text:
Республика халҡына “Ласселсбергер” компанияһы “Өфө–Аэропорт” юлындағы рус һәм инглиз телдәрендә неон хәрефтәр менән яҙылған һүҙҙәр аша ғына таныш ине. Һәм ошондай уҡ атама аҫтында сыҡҡан керамик плитка ла күптәргә билдәле. Бер йыл элек концерн етәкселеге Башҡортостанда ҙур инвестиция пландарын тормошҡа ашырырға ниәтләүе хаҡында белдергәйне. Сәйәхәтсе Алексей Валерьянов юлъяҙмаларында ла ошо пландар, Рәсәйҙә һәм Көнбайыш Европала “Ласселсбергер” холдингы эшмәкәрлеген үҫтереү тураһында бәйән итә. Ике ай элек Өфө аэропортында Мәскәүгә самолет көткәндә (ҙур булмаған бизнес буйынса баш ҡалаға даими осорға тура килә) класташымды осраттым. Азаматты мәктәпте тамамлағандан алып күргәнем юҡ ине. Әле ул Австрияның “Ласселсбергер” холдингы менән берлектәге проекттар буйынса эш алып бара икән.
Компания хаҡында белмәй ҙә инем тиерлек. Шул уҡ ваҡытта Башҡортостандың баш ҡалаһы ҡунаҡтарын Өфөгә ингән ерҙә заманса етештереү биналары, рус һәм инглиз телдәрендә эре хәрефтәр менән үҙенсәлекле итеп яҙылған атамаһы менән тап ошо компания заводтарының береһе ҡаршылай. Әйткәндәй, әлеге заводта бер ҡасан да әллә ни ҙур әүҙемлек тойғаным булманы. Хатта завод эшләмәгән кеүек тәьҫир ҡала ине.
Интернет селтәрендә компанияның Урал аръяғында аҡ цемент һәм ҡоро төҙөлөш ҡатнашмалары сығарыу буйынса завод асырға теләүе тураһындағы мәғлүмәтте күреп, аптырап ҡалдым. Шул уҡ ваҡытта был мәҡәләләр ҙур шау-шыу менән оҙатылды, ә проект хаҡында ентекле белешмә юҡ ине.
Азамат “Әллә завод эшләмәйме?” тигән һорауҙы ишеткәс, йылмайып ҡуйҙы һәм бер тынала әллә күпме дәлилдәр, һандар килтереп өлгөрҙө. Асыҡланыуынса, Өфө заводы йылына 6 миллион квадрат метр самаһы керамик плитка сығарыу ҡеүәтенә эйә икән. Холдинг Рәсәй баҙарындағы продукцияның 20 проценттан ашыуын етештерә. Предприятиеның ҡорамалдары ла – заманса һәм экологик яҡтан зыянһыҙҙарҙың береһе икән. Дөйөм алғанда, “Ласселсбергер” – 100 йыллыҡ тарихы булған һәм егерменән ашыу илдә, тәү сиратта Көнсығыш һәм Көнбайыш Европала, Рәсәйҙә, Көньяҡ-Көнсығыш Азияла етмешкә яҡын заводты берләштергән халыҡ-ара концерн. Ул керамик плитка, ҡоро төҙөлөш ҡатнашмалары, каолин, башҡа минераль материалдар сығара. Продукцияһы “Rako” һәм “Cemix” брендтары аҫтында билдәле. Күп һанлы производстволарының эшмәкәрлеге иң юғары Европа корпоративтары һәм тәбиғәтте һаҡлау стандарттарына яуап бирә.
Әңгәмәлә Азамат яҡын арала холдингтың Чехиялағы һәм Австриялағы предприятиеларына юлланасағы хаҡында һөйләне. Берлектәге проекттар буйынса ҡайһы бер мәсьәләләрҙе партнерҙар менән тикшерергә кәрәк. Ә минең иһә Чехия компаниялары вәкилдәре менән осрашаһым бар ине. “Йөҙ тапҡыр ишеткәнсе, бер тапҡыр күреү яҡшы” тигән әйтемде иҫтә тотоп, сәфәргә бергә сығырға һүҙ ҡуйыштыҡ. Бер нисә көн үткәс, Мәскәүҙән ҡайтыу менән юлға әҙерләнә башланым.
Беренсе көн:
Вена – асыҡ һауалағы музей һәм сәнәғәт үҙәге
Өфө беҙҙе оҙайлы ямғырҙар менән оҙатып ҡалды. Июлдең беренсе декадаһында Венаға килеп еттек. Австрияның баш ҡалаһы, эстафетаны Өфөнән ҡабул иткәндәй, беҙҙе ҡара болоттары, ямғыры һәм бер үк ваҡытта 30 градуслы эҫеһе менән ҡаршыланы. Таксист Йозеф Хубер (такси хеҙмәтенә махсус мобиль сервис аша Мәскәүҙә үк заказ биргәйнек) рус телен ярайһы уҡ яҡшы белә, өҫтәүенә гид та булып сыҡты.
“Швехат” аэропортынан Венаға табан юлда ул беҙгә ысын экскурсия ойошторҙо. Ун алты саҡрымлыҡ оло юл буйындағы биләмә сәнәғәт зонаһын тәшкил итә икән. Бер нисә километр алыҫлыҡтан нефть эшкәртеү заводының ректификация колонналары күренә. Венаға ингән ерҙә генә сүп-сар яндырыу заводы торбалары хасил булды (әйткәндәй, беҙҙең республикала бындай завод әлегә тиклем төҙөлмәгән, шул уҡ ваҡытта Япония, Австрия, Германияның төрлө проекттары тәҡдим ителгәйне. Әммә улар ҡиммәт булыуы, халыҡтың ҡаршы сығыуы арҡаһында тормошҡа ашырылманы. Властың ошоға ихтыяжды аңлауы һәм төрлө проекттарҙың мөмкинлектәрен өйрәнеүе яҡшыға өмөтләндерә). Машина тәҙрәһенән башҡа сәнәғәт биналары, бик күп төҙөлөш майҙансыҡтары бер-береһен алмаштыра торҙо. Үҙебеҙҙең аэропорт юлын иҫкә төшөрҙөм. Юл буйында “Электр заводы” һәм “Ласселсбергер керамикс” компаниялары бар. Сәнәғәт объекттары күп түгел. Производстволарҙы халыҡ йәшәгән биләмәләргә яҡын йәки ошондай биләмәләрҙә үк күпләп урынлаштырыуға бәйле экологик мәсьәләне ҡуҙғатҡас, Йозеф әлеге хәлдең Австрия, хатта тотош Көнбайыш Европа өсөн ябай күренеш булыуын белдерҙе. Экологик талаптар ҡәтғи үтәлгән осраҡта был проблема түгел икән. Австрия бизнесы уларҙы тайпылышһыҙ башҡара. Күҙәтеү һәм контроль органдары ла һәр саҡ уяу.
Беҙ Вена дәүләт операһы эргәһендәге ҙур булмаған отелдә урынлаштыҡ. Ҡаланың үҙәге архитектураһы, биналарҙың скульптур биҙәлеше, заманса, шул уҡ ваҡытта тарихи интерьерға оҫта яраҡлашҡан Вена трамвайҙары һоҡландырмай ҡалманы, әлбиттә. Урамдың машиналар йөрөй торған өлөшө киң түгел. Шуға күрә йәйәүлеләр ҙә, велосипедсылар ҙа үҙҙәрен ярайһы уҡ иркен тоя. Һуңғылары айырыуса күп, әммә улар айырым юлдарҙан ғына йөрөй. Урамдар тар тойолһа ла, ҡала халҡына, күп һанлы туристарға, ҡасаҡтарға, автомобилдәргә, трамвайҙарға, автобустарға, хатта атлы экипаждарға урын етә. Ҡала власы тар ғына урамлы тарихи биләмәләрҙе лә һаҡлап ҡалған, үҙәкте лә йәшәү өсөн уңайлы, туристар өсөн ылыҡтырғыс итә алған.
Венала, Берлиндағы кеүек үк, Австрияны фашизмдан азат иткәндә һәләк булған Совет Армияһы яугирҙәренә һәйкәл бар. Ул 1945 йылдың 19 авгусында асылған. Һәйкәл Шварценбергплац майҙанында урынлашҡан. Австриялылар, Союз һәм Варшава договоры ойошмаһы буйынса күптән түгелге күршеләребеҙҙән айырмалы, үҙҙәренең тарихынан ситләшмәй. Мемориал һәр саҡ тәртиптә, ул иң танылған иҫтәлекле урындарҙың береһен тәшкил итә. Беҙ ҙә унда барҙыҡ, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарға ихтирамыбыҙҙы белдерҙек.
Икенсе көн:
Чехия – холдингтың
минераль “йөрәге”
Иртәнге сәғәт 6-ла Венанан ҡуҙғалдыҡ. Чехияның Пльзень ҡалаһына дүрт сәғәтлек юл көтә. “Ласселсбергер керамикс” заводының офисы һәм “Rako” коммерция маркаһы аҫтында керамик плитка етештергән предприятиеһы тап шунда урынлашҡан. Был сауҙа тамғаһы 120 йыл элек уйлап табылған. Бер яҡтан ул әүәл-әүәлдән керамик заводтар урынлашҡан Раковник тигән биләмәнең ҡыҫҡа атамаһы булһа, икенсе яҡтан “рако” – Британия музейында һаҡланған Ассирия барельефындағы император Ашшурнасирпал II ҡулына тотҡан керамик йәйкә.
Бында завод директоры Роман менән осраштыҡ. Техник үҙенсәлектәр әллә ни ҡыҙыҡ түгел ине, шуға күрә күберәк тирә-яғымды байҡаным. Плитканы һайлау, уның текстураһы, һүрәттәре, форматы – иҫ киткес. Һанлы баҫма технологияһы айырыуса иғтибарҙы йәлеп итте. Әйткәндәй, ул Өфө заводында ла ҡулланыла.
Иң элек махсус мольбертта һайланған материалдарҙан плитканың күләменә торошло текстура рельефы һалына, мәҫәлән, йылғалағы ваҡ таштан. Артабан сканер уның өс яҫылыҡтағы һүрәтен яһай һәм плиткаға күсерә. Ошо рәүешле төрлө биҙәлештәге (ағас, таш) плитка сығарыла.
Артабан бәләкәй генә Хлумчаны тигән ҡалаға киттек. Холдингтың иң боронғо заводтарының береһе ошо ҡала эргәһендә генә. Уға 140 йылдан ашыу. 20 йыл элек холдинг заводты һатып алған һәм әле уны яңыртыу менән шөғөлләнә. Предприятиела автоматлаштырыу дәрәжәһе бик юғары. Ташыу, төрөү һәм башҡа производство процестарына сәнәғәт роботтары йәлеп ителгән. Әйткәндәй, Өфөләге ошондай уҡ завод уның менән сағыштырғанда байтаҡҡа өҫтөнөрәк һәм замансараҡ. Автоматлаштырыу кимәле үҫә барыуға ҡарамаҫтан, бында 500-ләп кеше эшләй. Логистикаға ҙур иғтибар бирелә. Завод бөтә Көнбайыш Европаны тиерлек хеҙмәтләндерә. Күптән түгел төҙөлгән келәт биналарының майҙаны ғына 30 мең квадрат метрҙан ашыу.
Етештереүҙе ойоштороуҙың экологик аспекттары ла ҡыҙыҡлы. Плитка сығарыу өсөн һыу күп кәрәк. Һыу ярҙамында каолин менән башҡа минераль өҫтәмәләрҙән торған ҡатнашма иретелә һәм артабан унан плитка яһала. Махсус мейестә плитканы киптергәндән һуң, һыуҙың 80 проценты тиерлек быуға әйләнә. Һыуға ихтыяж ҙур булыу арҡаһында сәнәғәт предприятиеһының эшкәртеүҙән ҡалған һыуҙары юҡ. Хатта ямғыр һыуы ла резервуарға йыйыла һәм етештереү барышында файҙаланыла. Һауаға зарарлы матдәләр сығарылмай тиерлек. Производство биналары фильтрҙар менән йыһазландырылған. Уның аша үткән ваҡ туҙан фракцияһы етештереүҙә ҡайтанан ҡулланыла. Торлаҡ йорттар заводтан бер саҡрым алыҫлыҡта ғына. Урындағы халыҡты был әллә ни борсомай ҙа кеүек.
Сәфәребеҙҙең киләһе пункты – Казнеев ҡалаһындағы (Чехия) карьер. Ул холдинг заводтарын ғына түгел, башҡа байтаҡ төҙөлөш компанияларын да сеймал менән тәьмин итә. Карьерҙа керамик плитканың төп компоненты булған каолин, ҡыр шпаты, ҡырсынташ, ҡом сығарыла. Карьер тиҫтәләрсә йылдар дауамында эшкәртелә. Эргәлә генә, 400-500 метр алыҫлыҡта, торлаҡ йорт урынлашҡан. Был бер ҙә ғәжәп түгел, сөнки Евросоюзда ярайһы уҡ ҡәтғи талаптар ҡуйған берҙәм экология ҡануниәте эш итә.
Кискә ҡарай Пльзенгә ҡайттыҡ. Ул – Чехияла ҙурлығы буйынса дүртенсе ҡала. 700 йыл элек нигеҙ һалынған ҡалала 170 мең самаһы кеше йәшәй. Иҫтәлекле урындарының күбеһе, мәҫәлән, готика стилендәге собор, байҙарҙың йорттары үҙәктә урынлашҡан. Көнсығыш Европалағы иң ҙур синагога ла ошонда. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Икенсе донъя һуғышынан һуң унда йөрөүселәр һаны күпкә кәмегән.
Урындағы риүәйәткә ҡарағанда, үҙәктәге йорттарҙың һәр береһендә үҙенә генә хас һыра ҡайнатҡандар. 1842 йылда урындағы халыҡ Бавариянан һыра ҡайнатыусыны саҡырған. Ул иһә “Пилснер Урквелл” тигән тоноҡ һыра рецебын уйлап тапҡан. Шул осорҙан алып Пльзень донъяла иң тәмле һәм популяр тоноҡ һыра етештерелгән ҡалаға әүерелгән. Һырахана аҫтында күбекле эсемлекте һаҡлау өсөн 20 метр тәрәнлектә туғыҙ саҡрымлыҡ ер аҫты галереялары ҡаҙылған.
1799 йылдың декабрендә Пльзендәге йорттарҙың береһендә генералиссимус Александр Васильевич Суворов туҡталған. Мемориаль таҡтаташта “Еңеү килтергән итальян походынан һуң Чехия аша тыуған илгә ҡайтҡанда” тигән яҙыу ҙа бар хатта.
Өсөнсө көн:
Чехия һәм Австрия – сәнәғәт-пастораль пейзаж
Өсөнсө көн иртән Прагалағы бизнес-партнерҙар менән мәсьәләләрҙе хәл иткәс, Чехиялағы Халамки ҡаласығына юлландым. Тап шунда Азамат менән осрашырға һүҙ ҡуйышҡайныҡ.
Халамкиҙа холдингтың тағы ла бер заводы урынлашҡан. Уға 20 йыл самаһы. Сифатлы итальян һәм немец ҡорамалдары менән йыһазландырылған завод “Цемикс” маркаһы аҫтында 40 төрлө ҡоро төҙөлөш ҡатнашмаһы сығара. Кәрәкле сеймал алынған карьер ике километр алыҫлыҡта ғына. Унан минераль сеймал элеватор буйлап етештереү цехтарына килтерелә.
Ҡатнашмалар етештереү өсөн төп элемент – көлһыу төҫтәге цемент. Етештереү барышында экологик талаптарҙы ҡәтғи үтәүгә ҙур баҫым яһала. Етештереү биналары һауала туҙан миҡдарын контролдә тотҡан махсус ҡулайламалар, туҙан тотҡостар менән йыһазландырылған. Бысраҡ сәнәғәт һыуҙары юҡ. Завод биләмәһендәге ямғыр һәм ҡар һыуы резервуарға йыйыла һәм муниципаль канализацияға ебәрелә. Заводтың йәшен иҫәпкә алғанда, туҙандың булмауы аптыратты. Тирә-яҡта йәшеллек. Ҙур производстволар һәм объекттар биләмәһенән айырмалы, бындағы ағас, ҡыуаҡтарға ла туҙан ҡунмаған. Яҡында ғына, 300 метр арауыҡта –торлаҡ йорттар, фермалар. Уларҙың береһендә хатта болан үрсетәләр.
Сәфәребеҙҙең киләһе нөктәһе – Дунай ярында бейек булмаған тауҙар ҡосағында урынлашҡан Пехларн ҡалаһы (Австрия). Түбәнге Австриялағы Вахау тигән ер шарап яһау төбәге булараҡ танылыу яулаған. Бында үҫтерелгән виноград сорттарынан “Рислинг” һәм “Грюнер Вельтринер” шараптары етештерелә. “Ласселсбергер” холдингының штаб-фатиры һәм ҡоро төҙөлөш ҡатнашмалары сығарыу буйынса сираттағы завод тап ошонда. Башта – завод хаҡында. Ул Халамкиҙағынан ҙурыраҡ һәм замансараҡ. Цемент нигеҙендә төрлө ҡатнашмалар етештерә. Ул Пехларндың үҙендә, ауыл хужалығы ерҙәре, фермалар һәм торлаҡ йорттар янында урынлашҡан. Пастораль ауыл пейзажы, виноград баҡсалары менән туҙанлы производствоны берләштереүгә ҡағылышлы һорауыма холдинг етәксеһе һәм милексеһе Йозеф Ласселсбергер әфәнде: “Предприятие Европа экологик стандарттарына ярашлы төҙөлгән, – тип яуапланы. – Шуға күрә туҙан да, башҡа зарарлы матдәләр ҙә, бысраҡ сәнәғәт һыуҙары ла юҡ бында”. Әйткәндәй, баҫыуҙарға, тирә-яҡтағы гүзәл тәбиғәткә ҡараһаң да тап ошондай фекер тыуа.
Бер аҙҙан холдингтың штаб-фатирында Башҡортостандың Әбйәлил районында ла ошондай уҡ завод проектын тормошҡа ашырыуға бәйле мәсьәләләр тикшерелде. Әйтергә кәрәк: проектты ғәмәлгә ашырыу тураһындағы мәғлүмәтте ҡайһы берәүҙәр ҡабул итмәне, интернет селтәрендә тәнҡитле мәҡәләләр һәм комментарийҙар донъя күрҙе. Шул уҡ ваҡытта проекттың асылына аныҡ төшөнмәйенсә ашығыс фекер йөрөтөү дөрөҫ түгел, минеңсә. Әлеге сығыштарҙың, мәҡәләләрҙең йыш ҡабатланыуы һәм көсөргәнешлелеге, шулай уҡ уларҙы күптәр хуплай тип күрһәтергә маташыу республикала ошондай проекттарҙың тормошҡа ашыуын теләмәгән ниндәйҙер ялланма көстәрҙең эш итеүе хаҡында һөйләй. Сәбәптәрҙең төрлө булыуы ихтимал – конкуренттарҙың аҫтыртын ғәмәлдәре, сәйәси уйындар, шантаж, байығыу. Әммә халыҡтың борсолоуын да иҫәптән төшөрөргә ярамай. Кешеләргә проекттың әһәмиәтен, уның зыянлы булыу-булмауын, быны уларға ниндәй юҫыҡта еткерергә маташыуҙарын, бөтә эштең Евросоюзда билдәләнгән ҡәтғи экологик нормаларға, технологияларға һәм тәжрибәгә таянып башҡарыласағын аңлатырға кәрәк.
Башҡортостан Республикаһында, атап әйткәндә, Әбйәлил районында аҡ цемент нигеҙендә ҡоро төҙөлөш ҡатнашмалары сығарыу буйынса завод асыу күҙаллана. Көлһыу төҫтәге традицион цемент етештереүҙең ҡайһы бер экологик етешһеҙлектәре бар, әлбиттә. Ғөмүмән, цемент производствоһын беҙ ҡараңғы, туҙанлы предприятиелар тип ҡабул итәбеҙ, сөнки беҙҙәге заводтар иҫкергән. Әле көлһыу, шулай уҡ аҡ цемент өсөн заманса етештереү базаһында бөтөнләй икенсе технологик ҡарарҙар ҡабул ителә. Төҙөлөш ҡатнашмалары өсөн нигеҙ ҡоро ысул менән яһаласаҡ. Төп сеймал – эзбизташ, каолин, кварц ҡомо, икенсе төрлө әйткәндә – дөйөм таралған файҙалы ҡаҙылмалар.
Азаматтың бындай производствоның зыяны булыу-булмау тураһындағы фекеренә яуап итеп, Йозеф Ласселсбергер: “Ҡатнашмалар химик өҫтәмәләр ҡулланмайынса, инерт минераль сеймал нигеҙендә етештерелә”, – тине. Инерт – тимәк, һыу һәм һауа менән ҡушылғанда ниндәй ҙә булһа реакция тыуҙырмай. Ысынлап та, балаһын ҡомло майҙансыҡҡа уйнарға сығарғанда ата-әсә: “Сабыйым зарарлы быуҙан йәки ҡомдан ағыуланып ҡуймаһын”, – тип борсолмаһа ла була. Эзбизташ менән каолин тап ошо категорияға ҡарай. Өҫтәүенә, тәҡдим ителгән технологияла ағыулы сәнәғәт һыуҙары, зарарлы матдәләр ҡулланылмай. Әлеге сәфәр барышында беҙ Чехия һәм Австрия проекттарын тормошҡа ашырыу тәжрибәһен өйрәндек. Улар экологик яҡтан зыянһыҙлығы, уңышлылығы менән отошло.
Дүртенсе көн:
Һаумы, Өфө!
“Ласселсбергер” холдингы предприятиелары буйлап өс көнлөк сәфәр тамам. Беҙ Пехларнды ҡалдырып, Мәскәү аша Өфөгә ҡайттыҡ. Был юлы баш ҡала беҙҙе “Барыһы ла яҡшы буласаҡ!” тигәндәй, ҡояшлы аяҙ көнө менән ҡаршыланы. “Ласселсбергер” компанияһы тәҡдим иткән берлектәге проекттарға ҡағылышлы һорауға ла ыңғай яуап биреү теләге тыуҙы. Европа бизнесы тәжрибәһен, уның юғары корпоратив һәм экологик стандарттарын өйрәнергә кәрәк. Бындай мөмкинлек бик һирәк тыуа.
Экологияға килгәндә. Сәнәғәт инфраструктураһы тығыҙ, тәбиғәтте һаҡлау нормалары юғары булған шул уҡ Австрияның миҫалы өлгө булырлыҡ. Беҙҙең экология ҡануниәте йыш ҡына ҡәтғиерәк тә. Производствоны проектлау, төҙөү, уның эшмәкәрлеген ойоштороу барышында ҡануниәттең үтәлешен тәьмин итеү – дәүләттең бурысы. Республиканы үҫтереүгә күпләп аҡса йүнәлткән Австрия инвесторы, тәбиғәтте һаҡлау нормаларын үтәмәйенсә, ҡыйын хәлдә ҡалырға итә тигән фекер, кәмендә, нигеҙһеҙ. Шуға күрә мәҡәләнең атамаһындағы өтөрҙө “үҫтерергә” тигән һүҙҙән һуң ҡуйырға кәрәк!
«Башкортостан» гәзите буеса


c: text/html

text:
«Йыл инженеры» бөтә Рәсәй конкурсында Башҡортостандың туғыҙ белгесе билдәләнде
Башҡортостан предприятиеларының бер юлы туғыҙ белгесе 2009 йыл йомғаҡтары буйынса “Йыл инженеры” бөтә Рәсәй конкурсының беренсе турында еңеүсе булды. Шуларҙың өсәүһе конкурс лауреаттары тип табылды.
Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов исеменә Рәсәй фәнни һәм инженер йәмәғәт ойошмалары союзы Координацион советының беренсе сәркәтибе Константин Кошелевтан рәхмәт хаты килде.
«Профессиональ инженерҙар» версияһында, «Авиация һәм космонавтика» номинацияһында, «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең үҙәк завод лабораторияһындағы ныҡлыҡ лабораториһы начальнигы Алексей Дубин лауреат булды. «Йәштәрҙең инженерлыҡ сәнғәте» версияһында, «Сәнәғәт производствоһы идаралығын ойоштороу» номинацияһында, Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең Инновацион проекттары идаралығы секторы начальнигы Азат Нурғәлиев еңде. «Химия» номинацияһында «Каустик» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең производство начальнигы урынбаҫары Радик Әсфәндиәровҡа етеүсе табылманы (Стәрлетамаҡ).
Йәнә алты инженер бөтә Рәсәй конкурсының беренсе турын уңышлы үтте. Улар «Полиэф» асыҡ акционерҙар йәмғиәтен (Благовещен), «Гидравлика» агрегат предприятиеһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһы (Өфө) һәм «ӨМЭПБ» асыҡ акционерҙар йәмғиәте исеменән сығыш яһаны, тип хәбәр итә БР Сәнәғәт, инвестицион һәм инновацион сәйәсәт министрлығының матбуғат хеҙмәте. Конкурс фәнни-техник йәмәғәтселек өлкәһендә ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Сираттағы бөтә Рәсәй конкурсы 2010 йылдың апрелендә иғлан ителәсәк.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфө Рәсәйҙең йәйге биатлонсыларын ҡабул итә
Шаршамбы, 21 июлдә, Өфөнөң «Биатлон» спорт-һауыҡтырыу копмлексында йәйге биатлон буйынса Рәсәй беренселеген һәм чемпионатын асыу тантанаһы үтте. Был ярыштар Олимпиада уйындарында, донъя һәм Европа чемпионатында ҡатнашыу өсөн Рәсәй йыйылма командалары составына иң көслө спортсыларҙы һайлап алыу этабы булып тора.
Уйындарҙы асыу тантанаһында Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы, Башҡортостан Республикаһы биатлон буйынса олимпиа резервы махсуслаштырылған балалар-үҫмерҙәр мәктәбе һәм БР РОСТО ДОСААФ вәкилдәре ҡатнашты.
Ярыштарҙа Башҡортостандан, Татарстандан, Карелия, Сыуашстан, Марий Иленән, Удмуртиянан, Мордовия, Мәскәү ҡалаһы һәм өлкәһенән, Санкт-Петербург, Һарытау, Ханты-Манси автономиялы округынан, Силәбе, Төмән, Новосибирск, Мурманск, Свердловск, Ҡурған, Смоленск, Һамар, Вологда, Ульяновск, Архангельск өлкәләренән һәм Пермь крайынан 189 спортсы ҡатнашасаҡ.
Аҙна дауамында спортсылар «кросс», «кросс-спринт», «кросс-персьют» и «күләмле старт» дисциплиналарында көс һынашасаҡ.
Ярыштар программаһы түбәндәгесә:
22 июль – спринт: ир-егеттәр, юниорҙар — 4 км, ҡатын-ҡыҙҙар, юниорҙар — 3 км;
23 июль — кросс-персьют: ир-егеттәр, юниорҙар — 6 км, ҡатын-ҡыҙҙар, юниорҙар — 5 км;
25 июль — масс-старт: ир-егеттәр, юниорҙар — 6 км, ҡатын-ҡыҙҙар, юниорҙар — 5 км.


text:
Фото:
Бухгалтерия иҫәбенә һәм һалым һалыуға арналған семинар үтәсәк
Фото:
28 һәм 29 сентябрҙә Өфөлә «Бухгалтерия иҫәбе һәм автономиялы учреждениеларға һалым һалыу. Иҫәптәрҙаң бюджет планынан коммерцияға күсеү проблемалары» Республика ғәмәли семинары үткәрелә.
Ул үҙ тибын үҙгәртеүгә – автономиялы учреждениеларға күсеүгә әҙерләнгән, шулай уҡ әле үк яңы статуста эшләгән дәүләт һәм муниципаль учреждениелар етәкселәре, баш бухгалтерҙары өсөн ойошторола. Семинар сиктәрендә иҫәпкә алыу һәм һалым һалыу кеүек ҡатмарлы тармаҡ мәсьәләләрен хәл итеү тәжрибәһе ҡараласаҡ. Сарала ҡатнашыусылар ҡануниәттә планлаштырылған үҙгәрештәр тураһында мөһим мәғлүмәт аласаҡ һәм автономиялы учреждениеның финанс-хужалыҡ эшмәкәрлеген тормошҡа ашырыу менән бәйле проблемаларға бергәләп анализ яһаясаҡ.
БР Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, семинарҙа бер тыңлаусының ҡатнашыуы өсөн теркәү взносы 5700 һум. Сарала ике һәм унан күберәк тыңлаусы ҡатнашһа, һәр тыңлаусы ҡатнашыуға теркәү взносы 5300 һум.
Ойошма етәксеһе тарафынан ҡул ҡуйылған заявканы (347) 256-98-67 телефоны буйынса факс аша йәки E-mail: 2941334@mail.ru электрон почта адресына ебәреп теркәлергә мөмкин.


text:
Милли банктың күсмә ҡабул итеүҙәре Әбйәлил районында башлана
Бөгөн, 28 июндә, Башҡортостандың Әбйәлил районы үҙәге Асҡарҙа банк хеҙмәте буйынса консультация үткәреләсәк. Сараны коммерция кредит ойошмаларынан коллегалары менән берлектә БР Милли банкы белгестәре алып барасаҡ.
Банк хеҙмәткәрҙәре менән осрашыуға урындағы һәм яҡын-тирәләге ауылдар халҡы, шулай уҡ йәмәғәт ойошмалары, уҡыу йорттары һәм эшлекле даирә вәкилдәре саҡырыла.
Финанс консультанттар ҡулланыусыларҙы кредитлау, эшҡыуарлыҡҡа, шәхси ярҙамсы хужалыҡ һәм торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереүгә ярҙам саралары һәм башҡалар тураһында тулы мәғлүмәт бирәсәк.
Асҡар ауылындағы был сара Башҡортостандың Көньяҡ урал райондарындағы күсмә ҡабул итеүҙәр серияһын асасаҡ. Иртәгә, 29 июндә, бындай осрашыу — Баймаҡ ҡалаһында, 30 июндә Хәйбулла районының Аҡьяр ауылында үтәсәк, тип хәбәр иттеләр БР Милли банкыһының матбуғат хеҙмәтенән.
Ҡабул итеүҙәр халыҡтың финанс яҡтан мәғлүмәтлелеген арттырыу һәм 2011–2015 йылдарға Көньяҡ Уралдың социаль-иҡтисади үҫеше программаларына ярашлы үткәрелә.


text:
Башҡортостандың Хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзы халыҡ-ара ойошма составына инде
Башҡортостандың Хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзы «Һуғыш ветерандарының йәмәғәт комитеты» (War veterans Committee) халыҡ-ара союзы составына индерелде.
Тейешле ҡарарға Халыҡ-ара союз рәйесе генерал-лейтенант Руслан Аушев ҡул ҡуйҙы. Был, үҙ сиратында, Башҡортостандың Хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзына Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Иҡтисади һәм Социаль Советы янында махсус консультатив статусҡа эйә булыу мөмкинлеген бирә.
— Бындай юғары кимәлгә сығыу беҙгә төрлө халыҡ-ара сараларҙа ҡатнашыу мөмкинлеген бирә, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына Башҡортостандың Хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзы рәйесе Тимерйән Рәжәпов. – Үҙебеҙ хаҡында белгертеп, сит илдәргә йышыраҡ сыға аласаҡбыҙ, шулай уҡ ветерандар ойошмаларының халыҡ-ара акцияларында ҡатнашып, яңы эшлекле бәйләнештәр булдыра аласаҡбыҙ. Өфөгә юғары сит ил ҡунаҡтары йышыраҡ килә башлаясаҡ. Бындай ҡарар донъя кимәлендә Башҡортостан статусын күпкә арттырасаҡ.
Уның һүҙҙәренсә, Руслан Аушев Башҡортостан ветерандарының эшенә юғары баһа бирә. Атап әйткәндә, генерал йәмәғәтселектең Миңлеғәле Шайморатовҡа Рәсәй Федерацияһы Геройы исемен биреү буйынса башланғысын һәм республикала тормошҡа ашырылған «Йәшә һәм иҫлә» акцияһын хуплауын белдерҙе.


text:
Урман балаларына ярҙам итеү өсөн Өфө епархияһы хәйриә акцияһы ойоштора
Өфөлә был аҙнала Өфө епархияһы менән ойошторолған «Урман балаларына ярҙам» хәйриә акцияһы үткәрелә. Баш ҡалалағы бөтә ғибәҙәтханаларҙа ла был көндәрҙә балалар кейемдәре, уйынсыҡтар, тәм-том, дарыуҙар ҡабул ителә. Акция аҙағында Иглин районының Урман ауылына миссионерҙар визиты ойоштороласаҡ. 26 майҙа унда асыҡ һауала ғибәҙәт ҡылыу йолаһы атҡарыласаҡ. Теләге булғандарҙың барыһы ла руханиҙарға мөрәжәғәт итә аласаҡ.
Йәштәрҙең «Яңырыу» ижади үҙәге Урман мәктәбендә балаларға байрам ойоштора. Балалар өсөн конкурстар һәм һый менән күңелле уйын-йәрминкә үткәреләсәк. Йәнә үҙәк вәкилдәре Урман балалары өсөн спектакль-әкиәт тә әҙерләгән.
Хәйриә акцияһы Урман ауылында булып үткән фажиғәнең йыллығына арнала. Бер йыл элек хәрби келәттә снарядтар шартлауы һәм янғын сығыуы арҡаһында 115 кеше өйһөҙ ҡалды, күп йорттар ҙур зыян күрҙе. Ул ваҡытта Өфө епархияһы бәләгә тарығандарға ярайһы ҙур ярҙам күрһәтте: көн һайын Өфөнән Урманға машиналар менән халыҡтан йыйылған аҡсаға һатып алынған аҙыҡ-түлек һәм кәрәк-яраҡ тейәп оҙатылды.


text:
- Подробности
- Просмотров: 451
ЛЕРМАН Берта Моисеевна (23.8.1931, Гомель ҡ.) химик‑органик. Химия ф. д‑ры (1987). Мәскәү нескә химия технологияһы ин‑тын тамамлағандан һуң (1954) 1961 й. тиклем Өфө синтетик спирт з‑дында үҙәк лаб. мөдире. 1964—94 йй. Органик химия ин‑тында өлкән ғилми хеҙм‑р, төркөм етәксеһе, 1993—2000 йй. Башҡорт химия журналының ғилми мөхәррире, бер үк ваҡытта 1995—2000 йй. “Вестник Академии наук Республики Башкортостан” (“Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының хәбәрҙәре”) ж. яуаплы секретары. 2001—03 йй. Израиль технология ин‑тында (Хайфа ҡ.) эшләй. Фәнни хеҙмәттәре каркас структуралы берләшмәләр һәм көкөрторганик берләшмәләр химияһы өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә арналған. Л. етәкс. яңы карбокаркас системаларҙы һәм уларҙың тиааналогтарын, арауыҡ йәһәтенән ауырлашҡан алкендарҙы синтезлауҙың эффектив алымдары эшләнә, S‑функция индереү, полихлорлау, тиалактонизациялау, молекула‑ара цикллау ысулдары уйлап табыла. Л. тарафынан тиабицикландар, тетратиаадамантан һәм уның протоизомерҙарының һөлдәлә яңыса төркөмләнеүе асыҡлана һәм өйрәнелә. 130‑ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Хеҙм.: Каркасные и полициклические пространственно‑затруднённые алкены //Успехи химии. 1995. Т.64. Вып.1; Скелетные трансформации гетерокаркасных соединений, затрагивающие гетерофункцию //Шунда уҡ. 1997. Т.66. Вып.11.
В.Н.Одиноков
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 305
МОРОЗОВ Николай Филиппович (1.7.1924, Ырымбур губ. Яңы Николаевка а. — 20.3.1994, Туймазы ҡ.), урман белгесе. РСФСР‑ҙың атҡ. урман белгесе (1968). БАХИ‑ны тамамлаған (1961). 1942 й. алып Туймазы тәж.‑үрнәк урман хужалығында эшләй: 1958 й. башлап өлкән урмансы, 1973—85 йй. ген. дир. урынбаҫары — баш урмансы. М. ҡатнашлығында ылыҫлы ағастар орлоғон ҡыш алдынан сәсеү, күп тармаҡлы йырынды нығытыу ысулы, йырын‑һыҙалы ерҙәрҙе һәм ваҡ йылғаларҙың текә ярҙарын урман‑мелиорация‑хужалыҡ б‑са үҙләштереү технологияһы уйлап табыла һәм етештереүгә индерелә, Туймазы р‑нында ҡарағастан торған урман ултыртмалары булдырыла. 10‑ға яҡын фәнни хеҙмәт һәм 1 уйлап табыу авторы. РСФСР‑ҙың фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт пр. лауреаты (1991). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орд. м‑н бүләкләнгән (1981). Туймазыла М. исеме м‑н урам аталған һәм һәйкәл ҡуйылған.
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Баш ҡалала «Ҡағыҙға – икенсе ғүмер» акцияһы бара
Башҡортостандың «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһы менән иғлан ителгән «Ҡағыҙға – икенсе ғүмер» акцияһы ярҙамында Өфөнөң Ленин районында белем алыусы мәктәп уҡыусылары 8,5 тонна макулатура йыйған. Ошо көндәрҙә мәктәптәрҙә ҡағыҙ йыйыу буйынса эстафетаны баш ҡаланың Октябрь районы ҡабул итте. Бөгөнгө көнгә бында 4,3 тонна макулатура йыйылған.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Өфөлә бер ай элек старт алған акцияла ҡаланың барлыҡ дөйөм белем биреү мәктәптәре уҡыусылары ҡатнаша ала. «Ҡағыҙға – икенсе ғүмер» акцияһы ҡала райондары буйынса бер нисә этапҡа бүленгән. Макулатураны алыу өсөн мәктәптәргә «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһының махсус автомобиле – экомобиль килә.
— Макулатураны рациональ файҙаланыу һәм эшкәртеү кәрәклеген балаларға күрһәтеүҙе маҡсат итеп ҡуябыҙ. Билдәле булыуынса, бер тонна макулатура дүрт кубометрға яҡын ағасты һаҡлай, ә был биш ҙур ағас тигән һүҙ. Тимәк, мәктәп уҡыусылары дөйөм алғанда 60-тан ашыу ағасты һаҡлап ҡалған, — тине «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһының инженер-экологы Альбина Шәмсетдинова.


text:
14 апрелдән 19 майға тиклем Башҡортостанда экологик өмәләр үтәсәк
14 апрелдән 19 майға тиклем республиканың район һәм ҡала биләмәләрен сүп-сарҙан таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса экологик өмәләр үтәсәк. Башҡортостан Хөкүмәтенең тейешле бойороғона ҡул ҡуйылған да инде.
— Республиканың министрлыҡтары, дәүләт комитеттары, ведомстволары, муниципаль райондары һәм ҡала округтары хакимиәттәре, ойошмалары, профсоюз комитеттары һәм йәмәғәт ойошмаларына ихаталарҙы, урамдарҙы, юлдарҙы, парктарҙы, баҡсаларҙы һәм биләмәләрҙе сүп-сарҙан таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса саралар үткәрергә тәҡдим ителде, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.
Республиканың муниципаль райондары һәм ҡала округтары хакимиәттәренә экологик өмәләр үткәреү сиктәрендә башҡарылған эш хаҡында БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының территориаль бүлексәләренә аҙна һайын хәбәр итеп торорға тәҡдим ителде.
Ғәҙәттәгесә, экологик өмәләргә төбәктең Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы йомғаҡ яһаясаҡ.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2011 йылда, Башҡортостанда үткәрелгән яҙғы экологик өмәләр һөҙөмтәләре буйынса, республика биләмәләрен сүп-сарҙан таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса уртаса процент 99,3-кә етте.
Ҡала һәм ауыл биләмәләрен сүп-сарҙан таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса сараларға 38 меңдән ашыу берәмек махсус техника йәлеп ителде. Экологик өмәләр ярҙамында полигондарға һәм сүплектәргә яҡынса 350 мең кубометр ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары сығарып түгелде.
Бынан тыш, бындай саралар сиктәрендә юлдарға ремонт үткәрелде. Уларҙың дөйөм майҙаны 2100 мең квадрат метр тәшкил итте.
Биләмәләрҙе йәшелләндереү буйынса ла ҙур эштәр башҡарылды. Дөйөм алғанда Башҡортостанда 1098 меңгә яҡын ағас һәм ҡыуаҡ ултыртылды. Йәшелләндереү буйынса республиканың Тәтешле районы алдынғылыҡты бирмәне, унда 646 мең үҫенте ултыртылды.


text:
Республика аграрийҙары өс миллион тоннанан ашыу иген йыйып алған Фото: Андрей Старостин
Республика аграрийҙары өс миллион тоннанан ашыу иген йыйып алған
Республика аграрийҙары өс миллион тоннанан ашыу иген йыйып алған Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостан аграрийҙары 1 миллион 735 мең гектар майҙандан 3 миллион 148 мең тонна иген йыйып алған. Бойҙай — 1144,7 мең тонна, арпа — 747 мең, һоло — 283,6 мең, борсаҡ — 56,5 мең. Майҙандың бер процентында бөртөклөләрҙе һәм ҡуҙаҡлыларҙы һуғырға ҡалған, тип хәбәр иттеләр республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Шишмә, Баймаҡ, Благовар, Дәүләкән райондарында тулайым йыйым 101-107 мең тонна, Ауырғазыла, Илештә — 121 меңдән ашыу, Саҡмағошта, Мәләүездә — 141,5 һәм 144,5 мең, Стәрлетамаҡ районында 188,4 мең тонна тәшкил иткән.


text:
Һыйыр
Һыйыр — йорт үгеҙенең орғасыһы (лат. Bos taurus taurus), кейек үгеҙҙең эйәләштерелгән төрсәһе (Bos taurus), ҡуш тояҡлы көйшәүсе хайуандың ярым мөгөҙлөләр ғаиләлеге (Bovidae). Һыйыр ите, һөтө һәм тиреһе өсөн үрсетелә.
Иркәк малды үгеҙ тиҙәр. Йәш мал -быҙау, бестерелгән иркәк мал башмаҡ. Беренсе быҙаулағансы орғасы мал тана тип йөрөтөлә. Быҙауламаған мал — ҡыҫыр, бер йәш тулып уҙғас быҙаулаған һыйыр тыуса. Йөклөлөктәре 9 айға һуҙыла. Шулай уҡ ит, һөт, ит-һөт тоҡомдары була. Төрҙөң 30 иш хромосомаһы була.
Йөкмәткеһе
Систематика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрсәләренең теҙмәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2011 йылдың 9 мартында килешелгән таксономик һәм географик белешмә буйынса ошондай төрсәләре бар[1]:
Килеп сығышы һәм ҡулға эйәләштерелеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыйыр малының ата-бабалары булып, өлөшләтә уның тәбиғәттә бөткән төрсәһе кейек — тур иҫәпләнә.
Һыйыр кеше тарихында төп ролдә торған эре мал. Уны эйәләштереү тәүтормош неолиттан уҡ кәзәнән, һарыҡтан, сусҡанан һуңыраҡ башлана. Был ваҡиға Алтай тауҙары — Һиндостан, Алғы Азия өсмөйөшөндә башлана. Быға хәтлы был тирәлектә тур һәм зебу малдары булған. 1994 йылдағы генетик тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһенә ҡарағанда, хәҙерге һыйырҙар оҙайлы ваҡыт бер төргә ҡараған тигән ҡарашҡа тап килмәй. 2009 йылға тиклем һыйыр геномдарын тикшереү һөҙөмтәләре был темаға белемде арттырыр[2][3].
Эйәләштереүҙең тәүге этабында бар һйыйр малдары оҙон мөгөҙлө булған: был форма Көньяҡ-Көнбайыш Азиянан алып, Балҡан ярымутрауынын Африкағаса һуҙыла(7000 йыл элек) һәм Европаға (яҡынса 5000 йыл элек). Беренсе ҡыҫҡаҡ мөгөҙлө һыйырҙың, шулай уҡ 7000 йыллыҡ ҡаҙылма ҡалдыҡтары билдәле. Ҡыҫҡаҡ мөгөҙлө ваҡ хайуандар кельт йәки иберий малдары булараҡ танылыу алған. Хәҙерге Төньяҡ һәм Көнбайыш һыйырҙарының төрҙәре шул ваҡыттағы кельт малдары тоҡомо[4].
Анатомия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыйыр — эре, ауыр кәүҙәле хайуан. Уртаса 750 кг-ғаса етә. (147—1363 кг арауығында тирбәлә)[5], ә кәүҙәһе 120-нән 150-гәсә етә. Индивидына һәм тоҡомона ҡарап[6].
Тештәре үлән сәйнәү өсөн яраҡлашҡан. Йәш һыйырҙарҙың 20(12 тамырлы һәм 8 алғы ҡырҡҡыс теш), оло һыйырҙарҙа 32 (24 тамырлы, һәм 8 алғы ҡырыҡҡыс теш). Ҡаҙыҡ тештәре булмай. Һөт тештәре тамырлы тештәрҙән ҡыҫҡараҡ, әммә формалары бер. Теш формулаһы ошо кимәлдә кәүҙәләндерелә: . Оҙон, осло, үткер алғы тештәре тик аҫҡы яңаҡта ғына була. Алдағы уртала урынлашҡан тештәре үлән ялмау өсөн, күршеләре уңяҡтан да, һул яҡтан да ситке тештәр тип йөрөтөлә[7]. Өҫкө уртында тештәр урынына йоморо ҡаты тире. Аҫҡы яңағы ярҙамында өҫкө урты менән ҡыҫып, үләнде ҡытыршы теле ярҙамында ялмап ала һәм киҫеп ауыҙына йүнәлтә[8].
Һыйырҙың мороно эре һәм киң. Маңлайы яҫы, өҫөкө өлөшө ҡуйы бөҙрә йөн менән ҡапланған. Башында ике шыма мөгөҙө була(шулай уҡ туҡал һыйырҙар ҙа була) Мөгөҙө оҙонлоғо тоҡомона ҡарап төрлөсә. Башлыса, өҫ яҡҡа ҡарап тора. Ҡолаҡтары аҫтараҡ, тыш яҡтан ҡыҫҡаҡ йөн менән ҡапланған, эс яғында оҙон йөндәре үҫә[8].
Төрлөһөнән[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һыйыр планетаға бөтә сәнәғәт предприятиеларына һәм автомобилдәргә ҡарағанда ла күберәк зыян килтерә. Америка ғалимдары был һығымтаны тикшеренеүҙәрҙән һуң яһаған. Ит өсөн үрсетелгән һыйыр малы — Ер шарының йылыныуы һәм тәбиғәт ресурстарының ғына түгел, ә һыу запасы кәмеүенең дә сәбәпсеһе. Ошонан сығып, һыйыр иң ҡурҡыныс хайуан тип табылған.
- Америка ғалимдары фекеренсә, был һөтимәр — тирә-яҡ мөхитте бысратыусыларҙың иҫәбендә беренсе.
Беренсенән, урмандарҙы ҡырыу ит етештереү сәнәғәтенең кире эҙемтәһе булып тора. Самалап алғанда, Амазония джунглиҙарының 70 проценты хәҙер — көтөүлек ерҙәре. АҠШ-та һыйыр малын ашатыр өсөн үҫтерелгән кукуруздың — 80, сояның — 90 һәм бойҙайҙың 70 проценты китә икән. Икенсенән, ауыл хужалығы малдары бөтә эсәр һыуҙың 8 процентын сарыф итә. Шулай уҡ һыйыр 55 процент эрозияға һәм 37 процент химикаттар ҡулланыуға сәбәпсе.
Һыйыр шулай уҡ һәр ваҡыт тиерлек метан бүлеп сығара. Ә белеүегеҙсә, был газ — Ер шарының йылыныуының төп сәбәпсеһе. Малҡайҙар метандың 37 процентын барлыҡҡа килтерә. АҠШ-та һыйыр йылына көнкүреш ҡалдыҡтарынан 130 тапҡырға күберәк тиҙәк сығара. Һыйырҙың йылыһы һәм тиҙәге Ерҙе углекислый газға ҡарағанда 20 тапҡырға тиҙерәк йылыта. Тимәк, мәхлүктәрҙең файҙаһынан зыяны күберәк булып сыға түгелме?
Ҡөрьән китабында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡөрьәндең икенсе (Әл-Баҡара) сүрәһе һыйыр исеме менән бирелгән. Ул 286 аяттан торған иң оҙон сүрә[9].
Халыҡ ижадында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һыйлы көнөң- һыйырҙа.
- Һигеҙ һыйыр аҫрағансы, һимеҙ һыйыр аҫыра.
- Һыйыры барҙың, һыйы бар.
- Һыйырға септә килешмәй.
- Һыйыр тулаһа, аттан яман.[10]
Йомаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Алап менән күнәк һыуға бара.
- Дөбөр-дөбөр дүртәү,төймә ҡаҙай икәү,Ғәббәс ҡоҙа япа-яңғыҙ.
- Алпан-һәлпән, алама сапан, дүрт ҡормалы, кәк(е)ре ҡуллы, яҫы яллы.[11]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Taxon browser. Mammal Species of the World. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 23 апрель 2013 тикшерелгән.
- ↑ membrana.ru Һыйыр геномдары ауыл хужалығын эволюцияһын тиҙләтеүгә килтереү
- ↑ Корова на просвет генов
- ↑ Крупный рогатый скот. Энциклопедия Кругосвет. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 23 апрель 2013 тикшерелгән.
- ↑ Tanya Dewey Bos taurus. University of Michigan Museum of Zoology. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 апрель 2013. 16 апрель 2013 тикшерелгән.
- ↑ Christian Dudouet La production des bovins allaitants — La France Agricole, 2004. — Б. 383. — ISBN 2855570913.
- ↑ http://www.yariks.info/arhive.php?c=56&pc=95&m=343 Выбор коровы // Информационный бюллетень. — Государственное образовательное автономное учреждение Ярославской области «Информационно-консультационная служба АПК», 2012. — В. 2.
- ↑ 8,0 8,1 Alain Raveneau Le livre de la vache — Paris, rustica, 1996. — ISBN 2-84038-136-2.
- ↑ Ҡөрьән Кәрим.2009 йыл.Өфө. 3-73-сө биттәр
- ↑ Русса-башҡортса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге. Өфө, «Китап» 1994 йыл
- ↑ Башҡорт халыҡ ижады. 9 том, 2007 йыл.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 13.05.2018
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Альберт САЛАУАТОВ: “Йырһыҙ йәшәй алмайым”
Новости / Мәҙәниәт // 13-05-2018, 08:00
Тамашасы бер йырсыны икенсеһе менән сағыштырырға ярата. Ә бына Альберт САЛАУАТОВТЫ бер кем менән дә йәнәш ҡуйып булмай: уның тауышы ла үҙенсәлекле, төҫ-ҡиәфәте лә башҡаларҙан айырылып тора. Хатта тормош юлы ла башҡаларҙыҡын ҡабатламай кеүек. Үҙ тормошона фотоһүрәттәр аша күҙ һалған йырсы ғүмеренең төрлө мәле хаҡында бәйән итә....
Һөйәктәр ныҡ булһын тиһәгеҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 13-05-2018, 07:30
Олоғая барған һайын, кешенең һөйәктәре ныҡлығын юғалта, һынып барыусанға әйләнә, сөнки организмға кальций етмәй. Айырыуса ҡатын-ҡыҙҙарҙа ул йыш күҙәтелә. Ә инде бер ерең һындымы, тиҙ генә төҙәлеп китер, тимә. Шуға күрә һөйәктәрҙе нығытыу, организмды кальций һәм витаминдар менән байытыу сараһын күрергә кәрәк.
Һөйәктәр өсөн ҡара емештең файҙаһы ҙур. Ғалимдар асыҡлауынса, ул остеопороздан һәм һөйәктәрҙең һыныуынан һаҡлай. Бының өсөн көнөнә бер-ике ҡара емеш ашау ҙа етә. Бынан тыш, уны бутҡаға, салатҡа ҡушырға мөмкин. Тәмле лә, файҙалы ла!...


text:
Тауыҡ
Йорт тауығы (лат. Gallus gallus, ҡайһы саҡ — Gallus gallus domesticus йәки Gallus domesticus[1]; ата ҡош — әтәс, ҡошсоҡтар — себештәр) — йорт хайуандарының иң киң таралған төрө, Көньяҡ һәм Көнсығыш Һиндостанда, Һинд-Ҡытайҙа, Малай архипелагы утрауҙарында таралған ҡырағай тауыҡтарҙан килеп сыҡҡан. Оҙайлы тарихи осорҙа кеше тарафынан бик күп тоҡом тауыҡтары килтереп сығарылған. Тауыҡтар иң файҙалы төрлө аҙыҡ төрө биреүсе йорт ҡошо булараҡ айырыла. Уны ит, йомортҡа өсөн аҫырайҙар, шулай уҡ ҡауырһынын һәм мамығын да файҙаланалар.
Продукция алыу йүнәлеше буйынса йомортҡа һәм ит тауыҡтарына бүленәләр.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Птицы на монетах» — статья А. Нумерова на сайте Союза охраны птиц России
- Рецепты приготовления вторых блюд из курицы на сайте портала «Fober.net»


text:
19-02-2016, 16:05 / ---
Яңы линия сафҡа ебәреләсәк
Бөгөн эргә-тирәбеҙҙең таҙалығын, һәр ваҡытта ла йыйыштырыулы булыуын ғәҙәти күренешкә һанап, урам һепереүселәрҙең, сүп-сар өйөмөн алып китеүселәрҙең хеҙмәтен әллә ни баһалап та еткермәйбеҙ. Бының өсөн был һөнәр кешеләрен бер генә көн эшкә сыҡмаған тип күҙ алдына килтереп ҡарау ҙа етер ине, моғайын. Тормош ауыр тип зарланырға яратһаҡ та, халыҡ бөгөн етеш йәшәй, яңынан-яңыға ынтыла, төҙөй, емерә, заманса йыһаздар менән файҙалана, иҫкеһен сығарып ташлай. Шул сәбәпле сәнәғәт, көнкүреш ҡалдыҡтары ла күбәйә....


text:
Республика эҙәрмәндәре Ҡырымда Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында күп кеше күмелгән ҡәберлекте тапҡан Фото: Владимир Волков
Республика эҙәрмәндәре Ҡырымда Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында күп кеше күмелгән ҡәберлекте тапҡан
Республика эҙәрмәндәре Ҡырымда Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында күп кеше күмелгән ҡәберлекте тапҡан Фото: Владимир Волков
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостан эҙәрмәндәре Ҡырымда бынан 70 йыл элекке ҡәберлекте тапҡан. Төбәк «Хәтер вахтаһы» сиктәрендә Белогорск районында ҡаҙыу эштәре алып барыла. «Рәсәйҙең эҙәрмәндәр хәрәкәте» Рәсәй йәмәғәт хәрәкәтенең Башҡортостандағы бүлексәһе һәм Белогорск районының «Үҙәк» хәрби-тарихи йәмәғәт ойошмаһы отряды эҙәрмәндәре партизандарға ҡаршы операция барышында тыныс халыҡты һәм партизандарҙы бомбаға тотҡан, артабан ҡалған кешеләрҙе үлтергән саҡта һәләк булғандарҙың ҡәберлеген тапҡан.
«Билдәләнеүенсә, 1944 йылдың 3-4 ғинуарында Васильков үҙәнендә тыныс халыҡ һәм яралылар бомбаға тотола, һуңынан үҙәнгә румындар һәм полицейскийҙар баҫып инә. Ерле халыҡтың хәтерләүе буйынса, йөҙҙәрсә кеше һәләк була, шуларҙың өстән бер өлөшө — балалар. Бөгөнгә тиклем бер генә шундай ҡәберлек билдәле булған», — тип һөйләне Башҡортостан патриотик тәрбиә биреү үҙәгенең саҡырылышҡа әҙерләү бүлеге етәксеһе Владимир Волков.
Белогорск районы хакимиәте һәләк булғандарҙы мемориалда яңынан күмеү өсөн эксгумация үткәреү тураһында ҡарар ҡабул итте. Әлеге мәлдә эҙәрмәндәр 14 кешенең һөлдәһен тапҡан.


text:
Уле-Эйнар Бьёрндален
У́ле-Эйнар Бьёрнда́лен[7] (норв. Ole Einar Bjørndalen; 27 ғинуар 1974 Драммен ҡалаһы, Бускеруд фюлькеһы, Норвегия) — норвег биатлонсыһы, Ҡышҡы Олимпия уйындары (13 миҙал, шул иҫәптән 8 алтын), биатлон буйынса донъя чемпионаттары (20 еңеү), биатлон буйынса Донъя кубоктары (дөйөм иҫәптә 6 еңеү) тарихында иң күп наградаларға лайыҡ булған спортсы; 2002 йылғы Солт-Лейк-Ситиҙағы Олимпия уйындарында дүрт ихтималлыҡтан дүрт еңеү яулап, донъяла берҙән-бер абсолют Олимпия чемпионы була. Бьёрндален биатлон буйынса Донъя кубоктарында 95 һәм саңғы буйында донъя беренселектәрендә 1 шәхси еңеү яулай. Йәмғеһе 133 тапҡыр еңеү яулаған. 2014—2016 йылдарҙа Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаһы.
Ҡышҡы Олимпия уйындары тарихында бөтә спорт төрҙәре араһында иң күп һанлы награда (13) яулаусы. Ҡышҡы Олимпия уйындары чемпионы титулына эйә булыу һаны буйынса, саңғысы Бьёрн Дели кеүек үк, рекордсы (икеһе лә 8-әр тапҡыр).
Биатлон буйынса Донъя кубогының иң өлкән еңеүсеһе (41 йәш 10 ай 5 көн) була (Эстерсунд, 2015 йылдың 2 декабре).
Йөкмәткеһе
- 1 Биографияһы
- 2 Биатлон карьераһы
- 3 Саңғы ярыштарында
- 4 Галерея
- 5 Подиумдар
- 6 Ҙур һәм кесе Донъя кубоктарының дөйөм иҫәптәрендәге һөҙөмтәләре
- 7 Атыу статистикаһы
- 8 Төрлө ярыштарҙағы сығыштар статистикаһы
- 9 Донъя кубогындағы сығыштар статитстикаһы
- 10 Наградалары
- 11 Иҫкәрмәләр
- 12 Һылтанмалар
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уле-Эйнар Бьёрндален Норвегияның Драммен тигән ҡаласығында тыуа, Бускеруд фюлькеһы Модум муниципалитетының Симостранда тигән ҡалаһында фермерҙар ғаиләһендә үҫә. Уҡыу менән аҙ ҡыҙыҡһына, күп ваҡытын спорт секцияларында үткәрә. Футбол уйнай, гандбол менән шөғөлләнә, һөңгө ырғыта, велоспорт һәм еңел атлетикала 3000 метрға йүгереү ярыштарында ҡатнаша[8]. Уле-Эйнарҙың атаһы ла еңел атлетика менән шөғөлләнгән, ләкин ғаиләһен ҡарау өсөн спортты ташлаған булған[9]. Бер ағаһы, бер ҡустыһы һәм ике ҡыҙ ҡәрҙәше бар. Ағаһы Даг ғаиләлә беренсе булып биатлон менән шөғөлләнә башлай[10]. Уға Уле-Эйнар ҙа эйәрә. Ҡустыһының исеме — Ханс Антон.
Әле биатлонсы Австрияның Тироль федераль ерендәге Обертиллиах коммунаһында йәшәй. 2006 йылдың 27 майында Уле-Эйнар итальян сығышлы Бельгия биатлонсыһы Натали Сантерға өйләнә. Балалары булмай. 2012 йылдың октябрендә Натали менән Уле-Эйнарҙың айырылыуы тураһында хәбәр ителә.
Бьёрндален тураһындағы ҡыҙыҡ факттарҙан: ул һаулығы һәм таҙалыҡ тураһында шул тиклем ныҡ ҡайғырта, хатта һәр ваҡыт үҙе менән туҙан һурҙырғыс алып йөрөй һәм кеше менән күрешкәндә бик һирәк ҡул бирә. «Минең тормошомда туҙан һурҙырғыстар ҙа айырым урын алып тора, — ти спортсы. — Был әйберҙе мин гел үҙем менән йөрөтәм»[11]. Бьёрндален билдәләүенсә, туҙан һурҙырғыс йөрөтөү ул уйлап сығарған нәмә түгел, был ғәҙәтте ул командаһындағы өлкән иптәштәренән отҡан.
Шәхси белешмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Телдәр — норвег, инглиз, немец, итальян[12], рус.
- Биатлон менән 1984 йылдан шөғөлләнә.
- Милли йыйылма команда ағзаһы — 1992 йылдан.
- Спорт клубы — Simostranda IL.
- Тренерҙары — Роггер Груббен һәм Йоар Химмле (атыу буйынса тренер).
Шәхси тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2006—2012 йылдарҙа итальян биатлонсыһы Натали Сантер менән никахта була. Балалары булмай.
2016 йылдың 5 апрелендә белорус биатлонсыһы Дарья Домрачеваның унан бала көткәне билдәле була[13]. 2016 йылдың 16 июлендә Бьёрндален менән Домрачева Ослола туй яһай. 2016 йылдың 1 октябрендә Минскиҙа[14] ҡыҙҙары тыуа, уға Ксения тип исем ҡушалар[15].
Биатлон карьераһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1993—2002[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бьёрндален бала саҡтан спорт менән мауыға. Ағаһы Дагтан күреп, биатлон менән шөғөлләнә башлай. Саңғыла яҡшы йөрөгән Уле-Эйнар тренерҙар иғтибарын йәлеп итә һәм 1992/1993 миҙгеле ахырынан Донъя кубогы этаптарында сығыш яһай башлай. Шул уҡ миҙгелдә Рупольдингтағы юниорҙар чемпионатында (1993) өс тапҡыр чемпион булып, бөтәһен шаҡ ҡатыра. 1994 йылда Олимпия командаһы составына индерелә һәм Лиллехаммерҙа (Норвегия) үткән Олимпия уйындарында ҡатнаша. Әммә тәжрибәһеҙлеге юғары һөҙөмтәләргә өлгәшергә ҡамасаулай. Тәүге олимпиадаһында бер миҙал да яуламай. Шәхси уҙышта утыҙ алтынсы була, спринтта — егерме һигеҙенсе, эстафетала — етенсе. 1993—1994 миҙгелендә лә Бьёрндален юғары һөҙөмтәләргә өлгәшмәй.
Тәүге иғтибарға лайыҡ уңыш уға 1994/1995 миҙгелендә килә. Бьёрндален Австрияның Бал-Гастайнында донъя кубогының беренсе этабында спринтта икенсе урынды яулай. Ошо уҡ миҙгелдә тағы ике тапҡыр уңышлы сығыш яһай (Оберхоф, спринт — 3; Лиллехаммер, спринт — 3). Антхольцта Донъя беренселегендә: шәхси уҙышта — 12-се урын, спринтта — 4-се, эстафетала 5-се була. Спринттағы тотороҡло күрһәткестәре арҡаһында Уле-Эйнар спринтта кесе Донъя кубогына лайыҡ була һәм Донъя кубогының дөйөм иҫәбендә дүртенсе урынды ала.
1994/1995 миҙгелендә Донъя кубогында шәхси уҙышта беренселекте һәм спринтта икенсе урынды ала.
1996/1997 миҙгелендә Бьёрндалендың һөҙөмтәләре күтәрелә. Ул өс шәхси еңеүгә өлгәшә, ун тапҡыр призлы урын яулай.
1998 йылда Наганола Бьёрндален спринтта еңеп, олимпия чемпионы була, ә эстафетала көмөш миҙал яулай.
1998/1999 миҙгелендә Уле-Эйнар 11 призлы урын ала.
2001/2002 миҙгеле башынан Бьёрндален Солт-Лейк-Ситиҙа буласаҡ ҡышҡы Олимпия уйындарына бик етди әҙерләнә. Олимпиадала ул дүрт алтын миҙал яулай һәм биатлон буйынса абсолют олимпия чемпионы була. Олимпиаданан һуң «Ун көн — дүрт еңеү» тигән китап сыға, унда Бьёрндалендың еңеүгә барған юлы ентекләп тасуирлана.
2003—2009[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2002/2003 миҙгелендә билдәле биатлонсы икенсе тапҡыр Донъя кубогын яулай. Ханты-Мансийскиҙа үткән донъя беренселегендә 29 йәшлек Бьёрндален спринтта һәм масс-стартта еңә. Миҙгел эсендә бөтәһе 12 еңеү яулай, шуларҙың береһе генә эстафетала.
Әммә 2003/2004 миҙгеле уңышһыҙыраҡ булып сыға. Әсәһенең вафатын Бьёрндален бик ауыр кисерә. Оберхофтағы донъя чемпионатында Уле-Эйнар дүрт миҙаллы була: шәхси уҙыштарҙа өс бронза һәм эстафетала көмөш.
2004—2005 миҙгеле мәшһүр спортсының карьераһында иң уңышлыһы була. Донъя кубогында ул 923 балл йыя, шәхси уҙышта, масс-стартта һәм спринтта өс кесе кубокты яулай. Миҙгелдә рекордлы 15 еңеүгә өлгәшә, 12-һе шәхси еңеү була.
2005—2006 олимпия миҙгелендә Уле-Эйнар бөтә иғтибарын Италияның Турин ҡалаһында үтәсәк олимпия уйындарына әҙерлеккә туплай. Әммә ғинуарҙа һалҡын тейҙерә, сире ҡатмарлашып, гайморит менән ауырый. Формаға кереү өсөн тиҙләтелгән әҙерлек үтә. Әммә Туринда уңышһыҙ сығыш яһай: атыуы тотороҡло булмай. Уле-Эйнар өс миҙал яулай, улар араһында бер алтын да юҡ: шәхси уҙышта ике көмөш һәм масс-стартта бронза. Яратҡан ярыш төрө булған спринтта Бьёрндален 12-се генә була. Норвегияның йыйылма командаһы эстафетала насар сығыш яһай, тик Уле-Эйнарҙың ҡаһарманлығы менән генә 5-се урынға күтәрелә ала. Бьёрндалендың күңеле төшә, шулай ҙа Донъя кубогы барыбер уныҡы була. 814 балл йыйып, ул сираттағы Ҙур Гәлсәр кубокты һәм масс-старт менән эҙәрләү уҙышында кескәй кубоктарҙы яулай. Холменколлендағы һуңғы этапта бөтә өс уҙышта ла еңә.
2006—2007 миҙгелдең Донъя кубогында 33 йәшлек биатлон «короле» подиумдар һәм рәттән еңеүҙәр һаны буйынса фантастик рекордҡа өлгәшә: 10 шәхси подиум һәм рәттән 8 шәхси еңеү. Был ун уҙыштың береһендә генә Уле-Эйнар бронза менән сикләнә, ҡалған 9-ы алтын була. Миҙгел барышында Бьёрндален бөтәһе 11 еңеү яулай һәм «Эстерсунд короле» (бөтә 3 еңеү) менән «Рупольдинг короле» (бөтә 3 еңеү) була, ләкин өс этапты ҡатнашмай ҡалдыра, шәхси уҙыштары 8 генә була, шунлыҡтан Ҙур Гәлсәр кубок немец Михаэль Грайсҡа эләгә. Норвег 736 балл менән икенсе урынға ҡала. Этаптарҙы йыш ҡалдырыуы саңғы ярыштарында ҡатнашыуы менән аңлатыла.
2007/2008 миҙгелендә Эстерсундта (Швеция) үткән Донъя чемпионаты миҙалға бай була: спринтта бронза, эҙәрләү уҙышында алтын, шәхси уҙышта, эстафетала һәм масс-стартта көмөш — бөтәһе 5 миҙал. Алтын миҙалдар һаны буйынса Уле-Эйнарҙы Рәсәйҙән Максим Чудов һәм йәш норвег Эмиль Хегле Свендсен уҙа. Миҙгел барышында бөтәһе 7 еңеү (эстафеталар менән бергә 10) һәм подиум өсөн 18 уҙышта еңеү яулана. 869 балл менән сираттағы Кубок, спринтта, эҙәрләү уҙышында һәм масс-стартта кесе кубок алына.
2008/2009 миҙгеле лә үткәненә оҡшаш була. Тик Пхёнчханда (Корея) үткән Донъя чемпионатында ғына 5 миҙал урынына дүртте яулай, уның ҡарауы бөтәһе лә алтын.
2009—2013[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2010/2011 олимпия миҙгеленә лә Уле-Эйнар ныҡлы әҙерләнә. Әммә Ванкуверҙағы Олимпия уйындары ла, Туриндағыһы кеүек үк, уның өмөтөн аҡламай. Ул насар ата һәм спринт менән масс-стартта 17-се һәм 27-се урындарҙы ала. Эҙәрләү уҙышында һуңғы ут рубежында яҙлығыуҙары арҡаһында ихтимал булған еңеүҙән ҡолаҡ ҡаға һәм 7-се урында була. 20 километрға шәхси уҙышта Бьёрндален көмөш миҙал яулай. Ә эстафетала иҫ киткес шәп сығыш яһап, командаһына алтын миҙал килтерә. Шулай итеп, ул 6 тапҡыр олимпия чемпионы була.
2009/2010 Олимпия миҙгеле менән «биатлон короленең» көслө сығыштар теҙмәһе тамамлана. Бьёрндаленға 36 йәш тула, йәштәр менән ярышыу торған һайын ауырлаша. Был миҙгелдә ул дөйөм иҫәптә ни бары 10-сы була. Әммә ул үҙенә 2014 йылда буласаҡ Сочиҙағы Олимпия уйындарында ҡатнашыу маҡсатын ҡуя һәм киләһе 2010/2011 миҙгелендә элекке ҡөҙрәтен ҡайтарыу теләге менән яна.
Ул 2010/2011 миҙгеленең Донъя кубогында дөйөм иҫәптә һәм Ханты-Мансийскиҙағы донъя беренселегендә еңеүгә ынтыла. Эстерсундта миҙгел яҡшы башлана, Эмиль-Хегле Свендсен менән улар икеһе өс уҙышта тәүге ике урындан түбән төшмәй. Әммә Уле-Эйнар береһендә генә еңә. Шәхси уҙышта уға һуңғы ут рубежында ике тапҡыр яҙа атыу ҡамасаулай. Ә спринтта финишҡа бер нисә генә метр ҡалғанда Бьёрндален текә битләүҙән төшкәндә йығыла һәм, өҫтөнлөгөн юғалтып, икенсе урынға ҡала. Эҙәрләү уҙышында еңә. Был ярыштан һуң ике норвег бик ныҡ әрләшә һәм оҙаҡ ҡына бер-береһе менән һөйләшмәй йөрөй. Ниһайәт, Свендсен ғәфү үтенә, мөнәсәбәттәре көйләнә. Раштыуанан һуң Уле-Эйнар формаһын юғалта, һөҙөмтәләре түбән була, оҙаҡ ҡына эштең ниҙә икәнен аңлай алмай йөрөй. Баҡһаң, эш вируслы инфекцияла һәм үтә ҡатмарлы күнекмәләрҙә икән. Һөҙөмтәлә, миҙгел юҡҡа сыға, өмөттәр ҡыйрала. Уле 15 йыллыҡ карьераһы дауамында беренсе тапҡыр донъя чемпионаттарында шәхси наградаһыҙ ҡала. Ҡатнаш һәм ирҙәр эстафетаһында ғына ике алтын миҙал ала һәм планетаның 16 тапҡыр чемпионы була. Апрелдә Уле арҡаһын имгәтә һәм көскә һауыға.
2011 йылдың мартында Уле-Эйнарға Холменколлен миҙалы тапшырыла. Спортсы уны Норвегияла 2010/2011 миҙгеле Донъя кубогының һуңғы этабында ала.
Шул уҡ 2011 йылда Бьёрндален Камчаткаға килә, унда йыл һайын Виталий Фатьянов иҫтәлеге призына ярыштар үткәрелә. ләкин спринт стартына Уле-Эйнар сыҡмай, быны һуңғы ике көндә хәле шәптән булмауы менән аңлата.
2011/2012 миҙгеле алдынан, арҡаһы имгәнеү сәбәпле, Уле-Эйнар еңел әҙерлек планы буйынса күнегә. Ғинуарға формаға инеү һәм февралдә лидерҙар араһына эләгеү маҡсатын ҡуя. Донъя кубогының өсөнсө этабында эҙәрләү уҙышында Уле-Эйнар икенсе була. Ә февралдә, Донъя кубогының Финляндияның Контиолахти төбәгендә үткән этабында, спринтта дүртенсе урын алғандан һуң, Уле-Эйнар эҙәрләү уҙышында еңеүгә өлгәшә. Ләкин Рупольдингтағы Донъя чемпионатында йәнә шәхси наградаларһыҙ ҡала. Шулай ҙа ике эстафетала еңеп 18 тапҡыр донъя чемпионы булып китә. Физик формаһы ҡәнәғәтләнерлек була, ләкин атыуҙа ныҡ бирешә.
2012 йылда Чемпиондар уҙышында ҡатнаша. Масс-стартта Бьёрндален — 8-се, ҡатнаш эстафетала Ольга Зайцева менән бергә 6-сы һөҙөмтә күрһәтә.
2012/2013 миҙгеле ярайһы уҡ тыныс үтә, Уле-Эйнарҙың һаулығы яҡшыра, хәле һәйбәт була. Әммә был юлы уны ғаилә мәшәҡәттәре тигеҙлектән сығара. Йөрәк өйәнәгенән атаһы вафат була, бер аҙҙан алты йыл йәшәгән ҡатыны Натали Сантер менән айырылышалар. Уле-Эйнар ярыштарҙа әллә ни шәп урындар ала алмай. Донъя чемпионатының ирҙәр эстафетаһында алтын миҙал яулап, 19 тапҡыр донъя чемпионы була.
2013 йылдың йәйендә Бьёрндален Сочиҙағы Олимпия уйындарынан һуң спорт карьераһын тамамларға ҡарар итә. Шулай итеп, 2013/14 миҙгеле уның өсөн һуңғыһы булырға тейеш була.
Был миҙгелдә 39 йәшлек норвег арыу формала була. Миҙгелгә яҡшы әҙерләнә. Бьёрндален карьераһын лайыҡлы тамамлау ниәте менән йәшәй. Апрелдә күнекмәләр һәм форма һаҡлау буйынса уңайлыҡтарҙы арттырыу өсөн «тәгәрмәсле йорт» — ике миллион крона самаһы торған автофургон һатып ала[16].
2014 йылдан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сочиҙағы Олимпия уйындарына Бьёрндален бөтә миҙгел дауамында шәхси план буйынса әҙерләнә. Беренсе стартта уҡ (спринт), бер тапҡыр яҙа атыуына ҡарамаҫтан, етенсе олимпия алтынына эйә була. Тағы бер алтынды ул ҡатнаш эстафетала ала һәм һигеҙ тапҡыр Олимпия чемпионы була. Был күрһәткес буйынса ул саңғысы Бьёрн Дели менән тиңләшә, йәғни икеһе лә рекордсы була. Йәнә Уле-Эйнар 13 миҙал менән ҡышҡы Олимпия уйындары тарихында иң титуллы спортсыға әүерелә һәм был күрһәткестә Делиҙы ла уҙып китә.
Олимпиаданы ябыу тантанаһында Бьёрндален иленең флагын тотоп үтә һәм Халыҡ-ара олимпия комитетының комиссияһына рәсми һайлана. Бьёрндален һәм белорус биатлонсыһы Дарья Домрачева үткән Олимпиаданың иң яҡшы спортсылары тип таныла.
Миҙгел ахырында Бьёрндален Донъя кубогының дөйөм иҫәбендә үҙе өсөн бик юғары 6-сы урынды ала. Тиҙлек буйынса миҙгелдең иң яҡшы 5 спортсыһы иҫәбенә инә.
Олимпиаданан һуң Бьёрндален һаман ярышып туймағанын, еңергә көсө барлығы һиҙеүен һәм шуға күрә ике йылдан, 2016 йылда, тыуған иленең баш ҡалаһы Ослола үтәсәк донъя чемпионатына тиклем ярыштарҙа ҡатнашыуын дауам итәсәген белдерә[17].
Миҙгел алдынан Бьёрндален ҡәҙимге саңғы таяғын тиҙлекте арттырырға ярҙам итеүсән кәкре таяҡҡа алмаштырып тәжрибә үткәрергә була[18]. Эстерсундтағы беренсе этап һөҙөмтәһе буйынса ул һәр уҙышта тиҙлек буйынса икенсе булып, сенсациялы сығыш яһай[19], ләкин утлы рубежда яңылыша. Һөҙөмтәлә, ул беренсе этаптағы уҙыштарҙа 6, 8 һәм 10-сы урындарҙы ала. Әммә артабан йәнә даланы юғала: Хохфильценда спринтта артта ҡала һәм ауырып китә, шул арҡала Раштыуаға тиклем бер ярышта ла ҡатнашмай[20]. 2015 йылға Бьёрндален яҡшы әҙерләнә һәм чемпионаттың немец этаптарына һәйбәт форма менән килә. Оберхофта эстафетала икенсе урынды ала. Рупольдингта һәм Антхольцта ла Бьёрндален ике эстафетала ғына һәйбәт сығыш яһай[21]. Нове-Местола ни уҙышта, ни атыуҙа йүнле һөҙөмтә күрһәтә алмай, шуға ярыштарҙа ҡатнашмай торорға ҡарар итә[22].
Контиолахтиҙағы донъя беренселегенә 41 йәшлек Бьёрндален тауҙарҙа әҙерләнә. Эксперимент сифатында ул ике мең метрҙан ашыу бейеклектәге тауҙы һайлай һәм Нортуг методикаһы буйынса әҙерлек үтә. Старт алдынан ул үҙен иҫ киткес шәп формала тоя[23]. Ул спринтта еңеүгә өмөтләнә, әммә һәйбәт кенә тиҙлекле булһа ла, атҡанда яңылыша — 3 яҙлығыу арҡаһында 19-сы ғына була. Эҙәрләү уҙышында 5-се урынға күтәрелә. Шәхси уҙыш 6-сы урын менән тамамлана. Эстафетала норвегтар немец йыйылма командаһынан ҡала икенсе була. Бьёрндален донъя чемпионаттының 40-сы миҙалын ала[24]. Масс-стартта Бьёрндален атҡанда бер тапҡыр ҙа яңылышмай, әммә 4-се генә була[25]. Чемпионатта 5, 6 һәм 4-се урындар яулаған Бьёрндалендың дәрт-дарманы арта, кәйефе күтәрелә[26].
Донъя кубогының һуңғы этабында норвегтар саңғы табаны майы арҡаһында отола[27], Бьёрндален спринтта мәргән атһа ла, 9-сы урынды ғына ала. Эҙәрләү уҙышында яҙа атыуҙар менән артта ҡала. Шунан һуң Уле-Эйнар ауырып китә һәм масс-стартҡа сыҡмай — Донъя кубогының дөйөм иҫәбендә 14-се урын менән миҙгелде тамамлай[28].
Ауырыу арҡаһында Уле-Эйнар 2015/2016 миҙгеленә йәйге әҙерлекте насар үтә[29]. Ай ярым ваҡытын юғалта, аяҡҡа баҫҡас, ғәжәпкә ҡаршы, тиҙ генә формаға инә ала[30][31]. 20 тонналы трейлеры ла әҙерлек үтеү өсөн бик уңайлы булып сыға[32]. Саңғыла коньки йөрөшө менән шыуыу буйынса ентекле күнегә, шунлыҡтан кәкре таяҡтан баш тарта, был яңылыҡтың файҙаһын күрмәй, уның ҡарауы шул уҡ фирманың супереңел тура таяғын ала[33]. Миҙгелдең маҡсаты — Холменколлендағы Донъя чемпионаты. Миҙгел башындағы ярыштарҙа иҫ киткес һәйбәт һөҙөмтәләр күрһәтә[34]. Раштыуаны Бьёрндален 1990-сы йылдарҙан бирле тәүләп Норвегияла өйөндә үткәрә, был уның өсөн ҙур хата була, сөнки һалҡын тейҙереп ауырып китә, Рупольдингтағы уҙыштарҙа ҡатнаша алмай, формаһын юғалта[35]. Шуға ҡарамаҫтан ул эстафеталарҙа ике тапҡыр пьедесталға күтәрелә[36].
2016 йылғы Донъя чемпионаты. Бьёрндален Төньяҡ Америкалағы ике этапта ҡатнашмай. Холменколлендағы ярышҡа һәйбәт әҙерлек менән килә. Чемпионатта бик яҡшы сығыш яһай: спринтта көмөш (яҙлығыуһыҙ), эҙәрләү уҙышында көмөш (2 яҙлығыу), эстафетала алтын (20-се тапҡыр донъя чемпионы титулы), масс-стартта бронза (яҙлығыуһыҙ) яулай. 42 йәштә 5 уҙышта 4 миҙал — фантастик уңыш, һөҙөмтәлә, Бьёрндаленды 2018 йылға тиклем спортты ташламаҫҡа күндерәләр[37]. Миҙгелде тоталда 13-сө урын менән ослаған Бьёрндален Төмәнгә килә, карьераһында беренсе тапҡыр чемпиондар уҙышында итальян ҡыҙы Оберхофер менән парҙа еңеүсе була.
25-се миҙгелгә ул тағы ла һәйбәтерәк әҙерләнә. Уле-Эйнар ауырымай, яҙ көнө ҡулын һындырһа ла, ғаилә мәшәҡәттәре арҡаһында бейек тауҙарҙа шөғөлләнә алмаһа ла, Минскиҙа яҡшы күнегә[38][39]. Бьорндален Донъя кубогының тәүге этаптарында һәйбәт күрһәткестәргә өлгәшә. Яңы йыл алдынан Уле Донъя кубогының дөйөм иҫәбендә 4-се була[40]. Миҙгел уңышлы башлаһа ла, артабан уңышһыҙлыҡтар китә — ни тиҙлек юҡ, ни атҡанда яҙлығыуҙар йонсота. Шулай ҙа арыу ғына сығыштар ҙа була. Хохфильцендағы донъя чемпионаты алдынан Уле-Эйнар Домрачева менән бергә бейектә, таулыҡта күнегә. Донъя беренселегендәге спринтта 1 яҙлығыу менән 8-се була, ә эҙәрләү уҙышында, 20 атыуҙың 19-ын тейҙереп, бронза миҙал яулай. 43 йәшлек Бьорндален донъяны таң ҡалдыруын дауам итә, етмәһә, ҡатыны Домрачева ла шул уҡ көндө миҙаллы була[41]!
Саңғы ярыштарында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уле Эйнар саңғыла шәп йөрөй, шуға саңғы ярыштарында ла ҡатнаша. 2002 йылғы Солт-Лейк-Ситиҙағы Олимпия уйындарында, биатлондан тыш, ул 30 километрға ирекле стиль менән саңғы уҙышында ла көс һынай һәм алтынсы урынды ала.
Уле Эйнар саңғы буйынса донъя чемпионаттарында ике тапҡыр ҡатнаша. 2005 йылда 15 километрға ирекле стиль менән уҙышта — 11-се, 2007 йылда шундай уҡ уҙышта 13-сө була.
Уле Эйнар, саңғы уҙыштары буйынса Донъя беренселегенең ун ете этабында ҡатнашып, өс тапҡыр почет пьедесталына күтәрелә:
- 25.11.2001 Куопиола (Финляндия) — 10 километрға ирекле стиль менән ярышта 2-се урын
- 22.12.2001 Рамзауҙа (Австрия) — 30 километрға күмәк стартта ирекле стилдә 2-се урын
- 18.11.2006 Елливарела (Швеция) — 15 километрға ирекле стиль менән уҙышта — 1-се урын.
Бынан тыш, ул ике тапҡыр Норвегия йыйылма командаһы составында призлы урындар ала.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Подиумдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шәхси уҙыштарҙағы еңеүҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биатлонда Бьёрндалена 95 шәхси еңеүгә өлгәшә, был абсолют рекорд булып тора:
Команда дисциплиналарындағы еңеүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бьёрндален команда дисциплиналарында (команда уҙыштары, эстафеталар, ҡатнаш эстафеталар) рекордлы 35 еңеүгә өлгәшә:
Айырым этаптарҙағы подиумдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҙур һәм кесе Донъя кубоктарының дөйөм иҫәптәрендәге һөҙөмтәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Атыу статистикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө ярыштарҙағы сығыштар статистикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Донъя кубогындағы сығыштар статитстикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Итоги
Эстерсунд
Хохфильцен
Анси
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ОИ Пхёнчхан
Контиолахти
Холменколлен
Төмән
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Поклюка
Нове-Место
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ЧМ Хохфильцен
Пхёнчан
Контиолахти
Холменколлен
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Хохфильцен
Поклюка
Рупольдинг
Рупольдинг
Антхольц
Канмор
Преск-Айл
ЧМ Холменколлен
Ханты-Мансийск
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Хохфильцен
Поклюка
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
Нове Место
Холменколлен
ЧМ Контиолахти
Ханты-Мансийск
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Хохфильцен
Анси
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ОИ Сочи
Поклюка
Контиолахти
Холменколлен
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Хохфильцен
Поклюка
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ЧМ Нове-Место
Холменколлен
Сочи
Ханты-Мансийск
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Хохфильцен
Хохфильцен
Оберхоф
Нове-Место
Антхольц
Холменколлен
Контиолахти
ЧМ Рупольдинг
Ханты-Мансийск
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Хохфильцен
Поклюка
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
Преск-Айл
Форт-Кент
ЧМ Ханты-Мансийск
Холменколлен
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Хохфильцен
Поклюка
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ОИ Ванкувер
Контиолахти
Холменколлен
Ханты-Мансийск
Итоги
Эстерсунд
Хохфильцен
Хохфильцен
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ЧМ Пхёнчхан
Уистлер
Тронхейм
Ханты-Мансийск
Итоги
Контиолахти
Хохфильцен
Поклюка
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ЧМ Эстерсунд
Пхёнчхан
Ханты-Мансийск
Холменколлен
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Хохфильцен
Хохфильцен
Оберхоф
Рупольдинг
Поклюка
ЧМ Антхольц
Лахти
Холменколлен
Ханты-Мансийск
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Хохфильцен
Осрблье
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ОИ Турин
Поклюка
Контиолахти
Холменколлен
Һөҙөмтәләр
Бейтостолен
Холменколлен
Эстерсунд
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
Чезана Сан-Сикарио
Поклюка
ЧМ Хохфильцен
Ханты-Мансийск
Һөҙөмтәләр
Контиолахти
Хохфильцен
Осрблье
Поклюка
Рупольдинг
Антхольц
ЧМ Оберхоф
Лэйк-Плэсид
Форт-Кент
Холменколлен
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Поклюка
Осрбли
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
Лахти
Холменколлен
Эстерсунд
ЧМ Ханты-Мансийск
Һөҙөмтәләр
Хохфильцен
Поклюка
Осрбли
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ОИ Солджер Холлоу
Эстерсунд
Лахти
Холменколлен
Һөҙөмтәләр
Хохфильцен
Поклюка
Осрбли
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ЧМ Поклюка
Солджер Холлоу
Л-П
Холменколлен
Һөҙөмтәләр
Хохфильцен
Поклюка
Осрбли
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
Эстерсунд
ЧМ Холменколлен
Лахти
Ханты-Мансийск
Һөҙөмтәләр
Хохфильцен
Осрбли
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ЧМ Контиолахти
Лэйк-Плэсид
Вал-Картье
Холменколлен
Һөҙөмтәләр
Лиллехаммер
Эстерсунд
Контиолахти
Рупольдинг
Антхольц
ОИ Нозава Онсен
Поклюка
Хохфильцен
Һөҙөмтәләр
Лиллехаммер
Эстерсунд
Холменколлен
Оберхоф
Рупольдинг
Антхольц
ЧМ Осрбли
Нозава Онсен
Новосибирск
Һөҙөмтәләр
Эстерсунд
Холменколлен
Антхольц
Осрбли
ЧМ Рупольдинг
Поклюка
Хохфильцен
Һөҙөмтәләр
Бад Гаштейн
Бад Гаштейн
Оберхоф
Рупольдинг
ЧМ Антхольц
Лахти
Лиллехаммер
Һөҙөмтәләр
Бад Гаштейн
Поклюка
Рупольдинг
Антхольц
ОИ Лиллехаммер
Хинтон
Кенмор
Һөҙөмтәләр
Поклюка
Риднау
Антхольц
ЧМ Боровец
Лиллехаммер
Эстерсунд
Контиолахти
Таблицала спортсының биатлон миҙгелендә алған урындары күрһәтелә.
Инд — шәхси уҙыш
Пр — эҙәрләү
Спр — спринт
МС — масс-старт
Эст — эстафета
См — ҡатнаш эстафета
Сусм — берәмләп ҡатнаш эстафета (супермикст)
Ком — команда уҙышы
DNS — спортсы ғариза бирһә лә, стартҡа сыҡмай
DNF — спортсы стартҡа сыға, ләкин финишҡы килмәй
LAP — спортсы уҙыш барышында (эҙәрләү уҙыштарында һәм масс-старттарҙа) лидерҙан бер әйләнештән ашыуыраҡҡа артта ҡала һәм трассанан сығарыла
— − спортсы был уҙышта ҡатнашмай
отм − уҙыш үткәрелмәгән
? − һөҙөмтә билдәһеҙ, бәлки, спортсы ҡатнашмағандыр.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1998 год — золотая медаль газеты Aftenposten[54].
- 2002 год — лауреат премии Egebergs.
- 2009 год — лауреат премии Fair play[55].
- 2011 год — медаль Холменколлена (высшая лыжная награда Норвегии за вклад в спорт и высокие результаты)[56].
- 2014 год — лауреат премии Ассоциации национальных олимпийских комитетов[57].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ http://www.foxsports.com/olympics/story/russia-wins-gold-mens-4x7-5-km-biathlon-relay-sochi-games-022214
- ↑ http://www.bbc.co.uk/sport/0/winter-olympics/26069041
- ↑ http://espn.go.com/olympics/story/_/id/11835620/800-meter-champ-david-rudisha-wins-inaugural-olympic-award
- ↑ http://espn.go.com/olympics/winter/2014/athletes/_/athlete/1/ole-einar-bjoerndalen
- ↑ Encyclopædia Britannica
- ↑ http://www.laola1.at/de/red/wintersport/biathlon/news/bjoerndalen-hochzeit/
- ↑ Башҡа төрлө яҙылыштары ла осрай: Уле Айнар Бьёрндален, Уле-Эйнар Бьорндален, Оле-Эйнар Бьёрндален, Уле Эйнар Бьорндален һ.б.
- ↑ Бьорндален — бьющий в «золото»
- ↑ Уле-Эйнар Бьёрндален: «Главная цель — Олимпиада-2010»
- ↑ Горячий норвежский парень Оле Эйнар Бьорндален // сайт информационного агентства «Спорт Украины»
- ↑ Чистоплотный Бьёрндален
- ↑ По некоторым данным Уле-Эйнар владеет также итальянским языком
- ↑ ТАСС: Общество — Биатлонисты Уле-Эйнар Бьорндален и Дарья Домрачева ждут ребёнка
- ↑ Дарья Домрачева и Уле-Эйнар Бьорндален стали родителями
- ↑ Домрачева и Бьорндален назвали дочь Ксюшей
- ↑ «Уле и фургон. Чем удивит Бьорндален на Играх в Сочи?»
- ↑ «Верю, что смогу выступать до 2016-го». Почему Бьорндален остался в биатлоне?
- ↑ Уле Эйнар Бьорндален: «Есть желание ещё пару раз добиться успеха»
- ↑ Уле Эйнар Бьорндален: «Никогда бы не подумал, что буду так быстро бежать в начале сезона».
- ↑ Бьорндален пропустит этап Кубка мира в Поклюке
- ↑ Норвежские биатлонисты выиграли эстафету в Антхольце
- ↑ Бьорндален пропустит Холменколлен ради подготовки к ЧМ
- ↑ Бьорндален в восторге от своей физической формы
- ↑ Уле Эйнар Бьорндален завоевал 40-ю медаль чемпионатов мира
- ↑ Бьорндален намерен улучшить результаты в следующем сезоне
- ↑ Неутомимый Бьорндален
- ↑ скандал с лыжами
- ↑ Бьорндален пропустил масс-старт в Ханты-Мансийске из-за болезни
- ↑ Бьёрндален пропустил несколько недель тренировок из-за бактериальной инфекции
- ↑ Бьёрндален полностью восстановился после перенесенной болезни
- ↑ Бьёрндален: это было моё лучшее восстановление за многие годы
- ↑ Бьёрндален создал машину будущего
- ↑ У Бьёрндалена будут легчайшие в мире палки
- ↑ Что творит в нынешнем сезоне без малого 42-летний Уле-Айнар Бьёрндален
- ↑ Уле Эйнар Бьёрндален: «Обнаружили неисправность в винтовке»
- ↑ Норвегия выиграла
- ↑ Уле-Эйнар Бьёрндален принял решение продолжить карьеру
- ↑ Уле-Эйнар Бьорндален тренируется в Минске
- ↑ Уле-Эйнар Бьорндален поставил цель на сезон
- ↑ Бьорндален испытывает проблемы с лыжным инвентарем
- ↑ Бьорндален и Домрачева взяли медали в один день
- ↑ Состязания, учитываемые в статистике по стрельбе на Олимпийских играх и Чемпионатах мира
- ↑ Рейтинг по стрельбе среди спортсменов национальной команды в Кубке мира
- ↑ Рейтинг по стрельбе среди всех спортсменов в Кубке мира
- ↑ Biathlon Norge
- ↑ Start- og resultatlister NM 2010
- ↑ История летнего биатлона
- ↑ Рәсми атамаһы — Veltins Biathlon World Team Challenge
- ↑ Күмәк старттан ирекле стиль менән уҙыш
- ↑ Интерваллы старттан ирекле стиль менән уҙыш
- ↑ Гонка шла в зачёт чемпионатов мира
- ↑ Норвег биатлонсылары фиништар һуң дисквалификациялана
- ↑ Донъя беренселегенең күсерелгән этабы
- ↑ Биография Уле Эйнара Бьёрндалена
- ↑ Бьорндален получит премию Fair play
- ↑ Бьорндален, Грайс и Хенкель награждены медалью Холменколлена
- ↑ Бьорндален получил главный приз в своей карьере
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт Уле Эйнара Бьёрндалена (англ.) (нем.)
- Немецкий фан-клуб (англ.) (нем.)
- Профиль на официальном сайте Международного союза биатлонистов: (стар) (нов) (англ.), (нем.)
- Профиль на сайте Sports.ru
- Профиль на официальном сайте Федерации биатлона Украины
- Профиль на официальном сайте Международной лыжной федерации
- Прямая линия читателей журнала «Лыжный спорт» с Уле-Эйнаром Бьорндаленом
- 27 ғинуарҙа тыуғандар
- 1974 йылда тыуғандар
- Норвегияла тыуғандар
- Алфавит буйынса биатлонсылар
- Биатлон буйынса Олимпия чемпиондары
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 2006 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында көмөш миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- Алфавит буйынса спортсылар
- Биатлон буйынса донъя чемпиондары
- Йәйге биатлон буйынса донъя чемпиондары


text:
- Подробности
- Просмотров: 468
ЕКАТЕРИНБУРГ ГУБЕРНАҺЫ, 1919 й. июлендә РСФСР составында ойошторола. Губернаға Пермь губ. 6 өйәҙе инә. 1922 й. төньяҡ-көнбайышта — Коми (Зырян) авт. өлкәһе, төньяҡ-көнсығышта һәм көнсығышта — Төмән губ., көньяҡта — Силәбе губернаһы, көньяҡта һәм көньяҡ-көнбайышта — БАССР, көнбайышта һәм төньяҡ-көнбайышта Пермь губ. м‑н сиктәш була. Адм. үҙәге — Екатеринбург ҡалаһы. Майҙаны — 189 мең км2 (1923). Халҡы 1920 й. — 1,97 млн кеше, ш. иҫ. 2,7 мең башҡорт (күпселеге Билән, Ҡараболаҡ һәм Ҡыштым улустарында йәшәгән). Ауыл халҡы — 72,5%, ҡаланыҡы 27,5% тәшкил итә. Губерна Верхотур, Екатеринбург өйәҙҙәренән, Красноуфимск өйәҙенән, Ҡамышлы, Шадринск, Эрбет өйәҙҙәренән тора. 1920 й. — Алапаевск, Надеждин һәм Түб. Тагил өйәҙҙәре, 1921 й. Каменка өйәҙе ойошторола; 1922 й. Алапаевск, Каменка һәм Надеждин өйәҙҙәре ошоға ярашлы Түб. Тагил, Ҡамышлы һәм Верхотур өйәҙҙәре составына инә. Ҡалалары: Алапаевск, Верхотур, Екатеринбург, Красноуфимск, Ҡамышлы, Невьянск, Түб. Тагил, Шадринск, Эрбет (1923). А.х. айырыуса Красноуфимск, Ҡамышлы, Шадринск һәм Эрбет өйәҙҙәрендә үҫеш ала. Башлыса тау сәнәғәте үҫешкән була. Пр‑тиеларҙың төп өлөшө Екатеринбург, Красноуфимск һәм Түб. Тагил өйәҙҙәрендә урынлашҡан: Белембай заводы, Бисерт заводы, Кәҫле заводы, Ҡыштым баҡыр-электролит һәм механика з‑дтары (ҡара: Ҡыштым заводтары), Наҙы-Петровск заводы, Сысәрт заводтары, Өпәле металлургия з‑ды (ҡара: Өпәле заводтары), Төньяҡ заводы, Ялан заводы һ.б. Екатеринбург (1923 й. 850‑нән ашыу сауҙа пр‑тиеһы иҫәпләнгән), Красноуфимск (250‑нән ашыу), Түб. Тагил (200‑ҙән ашыу), Шадринск (300‑гә яҡын), Эрбет (200‑ҙән ашыу; ш. уҡ йәрминкә сауҙаһы үҙәге була) һ.б. ҡалалар сауҙа үҙәге була. Е.г. аша Пермь т. юлы үтә. Губерна 1923 й. бөтөрөлә, терр‑яһы Урал өлкәһе составына инә.
Әҙәб.: Статистический сборник Екатеринбургской губернии за 1922 г. Екатеринбург, 1923.
Е.Н.Шумилов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
“Башҡортостан” гәзитендә баҫылған “Ҡырағай” туристар ғауға ҡуптара” (2012 йыл, 23 июнь) тигән мәҡәләлә, темаға әйләнеп ҡайтырбыҙ, тип вәғәҙә иткәйнек. Судтың оҙаҡламай үтеренә һәм ғәҙел ҡарар сығарылырына өмөт тотҡайныҡ ул саҡта. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, судты ҡарау оҙаҡҡа һуҙылды, ә Иҙел Әхмәтҡужин, Илдар Усманов һәм Марс Гәрәев һаман да һаҡ аҫтында! Һуңғы осорҙа яҡындары менән күрешергә лә рөхсәт итмәйҙәр.
“Башҡортостан” гәзитендә баҫылған “Ҡырағай” туристар ғауға ҡуптара” (2012 йыл, 23 июнь) тигән мәҡәләлә, темаға әйләнеп ҡайтырбыҙ, тип вәғәҙә иткәйнек. Судтың оҙаҡламай үтеренә һәм ғәҙел ҡарар сығарылырына өмөт тотҡайныҡ ул саҡта. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, судты ҡарау оҙаҡҡа һуҙылды, ә Иҙел Әхмәтҡужин, Илдар Усманов һәм Марс Гәрәев һаман да һаҡ аҫтында! Һуңғы осорҙа яҡындары менән күрешергә лә рөхсәт итмәйҙәр.
Бибиямал Йомағол ҡыҙы ғаиләлә баш бала була. Ата-әсәһе тырышып донъя көтә, мал да тоталар. Ғаилә башлығы Йомағол Инйәр урман хужалығында ағас ҡырҡа, хужабикә Хәбибьямал өйҙә донъя көтә. Бер-бер артлы балалар ҙа ишәйә. Әммә ата-әсәнең һөйөнөсө оҙаҡҡа бармай.
1937 йыл... Сәйәси золом Әсҡәровтар ғаиләһен дә үрап үтмәй. Йомағолдо ла ҡулға алалар. Бай тип әйтер инең, өй тулы бала-саға, ҡурала бер һыйыр ҙа бер ат. Совет хөкүмәтенә ҡаршы бер һүҙ әйткәне булманы, белеме лә юҡ... Урман араһында ятҡан Маныштыла нисек итеп Советтарға зыян килтереүен аңламаны ул. Сәфәрғол һәм Түбәнге Төлмәй ауылдарында ике-өс тиҫтә генә хужалыҡ була.
“Башҡортостан” гәзитен бала саҡтан уҡып үҫтем. Ул ваҡытта өйөбөҙгә әллә күпме гәзит-журнал килә ине. Атайымдан алда баҫманы (ул осорҙа “Совет Башҡортостаны”) уҡыр өсөн почтальонды ҡаршы алырға йүгерә торғайным. Шуға күрә матбуғат менән бәйләнеш оҙаҡ йылдар дауам итә.
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләгән йылдарымда гәзит оло кәңәшсемә һәм ярҙамсыма әүерелде. Унда баҫылған мәҡәләләрҙе, яҙыусылар тураһындағы иҫтәлектәрҙе дәрестә ҡулланам. Әле туған телдәр буйынса методист булараҡ барлыҡ уҡытыусыларҙы “Башҡортостан”ға яҙылырға саҡырам.
Әммә республиканың ҡайһы бер йәмәғәт ойошмалары ғәмәлдәге Президент Рөстәм Хәмитовҡа бөтә халыҡ һайлауына алданыраҡ барырға тәҡдим итә. “Сәскә атыусы Башҡортостан өсөн” республика йәмәғәт коалицияһы Рөстәм Зәки улына ошондай тәҡдим менән хат яҙған.
“Бөтә Рәсәй йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү үҙәгенең һуңғы социологик тикшеренеүҙәре һөҙөмтәһе буйынса, республика Президенты Рөстәм Хәмитовҡа халыҡтың 60 проценттан ашыуы ышана.
Артабан улар М. Ғафури исемендәге Башҡортостан ҡошсолоҡ комплексына юлланды. Унда предприятиеның дүртенсе яңы участкаһын ҡарап сыҡтылар.
Ауыл хужалығы министрлығы башлығы предприятиеның проект күрһәткестәренә ҡасан сығасағы, инвестиция күләме менән ҡыҙыҡһынды. Комплекс вәкилдәре билдәләүенсә, инвестиция күләме 6,6 миллиард һум тәшкил итә, әле шуның 4,7 миллиард һумы үҙләштерелгән.
Бөтәһенә лә билдәле: ағас артыҡ уңышын ғына ҡоя. Йәғни көсө еткәнде алып ҡала. Шуның өсөн мин емеш биреүсе ағастарҙы миҙгеленә ике тапҡыр ашлап торам. Сәскә атҡан сағында олон тирәләй канау ҡаҙып сығам. Был саҡта һаҡ булырға кәрәк — тамырҙарға зыян килмәһен. Һуңынан 25 градус йылылыҡтағы һыуҙы өс-биш биҙрә иҫәбенән ҡоям.
Берәйһенән ҡыҙыҡ өсөн генә йәшелсә, еләк-емеш тураһында кәңәш һора — Өфөгә тиклемге 40 саҡрым ара һиҙелмәй ҙә ҡала: кәңәшен дә бирәләр, бер-береһен бүлдереп, яңы сорттар тураһында ла һөйләйҙәр, тәжрибәләре менән дә уртаҡлашалар.
Еләк-емеш үҫентеләре алдында ҙур һынау тора. Ҡайһы бер йылда ямғырҙар яуып, ҡар иртә көҙҙән ҡалын ятһа, үҫентеләрҙең тамыры тын ала, киләһе йыл уңышына көс туплай. Ҡайһы йылда иһә, киреһенсә, көҙ ҡоро килә, ҡар яумай, һалҡын көндәр башлана. Артынса уҡ туңдырып ебәрә, ер ярыла, тамырҙарға туңыу ҡурҡынысы янай. Шуға ла ағас олондары тирәләй, еләк-емеш ҡыуаҡлыҡтарын тиреҫ, серетмә менән ҡапларға кәрәк. Улай иткәндә, емеш ботаҡтары 40–50 градус һалҡындарҙы ғына ауыр үткәрә.
Төхби. Шулаймы ни? Батша, яңынан ғәскәр йыйып, һуғышырға ҡушҡанмы ни?
Ноғман (урынынан тороп). Батша үҙе, теләгән кеше барһын, тип торғас, нимә ҡарап торабыҙ? Шул дошмандарҙың көлөн күккә осормайынса!
Төхби. Әйҙәгеҙ, барайыҡ. Мин дә барам (Асыулы тауыш менән). Муйындарын аҫтарына килтерер кәрәк, аталарынан ҡалған тәхет бармы ни уларға бында.
Солтағай.
Йорт хужаһы балта оҫтаһы, мейес сығарыусы булараҡ та дан алған. Уның семәрләп эшләгән тәҙрә рамдарын, яңаҡтарын, умарта өсөн кәрәк-ярағын шунда уҡ һатып алып бөтәләр. Сығарған мейесе ыҡсым, һәйбәт булғаны өсөн оҫтаны әллә ҡайҙарҙан эҙләп киләләр. Тормош иптәше Сәүиә Динарик ҡыҙы — ауылдың уңған килендәренең береһе. Ҡош-ҡорт ҡарау, кәзә һауыу, ҡымыҙ бешеү — бөтәһе лә уның иңендә.


text:
Груша
Гру́ша (лат. Pýrus) — розалар ғаиләһенән япраҡ ҡоя торған емеш ағастары ырыуы. 60 тан артыҡ төрө бар. Культуралы сорттарның күп өлөшөн китереп сығарған ябай груша төрө киң таралған. Груша ағасы 15—20 м бейеклектә, пирамидаға оҡшаған ябалдашлы була. Яҡтылыҡ һәм йылылыҡ ярата, ҡоролоҡҡа һәм эҫегә сыҙам. Ҡышҡа сыҙамлылығы алмағасҡа ҡарағанда түбәнерәк, әмма температуруның ҡышҡы үҙгәрештәрен еңелерәк кисерә. Япраҡтары ваҡ, тығыҙ, ялтырауыҡлы. Сәскәләре аҡ йә иһә йәшкелт төҫмөрлө, сәскә төбөнән айырымланған шәмәхә-алһыу һеркәлек һәм бағанасыҡтары бар.
Урта һыҙатта 10—17 майҙа иртә сәскә ата. Үҙенән-үҙе һеркәләнмәй. Емештәре, сортына ҡарап, оҙонса һәм түңәрәк, аҡһыл-йәшел йә иһә һарғылт, ҡояшка ҡараған яғында аҙ ғына алһыу төҫтә була, ағастың күп йыллыҡ өлөшөндә, күбеһенсә балдаҡсаларында формалаша. Уссури грушаһы менән гибридлаштырылғандары бер йыллыҡ үрентеләрҙә дә уңыш бирә ала. Иртә өлгөрөшлө (йәйге) сорттары август аҙағында, көҙгө сорттары сентябрь уртаһында өлгөрә.
Сорттары һәм емеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Емештәре, тулыһынса өлгөргәс, һарғылт төҫкә керә, күп сорттарының емеш йомшағы һыуһыл була. Составында 80 % һыу, 10 % шәкәр, 0,2—0,4 % органик кислоталар, дуплау матдәләре, В, С витаминдары бар; йәшел килеш һәм эшкәртеп (киптереп, компот, ҡайнатма, һут) ҡулланалар. Груша тупраҡҡа талымһыҙ, ләкин тупраҡ аҫты яҡшы үткәреүсән булырға тейеш. Ҡоролоҡҡа сыҙам, һыу һибергә кәрәкмәй. Ерле һәм ҡырағай сорттар орлоғонан үҫтерелгән ялғанмаға ялғау юлы менән үрсетәләр. Алмағастан айырмалы булараҡ, емеш биреүендә ҡабатланыуҙар булмай, уның сәскә бөрөләре температуруның ҡышҡы һәм яҙғы үҙгәрешенән әҙерәк зыян күрә. Селекциянең ҡышҡа иң сыҙам элекке сорттары: йәйгеләре — «Бессемянка», «Волжская десертная», «Тонковетка», көҙгөләре — «Бергамот осенний», «Казанская крупноплодная». Һәүәҫкәр баҡсасылар йәйге сорттардан — «Космическая», «Северянка», «Лада», көҙгөләрҙән — «Любимица Яковлева», «Нарядная Ефимова», «Память Яковлеву» сорттарын, башҡа төбәктәрҙән күсерелгән, шулай уҡ Г. И. Розанова тарафынан Татарстан ауыл хужалығы фәнни-тикшеренү институтында сығарылған иң яҡшы элиталы груша сорттарын үҫтерәләр. Ерле сорттарҙан «Бергамот осенний» сорты яҡшы һанала, емештең юғары сифатлы булыуы, ерле шарттарға (ҡышҡа һәм ҡоролоҡҡа сыҙам) яйлашыуы менән айырылып тора. Был сорт, башҡаларҙан айырмалы булараҡ, уҙ ағасы тамырынан тамыр үрентеләре ебәреп үрсей. «Осенняя Яковлева» сорты ла яҡшы тип иҫәпләнә, ләкин ул ҡышҡа сыҙамһыҙыраҡ.
Ауырыуҙары һәм ҡоротҡостары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Груша ҡоротҡостарға һәм ауырыуҙарға алмағасҡа ҡарағанда сыҙамлырак. Төп бәшмәк ауырыуы — ҡутыр, ҡортотҡосо — груша емешашары. Груша тәбиғи ябалдашын яҡшы формалаштыра, шуға күрә формалаштырып кисеү кәрәкмәй. Груша — оҙаҡ йәшәүсе культура (60—70 йылға тиклем емеш бирә).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Сведения о роде Pyrus в базе данных Index Nominum Genericorum Международной ассоциации по таксономии растений (IAPT). (инг.)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рубцов Г. А. Груша. М.-Л., 1937;
- Жучков Н. Г. Частное плодоводство. М., 1954;
- Розанова Г. И. Селекция груши // Гр. Татар. НИИ сел. х-ва. 1970. Вып. 3.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)
- Груша // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Груша // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Өфөнән Мәскәүгә тағы бер авиарейс асыла
Башҡортостанда иң популяр авиамаршрут – «Өфө — Мәскәү» — шәмбе, 25 декабрҙә, тағы бер уңайлы рейс менән тулыланасаҡ. Авиаташыуҙарҙың урындағы баҙарына бөгөн тағы бер авиакомпания — «Нордавиа – төбәк авиалиниялары» – килде. Ул Рәсәй баш ҡалаһына (Шереметьево аэропорты) «Боинг» 737-500 самолеттарында осош яһаясаҡ.
Ошо айҡанлы «Өфө» Халыҡ-ара аэропорты” акционерҙар йәмғиәтенең бизнес-залында матбуғат конференцияһы үткәрелде, унда «Нордавиа» авиакомпанияһы вәкилдәре һәм «Өфө» аэропортының коммерция директоры Олег Микрюков ҡатнашты.
Мәскәүҙән Өфөгә һәм кирегә компания аҙнаһына алты тапҡыр (йәкшәмбенән тыш) осасаҡ. Өфөнән урындағы ваҡыт менән 20 сәғәт 25 минутта сығасаҡ, Шереметьевонан – 14 сәғәт 15 минутта (Мәскәү ваҡыты).
«Нордавиа»ның коммерция директоры Виталий Шахов авиакомпанияның тариф сәйәсәте тураһында һөйләне, ул пенсионерҙар һәм 13 йәшкә тиклемге балалар өсөн арзан билеттар, шулай уҡ төркөм менән осоуға ташламалар тәҡдим итә. Башҡортостанда киләһе йылдан социаль туризм программаһы үҫтереләсәге хаҡында белгәс, Виталий Шахов, компания социаль туристарҙы, иң элек Рәсәй баш ҡалаһына, ташыуҙың льготалы формаһы тураһында һөйләшеүҙәр алып барыуға риза буласаҡ, тип белдерҙе.
— Республика яғынан заявкалар һәм тәҡдимдәр көтәбеҙ, — тине «Нордавиа» вәкилдәре. – Был бик яҡшы эш.


text:
- Подробности
- Просмотров: 223
РЕСУРСТАРҘЫ ҺАҠЛАУСЫ ТЕХНОЛОГИЯ, энергия сарыф итеүҙе, тәбиғәт ресурстарын тотоноуҙы (эйәрсен продукттарҙы тотоу һәм утилләштереү, ағынты һыуҙарҙы таҙартыу, таҙартылған һыуҙы киренән производство циклына ҡайтарыу һ.б.), төп һәм ярҙамсы материалдарға, күҙалланған сифат һәм талап ителгән хеҙмәт етештереүсәнлеге булғанда төп производстволағы эшселәргә сығымдарҙы кәметеү саралары ҡаралған дөйөмләштерелгән технологиялар атамаһы. Сеймал ресурстарын оптималь файҙаланыу — уларҙы комплекслы эшкәртеү юлы м‑н (ҡара: Ҡалдыҡһыҙ технология), энергетик — етештереүҙең төрлө стадияларында, сәнәғәт һәм производство булмаған биналарҙа уңайлы шарттар булдырыр өсөн, коммуналь‑көнкүреш эҫе һыу менән тәьмин итеү, йылытыу, һауа алмаштырыу, һауаны елләтеү, теплицаларҙы йылытыу һ.б. түбән потенциаллы (50—150°С) йылылыҡты утилләштереү юлы м‑н өлгәшелә. РФ‑та энергия һаҡлау потенциалы (ҡара: Икенсел яғыулыҡ‑энергетика ресурстары) 35—45%‑ҡа тиклем (380—430 млн т шартлы яғыулыҡ; 33% тирәһе яғыулыҡ‑энергетика, 35— 37%‑ы сәнәғәттә, 25—27%‑ы торлаҡ- коммуналь хужалығында) тупланған. Торлаҡ‑коммуналь хужалығында автоматлаштырылған идара итеү системаларын индереү эксплуатация сығымын (30%‑ҡа), һыу өсөн түләү (41%), йылылыҡ (50%), электроэнергия, диоксид углероды ташландыҡтарын (икеһе лә — 30%‑ҡа) кәметеүгә килтереүе мөмкин. РФ хөкүмәте тарафынан 1998 й. “Рәсәйҙә энергия һаҡлау” Федераль маҡсатлы программаһы, 2001 й. “Энергоэффектив иҡтисад” программаһы ҡабул ителә, уларҙы ике этапта үтәү ҡаралған: 2002—05 (энергия һаҡлау — 143— 156 млн т шартлы яғыулыҡ), 2006— 10 (152—169 млн т шартлы яғыулыҡ). Башҡортостанда “Энергия һаҡлау 2007—2012 йй.” Комплекслы программаһы эшләй. БДУ‑ла синтетик каучуктар, полимерҙарҙы, Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑нда нефть продукттарын, ӨДНТУ‑ла нефть һәм тәбиғи газды тәрән эшкәртеү б‑са, газ‑нефтехимия комплекстарын йыһазландырыу, нефтешламдарҙы утилләштереү һәм этилирланмаған бензин алыр өсөн иретеп йәбештерелгән ҡалын стеналы эре габаритлы ҡорамалдар етештереү, Башҡ‑н нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект ин‑тында скважиналар быраулау, нефтте йыйыу һәм әҙерләү, Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары ин‑тында изделиеларҙы аныҡ изотермик штамплау, үҙәккә симметриялы изделиеларҙы утҡа сыҙамлы материалдарҙан изотермик йәйеү, юғары баҫымлы шар һымак һауыттарҙы юғары пластик формалау һәм иретеп йәбештереү эштәре б‑са Р.һ.т. тикшерелгән. БР Төҙөлөш комплексы ғилми‑тикшеренеү, проект‑конструкторлыҡ һәм етештереү ин‑тында ӨДНТУ м‑н берлектә төҙөлөш материалдары етештереү, БНИИСХ‑ла БДАУ м‑н берлектә а.х. продукттарын етештереү, һаҡлау һәм эшкәртеү б‑са Р.һ.т. тикшерелә.
М.В.Елисеев
Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров


text:
Атай ҡарашында сағыла ышаныс
“Бәхет – ул холоҡ”, – тип әйтәләрме әле. Ә холоҡто хеҙмәт йәки спорт ярҙамында ғына сыныҡтырыу мөмкин. Беҙҙе ауылда атай-әсәйебеҙ нисек эшкә өйрәтеп тәрбиәләгән, үҙебеҙ ҙә уларҙы ҡабатлап, балаларҙы эшкә, ниндәйҙер шөғөлгә ҡыҙыҡтырыуҙы мөһим күрәбеҙ. Әлбиттә, баланың холоҡ үҙенсәлеген, уның фекерен дә иҫәпкә алып эш итеү зарур. Мәҫәлән, өлкән улыбыҙ Илнур өндәшмәҫерәк, тынысыраҡ холоҡло. Ул йорт-ҡура, хужалыҡ эшенә оҫта, әлеге ваҡытта Өфө районының “Алексеевка” совхозында эшләй. Киләсәктә Башҡорт дәүләт аграр университетына уҡырға инеү хаҡында хыяллана. Ир-аттың тәбиғәте шулай ҡоролған: уға киләсәккә маҡсат ҡуйыу, ҡарар ҡабул итеү, яуаплылыҡ алыу, еңеү яулау мөмкинлеге биреү кәрәк. Ә еңеүгә өлгәшеү юлында хаталанаһың да, хәүефле аҙымдар ҙа яһайһың. Шунһыҙ мөмкин түгел. Кешене көтөлмәгәнлектән ҡурсалайым, тип өҙгөләү шәхес булараҡ юҡҡа сығарыуға тиң.
Балаға ышаныу мөһим. Улдарым бәләкәстән һыбай йөрөй, машина йөрөтә. “Атай, машинаңды биреп тор әле”, – тип һораһалар, баш тартмайым. Әлеге ауыр заманда, берәү булһа, йәлләр ине. Атайҙың ышаныуын тойоу ир балаға көс бирә. Икенсенән, яуаплылыҡ тәрбиәләй.
Элмир улыбыҙ әле армияла хеҙмәт итә. Уның ҡайтыуын һағынып көтәбеҙ. Үҫмер сағында һуғышҡан мәлдәре лә булғыланы. Дөрөҫөн әйткәндә, малайҙар көс һынашып үҫә инде ул. Бынан ҙур ғәйеп яһарға ярамай. Әлбиттә, хәлдең сәбәбен асыҡларға тырышабыҙ, һуғышыуҙың насар эҙемтәләргә килтереүе хаҡында аңлатабыҙ. Улдарым тәртипле, намыҫлы һәм тәү башлап бер ҡасан да кешегә ҡул күтәрмәйәсәген яҡшы беләм. Тимәк, үҙ намыҫын яҡлаған, уның менән улай ярамай икәнен күрһәткән. Донъяла төрлө кеше бар: кемгәлер аҡыл, ә кемгәлер көс менән тәьҫир итергә тура килә.
Игеҙәктәр – Алһыу менән Алмаз – икеһе лә спорт ярата. Мәктәптә саңғыла уҙышыу, йүгереү, баскетбол ярышы булһынмы – улар оло теләк менән ҡатнаша. Алмаз бигерәк шуҡ, шаян инде – тик кенә ултырғанын күрмәҫһең. Көсөн ыңғай юҫыҡҡа йүнәлтеү маҡсаты менән башланғыс синыфта уҡ каратэ-кекусинкай түңәрәгенә яҙҙырҙыҡ. Ҡыҙыҡ күреп, туғаны менән Алһыу ҙа йөрөй башланы. Тәүҙә Алмаз быға илке-һалҡы ғына ҡарай ине – йә бара, йә бармай ҡала. Ярай, үҙ яйына йөрөһөн, артабан күҙ күрер әле, тип әллә ни талап ҡуймайбыҙ. Үҙебеҙ спорт кәрәк-яраҡтарын да хәстәрләгәнбеҙ. Саңғыла шыуыу, көрәш менән дә мауыға – ҡайһыһы еңер икән, тип шым ғына күҙәтәбеҙ. Каратэ менән ныҡлап шөғөлләнә башламаһынмы! Бер аҙ бармай торһа, һағына. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә әллә күпме еңеүҙәргә өлгәште. Спорттың файҙаһы ҙур – улыбыҙҙы йыйнаҡлыҡҡа, тәртипкә, үҙенә ышанырға өйрәтте. Әлбиттә, тренерѓа ла күп нәмә бєйле. Фәһим Салауат улы Ѓайсин балаларҙы ярата һәм дәртләндерә, йөрәктәрендә еңеү уты ҡабыҙа белә. Уның уҡыусылары гел призлы урындар яулай. Рухлы, көслө кешене балалар ҙа ихтирам итә.
Алһыуҙы, үҙен яҡларлыҡ күнекмәләрҙе үҙләштергәс, каратэнан алдыҡ. Киләсәктә әсә булырға тейеш ҡыҙ баланы ныҡ һуғып имгәтеп ҡуйырҙар, тип ҡурҡтыҡ. Һәр хәлдә гүзәл затҡа нәфис булыу нығыраҡ килешә. Ҡыҙыбыҙ хәҙер ҡул эштәре түңәрәгенә йөрөй. Тәүге шәлен бәйләп ҡыуандырҙы ла инде. Әсәһенә аш-һыу тирәһендә ярҙамлаша. Эш белеп үҫһә, үҙенә еңел булыр. Улдарыбыҙ ҙа эшкә әрһеҙ. Олаталары менән өләсәләренә көтөү көтөшәләр, мал ҡарашалар. Уҙған йыл фатирҙы һатып, ихаталы йорт алдыҡ. Балалар менән бергәләшеп өйҙө төҙөкләндерҙек, бүлмәләр ҡорҙоҡ, һыланыҡ, буяныҡ. Ғөмүмән, ситтән кеше ялларға тура килмәне. Эш араһында балалар менән еләккә, миндек бәйләргә, дарыу үләндәре йыйырға, бәшмәккә лә сығып килергә ваҡыт табабыҙ. Күлдә бергәләшеп һыу инеү – яратҡан шөғөлөбөҙ. Тәбиғәттә тәмләп үлән сәйе эсәбеҙ, игеҙәктәр менән уйнап та алабыҙ. Тормошта файҙалы ла, күңелле лә итеп йәшәү өсөн артыҡ аҡыл кәрәкмәй. Бары тик ялҡау, бошмаҫ булыу ярамай. Егәрле, тырыш, эсмәгән кеше яйлап бар нәмәгә лә өлгәшә ала”, – тип, тормошҡа, тәрбиәгә ҡағылышлы уй-фекерҙәрен бәйән итте өлгөлө ғаилә башлығы.
Салауат Әнүәр улы Башҡортостан “Мобиль телесистемалары (МТС)” үҙәгенең Ауырғазы бүлегендә әйҙәүсе менеджер булып эшләй. Ғаиләһе уңышлы, татыу, берҙәм булған атайҙы тырышлығы, эш һөйөүсәнлеге, кешеләргә ҡарата миһырбанлығы, ярҙамсыллығы өсөн эштә лә хөрмәт итәләр.
“Атайҙан уңған бала һәр хәлдә юғалып ҡалмай инде ул, – тип һүҙгә ҡушыла Рәйфә Хәжиәхмәт ҡыҙы. – Үҙемдең тәүге никахым килеп сыҡманы. Ул насар кеше түгел ине, тик бына бергә йәшәү көндән-көн ауырлашты. Юҡҡа ғына әрләшә башлай, минең һәм балалар менән ҡәнәғәт түгел. Түҙҙем, сабыр иттем. Илнур менән Элмир үҫмер йәшкә етте. Үҙемдән бигерәк, уларҙы ҡотҡарыу кәрәк ине. Түҙер әмәлем ҡалмағандыр инде – бер көн килеп, балаларҙың әйберен йыйҙым да, донъяны ташлап, сығып киттем. Илдә сыпсыҡ үлмәй, тигән мәҡәл бар. Ярҙам итергә әҙер кешеләр юлыма осрап торҙо. Уйламағанда ғына бер апай менән таныштым – ул көтәсәккә фатирын һатып китте. Шулай яйлап аяҡҡа баҫтыҡ. Тормош юлымда Салауатты осратыуыма, уның менән бәхетле булыуыма ҡыуанам. Улдарыма ул яҡшы атай, ысын терәк була алды.
Алмаз менән Алһыуҙың тыуыуы бәхетебеҙҙе тағы ла ишәйтте, бөтәйтте. Хәҙер инде бергә йәшәүебеҙгә – 14 йыл. Итәғәтле, һүҙгә ипле, ҡатынын һәм балаларын яратҡан кеше менән йәшәүе еңел. Һүҙ күтәрмәй, хәлде ҡатмарлаштырмай ғына балаларҙы тыңлата, ҡарар ҡабул итә белеүенә һоҡланам. Ә малайҙар атай тәрбиәһенә нығыраҡ мохтаждыр, тип уйлайым. Салауат, уларҙың һәр эшен телгә алып, маҡтап ҡына тора. Ир баланы атаһының ышанысы һәм йылы һүҙе ҡанатландыра. Ә әсәй былай ҙа иркәләй. Ауырлыҡтан ҡурсалайым, тип күп кенә әсәләр ата менән улы араһына ҡыҫыла, баланы ҡыҙғана. Минеңсә, был – әсәнең хатаһы. Уға, ғаиләлә абруй юғалтыуҙан ҡурҡмай, бер аҙ ситкәрәк китеп, ир балаға атай менән аралашыуға, рухи бәйләнеш булдырыуға ярҙам итеү зарур. Малайҙы мәңге итәккә тағып йөрөтөп булмай. Ул – ирекле шәхес һәм үҙ аллы ҡарар ҡабул итеп өйрәнергә хаҡлы. Атай йоғонтоһо ярҙамында көс туплаясаҡ, нығынасаҡ бит ул.
Илнур менән Элмирға, Салауат ағайығыҙ атай урынында, уны тыңлағыҙ, хөрмәт итегеҙ, тип әйтеп кенә торам. Үҙҙәренең дә уға тартылыуын, ихтирамын яуларға тырышыуын һиҙәм. Егеттәрҙе үҙ балаһындай яҡын күреүенә, кесе туғандары алдында уларҙың абруйын һаҡлауына, төрлө яҡлап терәк булыуына тормош иптәшемә рәхмәтлемен. Ғаиләбеҙҙең татыулығы ҡаҡшамаһын, бәхетебеҙгә күҙ теймәһен, тип теләйем. Үҙәгемә үткән үткәндәрем күҙ алдына баҫа – әгәр шул ваҡытта тормошомдо ҡырҡа үҙгәртмәһәм, әлеге бәхетемде татый алмаҫ инем. Рәхмәт яҙмышыма, рәхмәт, Рәйфә, һиңә, тип ҡабатлайым”.
“Каратэ-кекусинкай нимәһе менән ҡыҙыҡтырҙы, арытмаймы?” – тип һорайым Алмаздан һүҙ аҙағында.
Боронғо көнсығыш спорт төрөнөң, көрәш алымдарынан тыш, фәлсәфәүи яғы ла ҡыҙыҡтыра икән уны. Күнекмәләр башлар алдынан йәш көрәшселәр кире уйҙарҙан арынып, таҙарына. Йәғни, кеше тәнен генә түгел, йәнен дә сыныҡтырырға өйрәнә. Улар фекеренсә, тулы тыныслыҡҡа ирешеп кенә үҙеңде көрәшкә, яҡты маҡсатҡа, еңеүгә көйләй алаһың. Ҡытайҙарҙың тормош саҡырыуында мосолмандарға хас боронғо тәрбиә алымдары ла төҫмөрләнә. Кеселәргә һәм өлкәндәргә ихтирамлы булыу, күңелеңде ағыулаған, сәләмәтлегеңде ҡаҡшатҡан алама ғәҙәттәрҙән арыныу, аҡыл тупларға ынтылыу, юғары үрҙәргә күтәрелгәндә итәғәтле, изгелекле булыу. Иң мөһиме – йөрәк көсөңә ышаныу, бөтә яҡлап камиллыҡҡа ирешеү.
“Мин каратэ хаҡында фильмдар ҡарарға яратам. Бигерәк тә каратэ оҫтаһы Джет Ли уйнаған фильмдар оҡшай. Уның кеүек мин дә көслө булырға, донъя кимәлендә үткән көрәштәрҙә ҡатнашырға, билдәлелек яуларға теләйем”, – ти Алмаз, үҙе тыйнаҡ ҡына атаһының күҙҙәренә ҡарап ҡуя. Ата ҡарашында таяныс та, ышаныс та, ғорурлыҡ та сағыла.
Альбина ҒӨБӘЙҘУЛЛИНА.
Александр ДАНИЛОВ фотолары.
Ауырғазы районы.
В глазах отца отражается доверие
Корреспонденция журналистки Альбины Губайдуллиной и фотокорреспондента Александра Данилова знакомит читателей с дружной семьей Исламгуловых, проживающей в селе Толбазы Аургазинского района. Прочитав ее, можно найти ответ на вопрос о том, что важнее при воспитании детей – авторитет отца или любовь матери? Райфа и Салават Исламгуловы растят трех сыновей и дочь. У них есть свои секреты воспитания детей. Их сыновья смелые, сильные, в то же время заботливые, добрые. В них развито чувство ответственности, справедливости.
Теги:


text:
140-сы башҡорт гимназияһы (Өфө)
140-сы башҡорт гимназияһы - (Өфө) -Зәйнәб Биишева исемендәге муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы. Ул Өфө ҡалаһының Калинин районында, Инорс биҫтәһендә урынлашҡан. Мәктәп 2006 йылда асылған.
2016 йылдың 12 ноябрендә мәктәптең 20 йыллыҡ юбилейы юғары кимәлдә үткәрелгән[2].
Зәйнәб Биишева исемендәге гимназия Рәсәй кимәлендә үткән төрлө конкурстарҙа ҙур уңыштарға өлгәшә. 2013 йылда «Һәләтле балалар менән эшләүҙә иң яҡшы дөйөм белем биреү учреждениеһы», 2015 йылда «Мәғарифта новаторлыҡ» конкурстарында, «Рәсәй мәғариф элитаһы»нда лауреат булды.
2011 йылда гимназияға Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишева исеме бирелде.
Гимназия 2004 йылдан алып ЮНЕСКО-ның ассоциацияланған мәктәбе иҫәпләнә, уҡыусылар был йүнәлештә фәнни эҙләнеүҙәр алып бара.
Мәктәп тарихынан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
"Өфөнөң Инорс биҫтәһендәге Зәйнәб Биишева исемендәге 140-сы башҡорт мәктәбе 1996 йылдың 11 сентябрендә асыла. Уның ҡыҫҡаса тарихын гимназияның уҡытыусыһы Ә. Искәндәрова былай тип бәйән итә[3]:
Егерме йыл эсендә гимназиябыҙҙы бер нисә директор етәкләне. Һәр береһе мәктәп тормошона хәтһеҙ яңылыҡтар индерҙе.
Тимерхан Нурғәли улы Миңлеғәлиев балаларҙа башҡорт матбуғатына ҡыҙыҡһыныу уятыу өсөн «Йәншишмә» гәзитенә яҙылыу ойоштора. Был тырыш хеҙмәте лайыҡлы баһалана һәм ул ошо баҫманың лауреаты була. Матур башланғысты дауам итеп, мәктәптә «Киләсәк» гәзите сыға башлай. Таңсулпан Рәмил ҡыҙы Сафетдинова етәкләгән был баҫмала бик күп уҡыусыларҙың тәүге ижад емештәре донъя күрә.
Сынтимер Биктимер улы Баязитов эшләгән осорҙа мәктәп яңы һулыш ала. Ул дәртле, йәш ижади коллектив туплай. Киләсәккә бурыстар ҡуйып, ҙур өмөттәр бағлап, тырышып эшләй. Уҡыусыларға рухи тәрбиә биреүгә, белем сифатын күтәреүгә тос өлөш индерә. Мәктәп гимназия статусын алыуға ирешә. Х – XI синыфтарҙа техник, гуманитар йүнәлештә белем биреү индерелә.
Сынтимер Биктимер улы башлаған эште Альбина Наил ҡыҙы Баязитова дауам итә. Уның тырышлығы менән белем усағы тағы ла юғарыраҡ баҫҡыстарға күтәрелә. Гимназияның матди-техник базаһы нығытыла, китапхана фонды тулыландырыла, уҡыусыларҙың фәнни-тикшеренеү эштәре әүҙемләштерелә. Сифатлы белем биреү менән бер рәттән милли рух тәрбиәләү алғы планға ҡуйыла.
Сәриә Фәйзулла ҡыҙы Ишкинина уҡытыусыларҙың абруйын күтәреүгә ҙур көс һала. Ул гимназияла уҡыусыларға бер нисә сит телде өйрәнеүгә башланғыс бирә.
Вәлит Хәмит улы Мөхәмәтов етәкселек иткән осорҙа быға хәтлем тупланған тәжрибәгә таянып, тәрбиә эше ата-әсәләр менән берлектә алып барыла.
Илдус Ғилман улы Ситдиҡов гимназияла балаларға системалы белем биреү, төрлө мәғлүмәт сығанаҡтары менән эш итеү, яңы компьютер технологияларын индереү өсөн тырыша. Балаларға һайлаған йүнәлеш буйынса өҫтәмә шөғөлләнеү өсөн шарттар тыуҙырыла. Теүәл фәндәр менән инглиз теленә ҙур иғтибар бүленә.
Илшат Нафиҡ улы Бикҡолов етәкселек иткән саҡта уҡыу йортобоҙ БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистикаһы факультетының базалы майҙансығына әүерелә һәм әлеге көндә лә әүҙем эшләүен дауам итә. Гимназия Рәсәй кимәлендә үткән төрлө конкурстарҙа ҙур уңыштарға өлгәшә.
2013 йылда «Һәләтле балалар менән эшләүҙә иң яҡшы дөйөм белем биреү учреждениеһы», 2015 йылда «Мәғарифта новаторлыҡ» конкурстарында, «Рәсәй мәғариф элитаһы»нда лауреат булды. 2011 йылда гимназияға Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишева исеме бирелде.Белем усағыбыҙ 2004 йылдан алып ЮНЕСКО-ның ассоциацияланған мәктәбе иҫәпләнә, уҡыусыларыбыҙ был йүнәлештә фәнни эҙләнеүҙәр алып бара. Етәксеһе – инглиз теле уҡытыусыһы Венера Марсель ҡыҙы Әхмәтова".
Мәктәп күренештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гимназиям, гимназиям, минең серле, сихри донъям - "Йәншишмә", 2016, 13 октябрь
- Ә. Искәндәрова. Егерме йыллыҡ тарихыбыҙ бар. - "Йәншишмә", 2016, 13 октябрь
- Г. ШӘЙХЕТДИНОВА.Шәп ҡыҙҙар һәм малайҙар. - "Йәншишмә", 2016, 13 октябрь
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- [1]
- Мастер-класс в 140-й башкирской гимназии ("Журналистика в Республике Башкортостан") -[2] .
- [3]
- В Башкирской гимназии №140 состоялся IV Республиканский конкурс творческих проектов по творчеству Зайнаб Биишевой [4]


text:
Баштау (һырт)
Баштау — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан.
Йөкмәткеһе
Урынлашҡан ере[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белорет районы буйлап Оло Әүжән һәм Ағиҙел йй. араһында Ҡараташ тауына тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 40 км, үҙәк өлөшөндә киңлеге яҡынса 10 км, абс. бейеклеге 1271 м (Оло Шатаҡ тауы). Көньяҡ, үҙәк һәм төньяҡ өлөштәре айырыла. Көньяҡ өлөшө Кесе Әүжән й. (Оло Әүжән й. ҡушылдығы) кимәленән яҡынса 180 м бейеклектәге параллель тауҙар теҙеменән тора, уларҙа бейеклеге 1043 м (Катушка тауы) һәм 950 м еткән ҡая ҡалдыҡтары булған түбәләр бар.
Рельефы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауҙар теҙеме араһындағы биләндә Кесе Әүжән һәм Ҡотҡор й (Ағиҙел й. ҡушылдыҡтары) башлана. Үҙәк өлөшө иң бейеге, уның күсәр өлөшө көнбайышҡа күскән, ҡаялы Оло Шатаҡ һәм Ҡапҡаташ (1099 м) түбәләре айырылып тора. Битләүҙәре асимметриялы: текә көнбайыш битләүҙәренең итәктәре һөҙәк, һөҙәк көнсығыш битләүҙәренеке — текә. Таш өйкөмдәре осрай; түбәләр араһындағы биләндә Ҡотҡор йылғаһы ҡушылдыҡтары башлана. Төньяҡ өлөшө тәпәш, бейеклеге яҡынса 900 м еткән киң арҡа рәүешендә, көнсығыш битләүҙәрҙә урыны менән асыҡ ҡаялы ерҙәр осрай. Урта рифейҙың машаҡ свитаһының кварцитлы ҡомташтары, конгломераттары, аргиллиттары, һелте һәм әсе составлы эффузивтарынан тора. Б. ландшафтарҙың бейеклек бүлкәтлеге күҙәтелә: 500 м тиклем бейеклектәге битләүҙәр аҡһыл һоро урман тупрағындағы ҡарағай ҡатыш икенсел ҡайын‑уҫаҡ урмандары, 500 м алып 900 м тиклем — ҡарағас ҡатыш ҡайын‑ҡарағай урмандары, 900 м юғары — 600 йәшлек ағастарҙан торған парк рәүешендәге ҡарағас урмандары менән ҡапланған.
Составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыртта машаҡ свитаһының уртаса рифейҙары кварцит-ҡомлоҡтар, конгломератамдар, аргиллиттар, төп һәм әсе эффузивтар .
Топонимика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт телендәге төп тигән һүҙгә синоним булып киләгән һүҙҙән алынған.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
И.М.Япаров, Тәржемәсе И.М.Япаров Баштау (һырт) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Владимир Путин ил хөкүмәтенең Рәсәй спортсыларына 2018 йылғы Олимпия уйындарында нейтраль статуста ҡатнашыуға ҡаршы төшмәйәсәген белдерҙе
ӨФӨ, 2017 йыл, 7 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
Рәсәй спортсылары ил хөкүмәтенән Көньяҡ Кореяның Пхёнчхане ҡалаһында 2018 йылғы Олимпия уйындарында нейтраль статуста ҡатнашыуға хуплау алды. Рәсәй Президенты Владимир Путин Горький автомобиль заводы эшселәре менән әңгәмәлә ил хөкүмәтенең Рәсәй спортсыларының 2018 йылғы Олимпия уйындарында нейтраль статуста ҡатнашыуына ҡамасауламауын белдерҙе, тип хәбәр итә ТАСС агентлығы.
«Шәхси сифатта ҡатнашырға теләүсе спортсыларыбыҙға, бер һүҙһеҙ, ҡамау иғлан итмәйбеҙ, [Уйындарҙа] ҡатнашыуға ҡамасауламайбыҙ», — тине дәүләт башлығы.
Владимир Путин иғтибар итеп, күп кенә спортсыларҙың, шул иҫәптән ул шәхсән белгәндәрҙең «ғүмере буйына был ярыштарға барыуын» билдәләне .«Улар бөтә карьераһы дауамында был старттарға әҙерләнә, улар өсөн был бик мөһим. Был уй-фекерҙән сығып, бер кемде лә тыймайбыҙ, бер кемгә лә ҡаршылыҡ күрһәтмәйбеҙ, ҡатнашмаҫ өсөн шарттар булдырмайбыҙ», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды дәүләт башлығы. «Беҙгә барыбер ҡағыҙҙағы ҡарарҙарҙы ентекләп өйрәнергә, уларҙы белергә кәрәк», — тип өҫтәне ул.
«Аҙаҡҡы ҡарарҙы, әлбиттә, Олимпия йыйылышы ҡабул итергә тейеш», — тип йомғаҡланы президент был сараның яҡын көндәрҙә булыуын хәтергә төшөрөп.