text:
Башҡортостан ауыл хужалығына ярҙамды арттыра барасаҡ
Башҡортостанда ауыл хужалығына ярҙам арттырыласаҡ. Был хаҡта БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың сираттағы ултырышында сығыш яһағанда республика Президенты Рөстәм Хәмитов белдерҙе.
— Әле ауыл халҡы яғыулыҡ, ашламалар менән тәьмин ителгән, техниканы әүҙем һатып ала, — тине ул. — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ауыл хужалығына әүҙем ярҙам итә. Һәм беҙ был ярҙамды арттыра барасаҡбыҙ. Сөнки беҙҙең өсөн ауыл хужалығы төп өҫтөнлөктәрҙең береһе.
Рөстәм Хәмитов «Салауат Юлаев»тың чемпионлығы кеүек Башҡортостан халҡы өсөн ҡыуаныслы ваҡиға тураһында ла телгә алды.
— Был да бөтөн республикабыҙҙың ҡаҙанышы,— тине ул. — Сөнки барыбыҙ ҙа был команданы яратабыҙ, уға уңыштар теләйбеҙ. Рухи яҡтан да, матди йәһәттән дә ярҙам итәбеҙ. Һәм беҙҙең чемпион флагманыбыҙға ярҙам буйынса эштәр дауам ителәсәк, тип уйлайым. Республикабыҙҙың бындай кимәлдәге командаһы мотлаҡ булырға тейеш. Һәм киләсәктә лә чемпиондарыбыҙ булһын өсөн беҙ барыһын да эшләйәсәкбеҙ.
Башҡортостан Президенты һалым керемдәренең төбәктә планлаштырылған күрһәткестәрҙән 15 – 16 процентҡа артығыраҡ булыуын да билдәләп үтте һәм республика бюджетының тулыһынса үтәләсәгенә ышаныс белдерҙе.
Һүҙен тамамлап, Рөстәм Хәмитов депутаттар иғтибарын республикалағы власть һәм йәмғиәттең үҙ-ара мөнәсәбәттәрендәге ыңғай йүнәлешкә йәлеп итте:
— Социаль-сәйәси хәлдәр ҙә арыу беҙҙә. Халыҡ власҡа ышана. Кешеләр власҡа йөҙө менән борола. Беҙ ҙә шулай эшләйбеҙ. Беҙ кешеләр өсөн эшләйбеҙ, уларға йәшәүе әҙ генә еңелерәк булһын өсөн. Көндәлек тырышлыҡ ахырҙа үҙенең һөҙөмтәһен бирәсәк.


c: text/html

text:
«Бизнес-климат в России» журналының эксперттары Башҡортостанды эшҡыуарҙар өсөн уңайлы тип һанай
Бизнес һәм эшмәкәрлек алып барыу өсөн әҙер майҙандарҙың күп булыуы һәм заманса технологик ҡорамалдар айҡанлы инвестиция яғынан сит ил капиталы өсөн Башҡортостан уңайлы булып ҡала. Шулай уҡ төбәктә технопарктар һәм бизнес-инкубаторҙар булдырыу буйынса юғары күрһәткестәр хәле һаҡлана килә. Республикала инновацион процесҡа, мәҫәлән, һалым льготаларын биреүҙә, адреслы ярҙам итеү үҫешкән.
Бындай мәғлүмәт «Рәсәй терәге» Бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы ярҙамында «ОПОРА-Кредит» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте сығарған «Бизнес-климат в России» журналында килтерелгән.
«Күпселек төбәктәр өсөн кеүек үк республикала ла кадрҙар мәсьәләһе мөһим булып ҡала. Бынан тыш, бизнесмендар инновациялар индереүгә аҡсаны элеккесә кеүек үк ҙур теләк менән һалмайҙар. Республикала инновацион идеялары ҡулланылыш тапҡан эшҡыуарҙарға матди яҡтан ярҙам күрһәтеү тәжрибәһе ҡулланылһа ла. Әммә эшҡыуарлыҡҡа дәүләт ярҙамы күрһәтеү программаларын бойомға ашырыу мәлендә маҡсатлы средстволарҙың күпселеге урта бизнес үҫешенә йүнәлтелә. Иң күп эш урындары бында булдырыла, һалынған финанс ресурстары хәрәкәтен күҙәтеү еңелерәк. Шулай итеп, бәләкәй бизнес үҙ ҡарамағында ҡала килә», — тип һанай «ОПОРА-Кредит» эксперттары.
Был пропорцияһыҙлыҡты бөтөрөү һәм эшҡыуарлыҡты сифатлы яңы кимәлгә күтәреү өсөн Башҡортостанда 2020 йылға тиклем Бәләкәй бизнес үҫеше концепцияһы әҙерләнә. БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – республиканың иҡтисади үҫеш министры әйтеүенсә, документ ағымдағы йылдың аҙағынаса әҙерләнәсәк. Был концепция эшҡыуарлыҡ үҫешенең принциптарын билдәләү, сифатлы характеристикаларҙы һәм конкурентлыҡ мөхитен, шулай уҡ төбәктә дөйөм эшлекле климатты яҡшыртыу өсөн төп ориентир булып торасаҡ. Бынан тыш, Өфөлә шишәмбелә үткән «Бизнес-Уңыш-2011» конференцияһында Владимир Балабанов концепцияны тормошҡа ашырыу Башҡортостандың бәләкәй бизнесына инновацион булырға ярҙам итәсәк, тип белдерҙе.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1 май
1 май — григориан стиле буйынса йылдың 121-се (кәбисә йылында 122-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 244 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вәлиәхмәтов Ансар Фазлиәхмәт улы (1.05.1922—10.07.2005), ғалим-патологоанатом, медицина фәндәре докторы, профессор, 1976—1987 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтының кафедра мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.
- Моисеева Зоя Николаевна (1927-2012), табип-терапевт, 1954—1983 йылдарҙа Ҡариҙел үҙәк район дауаханаһының баш табип урынбаҫары, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
- Аҡҡулов Хәйҙәр Әбделхәй улы (1.05.1932), «Салаватнефтеоргсинтез» асыҡ акционер йәмғиәтенең торлаҡ-коммуналь идаралығында слесарь-ремонтсы булып эшләгән хеҙмәт ветераны, Ленин ордены кавалеры.
- Хурамшин Тәлғәт Закир улы (1.05.1932), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, СССР-ҙың нефть продукттары менән тәьмин итеү буйынса дәүләт комитетының 1978-1989 йылдарҙағы рәйесе, РСФСР-ҙың 10-сы саҡырылыш һәм Башҡорт АССР-ының 7-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1974).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Василевский Виталий Сергеевич (1.05.1908—1991), рус совет яҙыусыһы, журналист. 1943 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һуғышында һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ике II дәрәжә Ватан һуғышы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Сығышы менән Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Медведевка ауылынан.
- Рәмиев Бәшир Искәндәр улы (1.05.1918—16.05.1994), совет уйлап табыусы ғалимы, Советтар Союзында тәүге ЭВМ-дарҙы эшләүселәрҙең береһе. Техник фәндәр докторы (1962). Сталин премияһы лауреаты (1954). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- Фәтҡуллин Мөхтәр Хөрмәт улы (1.05.1928), дәүләт эшмәкәре. 1979—1987 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Хеҙмәт буйынса дәүләт комитеты рәйесе. II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы (2006), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры, БАССР-ҙың атҡаҙанған иҡтисадсыһы. Сығышы менән Мәләүез районының Сурағол ауылынан.
- Усманова Фәүзиә Усман ҡыҙы (1.05.1943), рәссам, педагог, Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы.


text:
9-02-2016, 15:38 / ---
Яман сирҙе иҫкәртергә була
Район-ҡала онкологик хеҙмәтенең 2015 йылдағы эшмәкәрлеге Белорет районы һәм ҡаланың онкологик хеҙмәтенә Тәүге онкологик үҙәк, Муниципаль- ара онкологик үҙәк, 30 койкалыҡ онкология бүлеге, 1-се поликлиникала паллиатив ярҙам кабинеты һәм врачҡа тиклем ҡарау кабинеты инә. Район-ҡалала 2015 йылда 103 708 кеше йәшәгән. Яман шеш менән сирләү осрағы 100 мең кешегә 337,5, республика буйынса 100 мең кешегә 321, 4 сирле тәшкил итте. 330 сирленең 323-ѳ актив рәүештә, йәғни диспансеризация, флюорография үткәндә асыҡланды. 4078 эндоскопик тикшереү уҙғарылды. Дѳйѳм онкологик патология структураһында I...


text:
7-04-2017, 11:38 / ---
Ҡайһы ауылды һыу баҫыуы ихтимал
Синоптиктар Башҡортостанда һыу баҫыу хәүефе янаған тораҡ пункттарҙы билдәләне. Республиканың 39 районындағы ауыл-ҡасабалар һыуҙан зыян күреүе ихтимал, шулай уҡ Ѳфѳ, Стәрлетамаҡ, Белорет, Бѳрѳ, Баймаҡ, Дәүләкән, Мәләүез, Ишембай ҡалаларына ла хәүеф янай. Рәсәй Федерацияһы Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса баш идаралығынан белдереүҙәренсә, биләмәләрҙе һыу баҫыуы буйынса Белорет районы алдынғы рәттә тора һәм 28 тораҡ пунктына һыу инеүе ихтимал. Йәғни, Белорет һәм Межгорье ҡалалары, Бельский, Ломовка, Исҡушты, Үрге Әүжән, Түбәнге Әүжән, Ҡағы, Сермән, Абҙаҡ, Әзекәй, Үҙән, Түбәнге...


text:
Башҡортостан Хөкүмәтендә тәүге ярты йыллыҡҡа төбәктең социаль-иҡтисади үҫешенә йомғаҡ яһайҙар
ӨФӨ, 2017 йыл, 23 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Өфөлә Башҡортостан Хөкүмәтенең киңәйтелгән ултырышы асылды. Төбәк Министрҙар кабинеты тәүге ярты йыллыҡта республиканың социаль-иҡтисади үҫешенә йомғаҡ яһай. Ултырышта Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, Дәүләт Йыйылышы депутаттары, башҡарма власть органдары етәкселәре, ҡала һәм район хакимиәте башлыҡтары ҡатнаша.
Дөйөм алғанда, республика Башлығының һүҙҙәренсә, тәүге ярты йыллыҡ уңышлы булды. Сәнәғәт – 3,4 процентҡа, аграр комплекс өс процентҡа артты. Ауыл хужалығы етештереүендә төп күрһәткестәр буйынса республика Волга буйы федераль округының өс алдынғыһында.
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов социаль-иҡтисади үҫеш йомғаҡтары менән таныштыра. Социаль-иҡтисади үҫеш тәүге ярты йыллыҡта төп фараз варианты буйынса барҙы. Төп индикаторҙар тотороҡло үҫеште сағылдыра.
Демографик һәм миграция хәлен яҡшыртыу буйынса күрелгән саралар тураһында муниципалитет башлыҡтары һөйләйәсәк. Ултырышта ағымдағы йылдың аҙағына тиклем предприятиеларҙың инвестиция пландары һәм торлаҡ төҙөлөшөн яҡшыртыу перспективалары тикшереләсәк.


text:
6-02-2018, 12:31 / Социаль ѳлкә
Ятып ҡалғансы - атып ҡал
Республикала 2016 йылдан алып “Урындағы инициативаларға ярҙам итеү” проекты эшләп килеүе билдәле. Уға Учалы, Бѳрйән, Баймаҡ, Әбйәлил райондары, Сибай ҡалаһы дәррәү ҡушылды. Белореттар ҙа был проекттан ситтә тороп ҡалманы. Асы, Боғанаҡ, Олойылға, Туҡан ауылдары ҡатнашып, еңеү яуланы. Асылар тракторға эйә булһа, Олойылға мәктәбенең тәҙрәләре яңыртылды, Боғанаҡта барлыҡҡа килгән спорт майҙансығы йәштәрҙе ылыҡтырҙы. Уҙған йылда 800 метр оҙонлоҡтағы һыу торбаларын алыштырған Туҡан ауыл хакимиәте быйыл да программаға ҡушылды....


text:
Олимпиаданы ҡаршылап
Хәҙерге Олимпия хәрәкәте тарихында тәүге тапҡыр Олимпия уты 1928 йылда Амстердамдағы йәйге Уйындарҙа барлыҡҡа килә. Урындағы электроэнергетик компанияһы хеҙмәткәре урындағы стадион башняһында тәүге Олимпия утын ҡабыҙа. Бының менән ул күп быуаттар элек һүнеп ҡалған ғѳрѳф-ғәҙәтте тергеҙә. Хәҙер Олимпия утын һыу аҫтынан да, һауанан да, космостан да, телефон сымдары буйынса ла тѳп стадионға килтерәләр, ә уны ҡабыҙыу ритуалы тамашасы ѳсѳн кѳтѳлмәгән мѳғжизәгә әйләнә. Беҙ Олимпия эстафетаһының тѳрлѳ йылдарҙағы иң ҡыҙыҡлы факттарын тәҡдим итәбеҙ.
Coka-Cola тауышы аҫтында
1928 йылдан халыҡ-ара Олимпия хәрәкәте партнеры булып торған Coka-Cola компанияһы ярҙамы аҫтында күп кенә эстафеталар үткән. Тәү тапҡыр компания Олимпия уты эстафетаһын уҙғарыуҙы 1992 йылда күтәреп алды. Шунан бирле Олимпия уты 350000 саҡрымдан ашыу араны ҡаплап, донъяның 42 илендә булып ѳлгѳрҙѳ.
Космос аша
Уйындарҙы ойоштороусылар һәр ваҡыт донъяны илгә Олимпия утын индереүҙең яңы ысулдарын ҡулланып шаҡ ҡатырырға тырыша. Мәҫәлән, 1976 йылда Монреалдағы XXI Олимпиада уйындарында факел эстафетаһы космос аша үтә. Лазер ярҙамында спутник аша Олимпиянан Америка континентына электромагнит энергияһы импульсы ебәрелә һәм ул Олимпия утын ҡабыҙа.
Ленинградта эшләнгән
СССР-ҙа Олимпия факелы яҙмышы менән 1976 йылда махсус булдырылған 1980 йылғы уйындарҙың Олимпия уты эстафетаһы идаралығы бүлеге шѳғѳлләнә. Уның менән шѳғѳлләнеү Климов исемендәге Ленинград машина эшләү заводына йѳкмәтелә. Завод Олимпиадаға алтын тѳҫѳндәге 6200 факел эшләп сығара. Факел эсендә шыйыҡлатылған газ һәм ялҡынға алһыу тѳҫ биреү ѳсѳн зәйтүн майы һеңдерелгән махсус шнур урынлаштырыла.
Ѳсмѳйѳш
«Лондон-2012» йәйге Олимпия уйындары факелы алтын һәм алюмин сплавтарынан тора һәм уның ѳсмѳйѳш формаһы 3 Олимпия ҡиммәттәрен: хѳрмәт, оҫталыҡ һәм дуҫлыҡты символлаштыра. Факел 8000 факел йѳрѳтѳүсене символлаштырған 8000 түңәрәк тишектәр менән биҙәлгән. Был тишектәр кешеләргә утты яҡынданыраҡ күрергә мѳмкинлек биргән һәм, бынан тыш, ѳҫтәлмә һыуытҡыс ролен үтәгәндәр.


text:
Башҡортостанда Билдәһеҙ һалдат көнөн билдәләйҙәр
ӨФӨ, 2014 йыл, 3 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда, бөтә Рәсәйҙәге кеүек, 3 декабрҙә тәүге тапҡыр Билдәһеҙ һалдат көнө билдәләнә. 2014 йылдың ноябрь башында Рәсәй Президенты Владимир Путин Билдәһеҙ һалдат көнөн байрам итеү тураһындағы Указға ҡул ҡуя. Нәҡ ошо көндө 48 йыл элек, 1966 йылда, Мәскәү эргәһендә Гитлер ғәскәрҙәрен тар-мар итеүҙең 25 йыллығын билдәләү көндәрендә, Александров баҡсаһында ҡан ҡойош урынынан – Ленинград шоссеһының 41-се километрынан Билдәһеҙ һалдат кәүҙәһен ерләйҙәр.
Был көндө республикала төрлө саралар, сәскәләр һалыу, митингтар уҙасаҡ. Билдәһеҙ һалдат көнөнә арналған асыҡ дәрестәр, тематик күргәҙмәләр ойоштороласаҡ.


text:
Беҙ үҙебеҙҙе «мосолман» тибеҙ, әммә шул мосолманлыҡ динен кешеләргә башлап өйрәтеүсе, холҡо һәм эштәре, ғибәҙәттәре һәм тормош рәүеше менән иң юғары дәрәжәләргә өлгәшеүсе Мөхәммәт пәйғәмбәр хаҡында бик һирәктәребеҙ генә белә. Ә бит уның тормош юлы – һәр мосолман өсөн бөйөк, алыштырғыһыҙ өлгө. Был хаҡта Раббыбыҙ шулай ти: «Һеҙҙең кемегеҙ Аллаһҡа һәм Һуңғы көнгә өмөт итә һәм Аллаһты күп иҫкә ала, шуларға Аллаһ рәсүлендә күркәм үрнәк булды» (Ҡөрьән, 33:21).
Мөхәммәт пәйғәмбәр – Аллаһ Тәғәләнең иң яратҡан ҡоло, иң күркәм, иң камил холоҡ эйәһе, Раббыбыҙ тарафынан ебәрелгән пәйғәмбәрҙәрҙең иң һуңғыһы. Уны «пәйғәмбәрҙәрҙең йөҙөк ҡашы» тип әйтергә лә булыр ине. Мөхәммәт пәйғәмбәребеҙҙең нисек дин тотоуын, холҡон, эштәрен, йәшәйешен белмәйенсә, Раббыбыҙ һөйөүенә өлгәшеү, иманыбыҙҙы нығытыу, үҙебеҙҙе Ахирәткә әҙерләү мөмкин түгел. Ҡиәмәт көнөндә кешеләр, яҡлау эҙләп, бер пәйғәмбәрҙән икенсеһенә барып ҡаңғырышҡанда, тап ул, Мөхәммәт, Аллаһ рөхсәте менән бөтә мосолмандар өсөн Аллаһтан яҡлау һораясаҡ.
Әбүл-Хәсән Ғәли ән-Нәдүи
ISBN: 978-5-95002-247-0
Эта книга уже успела полюбиться и детям, и взрослыми. Каждому из хадисов Пророка Мухаммада (саллаллаху алйхи ва саллям) предшествует поучительная история из обычной жизни, которая помогает глубже и полнее раскрыть и понять смысл хадисов. Такая форма изложения доступна и понятна даже детям младшего возраста. Книга рассчитана на самый широкий круг читателей, как детей, так и взрослых.
М. Йәшәр Ҡандимер
ISBN: 978-5-91811-001-0
Балана әйткән беренсе hуҙенБулhын "АллаЬ".Беренсе таныштырған кешен Булhын Пәйғәмбәр.Балана укыған ин беренсеКитабын булЬын "Көрьән".hин өйрәткән ялбарыуы Баландын булЬын "Әл-хәмду-лилләЬ".Балана Ьин биргәнТәуге йотом hөт булЬын "Хәләл".
Мөршиҙә Уйсал
ISBN: 978-5-902855-68-2
"Эй heҙ, иман килтергән кешеләр! Барығыҙ ҙа Ислам динена инегеҙ! Шайтан юлынан бармағыҙ! Ул hеҙга асыктан-асык дошман бит!""Шайтан hеҙгә фәкирлек вәғәҙә итә, hәм боҙоклокка бойора, а АллаЬ hеҙгә ярлыкауын hәм рәхматән вәгәҙә итә. Ысынлап та, АллаЬ бар нәмәне биләусе, белеусе! (Әл-Бәкара, 208, 268)
Мөхйиддин бин Ғəрəби
ISBN: 978-5-91811-004-1
Һуңғы йылдарҙа латин, кирилл хәрефтәре нигеҙендә төҙөлгән Ҡөрьән әлифбалары ярҙамында һәр кеше еңел генә Ҡөрьән китабын уҡырға өйрәнә ала тигән фекерҙәр бөтөп бара. Был фекер, Ҡөрьәнде үҙ хәрефтәре менән өйрәтеү бик ауыр тигән һылтауға нигеҙләнә ине. Шул сәбәптән Ҡөрьәнде төрөк хәрефтәре менән баҫтырып сығарыу осраҡтары ла булды. Ҡулығыҙҙағы был “Әлифба”ла Аллаһы Тәғәләнең китабы, Ҡөрьәнде өйрәтеү өлкәһендә булған башҡа тәжрибәләр ҙә иҫкә алынды, был изгелекле эш сылбырына беҙҙең тарафтан да бер бүлек өҫтәлде. Алда ҡуйылған маҡсатты күҙ уңында тотоп, Ҡөрьән уҡырға өйрәтеүселәр һәм өйрәнеүселәрҙең иғтибарын түбәндәгеләргә йүнәлтергә теләйбеҙ.
Нәшриәт Төркөмө
ISBN: 978-5-91811-017-1
На русском языке. В этой прекрасно изданной брошюре с множеством цветных фотографий подробно объясняется каждый шаг совершения омовения (тахарат) и намаза; приводятся дуа и суры Священного Корана, читаемые в намазе (на арабском языке с русской транскрипцией); раскрываются вопросы исламского вероучения и др. Брошюра имеет удобный «карманный формат», что позволяет всегда иметь ее при себе. Рекомендуется взрослым и маленьким читателям, желающим научиться правильно совершать омовение (тахарат) и намаз по мазхабу имама Абу Ханифы.
Асым Уйсал
ISBN: 978-5-902855-50-7
Кешелеккә Иләһи шәфҡәтлелек итеп ебәрелгән бөтөн бәйғәмбәрҙәр һәм әүлиәләр ҙә ауырлыҡта ла, еңеллектә лә, хәсрәттә лә, шатлыҡта ла Аллаһ Тәғәләгә шөкөр итеүҙәрен, бағлаған өмөттәрен үә ялбарыуҙарын доға аша башҡарғандар. Уларҙы беҙ үҙҙәренең миҫалында Аллаһ Тәғәләгә мөхәббәт тәрбиәләүсе, хаҡ юлдан әйҙәүсе пак шәхестәр тип беләбеҙ.
Аллаһ Тәғәләгә һыйыныу – тормош ҡануны, Хоҙайға буйһоноуҙың асылы ул. Ерҙә лә, күктә лә бөтөн нәмә иләһи ихтыярға буйһона, һәр ҡайһыһы үҙенең телендә сикһеҙ ҡөҙрәт Эйәһен иҫкә ала һәм Уға ялбара. Дөрөҫ дини тәрбиә мөьминдә һәр саҡ доғала булыу теләген уята, сөнки доға мөьминдең йөрәгендәге Аллаһ Тәғәләгә алып барыусы юлдың ҡапҡаһына асҡыс булып тора.
Рамаҙануғлы Мәхмүт Сами
Әҙәм балаһы, һынауҙар өсөн ебәрелгән фани донъянан киткәндә, Әхирәт ҡапҡаһынан мәңгелек йортона инә. Әммә ул йорттоң ҡапҡаһы икәү: береһе һәләкәткә илтә, икенсеһе - бәхет-сәғәҙәткә. Бөтә ғүмеренең һөҙөмтәһе булған Һуңғы һулышы еткәс, ул ошо ҡапҡаларҙың ҡайһыһы асыласағын беләсәк. Ҡыҫҡа ғүмеребеҙҙе Һуңғы һулышыбыҙҙы иҫтә тотоп үткәрәйек тиһәк, беҙгә иғтибарлы, һиҙгер һәм айыҡ аҡыллы булыу зарур.
Һуңғы һулышыбыҙ - Әхирәттәге хәлебеҙҙең тәүге шаһиты. Ваҡытлы донъябыҙ менән лайыҡлы хушлашайыҡ тиһәк, үҙебеҙҙе шул һуңғы һулышыбыҙға әҙерләргә тейешбеҙ. Мәңгелектәге тормошобоҙ бәхетле булһын өсөн, ғүмеребеҙ изге ғәмәлдәр, намыҫ, рухи аҡыл, тура юлыбыҙ менән биҙәлгән булыуы шарт. Ғүмер стаканға ағып төшкән һыу тамсылары кеүек. Тамсылар саф, таҙа булһа, стакандағы һыу ҙа саф, таҙа. Һуңғы тамсы әйтерһең дә һуңғы һулыш…
Нуриман Мусин
Ризаитдин Фәхретдинов XIX быуаттың аҙағы XX башында йәшәгән күренекле ғалим, яҙыусы, мәғрифәтсе, журналист. Уның ижады ғәжәйеп киң һәм күп яҡлы. Ул төрлө тарихи, әҙәби, дини, фәлсәфәүи, лингвистик әҫәрҙәр тыуҙырған. Мәшһүр ғалим педагогика фәненә лә ҙур иғтибар бирә. Уның тарафынан «Ғаҡидә», «Ғаилә», «Ир балалар өсөн нәсихәт», «Ҡыҙҙар өсөн нәсихәт», «Ололар өсөн нәсихәт», «Тәрбиәле ана», «Тәрбиәле ата», «Тәрбиәле бала», «Шәкертлек әҙәбе», «Әҙәбе тәғлим» исемле китаптар яҙыла. Улар революцияға тиклем ҡат-ҡат донъя күрә. Мәҙрәсәләрҙә дәреслек итеп ҡулланыла. Китаптарҙа балаларҙы тәрбиәләү быйынса файҙалы кәңәштәр бирелә, ата-әсәләрҙең бурыстары ентекләп асыҡлана, балаларға матур һөйләшергә, төрлө урындарҙа үҙен нисек тоторға өйрәтә, белем кәрәклеген аңлата.
Түбәндә халыҡты, бигерәк тә йәш быуынды тәрбиәләүгә лә, ағартыуға тос өлөш индергән ғалим Р.Фәхретдиновтың халыҡ педагогикаһына ҡараған «Нәсихәт» исемле әҫәре баҫыла. Ул өс китаптан тора. Уның тәүгеһе ир балаларға, икенсеһе ҡыҙ балаларға, өсөнсөһө ололарға тәғәйенләнгән.
Ризаитдин Фәхретдинов
Coded by IBB SOFT


text:
Башҡортостан селекционерҙарының яңы ҡаҙаныштары
Рәсәй селекция ҡаҙаныштары дәүләт реестрында лимондың дүрт сортынан өсәүһе Өфө лимонарийы теплицаларында сығарылған. Етмәһә, был исемлектә ике цитрон да бар, һәм уларҙың икеһе лә Башҡортостан селекционерҙары ҡаҙанышы. Был турала Өфө урман техникумында үткән “Социаль партнерлыҡ – урман һәм ағас эшкәртеү тармаҡтары белгестәрен уңышлы әҙерләү нигеҙе” форумында Дәүләт сорт комиссияһының Башҡортостан филиалы директоры Иван Леонтьев һөйләне.
— Өфө лимонарийы уникаль. Был Көнсығыш Европала иң ҙур цитрус үҫемлектәре питомнигы, унда емештәр үҫтереү генә түгел, эксперимент эшмәкәрлеге лә алып барыла, — тине Иван Леонтьев. – Республика селекционерҙары был йүнәлештә әүҙем эшләй, ул, һис шикһеҙ, үҫешергә тейеш.
Төбәктә баҡсасылыҡты һәм үҫемлекселекте үҫтереү мөһимлеге хаҡында Башҡорт дәүләт аграр университетының үҫемлекселек кафедраһы профессоры Гизәр Мансуров та үҙ фекерен әйтеп үтте.
— Өфө лимонарийында үҫтерелгән емештәр күп өҫтөнлөктәргә эйә, — тине ул. – Иң элек, улар химикаттар менән эшкәртелмәй һәм витаминдарға бай. Иҡтисади яғы ла мөһим фактор булып тора. Бөгөн ситтән емеш-еләк һатып алып, беҙ сит кеҫәләрҙе тулыландырабыҙ. Шуға күрә үҙ хужалығыбыҙға етди иғтибар бирергә кәрәк. Етмәһә, республикабыҙҙа бының өсөн кәрәкле бөтә шарттар бар.


text:
Мәктәбебеҙҙә уҡыу менән бер рәттән спортҡа ла ҙур иғтибар бүленә. Көн һайын кис уҡыусылар, йәштәр спорт залына ағыла. Унда тренер Динат Миндиәхмәт улы Абдрахманов көтә. Нисә быуын көрәшселәрҙе үҫтереп, оло юлға сығарған ул. Ә хәҙер мини-футбол уйынсылары тәрбиәләй. Тырышҡан ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан, тигәндәй, ҡыҙҙар һәм малайҙар командалары районда ғына түгел, төбәк ярыштарында ла беренселекте алып, Сибай ҡалаһына барып ҡайтты. Унда ҡыҙҙар II урын яуланы.
Уҡыусыларҙың спортҡа һөйөүҙәре көслө, маҡсаттары юғары булыуы иҫәпкә алынып, быйыл мәктәп янында район мәғариф бүлеге һәм ауыл халҡы ярҙамында спорт майҙансығы ла асылды. Хәҙер йәш спортсыларыбыҙ республика кимәлендә тағы ла ҙурыраҡ уңыштарға ирешер әле. Бигерәк тә бишенсенән Илнур Абдрахманов, алтынсынан Рәнис Күсәбирҙин, етенсенән Азат Абдрахманов, Илсур Әхмәтшин, Алтынсура Ғарипов, Ғүмәр Ғүмәров, Резеда Абдрахманова, Лидиә Хисмәтуллина, Нәргизә Хөснуллина, Лидиә Шаһиева, Айгүзәл һәм Гөлйемеш Нуриевалар, һигеҙенсенән Мортаза Рәхимов, туғыҙынсынан Иҙел һәм Сынтимер Абдрахмановтарҙы маҡтап телгә алғы килә. Киләсәктә лә һынатмағыҙ, ауылдаштар!
Ғәлиә АБДРАХМАНОВА.
Мәсетле районы,Яң ы Яуыш мәктәбе.


text:
Борон башҡорттар кем менәндер танышһалар: «Ҡайһы ырыуҙанһың, ниндәй йылға һыуын һыулайһың?» – тип һорар булған. Бер ҙә юҡҡа түгел. Белеүебеҙсә, ата-бабаларыбыҙ йылға буйын төйәк итергә тырышҡан.
Минең тыуған ауылым Йәнтеш тә йырҙарҙа данланған йәмле Һаҡмар буйында урынлашҡан. Был йылға – Уралдың иң ҙур ҡушылдығы, оҙонлоғо – 760 километр. Ул беҙҙең Хәйбулла аша ағып, Һаҡмар Ырымбур биләмәһенә барып сыға. Һаҡмарға районыбыҙҙа Урман Йылайыры, Мәләүез, Кәрһе, Бирмәҫ, Ҡарамалы һәм башҡа йылғалар ҡушыла.
Әбйәлил, Баймаҡ, Йылайыр, Ырымбур өлкәһе аша аҡҡан йылғаның исеме нимә аңлата? Мине лә ҡыҙыҡһындырҙы был һорау. Йылға атамаһының килеп сығышы тураһында бер нисә вариант бар икән. Бына шуларҙың береһе, уны әсәйем ауылыбыҙҙың оло кешеһе, һуғыш ветераны Мөхәмәтғәле Иштәкбаевтан (хәҙер мәрхүм инде) яҙып алған: «Һаҡмар» һүҙе «һаҡ бар» тигәнде аңлата. Уйлап ҡараһаң, ул, ысынлап та, йылға буйында урынлашҡан ауылдарҙың тыныслығын һаҡлаған бит.
Мәктәптең тарих уҡытыусыһы, хәҙер хаҡлы ялдағы Рәсих Әхмәтов, «мар» һүҙе «ҙур йылға» тигәнде аңлата, тип белдерә. Уның һыуы һалҡын, «һыуыҡ йылға» булыуы ла мөмкин, тип өҫтәп ҡуя. «Һаҡ һуҡмаҡ»ҡа бәйләп аңлатыусылар ҙа осрай.
«Һарыҡ йылғаһы» тигән вариант та бар. Был аңлатыу ҙа юҡтан килеп сыҡмаған. Йыл-ғаның тирә-яғы яҡшы көтөүлек булып торһа, үҙендә малдарға һыу эсереүе уңайлы бит. Һаҡмар буйында элек көтөү-көтөү һарыҡтар бик күп булған.
Әле мин Өфөлә уҡып йөрөйөм. Тыуған ауылымды, йәмле Һаҡмарымды ныҡ һағынам.
Илхан АРЫҪЛАНОВ, VII синыф уҡыусыһы.
Өфө ҡалаһы, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһы.


text:
«Бирешмә» исемле тәүге үҫмерҙәр сериалын күптәр көтөп алды. Ә Башҡортостан юлдаш телевидениеһы экрандарҙа күрһәтә башлағас, уның һәр серияһын балалары менән бергә атай-әсәйҙәр ҙә ҡыҙыҡһынып ҡараны. Ысынлап та, геройҙар менән бергә йәшәнек, ҡыуандыҡ, борсолдоҡ, ҡайһы бер урындарында күҙҙәргә йәштәр эркелде. Бәләкәйҙән әсәйһеҙ ҡалған Гөлгенәнең әсәй тураһында йырлағанын иҫләйһегеҙме? Ҡыҫҡаһы, сериалдағы һәр күренеш күңелдәргә үтеп инде, уйландырҙы, …
Continue reading ‘«Бирешмә»нең дауамы булырмы?’ »
Илебеҙ халҡы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 73 йыллығын байрам итергә әҙерләнә. Ошо уңайҙан Рәсәй ҡалаларында «Тере еңеү» тип аталған проект башланды. «Һуғыш тарихы – йөҙҙәрҙә» тигән девиз менән ойошторолған сарала һәр кем бушлай ҡатнаша ала. Бының өсөн 40-сы йылдарҙа төшөрөлгән фото кәрәк.
Байназар ауылында күп йылдар элек барлыҡҡа килгән «Азамат» өлгөлө бейеү ансамбле районыбыҙҙың, ауылыбыҙҙың данын арттырып йәшәп килә. Уны 1999 йылда Айгөл Фәрит ҡыҙы Буранова ойошторған. Тәүге уңыштарын 2002 йылда Учалы районында республика кимәлендә үткән «Башҡортостан ынйылары» фольклор конкурсында яулайҙар. Унда II дәрәжә диплом менән бүләкләнәләр.
Гимназиябыҙҙа көслө спортсылар байтаҡ ҡына. Шуларҙың береһе – Х «Б» синыфы уҡыусыһы Динислам Хөсәйенов. Ул туғыҙ йәшенән спортҡа ғашиҡ. «Динамо» стадионына футбол секцияһына йөрөй, баскетбол менән дә шөғөлләнә. Фотоһы «Гимназиябыҙҙың иң шәп спортсылары» тигән таҡтала эленеп тора.
Ә уның исеме – Алтынай, фамилияһы – Вәлитов. Ишеткәнегеҙ барҙыр әле был егет тураһында. Бейеүсе, брейк-данс оҫтаһы. Иң беренсе мин дә, ҡыҙҙар исеме түгелме ул Алтынай, тип аптырағайным.
Буласаҡ ил һаҡсылары ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш? Ҡыйыу, батыр, аҡыллы, тиерһегеҙ. Дөрөҫ, улар рәтенә сәләмәт тормош яҡлыларҙы, спорт һөйгәндәрҙе лә индерергә кәрәк. Интернат-гимназияның VIII «А» синыфы уҡыусылары ошо сифаттарға эйә булырға тырыша ла инде.
Уҡыусыларҙың Бөтә Рәсәй олимпиадаһында VIII синыф уҡыусыһы физиканан II урын алды, тип яҙҙылар, әммә исем-шәрифтәрен атамағайнылар. Баҡһаң, ул республика инженер интернат-лицейынан Тамерлан Әфләтунов икән. Вәт, маладис егет! Үҙенән өлкәнерәктәрҙең танауына сирткән бит. Ул – Учалы ҡалаһынан. Бында VII синыфҡа, ҙур конкурсты уңышлы үтеп, уҡырға алынған. Баш ҡалала белем алыуына бик ҡыуана. Өфө Өфө инде, мәғариф …
Continue reading ‘Лицей данын яҡлайҙар’ »
Яңы ғына Учалы ҡыҙы Ләйсән Золотарёва Мәскәүҙә үҙенең сығышы менән бөтә илде шаулатҡайны. Әле бына Әбйәлил районының Асҡар балалар йортонда тәрбиәләнеүсе, IX синыф уҡыусыһы Зарема Шәйхетдинова НТВ каналы саҡырыуы буйынса «Һин – супер!» проектының 2-се миҙгелендә һынау тотасаҡ.
2018 йыл – Рәсәйҙә Ирекмәндәр йылы тип иғлан ителде. Бынан тыш, ил етәксеһе Владимир Путин былтыр 5 декабрҙе Ирекмәндәр көнө тип билдәләү тураһында белдерҙе.


text:
Өфөнөң Калинин районы 60 йыллығын билдәләй
Бөгөн Өфөнөң Калинин районына 60 йыл тулыуға арналған тантаналы сара үтә. Ҡала мәҙәниәт һарайы фойеһында район предприятиелары һәм учреждениеларының эшмәкәрлеген сағылдырған фотокүргәҙмә эшләй.
Байрамға Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов, Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Бюджет, һалымдар, финанстар һәм милек мәсьәләләре буйынса комитеты рәйесе Лев Бакусов, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Юрий Пустовгаров, район хакимиәттәре башлыҡтары, Калинин районы предприятиелары һәм ойошмалары вәкилдәре, ветерандар килде.
Сара программаһында – почетлы ҡунаҡтарҙың сығыштары, концерт номерҙары. Байрамды ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, сараның аҙаҡҡы өлөшөндә абруйлы олимпиадаларҙа, спорт ярыштарында, музыкаль фестивалдәрҙә, «Иң яҡшы эшсе ҡатын-ҡыҙ — 2011», «Мисс Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе – 2011» һөнәри конкурстарында еңеүселәр, шулай уҡ «Иң яҡшы йәш ғаилә — 2011» конкурсы призерҙары сәхнәгә сығасаҡ. Сарала Калинин районына бағышланған яңы йыр ҙа яңғыраясаҡ.


text:
Яңы биҫтә ҡалҡып сығасаҡ
2014 йылда Белорет муниципаль район хакимиәте лә граждандарҙы авария хәлендәге йорттарҙан күсереү программаһына ҡушылды һәм уңышлы эшләй башланы. Әлегә авария хәлендәге 5 йорттан 44 ғаилә йәшәү шарттарын яҡшыртыуға үҙ сиратын кѳтә. «Выселки-2» биҫтәһендә лә бер- бер артлы социаль объекттар ҡалҡып сыға башланы. Ѳс ҡатлы йорттарҙы «Профстройкомпани» тѳҙѳлѳш ком- панияһы тѳҙѳй. 33 фатирлы беренсе йортҡа газ, һыу ингән. Биҙәү эштәрен генә башҡараһы ҡалған. Йорт июндә файҙаланыуға тапшырыласаҡ. Икенсе йорт та беренсеһенә параллель тѳҙѳлә, тәүге ҡаты тѳҙѳлѳп бѳткән дә инде. Уны декабрҙә файҙаланыуға тапшырыу ҡаралған.
- «Профстройкомпани» тѳҙѳлѳш компанияһы бер нисә объектта эшләй. Рәхим Шәрипов етәкселек иткән балта оҫталары бригадаһы Ҡағы мәктәбе ҡыйығын ябыу менән мәшғүл. Ә шулай ҙа бар кѳс “Выселки-2” биҫтәһендә социаль объекттар тѳҙѳүгә йүнәлтелгән. 1, 2, 3 бүлмәле фатирҙарҙан торған йорттар тиҙ арала ҡалҡып сыҡты, уларҙың айырым шәхси йылытыу системаһы буласаҡ. Фәнил Мѳхәмәтдинов бригадаһында һигеҙ ташсы, алты балта оҫтаһы, ярҙамсылар эшләй. Коллектив берҙәм, тѳҙѳлѳш йылдам бара, эшселәр үҙ эштәренең оҫталары, - ти прораб Рәхимйән Дилмѳхәмәтов. Алдағы бер нисә йылда “Выселки-2” биҫтәһе тѳҙѳлѳш майҙансығына әйләнәсәк, программа 2017 йылдың сентябренә тиклем иҫәпләнгән. Әлеге ваҡытта тағы ла ѳс йорт тѳҙѳү ҡаралған. Тиҫтәләгән йорто, мәктәбе һәм башҡа инфраструктуралары булған биҫтәнең киләсәге ҙур.
Э. ХӘМЗИНА.
Н. ВӘЛИУЛЛИНА фотолары.


text:
Республикала 37 ваҡытлыса һайлау участкаһы ойошторола Фото: Андрей Старостин
Республикала 37 ваҡытлыса һайлау участкаһы ойошторола
Республикала 37 ваҡытлыса һайлау участкаһы ойошторола Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2018 йыл, 16 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанда Рәсәй Президентын һайлауҙа халыҡтың ваҡытлыса килеү урындарында 37 участка ойошторола. Был турала ҡарар төбәктең Үҙәк һайлау комиссияһы ултырышында ҡабул ителде.
Өфөлә, Стәрлетамаҡта һәм Дүртөйлө районында дауаханаларҙа, шифаханаларҙа, бала табыу йорттарында, тәфтиш изоляторҙарында ваҡытлыса участкалар асыла.
18 мартта Рәсәй Президентын һайлау көнөндә юлда булған рәсәйҙәр тимер юл вокзалдарында, шулай уҡ 25 аэропортта ойошторолған һайлау участкаларында тауыш бирә ала, тип хәбәр итә «РИА Новости» агентлығы Рәсәйҙең Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе урынбаҫары Николай Булаевҡа һылтанып.
Һайлаусыларҙың ваҡытлыса килеү урындарында һайлау участкаларының дөйөм һаны әле 2326 тәшкил итә, был һандың бер аҙ ғына үҙгәреүе мөмкин.
Һайлау участкалары 16 ғинуарҙан, ҡайһы бер осраҡтарҙа ғына 14 марттан да һуңға ҡалмайынса ойошторолорға мөмкин. Һүҙ дауаханаларҙа, шифаханаларҙа, ял йорттарында, вокзалдарҙа, аэропорттарҙа, шулай уҡ ғәйепләнеүселәр һаҡ аҫтында тотолған урындарҙа һайлау участкалары хаҡында бара.
Рәсәй Федерацияһы Президентын һайлау 18 мартта уҙа, 2018 йылдың 18 декабрендә рәсми рәүештә һайлау кампанияһы башланды.
http://www.bashinform.ru/news/1104344-v-bashkirii-budet-organizovano-37-vremennykh-izbiratelnykh-uchastkov/


text:
Газета "Йәшлек" » Конкурстар » Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы » Изгелек ерҙә ятып ҡалмаҫ
Изгелек ерҙә ятып ҡалмаҫ
Мин техникумда уҡыйым. Уҡыуҙан буш ваҡытымды спортҡа бүләм, егет кеше булһам да, шиғриәт менән ҡыҙыҡһынам. Күңелемә ятҡан бер матур шиғыр менән мәҡәләмде башлайым:
Һәр бер шаҡыуға ул ишек аса,
Аса төнөн, аса көндөҙөн.
Сәйен яһай, балын, майын ҡуя
Һәм һорамай кемдең кемлеген.
Уйламай ҙа быны изгелек тип,
Борондарҙан килә был ғәҙәт.
Бөйөклөгө менән һоҡландыра
Ихласлыҡтан тыуған шул әҙәп.
Табынам тик ошо яҡшылыҡҡа,
Ниндәй ябай уның үлсәме.
Ҡунаҡ ҡына түгел, дошманға ла
Һөйөү аша һөйөү күскәне...
(Йомабикә Ильясова).
Илебеҙ Президенты Владимир Путин Указы менән 2018 йыл Ирекмән йылы тип раҫланды. Ошоға арнап, февралдә Өфөнөң Спорт һарайы алдындағы майҙанда байрам концерты үтте. Унда әүҙем тормош яҡлы, һәр ваҡытта ярҙамға килергә әҙер булған Башҡортостан волонтерҙары ҡатнашты.
Кемдәр ирекмән була ала? Улар рәтенә инер өсөн ниндәй эштәр башҡарырға, ниндәй сифаттарға эйә булырға кәрәк?
Был ағымдың тарихы ХХ быуат башына барып тоташа. Барыһына ла билдәле булған «Тереза-әсә» үҙенең тормошон ирекмәнлеккә бағышлай. Ангес Гонджа Бояджиу 1910 йылдың 26 авгусында Македонияла донъяға килә. Күп балалы ғаиләне әсәһе яңғыҙы ҡарап үҫтерә. Мәктәпте тамамлағандан һуң ҡыҙ, кешеләргә ярҙам итеү өсөн Ирландияға, ә аҙаҡтан Һиндостанға юллана. Бер нисә йыл үткәс, «Тереза-әсә» тигән псевдоним ала. Был ябай крәҫтиән ҡатын-ҡыҙы һәр ваҡыт Ер шарының «ҡыҙыу нөктәләре»ндә була, кешеләргә ярҙам итә. Оло йөрәкле хатын тураһында бит күп китап яҙылған, фильм төшөрөлгән. Яңыраҡ ҡына уның тормошонда булған ваҡиғалар хаҡында уҡыным. Бына унда нимә тип яҙылғайны «…Бер мәл етет дауахана ҡапҡаһы эргәһендә йәш ҡатынды ҡалдырып китә. Дауаханала уны ҡабул итмәйҙәр, күргәндәр күҙҙәрен йомоп, ситләп үтеп китә. Тереза уны күреп ҡалып, йыуындырып, уның һуңғы минуттарында янында була. Был йәш ҡыҙ Терезаға йылмайып донъя ҡуя...»
Тормошта беҙ төрлө кеше менән осрашабыҙ. Уларҙың йөҙҙәренә ҡарап, күп нәмәне әйтеп була. Шат йылмайған, тәрән уйға батҡан, нимәгәлер борсолған, ә иң ҡурҡынысы – битараф булған кеше. Эйе, әҙәмдең кәйефһеҙ сағы, үҙенең проблемалары менән тирә-яҡта ниндәй хәл-ваҡиғалар барғанына иғтибар итмәгән ваҡыты булыуы мөмкин. Ғаиләләге ауырлыҡтар, аҡса һәм эш юҡлығы күп осраҡта халыҡты битарафһыҙлыҡҡа килтерә.
Әгәр ҙә икенсе кешегә ярҙам кәрәк булһа, күптәр: «Ниңә уға ярҙам итергә тейешмен? Минең дә ауыр саҡтарым булды, берәйһе килеп ярҙам иттеме?» – тип уйланып ҡала. Юҡ, кешеләр ярҙам ҡулы һуҙманы, сөнки улар ҙа һинең кеүек уйлап ҡына ҡуйҙы. Бәлки был кеше ябай ғына әңгәмә, йылы һүҙгә мохтаж булғандыр?
«Һүҙ менән кешене терелтеп тә, үлтереп тә була», – тигән ата-бабаларыбыҙ. Ә бит күбеһе ҡурҡа, өндәшмәй торайым, йә берәй ниндәй ярҙам һорап ҡуйыр, тип шөрләй. Бына шунан башлана тирә-яҡтағыларға ҡарата мәрхәмәтһеҙлек.
Ирекмәндәр ошондай проблемаларҙы хәл итеү өсөн үҙҙәренең эштәрен башҡара. Улар төрлө йәштәге кешеләр – мәктәп уҡыусылары, студенттар йәки үҙ ваҡыттарын бүлеп, ярҙам итергә теләгән төрлө өлкәләрҙәге эшләп йөрөүсе апай-ағайҙар. Волонтерҙар ҡарттар һәм балалар йорттарына кәрәкле әйберҙәрҙе алып бара, концерт ҡуя, фотоға төшөрә, яҡшы кәйеф бүләк итә. Иң мөһиме – улар быны изге күңелдән башҡара, яҡшылыҡтары өсөн бер нәмә лә һорамай.
Бындай кешеләрҙең изге эштәре уларға кире әйләнеп ҡайтыр тип ышанам. Сөнки изгелек ерҙә ятып ҡалмай. Ташҡа яҙылмаһа ла – кешеләр күңелендә була. Ирекмәнлек эшен дауам итеүселәр күберәк булһын, тигән өмөттә ҡалам.
Ильмир ИБРАҺИМОВ,
Өфө радиоэлектроника колледжының 2-се курс студенты.
Һәр бер шаҡыуға ул ишек аса,
Аса төнөн, аса көндөҙөн.
Сәйен яһай, балын, майын ҡуя
Һәм һорамай кемдең кемлеген.
Уйламай ҙа быны изгелек тип,
Борондарҙан килә был ғәҙәт.
Бөйөклөгө менән һоҡландыра
Ихласлыҡтан тыуған шул әҙәп.
Табынам тик ошо яҡшылыҡҡа,
Ниндәй ябай уның үлсәме.
Ҡунаҡ ҡына түгел, дошманға ла
Һөйөү аша һөйөү күскәне...
(Йомабикә Ильясова).
Илебеҙ Президенты Владимир Путин Указы менән 2018 йыл Ирекмән йылы тип раҫланды. Ошоға арнап, февралдә Өфөнөң Спорт һарайы алдындағы майҙанда байрам концерты үтте. Унда әүҙем тормош яҡлы, һәр ваҡытта ярҙамға килергә әҙер булған Башҡортостан волонтерҙары ҡатнашты.
Кемдәр ирекмән була ала? Улар рәтенә инер өсөн ниндәй эштәр башҡарырға, ниндәй сифаттарға эйә булырға кәрәк?
Был ағымдың тарихы ХХ быуат башына барып тоташа. Барыһына ла билдәле булған «Тереза-әсә» үҙенең тормошон ирекмәнлеккә бағышлай. Ангес Гонджа Бояджиу 1910 йылдың 26 авгусында Македонияла донъяға килә. Күп балалы ғаиләне әсәһе яңғыҙы ҡарап үҫтерә. Мәктәпте тамамлағандан һуң ҡыҙ, кешеләргә ярҙам итеү өсөн Ирландияға, ә аҙаҡтан Һиндостанға юллана. Бер нисә йыл үткәс, «Тереза-әсә» тигән псевдоним ала. Был ябай крәҫтиән ҡатын-ҡыҙы һәр ваҡыт Ер шарының «ҡыҙыу нөктәләре»ндә була, кешеләргә ярҙам итә. Оло йөрәкле хатын тураһында бит күп китап яҙылған, фильм төшөрөлгән. Яңыраҡ ҡына уның тормошонда булған ваҡиғалар хаҡында уҡыным. Бына унда нимә тип яҙылғайны «…Бер мәл етет дауахана ҡапҡаһы эргәһендә йәш ҡатынды ҡалдырып китә. Дауаханала уны ҡабул итмәйҙәр, күргәндәр күҙҙәрен йомоп, ситләп үтеп китә. Тереза уны күреп ҡалып, йыуындырып, уның һуңғы минуттарында янында була. Был йәш ҡыҙ Терезаға йылмайып донъя ҡуя...»
Тормошта беҙ төрлө кеше менән осрашабыҙ. Уларҙың йөҙҙәренә ҡарап, күп нәмәне әйтеп була. Шат йылмайған, тәрән уйға батҡан, нимәгәлер борсолған, ә иң ҡурҡынысы – битараф булған кеше. Эйе, әҙәмдең кәйефһеҙ сағы, үҙенең проблемалары менән тирә-яҡта ниндәй хәл-ваҡиғалар барғанына иғтибар итмәгән ваҡыты булыуы мөмкин. Ғаиләләге ауырлыҡтар, аҡса һәм эш юҡлығы күп осраҡта халыҡты битарафһыҙлыҡҡа килтерә.
Әгәр ҙә икенсе кешегә ярҙам кәрәк булһа, күптәр: «Ниңә уға ярҙам итергә тейешмен? Минең дә ауыр саҡтарым булды, берәйһе килеп ярҙам иттеме?» – тип уйланып ҡала. Юҡ, кешеләр ярҙам ҡулы һуҙманы, сөнки улар ҙа һинең кеүек уйлап ҡына ҡуйҙы. Бәлки был кеше ябай ғына әңгәмә, йылы һүҙгә мохтаж булғандыр?
«Һүҙ менән кешене терелтеп тә, үлтереп тә була», – тигән ата-бабаларыбыҙ. Ә бит күбеһе ҡурҡа, өндәшмәй торайым, йә берәй ниндәй ярҙам һорап ҡуйыр, тип шөрләй. Бына шунан башлана тирә-яҡтағыларға ҡарата мәрхәмәтһеҙлек.
Ирекмәндәр ошондай проблемаларҙы хәл итеү өсөн үҙҙәренең эштәрен башҡара. Улар төрлө йәштәге кешеләр – мәктәп уҡыусылары, студенттар йәки үҙ ваҡыттарын бүлеп, ярҙам итергә теләгән төрлө өлкәләрҙәге эшләп йөрөүсе апай-ағайҙар. Волонтерҙар ҡарттар һәм балалар йорттарына кәрәкле әйберҙәрҙе алып бара, концерт ҡуя, фотоға төшөрә, яҡшы кәйеф бүләк итә. Иң мөһиме – улар быны изге күңелдән башҡара, яҡшылыҡтары өсөн бер нәмә лә һорамай.
Бындай кешеләрҙең изге эштәре уларға кире әйләнеп ҡайтыр тип ышанам. Сөнки изгелек ерҙә ятып ҡалмай. Ташҡа яҙылмаһа ла – кешеләр күңелендә була. Ирекмәнлек эшен дауам итеүселәр күберәк булһын, тигән өмөттә ҡалам.
Ильмир ИБРАҺИМОВ,
Өфө радиоэлектроника колледжының 2-се курс студенты.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
- Подробности
- Просмотров: 428
ҒӘНИЕВ Ирек Ғиләжетдин улы (22.7.1933, Өфө), геолог. Геол.-минералогия ф. д‑ры (1973). СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1982). МДУ‑ны тамамлағандан һуң (1957) МДУ‑ның Үҙәк Ҡаҙағстан экспедицияһында, 1962 й. алып 2609‑сы почта йәшниге пр‑тиеһында эшләй: лаб. мөдире, баш инженер, нач. урынбаҫары. 1970 й. башлап Бөтә Рәсәй минераль сеймал ҒТИ-ның бүлек мөдире, 1976—2003 йй. РФА Литосфера ин‑тының (икеһе лә — Мәскәү), бер үк ваҡытта 1993 й. алып ТР‑ҙың Юғары технологиялар һәм инвестициялар үҙәгенең (Ҡазан) ген. дир.; 2003 й. башлап “Кремлде тәьмин итеүселәр гильдияһы” ЯСЙ-ның Күҙәтеү Советы ағзаһы. Фәнни тикшеренеүҙәре геохимия һәм минералогия проблемаларына арналған. Ғ. етәкс. ҡатмарлы тәбиғи эретмәләрҙә минераль матдәләрҙең берлектәге миграцияһының физик-химик моделе эшләнә, кристалдар (кварц һәм корунд миҫалында) структураһы камиллығының уларҙың синтезының термодинамик шарттарына бәйле булыуы өйрәнелә, гидротермаль эретмәләрҙе тикшереү приборҙары эшләнә. 140‑тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 9 уйлап табыу авторы.
Хеҙм.: Рудные ресурсы и их размещение по геоэпохам. М., 1994—1996 (авторҙ.).
В.Д.Зюзгина
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Күңелендә – йәйғор нурҙары
Ирада Фазлаеваның исеме, яғымлы йөҙө сәнғәт һөйөүселәргә яҡшы таныш. Ул – Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы. 2011 йылдың миҙгеле ябылғанда, ул театрҙың “Сәхнәгә сәмле ҡараш” Маҡтау грамотаһына лайыҡ булды. Зөһрә Бураҡаеваның “Февраль. Буран...” спектаклендә Надя (Фирғәт Ғарипов менән бергә) һәм Әнисә Дилмөхәмәтованың “Артур+Нэнси” музыкаль драмаһында Нэнси (“Мәңгелек мөхәббәт” йыры) ролдәрен башҡарып, “Мөхәббәт дуэты” (2012) номинацияларында еңеүсе исемен алды. Ә инде 2013 йылда Софоклдың “Эдип батша” трагедияһында Сфинкс роле өсөн «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» премияһы менән билдәләнде. Ниндәй генә спектаклде алма, бәләкәй генә роль булһынмы, ҙурымы, Ирада һәр сығышына мәғәнә һала, ул сәхнәлә шәйләнмәй, күңелде «ҡытыҡламай», тетрәтмәй ҡалмай.
Ирада Күгәрсен районы Йомағужа ауылында тыуған. 5-се синыфтан һуң уларҙың ғаиләһе Мәләүез ҡалаһына күсә. Бишектә ятҡанда уҡ үҙ тауышын ҡысҡырып ҡарап тыңлап ятҡан ҡыҙыҡайҙың сәнғәткә ынтылышы көслө була. Бейеү менән мауыға, йыр ҙа ылыҡтыра уны. Бер йылдан һуң ҡыҙыҡай Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге музыка гимназия-интернатының фортепиано класында уҡый башлай. Әсәһе, ҡыҙына яҡыныраҡ булыр өсөн, ҡустыһы Артур менән баш ҡалаға күсеп килә. “Гимназия-интернатта ҙур бер ғаилә кеүек йәшәнек, башта өлкәндәрҙең хәстәрен тойһаҡ, аҙаҡ үҙебеҙ бәләкәстәрҙе ҡарап йөрөттөк. Һәр уҡытыусы үҙ фәне буйынса китеүемде теләне. Фортепианола уйнап йырлайым, көйҙәремә шиғырҙар яҙам. Бер ваҡыт яңылыштан бармаҡтарымды ҡырҡып яраланым, оҙағыраҡ уйнаһам, улар һыҙлап яфалай ине. Шуға ла был юлдан тайпылғанмындыр. Ул ваҡытта Рәшиҙә Туйсинаның бейеү түңәрәктәренә йөрөйөм, хореография оҡшай. Опера, романстар йырларға яратам, Ҡаҙан консерваторияһының вокал бүлегенә инер өсөн әҙерлек курстарына барам, тип йыйынып та бөткәйнем. Бер ваҡыт әсәйем, М.С.Щепкин исемендәге юғары театр училищеһына (институтына) Башҡортостандан бер төркөм аласаҡтар икән, тип ҡайтып әйтте. Актриса булыу хаҡында уйламай ҙа инем, ҡәҙерле кешемдең һүҙен йыҡмаҫ өсөн генә үҙемде һынап ҡарарға булдым”, – тип хәтерләй хәҙер ул.
Имтиханда буласаҡ актриса Рәми Ғариповтың “Мөғжизә бар” шиғырын һөйләй, рус халыҡ йырын башҡарып, Мәскәүҙән килгән уҡытыусыларҙың һушын ала. Икенсе көндө, тышҡы ҡиәфәтте тикшергәндә, оҙонса йөҙлө, ҙур күҙле, ҡараҡай ғына башҡорт ҡыҙын шул уҡ уҡытыусылар танымай ҙа тора. Ҡатын-ҡыҙҙың сере лә шундалыр: белдем, таныным, ул шундай, тигәндә, икенсе бер төрлө балҡып, таң ҡалдыра белеүендә. Ирада ла ошо ғәжәйеп сифатын уҡытыусыларына асҡандыр. Шулай итеп, Ирада Фазлаеваның яҙмыш елкәндәре баш ҡалаға, Мәскәүгә, табан борола. Белем алырға юлланыусы 26 егет һәм ҡыҙ араһында ул да була.
Студент йылдарында тырышлығы менән айырылып тора, тик “бишле”гә генә өлгәшә. “Тотош курсыбыҙҙы әле булһын һағынып иҫкә алалар”, – ти Ирада. Баш ҡала мөхитендә башҡорт балалары тыйнаҡлыҡ, ололарҙы ололау кеүек милли сифаттары менән үҙҙәренә күрә бер һөйкөмлө һөйәк булыуы аңлашылалыр ҙа.
Ирада йәнә лә шағирә, филология фәндәре кандидаты Рәсимә Булат ҡыҙы Ураҡсинаны йылылыҡ менән иҫкә ала. “Ул беҙгә башҡорт телен, әҙәбиәтен тәрәндәнерәк өйрәтте, Башҡортостан мәҙәниәте яңылыҡтары менән таныштырып барҙы, нисек интервью бирергә, телмәр мәҙәниәте хаҡында төплө, онотолмаҫ һабаҡтар бирҙе”, – ти ул.
2007 йылда республикабыҙ мәҙәниәтенә, театрҙарына, үҙе бер яңы тулҡын булып, Мәскәүҙән 26 дипломлы белгес – йәш актер, актрисалар ҡайтып төшә. Шуларҙың 12-һе Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй башлай.
“Яңғыҙ ҡарға яҙ килтермәй”, – тигәндәй, яңғыҙың нимә теләгәнеңде аңлатыуы ла ауырыраҡтыр. Ә бында беҙ”,– күпбеҙ, берберебеҙҙе бер һүҙҙән аңлап, уйнап, күрһәтеп тә бирә алабыҙ–ти актриса. Юҡҡа ғына “күмәкләгән яу ҡайтарған” тип әйтмәйҙәрҙер. Театр улар килеү менән, ысынлап та, яңырыу кисерҙе, йәшлек дәрте тамашасыларҙы ылыҡтырҙы, оло быуын актерҙары ла уларҙы ихлас ҡабул итте. “Роль алғас та режиссер нимә әйтергә теләгәнен, минән нимә көткәнен аңларға тырышам. Әгәр ошо аңлау булмаһа, эшләүе лә ҡыйынға тура килер ине. Театрҙа барған спектаклдәрҙең күбеһендә ҡатнаша башланым”, – ти Ирада.
Уның таланты сәхнәлә һәр яҡлап асыла. Мөхәмәтша Буранғоловтың “Шәүрәкәй”ендә Шәүрә ролендә йыры менән балҡыһа, Айрат Абушаһмановтың “Руди – never off” спектаклендә бейеүгә маһирлығы, һомғоллоғо һоҡландыртты. Таңсулпан Ғарипованың “Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға” музыкаль драмаһында башҡорт ҡыҙҙарының саялыҡ, сәсәнлек кеүек гүзәл сифаттарын бик оҫта һынландырҙы. Ә Хәлисә Мөҙәрисованың “Бәхет хаҡы” спектаклендә шәфҡәт туташы ролендә ул башҡарған пантомима бейеүе һуң! Тамашасылар тарафынан үҙе бер ғәжәп күренеш кеүек ҡабул ителде. Алда телгә алынған Сфинкс ролендә япон стилендәге “буто” бейеүе лә Ираданы көтөлмәгәнсә асты.
Ирада Нәжиб Асанбаевтың “Әхмәтзәки Вәлиди Туған” драмаһында Лале, Зәйнәб Биишеваның “Серле көршәк” әкиәтендәге Шаңгөл, Туфан Миңнуллиндың “Мулла” спектаклендәге Гөлназ, Нәлимә, Н.Носовтың З. Бураҡаева инсценировкаһындағы “Белмәҫйән мажаралары” әкиәтендәге Тейенкәй ролдәрен дә күңел йылыһын һалып башҡарҙы.
Артист хыял донъяһында йәшәй. Тормоштан айырылмаһа ла, күңеле сабый кеүек. Шул уҡ ҡырыҫ ысынбарлыҡта ул бер аҙ юғалып ҡала. Театр донъяһын күҙәтеп барған кешеләр уларҙы урамда таный. Ҡайһы берәүҙәр хатта тотоп, һыйпап ҡарарға ла ынтыла, бәлки, улар тыуҙырған образ шулай ныҡ хәтерҙәренә уйылып ҡалалыр ҙа, улар ҙа ысынбарлыҡ менән сәхнәлә тыуҙырылған образды бутайҙыр. Ә, бәлки, актрисаны шулай илаһилаштырып ҡабул итәлер. Ни тиһәң дә, улар бит тамашасының иң нескә күңел ҡылдары менән уйнай, йәштәр аша таҙарынып, рухи үҫеп, ниндәйҙер мөһим ҡарарҙар ҡабул итергә этәреүсе, һоро ысынбарлыҡҡа йәйғор нурҙары һибеүсе лә.
“Ирада” исеме – ғәрәпсәнән алынған, изге теләк, тигәнде аңлата. Оҙаҡ йылдар Гөлсәсәк булып йөрөп, аңлы рәүештә исемен үҙгәртеүендә лә ҙур мәғәнә ята кеүек. Рухи үҫешкә ынтылышы. Үҙ-үҙен эҙләүе, тынғыһыҙ рухы... Донъяла тотҡан урыны, йәшәү маҡсаты хаҡында уйланыуҙары...
Актриса әйтеүенсә, ҡатын-ҡыҙҙың төп тәғәйенләнеше – ир ҡатыны булыу, бала бағыу. Әммә бының өсөн дә өлгөрөү кәрәк. “Башты юғалтыр һөйөү хистәре кисергәнем юҡ. Ундай хистәр тик тормош иптәшем буласаҡ кешегә ҡарата ғына мөмкиндер, сөнки мөхәббәт – ул бер-береңә ҡарата хөрмәт, кешене нисек бар, шулай ҡабул итеү, сабыр була белеү кеүек мөнәсәбәттәр менән нығына. Оҙаҡ итеп дуҫлашып йөрөп түгел, ә бер күреп “ул – минеке” тип кейәүгә сығыу яғындамын ”, – ти актриса.
“Мосолман ҡыҙҙары менән аралашыу тормошома йәм, тәм өҫтәй. Уҡыған китаптарым да дини юҫыҡта. Иман кешенең күңелен нығыта, көс, дәрт, киләсәккә ышаныс бирә”, – был да Ираданың ихлас инаныуы, йәшәү рәүеше.
Әсәһе Сайма Дамир ҡыҙы Хәсәнова ҡыҙының кәңәшсеһе, яҡлаусыһы ғына түгел, уға матур-матур кейемдәр тегеүсе лә. Ул үҙе Өфөләге “El*Atelier” эксклюзив, йәғни ҡабатланмаҫ кейемдәр ательеһында бесеүсе-конструктор булып эшләй.
Ҡустыһы Артур ғаиләле булып, тормош иптәше Рәмзиә менән матур ҡыҙ үҫтерәләр. Ял көндәрендә улар күмәкләшеп бер өҫтәл артына йыйыла.
...Ираданың йондоҙло сәғәттәре, илһамланып башҡарыр ролдәре алда әле. Тырыш ҡыҙыҡай сәнғәт аша күңелдәрҙе үҫтереп, кешеләргә ҡанат ҡуйып булыуына ихлас ышана. Тормошто, кешеләрҙе аңлауын ул тамашасыларына үҙе тыуҙырған ролдәре, йырлаған, үҙе ижад иткән йырҙары, бейеүе аша еткерә.
Ысынбарлыҡта ла ул йәйғор кеүек сағыу, кешеләргә мөнәсәбәте йылы, ихлас.
“Мәҙәниәт йылы театр сәнғәтендә яңы мөмкинлектәргә юл асыр. Тамашасыларҙы
яңынан-яңы спектаклдәр менән ҡыуандырырбыҙ”, – ти актриса.
Ираданың өмөттәре аҡланыр, уның менән театр тыуҙырған ғәжәйеп донъяла ҡабат-ҡабат осрашып, талантының балҡышына һоҡланырбыҙ әле.
Теги:


text:
Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы беренсе квартал планын арттырып үтәгән
Башҡортостандың Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы ағымдағы йылдың өс айында республика ҡаҙнаһына 1,6 миллиард һум күләмендә хосусилаштырыуҙан һәм милекте файҙаланыуҙан алынған табышын күсергән. Дөйөм сумманан дәүләт милкен файҙаланыуҙан 1,5 миллиард һум аҡса алынған. Был категорияға ҡуртым түләүҙәре, дивидендтар, дәүләт унитар предприятиеларының табышының бер өлөшөн күсереүе инә. Дәүләт милкен һәм акциялар пакетын һатыуҙан 43,5 миллион һум алынған, башҡа төрлө керемдәр 0,2 миллион һумды тәшкил иткән.
Министрлыҡтың матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, 2012 йылдың беренсе кварталына билдәләнгән план 109,2 процентҡа үтәлгән.


text:
Баш ҡалаға блогерҙар сараһына Анатолий Вассерман киләсәк
ӨФӨ, 2014 йыл, 2 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалия Вәлиева/.
Профессиональ блоггингҡа, медиа һәм тематик продукттар блогтарына һәм инфотейнменгҡа арналған «НеФорум блогеров» тип аталған сара Өфөлә 13-14 декабрҙә уҙасаҡ.
Форум майҙансыҡтарында блогерлыҡ өлкәһенә һәм яңы медиаларға ҡағылышлы көнүҙәк темалар күтәреләсәк: профессиональ блоггинг, фәнде селтәрҙә популярлаштырыу, территорияларҙы интернет һәм блогерлыҡ өлкәһе ярҙамында алға этәреү. Был сараға Өфөгә Анатолий Вассермандың килеүе көтөлә. Ҡунаҡтар өсөн блог-турҙар әҙерләнә, Өфө өҫтөнән авиасәйәхәт, ҡаланың тарихи үҙәге, мәҙәни урындары буйлап экскурсия, күренекле өфөләр менән осрашыуҙар мөмкин.
«НеФорум блогеров» тигән сарала Башҡортостанға 150-ләп блогерҙың, селтәр журналистарының һәм медиа шәхестәрҙең, блогерлыҡ өлкәһе «йондоҙҙарының», Рәсәй һәм БДБ илдәренән әүҙем авторҙарҙың килеүе көтөлә.
Шулай уҡ унда социаль, медиа, интеграциялау процестарына тәьҫир итеүсе, ҡаланың, төбәктең, илдең көнүҙәк проблемаларын хәл итеүҙә ярҙам күрһәтеүсе урындағы блогерлыҡ өлкәһе, социаль медиа вәкилдәре буласаҡ.
Тулыраҡ – Башҡортостанда «Тере журнал» илсеһе Дмитрий Эйгенсондың блогында.


text:
Киләһе йылдың яҙында Өфөлә яңы күҙәтеү ҡуласаһы асыла
ӨФӨ, 2014 йыл, 19 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Баш ҡалалағы икенсе күҙәтеү ҡуласаһы 2015 йылдың яҙында асыла. Был хаҡта Өфө хакимиәтенән хәбәр иттеләр. Аттракцион «Ирәмәл» сауҙа комплексы эргәһендә урынлашасаҡ. Элекке машиналар ҡуйыу урынында ҡуласа ғына түгел, балалар өсөн күңел асыу паркы ла буласаҡ.
Хәҙерге көндә монтаж эштәре тамамлана. Ҡуласаны Краснодар крайы Ейск ҡалаһының «Аттракцион» асыҡ акционерҙар йәмғиәте төҙөй.
— Йыл башында аттракцион тест режимында эшләй башлаһа, май байрамдарында тәүге килеүселәрҙе ҡабул итәсәк, — тип хәбәр итте заказ биреүсе — «Өфө кизе-мамыҡ комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәте вәкиле Илдус Хәсәнов.
Бынан тыш, биләмәне төҙөкләндереү буйынса эштәр башҡарыласаҡ, икенсе аттракциондар ҡуйыу мөмкинлеге ҡарала.
Яңы ҡуласаның бейеклеге — 58 метр, 24 йылытыласаҡ кабиналарға бер юлы 146 кеше һыя. Яңы аттракционда сәғәтенә яҡынса 800 кеше ял итә аласаҡ. Күҙәтеү ҡуласаһы йыл әйләнәһенә эшләйәсәк.


text:
Баш ҡалала пассажирҙар ташыуға талаптар көсәйә Фото: Олег Яровиков
Баш ҡалала пассажирҙар ташыуға талаптар көсәйә
Баш ҡалала пассажирҙар ташыуға талаптар көсәйә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Өфөлә пассажирҙар ташыу яңы талаптар буйынса ғәмәлгә ашырыласаҡ. Баш ҡала халҡының уңайлығы, хәүефһеҙлеге өсөн пассажир ташыусыларға ҡарата талаптар көсәйтелә. Бөгөн, 26 февралдә, Өфө ҡала Советы депутаттары ҡала буйлап автомобиль һәм электр йәмәғәт транспортында пассажирҙар ташыуҙы ойоштороу буйынса бер юлы дүрт документ ҡабул итте.
Халыҡты транспорт менән хеҙмәтләндереүҙе ойоштороу буйынса положение водителдәрҙең һәм пассажирҙарҙың хоҡуҡтарын һәм бурыстарын, йәмәғәт транспортына талаптарҙы, пассажирҙар ташыуға танытма биреү тәртибен билдәләй.
Депутаттар муниципаль маршруттарҙы үҙгәртеү, бөтөрөү буйынса мөмкинлектәрҙе билдәләне. Хәҙер власть органдары, пассажир ташыусылар, шулай уҡ ҡала халҡы ҡалала муниципаль маршруттар булдырыу башланғысы менән сығыш яһай ала. Яңы маршруттар булдырғанда халыҡтың ихтыяжы, троллейбустар, трамвайҙар һәм автобустар боролошо өсөн майҙандар, юл япмаһының сифаты һәм юлдарҙың киңлеге иҫәпкә алынасаҡ.
Туҡталыштарҙы ойоштороу айырым документта билдәләнгән. Талаптар исемлегендә юл билдәләре, ҡоймалар, электр яҡтыртыу, маршрут хәрәкәтенең расписаниеһы яҙылған таблолар, туҡталыштарҙың исеме, адресы булыуы күрһәтелгән.
Пассажир ташыусыларҙы һайлап алыу буйынса конкурс ҡануниәт тарафынан нығытылған. Хәүефһеҙ һәм уңайлы шарттар тәҡдим иткән компанияларға өҫтөнлөк бирелә.
«Һәр маршрут өсөн автобустарҙың үҙ форматы билдәләнәсәк. Бәләкәй урамдарҙа ҙур автобустар йөрөй алмай, — тип аңлатма бирҙе Өфө хакимиәте башлығы урынбаҫары Руслан Төхвәтшин. — Баҙар дөрөҫ яуап бирер — уңайлы автобустар һатып алыр һәм хеҙмәтләндереү сифатлыраҡ булыр тип ышанабыҙ».


text:
Ә беҙгә үҙ телебеҙҙе яҡшы белергә нимә ҡамасаулай һуң? Гәзиттәрҙә тел мәсьәләһенә арналған мәҡәләләр элек тә донъя күрә ине. Телгә битараф булмаған ғалимдар, ябай халыҡ әленән-әле үҙ ҡарашын белдереп торҙо.
Ә беҙгә үҙ телебеҙҙе яҡшы белергә нимә ҡамасаулай һуң? Гәзиттәрҙә тел мәсьәләһенә арналған мәҡәләләр элек тә донъя күрә ине. Телгә битараф булмаған ғалимдар, ябай халыҡ әленән-әле үҙ ҡарашын белдереп торҙо.
Милли матбуғат баҫмаларында һәйбәт хикәйә, повестар донъя күреп тора. Әммә уларҙың авторҙары урыҫ һүҙҙәрен мөмкин тиклем аҙыраҡ ҡулланһын, диалектизмдарға аңлатма биреп китһен ине. Мәктәп программаһына ингән башҡорт әҫәрҙәрендәге ҡайһы бер һүҙҙәрҙе нормаға ярашлы мәғәнәһе менән алмаштырыу кәрәктер. Мәҫәлән, бисә-сәсәне ҡатын-ҡыҙ тип алыу һәйбәтерәк бит.
Ҡатыным менән мин дә “Байыҡ”, “Башҡорт йыры” тапшырыуҙарын яратып ҡарайбыҙ. Был проекттарҙы уйлап тапҡаны, тормошҡа ашырғаны өсөн Рита Өмөтбаеваға ҙур рәхмәт!
Туған телде үҫтереү өсөн башҡа телдәрҙе лә үҙләштереү мөһим. Башҡорт дәүләт университеты башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетының Көнсығыш телдәре кафедраһы тап ошо маҡсатта асылғайны. Студенттарыбыҙ төрөк, ғәрәп, фарсы телдәрен өйрәнеп кенә ҡалмай, ә был халыҡтарҙың әҙәбиәтен, мәҙәниәтен, географияһын, тарихын да үҙләштерә. Уларҙың ҡайһы берҙәренең йәшәгән ерендә практика үтеү мөмкинлеген дә бирәбеҙ. Уҡытыу программаһында башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә төп урын бирелгән — алдан әйтеп үткәнемсә, сит телгә, мәҙәниәткә ихтирам тап әсә теле аша һалына.
Республикабыҙҙың рәсми исеме “Башҡортостан Республикаһы” тип Конституциябыҙ менән нығытылып ҡуйыуына ҡарамаҫтан, был атаманың тупаҫ боҙолоуы хаҡында “Башҡортостан” гәзитендә һүҙ булғайны инде. Был йәһәттән күршеләребеҙҙән өлгө алырға кәрәк — улар бер ваҡытта ла “Татария” һүҙенә юл ҡуймай.
Шул уҡ ваҡытта “Башҡортостан” һүҙендәге икенсе “о” хәрефенең бер кәрәген тапмайым. Урыҫ грамматикаһының ҡағиҙәһенә таянып, ике һүҙҙе “о” менән бәйләп ҡуйғанбыҙ. Минеңсә, республикабыҙҙың исеме Татарстан, Ҡаҙағстан, Үзбәкстан кеүек бәйләүесһеҙ яҙылырға тейеш.
— Маҡтап йөрөйһөгөҙ, — тип тышҡа уҡ сығып ҡаршы алды апайыбыҙ. — Ашҡа ултырырға ғына йөрөй инек. Татарстандан бер туған ҡустым ҡунаҡҡа килгән. Әйҙә, әйҙә, инегеҙ.
Хәл-әхүәл һорашып, танышып алғас, һөйләшеп киттек. Еңгәй ҙә, ҡырҡ йәшкә етеп килгән, әле өйләнмәгән улы ла татарса һөйләшә. Ағай ҙа ҡайһы бер һүҙҙәрҙе татарсараҡ итеп әйтеп ҡуя. “Еңгәй, ярай, татар ҡыҙы. Ҡусты ла мәктәптә әсәһе телендә уҡығандыр. Ә Рәфҡәт ағай ниңә тыуған илендә үҙенең бәҫен төшөрөп ултыра икән?” — тип уйлап ҡуйҙым.
“Ана һөтө менән инмәгән тана һөтө менән кермәҫ” тигәнде — “әсә һөтө менән инмәгән кәзә һөтө менән кермәҫ” тиеп, кештәк һүҙен кетәккә алмаштырыу — үҙе ҙур хилафлыҡ бит. Рафаэль Аҙнағоловтың “Башҡорт телендә 250 мең һүҙ булырға тейеш” тигәне менән дә ризамын. Атаҡлы ғалим Жәлил Кейекбаев шундай фараз йөрөткән. Уның “Туғандар һәм таныштар” тигән әҫәрен уҡып, теленең байлығына хайран ҡалғайным.
Һүҙҙәребеҙҙең ҡәҙерен белергә кәрәк. Башҡа телдән килеп ингән тигән уйҙырмалар менән уларҙы ситләтергә ярамай. Мәҫәлән, беҙҙә “дәүләт” тигән бик матур һүҙ бар. Башҡорт теленең ике томлыҡ һүҙлегендә, “хөкүмәт” тигән мәғәнәһенән тыш, уны байлыҡ, мал-мөлкәт тип аңлаталар.
Минеңсә, -цион ялғауынан бөтөнләйгә ҡотолоу мөмкин түгел. “Революцион идеялар” тигәнде революция идеялары тип тәржемә иткән хәлдә лә, дистанцион уҡытыу үҙ урынында ҡалһа, яҡшыраҡ булыр. Киләсәктә тағы ла әллә ниндәй уҡыу-уҡытыу төрҙәре барлыҡҡа килер — уларҙың барыһын да башҡортлаштыра башлаһаҡ, төрлө буталыш, аңлашылмаусанлыҡтар тыуыуы ихтимал. Неологизмдарҙы, теләйбеҙме-юҡмы, ҡабул итергә тейешбеҙ!
“Миәсме, Мейәсме?” — тиелә яҙмала. Тәүге вариант дөрөҫтөр, сөнки “и” хәрефе “ей” тип уҡыла бит. Мәҫәлән, Ғәли, Ғәлиев, Ғәлиә, Ғәни тип яҙабыҙ, ә Ғәлей, Ғәләйев, Ғәлейә, Ғәней тип әйтәбеҙ. Ошо урында үҙемде борсоған бер мәсьәлә хаҡында ла яҙып үтәйем. Беҙҙең Бөрйән районында Мәһәҙи ауылы бар, ниңәлер уның исемен Мәһәҙейгә үҙгәрттеләр. Төрлө белешмә китаптарында ла ул шулай атала (урыҫса — Магадеево).
Һәр кем үҙенсә хаҡлы, әлбиттә. Әммә үҙ фекереңде көсләп тағып, еңеп сығырға ашҡыныуҙан фәтүә булмаясаҡ. Һүҙҙәр донъяһы — йәнле тормош. Унда ла тыуым, йәшәү, үлем бар. Һаҡһыҙ ҡыланып, ҡайһы саҡта үҙебеҙ үк һүҙҙәребеҙҙең тамырын өҙә сабып, уларҙы юҡ итеп ҡуябыҙ. Шул уҡ ваҡытта, киреһенсә, ситтәрҙе ҡолас йәйеп ҡаршы алабыҙ. Уйлап эш итһәк ине.
Ғалимдарға әйтер һүҙем бар. Әллә ҡасанғы ҡағиҙәләргә сат йәбешеп, халыҡтың әйткәндәрен ҡолаҡ ситенән үткәрмәһәгеҙсе.
Мәҫәлән, баҫманың былтырғы 224-се һанын бер тынала уҡып сыҡтым. Ундағы “Башҡорт донъяһы” тигән ҡушымта һәм “Телгенәм-бергенәм” махсус бите айырыуса оҡшаны. Яҙмаларҙы уҡып сыҡҡас, күңелдә күп һорау тыуҙы. Әйтәйек, борон-борондан башҡорттар төйәк иткән еребеҙҙе “Башҡортостан Республикаһы” тип иғлан итеүҙәренә ҡарамаҫтан, үҙәк һәм урындағы матбуғат сараларының күбеһендә һаман да элеккесә “Башкирия” тип тылҡыйҙар. Мәскәүҙән эш менән килгән ҡайһы бер түрәләр ҙә үҙ сығыштарында, әллә белмәй, әллә белмәмешкә һалышып, “Башкирия”нан һалдыра.
“Телгенәм-бергенәм” махсус битендә Бөрйән районынан Вәзимә Мәжитова: “Улар бит беҙҙе “башҡорт” тип түгел, “башкир” тип атай”, — тип бик дөрөҫ яҙа. Һөҙөмтәлә “башкир”ҙан Башкирия килеп сыға ла инде.


text:
Һағындыра икән үткәндәр
22 августа 2017 йыл | Хаттар
Йылдар уҙған һайын үткәндәр, эш башлаған осор, бергә эшләгән хеҙмәттәштәр, һәүәҫкәр артистар менән спектаклдәр әҙерләгән мәлдәр йыш-йыш иҫкә төшөп, шул ваҡыттағы ваҡиғалар экрандағы кинокадрҙар һымаҡ бер-бер артлы күҙ алдынан уҙа. Хәтирәләремде гәзит уҡыусылар менән уртаҡлашып, район халыҡ театры сәхнәһендә береһенән-береһе сағыуыраҡ образдар тыуҙырып, арабыҙҙан иртәрәк киткән тәүге һәүәҫкәр артистарҙы иҫкә алып үтмәксемен.
Рәхмәт, мәктәбем!
22 августа 2017 йыл | Мәғариф, Йәмғиәт
Алдынғы игенсе
22 августа 2017 йыл | Ауыл хужалығы, Уңғандарыбыҙ
"Урожай” крәҫтиән хужалығының алдынғы механизаторы Рәшит Ришат улы Яҡуповты районда белмәгән кеше һирәктер. Ҡыш көнө тракторҙа, йәй көнө комбайн штурвалы артына ултырған иген үҫтереүсе күп тапҡырҙар район хакимиәте, район Советының Маҡтау грамоталары менән бүләкләнгән. Рәсәй Федерацияһы Ауыл хужалығы министрлығының Маҡтау грамотаһына лайыҡ Рәшит Яҡупов райондың почетлы гражданы исеменә лә эйә. Бынан 17 йыл элек һатып алынған "Дон” комбайнында эшләү осоронда ул гел алдынғылар рәтендә булды. Хеҙмәт урынында ғына түгел, тормошта ла бынамын тигән ғаилә башлығы ул. Тормош иптәше Айһылыу менән 2 ул, 4 ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр. Яҡуповтар Бурлы ауылының ғорурлығы булып торалар.
Кеше булып ҡалайыҡ...
22 августа 2017 йыл | Йәмғиәт
Ваҡыт үтә... Иҫке йыл артынан яңыһы килә. Ваҡыт ағымы менән бергә замана ла үҙгәрә. Ер йөҙөндә йәшәүсе кешеләрҙең йәшәү рәүеше, йәмғиәттә тотҡан урыны, уй- фекерҙәре лә үҙгәреш кисерә.
Айлыҡ иғлан ителде
22 августа 2017 йыл | Йәмғиәт
Башҡортостан Республикаһының граждандар оборонаһы өлкәһендә саралар планына ярашлы, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе иҫкәртеү һәм бөтөрөү, янғын һәм һыу объекттары хәүефһеҙлеген тәьмин итеү өсөн 15 августан 15 сентябргә тиклем хәүефһеҙлек айлығы уҙғарыла.


text:
Шайтан (йылға)
Шайтан йылғаһы — Көйөргәҙе районы биләмәһендә урынлашҡан йылға. Ул Ялсыҡай ауылы эргәһенән баш ала һәм Яҡуп ауылы эргәһендә Оло Көйөргәҙегә ҡоя. Тәү исеме Шайтан Уяҙы. Уның буйында Ялсыҡай, Саратовка, Сергеевка, Үрге Мотал, Васильевка, Урта Мотал, Түбәнге Мотал, Яҡуп ауылдары һыулаған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы ул ауылдарҙың күбеһе бөгөн юҡ. Ни бары ике ауыл ҡалған. Һуңғы йылдарҙа Үрге Мотал ауылы тергеҙелде.
Архив материалдарына ҡарағанда йылға элек Шайтан- Уяҙы тип аталған. 1831 йылда Яҡуп ауылына Борай районынан күсеп килеүсе Касаев Мәхмүт генерал-губернаторҙан Шайтан-Уяҙы буйында өс ташлы тирмән төҙөү тураһындағы документ теркәлгән.[2]
Халыҡ ижадынан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бынан 2 быуат элекке замандарҙа булған был ваҡиға. Шайтан- Уяҙы йылғаһы ул ваҡытта ярҙарынан ашып ағыр булған. Аттар кисеүҙән йөҙөп сығыр булған. Шулай йәшәгән халыҡ. Һыуы ул саҡта бик- бик таҙа булған. Элек ауыл халҡы Ҡурғаҙы(хәҙер Ермолаево тип үҙгәртелгән) ауылы баяры Шоттҡа ялланып ураҡ урған. Ураҡҡа барған ваҡытта, күрәһең, һыу әҙерәк булғандыр. Ҡайтҡанда Шотт баярынан алған игенен алып ҡайтып килгән атлы башҡорт, Шайтан- Уяҙы йылғаһын сыҡҡан саҡта аты туғарылып, арбаһы бер яҡҡа, аты икенсе яҡҡа ағып киткән. Әлбиттә аты йөҙөп сыҡҡан, тик арбаһыҙ ҡалған. Шунан был кеше йылғаға ҡарап был Уяҙы түгел, ә Шайтан тигән. Шунан алып йылға Уяҙы -Шайтан булып киткән. Шунан Шайтан- Уяҙыға әйләнгән, ә әлеге ваҡытта тик Шайтан тигән һүҙе генә ҡалған.
Ә хәҙер яҡташыбыҙ Өлфәт Ҡобағошовтоң «Таймаҫ ауылы» китабын ҡарап китәйек. 17-се бит. Ырымбур губернаһының 1802 йылғы картаһына күҙ һалайыҡ-ти ул: Оло Көйөргәҙенең ҡушылдығы Шайтан -Уяҙы буйлап Бөрйән олоҫы Монаш түбәһенә ҡараған өс ауыл: Иҫке Мотал-Бөрйән йылғаһы буйында, Мотал — Туҡмаҡҡаран буйында һәм Шайтан-Уяҙы йылғаһы буйлап юғарыраҡ Яңы Мотал исемле ауылдар урынлаштырылған.
Шайтан-Уяҙы йылғаһының түбәнге ағымында бошман ҡыпсаҡ ырыуының Бугимәш түбәһенә ҡараған, 1864 йылдан Бөрйән улусы үҙәгенә әүерелгән боронғо башҡорт ауылы Яҡуп урынлашҡан. Был ауылда 1770 йылда академик Иван Лепехин булып китә.Ул бында атаҡлы абыҙҙы «знатногои ученого абыза- учителя» ғилем алыусы бик күп шәкерттәрҙе күрә.[3] ул шулай уҡ был ауылда ауырыу ҡатынды дауалаусы Шайтан Күрәҙәнең Шайтан ҡыуыуын үткәргәненә шаһит була. Бәлки ошо Шайтан-Күрәҙәсе исеменә лә бәйлелер, кем белә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 12. Нижнее Поволжье и Западный Казахстан. Вып. 2. Урало-Эмбинский район/ Под ред. З. Г. Марковой. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 152 с.
- ↑ Башҡортостан Республикаһы Үҙәк дәүләт архивы фонд.1-се. 2587-се эш.
- ↑ Ә. Әсфәндиәров. История башкирских деревень. Том 1.208-се бит.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ө. Ҡобағошов. Таймаҫ ауылы.
- Диҡҡәт Бураҡаев. Мөғжизәләр донъяһына сәйәхәт.


text:
Фото:
Константин Толкачев Урман ауылындағы тергеҙеү эштәрен хупланы
Фото:
Башҡортостан парламенты спикеры Константин Толкачев майҙа хәрби часть келәттәрендә боеприпастар шартлауҙан зыян күргән Иглин районының Урман ауылында тергеҙеү эштәре барышы менән танышты.
Ғәҙәттән тыш хәл һөҙөмтәһендә өс мең самаһы кеше эвакуацияланған, ә матди зыян, һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, 400 миллион һумдан ашып киткән.
БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай рәйесе, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Ирек Ялалов, район башлығы Рафиҡ Мусин һәм хәрби часть вәкилдәре балалар баҡсаһын, мәктәпте, торлаҡ йорттарҙы ҡарап сыҡты. 85 ғаилә өсөн йорттар төҙөлгән Иглиндағы төҙөлөш майҙансығы ла иғтибарҙан ситтә ҡалманы. Подрядсылар әйтеүенсә, шартлауҙан һуң стеналары ғына ҡалған балалар баҡсаһы менән мәктәп уҡыу йылы башланыуға сафҡа индереләсәк. Торлаҡ йорттарҙың ҡыйығы, коммуникациялары өлөшләтә тергеҙелгән, быялалар ҡуйылған.
— Шартлауҙың тәүге көнө менән сағыштырғанда бөтөнләй икенсе күренешкә шаһит булдыҡ, — тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты Константин Толкачев. — Республикалағы тейешле структураларҙың йылдам һәм сифатлы эш итеүе ҡыуандыра. Төҙөлөш эштәре көн яҡтыһында, ялһыҙ алып барыла. Ҡасан да булһа бындай тиҙлектә эшләгәндәрен хәтерләмәйем. Бөтәһе лә бар нәмәне ҡыҫҡа ваҡытта тергеҙеү өсөн тырыша. Эш сифаты ла тейешле кимәлдә. Әлегә, әлбиттә, яҡынса һөҙөмтәләрҙе генә күрергә мөмкин, әммә мин ниндәй ҙә булһа илке-һалҡылыҡты һиҙмәнем.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Күгәрсен районында урып йыйыу эштәре барышы менән танышты
Фото:
Күгәрсен районында Рөстәм Хәмитов Сәлих ауылы янындағы «Тәүәкән» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы баҫыуында урып йыйыу эштәре менән танышты. Хужалыҡтың 8308 гектар биләмәһе бар, ул 28000 центнерҙан ашыу иген, 4000 центнер көнбағыш, 62000 центнерҙан ашыу шәкәр сөгөлдөрө етештерә.
Ауыл хужалығы эштәре заманса техника ярҙамында атҡарыла. Ошонда уҡ Башҡорт дәүләт аграр университеты студенттары практика үтә.
Шулай уҡ Рөстәм Хәмитов яҡында урынлашҡан Сергей Тужилкиндың ғаилә фермаһында булды. Хужалыҡта 120 баш эре мал, 100 һарыҡ һәм 30 ат иҫәпләнә. Элек был урында ташландыҡ ферма булған, 2008 йылда эшҡыуар уны һатып алып, шәхси малсылыҡ комплексы булдырған. Ағымдағы йылдың алты айы эсендә хужалыҡта 81 тонна һөт етештерелгән һәм тапшырылған. Ошонда уҡ ҡымыҙ бешеү ойошторолған.
Рөстәм Хәмитов хужалыҡта булған проблемалар, атап әйткәндә мал аҙығының булыу-булмауы, һатыу мәсьәләһе хаҡында ҡыҙыҡһынды. Республика бындай предприятиеларға ярҙам итәсәк, тип билдәләне Башҡортостан Президенты.


text:
Республикала асыҡ һауала «Диско-төн» ойошторола
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
27 августа Башҡортостанда «Диско-төн» республика йәштәр акцияһы уҙа. Дискотекалар республиканың барлыҡ район һәм ҡалаларында ойошторола.
Йәштәр акцияһында ди-джейҙар, бейеүселәр һәм 16 йәштән өлкән һәр кем ҡатнаша ала. «Диско-төн» барышында флешмобтар, викториналар, лотереялар һәм конкурстар үткәрелә. Конкурс тураһында положение Республика халыҡ ижады үҙәге сайтының «Конкурстар һәм фестивалдәр» бүлегендә бирелгән.
Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, сараның төп бурысы — йәштәрҙең ялын ойоштороу, музыка тыңлау, ҡатнашыусыларҙың тәртибенә социаль контроль.
Акцияны ойоштороусылар — Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге, муниципаль берәмек хакимиәттәре.


text:
«Апимондия» президенты Филип МакКейб: «Һеҙҙә умартасылар конгресын уҙғарыу өсөн инфраструктура һәм бөтә мөмкинлектәр бар»Фото: Олег Яровиков
«Апимондия» президенты Филип МакКейб: «Һеҙҙә умартасылар конгресын уҙғарыу өсөн инфраструктура һәм бөтә мөмкинлектәр бар»
«Апимондия» президенты Филип МакКейб: «Һеҙҙә умартасылар конгресын уҙғарыу өсөн инфраструктура һәм бөтә мөмкинлектәр бар»Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
19 августа Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы президенты Филип МакКейб менән осрашты. Осрашыуҙа шулай уҡ федерацияның генераль секретары Риккардо Джаннони-Себастианини һәм Рәсәй умартасыларының милли союзы президенты Арнольд Бутов ҡатнашты.
Яҡтар «Апимондия» етәкселегенең Башҡортостанға сәфәренә йомғаҡ яһаны һәм 2021 йылда Өфөлә Халыҡ-ара умартасылар конгресын үткәреү мөмкинлектәрен тикшерҙе.
Сәфәр барышында халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы вәкилдәре республиканың умартасылыҡ өлкәһендәге ғалимдары менән осрашты, Архангел районы умартасылары умарталыҡтарында, «Шүлгәнташ» ҡурсаулығында булды, Бөрйән районында солоҡ балын етештереү технологияһы менән танышты. Бынан тыш, улар Бал йортона, Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенә, Республика халыҡ медицинаһы һәм апитерапия үҙәгенә, Башҡорт дәүләт аграр университетына барҙы, ХVI республика умартасылар конкурсын, Х «Йәш умартасы» конкурсын ҡараны, Өфөнөң конгресс инфраструктураһы менән танышты.
Федерация президенты республика умартасылыҡ хужалыҡтарының юғары кимәлдә булыуын, үҫеш мөмкинлектәрен билдәләне.
– Мин балдың төрлө төрҙәрен тәмләп ҡараным. Был – юғары сифатлы бал, уның ҡеүәте ҙур. Әгәр экспорт маркетингы дөрөҫ төҙөлһә, ул ҙур популярлыҡ менән файҙаланасаҡ, – тине Филип МакКейб. – Һеҙҙә умартасылыҡ турҙары кеүек йүнәлеште үҫтереү өсөн потенциал бар, тип иҫәпләйем. Бөгөн был Европа туристары өсөн бик популяр тема.
«Апимондия» башлығы фекеренсә, республика 2021 йылда умартасылар конгресын ҡабул итергә әҙер.
– Ҡалаға һәм конгресты үткәреүгә килгәндә, һеҙҙә умартасылар конгресын уҙғарыу өсөн инфраструктура һәм бөтә мөмкинлектәр бар. Һауа торошо ла ошолайыраҡ торһа, бик һәйбәт буласаҡ, – тине Филип МакКейб. – Дөйөм алғанда, тәьҫораттар яҡшы. Ғариза биргәндә уңыштар юлдаш булыуын теләйем.
Халыҡ-ара умартасылыҡ буйынса конгрестар комитеты 1893 йылда булдырыла, беренсе Халыҡ-ара умартасылыҡ буйынса конгресс 1897 йылда Брюсселдә уҙа. «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһына 1949 йылда нигеҙ һалына. Ойошманың төп бурысы – бөтә илдәрҙә лә умартасылыҡты ғилми, техник һәм иҡтисади яҡтан үҫтереүгә булышлыҡ итеү.
Башҡортостан умартасылыҡтың төп күрһәткестәре буйынса илдә тәүге урынды биләй. 2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата республикала 366 мең бал ҡорто күсе иҫәпләнде. Башҡортостанда йылына уртаса 6 мең тонна бал етештерелә.


text:
Һорауҙарға төплө яуап бирелде
21 мая 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Район хакимиәтендә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, яугирҙарҙың тол ҡатындары, тыл эшсәндәре, хеҙмәт ветерандары һәм инвалидтар проблемалары буйынса граждандарҙы ҡабул итеү ойошторолдо. Граждандарҙы район хакимиәте башлығының иҡтисад һәм социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Салауатов ҡабул итте. Ҡабул итеүҙә шулай уҡ хеҙмәт һәм социаль яҡлау бүлеге начальнигы Рамазан Мөхәмәтшин, Пенсия фонды идаралығы начальнигы Фәнил Вахитов, халыҡты социаль хеҙмәтләндереү Комплекслы үҙәге етәксеһе Рәүилә Мөхәмәҙиева, район ветерандар советы рәйесе Эльвира Мөлөкова, үҙәк район дауаханаһының баш табип урынбаҫары Гүзәл Ноғоманова ҡатнашты.
Ҡабул итеүгә төрлө һорауҙар менән тиҫтәнән ашыу кеше килде. Хеҙмәт ветерандарына ер участкаһы өсөн һалым түләүгә квитанция килеүе күптәрҙә һорау уятҡан. Ошоноң менән бәйле Красноусолдан бер нисә хеҙмәт ветераны мөрәжәғәт итте. Иван Радьков, Раиса Агапова, Антонина Сигапова, Валентина Трофимова ошо мәсьәлә буйынса килгәндәр ине. Руслан Йәғәфәр улы илебеҙҙә хеҙмәт ветерандары өсөн ер һалымына булған льготаның бөтөрөлөүен аңлатып бирҙе. Ошоноң менән бәйле республикала ла, районда ла айырым категория граждандарҙан тыш (Советтар Союзы, Рәсәй Геройҙары, Хеҙмәт Геройҙары һ.б.) барыһы ла ер һалымы түләргә тейеш. Антонина Сигапова Красноусолдың Урман урамы киҫелешендәге юлды ремонлауҙа ярҙам һораны. 76 йәшлек хеҙмәт ветераны ошо төбәктең квартальныйы ла булып тора икән. Ә Валентина Трофимова элекке поликлиника бинаһындағы амбулаторияның ябылыуына борсолоу белдерҙе. Ремонттан һуң амбулатория яңынан эш башлаясаҡ тип яуап бирҙеләр уның һорауына. Еҙем-Ҡаран ауылынан уҡытыусы-ветеран Зәйтүнә Искәндәрова бер урындан прописканан төшөп, икенсе урында теркәлгән осраҡта булған льготалар һаҡланамы, тигән һорау менән килгән. Ул 14 йыл Еҙем-Ҡаранда йәшәһә лә, пропискала Октябрьск ҡалаһында тора икән. Үзбәк ауылынан Афған һуғышы ветераны, III төркөм инвалиды Динар Нуретдинов торлаҡ урынына аҡсалата компенсация алып буламы, тип мөрәжәғәт итте. Уның мөрәжәғәте буйынса республика хәрби комиссариатына үтенес хаты яҙып ҡарарға булдылар.
Рус Саскүле ауылынан Фәнүр Хәбибуллин менән Зөләйха Ишмөхәмәтова инвалид бала тәрбиәләүҙәре һәм ошоноң менән бәйле ярҙам һоранылар. Уларҙың һорауҙары ыңғай хәл ителәсәк. Ош уҡ ауылдан II төркөм инвалиды Лидия Мудрик яҡындарының уны ҡыйырһытыуына зарланып килгән. Уның һорауын хоҡуҡ һаҡлау органдарына еткерәсәктәрен белдерҙеләр. Родина ауылынан Әхмәт Мәжитов тейешле наградалары була тороп та хеҙмәт ветераны льготаларынан файҙалана алмауы буйынса мөрәжәғәт итте. Асыҡланыуынса, ул үҙе документтарын тейешле органдарға тапшырмаған.
Дөйөм алғанда, ҡабул итеүгә килгән һәр гражданға төплө яуап бирелде һәм улар үҙҙәрен борсоған һорауға яуап таба алдылар.
Ҡабул итеүгә төрлө һорауҙар менән тиҫтәнән ашыу кеше килде. Хеҙмәт ветерандарына ер участкаһы өсөн һалым түләүгә квитанция килеүе күптәрҙә һорау уятҡан. Ошоноң менән бәйле Красноусолдан бер нисә хеҙмәт ветераны мөрәжәғәт итте. Иван Радьков, Раиса Агапова, Антонина Сигапова, Валентина Трофимова ошо мәсьәлә буйынса килгәндәр ине. Руслан Йәғәфәр улы илебеҙҙә хеҙмәт ветерандары өсөн ер һалымына булған льготаның бөтөрөлөүен аңлатып бирҙе. Ошоноң менән бәйле республикала ла, районда ла айырым категория граждандарҙан тыш (Советтар Союзы, Рәсәй Геройҙары, Хеҙмәт Геройҙары һ.б.) барыһы ла ер һалымы түләргә тейеш. Антонина Сигапова Красноусолдың Урман урамы киҫелешендәге юлды ремонлауҙа ярҙам һораны. 76 йәшлек хеҙмәт ветераны ошо төбәктең квартальныйы ла булып тора икән. Ә Валентина Трофимова элекке поликлиника бинаһындағы амбулаторияның ябылыуына борсолоу белдерҙе. Ремонттан һуң амбулатория яңынан эш башлаясаҡ тип яуап бирҙеләр уның һорауына. Еҙем-Ҡаран ауылынан уҡытыусы-ветеран Зәйтүнә Искәндәрова бер урындан прописканан төшөп, икенсе урында теркәлгән осраҡта булған льготалар һаҡланамы, тигән һорау менән килгән. Ул 14 йыл Еҙем-Ҡаранда йәшәһә лә, пропискала Октябрьск ҡалаһында тора икән. Үзбәк ауылынан Афған һуғышы ветераны, III төркөм инвалиды Динар Нуретдинов торлаҡ урынына аҡсалата компенсация алып буламы, тип мөрәжәғәт итте. Уның мөрәжәғәте буйынса республика хәрби комиссариатына үтенес хаты яҙып ҡарарға булдылар.
Рус Саскүле ауылынан Фәнүр Хәбибуллин менән Зөләйха Ишмөхәмәтова инвалид бала тәрбиәләүҙәре һәм ошоноң менән бәйле ярҙам һоранылар. Уларҙың һорауҙары ыңғай хәл ителәсәк. Ош уҡ ауылдан II төркөм инвалиды Лидия Мудрик яҡындарының уны ҡыйырһытыуына зарланып килгән. Уның һорауын хоҡуҡ һаҡлау органдарына еткерәсәктәрен белдерҙеләр. Родина ауылынан Әхмәт Мәжитов тейешле наградалары була тороп та хеҙмәт ветераны льготаларынан файҙалана алмауы буйынса мөрәжәғәт итте. Асыҡланыуынса, ул үҙе документтарын тейешле органдарға тапшырмаған.
Дөйөм алғанда, ҡабул итеүгә килгән һәр гражданға төплө яуап бирелде һәм улар үҙҙәрен борсоған һорауға яуап таба алдылар.
С.ТИМЕРОВ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 336
ҠЫРЫП ЭШКӘРТЕҮ, ҡ а й р а у, әйләнеш есеме формаһындағы деталдәрҙең өҫтөн ҡырҡыу юлы м‑н эшҒ. кәртеү. Ҡ.э. төрҙәре: тышҡы йөҙҙәрҙе ҡырып алыу, тишектәрҙе киңәйтеү, бурсалар киҫеү, канауҙар уйыу, тышҡы һәм эске һырҙар яһау (ҡара: Һырҙарҙы эшкәртеү), ҡырҡыу һ.б. Күсәр, тығын, дискы, ҡулса, муфта, фланецтар һ.б. яһау өсөн ҡулланыла. Башҡортостанда эшкәртеүе ҡыйын булған конструкция материалдарын Ҡ.э. режимдарын оптимизациялау өлкәһендә тикшеренеүҙәр 1965—80 йй. ӨАИ‑ла үткәрелә (А.Д.Макаров, В.С.Мухин, В.М.Кишуров һ.б.).
Ф.Ш.Шәрифйәнов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
МУНИЦИПАЛЬ БЕЛЕМ БИРЕҮ УЧРЕЖДЕНИЕ*Ы
«ЛИЦЕЙ №8» ҠАЛА ОКРУГЫ САЛАУАТ ҠАЛА*Ы
БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКА*Ы
-------------------------------------------------------------------------------------
Фәрит Иҫәнғолов — балалар
әҙәбиәтенең иң күренекле әҙибе
Салауат ҡалаһы
8-се лицейҙың
башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
Ғарипова Альбина Малик ҡыҙы
Инеш
Фәрит Иҫәнғолов— шағир, яҙыусы.
Фәрит Әхмәҙулла улы Иҫәнғолов 1928 йылдың 6 мартында Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районы Ҡарлыманбаш ауылында тыуа.1935—1945 йылдарҙа урта мәктәптә, 1945—1949 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый. Ике йыл Ҡырмыҫҡалы районының Бишауыл-Уңғар урта мәктәбендә уҡытыусы һәм завуч булып эшләгәс, Башҡортостан «Китап» нәшриәтенә күсерелә һәм мөхәррир, 1957 йылға тиклем өлкән мөхәррир булып эшләй. 1958—1960 йылдарҙа Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарҙа уҡый.
1965 йылға тиклем «Ағиҙел» журналының баш мөхәррир урынбаҫары, Башҡортостан Яҙыусылар союзының әҙәби консультанты була.
Фәрит Иҫәнғоловтоң тәүге шиғырҙары урта мәктәптә уҡыған мәлдә үк «Йәш төҙөүсе» газетаһында баҫыла башлай. Ләкин ул башҡорт әҙәбиәтендә прозаик булып таныла.
1970 йылда «Арыш башағы» романы өсөн Фәрит Иҫәнғоловҡа республикабыҙҙың Салауат Юлаев исемендәге премияһы бирелә.
Эҙләнеү- тикшеренеү эшенә дөйөм характеристика
Эштең тикшереү объекты. Ф.Иҫәғоловтың балалар
әҙәбиәте өсөн яҙылған хикәйәләренәдә һүрәтләү саралары.
Тикшереү предметы. Ф.Иҫәғоловтың хикәйәләрен өйрәнеү.
Эҙләнеү-тикшеренеү эшенең актуаллеге: Тыуған телебеҙҙе өрәнеүҙә Ф.Иҫәнғоловтың хикәйәләре. Ошо һорауҙарға яуап эҙләү тикшеренеү эшенең проблемаһы булып тора.
Проблеманан сығып, Эҙләнеү-тикшеренеү темаһы асыҡланды: «Фәрит Иҫәнғолов — балалар әҙәбиәтенең иң күренекле әҙибе»
Эҙләнеү-тикшеренеү эшенең маҡсаты:
Проблемаға һәм маҡсатҡа ярашлы шундай бурыстар ҡуйылды:
-Ф.Иҫәғоловтың тормош юлын, ижадын өйрәнеү, белешмә биреү;
-Хикәйәләрендә яҡтыртылған темаларҙы к ү ҙәте ү;
-Хикәйәләрендә ҡулланылған һүрәтләү сараларын асыҡлау.
Эштең структураһы.Тикшеренеү эше инештән, ике бүлектән торған төп өлөштән, йомғаҡлауҙан, ҡулланылған әҙәбиәт исемлегенән һәм
ҡушымтанан тора.
Төп өлөш
I б7лек Фәрит Иҫәнғәоловтың балалар өсөн яҙылған хикәйәләрендә яҡтыртылған темалар
Фәрит Иҫәнғолов — балалар әҙәбиәтенең иң күренекле әҙибе. 1950 йылда «Ҡотлоәхмәт ҡарт» тигән тәүге хикәйәһе баҫыла. Бер-бер артлы «Тәүге һынау», «Баҫҡыс», «Хәмит күпере», «Сабирҙың дуҫтары», «Нәҙекәйбил», «Быйыл йәй» һәм башҡа хикәйә, повестары донъя күрә.
Авторҙың балалар өсөн яҙылған төрлө жанрлы һәм төрлө тематикалы китаптары тиҫтәнән ашҡан. Геройҙар ҙа төрлө был әҫәрҙәрҙә: уңғандар,һәм ялҡауҙар, тәүәккәл,ҡыйыу малайҙар һәм ҡыҙҙар, улар менән йәнәш дан, шөһрәт артынан иртәрәк ҡыуа башлаусы үҫмерҙәр, эскерһеҙҙәр һәм хәйләкәрҙәр,батырҙар һәм ҡурҡаҡтар- төрлө йәштәге төрлө холоҡло персонаждар. Геройҙары төрлө булыуға ҡарамаҫтан, әҫәрҙә уларҙың конкрет йөҙө бар. Йәш үҫмерме ул, әллә мәктәпкәсә йәштәге баламы ,яҙыусы уларҙа билдәле бер характер һыҙаттары, үҙенә күрә хатта конкрет шәхесте күрә белә. Яҙыусың балалар менән була торған ғәҙәти ваҡиғаларҙы, үҙенсәлекле хәлдәрҙе мауыҡтырғыс итеп һөйләй белеүе,вәғәз уҡыуға юл ҡуймауы,йәш айырмаһын иҫәпкә алыусы образлы һығылмалы тел, үткер диалогтар -былар барыһы ла әҫәрҙең кимәлен, уңыштарын билдәләй. Яҙыусының ижади алымдары ла күп төрлө. Йыш ҡына ул теге йәки был геройҙың һүҙе менән эше, хыял менән ысынбарлыҡ тура килмәүен файҙалана. «Һоп»хикәйәһендәге Хафиз , мәҫәлән, кескәй генә йылғасыҡты һикереп сығаһы урында, һикереү буйынса донъя чемпионы булып китеүе тураһында хыяллана. «Батырҙар» хикәйәһендә иһә батырлыҡ тураһында күп уйлаған, күп хыялланған малайҙар(Йәмил, Әмир,Тимер), һарай эргәһендә эленеп торған бүре тиреһен күреү менән ҡотторы оса. «Йорт алды ниңә йәмһеҙләнде?» тигән кескәй генә әҫәрҙә лә һәйбәт эш эшләргә йыйынған Төхвәт тәртип , тыныслыҡ урынлаштырам тип кескәйҙәрҙе сыр-сыу туҙҙыра, ирекеҙҙән ағас ботаҡ тарын һындырып төшөрә, «ҡаш төҙәтәһе урында күҙ сығарып», йорт алдын йәмһеҙләп йөрөй.
Яҙыусы геройғҙарҙа ыңғай сифаттарҙы күберәк күрергә ,уларҙың күңел яҡтылығын һүрәтләргә тырыша. Шөһрәт, ялған дан артынан ҡыуыусы үҫмерҙәргә лә ныҡ эләгә.*әр урын да үҙ исемен бәке менән уйып яҙып йөрөүсе ((хтәй («Тиктормаҫ бәке»),иптәштәренән ҡасып,бер үҙе генә күберәк муйыл,йыйырға уйлаған, тик емеш тигәне яраҡһыҙ эт муйылы булып сыҡҡан Хөрмәт(«Күстәнәс»)ана шундайҙар. Улар аша яҙыусы дуҫлыҡты, тоғролоҡто, берҙәмлекте яҡлай. Ф.Иҫәғоловтың әҫәрҙәрендә хеҙмәт темаһы, хеҙмәт кешеһе образы ҙур урын алып тора. «Йылмайыу» хикәйәһендә күрһәтелгәнсә, ялҡаулыҡ кешене йылмайыуҙан да мәхрүм итһә, «Тәүге һынау»ҙа ,мәҫәлән, үҙе яһаған ултырғыс яңы ғына һөнәрселек мәктәбен тамамлаған Фәхриҙә ғорурлыҡ тойғоһо уята. Сөнки, бик үк шәп килеп сыҡмаһа ла, был уның тәүге ижади эше,үҙ аллы хеҙмәте.
Хеҙмәт темаһы Ф.Иҫәнғоловтың «Хәмит күпере »әҫәрендә күп яҡлап асыла. Ул кешенең йәмғиәттәге изге вазифаһы,кешелек хәтере.
Вафат булыр алдынан ата улдарына, имеш, васыят әйтеп ҡалдыра : «&ҙегеҙ үлгәс тә донъяла исемегеҙ ҡалырлыҡ итеп йәшәгеҙ».Ләкин ике төрлө аңлай балалар ата васыятын. Әгәр Хәмит эшһөйөүсән булып ,кешеләргә гелән изгелек ҡылып йәшәһә, уның ағаһы Вәлит үҙ исемен мәңгеләштереү өсөн ,ҡайҙа бармаһын , шунда яҙыу ҡалдырырға тырыша. Хатта ҡустыһы һалып ҡуйған күпергә лә: «Был күперҙе атаҡлы оҫта Вәлит һалды» тип ялған яҙыуҙан да оялмай.
II бүлек
Фәрит Иҫәнғәоловтың хикәйәләрендә тел-һүрәтләү өлгөләре
Фәрит Иҫәнғәоловтың балалар өсөн яҙылған хикәйәләрендә тел-һүрәтләү өлгөләрен күрергә була. Автор үҙенең хикәйәләрендә ыңғай һәм кире образдарҙы асыу өсөн төрлө һүрәтләү сараларын ҡулланған.
Шуны миҫалдар үрнәгендә ҡарайыҡ. Ф.Иҫәнғолов «Хәмит күпере» хикәйәһендә синоним,антоним һүҙҙәр ярҙамында һәр геройға хас төп һыҙаттар билдәләнә, характеристика бирелә.
Синонимдар. Хәмит: ыңғай, ә Вәлит тиҫкәре герой итеп һүрәтләнә. Хәмит: а)егәрле, эшлекле, булдыҡлы, уңған;б) сыҙамлы, сабыр, түҙемле; в) ихлас, әүәҫ.
Вәлит:а) ашыҡ-бошоҡ, ҡабалан,арлы-бирле эшләгән;б) эшлекһеҙ, ялҡау, иренсәк, әрпеш; в) кире, тиҫкәре; г)изгелекһеҙ , игелекһеҙ.
Халыҡ Хәмитте хөрмәтләп, ихтирам итеп, ҙурлап, ололап, һоҡланып ә, Вәлитте көлөп, кәмһетеп, хурлап, түбәнһетеп телгә ала. «Уны тирә-яҡ та олһонан кесеһенә тиклем беләләр».
Антонимдар: олһонан- кесеһенә, хөрмәтләп- көлөп, ихтирам итеп- кәмһетеп, ҙурлап-хурлап, ололап -түбәнһетеп
Автор үҙнең хикәйәләрендә халыҡ ижады жанрҙарында оҫта ҡулланған. Нығынған һүҙбәйләнештәрҙе, мәҡәл, һәм әйтемдәрҙе күрһәтеп китергә була. Яҡшы һүҙ таш иретә, тиҙәр бит («Яң ғыраубикә»), бер аҡыл-һәйбәт, ике аҡыл унан да һәйбәт («Йылмайыу»). Әкиәт алымы: Әүәле йәшәгән, ти, бер бабай. Ҡасандыр булған, ти бик ҙур зиһенле бер йәш егет («Йылмайыу»).
-Ағай, юҡ менән булышҡансы, бушыраҡ арала әйҙә анау Айбатҡан күперенә баҫма һалайыҡ. Файҙаһыҙ нәмә менән булыу, бушҡа ваҡ ыт уҙғарыу.
-Уландарым миңә был донъянан китер ваҡыт етте. Үлеү.
Вәлит менән Хәмит баш ватырға керешкәндәр. Уйланырға.
Юҡты бар итәм, тип, ҡыланған һин ҡылан инде! Ҙур булдыҡлылыҡ күрһәтеү. Йылы һүҙ менән телгә алғандар Хәмитте. Яҡшы һүҙ. «Уны тирә-яҡ та олһонан кесеһенә тиклем беләләр». Бөтәһе лә.
Күңеле хушланып китте. Дәрт уяныу. («Йылмайыу») Күҙ йомдо. Иғтибарһыҙлыҡ. «&ҙегеҙ үлгәс тә донъяла исемегеҙ ҡалырлыҡ итеп йәшәгеҙ». Матур итеп йәшәү.
Мин ни тиклем генә көсәнһәм дә, (тырышһам да) йылмая ла көлә лә алмайым.. Аҡыл эйәһе йөҙөн һытып, (асыуланып) ыңғыраша-ыңғыраша урынынан тороп, тәнтерекләй-тәнтерекләй ҡарт артынан эйәргән («Йылмайыу»). «Ҡаш төҙәтәһе урында күҙ сығарып» Бер нәмәне йүнәтәм , яҡшыртам тип, икенсеһен, мөһимерәк булғанын боҙоп ҡуйыу.(«Йорт алды ниңә йәмһеҙләнде?»)
Йомғаҡлау
Тикшереүҙәр барышында алдыбыҙға ҡуйылған бурыс үтәлде. Ф.Иҫәғоловтың тормош юлы, ижадына байҡау һалынды. Әҫәрҙәге ваҡиғаларҙы, геройҙарҙың эш хәрәкәттәрен, холоҡтарын, тормошҡа ҡараштарын, теге йәки был ситуацияларҙа үҙҙәрен нисек тотоуҙарын асыҡлау өсөн ҡулланылған һүрәтләү өлгөләре асыҡланды. Геройҙарының телмәрҙәрендә тапҡыр һүҙҙәр, мәҡәләр, әйтемдәр аша халыҡ ижады өлгөләре күҙәтелде.
Йыш ҡына теге йәки был геройҙар урынында мин үҙемде нисек тотор инем, нимә эшләр инем?- тигән һорауҙарға яуаптар эҙләнем. Ыңғай һәм кире геройҙар аша « Яҡшылыҡ, матурлыҡ, изгелек бер ҡасан да онотолмай, быуындан – быуынға күсә килә»- тигән һүҙҙәрҙең айышын әҙәби геройҙар ябай халыҡсан тел менән аңлатып бирҙе. Шуға ла Ф. Иҫәнғоловтың әҫәрҙәре яратып уҡыла.
*ығымта
Ф.Иҫәнғоловтың балалар өсөн яҙылған хикәйәләрен өйрәнгәндән һуң, шундай һығымта яһарға була. Ошо хикәйәләр туған телдең байлығын, матурлығын аңларға, образлы һүҙҙең нәфислеген һәм көсөн тойорға өйрәтә.
Ҡулланылған әҙәбиәт
1.Галин С.А. Тел асҡысы халыҡта.-%фө,1999.
2.Башҡорт әҙәбиәт тарихы.ҫ томда.- %фө, Китап,1996.
3.Баһауетдинова М.И.,Йәғәфәрова Г.Н.Уҡыусыларҙың фәни-тьикшеренеү эшен ойоштороу:Методик ҡулланма.- %фө:Китап, 2012.-128 бит.
4.Ураҡсин З.!.Башҡорт теленең фразеологик һүҙлеге. -Яңыртылған,2-се баҫма. -%фө: Китап, 2006.- 344 бит.
5.Хөсөйенов !.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. -%фө: Китап, 2006.- 248 бит.
Ҡушымта
Номер материала: ДВ-107717
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
БДМУ «Сәләмәт йәшәү рәүеше вузы» исеме өсөн көрәшәсәк
Башҡорт дәүләт медицина университеты (БДМУ) «Сәләмәт йәшәү рәүеше вузы» исеме өсөн Бөтә Рәсәй юғары профессиональ белем биреү учреждениелары конкурсында ҡатнашасаҡ. Уны «Берҙәм Рәсәй» Бөтөн Рәсәй сәйәси партияһы, РФ Мәғариф һәм фән министрлығы һәм РФ Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы ярҙамында «Рәсәй Медицина һәм фармацевтика вуздары ректорҙары советы» Төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы үткәрә.
БДМУ-ның рәсми сайтында (www.bgmy.ru) Башмедуниверситет ректоры вазифаһын башҡарыусы Вил Тимербулатовтың ҡултамғаһы менән студенттарҙы, профессор-уҡытыусылар составын сәләмәтләндереү һәм сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау буйынса вуз эшмәкәрлеге программаһы ҡуйылды. Конкурсҡа тап ул тәҡдим ителәсәк тә.
Йомғаҡ яһау 2011 йылдың мартында үткәреләсәк. Бөтөн донъя сәләмәтлек көнөнә (7 апрелдә) конкурс еңеүселәре раҫланасаҡ. Советтың дөйөм йыйылышында еңеүсе вуз ректорына күсмә «Рәсәй Медицина һәм фармацевтика вуздары ректорҙары советы кубогы» тапшырыласаҡ. Конкурста еңеүсе вуз, номинацияларҙа еңеүсе вуздар һәм вуз-призерҙар конкурс дипломдары менән бүләкләнәсәк.
Башҡорт медицина университетында сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау даими алып барыла. Студенттарҙың һәм хеҙмәткәрҙәрҙең һаулығын һаҡлау һәм нығытыу проблемаларын хәл итеүгә: уларҙы социаль яҡлау формаларын камиллаштырыуға, «Белем биреү процесы һәм студенттар менән дәрестән тыш эш концепцияһы», «Тәрбиәүи эш программаһы», «Студенттарҙың һәм хеҙмәткәрҙәрҙең һаулығын һаҡлау буйынса саралар программаһы» кеүек өҫтөнлөклө программалар әҙерләү һәм уларҙы тормошҡа ашырыуға айырыуса ҙур иғтибар бирелә.


text:
Фото:
Бөйөк Ватан һуғышы ветераны БР Президенты Рөстәм Хәмитов менән хоккей уйынын ҡараны
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов кисә Өфөнөң «Салауат Юлаев» командаһы менән Магнитогорск «Металлург»ының боҙҙағы алышын ҡараны. Уның менән бергә мауыҡтырғыс уйынды үҙенсәлекле ҡунаҡ – Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Төхвәтулла Әхмәтйәнов күҙәтте.
Эш шунда, матчтан бер көн алда Рөстәм Хәмитовтың блогында ҡартатаһының боҙ аренаһына барырға теләүе хаҡында уның ейәне Артур яҙа:
— Ҡартатайым инвалид һәм Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. Ул «Салауат Юлаев» командаһы ҡатнашлығындағы хоккей уйындарын ҡарарға ярата. Әммә ғүмерендә бер тапҡыр булһа ла хоккейҙың үҙенә эләгергә теләй. Ул «Уфа-Арена» кассаларында нисек билет һатып алалар, ветерандар өсөн ташламалар бармы-юҡмы икәнлеген белешеүемде һораны. Үкенескә күрә, «Уфа-Арена» администраторы миңә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары өсөн ташламалар ҡаралмауы хаҡында әйтте. 90-сы йылдарҙа ветерандарға ла, пенсионерҙарға ла, студенттарға ла льготалар булған, – тип билдәләй ветерандың ейәне.
Һәм икенсе көнөнә үк Төхвәтулла Әхмәтйәновты төбәк башлығы уйынға саҡырҙы.
Президент Төхвәтулла Ниғмәт улына «Салауат Юлаев»тың көйәрмәндәр шарфын һәм өфөләрҙең йондоҙо Александр Радуловтың сәкәнен бүләк итте.


text:
Башҡортостан Президенты Минск трактор заводында булды
14 июндә Белоруссияға эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Минск трактор заводында булды. Республика башлығы йыйыу цехы эшмәкәрлеге мнән танышты, шулай уҡ әҙер продукция өлгөләрен ҡараны. Предприятие етәкселеге менән Башҡортостанда берлектәге производствоны үҫтереү мөмкинлеге тикшерелде. Стәрлетамаҡтағы «Беларус-Инмаш» предприятиеһында Минск заводынан ҡайтарылған комплекттарҙан «Беларус-320» тракторҙары йыйыла, улар төбәктең торлаҡ-коммуналь хужалығында файҙаланыла.
Бынан һуң Рөстәм Хәмитов Еңеү монументына венок һалды. Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар иҫтәлегенә арналған тантанала Минск ҡалаһы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Владимир Колтович та ҡатнашты, тип хәбәр итә Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәте.


text:
Белорет районы хакимиәте башлығы итеп йәнә Владислав Миронов тәғәйенләндеФото: Ольга Колесникова
Белорет районы хакимиәте башлығы итеп йәнә Владислав Миронов тәғәйенләнде
Белорет районы хакимиәте башлығы итеп йәнә Владислав Миронов тәғәйенләндеФото: Ольга Колесникова
Белорет районы Советының бөгөнгө ултырышында муниципаль район хакимиәте башлығын тәғәйенләү мәсьәләһе тикшерелде. Ултырышта БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, республиканың Милли банкы башлығы, Белорет районы хакимиәте башлығы вазифаһына конкурс үткәреү буйынса конкурс комиссияһы рәйесе Рөстәм Мәрҙәнов та ҡатнашты.
Конкурс һөҙөмтәләре буйынса, район Советы депутаттары бер тауыштан Белорет районы муниципаль район хакимиәте башлғы вазифаһына Владислав Мироновты һайланы, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.


text:
Башҡорт батыры Эльбрус Ниғмәтуллин ауырлығы 700 килограмм тартҡан дөйәне күтәрергә әҙерләнә
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Билдәле башҡорт спортсыһы, «Рәсәйҙең иң көслө кешеһе» исемен яулаусы Эльбрус Ниғмәтуллин сираттағы рекорд ҡуйырға әҙер. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 70 йыл тулыу айҡанлы ул ауырлығы 700 килограмм тартҡан дөйәне күтәрергә ниәтләй.
Рекорд ҡуйыу урыны итеп Силәбенең йәйәүлеләр урамы һайланған. Бәһлеүән дөйәне бронзанан эшләнгән «Башҡорт малайы һәм дөйә» скульптура композицияһы янында күтәрәсәк. Был осраҡлы түгел — ҡаланың гербында төшөрөлгән дөйә Силәбенең символы булып тора. Тарихсыларҙың мәғлүмәттәре буйынса, Көньяҡ Урал аша Бөйөк ебәк юлы үткән.
Дөйәнең исеме — Вася.
— Беҙ Вася менән таныштыҡ та инде. Ул үҙен бик яҡшы тота, — тип һөйләне Эльбрус Ниғмәтуллин.
Башҡорт батыры 2 мартта сығыш яһаясаҡ, тип хәбәр итте Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллегенең матбуғат секретары Михаил Хәбиров.


text:
Йәйгеһен Башҡортостандың баш ҡалаһын 260 меңдән ашыу сәскә биҙәй Фото: «Вся Уфа» телеканалы видеоһынан стоп-кадр | Видео: «Вся Уфа» телеканалы
Йәйгеһен Башҡортостандың баш ҡалаһын 260 меңдән ашыу сәскә биҙәй
Йәйгеһен Башҡортостандың баш ҡалаһын 260 меңдән ашыу сәскә биҙәй Фото: «Вся Уфа» телеканалы видеоһынан стоп-кадр | Видео: «Вся Уфа» телеканалы
ӨФӨ, 2018 йыл, 26 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Был миҙгелдә «Горзеленхоз» муниципаль унитар предприятиеһы теплицаларында 260 меңдән ашыу бер йыллыҡ петуния, бархатцы, цинерарий үҫентеләрен үҫтереп алыу күҙаллана. Һауа торошо яҡшырыу менән үҫемлектәрҙе асыҡ тупраҡҡа күсереү башлана. 9 майға Өфөлә тәүгеләрҙән булып Еңеү паркын сәскәләр менән биҙәү ҡаралған, тип хәбәр итә «Вся Уфа» телеканалы.
«Паркта йөрөгәндә шатлыҡ тойғолары кисерәбеҙ, үҙебеҙҙең хеҙмәт икәнлеген аңлайбыҙ: сәскәләрҙе үҙ ҡулыбыҙ менән ултырттыҡ, уларға бөтә көсөбөҙҙө һалдыҡ», — ти «Горзеленхоз»дың төҙөлөш хужалығы хеҙмәткәре Елена Мельникова.
Быйыл йәй ҡаланы күберәк петуниялар менән биҙәү көтөлә. Улар башҡаларҙан иртәрәк сәскә ата. Теплицаларҙа ултыртыу ике этапта уҙғарыла. Әле йәшелләнгән, тумалған һәм хатта сәскә атҡандар ғинуар аҙағында уҡ ултыртылған. Икенсе этапта орлоҡтар тупраҡҡа сәселә. Йәй урталарында, көҙ башында һулыған йәки һындырылған сәскәләргә бархатцы, петуния һәм цинерарийҙың яңы партияһы алмашҡа килә.
http://www.bashinform.ru/news/1150255-stolitsu-bashkirii-letom-ukrasyat-bolee-260-tysyach-tsvetov/


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Бәләбәй районы Өфөлә йәшәүсе дуҫтарын һәм яҡташтарын йыя.
22 майҙа Өфөлә киске сәғәт 7-лә Башҡорт дәүләт филармонияһы (Гоголь урамы, 58) сәхнәһендә Бәләбәй районы «Башҡортостан тарихы биттәре» республика фестиваль-марафоны сиктәрендә үҙенең таныштырыу концерт программаһын тәҡдим итә.
Тамашасылар өсөн Бәләбәй ҡалаһының иң яҡшы ижади коллективтарының концерт программаһы, милли ашамлыҡтар һәм сувенирҙар, сәнәғәт предприятиеларының бренд продукциялары һатыу-күргәҙмәһе, художество галереялары фондынан Бәләбәй районы тарихына арналған эштәр экспозицияһы әҙерләнгән.
Инеү ирекле.


text:
Газета "Йәшлек" » Конкурстар » Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы » Страница 3
“...Халҡым киләсәге – егет-ҡыҙҙар булғанда, Онотолмаҫ рухың был ерҙә...”
Объявления / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 29-05-2017, 15:01
Белемле бер ерҙә лә юғалмаҫ
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:22
Ағасты – емешенә, кешене эшенә ҡарап билдәләйҙәр. Ошо һүҙҙәр менан ризалашам. Был донъяға килгән һәр бер кеше үҙенән һуң ниндәй ҙә булһа иҫтәлек ҡалтыра. Ҡылған эштәре изге булһа, тимәк, ғүмере заяға уҙмаған, ә инде алама яҡтары күберәк икән, мәғәнәһеҙ тормош кисергән....
Төнгө уйланыуҙар-һыҙланыуҙар
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:18
Ҡараңғы төн. Сәғәт берҙе һуҡты,
Бар тереклек – әүен илендә.
Тик ниңәлер йоҡо фәрештәһе
Онотто бит миңә килергә.
Ике тулды. Тынғыһыҙ уйҙар
Йөҙә барлыҡ Ер шары буйлап.
Йөрәк ҡылын сирткән уйҙарымды
Яҙҙым, шиғри юлдарға туплап.
Был донъяға килгән һәр әҙәмдең
Хоҡуғы бар тыныс тормошҡа!
Әммә ниңә бик күп кешенең
Ғүмер юлы әйләнә тамуҡҡа?...
Бар тереклек – әүен илендә.
Тик ниңәлер йоҡо фәрештәһе
Онотто бит миңә килергә.
Ике тулды. Тынғыһыҙ уйҙар
Йөҙә барлыҡ Ер шары буйлап.
Йөрәк ҡылын сирткән уйҙарымды
Яҙҙым, шиғри юлдарға туплап.
Был донъяға килгән һәр әҙәмдең
Хоҡуғы бар тыныс тормошҡа!
Әммә ниңә бик күп кешенең
Ғүмер юлы әйләнә тамуҡҡа?...
Өлкәндәр, беҙ һеҙҙән өлгө алабыҙ!
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:18
Ваҡыт ҡуласаһы алға тәгәрәй: көндәрҙе – айҙар, айҙарҙы – йылдар, йылдарҙы быуаттар алмаштыра. Ваҡыт, аҡҡан һыуҙай, һиҙҙермәй генә алға бара, бер дәүерҙе икенсеһе алмаштыра. Тарих үҙгәрә, һәр замандың үҙ йәшлеге, йыры, әҙәбиәте, мәҙәниәте, йолалары, геройҙары, шәхестәре була. “Заман башҡа, заң башҡа”, – тип юҡҡа ғына әйтмәгәндер ата-бабаларыбыҙ....
Ваҡыт ҡәҙерен беләйек!
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:17
Ғүмер... Ҡайҙа был тиклем ашығаһың? Сәғәт телдәре бер туҡтамай алға елә лә елә. Ваҡыттың уҙғанын һиҙмәй ҙә ҡалабыҙ. Кешеләр һәр ваҡыт тормошҡа ашырҙай ҙа, ашмаҫтай ҙа матур хыялдар менән йәшәй. Берәүҙәр яҡшы уҡыу, йәшәү хаҡында хыялланһа, икенселәр белем алып, эш табып, матур тормош ҡороуҙы маҡсат итә. Күп осраҡта ваҡыт үтеү менән бергә хыял-маҡсаттар ҙа үҙгәрә, бала саҡта мөһим кеүек тойолған нәмәләр яйлап онотола, әһәмиәтен юғалта....
Йөрәктәребеҙ – тыуған ерҙә
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:17
Ғәзиз ерем! Ни тиклем йөрәккә яҡын, ҡәҙерле, изгеһең һин. Бәпкә үләне баҫҡан урамдарың, ҡышҡы һалҡын бурандарың, күкрәгеңдән урғылып сыҡҡан шишмәләрең, диңгеҙ кеүек тулҡынланып ятҡан иген ҡырҙарың – барыһы ла ҡәҙерле миңә! Бөтә изге нәмә һинән башлана: йыр ҙа, хеҙмәт тә, мөхәббәт тә. Тәүге тапҡыр ҡояшты, йондоҙҙарҙы һиндә күрҙем, тупраҡ йылыһын һиндә тойҙом. Икмәктең тәмен-ҡәҙерен белергә лә өйрәттең.
...
...
Тыныс тормошто ҡәҙерләйек
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:16
Яҙҙың тәбиғәтте ҡышҡы йоҡоһонан тамам уятҡан май айы ла килеп етте. Үҙенең бик күркәм байрамы – Еңеү көнө менән ҡәҙерле ул май. Быйыл беҙ 72-се мәртәбә тыныс тормошло айҙы ҡаршыланыҡ....
Ил яҙмышы – беҙҙең ҡулда
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:16
Тыуған ер, тыуған Башҡортостан! Ни тиклем күңелемә яҡынһың, ни тиклем ҡәҙерлеһең һәм изгеһең һин. Бәпкә үләнле урамдарың, ҡышҡы ыжғыр бурандарың, диңгеҙ кеүек тулҡынланып ятҡан баҫыуҙарың – бөтәһе, бөтәһе лә күҙ алдымда, йөрәк түрендә. Тәүге тапҡыр ҡояшты, зәңгәр күк йөҙөн һиндә күрҙем, тупраҡ йылыһын тойҙом. Икмәктең тәмен, ҡәҙерен белергә лә һин өйрәттең, тыуған ерем.
...
...
Үҙ ғүмеребеҙгә үҙебеҙ яуаплы
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 19-05-2017, 15:16
Яҙмамды “Эскелек – хурлыҡ, айыҡлыҡ – ҙурлыҡ” тигән мәҡәл менән башламаҡсымын. Уны ҙур таҡталарға яҙып, һәр бер ауылға, ҡалаға ҡуйып сығырға кәрәк. Бәлки, әлеге яҙыуҙы уҡып, ҡайһы берәүҙәр тетрәнер, уйланыр ине....
Башҡорт теле – минең телем
Объявления / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 17-04-2017, 11:15
Минең туған телем – башҡорт теле. Бишектә ятҡанда уҡ ишетеп, әсә һөтө менән һеңгән ул миңә. Сабый саҡтан уҡ ошо телдә ижад ителгән әкиәттәр, йырҙар ишетеп үҫтем, беренсе һүҙҙәремде әйттем...
Туған тел ул әсә кеүек берәү һәм ғәзиз. Ул кешенең донъяға ауаз һалған минутынан һуңғы һулышына тиклем йәнәшәлә килә. Телде ҡәҙерләп йәшәргә, уның тормош сығанағы, белем шишмәһе икәнен онотмаҫҡа кәрәк. Тел – ул Ватан, тыуған ер, ата-әсә һүҙҙәре, боронғоларҙан ҡалған аманат. Телебеҙ мең-мең йылдар аша, һынауҙарға бирешмәй, ата-бабаларыбыҙҙың йәшәү тарихын, йыр-моңон, ижадын түкмәй-сәсмәй беҙҙең көндәргә еткергән.
Башҡорт теле, донъяла иң ҡатмарлы булыуы менән бергә, иң матур телдәрҙең береһе тип һанала. Мостай теле, Рәми теле – уның менән бөйөк кешеләр һөйләшкән, ижад иткән.
...
Туған тел ул әсә кеүек берәү һәм ғәзиз. Ул кешенең донъяға ауаз һалған минутынан һуңғы һулышына тиклем йәнәшәлә килә. Телде ҡәҙерләп йәшәргә, уның тормош сығанағы, белем шишмәһе икәнен онотмаҫҡа кәрәк. Тел – ул Ватан, тыуған ер, ата-әсә һүҙҙәре, боронғоларҙан ҡалған аманат. Телебеҙ мең-мең йылдар аша, һынауҙарға бирешмәй, ата-бабаларыбыҙҙың йәшәү тарихын, йыр-моңон, ижадын түкмәй-сәсмәй беҙҙең көндәргә еткергән.
Башҡорт теле, донъяла иң ҡатмарлы булыуы менән бергә, иң матур телдәрҙең береһе тип һанала. Мостай теле, Рәми теле – уның менән бөйөк кешеләр һөйләшкән, ижад иткән.
...


text:
- Подробности
- Просмотров: 258
МИКРООРГАНИЗМДАР, м и к р о б т а р, микроскоп аҫтында ғына күреп булған бик бәләкәй, башлыса бер күҙәнәкле организмдар. Бөтә экологик мөхиттәрҙә, ш. иҫ. башҡа организмдар үҫешә алмағандарында ла, йәшәйҙәр. М. араһында прокариоттар (актиномицеттар, бактериялар, зәңгәрһыу йәшел ылымыҡтар, микоплазмалар) һәм эукариоттар (бер күҙәнәкле ылымыҡтар, иң ябайҙар, микроскопик бәшмәктәр, сүпрә бәшмәге) бар, ҡайһы берҙә уларға вирустарҙы ла индерәләр. Башлыса күҙәнәктең ябай бүленеүе ярҙамында бик тиҙ үрсейҙәр һәм үҫәләр. Күпселек М. енси үрсеү юҡ, ҡайһы берҙәренең споралары йәшәү һәләтен бер нисә миллион йылға тиклем һаҡлай ала. М. тәбиғәттә матдәләр әйләнешендә мөһим әһәмиәткә эйә. Һыуҙа тереклек иткән М. тимер, көкөрт һ.б. химик элементтарҙың әйләнешендә ҡатнаша, хайуан һәм үҫемлек сығышлы органик матдәләрҙе тарҡата, һыу ятҡылыҡтарының үҙ аллы таҙарыуын тәьмин итә. Ҡайһы бер микробтарҙың эшмәкәрлеге тупраҡтың азотҡа ярлыланыуына, а.х. продукцияһының боҙолоуына, металдар коррозияһына, ҡоролмаларҙың емерелеүенә, һыу ятҡылыҡтарында һыуҙың һаҙланыуына, йәшелләнеүенә һәм унда ағыулы матдәләрҙең тупланыуына килтерә. Кеше, хайуан һәм үҫемлек организмының микрофлораһы уларҙың йәшәү эшмәкәрлегендә мөһим урын тота, ҡайһы бер М. патоген йәки шартлы патоген булып тора. Күпселек М. биологик актив матдәләр алыу өсөн, аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә ҡулланыла. А.х. бактериаль ашламаларҙы файҙаланалар, М. ярҙамында мал аҙыҡтарын консервалайҙар (ҡара: Силос). М. микробиология өйрәнә. БР‑ҙа шартлы патоген М. һанын, күп төрлөлөгөн һәм улар тыуҙырған процестарҙы өйрәнеү Медицина университетында алып барыла. Тупраҡтағы микроскопик бәшмәктәр комплексын биогеоценоз компоненттары, ауыл хужалығы һәм урман культуралары ауырыуҙарын тыуҙырыусылар булараҡ — Ауыл хужалығы институтында, Башҡорт дәүләт университетында, Биология институтында, ылымыҡтарҙы БДУ‑ла, Педагогия университетында тикшерәләр. Шулай уҡ ҡара: Азотфиксация, Аммонийлашыу, Биологик бысратыу, Биологик индикация, Биологик таҙартыу, Денитрификация, Гетеротрофтар, Нитрификация.
Н.Ә.Кирәева
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Фото:
Германия Өфөлә покрышкаларҙы эшкәртеү заводы аса
Фото:
Германия Өфөлә иҫке автомобиль покрышкаларын эшкәртеү буйынса завод төҙөүгә инвестициялар һалырға ниәтләй. Бындай хеҙмәттәшлек перспективаһы 3 мартта немец делегацияһының Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов менән осрашыуында тикшерелде.
Завод төҙөү инициативаһын полимер һәм резина эшкәртеү өсөн машиналар һәм ҡорамалдар етештереүгә махсуслашҡан «Ермафа» фирмаһы күтәрҙе. Уның етәксеһе Уве Хартманндың һүҙҙәренә ҡарағанда, компания Өфөнөң проектты тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашырға әҙер булған эшҡыуарҙар даирәләре араһында яҡлау тапты.
Яңы производствоны төҙөүгә һалырға планлаштырылған инвестициялар күләме 300 миллион һум тип баһалана. Завод йылына 400 мең иҫке покрышкаларҙы эшкәртәсәк. Бынан алынған эшкәртеү продукттарын артабан битум сәнәғәтендә файҙаланырға мөмкин буласаҡ.
Уве Хартманн әйтеүенсә, «Ермафа» Рәсәйҙә күптән инде эшләүгә һәм Санкт-Петербургта, Түбәнге Новгородта яҡшы эшлекле контакттар булдырыуға ҡарамаҫтан, фирма илебеҙ территорияһында әлегә тиклем бындай производство асҡаны булмаған.
— Беҙ бында күпкә компетентлыраҡ партнерҙар таптыҡ, — тине Уве Хартманн. – Киләсәктә башҡа төбәктәрҙә лә ошондай заводтар асырға планлаштырабыҙ.
Проект инициаторҙарының һүҙҙәренә ҡарағанда, покрышкалар эшкәртеү заводы экологик яҡтан бөтөнләй зыянһыҙ буласаҡ.
«Ермафа» компанияһы 1837 йылда ойошторолған. Әлеге ваҡытта ул донъяның 40 илендә эшләй. Покрышкалар эшкәртеү производствоһынан тыш, фирма Башҡортостанда тағы бер инвестицион проектты – йылылыҡ һаҡлаусы стена панелдәре етештереүҙе ғәмәлгә ашырырға тәҡдим итә.


text:
Башҡортостанда иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын урып йыйыуҙың ҡыҙыу мәле
Республика аграрийҙары өсөн иң ҡыҙыу мәл етте – иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын урып йыйыуҙың ҡыҙған мәле, һауа шарттары ла ҡулай. Белгестәр әйтеүенсә, ул быйыл иң яҡшы ярҙамсы.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, республикала уртаса уңыш һәр гектарҙан 20,8 центнер тәшкил итә. Былтыр был күрһәткес 9 центнер ине. Мул уңыш йыйыусылар араһында: Өфө (гектарынан 29,6 центнер), Саҡмағош (28,6) һәм Стәрлетамаҡ (27,9) аграрийҙары. Иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары 294 мең гектар майҙанда (пландың 18 проценты) урылған, 486 мең тонна ашлыҡ һуғып алынған.
Бынан тыш, төбәк хужалыҡтарында орлоҡто ағыу менән эшкәртеү эштәре бара. Был эште Ейәнсура районында тамамлағандар ҙа инде. Шулай уҡ Ҡариҙел, Нуриман, Көйөргәҙе райондары ла ҡалышмай.
Ужым ашлығын 660 мең гектар майҙанда сәсеү планлаштырылған. 27 район хужалыҡтарында был эшкә тотонғандар инде. Шулай итеп, Көйөргәҙе районында ужым ашлығы 3,2 мең гектар майҙанда сәселгән, был пландың 17 процентын тәшкил итә.


text:
Яҙғы дөйөм ҡала өмәләре Өфөлә 21 апрелдә һәм 19 майҙа үткәрелә
Быйыл яҙ Башҡортостандың баш ҡалаһында 21 апрелдә һәм 19 майҙа дөйөм ҡала өмәләре үтәсәк. Улар 21 майға тиклем дауам итеүсе ҡаланы таҙартыу һәм төҙөкләндереү айлығы сиктәрендә үткәрелә.
Төҙөкләндереү айлығын ойоштороусы булып Өфө хакимиәтенең Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты һәм Ҡала йәштәр мәшғүллегенә булышлыҡ итеү үҙәге сығыш яһаған.
Ғәҙәттәгесә эко-айлыҡта торлаҡ-эксплуатацион участкаларҙың, ҡла предприятиелар һәм ойошмаларының хеҙмәткәрҙәре, урындағы халыҡ, шул иҫәптән йәштәр ҡатнашасаҡ.
Өфө хакимиәтендә хәбәр итеүҙәренсә, был ваҡытҡа ҡаланы, шул иҫәптән уҡыу йорттарының, дауаханаларҙың, предприятие һәм ойошмаларҙың биләмәләрен йәшелләндереү саралары ла планлаштырыла. Юлдарҙы, тротуарҙар, ҡоймалар, кәртәләрҙе, парапеттарҙы, бина фасадтарын ремонтлау эштәре ойоштороласаҡ. Санитар йомалар үткәреү, урамдарҙы, кварталдар араһындағы территорияларҙы, гараж кооперативтары, баҡсасылыҡ ширҡәттәре биләмәһен таҙартыу ҡаралған. Йырындарҙы, йылға һәм күл буйҙарын, шулай уҡ Ағиҙел, Ҡариҙел, Дим һәм Шөгөр йылғаларының яр буйы зонаһын таҙартыу күҙаллана.