text:
Рабочая программа по башкирской литературе, 9 класс
9-сы кл., башҡорт әҙәбиәте
№
Дәрес темалары
Дәрестең
маҡсаты,
йййөкмәткеһе
Мәғлүмәти йыһаз
Өйгә эш
Үткәре-ләсәк көн
Үткән
көн
Иҫкәрмә
1
Художестволы әҙәбиәт
Башҡорт халыҡ ижады буйынса 7-8-се синыфтарҙа алған белемдәрҙә алған белемдәрҙе ҡыҫҡаса ҡабатлау. Йыр, таҡмаҡ, легенда, ҡобайыр, әкиәт жанрҙарын иҫкә төшөрөү.Халыҡ ижады (фольклор) тураһында дөйөм төшөнсә. Халыҡ ижады һәм яҙма әҙәбиәт. Улар араһындағы уртаҡлыҡ һәм айырма. Фольклор әҫәрҙәренең тыуыу һәм йәшәүе.Фольклорҙың әһәмиәте. Фольклорҙа халыҡ педагогикаһының сағылышы. Ауыҙ-тел ижадының яҙма әҙәбиәт үҫешендәге роле. Хәҙерге башҡорт фольклоры һәм уның үҫеш тенденциялары. Йыр жанрының киң үҫеш алыуы. Профессиональ сәнғәттә халыҡ йыры.
Дәреслек, хрестоматия, башҡорт халыҡ ижады (томлыҡтары)
3-9 биттәрҙе уҡырға
Йола поэзияһы, әкиәттәр. ҡобайыр, бәйеттәр, сеңләүҙәр, афористик ижад, көләмәстәр.
Халыҡтың художестволы аңы үҫешенә йырҙарҙың һәм бәйеттәрҙең тотҡан урыны.
2
Халыҡ ижады
Дәреслек, хрестоматия, башҡорт халыҡ ижады (томлыҡтары)
10-12 биттәрҙе уҡырға, һөйләргә
Иң боронғо мифтар, ҡыҫҡаса мәғлүмәт.
3
Башҡорт халыҡ ижады. Традицион жанрҙары
Тема буйынса өҫтәлмә материалдар менән таныштырыу, доклад менән сығыш яһарға өйрәтеү
дәреслек
«Йыр-халыҡтың күңел көҙгөһө» тигән темаға сығыш әҙерләргә.
Халыҡ ижады
4
Халыҡ ижадының сәсмә формалары
Халыҡ ижадының сәсмә формалары: әкиәттәр, легендалар, риүәйәттәр, көләмәстәр. Уларҙың халыҡ фантазияһын сағылдырыуҙары, жанр үҙенсәлектәре буйынса эш
Урал батыр эпосы, дәреслек. хрестоматия
Бишәр көләмәс, әйтем, мәҡәл, йомаҡ яҙып килергә
5
Башҡорт халыҡ эпосы йәки ҡобайырҙар
Йыр, таҡмаҡ, легенда, ҡобайыр, әкиәт жанрҙарын иҫкә төшөрөү.Халыҡ ижалы (фольклор) тураһында дөйөм төшөнсә. Халыҡ ижады һәм яҙма әҙәбиәт. Улар араһындағы уртаҡлыҡ һәм айырма. Фольклор әҫәрҙәренең тыуыу һәм йәшәүе.Фольклорҙың әһәмиәте.
Өҫтәлмә материалдар менән эш
Ҡобайырҙар тураһында һөйләргә, теләгән бер ҡобайыр шиғырына төҙөлөшө яғынан анализ яһарға
Фольклорҙа халыҡ педагогикаһының сағылышы. Ауыҙ-тел ижадының яҙма әҙәбиәт үҫешендәге роле.
6
«Урал батыр» эпосы
Урал батыр эпосы.Уның боронғолоғо, мифологик нигеҙе. Төп идеяһы – халыҡ бәхете хаҡында тәбиғәттең стихиялы көстәренә ҡаршы көрәште данлау. Кешенең бөйөклөгө, тәбиғәт менән халыҡтың үлемһеҙлеге темаһының сағылышы.
Дәреслек
хрестоматия
Тулыһынса уҡырға, Аҡбуҙатты тасуирлаған бүлеген ятларға
Һүҙлек эше: Һунар, Йәнбирҙе, Йәнбикә, Урал, Шүлгән, ҡабырсаҡ, Һомай ҡош
7
«Урал батыр» эпосына анализ
Урал һәм Шүлгән образдары. Ҡобайырҙың художество үҙәнсәлектәре. “Урал батыр” эпосының боронғо донъя мәҙәниәтендә тотҡан урыны.
Хрестоматия, дәреслек. Ҡатмарлы план.
Үткән теманы уҡырға һәм һөйләргә белергә
Батырлыҡҡа дан йырлау.
8
«Урал батыр» эпосына анализ яһау
Башҡорт халыҡ эпосы. Ҡобайырҙар. “Урал батыр” эпосы.
“Йәнбирҙе менән Йәнбикә тормошо”. Боронғо көнкүреш һәм йолалар.
Видеоматериал ҡарау, проблемалы һорауҙар
Дәреслек
Инша яҙып килергә
Йәнбирҙе менән Йәнбикә образдарына ҡылыҡһыр-лама
9
«Иҙеүкәй менән Мораҙым» эпосы
Иҙеүкәй менән Мораҙым.Тарих һәм халыҡ эпосы. Әҫәрҙә нуғай осоро тарихының сағылыш дәрәжәһе. Азатлыҡты яҡлап хандарға ҡаршы көрәш темаһы. Иҙеүкәй образы. Уның йөҙөндә халыҡ үҙенең батырын, ил башлығын күрергә теләүе. Иҙеүкәй менән Мораҙым – ата менән ул мөнәсәбәте, батырлыҡ традициялары Эпостың поэтик үҙенсәлектәре. Ҡырҡыу хәл-ваҡиғалар һәм мажаралылыҡ. Әҫәрҙең композицияһы. Теле һәм стиле.
Бәхәс ҡороу “В”, 2003,9; 2001,3
Дәреслек
хрестоматия
Эпосты тулы килеш уҡып, һөйләргә өйрәнергә
Алтын Урҙа, Иҙеүкәй, Мораҙым, хан, ҡул аҫтында, баш бей, ҡуҙғаған, серге, миктәлеп, фарман. Иҙеүкәй йөҙөндә халыҡ үҙенең батырын, ил башлығын күрергә теләүе.
10
«Иҙеүкәй менән Мораҙым» әҫәре
Эпостың йөкмәткеһен асыу
дәреслек
Иншаға әҙерләнергә
Уҡалы, бей, ҡәмәр. ҡамҡа тун
11
«Иҙеүкәй менән Мораҙым» әҫәре буйынса инша
Туҡтамыш хан. Хандар, әмирҙәр араһында тәхет өсөн тартыш, янъял. Аҡһаҡ Тимер яуы. Бының эпос сюжетенда бирелеш рәүеше.
Дәреслек
Ҡабатларға
Һүҙлектәр менән эш.
12
Боронғо һәм урта быуаттар әҙәбиәте тарихының осорҙары. Боронғо төркиҙәр һәм уртаҡ төрки әҙәбиәт
Боронғо әҙәби ҡомартҡылар. Уғыҙнамә. Боронғо әҙәбиәт. Боронғо төркиҙәр һәм уртаҡ төрки әҙәбиәт. Руник төрки ташъяҙмалар. Ҡыҫҡаса аңлатып үтеү: Мәхмүт Ҡашғари һүҙлеге, ундағы йыр, дастан, мәҡәл үрнәктәрен өйрәнеү.
Тасуири уҡыу
Дәреслек
Уғыҙнамә һәм Ҡорҡот-Ата хикәйәттәрен уҡырға
Уғыҙнамә хикәйәте.
13
Боронғо ҡулъяҙма әҙәбиәткә дөйөм ҡараш. Болғар осоро әҙәбиәте
Мәхмүт Ҡашғари. Йософ Баласағуни. Уғыҙнамә.
“Ҡоркот-Ата” хикәйәттәре. Ҡол Ғәли “Ҡисса-и Йософ”
Йософ һәм Зөләйха образдарын өйрәнеү
Дәреслек
«Ҡиссаи-Йософ» уҡырға һәм һөйләргә
Уғыҙнамә, уғлы, ирәбе, мәжүси, һәләк итеүҙәре ихтимал, мәртәбәле, фал, күрәҙәлек, хаким итеү, ике яры.
14
Урта быуаттар әҙәбиәте
Урта быуаттар әҙәбиәте тураһында мәғлүмәттәр биреү.
Дәреслек
«Мөхәббәтнамә», «Жөмжөмә солтан», «Гөлөстан бит-төрки» уҡырға һәм һөйләргә
Төркөмдәрҙә эш.
15
XVI – XVIII быуаттар әҙәбиәте
XVI – XVIII быуаттар әҙәбиәте буйынса сығыш яһарға өйрәтеү.
Дәреслек
Уҡырға. Һөйләргә. Быуындар сылбырын төҙөп килергә
16
Беренсе сиректә үтелгәндәр буйынса тест һорауҙарына яуап алыу
Белем кимәлен тикшереү
Дәреслек
Үтелгәндәрҙе ҡабатларға.
Үҙ аллы эш алымдары
17
Йырауҙар һәм сәсәндәр ижады. Йырауҙар ижады
Йырауҙар. Башҡорт халҡының һүҙ оҫталары йырауҙар һәм сәсәндәлҙең йәмәғәт тормошонда тотҡан урындары.
Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
Һүҙ. эше: Йырау, ҡосҡан. Сайраған,монар, тонйорау, хурлыҡ, ҡаҙа булыуы
18
Сәсәндәр ижады. Ҡобағош, Ҡарас, Ерәнсә сәсәндәр
Сәсәндәр ижады. Сәсәнлек сәнғәте. Сәсәндәрҙең йыраусылыҡ традицияларын дауам итеүе. Исемдәре билдәле һәм әҫәрҙәге хәҙергәсә һаҡланған сәсәндәр.
Дәреслек, “Киске Өфө” гәзите
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
Сәсәндәр ижады. Сәсәнлек сәнғәте.
19
Сәсәндәр ижады. Байыҡ сәсән,Буранбай -Йәркәй сәсән, Ишмөхәмәт сәсән, Ғабит сәсән
Байыҡ сәсән. Биографияһы. Ижади эшмәкәрлеге. Байыҡ сәсәндең ҡаҙаҡ аҡыны Бохар менән әйтешкәне. Сәсәндең йәш Салауатҡа һамаҡлап әйткәне, Байыҡ сәсән ижадының халыҡсанлығы. Идея юғарылығы. Художество көсө.
Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә, теманан һуң бирелгән һорауҙарға яуап бирергә
“Байыҡ сәсәндең Салауат батырға әйткәне” әйтеш уҡырға, 110-111-се бит.
20
Салауат Юлаевтың тормош һәм яу юлдары
Салауат Юлаев тураһында 8-се синыфта үткәнде ҡыҫҡаса ҡабатлау.”Тыуған илем”, “Уралым” шиғырҙарын иҫкә төшөрөү. С.Юлаевтың тормошо һәм яу тураһында һөйләүгә күсерҙән алда 1773 - 1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һығышы хаҡында тарих дәресе буйынса үткән материалды хәтергә төшөрөү.Салауаттың тормошо һәм яҙмышы. Салауат – башҡорт халҡының легендар батыры һәм сәсән шағиры. Уның шиғырҙарының һаҡланыу тарихы.Әҫәрҙәренең тематикаһы һәм идея йүнәлеше.
Дәреслек
Фонохрестоматия
Плакаттар
Папкалар
Видео кассета
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
Һүҙ. эше: Бөтә ғаләм, сихырсы, мәкер-хәйлә, шөһрәт, сойорғоттом, хур ҡыҙы, Зөһрә йондоҙо, ер хуры, ожмах шәүләһе, һындарың, фәрештә, телем зәғиф, һүҙем зә Әҫәрҙәренең тематикаһы һәм идея йүнәлеше. Тыуған тәбиғәтте һөйөү. Азатлыҡ өсөн көрәш, батырлыҡ, кешелеклелек.Шиғырҙарының поэтик үҙексәлектәре.ғиф.
21
Салауат Юлаев ижады
Башҡорт фольклорында, художестволы әҙәбиәтендә һәм сәнғәтендә Салауат образын күрһәткән әҫәрҙәр.
Дәреслек
«Яу», «Уҡ», «Егеткә» шиғырҙарын ятларға
22
Халыҡ ижадында, әҙәбиәттә һәм сәнғәттә Салауат образы
Тыуған тәбиғәтте һөйөү. Азатлыҡ өсөн көрәш, батырлыҡ, кешелеклелек. Шиғырҙарының поэтик үҙексәлектәрен С.Юлаев әҫәрҙәрендә асыу.
Презентация Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
23
Тарихы шәхес һәм әҙәби герой. Тарихи ваҡиға һәм художестволы әҫәр
Салауат ижадында яҙма поэзия һәм фольклор традицияларының берләшеүе. Әҙәбиәт теорияһы. Тарихи шәхес һәм әҙәби герой. Прототип. Таприхи ваҡиға һәм художестволы әҫәр (С.Злобиндың “Салауат Юлаев” романын миҫалға алыу.)
Видеофильм Дәреслек
Ҡабатларға
Бүгәсәүгә ҡушылылып, ир-батырға ҡуш булып. Ҡобайырҙың идея – тематик йөкмәткеһе. Салауаттың йырҙары.
24
Салауат Юлаев ижады буйынса ҡабатлау дәрес
«Тарихи шәхес һәм әҙәби герой»темаһына инша яҙыу; Яҙма телмәрҙе үҫтереү; Салауат Юлаев тураһында белгәндәрҙе системаға һалыу.
Тәржемәләр сағыштырыу
С.Юлаев темаһы буйынса бөтә үтелгәндәрҙе ҡабатлаға
Һүҙлектәр менән эш
25
Салауат Юлаев ижады буйынса инша
Докладтар, презентация
Докладтар, презентация
26
XVIII быуат әҙәбиәтендәге йүнәлештәр. Тажетдин Ялсығол
Әл- Башҡорди
XVIII быуат әҙәбиәтендәге йүнәлештәр. Тажетдин Ялсығол
Әл- Башҡорди ижады үрнәктәренә туҡталыу.
Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
27
Ғәбдрәхим Усман. Тормош юлы һәм ижад юлы
Ғәбдрәхим Усмандың тормош юлы һәм ижад юлы тураһында белешмә биреү.
Дәреслек
Ғ.Усмандың тормош һәм ижад юлы тураһында уҡырға һәм һөйләргә
28
XIX быуат әҙәбиәте. Һибәтулла Салихов
Тема буйынса үҙ аллы, парлы эштәр башҡарыу
Дәреслек, хрестоматия
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
29
Ғәли Соҡоройҙың тормош һәм ижад юлы
Ғәли Соҡорой ижады. Тормош юлы. Шәжәрәһе. Уның поэтик яҙмаһы.
Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
”Тәуарихи Болғария” әҫәре. Шиғырҙары.
30
Мифтахетдин Аҡмулла. Тормош юлы һәм ижад юлы
Мифтахетдин Аҡмулла.Тормошо һәм ижад юлы. Бала һәм үҫмер сағы: мәҙрәсә йылдары. Аҡмулла башҡорттар, ҡаҙаҡтар араһында. Китаптары: “Дамелла Шиһабетдинхәҙрәттең мәрҫиәһе” (1892) һ.б. Аҡмулланың автобиогрфик әҫәрҙәре.Туҡһанбай ауылында Аҡмулла музейы.
Парлы эш Дәреслек, хрестоматия
«Башҡорттарым, уҡыу кәрәк!», «Инсафлыҡ», «Тиһеңме?» шиғырҙарын ятларға
Халыҡты мәфрифәткә өндәү, феодаль иҫкелеккә, дини фанатизмға ҡаршы көрәш. Аҡмулла поэзияһының төп идея йөкмәткеһе.
”Башҡорттарым, уҡыу кәрәк” шиғыры.
31
Аҡмулла шиғырҙары
Аҡмулла поэзияһының төп идея йөкмәткеһе.”Башҡорттарым, уҡыу кәрәк” шиғыры.
Үҙ аллы
Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
Яңы һүҙҙәр менән һүҙлектәр буйынса эш.
32
Икенсе сирек буйынса тест һорауҙарына яуап алыу
Белем кимәлен тикшереү.
Аҡмулла ижады буйынса һорауҙарға яуап бирергә
33
Аҡмулла шиғырҙарының поэтик үҙенсәлектәре
Шиғыр төҙөлөшө буйынса ҡабатлау.
Видеофильм,
презентация
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
34
Аҡмулланың
әҙәбиәттәр тарихындағы урыны һәм роле
Дәәреслек буйынса төркөмдәрҙә эш, шиғырҙарға анализ
Дәреслек
Аҡмулланың шиғырҙар йыйынтығынан берәрәҫәргә анализ яҙап килергә
3-с2 сирек
35
М.Өмөтбаевтың тормош юлы
Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың тормошо, ғилми, әҙәби һәм ижтимағи эшмәкәрлеге.Старшина булып эшләүе.
Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
Өмөтбаев мөғрифәтсе һәм шағир.
36
М.Өмөтбаевтың ғилми-ағартыу эшмәкәрлеге
Тормош юлы, ижады. “Йомран иле” , “Ҡайыш менән Йүкә”, “Үткән заманда башҡорт ҡыҙҙарының оҙатылыуы”.“Башҡорттар” мәҡәләһе. Уҡыу күнекмәләрен тикшереү.
Өҫтәлмә материалдар
Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
37
М.Өмөтбаевтың
әҙәби эшмәкәрлеге
Өмөтбаев мәғрифәтсе һәм шағир.
Дәреслек
«Ҡайыш менән йүкә» шиғырын
ятларға
38
Риза Фәхретдиновтың тормош юлы һәм ижад юлы.
Ризаитдин Фәхретдин «Сәлимә», «Әсмә» повестарының идея – тематик йөкмәткеһе. Мәғрифәтселек ҡараштарының бирелеше. Ыңғай образдар. Кире образдар.Повестарҙың жанр үҙенсәлектәре, теле, стиле, детектив элементтар.
Видеофильм,
презентация
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
39
Р.Фәхретдиновтың ғилми-ағартыу эшмәкәрлеге
Р.Фәхретдиновтың ғилми-ағартыу эшмәкәрлеге тураһында мәғлүмәттәр менән танышыу.
Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
40
Р.Фәхретдиновтың әҙәби эшмәкәрлеге
Күмәк эште ойоштороу, р. Фәхретдинов ижады буйынса фекер алышыу.
Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
41
Мәғрифәтселәр ижады
Миҫалдар эҙләү, әҙәбиәттә һәм халыҡ араһында мәғрифәтселәрҙең ролен билгеләү.
Дәреслек
Иншаға әҙерләнергә
42
Телмәр үҫтереү «XIX быуаттағы башҡорт мәғрифәтселәре һәм уларның эшмәкәрлге» темаһына инша
Телмәр үҫтереү.
Дәреслек
Мәғрифәтселәр ижадын уҡып килергә
43
Иншаларға анализ яһау. Хаталар өҫтөндә эш үткәреү.
Иншаларға анализ яһау, эстәлек буйынса фекер алышыу.Хаталар өҫтөндә эшләү.
Дәреслек
Аңлатмалар әҙерләргә
44
XX быуат башында әҙәбиәт
XX быуат башындағы әҙәбиәттә ижад иткән яҙыусы һәм шағирҙар ижадын өйрәнеү.
Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
45
Сафуан Яҡшығоловтоң тормошо һәм ижады
Сафуан Яҡшығоловтоң тормошо һәм ижадын өйрәнеү. Шиғырҙарында башҡорт тормошон сағылдырыуы, милли рухы менән көслө булыуын асыу.
дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
46
Сафуан Яҡшығоловтың ижадын өйрәнеү
Яҙыусының шиғырҙарына ҡылыҡһырлама биреү.
Дәреслек
Әҫәрҙәрен уҡырға һәм анализ яһарға
47
Ф.Сөләймәновтың тормош һәм ижад юлы
Фәтхелҡадир Сәләймәнов “ Тимербай ҡурайсы" хикәйәһенең йөкмәткеһен уҡыу. Темаһын, идеяһын асыҡлау. План төҙөп, һөйләргә өйрәнеү.Тимербай образы аша башҡорт халҡының яҙмышын һүрәтләү.
Дәреслек
ҡып, һөйләргә өйрәнергә
48
Ф.Сөләймәновтың әҙәби эшмәкәрлеге
Дәреслек
«Салауат батыр» драмаһын уҡырға
49
Ф.Сөләймәнов. «Салауат батыр» драмаһы
Видеофильм
Видеофильм
Драмаға анализ яһарға
50
Ф.Сөләймәновтың ғилми эшмәкәрлеге
Бәхәс ҡорам...
Бәхәс ҡорам...
Тест һорауҙарына яуап бирергә әҙерләнергә
51
Өсөнсө сиректә үтелгәндәр буйынса тест һорауҙарына яуап алыу
Белем кимәлен тикшереү.
Ролдәргә бүлеп уҡыу. Тимербай ҡурайсы әҫәренән өҙөктәр
Ҡабатларға
52
Үтелгәндәрҙе йомғаҡлау
Хронологик таблица төҙөү, түтелгән темаларға байҡау яһау.
Хронологик таблица
53
М.Ғафуриҙың тормош һәм ижад юлы
Мәжит Ғафури «Шағирҙың алтын приискыһында».Тормошо. Белемгә ынтылышы. Троицк, Ҡазан, Өфө мәҙрәсәләрендә белем алыуы. Бөтә тормошо, эшсәнлеге Башҡортостанда үтә. Ижади эшмәкәрлегенә 1924 йылда 20 йыл тулыу байрамы. Уға Башҡортостандың халыҡ шағиры исеме бирелеүе.
“Шағирҙың алтын приискыһында” повесы, уның автобиографик характерҙағы әҫәр булыуы. Повеста иҫке йәмғиәт шарттарында йәшәгән эшселәрҙең, шәкерттәрҙең ауыр тормошон сағылдырыу. Әҫәрҙең образдар системаһы. Зиннәт, Мәжит, Фәйзулла, Шакир, Лотфулла кеүек шәкерттәрҙең белемгә ынтылышы, ауырлыҡтар алдында баш эймәүе. Сәлим, Сибғәт бабайҙар, ҡарауылсы ҡарт, ат башы ҙурлығы алтын тапҡпн башҡорт эшсеһе, ҡаҙаҡ егеттәре образдары. Ауыр тормош һөҙөмтәһендә һаулыҡтары ҡаҡшаған, физик яҡтан зәғифләнгән эшселәрҙең рухи ныҡлығын, киң һәм саф күңелле кешеләр булыуын асыу.Прииск хужалары Закир һәм Шакир Рәмиевтар, управляющийҙар тупаслығы, эрелеге, кешеләр ғүмере менән иҫәпләшмәй байлыҡ артынан ҡыуыуҙары.Әҫәрҙә синфи көрәш юлы.менән генә эшселәрҙең үҙ хоҡоҡтарын яулап алыуы мөмкин, тигән идея үткәрелеүе.
Дәреслек
М. Ғафуриҙың портреты,
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә, «Шағирҙың алтын приискыһында” повесын уҡырға
54
М.Ғафуриҙың 1917 тиклемге ижады
Кем ғәйепле
М.Ғафуриҙың 1917 йылға тиклемге ижадына анализ яһарға
55
М.Ғафуриҙың 1917 йылдан һуңғы әҫәрҙәре
Дәреслек
«Шағирҙың алтын приискыһында”әҫәрен уҡып, йөкмәткһен үҙләштерергә
56
М.Ғафури. Шағирҙың алтын приискаһында
Дәреслек
Әҫәргә анализ яһарға
57
М.Ғафури. «Шағирҙың алтын приискаһында»
Дәреслек
Бирелгән темаларға сығыштар әҙерләп килергә
Повестың композицион үҙенсәлектәре, сюжеты, контраст алымының уңышлы ҡулланылыуы. Тел – стиль сараларының байлығы.Әҫәрҙә синфи көрәш юлы.менән генә эшселәрҙең үҙ хоҡоҡтарын яулап алыуы мөмкин, тигән идея үткәрелеүе.
58
Әҫәрҙең композицияһы һәм сюжеты. (Образды асыусы саралр портрет, автор характеристикаһы). Художество методы. Реализм һәм тәнҡитле реализм хаҡында ҡабатлау
Дәреслек
Әҙәбиәт теориһы буйынса төшөнсәләрҙе ҡабатларға
59
М.Ғафури ижады буйынса инша
Телмәр үҫтереү
Видеофильм,
Презентация ҡарау
Үҙ аллы эш
Видеофильм,
презентация
Инша яҙырға әҙерләнергә
60
М.Ғафури ижады буйынса инша
М.Ғафури ижады буйынса ҡабатлап килергә
61
М.Ғафури ижады буйынса инша
Комплекслы анализ
Комплекслы анализ
Әҙәбиәт теорияһы буйынса төшөнсәләрҙе ҡабатларға
62
Ш.Бабичтың тормош һәм ижад юлы
Шәйехзада Бабич «Халҡым өсөн», «Бер минут».
Ш.Бабичтың тормошо һәм ижад юлы. Бабич – шиғыр оҫтаһы. Поэзияһының төп үҙенсәлектәре: халыҡсанлыҡ. Тәрән мәғәнәлек, юғары художестволылыҡ, поэтик теленең, шиғыр төҙөлөшөнөң ябайлығы һәм еңеллеге тураһында фекер алышыу.
Дәреслек
Уҡып, һөйләргә өйрәнергә
Ш.бабичтың башҡорт әҙәбиәтендә тарихында тотҡан урыны.
63
Ш.Бабичтың башланғыс һәм 1914-1916 йылдар ижады
Дәреслек
«Халҡым өсөн», «Кем өсөн», «Салауат батыр» шиғырҙарын ятларға
Романтик рухтағы шиғырҙары.
64
Ш.Бабичтың Февраль революцияһынан һуң яҙған әҫәрҙәре
Газета, журнал материалдары
Уҡып һөйләргә өйрәнергә
65
Әҙәбиәт теорияһы. Шиғыр төҙөлөшө
Шиғыр төҙөлөшөн өйрәненүҙе дауам итеү, шиғыр яҙып ҡарау.
К.Әхмәтйәнов Әҙәбиәт теорияһы.
Шиғыр төҙөлөшө тураһында ҡабатларға
66
Ш.Бабич ижады буйынса үҙ аллы эш
Ижади эш аша уҡыусыларҙың фекер ҡеүәһен, белемен тикшереү.
Ижади эш
Тест һорауҙарына яуап бирергә әҙерләнергә
67
Дүртенсе сиректә үтелгәндәр буйынса һорауҙарына яуап.
Тест
Тест
Ҡабатларға
68
Йомғайлау дәрес
Ңтелгән темалар буйынса дөйөмләштереп ҡабатлау.
Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!
Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG
Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).
Московские документы для аттестации: KURSY.ORG
Общая информация
Похожие материалы
- 17.12.2015
- Просмотры: 301
- 17.12.2015
- Просмотры: 189
- 17.12.2015
- Просмотры: 393
- 17.12.2015
- Просмотры: 248
- 17.12.2015
- Просмотры: 230
- 17.12.2015
- Просмотры: 273
- 17.12.2015
- Просмотры: 1117
Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов
Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 169
РӘХИМОВ Әнүәр Мөбәрәкша улы (5.3.1913, Стәрлетамаҡ ҡ. — 17.9. 1994, Өфө), агроном. А.х. ф. канд. (1954). РСФСР‑ҙың атҡ. агрономы (1977), БАССР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1970). Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. Ташкент а.х. ин‑тын (1935), Маркс—Энгельс— Ленин ин‑тын (Мәскәү, 1941) тамамлаған. 1933 й. алып Ташкентта эшләй: Үзбәк юғары коммунистик а.х. мәктәбендә, 1937 й. башлап Ташкент а.х. ин‑тында уҡыта; 1942—43 йй. Һырдаръя район ер бүлегенең агросәнәғәт участкаһы мөдире. 1945 й. алып Әлшәй р‑нының Курорттар идаралығы ярҙамсы хужалығының өлкән агрономы. 1949 й. башлап Башҡ‑н баҫыусылыҡ ғилми‑тикшеренеү ст. эшләй: өлкән ғилми хеҙм‑р, 1952 й. алып бүлек мөдире; 1954—80 йй. БАХИ‑ла: 1966—69 йй. агрономия ф‑ты деканы, бер үк ваҡытта 1978 й. тиклем дөйөм игенселек каф. мөдире. Фәнни тикшеренеүҙәре күп йыллыҡ үләндәр һәм уларҙың ҡатышмаларын һайлап алыуға һәм агротехникаһына, тупраҡтың уңдырышлылығын арттырыуға, ерҙе эрозиянан һаҡлауға, ҡый үләндәре м‑н көрәш сараларын уйлап табыуға арналған. 1958 й. Р. тарафынан Миловка уҡытыу‑тәжрибә хужалығында баҫыуҙағы сәсеү әйләнешенең, даими сәсеүҙең продуктлылығын өйрәнеү б‑са стационар баҫыу тәжрибәләре башланған. Р. ҡатнашлығында баҫыуҙағы сәсеү әйләнешенең теоретик нигеҙҙәре һәм ундағы ашлама системалары (Башҡортостандың Урал алды ҡара тупрағы), кукурузды силосҡа үҫтереү технологияһы һ.б. эшләнә. 97 фәнни хеҙмәт авторы.
Х е ҙ м.: Сорные растения Башкирской АССР и меры борьбы с ними. Уфа, 1958 (авторҙ.); Возделывание многолетних трав в Башкирии. Уфа, 1967 (авторҙ.).
Б.Т.Щербаков
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Тормош һулышы30-11-2012, 20:01 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Республика йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов “Транснефтепродукт” нефть продукттарын ташыу буйынса акционерҙар компанияһы” башлығы Владимир Шиманович менән осрашты.
Былтыр “Транснефтепродукт” акционерҙар компанияһы” менән республиканың Ер һәм мөлкәт министрлығы араһында махсус килешеүгә ҡул ҡуйылғайны. Сарала ошо компанияға ингән “Уралтранснефтепродукт” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең етештереү эшмәкәрлеге, шулай уҡ килешеүҙең үтәлеше хаҡында һүҙ барҙы.
Республика етәксеһе бөгөн предприятие эшмәкәрлегенән ҡәнәғәт булыуын белдерҙе.
– Һеҙгә дәғүәбеҙ юҡ. Киләсәктә лә эште ошолай дауам итһәк, бөтәһе лә һәйбәт буласаҡ, – тине.
Владимир Шиманович 2010 йылдан Башҡортостан биләмәһендә “Уралтранснефтепродукт”ҡа инвестиция күләменең бер юлы 12 тапҡырға күбәйеүе, киләһе йылдарҙа йәнә үҫәсәге, һалымдың, түләүҙәрҙең артасағы, хеҙмәткәрҙәрҙе ҡыҫҡартыуға юл ҡуйылмаясағы хаҡында белдерҙе.
Стәрлетамаҡҡа эш сәфәре
Кисә Стәрлетамаҡҡа эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ундағы социаль һәм иҡтисади өлкәләрҙәге хәл менән танышты.
Республика башлығы бер нисә сәнәғәт, сауҙа, белем биреү, спорт объектында булды. Көндөң икенсе яртыһында ул “Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар һәм биләмәләр — үҫеш нөктәһе” II республика форум-күргәҙмәһе эшендә ҡатнашты.
Был хаҡта гәзитебеҙҙең киләһе һанында тулыраҡ уҡығыҙ.
Хакимиәттәрҙә кемдәр башлыҡ?
Ошо көндәрҙә республиканың муниципаль райондарында контракт буйынса район хакимиәте башлыҡтарын тәғәйенләү буйынса Совет ултырыштары булды.
Ишембай районында конкурс йомғаҡтарына ярашлы Ғайсин Марат Хөсәйен улы, Көйөргәҙе районында — Ҡотләхмәтов Әхәт Йәүҙәт улы, Шишмә районында — Уразмәтов Флүр Зиннур улы, Әбйәлил районында — Сыңғыҙов Рим Һатыбал улы, Әлшәй районында — Мостафин Дамир Радик улы, Ауырғазы районында — Ишемғолов Марат Баязит улы, Баҡалы районында — Андреев Александр Георгиевич, Краснокама районында — Ғилмуллин Рәзиф Мөхәмәтнур улы, Кушнаренко районында — Йосопов Алмас Мәмдүх улы, Миәкә районында — Насиров Зәйнулла Хәбибулла улы, Нуриман районында — Носратуллин Азамат Ризуан улы, Тәтешле районында — Гәрәев Рушан Ҡәҙим улы, Балтас районында — Ғәлләмов Рәфил Әмин улы, Бәләбәй районында — Мурмилов Юрий Александрович, Балаҡатай районында — Мехоношин Павел Иванович, Бишбүләк районында — Ғатауллин Наил Ғабдулла улы, Бөрө районында — Хорошилов Николай Анатольевич, Благовар районында — Коземаслов Юрий Александрович, Бүздәк районында — Хажиев Радик Әнүәр улы, Борай районында — Нурисламов Борис Шәрәфғәли улы, Дәүләкән районында — Бикбулатов Закир Ғизелхаҡ улы, Дүртөйлө районында — Хәйруллин Ринат Мәсғүт улы, Йәрмәкәй районында — Шәйхетдинов Ғафуан Мәҙийәр улы, Ейәнсура районында Байсурин Әлфәрис Сәлихйән улы район хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләнде.
Салауаттар — Өфөлә
2–4 декабрҙә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында Салауат башҡорт дәүләт драма театрының гастролдәре үтә.
Салауаттар Өфө тамашасыһын Туфан Миңнуллиндың “Әллә яңылыш, әллә яҙмыш”, “Риүәйәт”, Мөҙәрис Багаевтың “Мөхәббәт күле” пьесалары буйынса ҡуйылған спектаклдәр менән һөйөндөрәсәк.
Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Олег Ханов һәм Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Азат Йыһаншин сәхнәләштергән был спектаклдәр күңелегеҙгә хуш килер, моғайын.
Тарих менән бөгөнгөнө бәйләп
Төрки диалектология буйынса XII конференция 1982 йылда үткән ошондай уҡ сараның 30 йыллығына, күренекле башҡорт телсе-диалектологы, филология фәндәре докторы Нәжибә Мәҡсүтованың тыуыуына — 80, “Башҡорт һөйләштәренең һүҙлеге (Көнбайыш диалект)” китабының өсөнсө томы донъя күреүгә 25 йыл тулыуға арналды.
— Заман ауырлыҡтарына ҡарамайынса, Төрки диалектология буйынса IX төбәк конференцияһында ҡабул ителгән ҡарарҙарҙы тормошҡа ашырыу өсөн барлыҡ көсөн һалған совет төркиәтселәренең хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ, — тине форумдағы сығышында Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты директоры Фирҙәүес Хисамитдинова. — Улар араһында билдәле тел белгесе Нәжибә Мәҡсүтованың исеме 30 йыл элек булған конференция менән айырыуса тығыҙ бәйле. Ғалимәнең тырышлығы арҡаһында төбәк кимәлендәге сара артабан Бөтә Союз статусын алды, конференция материалдары буйынса “Төрки телдәр диалектологияһы мәсьәләләре”, “Төрки телдәренең диалектологияһы һәм лингвогеографияһы мәсьәләләре” исемле академик мәҡәләләр йыйынтығы донъя күрҙе.
Илдең киләсәге фекер алышты
Ошо көндәрҙә Өфөлә миллионлы ҡалаларҙың йәштәр саммиты уҙғарылды. Унда секция ултырыштарында фекер алышыу барҙы, миллионлы ҡалалар йәштәренең советы ойошторолдо.
— Һәләтле йәштәргә төрлө яҡлап үҫешергә ярҙам итеү — беҙҙең төп маҡсатыбыҙҙың береһе, — тине, саммитта ҡатнашыусыларҙы тәбрикләп, Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Ирек Ялалов. — Ил менән идара итеү киләсәктә һеҙҙең бурысығыҙ буласаҡ. Яңы эш урындары булдырыу, эшҡыуарлыҡты үҫтереү, төрлө өлкәлә реформалар үткәреү буйынса фекерҙәрегеҙҙе ишетергә теләйбеҙ.
Республикабыҙҙа тәүге тапҡыр уҙғарылған был сарала Мәскәү, Санкт-Петербург, Новосибирск, Екатеринбург, Ҡазан, Омск, Түбәнге Новгород, Силәбе, Һамар, Дондағы Ростов, Волгоград, Пермь, Красноярск ҡалаларынан юғары уҡыу йорттары студенттары, аспиранттары, фән әһелдәре, шулай уҡ төбәктәге йәштәр ойошмаларының вәкилдәре ҡатнашты.


text: Күптән түгел Анапа ҡалаһына юл төшөп, был яҡтарҙа йәшәгән яҡташтар менән осрашып-танышыу форсаты тейҙе. Бер нисә көн дауамында милләттәштәр менән әүҙем аралаштыҡ. Уларҙың һәр береһе, бала һәм йәшлек йылдарын хәтерләп, үҙ Уралын онотмауын, төрлө матбуғат саралары аша Башҡортостандағы хәлдәр менән хәбәрҙар булыуын, тыуған төйәктең һәр уңышы менән хаҡлы ғорурланыуын бәйән итте. Һүҙҙәрендә ара-тирә һағыш сатҡылары сағылһа ла, дөйөм алғанда, бер кем дә яҙмышына зарланманы. Киреһенсә, һәр яңы танышым үҙенең башҡортлоғо менән ныҡлы ғорурланыуын, халҡыбыҙға хас милли рухтың үҙендә етерлек булыуын күрһәтте. Түбәндәге юлдар сит яҡтарҙа бер ҙә юғалып ҡалмаған, йәмғиәттә ныҡлы урын алып йәшәгән, күптәр һоҡланырлыҡ эштәр менән мәшғүл булған рухлы башҡорттар хаҡында.


text:
Башҡортостанда Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығын лайыҡлы үткәрергә әҙерләнәләрФото: Андрей Старостин
Башҡортостанда Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығын лайыҡлы үткәрергә әҙерләнәләр
Башҡортостанда Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығын лайыҡлы үткәрергә әҙерләнәләрФото: Андрей Старостин
Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығын билдәләүгә әҙерлек Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең бөгөнгө ултырышында иғтибар үҙәгендә булды. БР Президентының юбилейҙы байрам итеүгә бәйле Указы 2007 йылда уҡ ҡабул ителеп, ойоштороу комитеты һәм саралар планы ла раҫланғайны.
«Был тарихи датаға өс айҙан күберәк ваҡыт ҡалды, — тине Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев. – Үкенескә күрә, ул һәләкәтле һуғышта ҡатнашҡан ветерандар һаны йылдар үткән һайын кәмей бара. Уларҙың тормошон еңеләйтеү һәм мөмкин тиклем йәмләү – беҙҙең бурыс».
БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов сығышын Рәсәй Президенты һүҙҙәренән башланы:: «Һуғыш ветерандары алдындағы социаль бурысты үтәүгә бер ниндәй глобаль үҫеш көрсөгө лә, финанс ауырлыҡтар ҙа ҡамасауларға тейеш түгел».
Вице-премьер мәғлүмәте буйынса, бөгөн Башҡортостан Республикаһында 3698 һуғыш инвалиды, 6752 һуғышта ҡатнашыусы, хәрәкәт итеүсе армия составына инмәгән ғәскәрҙә хеҙмәт иткән 1383 хәрби хеҙмәткәр, 287 бәлиғ булмаған концлагерь тотҡоно, “Блокадалағы Ленинградта йәшәүсегә” билдәһе менән бүләкләнгән 250 граждан, һәм дөйөм алғанда – 12370 һуғыш ветераны йәшәй. Бынан тыш, республикала һәләк булған (мәрхүм) инвалид һәм һуғыш ветерандарының 32 мең ғаилә ағзаһы, шулай уҡ һуғыш йылдарында тылдағы хеҙмәте менән еңеүҙе яҡынлаштырған 79 мең тыл хеҙмәтсәне йәшәй.
Федераль һәм республика ҡануниәте менән билдәләнгән социаль ярҙамдың бар төрө лә ваҡытында һәм тулы күләмдә бирелә, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды вице-премьер.
“Ветерандар тураһындағы” Федераль законға ярашлы, Рәсәй Пенсия фонды органдары аша, ветерандың категорияһына ҡарап, 927 һумдан 3088 һумға тиклем ай һайын аҡсалата түләүҙәр башҡарыла. Ай һайын аҡсалата түләүгә 641 һумлыҡ социаль пакет хаҡы ла инә (570 һумы – дарыуға һәм шифахана-курорт дауаланыуына, 71 һумы ҡала яны тимер юл транспортында бушлай йөрөүгә тәғәйенләнгән).
Рәсәй Федерацияһы Социаль страховкалау фондының БР буйынса төбәк бүлексәһе менән 2009 йылда шифахана-курорт дауаланыуына инвалид һәм һуғышта ҡатнашыусыларға — 1186, тыл хеҙмәтсәндәренә 481 путевка бирелгән.
Һуғыш ветерандарына торлаҡ бина һәм коммуналь түләүҙәргә социаль ярҙам саралары ла күрһәтелә. 2009 йылдың 1 ғинуарынан был саралар ай һайын аҡсалата компенсация формаһында бирелә. 2009 йылда был ярҙам күләме 234 миллион һумдан ашып киткән.
Фидус Ямалетдинов Рәсәй Президентының 2008 йылдың 6 майындағы һуғыш инвалидтарын медицина күрһәтмәләренә ярашлы автомашиналар менән тәьмин итеү тураһындағы Указын үтәүгә бәйле шатлыҡлы мәғлүмәттәр менән таныштырҙы. Башҡортостанда был эштәр тамамланған, 320 Бөйөк Ватан һуғышы инвалиды еңел автомобиль алған, ә 99 кеше машина урынына бер тапҡыр түләнә торған 100 мең күләмендәге аҡсалата компенсация алыуҙы уңай күргән.
70 кеше – ғаилә башлығын юғалтҡан хәрби хеҙмәткәр ғаиләһе ағзаһы, шул иҫәптән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙың тол ҡатындары 2009 йылда БР Хеҙмәт министрлығы аша федераль бюджет иҫәбенән торлаҡты ремонтлауға матди ярҙам алған. Башҡортостан буйынса ремонттың уртаса хаҡы 6218 һум булып, матди ярҙамдың дөйөм суммаһы 10,7 миллионға еткән, һәм уртаса түләүҙәр күләме – 152 мең һум.
“Һуғыш һәм хеҙмәт, Ҡораллы көстәр ветерандары тураһындағы” БР Законына ярашлы, уҙған йылда 32 мең тыл хеҙмәтсәненә социаль ярҙам саралары күрһәтелгән, шул иҫәптән: торлаҡ йортҡа һәм коммуналь түләүҙәргә ай һайын түләнә торған матди ярҙам – 111,8 миллион һум, ай һайын аҡсалата түләүҙәр – дөйөм суммаһы 137 миллион һум.
Республикала РФ Пенсия фонды саралары иҫәбенә (дөйөм суммаһы 5,1 миллион һум) Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға һәм тыл хеҙмәтсәндәренә Еңеү көнөнә ҡарата бер тапҡыр бирелә торған аҡсалата ярҙам күрһәтеүгә бәйле эш алып барыла (бер ветеранға 400 һум).
Вице-премьер башҡорт ветерандарына күрһәтелгән федераль законда ҡаралмаған өҫтәмә ярҙам саралары тураһында ла әйтеп үтте. Һуғышта ҡатнашыусы ҡатын-ҡыҙҙарға пенсияға 1281 һум өҫтәп түләнә, Бөйөк Ватан һуғышы инвалидтарының айырым төрҙәренә иһә, клиник билдәләренә ҡарап, яраланыу-йәрәхәтте фронтта алыуын асыҡлағанда һәм хәрәкәт итеүсе армияла булыуын документтары менән раҫлаһа, өҫтәмәләр түләнә (уның күләме инвалидлыҡтың ниндәй төркөмөнә ҡарауынан сығып хәл ителә һәм 736,58 һумдан 1473,15 һумға тиклем етә, был ярҙамды 2000-дән ашыу кеше ала).
Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығы алдынан торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж ветерандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү өҫтөнлөклө мәсьәлә булып ҡала. 2005 йылдан 2009 йылға тиклем республикала 463 һуғыш инвалиды һәм ҡатнашыусыһы торлаҡ шарттарын яҡшыртҡан. Тағы ла 35 ветеранға торлаҡ һайланған, һәм әле документтары рәсмиләштереү өҫтөндә.
БР Хөкүмәтенең ҡушыуы буйынса, ветерандарға субсидияға таныҡлыҡ тапшырылғанға тиклем, торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж ветерандарға торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға варианттар табыу һәм алдан торлаҡ төрөн һайлау буйынса ҡала һәм район хакимиәттәре менән ҙур эштәр башҡарыла.
БР Хакимиәте ҡарары буйынса Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының, инвалид һәм һуғышта ҡатнашыусыларҙың тол ҡатындарының, тыл хеҙмәтсәндәренең торлаҡ шарттары тикшерелгән, аныҡ адреслы ярҙам алыуға мохтаждар билдәләнгән. Мониторинг һөҙөмтәләре буйынса торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға 2525 ветеран иҫәпкә ҡуйылған, шуларҙан 1285 ветеранға 2009 йылда ярҙам күрһәтелгән.
Ветеран, инвалид һәм һуғышта ҡатнашыусыларға медицина хеҙмәтләндереүе менән 176 һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы, 10 меңдән ашыу табип һәм 35 мең медицина персоналы шөғөлләнә. Шулай итеп, ветерандарҙы медицина хеҙмәтләндереүендә һаулыҡ һаҡлау учрежлениеларының 80 проценты, 65 процент табип кадрҙары һәм 83 процент урта медицина белеме булған хеҙмәткәр ҡатнаша, республика койка фондының 65 проценты ҡулланыла.
Һуғыш ветерандарын амбулатор һәм стационар дауалау сираттан тыш башҡарыла. Стационарҙарҙа өҫтәмә туҡландырыу ойошторолған.
БР «Башфармация» дәүләт унитар предприятиеһы Еңеүҙең 65 йыллығына ветерандарҙы кәрәкле дарыуҙар йыйылмаһы менән тәьмин итергә ниәтләй.
Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығына арналған раҫланған саралар планына ярашлы, Өфөлә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары ҡатнашлығында хәрби парад, Башҡортостан Республикаһы сәнғәт оҫталары ҡатнашлығында ҙур концерт үткәреү ҡаралған. Бөгөнгө көндә байрам сараларында ҡатнашыуҙы ойоштороуҙы һорап, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарынан мөрәжәғәттәр килә.
Байрам сараларын үткәреүгә ниндәй әҙерлек алып барылыуы тураһында планға индерелгән 72 сараның 54-енә уның ведомствоһы яуаплы булған БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Илдус Илешев бәйән итте. Атап әйткәндә, ул республика хеҙмәте тураһында “Башҡортостан” киностудияһы төшөргән фильмдың Еңеү көнөнә өлгөртөләсәге хаҡында хәбәр итте. Был фильмға Башҡортостандан тыш, үҙәк киноархивында табылған материалдар ҙа инәсәк. Башҡортостандың 17 эҙәрмәндәр отряды хәбәрһеҙ юғалғандарҙы эҙләү һәм исемен тергеҙеү менән шөғөлләнә. Улар Ҡыҙыл Армияның 598 хәрби хеҙмәткәрен тапҡан, ә хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнгән ике меңдән ашыу кешене архив документтары буйынса Башҡортостандан булыуын асыҡлаған.
«Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығын билдәләгәндә иҫтәлекле ҡоролмаларҙы асыҡлау ҙа мөһим эштәрҙең береһе, — тине Илдус Илешев. – Республика территорияһында 27 иҫтәлекле урын бар. Шулар иҫәбендә — 18 ҡәберлек һәм туғыҙ мемориал. Быларҙан тыш, бөтә муниципаль берәмектәрҙән 1846 ҡәберлек һәм мемориаль ҡоролма булыу тураһында мәғлүмәт алдыҡ, мартҡа тиклем уларҙы паспортизациялауҙы тамамларға кәрәк». Вице-премьер был эшкә дәүләт һәм муниципаль органдарҙан тыш, йәмәғәт һәм йәштәр ойошмаларын да йәлеп итеү кәрәклеген билдәләне. Дөйөм алғанда эш график буйынса бара һәм ҡыйынлыҡтар юҡ.
Илдус Илешев Һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары Советы рәйесе Марат Муллағәләмовҡа 112-се Башкавдивизия командиры, генерал Миңлеғәле Шайморатовҡа арналған һәйкәлдең 2010 йылдың 9 майына тиклем тамамланасағы тураһында һүҙ бирҙе, һәм Раил Сарбаев был мәсьәләне үҙенең махсус контроленә алды.
Ултырышта шулай уҡ Өфө ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев, БР хәрби комиссары вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы полковник Илдар Баһаутдинов, БР эҙәрмәндәр отряды Фонды Советы рәйесе Илдар Бикбаев сығыш яһаны.


text:
Рөстәм Хәмитовтың Рәсәйҙең спорт министры Виталий Мутко менән осрашыуы үтте
26 апрелдә Мәскәүҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең спорт министры Виталий Мутко менән осрашты, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Осрашыуҙа 2013 йылда Өфөлә йәштәр командалары араһында шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионатын, шулай уҡ VI Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындарын үткәреү йомғаҡтары тикшерелде. Бынан тыш, Башҡортостанда яңы спорт объекттарын, атап әйткәндә, Өфөлә Паралимпия үҙәген һәм яңы Спорт һарайын төҙөү тураһында һүҙ барҙы.
Рөстәм Хәмитов федераль министрға Өфөлә 3013 йылдың 1-19 июнендә — ир-егеттәр араһында халыҡ-ара шашка буйынса донъя чемпионатын, 2014 йылда Бөтә донъя интеллектуаль уйындарын үткәреүгә әҙерлек тураһында, шулай уҡ Өфөнө 2015 йылда ХVIII Сурдлимпия уйындарын үткәреүгә кандидат итеп тәҡдим итеү хаҡында һөйләне. Виталий Мутко билдәләүенсә, барлыҡ был йүнәлештәр буйынса министрлыҡ республикаға ярҙам итәсәк.
Осрашыу барышында шулай уҡ республикала шорт-тректы үҫтереү хаҡында һүҙ барҙы. Виталий Мутко Өфөлә был спорт төрө өсөн айырым боҙ аренаһын төҙөү мөмкинлеге тураһында үҙ фекерен белдерҙе.
Рөстәм Хәмитов министрҙан киләһе йылда Өфөлә Бөтә донъя интеллектуаль уйындарын үткәреүҙә ярҙам итеүҙәрен һораны һәм бындай ярыштарҙы үткәреү өсөн республикала бөтә шарттар булыуын белдерҙе. Виталий Мутко был идеяны хупланы.
Шулай уҡ Башҡортостан Президенты Өфөлә 2015 йылда Ҡышҡы Сурдлимпия уйндарын үткәрергә тәҡдим итте. Рәсәйҙең спорт министры ойоштороу һәм финанслау йәһәтенән барлыҡ талаптарҙы һәм шарттарҙы тикшерергә кәңәш итте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 228
ӨФӨ СӘНҒӘТ ТҮҢӘРӘГЕ, 1913 й. “Өфө рәсем сәнғәтен һөйөүселәр йәмғиәте” булараҡ ойошторола, 1914 й. алып Ө.с.т. Йәмғиәтте булдырыуҙың инициаторы, ойоштороусыһы һәм рәйесе — Ю.Ю. Блюменталь. Йәмғиәттең төп бурысы — ижади аралашыуҙар һәм бергә рәсем м‑н шөғөлләнеү өсөн рәссамдарҙы, сәнғәт һөйөүселәрҙе берләштереү. Устав 1914 й. 31 мартында раҫлана. Йәмғиәткә проф. рәссамдар Б.А.Васильев, Ҡ.С.Дәүләткилдеев, М.Н.Елгаштина, П.М.Лебедев, Л.В.Петухов, С.А.Примак, В.С.Сыромятников, А.Э.Тюлькин һ.б., Өфө земство башҡармалары хеҙм‑рҙәре, ш. иҫ. Өфө икенсе ҡыҙ балалар гимназияһы попечителе Я.С.Бородин, бухгалтер П.Н. Григорьев, махсус эштәр чиновнигы Н.Г.Златогорский ингән. Түңәрәктә һынлы сәнғәт студияһы, китапхана эшләй. 1915 й. уртаһында Башҡ‑нға Д.Д.Бурлюк килгәндән һуң, түңәрәк күргәҙмәләр эшмәкәрлеген башлап ебәрә. 1916—17 йй. Ө.с.т. м‑н 3 күргәҙмә үткәрелә, унда урындағы рәссамдарҙың, Бурлюктың, ш. иҫ. 1‑сеһендә — танылған урыҫ рәссамдары И.К.Айвазовскийҙың, П.П. Верещагиндың, М.В.Нестеровтың, И.И.Шишкиндың һ.б. эштәре күрһәтелә. Ө.с.т. идараһы гауптвахта бинаһының (Пушкин урамы, 85/1; 19 б. төҙөлгән; тарих ҡомартҡыһы һәм архитектура ҡомартҡыһы) 1‑се ҡатында урынлаша, шунда уҡ һынлы сәнғәт күргәҙмәләре үткәрелә. Граждандар һуғышы башланыу сәбәпле 1918 й. түңәрәк үҙ эшмәкәрлеген туҡтата.
Әҙәб.: Башкирский государственный художественный музей им. М.В.Нестерова. Живопись и графика второй половины ХIХ – первой половины ХХ века: кат. выст. /сост. В.М.Сорокина, С.В.Игнатенко. Уфа, 2007.
Л.В.Бондаренко
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » БР Башлығы Рөстәм Хәмитовтың республика Дәүләт Йыйылышы —Ҡоролтайға йыллыҡ мөрәжәғәтнамәһенә ҡарата фекерҙәр
БР Башлығы Рөстәм Хәмитовтың республика Дәүләт Йыйылышы —Ҡоролтайға йыллыҡ мөрәжәғәтнамәһенә ҡарата фекерҙәр
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Әмир Ишемғолов:
Мөрәжәғәтнамәгә ҡарата ике фекер әйтеп китер инем. Беренсеһе — Башҡортостан иҡтисади һәм социаль йүнәлеш буйынса ныҡлы үҫеш юлында булһа, икенсе фекер киләсәктә республиканың төрлө тармаҡта алға китеү буйынса тәүге урындарҙы биләп торасағы хаҡында. Башлыҡ алдағы тормошҡа патриотик, оптималь һәм реаль пландар ҡора. Йәғни, халыҡтың көнкүрешен яҡшыртыу, ғаилә институтын күтәреү, мәғариф һәм фәнде үҫтереүгә ҡағылышлы һәм башҡа һорауҙарҙы күтәреп сыға.
Румил АҘНАБАЕВ, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, урындағы үҙидара, гражданлыҡ йәмғиәте институттарын үҫтереү һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса комитет рәйесе:
– Миңә оҡшаған һәм күптән уйлап йөрөгән фекерҙәрҙең береһе йәштәрҙе уҡытыу, балаларҙы тәрбиәләү хаҡында булды. Башҡортостандан ситтә, Мәскәү йә Питерҙа уҡып, белем алыусы йәштәребеҙҙе республикаға ҡайтарыу, уларға эш урындары булдырыу тураһында мәсьәлә ҡуҙғатылды.
Балалар туризмы буйынса ла Рөстәм Зәки улының әйткәнен хуплайым. Үҫеп килгән быуын, ысынлап та, иң тәү сиратта үҙ төйәген, Башҡортостанды, уның баш ҡалаһын белергә тейеш. Беҙҙең балаларға күрһәтәһе урындар етерлек.
Тағы шуныһы: мәктәптәрҙә белем биреү хаҡындағы һүҙҙәр бик етди һәм урынлы. Республика Башлығы элиталы мәктәптәр тураһында әйткәндә, беҙҙең мәктәптәрҙең бөтәһе лә элиталы булырға тейеш, тине. Уҡыусыларға “инженер тәрбиәһе” бирергә кәрәклеге лә иғтибарға лайыҡ. Һүҙ, юғары технологияларҙың үҫешен иҫәпкә алып, инженерлыҡ тармағында белемле булыу хаҡында.
Бөгөн эшләргә, белем алырға телгән кеше өсөн юлдар асыҡ. Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, беҙ ваҡытты ҡулдан ысҡындырырға тейеш түгел.
Зәки Арыҫлан улы ӘЛИБАЕВ, Башҡортостан Яҙыусылар берлеге рәйесе:
- Республика Башлығы Рөстәм Зәки улы Хәмитовтың бөгөнгө мөрәжәғәтнәмәһендә йәштәр проблемаларына ҙур иғтибар бүленде. Юғары уҡыу йортон тамамлаған йәш кадрҙарҙы республикабыҙҙа ҡалдырыу өсөн уларҙы ҡыҙыҡһындырырлыҡ программалар, гранттар булдырыу кәрәк. Йәш ғаиләләр алдында торған проблемалар бер кемгә лә ят түгел. Уларға дәүләт тарафынан иғтибар бөгөн дә ҙур, икенсе бала тыуғанда – Әсәлек капиталы, өсөнсөһөнә ер бүленә, торлаҡ һатып алыу өсөн махсус программалар эшләй. Киләсәктә республикабыҙҙа тәүге бала тыуғанда бер тапҡыр бирелә торған 300 мең һумлыҡ пособиены айырым категория ғына түгел, ә һәр ғаилә ала алһын ине.
Республикабыҙҙа ғаилә ҡиммәттәре һәр ваҡыт өҫтөн булды. Һәр районда эшләгән Ағинәйҙәр ҡоро, ҡайһы бер төбәктәрҙәге Атайҙар клубы, Аҡһаҡалдар ҡоро быға асыҡ миҫал. Бөтә донъя Башҡорттары ҡоролтайы тарафынан быйыл Ғаилә көнө лә иғлан ителде. Рөстәм Зәки улының республиканың 100 йыллығына ҡарата “Ғаилә фестивале”үткәреү тәҡдимен шәхсән мин генә түгел, күптәр ҙур шатлыҡ менән ҡабул итте. Тимәк киләсәктә ғаилә ҡиммәттәре тағы ла күтәреләсәк, ҙур иғтибар бүленәсәк.
Яковлев Владимир Вячеславович – Башҡортостан Республикаһының Йәш депутаттар ассоциацияһының рәйесе:
- Башҡортотсан Башлығы Мөрәжәғәтнамәһендә республикала кешелек капиталын үҫтереүгә йүнәлеш асыҡ күренә. Мәғариф һәм фәнде үҫешенә лә күп иғтибар бүленгән – был шул иҫәптән төрлө милек формалары етәкселәре компетентлығына лә ҡағыла. “Киләсәк компетенцияларға һәм профессионалдарға бәйле” тезисына Йәш депутаттар ассоциацияһы ла дәррәү ҡушыла. Әйткәндәй, был йүнәлеш буйынса беҙҙә былтырҙан алып “Башҡортостандың кадрҙар активы” проекты тормошҡа ашырыла. Унда республиканың депутаттар корпусы ағзалары һәр төрлө яҡтан әҙерләнә, уҡытыла, кәрәкле компетенциялары үҫтерелә.
Мөрәжәғәтнамәлә бик мөһим күрһәткес - ғаилә институты торошо тураһында ла әйтелә. Әле Башҡортостанда һәр икенсе тиерлек ғаилә тарҡала, был һис шикһеҙ, демография күрһәткестәрендә лә сағыла. Беҙ Рөстәм Зәки улы үҙ сығышында әйтеп үткән сараларҙы хуплайбыҙ һәм үҙ сиратыбыҙҙа айырылышыуҙар процессында ғаилә медиаторҙарының мотлаҡ ҡатнашыуы тураһында закон проекты әҙерләнек. Был айырылышыуҙар һанын 30%-ҡа тиерлек кәметәсәк.
Илгиз Ҡәҙерғолов, БР Башлығы эргәһендәге Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы ректоры:
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышы- Ҡоролтайға йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһендә республиканың кадрҙар потенциалын үҫтереү , дәүләт һәм муниципаль идаралыҡ органдары хеҙмәтенә кадрҙар әҙерләүҙе көсәйтеү кәрәклеген айырым билдәләне. Идара итеү өлкәһендәге үҙгәрештәрҙе иҫәпкә алып, кадрҙар сәйәсәте программаһын эшләү һәм раҫлау кәрәклеге хаҡында әйтте.Уның фекерҙәре менән килешәм. Һөҙөмтәле идара итеү, идара итеүҙә һөнәри әҙерлекте камиллаштырыу, өҫтәмә белем алыу бөгөн - заман талабы. 2018 йылда беҙҙең академия базаһында етәкселәр өсөн Төбәк һөнәри компетенциялар үҙәге ойоштороласаҡ. Өҫтәмә һөнәри белем биреүҙең сифатын күтәреү буйынса ла эшләйәсәкбеҙ. Мөрәжәғәтнамәлә Рөстәм Зәки улы электрон белем биреү системаһын киләсәктә үҫтереү тураһында ла телгә алды. Әле уҡыу йортонда дәүләт идаралығы органдары хеҙмәткәрҙәрен был форматта уҡытыу бара. Киләсәктә муниципаль идаралыҡ хеҙмәткәрҙәре лә ошо алым менән һөнәрҙәрен камиллаштырасаҡ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Иглин районындағы конкурста республиканың иң яҡшы умартасылары йыйылды
Иглин районында бөгөн XI Республика умартасылар конкурсы һәм урта дөйөм белем биреү мәктәптәре уҡыусылары араһында «Йәш умартасы» V Республика конкурсы үтә.
Республика умартасылар конкурсы Башҡортостанда күптән инде матур йолаға әүерелгән. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәтендә әйтелеүенсә, республика ҡортсолары араһындағы тәүге һөнәри конкурс 1998 йылдың 25 авгусында Дыуан районының Мәсәғүт ауылында, «Михайловка» совхозы умарталығы нигеҙендә үткәрелгән. Умартасыларҙың район һәм республика конкурстарын да беренсе булып ошо район башлап ебәргән.
Тәжрибә уртаҡлашыу, бал ҡорттарын ҡарау технологиялары менән танышыу һәм яңылыҡтарға өйрәнеү өсөн, төбәктең иң яҡшы умартасылары йылына бер тапҡыр бер урында йыйыла. Шуныһы ҡыуаныслы: тәжрибәле умартасыларҙың мәктәп уҡыусылары араһында уҡыусылары бар.


text:
Бурысты ваҡытында түләгеҙ
16 мая 2017 йыл | Хоҡуҡ
Район эске эштәр бүлеге административ хоҡуҡ боҙоу яуаплылығынан ҡасыуҙы булдырмау маҡсатында, административ штрафты билдәләнгән ваҡытта түләмәгән өсөн РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында Кодекстың 20.25 статьяһы бу-йынса билдәләнгән штраф күләменән ике тапҡырға арттырып түләү (әммә бер мең һумдан да кәм түгел, йәки 15 тәүлеккә административ ҡулға алыу) ҡаралыуы хаҡында иҫкәртә.
Прокуратура ҡабул итә
12 мая 2017 йыл | Хоҡуҡ
Һәр айҙың беренсе шишәмбеһендә Бөтә Рәсәй эшҡыуарҙарҙы ҡабул итеү көнөндә Ғафури район прокуратураһы эш ваҡытында эшҡыуарҙарҙы түбәндәге адрес буйынса ҡабул итә: БР Ғафури районы, Красноусол ауылы, Фрунзе урамы, 35.
Марсель Ғиләжев,
район прокуроры ярҙамсыһы.
Марсель Ғиләжев,
район прокуроры ярҙамсыһы.
Эске эштәр органдары ветерандары көнө менән!
14 апреля 2017 йыл | Хоҡуҡ
Хөрмәтле ветерандар!
Һеҙҙе эске эштәр органы һәм эске хеҙмәт ғәскәрҙәре ветерандары көнө айҡанлы ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ.
Һеҙҙе эске эштәр органы һәм эске хеҙмәт ғәскәрҙәре ветерандары көнө айҡанлы ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ.
Прокуратура ҡабул итә
14 апреля 2017 йыл | Яңылыҡтар, Хоҡуҡ
Граждандар иғтибарына!
21 апрелдә Ғафури район прокуратураһы 10.00 сәғәттән 13.00 сәғәткә тиклем "Граждандың уңайлы тирә-яҡ мөхиткә хоҡуғы” темаһына граждандарҙы түбәндәге адрес буйынса ҡабул итә: Красноусол ауылы, Фрунзе урамы,35.
Марсель Ғиләжев,
район прокуроры ярҙамсыһы, 2-се класлы юрист.
21 апрелдә Ғафури район прокуратураһы 10.00 сәғәттән 13.00 сәғәткә тиклем "Граждандың уңайлы тирә-яҡ мөхиткә хоҡуғы” темаһына граждандарҙы түбәндәге адрес буйынса ҡабул итә: Красноусол ауылы, Фрунзе урамы,35.
Марсель Ғиләжев,
район прокуроры ярҙамсыһы, 2-се класлы юрист.
Прокуратура ҡабул итә
11 апреля 2017 йыл | Яңылыҡтар, Хоҡуҡ
=Граждандар иғтибарына!
Ғафури район прокуратураһы 14 апрелдә 10.00 сәғәттән 13.00 сәғәткә тиклем мөмкинлектәре сикләнгән граждандарҙы түбәндәге адрес буйынса ҡабул итә: БР, Ғафури районы, Красноусол ауылы, Фрунзе урамы, 35.
Рөстәм Раянов,
район прокуроры.
Ғафури район прокуратураһы 14 апрелдә 10.00 сәғәттән 13.00 сәғәткә тиклем мөмкинлектәре сикләнгән граждандарҙы түбәндәге адрес буйынса ҡабул итә: БР, Ғафури районы, Красноусол ауылы, Фрунзе урамы, 35.
Рөстәм Раянов,
район прокуроры.


text:
Албандар
Албандар (алб. shqiptarët; шулай уҡ ҡара: арнауттар) — балкан халҡы, Албанияның, шулай уҡ өлөшләтә танылған Косово дәүләтенең һәм Греция составындағы төньяҡ Эпирҙың төп халҡы. Шулай уҡ Македония, Сербияның көнбайыш райондарында һәм башҡа илдәрҙә йәшәйҙәр.
Дөйөм һаны: 8 миллион самаһы кеше. Өс конфессияға инеүселәр һанына төрлө баһа бирелә. XX быуат башында христиандар менән мосолмандар нисбәте бер сама була (47 процент католиктар менән православныйҙар һәм 53 процент мосолмандар[1]). Һуңғы осор сығанаҡтарына ингән CIA World Factbook баһаһына ҡарағанда, төп диндәр нисбәте түбәндәгесә: мосолмандар — 56.7 процент, католиктар — 10 процент, православныйҙар — 6.8 процент[2][3]. Әммә, Пью Рисёрч Сентер мәғлүмәттәре буйынса, 2009 йылда Албанияла мосолмандар 79,9 процент тәшкил иткән[4]. Шул уҡ ваҡытта, донъя христиан энциклопедияһы мәғлүмәттәре буйынса, шул уҡ 2009 йылда мосолмандар 38 процент ҡына, ә христандар 36 процент булған[5]. АҠШ Дәүләт департаменты билдәләүенсә, дини тормошта һәм ғибәҙәтханаларҙағы йола хеҙмәттәрендә ҡатнашҡан кешеләрҙең рейтингы 25—40 процент эсендә тирбәлә[6]. Дини төркөмдәр нисбәтенә Әнүәр Ходжа осоронда Албанияла атеизм пропагандаланыуы йоғонто яһағандыр, тип фараз ителә.
Йөкмәткеһе
Атамаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Албания» һәм «албандар» тигән атамаларҙың килеп сығышы асыҡланмаған, ул төрлө сығанаҡтарҙа II быуаттан башлап телгә алына һәм этимологтарҙың күпселеге тарафынан *alb- 'тау' тигән һинд-европа һүҙе йәки лат. albus 'аҡ' һүҙе менән бәйләнә. Хәҙерге үҙ атамалары — shqip- 'аңлайышлы һөйләүсе' тигәндән алынған. Грецияла грекса 'тупаҫ, ҡырағай' тигән һүҙгә бәйләгән халыҡ этимологияһы бар. Шулай уҡ иллирийса «olba» — «ауыл» грек. aλBavoς, apBavιtnς тигән һүҙгә бәйләгән фараз да йәшәй.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлегенә ҡарағанда, албандар — боронғо пеласгтарҙың тура вариҫтары, мең йылдар эсендә булған үҙгәрештәр менән бергә пеласгтарҙың телен дә һаҡлағандар.[7].
Албандарҙың этногенезы бик ҡатмарлы һәм буталсыҡ, фәндең әлеге үҫеш баҫҡысында (митохондриялар ДНК-һын тикшереп булмауы сәбәпле) халыҡтың этногенезы тураһындағы бөтә теориялар ирекле фараз булып ҡына ҡала килә. Болгар батшалығы һәм Византия империяһының һаҡланып ҡалған документтарынан күренеүенсә, албандарҙың әлеге дәүләт биләмәләре сиктәрендә телгә алыныуы Х быуатҡа ҡарай. Ул осорҙа Төньяҡ Албаниялағы Мирдита, Дукагини, Малиссия тауҙары тирәһендә йәшәгәндәр. Был төбәктә әле албан топонимдары славян топонимдарынан күпкә йыш осрай.
XII—XIV быуаттарҙа албандар төньяҡтағы тауҙарҙан үҙәндәргә һәм көньяҡҡа күсә, быға тиклем романлашҡан иллирийҙарҙы йота Гректар, славяндар, романлашҡан македондар, сарматтар һәм венеттар (һуңғыларынан аромундар хасил булған) төйәкләнгән Албанияның көньяғында тел албандарҙың һиҙелерлек генетик йоғонтоһонан тыш тарала. XVI быуатҡа штиптарҙарҙың хәҙерге Албанияның төньяғында славяндарҙы һәм романлашҡан халыҡтарҙы йотоуы, ә XVII быуат аҙағына көньяҡтағы Лаберия менән Тоскияла «штиптар» (тоск варианты) теленең таралыу процесы тамамлана. Ҡалып:Нет АИ 2
Һуңғыраҡ осорҙарҙағы славян, төрөк һәм грек йоғонтоһо ла бар, ләкин ул башлыса локаль генетик йә мәҙәни төҫтә була.
Ғосман дәүере[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIV—XV быуаттарҙа албандар Георгий Кастриоти етәкселегендә байтаҡ ҡаршылыҡ күрһәткәндән һуң төрөк хакимлығы аҫтына эләгә. Был осорҙа албандарҙың күп өлөшө ислам ҡабул итә. Албандар араһында Ғосман империяһы хакимиәтендә ҙур ғына урын биләгәндәре була, империяның бер нисә вәзире албан була. Шул уҡ ваҡытта православный албандар (шулай уҡ Али паша Тепеленский кеүек мосолман лидерҙары) XVII—XIX быуаттарҙа төрөктәргә ҡаршы көрәштә ҡатнаша. Албандарҙың дәүләтселеге 1912 йылда Беренсе балкан һуғышынан һуң тергеҙелә. Шул уҡ осорҙа, Ғосман империяһы тарҡалған саҡта, Югославияла (Македония, Косово һәм Метохия) албандар әҙселектә тороп ҡала.
1940—1980-се йылдарҙа Албанияла Әнүәр Ходжаның сталинсы режимы хакимлыҡ итә. 1980-се йылдарҙың икенсе яртыһында бик түбән йәшәү кимәленә эйә булған Албания сиктәрҙе аса. Бының һөҙөмәтһендә албандар Греция менән Италияға күпләп күсенә башлана.
1990-сы йылдарҙа албандар Сербияның Косово һәм Метохия крайында (1999 йылда НАТО ғәскәрҙәре ярҙамында ул Сербиянан бойондороҡһоҙлоҡ яулай; ХХ быуаттың беренсе яртыһында уҡ албандар унда халыҡтың күпселеген тәшкил иткән була) һәм Македонияның ҡайһы бер райондарында үҙ дәүләтселеген булдырыу планы тураһында белдерә.
Таралып ултырыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге ваҡытта албандар менән сербтар, албандар менән македондар, албандар менән гректар араһында этник конфликттар барғанлыҡтан албандарҙың таралып ултырыу мәсьәләһе бәхәсле булып ҡала.
1270—1280-се йылдарҙа албан халҡы Диррахий ҡалаһы эргәһендәге үҙәнгә күпләп төшә башлай. Император Иоанн Кантакузиндың хәбәренән күренеүенсә, албандар тотош общиналары менән, ҡатын-ҡыҙҙарын, балаларын һәм мал-тыуарын эйәртеп күсенгән.
Албандар Македонияға өс юл менән күсенгән: Дукаджини (төньяҡ) юлы Полог аша Скопье һәм Кумановоға алып килгән. Малисор юлы Охридтан Пеларгония менән Повардарьеға килтергән. Тоск (көньяҡ) юлы Преспанан Леринға илткән.
XIV быуатта албандар һәм валахтар Калканделен һәм Скопье тирәһендә телгә алына.
Душан грамотаһында (1334/1335) Прилеп эргәһендәге Арбанаси ауылы телгә алына һәм районда влахтар ҙа, католик албандар ҙа йәшәүе билдәләнә.
Ахелой эргәһендә Никифор II Ангелды еңгәндән һуң (1359) албандар Этолия менән Акарнанияға (улар Кесе Валахия тип тә йөрөтөлә) төйәкләнә.
XV быуатҡа албандар Калканделен вилайәтендә, Манастир нахияһында, Филорина нахияһында һәм Пирлип вилайәтендә күпләп теркәлгән. Георгий Кастриотиҙың Италияға хәрби экспедицияһынан һуң албандарҙың Апулияны колониялаштырыуы башлана. Фараздарҙың береһенә ярашлы, албандарҙың тәүватаны әлеге сиктәрендәге Албания ла, Кавказ Албанияһы ла (Алванк) түгел, ә романлашмаған дак ҡәбиләләре һаҡланған Дакияның көнбайышында булған. Бының дәлилдәре: албан теленең дак һөйләштәре һәм хәҙерге румын теленең көнбайыш Валахиялағы ҡайһы бер диалекттары менән фонетик яҡынлығы, диңгеҙ терминологияһына ҡараған һүҙҙәрҙең юҡлығы (ошо сәбәпле албандарҙың Кавказдан килгәнлеге шик аҫтына алына, юғиһә улар, мотлаҡ Ҡара диңгеҙ буйынан хәрәкәт итеп, әҙме-күпме диңгеҙ буйы төбәктәрендә тотҡарланыр ине).
Этнографик төркөмдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Албандар тел һәм ғөрөф-ғәҙәттәре буйынса ике төп төркөмгә бүленә:
- Гегтар — төньяҡ албандар, Төньяҡ Албанияла, Македонияла, Косовола, Черногорияла йәшәйҙәр, башлыса мосолмандар һәм католиктар (фандтар). Гегтарҙа ырыуҙарға (фистар) бүленеш һаҡланған.
- Тосктар — көньяҡ албандар, Көньяҡ, Үҙәк Албанияла һәм Грецияла йәшәйҙәр, нигеҙҙә мосолмандар һәм православныйҙар.
XIII—XVI быуаттар араһында Балкандағы ҡыҙыу сәйәси ваҡиғалар арҡаһында (иң мөһимдәре — тәре йөрөштәре, Византия империяһының көсһөҙләнеүе һәм Ғосман империяһының көс йыйыуы) албан этносынан ике эре субэтник эксклав төркөм айырыла, яйлап улар үҙаллы халыҡтар булып формалаша һәм әлеге ваҡытта уларҙың тарихи ватандары менән бәйләнештәре бик йомшаҡ. Уларға түбәндәгеләр инә:
- Арнауттар (арваниттар) — Греция Республикаһының (Пелопоннес, Аттика, Беотия, Афина, Эвбея, Андрос утрауҙары һ. б.) православный албандары. Туған телдәре — арнаут теле, уға эллинлашыу ныҡ ҡағылған.
- Арберештар — католик албандар, йәшәгән төп төбәктәре — Көньяҡ Италия һәм Сицилия. Итальянлашыуға ныҡ бирелгәндәр.
Албандарҙың гаплотөркөмдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Албандар кинола[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Великий воин Албании Скандербег (1953)
- Плутовство (1997)
- Осиное гнездо (фильм) (2002)
- Заложница / Taken (2008)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Комментарийҙар
-
- ↑ Сербия Конституцияһына ярашлы, Косово төбәге автономиялы край булараҡ Сербия составына инә. Ғәмәлдә Косово Республикаһы өлөшләтә танылған дәүләт булып тора, территорияһы Сербия контроленә инмәй.
- Сығанаҡтар
-
- ↑ E. Barbarich, Albanie, Enrico Voghera ed., Rome, 1905
- ↑ CIA.
- ↑ 2009 CIA World Factbook ALBANIA (July 2014).
- ↑ Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World’s Muslim Population (PDF). Пью Рисёрч Сентер (October 2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 февраль 2012. 16 февраль 2011 тикшерелгән.
- ↑ p 51 World Christian Encyclopedia — Oxford University Press, 2001. — ISBN 978-0-19-507963-0.
- ↑ State.gov, Freedom of Religion 2007
- ↑ Албанцы // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- ↑ [Ferri G., Tofanelli S., Alù M., Taglioli L., Radheshi E., Corradini B., Paoli G., Capelli C., Beduschi G. (2010), 'Y-STR variation in Albanian populations: implications on the match probabilities and the genetic legacy of the minority claiming an Egyptian descent', International Journal of Legal Medicine Албанцы E1b1b1 (M35)]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ю. В. Иванова. Албанцы и их соседи. М.: Наука, 2006.
- Албанцы // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Albanians in Turkey
- Albanian Canadian League Information Service (ACLIS)
- Albanians in the Balkans U.S. Institute of Peace Report, November 2001
- Books about Albania and the Albanian people


text:
Бөгөн Рәсәй Президенты Владимир Путин Өфөгә килә
Бөгөн Рәсәй Президенты Владимир Путин Өфөгә килә
Алдағы ике көндә ул баш ҡалала БРИКС һәм ШОС саммиттарында ҡатнаша. БРИКС саммиты саралары бөгөн асылды. Иртәгә лидерҙар БРИКС-тың профсоюз ойошмалары вәкилдәре һәм Эшлекле совет ағзалары менән осраша. Артабан дәүләт башлыҡтары бергә йыйыласаҡ, осрашыуҙың бер өлөшө иртәнге аш форматында уҙа.Ил лидерҙары Украиналағы, Грециялағы хәлдәрҙе һәм «Ислам дәүләте» террористик төркөмөнә ҡаршы көрәште тикшерә. Һуңынан киңәйтелгән ултырыш һәм документтарға ҡул ҡуйыу тантанаһы үтә. Рәсәй Президенты саммиттарға йомғаҡ яһап ике яҡлы осрашыуҙар уҙғарасаҡ. Шул уҡ көндө БРИКС, ШОС һәм Евразия иҡтисади союзы илдәре лидерҙарының рәсми булмаған осрашыуы, БРИКС ойошмаһында ҡатнашыусы дәүләттәр хөрмәтенә ҡабул итеү ойошторола. Саммит йомғаҡтары буйынса Өфө декларацияһына һәм Эшмәкәрлек планына ҡул ҡуйыу ҡаралған. Рәсәйҙең тәҡдиме буйынса БРИКС илдәренең 2020 йылға тиклемге Иҡтисади партнерлыҡ стратегияһы ҡабул ителәсәк.


text:
Өҙәрем юл кешеләре
Өҙәрем юл кешеләре
Салауат районының Көҫәпәй һәм Яубүләк ауылы халҡы юлһыҙ интегә. Юл бынан егерме йыл элек һалына башлаған, әммә эш тамамланмаған. Йыл әйләнәһенә халыҡ ауылдан сыға алмай интегә. Көҫәпәй ауылын утрауҙа ҡалдырып Йүрүҙән, Бужый, Муҡша йылғалары аға. Был хаҡта беҙ былтыр ҙа күрһәткәйнек. Проблема шул килеш ҡала, «боҙ» урынынан ҡуҙғалмаған. Өс йөҙгә яҡын кеше йәшәгән ауылға ни өсөн иғтибар юҡ?Йүрүҙән йылғаһында бынан ун биш йыл элек төҙөлгән аҫылмалы күпер «тормош юлы» тиһәң дә була. Ошонан ауыл халҡы эшкә, балалар мәктәпкә йөрөй. Көҫәпәйҙән бында килеп еткәнсе ике саҡырым йәйәү атлай, Мәсетле ауылына, оло юлға сыҡҡансы тағы ике саҡырым тирәһе барырға кәрәк.
Күперҙе сыҡҡандан һуң да ауылға еңел генә барып етеп булмай. Кемдең мөмкинлеге бар яҡындарын «Нива» автомобилендә килеп ала, башҡа төр еңел машина үтерлек түгел. Юлһыҙлыҡтан тимер аттар йыш боҙола, тиҙәр. Былтыр Нил Динисламов халыҡ телендә «буханка» тип йөрөтөлгән машинаһында ҡаршы алғайны. Ныҡ кәрәк саҡта уныһы ла эшлектән сыҡҡан. Иртә һайын балаларға күрше ауыл мәктәбенә тиклем дүрт саҡырым йәйәү атларға тура килә. Яҡындағы Яубүләк ауылы ла ошондай хәлдә.
Көҫәпәй ауылы ҡарттары әйтеүенсә, юл бында бер ҡасан да булмаған. Урындағы халыҡ ыҙалап көн итә, ә янғын сыға ҡалһа, ашығыс медицина ярҙамы кәрәкһә был хеҙмәттәр утрауҙағы ауылға килеп етә алмаясаҡ. Өс йөҙ кеше йәшәгән ауылдың яҙмышына һаман да иғтибар булмауы борсой.
Көҫәпәй 2011 йылда республикала үткәрелгән конкурста «айыҡ» ауыл исеменә лайыҡ булған. Ғаиләләр тырышып донъя көтә. Яппаровтар, мәҫәлән, күп итеп мал аҫырай. Әле көн һайын 100 литр һөт һауыла. Тик продукцияны һатыу ғына килеп сыҡмай. Май аҙағынаса шулай дауам итә. Ер кипмәй тороп һөттө сығарып булмай, ти улар.
Проблеманы хәл итеүгә ынтылыш булған-булыуын. Бынан 20 йыл элек ауылдың икенсе яғынан биш саҡырым самаһы урап юл төҙөлә башлаған. Бынан район үҙәгенә юл ун биш саҡырымға алыҫыраҡ килеп сыға. Әммә урау булһа ла, юл яҡшы булыр ине лә бит.Әммә эш аҙағынаса еткерелмәгән. Юл үтә торған урындан ҡара тупраҡ ҡатламы алынып балсыҡ һалынған, уны күтәртеп ҡом түшәйһе генә ҡалған.
Бәләкәй йылға аша күпер ҙә бар. Ул файҙаһыҙ һауала аҫылынып тора.Күпергә юл тоташтырыу мәсьәләһен ауыл хакимиәте бынан ике йыл элек ҡуҙғатҡан. Бер- нисә миллион түләп проект эшләткәндәр, уға ярашлы, юл асфальт булырға тейеш.
Бар мәсьәлә аҡсаға барып төртөлгән. 102 миллион һум булһа, Көҫәпәй менән Яубүләк ауылдары юллы буласаҡ һәм ниһайәт, егерме беренсе быуатта улар кешесә йәшәй аласаҡ.
Мең дә бер бәлә менән көн итеүсе ауыл халҡы был проблемаға, бәлки, республика хөкүмәтенән ярҙам булыр тип өмөт итә.


text:
Мәләүез ҡалаһы мәҙәниәт һарайында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар, тыл эшсәндәре тәбрикләнде
Мәләүез ҡалаһы мәҙәниәт һарайында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар, тыл эшсәндәре тәбрикләнде
50 ветеранға юбилей миҙалдары тапшырылды.Рәсәй һәм Башҡортостан гимндары яңғырағас, барыһы ла һуғышта һәләк булғандарҙы бер минут тын ҡалып иҫкә алды. Хәтирәләре менән уртаҡлашты. Шулай уҡ тантанала һәүәҫкәр йырсылар, балалар сығыш яһаны, оркестр уйнаны. Төбәктән фронтҡа 15 мең кеше алына, уларҙың алты меңе яу юлында ятып ҡала. Ун бер яугир Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булһа, ике кеше - Дан орденының тулы кавалеры. Юбилей миҙалдары тағы ла 600-ән ашыу ветеранға тапшырыласаҡ.


text:
Яңыраҡ ошо исемдә Башҡортостанда һәм Өфөлә уҡыусылар өсөн күләмле онлайн-квест үтте. Х-XI класс уҡыусылары уйын ярҙамында онлайн-маршруттар үтеп, ВИЧ һәм СПИД хаҡында мәғлүмәт алды.
Республикала халыҡтың тәбиғи газ өсөн түләү ваҡыты үткән дөйөм дебитор бурысы 515 миллион һумдан ашыу тәшкил итә.
Контроль-иҫәп палатаһы төбәк контроль органдары менән берлектә мохтажлыҡ кисергән өлкән йәштәге кешеләргә социаль ярҙам күрһәтеү эшен тикшерә. Был сара март айында башланып, авгусҡа тиклем дауам итәсәк.
Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу комитеты рәйесе урынбаҫары Руфина Шаһапова “Таҙа ҡала” компаниялар төркөмөнөң “Башҡортостан Республикаһы экологияһы” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенән икенсе сеймалды йыйыу буйынса “Эко-саҡырыу” хәйриә экологик акцияһында ҡатнашыусы сертификатын алды.
Өфө йәмәғәтселектең иғтибарын әҙәбиәткә йәлеп итеүгә йүнәлтелгән “Уҡы, ил!” Бөтә Рәсәй акцияһын хуплап сыҡты. Сара 27 майҙа, Китапханалар көнөндә уҙғарыла.
Башҡортостанда Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуға әҙерлек дауам итә. Мөһим сара 1 июлдә башлана.
Күптән түгел Өфө районында газ конденсаты ағып сыҡты. Ғәҙәттән тыш хәлдең сәбәбе – Сергеевка ауылы эргәһенән үткән газ магистраленә
тоташып, сеймал урлауҙа. Белгестәр торбаның быға тиклем нисек шартламағанына хайран ҡала. Әле ваҡиға урынында ҡотҡарыусылар,
экологтар эшләй. Улар алдында зарарланған ерҙе ситкә сығарыу бурысы тора.
“ВДНХ-Экспо” күргәҙмәләр комплексында Рәсәй нефть, газ һәм химия форумы һәм “Газ. Нефть. Технологиялар-2016” тигән XXIV Халыҡ-ара махсуслаштырылған күргәҙмә асылды. Мөһим сарала Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты.
Был төбәктә йәшәгәндәргә Хоҙай үҙе йылҡы тоторға насип иткән. Әйтерһең, шуның өсөн генә ожмахҡа тиң тәбиғәттең барса ҡиммәтен бер усҡа туплаған:
Артҡа 1 ... 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ... 38 Алға
Бит башына
О внесении изменений в статью 11 Закона Республики
Башкортостан «О социальной поддержке инвалидов
в Республике Башкортостан»


text:
Баймаҡ районы Басай ауылына нигеҙ һалыныуға―200 йыл
Ирәндек битләүенә һыйынып ултырған Басай ауылының барлыҡҡа килеүе 1812 йылғы Ватан һуғышы, йәғни француз яуы менән бәйле.
Рәсәй батшалығы башлыҡтары башҡорт халҡының баш күтәреүҙәренән ҡоттары алынып бѳткәнгә күрә, йыйындар һәм башҡа тѳрлѳ һылтауҙар менән тѳркѳмдәргә тупланыуҙарҙы булдырмау ѳсѳн, ѳйкѳм йәшәгән урындарҙағы халыҡты тарҡатып, ҙур ауылдарҙы күсереп ултыртыу сәйәсәте үткәрә башлай. Француз яуы быға ҙур этәргес кенә була. Кѳнбайыштан француздар, кѳнсығыштан башҡорттар ҡыҫымынан ҡурҡҡан батша Александр I, нисек тә булһа ҙур ауылдарҙа йәшәгән башҡорт халҡын ваҡ ауылдарға бүлеп ултыртып, баш күтәреү мѳмкинселегенән ҡотолоу ниәте менән үҙенең фарманын сығара. Был фарман буйынса эште урынына еткереп ҡуйыуҙы Ырымбур виләйәте түрәләре урындағы ѳйәҙгә ҡараған башҡорт кантондарындағы старшиналарға тапшыра.
Архивта тапҡан халыҡты исемләтә иҫәпкә алыу сығанаҡтарына таянып, уҡыусыларҙы түбәндәге тарихи мәғлүмәттәр менән таныштырырға булдым.
Алдымда 1816 йылдың декабрь айында уҙғарылған исемләтә иҫәпкә алыу ҡағыҙы ята. Был тарихи мәғлүмәт исемлек булараҡ 40-сы һан менән, ә ведомость булараҡ 29-сы булып теркәлгән.
Бында: «Ревизская сказка 1816 года декабря дня Оренбургской губернии Верхнеуральского уезда 6 башкирского кантона 1-го отделения Бурзянской волос-ти, команды старшины Амангула Исмаилова деревни Муллакаевой о башкирцах мужского и женского пола»,—тип яҙылған. Был мәғлүмәт Башҡортостандың Үҙәк дәүләт архивында һаҡлана.
Иҫәпкә алыу ҡағыҙҙарынан күренеүенсә, 1812 йылда 41-се һанлы ғаиләнән башлап 3 ғаилә Иҙрис ауылы старшинаһы Ишбирҙе Мѳхәммәтшәрипов командаһына күсерелә. Шул уҡ йылда исемлек буйынса 44-се ғаиләнән башлап 15 ғаилә Басай ауылын нигеҙләп, шунда күсенә. Ә бер ғаилә Муллаҡайҙан Ҡолсора ауылына күсеп китә.
Муллаҡай ауылынан Йәғәфәров Рауил Әхмәҙи улының һѳйләгәндәренән: «Әлеге Басай, Ишбирҙе (Тау Ишбирҙеһе) ауылдары ултырған ерҙәр Муллаҡай ауылына нигеҙ һалыусы Муллаҡай Ибраҡов нәҫеленең ҡышлау ерҙәре булған. Улар малды, бигерәк тә йылҡы малын күпләп тотҡан. Йылҡы тибеп туҡланған ҡар аҫтындағы үләндең ҡалдығын ашап, һыйыр ҙа, ваҡ мал да ҡышҡы һыуыҡтарға бирешмәгән, мал үләте булмаған. Хайран ҡалырлыҡ бит, олатайыбыҙ Ғәбделкәримдең 400-ҙән артыҡ йылҡыһы булған, тип һѳйләй торғайны атайым мәрхүм».
Кемдәр һуң улар Басай ауылына нигеҙ һалыусылар? Архив мәғлүмәттәренә таянып, түбәндәге исемлекте килтерәм.
1. 50 йәштәге йорт старшинаһы Аманғол Исмаилов, Мѳхәммәткәрим, Ғәбделмѳкмин һәм Зѳлҡәрнәй исемле улдары менән.
2. 20 йәштәге Ҡотлогилде Аман-ғолов.
3. 58 йәштәге старшина ярҙамсыһы Басай Исмаилов. Ауылға ошо старшина ярҙамсыһының исемен ҡушалар. Уның 30 йәштәге улы Үтәгәндең Хәбибулла һәм Сәлимйән исемле улдары була. Басайҙың икенсе улы 25 йәшлек йорт старшинаһы Сылташ, уның улы Мѳхәммәтрәхим. Басай Исмаиловтың ѳсѳнсѳ улы Кинйәбулат, дүртенсеһе Ҡарабулат.
4. 60 йәштәге Ҡолсора Исмаилов һәм уның улдары Һатыу, Әйүп һәм Ҡаһарман.
5. 52 йәштәге Иҫәнғол Исмаиловтың ике улы Тәңребирҙе һәм Ҡорбанғәли.
6. Ҡоттоша Аманғолов, 25 йәштә.
7. Улар араһында Муллаҡай ауылына нигеҙ һалыусы Муллаҡай Ибраҡовтың бер туған ҡустыһы, 74 йәшлек Буранғол Ибраҡов, уның 34 йәшлек улы Ғәбделғәфәр, уның улы Сәйфелмѳлѳк, Буранғолдоң тағы ла Илбул, Алтынса, Ғәйнулла исемле улдары ла була.
8. 52 йәштәге Мѳсәт Усманов һәм уның улдары Әхтәм, Ишмырҙа, Күмербулат.
9. 75 йәштәге Моратша Әхмәтов, уның улы Баязит һәм Баязиттың улы Хоҙайбиргән.
10. Әҙербай Назаров, 44 йәштә.
11. 29 йәшлек Дәүләтбай Моратшин.
12. 45 йәштәге Ғәҙел Усманов һәм уның улдары Ҡолмырҙа менән Һарыбулат.
13. 45 йәштәге Әбделғәзе Усманов, улдары Мәзәле, Ырыҫкилде һәм Әбделхалиҡ.
14. 42 йәштәге Хәбибулла Аҫылбаев, уның Хисамитдин һәм Сәғидитдин исемле улдары.
15. 30 йәштәге Байморат Байназаров һәм уның улы Ғәбделсаттар.
Тап бына ошо кешеләрҙән, ғаиләләрҙән башланып китә лә инде Басай ауылы тарихы. 200 йыллыҡ бай тарихҡа эйә ауыл бѳгѳн һәүетемсә тормош менән йәшәй.
Сибай ҡалаһынан Ирәндек һыртына күтәрелгәс тә бер нисә ауылды күрергә була. Күреп хайран ҡалаһың: атай-олатайҙар йәшәү ѳсѳн ер-һыуҙы һайлай белгән. Басай ҙа ошо хозур тәбиғәт мѳйѳшѳндә урынлаш-ҡан матур ауылдарыбыҙҙың береһе. Унда йәшәүселәр, уның киләсәген тәшкил итәсәк йәштәр, балалар бай тарихлы йәнтѳйәгенең ҡәҙерен белһен, киләсәктә лә тѳбәгебеҙ ауылдары гѳрләп йәшәһен, үҫһен, тигән изге теләктә тамамлайым был яҙмамды.
Ғариф хәҙрәт Абдрахманов,
Сибай ҡалаһындағы Ғабдулла Сәйеди ишан исемендәге Йәмиғ мәсет имамы.


text:
Шифаханаларҙы хосусилаштырыу күҙалланмай, беҙ уларҙы үҫтереү маҡсатын ҡуйғанбыҙ — Евгений Гурьев Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
Шифаханаларҙы хосусилаштырыу күҙалланмай, беҙ уларҙы үҫтереү маҡсатын ҡуйғанбыҙ — Евгений Гурьев
Шифаханаларҙы хосусилаштырыу күҙалланмай, беҙ уларҙы үҫтереү маҡсатын ҡуйғанбыҙ — Евгений Гурьев Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 14 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
«Шифаханаларҙы хосусилаштырыу күҙалланмай. Беҙ үҙебеҙҙең йәки республика ҡаҙнаһы аҡсаһы иҫәбенә уларҙың эшен әүҙемләштереү һәм үҫтереү маҡсатын ҡуйғанбыҙ», — тип һөйләне Башҡортостан хөкүмәте вице-премьеры — ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры Евгений Гурьев «Рәсәй Башҡортостан радиоһы»ның «Студия ҡунағы» тапшырыуында.
Уның билдәләүенсә, 2017 йылда төбәктәге барлыҡ шифаханалар дәүләт унитар предприятиеларҙан акционерҙар йәмғиәте йә иһә яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте тип үҙгәртелде. «Башҡортостан башлығы ҡушыуы буйынса беҙ ошонда туҡтаныҡ, артабан һатыу йәһәтенән», — тип өҫтәне ул.
Мәҫәлән, республиканың Ҡырымдағы шифаханаһын «Янғантау» шифаханаһы балансына индерергә хәл ителгән, ул, үҙ сиратында, йә филиал, йә иһә бүлендек йәмғиәт асып, үҙ иҫәбенә Ҡырымда балаларҙы дауалауҙы үҫтерергә тейеш. «Янғантау» өсөн дә үҫеш программаһы ҡаралған: яңы корпус, ошонда эшләгән табиптар өсөн йорттар һалыу күҙаллана. Евгений Гурьев белдереүенсә, республика шифаханаларҙы үҙаллы үҫтерә ала. Бының өсөн көс тә, аҡса ла етә.
14 декабрҙә Магнитогорск металлургия комбинатынан «Ҡайынҡай» шифаханаһын һатып алыу буйынса килешеү төҙөлдө, ул иһә «Яҡтыкүл» балансына ҡабул ителде. «Башҡортостан Республикаһы өсөн был — өҫтәмә эш урындары, халыҡ, йәшәүҙән тыш, дауаланыу мөмкинлегенә лә эйә була. Магнитогорск металлургия комбинаты һатыуҙан килгән аҡсаны Яҡтыкүлдең, Абҙаҡтың инженер структураһына, ошо комплекстарға илткән юлдарға инвестицияларға йөкләмә алды», — тип өҫтәне вице-премьер.
http://www.bashinform.ru/news/1092566-privatizatsii-sanatoriev-ne-planiruetsya-my-natseleny-na-ikh-razvitie-evgeniy-gurev/


text:
Ришүәтенә күрә – язаһы31-08-2016, 01:04 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Ә ни өсөн һандар ысынбарлыҡты сағылдырмай улайһа?
– Был тармаҡтарҙы “коррупция сәскә атҡан урын” итеп күреүҙәренең сәбәбе бик ябай: Рәсәй Енәйәт кодексының 290-сы статьяһы буйынса хөкөмгә тарттырылғандар араһынан күпселек аҙ ғына ришүәт менән тотолған, – ти юрист, “Стратег PRO” аналитика үҙәге етәксеһе Александр Ведруссов. – 2012 – 2015 йылдарҙа, мәҫәлән, 10 мең һумдан кәмерәк күләмдә ришүәт алғандар – 65, ә миллионлап һорауҙан да тартынмағандар (һис тә мәғариф һәм медицина белгестәре түгел улар) ни бары 3 процент тәшкил иткән. Шуныһы ҡыҙғаныс: элекке ҡануниәт буйынса дауаланыусынан бүләк рәүешендә бер ҡап кәнфит алған табипҡа яза биргәндә лә, ярты бюджетты “һауған” түрәгә хөкөм ҡарары сығарғанда ла юридик ҡалыптар тиң ине. Тағы ла аяныслырағы – әлеге статистикаға нигеҙләнеп фекер йөрөткәндә, илебеҙҙең хоҡуҡ һаҡлау системаһы бар көсөн “ваҡ балыҡ”ты һөҙөүгә һалған, ә ҙур-ҙур “һигеҙаяҡ”тар үҙен тыныс, иркен тойған. Әлбиттә, көнкүреш кимәлендәге коррупция менән булашыу уңайлыраҡтыр, сөнки судҡа тиклем алып барып еткерелгән енәйәт эштәренең күплеге арҡаһында хеҙмәт һөҙөмтәһе яҡшы булып күренә, мәшәҡәттәр һәм хәүеф юҡ тиерлек...
Халыҡ барыбер һәр нәмәне күрә, сағыштыра, хәлде аңлап тора. Йәмәғәтселектә әлеге проблемаға бәйле ығы-зығы аҙ булманы. Ил етәкселеге лә дәғүәләрҙе ишетте, ҡануниәттәге етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү сараһын эҙләүгә етди тотондо. “Статистика шул рәүешле күпертелә: бәләкәй генә ришүәт алыу осраҡтарын күпләп теркәйҙәр ҙә закон боҙоусылар менән әүҙем көрәшәбеҙ тип күҙ буяйҙар”, – тигәйне Рәсәй Президенты Владимир Путин, йыл башында Коррупцияға ҡаршы эш итеү буйынса совет ултырышында сығыш яһап. Һөҙөмтә булараҡ, бер нисә айҙан ил башлығы енәйәт эштәрен тикшергәндә ваҡ ришүәтселекте йәмғиәткә һәм дәүләткә ҙур зыян килтергән коррупция күренешенән айырып ҡарау хаҡындағы 324-се Федераль законға ҡул ҡуйҙы. Һис шикһеҙ, яңы нормалар намыҫһыҙ түрәләргә ҡарата ҡатыраҡ яза билдәләргә мөмкинлек бирәсәк. “Шулай ҙа коррупцияға ҡағылышлы ҡануниәтте камиллаштырыу дауам итергә тейеш, – тине Президент Путин. – Был өлкәлә эш бик-бик күп. Әгәр туҡталып торһаҡ, хәл тағы насараясаҡ”.
Быйылдан ғәмәлгә ингән закон ниҙән ғибәрәт һуң? Беренсе осраҡта, йәғни 10 мең һумдан аҙыраҡ күләмдә ришүәт алыусыға хөкөм ҡарары сығарғанда, енәйәтсене бер йылдан ашыу ваҡытҡа иркенән мәхрүм итергә ярамай. Әгәр ул ошондай уҡ енәйәт өҫтөндә икенсе йә өсөнсө мәртәбә эләккән икән, яза барыбер йомшағыраҡ булырға – төрмәлә ултырыу ваҡыты өс йылдан артмаҫҡа – тейеш. Икенсе осраҡта, ҙур күләмдәге ришүәт хаҡында һүҙ барғанда, енәйәтсегә 15 йылға тиклем иркенән мәхрүм ителеү һәм тимер рәшәткә артынан сыҡҡандан һуң шундай уҡ ваҡыт арауығында дәүләт хеҙмәтендә эшләү хоҡуғынан файҙалана алмау янай.
Рәсәй Президенты үҙе башланғыс һалған был хоҡуҡи нормалар киләсәктә дәүләт хеҙмәткәрҙәре араһында намыҫһыҙҙарҙың бермә-бер кәмеренә ышаныс уята. Ләкин, һәр ваҡыттағыса, ҡануниәттең үҙ әтнәкәләре бар икән шул: Дәүләт Думаһы депутаттары ни өсөндөр Юғары судтың енәйәтселәрҙе дәүләт хеҙмәтенән оҙаҡ ваҡытҡа ситләштереүҙе мотлаҡ итеү (эйе, бындай язаны бирмәүҙәре лә мөмкин) һәм уларҙың милкен тартып алыу тураһында тәҡдимдәрен иғтибарһыҙ ҡалдырған. Тимәк, хәҙер коррупция менән мәшғүл булғанда тотолоп, төрмәлә ултырып ҡайтҡан кешенең күп тә тормай юғары вазифа биләүе, тағы ла элекке “кәсеп”кә тотоноуы ихтимал; енәйәт яуаплылығына тарттырылыу ваҡыты үтеү йәки амнистияға эләгеү сәбәпле элекке ришүәттәре өсөн язанан ҡотолоп ҡалғандар ҙа һыуҙан ҡоро сыға. Һуңғыларын мөлкәтенә арест һалып булһа ла бер аҙ ҡурҡытҡанда зыян итмәҫ ине. Бәлки, ришүәтселек буйынса хөкөм ителеү ваҡытына сик ҡуймаҫҡа һәм шул рәүешле енәйәтселәргә судты урап уҙыу мөмкинлеген бөтөрөргә кәрәктер, ти юристар.
Нисек кенә булмаһын, Президент әйткәнсә, ҡануниәтте камиллаштырыуҙан туҡтап ҡалырға ярамай. Коррупцияға ҡағылышлы закондар иһә айырым иғтибар талап итә. Уларға үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү йәһәтенән бар өмөтөбөҙ – Дәүләт Думаһының быйыл көҙ һайланасаҡ депутаттарында.
Тарихҡа күҙ һалһаҡ...
* Рәсәйҙә коррупцияны закон менән тыйыуға табан тәүге аҙымдар Иван III батшалыҡ иткән осорҙа яһалған. 1561 йылда уның ейәне Иван Грозный урындағы ер идаралыҡтарының судьяларына ришүәт алған өсөн үлем язаһы биреү хаҡында ҡарар сығарған.
* 1649 йылда ҡабул ителгән хоҡуҡи документтарҙа ла ришүәтселәрҙе һәм вазифаһын яман ниәттә файҙаланғандарҙы енәйәт яуаплылығына тарттырыу мәсьәләләре сағылыш тапҡан.
* Петр I заманында илдә коррупция ла, батшаның был афәткә ҡаршы көрәше лә киң ҡолас алған. Мәҫәлән, ҡайһы бер өлкәләге дәүләт хеҙмәткәрҙәренә бер вазифаны ике йылдан артыҡ биләү рөхсәт ителмәгән, ришүәт биреүселәр ҙә, хатта бындай енәйәт хаҡында өндәшмәй ҡалғандар ҙа язаға тарттырылған.
* ХIХ быуаттағы ҡануниәт тарафынан коррупция күренештәре өсөн яуаплылыҡҡа тулыраҡ ҡараш булдырылған. Ул осорҙа ришүәт бирергә мәжбүр итеү иң ҙур енәйәттәрҙең береһе тип һаналған.
* Большевиктар ҙа, власты үҙ ҡулына алғас, 1918 йылдың майында ришүәтселек хаҡында декрет сығарған. Ул “усын йылытырға” яратҡандарға биш йылға иректән мәхрүм ителеү һәм мөлкәттән ҡолаҡ ҡағыу менән янаған. Бынан тыш, коррупция үҫешенә өлөш индергәндәр революцияға ҡаршы хәрәкәттә ҡатнашыусыларға тиңләнгән, уларҙың енәйәт эштәре трибунал ҡарамағына бирелгән.
* 1922 йылдағы Енәйәт кодексының 114-се статьяһында ришүәт алған өсөн ҡаты хөкөм саралары, хатта үлем язаһы билдәләнгән.


text:
Инйәрҙә күп функциялы үҙәк асылды
Бала ҡарауға, инвалидлыҡҡа пособиелар, әсәлек капиталы, хеҙмәт ветерандарына түләүҙәр һәм башҡа социаль яҡлауға, һалым хеҙмәтенә бәйле һорауҙар буйынса мѳрәжәғәт итеүселәрҙе Үҙәк хеҙмәткәре Светлана Шамил ҡыҙы Фазылова ҡабул итә. Тағы ла ниндәй хеҙмәт күрһәтеүҙәре тураһында учреждениеның рәсми сайтында mfcrb.ru йәки белешмә хеҙмәте телефоны аша танышырға була.
Рәсәй Федерацияһы Законында ҡаралған дәүләт пошлинаһы түләүҙән башҡа бѳтә хеҙмәттәр бушлай күрһәтелә.
Күп функциялы үҙәк Инйәр ауылы, Котовский урамы, 2А адресы буйынса урынлашҡан. Ауыл халҡын 4-се кабинетта шишәмбе-йома сәғәт 9-ҙан киске 6-ға тиклем (тәнәфес 1-ҙән 2-гә тиклем) ҡабул итеү ҡаралған.
Инйәр ауылы.


text:
Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөнә ҡарата Сибай ҡалаһында бик күп саралар уҙғарыу ҡаралған. Был матур көндө шатлыҡ хакимлыҡ итһен өсөн 31 майҙа ҡаланың М.Fафури исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркында мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн Һабантуй уҙғарыла. Ошо уҡ көндө Балалар экология-биология үҙәге асфальтҡа һүрәт төшөрөү конкурсы, уйындар, ярыштар ойоштора.
1 июндә Балалар ижады үҙәгендә кескәйҙәрҙе «Баласаҡ иле» концерт-уйын программаһы көтә. Ошонда уҡ велосипед спорты ярышы уҙғарыла.
Был көндө «Мир» кинотеатры көн дауамында мультипликацион фильмдар күрһәтәсәк. Билеттар хаҡы—100 һум.
Балаларҙы яҡлау көнөнә бағышлап ҡаланың З.Вәлиди, 50-се йорто ихатаһында өр-яңы уйын майҙансығы асыласаҡ. Футбол һөйөүселәр өсөн мәҙәниәт һәм ял паркында футбол буйынса турнир ойошторола. Халыҡ мәҙәниәте һәм ялы үҙәгендә «Йәй—бәләкәй тормош!» байрам сараһы уҙғарыла. «Труд» стадионында балалар һәм үҫмерҙәр «Күңелле старттар»ға баҫасаҡ.
Р.Өмөтбаев исемендәге башҡорт лицейы спорт залында өҫтәл теннисы буйынса турнир үтә. 2 июндә Республика халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү үҙәге филиалында «Асыҡ ишектәр» көнө үтә. Үҙәк китапхана селтәрҙәре китапханаларында шулай уҡ был көндө төрлө конкурс-уйындар уҙғарыу ҡаралған.
Башҡортостан һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәрҙәренең профсоюз ойошмаһының Сибай ҡала ойошмаһы Сибай үҙәк дауаханаһының балалар һәм үҫмерҙәр стационары менән берлектә «Балаларға ярҙам ит!» мәрхәмәтлек акцияһы ойоштора. Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөнә арналған сара соматика биләмәһендә 12.00 сәғәттә башлана.
М.Мансурова әҙерләне.


text:
Минең хәҙер үк дүртенсе тапҡыр альбом сольный, "Яҡшы Тормош” рәсми рәүештә сыҡты! Һатып алырға альбом " iTunes бында. Һеҙ шулай уҡ атаһыҙ һайларға альбом, магазиндарҙа йәшәү рәуеше, Ғаилә Христианса, Мартель, һәм маҡсаты & Шомарт (һайлағыҙ кибеттәр).
Шулай уҡ, ҡарт кеше атаһыҙ яңы видео йырына "мин яҡшы” менән алдан бында. Беҙ хеҙмәттәшлек итәбеҙ тауыш менән учеников бының өсөн: күтәрергә генә һаҡлана ала тураһында преследование һәм хупларға тырышасаҡбыҙ тотоусылар торорға әле ... .
Ҡушылығыҙ миңә был молитве, Раббым ҡулланырға буласаҡ был проект өсөн ташлап, саҡырыу һәм стимуллаштырыу!


text:
- Подробности
- Просмотров: 168
ПОПУЛЯЦИЯ (лат. populus — халыҡ), оҙайлы ваҡыт дауамында билдәле бер терр‑яла үрсеүсе һәм уның башҡа берлектәренән сағыштырмаса айырымланған бер төргә ҡараған заттар төркөмө. Төрҙөң структур берәмеге, уның эсендә форманы һәм төрҙө барлыҡҡа килтергән микроэволюцион процестар бара. П. төп характеристикалары: һаны, тығыҙлығы, йәш, виталитет һәм енси составтар, генетик һәм соц. структура (ҡайһы бер хайуандар П.) һ.б. Популяцион‑генетик законлыҡтарҙы өйрәнеү объекттары булып лаб. хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең эксперименталь рәүештә төҙөлгән П. булыуы мөмкин. П. — популяциялар биологияһының өйрәнеү предметы. Биотехнологияла, гистологияла, микробиологияла, цитологияла П. тип күҙәнәктең ҡайһы бер органоидтарының берлеген, туҡымаларҙа йәки күҙәнәктәр һәм туҡымалар культураһында күҙәнәктәрҙең бер төрлө төркөмдәрен атайҙар. Башҡорт дәүләт университетында (А.Р. Ишбирҙин, М.М.Ишморатова) үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәренең популяциялар экологияһы үҫешә, Биохимия һәм генетика институтында (Э.К.Хөснөтдинова) Волга‑Урал төбәге, Кавказ һәм Урта Азия халыҡтары П. генетик структураһы өйрәнелә. Шулай уҡ ҡара: Генетика.
А.Р.Ишбирҙин, М.М.Ишморатова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
— Һеҙ илебеҙҙең иң яҡшы вәкилдәре иҫәбендә Федераль Йыйылыштың Федерация Советында байтаҡтан бирле эшләйһегеҙ. Хеҙмәт итеү осоро ни менән иҫегеҙҙә ҡалған?
— Һеҙ илебеҙҙең иң яҡшы вәкилдәре иҫәбендә Федераль Йыйылыштың Федерация Советында байтаҡтан бирле эшләйһегеҙ. Хеҙмәт итеү осоро ни менән иҫегеҙҙә ҡалған?
“Олимпик-парк” спорт комплексында республика етәксеһе тау саңғыһы спорты буйынса олимпия резервындағы махсуслашҡан балалар-үҫмерҙәр мәктәбен ҡараны. Яңы бина ҡыҫҡа ваҡытта төҙөлгән. Унда күнегеү залы, спортсылар һәм тренерҙар өсөн бүлмәләр, душ, медпункт, сисенеп кейенеү урындары бар.
Рөстәм Хәмитов тау саңғыһы ҡорамалдарын һаҡлау бүлмәһендә лә булды. Бында Австрияның махсус ҡорамалдарында спортсылар саңғыларын һәм сноубордтарын уҙышҡа әҙерләйәсәк. Ярышта ҡатнашыусы, һауа шарттарына ҡарап, үҙенә кәрәкле протекторҙы һайлап ала ала.
— Үҙем барыр инем, район Советында кәңәшмәлә ҡатнашырға тейешмен. Һинән башҡа ебәрергә кеше лә юҡ!
— Ҡайҙа барырға һуң?
— Командировкаға. Иртәгә. — Аптыраулы ҡарашыма шунда уҡ яуап та бирҙе:
— Ирҙәр темаһы.
— Ниндәй тема ул минең теш үтмәҫлек? — тип сәмләнеп киттем хатта.
Мюнхгаузен
Булды! Барыһы ла булды!
Әйтһәм, ышанмаҫ кеше:
Йәшәлде үткән ғүмерем
Барон Мюнхгаузен ише.
Тормош һаҙлығы упҡанда
(Өйрәтте донъя йәштән!),
Магазин ауыл халҡы өсөн элек-электән, айырыуса көҙгө-ҡышҡы миҙгелдә, аралашыр, осрашып-күрешер, хәл-әхүәл белешер урын һанала. Һатыусы Зөлфиә Заһиҙуллинаға эшенән арынып торорға форсат теймәне тиерлек. Әле береһе инеп үҙенә кәрәк тауар менән ҡыҙыҡһына, әле икенсеһе йомошон йомошларға ашыға.
"Серҙәш" ауылдағы берҙән-бер магазин түгел, ҡаршыла ғына райпоныҡы урынлашҡан. Шуға күрә халыҡҡа һайланырға, хаҡтарҙы сағыштырырға мөмкинлек ҙур. Әммә көслө дәғүәселәренең йәнәшәлә булыуы "Серҙәш" хужаһын артыҡ борсомай.
Һыуыҡ тейгән саҡта балды төнгөлөккә ҡайнар сәй йәки һөт (1 стаканға 1 аш ҡалағы бал), лимон һуты (100 грамм бал һәм бер йәки ярты лимон), ҡурай еләге һәм башҡа үләндәр менән эсергә тәҡдим ителә.
Бер литр һыуға 0,5 кг һуған, 50 г бал һәм 40 г шәкәр һалып, һүрән генә утта ярты сәғәт ҡайнатырға. Һыуытылған һарҡындыны шешәгә ҡойорға һәм тығыҙ итеп ябырға. Көнөнә дүрт-алты аш ҡалағы эсәләр.
Бер аш ҡалағы миҡдарындағы үгәй инә үләне үҫемлегенең кипкән япраҡтарын бер стакан ҡайнар һыуҙа сәй һымаҡ бешерәләр.
Әһәмиәте нимәлә был баҫманың? Китапта бөгөн Әбйәлил районының Ҡырҙас ауылында йәшәүсе тамъян ырыуы башҡорттарының этник тарихы һәр төрлө сығанаҡҡа, беренсе нәүбәттә, әлеге көнгә тиклем һаҡланған шәжәрәләргә, архив документтарына, ер-һыу атамаларына, фольклор материалдарына таянып тикшерелгән.
Стәрлетамаҡ яҙыусылар ойошмаһы “Дүрткүҙ” китабын тәҡдим итеп бик дөрөҫ эшләгән. Беренсенән, ул бик матур биҙәлгән, йыйнаҡ. Бер китап эсендә балалар һәм үҫмерҙәр өсөн прозаһы ла, шиғриәте лә, драматургияһы ла бар. Авторҙың теле матур, һөйләмдәре дөрөҫ, аңлайышлы. Минеңсә, китап балалар баҡсаһында ла, мәктәптә лә үҙенең уҡыусылырын, тыңлаусыларын, сәхнәлә уйнаусыларын тапҡандыр.


text:
Маастрихт договоры
Маастрихт договоры (рәсми «Европа союзы тураһында договор») — 1992 йылдың 7 февралендә Маастрихт (Нидерланд) ҡалаһында ҡул ҡуйылған договор, ул Европа союзына башланғыс һала. Договор 1993 йылдың 1 ноябрендә көсөнә инә. Договор алдағы йылдар эсендә Европа илдәрендәге аҡса һәм сәйәси системаларҙы көйләү буйынса барған эште тамамлай.
Договорҙың А статьяһына ярашлы, яҡтар Европа союзын ойоштора. Союз Европа иҡтисади берләшмәһе нигеҙендә төҙөлә, договор шарттары буйынса уның исеме Европа берләшмәһенә алмаштырыла.
Евросоюздың аҡса-кредит сәйәсәте өсөн яуаплылыҡ Европа Үҙәк банктар системаһына йөкмәтелә, уға Европа Үҙәк банкы менән ЕС дәүләттәренең милли үҙәк банктары инә.
Договор һөҙөмтәһе булараҡ Европа валютаһы итеп евро индерелә, союздың өс терәге билдәләнә — иҡтисад һәм социаль сәйәсәт, халыҡ-ара мөнәсәбәттәр һәм хәүефһеҙлек, суд эшмәкәрлеге һәм эске эштәр.
Договорҙы ратификациялау ҡайһы бер илдәрҙә ҡатмарлылыҡтар тыуҙыра. Францияла референдум договорҙы 51,05 % менән хуплай, ә Дания тәҡдим ителгән формулировканан баш тарта. Бөйөк Британияла договор парламент тарафынан хөкүмәт төркөмөнөң (ул ратификация яҡлы була) ҡаршылар өҫтөнән бик аҙ ғына өҫтөнлөгө менән ратифициялана.
Маастрихт килешеүенә ҡул ҡуйған илдәр Европа валюта союзына инеүсе илдәр алдына ҡуйылырға тейешле биш критерийҙы хуплай, уларҙы Маастрихт критерийҙары тип йөрөтәләр:
- Дәүләт бюджеты дефициты ЭТП-ның 3 %ынан артыҡ булырға тейеш түгел.
- Дәүләт бурысы ЭТП-ның 60 %-ынан артыҡ булырға тейеш түгел.
- Дәүләт ике йыл буйы валюта курстары механизмында ҡатнашырға һәм милли валюта курсын бирелгән диапазонда тоторға тейеш.
- Инфляция кимәле Евросоюзда ҡатнашыусы иң тотороҡло хаҡтарға эйә өс илдәге уртаса кимәлдең 1,5 %-ынан артыҡ булырға тейеш түгел.
- Дәүләт облигациялары буйынса оҙайлы процент ставкалары иң түбән инфляциялы илдәрҙәге кимәлдән 2 %-тан да артыҡ булырға тейеш түгел.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Договоры Европейского союза — Online версия (оригиналь, үҙгәрешһеҙ вариант)
- Версия для скачивания в формате PDF (Portable Document Format)
- На других языках Договоры Европейского союза
- На русском языке Договор о Европейском Союзе
- История Европейского союза — Маастрихтский договор


text:
Асыла – балалар һабантуйы
Эшләнгән эштәргә йомғаҡ яһау, алдынғыларҙы баһалау һәм бергәләп ял итеү маҡсатында Асыла балалар һабантуйы ойошторҙоҡ. Үткәрелгән сара уҡыусылар ѳсѳн ысын мәғәнәһендәге оло байрам булды.
Был кѳндѳ Иҫке ҡышлау тауы балаларҙың шат тауышынан, йыр-моңонан яңғырап торҙо. Иң тәүҙә мәктәп директоры Л. К. Сәлимйәнова мәктәптең уңыштары, ҡаҙаныштары тураһында һѳйләне һәм барыһын да байрам менән ҡотланы. Шулай ҙа, сараның иң тулҡынландырғыс, шатлыҡлы мәле уҡыу алдынғыларын, мәктәптән тыш эштәрҙә әүҙем ҡатнашҡан, спорт ярыштарында, тѳрлѳ олимпиадаларҙа еңеү яулаған уҡыусыларҙы тәбрикләү булғандыр, моғайын. Сараның тантаналы ѳлѳшѳнән һуң, мәктәптең кластан тыш эштәрҙе ойоштороусыһы Ш. И. Ғарипова балалар һабантуйының башланыуын иғлан итте.
Балалар һәр ҡайһыһыһы үҙенә оҡшаған уйын-ярыштарҙа ихлас ҡатнашып, рәхәтләнеп күңел асты. Улар арҡан тартыуҙа, тоҡ кейеп йүгереүҙә, күҙ бәйләп әйбер ҡырҡыуҙа, тоҡ менән һуғышыуҙа, йүгереүҙә, футбол, волейбол уйындарында үҙ-ара кѳс һынашты.
Ярыш ҡыҙыу барҙы. Һәр кем еңеүсегә тәғәйенләнгән бүләкте алыу ѳсѳн сәмләнде. Уйындарҙы В. Г. Йосопова, Й.Н. Саҙретдинов, Ш. И. Ғарипова күңелле итеп ойошторҙо. Сараны музыкаль яҡтан клуб хеҙмәткәре Р. Р. Сѳләймәнов биҙәне.
Һабантуй байрамы еңеүселәрҙе билдәләү һәм бергәләшеп, күңелле итеп сәй эсеү менән тамамланды.
Ғарипова Шәүрә.
Асы мәктәбе.