text:
Кейемгә ҡарап ҡаршы алалар, тигәнде ишеткәнегеҙ бар инде. Ә малайҙар ҡыҙҙы беренсе тапҡыр күргәс, нимә уйлай икән, әйҙә тикшереп ҡарайыҡ әле. Ошо һорауҙарға ҡайһы яуапты һайлар инең?
1. Өс көн буйы бер үк кейемдә йөрөй алаһыңмы?
А) «Мин аҙна буйы ла бер үк нәмәне кейеп йөрөй алам» (0 мәрәй).
Б) «Кейем алмаштырырға мөмкинлек булмағанда йөрөргә була инде» (5).
В) «Юҡ һәм тағы бер тапҡыр юҡ! Хәлдән килһә, йөҙ тапҡыр кейем алмаштырыр инем» (10).
2. Социаль селтәрҙә нисә фотоңды урынлаштырҙың?
А) «Иҫәбе-һаны юҡ. Үҙегеҙ тикшереп ҡарағыҙ, бик күп» (10).
Б) «Әҙ генә. Мин фотоға төшөргә яратмайым» (5).
В) «Диуарымда бер фотом да юҡ. Сит кешеләр миңә «ҡунаҡ»ҡа инмәйҙер, тип уйлайым, ә дуҫтар ниндәй икәнемде былай ҙа белә» (0).
3. Осрашыуға әҙерләнергә күпме ваҡыт бүләһең?
А) «Дүрт сәғәттән дә кәм түгел» (10).
Б) «Иң күбе – бер сәғәт» (5).
В) «20 минуттан да артыҡ түгел» (0).
4. Ниндәй макияж һайлайһың?
А) «Тәүлектең ҡайһы ваҡыты булыуға ҡарамаҫтан, киске макияжды һайлайым. Сағыу тышҡы ҡиәфәт һәр ваҡыт отошло, минеңсә» (10).
Б) «Тушь һәм иренгә ялтырауыҡ һөртөү менән сикләнәм» (5).
В) «Макияжһыҙ ҙа бына тигәнмен. Мин тәбиғилекте яратам. Дөрөҫөн әйткәндә, биҙәнеү менән бөтөнләй мауыҡмайым» (0).
5. Кейем һайлағанда беренсе кемгә оҡшарға теләйһең?
А) «Малайҙарға, әлбиттә! Бүтән вариант бармы ни?» (10)
Б) «Әсәйемә. Уның мин һайлаған кейемде хуплауы бик оҡшай» (0).
В) «Үҙемә. Иң мөһиме – үҙ-үҙемдән ҡәнәғәт булыу» (5).
6. Нисек уйлайһың: бер-береһен яратҡан кешеләр өсөн тышҡы ҡиәфәт мөһимме?
А) «Иң мөһиме түгел, шулай булыуға ҡарамаҫтан, быны иғтибарһыҙ ҡалдырырға ярамай» (5).
Б) «Дуҫлаша башлағанда ғына әһәмиәтлелер, ә мөнәсәбәттәр нығынған һайын бер-береңдең матурлығына, тышҡы ҡиәфәтенә иғтибар кәмей төшә» (0).
В) Әлбиттә, мөһим. Был бит мөнәсәбәттәрҙең нигеҙе (10).
7. Журнал тышында матур фотомоделдең һүрәтен күрһәң, нимә уйлайһың?
А) «Былай ғына ҡарайым, бер ни ҙә уйламайым. Матур булып күренеү— уның эше бит» (5).
Б) «Мин бер ҡасан да уның кеүек була алмайым, тип кәйефем төшә» (0).
В) «Үҙемде уның урынына ҡуйып ҡарайым. Ә белгегеҙ килһә, моделдәр ғәҙәти тормошта ул тиклем матур ҙа түгел. Фотоларын компьютерҙа эшкәртәләр. Мин дә журнал битендә насар күренмәҫ инем» (10).
Ә хәҙер мәрәйҙәрегеҙҙе ҡушып, күпме икәнен иҫәпләп ҡарағыҙ
0 – 20. Һинең тышҡы ҡиәфәтең малайҙарҙы ул тиклем йәлеп итмәй. Бик теләһәләр ҙә, нимә кейгәнеңде һуңынан иҫтәренә төшөрә алмаҫ инеләр, моғайын. Ә бит һин – матур, бай рухи донъялы ҡыҙыҡай. Магазинда сағыу төҫлө кейемдәр һалынған кәштәне урап үтмә. Күҙгә салынырҙай матур кейемдәрең дә булһын.
25 – 45. Һин ҡулыңа иң беренсе нимә эләгә, шуны урамға кейәһең дә сығаһың. Кисә дуҫтарың менән һуҙылып бөткән трикола йөрөһәң, бөгөн кисәгә генә кейә торған күлдәк менән магазинға барыуың бар. Яҡын таныштарың һинең был ғәҙәтеңде белеп бөткән инде. Әммә таныш түгел малайҙың аптырауын көт тә тор. Шуға урамға сығыр, осрашыуға барыр алдынан нимә кейереңде уйла. Юғиһә, малайҙар һинең менән дуҫлашырға теләмәҫ.
50 – 70. Һин донъяның күсәре кеүекһең, барыһы ла эргәңдә урала. Иғтибар үҙәгендә булыу үҙеңә лә оҡшай. Таныш булмаған малайҙар ҙа әхирәттәрең араһынан иң тәүҙә һиңә һәм кейемеңә иғтибар итә. Нимә-нимә, матур кейенә беләһең. Бәлки, һинән киләсәктә танылған стилист йәки дизайнер сығыр. Шулай ҙа моданан башҡа ла ҡыҙыҡлы нәмәләр барлығын онотмаҫҡа тырыш.


c: text/html

text:
«Агрокомплекс-2011»ҙә Рәсәйҙең 25 төбәгенән 200 предприятие ҡатнашасаҡ
«АгроКомплекс-2011» күргәҙмәһендә Рәсәйҙең 25 төбәгенән, Белоруссия, Польша, Германия, Канада һәм башҡа илдәрҙән 200 самаһы предприятие ҡатнашасаҡ.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 15 марттан 18-енә тиклем Өфөләге Спорт һарайында 21-се «АгроКомплекс-2011» халыҡ-ара махсус күргәҙмәһе үтәсәк. Тәүге тапҡыр аграр форумда Мәскәүҙән «АгроСил», «Гольфстрим», Агроинжиниринг компанияһы, «Мустанг Ингредиентс», «СОГАЗ-Агро», «Тойс Ленд», «АгроПроектИнвест», «Бустер Рус» һәм башҡа компаниялар ҡатнашасаҡ.
Башҡортостанда үтәсәк күргәҙмә сиктәрендә беренсе тапҡыр «Пятигорсксельмаш» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең сәнәғәт ҡошсолоғо өсөн инкубаторҙары һәм ситлек ҡорамалдары, шулай уҡ «Гомель радиозаводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең (Белоруссия) күсмә һыу ҡойоу машиналары, һабаҡ ҡырҡыу ҡулайламалары һәм йәшелсәләр йыйыу өсөн транспортерҙары күрһәтеләсәк. «Ивантеевский элеватормельмаш» иһә элеваторҙар өсөн ҡорамалдар ҡуясаҡ. Икмәк бешереү ҡорамалдарын күргәҙмәлә «Югпродмаш» һәм «Гольфстрим» фирмалары күрһәтәсәк. «АгроКомплекс» күргәҙмәһенең абруйы һәм имиджы йәнә Новосибирскиҙан, Татарстандан, Мәскәүҙән яңы компанияларҙы йәлеп итте.
Йыл һайын форум Башҡортостан етештереүселәре араһында нығыраҡ популярлаша бара. «АгроКомплекс»та «Баштехника» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте уның ойошторолғанынан алып ҡатнаша. Быйыл компания Башҡортостанда бер тапҡыр ҙа күрһәтелмәгән ҡорамалдарҙы күргәҙмәгә сығара. «Европейская агротехника-Уфа» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте күргәҙмәгә килеүселәрҙе бөтә донъяға билдәле машиналар эшләү сәнәғәте лидерҙарының яңы эштәре менән таныштырасаҡ. Иглин үлсәү заводы яңы төр продукция производствоһын үҙләштергән, уларҙың эштәрен күргәҙмәлә ҡатнашыусылар ҙа күрә аласаҡ. «Башсельхозтехника» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы ла ситтә ҡалмаясаҡ: был предприятие асыҡ майҙанда техниканың ҙур экспозицияһын әҙерләй.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Баймаҡта радикаль идеологиялар таралыуына арналған ултырыш көтөлә
20 октябрҙә Баймаҡ мәҙәниәт йортонда Башҡортостандың традицион конфессиялары етәкселәре һәм республикалағы дәүләт власы органдары вәкилдәренең кәңәшмәһе үтәсәк. Ултырыш йәштәр араһында радикаль идеологиялар таралыуы проблемаһына арнала.
Осрашыуҙа БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт конфессия-ара мөнәсәбәттәр буйынса Совет рәйесе Вячеслав Пятков, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты рәйесе юғары мөфтөй Тәлғәт Тажетдин, БР мосолмандары Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин, Рус православие сиркәүенең Өфө епархияһы секретары Валерий Кулинич, руханиҙар, Урал аръяғы уҡыу йорттарының һәм урындағы үҙидара органдарының вәкилдәре ҡатнаша.
Башлана – сәғәт 11-ҙә.


text:
Ленинакандағы ер тетрәү (1926)
Не следует путать с Ленинаканским землетрясением 1988 года. Ҡалып:Землетрясение
1926 йылдағы Ленинакан ер тетрәүе — 1926 йылдың 22 октябрендә Әрмән ССР-ның Ленинакан ҡалаһы янында булған иң ҙур ер тетрәү. Ер тетрәү эҙемтәләрен өйрәнеү өсөн, СССР Фәндәр Академияһынан геолог П. И. Лебедев етәкселегендәге ғалимдар төркөмө ебәрелә, Төркөсдөң доклады 1927 йылдың 9 мартында академик Левинсон-Лессинг тарафынан академияға тәҡдим ителә һәм һуңынан баҫтырып сығарыла[1].
Ер тетрәү ваҡиғаһы (Лебедев доклады буйынса)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ер тетрәү Аракстың ҡушылдығы Арпачай туғайлығында була. Ер тетрәү Тифлистағы физик обсерватория һәм Ленинградтағы Пулков обсерваторияһы сейсмографтар тарафынан яҙып алына . Ер тетрәү ике тапҡыр һелкенеү булғандан һуң башлана.
Беренсе тапҡыр һелкенгәндә (19 сәғәт 38 мин.) Ленинакан ҡалаһының партия комитеты бинаһының көнсығыш яғында эленеп торған башня сәғәттәр туҡтай. Ҡалала һәм районда иң ҙур емереклектәргә алып килгән икенсе һелкенеүҙә, 22сәғ.58 мин.-ты күрһәткән телле бүлмә сәғәттәре туҡтап ҡала
Ер тетрәүҙең көсө Ереван, Тифлис, Батум, Сочи ҡалаларында һиҙелә, әммә унда етди зыян килтермәй. Карс ҡалаһына яҡын урынлашҡан, төрөк сигендәге ауылдар ҙур зыян күрә, ләкин унда (йәғни төрөк биләмәһенә) совет ғалимдары үтә алмай. Карстағы совет консулының хәбәр итеүенсә, 20-гә яҡын ауыл емерелгән була.
Ер тетрәүҙең үҙәге Ленинакандан бер нисә саҡрым көньяҡтараҡ урынлашҡан була. Артабанғы көндәрҙә, Яңы йылға тиклем, көсһөҙ генә ер аҫты һелкенеүҙәре ҡабатланып тора.
Совет территорияһында 44 ауыл ер тетрәүҙән зыян күрә, шуларҙың туғыҙы һәм Ленинакан ҡалаһын тулыһынса емерелә, Үлгәндәрҙең һаны 300 тирәһе булһа, шунсаһы уҡ кеше төрлө тән йәрәхәттәре ала, уларҙың күбеһе ауылдарҙан, ә әҙерәк өлөшө— Ленинакан ҡалаһынан.
Ленинаканда ҙур таш биналар емерелеүгә нығыраҡ дусар була (диуарҙарында ҙур ектәр, штукатурканың ҡойолоуы), шулай ҙа имен тороп ҡалалар.
Һығымта рәүешендә ғалимдар түбәндәгеләрҙе билдәләй
Был ер тетрәү төҙөлөш эштәрен тупаҫ боҙоу һәм төҙөгәндә антисейсмик шарттарҙы үтәмәү арҡаһында, Ленинакан районы өсөн катастрофа булды. Уның көслө ер тетрәүҙәр рәтенә инмәгәне Ленинакан ер тетрәүен һәм 1908 йылдағы билдәле Мессин ер тетрәүен Пулкоов Обсерваторияһындағы приборҙар күрһәткән тайпылышты сағыштырыуҙан да билдәләп була.


text:
Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?
12 января 2013 йыл | Сәйәсәт
Районда
* Красноусол башҡорт гимназия-интернатында мәктәп уҡыусылары араһында фәнни-тикшеренеү эштәре бу-йынса конференция үтте.
Башҡортостанда
* Яңы йылдан Башҡор-тостанда 21 йәштән өлкән кешеләрҙең бөтәһе лә диспансер тикшереүе үтергә тейеш. Был сара ил буйынса уҙа. Профилактик тикшереүҙәр процедураһы өс йылға бер ҡабатлана. Иң тәү сиратта ул йөрәк-ҡан тамырҙары, онкология, тын юлы-үпкә сирҙәрен, шәкәр диабетын асыҡлауға йүнәлтелә.
* Быйыл республика ауыл хужалығында селекция, мелиорация, шәкәр сөгөлдөрө комплексы, бәрәңге һәм йәшелсә, шулай уҡ рапс үҫтереү һәм эшкәртеүҙе яйға һалыу эштәренә ҙур иғтибар бүленәсәк.
* Башҡортостан Хөкүмәте бойороғо менән 21 ғинуарҙан 21 февралгә тиклем рес-публикала юлһыҙ ерҙән йөрөгән мототранспортты файҙаланыу барышындағы тәртип боҙоуҙарҙы иҫкәртеү буйынса "Ҡаргиҙәр” исемле айлыҡ үткәрергә ҡарар ителде.
* Красноусол башҡорт гимназия-интернатында мәктәп уҡыусылары араһында фәнни-тикшеренеү эштәре бу-йынса конференция үтте.
Башҡортостанда
* Яңы йылдан Башҡор-тостанда 21 йәштән өлкән кешеләрҙең бөтәһе лә диспансер тикшереүе үтергә тейеш. Был сара ил буйынса уҙа. Профилактик тикшереүҙәр процедураһы өс йылға бер ҡабатлана. Иң тәү сиратта ул йөрәк-ҡан тамырҙары, онкология, тын юлы-үпкә сирҙәрен, шәкәр диабетын асыҡлауға йүнәлтелә.
* Быйыл республика ауыл хужалығында селекция, мелиорация, шәкәр сөгөлдөрө комплексы, бәрәңге һәм йәшелсә, шулай уҡ рапс үҫтереү һәм эшкәртеүҙе яйға һалыу эштәренә ҙур иғтибар бүленәсәк.
* Башҡортостан Хөкүмәте бойороғо менән 21 ғинуарҙан 21 февралгә тиклем рес-публикала юлһыҙ ерҙән йөрөгән мототранспортты файҙаланыу барышындағы тәртип боҙоуҙарҙы иҫкәртеү буйынса "Ҡаргиҙәр” исемле айлыҡ үткәрергә ҡарар ителде.
Шыршы ҡупшы кейенеп, беҙгә ҡунаҡҡа килде
05 января 2013 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
28 декабрҙә район мәҙәниәт һарайында уҙған Шыршы байрамына районыбыҙ мәктәптәренең уҡыу алдынғылары, төрлө фәндәр буйынса олимпиадаларҙа, спорт ярыштарында еңеү яулаған, етем һәм аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙәге балалар һәм Табын ауылындағы приюттан – бөтәһе 100-ләгән бала йыйылғайны. Сарала район Хакимиәте башлығы Р.З.Бохаров менән район мәғариф бүлеге начальнигы Ш.Н.Хәбибуллин ҡатнашты.
Изге Раштыуа көнө менән!
05 января 2013 йыл | Урындағы үҙидара
Бөтә православие христиандарын оло, яҡты һәм матур байрамдарҙың береһе -
Христос Раштыуаһы – Ғайса пәйғәмбәр тыуған көн менән ихлас ҡотлайым!
Христос Раштыуаһы – Ғайса пәйғәмбәр тыуған көн менән ихлас ҡотлайым!
Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?
05 января 2013 йыл | Сәйәсәт
Районда
* Йылан йылының тәүге көндәрендә, йәғни 1-4 ғинуарҙа 8 сабый – 4 малай һәм шул тиклем ҡыҙ бала донъяға килгән.
* Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә шөғөлләнеүсе йәш спортсыларҙы "Красноусол” балаларҙың спорт-туристик лагерының "Имәнкәй” майҙансығы ҡабул итте.
* Йылан йылының тәүге көндәрендә, йәғни 1-4 ғинуарҙа 8 сабый – 4 малай һәм шул тиклем ҡыҙ бала донъяға килгән.
* Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә шөғөлләнеүсе йәш спортсыларҙы "Красноусол” балаларҙың спорт-туристик лагерының "Имәнкәй” майҙансығы ҡабул итте.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 15.02.2018
Ағастарға ҡалын ҡар кәрәк
Экономика / Үҙ эшеңде башла! // 15-02-2018, 08:30
Ҡыш етһә лә, баҡсасының мәшәҡәттәре барыбер кәмемәй. Йәйге уңыш күләме ағас-ҡыуаҡтарҙың нисек ҡышлауына бәйле. Еләк-емеш ағастарының бигерәк тә тамыр системаһы һалҡынға тиҙ бирешеүсән. Ҡар аҙ булған йылда 15 – 20 градус һалҡында уға зыян килергә мөмкин. Шуға күрә ағас төбөнә ҡалын итеп ҡар өйөп ҡуйырға кәрәк. Ҡар – яҙғы дым запасы ла. Һыуыҡтан ағастың олонон, иң ҙур ботаҡтарының төбөн һаҡларға кәңәш ителә. Улар зыян күрмәһә, башҡа ботаҡтар өшөгәндә лә ағас үҫеп китә ала. Көн йылытҡан ваҡытта ағастарға кимереүселәр һөжүм итә. Уларға юл ҡалдырмаҫ өсөн ағас төбөнә ҡар өйөп, ныҡлап тығыҙлап тапап сығығыҙ. Йәш үҫентеләрҙең төбөн капрон колготки менән урағыҙ.
Ҡышын ҡоштар өсөн тағараҡтар эшләп, ем һалып, уларҙы йорт янына эйәләштерегеҙ. Йәйгеһен ҡанатлы дуҫтарыбыҙ ҡоротҡостарға ҡаршы көрәштә ҙур ярҙамсы буласаҡ.
Емеш ағастарын тағы бер тапҡыр ҡарап сығығыҙ. Уларҙа үрмәксе ауына төрөлгән япраҡтар осрауы мөмкин. Был – яҙға сығырға тейешле ҡоротҡостарҙың оялары. Уларҙа 10 – 15 ҡорт була. Ошондай ҡороған япраҡтарҙы йыйып алып яндырығыҙ. Кипкән, серегән емеш ҡалдыҡтарын да шулай юҡ итегеҙ....
“Балаларым мине көнләшә”
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 15-02-2018, 08:30
Ирем менән айырылышҡанбыҙ, ике балабыҙ бар. Яңыраҡ бер ир менән осраша башланым, ләкин балалар мине унан көнләшә. Бигерәк тә ете йәшлек өлкән улым, насар әсәйһең, тип ғәйепләй, дуҫым менән нимә тураһында һөйләшкәнде тыңлай, миңә ҡысҡыра. “Һеҙҙең һымаҡ уҡ дуҫтарым менән аралашҡым килә”, – тип, уға аңлатып ҡарайым, әммә ул ҡарыша. “Дуҫтарың кәрәкмәй, бер ҡайҙа ла беҙҙе ташлап китмә”, – ти. Ярҙам итегеҙ, зинһар.
Айһылыу Ш....
Үҙ ерендә ҡәҙерлеләр
Махсус бит / Письма // 15-02-2018, 06:00
Лариса һәм Рәил Бикмәтовтар Сибайға ҡайтып төпләнеүҙәренә һис тә үкенмәй
Ғаилә ҡороп, үҙ аллы йәшәй башлағандар күп ҡаршылыҡтар менән осраша. Йортло булғы, уны матур йыһаздар менән тултырғы килә. Балаларҙы башҡаларҙан кәм-хур итке килмәй, сәйәхәттәр ымһындыра, машинаһы ла кәрәк. Юҡлыҡ талаштыра тигәндәй, ир менән ҡатындың саф мөхәббәте ауырлыҡтарҙан тоноҡланыуы ла бар. Шул саҡта, социализм төҙөлгән шанлы йылдарҙа йәш белгестәргә торлағы бирелгән, эше булған, тип үткәндәргә көнләшеп тә ҡуяһың.
Ә бына был йәһәттән Сибай үҙәк ҡала дауаханаһында эшләүсе йәш белгестәр бәхетле. Дауахананың баш табибы Азамат Әхмәҙуллин әйтеүенсә, йәштәргә төрлө яҡлап ярҙам күрһәтелә. Тырыштарға карьера эшләү мөмкинлеге киң, тәжрибәле коллегалар кәңәшенән өҙмәй. Шулай уҡ бында йәштәрҙең бәкәлгә ныҡ һуҡҡан проблемаһы – торлаҡ мәсьәләһе уңышлы хәл ителә. “Һуңғы ете йылда, Сибай ҡалаһы хакимиәте ярҙамы менән, йәш белгестәргә ҡырҡтан ашыу торлаҡ, шул иҫәптән һигеҙ коттедж асҡысы тапшырылды”, – тине Азамат Хәйҙәрйән улы.
...


text:
Төбәктә яҙғы сәсеүгә 250 мең тонна орлоҡ әҙерләнгән
Башҡортостан аграрийҙары яҙғы сәсеүгә 250 мең тонна орлоҡ әҙерләгән, планға ҡарата был 85 процент тәшкил итә. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытҡа ун биш райондың хужалыҡтары орлоҡ әҙерләү буйынса планды уңышлы үтәгән. Ә Балтас һәм Илеш районы хеҙмәтсәндәре планды арттырып үтәгән.
Республиканың страховка фондына 20 мең тонна иген һалынған, планға ҡарата был 44 процентҡа тиң. Был күрһәткес буйынса тейешле норманы ун районда үтәгәндәр. Шул уҡ ваҡытта аграрийҙар күсмә фондҡа ла орлоҡ әҙерләй. Унда 44 мең тонна (77 процент) орлоҡ һалынған. Республиканың 25 районында күсмә фондҡа орлоҡ әҙерләү тулыһынса тамамланған. Шулай уҡ күп йыллыҡ үләндәр орлоҡтарын әҙерләү буйынса ла эштәр алып барыла. Улар 61 процентҡа үтәлгән.


text:
Межгорьела сәйәси золом ҡорбандарына һәйкәл асылды
Межгорьела Ҡуҙйылға махсус ауылы тотҡондарына һәйкәл асылды. Был мәсьәләне ҡалала күптән йәшәүсе Рифҡәт Ғөбәйҙуллин күтәрә, уны урындағы хакимиәт хуплап сыға. «30-сы төҙөлөш идаралығы» федераль дәүләт унитар предприятиеһы финанс ярҙамы күрһәтә.
Репрессияға дусар булыусылар иҫтәлегенә монументты үткән быуаттың 30-40-сы йылдарында вафат булыусыларҙы күпләп ерләү урынында астылар. Тантаналы сарала мәктәп уҡыусылары, урындағы халыҡ, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт палатаһы ағзаһы Владимир Волков ҡатнашты.
Һәйкәл асыу Бөтә донъя Сәйәси золом ҡорбандарын иҫкә алыу көнөнә арналды. Был көн – XX быуаттың 30-сы йылдары икенсе яртыһында башланған сәйәси золом ҡорбандарын хөрмәтләп иҫкә алыу көнө. Рәсми мәғлүмәттәргә ярашлы, Башҡортостанда 50 меңдән ашыу кеше репрессияға дусар ителгән.
Белорет районында махсус күскенселәр өсөн бер нисә ауыл төҙөлгән: Ярматай, Нура, Төлмәй. Шундай урындарҙың береһе Ҡуҙйылға була.


text:
Фото:
Бөрө лагеры балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәрҙе ҡабул итте
Фото:
Бөрө районында «Виктория» Балалар хәйриә фонды ярҙамында өс йыл буйына реконструкция алып барғандан һуң ҡаланан ситтәге «Соколенок» лагерын асыу тантанаһы үтте. Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөндә танымаҫлыҡ булып үҙгәргән “Соколенок” Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһе балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәрҙән торған беренсе сменаны ҡабул итте. 85 бала яңы төҙөлгән, бөтә кәрәкле коммуникациялар, заманса мебель һәм сантехника менән йыһазландырылған 5 уңайлы корпуста урынлаштырылды. Лагерҙа заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған ашхана һәм медицина пункты, спорт майҙансығы төҙөлгән.
Яңы миҙгелдә “Соколенок” бөтә Рәсәйҙән 300-ҙән ашыу бала ҡабул итәсәк. Балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәр ял итеү генә түгел, “Виктория” фонды һәм Бөрө балалар йорто педагогтары тарафынан әҙерләнгән ҡыҙыҡлы һәм танып белеү программаларында ҡатнаша аласаҡ.
Ата-әсә һөйөүенән мәхрүм балаларға ярҙам фонды – «Виктория» балалар фонды 2004 йылдың ноябрендә төҙөлгән. Был ваҡыт эсендә уның хеҙмәткәрҙәре Рәсәй Федерацияһының 45 төбәгенән балаларға һәм ғаиләләргә ярҙам күрһәткән. 2009 йылда 300-ҙән ашыу балалар йортонан 6,5 меңгә яҡын бала Фондтан ярҙам алған.


text:
Фото:
НефАЗ ярты йылда табышлы эшләгән
Фото:
«Нефтекама автозаводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ағымдағы йылдың беренсе ярты йыллығында 1,73 миллион һум күләмендә саф табыш алған. Уҙған йылдың ошо уҡ осоронда ул 142,02 миллион һумға зыянға эшләгән булған.
«НефАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең матбуғат секретары Вера Харисованың әйтеүенсә, саф табыш предприятиела етештереү күләменең артыуы менән аңлатыла. Мәҫәлән, быйылғы ғинуар-июндә автозаводтың кереме 5,2 процентҡа артҡан — 2,47 миллиард һумға тиклем, тулайым килем 5,6 проценҡа күтәрелгән —158,5 миллион һумға тиклем.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, НефАЗ «КамАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәте төркөмөнә ҡарай. Заводтың самосвал, вахта автобустары һәм цистерналар, төрлө моделдәге пассажирҙар автобустары етештереү өсөн эре производство майҙандары бар.


text:
Тап ҡатын –ҡыҙ донъяны яҡтыраҡ итә, уға нур һәм изгелек өҫтәй, һөйөү һәм миһырбанлыҡ менән тултыра"...
II «Ҡатын-ҡыҙ — милләт әсәһе» республика конкурсы.
Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе Гөлнур Ҡолһарина.
Республика архив хеҙмәтенә 100 йыл. Ошо уңайҙан архив эштәре буйынса идаралыҡ ойошторған «Халыҡ тарихында- минең ырыуым йылъяҙмаһы» тигән ижади конкурс хаҡында.
Үрҙәргә талпынған сағында
Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының йәш йырсыһы Дамир Таипов.
Йәшәү көсө беҙҙе яңы бейеклектәргә ынтылырға һәм яңы үрҙәр яуларға саҡыра. Йәшәү көсө тубыҡланған урындан ҡабат аяҡҡа баҫырлыҡ ныҡышмалылыҡ бирә.
Шағир Рәшит Зәйнуллин.
З. Вәлиди исемендәге Милли китапханала З.Биишеваның 100 йыллығы уңайынан сыҡҡан «Мәҡәләләр,ижади портреттар,осрашыуҙар»китабының исем туйы үтте.
“Йәшлек”гәзите иғлан иткән Булат Солтангәрәев исемендәге республика уҡыусылар ижади конкурсы хаҡында.
Әңгәмәлә БДУ профессоры, филология фәндәре докторы, яҙыусы Тимерғәле Килмөхәмәтов, Башҡортостандың атҡаҙанған юрисы, йәмәғәт эшмәкәре, Булаттың атаһы Әмир Солтангәрәев һәм “Йәшлек”гәзите хәбәрсеһе Айбулат Ишназаров ҡатнаша.
Алып барыусы: Фәнүзә Баһауетдинова.
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- …
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »


text:
Ҡаяу
Ҡаяу (урыҫ.Жало) — саға торған төрлө бөжәк, ҡорт, йылан, саяндың ағыулы сәнскесе[1],ҡайһы бер хайуандарҙа һәм үҫемлектәрҙә ағыу йәки электр һуғыуы ебәреүсе ағза. Бөжәктәрҙә( бал ҡорто, һағыҙаҡ һ.б.) ҡорһаҡ аҫтының һуңғы быуынтығында урынлашҡан.
Ул һаҡланыу сараһы (ҡоралы) булып тора. Бал ҡорттары был уникаль ҡорал менән умарталарын дошмандарынан һаҡлай.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Жало, у насекомых // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)


text:
- Подробности
- Просмотров: 577
ЕРЕК ҠУРАҺЫ (Filipendula), роза һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 20 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда 4 төрө үҫә. Күп йыллыҡ тамырһабаҡлы үлән. Һабағы төҙ, аҙ япраҡлы, бейеклеге 30—200 см. Япрағы өҙөк‑өҙөк ҡауырһын һымаҡ, һирәкләп бармаҡ һымаҡ бүленгән йәки шыма, сиратлы. Сәскәһе ваҡ, ғәҙәттә, һарғылт аҡ, һарғылт төҫтә, эре күп сәскәле ҡалҡан йәки һепертке һымаҡ сәскәлектәргә йыйылған. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — күп сәтләүек йәки күп япраҡ, июль—сент. өлгөрә. Ҡоро үҙәнле, дымлы һәм һаҙлыҡлы болонда, урман ситендә, һыубаҫар туғайҙа, далала үҫә. Ҡарама япраҡлы Е.ҡ. — респ. бөтә терр‑яһында; ябай Е.ҡ., дала Е.ҡ. — Башҡортостандың Урал алдында, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында; яланғас Е.ҡ. һирәкләп Ағиҙел буйы һәм Мәсәғүт урманлы далаларында осрай. Баллы һәм декоратив үҫемлектәр; составында дуплау матдәләре, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла, ҡарама япраҡлы Е.ҡ. – дарыу үҫемлеге.
А.Р.Ишбирҙин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Тәлмәрйендәр
Тәлмәрйендәр, баҡалар (лат. Ranidae, рус. Настоящие лягушки ) — ҡойроҡһоҙ ер-һыу хайуандары ғаиләһе (Anura). Көньяҡ Америка, Австралияның көньяғы һәм Яңы Зеландиянан башҡа бөтә ерҙә лә таралған.
Күл баҡаһы (R. ridibunda) асыҡ урындагы һыуҙа, шулай уҡ республиканың бөтөн территориясе буйлап ҙур урман һыулыҡтарында осорай. Кәүҙәһенең оҙонлоғо 13,5 см-ға ҡәҙәр, ауырлығы 165 г. Өҫтө йәшелдән алып ҡуйы көрән төҫтә, арҡаһында ҙур түңәрәк ҡара таптар бар. Ҡорһак яғы асыҡ төҫтә, ваҡ таплы. Кәүҙәнең быйына бот һәм балтыр перпендикуляр торған ваҡытта, балтыр быуандары яңынан ҡапланалар. Үксә төйөрө тәбәнәк. Ата заттар ауыҙ ситендә урынлашҡан һөйәлдәре һәм ҡара төҫтәге резонаторлары менән айырылып торалар. Май уртаһынан үрсеү осоро башлана. Шул ваҡыттан алып сентябрь урталарына ҡәҙәр бөтөн һыуҙа ла ата баҡалар тауышын ишетергә мөмкин. Бер һыулыҡта бер нисә йөҙ баҡа йыйыла. Ыуылрырыҡ бөртөктәрен ярҙан ситтәрәк ҙур өйөмләп һалалар. Бер инә баҡа 12 меңгә ҡәҙәр ыуылдырыҡ бөртөгө сәсә. Метаморфоз 3-4 ай дауам итә. Тереклегенең 3-4 йылында енси яҡтан өлгөрәләр. Быуа тәлмәрйене (R. lessonae) бөтөн ерҙә таралған. Кәүҙәһенең оҙонлоғо 8 см-ға ҡәҙәр. Арҡаһы асыҡ йәшел төҫтә, ҡара тимгелдәре бар. Ҡорһағындаа ҡара таптары юҡ. Балтыр быуандары тоташмайҙар. Артҡы аяҡтарының эске үксә төйөрө бейек. Ата заттарының резонаторҙары аҡ төҫтә. Яҙын быуа тәлмәйене күл баҡаһыннан һуңыраҡ күренә һәм май урталарында ярҙан йырак түгел ыуылдырыҡ сәсә. Инә баҡа 1-1,8 мең йомортҡа һала, үҫеш 130 көн дауам итә. 2-3 йылдан енси яҡтан өлгөрәләр. Ҡоро ерҙә яңғыҙ йәки соҡорҙарҙа, ағас төптәре аҫтында төркөмләп ҡышлай. Өҫтө ҡара көрәндән алып асыҡ һары төҫтә, парлашҡан ваҡытта ата баҡалар зәңгәрһыу йәки күк төҫкә керәләр. Арҡа уртаһы буйлап, ҡағиҙә булараҡ, асыҡ төҫтәге буй үтә, ә башының артында А-һамаҡ фигура бар. Боғаҙы аҡһыл, йыш ҡына мәрмәр төҫлө биҙәге була. Танауы осло. Артҡы ослоҡтарын кәүҙә буйлап һуҙғанда балтыр быуандары күҙҙәренә ҡәҙәр етә. Ҙур заттар иртән иртүк һәм кис ваҡытында әүҙемдәр. Апрель аҙағы - май башында үрсейҙәр. Тәлмәрйендәрҙең башҡа төрҙәрендәге кеүек үк, был ваҡытта ата заттарының алғы аяҡтарында махсус «туй» һөйәлдәре килеп сыға. Инә баҡа ыуылдыраҡты бер нисә өлешләп сәсә, барлығы 2800 -дән артыҡ йомортҡа һала.


text:
- Подробности
- Просмотров: 339
ҠАРАТАМАҠ ҠӘБЕРЛЕГЕ, Бахмут мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы. 4—5 бб. ҡарай. Борай р‑ны Ҡаратамаҡ а. көнсығышҡа табан 0,2 км алыҫлыҡта Тере Танып й. һул ярында урынлашҡан. 1958 й. ер эштәре башҡарған саҡта урындағы кешеләр тарафынан табыла, 1959 й. Н.А.Мәжитов, 1966 й. С.М.Васюткин, 1988 й. Б.Б.Агеев тикшерә. Ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр иҫәбенә инә. 24 ҡәбер өйрәнелгән. Ҡәберҙәрҙең күпселегендә 1‑әр, 4‑әүһендә 2‑шәр мәйет табылған. 2 ҡәбер соҡоронда 3 һәм 5 мәйет ерләнгән. Мәйеттәр һай ҡәбер соҡорҙарында салҡан ятҡырып, башы м‑н төньяҡҡа ҡаратып ерләнгән. 3 ҡәберҙә ағас ҡалдыҡтары табылған. Ҡәбергә бронза беләҙектәр, сикә сулпылары, муйынсаҡтар, көҙгө, ҡайыш баштары, айыу һыны төшөрөлгән ҡыуыш сулпылар, сымдан яһалған һырғалар, бронза һәм тимер ҡаптырмалар, тимер ураҡтар һәм һөңгө башаҡтары, бысаҡтар, һөйәк уҡ башаҡтары, быяла муйынсаҡтар һалынған. Ирҙәр ҡәберҙәрендә ҡатын-ҡыҙ биҙәүестәренән торған “ҡорбан йыйылмалары” табылған. Ҡ.ҡ. материалдары Археология һәм этнография музейында һаҡлана.
Н.А.Мәжитов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
12-01-2015, 09:22 / Замандаш
Ағас — тамыры, кеше - нәҫеле менән
Һәр ағас тамыры менән кѳслѳ булған кеүек, кеше яҙмышы ла нәҫеленең ниндәй булыуына бәйле. Бының шулай икәнлегенә сығышы менән Асынан булған, бѳгѳнгѳ кѳндә Белоретта ғүмер кисергән Сабир Хәбибулла улы ҒИЛМАНОВ менән танышҡандан һуң инандыҡ. Ысын башҡорт ир-егеттәренә хас сифаттар уға ата-әсәһенән, олатай-ѳләсәһенән, бабайҙарынан күскән. Сабир ағайҙың атаһы - мулла, ә олатаһы хатта указлы мулла була. Ә ҡайҙа иман - шунда әҙәп тә, тәртип тә барлығы һәр кемгә мәғлүм....


text:
Аҡбуҙат/Айһылыу Йәғәфәрова
Баҫылды : 13-09-2013, 11:34 | Категория: Тылсымлы һандыҡ » Әкиәттәр
Просмотров 1380
- "Аҡбуҙат"та баҫылған:09-2013
-
- Рубрика:Тылсымлы һандыҡ » Әкиәттәр
- Исеме:Аҡбуҙат
-
- Автор:Айһылыу Йәғәфәрова
-
- Район:
-
- Ауыл:
-
- Рәссам:Азамат Ғарипов
-
Башҡортостан тигән боронғо илдә йәшәгән, ти, бер әкиәтсе ҡарт. Иҫ киткес ҡыҙыҡлы, серле әкиәттәре менән балаларға хыял, батырлыҡ, изгелек тураһында һөйләгән. Тик Ҡаф тауы артында йәшәгән Мәскәй әбейгә был оҡшамаған. Ни өсөн тиһәң, ул үҙе лә әкиәтсе икән!.. Тик уның әкиәттәре ҡурҡыныс, балаларҙы насарлыҡҡа, боҙоҡлоҡҡа өндәгән, ти. Шуға ла ҡартты эҙәрләкләп,уның тылсымлы ҡәләмен юҡ итергә ҡарар иткән, ти, яуыз әбей.
Бер көндө бабай сәскәле болонда, йыуан имән төбөндә ҡоштарға, йәнлектәргә яңы әкиәт һөйләргә йыйынған, ти. Мәскәй әбей ҙә, Ҡарағошҡа әйләнеп, ағас ботағына килеп ҡунған. Унан ҡапыл ҡарттың ҡулынан тылсымлы ҡәләмен алып ҡасҡан. Утлы суҡышы менән ерҙе ярып ебәреп, тылсымлы ҡәләмде шунда ташлаған.
- Ҡар-ҡар! Ха-ха-ха!- тип көлә-көлә Мәскәй әбей күҙҙән юғалған, ти.
Ер ярығын ҡаплап, ҡәләм төшкән урында, дегәнәк үҫеп сыҡҡан.
Ҡоштар, йәнлектәр бабайҙы йыуатып:
- Ҡайғырма, һин беҙгә әкиәт һөйләрһең, ә беҙ уны ил буйлап таратырбыҙ, - тиҙәр.
- Рәхмәт, дуҫтарым,- ти әкиәтсе. - Тик һеҙҙең телегеҙҙе минән башҡа бер кем дә аңламай шул.
Быны йылы ямғыр болото тыңлап торған икән. Ул да шыбыр-шыбыр һүҙгә ҡушылған.
- Мин дә әкиәт яратам, - тигән ул. - Тылсымлы ҡәләм ер аҫтында юғалып ҡалырға тейеш түгел. Минең шифалы ямғырым ҡороған ботаҡтарҙы ла терелтә, тамыр йәйҙерә , япраҡ ярҙыра,- ти ҙә ер ярылған урында яуа башлай.
Әкиәтсе ҡарт дуҫтары менән дымға үҫкән дегәнәктәрҙе берәм-берәм йолҡоп ырғыта башлайҙар. Бер аҙҙан, бушап ҡалған урында, тирә-яҡты балҡытып, бәләкәй генә алтын башлы сәскә - бәпембә үҫеп сыға.
- Тылсымлы ҡәләмем сәскә булып тыуҙы!.. –тип шатланып ҡысҡырып ебәргән ҡарт. - Ул миңә илһам бирә,йөрәгем тағы серле әкиәттәр менән тулды!..
Быны ишетеп ҡалған Мәскәй әбей, ҡомаҡҡа әүерелеп, сәскәгә үткер тештәре менән ташланған:
- Ха-ха-ха!.. Тиҙҙән бәпембәңдән бер нәмә лә ҡалмаясаҡ!..Башы ағарып,тирә-яҡҡа туҙып бөтәсәк!..- тип ҡарҡылдаған.
Һиҙгер ҡоштар, барыһы бер булып, ҡомаҡҡа ташланған. Әкиәтсе лә күп уйлап тормаған, уны ҡойроғонан эләктереп, йән көсөнә алыҫҡа быраҡтырып ебәргән. Унан сәскә янына теҙләнеп, уға йылы тынын өргән. Йылы усы менән бәпембәнең аҡ башын ҡаплап:
- Бер-берегеҙҙән айырылмағыҙ , бер йән булып ҡушылығыҙ!.. – тип шыбырлаған. Ҡапыл ул усындағы аҡ башлы сәскәнең - бәпембәнең ҡыбырлағанын тойған, тыңлап ҡараһа,кескәй генә йөрәктең тибеүен дә һиҙемләгән. Әкиәтсе ҡарт ипләп кенә усын асҡан һәм…аҡ бәпембәнең бәләкәй генә ап-аҡ атҡа - тылсымлы Аҡбуҙатҡа әйләнеүен күргән!..
-Аҡбуҙатым!.. –тип шатланған ҡарт һәм усындағы атын үбеп алған .
Шул саҡ Аҡбуҙат үҫә башлаған һәм ҡоштар менән бергәләп аҡлан тирәләп осорға тотонған:
- Балаларға әкиәттәреңде мин таратырмын!- тигән ул.- Бөтә ил буйлап йөрөрмөн,һәр бер өйгә инермен!..
Асыуынан ярһып, Мәскәй әбей, Ҡарағош булып, уға ырғылғын.Утлы суҡышы менән Аҡбуҙаттың тылсымлы ҡанатын көйҙөрөргә тырышҡан . Шунда аҡландағы бар ҡоштар яуыз әбейгә ташланған. Аҡбуҙат көслө тояҡтары менән Ҡарағошҡа тибеп ебәргән. Берҙәм көскә түҙә алмайынса, Мәскәй әбей Ҡаф тауы артына ҡасып ҡотолған.
Ә Аҡбуҙат, ҡарттың әкиәттәрен алып , балаларға таратыр өсөн, аҡлан өҫтөнә күтәрелгән. Әкиәтсе ҡарт уға хәйерле юл теләп, ҡулын болғап:
- Һөйөклө балалар!..Аҡбуҙатты һаҡлағыҙ!.. Үҫһен Аҡбуҙат!.. Халыҡ менән мәңге бергә йәшәһен Аҡбуҙат!.. – тип оҙатып ҡалған.
(голосов:1)
Оҡшаш материал
Комментарийҙар


text:
- Подробности
- Просмотров: 198
СИНЕГЛАЗОВ ҠУРҒАНДАРЫ, б.э. 9—10 бб. археологик ҡомартҡыһы. Силәбе ҡ. 15 км алыҫлыҡта Синеглазов күленең көньяҡ‑көнбайыш ярында урынлашҡан. С.А.Гатцук һәм Н.К.Минко тарафынан 1906 й. асыла һәм 1908—09 йй. өйрәнелә, 1959 й. В.С.Стоколос тикшерә. Ҡурғанлы (диам. 10—15 м, бейеклеге 0,5 м) ҡәберлектәргә ҡарай. 9 ҡурғандан тора. Мәйеттәр һай (яҡынса 0,6 м) ҡәбер соҡорҙарында ерләнгән. Ҡәберҙәрҙә ҡорал (тимер һәм һөйәк уҡ башаҡтары, ҡылыс), эйәр‑өпсөн (тимер ауыҙлыҡ, өҙәңге), бронза һәм көмөш тәңкәләр, таралғылар м‑н биҙәлгән бил ҡайыштары, биҙәүестәр (көмөш беләҙектәр, йөҙөктәр) табылған. Төбө үҫемлек орнаменты рәүешендә гравировка м‑н биҙәлгән көмөш иран туҫтағы, һарғылт йәшел төҫтәге һыбайлылар һүрәте төшөрөлгән ебәк туҡыма (Иранда етештерелгән, тип фараз ителә) киҫәктәре табылған. Ҡомартҡы фин‑уғыр ҡәбиләләре тарафынан ҡалдырылған, тигән фараз бар.
Әҙәб.: С т о к о л о с В.С. Курган на озере Синеглазово //Археология и этнография Башкирии. Уфа, 1962. Т.1.
В.А.Иванов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостанда йылына 7 процент менән тәүге ипотека кредиттары бирелде
Башҡортостанда торлаҡ өсөн аҡса туплау программаһы буйынса тәүге ипотека кредиттарын биреү башланды.
Әле Рәсәй Һаҡлыҡ банкының Башҡортостан бүлексәһе йылына 7 процент менән тәүге 16 ипотека кредитын биргән. Яҡын арала тағы 190 кредит ғаризаһын ҡәнәғәтләндереү ҡаралған. Йыл аҙағына тиклем бөтәһе 1800 ҡатнашыусыны кредит этабына сығарыу күҙаллана.
2014 йылдың 1 апреленән төбәктә бюджет аҡсаһы иҫәбенә берлектә финанслау шарттарында торлаҡ өсөн аҡса туплау дәүләт программаһы эшләй. Уның шарттарына ярашлы, граждандар 3-6 йыл буйына торлаҡ хаҡының бер өлөшөн түләү өсөн проектта ҡатнашҡан банктың («Һаҡлыҡ банкы» һәм «Уралсиб») махсус иҫәбендә аҡса туплай. Бындай вклад буйынса процент ставкаһы, ваҡытына ҡарап, 1-1,5% тәшкил итә. Айлыҡ иғәнәгә вкладтың 30% проценты күләмендә бюджет премияһы өҫтәлә. Иғәнәнең максималь күләме — 10 мең һум. Аҡса туплау осоро тамамланғас, программала ҡатнашыусы йылына 6-7% менән 4,5-9 йылға льготалы кредит алыу мөмкинлегенә эйә була, тип асыҡлыҡ индерҙеләр Башҡортостан хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтендә.
Торлаҡ өсөн аҡса туплау системаһы тураһында тулыраҡ мәғлүмәтте Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты, Төҙөлөш һаҡламдарын үҫтереү буйынса дирекция һәм Һаҡлыҡ, Уралсиб банктарының ҡыҙыу линия телефондары буйынса алырға мөмкин: 8 (347) 218-08-93; 8 (347) 285-00-97.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Албан менән башҡорт араһында ниндәй айырма бар?27-11-2017, 11:31 // Йәмғиәт, Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға
Һуңғы сәфәремдә мин Балҡан ярымутрауындағы биш илдең юлдарынан үттем. Һәр береһе хәтеремдә онотолмаҫлыҡ тәьҫораттар ҡалдырҙы, үҙенең бай тарихы һәм мәҙәниәте менән хайран итте, тик береһе күңелемә айырыуса хуш килде. Ул ил – Албания, йәки, албандар үҙҙәре әйтмешләй, Республика Шкиприя. Әгәр мин күргән Босния һәм Герцеговина, Сербия, Черногория, Македония, Югославия составындағы республикалар булараҡ, уртаҡ һыҙаттары менән бер-береһенә яҡын булһа, Албания теле, тарихы, халҡы, тәбиғәте һәм башҡа күренештәре менән ныҡ айырылып тора. Ике диңгеҙ яры буйында ятҡан ерҙәрендә борондан йәшәп, үҙҙәренә генә хас телдә һөйләшә бындағы халыҡ. Уларҙың теле боронғо иллирия теленең вариҫы, һәм бөгөн уға яҡын туғандаш тел юҡ. Тарих юлы ла бик бай: Боронғо грек донъяһы, унан һуң Рим империяһы, Осман дәүләте был ерҙәргә хужа була; ҡыҫҡа ваҡыт эсендә Италия һәм нацист Германияһы йоғонтоһо аҫтында ҡала, һуңынан коммунизм диктатураһын, үткән быуаттың ҡатмарлы туҡһанынсыларын кисерә.
Бөгөн иһә ул – бар донъяға ишектәрен асҡан үҙаллы, бойондороҡһоҙ, амбициялы ил. Европала Албанияның яманаты сыҡҡан, унда сәфәр ҡылыу ғүмергә хәүеф-хәтәр янауы менән бар донъяны ҡурҡыуға һалғайны. Эшһеҙлек, енәйәтселек һәм яҡты киләсәккә өмөттәр тойолмауы Албания халҡының күпләп илдән китеүенә килтергән. Әммә бөлгөнлөккә ҡалған милләт, ниндәйҙер рухи көс табып, күтәрелә башлаған. Быға, бәлки, ситтән килгән аҡса ла булышлыҡ иткәндер, сөнки миллионға яҡын кеше башҡа илдәрҙә эшләй.
Бер нисә йыл элек Албанияла туризм үҫешә башлай һәм, урындағы халыҡ үҙ еренә үҙе хужа була белеп, килгән ҡунаҡтарға хеҙмәт күрһәтә. Күптәр һәм бигерәк тә йәштәр үҙ дәүләттәренә кире ҡайта, ә ошо илдә йәшәгәндәр миграция тураһында һирәгерәк уйлай башлай. Һәр албан кешеһенең аңында – дәүләтте үҫтереү өсөн ҡулдан килгәндең барыһын да эшләү, халыҡ өсөн файҙалы ул йә ҡыҙ булып илде күтәреү, сит ерҙәрҙә таралған кире мөнәсәбәткә ҡаршы көрәшеү. Был кешеләргә ҡарашта ла күренә. Мин йышыраҡ автостоп ысулы менән йөрөнөм, бындай шарттарҙа күп кеше менән аралашырға тура килә. Әйтергә кәрәк, халыҡты таныу өсөн бик уңайлы ысул. Водителдәрҙең күбеһе ҙур ҡыуаныс менән ил ҡунағын кәрәкле урынға илтеп ҡуя, хатта үҙенә артығыраҡ юл үтергә тура килһә лә. Ә ҡайһы берҙәре, иғтибар билдәһе булараҡ, ҡәһүә йә бәлеш менән һыйлап та ебәрә. Барыһын да ике һорау борсой. Беренсеһе — “Албания һеҙгә оҡшаймы?”, икенсеһе — “Албан халҡы нисек?” Ихласлығы менән дә улар ныҡ танылды, бер нисә йортта ҡунаҡ булдым, аш-һыу өлөшөн бүлеп, хатта ҡуныр урын да тәҡдим итеп ҡаршы алғандары бар.
Илдәренә, тәбиғәткә ҡарата һөйөү ҙә һиҙелә, йырҙарын тыңлағанда, таныш ер-һыу атамаларын йыш ишетәм. Көн һайын үҙемә ниндәйҙер асыш яһап, рәхәтләнеп ил гиҙеп йөрөнөм. Майҙаны Башҡортостандан биш тапҡырға бәләкәй булған дәүләтте арҡырыға-буйға атлап үттем тиерлек. Алдан уйлағанымса, дүрт-биш көндә өлгөрмәнем, бер аҙна буйына Албания менән таныштым.
Шуныһы ғәжәп, икенсе дәүләткә килеп еткәс тә Албанияны һағына башланым. Шунан, башҡа Балҡан илдәрен әйләнеп сыҡҡас, күңелемә яҡын матур илгә кире әйләнеп ҡайтырға ниәтләнем. Шулай итеп, Македония, Сербия, Босния һәм Герцеговина менән яҡынданыраҡ танышып, уларҙың да бөгөнгөһөнә сумып, үҙемә етерлек мәғлүмәт тупланым.
Аҙаҡ ҡабаттан Албанияға әйләнеп индем. Был юлы ла ил һынатманы, ә үҙенеке кеүек ҡабул итте. Яҡшы юлдаштарҙан, тәмле ризыҡтан өҙөлмәнем һәм матур тәбиғәттән кинәнес алдым. Ҡыҙыҡлы осрашыуҙар күп булды, бер радио өсөн интервью биреү мөмкинлеге лә төштө. Шул әңгәмәне яҙҙырған журналист минең сәфәр юлым һәм ҡайҙан икәнлегем тураһында һораны. Башҡортостан тураһында ҡыҫҡа мәғлүмәт еткерҙем. Һуңғы һорау иҫемдә ҡалды: “Албан менән башҡорт халҡы араһында ниндәй айырма бар?” Мин уйға ҡалдым, сөнки ҡапылдан айырманы аныҡ ҡына әйтә алманым. Уртаҡлыҡтарҙы әйтһәм, һорауға яуап тулыраҡ булыр тип, башҡорттарҙы рухлы, илһөйәр һәм ҡунаҡсыл халыҡ тинем – был һыҙаттар, әлбиттә, уртаҡ. Ишек шаҡып ҡына ҡунаҡ булыу мөмкинлеген мин күп ерҙә, ғөмүмән, күрмәнем. Һәм еренә, туған теленә, иленә һөйөү тойғоһо халҡының бар булмышында сағылған милләттәр ҙә күп осраманы. Албанияла мин үҙемде тыуған йортомдағылай хис иттем, сөнки халыҡ рухын, күҙгә күренмәгән көстө һиҙҙем.
Һуңғы бер нисә көндө тау һәм диңгеҙ тоташҡан ерҙә үткәреп, оло ҡәнәғәтлек тойғолары менән илемә йыйындым. Ике самолет, һәм бер нисә автомобиль алмаштырып, тыуған яҡҡа әйләнеп ҡайттым.
Тик интервьюлағы һорау һаман уйымда һәм был һорауға үҙем өсөн яуап табырға кәрәк ине... Беҙҙең халыҡтар араһында ниндәйҙер айырма булырға тейеш.
Яуап таптым. Айырма – рух көсөн ҡулланыуҙа. Милли рухты албандар киләсәк өсөн ҡуллана, компромисҡа бармай һәм үҙҙәренең хоҡуҡтары, ере һәм мәҙәниәте өсөн ҡулдарынан килгәнде эшләй. Беҙ йыш ҡына тарихыбыҙҙан көнләшәбеҙ, уны һаҡлау өсөн ниңәлер үткәнде генә һөйләп, бөтә донъяға ниҙер иҫбатларға тырышҡан кеүекбеҙ. Әгәр ҙә беҙҙең халыҡҡа хас булған үҙенсәлектәрҙе ҡулланып, милли рух көсөн үткәнде генә яҡлауға түгел, ә киләсәкте ҡороуға ла йүнәлтһәк, Башҡортостан йондоҙо донъя илдәре күгендә балҡып янырҙай ҡеүәтле көскә эйә булыр ине.
Айырмаға килгәндә, бер нисә күҙәтеүемде билдәләр инем. Беренсенән, әлбиттә, туған тел. Албандар үҙ телдәрен рәхәтләнеп ҡуллана, быға бер ҡаршылыҡ та юҡ, тик уларҙың милләте Албанияла ғына йәшәмәй шул. ХХ быуаттың беренсе яртыһындағы һуғыштарҙан һуң илдең күп кенә өлөшө бүлгеләнеп бөтә, ниндәйҙер майҙан — Грецияла, күпмелер өлөшө Черногорияла ҡала. Македонияның ҙур ғына биләмәһе лә шулай уҡ албан халҡы электән йәшәп килгән ер булып тора икән. Косово иһә – бөтөнләй ҙур берәмек, Сербияға ҡушылып ҡалдырыла. Һәм ошо тарафтарҙа боронғо телде һаҡлап алып ҡалған, үҙҙәренең кем икәнлеген быуат эсендә онотмаған халыҡ йәшәй.
Эйе, был бит тарих, тип әйтергә лә була, тик улар тарҡау йәшәгән халыҡҡа бер ҙә оҡшамаған, ҡайҙа йәшәһәләр ҙә, үҙҙәрен берҙәм, бер милләт тип иҫәпләйҙәр.
Икенсенән, бер-береһенә ҡарата мөнәсәбәт. Кешеләргә ҡарата ихтирамлы ҡарашты күп тапҡыр күҙәтергә насип булды. Әлбиттә, телдәрен белмәгәс, халыҡтың эске мөнәсәбәтен төплө итеп өйрәнеп булмай, әммә мин күҙҙәремә һәм тойомлауыма ышанам, улар алдамай. Албандар ҙур дүрт этник төркөмдән тора, шулай ҙа улар милләттәштәрен тегеләргә йә быларға бүлмәй. Телдәре лә диалекттар менән айырыла, тик улар бынан ниндәйҙер яһалма айырымланыу, ситләнеү ҡормай. Был — үҙ халҡыңды һәм милләтеңде хөрмәт итеү һәм нисек бар шулай ҡабул итеү йәһәтенән ҙур күрһәткес, киләсәккә ышаныслы аҙым яһау форсаты.
Өсөнсө, бик мөһим һығымта – милләт һаны. Ҡасандыр халыҡ донъяла ныҡлы баҫып торор өсөн күберәк булырға тейеш икәнлеген аңлап ҡалған. Үҙәк һәм Көнсығыш Европа илдәре араһында халыҡ һанының тәбиғи үҫеше буйынса Албания беренсе урында тора – 6,4 процент. Сағышытырыу өсөн: беҙҙең республикала был күрһәткес — 1,7 процент, Рәсәйҙә – 0,01 процент. Албандар ғаиләһендә кәмендә өс бала, ә ҡайһы бер ғаиләләр етегә, хатта унға еткерә, сөнки милләт һаны бөгөн иң көслө ҡорал икәнлеген аңлаған халыҡтарҙың береһе ул албандар. Ул арта барғанға күрә, бының менән килешергә һәм яраҡлашырға тура килә, һәм йыш ҡына уларҙың талаптарын донъя ҡабул итә. Косово быға иң яҡшы дәлил булып тора.
Әгәр беҙҙең халыҡтың һаны шул уҡ тиҙлектә артһа, тәбиғи үҫеш йыл һайын Сибай йә Нефтекама ҡалалары халҡына тиң булыр ине, ә егерме йыл эсендә милләт һанын кәмендә миллионға арттырырға булыр ине. Әлбиттә, беҙ бөгөн дә аҙ түгелбеҙ, Рәсәйҙә өсөнсө урында торабыҙ, ә һаныбыҙ артыу менән бергә сифатыбыҙ ҙа яҡшырасаҡ. Һәм, беләһегеҙме, 6,4 процент әллә ни ҙур күрһәткес түгел, ләкин етерлек. Мәҫәлән, Урта Азия илдәрендә был һан уртаса — 13,8 процент. Тимәк, ынтылырлыҡ кимәл бар әле.
Сәйәхәттәр ваҡытында театрҙарға йөрөргә тырышам, Албанияла ла мәҙәниәт усаҡтарында булдым, тамашасыларҙың күплеге аптыратты, йыр-моң концертына килгән кешеләр араһында кескәйҙәр ҙә, ололар ҙа бар ине, һәммәһе лә сәхнәләге артистарҙы бик ихлас ҡабул итте. Беҙҙең тамашасыны әүҙем түгел тип әйтеп булмай, ә бына һаны аҙ тиергә мөмкин, шуға күрә лә театрҙарҙа һәм мәҙәниәт йорттарында йыш ҡына буш урындар ҡала. Әгәр ҙә милләтебеҙ һаны ике тапҡырға артһа, беҙ хатта яңы сәхнәләргә лә мохтаж буласаҡбыҙ. Тамашасыға мохтаж булыуҙан мәҙәниәтебеҙҙе Алла һаҡлаһын...
Шулай уҡ халыҡ хужалығына ла иғтибар итәм. Ер ни тиклем ярлы һәм тар, кешеләр шул тиклем тырышып-тырмашып донъя көтә. Тау-таш араһындағы баҡсалар, көтөү-көтөү мал-тыуар, эшкә йәбешеп ятҡан халыҡ. Бындай шарттарҙа, әлбиттә, ерҙең ҡәҙерен белә башлайҙыр инде әҙәм балаһы: утыҙ йыл элек емерелгән ауыл хужалығы системаһын өмөтһөҙ иҫкә алыуҙан бер файҙа булмағанын аңлаған халыҡтың ғына үҙ ерендә һөҙөмтәле эш итеүе мөмкиндер.
Һығымталарға килгәндә, көтөр әмәл юҡ тип әйтер инем. Албанияның хәле ысынында ла бик ауыр булған, һәм түбәнгә төшөүҙең төбөнә барып еткәндән һуң ғына халыҡ уяна, рухи көстәре ярҙамында милләтен күтәрә башлаған.
Бөгөн яҡты киләсәккә ышаныслы аҙымдар менән баҫыр өсөн бары тик яуаплылыҡты арттырыу кәрәк, тәү сиратта үҙебеҙ, яҡындарыбыҙ, милләттәштәребеҙ өсөн, унан туған телебеҙ, тарихыбыҙ өсөн, тәбиғәтебеҙ, Ватаныбыҙ, илебеҙ өсөн.
Ниңә һәм тағы нимә көтөргә тейешбеҙ, ябай ғына ысулдар менән илебеҙҙе яңы иҡтисади кимәлгә күтәреүҙе бөгөндән башлаһаҡ, тиҙ генә күҙалланған һөҙөмтәгә килтермәһә лә, бер зыяны булмаясаҡ. Бәлки, был тырышлыҡ халҡыбыҙҙың яңы милли идеяһын булдырырға ла ярҙам итер.


text:
Эш һәм хеҙмәткәрҙәр эҙләү берҙәм электрон системаға индерелде
Башҡортостанда Төбәкте мәғлүмәтләштереү буйынса республика программаһы сиктәрендә яҡын арала граждандарға эш эҙләүгә, ә эш биреүселәргә үҙҙәренә кәрәкле хеҙмәткәрҙәр һайлауға булышлыҡ итәсәк хеҙмәт индереләсәк. Был хеҙмәт ведомство-ара электрон хеҙмәттәшлек системаһы нигеҙендә эшләйәсәк.
— Тәүҙә бындай эш Өфөнөң халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтендә үткәреләсәк, артабан республиканың ҡала һәм райондарындағы мәшғүллек үҙәктәре эстафетаны ҡабул итәсәк,— тине Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығында үткән йомғаҡлау коллегияһында ведомство башлығы Николай Солодовников.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, 2012 йылдың 1 июленән илдәге бөтә төбәктәр етәкселеге, шул иҫәптән урындағы үҙидара органдары ла, халыҡ менән «берҙә тәҙрә» принцибы буйынса эшләй башларға тейеш. Яңы талаптарға ярашлы рәсәйлеләргә дәүләт хеҙмәттәренән файҙаланыу өсөн һәр төрлө бихисап документтар тапшырырға тура килмәйәсәк: дәүләт органдары ҡарамағында булған бөтә мәғлүмәттәрҙе йыйыу буйынса эштәрҙе хәҙер дәүләт үҙе башҡарасаҡ. Өҫтәүенә, теләһә ниндәй хеҙмәт дистанциялы — Интернет аша күрһәтелә ала.
Әлеге ваҡытта Башҡортостандағы барлыҡ 63 муниципалитет вәкиле лә ведомство-ара хеҙмәттәшлек итеү буйынса махсус уҡыу курсы үткән (бындай курс үтмәйенсә яңы форматта дәүләт хеҙмәттәре күрһәтеүгә күсеп булмай).


text:
Өфөлә танылған ғалим, фольклорсы, йәмәғәт эшмәкәре Әхмәт Сөләймәнов вафат булды
ӨФӨ, 2016 йыл, 22 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостан фәне һәм мәҙәниәте ҙур юғалтыу кисерҙе. Өфөлә күренекле ғалим, билдәле фольклорсы, йәмәғәт эшмәкәре Әхмәт Сөләймәнов 78-се йәшендә вафат булды. Мәрхүм менән хушлашыу бөгөн көндөҙгө сәғәт 1-ҙә М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт драма театрында үтә.
Әхмәт Мөхәмәтвәли улы Сөләймәнов 1939 йылдың 15 мартында Башҡорт АССР-ның Бөрйән районы Нәби ауылында тыуған. Фольклорсы-ғалим, филология фәндәре докторы (1991), профессор (1995), Салауат Юлаев ордены кавалеры. Рәсәй Гуманитар фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты рәйесе (2002-2006). 1991 йылда М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1991-2002 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында фольклор һәм сәнғәт бүлеген етәкләй. 2006 йылдан — Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты профессоры.
Ә.М. Сөләймәнов «Башҡорт халыҡ ижады»ның 18 томлыҡ баҫмаһын әҙерләп сығарыуҙа ҡатнашты. Шуның өсөн 1987 йылда башҡа төҙөүсе-авторҙар менән бергә Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ булды. Ошо хеҙмәттең рус телендәге баҫмаһын әҙерләгәндә Сөләймәнов өс томлыҡты төҙөүсе булып сығыш яһаны.
Ул — 400 фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 30 монография, мәктәптәр һәм юғары уҡыу йорттары өсөн 40-тан ашыу уҡыу ҡулланмаһы һәм методик әсбап авторы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 591
БОТАНИКА БАҠСА‑ИНСТИТУТЫ, 1932 й. Өфөлә БАССР‑ҙың А.х. ХК эргәһендәге Ботаника баҡсаһы булараҡ ойошторола, 1952 й. алып Биология институты составында, 1991 й. башлап РФА Өфө фәнни үҙәгенең Ботаника баҡса‑институты Өфөнөң парк өлөшөндә, Ағиҙел һәм Ҡариҙел йй. һыу айырғысында урынлашҡан. Б.б.‑и. себер шыршыһының, Сукачёв ҡарағасының, ябай ҡарағайҙың (С.Е.Кучеров, В.П.Путенихин, З.Х.Шиһапов) фенотипик үҙгәреүсәнлеге һәм генетик күп төрлөлөгө, алмағастың яңы сорттарын сығарыу (Г.А.Мансуров), экологик мониторинг принциптары (Н.В.Старова), төрлө биотопта үҫкән ылыҫлы ағас төрҙәренең кариотиптары (Н.А.Калашник) өйрәнелә. Үҫемлектәрҙең туҡыма культураһы (Р.К.Байбурина, Ә.Ә.Зарипова, А.Ш.Әхмәтова һ.б.); декоратив (И.Е.Анищенко, Р.В.Вафин, Л.С.Никитина, Ә.Ф.Рәхимова, З.Н.Сөләймәнов), мал аҙығы (Е.В.Кучеров, М.С.Мөхәмәтшин) һәм дарыу үҫемлектәренең (Л.М.Абрамова, Н.Х.Зәйдуллина, Зарипова) биологияһы тикшерелә. Б.б.‑и. составында дендрология һәм урман селекцияһы, ҡырағай үҫемлектәр флораһы һәм үләнле үҫемлектәр интродукцияһы, ағас үҫемлектәр интродукцияһы һәм ландшафты йәшелләндереү, сәскәле үҫемлектәр интродукцияһы һәм селекцияһы, урман генетикаһы, үҫемлектәр морфогенезы һәм биотехнологияһы, үҫемлектәр цитологияһы лаб. бар. Институтта 60‑ҡа яҡын кеше эшләй, шуларҙың 3‑һө ф. д‑ры һәм 16‑һы ф. канд. (2010 й.). 2 йүнәлеш б‑са аспирантура эшләй: ботаника; урман культураһы, селекция һәм орлоҡсолоҡ. 20 га ашыу асыҡ грунт майҙанын Урал, Алыҫ Көнсығыш, Себер флораһына ингән 1,5 меңдән ашыу үҫемлек төрө һәм сорты коллекциялары (600‑ҙән ашыу төр ағас‑ҡыуаҡ, 115 — дарыу үҫемлеге, яҡынса 200 — а.х., 440 — декоратив үҫемлек, 180 — үҫемлектең һирәк төрө) биләй. Оранжереяла (майҙаны 1350 м2) 612‑нән ашыу төр, форма һәм сорттағы тропик, субтропик үҫемлектәр (ике ҡалаҡсалы гинкго, пирамидаль сәрүи ағасы, япон криптомерияһы, эре сәскәле магнолия, еләкле тисс һ.б.) бар. Б.б.‑и. шыҡтымдың (О.А.Кравченко, Л.С.Новикова), сирендең (А.С. Сахарова), әлморондоң (Н.М.Мурысёва) яңы сорттары, яңы культуралар — абиссин крамбеһы, яҫы емешле бойҙан, үтә тишелгән япраҡлы сильфия, топинсолнечник (Кучеров, Мөхәмәтшин, Т.П.Михайлова) үҫемлектәре сығарыла һәм етештереүгә индерелә. РФ‑тың башҡа төбәктәренең, Германияның, Швецияның ботаника баҡсалары м‑н хеҙмәттәшлек итә. Б.б.‑и. м‑н А.Н.Богданов, Е.Н.КлобуковаАлисова, Ю.З.Кулагин, Л.И.Сергеев һ.б. фәнни эшмәкәрлеге бәйле.
Мөдирҙәре (дир.): А.Я.Овсянников (1932 й. алып), Н.П.Егоров (1935 й. алып), А.Л.Коркешко (1941 й. февр.-сент.), Кравченко (1941 й. сент. алып), Кучеров (1957—68 йй., 1986—87 йй.), Сахарова (1968 й. алып), Кулагин (1971 й. алып), Н.З.Вәлиәхмәтов (1976 й. алып), Р.И.Хәйбуллин (1982 й. алып), Н.А. Мартьянов (1987 й. алып), Старова (1988 й. алып), Шиһапов (1998 й. алып).
Әҙәб.: Ботанический сад Башкирского филиала АН СССР. Уфа, 1959; Ботанический сад Института биологии БФАН СССР. Уфа, 1987.
Е.В.Кучеров, С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Ә.Ә.Барлыбаева


text:
Өфөлә бильярд спорты буйынса Рәсәй беренселеге ойоштороласаҡ
19-22 мартта Өфөлә 18 йәшкә тиклемге егеттәр һәм ҡыҙҙар араһында бильярд спорты буйынса Рәсәй беренселеге үтә.
Сарала илдең 24 төбәгенән йөҙҙән ашыу спортсы ҡатнашасаҡ.
Турнирҙы асыу тантанаһы 19 мартта 18.30 сәғәттә «Соло» клубында башлана. Уйындар «Динамо» (К.Маркс урамы,2) һәм «Соло» (К.Маркс урамы,20) спорт клубтарында көн һайын 11-18 сәғәттәрҙә үтә.
Ярым финал уйындары — 21 мартта, финал уйындары 22 мартта «Соло» клубында үткәрелә. Аҙаҡҡы уйын 15.00 сәғәттә башлана.
Бындай турнир Башҡортостан баш ҡалаһында 2011 йылда үткәрелгәйне. Спорт сараһын ойоштороусылар булып БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, «Динамо» физкультура-спорт йәмғиәте ярҙамында Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың бильярд спорты федерациялары сығыш яһай.


text:
Божор сәпсәү
Божор сәпсәү (рус. Фифи, лат. Tringa glareola) — һаралйын һымаҡтар ғаиләһенән ҡош. Ҡанаттары аҡлы-ҡаралы, арҡаһында һоро таптары бар. Оҙонлоғо 15-25 см тирәһе. Тундра һәм урман тундраһы зонаһында оя ҡора.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Божра сәпсәү, бозор сәпсәү. Ҙурлығы сыйырсыҡтай. Оҙон аяҡлы, оҙон суҡышлы һаҙ ҡошо. Кәүҙәһенең артҡы өлөшөн өҙлөкһөҙ бәүелтә, һырты ваҡ аҡ төрткөләр менән сыбарланған һорғолт көрән. Кәүҙәһенең аҫ яғы аҡ. Муйынында, түшендә ҡара-көрән төртөктәр, бар. Ҡара сәпсәүҙән арҡаһы һорғолт булыуы менән, ә тебеттән ҡойроҡ өҫтө аҡ булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы көйлө һәм тоноҡ ҡына: «фи-фи-фии». Яҙғыһын ата ҡоштар яңғырауыҡлы һыҙғыралар: «түли-түли-түлүлүлүү».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Батҡыллы күл һәм йылға буйҙарында, һаҙлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә оялай. Көрән таплы 4 бөртөк йәшкелт йомртҡаһы була. Ите өҫөн аулайҙар.


text:
Тамара (батшабикә)
Тамара[прим. 1] (1166 йыл—1213 йыл)[1][прим. 2] — исеме Грузияның иң яҡшы осоро — «Грузия тарихының алтын быуаты»[2] менән бәйле Грузия[3][прим. 3] батшабикәһе.
Сығышы менән Багратиондар династияһынан, Георгий III һәм Бурдухан батшабикәнең — алан батшаһы Худандың[4] ҡыҙының ҡыҙы.
Тамара батшабикә Давид IV Төҙөүсе батшаның эшмәкәрлеген дауам итә һәм Грузия буйынса христианлыҡтың киң таралыуына, ҡорамдар һәм монастырҙәр[2] төҙөлөүгә булышлыҡ итә.
Православиела изгеләр рәтенә индерелә, ҡайсағында Бөйөк Тамара[2] тип нарыҡлана.
Йөкмәткеһе
- 1 Тамараның хакимлығы
- 2 Тамара батшабикә әҙәбиәттә һәм фольклорҙа
- 3 Тамараның шәжәрәһе
- 4 Сиркәү хөрмәте
- 5 Башҡа хәтер
- 6 Комментарийҙар
- 7 Иҫкәрмәләр
- 8 Әҙәбиәт
- 9 Һылтанмалар
Тамараның хакимлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәхеткә ултырыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тамара 1178 йылда Уплисцихта атаһының идаралашсыһы булып тәхеткә ултыра. Был хәл Демна принцы һәм Орбелиани кланының фетнәһенән һуң, батшаның вариҫы юҡ саҡта, илдә хәл-торош тотороҡһоҙ ваҡытта була. Батша вафат булғандан һуң Тамара ҡабаттан Гелат монастырендә тәхеткә ултыртыла (1184). Батшабикә кисекмәҫтән сиркәү тормошондағы үҙ-ара аңлашмаусылыҡтарҙы бөтөрөү һәм административ тәртип урынлаштырыу өсөн соборҙы йыйып ала. Лайыҡ булмаған архиерейҙар кафедранан ситләштерелә, вазифаһын яуыз ниәттә ҡулланыусы хакимдар урындарынан бушатыла, сиркәүҙәр яһаҡ түләүҙән азат ителә, крәҫтиәндәрҙең яҙмышы еңеләйтелә, ил эсендә тыныслыҡ урынлаштырыла.
Беренсе никахы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1185 йылда Патриарх, епископтар һәм батшаға яҡын кешеләр бер фекерҙән йәш Тамараға ир табырға ҡарар итә һәм кейәү эҙләү өсөн Рускә (православие диненең уртаҡлығын күҙ уңында тотоп) сауҙагәр Зоровавель ебәрелә. Андрей Боголюбскийҙың улы Георгий[1] (ул уҡ — Юрий[5]) «ғәййәр, камил кәүҙәле һәм ҡарап тороуға һөймәлекле егет»[1] менән таныша.
Барыһы ла һайланған кейәүҙе хуплай, әммә үҙенең йәшенә хас булмағанса аҡыллы Тамара, «Нисек шундай уйланылмаған аҙым яһарға мөмкин? Уның ҡаҙаныштарын йәки етешһеҙлектәрен күреү өсөн миңә кисектереп торорға ваҡыт бирегеҙ», — ти. Әммә батшаға яҡын кешеләр үҙ һүҙендә ныҡ тора, ҡыҙҙың ризалығын алыуға өлгәшә һәм туй ойоштора.
— Антон Поспелов[1]
Бер аҙҙан Тамараның хәүефләнеүе ысынбарлыҡҡа аша: грузин сығанаҡтарына ярашлы, Юрий үҙен эскесе итеп таныта һәм «бик күп насар» ғәмәлдәр ҡыла. Тамара ике йыл ярым дауамында иренең кәмселектәренә түҙә, уға «монахтар аша» мөрәжәғәт итеп ҡарай, һуңынан «уны күҙмә-күҙ» фаш итә башлай. Юрий, киреһенсә, ене ҡотороп, тағы ла насарыраҡ ғәмәлдәр ҡыла башлай. Ахырҙа Тамара «илай-илай, байлыҡ биреп, уны ҡыуып сығара». Ҡыуылған Юрий 1187 йылда Константинополдә төпләнә[1].
Никахы тарҡалғандан һуң Тамараның элекке ире уның дошманына әүерелә һәм гректарҙың ҙур ғәскәре менән Константинополдән Грузияға, юғалған тәхетен кире ҡайтарырға юллана. Юрий яҡлылар Кутаиси ҡалаһын ала һәм ул Гегути һарайында тәхеткә ултыртыла, арҡаҙаштары Гори ҡалаһына тиклем барып етә, ләкин фетнә баҫтырыла. Юрий ҡабаттан ҡыуыла, уның яҡлыларға яза бирелә (Джакели кланының биләмәләре тартып алына). Был 1191 йылда була. Тамараның ире һәм ғәскәр командиры булараҡ, Юрий Двинды һәм башҡа ерҙәрҙе мосолмандарҙан азат итә, шуға күрә әрмән сығанаҡтары, грузиндарҙан айырмалы, уның тураһында яҡшы фекерҙә.
Икенсе никахы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Юрийҙы беренсе тапҡыр ҡыуып ебәргәндән һуң, Тамара бала саҡ дуҫы, алан батшаһының улы Давид Сослан менән яңы никахҡа инә.
Грузин дәүләтен нығытыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Артабан Тамара һөжүм сәйәсәтенә күсә. Ул Твризды, Эрзерумды яулап ала, ардебиль солтанын еңә. 1195 йылдағы Шамкор алышы уға дан килтерә һәм рус риүәйәттәрендә ивер батшибикәһе Динара булараҡ сағылыш таба. Уның еңеүҙәре 1203 йылда Алеппо солтаны Нукардиндың еңелеүе менән тамамлана[3] Тамара Понттан алып Каспийғаса, Сперҙан (Трапезундтан Карсҡаса һыҙат) Дербентҡаса, Хазаретия һәм «Скифия» батшабикәһе тип таныла[3]. Үҙенең идара итеү девизы итеп ул шәфҡәтлелекте һәм хәҡиҡәтте ала: «Мин етемдәр атаһы һәм толдар хөкөмдары», — ти Тамара.
Мәҙәни тормош[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Батша һарайында арҙаҡлы яҙыусылар йыйылып, грузин телен үҫтерә һәм камиллаштыра. Уның хакимлыҡ осоронда Иоанн Шавтели менән Чахрухадзе «Алиһәгә тиң» батшабикәгә үҙҙәренең ҡоғланыулы одаларын бағышлай. Шул ваҡытта прозала донъяуи романтик бәйән итеү барлыҡҡа килә, «Амиран Дареджаниани» авторы Моисей Хонели, Виса менән Рамин тураһында фарсы повесын тәржемә итеүсе Саргис Тмогвели уның тәүге вәкилдәре була. Шота Руставели үҙенең «Юлбарыҫ тиреһендәге витязен» яҙа. Грузияның барлыҡ ҡорамдарын һәм ҡәлғәләрен Тамара менән бәйләгән легендар тарих ысынбарлыҡҡа яҡын: күпселек сәнғәт һәйкәлдәре тап уның тарафынан төҙөлгән. Шулар араһында — Ахалцихтан алыҫ булмаған ҡаяла соҡоп эшләнгән 360 бүлмәле Вардзиа һарайы. Кавказдың тау халҡы араһында христианлыҡ һәм гражданлыҡ Тамараның энергияһы һәм хәстәрлеге һөҙөмтәһендә тарала. Уның исеме Кавказдың төрлө халыҡтары араһында бер үк ихтирам менән тарала.
Һуңғы йылдары. Вафаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тамараның вафат булған йылы аныҡ билдәле түгел, бары тик 1209, 1210, 1213 йылдар тип иҫәпләнә. Ул Начармагеви резиденцияһында башланған ауырыуынан мандый алмай. Тбилиси эргәһендәге Агарани замогына (хәҙерге Коджор ҡәлғәһе тип күҙаллана) килгәс, вафат була. Кәүҙәһен Мцехетҡа алып киләләр, һуңынан Гелатта ерләйҙәр. Әммә ерләнгән урыны билдәһеҙ, археологик тикшеренеүҙәр һөҙөмтә бирмәй. Бер нисә альтернатив вариант, шул иҫәптән ул Фәләстәнда ерләнгән тигән фараздар ҙа бар[6].
Тамара батшабикә әҙәбиәттә һәм фольклорҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ риүәйәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Брокгауз менән Ефрондың энциклопедик һүҙлеге»ндә шундай ышанмыш яҙылған, йәнәһе лә, Тамара үлмәгән, ә «алтын сәңгелдәктә йоҡлай; уға халыҡтың аһ-зары барып етһә, ул терелеп, ҡабат хакимлыҡ итә башлаясаҡ». Был уның ерләнгән урыны аныҡ билдәле булмағанлыҡтан тыуған. Шулай уҡ Грузияның тау халҡы Тамараны барлыҡ ауырыуҙарҙан дауалаусы изге бағыусы тип ҡабул итә[3].
Хәҙерге матур әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тамараның тормошо һәм уның кенәздәр менән көрәше Александра Воинованың «Тамара менән Давид» романында һүрәтләнә. Унда Грузияның — XII—XIII йәҙ йыллыҡтар сигендәге тарихы дәүере, Грузия (Иверия) үҙенең дәүләт, хужалыҡ, мәҙәни тормошонда иң юғары ҡаҙыншҡа өлгәшкән ваҡыт сағылдырыла.
Башҡортостан Яҙыусылар берлеге ағзаһы Тамара Ғәниеваның 2001 йылда «Ағиҙел» журналында «Тамарис» трагедияһы баҫылып сыға. Уны Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай драма театры сәхнәләштерә һәм спектакль «Туғанлыҡ» Халыҡ-ара төрки театрҙары фестиваленең премияһына лайыҡ була[7].
Тамараның шәжәрәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- REDIRECT Шаблон:Нет ссылок в разделе
Сиркәү хөрмәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Православиела Тамара изгеләштерелгән һәм «Бөйөк Тамара» тип йөрөтөлә. Уның сиркәүҙәге иҫтәлеге 14 (1) майҙа, шулай уҡ Тыныслыҡ илсеһе ҡатын-ҡыҙҙары аҙналығында (күсеп йөрөүсе байрам) билдәләнә[2].
Башҡа хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1892 йылда асылған астероид Тамара батшабикә хөрмәтенә атала.
- Тамары батшабикә исемен Местиа ҡасабаһы эргәһендә урынлашҡан аэропорт йөрөтә — Тамара батшабикә исемендәге аэропорт[8][9].
Комментарийҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ русса һөйләшеүсе грузиндар дөрөҫ әйтелешен Тамар тип һанай.
- ↑ Тарихсылар әлегә тиклем фекер алышалар, ниндәй йылдарҙа билдәле бер тормош царицы.
- ↑ Уның грузия теле титулын მეფე була күсерергә һүҙҙәре батша, король, күрһәткәнсә Грузински-рус һүҙлеге (онлайн версияһы)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Антон Поспелов СВЯТАЯ ЦАРИЦА ТАМАРА ВЕЛИКАЯ.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Тамара Великая, благоверная царица Грузии // www.saints.ru, жития русских святых.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Тамара // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Kavkazmonitor — Осетины и Грузия
- ↑ Именной указатель, стр. 533 // Повесть временных лет / Сост., прим.
- ↑ Царица Тамара // «Грузия для всех», интернет-сайт.
- ↑ http://libmap.bashnl.ru/node/506,Тамара Ганиева.
- ↑ Аэропорт имени Царицы Тамары
- ↑ MESTIA GUIDE
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тамара // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)


text:
Гөлфиә Иҙелбаева Башҡортостандың икенсе халыҡ шағирәһе исеменә лайыҡ булды Фото: Олег Яровиков
Гөлфиә Иҙелбаева Башҡортостандың икенсе халыҡ шағирәһе исеменә лайыҡ булды
Гөлфиә Иҙелбаева Башҡортостандың икенсе халыҡ шағирәһе исеменә лайыҡ булды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов шағирә Гөлфиә Иҙелбаеваға (Юнысоваға) «Башҡортостандың халыҡ шағирәһе» исемен бирҙе. Ул — республиканың ун бишенсе халыҡ шағиры, ҡатын-ҡыҙҙар араһында иһә икенсе булып ошо абруйлы исемде алды.
Гөлфиә Аҙнағол ҡыҙы Иҙелбаева (Юнысова) — Башҡортостандың Яҙыусылар союзы, республиканың Журналистар союзы ағзаһы. Әлшәй районының Һарыш ауылында тыуған. Гөлфиә Юнысованың «Миңә бары өс кенә» тигән тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1969 йылда донъя күргән. «Зәңгәр тубым», «Дома улыбаются», «Һандуғас моңо», «Йәйғор» йыйынтыҡтарына ингән балалар өсөн әҫәрҙәрендә автор сабыйҙар мөхитен һүрәтләй һәм балалар психологияһы белгесе булараҡ сығыш яһай. Һуңғараҡ шағирәнең шиғырҙары «Буҙ турғай йыры», «Өмөтөмдән юғалма», «Аҡ ямғыр» йыйынтыҡтарына инде. Уның әҫәрҙәре 25, шул иҫәптән азербайжан, белорус, грузин, ҡарағалпаҡ, рус, фин, япон телдәренә тәржемә ителгән. Шағирә үҙе башҡа илдәр авторҙарының шиғырҙарын башҡортсаға тәржемәләгән.
Гөлфиә Юнысова шиғырҙарына Нур Дауытов, Салауат Низаметдинов, Роза Сәхәүетдинова һәм башҡа композиторҙар 300-ҙән ашыу йыр ижад иткән. Уның «Осоп булмай ҡанатһыҙ» музыкаль комедияһы Сибай драма театрында ҡуйылды.


text:
- Подробности
- Просмотров: 399
БӨРӨ БАШҠА МИЛЛӘТТӘР ӨСӨН УҠЫТЫУСЫЛАР МӘКТӘБЕ. 1882 й. урыҫ булмаған халыҡтар араһынан уҡытыусылар әҙерләү һәм улар араһында христианлыҡты таратыу маҡсатында нигеҙ һалына. Халыҡ мәғарифы министрлығы ҡарамағында була. 2 класлы башланғыс уч‑ще тамамлаған, 15 йәше тулған үҫмер егеттәр — башҡорттар, мариҙар, сыуаштар, татарҙар, удмурттар, 1888 й. алып урыҫтар ҙа ҡабул ителә. Уҡыу 3 йыллыҡ, түләүле була (ярлылар ҡаҙна, земство аҡсаһына тотола); уҡытыусылар семинариялары программаһы б‑са урыҫ телендә алып барыла, 1890 й. башлап мари теле өйрәнелә. Дөйөм ятағы, оҫтаханалары, ярҙамсы хужалығы (ашлыҡ һуғыу һарайы, аҙбарҙары, ат һарайҙары һ.б.) була. 1899 й. алып мәктәп эргәһендә Святителдәр Гурий, Варсонофий һәм Герман сиркәүе эшләй. Мәктәп эргәһендә практика үткәреү өсөн башланғыс уч‑ще асыла. 1895 й. 23 мари, 9 урыҫ, 5 сыуаш, 4-әр удмурт һәм татар, 1-әр башҡорт һәм коми-пермяк уҡый. 300-ҙән ашыу башланғыс уч‑ще уҡытыусыһы әҙерләнә. 1920 й. мари пед. курстары итеп үҙгәртелә һәм Бөрө өйәҙе Николо-Берёзовка а. (хәҙ. Краснокама р‑ны; ҡара: Николо-Берёзовка мари педагогия училищеһы) күсерелә. Инспекторҙары: Н.П.Вишневецкий, М.Д.Попов һ.б.
Т.М.Әминев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 424
ГОМЕОСТАЗ (гр. homoios — оҡшаш, бер үк һәм stasis — хәрәкәтһеҙлек, торош), биол. системаларҙың тирә-яҡ мөхиттең үҙгәрешенә ҡаршы тороу, составының һәм үҙенсәлектәренең сағыштырмаса динамик тотороҡлолоғон һаҡлап ҡалыу һәләте. Г. төрлө ойошоу кимәлле организмдарға — бер күҙәнәклеләрҙән алып күп күҙәнәклеләргә тиклем — хас. Физиол. һәм генетик Г. айырып йөрөтөлә. Физиол. Г. эске динамик тотороҡлолоҡто һаҡлаған көйләгес механизмдар системаһы аша өлгәшелә. Хайуандарҙа осморегуляция механизмдары формалашҡан, водород иондары концентрацияһы, ҡан составы, ҡан баҫымы, тән т‑раһы сағыштырмаса тотороҡло булып ҡала. Иң камил Г. ҡатмарлы төҙөлөшлө хайуандарҙа күҙәтелә. Г. тәьмин итеүсе ағза һәм системаларҙың эшен көйләү үҙәк нервы системаһы (башлыса баш мейеһе ҡабығы), симпатик нервы системаһы ярҙамында башҡарыла, гипофиз, бөйөр өҫтө биҙҙәре һ.б. эске секреция биҙҙәре эшмәкәрлеге ҙур әһәмиәткә эйә. Үҫемлектәрҙә күҙәнәк кимәлендә Г. тотоу башлыса плазмалемма (тышҡы мөхиттән күҙәнәккә туҡлыҡлы иондарҙың һәм һыуҙың килеүе) һәм тонопласт (вакуолдәрҙән протоплазмаға запас матдәләрҙең күсеүе) аша бара. Генетик Г. — популяцияның үҙгәреүсән тирә-яҡ мөхит шарттарында генотипик структураһының сағыштырмаса тотороҡлолоғон һәм бөтөнлөгөн һаҡлап ҡалыу һәләте. Башҡортостанда Г. өйрәнеү 20 б. 50‑се йй. башлана, респ. климат шарттарына яраҡлаштырылған иген культураларының һәм ҡуҙаҡлы иген культураларының мул уңыш биреүсе сорттарын сығарыуға бәйле; Ауыл хужалығы институтында (С.А.Ҡунаҡбаев, В.Х.Хангилдин) алып барыла. 60‑сы йй. — Аграр университетта (Н.Р.Бәхтизин, Р.Р.Исмәғилев) һәм Биология институтында (В.К.Ғирфанов), 70‑се йй. башлап Биохимия һәм генетика институтында (В.А.Вәхитов, Ш.Й.Ғиләжетдинов), Башҡорт дәүләт университетында (Р.Р.Әхмәтов) Г. молекуляр-генетик тәбиғәте һәм үҫемлек Г. механизмдары өйрәнелә.
Р.Р.Әхмәтов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Мөхөтдин ән-Нәүәүи
Мөхөтдин Әбү Зәкрийя́ Яхья́ ибн Шәрәф ән-Нәүәүи (ғәр. محيي الدين النووي; 1233, Нава — 1278, Нава) — ислам дин белгесе, факих, мөхәддис. Имам ән-Нәүәүи булараҡ билдәле.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уның тулы исеме: Мөхөтдин Әбү Зәкрийя Яхья ибн Шәрәф ибн Мари ибн Хәсән ибн Хөсәйен ибн Хизам ибн Мөхәммәт ибн Джумата ән-Нәүәүи әш-Шәфии әд-Димашки. Ән-Нәүәүи мосолман йыл иҫәбе буйынса 631 йылдың мөхәррәм айында (1233 йылдың октябрендә) Нава ауылында (хәҙерге Даръа провинцияһында Дамасктан көньяҡта ятҡан Сирия ҡалаһы) тыуған [2]. Бик бәләкәй сағында Ҡөрьәнде яттан белгән. Уның атайы, улының һәләтен күреп, 1251 йылда улын Дамаск ҡалаһына алып бара. Дамаск ул ваҡытта ислам донъяһының мәғрифәтселек үҙәктәренең береһе була. Дамаскка килгәс ән-Нәүәүи әр-Равахийя мәҙрәсәһенә уҡырға инә, унда шәфиғый хоҡуҡ фәнен өйрәнә. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә «әт-Танбих» һәм «Мухаззаб» китаптарын ятлап ала.[3]. Ән-Нәүәүи былай тип һөйләй: «649 йылда (хижрә), миңә 19 йәш тулғас, атайым мине Дамаск ҡалаһына алып килде, һәм мин әр-Равахийя мәҙрәсәһенә урынлаштым. Ике йыл мин ҡырын төшөп ятманым, дүрт ай эсендә „әт-Танбих“ китабын ятланым, ә ҡалған ваҡытта мин „әл-Мухаззаб“ китабының беренсе сиреген („Табыныу төрҙәре тураһында“) ятланым» [4].
Тәүҙә медицинаны өйрәнә башлай, ләкин бер ни тиклем ваҡыттан һуң үҙен ислам фәнен өйрәнеүгә бағышлай[2]. Имам ән-Нәүәүи былай тип яҙа: «Бер ваҡыт мин медицинаны өйрәнергә булдым. Медицинаны өйрәнеү маҡсатында Ибн Синаның (Әбүғәлисинаның) китабын һатып алдым. Минең йөрәгем „ҡарайҙы“, һәм мин бер нисә көн, бер ни ҙә эшләй алмаҫлыҡ булып, тарҡау, иғтибарһыҙға әйләндем. Шул саҡ мин был хәлдең сәбәбен эҙләй башланым. Алла, минең медицина менән шөғөлләнеүем мине шундай хәлгә индерә тип, минең күңелемә һалды. Шунан мин тиҙ генә Әбүғәлисинаның китабын һаттым һәм өйҙән медицина фәне менән бәйле бөтә нәмәне сығарып ташланым. Шул саҡ минең йөрәгем тағы ла яҡтырҙы һәм минең хәлем дә яҡшырҙы.»[4]. 1253 йылда атайы менән бергә Мәккәгә барып хаж ҡыла. Үҙ ғүмере эсендә ул ике тапҡыр хаж ҡыла. Уның фикх өлкәһендәге уҡытыусылары булып Исхак әл-Мәғриби, Әбу Шама әл-Мәҡдиси (Дамаск мөфтөйе), Үмәр әл-Арбали һәм башҡа билдәле дин белгестәре торалар[4]. Ясин әл-Маракиши уның суфизмда шейхы булып тора[5][6].
1257 йылдан башлап дини хеҙмәттәр яҙа башлай. 1266 йылдан Дамаск ҡалаһында әл-Әшрафийя мәҙрәсәһен етәкләй. Был поста ул вафат булып ҡалған Әбу Шама әл-Мәҡдисиҙы алмаштыра. Уҡыған йылдарында уның һаулығы һиҙелеп ҡаҡшай. Ләкин быға ҡарамай, хатта мәҙрәсә етәксеһе булғас та, үҙенең эш хаҡын хәйриәгә тотоноп, имам ән-Нәүәүи бик ябай йәшәй[2].
Ән-Нәүәүи халыҡ араһында шул тиклем ҙур абруйға эйә була. Шундай хәл билдәле. Мәмлүктәр Сирияны баҫып алғас, улар халыҡҡа хәрби налог һалалар. Халыҡ ярҙам һорап имам ән-Нәүәүигә мөрәжәғәт итә. Имам Мәмлүк солтаны Бейбарсҡа Сирия халҡын налогтан азат итеүен, шулай уҡ килемдәре кәмегән мәҙрәсә уҡытыусыларын яҡлауын һорап мөрәжәғәт итә. Солтан имамдың үтенесен ҡәнәғәтләндереүҙән баш тарта. Улай ғына түгел, ул имам ән-Нәүәүиҙе, был налогтарҙы законлаштырыусы Фәтвәне раҫлап ҡул ҡуймағаны өсөн Дамасктан ҡыуҙыра. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, имам ән-Нәүәүи был фәтвәгә ҡул ҡуйыуҙан баш тартыусы берҙән бер фәких була. Имам тормошондағы был тарих Сират әз-Заһир Бейбарс тигән популяр романда сағылыш таба. Унда солтан бер ни тиклем ваҡытҡа һуҡырая һәм бының өсөн ән-Нәүәүиҙе ҡәһәрләй[2]. Фикхтан тыш, имам ән-Нәүәүи хәҙис ғилемен өйрәнә. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ул ислам фәненең был өлкәһендә билдәле ғалим булып китә. Имам ән-Нәүәүи, хәҙистәр йыйынтыҡтарына аңлатма һәм хәҙис тәғлимәте нигеҙҙәре буйынса китаптар яҙып, хәҙис ғилеме үҫешенә ҙур өлөш индерә. Уның «Рияд ас-Салихин» (1271 йылда тамамланған) исемле хәҙистәр йыйынтығы мосолман донъяһында иң абруйлыларҙың береһе һанала[3].
1257 йылдан башлап имам ән-Нәүәүи Әшрәфия мәҙрәсәһендә уҡыта башлай[2].
Ғүмеренең аҙағында ул Иерусалим һәм Хевронда була. Тәҡүәле һәм дәрүиштәрсә көн итә. Бер ҡасан да өйләнмәй һәм балалары булмай[3]. Имам ән-Нәүәүи ата-әсәһе янында, үҙенең тыуған ауылында, 45 йәшендә ауырып вафат була. Был хәл хижрә буйынса 676 йылдың рәжәп айының 24 (йәки 14)-се көнө (1277 йылдың 22 декабре) төнөндә була. Тыуған ауылында ерләнгән[2].
Мөхөтдин ән-Нәүәүи ҡәберен мосолмандар хөрмәт итәләр, уны уратып кәшәнә төҙөйҙәр.[7]. Ҡәбер өҫтөндә ҙур ағас үҫеп сыға[4]. 2015 йылдың ғинуарында «Джебхат-ән-Нусра» боевиктары имамдың кәшәнәһенә мина һалып шартлаталар[8].
Дини тәғлимәт өлкәһендә эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ән-Нәүәүи шәфиғый хоҡуҡ мәктәбенең иң күренекле ғалимдарының береһе була[3]. Ул үҙенең дини фән һәм аскетизм өлкәһендәге белеме менән айырылып тора. Үҙенең бөтә ваҡытын белем туплауға, мәғлүмәт эҙләүгә һәм төрлө табыныу эштәренә арнай.
Хәҙистәрҙе өйрәнеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөгөнгө көндә имам ән-Нәүәүи ислам дин белгестәренең иң абруйлыларының береһе булып тора. Ул Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тормош юлы, ҡылған ғәмәлдәре, фекерҙәре, уның хаҡында риүәйәттәр тупланған «Сөннә» китабын яҡшы белгән һәм уға, аҙаҡ килгән дин белгестәренә ҡарағанда, ҡатыраҡ талап ҡуйған. Мәҫәлән, ул тик биш хәҙистәр йыйынтығын ғына ҡанун һаналған дини китаптар иҫәбенә индергән. Сунан Ибн Маджа менән имам Әхмәттең Муснадын бер үк дәрәжәләге китаптар тип иҫәпләгән[2].
Имам Мөслимгә ихтирамлы мөнәсәбәттә булыуына ҡарамаҫтан, ул имам әл-Бохариҙы юғарыраҡ баһалаған. Ул Мөслимдең «Сахих» китабына иң билдәле аңлатманы яҙған — әл-Минхадж фи шарх Сахих Мөслим. Был китаптың инеш һүҙендә ул хәҙистәрҙең ҡараламаһын һәм уларҙың тапшырылыу тарихын яҙған. Ул тапшырыусылар сылбыры (иснад) буйынса иҫкәрмәләр генә биреп ҡалмаған, хәҙистәргә грамматик аңлатма ла биргән. Үҙенең хеҙмәттәрендә ул хәҙистәрҙең дини һәм хоҡуҡи аспекттарын бирә, кәрәк булғанда хоҡуҡи мәктәптәрҙең нигеҙ һалыусыларынан ғына түгел, ә уларҙан алдан булғандарҙан да (әл-Аузаи һәм башҡалар), өҙөмтә килтерә. Ул шулай уҡ имам Мөслимдең хеҙмәтенә исем ҡуя[2]. Уның китаптары араһынан шулай уҡ Китап әл-Арбаинды, әл-Бохариҙың һәм Әбү Дауыттың Сахихына тамамланмаған аңлатманы һәм Ибн әс-Сәләхтең «Умм әл-хәҙис» китабынан өҙөктәрҙе (әт-Тәҡриб ва әл-тәфсир) телгә алырға мөмкин[2].
Имам ән-Нәүәүиҙең «Арбауна нәүәүи» (Ҡырҡ һайланғанхәҙис) китабында диндең иң мөһим аспекттарын үҙ эсенә алған ҡырҡ хәҙис тасуирлана. Һәр хәҙис исламдың бөйөк нигеҙҙәренең береһен һүрәтләй һәм, дин белгестәре бөтә исламдың нигеҙе тип атағандар иҫәбенә инә. Бынан тыш, автор шундай ҡағиҙәгә таяна, уға ярашлы ҡырҡ хәҙистең һәр береһе ышаныслы булырға, уларҙың күбеһе «әл-Бохари Сахихында» һәм «Мөслим Сахихта» килтерелергә тейеш. Күптәр ән-Нәүәүигә тиклем һәм унан һуң ҡырҡ хәҙис һайлайҙар, әммә ән-Нәүәүиҙең «Арбауна нәүәүи» әҫәре бөтә донъяның мосолмандары араһында иң популяр китаптарҙың береһе булып тора.
Фикх[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Имам ән-Нәүәүиҙең фикхта әһәмиәте, моғайын, хәҙис тәғлимәтендәгегә ҡарағанда ла ҙурыраҡтыр. Уның «Минхаж әт-талибин ва умдатуль муфтийин» (1270 йылда тамамланған) китабы, әр-Рафии (Ҡалып:Хижра йылы йылда вафат булған) хеҙмәте менән бер рәттән шәфиғый хоҡуғы буйынса иң мөһим китаптарҙың береһе һанала. Ибн Хәжәр әл-Хайтамиҙың («Тухфа әл-Мохтаж») һәм әр-Рамлиҙың («Нихая әл-мохтаж») был китапҡа аңлатмалары шәфиғый мазхабының закон сығарыу китаптары тип иҫәпләнә. Минхаж әт-талибин китабына әр-Рафииҙың Мохаррар китабынан өҙөктәр һәм уға аңлатма инә [2].
Ән-Нәүәүиҙең хоҡуҡ буйынса хеҙмәттәренән Равда фи мухтасар шарх әр-Рафии (1270 йылда тамамланған) китабын телгә алырға мөмкин. Уның был китабында йыш ҡына Әбү Исхак әш-Ширазиҙың «әл-Мухаддаб» һәм «әт-Танбих», шулай уҡ Ибн әл-Аттар тарафынан йыйылған фатуалар рәүешендә һаҡланған Әбү Хәмит әл-Ғәзәлиҙың «әл-Вәсил» китаптарына аңлатма бирелә[3][2]. Биографиялар һәм грамматика буйынса яҙылған китаптарҙан «Тахзибуль асмаи ва люгат» һәм Тахриру танбих (1272 йылда тамамланған) китаптарын әйтеп китергә була[2].
Бүтән хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мөхөтдин ән-Нәүәүи Абдул-Кәрим әл-Кушайриҙың «Рисала»һын өйрәнә һәм доғалар буйынса «Китаб әл-Азхар» (1268 йылда тамамлаған) яҙа[9].
Библиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хәҙис тәғлимәте
- Әл-Минһаж фи шарх Сахих Мөслим Ҡалып:Ar4 — Мөслимдең ышаныслы хәҙистәр йыйынтығына аңлатма .
- Шарх Сунан Әби Давуд Ҡалып:Ar4 — Әбү Дауыттың хәҙистәр йыйынтығына аңлатма (китап тамамланмаған).
- Шарх Сахих әл-Бохари — әл-Бохариҙың хәҙистәр йыйынтығына аңлатма; китап киң билдәле түгел, сөнки ән-Нәүәүи уны тамамлап өлгөрмәй.
- Мухтасар Сунан әт-Тирмизи.
- Хуласат-уль-Ахкам мин Мухиммати-с-Сунани ва Каваиди Ислям.
- Хулят-уль-Әбрәр ва Шиар-үл-Ахяр, Фи талхиси-д-Даават валь-Азкар әл-Мустахаббату фи Лайли ва Нахар,
- Рийаду с-Салихин (диндар кешеләр баҡсаһы) Ҡалып:Ar4 — ислам донъяһында иң күп һатылыусы китап.
- Азкар әл-Мунтахибату мин Калями Саййиди Абрар Ҡалып:Ar4 — тормоштоң һәр осрағында уҡыла торған доғалар йыйылған китап.
- Такриб ва Тайсир ли Маърифати сунани Әл-Башир Ән-Назир Ҡалып:Ar4 — хәҙистәрҙе өйрәнеү фәне тураһында китап.
- Иршаду-т-Туляб-үл-Хакаик иля маърифатиль Хакки мин Худа Хайри Халаики.
- Ма тамассака иляйхи Хаджатуль Карии ли Сахихи әл-Бохари.
- Арбауна нәүәүи (Ҡырҡ һайланған хәҙис) (ғәр. الأربعون النووية)
- Фикх
- Минхаджу-т-Талибин ва умдатуль Муфтийин — шәфиғый мазхабы нигеҙҙәре.
- Равзату-т-Талибин ва Умдатуль Муфтийин.
- Матн әл-Изах фи Манасик Ҡалып:Ar4 — хаж ҡылыу мәсьәләһе буйынса китап.
- Адабуль Фатва валь Муфти валь Мустафта Ҡалып:Ar4
- Фикхуль Мукаран.
- Әл-Маджму шарх әл-Мухаззаб Ҡалып:Ar4 — ислам хоҡуҡ фәне тураһында китап.
- Башҡалары
- Тибьян фи Адаби Хамалятиль Ҡөрьән Ҡалып:Ar4
- Тахзибуль Асмаи ва Люгат (биографиялар һәм һөйөү тураһында) Ҡалып:Ar4 — ғалимдарҙың биографиялары тураһында китап.
- Табакатуль Фукаха (биографиялар һәм һөйөү тураһында)
- Тахриру танбих (тел тураһында) Ҡалып:Ar4
- Тархис Биль-Киями Лизавиль Фазли валь Мазияти мин Ахлиль Ислям Ҡалып:Ar4
- Табакату Шифаят
- Бустан әл-Арифин — суфизм фәне тураһында китап (китап тамамланмаған).
- Вирду миналь Азкар
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Encyclopaedia of Islam, Encyclopédie de l’Islam — 1913.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 Heffening, W., 1993, с. 1041
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Али-заде, А. А., 2007
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Tariqat, 2013
- ↑ ас-Субки {{{заглавие}}}.
- ↑ әз-Захаби Сияр алями ан-нубаля.
- ↑ Имам ән-Нәүәүи зыяраты (р.а.) - (Сирия зыяраттары). YouTube.com (2013-10-22). 11 ғинуар 2015 тикшерелгән.
- ↑ Дараа провинцияһында Нава ҡалаһында террористар имам ән-Нәүәүи кәшәнәһен емерҙеләр. САНА (2015-01-07). 9 ғинуар 2015 тикшерелгән.
- ↑ Heffening, W., 1993, с. 1042
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Али-заде, А. А. Мөхөтдин ән-Нәүәүи (архив ) // Исламский энциклопедический словарь — М.: Ансар, 2007.
- Ҡалып:ЭИ/2
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Имам ән-Нәүәүи биографияһы. Tariqat.ru (2013-09-11). 13 ғинуар 2015 тикшерелгән.


text:
Ни өсөн Үткәлдә битарафтар юҡ?20-12-2017, 00:05 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
Белорет районының Үткәл ауылы халҡы йыр-бейеүгә маһирлыҡтары, дәртле булыуҙары менән башҡаларҙан айырылып тора, әммә быға тиклем клубтарының авария хәлендә булыуы иркенләп байрам саралары, концерттар ойошторорға форсат бирмәй.
Уңайлыҡтар булмағас, ситтән артистарҙы, театр тамашаларын да йәлеп итеүе ауыр була. Былтыр район етәкселәре менән осрашыуҙа үткәлдәр барыһын да борсоған проблеманы хәл итеүҙәрен үтенәләр. Муниципаль район хакимиәте башлығы Владислав Миронов мәҙәниәт усағын капиталь ремонтлатырға һүҙ бирә. “Вәғәҙә – иман” тиҙәр, күп тә үтмәй, район бюджетынан ремонт эштәрен атҡарыу өсөн өс миллион һум аҡса бүленә.
Һәм бына ошо көндәрҙә Үткәл ауылы халҡы ҙур ҡыуаныс кисерҙе: капиталь төҙөкләндергәндән һуң ишектәрен асҡан клубтарына төклө аяҡтары менән баҫырға насип булды уларға. Үткән быуаттың 80-се йылдарында төҙөлгән мәҙәниәт усағын танырлыҡ та түгел. Аҫҡы бүрәнәләре сереү сәбәпле, бер яҡҡа ауыша башлаған бинаның нигеҙе нығытылып, бүрәнәләре яңыға алмаштырылғас, клуб бейегәйеп ҡалған. Яҙын-көҙөн түшәмдән һыу тамсылап ыҙалатҡан түбә тулыһынса алыштырылған, иҙәндәр яңыртылған.
Стена-түшәмдәр, бинаның тышҡы яғы заманса көпләнгән. Евротәҙрәләрҙә ҡояш нурҙары уйнай. Яңы шаршауҙар эленеп, бер аҙ ҙурайтылғас, сәхнә лә танымаҫлыҡ булып үҙгәргән. Ҡеүәтле яҡтыртҡыстар, яңы йыһаз ҡуйылғас, майҙаны шул уҡ ҡалһа ла, клуб эсе иркенәйеп ҡалғандай булған.
Был көндө түҙемһеҙлек менән көткән ауыл халҡы ошо уңайҙан байрам ойошторҙо. Уларҙың шатлығын уртаҡлашырға район хакимиәте башлығы Владислав Миронов, мәҙәниәт идаралығы начальнигы Зәлифә Әғләмова, Шығай ауылы советы хакимиәте башлығы Хәлим Ғәлиастанов һәм башҡа мәртәбәле ҡунаҡтар килгәйне. Владислав Геннадьевич барыһын да матур сара менән тәбрикләп, ҡотлау һүҙҙәрен еткерҙе:
– Ауылдың йәмәғәт һәм сәйәси тормошо, нигеҙҙә, мәҙәниәт йортонда уҙа. Киләсәктә бында үткәлдәрҙең йәшәйешен тағы ла яҡшыртыу, йәнләндереү буйынса изге эштәр атҡарылыр, балалар тауышы, йыр-моң өҙөлмәҫ, тип ышанабыҙ, ә беҙ иһә район мәҙәниәтен үҫтереүгә көсөбөҙҙө, ваҡытыбыҙҙы бер ҡасан да йәлләмәйәсәкбеҙ, – тине һәм төҙөкләндереү эштәрен ваҡытында һәм сифатлы итеп башҡарған Белорет ҡалаһының “Төҙөлөш-монтаж идаралығы” йәмғиәте директоры Юрий Домнинға БР Мәҙәниәт министрлығының Рәхмәт хатын тапшырҙы.
Шундай уҡ хөрмәт Үткәл мәҙәниәт йорто директоры Мәҙинә Йомағужинаға ла күрһәтелде. Ғөмүмән, был көндә ауылдың мәҙәни тормошонда әүҙемлек күрһәткән байтаҡ һәүәҫкәр артистар, клубтың биләмәһен төҙөкләндереүҙә, сүп-сарҙан таҙартыуҙа ҡатнашҡандар төрлө кимәлдәге наградаларға, бүләктәргә лайыҡ булды. Ағас-кәртә менән ярҙам иткән эшҡыуар Мәхмүт Бадалов та ауылдаштарының рәхмәтен ишетте.
Эйе, йыр-моңға, халҡыбыҙҙың мәҙәниәтенә битараф булмаған кешеләр йәшәй Үткәлдә. Бәләкәй генә ауылда һигеҙ ижади коллективтың уңышлы эшләп килеүе күп нәмә тураһында һөйләй. Ауылдың исемен йөрөткән халыҡ инструменттары ансамбле районда ғына түгел, республика кимәлендә лә билдәлелек яулап өлгөргән.
2013 йылда “Үткәл” ансамбленә “халыҡ” исеме бирелә, ә быйыл Хәйбуллала уҙғарылған “Мин тормошто яратам!” фестивалендә улар район данын яҡлап, икенсе урынды яулай. Йырсылар ансамбле эше лә маҡтауға лайыҡ, күптән түгел Ғәли Хәмзин исемендәге район буйынса йыр конкурсында Үткәл һандуғасы Таңһылыу Вахитова гран-при яулай.
“Ләйсән”, “Сулпылар” бейеү ансамблдәре лә ауылдаштарын уңыштары менән һөйөндөрөп тора. Әйткәндәй, клуб бер йылға ябылһа ла, мәҙәни тормош һүнеп ҡалмай ултыраҡта: байрам сараларын, конкурс-бәйгеләрҙе мәктәптең спорт залында уҙғаралар, түңәрәктәрҙең эше лә дауам итә.
Үткәл һәүәҫкәрҙәре бөгөн айырыуса дәртләнеп сығыш яһаны. Ауыл таланттары өсөн бигерәк тә ҙур байрам – йыл буйы төҙөкләндерелгән мәҙәниәт йорто асылды бит! Йәше лә, ҡарты ла, бәләкәй балалар ҙа ихлас үҙ һәләттәрен күрһәтергә тырышты. Күршеләренең оло ҡыуанысын уртаҡлашырға Инйәр, Үҙәнбаш артистары ла килгәйне. Акустикаһы яҡшыртылған сәхнәлә йырҙар тағы ла моңлораҡ, яңы һалынған иҙәндәрҙә тыпырлауҙар тағы ла дәртлерәк кеүек тойолдо.
Киләсәккә ынтылып заманса йәшәргә, халыҡтың аң-кимәлен үҫтерергә, рухын нығытырға булышлыҡ итеүсе мәҙәниәт усағының бик күп изге башланғыстарға нигеҙ һалырына шик юҡ.
Римма СОЛТАНОВА.


text:
Новости
15 марта 2018 года в прямом эфире радио «Юлдаш» в беседе участвовали зав. отделом Г.Р. Хусаинова и проф. БашГУ М.Х. Идельбаев.
15 марта 2018 года в прямом эфире радио «Юлдаш» (передача “Открытая студия”) в беседе на тему «Устное народное творчество в современных условиях», организованной журналистом Р.Х. Сагитовым, участвовали зав. отделом Г.Р. Хусаинова и проф. БашГУ М.Х. Идельбаев. Речь в основном шла о прошедшем в начале марта в г. Туле IV Всероссийском конгрессе фольклористов, о современном состоянии башкирского фольклора, о подготовке кадров по фольклористике.
Рәсүл Сәғитов:
– Фольклор – нимә ул? Инглиздән килә, ике өлөштән тора, тәүгеһе һәр кемгә аныҡ билдәле – халыҡ. Икеһе бергә – «халыҡ аҡылы». «Белеме» тиһәк тә була. Ошо ауыҙ-тел ижадын өйрәнеүсе фән фольклористика тип атала.
Әҙәбиәтте, яҙма нәфис ижадҡа ғына ҡалдырып, тарайтмай, ғөмүмән һүҙ сәнғәте булараҡ алһаҡ, фольклор – әҙәбиәттең айырым бер бүлеге, ә фольклористика әҙәбиәт ғилеме өлөшө килеп сыға. Бөгөнгө тапшырыу үҙәгенә ҡуйылыр мәсьәләнең, йәмғиәт иғтибарының уға кәрәктән бер килке һайлығы арҡаһындамы, матдилыҡтың рухилыҡтан һирәк тимәҫлек өҫтөн баһаланыуынанмы , кәм күренгән мөһимлеген күтәреү өсөн әйтелде былар. Ә ысынында ул – тотош донъя лабаһа! Халыҡтың тормошо, тарихы. Кешенең тойғолары, хистәре, фекерҙәре, һығымталары, һөйөнөсө, көйөнөсө. Хайран затлы һандыҡ.
Фольклорҙа һәр кем тап үҙенекен, нәҡ уға тәғәйенде, ул аңлағанды ғына табалыр ки. Халыҡ ижады халыҡтың үҙен, донъялағы нисә-нисәмә милләт араһынан үҙенең генә кемлеген төшөндөрә бит, тәрәнгә ҡарау, тимәк, алыҫҡа – киләсәккә лә бағыу мөмкинлеген бирә был. Ә тәрбиә һуң, ә әхләҡ һуң!? Быларҙы әлеге ижад күмәртәләп тарата, ботлап һеңдерә.
Тел тураһында айырым әйтергә кәрәк. Шулай тигәндә, эпостарыбыҙ киңлегенә үк иркенләмәй, ҡыҫҡараҡ, көнитмешкә яҡыныраҡ жанр – мәҡәл, әйтемдәребеҙҙе генә миҫал итеү ҙә етә, белеп, урынлы ҡулланғанда, уларҙың телмәрҙе ни тиклем балҡытып ебәргәнен өҫтәмә белдереп торайыҡмы икән!? Ә күпмеләренең Тыуған илде һөйөүгә өндәгәнен, бөтә булған изге төшөнсәләрҙе әләм итеп күтәргәнен беләбеҙ, тимәк, бөгөн өҫкәрәк сығарылырға ниндәйҙер дәрәжәлә, танмайыҡ, мохтаж ватандарлыҡ тойғоһо ла бит халыҡ ижадында ныҡлы тамырлана – ил һаҡлау, батырҙар тураһындағы әҫәрҙәрҙең үҙҙәрен генә түгел, жанрҙарын теҙеү өсөн дә ваҡыт күп кәрәк. Бына шундай мәртәбәле өлкә ул фолькор – халыҡ ижады вә халыҡ аҡылы.
Мөһимлекте иҫбатлап, төрлө саралар ҙа уҙа тора. Ошо көндәрҙә 2020 йылда Башҡортостанда шаулар Бөтә донъя фолькориадаһы саралары раҫланғаны мәғлүм. Рәсәйҙең үҙендә дүрт йылға бер конгрестар ойошторола килә һәм сираттағыһы быйыл, марттың тәүге аҙнаһында, Тулала эшләне. Унда Башҡортостандан ҙур делегация – ете кеше ҡатнашты һәм әлеге күплек республиканың фольклор йәһәтенән дә тәрән тарихлы ла, мул емешле лә булғанын раҫлай, әлбиттә.
Студияла делегацияның ике ағзаһы – филология фәндәре докторҙары Мирас Иҙелбаев менән Гөлнур Хөсәйенованы сәләмләйбеҙ.


text:
– Был осраҡта һеҙгә килтерелгән зыян гражданлыҡ хоҡуғы мөнәсәбәттәре аша түләттерелә ала. Уның өсөн Рәсәй Федерацияһы Гражданлыҡ кодексының икенсе өлөшөндәге 1064-се статьяһы менән ҡоралланыу зарур. Зыянға баһалау экспертизаһы үткәрергә һәм ғәйепле кешенең йәшәү урыны буйынса судҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк.
Бында ысын мәғәнәһендә эш гөрләй: иртән ҡыҙ-ҡырҡын фермаларға һауынға ашыҡһа, ирҙәр малға аҙыҡ таратырға тип аттарын егә. Баҫыуҙа трактор тауышы ла һары таңдан ҡара кискә ҡәҙәр тынмай. Һәр ерҙә – тәртип, таҙалыҡ һәм бөхтәлек. Элекке ҡеүәтле колхоз-совхоздарҙы хәтерләтә бөгөн «Базы» ауыл хужалығы етештереү кооперативы.


text:
Ғәйфулла олатай Ғәбитовҡа быйыл 91 йәш тулды. Ул 112-се Башҡорт атлы дивизияһында хеҙмәт иткән. Ауылдашыбыҙ, пулеметын дүрт атҡа егелгән тачанкаға тейәп, Дон ярҙарынан Германияның Эльба йылғаһына тиклем барып еткән.
Ғәйфулла олатай Ғәбитовҡа быйыл 91 йәш тулды. Ул 112-се Башҡорт атлы дивизияһында хеҙмәт иткән. Ауылдашыбыҙ, пулеметын дүрт атҡа егелгән тачанкаға тейәп, Дон ярҙарынан Германияның Эльба йылғаһына тиклем барып еткән.
Йөҙ йәшлек ветеран беҙҙе ҡапҡа алдында ҡаршы алды. Әйҙүкләй-әйҙүкләй өйгә алып инде лә ейәнсәренә сәй ҡуйырға ҡушты.
Шулай тип сәләмләне республика Президенты Рөстәм Хәмитов бер төркөм уңғандарға Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырыу тантанаһында.
Илебеҙ имен булһын
Башҡортостан, тыуған илем,
Гүзәл һинең ерҙәрең!
Бөгөнгөләй тыныс булһын
Алда килер көндәрең.
— Фронтҡа мине 1943 йылда алдылар. Благовещенда пулеметсылар училищеһын тамамланым. 15-се гвардия уҡсылар дивизияһында хеҙмәт иттем. Украинаны дошмандан азат итеүҙә ҡатнаштым. Ул ҡан ҡойошта күпме кешенең ғүмере өҙөлдө! Һуғыштан һуң бер нисә тапҡыр Ҡырымда булдым. Һуғыш мәхшәрен ҡабаттан күҙ алдынан үткәреп, тыныс урамдарҙан йөрөнөм.
Шуға ла Украиналағы бөгөнгө хәлдәргә битараф түгелмен. Ҙур ҡыйынлыҡ менән яулап алынған тыныслыҡ ҡаҡшамаһын ине.
Тәүге бейеүе – "Бәләкәй батыр"ҙы биш йәшендә башҡарған Данияр. Сығышының көслө алҡышҡа күмелеүе малайға ҙур дәрт өҫтәй. Һөҙөмтәлә күп тә үтмәй райондың 75 йыллыҡ юбилейына бағышлап уҙғарылған "Илеш еренең бәләкәй батыры" тигән бейеү конкурсында төп бүләккә лайыҡ була. Унан Өфөлә үткән бәйгелә I урынды яулай, Санкт-Петербургта ойошторолған "Талант ҡанаттары" тигән халыҡ-ара ярышта ла I дәрәжә дипломға лайыҡ була. Бейеүсе малай "Байыҡ" бейеү конкурсында ла алдынғылыҡты бирмәй.
Әле Данияр Үрге Йәркәйҙең Т. Рахманов исемендәге 2-се мәктәбендә белем ала. Яҡшы уҡыуы, өлгөлө тәртибе өсөн староста итеп һайланған. Былтыр район хакимиәте башлығының стипендиаты булған.
Данияр буш ваҡытында шахмат, шашка уйнай, бокс, гимнастика менән шөғөлләнә. Биш йәшенән "Тәүбә" мәсетендә Ислам серҙәренә төшөнә башлаған.
Был көндә Еңеүгә үҙ өлөшөн индергән — фронтта ҡатнашҡан, тылда хеҙмәт иткән йәиһә бала сағынан эшкә егелгән — өлкән быуын вәкилдәрен ихлас күңелдән ҡотлайыҡ.
Д. Хәсәншин көйө.
Тормош нурлы, тормош матур,
Тыныс булыр бар яҡта,
Сөнки илебеҙ сигендә
Ағайым тора һаҡта.
Уйнайбыҙ ҙа, йырлайбыҙ ҙа
Бәхетле бала саҡта,
— Ул нисек ветеран икән? Һуғыш ваҡытында ун йәштәр тирәһендә булғандыр инде...


text:
Марат Тулебаевтың инеш һүҙе:
Һәр кемдең тыуған ере берәү генә була. Йылдар үтеп, ғүмер уҙып, илдәр гиҙеп күпме генә йөрөмәһен, кеше йәнтөйәге хаҡында хәтирәне күңеленең иң түрендә һаҡлай, кендек ҡаны аҡҡан, тәүләп тәпәй баҫҡан тупрағын һәр саҡ һағына, унда ашҡына. Ундағы һәр аҡлан, шишмә, тау әйтеп биргеһеҙ ҡәҙерле, сөнки ул бала саҡтың ғәзиз мәлдәре, донъялағы иң яҡын йән эйәләре — ата-әсәһе, олатай-өләсәләре, туғандары, дуҫтары хаҡында иҫтәлектәр менән бәйләнгән. Сит кешенең ҡолағына ят булып ишетелгән атамалар шул төбәктә тыуып үҫкәндәр өсөн ҙур мәғәнәгә эйә. Ошо атамаларҙа әллә нисәмә быуаттар элек ошонда йәшәгән кешеләр хаҡында хәтирәләр, тыуған ерен дошмандарҙан һаҡлап йәнен аямаған ҡаһармандар, халыҡ тарихындағы фәһемле ваҡиғалар, мәрәкә кешеләр, көлкөлө хәлдәр хаҡында иҫтәлектәр һаҡлана. Әммә ваҡыт үтеү, заманалар үҙгәреү менән халыҡ хәтеренән ҡайһы бер нәмәләр аҡрынлап юйыла бара. Ни тиклем үкенесле булмаһын, баҡыйлыҡҡа күскән һәр быуын үҙе менән баһалап бөткөһөҙ рухи хазиналарҙың күпмелер өлөшөн мәңгелеккә алып китә. Шуға күрә ер-һыу атамаларын, уларға ҡағылған тарихтарҙы, легендаларҙы ваҡытында теркәп алып ҡалыу, уларҙы киләсәк быуындарға еткереү — изге бурысыбыҙ.
Иғтибар менән барлаһаң, был атамалар тәбиғәткә һаҡсыл мөнәсәбәт кәрәклеген киҫәтә, уға ҡарата ни тиклем аяуһыҙ ҡыланыуыбыҙ хаҡында оран һала кеүек. Беҙ, бөгөнгө быуын кешеләре, Үрген янындағы Исекәй ҡаяларында Ерәнсә сәсән атының уйылып ҡалған тояҡ эҙен күреүҙән мәхрүмбеҙ, сөнки ул юҡ инде. Үрген эргәһендәге Ташмейесте, Ултырғысташты, Ташморондо, Хәҙрәт туғайын, зыярат аръяғындағы күлде күреп, уларҙың матурлығына хозурлана ла алмайбыҙ. Тауҙар шартлатылған, туғай тапатылған, күл ҡый түгеү урынына әйләнгән. Кесе Һүрәм буйындағы Киленсәкташты, әле күреп хәтерләүселәр иҫән саҡта, тик һүрәткә төшөрөп кенә булалыр. Аҡҡош күленең аҡҡоштары ғына түгел, күле лә ҡалмаған. Ә йылғаларҙағы ат йөҙҙөрөрлөк, ир-егеттәр ҡолас ташлап һыу инерлек ятыуҙар ҡайҙа? Кесе Һүрәмдә өс, Өҫкәлектә биш һыу тирмәне эшләп торған саҡта, туғайҙар кеше үткеһеҙ шырлыҡ булған, емешеләге ишелеп уңған, ә балығын күнәкләп тотҡандар.
"Тыуған төйәгебеҙ тәбиғәте сикһеҙ бай һәм мөғжизәле, шулай уҡ ер-һыу атамаларының борондан килгән легендалары булыуы һоҡландырғыс. Тик матурлыҡҡа һоҡланыу ғына аҙ, уны киләсәк быуындарға имен-аман еткерергә кәрәк. Ә легендаларыбыҙ, йәшәйешебеҙгә йәм өҫтәп, һәр кеше күңелендә һаҡланһын ине", — тип яҙа Мөхәммәт Аҫылбаев.
Әле уҡыусы иғтибарына тәҡдим ителгән китапта тау, йылға, шишмәләрҙең урынын билдәләп, улар тураһындағы легенда, риүәйәттәр теркәлде, ҡайһы бер урындарҙың фотоһүрәттәре, йылғаларҙың һәм тауҙарҙың карталары бирелә. Китапты әҙерләүҙә тыуған ерен яратҡан, уның үткәненә һәм киләсәгенә битараф булмаған бик күп кешеләр ҡатнашты. Уға ғәйәт күп көс һалынды. Һәр төбәктең нисек яҡтыртылыуы урындағы мәктәп коллективының, ҡайһы бер кешеләрҙең әүҙемлеген күрһәтә. Китап сығыу ғына был юҫыҡтағы эштең туҡталыуын аңлатмай. Һәр кешенең үҙ ауылы тирәһендәге ер-һыу атамаларын аныҡлау, уларға ҡағылышлы легендаларҙы өҫтәп яҙыу мөмкинлеге бар. Был китапты тағы ла тулыландырыусылар һис шикһеҙ булыр тип ышанам.


text:
Валюта курсы
Валю́та курсы — бер илдең аҡса берәмегенең икенсе илдең аҡса берәмеге, затлы металдар, ҡиммәтле ҡағыҙҙар менән баһаланған хаҡы (котировкаһы).
«Валюта алмаштырыу» төшөнсәһе уның конвертацияланыу билдәһе менән бәйләнгән. Валютаныңконвертацияланыу кимәле валюта операцияларын дәүләт көйләүе механизмы менән билдәләнә. Әгәр илдә резиденттарға һәм резидент түгелдәргә валюта менән эш итеүҙә сикләүҙәр ҡулланылмаһа, уның валютаһы ирекле конвертацияланыусы тип атала, ә валюта менән операцияларҙың бөтә төрҙәренә лә тиерлек закон тарафынан сикләүҙәр ҡуйылған булһа, ул конвертацияланмай торған валюта тип йөрөтөлә. Илдә ҡайһы бер операцияларға ғына сикләүҙәр булһа, уның валютаһы өлөшләтә конвертацияланыусы була. Валютаның конвертацияланыу ирке илдең иҡтисади тотороҡлолоғона нигеҙләнә, йәғни валюта алмаштырыуға законлы рөхсәт кенә етмәй, валютаның ышаныслылығы һәм илдең иҡтисади хәленә баһа ла мөһим . Шулай итеп, конвертацияланыу — ул валютаның валюта баҙарҙарында башҡа валюталарға һәм ҡабат үҙ дәүләте валютаһына ирекле алмаштырыла алыу һәләте.
Конвертацияланыусы валюталар өсөн курс нигеҙендә валюта паритеты ята [источник не указан 397 дней]. Ләкин валюталарҙың курстары уларҙың валюта паритеттарына бер ҡасан да тиерлек тап килмәй. Халыҡ-ара сауҙа шарттарында һәм башҡа тышҡы иҡтисади операциялар барышында сит ил валютаһындағы керемдәр һәм түләүҙәр һәм шуға ярашлы сит ил валютаһын алыу һәм һатыу нисбәте һәр ваҡытта ла тиңлектә тормай. Түләү балансы актив булғанда был илдең валюта баҙарында сит ил валюталары курсы түбәнәйә, ә дәүләт аҡса берәмегенең курсы күтәрелә. Илдә пассив түләү балансы булғанда бының киреһе күҙәтелә . Шунлыҡтан күп илдәрҙә дәүләт валютаһының ҡаты рәсми курсы менән йәнәш ирекле курсы ла була. Рәсми паритет буйынса төрлө илдәрҙәге үҙәк милли банкылар һәм башҡа валюта-финанс учреждениелары, халыҡ-ара ойошмалар араһындағы хисаплашыуҙар башҡарыла . Айырым кешеләр һәм хосуси ойошмалар араһындағы хисаплашыуҙар ирекле курс буйынса бара.
Валюта курсын билгеләү (фиксациялау) алтын паритет (дәүләт аҡса берәмегендәге гарантияланған алтын миҡдары) йә халыҡ-ара договор буйынса тормошҡа ашырыла. Классик алтын стандартҡа ярашлы, йәғни үҙәк банкыла валюта алтынға ирекле алмаштырыла алғанда, валюта курсы уның алтын миҡдарына булған нисбәтенә ҡарап хасил ителә.
Ил хөкүмәте рәсми алмаштырыу курстарын (иҫәп курсын) урынлаштыра һәм улар махсус бюллетендәрҙә даими баҫылып тора. Рәсәйҙә һумдың рәсми курсы РФ Үҙәк банкы тарафынан билдәләнә. Был курс дәүләт бюджеты килемдәрен һәм сығымдарын иҫәпләгәндә, дәүләттең ойошмалар һәм граждандар менән түләү-хисаплашыу мөнәсәбәттәренең бөтә төрҙәрен, шулай уҡ һалым һалыу һәм бухгалтер иҫәбен ғәмәлгә ашырыу өсөн булдырыла.
Дәүләт аҡса берәмеген сит ил аҡса берәмегенә ҡарата фиксациялау валюта котировкаһы тип атала. Тура һәм кире (ситләтелгән) котировка була. Тура котировка — ул сит ил валютаһының дәүләт баҙарында хасил булған хаҡы. Ул котировкаланыусы валюта берәмегенә күпме үлсәм валютаһы тура килеүен күрһәтә. Кире (ситләтелгән) котировка үлсәм валютаһы берәмегенә күпме котировкаланыусы валюта берәмеге тура килеүен күрһәтә. Бер валютаның икенсеһенә ҡарата курсы өсөнсө валюта аша ла билдәләнә ала. Был осраҡта ул кросс-курс тип атала. Бындай котировкаларға ихтыяж ике валюта араһында тура алмашыу операциялары күләме сағыштырмаса әҙ булғанда һәм шул арҡала тура котировкалар әһәмиәтле күләмдәргә етмәгән осраҡта тыуа. Бынан тыш, хатта ышаныслы тура котировкалар булған хәлдә лә кросс-курсты иҫәпләгәндә башҡа төрлөрәк курс дәүмәле килеп сығырға мөмкин. Валюта курсы кимәлен күҙәткәндә ике төрлө курс барлығы күренә
• Һатыусының курсы (аск, уның буйынса банк валюта һата);
• Һатып алыусының курсы (бид, уның буйынса банк валютаны һатып ала).
Улар төрлө була, сөнки был осраҡта валюта операциялары килем алыу сараһы булып тора. Был курстар араһындағы айырма спред тип атала.
Рәсәй Федерацияһында Үҙәк Банк сит ил валюталары курсын валюта биржаларындағы һатыуҙар һөҙөмтәһендә, тура котировкалар ҡулланып, һумдарҙа билдәләй.
Йөкмәткеһе
Валюта курсының төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тирбәлеүсе — һорау һәм тәҡдим һөҙөмтәһендә ирекле үҙгәреп тора һәм баҙар механизмын ҡулланыуға нигеҙләнгән.
- Йөҙөүсе — валюта көйләүе механизмын файҙаланыу арҡаһында тирбәлеүсе валюта курсы. Дәүләт валюталары курстарының насар эҙемтәле киҫкен тирбәлеүенә юл ҡуймаҫ өсөн Европа валюта системаһына ингән илдәр валюта курстарының тирбәлештәрен бер-береһе менән яраштырыу тәжрибәһен ҡуллана.
- Билгеләнгән (фиксацияланған) — дәүләттәр валюталары араһында закон менән билдәләнгән валюта паритетына нигеҙләнеп рәсми билдәләнгән нисбәт.
Халыҡ-ара алмашыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара сауҙа аҡса берәмектәрендә алып барыла. Һәр илдең үҙ валютаһы бар. Сит илдәрҙә тауар, хеҙмәттәр йә финанс активтары һатып алырҙан элек үҙ илеңдең валютаһын валюта баҙарында кәрәклегә алмаштырыу йә һатып алыу зарур. Халыҡ-ара сауҙа өсөн валютаның төп күләме донъяның финанс үҙәктәрендә һатыла.
Валюталарҙың курстарын һорау һәм тәҡдим билдәләй. Мәҫәлән, 1986йылдың башында АҠШ доллары 10 француз франкына алмаштырыла, ә ике йылдан инде ул 6 франк тора ине . Валюталарҙың алмаштырыу курстары үҙгәргән һайын был илдәрҙең импортланыусы йә экспортланыусы тауарҙарына хаҡтар ҙа үҙгәрә.
Иҫәпләшеү ысулы буйынса: паритетлы һәм фактик.
Курсты урынлаштырыу ысулы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Валюта курстарын асыҡлау йәһәтенән төп төшөнсә булып һатып алыу һәләте нисбәте тора (purchasing power parity — РРР), ул бер хаҡ законы тип аталған ҡағиҙәнән барлыҡҡа килә: бер илдәге тауарҙың хаҡы икенсе илдәге шул уҡ тауарҙың хаҡына тиң булырға тейеш; был хаҡтар төрлө валюталарҙа сағылғас, ошо хаҡтарҙың нисбәте бер валютаның икенсеһенә алмаштырылыу курсын билдәләй ҙә инде.
Әйтәйек, Pd — тауарҙың эске хаҡы (domestic price), ә Pf — уның икенсе илдәге хаҡы (foreign price). Уларҙың хаҡының нисбәте бер валютаны икенсеһенә алмаштырыу курсы булып тора.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Человеческая деятельность», Людвиг фон Мизес, 1949.
- «Государство и Деньги», Мюррей Ротбард, 1964.
- Неновски. Н, M. Berlemann (2004). «Lending of First versus Lending of Last Resort: The Bulgarian Financial Crisis of 1996/1997», Comparative Economic Studies, vol. 46, N 2, pp. 245–271.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Форекс
- Валютный совет
- Режим валютного курса
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальные курсы валют по данным Банка России
- Кросс-курсы валют на сайте BBC
- Курсы валют на сайте Rambler Финансы
- Калькулятор внутренних курсов пересчёта платёжной системы VISA
- «Курсы валют: обзор банков СНГ»


text:
Әнүәр Ғибәҙәтов «Еҙ самауыр»
Башҡортостандың халыҡ артисы Әхәт Мортазин уҡый, 2013 йылғы яҙма.
Йәш ижадсы Айгиз Баймөхәмәтов «Ҡалдырма, әсәй»
Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының ҡуйыусы режиссеры Альберт Имаметдинов уҡый, 2013 йылғы яҙма.
Мәрйәм Бураҡаева «Ҡорама юрған»
Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Рәмилә Сәлимгәрәйева уҡый, 2013 йылғы яҙма.
Билдәле яҙыусы Сәғит Агиш «Яҡшы күңел»
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Илшат Йомағолов уҡый, 1977 йылғы яҙма.
Яҙыусы Гөлнур Яҡупова «Зәлифә»
Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Илһөйәр Ғизетдинова уҡый. 2006 йылғы яҙма.
Танылған яҙыусы һәм драматург Наил Ғәйетбаев «Ритайым»
Башҡортостандың халыҡ артисы Әхәт Мортазин уҡый. 1990 йылғы яҙма.
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- …
- 126
- 127
- 128
- 129
- 130
- 131
- 132
- 133
- 134
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »
Комментарий
минең шәхси фекерем
Ҙур ҡыҙыҡһыныу менән Әхмәр Үтәбайҙың, Дамир Шәрәфетдиновтың хикәйәләрен тыңлап сыҡтым. Тағы ла Әмир Әминев оҡшай. Һуңғы йылдарҙа Мөнир Ҡунафин үҙен ярайһы оҫта прозаик булараҡ күрһәтте. Башҡорт әҙәбиәтенең бөгөнгө йөҙөн билдәләгән әҙиптәр бына улар инде, тип иҫәпләйем. "Ашҡаҙар"ҙа уларҙың тауышын йышыраҡ ишетке килә, был үтенес тип әйтәйемме, минең шәхси фекерем инде. Уңыштар теләйем егеттәргә лә, һеҙҙең журналистарға ла. Өфөнән Айҙар ағай Хәсәнов.
"Йәннәт баҡсаһы"н көтөп алып тыңланым
Рамаҙан айын бик матур әҫәр менән башлап ебәрҙегеҙ! Гүзәл Ситдиҡованың "Йәннәт баҡсаһы"н көндән-көн көтөп алып тыңланым. Уҡыған актрисаһы Илсөйәр Ғизетдинованың да тауышы яғымлы.
Мин дә тынлыҡты тыңланым
Хөрмәтле "Ашҡаҙар" радиоһы коллективына Фәрзәнә һеңлекәш Аҡбулатованың "Мин тынлыҡты тыңланым" исемле хикәйәһе өсөн айырым рәхмәт әйткем килә! 3 сығарылышты ла көтөп алып тыңланым. Көслө тәъҫир ҡалдырҙы әҫәр. һеҙҙән тағы ла ҡыҙыҡлы сығарылыштар көтөп ҡалабыҙ, эшегеҙҙә уңыштар теләйбеҙ. Өфөнән Әсмә апайығыҙ Әхмәтшина.
Китап уҡырға ваҡыт та аҙ,
Китап уҡырға ваҡыт та аҙ, мөмкинлектәр ҙә сикле ваҡытта йәшәйбеҙ. Ашҡаҙар каналындағы Сәсмәүер, Илһам рубрикалары минең кеүектәр өсөн махсус әҙерләнгәндәй. Спектаклдәрегеҙ бик ҡыҙыҡлы. Тик яңылары һирәк. Театр премьералары тураһында бик ылыҡтырғыс итеп һөйләйһегеҙ, беҙҙең дә күрге килеп китә, тик Өфөгә сығып китеү мөмкинлеге һирәк тейә. Театрҙар хәҙер гастролгә лә йыш сыҡмай, шикелле. Яңы йылдан тағы ниндәй тапшырыуҙар менән шатландырырға уйлайһығыҙ зауыҡлы тыңлаусыларығыҙҙы. Яңылыҡтар көтөп, Зөфәр.


text:
Фото:
Өфө автоинспекторҙары бөгөн бөтә ҡатын-ҡыҙ-водителдәрҙе туҡтатасаҡ
Фото:
Бөгөн, байрам алдынан, Өфө автоинспекторҙары бер ҡатын-ҡыҙ-водителде лә күҙҙән ысҡындырмаҫҡа ниәтләй. Улар руль артында ултырған һәр ханымды күреп, уны туҡтатырға тырышасаҡ. Был уларға сәскәләр бүләк итеп, етеп килгән Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән ҡотлау өсөн генә эшләнә. БР буйынса Эске эштәр министрлығының ЮХХДИ идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, «сәскәле» патрулдәр бөгөн иртәнге 11-ҙән алып ҡала урамдарының ҡыҙыу хәрәкәтле участкаларында, мәҫәлән, Үҙәк баҙарҙан алып Ҡала советы туҡталышы араһында, торасаҡ.


text:
Йыл башынан Өфөнөң икенсел торлаҡ баҙарында хаҡтар 1,3 процентҡа артҡан
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Йыл башынан Өфөлә икенсел торлаҡтың уртаса хаҡы 1,3 процентҡа артҡан һәм 68,3 мең һум тәшкил иткән, тип иҫәпләп сығарған «Эксперт» күсемһеҙ милек агентлығы аналитиктары. Һайлап алынған исемлеккә элиталы фатирҙар индерелмәгән.
Өфөлә бер бүлмәле фатирҙарҙың квадрат метры уртаса 73,1 мең һумға, ике бүлмәлеләр — 66,7 мең, өс бүлмәлеләр — 65,1 мең, күп бүлмәлеләр 61,7 мең һумға тәҡдим ителә.
Өфөлә иң ҡиммәт «икенсел» фатирҙар ҡала үҙәгендә урынлашҡан (бер квадрат метры — 77,4 мең һум). Артабан — Йәшел сауҡалыҡ (74,9), Октябрь проспекты (72,2), Сипайлово (71,5), Дим (62), Черниковка (60,3), Инорс (59,8), Затон (54,9) һәм Шаҡша (50,5).
«Эксперт» аналитиктары билдәләүенсә, ҡала үҙәгендә тәҡдим ителгән торлаҡтың ғәмәлдәге уртаса хаҡы статистика һандарынан ҡырҡа айырыла. Был элиталы торлаҡтың исемлеккә индерелмәүенә бәйле. Ҡала буйынса элиталы фатирҙарҙың бер квадрат метрының уртаса хаҡы 90 мең һумдан ашыу тәшкил итә.
— Йылына 13 процент менән бирелгән ипотека программалары беренсел баҙарға ғына ҡағыла, шуға күрә икенсел торлаҡта тенденция һаҡланасаҡ. Ихтыяж ҙур түгел, хаҡтар әле үк төшә башлауы ихтимал, әммә милекселәр психологик яҡтан быға әҙер түгел. Яңы төҙөлгән йортто ипотекаға алыу өсөн икенсел фатирҙы һатырға кәрәк, әлегә уны һатыу ҡатмарлыраҡ, — ти «Эксперт» күсемһеҙ милек агентлығының генераль директоры Елена Андреева.


text:
Александр Лукашенко Башҡортостан менән Белоруссияның оҡшаш булыуын билдәләнеФото: сараның рәсми сайтынан һәм Олег Яровиков
Александр Лукашенко Башҡортостан менән Белоруссияның оҡшаш булыуын билдәләне
Александр Лукашенко Башҡортостан менән Белоруссияның оҡшаш булыуын билдәләнеФото: сараның рәсми сайтынан һәм Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 9 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов, Ғәлиә Нәбиева/.
8 июлдә Башҡортостанға эш сәфәре менән Белоруссия Республикаһы Президенты Александр Лукашенко килде. Өфө аэропортында уны республика Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡаршы алды, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Башҡортостандың баш ҡалаһында Александр Лукашенко Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары булған дәүләт башлыҡтары Советы ултырышында ҡатнашасаҡ. Шулай уҡ Белоруссия Президенты БРИКС-ҡа ингән дәүләт һәм хөкүмәт башлыҡтарының осрашыуына саҡырылған.
Белешмә. 2014 йылда Башҡортостан менән Белоруссия араһында тышҡы сауҙа әйләнеше 458,8 миллион доллар тәшкил иткән. Ошо сумманың 70 проценттан ашыуы экспорт тауарҙарына тура килә.
Республика биләмәһендә Белоруссия капиталы ҡатнашлығында ойошторолған 25 берлектәге предприятие эшләй.
Белоруссия Президенты Александр Лукашенко Владимир Путинға Башҡортостанға килеү мөмкинлеге өсөн рәхмәт әйтте. «Рәсәйҙең күркәм мөйөшөндә булыу мөмкинлеге өсөн рәхмәт белдерәм. Өфөгә тәүгә килеүем. Бик матур, уңайлы ҡала. Үҙгәргән. Белоруссияға оҡшаш».
Рәсәй Президенты Белоруссия лидерын Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһында статусы күтәрелеүе менән ҡотланы. Владимир Путин һүҙҙәренсә, ошо мәсьәлә хәл ителгән тиерлек. Хәҙер ул ойошманың күҙәтеүсе дәүләте буласаҡ.
Александр Лукашенко Владимир Путин менән тикшерергә теләгән мәсьәләләрҙе билдәләне. Улар араһында — Евразия иҡтисади союзы сиктәрендә хеҙмәттәшлек итеү.
Саммиттарҙың тәүге көнөндә Рәсәй Президенты Владимир Путин Ҡытай, Тажикстан, Һиндостан, Көньяҡ Африка Республикаһы һәм Белоруссия лидерҙары менән ике яҡлы осрашыуҙар үткәрҙе.


text:
Төбәктә 63 мең һуғыш ветеранына Рәсәй Президентының Еңеү көнө менән ҡотлауы тапшырыла Фото: Башҡортостандың Федераль почта элемтәһе идаралығы
Төбәктә 63 мең һуғыш ветеранына Рәсәй Президентының Еңеү көнө менән ҡотлауы тапшырыла
Төбәктә 63 мең һуғыш ветеранына Рәсәй Президентының Еңеү көнө менән ҡотлауы тапшырыла Фото: Башҡортостандың Федераль почта элемтәһе идаралығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостанда Еңеү көнө айҡанлы почтальондар 63 мең һуғыш ветеранына Рәсәй Президентының ҡотлауын тапшыра. Төбәктәргә ҡотлау хаттары барып еткән, тип хәбәр иттеләр Рәсәй почтаһының республика филиалында.
«Ҡотлауҙар 2-9 майҙа таратыласаҡ. Әгәр ветерандар күрһәтелгән адрес буйынса йәшәмәһә, почта Пенсия фонды менән берлектә мәғлүмәттәрҙең дөрөҫлөгөн тикшерәсәк һәм ҡотлау хаты яңы адресҡа ебәреләсәк. Ветеран өйҙә юҡ икән, хат бер ай почта бүлексәһендә һаҡлана», — тип хәбәр иттеләр почта идаралығында.