text:
Шарап – шайтандан, йәки Эскелек – үҙең һатып алған сир28-02-2017, 03:58 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға
Шөкөр, ул лайыҡлы тормош кисерә, ғаилә ҡороп, балалар тәрбиәләй, донъя көтә. Мәгәр уның хәтерҙә уйылып ҡалған һүҙҙәрендә дөрөҫлөк бар: эскелектән ҡурҡыу зарур. Ҡурҡыу ғына түгел, спиртлы эсемлектәргә ҡарата үҙеңдә һәм яҡындарыңда ытырғаныу, нәфрәт тойғоһо тәрбиәләү мөһим, сөнки ҡәһәрле ғәҙәт йәшен-ҡартын да, байын-ярлыһын да аямай, күптән замана афәтенә әүерелгән.
Эх, эсәбеҙ, эсәбеҙ...
Йөҙгә яҡын кешене һәләк иткән Иркутск фажиғәһе ошо хәҡиҡәтте тағы берҙе иҫбатланы: яҡты донъя менән хушлашыусылар араһында төрлө социаль ҡатлам кешеләре булғанлығы билдәле. Бөтәһе лә ҡәһәрле “фанфурик” эсеп кенә ағыуланмаған – кибеттән башҡа төрлө алкоголле эсемлектәр һатып алғандары ла булған.
Эскелек – сир. Ул “йоҡһа”, дауалау ҡатмарлы, ҡотолоу юлы юҡ, тип әйтһәң дә була. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был күренеш беҙҙең ил менән тығыҙ бәйле, “Рәсәй” һәм “араҡы” һүҙҙәрен синоним итеп ҡараусылар ҙа юҡ түгел.
Хәйер, рәсми сығанаҡтар белдереүенсә, һуңғы йылдарҙа илебеҙҙә алкоголле эсемлектәр аҙыраҡ ҡулланыла: 2011 йылдан 2016 йылға тиклем, мәҫәлән, спиртлы эсемлектәр күләме бер кешегә йылына 18 литрҙан 12,8 литрға тиклем төшкән. 2017 йыл башында был күрһәткес 10 литр тәшкил иткән. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы тәҡдим иткән норма буйынса иһә йылына бер кешегә уртаса 8 литр спиртлы эсемлек тура килергә тейеш.
Тейеш нәмә күп шул ул... Ысынбарлыҡ иһә күпкә аяныслыраҡ. Дөрөҫөн әйткәндә, “аҙыраҡ эсә башлағандар” тигән мәғлүмәткә лә шикләнеп ҡарайыҡ, сөнки рәсми мәғлүмәттәр легаль спиртлы эсемлектәрҙең тауар әйләнешен иҫәпкә ала, ә легаль булмаған сығанаҡтар аша күпме алкоголь һатыла?! Шул иҫәптән, “фанфуриктар”, йәшерен цехтарҙа ҡойолған араҡы ишараты һәм башҡалар.
Рәсәйҙә көслө алкоголле эсемлектәрҙе ҡулланыу кешеләрҙең күпләп үлеүенә килтерә һәм ғүмере ҡыҫҡалығының төп сәбәптәренең береһе булып ҡала. Алкоголь проблемаһы илдәге йәшәү сифатын эскеселәр өсөн генә түгел, ә башҡа граждандар өсөн дә ифрат түбәнәйтә. Сөнки алкоголле эсемлек ҡулланыуға бәйле енәйәттәр, бәхетһеҙ осраҡтар, юл-транспорт ваҡиғалары барыһының да ғүмерен хәүеф аҫтына ҡуя, шулай уҡ алкоголь элек-электән Рәсәй ғаиләләре тарҡалыуының төп сәбәптәренең береһе булып тора. Алкоголь менән артыҡ мауығыу арҡаһында, барлыҡҡа килгән һәм көсәйгән хроник сирҙәр хаҡында әйтеп тораһы ла түгел, эскесе рәсәйҙәрҙән тыуған ауырыу балалар – үҙе бер оло тема... Хатта социаль мөхитте камиллаштырыу кеүек ҡәҙимге мәсьәләләрҙе хәл итеү ҙә был проблемаға бәйле: мәҫәлән, ихатаға матур эскәмйә ҡуйыу, йорт алдында түтәл булдырыу кеүек мәҙәни ынтылыштар алдан уҡ “ҡуймағыҙ, алкаштар йыйыла”, “барыбер эскән йүнһеҙҙәр тапап бөтөрә” кеүек ҡаршы фекерҙәргә юлыға.
Бәләнең тамыры ҡайҙа?
Тарихи сығанаҡтар буйынса, илебеҙ алкоголле эсемлектәр ҡулланыуҙың 1913 йылғы күләменә (ошо ваҡыттан рәсми иҫәп алып барылған) үткән быуаттың 60-сы йылдарында кире әйләнеп ҡайтҡан. Бының сәбәбе – башта власҡа килгән большевиктар “ҡоро закон” өсөн көрәшһә, 1923 йылдан һуң илдә тағы ла араҡы менән сауҙа итеү рөхсәт ителгән. Ғөмүмән, 1924 – 1992 йылдарҙа СССР-ҙа алкоголле эсемлектәр етештереүгә һәм һатыуға дәүләт монополияһы индерелгәне билдәле, әммә был легаль булмаған араҡы етештереүгә, көмөшкә ҡойоуға һәм уның менән сауҙа итеүгә бер ваҡытта ла кәртә була алмаған.
Совет власы эскелеккә ҡаршы нисек кенә көрәшмәһен, 1960 – 1980 йылдарҙа илдә алкоголле эсемлектәр ҡулланыу күләме өс тапҡырға артҡан. Беренсенән, быға кешеләрҙең матди хәле яҡшырыу булышлыҡ итһә, икенсенән, илдәге социаль мөхит тә быға туранан-тура этәргән. Уйлап ҡарайыҡ:
1. Араҡы, шарап, һыра заман технологиялары ярҙамында сәнәғәт тармағында күпләп етештерелә башлағас, уны һатып алыу мөмкинлеге күпкә киңәйгән.
2. Социаль тәьминәттең юғары кимәлдә булыуы (эш, пенсия, фатир – дәүләттән) яуапһыҙлыҡты арттырған, эскеселәр йылдар буйы эшләһә лә, уларҙы ебәрмәгәндәр, “дөрөҫ юлға” баҫтырырға тырышҡандар.
3. Күптәр үҙҙәренең потенциалын тормошта ҡуллана алмағанға, дәрт-дарманын сарыфламағанға эскегә һалышҡан. Мәҫәлән, Хрущев ваҡытында шәхси эшҡыуарлыҡ бөтөнләй тиерлек юҡҡа сығарылған, артелдәр ябылған. Ҡайһы берәүҙәргә генә баҙарҙа яңғыҙ килеш сауҙа итергә рөхсәт бирелгән. Бюрократия көсәйгән.
4. Бәғзеләр ғаилә проблемаларын хәл итә алмағанлыҡтан эсә башлаған, сөнки тап ошо йылдарҙа ғәҙәти патриархаль ғаилә нигеҙҙәре ҡаҡшаған, тулы булмаған ғаиләләрҙә тәрбиәләнгән балалар йә нәҫелдән килгән, йә аҙаҡ хасил булған ғәҙәт буйынса эскелек менән мауыҡҡан.
5. Йәшәү мөхите йылдан-йыл депрессивҡа әүерелә барған: ауылдар бөткән, йәштәр ҡалаға ылыҡҡан, ә ҡалалар бер төрлө, шыҡһыҙ типовой микрорайон төҙөлөшө иҫәбенә үҫешкән.
6. Алкоголгә ҡаршы көрәш дәүләт тарафынан тейешле кимәлдә алып барылмаған, ул ғына түгел, эскелек дәүләт һәм партия аппаратында ла сәскә атҡан.
Алкоголгә ҡаршы иң ҙур кампания Горбачев власҡа килгәс, 1985 – 1990 йылдарҙа йәйелдерелә. Спиртлы эсемлектәр ҡулланыуҙың рәсми күрһәткестәре кинәт түбәнгә тәгәрәй, был граждандарҙың һаулығында һәм илдәге демографик хәлдә ыңғай сағылыш таба. Әммә киҫкен саралар, программаның төптән уйланып бөтөлмәгән булыуы башҡа проблемалар тыуҙыра: легаль булмаған алкоголле эсемлектәр етештереү тармағы сәскә ата, үҙгәртеп ҡороу осоронда ойошторолған енәйәтселек ифрат көсәйә. 1990 йылдар башында Горбачевтың тырышлығы тамырынан юҡҡа сыға, тиһәң дә була.
...Ошо урында ауылыбыҙҙағы Дәриға апайҙың ғаилә тарихы иҫкә төштө. Бала сағымды йәмләгән матур кешеләрҙең береһе булып иҫтә ҡалған был инәй – урыны ожмахта булһын! Ап-аҡ йөҙлө, итәғәтле апайҙың балалары бихисап ине. Ҡыҙҙары бер-бер артлы кейәүгә сығып, оянан ситкә китһә, улдары барыһы ла ауылда төпләнде. Төпләнде тиеү артыҡтыр ҙа – сабыр булмышлы әсәһе янында донъя көттөләр. Һәммәһенең ҡулы оҫта: барыһы ла йымлап эшләнгән йылы, матур быйма баҫты, уларҙы юллап ауылдан ғына түгел, сит яҡтарҙан да килделәр, әммә гөрләтеп йәшәрлек оҫта ҡулы, килемле һөнәре, кешелекле булмышы булыуҙанмы ни, йорттарына “йәшел йылан” инеп оялағас... Ауыҙына бер тамсы шарап ҡабып та ҡарамаған изге күңелле инәйҙең улдарының барыһын да тиерлек ошо зәхмәт ылыҡтырҙы, улар тап ошо сәбәптән төрлө йылдарҙа, бер-бер артлы фани донъянан китте. Хәйер, был ваҡытта мин бала ғына инем әле. Үҫеп, донъяның ағын-ҡараһын айыра башлағас, әсәйемдән Дәриға апайҙың яҙмышы хаҡында ҡыҙыҡһындым: “Эскенән ни тиклем алыҫ торған кешенең балалары ҡайҙа яңылышҡан?” Ул Дәриға инәйҙең ире иҫ киткес мөһабәт кәүҙәле, матур кеше булыуын, әммә дыуамал холҡо алдан йөрөүен, һуғышта бер ҡулын юғалтып ҡайтыуын, күңелен эскегә һалыуын һөйләне. Сабыр булмышлы ҡатыны уны нисек бар шулай ҡабул иткән, бер-бер артлы балалар тапҡан. Эсеүҙе йәшәү рәүешенә әйләндергән ире, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, үҙ миҫалында улдарының киләсәген билдәләп ҡуйып, шул эскелек арҡаһында яҡты донъянан китеп барған...
Беҙ шаһит булған осор
Ельцин 1992 йылда үҙенең Указы менән алкоголь етештереүгә һәм һатыуға дәүләт монополияһын ғәмәлдән сығара, илебеҙҙе түбән сортлы ялған алкоголь баҫып ала, араҡыға хаҡ күтәрелә. Шуға күрә 1993 йылда уҡ алкоголле эсемлектәрҙе етештереүгә, һаҡлау һәм күмәртәләп һатыуға дәүләт монополияһы тергеҙелә. 1998 йылда ошо мәсьәләне көйләүсе дәүләт комитеты бөтөрөлә. Тик был реформаларҙың файҙаһын ғына тойоусы булмай, сөнки илдең идара итеү системаһы көрсөк кисерә, енәйәтселек, коррупция сәскә ата... Ундай шарттарҙа эскелеккә ҡаршы көрәш ҡайғыһы кемдә булһын?! Әлбиттә, хәлде үҙ мәнфәғәтендә файҙаланыусылар тиҙ табыла: контролдә тотолмаған шәхси етештереү цехтары күпләп асыла, унда, башҡа әйберҙәр менән бер рәттән, шулай уҡ контрафактлы сифатһыҙ араҡы-шараптар ҡойола.
Һөҙөмтәлә 1990 йылдарҙағы иҡтисади, сәйәси, социаль көрсөк шарттарында Рәсәйҙә көслө алкоголле эсемлектәр ҡулланыу күләме рекорд кимәленә етә. 2000 йылдар башында был күрһәткес бер аҙ кәмеһә лә, һыра сәнәғәтенең үҫешеүе һөҙөмтәһендә, Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының рәсми мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә таҙа спиртты ҡулланыу күләме бер кешегә йылына 12 литрға етә, ә эске статистика буйынса (легаль һәм легаль булмаған әйләнеште иҫәпкә алып) был һан 18 литр тәшкил итә.
2009 йылда Рәсәй Хөкүмәте йәмғиәтебеҙҙең алкоголь һаҙлығына батып барыуына ҡаршы ҡаты саралар күрә башланы. Властар ҡушыуы буйынса алкоголле эсемлектәрҙе рекламалау тыйылды, акциздарҙың хаҡы күп тапҡырға артты, араҡыға минималь хаҡ күтәрелде. Алкоголле эсемлектәрҙе һатыу ваҡыты ла сикләнде: хәҙер күңел асыусылар араҡы йә һыраны махсуслаштырылған кибеттәрҙә, көндөҙгө сәғәттәрҙә генә һатып ала. Әйткәндәй, төбәктәрҙең был ваҡытты ҡыҫҡартыу хоҡуғы бар.
Эскән килеш рулгә идара иткәндәргә штрафтар күләме һәм яза ваҡыты байтаҡҡа арттырылыу менән бер рәттән, илдә сәләмәт тормошто пропагандалау, спортҡа иғтибарҙы арттырыу йәһәтенән бихисап эш башҡарыла, спорт объекттары күпләп төҙөлә.
Әммә... Был сараларҙың, һис шикһеҙ, һөҙөмтәһе бар, тик әлегә ҡыуанырлыҡ түгел. Телевидение каналдарынан, Интернет селтәренән ағылған мәғлүмәттең, виртуаль донъяла эскән геройҙарҙың күплеге кешеләргә, бигерәк тә йәштәргә, йоғонто яһамай ҡалмай. “Ана бит, эсәләр, байрам итәләр, нимәһе бар уның?” тигән алдаҡсы инаныу мейелә нығына бара, эскелектең ҡәҙимге күренеш икәнлегенә ышаныс өҫтәй. Сәләмәт тормошто пропагандалауҙы дәүләт кимәленә күтәреү, йәмәғәт урындарында спиртлы эсемлектәр ҡулланыуҙы тыйыу һәм башҡа саралар урынлыраҡ булыр ине лә бит... Әлегә иһә сиктән-сиккә бәргеләнеү күренештәре лә юҡ түгел. Мәҫәлән, бынан өс йыл элек, 2018 йылда Рәсәйҙә үтәсәк футбол буйынса донъя чемпионаты уҙғарыласағын күҙ уңында тотоп, илебеҙҙә һыра рекламаһын әлегә тыймаҫҡа ҡарар иттеләр. Әйтергә кәрәк, һыра алкоголизмы беҙҙең йәмғиәт өсөн – таралған күренеш, һаулыҡҡа ифрат ҙур зыян килтереүсе эсемлекте күптәр, зыянһыҙ тип уйлап, литрлап һемерә.
“Фанфуриктар” тураһында
Өҫтә яҙылғандарҙың барыһы ла илебеҙҙәге алкоголгә ҡаршы сәйәсәттең рәсми хронологияһы булды, тип әйтергә мөмкин. Әммә миҙалдың да ике яғы булған кеүек, был проблеманың да башҡа юҫығы бар – һүҙ контрафактлы алкоголле эсемлектәр хаҡында. Даны таралған “фанфуриктарҙы” ғына алайыҡ. Составында спирт булған төрлө үләндәр төнәтмәһе йә иһә косметика саралары медицина процедуралары һәм көнкүрештә ҡулланыу өсөн тәғәйенләнгән. Был рәсмиләштерелгән күренеш булғанға, 100 миллилитрлы шешәләрҙе теләһә ҡайһы магазинда, теләһә ҡайһы ваҡытта табырға һәм һатып алырға мөмкин. Хаҡы уртаса 20 – 25 һум тирәһе. Әлбиттә, араҡы менән сағыштырырлыҡ түгел – уның иң арзанын алыр өсөн дә кеҫәлә кәмендә 200 һумдан күберәк аҡса булырға тейеш. Ә күңелен эскегә һалғандарҙың, көн дә тамаҡ сылатҡандарҙың ҡайҙан ундай “байлығы” булһын? Шуға “фанфурик” ифрат популяр ҙа. Һатыусылар ҙа иҫәр түгел – төнәтмәне ни өсөн алғанды бик яҡшы аңлай һәм... бер һүҙһеҙ һатып ебәрә, сөнки “фанфуриктар”, тәүге сиратта, килем сығанағы.
Составына төрлө химикат ҡушылған “фанфуриктар”, әлбиттә, һаулыҡҡа иҫ киткес ҙур зыян килтерә, йөрәккә, бауырға көсөргәнеш төшә. Күҙҙәре һуҡырайғандар, бауыр сирҙәренә дусар булғандар бихисап, әммә арзан “эсемлеккә” ихтыяж кәмемәй, эсеүселәр булған һәм әле лә бар. Ошонда өҫтәп, “буласаҡ” тип һис тә яҙғы килмәй, сөнки кеше барыбер яҡшыға ышана, изгелеккә өмөт итеп йәшәй. Эскеселәр гәзит уҡып ултырмай, уҡыған хәлдә лә, ошо мәҡәләләге факттарҙан ҡото осоп китмәйәсәк, быға тиклем дә эскән һәм артабан эсәсәк тә. Эш икенселә – беҙ эсмәгәндәрҙе аралап ҡалыр өсөн көрәшергә тейеш! Кемдер киләсәге хаҡында уйланып, үҙе артынан башҡаны ла эйәртә икән, эскегә ҡаршы үҙендә һәм яҡынында ытырғаныу тәрбиәләй икән – бына ул һөҙөмтә!
Ә алкоголдең наркотикка тиң матдә икәнлеге хаҡында төрлө илдәрҙең абруйлы ғалимдары күптән яр һала. Британия белгестәре, мәҫәлән, төп наркотиктарҙың һәм алкоголдең кешегә тәьҫир итеү кимәленә бер нисә йүнәлеш буйынса тикшереү үткәргән. Был исемлектә – матдәгә өйрәнеү кимәле, организм өсөн эҙемтәләре, йәмғиәткә һәм тирә-яҡ мөхиткә килтергән зыяны, ғаиләне тарҡатыуҙағы роле, дарыуҙарға, социаль хеҙмәттәргә һәм төрмәлә тотоуға киткән дәүләт сығымдары.
Тикшереү һөҙөмтәләре буйынса шул асыҡланған: наркомандар ҙурыраҡ зыянды үҙҙәренә килтерһә, эскесе йәмғиәт өсөн күпкә ҡурҡынысыраҡ һәм сығымлыраҡ. Наркомандар тиҙерәк һәләк була, ә алкоголь организмды төрлө яҡлап һәм оҙаҡлабыраҡ тарҡата, эскесе йәмғиәт өсөн файҙаһыҙ субъектҡа әүерелә, енәйәтселек, үлем кимәле кеүек күренештәрҙең нигеҙен билдәләй.
Суррогаттан һәләк булғандарҙың иҫәбен алып барыу мөмкин түгел. Дауаханаға интоксикация менән эләккән кешеләргә, ғәҙәттә, киҫкен ағыуланыу билдәләрен бөтөрөргә ярҙам итәләр, ә пациент йылдар буйы эсеп аҙҙырған хроник сирҙәренән үлеп китә. Ғәҙәттә, ундайҙарҙың дауахана карточкаһында “йөрәк-ҡан әйләнеше системаһы патологияһы, бауыр сире һәм башҡа ауырыуҙар сәбәпсе” тип билдәләнә. Тағы бер үҙенсәлек – “фанфуриктарҙы” ауыл ерендә һәм социаль яҡтан түбән баҫҡыста торғандар күпләп эсә.
Иркутскиҙағы ваҡиға диңгеҙҙәге бер тамсы һымаҡ ҡына – “фанфуриктарҙы” һатҡандар һәм һатасаҡтар, алғандар һәм аласаҡтар, сөнки ихтыяж барҙа тәҡдим дә бар. Кеше һаулығында аҡса эшләгән эшҡыуарҙарҙы намыҫһыҙлыҡта ғәйепләргә мөмкин, әлбиттә, әммә, икенсе яҡтан, улар был шыйыҡса менән рәсми сауҙа итә, был шыйыҡса көнкүреш һәм медицина тәғәйенләнеше өсөн етештерелгән тауар бит!
Шулай ҙа Иркутскиҙағы хәлдән һуң илдә сауҙа өлкәһенә иғтибар артты, кибеттәрҙә шикле шыйыҡсаны һатыу тыйылды, күп кенә вазифалы кешеләргә штрафтар һалынды. Ғәйеплеләр ҙә табылды, отчеттар яҙылды, тикшереү тамамланды... Мәгәр сауҙа барыбер туҡтамай. Ҡыҙыҡ өсөн, үҙем бер нисә кибетте, дарыухананы байҡап сыҡтым – косметик саралар менән бер рәттән, борос төнәтмәһе, медицина спирты ла һатыуҙа бар.
Ошо материалды әҙерләгәндә Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығының мәғлүмәттәренә лә күҙ һалдым. Хәйер, үҙегеҙ ҙә ведомство сайтында ҡарай алаһығыҙ: “фанфуриктар”ға ҡаршы көрәш даими алып барылған һәм әле лә дауам итә, төрлө райондарҙа һәм ҡалаларҙа көн дә тиерлек рейдтар уҙғарылып тора.
Мәҫәлән, былтырғы күрһәткестәрҙе алайыҡ. 2016 йылда хоҡуҡ һаҡлау органдары тарафынан республикала спиртлы продукция әйләнеше өлкәһендә 7 меңдән ашыу тикшереү үткәрелгән, 300 мең литр алкоголле һәм составында спирт булған продукция законһыҙ әйләнештән тартып алынған. Өфә, Бәләбәй, Салауат, Стәрлетамаҡ ҡалаларындағы суррогат етештерелгән йәшерен цехтар ябылған, 49 енәйәт эше асылған, 2100 административ хоҡуҡ боҙоу осрағы теркәлгән, 8 миллион 100 мең һумлыҡ штраф һалынған.
Был йүнәлештәге эш, әлбиттә, дауам итә, рейдтар үткәрелә, ғәйеплеләр табыла, язаһы бирелә...
Ел тирмәне менән көрәшеү булмаһын
Һығымта – эскелеккә ҡаршы көрәш рухы һәр кешенең үҙ башында булырға тейеш. Шуныһы ҡыуаныслы: эскелектең стратегик бәлә икәнлеген аңлаған, кешеләрҙе тура мәғәнәһендә айыҡ фекерләргә саҡырған кешеләр бихисап. Улар иҫәбендә Башҡорт дәүләт университетының социология һәм философия факультеты уҡытыусыһы, профессор Гүзәл Вилданова ла бар. Гүзәл Булат ҡыҙы фекеренсә, эскелектең тамыры ғаилә традицияларына (балалар ата-әсәләренең шатлыҡлы йә ҡайғылы ваҡытта мотлаҡ алкоголь ҡулланғанын күреп үҫә), был насар ғәҙәттең киң пропагандаланыуына (кино, театр, рекламала ҡәҙимге күренеш итеп күрһәтелә, аҙыҡ-түлек магазиндарында икмәк-һөт араһында һатыла), иҫерткес эсемлектәрҙең иркен һатылыуына барып тоташа.
– Бер кешене лә алкоголизмдан көсләп ҡотҡарып булмай. Сәбәптәре күп: физик бәйлелек, рухи бушлыҡ, үҙеңде таба алмау, файҙалы шөғөлөң булмау һәм башҡалар, – ти ул. – Әлбиттә, профессиональ табиптарҙың дауаһына эскән кешенең ихтыяр көсөн, йәшәү теләген ҡушып, упҡындан сығыу юлдарын табырға мөмкиндер ҙә, бәлки. Әммә эскелеккә ҡаршы көрәш кеүек эшмәкәрлек тәүге сиратта әлегә бер тапҡыр ҙа араҡы татып ҡарамаған йә булмаһа эскелек упҡынына табан рюмка күтәреп беренсе аҙымын яһаған йәштәргә арналырға тейеш.
Нисек кенә булмаһын, һәр кем ғүмере өсөн үҙе яуаплы. Ысынлап та, эскесе үҙ хәленән үҙе ялҡып, ысын күңелдән дауаланырға теләк һәм ынтылыш күрһәтмәйенсә, уға бер нисек тә ярҙам итеп булмай. Әммә шуны иҫтә тотайыҡ: Аллаһы Тәғәлә бер генә тапҡыр биргән ҡәҙерле ғүмерҙе сағыу, ҡыҙыҡлы, матур итеп үткәрергә, мул, бәрәкәтле, ҡотло тормош кисерергә, лайыҡлы йәшәргә һәм эшләргә һәр әҙәм балаһы хыялланалыр ул. Тик был ынтылыштар араһында араҡыға урын юҡ. Шуға ла “шатлыҡты шарап менән йыуам” тигән шайтан уйын башығыҙҙан баштан уҡ ҡыуығыҙ...
Алкоголь тураһындағы мифтар
1. Рәсәйҙә шарап эсеү – борондан килгән йола.
2. Аҙ ғына миҡдарҙағы алкоголь файҙалы.
3. Алкоголь организмды йылыта.
4. Йоҡоға талдыра.
5. Иммунитетты яҡшырта.
6. Ҡыйыулыҡ өҫтәй.
7. Алкоголизм сирен булдырмай.
8. Ирҙәрҙең енси күҙәнәктәрен боҙмай.
9. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың енси һаулығына зыян килтермәй.
10. Эскән ҡатын бер йыл эсмәһә, һау сабый тыуҙырыуы ихтимал.
Был инаныуҙарҙың береһе лә ысынбарлыҡҡа тап килмәй!
Сәкинә Н. апай һөйләгәндәрҙән:
“Ауылыбыҙҙа өс ҙур магазин бар. Унда күрәләтә тороп “фанфурик” менән сауҙа иткәндәрен абайлағаным юҡ, әммә бер шәхси магазиндың хужаһы, эш сәғәттәренән тыш, йортонан легаль булмаған араҡы һатҡанын беләм. Ҡәҙимге шешәләргә ҡойолған шыйыҡсаның хаҡы – 150 һум. Һыра ла бар. Тәүлек әйләнәһенә эшләгән кибет һымаҡ был эшҡыуарҙың йорто – эсергә эҙләгәндәр гел шунда бара. Ауылдаштар, власть вәкилдәре, әлбиттә, хәлде белә, әммә ҡыҫылырға ашыҡмай. Аҡсалары күп, әммә бәхеттәре теүәлме икән? Өлкән ҡыҙы ғаиләһе менән ҡалала көн күрә, нисек йәшәйҙер, әйтә алмайым. Уртансы улы күрше ҡасабала төпләнде, ул да эшҡыуар, төҙөлөш материалдары менән һатыу итә. Ә кесе улдарынан рәт юҡ – эсергә әүәҫ. Үҙе ише ҡыҙға өйләнеп, бергәләп байрам итә-итә йәшәп яталар, етмәһә, бер-бер артлы бала табалар. Тәүҙә уның тормошон рәтләйек тип ата-әсәһе тырышып ҡараны, йәшәргә йорт та хәстәрләнеләр, дауаланырға ла алып барҙылар, тик файҙаһы булманы. Ҡул һелтәнеләр шунан. Эскелек үҙ ғаиләһенә туранан-тура ҡағылһа ла, был эшҡыуар еңел табылған аҡсанан һаман баш тартырға уйламай”.
Динар К.:
“Эсергә мәктәптә уҡығанда уҡ өйрәндем. Өйҙә түгел, дуҫ-иш араһында. Урамға сығып, күмәкләшеп һыра һемереп йөрөүҙән ҡыҙыҡ таба торғайныҡ.
Техникумда уҡып һөнәр алдым, туғандар арыу ғына предприятиеға эшкә урынлашырға ярҙам итте. Эш хаҡым ҙур булды, машина һатып алдым, атай-әсәй фатир хәстәрләргә ярҙамлашты. Донъям түңәрәк ине, үҙемде бик бәхетле тойҙом. Кеҫә тулы аҡса, дуҫтар быуа быуырлыҡ. Аҙна һайын кәйеф-сафа ҡорабыҙ, тегене “йыуабыҙ”, быны “билдәләйбеҙ”... Бер генә ялды ла эскеһеҙ күҙ алдына килтерә алманым. Эш боҙғаным да булды, тик туғандар бәләнән йолоп алып ҡалды.
Шундай “күңелле” тормош менән йәшәгәндә, яҡшы ғына ҡыҙҙы осратып өйләндем. Әллә мөлкәтемә ҡыҙыҡты, әллә үҙем оҡшаным... Мәгәр эсеүемде ташламаным, ҡатынымды ла, балаларҙы ла аҙ ҡыйырһытманым. Булды инде төрлөһө лә... Тәүҙә эштән ебәрҙеләр. Эскәнемә ҡаршы көрәшкән атай менән әсәй ҙә арыны – ҡул һелтәне. Бер аҙҙан ҡатыным да балаларҙы алып ҡайтып китте... Әле эсәмме? Эсәм. Ниндәй генә дауалар кисермәнем, ҡайҙа ғына барманым, әммә эшһеҙ ятҡаным юҡ – Себер ҡыҙырам. Унда тормош шарттары ҡырыҫ, эш ауыр. Эсеү ҡайғыһы китә, әммә яҡшы ашаталар, кейем бирәләр, мунсаға йөрөтәләр. Ике-өс ай мул ғына аҡса эшләп алам да ял итәм. Бер өлөшөн балаларға ебәрәм, ҡалғанын йәнем теләгәнсә туҙҙырам. Әйткәндәй, Себерҙә кемдәр эшләй тип уйлайһығыҙ? Минең кеүек эскеселәр етерлек. Ике-өс тәүлек буйы поезда ҡайтҡанда, байҙарса байрам ҡора күбеһе... Бер шешә, мәҫәлән, 1500 һум тора, проводниктар йәшереп һата. Ҡайтып еткәс, аҡсалы саҡта “дуҫтар” күбәйеп китә... Араҡы ла эсәбеҙ, башҡаһын да... Әлегә тормошомдо үҙгәртергә теләгем дә, мөмкинлегем дә юҡ. Нисек килеп сыға, шулай йәшәйем”.
Алина Ш.:
“Атайым эсте, әсәйемде ҡыйырһытты, беҙгә лә көн күрһәтмәне. Шуға ла эскелектән биҙеп, “ауыҙыма бер тамсы ла араҡы ла алмаясаҡмын”, тип үҫтем. Әммә был бәлә мине барыбер урап үтмәне: яратып кейәүгә сыҡҡан ирем дә эскелек ҡолона әүерелде. Башта барыһы ла яҡшы кеүек ине: белемле, эше яҡшы, татыу ғаиләнән. Мине лә ҡәҙерләп кенә торҙо. Эшендә үрләгәс, дуҫ-иштәре артты, теге йәки был сәбәп өсөн табын ойоштороп, кәйеф-сафа ҡороуҙары йышайҙы.
Дәғүә белдерә башлағас, иремдең тағы бер насар яғы асылды – иҫерек килеш миңә ҡул күтәрҙе, балаларҙы ҡурҡытып бөттө. Тәүҙә тетрәндем, иланым, әммә ул үҙгәрер, аҡылына килер, тип уйланым. Аптырай инем: йортобоҙ ялтлап тора, кейеме таҙа, ашарға әҙер – нимә етмәй уға?
Бер мәл ҡәйнәм килеп, мине эттән-эткә һалып, әрләп ҡайтып китте. Улының мажаралары хаҡында ишеткән икән. Уның эскегә һалышыуында ла мине ғәйепләне: ирҙе ир иткән дә, хур иткән дә – ҡатын, имеш... Ә ул ир мине тыңлаймы һуң? Аҡсаһы бар, дуҫтары күп – ҡайтып та тормай, эсеп тик йөрөй. Һүҙ әйтеп булмай – талаш сыға...
Ҡыҫҡаһы, айырылышырға ҡарар иттем. Эскелек ҡолона әүерелгән кешене бер нисек тә еңеп булмай, үҙенең теләге булмаһа. Балаларҙы яңғыҙ тәрбиәләү еңел түгел, әммә ыҙғыш араһында үҫтереү ҙә насар. Ә элекке ирем һаман эсә, ҡартайған ата-әсәһен йонсота. Барлы-юҡлы мөлкәтен дә һатып бөткән, теләһә ниндәй әтрәгәләмдәр менән аралаша хәҙер, әүәлгесә затлы эсемлектәр түгел, мөйөш һайын һатылған “фанфуриктар” эсә. Ул сирле кеше икәнлеген аңлайым, әммә уны дауаларлыҡ, уға түҙерлек хәлем дә, теләгем дә юҡ”.


c: text/html

text:
Йәмле Ағиҙел йылғаһы буйында урынлашҡан Һабаш районда элек-электән матур ауылдарҙан һанала. Бөгөн дә халыҡ төйәген таҙа, бөхтә һәм төҙөк тоторға тырыша. Урамдар иркен, сағыу төҫкә буялған баҡсала төрлө емеш-еләк үҫә, сәскәләре тирә-яҡҡа йәм бирә. Эш һөйөүсән халыҡ йәшәгәнлеге әллә ҡайҙан күҙгә ташлана.
Күп кенә төбәктәрҙә һуңғы йылдарҙа ауылдың ҡото китте, емерелеп, хужаһыҙ етемһерәп ултырған йорттар күбәйҙе. Ә бына Һабаш ауылы, киреһенсә, яңыра, йәшәрә һәм матурая. Һәр ерҙә төҙөлөш киң ҡолас менән бара. Бында хатта тотош йәштәр урамы ла барлыҡҡа килгән. Хәҙер ҡала тормошон өнәмәй, ауылды яҡын иткән йәштәр бихисап.
– Ауыл малайы булғас, ҡалаға ылыҡманым да, күңелем дә тартманы. Мәктәптән һуң, техник белем алғас, Ергән элеваторына эшкә килдем, – ти Рәшит Усманов. – Әле ауылымда йорт бөтөрәбеҙ, көҙгә өй туйлаясаҡбыҙ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 291
МОСОЛМАН ЗЫЯРАТЫ. Өфөнөң көнбайыш өлөшөндә Ағиҙел й. уң ярында урынлашҡан. 19 б. 30‑сы йй. асылған, тип фараз ителә. 2012 й. тарихи‑мемориаль зыяратҡа әүерелә. Үҙәк тарих архивының Өфө губерна идараһы фондында “Өфө ҡалаһында расколсылар һәм мосолман зыяраттарын булдырыу тураһында” тигән эш һаҡлана, уның документтарына ярашлы, зыяраттың майҙаны 1892—97 йй. 5816 квадрат сажин тәшкил итә. 1904 й. Ырымбур мосолман диниә назараты зыяратты киңәйтеү т‑дағы тәҡдим м‑н сығыш яһай, артабан Өфө ҡала думаһы ҡарары б‑са төньяҡ‑көнбайыш йүнәлештән ер участкаһы өҫтәлә. 1909—62 йй. зыяратта бишенсе йәмиғ мәсете эшләй, 1994 й. “Ғофран” мәсете төҙөлә (ҡара: Өфөләге мәсеттәр). Зыяратта бик күп билдәле ғалимдарҙың, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәренең, яҙыусыларҙың, артистарҙың һ.б. ҡәбере бар. Ғ.М.Минһажев, А.Ҡ.Мөбәрәков, Г.Ғ.Сөләймәнованың ҡәберҙәре — мәҙәни мираҫ объекттары.
Әҙәб.: У з и к о в Ю.А. Исторические памятники Уфы. Уфа, 1999.
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Төбәк иҡтисадына кредит һалыуҙар күләме 2013 йылдың мартынан алып 22,2 процентҡа үҫкән
Башҡортостан иҡтисадына кредит һалыуҙарҙың ҡалған өлөшө 1 мартҡа 567 163,4 миллион һум тәшкил итә, йәғни былтырғы күрһәткестәргә ҡарағанда 22,2 процентҡа күберәк. 2014 йылдың мартынан алып 2 процентҡа үҫкән, тиелә республика Милли банктың статистика мәғлүмәттәрендә.
Иҡтисадҡа кредит һалыуҙарҙың дөйөм күләмендә 54,3 проценты юридик шәхестәргә һәм шәхси эшҡыуарҙарға тура килә, 45,7 проценты – физик шәхестәргә. Шул уҡ ваҡытта юридик шәхестәргә һәм шәхси эшҡыуарҙарға кредит биреү буйынса бурыс бер йылда 12,3 процентҡа – 308 034,9 миллион һумға тиклем үҫкән, физик шәхестәргә кредит буйынса – шунда уҡ 36,5 процентҡа, 259 128,4 миллион һумға тиклем. Ваҡытынан уҙған бурыс тейешенсә 6238,6 (27,2 процентҡа кәмегән) һәм 11642,6 (61 процентҡа артҡан) миллион һум тәшкил итте.


text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары Григорий Орджоникидзе менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары Григорий Орджоникидзе менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары Григорий Орджоникидзе менән осраштыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 4 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
3 мартта Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары Григорий Орджоникидзе менән осрашты. Осрашыу барышында халыҡ-ара ойошма менән үҙ-ара эш итеү перспективалары һәм республика биләмәһендә берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу мөмкинлектәре тикшерелде.
– Һеҙҙең менән аралашыу һәр саҡ файҙалы, сөнки беҙ мәҙәни, матди мираҫты һаҡлап ҡалыу өҫтөндә эшләйбеҙ, – тине Рөстәм Хәмитов.
Әлеге ваҡытта республиканың ойошма менән үҙ-ара эш итеүе 2013 йылда Парижда ҡул ҡуйылған белдереү сиктәрендә бойомға ашырыла, тип билдәләне Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары. Байтаҡ саралар күрелгән, әммә яңынан-яңы идеялар һәм тәҡдимдәр барлыҡҡа килә.
– Атап әйткәндә, беренсе геологик парк булдырыу тәҡдиме бар, – тип хәбәр итте Григорий Орджоникидзе. – Хәҙер ЮНЕСКО-ла ошо яңы программа көс туплай. Ысынында иһә был перспективалы программа, бындай геологик парктар илебеҙҙә әлегә юҡ. Шуға күрә был пилот проекты – Рәсәйҙә тәүге геопарк буласаҡ.
Осрашыуҙа шулай уҡ Шүлгәнташты ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫына индереү мәсьәләһе тикшерелде. Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары һүҙҙәренсә, бөтә кәрәкле процедуралар ҙа үтәлгән осраҡта ошо объект буйынса ҡарар 2018 йылда уҡ ҡабул ителеүе ихтимал.
Рәсәй һәм халыҡ-ара ЮНЕСКО кафедралары селтәрен үҫтереү тураһында ла һүҙ барҙы. Атап әйткәндә, Өфө дәүләт нефть техник университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты ошондай кафедралар асыу хаҡында ғариза менән сығыш яһаны.


text:
Төбәктә пенсионерҙың йәшәү минимумы 1329 һумға артты Фото: Олег Яровиков
Төбәктә пенсионерҙың йәшәү минимумы 1329 һумға артты
Төбәктә пенсионерҙың йәшәү минимумы 1329 һумға артты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 28 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Башҡортостанда пенсионерҙың 2016 йылға йәшәү минимумы 7842 һум күләмендә билдәләнгән. Тейешле закон республиканың рәсми интернет-порталында баҫылған.
«Дәүләт социаль ярҙамы тураһында»ғы Федераль законда ҡаралғанса, йәшәү минимумы күрһәткесе пенсияға социаль өҫтәмә билдәләү өсөн файҙаланыла. Пенсионерҙың 2016 йылға йәшәү минимумы дәүмәле «Башҡортостан Республикаһында ҡулланыусылар кәрзине тураһында» Башҡортостан Республикаһы законы менән билдәләнгән ҡулланыусылар кәрзиненә һәм ҡулланыусылар хаҡтары кимәле тураһында рәсми статистика мәғлүмәттәренә нигеҙләнеп билдәләнгән.
2015 йылда пенсияға социаль өҫтәмәне билдәләү өсөн пенсионерҙың йәшәү минимумы дәүмәле 6513 һум тәшкил итә.


text:
Минең дә яратҡан кешем бар. Уның менән бик яҡшы дуҫбыҙ. Үҙе бер йәшкә өлкән. Алдына бер нәмәне алһа, аҙағына хәтлем еткереп ҡуя. Талапсан булһа ла, бик аңлаусан кеше ул. Бөтә эс серҙәреңде һөйләргә була. Мине аңлап, кәңәштәрен дә бирә.
Беҙ уның менән «Бәйләнештә» селтәрендә бик йылы аралашабыҙ. Икенсе ауылда йәшәүенә ҡарамаҫтан, йыш ҡына күрешеп тә торабыҙ. Кискеһен велосипедта бергә йөрөйбөҙ. Еләк йыйырға ла бергә барғаныбыҙ булды. Ҡайһы ваҡытта ул мине шоколад менән һыйлай, сәскәләр бүләк итә. Дуҫым миңә ҡарата ниндәй тойғолар кисергәнен әйткәне юҡ әле. Үҙем дә белдермәйем. Ә бит ул миңә күптән оҡшай.
ҠОЯШҠАЙ.
К. районы.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » Страница 4
“Балалар мәнфәғәте – иң мөһиме”
Новости / Мәғариф // 18-04-2016, 11:32
Алда – Берҙәм дәүләт имтиханы
Яңылыҡтар таҫмаһы / Мәғариф // 11-03-2016, 12:08
22 мартта Баш ҡортостан Мәғарифты үҫтереү институтының төбәк мәғлүмәт эшкәртеү үҙәге етәксеһе Рөстәм Рәмов менән Берҙәм дәүләт имтиханы – 2016 кампанияһы хаҡында тура бәйләнеш ойоштороласаҡ.
Быйыл ниндәй яңылыҡтар көтөлә? Республика мәктәптәре һынау тоторға әҙерме? БДИ-ға ҡағылған һорауҙар буйынса көндөҙгө сәғәт 2-нән 4-кә тиклем 273-46-38 номерына шылтыратып, яуаптар алығыҙ....
Быйыл ниндәй яңылыҡтар көтөлә? Республика мәктәптәре һынау тоторға әҙерме? БДИ-ға ҡағылған һорауҙар буйынса көндөҙгө сәғәт 2-нән 4-кә тиклем 273-46-38 номерына шылтыратып, яуаптар алығыҙ....
Ил ҡәҙерен белгәндең башы ҡәҙерле булыр
Мәғариф / Хәтер // 5-02-2016, 15:46
Баймаҡ районының Өмөтбай ауылынан Айҙар Мәжитовҡа бына ниңә һәүетемсә генә мәктәптә эшләп, пенсияға ҡәҙәр тыныс ҡына йәшәп ятмаҫҡа, ти? Юҡ, уға барыһынан да күберәк кәрәк! Күберәк балаларҙы тарихҡа ылыҡтырырға, уҡыусыларға күберәк белем биреп ҡалырға, күберәк эшләргә, күберәк эҙләнергә, күберәк уҡырға… Туҡмағы ла күберәк эләгә инде ул был осраҡта, әммә һоҡланыу, ихтирам, маҡтауҙарҙан да мәхрүм ҡалмай. Ҡайһы ваҡытта ғәҙеллек үҙенең донъяла барлығын иҫкә төшөрөп, ана шулай уянып китһә, беҙҙең өсөн икеләтә ҡыуаныс, оло байрам етә. Һәр хәлдә, гәзитебеҙгә матур, бай йөкмәткеле мәҡәләләр яҙып торған тарих уҡытыусыһы Айҙар Рәис улына «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» исемен биргәндәрен ишеткәс, дуҫыбыҙ өсөн мең ҡыуандыҡ. Сөнки ла-йыҡ-лы! Был мөләйем кеше үтә ябай, сабыр ҙа күренер тәү ҡарамаҡҡа. Әммә йөрәге уның – ярһыу арғымаҡ! Ә хислелеге ун шағирыңа торорлоҡ!...
“Фән – ул арбаусы көскә эйә мөғжизәле донъя”
Новости / Мәғариф // 5-02-2016, 14:15
Илгиз Варис улы үҙенең ғилми эшен орхидеяларға бағышлаған. Башҡортостанда уларҙың 37 төрө иҫәпләнә. Уларҙы, үҫемлектәр донъяһының аристократтары, тип йөрөтәләр. Был үҫемлекте өйрәнеү ғалимдар араһында ҙур дәрәжәгә һанала. Рәсәйҙә, мәҫәлән, йөҙләгән ғалим ошо йүнәлеште һайлаһа, шуларҙан өс-дүрт кеше генә докторлыҡ диссертацияһы яҡлаған. Ошо иҫәптә Сибай институты ғалимының булыуы – беҙҙең өсөн оло ғорурлыҡ.
Бының серен ул Башҡортостанда фәндең ныҡлы үҫешеүендә күрә:
– Республикабыҙҙа фәнгә иғтибар ҙур, беҙҙә ғилми мәктәптәр, ғилми етәкселәр көслө. Ғөмүмән, фән менән шөғөлләнеү өсөн мөмкинлектәр күп. Урал аръяғында Сибай институтының булыуы ғына ла бик яҡшы. Ирәндек, Ҡырҡты, Көркәк тауҙарына экспедицияларға сығабыҙ. Беҙҙең институт студенттарынан ғына 15 – 17 йыл эсендә биология фәне буйынса 50-нән ашыу фән кандидаты әҙерләнгән....
Бының серен ул Башҡортостанда фәндең ныҡлы үҫешеүендә күрә:
– Республикабыҙҙа фәнгә иғтибар ҙур, беҙҙә ғилми мәктәптәр, ғилми етәкселәр көслө. Ғөмүмән, фән менән шөғөлләнеү өсөн мөмкинлектәр күп. Урал аръяғында Сибай институтының булыуы ғына ла бик яҡшы. Ирәндек, Ҡырҡты, Көркәк тауҙарына экспедицияларға сығабыҙ. Беҙҙең институт студенттарынан ғына 15 – 17 йыл эсендә биология фәне буйынса 50-нән ашыу фән кандидаты әҙерләнгән....
Институт алдына яңы маҡсаттар ҡуйылған
Новости / Мәғариф // 29-01-2016, 17:01
ти гәзитебеҙҙең ҡунағы – Башҡортостан Республикаһының Мәғарифты үҫтереү институты ректоры, сәйәси фәндәр кандидаты Рәмил МӘЖИТОВ.
Ул «Йәшлек»те уҡыусылар ҡыҙыҡһынған, атап әйткәндә, БР Мәғарифты үҫтереү институтының эшмәкәрлегенә, өлкә яңылыҡтарына, берҙәм дәүләт имтиханы, электрон белем биреү, федераль дәүләт белем биреү стандарты, уҡытыу программалары мәсьәләләренә ҡағылышлы һорауҙарға яуап бирҙе.
– БР Мәғарифты үҫтереү институтына һәм башҡорт теле кафедраһына рәхмәтемде еткергем килә. Мәктәбебеҙ инновацион майҙансыҡ булғас, беҙ һеҙҙең менән бик әүҙем эшләйбеҙ.
“Йыл уҡытыусыһы” конкурстарын үткәргәндә баһалама ағзаларын иллегә-илле нисбәтендә юғары уҡыу йорттары һәм мәктәп уҡытыусылары араһынан һайлап ҡуйыу һәйбәт булыр ине....
Ул «Йәшлек»те уҡыусылар ҡыҙыҡһынған, атап әйткәндә, БР Мәғарифты үҫтереү институтының эшмәкәрлегенә, өлкә яңылыҡтарына, берҙәм дәүләт имтиханы, электрон белем биреү, федераль дәүләт белем биреү стандарты, уҡытыу программалары мәсьәләләренә ҡағылышлы һорауҙарға яуап бирҙе.
– БР Мәғарифты үҫтереү институтына һәм башҡорт теле кафедраһына рәхмәтемде еткергем килә. Мәктәбебеҙ инновацион майҙансыҡ булғас, беҙ һеҙҙең менән бик әүҙем эшләйбеҙ.
“Йыл уҡытыусыһы” конкурстарын үткәргәндә баһалама ағзаларын иллегә-илле нисбәтендә юғары уҡыу йорттары һәм мәктәп уҡытыусылары араһынан һайлап ҡуйыу һәйбәт булыр ине....
Уҡытыусы, шашма, ата-әсәләрҙән аҡса таптырма!
Мәғариф / Проблема // 27-11-2015, 15:18
Яңы уҡыу йылы башланыуы ата-әсәләр өсөн, бер яҡтан, шатлыҡлы ваҡиға булһа, икенсе яҡтан, бөтмәҫ мәшәҡәттәр ҙә килтерә. Баланы мәктәпкә оҙатыу, дәрестәрен әҙерләүҙә ярҙам итеүҙе мәшәҡәт тип ҡабул итеү дөрөҫ булмаҫ. Сөнки был – һәр ата-әсәнең изге бурысы. Икенсе яғы ла бар: төрлө сәбәп менән аҡса йыйыу башлана. Был күренеш, әлбиттә, күп ата-әсәлә ризаһыҙлыҡ тыуҙыра.
Ил Президенты Владимир Путин да халыҡ менән “тура бәйләнеш” үткәргән саҡта “Рәсәйҙә белем биреү бушлай тормошҡа ашырыла” тип белдерҙе. Әммә беҙҙең ҡайһы бер мәғариф учреждениелары элеккесә аҡса йыйыуҙы дауам итә....
Ил Президенты Владимир Путин да халыҡ менән “тура бәйләнеш” үткәргән саҡта “Рәсәйҙә белем биреү бушлай тормошҡа ашырыла” тип белдерҙе. Әммә беҙҙең ҡайһы бер мәғариф учреждениелары элеккесә аҡса йыйыуҙы дауам итә....
"Һәр ваҡыт яңылыҡҡа ынтылам"
Новости / Мәғариф // 13-11-2015, 15:19
Ул мәктәптә уҡығанда уҡ район кимәлендә үткән шиғыр, йыр бәйгеләрендә, КВН-дарҙа ҡатнашып, призлы урындар яулай. Мәктәптә үткәрелгән төрлө кисәләрҙә ойоштороусы, алып барыусы булып сығыш яһай, сценарийҙар яҙыу ҙа уның иңенә төшә. БДУ-ның Бөрө филиалына уҡырға килгәс тә тырыш ҡыҙ һис юғалып ҡалмай, университет үткәргән төрлө кисәләрҙә, “Студент яҙы”нда, театраль әҫәрҙәрҙе сәхнәләштереүҙә әүҙем ҡатнаша. Вуздың икенсе ятағында студенттар советы етәксеһе урынбаҫары, үҙе уҡыған төркөмдә староста вазифаларын башҡара. Күптән түгел университетыбыҙҙа беренсе тапҡыр үткәрелгән “Мисс сәскә – 2015” гүзәллек бәйгеһендә ҡатнашып, “Мисс эрудиция” титулын яуланы....
Тынғыһыҙ эҙәрмән-ғалимә
Новости / Мәғариф // 30-10-2015, 10:04
Ошо көндәрҙә Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетының абруйлы ғалимдарының береһе, билдәле әҙәбиәтсе-ғалим, әүҙем тәнҡитсе Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы Гәрәева үҙенең күркәм юбилейын ҡаршылай.
Бөгөн Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы – филология фәндәре докторы, профессор, өс йөҙгә яҡын ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән егермеләп китап (монография, дәреслектәр, юғары уҡыу йорттары өсөн программалар) авторы һәм әүҙем тәнҡитсе-ғалим.
Хеҙмәттәре тураһында һүҙ йөрөтөр алдынан Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙының биографияһына ҡыҫҡаса булһа ла туҡталып китәйек. Буласаҡ ғалимә 1960 йылдың 25 октябрендә Учалы районының Илтабан ауылында донъяға килә. Башта тыуған ауылында, артабан Ҡунаҡбай урта мәктәбендә белем алғандан һуң Башҡорт дәүләт университетының башҡорт-рус бүлегенә уҡырға инә. Университетты уңышлы тамамлаған йәш белгес хеҙмәт юлын Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында башлай....
Бөгөн Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы – филология фәндәре докторы, профессор, өс йөҙгә яҡын ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән егермеләп китап (монография, дәреслектәр, юғары уҡыу йорттары өсөн программалар) авторы һәм әүҙем тәнҡитсе-ғалим.
Хеҙмәттәре тураһында һүҙ йөрөтөр алдынан Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙының биографияһына ҡыҫҡаса булһа ла туҡталып китәйек. Буласаҡ ғалимә 1960 йылдың 25 октябрендә Учалы районының Илтабан ауылында донъяға килә. Башта тыуған ауылында, артабан Ҡунаҡбай урта мәктәбендә белем алғандан һуң Башҡорт дәүләт университетының башҡорт-рус бүлегенә уҡырға инә. Университетты уңышлы тамамлаған йәш белгес хеҙмәт юлын Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында башлай....
Мин – Аҡмулла университеты студенты
Новости / Мәғариф // 2-10-2015, 14:19
Студент йылдары… Иң сағыу ваҡиғалары менән ғүмерлеккә иҫтә ҡалыр һәм киләсәк тормошто хәл итер мәл. Кисә генә мәктәп тупһаһы аша үтеп, ата-әсә ҡанаты аҫтынан сығып, бөгөн юғары уҡыу йортона белем алыуҙы дауам итергә килдек. Ғәҙәттәгесә, I курс студенттары өсөн сентябрь айында студентлыҡҡа арнау сараһы үтә. Беҙҙең Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультеты ла был саранан ситтә ҡалманы.
Беренсе курс студенттары байрамды дәртләнеп һәм шул уҡ ваҡытта тулҡынланып көтөп алды. Ул Аҡмулла майҙанынан башланып китте....
Беренсе курс студенттары байрамды дәртләнеп һәм шул уҡ ваҡытта тулҡынланып көтөп алды. Ул Аҡмулла майҙанынан башланып китте....
Баймаҡ – Ырымбур юлдары
Новости / Мәғариф // 20-07-2015, 13:09
Сәфәр Баймаҡта яҙыусы-драматург М. Фәйзиҙең бюсына венок һалыуҙан башланды. Ул – районыбыҙ тарихында тәрән эҙ ҡалдырған әҙәбиәтсе. Венокка “Әҙәбиәт йылына арнап башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларынан” тигән таҫма ла беркетелде. Бюсҡа венок һалыу хоҡуғы республикала балалар һәм үҫмерҙәр араһында үткән ижади конкурста еңеүсе әҙерләгәне өсөн “Тыуған ил патриоты” миҙалына лайыҡ булған С. Ишмырҙинаға (Бикеш ауылы) һәм төрлө сараларҙа ҡатнашып, республика күләмендәге һөҙөмтәләре өсөн уҡыусыһы “Киләсәкте төҙөүсе” миҙалы менән бүләкләнгән З. Ғүмәроваға (Билал ауылы) бирелде.
Киләһе туҡталыш – Йылайыр ауылы. Шәйехзада Бабич ҡәбере өҫтөнә ҡуйылған бюст. Уның янында шағирҙың исемен йөрөткән гимназия уҡыусылары һәм уҡытыусылары йыйылған. Беҙҙең “һары ат”ты күреү менән улар бер һыҙыҡҡа теҙелеп тә баҫты. Асыҡ һауала шиғыр яңғыраны. Бабич шиғырҙары!...
Киләһе туҡталыш – Йылайыр ауылы. Шәйехзада Бабич ҡәбере өҫтөнә ҡуйылған бюст. Уның янында шағирҙың исемен йөрөткән гимназия уҡыусылары һәм уҡытыусылары йыйылған. Беҙҙең “һары ат”ты күреү менән улар бер һыҙыҡҡа теҙелеп тә баҫты. Асыҡ һауала шиғыр яңғыраны. Бабич шиғырҙары!...


text:
- Подробности
- Просмотров: 433
БИОКОММУНИКАЦИЯ (био... һәм лат. сommunico — дөйөм яһайым, бәйләйем, аралашам), бер йәки бер нисә төр организм заттары араһында сигнал ярҙамында информация тапшырыу. Химик Б. аррестанттар (заттарҙың агрегацияһын тыуҙыра), репелленттар (хайуандарҙы ҡурҡыта), аттрактанттар һ.б. матдәләр ярҙамында тормошҡа ашырыла. Химик Б. — хайуандарҙың ҡылығын билдәләүсе фактор, айырыуса бөжәктәрҙә үҫешкән. Еҫле матдәләргә һиҙгерлек күбәләктәрҙә юғары: ата сыбарғанат инә күбәләкте 0,2—0,3 км алыҫлыҡтан таба, парһыҙ ебәк күбәләге — 4 км, тауискүҙ — 9 км. Үҫемлек фитонцидтары, микроорганизмдарҙы юҡ итеп йәки үҫешен туҡтатып, уларҙың экосистемаларҙағы һанын көйләй. Тактиль (тоташыу) Б. балыҡтарҙа — ян һыҙат ағзалары, имеҙеүселәрҙә тире рецепторҙары аша бара һәм айырыуса йыртҡыстар отряды вәкилдәрендә үҫешкән. Акустик Б. бөжәктәрҙә, балыҡтарҙа, ҡоштарҙа, имеҙеүселәрҙә үҫешкән. Уның әһәмиәте һыу, урман экосистемаларында, мәмерйәләрҙә арта. БР фаунаһының ҡоро ер хайуандары төрҙәре араһында иң алыҫ акустик Б. бүреләрҙә һәм маралдарҙа (2,5 км тиклем). Ҡоштарҙың тоноҡ төҫлө төрҙәренең күбеһенә (сыйырсыҡ, һандуғас һ.б.) өн аралашыуының — юғары, ә сағыу төҫлөләренә (ҡарабаш турғайҙар, ҡыҙылтүштәр, тумыртҡа һымаҡтар һ.б.) түбән кимәле хас. Күреү Б. сигнал әһәмиәтенә эйә булған үҙенсәлекле билдәләр (контраст төҫ, кәүҙә контуры һ.б.) һәм ритуал хәрәкәттәре (йыландар, ҡоштар, имеҙеүселәр) ярҙамында тормошҡа ашырыла. Б. кеше йорт хайуандарын үрсеткәндә һәм аҫрағанда, һунарҙа ҡулланыла. Респ. химик Б. өйрәнеү 20 б. 70‑се йй. уртаһында башлана. Органик химия институтында Ғ.Й.Ишморатов, О.С.Куковинец, Г.А.Толстиков һ.б. бөжәк аттрактанттарын алыу ысулдарын уйлап таба. Нефтехимия һәм катализ институтында бөжәктәр һәм үҫемлектәрҙең үҙ‑ара мөнәсәбәттәрендә хеморецепция ролен тикшереү алып барыла. О.А.Балтаев, Л.М.Хәлилов, Ә.З.Хәлилова картуф составындағы ҡайһы бер матдәләрҙең колорадо картуф ҡуңыҙын 6 м алыҫлыҡтан йәлеп итеүсе аҙыҡ аттрактанты, башҡа матдәләрҙең репеллент һәм аррестант булараҡ тәьҫир итеүен билдәләй. Тикшеренеү һөҙөмтәләре ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары м‑н көрәшеү өсөн ҡулланыла (ҡара: Үҫемлектәрҙе биотехник һаҡлау ысулы). Ҡоштарҙағы акустик Б. Башҡорт дәүләт университетында өйрәнелә (Ә.Ф.Мәмәтов).
Әҙәб.: Дьюсбери Д. Поведение животных. М., 1981.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Белеүебеҙсә, һуңғы йылдарҙа республикабыҙҙағы юғары уҡыу йорттары сит илдәрҙекеләр менән тығыҙ хеҙмәттәшлектә эшләй башланы. Был уҡытыусылар өсөн дә, йәштәргә лә ифрат файҙалы: башҡа милләттәрҙең тарихын, телен, мәҙәниәтен өйрәнәһең, холоҡ-фиғелен тойомлайһың, яҡындан аралашаһың, дуҫлашаһың... Ғөмүмән, киңерәк даирәгә сығыу мөмкинлеге асыла.
Күптән түгел Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университетының Өфө филиалына ла Германиянан ҡунаҡтар килеп төштө. Хәйер, бындай күренеш уҡыу йорто өсөн ят түгел: сит ил студенттарын ҡабул итеү бында күптәнге йолаға әйләнгән. Әле лә 15 кешенән торған делегацияны университет филиалында ихлас ҡаршы алдылар. Башҡортостандағы йәшәү рәүеше, социаль хәл, мәҙәни тормош, йәштәрҙең көнитмеше һәм башҡалар менән танышырға килгән ҡунаҡтарҙың һәр береһе ғаиләләргә урынлаштырылды.


text:
Тыуған яҡ менән бәйләүсе ярыш
10 марта 2016 йыл | Спорт
Ярыш 21 февралдә бер юлы ике урында – Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе һәм Красноусол башҡорт гимназия-интернаты спорт залдарында барҙы. Унда Юлыҡ, Сәйетбаба, Красноусол ауылдарынан өс йыйылма, Красно-усол башҡорт гимназия-интернаты уҡыусылары һәм студенттарының ҡатнаш командаһы, шулай уҡ Красноусолдағы 3-сө мәктәптең элекке һәм әлеге уҡыусыларынан торған ике команда ҡатнашты.
Өләсәйҙәр менән – хоккейға!
10 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
Ҡауарҙы ауылының "Йәншишмә” балалар баҡсаһында байрам иртәлектәре һәр саҡ бик күңелле, мауыҡтырғыс үтә. Ошо көндәрҙә үткән 8 Март – Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә арналған иртәлек тураһында яҙмай булдыра алманым.
Элекке данын ҡайтарырға кәрәк
10 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
Ауыл биләмәһе Советы депутаттарының киңәйтелгән асыҡ ултырыштары – етәкселәрҙең халыҡ менән осрашыуҙары дауам итә. Сираттағыһы 29 февралдә Сәйетбаба ауыл биләмәһендә үтте. Уның эшендә район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, район Советы рәйесе Фаил Зәйнетдинов, район Советы секретары Рәйлә Ишмөхәмәтова, район хакимиәте башлығының төҙөлөш буйынса урынбаҫары Фуат Кейекбаев, төрлө предприятие-ойошмалар, учреждениелар етәкселәре, урынбаҫарҙары ҡатнашты.
Күмәкләгәс күперҙе лә төҙәттек
10 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
Имәндәш ауыл биләмәһендә төҙөк-ләндереү эштәренә ҙур иғтибар бирелә. Яңыраҡ ҡына көслө дауыл ғәрәсәтенән зыян күргән Имәндәш мәктәбе ҡыйығын күмәк халыҡ ҡатнашлығында ремонтлаған инек. Күптән түгел иһә тағы ла бер ҙур өмә ойошторолдо.


text:
Аҡбирҙе ауылы мәсетендә балалар өсөн байрам үтте
Бөгөн Иглин районының Аҡбирҙе ауылы мәсетендә ауылда йәшәүсе Кәрим һәм Раушания Байҙановтар ғаиләһе тарафынан ойошторолған балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүселәр өсөн байрам үтте.
Кескәйҙәр өсөн мәсет буйлап экскурсия ойошторолдо, өлкәндәр башҡорттарҙың һәм татарҙарҙың милли традициялары тураһында һөйләне. Шулай уҡ ололар балаларҙан тыуған ауылдары, уның кешеләре, мәсет тураһында һорашты, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына мәсеттең имам-хатибы Рөстәм Ҡорбанов.
— Балаларҙың күп һорауҙарға дөрөҫ яуап биреүе мине шатландырҙы, — тине Рөстәм хәҙрәт. – Мәҫәлән, улар мәсеткә ғибәҙәт ҡылыу өсөн йөрөгәндәрен белә, Аҡбирҙе ауылы тураһында ла яҡшы белә.
Мәсеттә балалар төрлө уйындар уйнаны, йәнһүрәт ҡараны, аҙаҡтан тәмлекәстәр менән сәй эсте.
Рөстәм Ҡорбанов һүҙҙәренсә, мәсет урындағы ауыл советы, ауылдың белем һәм тәбиә биреү учреждениелары менән тығыҙ бәйләнеш тота. Шулай итеп, Ҡорбан байрамы алдынан имам-хатиб балалар баҡсаһында үткән «Көҙ менән хушлашыу» байрамында булды һәм һәр сабыйға күстәнәс өләште. Йыл һайын урындағы аҡһаҡалдар мәсет исеменән беренсе синыфҡа барыусы балаларға татлы сувенирҙар, өҫтәл уйындары һәм канцелярия тауарҙары бүләк итә. Алдағы ваҡытта мәсеткә мәктәп уҡыусылары һәм өлкәндәр төркөмдәре киләсәк, улар өсөн махсус саралар ойоштороласаҡ.


text:
Өфөләрҙе төрлө профилле вакансиялар йәрминкәһенә саҡыралар
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
8 сентябрҙә Өфөлә һаулыҡ һаҡлау һәм социаль хеҙмәттәр күрһәтеү өлкәһе ойошмалары өсөн вакансиялар йәрминкәһе уҙғарыла. Йәрминкәлә 25 эш биреүсе ҡатнаша. Улар 300-ҙән ашыу буш эш урыны тәҡдим итә.
Вакансиялар араһында табиптар һәм шәфҡәт туташтары, администратор, страховка агенты, водитель, консультант, менеджер, уҡытыусы, ашнаҡсы, санитар, электрик, слесарь-электрик, страховкалау буйынса белгес бар.
Йәрминкәне үткәреү урыны һәм ваҡыты: Ибраһимов бульвары, 47/1, иртәнге сәғәт 10-дан көндөҙгө 12-гә тиклем.
Бөтә хеҙмәттәр ҙә бушлай күрһәтелә.


text:
Өфөлә төбәк мәғарифын үҫтереү буйынса кәңәшмә бара
26 ғинуарҙа Өфөлә мәғариф өлкәһендә идаралыҡ алып барыусы Волга буйы федераль округы субъекттары башҡарма власть органдары етәкселәренең кәңәшмәһе үтә.
Башҡортостандың мәғариф системаһы менән танышҡандан һуң мәғариф министрҙары «Беҙҙең яңы мәктәп» милли мәғариф башланғысын тормошҡа ашырыу сиктәрендә һәләтле балаларға ярҙам төбәк системаһын үҫтереү» тип аталған түңәрәк өҫтәл үткәрәсәк.
Әлеге кәңәшмә – һәләтле балалар менән эшләү өлкәһендә иң уңышлы ғәмәлдәрҙе таратыу һәм тәжрибә уртаҡлашыу өсөн һөҙөмтәле майҙансыҡ.
Был сарала Рәсәйҙең мәғариф һәм фән министры Андрей Фурсенко, Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле ярҙамсыһы Александр Школьник, мәғариф өлкәһенә идаралыҡ итеүсе Башҡортостандың башҡарма власть органдары вәкилдәре, шулай уҡ Волга буйы федераль округы субъекттарының башҡарма власть органдары вәкилдәре, юғары уҡыу йорттары ректорҙары, республиканың инновацион белем биреү учреждениелары һәм мәғариф өлкәһендә идара итеүсе муниципаль органдар етәкселәре ҡатнаша, тип хәбәр итә Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостандың суд приставтары Столыпин һәйкәленә аҡса йыя
Рәсәй Суд приставтары федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы хеҙмәткәрҙәре Рәсәйҙең күренекле дәүләт эшмәкәре Петр Столыпинға һәйкәл ҡуйыуға аҡса йыйыуҙа ҡатнашырға ҡарар итте.
Рәсәй империяһы хөкүмәтенең һуңғы оло реформаторы Петр Аркадьевич Столыпиндың тыуыуына 150 йыл тулыуы 2012 йылда билдәләнәсәк. Һәйкәл Рәсәй Хөкүмәте йорто тирәһендәрәк урын аласаҡ, тип күҙаллана. Мәскәү урамдарының береһенә һәм университетҡа реформатор исемен биреү планлаштырыла, тип хәбәр итә Суд приставтары федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Көҙгө сессияла Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаттары 50-нән ашыу закон проектын ҡараясаҡ Фото: Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәте
Көҙгө сессияла Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаттары 50-нән ашыу закон проектын ҡараясаҡ
Көҙгө сессияла Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаттары 50-нән ашыу закон проектын ҡараясаҡ Фото: Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 30 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Көҙгө сессияла Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаттары 50-нән ашыу закон проектын ҡарарға ниәтләй. Парламентарийҙар алдында бер нисә яңы закон ҡабул итеү һәм ғәмәлдәгеләренә үҙгәрештәр индереү бурысы тора. Республика Парламенты Рәйесе Константин Толкачёв даими нигеҙҙә эшләгән депутаттар менән осрашыуҙа ошо хаҡта белдерҙе.
Көҙ көнө бөтә комитеттар алдында республика ҡаҙнаһын ҡарау һәм раҫлау бурысы тора, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы Рәйесе.
«Һәр кем ошо эшкә әүҙем ҡушылырға тейеш. Депутаттар бөтә һайлау округтарында Башҡортостан халҡының именлеге һәм мөһим проблемаларҙы хәл итеү ошо документты ни тиклем яҡшы итеп эшләүебеҙгә бәйле булыуын аңларға тейеш», — тине Константин Толкачёв.
Дәүләт Думаһына проекттар индереү буйынса башланғыс хоҡуғын тормошҡа ашырыу республика парламентының федераль закон сығарыу процесында төп ҡатнашыу формаларының береһе булып ҡала. Шуға бәйле Константин Толкачев допинг ҡулланған кешеләр өсөн федераль ҡануниәтте ҡатыландырыу кәрәклеген билдәләне. Парламент етәксеһе профилле комитеттарға башҡа илдәрҙең тәжрибәһен өйрәнергә һәм Дәүләт Думаһына индереү өсөн башланғыс әҙерләргә ҡушты.


text:
Донъя спортсылары йәнә Өфөлә йыйылды28-02-2013, 04:46 // Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға
Ярыш хоккей уйындары менән асылды. Шуға ла “Өфө-Арена” боҙ һарайына йәш спортсылар иртүк йыйыла башланы. Бына-бына матчҡа сығырға әҙерләнгән Латвияның Даугавпилc үҫмерҙәренең кәйефе менән ҡыҙыҡһынам.
– Беҙ Өфөлә беренсе тапҡыр, бик ихлас ҡаршы алдылар, – тине улар бер тауыштан. – Бығаса Өфө хаҡында ишетеп кенә белә инек.
– Еңеүгә өмөтөгөҙ бармы?
– Бирешмәҫкә ине…
Ә бына Австрия үҫмерҙәре төп дәғүәселәре итеп Рәсәй, Канада спортсыларын күреүен йәшермәне.
Ул арала боҙға сығырға команда бирелде. Тәүге әйләнештә беренселәрҙән булып Даугавпилс (Латвия) менән Новополоцк ҡалаһы командалары (Белоруссия) осрашты. Көсөргәнешле алышта Латвияныҡылар таһылыраҡ булып сыҡты: дәғүәселәрен 3:1 иҫәбе менән теҙ сүктерҙеләр. Уларҙан һуң Харьков (Украина) менән Делемон (Швейцария) ҡалалары уйнаны. Матч украиндарҙың еңеүе менән 8:3 иҫәбенә тамамланды. Ә Новополоцк (Белоруссия) уйынсылары Грац (Австрия) ҡалаһы үҫмерҙәрен 5:1 иҫәбе менән тар-мар итте. Унан һуң Харьков Даугавпилс спортсыларын 3:1 иҫәбе менән ҡыйратты.
Өфөләр менән Келоуна (Канада) ҡалаһы хоккейсылары араһындағы алыш та сәмле барҙы.
Уйындар “Өфө-Арена”, Спорт һарайҙарында, “Олимпик-парк”та, “Биатлон” спорт һауыҡтырыу комплексында 2 мартҡа ҡәҙәр дауам итәсәк. Йәш спортсылар хоккей, фигуралы шыуыу, шорт-трек, тау саңғыһы, саңғы уҙышы, спорт ориентиры, сноуборд буйынса көс һынашасаҡ. Спорт ярыштарынан тыш, балалар өсөн төрлө күңел асыу саралары ҡаралған: үҫмерҙәр музейҙарҙа буласаҡ, ҡаланың иҫтәлекле урындары менән танышасаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 283
МЕДИЦИНА ҒИЛМИ ЙӘМҒИӘТТӘРЕ, медицина өлкәһендә тикшеренеү эштәре алып барған ғалимдарҙың һәм практик һаулыҡ һаҡлау эшселәренең ирекле берләшмәләре. Йәмғиәттә ағзалыҡ шәхси һәм коллектив нигеҙҙә бойомға ашырыла. Башҡортостанда 1882 й. Өфө табиптары йәмғиәте ойошторола, ул земство табиптарын, ветеринарҙарҙы һәм провизорҙарҙы берләштергән. 1930 й. Башҡ‑н тире‑венерология ҒТИ (ҡара: Тире‑венерология диспансеры) базаһында дерматовенерологтар йәмғиәте төҙөлә, 1934 й. Өфө табиптар йәмғиәтенән хирургтар секцияһы (һуңыраҡ — йәмғиәт) бүленеп сыға, аҙаҡ башҡа һөнәрҙәр б‑са мед. йәмғиәттәре булдырыла. 1965 й. БАССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы эргәһендә Фәнни мед. йәмғиәттәре советы ойошторола, 1993 й. алып ҡайһы бер мед. йәмғиәттәре үҙ аллы ассоциацияларға бүленә. БР‑ҙа 31 М.ғ.й. һәм ассоциация эшләй (2007): дерматовенерологтар йәмғиәте (1930), хирургтар (1934), офтальмологтар ассоциацияһы, Рәсәй акушер‑гинекологтар йәмғиәтенең БР‑ҙағы төбәк бүлексәһе, неврологтар йәмғиәте (бөтәһе лә — 1936), фтизиатрҙар (1938), оториноларингологтар (1946), терапевтар (1953), радиологтар (нурҙар ҡулланып диагноз ҡуйыусылар һәм терапевтар; 1954) ассоциациялары, кардиологтар йәмғиәте (1965), травматологтар, ортопедтар һәм протезсылар (1966), онкологтар (1973), балалар хирургтары (1991) ассоциациялары, иммунологтар йәмғиәте (1986), Рәсәй перинаталь мед. белгестәре ассоциацияһы бүлексәһе (1995), “Рәсәй педиатрҙары союзы” ойошмаһының респ. бүлексәһе, стоматологтар, аллерголог‑иммунологтар (барыһы ла — 1996), наркологтар (1998), БР ашығыс мед. ярҙамы эшселәре ассоциациялары, Рәсәй мед. лаборатор диагностика ассоциацияһы бүлексәһе (икеһе лә — 1999), БР‑ҙың мануаль мед. (1999), тергеҙеү мед. табиптары, физиотерапевтар, дауалау физкультураһы һәм спорт мед. (2002) ассоциациялары, Төбәк‑ара дәлилләү мед. белгестәре йәмғиәтенең бүлексәһе (2003) һ.б. Шулай уҡ ҡара: Ғилми йәмғиәттәр.
Ш.З.Байков, А.У.Кинйәбулатов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
20 февраль
20 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 51-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 314 көн ҡала (кәбисә йылында 315).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- АҠШ — АҠШ президенттары көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 197 — Лугдун янындағы алыш тамамлана, унда узурпатор Клодий Альбин Рим императоры Септимий Север ғәскәренән еңелә.
- 395 — Вифлеемда тәүге ҡатын-ҡыҙҙар монастырына нигеҙ һалына.
- 1705 — Рәсәйҙә Петр I ҡарары менән рекрут йөкләмәһе индерелә.
- 1818 — Мәскәүҙә Кузьма Минин һәм кенәз Пожарскийға һәйкәл ҡуйыла.
- 1819 — Санкт-Петербург университеты асыла.
- 1864 — АҠШ-тағы граждандар һуғышы: Оласти янында алыш.
- 1872 — Нью-Йоркта Метрополитен-музей асыла.
- 1922 — Вильна сеймы Вильнюс һәм Литваның көньяҡ-көнсығышының бер өлөшө Польшаға ҡушылыуы тураһында ҡарар сығара.
- 1927 — «Красный путиловец» заводы Ленинград өсөн яңы трамвай вагондарының тәүге партияһын сығара.
- 1942 — Бугенвиль янында американ һәм япон авиацияһының алышы.
- 1943 — Мексикала кукуруз баҫыуында Парикутин вулканы формалаша башлай.
- 1945 — Уралдағы эвакуациянан Мәскәүгә Ҡорал палатаһы хазиналары ҡайта.
- 1962 — Ер тирәләй өс тапҡыр осоп үтеп, Джон Гленн АҠШ-тың орбиталь йыһан осошон яһаған тәүге астронавы була.
- 1964 — СССР һәм Камерун Республикаһы араһында дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырыла.
- 1986 — «Мир» орбиталь станцияһының база блогы орбитаға сығарыла.
- 1988 — «Агата Кристи» рок-төркөмө барлыҡҡа килә.
- 1999 — Мәскәүҙә Дәүләт Кремль һарайында Никита Михалковтың «Сибирский цирюльник» фильмының премьераһы була.
- 2000 — Ҡырғыҙстандың парламентына һайлауҙар үтә.
- 2009 — Латвия президенты Валдис Затлерс илдең премьер-министры Ивар Годманистың отставкаһын ҡабул итә.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Белов Фёдор Иванович (20.02.1920—27.05.1979), Советтар Союзы Геройы (1945). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы яугир. 1-се Украина фронтына ҡараған 52-се армияның 214-се уҡсылар дивизияһы 683-сө артиллерия полкының орудие командиры, өлкән сержант.
- Тапаҡов Хәйҙәр Ниғәмәт улы (20.02.1955), уҡытыусы, журналист һәм яҙыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәинәт хеҙмәткәре (2005) һәм атҡаҙанған уҡытыусыһы (2007). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2014)
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рәхмәтуллин Ибраһим Ғәйзулла улы (20.02.1936—19.07.1998), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1991), профессор (1993). Башҡортостандың атҡаҙанған врачы (1993). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районы Ҡужабаҡ ауылынан.
- Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улы (20.02.1936—25.09.2010), ауыл хужалығы хеҙмәткәре, 1957—1988 йылдарҙа Учалы районы «Байрамғол» совхозы механизаторы. Башҡорт АССР-ының һигеҙенсе саҡырылыш (1971—1975) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы (1970).
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Спиридонов Сергей Евдокимович (20.02.1927), журналист. БАССР Журналистар союзы ағзаһы (), БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткере (). Ғафури районы Красноусол ауылының почетлы гражданы ().
- Камалов Рәил Исмәғил улы (20.02.1932—24.03.1989), механизатор, ауыл хужалығы эшмәкәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1965).
- Әхмәтгәрәев Әҡмәлетдин Йыһан улы (20.02.1932—28.08.2002), нефтсе, 1956—1970 йылдарҙа «Туймазыбурнефть» тресы быраулаусыһы һәм быраулау мастеры, 1970—1993 йылдарҙа «Башнефть» производство берекмәһенең Нефтекама быраулау эштәре идаралығы мастеры һәм смена етәксеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1969). Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы.
- Комалова Нина Ивановна (20.02.1937—2014), хужалыҡ эшмәкәре. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры ().
- Ураҡсыев Марат Абдулла улы (20.02.1942), ғалим-инженер‑электромеханик. Техник фәндәр докторы (1982), профессор (1985). БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1983) һәм атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1987).
- Йосопов Вәкил Барый улы (20.02.1952), театр актёры, режиссёр. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993). Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1979).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Нурҡаев Харис Хажиәхмәт улы (20.02.1938), Кушнаренко районы «Большевик» колхозының 1965—1995 йылдарҙағы баш зоотехнигы, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
- Иҙрисов Мәхмүтйән Мөҙәрис улы (20.02.1948), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1988—1992 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Краснокама район Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1992—2004 йылдарҙа район хакимиәте башлығы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһының 1-се һәм 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондың Күпербаш ауылынан.
- Солтангәрәев Әмир Миһран улы (20.02.1958), юрист, дәүләт хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре, журналист. Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы Журналистары союздары ағзаһы (1997), Рәсәй Яҙыусылар Союзы ағзаһы (2017).
- Падин Андрей Викторович (20.02.1968), спортсы. Биатлон буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1997), Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2003). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1997). Сығышы менән Белорет ҡалаһынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1903 — Лев Михайлович Доватор, Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған совет хәрби эшмәкәре, генерал-майор. Советтар Союзы Геройы (1941).
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1949 — Василий Иванович Лебедев-Кумач, рус совет шағиры.
- 1977 — Рәми Ғарипов, Башҡортостандың халыҡ шағиры (1992).


text:
"Республикам минең" конкурсы старт алды
Сермән балалар йортонда үткән конкурсты асыу тантанаһында БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары, шағирә Йо- мабикә Ильясова, “Сәнғәт ке- шеләре” хәйриә фонды етәксеһе Әлмира Соломинова, “Баш- ҡортостандың мәҙәни донъя- һы” интернет-портал етәксеһе Хәлил Хәмзин, муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Теләүбаев, “Башҡортостан” гәзите хәбәрсеһе, яҙыусы, Шәйехзада Бабич исе- мендәге йәштәр премияһы лау- реаты Айгиз Баймѳхәмәтов һәм район мәғариф идаралығы ме- тодисы Лариса Әхмәтшина ҡат- нашты. Балалар йорто тәрбиәләнеү- селәре менән күрешкәндән һуң, ҡунаҡтар балаларҙың йәшәү шарт- тары менән танышты, артабан сара тамаша залында дауам итте. - Республика проекты беҙҙең ра- йонда башлап үтеүе ѳсѳн Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға ра- йон хакимиәте исеменән рәх- мәт. Белорет районы уникаль биләмә, беҙҙең райондан та- лантлы шәхестәр күп сыҡҡан. Яныбай Хамматов, Арыҫлан Мѳбәрәков, Заһир Исмәғилевтәр кеүек шәхестәребеҙҙең юлын дауам иткән йәштәребеҙ - Айгиз Баймѳхәмәтовтарҙың булыуы ҡы- уаныслы.
Быйылғы Әҙәбиәт йы- лында күп саралар, конкурстар үтә. Бѳгѳнгѳ сара иһә күп кенә талантлы йәштәрҙе асыр, тип ышанам, - тине Илгиз Сафый улы. - Әҙәбиәт тормошобоҙҙоң мѳ- һим ѳлѳшѳн алып тора. Иҡтисади үҫеш илебеҙҙең ҡеүәтен күрһәтһә, ә милләт үҫеше рухилыҡты билдәләй. Беҙ Рәсәйҙе Пушкин- һыҙ, ә Башҡортостанды Мостай- һыҙ күҙ алдына килтерә алмайбыҙ. Билдәле шәхестәребеҙ әҙәбиәтендә изгелекле, миһырбанлы булырға ѳйрәндек. Был конкурс та бер тапҡыр ғына үткәрелеп ҡалмаҫ, артабан да дауам итер, тигән ѳмѳттәбеҙ. Маҡсатлы эш алып барыу ѳсѳн проектты республика кимәлендә башлап ебәрҙек. Яҙыусылар союзы һәм Мәғариф министрлығы республиканың та- лантлы йәштәре менән эшләүҙе системаға һала. Беҙ бала саҡта ла ошондай саралар алып барылды, йәш таланттарҙы әҙерләүҙе иртә башларға, маҡсатлы эштәр алып барылырға тейеш. Элекке йолаларҙы тергеҙергә кәрәк, - тине Йомабикә Сәләхетдин ҡыҙы. Ул балаларҙы конкурста ҡатнашып, үҙҙәрен һынап ҡарарға саҡырҙы. Ни ѳсѳн проекттың балалар йортонда үтеүен аңлатып китте: “Был йортта традицияларҙың һаҡланыуында, уның бѳйѳк классигыбыҙ Арыҫлан Мѳбәрәков исемен йѳрѳтѳүендә. Бында тәрбиәләнгән балаларға иғтибар кәрәк, уларҙың тормошта үҙ маҡсаты булырға тейеш”, - тине шағирә. Сермән балалар йорто тәр- биәләнеүсеһе, йәш яҙыусы Ай- гиз Баймѳхәмәтов ижад юлы, Шәйехзада Бабич исемендәге премияға лайыҡ булған китабы тураһында һѳйләне, балаларға ауыр тормош юлында юғалып ҡалмаҫҡа, ҡуйған маҡсаттарына ирешеүҙәрен теләне.
Интернет-портал етәксеһе Хәлил Ғәббәс улы сығышында конкурс шарттары, талаптары менән таныштырҙы, балалар йорто тәрбиәләнеүселәренә баш ҡалала үтәсәк Мәскәү артис- тарының концертына саҡырыу ҡағыҙҙарын бирҙе. Ә Әлмира Әфтәх ҡыҙы балалар йортона китаптар тапшырҙы. Балалар араһында иң яҡшы шиғыр, хикәйә, әкиәт яҙыу буйынса конкурс ѳс тѳркѳмдә бара. Уҡыусы бер ижади эш тәҡдим итергә тейеш. Йәш категорияһына ҡарап иң яҡшы биш эш һайлап алына һәм бер автор еңеүсе буласаҡ. Ижади конкурс ике этапта үтә. Беренсе этапта ҡала- райондарҙан еңеүселәр һайлап алына. Икенсе этапта еңеүселәр бүләкләнә. Конкурс һѳҙѳмтәләре буйынса еңеүселәрҙең ижадынан торған “Республикам минең” тип аталған йыйынтыҡ сығасаҡ. Бынан тыш, йәш әҙәбиәтселәр йәйен “Йәйләү” республика профилле лагерҙа ял итеү хоҡуғына эйә була. Улар ѳсѳн билдәле шағирҙар, яҙыусылар мастер-класс үткәрәсәк. Бүләкләү тантанаһы 2016 йылда була. Ҡатнашырға теләгәндәр ижади эштәрен интернет- порталдың, хәйриә фондының һәм мәғариф Министрлығының электрон адре-сына ебәрә ала.
Ҡунаҡтар алдында Сермән ба- лалар йорто тәрбиәләнеүселәре сығыш яһаны, концерт күрһәтте. Түңәрәк ѳҫтәл үткәрелде, балалар ижади конкурсты ойоштороусы апай-ағайҙары менән һѳйләште, аралашты, конкурс шарттары менән яҡындан танышып, күп мәғлүмәттәр алды. Үҙҙәре лә конкурста ҡатнашыу теләген белдерҙе.
Э. ХӘМЗИНА. Автор фотолары.


text:
Республиканың өс районында шәкәр сөгөлдөрөн йыйып алыу эштәре тамамланды
ӨФӨ, 2014 йыл, 14 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалия Вәлиева/.
Бишбүләк районы сөгөлдөрсөләре шәкәр сөгөлдөрөн йыйып алыу эштәрен тамамланы. Алдан был эштәрҙе Йәрмәкәй һәм Бәләбәй райондары йомғаҡлағайны, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Башҡортостанда, БР Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, шәкәр сөгөлдөрө 33,4 мең гектар майҙандан йыйып алынған, ул пландың 68 процентын тәшкил итә. Уртаса уңыш гектарынан 253 центнер. Бөгөнгә 846,4 мең тонна тамыраҙыҡ ҡаҙып алынған, уларҙың 540 мең тоннаһы оҙатылған, шул иҫәптән 166 мең тоннаһы эшкәртелгән.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2014 йылда шәкәр сөгөлдөрө 50 мең гектар майҙанда сәселгән, 1,5 миллион тонна татлы тамыраҙыҡ йыйып алыу күҙҙалана.


text:
Рөстәм Хәмитов Өфө приборҙар эшләү берекмәһе һәм Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булдыФото: Олег Яровиков, Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов Өфө приборҙар эшләү берекмәһе һәм Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булды
Рөстәм Хәмитов Өфө приборҙар эшләү берекмәһе һәм Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булдыФото: Олег Яровиков, Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 28 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
27 ғинуарҙа Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Ростех» дәүләт корпорацияһының авиация комплексы предприятиелары етәкселәре менән бергә «Өфө приборҙар эшләү берекмәһе» акционерҙар йәмғиәте һәм «Өфө моторҙар эшләү берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең эшмәкәрлеге менән танышты.
«Өфө приборҙар эшләү берекмәһе» акционерҙар йәмғиәтенең башҡарма директоры Марат Бәҙғетдинов стратегик исемлеккә индерелгән предприятиеның авиация һәм йыһан тәғәйенләнешендәге, нефть һәм газ йүнәлешендәге продукция әҙерләүгә махсуслашыуы хаҡында һөйләне.
Рөстәм Хәмитов «Ростех» дәүләт корпорацияһының авиация комплексы предприятиелары етәкселәре менән бергә Өфө приборҙар эшләү берекмәһендә «2011-2020 йылдарҙа Рәсәйҙең оборона-сәнәғәт комплексын үҫтереү» федераль маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу барышы менән танышты, авиация һәм йыһан техникаһын йыйыу цехтарын ҡараны. Бында самолеттарҙың һәм вертолеттарҙың төрлө төрҙәре өсөн авиация ҡорамалдары, шулай уҡ «Союз», «Прогресс» йыһан караптары өсөн приборҙар эшләйҙәр.
Һуңынан республика Башлығы Өфө приборҙар эшләү берекмәһенең хеҙмәт коллективы һәм профсоюз вәкилдәре менән осрашты. Осрашыу барышында берекмәне техник яҡтан йыһазландырыу, етештерелгән продукцияның ассортиментын киңәйтеү мәсьәләләре тикшерелде.
«Был предприятие беҙҙең өсөн бик мөһим, — тине Рөстәм Хәмитов. — Һис шикһеҙ, һеҙ предприятиеның элекке данын ҡайтарыу хаҡында хыялланаһығыҙ. Беҙ яңыртыу юлына аяҡ баҫтыҡ».
Артабан Рөстәм Хәмитов «Ростех» дәүләт корпорацияһының авиация комплексы предприятиелары етәкселәре менән бергә Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең инженер-етештереү комплексында, йыйыу цехында булды.


text:
Электротранспорт паркы яңыртыласаҡ
Йыл аҙағына тиклем электротранспорт паркы тағы ла егерме өр-яңы модель троллейбус һәм трамвайҙар менән тулыланды.
Хәҙер Өфөлә 13 трамвай һәм 21 троллейбус маршруты бар. Бәйләнеш селтәренең дөйөм оҙонлоғо 331 километр тәшкил итә. Көн һайын электротранспорттың бөтә төрҙәре менән 230-240 мең кеше файҙалана, уларҙың күбеһе – льготасылар. “Өфө ҡалаһы ҡала округының электротранспорт идаралығы” муниципаль унитар предприятиеһының генераль директоры Михаил Давыдов ошондай мәғлүмәттәр килтерҙе.
Уның әйтеүенсә, транспортта энергияны һаҡлаусы технологиялар индереү иҫәбенә байтаҡ энергия экономиялана. Мәҫәлән, “Башҡортостан троллейбус заводы” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең яңылығы – асинхрон двигатель менән троллейбус («Тробус» моделе) – файҙаланыуҙа күпкә экономиялыраҡ һәм хәүефһеҙерәк, ә салон менән водитель кабинаһы бик тә уңайлы булыуы менән айырылып тора.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 1 ғинуарҙан Өфө электротранспортында пластик транспорт картаһы ғәмәлгә инәсәк, ул ҡағыҙ билеттарҙы алмаштырасаҡ һәм халыҡтың аҡсаһын да экономиялаясаҡ. Бының өсөн Смоленскиҙа етештерелгән 340 иҫәпләүсе ҡоролма (терминалдар) һатып алынды. Уларҙы һатып алыуға һигеҙ миллион һум аҡса тотонолдо. Бөтә кондукторҙар уҡытылды. Пассажирҙарҙың транспорт картаһы булмаған осраҡта, улар аҡса түләйәсәктәр. “Башинформ” хәбәр итеүенсә, 1 декабрҙән троллейбуста һәм трамвайҙа йөрөү хаҡы туғыҙ һум тәшкил итәсәк.


text:
Фото:
Лилиә Ғүмәрова: Президент балаларҙы яҡлау өлкәһендә аныҡ бурыстар ҡуйҙы
Фото:
«Республика Президенты үҙ Мөрәжәғәтнамәһендә, халыҡтың социаль яҡланмаған ҡатламдары менән эшләүгә баҫым яһап, балаларҙың хоҡуҡтарын һаҡлау һәм мәнфәғәттәрен яҡлау өлкәһендә аныҡ бурыстар ҡуйҙы», — тине Башҡортостанда Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Лилиә Ғүмәрова. Уның фекеренсә, «был өлкәлә закондарҙы камиллаштырыуға, шулай уҡ балалар, балалар учреждениелары һәм ҡатмарлы хәлгә тарыған балалар менән эшләү буйынса ведомство-ара эш итеү механизмдарын камиллаштырыуға ла баҫым яһаласаҡ».
Лилиә Ғүмәрова шулай уҡ «республикала Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил институты ойошто» тип өҫтәне. Хәҙер норматив-хоҡуҡ акттарын әҙерләү бара, муниципаль райондарҙа бала хоҡуҡтарын яҡлау буйынса йәмәғәт ярҙамсылары институты ойошторола. «Мин бының Башҡортостанда балаларҙың мәнфәғәттәрен яҡлау буйынса алып барылған эште үҫтереү планында тағы бер аҙым булып тороуына ышанам», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Лилиә Ғүмәрова.


text:
Эшен яратҡандар Һынатмай
Ул бала саҡтан тәфтишсе булырға хыяллана. Шуға ла ҡаланың 21-се мәктәбен тамамлағандан һуң бер икеләнеүһеҙ Белорет металлургия училищеһындағы юридик бүлеккә уҡырға инә. Ҡулына диплом алғас, 2006 йылда Рәсәй Эске эштәр министрлығының Ѳфѳ юридик институтында белем алыуын дауам итә. Ә инде диплом алғас, тыуған ҡалаһына ҡайтып, Белорет эске эштәр бүлегенә тәфтишсе булып эшкә урынлаша. Рифат Мѳхәмәт улын коллегалары хәрби ҡоралдан мәргән атыусы итеп белә. Ул 1998 йылдан Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә пневматик ҡоралдан атыу менән шѳғѳлләнә башлай. Спорт мастерына кандидат исемен йѳрѳтә. 2011 йылда Рәсәй Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре араһында хәрби ҡоралдан атыу буйынса чемпионатта еңеү яулап, Рәсәй чемпионы исеменә лайыҡ була. Был спорт тѳрѳ менән шѳғѳлләнеүе хәҙер эшендә лә ярҙам итә, сѳнки ул хәрби ҡоралдан атыу буйынса Белорет эске эштәр бүлегенең намыҫын яҡлап сығыш яһай һәм һәр ваҡыт призлы урындар яулауға ирешә.
- Әлбиттә, тәфтишсе эше еңелдән түгел, әммә һайлаған һѳнәремде яратам, һѳнәри бурысымды ҙур теләк менән үтәйем. Эш башлаған саҡта хеҙмәттәштәрем файҙалы кәңәштәре менән ярҙам итте. Беҙҙең бүлектә татыу, берҙәм коллектив эшләй. Мин юл-транспорт хәл-ваҡиғалары буйынса енәйәт эштәрен алып барам. Һуңғы йылдарҙа был ѳлкәлә енәйәттәрҙең артыуы күҙәтелә. Быйыл ошо ваҡытҡа ҡарата юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙған водителдәргә ҡарата 17 енәйәт эше ҡуҙғатылды. Водителдәрҙең яуапһыҙлығы арҡаһында бер ғәйепһеҙ кешеләр һәләк була, - ти Рифат Мѳхәмәт улы.
Полиция хеҙмәткәрҙәре эштән йыш ҡына һуңға ҡалып ҡайта, ял кѳндәрендә лә эшләй. Бындай осраҡта ғаиләңдең аңлап ҡабул итеүе мѳһим. “Ҡатыныма рәхмәт, эшемде аңлап тора”, - ти тәфтишсе.
Эшен яратып, бѳтә күңелен һалып башҡарғандар бер ҡасан да һынатмай. Рифат Мѳхәмәт улы ла намыҫлы, тырыш булыуы менән етәкселәре һәм хеҙмәттәштәре араһында абруй ҡаҙанып, һѳнәри байрамын яҡшы күрһәткестәр менән ҡаршылай.
Автор фотоһы.


text:
Ҡыш бауыры оҙон да ул...17-01-2018, 00:03 // Баҡса // Баҫып сығарырға
Был йәһәттән ике кәңәш тәҡдим итәбеҙ. Ул иһә ғәҙәти, көндәлек эштән ғибәрәт — органик ашлама туплау, ошо маҡсатта ҡиммәтле ашламалар әҙерләү.
Көл
Беҙ махсус сығарылышта көл тураһында йыш ҡына мәғлүмәт бирә барабыҙ, ләкин уҡыусылар уның үҙенсәлектәре хаҡында ентекләберәк яҙыуҙы һорай. Шуға ҡыҫҡаса ошо турала бәйән итәбеҙ.
Көлдә бик күп калий, фосфор, кальций барлығы мәғлүм, ләкин уның составы бер төрлө генә түгел. Мәҫәлән, калий үлән, картуф һабағындағыға ҡарағанда ағас көлөндә күберәк була. Бигерәк тә ҡайындыҡында. Торфтыҡында калий аҙ, ләкин кальций күберәк. Көлдөң яҡшы үҙенсәлеге шунда: унда хлор юҡ. Хлорҙы ҡурай еләге, картуф, баҡса еләге яратмай. Телгә алынған өс элементтан тыш, цинк, бор, тимер, марганец, молибден бар. Үҫемлеккә улар етмәһә, насар үҫешә. Әммә сама тигәнде лә оноторға ярамай. Ҡурай еләге, ер еләге, йәшелсә өсөн квадрат метрға — 100—150, картуфҡа 60—100 грамм һалалар. Был эште, мәҫәлән, картуф ултыртыр алдынан башҡарһаң, колорадо ҡуңыҙының ер аҫтынан сығыуын тотҡарлай. Шулай уҡ көлгә буталып сәселгән орлоҡ та уңыш менән ҡыуандыра.
Көлдө торф, ныҡлы өлгөргән тиреҫ (перегной) менән ҡушып бутаһаң да, яҡшы һөҙөмтә бирә. Ә бына яңы тиреҫ, ҡош тиҙәге менән ҡатнаштырырға ярамай — азотын юғалтасаҡ.
Электән көлдө төрлө ҡоротҡостарға, бигерәк тә йәшелсәне серетеүселәргә ҡаршы ҡулланғандар. Мәҫәлән, ер еләге сәскә атҡандан һуң иретелгән, һөҙөлгән көл һыуын төп һайын 15—20 грамм нисбәтенән һиптерергә кәңәш ителә. Икенсе тапҡыр 10 грамм кәрәк. Шулай уҡ көл һыуы менән ҡыяр, помидор, борсаҡ, слива, сейәләрҙе лә эшкәртергә була.
Ағас көлөн тауыҡтарға ҡышын “йыуыныр” өсөн ҡуялар. Улар шул рәүешле төрлө паразиттарҙан ҡотола. Йомортҡа ҡабығы формалаштырыуҙа мөһим урын алып тороусы кальцийҙың булыуы ла күп нәмә тураһында һөйләй.
Азот сығанағы
Ҡош тиҙәге ерҙе ашлау йәһәтенән тиреҫтән өҫтөн тора. Шулай уҡ минералдарҙан да ҡалышмай, бигерәк тә тупраҡтың матдәләрҙе үҙләштереү йәһәтенән. Әлбиттә, сифаты ҡоштоң төрөнә, йәшенә лә ҡарай. Бигерәк тә тауыҡ, күркә тиҙәгендә файҙалы матдәләр күп. Биологик активтарынан тыш, бында цинк, кобальт, баҡыр, тимер, марганец һымаҡ үҫемлек өсөн кәрәкле микроэлементтар бар.
Ҡош тиҙәге кәрәкле матдәләрен, бигерәк тә азотты юғалтмаһын өсөн уны компостлайҙар. Үҙен генә тупраҡҡа индереүе бик ҡыйын, шуға ҡоштар аҫтына һалам, үҫемлек ҡалдыҡтары йәйәләр. Йылына өс-дүрт тапҡыр алмаштырып, баҡсаның бер мөйөшөнә өйөп ҡуйһаң, бына тигән ашлама өлгөрәсәк. Яҡынса иҫәпләгәндә, 100 килограмм тиҙәктән 30 килограмм органик ашлама сыға. Тағы шуны иҫтә тотоу фарыз: тупраҡҡа индергәндә нисбәтте ҡарарға кәрәк, сөнки азот тупраҡтың уңдырышлылығын ғына күтәреп ҡалмай, саманан тыш артыҡ булһа, “яндырыуы” ла ихтимал.
Компостлау өсөн ҡош тиҙәгенә торф, һалам, ағас онтағы, тупраҡ ҡушалар. Таҙа килеш иһә тиҙәкте иртә яҙҙан йәки көҙҙән бер квадрат метр ергә 0,2-0,3 килограмм иҫәбенән индерәләр.


text:
Раил Сарбаев: күсемһеҙ милек менән эш итеүҙе юлға һалырға кәрәкФото: Андрей Старостин
Раил Сарбаев: күсемһеҙ милек менән эш итеүҙе юлға һалырға кәрәк
Раил Сарбаев: күсемһеҙ милек менән эш итеүҙе юлға һалырға кәрәкФото: Андрей Старостин
БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев Рәсәйҙең төп теркәүсеһе Сергей Васильев менән осрашыуҙа бөгөн беренсе сиратта хәл итергә кәрәкле проблеманы – күсемһеҙ милек өлкәһендә документтар әйләнеше процедураһын камиллаштырыуҙы айырып күрһәтте.
Башҡортостан Республикаһы менән Федераль теркәү хеҙмәте “Мәғлүмәти хеҙмәттәшлек тураһында килешеү”ҙе ҡул ҡуйыуға әҙерләйәсәк. Буласаҡ килешеү пункттарын БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев һәм эш сәфәре менән төбәгебеҙгә килгән Федераль теркәү хеҙмәте етәксеһе, баш дәүләт теркәүсеһе Сергей Васильев тикшерҙе.
— Анализдарҙан күренеүенсә, республикала йыл һайын теркәү хеҙмәтенә мөрәжәғәт итеүсе 1,5 миллион кешенән күбеһенә реестрҙарҙан күсермә талап ителә. Тәбиғи, теркәү палатаһында оҙон сираттар теҙелә. Ә бит бөтә кәрәкле мәғлүмәтте һәм белешмәләрҙе, өйөңдә генә ултырып, Интернет аша алырға мөмкин дәһә. Был Башҡортостандың ғына түгел, Рәсәйҙең башҡа ҙур төбәктәренең дә проблемаһы, — тине Сергей Васильев.
Әммә был проблеманы хәл итергә мөмкин, тип инана республика Премьер-министры Раил Сарбаев. Төбәк именлегенең төп критерийы – ул халыҡ тормошоноң уңайлылыҡ кимәле бит. Һәм был критерийға теркәү палаталары эргәһендәге сираттар һис кенә ла килешмәй.
Күсемһеҙ милек менән алыш-бирештә электрон документтар әйләнеше күп процестарҙы ябайлаштырасаҡ. Етмәһә, был мәсьәләлә Башҡортостан ярайһы уҡ тәжрибә туплаған. Үҙ пенсия иҫәбең тураһында мәғлүмәттәр алыу, дауаханаға ҡабул итеүгә яҙылыу, социаль льготалар алыу кеүек мөмкинлектәр биреүсе “электрон” асҡыс булып республикала “БР социаль картаһы” тора. Раил Сарбаев билдәләүенсә, “теркәү мәсьәләһе” картаның һигеҙенсе ҡушымтаһы була ала.
Был ҡушымта ярҙамында кеше бөтә кәрәкле мәғлүмәтте, теркәү палатаһына мөрәжәғәт итмәйенсә, интернет йәки информат аша ала аласаҡ. Был юл, беренсенән, ваҡытты экономияларға, икенсенән, реестрҙарҙан күсермә һәм башҡа мәғлүмәттәр алыуҙы тиҙләтергә мөмкинлек бирәсәк, өсөнсөнән, теркәү палатаһы бүлексәләрендә коррупцияны кәметәсәк, унда, Сергей Васильев билдәләүенсә, был кире күренеш йыш күҙәтелә. Айырым чиновниктар документтарҙы сиратһыҙ үткәреү, документтар әҙерләү процесын тиҙләтеү өсөн аҡса ала.
Әйтергә кәрәк, Сергей Васильев Башҡортостандың бындай реестрҙар булдырыуҙағы тәжрибәһен юғары баһаланы.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, үҙ ваҡытында БР Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министрлығы БР күсемһеҙ милек объекттары реестры булдырғайны, һәм был эшкәртмәләр, Сергей Васильев билдәләүенсә, Рәсәй реестрҙары төҙөгәндә файҙаланыласаҡ.


text:
Республикала ил субъекттары араһында тәүге тапҡыр битумға урындағы дәүләт стандарттары әҙерләнде Фото: Ксения Калинина
Республикала ил субъекттары араһында тәүге тапҡыр битумға урындағы дәүләт стандарттары әҙерләнде
Республикала ил субъекттары араһында тәүге тапҡыр битумға урындағы дәүләт стандарттары әҙерләнде Фото: Ксения Калинина
ӨФӨ, 2016 йыл, 9 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанда Рәсәй төбәктәре араһында тәүге тапҡыр битумға урындағы дәүләт стандарттары әҙерләнде. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов «Вечерняя Уфа» гәзитенә биргән интервьюһында ошо хаҡта һөйләне. Етештереүселәр сифатлы ингредиенттар сығарыуға етерлек иғтибар бүлмәй, яңы ҡулайламаларҙы сафҡа индереү ваҡытын 2018-2019 йылдарға күсерә.
«Әммә беҙ быға юл ҡуймаясаҡбыҙ. Бына һеҙгә дәүләт стандарттары — һәйбәт битум, кешеләр интекмәһен өсөн һәйбәт ингредиенттар сығарығыҙ. Юлдар яҡшы булырға тейеш», — тине Рөстәм Хәмитов. Юл төҙөлөшө тармағындағы урлашыуҙы бөтөрөү мөһим, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.
Йыл һайын республика етәкселеге ҡала хеҙмәттәрен юлдарҙың торошо һәм хәүефһеҙлеге өсөн яуаплыраҡ булырға, юлсыларҙың эшенә етди иғтибар бирергә саҡыра. 1 июнгә властар Өфө һәм Өфө районы юлдарын төҙөкләндерҙе. Ләкин, Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, әлегә тиклем байтаҡ эштәр башҡарылмаған.
«Өфөләр элеккесә юл хеҙмәте эшселәрен һәм власть структураларын тәнҡитләй. Ғәҙел тәнҡит, әлбиттә. Мин йыл һайын Салауат Юлаев проспектында ла барлыҡҡа килгән тәрән тәгәрмәс эҙҙәре тураһында һөйләп арыным. Өфө ихаталарында ла юл япмаһына бәйле хәл насар, — тине Рөстәм Хәмитов. — Шул уҡ ваҡытта беҙ ошо өлкәлә алға барабыҙ, юл япмаһының составына ингән ингредиенттарға яңы талаптар ҡуябыҙ. Ил субъекттары араһында тәүге тапҡыр битумға урындағы дәүләт стандарттарын әҙерләнек».


text:
Уҙған тәүлектә республикала 12 янғын теркәлгән
Башҡортостанда үткән тәүлектә 12 янғын теркәлде, шуларҙың икәүһе – баш ҡалала.
Күмертау ҡалаһында шәхси хужалыҡтарҙың береһендә сыҡҡан янғын һөҙөмтәһендә ике кеше төрлө дәрәжәләге термик бешеүҙәр алған. Ут аш бүлмәһендә сыҡҡан, артабан ҡыйыҡҡа һәм һарай менән мунсаға күскән.
Ирле-ҡатынлы утты үҙҙәре һүндерергә тырыша, әммә һөҙөмтәһе булмай, улар беренсе һәм икенсе дәрәжәләге бешеүҙәр ала.
Тиҙ арала килеп еткән янғын һүндереүселәр утты артабан таралыуҙан туҡтата һәм һүндерә. Янғындың кер йыуыу машинаһының электр сымынында ҡыҫҡа замыканиенан сығыуы ихтимал.


text:
Башҡортостан Президенты «Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар һәм территориялар – үҫеш нөктәләре» форумында сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты «Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар һәм территориялар – үҫеш нөктәләре» форумында сығыш яһаны
Башҡортостан Президенты «Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар һәм территориялар – үҫеш нөктәләре» форумында сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
30 ноябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡта II «Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар һәм территориялар – үҫеш нөктәләре» республика форум-күргәҙмәһендә ҡатнашты.
Республика башлығы «бәләкәй ҡалалар» төшөнсәһе менән килешеп етмәүе хаҡында әйтте. Сөнки «теге йәки был ҡалала йәшәгән һәр кеше өсөн ул ҙур ҡала булып тора – был уның төп йәшәү урыны», тип билдәләне Президент.
— Үҫеш нөктәләренә килгәндә иһә, был ысынында ла шулай, — тине Президент. – Ниндәй генә ваҡиғалар булыуға ҡарамаҫтан, алға китеш бар. Беҙ көрсөктәрҙән дә, һалҡын елдәрҙән дә, ҡануниәт үҙгәреүенән дә ҡурҡмайбыҙ. Алға китеште, үҫеште туҡтатып булмай.
Рөстәм Хәмитов былтыр ошо уҡ залда етди һөйләшеү булғанын иҫкә төшөрҙө.
— Ул беҙҙең тәүге осрашыу булғайны. Ул ваҡытта ниндәйҙер пессимизмға ла урын бар ине. Ә хәҙер Форумда ҡатнашыусыларҙың кәйефе башҡаса, тип хәбәр иттеләр миңә. Күберәк оптимизм, дөрөҫ һәм хаҡ эштәр башҡарыуыбыҙға ышаныс, аңлау бар. Әммә быға ҡарамаҫтан, үткән йылға йомғаҡ яһап, алдағы һәм урта сроклы перспективаға бурыстар билдәләргә лә була.
Әлбиттә, Форумдың исеменә һалынған төп идеяны хуплайым. Үҫеш нөктәләре хаҡында һүҙ йөрөткәндә, уларҙың сәнәғәт производстволарын биргән территориялар булыуын ғына түгел, ә унан йәмғиәтебеҙ өсөн яҡшы энергия, ыңғай күренештәр килеүен дә аңлайбыҙ. Эшҡыуарҙар яңы производстволар аса, талап ителгән хеҙмәттәр, тауарҙар менән тәьмин итә, социаль инфраструктураны нығыта, эш урындары булдыра, һалымдар түләй. Һәм беҙҙең социаль һәм иҡтисади именлегебеҙ бындай кешеләргә үҙҙәренең эштәрен асыу өсөн ни тиклем уңайлы шарттар булдыра алыуыбыҙҙан тора.
Республика башлығы эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә ентекле анализ яһаны, «республикала 450 меңдән ашыу кеше – халыҡтың 10 проценттан ашыуы бәләкәй бизнес менән мәшғүл», тип билдәләне.
— 1 ноябргә ҡарата бәләкәй һәм урта бизнестан алынған һалымдар бер миллиард һумға артып, биш миллиард һумға етте. Бюджетҡа килгәндә, унда бөгөнгө көндә 100 миллиард һум иҫәпләнә. Бәләкәй бизнес уның биш процентын тәшил итә. 450 мең кеше әлеге ваҡытта бәләкәй бизнес менән шөғөлләнә, улар эшкә яраҡлы халыҡтың утыҙ процентын тәшкил итә. Йәғни бында һөҙөмтәлелек кимәле беҙ талап иткәнсә түгел әлегә, — тип иҫәпләй Президент. Шулай ҙа, уның фекеренсә, бындай позициялар насар түгел.
— Өс-дүрт йыл элек булғанға ҡарағанда, был күпкә яҡшыраҡ. Беҙҙең халыҡтың эшҡыуарлыҡҡа һәләте бар, әммә ул тулы кимәлдә ҡулланылмай. Шартлы рәүештә «социалистик» тип аталған формациянан «баҙар формацияһы»на күсеү йәмғиәткә ауыр бирелә. Был процесс оҙаҡҡа һуҙыла. Әммә ул тиҙ була алмай, сөнки халыҡтың күпселек өлөшө иҫке ҡағиҙәләр, элекке идеология менән йәшәй һәм капитал, шәхси эшҡыуар хөкөм иткән бөгөнгө тормошҡа аяҡ баҫырға теләмәй. Йәнә был уға ауыр бирелә. Тормош талап иткән осраҡта ғына, кеше ҡайһы саҡ ысынлап та бизнес менән шөғөлләнә башлай. Был залда мәжбүри рәүештә түгел, ә күңел ҡушыуы буйынса бизнес менән шөғөлләнгән кешеләр йыйылғандыр, тип ышанам. Был һеҙҙең йәшәү рәүеше, һеҙҙең идеология.
Эшҡыуарҙар үҙҙәре айырым бер өлкә биләй. Бөгөн был, нигеҙҙә, сауҙа, автосервис, көнкүреш изделиеларын ремонтлау, күсемһеҙ милеккә ҡағылышлы операциялар, төҙөлөш. Әммә иҡтисадтың реаль секторында, эшкәртеү производстволарында, ағас эшкәртеү һәм ауыл хужалығы продукцияһын тәрән эшкәртеү өлкәләрендә әүҙемерәк ҡатнашыу зарур. Тик ундай баҙарға нисек эләгергә? Унда беҙҙе кем көтә? Һүҙ бәләкәй эшҡыуарҙар һәм урта бизнес хаҡында бара. Унда ҙур капитал хөкөм һөрә. Уларҙың эштәре яҡшы бара һәм бәләкәй предприятиеларға иғтибар бүлеп тормаясаҡтар. Әммә тағы ла бер тапҡыр әйтәм: бәләкәй бизнес иҡтисадтың реаль секторына сығырға тейеш.
Президент бәләкәй бизнес үҫешен тотҡарлаған бер нисә проблемаға туҡталды. Атап әйткәндә, был административ кәртәләр мәсьәләһе. Уны хәл итеүҙә республика етәкселеге ағымдағы йылдың мартында эшләй башлаған эшҡыуарҙар хоҡуҡтары буйынса вәкил институтына өмөттәр бағлай. Алдағы ваҡытта урындарҙа инвестициялар буйынса ла вәкилдәр эшләй башлаясаҡ.
Бәләкәй бизнесҡа ҡағылышлы йәнә бер проблема – ул эш хаҡы кимәленең түбән булыуы. Беренсе ярты йыллыҡта бәләкәй һәм урта бизнес предприятиеларында уртаса айлыҡ хеҙмәт хаҡы ни бары ун дүрт мең һум тәшкил иткән.
Республика башлығы фекеренсә, төбәктең ҡануниәтен камиллаштырыу зарур. Ул эшлекле мөхитте яҡшыртыуға йүнәлтелгән булырға тейеш. Был йәһәттән алға китеш бар.
— Һәр яҡшы хужаның бер аҙ запасы булырға тейеш. Ул беҙҙә бар. Әммә бының менән генә сикләнмәй, артабан үҫешергә кәрәк. Әле яңы саҡ ҙур теләк менән эшкә тотондоҡ, бер-беребеҙгә ышана башланыҡ. Советтар Союзы осорондағы кеүек эшҡыуарлыҡҡа һағайып ҡарау бөгөн юҡ. Был залда ултырған эшҡыуарҙар – беҙҙең барыбыҙ өсөн дә файҙалы һәм хаҡ эштәр башҡарған кешеләр. Шуға күрә бындай кешеләргә һәр саҡ ярҙам итәсәкмен, — тип һүҙен йомғаҡланы Президент.
Республика башлығы сығышының тулы тексы БР Президентының рәсми сайтында урынлаштырылған.


text:
Рәсәйҙең спорт министры Виталий Мутко БР Хөкүмәте вице-премьеры Марат Мәһәҙиев менән осрашты
Көн элгәре Рәсәйҙең Спорт министрлығында РФ спорт министры Виталий Мутконың БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Марат Мәһәҙиев менән осрашыуы үтте.
Марат Мәһәҙиев осрашыу йомғаҡтары буйынса РФ Спорт министрлығының матбуғат хеҙмәтенә интервьюһында хәбәр итеүенсә, физик культура һәм спорт мәсьәләләренә контроллек иткән вице-премьер вазифаһына ул яңыраҡ тәғәйенләнгән, шуға күрә Рәсәй Федерацияһының спорт министры менән танышып, уның менән төбәктә тармаҡты үҫтереү мәсьәләләрен тикшереүҙе үҙенең бурысы тип һанаған.
«Виталий Леонтьевич беҙҙе яҡшы белә, — тип билдәләне Марат Мәһәҙиев. – Республикала спорт йүнәлеше ярайһы уҡ яҡшы үҫешкән. Үткән йылда һәм ағымдағы йыл башында беҙҙә бер нисә ҙур сара үткәрелде. Атап әйткәндә, хоккей буйынса йәштәр командалары араһында донъя чемпионаты, унда Рәсәйҙең йыйылма командаһы бронза миҙалдар яуланы. Һәм киләсәккә лә пландар ҙур».
«Рәсәй олимпиясылары һәм паралимпиясылары араһында Башҡортостандан спортсылар әҙ түгел, — тип дауам итте вице-премьер. – Мәҫәлән, Лондонда үткән һуңғы Паралимпиаданан беҙҙең атлеттар ун ике алтын миҙал менән ҡайтты. Улар өсөн Өфөлә Паралимпия үҙәге төҙөлә, был мәсьәләне спорт министры менән тикшерҙек. Әлеге объекттың республика өсөн генә түгел, тотош илдең спорт берләшмәһе өсөн бик мөһим булыуын аңлайбыҙ».
Вице-премьер юғары ҡаҙаныштар спорты вәкилдәренә социаль ярҙам саралары тураһында һөйләне. Бындай саралар Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән ҙур халыҡ-ара ярыштар чемпиондарын һәм призерҙарын ҡеүәтләү маҡсатында тәҡдим ителде.
Бынан тыш, Марат Мәһәҙиев федераль министрға «2006-2015 йылдарға Рәсәй Федерацияһында физик культураны һәм спортты үҫтереү» федераль маҡсатлы программаһы сиктәрендә Күмертауҙа һәм Миәкә районында быйыл сафҡа индереләсәк ике физкультура-һауыҡтырыу комплексы тураһында һөйләне. Осрашыу барышында Башҡортостанда шорт-трек йүнәлешен үҫтереү мәсьәләһе ҡаралды. Йәйге спорт төрҙәре лә иғтибарҙан ситтә ҡалманы. Шулай итеп, «Өфө» футбол клубының мөмкинлектәре тикшерелде.
Осрашыуҙа шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәт Аппаратының Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм буйынса департаменты директоры Александр Никерин ҡатнашты.


text:
Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы депутаттары Йәштәр палатаһы эшмәкәрлеге регламентын камиллаштыра
Башҡортостан парламентарийҙары бөгөн үҙҙәренең пленар ултырышында «Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы тураһындағы Положениеға үҙгәреш индереү хаҡында»ғы ҡарарын ҡабул итте. Ул төбәктәге Дәүләт Йыйылышының Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитеты менән тәҡдим ителде.
— Республиканың Дәүләт Йыйылышы ҡарамағындағы Йәштәр палатаһы эшмәкәрлеге процесында килеп тыуған һорауҙар Палата тураһындағы Положениеның айырым пункттарын камиллаштырырға мәжбүр итте, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Йәштәр йәмәғәт палатаһы рәйесе Николай Самойленко. – Йәштәр палатаһы регламентына үҙгәрештәр индерелде, уларға ярашлы Палата ағзалары Йәштәр палатаһы комиссиялары ултырыштарында мотлаҡ ҡатнашырға тейеш. Әгәр кеше кисерерлек сәбәптәрһеҙ ике тапҡыр бындай ултырышҡа килмәһә, уның Палата составынан сығарылыуы ла ихтимал.
Шулай уҡ Положениеның айырым пункттарына йәш буйынса сикләүгә бәйле үҙгәрештәр индерелде. Николай Самойленко һүҙҙәре буйынса, был төҙәтеүҙәр Палата составын квалификациялы кадрҙар менән тәьмин итеү өсөн кәрәк булды.


text:
Баш ҡалала «Урал батыр» эпосының архив тексының баҫмаһы донъя күрҙеФото: Андрей Старостин, Олег Яровиков
Баш ҡалала «Урал батыр» эпосының архив тексының баҫмаһы донъя күрҙе
Баш ҡалала «Урал батыр» эпосының архив тексының баҫмаһы донъя күрҙеФото: Андрей Старостин, Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Өфөлә «Урал батыр» эпосының архив тексының факсимиль баҫмаһы донъя күрҙе. Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында аңлатыуҙарынса, әлеге көнгә тиклем «Урал батыр» эпосының тәүге тексының тулы версияһы айырым китап булып баҫылып сыҡманы. Баҫманы ғилми хеҙмәткәр Гөлнар Юлдыбаева әҙерләгән.
1910 йылда күренекле сәсән, фольклорсы һәм мәғрифәтсе Мөхәмәтша Буранғолов Баймаҡ районының Иҙрис һәм Икенсе Этҡол ауылдарында сәсәндәр Ғәбит Арғынбаев (1856-1921) менән Хәмит Әлмөхәмәтовтан (1861-1923) «Урал батыр» эпосын яҙып алған. Эпостың машинкала баҫылған башҡортса тексы һаҡланған. 1941 йылда Мөхәмәтша Буранғолов ошо тексты баҫмаға әҙерләй, әммә ул донъя күрмәй.
«Урал батыр» эпосының башҡортса ҡыҫҡартылған варианты тәүге тапҡыр 1968 йылда «Ағиҙел» журналының 5-се һанында баҫыла. Шул ваҡыттан бирле эпостың тексын башҡорт, рус, инглиз, төрөк, немец, француз телдәрендә баҫтырыу буйынса ҙур эш башҡарылған.
Тиҫтәләрсә монографиялар, ошо ҡомартҡыны өйрәнеү проблемаларына арналған бер нисә конференция материалдары донъя күрҙе. «Урал батыр» эпосын өйрәнеү һәм популярлаштырыу әүҙемләште. 1998 йылдан алып — республика йәш сәсәндәр, 2010 йылдан эпосты сит телдәрҙә һөйләүселәр конкурсы дауам итә. «Башҡортостандың алтын ҡулсаһы: «Урал батыр» эпосы юлдары буйлап» туристик проекты әҙерләнгән.
«Урал батыр» эпосы — «Башҡортостандың ете мөғжизәһе»нең береһе, ул ТӨРКСОЙ-ҙың матди булмаған мәҙәни мираҫ исемлегенә һәм ЮНЕСКО-ның яҡынса «Кешелек донъяһының рухи һәм матди булмаған мираҫтары» исемлегенә индерелгән.


text:
Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре «Wikipedia Asian Month» халыҡ-ара викимарафонында ҡатнаша
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
1 ноябрҙән 30-на тиклем Ҡытай, Һиндостан, Индонезия, Филиппин, Тайвань, Япония, Үзбәкстан һәм Таиланд ирекмәндәренең башланғысы буйынса «Wikipedia Asian Month» халыҡ-ара викимарафоны уҙғарыла. Сара Азия тематикаһы буйынса яңы мәҡәләләр яҙыуға йүнәлтелгән. 27 тел бүлектәре, шул иҫәптән Башҡорт Википедияһы мөхәррирҙәре, ирекмәндәре был идеяны хупланы.
Башҡорт Википедияһы администраторы Рөстәм Нурыев хәбәр итеүенсә, интернет-энциклопедияның башҡорт бүлеге ирекмәндәре ошондай халыҡ-ара сараларҙа тәүге тапҡыр ғына ҡатнашмай. 2012 йылда улар Алматыла төрки телле Википедиялар конференцияһында туған телдәге виртуаль энциклопедия менән таныштырҙы. Быйыл Башҡорт Википедияһының 10 йыллығына арналған «Вики-Һабантуй»ҙы юғары кимәлдә үткәрҙе. Сентябрҙә Эстонияла Үҙәк һәм Көнсығыш Европа илдәре ирекмәндәре менән осрашыуҙа ҡатнашты. Улар коллегаларына Башҡортостан, үҙҙәренең эше, шул иҫәптән республиканың киң мәғлүмәт саралары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итеүе хаҡында һөйләне.
«Ағымдағы йылдың 25 апреленән 14 июнгә тиклем «Викимедиа РУ» һәм «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фонды ойошторған Рәсәй конкурсында ҡатнаштыҡ һәм социаль эшҡыуарлыҡҡа арналған 221 мәҡәлә өҫтәнек», — тип һөйләне Рөстәм Нурыев. Уның фекеренсә, Башҡорт Википедияһының сираттағы, әммә күләмлерәк һәм әһәмиәтлерәк халыҡ-ара сарала ҡатнашыуы Башҡортостанды — донъя кимәлендә, Википедияны иһә республикала популярлаштырыуға тағы ла бер аҙым буласаҡ.


text:
2011 йылда «Өфө» аэропортының саф табышы 2,8 тапҡырға артҡан
«Өфө» халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә 2011 йыл йомғаҡтары буйынса финанс күрһәткестәренең ярайһы ныҡ күтәрелеүе күҙәтелә. Мәҫәлән, Өфө аэропортының саф табышы былтыр бухгалтерлыҡ иҫәп-хисабының Рәсәй стандарттары буйынса 2010 йыл менән сағыштырғанда 2,8 тапҡырға — 146,78 млн һумға тиклем, һатыуҙан алынған табыш 15 процентҡа — 157,03 млн һумға тиклем артҡан. «Өфө» аэропортының төшөмө уҙған йылдағы күрһәткестәрҙән 12,4 процентҡа күберәк булып, 2,26 млрд һумға еткән, тип хәбәр итә компания.
Кредиторға түләйһе бурыс 2011 йыл башынан 14,9 процентҡа кәмеп, 384,12 млн һумды тәшкил иткән. Дебитор бурысы 43,1 процентҡа — 64,74 млн һумға тиклем кәмегән. «Өфө» аэропортының уставта ҡаралған капиталы 181,09 млн һумға тиң.
«Өфө» аэропортының маршрут-транспорт селтәрен перспективалы үҫтереү хеҙмәте начальнигы Денис Никитиндың билдәләүенсә, предприятие эшмәкәрлегенең иҡтисади күрһәткестәре үҫешенә осоштар географияһының киңәйеүе һәм авиаташыуҙар баҙарындағы яңы «уйынсылар» менән хеҙмәттәшлек булдырыу ҙа ныҡ йоғонто яһаған. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, 2011 йылда Башҡортостан аэропорты 1688570 пассажирҙы ҡабул иткән, 2010 йыл менән сағыштырғанда был 11,6 процентҡа күберәк. Халыҡ-ара йүнәлештәрҙә 431764 пассажир хеҙмәтләндерелгән — 2010 йыл кимәленә ҡарата был 6,4 процентҡа күберәк. Әлеге ваҡытта 40-ҡа яҡын йүнәлештә осоштар башҡарыла, шулай уҡ яңы маршруттар асыу буйынса һөйләшеүҙәр алып барыла.


text:
Морапталовтар – беренсе!
Гәзитебеҙҙең алдағы һанында хәбәр итеүебеҙсә, 26 октябрҙә Автомобиль транспорты хеҙмәткәрҙәре көнөнә арналған “Автоғаилә” конкурсында көньяҡ-көнсығыш райондары араһында Баймаҡ АТП-һы намыҫын яҡлаған Морапталовтар беренсе урынды алып, Өфө ҡалаһында уҙған республика ярышында ҡатнашыу хоҡуғын яулағайны. Был һынауҙы ла улар уңышлы үтеп, Баймаҡҡа еңеү менән ҡайтты.
Нисек ял итәбеҙ?
4 ноябрь – Халыҡтар берҙәмлеге көнө. Байрамдың ял көнөнә тура килеүе сәбәпле, ул байрамдан һуңғы эш көнөнә күсерелә. Шулай итеп, 4 ноябрь дүшәмбегә, йәғни 5 ноябргә күсә.
Үрҙә әйтелгәндәрҙе иҫәпкә алып, Башҡортостан Республикаһында биш көнлөк эш көнө булған осраҡта 2012 йылдың 3, 4 һәм 5 ноябре – ял көндәре булып иҫәпләнә.
“45 йәштән ололарға”
Ниғәмәт ауылында яңы мәҙәниәт йорто асылыу менән төрлө кисәләр йыш ойошторола башланы. Уҙған аҙнала (инде икенсе тапҡыр) “45 йәштән ололарға” исемле 80-се йылдар дискотекаһы үткәрелгән. Бер йәшлектә, бер ҡартлыҡта, тигәндәй, бындай сараларҙа ҡатнашырға теләүселәр бик күп булған.
Ижад кисәһе үтә
Бөгөн Ярат ауылы мәҙәниәт йортонда Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, мәҙәниәт йорто директоры Әхмәтова Разифа Зәкәриә ҡыҙының ижад кисәһе үтә. Үҙе йырҙар ижад иткән, бейергә яратҡан, һыҙҙырып гармунда уйнаған Разифа Әхмәтова ауылдың гармунсылар ансамбле, төрлө түңәрәктәр етәксеһе лә.
Лилиә ТАКАЕВА.


text:
14 нояб. 2012 г.
Полиция капитаны – Салауат Йәнбирҙин
Полиция көнөндә йәмәғәт тәртибен һаҡлаған, йыш ҡына төндәре йоҡоһоҙ үткән, оператив эшләгән хоҡуҡ һаҡсылары тәбрикләнә. Был йәһәттән беҙҙең Баймаҡ эске эштәр бүлегенең республика кимәлендә танылыу алып, яҡшы эшләүе ҡыуандыра.
Салауат Лоҡман улы Йәнбирҙин был яуаплы хеҙмәткә 2003 йылда килә. Тырыш, кешелекле һәм кеселекле Салауат Лоҡман улы балиғ булмағандар эштәре буйынса инспектор, участка уполномоченныйы булып эшләй.
Хәҙерге көндә өлкән участка уполномоченныйы, полиция капитаны Йәнбирҙин ҡаланың “Мөкәсәй” микрорайоны, Мерәҫ ауыл биләмәһе өсөн яуап бирә. Тынғыһыҙ участка уполномоченныйы хоҡуҡ боҙоуҙарға юл ҡуймау өсөн профилактик эштәр ҙә алып бара. “Эйе, хәҙер полицияла эшләүе еңелдән түгел. Сөнки эскелеккә һабышҡан кешеләр күп. Бынан тыш енәйәтте күреп тә, өндәшмәй ҡалыусылар, шаһит булырға теләмәүселәр эшебеҙҙе ауырлаштыра. Кешеләр төрмәлә ултырып сыҡҡандарҙан йәки шул уҡ хоҡуҡ боҙоусыларҙан ҡурҡып, күп кире күренештәрҙе күрмәмешкә һалыша”, – тип борсолоуҙары менән уртаҡлашты Салауат Лоҡман улы.
Эйе, участка уполномоченныйының эше тынғыһыҙ. Кешеләр уға бар проблемалары менән мөрәжәғәт итә, шуға күрә уның телефоны төндәрен дә тынмай.
Салауат Лоҡман улы бәхетле ғаилә башлығы ла. Ул тормош юлдашы Айгөл Салауат ҡыҙы менән Динислам һәм Аделина исемле матур балалар үҫтерә.
Баймаҡ эске эштәр бүлегенең иң яҡшы хеҙмәткәрҙәренең береһе булған Салауат Лоҡман улы Йәнбирҙинды һөнәри байрамы менән ҡотлап, киләсәктә лә тик маҡтау һүҙҙәренә лайыҡ булып эшләүен, тыныс төндәренең йышыраҡ булыуын теләгебеҙ килә.
Гүзәл ИҪӘНГИЛДИНА.
Подписаться на: Комментарии к сообщению (Atom)


text:
Бөгөн Өфөлә ҙур ваҡиға – Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнөнә арналған тантаналы йыйылыш була. Ауыр ҙа, маҡтаулы ла хеҙмәте менән дан ҡаҙанған ауыл хеҙмәтсәненә хөрмәт күрһәтеләсәк, ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүгә тос өлөш индергән аграрийҙар бүләкләнәсәк.
Ошо тантанала республиканың агросәнәғәт комплексы тормошонда ҙур роль уйнаған Баймаҡ районы аграрийҙары ла ҡатнаша. Кисә муниципаль район хакимиәте башлығы И.Х. Ситдыҡов етәкселегендәге делегация баш ҡалаға юлланды. Уның составында район-ҡала ветстанцияһы начальнигы Н.Р. Ғәлимйәнов, Ленин исемендәге АХК рәйесе Ғ.Б. Сәлимов, “Баймаҡ” ҒПБ-һы водителе А.С. Һатыбалов, “Таналыҡ” АХК-һының баш зоотехнигы Р.А. Танһыҡҡужин, “Алғаҙы” ЯСЙ-һы директоры С.Ғ. Урманов, Салауат исемендәге АХК рәйесе И.М. Мөхәмәтғәлиев, “Союз” ЯСЙ-һы директоры Р.Х. Ҡасҡынов, “Уңыш” АХК-һының баш зоотехнигы Н.Р. Мәхейәнов, Ленин исемендәге АХК водителе Й.Р. Моталлапов, “Уңыш” АХК-һы механизаторы Ф.А. Кәримов бар.
Район аграрийҙарының баш ҡалаға сәфәре менән гәзитебеҙҙең киләһе һанында таныштырырбыҙ.
Азамат Мөхәмәтшин.
Автор фотоһы.


text:
Күмертау заводы Балтика флотына яңыса ҡоролған Ка-27М вертолетын оҙатты Фото: wartools.ru
Күмертау заводы Балтика флотына яңыса ҡоролған Ка-27М вертолетын оҙатты
Күмертау заводы Балтика флотына яңыса ҡоролған Ка-27М вертолетын оҙатты Фото: wartools.ru
ӨФӨ, 2018 йыл, 15 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Балтика флотына тәүге яңыса ҡоролған һыу аҫты кәмәләренә ҡаршы Ка-27М вертолеты килде. Был турала федераль киң мәғлүмәт саралары хәбәр итә. Яҡын арала шундай уҡ типтағы икенсе машинаның килеүе көтөлә, һуңынан һынау осоштары һәм осоусы ҡоролмаларҙы палубаға ултыртып ҡарау башлана.
Модернизация эше «Рәсәй вертолеттары» концерны бүлексәһендә — Күмертау авиация предприятиеһында башҡарылған. Бынан тыш, КүмАПП Тымыҡ океан һәм Төньяҡ флоттары өсөн бер нисә Ка-27М вертолеты әҙерләгән. Төрлө модификациялы күп маҡсатлы Ка-27 тибындағы вертолеттар Рәсәй Хәрби-диңгеҙ флотындағы диңгеҙ авиацияһында вертолет бүлексәләренең төп өлөшөн тәшкил итә. Улар диңгеҙҙә һауа разведкаһы, караптар төркөмдәрен һыу аҫты кәмәләренән һаҡлау, һыу аҫты кәмәләрен һәм караптарҙы эҙләү, асыҡлау, күҙәтеү һәм юҡ итеү, диңгеҙҙә һәләкәткә тарыған экипаждарҙы эҙләү һәм ҡотҡарыу эшен башҡара.
Күмертау предприятиеһынан хәбәр итеүҙәренсә, 2017 йылдың декабрендә ойошма флотҡа караптарҙа эшләүгә нигеҙләнгән тағы ике еңел күп маҡсатлы Ка-226Т вертолетын тапшырҙы (ҡоро ерҙәге төрөнән айырмалы рәүешә караптар өсөн Ка-226Т вертолеты төп винт баштарын бөкләп ҡуйыу системаһына эйә). Шулай уҡ уҙған йылдың аҙағында КүмАПП Ҡытай Халыҡ Республикаһының Циндао ҡалаһы Йәмәғәт именлеге идаралығының Янғын һүндереү хеҙмәте өсөн ике уртаса күп маҡсатлы Ка-32А11ВС вертолетын эшләп бөттө. Машиналар ҡала шарттарында янғын һүндереү һәм ҡотҡарыу операцияларын башҡарыу өсөн файҙаланыласаҡ.
http://www.bashinform.ru/news/1102863-kumertauskiy-zavod-postavil-baltiyskomu-flotu-modernizirovannyy-vertolet-ka-27m/


text:
Игорь Копылов мемориалы тамамланды
15 декабрҙә башланған халыҡ-ара гроссмейстер Игорь Копыловтың алтынсы шахмат мемориалы кисә Өфөлә тамамланды. Мемориал сиктәрендә параллель рәүештә "А" рейтинг турниры үтте, унда әйләнә системаһы буйынса Өфөнөң иң көслө 12 шахматсыһы уйнаны; "Б" рейтинг турнирында 43 шахматсы ҡатнашты.
"А" турнирында һигеҙ мәрәй менән спорт мастерлығына кандидат Роберт Йәмилев еңде. Халыҡ-ара мастер Евгений Калегин ете ярым мәрәй менән икенсе урынды яуланы. "Бронза" – ФИДЕ мастеры Дмитрий Дарминда, ул ете мәрәй йыйҙы.
Швейцар системаһы буйынса туғыҙ турҙа үткәрелгән "Б" турнирында ФИДЕ мастеры Ренат Ғүмәров еңеүгә өлгәште, ул ете ярым мәрәй йыйҙы. Ошондай уҡ һөҙөмтә менән икенсе урынды спорт мастерлығына кандидат Владимир Селегененко алды, уның өҫтәмә күрһәткестәре бер аҙ ҡайтышыраҡ булды. ФИДЕ мастеры Альберт Илькин алты ярым мәрәй йыйып өсөнсө призер булды.
Ҡатын-ҡыҙҙар араһында спорт мастерлығына кандидат Карина Әхмәтова иң яҡшыһы булып сыҡты, уның – биш мәрәй. Уҡыусылар араһында Динар Әбелғужин биш ярым мәрәй һөҙөмтә менән иң көслө булыуын күрһәтте. Әхтәм Ардаширов "ветерандар" номинацияһында беренселекте алды.


text:
Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында ҙур уңыш менән башҡорт эстрадаһы артистарының концерты үтте
Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында башҡорт йәштәре өсөн «Наил Ибраһимов альбомын тәҡдим итә» исемле концерт-дискотекалар шәлкеме ҙур уңыш менән үтте. Саралар Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллеге һәм Арғаяш районы хакимиәте ярҙамы менән үткәрелде.
Йәштәр алдында башҡорт эстрадаһының популяр йырсылары Наил Ибраһимов, Айнур Мансуров, DJ NailBashstyle сығыш яһаны.
Концерттар ҙур уңыш менән үтте, тип һөйләне ойоштороусыларҙың береһе Руфат Йәлилов.
— Башҡорт дискотекалары шәлкеме ауыл йәштәре өсөн бер ваҡиға булды, — тип билдәләне ул. – Егеттәр һәм ҡыҙҙар йәш йырсыларҙың сығыштарын үҙ итте, яңы музыкаль альбом уларҙың күңеленә хуш килде.
«Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллегенең матбуғат секретары Михаил Хәбиров һөйләүенсә, Наил Ибраһимовҡа күрше төбәктә сығыш яһау шул тиклем оҡшаған, хатта ул алдағы ваҡытта Силәбегә күсеп китергә ниәтләй.


text:
Берлинда «Йәшел аҙна» күргәҙмәһе үтәсәк
2013 йылдың 18-27 ғинуарында Германияның баш ҡалаһында 78-се «Йәшел аҙна-2013» («Green Week», «Grüne Woche») халыҡ-ара күргәҙмә-йәрминкәһе үтә.
Был абруйлы агрофорум Германияла 1926 йылдан башлап йыл һайын үткәрелә. «Йәшел аҙна» ауыл хужалығы ҡаҙаныштарының, аҙыҡ-түлек тауарының һәм баҡсасылыҡтың үҙенсәлекле күргәҙмәһенә әйләнде.
Быйылғы форумда 40 илдән рәсми делегациялар, ауыл хужалығы министрҙары, донъяның алдынғы аграр һәм аҙыҡ-түлек концерны топ-менеджерҙары һәм эксперттары ҡатнашасаҡ.
Күргәҙмә-йәрминкә сиктәрендә 300-ҙән ашыу төрлө симпозиум, семинар, форум үткәреү планлаштырыла.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, «Йәшел аҙна»ла Башҡортостан исеменән «Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте сығыш яһаясаҡ.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, бер йыл элек был ҙур сарала 56 илдән 1624 экспонент тәҡдим ителгәйне. Күргәҙмәлә 420 меңдән ашыу кеше ҡатнашты.
Төрлө йылдарҙа агрофорумда әүҙем ҡатнашҡаны өсөн «Йәшел аҙна» халыҡ-ара күргәҙмәһенең иҫтәлекле миҙалдары менән Башҡортостан Хөкүмәте, БР Ауыл хужалығы министрлығы, Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге, «Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Бәләбәй һөт комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, шулай уҡ Башҡорт дәүләт аграр университетының биология, умартасылыҡ һәм һунарсылыҡ кафедраһы бүләкләнде.