text:
Баймаҡ районында «Ислам экстремизмға ҡаршы» исеме астында спорт-патриотик слет тамамланды
Уның эшенә республика башлығы эргәһендәге конфессия-ара мөнәсәбәттәр буйынса совет, Башҡортостан мосолмандары Диниә назаратының йәштәр бүлеге етәкселек итте.
Сараны ябыу тантанаһында Башҡортостан Диниә назараты рәйесе Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин, Башҡортостан башлығы эргәһендәге дәүләт конфессия мөнәсәбәттәре советы рәйесе Вячеслав Пятков, Баймак районы хакимиәте башлығы һәм ҡатнашыусыларға почет грамоталары, рәхмәт хаттары тапшырҙы.
Слеттың әһәмиәтен унда ҡатнашыусыларҙың фекере асыҡ сағылдыра. Йәштәр ислам экстремизмына ҡаршы һәм һәр эштә лә изге уйлы, бер максатлы булып йәшәү зарур тигән уйҙа. Исламда элек-электән әхләҡ, тәрбиә мәсьәләһе, сәләмәт тормош рәүешен яҡлау унын төп нигеҙе булған. Бөгөнгә йәштәрҙең күбеһе ошо юлдан тайпылмаҫҡа саҡыра.


c: text/html

text:
Гәүһәр ҡала тылсымсыһы Яңы йыл мөғжизәһе бүләк итә
Республика профсоюздары Мәжит Ғафури исемендәге академия драма театрында шыршы байрамы уҙғарҙы. Тамашаға Башҡортостандың төрлө төбәктәренән кескәйҙәр йыйылған.Шыршы тирәләй әйләнеү, күңелле уйындар, йыр-бейеү. Байрам кәйефе театр фойеһында уҡ башлана. Бында кескәйҙәр өсөн Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу, төрлө әкиәт геройҙары ҡатнашлығында күркәм тамаша әҙерләнгән. Сара балалар күңеленә хуш килде. Әлшәй районынан байрамға 30 уҡыусынан торған төркөм килгән, улар барыһы ла уҡыу, йәмәғәт алдынғылары.
Башҡортостандың профсоюз федерацияһы Яңы йыл мәлендә тиҫтәгә яҡын шыршы байрамы үткәрә. Быйыл сарала «Минең-ата әсәйемдең һөнәре» тигән республика конкурсына ла йомғаҡ яһалды. Ижади бәйгелә төрлө ҡала-райондарҙан 3 меңдән ашыу бала ҡатнашҡан. Ойоштороусылар әйтеүенсә, малаө-ҡыҙҙар көткән яңы йыл мөғжизәһен бүләк итеү төп бурыс булып тора.
Театрҙа кескәйҙәр өсөн «Гәүһәр ҡала тылсымсыһы» тигән спектакль дә әҙерләнгән. Балалар Элли исемле ҡыҙыҡай менән бергә дуҫлыҡ ҡәҙерен белергә, алдашмаҫҡа, ярҙамсыл булырға өйрәнде. Артистар әйтеүенсә, кескәйҙәр өсөн әҙерләнгән спектакль йөкмәткеле, сағыу һәм тәрбиәүи әһмиәткә эйә булырға тейеш.
Профсоюздар федерацияһы тарафынан ойошторолған шыршы байрамдары 3 ғинуарға тиклем дауам итә. Сәхнә оҫталары кескәй дуҫтарын көтөп ҡала.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » «Музейҙар төнө»нә рәхим итегеҙ!
«Музейҙар төнө»нә рәхим итегеҙ!
18 майҙан 19 майға ҡараған төндә Өфөлә «Музейҙар төнө» уҙғарыласаҡ. 1997 йылда Берлинда тәүгә үткән был сара йәштәрҙе тарихҡа ылыҡтырыу, музейҙарҙың потенциалын халыҡҡа еткереү маҡсатында бөтөн донъяла ойошторола.
Республика Хәрби дан музейында хәрби - тарихи майҙансыҡтар булдырыласаҡ, балалар өсөн уйындар, төрлө конкурстар уҙғарыласаҡ, хәрби техника күргәҙмәһе буласаҡ. Музей иртәнге сәғәт 4-кә тиклем эшләйәсәк.
Х-МАХ галереяһында фин рәссамы Ян Кайлдың күргәҙмәһе уҙасаҡ.
М.Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейында республика яҙыусылары менән әҙәбиәт сәғәте, билдәле артистар ҡатнашлығында камералы концерт үткәреү ҡаралған.
Республика Хәрби дан музейында хәрби - тарихи майҙансыҡтар булдырыласаҡ, балалар өсөн уйындар, төрлө конкурстар уҙғарыласаҡ, хәрби техника күргәҙмәһе буласаҡ. Музей иртәнге сәғәт 4-кә тиклем эшләйәсәк.
Х-МАХ галереяһында фин рәссамы Ян Кайлдың күргәҙмәһе уҙасаҡ.
М.Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейында республика яҙыусылары менән әҙәбиәт сәғәте, билдәле артистар ҡатнашлығында камералы концерт үткәреү ҡаралған.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Ҡойма буйындағы витаминдар
Ҡойма буйындағы витаминдар
Май уртаһында ер ныҡлап йылына башлау менән иң тәүгеләрҙән булып ҡуҙғалаҡ менән кесерткән ҡалҡып сыға. Кесерткәндең үҫмәгән ере юҡ. Сағылған һайын уны әрләйбеҙ, әммә сағыуының зыяны юҡ, тик ҡырмыҫҡа кислотаһы ғына бөркөлә. Борон кешеләр уны, хәүеф-хәтәрҙән һаҡлай, тип иҫәпләгән һәм тәҙрә, ишек баштарына элеп ҡуйыр булған.
Кесерткән ашарға яраҡлы үҫемлектәрҙән иң тәүгеләрҙән булып баш ҡалҡыта. Ул витаминдарға бик бай. Аскорбин кислотаһы ҡара ҡарағат менән лимонға ҡарағанда – ике тапҡырға, ә каротин кишер менән һырғанаҡҡа ҡарағанда ла күберәк. Яҙғыһын организм витаминдарға һыуһаған ваҡытта кесерткән уның эшмәкәрлеген бик тиҙ яйға һала.
Составындағы кремний менән органик кислоталар организмдың зарарлы микробтарға, токсиндарға, радиация йоғонтоһона ҡаршы тороусанлығын көсәйтә. Ә К витамины ярҙамында ул ҡан туҡтатыу үҙенсәлегенә эйә. Шуға күрә кесерткәнде танау ҡанағанда һәм эске органдар (үпкә, бөйөр, эсәк, бала ятҡылығы) ҡанһырағанда ҡулланалар. Әммә кемдең ҡаны ҡуйы, уларға кесерткәнде ҡулланыу тыйыла.
Был үҫемлектең япрағы хлорофилға бай. Ул матдәләр алмашыныуын яҡшырта, эсәктәрҙең, бала ятҡылығының, йөрәк-ҡан тамырҙары һәм тын алыу үҙәгенең тонусын күтәрә. Кесерткән минераль матдәләргә, айырыуса тимергә бай. Һөҙөмтәлә ул ҡанда гемоглобиндың күтәрелеүенә булышлыҡ итә. Шуға күрә халыҡ медицинаһы йөрәк ауырыуҙарынан һәм аҙ ҡанлылыҡтан кесерткән төнәтмәһе эсергә ҡуша.
Шәкәр диабеты менән ауырыусыларға ла күберәк кесерткән ашарға кәңәш ителә. Сөнки ундағы секретин инсулин барлыҡҡа килеүгә йоғонто яһай һәм шуның менән ҡандағы шәкәр кимәлен кәметеүгә булышлыҡ итә.
Элек-электән кесерткәнде сәсте нығытыу өсөн ҡулланғандар.
Кесерткәндән бик тәмле аш-һыу әҙерләргә лә мөмкин. Ваҡ ҡына итеп туралған япрағын ашҡа, бутҡаға, салатҡа, йомортҡаға ҡушалар. Әгәр ҙә киптерелгән япрағын ыуалаһаң, аш-һыуға ҡушыу өсөн витаминдарға һәм микроэлементтарға бай бик файҙалы тәмләткес килеп сыға. Кесерткәндән әҙерләнгән ризыҡтар зарарлы микроорганизмдарҙы юҡ итеүсе фитонцидтарға бай булыу сәбәпле, тиҙ генә боҙолоп бармай. Улар ашҡаҙан менән эсәктәр эшмәкәрлеген көйләүгә булышлыҡ итә. Кесерткәндән шифалы аҙыҡ әҙерләүҙең бер ҡыйынлығы ла юҡ, иң мөһиме, уның экологик йәһәттән таҙа булыуы.
Кесерткән ашарға яраҡлы үҫемлектәрҙән иң тәүгеләрҙән булып баш ҡалҡыта. Ул витаминдарға бик бай. Аскорбин кислотаһы ҡара ҡарағат менән лимонға ҡарағанда – ике тапҡырға, ә каротин кишер менән һырғанаҡҡа ҡарағанда ла күберәк. Яҙғыһын организм витаминдарға һыуһаған ваҡытта кесерткән уның эшмәкәрлеген бик тиҙ яйға һала.
Составындағы кремний менән органик кислоталар организмдың зарарлы микробтарға, токсиндарға, радиация йоғонтоһона ҡаршы тороусанлығын көсәйтә. Ә К витамины ярҙамында ул ҡан туҡтатыу үҙенсәлегенә эйә. Шуға күрә кесерткәнде танау ҡанағанда һәм эске органдар (үпкә, бөйөр, эсәк, бала ятҡылығы) ҡанһырағанда ҡулланалар. Әммә кемдең ҡаны ҡуйы, уларға кесерткәнде ҡулланыу тыйыла.
Был үҫемлектең япрағы хлорофилға бай. Ул матдәләр алмашыныуын яҡшырта, эсәктәрҙең, бала ятҡылығының, йөрәк-ҡан тамырҙары һәм тын алыу үҙәгенең тонусын күтәрә. Кесерткән минераль матдәләргә, айырыуса тимергә бай. Һөҙөмтәлә ул ҡанда гемоглобиндың күтәрелеүенә булышлыҡ итә. Шуға күрә халыҡ медицинаһы йөрәк ауырыуҙарынан һәм аҙ ҡанлылыҡтан кесерткән төнәтмәһе эсергә ҡуша.
Шәкәр диабеты менән ауырыусыларға ла күберәк кесерткән ашарға кәңәш ителә. Сөнки ундағы секретин инсулин барлыҡҡа килеүгә йоғонто яһай һәм шуның менән ҡандағы шәкәр кимәлен кәметеүгә булышлыҡ итә.
Элек-электән кесерткәнде сәсте нығытыу өсөн ҡулланғандар.
Кесерткәндән бик тәмле аш-һыу әҙерләргә лә мөмкин. Ваҡ ҡына итеп туралған япрағын ашҡа, бутҡаға, салатҡа, йомортҡаға ҡушалар. Әгәр ҙә киптерелгән япрағын ыуалаһаң, аш-һыуға ҡушыу өсөн витаминдарға һәм микроэлементтарға бай бик файҙалы тәмләткес килеп сыға. Кесерткәндән әҙерләнгән ризыҡтар зарарлы микроорганизмдарҙы юҡ итеүсе фитонцидтарға бай булыу сәбәпле, тиҙ генә боҙолоп бармай. Улар ашҡаҙан менән эсәктәр эшмәкәрлеген көйләүгә булышлыҡ итә. Кесерткәндән шифалы аҙыҡ әҙерләүҙең бер ҡыйынлығы ла юҡ, иң мөһиме, уның экологик йәһәттән таҙа булыуы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Бәләбәйҙә торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәренең «Иң яҡшы һөнәрмән» республика конкурсы тамамланды
Конкурстың төп маҡсаты - эшсе һөнәрҙәрҙең абруйын күтәреү. Бәйгелә электрик-монтажлаусы, урам һепереүсе, тракторсы-механик, слесарь-сантехник, иретеп-йәбештереүсе, ҡаҙанлыҡ ҡорамалдары операторҙары теоретик һәм практик ярыштарҙа оҫталығын һынаны.Торлаҡ-коммуналь хужалыҡта эшләүселәр тәүҙә тест һорауҙарына яуап бирҙе. Слесарь-сантехниктарға төрлө ҡатмарлы хәлдәрҙән сығыу юлдары, хеҙмәт хәүефһеҙлеге нормаларын үтәү хаҡындағы һорауҙар бирелде. Бындай конкурстар, хеҙмәткәрҙәрҙең яуаплылылғын һәм эш барышында ҡағиҙәләрҙе нисек үҙләштереүҙәрен дә асыҡларға ярҙам итә.
Слесарь-сантехниктар ярышы ҡатнашыусыларҙан айырыуса көсөргәнешлек һәм теүәллек талап итте. Салауат ҡалаһынан килгән Руслан Баһауетдиновтың ҡулында хеҙмәт ҡоралдары уйнап тора. Көн һайын торбаларға деталдәр эшләү улар өсөн ғәҙәти хәл булһа, конкурс шарттарынан бер кем дә тайпылмаҫҡа һәм эшен тәғәйен ваҡытҡа тамамларға тейеш.
Ә был уҡыу бүлмәһе иретеп-йәбештереү өсөн ҡулайлаштырылған. Бында республиканың төрлө төбәктәренән 17 белгес көс һынаша. Конкурста еңеүсе Рәсәй күләмендә ярышта ҡатнашасаҡ. Дуғала иретеп-йәбештерелгән йөйҙө ямау, эш аҙағында деталь һыуынғас, шлактарҙан таҙартыу. Был конкурсты ҡырҡ йыл дауамында Бәләбәй индустриаль колледжында иретеп-йәбештереүселәр әҙерләүсе Александр Рупницкий баһаланы.
Александр Ружницкий, Бәләбәй индустриаль колледжы директоры урынбаҫары, Рәсәйҙең профессиональ белем биреү отличнигы: «Конкурста республиканан 21 вәкил ҡатнаша. Теоретик өлөштә 20 төрлө тест һорауҙарына яуаптар алынды, практик өлөштә -диаметры 102, ҡалынлығы - 4 миллиметр булған торбаны нығытылған хәлдә иретеп-йәбештереү бурысы ҡуйылды. Бөтә эштәр технологик карталар буйынса баһалана».
Ҡаҙанлыҡ операторҙары конкурсы ла теоретик һәм практик өлөштәрҙән торҙо. Хеҙмәт хәүефһеҙлеген үтәү, төрлө хәлдәрҙән сығыу юлдары, эш барышында аварияларҙы иҫкәртеү, баҫымды һәм температураны даими күҙәтеү һәм үтәү, ҡаҙанды тоҡандырғанда метан газы шартлауын булдырмау... Баймаҡ ҡалаһынан конкурсант Рафик Солтангилдин өсөн был ярыш өсөнсөһө. Йылдан-йыл ҡорамалдар яңыларына үҙгәртелеп тора, тест һорауҙары ла ауырлашаһа ла, бындай конкурстар үҙ көсөн самаларға булышлыҡ итә һәм сәмләнеп эшләргә дәрт уята.
Был паркта урам һепереүселәр конкурсы. Улар мотосалғы менән сүп үләндәрен сабыуҙа таһыллығын һынаны. Парк-баҡса тәрбиәләүсе уңғандар эшмәкәрлеге тырыш ҡырмыҫҡаларҙы хәтерләтә. Ярты сәғәт эсендә сүп баҫҡан майҙан бөхтә һәм тәрбиәле урынға әүерелде. Өфөнөң 53-сө торлаҡ-коммуналь хужалығынан Юлиә Сөләймәнова беренсе урын яуланы.
Ниндәй конкурс техника менән эшләүселәрҙән тыш үтһен инде. Нәүфәт Мират улы Мостафин Нуриман районы үҙәгендә ҡырҡ йылдан ашыу торлаҡ-коммуналь хужалығында эшләй. Уның тырышлығы Республика башлығының маҡтау ҡағыҙы менән баһаланған. Ул тауға күтәрелеү, прицеп тағыуҙы уңышлы үтте, тик боролмалы ҡаршылыҡтарҙа ғына бер аҙ хаталанды.
Слесарь-сантехниктарҙан -Әсғәт Арыҫланов, ҡаҙанлыҡ операторҙарынан - Любовь Попова, иретеп-йәбештереүселәрҙән - Эльвир Маннанов, тракторсы-механиктар араһында Әнис Васиковтарға етеүсе булманы. Эшсе һөнәрҙәрҙең абруйын үҫтереүсе конкурс киләһе йыл тағы ла киңерәк даирәлә ойоштороласаҡ.


text:
Хөрмәтле ултырышта ҡатнашыусылар!
Уважаемые участники заседания!
Башҡортостанда ерле автономияның барлыҡҡа килеүе 1917 йылдың 20-27 июлендә Ырымбурҙа үткән Беренсе башҡорт ҡоролтайында кабул ителгән ҡарарҙарға барып тоташа. Унда автономия хәрәкәтенең тәүге программа документтары әҙерләнә.
Илдә барған һуғышҡа, тартипһеҙлеккә, законһыҙлыҡҡа килтергән ваҡытлы хөкүмәттең һәм яңы большевиктар власының сәйәсәтенә ҡарата кире ҡарашын башҡорт үҙәге Шураһы 1917 йылдың 11 ноябрендә ҡабул ителгән 1-се фарманында белдерә. Унда Башҡорт халҡы власты үҙ ҡулына алыуы, халыҡтың үҙе хаҡында үҙе хәстәрлек күреүе, үҙ ғумерен, ҡанын, йәнен үҙ көсө менән һаҡлауы берҙән-бер ҡотолоу сараһы тейелә. Беҙ ерле автономия алыу өсөн көрәшәбеҙ. “Беҙ большевик та, меньшевик та түгел, беҙ тик башҡорттар. Ике миллионлы башҡорт халҡы ошондай әһәмиәтһеҙ сәйәси уйында уйынсыҡ була алмай” тип әйтелә.
1917 йылдың 15 ноябрендә Башҡорт үҙәк Шураһы икенсе фарманын иғлан итә. Унда “Башҡорт өлкә советы Ырымбур, Өфө, Һамар, Пермь губернияларының башҡорт ерҙәрен Рәсәй Республикаһының автономиялы өлкәһе тип иғлан итә”.
Өсөнсө башҡорт ҡоролтайы 1917 йылдың 8-20 декабрендә Ырымбур ҡалаһында үтә.


text:
Спектакль 1 сәғ. 30 мин. бара
«Ҡатын күңеле – ҡырҡ сыраҡ», - тип белмәй әйтмәйҙәр. Йәйғорло хистәре, матурлығы, һәм, әлбиттә, серле күңел донъяһы менән һәр кемде әсир итә алыр, ғәжәйеп тәбиғәтле бер ҡатын-ҡыҙҙың тормош миҙгелдәре һүрәтләнә әҫәрҙә. Һәр тамаша һайын ул яңы яҡтан асыла, халыҡ алдына яңы образда баҫа. Әммә, ирен «бөрөп тотҡан» яһил ҡатын булһынмы; яҙмышына күнеп, янында ғына йөрөгән бәхетен дә абайламаҫ эшлекле ханыммы; инде олоғайһа ла, һаман наҙ, һөйөү көҫәгән хыялый затмы; бар нәмәнән күңеле төңөлгән шағирәме – ул бәхеткә ынтыла, яҙмыштан оло бүләк көтә…


text:
Ишембай халҡы Ағиҙел йылғаһы аша һалынған күперҙе үткәндә, көн дә автомобиль тығынында ултырырға мәжбүр
Объектта капиталь ремонт эштәре бара. Әйткәндәй, күперҙе төҙөкләндереү былтыр башланһа ла, ҡышҡыһын бер аҙ туҡтатылған була. Әлегә унда бер яҡлы хәрәкәт булдырылған, светофор ярҙамында юлдағы хәүефһеҙлек һаҡлана. Йыш ҡына тығында бер-ике сәғәт ултырырға тура килә.«Подрядсы ойошма төҙөлөш графигы буйынса эшләй»,- тип билдәләй урындағы район хакимиәте етәкселеге. Уның буйынса ике яҡлы юл хәрәкәте 30 майҙа асыла. Капиталь ремонт июндә тамамланыр тип күҙаллана. Әйткәндәй, ҡалала Ағиҙел аша күпер 1978 йылда һалына. Уны реконструкциялау өсөн раҫланған проект буйынса бюджеттан 73 миллиондан ашыу һум аҡса йүнәлтелә.


text:
Халҡыбыҙҙа тыйыу йолаһы.
Тарих фәндәре кандидаты Розалия Баязитова ҡатнаша.
Тапшырыуҙы Әлфиә Батталова алып бара.
Башҡортостандағы ауыл, ҡала исемдәре һәм урам атамалары.
Филология фәндәре кандидаты Зиннур Сиражетдинов менән әңгәмә.
Башҡорт тел ғилеменә нигеҙ һалыусы аяныслы яҙмышлы ғалим Ғәббәс Дәүләтшиндың тыуыуына 120 йыл.
Һүҙҙәр хаҡында фәлсәфә.
Ейәнсура районы Иҫәнғол 3-сө урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Наил Юлдашбаев ҡатнаша.
«Тормош һабаҡтары» дәреслектәре авторы, яҙыусы Мәрйәм Бураҡаева ҡатнаша. 2-cе тапшырыу.
Комментарий
…һөйләшеү бара…
Һаумыһығыҙ, Әлфиә! «Бәйләнештә» башҡорт фамилиялары тураһында һөйләшеү бара. Бәлки «Һүҙ ҡәҙере» тапшырыуына кәрәк булыр.
Тапшырыуҙарығыҙ тәрән уйҙарға һала…
Һаумыһығыҙ! 17 сентябрҙәге тапшырыуҙа Наил Юлдашбаев әйтеүенсә, «Туған телдә уҡыған баланың фекерләү ҡеүәһе тәрәнерәк була», «Ижадилыҡтың тамыры - әсә теле», «Сит телдә белем алған баланың ижади фекерләү үҫеше тотҡарлана» һ.б. Бык ҡыҙыҡ фекер! Был теманы тәрәнерәк өйрәнеп, ышандырырлыҡ миҫалдар табып, матбуғатта, мәғариф хеҙмәткәрҙәре, ата-әсәләр алдында сығыш яһаусы табылһа, халҡыбыҙ алдында торған проблеманы хәл итеүҙә ҙур аҙым яһалыр ине. Тапшырыуҙарығыҙ тәрән уйҙарға һала, Әлфиә! Рәхмәт! Эшегеҙ уң булһын! Р.Вахитова.


text:
Бөгөн Өфөлә «Бурыслы» операцияһы башланды
Бөгөн Өфөлә «Бурыслы» операцияһы башланды.
Дәүләт автоинспекцияһы хеҙмәткәрҙәре водителдәрҙе туҡтатып түләнмәгән штрафтарын тикшерәсәк. Штрафтар ҡарар үҙ көсөнә ингәндән һуң 60 көн эсендә түләнергә тейеш. Кире осраҡта инспекторҙар ике тапҡырға күберәк штраф һалырға йәки водителде 15 тәүлеккә ҡулға алырға хоҡуҡлы. Административ штрафты 20 көн эсендә түләгәндә 50 процентлыҡ ташлама ҡаралған.
Хәбәрҙәр
Оло юбилей, оло байрам, оло йыйын!
Үҙенең туҡһан йыллығын билдәләгән “Рәсәй-Башҡортостан радиоһы” “Өфө уттарында” Башҡортостандың иң сағыу йондоҙҙарын “хәйерле төн, республика” концерт-тамашаһына йыйҙы.90 йыллыҡ юбилейға арнап Өфө уттарында “Башҡортостан” дәүләт телерадиокомпанияһы үткәргән йылдың иң сағыу сараһына - “Йондоҙло...
Өфөлә тәүге тапҡыр ҡатнаш алыш спорты буйынса Рәсәй беренселеге үтте
Сарала, бер-нисә тапҡыр донъя чемпионы Федор Емельяненко ла ҡатнашты. Беренселектә Рәсәйҙең 26 төбәгенән 100-ҙән ашыу спортсы ҡатнашты. Алыш 4 минут ҡына дауам итә.Ярыш 14-15 йәшлек үҫмерҙәр араһында 10 ауырлыҡ үлсәмендә үтте. Һәр спортсы сараға етди әҙерләнгән.Сараның төп бағыусылары “...
Фәйзи Ғәскәровтың тыуыуына 105 йыл тулды
Халыҡтың тарихын бейеүҙәрҙә мәңгеләштергән Фәйзи Ғәскәровтың тыуыуына 105 йыл тулды. Уның исемен йөрөткән академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле бөгөнгө көнгәсә БАССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың атҡа-ҙан¬ған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исе¬мендәге дәүләт премияһы лауреатының иң сағыу бейеүҙәрен һәм...
Стәрлетамаҡ ҡалаһында кешеләрҙең йәшәйеше өсөн уңайлы мөхит булдырыла
Ул ҡаланы һәм йорт ихаталарын төҙөкләндереү проекты буйынса тормошҡа ашырыла. Эштәр барышы менән Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов танышты. Республика етәксеһе Стәрлетамаҡ ҡалаһына һәм Ишембай районына эш сәфәре барышында сәнәғәт предприятиелары һәм социаль объекттарҙа булды. “Ашҡаҙар...
Бөгөн иртән Өфөлә Комаров урамында маршрут автобусы янып китте
Йәрәхәтләнеүселәр юҡ. Пассажирҙар салондан сығып өлгөргән. Ут двигателдән сыға һәм салонды ялмап ала. Янғын сәбәптәре әлегә билдәле түгел.
Ҡышҡы тәгәрмәскә күсергә ваҡыт
Көндәр һалҡынайыуға бәйле, юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы тәгәрмәстәрҙе ҡышҡыға алмаштырырға кәңәш итә. Аварияларҙы булдырмау өсөн был эште оҙаҡҡа һуҙмау яҡшыраҡ, ти улар. Синоптиктар фаразлауынса алдағы көндәрҙә тағы ла һыуытасаҡ. Иртәнге сәғәттәрҙә юлдарҙа, бигерәк тә күперҙәрҙә...
Киләһе йылдан Рәсәйҙә яңы тыуған һәр сабыйға бүләк тапшырыласаҡ
Бүләктәр әсәләргә бала табыу йортонан сыҡҡанда биреләсәк. Белгестәр фекеренсә, башланғыс демографик хәлде яҡшыртыуға ла етди этәргес бирергә тейеш. Проектты финанслау тәртибе хаҡында әлегә аныҡ тәҡдимдәр юҡ. Башҡортостанда әле бөтә әсәләр ҙә бала табыу йортонан сыҡҡанда бүләктәр ала. Уға йоҡа...
«Өфө» халыҡ-ара аэропортына Мостай Кәрим исеме менән аталған самолет осоп килде
Башҡортостан еренә аяҡ баҫҡан һәр пассажир ҡәнәфер менән бүләкләнде. Самолетты Мостай Кәримдең исеме менән йөрөтөү башланғысы менән Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов сығыш яһағайны.
Республика йәмәғәтселеге бөгөн халыҡ шағиры Мостай Кәримде иҫкә ала
Бөйөк шәхестең исемен мәңгеләштереп, Мостай Кәрим исемендәге 158-се гимназияла башҡорт драматургияһы музейы асылды. Бар күңелен ижадҡа бағышлаған, сикһеҙ ихлас, алсаҡ, халҡым, илем тип янған әҙибебеҙ күптәр өсөн өлгө ине. Ижад емешен киләсәк быуынға тапшырған Мостафа Сафа улы башҡорт әҙәбиәтенә ҙур...
Республика йәмәғәтселеге бөгөн халыҡ шағиры Мостай Кәримде иҫкә ала
Мостай Кәрим Башҡорт АССР-ы ойошторолған йылда донъяға килгән. Ил ағаһының тормош һәм ижад юлы Башҡортостанға һәм унда йәшәгән һәр милләт вәкиленә мөхәббәт менән һуғарылған.Юғары күңелле, сикһеҙ ихлас, алсаҡ, халҡым, тип янған ил улы күптәр өсөн өлгө, өмөт һәм ышаныс сығанағы ине. Яратып, ихтирам...
Республика башлығы бөгөн эш сәфәре менән Стәрлетамаҡта
Рәстәм Хәмитов бер нисә сәнәғәт объекты менән танышып сыҡты, артабан ул Ишембай предприятиелары һәм социаль объекттарында булырға ниәтләй.
Йорт өсөн көрәш
Дыбковтар ғаиләһе инде дүрт йыл үҙҙәренең торлағы өсөн көрәшә. 2013 йылда “Интеграл” ойошмаһы күп ҡатлы йорт төҙөп шәхси өйҙө емерек хәлгә әйләндерә. Икенсе урынға күсеү мөмкинлеге булмағас, ғаилә хәҙер йыл һайын өйҙә ремонт эшләргә мәжбүр. Йыл һайын өй эсендә ремонт эшләү – беҙҙең өсөн ғәҙәти...
Енәйәтсе ҡыҙҙарға ни өсөн атҡанын аңлата алманы
Йәй көнө өс ҡыҙға пневматик ҡоралдан атыусы ирҙең эше буйынса Шишмә районы суды ҡарар сығарҙы. Ул өс йылға иркенән мәхрүм ителә. Әммә сабыйҙарҙың ата-әсәһе ҡарар менән риза түгел. Нил Ибраһимовтың эше буйынса был судтың икенсе ултырышы. Был юлы зыян күреүсе балаларҙың ата-әсәләре талабы...
Бөгөндән административ хоҡуҡ боҙоуҙар регламентына яңы үҙгәрештәр үҙ көсөнә инә.
Улар юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекторҙарына ҡағыла. Төп яңылыҡтарҙың береһе инспекторҙарҙың автомобилдәрҙе туҡтатыу хоҡуғының киңәйтелеүе менән бәйле. Юл полицияһы хәҙер теләһә ниндәй ерҙә, стационар поста, автомобилдә хатта патруль автомобиле булмаған осраҡта ла туҡтауҙы талап итеп...
Әҙәбиәтебеҙ маяғы
Башҡортостанда бөгөн халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 98 йыл тулыуға арналған рәсми саралар башланды. Мостай Кәрим исемендәге 158-се гимназияла, мәҫәлән, башҡорт драматурияһы музейы асыла. Уҡыу бүлмәһендә төрлө драматургтар тормошона һәм ижадына арналған мәғлүмәттәр, рәсми...
Ислам-тыныслыҡ дине
Бөгөн Өфөлә заман мәғрифәтендә ислам ҡиммәттәренә арналған конференция үҙ эшен башланы. Унда төрлө дәүләттәрҙән 500 делегат ҡатнаша.
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Украинаның Юғары радаһы бинаһы янында хоҡуҡ һаҡлаусылар менән ҡаршылыҡ акцияһында ҡатнашыусылар һуғышҡан. Полиция күҙҙән йәш сығара торған газ ҡулланған. Киевта митингты Одессаның элекке губернаторы Михаил Саакашвили ойошторған. Ул президент Порошенконың вазифаһынан китеүҙе талап итә....
Республикала иртәгәнән һыуыта башлай
Синоптиктар хәбәр итеүенсә, ял көндәрендә төндә 1, 6, аяҙытҡанда 11 грдусҡаса һыуытасаҡ. Урыны менән епшек ҡар яуыуы, ваҡытлыса ҡар ятыуы көтөлә. Юлдарҙың ҡайһы бер өлөштәрендә, айырыуса төндә һәм иртәнсәк боҙлауыҡ булыуы ихтимал. Башҡортостандың ғәҙәттән тыш хәлдәр идаралығы ла йорт...
Өфөлә матурлыҡ салоны етәкселегенә ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатылды
Уның етәкселеге мутлашыуҙа ғәйепләнә. Өфөлә ғауға сығарған матурлыҡ салоны ҡара быяла артына йәшенгән, офис ныҡлы һаҡ аҫтында. Был хеҙмәткәрҙәргә шөрләр сәбәп бар - асыулы клиенттар, бәйләнсек журналистар һәм хәҙер инде Эске эштәр министрлығы косметологтарға ҡаршы енәйәт эше асылғанын хәбәр итте....
Башҡортостан грипп эпидемияһына әҙерләнә
Быйыл ул декабрҙә үк башланасаҡ. Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын күҙәтеү идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, киҙеү осоронда вирустың 3 штамы көтөлә. Уларҙың беренсе күптәргә сусҡа киҙеүе булараҡ билдәле, икенсеһе-Гонконг, өсөнсөһө-Брисбен. Белгестәр Башҡортостан шарттарында тап сусҡа киҙеүе...
Өфөлә наркотиктар һатыусы дүрт кеше суд алдында яуап бирәсәк
Полиция хеҙмәткәрҙәре ағыулы матдәләрҙе күмәртәләп һатыу менән 28 йәшлек ир һәм 20 йәшлек ҡыҙ шөғөлләнгәнен асыҡлаған. Улар интернет селтәрендә наркотик һатып алырға теләүселәрҙе тапҡан һәм электрон иҫәпкә аҡса күсереүҙе һораған. Тилерткес матдәләҙе Өфөлә һәм Туймазыла йәшерен урындарҙа...
Башҡортостанда ауыл хужалығы кооперацияһы программаһы тейешле кимәлдә бойомға ашырылмай
Республика башлығы был хаҡта бөгөн ошо мәсьәләгә арналған ултырышта белдерҙе.
Был аҙна аҙағында Өфөлә ҡар яуыуы көтөлә
Синоптиктар көҙгө-ҡышҡы осорға күҙаллау яһаны.Башҡортостанда ноябрҙә ҡар ятасаҡ. Айҙың тәүге көндәренән үк һыуытасаҡ, тип иҫкәртә синоптиктар. Күпләп ҡар яуыуы ла ихтимал. 8 ноябрҙән көндәрҙең 10 градусҡаса һыуытыуы ихтимал. Өфө ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов һалҡындар төшкәнен көтмәй...
Күҙ ауырыуҙарын дауалауҙа яңы алымдар
Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты табиптары күҙ ауырыуҙарын дауалауҙа яңы алымдар ҡуллана. Табиптар молекуляр хирургия ярҙамында селтәрле шекрәгә операция яһай. Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты табиптары уйлап тапҡан яңы ысулдар менән сит ил табиптары ла ҡыҙыҡһына башлан....
“Сталинград йөрәге” проектында Башҡортостанда йәшәүсе ветеран ҡатнаша
Өфөлә йәшәүсе Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Хәсән Хөснөризалов Волгоград дәүләт телерадиокомпанияһы башҡа төбәктәрҙәге хеҙмәттәштәре менән бергә үткәргән “Сталинград йөрәге” проектында ҡатнаша. Сталинград өсөн һуғышҡан ҡаһармандар телеэфирҙа иҫтәлектәре менән уртаҡлаша, бер-береһен ҡотлай, йәш...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Миграция буйынса Халыҡ-ара ойошма Мьянманан Бангладешҡа 582 мең рохиджа күсенгән тип хәбәр иттте. Ике дәүләт араһында оҙон сираттар барлыҡҡа килгән. Тымыҡ океан флоты хәрбиҙәренең Камчаткала күләмле күнекмәләре тамамланды. Уларҙа 2 мең хәрби, 300 берәмек техника, 20 корабль, тиҫтәләгән вертолет...
Башҡортостанда илдәге тәүге геопарктарҙың береһе булдырыласаҡ
Янған-тау атамаһын алған халыҡ-ара объект Салауат районы биләмәһендә урынлашасаҡ. Республика хөкүмәтендә үткән президиум ултырышында ЮНЕСКО-ға инәсәк айырым һаҡланған биләмәне төҙөү проекты раҫланды. Геопарк өсөн быға тиклем Бөрйән районы, шулай уҡ Торатау ҙа тәҡдим ителгәйне. Эксперттар Салауат...
Конституция судында сираттағы ултырыш
Ерҙе бушлай хосусилаштырып өлгөрмәгән кешеләр ғәйепте был өлкәләге мөнәсәбәттәрҙе көйләү тураһындағы республика законынан эҙләй. Башҡортостандың Конституция Суды сираттағы ултырышында ошондай ғаризаларҙың береһен тикшерҙе. Ризуан Хафизов республиканың төп законы һағындағы орган ҡарамағына...
Ғәҙеллек ҡайҙа?
Бөрөлө һыу менән тәьмин итеүсе ойошма исеме һәм етәксеһе алышыныу арҡаһында Бөрө халҡы бер ай эсендә һыу өсөн ике тапҡыр түләгән. Халыҡ тамам аптырашта ҡалған. Урындағы етәкселәр халыҡтың аһ-зарын ишетергә теләмәй. Эльмира Шәмсетдинова һыу өсөн аҡсаны ай һайын ваҡытында түләп бара. Тик сираттағы...
Стәрлетамаҡта үҫмер маршрут автобусы аҫтында ҡалған
Шаһиттар хәбәр итеүенсә, водитель светофорҙың ҡыҙыл утына үтеп өлгөрөргә тырышып уҡыусыны тапатҡан. 11 йәшлек малайға урында уҡ тәүге медицина ярҙамы күрһәтелгән. Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһынан хәбәр итеүҙәренсә, юл-транспорт фажиғәһендә автобус водителе ғәйепле.
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Объявления » «Ҡәйнәм-ҡайным – алтын ҡаҙнам»
«Ҡәйнәм-ҡайным – алтын ҡаҙнам»
Бөтә ил менән көтөп алған Яңы йылды ҡаршылап, уны иҫкесә лә, ҡытайса ла билдәләп, инде ныҡлап эшкә сумыуға беҙҙе тағы ла байрамдар көтә: 23 февраль – Ватанды һаҡлаусылар, 8 мартта Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө билдәләнә. Тәүгеһен халыҡ – ир-ат, икенсеһен ҡатын-ҡыҙҙар байрамы тип ҡабул итә.
Ошо ике ҙур байрам алдынан «Ҡәйнәм-ҡайным – алтын ҡаҙнам» тип аталған өр-яңы конкурс иғлан итәбеҙ. Исеменән үк күренеүенсә, маҡсатыбыҙ – гәзит уҡыусыларға тормош көткәндә ҙур таяныс булған, ейән-ейәнсәрҙәрен ҡарашҡан, йәшәү тәжрибәһе менән ихлас уртаҡлашҡан ҡайны-ҡәйнәләренә рәхмәт белдереү мөмкинлеге биреү.
Бәйгенең шарттары ябай ғына: ҡайны-ҡәйнәгеҙҙең, һеҙгә ярҙам итеүҙән тыш, яратҡан шөғөлдәре, ҡыҙыҡһыныуҙары, тормош принцибы һәм башҡа өлгө булырлыҡ сифаттары һәм мотлаҡ тормошоғоҙҙа һеҙгә онотолмаҫлыҡ һабаҡ биргән ваҡиға тураһында редакцияға йөкмәткеле, ҡыҙыҡлы хат ебәрергә кәрәк. Уға ҡушып, ғәзиздәрегеҙҙең сифатлы фоторәсемдәрен дә һалырға онотмағыҙ. Яҙмағыҙҙың күләме өс биттән артмаһын. Конверт тышына «Конкурсҡа» тигән билдә ҡуйығыҙ. Хатығыҙҙы «Йәшлек»тең электрон почтаһына ла – ye02@yandex.ru һала алаһығыҙ.
Һеҙҙән ҡыҙыҡлы хаттар көтөп ҡалабыҙ, дуҫтар!
Мөхәрририәт.
Ошо ике ҙур байрам алдынан «Ҡәйнәм-ҡайным – алтын ҡаҙнам» тип аталған өр-яңы конкурс иғлан итәбеҙ. Исеменән үк күренеүенсә, маҡсатыбыҙ – гәзит уҡыусыларға тормош көткәндә ҙур таяныс булған, ейән-ейәнсәрҙәрен ҡарашҡан, йәшәү тәжрибәһе менән ихлас уртаҡлашҡан ҡайны-ҡәйнәләренә рәхмәт белдереү мөмкинлеге биреү.
Бәйгенең шарттары ябай ғына: ҡайны-ҡәйнәгеҙҙең, һеҙгә ярҙам итеүҙән тыш, яратҡан шөғөлдәре, ҡыҙыҡһыныуҙары, тормош принцибы һәм башҡа өлгө булырлыҡ сифаттары һәм мотлаҡ тормошоғоҙҙа һеҙгә онотолмаҫлыҡ һабаҡ биргән ваҡиға тураһында редакцияға йөкмәткеле, ҡыҙыҡлы хат ебәрергә кәрәк. Уға ҡушып, ғәзиздәрегеҙҙең сифатлы фоторәсемдәрен дә һалырға онотмағыҙ. Яҙмағыҙҙың күләме өс биттән артмаһын. Конверт тышына «Конкурсҡа» тигән билдә ҡуйығыҙ. Хатығыҙҙы «Йәшлек»тең электрон почтаһына ла – ye02@yandex.ru һала алаһығыҙ.
Һеҙҙән ҡыҙыҡлы хаттар көтөп ҡалабыҙ, дуҫтар!
Мөхәрририәт.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Бөгөн республиканы тетрәндергән фажиғәгә бер йыл
2014 йылдың 29 авгусында көслө дауыл Краснокама, Ҡалтасы һәм Яңауыл райондарына тура килә. Ваҡиға шаһиттары өйөрмә лә күҙәтә. Ғәрәсәт һанаулы минуттар эсендә тиҫтәләгән бинаны емерә, көслө ел йорттарҙың ҡыйыҡтарын осора, ағастарҙы йыға. Дауыл ике кешенең ғүмерен өҙә. Ваҡиға эҙемтәләрен бөтөрөүгә республика бюджетынан 9 миллион һумдан ашыу матди ярҙам бүленә. Аҡса йорттарҙы тергеҙеүгә, зыян күреүселерәүгә тәғәйен түләүҙәр өсөн йүнәлтелә. Емерелгән йорт-ҡуралар ҡыҫҡа ваҡыт эсендә сафҡа индерелә. Эштәрҙең үтәлеүен төбәк етәксеһе шәхси контроленә ала.Алыҫта күренгән ҙур өйөрмә халыҡты хафаға һала. Ғәрәсәттең ауяһыҙ көсөн беҙ сит ил миҫалынан яҡшы беләбеҙ. Ғәҙәттән тыш хәлдең тәүге көнөнән үк интернет ваҡиға урынынан һәүәҫкәр видеояҙмалар менән тула. Уларҙа республиканың төньяғына ябырылған фажиғә ҡурҡынысы тулыһынса сағыла. Көслө ел биналарҙы ҡатырғанан эшләнгән кеүек емерә, йорттарҙың ҡыйыҡтарын алып осора. Халыҡ аяуһыҙ тәбиғәт көсө алдында бөтөнләй яҡлауһыҙ булып сыға. Һалҡындар алдынан кешеләр ышыҡһыҙ тороп ҡала.
Яңауылда йәшәгән Нәсибуллиндар ғаиләһе 29 августы ҡурҡыныс төш һымаҡ ҡына хәтерләй. Көслө дауыл күҙ асып йомған арала йорттоң ҡыйығын алып ырғыта, өй эсендәге бар йыһазды селпәрәмә килтерә. Тап ошо көндә Нәсибуллиндарҙың өсөнсө ейәндәре донъяға килгән була, әммә ике сабыйыбыҙ теге донъяға китә яҙҙы, мөғжизә менән генә тере ҡалдыҡ, ти ғаилә ағзалары.
Һуңғы 10 йыл эсендә Башҡортостанда был иң көслө дауылдарҙың береһе. Белгестәр дауылды 2-се дәрәжә ҡатмарлыҡтағы торнадо тип атаны. Ғәрәсәт 500гә яҡын шәхси йорт, тиҫтәләгән социаль объектҡа зыян килтерә. Бынан тыш 26 ауыл утһыҙ ҡала. Дауылдан зыян күргән ауылдарҙы тергеҙеүҙә бөтә республика халҡы ҡатнаша. Берҙәм эш һөҙөмтәләре оҙаҡ көттөрмәй. Бөгөн көслө ғәрәсәт кисергән ғаиләләр яңы йорттарҙа йәшәй.
Бөгөн Краснокама районында булған дауыл тураһында бер нәмә лә хәтерләтмәй тиерлек. Ҡарый ауылында мәҫәлән 94 яңы йорт төҙөлгән. Зыян күргән социаль объекттар ҙа тулыһынса төҙөкләндерелгән. Ауыр хәлдә ҡалған замандаштарыбыҙға тотош республика халҡы ярҙам ҡулын һуҙҙы. Берәүҙәр төҙөлөш материалдары ебәрһә, икенселәре йылы кейем, көндәлек кәрәк-яраҡтар оҙатты, аҡсалата ярҙам күрһәтте. Тәбиғәт ҡуйған һынауҙы халыҡ лайыҡлы күтәрҙе. Көс берҙәмлектә булыуын республика халҡы тағы ла бер иҫбатланы.
Илфат Кинйәбаев


text:
«Йәшел Рәсәй»
Бөгөн ил буйынса тирә-яҡ мөхитте таҙартыу өмәләре үтә. Өфөлә акция иртәнге сәғәт 10-да башланды. Баш ҡала парктарын таҙартыуға тиҫтәләп волонтер сыҡты.Калинин паркын таҙартыуҙа Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы вәкилдәре һәм баш ҡала халҡы ике тоннанан ашыу сүп-сар йыйҙы. Өмә йәштәрҙә һәм балаларҙа экологик мәҙәниәт һәм тыуған төйәккә һөйөү уятыу маҡсатында уҙғарыла. Өмәләрҙә ҡатнашыусылар йылдан-йыл арта, тип билдәләй ойоштороусылар.
Салауат Сәғәҙиев, волонтер: «Мин үҙемдең тыуған һәм йәшәгән еремдең экологик торошона битараф түгел. Шуға ла өмәләрҙе ҡалдырмайым. Ғәҙәттә, парктарҙы тыштан ғына таҙарталар ҙа, эстә сүп-сар ятып ҡала. Ә акцияларҙан һуң парк таҙарып ҡала».


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Йондоҙнамә (19-25 июнь)
Йондоҙнамә (19-25 июнь)
Ылаҡ (22.12 – 20.01)
Аҙна уңышлы башланыр. Ҡайһы бер борсоған мәсьәләләрҙе асыҡлай алырһығыҙ, бәлки. Ниндәйҙер эште лә һәйбәт кенә тамамларһығыҙ. Артабан өҫтөгөҙгә уйламаған йөкләмә алырға тура килер һымаҡ, хәлегеҙ бер аҙ ҡатмарлашыр.
һыуғояр (21.01 – 19.02)
Көндәр көсөргәнешлеге менән айырылып торор. Күңелегеҙҙе иң борсоғаны аҡса мәсьәләһе булыр. Бәғзеләргә баш эйеп, ярҙам эҙләргә лә тура килер, бәлки. Шишәмбеләге уй-фекерҙәрегеҙ өмөтлө булмаҡсы.
Балыҡ (20.02 – 20.03)
Был арала үҙ көсөгөҙгә генә ышанығыҙ. Яҡын араға ҡорған маҡсаттарығыҙ хаҡында башҡаларға мөмкин тиклем белдермәҫкә тырышығыҙ. Шаршамбынан һуң аралашыуҙар күбәйер, ләкин уларҙың күпселеге файҙаһыҙ булыр.
Ҡуҙы (21.03 – 20.04)
Был арала күптәрҙең дәрте ташып торор. Тура бәрелеп, кемделер рәнйетеүегеҙ ҙә ихтимал. Аҙна барышындағы сәфәрҙәрегеҙ мотлаҡ уңышлы булырға тейеш. Ләкин бик алыҫҡа китергә ҡушылмай.
Буға (21.04 – 21.05)
Аралашыуҙа ҡыйынлыҡтар күҙәтелер. Ҡайһы бер элекке дошмандарығыҙ “тештәрен” асыҡтан-асыҡ күрһәтер, бәлки. Кәрәкмәгән кешеләр менән арағыҙҙы бөтөнләй боҙорға ла тура килер. Тиҙҙән аралашыу даирәгеҙгә яңы кешеләр инер.
Игеҙәктәр (22.05 – 21.06)
Был арала йондоҙҙар ял итер кеүек. Шуға күрә уларҙың ярҙамына артыҡ өмөт итмәгеҙ. Күберәк шәхси тормошоғоҙ уйландырыр, моғайын. Әйткәндәй, һуңғы танышлыҡтың өмөтлө генә дауамы ла булыр. Осор ижадсылар өсөн үтә уңышлы.
Ҡыҫала (22.06 – 23.07)
Аҙна барышында борсолоу өсөн сәбәптәр табылып торор. Бер-ике көн түҙергә кәңәш ителә, артабан хәлегеҙ һәйбәтләнер. Был аҙнала сығымдарығыҙға ҡарата иғтибарлыраҡ булығыҙ. Бурысҡа алмағыҙ, үҙегеҙ ҙә бирмәгеҙ.
Арыҫлан (24.07 – 23.08)
Был көндәрҙә күптәр ҡағыҙҙар менән бәйле ниндәйҙер мөһим эште башҡарыр һымаҡ. Ҡыйынлыҡтар булһа ла, аҙағы һеҙҙең өсөн уңышлы бөтөр. Осор аҙағы күпкә тынысыраҡ үтер. Йомала килем көтөгөҙ.
Ҡыҙ (24.08 – 23.09)
Буш мәшәҡәттәр, уйламаған ваҡ-төйәк ҡаршылыҡтар күбәйер. Кәрәккәнде кәрәкмәгәндән айырырға тырышығыҙ. Йәмәғәт эштәрендә әүҙемерәк ҡатнашығыҙ. Һүҙегеҙ үтемле булыр, фекерҙәрегеҙ ыңғай ҡараш табыр.
Үлсәү (24.09 – 23.10)
Аҙна барышында мөмкинлектәрегеҙҙе дөрөҫ баһалауығыҙ мөһим. Ярҙам һорағандарҙы артыҡ өмөтләндермәгеҙ, аҙаҡ уңайһыҙ хәлгә ҡалыуығыҙ бар. Был арала йыш ҡына күңелегеҙгә ятмаған эш менән дә шөғөлләнерһегеҙ.
Саян (24.10 – 22.11)
Ваҡиғаларҙың барышы һеҙ уйлағанса булыр. Осорҙоң тәүге яртыһы бигерәк тә өмөтлө көтөлә, ниндәйҙер кәрәкле эште тамамларһығыҙ. Төп эшегеҙҙәге үҙгәрештәр һеҙҙең өсөн яҡшы булыр һымаҡ. Йомала элек юғалтҡан әйберегеҙҙе табырһығыҙ.
Уҡсы (23.11 – 21.12)
Был арала үҙегеҙ тураһында ҡайғыртырға тура килер. Эш урынығыҙҙа хәл бик үк тыныс булмаҫтыр, моғайын. Аҙна араһында етәкселәрегеҙ күҙенә артыҡ салынмауығыҙ хәйерле. Төрлө юҡ-бар хәбәргә ышанырға ашыҡмағыҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
100 гектарҙан 2 мең тонна сөгөлдөр
Ғафури районының «Сатурн» хужалығы йәнә рекорд ҡуя. Ҡайһы бер баҫыуҙарҙа татлы тамыр гектарынан 600 центнер уңыш бирә. Иген культуралары ла ҡалышмай - быйыл күрһәткес 60 центнерҙан ашҡан. Хужалыҡта аңлатыуҙарынса, бындай иҫ киткес һөҙөмтәләр сәбәбе элиталы орлоҡтар һәм мул ашламалар ҡулланыуҙа. Урып-йыйыу ваҡытында юғалтыуҙарҙы кәметәсәк техника ҡулланыу ҙа шарт.Ямғыр ҙа, ҡар ҙа сөгөлдөр ҡаҙыуҙы туҡтата алмай. «Сатурн» хужалығында был көндәрҙә эш көнө-төнө дауам итә. Бындай мөмкинлекте яңы техника бирә. Был комбайн тулыһынса компьютер менән идара ителә, оператор тик уны көйләүҙә ҡатнаша. Машина спутник координаталары буйынса маршрут төҙөй, шуға ул хатта рәттән дә тайпылмай.
Был комбайнды хужалыҡ 20 көн самаһы элек алған. Германияла етештерелгән агрегат махсус заказ буйынса йыйылған, бындай комбайндар Рәсәйҙә тик икәү генә. Сөгөлдөр ҡаҙған башҡа үҙйөрөшлө техника менән сағыштырғанда ул бәләкәй, ләкин етеҙ, бер сәғәттә 200 гектар майҙанда татлы тамыр йыйырға һәләтле.
Быйыл хужалыҡта рекордлы уңыш күҙәтелә. Был баҫыуҙа мәҫәлән гектарынан 550-600 центнер сөгөлдөр ҡаҙып алына. Хәйер, ул «Сатурн» крәҫтиән-фермер хужалығы өсөн ғәҙәти күрһәткес. Улар шул тиклем сөгөлдөрҙө йыйып, тейәп ҡуйыуҙа ла ҡыйынлыҡ кисермәй. Бөтә эште 10 кеше башҡара. Уңыш сере ябай - ҡеүәтле техника һәм ергә һаҡсыл ҡараш.
Татлы тамырҙы хужалыҡ Мәләүез шәкәр заводына оҙата. Эшкәртеүсе сеймалдың 40 процентын тотоп ҡалғас та, «Сатурн»дарға 3 мең тонна шәкәр килә. Уны һатып хужалыҡ сығымдарын да ҡаплай, яҡшы килем дә ала. Бөгөн предприятиеның рентабеллеге ҡайһы саҡта 100 проценттан да ашып китә. Бындай күрһәткестәр республикала ҡыҙғанысҡа бик һирәк. Ә бит яҡшы уңыш алыуҙа бер ниндәй ҙә тылсым юҡ. Барыһы ла сифатлы орлоҡҡа, яҡшы ашламаға һәм технологияға бәйле.


text:
Сәнғәткә һөйөү йәшәртә
Хәйбулла районының мәҙәниәт йортонда «Мин яратам һине, тормош» республика фестиваленең төбәк этабы үтте. Унда Урал аръяғында йәшәүсе ике йөҙҙән ашыу оло быуын вәкиле ҡатнашты.Баймаҡ районынан «Еҙ төймә» ансамблендә шөғөлләнеүселәр хәйбуллаларҙы гармунда уйнап бейетте. «Мин яратам һине, тормош» фестивалендә ҡатнашыуҙары ла юҡҡа түгел, бар булмышы менән улар сәнғәткә ғашиҡ.
Өлкән быуын вәкилдәре өсөн Хәйбулла районында үткән «Мин яратам һине, тормош!» республика фестиваленең төбәк этабында ҡатнашыу - үҙ һәләттәрен күрһәтеү майҙанына әйләнде. Берәүҙәр башҡорт, рус халыҡ бейеүҙәрен башҡарһа, икенселәр төрлө музыка ҡоралдарында уйнап, йыр-моңға маһирлығын күрһәтте.
Фестиваль шарттары буйынса, сәхнәлә 55 йәштән өлкәнерәктәр сығыш яһаны. Хаҡлы ялда булыуға ҡарамаҫтан, улар күңеле менән йәш. Етенсе тиҫтәһен ҡыуған Иштимер Ғүмәров та коллективы менән сығыш яһағанда үҙен егеттәрсә тотто.
Барлыҡ сығыштарҙы ла Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Нәзифә Ҡадирова рәйеслегендәге абруйлы жюри ағзалары баһаланы. Фестиваль еңеүселәре Халыҡ-ара Ололар көнөндә ойоштороласаҡ Гала-концертта сығыш яһаясаҡ.


text:
Йәштәр командалары араһында хоккей буйынса Донъя кубогында төркөм уйындары тамамланды
Уның һөҙөмтәләре буйынса иң яҡшы 4 клуб ярымфиналға сыҡты.Иртәгә Мәскәүҙең Спартагы Белоруссияның «Динамо-Шинник», ә толпарҙар Американың «Су-Сити» хоккейсылары менән осраша. Төркөмдәге һуңғы уйында Венер Сафин тәрбиәләнеүселәре Канада вәкилдәре менән көс һынашты. Еңеүсе команда овертаймда асыҡланды. Василий Жилов индергән шайба яҡташтарыбыҙға 3:2 иҫәбе менән уңыш килтерҙе. Ҡыҙыллы-аҡлылар иһә Америка егетттәрен 4:3 иҫәбенә отто. Ярымфинал уйындары иртәгә көндөҙгө 4-тә һәм киске 8-ҙә башлана. Ике уйын да Башҡортостан юлдаш телевидениһында тура эфирҙа күрһәтеләсәк.


text:
Скачать презентацию
Идет загрузка презентации. Пожалуйста, подождите
Презентация была опубликована 2 года назад пользователемЕкатерина Щуленникова
1 Та5сулпан Ғарипованың «Б2йр1к1й» роман-эпопея3ында тарихи ва6иғалар8ың герой8ар я8мышында са7ылышы Авторы : Камалтдинова Гөлназ Вил 6ы8ы, Туймазы педагогия колледжыны5 V курс студенты Ғилми ет1ксе : К1римова Г2лнара Яхъя 6ы8ы, баш6орт теле һәм 181би1те у6ытыусыһы
2 Донъяла й1ш1рг1 31м баш6алар р1тенд1 79мер 32р2рг1 тел1г1н милл1т 98ене5 9ткән к2нд1рен бел3ен 31м 98 тарихы мен1н ду4 булһын. Ризаитдин Фәхретдин
3 Романдың авторы Ғарипова Таңсулпан Хизбулла ҡ ы ҙ ы
4 «Б2йр1к1й» роман- эпопея3ыны5 к2с2н мин н1м1л1 к9р1м? !лбитт1, кеше х1терен1 9релеп 6алыр образдар8а,кеше к95еленд1 ба8лап яныр рухи ос6ондалыр. !41р донъя3ында7ы 31р образ ми51 я6ын, унан 3ирпелг1н ял6ын да к95ел донъямды нурлай 3ыма6. Рафаэль А8на7олов
5 Ма6сат: Та5сулпан ?арипованы5 «Б2йр1к1й» романында герой8ар я8мышыны5 ил я8мышы менән ты7ы8 б1йл1нешен 39р1тл1не9ен к9р31те9
6 Бурыстар : - «Б2йр1к1й» романының й2км1ткеһен тикшереү, герой ҙ арға ҡ ылы ҡ һырлама бире9 ; - Романда герой ҙ ар я ҙ мышының ил я8мышы менән ты7ы8 б1йләнешт1 39р1тл1не9ен к9р31те9 ; -Я ҙ ыусының 141ренд1 ауыр тормош шарттарында бирешмәгән, кешелек сифаттарын юғалтмаған сағыу образдар тыу ҙ ырыуын и ҫ батлау.
7 Объект : Та5сулпан ?арипованы5 «Бөйр1к1й» роман- эпопея3ы Предмет : Та5сулпан ?арипованы5 «Б2йр1к1й» роман – эпопеяһыны5 герой8ары
8 Был китап6а тотош быуат 3ый7ан. Нинд1й8ер м27жиз1 мен1н тарих китаптары ю66а сы63а, Та5сулпан ?арипованы5 роман-эпопея3ы буйынса егерменсе быуатты 6айтанан терге8еп булыр ине. Р1йес Т9л1к
9 Ҡ ай ҙ ан йүрмәләп, ҡ ай ҙ ан ек табып кеше тормошона инә! Граждандар һуғышы һәм колхозлашыу йылдары осоро герой ҙ ар я ҙ мышында сағылышы
10 Диңгезхан, Фәүзиә, Ихсанбай, Күкһылыу герой ҙ ары я ҙ мышында сағылышы
11 Һандуғастың һайрар ғүмеркәйе… Романда репрессия йылдары
12 Әптеләхәт, Мә ҙ инә, Ихсанбай, Күкһылыу, Ғәлимә кеүек герой ҙ ар ҙ ың я ҙ мышы
13 Тарих тирмәненә бой ҙ ай бөртөктәреләй төшкән кеше я ҙ мыштары матурлы ҡҡ а һәм батырлы ҡҡ а һынау тота. Бәғзеһе онға әйләнә, бәғзеһе кәбәккә... Рәйес Түләк
14 Баш ҡ ынайым ҡ алды йәш кенә… Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Тирәкле ауылы
15 Фәүзиә, Күкһылыу, Хашим, Мә ҙ инә, Ихсанбай герой ҙ арының ауыр тормошо
16 Йондо ҙҙ ар төндә то ҡ ана Герой ҙ ар торғонло ҡ һәм 80-се йылдар ҙ а
17 Мә ҙ инә, Ғәлимә, Фәүзиә, Нәғимә, Саяф, Камалетдинов,Мәликә
18 Азатлы ҡ өсөн яу ҙ ар сап ҡ ан, ҡ ан ҡ ойған, ҡ орбан булған ата-бабаларыбы ҙҙ ың быуындар сылбыры бәхетлеме? Бына ошондай һорау ҙ арға яуап э ҙ ләп я ҙ а Таңсулпан Ғарипова роман- эпопеяһын Рафаэль А ҙ нағолов
19 Туймазы ҡ алаһында ә ҙ әбиәт һөйөүселәр ҙ ең талантлы я ҙ ыусы Таңсулпан Ғарипова менән осрашыу конференцияһы
Еще похожие презентации в нашем архиве:
© 2017 MyShared Inc.
All rights reserved.


text:
- Подробности
- Просмотров: 321
ВИТАМИНОЛОГИЯ (витаминдар һәм ...логия), туҡланыу гигиенаһы, биохимия, фармакология һ.б. мед.- биол. фәндәре бүлеге, витаминдарҙың төҙөлөшөн һәм тәьҫир итеү механизмдарын өйрәнә, ауырыуҙы дауалау һәм иҫкәртеү маҡсатында уларҙы ҡулланыу ысулдарын эшләй. Башҡортостанда В. өлкәһендәге тәүге тикшеренеүҙәрҙе 20 б. 30‑сы йй. 2‑се ярт. Б.В. Сөләймәнов башлай, ул зәңгене дауалағанда составында С витамины булған ҡымыҙ ҡулланыуҙың һөҙөмтәле булыуын иҫбатлай. 1942 й. А.В.Палладин етәкс. Өфөгә эвакуацияланған Украина ССР‑ы ФА‑ның Биохимия ин‑ты һәм Өфө витамин заводы хеҙм‑рҙәре тарафынан К витаминын синтезлау б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла, уның һыуҙа эреүсе аналогы (К3 — викасол, ҡанды туҡтатыу өсөн ҡулланыла) алына һәм уны эшләп сығарыу цехы асыла. БДМИ‑ла 40—50‑се йй. клиник В.: ашҡаҙан ауырыуҙары ваҡытында В1 витамины (Л.Н. Переводчикова), дерматоздарҙы дауалағанда А витамины (Е.А.Кадысева), йөклө осорҙа К витамины (А.М.Агаронов) ҡулланыу проблемалары б‑са фәнни тикшеренеүҙәр үткәрелә. 80—90‑сы йй. респ. балаларының витаминдар м‑н тәьмин ителеүе өйрәнелә (Е.В. Покшубина, О.Н.Школьная һ.б.), 80‑се йй. алып витаминотерапияның иммун системаһы торошона тәьҫире б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла (Н.А. Мофазалова) һ.б. 2000 й. башлап репродуктив система ағзаларында, тоташтырғыс һәм һөйәк туҡымаларында алмашыныу боҙолоуын коррекциялау өсөн антиоксидант витаминдар (А, С, Е һ.б.) ҡулланыу өйрәнелә (Э.Р. Бикмәтова, Р.Э.Хәбиров, Э.Ф.Әһлетдинов).
Әҙәб.: П а л л а д и н А.В. Витамин К. М., 1944.
Ф.Х.Камилов, Ф.Ә.Сәғиҙуллин
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 339
БОГОЯВЛЕНСК ЗАВОДЫ, 1751 й. И.Б.Твердышев (ҡара: Твердышевтар) һәм И.С.Мясников (ҡара: Мясниковтар) тарафынан Нуғай даруғаһы Кесе Табын һәм Юрматы улусы башҡорттарынан һатып алынған ерҙәрҙә Тоҙйылға й. буйында баҡыр иретеү заводы булараҡ нигеҙ һалына. Хужалары: Твердышев һәм Мясников, 1783 й. алып Бекетовтар, 1834 й. — Пашковтар; 1918 й. национализациялана. Богоявленск тау округына ингән. 1752 й. эшләй башлай. 8 баҡыр иретеү мейесе, 1806 й. — 6 баҡыр иретеү мейесе, шплейзофен, гармахер һәм штык горндары, 19 б. башында 12 баҡыр иретеү мейесе, 3 шплейзофен, 1 гармахер һәм 1 штык горны була. 18 б. аҙ. ҡарата Б.з. яҡынса 60 мең дисәтинә ер биләй; заводҡа 122 рудник (16‑һы эшләй) ҡарай, 19 б. 30‑сы йй. уртаһында — 145 рудник (9‑ы эшләй). 1773 й. ҡарата заводта 820 крепостной крәҫтиән (ҡара: Тау сәнәғәте крәҫтиәндәре) иҫәпләнә; 1805 й. мастеровой һәм эшсе кешеләр — 722, заводҡа беркетелгән крәҫтиәндәр — 695; 1860 й. эшселәр (ҡара: Эшселәр синыфы) — 1080; 1887 й. — 450. Эшләү дәүерендә яҡынса 1,3 млн бот саф баҡыр иретелә, уртаса етештереүсәнлек — йылына 10 мең бот, макс. — 19 мең бот (1858, 1860). Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) барышында 80‑гә яҡын крәҫтиән баш күтәреүселәргә ҡушыла. 1893 й. завод реконструкциялана (быяла етештерә башлай); уртаса етештереүсәнлек — йылына 75 мең м2 рус быялаһы һәм 40 мең м2 бем быялаһы. 1773—75 йй. эшләмәй. Б.з. нигеҙендә Красноусол быяла заводы барлыҡҡа килә. Хәҙ. завод ҡасабаһы урынында Ғафури р‑нының Красноусол а. урынлашҡан. Б.з. биналар комплексы (төп корпус, оҫтаханалар урынлашҡан ярҙамсы корпус, завод идаралығы; 19 б. башы) — тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы.
З.И.Гудкова
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 129
СОЦИОЛИНГВИСТИКА, телдең соц. тәбиғәтен, уның ижт. функцияларын, соц. факторҙарҙың телгә йоғонто яһау механизмын һ.б. өйрәнгән фәнни дисциплина. Социол., психология һәм этнография м‑н тығыҙ бәйләнештә үҫешә. Төп өйрәнеү предметы — телдәрҙең ҡулланылыу шарттары. БР ғалимдары тарафынан С. б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә, улар респ. (Т.М.Ғарипов, Л.Л.Әйүпова һ.б.) һәм уның айырым райондарында (В.Р.Ғәлимйәнова, Н.Г.Исҡужина) Башҡортостан халыҡтары телдәренең йәшәү формаһына һәм соц. дифференциацияһына характеристика биреүгә; ике теллелек, күп теллелек, уларҙың типологияһы, соц. функциялары һәм һөҙөмтәләре проблемаларына (Ғарипов, К.З.Закирйәнов, А.П.Майоров, З.Ғ.Ураҡсин, Әйүпова һ.б.); телдәрҙең үҙ‑ара йоғонтоһон теоретик аңлауға (ҡара: Тел‑ара бәйләнештәр); респ. тел төҙөлөшө тәжрибәһенә (Ф.Х.Ғарипова) арналған. “Башҡорт әҙәби теленең ижтимағи функциялары үҫеше” (“Развитие общественных функций башкирского литературного языка”; 1987) хеҙмәте йыйынтығында башҡ. әҙәби теленең тәрбиә биреү, мәғариф, мәҙәниәт, демография (милләт‑ара никахтар), киң мәғлүмәт саралары һ.б. өлкәләрҙә йәшәп килеүенә бәйле мәсьәләләр яҡтыртылған. М.В.Зәйнуллин, И.Ғ.Илешев, Т.Ғ.Мөхтәров, Ураҡсин, Ф.Ғ.Хисамитдинова һ.б. тарафынан суверенитет шарттарында БР‑ҙың башҡ. милли теленең йәмғиәттәге ролен билдәләгән тел өлкәһендәге сәйәсәте проблемалары ҡаралған.
Г.М.Ҡорбанғәлиева
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Республика клиник онкология диспансеры 13 октябрҙә “АСЫҠ ИШЕКТӘР КӨНӨ” үткәрә"!
Түш яман шешенә ҡаршы көрәш айы сиктәрендә Республика клиник онкология диспансеры 13 октябрҙә “АСЫҠ ИШЕКТӘР КӨНӨ” үткәрә. 8.00 сәғәттән 15.00 сәғәткә тиклем теләгән бөтә ҡатын-ҡыҙҙар республикабыҙҙың билдәле маммологтарында БУШЛАЙ тикшереү үтә ала. Кәрәк тип табылһа, ультратауыш йәки маммография тикшереүе уҙғарыласаҡ. Бынан тыш, теләүселәр түш биҙҙәрен үҙ аллы тикшереү алымдарына өйрәтеләсәк. Был мөмкинлекте файҙаланып ҡалырға тырышығыҙ!
Теги: Ҡатын-ҡыҙ Ғаилә


text:
- Подробности
- Просмотров: 378
БЕЛОРЕТ ҺЫУҺАҠЛАҒЫСЫ, Ағиҙел йылғаһында. Плотинаның һыу ағыҙғыс ҡапҡаһы йылға тамағынан 1320 км алыҫлыҡта Белорет ҡ. эргәһендә урынлашҡан. Гидроузел ағыҙғысында йылғаның һыу йыйыу майҙаны 1720 км2 (йылға басс. 2%‑ы), уртаса йыллыҡ ағым күләме 353 млн м3, һыуһаҡлағыстың тулы күләме 7,4 млн м3, файҙалы күләме 5,9 млн м3; һыу өҫтө майҙаны 1,48 км2, оҙонлоғо 7 км, уртаса киңлеге 0,21 км (макс. 1,5 км), уртаса тәрәнлеге 3,5 м (макс. 8 м), эшләнеш призмаһы 4,9 м, һыу кимәленең уртаса йыллыҡ тирбәлеш амплитудаһы 5 м. Гидроузел составы: уртаса баҫымға иҫәпләнгән, тупраҡтан өйөп һалынған, һыртына асфальт түшәлгән плотина (оҙонлоғо 800 м, өҫкө һырты б‑са киңлеге 40—60 м, макс. бейеклеге 13 м); һыу алыу ҡоролмаһы, йәйәүлеләр өсөн аҫылмалы күпер. Һыуы сөсө. Тәғәйенләнеше: ағымды миҙгелле көйләү, Белоретты һыу менән тәьмин итеү. Ш. уҡ рекреация өсөн файҙаланыла. Тирлән һыуһаҡлағысы м‑н берлектә көйләнә.
18 б. 2‑се ярт. Белорет заводын һыу м‑н тәьмин итеү өсөн төҙөлә. Тупраҡ плотинаның оҙонлоғо яҡынса 790 м, киңлеге 10—30 м, бейеклеге яҡынса 8 м була; йыуылыуҙан һаҡлау өсөн ҡарағас бағаналарҙан шпунттар ҡуйыла, ташҡын һыуын көйләүсе шлюздары була. 1957 й. реконструкция үткәрелә.
А.Н.Данилов
Тәрж. И.М.Япаров


text:
Бөгөн Өфөлә «Йәмғиәттең психик сәләмәтлеге - хәҙер һәм киләсәк» исеме аҫтында социаль психиатрия һәм наркология буйынса алтынсы милли конгресс асылды
Ул 20 майға тиклем дауам итә. Форумды Психиатрия һәм наркология буйынса Владимир Cербский исемендәге федераль медицина тикшеренеү үҙәге Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министрлығы менән берлектә үткәрә. Конгреста донъяның 71 субъекты ҡатнаша. Башҡортостан, Мәскәү, Санкт-Петербург, Италия, Германия, Молдовия, Тажикстан һәм донъяның башҡа төбәктәре ғалимдары, психиатрҙары, наркологтары фекер алыша.Зураб Кекелидзе, Рәсәй һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығының баш психиатры: «Башҡортостанда психиатрия хеҙмәте илдә үрнәк булырҙай. Был йәһәттән тәжрибә уртаҡлашыу майҙансығы итеп Өфөнө һайлау осраҡлы түгел. Ғөмүмән, баланың психик сәләмәтлеге тураһында буласаҡ ата-әсә ЗАГС-ҡа ғариза биргәнсе үк уйланырға тейеш. Сабый тыуғас та уның психик сәләмәтлеге күҙәтеү аҫтында булырға тейеш. Ә 3 йәше тулғанды, һөйләшә башлағанын көтөргә түгел. Беҙ мәктәптә 3-сө синыфта психология фәне индереү кәрәклеге тураһында ла һүҙ алып барабыҙ».
Пленумда билдәләнеүенсә, аҡыл етешһеҙлегенән интегеүселәрҙең һуңғы ун йыллыҡта кәмеүе күҙәтелә. Атап әйткәндә, ул 34,5 процентҡа әҙәйгән. Тик йәмғиәттә наркотиктар, спайс һәм башҡа тыйылған матдәләр ҡулланыу осраҡтары артҡан һайын был сирҙең киҫкенләшеүе күҙәтелә. Һөҙөмтәлә тағы бер афәт- суицид осраҡтары йышая. Шулай уҡ шәкәр диабеты, яман шеш кешенең психик һаулығын ҡаҡшата. Был проблемалар бер-береһенә тығыҙ бәйле һәм шуға ла уны хәл итеү юлдарын бергәләп эҙләү мөһим. Башҡортостанда был йүнәлештә Республика психотерапия клиник үҙәге менән 1-се республика психиатрия дауаханаһы эшләй.
Мэтт Мьюджин, Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының психологик сәләмәтлек программаһы етәксеһе: «Беҙ Рәсәй ғалимдары менән тығыҙ бәйләнештә эш алып барыуҙы дауам итәсәкбеҙ. Сит ил ғалимдары тәжрибәһе Рәсәй психиатрҙарына психик сирлеләрҙе дауалауҙа ярҙам итер, тип уйлайым».


text:
Көҙгө сессия асыҡ
Бөгөн Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтай депутаттары миҙгелдәге тәүге ултырышын үткәрҙе. Был 5-се саҡырылыштағы составтың 22-се йыйылышы, ә бына өс депутат өсөн тәүгеһе. 13-сө сентябрҙәге һайлауҙа Туймазы һәм Күмертауҙан үткән Рәмил Бигнов менән Хәйҙәр Ғайсин сәнәғәт, инновация үҫеше һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитетта эш башланы. Тағы бер яңы депутат Константин Канунниковҡа иһә мандатты «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһе тапшырғайны. Халыҡ һайланыусылары өсөн көҙгө миҙгел ҡыҙыу булмаҡсы, тәүге ултырышҡа өс тиҫтәгә яҡын закон проекты сығарылды.Бөгөнгө ултыршта иң ҡыҙыу әңгәмә тыуҙырған сығыш юл хәрәкәте хәүефһеҙлегенә ҡағыла. Сөнки авариялар бөгөнгө замандың төп бәләләренең береһе. Һуңғы биш йылда ғына юл фажиғәләрендә өс мең ярым кешенең ғүмере өҙөлгән. Инспекторҙар көн һайын юл ҡағиҙәләрен боҙоуҙың 2 меңләп осрағын теркәй. Бигерәк тә йәмәғәт транспорты менән бәйле авариялар күп. Ултырышта автобустарға ҡарата талаптарҙы ҡәтғиләштереү мөмкинлектәре ҡаралды. Штрафтарҙы ваҡытында түләтеүҙең яңы алымдары хаҡында һүҙ барҙы. Шулай уҡ бөгөн транспорт сараларын эвакуаторҙар менән ташыуға бәйле закон проекты ла ҡаралды.
Тәүге уҡыуҙа ҡаралған тағы бер закон проекты баҙарҙар тураһында. 2025-се йылға тиклем республиканың бөтә төбәктәрендә заманса сауҙа үҙәктәре сафҡа индереү ҡарала. Импортты алмаштырыу мәлендә үҙеббеҙең етештереүселәргә уңайлы шарттар тыуҙырыу мотлаҡ, ти депутаттар. Әммә бөгөн үк асыҡ һауа аҫтындағы бар баҙарҙар ябыласаҡ тигәнде аңлатмай, эш этап буйынса эҙмә-эҙлекле алып барыласаҡ.
Былтыр бер нисә бәхетһеҙ осраҡтың сәбәбе булған берәҙәк эттәргә ҡаршы саралар ҙа күреләсәк. Урам буйында хужаһыҙ йөрөүсе эт өйөрҙәренә ҡаршы көрәшеү бурысы муниципаль берәмектәргә йөкмәтелә, ошо маҡсатта 60 миллион һумдан ашыу аҡса бүлеү ҙә ҡаралған. Балаларҙы эттәрҙән генә түгел, яуапһыҙ кешеләрҙән дә ҡурсалаясаҡтар, хәҙер уллыҡа бала алыусыларҙың биографияһында бер ҡара тап та булырға тейш түгел. Уның ҡарауы, патронат ғаиләләргә түләнгән аҡса күләме арта.
Ултырышта тәҡдим ителгән һәр закон проекты ентекләп тикшерелде. Депутаттар фекеренсә, миҙгел ҡыҙыу булмаҡсы, ҡануни документтарҙы ҡарауҙан тыш, төрлө йәмәғәт эштәрендә ҡатнашыу, йәмәғәтселек менән осрашыуҙар ойоштороу мотлаҡ. Сөнки халыҡ менән бергә ҡайнағанда ғына уларҙың һулышын тойорға мөмкин.
Көҙгө сессиялағы тәүге ултырышта өс тиҫтәгә яҡын закон проекты ҡаралды. Депутаттар әйтеүенсә, дәүләт ҡоролошо, ер һәм милек мөнәсәбәттәре, транспортҡа ҡағылышлы ҡануни документтар бик күп. Шулай ҙа төп йүнәлеш-социаль сәйәсәт. мөнки республикала тормош сифатын яҡшыртыу, ябай кешеләрҙең мәнфәғәттәрен ҡайғыртыу һәр ваҡыт иғтибар үҙәгендә.
Рәмзиә Кәримова


text:
«Халыҡ предприятиеларын» ойоштороу илде иҡтисади көрсөктән сығарырға ярҙам итәсәк
Бөгөн Рәсәй коммунистар партияһының төбәк бүлексәһе ағзалары Өфөлә пленумға йыйылды. Коммунистарҙың халыҡ предприятиеларын булдырыу тураһындағы тәҡдиме 1998 йылда сыҡҡан законда ҡабул ителгән, әммә ул эшләмәй. Фирҡә был мәсьәләгә ҡайтанан әйләнеп ҡайтыу яҡлы һәм ошо йүнәлештә эшләү һуңғы йылдарҙағы иҡтисади хәлде яҡшыртасаҡ тип билдәләй. Пленумда бынан тыш отчет конференцияһы һәм киләсәк һайлауҙарға ҡағылышлы һорауҙар ҡаралды..


text:
Аҙна яңылыҡтары. Башҡорт ғаиләһе көнө
Ҡыҙыҡ, Америка ҡушма штаттарында ҡарға бутҡаһын байрам итәләрме икән? Яҙғыһын ҡырға сығып уйын-көлкө ҡороп, тары бутҡаһы бешереүҙәр, ҡоштарҙы һыйлау, башҡа йола ойошторалармы икән? Ә ниңә, беҙ бит уларҙың Хеллоуин тигән байрамдарын билдәләйбеҙ. Ҡот осҡос ҡарасҡылар эшләйбеҙ, үләкһәләр аштары бешерәбеҙ, кеше ҡурҡытабыҙ. Уның ҡайҙан барлыҡҡа килгәнен, ниндәй тәрбиәүи ҙенсәлеге барлығын һәм ахыры нисек булырын уйлап ҡараған да юҡ.Бына был аҙнала илебеҙ изге Валентин көнөн билдәләне. Бер-береңә тағы бер ҡабат иғтибар биреү яҡшы ,әлбиттә, әммә күптәр был байрамды мәғәнәһеҙ тип һанай. Милли йәмәғәт ойошмалары сит илдәрҙән үҙләштерелгән байрамдар урынына үҙебеҙҙекен, күңелгә ятышлыһын, тәрбиәүи әһәмиәте булғанын билдәләргә тәҡдим итә. Былтыр Стәрлетамаҡтар изге Валентин көнө урынына Башҡорт ғаиләһе көнөн байрам итте. Был ниәтен улар тотош республика күләменә сығармаҡсы. Юғиһә, милли ғаилә институты юғала бара, тигән фекерҙә улар. Борсолоу урынлымы? Мартта өҫтәмә байрам барлыҡҡа килерме?
Быныһы килен булып төшкәндәге һандығым, ә был самауыр иптәшемдең өләсәһенән ҡалған ҡомартҡы.
Шәйхетдиновтарҙың өйөндә башҡортлоҡ рухы бөркөлөп тора. Бүлмәләр заманса, әммә милли биҙәктәр ҡушып йыһазландырылған, өҫтәлдә башҡорт аш-һыуҙары, ә балаларҙың ҡулында ҡурай. Рәзилә менән Руслан улдарына милли тойғоно, үҙаңды бәләкәй саҡтан һеңдерергә тырыша. Өфөлә тыуып үҫкән атай кеше телгә, милләткә һөйөүҙең ғаиләлә һалынғанын яҡшы аңлай. Мөхиттең дә йоғонтоһо ҙур, шуға Шәйхетдиновтар улдарын башҡорт гимназияһына уҡырға биргән. Малайҙар "Тамыр"ҙа тапшырыуҙар ҙа алып бара. Икәүбеҙҙә лә милли рух көслө, шуға маҡсаттарыбыҙ ҙа уртаҡ, был үҙ милләтең вәкиле менән ғаилә ҡороуҙың өҫтөнлөгө, ти хужалар.
Киләсәктә ҡала ерлегендә лә Шәйхетдиновтар кеүек рухлы башҡорт балалары тәрбиәләгән илһөйәр һәм телһөйәр ғаиләләр тағы артыр тип ышанырға мөмкин. Ошо көндәрҙә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 1 мартты башҡорт ғаиләһе көнө тип иғлан итеү тәҡдиме менән сыҡты. Ойоштороусылар әйтеүенсә, программа башҡорт ғаиләһенең абруйын күтәреүҙе, буйҙаҡтар, айырылышыуҙар һанын кәметеүҙе пропагандаларға ниәтләй.
Ғаилә көнөнә нигеҙҙе былтыр стәрлетамаҡтар һала. Ҡала ҡоролтайы 1 мартты Мөхәббәт, тоғролоҡ, ғаилә көнө тип иғлан итә. Был байрам да ғаиләнең абруйын күтәреүҙе һәм ситтәр көйөнә бейемәүҙе маҡсат итеп ҡуйыуҙан барлыҡҡа килә.
Йәмәғәт эшмәкәрҙәре иһә башҡорт ғаиләһе көнөн аныҡ саралар менән нигеҙләргә тәҡдим итә. Башҡорт ғаиләһен пропагандалауҙан тыш, йәштәр араһында аңлатыу эштәре алып барыу мотлаҡ. Егеттәр һәм ҡыҙҙар икенсе милләт кешеһе менән никахлашыуҙың эҙемтәләрен алдан уҡ аңларға тейеш. Ғаилә ҡороу ғашиҡлыҡ ҡына түгел, буласаҡ балаларың өсөн әсәй һәм атай һайлау ҙа... Яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре Мәрйәм Бураҡаева фекеренсә, ярым-йорто милләтле кеше үҙ эшенең оҫтаһы булырға мөмкин, тик ул шәхес була алмай. Ҡатнаш ғаиләләр милләте юҡҡа сығара.
Йәне теләгән йылан ите ашаған. Әлбиттә, бер кем дә кешене башҡа милләт вәкиле менән ғаилә ҡороуҙан тыя алмай. Шул уҡ ваҡытта тыуасаҡ баланың яҙмышы өсөн дә яуаплылыҡ тойғоһо булырға тейеш. Әгәр балаңдың ата-бабаң телеңдә һөйләшеүе, үҙ халҡыңдың лайыҡлы алмашы булыуын теләйһең икән уйланырға урын бар.
Рәмзиә Кәримова


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Кеҫәһе буштан өмөт көтмә
Кеҫәһе буштан өмөт көтмә
Бынан теүәл бер йыл элек, Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыларын тәбрикләгәндә, Рәсәй Президенты Владимир Путин: “Лайыҡлы эш хаҡы түләмәйсә уҡытыусы кешенең абруйын күтәреп булмай”, – тип әйткәйне. Ул, 2005 йылда уҡытыусы уртаса 6,5 мең һум алһа, 2015 йылда уларҙың уртаса эш хаҡы 35 мең һумға етте, йәғни ил буйынсағы эш хаҡын 8 процентҡа уҙып китте, тип хәбәр итте. Быйыл август айында хөкүмәт етәксеһе, быға тиклем билдәле тандемдың икенсе ағзаһы – Дмитрий Медведев – уҡытыусыларға яҡшы эш хаҡы артынан бизнесҡа барырға кәңәш итте.
Бында Борис Ельциндың 1992 йылда Рәсәй Президенты булам тип йөрөгәндә халыҡты үҙ яғына ауҙарыу маҡсатында вәғәҙә биргән беренсе указы иҫкә төшә: унда ул, мәктәп уҡытыусыларының эш хаҡын сәнәғәттәге уртаса кимәлгә еткерәсәкмен, ә вуз уҡытыусыларыныҡын унан ике тапҡырға арттырасаҡмын, тигәйне. Был вәғәҙәгә күптәр ышанды һәм Ельцин өсөн тауышын бирҙе. Ышанмаҫһыңмы ни, халыҡты уҡытҡан кеше ошо лайыҡлы сумманы алырға тейештер ҙә ул, ә уҡытыусыларҙы уҡытҡан кеше – унан да күберәк алырға дәғүә итә алалыр. Байтаҡ һыуҙар аҡты, ике тиҫтә йылдан һуң уныҫ вариҫы Владимир Путин үҙенең данлыҡлы май указдарында бюджет тармағында эшләгәндәрҙең эш хаҡын иҡтисадтағы кимәлгә еткереү, ә 2018 йылда унан ике тапҡырға арттырыу бурысын ҡуйҙы. Ельцин указы һайлауҙан алдараҡ ҡабул ителһә, Путин һайлауҙа еңгәндән һуң ҡул ҡуйҙы. Был сәйәси яҡтан бик мөһим сара булды: Ельциндыҡы популистик, йәғни үтәлмәҫлек булһа, әлеге башлыҡтыҡы төптән уйланып ҡабул ителгәйне. Уның мотлаҡ үтәлеренә халыҡта һис кенә лә шик булманы. Рәсәйҙең төрлө резерв фондында тупланған аҡса был указды бойомға ашырыу өсөн артығы менән етә ине.
Уҡытыусыларға бизнесҡа барыуҙы тәҡдим итеү Рәсәй дәүләте өсөн мәғарифтың кәрәге юҡ тигәнгә тиңдер. Уҡытыусы менән эшҡыуар – бер-береһенән алыҫ торған ике шөғөл. Бының нигеҙендә донъяға булған ҡапма-ҡаршы ҡараш ята. Эшҡыуар булырҙай уҡытыусылар юҡ кимәлендә. Һәр кем уҡытыусы була алмай. Унда башлыса үҙ эшенең фанаттары бара. Тимәк, дәүләттең төп бурысы – ошо кешеләргә лайыҡлы эш хаҡы түләү. Әгәр ҙә быға хөкүмәт ағзаларының ҡулынан килмәй икән, уларға ла ошо уҡ кәңәште бирергә була. Әйҙәгеҙ, барығыҙ ҙа бәләкәй эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнегеҙ. Нисә йыл инде был турала һөйләйһегеҙ, эшҡыуарлыҡ һаман да алға бара алмай.
Хөкүмәт башлығының “кәңәштәрен” ябай халыҡтан көлөү, уны мыҫҡыллау тип тә ҡабул итергә була. Сөнки ул белеп тора: халыҡтың хөкүмәткә ҡаршы сығырға теләге лә, хәле лә юҡ. Ә уҡытыусының бизнесҡа бара алмауын юғары түрә яҡшы белә. Бәлки, бизнесты ул икенсе төрлөрәк аңлайҙыр? Мәҫәлән, губернатор Хорошавин, Гайзер йәки полковник Захарченко һымаҡ, үҙ эш урынынан миллиардтар табып, әллә мәктәптәге бөтә нәмәне түләүлегә әйләндереп? Беҙ – ябай халыҡ – аңралығыбыҙ арҡаһында аңлап етмәйбеҙҙер?!
Таныштарымдың элекке фотоларын ҡарағанды йыш иғтибар итәм: уҡытыусылар араһында ир-ат өҫтөнлөк иткән (1970 йылғы фотола – Нуриман районының Иҫке Күл ауылы мәктәбе коллективы). ХХ быуаттың 70-се йылдарынан уҡытыусылар араһында әкренләп ҡатын-ҡыҙ арта башлай. Бөгөнгөләй хәтерләйем, мәктәптәрҙә уҡытыусылар етмәүе арҡаһында совет дәүләте пединституттарға егеттәрҙе конкурсһыҙ ала ине. Шулай уҡ рабфак системаһы аша уҡытыусылар әҙерләй башланылар. Нисек инде башлыса “өслө” билдәләренә генә өлгәшкән балалар уҡытыусы булып китәсәк икән, тип аптырай торғайным. Уларҙың ябай ғына мәсьәләләрҙе сисә белмәгәненә шаһит инем. Шул ваҡыттан алып ошо ҡыҙҙар, бер йыл һауынсы булып эшләп, рабфак аша педвуздарға күпләп инде.
Бөгөн совет осорондағы белем биреү системаһын һағынып иҫкә алғанда, быны оноторға ярамайҙыр. СССР-ҙағы мәғариф системаһы ошо 70-се йылдарға тиклем генә яҡшы булғандыр. Быны мин ошо ваҡытта мәктәптә уҡыған оло быуын кешеләре менән аралашҡанда йыш күҙәтәм: юғары белемдәре булмауға ҡарамаҫтан, улар хәҙерге йәштәрҙән күпкә өҫтөн тора. Улар араһында ҡабатлау таблицаһын белмәгән, ябай процентты таба алмаған кеше юҡ; география, астрономия, физика, тарих буйынса ла белем кимәлдәре бөгөнгө быуындан күпкә яҡшыраҡ. Беҙҙең быуынға ла ошо бәхеттең бер сите тейеп ҡалды. Үҙем төпкөл ауыл мәктәбен тамамлаһам да, һәр бер уҡытыусымды, мәктәбемде һағынып иҫкә алам, уларҙың бөтәһенә лә, хатта насар тип иҫәпләп йөрөгәндәремә лә, ҙур рәхмәтлемен. Улар булмаһа, ошо кимәлгә килеп етә алыр инемме ни? Математика, физика, химия, география фәндәрен яратып, тарих, йәмғиәтте өйрәнеү кеүек гуманитар фәндәргә битарафыраҡ булһам да, уларҙы ла талап иткәндәренсә өйрәнгәнемә ҡыуанып бөтә алмайым. Үҙемдең хәтеремдә һаҡланып ҡалған Рәсимә Сәмиғуллина, Зәйнәп Нәбиуллина, Талмаҫ Бикҡужин, Әсәд, Илгизәр ағайҙар, Әсҡәп, Зәйтүнә апайҙар (фамилияларын онотҡанмын), Сөләймән Кейекбаев, Ураҙбай Йомағужин, Тимерйән Зәйнуллин, Нәжип Хисмәтов, Булат Мөлөков, Разия Ғәлиуллина, Гөлнур Ишмырҙина, Йәүҙәт Килдейәров, Мәрйәм Шакирова, Камил Ниғмәтов, Абрар Ҡужин, Ишбулды Әхмәтйәнов, Рәүсә Ғәбитова, Ләлә Ғүмәрова, Батыр Әбдрәхимов, Рафаил Кәрәматуллин, Камил Тайыпов, Тәнзилә Ҡунафиналарға һәр ваҡыт рәхмәт уҡыйым.
Ғөмүмән, ниндәй генә өлкәне алма, эш хаҡының кимәле бик ҙур роль уйнай. Миҫал итеп ул ваҡыттағы статистиканы алып ҡарайыҡ. 1970 йылда ил буйынса уртаса эш хаҡы айына 115 һум булһа, мәғариф өлкәһендә 108 һум тәшкил итте. 1980 йылда 155 һәм 136 һум булды. Был хәлдә ир-егеттәр өсөн уҡытыусы һөнәрен һайлау ахмаҡлыҡҡа тиң булыр ине. Улар башлыса ауыр физик көс талап иткән профессияға өҫтөнлөк бирҙе. Уҡытыусы һөнәре лә үҙ абруйын юғалта бирҙе: уны һайлаған егеттәргә көлөмһөрәп ҡарай башланылар. Күренекле педагогтарҙың (Сухомлинский, Макаренко, Песталоцци һ.б.) башлыса ир-ат араһынан сыҡҡанын иҫәпкә алғанда, был хәлдең кире тәьҫирен баһалап булалыр. Эш хаҡының түбән булыуы уҡытыусы һөнәрен һайлаған ҡатын-ҡыҙ өсөн дә кире һөҙөмтәгә килтерҙе: уларҙың иң көслөләре был аҡсаға риза булмай, икенсе һөнәр һайларға мәжбүр булды. Ошо йылдарҙа уҡытыусылар корпусының квалификация кимәле түбәнгә тәгәрәне. Хәҙер улар араһында наҙандарын да осратыуы сәйер түгел: балабыҙҙың класс етәксеһенең электрон көндәлектәге яҙмаларында хаталарҙы күреп аптырайбыҙ, ҡайһы берҙәренең мәғәнәһен аңлап та булмай.
Түбән эш хаҡының иҡтисад өсөн нисек тәьҫир иткәнен яҡшы беләбеҙ. Төҙөлөш, транспорт, торлаҡ-коммуналь хужалығын ғына алып ҡарайыҡ. Бында тиҙ арала беҙҙең ир-аттар урынын мигранттар баҫып алды. Былай дауам итһә, киләсәктә мәғариф менән медицинала ла ошо хәлде күҙаллап булыр ине. Ярай әле Владимир Путиндың башы етте: үҙенең данлыҡлы май указдарын ҡабул итте. Хөкүмәттең аҫтыртын саботажына ҡарамаҫтан, илебеҙҙә уҡытыусыларҙың эш хаҡы арта башланы. Башлыса ошо сара ғына беҙҙең мәғарифты көрсөктән сығарасағына шигем юҡ. Бындағы реформаларҙың башҡалары – БДИ-нан алып оптималләштереүгә тиклем – тик быға булышлыҡ итә алған нәмә генә. Әлбиттә, бында эш хаҡын арттырыуҙың “хәйләле” юлдарына – штаттарҙы ҡыҫҡартыу, уҡытыусыларҙы бер нисә предмет, факультатив, түңәрәк алып барырға мәжбүр итеү һ.б. – өҫтөнлөк бирмәҫкә ине. Кире осраҡта Виктор Черномырдиндың “Хотели как лучше, получилось как всегда”һы булыуы бик мөмкин.
Илдар ҒӘБИТОВ.
Бында Борис Ельциндың 1992 йылда Рәсәй Президенты булам тип йөрөгәндә халыҡты үҙ яғына ауҙарыу маҡсатында вәғәҙә биргән беренсе указы иҫкә төшә: унда ул, мәктәп уҡытыусыларының эш хаҡын сәнәғәттәге уртаса кимәлгә еткерәсәкмен, ә вуз уҡытыусыларыныҡын унан ике тапҡырға арттырасаҡмын, тигәйне. Был вәғәҙәгә күптәр ышанды һәм Ельцин өсөн тауышын бирҙе. Ышанмаҫһыңмы ни, халыҡты уҡытҡан кеше ошо лайыҡлы сумманы алырға тейештер ҙә ул, ә уҡытыусыларҙы уҡытҡан кеше – унан да күберәк алырға дәғүә итә алалыр. Байтаҡ һыуҙар аҡты, ике тиҫтә йылдан һуң уныҫ вариҫы Владимир Путин үҙенең данлыҡлы май указдарында бюджет тармағында эшләгәндәрҙең эш хаҡын иҡтисадтағы кимәлгә еткереү, ә 2018 йылда унан ике тапҡырға арттырыу бурысын ҡуйҙы. Ельцин указы һайлауҙан алдараҡ ҡабул ителһә, Путин һайлауҙа еңгәндән һуң ҡул ҡуйҙы. Был сәйәси яҡтан бик мөһим сара булды: Ельциндыҡы популистик, йәғни үтәлмәҫлек булһа, әлеге башлыҡтыҡы төптән уйланып ҡабул ителгәйне. Уның мотлаҡ үтәлеренә халыҡта һис кенә лә шик булманы. Рәсәйҙең төрлө резерв фондында тупланған аҡса был указды бойомға ашырыу өсөн артығы менән етә ине.
Уҡытыусыларға бизнесҡа барыуҙы тәҡдим итеү Рәсәй дәүләте өсөн мәғарифтың кәрәге юҡ тигәнгә тиңдер. Уҡытыусы менән эшҡыуар – бер-береһенән алыҫ торған ике шөғөл. Бының нигеҙендә донъяға булған ҡапма-ҡаршы ҡараш ята. Эшҡыуар булырҙай уҡытыусылар юҡ кимәлендә. Һәр кем уҡытыусы була алмай. Унда башлыса үҙ эшенең фанаттары бара. Тимәк, дәүләттең төп бурысы – ошо кешеләргә лайыҡлы эш хаҡы түләү. Әгәр ҙә быға хөкүмәт ағзаларының ҡулынан килмәй икән, уларға ла ошо уҡ кәңәште бирергә була. Әйҙәгеҙ, барығыҙ ҙа бәләкәй эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнегеҙ. Нисә йыл инде был турала һөйләйһегеҙ, эшҡыуарлыҡ һаман да алға бара алмай.
Хөкүмәт башлығының “кәңәштәрен” ябай халыҡтан көлөү, уны мыҫҡыллау тип тә ҡабул итергә була. Сөнки ул белеп тора: халыҡтың хөкүмәткә ҡаршы сығырға теләге лә, хәле лә юҡ. Ә уҡытыусының бизнесҡа бара алмауын юғары түрә яҡшы белә. Бәлки, бизнесты ул икенсе төрлөрәк аңлайҙыр? Мәҫәлән, губернатор Хорошавин, Гайзер йәки полковник Захарченко һымаҡ, үҙ эш урынынан миллиардтар табып, әллә мәктәптәге бөтә нәмәне түләүлегә әйләндереп? Беҙ – ябай халыҡ – аңралығыбыҙ арҡаһында аңлап етмәйбеҙҙер?!
Таныштарымдың элекке фотоларын ҡарағанды йыш иғтибар итәм: уҡытыусылар араһында ир-ат өҫтөнлөк иткән (1970 йылғы фотола – Нуриман районының Иҫке Күл ауылы мәктәбе коллективы). ХХ быуаттың 70-се йылдарынан уҡытыусылар араһында әкренләп ҡатын-ҡыҙ арта башлай. Бөгөнгөләй хәтерләйем, мәктәптәрҙә уҡытыусылар етмәүе арҡаһында совет дәүләте пединституттарға егеттәрҙе конкурсһыҙ ала ине. Шулай уҡ рабфак системаһы аша уҡытыусылар әҙерләй башланылар. Нисек инде башлыса “өслө” билдәләренә генә өлгәшкән балалар уҡытыусы булып китәсәк икән, тип аптырай торғайным. Уларҙың ябай ғына мәсьәләләрҙе сисә белмәгәненә шаһит инем. Шул ваҡыттан алып ошо ҡыҙҙар, бер йыл һауынсы булып эшләп, рабфак аша педвуздарға күпләп инде.
Бөгөн совет осорондағы белем биреү системаһын һағынып иҫкә алғанда, быны оноторға ярамайҙыр. СССР-ҙағы мәғариф системаһы ошо 70-се йылдарға тиклем генә яҡшы булғандыр. Быны мин ошо ваҡытта мәктәптә уҡыған оло быуын кешеләре менән аралашҡанда йыш күҙәтәм: юғары белемдәре булмауға ҡарамаҫтан, улар хәҙерге йәштәрҙән күпкә өҫтөн тора. Улар араһында ҡабатлау таблицаһын белмәгән, ябай процентты таба алмаған кеше юҡ; география, астрономия, физика, тарих буйынса ла белем кимәлдәре бөгөнгө быуындан күпкә яҡшыраҡ. Беҙҙең быуынға ла ошо бәхеттең бер сите тейеп ҡалды. Үҙем төпкөл ауыл мәктәбен тамамлаһам да, һәр бер уҡытыусымды, мәктәбемде һағынып иҫкә алам, уларҙың бөтәһенә лә, хатта насар тип иҫәпләп йөрөгәндәремә лә, ҙур рәхмәтлемен. Улар булмаһа, ошо кимәлгә килеп етә алыр инемме ни? Математика, физика, химия, география фәндәрен яратып, тарих, йәмғиәтте өйрәнеү кеүек гуманитар фәндәргә битарафыраҡ булһам да, уларҙы ла талап иткәндәренсә өйрәнгәнемә ҡыуанып бөтә алмайым. Үҙемдең хәтеремдә һаҡланып ҡалған Рәсимә Сәмиғуллина, Зәйнәп Нәбиуллина, Талмаҫ Бикҡужин, Әсәд, Илгизәр ағайҙар, Әсҡәп, Зәйтүнә апайҙар (фамилияларын онотҡанмын), Сөләймән Кейекбаев, Ураҙбай Йомағужин, Тимерйән Зәйнуллин, Нәжип Хисмәтов, Булат Мөлөков, Разия Ғәлиуллина, Гөлнур Ишмырҙина, Йәүҙәт Килдейәров, Мәрйәм Шакирова, Камил Ниғмәтов, Абрар Ҡужин, Ишбулды Әхмәтйәнов, Рәүсә Ғәбитова, Ләлә Ғүмәрова, Батыр Әбдрәхимов, Рафаил Кәрәматуллин, Камил Тайыпов, Тәнзилә Ҡунафиналарға һәр ваҡыт рәхмәт уҡыйым.
Ғөмүмән, ниндәй генә өлкәне алма, эш хаҡының кимәле бик ҙур роль уйнай. Миҫал итеп ул ваҡыттағы статистиканы алып ҡарайыҡ. 1970 йылда ил буйынса уртаса эш хаҡы айына 115 һум булһа, мәғариф өлкәһендә 108 һум тәшкил итте. 1980 йылда 155 һәм 136 һум булды. Был хәлдә ир-егеттәр өсөн уҡытыусы һөнәрен һайлау ахмаҡлыҡҡа тиң булыр ине. Улар башлыса ауыр физик көс талап иткән профессияға өҫтөнлөк бирҙе. Уҡытыусы һөнәре лә үҙ абруйын юғалта бирҙе: уны һайлаған егеттәргә көлөмһөрәп ҡарай башланылар. Күренекле педагогтарҙың (Сухомлинский, Макаренко, Песталоцци һ.б.) башлыса ир-ат араһынан сыҡҡанын иҫәпкә алғанда, был хәлдең кире тәьҫирен баһалап булалыр. Эш хаҡының түбән булыуы уҡытыусы һөнәрен һайлаған ҡатын-ҡыҙ өсөн дә кире һөҙөмтәгә килтерҙе: уларҙың иң көслөләре был аҡсаға риза булмай, икенсе һөнәр һайларға мәжбүр булды. Ошо йылдарҙа уҡытыусылар корпусының квалификация кимәле түбәнгә тәгәрәне. Хәҙер улар араһында наҙандарын да осратыуы сәйер түгел: балабыҙҙың класс етәксеһенең электрон көндәлектәге яҙмаларында хаталарҙы күреп аптырайбыҙ, ҡайһы берҙәренең мәғәнәһен аңлап та булмай.
Түбән эш хаҡының иҡтисад өсөн нисек тәьҫир иткәнен яҡшы беләбеҙ. Төҙөлөш, транспорт, торлаҡ-коммуналь хужалығын ғына алып ҡарайыҡ. Бында тиҙ арала беҙҙең ир-аттар урынын мигранттар баҫып алды. Былай дауам итһә, киләсәктә мәғариф менән медицинала ла ошо хәлде күҙаллап булыр ине. Ярай әле Владимир Путиндың башы етте: үҙенең данлыҡлы май указдарын ҡабул итте. Хөкүмәттең аҫтыртын саботажына ҡарамаҫтан, илебеҙҙә уҡытыусыларҙың эш хаҡы арта башланы. Башлыса ошо сара ғына беҙҙең мәғарифты көрсөктән сығарасағына шигем юҡ. Бындағы реформаларҙың башҡалары – БДИ-нан алып оптималләштереүгә тиклем – тик быға булышлыҡ итә алған нәмә генә. Әлбиттә, бында эш хаҡын арттырыуҙың “хәйләле” юлдарына – штаттарҙы ҡыҫҡартыу, уҡытыусыларҙы бер нисә предмет, факультатив, түңәрәк алып барырға мәжбүр итеү һ.б. – өҫтөнлөк бирмәҫкә ине. Кире осраҡта Виктор Черномырдиндың “Хотели как лучше, получилось как всегда”һы булыуы бик мөмкин.
Илдар ҒӘБИТОВ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
- Подробности
- Просмотров: 333
ГОРНЫЙ АРХЕОЛОГИК КОМПЛЕКСЫ, Сейәлек мәҙәниәте археологик ҡомартҡылары төркөмө. 13—14 бб. ҡарай. Шишмә р-ны Горный а. янында урынлашҡан. 1962 й. Г.И.Матвеева тарафынан асыла һәм өйрәнелә, 1993 —94 йй. ТТӘИ экспедицияһы (етәкс. Г.Н.Гарустович) тикшерә. Г.а.к. тораҡтан һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектән тора. Горный торағы ауылдан төньяҡ‑көнбайышҡа табан 0,5 км алыҫлыҡта Дим й. һул яҡ ярында урынлашҡан. 369 м2 ер ҡаҙылған. Түңәрәк буйлап урынлашҡан тирмә тибындағы кеше йәшәгән 7 ҡоролма (диам. 5—8 м) ҡалдыҡтары табылған. Тораҡ уртаһында 2 соҡор-мунса һәм ағас стеналы каркас ҡаралтылар, әйләнәһе буйлап хужалыҡ соҡорҙары һәм мөгәрәптәр, ситтәрәк таш плиталарҙан һалынған балсыҡ көмбәҙле мейес асыҡланған. Керамика ишелгән бау һәм тешле штамп эҙҙәре м-н биҙәлгән әүәләп эшләнгән һәм түңәрәк төплө балсыҡ һауыттарҙан ғибәрәт. Бронза биҙәүестәр, тимер һәм суйын әйберҙәр, тирмән таштары, хайуан һөйәктәре, быяла муйынсаҡтар табылған. Тораҡтың планы 18—19 бб. башҡорт йәйләүҙәренә оҡшаш. Горный ҡәберлеге (28 ҡәбер өйрәнелгән) ауылдан көньяҡ‑көнбайышҡа табан 1 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Мәйеттәр һай тура мөйөшлө ҡәбер соҡорҙарына салҡан ятҡырып, баштары м-н көньяҡ‑көнбайышҡа, йөҙҙәре м‑н көньяҡҡа ҡаратып ерләнгән. Ерләүҙә мосолман йолалары элементтары күҙәтелә. Г.а.к. материалдары ТТӘИ фондтарында һаҡлана.
Г.Н.Гарустович
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Белорет районының иң төпкөл ауылдарының береһе Арышпар мәктәбен төрлө йылдарҙа тамамлаған синыфташтар осрашыуы үтте
Бинаның бөгөн нигеҙе булмаһа ла, төбәк халҡы тәү белем алған урынын онотмай. Осрашыуға бынан 50 йыл элек тамамлаусылар ҙа килде. Арышпарҙар ауыл эргәһендә тирмә ҡороп, сәхнә яһап хәтирәләр аша ҡыңғыраулы мәктәп йылдарына әйләнеп ҡайтты.Бер күрешеү үҙе бер ғүмер. Арышпар ауылы мәктәбен 1968 йылда тамамлаусылар осрашыуы. Һөйләшеп бөтмәҫ һүҙҙәр, йылы һәм яҡты хәтирәләр... Бынан 49 йыл элек Арышпар мәктәбен 22 уҡыусы тамамлай. Ҡыҙғанысҡа, әлеге көндә синыфташтар араһында ҡайһы берҙәре юҡ инде.
Ә мәктәпте бынан 25 йыл элек тамамлаусылар осрашыуға ҡыҙыл галстуктарҙа килде. Герой-пионерҙар тураһында уҡып, уларға оҡшарға тырышып йөрөүҙәр, тимурсылар командаһының ҡарт-ҡороларға ярҙамы, тимер-томор йыйып тапшырыу, 19 майҙа гөрләп үткән пионер слеттарын һағынып иҫләргә генә ҡалған. Онотолмаҫлыҡ мәктәп йылдары, комсомолға инеү теләге тик яҡты хыял ғына булып ҡалды, ти 1992 йылғы сығарылыш вәкилдәре.
Ысынлап та, хәреф танырға, уҡырға һәм яҙырға өйрәткән мәктәп бинаһы хәҙер ер менән тигеҙләнгән. Унда ҡасандыр белем усағы барлығын тик ултыртылған ағастар ғына хәтерләтә. 1997 йылда Арышпар мәктәбе башланғыс кластар өсөн генә ҡалдырылһа, теүәл өс йылдан ул бөтөнләй ябыла. Йылдар үтһә лә Арышпар мәктәбен тамамлаусылар белем усағын онотмай. Һирәк булһа ла күрешеп хәтер йомғағын нығыта. Әлбиттә, төрлө йылдарҙа мәктәпте тамамлаған, хәҙер инде төрлө тарафтарҙа йәшәгән һабаҡташтарҙы йыйыуҙа бөгөнгө сараны ойоштороусының да өлөшө ҙур.Арышпар ауылы мәктәбе бөгөн шулай уҡ үҙенең 105 йыллығын да билдәләне. Ошо дәүерҙә республикаға ғына түгел, Рәсәйгә лә бик күп лайыҡлы ул-ҡыҙҙар тәрбиәләгән. Уларҙың һәр ҡайһыһын маҡтап телгә алырға мөмкин, ти белореттар.
Төбәктең иң төпкөл ауылдарының береһе бар яҡлап та данлыҡлы. Ябай тип әйтергә хатта, тел әйләнмәй. Сөнки тап Арышпар мәктәбенә ваҡытында Белорет районының ете ауылынан йөрөп белем алған. Ноҡат ауылы ғына Арышпарҙан алты саҡрым алыҫлыҡта ятһа ла, балалар ел-ямғырға, бурандарға ҡарамай белем тауҙарына ынтылған. Һәм хыялдарына ирешкән... Уҡыуҙа ғына түгел, уҡыусылар спортта ла һынатмаған.
Байрам киске эңергә тиклем дауам итте. Сәхнәнән танһыҡ йыр-моң, тос фекерҙәр яңғыраны һәм әлбиттә, еҙ ҡыңғырау ҙа тынманы. Йәнле аралашыу, күңел булғансы һөйләшеүҙән халыҡ күңеле булып таралышты.


text:
Яҙ һәм йәшлек байрамы
Йылдың иң матур миҙгелендә республиканың юғары уҡыу йорттарының үҙешмәкәр ижади коллективтары бер сәхнәгә йыйыла. «Башҡортостан» концерт залында «Студенттар яҙы» фестиваленең Гала-концертты быйыл да гөрләп үтте.Башҡорт дәүләт аграр университеты егеттәре сәхнәгә сығырға әҙерләнә. «Студент яҙы» фестиваленең Гала-концертына эләгеү еңелдән булмаһа ла, бер нисә ай дауамындағы репетициялар һөҙөмтәһеҙ үтмәй, һайлап алыу турын «Шатлыҡ» халыҡ бейеү ансамбле уңышлы үтә.
Фестивалдә өс тиҫтәнән ашыу концерт номеры ҡуйылды. «Ирәндек», «Кружева», «Дәрүиш» һәм башҡа халыҡ бейеүҙәре ансамблдәре тамашасыларға иң яҡшы номерҙарын тәҡдим итте. Бигерәк тә, «Һалдат сюита»һы, «Май вальсы» тамашасыларҙа онотолмаҫлыҡ хәтирәләр ҡалдырҙы. Шулай уҡ егет-ҡыҙҙар шанлы йылдар йырҙарын башҡарҙы. Нәфис һүҙ оҫталығын да күрһәтте, һуғыш йылдары шиғырҙарын һөйләне.
Шулай уҡ күпселек номерҙар яҡынлашып килгән ШОС һәм БРИКС саммиттарына бағышланды. Студенттар төрлө милләт халыҡтарының йыр-бейеүҙәрен башҡарып, йолаларын күрһәтеп, халыҡ-ара дуҫлыҡты, татыулыҡты, тыныс тормошто данланы. Әйткәндәй, фестивалде Стәрлетамаҡ, Нефтекама, Бөрө ҡалалары студенттарының сығыштары ла биҙәне.
Акробатик сығыштар, цирк номерҙары ла тамашаның эстәлеген байытты. Ҡурҡыу белмәҫ егет-ҡыҙҙар төрлө трюктар башҡарып, артислыҡ һәләтен, оҫталығын күрһәтте. Әйткәндәй, сараны дәһшәтле йылдар шаһиттары - ветерандар ҙа күҙәтте. Улар йәштәрҙең һәр сығышын ихлас ҡабул итте.
Йәшлек, мөхәббәт һәм тыныслыҡ байрамы. «Студент яҙы» фестивале ике сәғәткә яҡын дауам итте һәм «Еңеү көнө» йыры менән тамамланды.
Гөлназ Хәйбуллина


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Объявления » Бауырҙан ҡабымлыҡ
Бауырҙан ҡабымлыҡ
300 г бешкән бауырҙы эре ҡырғыстан үткәрегеҙ. 5 – 6 йомортҡаны туҡып, табала йоҡа ғына итеп ҡоймаҡ ҡойоп алығыҙ. Ҡоймаҡты ҡатлап һалып, ваҡ ҡына итеп турағыҙ. Уртаса ҙурлыҡтағы 3 – 4 баш һуғанды ярым балдаҡлап ҡырҡығыҙ. Бөтәһен бергә ҡушып, майонез һалып бутағыҙ. Ярты лимон һутын һыҡһағыҙ, тағы ла яҡшыраҡ. 1 – 2 бүлкәт һарымһаҡ ҡушырға ла мөмкин.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Тотош илде Еңеү байрамы кәйефе, тантана солғап алды
Ҡыуаныслы, шул уҡ ваҡытта хәсрәтле көнгә бәйле саралар Рәсәйҙең һәр төбәгендә үтә. Өфөлә төп байрам ғәҙәттәгесә, Ленин исемендәге майҙанда ойошторолдо.Өфөләге парадта техника бөтөнләй булманы. Әммә был халыҡта ҡыҙыҡһыныу уятманы тип әйтеп булмай. Октябрь проспекты буйлап сафта 1500-ға яҡын кеше үтте. Улар араһында хәрбиҙәр, эске эштәр һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлыҡтары хеҙмәткәрҙәре, курсанттар, суд приставтары һәм башҡалар бар ине. Парадта ҡатнашыусыларҙан тыш, резервта торған отрядтар ҙа булды.
Быйылғы парад ҡатмарлы шарттарҙа үтте. Ямғыр яуа, һалҡын ел иҫә. Тик еңеү рухы урғылған күңелдәргә ҡаршылыҡ була алманы.
"Үлемһеҙ полк" акцияһы Өфө халҡын ғына түгел, республика район-ҡалаларынан килеүселәрҙе берләштерҙе. Былтыр көҙ барлана башлаған ветерандар һаны 250 меңгә яҡынлашҡан. Бөгөн ҡаһармандарҙың балалары һәм яҡындары уларҙың фотоһүрәттәрен тотоп Октябрь проспекты буйлап үтте.
Артабан Өфөләге Еңеү парадын байрам концерты дауам итте. Берәү ҙә таралышырға ашыҡманы. Оло Еңеү осҡондары әйтерһең дә, һаман да Рәсәй халҡын эстән йылыта. Еңеү байрамы Өфөлә гөрләп үтте. Һауа торошон ҡарамаҫтан Ленин майҙаны бөгөн халыҡ менән тулы. Бында олоһо ла, кесеһе лә килгән. Кешеләр бер-береһен байрам менән ҡотлай, илгә һуғыш һәм бүтән афәттәрҙең башҡаса килмәүен теләй.


text:
Фото:
Президентлыҡ – ул, юғары статус ҡына түгел, ул – ҙур яуаплылыҡ та
Фото:
Бөгөн – республика Президенты Мортаза Рәхимовтың тыуған көнө.
Уның бөтә ғүмере Башҡортостан менән бәйләнгән – бында уның тамырҙары, ошонда ул йәшәй һәм эшләй. Уҙған йылдар бик күп ваҡиғаларҙы үҙ эсенә алған. Иҡтисади көрсөк ауыр эҙемтәләр менән янаған һәм һәр төбәк был хәлдән үҙенсә сыҡҡан 90-сы йылдарҙы үткәрҙек. Республикабыҙҙың иҡтисади стратегияһын ваҡыт үтеү менән реформалаштырыуҙың "Башҡортостан моделе" тип атанылар. Уның нигеҙенә ике төп принцип һалынғайны. Беренсенән, емермәү, ә план-бүлеү иҡтисадын баҙар иҡтисадына үҙгәртеү, икенсенән, халыҡ өсөн социаль гарантияларҙы һаҡлау. Шок терапияһынан, тотош хосусилаштырыуҙан баш тартыу, баҙарға аҡрынлап инеү производствоны тарҡалыуҙан һаҡлап алып ҡалырға һәм унан һуң иҡтисади күтәрелеш өсөн шарттар булдырырға ярҙам итте. Дәүләттең производство ғына түгел, социаль өлкәлә лә әүҙем йүнәлеш биреү һәм ойоштороу роле беҙҙең иҡтисади үҫешкә хас үҙенсәлек булып торҙо.
Республикала иҡтисади үҫеш темптары Рәсәй буйынса уртаса күрһәткестән юғары. Тулайым төбәк продукты күләме һәм төп макроиҡтисади күрһәткестәр буйынса беҙ Рәсәй Федерацияһының тәүге ун, ә ауыл хужалығы продукцияһы етештереү буйынса тәүге өс субъекты иҫәбенә инәбеҙ. Тотороҡло ижтимағи-сәйәси хәл, милләт-ара һәм конфессия-ара татыулыҡ – беҙҙең айырым бер ҡаҙанышыбыҙ. Ә тыныслыҡ һәм граждандарҙың үҙ-ара татыулығы, башлыса, маҡсатҡа йүнәлешле дәүләт сәйәсәте менән билдәләнә бит. Илебеҙ кисергән үҙгәрештәр дәүере беҙҙе тормоштоң был сифаттарын айырыуса баһаларға өйрәтте.
Әлбиттә, ысынбарлыҡта проблемалар етерлек, йәшәү кимәле лә яҡшыртыуҙы талап итә, хәҙерге иҡтисади көрсөк был хәлде ҡатмарлаштыра ғына. Мортаза Рәхимов буштан-буш вәғәҙә биреүселәрҙән түгел, сөнки бөтә проблемаларҙы ишетеп түгел, ә үҙ күҙҙәре менән күреп белә. Һуңғы йылдарҙа республикала аҙ тәьмин ителгән ғаиләләргә ярҙам итеү буйынса тәғәйен аҙымдар яһалды, республика бюджеты средстволарының яртыһынан ашыуы социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүгә йүнәлтелә. Күп эштәр башҡарылды, ләкин алда тағы ла күберәк эштәр тора. Һәм республика Президенты һис тынғы белмәй, уның эш көнө 10-12-шәр сәғәт дауам итә, райондарҙа ул аҙна һайын тиерлек була. Бындай тормош темпына һәм ритмына һәр кем түҙмәй. Ләкин президентлыҡ – ул юғары статус ҡына түгел, ул – ҙур яуаплылыҡ та, яҡташтарыңдың проблемаларын һәм ауырлыҡтарын үҙ йөрәгең аша үткәреү. Шуға күрә лә Башҡортостан халҡы өс тапҡыр һайлауҙарҙа республика Президентын яҡлап алып ҡалды.
Мортаза Рәхимовтың юғары профессионализмын, эшлеклелек һәм шәхси сифаттарын Кремлдә лә юғары баһалайҙар, Рәсәй Президенты һәм Хөкүмәт Рәйесе күп тапҡырҙар уның эшмәкәрлегенә юғары баһа бирҙе. Был кешенең республика өсөн әһәмиәтен билдәле яҙыусы, «Завтра» гәзитенең баш мөхәррире Александр Проханов бик тә тос билдәләне (ә уны бит бер нисек тә ярамһаҡланыуҙа ғәйепләп булмай).
— Президент Рәхимов идарасыларҙың юғала барыусы формацияһына ҡарай, ул – идарасынан бигерәк, Милләт Атаһы, уның символы, — тип билдәләне Александр Проханов. – Бындай сифаттар Европа кимәлендәге сәйәсмәндәргә бөтөнләй хас түгел. Ул республика өсөн баһалап бөткөһөҙ кеше.


text:
Күмертауҙа авария хәлендәге йорттарҙы һүтеү программаһы уңышлы тормошҡа ашырыла
Вокзал урамындағы иҫке өйҙәрҙә йәшәгән фатир хужалары яңы торлаҡ менән тәьмин ителгән. Бушап ҡалған биләмәлә тиҙҙән төҙөлөш эштәре башланыр тип көтөлә. Әлегә махсус техника ярҙамында ихаталағы ҡаралтылар алына, тирә-яҡ тәртипкә килтерелә.Юрий Куров, Күмертау ҡалаһы хакимиәте башлығы урынбаҫары: «Һүтелгән йорттарҙан ҡалған сүп-сарҙы сығарыу өсөн ойошмалар менән ярты миллион һумлыҡ килешеү төҙөлгән. Көнөнә 60-лап машина сүп-сар йыйыла. Был урында яңы төҙөлөш башлар өсөн эште тиҙ һәм сифатлы итеп башҡарыу мөһим».
Иҫке тип танылған йорттарҙан күсерелгән кешеләр иһә яңы фатирҙарында ремонтты тамамлап ҡышлаған да инде. Улар өсөн хәҙер эҫе һыу юҡлығы, серек иҙәндәр, нигеҙ емерелеүе кеүек проблемалар артта ҡалған.
Нестер Каллистратов, яңы фатир хужаһы: «Элекке йортобоҙ 51-се йылда һалынған ине. Яңы яңы була инде, ҡайһы бер күршеләр һыуыҡ тип зарлана, миңә ҡалһа, йортта һәр саҡ нормаль температура һаҡлана».
Сәлимә Әхмәтова, яңы фатир хужаһы: «Бер йылға яҡын йәшәйбеҙ. Ҡәнәғәтбеҙ. Барыһы ла оҡшай. Етешһеҙлектәрҙе, мөрәжәғәт итһәк шунда уҡ эшләп ҡуялар. Мәҫәлән, дәғүә белдергәйнек, тәҙрәләрҙе алмаштырҙылар».


text:
Слободан Милошевич
Слобода́н Мило́шевич (сер. Слободан Милошевић, Slobodan Milošević; 20 август 1941, Пожаревац, Югославия короллеге — 11 март 2006, Гаага, Нидерланд) — Югославия һәм Сербияның дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. 1989—1997 йыларҙа Сербия, һуңғараҡ, 1997—2000 йылдарҙа Югославия Союздаш Республикаһы президенты. Милошевич Югославия тарҡалыуы ваҡиғаларында һәм артабанғы ҡан ҡойғос хәрби конфликттарҙа үҙәк фигураларҙың береһе була.
Йөкмәткеһе
Тарихи роле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Милошевич исеме менән этник конфликттарҙың һәм граждандар һуғышының ҡатмарлы һәм драматик сиратлашыуы бәйле. Был конфликттарҙың сәбәбе һәм барышы ошо конфликтта ҡатнашыусылар ғына түгел, ә донъя йәмәғәтселеге тарафынан да принципиаль рәүештә төрлөсә аңлатыла. Шул уҡ ваҡытта был фекерҙәр ҡапма-ҡаршылыҡлы була.
Берәүҙәр Милошевичты халыҡ-ара енәйәтсе, драматик ваҡиғаларҙың төп ғәйепле кешеһе тип һанаһа, икенселәр уның эштәрендә бер ниндәй ҙә енәйәт күрмәй һәм уны, ул идара иткән илде АҠШ һәм НАТО яғынан күрһәтелгән башбаштаҡлыҡ ҡорбаны тип иҫәпләй. Рәсәй дипломанты Юлий Александрович Квицинский әйткән икенсе ҡарашҡа ярашлы, элекке Югославия, бигерәк тә Косово һәм Метохия территорияһындағы этник конфликттар АҠШ тарафынан аңлы рәүештә ҡотҡо таратыу һәм ҡабартыу. Уның маҡсаты: бөтә донъя йәмәғәт фекерен әҙерләү, НАТО көсө менән ҡораллы ҡыҫылыш булдырыу, етәкселекте һәм Югославияның сәйәси, иҡтисади курсын алыштырыу, уны тулыһынса бүлгеләү, Рәсәй менән быуаттар буйы булдырылған бәйләнеште өҙөү, элекке Югославия территорияһында үҙенең хәрби көсөн булдырыу[2].
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Слободан Милошевич Пожаревац (Сербия) ҡалаһында, ярлы ғаиләлә тыуған. Милошевичтарҙың нәҫеле Черногориялағы Лиева-Река ауылынан килеп сыҡҡан.[3] Атаһы рухани була, 1962 йылда үҙ-үҙенә ҡул һала. Әсәһе мәктәптә уҡытыусы булып эшләй, коммунистар партияһының активисы һанала. Тиҫтерҙәре Милошевич каръераһының иң юғары нөктәһе тимер юл станцияһы начальнигы вазифаһы булыр тип уйлай.[4]
1959 йылдың 15 ғинуарында Милошевич Югославияның коммунистар союзына инә. 1960 йылда Пожаревацта урта мәктәпте һәм гимназияны тамамлай. 1964 йылда Белград университетының юридик факультетын яҡшы билдәләргә тамамлай[5].
Белград мәғлүмәт хеҙмәте менән етәкселек итә. 1970 йылда нефть компанияһын, һуңғараҡ Белград банкын етәкләй. 1959 йылда Югославия коммунистар союзы (ЮКС) ағзаһы була. 1984 йылда уның Белград ҡала комитеты рәйесе вазифаһын башҡара. 1986 йылдан 1989 йылға тиклем Сербия Коммунистар Союзының Үҙәк комитет Президиумы рәйесе вазифаһын биләй. 1988 йылдың 4 октябрендә Бачка-Паланкала халыҡ Сербияның автономиялы крайы Воеводина хөкүмәтенең отставкаға китеүен талап итә[6]. Икенсе көнөнә Милошевич Нови-Садта урындағы парламент бинаһына йүнәлгән халыҡты етәкләй[6]. Югославия халыҡ армияһы йыйылғандарҙы ҡыуып-таратыуҙан баш тарта һәм Воеводина власы отставкаға китә. 1989 йылда Милошевич Сербия республикаһының президенты итеп һайлана.
Милошевичтың сәйәсәте бер мәғәнәһе лә булмаған ҡапма-ҡаршы характерҙа була. Әгәр ҙә Иосип Броз Тито һуңғы ғүмеренә тиклем милләтселек менән көрәшергә тырышһа, Милошевич Сербия милләтселегенә ҡаршы килеү түгел, киреһенсә уны төрлөсә хуплай ҙа. Улай ғына ла түгел, милләтселек уны властҡа килтерә лә инде, сөнки Милошевич Сербия халҡының мәнфәғәтен яҡлаған партия дебаттарының тура эфирҙағы телетапшырыуынан һуң ҙур популярлыҡ яулай.
1989 йылдың 28 июнендә, Косово яланындағы һуғыштың (1389) 600 йыллығына арналған митинг ваҡытында Милошевич Косово һәм Метохияла сербтар һәм албандардар конфликтына бәйле шулай ти: «Иптәштәр, һеҙ бында ҡалырға тейеш. Был һеҙҙең ер, һеҙҙең тыуған йорт, һеҙҙең яландар һәм баҡсалар, был һеҙҙең тарих. Һеҙ был ерҙәрҙе ауыр булған йәки кәмһетеүҙәр кисергән өсөн генә ташлап китергә тейеш түгелһегеҙ. Сербтар һәм черногорсылар бер ваҡытта ла ауырлыҡтарға бирешмәне, алыш ваҡытында артҡа сигенмәне. Үҙегеҙҙең нәҫелегеҙ, ата-бабаларығыҙ хаҡына бында ҡалырға тейешһегеҙ. Югославия Косовоһыҙ йәшәй алмай!»[7]
1991 йылда Словения менән Хорватияны бойондороҡһоҙ итеп иғлан иткәндән һуң, унда Югославия халыҡ армияһын ебәреүгә ярҙам итә. Меңәрләгән кеше һәләк булған, йөҙәр меңдәре ҡасаҡтарға әйләнгән Хорватиялағы 1991—1995 йылдарҙағы һуғыштан айырмалы Словения конфликты («Ун көнлөк һуғыш») ҡанһыҙ тиерлек үтә.
1993 йылдың февралендә хорваттарҙың Краинаға һөжүм итеүенән һуң һәм Босния һуғышының ҡыҙған мәлендә Слободан Милошевич Рәсәйҙең «Правда» гәзитенә интервью бирә һәм унда Югославияның тарҡалыуында Германияны ғәйепләй.
Сербияның позицияһы тураһында… Беҙ уны бер ваҡытта ла үҙгәртмәнек: һәр ваҡыта ла мәсьәләне тыныс юл менән хәл итеү яғында булдыҡ. Ниндәйҙер халыҡтың үҙбилдәләнеше өсөн дәғүәләшмәнек һәм дәғүәләшмәйбеҙ. Фаразланыуынса серб халҡы ла бындай хоҡуҡҡа эйә. Һеҙ нимә булғанын иҫләйһегеҙ. Словения менән Хорватия бер яҡлы булып, көс ҡулланып, Югославиянан айырылды. Был аҙымдар бында кемдең ҡыҙыҡһыныуы булыуын шунда уҡ хупланы. Беҙ ғәжәп факт менән тап булдыҡ: Халыҡ-ара берләшмә үҙ илеңдә ҡалыуға ҡарағанда әһәмиәтлерәк булған хоҡуҡты таныны. Шулай итеп ҙур енәйәт яһала: БМО-ға нигеҙ һалыусыларҙың береһе булған Югославия тарҡала. Тураһын әйтәм: быларҙың барыһы артында ла Германия сәйәсәте тора. Нәҡ немец-католик альянсының мәнфәғәтендә — беҙҙең генә түгел, һеҙҙең илде лә тарҡатыу, беҙҙә лә, һеҙҙә лә ҡан ҡойолоу.… Бөтәһе лә Германияның берләшеүенән башланды. Бының шулай булыуы менән, Германия Икенсе Бөтә Донъя һуғышы еңеүселәрен язалай башланы. Матбуғат донъяны немец педантлығы менән яҡшыға һәм насарға бүлде. «Яҡшылары» — Икенсе Бөтә Донъя һуғышында фашистар яғында булыусылар һәм һуғышта еңелеүселәр. «Насарҙары» — улар менән булмағандар һәм һуғышта еңеүселәр… Югославияны тарҡатырға кәрәк ине. Югославия реваншизм сәйәсәтенең тәүге ҡорбаны булды
— [8]
1995 йылда Милошевич АҠШ-та Дейтонск килешеүенә ҡул ҡуйыусылыраҙың береһе була. 1996 йылда Косовола сепаратистарҙың ҡораллы формированиеларын булдырыу башлана. Тиҙҙән улар Косованы азат итеү армияһына ҡушыла. Крайҙа Косованың партизан-террористар һуғышы башлана. Югославияның йөҙәрләгән тыныс халҡы, чиновниктары һәм хәрбиҙәре был һуғыштың ҡорбаны була. Тәүге этапта сепаратистар менән көрәште бары тик милиция подразделениелары ғына алып бара, әммә 1998 йылда Милошевич крайға Югославия армияһын ебәрә. Был көнбайыштың киҫкен реакцияһын тыуҙыра. 1998 йылдың июнендә көнбайыш илдәр, әгәр Югославия Республика Союзы Косованан ғәскәрҙәрен һәм спезназын сығармаһа, көс ҡулланыу менән янай. Милошевич менән Борис Николаевич Ельциндың Мәскәүҙәге осрашыуында проблеманы тыныс юл менән хәл итеү кәрәклеге тураһында ике яҡлы килешеү ҡабул ителә. Әммә ике яҡ конфликттың репресиия һәм этник таҙартыуы арҡаһында һуғыш хәрәкәттәрен туҡтатып булмай[9][10][11][12]. 1999 йылдың 27 майында Косово һуғышы ваҡытында Милошевич БМО һәм НАТО тарафынан хәрби енәйәттә, Женева конвенцияһын боҙоуҙа, геноцидта ғәйепләнә. Югославия НАТО авиацияһының бомбаһына тотола. 1999 йылдың 20 июнендәге халыҡ-ара хәрби операцияһы һөҙөмтәһендә Югославия армияһы Косова һәм Метохиянан сығарыла.
2000 йылда Югославия президентын һайлауҙа Милошевичтың конкуренты Воислав Коштуница еңеп сыға, әммә властарҙың раҫлауы буйынса ул етәрлек кимәлдә тауыш йыймай. Милошевич законға ярашлы, тауыш биреүҙең икенсе турын үткәреүҙе талап итә. Тарихҡа «бульдозер революцияһы» кеүек инеп ҡалған 2000 йылдың 5 октябрендәге урам демонстрациялары һөҙөмтәһендә Милошевич төшөрөлә.
2001 йылдың 1 апрелендә Милошевич Белград районындағы үҙенең виллаһында ҡулға алына һәм 28 июндә премьер-министр Зоран Джинджич инициативаһы буйынса Элекке Югославияның хәрби енәйәт буйынса халыҡ-ара трибуналына тапшырыла. Был күпселек Серб йәмәғәтселегенең һәм президент Коштуницаның асыуын тыуҙыра. Югославияның һулдар партияһы лидеры Мириана Маркович иренең аресында Рәсәйҙең ролен пасив һәм ҡыйыуһыҙ тип билдәләй. Маркович Рәсәйҙән күберәк өмөт итеүен матбуғатта тапҡыр белдерә[13].
Милошевичтың үлеме һәм быға ҡарата реакция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Милошевичтың эш процессы тамамланмай, сөнки 2006 йылдың 11 мартында хөкөм ителеүсе Гаага БМО төрмәһендә миокарда инфарктынан үлә. Уны төрмә хеҙмәткәре Схевенинген камераһындағы карауатында йәшәү билдәләре булмаған көйө таба[14] 2003 йылда, Милошевичтың үлеменә тиклем өс йыл элек, уның ҡатыны Мира Маркович төрмә кардиологы тәғәйенләгән дауалауҙың оператив корректировка талап итеүен һәм трибуналдың рәсми вәкилдәренең төрмәлә тейешле медицина күҙәтеүе булыуы хаҡында әйтеүен ялған тип белдерә "[13].
Трагик үлеменә тиклем Милошевичтың сәләмәтлеге кинәт ҡаҡшай. Ул ҡабатланып торған йөрәк приступтарынан йонсой һәм Рәсәйҙә дауаланыуҙы һорай. Трибунал уның һорауын, судтан йәшенеү өсөн һылтау тип, кире ҡаға. Рәсәй яғы Гаагаға экс-президентты суд эскәмйәһенә кире ҡайтарыуы тураһында гарантия биреүе тураһында хәбәр итә. Үлеменә тиклем өс көн алда Рәсәй Сил ил эштәре министрлығына[14] яҙған хатында Слободан Милошевич шулай тип белдерә:
Миңә Рәсәйҙә дауаланыу мөмкинлеге бирмәй ныҡышмаллыҡ күрһәтеүҙәре, тәү сиратта, ныҡлап тикшереүҙәре һөҙәмтәһендә суд барышында минең һаулығыма ҡаршы уҫал ниәтле компания алып барылыуы асыҡланыуҙан ҡурҡыу. Был фактты рус белгестәренән йәшереп булмаясаҡ.
Сербия һәм Черногория хөкүмәте элекке президенты дәүләт хөрмәте күрһәтеп ерләүҙән баш тарта. Сит илдәр эше буйынса министр Вук Драшкович был турала: «Сериялы үлтереүсенән милли герой яһау Сербия өсөн хурлыҡ булыр ине», тип белдерә.
Башҡа төрлө фекерҙәр ҙә була. Сербияның Социалистик партияһы Баш комитеты рәйесе Ивица Дачич: «Милошевич Гаага трибуналында үлтерелә һәм шуның менән уны трибуналда системалы юҡ итеү процесы бөтөрөлдө», — тип белдерә. Дачичтың һүҙҙәре буйынса, трибуналдың Милошевичты Мәскәүгә дауаланыуға ебәрмәүе хәл иткес хөкөм ҡарары була. Ул, Милошевичтың Сербия халҡын, уның артабанғы киләсәге өсөн мөһим әһәмиәткә эйә булған, геноцидта һәм этник таҙартыуҙа ғәйеләүҙән яҡлап ҡалыуын да өҫтәй.
Серб радикаль партияһы Гаага трибуналы Милошевичты үлтерҙе һәм прокуратура, ялған судъялар уның үлеме өсөн яуаплы, тип билдәләй. Серб радикаль партияһы рәйесе урынбаҫары Томислав Николич сербтарҙы Гаага трибуналы менән юҡҡа сығарыу туҡтатылырға тейеш, ти.
Черногория социалистарының Демократик партияһы функционеры, Милошевичтың үлем сәбәптәрен рәсми белдереүҙәрен көтөргә кәрәк. Әгәр ҙә үлем Милошевичтың һаулығы ҡаҡшау сәбәпле килһә, уны ниңә адекват дауаламағандар, уны дауалауға гарантия биргән Рәсәйгә ниңә ышанмағндар, тигән һорау ҡуйырға була, тип белдерә.
«Милошевичтың үлеме халыҡ-ара мөһим хөкөм эшен ахырына еткерергә ҡамасауланы. Был Сербиялағы сәйәси мөнәсәбәттәр эҙемтәһенә килтерәсәк», — тип билдәләй Черногория Социалистик халыҡ партияһының матбуғат вәкиле Миомир Воинович. Черногория Демократик Серб партияһы рәйесе Ранко Кадич Милошевичтың үлеме донъяға Югославияның тарҡалыуының икенсе яғын ишетмәү мөмкинлеге бирә, тип баһалай.
Ерләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыназаға Революция музейы зданиеһы янына Белградтың 80 мең халҡы килә[15]. Сербияның яңы президенты Борис Тадич үҙенең рәсми белдереүендә Милошевичты хөкүмәт хөрмәте күрһәтеп ерләүҙән баш тартыуын белдерә. [16]. Шуға күрә хушлашыу шәхси тәртиптә үтә. Слободан Милошевич 2006 йылдың 18 мартында Белградтан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 80 саҡрымда ятҡан тыуған ҡалаһы Пожаревацта, тәүге тапҡыр буласаҡ ҡатынын үпкән ҡарт имән төбөндә ерләнә[17]. Ерләү сараһында 50 мең серб ҡатнаша. Шулай уҡ Рәсәйҙең Коммунистар партияһы лидеры Геннадий Зюганов һәм ул ваҡыттағы Дәүләт Думаһының вице-спикеры Сергей Бабурин да була. [18].
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡатыны — Мириана (Мира) Маркович, 1942 йылда тыуған. Сәйәсмән, 1994 йылда «Югославия һулдары» партияһына нигеҙ һала. Ғаилә дуҫтарының хәтерләүенсә, иренә ҙур йоғонто яһай, нәҡ ул иренең сәйәси карьера буйынса уңышҡа ирешеүендә ҙур роль уйнай. .
Атаһын ҡулға алғанда атыша һәм шуның өсөн 2002 йылда 8 айға иркенән мәхрүм ителә[21]
- Ағаһы — Борислав Милошевич, (1936—2013), 1998—2001 йылдарҙа Рәсәйҙә Югославия илсеһе, бизнесмен.
Мира Маркович Сербия территорияһын 2003 йылдың яҙында ташлап китә. Бәләкәй Милошевич 2000 йылдың көҙөндә. 2006 йылдың мартында Маркович менән бәләкәй Милошевич Рәсәйгә ҡасаҡ статусын ала[22] 2007 йылда Сербия Мира Марковичҡа һәм Югославия лидерының улы Марко Милошевичҡа, иҡтисади характерҙағы енәйәт һәм үлтереүҙә ғәйепләп, халыҡ-ара эҙләү иғлан итә[22] 2008 йылда Рәсәй Сербияға Марковичты һәм бәләкәй Милошевичты биреүҙән (экстрадициянан) баш тарта [23][24].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Milosevic buried in quiet ceremony in his hometown Би-би-си (инг.)
- ↑ Решения есть, нужна решимость
- ↑ Lenta.ru: В мире: Могилу Слободана Милошевича открывают для посещения
- ↑ Огонек: МИРА МАРКОВИЧ: МИЛОШЕВИЧА СДЕЛАЛА Я
- ↑ Slobodan Milošević (серб.). 2 июль 2015 тикшерелгән.
- ↑ 6,0 6,1 Митревска Я., Сельцер Д. Г. Дезинтеграционные процессы в СФРЮ и Социалистическая Республика Македония (1985—1991 гг.) // Вестник Тамбовского университета. Серия: Гуманитарные науки. — 2012. — № 2 (106). — С. 326
- ↑ В.Анисимов. Косовский узел — начало кризиса
- ↑ Слободан Милошевич: Югославия — первая жертва германского реваншизма// «Правда» № 35 (26989) от 20 февраля 1993 года.
- ↑ Непобеждённый. К 70-летию со дня рождения Слободана Милошевича. Б. С. Милошевич. Слободан Милошевич. Фрагменты политической биографии
- ↑ Dějiny Srbska. — Praha, 2004. — ISBN 80-7106-671-0
- ↑ Dizdarevic R. Od smrti Tita do smrti Jugoslavie.— Praha, 2002
- ↑ Тягуненко Л. В. Союзная республика Югославия на рубеже XXI века
- ↑ 13,0 13,1 Интервью М.Маркович
- ↑ 14,0 14,1 Врачи определят причину смерти Слодобана Милошевича (Слободан Милошевич)
- ↑ B92 — Vesti — Sahranjen Slobodan Milošević
- ↑ Сербия отказалась официально хоронить Милошевича
- ↑ Могилу Слободана Милошевича открывают для посещения
- ↑ На похороны Милошевича собрались 50 тысяч сербов
- ↑ Stevanovic, Vidosav. Milosevic: The People’s Tyrant. I.B. Tauris: London. 2004. p.195.
- ↑ LeBor, Adam. Milosevic: A Biography. Yale University Press. 2002. p.314.
- ↑ Lenta.ru: В мире: МВД Сербии выдало ордер на арест дочери Слободана Милошевича
- ↑ 22,0 22,1 Lenta.ru: Балканы: Россия предоставила убежище вдове и сыну Милошевича почти два года назад
- ↑ Lenta.ru: Балканы: В Сербии подписан запрос об экстрадиции семьи Милошевича из России
- ↑ Россия отказалась выдать Сербии семью Милошевича — Дарина Заруцкая, Татьяна Смольякова — «Трудный путь домой» — Российская Газета
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Slobodan Milošević (серб.). 2 июль 2015 тикшерелгән.
- Сайт памяти Слободана Милошевича — Главная страница
- Милошевич на сайте krugosvet.ru
- Защитная речь Слободана Милошевича на процессе в Гааге
- Выступления Слободана Милошевича
- Джон Лафлэнд. Профанация международного права
- Смерть Милошевича — Лента новостей
- Борислав Милошевич: «Слободан не доверял реформаторам, Горбачеву»
- 20 августа тыуғандар
- 1941 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Сербияла тыуғандар
- 11 мартта вафат булғандар
- 2006 йылда вафат булғандар
- Гаагала вафат булғандар
- Социалистар
- Сербия президенттары
- Югославия президенттары
- Белград университетын тамамлаусылар
- Һуғыштарҙа ҡатнашыусылар
- Хеҙмәт ордены кавалерҙары (ЮСФР)
- Төрмәлә үлеүселәр