text:
«Рәсәй Балалар хоры» проекты ҡатнашыусылары Башҡортостан Хөкүмәтенең Почет грамотаһы менән бүләкләнде
Стәрлетамаҡ ҡалаһының 3-се балалар музыка мәктәбе директоры һәм хор дисциплинаһы уҡытыусыһы Ирина Столбецова һәм Людмила Герасимова Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Почет грамотаһы менән бүләкләнде. Был юғары наградаға улар Рәсәй Балалар хорын ойоштороуҙа әүҙем булышлыҡ итеүҙәре өсөн лайыҡ булды. Был хаҡта БР рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталы хәбәр итә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Стәрлетамаҡтың «Бәләкәй принц» хорынан 10 ҡатнашыусы грандиоз Рәсәй проекты составына инде, уға әҙерлек ярты йыл дауамында барҙы.
Рәсәй Балалар хоры үҙенең ике сәғәтлек дебют концертын Мариин театрының Яңы сәхнәһендә Валерий Гергиев етәкселек иткән оркестр оҙатыуында бирҙе һәм 2014 йылдың 23 февралендә Сочи ҡалаһында XXII ҡышҡы Олимпия уйындарын ябыу тантанаһында сығыш яһаны.
Илдең бөтә төбәктәренән балаларҙы конкурс ярҙамында һайлап алдылар. Уның йомғаҡтары буйынса ойошторолған хор составына 9-14 йәштәрҙәге 1000 вокал яҡтан һәләтле бала йыйылған. Коллективта ҡатнашыусылар йыл һайын Рәсәйҙең эре ҡалаларында масштаблы проекттарҙа сығыш яһаясаҡ һәм илебеҙҙе халыҡ-ара кимәлдә күрһәтәсәк.
«Бәләкәй принц» коллективы – «Хор йәйғоро» республика фестиваленең гран-при яулаусыһы. «Бәләкәй принц» өлгөлө малайҙар хоры менән Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Людмила Герасимова етәкселек итә. Был проектта уның әүҙем эше шулай уҡ Бөтә Рәсәй хор йәмғиәтенең рәхмәт хатына лайыҡ булды.


c: text/html

text:
Хеҙмәтсәндәрҙе социаль яҡлау саралары күрелә
Иҡтисадтың бөтә реаль секторы предприятиелары финанс-иҡтисади көрсөк эҙемтәләренә юлыҡты. Һәр кемдең, персоналды аҙайтыу, эш аҙнаһы оҙайлылығын кәметеү һәм эш хаҡы кимәлен кәметеү кеүек сараларҙы ҡулланып, көрсөктө үҙенсә йырып сығыу рецебы. Профсоюз ойошмалары был ҡатмарлы хәлдә хеҙмәтсәндәрҙең мәнфәғәттәрен яҡларға тырыша, әммә һәр ваҡытта ла быға өлгәшеп булмай.
Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһендә финанс средстволары етешмәү шарттарында көрсөк хәленән оптималь сығыу юлын тапҡандар. Хакимиәт һәм профсоюз комитеты, эш урындарын һаҡлау, эшләүселәрҙе күпләп ҡыҫҡартыуға юл ҡуймау маҡсатында һәм хеҙмәтсәндәрҙе социаль яҡлау зарурлығын иҫәпкә алып, быйыл апрелдән сентябрь аҙағына тиклем ӨПЭПБ-ның бөтә подразделениелары өсөн дүрт көнлөк эш аҙнаһы индерергә ҡарар иткән. "ӨПЭПБ" федераль дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры Альберт Карповтың приказы буйынса һәр аҙнаның һуңғы эш көнө ял көнө булып иҫәпләнә. Был осраҡта хеҙмәтсәндәргә аҡсалата түләү ҙә кәмергә тейеш. Әммә эш хаҡы 15 меңдән ашмаған эшселәрҙең көшөлөгөндә был яңылыҡ һиҙелмәйәсәк. Дөйөм эш ваҡыты оҙайлылығы кәметелһә лә, аҙ тәьмин ителгән категорияның эш хаҡы кәмемәйәсәк.
"ӨПЭПБ" федераль дәүләт унитар предприятиеһының профком рәйесе Александр Ямшановтың һүҙҙәренә ҡарағанда, коллектив хакимиәттең был ҡарарын хуплаған. Бындай аҙым социаль ғәҙеллек өлгөһө булып тора, ул берекмәнең етештереү ҡеүәтен һаҡлауға йүнәлтелгән.
Шуны ла әйтергә кәрәк, төп производство цехтарында етерлек эш күләме шарттарында эш аҙнаһы биш көнлөк булып ҡала.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Игенселәр 1,5 млн тоннанан ашыу ашлыҡ һуҡҡан
23 авгусҡа ҡарата Башҡортостанда бер миллион 574 мең тонна иген һуғылған. БР Ауыл хужалығы министрлығының оператив мәғлүмәте буйынса, иген сәселгән майҙандарҙың яртыһы тиерлек (46%) йыйып алынған. Уртаса уңыш – гектарынан 20,9 центнер. Яҙын эшләнгән өс миллион тонна иген йыйыу тураһындағы күҙаллау раҫҡа сыға.
Ямғыр ураҡ эштәре темпына бер аҙ үҙгәрештәр индерҙе, әммә белгестәр, дым тупраҡҡа ҡамасауламаясаҡ, тигән фекерҙә. Ул әле шәкәр сөгөлдөрөнә һәм ужым культураларына бик ярап ҡаласаҡ.
Ни бары төньяҡ райондарҙа – Асҡын, Ҡариҙел, Мишкәлә — урып йыйыу эштәре дауам итә. Бында ямғырҙар юҡ.
Параллель рәүештә аграрийҙар ужым арышы, ужым бойҙайы, тритикале сәсә. Бөгөнгө көндә улар планлаштырылған майҙандарҙың 30 процентында – 192 мең гектарҙа сәселгән.


text:
Төбәктә эшләүсе әсәләр өсөн иң яҡшы предприятиелар билдәләнәсәк
Башҡортостанда IV «Эшләүсе әсәләр өсөн иң яҡшы предприятие» республика конкурсы үткәрелә. БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, эшләүсе әсәләр өсөн уңайлы хеҙмәт һәм социаль шарттар булдырыу, хеҙмәт баҙарында социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәр өлкәһендә кире тенденцияларҙы булдырмауға булышлыҡ итеү конкурстың төп маҡсаттары булып тора.
Сараны ойоштороусылар булып БР Профсоюздар федерацияһы, төбәктең Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы сығыш яһай.
Бәйге 1 октябргә тиклем дауам итәсәк.


text:
«Берҙәм Рәсәй»ҙең Башҡортостан төбәк бүлексәһе башҡарма комитеты рәйесе итеп Альберт Мифтахов тәғәйенләнде
«Берҙәм Рәсәй»ҙең генераль советы президиумы көн элгәре партияның төбәк бүлексәһе башҡарма комитеты етәксеһе итеп Альберт Мифтаховты тәғәйенләне, тип хәбәр итте урындағы бүлексәнең матбуғат секретары Азат Саҙрыев. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Альберт Мифтахов етәксе вазифаһын үткән аҙнанан алып башҡара башланы. 5 апрелдә башҡарма комитет менән 2010 йылдың декабренән етәкселек иткән Рөстәм Ишмөхәмәтов үҙ теләге менән был вазифанан бушатылды. Шул уҡ көндө ул республика Дәүләт Йыйылышының Дәүләт төҙөлөшө буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары булып эшләй башланы. Үткән йылдың көҙөндә Альберт Мифтахов эске праймериз һөҙөмтәләре буйынса Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтынан Рәсәй Дәүләт Йыйылышы депутаттары исемлегенә индерелде, бынан һуң «Берҙәм Рәсәй»ҙең рәсми рәүештә теркәлмәгән һайлау алды штабында әүҙем эшләне. Ә Рәсәй Президенты һайлауҙарында Владимир Путинға ярҙам итеү буйынса халыҡ штабын етәкләне.


text:
Ҡазанда Башҡортостан менән Татарстан араһында хеҙмәттәшлекте нығытыу мәсьәләләре буйынса хөкүмәт-ара осрашыу үтте
22 сентябрҙә Ҡазанда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов ҡатнашлығында киңәйтелгән составта ике республика рәсми вәкилдәренең хөкүмәт-ара осрашыуы үтте, тип хәбәр итә Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәте.
Яҡтар үҙ-ара иҡтисади, социаль, фәнни һәм мәҙәни мөнәсәбәттәр өлкәһендә Башҡортостан менән Татарстан араһында артабанғы төбәк-ара бәйләнештәрҙе нығытыу мәсьәләләрен тикшерҙе.
Осрашыуҙы асып, Рөстәм Миңнеханов былай тине:
— Теүәл 9 ай элек беҙ Өфөлә булдыҡ, ике яҡлы килешеүгә ҡул ҡуйҙыҡ. Үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙә был документ нигеҙ булып тора. Тарихи йәһәттән татар халҡы менән башҡорт халҡы кеүек яҡын булған халыҡтар Рәсәйҙә башҡа юҡ. Шуға күрә бының ҡәҙерен белергә кәрәк. Беҙҙең мәҙәниәт, телдәр, дин, хатта иҡтисад та бик оҡшаш һәм бер-береһенә бәйле.
Беҙ – Рәсәйҙең генә түгел, Европаның да эре нефть химияһы үҙәктәре. Бөгөн беҙҙең бер нисә объектты күрҙегеҙ ҙә инде. Беҙ Рөстәм Зәки улы менән Башҡортостанда һәм Татарстанда булған кластерҙы бер тапҡыр ғына яҡлап сыҡманыҡ. Рәсәйҙең нефть химияһы киләсәге күпселек йәһәттән Татарстан менән Башҡортостан кластерының артабанғы үҫешенән торасаҡ. Һәм беҙ килтергән дәлилдәр бик ышаныслы, әммә барыбыҙға ла күп эшләргә кәрәк. Машиналар эшләү комплексында булған бәйләнеш һәм беҙҙе аңлауығыҙ өсөн рәхмәтемде белдергем килә. Айырыуса ике республиканы берләштергән «КАМАЗ»ға. Был предприятие шасси етештереү менән бында шөғөлләнһә, автобустар тегендә етештерелә. Машиналар бында эшләнә, үҙбушатҡыс кузовтар Башҡортостанда етештерелә. Башҡортостандың машиналар эшләү предприятиелары нигеҙендә үҫешеү, махсус техника етештереү, әлбиттә, Татарстан өсөн дә, Башҡортостан өсөн дә отошло. Тауар етештереүселәребеҙгә ярҙам итергә тейешбеҙ, тип иҫәпләйем. Бына «НефАЗ» проекты – ҡала автобустары, газ автобусы. Был машиналар Татарстан Республикаһының да, Башҡортостан Республикаһының да төп автомобилдәре буласаҡ. Авиатөҙөлөштә лә кооперациябыҙ бар. Беҙҙә вертолет һәм авиация двигателдәре етештереү ҙә оҡшаш. Бында ла күп мөмкинлектәр бар, тип иҫәпләйем. Беҙ һеҙҙең менән, Рөстәм Зәки улы, республикалар араһындағы төбәк-ара әйләнеште 30 миллиардҡа тиклем еткереү маҡсатын тикшергәйнек. Һәм уға әлеге ҙур проекттарҙы тормошҡа ашырмайса ирешеп булмаҫ, моғайын. Төбәктәребеҙҙең агросәнәғәт комплексы өлкәһендәге берлектәге проекттар ҙа ҡыҙыҡлы. Беҙҙә һәм һеҙҙә булған тәжрибәләрҙе файҙалы ҡулланырға кәрәк, белгестәребеҙ барлыҡ йүнәлештәрҙә лә бәйләнеш тоторға тейеш.
Бөгөн беҙҙең опера һәм балет театрына барыуыбыҙҙы түҙемһеҙләнеп көтәбеҙ. Башҡортостан һәр ваҡыт үҙенең сәнғәт оҫталары менән дан тотоуын яҡшы беләбеҙ, һәм беҙҙең сәнғәт оҫталарының ҙур ғына өлөшө — Башҡортостан вәкилдәре. Улар бөгөн беҙҙә эшләй. Күптәре Башҡортостанда ла, бында ла эшләй. Күптәре бында күсеп килде. Башҡортостанда таланттар етерлек, Татарстанға ла ебәрәләр, бының өсөн ҙур рәхмәт.
Беҙҙе аңлауығыҙ өсөн, Рөстәм Зәки улы, рәхмәтемде белдергем килә. Беҙ барыбыҙ ҙа йолаларыбыҙға, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙгә битараф түгел. Улар ҙа оҡшаш, яҡын. Мин телде, уҡыу программаһын һаҡлап ҡалыу яҡлы. Айырыуса Татарстанда, Башҡортостанда сәйәси картаны төрлөсә әтмәләп маташалар. Бында көстәрҙе туплау зарур, тип иҫәпләйем, сөнки айырымланһаҡ, йолаларыбыҙҙы, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе, динебеҙҙе һаҡлап ҡала алмаясаҡбыҙ. Беҙҙең мәҙәниәт, тарих нисек уртаҡ булған, шулай булып ҡаласаҡ та. Рөстәм Зәки улы, һеҙҙең визитығыҙ беҙҙең бәйләнештәргә етди этәргес бирер, тип ышанам. Беҙҙең арала булған мөнәсәбәттәр өсөн рәхмәтемде белдерәм. Бөгөн бында һеҙгә оҡшар, тип ышанам. Һеҙ ҡәнәғәт булһағыҙ, минең дә күңел көр буласаҡ.
Бынан һуң һүҙҙе Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов алды:
— Ҡәҙерле дуҫтар, иптәштәр. Мин һеҙгә күрше булған өсөн генә түгел, ә бер командала уйнаған кешеләр булғанға ла былай өндәшәм. Боҙ майҙанында бер-беребеҙ менән ярышһаҡ та, тормошта беҙ бер команда, бер үк эш башҡарабыҙ, бер-беребеҙгә ярҙам итәбеҙ. Үткән йылдағы һеҙҙең визитығыҙ, хөрмәтле Рөстәм Нурғәли улы, республика өсөн бик мөһим булды. Был берләшеүгә, яҡынайыуға килтерҙе. Ә бөгөн беҙҙең өсөн был үтә лә мөһим.
Иҡтисадта үҫеш тойола. Былтырғы йыл буйынса ғына республикалар араһында тауарҙар әйләнеше 30 процентҡа артты. Быйыл да былтырғы һанды яҡынса шул самаға үтеп киттек. Иҡтисадтарыбыҙҙың бер-береһенә бәйле булыуы, беҙҙең бер-беребеҙгә ярҙам итәүебеҙ хаҡында әйттек инде. Бер-беребеҙҙе аңлап, бер үк эште башҡарып, дуҫтарса мөнәсәбәттәрҙә булып, беҙ тоташ илдә өлгө булып торабыҙ. Илебеҙ биләмәһендә бындай мөнәсәбәттәр, бәлки, йыш осрамайҙыр ҙа.
Осрашыуҙарыбыҙ йышая. Ҙур семинарҙар, күргәҙмәләр, конгрестар, Өфө тураһында һүҙ барһа, Татарстан ғалимдары, Ҡазан һәм Татарстан тураһында һүҙ йөрөткәндә, Башҡортостан ғалимдары ҡатнашлығында үтә. Беҙ коммуникациялар менән уңышлы алмашынабыҙ. Былар барыһы ла мөһим һәм ҡыҙыҡлы. Төрлө сәбәптәр арҡылы төбәктәр араһындағы был мөнәсәбәттәр туҡтатылып тороуы хаҡында ла әйткән инек инде. Ә бөгөн улар яңы кимәлгә күтәрелде. Барыһы ла тик алға ғына барыр, үҫешер, тип ышанам. Беҙ, республика етәкселәре булараҡ, быға булышлыҡ итәсәкбеҙ. Минән торғандың барыһын да эшләйәсәкмен.
Йылы ҡаршы алғанығыҙ өсөн рәхмәтемде белдергем килә. Бөгөн алған тәьҫораттарым бик мөһим, тәрән. Һеҙҙең ҙур проекттарҙы тормошҡа ашырыуығыҙҙы күрҙем. Был Рәсәй кимәле генә түгел. Был донъя күҙлегенән баһа бирерлек кимәл. Яңы предприятиелар төҙөү ҙә, ҙур саралар үткәреү ҙә. Һеҙҙең тәжрибәгеҙҙе күҙ уңында тоторға тырышасаҡбыҙ. Беҙ йылдам үҫешкә иҫәп тотабыҙ. Минең менән килеүселәр ҙә, Өфөлә ҡалыусылар ҙа планканың юғары булыуын аңлай, һәм беҙ уға ирешергә тырышабыҙ. Шулай буласаҡ та.


text:
Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы йәш һайлаусылар өсөн викторина ойоштора
Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы йәш һайлаусылар өсөн викторина үткәрә, ул төбәк баҫмалары ярҙамында уҙғарыласаҡ. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһынан хәбәр иттеләр.
Тәүге бындай викторина 2011 йылда Дума һайлауҙары алдынан үткәрелде һәм йәштәр араһында ул ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Шуға күрә бындай викторинаны икенсе тапҡыр үткәрергә ҡарар ителде. Был юлы ул Рәсәй Президентын һәм урындағы үҙидара органдарына депутаттар һайлауға бағышланасаҡ.
Викторина үткәреүҙә республиканың өс баҫмаһы — «Йәшлек» «Молодежная газета», «Өмет» ҡатнашасаҡ. Йәш һайлаусылар өсөн өс блоктан торған һорауҙар тап ошо гәзиттәрҙә баҫтырыласаҡ.
Викторина йәш һайлаусыларҙың хоҡуҡи мәҙәниәтен арттырыуға, уларҙа әүҙем гражданлыҡ позицияһын нығытыуға, йәштәр иғтибарын һайлау хоҡуғының ҡайһы бер мәсьәләләренә йүнәлтеүгә булышлыҡ итәсәк, тип иҫәпләй ойоштороусылар.


text:
Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы артабан да йәштәргә ярҙам итәсәк
Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы артабан дә инициативалы йәштәргә ярҙам итәсәк. Был хаҡта эшҡыуарлыҡты үҫтереү мәсьәләләре буйынса түңәрәк өҫтәл сиктәрендә БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Юрий Пустовгаров хәбәр итте. Түңәрәк өҫтәлдә Рәсәй баш ҡалаһының бизнес-берләшмәһе вәкилдәре ҡатнашты.
Юрий Пустовгаров был йүнәлештең «Стартҡа хоҡуҡ» проекты сиктәрендә үҫтерелеүен билдәләне. Унда юғары уҡыу йорттарын тамамлаусы студенттар ҡатнаша.
— Былтыр йөҙ кешене алдыҡ. Бынан һуң Сауҙа-сәнәғәт палатаһы штатын ун процентҡа ҡыҫҡарттым. Йәштәр яҡшыраҡ эшләй, һәм уларға аҡсаны әҙерәк түләһәң дә була. Беҙҙән яҡшы рекомендациялар алып, йәштәрҙең күпселеге яңы эш табыуға ла өлгәште.
Йәштәр өсөн йәнә бер проект — «Бәләкәй ҡалалар һәм территориялар – үҫеш нөктәләре». Юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары студенттары был проектта быйыл ҡатнашасаҡ. Улар республика райондарында файҙаланылмаған ресурстарҙы табып, уларҙы ғәмәлдә ҡулланыу мөмкинлектәрен эҙләйәсәк. Юрий Пустовгаров һүҙҙәренсә, төбәктә ике миллион квадрат метр буш майҙан бар.
— Студенттар белем алыу менән бергә, территорияны үҫтереү проекттарын әҙерләп, эшләйәсәк тә. 500 кеше алырға иҫәп тотабыҙ, — тине Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты.
Башҡортостан Республикаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы хаҡында һүҙ йөрөтөп, Юрий Пустовгаров уның республикала эшҡыуарлыҡ мәсьәләләре менән профессиональ кимәлдә шөғөлләнгән иң ҙур команда булыуын билдәләне. Бөгөнгө көндә унда меңгә яҡын кеше – үтә эре, эре һәм урта бизнес вәкилдәре бар. Пустовгаров хәбәр итеүенсә, был һан киләсәктә 10 меңгә тиклем арттырыласаҡ.
Шулай уҡ 2013 йылда төбәктә бизнес-офис асыу планлаштырыла, тип белдерҙе ул. Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты һүҙҙәренсә, был үҙенең инфраструктураһы булған ирекле территория буласаҡ, унда һәр дипломатик миссия килеп эшләй аласаҡ.


text:
Башҡортостан делегацияһы XIX Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумында ҡатнаша
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Рөстәм Хәмитов етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһы XIX Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумында ҡатнаша. Сара 18-нән 20 июнгә тиклем бара.
Төбәк Башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Рөстәм Хәмитовтың программаһы Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһының «Баҙар сиктәрен киңәйтеү. Финанс инструменттарын көйләү. Проекттарға күсеү» һәм БРИКС-тың «БРИКС илдәренең иҡтисади хеҙмәттәшлеге: үҫеш өсөн мөмкинлектәр» эшлекле форумдарының панель сессияларында сығыш яһауын, шулай уҡ Рәсәйҙең Инновациялы төбәктәр ассоциацияһы ағзаларының дөйөм йыйылышы ултырышында ҡатнашыуын күҙ уңында тота.
Карелия Республикаһы һәм Новосибирск өлкәһе менән сауҙа-иҡтисади, фәнни-техник, социаль һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәргә ҡул ҡуйыу планлаштырыла. Шулай уҡ Рәсәй биләмәһендә «Европа – Көнбайыш Ҡытай» халыҡ-ара транспорт маршрутын булдырыуға бәйле мәсьәләләр тикшереләсәк.
Бынан тыш, республика Башлығының Рәсәй Хөкүмәте ағзалары, ҙур яғыулыҡ-энергетика һәм агросәнәғәт комплексы, финанс секторы, машиналар эшләү һәм башҡа иҡтисад тармаҡтары етәкселәре, журналистар менән осрашыуы ҡаралған. Форумда Башҡортостандың инвестиция мөмкинлектәрен сағылдырған экспозиция ҡуйыласаҡ.
Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумы 1997 йылдан бирле үткәрелә. 2006 йылдан Рәсәй Президенты етәкселегендә уҙғарыла. Был майҙанда яңы иҡтисади держава лидерҙары Рәсәй, үҫешеүсе баҙарҙар һәм донъя алдында торған мөһим иҡтисади мәсьәләләрҙе билдәләү һәм тикшереү өсөн осраша. Һуңғы ун йылда форум эшлекле даирә вәкилдәренең аралашыуы өсөн төп донъя майҙансыҡтары иҫәбенә инде. Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумына Рәсәйҙән һәм сит илдән 7 500-ҙән ашыу кеше килә, улар араһында үҫешеүсе илдәрҙең дәүләт һәм хөкүмәт башлыҡтары, ҙур компания етәкселәре, шулай уҡ фән, киң мәғлүмәт саралары һәм гражданлыҡ йәмғиәте вәкилдәре араһынан билдәле донъя эксперттары бар.


text:
Ханты-Манси ҡалаһында йәшәүселәр башҡорт халҡының матди мәҙәниәте менән таныша
БР Милли музейы фондтарынан «Башҡорт халҡының матди мәҙәниәте» исемле күсмә күргәҙмә Ханты-Манси автономиялы округының ҙур мәҙәниәт учреждениеларының береһендә – Тәбиғәт һәм Кеше музейында тәҡдим ителә. Үткән йылдың июлендә музей үҙенең 80 йыллыҡ юбилейын билдәләгәйне.
24 мартҡа тиклем Ханты-Манси ҡалаһында йәшәүселәр Башҡортостан Республикаһының төп халҡы мәҙәниәте менән танышасаҡ. Экспозицияла биҙәүестәр, милли костюмдар, биҙәү-ғәмәли сәнғәт әйберҙәре, өй кәрәк-яраҡтары, һауыт-һаба һәм тирмә өлгөләре тәҡдим ителә.


text:
Өфөлә тәүге боҙ һырғалаҡтары асылды
Өфөлә «Ҡашҡаҙан» паркында, «Төҙөүселәр» стадионында, Спорт һарайында тәүге боҙ һырғалаҡтары асылды.
Парктар һәм стадиондар хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ял көндәренә һырғалаҡтар Якутов исемендәге паркта, «Нур» театры артында Салауат Юлаев исемендәге спорт-сәләмәтләндереү комплексында, «Ҡул-Тау» ғаилә-спорт комплексында, «Нефтселәр», «Динамо» стадиондарында, «Аҡбуҙат» ипподромында – «Hollywood» һырғалағы, «Локомотив» спорт комплексында (Дим) асыласаҡ.
Үҙ конькиһы менән өлкәндәр өсөн билет хаҡы – 50 һумдан 120 һумға тиклем, балалар өсөн – 40 һумдан 80 һумға тиклем, әгәр һәүәҫкәр фигуристар прокатҡа коньки алһа, тағы ла ҡиммәтерәк.
Һырғалаҡтарҙан тыш, Өфөлә спорт хоккей ҡумталарында ла боҙ яһала.
— Бөгөнгө көндә улар баш ҡалала 73, — ти Өфө хакимиәтенең физик культура һәм спорт буйынса комитетының баш белгесе Олег Шакиров. — Уларҙың ҡайһы берҙәре эшләй башланы ла инде, ҡалғандары аҙна аҙағына әҙер буласаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышына йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһаныФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышына йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһаны
Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышына йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһаныФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2014 йыл, 30 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары алдында йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһаны. Республика парламентына үҙенең бишенсе мөрәжәғәтендә Рөстәм Хәмитов алдағы йылдарға һәм алыҫ перспективаға Башҡортостан үҫешенең төп йүнәлештәрен билдәләне. Рөстәм Хәмитов тәүге тапҡыр Мөрәжәғәтнамә менән 2011 йылдың 15 мартында сығыш яһай.
Кешеләрҙең йәшәү сифатын яҡшыртыу, илдең иҡтисади һәм социаль үҫешендә лидерҙарҙың береһе булған Башҡортостандың артабанғы үҫеше – бөтә республика Президенты мөрәжәғәттәренең төп фекере булды һәм шулай булып ҡала.
Сығышын башлап төбәк башлығы, республиканың ҡаҙанышы – ул бер нисә быуын хеҙмәткәрҙәренең тырышлыҡ һөҙөмтәһе, тип билдәләне.
— Эш кешеләре – иҡтисадтың төп этәргес көсө. Нәҡ уларҙың профессиональ әҙерлеге, компетенциялары, белемдәре һәм оҫталыҡтары иҡтисади һәм социаль именлектең тотороҡло нигеҙен булдыра, — тине Рөстәм Хәмитов.
Республика етәксеһе ябай кешеләрҙең йыш ҡына сәйәсәт ҡорбандары булып ҡалыуҙарын билдәләне. Миҫал сифатында Рөстәм Хәмитов, хаҡтарҙың кинәт артыуына, предприятиеларҙың ябылыуына, күмәк кешеләрҙең эшһеҙ ҡалыуына килтергән, уйлап еткерелмәгән баҙар үҙгәртеп ҡороуҙарын һәм иҡтисади көрсөктө атаны.
— Былар барыһы ла иң тәүҙә ябай кешеләрҙә сағылыш таба, уларҙы фәҡирлек сигенә этәрә — тине Башҡортостан Президенты.
Рөстәм Хәмитовтың фекере буйынса, 21 быуат башы — «илдең яңынан тупланыу, уның иҡтисади ҡеүәтен нығытыу, социаль сәйәсәтте үҫтереү ваҡыты».
— Бында Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир Путиндың айырым роле тураһында билдәләп үтергә кәрәк. Уның сәйәси ихтыяжы менән эҙмә-эҙлекле дәүләт стратегияһы нығытыла.
Республика башлығының БР Дәүләт Йыйылышына Мөрәжәғәтнамәһе БР Президентының рәсми сайтында баҫылған.


text:
«Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы 20 йыллығын билдәләйФото: Георгий Шишкин
«Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы 20 йыллығын билдәләй
«Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы 20 йыллығын билдәләйФото: Георгий Шишкин
«Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы 1993 йылда булдырылған. Был ваҡыт эсендә уның хеҙмәткәрҙәре 60-тан ашыу баҫма нәшер иткән, уларҙың дөйөм тиражы 450 мең дана тәшкил итә. Шулай уҡ ғилми комплекс 13 энциклопедия әҙерләгән. Улар иҫәбендә – башҡорт һәм рус телдәрендә сыҡҡан «Башҡортостан: ҡыҫҡа энциклопедия», ил кимәлендә юғары баһаға лайыҡ булған «Салауат Юлаев» энциклопедияһы. «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында «Башҡорт энциклопедияһы»ның генераль директоры Уйылдан Сәйетов ғилми-нәшриәт комплексы эшмәкәрлеге тураһында тулыраҡ һөйләне.
— Әлеге ваҡытта «Мостай Кәрим» энциклопедияһы өҫтөндә ҙур эш алып барыла, ул 2018 йылға сығырға тейеш. Ә алдағы йылда «Башҡортостан халыҡтары» энциклопедияһы донъя күрәсәк. Бынан тыш нәшриәт китаптарҙың электрон төрҙәрен булдрыу буйынса эш алып бара. Шулай итеп, әлеге ваҡытта башҡорт һәм рус телдәрендә донъя күргән «Башҡорт энциклопедияһы»ның тәүге өс томының электрон төрҙәре әҙерләнә, — тип хәбәр итте Уйылдан Сәйетов.
Шулай уҡ бөгөнгө көндә нәшриәт хеҙмәткәрҙәре Баймаҡ районының энциклопедияһын әҙерләй.
Комплекстың генераль директоры билдәләүенсә, әлеге ваҡытта нәшриәт ике йүнәлеш буйынса эшләй. Атап әйткәндә, хеҙмәткәрҙәр республикалағы ҡала һәм райондарҙың энциклопедияларын һәм тематик энциклопедиялар әҙерләй. Шулай уҡ электрон баҫмаларға ҙур иғтибар бүленә.
Башҡортостан энциклопедистары Украина, Молдова һәм Татарстандан коллегалары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә, төрлө фәнни-ғәмәли конференцияларҙа ҡатнаша.
Бөгөнгө көндә комплекста 80-дән ашыу белгес эшләй. Хеҙмәткәрҙәр менән бер рәттән, нәшриәттә авторҙар менән дә әүҙем эш алып барыла. Шулай итеп, Башҡортостандың ете томлыҡ энциклопедияһын әҙерләүгә меңгә яҡын автор йәлеп ителгән.
Эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге лә үҫешә. Комплекс шәжәрә эшләү, башҡорт һәм инглиз телдәренә тәржемә итеү, нәшриәт хеҙмәттәре күрһәтә. Үткән йылда, мәҫәлән, бюджет средстволарынан тыш, түләүле хеҙәттәр күрһәтеү иҫәбенә комплекс 5 миллион һум күләмендә өҫтәмә килем алған. Генераль директор һүҙҙәренсә, киләсәктә килем күләме артасаҡ.


text:
Дәүләт Думаһы хәрби хәрәкәттәр ветерандарына торлаҡ алыуға аҡсалата түләү биреү тураһындағы закон проектын тикшерә
19 июндә Дәүләт Думаһы беренсе уҡыуҙа «Ветерандар тураһында»ғы Федераль закондың 23.2 статьяһына үҙгәрештәр индереү хаҡында»ғы Федераль закон проектын (хәрби хәрәкәттәр ветерандарына торлаҡ төҙөүгә йәки һатып алыуға бер тапҡыр бирелә торған аҡсалата түләү тураһында) тикшерҙе, уның авторҙарының береһе булып Башҡортостандан депутат Иршат Фәхретдинов сығыш яһай.
Закон проекты «Ветерандар тураһында»ғы законды положение менән тулыландырыуҙы күҙ уңында тота. Положениеға ярашлы, торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж булған һәм 2005 йылдың 1 ғинуарына тиклем иҫәпкә торған хәрби хәрәкәттәр инвалидтарын, хәрби хәрәкәттәр ветерандарын, хәрби хеҙмәт бурысын (хеҙмәт бурысын) үтәгәндә йәрәхәт, контузия алыу һөҙөмтәһендә инвалид булған хәрби хеҙмәткәрҙәрҙе һәм эске эштәр органдары, Янғынға ҡаршы дәүләт хеҙмәте, енәйәт-башҡарыу системаһы учреждениелары һәм органдары хеҙмәткәрҙәрен һәм начальниктарын, шулай уҡ һәләк булған (үлгән) хәрби хәрәкәттәр инвалидтарының һәм ветерандарының ғаилә ағзаларын торлаҡ менән тәьмин итеү уларға торлаҡ төҙөүгә йәки һатып алыуға бер тапҡыр бирелә торған аҡсалата түләү биреү ярҙамында башҡарыла ала.
Күрһәтелгән түләү граждандың яҙма ғаризаһы буйынса биреләсәк. Шул уҡ ваҡытта күрһәтелгән категория граждандарына торлаҡ төҙөүгә һәм һатып алыуға бер тапҡыр бирелә торған түләү биреү тәртибе Рәсәй Федерацияһы субъекттарының ҡануниәте менән билдәләнәсәк.
2012 йылдың 1 ғинуарына ҡарата мәғлүмәттәр буйынса, торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж булған һәм 2005 йылдың 1 ғинуарына тиклем иҫәпкә торған хәрби хәрәкәттәр ветерандары һәм инвалидтары, һәләк булған йәки үлгән хәрби хәрәкәттәр ветерандарының һәм инвалидтарының ғаилә ағзалары һаны 45380 кеше тәшкил итә.


text:
Һәләттәрҙе асабыҙ
Иртәгә “Синяя птица” Бөтә Рәсәй бәйгеһенең һайлап алыу этабы башлана. Беренсегә йәш таланттарҙы Өфө ҡабул итә. Һайлап алыу туры 27-28 август көндәре үтә. Жюри составында республиканың билдәле сәнғәт әһелдәр лә бар. Әҙерлек тулы ҡеүәттә бара. Иң-иңдәрҙе Мәскәү көтә.
Бәйгеләрҙә еңеү тырышлыҡһыҙ бирелмәй. 8 йәшлек Мариэтта Юферова быны ишетеп кенә түгел, ә үҙ иңдәрендә кисереп белә. Ул көн һайын хореограф менән шөғөлләнә. Бынан тыш өйҙә лә өҫтәлмә күнегеүҙәр эшләргә тырыша. “Бесәй” тип аталған цирк номеры тулыһынса әҙер, хәҙер һәр хәрәкәтте өлгөлө итеп башҡарыу өҫтөндә эшләйһе ҡалған.
Йәш таланттарҙың Бөтә Рәсәй бәйгеһен ойоштороусылар быйыл тәүге тапҡыр һайлап алыу этабын төбәктәрҙә үткәрергә ҡарар итте. Өфөлә һайлап алыу туры 27-28 август көндәре үтә. Жюри составында республиканың билдәле сәнғәт әһелдәре, үҙ эшенең алмаштырғыһыҙ белгестәре.
Йырсылар һәм музыка ҡоралдарында уйнаусы конкурсанттар үҙҙәренең һәләтен 27 август Башҡортостан дүләт концерт залында, ә бейеүселәр, гимнастар һәм башҡа йәш таланттарҙы Телеүҙәктә, беҙҙең телеканал студияһында йәкшәмбе ҡабул итәсәктәр.
Тыңлауҙар көндөҙгө 11 сәғәттә башлана. Ниндәйҙер сәбәптәр менән заявка биреп өлгөрмәгәндәр өсөн дә сығыш яһау мөмкинлеге бар. Уларҙы ла жюри ағзалары ҡабул итергә әҙер. Бәйге балаларҙың алдында яңы офоҡтарҙы аса. Ә Башҡортостанда талантлы йәштәребеҙ һанап бөткөһөҙ, хәҙер иң мөһиме уларға үҙ көсөнә ышанырға һәм сағыу сығыш яһарға ғына ҡала. Иң-иңдәрҙе Мәскәү көтә.


text:
«Колос» студенттар отряды уңыш йыйыуҙа ярҙам итә
Башҡорт дәүләт аграр университетының «Колос» махсус отряды студенттары урып йыйыу кампанияһында ҡатнаша. 78 буласаҡ инженер – «Башҡорт» МТС-ы дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһында, 49 – «Ергән МТС-ы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә, 27 студент «Урал аръяғы» МТС-ы дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһында эшләй. Аграр вуздың тағы 65 студенты республиканың төрлө хужалыҡтарында йәлеп ителгән.
БР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, студенттар һөнәри күнекмә алыу ғына түгел, юғары хеҙмәт күрһәткестәренә лә өлгәшә. Мәҫәлән, «Ергән МТС-ы»ның Ишембай бүлексәһендә эшләүсе Денис Шестеров менән Эльвир Әсфәндиәровтың студенттар экипажы Мега-360 комбайнында 4500 центнерҙан ашыу иген һуҡты. «Башҡорт» МТС-ының Дүртөйлө филиалында эшләүсе Денис Хөсниәров үҙйөрөшлө МАК-ДОН сапҡысында 382 гектар иген культуралары сапты.
Вадим Ғиндуллиндың отряды ла үҙен яҡшы ғына күрһәтте. Егеттәр «Башҡорт» МТС-ының Дүртөйлө филиалында менеджерҙар сифатында үҙ һәләттәрен күрһәтә.
Быйылғы ураҡта төбәк-ара студенттар отряды ҡатнаша. Алтай дәүләт аграр университетынан өс студент «Башҡорт» МТС-ының Шишмә филиалында «Нива» студенттар төҙөлөш отряды составында эшләй. Егеттәр бик ҡәнәғәт, улар өсөн был алдынғы тәжрибә, быны улар үҙҙәрендә, Алтайҙа, үҫтерәсәк. Ә беҙҙең студенттарыбыҙ Алтай крайында автомобиль юлдары төҙөлөшөндә эшләй.


text:
Көнъяҡ Осетияға Мерседес юлға сыға
Көнъяҡ Осетияға гуманитар ярҙамдың икенсе колоннаһы Өфөнән ошо көндәрҙә юлға сыға.
Бынан тыш, Көньяҡ Осетияға канцелярия тауарҙары, электр ҡорамалдары, һәм көндәлек кәрәк-яраҡтар оҙатыласаҡ. Цхинвалға тәүге сәфәр ваҡытында беҙҙең республика вәкилдәре Башҡортостан һалдаттары менән дә осрашҡан. Икенсе колонна менән яҡташтарыбыҙға аҙыҡ-түлек һәм уларға кәрәкле әйберҙәр алып барыласаҡ.
Рәсәй ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһенең беренсе урынбаҫары Владимир Лобода әйтеүенсә, колонна Өфөнән 23-сө августа юлға сығасаҡ. Республика ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса идаралыҡтың махсус иҫәбенә 4 миллион һумдан ашыу аҡса йыйылған. Барлығы Башҡортостандан Көнъяҡ Осетияға 20 миллион һумлыҡ йөк оҙатылған.


text:
Рөстәм Хәмитов инвестициялар һәм кадрҙар буйынса республика комиссияларын булдырырға ҡушты
21 майҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үҙенең Хакимиәтенә инвестициялар һәм кадрҙар буйынса ике республика комиссияһын булдырырға ҡушты, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән. Тәүгеһе Башҡортостанда тормошҡа ашырыуға тәҡдим ителгән инвестиция проекттарын ҡараясаҡ. Республика комиссия тарафынан хупланған проекттарҙы оҙатыу буйынса ярҙам күрһәтәсәк.
Кадрҙар буйынса комиссия республиканың министрлыҡ, ведомство һәм дәүләт предприятиеһы етәкселәре вазифаларына кандидаттарҙы тыңлаясаҡ. Уларҙы тәғәйенләү тураһындағы ҡарарҙар комиссия ултырышында фекер алышыуҙан һуң ҡабул ителәсәк. Кадрҙарҙы ошо рәүешле һайлап алыу туғанлыҡ мөнәсәбәттәре буйынса тәғәйенләүҙәрҙе тулыһынса бөтөрөргә ярҙам итәсәк, тип билдәләнеләр матбуғат хеҙмәтендә.
Ике комиссияға ла Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов етәкселек итәсәк, уларҙың ултырыштарында ул үҙе ҡатнашасаҡ.


text:
12 июндә Спорт һарайы алдындағы майҙанда ауыл хужалығы йәрминкәһе үтә
12 июндә Өфөлә, Спорт һарайы алдындағы майҙанда, ауыл хужалығы йәрминкәһе ойошторола, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтенән.
Унда Башҡортостан республика ҡулланыусылар йәмғиәттәре союзы предприятиелары үҙ продукцияһын тәҡдим итәсәк.
Йәрминкәләр ауыл хужалығы етештереүселәренә ярҙам итеү һәм шулай уҡ өфөлөләрҙе натураль продукттар менән тәьмин итеү маҡсатында ойошторола. Бындағы хаҡтар, ғәҙәттә, баҙарҙағы хаҡтарҙан түбәнерәк була.
Мэриянан билдәләүҙәренсә, йәрминкәләр ҡалала аҙыҡ-түлек продукттарына хаҡтарҙың түбәнәйеүенә булышлыҡ итә.


text:
Төҙөлөш механикаһы
Төҙөлөш механикаһы — конструкцияның ныҡлығы, ҡатылығы, тотороҡлоғо тураһында фәндәр төркөмө. Фәнде Галилео Галилей, Роберт Гук (1635-1705), Леонард Эйлер, Дмитрий Иванович Журавский, Томас Юнг (1773-1829), Барре де Сен-Венан, Виктор Львович Кирпичёв, Степан Прокофьевич Тимошенко, Исаак Моисеевич Рабинович, Якоб Бернулли (1654-1705) һәм башҡалар өйрәнделәр.
Классик бүлектәре:
- Материалдар ҡаршылығы
- Һығылмалыҡ теорияһы
- Йомшаҡлыҡ теорияһы
- Ҡоролмалар теорияһы ( статика, динамика , ҡоролмалар тотороҡлоғо)[1]
Йөкмәткеһе
- 1 Тарих
- 2 Материалдар ҡаршылығы
- 3 Принциптар
- 4 Ҡоролманың расчёт схемаһы
- 5 Күп ҡатлы йорттарҙын расчёт схемалары
- 6 Аркалар
- 7 Рама
- 8 Ҡоролмалар теорияһы
- 9 Иҫкәрмәләр
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1822 йылда француз математигы һәм механигы Огюстен Луи Коши (1789-1857) «көсөргәнеш» һәм деформация терминдарҙы фән әҙәбиәткә индерҙе.
1826 йылда француз инженер Луи Мари Анри Навье (1785-1836) һығылмалылыҡ модуле индерҙе.
Материалдар ҡаршылығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Материалдар ҡаршылығы - механика фәненең бер өлөшө. Материалдын ныҡлығы, ҡатылығы, тотороҡлоғон өйрәнә. Кендектен киселешендә эске көсөргәнештәр. Эске көсөргәнеш табыу ысулы немец инженерҙар А. Риттер, Д. Шведлер(1851) менән тәкдим ителде.
Закондар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
ҡайҙа — материалға һалынған көс, -майҙан
ҡайҙа материалдын физик константаһы (Юнг модуле), -сағыштырма озоноуы.
ҡайҙа материалдын физик константаһы (Юнг модуле), -сағыштырма озоноуы. ҡорос өсөн Юнг модуле , Мпа.
ҡайҙа материал деформацияһы, -материал оҙонлоғо.
Бөгөлөү ваҡытта көсөргәнеш.
Һаҡлам коэффициенты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
ҡайҙа — предел дәүмәле (көс, көсөргәнеш һәм башҡа);
— дәүмәлден расчет күрһәткесе
Ҡорлманын эшләү көсө:
,
где — Һаҡлам коэффициенты минимумы.
Иң түбән Һаҡлам коэффициенттар аэрокосмос сәнәғәтендә ҡулланыла (ракеталарҙын массаны түбән эщләү өсөн). AҠШ-та:
- (margin of safety);
- (reverse factor).
Тартылыуға ныҡлыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Принциптар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Д’Аламбе́р при́нцибы — төҙөлөш механикаһында, материалдар ҡаршылығында, Ҡоролмалар теорияһында динамиканың нигеҙ принцибы. Ошо приницп буйынса актив көстәрғә инерция көстәре ҡушып тигеҙләшкән көстәр системаһы тыуа. Уның тураһында Д’Аламбер Жан Лерон «Динамика» (1743) китапта яҙҙы. Ошо принцип буйынса, системаның һәр i-се нөктә өсөн дөрөҫ: , ҡайҙа — системаға бирелғән актив көсө, — нөктәғә һалынған элемтәнең реакцияһы, —масса һәм ҡабатландығы(инерция көсө), тиҙлелегенә ҡаршы йүнәлешле ().
Ысынбарлыҡта был Ньютондын икенсе законы () үтәүе. Ҡушылыусы Д’Аламбер инерция көсө тип атала.
Азатлыҡ дәрәжәһе(Механикала) — есемдең арауыҡта урын алмаштырыуы ваҡытта ирекһеҙ координаталар дөйөмлөғө. Был механиканың нигеҙ төшөнсәһе.
Ысынбарлыҡта азатлыҡ дәрәжәһе— есемде арауыҡта табыу өсөн минималь һаны (координата).
Мәҫәлән математика маятниғының арауыҡта азатлыҡ дәрәжәһе — 2, бер яҫылыҡта әйләнғән маятниҡтын — 1 (сөнки уның координатаны мөйөш аша табырға мөмкин — 1 һан).
Бәйләнғән механик системаһына ҡарағанда, уның азатлыҡ дәрәжәһе һаны, системаның нөктәләрҙен бөтә декарт координаталарҙан түбән:
ҡайҙа n — азатлыҡ дәрәжәһе, N — системаның материаль нөктәләр һаны, nlink — бәйләнғән элемтәләр һаны (артыҡ элемтәләрһеҙ).
Төҙөлөш механикаһында яҫы системаһының азатлыҡ дәрәжәһен табыу
Ҡайҙа:
-азатлыҡ дәрәжәһе -дисктар һаны, -ябай шарнирҙар һаны, -таяныс элемтәләр һаны.
Ләкин ошо формула аңлау өсөн ҡыйын. Сөнки рамала күп контурҙар булғас, элементтарҙы дисктарға бүлеү ҡыйын[24]/.
Ошо ҡыйынлыҡты үтеү өсөн А. А. Кутонова, В. И. Уварова, Б. А. Тухфатуллин менән ошо формула тәкдим ителде[24]/:
Ҡайҙа:
-азатлыҡ дәрәжәһе - быуындар һаны, -ябай шарнирҙар һаны,
-таяныс элемтәләр һаны.
Таяныстар төрҙәре
- күсемле шарнир таянысы
- күсемһеҙ шарнир таянысы
- ярыҡ таянысы
Ҡоролманың расчёт схемаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡоролманың расчёт схемаһы — төҙөлөш механикаһында расчёт өсөн алынған ябайлаштырылған ҡоролма һүрәте. Расчёт схемаларҙын төрлө төрҙәре бар. Расчёт схема үткерһерәк булға – расчёт ҡыйыныраҡ була.
Расчёт схемаларҙын төрҙәре:
- Арауыҡта эшләү буйынса: бер, ике, өс үлсәүле
- Билдәһеҙ элементтар буйынса – дискрет, дискрет-континуаль һәм континуаль.
- Расчёт схемаларҙа ҡулланылған конструкциялар буйынса – кендек, пластина, тышлыҡ, ауыр-ҙур
- Инерция көстәрҙе иҫәпләү буйынса – статик һәм динамика
Расчет схеманың элементтары:
- кендектәр
- пластиналар
- тышлыҡтар
- массивтар
- элемтәләр
Кендектәр балкалар, стойкалар, аркалар һәм ошо элементтарҙан торған конструкциялар (ферма, рамалар, сетка тышлыҡтар), яҫылыҡ конструкцияларҙы яҡынса расчетлау өсөн (мәҫәлән йорттарҙын стеналары) ҡулланыла. Өсмөйөш һәм дүртмөйөш пластиналар яҫылыҡ конструкцияларҙы расчетлау өсөн ҡулланыла (стеналар, түшәмдәр). Оболочкалар – арауыҡ конструкцияларҙын (куполдар, сводтар) расчёт схемаһы булып тора. Массивтар расчет схемаларҙа ҡыҫылған нигеҙдә ятҡан деформацияланмаған таяныстар һымаҡ ҡулланыла. Элемтәләр элементтарҙы берләштерә. [25]
Күп ҡатлы йорттарҙын расчёт схемалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күп ҡатлы йорттар арауыҡ системалар. [26] [27] Бер үлсәүле расчет схема буйынса йорт консоль йоҡа кендек ярыҡта торған һымаҡ ҡүрһәтелә.
Дискрет расчет схемаларҙа билдәһеҙ көстәр йәки күсерелештәр алгебра тигеҙләмәләр төҙөү менән табыла. Дискрет-континуаль расчёт схемаларҙа билдәһеҙ көстәр функциялар аша табыла. Билдәһеҙ функциялар дифференциаль тигеҙләмәләр сисеү менән табыла. Ҡушма кендектәр теорияла кендектәр буйылы һәм бөгөлөү көстәрҙән деформациялана. Ләкин күп ҡатлы йорттарҙын вертикаль диафрагмалары шыуышыуҙан юҡҡа сыға. А. Р. Ржаницын һәм В. З. Власов шыуышыу, буйылы һәм бөгөлөү көстәр бергә эшләүҙе өйрәнделәр [28] В. И. Лишак, [26] [29] .Б. П. Вольфсон [30] Шулай уҡ ошо өлкәһендә эшләнеләр.
Аркалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аркалар расчет нигеҙендә кәкре кендек расчеты ята. Шыуышыу көсөргәнеше яҡынса тура таяҡ өсөн формула аша табалар [31]:
- ,
ҡайҙа
- — арҡыры көс
- — нейтраль күсәрҙән z аралыҡта торған нөктә өсөн статик моменты
- — киҫелештен инерция моменты
- — киҫелештен киңлеғе
Ныҡлыҡ булаясаҡ [31]:
- .
Кәкре кендектә булған нормаль көсөргәнеш:[31]:
- ,
ҡайҙа
- — нормаль көсө
- — киҫелеш майҙаны
Бөгөлгән момент (тура таяҡта һымаҡ) [31]:
- ,
ҡайҙа
- — нейтраль күсәрҙән z көсөргәнеш табылған нөктәһә тиклем алыҫлыҡ
- — нөктәлә кәкре радиусы
- —моменттан эргәләш киҫелештәр араһында мөйөш үҙгәреү һаны
- —киҫелештәр араһында башланғыс мөйөш
- — Юнг модуле.
Шулай булғас тура таяҡ менән сағыштырғанда кәкре кендектә (аркала) нормаль напряжениялар гипербола закон буйнса табыла. Ошонан мөғим сығармалар:
- кәкре кендек бөгөлөүҙә нейтраль күсәр асыл аша үтмәй
- тышкы епсәләрҙә көсөргәнеш тура таяҡта булған көсөргәнештән түбәнерәк, ә эске епсәләрҙә күберәк.
Моменттан нормаль көсөргәнештәр:[31]:
- ,
Кәкре кендектә тулы нормаль көсөргәнештәр:
- .
Нейтраль ҡаттын кәкре радиусы [31]:
- .
Кәкре кендектә булған деформациялар:[31]:
ҡайҙа
- — асыл күсереүе
- — киҫелештен боролоу мөйөшө
Күп ваҡытта деформация табыу өсөн кәкрелеҡте иҫәпкә алмайҙар. Аркаларҙын күсәре төрлө була:
статик эше буйнса аркалар төрҙәре [32]:
Аркалар түшәм өсөн ҡулланыу ваҡытта улар тигеҙ булған тейәүғә расчетлана.Арканың киҫелештә булған көсөргәнеште табыу өсөн формулалар:[32]:
1. Бөгөлөү момент
- ,
ҡайҙа
- — шарирһыҙ аркала таяныс моменты (ике һәм өс шарирлы аркала юҡ була)
- —таяҡ моменты
- —баҫым көсө (урыҫ. распор)
- — киҫелеш координаталар
Баҫым көсө (урыҫ. распор):[32]:
- ,
ҡайҙа
- — пролёттын уртаһында таяҡ моменты
- — арканыҡ күтәреү көйәнтәһе (урыҫ. стрела подъёма арки)
- — араканың геометрияғы һәм физик күрһәткестәрҙе иҫәпкә алған коэффициенты
2. Буй көсө
- ,
ҡайҙа
- — арҡыры көс
- — угол между касательной к оси арки в рассматриваемой сечении и горизонталью.
3. Арҡыры көс
- .
Рама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаты рама төҙөлөш механикала load-resisting skeleton, тура йәки бөгөлгән өлөштәрҙән тора. Үҙ араһында кубеһе ҡаты бәйләнештәр менән берләштерелгән.
АҠШ Ҡорос конструкциялар коды, B3 бүлеге коментарийы буйынса,
Ks = Ms/θs ҡайҙа Ms = момент (N-mm) θs = боролма мөйөшө
Ҡоролмалар теорияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡоролмалар теорияһы — төҙөлөш механикаһының классик бүлеге. Ҡоролошҡа ике төрлө йөкләнеш йоһонто яһай:
- статик (Ҡоролмалар статикаһы)
- динамик (Ҡоролмалар динамикаһы), механиканың есемдәр хәрәкәте ҡанундарын өйрәнеүсе бүлеге
Динамик йөкләнештәр ҡоролмаға ҡурҡыныслы тиҙләнеш бирә.
Динамик йөкләнештәр төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- машиналарҙан һәм механизмдарҙан эшләү ваҡытта вибрация (гармоник) йөкләнештәре
- машиналарҙан һәм механизмдарҙан эшләү ваҡытта һуғыу (импульс) йөкләнештәре
- шартлатыу тулҡындан тупраҡ аша йоғонто яһау
- сейсмик йоғонто яһау
- Ер тетрәү ваҡытта ҡоролмаға кинематика йоғонто яһау, уның нигеҙҙен урын алмаштырыу
- Ел йөкләнештәре
- Тулҡын йөкләнештәре
- Транспорт йөрөү ваҡытта йөкләнештәре
Динамик йөкләнештәр ҡоролма тирбәлеүенә килтерә. Ошо ваҡытта ҡоролманың нөктәләре урын алмаштыра; көсөргәнештәр, деформациялар үҙгәрә.
Бөтә дәүмәлдәрҙе һәр билдәләнгән ваҡытта табыу - ҡоролмалар теорияһының маҡсаты.
Ҡоролманың динамикаһының фараздар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡоролманың динамикаһының фараздар статикала булһан фараздарзы ҡабатлай.
- Материалдын бер төрлөлөк, тотошлоҡ, изотропия (урыҫ. однородность, сплошность,изотропность )
- Һығылмалылыҡ – юл буйынса буйһона
- Деформациялар һәм урын алмаштырыу эҙ
- Системалар юл буйнса деформациялана, суперпозиция принибы (урыҫ. Системы считаються линейно деформируемыми, принцип суперпозиции)
- Масса бер урында туплау, ысынбарлыҡта юл буйынса тарала(урыҫ. сосредоточение масс, при фактическом линейном распределении)
- Һығылмалылыҡ модуле статиканан табыла. Ысынбарлҡта ул юғарыраҡ. (урыҫ. модуль упругости определяеться статикой, хотя фактически он больше)
- Энергия юғалтыу. Тирбәлеүҙәр ике төрлө ғенә була:
- баҫылмаған (фараз), Һығылмалы материал
- баҫылған, Һығылмалһыҙ материал
- Тимер-бетон ҡоролмаларҙа деформациялар бетон ҡоролмаларҙа деформациялар һымаҡ
Киҫкенлек коэффициенты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Киҫкенлек коэффициенты - тирбәлеүҙәр теорияһында үлсәүһеҙ скаляр физик дәүмәле:
ҡайҙа
- А — амплитуда
- А0 тигеҙләнеш амплитудаһы (P0 көстән статик деформацияғы)
- w —асыуҙын йышлығы
- p — тирбәлеүҙен йышлығы
- n — үҙлелеҡте көсөн күрһәткән коэффициенты
Киҫкенлек коэффициенты асыу иткән көсөндөн йышлығынан үҙгәрештәрҙе табыу өсөн ҡулланыла. n коэффициенты табыу ҡыйын. n урынына йотолоу коэффицентты ψ ҡуялар
Логарифм декременты δ индерәбеҙ
киләбеҙ
w асыу иткән көсөнөн йышлығы үҙ йышлыҡҡа p яҡынайтыу ваҡытта киҫкенлек коэффициенты үсә. w/p=1 булһанда тирбәлеүҙәрҙен максимумы була
ҡайҙа
- δ — тирбәлеүҙәрҙен логарифм декременты
- w — асыу йышлығы
- p — тирбәлеүҙәрҙен үҙ йышлығы
Энергетик системаһына ҡарап ошо дәүмәл системаның сифатлығы тип атала
Резонанс[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Резона́нс (франц. resonance, лат. resono — яуап, яуап биреү (ҡайтарыу)) — ирекһеҙ тирбәлеүҙәрҙен амплитудаһы киҫкен үҫеү, осцилляторҙын үҙ частотаһы һәм тышҡы йөкләнеш частотаһы уратҡлашыу ваҡытта. Амплитуда үҫеү – резонанстын һөҙөмтәһе.
Сәбәбе –тышҡы һәм эске частоталар уртаҡлыҡ булыу. Резонанс Галилео Галилей менән 1602 йылда беренсенән тикшерелде. Күп кешеләрғә оҫраған резонанс системаһы – бәүелсәктәр. Бәүелсәктәрҙе резонанс частотаға ярашлы этәреп – бәүелеү үҫә. Бәүелсәктәрҙен резонанс частотаһы:
- ,
g - (9,8 м/с²), L — маятникты элеп ҡуйып урындан уның массаһының үҙәгенә тиклем оҙонлоҡ.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ҡоролмаларҙын статикаһын, динамикаһын, тотороҡлоғон шулай уҡ төҙөлөш механикаһы тип атайҙар (тар мәғәнәғендә).
- ↑ http://www.matweb.com/search/datasheet.aspx?matguid=638937fc52ca4683bc0c3f18f54f5a24
- ↑ http://www.matweb.com/search/DataSheet.aspx?MatGUID=de22e04486ff4598a26027abc48e6382
- ↑ http://www.matweb.com/search/DataSheet.aspx?MatGUID=64583c8ce6724989a11e1ef598d3273d
- ↑ http://www.matweb.com/search/DataSheet.aspx?MatGUID=c140b20b165941c7a948e782eeced4ea
- ↑ http://www.matweb.com/search/datasheet.aspx?MatGUID=722e053100354c02a6d450d5d7646d82
- ↑ http://www.matweb.com/search/DataSheet.aspx?MatGUID=b141bfe746f142638fdc30ac59aa306e
- ↑ USStubular.com
- ↑ Beryllium I-220H Grade 2
- ↑ Aluminum 2014-T6
- ↑ 11,0 11,1 East Coast Fibreglass Supplies: Guide to Glass Reinforced Plastics
- ↑ Tube Properties
- ↑ Material Properties Data: Soda-Lime Glass
- ↑ Toray Properties Document
- ↑ I Agnarsson, M Kuntner, T A Blackledge, Bioprospecting Finds the Toughest Biological Material: Extraordinary Silk from a Giant Riverine Orb Spider
- ↑ http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2716092/table/T3/
- ↑ Tensile and creep properties of ultra high molecular weight PE fibres
- ↑ Mechanical Properties Data
- ↑ Zylon Properties Document
- ↑ Uhu endfest 300 epoxy: Strength over setting temperature
- ↑ Fols.org
- ↑ Lee, C. et al. (2008). «Measurement of the Elastic Properties and Intrinsic Strength of Monolayer Graphene». Science 321 (5887): 385–8. DOI:10.1126/science.1157996. PMID 18635798. . Lay summary.
- ↑ IOP.org Z. Wang, P. Ciselli and T. Peijs, Nanotechnology 18, 455709, 2007.
- ↑ 24,0 24,1 [1]
- ↑ Ржаницын А. Р. Составные стержни и пластины. М., Стройиздат, 1986.
- ↑ 26,0 26,1 Лишак В. И. Расчёт бескаркасных зданий с применением ЭВМ. М., Стройиздат, 1977.
- ↑ Пособие по проектированию жилых зданий. Вып. 3. Конструкции жилых зданий (к СНиП 2.08.01-85). М., Стройиздат,1989.
- ↑ Власов В. З. Тонкостенные пространственные системы. М., Госстройиздат, 1958.
- ↑ Лишак В. И. К расчету крупнопанельных зданий повышенной этажности – Строительная механика и расчет сооружений, 1969, № 1: с. 16-21.
- ↑ Вольфсон Б. П. Расчет зданий как сборных (монолитных) тонкостенных пространственных систем. – Строительная механика и расчет сооружений, 1972, № 5.
- ↑ 31,0 31,1 31,2 31,3 31,4 31,5 31,6 Беляев Н. М. Сопротивление материалов. Издательство Наука, 1965 год. Стр.584-590
- ↑ 32,0 32,1 32,2 Лебедева Н. В. Фермы, арки, тонкостенные пространственные конструкции. М.: Архитектура-С. 2006 год. Стр.24-35


text:
Фото:
Балалар йорттары тәрбиәләнеүселәре «Алтын бутсы» турнирында ярышты
Фото:
Өфөнөң «Динамо» стадионында республиканың балалар йорттары тәрбиәләнеүселәре араһында «Алтын бутсы» мини-футбол турниры уҙҙы. Унда 100-ҙән ашыу бала ҡатнашты.
Ярышта Бөрө балалар йортоноң командаһы еңеүсе булып сыҡты. Икенсе урында – Благовещен балалар йорто футболсылары. «Бронза» Өфөнөң 9-сы балалар йортона тейҙе.
Еңеүселәргә миҙалдар, кубоктар һәм «Өфө» футбол клубы уйынсыларының автографтары менән футболкалар тапшырылды.
Шулай уҡ турнирҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһынан, Чесноковка һәм Охлебинин ҡасабаларынан йәш спортсылар ҡатнашты. Улар бөтәһе лә иҫтәлекле бүләктәр алды.
Байрамды ойоштороусылар – «Байтул Мал» хәйриә фонды, «Урал халыҡ кассаһы» кредит ҡулланыусылар кооперативы һәм БР Футбол һәм мини-футбол федерацияһы.


text:
Башҡортостандың КВН командаһы Сочиға оса
Башҡортостандың Шаяндар һәм тапҡырҙар клубы йыйылма командаһы 15 ғинуарҙа Сочиға оса, унда КВН командалары араһында «КиВиН-2013» халыҡ-ара фестивале үтәсәк, тип хәбәр итте Башҡортостандың КВН клубы рәйесе Денис Недопекин.
— Беҙҙең команда фестивалдә тәүгә ҡатнаша, унда донъяның төрлө илдәренән 600-ҙән ашыу команданың ҡатнашыуы көтөлә. Башҡортостан йәштәре уңышлы сығыш яһап, Үҙәк лигаға эләгер, тигән ышаныстамын, — тип өҫтәне ул.
Йыйылма команда составына Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат, Нефтекама, Учалы һәм Белорет ҡалаларынан 15 кеше инде.
Бығаса республика командаһының бөтә Рәсәй кимәлендәге ярыштарҙа ҡатнашҡаны булманы. 2012 йылдың көҙөндә БР Президенты Рөстәм Хәмитовтың ҡушыуы буйынса төбәктең КВН ассоциацияһына бүлмә бирелде. 2013 йыл бюджетына КВН хәрәкәтен үҫтереүгә аҡса һалынды.
Республиканың йыйылма командаһынан тыш халыҡ-ара фестивалдә Башҡортостан Республикаһының 2012 йылғы чемпионы – Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалынан «Гудвин» командаһы һәм Иглин районынан «Люди от сохи» командаһы ҡатнашасаҡ. БДУ-ның Бөрө филиалынан һәм Борай районының «Сельсовет»ынан йәштәр бер команда булып сығыш яһаясаҡ.


text:
Күмертауҙа 63 ғаилә авария хәлендәге йорттарын уңайлы фатирҙарға алмаштырҙы
Күмертауҙа авария хәлендәге торлаҡта йәшәгән 63 ғаилә ике яңы йорттағы фатирҙарҙан асҡыстар алды, тип хәбәр иттеләр Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалауға булышлыҡ итеү фондынан. Хәҙер улар уңайлы шарттары булған фатирҙарҙа, ҡаланың иң яҡшы райондарының береһендә йәшәйәсәк.
Ғафури урамындағы ике биш ҡатлы йорт ни бары 9 ай эсендә төҙөлдө, тип хәбәр иттеләр дәүләт корпорацияһынан. Программаны тормошҡа ашырыу өсөн 92 миллион һум аҡса йүнәлтелгән: 59,4 миллион һум Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалауға булышлыҡ итеү фондынан алынһа, 16,3 миллион – республика бюджетынан, шундай уҡ сумма муниципаль бюджеттан бүленгән.
Быйыл граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡ фондынан күсереү программаһы сиктәрендә Күмертауҙа 5 авария хәлендәге йорттан граждандарҙы күсереү һәм йәнә 40 ғаиләгә яңы фатир биреү планлаштырыла.


text:
26 августа Өфөлә төҙөлөштә техник көйләү мәсьәләләре буйынса конференция-семинар үтәсәк
26 августа Өфөнөң Конгресс-холында төҙөлөш тармағында техник көйләү мәсьәләләренә арналған конференция-семинар үтәсәк.
Форумда Рәсәй Төбәктәр үҫеше министрлығы, Экология, технология һәм атом күҙәтеүе буйынса федераль хеҙмәт, «НОСТРОЙ» Рәсәй федерацияһы төҙөүселәре милли берекмәһе, республика министрлыҡтары һәм ведомстволары вәкилдәре, төҙөлөш һәм проект ойошмалары етәкселәре һәм белгестәре ҡатнашасаҡ.
Төҙөлөш баҙарында ҡатнашыусылар техник регламенттар, «Биналар һәм ҡоролмаларҙың хәүефһеҙлеге тураһында»ғы Федераль законды ғәмәлгә ашырыу, тармаҡты техник көйләүҙең яңы системаһына күсереү тураһында фекер алышасаҡ. Белгестәр шулай уҡ ғәмәлдә булған стандарттар, ҡағиҙәләр, санитар нормалар һәм санитар ҡағиҙәләр хаҡында һөйләшәсәк.
Төҙөлөш комплексы предприятиелары белгестәре һөйләшеүҙә ҡатнашыуға саҡырыла. Форумда ҡатнашыу мәсьәләләре буйынса «Төҙөлөш компаниялары төркөмө» коммерциялашмаған партнерлыҡ» үҙ-үҙен көйләүсе ойошмаһына (347) 246-18-81 телефоны буйынса йәки pto@npsrogsk.ru электрон почтаһы аша мөрәжәғәт итергә.


text:
Юлсылар көрт һәм боҙлауыҡ менән көрәшкә сыҡты
Башҡортостанда автомобилистарҙы ҡатмарлы юл шарттары көтә. Синоптиктар билдәләүенсә, бөгөн, 28 декабрҙә, көслө буран сығыуы, ҡар яуыуы, елдең секундына 20-25 метрға етеүе күҙаллана. Юлдарға көрт һалыуы, боҙлауыҡ һәм ҡар арҡаһында күреү мөмкинлегенең насарайыуы көтөлә.
— Әлеге ваҡытта М-5 «Волга», М-7 «Урал» һәм Р-240 «Өфө-Ырымбур» федераль трассаларының Башҡортостан территорияһынан үткән участкаларында 84 махсус техника берәмеге эшләй, ошоноң арҡаһында юлдар таҙа, тығындар һәм хәрәкәтте туҡтатыуға юл ҡуйылмаған, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Федераль юл агентлығының «Һамар-Өфө-Силәбе» автомагистраль идаралығы матбуғат секретары Илдар Әхмәҙиев.
Уның әйтеүенсә, транспорт саралары менән идара иткәндә водителдәрҙән өҫтәмә көс һәм иғтибар талап иткән ҡатмарлы метеорологик шарттар арҡаһында автомобилистарға хәл алыу өсөн автомагистраль буйындағы махсус туҡталҡаларҙан файҙаланырға кәңәш ителә. Республика биләмәһендә ошондай 36 туҡталҡа бар. Уларҙың ҡайҙа урынлашыуы, шулай уҡ юлдарҙағы хәлдәр тураһында Идаралыҡ сайтынан һәм тәүлек әйләнәһенә эшләүсе 8(347)228-12-18 телефоны аша мәғлүмәт алырға мөмкин.
Алдағы көндәрҙә бер аҙ һыуытасаҡ, яуым-төшөм һәм ел туҡтаясаҡ. 31 декабрҙән 1 ғинуарға ҡарай төндә ҡарһыҙ һалҡын һауа торошо көтөлә. Төнөн һауа температураһы – минус 8-13 градус, көндөҙ минус 6-11 градусты тәшкил итәсәк.


text:
Ағиҙел (йылға)
Ағиҙел ((тыңлау) ; шулай уҡ Иҙел[1]) — Башҡортостандағы иң ҙур йылға һәм төп һыу юлы.
Йөкмәткеһе
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кама йылғаһының һул яҡ ҡушылдығы. Уралтау итәгенән башлана. Оҙонлоғо — 1430 км, бассейнының майҙаны — 141900 км2. Көмөштәй аҡ был йылға Ирәмәлтау тирәһенән баш ала. Үрендә һаҙамыҡлы үҙәндәрҙән үтә, Тирлән ҡасабаһынан түбәндәрәк ҡырҡа тарая, иңкеүҙәре текәрә. Белорет, Бөрйән ерҙәренән Урал тауҙары, ҡаялар араһынан аға. Уң ҡушылдығы Нөгөштө юлдаш итеп китә биргәс, иркен туғайлыҡтарға барып сығыр ерҙәрҙә үҙәне яйлап киңәйә. Ҡариҙел ҡушылғандан һуң Ағиҙел тигеҙлектәрҙән йәйрәп аға, иркен туғайҙарҙа ағымында боролмалар, бөгөлдәр яһап, тармаҡланып та киткеләй. Күп урында уң яҡ яры ҡалҡыуыраҡ.
Иң ҙур ҡушылдыҡтары:
- уң яҡтан: Нөгөш, Эҫем, Ҡариҙел, Бөрө, Тере Танып;
- һул яҡтан: Ашҡаҙар, Өршәк, Дим, Ҡармасан, Сәрмәсән, Баҙы, Сөн.
Йылға тамағынан Өфөгә тиклем суднолар даими, Мәләүез пристаненә хәтлем өҙөклөк менән йөрөй.
Борон-борондан ҡан-ҡәрҙәштәребеҙ Ағиҙел буйлатып торлаҡ ҡороп, түлләп, ишәйеп, ҡотайып донъя көтә. Ағиҙел буйында бихисап ауылдар, Белорет, Мәләүез, Салауат, Ишембай, Стәрлетамаҡ, Өфө, Благовещен, Бөрө, Дүртөйлө, Ағиҙел ҡалалары урынлашҡан.
Гидроним[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урта быуаттарҙа Волга йылғаһы Иҙел тип аталған, әммә ул хәҙерге Ҡариҙел һәм Ағиҙел йылғалары ҡушылған урында (Өфө ҡалаһы янында) башланған.
Башҡорт халыҡ ижадында һәм йәнле һөйләштә йылға Иҙел тип тә йөрөтөлә. «Урал батыр» ҡобайырында «Көмөштәй бер аҡ йылға», «Иҙел батыр таҡҡан, ай, Аҡ йылғаһы» тигән юлдар бар.
Боронғо төрки халыҡтарында Иҙел «һыу, йылға» тигәнде аңлата. Ағиҙелдең русса «Белая» тигән аты башҡортсанан туры күсермә: 1627 йылда сыҡҡан "Ҙур һыҙма китабы"нда һәм башҡа тарихи яҙмаларҙа Ағиҙел «Белая Воложка» тип атала[2].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан: Ҡыҫҡаса энциклопедия. Урыҫсанан тулыландырылған һәм төҙәтелгән тәржемәһе / Баш мөхәррир Р. З.Шәкүров. Өфө: Башҡорт энциклопедияһы дәүләт ғилми нәшриәте, 1997. 696 бит, һүрәттәре менән.
- Сәлимйән Бәҙретдинов. Башҡортостан календары 2008 йылға.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Балков В. А. Ағиҙел (йылға) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Өфөгә Башҡорт дәүләт университетының 100 йыллығына арналған халыҡ-ара конференцияла ҡатнашыусылар йыйыла башланы
Өфөгә Башҡорт дәүләт университетының 100 йыллығына арналған халыҡ-ара конференцияла ҡатнашыусылар йыйыла башланы. Байрам тантаналары Конгресс-холда һәм вуздың үҙендә үтәсәк. Хөрмәтле ҡунаҡтар араһында – РФ Мәғариф һәм фән министрлығы, Мәғариф буйынса федераль агентлыҡ вәкилдәре, Рәсәйҙең юғары уҡыу йорттары һәм сит ил университеттары ректорҙары һәм проректорҙары.
– Беҙ Һарытау, Пермь, Екатеринбург, Силәбе, Магнитогорск ҡалаларынан, Латвиянан, Ҡаҙағстандан, Үзбәкстандан коллегаларыбыҙҙы көтәбеҙ. – тине БДУ ректоры Мөхәмәт Харрасов. – Ляонин (Ҡытай) провинцияһының ике университетынан ҙур делегациялар килергә тейеш. Великотырнов университеты (Болгария) һәм Галле университетынан күптәнге партнерҙарыбыҙ килә. Барлығы 500 ҡунаҡ көтәбеҙ.
Улар “Төбәктәрҙең инновацион мөхитен формалаштырыуҙа классик университеттарҙың роле” халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияла ҡатнашасаҡтар. Бынан тыш, М.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ректоры, академик Виктор Садовничий етәкселегендәге Рәсәйҙең ректорҙар союзы Өфөлә классик университеттарҙың уҡыу-методика берекмәһенең президиумы ултырышын үткәрергә ҡарар итте.
Башҡорт дәүләт университетының 100 йыллығына арналған саралар 4 декабрь Конгресс-холда тамамланасаҡ.


text:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатын-ҡыҙҙарҙы Әсә көнө менән ҡотланыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатын-ҡыҙҙарҙы Әсә көнө менән ҡотланы
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатын-ҡыҙҙарҙы Әсә көнө менән ҡотланыФото: Андрей Старостин
Ноябрҙең аҙаҡҡы йәкшәмбеһендә Рәсәйҙә Әсә көнө билдәләнә. Байрам алдынан Өфөнөң Конгресс-холында бөтә республиканан килгән әсәләр өсөн концерт ойошторолдо. Уларҙы был матур байрам менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡотланы.
— Әсәләр темаһына бик күп һөйләргә була һәм был турала һөйләү кәрәк, — тип иҫәпләй Президент. – Ғаиләләре имен булмаған төбәк бәхетле була алмай. Һәр кеше өсөн өйҙәге йылы мөхит һәм әсә йылмайыуы мөһим. «Ҡатын-ҡыҙ йәшәгән йортта ҡояш та, шатлыҡ та бар», тип халҡыбыҙ бик дөрөҫ әйткән.
«Ҡатындар иңендә бала тәрбиәләү, ғаилә усағын һаҡлау, ғаилә ағзалары тураһында хәстәрлек күреү, өйҙә йылы мөхит булдырыу бурысы ята. Көндәлек хеҙмәтегеҙ менән донъя гармонияһын һаҡлайһығыҙ, беҙең тормошто яҡшыртаһығыҙ, мәңгелек рухи ҡиммәттәрҙе нығытаһығыҙ», тине Рөстәм Хәмитов, залда ултырған әсәләргә мөрәжәғәт итеп.
Президент билдәләүенсә, республика властары әсәлек, ғаиләне социаль яҡлау, бала тәрбиәләү мәсьәләләренә ҙур иғтибар бүлә. Ағымдағы йыл Башҡортостанда балалыҡты яҡлау һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыуға арнала.
— Иғтибарыбыҙҙы аныҡ мәсьәләләрҙе хәл итеүгә йүнәлтәбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Киҫкен проблемаларҙың береһе булараҡ Президент бала баҡсаларына оҙон сираттарҙы атаны. Уларҙы ҡыҫҡартыу өсөн төбәктә бихисап мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары төҙөлә. Үткән йылда ғына 11 мең урын булдырылды, 2012 йылда уларҙың һанын бер нисә тапҡырға арттырыу планлаштырыла. Был маҡсаттарға яҡынса 4-4,5 миллиард һум аҡса бүленгән.
— Быйыл мотлаҡ рәүештә 50 бала баҡсаһы файҙаланыуға тапшырыласаҡ. Өс йылдан был мәсьәлә республикала нигеҙҙә хәл ителер, тип уйлайым, — тине Рөстәм Хәмитов.
Президент иҫәпләүенсә, республиканың, бөтә илдең уңышлы үҫешеүе һәр айырым ғаиләнең имен булыуынан тора, шуға күрә ғаиләләргә, шул иҫәптән күп бала тәрбиәләгән ғаиләләргә социаль ярҙам күрһәтеү иғтибар үҙәгендә тора. Башҡортостанда 170 меңдән ашыу ғаилә бөгөнгө көндә дәүләт ярҙамы ала.
— Үткән йылдан башлап өс һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән ғаиләләргә, шулай уҡ инвалид бала тәрбиәләгән ғаиләләргә бушлай ер участкалары бирелә. Уларҙы 3,5 меңдән ашыу ғаилә алды, — тип билдәләне Президент.
Бөгөн сиратта торған 13-15 мең ғаиләнең барыһы ла 2013 йылда, иң һуңында 2014 йылда, ер участкалары аласаҡ, тигән ышанысын белдерҙе Рөстәм Хәмитов.
— Һәм был участкалар ҡола яланда түгел, ә яҡшы инфраструктура – юлдар, газ, электр энергияһы менән тәьмин ителгән ерҙәрҙә буласаҡ, — тип өҫтәне республика башлығы.
Бынан тыш, ағымдағы йыл башынан бер юлы өс һәм унан күберәк бала тыуған ғаиләләргә торлаҡ сертификаттары тапшырыла. 2013 йылдың 1 ғинуарынан республика бюджетынан ғаиләләге һәр өсөнсө һәм унан һуңғы балаға өс мең һум күләмендә ай һайын пособие түләнәсәк. Бындай пособиелар 1,5-3 йәштәрҙәге балалар тәрбиәләгән әсәләргә түләнәсәк. Етемлек мәсьәләһе лә Президенттың иғтибарынан ситтә ҡалманы.
— Ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар ғаиләле булырға тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент.
Был йүнәлештә лә саралар күрелә: республика бюджеты уллыҡҡа алған ғаиләләргә әсәлек капиталы күләмендә бер таҡыр бирелә торған аҡсалата пособие түләй. Шулай итеп, 100 бала яңы ғаиләләренең тулы хоҡуҡлы ағзаһы булды.
— Бала йорттарын йоҙаҡлап ҡуйырға тейешбеҙ. Был балалар торлаҡ түгел, ә үҙҙәренең өйөн, ысын ғаиләләрен табырға тейеш, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Байрам сиктәрендә Президент Миәкә районынан килгән күп балалы Баһауетдиновтар ғаиләһенә торлаҡ сертификаты тапшырҙы.


text:
Павел Астахов Өфөгә килергә йыйына
Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Павел Астахов Өфөгә сәфәр менән килергә йыйына. Ул республика баш ҡалаһында балиғ булмаған үҫмерҙәрҙең хоҡуҡтарын күҙәтеүгә баһа бирәсәк. Был турала дүшәмбе көнө оператив кәңәшмәлә ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, Павел Астаховты Өфөлә 20 октябрҙә көтәләр.
— Беҙҙең балалар учреждениелары юғары баһа алыр, тип ышанам, — тине Павел Качкаев. – Беҙҙең ысынлап та күрһәтер нәмәләребеҙ бар.
Һуңғы ваҡытта Павел Астахов илдә балалар хоҡуҡтарын күҙәтеүҙе тикшереүгә ҙур иғтибар бирә. Мәҫәлән, сентябрҙә ул Алыҫ Көнсығыш төбәктәренә инспекция тикшереүҙәре менән барып ҡайтты. Уҙған ай аҙағында уның Өфөгә килеүе лә планлаштырылғайны. Әммә ул кисектерелде.


text:
Башҡорт медицина университеты студенттары 35 литрҙан ашыу ҡан тапшырҙы
«Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» ойошмаһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе активистары Башҡорт дәүләт медицина университетында Донор көнөн үткәрҙе. Юғары уҡыу йорто шифахана-профилакторийына ҡан тапшырыу өсөн 89 кеше килде.
«Башинформ» агентлығына «Йәш Гвардия»ның төбәк бүлексәһенең матбуғат секретары Полина Вишневская хәбәр итеүенсә, акцияла ҡатнашыусы донорҙар һаны көтөлгәндән күпкә күберәк булған. Һөҙөмтәлә 35 литрҙан ашыу ҡан тапшырылған.
— Ҡан тапшырыу – һәр кемдең үҙ ихтыярында, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Өфөнөң Совет районындағы «Йәш Гвардия» партияһының беренсел штабы начальнигы Роберт Иштуков. — Әммә бындай изгелек тейешенсә баһаланырға тейеш. Шуның өсөн һәр донор 2 көнгә дәрестәрҙән бушатыу справкаһы, 209 һум һәм университет ашханаһында туҡланыуға талон алды. Күпселек студенттар бөгөн тәүгә килгән. Уларҙың был аҙымы менән яҡындары ғорурлана ала.
Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, Башҡортостан йәш гвардиясылары башланғысы менән Донор көндәре ҡаланың башҡа юғары уҡыу йорттарында ла үткәрелә.


text:
Башҡортостан боксеры Хәбир Сөләймәнов Мексикала еңеү яуланы
Билдәле башҡорт боксеры, Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы егете Хәбир Сөләймәнов Мехикали ҡалаһында (Мексика) үткән сираттағы профессиональ көрәштә еңеү яуланы.
Уның ағайы, шулай уҡ билдәле боксер Сабир һүҙҙәренсә, был профессиональ боксерҙар өсөн 8 раундтан торған рейтинг көрәше булған. Хәбир Сөләймәнов 54 килограмм ауырлыҡ категорияһында сығыш яһаған, уға ҡаршы Мексикала йәшәүсе Хорхе Герреро көрәшкән. Еңеү өсөн Хәбиргә бер генә раунд кәрәк булған.
Бынан алда Хәбир Сөләймәнов Америка Ҡушма Штаттарында 12 рейтинг көрәшендә еңгән. Алда йәш спортсыны яңы көрәштәр һәм, моғайын, яңы еңеүҙәр көтәлер.
Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге даими вәкиле Мөхәмәтулла Хәфизов та боксерҙы еңеү менән ҡотланы.


text:
Суд приставтары шылтыратыу көтә
Граждандар хоҡуғын һәм хоҡуҡи мәнфәғәтен яҡлау буйынса эштәрҙе камиллаштырыу маҡсатында Федераль суд приставтары хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы (347) 273-59-82 һанлы “ышаныс телефонына” килгән һорауҙар һәм мөрәжәғәттәрҙе ҡабул итеү, иҫәпкә алыу эшен алып барасаҡ.
“Башинформ” агентлығына ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, “ышаныс телефоны” енәйәттәрҙе булдырмаҫҡа, шулай уҡ ведомствоға һәм башҡа органдарға граждандарҙың ялыуҙарын һәм мөрәжәғәттәрен ҡыҫҡартыу маҡсатында, Идаралыҡ хеҙмәткәрҙәренең башҡарыу документтарын дөрөҫ һәм сифатлы үтәүгә бәйле мәсьәләләрҙе хәл итеү буйынса организацион характерҙағы сараларҙы алдан күҙалларға һәм иҫкәртергә ярҙам итә.
Һәр мөрәжәғәт ентекле тикшерелә, һәм вазифалы кешеләрҙең эшмәкәрлегендә хоҡуҡ боҙоуҙар күҙәтелһә, уларҙы бөтөрөүгә тейешле саралар күрелә. Мөрәжәғәттәрҙе тикшереү һөҙөмтәһе тураһында шылтыратыусыға закон менән билдәләнгән ваҡытта яуап бирелә.
Рәсәй федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса Идаралығы етәкселеге граждандарҙан хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында ” тәүлек әйләнәһенә эшләүсе “ышаныс телефонына” ваҡытында хәбәр итеүҙәрен һорай.
Бер ялыу ҙа яуапһыҙ ҡалдырылмаясаҡ, тип ышандыра ведомствоның матбуғат хеҙмәте.


text:
Ипотеканы субсидиялау программаһы йыл аҙағынаса оҙайтылды
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Яңы йорттарҙа торлаҡ алған граждандарҙың ипотека кредиты буйынса процент ставкаһын субсидиялау программаһы 2017 йылдың 1 ғинуарына тиклем оҙайтылды. Рәсәй Хөкүмәтенең тейешле ҡарарына ҡул ҡуйылған да инде.
Документҡа ярашлы, 2016 йылдың 1 мартынан бирелгән кредит буйынса субсидия йылына 2,5 процент күләмендә билдәләнә. Ғәмәлдәге төп процент ставкаһы йылына 11 процент тәшкил итә. Субсидиялау кимәлен төп ставкаға 1,5 процент күләмендә билдәләргә хәл ителгән. 2016 йылдың 1 мартына тиклем бирелгән ссудалар буйынса субсидиялау кимәле 3,5 процент тәшкил итә, тип аңлаттылар Башҡортостан дәүләт төҙөлөшөнөң матбуғат хеҙмәтендә.
Ипотеканы субсидиялау программаһы 2015 йылдың 1 мартынан ғәмәлгә инде. Рәсәй Финанс министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2016 йылдың 31 ғинуарына тиклем уның буйынса 405,1 миллиард һумлыҡ 227,6 мең ипотека кредиты бирелгән (субсидиялар күләме — 3,336 миллиард).
Субсидиялау программаһы буйынса ипотека кредиты йылына 12 проценттан артмаған ставканы, фатир хаҡының 20 проценты күләмендә тәүге иғәнәне һәм 25-30 йыл дауамында түләү ваҡытын күҙ уңында тота.
Тәүҙә дәүләт ярҙамы программаһы 2016 йылдың 1 мартына тиклем иҫәпләнгәйне. Рәсәйҙең төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Михаил Мень белдереүенсә, дәүләт субсидиялау программаһын оҙайтыу тураһында ҡарар ҡабул ителгәс, байтаҡ төҙөүселәр үҙҙәренең проекттарын тергеҙә башлаған.


text:
Раил Сарбаев: «Тыумыштан йөрәк сирле балаларҙы ҡотҡарыуҙа һәр кем ҡатнаша алды»
14 декабрҙә БР Хөкүмәте Премьер-министры эргәһендәге кәңәшмәлә Башҡортостанда үткән “Изгелек ҡыл балаға” акцияһы йомғаҡтары иғлан ителде.
– Акция барышында республика халҡы һәм ойошмалар 10 миллион һум аҡса йыйҙы. Бөгөн бер операция 200 мең һум самаһы тора. Хәҙер 50-ләп бала хирургик дауалауға сертификат ала аласаҡ, — тип хәбәр итте Раил Сарбаев.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, быйыл республика билдәле кардиохирург, «Милләттәр сәләмәтлеге лигаһы» президенты Лео Бокерияның акцияһын хуплап сыҡты.
– Тыумыштан йөрәк ауырыуынан тулыһынса һауыҡтырырға мөмкин һәм операция яһатҡан пациенттар киләсәктә тулы ҡанлы тормош алып бара аласаҡ, — тине Раил Сарбаев. – Ошо инициатива арҡаһында һәр кем бәләкәй кешенең ғүмерен ҡотҡарып алып ҡалыуҙа ҡатнаша алды.
Премьер шулай уҡ, иң тәүге средстволар «Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенән килде — элемтәселәр саҡырыуға беренсе булып яуап бирҙе, тип билдәләне.


text:
Фото:
Өфөлә наркополиция хеҙмәткәре юғалды
Фото:
Рәсәй Федерацияһының Наркотиктар әйләнешен контроллек итеү федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы 1982 йылдың 2 авгусында тыуған полицияның өлкән лейтенанты Вәлиев Руслан Рафаил улын эҙләй.
2010 йылдың 7 июлендә сәғәт 14.45-тә ул Рәсәй Федерацияһының Наркотиктар әйләнешен контроллек итеү федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы бинаһынан сыҡҡан (Өфө ҡалаһы, Коммунистик урамы, 29) һәм әлегә тиклем уның ҡайҙа булыуы билдәһеҙ. Күк джинсы салбар һәм ҡыҙыл толстовка кейгән, үҙе менән текстиль сумкаһы булған (ҡайышы яурын аша һалына). Көмөш төҫтәге «Хундай акцент» маркалы автомобилдә йөрөүе ихтимал, дәүләт номеры М 553 КО 02.
Әгәр Руслан Вәлиевтың ҡайҙалығы хаҡында ниндәй булһа ла мәғлүмәткә эйә булһағыҙ, Өфөләге 250-52-03, 250-71-66 телефондарына шылтыратыуығыҙҙы һорайбыҙ.


text:
Өфөдә боралак двигателдәре эшләнә башлауы ихтимал
Федераль кимәлдә әле хәрби боралактар өсөн двигателдәр етештереү буйынса яңы етештереү ойоштороу мәсьәләһе тикшерелә.
Денис Мантуров Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең мөмкинлектәре һәм унда сығарылған тауар өлгөләре менән танышып сыҡҡандан һуң яңы етештереүҙе тап Өфөлә ойоштороу мөмкинлеген юғары баһаланы.
Сәнәғәт һәм сауҙа министры урынбаҫары әле рәсәйҙә яңы төр боралактар эшләү буйынса инвестиция программаһы әҙерләнеүен дә хәбәр итте. Ул йыл аҙағына әҙер булыр, тип көтөлә.
Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә боралактар өсөн двигателдәр етештереүҙе яйға һалыу республика өсөн социаль һәм иҡтисади йәһәттән дә бик әһәмиәтле, ти хөкүмәт рәйесе Раил Сарбаев. Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә вертолет двигателдәре эшләү-эшләмәү мәсьәләһе ошо көндәрҙә хәл ителәсәк.


text:
Фото:
Башҡортостан Президенты «ИКЕА Рәсәй һәм БДБ» башлығы менән осрашты
Фото:
21 майҙа Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов «ИКЕА Рәсәй һәм БДБ» компанияһы генераль директоры Лейф Боргстром менән эш осрашыуы үткәрҙе. Өфөлә «МЕГА» күп функциялы ғаилә сауҙа-күңел асыу комплексы төҙөлөшөн тамамлау мәсьәләләре тикшерелде.
Республика Президенты Мортаза Рәхимов, төҙөлөш сиктән тыш оҙаҡҡа һуҙылыуын билдәләп, объектты сафҡа индереү сроктары менән ҡыҙыҡһынды. Комплекс 2008 йылда асылырға тейеш ине, ләкин подряд ойошмаларының эшмәкәрлеген тикшереү барышында асыҡланған етешһеҙлектәр арҡаһында төҙөлөш эштәре туҡтатылғайны. Күҙәтеү органдары яғынан бөтә дәғүәләрҙе бөтөргәндән һуң 2009 йылда төҙөлөш ҡайтанан башланды.
Осрашыуҙа Башҡортостан Президенты, комплекс быйыл октябрҙә файҙаланыуға тапшырылһын ине, тигән теләк белдерҙе.
Лейф Боргстром Мортазе Рәхимовҡа төҙөлөшлө тиҙләтеү буйынса ниндәй саралар күрелеүе хаҡында хәбәр итте һәм, «ИКЕА Рәсәй һәм БДБ» компанияһы ла төҙөлөш эштәрен тиҙерәк тамамлау яғында, тип билдәләне.
— Беҙ урындағы властар яғынан тулы ярҙам алабыҙ һәм быйыл комплекс асылыр тип ышанам, — тине Лейф Боргстром.
Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, «МЕГА» комплексында 2,5 меңгә яҡын эш урыны булдырыласаҡ. 2010 йылда планлаштырылған инвестициялар күләме 3 миллиард һум тәшкил итә.
Осрашыуҙа Башкортостан Республикаһының төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры Рауил Ибәтуллин, Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Павел Качкаев ҡатнашты.


text:
Фото:
Ейәнсура районында йәштәр өсөн вакансиялар йәрминкәһе үтәсәк
Фото:
«Йәштәргә — эш!» республика акцияһы сиктәрендә 14 сентябрҙә, шишәмбелә, Ейәнсура районы Мәҙәниәт һарайында эш урындары вакансиялары йәрминкәһе ойошторола.
Йылына ике тапҡыр үткәрелеүсе традицион сара йәштәр араһында ҙур һорау менән файҙалана. Йәрминкәлә юғары һәм урта һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусыларҙан алып мәктәп уҡыусыларына тиклем барыһы ла үҙҙәренә эш таба аласаҡ. Район предприятиелары һәм ойошмалары даими һәм ваҡытлы вакансиялар тәҡдим итәсәк.
Бынан тыш, йәрминкәлә райондың Халыҡ мәшғүллеге үҙәге һәм Республика йәштәрҙе эш менән тәьмин итеүгә булышлыҡ итеү үҙәге белгестәренән профессиональ консультация алырға мөмкинлек буласаҡ.


text:
Башҡортостанда йәнә 56 ҡатын «Әсәлек даны» миҙалы менән наградландыФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда йәнә 56 ҡатын «Әсәлек даны» миҙалы менән наградланды
Башҡортостанда йәнә 56 ҡатын «Әсәлек даны» миҙалы менән наградландыФото: Олег Яровиков
Республика йортонда күп балалы әсәләрҙе «Әсәлек даны» миҙалы менән наградлау тантанаһы үтте. Сараны БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова алып барҙы.
— Башҡортостанда күп балалы ғаиләләргә бихисап социаль ярҙам саралары күрһәтелә. Әммә ғаилә институтын нығытыу өсөн, күп эштәр башҡарырға кәрәк әле. Һеҙгә лә, хөрмәтле әсәләр, йәштәр менән эшләүҙә ярҙам итеүегеҙҙе һорап мөрәжәғәт итәм. Балаларығыҙға матур тәрбиә биреп, уларға өлгө күрһәтәһегеҙ, — тип мөрәжәғәт итте әсәләргә вице-премьер. – Былтыр республикала 59 мең сабый тыуған. Башҡортостан Президенты һәр саҡ балалар һанының йылдан-йыл артасағына ышаныс белдерә. Улар уңайлы шарттарҙа йәшәһен өсөн, яңы эш урындары булдырыла, балалар баҡсалары төҙөлә: бөгөнгө көндә 3-7 йәштәрҙәге 14 мең 95 сабый сиратта тора. Өс йыл эсендә балалар баҡсалары төҙөргә, сабыйҙарҙы ваҡытлыса ҡарау төркөмдәре булдырырға планлаштырабыҙ. 2016 йылға был сират бөтөргә тейеш. Хәл ителергә тейеш мәсьәләләрҙең күп булыуын аңлайбыҙ. Република Президенты беҙҙең алға аныҡ бурыс ҡуйҙы: ғаилә һәм балаларҙың өҫтөнлөклө йүнәлеш булыуын белдерҙе.
Ҡатындарҙы юғары наградалар менән ҡотлап, Лилиә Ғүмәрова 56 әсәгә миҙалдар һәм бер тапҡыр бирелә торған аҡсалата премиялар тапшырҙы. БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәте буйынса, бөгөнгө көнгә «Әсәлек даны» миҙалы менән йәмғеһе 5700 ҡатын наградланған. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, награда Башҡортостанда 1998 йылда биш һәм унан да күберәк бала тәрбиәләгән әсәләр өсөн булдырылды.


text:
- « первая
- ‹ предыдущая
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »
Хәбәрҙәр
Республикала балаларҙы уҡытыуҙа һаулыҡ һаҡлау системаһы сафҡа индерелә
Республикала балаларҙы уҡытыуҙа һаулыҡ һаҡлау системаһы сафҡа индерелә. Белгестәр әйтеүенсә, бындай система умыртҡа һөйәген һәм күҙҙәрҙе һаҡларға ярҙам итәсәк. Бында уҡыған балаларға күңелһеҙләнеп ултырырға ваҡыт юҡ. Дәрестәрҙе улар ғәҙәти кластағы кеүек парта артында ғына ултырып үткәрмәй....
Юл хәрәкәте ҡағиҙәләренә төҙәтмәләр индерелде
Юл хәрәкәте ҡағиҙәләренә төҙәтмәләр индерелде. Уға ярашлы, 7 йәшкә тиклемге кескәйҙәр мотлаҡ рәүештә балалар креслоһы менән тәьмин ителергә тейеш. Йәғни, башҡа хәүефһеҙлек саралары – бустерҙар һәм адаптерҙар менән балаларҙы эләктереү тыйыла. Законға индерелгән төҙәтмәләр язаны ҡәтғиләштермәй,...
Рәсәй һәм донъя яңылыҡтары
Францияла турист автобусы аварияға осраған. 4 кеше һәләк булған, 20-нән ашыуы йәрәхәтләнгән. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, боҙлауыҡта водитель идараны юғалтҡан. Былтыр ошо уҡ трассала, француздар уны үлем юлы тип тә йөрөтә, 12 турист һәләк булған. Иерусалимда ауыр йөк машинаһы хәрбиҙәрҙе тапатҡан...
Башҡортостанда тын юлдары ауырыуҙары менән сирләүселәр һаны артҡан
Башҡортостанда тын юлдары ауырыуҙары менән сирләүселәр һаны артҡан. Ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлаусылар идаралығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, республикала грипп вирусын йоҡтороусолар ҙа бар. Йыл башынан медицина хеҙмәте бригадаларын саҡырыу бер-нисә тапҡырға күбәйгән. Яңы йыл каникулы мәлендә,...
Бөгөн Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары яҙғы сессияға бурыстар билдәләгәне
Бөгөн Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары яҙғы сессияға бурыстар билдәләгәне. Һауа торошона ҡаршы закон сығарыусылар ҙа көсһөҙ. Тәбиғәт ҡанундары менән көрәштә еңеү еңел түгел. Бөгөн Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары яҙғы сессияға бурыстар билдәләгәндә ни өсөн урамдарҙың ҡарҙан таҙартылмауы...
Республиканың башҡалаһында йәшәүселәр урамдарҙың ҡарҙан таҙартылмауына ризаһыҙлыҡ белдерә
Республиканың башҡалаһында йәшәүселәр урамдарҙың ҡарҙан таҙартылмауына ризаһыҙлыҡ белдерә. Өс көн дауамында баҫып яуған ҡар сәбәпле башҡала урамдары машинала ғына түгел, йәйәүләп тә үтә алмаҫлыҡҡа әйләнде. Өфөлә йәшәүселәр араһында ризаһыҙлыҡ арта. Күптәр социаль селтәрҙә асыуын белдерә....
Өфөлә ихатаны ҡарҙан таҙартырға сығыусыларҙы туҡмаған йәштәр закон алдында яуап бирергә тейеш
Өфөлә ихатаны ҡарҙан таҙартырға сығыусыларҙы туҡмаған йәштәр закон алдында яуап бирергә тейеш. Комсомол урамындағы 107-се йортта йәшәүселәр шундай фекерҙә. Улар полицияға ғариза менән мөрәжәғәт иткән һәм енәйәт эше ҡуҙғатылыр, тип ышана. Кисә еңел машинала йәштәр йорт ихатаһына килеп инә. Ирҙәр...
Яңы йылға һанаулы ғына көндәр ҡалды
Яңы йылға һанаулы ғына көндәр ҡалды. Әйткәндәй, иртәгә иртәнге сәғәт туғыҙҙа беҙҙең 2016-сы йыл йомғаҡтарына арналған тапшырыуҙы ҡарарға онотмағыҙ. Унда 2017-се йылға фараздар ҙа булыр. Көнсығыш календары буйынса беҙгә әтәс йылы яҡынлаша. Интернет селтәрендә киләһе йыл хужаһынан үҙенсәлекле...
Башҡортостан хоккей төбәгенә әйләнергә тейеш
Башҡортостан хоккей төбәгенә әйләнергә тейеш. Бының өсөн балаларға был спорт төрө менән шөғөлләнеүгә шарттар тыуҙырыу зарур. Был турала “Рәсәй-Башҡортостан” телеканалының медиа үҙәгендә үткән матбуғат конференцияһы барышында “Салауат Юлаев” хоккей клубы етәкселәре белдерҙе. Бөгөн...
Беҙҙең төбәккә хас сатлама һыуыҡҡа бирешмәҫкә тик үҙебеҙҙең илгә хас аяҡ кейеме генә ярҙам итә
Беҙҙең төбәккә хас сатлама һыуыҡҡа бирешмәҫкә тик үҙебеҙҙең илгә хас аяҡ кейеме генә ярҙам итә. Рәсәйҙең төрлө өлкәләрендә төрлөсә аталған быйма йәнә модала. Ауыл ерендә уға алмаш булмауы бәхәсһеҙ, ололар уны иң зиннәтле бүләк, тип ҡабул итә, ә ижади кешеләр илһам сығанағы, тип күрә. Бөгөн...
Республикала балаларҙы уҡытыуҙа һаулыҡ һаҡлау системаһы сафҡа индерелә
Республикала балаларҙы уҡытыуҙа һаулыҡ һаҡлау системаһы сафҡа индерелә. Белгестәр әйтеүенсә, бындай система умыртҡа һөйәген һәм күҙҙәрҙе һаҡларға ярҙам итәсәк. Бында уҡыған балаларға күңелһеҙләнеп ултырырға ваҡыт юҡ. Дәрестәрҙе улар ғәҙәти кластағы кеүек парта артында ғына ултырып үткәрмәй....
2016 йыл дәүләт кимәлендәге ваҡиғаларға, ҡаҙаныштарға бай булды
2016 йыл дәүләт кимәлендәге ваҡиғаларға, ҡаҙаныштарға бай булды. Һәр кемебеҙҙең тырыш хеҙмәте уны уңышлы итте. Инде күптән матур йолаға әйләнгән бүләкләү тантанаһының үтеүе был һүҙҙәрҙе тағы ла дәлилләй.Бөгөн төбәк башлығы Рөстәм Зәки улы тырышлығы, егәрлелеге менән ихтирам яулаған һәм хеҙмәте...
Автомобилдәр эҙенән тәрән соҡорҙар аварияларға сәбәпсе
Автомобилдәр эҙенән тәрән соҡорҙар аварияларға сәбәпсе Һуңғы көндәрҙә көслө ҡар яуып юлдарҙы бутҡаға эйләндерҙе, ә ҡайһы бер урындарҙа автомобилдәр эҙенән тәрән соҡорҙар барлыҡҡа килде. Был иһә аварияларҙың артыуына сәбәпсе булды. Рәмил Иманғоловтың ҡатыны эшенә китеп барғанда колеяға эләгә һәм...
Башҡортостанда яңы йыл алдынан күңелһеҙ ваҡиғалар арта
Башҡортостанда яңы йыл алдынан күңелһеҙ ваҡиғалар арта. Юлдарҙа көн һайын тиерлек бер-нисә кеше һәләк була.Туймазы районындағы фажиғәлә 3 кешелек ғаиләнең ғүмере өҙөлдө. Уларҙың күрше Татарстандан икәне лә билдәле. Республиканың юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы барлыҡ водителдәргә...
Төбәктә мультиплексҡа күсеү дауам итә
Төбәктә мультиплексҡа күсеү дауам итә. Федераль программаға ярашлы, 2018 йылға тиклем Башҡортостан халҡының 95 проценты түләүһеҙ цифралы телевидение менән тәьмин ителергә тейеш. Телевышкалар республика буйынса 216 урында төҙөләсәк. Мишкә районында бер юлы ошондай дүрт ҡоролма ҡулланыуға...
Рәсәйҙә никахҡа инеү һәм айырылышыу ябайлаша.
Рәсәйҙә никахҡа инеү һәм айырылышыу ябайлаша. Хәҙер барлыҡ документтарҙы дәүләт хеҙмәте порталы аша бирергә мөмкин.Илдең элемтә министрлығы ошо турала закон проекты әҙерләй. Ул ҡабул ителә ҡалһа, электрон дәүләт хеҙмәттәре күрһәтеү күпкә еңелләшәсәк. Никахҡа ингәндә йәки айырылышҡанда...
Ғабдрахман Ҡадыров исемендәге спорт мәктәбе юҡҡа сығырмы?
Ғабдрахман Ҡадыров исемендәге спорт мәктәбе юҡҡа сығырмы? Уҡыуҙар туҡтатылған, ә мотоциклдар һатыуға ҡуйылған. Бының сәбәбе- финанслау юҡлығы. Никита Богданов мөмкинлек бар саҡта мотоциклда туйғансы йөрөп ҡалырға тырыша. Тимер атына ҡасан яңынан ултыра алыр билдәһеҙ. Ә был йәш...
Рәсәй һәм донъя яңылыҡтары
Рәсәй оборона министрлығы ТУ-154 самолеты һәләкәткә осраған биләмәлә ҡара ҡумталар табылыуы тураһында хәбәр итте. Улар Люберцы ҡалаһына хәрби-һауа көстәренең үҙәк фәнни- тикшеренеү институтына килтерелгән. Ҡара ҡумталар яҙылған мәғлүмәтте тоҙло һыуҙа 36 сәғәт һаҡлай ала. Төркиә президенты...
Башҡортостанда экология һәм махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылын уҙғарыу буйынса саралар планы раҫланды
Башҡортостанда экология һәм махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылын уҙғарыу буйынса саралар планы раҫланды. Атмосфера һауаһын, һыу объекттарын, ер аҫты байлыҡтарын, үҫемлек һәм хайуандар донъяһын һаҡлау, шулай уҡ халыҡтың экологик мәҙәниәтен күтәреү өлкәһендә 100-ҙән ашыу сара планға инә. 2017...
Өфөнөң энергетик хәүефһеҙлеге камиллаша
Өфөнөң энергетик хәүефһеҙлеге камиллаша. Баш ҡаланың төнъяҡ өлөшөндә бөгөн Гвардейская электр подстанцияһы сафҡа инде.Уны рәсми асыу тантанаһында республика хөкүмәте премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов ҡатнашты. Энергетика объекты ҡаланың бер өлөшөн, Өфө районы һәм яңы индустриаль паркты...
- « первая
- ‹ предыдущая
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
Бөгөн Өфөлә Аграр университеттың 80 йыллығына арналған юбилей тантаналары үтәсәк
Бөгөн Өфөлә Йәштәр һарайында Башҡорт дәүләт аграр университетының 80 йыллығын байрам итеү ойошторола. Программала — тантаналы йыйылыш, реставрацияланған Йәштәр һарайын презентациялау, байрам концерты. Башлана 15 сәғәттә.
Башҡорт дәүләт аграр университеты бөгөн — ауыл өсөн профессиональ кадрҙар әҙерләгән илебеҙҙең алдынғы юғары уҡыу йорттарының береһе. Юғары уҡыу йорттарына йыл һайын үткәрелгән мониторинг һөҙөмтәләре буйынса илебеҙҙең 59 ауыл хужалығы вуздары араһында ул иң яҡшы унау исемлегендә тора, ул 50,5 меңдән ашыу юғары квалификациялы белгес әҙерләп сығарған.


text:
Балғараҡтар
Балғараҡтар, бражниктар, эңер һылыуҡастары (лат. Sphingidae, урыҫ. Бражники ) — Тәңкә ҡанатлылар ғаиләһендәге төнгө күбәләктәр; һәр ерҙә оса торған, күпселектә матур төҫлө, йыуан кәүҙәле зарарһыҙ эре күбәләктәр[1].
Киң күкрәкле, йыуан ҡорһаҡлы, алғы ҡанаттары оҙонса һәм тар, арт ҡанаттары ҡыҫҡа, орсоҡ һымаҡ кәүҙәһе менән айырылып тора. Бер урында ҡанаттарын тиҙ елпеп тороп, сәскәгә ҡунмайынса ғына нектар һурырға яйлашҡандар. Тәңкә ҡанатлылар араһында иң тиҙ осоусыларҙан һанала, тиҙлекте 60 км/сәғәткә ҡәҙәр еткерә алалар. Кис һәм төндә әүҙемдәр, ҡайһы бер төрҙәре көндөҙ лә актив. Күбәләк ҡортоноң артҡы өлөшөндә ҡаты мөгөҙө бар. Бигерәк тә ҡарағай балғараҡтар күп. Был — ҡанаттарының ян-яҡтарында нескә аҡ ҡайма һәм аҡһыл һоро һүрәт төшкән, һоро төҫтәге ҙур күбәләк. Июнь-июль айҙарында оса. Ҡорттары ҡарағай ағасында үҫә. Зелпе төклөтурасы — көндөҙ осоусы балғараҡтарның бер төрө. Уртаса ҙурлыҡта. Әле яңы ғына күбәләккә әверелгәненең ҡанаттарында ҡара тәңкәләр була, ләкин беренсе осоштан һуң улар коела һәм ҡанаттары ҡара ҡаймалы үтә күренмәлегә әүерелә. Кәүҙәһе һары, ҡараһыу төҫтәге һыҙыҡлар бар. Тышҡы ҡиәфәте менән әлеге күбәләк төклөтураны хәтерләтә. Күбәләк ҡорто зелпелә үҫә. Юкә балғараҡтары, тирәк балғараҡтары, йоғырт балғараҡтары — йыш осорай торған төрҙәре. «Үле баш» исемле балғараҡтар, сирень балғараҡтары һәм күҙләс балғараҡтар ТР-ҙың Ҡыҙғылт китабына кертелгән.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)


text:
Республикала Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көндәре үтәсәк
Башҡортостанда 13 майҙа Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көндәре башлана. Улар республиканың бер нисә ҡалаһы һәм ауылдарында үтәсәк.
Йыл һайын үткәрелеүсе сара сиктәрендә Өфө ҡалаһы һәм районында, Нефтекамала аҙна дауамында «Гөлләмә» («Соцветие») поляк мәҙәниәте фестивале үтәсәк, унда Польша делегацияһының ҡатнашыуы ла көтөлә. Иглин районының Иглин ауылында 17 майҙа белорус поэзияһы кисәһен үткәреү ҡаралған. Бәләбәй районының Надеждин, Өсән-Ивановка ауылдарында һәм Өфө районының Ҡыҙыл Яр ауылында боронғо рус йыры байрамдары үтәсәк. Шулай уҡ Стәрлетамаҡ районының Золотоношка, Краснокама районының Николо-Березовка ауылдарында, Өфөләге С.Т.Аксаковтың йорт-музейында, республиканың йәкшәмбе мәктәптәрендә һәм юғары уҡыу йорттарында ла фольклор байрамдары һәм әҙәби кисәләр үткәреү планлаштырыла.
Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көндәре 29 майға тиклем дауам итәсәк.


text:
Рәсәй Президенты Эльвира Нәбиуллина кандидатураһын Рәсәй Үҙәк банкы башлығы вазифаһына тәҡдим итте
Рәсәй Президенты Владимир Путин Эльвира Нәбиуллина кандидатураһын Рәсәй Федерациһының Үҙәк банкы рәйесе вазифаһына тәғәйенләү өсөн тәҡдим итте. РФ Үҙәк банкының ғәмәлдәге башлығы Сергей Игнатьев вәкәләттәре 2013 йылдың 24 июнендә тамамлана. РФ Президенты сайтында билдәләнеүенсә, әлеге кандидатура Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 83-сө статьяһындағы «г» пунктына, шулай уҡ «Рәсәй Федерацияһының Үҙәк банкы (Рәсәй Банкы) тураһында»ғы Федераль закондың 14-се статьяһына ярашлы тәҡдим ителә. Үҙенең ярҙамсыһы Эльвира Нәбиуллина кандидатураһын Рәсәй Үҙәк банкы рәйесе вазифаһына тәҡдим итеү тураһындағы ҡарары хаҡында Владимир Путин март башында Сергей Игнатьев менән осрашыу барышында хәбәр итте.


text:
Өфө сәнғәт академияһында Асыҡ ишектәр көнө уҙғарыла
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
11 декабрҙә Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһында Асыҡ ишектәр көнө уҙғарыла. Иртәнге сәғәт 10-дан көндөҙгө 4-кә тиклем республиканың төп ижади юғары уҡыу йортонда абитуриенттар һәм уларҙың ата-әсәләре өсөн белгеслек һәм йүнәлештәр буйынса консультациялар ойошторола. Көндөң тәүге яртыһында теләгән һәр кем «Изге юлға!» IV ансамблдәр оҫталығы конкурсын ҡарай ала.
Һорауҙар менән ҡабул итеү комиссияһына мөрәжәғәт итергә мөмкин. Адресы: Ленин урамы, 14, телефон: 276-19-36. Музыка факультеты: 273-45-91, башҡорт музыкаһы факультеты: 272-40-26, ситтән тороп уҡыу бүлеге: тел.: 272-27-60; икенсе корпустың адресы: Цюрупа урамы, 9, театр факультеты: 272-24-31, һынлы сәнғәт факультеты: 276-47-29. Тулыраҡ мәғлүмәт — вуздың сайтында.
Өфө дәүләт сәнғәт академияһының дүрт факультетында (музыкаль, театр, һынлы сәнғәт һәм башҡорт музыкаһы) 20 белгеслек буйынса студенттар әҙерләйҙәр. Сәнғәт академияһында буласаҡ музыканттар, дирижерҙар, артистар, хор етәкселәре, композиторҙар, йырсылар, актерҙар, режиссерҙар, рәссамдар, дизайнерҙар уҡый. Уны тамамлаусылар республикала, Рәсәйҙә, сит илдәрҙә театрҙарҙа, музыка учреждениеларында, сәнғәт һәм мәҙәниәт уҡыу йорттарында, радиола һәм телевидениела эшләй. Көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлегенә ҡабул итеү ойошторола, ҡайһы бер белгеслектәр өсөн әҙерлек төркөмдәре бар.


text:
Фото:
7 августа Мәләүездә хәләл продукцияһы күргәҙмә-йәрминкәһе асыла
Фото:
7 августа Мәләүездә Башҡортостан Республикаһында хәләл продукцияның икенсе күргәҙмә-йәрминкәһе үтәсәк. Сараны ойоштороусылар булып БР Мосолмандарының Диниә назараты ҡарамағындағы «Хәләл» стандарты буйынса комитеты һәм Мәләүез районы хакимиәте сығыш яһай.
Күргәҙмәлә шәриғәт ҡанундарына ярашлы тауар етештереүселәр һәм хеҙмәт күрһәтеүселәр менән танышыу мөмкинлеге биреләсәк. Әлеге ваҡытта беҙҙең республиканан 15 ойошма, шулай уҡ Силәбе, Свердловск, Һамар, Белгород өлкәләре кеүек башҡа төбәктәрҙән бер нисә предприятие ҡатнашыуға теләк белдергән. Күргәҙмәгә йәнә был сара дауамында планлаштырылған семинарҙарҙа һәм кәңәшмәләрҙә ҡатнашыу өсөн Мәскәү һәм Татарстандан ҡунаҡтар килеүе көтөлә.
Унда туҡланыу продукттарынан алып кейемгә, косметиканан алып китаптарға һәм медицина хеҙмәтләндереүенә тиклем һәр төрлө аҙыҡ-түлек продукттары һәм хеҙмәттәр тәҡдим ителәсәк.


text:
Өфө мэры Ирек Ялалов һөйләшеүгә саҡыра
Ҡала көнө алдынан, шаршамбы, 6 июндә, «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Ирек Ялаловтың онлайн-конференцияһы үткәрелә. Конференция барышында, 10.00-дән 11.00-гә тиклем, ул «Ижтимағи электрон гәзит» сайтына килгән һорауҙарға яуап бирәсәк.
Ирек Ялалов Өфөнөң торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, транспорт хужалығы эшмәкәрлегенә, ҡала инфраструктураһын үҫтереүгә бәйле һорауҙарға яуап бирергә әҙер.
Бер сәғәт дауамында «Ижтимағи электрон гәзит» сайтындағы он-лайндан «Башинформсвязь» йәмғиәтенең техник ярҙамында видеотрансляция алып барыласаҡ. Мэрҙың сығышының видеояҙмаһын тура эфир барышында ла, һуңынан «Онлайн-конференциялар архивы» бүлегендә лә ҡарап буласаҡ.
Өфө хакимиәте башлығына i-gazeta.com сайтына ингән һәр кеше һорау бирә ала. Бының өсөн «Ижтимағи электрон гәзит» сайтының баш битендәге «Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы И.И.Ялаловтың онлайн-конференцияһы» бүлегендәге тейешле форманы тултырырға кәрәк. Һорауҙарҙы онлайн-конференцияға тиклем дә, уның барышында ла ебәрергә мөмкин. Һорауығыҙ «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында ҡабул ителгән ҡағиҙәләргә ярашлы формалаштырылған булырға тейеш.


text:
Мәскәүҙә волонтерлыҡ хәрәкәте буйынса конференция
Мәскәүҙә 20-21 майҙа "Иреклелек: дәүләт һәм граждандар йәмғиәте араһында үҙ-ара ышанысты нығытыуға һәм социаль партнерлыҡты үҫтереүгә өлөш индереү. Халыҡ-ара һәм Рәсәй тәжрибәһе" конференцияһы үтә. Уның эшендә "Башҡортостандың волонтерлыҡ хеҙмәте" республика йәмәғәт ойошмаһы вәкиле Әлфиә Хәбирйәнова ҡатнаша. Конференцияның маҡсаты — Рәсәй һәм сит илдәр волонтерлыҡ хәрәкәте тәжрибәһен тикшереү, ирекле проекттарҙы үҫтереү йүнәлештәрен билдәләү, был өлкәлә закондарҙы камиллаштырыу мәсьәләләрен ҡарау.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Иркутскиҙа Рәсәй Дәүләт советы Президиумы ултырышында ҡатнаша
Фото:
18 апрелдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Иркутскиҙа «Йәштәр араһында наркотиктар ҡулланыуға ҡаршы көрәште көсәйтеү саралары тураһында»ғы мәсьәләләр буйынса Рәсәй Федерацияһы Дәүләт советы Президиумы ултырышында ҡатнаша, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.
Белешмә өсөн. Башҡортостанда наркомания менән сирле һәм наркотиктар ҡулланыусы 9 мең самаһы кеше иҫәптә тора (100 мең халыҡҡа 140 кеше). Рәсәй буйынса уртаса күрһәткес менән сағыштырғанда, был һан республикала 1,7 тапҡырға түбәнерәк. Төбәктә илдәге бер нисә дәүләт реабилитация үҙәктәренең береһе эшләй. Быйыл республикала реабилитация койкалары иҫәбен 80-дән 300-гә тиклем арттырырға ҡарар ителгән.


text:
Башҡортостан Хөкүмәтендә Вьетнам менән хеҙмәттәшлек мөмкинлектәре тикшерелде Фото: Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығы
Башҡортостан Хөкүмәтендә Вьетнам менән хеҙмәттәшлек мөмкинлектәре тикшерелде
Башҡортостан Хөкүмәтендә Вьетнам менән хеҙмәттәшлек мөмкинлектәре тикшерелде Фото: Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостан Хөкүмәтендә республика Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов Вьетнам Социалистик Республикаһының Екатеринбургтағы Генераль консулы Ву Зуй Мынг менән осрашты. Сарала Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры Сергей Новиков та ҡатнашты.
Осрашыу барышында яҡтар сауҙа, машиналар эшләү, нефть һәм газ сәнәғәте, энергетика, туризм, ғилми эшмәкәрлек һәм мәғариф өлкәһендә үҙ-ара хеҙмәттәшлек мөмкинлектәрен тикшерҙе.
Бөгөн Вьетнам — Башҡортостандың тышҡы сауҙа партнерҙарының береһе. Республика Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтендә билдәләүҙәренсә, тауар әйләнешенең төп өлөшөн химия продукцияһын экспортлау тәшкил итә.
Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, төбәктә Вьетнам компаниялары ҡатнашлығында 26 предприятие эшләй.


text:
Бөркөт
Бөркөт (лат. Aquila chrysaetos) — ҙур йыртҡыс ҡош. Ҡаҙҙан ҙурыраҡ. Осҡанда ҡанат осондағы оҙон ҡауырһындары йәйелгән бармаҡ һымаҡ, һорғолт ҡойроғо төбөндә арҡыры аҡ һыҙат күренә. Дөйөм төҫө ҡара-көрән. Оло ҡоштарҙың елкә һәм яурын ҡауырһындары һарғая төшә. Уларын сал бөркөт тиҙәр.Үҙенсәлекле саңҡылдай: «ҡйың-ҡйың-ҡйың». Ҡая ташлы тауҙарҙа, урмандарҙа йәшәй. Асыҡ ерҙә һунар итә. Ҡуян һәм бәләкәйерәк йәнлектәр, ҡоштар аулай. Ултыраҡ ҡош. Һирәк осрай. Ояһы ағас башында йәки ҡая таш һикәлтәләрендә була. Көрән таптар менән ҡапланған 1-3 (күберәк 2) йомортҡа һала. Ауға йөрөү өсөн ҡулға эйәләштергәндәр. Э.Ф.Ишбирҙиндән.


text:
Башҡортостан Президенты: «Оптимизм өсөн беҙҙә нигеҙ бар»
Өфөнөң Конгресс-холында Республика көнөнә арналған тантаналы сара үтте. Унда дәүләт власы органдары етәкселәре, депутаттар корпусы, йәмәғәт ойошмалары һәм дини берләшмәләр вәкилдәре, ветерандар ҡатнашты. Уларҙы Республика көнө менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡотланы.
—Был – тыуған яҡҡа ҡарата һөйөү, ата-бабаларыбыҙ васыятына, күп милләтле дуҫлыҡҡа һәм берҙәмлеккә ҡарата тоғролоҡ байрамы, — тине республика башлығы. – Башҡортостандың тәбиғәт байлыҡтары хаҡында барыһы ла белә, улар – тәбиғәт бүләге, ә бына республиканың индустриаль ҡеүәте күп быуындарҙың көсөргәнешле хеҙмәте һәм дәрте, уларҙың белеме, һәләте, Ватанды яҡларға әҙер булыуы ярҙамында булдырылған.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, тарихи хәтерҙе һаҡлау, быуындарҙың рухи бәйләнешен нығытыу, геройҙар өлгөһөндә бөгөнгө патриоттар тәрбиәләү дәүләт кимәлендәге мөһим бурыс булып тора.
Быйыл республика бер нисә мөһим ваҡиға билдәләне. Улар иҫәбендә – Башҡортостан нефтенең 80 йыллығы, Белорет ҡалаһына – 250, Туймазыға 100 йыл тулыу, баш ҡала райондарының, шулай уҡ эре предприятиеларҙың юбилейы.
— Быларҙың барыһы ла – төбәк тарихының сағыу биттәре, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Президенты. – Күп быуындарҙың хеҙмәт традициялары бөгөн дә уңышлы дауам итә. Тиҫтәләгән йылдар дауамында булдырылған был ҡеүәт Башҡортостан халҡының именлегенә хеҙмәт итһен өсөн нығытыла. Республика үҙенең алдына яңы бурыстар ҡуя һәм уларҙы уңышлы үтәү өсөн беҙгә йәмғиәттең бөгөнгө талаптарына ярашлы эшләргә кәрәк.
— Беҙгә бөтә кимәлдәрҙә лә мобиль һәм һөҙөмтәле эшләгән берҙәм команда кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов. – Команда төбәктең иҡтисади-социаль хәле, балаларҙан алып ветерандарға тиклем – барлыҡ республика халҡының именлеге өсөн яуаплылыҡты тулыһынса үҙ өтөнә алырға тейеш. Яңы идара итеү моделен булдырыу – заман талабы. Беҙгә Башҡортостандың йылдам үҫешкән төбәк – Рәсәй Федерацияһы лидеры булараҡ позицияһын нығытыу зарур. Халыҡтың йәшәү сифатын яҡшыртыу, социаль, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф өлкәләрен нығытыу, ҙур күләмдәрҙә арзан торлаҡ төҙөүҙе үҫтереү, әсәлек һәм балалыҡты нығытыу, социаль әһәмиәтле объекттар төҙөү, ҡайтанан тергеҙелгән производстволарҙа заманса эш урындарын булдырыу, эш хаҡын арттырыу кеүек йүнәлештәрҙә күҙәтелгән ыңғай үҙгәрештәргә йылдамлыҡ өҫтәү өсөн был айырыуса мөһим. Мәсьәләләр бихисап, әммә оптимизм өсөн беҙҙә нигеҙ бар. Башҡортостанда һуңғы ваҡытта ыңғай үҫеш динамикаһы күҙәтелә.
Рөстәм Хәмитов республиканың ыңғай үҙгәрештәре хаҡында һөйләгән аныҡ күрһәткестәр менән таныштырҙы.


text:
Суйын етештереү комплексы төҙөләсәк
Башҡортостан етәкселеге һәм «Белсталь» шәхси компанияһы 2014 йылға республиканың Белорет районында, урындағы сеймал базаһын файҙаланып, суйын етештереү буйынса яңы металлургия комплексы төҙөргә планлаштыра. Ул рудниктан һәм йылына миллион ярым тонна руда эшкәртеү ҡеүәтенә эйә байыҡтырыу фабрикаһынан һәм йылына 550–600 мең тонна юғары сифатлы суйын етештереү ҡеүәтенә эйә суйын иретеү комплексынан торасаҡ. Фабрика һәм рудник Туҡан ауылы эргәһендә урынлашасаҡ, ә суйын етештереү буйынса комплекс — Железнодорожный ауылында. Был турала «Эксперт Online» баҫмаһы хәбәр итә.
Проекттың хаҡы һигеҙ миллиард һум самаһы тип баһалана. Башҡортостан суйынын республикала һәм Силәбе өлкәһендә урынлашҡан бер нисә завод ҡулланасаҡ, тип күҙаллана.
Элек Белорет металлургия комбинатында суйын һәм ҡорос сығарғандар. Әммә 2002 йылда завод ҡорос сым һәм канат әҙерләүгә үҙгәртеп ҡорола. Хәҙер бер төркөм Башҡортостан инвесторҙары урындағы сеймалда үҙ металлургия производствоһын ойошторорға булды.
—Белорет районында тимер рудаһы була тороп, был потенциалды файҙаланмау – үҙе үк гонаһ, — тип иҫәпләй «Белсталь» вәкиле Рәмил Бигнов. — Металлургия гиганттарына был ятҡылыҡ ҡыҙыҡ түгел, сөнки уларҙың масштабтары башҡа. Ә беҙгә барыһын да комплекста файҙаланыу мөһим.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов етәкселегендә республика етәкселеге яңы металлургия проектына ярҙам итергә әҙер. Атап әйткәндә, ул ҡасаба-рудникка кәрәкле инфраструктура төҙөлөшөн (600 миллион һум самаһы) үҙенә ала, уны федераль маҡсатлы программалар һәм “Внешэкономбанк” аша финанслаясаҡ. Был айҡанлы һөйләшеүҙәр алып барыла ла инде.
— Беҙ дәүләт, шәхси инвестор һәм республика мәнфәғәттәре тап килгән нөктәгә яҡынлашабыҙ, — тип билдәләй Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов.
Бынан тыш, Белорет районында суйын иретеү комплексын сафҡа индереү менән 1100 яңы эш урыны барлыҡҡа киләсәк, ә төбәктең һалым һалыу базаһы ике миллиард һумға артасаҡ.


text:
Салауат Юлаевҡа хоккей чемпионы булыу бәхете тейерме.
Өфө клубы тиҫтә ярым йыл самаһы үткәс миҙалдар өсөн көрәш алып бара. Хоккей миллионсылары башҡорт нефте тәмен татырмы.
Улар сыҡмаған хәлдә Өфөлә ярым финалда төп ике дәғүәсе Салауат Юлаев менән Аҡ барс осрашасаҡ. Шулай ҙа көйәрмәндәр Ҡазан хоккейсылары менән осрашыуҙың һуңғараҡ- финалға ҡалыуын теләй. Ни тиһәң дә суперлигалағы иң көслө составтар Өфөлә һәм Ҡазанда икәнен барыһы ла таный. Нефтле был ике республика һәр йәһәттән дә бер-береһен уҙырға тырыша. Был хәҙер спортҡа ла барып етте. Ҡазан Татнефть-һарайы төҙөгәс, 450 йыллыҡҡа һылтанып Өфө лә 8 меңлек арена һалып ҡуйҙы. Тик бына уға кереп-сығып йөрөүе уңайһыҙыраҡ. Уйын ҡарарға барыусылар матч бөткәнгә тиклем тәмәке быҫҡыта алмай- бының өсөн урамға сығырға кәрәк- кире кергәндә йәнә билет күрһәтеү, тентеү үтеү мотлаҡ.


text:
Эрнст Исаев: «Көньяҡ Урал райондары үҫешенең төп йүнәлеше – ит һәм һөт малсылығы»
7-8 ғинуарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – БР ауыл хужалығы министры эш сәфәре дауамында Баймаҡ, Хәйбулла, Йылайыр һәм Ейәнсура райондарында булды.
Сәфәр барышында вице-премьер муниципаль райондарҙың хакимиәт башлыҡтары һәм ауыл хужалығы идаралыҡтары начальниктары менән малдарҙы ҡышлатыу барышын, мал аҙығы, орлоҡ, яғыулыҡ-майлау материалдары менән тәьмин ителеүҙе, хужалыҡтарҙың техник йыһазландырылышын баһаланы. Эрнст Исаевты шулай уҡ эш шарттары һәм эш хаҡы кимәленән алып райондарҙа ауыл хужалығын үҫтереү перспективаларына тиклем барыһы ла ҡыҙыҡһындырҙы.
Билдәләнгән райондарҙа ауыл биләмәләре башлыҡтары, ауыл хужалығы предприятиелары һәм крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары етәкселәре ҡатнашлығында кәңәшмәләр үткәрелде. Осрашыуҙарҙа киләһе биш йылға һәм 2020 йылға тиклемге осорға республика агросәнәғәт комплексын үҫтереү стратегияһы хаҡында һүҙ барҙы, малдарҙы ҡышлатыуҙы уңышлы тамамлау, яҙғы баҫыу эштәрен ойоштороу бурыстары ҡаралды. Вице-премьер ҡуйылған бурыстарҙы үтәгәндә хужалыҡтарҙың бөтә категориялары буйынса ҡәтғи отчетлылыҡ талап итте. Был хужалыҡ кенәгәләрен алып барыуға ла ҡағыла.
Специализация һәм кооперация мөһим мәсьәләләр буласаҡ, дөйөм алғанда Башҡортостандың һәр тәбиғәт-климат зонаһы буйынса айырым программалар эшләү талап ителәсәк, тип билдәләне Эрнст Исаев. Бойҙайҙың ҡаты һәм көслө сорттарын үҫтереү ҙур перспективаға эйә. Ул мал аҙығы етештереү үҫеше менән бергә ит һәм һөт малсылығын Көньяҡ Урал зонаһы райондары үҫешенең төп төп йүнәлеше тип атаны.


text:
Өфөлә рус теле буйынса бушлай курстарҙа Тоталь диктантҡа әҙерләнергә мөмкин
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә рус теле буйынса бушлай курстарҙа «Тоталь диктант» халыҡ-ара акцияһына әҙерлек башлана. Һәр кесаҙна һайын ойоштороласаҡ курстарға теләгән һәр кем йөрөй ала.
Беренсе дәрес 25 февралдә М.Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның 3-сө корпусында үткәрелә. Адресы: Октябрь революцияһы урамы, 3а, 401-се аудитория. Киске сәғәт 7-лә башлана.
Курстар акцияға тиклем дауам итә, һуңғыһы 14 апрелдә ойошторола. Үҙең менән дәфтәр, ручка алырға кәрәк.
Быйыл республикала Тоталь диктант 16 апрелдә уҙғарыла. Акцияның маҡсаты — һәр кешегә рус теленән белемен тикшереп ҡарау мөмкинлеге биреү һәм грамоталылыҡты күтәреүгә ҡыҙыҡһыныу уятыу. 12 йыл эсендә Тоталь диктант халыҡ-ара ҙур ваҡиғаға әүерелде. 2015 йылда акция Рәсәйҙең һәм донъяның 549 ҡалаһында уҙҙы, унда 108 меңдән ашыу кеше ҡатнашты. Акцияны ойоштороусылар — «Тоталь диктант» граждандарҙың тел мәҙәниәтенә ярҙам фонды.


text:
Белоретта өсөнсө быуын халыҡ университетының тәүге сығарылышын тәбрикләнеләр
Белорет медицина колледжында өсөнсө быуын халыҡ университетының тәүге сығарылышына таныҡлыҡ тапшырыу тантанаһы үтте. Уларҙы уҡыу йортон тамамлауҙары менән ҡотларға Белорет районы муниципаль район Советы рәйесе Евгений Карепанов, район хакимиәте башлығы Владислав Миронов һәм хакимиәт башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Теләүбаев килде.
2011-2013 йылдарға «Өсөнсө быуын халыҡ университеты» республика айырым маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә сентябрҙә уҡыуға тәүге тыңлаусылар алынғайны. Өс аҙна дауамында студент-пенсионерҙарҙың дүрт төркөмө бушлай компьютерҙа эшләү нигеҙҙәрен, инглиз телен, шәхси гигиена методологияһын һәм дауалау физкультураһын өйрәнде.
Өсөнсө быуын халыҡ университеты Белорет халҡында ҙур танылыу алған. Компьютерҙа эшләргә өйрәнеү курсы иң ҙур һорау менән файҙалана, шуға күрә киләһе уҡыусыларҙы ҡабул иткәндә компьютер грамоталылығы буйынса өс төркөм эшләйәсәк. Бынан тыш, йәнә бер дисциплина – ғаилә психологияһы нигеҙҙәре өҫтәлә, тип хәбәр итте район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге баш белгесе Ольга Колесникова.


text:
Груша
Гру́ша (лат. Pýrus) — розалар ғаиләһенән япраҡ ҡоя торған емеш ағастары ырыуы. 60 тан артыҡ төрө бар. Культуралы сорттарның күп өлөшөн китереп сығарған ябай груша төрө киң таралған. Груша ағасы 15—20 м бейеклектә, пирамидаға оҡшаған ябалдашлы була. Яҡтылыҡ һәм йылылыҡ ярата, ҡоролоҡҡа һәм эҫегә сыҙам. Ҡышҡа сыҙамлылығы алмағасҡа ҡарағанда түбәнерәк, әмма температуруның ҡышҡы үҙгәрештәрен еңелерәк кисерә. Япраҡтары ваҡ, тығыҙ, ялтырауыҡлы. Сәскәләре аҡ йә иһә йәшкелт төҫмөрлө, сәскә төбөнән айырымланған шәмәхә-алһыу һеркәлек һәм бағанасыҡтары бар.
Урта һыҙатта 10—17 майҙа иртә сәскә ата. Үҙенән-үҙе һеркәләнмәй. Емештәре, сортына ҡарап, оҙонса һәм түңәрәк, аҡһыл-йәшел йә иһә һарғылт, ҡояшка ҡараған яғында аҙ ғына алһыу төҫтә була, ағастың күп йыллыҡ өлөшөндә, күбеһенсә балдаҡсаларында формалаша. Уссури грушаһы менән гибридлаштырылғандары бер йыллыҡ үрентеләрҙә дә уңыш бирә ала. Иртә өлгөрөшлө (йәйге) сорттары август аҙағында, көҙгө сорттары сентябрь уртаһында өлгөрә.
Сорттары һәм емеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Емештәре, тулыһынса өлгөргәс, һарғылт төҫкә керә, күп сорттарының емеш йомшағы һыуһыл була. Составында 80 % һыу, 10 % шәкәр, 0,2—0,4 % органик кислоталар, дуплау матдәләре, В, С витаминдары бар; йәшел килеш һәм эшкәртеп (киптереп, компот, ҡайнатма, һут) ҡулланалар. Груша тупраҡҡа талымһыҙ, ләкин тупраҡ аҫты яҡшы үткәреүсән булырға тейеш. Ҡоролоҡҡа сыҙам, һыу һибергә кәрәкмәй. Ерле һәм ҡырағай сорттар орлоғонан үҫтерелгән ялғанмаға ялғау юлы менән үрсетәләр. Алмағастан айырмалы булараҡ, емеш биреүендә ҡабатланыуҙар булмай, уның сәскә бөрөләре температуруның ҡышҡы һәм яҙғы үҙгәрешенән әҙерәк зыян күрә. Селекциянең ҡышҡа иң сыҙам элекке сорттары: йәйгеләре — «Бессемянка», «Волжская десертная», «Тонковетка», көҙгөләре — «Бергамот осенний», «Казанская крупноплодная». Һәүәҫкәр баҡсасылар йәйге сорттардан — «Космическая», «Северянка», «Лада», көҙгөләрҙән — «Любимица Яковлева», «Нарядная Ефимова», «Память Яковлеву» сорттарын, башҡа төбәктәрҙән күсерелгән, шулай уҡ Г. И. Розанова тарафынан Татарстан ауыл хужалығы фәнни-тикшеренү институтында сығарылған иң яҡшы элиталы груша сорттарын үҫтерәләр. Ерле сорттарҙан «Бергамот осенний» сорты яҡшы һанала, емештең юғары сифатлы булыуы, ерле шарттарға (ҡышҡа һәм ҡоролоҡҡа сыҙам) яйлашыуы менән айырылып тора. Был сорт, башҡаларҙан айырмалы булараҡ, уҙ ағасы тамырынан тамыр үрентеләре ебәреп үрсей. «Осенняя Яковлева» сорты ла яҡшы тип иҫәпләнә, ләкин ул ҡышҡа сыҙамһыҙыраҡ.
Ауырыуҙары һәм ҡоротҡостары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Груша ҡоротҡостарға һәм ауырыуҙарға алмағасҡа ҡарағанда сыҙамлырак. Төп бәшмәк ауырыуы — ҡутыр, ҡортотҡосо — груша емешашары. Груша тәбиғи ябалдашын яҡшы формалаштыра, шуға күрә формалаштырып кисеү кәрәкмәй. Груша — оҙаҡ йәшәүсе культура (60—70 йылға тиклем емеш бирә).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Сведения о роде Pyrus в базе данных Index Nominum Genericorum Международной ассоциации по таксономии растений (IAPT). (инг.)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рубцов Г. А. Груша. М.-Л., 1937;
- Жучков Н. Г. Частное плодоводство. М., 1954;
- Розанова Г. И. Селекция груши // Гр. Татар. НИИ сел. х-ва. 1970. Вып. 3.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)
- Груша // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Груша // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.