text:
- Подробности
- Просмотров: 336
ОБЩИНА, халыҡтың туғанлыҡ бәйләнештәре нигеҙендә барлыҡҡа килгән традицион соц. ҡоролош формаһы. О. етештереү сара‑ ларына яңғыҙ йәки берлектә хужа булыу, тулы йәки өлөшләтә үҙидара хас. Ырыу (ҡара: Ырыу-ҡәбилә берләшмәһе), ғаилә һәм күршеләр (бер биләмә, ауыл О.; ҡара: Ауыл) О. бүлеп йөрөтөлә. Башҡорттарҙа О. ерҙең коллектив хужаһы (ҡара: Ер биләү) булып, ағзаларының хужалыҡ һәм көнкүреш мөнәсәбәттәрен көйләгән. Күсмә хужалыҡ (ҡара: Күсмә тормош) шарттарында милеккә хоҡуҡ йәйләү маршруттары (ҡара: Башҡорт йәйләүҙәре) һәм көтөүлектәр м‑н идара итеү формаһында сағылған. Башҡ. О. иерархик баҫҡыстарҙың күп булыуы, звенолар араһындағы сиктәрҙең аныҡ булмауы һәм уларҙың күсеүсән булыуы хас. О. иң юғары баҫҡысы ҡәбилә йәки ҙур ырыу нигеҙендә барлыҡҡа килгән улус булған, артабан — ырыу һәм иң түбәнгеһе бу‑ лып, ғәҙәттә, бер ауыл халҡынан торған ырыу бүленеше иҫәпләнгән. Ерҙәр — О. (тәүҙә бөтә улус) милке, мал-тыуар, а.х. ҡорамалдары, йорт хужалығы — ғаиләнеке булған. Аҫаба ғаилә башлыҡтары О. ерҙәренең берлектәге хужалары булып, дөйөм биләмәләр м‑н идара иткән, әммә үҙ хужалығын алып барған (ҡара: Ерҙе файҙаланыу). Ҡайһы бер ғаиләләрҙең урманда солоҡтары, кәртәләп алынған сәсеүлектәре, йәйләүҙә һәм һунар итеү урындарында үҙ ҡаралтыһы булған. Аҫабалыҡ хоҡуғынан (ҡара: Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы) мәхрүм ителеп, үҙ О. сығарылған башҡорттар [мәҫ., башҡорт ихтилалдарында (17—18 бб.) ҡатнашҡаны өсөн] керҙәшкә әүерелгән. Игенселек үҫешеп, ултыраҡ тормошҡа күскәс, һөрөнтө ерҙәр, урман, солоҡ, балыҡ тотоу һ.б. урындар, ш. уҡ ҡомалаҡ йыйыу урындары айырым биләмәләргә бүленә (ҡара: Ер бүлеме). Урман һәм көтөүлектәр О. араһында бүленеп, ҡайһы бер яҡтарҙа (башлыса йәйләүгә сығыу традицияһы йәшәгән көньяҡ-көнсығыш һәм көньяҡ райондарҙа) бер нисә ауыл өсөн уртаҡ йәйләүҙәр, бөтә улусҡа — уртаҡ һунар итеү урмандары була. О. тормошондағы иң мөһим мәсьәләләр йыйындарҙа һәм ҡоролтайҙарҙа ҡаралған. Ваҡыт үтеү м‑н О. тарҡала һәм уның төп берәмеге булып бер ауыл йәки таралып ултырған ауыл тороп ҡала. Ҡатмарлы соц.-этник составлы ҡайһы бер ҙур ауылдарҙа (мәҫ., Стәрлетамаҡ өйәҙенең Иштуған а. 20 б. башында башҡ., татар һәм урыҫ О. иҫәпләнгән) бер нисә О. йәшәгән. О. ҡаҙна һалымдарын йыйыуҙы күҙәткән, ауылдарҙы төҙөкләндереү б‑са йәмәғәт эштәрен ойошторған, юлдар һәм күперҙәр һалдырған, мәсеттәр һәм мөгәзәйҙәр төҙөткән, балаларҙы уҡытыу, ғибәҙәт ҡылыу һәм байрамдар үткәреү мәсьәләләрен хәл иткән, ауылда янғындан һаҡланыуҙы һәм ҡаза күргәндәргә ярҙам итеүҙе ойошторған. Айырыуса күләмле эштәрҙе бер нисә О. берләшеп атҡарған. О. ырыу берҙәмлеге тради‑ цияларын дауам иткән ярҙамлашыу йолаһы (ҡара: Өмә) ҙур урын тотҡан. Күп кенә ғаилә йолалары бөтә О. ҡатнашлығында үткәрелгән. 19 б. аҙ. О. составы төрлөләнә: О. төп өлөшөн тәшкил иткән үҙ-ара туған булған ағзалар м‑н бергә уға башҡа ырыу вәкилдәре, йыш ҡына сит халыҡтар ҙа инә башлай. Һөҙөмтәлә О. күрше О. һыҙаттарын ала барған. Столыпин аграр реформаһы осоронда О. ер биләү ҡоролошо аҡрынлап хосуси крәҫтиән (ҡара: Крәҫтиәндәр) ер биләүселеге м‑н алмашына. Коллективлаштырыу йылдарында О. тамам юҡҡа сығарыла.
Ф.Ә.Шәкүрова
Тәрж. М.Х.Хужин


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 496
ДИАТОМ ЫЛЫМЫҠТАР, кремнийлы ылымыҡтар (Diatomea, Bacillariophyta), ябай төҙөлөшлө үҫемлектәр бүлеге. Төрлө мәғлүмәттәр б‑са, 12—25 мең төрө билдәле, бөтә Ер шарында сөсө һәм тоҙло һыуҙа, тупраҡтың өҫкө ҡатламдарында һ.б. таралған. Микроскопик ҙурлыҡтағы (4—2000 мкм) бер күҙәнәкле эукариотик, яңғыҙ йәки колониаль ылымыҡтар. Беркетелгәндәр йәки ирекле йәшәүселәр (хәрәкәтһеҙҙәр, һирәк осраҡта хәрәкәт итеүселәр). 2 өлөштән торған ҡаты кремнезём тышса (панцирь) м‑н ҡапланған. Һәр береһе ҡапҡастан һәм уға йәбешкән балдаҡтан тора. Ҙур ҡапҡас (эпитека) бәләкәйен (гипотека) балдаҡ м‑н уратып ала. Центрик Д.ы. ҡапҡасы радиаль‑симметрик формала, ҡауырһын һымаҡ, йәки пеннат Д.ы. — ике яҡлы симметрик. Хлоропластарында диатомеяларға асыҡ һары йәки көрән төҫ биреүсе a һәм c хлорофилдары, каротиндар, ксантофилдар бар. Ассимиляция продукттары (май, волютин, хризоламинарин) цитоплазмала һәм вакуолдәрҙә урынлашҡан. Төп үрсеү ысулы — вегетатив (күҙәнәктәрҙең икегә бүленеүе). Күп тапҡыр бүленеү күҙәнәктәрҙең яйлап бәләкәйләнеүенә килтерә, уны тергеҙеү ауксоспоралар барлыҡҡа килеү м‑н барған енси процесс һөҙөмтәһендә тормошҡа ашырыла. Енси процесы изогам, гетерогам, оогам. Үҫеш циклы гаметик редукция м‑н диплоидлы фазала бара. Диңгеҙ һәм океандар альгофлораһының 80%‑ын тәшкил итәләр. Башҡортостандың һыу ятҡылыҡтарында Д.ы. башлыса тоҙ миҡдары күп булған эвтроф күлдәрҙә (йышыраҡ тигеҙлек күлдәрендә) осрай. Планктон, бентос һәм перифитон (һыу организмдары бергәлектәренең) составына инә. Д.ы. — органик матдәләрҙең иң мөһим продуценты, һыу экосистемаларының туҡланыу сылбырының төп звеноһы, кремний әйләнешендә мөһим әһәмиәткә эйә. Һулығандан һуң диатом һәм сапропель ләм, төҙөлөш, аҙыҡ-түлек, нефть һәм химия сәнәғәтендә ҡулланылған кремнийлы ултырма тау тоҡомо – диатомит барлыҡҡа килә. Ҡайһы бер Д.ы. эпифиттар булып тора, йыш осраҡта һыуҙың “сәскә атыуына” килтерә; мелозира, ницшия һымаҡтар затына ҡараған айырым төрҙәре – һыу бысрныуының күрһәткесе.
Ф.Б.Шкундина
Тәрж. Г.А.Миһранова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 258
ТУБЫЛҒЫ (Spiraea), роза һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 100 төрө билдәле, башлыса Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда ҡырлы Т. һәм тамырсыҡлы Т. үҫә. Төҙ бөгөлгән үренделе бер өйлө ҡыуаҡтар, бейеклеге 50—150 см. Япраҡтары ябай, сиратлы, һаплы, ҡырлы Т. — кире йомортҡа йәки эллипс формаһында, өс бер төрлө тамырсыҡлы, ҡырлы йәки бөтөн ситле, ҡайһы берҙә аҙ тешле осо бар, тамырсыҡлы Т. — оҙонса‑кире йомортҡа формаһында, төбөнә табан тарайыусан, бер тамырсыҡлы, бөтөн ситле йәки 2—5 тешле. Сәскәләре аҡ төҫтә, ваҡ, ҡалҡан йәки сатыр рәүешле сәскәлектәргә йыйылған. Май—июндә сәскә ата. Емештәре — төклө йәки төкһөҙ япраҡса, июль—сент. өлгөрә. Респ. бөтә терр‑яһында ташлы ҡоро битләүҙәрҙә үҫә. Составында флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Баллы үҫемлектәр, декоратив үҫемлектәр, парктар һәм баҡсаларҙа үҫтерелә
.Р.В.Вафин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Шул тиклем дә алсаҡ, теремек бала булыр икән! Әле генә һинең менән танышып та ала, күп тә үтмәй, бытырлығын сығып, хәбәрен һөйләй ҙә башлай. Үҙенең белмәгәне юҡ тағы. Әбделмәмбәт мәктәбе уҡыусыһы Фирзәлиә Ҡарамышева тураһында һүҙем.
IV синыфта ғына уҡыһа ла, мәктәптәрендәге музей экспонаттары менән килгән ҡунаҡтарҙы ул таныштыра. Концертта ла ҡатнаша. Нисек өлгөрә икән? Уҡытыусыһы Гөлшат Әмир ҡыҙы Сәғитова әйтеүенсә, Фирзәлиәнең килмәгән яғы юҡ. Йырлай ҙа, бына тигән итеп бейей ҙә. Шиғырҙар ҙа ижад итә. Беренсе синыфтан «Урал батыр» эпосын яттан һөйләү буйынса ярыштарҙа ҡатнаша. Былтыр район кимәлендә II урын алған. Беренсе синыфта «Сулпылар» республика бәйгеһендә көсөн һынап ҡараған. Финалға сыға алмаһа ла, унда ҡатнашыу үҙе ни тора! Уҡыуҙан да шәп, инглиз теленән генә «дүртле»һе сыға. Ҡалған фәндәрҙән «бишле»ләргә генә өлгәшә.
– Бәләкәйҙән йырларға, бейергә әүәҫмен, – ти ҡыҙ. – Ваҡытымды бер ҙә бушҡа уҙғармайым. Спорт менән дә дуҫмын. Йүгерергә яратам. Ҡышҡыһын конькиҙа, саңғыла шыуам. Уҙған йыл Белоретта Советтар Союзы Геройы Александр Серебрянников призына үткән саңғы ярышында беренсе урын алып ҡайттым.
Ысынлап та, шәп ҡыҙ инде Фирзәлиә. Ғаиләлә өс бала тәрбиәләнәләр. Ул – иң өлкәне, Ильяс ҡустыһы менән Лилиә һеңлеһенә лә өлгө алырҙай апай. Әсәһенә оло ярҙамсы. Бер эштән дә ҡурҡмайым, ти үҙе лә. Өләсәйҙәрен дә бик ярата. Шулай булмай, улар ҙа ейәнсәрҙәренең һәр башланғысын хуплап, ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер генә торалар бит.
Фирзәлиәгә иһә һәр ваҡыт асыҡ, һөйкөмлө булып ҡалыуын теләйбеҙ. Шулай бер ҡасан да һынатма, йәме!
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА.
Бөрйән районы, Әбделмәмбәт мәктәбе.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың төҙөлөш комплексы хеҙмәткәрҙәренә дәүләт наградаларын тапшырҙыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың төҙөлөш комплексы хеҙмәткәрҙәренә дәүләт наградаларын тапшырҙы
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың төҙөлөш комплексы хеҙмәткәрҙәренә дәүләт наградаларын тапшырҙыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 10 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республиканың дәүләт наградаларын тапшырҙы. Төҙөүселәр көнө алдынан төбәктең төҙөлөш өлкәһендә эшләгән 55 хеҙмәткәрҙең һөнәри ҡаҙаныштары почёт грамоталары һәм маҡтаулы исемдәр менән билдәләнде.
– Ҡала һәм ауылдарыбыҙҙың, бөтә илгә билдәле сәнәғәт предприятиеларының тарихы – бик күп быуын төҙөүсе-коллегаларығыҙҙың хеҙмәт тарихы ул. Бала саҡтан яратҡан урамдар һәм бульварҙар, боронғо өйҙәр һәм заманса күп ҡатлы йорттар, театрҙар, сауҙа комплекстары – беҙҙе уратып алған һәм шатландырған, хеҙмәт һәм ярҙам иткән бөтә нәмә төҙөүселәр ҡулы менән һалынған, – тине Рөстәм Хәмитов. – Төҙөлөш комплексында юғары квалификациялы белгестәр, йәмғиәттә ҙур ихтирам яулаған үҙ эшенең оҫталары эшләне һәм эшләй. Ветерандарыбыҙҙың һәр береһе юғары профессионализм, хеҙмәт һөйөүсәнлек һәм ысын илһөйәрлек өлгөһө булып тора.
Башҡортостан төҙөлөш эштәре күләме буйынса илдең тәүге ун төбәге иҫәбенә инә, тип билдәләне республика башлығы. Торлаҡ һәм производство объекттарынан тыш, төбәктә газ селтәре һуҙыла, сәнәғәт һәм социаль объекттар һалына. Уҙған йылда ғына туғыҙ яңы мәктәп һәм 16 балалар баҡсаһы асылды.
– Тармаҡҡа йәш, квалификациялы, аҡыллы кадрҙар кәрәк. Бөгөн белгестәр етмәү проблемаһы барыһына ла билдәле. Төҙөлөш тармағында ғына түгел – бөтә ерҙә лә тиерлек инициативалы, белемле кешеләр етмәй. Әлбиттә, уларҙы тәрбиәләргә кәрәк, шул иҫәптән һеҙҙең коллективта, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Төҙөүсе эшенең ауыр икәнен аңлайым. Йылдың теләһә ниндәй миҙгелендә төҙөлөш майҙансығында булырға, бөтә ғәрәсәттәргә ҡаршы торорға кәрәк. Ләкин йәштәрҙе йәлеп итеү, йәштәр менән эшләү зарур.
Төбәк етәксеһе тармаҡ алдында торған бурыстарҙы билдәләне һәм төҙөүселәргә эштәрендә уңыштар теләне.
– Хөрмәтле дуҫтар, киләсәктә лә бөтә эшегеҙ кешеләргә уңайлы йәшәү шарттарын булдырыуға, тәү сиратта уларҙың торлаҡ мәсьәләләрен хәл итеүгә йүнәлтелер тип көтәбеҙ, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Беҙҙең төҙөлөш комплексы үҫешер һәм Рәсәй Президенты ҡуйған яңы үрҙәргә артылыр тигән өмөттәбеҙ.
Сығыштың тулы стенограммаһы һәм бүләкләнеүселәр исемлеге республика Башлығының рәсми сайтында баҫылған.
http://www.bashinform.ru/news/1195682-rustem-khamitov-vruchil-gosudarstvennye-nagrady-rabotnikam-stroitelnogo-kompleksa-bashkortostana/


text:
ҠАЙЫН ҺЫУЫИң һомғол ағас булып танылған ҡайындың туҙы ла, асылмаған бөрөһө лә, япрағы ла шифалы. Ә инде иртә яҙҙан беҙҙе ҡыуандырған ҡайын һыуы мөғжизәле көскә эйә. Тәбиғәт үҙе беҙгә бүләк иткән файҙалы матдәләр йыйылмаһы ул. Организм тарафынан еңел...
ШӘМДӘЙ ШИҢДЕРЕҮСЕ СИРНәфис әҙәбиәттә бер сир ҙә туберкулез кеүек киң һәм тулы сағылыш тапмағандыр. Бөйөк А. Чехов, Л. Толстой, В. Белинский, Н. Добролюбов һәм башҡа күп әҙиптәр яфаланған унан. XIX быуат яҙыусылары был сирҙе «аҫыл һөйәктәр» ауырыуы тип һанап,...
ҺЫНАУҘАР ҺЫНДЫРМАҺЫНУрамда яҙ… Бар тереклектең гөрләп-геүләп торған сағы. Берәүҙәр баҡса мәшәҡәттәренән йәм таба, икенселәр алда көтөлгән йәйге ялға уй-ниәттәр барлай. Ә сығарылыш уҡыусылары һәм уларҙың атай-әсәйҙәре яуаплы ла, тынғыһыҙ ҙа имтихандар осорона аяҡ баҫа. ...
СИЛА ЖИЗНИ - В ЛЮБВИ!Она очень теплый и светлый человек - наверное, потому, что родилась в февральскую стужу. Этот свет души она стремится раздать всем, поднять дух, призвать каждого любить и уважать свою жизнь. Известному не только у нас в республике, но и в России...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының апрель һанына күҙәтеү“Йәмле яҙ тормошобоҙға яңы һулыш алып килә, дәртләндерә, илһамландыра, ҡанатландыра. Йыл да ҡабатланып тороуына ҡарамаҫтан, беҙ уны һәр саҡ ашҡынып, ниндәйҙер мөғжизәгә ышанып көтәбеҙ. Тәбиғәттә тереклек тантана иткәндә күңелдәр ҙә наҙға,...
СИРАТТАҒЫ ЕҢЕҮСЕЛӘРҘЕ ҠОТЛАЙБЫҘ!25 апрелдә “Аҙна һайын бүләк” конкурсының сираттағы еңеүселәре асыҡланды. Был юлы журналыбыҙға 2016 йылдың 2-се ярты йыллығына яҙылыусылар араһында үткәрелгән лото-уйындың еңеүселәрен балалар билдәләне. Шулай итеп, сираттағы еңеүселәребеҙ: 1....
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 323
РАДИОЛОКАЦИЯ СТАНЦИЯҺЫ, р а д и о л о к а т о р, р а д а р, төрлө һауа объекттарын (сәптәрҙе) радиолокация алымдарын файҙаланып күҙәтеү (һауа арауығын контролдә тотоу, Һауа оборонаһы системаларының зенит ракеталарын табыу йәки тоҫҡау, йыһанда осоу аппараттарын эҙләү һәм уларға яҡынайыу һ.б.) ҡоролмаһы. Ер өҫтөндә, диңгеҙҙә, самолётта, юлдашта; әйләнеп торған, сканирлаған һәм хәрәкәт итмәгән антенна системалары булған; импульслы һәм өҙлөкһөҙ нурланышлы, когерентлы һәм когерент булмаған режимда; радиотулҡындарҙың төрлө диапазондарында эшләгән һ.б. төр Р.с. айырыла. Антенна системаһынан, тапшырғыстан (пассив һәм актив), радиоалғыстан һәм сигналдарҙы көсәйткән, үҙгәрткән һәм эшкәрткән диспетчерҙың мониторына еткергән аппараттарҙан тора. Төп характеристикалары: үлсәүҙәрҙең аныҡлығы, эшләү зонаһының алыҫлығы һәм макс. бейеклеге, йүнәлеш диаграммаһы, хәл итеү һәләте, күҙәтеү секторы һәм ваҡыты, координаталарҙы билдәләү аныҡлығы һ.б. 1962 й. Башҡортостанда Яңауыл ҡ. тәүге Р.с. (“Ромашка” трасса Һауа оборонаһы радиолокаторы), 1965 й. Өфө аэропортында — һауа арауығын контролдә тотоу һәм һауа караптары м‑н идара итеү, аэродром (ДРЛ‑7) һәм ултыртыу (ПРЛ‑4) өсөн Р.с. урынлаштырыла. 70—80‑се йй. “Сатурн”, “Меч” Р.с. төрлө модификациялары ҡулланыла. 1989 й. алып табыу алыҫлығы 120 км тиклем булған АОРЛ‑85 аэродром Р.с. (трасса радиолокаторының аналогы, ләкин бәләкәйерәк ҡеүәтле) эшләй, ул икенсел радиолокатор м‑н берлектә аэропорт эргәһендә һауа караптарының күтәрелеүе һәм төшөүе м‑н идара итә. 1992 й. башлап самолёт т‑да өҫтәмә мәғлүмәт (борт номерын, борттың бейеклеген, азимутын һәм алыҫлығын, пассажирҙар һанын, ҡалған яғыулыҡты) алыу өсөн “Корень‑АС” икенсел радиолокаторы ҡулланыла. 1994 й. метеорологик хәл т‑да мәғлүмәт йыйыу өсөн МРЛ‑5 метеорологик Р.с. урынлаштырыла. 2000 й. алып күҙәтеүсе 1РЛ‑39 һәм 1Л‑118 трасса Р.с. эшләй, улар самолёттарҙы 300 км радиуста күреү, ниндәй дәүләткә ҡарағанын һәм ҡайҙа булыуын билдәләү, маршрутын һәм расписание б‑са осоу ваҡытын контролдә тотоу, йәшенле зоналарҙы урап үтеү өсөн осоу йүнәлеше тиҙлеген үҙгәртеү т‑да тәҡдимдәр яһау, хәүефле осраҡта (двигатель эшләмәгәндә, йүнәлеште юғалтҡанда һ.б.) экипажға ярҙам күрһәтеү мөмкинлеген бирә. 2009 й. алып АОРЛ‑1АС аэродром локаторы эшләй.
И.И.Городецкий, Р.Ә.Ишморатов, Е.Н.Киселёв
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Төбәктә «Вимм-Билль-Данн» компанияһы продукцияһында табылған бешмә вирусы хаҡында мәғлүмәт — ялған
Төбәктә «Вимм-Билль-Данн» компанияһы продукцияһында табылған бешмә вирусы хаҡында мәғлүмәт — ялған Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 17 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Бөгөн социаль селтәрҙә һәм WhatsApp мобиль мессенджерында Башҡортостан халҡы «Вимм-Билль-Данн» компанияһының һөт ризыҡтарын һатып алыуҙы һәм ҡулланыуҙы тыйған хәбәрҙәр ала.
Атап әйткәндә, граждандар түбәндәге хәбәрҙәр менән бүлешә: «Роспотребнадзор» ҡатнашлығында кәңәшмә булды: «Вимм-Биль-Данн»дың һөт продукцияһында бешмә асыҡланған, 11 октябрҙән һуң етештерелгән продукция һатыуҙан алына һәм юҡ ителә. Компанияның брендтары: «Домик в деревне», «Агуша», «Иммунеле», «Ламбер» сыры, «Весёлый молочник», «Чудо», «Кубанская буренка». Һатып алмағыҙ!!! Бөтәһен дә сығарып ташлағыҙ!». Кешеләр ошондай йөкмәткеле текстарҙы яҡындарына ебәрә.
Ләкин, «Башинформ» агентлығына билдәле булыуынса, был бер ниндәй дәлилдәре булмаған ялған мәғлүмәт.
«Әлеге хәбәр дөрөҫлөккә тап килмәй. Термик эшкәртеү үткән малсылыҡ продукцияһы кешеләрҙең ғүмеренә һәм һаулығына хәүеф менән янамай. Һүҙ пастеризацияланған һәм ҡайнатылған һөт, шулай уҡ колбаса йәки бешкән ит хаҡында бара», — тип билдәләне «Роспотребнадзор»ҙың Башҡортостан идаралығының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Анастасия Кучимова.
Бешмә — малдар араһында таралған вируслы сир. Вирус ауыҙ ҡыуышлығының лайлалы тиресәһе һәм тиренең зарарланған урындары аша кеше организмына үтеп инә. Тән температураһы күтәрелә, баш һәм мускулдар ауырта, лайлалы тиресә шешә. Ауырыуҙы дауаларға мөмкин.
Бешмә ауырыуы Туймазы районында теркәлгәйне. 5 октябрҙән унда ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелде.


text:
- Подробности
- Просмотров: 328
КАРБАМИД ЫҪМАЛАЛАРЫ, күп нигеҙле кислоталар амидтарының ҡораулы полимерҙарға әүерелергә һәләтле альдегидтар м‑н поликонденсацияланыуының олигомер продукттары. Формальдегидтың мочевина һәм уның сығарылмалары — тиомочевина, меламин, дициандиамид м‑н конденсацияланыуынан синтезланыусы термоактив ыҫмалалар киң таралған. Башҡортостанда төп ҡулланыусылар — “Башмебель‑плюс” (Өфө), Ағиҙел ағас эшкәртеү комбинаты, Стәрлетамаҡ мебель комбинаты, Өфө фанер‑плита комбинаты, Өфө фанер комбинаты ағас‑ҡатлаулы, ағас‑юныcҡы материалдарын (ҡара: Ағас плита) һәм ағас конструкцияларҙы эшләгәндә конденсацияланған эретмәләрҙе алыу өсөн илдә сығарылған олигомер концентраттарын файҙалана. Өфө фанер‑плита комб‑тында үҙендә ҡулланыу өсөн К.ы. етештереүҙең технологик базаһы бар. Юғары концентрациялағы конденсацияланған әҙер эретмәләр ҙур күләмдә йылы, тауыш үткәрмәй торған “Изол” тибындағы ҡаты төҙөлөш материалдарын етештереү өсөн файҙаланыла. К.ы. күбеһенсә төрлө тулыландырыусылар (ағас оно, сульфит целлюлозаһы, асбест, тальк һ.б.) нигеҙендә преслау материалдарын, ҡатламлы пластиктар (ҡағыҙ, туҡыма, төрлө сүстәр нигеҙендә), ҡағыҙҙы һәм картонды нығытыу өсөн һеңдергес, ағас, фарфор, металл йәбештереү, ултырмаһын өсөн туҡыманы эшкәртеү елемдәре (ҡара: Полимер елемдәр) cығарғанда бәйләүестәр сифатында ҡулланылған һыуҙағы (конденсацияланған, тип әйтелеүсе) эретмәләр рәүешендә етештерәләр. Төрлө тулыландырыусылары булған илдә етештерелгән пресс‑онтаҡтар ҙур булмаған күләмдәрҙә Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһендә, “НИИД 50” ЯСЙ‑нда (Өфө) нефть‑газ комплексы, авиация, машиналар эшләү пр‑тиелары өсөн электроаппараттар деталдәре һәм приборҙар сығарыуҙа ҡулланыла. 20 б. 60‑сы йй. В.Д.Симонов инициативаһы б‑са К.ы. сығарыу технологияларын булдырыу б‑са тикшеренеүҙәр башлана. “Авангард” з‑дының ғилми‑тикшеренеү лаб. Ф.М.Ғәзизов етәкс. КФЖ, М‑60, М‑19‑62, МФ‑17 (етештереү ҡеүәте йылына 10 мең т) маркалы ыҫмалалар етештереүҙең конверсион технологиялары эшләнә һәм производствоға индерелә. 80‑се йй. һеңдергес К.ы. етештереү башлана. Респ. ш. уҡ К.ы. технологик практикаға индереү б‑са эштәр алып барыла. 70—80‑се йй. “БашНИПИнефть” ин‑тында (И.В.Легостаева, Д.А.Хисаева) К.ы. нигеҙендә полимерлы тампонаж эретмәләре рецептураһы әҙерләнә. 1995—96 йй. Нефтехимия һәм катализ ин‑тында (Ю.А.Сангалов) яңы үҫкән урман ҡоротҡостарына ҡаршы көрәшеү өсөн экологик таҙа препарат — КФО маркалы К.ы. һәм поливинил спирты һәм этилсиликат‑40 м‑н стабилләштерелгән поливинилацетат дисперсияһының һыуҙағы композицияһы уйлап табыла. Препаратты һынау Урман тәжрибә станцияһы (А.А.Мифтахов, Р.А.Түрйәнов) м‑н берлектә Ауырғазы һәм Өфө урман хужалыҡтарында үткәрелә, препараттың ебәк күбәләге һәм ҡарағай тамыры ҡандалаһына ҡаршы көрәштә (ҡара: Үҫемлектәрҙе биотехник һаҡлау ысулы) эффектив булыуы билдәләнә. 1998 й. БР Төҙөлөш комплексы ғилми‑тикшеренеү проект-конструкторлыҡ һәм производство ин‑тында (Ю.Ф.Драган) Аҙ күләмле химия продукттары һәм реактивтар ҒТИ (Сангалов) м‑н берлектә минерал‑мамыҡ плиталар өсөн КФО маркалы К.ы. һәм битум эмульсияһынан торған комплекслы бәйләүескә һынау үткәрелә (плиталар сығарғанда бәйләүесте ҡулланыу уларҙың һыуҙа бүртеүенән һаҡлай).
С.В.Колесов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 225
УСТИЛЯГО (Ustilago), торон бәшмәктәр заты. Яҡынса 350 төрө билдәле, киң таралған. Ҡыяҡлыларҙың облигат паразиттары. Мицелийы дикариотик, күҙәнәк‑ара. Базидиялары 4 күҙәнәкле, тынлыҡ хәлендәге споранан (телиоспоралар) үҫеп сыға. Телиоспоралары эре, ҡара төҫтә, сәнскеле, һирәгерәк шыма, диам. яҡынса 15 мкм, хужа үҫемлектәрҙең генератив йәки вегетатив ағзаларында үҫешә. Торон башлыса емшәндәрҙе, башаҡтарҙы, һеперткеләрҙе, сәкәндәрҙе, ш. уҡ һабаҡтарҙы, япраҡтарҙы, тамыр муйындарын зарарлай, уларҙы саң йәки ҡаты спора массаһына әйләндерә. Зарарланыу орлоҡтарҙың шытып сығыу, үҫемлектәрҙең башаҡланыуы һәм сәскә атыуы ваҡытында, ҡайһы берҙә бөтә вегетация осоронда барырға мөмкин. БР‑ҙа башлыса саң тороно — яҙғы бойҙайҙа, ҡаты япмалы — һолола, ҡаты таш — арпала һ.б. таралған. Кукуруздың ҡыуыҡлы тороно билдәле, ул диам. 1–20 см булған, телиоспоралар өлгөргәндә ярылыусан аҡһыл йәки алһыу төҫтәге мицелиаль плёнка м‑н ҡапланған шешмәктәр барлыҡҡа килтереп үҫемлекте зарарлай. У. төрҙәре (ашлыҡтыҡынан башҡа) болон ҡыяҡлыларына зыян килтерә. У. споралары м‑н зарарланған бесән мал өсөн зарарлы. Иген культураларының уңышын кәметә.
З.Е.Ҡылысова, С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 284
ПУТЯТИН Авраам (Абрам) Артемьевич [яҡынса 1706 (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1709) — 1769, Тверь губ. Ржевск өйәҙе], кенәз, дәүләт эшмәкәре. Тайный советник (1764), ген.-майор (1762). Сенатор (1768). 1756—63 йй. Ете йыллыҡ һуғышта ҡатнашыусы. Матем. һәм навигация фәндәре мәктәбен тамамлаған (Мәскәү, 1725). 1725 й. алып рус армияһында. 1758—60 йй. Ырымбур сик һыҙығының Орск дистанцияһы коменданты. 1764—68 йй. Ырымбур губернаторы. Сенатҡа йәшерен хәбәрендә төбәктә игенселекте үҫтереү өсөн һәм башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғына ҡаршы сығыш яһаған. Башҡорт ерҙәренең (ҡара: Аҫабалыҡ) күбеһен тартып алырға, уларҙы күпләп һатырға, жалованный грамотаһы булмау (архивтарҙа юғалыу йәки юғалтыу) сәбәпле, башҡорт ихтилалдарында (1735—40) ҡатнашыусыларҙың биләмәләрен мишәрҙәргә оброкһыҙ файҙаланыуға бирергә тәҡдим иткән. Ырымбур сик һыҙығын нығытыу сараларын күргән.
Ә.З.Әсфәндиәров
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Баш ҡалабыҙҙа Салауат Низаметдиновтың тыуған көнөндә уның “Ай тотолған төндә” операһын күрһәтәсәктәр. 3 мартта мәшһүр башҡорт композиторына 60 йәш тулыр ине.
Мостай Кәримдең трагедияһы буйынса бер йыл элек Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының музыкаль етәксеһе һәм баш дирижеры Артем Макаров тарафынан тергеҙелде. Спектаклдең ҡуйыусы-режиссеры – Рөстәм Ғәлиев. Тәңкәбикә ролен – Светлана Арғынбаева, Дәрүиште – Раил Кучуков, Зөбәржәтте – Аида Ғәбделхаҡова, Аҡъегетте – Владимир Орфеев, Шәфәҡте – Гөлнур Нарынбаева, Диуананы Илгиз Хәкимов башҡара.
Композиторҙың тыуыуына 60 йыл тулыу айҡанлы республикала башҡа саралар ҙа үтәсәк. Шуларҙың иң әһәмиәтлеһе – уның исемен йөрөткән Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжында музей асылыу. 10-11 мартта шулай уҡ Салауат Низаметдинов исемендәге асыҡ республика йәш вокалистар конкурсы уҙғарыла.


text:
Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылға әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияларын тапшырыу тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы.
Быйыл премияға “Ағиҙел” журналының бүлек мөхәррире, яҙыусы Салауат Әбүзәров, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының кафедра мөдире, композитор Ләйлә Исмәғилева менән Дәүләт Кремль һарайының “Кремль балеты” театры художество етәксеһе, баш балетмейстеры Андрей Петров, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты профессоры, рәссам Рифғәт Арыҫланов лайыҡ булды.


text:
Ихсанов Ғимат Сөләймән улы
Ихсанов Ғимат Сөләймән улы (1899—1956) — Бөрйән районының тәжрибәле һәм талантлы уҡытыусылары, мәғариф эшен оҫта, юғары кимәлдә ойоштороусылары сафында Ғимат Сөләймән улы Ихсанов башҡарған оло хеҙмәте менән үҙенә лайыҡлы, мәртәбәле урында айырылып тора. Ул — һәләтле педагог, Башҡорт АССР-ның мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғимат Сөләймән улы Ихсанов 1899 йылдың 1 июлендә Башҡортостандың Күгәрсен районы Ибрай ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә донъяға килә. Ул үҙ ауылы мәктәбен 1914 йылда тамамлап сыға. Биш йыллыҡ белем алған үҫмер 1914—1917 йылдарҙа кесе уҡытыусы булып эшләй, шунан мәктәп директоры итеп билдәләнә.
Октябрь революцияһынан һуң Ғимат Ихсанов яңы тормош төҙөүҙә әүҙем ҡатнаша, йәштәр менән эшләй. Юғары белем алырға өмөтләнгән егет 1920 йылдың көҙөндә институтҡа уҡырға ебәрелә, 1920/21 уҡыу йылында Ырымбур халыҡ мәғарифы институтында, 1921/22 уҡыу йылында Ташкент халыҡ мәғарифы институтында белем ала, бер аҙ Һырдарья өлкәһендә балалар уҡытҡас, Башҡортостанға ҡайта.
Йәш белгес Ғ. Ихсанов 1924 йылдың декабрендә хәҙерге Бөрйән районы Иҫке Монасип башланғыс мәктәбен асып, балаларҙы уҡыуға йәлеп итә. Ул терәк мәктәп булып таныла. 1924 йылда Иҫке Собханғолда ла мәктәп асыла, 1925 йылда Байназар, Байғаҙы, Ғәҙелгәрәй, Әтек мәктәптәре эш башлай. Уларҙың эшен ойоштороп ебәреүҙә Ғимат Сөләймән улының хеҙмәте ҙур. Ул айырыуса Иҫке Собханғол, Байназар ауылдарында яңы мәктәптәр асыуҙа яҡындан ҡатнаша, уҡытыусыларға программалар, дәреслектәр табып тарата, уҡытыу тәжрибәһе менән уртаҡлаша. 1928 йылдың сентябренән Ғимат Ихсанов Иҫке Собханғол башланғыс мәктәбендә эшләй, уны ла терәк мәктәп кимәленә күтәрә, уҡытыусыларҙы яңыса эшләргә өйрәтә.
1930 йылда Бөрйән кантоны төҙөлгәс, Ғимат Сөләймән улы Ихсанов кантон халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә, уҡытыусылар менән уҡытыу-тәрбиә эшен яйға һалыуҙа, наҙанлыҡты бөтөрөүҙә, балаларға башланғыс белем биреүҙе ойоштороуҙа ең һыҙғанып эшләй, мәҙәни-ағартыу сараларына йәлеп ителә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ғ. С. Ихсанов партияның Бөрйән район комитетында яуаплы вазифалар башҡара, тик 1948 йылда ғына яратҡан эшенә — балалар уҡытыуға ҡайта. Ул Иҫке Собханғол мәктәбендә тарих уҡыта, аҙаҡ директор итеп ҡуйыла. 1938 йылда уҡ төҙөлә башлаған ике ҡатлы мәктәп бинаһы һуғыштан һуң ғына һалынып бөтә, интернат та күп ауырлыҡтар менән сафҡа индерелә. Иҫке Собханғол мәктәбендә шунан һуң ғына уҡытыу-тәрбиә эше йәнләнә, коллективҡа йәш уҡытыусылар өҫтәлә.
Иҫке Собханғол урта мәктәбе директоры Ғимат Сөләймән улы Ихсанов һәр уҡытыусыны ижади хеҙмәткә рухландыра, уның нисек эшләүен, нисек йәшәүен яҡшы белә, барлыҡ уҡытыусыларға ла методик ярҙам ойоштора.
Уҡыусы йәштәргә ныҡлы белем биреү һәм тәрбиәләү эшендә 42 йыл хеҙмәт итеү осоронда Ғимат Сөләймән улы Ихсанов үҙен ысын уҡытыусы, талантлы педагог итеп күрһәтә, уҡытыусыларҙы алда торған мөһим бурыстарҙы уңышлы үтәүгә илһамландыра.
Уҡытыу-тәрбиә эшендә өлгәшкән уңыштары өсөн Ғимат Сөләймән улы Ихсановҡа 1941 йылда Башҡорт АССР-ның мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы тигән ҙур исем бирелә, төрлө йылдарҙа ул миҙалдар һәм Маҡтау грамоталары менән бүләкләнә.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- К. Я. Яйыҡбаев. Мәғрифәтсе мөғәллимдар, күренекле уҡытыусылар һәм мәғариф эшмәкәрҙәре.


text:
Кандидаттар халыҡ менән осрашты
Әлеге мәлдә киләһе ялда уҙасаҡ һайлауға әҙерлек эштәре бара. Муниципаль район Советына депутатлыҡҡа кандидаттар иһә үҙҙәре күрһәтелгән округтағы һайлаусылар менән осрашыуҙар үткәрә. Кандидаттар һайлаусыларҙы үҙҙәренең һайлау алды программаһы менән таныштырыу, халыҡты борсоған һорауҙарҙы өйрәнеү буйынса әүҙем эш алып бара.
Ошо көндәрҙә ҡаланың 3-сө мәктәбендә 1-се Үҙәк һайлау округы һайлаусылары үҙҙәренең кандидаттары менән осрашты. Осрашыуҙы ҡала биләмәһе башлығы И.Ә. Бураншин алып барҙы. Кандидаттар: Баймаҡ АТП-һы директоры И.Ф. Артыҡаев, шәхси эшҡыуар Р.М. Ғәйнуллин, “Баһадир” физкультура-һауыҡтырыу комплексы директоры И.Н. Сирусин халыҡ алдында сығыш яһаны, һайлау платформаһы менән таныштырҙы, һорауҙарға яуап бирҙе.
Һуңынан ҡала биләмәһе башлығы осрашыуға йыйылыусыларҙы әлеге көндәге проблемалар, башҡарылған эштәр, киләсәккә пландар менән таныштырҙы. Электорат йылытыу миҙгелен башлау кәрәклеге, ҡала юлдарын тәртиптә тотоу, иҫке һәм файҙаланылмаған электр бағаналарының хәүеф тыуҙырыуы, ҡайһы бер урамдарҙы һыу баҫыуы, балалар баҡсаһында урындар етешмәүе кеүек көнүҙәк мәсьәләләрҙе күтәрҙе.
Һайлауға әҙербеҙме?
Баймаҡ районы өсөнсө саҡырылыш муниципаль район Советына депутаттар һайлауға һанаулы ғына көндәр ҡалды. Урындарҙа һайлауға әҙерлек кимәле нисек? Әлеге мәлдә участка һайлау комиссиялары ни менән шөғөлләнә?
Р.Т. Ибраһимова, Калинин ауылы, 1054-се һайлау участкаһы, участка һайлау комиссияһы рәйесе урынбаҫары:– Һайлауға әҙерлек яҡшы бара. Беҙҙең округ буйынса теркәлгән кандидаттар тураһындағы мәғлүмәттәр эленде. “Һайлаусы мөйөшө”ндә лә һайлаусылар өсөн бөтә мәғлүмәттәр бар. Әлеге ваҡытта һайлаусылар исемлеге буйынса эшләйбеҙ. Исемлек буйынса 227 һайлаусы иҫәпләнә. 15 граждан өйҙә һайлау тураһында ғариза бирҙе. Ике йәш кеше тәүге тапҡыр һайлауҙа ҡатнашасаҡ. Ошо көндәрҙә барыһына ла саҡырыу ҡағыҙҙары таратыласаҡ. Агитаторҙар, информаторҙар үҙҙәренә йөкмәтелгән бурысты яуаплылыҡ тойоп башҡара. Һайлау участкаһында дежурлыҡ ойошторолған, проблемалар юҡ.
Һайлау көнөндә волейбол буйынса ярыш үтәсәк, мәктәп уҡыусылары концерт номерҙары менән сығыш яһаясаҡ, шулай уҡ магазин эшләйәсәк.
И.М. Иванова, Крепостной Йылайыр ауылы, 1011-се һайлау участкаһы, участка һайлау комиссияһы рәйесе:– Әҙерлек кимәле яҡшы ғына. Һайлау участкаһы закон талаптарына ярашлы биҙәлде. Тейешле мәғлүмәттәр бар. Хәҙерге мәлдә һайлаусылар менән эш алып барыла, исемлек аныҡлана. Беҙҙә бөтәһе 95 һайлаусы иҫәпләнә, шуларҙың дүртәүһе өйөндә һайлаясаҡ. Үлмәҫов Вадим һәм Әхмәтова Фәнүзә һайлауҙа тәүге тапҡыр ҡатнашып, үҙҙәренең гражданлыҡ бурысын үтәйәсәк. Иң оло һайлаусыбыҙ – 1924 йылғы Шатова Анастасия Михайловна. Әйткәндәй, тәүге тапҡыр һайлаусыларҙы һәм һайлауға иң беренселәрҙән булып килеүселәрҙе иҫтәлекле бүләктәр көтә.
14 октябрҙә һайлауҙа ҡатнашыусылар өсөн шахмат, шашка ярыштары, сәй табыны ойошторасаҡбыҙ. Мәктәп балалары тарафынан бәләкәй концерт әҙерләнә.
Сәлимә Кейекбирҙина.


text:
Эх, ғүмер аҡҡан һыу кеүек бит ул, шаулап-гөрләп аға ла аға. Әле ҡасан ғына уҡыусылар яҙғы каникулға сыҡҡайны, күҙ асып йомғансы үтте лә китте. Хәҙер ялдың иң шәбе, оҙоно, күңеллеһе көтә. Әммә һәр берегеҙҙең алдында быйылғы уҡыу йылын матур итеп тамамлау бурысы тора. Кемдәр имтихандарға әҙерләнә, уларға уңыштар теләйек, Хоҙай һеҙгә тел асҡыстары бирһен.
Ә хәҙер тапҡырҙар йәнә бәйгегә сыға. «Мәҙәк һүрәт – тапҡыр яуап» рубрикаһы гәзиттең 13-сө һанында донъя күргәйне. Ундағы фотоға ҡарата уҡыусыларыбыҙ шиғри яуаптар яҙып ебәргән. Иғтибарға лайыҡтарын уҡып ҡарайыҡ әле. Был юлы күберәк әсәйҙәргә мәҙхиә әйтелгән. Иң беренселәрҙән булып йәш хәбәрсебеҙ Динара Ғәлләмованың хатын уҡып китәйек:
Бөгөн беҙгә ҡунаҡ килгән,
Әсәй бер ҙә бушамай.
Ҡарап тороп, йәлләп киттем,
Ярҙам итмәйсә булмай.
Вәт, шә-әп ҡыҙ, әсәйҙе һәр ваҡыт шулай яратып, ярҙам итеп торорға кәрәк.
Туймазы ҡалаһының 6-сы мәктәбендә белем биреүсе Гөлмирә Бикбулатова апайығыҙ ҙа ҡалышмаған:
Күнәктәрем ҙур булһа ла,
Үҙем әле бәләкәй,
Әсәйемә һыу килтерәм,
Эшһеҙ йөрөү килешмәй.
Бөрйән районы Килдеғол ауылынан Илсур Билаловтың дүрт юллығына күҙ һалайыҡ:
Ҡулдарымда ике күнәк,
Ҡар һыуына барамын.
Артта ҡалды өләсәйем,
Уны көтөп торамын.
Был егет өләсәһенә гел шулай ярҙамлаша, күрәһең. Юлды белеп бөткән, алдан йөрөй.
Күгәрсен районының Мораҡ башҡорт гимназияһында белем алыусы Айһылыу Кинйәбаеваның шиғри юлдарын иң уңышлыһы тип таптыҡ. Һеҙ нисек уйлайһығыҙ?
Әсәйемә булышам,
Көн дә һыу ҙа ташышам.
Бәләкәй булһам да мин,
Ҙур үҫергә тырышам.
Биҙрәләрем үҙемдәй,
Тәүәккәллек күҙемдә.
Ауыр булһа ла, тырышам,
Егет торор һүҙендә!
Ҡәҙерле уҡыусылар! Һеҙгә бәйгелә ҡатнашҡанығыҙ өсөн ҙур рәхмәт. Бәйләнештәрҙе өҙмәйек, артабан да шулай хәбәрләшеп йәшәйек! Тағы ла яңы фотоһүрәт тәҡдим итәбеҙ. Кемдән иң-иң тапҡыр яуап килер икән?!
Дилара АРСАЕВА.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостан – Рәсәйҙә тауар балы етештереү буйынса беренсе»
Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостан – Рәсәйҙә тауар балы етештереү буйынса беренсе» Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостан тауар балы етештереү буйынса Рәсәй төбәктәре араһында беренсе урынды биләй. Ошо хаҡта республика Башлығы Рөстәм Хәмитов 2021 йылда умартасылыҡ буйынса XLVII «Апимондия» халыҡ-ара конгресына әҙерлек һәм уҙғарыу мәсьәләләре буйынса кәңәшмәлә хәбәр итте.
Республикала 350 мең бал ҡорто күсе иҫәпләнә, йыл һайын 5-6 мең тонна тауар балы етештерелә, тип билдәләне төбәк етәксеһе. Ул илебеҙҙә етештерелгән бөтә тауар балының һигеҙ проценты, Башҡортостандың Волга буйы федераль округындағы өлөшө 23 процент тәшкил итә.
- Беҙҙә бик ҙур баллы биләмәләр бар – йүкә, ҙур-ҙур ауыл хужалығы культуралары майҙандары, ҡоро үҙәндәр. Был байлыҡтар менән мөмкин тиклем күп итеп файҙаланырға, умартасылыҡтарҙы киңәйтеү, алған балды ихтыяжлы аҙыҡ-түлек баҙарына эшкәртеү, уның конкуренция һәләтлеген арттырыу өсөн шарттар, мөмкинлектәр булдырырға кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов.
http://www.bashinform.ru/news/1211647-rustem-khamitov-bashkortostan-pervyy-v-rossii-po-proizvodstvu-tovarnogo-myeda/


text:
Баҡалы районында, бөтә илдәге кеүек, көҙгө хеҙмәткә саҡырыу осоро ойошҡан бара.
Тәүге көндө үк хәрби комиссариатҡа утыҙҙан ашыу егет килгән. Шуныһы һөйөнөслө, йәштәр гражданлыҡ бурысын үтәүгә яуаплы ҡарай, армияла хеҙмәт итеү теләге ҙур. Уларҙың араһында спортсыларҙы ла, студенттарҙы ла күрергә мөмкин. Урта махус һәм юғары белемле йәштәрҙең контракт нигеҙендә, льготалар һәм эш хаҡы алып, ике йыл хеҙмәт итеү мөмкинлеге бар. Хәрби комиссарҙың әйтеүенсә, егеттәр Калининградтан Алыҫ Көнсығышҡа тиклем төрлө ғәскәрҙәрҙә хеҙмәт итә ала, урын һайлағанда буласаҡ һалдаттарҙың теләге лә иҫәпкә алынасаҡ.


text:
«Башҡортостан гүзәле-2017» матурлыҡ конкурсы: ҡыҙҙар сәхнәгә ир-егеттәр менән сығаФото: автор
«Башҡортостан гүзәле-2017» матурлыҡ конкурсы: ҡыҙҙар сәхнәгә ир-егеттәр менән сыға
«Башҡортостан гүзәле-2017» матурлыҡ конкурсы: ҡыҙҙар сәхнәгә ир-егеттәр менән сығаФото: автор
ӨФӨ, 2017 йыл, 14 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә «Башҡортостан гүзәле» матурлыҡ конкурсында һәр ҡыҙ сәхнәгә ир туғаны — атаһы, ағаһы (ҡустыһы) йәки тормош иптәше менән сыға. Тажға дәғүә иткән 14 һылыуҡай араһында кейәүҙәге ҡатын-ҡыҙҙар ҙа бар. Уларҙың йәше — 16-нан 26 йәшкә тиклем.
«Башҡортостан гүзәле» бөтә халыҡ матурлыҡ һәм йолалар бәйгеһенең финалы 19 декабрҙә Конгресс-холда уҙа. Ҡатнашыусыларҙың социаль хәле, параметрҙары әһәмиәткә эйә түгел.
«Был моделдәр конкурсы түгел, ҡыҙҙарҙың сибәрлеге уның оҙонлоғо менән баһаланмай», — тип белдерҙе матбуғат конференцияһында конкурсты ойоштороусы Айгөл Үтәгәнова.
Төп критерийҙар иҫәбендә — сәхнә һөйкөмлөлөгө һәм аҡыл, башҡорт йәки татар телен белеү. Ҡыҙҙарҙың интеллектын асыуға йүнәлтелгән этаптарҙың береһе «ваҡыт видеокапсулаһы» тип атала. Һәр ҡатнашыусы киләсәк быуындарҙың ҡыҙҙарына мөрәжәғәт яҙған. Сибәркәйҙәр үҙҙәренең һомғоллоғон күрһәтеү өсөн хореограф, «Һылыуҡай» бәйгеһендә ҡатнашҡан Әлиә Әбдрәшитова етәкселегендә «Томбойоҡ» тигән башҡорт бейеүен һәм пластика элементтары менән актер этюдтары әҙерләй.
«Ҡыҙҙар үҙҙәрен сәхнәлә матур итеп тоторға өйрәнә, тәжрибә туплай, таныша, яңы дуҫтар таба. Конкурстан һуң тормошта ла хеҙмәттәшлек итә алған әҙер команда сығарыла. Төп маҡсатыбыҙ — ҡыҙҙарҙы тәрбиәләү һәм йәштәрҙе берләштереү. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәтенең концепцияһы — «ҡатын-ҡыҙ — милләт әсәһе», илдең киләсәге ышаныслы ҡулдарҙа булһын өсөн», — тип билдәләй жюри рәйесе Гөлнур Ҡолһарина. Уның составында шулай уҡ Башҡортостан юлдаш телеканалы директоры Шамил Ишемйәров, конкурс бағыусылары һәм партнерҙары вәкилдәре бар.
Приз фонды ярты миллион һум тәшкил итә. Еңеүсе төп приз — аҡ шәшке тун һәм гәүһәр муйынсаҡ, шулай уҡ 2018 йылда «Рәсәй королеваһы International» конкурсының финалында ҡатнашыу өсөн сертификат менән бүләкләнә. Барлыҡ ҡатнашыусыларға ла бүләктәр — «килен бирнәһе», матурлыҡ салондарына сертификаттар, милли биҙәүестәр, косметика, сувенирҙар тапшырыу ҡаралған. Интернетта ла ҡатнашыусылар өсөн тауыш биреү бара, еңеүсегә тамашасылар һөйөүе призы тапшырыла.
Конкурстың финалы гала-шоу форматында уҙғарыла. Байрамға махсус рәүештә популяр эстрада йырсыһы Лилиә Букеева килә. Яңы йыл алды шоуы тамашасылары өсөн бүләктәр уйнатыла.
«Башҡортостан гүзәле» бөтә халыҡ матурлыҡ һәм йолалар бәйгеһе Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы, «Берҙәм Рәсәй»ҙең төбәк бүлексәһе, Башҡорт-ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте булышлығында ойошторола. Конкурстың маҡсаты — милли телдәрҙе һаҡлау һәм үҫтереү, халыҡ йолаларын пропагандалау, быуаттар буйына Башҡортостан ерендә берҙәм йәшәгән ике туғандаш халыҡтың йәштәр аудиторияһы араһында дуҫлыҡты һәм татыулыҡты нығытыу. «Башҡортостан гүзәле» бөтә халыҡ матурлыҡ һәм йолалар конкурсын йыл һайын үткәреү күҙаллана.
http://www.bashinform.ru/news/1092437-konkurs-krasoty-bashkortostan-guzele-2017-na-stsenu-devushki-vyydut-s-muzhchinami-/


text:
2009 CB1000R Хонда – рәхәт һынауҙы тыйған юл: Һеҙ яҡшы һатып алмай, Хонда! Honda өсөн реквизиттар иң яҡшы төҙөү өсөн фильм ужасов, улар эшләй. Автор төп кредит биреү һәм беҙ-транс-мотоцикл менән йыһазландырылған/скутер кеүек транспорттар төҙөлөшө, уларҙың иң ябай булырға тейеш береһе-өсөн-транспорт сараларына йөрөү ҙә етмәй двухколесный. Әммә, намыҫлы, Хонда, һин йәшереп буламы ни беҙ? Һоҡланыулы фекерҙәре, уҙған йылдан һуң ул европа н индереүгә ҡаршы cb1000r. . Ысынлыкта, велосипедтарҙа яланғас cbr1000rr был 2008 йыл нигеҙендә икенсе урынды биләй. ...
Honda мотоцикл менән алты автомобилдәрҙең цилиндр rc166 1960 йыл Honda ентекле н RC166 250/6. Гран-при революция башынан үткән ярыш 1960 йыл. А.-Хонда тиҙ цилиндр бергә килде . Honda тикшереү өсөн һылтанма буйынса күсеп. rc166 түбән тауыш шестицилиндровый плюс чудик. Бер тауыштан был татлы велосипедта. Мин ишетеп, бер йыл уртаһына тиклем огайо. Ебәреү. Шп-һында булды. ле-ман велосипедтар етештереү плюс. Хонда бортты ҡабул алты күтәрелде-уның көс менән тормошҡа цилиндр DOHC. Пробежать Хонда ...
Был хаҡта һеҙ нисек уйлайһығыҙ видео? Zsotyesz87: эксклюзив на курорт szóljon:Д izaky2011: шулай уҡ, минең кеүек атаһы велосипедта! Камила йхон Олива : Амиго паиса эстас программа үҙ QE? миэ sertgent: шуға күрә еңеүселәр р6 bediang80: һеҙҙе йәки һеҙҙең был двигатель тел шартлатып?? Fr3shChriS13: окна, мин уйлауымса, эшләрбеҙ ямаха има Р6. 2006 башлана ҡорос він: Велосипедта мин шулай изге насар урод, танк минең был машина эшләү оҡшай.. Лев мот: пут. Комо segurar мано ВК эсс consegui монстр 280 Кара!!мэу сонь pbmax: Велосипедта иҫ киткес тауыш. Джон бабла: bullshat ...
2005 Техник Характеристикаһы Хонда Силвервинг Стим . 2005 Хонда Көмөш ҡанат-ике пассажир-универсал скутер, ул китерелә ике вариация., база моделе АБС көмөш һәм Көмөш ҡанат ҡанат. База моделе һәм ҡара төҫтәр титановый күренә, ә ҡара төҫ уңай моделе. двухцветный abs/көмөш һәм титан/көмөш. Прибор панелдәре биреүҙең төп функциялары кеүек сәфәре одометр , сәғәт кимәлдә иҫкәртеү һәм яғыулыҡ. Ике моделе араһындағы мөһим айырмаһы шунда: берҙән, был моделен тәҡдим abs ...
Хонда Репсол История [ шымартыу ] . 1995 команда инә. 3 составында Микән һыбайлы менән Духан. Алекс Ито һәм Хонда Crivillé Шиничи прокатиться на NSR500. Икенсе тапҡыр рәттән донъя чемпионатында еңеү яулаған Аргентина Духэн микән.. бер миҙгелдә ете раса еңеү менән ярыш аҙағына ҡалдыра., Алекс Crivillé дүртенсе миҙгелен тамамлай 1 ярыштарында еңеүселәр, дөйөм алғанда, шул уҡ ваҡытта ито шиничи бишенсе тамамлай.. Дүрт һыҙатлы-һыбайлы тиклем дауам итә. 1997 Майкл Духан. Алекс Окада һәм Crivillé Тадаюки ...
День6 Күҙәтеү Dream Артҡы Шкаф Кенд "Комфорт" Ши/ 26 йылдар 1.95 Ике стенаны менән обод, Боковина с ЧПУ , Иретмәләр Кассета Шимано А. Переключатель/Шимано Артҡы Алтус 21 тиҙлек Срам Шифтер mrx булып комп+ Фривить Шимано Көн Элек 6 Заказ эшләнә Ҡойолған впрыск – поясница менән пакет һәм интеграцияланған Яҡынса Ауырлығы 35 34 51 Базаһындағы Тәгәрмәсле" Ауырлығы Буйынса Сикләүҙәр 250 фунт Һыбайлы Күләме 5'4" – 6'3" Примерный Һыбайлы Күләме 4'8" – 5'7" Примерный Күк Төҫ Кобальтовый, Бордовый Металлик Күп минең көн. ...
Honda иғлан 250сс Яңы компанияһының V-образлы велосипедта, Втр. 250сс ҡайһы бер деталдәр яңы хонда үҙе белдереүенсә, v-образлы башланғыс кимәлдә велосипедта, Втр., беҙ күп тапҡыр ишетеп тип өс хәреф нисек яңғырай, кереткәнсе. Бутап? Бер аҙ буталсыҡ һине онотмай, уҡырға пресс-релиз түбән. Беҙ табырбыҙ, үҙебеҙҙең ашҡаҙан ауыр , ғариза менән, нисек һәйбәт сифатлы яңы түңгәккә өсөн бөтә компоненттарын һәм сулпы vtr ҡабул сглаживать-көн прокатиться. , шулай булыуға ҡарамаҫтан, нимә булһа ла, беҙ ...
Бәй электр мотоциклда (Б Е М) Яңыртыу 8/12 Бөгөн велосипедта йөрөй, эшкә, проблемаларға ҡарамаҫтан аккумулятор . Аккумулятор пакетын һатыу элита власҡа ҡарары менән мин lifepo 72в . Компьютеры һәм уның өсөн һәр күҙәнәк датчиктар менән, улар һүрәтләгән темп, көсөргәнеш, һауыт. Был яңыртыу оло булырға тейеш. Әммә, Мин батареяһы менән эшләргә тура килде һәм мин яңы корпусы ну иң яҡшы иретеп йәбештереүсе, тимәк, оҙаҡ. Һуң, нисек мин быны эшләй ала, һәм барыһы крючковатый. Мин компьютер шартлатып ...
Рф үҙәк банк күҙәтеү Хонда 150р , тест прокатиться Теги буйынса "рф үҙәк банкы" күҙҙәре мотлаҡ түгел, һәм был велосипед спорты. Шул саҡта, рф үҙәк банк сабый ниндәй персонаждар, Рф үҙәк банк спорт 150р? Беҙ нисектер күрмәй менән Хонда 250р. cbr., “Үҙәк банк” теги күҙҙәре исеме мотлаҡ түгел, һәм был велосипед спорты. Шул саҡта, рф үҙәк банк сабый ниндәй персонаждар, Рф үҙәк банк спорт 150р? Был беҙҙең тәүге сәфәремде тиҙ күҙ алдына. Һуң да түгел, проявлять үжәтлек кеүек оҙаҡ ҡарап һәм рф үҙәк банкы 150р, күрәһең, клон 250. Y-образлы фара, ...
2006 HONDA VFR800 КОМПАНИЯҺЫ ПЕРЕХВАТЧИК – #x0024;7650 (Төньяҡ-Денвер) Беҙ бөтә яҡын һәм яҡын яҙы. идеаль өсөн ваҡыт эсендә мотоцикл яңы аяҡ ташлау! Был әйберҙе һайлау өсөн оптималь булып ПВП. һәм шулай килеп сығыр кеүек, Бер мин һатыусы булып! Сөнки, мин һеҙ үҙ хеҙмәтегеҙ менән аҡса эшләй бирә. мотоцикл алмаштырылған, зауыҡ менән эшләне ул. бер нисә модификацияһы , шулай уҡ ышаныслы, рок кеүек, ғәҙәти. Был икенсе 6-сы быуын беләм мин ПВП, ...
2КОМПАНИЯ МОТОЦИКЛДА КҮҘӘТЕҮ WD Төп ике ҙур төркөмгә бүлергә мөмкин: ике тәгәрмәсле мотоциклда; сынйыр менәндә шул ярҙамында йәки механик вал, һәм шул, кем ҡуллана, гидравлик ...
Был бүлек әле
- Өйҙә
- 2013 Бергмэн Сузуки 400 Иң Яҡшы Яңы Мотоцикл
- ГП классик ҡорос #63: 2005 PulpMX сузука RM250
- GSResources. – Мин Документ Стат – Ҡан системаһының был зарядка Праймер
- Беҙ третировать: Сузука СФВ 650 Гладиус – бәләкәй чудик (фото, видео) Mosaicsallthewa…
- Йәшел технологиялар яғыулыҡ элементтары эшләүсе самокат Бергмэн Сузуки – CNET яңылыҡтар
- 2006 Ниндзя ҡаршы СВ650 650р Сузука – Мотоцикл АҠШ-ТЫҢ
- 2007 Спайкер F8 клавиша-VII двигателе цилиндрҙарына һәм һигеҙ, шулай уҡ BatuCars
- 2008 Б. Сузуки-Кинг тикшереү!
- Водитель уҡыу НЗ – 0800 LRN2RD – Мотоциклда йөрөргә өйрәнә, Төп Операциялары…
Фогарти Яңы С4, классикаһы сикһеҙлеген, был ғәжәйеп карьераһында дүрт тапҡыр чемпионы һәм яһаҡ wsbk . Велосипед һөйөүселәр өсөн иң иҫ киткес взыскательный. Дәүләт-оф-арт ...
Был бүлек әле
- Тәүге тәьҫораттар: Дукатить Монстр 696, Монстр 1100, Спорт SportClassic …
- 2014 Дукатить 1199 Шаффхаузен ‘ Әгәр һеҙ һорарға тейеш, Һеҙ мөмкин түгел…
- Дукатить 10981198 ҡайтанан супербайк
- Филиппин diavel дукатить Крузер башланы. – Новости
- OneWheelDrive.Net Компо Ахмаҡлығы Иң – Дукатить Multistrada Сайты 620 ҡаршы…
- Дукатить 916 – велосипедта, легенда – Биттәр 2 – Үҙенсәлектәре – Visordown
- Дукатить Суперспорт
- Мотоциклда, страховка, г дукатить
- БМВ МЕНӘН 1000 Ҡаршы һум. Кавасаки ZX-10r менән ҡаршы. Дукатить 1198 2011 Сағыштырыу Циттербак …
- 2006 Ҡамыр түгел Классиктарының спортсы Спорт gt1000 Журнал юлдар дукатить
Кавасаки ниндзя 650р 2012 Һиндостан хаҡ. – Спецификацияһы Автор яңы индерелгән бөтә Баджадж 2012 Кавасаки ниндзя супербайк баҫма уҙған аҙнала 650р . Король һеҙҙең өсөн мәғлүмәт ...
Был бүлек әле
- 2009 Вояжер Вулкан Кавасаки 1700 Комментарий – Һуңғы Мотоспорт
- 2010 Кавасаки мула составы һәм тәҡдим teryx
- З Кавасаки: З Кавасаки 1000 З Кавасаки 400
- 2007 З Кавасаки 750 мотоцикл күҙәтеү @ Максималь тиҙлек
- 2008 Кавасаки Конкур 14 Туристик Спорт Мотоциклда – Туп-тулы күҙәтеү…
- Кавасаки Вулканы 1500 - Бродяга : Код (Код)
- Ниндзя zx kawasaki яғыулыҡ насостарына сиктәрендәге тикшереү-ehow 6р сайты
- 1998 Кавасаки ZX-7Р *башлығы токарь* ZX7
- Хонда CB500F, Кавасаки ЕР-YAMAHA 6н йәки н xj6: ниндәй велосипед һайлау А2? Велосипедта Табип
- Кавасаки z1 z900 етәкселеге һәм һатып алырға мөмкин буласаҡ. – webBikeWorld


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Январь 2018 года » Страница 2
Ҡыҙҙар яратҡан “Любизар”
Новости / Мәҙәниәт // 27-01-2018, 07:00
2000 йылдар башында, Эске эштәр министрлығы мәктәбендә белем алыусы өс егет дуҫлашып китә. Уларҙы уртаҡ ҡыҙыҡһыныу – музыка берләштерә. “Каруанһарай”, “Дәрүиш”, “Рух” төркөмдәренең йырҙарын тыңлап буй еткергән егеттәр бер көндө үҙҙәре лә сәхнәлә сығыш яһау тураһында уйлай башлай. Тап шул мәлдә 9 Май – Бөйөк Еңеү байрамы алдынан “Я люблю тебя, Россия!” фестивале иғлан ителә. Ике Руслан һәм Рәшит “Порт-Артур” һәм “Любизники -любизар” йырҙарын башҡарырға тейеш була. Тик алып барыусылар яңылышып, уларҙы “Любизар” төркөмө тип иғлан итә. Был 2002 йылдың яҙ айы була. “Йүкә телефон” шәп эшләй, хәрби кейемдәрҙә, гитара уйнап башҡортса йырлаған төркөм тураһындағы хәбәр йәшен тиҙлегендә бөтә республикаға тарала. Егеттәр исемен үҙгәртеп тормай, “Любизар” булып ҡала....
Баланы нисек ауырытмаҫҡа?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 27-01-2018, 06:30
“Ҡош юлы” балаларҙы көтә!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 26-01-2018, 15:00
“Ҡош юлы” республика гитарала уйнап йырлаусылар бәйгеһе хаҡында ишеткәнегеҙ барҙыр, моғайын. Ә бына “Ҡош юлы. Балалар” тигәненең яңы ҡанат ҡағыуы – күптәр өсөн яңылыҡ. “Тамыр” балалар каналы менән берлектә ойошторолған проект 15 февралгә саҡлы 17 йәшкә тиклемге үҫмерҙәрҙе әүҙем ҡатнашырға саҡыра! Йәш дуҫтарыбыҙ үҙҙәрен түбәндәге өлкәләрҙә, тәғәйен әйткәндә, гитарала уйнап йырлау һәм шиғриәт бәйгеһендә һынап ҡарай ала. Йәғни әгәр ҙә һин йәки һинең танышың, дуҫың, ҡустың йәки һеңлең, ҡыҙың йәки улың гитара ҡылдарын сиртеп моңланырға, йә булмаһа, уй-хистәрен шиғырға һалырға ярата икән, тимәк, “Ҡош юлы” һеҙҙе көтә! Тулы мәғлүмәт – “Бәйләнештә” селтәрендәге бәйгенең рәсми төркөмөндә....
Азалия МЫРҘАҒӘЛИНА
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 26-01-2018, 10:04
Ишембай районының йәмле Һәләүек йылғаһы буйында урынлашҡан Биксән ауылында тыуып үҫкәнмен.
Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһының башҡорт филологияһы факультетын тамамлағандан һуң, әле Ямал-Ненец автономиялы округының Губкинский ҡалаһында йәшәйем. Һөнәрем – балалар баҡсаһында тәрбиәсе. Эшем яуаплы, бар күңелемде һалып башҡарам. Буш ваҡытымда китап уҡырға яратам. Тыуған еремә булған һағыныу хистәрен әҙәби әҫәрҙәр уҡыу менән баҫам.
Хыялым – донъя гиҙеп, илдәр күреп сәйәхәт итеү, тормоштоң ҡәҙерен белеп, йәмен күреп, бәхетле, парлы йәшәү.
...
Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһының башҡорт филологияһы факультетын тамамлағандан һуң, әле Ямал-Ненец автономиялы округының Губкинский ҡалаһында йәшәйем. Һөнәрем – балалар баҡсаһында тәрбиәсе. Эшем яуаплы, бар күңелемде һалып башҡарам. Буш ваҡытымда китап уҡырға яратам. Тыуған еремә булған һағыныу хистәрен әҙәби әҫәрҙәр уҡыу менән баҫам.
Хыялым – донъя гиҙеп, илдәр күреп сәйәхәт итеү, тормоштоң ҡәҙерен белеп, йәмен күреп, бәхетле, парлы йәшәү.
...
Йүтәлдән нисек ҡотолорға?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 26-01-2018, 08:00
- 2 ҡалаҡ иҙелгән һарымһаҡҡа 100 грамм аҡ май ҡушып болғатығыҙ. Ошо май менән төнгөлөккә аяҡ табандарығыҙҙы майлағыҙ, ойоҡбаш кейегеҙ. Был дауа тиҙ арала ярҙам итә.
- Бер тигеҙ өлөштә ҡырғыстан үткәрелгән һуған, алма һәм бал алып, бергә бутағыҙ. Көнөнә 3 тапҡыр 1-әр ҡалаҡ ҡабул итегеҙ. Алма ҡабығын эҫе һыуҙа төнәтеп, шуны эсегеҙ.
...
- Бер тигеҙ өлөштә ҡырғыстан үткәрелгән һуған, алма һәм бал алып, бергә бутағыҙ. Көнөнә 3 тапҡыр 1-әр ҡалаҡ ҡабул итегеҙ. Алма ҡабығын эҫе һыуҙа төнәтеп, шуны эсегеҙ.
...
Үәт, ҡыҙыҡ! (19.01.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 26-01-2018, 08:00
Матбуғат конференцияһы бара. Президент һәм юғары етәкселәр ҡатнашлығында етешһеҙлектәрҙе тикшерәләр. Кемделер әрләйҙәр, нимәгәлер зарланалар. Залдан бер журналист һорау бирә.
– Һеҙ «Балыҡ башынан серей» тигән мәҡәлгә нисек ҡарайһығыҙ?
Президент залға күҙ йүгертеп йылмайып ҡуя.
– Балыҡ, ысынлап та, башынан серей. Ләкин уны ҡойроғонан таҙарта башлайҙар…
...
Ил етәксеһе өсөн Башҡортостан әһәмиәтле республика
Новости / Сәйәсәт // 25-01-2018, 12:12
Ошо аҙнала Рәсәй Президенты Владимир Путин Башҡортостанға килеп ҡайтты.
Дәүләт башлығы «Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» йәмғиәтендә булды. Унда оборона-сәнәғәт комплексы ойошмаларының гражданлыҡ тәғәйенләнешендәге юғары технологик продукция етештереүҙе киңәйтеү һәм яңы төрҙәрҙе үҙләштереү мәсьәләләре буйынса кәңәшмә уҙҙы....
Рәсәй студенттарын байрамдары менән!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 25-01-2018, 10:13
Владимир Путин Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин менән осрашты
Новости / Сәйәсәт // 25-01-2018, 10:00
Владимир Путин Рөстәм Хәмитов менән осрашты
Новости / Сәйәсәт // 25-01-2018, 09:52
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 360
ӨФӨ ПРОВИНЦИЯҺЫ, 1719 й. (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1712—15 йй.) ойошторола. Провинцияға Өфө өйәҙе терр‑ялары инә. Төньяҡ‑көнбайышта һәм төньяҡта — Ҡазан өйәҙе, төньяҡ‑көнсығышта — Себер губ., көньяҡ‑көнсығышта һәм көньяҡта — ҡаҙаҡ йөҙҙәре, көньяҡ‑көнбайышта Әстерхан губ. м‑н сиктәш була. Адм. үҙәге — Өфө. Ҡазан губернаһы составында була, 1728 й. алып махсус статуслы үҙ аллы терр‑я (Сенатҡа туранан‑тура буйһона), 1744 й. — Ырымбур губернаһы составында. Өфө провинцияһы воеводаһы, 1740—44 йй. вице‑губернатор идара итә. Урындағы дәүләт власы органдары: Өфө провинция канцелярияһы (составына камерир, рентмейстер, провиантмейстер, земство комиссарҙары, обер‑ландрихтер һәм ландрихтерҙар ингән), рекрут эштәре канцелярияһы, провиантмейстер контораһы, Өфө ҡала магистраты һ.б. органдар. 1727 й. башлап провинция канцелярияһы ҡарамағында городовойҙар (өйәҙ), Бөрө, Минзәлә, Уҫы, Йәлдәк ҡәлғәһе, Красноуфимск ҡәлғәһе, Нуғайбәк ҡәлғәһе, Табын ҡәлғәһе воеводалары була. 1737 й. Ө.п. Урал аръяғы өлөшө — Исәт провинцияһына, 1744 й. көньяҡ өлөшө Ырымбур провинцияһына ҡушыла. 1781 й. Ө.п. бөтөрөлә, уның терр‑ялары Бөрө өйәҙе, Бәләбәй өйәҙе, Верхнеурал өйәҙе, Красноуфимск өйәҙе, Минзәлә өйәҙе, Өфө наместниклығының Өфө өйәҙе, Стәрлетамаҡ өйәҙе, Ырымбур өйәҙе, Уҫы өйәҙе составына инә.
Р.Ғ.Буканова
Тәрж. М.Х.Хужин
Картала: Өфө провинцияһы (18 б. уртаһы)


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Страница 10
Бәхетле бул тимәгән...
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 17-03-2018, 07:00
– Һеҙҙе һыуыҡта йөрөтөп ҡуйҙым инде борсоп, – тип ҡаршыланы мине Гөлйөҙөм апай*.
– Бер ҙә борсомайһығыҙ, эшем шул бит, – тип йылмайҙым.
Ысынын әйткәндә, телефон аша һөйләшкәндән һуң, тауышынан уны мөшкөлөрәк хәлдәлер тип күҙәүелләгәйнем. Үҙе лә бит, өс тапҡыр инсульт кисерҙем, шуға һөйләшеүем насарыраҡ, тип ҡат-ҡат иҫкәртте. Ә әле ҡаршымда тип-тигеҙ тештәрен ялтыратып йылмайып, ҡупшы ғына ханым баҫып тора. Һөйләшеүе лә, ашыҡмаһа, тулҡынланмаһа, һин дә мин. Һөйкөмлө хужабикәнең өйө лә ипле, таҙа, зауыҡлы – бында ауырыу кеше йәшәй тип башыңа ла индермәҫһең.
– Йөрәк сирле булып тыуғанмын, әммә бер кем дә минең һаулығымды хәстәрләмәгән, уның ҡайғыһы ла булмағандыр инде, – тип йылмая, ә күҙҙәрендә – һағыш. – Ғаиләлә ныҡ күмәк үҫтек, мин – туғыҙынсы бала. Атай яман һуғышты. Беҙҙе урамға ҡыуып сығара ла, ишекте элмәккә элеп, әсәйҙе туҡмай торғайны. Әсәйемдең бер һау ере булманы бит ул. Башындағы ороһо йоҙроҡ хәтлем ине, атай эскән һайын уны башы менән стенаға төйгәндән һуң шулай тороп ҡалғайны. Әсәйем ауырлы саҡта ла йәлләп ҡарап тормағандыр. Бәлки, миңә ауырлы йөрөгәнендә атайым уны туҡмаһа, шул ҡорһаҡта саҡта уҡ ҡурҡыуҙан йөрәгем ҡалтырап, сиргә һабышҡанмындыр ҙа, кем белә... Миңә табиптар бала табырға ла тыйғайны, әммә кейәүгә сыҡҡас, барыбер бәпәйләнем. Әлдә, тыйыуҙарына ҡарамай, тапҡанмын, тим. Ҡыҙыбыҙ – беҙҙең ҡыуанысыбыҙ, йыуанысыбыҙ. Ләкин әле үҙем тураһында һөйләргә түгел, ә апайым хаҡында бәйән итергә теләйем, кемдер ғибрәт алыр, кемдер – фәһем......
Йондоҙнамә (12-18 март)
Махсус бит // 12-03-2018, 11:39
Торналар ҡайтыр ҙа...
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 10-03-2018, 07:00
... Ишек алдында йөрөйөм, ҡура мәшәҡәттәре менән. «Торыйыҡ-торыйыҡ» тигән үҙәк өҙгөс ауаздар һиҫкәндерҙе. Күккә баҡтым: унда, ҙур ғына өсмөйөш яһап, торналар оса. Ауыл өҫтөнән әйләнделәр ҙә көньяҡ тарафтарға юл алдылар. Беренсе октябрь көнө ине был. Күңелде сәйер бер моңһоулыҡ биләп алды. Тамаҡҡа тығылған әскелтем төйөрҙө саҡ йотоп, хушығыҙ,торналар, имен-һау ҡабат әйләнеп ҡайтығыҙ, тип бышылданым. Бөйөк Рәсүл Ғамзатовтың «Торналар» шиғыры иҫкә килде. Уйға уй бәйләнеп, мин дә, юҡ, яу ҡырында ятып ҡалған батырҙарҙы түгел, ә ғәҙәти тыныс тормош юлында яҡты донъя менән хушлашҡан дуҫтарҙы, таныштарҙы хәтерләнем. Улар араһында Әбйәлилдең генә түгел, Башҡортостандың күген яҡтыртырҙай һәләтле, әммә яҙған шиғыр-хикәйәләрен китап итеп күрергә өлгөрмәгән Рәшит Гәрәев, Мөхәммәт Моратов, Булат Әйүпов хаҡындағы иҫтәлек йәнде ҡыйып үтте. Вил ағай Ишмырҙин менән Булат ағай Мөлөков ҡына тәүге йыйынтыҡтарын ҡулға алды, буғай. Үкенесле, шул тиклем үкенесле уларҙың арала булмауы. Һәр ваҡыт башҡорт әҙәбиәтендә ынйы булып балҡырҙай талант эйәһе ине улар. Бөгөн мин шуларҙың өсәүһе хаҡында һөйләргә теләйем.
Вил ағай Ишмырҙин менән күпмелер ваҡыт Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында бергә уҡыныҡ, унан «Осҡон» – «Искра» район гәзите редакцияһында бергә эшләргә тура килде. Бөтә булмышы менән шағир ине Вил ағай. Өлгөргән шағир. Тик, үкенескә күрә, замана сире ҡағылып өлгөргәйне. Имен генә эшләп йөрөй, күңелгә ятышлы мәҡәләләр яҙа һәм берҙән-бер көн килеп ысҡына. Яҙмышы ла ҡатмарлы, яҡын кешеләре лә ҡалмағайны. Серҙәрен миңә һөйләр ине. Сибәр бер ҡыҙға үлеп ғашиҡ булғайны ул....
Йондоҙнамә (5-11 март)
Махсус бит // 5-03-2018, 09:42
Сират – ҡыуаныс-шатлыҡтарға
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 3-03-2018, 07:00
Мәрйәм* гел дә яҡшы кәйефтә. Һәр хәлдә шылтыратҡан һайын уның йылмайып-көлөп кенә һөйләшкәнен тояһың. Әйтерһең дә, еңел, рәхәт йәшәгән, һис бер проблемаһыҙ кеше. Ҡайғырып-бошоноп ултырырға ваҡытым юҡ, ти шул үҙе лә. Ә тормошон яҡындан белеүселәр уның яҙмыш тарафынан бихисап ҡағылып-һуғылғанын, ҡайғы һурпаһын етерлек һемергәнен яҡшы белә. Оптимислығына хайран ҡалырһың, тип һоҡланыуҙарын йәшермәйҙәр....
Тағы авария. Тағы автобус…
Махсус бит / Проблема // 2-03-2018, 10:57
Ергә етди ҡараш кәрәк
Махсус бит / Проблема // 27-02-2018, 09:38
Йондоҙнамә (26 февраль - 4 март)
Махсус бит // 26-02-2018, 13:28
«Пенсияла ла тик ятырға йыйынмайым»
Махсус бит // 26-02-2018, 11:07
Нефтекама дәүләт филармонияһы директоры Рәйес Исмәғилев биш урында етәксе вазифаһын лайыҡлы тартты
Ошо көндәрҙә иң яҡын дуҫтарымдың береһе Рәйес Абдрахман улы Исмәғилевҡа 65 йәш тула. Ул – Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, оҫта ойоштороусы, эҙләнеүсән, тынғыһыҙ етәксе, әүҙем йәмәғәтсе, тоғро иптәш. Йәштәре 60-ты уҙған, һәр нәмәгә, һәр осраҡҡа үҙ ҡарашы, үҙ фекере булған ике уҙамандың сираттағы осрашыуындағы ихлас һөйләшеүҙе гәзит уҡыусыларға тәҡдим итәм....
Йылыға йылан да эйәләшә, тиҙәр
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 25-02-2018, 06:30
йәки Әхирәтеңдең бәхетен урлап, бәхетле булмаҫһың
– Ҡатын-ҡыҙ араһындағы дуҫлыҡҡа ышанмайым.
Бына һиңә иҫке ауыҙҙан яңы һүҙ. Донъя яңылыҡтарын барлап, тегеһенең-быныһының “һөйәктәрен йыуып”, майлы ҡоймаҡ менән сөкөрләшә-сөкөрләшә сәй эсеп ултырғанда, Нилә әхирәтемдең кинәт шундай хәбәр ярып һалыуынан күҙ алдым ҡараңғыланғандай булды. Эсемдә нимәлер өҙөлгәндәй тойолдо. Ниләне күптән белһәм дә, ныҡлап өс йыл элек аралаша башланыҡ. Эскерһеҙ, алсаҡ ҡатын. Һәр фекерен төплө уйлап, дәлилдәр килтереп һөйләргә ярата. Ике юғары белемле, белмәгән әйбере юҡ. Китаптарҙы күп уҡый. Берәй хәбәр һөйләй башлаһа, сәғәттәр буйы ауыҙыңды асып тыңлайһың. Унан йәшерен серем юҡ, шатлығын да, проблемаларымды ла тәү сиратта әхирәтем менән бүлешәм. Бөгөн килеп яҡын күргән кешемдең күҙен дә йоммай “тулкһыҙ” хәбәр һөйләп ултырыуына йәнем көйҙө. Мин уны әхирәткә һанап йөрөгән булам бит әле. Ауыҙыма тыңҡыслап тултырған тәмле ҡоймаҡты төйөлә-төйөлә саҡ сәйнәп йотоп ебәргәс, аптыраулы ҡарашымды уға төбәйем. Ситтән ҡарағанда ҡиәфәтем шул тиклем ирмәк күренгәндер инде, Нилә “пырх” итеп көлөп ебәрҙе, хатта уртлаған сәйе сәсрәп китте....
[/aviable]


text:
Элеонора Ульрика Датская
Элеонора Ульрика Датская (дан. Ulrika Eleonora af Danmark; 11 сентябрь, 1656, Копенгаген — 26 июль, 1693, Стокгольм) — король Карл XII ҡатыны булараҡ Швецияның королева-консорты.
Йөкмәткеһе
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ульрика король Фредерик III һәм уның ҡатыны София Амалия Брауншвейг-Люнебургсаяныңҙың ҡыҙы. 1675 йылда уның менән Швеция короле Карл XII йәрәшә. Дания-швед һуғышы барышында уны сәйәси сәбәптәр арҡаһында никахтан баш тартырға һәм һәм Изге Рим империяһы императоры Леопольд I менән йәрәштерегә уйлайҙар, әммә ул Карл менән йәрәшеүҙе өҙөүҙән баш тарта. Булаһы тыуған илендә ул яҡшы репутацияға лайыҡ була, һуғыш ваҡытында ул швед әсирҙәренә ҡарата изгелек күрһәтә: уларҙы бөтә кәрәкле нәмәләр менән тәьмин итеү өсөн бөтә затлы әйберҙәрен, шул иҫәптән никах балдағын да һала.
Карлға 1680 йылдың 6 майында кейәүгә сыға. Уларҙың ете балаһы була, шуларҙың тик өсәүһе генә бәлиғ булыу йәшенә етә:
- София Гедвига (1681—1708), аҙаҡ герцогиня Гольштейн-Готторпская
- Карл (1682—1718), 1697 йылдан алып 1718 йылға тиклем Швеция короле
- Густав (1683—1685)
- Ульрих (1684—1685)
- Фредерик (1685—1685)
- Карл Густав (1686—1687)
- Элеонора Ульрика (1688—1741), 1718 йылдан алып 1720 тиклем Швеция королеваһы
Королева[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Элеонора Ульрика тураһында замандаштары мәрхәмәтле һәм матур королева тигән фекерҙә була. Үҙ ара дошман булған ике ил араһында тыныслыҡҡа өмөттөң кәүҙәләнеше булараҡ, ул швед халҡының хуплауына лайыҡ була.
Легенда буйынса, уның ире бер ҡасан да ҡатынына хыянат итмәй, ул ваҡыт өсөн был һирәк күренеш була. Үлем түшәгендә ятҡанда ул әсәһенә, ҡатыны вафат булғандан алып, бәхетле булмағанлығы тураһында әйтә. Шуға ҡарамаҫтан, уның тураһында хистәрендә тотанаҡлы кеше кеүек һөйләйҙәр, бынан тыш ғүмере буйына ул әсәһе, Гедвига Элеонора Гольштейн-Готторпская йоғонтоһо аҫтында була, ә ул хакимлыҡ иткән королева позицияһын килененә бирмәй..
Ул ваҡытта Дания һәм Швеция араһындағы мөнәсәбәттәр һуғыш арҡаһында насар була, Гедвига Элеонора (парламент һымаҡ уҡ) улының дат принцессаһына өйләнеүен хуп күрмәй. Күрәһең, уларға ярарға тырышып һәм Элеонора Ульрика уға йоғонто яһай алмағанлығын күрһәтеп, король уны Минең ҡатыным тип, ә әсәһен — Королева тип атай. Сит илселәре, был турала белеп, король ғаиләһе ағзаларына үҙҙәренең хөрмәтен күрһәткәндә, беренсе сиратта Гедвига Элеонораға, ә һуңынан инде Элеонора Ульрикаға визит яһайҙар.
Элеонора Ульриканың ғаилә тормошо һиҙелерлек яҡшыра. Уның өсөн иң бәхетле мәл булып туғандары — һеңлеһе Амалия Фредерика һәм кейәүе Кристиан Альбрехт Гольштейн-Готторпскийға барыуҙары, һәм шулай уҡ балалары һәм ире менән бергә Стокгольмдан алыҫ түгел Карлберг һарайында ял итеүе була. Ул унда һынлы сәнғәт менән шөғөлләнә, театр һәм бейеүҙәр менән ҡыҙыҡһына, һарай яны ҡатындары менән бергә пьеса ҡуйылышында ҡатнаша. Уның һәүәҫкәр сығыштарында дворяндар араһынан апалы-һеңлеле Кенигсмарктар, Аврора һәм Амалия Вильгельмина, ә фрейлиналар араһынан апалы-һеңлеле Де ла Гардилар, йырсы Эбба Мария һәм шағирә Иоганна Элеонора була.
Шулай ҙа, ул иренә сәйәси йоғонто яһауға ирешергә маташа. Швед тажының милегенә ерҙәрҙе ҡайтарып биреү дәүерендә (күбеһе королева Кристина тарафынан әле дворяндарға йомарт бүләк ителгән булған), Элеонора Ульрика хөкүмәт тарафынан мөлкәттәре тартып алынған кешеләр исеменән сығыш яһарға маташа, әммә король уға дәүләт сәйәсәтендә кәңәштәренә ҡарата өйләнмәгәнен әйтә. Ул шулай ҙа иң ныҡ ауыр хәлдә булғандарға үҙенең бюджетынан аҡса бүлеп, йәшерен ярҙам итә.
Бынан тыш ул хәйриә эше менән әүҙем шөғөлләнә:етемдәр һәм тол ҡалағандар өсөн бик күп приюттар, эш йорттары һәм ниндәйҙер һөнәргә өйрәткән ярлылар өсөн мәктәптәр булдырыу уның исеме менән бәйле. Иң билдәле шундай типтағы проекттар Drottninghuset (Королева йорто), Стокгольмдағы толдар өсөн торлаҡтар, Карлбергта ҡыҙҙар өсөн шпалер туҡыуға өйрәтеү мәктәбе була. Үҙ аҡсаһын тотоноп, Ульрика Элеонора мохтаждарға: инвлид һалдаттарға, уларҙың ғаиләләренә, шулай уҡ протестантлыҡҡа күскән йәһүдтәргә, католиктарға һәм мосолмандарға (бигерәк тә ҡатын-ҡыҙҙарға) — күп ярҙам күрһәтә.
Үлеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1690 йылда король Карл, әгәр улы бәлиғ булмағанға тиклем үҙе үлеп ҡалған осраҡта, Элеонора Ульриканы ихтимал булған регент тип атай. Әммә Элеонораның һаулығы йыш балалар табыуы арҡаһында ҡаҡшай, һәм өс йылдан һуң, 1692-93 й.й. вафат була. Тик ул үлгәс кенә, король уны королева тип атай.
Уның вафаты тураһында легенда бар. Риүәйәт буйынса, ул ваҡытта, королева Карлберг һарайында үлергә ятҡан ваҡытта, уның яратҡан фрейлинаһы графиня Мария Елизавета Стенбок та, Стокгольмда ауырып ята. Элеонора Ульрика үлгән төндә, графиня Стенбок Карлбергҡа килә һәм мәрхүмә ятҡан бүлмәгә инә. Офицерҙарҙың береһе, йоҙаҡ тишегенән ҡарап, королева менән графиняның тәҙрә эргәһендә һөйләшеп ултырғанын күрә. Ул быны күреп, ныҡ тетрәнә, хатта ҡан юткерә башлай. Шул мәлдә графиня һәм ул ултырып килгән экипаж юҡҡа сыға. Тикшереүҙәр үткәргәс, асыҡлана, ныҡ ауырып ятҡан графиня үҙенең өйөндә булған, ҡаланы ташлап китмәгән. Офицер мейеһенә ҡан һауыуҙан үлә, ә графиня саҡ ҡына һуңыраҡ вафат була. Король бының тураһында телгә алмаҫҡа бойороҡ бирә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Herman Lindqvist (2006). Historien om alla Sveriges drottningar. Norstedts Förlag. ISBN 91-1-301524-9.
- Lindqvist, Herman. Storhet och fall. Sweden: Bokförlaget Pan, 2000 (1997). Vol 4 of Historien om Sverige. 10 vols. 1992—2002. ISBN 91-7263-092-2.
- «Ulrika Eleonora». vol 13 of Bra böckers lexikon. (ed. Jan-Öjvind Swahn). 25 vols.Bokförlaget Bra Böcker AB, 1986. (швед.)
Lindqvist, Herman. Och fall Storhet. Sweden: Pan Bokförlaget, 2000 (1997). 4 om Sverige Historien of Vol. 10 vols. 1992—2002. ISBN 91-7263-092-2. (швед.)
- Carl Grimberg: Svenska Folkets underbara öden IV. 1660—1707 (The wonderful destinys of the Swedish people).
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Anteckningar om svenska qvinnor (швед.). Архивировано 11 мая 2012 года.


text:
Аҙан
Аҙан(ғәр. أَذَان – иғлан итеү, саҡырыу) мосолмандар өсөн фарыз һаналған биш ваҡыт намаҙҙың һәр ҡайһыһының башланыу ваҡытын белдереү. Аҙанды мөәзин (ғәр. مؤذن) – аҙан әйтеүсе әйтә. Ҡатын-ҡыҙҙар аҙан әйтмәй. Аҙан ҡысҡырып, һуҙып әйтелә.
Аҙандың әйтелеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аллааһһү әкбәр - 4 тапҡыр
Әшһәдү әл-ләә иләәһә иллаллааааһ - 2 тапҡыр
Әшһәдү әннә Мүхәммәдәр - рәсүлүл лаааһ - 2 тапҡыр
Хәййә ғәләс саләәәһ - 2 тапҡыр
Хәййә ғәләл - фәләәәх - 2 тапҡыр
Аллааһу әкбәр - 2 тапҡыр
Ләә иләәһә илләллаааһ - 1 тапҡыр
Иртәнге намаҙға саҡырғанда, Хәййә ғәләл фәләәәх тигәндән һуң, Әс саләәтү хәйрум минән нәүм тип 2 тапҡыр әйтеп өҫтәргә кәрәк.
Аҙанды ишеткәс, әйтелгән һүҙҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҙанды ишеткән кеше, Хәййә ғәләс саләһ тигәнгә тиклем, аҙан һүҙҙәрен үҙ алдына йәки эстән генә мөәзин артынан ҡабатлап барырға тейеш. Хәййә ғәләл - фәләх тигәс, Ләә хәүлә үә ләә ҡуүәәтә илләәәһ, - тип әйтер кәрәк.
Аҙан доғаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аллаһүммә раббә һәәҙиһид - дәғүәтит - тәәммәти үәс -саләәтил - ҡаааимәһ. Әәти Мүхәммәдәнил - үәсииләтә үәл - фадыыләтә үәд -дәражәтәл - ғәәлийәтәр - раафиғаһ. Үәбғәҫһү мәҡаамән - мәхмүүдәнил - ләҙии үәғәттәһ. Үәрзүҡүнәә шәфәәғәтәһү йәүмәл - ҡыйәәмәһ. Иннәкә ләә түхлифүл мииғәдд.


text:
- Подробности
- Просмотров: 235
ТӨБӘКТЕ ҺАУАНАН ФОТОҒА ТӨШӨРӨҮ, осоу аппараттарынан ер өҫтөн фотоға төшөрөү. Масштабы (ҙур һәм бәләкәй масштаблы), геодезия (планлы, перспективалы, майҙанлы, маршрутлы) һәм спектраль (аҡлы‑ҡаралы, төҫлө, күп зоналы, спектраль зоналы, инфраҡыҙыл) характеристикалары б‑са айырыла. Алынған аэрофотоһүрәттәрҙең шифры сиселә: төшөрөлгән объекттар билдәләнә, сифат һәм һан яғынан баһа бирелә, һөҙөмтәләр графика, цифр һәм текст формаһында иҫәпкә алына. Т.һ.ф.т. һөҙөмтәләре геодезияла (топографик карталар төҙөү), геологияла (файҙалы ҡаҙылмалар эҙләү, ер өҫтөнөң төҙөлөшөн һәм составын өйрәнеү), ер төҙөлөшө б‑са эштәрҙә ерҙе инвентаризациялау, ер кадастрын төҙөү), экологик мониторинг үткәреү һ.б. өсөн ҡулланыла. 1934—55 йй. БАССР‑ҙа Т.һ.ф.т. “Аэрогеология” берекмәһе тарафынан алып барыла. 80‑се йй. Башҡортостан терр‑яһының ҙур (1:10000) һәм бәләкәй (1:40000) масштаблы фотоһүрәттәре эшләнә. Т.һ.ф.т. м‑н БР‑ҙа “Уралаэрогеодезия” ААЙ (Екатеринбург ҡ.), респ. көньяғында “Урта Волга аэрогеодезия предприятиеһы” ФДУП (Һамар ҡ.) шөғөлләнә. 90‑сы йй. алып район үҙәктәренең 1:2000 масштаблы топографик пландары эшләнә; төрлө масштаблы топографик карталар яңыртыла. Т.һ.ф.т. материалдары “Башкиргеология” ААЙ‑нда, “Геопроект” ЯСЙ‑нда, Йәшәйеш хәүефһеҙлеге институтында, “Рослесинфорг” ФДУП‑ында, БР б‑са Федераль дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография хеҙмәте идаралығында һ.б. файҙаланыла. Шулай уҡ ҡара: Йыһандан фотоға төшөрөү.
В.И.Барышников, В.Г.Меркун, В.П.Непочатых
Тәрж. И.М.Япаров


text:
Башҡортостанда күп балалы әсәләргә бер тапҡыр бирелә торған түләү арттырыла
Башҡортостанда күп балалы әсәләргә бер тапҡыр бирелә торған түләү арттырыла Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
2019 йылдың 1 ғинуарынан Башҡортостан Республикаһының «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнгән күп балалы әсәләргә бер тапҡыр бирелә торған матди ярҙамдың күләме 17 241 һум тәшкил итә.
Республика Башлығы Рөстәм Хәмитовтың тейешле указы 21 сентябрҙә рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған.
Әле күп балалы әсәләргә ошондай түләү күләме 16 950 һум тәшкил итә.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, республикала 46 меңгә яҡын күп балалы ғаилә йәшәй. Шуларҙан 7,7 мең әсә «Әсәлек даны» миҙалына лайыҡ булған. Был награда, «Ата-әсә ҡаһарманлығы» миҙалы кеүек үк, 20 йылдан кәм булмаған хеҙмәт (страховка) стажына эйә ҡатын-ҡыҙҙарға хеҙмәт ветераны исемен алырға хоҡуҡ бирә.
Башҡортостанда «Әсәлек даны» миҙалы 1998 йылда булдырылған. Награда аҡсалата премия менән бергә биш һәм унан да күберәк бала тәрбиәләгән ҡатын-ҡыҙҙарға тапшырыла.
http://www.bashinform.ru/news/1214469-v-bashkirii-uvelichitsya-edinovremennaya-materialnaya-pomoshch-mnogodetnym-materyam/


text:
- Подробности
- Просмотров: 532
ЙӘШЕЛСӘ КУЛЬТУРАЛАРЫ, йәшелсә алыу өсөн үҫтерелгән культуралы үҫемлектәр төркөмө. Яҡынса 120 төрө билдәле. Й.к. япраҡлыларға (кәбеҫтә, салат, укроп, шпинат, япраҡлы петрушка һ.б.), емешлеләргә (баклажан, борос, борсаҡ, ҡабаҡ, ҡыяр, патиссон, ташҡабаҡ, томат, фасоль һ.б.), һуғанбашлыларға (һарымһаҡ, һуған), тамыраҙыҡтарға (аш сөгөлдөрө, кишер, пастернак, петрушка, редис, сельдерей, торма, шалҡан һ.б.) бүленә. Й.к. ш. уҡ бәшмәктәр, иртә өлгөргән картуф һәм шәкәрле кукуруз инә. Й.к. күбеһе астра һымаҡтар (артишок, салат, эстрагон), ҡарабойҙай һымаҡтар (иреүән, ҡуҙғалаҡ), ҡыяҡлылар (шәкәрле кукуруз), әүернә һымаҡтар (кәбеҫтә, редис, шалҡан һ.б.), алабута һымаҡтар (аш сөгөлдөрө, шпинат һ.б.), һуған һымаҡтар (башлы һуған, һарымһаҡ), ҡуҙаҡлылар (борсаҡ, ҡара борсаҡ, фасоль), эт ҡарағаты һымаҡтар (баклажан, борос, томат һ.б.), сатыр һымаҡтар (кишер, петрушка, сельдерей һ.б.), ҡабаҡ һымаҡтар (ҡабаҡ, ҡыяр, патиссон, ташҡабаҡ һ.б.) ғаиләһенә ҡарай. Үҫеү ваҡытына ҡарап Й.к. бер йыллыҡтарға — баклажан, борсаҡ, ҡарбуз һ.б.; ике йыллыҡтарға — кәбеҫтә (сәскәле һәм пекин кәбеҫтәһенән башҡа), татлы һуған, тамыраҙыҡтар (редистан башҡа) һ.б.; күп йыллыҡтарға — иреүән, керән, ҡуҙғалаҡ һ.б. — бүленә. Барлыҡ күп йыллыҡ Й.к. ҡышлыҡлы; бер йыллыҡ япраҡлылар, борсаҡ, кәбеҫтә, ҡара борсаҡ, тамыраҙыҡтар — һыуыҡҡа, баклажан, ҡарбуз, ҡауын эҫегә сыҙамлы; борос, кукуруз, ҡыяр, ташҡабаҡ, томат — йылы яратыусы Й.к. Йәшелсәләр — төп витаминдар сығанағы, уларҙың составында аҡһымдар, майҙар һәм углеводтар бар. Керән, петрушка, торма, укроп, һарымһаҡ, һуған составында фитонцидтар бар. Башҡортостанда Й.к. башлыса Октябрьский, Өфө, Салауат, Стәрлетамаҡ, Туймазы ҡҡ. яны хужалыҡтарында үҫтерәләр. Респ. Й.к. сәсеү майҙаны яҡынса 16 мең га тәшкил итә (2010). Шулай уҡ ҡара: Йәшелсәселек.
Әҙәб.: Мансурова Л.И., Латыпова Л.Х. Выращивание овощных культур в Башкирии. Уфа, 1976. Мансурова Л.И. Лук репчатый в Башкирии. Уфа, 1988; шул уҡ. Овощи: Ранний урожай. М., 2006.
Л.И.Мансурова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 335
НЕФТЬ ҺӘМ ГАЗ ЯТҠЫЛЫҠТАРЫ ҺЫУЫ, продуктив горизонттарҙа нефть һәм газ м‑н бергә булған ер аҫты һыуҙары. Тәбиғи составы б‑са башлыса хлорид‑кальцийлы, һирәгерәк гидрокарбонат‑натрийлы, сульфатһыҙ йәки сульфаты аҙ булған һыуҙар. Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын үҙләштергәндә ҡатлам баҫымын тотоу өсөн төрлө агенттарҙы (һыу, газ һ.б.) ҡулланыу һөҙөмтәһендә Н.һ.г.я.һ. тәбиғи химик составы ныҡ ҡына үҙгәреүе мөмкин. Төрлө минераллашыу һәм метаморфизм дәрәжәһе хас (метаморфизмдың төп күрһәткестәре — Na/Cl һәм Ca/Mg коэф., Ca %‑экв., беренсе тоҙлолоҡ — S1, бром миҡдары һ.б.). Н.һ.г.я.һ. өҫкө, аҫҡы һәм ҡатлам ятыштары бүленә. Нефтле һәм газлы ҡатламдарҙа ятыуына бәйле сик буйы һыуҙары — ятыштың контур аръяғында, табанлыҡ һыуҙары — ятыш аҫтында, аралыҡ һыуҙары — продуктив ҡатламдар араһында — айырыла. Ҡатлам энергияһының билдәләнеүе б‑са сик буйы һыуҙары баҫымлы (актив), аҙ баҫымлы һәм баҫымһыҙ (актив түгел) булыуы мөмкин. Н.һ.г.я.һ. тикшеренеү һөҙөмтәләре терр‑яның нефтле һәм газлы булыу перспективаларын баһалауҙа ҡулланыла. Ҡайһы бер осраҡта Н.һ.г.я.һ. аммоний, бор, бром, иод һ.б. химик элементтар алыу өсөн сығарыла. БР‑ҙың Н.һ.г.я.һ. башлыса хлорид-кальций тибындағы тоҙло һыуҙан тора. Минераллашыу 150—300 г/л араһында тирбәлә; өҫтөнлөк иткән катион составлы компоненттар булып кальций, натрий һәм магний иондары, анион составлы — хлоридтар, сульфаттар һәм гидрокарбонаттар тора; ш. уҡ бром (300—2100 мг/л), бор һәм аммоний (200— 500 мг/л тиклем), калий (700—2200 мг/л), иод (5—50 мг/л), стронций, цезий, рубидий, литий, германий һ.б. иондар осрай. Составында көкөртлө водород бар: таш күмер ултырмаларында 450 мг/л тиклем һәм аҫҡы пермь ҡатламдарында 3000 мг/л тиклем. Н.һ.г.я.һ. характерлы үҙенсәлеге — азот‑углеводород һәм углеводород газдарының эретмәһе булыуы. БР‑ҙың нефть һәм газ ятҡылыҡтарында быраулап асылған һәм өйрәнелгән ултырма япма һәм нигеҙҙең өҫкө өлөшө тоҡомдарының киҫелеше (2100 м тиклем тәрәнлектә) көңгөр ярусының галоген тоҡомдарынан һәм девондың балсыҡлы‑карбонатлы ҡын-доманик ултырмаларынан торған һыуға сыҙамлы ҡатламдар м‑н 3 гидрогеол. ҡатҡа (аҫҡы, урта һәм өҫкө) бүленә. Аҫҡы ҡаттағы һыуҙар рифей һәм венд комплекстарына, урта һәм өҫкө девондың терриген ултырмаларына тура килә, юғары метаморфизм дәрәжәһе хас (Na/Cl коэф. 0,7, Ca/Mg коэф. 2, Ca 12—25%‑экв., бром 1000—3000 мг/л, 65% S1 һәм түбән сульфатлы). Урта ҡаттағы һыуҙар өҫкө девон‑турней карбонатлы комплексына, аҫҡы карбон терриген комплексына, аҡа‑башҡорт, верея, кашира‑гжель һәм әселе‑көңгөр карбонатлы комплекстарына тура килә; түбән метаморфизм дәрәжәһе хас (Na/Cl коэф. 0,7—0,9, Ca/Mg коэф. 2, Ca 8%‑экв., бром 300—500 мг/л, 70—95% S1, юғары сульфатлы һәм карбонатлы ҡатламдарҙа көкөртлө водород булыуы). Урыны м‑н хлорид-магний тибындағы һыу таралған. Өҫкө ҡат — көңгөр өҫтө ҡатламындағы сульфат‑натрий һәм гидрокарбонат-натрий составлы (2—3 г/л тиклем) сөсө һәм аҙ минераллы һыу м‑н актив алмашыныу зонаһы.
Әҙәб.: О з о л и н Б.В. Башкирское Приуралье //Гидрогеология Волго‑Уральской нефтегазоносной области. М., 1967.
Н.П.Егорова
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Билдәле булыуынса, ноябрь айының һуңғы йәкшәмбеһе Әсәйҙәр көнө тип иғлан ителгән. Рәсәйҙә был көн 1998 йылдан башлап билдәләнә.
Хәҙерге заман ритмында кешеләр һәр ваҡыт ҡайҙалыр ашыға: иртән тороп эшкә, эшкә тиклем бәләкәс балаларҙы балалар баҡсаһына, юл ыңғайы ҙурыраҡтарын мәктәпкә ҡалдырып китергә, эш буйынса командировкалар, документтар, ҡағыҙҙар, ултырыштар, кәңәшмәләр, семинарҙар, вебинарҙар... Хәҙерге заман кешеһенә ваҡыт етмәй, һәр кемдең ваҡыты иҫәпле. Һәм ошо заман ритмы хөкөмөнә эләгеп, беҙ был тормошта ысынлап та мөһим булған әйберҙәр тураһында онотабыҙ – яҡындарыбыҙға иғтибар бүлеп еткермәйбеҙ. Һөҙөмтәлә яҡындарыбыҙға – туғандарыбыҙға, ата-әсәйҙәребеҙгә – иң мөһим һүҙҙәр әйтелмәй ҡала. Ул да булһа ғәфү үтенеү һәм рәхмәт һүҙҙәре.
Һәр беребеҙҙең яҡындарыбыҙҙы һаҡһыҙ әйтелгән һүҙҙәр, үҙһүҙләнеү ғәләмәтенән тыуған ҡылыҡтар менән күңелен ҡалдырғаныбыҙ барҙыр. Бала шул рәүешле йәнәһе үҙенең үҫеп етеүен белдерергә теләй, ә был ҡылыҡтар әсәй кешенең күңелен яралай. Әлбиттә, был һүҙҙәр, ҡылыҡтар уның йөрәген әрнетә, күңелен һыҙландыра, тик ул бер нимә лә өндәшмәй, тешен ҡыҫып түҙә.
Һәр ата-әсә балаһы өсөн йәшәй: уға яҡшы белем бирергә, кеше араһында кәм-хур булмаһын өсөн бөтәһен дә алып бирергә, тормош ауырлыҡтары алдында бөгөлөп төшмәһен өсөн ярҙам итергә тырыша. Әммә “Әсә күңеле балала, бала күңеле – далала” тигәндәй, беҙ уларҙың беҙҙе ҡурсалап, беҙҙең өсөн хәүефләнеп үткәргән йоҡоһоҙ төндәрен, беҙҙе көтөп, беҙҙең өсөн борсолоп үткәргән көндәрен ваҡытында баһалап еткермәйбеҙ. Ә бит тап атай-әсәй генә беҙҙе нисек бар, шулай ҡабул итә. Шуға күрә яҡындарыбыҙға ғәфү үтенеү һәм рәхмәт һүҙҙәрен ваҡытында әйтеп ҡалайыҡ! Һуңлап ҡуймайыҡ, үкенескә ҡалмаһын!
Ошо уйҙарҙан сығып, педагогика факультетының 3 курс студенттары Әсәйҙәр көнө алдынан “Әсәйҙәргә әйтер һүҙебеҙ...” тип исемләнгән үҙенсәлекле акция үткәрҙе.
Йөрәк формаһындағы бәләкәй генә открыткаларға күңел түренән сыҡҡан иң-иң мөһим һүҙҙәр теҙелде һәм, конвертҡа һалып, почта аша ебәрелде. Ни өсөн почта ашамы? Сөнки хаталарҙы таныу, улар өсөн кешенән ғәфү үтенеү бөтәһенә лә еңел генә бирелмәйҙер.
Был үҙенсәлекле акция аша беҙ яҡын кешебеҙгә бәләкәй генә булһа ла иғтибар бүлдек, рәхмәттәребеҙҙе еткерҙек. Әммә бының өсөн айырым даталар, йәғни Әсәҙәр көнөн, 8 март байрамын көтөргә кәрәкмәй. Был һүҙҙәр үҙ ваҡытында – яҡындарыбыҙ иҫән саҡта яңғырарға тейеш.
Г.Х. Сәмерханова, филол.ф.к., башҡорт һәм рус филологияһы кафедраһы доценты
© Сибайский институт Башкирского Государственного Университета 1998-2017
Верстка и дизайн - Ринат Байрамгулов


text:
- Подробности
- Просмотров: 271
ОБЛИТЕРАЦИЯЛЫ ТРОМБАНГИИТ, Б ю р г е р а у ы р ы у ы, магистраль, башлыса ваҡ һәм уртаса ҡан тамырҙарының иммунопатологик шеш ауырыуы, ҡан тамырҙары киңлегенең тулы бөтәшкәнгә тиклем (окклюзия) тарайыуы һәм аяҡтың дисталь өлөшөнөң ҡан м‑н тәьмин ителеүе боҙолоуы м‑н билдәләнә. О.т. периферик (аяҡтың дисталь некрозы м‑н аяҡ һәм ҡул артерияла‑ ры зарарланыуы), висцераль (йөрәк, абдоминаль һәм церебраль ҡан тамырҙары васкулиты) һәм ҡатнаш формаларға; киҫкен, киҫкенгә яҡын һәм хроник рәүештә үткәнгә айыралар. Ауырыуҙың үҫешенә тәмәке төтөнө, ауыр металл тоҙҙары продукттары м‑н ағыуланыу, аяҡ травмалары, туңыу һәм оҙайлы ваҡыт ҡабат‑ҡабат һалҡын алдырыу, вируслы, хламидиялы инфекциялар һ.б. булышлыҡ итә. Төп симптомдары: тән тиреһе ағарыныуы һәм аяҡтарҙың һыуыныуы, арыусанлыҡ һәм шәп атлағанда аяҡ балтырҙары мускулдарының көслө ауыртыуы, туҡтағанда ауыртыуҙың үтеүе (“ҡайтмалы сатанлыҡ”). Диагностика өсөн анамнез, клиник (аяҡ артерияларында пульсацияны билдәләү) һәм инструменталь (ультратауыш, рентгенография һ.б.) тикшеренеү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау медикаментоз (ҡан тамырҙарын киңәйтеүсе, туҡымалар трофикаһын яҡшыртыусы һ.б. препа‑ раттар), физиотерапевтик, хирургик (ҡан тамырҙарын шунтлау, ампутациялау һ.б.). Туҡымалар некрозы, трофик сей яралар, бармаҡ (табан) гангренаһы һ.б. өҙлөгөүҙәр булыуы ихтимал. Башҡортостанда 100 мең кешегә О.т. м‑н ауырығандар түбәндәгесә теркәлгән: 2008 — 216,0; 2010 — 253,6; 2012 — 157,0. Медицина университетында 20 б. 90‑сы йй. алып аяҡта неогенез стимуляцияһы, аллоген материалдар һәм күҙәнәк технологиялары нигеҙендә йөрәк өйрәнелә (Ш.С. Миңлеғәзимов, В.В.Плечев, В.М.Тимербулатов, Ә.Ғ.Хәсәнов), аортаға һәм магистраль артерияларға реконструктив операциялар яһағанда өҙлөгөүҙәрҙе комплекслы иҫкәртеү ысулдары камиллаштырыла (Р.И.Ишбулдин, А.И.Шестаков).
С.В.Фёдоров
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 285
ФИЗИКА ИНСТИТУТЫ, 1919 й. окт. Өфөлә ин‑т булараҡ ойошторола, 1932 й. алып ҒТИ, 1937 й. ябыла. Ф.и. беренсе (Үҙәк) бүлеге Өфө икенсе ҡыҙ балалар гимназияһының физика кабинеты базаһында ойошторолған. БАССР‑ҙың Мәғариф ХК ҡарамағында булған. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: Өфөнөң уҡыу йорттарында физика, химия, биология фәндәрен уҡытыу, ғилми‑тикшеренеү эштәрен үткәреү, приборҙар уйлап сығарыу, яһау, ремонтлау һ.б. Институт составына 1932 й. 9 физика, 1 химия, 1 биол. кабинеттарынан торған Үҙәк уҡыу‑уҡытыу кабинеты ингән. Китапханаһы, приборҙар музейы, эксперименталь оҫтаханаһы һәм электр-физика (етәкс. Е.Н. Грибанов), термик (П.Г.Лавров), физика-техника (А.И.Глазырин), химия (Е.М.Губарев), үлсәү приборҙары (1934; В.М.Рябинин) лаб. (1933 й. нигеҙләнә) булған. 1923 й. алып Ф.и. эргәһендә физика уҡытыусыларын яңынан әҙерләү б‑са ике аҙналыҡ курстар эшләгән. 1919 й. Үҙәк бүлек — 10, 1932 й. — 62 (ш. иҫ. 6 юғары уҡыу йорто) уҡыу йортон хеҙмәтләндергән. 1923 й. 15 кеше эшләгән (ш. иҫ. 4, 1932 й. — 6 оҫтахана хеҙм‑ре). Институт хеҙм‑рҙәре тарафынан Ҡояш тажы һәм Ҡояш тотолоу күҙәтелә (К.П.Краузе, Н.Г.Пономарёв), респ. һауаһының, тупрағының, һыуҙарының радиоактивлығы (Грибанов), нервы системаларындағы физиол. һәм биол. процестар (Л.Л.Васильев) өйрәнелгән. Металдарҙың химик анализ ысулдары (Г.И.Каликинский) уйлап табылған, фотолюменесценция (Н.З. Андреев), аҡһымдарҙы химик реагенттар м‑н эшкәрткән ваҡытта уларҙың бүртеү процесы, майлы кислоталар алыу өсөн урындағы юғары парафинлы нефттәрҙе окисландырыу (Губарев), авитаминоз проблемалары (Г.Г.Штехер) һ.б. тикшерелгән. Лавров тарафынан ҡаты есемдәрҙең һәм шыйыҡ хәлдәге матдәләрҙең йылылыҡ үҙсәнлектәрен билдәләү приборҙары (улар торф, күмер, нефть кеүек урындағы янар материалдарҙы тикшереү, ҡаты есемдәрҙең оҙонайыу коэф. билдәләү өсөн ҡулланылған); Глазырин тарафынан механика б‑са приборҙар комплекты; илдең уҡыу йорттары һәм завод лаб. өсөн 23 төр прибор (1932) уйлап сығарылған. Ф.и. хеҙм‑рҙәре тарафынан: “Электрондар теорияһы күҙлегенән электр” (“Электричество с точки зрения теории электронов”, 1927 й.; Глазырин), “Радиотехника нигеҙҙәре” (“Основы радиотехники”, 1934 й. башҡ. телендә; Грибанов) хеҙмәттәре нәшер ителгән. 1924 й. алып ин‑т Рәсәй физиктары ассоциацияһына ингән (1929 й. алып Ф.и. эргәһендә Өфө бүлексәһе эшләгән). Ф.и. ҡатнашлығында 1‑се респ. радиокүргәҙмәһе ойошторолған (Өфө, 1929 й.). Институтты ойоштороусы һәм дир. — Краузе (1919—37 йй.).
Әҙәб.: К р а у з е К.П. Уфимский физический институт // Культурное строительство в Башкирии за 15 лет. Уфа, 1934; Е р г и н Ю.В. Уфимский физический институт (1919—1937). 2-е изд., доп. Уфа, 2006.
Ю.В.Ергин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
“Йоматау” шифаханаһында ҡымыҙ яһаусыларҙың 13-сө республика конкурсы үтте
Республиканың “Йоматау” шифаханаһында уҙған бәйгелә йылҡысылыҡҡа мөкиббән киткән, шифалы эсемлек етештереү менән ныҡлап шөғөлләнгән оҫталар милли эсемлекте әҙерләү серҙәре менән уртаҡлашты.
Сарала ҡатнашыусылар өсөн “түңәрәк өҫтәл” ойошторолдо. Башҡортостандың Баш дәүләт ветеринар инспекторы Азат Йыһаншин 1 июлдән ауыл хужалығы тауарҙарына электрон оҙатыу документтарының булыуы мотлаҡ талап ителеүен белдерҙе. Хәҙер крәҫтиән етештергән продукцияға “Меркурий” системаһы буйынса сертификатлау талап ителә. Йәғни бейәнән һауылған һөт ҡымыҙ булып магазин кәштәһенә еткәнгә тиклем күҙәтеү аҫтында буласаҡ. Йылҡыларға “чип” ҡуйыласаҡ. Был иһә кемдең аты йөрөгәнен ике метр алыҫлыҡтан билдәләү мөмкинлеген бирә. “Чип”ы булмаған бейә һөтөнән яһалған ҡымыҙҙы һатыу тыйыласаҡ. Был алым кеше сәләмәтлеген һаҡлау маҡсатында ла индерелә.
Башҡортостандың сертификация һәм экспертиза үҙәгенең һөттө һәм һөт ризыҡтарын сертификатлау буйынса эксперты Наталья Агеева бейә һөтөнөң һәм унан етештерелгән ризыҡтарҙың ярашлылығына сертификат һәм декларация талаптары менән таныштырҙы.
– Йыл һайын ҡымыҙ сифаты арта. Республика брендын юғары кимәлдә тоторға кәрәк. Алдағы осрашыуҙан һуң күп нәмәләр үҙгәрҙе. Был техник регламентта ҡаралған продукция ҡуйылығы һәм аҡһымдар өлөшөнә лә ҡағыла. Башҡа коллегалар менән бергәләп эшләп, талаптарҙы үҙгәртеүгә ирештек. Хәҙер ҡымыҙҙың ҡуйылығы бер процентҡа тиклем кәметелде. Шифалы эсемлектең хәүефһеҙлегенә иғтибар арта. Етештереүселәр төрөү, маркалау кеүек нескәлектәргә лә иғтибар бирә. Бының менән һатыусылар ҙа ҡәнәғәт. Ҡымыҙҙы тик шешәләргә генә ҡойоп һатыу талабын да һәр кем үтәргә бурыслы, – тине Наталья Евгеньевна.
“Түңәрәк өҫтәл”дән һуң сара тышта дауам итте. Ҡунаҡтар, ял итеүселәр конкурсанттар тәҡдим иткән шифалы эсемлекте тәмләп, үҙҙәренең баһаһын бирҙе. Ҡайһы бер хужалыҡтар йылҡы итенән етештерелгән колбаса, ҡаҙы, ҡарта кеүек ризыҡтарҙы ла алып килгән. Билдәле артистарҙың сығышы, төрлө спорт саралары конкурсҡа биҙәк өҫтәне. Зоотехниктар араһында ваҡытҡа ат егеү һәм туғарыу ярышы ла мауыҡтырғыс тамашаға әйләнде. Унда Бишбүләк районынан Таһир Фазләхмәтовҡа етеүсе булманы. Атты дүрт минут егерме секундта егеп-туғарған уҙаманға быҙау бүләк иттеләр. Икенсе урынды – Учалынан Гөлназ Кәбирова, өсөнсө урынды Шишмә районынан Венер Зәйнетдинов яуланы.
Конкурсанттар республикабыҙҙың Әбйәлил, Баймаҡ, Белорет, Хәйбулла, Әлшәй, Шишмә, Өфө һәм башҡа райондарынан килгән. Улар араһында тәүге йыл ҡатнашҡандар ҙа, шулай уҡ был йәһәттән тәжрибә туплағандар ҙа бар. Ҡымыҙ сифатын баһалағанда уның тауар ярлығы ла, ҡуйылығы, тәме, еҫе, тышҡы күренеше кеүек сифаттары ла, оҫталарҙың эсемлекте әҙерләү буйынса белеме лә иғтибарға алынды. Һөҙөмтәлә Әбйәлил районы Ишҡол ауылынан Рөстәм Мәхийәновтың “Ирәндек” хужалығында яһалған ҡымыҙ иң яҡшыһы тип табылды. Еңеүселәр “Йоматау” шифаханаһына юллама менән бүләкләнде. Икенсе урын – 119-сы Өфө йылҡы заводында. Уларға ла тай бирҙеләр. Хәйбулла районының Аҡъюл ауылынан Әхәт Байғужин крәҫтиән (фермер) хужалығы өсөнсө урынға лайыҡ булып, ҡолон алып ҡайтты.
Быйыл тәүгеләрҙән булып “Тамашасылар һөйөүе” конкурсы ойошторолдо. Унда ҡунаҡтар, ял итеүселәр эсемлекте тәмләп ҡарағандан һуң мәрәй ҡуйып барҙы. Был юлы Шишмә районынан эшҡыуар Зилә Йосопованың ҡымыҙы иң тәмлеһе тип билдәләнде. Икенселә – “Йоматау” шифаханаһы, өсөнсө урынды Әбйәлил районының “Ҡаҙмаш” йәмғиәте алды.
Эйе, һуңғы йылдарҙа төбәктә ҡымыҙ етештереүгә иғтибар артты. Быға йылҡы үрсеткәндәргә, ҡымыҙ етештергәндәргә федераль һәм республика кимәлендә дәүләт ярҙамы күрһәтелеүе лә булышлыҡ итә. Йыл башында Башҡортостанда 124 500 баш йылҡы иҫәпләнеп, ауыл хужалығы предприятиеларына уларҙың 29 400-ө, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарына – 35 меңе, шәхси хужалыҡтарға 60 100 самаһы тура килә. Республикала йылҡысылыҡ көньяҡ-көнсығыш райондарҙа ныҡлы үҫешә. Әлеге мәлдә Баймаҡ төбәге был йәһәттән беренсе урында тора – 11 300, икенсе урында Әбйәлил – 9 500, өсөнсө урында Учалы – 5 700, дүртенсе урында Ейәнсура – 4 400 баш мал.
Йылҡы үрсетеү отошломо? Әлбиттә, тип йылҡысылыҡ менән шөғөлләнгән бөтә кеше лә ыңғай яуап бирҙе. Тимәк, теләге булған һәр кем был файҙалы шөғөлдән килем алырлыҡ итеп үҙ эшен башлай ала.
Өфө районы.


text:
Башҡортостанда аҙыҡ-түлек кәрзине осһоҙланған
Башҡортостанда аҙыҡ-түлек кәрзине осһоҙланған Фото: Depositphotos.com
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Республикала күп кенә социаль әһәмиәтле аҙыҡ-түлек осһоҙланған, тип хәбәр итә Башҡортостанстат.
Аҙна һайын уҙғарылған һайланма мониторинг мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә аҡ күҫәнле кәбеҫтәгә хаҡ 4,6 процентҡа кәмегән. Хәҙер уның бер килограмы 14,65 һум тора.
Уҙған аҙна менән сағыштырғанда, йомортҡа һәм картуф 2,1 һәм 2,3 процентҡа арзанайған – бер тиҫтәһе уртаса 48,75 һумға һәм бер килограмы 22,24 һумға тиң.
Был ваҡыт эсендә тауыҡ ите һәм кишер 1,7 һәм 1,6 процентҡа осһоҙланған – килограмы 108,31 һәм 19,90 һум тора.
Хаҡтары төшкән аҙыҡ-түлек исемлегенә көнбағыш майы, сырҙар, ҡайнатылмаған пастеризацияланған һөт, ҡарабойҙай ярмаһы, он, алма, һыйыр ите, туңдырылған балыҡ, вермишель, башлы һуған, һарыҡ ите, шәкәр, сәй, сусҡа ите, тоҙ һәм аҡ май ингән. Был ризыҡтарҙың бер аҙнала осһоҙланыуы 0,04-1,2 процент тәшкил иткән.
Башҡортостанда арпа ононан һәм арпа менән бойҙай оно ҡатышмаһынан бешерелгән икмәк хаҡы ғына үҙгәрешһеҙ ҡалған – килограмы 43,45 һум.
Үткән аҙна менән сағыштырғанда, төбәктә дөгө, тары ярмалары, икмәк һәм бойҙай ононан бешерелгән ҡаластар ҡиммәтләнгән. Бер аҙнала уларға хаҡтар 0,1-0,8 процентҡа күтәрелгән.
http://www.bashinform.ru/news/1105538-produktovaya-korzina-v-bashkirii-stala-deshevle/


text:
Башҡортостан студенты Андрей Вознесенский исемендәге стипендияға лайыҡ булды
ӨФӨ, 2017 йыл, 6 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡорт дәүләт университетының икенсе курс магистранты Динара Кәримова 2017/2018 йылдарға Андрей Андреевич Вознесенский исемендәге персональ стипендияға лайыҡ булды. Ул бөтә Рәсәйҙән башҡа туғыҙ студент иҫәбендә һайлап алыу үтте, тип аңлаттылар юғары уҡыу йортоноң матбуғат хеҙмәтендә. Был стипендия журналистиканы һәм әҙәбиәтте өйрәнеүсе суденттарға бирелә. Һайлап алып критерийҙары араһында: юғары уҡыу йортонда көндөҙгө бүлектә бюджетта уҡыу, юғары академик күрһәткестәр, баҫылған әҙәби, ғилми әҫәрҙәр, төрлө кимәлдәге олимпиадаларҙа һәм конкурстарҙа еңеүҙәр һәм призлы урындар.
Белешмә. Андрей Андреевич Вознесенский – шағир, прозаик, публицист. Уның исеме ваҡыт белмәй һәм мәңге һаҡлана торған әһәмиәткә эйә, тыуған ил мәҙәниәтенә һалған өлөшө шул хәтлем бөйөк, хатта донъя ҡуйғас та уның исеме менән персональ стипендия аталған. Уға юғары уҡыу йорттарынан бөтәһе туғыҙ студент дәғүә итә ала.


text:
- Подробности
- Просмотров: 244
ТРАДИЦИОН МЕДИЦИНА. Күп быуатлыҡ практикаға, быуындан‑быуынға тапшырыла килгән мед. белемен һәм тәжрибәһен ҡулланыуға нигеҙләнә. Халыҡ медицинаһынан айырмалы рәүештә проф. табиптар эшмәкәрлеге булып тора. Башлыса яйға һалыу терапияһына, йәғни организмдың төрлө ағзалары һәм системалары балансын тергеҙеүгә йүнәлтелгән дауалауға, һаҡлағыс көстәрҙе нығытыуға ҡарай. Т.м. төрлө йүнәлештәре — акупунктура, йәки чжень‑цзю‑терапия (энә ҡаҙап дауалау, көйҙөрөү, көнсығыш массажы), гирудотерапия, гомеопатия, мануаль терапия, фитотерапия һ.б. бар. Башҡортостанда 1981 й. Респ. клиник дауаханаһында тәүге акупунктура, 2001 й. — рефлексотерапияла аппаратлы диагностика кабинеты асыла. БДМУ‑ның дипломдан һуң белем биреү ин‑тында 1991 й. алып рефлексотерапия курсы эшләй, 1994 й. Т.м. каф. итеп үҙгәртелә, унда Л.А.Лепилина етәкс. табиптарҙы чжень‑цзю‑терапия нигеҙҙәренә, диагностикалау һәм дауалауҙың аппаратлы ысулдарына, лазерорефлексотерапияға, аурикулодиагностикаға һәм аурикулотерапияға өйрәтеү, гомеопатия, фитотерапия һәм натуропатия (диагностикалау һәм дауалауҙың аюрведа алымдары, гирудотерапия, традицион диеталар һ.б.) б‑са белем камиллаштырыла. БДМУ‑ның Т.м. каф. классик акупунктура, лазеропунктура, электропунктура һәм гомеопатик сараларҙың ревматологик профилле һәм терәк‑хәрәкәт системаһы ауырыуҙары ваҡытында клиник һөҙөмтәлелеге һәм тәьҫир итеү механизмдары өйрәнелә (Л.Р. Ғәбитова, Ф.Б.Ҡандаров, О.В.Миняева, Т.П.Тырнова һ.б.).
Л.А.Лепилина
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Яҙылығыҙ, уҡығыҙ, таратығыҙ!
2019 йылдың беренсе ярты йыллығына гәзит-журналдарға төп подписка кампанияһы башланды. Шул уңайҙан республикабыҙҙың төньяҡ-көнбайышында башҡорт телендә сығып килгән берҙән-бер «Ҡурай» гәзитенә яҙылып ҡуйырға саҡырабыҙ һеҙҙе, хөрмәтле гәзит уҡыусылар. Беҙ үҙебеҙҙең телебеҙҙе һаҡларға, яҡларға һәм белергә тейешбеҙ. Ә беҙ иһә был төбәктә урынлашҡан ҡала һәм райондарҙағы ваҡиғаларҙы, яңылыҡтарҙы үҙ ваҡытында һеҙгә еткереп торорбоҙ, тип ышандырабыҙ.
Хаҡтарҙы ла иҫегеҙгә төшөрәбеҙ: почта аша яҙылған осраҡта (индексы − 00633) ярты йылға яҙылыу − 205 һум 38 тин, гәзитте редакциянан килеп алырға теләйһегеҙ икән – 150 һум , электрон версияны һайлаған осраҡта – 159 һум 60 тин аҡсағыҙ ҙа етә.
Беҙҙең гәзиткә яҙылығыҙ, үҙегеҙ өсөн күп төрлө яңылыҡтар асығыҙ! Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ!


text:
Описание
ТЕЛЕЦЕНТР
З.Нигматьянова - журналист,волонтер Башкирской Википедии, М.Абдуллина - учительница,волонтер Башкирской Википедии, М.Валеева - волонтер Башкирской Википедии, З.Салихов - координатор Башкирской Википедии, Ф.Хисаметдинова -доктор филологических наук, профессор
Ведущий: Зульфия Рахматуллина
З.Нигматьянова - журналист,волонтер Башкирской Википедии, М.Абдуллина - учительница,волонтер Башкирской Википедии, М.Валеева - волонтер Башкирской Википедии, З.Салихов - координатор Башкирской Википед...


text:
Вена сецессионы
Вена сецессионы (нем. Wiener Secession/Sezession) — Вена рәссамдары берләшмәһе Fin de siècle (ар нуво) осоронда. Вена югендстиль вариантын да шулай уҡ Вена сецессионы тип атайҙар.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вена сецессионына 1897 йылдың 3 апрелендә ,Вена рәссамдар йортоноң консерватизм һәм сәнғәттәге йолалар буйынса бары тик тарихҡа бәйләнгән темалар өҫтөндә эшләгән рәссамдары менән бәйләнештәрен өҙөп, Густав Климт, Альфред Ролледр, Коломан Мозер, Йозеф Хоффман, Йозеф Мария Ольбрих, Макс Курцвайль, Эрнст Штерм , Вильгельм Лист[de]Вильгельмом Листом[de] һәм башҡа рәссамдар нигеҙ һалғандар. Улар өсөн Берлин һәм Мюнхен[de]Мюнхенский[de] сецессиондары үрнәк булып торғандар..
Шул уҡ 1898 йылда Отто Вагнерҙың уҡыусыһы Ольбрих ҡала ерендәге Винцайль (Wienzeile) урамында,Карлсплац (Karlsplatz) майҙанынан һәм Нашмаркт (Naschmarkt) баҙарынан алыҫ булмаған урында, күргәҙмә павильоны һалдырған, уны Вена халҡы ҡыҫҡаса "Сецессион"тип атаған. Мозерҙың проекты буйынса төҙөлгән был павильондың ҡыйығы алтын менән ялатылған көмбәҙле булған, ул алтын ялатылған япраҡтар менән биҙәлгән, йорттоң интерьеры һәм тәҙрәләрендә төҫлө быялалар ҡуйылған. Был йорт Карлсплац майҙанындағы даими күргәҙмә урынына әйләнгән. Уның тышҡы ишегенең өҫтөндә сәнғәт тәнҡитсеһе Людвиг Хевиҙың : «Эпохаға — үҙ сәнғәте, сәнғәткә — үҙ иреге» тигән һүҙҙәре яҙып ҡуйылған һәм улар быуат аҙағында Европала ҙурлығы буйынса дүртенсе урында торған Вена ҡалаһында йәшәгән йәмғиәттең юғары ҡатламдарының уй-фекерен аңлатҡан.
Вена сецессионының беренсе күргәҙмәһе 1898 йылда үткәрелгән.
Был сәнғәт төркөмөнөң төп ҡаҙанышы булып француз экспрессионистарының картиналарын Вена халҡына күргәҙмәләрҙә күрһәтеү торған. Бигерәк тә 1902 йылда Людвиг ван Бетховенға арналған, Йозеф Хофманн тарафынан ойошторолған күргәҙмә ҙур билдәле булған. Күргәҙмәнең үҙәгендә Людвиг ван Бетховендың Макс Клингер эшләгән һыны торған, ул һын Климттың «Бетховен призы » менән уратылып торған.
1898 йылда үҙ идеяларын киң таратыу өсөн төркөм Ver Sacrum (Ҡалып:Tr-la тигән журнал сығара башлаған. Сецессиондың баштағы эштәре ар нуво (модерн) стилендә башланып китһә лә, 1900 йылдың тулыһынса декоратив сәнғәткә бағышланған Һигеҙенсе Вена күргәҙмәһенән һуң , төркөмдөң эше элеккесә барған. Был күргәҙмәлә Чарльз Ренни Макинтош, Чарльз Роберт Эшби, Анри Ван дер Велделәрҙең инсталляциялары ҡуйылған. Йозеф Хоффмандың 1904—1906 йылдарҙа төҙөлгән шифаханаһы геометрия ҡанундары буйынса төҙөлгән куб формаһындағы кресло кеүек булған. Был аҡлы-ҡаралы төҫтәге кресло Коломан Мозерҙың эше булған һәм ул ХХ быуат башындағы сецессион стиленең һәм абстрактлы геометриялы модернизмдың миҫалы булып торған.
1903 йылда Хоффман һәм Мозер Венала оҫтаханалар (Wiener Werkstätte) төҙөткән. Бында рәсем сәнғәте берләшмәһенең сәнғәтте реформалау буйынса эштәрен алып барыу өсөн мөмкинлек асылған.
1905 йылдың 14 июнендә сәнғәткә үҙ ҡарашының үҙгәреүе сәбәпле Густав Климт бер нисә рәссам менән Вена сецессионын ташлап киткән .
1919—1920 йылдарҙа төркөмдең рәйесе Франц Месснер булған. Был йылдарҙа сецессиондың эшмәкәрлек йүнәлеше башланғыс фукционализмға яҡынлашҡан.
Сецессион 1918 йылдың ноябренә тиклем Австро-Венгрия составына ингән илдәрҙең, шул иҫәптән, Хорватия, Польша, Чехия, көнбайыш Украинаның, сәнғәтенә ҙур йоғонто яһаған.
Сецессиондың башҡа рәссамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рихард Герстль
- Губерт Гесснер
- Макс Фабиани
- Оскар Кокошка
- Йоже Плечник
- Максимиллиан Пирнер
- Карл Молль
- Альфред Роллер
- Эгон Шиле
- Эдмунд фон Хельмер
- Тәржемәһеҙ 5
- Отмар Шимковиц[en]
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт Венского Сецессиона
- Шарлотт и Питер Фиелл. «Энциклопедия дизайна. Концепции, материалы, стили»./ Шарлотта Фиелл, Питер Фиелл; пер. с англ. А. В. Шипилова. — М.:АСТ:Астрель, 2008. — 192 с.: ил. ISBN 978-5-17-051998-9


text:
Актив (бухгалтерия)
Ҡалып:Бухгалтерский баланс Актив:
- бухгалтер балансының өлөшө (һул яғы), билдәле бер датаға ойошма мөлкәтенең составын һәм хаҡын сағылдыра.
- Юридик шәхестең йә эшҡыуарҙың мөлкәт йыйылмаһы.
Рәсәй Федерацияһындағы бухгалтер балансы формаһына активтарҙың ике киҫәге инә: әйләнештәге һәм әйләнештә булмаған активтар.
Әйләнештәге активтарға көндәлек хужалыҡ эшмәкәрлегендә файҙаланылған (тотонолған) активтар ҡарай. Мәҫәлән: матди запастар, дебитор бурыстары, аҡса средстволары һәм башҡалар.
Әйләнештә булмаған активтарға хужалыҡ әйләнешенән сығарылған, ләкин бухгалтер хисабында сағылдырыла торған активтар ҡарай. Мәҫәлән: төп средстволар, матди булмаған активтар, оҙайлы мөҙҙәткә һалынған аҡса һәм башҡалар.
Иҡтисад теорияһында активтар ликвидлыҡ дәрәжәһе буйынса ла бүленә: юғары ликвидлы, түбән ликвидлы һәм ликвидһыҙ активтар. Иң юғары ликвидлы актив булып аҡса тора.
Термин ойошманың бөтә төр милкен, мөлкәтен билдәләү өсөн ҡулланыла.
Активтар — компанияның киләсәктә иҡтисади отош көтөлгән элекке ваҡиғалары һөҙөмтәһендә контролләнеүсе ресурстары (был трактовка Финанс хисапламалығының халыҡ-ара стандарттары принциптарында бирелгән).
Активтар өс төп һыҙатҡа эйә[1]:
- булған мөмкинлектәрен айырым йә башҡа активтар менән бергә файҙаланғанда актив киләсәктә ихтимал булған иҡтисади отоштарға килтерә, был көтөлгән саф аҡса ағымдарын арттырыуға хеҙмәт итә;
- активты файҙаланғандан ойошманың отош алыуы һәм был отошто контролләүе мөмкин;
- алынасаҡ отоштарға ҡағылышлы килешеү йә ваҡиға үткәндә булған.
Был шарттар тик коммерция ойошмаларының мөлкәтенә ҡарата ғына үтәлә. Ыңғай аҡса ағымдарын арттырыу рәүешендә иҡтисади отош алыу маҡсатын ҡуймаған коммерцияға ҡарамаған ойошмалар өсөн беренсе шарт үтәлмәй.
Йөкмәткеһе
Саф активтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй Федерацияһы Финанс министрлығының 10н һанлы, Рәсәй Федерацияһы Ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙары буйынса федераль комиссияһының 03-6/пз һанлы «Акционерҙар йәмғиәттәренең саф активтарының ҡиммәтен баһалау тәртибен раҫлау тураһында» 29.01.2003 сыҡҡан бойороҡтарына ярашлы, (айырыуса йыш ҡулланыла торған методика) «йәмғиәттең саф активтары ҡиммәте тигәндә … йәмғиәттең хисаплауға алыныусы активтары суммаһынан хисаплауға алыныусы пассивтары суммаһын алып ташлау юлы менән сығарылған дәүмәл аңлана».
Хисаплауға алыныусы активтарға түбәндәгеләр инә:
— бухгалтер балансының беренсе киҫәгендә сағылдырылыусы әйләнештә булмаған активтар (матди булмаған активтар, төп средстволар, тамамланмаған төҙөлөш объекттары, килем алыу өсөн матди ҡиммәттәргә аҡса һалыу, финанстарҙы оҙайлы мөҙҙәткә һалыуҙар, әйләнештә булмаған башҡа активтар);
— бухгалтер балансының икенсе киҫәгендә сағылдырылыусы әйләнештәге активтар (запастар, һатып алынған ҡиммәтле әйберҙәр буйынса өҫтәмә хаҡҡа һалым, дебиторлыҡ бурысы, финанстарҙы ҡыҫҡа мөҙҙәткә һалыуҙар, аҡса средстволары, әйләнештәге башҡа активтар), үҙ акцияларын һатып алыуға һалған аҡсанан башҡа.
Хисаплауға алыныусы пассивтарға түбәндәгеләр инә:
— үтестәр һәм кредиттар буйынса оҙайлы мөҙҙәтле йөкләмәләр һәм башҡа оҙайлы мөҙҙәтле йөкләмәләр;
— үтестәр һәм кредиттар буйынса ҡыҫҡа мөҙҙәтле йөкләмәләр;
— ҡатнашыусыларға (ойоштороусыларға) килем түләү буйынса бурыс;
— алда торған сығымдарҙың резервтары;
— ҡыҫҡа мөҙҙәтле башҡа йөкләмәләр.
Донъя ғәмәлиәтендә һәм Рәсәй ҡануниәтендә «саф активтар» һәм «үҙ средстволары» («үҙ капиталы») йыш ҡына бәрәбәр ти ҡулланыла.
Фиктив активтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фиктив активтар — баланс иҫәптәрендә сағылған, ләкин ысынында булмаған активтар. Ундай активтар баланс иҫәптәренә йыш ҡына мутлашыу, активтарҙы ваҡытында ғәмәлдән сығармау арҡаһында эләгә[2].
«Йәшерен» активтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ойошманың «йәшерен» активтары — баланста хаҡты баһалауҙа күренмәгән (ғәмәлдән сығарылған, өлөшләтә ғәмәлдән сығарылған йә ҡануниәт буйынса бухгалтер хисабына индерелмәгән, саф активтарҙы йә ойошманың хосуси средстволарын иҫәпләгәндә иҫәпкә алынмаған), яҡын киләсәктә уларға эйә булмаған башҡа ойошмалар менән сағыштырғанда өҫтөнлөк йә иҡтисади отош бирергә тейешле мөлкәт, хоҡуҡтар, өҫтәмә мөмкинлектәр һәм башҡа яҡшылыҡтар.
«Уйҙырма» активтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ойошманың «уйҙырма» активтары — бухгалтер хисабында (һәм/йәки һалым хисабында) иҫәпкә алынған, ойошма балансында сағылдырылған, ысынында булмаған мөлкәт, хоҡуҡтар һәм башҡа активтар.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Данная трактовка содержится в принципах GAAP.
- ↑ ФИКТИВНЫЕ АКТИВЫ
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Актив и пассив // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Щепотьев А. В. Методика выявления и оценки «скрытых» и «мнимых» активов и обязательств — М: Юстинформ, 2009. — 144 б.
- Щепотьев А. В. Методика выявления и оценки «скрытых» активов. //Соломоново решение: финансово-правовой вестник. 2005. — № 2. — с. 43-46.; Соломоново решение: финансово-правовой вестник. 2006. — № 1. — с. 24-29.
- Щепотьев А. В. «Скрытые» активы, учитываемые при исчислении чистых активов организации. // Управленческий учёт № 12. 2010. — с. 28-38.
- Щепотьев А. В. «Мнимые» активы, учитываемые при исчислении чистых активов организации. // Управленческий учёт № 11. 2011., с. 55-66.
- Щепотьев А. В. Влияние чистых активов и собственных средств на финансовую устойчивость организации // Право и экономика. 2012. — № 9., с. 24-30.
- On-line расчет коэффициентов ликвидности


text:
- Подробности
- Просмотров: 501
АЛЬБАНОВ Валериан Иванович (26.5.1882, Өфө — 1919, ?), алыҫҡа йөҙөү штурманы, поляр тикшеренеүсе. 1891—94 йй. Өфө ир балалар гимназияһында уҡый. С.‑Петербургта алыҫҡа йөҙөү уч‑щеһын тамамлағандан һуң (1904) Балтик флоты судноларында хеҙмәт итә. 1905 й. башлап төрлө гидрографик һәм сауҙа судноларында штурман. 1912 й. Г.Л.Брусилов арктик экспедицияһының штурманы булып “Изге Анна” шхунаһында С.‑Петербургтан Владивостокка тиклем Төньяҡ диңгеҙ юлы буйлап сыға. Кара диңгеҙендә шхуна йыл ярым дауам иткән боҙҙар дрейфына эләгә. 1914 й. яҙында А. етәкс. 13 кеше судноны ҡалдыра һәм боҙ өҫтөнән йәйәүләп Франц-Иосиф Еренә йүнәлә. Иҫән ҡалған А. м‑н матрос Конрадты Г.Я.Седов экспедицияһы ҡотҡара. А. экспедицияның ҡайһы бер фәнни материалдарын һаҡлап ҡала: боҙ, һауа, диңгеҙ тәрәнлектәре торошо т‑да яҙылған “Судно журналынан яҙмалар” (“Выписки из судового журнала”). А. карталарҙа күрһәткән Петерман Ере һәм король Оскар Ере утрауҙарының юҡлығы иҫбатлана. 1918 й. А. етәкс. Енисей й. урынлашҡан Дорофеев, Сечен, Мезенин морондарында судно юлдарының хәүефһеҙлеген тәьмин итеүсе билдәләр төҙөлә; Диксон утрауы ҡултығы тәрәнлектәре тикшерелә. 60‑сы йй. Кара диңгеҙендәге утрауға, Франц-Иосиф Еренең Гукер утрауындағы моронға А. исеме бирелә; 1972 й. “Валериан Альбанов” поляр гидрографик судноһы төҙөлә.
Хеҙм.: На юг, к Земле Франца-Иосифа! Пг., 1917.
Әҙәб.: Чванов М.А. Загадка штурмана Альбанова. М., 1981.
М.А.Чванов
Тәрж. И.М.Япаров