text:
- Подробности
- Просмотров: 405
ҠОРҺАҒАЯҠЛЫЛАР, ҡусҡарҙа р (Gastropoda), моллюскыларҙың иң күп һанлы класы. Яҡынса 105 мең төрө билдәле, диңгеҙҙә, сөсө һыуҙа һәм ҡоро ерҙә таралған. БР‑ҙа яҡынса 40 төрө бар, башлыса битиния, быуа ҡусҡары, күләүексә, лайлалы ҡусҡар, тәгәрмәс-ҡусҡар. Тәне асимметриялы, 1—40 мм оҙонлоҡта, кәүҙәнән (аяғы һәм эске ағзалар ҡабы бар) һәм ҡабырсаҡ эсенә һурылып инеүсе баштан тора. Башында ауыҙ уйымы, 1—2 пар һәрмәүес һәм күҙ урынлашҡан. Эске ағзалар ҡабы спиралгә төрөлгән, мантия һәм ҡабырсаҡ м‑н ҡапланған. Ҡабырсағы төрлө формала, ҡайһы берҙәрендә редукцияға бирелгән (лайлалы ҡусҡар). Мантия арт юл, бүлеп сығарыу һәм енси тишектәр асылған мантия ҡыуышлығын һаҡлай. Нервы системаһы диффуз-төйөнлө типта. Һыу Ҡ. тын алыу ағзалары — айғолаҡтар (1 йәки 2), ер һәм күп кенә сөсө һыу Ҡ. — үпкә (үҙгәргән мантия). Ҡ. араһында айырым енесле төрҙәр (битиния, лужанка) һәм гермафродиттар (быуа ҡусҡары, тәгәрмәс-ҡусҡар) бар; аталаныуы эстә була. Ҡ. үҫемлек, бәшмәктәрҙең емешлек тәндәре, лишайниктар м‑н, ҡайһы берҙәре (тәгәрмәс- ҡусҡар) детрит (ҡара: Детритофагтар) һәм хайуан емтектәренең туҡымалары м‑н туҡлана. Башҡортостанда быуала, йылғала, күлдә, һирәгерәк күләүектә һәм ерҙә тереклек итә. Күпселек Ҡ. ирекле йәшәй; быуа ҡусҡарҙары, лужанкалар һ.б. — хайуан һәм кеше паразиттарының аралыҡ хужалары. Күп төрө балыҡтар, ҡоштар, имеҙеүселәр өсөн аҙыҡ булып хеҙмәт итә, ҡайһы берҙәре (селтәрле лайлалы ҡусҡар) — ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары.
Р.Ф.Биккенин
Тәрж. Г.А.Миһранова


c: text/html

text:
Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге
Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге (рус. «Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона» (ЭСБЕ) — Рәсәй империяһында урыҫ телендә нәшер ителгән универсаль энциклопедия.
1890—1907 йылдарҙа Петербургта Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон акционер нәшриәт йәмғиәте тарафынан нәшер ителгән. Баҫма ике вариантта нәшер ителә: 41 төп том һәм 2 өҫтәмә том (тираждың бәләкәй өлөшө) һәм 82 төп том һәм 4 ярым том. 49-сы һәм 50-се ярым томдарҙа нумерация китаптың төбөнә ҡуйылған һәм титуль битенә XXV, XXVа баҫылған.
Беренсе 8 том И. Е. Андреевский редакцияһында нәшер ителә, ҡалғандары К. К. Арсеньев һәм Ф. Ф. Петрушевский редакцияһында. Энциклопедияла 121 240 мәҡәлә, 7800 иллюстрация и 235 карта бар.
1899—1902 йылдарҙа «Брокгауз һәм Ефрондың кесе энциклопедияһы» «Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона» (МЭСБЕ) (3 томда) нәшер ителә; 1907—1909 йылдарҙа 4 томда икенсе баҫмаһы сыға.
1911—1916 йылдаҙа «Яңы энциклопедик һүҙлек» («Новый энциклопедический словарь» (НЭС)) (48 томдың 29 томы, һуңғы мәҡәлә — «Отто»). Рәсәй милли китапханаһында (Российская национальная библиотека|РНБ) төҙәтелгән 30-сы том һәм тулы булмаған 31-се том һаклана.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кауфман И. М. Русские энциклопедии. Вып. 1. Общие энциклопедии. — М., 1960. — 103 с. (рус.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Бынан алты-һигеҙ йыл элек ҡаҙы тураһында “Башҡортостан” гәзитендә яҙғайным инде. Доға ҡабатлағандан иҫкермәй, тигән шикелле, уға тағы туҡталмаҡсымын. Бигерәк тә йәш быуын өсөн был бик кәрәк, юғиһә баштары төрлө ерҙән йыйылған мәғлүмәт менән тулыуы бар.
Бынан алты-һигеҙ йыл элек ҡаҙы тураһында “Башҡортостан” гәзитендә яҙғайным инде. Доға ҡабатлағандан иҫкермәй, тигән шикелле, уға тағы туҡталмаҡсымын. Бигерәк тә йәш быуын өсөн был бик кәрәк, юғиһә баштары төрлө ерҙән йыйылған мәғлүмәт менән тулыуы бар.
Бал ҡорттары үҫемлектәрҙән татлы һут һәм сәскә һеркәһе йыя. Уны аҙыҡҡа — балға һәм һитәгә — әүерелдерәләр. Ҡорттарға йәшәү, эшләү һәм үрсеү өсөн, башҡа бөжәктәр һәм хайуандар кеүек, аҙыҡ талап ителә. Һитә аҡһымдарҙы, майҙарҙы, углеводтарҙы үҙ эсенә ала. Быларҙан тыш, бал ҡорттарына күп булмаған миҡдарҙа минераль матдәләр (тоҙҙар), витаминдар кәрәк.
Аҡһым айырым матдәгә — азотҡа бай, ул инә ҡорт һөтө составына инә. Углеводтар, майҙар, минераль матдәләр, витаминдар ҡорттарға энергияның төп сығанағы булып хеҙмәт итә, ә ҡорттарҙың бөтөн эшмәкәрлеге ошо энергия арҡаһында башҡарыла. Умартаға ҡорттар, татлы һуттан, һеркәнән тыш, һыу ҙа килтерә.
Татлы һут — углеводлы аҙыҡ, шәкәрҙән (сахароза, глюкоза, фруктоза), һыуҙан, бер аҙ күләмдә аҡһымдан, минераль тоҙҙарҙан ғибәрәт.
Иҫкергән кәрәҙҙәр
Яҙғы-йәйге осорҙа ояла яҡынса алты быуын йәш ҡорт тәрбиәләп сығарыла. Һәр сығарылыштан һуң күҙәнәктәрҙең төбөндә бер аҙ ҡорт тиҙәге, ә стеналарҙа ҡарышлауыҡтар ятҡан һауыт ҡабыҡтары тороп ҡала. Ҡорттар уларҙы таҙартып ала, әммә күҙәнәктәрҙән ҡорттарҙың бихисап быуыны сығыуы арҡаһында кәрәҙ һорғолт һәм көңгөрт төҫ ала. Яҙын инә ҡорт йомортҡаларын һорғолт кәрәҙҙәргә ихласыраҡ һала, ләкин тоҡом уларҙа бәләкәй булып үҫешә һәм йәшәп китеү һәләтлеге аҙыраҡ була. Көңгөрт кәрәҙҙәрҙә тиҙ арала балауыҙ көйәһе күбәләктәре, ҡарышлауыҡтары үрсеп китә. Көңгөрт кәрәҙҙәр зарарлы ауырыуҙар таралыуға булышлыҡ итә, ҡорттар ҙа йышыраҡ айырыусан була. Шуның өсөн кәрәҙҙәрҙе ояла ике йыл торғандан һуң, йәғни ҡорттарҙың 10–12 быуыны үҫеп сыҡҡас (иң оҙағы — өсөнсө йылға), алыштырырға кәрәк. Иҫкеләрен башҡаса тотонмайҙар, балауыҙға иретеп алалар.
Бал ҡорто ғаиләһенең көнитмеше балауыҙ кәрәҙенән ҡорттар тарафынан оя яһауҙан башлана, һәм бөтә ғүмере шуның менән тығыҙ бәйләнгән. Бал ҡортоноң балауыҙы уның эсендә урынлашҡан айырым биҙҙәр тарафынан бүлеп сығарыла.
Балауыҙ — ҡорт биҙҙәре бүлеп сығарған матдә — уларға төҙөлөш материалы булып хеҙмәт итә. Кәрәҙ төҙөү өсөн кәрәкле балауыҙҙы башлыса 12–18 көнлөк йәштәре бүлә, биҙҙәрҙең ныҡ үҫеше ҡорттоң шул ваҡытына тура килә. Яҙын һәм йәйен мул итеп туҡланған саҡта ҡорттарҙың эсендәге быуынсалар араһында аҫта балауыҙ бүлеүсе һигеҙ биҙ үҫешә. Балауыҙ биш мөйөшлө йоҡа ғына пластинкалар рәүешле итеп бүленә.
Тәбиғи шарттарҙа бал ҡорттары ағас ҡыуыштарында, ҡая тишектәрендә, башҡа тыштан ҡурҡынысһыҙ урындарҙа йәшәй. Уларҙың ояһы вертикаль урынлашҡан бер нисә балауыҙ кәрәҙенән тора, ғәҙәттә бер-береһенән 12 мм аралыҡ менән сикләшә, ағас ҡыуышында йәки ҡая эсендә булһа, өҫ яҡтан яҡшылап нығытып ҡуйыла. Ҡырмыҫҡаларҙан, иңкештәрҙән, һағыҙаҡтарҙан айырмалы, вертикаль кәрәҙҙәрҙе тәбиғи материалдан, шулай уҡ кәрәҙле рам уртаһынан горизонталь урынлашҡан ике рәтле күҙәнәктәрҙән төҙөү бал ҡорттарына ғына хас.
Оя — бал ҡорттары торлағындағы бушлыҡ, улар үҙҙәре умартала балауыҙҙан ҡороп бал ҡорто ғаиләһен урынлаштыра торған урын ул.
Бал ҡорто бөжәктәр класына инә, ләкин ул үҙенең төҙөлөшө буйынса башҡа бөжәктәрҙән айырылып тора. Уның тәне өс өлөшкә — башҡа, түшкә һәм ҡорһаҡ өлөштәренә — бүленә, был ағзалар бер-береһе менән һығылмалы итеп тоташҡан.
Бал ҡортоноң башында биш күҙ урынлашҡан: икәүһе ҡатмарлы һәм өсәүһе ябай. Ябай күҙҙәре ярҙамында ул яҡын (1-2 см) аралыҡтағы әйберҙәрҙе танып белә, умартала, сәскәләрҙә эш иткәндә йүнәлеш ала, тип иҫәпләйҙәр. Улар таң атыуы, ҡараңғы төшөүе тураһында сигнал бирә. Ҡатмарлы күҙҙәре менән бал ҡорто алыҫта урынлашҡан әйберҙәрҙе айырып таный. Ябай күҙҙәр ҡатмарлы күҙҙәрҙең үҙ эшен камилыраҡ үтәүенә булышлыҡ итә. Ҡорттарға төҫлө күреү хас, улар аҡ, зәңгәр, күкһел йәшел, миләүшә төҫ, ҡарағусҡыл ҡыҙыл, һары төҫтәрҙе яҡшы айыра, шулай уҡ ҡояштың кеше күҙенә күренмәй торған ультрафиолет нурҙарын тоя.
Был ҡорттарҙы һоро йәки әре ҡорттар тип йөрөтәләр. Кәрәҙ күҙәнәктәрендә 24 көндә үҫеп сыға улар. Оҙонлоғо уртаса 15 – 17 мм, ә ауырлығы 200-220 мг самаһы була.
Әре ҡорттар йәйгеһен, ҡорт айырған осорҙа, бер генә эш башҡара — инә ҡорттарҙы аталандыра, умарта эсендә ғаиләлә башҡа бер ниндәй ҙә эш башҡармай. Бал күпләп килһә, эшсе ҡорттар ата ҡорттарға иғтибар итмәй, улар йәй буйы бал ашап тик ята.
Тәбиғәттән бал килеү кәмеһә, эшсе ҡорттар уларҙы умартанан ҡыуа башлай. Бигерәк тә бал һуты йыйыу тамамланһа, эшсе ҡорттар уларҙы аяуһыҙ “туҡмай”, ҡанаттарын өҙгөләп, аяҡтарын ҡырҡып, кәүҙәләрен йәрәхәтләндереп, умартанан сығарып ташлай. Был күренеште йәй аҙағында, көҙ көндәрендә күҙәтергә мөмкин. Ундай әрәмтамаҡтарҙы ҡышҡылыҡҡа ҡалдырыу һис тә кәрәкмәй.
Инәһеҙ ҡорт көсһөҙ булыр.
Халыҡ мәҡәле
Малдарҙы ҡышлатып сығарыр өсөн кеше йәй буйына аҙыҡ запасы — бесән, һалам, сенаж, силосты күпләп әҙерләһә, бал йыйыусы ҡорттар иһә ҡышҡылыҡҡа сәскә һуты һәм һеркә йыя. Шундай өҫтөнлөгө булғанға ла күптәрҙең бал ҡорто күсе тоторға теләге ҙур, ләкин был хәл ҡорттар үҙ көндәрен үҙҙәре күрергә тейеш тигәнде аңлатмай.
Умарта ҡоро, йылы, яҡшы елләтелерлек, яуым-төшөмдән һәм тышҡы температураның киҫкен үҙгәреүенән бал ҡорттарын ышаныслы һаҡларлыҡ һәм ҡышҡы осорҙа уларҙың һәләк булмауын тәьмин итерлек булырға тейеш.
Бал ҡорттарының биологик үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып, бөтә типтағы умарталарҙың эске ояларының мотлаҡ тип иҫәпләнгән ҙурлығы (үлсәме) булырға тейеш:
— ике оя кәрәҙе араһындағы аралыҡ — 37 мм;
— йәнәш кәрәҙҙәр араһындағы буш урындар, бал ҡорттары өсөн йөрөү юлы ҙурлығы — 12 мм (был ике бал ҡорто бейеклеге);
— рамдарҙың ҡабырғалағыһының планкалары, умартаның ситтәре (стенаһы) араһындағы аралыҡ — 7,5 мм;
Ҡырмыҫҡалы районы.”
Беҙҙең илдә егерменән ашыу төр ҡаҙ үҫтерәләр. Улар араһында бигерәк тә холмогор, кубан, горький, ҡытай, рейн, итальян тоҡомлолары киң таралған. Халыҡ селекцияһы алымы менән сығарылған был ҡаҙҙар итенең тәме, йомортҡаларының сифаты, уларҙы күп һалыуҙары менән айырылып тора.


text:
Һиндостан
Һиндостан (деванагари яҙмаһында: भारत Bhārat), рәсми атамаһы Һиндостан Республикаһы (Bhārata Gaṇarājya), Көньяҡ Азиялағы дәүләт. Майҙаны буйынса донъяла етенсе, халыҡ һаны буйынса икенсе ил, шулай уҡ ул либераль демократия дәүләттәре араһында иң ҙуры. Һиндостандың диңгеҙ ярҙары ете мең саҡрымдан күберәк. Һиндостан көнбайышта Пакистан менән, төньяҡ-көнсығышта Ҡытай, Непал һәм Бутан менән, көнсығышта Бангладеш һәм Мьянма менән сиктәш.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Веды дәүере (беҙҙен эраға тиклем XIV—VI быуаттар)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Арий тамырлы ырыуҙар халҡы менән һуғыша -?.
4 каста төҙөлә (варна) — брахмандар (дин хеҙмәтселәр); кшатрии (етәкселәр, һуғышсылар, яугирҙар); вайшьи (ер эшкәртеүселәр, һатыусылар); шудры (хеҙмәтселәр, ябай эшселәр)).
Хоҡуҡ сығанағы — Изге Ведалар — «Ригведа» (гимндар йыйылмағы); Атхарваведа" (өшкөрөү доғалар йыйылмаһы); упанишады (дин-фәлсәфә трактаттар).
Буддизм тыуыу. Сидхартха Гаутама (Шакья Муни) (беҙҙен эраға тиклем 563—483)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Индуизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Индуизм — яңыртылған Буддизм. Индуизм власҡа оппозицияла булманы. Дәүләт идеалы — «Артхашастра» трактатта яҙыла .
Халҡы һәм теле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һиндостан Ҡытайҙан ҡала иң күп кеше йәшәгән дәүләт. Халҡының ҙур өлөшө ауылда көн итә. Ҡатын-ҡыҙға ҡарағанда ир-ат күберәк. Был иртә никахтарға (ҡыҙҙарҙы 15 — 17 йәштә үк кейәүгә бирәләр) һәм күп балалар тыуыуына (табыуына) бәйле ҡатын-ҡыҙ араһында үлем кимәленең юғары булыуы менән аңлатыла.
Майҙаны, халҡының һаны буйынса тәүге урындарҙа торһа ла, һиндтарҙың күбеһе ярлылыҡтан интегә һәм белемһеҙ. Хәҙерге көндә былар иң киҫкен мәсьәләләрҙән һанала. Белемле кешеләргә кемдәр инә, тиһегеҙме? Кем тексты уҡый һәм бер нисә һөйләмде аңлайышлы итеп яҙа белә — шулар.
Һиндостан — күп милләтле ил. Унда йәшәгән халыҡтар бер-береһенән тышҡы йөҙө, теле һәм ғөрөф-ғәҙәттәре менән дә айырыла. Һиндттарҙың 70 проценттан ашыуы һинд-арий телдәре төркөмөнә ингәнгә күрә, бында күпселек кеше һинд телендә аралаша. Уға дәүләт статусы ла бирелгән. Ярҙамсы рәсми тел булған инглиз теле башлыса эшҡыуарлыҡта һәм хакимиәттә киң ҡулланыла. Шулай уҡ мәғариф өлкәһендә, айырыуса урта һәм юғары белем биреүҙә ҙур урын алып тора.
Дөйөм алғанда, ил конституцияһында халҡының күпселек өлөшө һөйләшкән 21 рәсми тел билдәләнгән.
Мәғариф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һиндостанда мәктәп тормошо бик иртә башлана. 3 йәш ярымда уҡ бала форма кейеп, сумка аҫып, әсәһе менән тәүге дәрескә килә. Унда беҙҙәге кеүек балалар баҡсаһы юҡ. Бер мәктәп ҡыйығы аҫтында кескәйҙәр ҙә, бәләкәй һәм өлкән төркөм уҡыусылары ла белем ала. Иң бәләкәстәр 2-4 сәғәт уҡый: инглиз алфавитын, иҫәп-хисапты һәм яҙырға өйрәнәләр, шиғыр ятлайҙар.
Беренсе синыфҡа 6-7 йәштә баралар. Мәктәпкә йөрөүселәрҙең күптәре был ваҡытта инде уҡый белә. Һинд балаһы X синыф белемле булырға тейеш. XI һәм XII синыфтарҙы йә мәктәптә, йә колледжда тамамлай ала. Колледжда тәүге ике йылда дөйөм фәндәрҙе өйрәнәләр, шунан ғына йәштәр белгеслеген билдәләй ала.
Һәр мәктәптең — үҙ формаһы: уға күлдәк, юбка, жакет һәм салбар ғына түгел, шулай уҡ ойоҡ, галстук, ботинка ла инә. Иң бәләкәйҙәр мотлаҡ исеме һәм йәшәгән адресы яҙылған бейджик йөрөтә. Бындай һаҡлыҡ сараһы күреү уҡыусы мәктәп ихатаһынан сығып тайғанда йә ул аҙашҡанда табыуҙа ныҡ ярҙам итә.
Шулай уҡ үҙен ихтирам иткән һәр белем усағының үҙ транспорты бар — билдәле бер хаҡҡа уҡыусы уның менән файҙалана ала. Автобустар ҙурлығы, сыҡҡан йылы буйынса айырылырға мөмкин, әммә мотлаҡ һары төҫтә булырға тейеш. Уларҙы шулай ҡала маршруттарындағы ҡыҙыл автобустарҙан айырырға була.
Мәктәптә ниндәй дәреслектәр өйрәнәләрме? Рәсәйҙәге уҡыусылар кеүек тарихты, географияны, хоҡуҡ нигеҙҙәрен, химияны, физиканы, биологияны, математиканы һәм информатиканы. Шулай уҡ инглиз, һинд һәм шул штаттың урындағы теле, рәсем инә уҡытыу программаһына. Әҙәбиәтте айырым дәреслек булараҡ түгел, ә инглиз телен өйрәнгәндә генә үтәләр. Беҙҙәге кеүек физкультура ла дәрестәр теҙмәһендә юҡ, ләкин «быуындарҙы яҙып алырға», форманы спорт кейеменә алыштырып, йүгереү, күнекмәләр яһау, яратҡан крикет уйынын уйнау өсөн махсус ваҡыт бүленә. Сәйер тойолһа ла, хеҙмәт дәресе лә ҡаралмаған. Был да һинд йәмғиәтенең үҙенсәлеге: касталарға бүлеп ҡарау әллә ҡасан ҡанун менән тыйылһа ла, әле булһа күптәр ҡулына эш ҡоралы алыуҙы дәрәжәһен кәмһетеү тип ҡарай.
Өйгә эштәрҙе башҡарыу өсөн ата-әсә репетитор яллай. Берҙән, балаға үҙаллы эшләргә ауыр, икенсенән, тел ҡаршылығы арҡаһында уға ғаилә лә ярҙам итә алмайҙар. Мәктәптә бит күберәк инглиз телендә уҡыталар, ә өйҙәгеләр башҡа телдәрҙә һөйләшә. Уҡыусының белемен баһалау иһә беҙҙекенән айырыла. Телдән яуаптарға билдә ҡуйылмай, бер уҡытыусы 60 — 70 баланан нисек һорап өлгөрһөн инде. Иң абруйлы мәктәптәрҙә лә һәр синыфта шунсама уҡыусы булыуы ғәҙәти хәл һанала. Шуға күрә һәр теманан һуң үткәрелгән яҙма контроль эштәргә генә билдә ҡуйыла. Семестр аҙағында имтихандар ҙа тапшыралар. Шуныһы ла ҡыҙыҡ: иң юғары балл йыйған сығарылыш синыфы уҡыусыларының портреттарын махсус реклама таҡталарына, метро туҡталыштарына, шулай уҡ ҡала транспортына эләләр[1].
Илдең бөгөнгө тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйләнештәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һиндостандың республика тышҡы сауҙа тауар әйләнешендәге өлөшө 3 процент (етенсе урын) тәшкил итә. 2014 йылдың 11 айында сауҙа итеү күләме 397,6 миллион доллар тәшкил итте, шуның менән бергә ошо сумманың 95 проценттан ашыуы экспортҡа тура килә. Башҡортостандан Һиндостанға ебәрелгән төп тауарҙар иҫәбендә машиналар һәм ҡорамалдар, шул иҫәптән авиация двигателдәре һәм уларҙың өлөштәре, химия һәм металлургия сәнәғәте продукцияһы бар. Республикаға машиналар төҙөү продукцияһы, органик булмаған химия продукттары, металл изделиелары һәм фармацевтика продукттары индерелә. Башҡортостан биләмәһендә Һиндостан капиталы ҡатнашлығында 10 берлектәге предприятие эшләй.
- Советтар Союзы осоронда илебеҙҙең һәр республикаһы, крайы һәм өлкәһендә «Совет — һинд дуҫлығы» Бөтөн союз ирекле йәмғиәтенең бүлексәләре эшләп килә. Ул 1973 йылда Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә лә ойошторола. Был йәмғиәткә айырым шәхестәр менән бер рәттән төрлө предприятие, ойошма һәм учреждениелар ҙа коллектив ағза булып инә. 1973—1985 йылдарҙа "Совет — һинд дуҫлығы йәмғиәте"нең Башҡортостан бүлексәһе рәйесе вазифаһын күренекле тарихсы-ғалим һәм йәмәғәт эшмәкәре Рәил Кузеев (1929—2005) башҡара.
- СССР тарҡалғандан һуң, Рәсәй территорияһында барлығы ете филиал тороп ҡала, уларҙың алтыһы Һиндостандың Рәсәйҙәге илселеге тарафынан финанслана. Тик беҙҙең республикала ғына ул, «Башҡортостан — Һиндостан» дуҫлыҡ һәм мәҙәни бәйләнештәр йәмғиәте тип үҙгәртелеп, үҙ аллы эшләүен дауам итә. Уның президенты — академик Әсғәт Ғәлимйән улы Ғүмәров.
- 2015 йылдың 1-3 февралендә Өфөлә Һиндостандың Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Пунди Шринивасан Рагхаван етәкселегендәге Һиндостан Республикаһы делегацияһы булып китте. Илсе Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов менән осрашты. Һөйләшеү барышында яҡтар сәнәғәт һәм сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлек йүнәлештәрен тикшерҙе. 2015 йылдың июлендә Өфөлә үтәсәк ШОС һәм БРИКС саммиттары Башҡортостан менән Һиндостан араһындағы партнерлыҡ мөнәсәбәттәрен нығытыуға булышлыҡ итәсәк тип билдәләнде. Пунди Шринивасан Рагхаван иҡтисади хеҙмәттәшлекте ил кимәлендә генә түгел, төбәктәргә ҡағылышлы ла киңәйтергә кәрәк, тине. — Башҡортостан Республикаһының Һиндостандағы Харьяна штаты менән туғандарса мөнәсәбәт ойошотороға теләүен беләм. Беҙ ошо бәйләнештәрҙе булдырыу һәм нығытыу өсөн барыһын да эшләйәсәкбеҙ, — тип айырып әйтте илсе.
- Ике республика араһында хеҙмәттәшлек итеү сиктәрендә Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры XXVIII «Сурадж Кунд Мела» халыҡ-ара фестивалендә ҡатнашты. Халыҡ кәсептәре һәм фольклоры фестивале 2015 йылдың 1 февралдән 15-нә тиклем Дели ҡалаһында үтте. Гастролдәрҙә 14 артист һәм 30-ҙан ашыу ҡурсаҡ ҡатнашты. Ике аҙна дауамында өфөләр тамашасыларҙы «Һинд легендаһы», «Панчатантра» һәм «Урал батыр» спектаклдәре менән ҡыуандырҙы.
- Төбәктә Һиндостан менән хеҙмәттәшлекте һәм сауҙа әйләнешен үҫтерергә ниәтләйҙәр. Башҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығы Нью-Дели ҡалаһында үткән Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумының күсмә сессияһында төбәктең инвестиция ҡеүәте менән таныштырҙы, хеҙмәттәшлектең перспективалы йүнәлештәрен билдәләне. Был — фармацевтика, һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә нанотехнологиялар, күн тауарҙар етештереү, мәғлүмәт технологиялары. 2015 йылдың туғыҙ айында Һиндостан менән Башҡортостан араһындағы тауар әйләнеше 194 миллион долларҙан ашыу тәшкил иткән. Быйыл был күрһәткесте арттырыу планлаштырыла[2].
-
-
-
-
Ладакхтағы тауҙар
-
-
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Йәншишмә. 12.09.2014
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 1 февраль (Тикшерелгән 2 февраль 2016)
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кузеев Раил Гумерович;
- СОТРУДНИЧЕСТВО Башкортостан — Индия Дружеские связи прошли проверку временем;
- Марат Назиров. ОБИ — Общество Башкортостан — Индия;
- II Всероссийский СЕМИНАР индийского танца. Уфа;
- Башҡортостанға Һиндостандың Рәсәйҙәге дипломатик миссия башлығы килә;
- Рөстәм Хәмитов Һиндостандың Рәсәйҙәге илсеһе Пунди Шринивасан Рагхаван менән осрашты.
- Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры Һиндостандағы халыҡ-ара фестивалдә өс спектакль күрһәтте.


text:
Рөстәм Хәмитов Баҡый һөт-тауар фермаһының реконструкцияһын баһаланы Фото: БР Президентының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов Баҡый һөт-тауар фермаһының реконструкцияһын баһаланы
Рөстәм Хәмитов Баҡый һөт-тауар фермаһының реконструкцияһын баһаланы Фото: БР Президентының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2014 йыл, 20 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов Стәрлебаш районына эш сәфәре барышында «500 ферма» республика маҡсатлы программаһында ҡатнашыусы, «Правда» агрофирмаһы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең Баҡый һөт-тауар фермаһында булды, тип хәбәр итә Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте.
Ауыл хужалығы предприятиеһы етәксеһе Эдуард Аветисян ошо программа ярҙамында һөт блогы һәм йәйге лагерҙың төҙөкләндерелеүен, һөт һауыу буйынса яңы заманса ҡорамал ҡуйылыуын һөйләне. Быйыл ике быҙау аҙбарында капиталь ремонт эшләнгән, 180 башлыҡ һыйыр һарайы өсөн бина төҙөлә башланған. Малсылыҡ бинаһы 2014 йылдың аҙағына тиклем сафҡа индерелергә тейеш.
2015 йылда оҡшаш проект буйынса 180 баш һыйыр өсөн тағы ла бер аҙбар һалыу планлаштырылған, шулай уҡ йәшелсә культуралары үҫтереү өсөн ябыҡ теплица төҙөү.
Рөстәм Хәмитов башҡарылған эште юғары баһаланы һәм хөкүмәт кимәлендә проектҡа булышлыҡ итергә вәғәҙәләне.


text:
Гүзәл Шаһиева Башҡортостандың мәғариф министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде Фото: БР Мәғариф министрлығы
Гүзәл Шаһиева Башҡортостандың мәғариф министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде
Гүзәл Шаһиева Башҡортостандың мәғариф министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде Фото: БР Мәғариф министрлығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостан Хөкүмәтенең ҡарары менән Гүзәл Шаһиева республиканың мәғариф министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде. «Башланғыс класс уҡытыусыһы», «Тарих уҡытыусыһы» һөнәрҙәре буйынса Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1991 йылда Ишембай районының Әрмәт урта мәктәбендә тәрбиәсе булып башлай, һуңынан Ишембайҙа 2-се Башҡорт республика гимназия-интернатында эшләй.
1994-2010 йылдарҙа – Ишембай районы Һайран урта мәктәбенең тарих уҡытыусыһы, директор урынбаҫары, директоры.
2010-2017 йылдарҙа – Ишембай районы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр һәм кадрҙар сәйәсәте буйынса урынбаҫары.


text:
Башҡортостан Хөкүмәте менән Урал аръяғында бәләкәй бизнесты үҫтереү Программаһы бүлеге раҫланды
Башҡортостан Хөкүмәтенең 25 августағы ҡарары менән 2011 йылда Урал аръяғында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙең ярҙамсы программаһы раҫланды.
Төбәктә бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм уны социаль интеграциялау өсөн уңайлы шарттар булдырыу Программа бүлегенең төп маҡсаттары итеп билдәләнде.
Бының өсөн эшҡыуарҙарҙың мәшғүллеге һәм үҙ-үҙен ойоштороу, иҡтисади һәм юридик яҡтан мәғлүмәтлелеген күтәреү, бәләкәй һәм урта бизнес субъекттарына консультациялар биреү һәм уҡытыу мәсьәләләре хәл ителә.
Ярҙамсы программа менән муниципаль программаларға ярҙам итеү ҡаралған. Федераль һәм республика бюджетынан бүленгән 42,4 миллион һум аҡса киләһе ике маҡсатта ҡулланыласаҡ: бизнесты башлау — «старт-ап» һәм лизинг түләүҙәренең бер өлөшөн субсидиялаштырыу.
Бәләкәй бизнес өсөн кредиттар алыу мөмкинлеген Сибайҙа һәм Асҡарҙа булған «Башҡортостан Республикаһы микрофинанслау үҙәге» коммерцияға ҡарамаған автономиялы ойошмаһының офистары тәьмин итә. Бында эшҡыуарҙар бушлай консультация алыу һәм Өфөгә килеп тормайынса микрофинанслауға ғариза биреү мөмкинлегенә эйә.
Ярҙамсы программаны тормошҡа ашырыу сиктәрендә сентябрҙә Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты үҙ эшеңде булдырыу, һалым һәм дәүләт ярҙамы мәсьәләләре буйынса уҡыу семинары үткәрәсәк.
Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты шулай уҡ Программа бүлеген ғәмәлгә ашырыу сиктәрендә октябрҙә яңы эш башлаған эшҡыуарҙар өсөн бушлай ҡыҫҡа ваҡытлы уҡыу курстарын ойоштормаҡсы, тип хәбәр иттеләр республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 271
МАЛЫШЕВ Юрий Михайлович (11.4.1931, Төньяҡ Кавказ крайы Яңы Щербинов станицаһы — 7.3. 2015, Өфө), иҡтисадсы. Иҡт. ф. д‑ры (1970), проф. (1972). РСФСР‑ҙың (1981), БАССР‑ҙың (1977) атҡ. фән эшмәкәре. Һарытау иҡт. ин‑тын тамамлаған (1953). 1957 й. алып СССР ФА БФ‑та эшләй (1962 й. башлап өлкән ғилми хеҙм‑р). 1963 й. алып ӨДНТУ‑ла уҡыта: 1973—86 йй. уҡыу‑уҡытыу эштәре б‑са проректор, 1972 й. һәм 1986—2005 йй. нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте пр‑тиеларында иҡт. һәм идара итеү каф. мөдире. Фәнни тикшеренеүҙәре нефть эшкәртеү пр‑тиеларының етештереү‑хужалыҡ эшмәкәрлеген планлаштырыуға иҡт.‑матем. алымдар уйлап табыу һәм индереүгә, етештереүҙең техник яҡтан камиллашыуына инвестицияларҙың иҡт. һөҙөмтәлелеген баһалауға, продукция сифаты м‑н идара итеүгә, хужалыҡ алып барыуҙың яңы алымдарына арналған. М. ҡатнашлығында нефть эшкәртеү пр‑тиеларының технологик структураһының камил булыуы дәрәжәһен баһалау методикаһы эшләнә. 200‑гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы. 1972—87 йй. СССР ФА‑ның төп фонд, капитал һалыу һәм яңы техниканың иҡт. һөҙөмтәлелеге проблемаһы б‑са ғилми советының Башҡортостан филиалы рәйесе. Дуҫлыҡ орд. м‑н бүләкләнгән (1998). Х е ҙ м.: Экономика потребления сернистых нефтей и нефтепродуктов. Уфа, 1963 (авторҙ.); Технология, экономика и автоматизация процессов переработки нефти и газа. М., 2005 (авторҙ.).
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев


text:
Башҡортостан аграрийҙары яҙғы баҫыу эштәренә тотондо Фото: БР Ауыл хужалығы министрлығы
Башҡортостан аграрийҙары яҙғы баҫыу эштәренә тотондо
Башҡортостан аграрийҙары яҙғы баҫыу эштәренә тотондо Фото: БР Ауыл хужалығы министрлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостанда яҙғы баҫыу эштәре башланды. Республиканың Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, бер нисә районда күп йыллыҡ үләндәрҙе һәм ужым культураларын өҫтәмә туҡландырыуға, шулай уҡ күп йыллыҡ үләндәрҙе тырматыуға тотондолар.
Көйөргәҙе һәм Мәләүез районы игенселәре баҫыуҙарҙа дым ҡаплай башланы. Эштәр өлөшләтә бара, техниканың күпләп сығыуына һөрөлгән ерҙәр әҙер түгел әле.
Төбәктең Ауыл хужалығы министрлығында билдәләүҙәренсә, Мәләүез районы аграрийҙары күп йыллыҡ үләндәрҙең биштән бер өлөшөн өҫтәмә туҡландырған да инде.
Бынан тыш, районда 800 гектар «күп йыллыҡ» тырматылған һәм 400 гектар ужым культуралары өҫтәмә туҡландырылған.
Мәләүездәр 100 гектар майҙанда дым ҡаплаған. Республикала беренселәрҙән булып «Матвеев» фермер хужалығында һөрөлгән ерҙе тырматырға сыҡҡандар.
http://www.bashinform.ru/news/1146510-agrarii-bashkirii-pristupili-k-vesenne-polevym-rabotam/


text:
Алма йыйыуҙың да рәте бар27-09-2013, 03:19 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Алмаларҙы ағастың аҫҡы ботаҡтарынан өҙә башлағыҙ. Артабан урталағыларына, аҙаҡ өҫтәгеләренә үрелегеҙ. Ошолай эшләгәндә, ергә аҙ ҡойолор. Тәлгәше менән алығыҙ, юҡһа насар һаҡлана. Ағас ботағын аҫҡа эйелдереп әйләндерергә, алманы тартып алырға ярамай. Улай иткәндә, емешле һабағын һындырырһығыҙ һәм был урында тиҙ арала ғына емеш күрмәҫһегеҙ.
Уны иртәнсәк, көн ҡоро торғанда йыйырға тырышығыҙ. Был ҡағиҙә айырыуса көҙгө һәм ҡышҡы сорттарҙы өҙөүгә ҡағыла. Ошолай иткәндә яҡшыраҡ һаҡлана.
Эшкәртеү, ҡайҙалыр алып барыу йәки оҙаҡ һаҡлау талап ителгән йәйге сорттарҙы бешеп етер-етмәҫтән йыялар. Иртә өлгөрә торған сортлылары ике-өс көн эсендә ҡыҙара, шуға күрә уларҙы һайлап ҡына өҙөргә кәрәк. Ҡағиҙә булараҡ, ағастың көньяғындағы йәки өҫтәге емештәре тиҙерәк бешә. Һуң өлгөрә торғандарына тейергә ашыҡмаҫҡа кәрәк, әммә ҡойола башлағанын көтөргә ярамай. Уңышты ни тиклем һуңыраҡ йыйһағыҙ, сифаты шул ҡәҙәр яҡшыраҡ булыр. Әммә ҡаты һыуыҡтар башлағансы ҡалдырмағыҙ, юҡһа оҙаҡ һаҡлап булмаясаҡ.


text:
Сербтар
Сербтар (сер. СрбиСрби) — Сербия, Черногория, Босния һәм Герцеговина, Хорватия, Германия, Австрия һәм башҡа илдәрҙә йәшәүсе көньяҡ славян халҡы. Дөйөм һаны 12-13 млн кеше. Төп дине — православие. Теле — серб.
Этногенез[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Серб халҡының килеп сығышы турыһында бер нисә теория бар.
Сербтарҙы беренсе мәртәбә Плиний Старший телгә ала, шулай уҡ Клавдий Птолемей беҙҙең эраның 2-се быуатында үҙенең «География»һында Төньяҡ Кавказ һәм Түбәнге Волга буйында йәшәүсе сармат ҡәбиләһе тип яҙа. 4-се быуатта сармат сербттары башҡа славян ҡәбиләләре менән, һундар һәм аландар баҫымы аҫтында Үҙәк Европаға күсенә. Хәҙерге көнбайыш Германия һәм көнбайын Польша ерҙәрендә Аҡ Сербия өлкәһендә урынлашалар. Ҡайһы бер тикшереүселәр мәғлүмәте буйынса Эльба-Зале төбәгендә, башҡа мәғлүмәт буйынса Висла Һәм Одра йылғаларының өҫкө өлөшөндә, өсөнсөләр Эльба-Зале һәм Висла төбәгенең бөтә ерҙәрендә тип иҫәпләй. Сербтар урындағы славян халыҡтары менән ҡушыла. Саксонияла хәҙерге көнгә тиклем Сорбия районы бар (Лужица, Lusatia, Sorbian Łužica, German Lausitz).
Византия императоры Константин Багрянородный II яҙмаһы буйынса, сербтар (берҙәм славян халҡы булараҡ) 7-се быуатта, Ираклий I хакимлек иткән осорҙа, хеҙерге Сербия, Македония, Черногория, Дальмация, Босния һәм Герцеговина ерҙәрендә төпләнә.
Европаны ғосман илбаҫарҙары баҫып алғас, төрөктәр баҫымы аҫтында бөлгөнлөккә төшкән күпселек сербтар Сава һәм Дунай йылғалары буйына төньяҡҡа һәм көнсығышҡа күсенә, хәҙерге Воеводина, Славония, Трансильвания һәм Венгрия ерҙәре. Һуңыраҡ, XVII быуатта меңләгән сербтар Рәсәй империяһына юллана, уларға Новороссияла ерҙәр бирелә, был райондар Яңы Сербия һәм Славяносербия тип атала.
Таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сербтарҙың төп йәшәгән ареалы — Сербия, Черногория, Хорватия, Босния һәм Герцеговина. Шулай уҡ башҡа илдәрҙә лә күпләп йәшәйҙәр: Македония (Куманово, Скопье), Словения (Крайна Белу), Румыния (Банат), Венгрия (Печ, Сентендра, Сегед). Күпселек илдәрҙә серб диаспоралары бар, уларҙың иң билдәләләре Германияла, Австрияла, Швейцарияла, Франция, Рәсәй, Бразилия, Канада, АҠШ , Австралия. Яңы зеландия, Көньяҡ Африка, Аргентина, Боливия, Бразилия , Чили диаспоралаы ҙур түгел, әммә юҡҡа сыҡмайҙар, киреһенсә арта баралар.
Балкан ярымутрыуынан ситтә диаспораларҙа йәшәгән сербтар һаны билдәле түгел, 1-2 миллиондан 4 миллионға тиклем тип иҫәпләй Сербия Республикаһының диаспора министрлығы. Шуға күрә донъялағы сербтар һанын да билдәләп булмай. Яҡынса 9,5 — 12 миллион тип алына. 6.5 миллион серб Сербияның өстән ике өлөшөн тишкил итә. Хәрби конфликт алдынан 1.5 млн серб Босния һәм Герцеговинала, 600 мең Хорватияла, 200 мең Черногорияла йәшәгән. 1991 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәте буйынса Югославиның 36 % серб булған, йәғни 8.5 миллион кеше.
Ҡала халҡы Белградта (1.54 млн серб), Ново-садта (300 мең серб), Шиштә (250 мең серб), Баня-Лукала (220 мең.), Крагуевцта (175 мең.), Сараевола (130 мең) йәшәй. Югославия сиктәренән ситтә Венала сербтар күпләп йәшәй. Чикаго, Торонто сиктәрендә һәм Лос-Анжелес серб йәмғиәте булған мегаполис булараҡ билдәле, Истанбул һәм Париж шул иҫәптә.
- ↑ Official results of 2002 Serbia census
- ↑ (1996 UN census)
- ↑ 2006 figures (PDF)
- ↑ http://www.statistik.at/web_de/static/bevoelkerung_2001_nach_umgangssprache_staatsangehoerigkeit_und_geburtsland_022896.pdf
- ↑ United States — Selected Population Profile in the United States (Serbian (152))
- ↑ Multicultural Canada
- ↑ SCB(Statistics Sweden)
- ↑ 2001 Australia: 2006 Australian Bureau of Statistics: Ancestry by Birthplace of Parent(s) — Australia : 2006 Census (PDF)
- ↑ Ministère des Affaires étrangères: Présentation de la Communauté étatique de Serbie-et-Monténégro
- ↑ Statistiche demografiche ISTAT
- ↑ Statistični urad Republike Slovenije: 7. Prebivalstvo po narodni pripadnosti, Slovenija, popisi 1953, 1961, 1971, 1981, 1991 in 2002
- ↑ [1] (PDF)
- ↑ Agenţia Naţionala pentru Intreprinderi Mici si Mijlocii: Recensamânt România 2002
- ↑ Greece national statistical service: Statistics of Greece 2002
- ↑ Hungarian Central Statistical Office: Population by languages spoken with family members or friends, affinity with nationalities' cultural values and sex
- ↑ rs.one.un.org
- ↑ web.archive.org


text:
Бабич урамынан китеп бара инем!..28-11-2017, 00:09 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Әгәр ҙә инде Башҡорт автономияһының 100 йыллығы байрам ителгәнен иҫкә төшөргәндә, тәҡдим итәһе исемлек үҙенән-үҙе сығып тора түгелме? Өфөлә ниндәй генә скверҙар юҡ та ниндәй генә атамалар файҙаланылмай. Бер ҡараһаң, ҡай берҙәренең ошо ерлеккә, ошонда йәшәгән халыҡҡа бер ниндәй мөнәсәбәте лә юҡ һымаҡ, әммә һәр дәүерҙең һынланышы, идеология вәкилдәренең йөҙөн сағылдырып, баш ҡаланың төрлө күренекле объекттарына уларҙың исемдәре бирелгән.
Бынан берәй утыҙ йылдар самаһы элек тәү тапҡыр Ҡаҙағстанда булырға тура килгәйне. Шундағы урам исемдәренең минең бала аңыма бөтөнләй таныш булмаған кеше исемдәре менән аталыуына, бөтә ерҙә тик ҡаҙаҡса ғына яҙмалар эленеп тороуына хайран ҡалып йөрөгәйнем. Улар артта ҡалғанмы, әллә беҙме, тип уйлағанымды ла хәтерләйем. Хатта ҡаҙаҡтар күп нәмәне белеп бөтмәй икән, тип һығымта яһап ҡайтҡанымды ла иҫләйем. Ә бит был бер ниндәй ҙә артта ҡалыу ҙа, алда барыу ҙа булмаған, бары тик үҙ тарихыңа, үҙ халҡыңа, үҙ ереңә тоғролоҡ, үҙ илеңә тәрән һөйөү, үҙ телеңә мөҡәддәс тойғо сағылышы булған. Бөгөнгө күҙлектән ҡарағанда, улар беҙҙән күпкә алда барған булып сыға түгелме һуң? Ш. Бабич, Аҡмулла, Зәйнулла ишан кеүек арҙаҡлы башҡорттарҙан иман һабаҡтарын ғына түгел, донъяуи фәндәрҙе лә өйрәнгән бауырҙаштарыбыҙ хәҙер ана нисек тарихы, милли йөҙө, асылы менән бар донъяға үҙҙәрен таныта. Юҡҡа ғына 2016 йылда Ҡазанда үткән төрки шиғриәте фестивалендә ҡатнашҡан ҡаҙаҡ яҙыусылары: “Зәйнулла Рәсүлевтең яҡташтарын йөрәк менән сәләмләйбеҙ!”– тимәгән, күрәһең. Ҡаҙаҡ халҡы ысын мәғәнәһендә башҡорттарҙың бөйөктәренә бик рәхмәтле ул! Төрлө сараларҙа улар менән күрешкәндә был хаҡта йыш телгә алалар.
Урам исемдәренә әйләнеп ҡайтайыҡ. Өфө ҡалаһының рәсми сайтында http://ufacity.info/press/news/245053.html Калинин районына ҡараған Федоровка һәм Самохваловка ауылдарында яңы урамдарға исем эҙләйҙәр, тигән мәғлүмәт тә баҫылды. Тәҡдимдәр 20 февралгә тиклем ҡабул ителә. Әүҙемерәк булайыҡ, әммә әлегә тиклем әйтелгән атамалар ҡабатланырға тейеш түгеллеген дә онотоп ебәрмәйек.
Баш ҡалабыҙҙа З. Вәлиди, С. Юлаев, Һ. Дәүләтшина, З. Биишева, Б. Бикбай урамдары бар. Шунда уҡ ошо шәхестәрҙең эшмәкәрлеге, улар йөҙөндә милләтебеҙ абруйы ла күтәрелә!
Өфө ҡала хакимиәтенән алынған мәғлүмәттәргә ҡарағанда, баш ҡала территорияһында беләһегеҙме кемдәрҙең исемдәрен йөрөткән урамдар бар: Р. Ғарипов, Ғабдулла Сәйеди, Алдар Иҫәкәев, Ә. Лотфуллин, Ғ. Таған, Ғ. Сөләймәнов, Ҡ. Даян, И. Тасимов, И. Дилмөхәмәтов, М. Мортазин, М. Буранғолов, Р. Фәхретдинов урамдары – Нуғай ауылында, З. Ураҡсин, Александр Матросов, З. Исмәғилев, З. Рәсүлев урамдары – Киров районында, Б. Кәлимуллин, Т. Кусимов, Р. Ниғмәти урамдары – Дим биҫтәһендә, Ә. Харисов, Б. Ишемғол, Ғ. Шафиҡов, Д. Вәлиев, К. Хәкимов, Т. Йәнәби урамдары – Калинин районында, А. Таһиров, Б. Вәлиева, Х. Әхмәтов, Ғ. Ҡадиров, Ғ. Заһитов, Д. Бүләков урамдары – Ленин районында, М.Шайморатов, Д. Юлтый урамдары – Орджоникидзе районында, Ж. Кейекбаев, С. Агиш, Ш. Хоҙайбирҙин урамдары – Совет районында, Ш. Бабич, Б. Шәфиев, Ш. Манатов, Р. Нуриев урамдары Октябрь районында урынлашҡан. Нуғай ауылының урамдары исемлегенә күҙ һалдым да, был ауыл, күрәһең, тик башҡорт шәхестәренең эшмәкәрлеген данлай, унда барып доға ҡылырға, ҡорбан салдырырға кәрәк бит, тигән уй үтте башымдан. Хәйер, бында йәшәгән милләттәштәребеҙ был эште, моғайын, күптән башҡарғандыр. Иртән тороп урамға сығыу менән һине “Рәми ағай” ҡаршылап торһон әле. Һәр көнөңдө халҡың өсөн кес кенә ғәмәлдән башлауҙы үҙеңә маҡсат итеп ҡуйып йәшәрлек бит!
Хәйер, беҙҙең халыҡ мәнфәғәтендә эшләгән, ошо төбәк өсөн йәнен фиҙа ҡылырға әҙер булған бик күп шәхестәрҙең исемдәре урамдарҙа ғына түгел, аллеялар, скверҙар атамалары булып та мәңгеләштерелеп килә. Төбәктәрҙә лә был эш дауам итә. Арабыҙҙан киткән шағирә, педагог, ғалимә Рәсимә Ураҡсинаның исеме Дәүләкән ҡалаһының яңы төҙөлөп ятҡан урамдарының береһенә бирелергә тейеш ине. Моғайын, яҡташтар һынатмаҫ, тип өмөт итәм. Яңыраҡ Хәйбулла, Белорет райондарында командировкала булырға тура килде. Аҙым һайын үҙебеҙҙең шәхестәрҙең исеме бирелгән урамдар осрап ҡына торҙо. Ғ. Шафиҡов, З. Вәлиди, С. Юлаев урамдары төбәктәрҙә бик популяр икән. Башҡорт автономияһы тарихын өйрәнгән ғалим Азат Ярмуллин әйтеүенсә, төбәктәрҙә әле халыҡҡа исемдәре ҡайтарылып бөтмәгән шәхестәр ҙә бар. Шулай булғас, тарихсылар менән кәңәшләшеп, ҡоролтай ағзалары менән берлектә был эште йәнләндереп ебәреү бик яҡшы булыр ине. Һәр атамала тарих, халыҡ хаҡында мәғлүмәт һаҡлана бит.
Быйыл йәй бик күп популяр йырҙар авторы, шағир-композитор Миҙхәт ағай Әбделмәнов тыуған яғы – Благовар районының Яныш ауылына ауылдаштар байрамына саҡырҙы. Эйе, апайым килен булып төшкәндән алып был ауылда Башҡорт урамы барлығын белә инем, әммә мин уны халыҡ телендәге атамалыр тип уйланым. Баҡтиһәң, ауылдың бер урамы рәсми рәүештә Башҡорт урамы тип атала икән. Йорттарға ҡағылған атамаларҙы фотоға төшөрөп алып ҡайттым. Ҡасандыр был ауылға нигеҙ һалыусылар ҙа башҡорттар булған икән, бөгөн аҫаба халыҡтың төҫө булып урам һаҡлана. Бына шулай, йәмәғәт, халҡың, уның хаҡында тарих мәңгеләштерелһен тиһәң, үҙ дәүереңдә аныҡ ғәмәлдәр ҡылыу зарур. Баш ҡала, төбәктәр ҙурая, шуға күрә яңы урамдарҙың исемен үҙебеҙ теләгәнсә атайыҡ!


text:
Өфөлә «Сколково» фондының бөтә Рәсәй стартап-туры асылдыФото: Олег Яровиков
Өфөлә «Сколково» фондының бөтә Рәсәй стартап-туры асылды
Өфөлә «Сколково» фондының бөтә Рәсәй стартап-туры асылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфө дәүләт нефть техник университетында ике көнлөк стартап-тур асылды. Ойоштороусылар уны перспективалы яңы технологиялар һәм ҡарарҙар эҙләү буйынса Рәсәйҙә иң ҙур проект тип атай. Унда ҡатнашыу өсөн республиканың баш ҡалаһына 400-ҙән ашыу кеше килде.
Сараны асып, Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Дмитрий Шаронов стартап-тур кеүек ваҡиғалар Рәсәй төбәктәрендә инновацияны үҫтереү өсөн бик мөһим тип билдәләне.
— Беҙ бындай осрашыуҙарҙы дауам итергә әҙер. Был нефть химияһы, биомедицина, радиоэлектроника өлкәһендәге ҡаҙаныштарыбыҙ менән уртаҡлашыу өсөн яҡшы мөмкинлек. Иң мөһиме — маҡсатҡа ынтылыуҙан туҡтамаҫҡа кәрәк, — тине вице-премьер.
— Стартап-тур — таланттар эҙләү буйынса ҙур сараларҙың береһе. Беҙ Рәсәйҙең инновациялы картаһында Өфөнөң мөһим урын ала барыуына шатбыҙ. Университетыбыҙҙың ошо ваҡиғала ҡатнашыуы айырыуса ҡыуаныслы. Беҙ «Сколково» фонды менән тығыҙ бәйләнештәбеҙ. Мин стартап-турҙың йәштәргә яңы белем алырға, яңы технологиялар булдырырға ярҙам итәсәгенә ышанам, — тине Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры вазифаһын башҡарыусы Рәмил Бәхтизин.
Рәмил Бәхтизин беренсе көндө сығыштар һәм оҫталыҡ дәрестәре буласаҡ тип асыҡлыҡ индерҙе. Икенсе көндө эксперттар тарафынан алдан һайлап алынған командалар баһалама ағзаларына үҙҙәренең инновациялы проекттарын тәҡдим итәсәк.
«Сколково» фонды президенты кәңәшсеһе Пекка Вильякайнен Өфөгә өсөнсө тапҡыр килгән.
— Мин 200 кешелек ауылда тыуҙым һәм оҙаҡ йылдар шунда йәшәнем. 13 йәшемдә үҙемдең эшемде астым. Һуңғараҡ эшселәр яллай башланым һәм уларҙың һаны 26 илдә 10 меңгә етте. Өс йыл элек, ул ваҡытта миңә 39 йәш ине, эштән ситләштем. Хәҙер дивидендтар алам, — тип һөйләне миллионер.
Пекка Вильякайнен фекеренсә, кешеләр «уянһын» өсөн Рәсәй көрсөк хәлендә ҡалырға тейеш ине.
— Көрсөк — яңы компаниялар асыу өсөн иң яҡшы мәл. Хәҙер ҙур компаниялар, нефть производстволары һәм банктар яңы үҫеш юлын эҙләй. Был — бәләкәй эшҡыуарлыҡ өсөн үҙенсәлекле мөмкинлек. Минең күҙаллауымса, алдағы ун йылда Рәсәйҙә меңдәрсә эш урыны барлыҡҡа киләсәк, һәм уларҙың барыһы ла бәләкәй производство өлкәһендә тупланасаҡ, — тине Пекка Вильякайнен.
Конкурс программаһы йомғаҡтары буйынса беренсе урынға лайыҡ булыусы йәй көнө «Сколково» үҙәге территорияһында үтәсәк финалға путевка менән бүләкләнәсәк. Икенсе һәм өсөнсө урын алыусыларға фәнни-техник өлкәлә Бәләкәй предприятиеларға ярҙам фондынан гранттар, шулай уҡ финалда ҡатнашыуға саҡырыу тапшырыласаҡ.


text:
Республикала продукцияның сифаты өлкәһендә иң яҡшы ойошмалар президент премияларын аласаҡ
Рөстәм Хәмитов 2013 йыл өсөн продукцияның (тауарҙың, хеҙмәттең) сифаты өлкәһендә Башҡортостан Президенты премияларын биреү тураһында указға ҡул ҡуйҙы.
Премия эмблемаһы менән кубоктарҙы һәм дипломдарҙы беренсе урын өсөн БР Нефть-химия эшкәртеү институты, Нефтемака автомобилдәр заводы, Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы; икенсе урын өсөн – «Красноусольск» шифаханаһы, «Благовещен тимер-бетон» предприятиеһы, «ОЗНА» компанияһы; өсөнсө урын өсөн – Техник инвентаризация бюроһы, Ишембай нефть колледжы, Башҡорт медицина колледжы һәм Өфө ҡалаһының 49-сы поликлиникаһы аласаҡ, тип хәбәр итә БР рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт порталы.


text:
Свердловск өлкәһе Башҡортостандың төҙөлөш тәжрибәһен ҡулланыуға ала
Свердловск өлкәһенең биш муниципаль берәмеге — Екатеринбург, Нижний Тагил, Каменск-Уральский, Полевской һәм Березовский – аҙ ҡатлы төҙөлөш буйынса пилот проектын ғәмәлгә ашырыуға һайлап алынған. Был турала "Башинформ" агентлығына Свердловск өлкәһе хакимиәтенә һылтанма менән дәүләт корпорацияһы – Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалауға булышлыҡ итеү фондынан хәбәр иттеләр.
Белгестәр әйтеүенсә, 2010 йылда сафҡа индереү планлаштырылған 1,7 млн. квадрат метр торлаҡтың 700 мең квадрат метрын аҙ ҡатлы йорт төҙөлөшө программаһы сиктәрендә төҙөргә ниәтләйҙәр. Свердловск властары Башҡортостан Республикаһының аҙ ҡатлы йорт төҙөлөшө тәжрибәһен нигеҙ итеп алырға ҡарар иткән. Был арзан хаҡлы, тиҙ күтәрелеүсе торлаҡты 9-10 айҙа төҙөргә мөмкин буласаҡ, тинеләр Свердловск өлкәһе хакимиәтенән.
Аҙ ҡатлы төҙөлөш программаһы социаль яҡтан һаҡланмаған категориялағы граждандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеүгә, шулай уҡ эконом класындағы баҙар сегментын тултырыуға йүнәлтелә. Программа дүрт сығанаҡтан — өлкә һәм муниципаль бюджеттарҙан, Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалауға булышлыҡ итеү фонды средстволарынан һәм торлаҡ милекселәре иҫәбенән финансланасаҡ.


text:
Асыла тарих биттәре27-12-2017, 00:07 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға
Дон зыяратындағы был таҡтаташ — 1937 йылғы золом ҡорбандарына ҡуйылған төп һәйкәлдәрҙең береһе. Илебеҙ өсөн шул дәһшәтле осорҙа атыуға хөкөм ителгән СССР-ҙың сәйәси һәм хәрби элитаһы тап ошонда, бордюр менән уратып алынған ҙур булмаған биләмәлә мәңгелек төйәк тапҡан. Гранит плитәлә – “Бында ғәйепһеҙҙән ғазаплап һәм атып үлтерелгән 1930 – 1942 йылғы сәйәси золом ҡорбандары ерләнгән. Улар мәңге хәтерҙә!” тигән яҙма һәм һәләк булғандарҙың исем-шәрифе яҙылған алтаҡталар. Граждандар һуғышы осорондағы аҡтар хәрәкәте вәкилдәренең (Г. Семенов), Ҡыҙыл Армия полководецтарының (маршал Тухачевский, маршал Блюхер һ.б.), бик күп партия һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәренең, инженерҙар, ғалимдар (Еңеү ҡоралына әүерелгән “Катюша” реактив минометын эшләгән Георгий Лангемак һәм Иван Клейменов), мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренең (яҙыусы Исаак Бабель, режиссер Всеволод Мейерхольд), СССР-ҙағы милли республикалар һәм өлкәләр етәкселәренең исемдәре бар бында.
Дон зыяратындағы 1-се дөйөм ҡәбер һис ҡасан да килешә алмаҫлыҡ дошмандарҙы, ҡорбандарҙы һәм йәлләттәрҙе бергә туплаған. Атыу хөкөмөн башҡарған командалар, тәфтишселәр һәм сәйәси золомдо тормошҡа ашырған башҡа кешеләр күп тә үтмәй үҙҙәренең ҡорбандары артынан шул уҡ зыяратта мәңгелек йортон тапҡан.
Архив мәғлүмәттәре буйынса республикабыҙ тарихы менән туранан-тура бәйле булған һәм Дон зыяратындағы дөйөм ҡәбергә ерләнгән 14 кешенең исем-шәрифен билдәләнек. Тиҫтә йыл элек танылған Өфө эшҡыуары Рәсимә Әзһәр ҡыҙы Мусинаның (“Пышка” компаниялар селтәре хужаһы) башланғысы буйынса ҡәберҙә — Муса Мортазиндың, М. Халиҡовтың мираҫын өйрәнеү фонды тырышлығы менән Муллайән Халиҡовтың исеме яҙылған алтаҡталар ҡуйылғайны.
Ғөмүмән, 1937 йылдан атай-олатайҙарыбыҙҙың ҡәберенә бер ниндәй ҙә мәғлүмәт яҙылманы, доға ҡылынманы. Зыяратҡа М. Мортазин менән М. Халиҡовты ғына иҫкә алырға килделәр.
1917 йылдан башлап Башҡортостан хөкүмәте рәйестәре — Сәләхетдин Атнағолов, Харис Йомағолов, Әхмәт Биишев, Муллайән Халиҡов. Республика парламенты (БашЦИК) рәйестәре — Хафиз Ҡушаев, Муса Мортазин, Афзал Таһиров. Министрҙар — мәғариф наркомы Һиҙиәт Сәғәҙиев, финанс наркомы Яхъя Сәлихов, социаль тәьминәт наркомы Ғабдулла Ибраһимов.
Яҙыусы Афзал Таһиров Башҡортостан Яҙыусылар союзының тәүге рәйесе була. Тағы ла бер яҙыусы Ғабдулла Ибраһимовтың уникаль “Башҡорттар Петроградты һаҡлағанда” хеҙмәте иҫке төрки телендә генә нәшер ителә. Архивтарҙа Насибулла Бикбаевтың 1917—1921 йылдарҙа Башҡортостандағы ваҡиғалар хаҡында баҫылып сыҡмаған ҡыҙыҡлы хәтирәләре һаҡлана.
Шәрифә Тимерғәлина тураһында айырым әйтеп үтергә кәрәктер. Ҡыҙ 28 йәшендә ВЛКСМ Үҙәк комитеты секретары, СССР-ҙың беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты һәм “Детиздат” Бөтә Союз нәшриәтенең милли әҙәбиәт секторы мөхәррире була.
Был шәхестәрҙең биографияларын өйрәнгәндән һуң, уларҙың үҙ ғүмерен Башҡортостанға, Рәсәйҙә хеҙмәт итеүгә, күп милләтле дәүләтебеҙҙе аяҡҡа баҫтырыуға арнауын асыҡ күрәбеҙ. Әммә бик күп замандаштары кеүек үк илдең фажиғәле яҙмышын уртаҡлашҡандар.
Тарихи ғәҙеллекте тергеҙеү, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәрен танытыу маҡсатында 37-се йылдың фажиғәле ваҡиғаларына 80 йыл тулған һәм Башҡортостандың 100 йыллығы осоронда Мәскәүҙәге һәм Санкт-Петербургтағы Башҡортостан студенттары һәм аспиранттары ассоциацияһы ошо шәхестәрҙең иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйырға ҡарар итте. Уның дизайны Хәйбулла районында тыуып үҫкән йәш Мәскәү архитекторы Лилиә Әбделмәнова тарафынан эшләнде. Гранит плитәлә был кешеләрҙең исем-шәрифе уйып яҙылды. Исемлек ҡурай тажын хәтерләтә.
Мемориаль таҡтаташ асыу тантанаһында Мәскәүҙәге Башҡортостан студенттары, республикабыҙҙың Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ағзалары Олег Маликов менән Марат Мирхәйҙәров, шулай уҡ Федерация Советы ағзаһы Рафаэль Зинуров ҡатнашты. Тантанала ҡатнашыусылар бер минутҡа тын ҡалып ҡорбандарҙы иҫкә алды, доға ҡылды.


text:
Башҡортостан Президенты: «Урал аръяғын үҫтереү программаһы тейешле темптар менән тормошҡа ашырылмай»Фото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты: «Урал аръяғын үҫтереү программаһы тейешле темптар менән тормошҡа ашырылмай»
Башҡортостан Президенты: «Урал аръяғын үҫтереү программаһы тейешле темптар менән тормошҡа ашырылмай»Фото: Андрей Старостин
Урал аръяғын иҡтисади йәһәттән үҫтереү буйынса урта сроклы комплекслы программа тейешле темптар менән тормошҡа ашырылмай, тип иҫәпләй Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов.
— Әлбиттә, алға китеш бар. Ҙур эш башланыҡ, әммә әлеге программаны үҫтереү темптары беҙҙе ҡәнәғәтләндермәй, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Хөкүмәтендә 2011-2015 йылдарға Урал аръяғын иҡтисади йәһәттән үҫтереү буйынса урта сроклы комплекслы программаны тормошҡа ашырыуға арналған ултырышта Рөстәм Хәмитов.
Бөгөнгө көндә Урал аръяғында 334 меңгә яҡын кеше, йәғни Башҡортостан халҡының 8,2 проценты йәшәй. Төбәк майҙаны республика биләмәһенең яҡынса 28 процентын тәшкил итә.
Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш райондарында сәнәғәт тармаҡтарының тейешле кимәлдә үҫешмәгән булыуы эш урындары етешмәүгә, халыҡ мәшғүллеге кимәленең түбән булыуына һәм халыҡтың башҡа төбәктәргә күпләп китеүенә килтерә.
Шул уҡ ваҡытта күрелгән саралар ярҙамында һуңғы ике йыл эсендә Урал аръяғында 2500 яңы эш урыны булдырылған. Әммә быға ҡарамаҫтан, Сибайҙан тыш, төбәктең башҡа райондарында эшһеҙлек кимәле уртаса республика күрһәткестәренән юғарыраҡ булып ҡала.
Башҡортостан Президенты фекеренсә, бөгөн Урал аръяғы райондары алдында торған бурыстарҙың береһе – ул социаль-иҡтисади йәһәттән үҫеш кимәлен арттырыу. Был райондарҙы үҫтереүҙә уңышлы һөҙөмтәләргә өлгәшеү өсөн, төбәкте кадрҙар менән тәьмин итеү зарур. Ә белгестәр райондарға ҡайтһын өсөн, улар өсөн тейешле шарттар булдырырға кәрәк. Атап әйткәндә, торлаҡ һәм тейешле хеҙмәт хаҡы менән тәьмин итеү талап ителә.
Шулай уҡ ҡануниәтте камиллаштырыу мәсьәләне хәл итеүҙә мөһим сара булып тора.
— Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш райондарының аграр төбәк кенә түгел, ә сәнәғәт төбәге булыуын да аңлайбыҙ. Шуға күрә мәсьәләне хәл итеү өсөн ҙур сәнәғәт предприятиелары мөмкинлектәрен әүҙемерәк файҙаланырға кәрәк, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов.
Тиҙ арала хәл итеүҙе талап иткән мәсьәләләр араһында Башҡортостан Президенты Сибай һөт-консерва кобинатында («Урал аръяғы продукттары» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтендә) килеп тыуған хәлде атаны. Бөгөнгө көндә әсә һөтөн алмаштырған эсемлек етештереү буйынса был предприятиеның эшмәкәрлеге туҡтатылған, 220 хеҙмәткәр эшенән бушатылған. Рөстәм Хәмитов фекеренсә, бындай предприятиелар Рәсәйҙә күп түгел, шуларҙың береһе беҙҙә эшләй ине. Комбинатты һаҡлап ҡалырға кәрәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк башлығы.
Урман ресурстарынан файҙаланыу Урал аръяғында ғына түгел, тотош республикала борсолоуҙар тыуҙыра. Башҡортостан Президенты һүҙҙәренсә, был өлкәлә ҡайһы бер һөҙөмтәләр ҙә бар, әммә «беҙ әле һаман ағас әҙерләп, уны һатыуҙан ары китмәгәнбеҙ». Урман хужалығы өлкәһендә тормошҡа ашырылған инвестиция проекттары етерлек кимәлдә түгел.
— Урал аръяғы — ауыл хужалығы, металлургия сәнәғәте өсөн сеймал поставкалаған төбәк, әммә бында әҙер продукттар етештерелмәй тиерлек. Республика предприятиелары тейешле әүҙемлек күрһәтмәй, шуға күрә беҙ күрше төбәктәр өсөн сеймал етештереүсе ролен башҡарабыҙ, — тине Хөкүмәттә үткән ултырышта Башҡортостан Президенты.


text:
Башҡортостан инвестиция мөхите рейтингында 40-сы урындан 20-гә күтәрелде
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостан инвестиция мөхите рейтингында 40-сы урындан 20-гә күтәрелде. Рәсәй субъекттарында Инвестиция мөхите торошоноң милли рейтингы һөҙөмтәләре XX Петербург иҡтисади форумында иғлан ителде. «Былтырғы йомғаҡтар буйынса, республика алдынғы егерме төбәк иҫәбенә инде. «Көйләүсе мөхит», «Бизнес өсөн институттар», «Инфраструктура һәм ресурстар», «Бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа ярҙам» йүнәлештәре сиктәрендә 45 күрһәткес буйынса баһаланды. Башҡортостан алға ҙур аҙым яһаны, тип билдәләнде», — тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Милли рейтингтың нигеҙе — эшҡыуарлыҡ берләшмәһенең фекере. Әгәр 2015 йылда респонденттар һаны 230 мең кеше тәшкил итһә, быйыл — 400 мең. Был — илдәге эшҡыуарҙарҙың дөйөм һанынан һигеҙ процент самаһы.


text:
Власть халыҡты онотмай
01 декабря 2017 йыл | Урындағы үҙидара
Гәзиттә хәбәр итеүебеҙсә, "Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы акцияһына ярашлы, граждандарҙы ҡабул итеү аҙналығы дауам итә. Уның сираттағыһын 28 ноябрҙә БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Әмир Миңләхмәт улы Ишемғолов менән Ғафури район Советы рәйесе Зөфәр Мәғәсүм улы Хафизов уҙғарҙы.
Уның эшендә шулай уҡ район Советы секретары Римма Зверева, "Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһының урындағы бүлексәһе етәксеһе Елена Жукова, район хакимиәтенең йәштәр бүлеге мөдире Альбина Ғәзизова ҡатнашты. Йәмәғәт ҡабул итеүенә килеүселәрҙең барыһы ла Красно-усолдан булып, улар район үҙәгендәге мөһим көнүҙәк мәсьәләләр күтәрҙе.
Красноусолда Урман (Лесная) урамында йәшәүселәр исеменән Таңһылыу Бәхтейәрова 500 метрҙа урам юлына асфальт һалыуҙа ярҙам һораны. Урында хәл итерҙәй был һорауға яуап шул булды: район хакимиәте башлығы һәм район Советы депутаты исеменә коллектив хат яҙырға кәрәк. Икенсе һорауы шәхси юҫыҡта ине, быйыл үҙ умарталыҡтарында етештерелгән ҡорт балын (8 феләк) һата алмауҙарына зарланды. Әмир Миңләхмәт улы ярҙам ҡулы һуҙырға вәғәҙәләне.
Яңы тормош (Новый быт) урамында йәшәүсе оло йәштәге Фәнис Мирхәйҙәровтың (һүрәттә) айырыуса быйылғы Экология йылында тирә-йүнде таҙа тотоу мәсьәләһен күтәреүе бик тә урынлы булды. Ул көнкүреш ҡалдыҡтарын урамдар буйлап йыйып йөрөп, һәйбәт эшләүҙәрен, һөҙөмтәлә ауыл таҙарып, матурланып ҡалыуын ыңғай яҡтан баһаланы. Ә үҙенең түгерлек ҡалдыҡтары ла, уға мохтаж да булмауын белдерҙе, әммә был хаҡта күп тапҡырҙар әйтеүенә ҡарамаҫтан, әленән-әле квитанция ебәреүҙәренә ризаһыҙлыҡ белдерҙе. Ваҡ-төйәк сүп-сарҙы, пластикты яндырыуын, яҙлы-көҙлө йыйылған, баҡсалағы сүп-сарҙы бер урынға өйөп ҡуйып, ашлама итеп тотоноуын, ә ҡалай банкалы ашамлыҡтар, шулай уҡ балыҡ консерваларын бөтөнләй һатып алмауын аңлатты. Депутаттар үҙҙәре килеп ҡарап, быға инанһындар ине, тине. Фәнис Зәки улы шулай уҡ кешеләрҙең өйөндә йыйылған сүп-сарын урманға алып барып түгеүенә әсенде. Бына ошондай выжданһыҙҙарҙан урмандарҙы һаҡларға кәрәк, тине ул. Һәм үҙе кеүек бер нисә пенсионерҙан торған экологик халыҡ контроле булдырыу теләген еткерҙе.
Красноусолға өс йыл элек ғаиләһе менән күсеп килеп йәшәй башлаған Алексей Емельянов, II төркөм инвалид булараҡ, ергә һалым түләүенән азат ителеү-ителмәүенә асыҡлыҡ индереүҙе һорап килгәйне.
Райондың спорт ветераны Ғайса Кейекбаев саңғы спортын үҫтереү йәһәтенән мөһим булған - ҡышҡыһын саңғы трассаһы һалыу, уны һәр ваҡыт тәртиптә тотоу өсөн "Буран” ҡаргиҙәре алыу мәсьәләһен күтәрҙе. Шулай уҡ элекке теле-
вышка янында даими автомашиналар ҡуйыу урыны булдырыу ҙа өлгөрөп еткән мәсьәлә булыуын билдәләп үтте.
Граждандарҙы ҡабул итеүселәр үҙҙәрен борсоған һорауҙар менән килеүселәрҙе иғтибар менән тыңлап, һәр береһенә аныҡ яуаптар бирҙеләр, артабан өйрәнеүҙе талап ителгәндәрен яҙып алып, мәсьәлә хәл ителгәс, шылтыратасаҡтарын белдерҙеләр.
И.ӘЛИБАЕВА.
Уның эшендә шулай уҡ район Советы секретары Римма Зверева, "Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһының урындағы бүлексәһе етәксеһе Елена Жукова, район хакимиәтенең йәштәр бүлеге мөдире Альбина Ғәзизова ҡатнашты. Йәмәғәт ҡабул итеүенә килеүселәрҙең барыһы ла Красно-усолдан булып, улар район үҙәгендәге мөһим көнүҙәк мәсьәләләр күтәрҙе.
Красноусолда Урман (Лесная) урамында йәшәүселәр исеменән Таңһылыу Бәхтейәрова 500 метрҙа урам юлына асфальт һалыуҙа ярҙам һораны. Урында хәл итерҙәй был һорауға яуап шул булды: район хакимиәте башлығы һәм район Советы депутаты исеменә коллектив хат яҙырға кәрәк. Икенсе һорауы шәхси юҫыҡта ине, быйыл үҙ умарталыҡтарында етештерелгән ҡорт балын (8 феләк) һата алмауҙарына зарланды. Әмир Миңләхмәт улы ярҙам ҡулы һуҙырға вәғәҙәләне.
Яңы тормош (Новый быт) урамында йәшәүсе оло йәштәге Фәнис Мирхәйҙәровтың (һүрәттә) айырыуса быйылғы Экология йылында тирә-йүнде таҙа тотоу мәсьәләһен күтәреүе бик тә урынлы булды. Ул көнкүреш ҡалдыҡтарын урамдар буйлап йыйып йөрөп, һәйбәт эшләүҙәрен, һөҙөмтәлә ауыл таҙарып, матурланып ҡалыуын ыңғай яҡтан баһаланы. Ә үҙенең түгерлек ҡалдыҡтары ла, уға мохтаж да булмауын белдерҙе, әммә был хаҡта күп тапҡырҙар әйтеүенә ҡарамаҫтан, әленән-әле квитанция ебәреүҙәренә ризаһыҙлыҡ белдерҙе. Ваҡ-төйәк сүп-сарҙы, пластикты яндырыуын, яҙлы-көҙлө йыйылған, баҡсалағы сүп-сарҙы бер урынға өйөп ҡуйып, ашлама итеп тотоноуын, ә ҡалай банкалы ашамлыҡтар, шулай уҡ балыҡ консерваларын бөтөнләй һатып алмауын аңлатты. Депутаттар үҙҙәре килеп ҡарап, быға инанһындар ине, тине. Фәнис Зәки улы шулай уҡ кешеләрҙең өйөндә йыйылған сүп-сарын урманға алып барып түгеүенә әсенде. Бына ошондай выжданһыҙҙарҙан урмандарҙы һаҡларға кәрәк, тине ул. Һәм үҙе кеүек бер нисә пенсионерҙан торған экологик халыҡ контроле булдырыу теләген еткерҙе.
Красноусолға өс йыл элек ғаиләһе менән күсеп килеп йәшәй башлаған Алексей Емельянов, II төркөм инвалид булараҡ, ергә һалым түләүенән азат ителеү-ителмәүенә асыҡлыҡ индереүҙе һорап килгәйне.
Райондың спорт ветераны Ғайса Кейекбаев саңғы спортын үҫтереү йәһәтенән мөһим булған - ҡышҡыһын саңғы трассаһы һалыу, уны һәр ваҡыт тәртиптә тотоу өсөн "Буран” ҡаргиҙәре алыу мәсьәләһен күтәрҙе. Шулай уҡ элекке теле-
вышка янында даими автомашиналар ҡуйыу урыны булдырыу ҙа өлгөрөп еткән мәсьәлә булыуын билдәләп үтте.
Граждандарҙы ҡабул итеүселәр үҙҙәрен борсоған һорауҙар менән килеүселәрҙе иғтибар менән тыңлап, һәр береһенә аныҡ яуаптар бирҙеләр, артабан өйрәнеүҙе талап ителгәндәрен яҙып алып, мәсьәлә хәл ителгәс, шылтыратасаҡтарын белдерҙеләр.
И.ӘЛИБАЕВА.


text:
Ер кадастр палатаһында “берҙәм тәҙрә” асылды
Башҡортостан Республикаһы буйынса “Ер кадастр палатаһы” федераль дәүләт учреждениеһында “ябайлаштырылған тәртиптә” ер участкаларына хоҡуҡтарын теркәү өсөн документтар ҡабул итеү буйынса өҫтәмә “берҙәм тәҙрә” асылды. Был граждандарҙың ер участкаларына хоҡуҡтарын теркәү процедураһын ябайлаштырыу маҡсатында эшләнде.
“Берҙәм тәҙрә” БР буйынса “Ер кадастр палатаһы” федераль дәүләт учреждениеһының (Өфө ҡалаһы, СССР-ҙың 50 йыллығы урамы, 30/5) дәүләт хеҙмәтләндреүҙәре залында урынлашҡан. Бында дәүләт күсемһеҙ милек кадастрына элек иҫәпкә алынған участкалар тураһында мәғлүмәт индереү һәм ер участкаларына хоҡуҡ теркәү буйынса документтар бер юлы ҡабул ителә.


text:
«Китап» нәшриәте уҡыусылар өсөн рус теленән әсбап сығарҙы
«Китап» нәшриәтендә Башҡортостандың дөйөм белем биреү мәктәптәре өсөн «Таблицы по морфологии и синтаксису, орфографии и пунктуации русского языка» тип аталған уҡыу әсбабы сыҡты. Йыйынтыҡ авторы Кәбир Закирьянов унда 5-9 кластарҙа рус теле дәрестәрендә өйрәнелгән бөтөн грамматик (морфологик һәми синтаксик) темалар һәм уларға бәйле рус орфографияһы һәм пунктуацияһы ҡағиҙәләре буйынса таблицаларҙы ла индергән.
Нәшриәттән хәбәр итеүҙәренсә, йыйынтыҡ Башҡортостандың дөйөм белем биреү мәктәптәрендә рус теле дәрестәрендә китаптар менән бер рәттән ҡулланыу өсөн тәғәйенләнгән һәм уларға өҫтәмә булараҡ ҡабул ителә.


text:
Республика балалар фонды йәш таланттарға ярҙам итергә саҡыра
25 февралдә Рәсәй балалар фондының Башҡортостан республикаһы бүлексәһе Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының Шаляпин залында “Йәш таланттар” програмаһы менән таныштырыу сараһын һәм Рәсәй балалар фонды менән уның “Беҙ һиңә ышанабыҙ” Башҡортостан республикаһы бүлеге стипендиаттарының шәфҡәтлелек концертын үткәрә.
Акцияның маҡсаты – һәләтле етем балаларға, инвалидтарға, аҙ тәьмин ителгән күп балалы ғаиләләрҙәге һәм тулы булмаған ғаиләләрҙәге балаларға ярҙам итеү. Балалар фонды хеҙмәткәрҙәре теләгән формала Шәфҡәтлелек концертында ҡатнашыуығыҙҙы һорай
— балаларға стипендия түләүгә матди ярҙам;
— “Йәш таланттар” фонды програмаһын ғәмәлгә ашырыуға иғәнә күсереү;
— Балалар фондының 19 стипендиаты араһынан кемде булһа ла патронатҡа алып, адреслы финанс ярҙамы күрһәтеү;
— шәфҡәтлелек концертында үҙ теләгегеҙ менән матди ярҙамығыҙҙы баланың ҡулына тапшырыу.
Шәфҡәтлелек ярҙамын “Рәсәй балалар фонды” бөтә Рәсәй йәмәғәт хәйриә фондының Башҡортостан республика бүлексәһе иҫәбенә күсерергә мөмкин:
Уның реквизиттары:
ИНН 0274020062
КПП 027501001
Р/с 40703810307390000149 в ОАО Социнвестбанк г.Уфа
К/с 30101810900000000739, БИК 048073739
«ЙӘШ ТАЛАНТТАР» програмаһын билдәләргә кәрәк.
Бәйләнеш телефондары: 272-23-68, 272-23-48.


text:
Фото:
"Афған ҡанаттары" Өфөлә
Фото:
Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған саралар сиктәрендә Өфөнөң 14-се мәктәбе уҡыусыларының Афғанстандағы хәрби хәрәкәттәр ветерандары менән осрашыуы үтте. Хәрби-патриотик акцияны БР Милли музейы һәм “Хәрби туғанлыҡ” бөтә Рәсәй ветерандар йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан республика бүлексәһе ойошторҙо.
Осрашыу йәнле һөйләшеү формаһында үтте, уҡыусылар Шәһит Хоҙайбирҙин йорт-музейында ҡуйылған “Афған ҡанаттары” күргәҙмәһе менән танышты. Афғанстан демократик республикаһында айырым вертолет полкы менән етәкселек иткән подполковник Илдус Хәлитов балаларҙы тарихи ваҡиғалар һәм үҙенең үткән юлы, ерҙәге ғәскәрҙәргә ярҙам итеүҙә авиацияны ҡулланыу алымдары, ғәскәр колонналарын авиация ярҙамында һаҡлау, хәрбиҙәрҙе десантлау, яралыларҙы эвакуациялау хаҡында һөйләне.
“Хәрби туғанлыҡ” алдынғыһы, запастағы полковник Альберт Шаһиморатов һәм БР Милли музейы директоры, запастағы полковник Ғәли Вәлиуллин ҡыҙҙар һәм егеттәргә үҙәк Азия иленең тарихы, иғлан ителмәгән һуғыш барышында совет яугирҙарының, шул иҫәптән Башҡортостан егеттәренең ҡаһарманлыҡ һәм геройлыҡ күрһәтеп, тәүге тапҡыр халыҡ-ара терроризмға һәм наркомафияға ҡаршы сығыуы тураһында бәйән итте.


text:
Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе профсоюз ярышында алдынғы урында
Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе коллективы ағымдағы йылдың беренсе кварталы йомғаҡтары буйынса профсоюздар ярышында беренсе урын алған. Өфө граждан ҡоролмалары дистанцияһы адресына рәхмәт хаты килгән. Шулай уҡ өсөнсө урын яулаған "Стәрлетамаҡ–Йөк бүлеге" локомотив депоһы хеҙмәткәрҙәре лә ҡотлауҙар алған.
Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһенән матбуғат секретаре Рөстәм Ғөбәйҙуллиндың хәбәр итеүенсә, шуныһы ҡыуаныслы, профсоюздар ярышында рәхмәт хаттары һәм грамоталарҙан тыш, тимер юлсылар аҡсалата премиялар менән бүләкләнгән.


text:
Азат Йыһаншин Күгәрсен районы хужалыҡтарында мал ҡышлатыу барышын баһаланы
Башҡортостандың ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншин Күгәрсен районы хужалыҡтарында мал ҡышлатыу барышын тикшерҙе. Күгәрсен районы муниципаль район башлығы Фәрит Мусин һәм ауыл хужалығы идаралығы начальнигы Михаил Чижиков менән бергә ведомство башлығы «Октябрь» ауыл хужалығы производство кооперативында, «Тәүәкән» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһында, Чапаев исемендәге ауыл хужалығы производство кооперативында, «Октябрьское» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең биш бүлексәһендә булды. Министрға 100 баштан ашыу һыйыр малы, шул иҫәптән 46 һыйыры булған ғаилә һөтсөлөк фермаһын күрһәттеләр. Ферма хужаһы Сергей Тужилкин шәхси ғаилә бизнесын нисек ойоштороуы хаҡында һөйләне.
Эш сәфәре барышында Азат Йыһаншин хужалыҡ етәкселәре, хеҙмәтләндереү предприятиелары етәкселәре менән осрашты, республиканың агросәнәғәт комплексында эштәр торошо, дәүләт ярҙамының ниндәй шарттарҙа бирелеүе, киләһе йылда тармаҡ үҫеше перспективалары хаҡында һөйләне, аудитория һорауҙарына яуап бирҙе, тип хәбәр итә БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостанда ағас орлоҡтарын әҙерләү эштәре башланды
Республикала ағас орлоҡтарын әҙерләү эштәре башланды, ул киләһе йылдың яҙында ғына тамамланасаҡ. Март аҙағына тиклем төбәктә 10 тонна самаһы орлоҡ йыйыу планлаштырылған. Улар иҫәбендә — ҡайын, йүкә, ҡарағас һәм ҡарағай орлоҡтары.
Башҡортостандың урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллиндың әйтеүенсә, республикала министрлыҡ ҡарамағындағы йөҙҙән ашыу урман питомнигы иҫәпләнә. Мең гектар самаһы майҙанда 70 миллионға яҡын төрлө ағас үҫентеләре үҫтерелә. Киләһе яҙҙа уларҙың 30 миллионын республиканың урман хужалыҡтары планлы ағас ултыртыуҙа файҙаланасаҡ.
— Күбеһе был материалдың нисек ҡышлауынан тора, әлбиттә. Урмандарҙы тергеҙеүгә өс йыллыҡ үҫентеләрҙе тейешле күләмдә бүлә алырбыҙмы икән? Шулай ҙа йәш ағастар туңмаҫ, һәм күпме планлаштырылған, шул күләмдә ағас ултырта алырбыҙ, тип ышанам, — тине журналистар менән брифингыла Рәжәп Нәбиуллин.


text:
Рөстәм Хәмитов Баймаҡ районында яңы мәҙәниәт йортонда булдыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов Баймаҡ районында яңы мәҙәниәт йортонда булды
Рөстәм Хәмитов Баймаҡ районында яңы мәҙәниәт йортонда булдыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
3 октябрҙә Рөстәм Хәмитов Баймаҡ районына сәфәре барышында Темәс ауылындағы яңы күп функциялы мәҙәниәт йортоноң эше менән танышты.
Уны төҙөү өсөн муниципаль бюджеттан – 2,5 миллион һум, республика ҡаҙнаһынан 700 мең һум аҡса бүленгән.
Мәҙәниәт йортонда республика Халыҡтар дуҫлығы йортоноң филиалы булған «Темәс» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге урынлашҡан. Уның бурысы – тарихи-мәҙәни мираҫты, кәсептәрҙе, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, башҡорт халҡының фольклорын тергеҙеү һәм һаҡлау буйынса мәҙәни-ағартыу эшен ойоштороу.
Үҙәк мөдире Нур Ҡолмырҙин әйтеүенсә, бында туйҙар уҙғарыла, милли кейемдәрҙә фотоға төшөрөлә, Башҡортостан халҡының тарихы һәм мәҙәниәте өйрәнелә.
Ауыл мәҙәниәт йортонда балалар музыка мәктәбе эшләй, унда уҡыусылар классик һәм милли уйын ҡоралдарында уйнай. Ҡурайҙа уйнарға өйрәнеүҙең үҙенсәлекле методикаһы уны яһауҙың бөтә этаптарын үҙләштереүҙе күҙ уңында тота. Уҡыусыларҙың береһе республика Башлығына әле генә яһалған ҡурай бүләк итте. Рөстәм Хәмитов шулай уҡ сольфеджио класын һәм бейеү залын ҡараны.
«Темәс» үҙешмәкәр ансамбле мәҙәниәт йортонда репетициялар үткәрә, уның ағзалары төрлө тармаҡтарҙа эшләй, буш ваҡыттарында иһә музыка менән шөғөлләнә.
Бынан тыш, бинала спорт һәм тренажер залдары ҡаралған, уҡыусылар өсөн ижади үҙәк эшләй, улар төрлө түңәрәктәргә йөрөй, өҫтәл теннисы уйнай.
– Бында музей, спорт майҙансығы, фойе, секциялар бар. Барыһы ла яҡшы. Бик һәйбәт күп функциялы учреждение төҙөлгән, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов ауыл мәҙәниәт йортонда үткән мәҙәниәтте үҫтереү мәсьәләләре буйынса республика кәңәшмәһе барышында.


text:
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының күсмә ултырышы Мәсетле районында үтә
Мәсетле районы үҙәге — Оло Ыҡтамаҡ ауылында бөгөн Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты Советының күсмә ултырышы үтә. Унда Башҡортостандың төньяҡ-көнсығышы – Ҡариҙел, Салауат, Балаҡатай, Дыуан, Ҡыйғы райондары хакимиәт башлыҡтарының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫарҙары, башҡорттар ҡоролтайҙары рәйестәре, шулай уҡ Свердловск һәм Силәбе өлкәләренең башҡорттар ҡоролтайҙары рәйестәре ҡатнаша. Советтың күсмә ултырышына шулай уҡ ғалимдар һәм крайҙы өйрәнеүселәр саҡырылған. Ултырышты Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Азамат Ғәлин үткәрә.
Ултырышта ҡатнашыусылар III бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына, Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға әҙерлек мәсьәләләрен, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһының тәбиғи һәм тарихи ҡомартҡыларын һаҡлауға, башҡорт халҡының күренекле эшмәкәрҙәре иҫтәлеген мәңгеләштереүгә ҡағылышлы проблемаларҙы тикшерәсәк.


text:
Байрам ярыштары
Металлург майҙанында саңғыроллерҙа ярыш буйынса муниципаль райондың асыҡ чемпионаты һәм беренселеге, велоспорт буйынса Белорет ҡалаһының асыҡ беренселеге старт алды.
Саңғыроллер ярышында бѳтәһе 46 спортсы ҡатнашты. Унда Учалы районынан килгән спортсылар ҙа булды. Ярышыусылар 20 йәштәге һәм унан ѳлкән, 15-16, 14 йәштәге һәм унан кесе йәштәгеләр, егеттәр һәм ҡыҙҙар тѳркѳмдәренә бүленде. Ѳлкәндәр - 7, уртансылар - 5, бәләкәйҙәр 3 әйләнә йүгерҙе. Һәр йәш тѳркѳмѳндә еңеүселәр билдәләнде. Шулай итеп, 20 йәштәге һәм унан ѳлкән егеттәр араһынан Алексей Изотов - I, Владимир Павлов - II, Дмитрий Максимов III урын яуланы. Ошо уҡ йәштәге ҡыҙҙар араһынан Анна Ложкина - I, Диана Кинйәғолова - II, Елена Гурдюмова III урын алды. 15-16 йәштәге егеттәр араһынан Рәмил Ғәбидуллин - I, Михаил Авдеев - II, Артем Моисеев - III урын, ҡыҙҙарҙан Марина Бушова - I, Динә Шаһимырҙанова - II, Рина Ғибәҙәтова III урын яуланы. 14 йәштәге һәм унан кесе малайҙар араһынан Арсен Моисеев - I, Григорий Ильясов - II, Андрей Факеев - III, ошо уҡ йәштәге ҡыҙҙар араһынан Ольга Санникова - I, Полина Кириллова - II, Эльвина Янзакова III урынға лайыҡ булды. Улар диплом, миҙал менән наградланды, аҡсалата бүләк алды.
Артабан велоспортсылар уҙышы башланды. Унда Белореттан, Салауат ҡалаһынан, Кушнаренко районынан 44 велосипедсы ҡатнашты. Спортсыларҙың иң олоһона 42 йәш булһа, иң бәләкәй ҡатнашыусыға ни бары 8 йәш ине. Велосипедсылар Металлург майҙанынан ҡуҙғалып китеп, Точисский урамынан Ленин урамына сығып, Крупская урамынан К. Маркс урамына тѳшѳп, әйләнеп килделәр. Велоспортсылар араһында ла үҙ тѳркѳмѳндә еңеүселәр билдәләнде.
Нурия Шәрипова.
Автор фотоһы.


text:
Семинарҙа ер һәм милек закондары тикшерелде
БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһында «Ер һәм милек закондарына ҡағылышлы мөһим мәсьәләләр» темаһына консультацион семинар үткәрелде. Унда Башҡортостан предприятиелары һәм ойошмаларынан 30-лап вәкил ҡатнашты. Семинарҙа БР Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министрлығы, Өфө хакимиәтенең Муниципаль милеккә идара итеү комитеты, Росреестрҙың БР буйынса идаралығы төп белгестәре сығыш яһаны.
Мөһим проблемаларҙы тикшергәндә тыңлаусылар юғары әүҙемлек күрһәтте. Ерҙе бер категориянан икенсеһенә күсереү, ер участкаларына һәм уларҙа урынлашҡан күсемһеҙ милек объекттарына хоҡуҡтарҙы дәүләт теркәүе, ер участкаларына хоҡуҡтарҙы ҡайтанан теркәү, ерҙең хаҡын баһалау кеүек мәсьәләләр айырыуса ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Билдәләнгән проблемаларҙы тикшереү лекторҙар һәм тыңлаусылар араһында йәнле диалог формаһында үтте, тип хәбәр итә БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы матбуғат хеҙмәте.


text:
7 ғинуар
7 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 7-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 358 көн ҡала (кәбисә йылында 359).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- — Раштыуа.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әхтәмов Хәбибулла Абдулхаҡ улы (7.01.1883—6.02.1938), дини эшмәкәр, ахун. 1927—1936 йылдарҙа Өфө педагогия техникумы уҡытыусыһы. Сәйәси золом ҡорбаны.
- Сәхәүетдинова Мәстүрә Низам ҡыҙы (7.01.1903—2.03.1996), инженер-архитектор, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1945—1962 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Архитектура эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы. 1936 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. БАССР-ҙың II—IV саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған архитекторы (1993). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1949) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1949, 1967) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы Үрге Ҡыйғы ауылынан.
- Хәбибуллин Ғабдрахман Сөләймән улы (7.01.1903—19.09.1969), башҡорт опера йырсыһы, йәмәғәт эшмәкәре. БАССР-ҙың IV саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1955—1959). Башҡорт АССР-ының (1947) һәм РСФСР-ҙың (1955) халыҡ артисы. Ленин (1955), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955) һәм «Почёт Билдәһе» (1955) ордендары кавалеры.
- Абдуллин Хәмзә Ильяс улы (7.01.1918—2008), педагог, Хәйбулла районы Бүребай һигеҙ йыллыҡ мәктәбенең элекке директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.
- Силантьев Степан Николаевич (7.01.1918—2011), педагог, Ауырғазы районы Талбазы урта мәктәбенең элекке директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы. I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.
- Абдуллин Фәнил Ғәли улы (7.01.1948), табиб-рентгенолог, 1989—2003 йылдарҙа Кушнаренко район үҙәк дауаханыһың баш табибы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
- Петунин Вячеслав Федорович (7.01.1948), журналистика ветераны, 2001—2008 йылдарҙа Ҡариҙел район гәзите мөхәррире, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
- Ҡорбанов Марат Мәүләүи улы (7.01.1958), ауыл хужалығы эшмәкәре, Дүртөйлө районы «Уңыш» тоҡомсолоҡ заводының генераль директоры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
- Никулин Олег Яковлевич (7.01.1968), приборсы, «Газпром Нефтехим Салауат» йәмғиәтенең нефть эшкәртеү заводы операторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы.


text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Геройҙары Владимир Алимов һәм Рафиҡ Ихсанов менән гражданлыҡ-патриотик тәрбиә биреү мәсьәләләрен тикшерҙе
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
19 февралдә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһы Геройҙары Владимир Алимов һәм Рафиҡ Ихсанов менән осрашты. Осрашыуҙа яҡтар республикала гражданлыҡ-патриотик тәрбиә биреүҙе үҫтереү мәсьәләләрен тикшерҙе.
Рафиҡ Ихсанов төбәк етәксеһенә 2015 йылдың ғинуарында республикала «Мин патриот» гражданлыҡ-патриотик тәрбиә биреү төбәк йәмәғәт ойошмаһы булдырылыуы хаҡында һөйләне. Уның эшмәкәрлеге үҫмерҙәр һәм йәштәр араһында социаль хәүефле күренештәрҙе иҫкәртеүгә, сәләмәт йәшәү рәүешен алып барыуға, милләт-ара һәм конфессия-ара татыулыҡ, илһөйәрлек тойғоһо, илебеҙҙең милли традицияларына һәм тарихына хөрмәт тәрбиәләүгә йүнәлтелгән. Ойошма Рәсәйҙең Һауа-десант ғәскәрҙәре командующийы, генерал-полковник Владимир Шаманов етәкселегендәге «Рәсәй Геройҙары ассоциацияһы» менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөгән.
Рафиҡ Ихсанов һәм Владимир Алимов Башҡортостандың патриотик тәрбиә биреү менән шөғөлләнеүсе йәмәғәт ойошмаларын «Мин патриот» базаһында берләштереү теләген белдерҙе. Был артабан Өфөлә Волга буйы федераль округының гражданлыҡ-патриотик тәрбиә биреүҙең берҙәм үҙәген ойошторорға мөмкин буласаҡ. Рөстәм Хәмитов ошо идеяны хупланы һәм әлеге мәсьәләне Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле кимәлендә тикшерәсәге хаҡында белдерҙе.
Полковник Рафиҡ Ихсанов Башҡортостан Башлығына 20 февралдән 21-нә тиклем Өфөлә үтәсәк «Ватан Геройҙары вахтаһы» төбәк хәрби-патриотик акцияһы хаҡында ла һөйләне. Проект Рәсәй Президенты Хакимиәте һәм Рәсәй Федерацияһының Йәмәғәт палатаһы ярҙамында «Рәсәй Геройҙары ассоциацияһы» йәмәғәт ойошмаһы тарафынан тормошҡа ашырыла. Акция барышында Геройҙар делегацияһының ил төбәктәренә сығыуы күҙаллана. «Вахта» сиктәрендә төбәк етәкселеге, ветеран ойошмалары менән осрашыуҙар уҙғарыла, мәктәптәрҙә, юғары уҡыу йорттарында, кадет корпустарында Ҡаһарманлыҡ дәрестәрен үткәреү, иҫтәлекле урындарға, Ватан өсөн һәләк булған Геройҙарҙың ҡәберлектәренә сәскәләр һалыу ойошторола. Акция йәштәр араһында спорт ярыштарына ярашлы үткәрелә.


text:
«Оҙон көй-2016» төбәк-ара башҡорт йырҙарын башҡарыусылар конкурсы еңеүселәрен билдәләнеФото: Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәте
«Оҙон көй-2016» төбәк-ара башҡорт йырҙарын башҡарыусылар конкурсы еңеүселәрен билдәләне
«Оҙон көй-2016» төбәк-ара башҡорт йырҙарын башҡарыусылар конкурсы еңеүселәрен билдәләнеФото: Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Туймазыла өс көнлөк музыкаль марафон – «Оҙон көй-2016» төбәк-ара башҡорт йырҙарын башҡарыусылар конкурсы тамамланды. Халыҡ ижады байрамын Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге һәм Туймазы районы хакимиәте ойошторҙо. Сараның маҡсаты — башҡорт йырын халыҡсан башҡарыу оҫталығын һаҡлау һәм үҫтереү, йәш быуынды урындағы ғөрөф-ғәҙәттәр һәм йолалар нигеҙендә тәрбиәләү, халыҡтың башҡорт халыҡ ижадын өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныуын арттырыу. Ижади форумда республиканың 20-нән ашыу ҡала һәм райондарынан, шулай уҡ Татарстандан, Һарытау һәм Силәбе өлкәләренән, Санкт-Петербургтан, Ҡаҙағстандан 6 йәштән 81 йәшкәсә 70-кә яҡын йырсы ҡатнашты.
Башҡортостандың халыҡ, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисткаһы Нажиә Аллаярова етәкселегендәге абруйлы жюри бәйгеселәрҙең талантын юғары баһаланы.
Гала-концертты асып, республиканың мәҙәниәт министры урынбаҫары Рәнис Алтынбаев Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың сәләмләүен уҡып ишеттерҙе. Байрамдың абруйлы ҡунағы, данлы йырсы һәм ҡурайсы, Башҡортостандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге республика премияһы дауреаты Абдулла Солтанов дәррәү алҡыштар аҫтында башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарҙы.
Был көндә 30-ға яҡын йырсы еңеүсе, дипломант тип иғлан ителде, махсус, шул иҫәптән Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың призына лайыҡ булды. Уны Сәнәғәт, инновация үҫеше һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет рәйесе Рәшит Хәйруллин Ҡаҙағстан ҡунағы Ләлә Усабаеваға тапшырҙы. «Оҙон көй-2016» төбәк-ара башҡорт йырҙарын башҡарыусылар конкурсының Гран-прийын Юнир Һағынбаев яуланы. Еңеүсене Туймазы районы хакимиәте башлығы Айҙар Суфиянов бүләкләне.
Бүләкләү тантанаһы конкурс еңеүселәренең һәм республика сәнғәт оҫталарының сығышы менән үрелеп барҙы, тип хәбәр итте мәҙәниәт буйынса муниципаль йәмәғәт советы рәйесе Мөсәүир Камалетдинов.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Башҡорт режиссеры Булат Йосоповтың «Визит» фильмы Ҡазанда Рудольф Нуриев исемендәге XXXI Халыҡ-ара классик балет фестивале программаһына ингән.
Быйыл фестиваль программаһы киңәйгән, хәҙер уға тағы ике проект: «Ballet Talk» һәм «Ballet feat. Cinema» инә. Кинопоказдар серияһы сиктәрендә 15 майҙа башҡорт фильмы М. Сәлимйәнов исемендәге Актерҙар йортонда күрһәтелде.
«Визит» – бала сағы Өфөлә үткән данлыҡлы балет артисы Рудольф Нуриевҡа арналған ҡыҫҡа метражлы нәфис фильм. Ул Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығы ярҙамында Башҡортостан Республикаһы Президенты гранты сиктәрендә төшөрөлгән. 2014 йылда картина республикала күпләп күрһәтелде.
Фильмдың нигеҙендә – Рудольф Нуриевтың тормошонан ысын бер ваҡиға. 1977 йылда Өфөгә рәсми сәфәр менән Иорданиянан король ғаиләһенең вәкиле Динә бин Әбдел Хәмид килә. Уның ысын маҡсаты Рудольф Нуриевтың әсәһе менән осрашыу, уға улынан хәбәр еткереү була. Бейеүсенең биографияһынан был ныҡ билдәле булмаған осраҡ шаһитсы, Өфөлә йәшәүсе Йәүҙәт Исҡужиндың һүҙҙәренән билдәле була.
«Визит» фильмы – халыҡ-ара фестивалдәр ҡатнашыусыһы: «Себерҙә осрашыуҙар» XVII халыҡ-ара документаль фильмдар фестивале (Новосибирск), «Тыуған яғым» II асыҡ өлкә ҡыҫҡа метражлы фильмдар кинофестивале (Волгодонск, Гран-При), «Рус сит иле» VIII халыҡ-ара кинофестивале (Мәскәү), X Ҡазан мосолман киноһы фестивале (Ҡазан), «Көмөш Аҡбуҙат» халыҡ-ара милли һәм этник кино фестивале (Өфө)


text:
Дмитрий Медведев менән Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау торошон тикшерҙе
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев Өфөгә эш сәфәре аҙағында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашты. Унда республиканың һаулыҡ һаҡлау системаһы торошо тикшерелде.
Дмитрий Медведев Ғ.Ғ.Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһына юғары баһа бирҙе.
— Ауыр осраҡтарҙа махсус медицина ярҙамын күрһәтеүҙән тыш, шулай уҡ амбулатор дауалауҙың, ауырлыларға ярҙам күрһәтеү системаһының үҫеше мөһим. Республика ҙур, бынан тыш бындай проекттар демографик хәлде яҡшыртыуҙа ярҙам итә, — тип билдәләне ил башлығы.
Рөстәм Хәмитов һуңғы йылдарҙа Башҡортостанда был юҫыҡта күп нәмәләр эшләнеүе хаҡында һөйләне.
— Тәү сиратта, ҡалаларҙа ғына түгел, ауыл ерендә лә балаларға ярҙам күрһәтеүгә иғтибар бүләбеҙ, — тине ул. – Алдағы аҙнала республиканың төньяҡ-көнсығыш райондарының береһендә республиканың күсмә Советы үтәсәк, Башҡортостандың был өлөшөндә һаулыҡ һаҡлауҙы яңыртыу программаһы сиктәрендә биш район өсөн төбәк-ара медицина үҙәге төҙөләсәк. Унда ауыл халҡына юғары технологиялы ярҙам күрһәтеләсәк.
Башҡортостан Президенты бының айырыуса республика өсөн көнүҙәк булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды, сөнки төбәктә халыҡтың 40 проценты ауылдарҙа йәшәй. Рөстәм Хәмитов ауыл ерендә фельдшер-акушерлыҡ пункттары эшмәкәрлеге өсөн дә уңайлы шарттар булдырылыуын билдәләне. Быйыл ғына бында 100-ҙән ашыу фельдшер-акушерлыҡ пункты асылған. Шул уҡ ваҡытта Үҙәк район дауаханалары базаһы ла нығытыла, заманса төбәк-ара медицина үҙәктәре төҙөлә.
— Башҡортостанда һаулыҡ һаҡлауҙы яңыртыу программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә ике йыл эсендә 15 миллиард һумдан ашыу аҡса үҙләштереләсәк, бындай ҙур аҡсалар өлкәгә тәүгә йүнәлтелә, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – 2012 йыл тамамланыуға һаулыҡ һаҡлау торошоноң яңы сифатына күсәсәкбеҙ.
Республика башлығы Дмитрий Медведевҡа республиканың һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге бер нисә эре проекты хаҡында һөйләне һәм федераль үҙәктең Башҡортостанға күрһәткән ярҙамы өсөн Рәсәй Президентына рәхмәтен белдерҙе.


text:
Республикала 100 меңдән ашыу кеше «Оҙайлы хеҙмәт стажы булған хеҙмәт ветераны» исеме алған
Бөгөнгө көнгә Башҡортостанда йәшәгән 100 меңдән ашыу кеше «Оҙайлы хеҙмәт стажы булған хеҙмәт ветераны» исеме алған. Граждандарҙың яңы льготалы категорияһы республикала 2012 йылдың 1 ғинуарынан индерелде.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, яңы категорияға ҡараған хемәт ветерандары һаны төбәктә йәшәгән льготалар менән ҡулланыусыларҙың 22,5 процентын тәшкил итә. Оҙайлы хеҙмәт стажы булған хеҙмәт ветерандары өсөн ай һайын аҡсалата түләү күләме 145,93 һумға тиң.
2012 йылда республика бюджетынан был маҡсаттарға 163 миллион һумдан ашыу аҡса бүленгән.
Рәсәйҙә дөйөм билдәләнгән пенсия йәшенә еткән (ирҙәр өсөн – 60 йәш, ҡатындар өсөн – 55 йәш), шул тәртиптә 40 һәм 35 йыл хеҙмәт стажы булған, бер ниндәй ҙә ташламалар менән ҡулланмаған граждандар «Оҙайлы хеҙмәт стажы булған хеҙмәт ветераны» исеме алыу өсөн йәшәү урыны буйынса хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау идаралығына (идаралыҡ бүлегенә) мөрәжәғәт итә ала.


text:
Төбәктә үткән тәүге өмәләрҙә 4,6 мең тонна сүп-сар сығарып түгелгән
Үткән ял көндәрендә Башҡортостанда ойошторолған тәүге өмәләрҙә ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигондарына 4,6 мең тоннанан ашыу сүп-сар сығарып түгелгән. Территорияларҙы санитар таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса сараларҙа дөйөм алғанда 2,8 мең берәмек махсус техника файҙаланылған.
Республикала 13 апрелдә старт алған яҙғы өмәләрҙә 94 мең квадрат метр юл һәм өс мең погон метр тирәһе ҡойма һәм фасад ремонтланған.
— Тәүге экологик өмәләр йомғаҡтары буйынса, Башҡортостандың сүп-сарҙан таҙартылған һәм төҙөкләндерелгән территорияһы әлегә 10 процент тәшкил итә, — тип хәбәр итте БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, яҙғы өмәләр быйыл төбәктә 18 майға тиклем дауам итәсәк.


text:
Нәҙерғолов Миңлеғәли Хөсәйен улы
Нәҙерғолов Миңлеғәли Хөсәйен улы (7 октябрь 1953) — билдәле башҡорт әҙәбиәте белгесе, филология фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты, Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Миңлеғәли Хөсәйен улы Нәҙерғолов 1953 йылдың 7 октябрендә Башҡорт АССР-ының Матрай районы (1993 йылдан Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы) Ишбулды ауылында тыуған. Баймаҡ мәктәп-интернатында урта белем ала. 1971—1973 йылдарҙа әрмелә хеҙмәт итә. Йылайыр район Советы башҡарма комитетының физик культура һәм спорт комитеты рәйесе була.
- 1980 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай.
- 1980 йылдан алып Рәсәй Фәндәр Академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты|Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй. 1997 йылдан алып әҙәбиәт бүлеге мөдире.
- 1981—1990 һәм 2009—2010 йылдарҙа (1987—1989 йылдарҙа етәксе) археографик экспедицияларҙа ҡатнаша.
- Башҡорт дәүләт университетында һәм Башҡорт дәүләт педагогия университетында лекциялар уҡый.
Ғилми эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Миңлеғәли Нәҙерғоловтың ғилми тишеренеүҙәре башҡорт әҙәбиәте тарихына, археографияға, текстологияға, әҙәби тәнҡиткә арналған. Әбделҡадир Инан, Ғәли Соҡорой, Фазыл Туйкин, Ризаитдин Фәхретдинов, Ғарифулла Кейеков һәм башҡаларҙың әҫәрҙәрен текстологик яҡтан тикшереп, баҫмаға әҙерләй. «Башҡорт әҙәбиәтенең тарихи-функциональ жанрҙары» («Историко-функциональные жанры башкирской литературы», 2002), «XVI—XX бб. башындағы башҡорт тарихи-әҙәби әҫәрҙәре» («Башкирские историко-литературные сочинения XVI — начала XX века», 2013) китаптарында шәжәрә, тәуарих һәм тарихнамәнең барлыҡҡа килеү тарихы һәм үҫеше яҡтыртылған. 6 томлы «Башҡорт әҙәбиәте тарихы» (1990—1996) баҫмаһының авторҙашы, башҡорт әҙәбиәте антологияһы һ.б. төҙөүселәрҙең береһе. 170-тән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- XVI—XX быуат башы башҡорт тарихи яҙмаларының стиль үҙенсәлектәре. Өфө, 2004 й.
- Краткое описание фонда М.Уметбаева из архива Уфимского научного центра РАН. Уфа,1993. (рус.)
- Историко-функциональные жанры башкирской литературы. Уфа, 2002. (рус.)
- Башкирские историко-литературные сочинения 16- начала 20 века. Уфа, 2013. (рус.)
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).
- Рәсәй Фәндәр Академияһы Президумының Маҡтау грамотаһы.
- Рәсәй Тарихсы-архивсылар йәмғиәтенең Маҡтаулы билдәһе.
- Башҡортостан Республикаһы Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары министрлығының Маҡтау грамотаһы.
- Өфө ҡала мэрияһының Маҡтау грамотаһы.
- Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты (2013).
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нәҙерғолов Миңлеғәли Хөсәйен улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. (рус.)
- 7 октябрҙә тыуғандар
- 1953 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Йылайыр районында тыуғандар
- Алфавит буйынса ғалимдар
- Башҡортостан ғалимдары
- Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре
- Филология фәндәре докторҙары
- Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар
- Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзалары
- Башҡорт әҙәбиәте белгестәре
- Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаттары


text:
Баш ҡала үҙәгендә транспорт хәрәкәте ваҡытлыса ябыла Фото: Олег Яровиков
Баш ҡала үҙәгендә транспорт хәрәкәте ваҡытлыса ябыла
Баш ҡала үҙәгендә транспорт хәрәкәте ваҡытлыса ябыла Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфө үҙәгендә транспорт хәрәкәте ваҡытлыса ябыла. Йома, 18 мартта, көндөҙгө сәғәт 2-нән киске 6-ға тиклем Зәки Вәлиди урамының бер өлөшөндә — Аксаков урамынан алып Мәжит Ғафури урамына тиклем хәрәкәт ваҡытлыса туҡтатыла.
Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, был саралар «Ҡырым беҙҙеке» тип аталған митинг-концертта ҡатнашыусыларҙың һәм юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген тәьмин итеү маҡсатында ойошторола.
Автоһәүәҫкәрҙәргә маршрутты алдан билдәләргә кәңәш ителә.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, бөгөн көндөҙгө сәғәт 4-тә республика халҡы үҙҙәренең гражданлыҡ позицияһын күрһәтеү һәм ярымутрауҙа йәшәүсе ватандаштарына теләктәшлек белдереү өсөн Конгресс-холл алдындағы майҙанға йыйыла.


text:
118 мең балаға ял итеүҙең арзан формаһы тәҡдим ителәсәк
Ял итеүҙең аҙ сығымлы формалары — 2009 йылғы йәйге кампанияның өҫтөнлөклө йүнәлеше. Бөгөнгө көндә 54 меңдән ашыу мәктәп йәшендәге бала туристик һәм палатка лагерҙарында, күп көнлөк походтарҙа һәм һалда йөҙөп ял итә һәм сәләмәтлеген нығыта. БР Мәғариф министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, йәй буйына уларҙа бөтәһе 118 меңдән ашыу бала ял итәсәк.
Сәләмәтлекте нығытыуҙың һәм ялдың бындай формаһын башҡа ведомстволар ҙа әүҙем яҡлай. Мәҫәлән, 1 июлдә Архангел районында БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы һәм "Бергә" республика йәштәр ирекле хәрәкәте тарафынан ойошторолған "Беҙҙең хәлебеҙҙән килә — беҙ эшләйбеҙ!" палатка лагеры эшләй башлаясаҡ.
Үҫмерҙәрҙә ул ҙур популярлыҡ менән файҙалана, шуға күрә лә өсөнсө йыл рәттән ойошторола. Лагерь программаһында — спорт ярыштары, танып-белеү мастер-кластары һәм башҡалар.
Ойоштороусыларҙың һүҙҙәренә ҡарағанда, палатка лагерында Архангел, Әлшәй, Борай, Ишембай һәм Нуриман райондарынан балалар ял итәсәк.
Традиция буйынса лагерь ике сменала үтәсәк: 1 июлдән 13-өнә тиклем һәм 15 июлдән 24-енә тиклем.
Был лагерҙа ял итергә теләүселәр 250-78-24 телефоны буйынса йәки www.vmesterb.ru сайтында өҫтәмә мәғлүмәт белә ала.


text:
Владимир Дорошенко:Республика көнө – Башҡортостанда йәшәүсе барлыҡ халыҡтар өсөн дә мөһим ваҡиға
– Республика көнө – Башҡортостанда йәшәүсе барлыҡ халыҡтар өсөн дә мөһим ваҡиға ул. – тине Башҡортостан Республикаһы суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителеүҙең 19 йыллығына арналған йыйылыш башланыр алдынан украиндарҙың “Кобзарь” мәҙәни үҙәге рәйесе Владимир Дорошенко. –
Декларация республиканың милли һәм мәҙәни сәйәсәтенең өҫтөнлөктәрен үҙгәртте. Был үҙ сиратында республикала йәшәгән барлыҡ халыҡтарҙың тормошонда мәҙәни яңырыуға килтерҙе. Мәҫәлән, беҙҙең украиндар милли үҙәгендә яңы ижади коллективтар барлыҡҡа килде. Йыл һайын республика кимәлендә украина мәҙәниәте фестивалдәре үткәрелә, украин теле өйрәтелгән “Село Золотоношка” исемле тарихи-мәҙәни үҙәк ойошторолдо.


text:
25 ноябрҙә суд ҡарарҙарын үтәү мәсьәләләре буйынса граждандар ҡабул ителәсәк
25 ноябрҙә Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиленең Башҡортостан буйынса төбәк йәмәғәтселекте ҡабул итеү бүлмәһендә суд ҡарарҙарын үтәү мәсьәләләре буйынса граждандар ҡабул итеү ойошторола. Мөрәжәғәт итеүселәрҙе Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе Зариф Байғусҡаров ҡабул итәсәк.
Ҡабул итеү 15 сәғәттә башлана.
Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһенең адресы: Өфө ҡалаһы, Цюрупа урамы, 100-сө йорт («Үҙәк баҙар» туҡталышы).
Белешмәләр һәм алдан яҙылыу өсөн телефондар: 251-64-39, 251-77-91.


text:
Башҡортостанстат Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуға әҙерлек сиктәрендә районлаштырыуҙы тамамланы
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Башҡортостанстат белгестәре 2016 йылғы Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуға әҙерлек сиктәрендә районлаштырыу үткәрҙе. Республиканың ҡала округтары һәм муниципаль райондары биләмәләре инструктор һәм иҫәпләү участкаларына бүленде, иҫәп алыу объекттары тураһында мәғлүмәт йыйыусыларҙың һаны билдәләнде.
Башҡортостанстатта билдәләүҙәренсә, районлаштырыу иҫәп алыу системаһының программа тәьминәтен, иҫәп алыу объекттары исемлектәрен төҙөү буйынса программа комплексын ҡулланып башҡарылған.
Һәр муниципаль район һәм ҡала округы мәғлүмәттәре нигеҙендә республика кимәлендә йыйылма отчет яһаласаҡ, ауыл хужалығы иҫәбен алыу объекттары хаҡында мәғлүмәт йыйыусы кешеләрҙең һаны иҫәпләп сығарыласаҡ. Уларҙы уҡытыу планлаштырыла, инструктор участкаларын биләмәләргә урынлаштырыу, транспорт хеҙмәтләндереүе схемалары һәм башҡа саралар билдәләнә.


text:
Рубрикалар
Контактные линзы это лучший выбор среди всех средств коррекции зрения.
Йәшлек көндәлеге27 июль. Шулай итеп, бер аҙ маҡташып, бер аҙ көлөшкәс, ул «Зәйнәб!» тине лә йылмайҙы. Уның әйтә биреп, көлөп ҡуйыуына мин дә оялып киттем. – Нәрҫә әйтергә теләнең? – тиеүемә, көлә-көлә: – Хатта ҙур вопрос, – ти ул. – Һин яуап табырһыңмы: ни өсөн...
Ил инәһе МәрйәмХалҡыбыҙҙың рухиәте, үҙаңы, ырыҫы һағында торған һәм ауыҙ-тел ынйылары аша милләтебеҙҙең ҡабатланмаҫ асылы, нескә аҡылы, тылсымлы өнө, илаһи моңо серен асып, ижад өлгөләре ярҙамында балалар йөрәгендә телебеҙгә, әҙәбиәтебеҙгә, мәҙәниәтебеҙгә һөйөү...
Йәшлек көндәлегеТороп арлы-бирле иткәнсе халыҡтың «еләк күп» тип маҡтауҙарына ҡыҙығып, еләклеккә сығып киттем. Ауыл осона сыҡҡас та, өйөм-өйөм еләк япраҡтары араһында ҡыҙыл бөртөктәр ҡаршыланы. Туғай тулы еләк йыйыусылар. Бөтөн кеше сыға ла алыҫҡа еләккә китә. Улар...
«Йөрәк серен йәшерен тотҡан һәр саҡ ота!»Зәйнәб Биишева. Был исем әҙәбиәтебеҙ йылъяҙмаһына алтын хәрефтәр менән теркәлгән. Йылдар үтеү менән бөйөк яҙыусының ҡабатланмаҫ таланты нығыраҡ баҙыҡлана бара, уның шәхесенә һәм әҙәби мираҫына ҡыҙыҡһыныу ҙа көсәйә....
Ғүмер – балҡыған нәжәғәйХоҙай Тәғәләнең ҡөҙрәте менән һуғарылған тылсымлы таңда бер ҡыҙ бала донъяға килә. Арыш башаҡҡа тулышҡан, мең йондоҙло күктә нәжәғәй уйнаған мәл була был. Сабый иртәнге сәғәт дүрттә күлдәктә тыуа. Ул тәүге ауазын һалғанда ҡапыл күк ҡабағы асылып...
Һөйөү бүләк итеү өсөн яралғанҺинән алыҫта мин, Башҡортостан, Матур исемең телем осонда... Мостай Кәрим. Санкт-Петербург ҡалаһында йәшәүсе күпселек яҡташтарым был һоҡланғыс ханым менән яҡшы таныш. Һүҙем – зауыҡлы, рухлы, алдынғы ҡарашлы замандашым, үҙ эшенең оҫтаһы, ижади шәхес...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Фото:
Төбәктә «Урал мираҫы» йәштәр этнофорумы үтте
Фото:
ӨФӨ, 2017 йыл, 21 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда «Урал мираҫы» милләт-ара йәштәр мәғариф форумы үтте. Уҙған көндәрҙә Иглин районында уны тантаналы рәүештә асыу булды.
«Форумдың милләт-ара статусын алыуына шатмын. Ҡатнашыусылар өсөн был теләһе ҡайһы уңышлы кеше өсөн кәрәкле ҙур белем һәм оҫталыҡ алыу мөмкинлеге», — тип билдәләне форумдың ойоштороусыһы Даян Солтағужин.
Сара сиктәрендә лекциялар, оҫталыҡ дәрестәре, команда эшен булдырыуға тренингтар, социаль проектлау буйынса дәрестәр, республика һәм бөтә Рәсәй кимәлендәге фән, мәҙәниәт эшмәкәрҙәре, сәйәсмәндәр, башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары менән осрашыуҙар, спорт һәм күңел асыу саралары уҙҙы. Ҡатнашыусылар үҙ командаларында милләт-ара һәм халыҡ-ара хеҙмәттәшлек, туризм өлкәһендә ҡыҙыҡ проекттар әҙерләне. Йәштәр нисек дөрөҫ итеп проекттар эшләргә, ҡайҙан финанслау алырға һәм ниндәй форум майҙансыҡтары гранттар уйнатҡанын өйрәнде.
Башҡорт тирмәһе менән бер рәттән ҡатнашыусылар өсөн урыҫ, татар, сыуаш, мари, белорус һәм башҡа мәҙәниәттәр сатырҙары асылғайны. Уларҙа ошо халыҡтарҙың матди мәҙәниәте менән танышырға ғына түгел, милли аш-һыуҙан ауыҙ итергә лә мөмкин булды. Шулай уҡ аттарҙа йөрөү һәм уҡтан атыу мөмкинлеге булды. Концерт программаһында Айназ Низаметдинов, «Ҡурайсы» төркөмө менән Роберт Юлдашев һәм «Guzal-dance» бейеү коллективы сығыш яһаны.
«Урал мираҫы» форумы үҙенең энергетикаһы, тыңларға һәм һөйләргә генә түгел, эшләргә, үҙгәртергә, йәшәү сифатын күтәрергә, яңы проекттарға әҙер йәштәрҙең күтәренке кәйефе һоҡландыра. Был теләһе үҙгәрештәрҙең төп нигеҙе була алған илебеҙҙең стратегик резервы», — тип һөйләй иҡтисад һәм идара итеү өлкәһендәге консультант Дмитрий Занин.
Форумдың ойоштороусыһы – Йәштәр сәйәсәте министрлығы булышлығында Башҡортостандың йәш яҡташтар ассоциацияһы. Форум өсөнсөгә уҙғарылды. Быйыл ул «Клязьмала мәғәнәләр биләмәһе» федераль форумында отоп алынған грантҡа ойошторолдо.


text:
Суд приставтарының ышаныс телефоны тәүләк әйләнәһенә эшләй
Рәсәй федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында өс йыл инде ышаныс телефоны эшләп килә. Һәр граждан (347) 273-59-82 номеры буйынса шылтырата ала.
Бөтә белдереүҙәр иҫәпкә алынып, махсус журналда теркәлә бара. Был суд приставтары хеҙмәте эшмәкәрлегенә бәйле граждандарҙың мөрәжәғәттәрен һәм ғаризаларын ваҡытында һәм ентекле ҡарарға ярҙам итә. Шуны әйтергә кәрәк, Федераль суд приставтары хеҙмәтенең БР буйынса идаралығының ышаныс телефоны белешмәләр өсөн телефон түгел. Ул коррупция күренештәрен асыҡлау ҡоралдарының береһе булып тора.
Федераль суд приставтары хеҙмәтенең БР буйынса идаралығының ышаныс телефоны — ул граждандар һәм ойошмаларҙың территориаль органдың вазифалы кешеләре боҙған хоҡуҡтарын һәм законлы мәнфәғәттәрен яҡлау буйынса эште камиллаштырыу маҡсатында, вазифалы хеҙмәткәрҙәр юл ҡуйған коррупция һәм башҡа хоҡуҡ тәртибен боҙоуҙарҙы асыҡлау өсөн булдырылған граждандар һәм ойошмалар менән бәйләнеш каналы.
Телефон тәүлек әйләнәһенә эшләй, мөрәжәғәт конфиденциаллеге гарантиялана, тип хәбәр итә ведомствоның матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостан һәм Ырымбур «Шайтантау» ҡурсаулығын һаҡлау өлкәһендә хеҙмәттәшлек итәсәк Фото: Полина Полежанкина
Башҡортостан һәм Ырымбур «Шайтантау» ҡурсаулығын һаҡлау өлкәһендә хеҙмәттәшлек итәсәк
Башҡортостан һәм Ырымбур «Шайтантау» ҡурсаулығын һаҡлау өлкәһендә хеҙмәттәшлек итәсәк Фото: Полина Полежанкина
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостан һәм Ырымбур тейелмәй торған биләмәләрҙе һаҡлау өлкәһендә эш итеү тураһында килешеү төҙөнө. Килешеү Шайтантау һыртына ҡағыла. Ул Башҡортостандың Хәйбулла районы һәм Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы буйлап һуҙылған Урал тауҙарының сикке көньяҡ армыты. Башҡортостанда «Шайтантау» ҡурсаулығы һирәк осрай торған хайуандарҙы һаҡлау өсөн булдырылған, ә күрше төбәктә бер үк исемле ҡурсаулыҡта эталон дала имәнлеге һәм урман-далаһы фаунаһы һаҡлана.
Башҡортостандың Экология министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, үҙ-ара эшмәкәрлек бергәләп эҙләнеү саралары үткәреү, браконьерлыҡты, законһыҙ урман киҫеүҙе бөтөрөү, янғын һүндереү мәсьәләрен бергәләп хәл итеүгә ҡайтасаҡ. Беренсе осрашыу билдәләнгән. Унда инспекторҙар пилотһыҙ аппараттар менән ҡулланырға өйрәнәсәк.
http://www.bashinform.ru/news/1145954-bashkiriya-i-orenburzhe-budut-sotrudnichat-v-oblasti-okhrany-zapovednika-shaytan-tau/


text:
Баш ҡалала Рудольф Нуриев исемендәге Халыҡ-ара фестиваль асылдыФото: Андрей Старостин
Баш ҡалала Рудольф Нуриев исемендәге Халыҡ-ара фестиваль асылды
Баш ҡалала Рудольф Нуриев исемендәге Халыҡ-ара фестиваль асылдыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 23 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында Рудольф Нуриев исемендәге XХ Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивале «Анюта» балеты премьераһы менән асылды. Спектаклде танылған бейеүсе, 30 йылдан ашыу Ҙур театрҙа эшләгән, хореограф һәм режиссер, СССР-ҙың халыҡ артисы Владимир Васильев сәхнәгә ҡуйған.
«Анюта» балеты республиканың мәҙәни тормошонда мөһим ваҡиғаға әүерелде. Уның нигеҙендә А.П.Чеховтың «Анна на шее» хикәйәһе ята. Аһәңле моң, сағыу бейеүҙәр яңы спектаклдең Өфө театры репертуарында ныҡлы урын аласағына шик тыуҙырмай. Спектакль ҡапма-ҡаршылыҡтарға ҡоролған: мөхәббәт лирикаһын ябай ҡалалағы юғары ҡатлам вәкилдәренең көнкүреше алмаштыра.
Актерҙар ролдәрҙе бик оҫта уйнаны. Анюта партияһын Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Гүзәл Сөләймәнова башҡарҙы. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Андрей Брынцев — Модест Алексеевич, Башҡортостандың халыҡ артисы Илдар Маняпов — Артынов, Сергей Бикбулатов — Студент, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Ринат Абушахманов — Ғали йәнәптәре, Максим Купцов Петр Леонтьевич ролдәрен (ул тышҡы ҡиәфәте буйынса Чеховҡа оҡшаған) уңышлы атҡарҙы. Шуны билдәләп үтергә кәрәк: 1986 йылдағы премьера ваҡытында Петр Леонтьевич партияһын Владимир Васильев үҙе башҡарған.
Алда — йәнә биш фестиваль көндәре: «Анюта», «Жизель» һәм «Аҡҡош күле» балеттары, Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы уңайынан «Фронт хаттары» спектакленең премьераһы, тамашасыларҙың һөйөүен яулап өлгөргән һәм яңы солистар ҡатнашлығында гала-концерттар.


text:
Ер улдары30-09-2016, 04:02 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Бар ғүмерен тиерлек иртә яҙҙан ҡара көҙгәсә, һәр көнөн таңдан эңергәсә яланда үткәргән киң профилле механизатор Фәрих Ғабдрахманов 1991 йылда улы Илгиз менән берлектә фермерлыҡ эшенә тотона. Был кәсеп менән маҡсатлы шөғөлләнә башлаусылар араһында улар районда ғына түгел, республикала ла тәүгеләрҙән була. Сылбырлы һәм тәгәрмәсле тракторҙар, тағылмалы ер эшкәртеү һәм сәсеү ҡорамалдары, комбайн, йөк автомашинаһы һатып алалар ҙа иген үҫтереүгә, мал аҙығы әҙерләүгә дәртләнеп егеләләр. Атай кешенең бай игенсе тәжрибәһенә агроном дипломы булған улының төплө белеме ҡушыла. Был иһә уларға бар эштәрен дә яйлы алып барырға булышлыҡ итә. Ғабдрахмановтарҙың “Шалтыҡ” крәҫтиән (фермер) хужалығы тиҙ арала төбәктәрендә танылыу ала. Атаһының иртәрәк гүр эйәһе булыуынан һуң был шөғөлдө Илгиз Фәрих улы ҡатыны Люзиә Сабирйән ҡыҙы менән уңышлы дауам итә.
Бала саҡтан һәр төрлө ауыл эшенә күнегеп үҫкән Илгиз Ғабдрахманов сик буйы ғәскәрҙәрендә сынығыу алған, туған “Аҡбарис” совхозының комсомол комитетын етәкләп, артабан өс йыл хужалыҡтың баш агрономы булып, ярайһы уҡ тәжрибә туплап тотонған фермерлыҡ мәшәҡәттәренә.
– 50 гектар ергә хеҙмәт һалыуҙан башлағайныҡ, бөгөн 217 гектарҙа иген культуралары һәм ҡарабойҙай үҫтерәбеҙ, ярайһы ғына майҙандан люцерна бесәне йыябыҙ, – ти Илгиз Фәрих улы.
Дипломлы агроном бар эштәрен фәнни нигеҙҙә ойошторорға ынтыла. Ул баҫыуҙарында сәсеү әйләнеше индергән: ужым культуралары урынына күп йыллыҡ үлән үҫтерә. Аҡһымға бай люцерна тупраҡты азот менән туйындыра, уның уңдырышлылығын күтәрә икән. Икенсенән, йәй дауамында был үләнде ике-өс тапҡыр сабып, һәр гектарҙан 100 центнерға тиклем юғары сифатлы бесән алырға була. Күп йыллыҡ мал аҙығы майҙандарын даими яңыртыу өсөн орлоҡто фермер үҙе үҫтерә, артығын һатыу хәстәрен күрә. Мәҫәлән, 25 гектарҙа — бесән өсөн сәселгән люцерна, 40 гектар майҙанда уның “бибинур” сорты орлоҡҡа үҫтерелә.
Тупраҡтың сифатына әллә ни талапсан булмаған кәзә үләнен сәсеүҙе лә үҙләштергән алдынғы фермер. Уның әйтеүенсә, был культура ла ерҙә азотты күп ҡалдыра, өҫтәүенә сүп үләндәрен баҫа.
Агрономия технологияларын эҙмә-эҙлекле ҡулланыу юлы менән һиҙелерлек юғары уңыш алыуға ла өлгәшелә. Тәү сиратта баҫыуҙар тейешле срокта туңға һөрөлә. Был эш август баштарында башҡарыла. Яҙын үҙ ваҡытында дым ҡаплауҙы ла тырышып хәстәрләй фермер. Һөҙөмтәлә, мәҫәлән, быйылғы ҡоролоҡ шарттарында ла 30 гектарҙа арпа уртаса 22-шәр центнер уңыш биргән, айырым бер майҙанда төшөм 30-ҙан да артып киткән. Элиталы “башкирская-28” сортлы бойҙай ҙа гектарынан 32 центнерлыҡ уңыш менән ҡыуандырған. Үҫтерелгән иген шәхси хужалыҡтарында мал тотҡан ауылдаштарына фураж сифатында һатыла, юғары сифатлы бесән дә ярайһы ғына табыш килтерә. Был күрһәткестәр “Шалтыҡ” крәҫтиән (фермер) хужалығының ныҡлы, табышлы эшмәкәрлеген сағылдыра.
Көндәлек тормоштарынан тәм һәм йәм табып, үҙ хеҙмәтенең емештәренә ҡыуанып йәшәй бөгөн Яңы Таулар ауылы фермерҙары – ирле-ҡатынлы Люзиә менән Илгиз Ғабдрахмановтар.


text:
Элек беҙҙең ауыл тирәһендәге урман ҡуйы була торғайны, шуға күрә төрлө йәнлек тә күп ине. 1975 йылғы ҡоролоҡта ҡурсаулыҡ биләмәһендәге көслө янғындарҙан ҡасыпмы икән (ул осорҙа Башҡорт дәүләт ҡурсаулығында йәй буйы бер нисә йөҙ гектарҙа урман янды), яҡын-тирәлә айыуҙар күбәйә башланы. Хатта береһен ауыл эсендә тип әйтерлек, Үҙән йылғаһы янындағы ҡарағайға ҡамап мендереп, атып алдылар.
Республикала Айырыуса хәүефле һәм карантинлы сирҙәрҙең таралыуын иҫкәртеү буйынса ғәҙәттән тыш ведомство-ара комиссияһының сираттан тыш ултырышы уҙҙы. Ул сусҡа тағунының һәм бешмә сиренең таралыуына бәйле булды.
Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Ҡырмыҫҡалы районына эш сәфәре барышында шәхси эшҡыуар Айрат Әхмәҙуллиндың сыр етештереү цехында булды.
Айыу байрамдары элек башҡортта булһа, хәҙер иһә айыу ауларға һанарлыҡ ҡына лицензия бирелеүҙәнме, әллә башҡа сит йолалар килеп ингәндәнме, юғалып ҡалды. Хатта кеше ғүмеренә, мал-тыуарға ҡурҡыныс янағанда атҡан осраҡта ла полиция юлын тапаусылар аҙ түгел.
Борон айыуға һунар бик ҙур булған. Уны туҡмап алғандар.