text:
Афғанстан
Координаталар: 33°56′00″ с. ш. 66°11′00″ в. д. / 33.93333° с. ш. 66.18333° в. д. (G) (O)
Афғанстан (пушту теле افغانستان, дари افغانستان), рәсми исеме — Афғанстан Ислам Республикаһы (пушту теле د افغانستان اسلامي جمهوریت, дари جمهوری اسلامی افغانستان) — Үҙәк Азиялағы дәүләт, диңгеҙгә сығыу юлы юҡ. 2013 йылдың халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса халҡы 31 миллион, территорияһы — 652 864 кm².
Баш ҡалаһы — Ҡабул. Дәүләт телдәре — пуштун һәм дари. Унитар дәүләт, президент республикаһы. 2014 йылдың 29 сентябренән ил президенты Ашраф Ғәни Әхмәдзай.
Көнбайышта — Иран, көньяҡта һәм көнсығышта — Пакистан, төньяҡта — Төркмәнстан, Үзбәкстан һәм Тажикстан, иң көнсығыш өлөшөндә — Ҡытай, көнсығышта — Һиндостан (Һиндостан, Ҡытай һәм Пакистан дәғүәләшкән Джамма, Кашмир) менән сиктәш.
Афғанстан — Көнсығыш менән Көнбайыш илдәре араһындағы юл сатында ятыусы боронғо миграция һәм сауҙа үҙәге. Ул бер яҡтан Көньяҡ һәм Үҙәк Азия, икенсе яҡтан Яҡын Көнсығыш араһында урынлашҡанлыҡтан, был төбәктәге илдәрҙең иҡтисади, сәйәси һәм мәҙәни мөнәсәбәттәрендә ҙур роль уйнай.
Йөкмәткеһе
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Исеменең килеп сығыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был исемдең тәүге өлөшө— «афган», был фарси һүҙе, «тынлыҡ һаҡлау, өндәшмәү» йәки «өнһөҙлөк»; төрөк телдәрендә — Ауган (Афған) киткән, ҡасҡан, йәшеренгән тигәнде аңлата. Был шулай уҡ илдең күпселеген тәшкил иткән пуштун халҡының альтернатив исеме лә. Ысынлап та, Афғанстан — тауҙар иле булғанлыҡтан, ундағы ҡәбиләләhҙең Үҙәк Азиянан килгән баҫҡынсыларҙан тауҙар араһында йәшеренеп йәшәргә ҙур мөмкинлеге булған ил.
Һүҙҙең икенсе өлөшө «-стан» суффиксы һиндевропа тамырлы «*stā-» («стоять») һүҙенә тура килә һәм фарси телендә «урын, ил» тигәнде аңлата. Хәҙерге заман фарси телендә «-истан» (фарс. ستانستان) суффиксы топонимдар яһау өсөн һәм ҡәбиләләрҙең, халыҡтарҙың, төрлө этник төркөмдәрҙең географик йәшәү урынын билдәләү өсөн ҡулланыла.
Ислам дине барлыҡҡа килгән замандан башлап, күп кенә ғалимдарҙың фекеренсә, афғанлылар тигән термин халыҡ исемен аңлата. Байтаҡ ғалимдарҙың әйтеүенсә, «афғанлы» һүҙе тарихта 982-се йылда барлыҡҡа килгән. Ул Һинд йылғаһының көнбайыш ярҙарындағы тауҙарҙа йәшәгән төрлө ҡәбиләләрҙең дөйөм атамаһы булып торған[4].
Марокко сәйәхәтсеһе Ибн Баттута, 1333 йылда Ҡабулда булғандан һуң «Ираника энциклопедияһында» был турала аңлатып яҙған.
Ошо мәғлүмәт традицион пуштун әҙәбиәтендә сағылыш тапҡан, мәҫәлән, был турала XVII быуаттың Хушаль-хана Хаттака[5] тигән пуштун телле шағиры яҙып ҡалдырған.
«Афғанстан» терминын XVI быуатта император Бабур ҡулланған: ул заманда был һүҙ Ҡабулдан көньяҡта пуштундар йәшәгән ерҙәрҙе аңлатҡан[6].
Шулай уҡ 1808 йылда Британия дипломатик миссияһын етәкләгән сэр Монстюарт Элфинстон үҙенең «Account of the Kingdom of Cabul and its Dependencies in Persia and India» китабында «афғанлылар үҙҙәрен йәһүд Иосифтың өсөнсө улы Афғандан сыҡҡан йәһүдтәрҙең бер тоҡомо тип иҫәпләй. Шул уҡ ваҡытта Эльфинстон был теорияның дәлилле түгеллеге һәм нигеҙһеҙ икәнлеге» тураһында яҙған.
XIX быуатҡа тиклем был исем бары тик традицион пуштундар йәшәгән илдең атамаһы булып торған. Ә илдең исеме иһә Ҡабул короллеге тип атап йөрөтөлгән[7]. XVIII—XIV быуаттарҙа тарихтың айырым осорҙарында был илдә бойондороҡһоҙ Балхе короллеге лә булған.[8].
Ниһәйәт, илдең киңәйеүе һәм үҙәкләштерелеүе арҡаһында афған хакимдары бөтә короллеккә Афғанстан тигән исем биргән. 1857 йылда ФридрихЭнгельс[9]илдең рәсми исемен Афғанстан тип яҙған, ә 1919 йылда ил, Бөйөк Британиянан бойондороҡһоҙлоҡ алғас, бөтөн донъя илдәре был илде рәсми рәүештә танығас, илде Афғанстан тип атай башлайҙар. 1923 йылда был Афғанстандың Конституцияһында илдең рәсми исеме итеп күрһәтелгән[10].
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рельефы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Афғанстан Иран таулығының төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Илдең байтаҡ өлөшөн тауҙар һәм улар араһындағы үҙәндәр тәшкил итә[11].
Был илдең төньяғында Бактрия тигеҙлеге бар, ул тулыһынса тиерлек ҡом һәм балсыҡтан торған Ҡараҡом сүленең дауамы булып тора. Ил көньяғында һәм көнсығышында Сафедкох (Аҡ тауҙар) һәм Сиахкох (Ҡара тауҙар) һырттарынан торған Паропамиз тауҙар системаһы һәм Гиндикуш менән сикләнгән.
Көньяҡтараҡ Урта Афған тауҙары һәм Газни-Ҡандағар яҫы таулығы урынлашҡан. Көнбайышта, Иран менән сикләшкән урында, Наомид платоһы (өмөтһөҙлөк сүллеге) һәм Систан уйпатлығы ята. Илдең иң көньяғын Гәүҙә-Зира уйпатлығы, балсыҡлы -ташлы Дашти-Марго(үлем) сүллеге һәм ҡомло Гармсер һәм Регистан сүллеге биләп тора.
Гиндукуштан көнбайышта 3000-4000 м бейеклегендәге Хазараджат таулығы тора. Пакистан менән Афғанстан сигендә илдең иң бейек нөктәһе булған, бейеклеге 7492 метрға тиң Ношак тауы тора.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Афғанстанда субтропик континенталь климат, бында ҡыш һыуыҡ, ә йәй бик эҫе. Уртаса температура һәм яуым-төшөмдөң һаны илдең бейеклеге менән бәйле: ҡыш уртаса һауа температураһы +8-ҙән −20 °C һәм унан да түбәнерәк, ә йәй көнө +32-нән 0 °C тиклем. Сүлдәрҙә йылына 40-50 мм яуым-төшөм була, яҫы таулыҡтарҙа — 200—250 мм, Гиндикуштың ел бәрелгән яҡтарында — 400—600 мм, Һинд океаны муссондары үтеп ингән көньяҡ-көнсығышында — 800 мм-ға яҡын. Яуым-төшөмдәрҙең иң күп ваҡыты ҡышҡа һәм йәйгә тура килә. 3000-5000 м бейеклегендә ҡар ҡатламы 6-8 ай буйына ята, ә унан бейек урындарҙа — иремәй торған боҙлоҡтар ята.
Геологик төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Афғанстан территорияһы Альп — Гималай ҡуҙғалмалы билбауында ята. Уға тик Бактрия тигеҙлеге генә ҡарамай, сөнки ул Туран платформаһында ята.
Йылғалар һәм һыу ятҡылыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Афғанстанда Һинд йылғаһына ҡойоусы Ҡабулдан башҡалары ағымһыҙ йылғалар. Уларҙың иң ҙурҙары — илдең төньяҡ сиге буйлап үтеүсе Амударъя, ер һуғарыуҙа ҡулланылған Герируд һәм Гилменд. Гилменд йылғаһы Фарахруд, Хашруд һәм Харатруд йылғалары менән Систан уйһыулығына йыйылып, сөсө һыулы Хамун күлдәрен барлыҡҡа килтерә. Башлыса бындағы йылғалар тауҙағы боҙлоҡтарҙан ағып төшкән һыуҙар менән тулылана. Тигеҙлектәге йылғалар яҙын тулы һыулы булһалар ҙа, йәйҙәрен бөтөнләй ҡорой. Тау йылғалары ҡеүәтле гидроэнергия сығанағы булып тора. Илдең күп райондарында тупраҡ һуғарыу һәм эсергә ҡулланыу өсөн тик ер аҫты һыуҙары ғына бар.
- ↑ Afghanistan. The World Factbook. Central Intelligence Agency (2007-12-13).
- ↑ Президент Афганистана изменил имя
- ↑ Central Statistics Organization of Afghanistan: Statistical Yearbook 2012-2013: Area and administrative Population
- ↑ Morgenstierne, G. (1999), «AFGHĀN», Encyclopaedia of Islam (CD-ROM Edition v. 1.0 ed.
- ↑ «Afghan Poetry Of The 17th Century: Selections from the Poems of Khushal Khan Khattak», extract from «Passion of the Afghan» by Khushal Khan Khattak; translated by C. Biddulph, London, 1890
- ↑ «Transactions of the year 908» by Zāhir ud-Dīn Mohammad Bābur in Bāburnāma, translated by John Leyden, Oxford University Press: 1921.
- ↑ Elphinstone, M., «Account of the Kingdom of Cabul and its Dependencies in Persia and India», London 1815; published by Longman, Hurst, Rees, Orme & Brown
- ↑ E. Bowen, «A New & Accurate Map of Persia» in A Complete System Of Geography, Printed for W. Innys, R. Ware [etc.
- ↑ MECW Volume 18, p. 40; The New American Cyclopaedia — Vol.
- ↑ Afghanistan’s Constitution of 1923 under King Amanullah Khan (English translation).
- ↑ География Афганистана


c: text/html

text:
Ҡыш бабай Башҡортостанда йәшәүсе балалар менән телефон һәм интернет аша аралашасаҡ
23 декабрҙә Ҡыш бабай Башҡортостанда йәшәүсе балалар менән һуңғы тапҡыр һөйләшәсәк. Ҡышҡы тылсымсыға 15-16 сәғәттәрҙә (347) 282-99-97 телефоны йәки dedmorozufa@mail.ru электрон адресы буйынса мөрәжәғәт итергә була, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Ҡыш бабайға хат» проекты етәксеһе Гөлнара Төхвәтуллина.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, акция Ҡала үҫеше йәмәғәт фондының «Ҡыш бабайға хат» балалар хәйриә проекты сиктәрендә үткәрелә. Әңгәмә барышында Ҡыш бабай үҙенең ярҙамсылары менән килгән хаттар һәм проектта еңеүселәрҙе ҡотлау тантанаһы тураһында һөйләйәсәк. Шулай уҡ ул хаттарҙы уҡығандан һуң ҡалған тәьҫораттары менән бүлешәсәк, алдағы Яңы йыл саралары хаҡында әйтәсәк.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Рәсәй халҡы Иҫке Яңы йылды ҡаршыларға әҙерләнә
Яңы йылды илебеҙ халҡы иҫкесә бөгөнгө төндә ҡаршылаясаҡ. Был байрамды билдәләү йолаһы Рәсәйҙә йылдарҙы иҫәпләүҙең яңы системаһына күскәс, 1918 йылдан баш ала. Ул иҫке юлиан менән яңы григориан календарҙәре айырмаһы менән бәйле. Был айырма XX – XXI быуатта 13 көнгә тиң.
Һөҙөмтәлә бик һирәк була торған тарихи феномен – элек юлиан календары буйынса йәшәгән илдәрҙә Яңы йылды ике тапҡыр билдәләү күҙәтелә. Ә дини кешеләр өсөн Иҫке Яңы йыл бигерәк тә әһәмиәтле, сөнки урыҫтарҙың православие сиркәүе һаман да григориан стиленә күсмәгән. Шуға ла Раштыуа посынан һуң православие динен тотоусылар Яңы йыл етеүен ҙур ихласлыҡ менән байрам итә ала.
Илсе Ғайса Раштыуаһына өҫтәлгән быуаттар һанын дүрткә бүлеп булғанда юлиан һәм григориан календарҙәре айырмаһы йөҙ йылға бер көнгә артып бара. Шулай итеп, 2100 йылдың 1 мартында был айырма 14 көнгә етәсәк, һәм 2101 йылдан Иҫке Яңы йыл 14 ғинуарҙан 15-нә ҡарай төндә билдәләнәсәк. Раштыуа ла, тимәк, бер көнгә һуңлай.
Йылдар үткән һайын Иҫке Яңы йыл илебеҙҙә популярлаша бара. Ул оҙайлы раштыуа-яңы йыл байрамдарының ахыры булһа ла, уға төп Яңы йыл төнөндә була торған ығы-зығы хас түгел.
Иҫке Яңы йылды билдәләү традицияһы беҙҙең илдә генә таралмаған. СССР тарҡалғандан һуң был байрамды, рәсми рәүештә булмаһа ла, Молдавия, Әрмәнстан, Беларусь, Украина, Казахстан, Үзбәкстан һәм Грузия билдәләй. Ошондай уҡ йола Сербияла, Черногорияла, Македония һәм Швейцарияның немец телле кантондарында таралған.


text:
Өфө ғилми үҙәгенең Этнологик тикшеренеүҙәр институтына Рәил Кузеев исеме бирелде
Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Этнологик тикшеренеүҙәр институтына Рәил Кузеев исеме бирелде.
Рәсәй Фәндәр академияһы Президиумының тәғәйен Ҡарарында әйтелеүенсә, «Башҡортостан Республикаһында этнос-ара мөнәсәбәттәрҙе нығытыуға, Башҡортостан халыҡтарының милли мәҙәниәтен үҫтереүгә тос өлөш индергән, Археология һәм этнография музейын ойоштороусыларҙың береһе, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, Рәсәй халыҡтары этнографияһын һәм тыуған яҡты өйрәнеү өлкәһендәге олуғ Рәсәй ғалимы Рәил Ғүмәр улы Кузеевтың иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында, Рәсәй Фәндәр академияһы Президиумы Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Этнологик тикшеренеүҙәр институтына Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Р.Ғ. Кузеев исемен бирергә һәм уны ошо көндән алып Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Р.Ғ.Кузеев исемендәге Этнологик тикшеренеүҙәр институты учреждениеһы тип атарға ҡарар итте».


text:
Республика умартасылары Стәрлетамаҡ умартасылыҡ инвентары заводының һатылыуы менән борсола
ӨФӨ, 2014 йыл, 24 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
Республика умартасылары Стәрлетамаҡ хакимиәтенең Стәрлетамаҡ умартасылыҡ инвентары механика заводының 100 процентлыҡ акциялар пакетын һатыуға ниәтләнеүенә борсолоуҙарын белдерә, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» мәғлүмәт агентлығына Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенән. Уларҙың фекере буйынса, милексенең алмашыныуы Рәсәйҙә был тармаҡта махсуслашҡан берҙән-бер сәнәғәт предприятиеһы эшмәкәрлеген үҙгәртеп ҡороуға килтерәсәк.
— Рәсәй өсөн умартасылыҡ ҡорамалдары етештереүсе иң яҡын ил булып бөгөн Украина тора. Шул уҡ ваҡытта унда умартасылыҡ инвентары Стәрлетамаҡ заводында етештерелгәнгә ҡарағанда байтаҡҡа ҡыйбатыраҡ, — тип аңлатты Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенең ғилми-техник мәғлүмәт бүлеге начальнигы Надежда Шмидт.
Шуның менән бергә республика Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министрлығының Стәрлетамаҡ буйынса Милек менән идара итеү буйынса комитетында производствоны һәм хеҙмәт коллективын һаҡлау өсөн нәҡ әҙер бизнесты һатыуҙарын билдәләйҙәр. Милексенең алмашыныуы завод эшмәкәрлеге векторының автоматик рәүештә алмашыуын аңлатмай.
— Профилле булмаған активты һатып бюджетты тулыландырабыҙ һәм милек составын урындағы үҙидаралыҡ органдары функциялары менән ярашлылыҡҡа килтерәбеҙ, — тип хәлгә аңлатма бирҙе Милек менән идара итеү буйынса комитет рәйесе Владимир Яценко.
Стәрлетамаҡ хакимиәтенең «Стәрлетамаҡ умартасылыҡ инвентары механика заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең 100 процент күләмендәге устав капиталы акцияларын һатыу буйынса аукцион 25 ноябргә билдәләнгән, тип хәбәр ителә һатыуҙар ойоштороу буйынса федераль сайтта. Башланғыс хаҡы 43,616 миллион һум буйынса берҙәм лот менән тәҡдим ителәсәк.
Аукцион аҙымы был сумманың 10 процентын тәшкил итәсәк. Һатыуҙы ойоштороу шарттары менән 4,361 миллион һум күләмендә задатка ҡаралған.
Һатыуҙарҙа ҡатнашыуға заявкалар республика Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министрлығының Стәрлетамаҡ буйынса Милек менән идара итеү буйынса комитетында 4 ноябргә тиклем ҡабул ителә. Задатка Милек менән идара итеү буйынса комитеты иҫәбенә 4 ноябрҙән да ҡалмай күсерелергә тейеш. Заявкаларҙы ҡарау 10 ноябргә билдәләнгән.
«Стәрлетамаҡ умартасылыҡ инвентары механика заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте умартасылыҡ инвентары һәм ҡорамалдары, махсус заказдар буйынса металдан изделиелар, умартасылар өсөн махсус кейемдәр эшләү, шулай уҡ умартасылыҡ продукттарын эшкәртеү менән шөғөлләнә, умарталыҡ урынлаштырыу буйынса хеҙмәттәр күрһәтә. Персоналдың һаны – 54 кеше.
Устав капиталы 62,3 миллион һум тәшкил итә, уның 100 проценты ла Стәрлетамаҡ хакимиәтенә ҡарай. Предприятиеның кредит буйынса бурысы 2014 йыл башынан алып 6,5 процентҡа артҡан һәм 1,6 миллион һум тәшкил итә, дебитор бурысы ике тапҡырға тиерлек үҫкән – 3,5 миллион һум.
«Стәрлетамаҡ умартасылыҡ инвентары механика заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең 1-се цехы, келәте, ҡойоу цехы, аркалы цехы, ҡаҙанлығы, гардеробы, бәләкәй станцияһы һәм гаражы бар. Ҡулланыуҙа ер участкалары майҙаны — 20,8 мең квадрат метр.


text:
Башҡортостандан Сәғүд Ғәрәбстанына юлланған мосолмандар әле Минә ҡалаһында. Мөхәммәт пәйғәмбәр өммәтенән булған хажиҙар Ҡорбан байрамын ҡаршыларға әҙерләнә. Бөгөн улар Ҡәғбәгә барасаҡ. Был турала Борайҙың беренсе мәхәлләһе хәҙрәте Ришат Әсләмов хәбәр итте.
Мәккәлә Башҡортостандан ике йөҙ илле самаһы мосолман ислам динен тотоусоларҙың төп бурыстарының береһе – хаж ғәмәлен үтәй. Уларҙың барыһы ла үҙҙәрен яҡшы тоя. Ришат хәҙрәт әйтеүенсә, ихрам ҡылыу ҙа тамамланыу алдында.
Башҡортостанда йәшәүсе мосолмандарҙы Ҡорбан байрамы менән президент Мортаза Рәхимов та тәбрикләне.
Был изге байрам -мосолман донъяһында ҙур урын алып тора. Ул рухи таҙалыҡ, диндарҙарҙың әхләҡи нигеҙҙәрен нығытыу, дини һәм мәҙәни йолаларҙы ихтирам итеү билдәһе тине президент. Ул шулай уҡ дәүләттең дини ойошмалар менән хеҙмәттәшлеге һөҙөмтәһендә республикала рухи-әхләҡи ҡиммәттәрҙе нығытыу, боронғо йолаларҙы тергеҙеү, милләт-ара һәм конфессия-ара мөнәсәбәттәрҙе камиллаштырыу менән бәйле ыңғай үҙгәрештәр барлығын да әйтеп үтте. Республика мосолмандары башҡа дини конфессиялар менән берлектә тыныслыҡ һәм татыулыҡты, үҫеп килгән йәш быуында тыуған илгә, хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләүгә тос өлөш индерә
тине үҙ ҡотлауында Мортаза Рәхимов.


text:
9 майҙа Өфөнөң йәмәғәт транспорты төнгө сәғәт бергә тиклем йөрөйәсәк
9 майҙа Өфөлә йәмәғәт транспортының эше Ленин исемендәге майҙандан алып бөтә йүнәлештәр буйынса 01.00-гә тиклем оҙайтыласаҡ, тип хәбәр итә ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте. Ул Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 69 йыллығына арналған байрам сараларын һәм фейерверкты үткәреү менән бәйле.
Байрам тамамланыу менән өфөлөләрҙе һәм ҡала ҡунаҡтарын автобустар «1-се гимназия-интернат» туҡталышында һәм Көньяҡ тыҡрығында көтәсәк. Троллейбустар ҡаланың төньяҡ йүнәлешенә «Дәүләт циркы» туҡталышынан һәм көньяҡ өлөшө яғына «1-се гимназия-интернат» туҡталышынан китәсәк.
Бынан тыш, Еңеү көнөнә арналған, Өфө хакимиәтенең һәм «Молодежная газета» редацияһының бүләктәренә 66-сы еңел атлетика эстафетаһын үткәреү ваҡытында иртәнге сәғәт 10-дан алып төшкө икегә тиклем Өфөлә йәмәғәт транспортының хәрәкәте үҙгәрәсәк. 228, 230, 249, 262к, 279, 272-се маршрут автобустар Ленин, Коммунистик, Арал урамдары буйлап; 226, 290, 255-се – Ленин, Коммунистик, Ғафури урамдары буйлап (Телеүҙәккә тиклем); 202, 242, 252, 256, 266-се — Ленин, Коммунистик, Ғафури, Красин урамдары буйлап; 207, 214, 219а, 234, 285-се – Ленин, Коммунистик, Карл Маркс, Свердлов урамдары буйлап; 257к, 277, 280, 284-се — Октябрҙың 50 йыллығы, Цюрупа урамдары буйлап ике яҡ йүнәлештә лә йөрөйәсәк.


text:
2011 йылғы бюджет һәм ҡала транспортын файҙаланыу – парламент иғтибары үҙәгендә
Башҡортостан парламентының Сәнәғәт, транспорт, төҙөлөш, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитетының 10-сы ултырышында депутаттар 2011 йылға һәм 2013 йылға тиклем осорға республиканың социаль-иҡтисади үҫешен күҙаллау проектына һәм «Башҡортостан Республикаһының 2011 йылға бюджеты тураһында» БР Законы проектына төҙәтмәләргә, шулай уҡ 2006 йылдың 28 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһында инновацион эшмәкәрлек тураһында» БР Законының үтәлешенә төп иғтибар бирҙе.
Башҡортостанда 2008-2009 йылдарҙа, 2010 йылдың уҙған осоронда ҡала пассажир транспортын файҙаланыу һөҙөмтәлелеген тикшереү һәм ҡайһы бер башҡа мәсьәләләр тураһында комитет ағзаларына БР Контроль-иҫәп палатаһы рәйесе Салауат Харасов бәйән итте.
Республика Хөкүмәте тарафынан индерелгән «Башҡортостан Республикаһында тышҡы сауҙа эшмәкәрлеген үҫтереү тураһында» БР Законының 3-сө статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында проект, шулай уҡ «Башҡортостан Республикаһында ҡала төҙөлөшө эшмәкәрлеген көйләү тураһында» БР Законының 18-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында үҙ закон проекты беренсе уҡыуҙа ҡаралды.
«Башҡортостан Республикаһында торлаҡ мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында» БР Законына үҙгәрештәр индереүсе закон проекты икенсе уҡыуҙа ҡабул итеү өсөн әҙерләнде.
Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитет бөгөн үҙ ултырышында «Башҡортостан Республикаһында урман мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында» БР Законына, Башҡортостан Республикаһының экология һым тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә айырым ҡануниәт акттарына үҙгәрештәр индергән өс яңы закон проектын, шулай уҡ «Башҡортостан Республикаһының пестицидтар һәм агрохимикаттар менән хәүефһеҙ эш итеү өлкәһендәге айырым ҡануниәт акттарының үҙ көсөн юғалтыуын таныу тураһында» закон проектын тикшерҙе.
Әлеге мәлдә Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитет ултырышы бара. Башҡортостан Республикаһының 2011 йылға бюджеты буйынса тәҡдимдәр һәм парламент беренсе һәм икенсе уҡыуҙа ҡабул иткән өс закон проекты тикшерелә.


text:
Рәсәйҙә ашығыс хеҙмәттәрҙе саҡырыу өсөн өс һанлы номерҙар индерелде
Ашығыс хеҙмәттәрҙең бөтә бәйләнеш операторҙы өсөн берҙәм, өс һанлы номерҙар Рәсәйҙә индерелде. Хәҙер ярҙам һорап янғын хеҙмәтенә 101, полицияға – 102, медицина ярҙамына – 103 һәм газ хеҙмәтенә 104 һандарына шылтыратырға кәрәк. Ҡыҫҡа 115 һандары буйынса электрон дәүләт хеҙмәттәре тураһында мәғлүмәт алырға була. Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығының тейешле ҡарары 27 ғинуарҙа үҙ көсөнә инде.
Билдәләп үтергә кәрәк, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә алдан индерелгән берҙәм 112 һандары мөрәжәғәттәр ҡабул итеүен дауам итә. «Балаға хәүеф янай» телефон линияһы өсөн 122 һандары үҙгәрә, линия өсөн ике яңы номер – 121 һәм 123 бирелә.
Бөтә был номерҙарҙы барлыҡ Рәсәй операторҙарының урындағы телефон элемтәһенең теләһе ҡайһы селтәрендә ҡулланып була. Стационар телефондары өсөн 01, 02, 03 һәм 04 һандарын ҡулланыу әлегә һаҡлана.
Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығында билдәләүҙәренсә, номерҙарҙың яңы системаһына күсеү этаплап уҙғарыласаҡ.


text:
Ирандан ҡунаҡ Диниә назараты менән хеҙмәттәшлек перспективаларын тикшерҙе
Иран Ислам Республикаһының Мәскәүҙәге Мәҙәни вәкиллеге башлығы Әбүзәр Торкоман Ибраһими Өфөгә килде. Үҙ сәфәре барышында ул Башҡортостан Республикаһы мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ректоры Раил Әсәҙуллин менән осрашыу үткәрҙе. Осрашыу ваҡытында яҡтар мәғариф һәм мәҙәниәт өлкәһендә артабан хеҙмәттәшлек перспективаларын тикшерҙе.
БР мосолмандары Диниә назараты күптән инде Иран менән хеҙмәттәшлекте үҫтерә. Диниә назараты хеҙмәткәрҙәре бер нисә тапҡыр был илгә мәҙәни-танышыу миссияһы менән барып ҡайтты, ә Өфөлә Мәрйәм Солтанова исемендәге мәҙрәсәлә бер нисә йыл инде Ирандан педагог Сирус Борзу дәрестәр алып бара. Быйыл яҙ, әйткәндәй, БР мосолмандарының Диниә назараты бинаһында уның «Иран мәсеттәре» исемле фотокүргәҙмәһе үтте.


text:
Эрнст Исаев Рәсәй һөт етештереүселәр съезында «500 ферма» программаһын тәҡдим итте
Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры – ауыл хужалығы министры Эрнст Исаев «Һөт малсылығын үҫтереү һәм һөт етештереүҙе арттырыу. 2012-2016 йылдарға Башҡортостан Республикаһында 500 һөтсөлөк-тауар фермаларын комплекслы яңыртыу» айырым маҡсатлы республика программаһын тәҡдим итте.
Республиканың аграр ведомствоһы башлығы кисә Милли һөт етештереүселәр союзының (СОЮЗМОЛОКО) III съезында сығыш яһаны. Был сара Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте һәм Рәсәйҙең Ауыл хужалығы министрлығы башланғысы менән ойошторолдо, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Съезда Рәсәйҙең ауыл хужалығы министры Елена Скрынник, профилле министрлыҡ һәм ведомстволарҙың, төбәк власы органдарының, парламенттың ике палатаһындағы профилле комитеттарҙың, Рәсәй төбәктәренең вәкилдәре, Рәсәй, Белоруссия, Ҡаҙағстан, Эстония, Молдавия һәм Украинанан һөт етештереүселәр һәм эшкәртеүселәр ҡатнашты.
Съезда ҡатнашыусылар Рәсәйҙең һөт баҙарындағы ағымдағы һәм күҙалланған хәлдәрҙе анализланы, һөт етештереүселәр һәм эшкәртеүселәрҙең үҙ-ара хеҙмәттәшлек итеүен һәм 2013 – 2020 йылдарға һөтсөлөк тармағына дәүләт ярҙамын тикшерҙе.


text:
Электричкаларҙа арзаныраҡҡа йөрөргә мөмкин
13 июндән «Башҡортостан ҡала яны пассажирҙар компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте «Барыу һәм кире ҡайтыу өсөн билетҡа заказ биреп, кире килеүгә 50 процентлы ташлама ал» акцияһын үткәрә.
Эш көндәрендә ҡала яны тимер юл транспортында йөрөү өсөн кирегә 50 проценты ташлама менән билет алырға мөмкин. Тик бының өсөн билет кассаһында берсән ике яҡҡа ла билет алырға кәрәк буласаҡ.
Компанияның матбуғат хеҙмәтендә аныҡлауҙарынса, был акцияла түләүле категориялағы пассажирҙар, йәғни тулы хаҡҡа билет һатып алыусы кешеләр генә ҡатнаша ала. Акция федераль һәм төбәк льготаларынан файҙаланыусыларға һәм билетты ҡала яны поезында һатып алыусыларға ҡағылмай.


text:
Ҡырғыҙстан
Ҡырғыҙстан (ҡырғ. Кыргызстан), рәсми исеме Ҡырғыҙ Республикаһы (ҡырғ. Кыргыз Республикасы, урыҫ. Кыргызская (Киргизская) Республика) — Урта Азияның төньяҡ-көнсығышында, Тянь-Шань тауҙарының көнсығышында урынлашҡан дәүләт. Төньяҡта — Ҡаҙағстан, көнбайышта — Үзбәкстан, төньяҡ-көнбайышта — Тажикстан, көньяҡ-көнсығышта һәм көнсығышта Ҡытай менән сиктәш. Майҙаны — 199,5 мең квадрат километр, күршеләре араһында иң бәләкәй дәүләт һанала. Көнсығыштан көнбайышҡа 925 километрға һуҙылһа, төньяҡтан көньяҡҡа — 454 километр ғына.
Йөкмәткеһе
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бейек тауҙар ҡуйынында һәм океандарҙан бик алыҫта ятҡанға күрә, Ҡырғыҙстанда ҡояшлы көндәр күберәк. Яуым-төшөм аҙ булыу сәбәпле, илдең күп өлөшөндә яҙҙан көҙгә тиклем йылы. Уртаса температура: +18-27 градус. Шулай уҡ ҡар, боҙлоҡ ятҡан һыҙаттар ҙа бар. Миҙгелдәрҙең алмашыныуына килгәндә, бында яҙ ҡыҫҡа: февраль аҙағында башланып, апрель урталарына тамамлана. Йәй — майҙан сентябргә тиклем. Башҡа Урта Азия республикаларындағы кеүек, Ҡырғыҙстанда ла көҙ бик һуң килә. Төньяҡ өлөшөндә ныҡ һыуыҡ ҡышлы йылдар ҙа була.
Хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Климаттың үҙгәреүсән булыуы бындағы үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһына ла йоғонто яһаған. Урманлы тауҙарҙа Тянь-Шань шыршыһы, әстрхан сәтләүеге, пихта, артыш үҫә. Бейек тау туғайҙары, далалары Альп үҫемлектәренә бай.
Ландшафтҡа ярашлы хайуандар донъяһы ла күп төрлө. Имеҙеүселәрҙең — 80, ҡоштарҙың — 330, һөйрәлеүселәр һәм ер-һыу хайуандарының 30-ға яҡын төрө бар. Тауҙарҙа айыу, һеләүһен, барс, тау кәзәһе, ҡоралай, ҡуян һәм башҡа йәнлектәр йәшәй. Ҡоштарҙан туғаҙаҡ, бөркөт, гриф, ҡарсыға, һирәк осраған тау күркәһе — улараны күрергә була.
Ике меңгә яҡын йылға-күлдәре лә тереклеккә бай. Уларҙа балыҡтың 50-нән ашыу төрө иҫәпләнә (яланғас осман, маринка, һаҙан, бағры, ала балыҡ, һыла, аҡ амур), шул иҫәптән 12-һе — кәсеп балығы.
Ҡыҙыл бүре, ҡаплан, Мензбир һыуыры һәм көрән варан иһә Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡырғыҙстан биләмәһе лә, бөтә Урта Азия һымаҡ, бик боронғо кешелек йәмғиәте усағы булып тора. Б. Э.Т II быуатта уҡ бында тәүге дәүләттәр барлыҡҡа килгән. XV быуаттың икенсе яртыһында ҡырғыҙ ҡәбиләләре берләшеүе һөҙөмтәһендә тәүге үҙ аллы ханлыҡ төҙөлә. Ошо осорға халыҡ булып ойоша ла инде ҡырғыҙҙар. Бөйөк Ебәк юлы заманында Ҡырғыҙстан ҙур әһәмиәткә эйә булған. Көньяҡтағы Ош ҡалаһы уңайлы урынлашыуы арҡаһында күп меңйыллыҡтар дауамында ошо сауҙа юлының Фирғәнә тармағында транзит ҡала иҫәпләнгән. Урындағы халыҡ үткенсе сәйәхәтселәргә һәм сауҙагәрҙәргә хеҙмәт күрһәткән.
XIX быуаттың 70-се йылдарында Ҡырғыҙстанды СССР-ға ҡушалар. СССР тарҡалғандан һуң ҡырғыҙҙар тыныс юл менән үҙаллылыҡ ала. Тәүге конституция ҡабул итәләр, милли аҡсаһы — сомды ҡулланыуға индерәләр.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халҡының составына килгәндә иң күбен ҡырғыҙҙар тәшкил итә. Улар башлыса ауыл ерендә йәшәй. Икенсе урында — үзбәктәр, Үзбәкстанға сиктәш төбәктәрҙә төпләнгәндәр. Урыҫтар ҡалаларҙа һәм илдең төньяҡ өлөшөндәге ауылдарҙа күпләп донъя көтә. Шулай уҡ дунгандар, ҡаҙаҡтар, украиндар, уйғырҙар, немецтар, башҡорттар, татарҙар — барлығы 80-гә яҡын милләт вәкиле ғүмер итә был илдә.
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Республика файҙалы ҡаҙылмаларға бай. Бында нефть, газ, ҡара, төҫлө, ҡиммәтле металл ятҡылыҡтары бар. Шуға күрә сәнәғәт тармағында тәбиғи ресурстарҙы сығарыу, эшкәртеү йүнәлеше өҫтөнлөк итә. Алтын табыу тау сәнәғәтендә төп урынды биләй.
Ҡырғыҙстан Республикаһында 400-ҙән ашыу ҡиммәтле таш — алмас, зәңгәр яҡут (сапфир), ҡыҙыл яҡут (рубин), һары яҡут (топаз), зөбәржәт (изумруд), аквамарин, фирүзә (бирюза), тау гәлсәре, малахит, йәшмә, нефрит һәм аҡыҡ ятҡылығы асылған .
Көньяҡта мамыҡ һәм майлы культуралар, йөн, ебәк туҡымалар етештереү менән шөғөлләнәләр.
Халыҡ-ара туризм да иҡтисадтың мөһим өлкәһенә әүерелеп бара. Уның матур киләсәге, тәү сиратта, донъялағы иң ҙур, матур күлдәрҙең береһе — Ысыҡкүлдең курорт өлөшөн, тау саңғыһы спортын, альпинизмды үҫтереү, күп тарихи урындар, Һары-Селек биосфера ҡурсаулығы менән бәйле.
Мәҙәниәт һәм мәғариф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡырғыҙ мәҙәниәтенә уларҙың быуаттар буйы күсмә тормош алып барыуы ҙур йоғонто яһаған. Ғаилә-көнкүреш йолалары күп быуындарҙың аҡылын сағылдырған. Өлкәндәргә ихтирам, айырыуса ата-әсәгә, бер-береңә ярҙам итергә, ауыр саҡта терәк булырға ынтылыу һәм йомарт ҡунаҡсыллыҡ хас ҡырғыҙҙарға.
Был республикала йыр-моңдо ныҡ яраталар. Һәр байрам, табын милли музыкаһыҙ, халыҡ ижадынан тыш уҙмай. Иң таралған музыка ҡоралы булып ерле халыҡтың комузы һанала. Ул тышҡы төҙөлөшө менән грушаға оҡшаған, абрикос ағасынан яһайҙар, ә өс ҡылын элек-электән һарыҡ һеңеренән эшләгәндәр.
Ҡырғыҙстанда һаҡланып ҡалынған боронғо ҡомартҡылар: Саймалы-Таш уйһыулығы, Буран башняһы, Үҙгән мавзолейы һәм башҡалар «Манас» халыҡ эпосы кеүек донъя мәҙәниәтенең айырылғыһыҙ өлөшө булып тора.
Ә «Йәмилә» («Джамиля»), «Хуш бул, Гөлһары!» («Прощай, Гульсары!»), «Аҡ пароход» («Белый пароход») повестары, «Йәлләт» («Плаха») романын ижад итеүсе бөйөк Сыңғыҙ Айтматов. Ул үҙенең үлемһеҙ әҫәрҙәре менән ҡырғыҙ халҡын бейеккә күтәрҙе. Классиктың китаптары 170-тән ашыу телгә тәржемә ителеп, дөйөм тиражы 60 миллион дананан күберәк. Улар йәмғиәткә белем һәм тәрбиә биреү эшенең бүленмәҫ өлөшөнә әйләнде, күп илдәрҙең мәктәптәре һәм уҡыу йорттары программаларына инде.
Ҡырғыҙҙарҙың элекке күсмә тормошо уларҙың йолаларында һәм ғөрөф-ғәҙәттәрендә яҡшы күҙәтелә. Әлегә хәтлем тирмә торлаҡ булараҡ үҙенең әһәмиәтен юғалтмай. Бер байрам да унһыҙ үтмәй, хатта дәүләт флагында ла һүрәтләнгән ул. Тирмәләр хужаның социаль статусын да күрһәткән, халыҡ йолаларының төп образы ла һаналған. Уларҙы төҙөгәндә һәм күсенгәндә күп йолалар башҡарылған һәм тантаналар булған.
Ҡырғыҙҙарҙың аш-һыуы ҡаҙаҡтарҙыҡына оҡшаш, хатта ҡайһы берҙәренең исемдәре лә тап килә. Милли ризыҡтарының үҙенсәлеге дөгө һәм төрлө тәмләткестәрҙе киң ҡулланыуға ҡайтып ҡала, бешерелгән итте генә файҙаланалар. Урындағы ашнаҡсылар йылҡы итенә, ҡамыр аштарына, әсе һөт аҙыҡтарына һәм ҡуйы бутҡаға оҡшаш аштарға, йәшелсәгә өҫтөнлөк бирә.
Белем биреү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡырғыҙстандың мәғариф системаһы Рәсәйҙәге кеүек, йәғни совет заманынан килә. Бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң белем биреү өлкәһендә реформалар үткәрелгән
Мәктәптә балалар 11 йыл уҡый, шуның 9 йылы мотлаҡ һанала. Башланғыста 1-ҙән 4-се синыфҡа ҡәҙәр белем алалар. Был баҫҡыста яҙырға, уҡырға, һанарға өйрәнәләр. Ватанды өйрәнеү, хеҙмәт, этика һәм физик культура дәрестәре лә инә. V—IX синыфтар уртансы һаналып, 12 йәштән 16 йәшкә тиклемге уҡыусылар фәнни дәреслектәр, математика, мәғлүмәти технологиялар, сит телдәрҙе тәрәнерәк өйрәнә башлай.
Өлкән синыфтарҙы (X—XI) тамамлау мотлаҡ булмаһа ла, уҡыусыларҙың 80 проценты тиерлек һуңғы баҫҡыста белем алыуын дауам итә. Урта синыфтарҙағы дәреслектәрҙе төплөрәк өйрәнәләр. Әлбиттә, хәрби хеҙмәткә, юғары уҡыу йортона әҙерлек тә башлана. XI синыфты тамамлағанда сығарылыш имтихандары һәм Дөйөм республика тестарын тапшыралар. Шуларҙың һөҙөмтәләре буйынса университеттарға ҡабул итәләр.
Дәүләт ҡарамағындағы урта белем биреү учреждениеларынан тыш, ҙур ҡалаларҙа элиталы шәхси мәктәптәр ҙә асыла.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ф. ҒАФАРОВ. Ҡырғыҙстан — «Манас» иле. Йәншишмә. Балалар һәм үҫмерҙәр гәзите.23.01.2015
- Официальный сайт Правительства Кыргызской Республики
- Официальный сайт Министерства Обороны Кыргызской Республики
- Информационный портал Кыргызстана


text:
Башҡортостан парламенты ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһының яңы составы билдәләнә
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы өсөнсө саҡырылыш Йәштәр йәмәғәт палатаһы составына йәштәр һәм балалар йәмәғәт ойошмалары вәкилдәрен конкурс нигеҙендә һайлап алыуҙың беренсе этабы тамамланды, тип хәбәр итә республика парламентының матбуғат хеҙмәте.
Конкурс комиссияһына 70-тән ашыу ғариза берелгән. Комиссия ағзалары фекеренсә, бөтә кандидаттар ҙа конкурс буйынса һайлап алыу тәртибе тураһындағы положение талаптарына яуап бирмәй. Әлеге ваҡытта конкурс комиссияһы конкурстың икенсе этабына (ситтән тороп ҡатнашыу этабына) күсте. Документтарҙың тулылығы, үҙ ағзаларын йүнәлткән ойошмаларҙың йәмәғәт эшмәкәрлегенең һөҙөмтәлелеге һәм мөһимлеге, ижади эштәрҙең аңлайышлы итеп бирелеүе, дәлилдәрҙең ышандырырлыҡ булыуы һәм һығымталары, кандидаттың көнүҙәк йәмәғәт проблемаларын дөрөҫ аңлауы тикшереләсәк. Конкурстың икенсе этабы йомғаҡтары буйынса 25 кандидат һайлап алынасаҡ. Был кандидаттар конкурстың өсөнсө этабын үткәреү урыны һәм ваҡыты тураһында ваҡытында иҫкәртеләсәк.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың һуңғы ултырышында Башҡортостан Президенты һәм республика парламенты менән күрһәтелгән Йәштәр йәмәғәт палатаһының 20 ағзаһы раҫланды. Әле Йәштәр йәмәғәт палатаһының тулы составын туплау буйынса эш алып барыла — ҡалған 15 ағза йәштәр һәм балалар йәмәғәт ойошмалары кандидаттары иҫәбенән билдәләнә.


text: Был турала банк шураһы рәесе урынбаѕары Олег Сысуев Республика президенты менән осрашыуҙа белдерҙе. Альфа банктың Башҡортостандағы үҙаллы банкы филиал итеп үҙгәртелгән. Олег Сысуев әйтеүенсә, бына шундай юл менән Башҡортостанға инвестициялар бүлеү ҙә артасаҡ. Республика финанстар министрлығында Олег Сысуевтың белдереүҙәренә аңлатма бирмәнеләр, ҡаҙна үтәлешенә бәйле мәғлүмәттәрҙе генә иғлан иттеләр. 1-се сентябргә Башҡортостанда ҡаҙнаға 140 миллиард 638 миллион һумдан ашыу аҡса йыйылған. Шуның 97 миллиарды федераль бюджетҡа күсерелгән 43 миллиарды Башҡортостанда ҡалған. Республикала сығымдар 34 миллиард һумдан ашып киткән.


text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең һаңғырауҙар араһында хоккей буйынса йыйылма командаһына ҡотлау телеграммаһы ебәрҙе
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең һаңғырауҙар араһында хоккей буйынса йыйылма командаһы спортсыларына һәм тренерҙарына ҡотлау телеграммаһы ебәрҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән. Президент спортсыларҙы ишетеү һәләте буйынса инвалид спортсылар араһында шайбалы хоккей буйынса II донъя чемпионатында еңеү яулауҙары менән ҡотланы. Телеграммала түбәндәге һүҙҙәр бар:
«Башҡортостан хоккейсыларының Рәсәй йыйылма командаһы составында спорт буйынса һәләттәрен күрһәтә алыуына сикһеҙ шатбыҙ, тренерҙарҙың хеҙмәте менән берлектә был лайыҡлы һөҙөмтәгә килтерҙе. Һеҙҙең ихтыяр көсөгөҙ, ҡыйыулығығыҙ һәм командала уйнау һәләтегеҙ Рәсәй көйәрмәндәренә онотолмаҫлыҡ ғорурлыҡ минуттары бүләк итте, беҙҙең паралимпия спортын яңы кимәлгә күтәрҙе. Киләсәктә лә спортыбыҙҙың еңеү йолаларын дауам итерһегеҙ, тип ышанам. Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ һәм яңы еңеүҙәр теләйем!
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов».


text:
1 июлдән газға тарифтар күтәрелә
1 июлдән тәбиғи газға ваҡлап һатыу хаҡтары күтәрелә. Әйтергә кәрәк, был инде йыл башынан алып өсөнсө тапҡыр хаҡтар күтәрелеү.
Киләһе айҙан газ ҡулланыу иҫәпкә алыу приборҙары булғанда бер кубометры 2 һум 37 тин торасаҡ. Әгәр зәңгәр яғыулыҡ торлаҡ биналарын йылытыу өсөн файҙаланылһа — кубометры 1 һум 74 тин, әгәр үҙәкләштерелгән эҫе һыу менән тәьмин итеү булмаһа, аш-һыу әҙерләүгә һәм һыу йылытыуға — 3 һум 62 тин.
Апрелдән был тарифтар 2,26, 1,61 һәм 3,49 һум ине.
Газға киләһендә 1 октябрҙән хаҡтар арттырыласаҡ. Улар июль айындағынан 11, 7 һәм 18 тингә артасаҡ.


text:
Республикала 75 мең самаһы мәғариф хеҙмәткәре үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй Фото: Андрей Старостин
Республикала 75 мең самаһы мәғариф хеҙмәткәре үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй
Республикала 75 мең самаһы мәғариф хеҙмәткәре үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостан уҡытыусылары, Рәсәйҙәге коллегалары кеүек үк, бөгөн үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй. Башҡортостан Мәғариф министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, хәҙерге ваҡытта республикала мәғариф өлкәһендә яҡынса 75 мең хеҙмәткәр эшләй, уларҙың 25 меңдән ашыуы — дөйөм белем биреү учреждениеларында.
Башҡортостанстат хәбәр итеүенсә, төбәктә көндөҙгө дөйөм белем биреү мәктәптәре уҡытыусыларының белем кимәле юғары — уҡытыусыларҙың 90 проценты юғары белемгә эйә.
Һөнәри белем биреү ойошмаларындағы 4,5 мең уҡытыусының 96 проценты юғары белемле. Вуздарҙағы 6,5 мең уҡытыусының 1031-е — фән докторы, 3886-һы — фән кандидаты, 705-е — профессор, 2178-е — доцент.
Мәктәп уҡытыусыларының күбеһе — ҡатын-ҡыҙ (87 процент).
Һәр икенсе педагогтың 20 йылдан ашыу эш тәжрибәһе бар.
Уҡытыусылар көнө 100-ҙән ашыу илдә билдәләнә. Рәсәй иһә был байрамды 1994 йылдан бөтә донъя календары буйынса 5 октябрҙә билдәләй. Элегерәк Уҡытыусылар көнө октябрҙең тәүге йәкшәмбеһенә тура килә ине.


text:
Республика һылыуҡайы «Мисс Рәсәй 2016» исеменә дәғүә итәФото: Айбулат Аҡбутин һәм «Хылыукай-Bashkirian Beauty» студияһы
Республика һылыуҡайы «Мисс Рәсәй 2016» исеменә дәғүә итә
Республика һылыуҡайы «Мисс Рәсәй 2016» исеменә дәғүә итәФото: Айбулат Аҡбутин һәм «Хылыукай-Bashkirian Beauty» студияһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 22 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
23 йәшлек Гөлнур Зиннәтова «Мисс Рәсәй 2016» исеменә дәғүә итә. Ул конкурстың сайтында барған интернет аша тауыш биреүҙә еңеп, Мәскәүҙә ойошторолған кастингта уңышлы сығыш яһаны. Унда илебеҙҙең төрлө ҡалаларынан 400-ҙән ашыу ҡыҙ ҡатнашты. Яҡташыбыҙ бөтә Рәсәй конкурсының 50 финалсыһы иҫәбенә инде.
Гөлнур биш йылдан ашыу Линара Таһированың «Хылыукай — Bashkirian Beauty» студияһында шөғөлләнә. Уның ҡыҙыҡһыныуҙары күп. Өс музыка ҡоралында (фортепиано, флейта, аккордеон) уйнай. Һөнәре буйынса — музыка уҡытыусыһы, бейеү, бокс менән мауыға. Республика һәм төбәк-ара гүзәллек бәйгеләрендә ҡатнашҡан, Сочиҙа ҡышҡы Олимпия уйындарында ирекмән булып эшләгән.
Студия етәксеһе Линара Таһирова һөйләүенсә, контракт шарттары буйынса һылыуҙар бер ай буйына 16 апрелдә үтәсәк финалға әҙерләнә. Конкурс барышын «Бәйләнештә» төркөмөндә күҙәтеп барырға мөмкин.


text:
Сыуашстанда башҡорт фильмдары күрһәтеләсәк
Чебоксар халыҡ-ара кинофестиваленең ойоштороу комитеты «Башҡортостан» киностудияһын махсус программала ҡатнашыуға саҡырҙы. Фестиваль Чебоксар ҡалаһында 2013 йылдың 20-25 майында үтә.
«Башҡортостан» киностудияһынан хәбәр итеүҙәренсә, фестивалдә ике ҡыҫҡа метражлы фильм тәҡдим ителәсәк. Улар – «Карусель» (режиссеры Роман Пожидаев) һәм «Өйләнәм!» (режиссеры Таңсулпан Бураҡаева), шулай уҡ Вилюра Иҫәндәүләтованың «Рожденный дважды» исемле документаль фильмы.
«Рожденный дважды» фильмы бығаса VIII Ҡазан халыҡ-ара мосолман киноһы фестивалендә, XVIII «Сталкер» халыҡ-ара кеше хоҡуҡтары тураһындағы фильмдар фестивалендә, XI «Красногорский» халыҡ-ара спорт фильмдары фестивалендә ҡатнашты.
Чебоксар халыҡ-ара фестивале Сыуашстан Респубикаһында 26 майҙан 1 июнгә тиклем үтәсәк Башҡортостан Республикаһы көндәре алдынан ойошторола.


text:
Өфөлә Ҡытай республикаһының Аньхой провинцияһы делегацияһы менән осрашыуҙар дауам итә
Өфөлә Ҡытай республикаһының Аньхой провинцияһы делегацияһы менән осрашыуҙар дауам итә.
Төбәк-ара хеҙмәттәшлек ике ил араһындағы мөнәсәбәттәрҙе нығытыуға тос өлөш индерә. Башҡортостан Волга Янцзы халыҡ-ара хеҙмәттәшлек төркөмө килешеүҙәренә ярашлы, Ҡытайҙың байтаҡ провинциялары менән эшләй. Бөгөнгә теркәлгән 100 килешеүҙең алтмышы иҡтисад, ҡырҡы-гуманитар йүнәлештәге эшмәкәрлек менән бәйле. Аньхой провинцияһы Башҡортостан өсөн һуңғы йылдарҙа әүҙем үҫеш өлгөһө күрһәткән төбәк булараҡ ҡыҙыҡлы. Шуға ла уның менән төрлө форматта хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре барлана.


text:
«Башсельхозтехника» «Рәсәйҙең иң яҡшы кешеләре-2010» энциклопедияһына индерелгән
«Башсельхозтехника» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы «Рәсәйҙең иң яҡшы кешеләре – 2010» энциклопедияһына индерелде, тип хәбәр итте нәшриәттең матбуғат хеҙмәте.
«Башсельхозтехника» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы 1961 йылда ойошторолоп,1978 йылда «Госкомсельхозтехника»ға үҙгәртелгән «Сельхозтехника» республика предприятиеһының вариҫы.
Предприятие республика ауыл хужалығы продукцияһын етештереүселәр менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә.
Агросәнәғәт комплексы предприятиеларына заманса техника һатып алыуҙа, тәғәйен запас частары менән тәьмин итеүҙә ярҙам күрһәтә. Йыл һайын БР Ауыл хужалығы министрлығы менән берлектә «Башсельхозтехника» республика тематик семинар-кәңәшмәләр ойоштора, унда техниканы эш барышында демонстрациялай.
1994 йылдан предприятие лизинг компанияһы иҫәпләнә һәм «Росагролизинг» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең операторы вазифаһын башҡара. Яҡын арала предприятие белгестәре 2008-2012 йылдарға иҫәпләнгән ауыл хужалығы үҫеше һәм ауыл хужалығы продукцияһы, сеймал һәм аҙыҡ-түлек баҙарын көйләү дәүләт программаһын ғәмәлгә ашырыу сиктәрендә федераль лизинг буйынса программаға ҡушылырға ниәтләй.
Бөгөн «Башсельхозтехника» мәрхәмәтлек проекттарында һәм социаль акцияларҙа әүҙем ҡатнаша. Балалар йорттарына, ололарға матди ярҙам күрһәтә, дини ҡоролмалар төҙөлөшөнә хәйриә иғәнәләре индерә.
Предприятиены Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, өсөнсө һәм дүртенсе саҡырылыштағы Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Илдар Тимерғәлин етәкләй.
«Рәсәйҙең иң яҡшы кешеләре – 2010» энциклопедияһы башҡарма властың федераль һәм төбәк органдары хеҙмәттәшлегендә «СПЕЦ-АДРЕС» нәшриәте менән сығарыла.


text:
«Агрокомплекс-2011»ҙә Рәсәйҙең 25 төбәгенән 200 предприятие ҡатнашасаҡ
«АгроКомплекс-2011» күргәҙмәһендә Рәсәйҙең 25 төбәгенән, Белоруссия, Польша, Германия, Канада һәм башҡа илдәрҙән 200 самаһы предприятие ҡатнашасаҡ.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 15 марттан 18-енә тиклем Өфөләге Спорт һарайында 21-се «АгроКомплекс-2011» халыҡ-ара махсус күргәҙмәһе үтәсәк. Тәүге тапҡыр аграр форумда Мәскәүҙән «АгроСил», «Гольфстрим», Агроинжиниринг компанияһы, «Мустанг Ингредиентс», «СОГАЗ-Агро», «Тойс Ленд», «АгроПроектИнвест», «Бустер Рус» һәм башҡа компаниялар ҡатнашасаҡ.
Башҡортостанда үтәсәк күргәҙмә сиктәрендә беренсе тапҡыр «Пятигорсксельмаш» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең сәнәғәт ҡошсолоғо өсөн инкубаторҙары һәм ситлек ҡорамалдары, шулай уҡ «Гомель радиозаводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең (Белоруссия) күсмә һыу ҡойоу машиналары, һабаҡ ҡырҡыу ҡулайламалары һәм йәшелсәләр йыйыу өсөн транспортерҙары күрһәтеләсәк. «Ивантеевский элеватормельмаш» иһә элеваторҙар өсөн ҡорамалдар ҡуясаҡ. Икмәк бешереү ҡорамалдарын күргәҙмәлә «Югпродмаш» һәм «Гольфстрим» фирмалары күрһәтәсәк. «АгроКомплекс» күргәҙмәһенең абруйы һәм имиджы йәнә Новосибирскиҙан, Татарстандан, Мәскәүҙән яңы компанияларҙы йәлеп итте.
Йыл һайын форум Башҡортостан етештереүселәре араһында нығыраҡ популярлаша бара. «АгроКомплекс»та «Баштехника» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте уның ойошторолғанынан алып ҡатнаша. Быйыл компания Башҡортостанда бер тапҡыр ҙа күрһәтелмәгән ҡорамалдарҙы күргәҙмәгә сығара. «Европейская агротехника-Уфа» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте күргәҙмәгә килеүселәрҙе бөтә донъяға билдәле машиналар эшләү сәнәғәте лидерҙарының яңы эштәре менән таныштырасаҡ. Иглин үлсәү заводы яңы төр продукция производствоһын үҙләштергән, уларҙың эштәрен күргәҙмәлә ҡатнашыусылар ҙа күрә аласаҡ. «Башсельхозтехника» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы ла ситтә ҡалмаясаҡ: был предприятие асыҡ майҙанда техниканың ҙур экспозицияһын әҙерләй.


text:
Башҡортостан хөкүмәте менән эшҡыуарҙар килешеү төҙөнө
Әлегә был документҡа ошо йүнәлештә әүҙем эшләүсе 12 ҡала һәм райондың йүнселдәр берләшмәһе ҡул ҡуйҙы. Иҡтисади үҫеш министры Владимир Балабанов әйтеүенсә, был аҙым тәү сиратта эшҡыуарҙарҙың ышанысын яулау, уңышлы башланғыстарын дәүләт программалары аша ғәмәлгә ашырыу өсөн яһала.
Республика хөкүмәте аппаратының финанстар һәм иҡтисад бүлеге етәксеһе Урал Ниғмәтуллин әйтеүенсә, килешеү буйынса ҡуйылған талаптарҙың үтәлеше даими контролдә тотоласаҡ. Тәүге ултырыш сама менән бер айҙан уҙғарыла.


text:
Фото:
Мәләүез районында һайлауға әҙерлекте тикшерәләр
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһы ағзалары Берҙәм һайлау көнөнә әҙерлек барышын тикшереү, урындағы территориаль һайлау комиссияһынан хеҙмәттәштәренә методик һәм хоҡуҡи ярҙам күрһәтеү өсөн Мәләүез районына юлланды. Бөгөн бында округ һайлау комиссияһы вәкәләттәре йөкмәтелгән Мәләүез районы территориаль һайлау комиссияһының киңәйтелгән ултырышы үтә. Кәңәшмәлә участка һайлау комиссияларын ойоштороу, һайлаусылар исемлеге менән эш итеү, халыҡҡа мәғлүмәт еткереү кеүек мөһим мәсьәләләр тикшереләсәк.
2010 йылдың 14 мартында бер мандатлы 50-се Мәләүез һайлау округында Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға депутатлыҡҡа өҫтәмә һайлауҙар үтәсәк. Интернетта һайлау барышын тура трансляциялау был һайлауҙарҙың төп үҙенсәлеге буласаҡ. Бының өсөн алты һайлау участкаһында, был – округтағы дөйөм һайлау участкалар иҫәбенең 10 проценты, веб-камералар урынлаштырыласаҡ. Шул рәүешле Республика Үҙәк һайлау комиссияһы һайлау процесына заманса мәғлүмәт технологияларын индереү буйынса эксперименттарҙы дауам итергә йыйына.


text:
«Һуңғы йәйләү» спектакле «Театр кешеһе» халыҡ-ара фестивалендә күрһәтеләсәк Фото: Роман Шумнов
«Һуңғы йәйләү» спектакле «Театр кешеһе» халыҡ-ара фестивалендә күрһәтеләсәк
«Һуңғы йәйләү» спектакле «Театр кешеһе» халыҡ-ара фестивалендә күрһәтеләсәк Фото: Роман Шумнов
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының «Һуңғы йәйләү» («Йот») спектакле Силәбелә «Театр кешеһе» халыҡ-ара фестиваль-лабораторияһында ҡатнаша. Фестиваль 3 мартта Яңы художестволы театр сәхнәһендә башлана.
«Театр кешеһе» фестивале өс йыл элек булдырылған һәм сит ил, Рәсәй театрҙарының лайыҡлы спектаклдәре менән таныштырыу өсөн абруйлы майҙансыҡ тигән исем яулаған. Силәбе тамашасыһы менән аралашыу өсөн Сербия, Израиль, Молдавия, Грузия һәм Рәсәйҙән театр коллективтары килә.
Фестиваль өс майҙансыҡта уҙғарыла. Спектаклдәр һәм уларҙы тикшереү онлайн трансляциялана.
Ҡаҙаҡ драматургы һәм сценарисы Олжас Жанайдаровтың «Йот» спектаклен режиссер Айрат Абушахманов ҡуйған, уның премьераһы октябрь айында уҙҙы. Спектаклдәге ваҡиғалар Ҡаҙағстанда үткән быуаттың 30-сы йылдары башындағы ҡот осҡос аслыҡ осоронда бара.


text:
Ҡаланы таҙартыу буйынса киләһе өмә Өфөлә 14 майҙа үтәсәк
Киләһе дөйөм ҡала өмәһе Өфөлә 14 майҙа үтәсәк. Әлегә Башҡортостандың баш ҡалаһында тулы көсөнә ҡаланы таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса санитар йомалар алып барыла.
Ҡала хакимиәтенең производство-техник бүлеге белгесе Игорь Аристовтың хәбәр итеүенсә, санитар йомала, 29 апрелдә, 48 меңдән ашыу Өфө халҡы ҡатнашҡан. 600 самаһы махсус техника берәмеге файҙаланылған, 900 квадрат метр юл ремонтланған. Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигонына 350-нән ашыу рейс яһалған. Өс мең кубометрҙан ашыу сүп-сар сығарып түгелгән.
Ҡаланы таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса айлыҡ сиктәрендә һуңғы санитар йома Өфөлә 20 майҙа үтәсәк.


text:
Тәүге кварталда республикала инфляция 1,8 процент тәшкил иткән
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Йыл башынан Башҡортостанда инфляция 1,8 процент тәшкил иткән, Рәсәй буйынса уртаса күрһәткес — 2,1 процент. Башҡортостанстат хәбәр итеүенсә, йыллыҡ иҫәпләү буйынса (2016 йылдың марты 2015 йылдың мартына ҡарата) республикала инфляция 5,8 процент тәшкил иткән, ил буйынса уртаса — 7,3 процент.
Статистар беренсе кварталда инфляция процестарының кәмеүен билдәләй. Әгәр ғинуарҙа төбәк ҡулланыусылар баҙарында хаҡтар үткән айға ҡарата 0,8 процентҡа артһа, февралдә иһә — 0,6, мартта 0,4 процентҡа күтәрелгән.
Март айында аҙыҡ-түлек — 0,3, аҙыҡ-түлеккә ҡарамаған тауарҙар 0,8 процентҡа ҡиммәтләнгән. Хеҙмәттәр күрһәтеүҙең уҙған айға ҡарата 0,3 процентҡа кәмеүе билдәләнгән.
Мәҫәлән, бер айҙа балыҡтың ҡайһы бер төрҙәренә хаҡтар 1,3-4,4, колбаса изделиеларына, субпродукттарға һәм ит ярымфабрикаттарына — 0,4-1,8, бойҙай онона, макарон изделиеларына, борсаҡ, фасоль, ҡарабойҙай һәм «Геркулес» һоло ярмаһына 1,7-5,6 процентҡа артҡан. Тоҙ, көнбағыш майы, майонез, ҡара борос — 1-2,8, ҡуйыртылған һөт, варенье-джем, повидло, емеш һуттары һәм йогурт — 2,3-5, банан һәм алма — 2,7-2,8, һарымһаҡ 15,7 процентҡа ҡиммәтләнгән.
Сөгөлдөр, аҡ күсәнле кәбеҫтә һәм картуф — 2,8-6,9, яңы помидор һәм ҡыяр — 11,3-16,2 , лимон һәм груша 3-3,2 процентҡа арзанайған. Бынан тыш, иттең ҡайһы бер төрҙәренә — 0,7-2,6, тауыҡ йомортҡаһына 4,3 процентҡа хаҡ төшкән.
Бензинға хаҡ 1,5 процентҡа артҡан, газ-мотор яғыулығына 5,2 процентҡа төшкән.


text:
Беҙҙең маҡсат – милләтте туплау, яңыртыу һәм һәр яҡлап үҫтереү
Бөгөн III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы асылды. Унда Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов доклад менән сығыш яһаны.
“Хөрмәтле Ҡоролтай делегаттары һәм ҡунаҡтар!
Ҡәҙерле ватандаштар!
Донъяның төрлө тарафтарынан бөгөн Өфөлә халҡыбыҙҙың иң аҫыл улдары һәм ҡыҙҙары йыйылды. Изге йола буйынса кәңәшкә килгән Өсөнсө Бөтә донъя ҡоролтайы делегаттарын ихлас күңелдән тәбрикләйем. Хуш килдегеҙ, туғандар! Ҡоролтай эшендә бөтәгеҙгә лә уңыштар, һаулыҡ, именлек теләйем!
Тыуған Башҡортостаныбыҙ, тауҙары сал Урал йырҙарында данлап йырланған, шаулап урмандар үҫкән, икһеҙ-сикһеҙ далалары йәйрәп ятҡан, саф һыулы йылғалары сылтырап аҡҡан боронғо төбәгебеҙ һеҙҙе шатланып ҡаршылай. Шәйехзада Бабич әйтмешләй, «шунда тыуған, шунда үҫкән башҡорт тигән арыҫлан».
Изге Башҡортостан еренә рәхим итегеҙ, ҡәҙерле яҡташтарыбыҙ!
Беҙҙең саҡырыуға берҙәм яуап биргән юғары ҡунаҡтарыбыҙға ихлас рәхмәтемде белдерәм. Ҡоролтай эшендә ҡатнашыуығыҙ менән һеҙ уға айырым бер әһәмиәт бирәһегеҙ!
Барығыҙға уңышлы эш һәм сағыу тәьҫораттар теләйем! Һаулыҡ, именлек һәм бәхет һеҙгә!
Ҡәҙерле дуҫтар!
Тарих юлдары ҡатмарлы, ул тигеҙ генә аҡмай. Башҡорт халҡы быуаттар буйына үҫеше барышында күпте күргән, күпте кисергән, бик күп нәмәгә өлгәшкән.
Быуаттар дауамында башҡорттар иң мөһим мәсьәләләрҙе ҡоролтайҙа тикшергән. Ата-олатайҙар васыят итеп ҡалдырған ҡоролтайҙар милләтте берләштереүҙең мөһим бер формаһы булып торған, килешеп, ҡарарҙар ҡабул итеү өсөн уның иң яҡшы вәкилдәрен йыйған.
Тап дүрт быуат ярым элек халыҡтың Рәсәй дәүләтенә үҙ ирке менән ҡушылыуы тураһында ихтыяры белдерелгән. Тап ҡоролтайҙарҙа кешеләр ғәҙелһеҙлеккә һәм иҙеүгә ҡаршы бергәләп сығыш яһау өсөн һөйләшеп килешкән. Тап ошондай йыйылыш ҡарарҙары менән егерменсе быуат башында республикабыҙ – Федератив Рәсәйҙең беренсе автономияһы төҙөлгән.
Башҡорт халҡының был күркәм традицияһын уңышлы тергеҙеүебеҙ менән беҙ ғорурланабыҙ. Һуңғы 15 йылда беҙҙә инде өсөнсө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы үткәрелә. Һеҙҙе ысын мәғәнәһендә тарихи ваҡиға менән ихлас ҡотлайым!
Бөгөн элекке ҡоролтайҙарҙа ҡатнашҡан иҫке дуҫтар һәм үҙ халҡының делегаты булыу кеүек юғары миссияны тәүге тапҡыр үтәүселәр осрашты. Бында беҙ башҡарылған эштәрҙе баһалай, фекер һәм тәжрибә уртаҡлаша, борсоған мәсьәләләрҙе уртаға һалып тикшерә алабыҙ. Ә иң мөһиме артабанғы үҫеш перспективаларын билдәләй, киләсәккә яңы бурыстар ҡуя алабыҙ.
Уҙған йылдар эсендә Башҡортостанда бик күп нәмә үҙгәрҙе. Башҡа төбәктәрҙән һәм сит илдәрҙән беҙгә килгән делегаттар ыңғай үҙгәрештәрҙе асыҡ күрәлер, тип уйлайым. Тамарынан ижтимағи үҙгәртеп ҡороуҙар осоронда республикабыҙ үҙ иҡтисади һәм рухи ҡеүәтен һаҡлап ҡалыу ғына түгел, уны күпкә арттырыуға өлгәште. Ә иң мөһиме – халыҡтың тормошон һиҙелерлек яҡшырта алды.
Бөгөн Башҡортостан – юғары инвестициялар йәлеп итеүсән, уңышлы бизнес-климат менән, индустриаль яҡтан үҫешкән, иң имен төбәк. Иҡтисади, фәнни-техник һәм мәҙәни потенциалын ышаныслы арттырып, ул илдең тулайым төбәк продуктының яртыһынан ашыуын тәьмин итеүсе федераль бюджеттың тәүге ун алдынғы төбәк-доноры иҫәбенә инә.
Республикабыҙға ҡеүәтле инженер инфраструктураһы, күп кимәлле һәм киң тармаҡлы финанс системаһы, үҫешкән төҙөлөш комплексы хас. Ныҡлы күп тармаҡлы ауыл хужалығы республиканың аҙыҡ-түлек именлеген тәьмин итә. Матур һәм төҙөкләндерелгән тораҡ пункттары үҙ-ара ышаныслы транспорт бәйләнеше менән тоташтырылған һәм элемтәнең бөтә төрҙәренә лә тоташҡан. Интернетты файҙаланыу йылдам киңәйә.
Башҡортостан Рәсәй Федерацияһының халыҡ-ара бәйләнештәрен киңәйтеүҙә әүҙем ҡатнаша. Республикабыҙ хеҙмәттәшлек иткән илдәр һаны өс тапҡырға артты. Улар бөгөн йөҙгә яҡын. БМО – ЮНЕСКО, ЮНИДО, Үҫеш Проекты структуралары, шулай уҡ Европа төбәктәре Ассамблеяһы, ТӨРКСОЙ, Ислам Конференцияһы Ойошмаһы кеүек абруйлы ойошмалар менән үҙ-ара хеҙмәттәшлек торған һайын күп яҡлыраҡ һәм уңышлыраҡ була бара. Башҡортостандың был өлкәләге бай тәжрибәһе күптән түгел илдең Сит ил эштәре министрлығында кәңәшмәлә тыңланды һәм хупланды.
Социаль-иҡтисади үҫештә айырыуса тос һөҙөмтәләргә икенсе һәм өсөнсө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙары араһындағы осорҙа өлгәшелде. Яғыулыҡ-энергетика комплексы, төҙөлөш тармағы, аграр сектор, транспорт һәм элемтә предприятиеларының эше һөҙөмтәлерәк була бара.
Республика тулайым төбәк продукты етештереү – 1,6 тапҡырға, сәнәғәт етештереүе һәм төҙөлөш эштәре күләме – 1,4 тапҡырға, ауыл хужалығы продукцияһы – 1,3 тапҡырға, төп капиталға инвестициялар 1,2 тапҡырға артты. Ваҡлап һатыу тауар әйләнеше күләме –5,5 тапҡырға тиерлек, халыҡҡа түләүле хеҙмәтләндереүҙәр күрһәтеү 2 тапҡырҙан ашыуға үҫте. Ә тышҡы сауҙа әйләнеше 2,2 тапҡырға артты!
Был һандар артында йәмғиәттәге ҡатмарлы тамырынан үҙгәртеп ҡороуҙар шарттарында иҡтисадтың бөтә тармаҡтарын комплекслы модернизациялау буйынса эште уңышлы дауам итә алған күп милләтле халҡыбыҙҙың иҫ киткес ҙур ижады тырышлығы тора. Йоғонтоло сәнәғәт, инвестиция, финанс, тышҡы иҡтисади һәм фәнни-техник сәйәсәт тормошҡа ашырыла. Иҡтисад инфраструктураһын яңыртыу, сәнәғәтте киңәйтеү һәм инновацион үҫтереү бара.
Башҡортостанда илдә һәм сит илдәрҙә киң талап ителгән, донъя кимәлендәге сифатлы продукция сығарыусы производстволар төҙөлгән. «Полиэф» акционерҙар йәмғиәте – полиэтилентерефталат етештереү буйынса Рәсәйҙә тәүге предприятие эшләй башланы. «Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһендә юғары тығыҙлыҡтағы полиэтилен етештереү үҙләштерелде, ул да бөгөн илдә берҙән-бер.
«Ласселсбергер» предприятиеһында ла Европа технологиялары буйынса керамик плитка етештереү ойошторолдо. «Каустик» берекмәһендә яңы ҙур заманса комплекс сафҡа индерелде. Стәрлетамаҡ нефтехимия заводында ҡайһы бер ҡеүәтле ҡоролмаларҙы модернизациялау буйынса эштәр тамамланды. «Өфөнефтехим» берекмәһендә аҡрынлап кокслау һәм водород етештереү комплексы индерелде.
Нефть эшкәртеүселәребеҙ хәҙер Европа стандарттарындағы продукция сығара, ә сеймалды эшкәртеү тәрәнлеге буйынса улар донъяла иң алдынғы позицияларға сыҡты!
Машиналар эшләү комплексы йылдам үҫешә. Өфө трансформатор заводы Рәсәй өсөн уникаль, киң талап ителгән продукция сығара башланы.
Уны асыуға Рәсәй хөкүмәте Премьер-министры Владимир Владимирович Путин осраҡлы ғына килмәне.
Нефтекама автозаводы сит ил партнерҙары менән берлектә иген йыйыу комбайндарын йыйылма етештереүҙе ойошторҙо һәм илебеҙҙең күп ҡалалары урамдарын биҙәгән автобустарҙың яңы моделдәрен үҙләштереү буйынса эште дауам итә. Стәрлетамаҡта «Беларус» тракторҙарын йыйылма етештереү ойошторолдо.
Агросәнәғәт секторында баҫыу эштәрен ҡыҫҡа ваҡытта, юғалтыуһыҙ үткәрергә булышлыҡ итеүсе иң алдынғы техника менән йыһазландырылған машина-технология станциялары эшләй. Һыйыр малы, сусҡалар, ҡош-ҡорт, бигерәк тә күркә үҫтереү, һимертеү һәм уларҙы эшкәртеү буйынса алдынғы производство технологияларын файҙаланыусы тиҫтәләгән ҙур малсылыҡ объекттары сафҡа индерелде.
Беҙ бөгөн элек ҙур һәм иҡтисади ҡеүәтле дәүләттәр кимәлендә генә мөмкин булған күләмле проекттарҙы үтәй алабыҙ.
Күптән түгел уникаль Йомағужа һыу һаҡлағысы төҙөлөп бөттө, ул Ағиҙел йылғаһында һыу ағышын көйләй, ҙур территорияны һыу менән тәьмин итә, уны һыу баҫыуҙан һаҡлай, арзан электр энергияһы етештерә. Был – хәҙерге Башҡортостанда ижади хеҙмәттең сағыу өлгөһө.
Әйтергә кәрәк, ҡатмарлы шарттарға ҡарамаҫтан, һикһәнгә яҡын ҙур инвестиция проектын тормошҡа ашырыу дауам итә. Былтыр ғына 6 меңдән ашыу яңы эш урыны ойошторолдо, ә яҡындағы йылдарҙа тағы 50 меңдән ашыу булдырыласаҡ!
Инновацион технологияларға нигеҙләнгән иҡтисад ҡатмарлы структура проекттарын тормошҡа ашырырға – производствоны яңыртырға, транспорт, элемтә, ҡалаларыбыҙ һәм ауылдарыбыҙ йәшәйешенең башҡа өлкәләре үҫешен тәьмин итеүсе заманса юлдар, күперҙәр һәм юл айырмалары, ҙур ҡоролмалар төҙөргә ярҙам итә.
Бөтә был ҡеүәтле производство-иҡтисад потенциалы Башҡортостандың һәм бөтә Рәсәйҙең үҫешен тиҙләтеү маҡсаттарына хеҙмәт итә. Ошо ышаныслы нигеҙҙә халыҡтың көнкүреше яҡшыра. Был осорҙа халыҡтың реаль аҡсалата табышы – 2,6 тапҡырға, эш хаҡы 2,1 тапҡырға артты. Аҡсалата табышы йәшәү минимумынан кәм булған халыҡ өлөшө был осорҙа ике тапҡырҙан ашыуға кәмене.
Республикала төҙөлөшкә ҙур иғтибар бирелә. Финанслауҙың бөтә сығанаҡтары иҫәбенә республика биләмәһендә индерелгән дөйөм торлаҡ майҙаны был йылдарҙа 14,3 миллион квадрат метр тәшкил итте. Яңы мәктәптәр, мәктәпкәсә балалар учреждениелары, дауахана, амбулатор-поликлиника, мәҙәниәт учреждениелары, физкультура-сәләмәтләндереү комплекстары йылдам темптар менән төҙөлә. Ауылдарға газ үткәреү дауам итә, был күрһәткестәр буйынса беҙ – илдә иң яҡшыларҙың береһе.
Халыҡтың тормош кимәле лә яҡшыра. Уларҙың уңайлы фатирҙар, йорт йыһаздары, еңел автомашиналар, заманса көнкүреш приборҙары менән тәьмин ителеш кимәле күтәрелә бара.
Төрлө ҡатлам кешеләренә һәр яҡлап ярҙам итеүгә, социаль программаларҙы мотлаҡ үтәүгә, шулай уҡ үҫеп килеүсе быуынды тәрбиәләү, мәҙәниәтте, спорт һәм туризмды үҫтереү мәсьәләләренә ҙур иғтибар бирелә. Социаль сәйәсәттә бөтә төп гарантиялар һаҡланған, күп балалы һәм аҙ тәьмин ителгән ғаиләләргә, өлкән быуынға һәм инвалидтарға ярҙам итеү буйынса әүҙем саралар күрелә. Республиканың миллиондан ашыу халҡы төрлө льготалар менән файҙалана!
Беҙ әсәлек культын, күп балалы ғаиләгә традицион ихтирамлы ҡарашты тергеҙҙек. Ҡыйынлыҡтарға ҡарамаҫтан, күп балалы ғаиләләргә ярҙам итәбеҙ – “Әсәлек даны” миҙалы менән наградлайбыҙ, балаларҙы тәрбиәләүгә пособиелар бүләбеҙ, микроавтобустар, фатирҙар бирәбеҙ.
Яңы мәктәптәр һәм балалар баҡсалары, медицина һәм мәҙәниәт учреждениелары, кешеләрҙең социаль яҡланғанлығын көсәйтеү, рухи үҫеш – был беҙҙең күп милләтле халҡыбыҙ хеҙмәтенең күҙгә күренгән емештәре. Шуныһы ла ҡыуаныслы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы, республиканың башҡа халыҡтарының съездары һәм конгрестары ла беҙҙең дөйөм рухи, ижади күтәрелешкә үҙ өлөшөн индерҙе.
Ҡәҙерле дуҫтар!
Һәр милләт үҙ үҫешендә аяҡҡа баҫыу, нығыныу һәм өлгөрөү стадияларын үтә. Бөгөн беҙҙең республикабыҙ башҡорт халҡының быуаттар буйына килгән өмөт-ышаныстарының тормошҡа ашыуы ул! Шуның менән бергә, Башҡортостан тиҫтәләгән башҡа халыҡтар өсөн дә тыуған йорт булып тора. Шуға күрә изге традиция буйынса уларҙың вәкилдәре лә Ҡоролтай эшендә ҡатнаша.
Үҙ ваҡытында рус халҡы менән бергә башҡорттар һәм Урал-Волга буйының башҡа халыҡтары бөйөк Рәсәй дәүләтселеген бергәләп ойошторҙо. Рәсәй менән бергә булыу – ул башҡорт халҡының яҙмышында уның артабан тупланыуы һәм үҫеше өсөн нигеҙ булып хеҙмәт иткән мөһим боролош. Ошондай аңлы ҡарар ҡабул итеүе арҡаһында халҡыбыҙ үҙен-үҙе, үҙ телен һәм мәҙәниәтен һаҡлап ҡалған. Рәсәйҙә беҙ берҙәмлек һәм яңы ысын ватандаштар таптыҡ.
Эйе, XVII һәм XVIII быуаттарҙа башҡорттар күп тапҡырҙар үҙҙәренең законлы хоҡуҡтарын яҡлап ихтилалға күтәрелә. Ләкин был хәрәкәттәр нигеҙҙә Рәсәйгә ҡаршы түгел, ә ул йылдарҙағы төрлө намыҫһыҙ вәкилдәрҙең башҡорттарҙың аҫаба ерҙәрен баҫып алыуына ҡаршы йүнәлтелгән була.
Беҙ һәр ваҡыт башҡорттарҙың һәм Башҡортостандың башҡа халыҡтарының Рәсәй дәүләтен һәм уның үҫешен яҡлауға индергән өлөшө менән ғорурланасаҡбыҙ, элекке һәм бөгөнгө Ватанға намыҫлы хеҙмәт итеү өлгөләрен йыябыҙ. Был юбилей йылында беҙ ҡан ҡойошло алыштарҙа үҙенең батырлығы һәм ҡаһарманлығы, тылда фиҙакәр хеҙмәте менән Тыуған илебеҙҙең азатлығын һәм бойондороҡһоҙлоғон яҡлап алып ҡалған, бөтә донъяға 1945 йылғы Бөйөк Еңеүҙе яулаған быуындар иҫтәлегенә хөрмәт күрһәтәбеҙ!
Рәсәй армияһы составында күп алыштарҙа ҡатнашҡан башҡорт атлыларының хәрби батырлығы Рәсәй тарихының бер өлөшө булып тора. Илдә хәҙер 1812 йылғы Ватан һуғышының 200 йыллығы менән бәйле тантаналарға әҙерлек башланды. Ә бит башҡорт батырҙарының был һуғыштағы ҡаһарманлыҡтары хаҡында тик белгестәр генә яҡшы белә. Шуға күрә йәмәғәт берләшмәләренә, киң мәғлүмәт сараларына яңы быуындарҙы ватансылыҡ рухында тәрбиәләү өсөн был факттарҙы киңерәк файҙаланырға кәрәк.
Үҙ тарихыңды, халыҡ тәжрибәһе потенциалын ата-олатайҙарыбыҙ ҡалдырған бөйөк рухи-әхлаҡи ҡиммәт тип баһаларға кәрәк! Рәсәйҙең намыҫын һәм данын тәшкил иткән башҡорт халҡының ҡайһы бер ул һәм ҡыҙҙарының исемдәрен атап үтәм.
Башҡорт халҡының символы – легендар Урал батыр артынса беҙ тормоштағы тарихи эшмәкәрҙәрҙе – боронғо Әйле ырыуынан сыҡҡан XII-XIII быуаттарҙағы данлыҡлы төрки шағиры Ҡол Ғәлиҙе, берләшкән 12 башҡорт ырыуы менән етәкселек иткән Мәсем хан һәм аяуһыҙ Сыңғыҙ Хан алдында башҡорт хоҡуҡтарын яҡлап сыҡҡан Мөйтән бей кеүек хакимдарҙы иҫкә алабыҙ. Рус дәүләтенә үҙ ирке менән ҡушылыу тураһында халыҡ яҙмышы өсөн хәл иткес ҡарар ҡабул иткән ырыу башлыҡтары – Ҡәнзәфәр бей, Тәтегәс бей һәм башҡалар; Рәсәй армияһы сафында яуҙарҙа ҡатнашҡан герой-яугирҙар — Петр Беренсе походтарында дан алған Алдар Иҫәнгилдин, Наполеонды еңеүселәр – Ҡаһым түрә, Йәнтүрә, Абдрахман Аҡъегет; халыҡ азатлығы һәм хоҡуҡтары өсөн көрәшкән Сәйет, Күсем, Ҡараһаҡал, Батырша, Кинйә Арыҫланов, бик шәп яугир һәм шағир Салауат Юлаев; XVII быуатта Рәсәйҙәге тәүге нефть сәнәғәтселәренең береһе Надир Уразмәтов һәм Санкт-Петербургта Тау институтына нигеҙ һалған Исмәғил Тасимов; тәрән аҡыл эйәләре, кешелекле дини эшмәкәрҙәр – шәйех Зәйнулла Рәсүлев һәм мөфтөй Ризаитдин Фәхретдинов; шағир һәм мәғрифәтселәр Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев һәм Мифтахетдин Аҡмулла ла улар рәтендә.
Уҙған XX быуат та тарихи шәхестәргә бай булды. Рәсәй федерализмын яҡлап көрәшеүсе, Башҡорт республикаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, бар донъяға билдәле ғалим-төркиәтсе Зәки Вәлиди, бөйөк шағирҙар һәм яҙыусылар – Мәжит Ғафури, Шәйехзада Бабич, Һәҙиә Дәүләтшина, Мостай Кәрим, Бөйөк Ватан һуғышы геройҙары – Муса Гәрәев, генерал Миңлеғәли Шайморатов, Шакирйән Мөхәмәтйәнов һәм Миңлеғәли Ғөбәйҙуллин; рәссамдар Ҡасим Дәүләткилдеев һәм Әхмәт Лотфуллин; композиторҙар Ғәзиз Әлмөхәмәтов, Заһир Исмәғилев, Хөсәйен Әхмәтов; тәүге башҡорт балеринаһы Зәйтүнә Насретдинова һәм бар донъяға билдәле балет артисы Рудольф Нуриев. Һәм башҡа бик күп әҙәбиәт һәм сәнғәт, фән һәм техника эшмәкәрҙәре, сәйәсмәндәр һәм етәкселәр, спортсылар һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре, данлыҡлы хеҙмәтсәндәр һәм яугирҙар.
Рәсәй һәм Башҡортостан тарихына рус, татар, сыуаш, мари һәм башҡа күренекле мәҙәниәт вәкилдәренең исемдәре лә яҙылған. Былар барыһы ла беҙҙең дөйөм мираҫыбыҙ, уртаҡ байлығыбыҙ!
Шуның менән бергә, сәйәси конъюнктураға ярау маҡсатында эшләнгән һәр төрлө тарихи спекуляцияларға башҡорт халҡы ҡәтғи “юҡ”” тип әйтә. Мәҫәлән, халҡыбыҙҙың арҙаҡлы эшмәкәрҙәре – Салауат Юлаевты, Әхмәтзәки Вәлиди Туғанды, Муллаян Халиковты, Шәһит Хоҙайбирҙин һәм башҡаларҙы дискредитацияларға тырышыу осраҡтары булды. Бындай әҙәпһеҙлек акциялары менән килешеү мөмкин түгел, үткәндәребеҙҙе артабан да ҡәҙерләргә кәрәк!
Егерменсе быуат үҙе менән хәүеф һәм ғәрәсәттәрҙе лә аҙ алып килмәне. Башҡорт халҡының ябай булмаған тарихында 70 йыллыҡ совет заманы ла бар. Үкенескә күрә, ҡайһы бер эшмәкәрҙәр өсөн был ваҡытҡа тарихтың “ҡара упҡынына” ҡараған кеүек мөнәсәбәт күрһәтеүе ыңғай күренешкә әйләнде. Минең уйымса, бындай ҡараш – дөрөҫлөктө тупаҫ боҙоу. Унан бигерәк, был халыҡты түбәнһетә.
Башҡорт халҡының йөҙҙәрсә мең ул һәм ҡыҙы ул ваҡытта матур белем алды. Улар юғары мәҙәниәтле уҡытыусылар, табиптар, сәнәғәт предприятиелары директорҙары һәм механизаторҙар, юғары уҡыу йорттары профессорҙары, ҙур сәйәсмән, хәрби начальник, әҙәбиәт һәм сәнғәт оҫталары булып китте. Унар, йөҙәр мең кешенең матур биографияһы формалашты!
Башҡортостан халыҡтары үҙҙәренең героик хеҙмәте менән башлыса аграр булған төбәкте ҡеүәтле индустриаль республикаға әйләндерҙе. Революцияға тиклем беҙҙең төбәктә юғары технологиялы машиналар эшләү һәм нефтехимия, эре төҙөлөш һәм транспорт комплекстары булманы. Юғары белем һәм академия фәне, күп һанлы милли интеллигенция ла юҡ ине. Хәҙер беҙҙә быларҙың бөтәһе лә бар!
1917 йылға тиклем Рәсәйҙең сәйәси картаһында «Башҡортостан» төшөнсәһе бөтөнләй булманы. Ул халҡыбыҙ йөрәгендә генә яна ине. Ә хәҙер Рәсәй Федерацияһының сәйәси картаһынан Башҡортостан Республикаһын бер ниндәй көрсөк һәм һынылыш та һыҙып ташлай алмаясаҡ. Шуға күрә бөгөн милләтте тергеҙеү тураһында һөйләргә кәрәкмәй. Беҙ алдыбыҙға өсөнсө мең йыллыҡта башҡорт халҡының артабанғы алға ынтылышлы үҫеше тураһында мәсьәлә ҡуйырға тейешбеҙ!
Һәр яңы дәүер халыҡ алдына яңы бурыстар ҡуя. Бөгөн яңы шарттар тыуҙы, беҙҙең республика, башҡорт милләте үҫешенең, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эшмәкәрлегең яңы проблемалары алғы планға сыҡты. Тап шуға күрә ХХI быуатта башҡорт халҡының үҫеш перспективаларын нисек күҙаллауымды билдәләп үтергә теләйем.
Бөгөн беҙ йәнә шуны аңларға һәм иҫәптә тоторға тейешбеҙ, хәҙерге башҡорттар – ул милләт кенә түгел, юғарыраҡ кимәлдәге берлектең – төрлө милләтле Башҡортостан халҡының органик өлөшө лә. Үткән йылдар эсендә беҙҙең төбәктәге бар этнос һәм халыҡтар вәкилдәренән торған республика халҡының берҙәм төбәк берлеге формалашты. Ошондай процестар дөйөм алғанда бар Рәсәй буйынса ла әүҙем барһын ине, тигән теләктәбеҙ!
Беҙҙә был республика дәүләт власы органдарының маҡсатлы һәм ижади сәйәсәтенең һөҙөмтәһе булды. Бар миләттәрҙе лә бер тиң хоҡуҡтар менән тәьмин итеүгә курс алынды. Беҙ Башҡортостандың төп халыҡтары телдәрендәге матбуғат баҫмаларына ярҙам иттек, күп һанлы милли-мәҙәни берекмәләрҙе үҫтерҙек, ҡайһы бер традицион диндәр байрамын дөйөм байрамға әйләндерҙек. Ҡарағыҙ, беҙҙә күпме халыҡ-ара фестивалдәр, конкурстар үткәрелә, йыл һайын үткәрелеүсе Салауат Юлаев көндәре, Аксаков көндәре, һабантуйҙар, шәжәрә һәм башҡа матур байрамдар ойошторола.
Милләт-ара татыулыҡ һәм хеҙмәттәшлек ижтимағи аңдың нигеҙенә әйләнде. Халҡыбыҙҙың күп быуатлыҡ тарихы, ғазап сигеп яуланған дәүләтселегебеҙ ошо турала һөйләй.
Рәсәй Федерацияһы халҡының туғандаш ғаиләһендә сәскә атыусы хәҙерге Башҡортостан – бына нимәнән ғибәрәт бар башҡорт халҡының ғорурлығы, бына нимә тураһында уның уй-ғәме, хәстәрлеге. Был беҙҙең асылыбыҙ, һәм икенсе, ниндәйҙер үҙенсәлекле идеялар эҙләү кәрәкме икән?
Башҡортостан дәүләтселеге республикалағы бар халыҡтарҙың тормошон яҡшыртыу, уның ресурстарын мөмкин тиклем тулыраҡ файҙаланыу өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыу, башҡорт милләтенең үҙ аллы үҫешеүе кеүек бер нисә фундаменталь, үҙ-ара бәйле мәсьәләләрҙе хәл итергә мөмкинлек бирә. Шул уҡ мәлдә беҙ яңы ысынбарлыҡты – милләт-ара никахтарҙың артыуын, йылдам миграция ағымдарын, Башҡортостандың дөйөм Рәсәй иҡтисади, ижтимағи һәм сәйәси процестарына интеграцияһы көсәйә барыуын иҫәптә тоторға бурыслыбыҙ.
Шикһеҙ булған ҡаҙаныштарыбыҙҙы анализлағанда, “уңыштан баш әйләнергә” тейеш түгел. Һәр халыҡ яулап алған ҡаҙаныштарын һаҡлай белергә лә тейеш! Һәм уларҙы яҡлау ғына түгел, артабан үҫтерергә лә кәрәк. Һәр сығышҡа, дәғүәгә тейешле, иң мөһиме – аҡыллы яуап табырға өйрәнеү мөһим. Башҡорт халҡы алдында торған бындай талаптар бөгөн аҙ түгел!
Ошоноң менән бәйле башҡорттарҙың артабанғы этник консолидацияһын тәьмин итеүҙең зарурлығын иң тәүге маҡсаттарҙың береһе тип иҫәпләйем. Ҡайһы бер эшмәкәрҙәрҙең «ысын» һәм «ысын түгел» башҡорттар, кемдеңдер йоғонтоһона эләккән башҡорттар һәм башҡа нәмә тураһында фекер йөрөтөүен тыңлауы оят. Бындай фекер әйтеү – тәрбиәһеҙлек, аңламау һөҙөмтәһе. Аңлашылып тора, бер ниндәй тел үҙенсәлеге, айырымлығына ҡарамаҫтан, күңелең менән башҡорт икәнеңде тояһың, аңлайһың икән, тимәк, һин - башҡорт. Эш шунда, тәбиғәттә бер төрлө генә милләт юҡ, ә тулы оҡшашлыҡ башҡаларҙан айырымланған бәләкәй халыҡтарҙа ғына булыуы мөмкин!
Төньяҡ һәм көньяҡ француздар менән сағыштырғанда, мәҫәлән, көнбайыш һәм көнсығыш башҡорттарында теле, мәҙәниәте һәм көнкүреше буйынса айырмалар күпкә кәмерәк. Әммә донъяла берәү ҙә француз милләтенең берҙәмлегенә шикләнмәй! Германияла Бавария халҡы саксондарҙан ҡырҡа айырыла, ләкин унда ла “ысын” һәм “ысын булмаған” немецтар тураһында һүҙ юҡ!
Бер этноста тел һәм мәҙәниәт вариациялары булыуы — уның юғары кимәлдәге үҫешенә дәлил ул. Һәм уға ғәҙәти күренеш тип ҡарарға кәрәк, был бит ыңғай процесс!
Үҫешеүҙән туҡтаған этнос юғала – быны хәтерҙә тоторға кәрәк. Был хәрәкәт милли интеллигенция үҫеше, һәр төрлө мәҙәни йәшәйеш формалары, йәшәүгә һәләтле йолалар һәм традициялар аша бара.
Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү мөһим проблема булып тора. Башҡорт халыҡ мәҡәлендә әйтелгәнсә: «Теле юҡтың – иле юҡ, иле юҡтың – көнө юҡ».
Беҙҙең республикала башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү өсөн күп нәмә эшләнә. «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары теле тураһында» Закон, дөйөм алғанда, теүәл үтәлә. Беҙҙә үҫешкән милли матбуғат селтәре бар. Башҡортостан юлдаш телевидениеһы популярлыҡ яулай. «Ҡурай» һәм «Туған тел» милли музыка каналдары, «Юлдаш», «Шәреҡ», «Ашҡаҙар» радиолары һәм башҡалар ойошторолған. Башҡорт интернаттары, лицейҙар, мәктәп һәм балалар баҡсалары асыла.
Статистика йәһәтенән дә барыһы ла яҡшы һымаҡ. Шулай ҙа үҙебеҙ алдында ғәҙел булайыҡ. Күрелгән сараларға ҡарамаҫтан, башҡорт телен ҡулланыу даирәһе тар булып ҡала. Башҡорт телендәге гәзит-журналдарҙы яҙҙырыусылар иҫәбе һиҙелерлек кәмей. Һәм бында уйланылған, комплекслы саралар кәрәк.
Федераль мәғариф стандартында төбәк компонентын бөтөрөүҙәре лә милли мәғарифтың бәкәленә һуҡты. Әммә проблема бында ғына түгел!
Милли телде, традицион халыҡ мәҙәниәтен көсләп, үрҙән «күрһәтмә буйынса» биреп булмай! Әгәр ҡалалағы йәки ауылдағы башҡорт ғаиләһе башҡорт телендәге гәзит-журналды яҙҙырырға, балаларын милли мәҙәниәт рухында тәрбиәләргә, ғаиләлә туған телмәренә өйрәтергә теләмәй икән, бында дәүләт нимә менән ярҙам итһен?
Шуны беләм, бында йәмғиәт үҙе, бигерәк тә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы, башҡорт йәмәғәт ойошмалары, милли-мәҙәни үҙәктәр әүҙемлек күрһәтергә тейеш. Дәүләт менән ҡулға-ҡул тотоношоп эшләргә кәрәк, тәнҡитләргә, һөйләнергә түгел. Әйҙәгеҙ яңы мәғлүмәт технологияларын, электрон сараларҙың мөмкинлектәрен киңерәк ҡулланайыҡ.
Икенсе яҡтан, был да мөһим, арттырып ебәрергә ярамай. Туған телде лә онотмай, әүҙемерәк рус телен, шулай уҡ сит телдәрҙе – Европа һәм көнсығыш телдәрен үҙләштерергә кәрәк. Халыҡ әйткәнсә: «Бер ҡул менән төйөн бәйләнмәй»! Беҙҙең республика өсөн, кәм тигәндә, өс телде, йәғни туған телде, рус һәм сит ил телен белеү бик оптималь буласаҡ. Күп тел белеү бер ҙә артыҡ түгел, ә ҙур байлыҡ, башҡорт халҡының XXI быуатта ҙур конкурент өҫтөнлөгө!
Бөгөн башҡорт халҡының үткәнен тарихи тикшеренеүгә дәүләт кимәлендә ярҙам күрһәтелә. Күптән түгел «Башҡортостандың тарихи-мәҙәни атласы», «Башҡорт энциклопедияһы» күп томлығының 5 томы, фундаменталь «История сёл и деревень Башкортостана» китабы, «Башҡорт халҡы тарихы»ның беренсе томы әҙерләнде. Беҙҙә крайҙы өйрәнеү буйынса баҫмалар бер ҡасан да былай күпләп сығарылманы!
Башҡорт мәҙәниәте, әҙәбиәте һәм сәнғәтенә, ижади интеллигенцияға ярҙам итеү беҙҙә дәүләт сәйәсәте рангына күтәрелгән. Ижади коллективтарыбыҙ Европа, Азия һәм Американың иң яҡшы сәхнәләрендә уңышлы сығыш яһай. Улар күп илдәрҙә тамашасылар күңелен яулаған. Республикабыҙҙың мәҙәни сәйәсәте глобалләштереүҙе артабан да унификация итеп түгел, ә «мәҙәниәттәрҙең глобаль симфонияһы» тип ҡараясаҡ.
Илебеҙҙең башҡа төбәктәрендә, алыҫ һәм яҡын сит илдәрҙә йәшәгән башҡорттарға иғтибарыбыҙ артты. Уларҙың мәнфәғәте республиканың иҡтисади һәм мәҙәни бәйләнештәрен киңәйткәндә, килешеүҙәр төҙөгәндә иҫәпкә алынды. Контакттар, берлектәге саралар күбәйҙе.
Әммә үҙебеҙгә тәнҡит күҙлегенән ҡарайыҡ – ҡайһы бер кире тенденцияларҙы һаман да үҙгәртә алманыҡ. Бик йыш башҡа төбәктәрҙәге башҡорттарҙың тел, рухи-мәҙәни ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү менән ҡыйынлыҡтар осрай. Йәштәрҙең бер өлөшө мәҙәни ерлеген юғалтҡан. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы был мәсьәләләр менән ныҡышмалыраҡ шөғөлләнергә тейеш, тип иҫәпләйем!
Борсолоу тыуҙырған башҡа һорауҙар ҙа бар. Донъяның башҡорт халҡы тураһында халыҡ ансамблдәре һәм музей күргәҙмәләре аша ғына белеүе менән килешә алабыҙмы? Башҡорт халҡы хәҙерге заман менән йәшәүсе, динамикала үҫешеүсе милләт булырға тейеш. Беҙ үткәндәр хаҡындағы иҫтәлектәр менән генә йәшәй алмайбыҙ. Беҙҙең маҡсат – бар милләтте модернизациялау!
Үкенескә күрә, рухи-мәҙәни тормошта һуңғы арала үҙ-үҙебеҙҙе тынысландырыу билгеләре күҙәтелә. Беҙҙә бик шәп мәҙәниәт, фән һәм мәғариф учреждениелары бар, әммә талантлы драматургтар, режиссерҙар, актерҙар, композиторҙар, йырсылар һәм ғалимдар аҙ. Ысынлап та, фән докторҙары, Рәсәй һәм бар донъя масштабында тикшеренеүселәре булмаған тиҫтәләгән фән йүнәлештәрен һанарға мөмкин. Ижади бәхәстәр, аналитик тәнҡит, ғилми һүҙ көрәштереү, шиғыр кисәләре, музыкаль лекторийҙар, сәнғәт әһелдәренең халыҡ менән осрашыуҙары һирәгәйҙе.
Әйтергә кәрәк, киләсәк юғары рухи-мәҙәни ҡиммәттәр булдырған, компьютерҙар етештергән, Ер юлдашын орбитаға сығарған, генетика серҙәренә төшөнгән, атом серен асҡан милләттәр ҡулында. Халыҡты сәнәғәт, фән һәм эшҡыуарлыҡҡа өйрәтеүгә курс алырға кәрәк. Йәштәр араһында һәләтлеләрҙе һәм гений осҡоно булғандарҙы эҙләү мөһим.
Ҡәҙерле иптәштәр!
Бер нисә йыл рәттән үҙәк киң матбуғат саралары үлем тыуымдан артҡан борсоулы демографик ситуация хаҡында фекер йөрөтә. Быуаттар араһындағы статистика ил халҡының йылына уртаса миллионға тиклем кәмеүен сағылдырғайны!
Үкенескә күрә, бөгөн милләт төшөнсәһе буйынса беҙҙә рәсми иҫәп алып барылмай. ЗАГС органдарында 30% яңы тыуған сабыйҙың ата-әсәһе тыуыу тураһында таныҡлыҡта балаһының милләтен күрһәтмәй. Әммә ғалим-демографтарҙың объектив тикшеренеүҙәренән күренеүенсә, беҙҙең халыҡта тыуым үлемдән күберәк. Ғүмер оҙайлығы ла арта. Рәсәй һәм Волга буйы федераль округы буйынса демографик ситуация күрһәткестәре беҙҙә — иң яҡшыларҙың береһе. Әммә был ыңғай тенденцияларҙы нығытырға ла кәрәк!
Башҡорттарҙа тыуым уларҙың башҡорт булыуына түгел, ә күбеһенең ауыл халҡы булыуына бәйле. Ә ауылдарҙа беҙҙең көндәрҙә лә күп балалы ғаиләләр – һирәк күренеш түгел. Әммә ләкин урбанизация бик күп йүнәлеш буйынса етеҙ темптар менән бара. Һәм ҡалала йәшәүсе башҡорттарҙа ла тыуым кисектергеһеҙ кәмей.
Ҡайһы берәүҙәр демографик мәсьәләне мигранттар иҫәбенә хәл итергә тәҡдим итә. Әммә бындай саралар төп сара була алмай! Рус, татар, сыуаш һәм башҡа халыҡтар кеүек үк, башҡорттар ҙа үҙебеҙҙең ерҙә, беҙҙең йорттарҙа ейәндәребеҙ, бүләләребеҙ йәшәүен теләй. Юғиһә, йәшәүҙең мәғәнәһе юғала. Беҙҙең халыҡта әйтелгәнсә: «Балаһыҙ ғүмер – һүнгән күмер».
Демографик сәйәсәтте яҡшыртыу өсөн нимә эшләй алабыҙ һуң? Әлеге бюджет-ара мөнәсәбәттәрҙә төбәк кимәлендә быны хәл итеүе ауыр, әлбиттә. Шулай ҙа нимәлер эшләргә мөмкин. Өс төп моментты билдәләйем:
– беренсенән, киң мәғлүмәт саралары, мәҙәниәт, мәғариф һәм фән учреждениелары ярҙамында йәштәрҙе ғаилә ҡиммәттәре рухында тәрбиәләргә кәрәк. Ғаилә, бигерәк тә күп балалы ғаилә культы булырға тейеш. Ҡыҙҙар һәм егеттәргә йәш саҡтағы вайымһыҙ, ғәмһеҙ тормоштоң гарантияланған яңғыҙ ҡартлыҡ булыуын аңлатырға кәрәк;
– икенсенән, ауылға комплекслы ярҙам сәйәсәтен дауам итеү, унда ҡала тормошонан кәм булмаған йәшәү шарттары тыуҙырыу. Ауыл – халыҡ традицияларын һаҡлаусы һәм милләттең демографик резервы;
– өсөнсөнән, беҙҙең Дәүләт Думаһындағы, Йәмәғәт палатаһындағы вәкилдәребеҙҙән кәрәкле федераль закондарҙы ҡабул итеү буйынса инициатива күрһәтеүҙәрен талап итергә. Һөҙөмтәле демографик сәйәсәт ил кимәлендә булырға тейеш. Бында ҡоро һүҙ һәм саҡырыуҙар ғына аҙ! Йәш ғаиләләргә аҡса менән дә, торлаҡ менән дә ярҙам итергә кәрәк.
Ошоноң менән бәйле йәнә бер мөһим фекеремде еткерергә теләйем. Беҙҙең халыҡ дәүләткә һалыныуҙан ни тиклем тиҙерәк туҡтаһа, шул тиклем яҡшыраҡ буласаҡ! Баштан башлап балаларҙа үҙаллылыҡ, йүнселлек, белем алырға ынтылыш һәм камиллашыу тойғоһо тәрбиәләгеҙ. Ғаиләлә һәм уҡыу йорттарында тәрбиә системаһы талапсанлыҡ, уҡыуға һәм буласаҡ һөнәреңде һайлауға етди ҡараш булдырыуға нигеҙләнергә тейеш. Тормоштан рухһыҙлыҡ, ялҡаулыҡ һәм үҙ ихтыяжын ғына ҡәнәғәтләндерергә ынтылыуҙы эҙмә-эҙлекле бөтөрөргә кәрәк!
Хөрмәтле делегаттар һәм ҡунаҡтар!
Башҡорт халҡы хәҙер күтәрелеш осоро кисерә. Һәм Башҡортостанды инновацион үҫеш нөктәһе, бөтә Рәсәйҙе модернизациялау усаҡтарының береһе итеп яһау беҙҙең үҙебеҙҙән тора.
Рухи элита милләттең ижади энергияһын ижад итеү юҫығына йүнәлтергә тейеш. Был залда ултырыусыларҙың һәр береһенең бурысы! Беҙгә үҙ технополистарыбыҙ һәм фән ҡаласыҡтарыбыҙ кәрәк. Бының өсөн дәүләткә ҡарамаған биш йыллыҡ милли үҫеш пландары талап ителәсәк.
Беҙҙең яҡындағы стратегик маҡсат – Башҡортостанды алдынғы төбәккә әйләндереү, Рәсәй Федерацияһын модернизациялау лидерҙары иҫәбенә индереү. Иманым камил, был республикабыҙ өсөн реаль, хәлдән килерлек бурыс!
Беҙ һеҙҙең менән ҡасандыр бөтә илгә яңғыраған “Рус түгелмен, ләкин россиян мин!” тигән һүҙҙәрҙе яҡшы хәтерләйбеҙ. Үтелгән йылдар был ысын мәғәнәһендә алдан әйтелгән хәҡиҡәт һүҙҙәрен ҡабатларға тулы хоҡуҡ бирә, сөнки хәҙер үҙгәргән республика һәм ил, федератив Рәсәй дәүләтселеге ысынбарлыҡҡа әйләнде.
Беҙ Рәсәйҙең социаль-сәйәси тотороҡлолоҡҡа өлгәшеүен, иҡтисади үҫеш темптарын, донъя аренаһында абруйы һәм йоғонтоһо күтәрелеүен юғары баһалайбыҙ.
Әммә төбәктәргә ҡарата хәҙерге сәйәсәттең етди ҡаршылыҡтарын да билдәләмәй булмай. Әгәр Федерация субъекттарының киң үҙаллығы шарттарында уларҙың күптәре ярайһы уҡ уңыштарға өлгәшһә, бөгөн иһә кәрәгенән артыҡ үҙәкләштереү, федерализмдың база принциптарын һанға һуҡмау күренештәре лә үҙен һиҙҙерә.
Быға миҫал булып түбәндәгеләр тора:
— төбәктәр менән килешмәйенсә, телдәр тураһында федераль законға Рәсәйҙә инде нығынып өлгөргән, йәш быуынды үҙ халҡы теленә һәм мәҙәниәтенә ылыҡтырыу буйынса хоҡуҡи нигеҙҙәрҙе юҡҡа сығарыусы өҫтәмәләр ҡабул итеү;
— федераль үҙәк менән төбәктәр берлектә алып барған өлкәләрҙә, федераль нормалар төбәктәргә закон сығарыу өсөн урын ҡалдырмай, закондар сығарыу практикаһын индереү;
— Федерация субъекттарының закондар сығарыу инициативаһын даими һанға һуҡмау һәм башҡалар.
Беҙ бөгөн, донъя иҡтисади көрсөгө эҙемтәләрен бөтөрөү һәм тиҙләтелгән, комплекслы модернизация сәйәсәтенә күсеү процесында, ил социаль-сәйәси трансформацияның сираттағы этабына аяҡ баҫыуын аңлайбыҙ. Үҫештең яңы йүнәлештәре һәм маҡсаттары, уларға ирешеүҙең яңы механизмдары билдәләнә. Бындай шарттарҙа илдең берҙәмлеген нығытыуҙа, үҙәк һәм төбәктәр мәнфәғәттәренең балансын тәьмин итеүҙә үҙ һөҙөмтәлелеген күрһәткән конституцион федерализм принциптарынан ситкә тайпылмау айырыуса мөһим.
Ғалимдар, сәйәсмәндәр бөгөн дәүләтселек, уның формалары һәм Федерация шарттарында үҫеш юлдары тураһында күп яҙалар. Рәсәй үҫешенең хәҙерге этабында башҡорттар һәм республиканың башҡа халыҡтары өсөн дәүләтселек – ул ил Конституцияһы статьяларында вәкәләттәр һәм статус ҡына түгел. Был, иң элек, дөйөм ҡағиҙәләр шарттарында тағы ла юғарыраҡ һөҙөмтәләргә өлгәшеү мөмкинлеге. Был республиканың федераль ҡаҙна алдында түләү һәләтлелеге, эске социаль-иҡтисади проблемаларҙы хәл итеү өсөн реаль ресурстар. Хәҙерге производствоны, эшҡыуарлыҡты, инвестициялар баҙарын үҫтереүҙе, бюджет хеҙмәткәрҙәренең, ветерандарҙың, аҙ тәьмин ителгән граждандарҙың инфраструктура һәм финанс тәьмин ителешен күҙ уңында тотам.
Әлбиттә, дөйөм Ватаныбыҙҙың территориаль бөтөнлөгөн нығытырға кәрәк. Ләкин быны кире унитаризмға төшөү иҫәбенә эшләргә ярамай. Был инде үтелгән юл. Ил өсөн көслө төбәк тә, үҙ аллы ныҡлы төбәктәр ҙә, федератив мөнәсәбәттәрҙе артабан камиллаштырыу ҙа мөһим.
Беҙ Рәсәйҙең киләсәге федерализмда булыуҙы иҫбатлауҙан туҡтамаясаҡбыҙ. Артабан да, күп милләтле Рәсәйгә илдең милли-дәүләт берәмектәрен өҫтөн ҡуйған көслө дәүләт сәйәсәте кәрәк!
Башҡорттарға хас маҡсатҡа ынтылышлылыҡ, белемгә, изгелек һәм ғәҙеллек идеалдарына ынтылыу арҡаһында Башҡортостан киләсәктә лә бөйөк Евразия державаһы сифатында аяҡҡа баҫҡан Рәсәй Федерацияһы составында лайыҡлы урын биләр, тип ышанам! Беҙҙең өҫтөнлөк – милләт-ара хеҙмәттәшлек! Беҙҙең маҡсат – республиканы һәм милләтте модернизациялау! Бына ни өсөн беҙ иртәгәһе көнгә ышаныс менән бағабыҙ!
Мөхтәрәм туғандар!
Беҙ, өлгәшкән ҡаҙаныштарыбыҙға, милләт-ара татыулыҡҡа таянып, ышаныслы алға барабыҙ. Шуға күрә лә Башҡортостаныбыҙҙың именлегенә һәм уның сәскә атыуына ныҡлы ышанабыҙ.
Башҡорт халҡы башҡа милләттәр менән быуаттар буйына бер туғандай матур ғүмер иткән. Дуҫлыҡ беҙҙең уртаҡ хазинабыҙ. Өсөнсө йыйын – халыҡ хәтерендә оло байрам булып ҡаласаҡ. Делегаттар дәүләт һәм милләт мәнфәғәттәрен сағылдырған ҡарарҙар ҡабул итер тип ышанам.
Бөтәгеҙгә лә ныҡлы һаулыҡ, бәхет һәм уңыштар теләйем!
Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт!”


text:
Рөстәм Хәмитов Владимир Спиваковтың I Халыҡ-ара скрипкасылар конкурсы еңеүселәрен ҡотланы Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Владимир Спиваковтың I Халыҡ-ара скрипкасылар конкурсы еңеүселәрен ҡотланы
Рөстәм Хәмитов Владимир Спиваковтың I Халыҡ-ара скрипкасылар конкурсы еңеүселәрен ҡотланы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
15 майҙа Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Владимир Спиваковтың I Халыҡ-ара скрипкасылар конкурсы еңеүселәрен ҡотланы. Лауреаттарҙың гала-концерты «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үтте.
Республика Башлығы конкурста ҡатнашыусыларға һәм уны ойоштороусыларға рәхмәт белдерҙе, жюри ағзалары эшенең әһәмиәтен билдәләне.
– Лондон, Мадрид, Париж һәм донъяның башҡа күп ҡалалары Владимир Теодоровичҡа ошондай конкурсты уҙғарырға тәҡдим иткәндәрен беләм. Әммә Владимир Теодорович – беҙҙең яҡташыбыҙ, шуға ла ул Өфөнө һайланы, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бәйгелә ҡатнашҡандарҙың барыһын да ҡотлағым килә. Йәш музыканттар үҙҙәренең сағыу һәләттәрен күрһәтте. Улар – ысын таланттар. Алда уларҙы яҡты киләсәк көтә. Даниэль Лозаковичтың беренсе премияға лайыҡ булыуы бик һәйбәт. Ул бында халыҡ-ара скрипкасылар конкурсы лауреаты исемен яуланы.
Төбәк етәксеһе Өфөгә конкурсты уҙғарыу хоҡуғын бирергә тәҡдим итте. Бәйге республика брендына әүерелеүе ихтимал.
Өфөлә Владимир Спиваковтың I Халыҡ-ара скрипкасылар конкурсы Башҡортостан Башлығының 13,5 миллион һум күләмендәге грант аҡсаһына ойошторолдо. Сарала 15-26 йәшлек музыканттар ҡатнашты. Бәйгенең башланғыс этабында сығыш яһау өсөн донъяның һигеҙ иленән 41 ғариза ҡабул ителде. Жюри Рәсәйҙән, Европа, Азия һәм Америка илдәренән 12 ҡатнашыусыны билдәләне. Конкурс сиктәрендә күренекле музыканттар, педагогтар оҫталыҡ дәрестәре үткәрҙе. Приз фонды – билдәле оҫталарҙың (Карло Джузеппе Оддоне, Алан Карбонар, Мария Стрельникова, Игорь Улицкий) яҡынса 8,6 миллион һумлыҡ скрипкалары.
Беренсе урынды Даниэль Лозакович (15 йәш, Швеция) яуланы, икенселә – Агнеш Лангер (23 йәш, Венгрия) һәм Маи Судзуки (26 йәш, Япония), өсөнсө урында – Леонид Железный (22 йәш, Рәсәй). Тамашасылар һөйөүе призы Башҡортостан вәкиле, Өфөнөң урта махсус музыка колледжы уҡыусыһы Анастасия Мамяшеваға (18 йәш) тапшырылды. Ул шулай уҡ Мария Лундина менән бергә (15 йәш, Рәсәй) «Өмөт» махсус премияһына лайыҡ булды.


text:
Торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙәрҙә сығымдар өсөн яңы юл барлыҡҡа киләсәк
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
2017 йылда коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙәрҙә «ҡаты коммуналь ҡалдыҡтарҙы йыйған һәм сығарған өсөн» тигән юл өҫтәлә. Әле ошо сығымдар «торлаҡты тотҡан һәм ремонтлаған өсөн» графаһына индерелгән. Был хаҡта «Российская газета» хәбәр итә.
Хәҙерге ваҡытта сүп-сарҙы сығарған өсөн түләү тәғәйенләнмәй. Уны идара итеүсе компаниялар билдәләй һәм бер квадрат метр өсөн уртаса 2,5 һум тәшкил итә.
Киләһе йылдан ҡаты коммуналь ҡалдыҡтарҙы ҡулланыу буйынса тарифтарҙы төбәк операторҙаы билдәләй. Төбәккә — бер оператор, ошо төбәктә йәшәүселәр өсөн түләү бер төрлө була.
Рәсәйҙең тәбиғәт ресурстары һәм экология министры Сергей Донской әйтеүенсә, төбәк операторы тендер иғлан итеү юлы менән 10 йылға һайлана. Шуның менән бергә реформанан һуң ҡаты коммуналь ҡалдыҡтарҙы сығарған өсөн түләү артмаҫҡа тейеш.


text:
Әлфис Ғаязов: Башҡортостандың барлыҡ мәктәптәре яңы уҡыу йылына әҙер
Башҡортостандың барлыҡ мәктәптәре 1 сентябрҙә уҡыусыларҙы ҡабул итергә әҙер. Был хаҡта «Комсомольская правда» гәзите редакцияһында үткән матбуғат конференцияһында республиканың мәғариф министры Әлфис Ғаязов хәбәр итте.
— Уҡыу йылына әҙер булыу – комплекслы төшөнсә, — тип аңлатты ведомство башлығы. – Бер яҡтан, был мәктәп биналарының әҙер булыуы. Ағымдағы йылда дөйөм алғанда 795 мәктәпкә капиталь ремонт үткәреүгә федераль һәм шулай уҡ республика бюджеттарынан бүленгән 972 миллион һум аҡса тотонолдо.
Йәнә ике йүнәлеш – учреждениеларҙың матди-техник йәһәттән һәм кадрҙар менән тәьмин ителеүе. Министр билдәләүенсә, был йәһәттән дә проблемалар юҡ.
Шулай ҙа, Әлфис Ғаязов һүҙҙәренсә, 1 сентябргә бөтә мәктәптәр ҙә асылмаясаҡ: алты объектта ремонт эштәре дауам итә, уларҙы 2012 йыл аҙағынаса тамамлау планлаштырыла.
Шул уҡ ваҡытта яңы уҡыу йылында 1666 мәктәп 439 мең уҡыусыны ҡабул итәсәк, уларҙан 43 800 бала мәктәпкә тәүгә бара.