text:
Павловка һыуһаҡлағысы
Павловка һыуһаҡлағысы — Ҡариҙел йылғаһында Павловка ГЭС-ы плотинаһы хасил иткән һыуһаҡлағыс. Өфө ҡалаһы өсөн һыу менән тәьмин итеү резервы булып тора.
Үрге һәм урта өлөшө Башҡортостан Республикаһының Ҡариҙел районында, түбәнге өлөшө республиканың Благовещен һәм Нуриман райондары араһында урынлашҡан.
Һыуһаҡлағысты тултырыу ГЭС төҙөлөшө башланғандан һуң 9 йылдан — 1959 йылда — башлана һәм 1961 йылда тамамлана.
Йөкмәткеһе
Һыуһаҡлағыс[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыуһаҡлағыстың оҙонлоғо 150 километр тәшкил итә (Муллаҡай ауылынан Павловка ауылына тиклем). Үҙәнле типҡа ҡараған һыуһаҡлағыс. Максималь киңлеге — 1750 метр (уртаса — 770 метр)[1]. Уртаса тәрәнлеге — 11,7 метр, плотина эргәһендә — 35 метрға тиклем. Түбәнге өлөшө Ҡариҙел тамағынан 170 километрҙа ята.
Һыуһаҡлағыс Өфө платоһында, ләкин ныҡ карстланған территорияла урынлашҡан (СССР-ҙа бындай тип территорияла төҙөлгән беренсе ҙур һыуһаҡлағыс була)[1].
Һыуһаҡлағыс Ҡариҙел йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары аҡмаһына миҙгелле, аҙналыҡ һәм тәүлеклек көйләүҙе тормошҡа ашыра. Һыуһаҡлағысты нормаль терәк кимәлгә (140 м) еткереп тултырыу яҙ башҡарыла, апрель аҙағы — май башында тамамлана. Йылғаның яҙғы ағымының 16 проценты самаһы туплана[1]. Тупланған һыу күләме тулыһынса йә өлөшләтә шул уҡ йылды эшкә ҡушыла. Эшләтеү ғинуарҙа башлана һәм 140 көн дауам итә. Һыу кимәле тирбәлеүенең йыллыҡ амплитудаһы уртаса 11 метр тәшкил итә[2].
Гидроузелдың ҡапҡаһы тирәһендә һыу йыйылыу майҙаны 47 100 км² тәшкил итә, күп йыллыҡ уртаса аҡмаһы йылына 10,74 куб километрға, шул иҫәптән яҙғы ташҡын аҡмаһы 5,8 куб километрға тигеҙ[3].
Һыуһаҡлағыс ноябрҙән майға тиклем боҙ менән ҡаплана, февраль-мартта боҙ ҡалынлығы 70—80 сантиметрға етә.[2]
Павловка гидроузелы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Павловка гидроузелы Нуриман районының Павловка ауылы эргәһендә урынлашҡан. Гидроузел составына үҙәнле һәм һыубаҫар плотиналар, 166 МВт ҡеүәтле плотиналы-үҙәнле Павловка гидроэлектр станцияһы һәм бер камералы шлюз инә.
Гидроҡоролмалар класы — II. Павловка суднолар йөрөү шлюзы — бер баҫҡыслы, плотина буйында, бер епле, шахталы, тимер-бетон, док тибында. Шлюздың төп функцияһы — баҫым фронтын тәьмин итеүҙә ҡатнашыу, судноларҙы, һалдарҙы һәм һирәк була торған һәләкәтле ташҡындарҙы үткәреү. Шлюздың тышҡы ситтәре араһындағы алыҫлыҡ — 164,16 м. Шлюз камераһының габарит үлсәмдәре — 120,0 × 15,0 м, камераның оҙонлоғо — 96,4 м. Ул — шахта тибындағы монолит тимер-бетон гидротехник ҡоролмаларҙың иң ҡарты, Европала иң ҙур баҫымлы шлюз[3].
Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡариҙел йылғаһы һәм Павловка һыуһаҡлағысы һыу транспорты юлы булараҡ, нигеҙҙә, урындағы йөктәрҙе республиканың алыҫ төбәктәренә ташыу өсөн хеҙмәт итә. Ҡариҙел йылғаһынан башҡа, Павловка һыуһаҡлағысына суднолар йөрөшлө өс ҙур булмаған ҡушылдыҡ ағып төшә: Байҡы, Йүрүҙән, Өрөш[3].
2010 йылда Павловка һыуһаҡлағысы тирәләй Павловка ауылынан «Павловка паркы» туристик тауҙан шыуыу үҙәгенә тиклем асфальт юл һалына (оҙонлоғо 7 км).
Павловка һыуһаҡлағысы тирәләй автомобиль юлдары күп түгел. Һыуһаҡлағыс үтә оҙон булғанлыҡтан (150 км) уны ҙур юлдар буйлап урап үтергә тура килә.
Павловка һыуһаҡлағысына барыу юлының һыҙмаһы.
Рекреация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Павловка һыуһаҡлағысы территорияһында 17 ял базаһы урынлашҡан:
- Йыл әйләнәһенә эшләүсе «Павловка Паркы» ял үҙәге.
- Павловкала «Утёс» ял базаһы.
- «Башҡорт Рицаһы» ял базаһы.
- «Горный воздух» ял базаһы.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Выбор» гәзите, № 118-119 (10044-10045) 11.08.2015. «Край тысячи озёр» мәҡәләһе.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Р. Ф. Абдрахманов, В. А. Тюр, А. О. Полева, В. М. Юров Особенности гидрологического и гидрохимического режимов крупных водохранилищ Южного Урала // Вестник ВГУ. Серия: География. Геоэкология. — Воронеж: ВГУ, 2009. — В. 1. — С. 2330.
- ↑ 2,0 2,1 А. Н. Данилов Павловское водохранилище // Башкортостан. Краткая энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 В. М. Воронцов, В. А. Кривошей, А. Б. Разгуляев, В. И. Савенко Внутренние водные пути России — М.: По Волге, 2003. — 186 б. — 2500 экз. — ISBN 5-901916-12-3.


c: text/html

text:
Ҡолшәрипов Марат Мәхмүт улы
Марат Мәхмүт улы Ҡолшәрипов (7 ғинуар 1941) — башҡорт тарихсы-ғалимы һәм йәмәғәт эшмәкәре, тарих фәндәре докторы (1998), профессор (2000), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Марат Мәхмүт улы Ҡолшәрипов 1941 йылдың 7 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Ерекле ауылында тыуған.
- 1967 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
- 1971 йылдан шул уҡ уҡыу йортонда эшләй: 1999—2011 йылдарҙа тарих факультеты деканы.
- 2007 йылдан — Башҡортостан Республикаһы тарихы һәм этнология кафедраһы мөдире.
- 1991—1996 йылдарҙа «Урал» Башҡорт халыҡ үҙәге рәйесе.
Ғилми эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Марат Ҡолшәриповтың фәнни хеҙмәттәре Башҡорт ғәскәрен, Башҡорт милли хәрәкәтен, ХХ быуат Башҡортостан тарихын һәм историографияһын өйрәнеүгә, милли дәүләт ҡоролошо мәсьәләләренә арналған. 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- З. Валидов и образование Башкирский Автономной Советской Республики (1917—1920 гг.). — Уфа, 2000;
- Башкирское национальное движение (1917—1921 гг.). — Уфа, 2000;
- Политика царизма в Башкортостане (1775—1800 гг.). — Уфа, 2003.
Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001);
- Башҡортостан Фәндәр Академияһының Зәки Вәлиди исемендәге премияһы лауреаты (2002);
- Салауат Юлаев ордены (2009).
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡолшәрипов Марат Мәхмүт улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Н. Ҡалмантаев. Тарихҡа ғашиҡ күңел. — «Йәшлек» гәзите, 2011 йыл, 15 ғинуар.
- 7 ғинуарҙа тыуғандар
- 1941 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Күгәрсен районында тыуғандар
- Тарих фәндәре докторҙары
- Салауат Юлаев ордены кавалерҙары
- Алфавит буйынса ғалимдар
- Башҡортостан тарихы буйынса белгестәр
- Башҡортостан ғалимдары
- Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар
- Башҡорт дәүләт университеты профессорҙары
- Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәрҙәре
- Зәки Вәлиди исемендәге премия лауреаттары

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Рима Сәлимова: «Йөклөлөккә алдан әҙерләнергә кәрәк»Беҙҙең балалар үҫкәндә, төрлө тар белгестәргә йөрөгәнемде иҫләмәйем. Барһаҡ, ҡолаҡ, тамаҡ, танау ҡыуышлыҡтарын тикшереүсегә йә күҙ табибына барғанбыҙҙыр. Һорауҙар тыуһа, балалар табибы хәл итә ине. Шәфҡәт туташыбыҙ иһә беҙҙе себештәрен ҡурсыған...
Ысыҡ кисеп, ялан аяҡСынығыуҙың иң ябай һәм һөҙөмтәле ысулы – ялан аяҡ ысыҡ кисеү. Билдәле немец табибы Себастьян Кнейп: “Ялан аяҡ атлаған һәр аҙым – бер минутҡа ғүмерҙе оҙайтыу ул”, – тигән. Иртән ысыҡлы үләндән һәм көндөҙ ямғырҙан һуң ялан аяҡ йөрөү бик файҙалы....
Йомшаҡ ҡына таҫтамалым...Йомшаҡ ҡына, тәнде иркәләгән йөнтәҫ таҫтамалдар, халат, йоҡо кәрәк-ярағы һәр өйҙә бар. Улар яңы килеш оҙағыраҡ һаҡланһын өсөн, ҡайһы бер ҡағиҙәләрҙе үтәү кәрәк. Кер йыуыу машинаһында таҫтамалды 60 градустан да юғары булмаған эҫелектә йыуалар. Башҡа...
Өҫтәлгә – йәм, ризыҡҡа – тәмКөҙгө уңыштан ауыҙ яндырғыс аджикалар әҙерләп ҡуйһаң, ҡыш буйы аштарыңдың тәмен төрләп рәхәтләнәһең. Бына бер нисә ысул. *5 кг помидор, 1 кг татлы борос, 16 дана әсе борос, 300 г һарымһаҡ, 0,5 кг керән, 1 стакан тоҙ, 2 стакан аш һеркәһе, 2 стакан...
Бер күрешеү – үҙе бер ғүмерҠунаҡтар бала саҡ, йәшлек эҙҙәрен һаҡлаған тыуған ауыл урамдарынан уҙҙы. Байрамды ойоштороу комитеты рәйесе Рим Яхин уларҙы йорт хужалары менән таныштыра барҙы, ә ҡапҡа алдарында табын ҡорған алсаҡ ҡатын-ҡыҙҙар ҡунаҡтарҙы сәй, буҙа, ҡымыҙ,...
Наил Юнысов: «Баҙлар сағы ғүмер асылымдың»Таң менән һәр өйҙө Ҡояш нурылай балҡытып, матур кәйеф бүләк иткән һәм дәртләндереп эшкә оҙатҡан “Сәләм” тапшырыуының алып барыусылары күп ғаиләләрҙең көтөп алған ышаныслы дуҫына әйләнгәндер, моғайын. Тап журналистар башҡаларҙы бейеклеккә күтәрә,...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Өфө янындағы автоһәләкәттә биш кеше ҡазаланған
Ырымбур трактындағы бөгөнгө һәләкәттә биш кеше зыян күргән, ғәҙәттән тыш хәл Өфө аэропортындағы юл үткәргесендә булған. Улы менән атаһы «Нива Шевроле»ла ҡаланан килгән. Водитель үҙенә кәрәкле боролошто үтә биреп, һуңғы минутта боролорға ҡарар итә. Әммә маневрын тамамлап өлгөрмәй. Машинаға ҙур тиҙлектә килгән «Дэу Нексия» килеп бәрелә, уның салонында ир-егет һәм дүрт ҡатын-ҡыҙ ултырған була. «Шевроле»лағылар зыян күрмәй, ә бына «Нексия»ның водителен һәм пассажирҙарын дауаханаға оҙатырға тура килә. Килеп сыҡҡан хәлде автоинспекция тикшерә, тип хәбәр иттеләр БР буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнөндә Өфөлә Башҡортостан Башлығының 16 миллионлыҡ гранттары тапшырылдыФото: Георгий Шишкин
Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнөндә Өфөлә Башҡортостан Башлығының 16 миллионлыҡ гранттары тапшырылды
Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнөндә Өфөлә Башҡортостан Башлығының 16 миллионлыҡ гранттары тапшырылдыФото: Георгий Шишкин
ӨФӨ, 2016 йыл, 25 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Бөгөн Рәсәйҙә Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнө билдәләнә. «Башҡортостан» дәүләт концерт залында республика Башлығының миллион һумлыҡ гранттарына дипломдар тапшырыу тантанаһы уҙҙы. Улар мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге әһәмиәтле проекттарға бирелә.
Бөтәһе 16 ижади проект дөйөм суммаһы 90 миллион һумлыҡ финанс ярҙамын алды.
«Музыкаль Өфө» Башҡортостандың профессиональ-музыкаль башҡарыу һәм вокаль сәнғәтен перспективалы үҫтереү ижади программаһы һәм Владимир Спиваков етәкселегендәге I халыҡ-ара скрипкасылар конкурсы һәм бөтә Рәсәй оҫталыҡ дәрестәре 13,5-шәр миллион һумлыҡ грант алды.
URALFEST халыҡ-ара этник музыка фестивале, «Владимир Спиваков саҡыра» фестивале, «Бабич» тулы метражлы нәфис фильм төшөрөү, А. Меликовтың «Мөхәббәт хаҡында легенда» балет спектаклен ҡуйыу һәм «Көмөш Аҡбуҙат» III халыҡ-ара милли һәм этник кино фестивале 9-шар миллион һумлыҡ гранттарға тормошҡа ашырыласаҡ.
Рәсәй һәм халыҡ-ара сәхнәләрҙә «Орлан» этно-джаз ансамбленең «Башҡортостан илселәре» программаһын презентациялауға һәм режиссер Айнур Асҡаровтың «Өфөнән һөйөү менән» исеме аҫтында нәфис фильм төшөрөүгә 4,5-шәр миллионлыҡ грант бирелде.
Рудольф Нуриев исемендәге хореография училищелары (колледждары) халыҡ-ара фестивале, «Бөйөк мәғрифәтселәрҙең мираҫы» театраль-шиғри проекты, «Хәтер адресы — Воскресенск» (Воскресенск картиналар галереяһының 45 йыллығына) күргәҙмә һәм ғилми-ағартыу проектын ойоштороу 1,8-шәр миллионлыҡ грантҡа лайыҡ булды.
«Урал ауазы» халыҡ-ара оркестрҙар һәм халыҡ уйын ҡоралдары ансамблдәре фестивале, Өфөлә «Рәсәй Рәссамдар союзының алтын коллекцияһы» күргәҙмәләр проектын (Мәскәү ҡалаһы) уҙғарыу, Заманса драматургия һәм режиссура республика семинар-лабораторияһын үткәреү, «Замандаш» фольклор-театраль экспедицияһын ойоштороу, Бөтә Рәсәй сәсәндәр фестивале 900-шәр мең һум алды.


text:
М.Аҡмулла исемендәге университет студенттары Болгарияла халыҡ-ара конкурста еңеү яуланы
М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының музыка-хореография бүлеге студенттары Болгарияла үткән XIII «Орфеева Дарба» халыҡ-ара бейеүселәр һәм йырсылар конкурсында алтын миҙалға лайыҡ булды.
«Халыҡ йыры» номинацияһында вокал бүлегенең 2 курс студенткаһы Эльза Бәҙретдинова алтын миҙал яуланы. Өфө бейеүселәре Линера Зәйнәғетдинова, Екатерина Малыгина һәм Алена Гофман «Модерн һәм характерлы бейеүҙәр» номинацияһында беренсе урын алды.
— Конкурста ҡатнашыусыларҙы бик яҡшы ҡабул иттеләр, — тине музыкаль белем биреү кафедраһы мөдире, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Зөлфирә Бакирова-Фәрхетдинова. – Эльза Бәҙретдинова «Шәл бәйләнем» йырын, шулай уҡ Салауат Низаметдинов йырҙарын башҡарҙы. Сит илдә башҡорт мәҙәниәте менән ҡыҙыҡһыналар.
Болгариялағы еңеүҙән һуң педагогия университеты студенттары Италияла үтәсәк халыҡ-ара конкурсҡа саҡырыу алды.


text:
Республика эшҡыуарҙары донъя иҡтисады хәленең урындағы бизнесҡа тәьҫир итеү мәсьәләләрен тикшерә
ӨФӨ, 2014 йыл, 4 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басыров/.
Кесе йома Өфөлә Эшҡыуарлыҡ аҙналығының өсөнсө көндәге темаһы – заманса донъя иҡтисадындағы хәлдең урындағы бизнесҡа тәьҫире.
Көндөң тәүге яртыһында форумда ҡатнашыусылар һүҙ көрәштереүҙә «В2В» форматында эшҡыуарҙарҙың бәйләнештәрен үҫтереүгә фекер алышты. Артабан түңәрәк өҫтәлдә Европа союзы илдәрендә һәм Рәсәй Федерацияһында тариф сәйәсәте һәм таможня көйләүе мәсьәләләре күтәрелде.
Көндөң икенсе яртыһы тулыһынса бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтереүгә арналасаҡ. Эшҡыуарҙарға үҙ эшеңде нисек дөрөҫ үҫтереү һәм финанслау сығанаҡтары менән ҡулланыу мөмкинлеге тураһында һөйләйәсәктәр.
Бынан тыш «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында бәләкәй һәм урта бизнесҡа һалым һалыу темаһына түңәрәк өҫтәл уҙасаҡ.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостанда Эшҡыуарлыҡ аҙналығы Өфөлә 2 декабрҙә асылды. Унда 500-ҙән ашыу кеше ҡатнаша.


text:
Рәсәй көнөндә республика халҡын өс көнлөк ял көтә
ӨФӨ, 2015 йыл, 28 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы хәбәр итеүенсә, 12 июнь — Рәсәй көнө — байрам һәм ял көнө булып тора.
Быйыл 12 июнь йомаға тура килә. Кесаҙна, 11 июндә, эш көнө бер сәғәткә ҡыҫҡартыла.
Шулай итеп, биш көнлөк эш аҙнаһында Башҡортостанда 12, 13, 14 июнь ял көндәре буласаҡ.
Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт кодексының 120-се статьяһы нигеҙендә йыллыҡ төп йәки өҫтәмә түләүле отпуск бирелгәндә байрам көнө — 12 июнь отпускының календарь көндәре иҫәбенә индерелмәй.


text:
Ҡояш системаһы
Ҡояш системаһы — Ҡояш һәм уның тирәләй әйләнгән күк есемдәре. Ҡояш системаһында 8 планета бар. Уларҙың бер нисәүһенең үҙ эйәрсене лә бар. Хәҙерге заман ғалимдары, Ҡояш системаһы яҡынса 4,5-5 млрд йыл элек газ-туҙан болотонан барлыҡҡа килгән, тип фараз итә.
Планеталарҙы ике төркөмгә бүләләр:
- Ер төркөмө планеталары һәм
- Ғәйәт ҙур (гигант) планеталар.
Тәүге төркөмгә Меркурий, Венера, Ер, Марс инә. Уларҙың барыһы ла дәүмәле буйынса планета-гиганттарҙан бәләкәйерәк.
ЙөкмәткеһеҮҙгәртергә
Төп һорауҙарҮҙгәртергә
Был һорауҙар һәр бер бүлектән алынған:
- Иң ҙур планета?
- Уның киңлеге?
- Уның юлдаштары? Уларҙың атамалары? Айҙың юлдаштары.
- Ул планеталағы көндөң оҙонлоғо?
- Ул планеталағы йыл күпме ваҡытҡа һуҙыла? Айға ҡағылышлы һорауҙар: Ул планетаның орбита оҙонлоғо?
- Ул орбита нимәнән тора?
- Ул планетаның гравитацияһы?
- Ул планета кемдең исеменә арналған?
- Ул планетаның асышы? Сатурн, Уран, Нептун һәм башҡа планеталар өсөн.
Башҡа темаларҮҙгәртергә
Башҡа темалар был китаптарҙа:
- Күләмдәр һәм гравитация
- Ҡояш системаһының барлыҡҡа килеүе
- Ҡояш системаһының киләсәге
- Космос сере дөйөм мәғлүмәт, төрлө мәҙәниәттәрҙең ҡарашы
- Космостағы тереклек Һорауҙарҙы ҡарап сығыу: Марстағы тереклек


text:
Ханты-Манси автономиялы округы — Югра
Ханты-Манси автономиялы округы — Югра (рус. Ханты-Мансийский автономный округ — Югра) — Рәсәй субъекты[1]. Төмән өлкәһенең уставына ярашлы Төмән өлкәһенә инә, ләкин Рәсәйҙең тулы хоҡуҡлы регионы булып ҡала[2]. 1930 йылдың 10 декабрендә нигеҙләнгән. Округ регион-донор булып иҫәпләнә. Юграла илдең 60 % нефте сығарыла[3].
Админстратив үҙәге — Ханты-Мансийск ҡалаһы. Эре ҡалалары — Сургут (324 000 кеше.), Түбәнге Варта (263 800 кеше), Нефтеюганск (138 000 кеше). Ямал-Ненец автономиялы округы, Красноярск крайы, Томск, Төмән, Свердловск өлкәләре һәм Коми Республикаһы менән сиктәш.
Йөкмәткеһе
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ханты-Манси автономиялы округы — Югра — Рәсәйҙең үҙәк өлөшөндә , Көнсығыш-Себер тигеҙлегенең үҙәгендә ята.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белоярск һәм Березёвск райондары Алыҫ Төньяҡта урынлашҡан.[4]
Округтың башҡа биләмәләре лә Алыҫ Төньяҡ райондарға тиңләштерелгән.
Округта уртаса-континенталь климат.
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төбәк иҡтисадында байтаҡ нефть һәм газ ойошмалары күрһәтелгән:
- Газпром. Округта бер-нисә нефтегаз ятҡылыҡтары үҙләштерелә. Газды Газпром трансгаз Югорск аша транспортлай.
- Лукойл. Ойошма округта урынлашҡан Лангепас, Урай, Когалым НГДУ нигеҙҙәрендә барлыҡҡа килде. Был ҡалаларҙағы иң эре ойошма.
- Cургутнефтегаз. Сургуттағы иң эре ойошма.
- Роснефть
- Башнефть. Округта ятҡан Кирское, Коттынское, Люкпайское, Пермяковское и Печеринское нефть-газ ятҡылыҡтарын эшкәртә[5].
- ТНК-BP
- Транснефть
Милли состав[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡоролош[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
ҡалалар:
- (ҡалаһы) Когалым
- (ҡалаһы) Лангепас
- (ҡалаһы) Мегион
- (ҡалаһы) Нефтеюганск
- (ҡалаһы) Нижневартовск
- (ҡалаһы) Нягань
- (ҡалаһы) Покачи
- (ҡалаһы) Пыть-Ях
- (ҡалаһы) Радужный
- (ҡалаһы) Сургут
- (ҡалаһы) Урай
- (ҡалаһы) Ханты-Мансийск
- (ҡалаһы) Югорск
Муниципаль райондар:
- Белоярский районы
- Берёзовский районы
- Кондинский районы
- Нефтеюганский районы
- Нижневартовский районы
- Октябрьский районы
- Совет районы (Ханты-Манси автономиялы округы — Югра)
- Сургутский районы
- Ханты-Мансийский районы
Тораҡ пункттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Конституция Российской Федерации. Часть 3. Федеративное устройство. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 15 март 2011 тикшерелгән.
- ↑ Устав Тюменской области
- ↑ В Ханты-Мансийском автономном округе добыта 10-миллиардная тонна нефти
- ↑ Постановлением Правительства РФ от 03.03.2012 N 170 «Об отнесении Берёзовского и Белоярского районов Ханты-Мансийского автономного округа — Югры к районам Крайнего Севера» Берёзовский и Белоярский районы Ханты-Мансийского автономного округа — Югры с 01.01.2013 г. отнесены к районам Крайнего Севера.
- ↑
- ↑ Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 йыла
- ↑ Федеральная служба государственной статистики РФ. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года


text:
Төбәк муниципалитеттарына 2011 йылда 495 күсемһеҙ милек объекты тапшырылды
Башҡортостандың Ер һәм мөлкәт министрлығына һәм Милек менән идара итеү комитеттарына 2011 йылда 138 ҡуртымсы улар ҡуртымға алған объекттарҙы һатып алыу буйынса мөрәжәғәт иткән. Үткән йыл эсендә һатып алыу хоҡуғын ҡулланыу өсөн ғариза менән мөрәжәғәт итеүсе эшҡыуарлыҡтың бәләкәй һәм урта субъекттары менән ҡуртымға алынған мөлкәтте һатып алыу һәм һатыу буйынса 386,2 миллион һум суммаға йәмғеһе 119 килешеү төҙөлгән. Атап әйтелгән килешеүҙәр буйынса дөйөм майҙан 25747 квадрат метр тәшкил иткән. Был хаҡта Башҡортостандың Ер һәм мөлкәт министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итте.
Шулай уҡ ҡануниәткә ярашлы федераль милек ҡарамағына Башҡортостан Республикаһы мөлкәтендә иҫәпләнгән 787 күсемһеҙ милек объекты, полиция хеҙмәткәрҙәре менән файҙаланылған ер участкаһы, бина һәм ҡоролма тапшырылған. Уларҙың дөйөм майҙаны 261972 квадрат метр тәшкил иткән.
Бынан тыш, үткән йыл эсендә Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең муниципаль мөлкәтенә 495 күсемһеҙ милек объекты (шул иҫәптән инженер селтәрҙәре, фатирҙар, торлаҡ йорттар, йәшәү өсөн тәғәйенләнмәгән объекттар, гидротехник ҡоролмалар) тапшырылған. Шулай уҡ 473538 квадрат метр дөйөм майҙанлы 32 ер участкаһы тапшырылған.


text:
Башҡортостан спортсыһы киокусинкай буйынса Европа беренселегендә көмөш миҙал яуланы Фото: Башҡортостан Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы
Башҡортостан спортсыһы киокусинкай буйынса Европа беренселегендә көмөш миҙал яуланы
Башҡортостан спортсыһы киокусинкай буйынса Европа беренселегендә көмөш миҙал яуланы Фото: Башҡортостан Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостан спортсыһы Радмир Ульданов киокусинкай буйынса Европа беренселегенән көмөш миҙал менән ҡайтты. Ярыштар Болгарияның Варна ҡалаһында үтте. Был хаҡта республика Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы хәбәр итә.
Радмир Ульданов 75 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһындағы ярышта сығыш яһаны. Ул бөтәһе дүрт тапҡыр көрәште, шуларҙың өсәүһендә еңде. Һөҙөмтәлә республика спортсыһы Европа беренселегендә икенсе урын яуланы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 313
ҠЫЛ СЕЛӘҮСЕНДӘР (Enterobius), нематодалар заты. Яҡынса 20 төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Приматтар, ш. иҫ. кеше эсәгендәге паразиттар. Башҡортостанда Enterobius vermicularis Ҡ.с. таралған. Ата селәүсендең оҙонлоғо яҡынса 3, инәһенеке 12 мм тиклем. Ауыҙы 3 ирен м-н уратып алынған. Ҡыҙыл үңәсенең осо шар рәүешле ҡалынайған (бульбус). Ата селәүсендең кәүҙәһенең артҡы осо ҡорһаҡ яғына уралған, инә селәүсендеке беҙ рәүешле осло. Йомортҡаларының оҙонлоғо 0,05— 0,06, киңлеге 0,020—0,032 мм, төҫһөҙ, оҙонса түңәрәк. Аталанғандан һуң инә селәүсендәр, арт юл тирәһен ҡысыттырып, тура эсәктән сыға, арт юл яны йыйырсыҡтарына 12 мең тирәһе йомортҡа һалғандан һуң, һәләк була. Йомортҡаларҙа 4—6 сәғ. эсендә балағорттарҙың формалашыуы тамамлана. Хужа йотҡандан һуң йомортҡалар нәҙек эсәктең аҫҡы өлөшөнә эләгә, уларҙан балағорттар сыға. Зарарланғандан һуң 2—4 аҙна үткәс, Ҡ.с. енси яҡтан өлгөрә. Башлыса балалар ауырыған энтеробиоз ауырыуын тыуҙыра.
Әҙәб.: Баянов М.Г. Краткий курс региональной паразитологии. Уфа, 2007.
М.Ғ.Баянов
Тәрж. Г.А.Миһранова
Илл.:Ҡыл селәүсен (Enterobius vermicularis)


text:
Өфөлә «Үҙебеҙҙекен бел: Башҡортостан» тигән тәүге туристик онлайн-күргәҙмә үтә Фото: timeru.com
Өфөлә «Үҙебеҙҙекен бел: Башҡортостан» тигән тәүге туристик онлайн-күргәҙмә үтә
Өфөлә «Үҙебеҙҙекен бел: Башҡортостан» тигән тәүге туристик онлайн-күргәҙмә үтә Фото: timeru.com
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
17 ноябрҙә Өфөлә «Үҙебеҙҙекен бел: Башҡортостан» тигән тәүге туристик онлайн-күргәҙмә үтә. Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, уның төп бурысы — Рәсәйҙә һәм Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһендә республиканың туристик мөмкинлектәрен үҫтереү. Күргәҙмәне ун федераль туроператор ҡатнашлығында Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты һәм Profi. Travel компанияһы ойоштора.
Күргәҙмә тура эфирҙа бара. Сараны Рәсәйҙең һәм Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәренең туризм тармағы белгестәре лә күрә ала.
Эшлекле программа сиктәрендә Башҡортостандың туристик эшҡыуарлыҡ вәкилдәре иң яҡшы тәҡдимдәре менән таныштыра. «ВДНХ-Экспо» залында республиканың төп туроператорҙары, тау саңғыһы курорттары, отелдәре, шифаханалары һәм башҡа объекттары күрһәтелә. Төбәктең туристик-рекреацион ҡеүәтен үҫтереүҙең мөһим мәсьәләләре буйынса бер нисә дискуссия ойоштороу ҙа ҡаралған.


text:
Латвияны нацист Германияһының баҫып алыуы
Нацист Германияһының Латвияны баҫып алыуы — 1941 йылдың июнь-июлендә, Икенсе донъя һуғышы барышында, герман армияһының Латвияны оккупациялауы. Ошонан һуң Латвия территорияһында Латвия Генераль округы булдырыла — Остланд рейхскомиссариатының дүрт генераль округының береһе.
Йөкмәткеһе
Оккупация хакимиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Террор һәм репрессиялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Герман властары оккупация башланыу менән 1941 йылдың июль башынан йәһүд һәм сиғандарҙы бөтөрөү кампанияһын башлай. Румбуле (Рига ҡалаһының сите) — күпләп кеше үлтерелгән төп төбәк. Үлтереүҙәрҙе А айнзацтөркөмө һәм вермахт башҡара. Латыш коллаборационистары, шул иҫәптән Арайс командаһының 500—1500 ағзаһы (улар берәмләп 26 меңгә яҡын йәһүдте үлтерә[1]) һәм СД-ның башҡа латыш подразделениелары ла был акцияларҙа ҡатнаша[2][3].
1941 йыл аҙағына Латвия биләмәһендә йәшәгән йәһүдтәрҙең бөтәһе лә тиерлек үлтерелә. Бынан тыш Германия, Австрия һәм Чехиянан 25 меңгә яҡын йәһүд килтерелә, уларҙың 20 меңгә яҡыны үлтерелә.
Латвияны нацистар оккупациялаған йылдарҙа бөтәһе 90 меңгә яҡын кеше һәләк була, шул иҫәптән 70 меңгә яҡын йәһүд һәм 2 меңләп сиған нацистарҙың «раса теория»һы сиктәрендә юҡ ителә. Сәйәси ҡараштары һәм эшмәкәрлеге яңы власт тарафынан танылмаған ябай граждандар ҙа репрессия ҡорбандарына әйләнә.
Ҡаршылыҡ хәрәкәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оккупацияға ҡаршылыҡ күрһәтеү төрлө формаларҙа була. 1941 йылдың көҙөндә үк йәшерен гәзиттәр һәм листовкалар сығарыла башлай: (Латыш милли союзы гәзите Tautas Balss («Голос народа», баш мөхәррире. Артурс Каминскис), «Перконкрустс» лидеры Густавс Целминьш гәзите Vestijums («Хәбәрҙәр», 1943 йылдың йәйенән сыға), тиҙҙән ул Latvju raksti. Brīvā Latvija («Латыш мәҡәләләре. Азат Латвия») аҫтында сыға, Daugavas Vanagi («Даугавы ҡарсығалары») листовкалары, уларҙы ошондай уҡ исемдәге йәшерен ойошма вәкилдәре тарата, йәштәр төркөмөнөң Latvijas Vanagu Organizācija («Латыш ҡарсығалары ойошмаһы», элегерәк Melnais Vanags — «Ҡара ҡарсыға») листовкалары һәм башҡалар.) Был киң мәғлүмәт сараларында совет һәм нацист режимдары сағыштырып күрһәтелә, оккупация учрежденияларында, ярҙам итеүсе полицияла эшләүгә һәм аҡса эшләү өсөн Германияға барыуға байкот иғлан итеүгә саҡырыу баҫыла, милли үҙаңды күтәреүгә йүнәлтелгән саҡырыуҙар, Das Schwarze Korps һәм BBC-тан материалдар баҫтырып сығарыла. «Халыҡ тауышы» гәзитен сығарған һәм таратҡан өсөн 1942 йылдың ноябренән 1943 йылдың апреленә тиклем генә 102 кеше ҡулға алына һәм 73 кеше тотола; 1944 йылдың яҙында Целминьш ҡулға алына һәм Флоссенбюрг концлагерына ебәрелә, шунан Дахауға күсерелә, һуғыш тамамланғансы шунда тотола. 1942 йылдың апрелендә 15-18 йәшлек үҫмерҙәрҙән Мартинс Янсонстың Jaunpulki («Яңы отряд») йәштәр ойошмаһын нацистар иң хәүефлеһе тип иҫәпләй. 1942 йылдың июнендә Янсонс менән бергә был ойошманың 7 әүҙем ағзаһы ҡулға алына.
1941 йылдың аҙағынан подполье ойоша башлай. Башында үҙәктең Демократик партияһы ағзаһы Константинс Чакст торған һәм 300-ҙән ашыу кешене берләштергән төркөм беренселәрҙән булып барлыҡҡа килә, улар Рига, Елгав, Лиепая, Вентспилста һәм ауыл райондарында эшмәкәрлеген йәйелдерә. 1942 йылдың февралендә Латвия социал-демократик эшселәр партияһы (етәкселәре Паулс һәм Бруно Калныньшамдар), 1922 йылдағы Конституция нигеҙендә бойондороҡһоҙ Латвияны тергеҙеүгә иҫәп тотоп, үҙ эштәрен башлап ебәрә. Был партия Эстония, Литва, Финляндия һәм Швеция социал-демократтары менән бәйләнеш тота. 1943 йылдың 13 авгусында Чаксте, Калниньш, шулай уҡ Крәҫтиән союзы һәм Христиан фермерҙары партияһы, Латгалия католиктары бергә осрашып һөйләшә. Һөҙөмтәлә Латвия үҙәк советы — латыш ҡаршылығының координацион органы барлыҡҡа килә. Совет Германиянан һәм СССР-ҙан азат демократик Латвия булдырыуҙы маҡсат итеп ҡуя, һәм АҠШ һәм Бөйөк Британияның ярҙамына иҫәп тота. Совет ағзалары көнбайыш союзниктарға меморандум әҙерләй. Тиҙҙән был меморандум тураһында нацистар белеп ҡала, һәм 1944 йылдың апрелендә Советтың күп кенә ағзалары ҡулға алына, шул иҫәптән 12 июлдә Бруно Калныньш та төрмәгә ултыртыла. Советҡа генерал Вернерс Тепферс етәкселек итә башлай. Советтың һуңғы ултырышы 1944 йылдың 8 сентябрендә үткәрелә. Унда Паулс Калныньш Латвияның бойондороҡһоҙлоғон терегеҙеү тураһында декларацияға ҡул ҡуя; Латыш үҙәк советы ваҡытлы хөкүмәт тип иғлан ителә. Әммә Калныньш икенсе көнөнә үк сит илгә сығып китергә мәжбүр була.
Советтың башында генерал Янис Курелис һәм уның штаб начальнигы капитан Кристапс Упелниекс торған хәрби комиссияһы ла әүҙемлек күрһәтә. 1944 йылдың июлендә, Остланд рейхкомиссариаттағы СС начальнигы Фридрих Еккельн Рига, Скривери, Слоке и Доле ҡалаларында дүрт айзсаргтар батальоны ойоштороу тураһында приказ сығара. Советтың хәрби комиссияһы бынан файҙаланып ҡалырға тырыша: айзсаргтар командованиеһын, аҙағыраҡ Еккельндың үҙен дә батальондар етәксеһе итеп Курелисты ҡуйырға ышандыра. 1944 йылдың йәйендә Курземда бер нисә мең кешенән торған отряд ойошторола, уларға СС-тың Латыш легионы һәм ярҙам итеүсе полициян дезертирҙары ла ҡушыла. Отряд Латвияға һәм Латвия контитуцияһына тоғро булыуҙарына ант итә; антта Германия һәм Гитлер телгә алынмай. Әммә Курелис менән Упелниекс әүҙем хәрби эш башламай. 1944 йылдың 12 ноябрендә нацистар отряд ағзаларын ҡулға ала. Курелисты эшенән азат итәләр һәм Германияға оҙаталар; Упелниекс менән бергә һигеҙ офицер Лиепаяла атып үлтерелә; тағы ла өсәүһе Штуттгоф концентрацион лагерына оҙатыла. Тик лейтенанта Рубенис батальоны ғына зыян күрмәй, әммә 5-9 декабрҙә нацистар менән һуғышта ҡыйратыла. Курилестың ҡулға алыныуҙан ҡотолоп ҡалған һалдатттары СС, совет партизандары, «урман кешеләре» төркөмдәрен тулыландыра; 1945 йылдың февралендә Латвия үҙәк советының радиотапшырыуында «ике мең партизан»[4].тураһында һүҙ бара.
Йәһүдтәрҙе ҡотҡарыу менән шөғөлләнгән латыштар ҙа була. Мәҫәлән, Жанис Липке, үҙ ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, 50-нән ашыу йәһүдте ҡотҡара.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Andrew Ezergailis The Holocaust in Latvia, 1941-1944 — Historical Institute of Latvia, Riga ; United States Holocaust Memorial Museum; Washington, DC., 1996.
- ↑ The Holocaust in Latvia Ҡалып:Webarchive, Andrievs Ezergailis ISBN 978-9984-9054-3-3
- ↑ The German Occupation and the First Wave of Murder The Simon Wiesenthal Center.
- ↑ Vineta Rolmane. The Resistance in Latvia during the Nazi Occupation (July 1941 — May 1945) // The Anti-Soviet Resistance in the Baltic States / Arvydas Anušauskas. — Vilnius: Pasauliui apie mus, 2006. — С. 136—145.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Zunda A. Vācu okupācijas varas politika Latvijā: nostādnes vēstures literatūrā // LVKR, 3, 186.—207. lpp.
- Zunda A. «Vācu laiks» Latvijā (1941.—1945.): izvērtējums historiogrāfijā // LV, 2003, 3. nr., 107.—115. lpp.
- Zunda A. Vācijas okupācijas politika Latvijā (1941—1945): vērtējums historiogrāfijā // LVKR, 11, 17.—29. lpp.
- Evarts E. Nacistu ekonomiskā politika okupētajā Latvijā: historiogrāfisks apskats // LVKR, 10, 352.—370. lpp.
- Zunda A. Kolaborācija vācu okupētajā Latvijā: nostādnes vēstures literatūrā // LVKR, 7, 141.—164. lpp.
- Feldmanis I. Nacistu okupācijas politika Latvijā (1941—1945): pētniecības problēmas, iespējamie risinājumi un varianti // Latvijas Vēsture, 2005, 5. nr., 87.—89. lpp.
- Heinrihs Strods. Latvijas pirmās padomju okupācijas aktīvistu vajāšanas (1941. gada 23. jūnijs — 1945. gads). // LVKR, 16, 106.—190. lpp.
- Strods H. Zem melnbrūnā zobena. — Rīga, 1994.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- LCP deklarācija Sabiedroto nācijām sakarā ar Latvijas okupāciju Latvijas Centrālā padome 1943. gada augustā
- Antonijs Zunda. Latvija nacistu varā (1941—1945)
- Rīkojums par Rīgas pilsētas ielu, laukumu un parku pārdēvēšanu (16.04.1942.)
- A Soviet civilian about to be executed at Preili, Latvia
- Konrad Kalejs
- Saviours and the Saved
- The Holocaust in German-Occupied Latvia
- map of Riga ghetto
- Latvia Under German Occupation in 1943, Latvian Legation, 1944


text:
Бар бит ул мөғжизә!31-12-2011, 07:41 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Ленин майҙанында тауҙан шыуып төшөү менән катокка барып эләктек. Конькиҙа йөрөргә яратыусылар өсөн быйыл ошондай бүләк яһағандар. Бушлай катокка ҡаланың төрлө мөйөшөнән киләләр. Шыршыны ике яҡтан һаҡлап ятыусы аждаһалар һәм башҡа боҙло һындар янында һәммәһе фотоға төшөргә ашыға.
“Өфө” универмагы эргәһендәге майҙанда ауыл мөхитенә юлыҡтыҡ. Ҡаланың 2-се художество мәктәбе уҡытыусылары Азамат Ғарипов, Салауат Ғиләжетдинов, Рәмил Ғәйфуллин “Ауыл күренештәре” композицияһын ижад иткән. Балыҡсы малай, милли кейемдәге әбей менән бабай, лабиринт рәүешендә эшләнгән мал-тыуар һарайы, ҡарлы сәскә эргәһенән тиҙ генә үтеп китеп булмай, уларға ҡарап, бер аҙға яҡты хәтирәләргә бирелге килә. Октябрь проспекты буйында һуҙылып төшкән аждаһа тинлектәр менән ҡапланып бөткән. Баҡтиһәң, өфөләр ырым уйлап сығарған: аждаһа һынына аҡса йәбештерһәң, йыл мул киләсәк, имеш.
Затон биҫтәһендәге “Тулҡын” баҡсаһы әкиәт донъяһына әүерелгән. Ғалим, яҙыусы Жәлил Кейекбаевтың “Урман әкиәттәре” китабына арналған ҡаласыҡ тылсымлы һәм изге күңелле геройҙар менән тулған.
Мотор эшләүселәрҙең мәҙәниәт һарайы алдындағы майҙанға ваҡыт машинаһын урынлаштырғандар тип уйларһың. Скульптор Ринат Бикбулатов ҡала халҡын 200 йыллыҡ тарих төпкөлөнә алып ҡайтырға ынтылған. Ҡыйыу йөрәкле атлылар, мөһабәт ҡәлғәләр күңелдә ҡурҡыу уятмай. “Яңы йылдар килә торор, тик үткәндәрен дә онотмағыҙ,” – тип киҫәтә кеүек улар.
Совет майҙанындағы ҡаласыҡтың быйыл Владимир Маяковский исемендәге бәләкәй баҡсаға күсерелеү хәбәрен ишетеп, шунда юлландыҡ. Рәссам Кәбир Ғөбәйҙуллин һәм Өфө студенттары боҙло һындарҙы совет шағирына бағышлаған. Атаһынан яҡшы менән ямандың нимә икәнлеген һораусы малай һәм башҡа геройҙарға ҡарап, В. Маяковскийҙың ижадына байҡау яһарға мөмкин. Авторҙар шағир йәшәгән дәүерҙе һынландырыуға ла күп тырышлыҡ һалған. Пионерҙар, “СССР” тигән яҙыулы ракета, скульптор Вера Мухинаның ураҡ һәм сүкеш тотҡан эшсеһе һәм колхозсыһы һынында ҡатып ҡалған Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу, уҙған быуаттың 50-се йылдарындағы техника – барыһы ла баҡсаны Советтар иленә әүерелдергән.
Боҙло ҡаласыҡтар кешеләрҙе төрлө дәүергә күсереп алып китә, күңелдәрҙе шатлыҡ, өмөт менән һуғара. Мөғжизәләр юҡ тип кем әйтһен!


text:
Бер йәнен меңдәргә өләшеп
Биш йәшенән табип булырға хыяллана
Күгәрсен районы Түкәт ауылында тыуған ул. Ата-әсәһе тирә-яҡта абруйлы уҡытыусы була. Күп тә тормай улар Мәҡсүт ауылына күсенә. Ситтән бала алам тигәс, атаһы, беҙҙең бишәү, теләгән береһен алып тәрбиәләгеҙ, тип әйтеүе генә етә, ҡыҙ бала күрше йортҡа күсерелә. Атаһының бер туған ағаһы менән еңгәһенең өйөндә Сәлиә үҙ сабыйҙары кеүек ҡабул ителә. Шулай итеп, ул ике өй араһында ҡәҙерле бала булып буй еткерә. Уны тәрбиәләүгә, рухи үҫешенә, һәләтен арттырыуға бик күп кеше көс һала. Сәлиә атаһының йоҡлар алдынан әҙәби китаптар уҡыуын, иң ҡыҙыҡлы урында ғына өҙөп, икенсе көнөндә, ҡайһы ерҙә туҡтаныҡ әле, тип башта һөйләтеп алыуын һағынып хәтерләй.
«Эшләгәнең кеше өсөн булһа, өйрәнгәнең – үҙеңә», – ти торған була Хәкимйән олатаһы. Сәлиә эшләп үҫә. Яҙыуы ғына бер ҙә ҡәнәғәтләндермәй, олатаһы бер дәфтәрен, матурыраҡ яҙһын, тип, кире күсертә. Яңы йылға ҡыҙға костюмдар әҙерләү ике-өс ай алдан башлана.
«Участка педиатры килгән ине, шуға ҡарап, биш йәшемдән үк, Венера апай һымаҡ табип булам, – тигәнмен. – Шуға ла бәләкәй кластарҙа маскарадта гел доктор булып кейендем, 7-се класта Ҡар Королеваһы костюмын тектеләр», – тип хәтирәләргә бирелә Сәлиә ханым.
Мәҡсүт мәктәбе белеме менән генә медицина институтына инеп булмаҫын аңлаған атаһы ҡыҙын Өфөгә, 1-cе интернат-мәктәпкә, имтихан бирергә илтә. Һынауҙарҙы уңышлы үтеп, ҡыҙыҡай 8-се класҡа баш ҡалаға уҡырға килә. «Хөсәйен Хәсән улы Яубаҫаров күрһәтмәһе буйынса аҙнаһына ике тапҡыр медицина институтындағы Кесе Павлов мәктәбенә факультатив дәрестәргә йөрөнөм. Тәүҙә 40 кеше инек. Тиҫтәләгән генә ҡалдыҡ. Танытма тоттороп сығарҙылар. Физика, химия фәндәренән имтиханды «биш»кә биреп, юғары уҡыу йортона йырлап инеп киттем», – ти ул. Лидерлыҡ сифаттары, яуаплылыҡ тойғоһо – бала сағынан, йәшлек йылдарынан. Студент ваҡытта уҡ фәнгә ылыға, төплө белем алыуға етди ҡарай буласаҡ йәмәғәт эшмәкәре.
Ғүмерлек мөхәббәт
Ғүмерлек мөхәббәтен, тормош юлдашын Сәлиә студент ваҡытта уҡ осрата. «5-се курста Минһажев урамындағы ятаҡта тора инем. Күрше бүлмәгә клиник ординатурала уҡыған студенттарҙы урынлаштырҙылар. Хәсән – Ейәнсура районының Ибрай ауылынан. Армия сафында хеҙмәт итеп ҡайтҡан. Үҙенә үҙе юл ярған, ағаһы ла медицина институтын тамамлағанға күрәлер, ошо юлды һайлаған. Ленин стипендиаты. Танышып, дуҫлашып китеп, алтынсы курсты бөткәс өйләнештек. Уҙған быуаттың 80-се йылында, үҙебеҙ ҙә аңғармаҫтан, Олимпиадаға тура килтереп, туй яһаныҡ. Интернатураны Республика балалар клиник дауаханаһында үттем. Хеҙмәт юлымды етем балалар йортонда балалар табибы булараҡ башланым. Бер айҙан өс йәшкә тиклемге етем йә ташланған сабыйҙар менән өс йыл эшләнем. Шарттар насар. Бер хеҙмәткәргә 20-30 бала тура килә ине. Бәләкәстәрҙе йәлләп, үҙем ҡалып йыуындыра торғайным. Ординатураға уҡырға ингәс, балаларҙы һағынам, төшөмә лә илап инәләр. Хеҙмәттәштәремдән, ниңә Володя менән Илья мине саҡыра ул, тип һорайым. Баҡтиһәң, уларҙы шарттары тағы ла хөртөрәк етемдәр йортона күсергәндәр икән», – тип хәтерләй Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы. Клиник ординатура үткәс, Республика клиник дауаханаһында педиатр-генетик булараҡ консультациялар бирә.
Мөдир, профессор Рим Вәли улы Мәғжәнов уға Башҡорт дәүләт медицина институтының неврология кафедраһында генетика курсын алып барырға тәҡдим итә. 1990 йылда ассистент дәрәжәһендә фән тауҙарын яулай башлаған тырыш ханым 1997 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. Ярты йылдан һуң уны Һаулыҡ һаҡлау министрлығына эшкә саҡыралар. Ун йыл ғүмере тынғыһыҙ ҙа, һөҙөмтәле лә хеҙмәт менән үтә. Балалар йортон, шифаханаларын яңыса үҙгәртеп ҡороп төҙөү, Республика перинаталь үҙәген сафҡа индереү – әйтеүе генә анһат, ә күпме көс түгелгән, эҙмә-эҙлекле эш алып барылған! Бюджет иҫәбенә ЭКА (ЭКО) ысулын индереү тап шул осорҙа, уның тырышлығы менән яйға һалына. Тәүҙә ошо маҡсаттан тотоноу өсөн бер миллион бүленһә, аҙаҡ ун миллионға тиклем арттырыла. Яуаплылыҡ, йөкләмәләр арҡаһында күп осраҡта ҡатын-ҡыҙ үҙен, шәхси тормошон икенсе планға күсерә. Бер-береһен фән юлында үҫтереп, башҡаларға ла ярҙам итеп йәшәүсе пар үҙ ҡошсоҡтарын булдырыу ваҡытын үткәреп ебәрә. Бер ғаиләлә – ике фән докторы, ике ғалим, береһе – сәйәсмән, халыҡтың сикһеҙ мөхәббәтен яулаған, кешеләр өсөн йәнен фиҙа ҡылырға әҙер йәмәғәт эшмәкәре. Икеһе лә ихтирамға лайыҡ. Береһе шундай дәрәжәгә өлгәшә алғаны, икенсеһе – уны шул бейеклеккә күтәрелергә ынтылғанда ҡанаттарын киҫмәгәне өсөн.
Кеше бәхете
аттарыбыҙ һымаҡ,
Үтә сабыр, үтә түҙемле.
Әммә, бер ярһыһаҡ, тотоп
Тыйып булмай,
Тартһаң да ныҡ теҙгенде...
Рәми Ғарипов,
Башҡортостандың халыҡ шағиры.
«Бәйләнештә» селтәрендә булдырылған «Башҡорт ҡатын-ҡыҙы» төркөмөнөң мөрәжәғәте буйынса армияла имгәнеп, онкология менән ауырып киткән Белорет егетенә Мәскәүҙә дауалау ваҡытын оҙайтырға ярҙам иткәс, уның әсәһе Ғәлиә Богодерованың (Фәтҡуллина) рәхмәт һүҙҙәре: «Ул егет – минең улым Дим. Үҙемдең шундай ҙур ҡайғымдан шаңҡып йөрөүем һаман да иҫемдә... Гүзәл апай (Ситдиҡова – ред.), Һеҙгә ҙур рәхмәт! Сәлиә апай менән хәбәрләшеп, минең улымды әжәл тырнағынан йолоп алдығыҙ! Ярҙамығыҙ әйткеһеҙ ҙур! Сәлиә апай ваҡытын йәлләмәй мине телефон аша тынысландырҙы, Бурденко госпиталенең табиптары менән һөйләште. Шундай ҙур ярҙамығыҙ өсөн үҙегеҙ ҙә Хоҙай Тәғәләнең мең рәхмәттәрендә булһағыҙ ине!» Быныһы инде депутаттың көндәлек алып барылған бихисап эштәренең тамсыһы ғына. Ул нисәмә йылдар мөмкинлеге булмаған өлкәндәргә, күп балалы ғаиләләргә, шулай уҡ мәктәптәргә, дауаханаларға, ветерандарға ваҡытлы матбуғат бүләк итә. Рәхмәттән башҡа ни әйтәһең?
«Парламент эшмәкәрлеге йылдарым Һаулыҡ һаҡлау комитеты составында һаулыҡ һаҡлау, социаль мөхит, социаль йөкләмәне үтәү өлкәләрен үҫтереү, камиллаштырыу менән бәйле булды. 56 федераль ҡанунды әҙерләүҙә туранан-тура ҡатнаштым, уларҙың 29-ы ҡабул ителде. Хеҙмәттәштәрем менән уртаҡ тырышлыҡ һөҙөмтәһе булараҡ, республикала һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә ҡағылған байтаҡ проекттарҙы һәм башланғыстарҙы тормошҡа ашырҙыҡ. Мәҫәлән, 2015 йылда федераль ҡаҙнанан бүленгән субвенциялар иҫәбенән Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының торлаҡ шарттарын яҡшыртыуҙы яйға һалдыҡ. Башҡортостан абитуриенттары өсөн федераль медицина вуздарына өҫтәлмә маҡсатлы урындар бүлеү буйынса әүҙем эш алып барылды. Үткән йылда бындай урындар һаны 92-гә етте (унан алдағы йыл 29 ине). Иң ҡыуаныслыһы – был урындарҙың күбеһе ауылдан сыҡҡан ҡыҙҙар һәм егеттәргә тейҙе.
Дүрт йыл эсендә 2000-дән ашыу кеше төрлө һорауҙар менән мөрәжәғәт итте. Мохтаждарҙың һәр береһенә медицина ярҙамы күрһәтелде. Төп эшмәкәрлегем һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә йүнәлтелһә лә, мәҙәниәт-рухиәт донъяһын урап үтмәҫкә тырыштым. Мин ойошторған «Мираҫ» хәйриә фонды эшмәкәрлеге сиктәрендә ҙур эш атҡарылды. Уларҙың иң билдәлеләрен атап үтәйек: Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Башҡорт телен өйрәнәм» проекты, «Алмағас төҫө» документаль фильмы. Шулай уҡ «Ағинәйҙәр ҡоро» клубына, «Мәскәүҙәге һәм Санкт-Петербургтағы Башҡортостан студенттары һәм аспиранттарының ойошмаһы»на төрлө дәүмәлдә ярҙам күрһәтелде. 2012 йылдан алып, алты тапҡыр донъя чемпионы Тамара Танһыҡҡужина менән берлектә шашка спортын үҫтереү буйынса программаны тормошҡа ашырабыҙ. Был эштең һөҙөмтәһе ҡыуаныслы: ошо йылдар эсендә 2000-дән ашыу бала шашка спортын үҙ итте, 30 тренер йәлеп ителде, 1000-дән ашыу сара үткәрелде», – ти ул депутат эшмәкәрлегенә һығымта яһап.
Ҡатын-ҡыҙ һәм сәйәсәт
Йөҙмәҫ балыҡ,
Осмаҫ ҡош булһа?
Һинең бәхетең һуң кемгә кәрәк,
Үҙ ояңды ғына ҡайғыртһаң?
Рәми Ғарипов,
Башҡортостандың халыҡ шағиры.
Ысын мәғәнәһендә халыҡ депутаты ниндәй булырға тейеш, шуны күрһәтәм, тигән маҡсат ҡуя сәмле, тәүәккәл ханым. Башта республика буйынса һайланған 14 депутаттан бер генә ҡатын була ул. Закондар сығарыу бер, халыҡ менән эшләү икенсе, йәнә сит илдә лә парламент-ара эшмәкәрлекте алып барырға кәрәк. Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы халыҡ-ара кәңәшмәләрҙә Рәсәй исеменән халыҡ һаны артыуы һәм үҫеше буйынса ҡыҙыҡлы һәм төплө сығыштар яһай. 2010 йылдың аҙағында «БР халҡына медицина-генетик ярҙамы күрһәтеү» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
«Билдәлелеккә махсус рәүештә ынтылманым, әммә бәләкәйҙән, Түкәттә торғанда ла, Мәҡсүттә лә, ишек-ҡапҡа ябылмай торғайны. Атайым әүҙем кеше ине. Берәйһенә ярҙам итергә кәрәк булһа, йә ғариза, йә дәғүә яҙыша. Ул ваҡыттарҙа адвокат яллау юҡ ине. Һәр ваҡыт халыҡ араһында булды. Шуға мин дә аралашып, һөйләшеп өйрәнгәнмендер. Ҡайһы бер кеше, тик ултыр, өндәшмә, тығылма, тип тәрбиәләнгәндән, йомоғораҡ була бит. Ә беҙҙә, киреһенсә, хупланылды. Һеҙҙе уҡытыусы балалары тип күрәләр, өҫтөгөҙҙө ҡарап йөрөгөҙ, өлгөлө булығыҙ, тип өйрәтә торғайнылар. Икенсе яҡтан, 1-се интернат-мәктәпкә барып эләгеүем мөмкинлектәремде асты. Генетика өлкәһенә йәлеп ителеүем дә ошо сифаттарҙы үҫтереүгә булышлыҡ итте. Һөнәрем буйынса йыш ҡына матбуғат, телевидение-радио аша сығыш яһарға тура килде. Йәштәргә әйтәм: үҙ эшегеҙҙең оҫтаһы булығыҙ, шул ваҡытта инде дәрәжәләр ҙә, вазифа буйынса үрләү ҙә үҙенән-үҙе килер. Билдәле булыуҙың икенсе яғы ла бар: тәнҡит уҡтары, ҡырын һүҙҙәрҙән дә азат була алмайһың. Уларҙы ла «йота» белеү мөһим. Дуҫ булмағандар һәр төрлө ырғаҡты файҙаланырға тора. Үкенескә ҡаршы, булмаған нәмәне бар тип инандырырға тырышҡандар ҙа осрай. Ошондай һынауҙарҙы үтергә лә ныҡлыҡ кәрәгәсәк», – тип фекер йөрөтә ул.
Матурлыҡ
Сәлиә ханым матурлыҡты сәләмәт булыуҙа күрә. Үҙе лә күберәк хәрәкәт итеүҙе, саф һауала йөрөүҙе, һыуҙа йөҙөүҙе, дөрөҫ туҡланыуҙы йәшәү рәүеше итеп алған. Ҡанды тикшертеп, табип менән кәңәшләшкәс, биологик әүҙем өҫтәмәләрҙе, бигерәк тә оло йәштәгеләргә, ҡулланыу файҙалы булыуы хаҡында ла әйтә. Бит йыйырсыҡтарын бөтөрөр өсөн бысаҡ аҫтына ятыуҙы, уколдар ҡаҙауҙы хуп күрмәй – битлектәр, массаж ярҙамында ла бынамын тигән һөҙөмтәгә өлгәшеп була, тип һанай. Матурлыҡ – ул күңел сафлығы, бәхет – ул кешеләргә кәрәк булыуыңды тойоу, маҡсаттарға өлгәшеү, тыуған илең, ерең, телең, тигәнде Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы үҙенең берәгәйле эштәре, йәшәү рәүеше менән иҫбатлай. Был ихласлыҡты халыҡ та тоя: исеменә есеме тап килгән арҙаҡлы ҡыҙына («Сәлиә» – ғәрәпсәнән «йыуатыусы») сикһеҙ мөхәббәтен, ышанысын белдерә.
Әлеге көндә Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы Мырҙабаева, депутатлыҡ йөгөн һалып, Мәскәүҙән ҡайтып төшкәс, күптәр уның ҡайҙа, кем булып эшкә барыуы менән ҡыҙыҡһына. Тартҡан атҡа йөк табылыр, иң мөһиме – ул беҙҙең менән, тыуған республикаһында. Яңы асылып торған ғүмер бите һөйөнөстәргә, уңыштарға бай булһын, Сәлиә ханым!
Александр ДАНИЛОВ
һәм ғаилә архивы фотолары.
Теги: Ҡатын-ҡыҙ Сәлиә Мырҙабаева


text:
Фото:
Республика вәкилдәре Халыҡ-ара милли китап фестивалендә ҡатнашты
Фото:
Һуҡырҙар өсөн республика махсус китапханаһы ТӨРКСОЙ халыҡтарының «Дуҫлыҡ телендә» махсус форматтағы Халыҡ-ара милли китап фестивален асыу тантанаһында ҡатнашты.
Сара Ҡазанда Татарстан Респуликаһының Һуҡырҙар өсөн республика махсус китапханаһында «Ҡазан – 2014 йылда төрки донъяның мәҙәни баш ҡалаһы» программаһы сиктәрендә уҙҙы.
Милли китап фестивалендә Рәсәйҙең 10 төрки телле республикаһының һәм БДБ илдәренең һуҡырҙар өсөн махсус китапханалары ҡатнашты. Башҡортостандан БР Һуҡырҙар өсөн республика махсус китапханаһы директоры Айгөл Әминева һәм уның урынбаҫары Олег Кушнерук барҙы. Skype программаһы ярҙамында Сыуашстан, Саха (Яҡут), Тыва китапханалары менән тура бәйләнеш ойошторолдо.
Фестиваль күргәҙмәһендә Ҡаҙағстан, Башҡортостан, Дағстан, Саха (Яҡут) Тыва, Сыуашстан, Хакасия, Ҡарасәй-Черкес, Алтай республикаларынан һуҡырҙар һәм насар күреүселәр өсөн махсус форматта милли китаптар күрһәтелгәйне.
Татарстан Республикаһының Һуҡырҙар өсөн республика махсус китапханаһы директоры Наил Сәфәрғәлиев, мәғлүмәтте тапшырыу алымдарын камиллаштырыу һәм уны бөтә категория граждандар ҙа ҡуллана алһын өсөн аралашырға һәм көстәрҙе берләштерергә кәрәк, тип билдәләне.
Сара ҡунаҡтары Брайль рельеф-нөктә шрифты менән татар телендә китап нәшер итеү процесы менән танышты.
Фестивалдең маҡсаты – китап аша йолаларҙың сағыу этнографик палитраһын, төрки халыҡтарҙың тарихи-мәҙәни мираҫын, халыҡтарҙың берләшеүен һәм дуҫлашыуын күрһәтеү. Һуҡырҙар һәм насар күреүселәр өсөн махсус форматта милли төрки телле әҙәбиәттең иң яҡшы өлгөләрен алға этәреү, милләт-ара аралашыу мәҙәниәтен һәм Рәсәй территорияһында йәшәгән халыҡтарҙың толерантлы аңын булдырыу фестивалдең төп бурыстары булып тора.


text:
- Подробности
- Просмотров: 480
БАШҠОРТ‑МИШӘР ҒӘСКӘРЕ, 1834 й. хәрби министр граф А.И.Чернышёв бойороғо б‑са Ырымбур крайында башҡорттарҙан һәм мишәрҙәрҙән ойошторола; 1855 й. алып (уның составына типтәрҙәр һәм бобылдәр индерелгәндән һуң) — Башҡорт ғәскәре. Ырымбур сик һыҙығының 4 дистанцияһын (1239 саҡрым) һаҡлауға тәғәйенләнгән була. Ырымбур айырым корпусы ком. буйһона. Үҙәге — Ырымбур ҡалаһы. Ғәскәр ерҙәренең майҙаны 10 млн дисәтинәнән ашыу тәшкил итә. Ғәскәр терр‑яһы — 17, 1855 й. алып 28 кантонға (ҡара: Идара итеүҙең кантон системаһы) бүленә. 1850 й. ғәскәр халҡын 546 мең башҡорт (83%) һәм мишәр тәшкил итә, 1858 й. — 834 мең кеше (1855 й. ғәскәр составына 266 мең типтәр һәм бобыль индерелә). Ғәскәр башында командующий тора. Ғәскәр идаралығы — армия штаб‑офицерҙарынан, кантон (даими урынлашыу пункттарында) һәм поход (сик һыҙығы һәм экспедиция) етәкселеге башҡорттарҙан, мишәрҙәрҙән һәм типтәрҙәрҙән комплектлана. Йыл һайын сик һыҙығы хеҙмәтенә уртаса 5,5 мең кеше мобилизациялана, Златоуст һәм Себер тракттарында, Мәскәүҙә, Ҡазанда, Түбәнге Новгородта һ.б. ҡалаларҙа төҙөлөш, юл һәм а.х. эштәренә, конвойлыҡ һәм полиция хеҙмәтенә — яҡынса 4,5 мең кеше; һуғыш осоронда ғәскәр 30 атлы полк ҡуя алған. 1840 й. яҡынса 7 мең кеше хәрби хеҙмәттән аҡсалата һалымға күсерелә, 1842 й. өҫтәмә рәүештә — 31 мең, 1844 й. — 39 мең, 1848 й. — 200 мең, 1861—63 йй. — бөтә халыҡ. Ғәскәрҙең ҡоралы пистолеттарҙан, ҡылыстарҙан, йәйәләрҙән, уҡтарҙан һәм 2 метрлы һөңгөләрҙән тора. Б.‑м.ғ. хеҙм‑рҙәре кейеме иҫәбенә бүректәр, күк буҫтауҙан тегелгән мундирҙар йәки курткалар, асыҡ күк төҫтәге билбауҙар, ҡыҙыл лампаслы күк салбарҙар һәм ҡара итектәр, 1844 й. алып күк түбәле һәм ҡыҙыл тирәсле кокардалы фуражкалар, сәкмәндәр, ҡайыштар һәм ҡара итектәр инә; 1846 й. башлап форма кейеү хеҙм‑рҙәрҙе империяның көнбайыш һәм көньяҡ сиктәренә ебәргән осраҡтарҙа ғына мотлаҡ була. Ғәскәр ихтилалда (1835), 1844 й. ҡаҙаҡ ихтилалын баҫтырыуҙа, Хиуа походында (1839—40), Коканд походтарында, Ҡырым һуғышында (1853—56) ҡатнаша. 1865 й. 2 июлендә “Башҡорттарға идара итеүҙе хәрби ведомствонан граждандар ведомствоһына күсереү тураһында” батша раҫлаған Дәүләт советы ҡарары м‑н таратыла. Балтик яр буйын инглиз‑француз десанттарынан һаҡлауҙа күрһәткән ҡыйыулығы өсөн Б.‑м.ғ. 1‑се һәм 3‑сө Башҡ. полкы личный составына рәхмәт белдерелә, күп яугирҙарға “1853—1856 йй. һуғыш иҫтәлегенә” миҙалдары тапшырыла. Б.‑м.ғ. командующийҙары: полк., 1838 й. алып ген.‑майор С.Т.Циолковский (1834—40), полк., 1851 й. алып ген.‑майор Н.В.Балкашин (1840— 45 йй. вазифа башҡарыусы; 1851—53, 1854—58), полк., 1846 й. алып ген.- майор Г.В.Жуковский (1846 й. вазифа башҡарыусы; 1846—48), полк. Н.П.Беклемишев (1849—50), ген.-майор А.И.Середа (1850—51), полк. граф И.А.Толстой (1851—52 йй. вазифа башҡарыусы), подполк. А.А.Толмичёв (1853—54 йй. вазифа башҡарыусы), полк. Х.Х.Рейтерн (1856—58 йй. вазифа башҡарыусы), полк. А.М.Синбирин (1859—60 йй. вазифа башҡарыусы), ген.‑майор Н.К.Тетеревников (1860—62), полк. А.П.Богуславский (1862—64 йй. вазифа башҡарыусы).
Р.Н.Рәхимов
Тәрж. Д.К.Үзбәков
Башҡорт‑мишәр ғәскәренең башҡорт кантоны офицеры һәм мишәр кантоны казагы. 1836


text:
Халыҡ ихлас алҡышланы23-12-2014, 01:40 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
Күптән түгел баш ҡала халҡына ғәжәйеп сағыу һәм үҙенсәлекле тамашаның шаһиты булырға тура килде. Уны ҡышҡы һил кистәрҙең береһендә Конгресс-хол бинаһында “Мираҫ” йыр һәм бейеү фольклор ансамбле бүләк итте. “Бүләк итте” тиеү һис тә буш һүҙ түгел: һәр тамашасы юғары кимәлдәге сәнғәт өлгөһө менән таныша алды. Фольклор коллективының Өфөнөң генә түгел, республиканың йөҙөк ҡашы тип юҡҡа аталмауына үҙҙәре күреп инанды. “Теләһәләр, беҙҙекеләр ҙә булдыра икән дә баһа, Мәскәү йәки сит ил “йондоҙҙары” ары торһон!” – тип ғорурланып, берҙәй тамаша ҡылды һәр милләт кешеһе.
Бейеү һәм хор төркөмө, оркестр һәм халыҡ музыка ҡоралдары ансамблдәре берләшкән коллективтың һәр сығышы көслө алҡыштар менән оҙатылды. Ғөмүмән, “Мираҫ” ансамбле тураһында һүҙ барғанда “репертуарҙарын киңәйтәләр” тип әйтеү генә аҙ, әлбиттә. Милли мәҙәниәтте һаҡлау һәм үҫтереү менән бер рәттән, башҡа халыҡтарҙың классик бейеүҙәре һәм йыр-моңдары менән дә таныштырып таң ҡалдыралар. Мәҫәлән, “Забава” урыҫ халыҡ уйын ҡоралдары ансамбле булһынмы, хор сығышымы – тамашасыға берҙәй дәрт-дарман өҫтәлә.
Концертҡа килеүселәрҙе тағы бер күренеш һоҡландырҙы – сәхнә бер минутҡа ла тын ҡалманы, буш торманы. Һәр сығыш бөтөн бер композиция хасил итте. “Мираҫ”тар тәүге бүлекте киләһе йыл билдәләнәсәк оло ваҡиғаға – Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына – арнаны. Ғөмүмән, матур-матур табыштары менән һоҡландырҙы ансамбль. Концерт өсөн бүленгән ваҡыт һә тигәнсә үтте. Шуға ла сағыу сығыштары менән онотолмаҫлыҡ ял бүләк иткән коллективты тамашасы, сәхнәнән оҙаҡ ебәрмәй, ҡулдары талғансы алҡышланы.


text:
Рөстәм ШӘРИПОВ: “Турист килә һәм киләсәк!” йәки Хыял менән йәшәргә кәрәкЙәмғиәт // 5-12-2014, 01:40
Ун ике йыл элек, бер генә тармаҡты ла урап үтмәгән иҡтисади үҙгәрештәр осоронда, “Завет Ленина” колхозының алдынғы механизаторы Рәсүл Шәмсетдинов фермер булырға ҡарар итә. Һәм һис тә яңылышмай.
— Ер эшен яратам, сөнки мин — ауыл егете, ата-бабаларым да крәҫтиән булған, — ти бөгөн йүнсел.
яфалар
Граждандар һуғышы тамамланып, совет власы ныҡлап аяҡҡа баҫҡас, мәҙрәсә тибындағы мәктәптәр ябылып, яңылары асыла башлай. Мөхәмәтша Латиповты муллалыҡтан ваз кисергә, коммунистар партияһына инергә өндәйҙәр. Бындай ике йөҙлөлөктөң фиғеленә тура килмәгәне хаҡында туранан-тура әйтеп, атайым тәҡдимдән баш тарта. Һөҙөмтәлә мулланың ғаилә ағзалары ла төрлөсә ҡыйырһытыуға, кәмһетеүгә дусар ителә.
Датаның 3 декабргә тура килеүе осраҡлы түгел. Бынан 48 йыл элек Кремлдең Александр баҡсаһында фашист ғәскәрҙәре менән ҡаты алыштар барған Ленинград шоссеһынан килтерелгән билдәһеҙ һалдаттың ҡалдыҡтары тантаналы шарттарҙа ерләнгән.
Шиғыр яҙҙы көн дә, төн дә,
Һыҙылып таңдар атҡанда.
“Йәш шағир” тип ҙурланылар
Пенсияға сыҡҡанда.


text:
10 апрелдә төбәктә коммерцияға ҡарамаған ойошмалар араһында федераль субсидия алыусылар билдәле буласаҡ
Дәүләт ярҙамы алыу хоҡуғына эйә булған коммерцияға ҡарамаған ойошмалар исемлеге Башҡортостанда 10 апрелдә билдәле буласаҡ. Һүҙ федераль бюджеттан субсидия алыуға конкурста ҡатнашҡан социаль йүнәлештәге коммерцияға ҡарамаған ойошмалар хаҡында бара, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Конкурс министрлыҡ менән 2012 йыл башында иғлан ителде. Унда ҡатнашыуға дөйөм алғанда 126 заявка ҡабул ителде. Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов етәкселегендәге конкурс комиссияһының был аҙнала үткән ултырышы һөҙөмтәләре буйынса, бәйгенең аҙаҡҡы этабына 40 коммерцияға ҡарамаған ойошма үтте. Комиссияның йомғаҡлау ултырышы 10 апрелдә үтәсәк, унда еңеүселәр һәм субсидия күләмдәре билдәле буласаҡ.


text:
Вахит Хызыровтың ижадын күптәр үҙ итә. Кемдәр генә уның моңло тауышын ишетеп һоҡланмай икән! Ошо көндәрҙә билдәле йырсының юбилейына арналған тамаша көтөлә.
Үҙенә башҡа бер музыкаль һәләткә эйә ул. Яҡты, яғымлы, йырсының асыҡ лирик тенорлы тауышы тыңлаусыларҙы асыҡлығы һәм ихласлығы менән арбай. Репертуар һайларға йырсыға тәбиғи булмышы, үҙенә ҡарата юғары талапсанлығы ярҙамға килә. Киң һәм күп жанрлы репертуарында урыҫ, украин халыҡ йырҙары, башҡорт халыҡ йырҙарына интерпретациялар урын алған.
Айырым урынды М. Глинка, П. Чайковский, С. Рахманинов, Н. Римский-Корсаков, А. Даргомыжский, А.Варламов, А. Яковлев, П. Булахов, Н. Калистратов кеүек урыҫ композиторҙарының романстары алып тора. Шулай уҡ үҙенең ижади багажына Вахит Хызыров йыш ҡына З. Исмәғилев, Х. Әхмәтов, Н. Сабитов, С. Низаметдинов кеүек башҡорт композиторҙарының әҫәрҙәрен индерә.
Уның матур лирик тенорлы тауышы Халыҡ музыка ҡоралдары милли оркестры, Башҡортостан Республикаһының милли симфоник оркестры, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры оркестры менән берлектә яңғырай.
Быларҙың барыһын да 30 ноябрҙә “Башҡортостан” концерт залында Вахит Хызыровтың юбилей кисәһендә ишетә алаһығыҙ. “Ихлас йөрәктән, һеҙҙең Вахит...” тигән тамашала юбилярҙың ижадташ дуҫтары һәм уҡыусылары ҡатнаша.
“Һеҙ ниндәй уҡытыусы?” тигән һорауға йырсы: “Бик талапсанмын... Ҡайһы бер йомшаҡлығым үҙемә ҡамасаулап та ҡуя, – тип яуап бирә. – Студенттар балаларым кеүек, уларға ваҡытты хатта үҙемдең улыма ҡарағанда ла күберәк бүләм. Уҡыусыларымдың ихтирамын һәм һөйөүен тойоп йәшәйем, шуның менән бәхетлемен”.
Кисәлә артистың “Улым” тигән китабының исем туйы ла була.


text:
Был юлы бүләктәр Баймаҡ һәм Бөрйән тарафтарына юлланасаҡ. Күгиҙел ауылынан Земфира Ғүмәроваға – кәсәләр йыйылмаһы, Әбделмәмбәттән Ирхан Үтәбаевҡа плед сыҡты. Ҡотлайбыҙ, дуҫтар! Уйын бара әле, һеҙ ҙә ҡатнашығыҙ.
Бүләктәрегеҙҙе килеп алғанда паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре лә кәрәк буласаҡ.
Аҙна һайын – отош
Был юлы бүләктәр Баймаҡ һәм Бөрйән тарафтарына юлланасаҡ. Күгиҙел ауылынан Земфира Ғүмәроваға – кәсәләр йыйылмаһы, Әбделмәмбәттән Ирхан Үтәбаевҡа плед сыҡты. Ҡотлайбыҙ, дуҫтар! Уйын бара әле, һеҙ ҙә ҡатнашығыҙ.


text:
Тырышлыҡ - уның булмышы
9-сы мәктәптә уҡығанында бигерәк тә Антипина Галина Павловнаның география дәрестәрен айырым бер илһам менән көтөп ала. Ата яғынан да, әсә яғынан да уҡытыусы һөнәрен һайлаусылар күп булғанға ла, был изге һөнәргә ылығыу йылдан-йыл көсәйә генә. Туғандары араһында географтарҙың алтауға етеүе лә Рәйсә Хәдим ҡыҙы күңеленә тәьҫир итмәй ҡалмағандыр.
Бала саҡ маҡсаттарын тормошҡа ашырып, 1981 йылда ул тыуған ҡалаһына ҡайта. Тәүге хеҙмәт көнөн 10-сы мәктәптә башлай. Үҙ эшенә яуаплы ҡараған йәш белгесте 1984-1986 йылдарҙа комсомолдың район комитетына етәксе итеп һайлайҙар. Ғаилә ҡорғас, Одесса ҡалаһында балалар баҡсаһында тәрбиәсе-методист булып та эшләп ала. Ҡайҙа ғына булмаһын Рәйсә Хәдим ҡыҙы хеҙмәтен намыҫ менән башҡара, тапшырылған һәр бер эшкә етди ҡарауы менән абруй ҡаҙана килә.
1992-2011 йылдарҙа район мәғариф бүлегендә методист булып эшләү осоронда кәрәкле кәңәштәрен биреп, туплаған тәжрибәләре менән ихлас уртаҡлашып, коллегаларын аҙ һөйөндөрмәне ул. Тынғыһыҙ педагог методист вазифаһын мәктәптәрҙә яратҡан фәнен уҡытыу менән йәнәш алып барҙы.
Рәйсә Хәдим ҡыҙы Фәхретдинованың үҙ эшенә бирелгәнлеге “Рәсәй Федерацияһының дөйөм белем биреү буйынса маҡтаулы мәғариф хеҙмәткәре” исеме менән баһаланды. Бөгөнгө көндә алдынғы мөғәллимә - Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһының уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары вазифаһында. “Хөрмәт төбө - хеҙмәт” икәненә инанған ихтирамлы педагог үҙ ваҡыты менән иҫәпләшмәй, заманса технологиялар ҡулланып, эш тип янып йәшәүен дауам итә. Авиация техник университетын тамамлаған ҡыҙының да тормошта үҙ урынын лайыҡлы табыуына ҡыуана педагог-әсә.
Зөһрә ҮТӘҒОЛОВА.
ҺҮРӘТТӘ: Рәйсә Хәдим ҡыҙы Мәйсәрә Ибраһим ҡыҙы менән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 256
МЕТЕОРИТТАР, йыһан арауығынан Ер өҫтөнә килеп төшкән есемдәр. М. — Ерҙең атмосфераһында тулыһынса янып бөтмәгән метеор ҡалдыҡтары. 3 төп класҡа бүленә: тимер (сидериттар), тимер‑таш (сидеролиттар йәки литосидериттар) һәм таш М. (аэролиттар). М. исемде улар төшкән урынға иң яҡын торама йәки геогр. объект атамаһы б‑са бирәләр. М. төшкән урында үлсәмдәре бер нисә тиҫтә метрҙан йөҙҙәрсә километрҙарға тиклем булған кратерҙар барлыҡҡа килә. Ҡояш системаһының күпселек есемдәрендә (Ай, Меркурий, Марс һ.б.) метеориттар төшөүҙән барлыҡҡа килгән кратерҙар бар. 1990 й. 17 майында Стәрлетамаҡ ҡ. көнбайышҡа табан 20 км алыҫлыҡтағы яланға ҙур М. төшкән. Төшкән урында диам. 10 м, тәрәнлеге 4—5 м булған, тәпәш (0,6 м кәмерәк) йомшаҡ тупраҡ валы м‑н уратып алынған, 50— 70 м алыҫлыҡҡа балсыҡ киҫәктәре һәм еңел ирей торған шлак һибелгән кратер барлыҡҡа килгән. Тиҫтәләрсә ваҡ (дөйөм массаһы 0,5 кг кәмерәк) һәм эре ярсыҡтар табылған — массаһы 363 г (МС‑1), 875 г (МС‑2), 6600 г (МС‑3), 3060 г (МС‑4); 1991 й. массаһы 315 кг булған ярсыҡ (МС‑5) тапҡандар, ул Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Тығыҙлығы — 7,58 г/см3; минераль составына: камасит, тэнит, шрейберзит, рабдит, добреелит, троилит һәм кәмерәк күләмдә виоларит, хромит, лавренсит, молизит, авгит һ.б. ингән.
Әҙәб.: Метеорит “Стерлитамак” /С.Ш.Юсупов [и др.]. Уфа, 2002.
У.Ш.Баязитов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Рөстәм Хәмитов биш төр ярыш буйынса Рәсәй чемпионатын ҡараны
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөләге «Аҡбуҙат» ипподромында үткән Хәҙерге биш төр ярыш буйынса Рәсәй чемпионатының финалында булды. Рөстәм Хәмитов менән бергә ярыштарҙы Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота ҡараны.
Чемпионаттың финал уйындары Өфөлә 17 июндә башланды. Ике төрҙәге ярыштан – фехтование һәм йөҙөүҙән һуң Мәскәү өсөн сығыш яһаған ике тапҡыр Олимпия чемпионы Андрей Моисеев алдынғылыҡҡа сыҡты. Рөстәм Хәмитов һәм Григорий Рапота өсөнсө төр ярыштың – конкурҙың шаһиты булды.
Рәсәй Биш төр ярыш буйынса федерацияһы матбуғат секретары Константин Бойцовтың «Башинформ» агентлығына хәбәр итеүенсә, бынан һуң спортсылар һуңғы ярышта — өс километрға йүгереүҙән һәм пневматик пистолеттан атыуҙан торған «комбайн» төрөндә ярыша.
Чемпионат финалында 36 спортсы ҡатнашты. Улар араһында Мәскәү, Һамар, Дондағы Ростов, Ленинград өлкәһе, шулай уҡ республикабыҙҙың алты вәкиле ҡатнашты.
Биш төр ярыш буйынса Рәсәй чемпионаты төбәктә һуңғы 15 йылда беренсе тапҡыр үткәрелә. Бындай ярыштар оҙаҡ ваҡыт Мәскәүҙә генә уҙғарылып килде. Күп осраҡта был биш төр ярыштың төбәктәрҙә элекке данын юғалтыуына бәйле. Шулай ҙа һуңғы йылдарҙа бының киреһе күҙәтелә, һәм бихисап мәктәптәр тергеҙелә башланы.
Быйылғы ярыш йомғаҡтары буйынса Биш төр ярыш буйынса Европа һәм донъя чемпионаттарында ҡатнашыуға спортсылар һайлап алынасаҡ. Европа чемпионаты 28 июлдән 1 авгусҡа тиклем Лондонда үтергә тейеш. Донъя чемпионаты – 14 сентябрҙә Мәскәүҙә. Беҙҙең ил өсөн был ярыштарҙа төп составта дүрт спортсыбыҙ ҡатнашасаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең Милли һәм олимпия уйындарына индерелмәгән спорт төрҙәре комитетының Попечителлек советы составына инде
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең Милли һәм олимпия уйындарына индерелмәгән спорт төрҙәре комитетының Попечителлек советы составына инде. Республика башлығы кандидатураһы 1 декабрҙә Спорт ойошмаһы идараһы ултырышында Мәскәүҙә раҫланды.
Шулай уҡ ултырышта Комитеттың Попечителлек советы тураһында Положение раҫланды һәм 2012 йылға эш пландары тикшерелде.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Өфө 2021 йылда Милли һәм олимпия уйындарына индерелмәгән спорт төрҙәре буйынса Бөтә донъя уйындарын үткәреү хоҡуғына дәғүә итә. Геннадий Алешин етәкселегендәге Рәсәйҙең Милли һәм олимпия уйындарына индерелмәгән спорт төрҙәре комитеты делегацияһы Өфөлә 10 ноябрҙә булды, делегация визиты барышында Башҡортостан баш ҡалаһының Бөтә донъя уйындарын үткәреү хоҡуғына конкурста ҡатнашыу мөмкинлеге тикшерелде. Осрашыу һөҙөмтәләре буйынса комитет булдырырға ҡарар ителде, ул тейешле документация һәм презентация өсөн материалдар әҙерләйәсәк, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй»ҙең төбәк бүлексәһе эшмәкәрлегенә баһа бирҙеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй»ҙең төбәк бүлексәһе эшмәкәрлегенә баһа бирҙе
Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй»ҙең төбәк бүлексәһе эшмәкәрлегенә баһа бирҙеФото: Олег Яровиков
— Үтеп барған йыл сәйәси сараларға бай булды. Рәсәй Президенты һайлауҙары, урындағы һайлауҙар уҙғарылды. Һайлау кампанияһын лайыҡлы, артыҡ ғауғаһыҙ үткәрҙек, Рәсәй Федерацияһында иң яҡшы һөҙөмтәләрҙең береһенә өлгәштек, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 7 декабрҙә Өфөлә үткән «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе конференцияһында.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, һайлау һөҙөмтәләре власҡа ҡарата ышаныстың төп күрһәткестәре булып тора. Һәм берҙәм рәсәйлеләрҙең һайлауҙағы юғары күрһәткестәре республика халҡының уларға ҡарата ышаныс белдереүенә асыҡ дәлил булып тора.
Быйыл илдең сәйәси тормошонда ҙур үҙгәрештәр булды, тип билдәләне Башҡортостан Президенты. Уның һүҙҙәренсә, халыҡтың сәйәси әүҙемлеге арта, илдә протест белдереүсе хәрәкәттәр барлыҡҡа килә. Үткән йылдың 90-сы йылдары менән сағыштырмаса, оппозиция үҙ позицияларын ярайһы уҡ нығытты.
Алдағы ваҡытта яңы партиялар һанының артыуын көтөргә кәрәк, тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов. Быларҙың барыһы ла сәйәси конкурентлыҡты ҡырҡа арттыра. Әммә бынан ҡурҡырға ярамай, тип билдәләне Президент, сөнки конкуренцияһыҙ алға китеш, үҫеш юҡ.
Республика башлығы Башҡортостан алдында торған төп бурыстарҙы һәм уларҙы хәл итеүҙә «Берҙәм Рәсәй»ҙең ролен билдәләне.
— Башҡортостан бөгөн үҙенең алдына яңы етди бурыстар ҡуя, мөһим аҙымдар яһай. Беҙ инициативалы һәм йылдам үҫешкән алдынғы төбәктәр иҫәбендә үҙ позицияларыбыҙҙы нығытырға тейешбеҙ, — тине Президент.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, төбәктәр араһында барыбер ҙә үҙ-ара ярышыуға урын бар. Һәм был ярышта уңыштарға өлгәшеү өсөн Башҡортостан яңыртыу процестарында әүҙем ҡатнашырға тейеш. БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһендә республика башлығы тормоштоң бөтә өлкәләрен аҡыллы йәмғиәт принцибы буйынса үҫтерергә кәрәклеге хаҡында әйтте. Бының күп көс талап итеүенә ҡарамаҫтан, маҡсаттарға өлгәшеп була, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты.
Рөстәм Хәмитов фекеренсә, киләсәккә етди, ҙур бурыстар билдәләнһә лә, оптимизм өсөн урын бар. Үтеп барған йылда Башҡортостан тулайым төбәк продукты күләме буйынса триллион һумлыҡ сикте үтеп бара. Төп капиталға инвестициялар үҫеше 30 процент кимәлендә көтөлә, инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу, юғары технологиялы производстволар төҙөү буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып барыла.
– Иҡтисадты үҫтереү буйынса беҙҙең эшмәкәрлек халыҡтың йәшәү сифатын яҡшыртыуға йүнәлтелгән. Һуңғы йылдарҙа башланған был өлкәләге ыңғай үҙгәрештәргә яңы көс биреү зарур,- тип иҫәпләй Башҡортостан Президенты. – Тәү сиратта был социаль, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф өлкәләрен нығытыуға, әсәлекте һәм балалыҡты яҡлауға, арзан торлаҡ төҙөүгә, халыҡтың килемен арттырыуға ҡағыла.
Республика башлығы билдәләүенсә, был йүнәлештә эштәр алып барыла һәм ыңғай һөҙөмтәләр ҙә бар.
Барлыҡ мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә «Берҙәм Рәсәй» партияһы республика етәкселегенең төп таянысы булып ҡала, тине Рөстәм Хәмитов. Был йәһәттән йәнә бер мөһим фактор билдәләнә – партиялар йәмғиәтте һәм власты бәйләп тороусы звеноға әүерелә.
— Партия власть алдында халыҡ мәнфәғәттәрен, халыҡты яҡларға тейеш. Теге йәки был власть вәкиле үҙ бурыстары хаҡында онота ҡалһа, ҡатыраҡ булыуҙан ҡурҡмаҫҡа кәрәк, — тигән фекерен белдерҙе төбәк башлығы.
Рөстәм Хәмитов фекеренсә, халыҡ менән аралашыу тәүге планға сыға, партия активы аша республикала йәшәгән һәр кешегә сығыу зарур.
Башҡортостан Президенты билдәләүенсә, «Берҙәм Рәсәй» партияһы заман талаптарына яуап бирергә тырыша, ҡыҙыҡлы проекттар тәҡдим итә. Өҫтөнлөклө проекттар иҫәбендә «Домком» һәм «Яҡташтар» билдәләнде. Шул уҡ ваҡытта бындай идеялар күберәк булырға тейеш, тине Башҡортостан Президенты.


text:
Ихласлыҡ – этик категория булыуҙан бигерәк психологик һыҙат, минеңсә. Сөнки кеше шәхес кимәленең бейеклегенә ни тиклем юғары күтәрелһә, ихласлыҡ та шул тиклем үк үрҙә була. Ундайҙар ике йөҙлөлөктән, алдаҡсылыҡтан, нахаҡ йөрөтөүҙән азат. Әйтер һүҙен тура ҡарап әйтә, ҡурҡыуҙы, алан-йоланлыҡты үҙ итмәй. Бындай шәхестәр рухи ныҡлығы менән айырылып тора…
Тик тар Мәскәүҙә түгел.
Эй Дим яҙы! Ҡояш наҙы
Иркәләй, нурын бүлеп.
Ҡәҙерле һәм хөрмәтле әсәйем! Һиңә һәм Сәбилә, Сәмсиниса ҡарындаштарыма, Ҡотлоғәлләм ағай менән еңгәйгә һәм дә Маһинур еңгәйемә, уларҙың тотош өй эсенә айырмайынса күп сәләм.


text:
Өфөлә Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт республика йәштәр премиялары тапшырыласаҡ
Шаршамбы, 2 ноябрҙә, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Йортонда Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт республика йәштәр премияларын тапшырыу тантанаһы үтәсәк.
Лауреаттарҙы Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов, БР Хөкүмәте вице-премьеры Зөһрә Рәхмәтуллина, БР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Александр Никерин, комиссия ағзалары һәм яҡын туғандары ҡотлаясаҡ.
Дәүләт премиялары Башҡортостандың фәнни потенциялын үҫтереү, иң һәләтле йәш ғалимдарҙы асыҡлау һәм уларҙы дәртләндереү маҡсатында 2002 йылдан башлап бирелә.
Быйыл Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт республика йәштәр премияларына дәғүә итеүгә Башҡортостандың төрлө ҡалалары һәм райондарынан 55 эш тәҡдим ителгән. Шуларҙан 21 эш — гуманитар, 20-һе – тәбиғи һәм 14-е – техник фәндәр өлкәһендә.
Дәүләт премияһы ғалимдар хеҙмәтенең юғары баһаһы булып тора. Премия булдырылғандан алып уға 15 йәш ғалим һәм туғыҙ ғилми коллектив лайыҡ булған.


text:
Өфөлә Еңеү көнө байрам салюты менән тамамланасаҡ Фото: Олег Яровиков
Өфөлә Еңеү көнө байрам салюты менән тамамланасаҡ
Өфөлә Еңеү көнө байрам салюты менән тамамланасаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 6 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфөлә Еңеү көнө байрам салюты менән тамамланасаҡ. Төп саралар 9 майҙа В.И.Ленин исемендәге майҙанда ойошторола. Иртәнге сәғәт 10-да Еңеү паркында Башҡортостан хәрби комиссариаты офицерҙары һәм тынлы оркестры, Өфөләге ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы М.Гәрәев исемендәге башланғыс осоу әҙерлеге мәктәп-интернаты кадеттары ҡатнашлығында Мәңгелек утҡа һәм Тыл эшсәндәре мемориалына сәскә һалыу тантанаһы була.
Иртәнге сәғәт 11-ҙә Октябрь проспекты буйлап «Үлемһеҙ полк» акцияһы үтә. Меңдәрсә кеше Бөйөк Ватан һуғышында башын һалған туғандары һәм яҡындарының фотоһүрәттәрен тотоп сығасаҡ. Дим районында марш Хәҡиҡәт урамында ойошторола. Өфөлә хәтер акцияһы өсөнсө йыл рәттән уҙғарыла. Быйыл 15 мең самаһы кешенең ҡатнашыуы көтөлә.
Киске сәғәт 7-лә Ҡала мәҙәниәт һарайының тынлы оркестры, «Мираҫ» фольклор ансамбле, шулай уҡ ҡаланың үҙешмәкәр йыр һәм бейеү коллективтары ҡатнашлығында концерт башлана. Йәш тамашасы театры «Әгәр беҙ һуғышты онотһаҡ, тағы һуғыш башланасаҡ…» исемле әҙәби-музыкаль композиция тәҡдим итә.
Байрам киске сәғәт 11-се яртыла Еңеү салюты менән тамамлана.
1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 71 йыллығына арналған саралар тураһында тулыраҡ мәғлүмәт баш ҡала хакимиәтенең сайтында баҫылған.


text:
Ошо хәбәрҙе ишетеү менән тыныс ҡына йәшәп ятҡан ғаиләбеҙ “гөр” итеп ҡала. Беҙ, балалар, үрле-ҡырлы һикерәбеҙ, “тау арты”нан был юлы ниндәй мөғжизәле күстәнәс килерен кемуҙарҙан фаразлай башлайбыҙ, ҡыуанысты урамға алып сығабыҙ. Өләсәйебеҙ иһә, артына боролоп, күҙ йәштәрен һөртөп ала. Йәшләй һуғышта һәләк булған бер туған ағаһы Әбүбәкерҙең улын һәр саҡ шулай ашҡынып, тулҡынланып көтә торғайны ул...
1944 йылдың майында партизан отрядтары 3-сө Украина фронтының хәрәкәт итеүсе ғәскәрҙәре менән ҡушылып, Сороки ҡалаһын яулап ала, ошо мәлдә яҡташыбыҙ Белоруссия партизандар хәрәкәтенең баш штабына саҡыртыла: уға киләсәктә фашизм ҡоллоғонан азат ителәсәк Европа илдәрендә киң ҡоласлы партизан хәрәкәте йәйелдереү бурысы йөкмәтелә.


text:
"Урал батыр" танылыу яулаймы, әллә төҫһөҙләнәме?31-01-2013, 02:29 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға
Эпосыбыҙға йәш быуын да битараф түгел. Уларҙың араһында әҫәрҙе ятлау буйынса бәйгеләр ойошторола, еңеүселәр билдәләнә. Шуныһы мөһим: уны хәҙер 12 телдә ятлайҙар. Тимәк, рухи хазинабыҙ сит тарафтарҙа ла танылыу яулай. Ғорурланырлыҡ бит!
Әммә күптән түгел ишеткән һүҙ "миҙал"дың икенсе яғының барлығына ышандырҙы. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының телде һәм рухи мәҙәниәтте һаҡлау һәм үҫтереү комиссияһы ултырышында күренекле ғалим, яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рәшит Шәкүр, "Урал батыр" эпосының төрлө телдә ятланыуы сәбәпле, баһаһының төшөү ихтималлығы хаҡында һүҙ ҡуҙғатты.
— Әлбиттә, әҫәребеҙҙең киң таралыуы яҡшы, — тине ул. — Әммә, интернационализмға ныҡ бирелеп китеп, телдең сафлығы хаҡында онотоп ебәрәбеҙ түгелме? Мәҫәлән, "Ҡөрьән"де башҡортсаға тәржемә итһәк тә, аяттарҙы үҙебеҙҙең телдә уҡый алмайбыҙ бит. Һүҙҙәрҙең дөрөҫ әйтелеүе мөһим. Башҡорт телен нисек кенә яратһаҡ та, аяттарҙы ғәрәпсә уҡырға тейешбеҙ.
"Урал батыр" ҙа — Хоҙайҙан бирелгән изге әҫәр. Уны төрлө телгә тәржемә итеп, әһәмиәтен бөтөрәбеҙ түгелме? Өҫтәүенә, тотош донъяға грамотаһыҙлыҡ таратабыҙ. Әйтәйек, "эпосты бала төрөксә йәиһә инглизсә дөрөҫ, тап-таҙа һөйләне" тип әйтерлек эксперттар бармы?
Рәшит Закир улының борсоулы уйҙары күңелдә хафа тыуҙырмай ҡалманы. Эпосыбыҙҙы донъя кимәленә сығарабыҙ тип, ысынлап та, уға зыян килтермәйбеҙме? Әйҙәгеҙ, ошо хаҡта фекер алышайыҡ.


text:
Ял көндәрендә өфөләрҙе йәрминкәгә саҡыралар Фото: Андрей Старостин
Ял көндәрендә өфөләрҙе йәрминкәгә саҡыралар
Ял көндәрендә өфөләрҙе йәрминкәгә саҡыралар Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Ял көндәрендә, 12 һәм 13 ноябрҙә, Өфөлә сираттағы ауыл хужалығы йәрминкәләре уҙғарыла. Был хаҡта ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр.
Шәмбе һәм йәкшәмбе Ленин районында, «Тулҡын» скверы алдындағы майҙанда йәшелсә, бал һәм ит һатыу ойошторола. Ошо көндәрҙә Орджоникидзе районында, С.Орджоникидзе исемендәге майҙанда ла ауыл хужалығы продукцияһын һатып алырға мөмкин.
13 ноябрҙә Спорт һарайы алдында, шулай уҡ Рыльский урамындағы аллеяла йәрминкә була.


text:
Сочиҙағы Уйындарҙа Башҡортостандан олимпия составы билдәле Фото: Сочи 2014 сайтынан
Сочиҙағы Уйындарҙа Башҡортостандан олимпия составы билдәле
Сочиҙағы Уйындарҙа Башҡортостандан олимпия составы билдәле Фото: Сочи 2014 сайтынан
Ҡышҡы Олимпия уйындары-2014 стартына тиклем ике аҙнанан ашыу ваҡыт ҡалды. Был Уйындарға Рәсәй йыйылмаһы составында Башҡортостан командаһы ағзаларының исемлеге билдәле булды.
Әгәр Ванкуверҙа уҙған Олимпиада-2010-ға Башҡортостан ун кешене ебәреп, уларҙан биатлонсы Максим Чудов ҡына (яңыраҡ ул ҙур спорттан китте) «бронза» алып ҡайтһа, хәҙер инде Сочиға 12 кеше барасаҡ.
Улар – трамплиндан саңғыла һикереүсе Дмитрий Васильев (республиканан иң йәш ҡатнашыусы) һәм йәш Илмир Хазетдинов, икебәйгесе Эрнест Яхин, бобслейсы Илвир Хузин (Никита Захаровтың экипаж-дүртлеге), шок-трекерҙар Семен Елистратов һәм Руслан Захаров, шулай уҡ Өфө «Ағиҙеленән» Рәсәй йыйылмаһы хоккейсылары – Ангелина Гончаренко, Инна Дюбанок, Алена Хомич, Анна Шибанова, Елена Дергачева һәм Екатерина Пашкевич.
Бынан тыш, был исемлеккә Антон Копривица (сноуборд, борд-кросс) өҫтәлеүе ихтимал.
Башҡортостан шулай уҡ үҙенең яҡташы (Межгорье ҡалаһынан) Ольга Вилухина өсөн көйәсәк, ул Рәсәй йыйылмаһының ҡатын-ҡыҙҙар биатлонында Новосибирсктан сығыш яһай.
Сочи-2014-тә иң күп өмөткә Башҡортостандың шок-трекерҙары һәм Васильев эйә, уның өсөн был Олимпиада моғайын һуңғыһы булыр. Тыуған боҙҙа хоккейсыларҙың мөмкинлектәре ярайһы уҡ («бронза» көстән килерлек).


text:
Өфөлә йыл башынан алып етенсе тапҡыр максималь һауа температураһы теркәлгән Фото: Олег Яровиков
Өфөлә йыл башынан алып етенсе тапҡыр максималь һауа температураһы теркәлгән
Өфөлә йыл башынан алып етенсе тапҡыр максималь һауа температураһы теркәлгән Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
9 мартта Өфөлә максималь һауа температураһы теркәлгән. Был йыл башынан алып етенсе осраҡ, тип билдәләй Башҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы синоптиктары.
«Өфө-Дим» метеостанцияһында термометр бағанаһы +6,9 градусҡаса күтәрелгән, һуңғы тапҡыр был көндө ошондай йылылыҡ 2006 йылда күҙәтелгән, ул саҡта һауа температураһы +6,2 градус тәшкил иткән.
«Өфө-Аэропорт» метеостанцияһында максималь температура +6,6, гидрометеорология үҙәгендә (Р. Зорге урамы, 25/2) +8 градусҡа еткән.
9 мартта Архангел метеостанцияһында иң юғары температура теркәлгән һәм +3, +8,6 тәшкил иткән. Республиканың көнсығыш райондарында һалҡыныраҡ булған, температура -2,-7 градустан артмаған.
1973 йылдың 4 мартында һауа температураһы +4,4 градус булһа, быйыл иһә +5,3 тәшкил иткән. 5 мартта ла баш ҡалала 1965 йылғы күрһәткестән (+3,5) юғарыраҡ температура теркәлгән (+5,9).


text:
Рөстәм Хәмитов: «Философ ул – «цивилизация баҡсасыһы»Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Философ ул – «цивилизация баҡсасыһы»
Рөстәм Хәмитов: «Философ ул – «цивилизация баҡсасыһы»Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
7 октябрҙә Конгресс-холда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Философия. Толерантлыҡ. Глобалләштереү. Көнсығыш һәм Көнбайыш — донъяға ҡараштар диалогы» VII Рәсәй философтары конгресын асыуҙа сығыш яһаны.
Философтар конгресын Өфөлә уҙғарыу күп осраҡта Көнсығыш менән Көнбайыштың Башҡортостанда киҫешеүенә бәйле.
Конгреста тикшереләсәк мәсьәләләрҙең әһәмиәте хаҡында һөйләгәндә республика Башлығы философияның планетала гуманистик цивилизация булдырыусы фән булыуын билдәләне.
– Кешелек цивилизацияһы йәш. Шуның менән бергә ул үҫә, нығына, һәм уға ошо йәһәттән ярҙам итергә кәрәк. Философ ул – «цивилизация баҡсасыһы», яуаплы, изге, йәмғиәт өсөн мөһим һәм кәрәкле, – тине төбәк етәксеһе. – Сөнки ғәҙеллек, именлек, гармониялы үҫешеү – кеше өсөн төп ҡиммәттәр.
Рәсәй философтары конгресы 1997 йылдан Рәсәй ҡалалары һәм төбәктәренең классик университетында өс-дүрт йылға бер тапҡыр үткәрелә. Башҡортостан конкурс буйынса һайлап алыуҙа 2009 йылдан ҡатнаша, сөнки Рәсәй философтары йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе фәнни ҡеүәте, ғилми эштәрҙең әүҙемлеге һәм ғалимдар һаны буйынса Рәсәйҙә Мәскәү һәм Санкт-Петербург философтары йәмғиәттәренән ҡала өсөнсө урында килә.
Конгреста ҡатнашыу өсөн 1 515 кеше, шул иҫәптән 495 философия фәндәре докторы һәм 620 кандидат, 400 аспирант, студенттар теркәлгән. Улар секция эштәрендә, түңәрәк өҫтәлдәрҙә, симпозиумдарҙа ҡатнашасаҡ. Конгресҡа Рәсәйҙең 95 ҡалаһынан һәм 21 илдән (Төркиә, Бөйөк Британия, Болгария, Иран, Франция, Италия, Бельгия, Азербайжан, Беларусь, Германия, Израиль, Испания, Ҡаҙағстан, Ҡытай, Ҡырғыҙстан, Молдова, Сирия Ғәрәп Республикаһы, Словакия, АҠШ, Үзбәкстан, Украина) ғалимдар килгән.
Рөстәм Хәмитов сығышының тулы стенограммаһы республика Башлығының рәсми сайтында баҫылған.


text:
25.04.2018
Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт Дәүләт Педагогия Университеты студенттары Ибраһим Абдуллиндың «Тиле йәшлек» драмаһын сәхнәләштерҙе.
24.04.2018
Хеҙмәт төбө – хазина, тигән мәҡәлде девиз итеп, Мостай Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһында экологик өмә үтте. Ғаилә йылына арнап өмә сиктәрендә шулай уҡ бик сағыу сара – “Хеҙмәт төбө – хазина” исемле фестиваль ойошторолдо. Был күләсле сара “Ғаилә ҡимм...
23.04.2018
Зәйнәб Биишева исемендәге 140-cы башҡорт гимназияһы бөтөн сараларҙы берҙәм күтәреп алыусы, актив ҡатнашыусы гимназияларҙың береһе.
Әлеге көндә республиканың барлыҡ ҡала-райондарында, гимназия-мәктәптәрендә берҙәм өмәләр үтә.
23.04.2018
Бөгөн, йәғни, 21 апрель Башҡорт дәүләт университеты бинаһында һәм бөтөн республиканың юғары уҡыу йорттарында, колледждарҙа, гимназия- мәктәптәрҙә һ.б. ойошмаларҙа "Башҡорт теленән региональ диктант - 2018" диктант яҙыу сараһы үткәрелде.
23.04.2018
19 апрель В.М. Комаров исемендәге Өфө балалар ижады һарайында "Башҡортостан йондоҙсоҡтары" тип исемләнгән йәш һәләттәр йыр конкурсы булып үтте. Беҙҙең гимназиябыҙҙың талантлы йырсылары Роберт Хәйбуллин, Динара Дилмөхәмәтова һәм "Егеттәр" вокал ансамбле уңышлы сығыш яһап, гимназия...
21.04.2018
Республика хөкүмәте 2018 йылда «Үҙ һөнәре буйынса иң оҫтаһы» конкурсын үткәреү тураһында иғлан итте. Тейешле бойороҡ 16 апрелдә Башҡортостандың рәсми хоҡуҡ мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған.
20.04.2018
Өфөләрҙе Башҡортостандың халыҡ шағиры Назар Нәжмиҙең тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған «Өфө йүкәләре» йыр фестивалендә ҡатнашырға саҡыралар. Сара 2018 йылдың апреленән майға саҡлы үтә.
20.04.2018
Семинарҙың темаһы: “Хәҙерге заман балаһының шәхесен тәрбиәләүҙә милли һәм ғаилә ҡиммәттәрен ҡулланыу”.
Был сараның маҡсаты – үҫеп килгән быуынды тәрбиәләүҙә ғаиләнең ролен һәм милли мәҙәниәт традицияларын күрһәтеү нигеҙендә педагогик тәжрибә менән уртаҡлашыу.
Тәрбиәүи эштәр б...
20.04.2018
23 һәм 24 апрелдә Бөтә Рәсәй «Асыҡ ишектәр көнө» акцияһы сиктәрендә барлыҡ һалым инспекцияларында 3-НДФЛ декаларацияһын тултырыу буйынса консультациялар үтәсәк.
19.04.2018
М. Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһында аҙна һайын кемдер ҡунаҡҡа килеүе ғәҙәти күренешкә әйләнгән.
18.04.2018
М. Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһында ата-әсәләрҙең дөйөм йыйылышы үтте.
17.04.2018
Пландар буйынса 1-се һанлы мәктәп Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына әҙер буласаҡ. Төҙөлөш майҙансыҡтарында аҙна һайын кәңәшмәләр үткәрелеп тора. Бөгөнгө эшлекле кәңәшмә Өфө ҡалаһының хакимиәт башлығы урынбаҫары Артур Леодинович Хромец етәкселегендә алып барыла.
You a watching 3 page of 177


text:
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, газ менән ҡулланғанда ябай ғына ҡағиҙәләрҙе боҙоу ғәҙәттән тыш хәлдәргә килтерә. Баллонлы газ менән дөрөҫ файҙаланыу, янғындарҙы булдырмау сараһын күреү, хәүефле осраҡтарҙа юғалып ҡалмау йәшәйешебеҙҙе уңайлы һәм имен итә.
Көнкүрештә газ приборҙарын файҙаланыу ҡағиҙәләрен үтәү мотлаҡ. Был ҡағиҙәләр бик ябай, ләкин уларҙы үтәмәү етди һәләкәткә килтереүе ихтимал. Бына улар:
- газ приборын файҙаланғанда тәҙрә өлгөһөн асырға онотмағыҙ;
- газ колонкаһын һәм ҡаҙанын ҡабыҙыр алдынан тартыу көсөн тикшерегеҙ;
- газ ярҙамында эшләгән йылытыу мейесе горелкаһын ҡабыҙыр алдынан шиберҙы асып, тартыу көсөн тикшерегеҙ;
- эшләп торған газ приборҙарын (өҙлөкһөҙ эшләгәндәренән һәм тейешле хәүефһеҙлек автоматикаһы менән йыһазландырылғандарынан тыш) ҡарауһыҙ ҡалдырмағыҙ;
- балаларға һәм газ приборҙарын файҙаланыу ҡағиҙәләрен белмәгән кешеләргә уларҙы ҡулланырға рөхсәт итмәгеҙ;
- газды файҙаланып бөткәс, ҡорамалдың кранын ябығыҙ;
- приборға газ килеүе ҡапыл туҡтаған осраҡта, кисекмәҫтән крандарҙы ябығыҙ һәм 04 телефоны аша авария-диспетчер хеҙмәтенә хәбәр итегеҙ;
- газ еҫе сыҡҡан осраҡта ишектәрҙе һәм тәҙрәләрҙе асып, бинаны елләтегеҙ, газ приборын файҙаланыуҙы туҡтатығыҙ, электр ҡорамалдарын ҡабыҙмағыҙ, телефондарҙы һәм электр ҡыңғырауҙарын ҡулланмағыҙ, газлы урындан сығып, 04 телефоны аша авария-диспетчер хеҙмәтенә шылтыратығыҙ;
- газ приборын таҙа һәм төҙөк килеш һаҡлағыҙ;
- бөтә етешһеҙлектәр газ хеҙмәткәрҙәре тарафынан төҙәтелергә тейеш;
- фатирҙың планын үҙгәрткәндә, мебелде йәки көнкүреш техникаһын ҡорғанда, газ ҡорамалын күсергәндә газ торбаһын, газ юлдарын гипс ҡатырға, мебель артында ҡалдырыу ҡәтғи тыйыла!
Ҡыш төтөн торбаларына боҙ туңмаһын, сүп-сар тығылмаһын өсөн уларҙы әленән-әле тикшерегеҙ.
Газ ҡорамалын техник хеҙмәтләндереүгә, төтөн, елләтеү юлдарын тикшереүгә килешеүҙе махсус ойошма менән генә төҙөгөҙ!
Ҡулланыусыларҙың иғтибарын йорттарҙа һәм фатирҙарҙа газ приборҙарын ҡулланыу ҡағиҙәләрен ҡәтғи үтәү зарурлығына йүнәлтәбеҙ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 382
ҠЫЙЫШҠЫ, Аксаков күле, Ағиҙел й. басс. күл, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Ҡырмыҫҡалы р‑ны Иҫке Ҡыйышҡы а. эргәһендә урынлашҡан. Күл өҫтө майҙаны яҡынса 0,2 км2, оҙонлоғо 1,9 км, уртаса киңлеге 70 м (макс. — 120 м). Иҫке үҙән, неоген тоҡомдарында (балсыҡ, ҡом, ҡырсынташлыҡ) барлыҡҡа килгән, соҡоро дуға формаһында; төбө ҡомло‑ләмле. Тымыҡ күл, һыу кимәле күтәрелгәндә Ағиҙел м‑н тоташа. Туйыныуы ҡатнаш. Һыуы сөсө. Күл мезотрофлы. Төньяҡ‑көнсығыш яры — Ағиҙелдең 1‑се, төньяҡ‑көнбайыш яры 2‑се туғай өҫтө киртләсенән тора. Тирә‑яҡ ландшафына һыубаҫар туғай урмандары һәм болондары хас. Канада элодеяһы, сумған мөгөҙьяпраҡ, таръяпраҡ екән, үткер күрән, һары томбойоҡ, ялтыр һыу үләне һ.б. үҫә. Алабуға, карп, ҡорбан, опто, сабаҡ, суртан, табан балыҡһ.б. йәшәй. Исеме башҡ. телендәге “ҡыйыш” һүҙенән алынған. Ҡ. һәм уның тирә‑яғы С.Т.Аксаковтың әҫәрҙәрендә һүрәтләнгән.
Ә.А.Мулдашев
Тәрж. И.М.Япаров


text:
Башҡортостандан 12 кеше Федерация Советы ағзаһы вазифаһына дәғүәселәр исемлегенә инде. Федераль Йыйылыштың Юғары палатаһында Башҡортостандан ике – Дәүләт Йыйылышынан һәм республика Президентынан берәр – сенатор эшләй. Әлеге ваҡытта был вазифаларҙы Рафаил Зиннуров менән Анатолий Бондарук биләй. Һуңғыһының вәкәләттәре 2014 йылдың сентябрендә ғәмәлдән сыға. Был урынға Президентлыҡҡа кандидаттар тарафынан исемлеккә индерелгән вәкилдәр дәғүә итә ала. Теркәлгән дүрт кандидаттың һәр береһе өсәр кеше тәҡдим итте.
Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы һайлау алды агитацияһы үткәреү өсөн түләүһеҙ эфир ваҡыты һәм баҫма майҙан бүлеү буйынса йәрәбә үткәрҙе.
Президент вазифаһына кандидат булып теркәлгәндәргә Башҡортостан халҡын мәғлүмәт менән тәьмин иткән “БСТ”, “Россия-1”, “Россия-24” телеканалдарында,
Баш ҡаланан алыҫ түгел ун биш сутый ерем бар. Уны үткән быуаттың 80-се йылдары башында (ул саҡта ирем иҫән ине) алғайныҡ. Бынан тыш, баҡсала йорт һалғанбыҙ. Туҡһанынсы йылдар башында уҡ был участкаға таныҡлыҡ бирелде. Бөтә түләүҙәрҙе лә, шул иҫәптән ер һалымын да ваҡытында биреп барҙыҡ. Әммә сәләмәтлегем ҡаҡшау һәм башҡа сәбәптәр арҡаһында күсемһеҙ милеккә хоҡуҡты рәсмиләштермәгәйнек. Хәҙер күршем, ошо документым булмағас,
Беҙҙең Бәҙрәш ауыл Советына дүрт башҡорт ауылы ҡарай. Шулай булһа ла, быйыл ошо тарафтарға “Башҡортостан” гәзите бөтөнләй килмәй, йәғни республикабыҙҙың төп баҫмаһына бер кем дә яҙылмаған, хатта ауыл биләмәһе хакимиәте лә.
Бàшҡортостан Президенты вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Рөстәм Хәмитов республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығына һәм Контроль-иҫәп палатаһына Өфө ҡалаһындағы ашығыс медицина ярҙамы станцияһының финанс-хужалыҡ эшмәкәрлеген тикшерергә ҡушҡайны.
– Өләсәйемдең “хажға барырға ине” тигән яҡты хыялы бала саҡтан күңелемә ныҡлы уйылып ҡалған. Мин, буй етеп, күптән ҙур тормош юлына баҫтым. Өләсәйем хәҙер юҡ инде... Уның теләген бойомға ашырғым – урынына хажға барғым – килә. Быны үтәй аламмы, Нурмөхәмәт хәҙрәт?
Айгөл МОРАТОВА.
Хәйбулла районы.
Артҡа 1 ... 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 Алға
Бит башына
Ошо көндәрҙә Башҡортостан делегацияһы Швейцарияның Лозанна ҡалаһында Өфөнөң 2021 йылда ХI Бөтә донъя уйындарын үткәреү хоҡуғын алыуға заявка китабын тәҡдим итте.


text:
Мәләүездә заманса бассейн асылды
Мәләүездә хәҙер заманса йөҙөү бассейны бар. Мәләүез Спорт һарайында күптән көтөлгән спорт объектын асыу тантанаһына «Газпром переработка» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте генераль директоры Юрий Важенин килде.
Ҡала халҡы араһында иң популяр спорт ҡоролмаһы ярты йылға яҡын ябыҡ торҙо: унда төплө реконструкция үткәрелде. Эштәр «Газпром – балаларға» программаһы сиктәрендә алып барылды.
Бассейнды реконструкциялау проектына «Мәләүез минераль ашламалары» асыҡ акционерҙар йәмғиәте 20 миллион һум аҡса инвестицияланы. Бассейнда иҫкергән ҡорамалдар, заманса стандарттарға тап килмәгән инженер селтәрҙәре алмаштырылды. Яңыртылған бассейнда һыуҙы өсләтә таҙартыу системаһы менән заманса ҡорамал ҡуйылды. Вентиляция системаһы алмаштырылды.
Хәҙер Мәләүездә республика һәм Бөтә Рәсәй күләмендә йөҙөү буйынса ярыштар үткәреү өсөн бөтә шарттар бар. Ҡалала спорттың был төрөн үҫтереү өсөн квалификациялы инструкторҙар саҡырырға планлаштырыла, улар, бәлки, буласаҡ чемпиондар тәрбиәләр.
—«Газпром — балаларға» программаһы балалар тулы ҡанлы тормош менән йәшәй алһын өсөн шарттар булдырыуға йүнәлтелгән, — тип билдәләне Юрий Важенин бассейнды асыу тантанаһында. – Бөгөн асылған бассейнға оҡшаш объекттар балаларыбыҙға сәләмәт булырға, ә беҙгә һау-сәләмәт киләсәк булдырырға ярҙам итә.


text:
Фото:
Дәүләкәндән чиновник 200 мең һум ришүәт талап иткән
Фото:
Республиканың тикшереү органдары Дәүләкән районы Алға ауыл советының 51 йәшлек башлығына ҡарата енәйәт эше асты. Тикшереүҙән билдәле булыуынса, чиновникка Әлшәй районы кешеһе Асылыкүл буйынса ер бүлеп биреүен һорап мөрәжәғәт иткән. Күлдең яр буйҙары айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәһе иҫәпләнә, һәм был ерҙәрҙе халыҡҡа ҡулланыуға биреү закон менән тыйыла. Норматив акттарҙы урап үтер өсөн ялған документтар кәрәк була, һәм Алғаның башлығы үҙенең хеҙмәте өсөн 200 мең һум талап итә. Ришүәт биргән саҡта ул үҙенең кабинетында енәйәт өҫтөндә тотола. Әлеге ваҡытта тикшереү дауам итә.


text:
Баш ҡалаға Нариман Сабитов исемендәге конкурсҡа Көньяҡ Корея һәм Коста-Риканан да ҡатнашыусылар килде
24-30 октябрҙә Өфөлә Нариман Сабитов исемендәге VIII Асыҡ музыкант-башҡарыусылар конкурсы үтә. Унда Рәсәй ҡалаларынан 50-нән ашыу музыкант ҡатнашасаҡ. Көньяҡ Корея һәм Коста-Риканан да вәкилдәр бар, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына конкурс директоры Рөстәм Сабитов.
Сараны асыу тантанаһы һәм йәрәбә һалыу 24 октябрҙә 18 сәғәттә Өфө дәүләт сәнғәт академияһында үтә. Жюри составына Рәсәй һәм Башҡортостандың танылған музыканттары һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре инде.
Бәйгенең икенсе туры пианиносылар өсөн – 25 октябрҙә 10.00 сәғәттә Өфө дәүләт сәнғәт академияһында, скрипкасылар өсөн – 18 сәғәттә Урта махсус музыка колледжында, вокалсылар өсөн – 26 октябрҙә 11.00 сәғәттә Өфө дәүләт сәнғәт академияһында үтә. Өсөнсө турға үткән скрипкасылар 27 октябрҙә Өфө сәнғәт училищеһында ярыштарҙың һуңғы этабында ҡатнаша. Вокалсылар өсөн аҙаҡҡы этап – 28 октябрҙә, пианиносылар өсөн 29 октябрҙә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында үтә.
Конкурсты ябыу тантанаһы һәм лауреаттарҙың концерты 30 октябрҙә 19 сәғәттә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында үтә.
Бәйгелә 15-30 йәштәрҙәге инструменталистар һәм 18-35 йәштәрҙәге вокалсылар ҡатнаша ала. Һәр категория буйынса дүрт премия һәм «Нариман Сабитов әҫәрҙәрен иң яҡшы башҡарғаны өсөн» исемле ике махсус приз бирелә. Рәсәйҙең Музыкаль конкурстар ассоциацияһы сайтында хәбәр ителеүенсә, беренсе урын өсөн – 80 мең һум, икенсе урын өсөн – 620 мең һум, өсөнсө урын өсөн 40 мең һум күләмендә премия ҡаралған. Концертмейстерҙар ҙа тәбрикләүҙән ситтә ҡалмаясаҡ, уларҙың иң яҡшыларына дипломдар тапшырыласаҡ.


text:
Республиканың Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйбулла районында һайлау кампанияһы һөҙөмтәләрен баһаланы. Хәйҙәр Вәлиев сараны ойоштороусыларҙың йомғаҡлау кәңәшмәһендә ҡатнашты.
Былтырғы һөҙөмтәләр буйынса Өфө Рәсәй ҡалаларында экологик үҫеш рейтингының беренсе баҫҡысын биләй. Рәсәйҙең Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы сайтында ошондай документ донъя күрҙе. Алдынғылар иҫәбенә шулай уҡ Саранск, Вологда, Мәскәү һәм Воронеж ингән.
Эт – кешегә дуҫ, тип әйтергә яратһаҡ та, һуңғы ваҡытта дүрт аяҡлы тоғро дуҫтарыбыҙ дошманға әүерелә барған кеүек. Урамдарҙа берәҙәк эттәр һаны артып ҡына ҡалмай, уларҙан зыян күреүселәр ҙә күбәйә. Күптән түгел ауылда йәшәгән бер танышымдың ҡыҙы күршеһенең этенән тешләнеп, бик ауыр хәлдә дауаханаға эләгә. Хужаһы ғәфү үтенер урынға, балаларын ҡарамағанлыҡта ғәйепләп, уның этен асыуландырған өсөн әрләп китә. Кешеләр эткә әйләндеме, әллә тоғро дуҫтарыбыҙ хыянат итә башланымы... әйтеүе ҡыйын.
Башҡортостандың халыҡ шағиры, яҙыусы һәм драматург Мостай Кәримдең тыуыуына 95 йыл тулыу айҡанлы “Башҡорт энциклопедияһы” ғилми-нәшриәт комплексы үҙенсәлекле баҫма әҙерләне.
Рәсәй төбәктәре араһында физкультура һәм спорт эшмәкәрлеген ойоштороу буйынса смотр-бәйгелә Башҡортостан икенсе йыл рәттән еңеү яуланы.
Уңған, белемле, Ватан киләсәгенә битараф булмаған халыҡ – республикабыҙҙың биҙәге һәм ныҡлы терәге. Бер эш тә һөйөнөсһөҙ йә борсолоуһыҙ булмай, был – үҫеш билдәһе. Гәзит уҡыусыларыбыҙ ҙа заман дилбегәһен етеҙ генә эләктереп, үҙ-ара уй-фекерҙәре, кәңәштәре, күргән-кисергәндәре менән дәррәү уртаҡлаша, бәхәсләшә, дөйөм һығымтаға килә...
Нескә затҡа хас һөйкөмлөлөк, уңғанлыҡ, тәрбиәлелек һәм миһырбанлыҡ һыҙаттарын үҙ эсенә алған кеше ул Салауат районының Малаяҙ ауылында суд приставы-башҡарыусы булып эшләгән Зөлфиә Вәкилова. Төрлө сәбәп арҡаһында балалар йортона эләккән ҡыҙ һәм малайҙарҙы уллыҡҡа, ҡыҙлыҡҡа алыуы менән ҙур ихтирамға лайыҡ ул.
Йәшләй генә баш ҡалаға килеп, ғүмерен завод эшенә бағышлаған Хәнифә Шәйхетдинова менән һөйләшеп ултырырға тура килде.
Ҡыш ҡапҡаһын ҡаҡҡан мәл. Бөтә бөжәктәр ҡышлау урындарына һыйынды, йоҡоға талды. Умартасылар тәжрибәһе шуны һөйләй: әгәр сейә ағасы япраҡ ҡоймаһа, беренсе яуған ҡар ятмай. Умарталарҙы баҙға индергәндә ошоно иҫтә тоторға кәрәк.
Артҡа 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 40 Алға
Бит башына
“Башҡортостан”дың быйылғы 26 сентябрҙә сыҡҡан һанын уҡып ҡыуандым. Йөкмәткеһе бай, фәһемле фекерҙәр ҙә аҙ түгел, байтаҡ мөһим мәсьәлә күтәрелгән. Бигерәк тә республиканың мәғариф министры Әлфис Ғаязов менән үткәрелгән “тура бәйләнеш” иғтибарға лайыҡ.


text:
Тыуған ауылым тәбиғәттең иң матур ерендә урынлашҡан. Урмандарындағы һылыу ҡайындары, сылтырап аҡҡан Миндәк йылғаһы, Рәҫтәк һәм Ирәмәл тауҙары бик күптәрҙе һоҡландыра, үҙенә йәлеп итә. Миндәк балыҡҡа бай булһа, урманы – еләк-емешкә. Эҫе йәй көндәре малай-шалайҙар балыҡ ҡаптырып ҡыуанһа, ҡыҙ-ҡырҡын еләк-емеш йыйып һөйөнә.
Һәр миҙгелдә ауыл һоҡландырғыс. Ҡышҡы бурандарҙа тирә-яҡ аҡ юрғанға төрөнә. Был ваҡытта инде бала-саға ҡаршылағы бейек тауҙа сана шыуып рәхәтләнә.
Ауылыма иман нурҙары таратып ултырыусы мәсетебеҙ ҙә бар. Был изге йортҡа һәр йома һайын олоһо ла, кесеһе лә килә. Ураҙа, Ҡорбан байрамдарында ауыл халҡы йыйылып, ҡорбан салып, оло табын ҡора. Ә беҙ, бала-сағалар, һәр йортҡа инеп, теләктәр теләп, байрамсылап йөрөйбөҙ. Йорт хужаһы бер баланы ла буш сығармай, ҡулыбыҙға тәмлекәстәр тоттора.
Ауылымда сәмле, эшһөйәр, отҡор, зирәк һәм тырыш халыҡ йәшәй. Һәр йорттоң ихатаһы тулы ҡош-ҡорт булһа, кәртә ҡураһында – мал-тыуар, ә баҡсаларҙа баҙлап торған төрлө сәскәләр үҫә. Ауылым йылдан-йыл ҙурая, матурлана бара.
Ошо ерҙә тыуып, уның саф һауаһын һулап, ата-әсә наҙына төрөнөп йәшәү – минең өсөн оло бәхет. Беҙҙең бурыс – тыуған еребеҙҙе, эскән һыуыбыҙҙы һаҡлау, тип уйлайым.
Сөмбөл ЙОСОПОВА.
Учалы районы, Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол ауылы.


text:
Талпандар
Талпандар (урыҫ.клещи́),(лат. Acari, Acarina) — подкласс быуынтыҡ аяҡлылар үрмәксе һымаҡтар класынан (Arachnida). Был кластағы иң күп таралған төркөм. Хәҙерге көндә уның 48 мең төрө билдәле. Шулай күп таралыуҙарына уларҙың бик ваҡ булыуҙары, тупраҡтың серегән үҫемлек ҡалдыҡтары менән байытылған өҫкө ҡатын үҙләштереүҙәре тора.
зоологияның талпандарҙы өйрәнеү тармағы акарология тип атала..
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Талпандар, ғәҙәттә 0,2—0,4 мм, һирәк осраҡта 3 мм-ғаса. Кәүҙәһе ике өлөшкә бүленгән. Башҡәүҙә һәм ҡорһаҡ өлөшө. Алты аяҡтары бар.
Күп талпандар сапрофагтар йәки йыртҡыстар. Төрлөһө төрләсә туҡлана, үҫемлек һуттары, мал тиҙәктәре һәм ҡан менән туҡланғандары ла бар.
Классификация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Acari аҫкласы өс өҫрәтте ҡабул итә. (Opilioacariformes, Parasitiformes, Acariformes), 350-ҙән ашыу ғаилә, около 4000 ырыу һәм 48 мең төрө билдәле.[1].
Практик әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Улар кешеләргә һәм малдарға вируслы ауырыуҙар йоҡтора.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ ҡарарға була[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Жизнь животных. Энциклопедия в шести томах. Том 3. Общая редакция члена-корреспондента АН СССР профессора Л. А. Зенкевича. — Москва: Просвещение, 1969. — 576 с.
- Клещи, отряд паукообразных // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Информация о клещах в электронной энциклопедии «Кругосвет»
- Информация об иксодовых клещах на сайте Энцефалит.ру


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Бөтә донъя авиация һәм космонавтика көнө менән!
Бөтә донъя авиация һәм космонавтика көнө менән!
Бынан 57 йыл элек, 1961 йылдың 12 апрелендә тарихта кеше тәүге тапҡыр Йыһанға оса. Ул - Юрий Алексеевич Гагарин! Юрий Гагарин “Восток-1” йыһан карабында бер тапҡыр Ер шары тирәләй әйләнеп сыға. Ул йыһанда 108 минут оса. Бөгөн, йыһан станцияларында бер нисә айлыҡ экспедициялар үткәрелгән ваҡытта, был бик аҙ һымаҡ күренә. Юрий Гагарин иһә йыһанда ла кеше эшләй һәм йәшәй алыуын раҫланы. Ошо ваҡыттан алып космонавт һөнәре барлыҡҡа килә. Һәр үҫмерҙең тиерлек күңеленә, йыһангир булам, тигән хыял инеп урынлаша. Кешенең йыһанға осошо уның киңлектәрен үҙләштереү өсөн яңы аҙым булып торҙо. Хәҙер был көн БӨТӘ ДОНЪЯ АВИАЦИЯ ҺӘМ КОСМОНАВТИКА КӨНӨ тип билдәләнә.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Башҡортостанда «Бөйөк Еңеүгә тиклем 100 көн» хәйриә марафонында 73 мең һумдан ашыу аҡса йыйылды
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Республикала Милләт сәләмәтлеге лигаһы фондынан башланғыс алған «Бөйөк Еңеүгә тиклем 100 көн» хәйриә марафоны дауам итә. Ул 30 ғинуарҙа башланды һәм 9 майҙа тамамлана.
Республикала йәшәүсе ветерандарға ярҙам итеү өсөн тәғәйенләнгән социаль проект сиктәрендә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары өсөн аҡса йыйыу ойошторолған. Хәйриә марафоны иҫәбенә һәм SMS-каналына 73 565 һум аҡса күскән, шуларҙың 13 900-ө — SMS аша.
Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, марафон барышында йыйылған аҡсаға ветерандарға һыу таҙартыу өсөн күсермәле фильтрҙар һатып алына. 27 февралдә фильтрҙарҙың бер өлөшө Башҡортостандың халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплекслы үҙәге етәкселәренә бирелде. Уларҙы артабан республика ҡала һәм райондарында йәшәүсе һуғышта ҡатнашыусыларға тапшырасаҡтар. Аҡсалар ветерандарҙы һауыҡтырыуға ла йүнәлтеләсәк.


text:
Яңы йылда урамдарға 800 мең самаһы кеше сығасаҡ
Яңы йыл төнөндә урамдарға һәм боҙ ҡаласыҡтарына (улар республика ҡалаларында һәм ауылдарында 150-нән ашыу) 800 мең самаһы кеше сығасаҡ. Граждандар борсолмай, тыныс ял итә ала: йәмәғәт тәртибен өс меңдән ашыу милиционер күҙәтәсәк. Уларға байрамды эштә ҡаршыларға тура киләсәк. Был турала брифингта БР эске эштәр министры урынбаҫары, йәмәғәт именлеге милицияһы начальнигы Александр Овчинников хәбәр итте.
Яңы йыл каникулдарына тағы бер ҙур байрам – Раштыуа тура килә. Башҡортостандың 139 православие ғибәҙәтханаһына 40 мең самаһы христиандар ғибәҙәт ҡылырға киләсәк. Уларҙың тыныслығын мең милиционер һаҡлаясаҡ.
2011 йылдың 1 ғинуарынан 10-ына тиклем боҙ ҡаласыҡтарында һәм Яңы йыл шыршылары эргәһендә мең ярым милиционер дежур итәсәк, уларға шулай уҡ шәхси һаҡ предприятиелары хеҙмәткәрҙәре ҡушыласаҡ, тип хәбәр иттеләр БР буйынса Эске эштәр министрлығында.


text:
Белем серҙәренә әйҙәй
21 мая 2014 йыл | Хаттар
Һәр мәктәп абруйлы уҡытыусылары менән дан тота. Заман нисек кенә үҙгәрмәһен, был һөнәрҙең бәҫе юғалмай. Үҙ эшенә бар күңелен һалып эшләгән уҡытыусыларҙың эш һөҙөмтәһе, уңыштары күренмәй ҡалмай. Красноусолдағы 1-се мәктәптең башланғыс кластар уҡытыусыһы Рәмилә Вилдан ҡыҙы Сиражетдинова ла ижади эшләгән педагогтарҙың береһе.
…хәбәр итә
21 мая 2014 йыл | Хаттар
Мәктәп һабантуйы
17 май көндө, уҡыу йылы тамамланыуға һәм Пионерия көнөнә арнап мәктәп һабантуйы үтте.
Абай булығыҙ! Талпан энцефалиты
21 мая 2014 йыл | Йәмғиәт
Йәй көнө иң яратҡан ял итеү урыны булып урман тора, әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күптәр унда хәүеф һағалағанына әһәмиәт бирмәй. Шуның береһе – талпан энцефалиты. Бер миҫал: йыш ҡына урманда булыусы гражданин А. бер мәлде тәненә йәбешкән талпанды ала ла, уға әһәмиәт бирмәй, онота. Аҙна үтеүгә ул үҙендә хәлһеҙлек тоя башлай. Әммә табипҡа күренмәй, ике көндән ауырыуҙың хәле хөртәйә: тәнендә, муйын һәм билендә ауыртыу барлыҡҡа килә, ул башын ауырлыҡ менән тота, ҡалтырап өшөй һәм күҙҙәре ауырта. Ауырыу талпан энцефалитынан дауаланыу өсөн 2 ай тирәһе стационарҙа ята һәм артабан дауаланып бөтөү өсөн неврологик кабинетҡа йүнәлтелә.
төрлө тарафтарҙан хәбәрҙәр
21 мая 2014 йыл | Яңылыҡтар
Тарих менән осрашайыҡ23 майҙа Красноусолға тарихи Еңеү байрағы килтерелеүе хаҡында хәбәр ителгәйне инде.
Еңеү көнөн байрам иттек
21 мая 2014 йыл | Хаттар
Күп урындарҙағы кеүек беҙҙең Родина ауылында ла яугир ветерандар ҡалманы, тыл ветерандары ла бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Еңеүҙе яҡынайтыу өсөн тылда көндө төнгә ялғап эшләгән ошо өлкәндәргә байрам тантанаһы әҙерләп уҙғарыуҙы ауылдың ҡатын-ҡыҙҙар советы үҙ өҫтөнә алды.


text:
“Иғтибар, балалар!”
31 августа 2013 йыл | Хоҡуҡ
Балаларҙың йәйге каникулы тамамланып, яңы уҡыу йылы башланыр алдынан Башҡортостан Республикаһында йыл һайын балаларҙың юл-транспорт ваҡиғаларында имгәнеүен булдырмауға йүнәлтелгән профилактик саралар уҙғарыла.
Сер түгел, балалар ҡатнашлығындағы юл-транспорт ваҡиғалары һәм күңелһеҙ хәлдәрҙең күбеһе йәйге каникул осорона тура килә. Каникул осоронда юл-транспорт ваҡиғаһына тарыуҙың төп сәбәбе булып балаларҙың шөғөлһөҙ булыуы, юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен белмәүе тора. Ошондай күңелһеҙ хәлдәрҙе булдырмау, балаларҙың юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен белеүенә өлгәшеү өсөн яңы уҡыу йылы башланыр алдынан профилактик саралар уҙғарыла ла инде.
Каникулдар тамамланды, уҡыусылар йәйге осорҙа йәнле юл хәрәкәтенән арынып торҙо. Хәҙер иһә уларға ошо хаҡта иҫкәртеп, юл хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен иҫтәренә төшөрәйек.
Сер түгел, балалар ҡатнашлығындағы юл-транспорт ваҡиғалары һәм күңелһеҙ хәлдәрҙең күбеһе йәйге каникул осорона тура килә. Каникул осоронда юл-транспорт ваҡиғаһына тарыуҙың төп сәбәбе булып балаларҙың шөғөлһөҙ булыуы, юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен белмәүе тора. Ошондай күңелһеҙ хәлдәрҙе булдырмау, балаларҙың юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен белеүенә өлгәшеү өсөн яңы уҡыу йылы башланыр алдынан профилактик саралар уҙғарыла ла инде.
Каникулдар тамамланды, уҡыусылар йәйге осорҙа йәнле юл хәрәкәтенән арынып торҙо. Хәҙер иһә уларға ошо хаҡта иҫкәртеп, юл хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен иҫтәренә төшөрәйек.
Марат БАСИРОВ,
ЮХХДИ-ның юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген пропагандалау буйынса инспекторы.
ЮХХДИ-ның юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген пропагандалау буйынса инспекторы.