text:
"Италбашкерамика" берлектәге предприятие буласаҡФото: Олег Яровиков
"Италбашкерамика" берлектәге предприятие буласаҡ
"Италбашкерамика" берлектәге предприятие буласаҡФото: Олег Яровиков
Бөгөн БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев Октябрьский ҡалаһының проблемалы предприятиеларының береһе – “Италбашкерамика” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә булды. Эш сәфәрендә Премьерҙы уның урынбаҫары, сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министры Юрий Пустовгаров, ер һәм милек мөнәсәбәттәре министры Олег Клинский оҙатып йөрөнө.
Предприятие 2003 йылдың майында эшләй башланы. Бында төрлө ҡаплаулы керамик плиткалар етештерелә. Стеналарҙы һәм иҙәндәрҙе эске йөҙләү өсөн тәүлегенә бында 3000 квадрат метр самаһы плитка сығарылған. Әммә, беренсе сиратта, төҙөлөш комплексы тармаҡтарында сағылған донъя финанс көрсөгө был предприятие эшенә үҙ төҙәтмәләрен индергән.
Бөгөнгө көндә предприятиеның эшмәкәрлеге туҡтатылған, ул бөтә кимәлдәрҙәге бюджеттар алдында байтаҡ бурысҡа батҡан. Хәйер, бында көрсөк кенә ғәйепле түгел — “Италбашкерамика” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте асылған көндән алып квалификацияһыҙ менеджмент һәм сит илдән килгән ҡорамалдарҙы һайлағанда ебәрелгән технологик хаталар арҡаһында тотороҡло эшләү режимына сыға алманы.
Уҙған йылдың ноябрендә “Италбашкерамика” бөлгән (банкрот) йәмғиәт тип танылды, конкурс производствоһы асылды. Предприятие һатыуға сығарыласаҡ.
Раил Сарбаев билдәләүенсә, уны республика һатып алырға ниәтләнә.
Бер үк ваҡытта "Ласселсбергер" фирмаһы менән һөйләшеүҙәр алып барылды. Эш сәфәре менән предприятиела булған саҡта Раил Сарбаев "Ласселсбергер" холдингы директоры Йозеф Ласселсбергер менән һөйләшеү үткәрҙе. Раил Сарбаев БР Президенты Мортаза Рәхимовтың предприятиеның тулы ҡеүәтенә эшләүен бурыс итеп ҡуйыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Шуға күрә лә, сауҙалашыу үткәрелгәс, предприятие республиканың һәм "Ласселсбергер" холдингының берлектәге предприятиеһы булыр, моғайын.
Йозеф Ласселсбергер ышандырыуынса, предприятие тиҙ араларҙа сафҡа индереләсәк. Быйыл 1 ноябргә предприятиеның беренсе сираты – мейестәрҙең береһе эшләй башлаясаҡ. 2010 йылдың декабрендә декор етештереү буйынса линияны файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла. Ласселсбергер әфәнде әйтеүенсә, предприятиела ҡорамалдар хәҙер иҫкергән дә инде. Уны яңыртыу өсөн ике миллион евро һалырға кәрәк. Шуға ҡарамаҫтан, “Ласселсбергер” фирмаһы предприятие менән бик тә ҡыҙыҡһына. Ласселсбергер әфәнде. предприятие өҙлөкһөҙ эшләйәсәк, тип вәғәҙә итте.


c: text/html

text:
Талҡаҫ күле янында балалар этномәҙәни лагеры эшләй
8-21 августа Баймаҡ районының Талҡаҫ күле ярындағы «Орленок» лагеры биләмәһендә балалар этномәҙәни лингвистик лагеры үтәсәк. Ойоштороусылары — «Темәс» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге, БР Халыҡтар дуҫлығы йорто һәм Баймаҡ районы хакимиәте ҡарамағындағы йәштәр бүлеге.
Лагерҙа Башҡортостандан, Силәбе, Ырымбур өлкәләренән 50 бала ял итәсәк. Улар башҡорт телен өйрәнәсәк һәм башҡорт халҡының мәҙәниәте менән танышасаҡ. Программала Башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәгенә, Темәс ауылындағы музейға һәм Зәки Вәлиди исеме менән бәйле тарихи урындарға барыу ҡаралған.
— Башҡортостандан ситтә йәшәүсе башҡорттар һаны әҙ түгел, — тип әйтә «Темәс» тарихи-мәҙәни үҙәге мөдире Нур Күлмырҙин. – Шуның өсөн балалар күрше төбәктәрҙән 14 көн эсендә башҡорт халҡының мәҙәниәте, йолалары, теле һәм көн-күреше менән танышырға килә.
Уның әйтеүенсә, лагерҙа барлыҡ саралар тик башҡорт телендә үтәсәк. Башҡа телдәрҙә аралашыу кәметеләсәк.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Наркополицейскийҙар ярты центнер наркотиктарҙы юҡ итте
Рәсәй Федерацияһының Наркотиктар әйләнешенә контроль буйынса федераль хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы хеҙмәткәрҙәре 50 килограмдан ашыу наркотиктар: марихуана, мәк һаламы, героинды юҡ итте. Наркотиктар һатыуҙан криминаль табыштың дөйөм суммаһы 7 миллион һум самаһы тәшкил итер ине, тип хәбәр итә Идаралыҡтың матбуғат хеҙмәте.
Фемида уларға “үлемесле хөкөм” сығарҙы. Суд ҡарары буйынса наркоенәйәтселек менән бәйле 40 енәйәт эше буйынса бөтә матди дәлилдәр юҡ ителергә тейеш.


text:
Рима Баталова Дәүләт Думаһы комитеты бүлегенең рәйесе итеп тәғәйенләнде
Дәүләт Думаһының Физик культура, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитеты ултырышында уның яңы структураһы раҫланды.
Депутаттар ҡарарына ярашлы, Комитет составында паралимпия спорты, инвалидтар һәм һаулыҡ мөмкинлеге сикләнгән кешеләр спорты мәсьәләләре менән спорт һәм Олипия хәрәкәтен үҫтереү өлкәһендә халыҡ-ара хеҙмәттәшлекте үҫтереү мәсьәләләре буйынса ике комитет бүлеге эшләйәсәк.
Комитет ағзалары паралимпия спорты, физик культура һәм инвалидтар, һаулыҡ мөмкинлеге сикләнгән шәхестәр спорты мәсьәләләре буйынса комитет бүлеге рәйесенә тәҡдим ителгән Рима Баталованың кандидатураһын бер тауыштан хупланы. Бындай хөрмәткә яҡташыбыҙ паралимпия хәрәкәте үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн лайыҡ булған.
Рима Аҡбирҙе ҡыҙы фекеренсә, «паралимпия спортын үҫтереү мәсьәләләре буйынса профилле бүлек булдырыу, беренсенән, был йүнәлештәге мәсьәләләрҙе алдан уҡ тикшереп, уларҙы профилле Комитетҡа ҡарауға индерергә, икенсенән, эксперт-консультатив совет ойошторорға мөмкинлек бирәсәк, ошо совет сиктәрендә закон сығарыу буйынса башланғыстарҙың барыһы ла ғалимдар һәм инвалидтарҙың йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашлығында йәмәғәт тыңлауҙарында ҡараласаҡ».


text:
Өфөнөң “Родина” кинотеатрында Башҡортостан Президенты грантына лайыҡ булған фильмдың премьераһы булды.
Өфөнөң “Родина” кинотеатрында Башҡортостан Президенты грантына лайыҡ булған фильмдың премьераһы булды.
Башҡорт бейеү сәнғәтенә бар булмышын бағышлаған, уны үҙенең йәшәү рәүешенә әйләндергән, 28 генә йәшендә Стәрлетамаҡта Бейеү театрын асып, уны күптәрҙең буйы етмәҫлек үрҙәргә күтәргән Хәлил ИШБИРҘИНдың да
Башҡаларҙың хәленә инеп, ярҙам күрһәтеүгә бәйле "мәрхәмәтлек" тигән һүҙҙе һуңғы йылдарҙа айырыуса күп ишетәбеҙ. Ул ҡеүәтле ойошма-предприятиеларҙың да эшмәкәрлегенә үтеп инде, һөҙөмтәлә халыҡтың именлеген тәьмин итеү, уға яҡшы тормош, үҫеш шарттары тыуҙырыу маҡсатында бик күп эш башҡарыла.
Сара яҡты донъянан иртә киткән өлкән тренер Альфред Йоносовты бер минут тороп иҫкә алыуҙан башланды.
Зөфәр Йәнекәев — 43-сө Красный Холм бер мандатлы һайлау округынан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Ул 1951 йылдың 4 мартында Баймаҡ районының Моҡас ауылында тыуған. Юғары белемле — Свердловск юридик институтын тамамлаған.
– Беҙҙең һәр осрашыу яңы сифатҡа әүерелә бара. Был форумға сит илдәрҙең һәм Рәсәйҙең эре нефть химияһы предприятиеларының иғтибары йәлеп ителә, – тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов сараны асҡанда.
Мосолман кейеменә айырым туҡталғанда, ул йылдан-йыл матурлана, зауыҡлыраҡ, сағыуыраҡ була бара.
Район үҙәгенән 78 саҡрым алыҫлыҡта Бикбау, Йоморсаҡ, Тәкәтау ҡуйынына һыйынып ятҡан ауыл берҙәм, татыу, эшсән, дәртле һәм сәмле халҡы менән дан тота.
Ҡытай хөкүмәте дарыу өсөн генә йылына яҡынса 12 тонна әфиүн индерергә рөхсәт биргән. Сәй менән ебәккә түләп торған көмөш аҡсаһын кире ҡайтара алмағас, инглиздәр тора-бара ҡытайҙарҙан ирекле сауҙа шарттарына күсеүҙе талап итә башлай.


text:
- Подробности
- Просмотров: 421
БОЙЛЕР (ингл. boiler — ҡаҙан, ҡайнатҡыс), электр энергияһы, йәки яғыулыҡ яныуы продукттары йылылығы йәки башҡа шыйыҡлыҡ, пар, газ йылылығы иҫәбенә пар йәки эҫе шыйыҡлыҡ алыу өсөн техник ҡоролма. Уларҙа файҙаланылыусы йылылыҡ алмаштырғыс элементтың төрөнә ҡарап торба тышлыҡлы һәм пластиналы Б. айыралар. Торба тышлыҡлы Б. йөрөштәре һаны (бер йәки күп йөрөшлө) һәм йылылыҡ алмаштырыусы мөхиттәр төрө (һыу—һыу, пар—һыу һ.б.), уларҙың бер-береһенә ҡарата хәрәкәт итеү йүнәлеше (тура ағымлы, кире ағымлы һ.б.), йылылыҡ тапшырыусы ҡоролмаларҙың тышлыҡ м‑н тоташыу урыны деталдәренең конструкцияһы (йөрөмәй торған йәки йөҙөп йөрөүсе торбалы рәшәткә м‑н), уларҙың йылылыҡтан киңәйеүен компенсациялау ысулы (йөрөп тороусы йәки беркетеп ҡуйылған коллекторлы һ.б.) б‑са кластарға бүләләр. Башҡортостанда Б. 1951 й. алып — “Салаватнефтемаш”, 1969 й. — “Уралтехнострой-Туймазыхиммаш”, 1996 й. алып “Прогресс” (Өфө) пр‑тиеларында сығарыла. 1994 й. башлап Авиация техник университетында уйлап табылған һыу—һыу тибындағы Б. (үҙенә оҡшаштарҙан габариты б‑са 2 тапҡырға бәләкәйерәк һәм 4 тапҡырға еңелерәк) “Компинтенс” ҒПП‑ла етештерелеп, БР-ҙың, РФ‑тың башҡа төбәктәренең һәм БДБ илдәренең коммуналь хужалыҡ пр‑тиеларында файҙаланыла.
Н.М.Цирельман
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Рөстәм Хәмитов: «Мин республика етәксеһе исемен алмаштырырға йыйынмайым»
Президент вазифаһы Башҡортостанда һаҡланасаҡ. Был турала республика башлығы Рөстәм Хәмитов "Газета.Ru" интернет-порталына интервьюһына белдерҙе. Уның әйтеүенсә, ул республика етәксеһе вазифаһының рәсми исемен үҙгәртергә йыйынмай.
— Минең өсөн был мәсьәлә үтә мөһим түгел, — тине ул. – Етмәһә, , беренсенән, был мәсьәлә БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай вәкәләтендә, ә икенсенән, бындай мәсьәләләр яңғыҙ ғына хәл ителмәй. Республика территорияһында йәшәүсе халҡыбыҙҙың менталитеты хәлде алдан өйрәнеүҙе талап итәсәк. Мин был мәсьәлә буйынса йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү һөҙөмтәләре менән танышмын һәм тауыштарҙың ҡап урта бүленеүен яҡшы беләм. Был осраҡта ҡабаланырға кәрәкмәй тип иҫәпләйем. Кешеләр был мәғлүмәттең айышына төшөнөргә тейеш. Әгәр төбәктәр башлыҡтарының атамаһын унификациялаусы федераль закон сыҡһа, беҙҙең республика уны үтәйәсәк. Ләкин үҙебеҙгә бындай башланғыс менән сығыш яһауҙың кәрәге юҡ.


text:
Ауыл эшсәндәре тупраҡтың уңдырышлылығын күтәреүгә ярҙам аласаҡ
Һуңғы ике йылда химиялаштырыу саралары һатып алыуға федераль ҡаҙнанан 16,4 млрд һум йүнәлтелгән. Ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәрҙең уңдырышлылығын һаҡлау һәм тергеҙеү буйынса дәүләт ярҙамы күрһәтеү дауам ителәсәк, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығында.
Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеүе уңайынан Ауыл хужалығын үҫтереү буйынса дәүләт программаһында ауыл хужалығы етештереүселәренә ярҙам итеүҙең яңы йүнәлештәре билдәләнгән. Улар араһында ауыл хужалығы ерҙәренең уңдырышлылығын тергеҙеүҙе дәртләндереүгә йүнәлтелгән саралар ҙа бар. Субсидиялар күләмен 1 га майҙанға төрлө параметрҙар буйынса иҫәпләп сығарылған ставка буйынса билдәләйәсәктәр. 2013 йылда был маҡсатҡа 20 млрд һумдан ашыу аҡса йүнәлтеү планлаштырыла, шул иҫәптән федераль бюджеттан – 15,2 млрд, Рәсәй субъекттары бюджеттары средстволарынан 5,3 млрд һум бүленәсәк. Федераль аграр ведомство хәбәр итеүенсә, был ярҙам һөҙөмтәле етештереүселәргә генә ҡағыласаҡ.
Рәсәй ауыл хужалығы министрлығы әле ошо субсидияларҙы биреү механизмы өҫтөндә эшләй.


text:
Сочиҙа II Бөтә Рәсәй спорт журналистары форум-семинары асылдыФото: фото: Дмитрий Слезин
Сочиҙа II Бөтә Рәсәй спорт журналистары форум-семинары асылды
Сочиҙа II Бөтә Рәсәй спорт журналистары форум-семинары асылдыФото: фото: Дмитрий Слезин
Шәмбе, 3 ноябрҙә, Сочиҙа икенсе Бөтә Рәсәй спорт журналистары форум-семинары асылды. Сараны ойоштороусылар булып Рәсәй Олимпия комитеты һәм «Сочи 2014» ойоштороу комитеты ярҙамында РИА Новости медиахолдингы, «Р-Спорт» спорт мәғлүмәттәре агентлығы сығыш яһай.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, беренсе бындай форум Сочиҙа 2012 йылдың апрелендә үткәрелгәйне, унда 170-кә яҡын спорт журналисы ҡатнашты.
Әлеге форум 5 ноябргә тиклем эшләйәсәк. Сарала республика һәм төбәк киң мәғлүмәт сараларынан 200-гә яҡын кеше ҡатнаша.
— Бында донъя кимәлендә танылыу яулаған Рәсәй һәм сит ил журналистарын саҡырҙыҡ, — тине РИА Новости агентлығы баш мөхәрриренең беренсе урынбаҫары Максим Филимонов. – Улар үҙ тәжрибәһе менән уртаҡлашасаҡ, был эшебеҙҙе яҡшыраҡ башҡарырға мөмкинлек бирер. Сочиҙа үтәсәк Уйындарға тиклем йылдан аҙ ғына ашыуыраҡ ваҡыт ҡалды.
Рәсәй Олимпия комитеты президентының матбуғат секретары Мария Киселева журналистарҙы Александр Жуков исеменән сәләмләне.
— Был форум һеҙҙең өсөн генә түгел, ойоштороусылар өсөн дә файҙалы булыр, тип ышанам. Беҙ барыбыҙ ҙа профессиональ йәһәттән үҫешергә теләйбеҙ, — тине ул.


text:
Өфөнө үҫтереү йәмәғәт фонды журналистика өлкәһендә йәш таланттарҙы эҙләй
Өфөнө үҫтереү йәмәғәт фонды «Үҫмер журналистар» һәм «Буласаҡ журналистар» конкурстарының башланыуы тураһында иғлан итте. Унда журналистика өлкәһендә үҫмер һәм йәш таланттар – мәҡәләләр яҙа, фоторепортаждар эшләй һәм видеороликтар төшөрә белгән мәктәп уҡыусылары һәм юғары уҡыу йорто, колледж студенттары ҡатнаша ала. Бының өсөн категорияларҙың («публицистика», «фото эш» йәки «видеоролик») берәүһен һайларға, эште башҡарып әҙерен 8 сентябргә тиклем ебәрергә кәрәк. Иң яҡшы эштәрҙең авторҙары Өфөлә 17-19 сентябрҙә үтәсәк «Бергәләп — балалар өсөн!» V Бөтә Рәсәй күргәҙмә-форумда балалар һәм студенттар матбуғат үҙәге ҡатнашыусылары булырға саҡырыу аласаҡ.
Тулыраҡ мәғлүмәт һәм конкурстың шарттары «Бәйләнештә» социаль селтәрендә Ҡаланы үҫтереү йәмәғәт фонды төркөмөндә күрһәтелгән.


text:
Байрам алды йәрминкәләренә 40 райондан ылау киләсәк
Байрам алдынан ошо ял көндәрендә Өфөлә традицион ауыл хужалығы йәрминкәләре үтәсәк. Баш ҡаланың 20 майҙанында йәнле сауҙа алып барыласаҡ. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, баш ҡалаға республиканың 40 районынан ауыл хужалығы етештереүселәре килергә тейеш. Киң ассортиментта үҙҙәре етештергән продукция, шул иҫәптән ит, һөт продукттары, картуф, йәшелсәләр, бал, он һәм ярма изделиелары, кондитер изделиелары һәм башҡалар тәҡдим ителәсәк. Ике ял көнөндә йәрминкәгә ауыл хужалығы продукцияһын тейәгән 2045 автомобиль килеүе көтөлә.
Дим районында йәрминкә Хәҡиҡәт урамында ойошторола, унда шәмбе көндө Благовар районынан – 50, республиканың башҡа райондарынан 160 автомашина килергә тейеш.
Калинин районындағы йәрминкәләр Мушников урамындағы 20-се йорт алдында (Инорс), «Ауыл хужалығы йәрминкәһе» сауҙа комплексы алдындағы майҙанда, «Юлдаш» экологик агромаркеты янында, «Шакша» сауҙа комплексы янында һәм Гвардейская-Зеленая урамында ойошторола. Калинин районына ике көндә республика райондарынан 330 автомашина киләсәк.
Киров районында һатып алыусыларҙы элекке «Аврора» кинотеатры бинаһы алдында көтәләр. Бында шәмбе көндө Әлшәй районынан 200 автомашинанан торған ылау киләсәк.
Ленин районындағы сауҙа майҙандары Киров урамындағы 15-се һәм 29-сы һанлы биналар араһында, «Баштехинформ» республика фәнни-техник мәғлүмәт үҙәге алдында, Әхмәтов урамындағы «Тулҡын» скверы алдында урынлашасаҡ. Бында 100 автомашинанан торған ылау килергә тейеш.
Орджоникидзе районында 365 автомобиль килеүе көтөлә. Шәмбелә Благовещен районы ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәре бер ылау булып Серго Орджоникидзе исемендәге майҙанға киләсәк, төрлө райондарҙың 50 машинаһы ла ошонда буласаҡ.
Октябрь районында «Башҡортостан» сауҙа үҙәге, «Гагарин», «Каруан» сауҙа комплекстары алдында сауҙа йәйелдерелә. Октябрь районына йәмғеһе 530 автомашина килергә тейеш.
Совет районында йола буйынса йәрминкә Аграр университет ҡаршыһында, Йәштәр һарайы алдында үтә.


text:
Мәҙәниәт - йәшәйешебеҙ көҙгөһө
Кешеләрҙең рухи сәләмәтлеге өсөн күп нәмә эшләгән мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре был аҙнала ҡа- ланың балалар музыка мәк- тәбенә йыйылып, йыл буйына эшләгән эштәрен байҡап, үткән йылға йомғаҡ яһаны, киләсәккә яңы маҡсаттар ҡуйып, эшләйһе эштәрен барланы. Ултырышты асып, муници- паль райондың мәҙәниәт ида- ралығы начальнигы Зәли- фә Әғләмова мәҙәниәт хеҙ- мәткәрҙәрен яңы миҙгел асы- лыуы менән тәбрикләп, һәр ҡайһыһына уңышлы йыл те- ләне һәм мәҙәниәт өлкәһендә эш башлаған яңы кадрҙар, йәғни мәҙәни усаҡтарға ҡуйылған художество етәк- селәре менән таныштырҙы. Башлап һүҙ Инйәр район мәҙәниәт йорто директоры Ольга Овчинниковаға бирелде. Ул ауыл клубтарының эш- мәкәрлеге, хужалыҡ эштәре менән таныштырып үтте. Мейес менән йылытылған 16 клубтың 13-ө ҡышҡылыҡҡа утын әҙерләгән, ни өсөн ҡалған 3 клубтың быға тиклем яғыулыҡһыҙ бу- лыуын асыҡланы.
Шулай уҡ, башҡа электр уты, йылытҡыс ҡаҙандарҙың төҙөклөгө һ.б көнкүреш мәсьәләләрен кисек- термәй хәл итеү хаҡында әйтеп үтте һәм мәҙәниәт усаҡтарының матди-техник базаһын ны- ғытыу өсөн урындағы бюд- жеттан бүленгән аҡсаның ҡай- ҙа йүнәлтелеүе хаҡында ҡыҫ ҡаса таныштырҙы. Һүҙен та- мамлап, клубтар араһында ойошторолған “Мәҙәниәт йорто - ауыл көҙгөһө” конкурсына йомғаҡ яһаны. Был конкурс инде икенсе йыл рәттән үткәрелә. Мәҙәниәт йорто баҡ- саһында сәскәләр үҫтереү, зауыҡлы итеп биҙәү буйынса конкурста I урынды Әхмәр һәм Мәхмүт ауылдары мәҙәниәт йорттары бүлеште. II урын Сосновка ауылы мәҙәниәт йортона бирелде.
Ә инде III урынды Боғанаҡ, Әзекәй ауылдары мәҙәниәт йорттары алды. Артабан һүҙ ҡаланың балалар музыка мәктәбе директоры Ирек Иҫәнғужинға бирелде. Ул мәктәптең эшмәкәрлеге, коллективтың уңыштары, ны- ҡышмалыҡ, тырышлыҡ менән яуланған юғары ҡаҙаныштары хаҡында бәйән итте. Былар һуңғы йылдарҙа музыка мәк- тәбенең күҙгә күренеп үҫеүен, заман талаптарын үтәп, һәр саҡ яңылыҡҡа ынтылыуын һәм мәктәп коллективының лайыҡлы хеҙмәтен иҫбатланы. Музыка мәктәбе директо- рының хеҙмәтен юғары ба- һалап: “Ирек Рауил улы - заман етәксеһе. Ул бер үк ваҡытта хужалыҡ һәм ижади эштәрҙе уңышлы башҡара. Йәш, дәрт- ле, яңынан-яңы маҡсаттар менән янып йәшәүе, алдынғы ҡарашлы булыуы менән күп- тәргә өлгө булырҙай”, - тине Зәлифә Әхмәҙи ҡыҙы.
Ҡала Мәҙәниәт һарайының художество етәксеһе Людмила Молоканова һүҙен күптән түгел мәҙәниәт усағының ижади миҙгелен уңышлы асыуы менән башлап ебәрҙе. Концерт түләүле булыуына ҡарамаҫтан, залдың халыҡ менән шығырым тулыуы үҙешмәкәр артистар, коллективтар ижадының юғары баһаһы булыуын билдәләп үтте. Әйткәндәй, бөгөнгө көндә ҡала Мәҙәниәт һарайында 59 үҙешмәкәр коллектив эшләп килә, уларҙың 13-ө «халыҡ» исемен йөрөтә. “Ижади коллективтарҙа шө- ғөлләнергә теләгән балалар һа- нының йылдан-йыл артыуы шатлыҡлы күренеш, әммә яңы бинаның булмауы һәр теләгән баланы ҡабул итергә мөмкинлек бирмәй. Шулай ҙа ҙур ижади ҡомар менән эшләүҙе дауам итәбеҙ, яңы миҙгелдә беҙҙе оло юбилейҙар көтә. Уларға ныҡлы әҙерлек бара, бөтәгеҙҙе лә был сараларҙа көтөп ҡалабыҙ”, - тине Людмила Евгеньевна.
Артабан ҡала үҙәк модель китапханаһы директоры Рәшит Мөхәмәҙиев, тарихи-крайҙы ѳйрәнеү музейы директоры Миләүшә Фәхретдинова баш- ҡарылған эштәре, уңыш- тары, киләсәккә маҡсаттары тураһында һөйләне. Ә инде мәҙәниәт идаралығы белгестәре үҙ сиратында клуб эштәре буйынса документтар- ҙы, пландарҙы системаға һалыу, тәртипкә килтереүҙе талап итте һәм клуб хеҙмәткәрҙәренә кәңәштәрен бирҙе. Ултырыш мәҙәниәт өлкәһендә оҙаҡ йыл- дар эшләгән юбилярҙарҙы ҡотлау һәм уларға Маҡтау ҡағыҙҙары тапшырыу менән тамамланды. Артабан мәҙәниәт хеҙмәткәр- ҙәренә күңел ялы ойоштороп, ултырышта ҡатнашҡандарҙың барыһын да ҡаланың “Де- фицит” театр-студияһына спек- такль ҡарарға саҡырҙылар.
Нурия ШӘРИПОВА. Автор фотоһы.


text:
Нағыштарҙа – милли асылШишмә районынан Анжела Ғәзизова: «Коллекциямдың төп йәме – сигеү. Башҡорттарҙың тормошонда был ысул менән биҙәлгән әйберҙәр күп булған. Һәр нағыш халыҡтың фәлсәфәүи, әхлаҡи ҡарашын, зауығын сағылдыра. Бар сәнғәт төрө кеүек, сигеү төрҙәре лә...
«Гөл нурында ҡалды наҙҙары»Межгорье ҡалаһынан Ләлә Ғәбделхаҡова: «Апайым Гөлнур Мөхәмәт ҡыҙы гөлдәр үҫтерергә ярата. Хаҡлы ялда булыуына ҡарамаҫтан, һаман металлургия комбинатында эшләүен дауам итә, сәскәләренә лә ваҡыт таба. Эре сәскәле глоксинияларҙың төрлө төҫтәгеләре...
«Серенә бер төшөнһәң...»Бөрйән районы Исламбай ауылынан Таңсулпан Ғәбиҙуллина: – «Гөл сире» йоҡһа, унан ҡотолормон тимә. Өйөңдөң һәр мөйөшө сәскәгә күмелеп ултырһа ла, ят, матур гөл күрһәң, уны үҫтереп ҡарағың килә. Минең өсөн дә гөл үҫтереү – яратҡан, мауыҡтырғыс шөғөл....
«Тәңкә баҫтым күлдәгемә»Магнитогорск ҡалаһынан Гүзәл Намаҙбаева: «Әбйәлил районы Йәлембәт ауылы ҡыҙымын. Әсәйем таҫмалар һалып милли күлдәктәр тегә. Үҙе лә ҡупшы йөрөргә ярата, таныш-тоноштарын да матурлыҡҡа әйҙәй – зауыҡлы кейемдәр менән һөйөндөрә. Әсәйемдән күреп мин дә...
Киләсәккә сәләм хатыӨфө ҡалаһынан Әминә Кашапова: «Милли кейем – олатай-өләсәйҙәребеҙҙең киләһе быуынға ебәргән сәләм хаты, баһалап бөткөһөҙ байлығыбыҙ. Халҡының мәҙәниәтен һаҡлауға һәр кем үҙ өлөшөн индерергә тейеш, тип һанайым. Заманса күлдәктәргә милли биҙәктәр...
Фәриҙәнең гөл баҡсаһыХәйбулла районы Бүребай ауылынан Фәриҙә ӘЛБӘКОВА: «Әсәйемдең ботаника баҡсаһы», – тип йөрөтә ҡыҙҙарым гөлдәремде. Гөл үҫтереү теләге, уларға һөйөү бала саҡтан киләлер, тип уйлайым, сөнки бәләкәй генә өйөбөҙҙә әсәйем ниндәйен генә ултыртмай ине......
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Башҡортостан һәм Свердловск өлкәһе бер-береһе өсөн – төп партнер
Башҡортостан Свердловск өлкәһе өсөн һәр ваҡыт төп сауҙа-иҡтисади партнеры булды һәм әле лә ошо статуста ҡала. Һәм яуланған кимәл бөгөн һуңғыларҙан түгел. Был турала Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов менән эшлекле осрашыуҙа Свердловск өлкәһе губернаторы Александр Мишарин белдерҙе.
«Башинформ» агетлығы Өфөгә, Төбәктәр үҫеше мәсьәләләре буйынса Хөкүмәт комиссияһы ултырышына Александр Мишариндың килеүе тураһында хәбәр иткәйне инде.
Башҡортостан менән Свердловск өлкәһенең үҙ-ара иҡтисади һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек итеүенә лә аҙ ваҡыт үтмәгән. 2002 йылдың сентябрендә Екатеринбургта БР Президенты Указына ярашлы Свердловск өлкәһендәге Башҡортостан Республикаһының даими вәкиллеге булдырылған. Ә 2003 йылдың июлендә ике төбәк вәкиллеге араһында Сауҙа-иҡтисади, социаль һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлә.
Төбәк-ара бәйләнештәрҙе нығытыуҙа иҡтисади хеҙмәттәшлек ҙур роль уйнай. Башҡортостандың тауар әйләнешенең дүрттән бер өлөшө Урал федераль округына тура килә. 2008 йыл һөҙөмтәләре буйынса республика тауар әйләнешенең Свердловск өлкәһендәге өлөшө 7,1 процент тәшкил иткән. Башҡортостан өсөн мөһимлек буйынса был өсөнсө урында торған төбәк-партнер.
Үҙ-ара сауҙа итеү күләме йылдан-йыл арта. 2004 йылда, мәҫәлән, ул һигеҙ миллиард һумдан ашҡан, 2007-лә 18 миллиардты үткән, ә 2008 йылда был һан 19 миллиард һум менән иҫәпләнә. Тауар әйләнешендәге төп өлөш Башҡортостандан сығарылған продукцияға тура килә. Миҫалға, 2008 йылда республиканан күрше өлкәгә 15 миллиард һумдан ашыу хаҡҡа тауар ебәрелгән. Сәнәғәте үҫешкән Рәсәйҙең ике төбәге араһындағы уртаҡ сауҙа структураһында производство-техник тәғәйенләнешле тауар өҫтөнлөк итә. Свердловск халҡы Башҡортостандан күп ваҡыт дизель яғыулығы, поливинилхлоридлы ыҫмала, ҡорос арҡан, синтетик каучук, кальцинацияланған сода алып ҡайта. Был өлкәлә Башҡортостанда етештерелгән башҡа төрлө тауарҙар ҙа ҙур һорау менән ҡуллана, мәҫәлән, автомобиль бензиндары, һыра, араҡы һәм ликер-араҡы изделиелары, һөт продукцияһы, трикотаж, электр лампалары.
Кире йүнәлештә беҙгә прокатланған ҡара металл, ҡорос торбалар, радиатор һәм йылытыу конвекторҙары, еңел һәм йөк автомобилдәренә шина, экскаваторҙар, косметик изделие һәм парфюмерия, кондитер һәм макарон изделиелары ҡайтарыла.
Әммә иҡтисади бәйләнештәргә генә ҡайтып ҡалмай төбәктәр дуҫлығы. Бөгөн Свердловск өлкәһендә 37 меңдән ашыу башҡорт йәшәй. Биш милли-мәҙәни үҙәк, шул иҫәптән Свердловск башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты эшләп килә. Башҡорт телен өйрәнеү буйынса биш йәкшәмбе мәктәбе асылған.
Мәҙәниәт һәм мәғариф өлкәһендә лә хеҙмәттәшлек нығына. Алдынғы ижади коллективтар бер-береһенә гастролгә йөрөй. Республика һәм өлкә уҡыусылары, уҡытыусылары бергә конкурс һәм олимпиадаларҙа ҡатнаша. Уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙар башҡа өлкәләрҙә лә күҙәтелә.


text:
Фото:
Өфөнөң Инорс биҫтәһендә ҙур төҙөлөш планлаштырыла
Фото:
Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең Баш архитектураһында Инорс биҫтәһен планлаштырыу проекты буйынса тыңлауҙар үтте. «Башкиргражданпроект» проект институты вәкилдәре проектты әҙерләүсе сифатында сығыш яһаны һәм тыңлауҙарҙа ҡатнашыусыларҙы төҙөлөш варианты менән таныштырҙы.
Секциялар һәм нөктә тибындағы күп фатирлы йорттар төҙөү тәҡдим ителде. 2017 йылға дүрт меңдән ашыу өфөлө был биҫтәлә торлаҡ аласаҡ, тип планлаштырыла. Төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, тимер юлдан Индустриаль шоссе урамына тиклем, коттедж тибындағы аҙ ҡатлы төҙөлөш һаҡланасаҡ.
Т. Йәнәби урамы буйлап ҙур ижтимағи үҙәктәр урын аласаҡ. Проектлаусылар, унда сауҙа, күңел асыу учреждениелары һәм башҡа объекттар төҙөләсәк, тип күҙаллай.
Сельский Богородский һәм Жуков урамдары сатында ҡала әһәмиәтендәге күп функциялы ҙур комплекс урынлашырға тейеш. Ҡариҙел йылғаһы һәм Инорстағы Йылы күл яры буйында пляждар проектлаштырылған.
Баш архитектуранан хәбәр итеүҙәренсә, Инорс биҫтәһен планлаштырыу проекты раҫлауға әҙерләнә.


text:
Башҡортостанда 20 ғинуарҙан көндәр йылытасаҡ
Йәкшәмбе, 20 ғинуарҙан Башҡортостанда көндәр йылытасаҡ. Рәсәй Гидрометеорология үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, төндә төбәктә – минус 8-13 градус, көндөҙ минус 3-7 градус булыуы көтөлә.
19 ғинуарҙа һауа температураһы республиканың ҡайһы бер райондарында төндә минус 26 градусҡа етәсәк. Көндөҙ иң түбән һауа температураһы минус 11 градус тәшкил итәсәк. Башҡортостандың күпселек райондарында керәшен һыуыҡтары көтөлмәй. Синоптиктар көндөң болотло булыуын, ҡар яуыуын, һауа температураһының төндә – минус 12-18 градус, көндөҙ минус 5-7 градус булыуын күҙаллай.
Ҡыш өсөн сағыштырмаса йылы һауа торошо республикала алдағы аҙнала ла һаҡланасаҡ.


text:
«Матбуғат балы-2013» еңеүселәре онлайн-тауыш биреү юлы менән билдәләнә
«Матбуғат балы-2013» сиктәрендә «Йыл журналисы» махсус номинацияһында еңеүсене билдәләү өсөн «Бәйләнештә» социаль селтәрендә онлайн-тауыш биреү башланды.
Сараны ойоштороу комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, был номинацияла наградаға республиканың һәр киң мәғлүмәт сараһы редакцияһы үҙ теләге буйынса штаттағы хеҙмәткәрҙәр иҫәбенән берәр кандидат тәҡдим итә алды. Күрһәтелгән кандидат бер нисә критерийға тап килергә тейеш. Атап әйткәндә, коллегалары араһында абруй ҡаҙанған, юғары профессиональ һәм кешелек сифаттарына эйә булған, әүҙем тормош позицияһы алып барған, 2013 йылда үҙ мәҡәләһе менән тәғәйен проблемаларҙы хәл итеүгә булышлыҡ иткән хеҙмәткәр булырға тейеш.
Был процедурала төбәктең бөтә киң мәғлүмәт саралары тиерлек ҡатнашты. Шулай итеп, «Йыл журналисы» номинацияһында онлайн-тауыш биреүҙә ҡатнашыу өсөн 33 кандидат йыйылды.
Башҡа номинацияларҙа, улар араһында «Иҡтисад һәм финанстар», «Сәйәсәт һәм йәмғиәт», «Социаль өлкә һәм мәғариф», «Мәҙәниәт һәм сәнғәт», «Спорт һәм сәләмәт йәшәү рәүеше», «Һаулыҡ һәм экология», «Сәнәғәт һәм инвестициялар», «Бәләкәй ватан», «Йыл блогеры», еңеүселәр шулай уҡ онлайн-тауыш биреү юлы менән билдәләнәсәк. Конкурста ҡатнашыу өсөн уларҙың кандидатураларын ошо киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре менән туранан-тура эш иткән һәм аралашҡан профилле ведомстволар, ойошмалар һәм предприятиелар тәҡдим итте. «Матбуғат балы-2013» сиктәрендә награда алыуға бөтәһе 86 журналист тәҡдим ителде.
Почетлы исемгә дәғүә итеүселәрҙең береһе өсөн «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге «Матбуғат балы» («Бал прессы») төркөмөнә инеп тауыш бирергә мөмкин. Еңеүсе күпселек тауыш менән билдәләнәсәк.
Башҡортостандың иң яҡшы киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәрен бер нисә номинация буйынса наградлау тантанаһы 16 декабрҙә Өфөлә БР Ауыл хужалығы министрлығының Колонна залында үткәрелә. Сараны ойоштороусылар – БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, БР Журналистар союзы.


text:
Япраҡ шауы ерҙә, күгемдә.
Күңелемдә ләкин һағыш түгел,
Табыш йыры бөгөн (…)дә. (Рафаэль Сафин).
2. Бөгөн төндә йөрәгем һыҙлап сыҡты.
Төнөм үтте әрнеп, үртәлеп.
Йөрәгемде ҡырҡҡа телгеләне
Бер дуҫымдың нахаҡ (…)ҙәре. (Рафаэль Сафин).
Пифагорҙар, Платондар яҙған
Көрәш бәҫен, көрәш сәнғәтен.
Ләкин мәкер менән көтөп тора
Ҡулайлы мәл, кәрәк (…)ен.
(Көрәш келәме)
2. Һайлай халыҡ үҙ даһийын,
Һайлай ул шул мәлдә.
Тарих тигән бөйөк хаҡлыҡтың:
Үткән генә түгел, уның төпкөлөнән
Килер көнө ҡарай (…)тың.
2. Мең йыл буйы халыҡ аҡылының
Мең тылсымын йыйған хазина,
Юҡ, һатылмай, сөнки мөмкин түгел
Баһа ҡуйыу уның (…)ына.
Горизонталь буйынса: 1. Компастың икенсе атамаһы. 6. Бәләкәй генә мейесе булған аласыҡ. 11. «Башың диуанаға ҡалһа, бағанаға (…) бирерһең». 12. «Үгәй әсәй (…) тоттора, ашатып та ҡоҫтора». 13. Иген елгөргәндә төшкән ваҡ ҡый. 14. Зевстың резиденцияһы урынлашҡан тау. 15. Ниндәйҙер шәхестең йәки ойошманың берәй кешегә ҡарата законһыҙ эш итеүе хаҡында белдергән зар һүҙе, ялыу. 26. Генерал салбарындағы таҫма. 28. Владимир Путиндың көрәш келәме. 29. «Еккән атың (…) булһа ла, торған ерең бай булһын». 31. Үҙ файҙаңа ниҙер эшләтер өсөн вазифалы кешегә биргән аҡса йәки нәмә.
Горизонталь буйынса: 2. "Ҡошон осорған (...)кә ҡарар, ҡуйын юғалтҡан ергә ҡарар". "Өй артында ҡорто барҙың өй эсендә (...)о бар". 4. Тәртәһе бар — аты юҡ, тештәре бар — башы юҡ. Күкшел йөнлө кимереүсе ер-һыу йәнлеге. 7. Ҙур булмаған сөм һауыт. Ике ҡойроҡло бер сысҡан/Сабырға бик оҫта. 9. Оҙонсараҡ япраҡлы, йәйек ботаҡлы, ҡубып тора торған ҡытыршы ҡабыҡлы, эре ҡайышҡаҡ ағас. Ҡытай мафияһы. 11. Йәш быуынға дөйөм белем һәм тәрбиә бирә торған уҡыу йорто. "Ҡарт бар ерҙә ҡот бар, (...) бар ерҙә орсоҡ бар".
1. Паркет иҙәнде ялтыратыу өсөн ҡулланылған матдә. 4. Ағыулы йылан. 6. Тырнаҡ аҫтынан (…) эҙләү. 8. Батыр, ҡаһарман. 10. Нимәнелер батырыу өсөн шыйыҡлыҡ һалынған һауыт. 11. Үлеп ятҡан хайуан. 13. Олигарх ваннаһы. 16. Ҡыйыҡлап яһалған йәйге асыҡ төкәтмә. 19. Бер валдың әйләнешен икенсеһенә күсерә торған ҡулайлама. 22. Ҡуяндар менән туҡланыусы ҡыр бесәйе. 25. Тырнаҡ буяуы. 26. Күп күсәрле йөк ташыу тағылмаһы. 28. Ил ағаһы. 30. Тимерсыбыҡ. 31. Өҫтәл ҡумтаһы. 32. Аш-һыу өсөн ҙур һауыт. 35. Бер бармаҡ киңлегендә үлсәү берәмеге. 36. Атамаһы «бөрсә» мәғәнәһен биргән кросс машинаһы. 39. Яҙма эш. 40. Яҙғы сәскә. 41. Эшкә төшөрҙән алда үткәрелгән һынау күнекмәһе. 42. «(…)гә онға кермәһәң дә, көлгә керерһең».
1 декабрь һанында баҫылған “Мәңге юғалмаҫ “Ҡурай” бар” кроссвордының яуаптары:
Горизонталь буйынса: Киносеанс. Кривошапкина. Мөштөк. Күмер. Семәр. Терпе. Әлгәнйәк. Быҙау. Кассета. Фекер. Әхмәтова. Директива. Көн. Нужа. Касторка. Балапанов. Лаҡан. Эспандер. Фәһем. Дана. Панама. Тәнәфес. Аманат. Сакура. Акулова. Маяҡ. Ыңғырсаҡ. Салбар. Енәйәт. Алюмин. Аҙаш.
Вертикаль буйынса: Краб. Керәндил. Һәнәк. Напалм. Сатин. Дата. Утын. Кәмә. Сабата. Ванна. Әхмәҙиева. Кювет. Суҡыш. Картуф. Ошаҡ. Стан. Кадр. Ҡарсыға. Лима. Арифмометр. Ағас. Риғәйә. Каноэ. Ҡурғаш. Хата. Сабата. Сауап. Әкәмәт. Ауырыу. Оҫҡон. Осор. Домино. Ашхана. Регата.


text: Республика тормошонда ғына түгел, тотош Рәсәй тарихында ҙур ваҡиға ул данлыҡлы генерал Миңлеғәле Шайморатовҡа һәйкәл асыу. Үҙ заманында милли батырыбыҙ, шағир Салауат Юлаевҡа һәйкәл ҡуйыу халыҡ араһында рухи тантана менән ҡабул ителгән кеүек, был байрам да – ҡәүемебеҙҙе туплай торған ҙур сара. Шуға күрә халыҡтың Шайморатов ауылына эркелешеп килеүенә, аҙаҡ Тауһеңер яланына ағылыуына һис ғәжәпләнергә түгел – беҙҙә батырҙарҙы, Ватан, ил өсөн йәнен аямай көрәшкәндәрҙе яҡшы беләләр, йөрәк түрендә йөрөтәләр.


text:
- Подробности
- Просмотров: 287
МОРАҠАЙ ҠУРҒАНДАРЫ, 10— 12 бб. ҡараған археологик ҡомартҡы. Әбйәлил р‑ны Мораҡай а. көнсығышта урынлашҡан. Ҡурғанлы ҡәберлектәргә ҡарай. М.ҡ. I ауылдан төньяҡ-көнсығышҡа табан Кесе Ҡыҙыл й. һул ярында урынлашҡан. 1965—66 йй. Н.А.Мәжитов тарафынан асыла һәм өйрәнелә. 12 ҡурған (диам. 11—18 м, бейеклеге 0,25— 0,5 м) ҡаҙылған. Мәйеттәр салҡан һалып, баштары м‑н төньяҡҡа, көньяҡ-көнбайышҡа, көнбайышҡа ҡаратып, һай ҡәберҙәрҙә, ҡайһы саҡта табуттарҙа ерләнгән. Ҡурған өйөмөндә таш ҡоролма ҡалдыҡтары, ат һөйәктәре табылған. Ҡәбергә ҡорал [тимер уҡ башаҡтары, бысаҡтар һәм ҡылыстар, ҡайһы саҡта улар ағас ҡындарға һалынған, осло башлы тимер торҡа (диам. 0,24 м, бейеклеге 0,34 м), һөңгө башы], ат егеү кәрәк-ярағы (өҙәңге, ауыҙлыҡ, көмөш ҡыңғырауҙар, һөйәктән ауыҙлыҡ), туҡыма (ебәк, киндер), көмөш тәңкә м‑н биҙәлгән бил ҡайыштары, биҙәүестәр һалынған. Кушнаренко мәҙәниәте һауыттары ҡалдыҡтары табылған. 2 ҡурғанда бронза быуаты ҡәберлеге асыҡланған. Мәйеттәр һай ҡәберҙәрҙә ярым бөгәрләнгән килеш ерләнгән. Керамика Бура мәҙәниәте һауыттарынан ғибәрәт. 3 ҡурғанда б.э.т. 4—2 бб. ҡәберлектәре табылған. Мәйеттәр һай ҡәберҙәрҙә салҡан һалып, баштары м‑н көньяҡҡа ҡаратып ерләнгән. Керамика яурындары горизонталь һыҙаттар, кәкерсәктәр, өсмөйөштәр, үремдәр рәүешендәге һырлап һәм соҡоп башҡарылған биҙәкле ҙур түңәрәк төплө һауыттарҙан ғибәрәт. Ҡәбергә ҡорал (тимер хәнйәрҙәр һәм ҡылыстар, өс ҡырлы бронза уҡ башаҡтары, һаҙаҡ элмәктәре, тимер һөңгө баштары, туҙҙан эшләнгән һаҙаҡ), көнкүреш әйберҙәре (һырлап төшөрөлгән вертикаль һыҙыҡтар м‑н биҙәлгән хуш еҫле үләндәр төтәтә торған балсыҡ һауыт, бронза көҙгө, һөйәк ҡалаҡ), эш ҡоралдары (балсыҡ орсоҡбаштар, тимер ырғаҡтар), ат егеү кәрәк-ярағы (тимер ауыҙлыҡ һәм уның өлөштәре), биҙәүестәр (бронза сикә балдаҡтары, быяла муйынсаҡтар, пластинка рәүешендәге тимер беләҙектәр), һарыҡ һөйәктәре һалынған. М.ҡ. II ауыл эргәһендә урынлашҡан. 1864 й. Р.Г.Игнатьев тарафынан асыла. 4 ҡурғандан (диам. 3,2 м, бейеклеге 1,6 м) тора. Ҡомартҡы урта быуаттар осоронда Көньяҡ Уралға төрки ҡәбиләләрҙең килеп ултырыу процесын сағылдыра. Материалдары Археология һәм этнография музейында һаҡлана.
Н.А.Мәжитов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
БДМУ белгестәре район дауаханаларында эшләгән хирургтар өсөн оҫталыҡ дәрестәре ойоштора
Башҡорт дәүләт медицина университеты проректоры, дөйөм хирургия кафедраһы мөдире, профессор Мәжит Нартайлаков республиканың төньяҡ-көнсығыш райондарында эшләгән табиптар өсөн оҫталыҡ дәресе үткәрҙе. Медицина хеҙмәткәрҙәренең осрашыуы Мәсетле районының Оло Ыҡтамаҡ ауылында үтте.
— Урындарҙа ойошторолған оҫталыҡ дәрестәре ярҙамында райондарҙа эшләгән табиптар ауыр операцияларҙы хәҙер үҙ аллы үткәрә ала, пациенттарға бының өсөн баш ҡалаға килергә кәрәкмәй, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Мәжит Нартайлаков.
Республиканың төньяҡ-көнсығыш райондарында эшләгән медицина хеҙмәткәрҙәре өсөн бындай уҡыуҙар уларҙың квалификацияһын күтәреү ихтыяжынан сығып ойошторола. Әлеге ваҡытта Дыуан районының Мәсәғүт ауылында яңы корпус асылырға тора, унда травматология һәм перинаталь үҙәктәр, ҡан тамырҙары бүлеге урынлашасаҡ. Үҙәк заманса ҡорамалдар менән йыһазландырыласаҡ.
— Яңы корпус асылғандан һуң, Мәсәғүт үҙәк район дауаханаһы медицина университетының клиник базаһына әйләнәсәк, — тип билдәләне БДМУ ректоры Валентин Павлов. – Был төбәктең төньяҡ-көнсығыш райондарында эшләгән табиптар өсөн оҫталыҡ дәрестәрен йышыраҡ үткәрергә мөмкинлек бирәсәк.


text:
Мөхәммәт Риза Пәхләүи
Мөхәммәт Риза Пәхләүи (1919 й. 26 октябре — 1980 й. 27 июле) — Пәхләүиҙәр династияһынан 1941—1979 йылдарҙа хакимлыҡ иткән Ирандың утыҙ бишенсе һәм һуңғы шаһы[4]. Күп кенә ислам традициялары менән хушлашырға тырышып ҡарай, хатта ҡыҫҡа ваҡытҡа булһа ла, йыл хисабын да һижриҙән түгел, Әһәмәниҙәр династияһы дәүеренән алып индерә (Раштыуанан 1976 йылды ул 1355 һижрә йылы тип түгел, шаһиншаһ хакимлығының 2535 йылы тип иғлан итә); әммә тиҙҙән хуплау тапмаған был яңылыҡты юҡҡа сығарырға мәжбүр була. 1973 йылда Иранда бер партиялы авторитар режим урынлаштырыла, бөтә граждандарға идара итеүсе партия ағзаһы булырға ҡушыла, ә бөтә башҡа йәмәғәт берекмәләре тыйыла; шулай уҡ йәшерен полиция ойошторола. 1979 йылғы Ислам революцияһы шаһты бәреп төшөрә, ул илдән ҡыуыла һәм Ҡаһирәлә, һөргөндә йәшәп, вафат була. Һуңғы шаһтарҙың Реформаларына ҡаршы реакция тулҡынында аятолла Хөмәйни етәкселегендә власҡа исламсы фундаменталистар килә.
Йөкмәткеһе
- 1 Биографияһы
- 2 Икенсе Бөтә донъя һуғышы һәм хакимлығының башы
- 3 1950-се йылдар башындағы сәйәси көрсөк
- 4 Ирандың тышҡы сәйәсәте
- 5 Шаһтың эске сәйәсәте һәм радикаль реформалар серияһы
- 6 Шаһты ҡыуып ебәреү һәм уның вафаты
- 7 Ғаиләһе
- 8 Наградалары
- 9 Мөхәммәт Риза Пәхләүиҙең сәнғәттә сағылышы
- 10 Иҫкәрмәләр
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мөхәммәт Риза 1919 йылдың 26 октябрендә Тәһранда ул ваҡытта Фарсы казак бригадаһы командиры, ә һуңғараҡ — иран ҡораллы көстәре баш командующийы, хәрби министры һәм премьер-министры булып киткән полковник Ризахан ғаиләһендә тыуа. 1925 йыл аҙағында Ризахан Әхмәт-шаһ Каджарҙы тәхеттән төшөрә һәм, династияһына Пәхләүи фамилияһын ҡабул итеп, үҙен иран шаһы тип иғлан итә.
1925—1930 йылдарҙа Мөхәммәт Риза Пәхләүи — Фарсы кадет корпусында, һуңынан — Швейцариялағы Institut Le Rosey мәктәп-пансионында, 1936—1938 йылдарҙа Тәһранда офицерҙар училищеһында уҡый.
Икенсе Бөтә донъя һуғышы һәм хакимлығының башы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1941 йылдың сентябрендә, Иранды инглиз һәм совет ғәскәрҙәре оккупацияланыуынан, атаһы Риза Пәхләүиҙең тәхеттән баш тартыуы һәм һөрөлөүенән һуң, Мөхәммәт Риза Пәхләүи Иран шаһиншаһы тип иғлан ителә һәм 1942 йылда, союз килешеүенә ҡул ҡуйып, Бөйөк Британия һәм СССР менән хеҙмәттәшлек итеү теләген белдерә. 1943 йылдың 9 сентябрендә шаһ үҙенең указы менән нацистик Германияға һуғыш иғлан итә. 1946 йылда совет ғәскәрҙәре Ирандың төньяғынан сығарыла.
Башта шаһ ил менән идара итеүгә аҙ ҡыҫыла, хөкүмәт мәжлескә отчёт бирә. Шаһ тәжрибәһеҙ һәм баҙнатһыҙ хаким тип һанала. 1949 йылдың 4 февралендә шаһҡа уңышһыҙ һөжүмдән һуң, хәлдәр үҙгәрә. Тәһран университетындағы тантаналы церемония ваҡытында, Фахр-Арай өс метр алыҫлыҡтан атып, шаһтың яңағын еңелсә яралай. Фахр-Арайҙы офицерҙар шундуҡ атып үлтерә. Иранда хәрби хәл-торош индерелә. Үлтереүсе ағза булып торған Ирандың халыҡ партияһы закондан тыш тип иғлан ителә, оппозиция эшмәкәрҙәре ҡулға алына. 1949 йылда Ойоштороу йыйылышы, дәүләт идаралығында шаһҡа, мәжлесте таратыу хоҡуғын рөхсәт иткән киң вәкәләттәр биреп, конституцияға үҙгәрештәр индереүҙе хуплай.
1950-се йылдар башындағы сәйәси көрсөк[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Икенсе Бөтә донъя һуғышынан һуң, илдә өҫтөнлөклө урынды биләгән Бөйөк Британия һәм уны ҡыҫырыҡлап сығарырға тырышҡан АҠШ араһында Иранға йоғонто өсөн киҫкен көрәш тоҡана. Инглиз-Иран нефть компанияһы килемдәрен британия акционерҙары һәм Иран араһында бүлеү тураһында һөйләшеүҙәр башлай. Шул уҡ ваҡытта Иранда нефть сәнәғәтен дәүләт милкенә әйләндереү тураһындағы саҡырыуҙар башлана. 1951 йылдың мартында премьер-министр Али Размара дәүләт милкенә әйләндереүгә ҡаршы булыуын белдерә, дүрт көн үтеүгә ул мәсеттән сыҡҡан сағында атып үлтерелә.
1951 йылдың апрелендә шаһ премьер-министр итеп дәүләт милкенә әйләндереү өсөн сығыш яһаусы Мөхәммәт Мосаддыҡты тәғәйенләй, ә 1 майҙа, мәжлес уны бер тауыштан ҡабул иткәндән һуң, Инглиз-Иран нефть компанияһын национализациялау тураһындағы законға ҡул ҡуя. Национализациялағандан һуң, британ белгестәре ҡайтып китеү һәм Британия эмбарго индереү сәбәпле, нефть сығарыу туҡтап ҡала тиерлек. 1952 йылдың 16 июлендә, Мосаддыҡ үҙенә ғәҙәттән тыш вәкәләттәр һәм армияны буйһондороуҙы талап иткәне өсөн, шаһ уны отставкаға ебәрә. Был Тәһранда дөйөм забастовкаға һәм ихтилалға сәбәп була. 1952 йылдың 22 июлендә шаһ Мосаддыкты тағы ла премьер-министр итеп ҡуйырға мәжбүр була.
1952 йылдың октябрендә Мосаддыҡ хөкүмәте Англия менән мөнәсәбәттәрен өҙә. 1953 йылдың февралендә Мосаддыҡ, монарх идара итергә түгел, тәхеттә ултырырға тейеш, тип, шаһҡа Иранды ҡалдырып китергә тәҡдим итә. Шул уҡ ваҡытта британдар, нефть килемдәрен Америка менән бүлешеүгә ризалыҡ биргәс, уларҙың ярҙамына таянып, Мосаддыкты ҡолатыуға өлгәшә. Планлаштырылған түңкәрелеш Аякс операцияһы атамаһын ала. 16 — 18 августа шаһ Бағдадта (Ираҡ), 18 — 22 августа — Римдә (Италия) ваҡытлыса һөргөндә була. 1953 йылдың авгусында тәхеткә бәйле хәрбиҙәр, генерал Ф. Захеди етәкселегендә, инглиз-американдар ярҙамында түңкәрелеш ойоштора һәм Мосаддыҡтың Милли фронт хөкүмәтен ҡолата. Шул ваҡыттан алып ғәмәлдә шаһ илдәге тулы власҡа эйә була.
1954 йылдың 19 сентябрендә Иран хөкүмәте Халыҡ-ара нефть консорциумы менән килешеүгә ҡул ҡуя (21 октябрҙә мәжлес хуплай). Уның буйынса Халыҡ-ара нефть консорциумының (ҡыҫҡартып: МНК) 95 % акцияһы 8 компанияға ҡарай: 40 % — «British Petroleum» тип үҙгәртелгән элекке АИНК-ға ; 14 % — инглиз-һолланд «Royal Dutch Shell»; 35 % — америка "ҙур биш"е ҡулында («Стандарт ойл оф Нью-Джерси», «Сокони мобил ойл», «Стандарт ойл оф Калифорниа», «Тексако», «Галф ойл корпорейшн») һәм 6 % — француз «Компани франсез де петроль» компанияһында. Иран 50 % саф табыш ала. Килешеү ғәмәле 25 йылға — артабан 1994 йылға тиклем оҙайтыу шарты менән1979 йыл аҙағына тиклем билдәләнә. Килешеү 1951 йылғы нефть сәнәғәтен дәүләт милкенә әйләндереү тураһындағы ҡарарҙы ғәмәлдә юҡҡа сығара.
1957 йылда − ЦРУ-ның һәм Моссадтың ярҙамы менән САВАК йәшерен сәйәси полицияһы ойошторола.
Ирандың тышҡы сәйәсәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1950-се йылдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1955 йылдың 11 октябрендә Иран Бағдад пактына ҡушыла.
1957 йылда үҙе Иран Британияның элекке колонияһы Бахрейнды үҙенең территорияһы тип иғлан итә. 1971 йылда Бахрейнда, халыҡтың күпселеге Бөйөк Британияға буйһонмау һәм Иранға инмәү өсөн тауыш биргән референдумдан һуң, яңы дәүләт хасил була һәм Иран Бахрейн менән дипломатик мөнәсәбәт урынлаштыра.
1960 - 1970-се йылдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1960 -1970-се йылдарҙа Ирандың тышҡы сәйәсәтендә принципиаль үҙгәрештәр һәм яңы йүнәлеш барлыҡҡа килә. Беренсенән, шаһ социалистик илдәр менән иҡтисади хеҙмәттәшлек күләме масштабын ҡырҡа киңәйтә. Был Көнбайыштың Иранда сәнәғәттең нигеҙ база тармаҡтарын үҫтереүгә ярҙам итергә теләмәгәнлегенән; СЭВ илдәре менән тышҡы иҡтисади хеҙмәттәшлек шарттарының отошло булыуынан; Тәһрандың ҡаршы торған ике система араһында баланста булыуы тышҡы сәйәсәтен үҙаллы үткәреү мөмкинлеген күберәк биргәнлектән; Фарсы ҡултығы районында конфликт килеп тыуған осраҡта Төньяҡ Иран сигендә тылдар тәьмин итергә тырышыуынан; Урта Көнсығышта совет сәйәсәтенең формалашыуына Бағдадтың йоғонтоһон нейтралләштереү өмөтөнән килеп сыға. Исфахан металлургия комбинаты совет-иран хеҙмәттәшлегенең төп объекты була. Иран-Европа контракттары менән Трансиран газ үткәргесе буйлап Иран газын Кавказ аръяғына һәм шундай уҡ күләмдәге Себер газын Көнбайыш Европаға һатыу ике ил өсөн дә мөһим әһәмиәткә эйә «быуат килешеүе» була, Тәһранға «Европаға тәҙрә» асыу мөмкинлеген бирә. Совет-иран хеҙмәттәшлеге менән параллель рәүештә Ирандың Көнсығыш Европа илдәре, бигерәк тә нефть сығарыу ҡорамалдары етештереү буйынса артыҡ ҡеүәттәргә эйә Румыния, менән хеҙмәттәшлеге үҫешә.
Икенсенән, Тәһран Нефть экспортлаусы илдәр ойошмаһын төҙөүҙә һәм нефть сығарыусы илдәрҙең Көнбайыштың сәнәғәт йәһәтенән үҫешкән илдәре менән тиң хоҡуҡлы булыуы, иң тәүҙә нефткә хаҡтарҙы һәм уны сығарыу хоҡуғы өсөн аҡса бүлеүҙе арттырыу буйынса әүҙем көрәшә. 1973 йылда, нефтте 20 йыл дауамында МНК ҡарамағына поставкалауы һәм һуңғыһы (МНК) килемдең 60 % Тәһран файҙаһына билдәләнгән сумма күсереп тороу йөкләмәһен үтәү килешеүе менән МНК мөлкәте Иран милли нефть компанияһына бирелә. Һөҙөмтәлә нефткә хаҡ артыуы һәм МНК-ның Иран милли нефть компанияһына аҡса бүлеүе арҡаһында Ирандың табышы 1972 йылдағы 2,4 миллиард долларҙан 1974 йылда 20 миллиардҡа саҡлы үҫә.
Өсөнсөнән, шаһтың тышҡы сәйәсәтендә империалистик ынтылыштар ғына түгел, Ирандың хәрби ҡеүәтен үҫтереү, хатта донъя иҡтисадын күпмелер дәрәжәлә Тәһрандан бойондороҡло итерлек, планетаның «кәрәсин мискәһе» — Фарсы ҡултығында үҙ контролен урынлаштырыу планы менән нығытылған империалистик һыҙаттары (1970-се йылдарҙа хәрби сығымдар 20 тапҡырға артҡан) барлыҡҡа килә. Донъяла иң көслө һауа мендәрендәге флот төҙөп, өсөнсө донъяла иң камил ПВО системаһы булдырып, хәрби-һауа көстәре һәм вертолёттар паркы буйынса, АҠШ-тан башҡа, бөтөн НАТО илдәрен уҙып, Иран донъяның иң мөһим нефть транспорт артерияһы булған Ормуз боғаҙында өҫтөнлөккә өлгәшергә тырыша. Боғаҙҙың икенсе ярында булыу маҡсатында, шаһ Омандағы эске конфликтҡа ҡыҫыла һәм был солтанаттағы партизандарға ҡаршы үҙенең ғәскәрҙәрен ебәрә. Башҡа ғәрәп дәүләттәре менән Тәһрандың мөнәсәбәттәре көсөргәнешле була. Шаһ белудждарҙың сепаратизмынан ҡурҡа, шул арҡала Паҡстан һәм Афғанстан менән дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен тәьмин итеүгә ҙур көс сарыф итә.
1971 йылдың 1 декабрендә, инглиз ғәскәрҙәрен Фарсы ҡултығынан сығарғандан һәм Берләшкән Ғәрәп Әмирлеге — ОАЭ барлыҡҡа килгәндән һуң, иран ғәскәрҙәре инглиздәр килгәнгә тиклем был утрауҙар иран территорияһына ингән тигән сәбәп менән Һормуз боғаҙының өс утрауын: Абу-Мусаны, Томбе Бозоргты һәм Томбе Кучекты яулап ала (инглиз-иран һөйләшеүҙәре һәм ҡайһы бер ғәрәп илдәренең был ыңғайҙан протестары 1972 йылдың октябренә тиклем дауам итә).
Шаһ Фарсы ҡултығындағы монархиялар яҡлы була. Йемендәге (1962—1970) граждандар һуғышы барышында Иран монархистарға ярҙам күрһәтә. Шуға оҡшаған сәйәсәт Оманда үткәрелә, 1973 йылда бында экспедицион корпус ебәрелә, һәм ул Дофар провинцияһында монархияға ҡаршы партизан хәрәкәтен баҫтырыуҙа мөһим роль уйнай.
Шаһ Советтар Союзы менән дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен хуплай. Мөхәммәт Риза өс тапҡыр СССР-ға килә: 1956, 1965 һәм 1972 йылдарҙа.
1963, 1966 һәм 1972 йылдарҙа СССР менән Иран араһында иҡтисад һәм техник өлкәләрҙә, төрлө сәнәғәт объекттарын төҙөү буйынса хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуя һ . б.
Мосолман лидерҙары араһында беренсе булып Мөхәммәт Риза Израиль менән дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштыра, шуның өсөн уны радикал мосолман руханиҙары «сионистар сәйәсәте булышсыһы» пособнигы тип тәнҡитләй.
Ираҡ менән көсөргәнешле мөнәсәбәттәр һаҡлана. 1975 йылда Сәддам Хөсәйен менән Алжир килешеүенә ҡул ҡуйыла. Әммә конфликт, революция һәм репрессиялар иран армияһын көсһөҙләндергәндән, шаһты ҡолатҡандан һуң ғына, асыҡтан-асыҡ һуғышҡа әйләнә; Сәддам Хөсәйен Иранға һөжүм итә.
Шаһтың эске сәйәсәте һәм радикаль реформалар серияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1963 йылда шаһ «Аҡ революция» тип аталған радикаль иҡтисади һәм ижтимағи реформаларҙың ҙур программаһын башлай. Баштараҡ ул үҙ эсенә 6 пунктты алһа, артабан уларға тағы ла 13 пункт индерелә. Программаға, тормошҡа ашырыу барышында хөкүмәт, нефть экспорты табышын файҙаланып, алпауыттарҙан ер участкаларын һатып алып, уны баҙар хаҡынан 30 % түбәнерәк хаҡҡа ер эшкәртеүсе крәҫтиәндәргә көтәсәккә һатыуҙы ойошторған ер реформаһы индерелә. 1970 йылда 1,2 млн крәҫтиән ғаиләһе (иран крәҫтиәндәренең яртыһы тиерлек) ер ала. Урмандар һәм көтөүлектәр милли милеккә әйләндерелә. Индустриалләштереү киң йәйелдерелә, дәүләт ярҙамы менән заманса металлургик, машиналар эшләү, нефть химияһы, автомобилдәр, суднолар һәм самолёттар эшләү предприятиелары барлыҡҡа килә. Шул уҡ ваҡытта дәүләт предприятиеларының бер өлөшө, эшселәрҙең табыш алыуҙа ҡатнашыу программаларын таратыу юлы менән хосусилаштырыла.
Радикаль реформалар күмәк халыҡтың һәм мосолман шиғисыларының оппозицияһын тыуҙыра. Шаһ үҙе күп кенә ислам традициялары менән хушлашырға тырышып ҡарай, хатта ҡыҫҡа ваҡытҡа булһа ла, йыл хисабын да һижриҙән түгел, Әһәмәниҙәр династияһы дәүеренән алып (Раштыуанан 1976 йылды ул 1355 һижрә йылы тип түгел, шаһиншаһ власының 2535 йылы тип иғлан итә) индергә; әммә тиҙҙән хуплау тапмаған был яңылыҡтан баш тартырға мәжбүр була. 1973 йылда Иранда власҡа, авторитетҡа өнһөҙ буйһоноуға нигеҙләнгән авторитар бер партиялы режим урынлаштырыла, бөтөн граждандарға идара итеүсе партия ағзаһы булырға ҡушыла, һ.б. төрлө йәмәғәт берләшмәләре тыйыла.
Шаһты ҡыуып ебәреү һәм уның вафаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1979 йылғы Ислам революция Иран шаһын ҡолата һәм ул илде ташлап китә. Һуңғы шаһтарҙың реформаларына ҡаршы реакция тулҡынында власҡа башында аятолла Хөмәйни торған ислам фундаменталистары килә. Тәүҙәрәк Мөхәммәт Риза Мысырға йүнәлә, һуңынан Мароккола, Багамда һәм Мексикала һөргөндә йәшәй. Ирандың ислам властары уны биреүҙәрен талап итә, был арала элекке монархтың һаулығы насарая. Уға лимфа яман шеше диагнозы ҡуйыла. Мөхәммәт Ризаның АҠШ-ҡа дауаланырға килеүе 1979 йылдың ноябрендә Ирандағы Америка илселеген мосолман экстремистарының баҫып алыуына һәм киҫкен халыҡ-ара көрсөккә килтерә. Ҡолатылған шаһ АҠШ-тан китә һәм Панамаға, һуңғараҡ яңынан Мысырға килә һәм бында уға доктор Майкл Дебейка ашығыс медицина ярҙамы күрһәтә, шул иҫәптән спленэктомия, эшләй[5], ләкин шулай ҙа Вальденстрёмдың макроглобулинемия (неходжкинский лимфомаһы тибы) өҙлөгөүе һөҙөмтәһендә 1980 йылдың 27 июлендә, 60 йәшендә вафат була. Мысыр президенты Әнүәр Садат милли матәм иғлан итә һәм дәүләт кимәлендәге ерләү тураһында бойороҡ бирә[6]. Ҡаһирәлә Мөхәммәт Ризаны һуңғы юлға оҙатҡанда Пәхләүи ғаиләһенең тәрән ҡайғыһын уртаҡлашыуҙа Әнүәр Садат, Ричард Никсон һәм Греция короле Константин II ҡатнаша[7]. Ирандың һуңғы шаһиншаһы Ҡаһирәнең әр-Рифаи мәсетендә ҡайнағаһы — Мысыр һәм Судандың һуңғыһының алдындағы короле Фәруҡ I йәнәшендә ерләнә.
Шуныһы ҡыҙыҡ, һөргөндә саҡта, Мөхәммәт Риза Англияла һыйыныр урын табырға өмөт итә. Англия батшабикәһе, шаһтың Яҡын Көнсығышта британ мәнфәғәттәрен тормошҡа ашырыуын иҫәпкә алып, Британия уға ярҙамдан баш тартырға тейеш түгел тип иҫәпләй. Премьер-министр Маргарет Тэтчер фекеренсә, шаһ «Бөйөк Британияның ышаныслы һәм файҙалы дуҫы була», шуның өсөн ул шаһҡа шәфҡәтле ҡарашта була. Әммә бындай хәл яңы ислам республикаһы менән мөнәсәбәттәргә кире тәьҫир итерен аңлағанлыҡтан, Форин-офис коллегияһы шаһты Англияла һыйындырыу сәйәси яҡтан дөрөҫ булмаясаҡ, тигән ҡарарға килә. Ирандағы элекке британ илсеһе Денис Райтҡа айырым бурыс йөкмәтелә — Багам утрауҙарының береһендә ул шаһ менән йәшерен осрашырға тейеш һәм уны британ хөкүмәте ҡарарын ҡабул итергә кәрәклегенә ышандырырға тейеш була (Тэтчер хөкүмәте ил сигендә шаһты индереүҙән баш тартыу ситуацияһында ҡалырға теләмәй), — был йөкләмәне Денис Райт уңышлы үтәй. Быға бәйле шаһтың әсе төңөлөүен, өмөтө өҙөлөүен бер нимә лә тарҡата алмай[8][9][10].
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шаһ өс тапҡыр өйләнә. Уның тәүге ҡатыны Мысыр короле Фуад I-нең ҡыҙы Фәүзиә була. Икенсе ҡатыны - яртылаш немец сығышлы Сорайя Исфәндиәри-Бәхтиәри үҙ заманының иң билдәле ҡатын-ҡыҙҙарының береһе. Улдары булмаған өсөн, тәүге ике ҡатыны менән айырылыша. Тәүге ҡатыны Фәүзиәнән Шаһназ исемле ҡыҙы була.
Шаһтың өсөнсө ҡатыны, уға ике ул һәм ике ҡыҙ тыуҙырған Фәрәх Диба, Тәбриз әзербайжан ҡыҙы, 1967 йылда шаһбаныу булараҡ, таж кейҙерелеп, тәхеткә ултыртыла. Уның Бөйөк Кир II иҫтәлегенә Риза Кир Пәхләүи атлы өлкән улы, атаһы вафат булғандан һуң, Пәхләүи йортоноң башында тора һәм юҡҡа сыҡҡан иран шаһ тәхете вариҫы булып һанала. Кесе улы Али Риза Пәхләүи 2011 йылдың 4 ғинуарында Бостондағы йортонда үҙ-үҙен атып үлтерә.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Иран — Фарсы тажы орденының ҙур таҫмаһы (1926)
- Иран— Пехлеви орденының ҙур сылбыры(1932)
- Иран — 1 дәрәжә Зөлфиҡәр ордены
- Иран — «Өсөнсө эсфанада» иҫтәлекле билдәһе
- Мысыр — Мөхәммәт Али ордены сылбыры (1939)
- Бөйөк Британия— Бани орденының Ҙур тәреһе рыцаре (GCB) (1942)
- Чехословакия — Аҡ арыҫлан орденының Ҙур тәреһе (1943)
- Франция — Пальма ботаҡлы хәрби тәре (1945)
- Ҡытай Республикаһы — Большая лента специального класса ордена Благожелательных облаков (1946)
- АҠШ — Баш командующий дәрәжәһендәге «Почёт легионы» ордены(1947)
- Ватикан — Алтын тибенге ордены рыцаре (1948)
- Бөйөк Британия — Королева Виктория сылбыры (RVC) (1948)
- Иран — Grand Cordon of the Order of the Zulfiqar (1949)
- Иордания — Хөсәйен ибн Али ордены сылбыры (1949)
- Иордания — Яңырыу орденының ҙур таҫмаһы (1949)
- Сәғүд Ғәрәбстаны — 1-се дәрәжә король Абдель-Азиз ордены (1955)
- Германия — Махсус класлы «Германия Федератив Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орденының ҙур тәреһе (1955)
- Ливан — Ҡаҙаныштар орденының ҙур таҫмаһы (1956)
- Испания — Большая цепь ордена Ярма и стрел (1957)
- Италия — «Италия Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орденының ҙур таҫма менән биҙәлгән ҙур тәреһе (1957)
- Ливия — ордена Иҙрис I ордены сылбыры (1958)
- Япония — Хризантема ордены сылбыры (1958)
- Австрия — Ҙур Почёт йондоҙо (1958)
- Дания — Фил ордены рыцаре (1959)
- Нидерланд — Нидерланд арыҫланы орденының ҙур тәреһе (1959)
- Пакистан — Пакистандың 1 класлы ордены (1959)
- Непал — Оясви Раянья ордены(1960)
- Греция — Ҡотҡарыусы орденының ҙур тәреһе (1960)
- Бельгия — Леопольд I орденының ҙур тәреһе(1960)
- Норвегия — Изге Олаф орденының сылбырҙағы ҙур тәреһе (1961)
- Эфиопия — Соломон орденының ҙур сылбыры (1964)
- Афғанстан — Ҡояш орденының ҙур таҫмаһы (1965)
- Ҡалып:Флагификация/Берләшкән Ғәрәп Республикаһы — Большая цепь ордена Нила (1965)
- Аргентина — Азат итеүсе Сан-Мартин орденының ҙур тәреһе (1965)
- Тунис — Бойондороҡһоҙлок орденының ҙур сылбыры (1965)
- Бразилия — Көньяҡ Тәре орденының ҙур сылбыры (1965)
- Марокко — Махсус дәрәжәле Мөхәмәҙиә ордены (1966)
- Бахрейн — Әл-Хәлифә ордены (1966)
- Катар — Бойондороҡһоҙлоҡ ордены (1966)
- Сәғүд Ғәрәбстаны — Бөйөк Бадра ордены (1966)
- Судан — Почёт ордены сылбыры (1966)
- Югославия — Ҙур Югославия Йондоҙо ордены (1966)
- Швеция — Серафимдар ордены (1967) (Knight-1960)
- Малайзия — Малайзия Тажы ордены (DMN) (1968)
- Таиланд — Чакра ордены рыцаре (1968)
- Финляндия — Финляндия Арыҫланы орденының ҙур тәреһе (1970)
- Оман — Омандың 1 класлы хәрби ордены (1973)
- Испания — Карлос III орденының ҙур тәреһе (1975)
- Мексика — Ацтек бөркөтө ордены сылбыры (1975)[11]
Мөхәммәт Риза Пәхләүиҙең сәнғәттә сағылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шаһ аҡса купюраларында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мөхәммәт Риза Пәхләүи, 1944 йылдан башлап, Ирандың бөтөн сығарылыш аҡса купюраларында ла һүрәтләнгән. Аҡсаларҙағы портреттары уның йәшен сағылдырған һәм үҙгәргән: башта өлкәнәйә барғандар, артабан уның менән бергә ҡартайғандар.
Ислам революцияһынан һуң шаһ менән көрәш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1979 йылда Ислам революцияһы еңгәндән һуң, аятолла Хөмәйниҙең яңы ислам власы Ирандың бөтөн купюраларында ла һүрәтләнгән шаһтың портреттарын бер (портретын) йәки ике (портретын һәм еүеш тамғаһын) сатраш тамға менән, ғәҙәттә ҡыҙыл буяу менән билдәләгән.
1979/1980 йылдарҙағы «Билге»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Артабан, 1980 йылда яңы власть күрә алмаған яуыз «көнбайышсы» шаһтың портреттарын ғәҙәти генә һыҙып ташлау ҡәнәғәтләнерлек түгел тип тапҡан. Пәхләүиҙең банкноталарҙағы һынланышын, уның силуэтын ҡабатлаған «сәнғәтле»бормалы-һырмалы ҡара һүрәт менән ҡапларға бойоролған. Ирандың Үҙәк банкында баҫтырылған, әммә әйләнешкә сығарылмаған 1974 йылғы банкнота үрнәктәренең күп һаҡланып ҡалыуы арҡаһында был эш маҡсатҡа ярашлы тип табылған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Мохаммед Реза Пехлеви // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ 2,0 2,1 SNAC
- ↑ Find a Grave — 1995.
- ↑ Iranian Chamber Society. History of Iran. Mohammad Reza Shah Pahlavi.
- ↑ Kent Demaret, Dr. Michael Debakey Describes the Shah’s Surgery and Predicts a Long Life for Him // People.
- ↑ Shah’s Flight // TIME.
- ↑ Erich Wiedemann, Welch ein hoheitsvoller Trotzkopf // Der Spiegel vom 4.
- ↑ [1][2]
- ↑ Денис Райт: человек, которого Тэтчер послала сказать шаху держаться подальше
- ↑ BBC Russian — В мире — Лондон побоялся принять свергнутого шаха Ирана
- ↑ RoyalArkc.net, The Royal Ark
- 26 октябрҙә тыуғандар
- 1919 йылда тыуғандар
- 27 июлдә вафат булғандар
- 1980 йылда вафат булғандар
- Ҡаһирәлә вафат булғандар
- Пехлеви ордены кавалерҙары
- Зөлфиҡәр ордены кавалерҙары
- Ирандың Таж ордены кавалерҙары
- Лиякат ордены кавалерҙары
- Мунса орденының Ҙур тәреһе Рыцарҙары
- I дәрәжә Аҡ арыҫлан ордены (ЧССР) кавалерҙары
- Почет легионы ордены кавалерҙары (баш командующийҙар)
- «ГФР алдындағы ҡаҙаныштар өсөн» орденының махсус дәрәжәле Ҙур тәреһе кавалерҙары
- «Италия Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены Ҙур тәре кавалерҙары
- Австрия Республикаһы алдында күрһәткән хеҙмәте өсөн Почёттың ҙур йондоҙо кавалерҙары
- Фил ордены кавалерҙары
- Ҡотҡарыусы ордены Ҙур тәреһенең кавалерҙары
- Леопольд I Ҙур тәре ордены кавалерҙары
- Изге Олаф Ҙур тәре ордены кавалерҙары
- Югославия оло йондоҙо ордены кавалерҙары
- Финляндия арыҫланы ордены ҙур тәреһе кавалерҙары
- Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары
- Хризантема Юғары ордены кавалерҙары
- Карлос III ордены кавалерҙары
- Хәрби тәре 1939—1945 менән наградланыусылар (Франция)
- Алтын шпора ордены кавалерҙары
- Серафимдар ордены кавалерҙары
- «Нил мәрйене» ордены кавалерҙары
- Азат итеүсе Сан-Мартин орденының ҙур тәреһе кавалерҙары
- Көньяҡ Тәре ордены Ҙур тәре кавалеры
- Чакри Король йорто ордены кавалерҙары
- Соломон ордены кавалерҙары
- Королева Виктория сылбыры кавалерҙары
- Нидерланд арыҫлан орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары
- Хөсәйен ибн Алиҙың 1 класлы ордены кавалерҙары
- Король Әбдел-Азиз ордены кавалерҙары
- Иорданияның Яңырыу ордены кавалерҙары
- Малайзия Тажы ордены сылбыры кавалерҙары
- Оясви Раянья ордены кавалерҙары
- Омандың хәрби ордены кавалерҙары
- Тунистың Бойондороҡһоҙлоҡ орденының ҙур таҫмаһы кавалерҙары
- Ҡояш ордены кавалерҙары (Афғанстан)
- Бойондороҡһоҙлоҡ ордены (Катар) кавалерҙары
- Иҙрис I ордены кавалерҙары
- Алфавит буйынса шәхестәр
- «Почёт легионы» ордены кавалерҙары (баш командующийҙар)
- «Нишан-е-Пакистан» ордены кавалерҙары
- Иран хакимдары


text:
Башҡортостандың халыҡ артисы Радик Вәлмөхәмәтовтың ижады йырға ғашиҡ һәр кемдең күңелен әсир итер. Боронғо йырҙарҙы бар нескәлегендә һәм матурлығында оҫта башҡарған йырсыны белмәгән кеше республикала юҡтыр.
Радик Вәлмөхәмәтов күп йылдар “Ихлас” төркөмөн етәкләне. Өлгөр йырсы бөгөн “Сармат” исемле яңы төркөм туплап, ижад юлын дауам итә. Яңы ғына барлыҡҡа килгән коллектив республикабыҙҙың район-ҡалалары буйлап концерт менән сәфәргә сыға, йырҙар яҙҙыра.
Сәнғәт әһеле менән әңгәмәбеҙ – ижад хаҡында.
– Радик ағай, йырсы булыу күңелегеҙҙә йөрөткән хыял инеме, әллә ниндәйҙер хәл-ваҡиғалар тап ошо һөнәрҙе һайлауға булышлыҡ иттеме?
– Йырсы булыу – бала саҡ хыялым. Туғандарым, ике туған ағай-апайҙарым бөтәһе лә йырға әүәҫ булды. Өләсәйем халыҡ көйҙәрен талғын ғына һуҙып ултырыр ине. Табындарҙа, ҡунаҡтарҙа апайымдар гел йырлай, бер һабантуй ҙа уларҙан башҡа үтмәй торғайны. Тауыштары шул тиклем моңло уларҙың, әгәр ҙә уҡып белем алһалар, һис шикһеҙ, ҙур сәхнәләрҙе яуларҙар ине.
– Тәүге сығыштарығыҙ тураһында һөйләп китһәгеҙ ине.
– Бала ваҡытта гел кәнфит биреп йырлата торғайнылар (көлә). Гелән концерт ҡуйғанды хәтерләйем. Уйынсыҡ автоматты әйләндереп алып гитара итеп йырлағаным да булды. Үҫә төшкәс, Магнитогорск егеттәренән гитара серҙәрен өйрәнеп алдым. Ошо музыка ҡоралын ҡулға алып сығып китә торғайныҡ дуҫтар менән, артыбыҙҙан бер көтөү ҡыҙ йырлай-йырлай килә. Мәктәп йылдары шулай йыр-моңға, буласаҡ тормош юлымды хәл итерлек ваҡиғаларға бай булды. Шуларҙың иң мөһиме – Тальян байрамында ҡатнашып, лауреат булыуым. Тап шунда жюри ағзаларының: “Тауышың матур, һиңә артабан үҫергә кәрәк. Йырсы булырға тейешһең”, – тип әйтеүҙәре этәргес булды. Өфөгә килеп, йөҙ абитуриент араһынан сәнғәт училищеһына уҡырға алынған ун ике кешенең береһе булдым. Дүрт йыл вокал серҙәрен өйрәндем. Студент йылдарында ла төрлө кимәлдәге конкурстарҙа көсөмдө һынап, күп тапҡыр уңышҡа өлгәштем.
– Ижад юлығыҙҙы ниндәй мәҙәни усаҡта башланығыҙ?
– Учалы филармонияһының асылып торған сағы ине. Шунда саҡырҙылар. Төркөм ойоштороп, ең һыҙғанып эшкә тотондом. Ошо осорҙа “Яҙғы моңдар”, “Ирәндек моңдары”, “Дуҫлыҡ йыры”, “Татар йыры” кеүек абруйлы профессиональ йыр бәйгеләрендә ҡатнашып, призлы урындарға лайыҡ булдым. Нефтекама филармонияһы асылғас, шунда эшкә күсерҙеләр. Башҡорт төркөмө төҙөү эшенә ең һыҙғанып тотондом. Еңелдән булманы. Бөртөкләп тигәндәй башҡорт музыканттарын һәм йырсыларын йыйып, фольклор төркөмө барлыҡҡа килде. Был музыкаль коллектив бөгөн дә уңышлы эшләп килә.
2003 йылдан Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында ижад итәм. Тәүҙә “Йәдкәр” фольклор төркөмөндә Тәнзилә Үҙәнбаева, йәштәрҙән Рушан Биктимеров, Венера Рәхмәтуллиналар менән бик күп концерт ҡуйҙыҡ. Төркөм менән Төркиәлә уҙғарылған ҙур кимәлдәге конкурста ҡатнашырға насип булды. Торараҡ “Ихлас” төркөмөн етәкләй башланым. Шамил Хәмәҙинуров, Лилиә һәм Хәлит Фәтиховтар, Рәмил Хажиев, Рәфисә Әсәҙуллина менән янып ижад иттек. Һарытау, Ырымбур, Ҡурғанда һәм башҡорттар күпләп йәшәгән башҡа төбәктәрҙә халҡыбыҙҙың йыр-моңдарын өләштек.
– Әлеге ваҡытта һеҙ яңы ғына барлыҡҡа килгән “Сармат” төркөмөн етәкләйһегеҙ…
– Эйе. “Ихлас” тарҡалғас, “Сармат” тыуҙы. Йәнле тауыш менән сығыш яһар өсөн был төркөмдә бөтә төр музыка ҡоралдары ла бар: саксофон, баян, соло, ритм, бас-гитара. Шуға ла беҙҙең бар йырҙар “тере тауыш” менән генә башҡарыла.
– Репертуарығыҙ үҙенсәлекле һәм бай. Йырҙарҙы һайлағанда нимәгә иғтибар бирәһегеҙ?
– Йырҙың мәғәнәле булыуы мөһим. Ғөмүмән, репертуарҙа төрлө әҫәр булырға тейеш, тигән ҡағиҙәгә таянам. Бер йырың – тыуған ил, икенсеһе мөхәббәт, атай-әсәй тураһында, өсөнсөһө шаян булыуы мотлаҡ. “Башҡортостан” телерадиокомпанияһының фондында төрлө темаға яҙылған йырҙарым урын алған.
– Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында ошо көндәрҙә ҡуйылған концертығыҙ тураһында һөйләһәгеҙ ине.
– “Сармат” төркөмө филармонияла беренсе концертын бирҙе, исем туйы, тип атарға ла була ине был кисәне. Үҙемә килгәндә, күптәр яратып өлгөргән ретро йырҙарым менән тамашасы алдында сығыш яһаным. Шулай уҡ яңылары ла булды.


text:
Билдәле эйәле һөйләм тураһында төшөнсә биреү, уҡыусыларҙың һөйләү
Асыҡ дәрес өлгөһө Билдәле эйәле һөйләм
Тема: Билдәле эйәле һөйләм.
Маҡсат: билдәле эйәле һөйләм тураһында төшөнсә биреү, уҡыусыларҙың һөйләү телмәрен, логик фекерләү ҡеүәһен үҫтереү, эстетик тәрбиә биреү, башҡорт халҡының ғөрөф-ғәҙәттәренә, шөғөлөнә һөйөү тәрбиәләү.
Йыһазландырыу: дәреслек, күргәҙмәлелек, компьютер, видеопроектор, электрон дәреслек, таблица.
Дәрес барышы
Ойоштороу моменты.
- Һаумыһығыҙ, уҡыусылар! Ултырығыҙ!
- Уҡыусылар, иң эшһөйәр, иң егәрле йән эйәһен әйтегеҙ әле. Кем икән ул?
(уҡыусылар яуабы)
- Эйе, улар – бал ҡорттары.Әйҙәгеҙ беҙ ҙә бөгөн ошо егәрле, тырыш бал ҡорттары кеүек 45 минут ваҡыт эсендә үҙебеҙҙең барлыҡ белемдәребеҙҙе күрһәтеп, тырышып-тырышып эшләп алайыҡ, белем алайыҡ.
Алдағы дәрестә һеҙ ике составлы һөйләмдәрҙе үттегеҙ. Ошо үткән материалды ҡабатлап, нығытып китеү маҡсатында, мин һеҙгә тестар алып килдем. Әйҙәгеҙ, ошо тест һорауҙарына яуап биреп алайыҡ. Һеҙгә 5 һорау тәҡдим ителә, һәр һорауға 3 яуап бирелгән. Һеҙ, уҡыусылар, дөрөҫ яуапты ғына табып билдәләйһегеҙ.
Бирелгән һөйләмдең төрөн билдәлә.
Таң атты
А) тарҡау һөйләм
Б) йыйнаҡ һөйләм
В) ҡушма һөйләм
Бирелгән һөйләмдең төрөн билдәлә.
Ҡышҡы урман йоҡоға талған
А) тарҡау һөйләм
Б) йыйнаҡ һөйләм
В) ҡушма һөйләм
Бирелгән һөйләмдән аныҡлаусыны тап.
Ябалаҡлап ҡар яуа,
Текә тауҙар өйөлә.
А) ябалаҡлап
Б) тауҙар
В) текә
Бирелгән һөйләмдән тултырыусыны тап.
Мин буранлы көндәрҙе яратам.
А) көндәрҙе
Б) буранлы
В) яратам
Бирелгән һөйләмдән хәлде тап.
Ҡышын урман әкиәт донъяһына әйләнә.
А) әкиәт донъяһына
Б) ҡышын
В) урман
- Ә хәҙер эштәрегеҙҙе иптәшегеҙ менән алмашығыҙ һәм таҡталағы дөрөҫ яуап менән сағыштырып тикшерегеҙ. (Баһа ҡуябыҙ, хатаһыҙ эш – 5, 1 хата – 4, 2 хата – 3, 3 хата – 2).
- уҡыусылар, шулай итеп, ниндәй һөйләмдәр ике составлы һөйләм тип атала?
(уҡыусылар яуабы)
- Ике составлы һөйләмдәрҙең ниндәй төрҙәре бар?
(уҡыусылар яуабы)
Афарин, уҡыусылар, үткән дәресте бик яҡшы аңлағанһығыҙ икән. Ә хәҙер яңы тема менән танышып китәйек. Дәфтәрҙәрегеҙҙе асып, бөгөнгө числоны, теманы яҙып ҡуйығыҙ.
(Дәрестең маҡсатын әйтеү- бөгөн беҙ һеҙҙең менөн билдәле эйөле һөйләмдәр менән танышып, уларҙың һөйләмдәге, телмәрҙәге ролен билдәләрбеҙ).
- Ә хәҙер таҡтаға иғтибар итәйек.Бында һеҙгә 3 һөйләм бирелгән.Ошо һөйләмдәргә синтаксик анализ яһап алайыҡ.
1.Бал ҡорттары сәскәләрҙән хуш еҫле бал йыя.
2.Уларҙың егәрлелегенә һоҡланам.
3.Тырыш бал ҡорттарынан өлгө алып йәшәгеҙ!
- Уҡыусылар, ошо 3 һөйләмдең уртаҡ һәм айырмалы яҡтары нимәлә икән? Был бишлек һорау.Кем дөрөҫ яуап бирә шул уҡыусы 5 аласаҡ.Уртаҡ яғы:3 һөйләмдең дә хәбәр составы бар. Айырмалы яғы: һуңғы 2 һөйләмдең эйәһе юҡ.
- Уҡыусылар, ә хәҙер һуңғы 2 һөйләмгә иғтибар итәйек. Күреүегеҙсә, был 2 һөйләмдең эйә составы юҡ. Ә хәбәрҙәре нисәнсе затта килгән икән?
-Дөрөҫ, 1-се һәм 2-се затта.
- Икенсе, өсөнсө һөйләмдәрҙә эш-хәрәкәтте кем башҡара икән?
Икенсе һөйләмдә эш-хәрәкәтте һөйләүсе үҙе башҡара.
Өсөнсө һөйләмдә эш-хәрәкәтте мине тыңлаусы кеше башҡара.
- Эйе, дөрөҫ, эйәһе бирелмәһә лә, ниндәй һүҙҙең эйә булып килеүен хәбәрҙән белеп була. Бындай һөйләмдәрҙе билдәле эйәле һөйләм тип атайҙар.Әйҙәгеҙ хәҙер электрон дәреслектәге таблицаға иғтибар итәйек. (Электрон дәреслектән ҡағиҙә уҡыу)
Ә хәҙер, китапты асып, ҡағиҙә менә нығыраҡ танышып китәйек. (Китаптан ҡағиҙә уҡыу)
- Шулай итеп, ниндәй һөйләмдәр билдәле эйәле һөйләмдәр тип аталды инде?
(уҡыусылар яуабы)
- Ә хәҙер материалды ныҡлап үҙләштереү маҡсатында беҙ һеҙҙең менән түбәндәге эште башҡарып алайыҡ. Һеҙ бирелгән ике составлы һөйләмдәрҙән билдәле эйәле һөйләмдәр төҙөп яҙығыҙ.
Мин балды бик яратып ашайым.
Шуға ла мин атайыма умарта эшендә ярҙамлашам.
Мин ҡулыма күрөк алып, төтөн өрҙөрәм.
Мин дә үҫкәс, умартасылыҡ менән шөғөлләнергә уйлайым.
(уҡыусылар яуабы)
- Уҡыусылар, эште бик яҡшы башҡарып сыҡтығыҙ. Ә хәҙер шундай һорауға яуап бирегеҙ әле, Һеҙҙеңсә таҡталағы һөйләмдәр матурыраҡмы, әллә һеҙ төҙөгән һөйләмдәрме?
(уҡыусылар яуабы)
- Ысынлап та, һеҙ төҙөгән билдәле эйәле һөйләмдәр матурыраҡ яңғырай.Шулай итеп, нисек уйлайһығыҙ, билдәле эйәле һөйләмдәр ни өсөн кәрәк?
(уҡыусылар яуабы)
- Эйе, билдәле эйәле һөйләмдәр беҙҙең телмәребеҙҙе йыйнаҡ, матур яңғырашлы яһайҙар. Шуға ла кәрәк икән ул.
Һеҙҙең күҙҙәрегеҙ арып киткәндер, шуға ла хәҙер күҙҙәрҙе ял иттереп алайыҡ.
(физминутка)
- Күреүегеҙсә, беҙҙең барлыҡ һөйләмдәр ҙә бал ҡорто менән бәйле булды. Халҡыбыҙҙың был шөғөлө тураһында һеҙ нимә беләһегеҙ? Әйҙәгеҙ әле шул турала һөйләшеп алайыҡ.
(уҡыусылар яуабы)
- Ысынлап та, ҡортсолоҡ иң килемле, иң табышлы һөнәр булған. Әле лә ул бик күп табыш килтерә. Таҡтаға иғтибар итегеҙ. Слайд күрһәтелә.
-уҡыусылар, әлеге һөйләшеү буйынса билдәле эйәле һөйләмдәр яҙығыҙ.
(бер нисә уҡыусынан һөйләмдәрен уҡытыу)
- Шулай итеп, уҡыусылар беҙ һеҙҙең менән бөгөн ниндәй тема үттек? Ниндәй һөйләмдәр билдәле эйәле һөйләмдәр тип аталды?
Билдәле эйәле һөйләмдәрҙең роле нимәлә?
(уҡыусылар яуабы)
Баһалау.
Өй эше биреү.
- Бөгөнгө дәрес тамам, һау булығыҙ!
Төбәк – ара “Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы - 2012” конкурсы
с. 1


text:
- Подробности
- Просмотров: 353
ҠАРЛУҒАС ҮЛӘНЕ (Vincetoxicum), ҡарлуғас үләне һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 30 төрө билдәле, Евразияның уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ йәки уралыусан, ябай йәки тармаҡлы, бейеклеге 10—120 см. Япрағы ябай, йомортҡа йәки эллипс формаһында, төклө һаплы, ҡапма‑ҡаршы урынлашҡан. Сәскәһе аҡ, йәшел, асыҡ ҡыҙыл, һирәгерәк ҡыҙғылт көрән төҫтә, ваҡ, дөрөҫ төҙөлөшлө, ике енесле, 5 ағзалы, ҡуйындағы сатыр рәүешле сәскәлектәрҙә. Май—июлдә сәскә ата. Емеше — ҡуш япраҡ, июль—авг. өлгөрә. Ябай ҡарлуғас үләне — йылға ярҙары буйлап, урмандарҙа һәм уларҙың ситтәрендә, дала Ҡ.ү. далаларҙа, далаға әйләнгән тау битләүҙәрендә, ҡарағай урмандарында һәм урман ситтәрендә үҫә; респ. бөтә терр‑яһында тиерлек таралған. Рус Ҡ.ү. Башҡорт ҡурсаулығында ҡыуаҡлыҡтар араһында; һирәк осраған ташлыҡ Ҡ.ү. — мергель битләүҙәрендә (Күгәрсен һәм Көйөргәҙе р‑ндарында ғына табылған), эндемик ара Ҡ.ү. аҡбур яланғаслыҡтарында һәм ташлы далаларҙа үҫә. Декоратив, баллы үҫемлектәр. Ябай ҡарлуғас үләне — ағыулы үҫемлек. Ара Ҡ.ү. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Ғ.М.Фазылова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Төбәктә үҙ-үҙенә ут төрткән ир дауаханалаға йән биргән
ӨФӨ, 2018 йыл, 16 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Дүшәмбе, 15 ғинуарҙа, Ишембай ҡалаһындағы майҙанда үҙ-үҙенә ут төрткән ир вафат булған.
39 йәшлек ир үҙ-үҙен бензин һибеп яндырған. Уны Ишембай үҙәк район дауаханаһына алып киткәндәр, ләкин табиптар ярҙам итә алмаған — пациенттың тәненең 80 процентҡа янған. Башҡортостан юлдаш телеканалы мәғлүмәте буйынса, бынан алда ир психоневрология диспансерына мөрәжәғәт иткән булған.
Күршеләре әйтеүенсә, һуңғы ваҡытта ул эшкә урынлашыуға һәм ғаиләһендәге проблемаларға бәйле ауыр тормош хәлендә ҡалған.
Тәфтиш комитетының республика идаралығы ошо ҡылыҡтың сәбәптәрен асыҡлау өсөн әлеге осраҡты тикшерә. Хоҡуҡ һаҡлау органдары киң мәғлүмәт сараларына дөрөҫ булмаған мәғлүмәт таратыуҙан тыйылыу үтенесе менән мөрәжәғәт итте.
http://www.bashinform.ru/news/1104210-v-bashkirii-muzhchina-sovershivshiy-akt-samosozhzheniya-skonchalsya-v-bolnitse/


text:
Башҡортостанда ғалимә эре мөгөҙлө мал өсөн осһоҙ һәм файҙалы өҫтәмә аҙыҡ уйлап сығарған Фото: styknews.info
Башҡортостанда ғалимә эре мөгөҙлө мал өсөн осһоҙ һәм файҙалы өҫтәмә аҙыҡ уйлап сығарған
Башҡортостанда ғалимә эре мөгөҙлө мал өсөн осһоҙ һәм файҙалы өҫтәмә аҙыҡ уйлап сығарған Фото: styknews.info
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостанда ауыл хужалығы фәндәре докторы Мәрйәм Маликова урындағы минералдарҙы һәм мәтеле ултырмаларҙы файҙаланып, эре мөгөҙлө мал өсөн осһоҙ һәм файҙалы өҫтәмә аҙыҡ уйлап сығарған. Комплекслы өҫтәмә минерал аҙыҡ шартлы рәүештә «Надежда» тип исемләнгән. Уның составында дифторирланған фосфат, тәбиғи цеолит, спреполь, мал аҙығы аҡбуры, магнезит, мал аҙығы сераһы, микроэлемент тоҙҙары һәм аш тоҙо. Башҡортостандың Ауыл хужалығы ғилми тикшеренеү институты хеҙмәткәре ике фермер хужалығында тикшеренеү үткәргән һәм киләһе һөҙөмтәләр алған: быҙауҙар тәүлегенә уртаса – 16-24 процентҡа һимергән, һауым 7-14 процентҡа артҡан. Өҫтәмә мал аҙығы өлөшөнөң уртаса хаҡы дүрт һумда (тәүлегенә бер тапҡыр ҡулланыла) көнөнә иҡтисади файҙа 10-11 һум тәшкил иткән.
Һөҙөмтәләр Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының ғилми-техник совет эштәре барышында белдерелде. Институтта аңлатыуҙарынса, киләсәктә «Надежда»ның һөҙөмтәлелеген тағы ун хужалыҡта иҫбатлау күҙаллана. Артабан рецепҡа патент алынасаҡ, һуңынан өҫтәмә аҙыҡты ҡатнаш мал аҙығы заводтарында етештереүгә индерергә мөмкин.
http://www.bashinform.ru/news/1146032-v-bashkirii-uchenaya-izobrela-deshevuyu-i-effektivnuyu-podkormku-dlya-krs/


text:
Бажа
Бажа — үҙ-ара туғанлыҡ мөнәсәбәтендә тороусы кәләштәргә (ҡатындарға) өйләнүсе кейәү (ир) кеше; апалы-һеңлеле ҡатындарҙың ирҙәре (бер-береһенә ҡарата). Улар бер туған, ике туған, өс туған һәм яҡын булмаған туғандар ҙа бажалар тип йөрөтөлә. Өндәшкән ваҡытта бажа ғына тип мөрәжәғәт итһәләр ҙә, таныштырған ваҡытта, туғанлыҡ дәрәжәһен әйтеп таныштыралар.
Шулай уҡ, ситтәге ауылдарҙа, башҡа райондарҙа ауылдаш кәләштәргә (ҡатындарға) өйләнһәләр ҙә бер-береһенә бажа тип мөрәжәғәт итеүселәр бар.
Ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)


text:
- Подробности
- Просмотров: 475
ГИПС (гр. gypsos — аҡбур, эзбиз), 1) сульфаттар класы минералы, СаSO4·2H2O. Кристалдары табаҡлы, призматик. Агрегаттары бөртөклө, япраҡлы, радиаль-энәле; сүсле юлаҡтар; конкрециялар. Г. төрҙәре: селенит (сүсле), алебастр (бөртөклө), гипс шпаты (кристаллы) һ.б. Саф Г. төҫһөҙ йәки ап-аҡ, үтә күренмәле; быяла кеүек ялтыр. Ҡатылығы 1,5—2, тығыҙлығы 2300 кг/м3, йәбешкәклеге камил. Һыуҙа әҙ эреүсән. 2) Ултырма тау тоҡомо. Г. минералдар һәм ҡушылмаларҙан (доломит, ангидрит, тимер гидроокислалары, көкөрт һ.б.) тора. Алебастр һ.б. бәйләүес матдәләр, гипслы цемент, быяла, көкөрт кислотаһы етештереүҙә ҡулланыла. Г. ултырмалары Башҡортостандың Урал алдында киң үҫешкән. Эҫем һәм Ағиҙел йй. буйлап ер өҫтөнә сыға (Иглин р‑нындағы Охлебинин ятҡылығы). Һәләүек (Стәрлетамаҡ р‑ны), Мәҡсүт (Туймазы р‑ны) ятҡылыҡтары үҙләштерелә, Түбәнге Ләкәнде (Ауырғазы р‑ны), Санйын, Разномойка (Көйөргәҙе р‑ны), Вотикеев (Өфө р‑ны) һ.б. ятҡылыҡтар тикшерелгән.
А.А.Алексеев
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 537
БИБЛИЯ (грек. biblia — китаптар), иудаизмда һәм христианлыҡта ҡанунлаштырылған боронғо дини текстар тупланмаһы; боронғо яҙма әҙәби ҡомартҡы. 2 өлөштән тора: Иҫке Ғәһет һәм Яңы Ғәһет. Б.э. тиклем 13—2 бб. боронғо йәһүд телендә яҙылған Иҫке Ғәһетте (39 ҡануни китап) йәһүдтәр һәм христиандар Изге Яҙма тип таный. Иҫке Ғәһет ҡануны закондар (Тәүрат), тарихи (Йешуағ Нун улы, Исраил хакимдары, Рут, Батшалыҡтар һ.б.), нәсихәтле (Әйүп, Зәбүр, Сөләймән әйтемдәре) һәм пәйғәмбәрлек (Йешағъяһ, йеремияһ, Зөлкифел һ.б.) китаптарынан тора. Иудаизмда бүлектәрҙең традицион бүленеше һаҡлана: Биш китап; Пәйғәмбәрҙәр; Яҙмалар, йәки Агиографтар. Христиандарҙа Иҫке Ғәһеткә тағы ла 11 ҡануни булмаған китап та инә (Товит, Юдит һ.б.), улар протестантлыҡта танылмай. Б.э. 1 б. грек телендә яҙылған Яңы Ғәһетте (27 китап) христиандар ғына Изге Яҙма тип таный. Яңы Ғәһет ҡануны тарихи (4 Инжил, Апостолдар ғәмәлдәре), нәсихәтле (апостолдарҙың 21 хаты) һәм пәйғәмбәрлек (Иоанн Богослов асылышы, йәки Апокалипсис) китаптарынан тора. “Б.” тигән исем аҫтында был китаптар беренсе тапҡыр 4 б. телгә алына. Б. ғибәҙәт ҡылғанда файҙаланыла (ҡара: Дини китаптар). Ислам Б. изге булыуын таный, ләкин уны боҙолған йәки “көфөр” тип һанай. Б. китаптары һәм персонаждары Ҡөрьәндә урын алған (Тора — Тәүрат, Евангелие — Инжил; Авраам — Ибраһим, Иосиф — йософ, Иисус Христос — Ғайса һ.б.).
Б. Рустә 9 б. 2-се ярт. грексанан бер туған Кирилл м‑н Мефодийҙың сиркәү славян теленә тәржемәһендә барлыҡҡа килә, тәүге тапҡыр 1581 й. баҫылып сыға. 19 б. Б. урыҫ (1876 й. тулыһынса нәшер ителә) һәм Рәсәйҙең христианлыҡ ҡабул иткән халыҡтары (ҡара: Христианлаштырыу) телдәренә тәржемә ителә. Башҡортостанда Б. айырым китаптарының сыуаш, мордва, татар, удмурт һ.б. тәржемәләре тарала. Н.И.Ильминский м‑н В.Т.Тимофеев тарафынан татар теленә тәржемә ителгән Матфей Инжилы (1866) һәм Зәбүр (1891) билдәле. Яңы Ғәһеттең ҡайһы бер китаптарын Ҡазан башҡа телдәр уҡытыусылары семинарияһы студенттары башҡортсаға тәржемә итә (Инжил; 1899 һәм 1902). И.Ғ.Ғәләүетдинов билдәләүенсә, был тәржемә Н.Ф.Катанов төҙөгән алфавит нигеҙендә яҙылған. 1917 й. тиклем Башҡортостандағы православие ҡорамдарында — Златоуст өйәҙе Иҫке Балаҡатай а. сиркәүендә (1504 й. баҫма), Златоуст Воскресение диндәш ир‑егеттәр монастырында (1637, Мәскәү митрополиты Филареттың бүләге); Воскресение кафедраль соборында һәм Илья сиркәүендә, Бөрө ҡ. Михаил Архангел сиркәүендә (17 б.); Благовещение ҡатын‑ҡыҙҙар монастырында (1763) — Б. һәм өҫтәл Инжилдарының затлы итеп биҙәлгән боронғо даналары була.
БР ҡорамдарында, музейҙарында һәм китапханаларында Б. 19—20 бб. нәшер ителгән айырым даналары һаҡлана: сиркәү славян (1856 һәм 1914), православиеныҡы болгар (1871), урыҫ (1900), грек (1821) телдәрендә; протестантизмдыҡы француз (1840) һәм немец телдәрендә.
Н.П.Зимина
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Яҙ башында Өфөлә уҙасаҡ ШОС һәм БРИКС саммиттарының ирекмәндәр составы билдәле буласаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
1 мартта Өфөлә ШОС һәм БРИКС саммиттарында эшләйәсәк ирекмәндәрҙең составы билдәле буласаҡ. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына «Өфө-2015» ШОС БРИКС офис-төркөмө» автономлы коммерция булмаған ойошмаһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.
Әлеге ваҡытта ирекмәндәрҙе һайлап алыуҙың финал этабы — кандидаттар менән әңгәмәләшеү бара. Һәр кемгә үҙең хаҡында һөйләү, волонтерлыҡ тәжрибәһе һәм сит телде белеүҙе күрһәтеү өсөн 20 минут бирелә. Һорау алыусылар волонтерлыҡҡа кандидаттарҙың ҡатмарлы хәлдәрҙә үҙҙәрен нисек тотоуына, уларҙың аралашыу күнекмәләренә һәм эш һөҙөмтәһе өсөн шәхси яуаплылыҡты аңлау кимәленә айырыуса иғтибар бирә.
— Әңгәмәләшеү — волонтер менән танышыуҙың шәп һәм һөҙөмтәле ысулы. Беҙ уға ниндәй эшмәкәрлек ҡыҙыҡлыраҡ булыуын аңлар өсөн күнекмәләре һәм ҡыҙыҡһыныуҙары тураһында һорашабыҙ, — тип билдәләй «Волонтер-2015» программаһы етәксеһе Диана Вәлиева.
Кандидаттар менән әңгәмәләшеүҙәр 22 февралгә тиклем үткәрелә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ШОС һәм БРИКС саммиттарында волонтер булараҡ ҡатнашыуға 9500 кеше ғариза биргән, шуларҙың 2000-дән ашыуы уҡыуҙар үткән. Өфөләге халыҡ-ара саммиттарҙа эшләү өсөн 500 ирекмән кәрәк.


text:
Федераль киң мәғлүмәт сараларында Рөстәм Хәмитовтың рейтингы өс пунктҡа күтәрелде
"Медиалогия" компанияһы менән REGNUM Яңылыҡтар агентлығының берлектәге "2010 йылдың октябрендә киң мәғлүмәт сараларында төбәк башлыҡтары" проектында Рәсәй төбәктәре башлыҡтары араһында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың рейтингы үҙәк киң мәғлүмәт сараларындағы мәҡәләләр һаны буйынса өс пунктҡа күтәрелде һәм 13-сө урында нығынды. Шул уҡ ваҡытта республика башлығы 40 төбәк губернаторы рейтингында үҙәк киң мәғлүмәт сараларында ыңғай мәғлүмәт индексы буйынса 11-се урынды биләй.
РФ төбәктәре башлыҡтарының топ-40 рейтингында төбәк киң мәғлүмәт сараларындағы мәҡәләләр һаны буйынса Рөстәм Хәмитов 12-се урынды биләне (сентябрь менән сағыштырғанда үҫеш алты пунктҡа). РФ Волга буйы федераль округы төбәктәре башлыҡтарының топ-10 рейтингында Волга буйы федераль округы буйынса киң мәғлүмәт сараларындағы мәҡәләләр һаны буйынса Рөстәм Хәмитов дүртенсе урындан өсөнсө урынға күтәрелде. Волга буйы федераль округында ыңғай мәғлүмәт индексы буйынса ул дүртенсе позицияны биләй.
2010 йылдың июленән үҙәк киң мәғлүмәт сараларында Рөстәм Хәмитов тураһында бөтәһе 414 тапҡыр, төбәк киң мәғлүмәт сараларында 565 тапҡыр телгә алынды, тип хәбәр итә REGNUM агентлығы.


text:
Өфө урамдарын таҙартыуға ҡышҡыһын 307 машина сығырға әҙер
Өфө урамдарын быйыл ҡыш 307 машина таҙартырға әҙер. Төҙөкләндереү буйынса муниципаль предприятиеларҙың юлдарҙы таҙартыуға тәғәйенләнгән тап ошо сама машинаһы бөгөн төҙөк хәлдә. Был хаҡта ҡала башлығында үткән оператив кәңәшмәлә Өфө хакимиәтенең Коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү идаралығы начальнигы Николай Соловьев хәбәр итте.
Бындай предприятиелар ҡарамағында йәмғеһе 400 махсус техника берәмеге бар һәм төҙөк техника дөйөм иҫәптең ни бары 76 процентын тәшкил итә. Әммә, Николай Соловьев фекеренсә, Өфө урамдарын таҙартыуға 307 машина ла етә.
— Был башлыса йыл әйләнәһенә файҙаланылыусы техника, — тип билдәләне ул. — Был сама машина өсөнсө — максималь ҡышҡы эш режимында ҡала урамдарына сығыу өсөн дә етәсәк.


text:
Анкарала Туҡайҙың тыуыуына 125 йыл тулыуға арналған конференция үтте
Төркиәнең баш ҡалаһы Анкарала бөйөк татар шағиры Ғабдулла Туҡайҙың тыуыуына 125 йыл тулыуға арналған ғилми конференция үтте. Ул ТӨРКСОЙ халыҡ-ара ойошмаһы һәм Төркиәләге иң билдәле һәм абруйлы ғилми институттарҙың береһе — Төрки телдәр институты менән ойошторолдо. Унда төрөк, татар, башҡорт ғалимдары, шул иҫәптән Татарстан Фәндәр академияһының Мәҙәниәт, тел һәм әҙәбиәт институты директоры Ким Миңнуллин, Төрки телдәр институты директоры Шукру Халук Акалын, Башҡортостан һәм Татарстандың ТӨРКСОЙ-ҙағы вәкилдәре Әхәт Сәлихов менән Лилиә Саттарова ҡатнашты.
Конференцияла ҡатнашыусыларға Төркиә Республикаһының милли мәғариф министры Гумар Динчернен сәләмләү хаты йүнәлткән. Конференцияны асыу тантанаһында сығыш яһаған Ким Миңнуллин, Ғабдулла Туҡайҙың ижады милли үҙаң, ватансылыҡ тойғолары үҫешенә булышлыҡ итә, тип билдәләне. Төрки телдәр институты директоры Шукру Халук Акалын үҙенең бихисап хеҙмәттәрен Туҡай ижадын өйрәнеүгә арнаған, был турала ул конференцияла ҡатнашыусыларға бәйән итте. Архив материалдарына, шул иҫәптән шәхси архивына таянып, төрөк ғалимы Туҡай ижадына ҡағылышлы ҡыҙыҡлы экспонаттар, хат һәм документтар менән таныштырҙы. Татарстандың ТӨРКСОЙ-ҙағы вәкиле Лилиә Сатарова конференцияла ҡатнашыусыларға ТӨРКСОЙ ойошмаһының генераль директоры Дюсен Касеиновтың сәләмләү хатын уҡып ишеттерҙе.
Сәләмләү хатында, атап әйткәндә, Туҡай ижадының татар халҡы өсөн генә түгел, бөтә төрки халыҡтары өсөн ҙур әһәмиәткә эйә икәнлеге, уның был халыҡтарҙың үткәне, бөгөнгөһө һәм киләсәге менән бәйле булыуы хаҡында әйтелә. Артабан Дюсен Касеинов үҙенең сәләмләү хатында 2011 йылдың ТӨРКСОЙ менән Ғабдулла Туҡай йылы тип иғлан ителеүен һәм Туҡайҙың тыуыуына 125 тулыу уңайынан ниндәй саралар үткәрелеүен билдәләп китә.
Конференцияла ҡатнашыусылар Башҡортостандың ТӨРКСОЙ-ҙағы вәкиле Әхәт Сәлиховтың «Туҡай һәм башҡорт әҙәбиәте» тип аталған докладын да ҡыҙыҡһынып тыңланы.


text:
Рөстәм Хәмитов Ейәнсура һәм Күгәрсен райондарында булды
30 ноябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Ейәнсура һәм Күгәрсен райондарына барҙы, унда социаль инфраструктура объекттарында, сәнәғәт һәм ауыл хужалығы предприятиеларында булды.
Эш сәфәре барышында Рөстәм Хәмитов Иҫәнғол ауылында төҙөлөп ятҡан 140 урынлыҡ балалар баҡсаһын, Ишемғолда дөйөм белем биреү мәктәбен, Хоҙайбәндәлә «Маяҡ» ауыл хужалығы предприятиеһын һәм агротуризмды үҫтереү менән шөғөлләнеүсе «Ҡарабирҙе» крәҫтиән-фермер хужалығын ҡараны.
Күгәрсен районында Мәҡсүт ауылында Президент республикала беренсе ҡиммәтле тиреле йәнлектәр үрсетеүгә махсуслашҡан фермала булды. Мораҡ ҡасабаһында Рөстәм Хәмитов етем балаларға фатир асҡыстары тапшырҙы.
Республика етәксеһе шулай уҡ Яңы Хвалын утарында яңыртылған ауыл Мәҙәниәт йортон ҡараны, реконструкциялағандан һуң клуб, фельдшер-акушер пункты һәм китапхана бер ҡыйыҡ аҫтында урынлашҡан.
Эш сәфәрен тамамлап, Рөстәм Хәмитов Һатлыҡ ауылы халҡы менән аралашты, улар элек Заречный урамына асфальт түшәүҙе һорап мөрәжәғәт иткәйне. Ул урындағы әһәмиәттәге Мораҡ – Побоище автомобиль юлы аша үтә.
2,3 километр оҙонлоғондагы участкала ремонт тулы күләмдә башҡарылған. Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе Ильяс Мөниров әйтеүенсә, 2014 йылдың йәйенә юлдың 6,6 километр оҙонлоғондағы ҡалған өлөшөнә асфальт түшәргә планлаштырыла.


text:
Бөрйән районының Әбделмәмбәт мәктәбендәге «Тимербатыр» лагерында сит ил кешеләренән тәжрибә алыу осрағы тәүгеләрҙән түгел. Йәйгеһен бында Һиндостандан 19 йәшлек студент Бхавеш булғайны, әле яңыраҡ – 26 йәшлек Африка вәкиле – Фаруҡ Ибраһим. Балалар өсөн робот техникаһы лагерына ул «Aisec» ирекмәндәр фирмаһынан вожатый булып килгән. Каникул көндәрен ошонда уҙғарып, балаларға инглиз телен өйрәткән, ә үҙе башҡортса …
Continue reading ‘Был донъяла ниҙәр бар?’ »
«Тел – һәр милләттең рухи һәм мәҙәни байлығы. Ул юҡ икән, халыҡ та, милләт тә юҡ», – тип яҙғайны Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ғайса Хөсәйенов. Ысынлап та, туған телебеҙ йәшәй икән, килер көндәребеҙ ҙә яҡты, халҡыбыҙҙың да киләсәге бар. Республикабыҙҙа башҡорт телендә ойошторолған саралар уның мәртәбәһен, бәҫен күтәрергә, үҫтерергә, йәш быуындың күңелендә һөйөү уятырға ярҙам итә. …
Continue reading ‘Әгәр телем йәшәй икән, йәшәйәсәк халҡым да’ »
Беҙҙә татыу, матур йәшәүсе ғаиләләр күп кенә. Улар һәр яҡтан да ауылдаштарыбыҙға өлгө күрһәтә, һоҡланғыс итеп донъя көтә, кәртә тултырып мал-тыуар аҫрай. Шундайҙарҙың береһе – Гөлсәсәк һәм Рафаэль Фәйзуллиндар. Гөлсәсәк Мөхәмәт ҡыҙы – сығышы менән Әмин ауылынан. Күп балалы ғаиләлә тыуып үҫә. Уҡыған ваҡытта ла иптәштәрен үҙенең ихлас күңеллелеге, ярҙамсыл холҡо, кешеләргә яғымлы йөҙө һәм …
Continue reading ‘Матур тәрбиә бирәләр’ »
Әлдә өләсәйем бар, тип ҡыуанам. Ниндәй генә һорау, үтенес менән мөрәжәғәт итһәм дә, уның аҡыллы кәңәштәре гел әҙер. Ҡәҙерлемде «Халҡымдың тере энциклопедияһы» тип йөрөтәм. Кем һуң ул һинең өләсәйең, тиһегеҙме? Яҡынымдың исеме – Хәнифә Шәғәле ҡыҙы Әбүбәкерова. Ул республикабыҙҙың, районыбыҙҙың, ауылыбыҙҙың данлыҡлы сәсәниәһе. Өләсәйем бала саҡтан таҡмаҡ, бәйет, ҡобайырҙарҙы импровизация юлы менән ижад итә. Башҡортостандың …
Continue reading ‘Минең «тере энциклопедиям»’ »
Иң яҡын кешем – атайым Илдар Зәйнәғәбдин улы. Ул хозур тәбиғәтле Байназар ауылында Факиһа һәм Зәйнәғәбдин Дәүләтшиндар ғаиләһендә иң кесе бала булып донъяға килгән. Мәктәптә лә тик яҡшы билдәләргә генә өлгәшеп, һәр саҡ алдынғылар рәтендә йөрөй. Белорет ҡалаһында ДОСААФ мәктәбендә шофёр һөнәрен үҙләштерә. Германияла ике йыл хәрби бурысын үтәгәндән һуң, Ҡурғашлы ауылында – тәүҙә слесарь, …
Continue reading ‘Атайым – ғорурлығым’ »
Ғаиләбеҙ ишле генә. Ҙур, матур йортта өс быуын бергә бик татыу йәшәйбеҙ. Олатайым Фәнил Ғизетдин улы ғүмер буйы колхозда шофёр булып эшләгән. Ул машинаһын ҡарап, ипләп кенә йөрөгән, бер ҙә ватылмаған. Ҡәҙерлебеҙ – ауылыбыҙҙың иң өлкән кешеһе.
Шаран ауылында булғанда яңы өй ҡотларға йыйынған күп балалы Лилиә һәм Илшат Ғәлимовтарҙың ҙур шатлыҡтарын уртаҡлашыу бәхете тәтене беҙгә. Үҙҙәренең күркәм тормоштары һәм эштәре менән ауылдаштарының ихтирамын яуларға өлгөргән улар. Татыу ғаиләләрендә өс бала үҫә.
Их, тәмле…Бигерәк тәмле лә һуң… Ҡояш нурҙарында алтын һымаҡ ялтырап торған йылы ғына балды бармаҡ осо менән генә алаһың да тәмләп ҡарайһың, ниндәй татлы! Был бит, ысынлап та, тәбиғәтебеҙҙең мөғжизәһе. Кескәй генә бал ҡорттары шундай тәмле балды ҡайҙан алалар һуң? Их, улар менән һөйләшә белһәң икән, барыһын да һорар инем. Юҡ, хыялланып торорға ваҡыт юҡ, …
Continue reading ‘Бал ҡорттарын һаҡлайыҡ!’ »
Һеҙгә: «Хызыр-Ильяс юлдаш булһын», – тип әйткәндәре бармы? Эйе, күптәр шулай тип теләй юлға сыҡҡанда. Мин үҙем дә «Фатиха» сүрәһен уҡығас, гел, Хызыр-Ильяс юлдаш булһын, тип өҫтәп ҡуя торғайным. Ҡайһы бер кешеләр уның ярҙамына ышанып, хатта доға уҡый икән. Әммә был дөрөҫ түгел. Мосолмандар Аллаһы Тәғәләгә генә инана, уның берлегенә ышанып, доғалар уҡый, уның ғына …
Continue reading ‘Хызыр-Ильяс бармы ул?’ »
Эттәре үлгәс, Данил бик ҡайғырҙы. Джек уҫал түгел ине. Килгән кешеләрҙе лә ят итмәне, өрмәне, абалап ҡаршы сыҡманы. Ихатаға ингәс, ят түгелдәрҙер, тигәндер, күрәһең. Һуңғы йылдарҙа ҡартайҙы ла шул. Элекке шикелле Данил артынан йүгереп, сабыулап йөрөмәһә лә, бер ҙә артынан ҡалманы. Нөгөш буйына төшһә, гел эйәрҙе. Һыуҙа йөҙгән ҡаҙ бәпкәләрен һаҡланы, төйлөгәндәрҙе ҡурҡытып ебәрҙе. Ләкин …
Continue reading ‘Тоғро дуҫ булыр Амур’ »


text:
Һоҡланмай мөмкин түгел
09 июня 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ, Йәмғиәт
Бар ғүмерен һандар, иҫәп-хисап эше менән бәйләгән Асия Рәшит ҡыҙы Латипова Благовещен ра-йонының Трошкино ауылында тыуып үҫкән. Атаһы Рәшит Мөхәмәтрәхим улы менән әсәһе Гөлйыһан Хәбибрахман ҡыҙы 6 балаға
ғүмер биргәндәр. Асия менән Разия – игеҙәктәр, уртансы балалар булып тыуа.
ғүмер биргәндәр. Асия менән Разия – игеҙәктәр, уртансы балалар булып тыуа.
Бейеү – тылсымлы сәнғәт
09 июня 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Иң боронғо сәнғәт төрҙәренең береһе булған бейеү көнөнә арнап район мәҙәниәт һарайында "Феникс йондоҙлоғо – 2017” исемле концерт-фестиваль үтте.
Йүкәгә дан йыры
09 июня 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Июнь аҙағы - июль башында,
Көн болотмо, эҫе томрамы,
Бар донъяны тултырып хуш еҫкә
Йүкә сәскә ата донъяла.
Бал ҡорттары осоп һутына
Кәрәҙҙәрҙе тултырып бал йыя.
Аҡландарҙа оҫта ҡортсолар
Сәмләнешеп китеп дан йыя.
Мин - йүкәгә ғашиҡ бер иҫәр,
Иҫереп китеп сәскә еҫенә,
Үткәндәргә ҡайтып китәм дә,
Ҡабат киләм ғүмер кисенә...
Көн болотмо, эҫе томрамы,
Бар донъяны тултырып хуш еҫкә
Йүкә сәскә ата донъяла.
Бал ҡорттары осоп һутына
Кәрәҙҙәрҙе тултырып бал йыя.
Аҡландарҙа оҫта ҡортсолар
Сәмләнешеп китеп дан йыя.
Мин - йүкәгә ғашиҡ бер иҫәр,
Иҫереп китеп сәскә еҫенә,
Үткәндәргә ҡайтып китәм дә,
Ҡабат киләм ғүмер кисенә...
Тирәк мамығы - янғын сәбәпсеһе
09 июня 2017 йыл | Йәмғиәт
Республика биләмәһендә йәй башында тирәктәр сәскә атып, мамыҡ осороу мәле етә. Көн ни тиклем йылыраҡ һәм еллерәк булһа, тирәк мамығы ла шул ҡәҙәре күберәк оса башлай.
Беҙ - Рәсәй граждандары!
09 июня 2017 йыл | Хоҡуҡ, Йәмғиәт
Кисә район эске эштәр бүлегендә районыбыҙҙың 6 йәш гражданына (2003 йылда тыуғандар) тантаналы шарттарҙа паспорттар тапшырылды.
14 йәштәре тулған Станислав Басариев, Эмиль Шакиров, Әмир Садиҡов, Алина Муллагилдина, Айгизә Кәримова һәм Сабина Вәлиева ошо көндән Рәсәйҙең тулы хоҡуҡлы гражданы булды.
Рәсәй көнө уңайынан музейҙа үткән тантанала йәш граждандар район миграция хеҙмәте начальнигы О.Фролова ҡулынан ҙур ғорурлыҡ менән тәүге шәхес таныҡлыҡтарын ҡабул итеп алды. Сарала музей етәксеһе К.Хәлитов ҡатнашты һәм балаларының шатлығын уртаҡлашырға әсәйҙәре лә килгәйне.
ҺҮРӘТТӘРҘӘ: Ольга Фролова йәш граждандарға паспорт тапшыра; Алина Муллагилдинаның шатлығын әсәһе Гөлнара һәм һеңлеһе Зарина уртаҡлашты.


text:
Иҫтәлекле урындар һәм ҡоролмаларҙың берҙәм реестры булдырыласаҡ
Волга буйы федераль округында 22 июлгә тиклем иҫтәлекле урындар һәм ҡоролмаларҙың берҙәм реестры булдырыласаҡ.
Бөгөнгө көндә Волга буйы федераль округында 10,5 мең самаһы Бөйөк Ватан һуғышына арналған иҫтәлекле урындар һәм ҡоролмалар иҫәпләнә. Уларҙың күбеһе 15 йылдан ашыу элегерәк асылған һәм капиталь йәки ағымдағы ремонтҡа мохтаж. Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары Леонид Гильченко әйтеүенсә, иҫтәлекле урындарҙы паспортлаштырыу һәм тотоу буйынса эште айырым контролгә алырға кәрәк, тип хәбәр итә REGNUM мәғлүмәт агентлығы.


text:
Рөстәм Хәмитов Ҡырмыҫҡалы районында граждандарҙы ҡабул итте
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Ҡырмыҫҡалы районы үҙәге Ҡырмыҫҡалы ауылында граждандарҙы ҡабул итте. Район үҙәгенең 10 күпфатирлы йортонда һыу үткәргесенең һәм канализацияның булмауы – халыҡ менән аралашҡанда күтәрелгән ҡырҡыу мәсьәләләрҙең береһе булды.
Коммуникацияларҙың булмауы башҡа параметрҙар буйынса төҙөк булған ике ҡатлы йорттарҙа йәшәүсе 500 кешегә ҡағыла. Йорттарҙа бер, ике һәм өс бүлмәле фатирҙар бар, уларҙа санузел өсөн бүлмәләр ҡаралған. Әммә һыу һәм канализация селтәрҙәре әле булһа үткәрелмәгән. Йорттар яңы, уларға ремонт эшләргә кәрәкмәй, уларҙың һәр береһендә үҙәк йылытыу пункты бар.
Рөстәм Хәмитов был коммуникацияларҙы төҙөү 2012 йылға республика адреслы инвестицион программаһына индерелһен өсөн тейешле күрһәтмә бирҙе.
Граждандарҙы ҡабул иткәндә күтәрелгән йәнә бер көнүҙәк мәсьәлә — ул республика райондарында юлдарҙың торошо. Ауылға тиклем юл һалыу йәки юлға ремонт эшләү үтенесе менән Башҡортостан Президентына килеүсе граждандарҙың бер нисәүһе мөрәжәғәт итте.
Шишмә районының Яңы Киевка ауылы кешеһе һүҙҙәренсә, төҙөк юлдың булмауы тоташ ауылдың юҡҡа сығыуына тиерлек килтергән. 1980 йылда ауылда 150-180 йорт булһа, бөгөнгө көндә уларҙың 39-ы ғына һаҡланып ҡалған. Ауылда мәктәп, медпункт, магазин ябылған. Ҡалған кешеләр яҡындағы Иҫке Муса ауылы менән бәйләнешен өҙмәһен өсөн яҡынса алты километрлыҡ асфальт юл һалырға кәрәк.
Рөстәм Хәмитов, күп аҡса талап ителһә лә, ауылдарҙа юлдар мәсьәләһе хәл ителәсәк, тип билдәләне. Ауылдарҙың ҙур юлдарҙан бер нисә километрға ғына сикләнгән булыуы төрлө төбәктәр өсөн хас, тип билдәләне Башҡортостан Президенты граждандарҙы ҡабул иткәндән һуң ауыл биләмәләре башлыҡтары менән үткәрелгән кәңәшмәлә. Был мәсьәләне хәл итеү өсөн илдә ауыл юлдарын ремонтлауға һәм төҙөүгә йүнәлтелгән махсус федераль программа эшләп килә. Уның сиктәрендә быйыл Башҡортостанда ҙур юлдар менән һигеҙ ауыл тоташтырылған. 2012 йылда уларҙың һаны – 23, 2013 йылда 30-ҙан ашыу буласаҡ. Шулай итеп, федераль программа буйынса өс йыл эсендә яҡынса 60 ауылға асфальт юл һалынасаҡ. Әммә оло юлдар менән тоташтырыуҙы талап иткән ауылдар һаны республикала төрлө иҫәпләүҙәр буйынса 400-ҙән алып 500-гә тиклем тәшкил итә. Шуға күрә мәсьәләне хәл итеү өсөн федераль ғына түгел, республика бюджеты аҡсалары ла йәлеп ителәсәк. Башҡортостанда махсус юл фонды булдырылған. Быйыл ул яҡынса һигеҙ миллиард һум тәшкил итә. Киләһе йылға фонд средстволары 9-9,5 миллиард һум тәшкил итәсәк. Был аҡсалар юлдар төҙөүгә йүнәлтеләсәк.
Граждандарҙы ҡабул итеү барышында Рөстәм Хәмитов күп балалы ғаиләләргә ер участкалары бүлеү, ауыл мәктәптәрен автобустар менән тәьмин итеү, балалар баҡсаларының етмәүе, ауыл эсендә газ үткәргестәр һалыу мәсьәләләренә лә ҡағылды.


text:
Фото:
Өфөлә Арыҫлан Мөбәрәковтың исеме мәңгеләштерелде
Фото:
Өфөлә тантаналы рәүештә актёр, режиссёр, драматург, СССР-ҙың халыҡ артисы Арыҫлан Мөбәрәковҡа таҡтаташ астылар. Ул ҡасандыр артист йәшәгән Ленин урамындағы 2-се йортта ҡуйылды.
Таҡтаташ асыу тантанаһында власть вәкилдәре, артистың дуҫтары, яҡындары һәм коллегалары ҡатнашты.
— Арыҫлан Мөбәрәковтың исеме башҡорт театр мәҙәниәте үҫешенең әхлаҡи нигеҙе булып тора, — тине БР мәҙәниәт министры Асҡар Абдразаҡов. — Бөгөн таҡтаташ асып, беҙ бөтә ғүмерен Башҡортостан Республикаһында театр сәнғәтен үҫтереүгә арнаған мәшһүр кешегә хөрмәт күрһәтәбеҙ. Үҙ таланты менән ул Башҡортостан рухи яҡтан, үҙенең күренекле артистары менән көслө булыуын күрһәтте.
Арыҫлан Мөбәрәков 1908 йылдың 15 декабрендә Белорет районының Асы ауылында тыуған. 1934 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем ул Башҡорт академия драма театрында актер, режиссер, художество етәксеһе һәм директор булып эшләй. Оҫта 20-нән артыҡ спектакль ҡуя, улар араһында Н. Островскийҙың «Ҡорос нисек сыныҡты», Р. Бикбайҙың «Ҡарлуғас», М. Фәйзиҙең «Аҫылйәр», Г. Әхмәтшиндың «Тальян гармун», Н. Нәжмиҙең «Яҙғы йыр», М. Кәримдең «Яңғыҙ ҡайын» һәм башҡалар.
— Арыҫлан Ҡотлоәхмәт улы бөйөк актер, режиссер һәм драматург ҡына түгел, ул Башҡортостандың символы, — тип билдәләне Өфөнөң Киров районы хакимиәте башлығы Салауат Сәғитов.
Арыҫлан Мөбәрәковтың иң билдәле актерлыҡ эштәре драма һәм кинофильмдарҙа, шул иҫәптән Степан Злобин сценарийы буйынса режиссер Яков Протазановтың «Салауат Юлаев» фильмындағы Салауат Юлаев роле менән бәйләнгән.
Арыҫлан Мөбәрәковтың ҡыҙы – Гөлли Мөбәрәкова рәхмәт һүҙҙәре менән сығыш яһаны.
— Атайыбыҙ, олатайыбыҙ, ҡарт олатайыбыҙға ҡарата ошондай иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт, — тине ул. — Ул әле лә хәтерҙә. Арыҫлан Мөбәрәковтың рухы беҙҙең арала мөғжизә булып йәшәүен дауам итә.


text:
Ял көндәрендә томра эҫе буласаҡ
13 июлдән Башҡортостанда аномаль эҫе һауа торошо урынлашты. Рәсәй Гидрометеоүҙәге мәғлүмәттәренә ярашлы, көндөҙ һауа температураһы аҙна аҙағына тиклем 35 градустан төшмәйәсәк. Төнөн 16 -19 градус йылы булыуы көтөлә.
Яҡын арала яуым-төшөмдәр булмаясаҡ. Синоптиктар әйтеүенсә, киләһе аҙнала һауа торошо артыҡ үҙгәрмәйәсәк, әммә ҡыҫҡа ваҡытлы ямғырҙар булыуы ихтимал.
Әйткәндәй, Волга буйы федераль округы төбәктәренең барыһында ла томра эҫе көндәр тора. Татарстанда – 36 градусҡа, Һамар өлкәһендә 38 градусҡа тиклем эҫе.


text:
Республика Президенты: «Машиналар эшләү – иҡтисадтың мөһим өлөшө»
— Машиналар эшләү беҙҙең өсөн иҡтисадтың мөһим өлөшө булып тора. Бында ике төп йүнәлеш бар. Беренсеһе – авиация двигателдәрен етештереү. Был өлкәлә Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе флагман булып тора. Вертолеттар етештергән Күмертауҙағы икенсе авиация предприятиеһында ла эштәр яйлы. Етештереү күләмдәре артҡанға күрә, унда хеҙмәткәрҙәр ҙә етешмәй. Икенсе йүнәлеш – нефть, нефть химияһы һәм нефть эшкәртеү тармаҡтары өсөн машиналар эшләү. Был өлкә предприятиелары ла тулы ҡеүәтенә эшләй, уларҙа ла шулай уҡ үҫеш күҙәтелә, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, РБК мәғлүмәт агентлығында матбуғат конференцияһы сиктәрендә журналистарҙың һорауҙарына яуап биреп.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, шулай уҡ транспорт мөһим йүнәлештәрҙең береһе булып тора. Республикала автобустар етештерелә, тип билдәләне ул. Нефтекама автозаводында ағымдағы йылдың октябрендә «Маркополо» автобустары етештерелә башлаясаҡ. 2014 йылға сериялы производство булдырыласаҡ.
«Маркополо» — донъя класындағы автобустар етештергән билдәле Бразилия компанияһы. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Рәсәйҙә автобустар етештереү һәм һатыу буйынса берлектә предприятие асыу тураһындағы килешеү бер йыл элек төҙөлгәйне. Автобустар «КамАЗ» йәмғиәтенең бүлендек предприятиеһы — «Нефтекама автозаводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә етештереләсәк.


text:
Өфө белгестәре ҡабул итте
04 июля 2017 йыл | Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт
-Үҙәк район дауаханаһы поликлиникаһына әленән-әле республика клиник дауаханаһынан табиптар бригадаһы килеп, районыбыҙ халҡын ҡабул итеүҙәр үткәреүе, әлбиттә, яңылыҡ түгел. Күптәрҙең был хаҡта алдан уҡ белеп, табип ҡабул итеүенә яҙылып, тикшерелеүгә килеүе лә сер түгел. Алдағы көндәрҙә лә республика тар белгестәренең Ғафури пациенттарын ҡабул итеүҙәре даими уҙғарылып торасаҡ,- тине район поликлиникаһы мөдире Зәбиҙә Ҡужина.
Автор йырҙарын башҡарыусылар фестивале
04 июля 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
16-18 июндә Баймаҡ районының Граф күле буйында VI Халыҡ-ара "Ғәрәсәтле яу юлдары” хәрби-патриотик һәм автор йырҙарын башҡарыусылар фестивале үтте. Ул Бөйөк Еңеүҙең 72 йыллығына арналды.
Подписка оҙайтыла
04 июля 2017 йыл | Матбуғат
Хөрмәтле гәзит уҡыусылар!
Ун көнлөктә кемдәр "Табын” гәзитенә яҙылып өлгөрмәгән, подписка 15 июлгә тиклем оҙайтыла.
"Табын”ға ярты йылға яҙылыу хаҡы 835 һум 26 тин (индексы 50675), пенсионерҙар өсөн 764 һум 16 тин (06075) тора. Бынан тыш Красноусолда йәшәүселәр өсөн альтернатив подписка ла ойошторола. Бындай осраҡта 630 һумға яҙылырға була. "Табын”дың электрон вариантының хаҡы – 521 һум.
"Табын”ға яҙылығыҙ, алдырығыҙ, уҡығыҙ, таратығыҙ!
Ун көнлөктә кемдәр "Табын” гәзитенә яҙылып өлгөрмәгән, подписка 15 июлгә тиклем оҙайтыла.
"Табын”ға ярты йылға яҙылыу хаҡы 835 һум 26 тин (индексы 50675), пенсионерҙар өсөн 764 һум 16 тин (06075) тора. Бынан тыш Красноусолда йәшәүселәр өсөн альтернатив подписка ла ойошторола. Бындай осраҡта 630 һумға яҙылырға була. "Табын”дың электрон вариантының хаҡы – 521 һум.
"Табын”ға яҙылығыҙ, алдырығыҙ, уҡығыҙ, таратығыҙ!
Зирәктәр йәнә - Красноусолда
04 июля 2017 йыл | Спорт, Йәмғиәт
Районыбыҙ үҙендә төрлө спорт төрҙәре буйынса республика ярыштарын ҡабул итеп тора. Йәнә шундайҙарҙың береһе – мәктәп уҡыусылары араһында шахмат бу-йынса III республика беренселеге тап беҙҙең районда үтте.
Муниципаль хеҙмәттәшлек нығый
04 июля 2017 йыл | Урындағы үҙидара
Үткән аҙнала муниципаль хеҙмәттәшлек сиктәрендә районда ут күршебеҙ – Архангел районы ауыл биләмәһе башлыҡтары булып китте. Архангел районы муниципаль район Советы рәйесе Рәүеф Рәхмәтуллин етәкселегендәге делегация райондың байтаҡ объект-тарында булырға өлгөрҙө.


text:
- Подробности
- Просмотров: 300
МАТЕМАТИКА БУЙЫНСА БЕЛЕМ БИРЕҮ, математика өлкәһендә урта һәм юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү системаһы. Дөйөм, махсус һәм ярҙамсы белем биреүгә бүленә. Математика б‑са дөйөм белем мәктәптә бирелеп, арифметика, алгебра һәм анализ нигеҙҙәрен, геометрияны үҙ эсенә ала. Махсус белем математик анализ, юғары алгебра, аналитик геом., дифференциаль геом. һәм топологияны, дифференциаль тигеҙләмәләр, айырым сығарылмалары булған тигеҙләмәләрҙе, ысын һәм комплекслы үҙгәреүсәндәр функциялары теориялары, функциональ анализ, хисаплау математикаһы, математик модель әҙерләү, программалаштырыу һәм иҡт. информатикаһын, дөйөм һәм теоретик физиканы, хәҙ. заман матем. проблемалары б‑са махсус курстарҙы һ.б. үҙ эсенә ала. Юғары квалификациялы белгестәрҙе әҙерләү ун‑т һәм пед. ин‑ттарының матем. һәм физика‑матем. ф‑ттарында алып барыла. Математика б‑са ярҙамсы белем биреүгә юғары техник уҡыу йорттарының, ун‑ттарҙың, ин‑ттарҙың һәм урта махсус белем биреү учреждениеларының физика, химия, иҡт., биол., геол. һ.б. ф‑ттарында уҡытылған юғары матем. курстарын индерәләр. Ярҙамсы белем студенттарға (уҡыусыларға) махсус фәндәрҙе өйрәнеү һәм тикшеренеүҙәр үткәреү, көндәлек эштәрҙә матем. сараларын ҡулланыу өсөн кәрәк булған матем. мәғлүмәттәр бирә. Башҡортостанда матем. уҡытыу 18 б. 20‑се йй. Өфөләге тәүге урыҫ уҡыу йортонда — цифир мәктәбендә индерелә. БР‑ҙа 20 б. 60‑сы йй. аҙ. алып дөйөм М.б.б.б. системаһының бөтә кимәлдәрендә (мәктәптән респ. тиклем) матем. олимпиадалар үткәреү ойошторола. Бөтә Союз, бөтә Рәсәй һәм халыҡ‑ара олимпиадаларҙың тиҫтәнән ашыу еңеүсеһе әҙерләнә. “Башҡортостан Республикаһы балалары” Президент программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә 1997 й. БР Мәғариф министрлығы тарафынан уҡыусы йәштәрҙең РФ‑тағы тәүге ирекле ижади берекмәһе — БР уҡыусыларының Кесе фәндәр академияһы төҙөлә, уның эшмәкәрлегенең төп маҡсаты — һәләтле балаларҙың интеллектуаль потенциалын асыҡлау, уҡыусыларҙы тикшеренеү эштәренә, фәнни‑белем биреү проекттарын эшләүгә йәлеп итеү юлы м‑н уларға ярҙам күрһәтеү. Математика б‑са махсус белем биреү 1909 й. алып Уҡытыусылар институтында индерелә. Ғилми‑тикшеренеү һәм проект ин‑ттары, хисаплау үҙәктәре, юғары уҡыу йорттары, техникум һәм мәктәптәр өсөн проф. математиктар Башҡорт дәүләт университетының матем. ф‑тында әҙерләнә; ул РФ‑тың классик ун‑ттары матем. ф‑ттарының беренсе тиҫтәһенә инә, унда “Математика”, “Ғәмәли математика” һ.б. б‑са белгестәр әҙерләгән 9 каф. бар: юғары алгебра һәм геом., матем. анализ, функциялар теорияһы һәм функциональ анализ, дифференциаль тигеҙләмәләр, хисаплау математикаһы, матем. модель әҙерләү һ.б. Факультет һәм М.б.б.б. үҫешенә Й.И.Биғлов, В.Т.Иванов, Й.Т.Солтанаев һ.б. тос өлөш индерә. Махсус белем ш. уҡ Педагогия университетында бирелә, унда матем. һәм физика, матем. һәм иҡт. уҡытыусылары әҙерләнә. Нефть техник университетында — “Иҡтисадта математика ысулдары”, Авиация техник университетында “Ғәмәли математика” һәм “Математик ысулдар һәм иҡтисад операцияларын тикшереү” һөнәрҙәре б‑са әҙерләйҙәр. Юғары уҡыу йорттарында уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу формаларында, магистратура, бакалавриатта алып барыла. Фәнни һәм пед. эш өсөн белгестәр БДУ‑ла, БДПУ‑ла, Математика ин‑тында, аспирантураларҙа әҙерләнә, кандидатлыҡ һәм докторлыҡ дисс. яҡлау б‑са советтар эшләй. Ярҙамсы белем ӨДАТУ‑ла, ӨДНТУ‑ла, ӨДИСУ‑ла, БДАУ‑ҙа, БДУ‑ның, БДПУ‑ның ҡайһы бер ф‑ттарында, ш. уҡ респ. күп кенә техникум һәм колледждарында бирелә.
Ш.И.Цыганов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов