҡойоу-механика заводының 100 йыллығын үткәреү буйынса саралар планын раҫларға әҙерләнгәндә район йәмәғәтселеге Бөрйән ырыуының күренекле шәхесе, яугир һәм полководец, мәғрифәтсе һәм дипломат, халҡыбыҙҙың милли геройы Алдар Иҫәнгилдин хөрмәтенә ҡала уртаһында монументаль һәйкәл асыу тәҡдиме менән мөрәжәғәт иткәйне. Алдар батыр, билдәле булыуынса, Нуғай даруғаһы Бөрйән олоҫында (хәҙерге Баймаҡ районы) тыуған, тархан, башҡорт ихтилалдары башлығы. 17-се быуат аҙағында урыҫ армияһының Ҡырым һәм Аҙау (Азов) походтарында ҡатнаша. 1696 йылда Петр I уға вариҫи тарханлыҡ ярлығы (грамота) һәм алтын яҙыулы көмөш ҡынлы ҡылыс бүләк итә.
Халыҡтың мөрәжәғәтен район хакимиәте хуплап ҡаршы алды һәм Алдар батырға һәйкәл эшләүҙе ойошторҙо. Әле был изге эш тамамланыу өҫтөндә. Ләкин шул уҡ ваҡытта проектты тормошҡа ашырыу өсөн финанс саралары етешмәй. Сөнки ул күп сығымдар талап итә. Һәйкәл төҙөү өсөн бюджеттан аҡса ҡаралмаған. Шуның өсөн Баймаҡ районы башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты үҙенең сираттағы ултырышында мәсьәләне хәл итеү ниәтенән милләттәштәребеҙгә мөрәжәғәт менән сығыш яһарға булды. Мөмкинлеге булған һәр башҡорт хәленән килгәнсә түбәндә күрһәтелгән иҫәпкә аҡса күсерһә, һәйкәлде төҙөү һәм уны урынлаштырыу мәсьәләһе тиҙерәк хәл ителер ине.
Аҡсаны түбәндәге иҫәпкә күсерергә кәрәк:
Банк получателя—доп.офис № 8598/0736 ПАО Сбербанк
Кор/счет банка—30101810300000000601, БИК банка—048073601, Счет получателя— 42307810606520014198.
Баймаҡ районы башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты.


text:
- Подробности
- Просмотров: 499
БҮРЕ КУЛЬТЫ, кеше м-н бүре араһында билдәле бер туғанлыҡ бар тип иҫәпләүгә, уның ҡөҙрәтле көсөнә инаныуға (ҡара: Тотемизм) нигеҙләнгән дини табыныу. Бүре башҡорттарҙа айырыуса хөрмәт ителгән хайуандарҙың береһе һанала; был халыҡтың ауыҙ-тел ижадында, хөрәфәттәре һәм йолаларында сағылыш тапҡан. Легендаларҙа һәм риүәйәттәрҙә бүре — башҡорттарҙың ата-бабаһына күп бәлә-ҡазанан ҡотолорға һәм яңы тыуған ер табырға ярҙам иткән изге ҡурсалаусы һәм юл күрһәтеүсе. “Башҡорттарҙың килеп сығышы” риүәйәтендә (варианттары Күгәрсен р‑ны Ишбирҙе а. һәм Һарытау өлк. Ишембай а. яҙып алынған) башҡорттарҙың ата-бабаһының, бүрегә эйәреп, Көньяҡ Уралға килеүе тасуирлана. “Бүреле йылға” легендаһында (Баймаҡ р‑ны Өмөтбай а. яҙып алынған) бүре ырыу башлығының ҡәберенән килеп сыға, башҡорттарҙы исемһеҙ йылға буйына алып килә һәм юҡ була. Башҡ. риүәйәттәрендә, боронғо төрки этногенеалогик легендаларҙағы кеүек үк, бүренән тыуыу мотивы күҙәтелә. “Бүреләр тоҡомо” легендаһына (Ырымбур өлк. Башбүре а. яҙып алынған) ярашлы, үҫәргән ырыуының бер өлөшө инә бүрегә өйләнгән һунарсы нәҫеленән таралған. БР‑ҙың Хәйбулла р‑ны Наҙарғол (боронғо исеме — Баш бүре) һәм Һаҡмар-Наҙарғол (Һаҡмар бүре) аа. халҡы үҙен ошо ырыу тоҡомо тип иҫәпләй. Ырыу башлығы — инә бүре образы ш. уҡ башҡорттарҙың әкиәт фольклорында осрай (мәҫ., “Бүре улы Сынтимер бәһлеүән”). Бүрегә табыныу уның кәүҙә өлөштәре тылсымлы көскә эйә тип ышаныуға бәйле. Хужаларҙы нахаҡ ғәйептән, күҙ тейеүҙән һәм бәхетһеҙлектән һаҡлау өсөн, бүре башын өй нигеҙенә күмгәндәр. Аҙау теше, тырнағы һәм йөнө ауырлы ҡатындарҙы һәм балаларҙы һаҡлаусы тылсым булараҡ файҙаланылған. Ҡатын-ҡыҙҙы киреп киптерелгән бүре ирене аша үткәреп, түлһеҙлектән дауалағандар йәки бала табыуҙы еңеләйткәндәр һ.б. Бүре үтен тын юлдары ауырыуҙарынан, ҡотороуҙан дауалау өсөн ҡулланғандар. Әйбер йәки мал юғалһа, бүренең тарамышын яндырғандар: был бурҙың аяҡ-ҡулын тартыштыра, тип иҫәпләнгән. Башҡ. патриархаль ғаиләһендә килен ҡайныһына “Бүре” тип өндәшкән, был бүрегә айырым мөнәсәбәт булғанлығын дәлилләй. Көньяҡ-көнсығыш Башҡортостанда улус старшиналары 18—19 бб. тиклем түшенә, адм. власть билдәһе итеп, бүре башы төшөрөлгән билдә тағып йөрөгән.
Әҙәб.: Нәҙершина Ф.А. Халыҡ хәтере. Өфө, 1986; Сулейманова М.Н. Доисламские верования и обряды башкир. Уфа, 2005; Илимбетова А.Ф., Илимбетов Ф.Ф. Культ животных у башкир: история и современность. Уфа, 2009.
М.Н.Сөләймәнова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Мѳхәмәттәр башлыҡ менән осрашты
Үткән аҙнала хакимиәт башлығы Мѳхәмәт ауылы халҡы менән осрашып, ауылдағы проблемалар, халыҡтың йәшәйеше һәм яҡын арала хәл итергә кәрәк мәсьәләләр менән танышты. Осрашыуҙа Абҙаҡ, Мѳхәмәт ауылы старосталары, депутаттар, ауыл халҡы ҡатнашты. Мѳхәмәттәр яңы етәксенән иҫкергән электр бағаналарын алыштырыу, яңы тѳҙѳлѳп ятҡан күпергә йѳк машиналарын индермәү ѳсѳн билдә, ауыл осона аншлаг ҡуйыу, Үҙәк район клиник дауаханаһының баш врачы Е.В. Кустовҡа мѳрәжәғәт итеп, айына бер тапҡыр булһа ла, медицина белгестәренең ҡабул итеүен ойоштороу, Абҙаҡтан Мѳхәмәт ауылына боролған ерҙә туҡталҡа эшләү һәм 2015 йылда “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамын үткәреү ѳсѳн әҙерлек эштәрен башлау буйынса мәсьәләләрҙе хәл итеүен һораны.
Осрашыуға килеүселәр ер участкалары, ағас алыуҙағы проблемаларға зарланды, тирә-йүнде бысратып, ауыл осонда бура бурағандарға, ѳйҙән спирт һатҡандарға бергәләп сара күреү кәрәклеген белдерҙе. Әгәр ҙә хакимиәт ағас юллап бирә алһа, күмәкләп ѳмә уҙғарып, ауылға клубты үҙебеҙ ҙә тѳҙѳп ултырта алыр инек, тип белдерҙе Мѳхәмәт халҡы. Мѳхәмәт ауылы старостаһы Р. Р. Хәлитов ауылдаштарының берҙәм, дәртле булыуын айырым билдәләп китте һәм уларға ауыл тормошонда ҡайнап йәшәүҙәре, уны тѳҙѳкләндереүгә ҙур ѳлѳш индереүҙәре ѳсѳн рәхмәт белдерҙе. Уның әйтеүенсә, быйыл Мѳхәмәттә ун ѳмә уҙғарылған һәм унда олоһо ла, кесеһе лә әүҙем ҡатнашҡан. Староста ауылда ике йыл рәттән кѳтѳү ойоштороуҙы ла маҡтап телгә алды һәм уны район кимәлендә генә түгел, ә республика буйынса ыңғай күренеш тип атаны. Ул шулай уҡ мәктәп алды территорияһын тѳҙѳкләндереү, участковыйҙың ауылға онотҡанда бер генә килеп күренеүен, ѳйҙән йәшереп спиртлы эсемлек һатыусылар мәсьәләһен дә күтәреп сыҡты. Осрашыу һуңында ауыл халҡы ҡатын-ҡыҙҙар советына ағзалар һайланы.
- Осрашыуҙа күтәрелгән мәсьәләләрҙе хәл итеү буйынса эш алып барасаҡбыҙ. Мѳхәмәт ауылындағы электр бағаналарын алмаштырыу планға индерелгән дә инде. Урҙы йылғаһы аша күпер тѳҙѳү тамамланды. Әлеге ваҡытта ауыл осондағы Бәләкәй Ҡыҙыл йылғаһы аша күпер һалыу эштәре бара. 13 метр оҙонлоғондағы, ике яҡтағы тротуарҙары менән 10 метр киңлектәге күпер февралдә сафҡа индереләсәк. Бѳгѳн Яңы Абҙаҡ ауылының Яңы урамына, Абҙаҡ ауылының яңы биҫтәһенең ѳс урамына ҡырсынташ түшәттек. Ошондай уҡ эштәр ауылдың тағы бер нисә урамында башҡарыласаҡ һәм уларҙы ноябрь аҙағына тамамлау күҙалланған. Абҙаҡ ауылының яңы биҫтәһендә КТП (ком-плектлы трансформатор подстанцияһы), электр бағаналары ултыртылып, яңы сымдар һуҙыласаҡ. Яңы йылға тиклем был эштәрҙе тамамларға тырышасаҡбыҙ. Киләсәккә пландар, башҡараһы эштәр бик күп. Һәр саҡта ла ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер торған депутаттар, ауыл киләсәге ѳсѳн янған, үҙе лә оҙаҡ йылдар хакимиәт башлығы вазифаһын башҡарған, әлеге ваҡытта Абҙаҡ ауылының старостаһы булған Рәфҡәт Закир улы Нәжметдинов, Гүзәл Әхтәм ҡыҙы Ғибәҙәтова кеүек тәжрибәле эштәр идарасыһы, киләсәге ѳсѳн битараф булмаған ауыл халҡы булғанда, бергәләп был эштәрҙе йырып сығырбыҙ тип ышанам, - тине Хәмзә Салауат улы.
Эльза ЗЕКРЕНА.


text:
СССР тарҡалыуы
СССР-ҙың тарҡалыуы — 1991 йыл аҙағында Советтар Союзының берҙәм дәүләт булараҡ йәшәүҙән туҡтауына алып килгән ил иҡтисадындағы (халыҡ хужалығындағы), социаль өлкәһендәге, йәмәғәт һәм сәйәси сфераларындағы системалы емерелеү (дезинтеграция) процестары. 1991 йылдың 25 декабрендә СССР Президенты М. С. Горбачёв был юғары вазифалағы эшмәкәрлеген «принципиаль фекерҙәр буйынса» («по принципиальным соображениям») туҡтатыуы тураһында иғлан итә; 25 декабрҙә СССР Юғары Советының үрге палатаһы булған Республикалар Советы Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһе (БДБ) ойошторолоу сәбәпле СССР-ҙың йәшәүҙән туҡтауы хаҡында декларация ҡабул итә.
Ал тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Совет Социалистик Республикалар Союзы Рәсәй империяһы биләмәләренең күп өлөшөн һәм күп милләтле структураһын мираҫ итеп ала. 1917—1921 йылдарҙа Финляндия һәм Польша бойондороҡһоҙлоҡ ала, Литва, Латвия, Эстония һәм Тува республикалары иғлан ителә. 1939—1946 йылдарҙа ҡайһы бер территориялар СССР-ға ҡушыла (Көнбайыш Украина һәм Көнбайыш Белоруссия, Прибалтика республикалары, Бессарабия һәм Төньяҡ Буковина, Тува Халыҡ Республикаһы, Карпат арты Украинаһы).
Икенсе донъя һуғышынан һуң СССР Европала һәм Азияла диңгеҙ һәм океандарға сығыу юлдары булған һәм ғәләмәт күләмдәге тәбиғи байлыҡтарға эйә ғәйәт ҙур территорияны биләй. Илдең төбәктәр буйынса махсуслашыуға нигеҙләнгән һәм төбәк-ара ныҡлы бәйләнештәргә ҡоролған социалистик типтағы иҡтисады ярайһы уҡ үҫешкән була. Бынан тыш, социалистик лагерға ингән дәүләттәр Советтар Союзы йоғонтоһонда була.
Милли хәрәкәттәрҙе ҡаты контролдә тотоу, СССР халыҡтарының дуҫлығы һәм туғанлығы тураһындағы фекерҙе даими алға һөрөү һәм киң таратыу һөҙөмтәһендә илдә 70—80 йылдарҙа[1]бары бер нисә милләт-ара ҡапма-ҡаршылыҡ ҡына килеп сыға[2]. Илдә иң күп һанлы булған урыҫтар РСФСР биләмәләрендә генә түгел, башҡа бөтә республикаларҙа ла йәшәй. Советтар Союзындағы ун биш республиканың һәр береһе үҙ дәүләт символикаһына һәм союз кимәлендәгенә оҡшаш үҙ совет һәм партия етәкселегенә эйә була.
СССР составындағы союздаш республикалар, Конституцияға ярашлы, үҙаллы (суверенлы) дәүләттәр булып һаналды[3]; һәр союздаш республиканың Союздан ирекле сығыуға хоҡуғы һаҡланып килде[4]. Союздаш республиканың сит дәүләттәр менән бәйләнештәр урынлаштырырға, улар менән килешеүҙәр төҙөргә һәм дипломатик һәм консуллыҡ вәкиллектәр менән алмашырға, халыҡ-ара ойошмалар эшмәкәрлегендә ҡатнашырға хоҡуҡлы булды[5]. Белоруссия ССР-ы менән Украина ССР-ының Ялта конференцияһындағы килешеүҙәр нигеҙендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы барлыҡҡа килгәндән алып унда үҙ вәкилдәре бар ине. Шулай ҙа, дәүләт менән идара итеү үҙәкләштерелгәйне: ҙур ил тормошоноң бөтә өлкәләренә лә ҡағылған аҙмы-күпме әһәмиәткә эйә ҡарарҙар власть органдарының бөтә иерархияһын контролдә тотҡан КПСС-тың үҙәк органдары тарафынан раҫланды. Союздаш республикалар етәкселәре үҙәк етәкселек тарафынан ҡуйылды.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гайдар Е. Т. Гибель империи: уроки для современной России — 2-е изд., испр. и доп. — М.: «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), 2006. — 448 б. — ISBN 5-8243-0759-8.
- Зенькович Н. А. 1991. СССР. Конец проекта — М.: ISBN 978-5-373-02629-1
- Коэн С.. «Вопрос вопросов»: почему не стало Советского Союза? — М., 2007. — 200 с.
- Лигачёв Е. К. «Кто развалил СССР?» (мемуары)
- Медведев Р. А. Советский Союз. Последний год жизни
- Мяло К. Г. Россия и последние войны XX века (1989—2000). К истории падения сверхдержавы. М.: Вече, 2002. 480 с., ISBN 5-7838-0994-2
- Нефёдов С. А., Алексеев В. В. Гибель Советского Союза в контексте истории мирового социализма // Общественные науки и современность. № 6, 2002, С. 66-77
- Панарин И. Н. Первая мировая информационная война. Развал СССР. — СПб.: «Питер», 2010. — 256 б. — (Вне серии). — 3000 экз. — ISBN 978-5-49807-753-6.
- Рыжков Н. И. «Последний свидетель» (мемуары)
- Сэттер Д. Век безумия: распад и падение Советского Союза — М.: Объединённое гуманитарное издательство, 2005. — 397 б. — ISBN 5-94282-302-2.
- Черняев А. С., Вебер А. Б., Палажченко П. Р., Славин Б. Ф., Логинов В. Т., Пучкова Л. Н., Королева Н. Ф., Александрова Т. А. Союз можно было сохранить. Белая книга: Документы и факты о политике М. С. Горбачёва по реформированию и сохранению многонационального государства. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: АСТ, 2007.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ как исключения можно упомянуть беспорядки 1972 года в Каунасе, массовые демонстрации 1978 года в Грузии, события 1980 года в Минске, декабрьские события 1986 года в Казахстане
- ↑ Паин Э. А., Попов А. А. Межнациональные конфликты в СССР//Советская этнография, 1990, № 1
- ↑ Ст. 76-я Конституции СССР 1977 года
- ↑ Ст. 72-я Конституции СССР 1977 года
- ↑ Ст. 80-я Конституции СССР 1977 года


text:
Һүнмәҫ васыятАтай-әсәй мөхәббәте – шишмә һыуынан саф һәм татлыраҡ, үлемһеҙлеге менән ғүмерҙең үҙенән ҡөҙрәтлерәк хистер. Күңелде томалап быуған самаһыҙ һөйөүҙе әйтмәйем. Бары, тере нурҙай балҡып, быуын ағасына һут, ҡот биргән, нәҫел тәғәйенләнешен үтәр өсөн...
Гөлсәсәк Шәрипова: «Ҡыҙҙарым – һөйөүем көҙгөһө»Салауат дәүләт драма театры артистары – тиҫтә йылдар дауамында сәнғәт күген балҡытҡан арҙаҡлы сәхнә йондоҙҙары Гөлсәсәк һәм Яҡуп Шәриповтарҙың талантлы һәм сағыу ғаиләһе ҡаҡшамаҫ рухы, тотороҡлоғо менән һәр саҡ иғтибар үҙәгендә. Гөл-сәскәләй наҙлап...
ИЗГЕЛЕК АНТЫНА ТОҒРОЛОҠҒүмерен кешеләрҙе ҡотҡарыуға, уларҙы дауалауға бағышлаған, үҙ-үҙен тамсы ла аямай халыҡҡа тоғро хеҙмәт иткән ысын табипты Хоҙай Тәғәләнең Ергә ебәрелгән изге илсеһе тип тә ҡабул итергә булалыр. Үҙен кешелек донъяһында юғары кимәлгә етеп раҫлаған...
ТЫУҒАН ЙОРТ ҠӨҘРӘТЕМоң – илаһи хазина, уның илерткес ҡөҙрәтенә сорналып, ижади мөхиттә үҫкән ҡыҙ баланың хис-тойғо даирәһе меңәрләгән сағылыштарҙан туҡыла һәм уларҙа бәхетте, тормошто аңлау һәләте лә тәрәнерәк мәғәнә ала, күрәһең. Тәжрибәле музыка белгесе, билдәле...
Рәмилә Сәлимгәрәева: «Ҡыҙ баланың йөрәгендә – йәннәт илаһилығы»Әхлаҡи ҡиммәттәр бер аҙ ҡаҡшау, кеше, ысын үҙ тәғәйенләнешен онотоп, хаталарға тарыу һөҙөмтәһендә йыш ҡына ниндәйҙер эске тетрәнеү һәм аңлашылмаусанлыҡ солғанышында йәшәүгә дусар. Бигерәк тә гүзәл затҡа ауыр. Замана үтә ҡаты талаптар ҡуя шул ҡыҙ...
Таңсулпан Бабичева һәм уның йөрәк серҙәреБилдәле шәхестәргә, уларҙың ғаиләһендә тыуыу бәхете яҙған һәм йондоҙло ата-әсәләренең балҡышы сағылышында үҫкән балаларға йыш ҡына һоҡланып та, аҡ көнләшеү менән ҡыҙыҡһынып та ҡарай күптәр. Кеше тәбиғәте шулай ҡоролған: һәр кем үҙ сабыйын, йөрәге...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
«Селтәр элдем ситәнгә...»
Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының биҙәнеү әйберҙәрендә киң ҡулланылған материалдарҙың береһе – мәрйен. Был һүҙ килеп сығышы йәһәтенән грек теленә барып тоташа. Мәрйен – диңгеҙҙәге полиптарҙың ҡалдыҡтарынан торған төрлө төҫтәге таш. Тап шуларҙы палеолит осоронда уҡ махсус рәүештә эшкәртеп биҙәнеү әйбере булараҡ ҡулланғандар. Күп кенә халыҡтарҙа йәшәгән ышаныуҙар буйынса ул афәттәрҙән, сир-зәхмәттән һаҡлау һәләтенә эйә. Мәҫәлән, боронғо гректар алһыу төҫтәге мәрйендең күҙ тейеүҙән, ағыуланыуҙан һаҡлауына ышанған. Һиндостанда биш мең йыл элек үк уның дауалау өсөн файҙаланылыуы асыҡлана. Мәрйендәрҙең төрлө тарафтарҙа табылғанлығы билдәле булһа ла, иң яҡшылары Урта диңгеҙ буйҙарынан тип фаразлана. Тап шул яҡтарҙан сауҙа юлы менән беҙгә үтеп ингән дә инде. Тәүге мәҡәләлә билдәләнеүенсә, Светлана Николаевна Шитова башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының биҙәнеү әйберҙәрендә мәрйенде ҡуллана башлауын урта быуаттарға, йәғни Көнсығыш илдәре менән сауҙа бәйләнештәре көсәйгән ваҡытҡа бәйләй.
Башҡорттар шулай уҡ электән мәрйендең сихри көскә эйә булыуына ышанған, һәм шуға күрә лә ул кейемдә, айырыуса биҙәнеү әйберҙәрендә киң ҡулланылыш таба. Туй йолаһының бер өлөшө булып торған «Ҡарта ашы»на килгән ҡунаҡтар һаҡал, ҡашмау яһау өсөн көмөш тәңкәләр менән бергә шулай уҡ мәрйендәр ҙә алып килгән. Халыҡ йырындағыса:
Ай яҡтыһы бик яҡты
Ултырып мәрйен теҙергә.
Һуңынан ҡыҙ әсәһенә өндәшеп сеңләгәндә:
Селтәрҙәрем минең сей мәрйен,
Килешмәгән ерен һүтәйек.
Миңә тигән кейәү үҙе килер,
Бер-ике йыл, әсәй, көтәйек, – тип тә әйтер булған.
Селтәр, яға һәм һаҡалдарҙың сағыу бер өлөшө булып торған «селтәр» тап мәрйендәрҙән яһала ла инде. Биҙәнеү әйберҙәрендә селтәр теҙеү традицияһының сағылышын 1799 йылда башҡорт ҡатын-ҡыҙының ҡиәфәтен һүрәтләп яҙған этнограф И.Г. Георгиҙың хеҙмәтендә үк күрәбеҙ (беренсе һүрәт). Автор мәрйендән һәм ҡабырсаҡтан теҙелгән арҡаны һәм күкрәкте ҡаплап торған биҙәнеү әйберен «дюлбега» тип атай. Һүрәттән күренеүенсә, мәрйендәр ромб рәүешендә теҙелгән. Академик Петр Палластың 1786 йылда донъя күргән хеҙмәтендә лә башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының һүрәте бирелгән (икенсе һүрәт). Унда ла селтәрҙән торған биҙәнеү әйберен күрергә мөмкин. Хәҙерге көнгәсә килеп еткән селтәр, яға, һаҡалдарҙағы биҙәктәр ҙә, нигеҙҙә, тап ромб рәүешендә башҡарылған.
Әйтергә кәрәк, ромб донъялағы күп кенә халыҡтарҙың мәҙәниәтендә сағылыш тапҡан. Был фигураның тарихы палеолит осорона уҡ барып тоташа. Ғалимдарҙың фекеренсә, ромб – ҡатын-ҡыҙ башланғысының символы.
Шулай итеп, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары тағып йөрөгән биҙәнеү әйберҙәрендә мәрйендәрҙе ромбҡа оҡшатып теҙеү быуаттар аша беҙҙең көндәргә килеп еткән.
БДУ-ның Учалы вәкиллеге уҡытыусыһы.
Теги: Беҙҙең бәйгеләр Биҙәүестәр


text:
“Зәңгәр яғыулыҡ” тиҙерәк киләсәк15-11-2017, 00:05 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға
— Закон проектын ҡабул итеү административ кәртәләрҙе юҡ итеү, капиталь төҙөлөш объекттарын газ селтәренә тоташтырыу ваҡытын ҡыҫҡартыу мөмкинлеген бирәсәк, — тине парламент етәксеһе Константин Толкачев. — Шулай уҡ ер участкалары бүлеү, проект документацияһына экспертиза, байтаҡ ваҡыт сарыф ителгән яраштырыу процедураларын үткәреү зарурлығы юҡҡа сығасаҡ. Республикала торлаҡ төҙөү йылдам барған осорҙа был айырыуса әһәмиәтле. Башҡортостандың Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, яңы закон объекттарҙы газ үткәргескә тоташтырыу ваҡытын өсләтә ҡыҫҡартасаҡ. Әле был ғәмәл уртаса 410 көндә башҡарыла. Закон проекты хупланған осраҡта эш 138 көндә тамамланасаҡ.
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе әйтеүенсә, эш тамамланғас, заказсы төҙөлөш ойошмаһы менән берлектә файҙаланыу учреждениеһы, сәнәғәт хәүефһеҙлеге өлкәһендә күҙәтеүҙе тормошҡа ашырған федераль башҡарма власть органы ҡатнашлығында объекттың ҡануниәт, проект һәм норматив документтар талабына яуап биреүен баһалаясаҡ.


text:
Башҡортостан Президентын Еңеү көнө менән Рәсәй Хөкүмәте рәйесе Владимир Путин ҡотланы
Башҡортостан Республикаһы Президентын Еңеү көнө менән Рәсәй Хөкүмәте рәйесе Владимир Путин ҡотланы. Был ҡотлауҙың тексын бирәбеҙ.
«Хөрмәтле Рөстәм Зәки улы!
Һеҙҙе Еңеү көнө менән ҡотлайым. 9 Май – илебеҙ тарихында, Рәсәйҙәге һәр ғаилә тормошонда айырым, онотолмаҫ дата. Ошо бөтә халыҡ байрамы Ватаныбыҙҙың азатлығын һәм бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡалған, ҡала һәм ауылдарыбыҙҙы емереклектәрҙән күтәргән еңеүсе батырҙарҙың ҡаһарманлығы менән тығыҙ бәйле. Уларҙың батырлығы һәм ҡыйыулығы, бурысҡа һәм юғары идеалдарға тоғролоғо – беҙҙең өсөн һәр саҡ Тыуған илгә ысын һөйөү, уның яҙмышы менән уртаҡлыҡ, киләсәк быуындар өсөн яуаплылыҡ өлгөһө буласаҡ.
Һеҙгә уңыштар, һаулыҡ һәм иң изге теләктәремде еткерәм.
В.Путин».


text:
Төбәк халҡы туғыҙ айҙа 7411 кешегә артҡан
Ғинуар-сентябрь айҙарында Башҡортостанда халыҡ һаны 7411 кешегә артҡан. Башҡортостанстат мәғлүмәттәренә ярашлы, халыҡтың тәбиғи артыуы 3869 кеше тәшкил иткән, миграцияның артыуы – 3542.
Тыуыусылар һаны был осорҙа, 2012 йылдың ғинуар-сентябрь айҙары менән сағыштырғанда, 0,6 процентҡа үҫкән. Вафат булыусылар һаны ла артҡан – 0,4 процентҡа.
Туғыҙ айҙа республикала 43 952 сабый донъяға килгән. Тыуымдың артыуы Өфө, Ағиҙел, Нефтекама, Октябрьский, Стәрлетамаҡ һәм тағы бер нисә ҡалала, шулай уҡ 16 муниципаль районда теркәлгән.
Был ваҡытта 40 083 кеше вафат булған.
Статистиктар Волга буйы федераль округының ете төбәгендә халыҡтың тәбиғи артыуын билдәләгән: Татарстанда (плюс 7467 кеше), Башҡортостанда (3869), Удмуртияла (2099), Пермь крайында (1077), Ырымбур өлкәһендә (1021), Сыуашстанда (644) һәм Марий Илендә (510).
Башҡортостанда үлемдең төп сәбәптәре араһында ҡан йөрөшө системаһы ауырыуҙары (47,4 процент, Рәсәй буйынса — 53,9 процент) өҫтөнлөк итә. Яман шеш ауырыуҙарынан (11,1 һәм 15,4 процент), фажиғәле осраҡтарҙан, ағыуланыуҙан һәм йәрәхәттәрҙән (10,6 һәм 9,1) үлеүселәр һаны юғары булып ҡала.


text:
Йыл башынан алып мәшғүллек хеҙмәте ярҙамында 16,5 мең эшһеҙ өфөлө эшкә урынлашты
2013 йыл башынан алып мәшғүллек хеҙмәте ярҙамында 16,5 меңдән ашыу эшһеҙ өфөлө эшкә урынлашҡан. 1,8 меңдән күберәк кеше хеҙмәт баҙарында кәрәкле профессияларға бушлай уҡырға һәм яңынан уҡырға ебәрелгән.
«Башинформ» агентлығына хәбәр итеүҙәренсә, Өфө Мәшғүллек үҙәге – йәштәр хеҙмәте биржаһында, йыл башынан алып 12,5 мең самаһы өфөлө эшһеҙ статусы алған. Ошо уҡ осорҙа 13,7 меңдән ашыу эшһеҙ иҫәптән төшкән.
Әлеге ваҡытта баш ҡалала эшһеҙлек кимәле 1,11 процент тәшкил итә.
Баш ҡаланың мәшғүллек хеҙмәтендә бөтәһе 6,7 меңдән күберәк кеше иҫәптә тора.
Шул уҡ ваҡытта ҡала вакансиялар банкында хәҙер 13 мең тирәһе эш урыны бар, уға 6,2 меңдән ашыу рәсми теркәлгән эшһеҙ дәғүә итә. Көсөргәнешлек коэффициенты йәғни эшһеҙҙәрҙең вакансиялар һанына нисбәте Өфөлә 0,52-гә тиң.


text:
Башҡортостан аграрийҙары тәүге миллион тонна иген йыйҙы Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы
Башҡортостан аграрийҙары тәүге миллион тонна иген йыйҙы
Башҡортостан аграрийҙары тәүге миллион тонна иген йыйҙы Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 3 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Бөгөнгә Башҡортостан аграрийҙары бер миллион самаһы ашлыҡ йыйҙы. Республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, барлыҡ райондарҙа ла уңыш йыйыу бара. Уртаса уңыш гектарҙан 21,1 центнер тәшкил итә. Ошо көндәрҙә Саҡмағош (гектарҙан 30,5 центнер), Ҡырмыҫҡалы (26,4 центнер) һәм Стәрлетамаҡ райондарында (25 центнер) иген һәм ҡуҙаҡлы культураларҙан яҡшы уңыш йыялар.
Башҡортостан Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге белдереүенсә, 0,5 миллион гектарҙан ашыу майҙандағы иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар (28 процент) сабылған.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, быйыл 1804 мең гектар ерҙә уңыш йыйыу бурысы тора, шуларҙың 409 мең гектарын ужым культуралары биләй.


text:
Күмертауҙа 40 ғаилә фатир алды
Күмертауҙа 40 ғаиләгә яңы фатирҙарҙан асҡыстар тапшырылды. Авария хәлендәге йортта йәшәгән ғаиләләр торлаҡты Энергетиктар урамында ҡалҡып сыҡҡан яңы йорттан алды. Өй туйлаусыларҙың барыһы ла әлегә тиклем һигеҙ фатирлы ағас йорттарҙа йәшәгән.
Граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡтан күсереү буйынса федераль программаны, шулай уҡ 2012 йылға Башҡортостан Республикаһының граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡтан күсереү буйынса адреслы программаһын бойомға ашырыу сиктәрендә бындай шатлыҡлы ваҡиға икенсе йыл рәттән тормошҡа ашырыла. Былтыр Күмертауҙа йәшәгән 63 ғаилә торлаҡ менән тәьмин ителде.
Ағымдағы йылдың йәйендә йорт алды биләмәһен төҙөкләндереү планлаштырыла.
Был маҡсаттарға йәмғеһе 59 миллион һум аҡса тотонолдо, уларҙың 36 миллион һумға яҡыны – федераль бюджеттан, яҡынса 13 миллион һумы – республика бюджетынан һәм 10 миллионы Күмертау бюджетынан йәлеп ителде, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.


text:
Баш ҡалала V «Урал-Алтай: быуаттар аша – киләсәккә» Бөтә Рәсәй ғилми конференцияһы асылды
21 июндә Өфөлә V «Урал-Алтай: быуаттар аша – киләсәккә» Бөтә Рәсәй ғилми конференцияһы асылды, ул Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына 80 йыл тулыуға арнала. Сараны ойоштороусылар булып Рәсәй Фәндәр академияһы, Рәсәй гуманитар ғилми фонды, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге, Башҡортостан Республикаһының Фәндәр академияһы, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты сығыш яһай.
Конференцияла ҡатнашыусылар донъя цивилизацияһы, халыҡтарҙың матди һәм рухи мәҙәниәте, Урал-Алтай төбәгенең әҙәбиәте һәм фольклоры үҫеше контексында Урал-Алтай төбәге халыҡтарының тел һәм тарих проблемаларын, шулай уҡ төбәктәге хәҙерге заман этносәйәси хәлде, этномәҙәни һәм этнотел процестарын тикшерә.
Ғилми форум сиктәрендә өс симпозиум үтәсәк: «Башҡортостан Республикаһында гуманитар фәндәр: ҡаҙаныштар һәм перспективалар», «Ҡол Ғәлиҙең «Йософ Ҡиссаһы»на 800 йыл» һәм «Урал-Алтай халыҡтары мифологияһы һәм эпосы».
"Урал-Алтай: быуаттар аша – киләсәккә" беренсе Бөтә Рәсәй ғилми конференцияһы 2003 йылда Горно-Алтайскиҙа үтте, ҡалғандары, йола буйынса, Өфөлә үткәрелә. Рәсәй һәм шулай уҡ сит ил төркиәтселәре араһында был сара ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Конференцияла Рәсәй Федерацияһы субъекттарынан, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән ғалимдар ҡатнаша.
Конференция сиктәрендә бөгөн М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына 80 йыл тулыуға арналған тантаналы йыйылыш үтә.


text:
«Урал Лото»: миллион һумға ҡушып автомобиль
Өфө ҡалаһында йәшәүсе Эльвира Хөсәйенова үткән аҙнала «Урал Лото» төбәк лотереяһында 4000000 һумлыҡ джек-пот отто. Алты һанды ла дөрөҫ яҙып, ул ошондай бәхеткә иреште. Ләкин отош комбинацияһына өлгәшмәгәндәр юғалып ҡалмаһын: был юлы «Урал Лото» компанияһы яңы приз иғлан итә.
Был аҙнала ғына алты һанды ла дөрөҫ яҙыусы төп призға — бер миллион һумға һәм өр-яңы алтын төҫөндәге автомобилгә эйә буласаҡ!
«Урал Лото»нан яңы формуланы хәтерегеҙҙә ҡалдырығыҙ: 6 дөрөҫ яҙылған һан = миллион + автомобиль.


text:
Финанс ярҙамы төрҙәре буйынса эшҡыуарҙарҙан заявкалар ҡабул итеү дауам итә
Башҡортостан Республикаһының Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты быйыл 1 июндән бәләкәй һәм урта бизнес субъекттарынан һәм эшҡыуарлыҡ инфраструктураһы ойошмаларынан финанс ярҙамы күрһәтеүҙең ике төрө буйынса документтар ҡабул итеүҙе туҡтатты. Был бизнестың башланғыс стадияһында субсидия биреү һәм страховкалау договорҙары буйынса страховка взностарының бер өлөшөн субсидиялаштырыу.
БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, дәүләт ярҙамының ҡалған төрҙәре күрһәтелә. Һүҙ бында лизинг түләүҙәренең, күргәҙмә-йәрминкә сараларында ҡатнашыу буйынса сығымдарҙың һәм энергия менән тәьмин итеү программаларын тормошҡа ашырыу һәм объекттарҙы электр селтәре хужалыҡтарына (100 киловатҡа тиклем) тоташтырыу менән бәйле сығымдарҙың бер өлөшөн субсидиялаштырыу тураһында бара.
Финанс ярҙамының күрһәтелгән төрҙәре буйынса документтар ҡабул итеүҙе тергеҙеү йәки туҡтатыу тураһында мәғлүмәт өҫтәмә рәүештә БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитетының рәсми сайтында һәм «Башҡортостандың бәләкәй бизнесы» сайтында урынлаштырыласаҡ.


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостан эшҡыуарҙарын «Төбәктәр — тотороҡло үҫеш» конкурсында ҡатнашырға саҡыралар
Башҡортостан эшҡыуарҙарын «Төбәктәр — тотороҡло үҫеш» Бөтә Рәсәй инвестиция проекттары конкурсында ҡатнашырға саҡыралар. Проекттар 2017 йылдың 20 майына тиклем ҡабул ителә. Төбәктә конкурстың координаторы булып Башҡортостандың үҫеш корпорацияһы сығыш яһай.
Бәйгенең маҡсаты — төбәктәрҙең инвестиция йәлеп итеү ҡеүәһен арттырыу һәм инвестиция проекттарын финанслауҙың яңы механизмдарын булдырыу. Һайлап алыу турына ғариза биргән һәм уны үткән эшҡыуарҙар өҫтөнлөккә эйә була. Улар араһында — оҙайлы кредитлау (15 йылға тиклем), шулай уҡ кредит буйынса түбәнәйтелгән процент ставкаһы һәм шәхси инвесторҙың аҡсаһын йәлеп итеү буйынса билдәләнгән ставка рәүешендә махсус финанслау шарттары.
Конкурста иҡтисади проблемаларҙы хәл итеүгә, төбәк халҡының йәшәү сифатын һәм субъекттың инвестиция мөхитен яҡшыртыуға йүнәлтелгән проекттар ҡатнаша ала. Улар финанс яҡтан тотороҡло бизнес-моделгә эйә проекттар булырға тейеш.
Бынан тыш, проект бюджетының 10 процентын ғариза биреүсе үҙ аҡсаһына тәьмин итергә бурыслы, тип билдәләнеләр Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Тулыраҡ мәғлүмәт конкурстың рәсми сайтында бирелгән.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Ҡәҙерле дуҫтар!7-11-2017, 00:11 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға
“Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективын, журналистика ветерандарын һәм уҡыусыларҙы баҫманың тәүге һаны донъя күреүгә 100 йыл тулыу айҡанлы ихлас ҡотлайым!
“Башҡортостан” гәзите һәр саҡ республиканың ижтимағи һәм сәйәси тормошо уртаһында булды. Уның тарихы 1917 йылдың 14 июнендә Ырымбурҙа сыҡҡан “Башҡорт иттифаҡи бюроһының мөхбире”нән башланды. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында “Совет Башҡортостаны” гәзитенең күп хеҙмәткәрҙәре ҡулға ҡорал тотоп та, ҡәләм менән дә Тыуған илебеҙ өсөн алышты. Яуҙа башын һалған хәрби хәбәрселәр хөрмәтенә Матбуғат йортонда мемориал ҡуйылған, ҡаһармандарҙың исеме иһә башҡорт журналистикаһының йылъяҙмаһына мәңгелеккә яҙылған.
Тиҫтәләрсә йыл дауамында редакция коллективының һәр быуыны профессиональ публицистика, әҙәби ижад һәм ижтимағи-сәйәси фекер традицияларының берҙәмлеген һаҡлап килде. Баҫмала танылған журналистар, ғалимдар, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренең мәҡәләләре донъя күрә. “Башҡортостан” гәзите биттәрендә, элеккесә, уҡыусы менән ышаныслы диалог алып барыла. Баҫманың республикабыҙҙың күп яҡлы тормошон яҡтыртыуға, халыҡты борсоған мәсьәләләрҙе тикшереүгә индергән тос өлөшө ихтирам уята. Башҡорт телен һәм мәҙәниәтен һаҡлау, Башҡортостан халыҡтары араһында дуҫлыҡты һәм татыулыҡты нығытыу өлкәһендәге тырышлығығыҙ юғары баһаға лайыҡ. Артабан да шулай буласағына ышанам.
Журналистарға юғары профессионаллек, һайлаған һөнәргә тоғролоҡ һәм “Башҡортостан” гәзитенең бай традициялары өсөн рәхмәт белдерәм.
Һеҙгә яңы ижади уңыштар һәм иң изге теләктәр.
Башҡортостан Республикаһы Башлығы Р. ХӘМИТОВ.
Ҡәҙерле дуҫтар!
“Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективын ихлас йөрәктән сәләмләргә һәм әһәмиәтле дата – гәзиткә нигеҙ һалыныуҙың 100 йыллығы айҡанлы ҡотларға рөхсәт итегеҙ!
Бер быуатлыҡ юбилей – ул күп һанлы тарихи ваҡиғаларҙы, ҡаҙаныштарҙы һәм дәлилдәрҙе үҙ эсенә алған тотош бер дәүер. Ошо дәүер эсендәге ваҡиғалар баҫмағыҙ биттәрендә объектив һәм ғәҙел сағылыш тапты. Төрлө яҡлы, ҡайһы саҡта илебеҙ өсөн бик ҡатмарлы һәм ябай булмаған ун йыллыҡтар дауамында гәзит үҙенең уҡыусылары өсөн һәр ваҡыт абруйлы һәм танылған мәғлүмәт сығанағы булды. Баҫма биттәрендә республикабыҙҙың иң көнүҙәк ижтимағи-сәйәси проблемалары, башҡорт халҡының тарихына һәм мәҙәниәтенә, уның үҙенсәлеген, рухи мираҫын, телен һәм традицияларын һаҡлауға ҡағылышлы әһәмиәтле мәсьәләләр яҡтыртыла килә.
Ҡәләм оҫталарының таланты һәм барлыҡ коллективтың яйға һалынған эшмәкәрлеге арҡаһында гәзит замана, көн талаптарына яуап биреү һәләтен бер ваҡытта ла юғалтмай, ул һәр көн тиерлек республика тормошондағы төп ваҡиғалар, хеҙмәте һәм һәләте менән яҡташтары ғорурланырлыҡ кешеләр хаҡында мәғлүмәт биреп тора. Гәзиттең оҙаҡ йылдар эшләп килеүенең төп сере шунда: һеҙ илебеҙҙәге, республикабыҙҙағы йәки аныҡ райондағы ваҡиғалар хаҡында бәйән иткәндә ябай хеҙмәтсән халыҡ, тарихтың төп ижадсыһы, хаҡында онотмайһығыҙ.
Һеҙҙең гәзитегеҙ һәр ваҡытта ла ватан журналистикаһының изгелек һәм ғәҙеллек идеалдарын йәмәғәтселек аңында нығытыуға йүнәлтелгән иң яҡшы традицияларына тоғро була килде һәм бөгөн дә ошо юҫыҡта эшләүен дауам итә. Журналистарҙың юғары һөнәри оҫталыҡ кимәле, хәл-ваҡиғаларҙы ғәҙел яҡтыртыу, уҡыусыларҙы һуңғы яңылыҡтар һәм ҡабул ителгән рәсми документтар менән оператив таныштырыу гәзиткә популяр һәм ҡыҙыҡлы булып ҡалыу мөмкинлеген бирә.
“Башҡортостан” гәзите коллективына бәхет һәм именлек, яңы уңышлы проекттар, алға алған барлыҡ пландарҙың тормошҡа ашырылыуын һәм уҡыусыларҙың һөйөүе мәңге һүрелмәй ҡалыуын теләйем!
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе К. ТОЛКАЧЕВ.


text:
Фото:
Яратҡан башҡорт рәссамдарының исемен Төньяҡ ҡотопта күрергә мөмкин
Фото:
ӨФӨ, 2017 йыл, 14 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡорт рәссамдарының исемен Төньяҡ ҡотопта күрергә мөмкин. Ерҙең төньяҡ нөктәһендә «Башҡортостандың яратҡан рәссамдары» халыҡ рейтингында еңеүселәрҙең һәм проекттың төп партнерҙарының исемдәре яҙылған вымпел ҡуйыу күҙаллана.
«Тәүгеләрҙән булып Төньяҡ ҡотопто американ Роберт Пири яулай. 1909 йылдың 6 апрелендә ул эттәр егеп төньяҡ ҡотопҡа барып етә. Шул ваҡыттан алып унда сәйәхәт ҡылыусылар булды, ләкин бындай проект тәүгә тормошҡа ашырыла», — ти проектты ойоштороусылар.
Танылған башҡорт рәссамы Ринат Миңлебаев вымпелдың эскизын әҙерләү менән мәшғүл. Үҙҙәренең сәнғәте менән бик күп кешеләрҙең йөрәген яулаған һәм призлы урын алған башҡорт рәссамдарының исемен башҡорт һынлы сәнғәте оҫталары антологияһына индереү ҡаралған. Бәйге һөҙөмтәләре буйынса донъя күргән китапты башҡорт рәссамдарының исеме яҙылған вымпелды ҡуйыу барышын сағылдырған фотоһүрәттәр менән биҙәү күҙаллана.
Әле халыҡ рейтингында Башҡортостандан 560 рәссам ҡатнаша, улар өсөн донъяның 84 иленән тауыш бирәләр. Проектты 800 мең кеше ҡараған.
http://www.bashinform.ru/news/1092612-imena-lyubimykh-bashkirskikh-khudozhnikov-poyavyatsya-na-severnom-polyuse-zemli/


text:
Чечняла Башҡортостан йегеттәре яраланған
Чечняның Урус-Мартан районында махсус операциялар барышында Эске эштәр министрлығының Өфөләге "Булат" махсус тәғәйенләнешле отряды хеҙмәткәрҙәре йәрәхәтләнгән. Был турала Эске Эштәр министрлығының Башҡортостан буйынса идаралағының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итәләр.
Межгорьенан 25 йәшлек снайпер, Ауырғазы һәм Бишбүләк райондарынан саперҙар төрлө йәрәхәттәр ала. Улар госпиталдә, ғүмерҙәренә ҡурҡыныс янамай.
Сибайҙан өлкән сапер Филүс Ҡансурин ауыр яралана. Ул дауаханаға оҙатылған. Башҡортостан президенты уларҙың барыһына ла матди ярҙам күрһәтергә ҡушты. Әле Чечняла 200-ҙән ашыу Башҡортостандың Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәре бар.
Межгорьенан 25 йәшлек снайпер, Ауырғазы һәм Бишбүләк райондарынан саперҙар төрлө йәрәхәттәр ала. Улар госпиталдә, ғүмерҙәренә ҡурҡыныс янамай.
Сибайҙан өлкән сапер Филүс Ҡансурин ауыр яралана. Ул дауаханаға оҙатылған. Башҡортостан президенты уларҙың барыһына ла матди ярҙам күрһәтергә ҡушты. Әле Чечняла 200-ҙән ашыу Башҡортостандың Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәре бар.


text:
Ҡырғаяҡ
Ҡырҡаяҡ (урыҫ.Мокрица) — дымлы, бысраҡ урында үрсегән күп аяҡлы күкһел аҡ бөжәк; бөтә ер йөҙөндә еүеш һәм ҡараңғы урындарҙа йәшәй торған ҡыҫала һымаҡ хайуандар.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бер нисә мм алып 25 см тиклем оҙонлоҡтағы кәүҙәһе баштан һәм аҙ айырымланған кәүҙәнән (күкрәк бүлеге юҡ) тора. Башында бер, бер нисә ябай йәки ҡатмарлы күҙ, 1 пар мыйыҡ һәм 3 пар яңаҡ урынлашҡан. Кәүҙә сегменттары күп һанлы, гомо- йәки гетероном; аяғы 8 быуынтыҡлы, тырнаҡлы (иренаяҡлыларҙа беренсе пары аяҡ-яңаҡҡа әүерелгән). Ике пар аяҡлыларҙа кәүҙәнең икенсе-дүртенсе сегменттарында 1‑әр, артабанғыларында 2-шәр пар аяҡ. Аш һеңдереү системаһы 2 пар шайыҡ биҙе менән; бауыры юҡ. Трахеялар менән тын ала. Бүлеп сығарыу системаһы мальпиги көпшәләренән тора. Айырым енесле, иренаяҡлыларҙа енси ағзалары арттан икенсе, башҡаларында — кәүҙәнең 2‑се йәки 3‑сө сегментында. Аталаныу эстә һәм тышта була, ҡауышҡанда ата зат сперматозоидлы муҡсаны аяғы менән инә заттың енси юлдарына күсерә
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Классификация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Инфраотряд/Вариетет Diplocheta
-
- Инфраотряд Holoverticata
- Вариетет: Tylida
- Вариетет: Microcheta
- Вариетет: Synocheta
- Инфраотряд: Crinocheta
-
- Agnaridae
- Alloniscidae
- Armadillidae
- Armadillidiidae
- Balloniscidae
- Bathytropidae
- Berytoniscidae
- Cylisticidae
- Delatorreidae
- Detonidae
- Eubelidae
- Halophilosciidae
- Olibrinidae
- Oniscidae
- Philosciidae
- Platyarthridae
- Porcellionidae
- Pudeoniscidae
- Rhyscotidae
- Scleropactidae
- Scyphacidae
- Spelaeoniscidae
- Stenoniscidae
- Tendosphaeridae
- Trachelipodidae
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
- Мокрицы // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)


text:
Башҡортостан Республикаһы Хѳкүмәтенең 2012 йылдың 21 майында ҡабул ителгән ҡарарына ярашлы, Иглин районының Иглин ауылындағы 4-се урта дѳйѳм белем биреү мәктәбенә күренекле тел белгесе, ғалим һәм педагог Данис Солтан улы Тикеев исеме бирелде. Исемен мәктәп йѳрѳткән был шәхестең биографияһына күҙ һалып, хеҙмәттәрен байҡап, уның эшмәкәрлеге һѳҙѳмтәләре менән гәзит уҡыусыларҙы ҡыҫҡаса таныштырып китеү урынлылыр, тип уйлайбыҙ.
Башҡорт тел ғилеме белгесе Данис Солтан улы Тикеев Иглин районының Иҫке Ҡыбау ауылында тыуған. Хәрби хеҙмәттән һуң Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай. Ғүмеренең байтаҡ ѳлѳшѳн ул Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһына бағышлай. Был уҡыу йортонда Данис Солтан улы ассистенттан алып профессор дәрәжәһенә тиклем бѳтә үҫеш баҫҡыстарын үтә, кандидатлыҡ, докторлыҡ диссертацияларын яҡлай, факультет деканы вазифаһын башҡара, башҡорт теле һәм әҙәбиәте кафедраһын етәкләй. Данис Тикеев—150-нән ашыу ғил-ми мәҡәлә, шулай уҡ 10 монография, 5 уҡыу дәреслеге, 10 уҡыу әсбабы һәм башҡа ғилми хеҙ-мәттәр авторы. Ул ғилми эшмәкәрлегендә тѳп иғтибарҙы баш-ҡорт теле синтаксисына, телмәр мәҙәниәтенә һәм лингводидактикаға йүнәлтә. Уның фундаменталь хеҙмәттәренең береһе булып 2004 йылда Мәскәүҙә донъя күргән «Хәҙерге башҡорт теленең синтаксис нигеҙҙәре» тигән монографияһы тора. Был хеҙмәте менән ғалим башҡорт теле синтаксисын структур-семантик йүнәлештә ѳйрәнеүгә нигеҙ һала, үҙенең ғилми мәктәбен булдыра, уның етәкселегендә кандидатлыҡ диссертациялары яҡлана. Данис Солтан улы башҡорт телен уҡытыу методикаһы, телмәр мәҙәниәте һәм стилистика проблемаларына ла етди иғтибар бирә, тѳплѳ хеҙмәттәр яҙа, егерме йылдан ашыу «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналының редколлегия ағзаһы булып тора.
Профессор Д.С. Тикеев етәкселегендә бик күп башҡорт йәштәре кандидатлыҡ диссертацияларын уңышлы яҡлай алды, улар араһында Урал аръяғынан, шулай уҡ Баймаҡ тѳбәгенән үҫеп сыҡҡан ғалимдар ҙа байтаҡ.
Кадрҙар әҙерләүҙәге емешле хеҙмәте ѳсѳн Д.С.Тикеев «Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы», «РФ-ның атҡаҙанған уҡытыусыһы», «РФ юғары мәктәбенең почетлы хеҙмәткәре» исемдәренә лайыҡ була, РФ Педагогика һәм социология фәндәре академияһының ағза-корреспонденты булып һайлана.
Иҫән сағында ғалим тыуған районында мәктәп уҡыусылары менән осрашыуҙар үткәрә, ауылдаштары, яҡташтары күренекле телсе тураһында яҡты иҫтәлектәр һаҡлай, башҡорт теле дәрестәрендә күренекле тел белгесенең ижади ҡомартҡыһын ҙур теләк менән ѳйрәнә. Улар мәктәпкә арҙаҡлы шәхестең исеме бирелеүен дә ҙур дәрәжә итеп ҡабул итте.
Ғалимдың ҡустыһы, шулай уҡ ғалим, тарих фәндәре кандидаты Фаил Солтан улы Тикеев тураһында ла әйтеп китеү бик урынлы. Ул Данис Тикеевтың эшен тоғро дауам итә тиһәк тә, хата булмаҫ. Фаил Тикеев Ѳфѳләге киң билдәле «Ғилем» нәшриәтенең директоры булараҡ, милләтебеҙҙең ғилми баҫмаһын юғары кимәлгә күтәреү ѳсѳн күп кѳсѳн һала, ағаһының исемен мәңгеләштереү буйынса ла эштәр башҡара. Шуныһы ҡыуаныслы, Ф.С.Тикеев беҙҙең тѳбәктәге фән үҙәктәренең үҫеш процесына ыңғай ҡарашта, ярҙам ҡулын һуҙырға әҙер тора. Мәҫәлән, ул Сибай ҡалаһында эшләп килгән «Башҡортостан Республикаһының Тѳбәк тикшеренеүҙәр институты» дәүләт автономиялы ғилми учреждениеһы китапханаһына «Ғилем» нәшриәтендә баҫылған 562 атамалы 1200 дана китап бүләк итте. Фаил Солтан улының ошо изгелекле эше ѳсѳн оло рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ, яуаплы эшендә һәм тормошонда ҙур уңыштар теләйбеҙ. Тикеевтар кеүек илебеҙ, халҡыбыҙ тип йәшәгән ошондай ир-егеттәребеҙ күберәк булһын ине.
Л.Р.Сѳләймәнова,
филология фәндәре кандидаты.


text:
- Подробности
- Просмотров: 369
БӘЛӘКӘЙ БАШҠОРТОСТАН, 1917 й. 15 нояб. иғлан ителгән (ҡара: Фармандар №1 һәм №2) һәм дек. 3‑сө Бөтә башҡорт ҡоролтайы автономияны ғәмәлгә ашырыуҙың беренсе этабы булараҡ раҫлаған авт. Башҡортостандың тәүге терр‑яһы, 1918 й. ғин. Б.Б. исемен ала. Ул Өфө губернаһы (Златоуст өйәҙе, Өфө өйәҙе, Стәрлетамаҡ өйәҙенең бер өлөшө), Пермь губернаһы (Екатеринбург өйәҙе, Красноуфимск өйәҙе, Шадринск өйәҙенең бер өлөшө), Һамар губернаһы (Быҙаулыҡ өйәҙенең бер өлөшө), Ырымбур губернаһының башҡ. терр‑яларын үҙ эсенә ала. Артабан Б.Б. башҡорттарҙың күпселек өлөшө йәшәгән көнбайыш Башҡортостанды (Пермь губ. Уҫы өйәҙе, Һамар губ. Бөгөлмә өйәҙе, Өфө губ. Бәләбәй өйәҙе, Бөрө өйәҙе, Минзәлә өйәҙе, Өфө өйәҙенең башҡ. терр‑яларын) ҡушыу планлаштырыла. 1917 й. Б.Б. 9 кантонға [Барынтабын, Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Искен-Ҡатай, Ҡыпсаҡ, Ҡыуаҡан, Тамъян-Ҡатай, Туҡ-Соран, Үҫәргән] бүленә, 1918 й. — 13 кантонға (Арғаяш кантоны, Бөрйән-Түңгәүер кантоны, Дыуан кантоны, Ете ырыу кантоны, Көҙәй кантоны, Ҡошсо кантоны, Ҡыпсаҡ кантоны, Табын кантоны, Тамъян-Ҡатай кантоны, Туҡ-Соран кантоны, Үҫәргән кантоны, Юрматы кантоны, Ялан кантоны). Б.Б. сиктәрендә Башҡортостан автономияһы “Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеү” (20.3.1919) м‑н раҫлана. 1920 й. халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре б‑са, Б.Б. терр‑яһы 93108 км2, халҡы 1249539 кеше тәшкил итә. 1922 й. Оло Башҡортостан тип үҙгәртелә.
С.Ф.Ҡасимов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Бөгөн Өфөлә машина янды
Бөгөн Өфөлә машина янды
Ғәҙәттән тыш хәл Баҡалы урамында теркәлгән. Шаһиттар иҫбатлауынса, бында йорт ихатаһына ҡуйылған иҫке «Волга» янып киткән. Янғын сәбәптәре асыҡлана.Шулай уҡ Өфөлә «Фольксваген» автомобиленең микроавтобусҡа бәрелеүе билдәле булды. Автомобилдәр «Оргсинтез» ойошмаһы янындағы боролошта юл бүлешә алмай. Бәхеткә, һәләк булыусылар юҡ. «Уазик»тан айырмалы, еңел автомобилдең капоты ныҡлы зыян күргән.
«БашДТП» сайтындағы тағы ла бер видеояҙмала шаһиттар фураның ҡапыл ҡаршы юлға сығыуын төшөрөп алған. Еңел автомобиль мөғжизә менән генә һәләкәткә тарымай.


text:
Аҙна яңылыҡтары. Баш ҡаланың Беренсе май урамында тағы ла асфальт ишелде
Аҙна яңылыҡтары. Баш ҡаланың Беренсе май урамында тағы ла асфальт ишелде
Зыян күреүселәр юҡ. Сөнки, был авария тураһында коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре алдан уҡ белгән. Юл ҡатламы сатнай башлау менән улар был урынды кәртәләп алған була. Ремонт эштәре башлауға рөхсәт ҡағыҙы эшләүҙәрен көткән арала асфальт ишелеп тә төштө. Тәбиғәт күренешме был, әллә коммуналь авариямы?Үткән аҙналағы ер ишелеүе ихатала булһа, был юлы соҡор беренсе май урамының ҡап уртаһында барлыҡҡа килгән. Бәхеткә күрә зыян күреүселәр ҙә, ер аҫтына төшөпе киткән автомобилдәр ҙә юҡ. Коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре асфальт сатнай башлағас та авария урынын билдәләп ,кәртәләп ҡуйған.
Азамат Йәлилов, участка етәксеһе: «Дүшәмбе үк был урынды кәртәләп алғайныҡ. Асфальт сатнай башлау менән тикшереү үткәрҙек.Торбаларҙан һыу ағып тороп ер ҡатламын йыуған. Шул сәбәпле бушлыҡ барлыҡҡа килгән».
Белгестәр әйтеүенсә, ғәҙәттән тыш хәлгә карст бушлыҡтарының бер ҡыҫылышы ла юҡ. Сәбәп -кеше факторы. Йәғни, коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәренең эште минән киткәнсе эйәһенә еткәнсе, тип башҡарыуҙары.
Мария Шерегина, «Өфө һыу каналы» предприятиеһының йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса менеджеры: «Күптән түгел генә был урында инженер селтәрҙәрен төҙөкләндереү эше үткәйне. Күрәһең, хеҙмәткәрҙәр үҙ эшен еренә еткереп үтәмәгән. Хәҙер шул уҡ ойошма гарантия буйынса унда ремонт эштәре башҡара».
Шулай ҙа йәмәғәтселекте һиҫкәнергә мәжбүр итте был хәл. Һуңғы арала ғына ошондай ике осраҡ теркәлеүе шикләнерлек тә шул.
Баш ҡала етәкселеге халыҡты ерле юҡтан паникаға бирелмәҫкә өндәй. Өфө геологик ҡатмарлы ерҙә урынлашҡаны билдәле. Карст бушлыҡтары миллион йылдар элек нисек булған шул килеш һаҡлана. Ләкин һауа шарттары, кеше факторы тәбиғәтте үҙгәртә. Һәр тиҫтә йыл һайын бынлдай хәлдәр булып тора. Тик һуңғы ваҡиғаның йорттарға яҡын булыуы ғына ғауға ҡуптарҙы, ти белгестәр.
Владимир Камалов, картограф: «Сәйәхәтсе Паллас та Өфө тураһында ҡала төҙөү өсөн бик насар урынды һайлағандар, тип яҙып ҡалдырған. Карст процесстары беҙҙә миллион йылдар элек үк барлыҡҡа килгән. Әле климаттың үҙгәреүе, коммуникацияларҙың тәьҫире һөҙөмтәһендә ер убыла. Кеше бит хәҙер ер ҡатламына тәрәнерәк инә башланы, ер аҫты һыуҙарын һурҙыра, йылғаларҙы быуа. Был күренештәр һөҙөмтәһеҙ үтмәй».
Дөрөҫ, архитекторҙар ҙа аңһыҙ түгел. Ентекле тикшерелмәгән ергә, карст бушлыҡтарының ҡап өҫтөнә торлаҡ төҙөлмәй. Сатнай башлаған йорттарға маяҡтар ҡуйылып күҙәтеү алып барыла. Халыҡҡа хәүефләнергә урын юҡ, тип ышандыра ҡала етәкселеге.
Ер ишелеүе быға тиклем дә булып торҙо. Ни бары бер юлы ике ваҡиғаның теркәлеүе генә халыҡты мыжғытты. Интернет киңлектәрендә, социаль селтәрҙәрҙә был ғәҙәттән тыш хәл ҡыҙыу фекер алышыу тыуҙырҙы. Кемдер коммуналь өлкәне һүкһә, күләгәһенән дә ҡурҡыусылар карст бушлыҡтары фаразын яҡлай. Ҡайһы бер әсе теллеләр был ваҡиғаға көлкө аша ғына ҡарай. Йәнәһе лә, үткән аҙнала ер аҫтана инеп юғалған Лада Калина автомобиле өҫкә сығырға урын эҙләй.


text:
Благовар районының Яныш, Шарлыҡ, Нейфельд һәм Ҡыҙыл йодоҙ ауылдары халҡы күп тонналы камаздар хәрәкәтен туҡтатты
Благовар районының Яныш, Шарлыҡ, Нейфельд һәм Ҡыҙыл йодоҙ ауылдары халҡы күп тонналы камаздар хәрәкәтен туҡтатты
Бындай аҙымға барырға халыҡты Шарлыҡ ауылы баҫыуҙарына саманан тыш түгелгән ҡош тиҙәге сәбәпсе итте.Дүрт ауыл халҡы берләшеп «Авдон» ҡошсолоҡ фабрикаһынан ҡош тиҙәге ташыусы Камаздарҙы туҡтатты. Бындай аҙымға барырға уларҙы баҫыуға һибелгән тиҙәктән ауылға туҡтауһыҙ таралыусы ауыр еҫ мәжбүр итте.
Шарлыҡ мәктәбе уҡыусылары тәҙрәләрҙе аса алмай. Дәрес барышында елләтелмәгән бүлмәләрҙә белем алырға мәжбүр.
Шарлыҡ ауылында йәшәүсе 87 йәшлек Бөйөк Ватан һуғышы ветеранының да хәле шәптән түгел. Быума сиренән яфаланыусы Талха Суфиян улының имәнес еҫтән башы әйләнә, йыш ҡына ҡан баҫымы күтәрелә. Талха Шәрәфетдинов тыныс, имен донъяла ауыл ерҙәрен үҙ ихтыярында ҡулланыусы яңы хужаларҙың халыҡ мәнфәғәттәрен иҫәпкә алмауы менән килешә алмай.
Яныш ауыл хужалығы берләшмәһе баҫыуҙарын ун йылға ҡуртымға алыусы «Башҡорт ашлығы» етәкселеге беҙгә баҫыуҙарҙы ҡош тиҙәге менән ашлауға ҡарата түбәндәгесә асыҡлыҡ индерҙе.
Яныш һәм Шарлыҡ ауылдары баҫыуҙарына ҡош тиҙәге сығарыу проблемаһы менән килеп тыуған хәлде асыҡлау маҡсатында Башҡортостандың Тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министрлығына ла мөрәжәғәт иттек.
Василий Вахмянин, эколог: «Үҫтерелгән ашлыҡтан мул уңыш алыу маҡсатында баҫыуҙарға органик ашлама индерергә кәрәк. Ҡош тиҙәге беҙҙең ҡошсолоҡ фабрикаларында тейешле эшкәртеү үтә. Баҫыуҙарға уны сығарғанда тейешле технологиялар үтәгәндә кеше һаулығына һәм тирә-яҡ мөхит өсөн хәүеф булмаҫҡа тейеш».
Бер ай дауамында ауыр камаз-дарҙа Яныш ауыл советы ерҙәрендә урынлашҡан баҫыуҙарҙа ҡош тиҙәге ташыла. Ауыл халҡы: өлкән йәштәгеләр, мәктәп уҡыусылары сыҙап торғоһоҙ еҫтән интегә. Ҡар ирей башлау менән тиҙәктең һыу юлдарына үтеп инеү ҡурҡынысы ла бар.


text:
Беҙҙең поезд бер станцияла туҡтаны. Вагон тәҙрәһенән ҡарап ултырам.
—Кәрзинде өҫтәлгә ҡуйһам нисек булыр?—тигәнгә әйләнеп ҡараһам, гөлләмә тулы кәрзин тотҡан бер ир миңә өндәшә икән.
—Әйҙә, улайһа.
Кәрзиндәге рауза сәскәләре күҙҙең яуын ала.
—Ҡустым, сәскә һатаһыңмы әллә?—тип һораным.
—Юҡ, үҙем әле генә һатып алдым.
Асыҡ йөҙлө, алсаҡ кеше ине юлдашым. Ул да мин йәшәгән нефтселәр ҡалаһына ҡайтып бара икән.
—Был тиклем сәскәне ҡайҙа алып бараһығыҙ?
—Ҡатыныма бүләк—45 рауза гөлө тыуған көнөнә.
—Бәхетле ҡатын. Нисә йыл бергә йәшәйһегеҙ?
—Өс ай торабыҙ, ә уны белгәнемә—26 йыл.
Оҙон юлға сыҡһа, кеше ниңәлер осраҡлы ғына тап булған юлдашына бер кемгә лә әйтмәгән ҡайғыһын да, шатлығын да һөйләп ташлай ҡайһы саҡта. Шулай итеп Фәрит исемле был ир асылып китеп, үҙенең тормошон бәйән итте.
—Мин үҙем ауыл малайы. Нефтсе булырға хыялландым. Ҡалаға килеп нефтселәр әҙерләүсе техникумға уҡырға индем,—тип һөйләй башланы юлдашым. —Көҙгө бысраҡ юл. Бер соҡорҙо аша сығам тигәндә, тайып ҡоланым, кепкам осоп китте. Янымда ғына көлгән тауыш:
—Бир ҡулыңды, егет,—ти. Нескә генә билле ҡыҙыҡай мине тартып торғоҙҙо, кепкамды ла алып бирҙе. Шулай таныштыҡ Фаягөл менән. Ул да ауылдан килеп, Яһалма күн фабрикаһына өйрәнсек булып урынлашҡан икән. Бер күреүҙән оҡшаттым мин уны. Биленә төшөп торған толомдары, шаян ҡара күҙҙәре мине әсир итте. Осраша башланыҡ. Уҡыуҙы тамамлауға мине әрмегә алдылар. Хаттар яҙышып торҙоҡ. Ҡайтып, нефть быраулаусылар бригадаһына эшкә урынлаштым, ятаҡта йәшәйем. Бер аҙ эшләп аяҡҡа баҫҡас, өйләнергә иҫәп, ныҡ яратам Фаягөлөмдө. Бригадир ағай ял көнө баҡсаһында ярҙамлашырға саҡырҙы. Ҙур өй, ихата иркен, артта йылға буйында баҡса.
—Фәрит, һин яҡшы егет, тырышһың, миңә бик оҡшайһың. Бер бөртөк кенә ҡыҙым бар, һине кейәү итергә ине,—ти миңә бригадир. Ҡыҙы Лилиә зәңгәр күҙле, бөҙрә сәсле матур ғына. Ул дарыуханала эшләй, үҙе айырым бер бүлмәле фатирҙа йәшәй икән. Эш бөткәс, уны оҙатып ҡуйҙым.
Бер көн вахтанан ҡайтып килгәндә автобустан төшһәм, Фаягөлдө күреп ҡалдым. Ул бер егет менән ҡулға-ҡул тотоношоп һөйләшеп тора ине. Аҙаҡ уны сикәһенән үбеп хушлашты, егет автобусҡа ултырып китте. Фаягөл минең яҡынлашып килгәнде күреп, ҡаушап ҡалғандай булды.
—Кем ул?
—Бер таныш егет, электән беләм,—ти. Күңелдә шик тыуҙы. Тимәк, Фаягөл миңә тоғро түгел...
Туҡта, былай булғас тинем дә Лилиә менән осраша башланым. Шулай ике ҡыҙ араһында йөрөйөм. Фаягөл ниҙер аңлатырға тырыша, мин аҡланыуҙарын ҡабул итмәйем.
Бригадир мине йыш ҡына үҙҙәренә саҡыра башланы, мунса инәбеҙ. Бер көн Лилиә янында ҡунып ҡалдым...
Гөрләтеп туй үткәрҙек. Оҙаҡламай мастер булып киттем. Тормош етеш ине. Ҡатыным бик ипле, тәрбиәле булды, 2 бала үҫтерҙек. Тик йәшләй ауырып донъя ҡуйҙы. Балалар ҙурайғайны инде. Туғандар, дуҫтар яңы ҡатын димләй башланы. Бер саҡ телефондан таныш тауыш миңә өндәшә:
—Сәләм! Хәлдәрең нисек? Был Фаягөл,—ти.—Әйҙә осрашайыҡ,—тип тә өҫтәне.
Бер кафела күрештек. Ул элеккесә һылыу, бер ҙә үҙгәрмәгән, буй-һыны зифа. Ире автопаркта эшләй, ике ҡыҙҙары бар икән.
—Теге юлы автобус туҡталышында һин күргән йәш кеше минең иптәш ҡыҙымдың егете ине. Улар өйләнеште,—ти Фаягөл.—Фәрит, мин һине онота алманым бит, беренсе мөхәббәтем һин. Ирем барыһын да белә, гел генә берәй нәмә булһа «Ана, һинең Фәритең» ти башлай, ул-был һүҙҙәре менән мине рәнйетә...
Ҡатындың күҙҙәренән йәштәр тәгәрәне.
—Беҙ һинең менән ниндәй бәхетле булыр инек,—тип өҫтәне.
—Һинең ирең, балаларың бар, һуң инде ул турала һөйләшеү,—тинем мин хушлашҡанда.
—Кемгә өйләндегеҙ?—тип һораным.
—Фаягөлгә.
—Ире менән асыҡтан-асыҡ һөйләштем. Беренсе мөхәббәт, бер-беребеҙҙе яратабыҙ тинем. Аңланы шикелле, беҙҙең теләккә ҡаршы килмәне.
—Ә балалар?
—Уның бер ҡыҙы кейәүҙә, икенсеһе институтта уҡый. Әсәләрен йәлләгәндәрҙер, тормошо шәптән булмаған бит. Минең балалар риза, өйлән тинеләр. ЗАГС-ҡа торҙоҡ, ресторанда туй үткәрҙек. Мин ниндәй бәхетле, апай! Беренсе мөхәббәтемде ҡайтара алдым. Тиҙҙән мин уны Мысырға алып китәм,—тип дәртләнде ир кеше.
«Ваҡытында береңде берең аңлай алмай, юҡҡа ғына үпкәләүҙән күпме яратышҡан йәш йөрәктең юлдары айырыла. Мәңге бергә була алмай аңҡы-тиңке булып аҙашып йөрөйҙәр»,—тип уйланым.
Бер нисә йыл үтеп китте.Ҡала паркынан китеп барам.
—Апай, һаумыһығыҙ!—тигән тауышҡа туҡтаным. Ҡараһам, Фәрит йылмайып тора. Янында 4 йәштәр тирәһендәге малай бар. Бына ейәнемде паркка алып килдем,— ти.
—Әйҙә ултырып торайыҡ,—тинем мин.—Фаягөл ни хәлдә?
—Һөйгәнең менән бергә булыуҙан да ҙурыраҡ бәхет юҡ икән. Мысырға, Төркиәгә, Кавказға сәйәхәт ҡылдыҡ. Ике бүлмәле фатир һатып алып, уның исеменә яҙҙырҙым. Машина алып бирҙем, уны йөрөтөүгә танытмаға уҡып алды.
—Афарин, былай булғас,—тим.
—Әммә бәхетебеҙ оҙаҡҡа барманы шул, апай. Бер көн командировканан ҡайтһам, өй буш. Ҡатын әйберҙәрен, яңы йыһаздарҙы алып күсеп киткән. Аптыраным был хәлгә. Шылтыратһам, телефонын алмай. Бер аҙна ваҡыт үткәс, ишеттем: кире элекке иренә ҡайтҡан икән. Аҙаҡ фатирҙы яңынан минең исемгә күсерҙе. Биш йыл тигәндә юлдарыбыҙ йәнә айырылды.
—Ниңә киткән?
—Ни эшләптер минең балаларымды баштан уҡ үҙһенмәне. Элекке ҡатыныңдың фотоларын юҡ ит, балаларың йыш килмәһен, тип юҡ-бар сәбәптәр тапты. Ҡыҙҙарын яҡынлатманы, гел үҙе генә барып йөрөнө уларға. Ире һаман яңғыҙы булған, икенсегә өйләнмәгән.
—Хәҙер ни эшләйһең инде?
—Ҡатын-ҡыҙға ышаныс бөттө, яңғыҙ торам. Әле кисә генә ул телефоныма: «Миңә ҡыйын, мин бәхетһеҙ...»,— тигән смс-хәбәр ебәргән.
Ә мин уға: «Үҙең һайлаған яҙмыш»,—тип яҙҙым. Телефондың номерын да алыштырҙым.
Ейәнен етәкләгән Фәрит аллея буйлап китте. Мин оҙаҡ уйланып ултырҙым. Бына яҙмыш, ҡатын-ҡыҙҙы аңла инде.
Ә ҡолаҡта йыр ишетелгәндәй: «Мөхәббәтем, тәүге мөхәббәтем... Һин ҡайҙарҙа ҡалдың аҙашып».
* * *
Мин эшләп йөрөгән ҡала мәктәбенә йәш кенә математика уҡытыусыһы килде. Минең етәкләгән 7-се класҡа ла уны тәғәйенләнеләр. Әлбиттә, йәш кешегә еңел түгел ине, һәр саҡ ярҙам итергә тырыштым, дәрестәренә лә инеп ултыра торғайным.
Нурзилә Дәүләт ҡыҙы бик аҡыллы, тотанаҡлы ине, балалар йәш уҡытыусыға тиҙ өйрәнеп китте. Уның исемен ҡыҫҡартып Зилә тип йөрөттөләр. Уҡытыусының кейәүҙә булыуын, өс йәшлек балаһы бар икәнен белдек.
—Үҙегеҙ йәш кенә булһағыҙ ҙа ғаиләгеҙ бар икән?—тип һораным бер көн.
—Мин институтта уҡығанда уҡ кейәүгә сыҡтым. Рәмил матур, ҡыйыу, күп ҡыҙҙарға оҡшай ине. Волейбол секцияһына йөрөгәндә таныштыҡ. Матур ғына йөрөп алып киттек. Үҙҙәренә лә алып ҡайтты. Ата-әсәһе ауылда абруй ҡаҙанған күренекле кешеләр, бик мул, бай йәшәйҙәр. Егет үҙе лә минең өсөн үлеп тора. Ата-әсәһе мине күргәс тә, улдарына өйләнәһең тигән талап ҡуйҙы. Уҡыу йылын тамамлағас, туй үткәрҙек. Ситтән тороп уҡырға күстек тә, уларҙың ауылы мәктәбенә эшкә урынлаштыҡ.
Тышҡы ялтырауыҡ алдаҡсы икәнен аңламаған бер ҡатлы ҡыҙ булғанмын. Был ғаиләлә байрам итергә яраталар. Сәбәптәре табылып тора: тыуған көн, билдәле дата, берәүҙең балаһы тыуған, туй һәм башҡалар. Ирем дә эсә башланы. Эсһә, холҡо юҡ, йоҡламай, төнө буйы болара, ҡул күтәрергә лә оялмай. Ҡайнымды ғына тыңлай. Балабыҙ тыуһа тынысланыр тиһәм, юҡ, киреһенсә эсеүҙәре, һуғышыуҙары йышайҙы ғына. Балаға 1 йәш тулғайны эшкә сыҡтым. Мәктәптә оялам, Рәмил дә уҡыта бит, беҙҙең хәлде белеп торалар кеүек. Бер саҡ баламды төрөп алдым да үткән автобусҡа ултырып ҡайтып киттем. Fаиләлә кинйәкәй алтынсы бала инем. Мине иркәләтеп кенә үҫтерҙеләр, үҙ һүҙле, еңмеш булдым. Әсәйемдәр бындай хәл килеп сыҡҡанға аптыраны. Артымдан ҡайным, ирем килеп алып ҡайтып киттеләр. Рәмил ғәфү үтенә, башҡаса эсмәҫкә һүҙ бирә. Ләкин тағы шул хәл ҡабатлана. Балама 3 йәш тигәндә бөтөнләй ҡайтып киттем. Әле әсәйем улымды ҡарай, үҙем көн дә автобус менән эшкә килеп-ҡайтып йөрөйөм,—тине йәш ҡатын.
—Әле ирегеҙ ни эшләй?
—Ҡайным үлгәс, бөтөнләй бәйһеҙләнде, әсәһен тыңламай, мәктәптән эштән китте. Малайым янына килеп йөрөй. Әсәйем: «Кейәүҙең төҫ-башы бар. Төҫө барҙан төңөлмә, тиҙәр бит, айырылышырға ашыҡма, улыңдың атаһы, килешегеҙ, ярашығыҙ»,— ти.
—Эсеүен ҡуйһа ярар ҙа ул...—тип уфтанды әңгәмәсем.
...Беҙҙең класс мәктәп буйынса дежур ине. Мәктәпкә ингән ерҙә торһам, бер егет килеп инде лә минән Зилә Дәүләт ҡыҙын һораны. Оҙон буйлы, ҡаҡса кәүҙәле, ипле генә һөйләшә.
—Ул дәрестә әле. Кем булаһығыҙ?—тим.
—Класташы, мәктәптә бергә уҡыныҡ,—тине лә сығып китте.
Аҙаҡ Зилә миңә һөйләне:
—Шамил эҙләп килгән, ауылға ла барған. Интернатта бергә уҡыныҡ. 6-сы кластан дуҫлашып йөрөй башланыҡ. Ул рәсем төшөрә, ә мин стена гәзитебеҙҙең редакторы. Ҙур класҡа еткәс, иптәш ҡыҙым янына Шамилдың ауылына барып ҡайттым. Бик оҡшағайны. Аттестат алғас, мин институтҡа, ә ул техникумға уҡырға индек. Ваҡыты еткәс, уны армияға саҡырҙылар, миңә хаттар яҙа ине. Институтҡа һалдат кейемендә яныма килеп йөрөнө. Ояла торғайным иптәштәрҙән. Минең тирәлә егеттәр күп урала, ә Шамил ныҡ көнләшә ине. «Ниңә был егеткә йылмайып ҡараның, ниңә анау һиңә йылмайып ҡарай, нишләп уның менән һаулыҡ һорашаһың»,— тип үткән бер егеттән ҡыҙғана. Шуғамылыр инде, ҡапыл икенсе егетте һайланым да ҡуйҙым. Тормоштоң ошолай боролош алыуына үҙем генә ғәйепле.
—Шамил өйләнгәнме?
—Эйе. Ауылдарына йәш уҡытыусы ҡыҙ килгән дә, шуны алған. Ҡыҙҙары тыуғас, ҡайныһы ҡаланан фатир алып биргән. Ҡатыны һүҙ сыҡҡан һайын, торлаҡ уныҡы булыуын, уның атаһы алып биреүен әйтә икән. Ҡайныһы ла: «Бешмәгән ирһең, ялҡауһың, ғаиләңде аҫрай алмайһың»,—тип ҡыҙын ҡыҙғана икән. Шамил ситкә китеп эшкә төшкән. Ә ҡатыны уның янына күсмәй, баланы әсәһе ҡарай. Ул әле: «Һине онота алмайым. Яратам үҙеңде. Нисек тә бергә булайыҡ»,—ти. Үҙем дә бик үкенәм Шамилды рәнйеткәнемә,—тине ул, күҙ йәштәрен һөртөп.
Мин уны йыуатырға тырыштым:
—Һеҙ әле йәш, барыһы ла алда, тик уйлап эш итергә кәрәк, йөрәгеңде тыңла,—тинем.
Бер аҡыл эйәһенең әйткәне хәтергә килде. «Кеше донъяға килгәндә, уға тәғәйен яртыһы ла тыуа. Шул ике ярты йән бер-береһен эҙләй икән. Әгәр ҙә тап килеп ҡауышһалар, бәхетле пар булып ғүмер итәләр. Ә күпме йән үҙенең яртыһын таба алмай аҙашып йөрөй, интегеп йәшәй. Йөҙ кешенең егермеһе генә үҙ бәхетен таба икән»,—тип яҙған әүлиә.
Шундай рус әйтеме лә бар: «Жили счастливо, душа в душу».
... Күп йылдар үтеп китте. Көтмәгәндә Өфөлә Зиләне осраттым. Тулы кәүҙәле, матур ҡатын сәләм биргәс, танымай торҙом.
—Колледжда уҡытам, өйгә ҡайтып барам, әйҙәгеҙ беҙгә барып ял итеп алығыҙ,—тип ҡыҫтай башланы. Таксиға сығам тигәс, еңел машинала автовокзалға алып барҙы. Байтаҡ һөйләшеп ултырҙыҡ.
—Шамил менән өйләнештек. Ул эшсән, уңған ир булып сыҡты. Ҡаланан алыҫ түгел ер алып, атай-әсәйҙәр, туғандар ярҙамы менән өй күтәрҙек, донъябыҙ бөтөн. Ирем механик, заводта эшләй. Уртаҡ ике балабыҙ бар. Минең улымды ла үҙенекеләй күреп үҫтерҙе. Әле ул хәрби училищела уҡый. Рәмилдән ярҙам алырға рөхсәт итмәне, үҙенең ҡыҙына ай һайын аҡса ебәреп, һәр яҡлап ярҙам итеп тора. «Йәш ғүмерҙең күпме матур мәлдәрен заяға үткәрҙек. Бында икебеҙ ҙә ғәйепле»,—ти. Һине аңлаған, яратҡан кешең менән ғүмер итеүе оло бәхет икән,—ти Нурзилә Дәүләт ҡыҙы. Уның тормошона мин ҡыуандым. Яҙмыштың ҡоло түгел, ә хужаһы булырға кәрәк. Fүмер ике килмәй.
Рәсимә Айсыуаҡова.
Сибай ҡалаһы.


text:
«Fаилә ҡороу өсөн ғашиҡ булыу ҙа етә. Ә уны һаҡлап ҡалыу өсөн түҙемле, сабыр булырға һәм ғәфү итергә өйрәнергә кәрәк. Һәр берегеҙҙә ошондай яҡшы сифаттар булғанға ла һеҙ бөгөн 50, 60 йыл бергә»,—тине Сибай ҡалаһы ЗАГС-ы бүлеге начальнигы Айгөл Әҡсән ҡыҙы Бохарбаева алтын һәм гәүһәр туйҙарын билдәләүселәрҙе тәбрикләп.
Бынан 50 йыл элек йәйҙең иң матур мәлендә Анатолий һәм Тамара Архиповтар, Сергей һәм Тамара Замесиндар, Әмирхан һәм Ифрида Мөхәмбаевтар, Николай һәм Нина Бердниковтар, Fәзизулла һәм Зөбәржәт Ҡорманаевтар, Вәлиәхмәт һәм Зөлфиә Йәнтүриндар яратышып ғаилә ҡорған. Бөгөн дә уларҙың шул хистәре һаҡланған, бер-береһенә тағы ла яҡыныраҡ, ҡәҙерлерәк булып киткәндәр.
Михаил һәм Зинаида Фроловтар, Александр һәм Анна Араповтар, Иван һәм Александра Пьянзиндар, Рамаҙан һәм Йәнбикә Үтәғоловтар иһә 60 йыл бергә-бергә донъя көткән.
Иңгә-иң терәп, татыу, татлы ғүмер итеүселәрҙе ҡотлау тантанаһында Сибай ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары И.Р.Хәйруллин, эштәр идарасыһы А.Ф.Иҙрисов ҡатнашты. Илгиз Рәхимйән улы бәхетле юбилярҙарға Башҡортостан Республикаһы Президенты вазифаһын башҡарыусы Р.З.Хәмитовтың махсус бүләген тапшырҙы һәм изге теләктәр теләне.
—Һеҙ—йәштәргә оло үрнәк. Үҙегеҙҙең йәшәү рәүешегеҙ менән барыһына ла өлгө булып тораһығыҙ. Киләсәктә лә һау-сәләмәт булып, бергә йәшәүегеҙҙең тағы ла матур даталарын билдәләргә яҙһын,—тине И.Р.Хәйруллин.
«Атайсал» гәзитенең әүҙем йәмәғәт хәбәрсеһе, Сибай ҡалаһының Почетлы гражданы, мәғариф ветераны Рамаҙан Исмәғил улы һәм Йәнбикә Нәжметдин ҡыҙы Үтәғоловтарҙан (һүрәттә) татыу ғүмер итеү серен сисеүҙәрен үтендек.
—Fаилә—тормошта иң мөһим нәмә. Fаиләң булмаһа—бер нәмәң дә юҡ тип иҫәплә, тигән боронғолар. Беҙҙең байлығыбыҙ—ул ғаиләбеҙ. Уны һаҡлап ҡалыу өсөн бер-береңде аңларға, ғәфү итергә, берең ут булғанда, икенсеңә һыу булырға кәрәк. Шул саҡта ғына донъяғыҙ алға барыр,—тине Йәнбикә Нәжметдин ҡыҙы. Хәләл ефетенең һүҙҙәрен Рамаҙан Исмәғил улы ла ҡеүәтләне:
—Йәмәғәт эштәрендә әүҙем булырға кәрәк. Ул ваҡытта донъя ваҡлыҡтарына, ирешкә-талашҡа ваҡыт ҡалмай. Өс бала—ике ул, бер ҡыҙ үҫтерҙек. Шуларҙы аяҡҡа баҫтырайыҡ, тип эшләнек. Fүмер шулай үтеп тә киткән, ә беҙ үҙебеҙҙе һаман йәш һәм көслө итеп тоябыҙ.
Юбилярҙарҙы тантаналы ҡотлау сараһын ҡаланың халыҡ мәҙәниәте һәм ял үҙәге һәүәҫкәрҙәре Салауат Исхаҡов, Олеся Латышева, Лерида Ишморатоваларҙың сығыштары биҙәне. Оло йәштәгеләрҙе шулай уҡ балалары, ейән-ейәнсәрҙәре ҡотланы.
Мәҙинә Мансурова.


text:
Яйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 64-65
Батыр даны онотолмай08.06.2015
Милли көрәш...Уның тарихы халҡыбыҙҙың боронғо легендаларына барып тоташа. Элек-электән төрлө йыйындарҙа, һабантуйҙарҙа көрәш халыҡтың иң яратып, сәмләнеп, тулҡынланып ҡарай торған спорт төрө булып һаналған. Халҡыбыҙҙың был йолаһы бөгөнгө көндә лә иғтибарҙы үҙенә ылыҡтырған тамаша. Милли көрәш хәҙер үҙенең икенсе йәшлеген кисерә, тиһәк һис тә яңылышмаҫбыҙ.
Спорттың был төрө Бөтә Союз берҙәм спорт классификацияһына индерелде, көрәшселәрҙе дәртләндереп, илһамландырып спорт разрядтары, спорт мастеры тигән исем бирелә. Хәҙер Бөтә Донъя, Рәсәй беренселеге даими рәүештә үткәрелеп килә. Шуныһы ҡыуаныслы - нигеҙҙә беренселек өсөн Башҡортостан, Татарстан батырҙары алышып ҡына ҡалмай, һәр саҡ еңеү яулай. Шундай ҙур ярыштарҙа ҡатнашҡан ҡатын-ҡыҙҙарҙы күреү үҙе үк һоҡландыра.
Ошо көндәрҙә Ишмәкәй ауылында милли көрәш буйынса Рәсәйҙең спорт мастеры мәрхүм Радик Әүхәҙей улы Зәйнуллин призына уҡыусылар араһында ете йәштән ун ете йәшкә тиклем төрлө ауырлыҡтары буйынса дзюдо, ә ветерандар араһында милли көрәш буйынса турнир ойошторолдо. Ярышта Балалар спорт мәктәбе, Балалар ижад йорто, 10-сы, Ҡотой, Ишмәкәй мәктәбе уҡыусылары ҡатнашты. Барлығы ике йөҙләп көрәшсе килгәйне. Шуларҙың егермеһе - ҡыҙҙар.
Төрлө ауырлыҡтар араһында Балалар ижад йортонан Владимир Ильясов, Эмиль өбәйҙуллин, Надир Мәғәсүмов, Әмир Шәрипов, Руслан Хәлилов; Балалар спорт мәктәбенән Азалина Сафина, Денис Усманов, Артур Йәшелбаев, Тимур Байбулатов, Родион Юнысов, Арсен Камалов; 10-сы мәктәптән Айлина афарова, Диана Таһирова, Эльвина Астанова; Ҡотойҙан Нургиз Камалетдинов, Зариф Сөләймәнов, Илдар Сафин; Ишмәкәйҙән Виктория Фазлетдинова, Айгүзәл Ваһапова (күнекмәләргә Иҫтамғол ауылынан йөрөй), Самир Абыҙгилдиндар үҙ ауырлыҡтарында чемпиондар булһа, командалар араһында 1-се урынға Ишмәкәй көрәшселәре сыҡты (тренеры Ф.З. Шакиров), 2-се урынға Балалар ижад йорто (А.Ю. Воронцов), өсөнсөгә Балалар спорт мәктәбе һәм 10-сы мәктәп (И.Г. Харисова, А.А. Шумков) командалары сыҡтылар. Ә милли көрәштә ветеран көрәшселәр, спорт мастеры, «Башҡортостандың атҡаҙанған физкультура хеҙмәткәре», Рәми Гарипов исемендәге башҡорт гимназияһы ның тренеры Жәлил Йосопов, спорт мастеры, 2001 йылда Республика һабантуйында еңеү яулап машина отоусы Илдус Әсәҙуллин, спорт мастеры кандидаттары Дамир Зарипов, Йәүҙәт Сафин һәм Радик Әүхәҙей улының ауылдашы, балалыҡ дуҫы Аусаф Ишмөхәмәтов көрәш майҙанына сығып, таһыллыҡ күрһәтеп, үҙҙәренең йәшлектәрен иҫтәренә төшөрҙө.
Спорттың был төрө Бөтә Союз берҙәм спорт классификацияһына индерелде, көрәшселәрҙе дәртләндереп, илһамландырып спорт разрядтары, спорт мастеры тигән исем бирелә. Хәҙер Бөтә Донъя, Рәсәй беренселеге даими рәүештә үткәрелеп килә. Шуныһы ҡыуаныслы - нигеҙҙә беренселек өсөн Башҡортостан, Татарстан батырҙары алышып ҡына ҡалмай, һәр саҡ еңеү яулай. Шундай ҙур ярыштарҙа ҡатнашҡан ҡатын-ҡыҙҙарҙы күреү үҙе үк һоҡландыра.
Ошо көндәрҙә Ишмәкәй ауылында милли көрәш буйынса Рәсәйҙең спорт мастеры мәрхүм Радик Әүхәҙей улы Зәйнуллин призына уҡыусылар араһында ете йәштән ун ете йәшкә тиклем төрлө ауырлыҡтары буйынса дзюдо, ә ветерандар араһында милли көрәш буйынса турнир ойошторолдо. Ярышта Балалар спорт мәктәбе, Балалар ижад йорто, 10-сы, Ҡотой, Ишмәкәй мәктәбе уҡыусылары ҡатнашты. Барлығы ике йөҙләп көрәшсе килгәйне. Шуларҙың егермеһе - ҡыҙҙар.
Төрлө ауырлыҡтар араһында Балалар ижад йортонан Владимир Ильясов, Эмиль өбәйҙуллин, Надир Мәғәсүмов, Әмир Шәрипов, Руслан Хәлилов; Балалар спорт мәктәбенән Азалина Сафина, Денис Усманов, Артур Йәшелбаев, Тимур Байбулатов, Родион Юнысов, Арсен Камалов; 10-сы мәктәптән Айлина афарова, Диана Таһирова, Эльвина Астанова; Ҡотойҙан Нургиз Камалетдинов, Зариф Сөләймәнов, Илдар Сафин; Ишмәкәйҙән Виктория Фазлетдинова, Айгүзәл Ваһапова (күнекмәләргә Иҫтамғол ауылынан йөрөй), Самир Абыҙгилдиндар үҙ ауырлыҡтарында чемпиондар булһа, командалар араһында 1-се урынға Ишмәкәй көрәшселәре сыҡты (тренеры Ф.З. Шакиров), 2-се урынға Балалар ижад йорто (А.Ю. Воронцов), өсөнсөгә Балалар спорт мәктәбе һәм 10-сы мәктәп (И.Г. Харисова, А.А. Шумков) командалары сыҡтылар. Ә милли көрәштә ветеран көрәшселәр, спорт мастеры, «Башҡортостандың атҡаҙанған физкультура хеҙмәткәре», Рәми Гарипов исемендәге башҡорт гимназияһы ның тренеры Жәлил Йосопов, спорт мастеры, 2001 йылда Республика һабантуйында еңеү яулап машина отоусы Илдус Әсәҙуллин, спорт мастеры кандидаттары Дамир Зарипов, Йәүҙәт Сафин һәм Радик Әүхәҙей улының ауылдашы, балалыҡ дуҫы Аусаф Ишмөхәмәтов көрәш майҙанына сығып, таһыллыҡ күрһәтеп, үҙҙәренең йәшлектәрен иҫтәренә төшөрҙө.
Тештәр сәләмәтлеге һағында08.06.2015
- Кешенең ауыҙ ҡыуышлығында йөҙәрләгән микроб йәшәй. Улар, боҙоҡ тештәр аша ҡанға етеп, етди ауырыуҙар тыуҙырырға һәләтле. Шуға керә тештәргә айырыуса иғтибар бирергә кәрәк. Улар боҙолмаһын өсөн ашағандан һуң даими сайҡатып торорға кәрәк. Йылына ике тапҡыр табипҡа керенеп тороу мотлаҡ. Бының менән кепселек теш сирҙәренең барлыҡҡа килеүен йә булғанының аҙып китеүенән һаҡланырға мөмкин, - тип файҙалы кәңәштәрен бирә ине теш табибы беҙ килеп ингәндә.
Ысынлап та, тип-тигеҙ ынйы кеүек тештәрен күрһәтеп йылмайған кеше тирә-йүндәгеләрҙә һоҡланыу уята. Бөгөн шәхси стоматологиялар быуа быуырлыҡ. Унда тештәрҙе яматырға ла, һурҙырырға ла, профессиональ таҙартыу, үҫтереү һ.б. процедуралар эшләтергә лә була. Кеҫәң генә ҡалын булһын. Мәҫәлән, теш яматыу 2000-3000 һумдан алып, һурып алыу - 500 һумдан башлап…
Был йәһәттән, Сәфәр ауылы халҡы күпкә бәхетле. Сөнки уларға теш дауалатыу өсөн күп суммала аҡса түләргә лә, әллә ҡайҙа йөрөргә лә кәрәкмәй, бары тик ауыл амбулаторияһына килеү ҙә етә. Унда ауыл халҡын тәжрибәле теш табибы Азат Йәнгиров һәр ваҡыт ихлас ҡаршы ала.
Азат Нәжип улы 1977 йылда Учалы ауылында тыуған. Мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт медицина университеты эргәһендәге медицина колледжының теш дауалау бүлегенә уҡырға инә. Уны 1999 йылда тамамлағас, йүнәлтмә буйынса Миндәк ауылына эшкә ебәрелә. Яратып башҡарған эшенә ең һыҙғанып тотонған йәш белгесте ауыл халҡы тиҙ арала яратып өлгөрә. 2000 йылдан алып бөгөнгө көнгә тиклем Сәфәр амбулаторияһында теш табибы булып эшләй. Үҙ эшен яратып башҡарған табипты ауылдың олоһо ла, кесеһе лә ихтирам итә, һәр ваҡыт маҡтап телгә ала.
Ысынлап та, тип-тигеҙ ынйы кеүек тештәрен күрһәтеп йылмайған кеше тирә-йүндәгеләрҙә һоҡланыу уята. Бөгөн шәхси стоматологиялар быуа быуырлыҡ. Унда тештәрҙе яматырға ла, һурҙырырға ла, профессиональ таҙартыу, үҫтереү һ.б. процедуралар эшләтергә лә була. Кеҫәң генә ҡалын булһын. Мәҫәлән, теш яматыу 2000-3000 һумдан алып, һурып алыу - 500 һумдан башлап…
Был йәһәттән, Сәфәр ауылы халҡы күпкә бәхетле. Сөнки уларға теш дауалатыу өсөн күп суммала аҡса түләргә лә, әллә ҡайҙа йөрөргә лә кәрәкмәй, бары тик ауыл амбулаторияһына килеү ҙә етә. Унда ауыл халҡын тәжрибәле теш табибы Азат Йәнгиров һәр ваҡыт ихлас ҡаршы ала.
Азат Нәжип улы 1977 йылда Учалы ауылында тыуған. Мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт медицина университеты эргәһендәге медицина колледжының теш дауалау бүлегенә уҡырға инә. Уны 1999 йылда тамамлағас, йүнәлтмә буйынса Миндәк ауылына эшкә ебәрелә. Яратып башҡарған эшенә ең һыҙғанып тотонған йәш белгесте ауыл халҡы тиҙ арала яратып өлгөрә. 2000 йылдан алып бөгөнгө көнгә тиклем Сәфәр амбулаторияһында теш табибы булып эшләй. Үҙ эшен яратып башҡарған табипты ауылдың олоһо ла, кесеһе лә ихтирам итә, һәр ваҡыт маҡтап телгә ала.
Сәсеү тамамлана08.06.2015
Районда сәсеү кампанияһы тамамланыуға бара. Ҡайһы бер хужалыҡтар бөртөклө культураларҙы сәсеп бөттө, йылы яратыусы ҡарабойҙай, кукурузға, судан үләненә сират етте. Ауыл хужалығы бүлегенеœ баш агрономы Арслан Шәғәретдинов әйтеүенсә, яҙғы сәсеү ошо көндәрҙә тамамланырға тейеш. Яҙғы баҫыу эштәренә һабантуйҙа йомғаҡ яһаласаҡ. Сәсеү кампанияһы 21,6 мең гектар майҙанда уҙғарыла.
Илдәге иҡтисади ҡатмарлыҡтарға ҡарамаҫтан, сәсеү майҙандары кәметелмәне. Киреһенсә, ҡайһы бер хужалыҡтар баҫыуҙарын ҙурайттылар. Мәҫәлән, Илсеғол биләмәһендәге «Авангард» йәмғиәте 257 гектарға иген культуралары сәсте, картуф баҫыуын 30 гектарҙан 60 гектарға арттырҙы, йәмғиәт кишер, сөгөлдөр үҫтереү менән дә шөғөлләнә. Хужалыҡ Сорғот ҡалаһы менән хеҙмәттәшлек итә,етештергән продукцияһын Ханты-Манси округында һатырға ниәтләй. «Байрамғол» агрофирмаһының сәсеү майҙаны 6160 гектарҙы биләй. Хужалыҡ әле кукуруз сәсергә төшкән. Быйыл агрофирма ике сәсеү комплексы һатып алған, яңы техника менән барлыҡ агротехнологияларҙы ла теүәл үтәгәндә, яҡшы уңышҡа өмөт итергә нигеҙ бар. «Күмәс» йәмғиәте ерҙәрен 3,5 тапҡырға арттырған, быйыл сәсеүҙе 1380 гектарҙа уҙғарғандар.
Районыбыҙҙа ғына түгел, республикала алдынғыларҙан һаналған «Юлдаш» йәмғиәтендә һуңғы гектарҙар сәселә. Хужалыҡтағы эштәр менән яҡындан танышырға булдыҡ.
Илдәге иҡтисади ҡатмарлыҡтарға ҡарамаҫтан, сәсеү майҙандары кәметелмәне. Киреһенсә, ҡайһы бер хужалыҡтар баҫыуҙарын ҙурайттылар. Мәҫәлән, Илсеғол биләмәһендәге «Авангард» йәмғиәте 257 гектарға иген культуралары сәсте, картуф баҫыуын 30 гектарҙан 60 гектарға арттырҙы, йәмғиәт кишер, сөгөлдөр үҫтереү менән дә шөғөлләнә. Хужалыҡ Сорғот ҡалаһы менән хеҙмәттәшлек итә,етештергән продукцияһын Ханты-Манси округында һатырға ниәтләй. «Байрамғол» агрофирмаһының сәсеү майҙаны 6160 гектарҙы биләй. Хужалыҡ әле кукуруз сәсергә төшкән. Быйыл агрофирма ике сәсеү комплексы һатып алған, яңы техника менән барлыҡ агротехнологияларҙы ла теүәл үтәгәндә, яҡшы уңышҡа өмөт итергә нигеҙ бар. «Күмәс» йәмғиәте ерҙәрен 3,5 тапҡырға арттырған, быйыл сәсеүҙе 1380 гектарҙа уҙғарғандар.
Районыбыҙҙа ғына түгел, республикала алдынғыларҙан һаналған «Юлдаш» йәмғиәтендә һуңғы гектарҙар сәселә. Хужалыҡтағы эштәр менән яҡындан танышырға булдыҡ.
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
- Подробности
- Просмотров: 441
БАРУДИ Ғәлимйән, әл-Баруди Ғ. (ысын исеме Ғәлиев Ғәлимйән Мөхәмәтйән улы; 2.2.1857, Ҡазан губ. Бәләкәй Ҡауал а. — 6.12.1921, Мәскәү, Ҡазанда ерләнгән), дин әһеле, Эске Рәсәй һәм Себер мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты мөфтөйө (1917—21). Рәсәй мосолмандары союзы ағзаһы (1906). Йәдитселек идеологтарының береһе. Бохара ҡ. мәҙрәсә тамамлағандан һуң (1882) Ҡазандың 5‑се йәмиғ мәсете имам‑хатибы. Исламды яңыртыу һәм мосолман мәктәбен үҙгәртеүҙе яҡлап сығыш яһай. 1891 й. үҙе етәкселек иткән “Мөхәммәҙиә” мәҙрәсәһендә (Ҡазан) яңы ысул м‑н уҡытыу системаһын индерә. Рәсәй мосолмандарының 2‑се һәм 3‑сө съездары эшендә ҡатнаша, 3‑сө съезда (1906 й. авг.) президиум ағзаһы, Ырымбур мосолман дини йыйылышын үҙгәртеп ҡороу комиссияһы рәйесе итеп һайлана. 1906—08 йй., 1913—17 йй. “Әд‑дин үә әл‑әҙәп” (“Дин һәм әхлаҡ”) ж. нәшер итә һәм баш мөхәррире була. 1908 й. ҡәҙимселек яҡлылар ошағы б‑са ҡулға алына һәм Вологда губ. һөргөнгә ебәрелә, 4 айҙан власть ҡарары м‑н ҡалған һөргөн ваҡытын сит илдә үткәрә. Ҡазанға ҡайтҡандан һуң (1910) яңынан имам‑хатиб вазифаһына тәғәйенләнә. 1‑се Бөтә Рәсәй мосолмандары съезында (ҡара: Мосолман съездары) мөфтөй итеп һайлана һәм Милли идарала (ҡара: Милләт мәжлесе) дин эштәре ведомствоһына етәкселек итә. Б. Эске Рәсәй һәм Себер мосолмандарының милли‑мәҙәни автономияһы һәм динде дәүләттән айырыу мәсьәләләрен яҡлап сығыш яһай. Милли идара тарҡатылғандан һуң (1918 й. апр.) — уның башҡа ағзалары м‑н бергә Петропавловск ҡ. китә, 1919 й. мартында Өфөгә әйләнеп ҡайта. Дин ғилеме, арифметика б‑са мәктәп дәреслектәре, яңы ысул б‑са төҙөлгән, 1891—1915 йй. 12 тапҡыр ҡабаттан баҫылған “Сауадхан” әлифбаһы авторы.
Әҙәб.: Юсупов М.Х. Галимджан Баруди. Казань, 2003; Акчура Й. Дамелла Галимҗан әл‑Баруди: тәрҗемәи хәле. Казан, 1997.
М.Н.Фархшатов
Тәрж. Т.С.Дәүләтбирҙина


text:
Суслов Михаил Андреевич
Михаи́л Андре́евич Су́слов (21 декабрь 1902,Һарытау губернаһы — 25 октябрь 1982, Мәскәү) – 1947-1982 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитетының секретары, СССР-ҙа дәүләт, сәйәсәт һәм партия идеологы.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 21 ноябрҙә тыуғандар
- 1902 йылда тыуғандар
- 25 ғинуарҙа вафат булғандар
- 1982 йылда вафат булғандар
- Кремль стенаһы некрополендә ерләнгәндәр
- Социалистик Хеҙмәт Геройҙары
- Ленин ордены кавалерҙары
- Октябрь Революцияһы ордены кавалерҙары
- 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары
- Клемент Готвальд ордены кавалерҙары
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 21 декабрҙә тыуғандар
- 25 октябрҙә вафат булғандар
- Алфавит буйынса сәйәсмәндәр


text:
— Ғариф Вәлиевич, һеҙ матбуғатҡа нисегерәк килдегеҙ?
милли хәрәкәт етәкселәренең береһе Сәғит Мерәҫов була.
1965 йылда Мәскәүҙә КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы ул заманда абруйлы иҫәпләнгән Ижтимағи фәндәр академияһын тамамлап, бер ыңғай кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлап, Башҡортостанға ҡайта. Уны “Совет Башҡортостаны” гәзите редакцияһына эшкә тәғәйенләйҙәр.
Бер йыл баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләгәс, 1966 йылдан 1986 йылға тиклем, ике тиҫтә йыл буйы, республикабыҙҙың төп гәзитенең баш мөхәррире вазифаһын атҡара. Үтә егәрле, эшлекле, үҙенә лә, бүтәндәргә лә бик талапсан етәксе булды. Гәзитте уҡымлы, йөкмәткеле итеп сығарыу, көнүҙәк мәсьәләләрҙе күтәрә белеү, телгә иғтибарлы булыу ул осорҙа редакция коллективының көндәлек иғтибар үҙәгендә торҙо. Ҡалаларҙа һәм райондарҙа осрашыуҙар, уҡыусылар конференциялары үткәрелде. Быларҙың барыһы ла тираждың байтаҡҡа артыуына килтерҙе, халыҡ араһында баҫманың абруйын бермә-бер күтәреүгә булышлыҡ итте. Абдулла Исмәғилев йәш журналистарҙы тәрбиәләп үҫтереү буйынса күп эш башҡарҙы. Бөгөн башҡорт журналистикаһының уҙаманы булған күп кенә публицист һәм журналистар уның янында ҡанат нығытты.
Республика гәзитенә етәкселек итеү менән бер рәттән, Абдулла Ғиниәт улы 1966—1969 йылдарҙа БАССР Журналистар союзы рәйесе булды. 1986—1988 йылдарҙа — БАССР кинофикация дәүләт комитеты рәйесе.
Хаҡлы ялға сыҡҡас та эшләүен дауам итә: биш йыл “Известия Башкортостана” гәзитендә бүлек мөдире, яуаплы секретарь була, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетында яуаплы секретарь вазифаһын башҡара. Абдулла Ғиниәт улы ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем ҡулынан ҡәләмен төшөрмәне, уның төплө, фәһемле мәҡәләләрен гәзит уҡыусылар һәр ваҡыт көтөп алды.
Тарих фәндәре кандидаты Абдулла Исмәғилев —VII — XI саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаты. “Почет Билдәһе” ордены менән бүләкләнгән. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Бөгөн гәзит уҡыусыларға тәҡдим ителгән иҫтәлектәре 2004 йылда яҙылған.


text:
Яҡтыға әйҙәүсе әҙибә28-02-2013, 04:45 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
“Нефтсе” мәҙәниәт һарайында әҙибәбеҙҙең тыуыуына 105 йыл тулыуға арналған хәтер кисәһенә халыҡтың эркелеп килеүе лә ошо хаҡта һөйләй. Кемдәр генә юҡ унда: яҡташтары, замандаштары, студенттар... Ғөмүмән, Зәйнәб Биишеваның ижадын һөйөүселәр уның яҡты рухына баш эйергә килгән.
“Оло Эйек” яҡташтар ойошмаһы рәйесе Венер Аҙнағолов, әҙибәнең ижадына ҡыҫҡаса байҡау яһап, хәтер кисәһен ойоштороуҙа ҙур ярҙам күрһәткән Күгәрсен районы хакимиәтенә, яҡташтарына рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.
Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың һүҙҙәре күптәрҙе уйға һалғандыр, моғайын: “Зәйнәб Биишева — башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары араһынан тәүге драматург, тәүге шағирә, Шәреҡ донъяһында тәүге трилогия яҙған әҙибә, — тине ул. — Уның ижады үҙ дәүерендә төрлө түрәләрҙең битарафлығы арҡаһында лайыҡлы баһа алманы. Әгәр Зәйнәб апай башҡа халыҡ вәкиле булһа, күптән Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелгән булыр ине. Ләкин ул үҙ бәҫен төшөрмәне, баш эйеп йәшәмәне!”
Сәхнәгә данлыҡлы әҙибәнең замандаштары күтәрелде. Яҙыусы Тимерғәле Килмөхәмәтов: “Зәйнәб Биишева ижадына башҡаса ҡарарға, яңы һүҙ әйтергә ваҡыт етте. Уның шәхесен беҙгә тулыраҡ асырға кәрәк”, — тип әҙибәнең “Яҡтыға” трилогияһын нисек ҡабул итеүҙәре тураһында һөйләп үтте. Шағирҙар Ҡәҙим Аралбаев, Әнисә Таһирова, Ирек Кинйәбулатов, Факиһа Туғыҙбаева Зәйнәб Биишеваға арналған шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе.
Хәтер кисәһе йыр-моң менән үрелеп барҙы. Башҡортостандың халыҡ артисы Ғәзим Ильясовтың “Күгәрсен яҡтары”, “Ильяс” йырҙары күңелдәргә һағыш һалды, Күгәрсен районының ҡурайсылар, бейеүселәр ансамблдәренең сығышы йөрәктәрҙе елкендерҙе.
Кисәлә әҙибәнең улы Тельман Әминев ҡатнашты һәм, барыһына ла рәхмәт һүҙҙәрен еткергәндән һуң, түбәндәге шиғыр юлдарын уҡыны:
Йәшәү бәхете —
күңел сафлыҡта,
Йәшәү бәхете —
дуҫлыҡ, хаҡлыҡта.
Йәшәү бәхете —
илең, халҡың өсөн
Хеҙмәт аша
тыуған шатлыҡта.
Эйе, ошо ялҡынлы һүҙҙәр оло әҙибәбеҙ Зәйнәб Биишеваның ғүмерлек девизы, йәшәү маяғы булды һәм тормошо ла халҡыбыҙҙың рухиәт күгендә сағыу йондоҙ булып балҡый!


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » Серҙәре күп был донъяның
Серҙәре күп был донъяның
«Аяғыңды һелкетмә – шайтан ултырыр», «Төнгөлөккә бысраҡ һауыт-һаба ултыртып ҡалдырма – фәрештәләрҙең ҡанаты талыр», «Сүплектә йөрөмә – ен ҡағылыр» – ошо һәм башҡа тыйыуҙарҙы ишетеп үҫтек беҙ, өләсәй тәрбиәһендә үҫкән балалар. Ҡыҙыҡ ине тыйыуҙары: бәләкәй саҡта уларға ышанып, ҡурҡып үҫһәк, саҡ ҡына аҡыл ултырғас, хөрәфәттәргә көлөп ҡарай башланыҡ. Мин – кеше, донъяла иң көслө зат, тип иҫәпләп йәшәгәндә донъяға ҡарашымды үҙгәртергә этәргән ҡыҙыҡ бер ваҡиға булды.
Шулай мин, дипломлы йәш белгес, бер ҙур ауылға эшкә барҙым. Унда иҫке барактан бүлмә бирҙеләр. Тәүге көндө үк танышҡан коллега апайҙар, нишләп ҡурҡмай унда йәшәргә ризалаштың, боронғо зыярат өҫтөндә төҙөлгән тынғыһыҙ йорт бит ул, тиһә лә, иҫем китмәне. Рәхәтләнеп ҙур баракта бер үҙем иркенләп йәшәп киттем. Инде унда йәшәгәнгә айҙан ашҡандыр, бер кисте башҡа һыймаҫлыҡ хәлдәр башланды. Баш күтәрмәй эшләп, йонсоп киткәс, өҫтәл артынан торҙом да, ҡатып киткән билемде яҙып, тегеләй-былай йөрөп әйләндем. Шунан сәй эсергә булдым. Сәйнүкте плитаға ҡуйып, кире өҫтәл артына барып ултырһам, ручкам юҡ. Аптырап, өҫтәлдәге әйберҙәрҙе аҡтарҙым, аяҡ аҫтын ҡараным – ул бер ҡайҙа ла юҡ! Күңелдә бер ниндәй ҙә шик-шөбһә тыуманы, үҙемде иҫһеҙлектә ғәйепләп, ҡайҙа тығып өлгөрҙөм икән ул ручканы, тип баш ватып, сумканан икенсеһен алдым да, эшемде дауам иттем. Сәй ҡайнағас, ручканы дәфтәр өҫтөнә һалып, сәй эсергә икенсе өҫтәл артына күсеп ултырҙым. Мәтрүшкәле сәйҙе һемерә-һемерә, ручканан күҙ ҙә яҙҙырмай бер ни тиклем ҡарап ултырҙым. Аҙаҡ һауыт-һабаны йыуғансы, иҫтән сыҡҡан да ҡуйған. Тағы эш менән булайым тип, кире килһәм, икенсе ручкамдан да елдәр иҫкән! Хайран ҡалдым, нимә уйларға ла белмәй, өҫтәл янында тапанып торҙом да, арығанмын, ахыры, йоҡларға ваҡыттыр тип, урын йәйҙем. Сәғәт төнгө бер тирәһе ине. Утты һүндерҙем, яттым, күҙҙәрҙе йомдом. Көнө буйы аяҡ өҫтө йөрөп талсыҡҡан тәнем яҙылып, әүен баҙарына китеп бара инем, кинәт койканың аҫҡы яғынан кемдер бил тирәһенә төрттө. Тертләп, күҙҙәрҙе астым. Тирә-яҡта дөм ҡараңғы, айҙың һүрән генә яҡтылығы ҡорған аша бер аҙҙан саҡ ҡына беленгәндәй тойолдо. Инде тынысланып, миңә тойолғандыр тип, юрғанға баш аша уранып, күҙҙәрҙе йомдом. Аҫтан тағы кемдер төртмәһенме! Нисек ятҡанмын, шулай ҡаттым! Бүрәнә кеүек ҡатып, күҙҙәрҙе аҡшайтып, шып-шым ята бирәм. Төҙ генә ята инем, аҫтымдағы койканың пружиналары буйлап тулҡын үтте – тәүҙә аяҡ яғынан башҡа тиклем бәүелтте, аҙаҡ – киреһенсә. Ҡот бот буйына китте, юрғанға ике ҡуллап сытырлап йәбештем! Был төштөр, өн түгелдер, тип, үҙемде семтеп ҡарайым – ауырта!
Йөрәктең дарҫлауы бөтә баракка яңғыраған һымаҡ. Әллә берәйһе мин күрмәгән, аңғармаған саҡта йортҡа инеп, мине юрый ҡурҡытырға самалаймы, тигән уй башҡа килеп инде. Шулайҙыр ул, тигән һығымта яһап, былай ятып булмай, ни булһа ла булыр, тип кинәт кенә юрғанды астым да, утты тоҡандырайым, тигәйнем, койкам янында бик оҙон шөкәтһеҙ ҡап-ҡара нимәлер тора! Тәнем зымбырлап, сәсем төптәре ҡыбырланы. О, ул саҡтағы ҡысҡырыуым! Ҡотом алынып, бисмилләһир-рахмәнир-рахим, лә илаһи иллалла, тип әллә ҡайҙан иҫкә төшкән һүҙҙәрҙе ҡысҡырып, үрелеп утты ҡабыҙҙым. Теге нәмә шул уҡ мәлдә юҡҡа сыҡты.
Юрғанға уранып, мөйөшкә һырылып, дерелдәп, йоҡоһоҙ таң аттырҙым. Етмәһә, былай ҙа ҡурҡҡан саҡта башҡа йүнле уй киләме һуң, өләсәйҙәрҙең һөйләгәндәре лә, Гоголдең «Вий» әҫәре... Әтәстәрҙең ҡысҡырыуы менән ҡорғандарҙы шар асып, әйберҙәрҙе шарт-шорт йыйыштырҙым да, ҡайтырға сыҡтым. Ҡайтып барғанда күңелем болғанып, ҡоҫтом, температурам күтәрелде. Өйөбөҙгә ауыр хәлдә ҡайтып тәгәрәнем. Оҙаҡ ауырыным. Көн дә теге нәмәне күреп һаташтым, ҡысҡырып уяндым (тик ҡысҡырыуым төшөмдә генә ине, сөнки тауышым юғалғайны). Өләсәйем белгән доғаларын уҡып, мине өшкөрҙө, дауаханаға ла йөрөнөм. Шуның араһында яҡындарым менән теге ауылға барып, эштән китергә ғариза яҙҙым, барактан әйберҙәремде алдыҡ. Барак әүәлгесә тыныс булып түгел, ә шомло, ҡурҡыныс булып күренде. Янымда кешеләр булһа ла, бисмилланы аҙым һайын ҡабатлап ҡына йөрөнөм, нисектер ҡурҡыныс ине, әйтерһең дә, кемдер беҙҙе ситтән генә күҙәтте...
Бынан һуң күп йылдар үтте инде, һәм мин шул ваҡиғаны хәҙер йылмайып иҫләйем: янымда торған нәмә өй эйәһе булғандыр, тим, ул мине бер ҙә ҡурҡытырға уйламағандыр, ә, киреһенсә, минең менән уйнарға теләгәндер кеүек. Юҡҡа ғына ручкаларымды йәшермәгән бит (әйткәндәй, улар шул килеш зым-зыя юҡ булды)!
Үҙебеҙҙең донъяла яңғыҙ түгеллегебеҙҙе шунан алып беләм. Бындай теләһә нәмәгә ышанмаған атеист дуҫым да яңыраҡ бер ғибрәтле хәлде һөйләне:
– Бала саҡта, өлкәндәрҙең, үлгән кешенең йәне ҡырҡ көн арабыҙҙа йөрөй, тип һөйләгәненә ышанмай инем. Еҙнәм фажиғәле вафат булғас, апайым, балалар менән яңғыҙ йоҡларға ҡурҡабыҙ, беҙгә ҡунырға кил, тип саҡырҙы. Үҙҙәренең йоҡо бүлмәһендә иҙәнгә урын йәйҙе. Балалар йоҡлап китте, минең дә күҙгә йоҡо эленде. Шул саҡ апайым, йоҡлама әле, ти. Уянып киттем, юҡ, йоҡламайым, тигән булам. Шул саҡ ҡолаҡҡа ниндәйҙер шығырлаған тауыш салынды – күрше бүлмәлә кемдер һаҡ ҡына баҫып йөрөй ине. Ишетәһеңме, тип шыбырлай апайым. Эйе, тим. Ҡурҡмаҫҡа тырышам, ә бәпкә йөндәре барыбер ҡалҡты бит, әй... Кемдер берәү аш бүлмәһенән коридорға сыҡты, шунан коридор буйлап атлап, залға инде... Тороп, утты ҡабыҙҙыҡ та, белгән доғабыҙҙы уҡып, апайым менән коридорға сыҡтыҡ – бер кем юҡ. Утты һүндереп, ятһаҡ, кемдеңдер аҙымдарынан тағы иҙән шығыр-шығыр килә. Иртән тороуыбыҙға өй ишеге шар асыҡ! Үҙем нығытып ябып ингәнемде хәтерләйем бит инде... Шулай кемдер көн дә йөрөй. Етмәһә, иртә менән беҙҙе уята бит әле ул: стеналарҙы шаҡылдата, һауыт-һабаны шалтырата, биҙрәләрҙе зыңҡылдата. Тәүҙә, әллә өй эйәһеме икән, тип уйлағайныҡ. Еҙнәмдең ҡырҡы үткәс, был күренештәр бөттө. Шуға ла, еҙнәмдең йәне йөрөнө, тигән фекергә килдек. Бына шулай, ышанһаң – ышан, ышанмаһаң – юҡ. Үҙем шаһит булмаһам, ғүмерҙә лә бындай нәмәгә ышанмаҫ инем. Ғәжәп был донъя...
Ә мин ышанам ул. Икһеҙ-сикһеҙ йыһанда яңғыҙ түгеллегебеҙгә лә, яныбыҙҙа башҡа заттарҙың булыуына ла ышанам. Серҙәре күп әле был донъяның, осона сығып бөтөрлөк түгел.
Алма ҠАРАБАЕВА.
Учалы районы.
Шулай мин, дипломлы йәш белгес, бер ҙур ауылға эшкә барҙым. Унда иҫке барактан бүлмә бирҙеләр. Тәүге көндө үк танышҡан коллега апайҙар, нишләп ҡурҡмай унда йәшәргә ризалаштың, боронғо зыярат өҫтөндә төҙөлгән тынғыһыҙ йорт бит ул, тиһә лә, иҫем китмәне. Рәхәтләнеп ҙур баракта бер үҙем иркенләп йәшәп киттем. Инде унда йәшәгәнгә айҙан ашҡандыр, бер кисте башҡа һыймаҫлыҡ хәлдәр башланды. Баш күтәрмәй эшләп, йонсоп киткәс, өҫтәл артынан торҙом да, ҡатып киткән билемде яҙып, тегеләй-былай йөрөп әйләндем. Шунан сәй эсергә булдым. Сәйнүкте плитаға ҡуйып, кире өҫтәл артына барып ултырһам, ручкам юҡ. Аптырап, өҫтәлдәге әйберҙәрҙе аҡтарҙым, аяҡ аҫтын ҡараным – ул бер ҡайҙа ла юҡ! Күңелдә бер ниндәй ҙә шик-шөбһә тыуманы, үҙемде иҫһеҙлектә ғәйепләп, ҡайҙа тығып өлгөрҙөм икән ул ручканы, тип баш ватып, сумканан икенсеһен алдым да, эшемде дауам иттем. Сәй ҡайнағас, ручканы дәфтәр өҫтөнә һалып, сәй эсергә икенсе өҫтәл артына күсеп ултырҙым. Мәтрүшкәле сәйҙе һемерә-һемерә, ручканан күҙ ҙә яҙҙырмай бер ни тиклем ҡарап ултырҙым. Аҙаҡ һауыт-һабаны йыуғансы, иҫтән сыҡҡан да ҡуйған. Тағы эш менән булайым тип, кире килһәм, икенсе ручкамдан да елдәр иҫкән! Хайран ҡалдым, нимә уйларға ла белмәй, өҫтәл янында тапанып торҙом да, арығанмын, ахыры, йоҡларға ваҡыттыр тип, урын йәйҙем. Сәғәт төнгө бер тирәһе ине. Утты һүндерҙем, яттым, күҙҙәрҙе йомдом. Көнө буйы аяҡ өҫтө йөрөп талсыҡҡан тәнем яҙылып, әүен баҙарына китеп бара инем, кинәт койканың аҫҡы яғынан кемдер бил тирәһенә төрттө. Тертләп, күҙҙәрҙе астым. Тирә-яҡта дөм ҡараңғы, айҙың һүрән генә яҡтылығы ҡорған аша бер аҙҙан саҡ ҡына беленгәндәй тойолдо. Инде тынысланып, миңә тойолғандыр тип, юрғанға баш аша уранып, күҙҙәрҙе йомдом. Аҫтан тағы кемдер төртмәһенме! Нисек ятҡанмын, шулай ҡаттым! Бүрәнә кеүек ҡатып, күҙҙәрҙе аҡшайтып, шып-шым ята бирәм. Төҙ генә ята инем, аҫтымдағы койканың пружиналары буйлап тулҡын үтте – тәүҙә аяҡ яғынан башҡа тиклем бәүелтте, аҙаҡ – киреһенсә. Ҡот бот буйына китте, юрғанға ике ҡуллап сытырлап йәбештем! Был төштөр, өн түгелдер, тип, үҙемде семтеп ҡарайым – ауырта!
Йөрәктең дарҫлауы бөтә баракка яңғыраған һымаҡ. Әллә берәйһе мин күрмәгән, аңғармаған саҡта йортҡа инеп, мине юрый ҡурҡытырға самалаймы, тигән уй башҡа килеп инде. Шулайҙыр ул, тигән һығымта яһап, былай ятып булмай, ни булһа ла булыр, тип кинәт кенә юрғанды астым да, утты тоҡандырайым, тигәйнем, койкам янында бик оҙон шөкәтһеҙ ҡап-ҡара нимәлер тора! Тәнем зымбырлап, сәсем төптәре ҡыбырланы. О, ул саҡтағы ҡысҡырыуым! Ҡотом алынып, бисмилләһир-рахмәнир-рахим, лә илаһи иллалла, тип әллә ҡайҙан иҫкә төшкән һүҙҙәрҙе ҡысҡырып, үрелеп утты ҡабыҙҙым. Теге нәмә шул уҡ мәлдә юҡҡа сыҡты.
Юрғанға уранып, мөйөшкә һырылып, дерелдәп, йоҡоһоҙ таң аттырҙым. Етмәһә, былай ҙа ҡурҡҡан саҡта башҡа йүнле уй киләме һуң, өләсәйҙәрҙең һөйләгәндәре лә, Гоголдең «Вий» әҫәре... Әтәстәрҙең ҡысҡырыуы менән ҡорғандарҙы шар асып, әйберҙәрҙе шарт-шорт йыйыштырҙым да, ҡайтырға сыҡтым. Ҡайтып барғанда күңелем болғанып, ҡоҫтом, температурам күтәрелде. Өйөбөҙгә ауыр хәлдә ҡайтып тәгәрәнем. Оҙаҡ ауырыным. Көн дә теге нәмәне күреп һаташтым, ҡысҡырып уяндым (тик ҡысҡырыуым төшөмдә генә ине, сөнки тауышым юғалғайны). Өләсәйем белгән доғаларын уҡып, мине өшкөрҙө, дауаханаға ла йөрөнөм. Шуның араһында яҡындарым менән теге ауылға барып, эштән китергә ғариза яҙҙым, барактан әйберҙәремде алдыҡ. Барак әүәлгесә тыныс булып түгел, ә шомло, ҡурҡыныс булып күренде. Янымда кешеләр булһа ла, бисмилланы аҙым һайын ҡабатлап ҡына йөрөнөм, нисектер ҡурҡыныс ине, әйтерһең дә, кемдер беҙҙе ситтән генә күҙәтте...
Бынан һуң күп йылдар үтте инде, һәм мин шул ваҡиғаны хәҙер йылмайып иҫләйем: янымда торған нәмә өй эйәһе булғандыр, тим, ул мине бер ҙә ҡурҡытырға уйламағандыр, ә, киреһенсә, минең менән уйнарға теләгәндер кеүек. Юҡҡа ғына ручкаларымды йәшермәгән бит (әйткәндәй, улар шул килеш зым-зыя юҡ булды)!
Үҙебеҙҙең донъяла яңғыҙ түгеллегебеҙҙе шунан алып беләм. Бындай теләһә нәмәгә ышанмаған атеист дуҫым да яңыраҡ бер ғибрәтле хәлде һөйләне:
– Бала саҡта, өлкәндәрҙең, үлгән кешенең йәне ҡырҡ көн арабыҙҙа йөрөй, тип һөйләгәненә ышанмай инем. Еҙнәм фажиғәле вафат булғас, апайым, балалар менән яңғыҙ йоҡларға ҡурҡабыҙ, беҙгә ҡунырға кил, тип саҡырҙы. Үҙҙәренең йоҡо бүлмәһендә иҙәнгә урын йәйҙе. Балалар йоҡлап китте, минең дә күҙгә йоҡо эленде. Шул саҡ апайым, йоҡлама әле, ти. Уянып киттем, юҡ, йоҡламайым, тигән булам. Шул саҡ ҡолаҡҡа ниндәйҙер шығырлаған тауыш салынды – күрше бүлмәлә кемдер һаҡ ҡына баҫып йөрөй ине. Ишетәһеңме, тип шыбырлай апайым. Эйе, тим. Ҡурҡмаҫҡа тырышам, ә бәпкә йөндәре барыбер ҡалҡты бит, әй... Кемдер берәү аш бүлмәһенән коридорға сыҡты, шунан коридор буйлап атлап, залға инде... Тороп, утты ҡабыҙҙыҡ та, белгән доғабыҙҙы уҡып, апайым менән коридорға сыҡтыҡ – бер кем юҡ. Утты һүндереп, ятһаҡ, кемдеңдер аҙымдарынан тағы иҙән шығыр-шығыр килә. Иртән тороуыбыҙға өй ишеге шар асыҡ! Үҙем нығытып ябып ингәнемде хәтерләйем бит инде... Шулай кемдер көн дә йөрөй. Етмәһә, иртә менән беҙҙе уята бит әле ул: стеналарҙы шаҡылдата, һауыт-һабаны шалтырата, биҙрәләрҙе зыңҡылдата. Тәүҙә, әллә өй эйәһеме икән, тип уйлағайныҡ. Еҙнәмдең ҡырҡы үткәс, был күренештәр бөттө. Шуға ла, еҙнәмдең йәне йөрөнө, тигән фекергә килдек. Бына шулай, ышанһаң – ышан, ышанмаһаң – юҡ. Үҙем шаһит булмаһам, ғүмерҙә лә бындай нәмәгә ышанмаҫ инем. Ғәжәп был донъя...
Ә мин ышанам ул. Икһеҙ-сикһеҙ йыһанда яңғыҙ түгеллегебеҙгә лә, яныбыҙҙа башҡа заттарҙың булыуына ла ышанам. Серҙәре күп әле был донъяның, осона сығып бөтөрлөк түгел.
Алма ҠАРАБАЕВА.
Учалы районы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Һуңғы биш йылда сабыйҙар үлеме Башҡортостанда 1,6 тапҡырға кәмегән
Динамикала һуңғы биш йылда Башҡортостанда сабыйҙар үлеме 1,6 тапҡырға кәмегән һәм 2010 йылда 6,9% тәшкил иткән. Һуңғы ярты йылда сабыйҙар үлеме республикала 6,2% тәшкил иткән (Рәсәй буйынса — 7,1%, Волга буйы федераль округында – 6,3%). Республикала сабыйҙар үлеменең иң юғары күрһәткестәре Ҡалтасы, Балаҡатай, Федоровка, Борай, Архангел, Йылайыр, Стәрлебаш, Ғафури һәм Мишкә райондарында теркәлгән. 11 биләмәлә иһә сабыйҙар үлеме бөтөнләй теркәлмәгән, Өфө буйынса ул 4,3% тәшкил иткән. Бер йәшенә тиклем йәшәй алмағандарҙың өстән бер өлөшө етлекмәй тыуған, 52% социаль яҡтан имен булмаған ғаиләләрҙә тыуған, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Ағымдағы йылдың ғинуарынан июнгә ҡәҙәр Башҡортостанда йәмғеһе 26610 сабый донъяға килгән, был уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 4,7 процентҡа аҙыраҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 365
БОЛОНДАРҘЫ ӨЙРӘНЕҮ ҒИЛЕМЕ, болондар, болон үләндәренең биологияһы, экологияһы һәм популяцияһы т‑дағы фән. Б.ө.ғ. болондарҙың классификацияһын эшләй, уларҙың ботаник составы һәм уңыш биреүсәнлегенең мөхит шарттарына бәйлелеген, тәбиғи факторҙар (мәҫ., йылға үҙәндәренең һыу баҫыу режимы үҙгәреүе) һәм антропоген йөкләнеш йоғонтоһонда йыл миҙгелдәре һәм йылдар б‑са болон үҫемлектәре динамикаһын өйрәнә. Болонсолоҡ, геоботаника һәм ботаник ресурстарҙы өйрәнеү ғилеме м‑н бәйле. Башҡортостанда Б.ө.ғ. б‑са тикшеренеүҙәр 20 б. 50‑се йй. башлап Ауыл хужалығы институтында (В.А.Михеев, Х.Ғ.Ғөбәйҙуллин) алып барыла. Ағиҙел й. төрлө типтағы һыубаҫар туғайҙарының һыу баҫыу режимы тирбәлеүе һәм минераль ашламалар ҡулланыу йоғонтоһо һөҙөмтәһендә уңыш биреүсәнлеге һәм төр составы үҙгәреүенең законлылыҡтары өйрәнелә. 80— 90‑сы йй. Башҡорт дәүләт университетында тәбиғи мал аҙығы ерҙәрен геоботаник картаға индереү өсөн болон бергәлектәрен классификациялау эшләнә (Б.М.Миркин), Биология институтында үлән ҡатнашмаларын оҙайлы ваҡыт ҡулланыу өсөн сукцессияларҙы (Миркин, Т.Г.Горская һ.б.), татырлы тупраҡтарҙы фитомелиорациялау өсөн тоҙға сыҙамлы болон үләндәре сәсеүлектәрен (С.И.Йәнтүрин, Ә.Х.Моҡатанов) программалаштырыу б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла. 20 б. аҙ. алып болондарҙы геоботаник тикшереү БДУ‑ла үткәрелә (Миркин, С.М.Ямалов һ.б.).
Әҙәб.: Опыт анализа сукцессий в травосмесях. Уфа, 1987; Миркин Б.М. Экология растительности сельскохозяйственных земель Башкирии. Уфа, 1990; Опыт анализа фиторекультивационной сукцессии на засолённых почвах Зауралья Республики Башкортостан. Уфа; Сибай, 1994.
Б.М.Миркин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 200
ФИЛОЛОГИЯ БЕЛЕМЕ БИРЕҮ, филология өлкәһендә юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү системаһы. Башҡортостанда Ф.б.б. үҫеше Уҡытыусылар институты асылыуға бәйле, унда башҡалар м‑н бер рәттән филол. дисциплиналар уҡытылған һәм урыҫ теле уҡытыусылары әҙерләү тормошҡа ашырылған. 1929 й. алып Тимирязев К.А. исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында башҡ. һәм урыҫ секциялары м‑н әҙәби лингв. бүлеге, 1933 й. – бүлек, 1934 й. — тел һәм әҙәбиәт ф‑ты; 1944 й. башлап “башҡорт теле һәм әҙәбиәте”, 1951 й. – “урыҫ теле” һөнәрҙәре б‑са аспирантура эшләй. 1938 й. Бәләбәй ҡ. Сит телдәр уҡытыусылары ин‑ты (ҡара: Өфө сит телдәр институты) асыла; 1941 й. сит телдәр ф‑ты булараҡ К.А.Тимирязев ис. Педагогия ин‑ты составына индерелә. 1957 й. Башҡорт дәүләт университетында тарих‑филол. ф‑ты (составына урыҫ әҙәбиәте, сит ил әҙәбиәте, урыҫ теле, башҡ. теле һәм әҙәбиәте, татар теле һәм әҙәбиәте каф. инә) булдырыла. Әҙәбиәт ғилеменә инеш, тексҡа лингв. анализ, лингвокультурология, стилистика һәм телмәр мәҙәниәте, әҙәбиәт теорияһы, дөйөм тел ғилеме һ.б. тармаҡ дисциплиналарын үҙ эсенә алған урыҫ, башҡ., татар телдәре, Башҡортостан халыҡтарының башҡа телдәре һәм әҙәбиәттәре, сит телдәр һәм әҙәбиәттәр б‑са Ф.б.б. БДУ‑ла, Педагогия университетында, БДУ‑ның Бөрө филиалында (ҡара: Бөрө социаль‑педагогия академияһы), БДУ‑ның Стәрлетамаҡ филиалында (ҡара: Стәрлетамаҡ педагогия академияһы), Көнсығыш иҡтисади‑юридик гуманитар академияһында, Хәҙерге гуманитар академия, Мәскәү гуманитар университеты, Мәскәү психология‑социология университеты филиалдарында алалар. Вуздарҙа көндөҙгө бүлектә уҡыу – 5, ситтән тороп – 6, бакалавриатта – 4, магистратурала 2 йылда тормошҡа ашырыла. БДУ‑ла һәм уның филиалдарында 29, БДПУ‑ла 12 филол. каф. эшләй. Фәнни һәм педагогик эштәр өсөн белгестәр әҙерләү БДУ, БДПУ, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты аспирантураларында алып барыла. Герман телдәре, тел теорияһы, урыҫ әҙәбиәте, урыҫ теле, сағыштырма‑тарихи, типологик һәм сағыштырма тел ғилеме, РФ халыҡтары телдәре һәм әҙәбиәттәре (башҡ., татар) һөнәрҙәре б‑са кандидатлыҡ һәм докторлыҡ дисс. яҡлау советтары эшләй.
А.А.Фёдоров
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
[Бер генә лә: 0 Уртаса: 0/5]
Был поделите:
- Баҫығыҙ, өсөн, менән уртаҡлашырға хәҙер Twitter (Асыласаҡ яңы тәрәзәңдә)
- Баҫығыҙ, өсөн, менән уртаҡлашырға на Facebook (Асыласаҡ яңы тәрәзәңдә)
- Баҫығыҙ, өсөн, менән уртаҡлашырға бөгөн Google+ (Асыласаҡ яңы тәрәзәңдә)
- Баҫығыҙ, өсөн, менән уртаҡлашырға был reddit (Асыласаҡ яңы тәрәзәңдә)
- Баҫығыҙ өсөн уртаҡлаша " pinterest (Асыласаҡ яңы тәрәзәңдә)
- Баҫығыҙ, өсөн, менән уртаҡлашырға был LinkedIn (Асыласаҡ яңы тәрәзәңдә)
- Баҫығыҙ, өсөн, менән уртаҡлашырға записями был tumblr (Асыласаҡ яңы тәрәзәңдә)
- Уртаҡлаша скайп ярҙамында күрһәттеләр (Асыласаҡ яңы тәрәзәңдә)
- Баҫығыҙ, сафҡа Индереү өсөн бер-береһенә (Асыласаҡ яңы тәрәзәңдә)


text:
20-01-2017, 12:08 / ---
Спартакиада үтте
Ғинуар айында Ѳфѳнѳ, ысын мәғәнәһендә, спорттың баш ҡалаһы тип әйтергә мѳмкин. 2 ғинуарҙан 20-һенә тиклем Башҡортостанда уҡыусылар араһында спорттың ҡышҡы төрҙәре буйынса Республика Спартакиадаһы тамамланып та ѳлгѳрмәне, 15 ғинуарҙан 22-һенә тиклем “Хоккей йондоҙҙары аҙналығы” старт алды. Уҡыусылар араһында үткән беренселек тә хоккей аҙналығына арналды. Трамплин, битләүҙәр, боҙ майҙансыҡтары, трассалар - быларҙың барыһын да һанап бѳтѳрѳрлѳк түгел. Хоккей байрамы сиктәрендә үткән спорт саралары бѳтә республика ѳсѳн ҙур байрамға әйләнде....


text:
Ғөҙөр
Ғөҙөр — Исламда кешенең аҡларлыҡ, иҫәпкә алырлыҡ сәбәбе булыу[1]
Ауырыу намаҙ ҡалдырыуға сәбәп түгел икәне билдәле. Мосолман ауырыуы арҡаһында һушын, хәтерен юғалтыу йә аҡылдан яҙыу сәбәпле генә намаҙ үтәмәүе мөмкин. Ауырыған башҡа барлыҡ осраҡтарҙа ла мосолман фарыз намаҙын уҡырға тырышырға тейеш. Түшәктән тора алмағанда, хатта тәһәрәт ала алмағанда ла намаҙ мотлаҡ ғибәҙәт. Ятып ҡына тора алғанда башы менән генә хәрәкәттәр эшләп намаҙ уҡыла; тәһәрәтләнә алмаһа, ятҡан ерҙән тәйәммүм алып ҡына (мәҫәлән, өй ҡабырғаһына ҡулын һуғып) уҡырға мөмкин.
Әгәр кешенең бер намаҙ уҡыған аралыҡта берәй бүлендеһе сығып торһа, был кеше ғөҙөрлө һанала, ә үҙен «мәғҙур» тип атайҙар. Был хәл ауырыу арҡаһында танауҙан йәки башҡа ағзанан ҡанмы, эренме сығып торғанда була. Шулай уҡ тамсылап ҡына бәүел, һүл, арт юлдан боҙоҡ һауа сығып тороуы ла һәм башҡалар ғөҙөр һанала.
Тәһәрәт боҙолоу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғөҙөрлө кешеләргә төрлө еңеллек ҡаралған. Ул тәһәрәт алып нәүбәттәге намаҙын, башҡа осраҡтарҙа тәһәрәт боҙола тип һаналған сәбәптәр булһа ла, уҡып бөтөрә. Ауырыу менән бәйле булмаған сәбәптәр генә тәһәрәтте боҙа тип һанала. Ошо уҡ тәһәрәт менән ул сөннәт намаҙҙарын тамамлағансы уҡый ала. Әммә фарыҙ намаҙ ваҡыты килеп еткәс, ул тәһәрәтен яңыртырға тейеш.
Фарыз намаҙҙы үтәгәнсе лә бүленделәре сығыуҙан туҡтамаған кеше ғөҙөрлө тип һанала. Әммә туҡтап торған мәле лә була икән, тәһәрәтләнеүҙе һәм фарыз намаҙҙы шул ваҡытҡа тура килтерергә тырышырға кәрәк.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Башҡорт теленең һүҙлеге», 1-се том. — Мәскәү, 1993 — 2451-се бит.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Башҡорт теленең һүҙлеге», 1-се том. — Мәскәү, 1993 — 2451-се бит.