text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Страница 3
Ете ҡатындың йәшенле йәйе
Махсус бит / Проблема // 20-07-2017, 17:26
"Ул йылды ла йәшенле ямғыр шулай ҡара болот аралаш ҡыҙыл ут булып килеп сыҡты. Сөгөлдөр эшләп йөрөгән ҡатындар: "Шул мөйөштән сыҡҡан (төньяҡ-көнбайыш) ҡурҡыныс ҡара болот тиктәҫкә түгел, әйҙәгеҙ, имен саҡта ҡыуышҡа кереп ҡалайыҡ!" - тип, тиҙ генә был йәшенле ямғырҙан йәшенеү яғын ҡаранылар..." Ни эшләптер әсәйемдең иҫенә ҡапыл 45 йыл элек булған был фажиғәле ваҡиға төштө. Күҙҙәре йәшләнеп китте. Әҙерәк тынысланғас, әсәйем ул көндәрҙең хәтер ебен тағата башланы.
...
...
Айырған да, ҡауыштырған да – хыянат
Махсус бит / Проблема // 11-07-2017, 17:00
– Нимә эшләйһең, матурым?
– Йоҡларға ятҡайным. Ә һин, бәпесем?
– Мине тағы ла эштә ҡалдырҙылар, иртән генә ҡайтам. Үтенеп һорағас, ҡалдым инде. Ярай, тәмле төштәр!
– Тыныс смена теләйем һиңә, һөйөклөм!
Эй, аллаҡайым, эш, имеш. Һөйәркәһенә йүгерҙе бит инде. Көн дә тиерлек тешләнеп, тырналып ҡайта. Мине бөтөнләй аңғыра тип уйлай, ахырыһы....
– Йоҡларға ятҡайным. Ә һин, бәпесем?
– Мине тағы ла эштә ҡалдырҙылар, иртән генә ҡайтам. Үтенеп һорағас, ҡалдым инде. Ярай, тәмле төштәр!
– Тыныс смена теләйем һиңә, һөйөклөм!
Эй, аллаҡайым, эш, имеш. Һөйәркәһенә йүгерҙе бит инде. Көн дә тиерлек тешләнеп, тырналып ҡайта. Мине бөтөнләй аңғыра тип уйлай, ахырыһы....
Уйланырлыҡ урын бар
Махсус бит / Проблема // 6-07-2017, 08:00
йәки йәш белгескә эш ҡайҙа?
Тиҙҙән оҙаҡ йылдар үҙ маҡсатына табан барған егет-ҡыҙҙар ҡулдарына диплом аласаҡ. Әммә улар өсөн эшкә урынлашыу ҙур мәсьәлә булып тора. Киләсәк – йәштәр ҡулында, тип әйтергә ғәҙәтләнһәк тә, оло быуын йәштәргә белгәнен өйрәтеп, тәжрибәһен уртаҡлашып ҡалдырырға бик ашығып бармай. Түбәндәге миҫал да шуға ишара түгелме?...
Алдаштырып- йолдаштырып...
Махсус бит / Проблема // 5-07-2017, 12:00
[u][/u]
йәки Алдашыуҙы дин рөхсәт итәме?
Атайым мәрхүмдең: “...алдамағыҙ, урламағыҙ, эсмәгеҙ, тартмағыҙ...” – тигән һүҙҙәре әле булһа ҡолағымда сыңлай. Бына шул нәсихәттәрен ул беҙгә ғүмеренең ахырына тиклем әйтте. Ул вафат булғанда, барыбыҙ ҙа инде үҫеп етеп, үҙ аллы тормош ҡороп йәшәп ятҡан булыуыбыҙға ла ҡарамаҫтан. Үҙемдең балаларымды ла шулай тип тәрбиәләргә тырыштым. Атайымдың өгөт-нәсихәттәре араһынан алдашыуҙы тыйыуы хаҡында йыш ҡына уйланам. Бәғзе берәүҙәр: “Яҡшы ниәт менән алдаштырыуҙың бер ниндәй ҙә насарлығы юҡ”, – тиҙәр. Икенселәр: “Хәйләһеҙ донъя – файҙаһыҙ”, – тип тә әйтеп ебәрә. Башҡаларҙы алдап, шуның менән “кәсеп итеп” көн күреүселәр ҙә юҡ түгел. Кемдеңдер мутлығы бер нисә һумлыҡ булһа, икенселәре – миллионлап, хатта миллиардлап та “алдаштырыу”ҙан тартынмай. Ҡайһы бер фәйләсүфтәр һәр әҙәм балаһының, үҙе лә һиҙмәҫтән, көнөнә тиҫтәләгән, хатта йөҙәрләгән мәртәбә эреле-ваҡлы алдауы хаҡында яҙа......
йәки Алдашыуҙы дин рөхсәт итәме?
Атайым мәрхүмдең: “...алдамағыҙ, урламағыҙ, эсмәгеҙ, тартмағыҙ...” – тигән һүҙҙәре әле булһа ҡолағымда сыңлай. Бына шул нәсихәттәрен ул беҙгә ғүмеренең ахырына тиклем әйтте. Ул вафат булғанда, барыбыҙ ҙа инде үҫеп етеп, үҙ аллы тормош ҡороп йәшәп ятҡан булыуыбыҙға ла ҡарамаҫтан. Үҙемдең балаларымды ла шулай тип тәрбиәләргә тырыштым. Атайымдың өгөт-нәсихәттәре араһынан алдашыуҙы тыйыуы хаҡында йыш ҡына уйланам. Бәғзе берәүҙәр: “Яҡшы ниәт менән алдаштырыуҙың бер ниндәй ҙә насарлығы юҡ”, – тиҙәр. Икенселәр: “Хәйләһеҙ донъя – файҙаһыҙ”, – тип тә әйтеп ебәрә. Башҡаларҙы алдап, шуның менән “кәсеп итеп” көн күреүселәр ҙә юҡ түгел. Кемдеңдер мутлығы бер нисә һумлыҡ булһа, икенселәре – миллионлап, хатта миллиардлап та “алдаштырыу”ҙан тартынмай. Ҡайһы бер фәйләсүфтәр һәр әҙәм балаһының, үҙе лә һиҙмәҫтән, көнөнә тиҫтәләгән, хатта йөҙәрләгән мәртәбә эреле-ваҡлы алдауы хаҡында яҙа......
Айырылмағыҙ, айырылмағыҙ...
Махсус бит / Проблема // 4-06-2017, 10:00
Илебеҙҙә никахтар тарҡалыу мәсьәләһе киҫкен торғаны һәммәбеҙгә мәғлүм. Бәхеткә күрә, ошо хаҡта уйланыусылар, башҡаларға файҙалы кәңәш биреүселәр ҙә күп. Тормош тигән нәмә шундай ҡатмарлы, шунлыҡтандыр, бер кемгә лә дөрөҫ юлды аныҡ ҡына күрһәтеп булмай. Һәр ғаилә ағзаһы һәр аныҡ осраҡта килеп тыуған мәсьәләне үҙенсә сисә......
“Янғантау шифаханаһында башҡортса һөйләшеүҙе тыйҙылар…”
Махсус бит / Проблема // 24-05-2017, 12:42
“Бәйләнештә” социаль селтәрендә ошондай хәбәр таралды
“Һаумыһығыҙ! Был хатты һеҙгә Салауат районы “Янғантау” шифаханаһының эшселәре яҙа. Бөгөн, 15. 05. 2017, иртәнге оперативкала шифахана директоры санаторий территорияһында башҡорт һәм татар телдәрендә һөйләшергә тыйған. Беҙгә был мәғлүмәтте оперативкала еткерҙеләр. Беҙҙең уйлауыбыҙса, был – кешенең конституцион хоҡуҡтарын боҙоу. Шифаханала эшләүселәрҙең 80 проценттан ашыуы башҡорт һәм татар милләтенән. Беҙҙең телебеҙ кемгә ҡамасаулай икән?..”
Ошондай йөкмәткеле хәбәр ҡуйылды “Бәйләнештә” социаль селтәренә. Ул йәшен тиҙлегендә байтаҡ төркөмгә күсереп алынды һәм фекер алышыуҙар, бәхәстәр башланыуға сәбәп булды....
“Һаумыһығыҙ! Был хатты һеҙгә Салауат районы “Янғантау” шифаханаһының эшселәре яҙа. Бөгөн, 15. 05. 2017, иртәнге оперативкала шифахана директоры санаторий территорияһында башҡорт һәм татар телдәрендә һөйләшергә тыйған. Беҙгә был мәғлүмәтте оперативкала еткерҙеләр. Беҙҙең уйлауыбыҙса, был – кешенең конституцион хоҡуҡтарын боҙоу. Шифаханала эшләүселәрҙең 80 проценттан ашыуы башҡорт һәм татар милләтенән. Беҙҙең телебеҙ кемгә ҡамасаулай икән?..”
Ошондай йөкмәткеле хәбәр ҡуйылды “Бәйләнештә” социаль селтәренә. Ул йәшен тиҙлегендә байтаҡ төркөмгә күсереп алынды һәм фекер алышыуҙар, бәхәстәр башланыуға сәбәп булды....
Һәр нәмәгә яуап бирәһең…
Махсус бит / Проблема // 23-05-2017, 09:30
Бала саҡтағы бер ваҡиға хәтирә булып күңелдә йәшәй.
…Атайым күрше ауылға мейес сығарырға барҙы, мине лә эйәртте. Беҙ барған йорт хужалары йылы ҡаршы алды, сәй ҙә эсерҙеләр. Атай эш менән булышҡанда тирә-яҡты күҙәтәм. Йорт яҡты, матур. Миңә таныш булмаған яңы әйберҙәр ҡараштырам. Хужаларҙың ике еткән улы бар. Шул тиклем матурҙар. Ерән сәслеләр, оҙон шаҡмаҡлы күлдәк, киң балаҡлы салбар кейгәндәр, ҡайыштары сынйырлы. Ҡарап торһаң, кинонан килеп сыҡҡандармы ни!
Был ауыл совхоз ауылы булғанға бик бай ине. Иген мул, халыҡ та колхоз кешеһе һымаҡ түгел, күпкә етеш йәшәйҙәр....
Һаҡсыл ҡыланырға ваҡыт миңә
Махсус бит / Проблема // 13-05-2017, 11:25
йәки ут менән шаярмайым
Йортобоҙ янында бер нисә ҡайын үҫә. Йәйгеһен эй матур инде. Ҡояш ҡыҙҙырғанда күләгәлә рәхәтләнеп ял итергә була. Ҡышҡы һыуыҡта ағастар өҫтөнә бәҫ ҡунһа, үҙемде әкиәт доньяһындағылай хис итәм. Яҙын ағастар бөрөләнеп, япраҡ яра башлаһа, күңел йырламаҫ еренән йырлар. Көҙөн алтынға мансылып ултыралар. Япраҡтары ергә ҡойолоп, баҡсамдағы сәскәләремде ҡышҡы һыуыҡтарҙан һаҡлай, яҙға серетмәгә әйләнеп, тупраҡҡа шәп минерал булып тора....
Йортобоҙ янында бер нисә ҡайын үҫә. Йәйгеһен эй матур инде. Ҡояш ҡыҙҙырғанда күләгәлә рәхәтләнеп ял итергә була. Ҡышҡы һыуыҡта ағастар өҫтөнә бәҫ ҡунһа, үҙемде әкиәт доньяһындағылай хис итәм. Яҙын ағастар бөрөләнеп, япраҡ яра башлаһа, күңел йырламаҫ еренән йырлар. Көҙөн алтынға мансылып ултыралар. Япраҡтары ергә ҡойолоп, баҡсамдағы сәскәләремде ҡышҡы һыуыҡтарҙан һаҡлай, яҙға серетмәгә әйләнеп, тупраҡҡа шәп минерал булып тора....
Үрсегән осоронда уларға теймәйек
Махсус бит / Проблема // 28-04-2017, 08:30
Яҙ етеү менән бар тереклек йоҡоһонан уяна. Был ваҡыт – ҡайһы бер ҡоштарҙың, йәнлектәрҙең, балыҡтың үрсегән осоро. Балыҡ ташҡын ваҡытында ыуылдырыҡ сәсә. Шуға ла май айында беҙҙең йылға-күлдәрҙә балыҡ аулау тыйыла, тик ҡармаҡ менән генә тоторға мөмкин. Был сикләүҙәр нимә өсөн кәрәк һуң?
Үрсеү мәлендә барса йәнлек, шул иҫәптән балыҡ та тирә-яҡтағы факторҙарға бик һиҙгер. Моторлы кәмәлә йөрөп, балыҡ тотоу уларҙың тынлығын боҙа. Һыуҙа йәшәүселәр ситкә китеп, икенсе урын һайлай, йәшенә.
Балыҡтар үрсеүсән йән эйәләре. Бер инә балыҡ ҡына меңдән алып 300 меңгә тиклем ыуылдырыҡ сәсеүгә һәләтле. Мәҫәлән, бәрҙе – уртаса 10 мең, ҡорман балығы 100 мең ыуылдырыҡ сығара. Уларҙың һаны балыҡтың йәшенә лә бәйле. Ыуылдырыҡтың күп өлөшө юҡҡа сыға, личинкаға әүерелгәндәренең һәм бәләкәй балыҡ булып хасил булғандарының күптәре үлә, ни бары 0,1 проценты ғына үҫеп етә. Бәрҙе үҙенең артынан ун тоҡом ғына ҡалдыра ала тигән һүҙ. Ике-өс йылдан һуң был унау үҙҙәре 100 тоҡом ҡалдыра. Һыла балығы менән дә шундай уҡ хәл. Ул 100 тоҡомға ғүмер бирә. Ыуылдырыҡ сәскәндә ошондай ун балыҡты тотһағыҙ, һеҙ киләсәктә 1000 һыла балығын юҡҡа сығараһығыҙ. Башҡа балыҡтар менән дә шундай арифметика. Балыҡ тотоуҙа айырым ҡағиҙәләр ҙә бар. 32 сантиметрҙан ҡыҫҡа суртанды, 40 сантиметрҙан ҡыҫҡа һыла балығын, 25 сантиметрҙан ҡыҫҡа ҡорбан балығын һыуға кире ебәрергә кәрәк. Билдәле ҙурлыҡта булғандары һәйбәт тоҡом ҡалдыра. Балыҡтар популяцияһында ла ҡан яңыртыу бара. Ыуылдырыҡ сәскәндә бер үк балыҡтар ҡатнашһа, уларҙың төрө юҡҡа сығыуы ла бар.
Илдус НУРМӨХӘМӘТОВ,
«Шүлгәнташ» тәбиғәт дәүләт ҡурсаулығы һәм «Башҡортостан» милли паркының ғилми хеҙмәткәре....
Иртә никах: иртә өлгөрөүме әллә мәжбүрилекме?
Махсус бит / Проблема // 23-04-2017, 12:50
Иртә йәштән ҡоролған никахтар элек тә булған, хәҙер ҙә 18 йәше тулмайынса ғаилә ҡорорға ашыҡҡандар, «иртә өлгөргән» йәштәр бар. Берәүҙәрен ҡыҙҙың ауырға ҡалыуы сәстәрен сәскә бәйләргә этәрһә, икенселәренең – мөхәббәт тойғоларынан күктең етенсе ҡатында гиҙгәндәренең һөйгәндәре менән тиҙерәк бергә булғыһы килә, ҡайһы берҙәрен, ата-әсә күҙәтеүенән ысҡынып, тиҙерәк үҙ аллы булырға ынтылыу теләге кейәүгә сығыуға этәрә. Билдәле, балалыҡтан сығып етмәгән егет менән ҡыҙ психологик, әхлаҡи, матди яҡтан да ғаилә ҡарарға әҙер түгел. Улар бала табып, айырыла ҡалһа, бар ауырлыҡ ата-әсәләре иңенә төшә....


c: text/html

text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй» партияһы ҡарамағындағы Юғары совет составына инде
Фото:
26 майҙа «Берҙәм Рәсәй»ҙең XIII съезы партияның Юғары һәм Генераль советтары составын раҫланы.
Юғары советтың яңы составына 91 кеше инде. Партия рәйесе Дмитрий Медведев тәҡдиме буйынса туғыҙ вакантлы урын ҡалдырылды. Юғары советтың яңы составын раҫлау өсөн, бер кешенән тыш, барлыҡ делегаттар тауыш бирҙе, тауыш биреүҙән баш тартҡандар булманы.
Юғары совет составына Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та инде.
Партияның төбәк сәйәси советы секретары, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев, Дәүләт Думаһы депутаты Павел Крашенинников, «Берҙәм Рәсәй» партияһы яҡлыларҙың төбәк советы рәйесе, БР Йәмәғәт именлеге советы секретары Марат Мәһәҙиев һәм партияның Бәләбәй районындағы «Баймырҙа» түбәнге бүлексәһе секретары, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Фәриҙә Нәбиева «Берҙәм Рәсәй»ҙең Генераль советында Башҡортостан исеменән сығыш яһаясаҡ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
28 апрелдә суд ҡарарҙарын үтәү мәсьәләләре буйынса граждандар ҡабул ителә
28 апрелдә РФ Президентының Башҡортостан Республикаһындағы йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә суд ҡарарҙарын үтәү мәсьәләләре буйынса граждандар ҡабул итеү ойошторола.
Халыҡты Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары Урал Мырҙабулатов ҡабул итә.
Башлана — 14 сәғәттә.
Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһенең адресы: Өфө, Цюрупа урамы, 100-сө йорт («Үҙәк баҙар» транспорт туҡталышы). Белешмәләр һәм алдан яҙылыу өсөн телефондар: 251-64-39, 251-77-91.


text:
Инженер «Юлдаш йыры-2015» конкурсында еңеүсе исемен яуланы Фото: Мирас Иҙрисов
Инженер «Юлдаш йыры-2015» конкурсында еңеүсе исемен яуланы
Инженер «Юлдаш йыры-2015» конкурсында еңеүсе исемен яуланы Фото: Мирас Иҙрисов
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Инженер Эльвир Ишкилдин Өфөлә уҙған «Юлдаш йыры-2015» конкурсында еңеүсе исемен яуланы. Бәйгесе Күгәрсен районынан килгән. Фестивалдең гала-концертында еңеүселәргә бүләктәр тапшырылды. Беренсе урынға Сибайҙан Ринат Тулыбаев һәм Бүздәк районынан Филүс Вәлиев лайыҡ булды.
Быйыл республика асыҡ конкурсында республиканан һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән башҡорт һәм татар телдәрендә йырлаған 60 үҙешмәкәр башҡарыусы ҡатнашты. Уларҙың 23-ө генә финалға сыҡты. Араларында төҙөүселәр, ветеринар, прокурор, уҡытыусы һәм башҡа һөнәр эйәләре бар. Сығыштарҙы жюри ағзалары ғына түгел, «Юлдаш» радиоһы тыңлаусылары ла баһаланы.


text:
Баш ҡалала легендар комбриг Муса Мортазинға һәйкәл ҡуйырға тәҡдим иттеләр
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Республиканың Милли музейында күренекле дәүләт эшмәкәре, легендар комбриг Муса Мортазиндың тыуыуына 125 йыл тулыуға арналған түңәрәк өҫтәл үтте. Унда ҡатнашыусылар 1921-1922 йылдарҙа Стәрлетамаҡта Башҡортостан Үҙәк Башҡарма комитеты урынлашҡан бинала Муса Мортазинға мемориаль таҡтаташ ҡуйырға, геройға бағышланған фильм төшөрөргә, фотоальбом сығарырға, Өфөлә һәм уның тыуған яғы Учалы районында һәйкәл асырға тигән тәҡдим индерҙе.
Фойела Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана, Милли музейҙың архивынан төҙөлгән фотокүргәҙмә һәм китап күргәҙмәһе ойошторолдо. Тарих фәндәре докторы, БДУ профессоры Марат Ҡолшәрипов, тарих фәндәре докторы, профессор Салауат Күсимов, тарих фәндәре кандидаты, БДУ доценты Нурислам Ҡалмантаев, тарих фәндәре кандидаты, Рәсәй стратегик тикшеренеүҙәр институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре Рәмил Рәхимов, Учалы районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Ирек Әхмәҙиев, тарихсы, журналист Азат Ярмуллин, яҙыусы Мәүлит Ямалетдинов, «Любизар» 1-се башҡорт атлы полкы» хәрби-тарихи клубы идараһы рәйесе Илдар Шәйәхмәтов Муса Мортазиндың яҙмышы һәм эшмәкәрлеге хаҡында доклад менән сығыш яһаны.
Форумды ойоштороусы — Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы ярҙамында «Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы» халыҡ-ара йәмәғәт ойошмалары берлеге.


text:
- Подробности
- Просмотров: 472
ГОТМАН Альфред Леонидович (2.10.1947, Томск ҡ.), инженер-төҙөүсе. Техн. ф. д-ры (1995), проф. (2008). БР-ҙың атҡ. төҙөүсеһе (1997), РФ-тың почётлы төҙөүсеһе (2007). ӨНИ-не тамамлаған (1976). 1972 й. алып БР‑ҙың Төҙөлөш комплексы ғилми-тикшеренеү проект-конструкторлыҡ һәм производство ин‑тында эшләй: 1993 й. алып лаб. мөдире, 1993 й. бүлек мөдире, 2003 й. — ғилми эш б‑са дир. урынбаҫары — баш инженер; 2001 й. алып бер үк ваҡытта ӨДНТУ уҡытыусыһы. Ғилми тикшеренеүҙәре ер тоҡомдары механикаһы һәм фундаменттар төҙөү проблемалары м-н бәйле. Г. свайлы фундаменттарҙың һәм ер аҫты ҡоролмаларының күтәреү һәләтлеген иҫәпләп сығарыу ысулдарын, ишелмәләргә ҡаршы торорлоҡ свайҙар конструкцияһын, БР шарттарында уларҙы проектлау нормаларын һәм ҡағиҙәләрен эшләй. Г. етәкс. Башҡорт филармонияһы, Башҡорт драма театры, Милли музей, Опера һәм балет театры, Өфө т. юл вокзалы һ.б. биналарҙы реконструкциялау проекттарын эшләү мәсьәләләре хәл ителә, ТЭЦ-5 корпусының, Конгресс-холл бинаһының, “ИКЕА”, “Касторама” сауҙа комплекстары биналарының һ.б. фундаменттары (бөтәһе лә Өфөлә) проектлана. 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 12 уйлап табыу авторы. БР-ҙың Салауат Юлаев ис. Дәүләт пр. лауреаты (2008).
Хеҙм.: Взаимодействие сооружений с грунтом и свайные основания. Одесса, 2004 (авторҙ.).
Ю.М.Шеменков
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Серле утрауҙа18-05-2018, 00:03 // Рухиәт // Баҫып сығарырға
Ижадсы менән уҡыусының араһында ғәжәп серле ептәр һуҙыла. Шаҡтай ауыр ҙа, талапсан да булып һаналған сатира һәм юмор өлкәһендә ҡәләменең ҡөҙрәтле көсөн тойған сатирик, билдәле журналист, “Башҡортостан” гәзите хеҙмәткәре Венер Исхаҡовтың китапхана төнө сараһында “Өй эйәһе” тигән китабы менән беҙҙең китап һөйөүселәр, һәүәҫкәр ижадсылар араһында сығыш яһауы үҙе бер байрам булды.
Йәшәйешебеҙҙең ҡанундары боҙолған күренештәрҙе элеп алып, ҡәләм йәбенә һалып, ҡыҫҡа ғына уймаҡ хикәйәләр, скетчтар аша тәрбиәүи тылсым менән йәмғиәтебеҙҙең йөҙөн аса алған авторҙың әҫәрҙәрен айырыуса мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре әүҙем күтәреп алды. Аптраҡ ауылы мәҙәниәт йорто янында эшләп килгән “Аҫылташ” фольклор төркөмө ағзалары “Яңы йыл төнөндә”, Ҡаран ауылы мәҙәниәт йортоноң һәүәҫкәрҙәре “Ҡот ҡойоу”, ә беҙҙең китапханабыҙ хеҙмәткәрҙәре “Фәғиләнең бер эш көнө” юмористик хикәйәләрен сәхнәләштергәйне. Аптраҡ ауылы мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе Суфия Халиҡова үҙ ҡыуанысын ихлас күңелдән йәшермәй: “Сәхнә әҫәрҙәре өсөн ҡытлыҡ кисергән һәр бер дәүер хеҙмәткәрҙәре өсөн дә ҡулланырлыҡ әҙәбиәт булыуы, китаптың киләсәктә лә уҡымлы буласағына иманым камил”, – тип әйтеүе йыйынтыҡҡа ыңғай баһа булды.
Китапхана төнөндә шулай уҡ урыҫ классигы, донъя әҙәбиәтенә ҙур өлөш индергән Иван Тургеневтың тыуыуына 200 йыл тулыу айҡанлы “Һаман да уның хаҡында...” тигән әҙәби-музыкаль монтаж авторҙың йәшлегендә Полина Виардоға булған һөйөүе һәм дә ошо һөйөү хистәрен һөйгәненә бағышлауы күрһәтелде. Ҡалабыҙҙың 4-се дөйөм белем биреү мәктәбенең информатика уҡытыусыһы Риф Маннановтың яҙыусының образын кәүҙәләндереүе саҡырылған ҡунаҡтарға ижади тәьҫир яһамай ҡалманы. Кисә барышында китапхана төнөнә арналған слайд презентациялары менән Нәзимә Исхаҡова ла үҙенең ижади оҫталығын күрһәтте.
Китапхана төнө йыр-моң аша үрелеп барҙы. Һәүәҫкәр рәссам, композитор Фәнил Яманаев башҡарыуында йырҙар, оҫта баянсы Салауат Иҫәнғолов уйнауында популяр көйҙәр теҙмәләре, бараһының да күңеленә хуш килде. Китапханабыҙ хеҙмәтен даими ҡулланған ижади парҙар Сергей менән Дамира Клименколарһыҙ сараларыбыҙҙы күҙ алдына килтереп булмай. Был йәһәттән уларҙың сығыш яһауы, байрамдың уртаһында булыуы – икеләтә яҡшы күренеш.
Ҡаран ауылы мәҙәниәт йорто мөдире Гөлсәсәк Солтанғолова, “Баланҡай” кафеһы ашнаҡсыһы Гөлнара Сураҡова, Мәләүез индустриаль колледжының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гөлсәсәк Әмирхановаларҙың йырлы-моңло сәләмдәре кисәбеҙҙең “Асыҡ микрофон” шиғри салонына үҙ шаршауын асты. Шиғриәт һөйөүселәр Таһир Вәлиев, Резеда Миңлеғолова, шағирә Нәйлә Әйүпова, Рәфҡәт Айытҡолдар яҙ кисенә шиғри һулыш бирҙе. Шулай уҡ Коми Республикаһының Сыктывкар ҡалаһының С. Маршак исемендәге милли балалар китапханаһы үткәргән Бөтә донъя шиғриәт көнөнә арналған II төбәк-ара Кесе поэтик марафонда ҡатнашҡан “Илһам шишмәләре” әҙәби түңәрәгенең йәш ағзаһы, Мәләүез ҡалаһының 1-се гимназияһының VIII класс уҡыусыһы Сыңғыҙ Әмировты бүләкләү тантанаһын Венер Исхаҡов атҡарҙы.
Китапхана төнө акцияһы саҡырылған ҡунаҡтар менән сәй табыны янында рухи аралашыу менән дауам итте.
Мәләүез ҡалаһы.


text:
«Салауат Юлаев» 2015/16 йылдар миҙгелендә үҙ майҙанындағы уйындарын тамамлай
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дмитрий Слезин/.
Шишәмбе, 16 февралдә, Өфөнөң «Салауат Юлаев» командаһы Континенталь хоккей лигаһының даими чемпионатында үҙ майҙанында һуңғы уйынын үткәрә. Башҡортостан командаһында ҡунаҡта — Новокузнецкиҙың «Металлург»ы.
Дәғүәселәр миҙгелде турнир таблицаһының аҫҡы өлөшөндә тамамлай. Өфөләр әүәлгесә плей-офф серияһында үҙ майҙанында өҫтөнлөк өсөн көрәшә. Быйыл өфөләр «Металлург» командаһына ҡаршы өс алышта ла еңеү яуланы.
Уйын киске сәғәт 7-лә башлана.


text:
Баш ҡалаға Вьетнам илселеге делегацияһы килде
Өфөгә Вьетнам Социалистик Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Фам Суан Шон етәкселегендәге Вьетнам илселеге делегацияһы килде.
Саралар программаһында Башҡортостан етәкселеге, республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, Өфө хакимиәте, Федераль миграция хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы вәкилдәре менән осрашыуҙар ҡаралған.
Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бөгөн мэрияла осрашыу барышында Өфө менән Вьетнамдың эшлекле даирәһе вәкилдәре араһында хеҙмәттәшлекте киңәйтеү мөмкинлектәре тикшереләсәк.
Өфө хакимиәте исеменән башлыҡ урынбаҫары Альбина Йосопова, ҡулланыусылар баҙары идаралығы начальнигы Ирина Рублева, хакимиәт башлығы ярҙамсыһы Олег Хәкимов һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр бүлеге начальнигы Тимур Солтанов сығыш яһаясаҡ.
Вьетнам делегацияһы визиты 25 мартҡа тиклем дауам итәсәк. Иртәгәгә Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы етәкселеге менән осрашыу планлаштырылған.


text:
Өфөнөң «Мираҫ» галереяһында Милә Ғатауллинаның «Мәтрүшкәле сәй» күргәҙмәһе асылдыФото: автор һәм Алексей Крайнюк
Өфөнөң «Мираҫ» галереяһында Милә Ғатауллинаның «Мәтрүшкәле сәй» күргәҙмәһе асылды
Өфөнөң «Мираҫ» галереяһында Милә Ғатауллинаның «Мәтрүшкәле сәй» күргәҙмәһе асылдыФото: автор һәм Алексей Крайнюк
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөнөң «Мираҫ» галереяһында Мәскәү рәссамы Милә Ғатауллинаның «Мәтрүшкәле сәй» тип аталған шәхси күргәҙмәһе эшләй башланы. Тыуған йорттоң йылыһына арналған экспозиция пианист Рөстәм Шәйхетдинов башҡарыуында Рөстәм Яхиндың «Китмә, һандуғас!» романсы менән асылды. Күргәҙмәлә 50-гә яҡын сәнғәт әҫәрен күрергә мөмкин. Эштәрҙең һәммәһе лә тыуған төйәккә, уның халҡына һөйөү менән һуғарылған.
Күргәҙмәне асыуҙа автор — Рәсәй һәм Мәскәү Рәссамдар союзы ағзаһы Милә Ғатауллина ҡатнашты.
«Ошо эштәрҙең күбеһе Мәскәүҙә, АҠШ-та, башҡа ҡалаларҙа күрһәтелде, әммә минең өсөн яҡташтарымдың фекере бик мөһим. Күргәҙмәнең исеме серле һан кеүек. Өләсәйҙәребеҙ бешергән мәтрүшкә сәйенең еҫе, тәме һәр кемгә таныш. Бала саҡ хәтирәләрен, хис-тойғоларҙы картиналарымда сағылдырырға тырыштым. Улар һеҙҙең күңелегеҙгә үтеп инер, тип ышанам», — ти Милә Ғатауллина.
Рәссам Өфөлә тыуып үҫкән, 2-се балалар художество мәктәбендә белем алған. Һуңынан Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт художестволы сәнғәт академияһы ҡарамағындағы Томский исемендәге лицейҙа уҡый. 1998 йылда Мәскәү дәүләт художестволы сәнғәт академияһын тамамлай. Шул ваҡыттан алып Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә 100-ҙән ашыу күргәҙмәлә ҡатнаша. Уның картиналары Мәскәүҙең Заманса сәнғәт музейында, Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында һаҡлана.
Сараға килгән ҡунаҡтарҙы мәтрүшкәле сәй менән һыйланылар. «Радио Шансон» һәм «Love Radio» булышлығында ойошторолған күргәҙмә 16 июнгә тиклем дауам итә. Милә Ғатауллинаның эштәрен «Музейҙар төнө» акцияһы ваҡытында ла ҡарарға мөмкин.


text: “Гомерҙың тыуған ере” тигән исемде алыу өсөн ете ҡаланың алышыуы тураһындағы риүәйәт күптәргә таныш. Теге йәки был биләмәнең дан-шөһрәте әүәл-әүәлдән уның бөйөк үткәне менән билдәләнгән. Әле, ХХI быуатта, төбәктәрҙең һәм мегаполистарҙың абруйы хаҡында үткәндәренә түгел, ә киләсәккә төбәлгән уй-ниәттәренә, үҫешкә һәм камиллашыуға ынтылышҡа ҡарап фекер йөрөтәләр. Бөтә донъяла ҙур ҡалалар күләмле халыҡ-ара саралар үткәреү хоҡуғы өсөн көрәшә. Теүәл бер йыл элек Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы саммитын һәм БРИКС илдәре лидерҙарының осрашыуын 2015 йылда Өфөлә уҙғарыу тураһында ҡарар ҡабул ителгәйне. Бөгөнгө әңгәмәбеҙ Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат СӘҒИТОВ менән ошо әһәмиәтле ваҡиғаға әҙерлек барышы хаҡында.


text:
Башҡортостандың берҙәм рәсәйлеләре Рәсәй ауыл йәштәре союзының төбәк бүлексәһе менән хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеү төҙөнө
5 октябрҙә «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе менән Рәсәй ауыл йәштәре союзының төбәк бүлексәһе хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеү төҙөнө. Документҡа партияның төбәк сәйәси советы секретары, Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев һәм Ауыл йәштәре союзының төбәк бүлексәһе лидеры Андрей Конов ҡул ҡуйҙы.
Килешеүгә ҡул ҡуйыу тантанаһында Рәсәй ауыл йәштәре союзының төбәк бүлексәһе эшмәкәрлегенең республика ауыл йәштәренең мәнфәғәттәрен яҡлауға һәм уларҙы илдең ижтимағи-сәйәси процестарына йәлеп итеүгә йүнәлтелгән булыуы билдәләнде. Рәсәй ауыл йәштәре союзының төбәк бүлексәһе составына бөгөн 3100 кеше инә. Был йәмәғәт ойошмаһының тәүге бүлексәләре республиканың күп кенә муниципаль райондарында эшләп килә.
Андрей Конов билдәләүенсә, «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе менән килешеү Ауыл йәштәре союзының республика бүлексәһе үҫешенә яңы импульс бирәсәк, ойошма Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтына ҡушылыуы хаҡында хәбәр итте лә инде.


text:
Сауҙа-сәнәғәт палаталары мәшғүллек проблемаларын хәл итеүгә тотона
Кисә Рәсәй Сауҙа-сәнәғәт палатаһы инициативаһы буйынса «2010 йылда эшһеҙ халыҡты эшкә урынлаштырыу проблемаларын хәл итеү юлдары» Бөтә Рәсәй интернет-конференцияһы үткәрелде.
БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостандан вебинарҙа БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе вазифаһын башҡарыусы Алексей Никин һәм палата белгестәре, шулай уҡ БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ҡарамағындағы Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығының бүлек начальнигы Альбина Сәлимова ҡатнашты.
Тема илдең бөтә төбәктәре өсөн дә тиерлек актуаль, шуға күрә Интернет-конференцияның географияһы киң булды.
Вебинарҙа халыҡты эш менән тәьмин итеү өлкәһендә дәүләт сәйәсәте, яңы эш башлаусы эшҡыуарҙарға ярҙам дәүләт программалары менән бәйле мәсьәләләр тикшерелде. Шулай уҡ төбәк Сауҙа-сәнәғәт палаталарының халыҡты эшкә урынлаштырыу һәм эшһеҙҙәрҙе уҡытыу проекттарын тормошҡа ашырыу буйынса практикаһы ла ҡаралды. Палаталар үҙ тәжрибәләре менән уртаҡлашты. Ярославль өлкәһе Сауҙа-сәнәғәт палатаһының көрсөккә ҡаршы үҙәге эше ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Волгоград өлкәһе Сауҙа-сәнәғәт палатаһы белгестәре һөнәри йүнәлеш биреү саралары үткәреүҙә үҙ тәжрибәләре хаҡында һөйләне. Эшһеҙлек төп социаль афәт булып торған тольяттиҙар бизнес-инкубаторҙарҙың һөҙөмтәлелеге айҡанлы үҙ фекерҙәре менән уртаҡлашты.


text:
Фото:
Бөтә шәхси ер участкалары законлылыҡҡа тикшерелде
Фото:
2009 йылда Өфөнөң Муниципаль милеккә идара итеү комитетының ергә контроль бүлеге 565 ер участкаһын тикшерҙе. 289 ер закондарын боҙоу асыҡланды, улар буйынса төҙөлгән акттар ғәйеплеләрҙе административ яуаплылыҡҡа тарттырыу өсөн “Роснедвижимость”тың Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының 15-се бүлегенә ебәрелде. Был турала бөгөн үткәрелгән матбуғат конференцияһында Өфө хакимиәте башлығы урынбаҫары, Муниципаль милеккә идара итеү комитеты рәйесе Рәмил Дилмөхәмәтов хәбәр итте.
Уның әйтеүенсә, ер участкаларының фактик хәлен тикшереү акттары баһалау һәм артабан сара күреү өсөн Прокуратураға ебәрелә. 2009 йылда ошондай 1998 акт төҙөлдө, быйыл беренсе кварталда – 529.
— Үҙ белдеге менән төҙөүҙәрҙе асыҡлау буйынса эш әүҙем алып барыла, — тине Рәмил Хөрмәт улы. –2009 йылда Муниципаль милеккә идара итеү комитетының ергә контроль бүлеге материалдары буйынса рөхсәтһеҙ төҙөлөш алып барғандары өсөн 38 мең һумға штраф һалынды. Быйыл тәүге өс айҙа был күрһәткес күп тапҡырға артты һәм 500 мең һум тәшкил итте.
Шулай уҡ юридик һәм физик шәхестәрҙең мөрәжәғәттәре һәм ялыуҙары буйынса урынға барып пландан тыш тикшереүҙәр үткәрелде. Былтыр ғына 203 ялыу һәм 436 мөрәжәғәт ҡаралды.
— Беҙҙең эш Муниципаль милеккә идара итеү комитетының физик шәхесте яуаплылыҡҡа тарттыра алмауы менән ҡыйынлаша. Ҡайһы бер хоҡуҡи мәсьәләләрҙе үҙ аллы хәл итеү хоҡуғы алыу өсөн беҙ закондарға үҙгәрештәр тәҡдим итәбеҙ. Әле үк был йүнәлештә башҡа структуралар менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итәбеҙ, — ти Рәмил Дилмөхәмәтов.


text:
Башҡортостан Президенты эш сәфәре менән Ҡырмыҫҡалы районында йөрөй
Бөгөн Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Ҡырмыҫҡалы районында йөрөй. Төбәк башлығы «Алатау» агросәнәғәт хужалығының мегафермаһы эше менән танышырға, «Ҡарламан шәкәре» предприятиеһын һәм Ҡарламан ремонт-механика заводын ҡарарға ниәтләй. Һуңғыһында ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын сортҡа бүлеү буйынса ҡулайлама етештереү менән танышыу планлаштырыла.
Бөгөн Рөстәм Хәмитов йәнә «Алтын көҙ» Бөтә Рәсәй күргәҙмәһе дипломанттары менән осрашасаҡ.


text:
Әхәт Сәлихов – Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаты
Быйыл күренекле шағир-мәғрифәтсе Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премияһына ТӨРКСОЙ Халыҡ-ара ойошмаһында БР Мәҙәниәт министрлығы вәкиле, тарих фәндәре кандидаты Әхәт Сәлихов лайыҡ булды. Был юғары награда уға ғилми-ағартыу эше һәм М.Аҡмулланың ижади мираҫын халыҡ-ара кимәлдә таратыуға ҙур өлөш индергәне өсөн бирелде, тип хәбәр итте БР Мәҙәниәт министрлығының матбуғат сәркәтибе Ләйлә Ишморатова.
Премия Башҡортостандың Миәкә районы хакимиәте тарафынан 1989 йылда шағирҙың яҡты иҫтәлеген мәңгеләштереү һәм яҙыусыларҙың, фән, сәнғәт эшмәкәрҙәренең һәм журналистарҙың ижади әүҙемлеген дәртләндереү маҡсатында ойошторола.
Бүләкләү тантанаһы арҙаҡлы шағирҙың тыуған көнөндә уның ватанында үтте. Тантанала ҡатнашыусылар, улар араһында Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе Риф Тойғонов, Башҡортостандың халыҡ шағиры Марат Кәримов, журналист Факил Мырҙаҡаев, БР Мәҙәниәт министрлығының бүлек начальнигы Алһыу Сирғәлина, М.Аҡмулла исемендәге БДПУ уҡытыусылары Әхмәт Сөләймәнов, Әхмәт Дәүләтҡолов, Зәки Әлибаев, Мәрхәбә Дәүләтшина, уның тыуған ауылы Туҡһанбайҙа шишмәгә барҙы һәм Аҡмулла музейында булды, Сәфәр ауылы дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусылары менән осрашты. Бүләкләү тантанаһы Ҡырғыҙ-Миәкә ауылы Мәҙәниәт һарайында үтте.
Белешмә. Әхәт Ғөбәй улы Сәлихов 1966 йылдың 12 июнендә республиканың Күгәрсен районы Бикеш ауылында тыуған. Стәрлетамаҡ педагогия институтының тарих-педагогия факультетын тамамлаған. 1992-2006 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында тикшеренеүсе, ғилми сәркәтип вазифаларында эшләй. 1997 йылда Мимар-Синан исемендәге университеттың Социаль фәндәр институтында (Истанбул, Төркиә) – магистр диссертацияһын, 2003 йылда тарих фәндәре кандидаты дәрәжәһен яҡлай. Әлеге ваҡытта Халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһында (ТӨРКСОЙ) Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы вәкиле.
Башҡортостан, Татарстан Мәҙәниәт министрлыҡтары һәм ТӨРКСОЙ Халыҡ-ара ойошмаһының рәхмәт хаттары һәм почет грамоталары, «Әхмәт-Зәки Валиди Туған», «ТӨРКСОЙ-ҙың 20 йыллығы» иҫтәлекле миҙалдары менән бүләкләнгән. Ул Мәжит Ғафури исемендәге премия лауреаты.


text:
Фото:
Башҡортостанда «Социаль кәрзин» акцияһы старт ала
Фото:
Рәсәй аҙыҡ-түлек баҙарында социаль әһәмиәткә эйә аҙыҡ-түлек тауарҙарына хаҡтарҙың тотороҡһоҙ үҫеше күҙәтелә. Ошоноң менән бәйле ауыл хужалығы етештереүселәренең тармаҡ берекмәләре, эшкәртеү предприятиелары һәм сауҙа ойошмалары араһында социаль әһәмиәттәге аҙыҡ-түлек тауарҙарына хаҡтарҙы тотороҡландырыу өсөн хеҙмәттәшлек итеүҙең дөйөм принциптары тураһында килешеү төҙөлдө. Был килешеү сиктәрендә Башҡортостан Сауҙа Ассоциацияһы «Социаль кәрзин» акцияһын 1 октябрҙән башларға тәҡдим итте.
Аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеген тәьмин итеү, социаль көсөргәнешлекте бөтөрөү һәм социаль әһәмиәттәге иң кәрәкле аҙыҡ-түлек тауарҙарына хаҡтарҙы тотороҡландырыу уның төп маҡсаты булып тора. Акцияла ҡатнашыуҙарын «Пятерочка» (БР буйынса магазиндар иҫәбе — 51), «Полушка»(92), «Матрица»(38), «Байрам»(41), «АИФ»(4), «7 копеек» (Стәрлетамаҡ) (8), «Семерочка» (Стәрлетамаҡ) (40) сауҙа селтәрҙәре раҫланы. Артабан акцияға башҡа сауҙа ойошмаларының ҡушылыуы ла планлаштырыла.
Акцияла ҡатнашырға теләк белдергән сауҙа предприятиелары, РФ Хөкүмәтенең 2010 йылдың 15 июлендәге 530-сы һанлы Ҡарарына ярашлы, халыҡҡа уларҙың һатыуҙа булыуын һәм минималь хаҡтарға гарантия бирә алыуын иҫәпкә алып (10 проценттан артмаған өҫтәмә хаҡ менән), социаль әһәмиәттәге аҙыҡ-түлек тауарҙары исемлегенән ниндәй тауарҙар күрһәтеүҙе үҙ аллы һайлай. Магазин кәштәләрендә был тауарҙар айырым хаҡ белешмәләре менән күрһәтелә.
«Социаль кәрзин» акцияһы тураһында тулыраҡ мәғлүмәтте Башҡортостан Сауҙа Ассоциацияһының дирекцияһынан 8(347)252-88-88 телефоны аша йәки www.bta-rb.ru сайтынан алырға мөмкин.


text:
6 августа Н. Гастелло исемендәге стадионда спорт байрамы үтәсәк
6 августа Николай Гастелло исемендәге стадионда «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Физкультурниктар көнө айҡанлы спорт байрамы үткәрә.
Программаға дартс, өҫтәл теннисы, мини-футбол, шахмат һәм шашкалар, гер күтәреү буйынса ярыштар, шулай уҡ ғаилә старттары һәм еңел атлетика йүгереүҙәре (ҡатын-ҡыҙҙарға - 100 һәм 400 метр, ир-егеттәргә 100 һәм 800 метр һәм ветерандар өсөн махсус дистанция) индерелгән. Теләге булғандарҙың барыһы ла уйындарҙа ҡатнашыуға саҡырыла.
Байрам 14.00 сәғәттә башлана.


text:
«Вечерняя Уфа» гәзитенә 45 йәш тулды
«Вечерняя Уфа» гәзитенә 45 йәш тулды. Рәсми рәүештә, баш ҡаланың иң популяр баҫмаларының береһенең беренсе һаны 1969 йылдың ғинуар башында донъя күрә, тип иҫәпләнә. Оҙаҡ йылдар «Вечерняя Уфа» берҙән-бер ҡала гәзите була. Һуңынан «Уфимская неделя» аҙналығы килеп сыға, башҡорт телендә «Киске Өфө» гәзите ойошторола, «Уфимские ведомости» тергеҙелә һәм «Уфа» ҡала журналы булдырыла.
«Вечерняя Уфа» ҡала киң мәғлүмәт сараларының хоҡуҡлы нигеҙ һалыусыһы булып һанала. Бөгөн гәзиттең дөйөм тиражы 28 мең тирәһе дана иҫәпләнә. Баҫма Өфө ҡалаһы ҡала округының рәсми матбуғат органы булып иҫәпләнә. Бында ҡаланың ижтимағи-иҡтисади үҫеше тураһында материалдар, йыш ҡына эшлекле тәҡдимдәр менән гәзит уҡыусыларының хаттары баҫыла. Ҡаланы төҙөкләндереү буйынса ҡыҙыҡлы тәҡдимдәр урынлаштырыла.
«Вечерняя Уфа»ның юбилейы менән гәзит хеҙмәткәрҙәрен Өфө хакимиәте башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Ирек Ялалов ҡотланы, тип хәбәр итә баш ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 303
МЕТАЛДАРҘЫ ЭРОЗИОН‑ХИМИК ЭШКӘРТЕҮ, эшкәртелеү зонаһында ҡалған материалды бөтөрөүгә йүнәлтелгән комплекслы физик‑химик тәьҫир. Электродлы инструмент һәм сәғәт м‑н программалаштырылған идара итеү системаһы булған махсус станоктарҙа башҡарыла. Эшкәртеүҙең электрохимик (анодта эретеү) һәм электроэрозион (стационар булмаған электр разряды тәьҫирендә электролит эсендәге йылылыҡ эрозияһы) ысулдарын берләштерә. Юғары етештереүсәнлек, ҡәнәғәтләнерлек аныҡлыҡ һәм эшкәртелгән йөҙҙөң таҙа булыуы м‑н айырылып тора. Ныҡ материалдан эшләнгән йоҡа деталдәрҙе эшкәртеү (ҡырҡыу, тишектәр яһау һ.б.) өсөн авиатөҙөлөштә ҡулланыла. Башҡортостанда М.э.‑х.э. өсөн ҡорамалдар һәм технологик схемалар эшләү 20 б. 70‑се йй. ӨАИ‑ла алып барыла. 1981 й. алып тикшеренеүҙәр БР‑ҙың “Искра” инновациялы ғилми‑технология үҙәгендә үткәрелә (С.А.Дёмин, А.Н.Зайцев, В.И.Полянин, К.В.Такунцов; ҡара: Конструкторҙар бюроһы). Тикшеренеү һөҙөмтәләре Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә, “Гидравлика” пр‑тиеһында һ.б. индерелгән. Шулай уҡ ҡара: Электрохимик күсереү‑тишеү станогы, Электроэрозион станок).
А.Н.Зайцев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Башҡорт дәүләт университетында физика буйынса Башҡортостан Кубогы финалы үтәсәк
Башҡорт дәүләт университетында 18 апрелдә физика буйынса Башҡортостан Кубогы финалы үтәсәк. Аҙаҡҡы турға сығыр алдынан, ҡатнашыусылар муниципаль этаптарҙа көс һынашҡан. Турнир республиканың Мәғариф министрлығы ярҙамында БашДУ-ның Физика-техник институты менән 2007 йылдан үткәрелә. Йыл һайын унда бөтә республиканан меңдән ашыу кеше ҡатнаша.
Турнир 10-11-се класс уҡыусылары өсөн үткәрелә. Командала — өс кеше. Иртәгә йәш физика белгестәре үҙҙәренең интеллектуаль һәләттәрен күрһәтәсәк, бәйгенең абсолют еңеүсеһе исеменә көс һынашасаҡ.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр Кубокты Ишембайҙың 12-се лицейы командаһы яулағайны.
Олимпиада физика-математика корпусының 02-се бүлмәһендә үтәсәк. Башлана – 13 сәғәттә.


text:
Өфөлә ауырыу балаларға ярҙамға хәйриә концерты үткәрелә Фото: Олег Яровиков
Өфөлә ауырыу балаларға ярҙамға хәйриә концерты үткәрелә
Өфөлә ауырыу балаларға ярҙамға хәйриә концерты үткәрелә Фото: Олег Яровиков
5 декабрҙә Башҡорт дәүләт филармонияһында Ҙур театр йондоҙҙары Алина Яровая (сопрано), Василий Ладюк (баритон), Петр Дмитриев (фортепиано) һәм джаз музыкаһы оҫталары — A'cappella ExpreSSS төркөмө һәм Олег Кирәев (саксофон) ҡатнашлығында хәйриә концерты үткәрелә.
«Классика һәм джаз» концертын «Мәрхәмәт» хәйриә фонды ойоштора.
«Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында проектты ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, 2 меңдән 8 мең һумға тиклем торған концертҡа билеттар бер аҙна эсендә һатылып бөттө. Сығыштан төшкән аҡсаларҙы «Мәрхәмәт» фонды ауыр сирле балаларҙы дауалауға йүнәлтәсәк. Фонд президенты Айгөл Гәрәева әйтеүенсә, «беренсе сиратта ярҙам Башҡортостандың өс бәләкәй кешеһенә күрһәтеләсәк. Һирәк генетик сир — тубероз склерозы менән яфаланыусы 12 йәшлек Артем Сәйетовҡа Америка клиникаһында тикшеренеү үтергә кәрәк; бер йәшлек Мәҙинә Солтанованы Екатеринбург клиникаһында операцияға көтәләр — ҡыҙыҡайҙың аңҡауы ярыҡ; антибиотиктарҙы артыҡ биреү арҡаһында һаңғырау булып ҡалған дүрт йәшлек Амалия Сәләхетдиноваға ике ишетеү аппараты кәрәк».
— Балаларға ярҙам итеү еңелдән түгел, ләкин быны кемдер эшләргә тейеш бит, — тине «Мәрхәмәт» фондының Попечителлек советы рәйесе Гөлшат Хәмитова.
Был фонд ойошторған дүртенсе мәрхәмәтлек концерты. 40-тан ашыу бала Рәсәй клиникаларында ҡиммәтле дауаланыу үтте.
«Беҙ йөрәк тауышына ҡолаҡ һалырға саҡырҙыҡ, концерттың исеме лә шунан – «Йөрәк тауышына ҡолаҡ һал», — тине Гөлшат Хәмитова
«Был уникаль концерт, бер көндә беҙ классиканы ла, джазды ла берләштерәсәкбеҙ, — тине билдәле джазмен, Башҡортостандың халыҡ артисы Олег Кирәев. — Музыканттар был хәйриә кисәһендә сығыш яһарға шатланып риза булды».
Концерт программаһына ярашлы ябыҡ аукцион планлаштырылған, унда 10 лот сығарыласаҡ. Аукциондан алынған бөтә аҡса «Йөрәк линияһы» программаһы буйынса балаларҙы дауалауға йүнәлтеләсәк.
Концерт 19 сәғәттә башлана.


text:
Октябрьскийҙа Йәштәр эшҡыуарлыҡ мәктәбе асыла
Сираттағы Йәштәр эшҡыуарлыҡ мәктәбе 31 мартта Октябрьскийҙа асыла. Уны асыу инициативаһы менән Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһының Октябрьскийҙағы филиалы етәкселеге сыҡты. Академия бындай проекттарҙы Өфөлә, Ишембайҙа, Күмертауҙа бойомға ашырҙы ла инде. Тиҙҙән Башҡортостандың башҡа ҡалаларында ла Йәштәр эшҡыуарлыҡ мәктәптәрен асыу планлаштырыла.
Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһы уҡытыусылары етәкселегендә өс аҙналыҡ уҡытыу үткәреләсәк. Занятиеларға студенттар, ҡала йәштәре йөрөй ала.
Сараны ойоштороусылар фекеренсә, Октябрьскийҙа бындай мәктәп асыу республиканың көнбайыш төбәге йәштәренең эшҡыуарлыҡ инициативаһын үҫтереүгә, шулай уҡ уларға тормошта үҙ урындарын табыуға ярҙам итеү өсөн ойоштороу һәм методик шарттар булдырыуға булышлыҡ итәсәк.


text:
Бүздәк балалар йортонда тәрбиәләнеүселәр татар халҡының мәҙәниәте һәм дине менән танышты
Бүздәк балалар йортонда тәрбиәләнеүселәр директор Зөлфирә Емельянова менән бергә татар мәҙәниәте, йолалары һәм ислам дине менән танышыу маҡсатында Килем ауылына барып ҡайтты.
Балалар Килем мәсетендә булды. Имам-хатиб Мәхмүт Үлмәҫҡолов ислам дине нигеҙҙәре, урындағы дин эшмәкәрҙәре, мосолман ғибәҙәтханаһы һәм ауылдың башҡа йорттары хаҡында һөйләне.
Мәктәптә ҡунаҡтар этнография һәм крайҙы өйрәнеү музейында булды. Музей етәксеһе Лиза Атнағолова Килем ауылы тарихы тураһында бәйән итте.
«Килем» татар тарихи-мәҙәни үҙәгенең ижади коллективы «Эх, татар түбәтәйе...» тамашаһын күрһәтте, ә бәләкәй ҡунаҡтар үҙҙәренең концерт номерҙарын тәҡдим итте. Осрашыу аҙағында боронғо милли уйындар ойошторолдо. Конкурстарҙа еңеүселәргә һәм әүҙем ҡатнашыусыларға татлы бүләктәр тапшырылды.


text:
«Граждандар контроле» һайлауҙарҙағы хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы ялыуҙар өсөн sms-портал булдыра
Һайлаусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса «Граждандар контроле» коммерцияға ҡарамаған ассоциацияһы РФ Президенты һайлауҙары алдынан «Хәҡиҡәт коды» sms-порталын аса, ул Рәсәй халҡының һайлауҙарҙағы ҡағиҙә боҙоуҙар тураһындағы ялыуҙарын йыясаҡ. 7 февралдән 8-916-99-33-22-4 һандары аша һайлауҙар ваҡытында закондар боҙолоуы тураһында хәбәр итергә, шулай уҡ Ассоциация эксперттарына ағымдағы һайлау кампанияһы тураһында мөһим мәғлүмәт ебәрергә мөмкин.
РФ Йәмәғәт палатаһы ағзаһы, «Граждандар контроле» ассоциацияһының башҡарма директоры Георгий Федоров һүҙҙәренсә, порталға килгән бөтә сигналдар ҙа оператив режимда тикшерелә. Ассоциация граждандарҙан sms-хәбәрҙәрҙәр генә түгел, видео- һәм фотоматериалдар ҙа ҡабул итергә әҙер. Был порталда тупланған мәғлүмәттәр тауыш биреү көнөнән — 4 марттан һуң баҫтырылып сығасаҡ һәм президент һайлау кампанияһының аналитик йомғаҡлау документына индереләсәк.
«Хәҡиҡәт коды» проекты Рәсәйҙә 2009 йылдан башлап федераль һәм төбәк һайлауҙары ваҡытында эшләй.


text:
Фото:
Ҡырмыҫҡалы районында 30 мең ҡарағай ултыртылды
Фото:
«Ағас ултырт» тәбиғәтте һаҡлау акцияһы сиктәрендә республиканың Ҡырмыҫҡалы районында 30 мең ҡарағай ултыртылды.
Сарала 300-ҙән ашыу кеше ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Улар араһында – предприятие һәм ойошма хеҙмәткәрҙәре, шулай уҡ мәктәп уҡыусылары һәм тыуған яҡтың тәбиғәтенә битараф булмаған урындағы халыҡ.
Акцияны ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Өфө территориаль идаралығы һәм Ҡырмыҫҡалы ауыл советы ауыл биләмәһе хакимиәте сығыш яһаны.


text:
Ейәнсура районында эхинококкозға ҡаршы көрәш алып барыла
Ағымдағы йылда Ейәнсура районында кешенең эхинококк менән ауырыу осрағы теркәлгән. Үткән йылда был сир менән алты кеше ауырығайны.
Был ауырыу электән билдәле һәм киң таралыу алған. Уны башлыса эттәр тарата, әммә кешенең төрлө шарттарҙа зарарланыуы мөмкин: зарарлы хайуандар менән контакт булғанда, емеш-еләк һәм үләндәр йыйғанда, бысранған һыу сығанаҡтарынан һыу эскәндә. Эхинококкоз ҡатмарлашмаған осраҡта йылдар дауамында үҙен һиҙҙертмәй һәм осраҡлы ғына асыҡланыуы бар. Әгәр эхинококк ҡарышлауығы кешенең ашҡаҙан-эсәк юлына эләкһә, ул ҡан тамырҙарына үтеп инә һәм артабан – һөр төрлө органдарға, унда киста хасил итә. Бик йыш бауыр һәм үпкә зарарлана, һирәк ваҡытта — баш мейеһе. Ваҡыт үтеү менән киста үҫә, эргә-тирәләге туҡыманы ҡыҫа башлай һәм органдар функцияһы боҙола.
Ейәнсура районында — Баймаҡ, Йылайыр һәм Хәйбулла райондары менән бер рәттән — Башҡортостан буйынса ауырыуҙың иң күп осрағы теркәлә. Роспотребнадзор мәғлүмәте буйынса, 2009 йылда ветеринар-санитар экспертиза лабораторияһы аша республикала 18 мең ит түшкәһе үткән. Шуларҙың 1200-ө эхинококк менән зарарланған булған.
Ейәнсура ветстанцияһы ветеринар табип-эпизоотологы Рөстәм Абдуллин әйтеүенсә, район биләмәһендә эхинококкоз менән ауырыуҙың артыуына эттәр араһында берәҙәк хайуандарҙың күбәйеүе һәм халыҡ менән санитар-аңлатыу эштәренең әүҙем алып барылмауы сәбәпсе.
Әлеге ваҡытта районда был сиргә ҡаршы әүҙем көрәш алып барыла. Быйылғы йылдың дүрт айында 359 эттең 19-ында эхинококкоз табылған. Бар сирле һәм эйәһеҙ эттәр ауланған. 2009-2010 йылдарҙа барыһы өс мең самаһы берәҙәк эт тотолған. Шуларҙан быйыл - 465. Ауырыуҙы профилактикалау өсөн махсус препараттар ҡайтарылған.
— Башҡортостан Республикаһы Гигиена һәм эпидемиология үҙәге менән берлектә беҙ кешеләрҙә эхинококкоз табылыу осраҡтары буйынса тикшереү үткәрҙек, — тине Рөстәм Абдуллин. – Һөҙөмтәлә сир үҫеше өсөн шарттар тыуҙырыусы мал һуйыу, эт аҫрау һәм шәхси гигиена ҡағиҙәләрен үтәмәү кеүек өс төп сәбәп асыҡланған. Һәр айырым осраҡҡа ветеринар-санитар саралар планы төҙөлгән һәм тейешле күрһәтмәләр бирелгән.


text:
Хлор
Хлор (от грек. xλwpός — «йәшел») — химик элементтарҙың периодик системаһында 7-се төркөмдөң төп төркөмсәһе өсөнсө периодындағы химик элемент.
Атом массаһы 17[2]. Cl (лат. Chlorum) символы менән билдәләнә. Химик актив неметалл. Галогендар төркөмөнә инә (беренсе тапҡыр «галоген» һүҙен немец химигы Швейгер хлор өсөн ҡуллана («галоген» тоҙ барлыҡҡа килтереүсе тигәнде аңлата, һүңыраҡ был һүҙ хлор кергән VII төркөм элементтары өсөн ҡулланыла[3]).
Ябай матдә хлор (CAS-теркәү номеры: 7782-50-5) нормаль шарттарҙа һауанан ауырыраҡ йәшел-һары төҫтәге әсе еҫле ағыулы газ. Хлор молекулаһы ике атомлы (формулаһы Cl2).
Хлорҙы асыу тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1772 йылда Джозеф Пристли хлор менән водород ҡушылмаһы хлороводород ала. 1774 йылда швед химигы Шееле Карл Вильгельм, үҙенең ғилми хеҙмәтендә, пиролюзит менән тоҙ кислотаһы тәҫир итешкәндә хлор бүленеп сығыуы тураһында яҙа:
- 4HCl + MnO2 = Cl2 + MnCl2 + 2H2O
Шееле хлорҙың еҫе батша араҡыһына оҡшаш булыуын билдәләй, алтын һәм киноварь менән тәҫир ителешеүен һәм ағартыу үҙәнсәлеген билдәләй. Тик Шееле ул заманда өҫтөнлөк иткән флогистон тәғлимәтенә ярашлы хлор флогистоны алынған тоҙ килотаһы тип билдәләй.
Бертолле һәм Лавуазье кислород теорияһына ярашлы яңы матденең оксиды тип билдәләй. Әммә хлорҙы тарҡатыу уңышһыҙ була. Дэви электролиз ярҙамында аш тоҙон тарҡатып хлорҙын айырым элемент булыуын иҫбатлай.
Тәбиғәттә таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хлор тәбиғәттә ҡушылмаларҙа ғына осрай. Ер ҡабығында ул масса буйынса 1,7 * 10−2%, вулкан тоҡомдарында — гранитта 2,4 *10−2%. Ион хәлендә хлор донъя океанында ла бар (1,93 %). Сотавында хлор булған 97 минерал булыуы билдәле.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.) Химическая энциклопедия: в 5 т — Москва: Большая Российская энциклопедия, 1999. — Т. 5. — Б. 280.
- ↑ Таблица Менделеева на сайте ИЮПАК
- ↑ Петрянов-Соколов И. В. (отв. ред.), Станцо В. В., Черненко М. Б. (составители) Популярная библиотека химических элементов. Книга первая. Водород — палладий — 3 изд. — Москва: Издательство «Наука», 1983. — Б. 238-247. — 575 б.


text:
Өфөлә «АгроКомплекс-2016» ҙур агросәнәғәт күргәҙмәһе ойошторола Фото: Андрей Старостин
Өфөлә «АгроКомплекс-2016» ҙур агросәнәғәт күргәҙмәһе ойошторола
Өфөлә «АгроКомплекс-2016» ҙур агросәнәғәт күргәҙмәһе ойошторола Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
15 марттан 18-нә тиклем Өфөләге «ВДНХ-Экспо» майҙансығында «АгроКомплекс-2016» XXVI агросәнәғәт күргәҙмәһе ойошторола. Сирек быуат эсендә «АгроКомплекс» республиканың төп агросәнәғәт форумдарының береһенә һәм ил, халыҡ-ара кимәлдәге ҙур сараға әүерелде. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр.
«АгроКомплекс»тың күп тармаҡлы концепцияһы агросәнәғәт комплексының бөтә спектрын үҙ эсенә ала. Килеүселәргә һәм ҡатнашыусыларға уңайлы булһын өсөн күргәҙмә агросәнәғәт комплексының төп йүнәлештәре буйынса ете тематик бүлеккә бүленгән — «Туҡланыу продукттары», «Эшкәртеү ҡорамалдары», «Ауыл хужалығы техникаһы», «Малсылыҡ», «Ветеринария», «Үҫемлекселек» һәм «500 ферма».
Эшлекле программала пленар ултырыштан һәм секция эштәренән торған агросәнәғәт форумын уҙғарыу ҡаралған, тип һөйләнеләр ведомствола. Ултырышта Рәсәй төбәктәре башлыҡтары һәм министрлыҡ вәкилдәре, Башҡортостан райондары башлыҡтары, агросәнәғәт комплексы предприятиелары етәкселәре ҡатнаша. Секцияларҙың модераторҙары булып тармаҡ эксперттары, федераль власть органдары вәкилдәре, агросәнәғәт комплексы предприятиелары һәм ассоциациялары етәкселәре сығыш яһай.
Былтыр XXV күргәҙмәлә Рәсәйҙең 32 төбәгенән, Ҡаҙағстандан, Голландиянан, Польшанан, Германиянан һәм Ҡытайҙан 250-нән ашыу предприятие ҡатнашты. «АгроКомплекс» сиктәрендә бал йәрминкәһе һәм орлоҡ күргәҙмә-һатыу, «Тере ферма»ның эше ойошторолдо, унда һарыҡтарҙы, ҡош-ҡортто һәм ҡиммәт тиреле кейектәрҙе күрергә мөмкин ине.


text:
Өфөлә «йылы түбәләр» системаһы индерелде Фото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
Өфөлә «йылы түбәләр» системаһы индерелде
Өфөлә «йылы түбәләр» системаһы индерелде Фото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 8 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфөлә «йылы иҙәндәр»гә оҡшаш «йылы түбәләр» системаһы индерелде. Ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, был системаның төп элементы — үҙенән-үҙе көйләнеүсе йылытыу кабелдәре. Улар түбәнең аҫҡы өлөшөнә, һыулыҡҡа, улаҡҡа урынлаштырыла һәм боҙҙо иретә, шәре барлыҡҡа килеүгә юл ҡуймай. Автоматик рәүештә яйлаусы система температура күрһәткестәренә көйләнгән.
Мәскәүҙә ошондай заманса системалар уңышлы ҡулланыла. Улар Ҡазан, Курск, Ярославль вокзалдары, Ҙур театр һәм мэрия ҡыйыҡтарына ҡуйылған.


text:
Квадрат тамыр
-нан Квадра́т тамыр (2-се дәрәжә тамыр, ) — ул тигеҙләмәһенең сығарылышы. Икенсе төрлө әйткәндә, һанының квадрат тамыры — квадратҡа күтәргәндә һанын биреүсе һан ул. ҡиммәтен табыу ғәмәле һанынан «квадрат тамыр алыу» тип атала. Йышыраҡ һәм аҫтында һан күҙ уңында тотола, ләкин ҡайһы бер ҡушымталарҙа улар башҡа математик объекттар булырға мөмкин, мәҫәлән матрица һәм операторҙар. Ысын һандар өсөн миҫал: , сөнки Квадрат тамырҙың ҡапма-ҡаршы, йәғни тамғаһы менән айырылып торған ҡиммәттәре бар (был миҫалда, ыңғай һәм тиҫкәре һандар), һәм был тамырҙар менән эште ҡатмарлаштыра. Бер мәғәнәлелекте тәьмин итер өсөн, арифметик тамыр төшөнсәһе индерелә, тиҫкәре булмаған өсөн ҡиммәте һәр ваҡыт тиҫкәре түгел (ә ыңғай өсөн — ыңғай; миҫалда был һан 3).
Йөкмәткеһе
- 1 Тамыр алыу ғәмәлен һандарға ҡулланыу
- 2 Квадрат тамыр элементар функция булараҡ
- 3 Дөйөмләштереү
- 4 Элементар геометрияла квадрат тамыр
- 5 Информатикала квадрат тамыр
- 6 Квадрат тамыр табыу алгоритмы
- 7 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 8 Иҫкәрмәләр
- 9 Һылтанмалар
Тамыр алыу ғәмәлен һандарға ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
һанынан квадрат тамыр — ул квадраты (үҙенә ҡабатлау һөҙөмтәһе) -ға тигеҙ булған һан, йәғни тигеҙләмәһенең үҙгәреүсәненә ҡарата сығарылышы.[комм. 1][комм. 2]
Рациональ һандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
рациональ һан булғанда тигеҙләмәһенең һәр ваҡытта ла рациональ сығарылышы булмай. Улай ғына түгел, бындай тигеҙләмәнең, хатта ыңғай булғанда ла, ҡыҫҡармай торған кәсер рәүешендә күрһәтелгән һанының числителе һәм знаменателе квадрат һандар булғанда ғына һәм тик шул саҡта ғына рациональ һандар күмәклегендә сығарылышы бар.
Рациональ һандан тамырҙың өҙлөкһөҙ кәсере һәр саҡ периодлы. Был бер яҡтан уға яҡшы рациональ яҡынлауҙы һыҙыҡлы рекуррент ярҙамында еңел иҫәпләргә мөмкинлек бирә, ә икенсе яҡтан яҡынлауҙың теүәллеген сикләй: , бында -ға бәйле[1][2]. Шул да дөрөҫ, теләһә ниндәй периодлы сынйырлы кәсер квадрат иррационалле була.
Ысын һандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Теорема. Теләһә ниндәй ыңғай һаны өсөн модулдәре буйынса тигеҙ, тамғалары ҡапма-ҡаршы булған теүәл ике ысын тамыр бар.[3] Тиҫкәре булмаған һанынан тиҫкәре булмаған квадрат тамыр арифметик квадрат тамыр тип атала һәм радикал тамғаһы ҡулланып тамғалана [4].
Комплекслы һандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Комплекслы һандар яланы өҫтөндә тамғаһы менән генә айырылып торған сығарылышы һәр саҡ икәү (нулдән квадрат тамырҙан башҡа). комплекслы һанынан тамырҙы йыш ҡына тип тамғалайҙар, ләкин был тамғалауҙы һаҡ ҡулланырға кәрәк. Киң таралған хата:
Комплекслы һандан квадрат тамыр алыу өсөн комплекслы һандың яҙылышының экспоненциаль формаһын ҡулланыу уңайлы: әгәр
- , ул саҡта (Муавр Формулаһын ҡара)
- ,
бында модулдән тамырҙы арифметик ҡиммәте мәғәнәһендә аңлайбыҙ, ә k k = 0 һәм k = 1 ҡиммәттәре ҡабул итергә мөмкин, шулай итеп яуапта төрлө ике һөҙөмтә табабыҙ.
Квадрат тамыр элементар функция булараҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Квадрат тамыр элементар функция һәм дәрәжәле функцияның булғандағы айырым осрағы булып тора. Арифметик квадрат тамыр булғанда шыма функция була, нуль нөктәһендә уңдан шыма, ләкин дифференцияланмай.[5]
Комплекслы үҙгәреүсән функцияһы булараҡ тамыр — ике ҡиммәтле функция, биттәре нуль нөктәһендә ҡушылалар.
Дөйөмләштереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Квадрат тамыр башҡа объекттар өсөн күренешендәге тигеҙләмәләрҙең сығарылышы рәүешендә индерелә: матрицалар[6], функциялар[7], операторҙар (математика)[8] һ.б. Шуның менән бергә ғәмәле сифатында ирекле мультипликатив ғәмәлдәр, мәҫәлән, функциялар композицияһы (суперпозиция) ҡулланылырға мөмкин. Алгебрала түбәндәге формаль билдәләмә ҡулланыла: — группоид булһын һәм . Әгәр булһа, элементы -нан квадрат тамыр тип атала.
Элементар геометрияла квадрат тамыр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Квадрат тамырҙар элементар геометрия менән тығыҙ бәйләнгән: әгәр 1 оҙонлоғондағы киҫек бирелһә, ул саҡта циркуль һәм линейка ярҙамында оҙонлоғо бөтөн һандар, дүрт арифметик ғәмәл тамғаһы, квадрат тамыр тамғаһы ингән аңлатма менән күрһәтелгән киҫектәрҙе һәм тик шундай киҫектәрҙе генә төҙөргә мөмкин. [9]
Информатикала квадрат тамыр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Функциональ кимәлдәге күп программалау телдәрендә (шулай уҡ LaTeX тибындағы билдәләү телдәрендә) квадрат тамыр функцияһы sqrt тип тамғалана(ингл. square root «квадрат тамыр» һүҙенән).
Квадрат тамыр табыу алгоритмы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бирелгән һандан квадрат тамырҙы табыу йәки иҫәпләү (квадрат) тамыр алыу тип атала.
Тейлор рәтенә тарҡатыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- при .
Тупаҫ баһа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күп ыңғай ысын һандан квадрат тамыр алыу алгоритмдары S ниндәй ҙә булһа башланғыс ҡиммәт булыуын талап итә. Әгәр башланғыс ҡиммәт тамырҙың ысын ҡиммәтенән ныҡ алыҫ булһа, иҫәпләү әкренәйә. Шуға күрә бик теүәл булмаһа ла, еңел иҫәпләнгән тупаҫ баһаны белеү файҙалы. Әгәр S ≥ 1 булһа, D - Sҡиммәтенең унарлы өтөрҙән һул яҡтағы цифрҙар һаны булһын, ти. Әгәр S < 1 булһа, D - минус тамғаһы менән алынған унарлы өтөрҙән уң яҡта рәттән килеүсе нулдәр һаны булһын. Ул саҡта тупаҫ хата түбәндәге күренештә:
- Әгәр D таҡ булһа, D = 2n + 1, ул саҡта ҡулланабыҙ.
- Әгәр D йоп булһа, D = 2n + 2, ул саҡта ҡулланабыҙ.
Ике һәм алты ҡулланыла, сөнки и Икеле иҫәпләү системаһында эшләгәндә (компьютер эсендәге кеүек), икенсе баһаны ҡулланырға кәрәк: (бында D икеле цифрҙар һаны).
Геометрик юл менән квадрат тамыр алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Айырым осраҡта, әгәр , ә булһа, ул саҡта [10]
Итерацион аналитик алгоритм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Основная статья: Герон итерацион формулаһы ул саҡта
Бағаналап[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был ысул теләһә ниндәй ысын һандан теләһә ниндәй алдан бирелгән аныҡлыҡ менән тамырҙың яҡынса ҡиммәтен табырға мөмкинлек бирә. Ысулдың етешһеҙлегенә табылған цифрҙар һаны күбәйгән һайын иҫәпләүҙең ҡатмарлылығы арта барыуын индерергә була. Ҡулдан тамыр алыу өсөн бағаналап бүлеүгә оҡшаған яҙыу ҡулланыла. Тамырын табырға кәрәк булған һан күсереп яҙыла. Унан уң яҡта эҙләнгән тамырҙың цифрҙарын әкренләп таба башлайбыҙ. Өтөрҙән һуң сикле һандағы тамғалары булған N һанынан квадрат тамыр алырға кәрәк булһын, ти. Иң тәүҙә уйҙа ғына йәки билдә ярҙамында N һанын унарлы нөктәнән уңда һәм һулда икешәр цифрҙан торған төркөмдәргә бүлеп сығабыҙ. Кәрәк булғанда, төркөмдәр нулдәр менән тулыландырылалар - бөтөн өлөшө һулдан, ә кәсер өлөшө уңдан тулыландырыла. Шулай, 31234,567 һанын 03 12 34, 56 70 күренешендә яҙырға кәрәк. Бүлеүҙән айырмалы рәүештә, цифрҙар икешәрләп төркөмдәре менән төшөрөләләр.
- Дәфтәр битенә N һанын яҙырға (миҫалда — 69696).
- Квадраты N һанының өлкән разряды төркөмөнә тигеҙ йәки кәмерәк булған һанын табырға (өлкән төркөм — нулгә тигеҙ булмаған иң һулдағы төркөм), ә -ҙең квадраты һандың өлкән разряд төркөмөнән ҙур. Табылған һанын N-дан уң яҡта яҙып ҡуябыҙ (был эҙләнгән тамырҙың сираттағы цифры). (Миҫалдың беренсе аҙымында math>a^2=2^2=2 \cdot 2=4  , ә ).
- һанының квадратын өлкән разряд төркөмө аҫтына яҙабыҙ. N һанының өлкән разряд төркөмөнән аҫтында яҙылған һанының квадратын алабыҙ һәм һөҙөмтәне улар аҫтына яҙабыҙ.
- Был алыу һөҙөмтәһенең һул яғынан вертикаль һыҙыҡ үткәрәбеҙ һәм һыҙыҡтан һулда һөҙөмтәнең табылған цифрҙарының (беҙ уларҙы N һанынан уң яҡта яҙып ҡуябыҙ) 20-гә ҡабатландығына тигеҙ булған һанды яҙабыҙ. Был һанды тип атайыҡ. (Миҫалдың беренсе аҙымында был һан , икенсеһендә ).
- Артабанғы төркөм цифрҙарҙы төшөрөп яҙабыҙ, йәғни алыу һөҙөмтәһенә уң яҡтан N һанының артабанғы ике цифрын өҫтәп яҙабыҙ. Алыу һөҙөмтәһе менән сираттағы ике цифр төркөмөн берләштереүҙән килеп сыҡҡан һанды һаны тип атайыҡ. (Миҫалда беренсе аҙымда был һан , икенсеһендә ). Әгәр беренсе төркөм N һанының унарлы өтөрөнән һуң төшһә, эҙләнгән тамырҙың табылған цифрҙарынан һуң уң яҡта нөктә ҡуйырға кәрәк.
- Хәҙер шундай һанын табырға кәрәк, -нан бәләкәй йәки тигеҙ, ләкин һанынан ҙурыраҡ булһын. Табылған һанын N-дан уң яҡта, эҙләнгән тамырҙың сираттағы цифры итеп яҙырға. Ихтимал, һаны нуль булырға мөмкин. Был бер нәмәне лә үҙгәртмәй — 0-де тамырҙың табылған цифрҙарынан уң яҡта яҙабыҙ. (миҫалда беренсе аҙымда был һан 6, сөнки , ләкин ) Әгәр табылған цифрҙар бирелгән аныҡлыҡты ҡәнәғәтләндерһә, иҫәпләү процессын тамамлайбыҙ.
- һанын һаны аҫтына яҙабыҙ. Бағаналап һанын һанынан алабыҙ һәм алыу һөҙөмтәһен улар аҫтына яҙабыҙ. 4-се аҙымға күсәбеҙ.
Алгоритмдың күргәҙмә һүрәтләмәһе:
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тиҙ инверслы квадрат тамыр
- Вложенные радикалы
- Квадрат тамыр көнө
- Герондың итерацион формулаһы
- Квадрат тигеҙләмә
- Тамыр (математика)
- Куб тамыр
- Абель — Руффини теоремаһы
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑
x һанының n-се дәрәжә тамыры тип n-се дәрәжәһе x-ҡа тигеҙ булған һан атала. n = 2 һәм n = 3 булғанда тамырҙар ярашлы рәүештә квадрат һәм куб тамырҙар тип аталалар.
— Алгебра // Энциклопедия «Кругосвет».
- ↑
а һанынан n-се дәрәжә тамыр алыу— ул n-се дәрәжәгә күтәргәндә бирелгән а һанын биреүсе x һанын табыу тигән һүҙ ()… 2-се дәрәжә тамыр квадрат тамыр тип атала.
— [ Извлечение корня] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- ↑ алгебраик һандарҙың яҡынлауы тураһында Лиувилль теоремаһы
- ↑ См. А. Я. Хинчин, Цепные дроби, М. ГИФМЛ, 1960, §§ 4, 10.
- ↑ Фихтенгольц, Григорий Михайлович. Курс дифференциального и интегрального исчисления Том. 1. Введение, § 4 // Мат. анализ на EqWorld
- ↑ Г.Корн, Т.Корн. Справочник по математике (для научных работников и инженеров). М., 1974 г., п. 1.2.1
- ↑ Фихтенгольц, гл. 2, § 1
- ↑ См., например: Гантмахер Ф. Р., Теория матриц, М.: Гос. изд-во технико-теоретической литературы, 1953, или: Воеводин В., Воеводин В., Энциклопедия линейной алгебры. Электронная система ЛИНЕАЛ, Спб.: БХВ-Петербург, 2006.
- ↑ См., например: Ершов Л. В., Райхмист Р. Б., Построение графиков функций, М.: Просвещение, 1984, или: Каплан И. А., Практические занятия по высшей математике, Харьков: Изд-во ХГУ, 1966.
- ↑ См., например: Хатсон В., Пим Дж., Приложения функционального анализа и теории операторов, М.: Мир, 1983, или: Халмош П., Гильбертово пространство в задачах, М.: Мир, 1970.
- ↑ Р. Курант Г. Роббинс Что такое математика? МЦНМО, 2000. (ГЛАВА III Геометрические построения. Алгебра числовых полей)
- ↑ Р. Курант Г. Роббинс Что такое математика? МЦНМО, 2000. Стр. 148


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Өс һөйләм менән
Өс һөйләм менән
Мәғариф һәм фән өлкәһен күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт 2012 йылда 11 класты тамамлаусылар өсөн берҙәм дәүләт имтихандары һәм туғыҙынсы класс уҡыусылары өсөн дәүләт йомғаҡлау аттестацияһы расписаниеһын баҫып сығарҙы. Ведомствоның сайтында хәбәр ителеүенсә, берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырыуҙың төп этабы 28 майҙан 21 июнгә тиклемге осорға планлаштырылған. «Рособрнадзор» проектына ярашлы, БДИ-ны 20 апрелдән 4 майға тиклем алдан тапшырырға мөмкин.
21 октябрҙә Өфөнөң Нефтселәр мәҙәниәт һарайында Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәтенең Башҡортостанда Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылына арналған «Хәҙерге донъяла башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының статусы һәм роле» тип аталған отчет-һайлау конференцияһы уҙасаҡ. Унда республиканың район һәм ҡалаларынан 500 делегаттың ҡатнашыуы көтөлә. Сара сәғәт 10-да башлана.
Билдәле ҡурайсы Роберт Юлдашев коллективы менән Мәскәүҙә «Культура» Рәсәй телеканалының халыҡ-ара этно-фолк-рок халыҡ ижады фестивален төшөрөүҙә ҡатнашҡан, унда илебеҙҙең һәм сит илдәрҙең иң яҡшы коллективтары сығыш яһаған. Музыкант фестивалдә «Сыңрау торна» башҡорт халыҡ көйөн уйнаған. «Культура» телеканалында фестиваль декабрь айында күрһәтеләсәк.
17 − 22 октябрҙә Мәскәүҙә «Журналист һөнәре» халыҡ-ара документаль фильмдар кинофестивале үтәсәк. 45 фильмды үҙ эсенә алған программа төбәк компаниялары тарафынан әҙерләнгән. Башҡортостан исеменән фестивалдә «Вся Уфа» продюсерлыҡ үҙәге сығыш яһаясаҡ, ул «Большое интервью» шәлкеменән ике эшен – «Сергей Майоров менән интервью» һәм «Светлана Сорокина менән интервью»һын тәҡдим итәсәк.
Башҡортостан йәштәр сәйәсәтенең дүрт вәкиле – Октябрьский ҡалаһы хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте буйынса сектор мөдире Дарья Попова, Ҡырмыҫҡалы районының «Йәшлек» йәштәр үҙәге директоры Нурия Әминева, Өфө ҡалаһының «Йәшлек» балалар, үҫмерҙәр һәм йәштәр клубтары берләшмәһе муниципаль учреждениеһының «Орбита» үҫмерҙәр клубы мөдире Самсура Гордеева һәм Өфө ҡалаһы Октябрь районының «Дети плюс» балалар, үҫмерҙәр һәм йәштәр клубтары берләшмәһе муниципаль учреждениеһының ойоштороусы педагогы Айгөл Мостаева Бөтә Рәсәй дәүләт йәштәр сәйәсәте өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең һөнәри оҫталығы конкурсында республика исемен яҡлаясаҡ. Сараның аҙаҡҡы туры Өфөлә 18−21 октябрҙә була. Унда ҡатнашыу өсөн баш ҡалаға бөтә илдән 90-ға яҡын кеше киләсәк.
Р. МӘХИЙӘНОВА әҙерләне.
21 октябрҙә Өфөнөң Нефтселәр мәҙәниәт һарайында Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәтенең Башҡортостанда Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылына арналған «Хәҙерге донъяла башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының статусы һәм роле» тип аталған отчет-һайлау конференцияһы уҙасаҡ. Унда республиканың район һәм ҡалаларынан 500 делегаттың ҡатнашыуы көтөлә. Сара сәғәт 10-да башлана.
Билдәле ҡурайсы Роберт Юлдашев коллективы менән Мәскәүҙә «Культура» Рәсәй телеканалының халыҡ-ара этно-фолк-рок халыҡ ижады фестивален төшөрөүҙә ҡатнашҡан, унда илебеҙҙең һәм сит илдәрҙең иң яҡшы коллективтары сығыш яһаған. Музыкант фестивалдә «Сыңрау торна» башҡорт халыҡ көйөн уйнаған. «Культура» телеканалында фестиваль декабрь айында күрһәтеләсәк.
17 − 22 октябрҙә Мәскәүҙә «Журналист һөнәре» халыҡ-ара документаль фильмдар кинофестивале үтәсәк. 45 фильмды үҙ эсенә алған программа төбәк компаниялары тарафынан әҙерләнгән. Башҡортостан исеменән фестивалдә «Вся Уфа» продюсерлыҡ үҙәге сығыш яһаясаҡ, ул «Большое интервью» шәлкеменән ике эшен – «Сергей Майоров менән интервью» һәм «Светлана Сорокина менән интервью»һын тәҡдим итәсәк.
Башҡортостан йәштәр сәйәсәтенең дүрт вәкиле – Октябрьский ҡалаһы хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте буйынса сектор мөдире Дарья Попова, Ҡырмыҫҡалы районының «Йәшлек» йәштәр үҙәге директоры Нурия Әминева, Өфө ҡалаһының «Йәшлек» балалар, үҫмерҙәр һәм йәштәр клубтары берләшмәһе муниципаль учреждениеһының «Орбита» үҫмерҙәр клубы мөдире Самсура Гордеева һәм Өфө ҡалаһы Октябрь районының «Дети плюс» балалар, үҫмерҙәр һәм йәштәр клубтары берләшмәһе муниципаль учреждениеһының ойоштороусы педагогы Айгөл Мостаева Бөтә Рәсәй дәүләт йәштәр сәйәсәте өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең һөнәри оҫталығы конкурсында республика исемен яҡлаясаҡ. Сараның аҙаҡҡы туры Өфөлә 18−21 октябрҙә була. Унда ҡатнашыу өсөн баш ҡалаға бөтә илдән 90-ға яҡын кеше киләсәк.
Р. МӘХИЙӘНОВА әҙерләне.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Һау бул, йәй! Һаумы, мәктәп!30-08-2017, 00:43 // Социаль мәсьәлә, Белем һәм тәрбиә, Анонстар // Баҫып сығарырға
Хөкүмәт Премьер-министры әйтеүенсә, быйыл Рәсәйҙә 30 миллион самаһы кеше уҡырға барасаҡ. Мәктәптәрҙә 15,5 миллион уҡыусы парта артына ултырасаҡ, шуларҙың 1,8 миллионы — беренсе кластар. Балалар һаны былтырғы менән сағыштырғанда 100 меңгә күберәк. Баҡсаға йөрөгән сабыйҙар һаны ла артып, 7,3 миллионға еткән.
— Беҙ балаларҙың сифатлы белем алыуын тәьмин итергә тейешбеҙ, — тине Дмитрий Медведев. — Тотош мәғариф системаһының, шулай уҡ һәр уҡыусының һөҙөмтәләре кескәйҙәр, уҡыусылар, студенттар өсөн тыуҙырылған уҡыу шарттарына бәйле.
Хөкүмәт Рәйесе әле Рәсәйҙә 94 мең мәғариф учреждениеһы, шул иҫәптән 42 мең мәктәп барлығы хаҡында хәбәр итте. 1 сентябргә 76 яңы мәктәп, ә йыл аҙағына тиклем тағы ла 94 белем усағы сафҡа инәсәк. 2009 йылдан алып авария хәлендәге мәктәптәр һаны дүрт тапҡырға тиерлек кәмегән. Балалар баҡсаларына килгәндә, 2013 йылдан мәктәпкәсә учреждениеларҙа 1,5 миллиондан ашыу урын булдырылған. Әле баҡсаларға сират юҡ тиерлек.
— Колледждарға, техникумдарға уҡырға инеүселәр һанының артыуы күҙаллана, — тине Дмитрий Медведев. — Урта һөнәри белемде үҫтереү буйынса төбәк программаларына булышлыҡ итергә кәрәк, сөнки юғары квалификациялы эшсе кадрҙарға ихтыяж бар. Шул уҡ ваҡытта юғары белемде лә иғтибарҙан ситтә ҡалдырырға ярамай.


text:
Халыҡ иҫәбен алыусылар булып студенттар эшләй ала
Башҡортостан баш ҡалаһының Октябрь районы 35 иҫәп алыу, 141 инструкторҙар һәм 565 иҫәп-хисап участкаһына бүленгән. Был турала 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға әҙерләнеү һәм уны үткәреү буйынса комиссияның сираттағы ултырышында Дәүләт статистикаһы бүлеге подразделениеһы етәксеһе Лариса Кралько хәбәр итте.
Хәҙерге ваҡытта 35 халыҡ иҫәбен алыу участкаһы өсөн биналар һайлап алынды. Резервты иҫәпкә алып, бөтәһе төрлө категориялы 1011 ваҡытлыса хеҙмәткәр талап ителәсәк. Халыҡ иҫәбен алыусы персонал сифатында дүрт юғары уҡыу йорто: Башҡорт дәүләт педагогия университеты, Өфө дәүләт авиация техник университеты, Башҡортостан социаль технологиялар институты, Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһы хеҙмәткәрҙәрен һәм студенттарын, шулай уҡ социаль хеҙмәттәр, коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәрен, пенсионерҙарҙы һәм башҡа категория граждандарын йәлеп итеү планлаштырыла. Вуздарға беркетелгән иҫәп алыу участкалары билдәләнде. Халыҡ иҫәбен алыу осорона йәлеп ителгән студенттарға был производство практикаһы итеп иҫәпкә алынасаҡ.
Халыҡ иҫәбен алыу хеҙмәткәрҙәренә кәрәкле төп күнекмәләр һәм сифаттар араһында Лариса Кралько яуаплылыҡты, респондентты үҙенә ылыҡтырыу оҫталығын, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ярайһы уҡ ҙур методик материалды үҙләштереү һәләтен билдәләне. Билдәләнгән ваҡытта халыҡ иҫәбен алыусы персонал башҡа бер төрлө эшмәкәрлек менән дә шөғөлләнә алмай.


text:
Баш ҡалала 2013-2014 йылдарҙа 146 иҫке һәм авария хәлендәге йорттан граждандар күсереләсәк
Үткән йылдар менән сағыштырғанда, 2013-2015 йылдарҙа Башҡортостан баш ҡалаһында граждандарҙы иҫке һәм авария хәлендәге йорттарҙан күсереүгә ҙур сумма бүленәсәк, тип хәбәр итте матбуғат конференцияһында Өфө ҡалаһы ҡала округының «Күсемһеҙ милек үҙәге» муниципаль унитар предприятиеһы директоры урынбаҫары Николай Лапшин.
— Киләсәктә авария хәлендәге 513 йорттан граждандарҙы күсереү планлаштырыла. 2013-2014 йылдарҙа 146 йорттан граждандар күсереләсәк. Авария хәлендәге торлаҡтың дөйөм майҙаны 137 мең квадрат метр тәшкил итә. Уларҙа йәшәүсе кешеләр яңы фатирҙарға күсереләсәк, — тип хәбәр итте журналистарға Николай Лапшин.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Өфөләге авария хәлендәге һәм иҫе йорттарҙың ҡайһы берәүҙәре мәҙәни мираҫ объекттары булып тора, шуға күрә уларҙы һүтеү планлаштырылмай. Өфө Архитектура һәм ҡала төҙөлөшө баш идаралығының перспективалы үҫеш буйынса идаралығы начальнигы урынбаҫары Галина Чиглинцева хәбәр итеүенсә, әлеге ваҡытта һүҙ бындай объекттарҙан граждандарҙы күсереү һәм, территорияларҙы планлаштырыу буйынса документацияға ярашлы, уларҙы заман талаптарына ярашлы итеп ҡайтанан профилләштереү йәки ҡулайлаштырыу хаҡында бара.


text:
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының 20 йыллығы уңайынан республика парламентының наградалары тапшырылды
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфөлә Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 20 йыллығы уңайынан республика парламенты наградаларын тапшырыу тантанаһы булды. Бүләкләнеүселәр араһында төрлө саҡырылыш закондар сығарыу йыйылышы депутаттары, дәүләт власы, урындағы үҙидара органдары хеҙмәткәрҙәре бар.
— Бөгөнгө көндә беҙҙең парламент йөкмәтелгән бурыстарҙы яуаплы башҡара, абруй менән файҙалана, — тип билдәләне Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачев, тантананы асып.
Саҡырылған кешеләрҙең барыһы ла республиканың закон сығарыу органы үҫешенә тос өлөш индерҙе, тип билдәләне спикер.
Иң беренселәрҙән булып Дәүләт Йыйылышының Почет грамотаһын Башҡортостандың Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесе Наилә Ғәлиева алды.
— Беҙ парламенттың дәүләт төҙөлөшө, хоҡуҡ тәртибе һәм суд мәсьәләләре буйынса комитеты менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итәбеҙ. Комитет вәкилдәре юғары һөнәрилеге, үҙҙәре тикшергән мәсьәләләргә яуаплы ҡарауҙары менән айырылып тора, — тине Наилә Ғәлиева.
Бөтәһе 21 кеше юғары наградаларға — «Законлылыҡты нығытыуға ҙур өлөш индергән өсөн» һәм «Башҡортостан Республикаһы үҫешенә ҙур өлөш индергән өсөн» почет билдәләре, Почет грамоталары, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы Рәйесенең рәхмәт хаттарына лайыҡ булды.


text:
Өфөлә Германия делегацияһының Башҡортостандың эшлекле даирәләре вәкилдәре менән бизнес-осрашыуҙары үтәФото: Андрей Старостин
Өфөлә Германия делегацияһының Башҡортостандың эшлекле даирәләре вәкилдәре менән бизнес-осрашыуҙары үтә
Өфөлә Германия делегацияһының Башҡортостандың эшлекле даирәләре вәкилдәре менән бизнес-осрашыуҙары үтәФото: Андрей Старостин
БР Сәнәғәт, инвестицион һәм инновацион сәйәсәт министрлығында бөгөн Германия Федератив Республикаһы делегацияһының Башҡортостандың эшлекле даирәләре вәкилдәре менән бизнес-осрашыуы үтте.
Бизнес-осрашыуҙа ҡатнашыусыларға тәбрикләү һүҙе менән БР Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы Руслан Мирсаяпов мөрәжәғәт итте. Ул был осрашыуҙың маҡсаты булып Германия компаниялары менән хеҙмәттәшлекте киңәйтеү, бизнес вәкилдәре менән ике яҡҡа ла файҙалы контакттар урынлаштырыу тороуын билдәләне.
Руслан Мирсаяпов был осрашыуҙы ойоштороусы булып сығыш яһаған «Коммит Гмбх» компанияһының генераль директоры Булат Хәмидовҡа рәхмәтен белдерҙе. Ул, шулай уҡ, Урал-Волга буйы төбәге Рәсәй-Германия мөнәсәбәттәре үҫеше үҙәгенә әйләнә барыуын һәм бының, һис шикһеҙ, ике яҡты ла ҡыуандырғанын һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Германияның Федераль иҡтисад һәм технологиялар министрлығы референты Михаель Хакеталь «Өфөлә булыуыбыҙ, беҙҙең уйыбыҙса, сәфәребеҙҙең кульминацияһы буласаҡ», тип билдәләне. Шаршамбы көндө делегация Салауатта һәм Стәрлетамаҡта йөрөп ҡайтты, унда ла урындағы предприятиелар һәм хужалыҡтар вәкилдәре менән осрашыуҙар үтте.
— Сәфәребеҙ өсөн ваҡыт бик уңышлы һайланған, тип иҫәпләйбеҙ: күптән түгел Екатеринбургта хөкүмәт-ара консультациялар үтте, — тине Михаель Хакеталь. - Беҙ иң элек ҙур потенциалға эйә төбәктәр менән хеҙмәттәшлекте киңәйтеү бурысын ҡуябыҙ. Башҡортостан Республикаһы – тап шулар иҫәбенән. Был сәфәр, һис шикһеҙ, ике дәүләттең дә сәйәси теләген аныҡ мәғәнә менән тулыландырырға булышлыҡ итәсәк.
Әйтергә кәрәк, үҙенең телмәрен Михаель Хакеталь матур рус телендә тотто. Партнерҙар телен белеү делегация ағзаларының күбеһенә хас.
Мәскәүҙәге Германия Федератив Республикаһы Илселеге Советнигы Кристиан Зеебоде Башҡортостандағы хеҙмәттәштәренә ҡунаҡсыллығы өсөн рәхмәтен еткерҙе. Ул контакттарҙың яңыртылыуы, нығыныуы, яңы мәғәнә менән тулыланыуына ҡәнәғәтләнеүен белдерҙе.
Артабан Булат Хәмидов бизнестың төрлө өлкәһендә шөғөлләнеүсе делегация ағзалары менән таныштырҙы. Башҡортостанға машиналар эшләү, энергетика, химия сәнәғәте, төҙөлөш, юғары технологиялар, ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеү өлкәһендә махсуслашҡан предприятие вәкилдәре килгән. Уларҙың һәр береһе беҙҙең төбәктә партнерҙар менән ике яҡ өсөн дә файҙалы бәйләнештәр булдырырға өмөтләнә.
БР иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары Эдуард Аҙнабаев тәҡдим иткән Башҡортостандың социаль-иҡтисади потенциалы хаҡында мәғлүмәт тә бик осрашыуҙа ҡатнашыусылар өсөн файҙалы булды. Ул төп макроиҡтисади күрһәткестәр буйынса республика Рәсәй Федерацияһының тәүге ун субъекты иҫәбенә инеүен, шулай уҡ инвестициялар йәлеп итеүсәнлек рейтингында алдынғы урындарҙа тороуын билдәләне. Башҡортостан донъяның 98 иле менән тышҡы иҡдисади бәйләнеш булдырған. Германия Федератив Республикаһы төп партнерҙарҙың береһе һанала. Тышҡы сауҙа әйләнеше был Европа иле менән 58,6 миллион евро тәшкил иткән. Шулай ҙа экспортҡа башлыса сеймал оҙатыла. Шуға күрә барыһы ла был хәлде ҡырҡа үҙгәртергә теләй.
БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе урынбаҫары Алексей Никин халыҡ-ара хеҙмәттәшлекте нығытыу өсөн Палатаның ниндәй аҙымдар яһауы хаҡында һөйләне.
— Германия менән дуҫлыҡ бәйләнеше күптән, студенттарҙың төҙөлөш отрядтары заманынан уҡ килә, — тине Алексей Никин. – Һәм был бәйләнештәрҙең үҫешеүе ҡыуандыра.
Рәсми өлөштән һуң аралашыу формаль булмаған шарттарҙа дауам итте. Башҡортостан бизнесы вәкилдәре Германиянан хеҙмәттәштәре менән осрашырға һәм һөйләшеүҙәр өҫтәле артында үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған мәсьәләләр буйынса фекер алышырға форсат алды.
Көндөң икенсе яртыһында Өфөнөң бер нисә предприятиеһы эше менән яҡындан танышыу мөмкинлеге булды.


text:
Нефтекамала туҙған шиндарҙы эшкәртеү заводы сафҡа индерелде
«Берҙәм Рәсәй» көндәре сиктәрендә Нефтекамала туҙған автомобиль шиндарын эшкәртеү заводын — «Триумф» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтен сафҡа индереү тантанаһы үтте. Резинотехник изделиеларҙың ҡалдыҡтарын резина онтағына һәм башҡа зыянлы булмаған изделиеларға йөҙ процент кимәлендә ҡайтанан эшкәртеү технологияһы буйынса эшләгән был завод Башҡортостанда – беренсе, Рәсәйҙәге дүртенсе предприятие буласаҡ (ошондай уҡ предприятиелар Пермдә, Чайковский ҡалаһында һәм Новосибирск өлкәһендә эшләй).
Яңы производствоға һалынған инвестициялар күләме 100 миллион һумдан ашҡан. Завод йылына алты мең тонна сеймал эшкәртеүгә иҫәпләнгән (тәүлегенә егерме тонна самаһы туҙған шин талап ителә). Әҙер продукция — резина онтағы, металлокорд, текстилькорд – халыҡ хужалығында киң ҡулланылыш табасаҡ. Резина онтағын файҙаланыу срогын арттырыу маҡсатында асфальтҡа ҡушырға ла, тултырыу материалы сифатында быраулау эштәрендә ҡулланырға ла мөмкин.
Яңы предприятиены сафҡа индереү ҡалаға 70 яңы эш урыны бирәсәк.


text:
Конкурста ҡатнашыуға 113 предприятие заявка бирҙе
113 предприятие "Башҡортостандың иң яҡшы тауарҙары" республика конкурсында ҡатнашыуға заявка бирҙе. Был ғәҙәттәгенән бер аҙ күберәк, тип билдәләйҙәр БР Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлаштырыу үҙәге матбуғат хеҙмәтендә. Конкурсҡа 200-ҙән ашыу атама менән продукция һәм хеҙмәтләндереү төрҙәре тәҡдим ителә.
Заявкалар февраль-мартта ҡабул ителде. Хәҙер белгестәр уларҙы төрлө критерийҙар буйынса баһалай, уларҙан иң мөһиме традицион рәүештә тауарҙың сифат характеристикалары.
Белгестәр, быйыл аҙыҡ-түлек төркөмө айырыуса көслө, тип билдәләй. Хеҙмәтләндереү өлкәһе предприятиелары ғәҙәттәгенән әүҙемерәк. Дөйөм алғанда, бөтә дүрт номинация — "Халыҡ өсөн сәнәғәт тауарҙары", "Производство-техник тәғәйенләнештәге продукция", "Аҙыҡ-түлек тауарҙары" һәм "Хеҙмәтләндереүҙәр" — лайыҡлы күрһәтелгән.
"Башҡортостандың иң яҡшы тауарҙары" — республика ярышы, ул бер үк ваҡытта "Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары" Бөтә Рәсәй программа-конкурсының төбәк этабы булып тора. Унда еңеүселәр туранан-тура федераль этапҡа үтә.
Был ярыштарҙың төп асылы юғары сифатлы, конкуренцияға һәләтле продукция етештереүҙе дәртләндереүгә, ҡулланыу баҙарын уның менән тәьмин итеүгә ҡайтып ҡала. Конкурста ҡатнашыуға төрлө милекселек формаһындағы предприятиелар, шул иҫәптән бәләкәй бизнес субъекттары саҡырыла.
"Башҡортостандың иң яҡшы тауарҙары"на йомғаҡ май аҙағына тиклем яһаласаҡ.


text:
Салауат районы хакимиәте башлығы тәғәйенләнде
2009 йылдың 2 июнендә Салауат районының Малаяҙ ауылында Салауат районы муниципаль районы Советы ултырышы үткәрелде. Унда муниципаль район хакимиәте башлығын тәғәйенләү тураһында мәсьәлә ҡаралды.
Конкурс һөҙөмтәләре буйынса Салауат районы муниципаль районы хакимиәте башлығы вазифаһына контракт буйынса Хәйретдинов Ғәли Ғәләүетдин улы тәғәйенләнде.
Ғәли Хәйретдинов 1958 йылда Күгәрсен районының Юлбаш ауылында тыуған. Мәскәү технология институтының Өфө филиалын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1983 йылда Мәләүез районының Арыҫлан совхозында спорт буйынса методист булып башлай. 1986 йылдан 1998 йылға тиклем Мәләүез районы Арыҫлан совхозының хәүефһеҙлек техникаһы буйынса инженеры, КПСС-тың Мәләүез ҡала комитеты инструкторы, Мәләүез территориаль күп тармаҡлы халыҡҡа көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү производство берекмәһенең баш инженеры, Мәләүез "Яҙ" аяҡ кейеме етештереү-сауҙа предприятиеһы директоры вазифаларын биләй.
1998 йылдан 2006 йылға тиклем район хакимиәте башлығы урынбаҫары, "Яҙ" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры, Мәләүез ҡалаһы һәм районы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары булып эшләй.
2006 йылдан әлеге ваҡытҡа тиклем Мәләүез районы муниципаль районы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары булды.
Ғәли Хәйретдинов "Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған хеҙмәтләндереү өлкәһе хеҙмәткәре" исеменә лайыҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 234
МАССАГЕТТАР, һинд-иран ҡәбиләләре берлеге, тип фараз ителә. Антик авторҙар (Геродот, Страбон, Аммиан Марцеллин һ.б.) хеҙмәттәрендә, ш. уҡ А.И.Бернштам, С.П.Толстов фекеренсә, боронғо Ҡытай йылъяҙмаларында “ҙур юечжиҙар” тип телгә алына. Н.А.Мәжитов, К.Ф.Смирнов һ.б. уларҙы саҡтарға тиңләй. Арал буйы далаларында (б.э.т. 1‑се мең йыллыҡ) формалашыуҙары мөмкин. Геродот мәғлүмәттәре б‑са, М. скифтарҙы Азиянан Европаға ҡыҫырыҡлап сығара, б.э.т. 530 й. Томирис батшабикә етәкселек иткән М. ҡаршы һуғышта фарсы батшаһы Кир II һәләк була. Б.э.т. 1‑се мең йыллыҡ аҙағында дайҙар ҡыҫымы арҡаһында М. Урта Азиянан Түб. Волга буйына һәм Төньяҡ Кавказға күсенеп, һуң сарматтар м‑н бергә аландарҙың формалашыуында ҡатнаша. Боронғо грек авторҙары яҙыуынса, М. күсмә малсылыҡ м‑н шөғөлләнгән, Ҡояшҡа табынған, уға йылҡы ҡорбан иткән. Страбон М. емеш-еләк йыйып, балыҡ тотоп көн иткән Арал буйы ҡәбиләләрен һәм игенселек м‑н шөғөлләнгән ҡайһы бер ҡәбиләләрҙе лә индерә. М. Волга-Урал төбәгендә йәшәгән халыҡтарҙың (башҡорттар, болғарҙар, татарҙар) этномәҙәни үҫешенә йоғонто яһаған.
Әҙәб.: Т о л с т о в С.П. По следам древнехорезмийской цивилизации. М.; Л., 1948; П ь я н к о в И.В. Массагеты, соседи индийцев //Средняя Азия в древности и средневековье (история и культура). М., 1977.
В.А.Иванов, Р.Б.Исмәғилев
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
«Өфө» халыҡ-ара аэропорты Boeing 777, 747 самолеттарын һәм уларҙың модификацияларын файҙаланыуға рөхсәт алды
ӨФӨ, 2014 йыл, 18 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалия Вәлиева/.
«Өфө» халыҡ-ара аэропорты йөк ташыу һәм алыҫ араға пассажирҙар йөрөтөү киң фюзелажлы «Боинг-777», «Боинг-747» самолеттарын һәм уларҙың модификацияларын ҡабул итеүгә рөхсәт алды, тип хәбәр иттеләр Өфө авиаүҙәгенең матбуғат хеҙмәтендә.
Тейешле бойороҡҡа Федераль һауа транспорты агентлығы етәксеһе Александр Нерадько ҡул ҡуйған һәм ул «Өфө» аэродромының Дәүләт теркәүе һәм файҙаланыуға яраҡлығы тураһындағы таныҡлыҡҡа индерелгән. Һанап үтелгән самолеттарҙы ҡабул итеүгә аэродромдың әҙерлеген «Росавиация» комиссияһы тикшерҙе. Тикшереү һөҙөмтәһе буйынса, был төрҙәге һауа судноларын хеҙмәтләндереүгә йәлеп ителгән бөтә бүлексәләрҙең дә уҡыуҙарҙы үткәндәре һәм самолеттарҙы квалификациялы ҡабул итергә һәм сығарырға әҙер булыуҙары асыҡланды. «Боинг-777» һәм «Боинг-747» самолеттарын һәм уларҙың модификацияларын хеҙмәтләндереү авиация үҙәгенә киләсәктә осоштарҙың географияһын киңәйтергә, пассажирҙарҙың ағымын һәм йөк ташыу күләмдәрен арттырырға булышлыҡ итәсәк.
Boeing 777 һәм Boeing 747-400 — Boeing Commercial Airplanes компанияһы сығарған, донъялағы иң ҙур пассажирҙар йөрөтөүсе самолеттар. Лайнерҙарҙың һыйышлығы 300-400 кеше, был типтағы һауа судноларының крейсер тиҙлеге сәғәтенә 900 километрҙан ашыу, осош алыҫлығы – 11 мең километрҙан артығыраҡ. Уңайлыҡ һәм хәүефһеҙлек критерийҙары буйынса самолеттар иң юғары донъя стандарттарына тап килә. «Өфө» аэропортынан маршруттарҙа был самолеттарҙы файҙаланыуға ниәтләнеүҙәре тураһында «Трансаэро» һәм «Ырымбур авиалиниялары» кеүек эре авиаташыусылар белдергән.


text:
Рәсәй почтаһы байрамдарҙа эш режимы тураһында хәбәр итә
ӨФӨ, 2014 йыл, 28 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалия Вәлиева/.
1 һәм 2 ноябрҙә почта элемтәһенең бөтә класс бүлексәләре ғәҙәттәге режим буйынса эшләйәсәк, тип хәбәр итә Федераль почта элемтәһенең Башҡортостан Республикаһы идаралығы матбуғат хеҙмәте.
3 ноябрҙә почтаның эш көнө бер сәғәткә ҡыҫҡарасаҡ. Тәүлек әйләнәһенә эшләүсе бүлексәләр киске сәғәт туғыҙға тиклем асыҡ буласаҡ.
4 ноябрь – бөтә почта бүлексәләре өсөн ял көнө. 5 ноябрҙән почта бүлексәләре ғәҙәттәге режимда эшләйәсәк.


text:
«Башҡортостан сифаты» билдәһе иң яҡшы продукцияға һәм хеҙмәткә биреләсәк
Башҡортостанда быйыл «Башҡортостан сифаты» билдәһе» программаһы сығарыласаҡ. Башҡортостан Сауҙа Ассоциацияһы проект инициаторы булып сығыш яһай. Был хаҡта Башҡортостан Сауҙа Ассоциацияһы идараһы һәм БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһының сауҙа буйынса комитеты ултырышында белдерелде.
Программаның төп маҡсаттары — продукция һәм хеҙмәтләндереүҙәр сифатының дөйөм кимәлен яҡшыртыу, Башҡортостан Республикаһының ҡулланыусылар баҙарын юғары сифатлы продукция һәм хеҙмәттәр менән тәьмин итеү, эшҡыуарҙарҙы продукция һәм хеҙмәттәрҙең юғары сифатына өлгәшеүгә, уларҙың йәмәғәт танылыуы яулауына һәм ҡулланыусыларҙың ышанысын нығытыуға дәртләндереү. Бынан тыш, проектты ойоштороусылар, был программаны ғәмәлгә индереү Башҡортостан предприятиелары продукцияһының һәм хеҙмәттәренең конкуренцияға һәләтлелеген күтәреүгә, етештерелгән тауарҙарға һәм күрһәтелгән хеҙмәттәргә ижтимағи мөһим талаптар формалаштырыуға булышлыҡ итәсәк, тип иҫәпләй. Элекке йылдарҙа илебеҙҙә ватаныбыҙҙың иң яҡшы тауарҙарына Сифат билдәһе бирелә һәм улар халыҡтың ышанысы менән файҙалана ине бит.
Башҡортостан Сауҙа Ассоциацияһы рәйесе Илдар Ғарифуллин әйтеүенсә, хәҙер яраштырыу процесы бара, йәйгә «Башҡортостан сифаты» билдәһе» программаһы ғәмәлгә индерелергә тейеш.


text:
Төбәк халҡы үҙ депутатын интернетта таба ала
«Асыҡ республика» проектының «Депутаттар» порталы үҙ эшен башланы.
Хәҙер Башҡортостанда йәшәүсе һәр кеше сайтта географик карта буйынса ғына үҙ һайлау округы депутатын таба ала, система ҡайһы депутатҡа мөрәжәғәт итергә кәрәклеген үҙе әйтәсәк.
Порталда шулай уҡ ҡайһы көндө шәхси ҡабул итеүгә килергә мөмкин булыуын да белергә мөмкин. Бынан тыш, һәр граждан оnline-ҡабул итеү бүлмәһе аша порталдағы депутаттың персональ битенә мөрәжәғәт яҙа ала.
«Депутаттар» интернет-порталы һайлаусылар менән парламентарийҙар араһындағы барьерҙарҙы бөтөрөү, ҡалала йәки алыҫ ауылда йәшәүсе ябай граждандарҙың проблемаларын хәл итеү өсөн булдырылған. Портал депутаттарҙың һәм граждандарҙың көнүҙәк проблемаларҙы хәл итеү өсөн үҙ-ара килешеп эш итеү процесын тиҙләтә. Ресурсҡа муниципаль һәм республика һайлауҙарында халыҡ һайлаған, шулай уҡ федераль кимәлдә төбәк мәнфәғәттәрен сағылдырған депутаттарҙың тормошо һәм эше тураһында бөтә мөһим белешмә мәғлүмәт индерелгән. Порталда тематик мәҡәләләр һәм парламентарийҙарҙың сығыштары, яңылыҡтар һәм закон проекттары урынлаштырылған.


text:
Фото:
Алыҫ Төньяҡта йәшәгән башҡорттар һәм татарҙар һабантуй үткәрҙе
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Якутск ҡалаһы янындағы күркәм тәбиғәт ҡосағында милли байрам — һабантуй уҙғарылды.
Байрам сиктәрендә гер спорты, көрәш, тоҡ кейеп һикереү кеүек ярыштар ойошторолдо. Бөтә ҡатнашыусылар ҙа ҡимммәтле бүләктәр алып ҡыуанды. Ҡунаҡтар милли аш-һыу, ҡымыҙ менән һыйланды. Сараға килгән ҡунаҡтар әйтеүенсә, байрам бик яҡшы булды.
Һабантуйҙы «Яҡташ» татар-башҡорт мәҙәни үҙәге ойошторҙо. Ул 1993 йылда булдырылған, етәксеһе — Анатолий Рәхмәтуллин. «Яҡташ» үҙәге татар һәм башҡорт ғаиләләренең тарихы буйынса тикшереү эштәре алып бара.
«Бына нисәмә быуат дауамында яҡут ерендә татар һәм башҡорт халҡы йәшәй, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына үҙәк етәксеһе Анатолий Рәхмәтуллин. – Беҙ Саха (Яҡут) Республикаһының берҙәм һәм дуҫ ғаиләһендә йәшәйбеҙ, эшебеҙҙә Халыҡтар эштәре буйынса департамент, Якутск хакимиәте ҙур ярҙам күрһәтә. Тыуған төйәгебеҙгә әйләнгән алыҫ төньяҡта телде, мәҙәниәтте, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һаҡларға тырышабыҙ».


text:
Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамблен Бразилияла көтәләр
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле Өфөлә уҙған Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС саммиттарының мәҙәни программаһында әүҙем ҡатнашты. Сараларҙан һуң саммитта ҡатнашыусылар коллективҡа ШОС һәм БРИКС илдәрендә ансамблдең гастролдәрен ойошторорға тәҡдим итте. Хәҙерге ваҡытта коллектив етәкселеге Бразилия менән һөйләшеүҙәр алып бара, тип хәбәр итә ансамблдең матбуғат хеҙмәте.
Саммиттар алдынан дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең репертуарына яңы бейеүҙәр өҫтәлде. Улар араһында «Ҡаҙаҡ сюитаһы», «Ҡырғыҙҙарҙың туй бейеүе», «Лязги» хорезм бейеүе һәм «Айлы төндә күбәләктең осоуы» ҡытай ҡатын-ҡыҙҙары бейеүҙәре бар. Тиҙҙән республика халҡы «Планета ритмдары» тип аталған концерт программаһын тамаша ҡыласаҡ. Сентябрҙән алып декабргәсә коллектив Башҡортостан ҡалалары һәм райондары буйлап гастролдәргә сығырға ниәтләй. 28 ноябрҙә Өфөнөң Конгресс-холл сәхнәһендә Фәйзи Ғәскәров исемендәге ансамблдең гала-концерты була.
«Тәүге бүлек «Ғәскәров мираҫы» юбилей программаһы сиктәрендә әҙерләнгән башҡорт бейеүҙәренән тора. Икенсе бүлеккә донъя халыҡтары, шул иҫәптән ШОС һәм БРИКС саммиттарына әҙерлек барышында ҡуйылған яңы бейеүҙәр индереләсәк», — тип һөйләне дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең директоры Филүс Ҡаҙаҡбаев.


text:
Башҡортостандың ике районында — юғары әҙерлек, береһендә ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелгән
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Баймаҡ һәм Йылайыр райондарында — юғары әҙерлек, Хәйбуллала ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелгән. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының баш идаралығында ведомство-ара оператив штаб булдырылған.
Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, эвакуацияланған халыҡты тәү сиратта тәьмин итеүҙе ойоштороу өсөн алты ваҡытлыса урынлаштырыу пункты әҙерләнгән. Унда 91 кеше урынлаштырылған, шуларҙың икәүһе — балалар. 19 стационар йылыныу пункты эшләй. Хәйбулла районында ун кешегә иҫәпләнгән мобиль йылыныу пункты булдырылған, ҡайнар аш бирелә. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы эҙләү-ҡотҡарыу отряды Өфө филиалының махсуслаштырылған «КамАЗ» автомобилендә 20 кеше һыйҙырышлы мобиль йылыныу пункты эшләй.


text:
- Подробности
- Просмотров: 436
ҠУРСАУЛЫҠ, махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре категорияһы, уның эсендәге тәбиғәт комплекстары һәм объекттар хужалыҡ ҡулланылышынан тулыһынса сығарыла. Тәбиғәт төрлөлөгөн тәбиғи хәлендә, үҫемлек һәм хайуандарҙың генофондын, йәнһеҙ тәбиғәттең уникаль объекттарын һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән, ландшафт өлгөһө (эталон) итеп ҡабул ителеүе мөмкин булған тәғәйен геогр. зона өсөн типик йәки әһәмиәтле ландшафлы терр‑я Ҡ. тип иғлан ителә. Ҡ. тәбиғәтте һаҡлау, фәнни‑тикшеренеү һәм экологик белем биреү учреждениелары статусына эйә. Ҡ. бурыстары: тәбиғәт терр‑яларын һаҡлау; фәнни тикшеренеүҙәр үткәреү, ш. иҫ. Тәбиғәт йылъяҙмаларын алып барыу; экологик мониторинг үткәреү; экологик белем биреү; тәбиғәтте һаҡлау өлкәһендә кадрҙар һәм белгестәр әҙерләүҙә ярҙам итеү. Глобаль экологик мониторинг үткәреүсе халыҡ‑ара биосфера резерваттары системаһына ингән Ҡ. биосфера статусын ала.
1929 й. Башҡортостан терр‑яһында тәүге Ҡ. — Башҡорт ҡурсаулығы ойошторола. Республикала 3 Ҡ. бар: Башҡорт ҡурсаулығы, Көньяҡ Урал ҡурсаулығы, Шүлгәнташ ҡурсаулығы, уларҙың дөйөм майҙаны 325 мең га (2006). Иң ҙуры — Көньяҡ Урал Ҡ. (252,8 мең га, шуларҙың 28,4 мең га — БР терр‑яһында). Ҡ. эшмәкәрлеген фәнни‑методик яҡтан БР Фәндәр академияһы БР һәм РФ‑тың Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлыҡтары, РФ һәм БР‑ҙың Мәғариф һәм фән министрлыҡтары м‑н берлектә тормошҡа ашыра. Башҡорт Ҡ. — тәбиғәт музейы, Шүлгәнташ Ҡ. музей‑экскурсиялар комплексы, күрһәтеү‑өйрәнеү умарталығы бар, 3 экскурсия маршруты һ.б. ойошторолған.
Э.П.Позднякова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Габсбургтар монархияһы
Габсбургтар монархияһы, Габсбургтар империяһы йәки Австрия монархияһы — Габсбургтарҙың Австрия тармағы хакимлығы аҫтындағы йыйылма территорияларының рәсми рәүештә атамаһы. Ғәҙәттә 1526 йылдан башланған дәүергә ҡарата файҙалана, нәҡ ошо ваҡытта Фердинанд I үҙенең биләмәләренә Чехия тажы ерҙәрен һәм Венгрияны ҡуша. Был дәүер 1804 йылда Австрия империяһы ойошторолғанға тиклем бара. «Габсбургтар монархияһы» термины 1276 йылдан башланған осорға ҡарата (Австрияның Габсбургтар хакимлығы аҫтына күсеү ваҡыты) 1918 йылға тиклем (Австро — Венгрияның емерелеүе) киңерәк мәғәнәлә лә ҡуллана ала. 1804 йылға тиклем Габсбургтар хакимлығы аҫтындағы территорияларҙың рәсми рәүештә берҙәм исеме булмай.
Габсбургтар империяһы атамаһы шулай уҡ Испания, Испания Нидерландтары, Франш — Конте, Ломбардия, Неаполитан короллеге, Сицилия, Сардиния һәм Испанияның Америка биләмәләрен үҙ эсенә алған Изге Рим империяһы императоры Карл V Габсбургтың хакимлығы аҫтындағы дәүләт берәмектәренең йыйылмаһын билдәләү өсөн дә киң ҡулланыла.
Йөкмәткеһе
Составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Габсбургтар монархияһы (1526—1804) составына түбәнге территориялар инә:
- Мираҫҡа ҡалған Австрия ерҙәре:
- Австрия эрцгерцоглығы (Түбәнге һәм Үрге) ;
- Штирия герцоглығы;
- Каринтия герцоглығы ;
- Крайна герцоглығы ;
- Истрия маркграфлығы;
- Тироль графлығы;
- Горица һәм Градишка графлығы;
- Форарльберг;
- Алғы Австрия;
- Триест;
- Чехия тажы ерҙәре:
- Чехия короллеге;
- Силезия герцоглығы;
- Моравия маркграфлығы;
- Үрге Лужица маркграфлығы (1635 йылға тиклем);
- Түбән Лужица маркграфлығы (тиклем 1635 йылға тиклем);
- Венгрия короллеге;
- Трансильвания бөйөк кенәҙлеге ;
- Хәрби сик;
- Хорватия һәм Славония короллеге.
Бынан тыш ҡайһы бер тарихи дәүерҙәрҙә Габсбургтар монархияһы шулай уҡ түбәндәге биләмәләрҙе үҙ эсенә алған:
- Австрия Нидерландтары (1713—1792);
- Милан герцоглығы (1713—1797);
- Неаполитан короллеге (1713—1735);
- Сардиния короллеге (1713—1720);
- Темешвара Банаты (1718—1778);
- Войводина һәм Төньяҡ Босния (1718—1739);
- Олтения (1718—1738);
- Сицилия короллеге (1720—1735);
- Парма герцоглығы (1735—1748);
- Галиция һәм Лодомерия короллеге (1772 йылдан алып);
- Буковина (1774 йылдан алып);
- Кесе Польша (1795 йылдан алып);
- Венеция өлкәһе (1797 йылдан алып);
- Далмация (1797 йылдан алып).
Габсбургтар династияһы монархтары 1439—1806 йылдарҙа (1740—1745 йылдарҙан башҡа) шулай уҡ Изге Рим империяһы императорҙары булалар.
Колониялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Австрия или Австрийская монархия // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)


text:
Сибай ҡалаһында үҙенсәлекле белем усағы бар. Башланғыс махсус музыка мәктәп-лицейы тип атала. Өфөләге урта махсус музыка колледжының филиалы ул. Бында башлыса Урал аръяғы райондарынан таланттары менән айырылып торған ҡыҙҙар һәм малайҙар уҡый. Кескәйҙәрҙең һәләтен үҫтереүгә, уларға төплө белем биреүгә ҙур көс һалына.
Атайым да минең һалдат булған, Хәҙер һалдат – ағайҙарым. Үҫеп еткәс, мин дә шулай Тыуған илде һаҡлармын. Дим ҠОЛАНБАЕВ. Баймаҡ районы, Йәнйегет мәктәбе.
Бер көндө уҡытыусыбыҙ Әлмира Ҡасим ҡыҙы Сәйфуллина: «Һаумы, һаумы, әкиәт!» конкурсында ҡатнашабыҙ», – тип белдерҙе. Бөтәбеҙгә лә ҡыҙыҡ булып китте. Сәхнәлә уйнаясаҡ бит синыфташтарыбыҙ.
Элек беҙҙең олатай-өләсәйҙәребеҙ тәбиғи ризыҡтар менән генә туҡланған. Шуға ла улар һау-сәләмәт булған, дарыуҙар ҙа ашамаған, шулай бит? Ә хәҙер аҙым һайын магазин, барыһында ла зыянлы ризыҡтар тулып ята. Әммә күп балалар «Сникерс», чупа-чупс, чипсы, гамбургер кеүек ризыҡтарҙан баш тарта. Сөнки бөтә донъяла шулар арҡаһында һимереүҙән, төрлө ауырыуҙарҙан интеккән балалар күп икәнен белеп торалар бит.
Гөлиә ҠАРАМЫШЕВАның иң ҙур теләге – «Тамыр» каналының «Сулпылар» тапшырыуына төшөү. Булмаҫ, тимә, I синыфта ғына уҡыған ҡыҙҙың талантына хайран ҡалырлыҡ. Матур итеп йырлай ҙа, бейей ҙә. Мәктәпкә бармаҫ элек үк район кимәлендә үткән «Йәш һандуғас» бәйгеһендә I урын алған бит ул!
Өләсәйем беҙгә йыл һайын «Йәншишмә» гәзитен яҙҙыра. Уға был бүләге өсөн рәхмәт. Бөтәбеҙ ҙә башҡорт телен яратып өйрәнәбеҙ. Шуға гәзитте күмәкләп уҡыйбыҙ. Китаптар ҙа күп өйөбөҙҙә. Мостай Кәримдең «Беҙҙең өйҙөң йәме», «Өс таған» әҫәрҙәрен өләсәйем менән бергәләп уҡыныҡ. Оксана менән Йәмил һоҡландырҙы. Бер-береһенә яратып, ағайым, һеңлем, тип өндәшәләр. Вәзир, Ғабдулла, Айҙар, Яҡуп – шәп малайҙар, …
Continue reading ‘Өләсәйем бүләге’ »
Тарихын белмәгән халыҡтың киләсәге юҡ, тиҙәр. Һуңғы йылдарҙа шәжәрәне өйрәнеүгә, ырыу байрамдарын ойоштороуға ҙур иғтибар бүленә. Башҡортостан етәкселеге был мәсьәләне дәүләт кимәленә күтәреп, төрлө саралар ойоштора.
Бесәй менән эттең дуҫлығы Бесәйемдең исеме – Лена. Һоро төҫлө, минең менән уйнарға бик әүәҫ. Үҙем нимә ашайым, шуны уға ла бирәм, «Вискас»ты ла йәлләмәйем. Йылдың төрлө миҙгелендә лә урамда саф һауала йөрөтөргә тырышам. Этем Став та бигерәк аҡыллы. Миңә уны атайым баҙарҙан һатып алып ҡайтып бүләк итте. Ул ҡара төҫлө, ҙур кәүҙәле. Быйыл 5 …
Continue reading ‘Бер мәктәптән яҙалар’ »
Ура, Яңы йыл етә! Күңелле, шулаймы? Ә беҙҙең «Тирмәкәй»ҙе уҡыусы бәләкәс дуҫтарыбыҙҙың кәйефе нисек икән? Байрамды, Ҡыш бабайҙы көтөп алалармы? Һүҙ – уларға.
Баш ҡалабыҙҙың 50-се балалар баҡсаһындағы 10-сы төркөм кескәйҙәре менән мәж килеп Яңы йылға әҙерләнәбеҙ. Бергәләп дәртле йыр-бейеүҙәр өйрәнәбеҙ, шиғырҙар ятлайбыҙ. Балалар уларҙы бик тиҙ отоп ала. Үҙҙәренә өс йәш кенә булыуға ҡарамаҫтан, бигерәк йыр-бейеүгә оҫталар.


text:
Ил алдында изге бурыс
Бәлиғ булған һәр ир-егеткә Тыуған ил алдындағы изге бурысын үтәү мөһим һәм абруйлы. Билдәле булыуынса, республикала яҙғы саҡырылыш кампанияһы 1 апрелдә башланып 15 июлгә тиклем дауам итә.
Башҡортостан Хәрби комиссариаты мәғлүмәттәре буйынса, 2018 йылда Рәсәйҙең Ҡораллы кѳстәрен республиканан 5 мең самаһы егет тулыландырасаҡ. Был һан хәрби хеҙмәткә йәш кешеләрҙең 73 проценты ғына яраҡлы тигән һүҙ. Контракт буйынса хеҙмәт итеүселәрҙең артыуы сәбәпле, ашығыс хеҙмәт үтеүсе һалдаттар һаны ла ил буйынса ҡыҫҡарасаҡ. Әйткәндәй, яҙғы саҡырылышта Белорет ҡала- һы һәм районынан - 100, Бѳрйәндән 30 йәш кеше ил алдындағы бурысын үтәйәсәк. Армияла хеҙмәт итеү ваҡытына бәйле тѳрлѳ имеш-мимештәр ҙә нигеҙһеҙ - егеттәр 2018 йылда ла 1 йыл ғына хеҙмәт итә. Быйылғы саҡырылыштың яңылыҡтары ла юҡ түгел. Мәҫәлән, буласаҡ ил һаҡсыларына гигиена саралары тупланған махсус сумка - несессерҙар тапшырыла. Шулай уҡ тѳшкѳ аштан һуң һалдаттарға йоҡо һәм ял сәғәте лә ҡаралған.
Бѳгѳн иһә республикабыҙҙың һәр ҡала-районында яҙғы саҡырылышҡа арналған тѳрлѳ байрам саралары үтә. Ошо көндәрҙә медицина колледжында уҙған Призывниктар кѳнѳ лә Ватанды һаҡларға йыйынған егеттәр ѳсѳн бай йѳкмәткеле, матур тамашаға әйләнде. Ғәскәри хеҙмәткә саҡырылыусыларҙы тәбрикләү ѳсѳн район хакимиәте башлығы урынбаҫары Иван Васильевич Пинящук, Белорет ҡалаһы һәм районы, Бѳрйән районының хәрби комиссары Вадим Ҡасим улы Сәйәхов, “Хәрби туғанлыҡ” йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Игорь Витальевич Смердов, ҡала сиркәүенең руханийы отец Андрей, “Аҡ мәсет” имам-мөхтәсибе Мәүлит хәҙрәт саҡырылғайны. Мәртәбәле ҡунаҡтарҙың һәр ҡайһыһы һау- сәләмәт ир-егеттең, мотлаҡ әрме сафында хеҙмәт итеп, һалдат итеген туҙҙырып ҡайтыу зарурлығын әйтте, уларҙы кѳтѳп ҡалған атай-әсәй, туғандар менән йышыраҡ хатлашып, хәбәрләшеп торорға кәрәклеген дә белдерҙе. Шулай уҡ беҙҙең тѳбәк егеттәренең, ҡайҙа һәм ниндәй генә ғәскәрҙә хеҙмәт итмәһен, тик маҡтаулылар рәтендә булыуы, кѳс- таһыллыҡ йәһәтенән һынатмауы ла һыҙыҡ ѳҫтѳнә алынды. Осраҡтан файҙаланып, Вадим Ҡасим улы “Белорет металлургия комбинаты” акционерҙар йәмғиәтенең Мәғлүмәт технологияһы идаралығы инженер-электригы Дмитрий Николаевты оборона-масса эше айлығында күрһәткән ярҙамы, әүҙемлеге өсөн Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләп, рәхмәт белдерҙе.
Изге теләк-фатихаларҙан һуң, Призывниктар көнөнә килгән йәш- елкенсәк, ҡунаҡтар йыр-бейеүҙәр менән үрелеп барған байрам концертын ҡараны.
Үҙ сиратыбыҙҙа, тәүге мөһим һәм еңел булмаған бурыс үтәргә - ғәзиз Ватанын һаҡларға йыйынған бөркөттәрҙең хәрби хеҙмәтен намыҫлы атҡарып, имен-аман тыуған тупраҡҡа аяҡ баҫыуҙарын теләп ҡалабыҙ.


text:
Мәктәп программаһында һүҙ төркөмдәрен өйрәнеүгә ҙур урын бүленгән. Башланғыс кластарҙа уҡыусылар һүҙ төркөмдәрен дөйөм төшөнсәләр аша ғына үҙләштерһә, өлкән кластарҙа иһә, ябайҙан ҡатмарлыға күсә барып, ентекле өйрәнә башлайҙар. Мәҫәлән, башланғыс кластарҙа сифаттар билдәне белдергән һүҙ төркөмө булараҡ ҡына өйрәнелә, ә өлкән кластарҙа төп һәм шартлы сифаттар, сифат дәрәжәләре кеүек төшөнсәләр ҙә барлыҡҡа килә.
Мәктәп программаһында һүҙ төркөмдәрен өйрәнеүгә ҙур урын бүленгән. Башланғыс кластарҙа уҡыусылар һүҙ төркөмдәрен дөйөм төшөнсәләр аша ғына үҙләштерһә, өлкән кластарҙа иһә, ябайҙан ҡатмарлыға күсә барып, ентекле өйрәнә башлайҙар. Мәҫәлән, башланғыс кластарҙа сифаттар билдәне белдергән һүҙ төркөмө булараҡ ҡына өйрәнелә, ә өлкән кластарҙа төп һәм шартлы сифаттар, сифат дәрәжәләре кеүек төшөнсәләр ҙә барлыҡҡа килә.
Уҡытыусы дәрес барышында үтелгән тема буйынса мәғлүмәтте тулыһынса биреп бөтә алмай. Уҡыусыларҙың үҙ аллы шөғөлләнеүенә, уйланыуына ҡоролған эштәр, ҡыҙыҡлы уйындар һүҙ төркөмдәрен еңел үҙләштереүгә, уҡыусыларҙың ижади һәләтен үҫтереүгә булышлыҡ итә. Командаларға бүлеп, үҙ-ара ярыш формаһында үткәргән саралар уҡыусыларҙа сәм һәм ҡыҙыҡһыныу уята, әүҙемлек, яуаплылыҡ тойғоларын арттыра.
Балаларға үтелгән һүҙ төркөмөнөң бөтә үҙенсәлектәрен сағылдырған ҙур булмаған шиғыр, хикәйә, әкиәт яҙырға тәҡдим итергә мөмкин. Был эште өйгә эш итеп алдан биреү отошлораҡ. Миҫал өсөн исем һүҙ төркөмөнә, уның килеш категорияһына арнап яҙылған шиғырҙы килтерәйек:
Исемдәрем минең – Исем,
Йөрөтә мине һәр есем.
Сифат, күренеш, билдәләр,
Предмет, әйбер, матдәләр.
Алты төрлө күлдәгем бар,
Һәр көн кейәм береһен.
Яңыларын кейеп торам,
Һалып торам керлеһен.
(Күлдәктәрҙе «килеш» тиҙәр,
Шуны ла һәр кем белһен).
Эште бер ни тиклем еңеләйтеү өсөн әҙер әҫәр биреп, уны үҙгәртергә ҡушырға, шулай уҡ әҫәрҙе һүҙ төркөмдәренең үҙенсәлектәрен сағылдырып дауам итергә мөмкин.
«Дауам ит» уйыны балаларҙың һүҙ байлығын үҫтереүгә булышлыҡ итә. Мәҫәлән, уҡыусы берәй сифат әйтә (бәләкәй), икенсеһе алда әйтелгән һүҙҙең аҙаҡҡы хәрефенә башланған сифат әйтергә тейеш (йәшел). Бындай һүҙ көрәшендә һүҙлек запасы бай булған уҡыусы йәки команда еңеү яулай.
Уҡытыусы, уҡыусыларға һөйләмдәрбиреп, уларҙан кәрәкле һүҙ төркөмөн табыу, уға анализ яһау кеүек күнегеүҙәр тәҡдим итә ала. Мәҫәлән, бирелгән шиғыр юлдарында төшөп ҡалған ялғауҙарҙы ҡуйып, был һүҙҙәрҙең ниндәй һүҙ төркөмөнә ҡарауын билдәләргә:
Азат бул, иркәҡош(тай)күк йөҙөндә
Йәшә, үҫ, нурлы гөл(дәй)ил күгендә.
«Һорауыма яуап тап» уйыны ла балаларға бик оҡшай. Уҡыусылар, йәки командалар бер-береһенә үҙҙәре төҙөгән төрлө һорауҙар бирә, башватҡыстар, ребустар тәҡдим итә.
Дәресте сәхнәләштереү формаһында алып барыу ҙа бик отошло: уҡыусылар үтелгән һүҙ төркөмөнөң грамматик категориялары сифатында сығыш яһай, уларҙың үҙенсәлектәрен сағылдырырға тырыша. Мәҫәлән, рәүеш темаһын үткәндә рәүеште батша итеп, рәүеш төркөмсәләрен батша ҡыҙҙары итеп уйнарға була. Уларҙың үҙ-ара диалогтарында һүҙ төркөмөнөң үҙенсәлектәре сағылырға тейеш. Мәҫәлән:
Уф, кисә ҡунаҡҡа барғайным, бөгөн өйҙә генә ултырырмын ул, иртәгә, бәлки, урман-яландарға сығып килермен. (Бында ваҡыт рәүеше тураһында һүҙ барғанын аңлайбыҙ).
Уҡыусыларҙың һәр береһенә һүҙ төркөмө бүлеп биреп, һүҙ төркөмдәре батшалығы яһау ҙа бик ҡыҙыҡлы буласаҡ. Һүҙ төркөмдәре бергә тупланышып, әйтәйек, ҡылымды үҙ араларынан ҡыуып ебәрәләр, уны кәрәкмәгән һүҙ төркөмө тип һанайҙар. Бынан һуң уҡыусылар тик ҡылымһыҙ ғына һөйләшергә тейештәр. Шул ваҡытта ҡылымдың ниндәй кәрәкле һүҙ төркөмө икәнлеге бик тиҙ асыҡлана.
Шулай уҡ, суд формаһында үткәрелгән дәрес тә уҡыусылар өсөн ҡыҙыҡ һәм үҙенсәлекле буласаҡ. Ғәйепләнеүсе – ниндәйҙер һүҙ төркөмө, әйтәйек, рәүеш. Судта рәүеште һүҙ төркөмдәре сафынан алып ташлау мәсьәләһе тора. Адвокат һәм шаһиттар рәүеште яҡларға, уның бик тә кәрәкле һүҙ төркөмө икәнен иҫбат итергә тейештәр. Миҫал:
Адвокат:
Дәрәжәләр булмаһа әгәр ерҙә
Ниҙәр булыр ине донъяла!
Айлы кистәр булмаҫ оҙонораҡ,
Бәхетебеҙ килмәҫ тиҙерәк,
Үтә бәхетһеҙ көндәребеҙ
Елеп кенә үтмәҫ тиҙерәк.
Ә төндәр һуң булмаһа оҙонораҡ
Йоҡоң туймаҫ һинең һис кенә.
Минең һүҙ шул, рәүеш ағайҙы
Алып ташлап булмаҫ һис кенә.
Күреүебеҙсә, ҡыҙыҡлы һәм үҙенсәлекле ойошторолған дәрестәр уҡыусылар өсөн күңелле ял да, теманы еңел үҙләштереү сараһы ла булып хеҙмәт итә.
Ә.М. ЮНЫСОВА,
Учалы районының Илсе мәктәбе уҡытыусыһы


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов «Ворсино» индустриаль паркында булды
Фото:
Калуга өлкәһенә эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Ворсино» индустриаль паркында булды, унда ул паркта урынлаштырылған «Самсунг Электроникс Рус Калуга» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә телевизор панелдәрен етештереү менән танышты.
2007 йылдың июль айында XI Халыҡ-ара иҡтисади форум сиктәрендә Санкт-Петербург ҡалаһында «Samsung» компанияһы менән Калуга өлкәһе араһында инвестицион килешеүгә ҡул ҡуйылған. Проектты тормошҡа ашырыу һөҙөмтәһендә «Ворсино» индустриаль паркы территорияһында «Samsung Electronics» компанияһының заводы – «Самсунг Электроникс Рус Калуга» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте төҙөлгән.
Сәнәғәт комплексы өсөн бүленгән территория 47,3 гектар тәшкил иткән. Заводтың тәүге етештереү линияһы 2008 йылдың октябрь айында сафҡа индерелгән. Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, инвестицияларҙың дөйөм күләме 3,5 миллиард һум тәшкил иткән. Предприятиеның төп продукцияһы – Рәсәй, Украина һәм Ҡаҙағстан өсөн етештерелгән телевизорҙар. Етештереү ҡеүәтенең иң юғары кимәле йылына 2,2 миллион берәмек тәшкил итә.