text:
Полесье
Поле́сье (полес.Ҡалып:Lang-polПолíсьсе, бел. Пале́ссе, укр. Полі́сся, пол. Polesie) — Полесье уйһыулығы территорияһында урынлашҡан тарихи-мәҙәни һәм физик-географик өлкә[1]. Полесье дүрт дәүләт территорияһында: Белоруссияла, Польшала, Рәсәйҙә һәм Украинала урынлашҡан. Дөйөм майҙаны 130 мең км²[2][3] яҡын тәшкил иткән.
Йөкмәткеһе
Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәттә Полесье топонимының килеп сығыуы буйынса берҙәм фекер юҡ. Тикшеренеүселәрҙең күпселеге терминдың нигеҙендә -лес- тамыры ята тигән фекерҙә. Шулай булғас, Полесье — урман (лес) буйындағы территория икән, йәғни урман (лес) менән сиктәш[4][5]. Альтернатив ҡараш та бар, топоним һаҙлыҡ урынды аңлатҡан pol-/pal- балт тамырынан[6] барлыҡҡа килгән тигән фекер бар.
Фёдор Климчук фекеренсә, Полесье тип урман участкалары һәм асыҡ һаҙ массивтары сиратлашып килеүсе урын-ерҙе атағандар.
Территорияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Полесье Белоруссияның көньяғында һәм Украинаның төньяғында урынлашҡан, шулай уҡ ул өлөшләтә Польшаның Люблин воеводствоһы һәм Рәсәйҙең Брянск өлкәһе территорияларын биләй. Полесье ҡатнаш урмандар зонаһында ята, региондың көньяғы урман һәм урман-дала сигендә[7].
Белорус Полесьеһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белорус Полесьеһы Брест һәм Гомель өлкәләренең көньяҡ райондарын биләй. Региондың дөйөм майҙаны 61 мең км2[8], йәғни Белоруссия территорияһының 30 % кәмерәк ерен биләй. Регион территорияһының көнбайыштан көнсығышҡа оҙонлоғо 500 тирәһе, төньяҡтан көньяҡҡа — 200 километрға яҡын. Беренсе сиратта, Белоруссия Полесьеһын Көнбайыш һәм Көнсығышҡа бүләләр. Көнбайыш һәм Көнсығыш Полесьеһы араһында шартлы сик булып Ясельда һәм Горынь, шулай уҡ был йылғаларҙың тамаҡтары араһындағы Припять участкаһы һанала[9].
Белоруссия Полесьеһы биш физик-географик өлкәләргә бүленә (көнбайыштан көнсығышҡа һанала): Брест, Припять, Загородье, Мозырск һәм Гомель Полесьеһы[10]. Загородье — Брест өлкәһенең көньяғындағы урын, Берестейск-Пинск Полесьеһының төп өлөшө[11]. Белоруссия Полесьеһына Припять бассейнынан тыш Щары бассейнының үрге өлөшө, Мухавец һәм Брагинка бассейндары инә[12]
Украин Полесьеһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Украин Полесьеһы илдең көньяғындағы йөҙгә яҡын саҡрымға һуҙылған киң һыҙат булып күҙ алдына баҫа һәм бөтөн Украина территорияһының 19 % тәшкил итә[13].Днепр йылғаһына нисек ятҡанына ҡарап, уны уң яр яғындағы һәм һул яҡ ярындағы Полесьеға (ҡайһы берҙә Көнбайыш һәм Көнсығыш йәки Припять һәм Десна үрендәге Полесье топонимдары ҡулланыла) бүленә. Украина Полесьеһы административ бүленеш буйынса биш физик-географик өлкәгә: Волынь, Ровно, Житомир, Киев, Чернигов һәм Сумы Полесьеһына бүленә[14].
Люблин Полесьеһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Польша Полесьеһына Люблин воеводствоһының ҡайһы бер региондары ҡарай: Люблин йәки Көнбайыш Полесье тип билдәле булған Воли-Ургу һәм Ленчиц-Влодав поозерьеһы районындағы Буг үҙәне[15]. Люблин Полесьеһының көнбайыш сиге Вепш йылғаһы буйынан үтә.
Брянск-Жиздрин Полесьеһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Брянск-Жиздрин Полесьеһы Рәсәйҙең Брянск өлкәһе территорияһында урынлашҡан.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Полесье кешеләрен йыш ҡына полещук йәки полищук (полес.Ҡалып:Lang-polполешуки). тип атайҙар. «Полещук» термины экзоэтноним, булып тора һәм Полесье халыҡтарының үҙатамаһы булып ҡулланылмай тиерлек.
Этник планда көнбайыш полещуктар ҙур ҡыҙыҡһыныу уята — улар ҡайһы бер үҙенсәлекле билдәләргә эйә булған, әммә формалашып бөтмәгән көнсығыш славян этносы тип ҡарала[16]. XIX быуатта уҡ ҡайһы бер тикшеренеүселәр (М. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик һ.б.) көнбайыш полищуктарҙың физик ҡиәфәтендә һиҙелеп торған үҙенсәлектәре барлығына иғтибар иткәндәр.
Юлиан Талько-Гринцевич, антропологик һыҙаттарға нигеҙләнеп, полещуктарҙы белорус һәм украиндарҙан айырылып торған үҙ аллы төркөмгә бүлгән. Полесье тибы альпинидтарға яҡын, һәм улар ҙур булмаған буйлы, киң битле һәм ҡара сәсле[17].
Павел Михайлович Шпилевский аңлы рәүештә полесье телен белорус теленән айырып ҡараған һәм уның таралыу сиктәрен мөмкин тиклем төгәл билдәләгән. Павел Осипович Бобровский полещуктар — уларҙың күп дөйөм оҡшашлыҡтары булһа ла, белорус һәм украиндарҙан айырылып торған халыҡ (народность) тигән һығымтаға килгән[18].
Теле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Украин һәм Белорус Полесьеһы территорияһы «полесье һөйләштәре» йәшәгән ареалға ҡарай. Украина территорияһында таралған полесье һөйләштәрен, украин теленең төньяҡ наречиеһы тип йөрөтәләр, Белоруссия территорияһында — белорус теле составындағы полесье һөйләштәре, йәки белорус теленән украин теленә күсеүсе (переходный) һөйләштәр тип йөрөтәләр[19].
Белоруссияның полесье һөйләштәре диалект тибы буйынса бөтөнләй айырым булған ике территориаль берләшмә — көнбайыш полесье һәм көнсығыш полесье һөйләштәре булып күҙ алдына баҫа. Ябай ғына итеп полесье тип атап йөрөтөлгән көнбайыш полесье һөйләштәр төркөмө белорус теленең ике төп диалекты составындағы һөйләштәргә ҡарата үҙ аллы булып, шул уҡ ваҡытта көнсығыш-полесье һөйләштәре белорус теленең көньяҡ-көнбайыш диалектының бер өлөшө булып һанала[20].
Полесье наречиеһы тип тә билдәле булған украин теленең төньяҡ наречиеһы диалектологтар тарафынан өс диалектҡа: көнсығыш-, урта- һәм көнбайыш полесье диалекттарына бүленә[21].
Фёдор Климчук Белоруссияның көнбайыш-полесье һәм Украинаның төньяҡ наречиеһының көнбайыш-полесье һөйләштәре үҙенсәлекле бер бөтөн һөйләш үҙәген барлыҡҡа килтерә һәм улар араһында һиҙелеп торған сик юҡ тип билдәләй[22].
1980-се йылдар аҙағында лингвист Шелягович Николай Николаевич етәкләгән энтузиастар төркөмө көньяҡ-ян һөйләштәре нигеҙендә телде кодификациялау эшенә тотонған. Әммә һөҙөмтәлә, нигеҙ итеп алынған һөйләштәрҙең тар локализацияһы һәм Полесье һөйләштәренә хас булмаған күп һүҙҙәр алыныуы арҡаһында, ғәмәлдә эш барып сыҡмай. Ғилми әҙәбиәттә был тел нормаһы көнбайыш-полесье (микро) теле булараҡ билдәле[23].
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Полесье топонимы тәүге тапҡыр, кенәз Мстислав «ѿ Копылѧ воюӕ по Полѣсью» Полесьела һуғышҡанда, 1274 йылғы Галицк-Волынь йылъяҙмаһында телгә алына[24]. Поляк сығанаҡтарында явтягтарҙың бер ҡәбиләһенә ҡараған polexiani («полексяндар» йәки «полешандар») тигән термин осрай. «Полешандар» термины туранан-тура Полесье топонимынан килеп сыҡҡан тип иҫәпләнә[25].
1560 йылда Данцигта Полесьеның тәүге билдәле картаһы (Tabula Paludum Polesie Dr Ziekera) төҙөлгән. Ян Длугоштың[26], Мартин Кромерҙың[27] һәм Матея Стрыйковскийҙың[28] тарихи хеҙмәттәрендә Полесье топонимы йыш ҡына осрай. Региондың сиктәре төрлөсә билдәләнгән, әммә тотош алғанда, Полесье Припять йылғаһы бассейнына килешле тура килгән. Кромер локализовал Полесьены как землю, лежащую между Русь, Литва, Пруссия, Волынь һәм Мазовия араһында ятҡан ер тип сикләгән (локалләштергән). 1613 йылда Г. Гарритс баҫтырған Көнсығыш Европа картаһында Полесье сиктәре Брестан Мозырға һәм Пинскиҙан Дубровицаға һәм Волынға күрһәтелгән.
Украин Полесьеһы үҙенең үҙенсәлекле халыҡ икона яҙыу традицияһы менән билдәле. Изгеләрҙең һындары статик хәлдә, тәрән ултыртылған күҙле, тәбиғәт, пейзаждар фонында (ағастар, һауа, урмандар) төшөрөлгән. На Иконаларҙа йыш ҡына сәскәләр һынландырылған. Был традиция — боронғо славяндарҙың христианлыҡҡа тиклемге мәжүси хоҙайҙарын һәм эйәләрен сәскәләр менән биҙәү йолаһының рудиментар ҡалдығы[29].
Тәбиғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәбиғәтте һаҡлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шацкий күлдәре районындағы һирәк осраған тәбиғи комплекстарҙы һаҡлау маҡсатында 1983 йылда 32 500 гектар майҙанда Шацкий милли тәбиғи паркы төҙөлгән. 2002 йылда ЮНЕСКО эгидаһы аҫтында 48 977 гектар майҙанды биләгән Шацкий биосфера ҡурсаулығы барлыҡҡа килгән[30]. Польша яғынан Люблин Полесьеһы территорияһында 9 760 гектар майҙанда 1990 йылда асылған Полесье милли паркы (пол.)(пол.), тирә-йүндәге территориялары менән көнсығыш польша сигенә еткәнсе составляет Көнбайыш Полесье биосфера ҡурсаулығын барлыҡҡа килтерә[31]. 2004 йылда республика ландшафт заказнигы базаһында майҙаны 48 024 гектар тәшкил иткән «Буг буйы Полесьеһы» биосфера ҡурсаулығы төҙөлгән[32]. 2012 йылда бөтә өс биосфера ҡурсаулығы, дөйөм майҙаны 263 016 га тәшкил иткән халыҡ-ара транс сикләнгән (трансграничный) «Көнбайыш Полесье» биосфера ҡурсаулығы барлыҡҡа килтереп, берләшкән[33]. Ул тигеҙлектәге территорияларҙа донъялағы берҙән-бер өс яҡлы (3 ил ҡатнашлығында булдырылған) ҡурсаланған территория булып тора.
Полесье территорияһында (Белоруссияла һәм Польшала) шулай уҡ күренекле находится также знаменитая Беловежье шырлығы ла урынлашҡан. Белоруссияла, Гомель өлкәһенең көнбайышында, дөйөм майҙаны 188 485 гектар булған «Припятский» милли паркы урынлашҡан. Припятский милли паркынан көньяҡ-көнсығышҡараҡ белорус өлөшөндә Чернобылдең ябыҡ зонаһы территорияһында, Гомель өлкәһенең авариянан күп зыян күргән өс районында Белоруссияның бик ҙур (215 мең гектарҙан артыҡ майҙанда) Полесье дәүләт радиацион-экологик ҡурсаулығы урынлашҡан.
Украинала Ровно, Полесье, Древлян һәм Черем тәбиғәт ҡурсаулыҡтары урынлашҡан.
1986 йылда Чернобыль АЭС-ындағы авария һөҙөмтәһендә Полесьеның байтаҡ ҙур территорияһы радиоактив бысраныуға дусар ителгән.
Башҡа мәғәнәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ йыш ҡына Полесье тип боронғо Европа материгы боҙлоғо ситендәге (мәҫәлән, Полесье уйһыулығы, Мещёра уйһыулығы, Польшаның көнсығыш райондары тигеҙлектәре) аллювиаль һәм флювиогляциаль ҡатламдар таралған райондарға хас булған (башлыса ҡомдарҙан торған) тигеҙлек территорияларын атайҙар.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Бондарчик В К., Кирчив Р. Ф. Введение // Полесье. Материальная культура. — С. 5.
- ↑ Международный семинар «Стратегии защиты и использования водных ресурсов и биологическое разнообразие в Полесье». Пинск, 2003.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 ноябрь 2004. 31 ғинуар 2010 тикшерелгән.
- ↑ Полесье уйһыулығының майҙаны 270 меңдән артыҡ
- ↑ Климчук Ф. Д. Географическая проекция внутренней формы названия «Полесье» // Региональные особенности восточнославянских языков, литератур, фольклора и методы их изучения. Тезисы докладов и сообщений ІІІ республиканской конференции. Часть І. — Гомель, 1985. — С. 93–96.
- ↑ Крывіцкі А. А. Назва Палессе – свая ці чужая? // Роднае слова. — 1997. — № 8. — С. 35–43.
- ↑ Катонова Е. М. Балто-славянские контакты и проблема этимологии гидронимов // Проблемы этногенеза и этнической истории балтов. Тезисы докладов. — Вильнюс, 1981. — С. 96-98.
- ↑ Клімчук Ф. Д. Феномен Палесся // Загароддзе-1. Матэрыялы Міждысцыплінарнага навуковага семінара па пытанях даследавання Палесся (Мінск, 19 верасня 1997 г.). — Мінск, 1999. — С. 5—9.
- ↑ Национальный парк «Припятский». Официальный сайт национального парка «Припятский». Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 февраль 2005. 3 июнь 2010 тикшерелгән.
- ↑ Климчук Ф. Д. Некоторые дискуссионные вопросы средневековой истории Надъясельдья и Погорынья // Palaeoslavica. — Cambridge-Massachusetts, 2004. — В. XII. — № 1. — С. 5—28.
- ↑ Мороз М. А., Чаквин И. В. Полесье как историко-этнографическая область, её локализация и границы // Полесье. Материальная культура. — С. 40.
- ↑ Общество «Загородье». Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 июль 2007. 31 ғинуар 2010 тикшерелгән.
- ↑ Пирожник И. И. и др. Дорогами дружбы: Белорусское и Украинское Полесье / И. И. Пирожник, В. С. Аношко, С. И. Кот — Мн.: Полымя, 1985. — 207 б. — 20 000 экз.
- ↑ Заповедники Украины. Житомирская область.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 31 ғинуар 2010 тикшерелгән.
- ↑ Мороз М. А., Чаквин И. В. Полесье как историко-этнографическая область, её локализация и границы // Полесье. Материальная культура. — С. 39.
- ↑ Туристический путеводитель по Люблинскому воеводству.
- ↑ Антонюк Г. Западные полешуки // Збудінне. — 1993. — № 6.
- ↑ Полесский тип европеоидной расы
- ↑ Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX - начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы — Минск: БГУ, 2004. — Б. 86. — 223 б. — ISBN 985-485-004-8.
- ↑ Климчук Ф. Д. Полесские говоры в составе украинского и белорусского языков // Полесье. Материальная культура… С. 56.
- ↑ Климчук Ф. Д. Полесские говоры в составе украинского и белорусского языков // Полесье. Материальная культура… С. 59.
- ↑ Климчук Ф. Д. Полесские говоры в составе украинского и белорусского языков // Полесье. Материальная культура… С. 60—61.
- ↑ Климчук Ф. Д. Полесские говоры в составе украинского и белорусского языков // Полесье. Материальная культура… С. 63.
- ↑ Коряков Ю. Б. Языковая ситуация в Белоруссии и типология языковых ситуаций : Диссертация на соискание учёной степени кандидата филологических наук. — Москва, 2002. — С. 80—82.
- ↑ Полное собрание русских летописей. — М., 1962. — Т. 2. — 938 с.
- ↑ Глава 43. Как Казимир подчинил своему господству полешан // Великая хроника о Польше, Руси и их соседях. / Под ред. В. Л. Янина. — М.: Изд-во Московского университета, 1987. — С. 226.
- ↑ Długosz J. Dzieje Polski.
- ↑ Kromer M. Polska czyli o położeniu, ludności, obyczajach, urzendach i sprawach publicznych… — Olsztyn, 1977.
- ↑ Stryjkowski M. Kronika Polska, Litewska, Zmódzka i wszystkiej Rusi.
- ↑ Богомолець О.
- ↑ Biosphere Reserve Information. Ukraine. Shatskyi (инг.). UNESCO MAB Biosphere Reserves Directory. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 3 июнь 2010 тикшерелгән.(инг.). UNESCO MAB Biosphere Reserves Directory. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 3 июнь 2010 тикшерелгән.
- ↑ Biosphere Reserve Information. Poland. West Polesie (инг.). UNESCO MAB Biosphere Reserves Directory. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 3 июнь 2010 тикшерелгән.(инг.). UNESCO MAB Biosphere Reserves Directory. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 3 июнь 2010 тикшерелгән.
- ↑ Biosphere Reserve Information. Belarus. Pribuzhskoye Polesie (инг.). UNESCO MAB Biosphere Reserves Directory. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 3 июнь 2010 тикшерелгән.(инг.). UNESCO MAB Biosphere Reserves Directory. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 3 июнь 2010 тикшерелгән.
- ↑ West Polesie (инг.). UNESCO MAB. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 май 2013. 3 май 2013 тикшерелгән.(инг.). UNESCO MAB. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 май 2013. 3 май 2013 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Классик әҙәбиәт
- Ч. I. Литовское Полесье, Ч. II. Белорусское Полесье // Живописная Россия. Отечество наше в его земельном, историческом, племенном экономическом и бытовом значении / Под ред. П. П. Семёнова — Санкт-Петербург-Москва: Типография М.О. Вольфа, 1882. — Т. 3. — Б. 345.
- Бобровский П. О. Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния — Санкт-Петербург, 1863 Т. 1. — Б. 621-623.
- Булгаковский Д. Г. Пинчуки. Этнографический очерк // Записки Императорского Русского географического общества по отделению этнографии. — Санкт-Петербург, 1890. — В. 3. — Т. 13.
- Довнар-Запольский М. В. Белорусское Полесье: Сборник этнографических материалов — Киев, 1895.
- Киркор А. К. Долина Припяти // Живописная Россия: Литовское и Белорусское Полесье. — Минск: БелЭн, 1993.
- Сербов И. А. Поездки по Полесью 1911 и 1912 гг — Вильна, 1914.
- Шпилевский П. М. Путешествие по Полесью и Белорусскому краю — Санкт-Петербург, 1858. — Б. 11, 29, 36.
- Хәҙерге заман әҙәбиәте
- Кисель Дмитрий Полесье Луизы Бойд — Пинск, 2015. — 161 б. — 200 экз.
- Антонюк Г. Западные полешуки // Збудінне. — 1993. — № 6.
- Дынько А. Найноўшая гісторыя яцвягаў // ARCHE Skaryna. — 2000. — № 6 (11).
- Полесье. Материальная культура / В. К. Бондарчик, И. Н. Браим, Н. И. Бураковская — Киев: Наукова думка, 1988. — 448 б.
- Пирожник И. И. и др. Дорогами дружбы: Белорусское и Украинское Полесье / И. И. Пирожник, В. С. Аношко, С. И. Кот — Мн.: Полымя, 1985. — 207 б. — 20 000 экз.
- Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX - начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы — Минск: БГУ, 2004. — Б. 86. — 223 б. — ISBN 985-485-004-8.


c: text/html

text:
Рөстәм Хәмитов һәм Рөстәм Миңлеханов «КАМАЗ» йәмғиәтенең етештереү цехтарын ҡараны
22 сентябрҙә Татарстанға рәсми визиты сиктәрендә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Яр Саллы ҡалаһында булды. Ҡала аэропортында уны Татарстан Президенты Рөстәм Миңлеханов ҡаршы алды.
Яр Саллыла Рөстәм Хәмитов менән Рөстәм Миңлеханов «КАМАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең производство цехтары менән танышты. Төп конвейерҙа ике төбәк башлығы йөк машиналары шассийын йыйыуҙың төп этаптарын ҡараны. Тәүлегенә бында 180 автомашина эшләп сығарыла.
Рөстәм Хәмитов Татарстан Президенты оҙатыуында «КАМАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Фәнни-техник үҙәгендә эшләп сығарылған йөк машиналары һәм автобустарының яңы моделдәр рәте менән танышты. 2010 йылда компания эске һәм тышҡы баҙарҙа 30 меңдән ашыу машина һатҡан.
«КАМАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә Рөстәм Хәмитов бронялы «Тайфун» йөк машинаһына айырым иғтибар бүлде. Был машина Рәсәй Оборона министрлығына тәүге тапҡыр 2011 йылдың июнендә күрһәтелгән. Әлеге ваҡытта «Тайфун» тейешле һынауҙар үтә, бынан һуң уның ҡоралландырыуға ҡуйылыуы ихтимал. Рөстәм Миңлеханов менән бергә Рөстәм Хәмитов хәрби машинаның салонына инеп сыҡты һәм уның техник үҙенсәлектәрен, мөмкинлектәрен баһаланы.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ял көндәрендә тағы ла ауыл хужалығы йәрминкәләре үтәсәк
Алдағы ял көндәрендә, 26-27 сентябрҙә, Өфөлә сираттағы көҙгө ауыл хужалығы йәрминкәләре үтәсәк.
Өфө хакимиәтенең ҡулланыу баҙары идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, ауыл хужалығы продукцияһы менән сауҙа итеү ҡаланың бөтә ете районында, 18 майҙансыҡта, йәйелдереләсәк. Республиканың 40 районынан хужалыҡтар баш ҡалаға аҙыҡ-түлек килтерәсәк. Ит, һөт продукттары, йәшелсә, бал, он һәм ярма изделиелары, шулай уҡ үҫентеләр, төҙөлөш материалдары һәм башҡа төрлө аҙыҡ-түлек киң ассортиментта тәҡдим ителәсәк.
Шәмбе мулыраҡ буласаҡ. Йәкшәмбе көнө ауыл хужалығы продукттары менән машиналар аҙыраҡ киләсәк.


text:
Фото:
Бүре алған өсөн 3000 һум күләмендә премия билдәләнгән
Фото:
Йыл һайын Башҡортостанда 200-400 бүре барлығы билдәләнә. Уҙған йылда, ҡышҡы маршрут иҫәбе буйынса, республикала 513 бүре теркәлгән. Ул күсеп йөрөүсе йыртҡыс, бүре балаларын үрсеткәндә, апрелдән авгусҡа тиклемге арала ғына бер урында көн итә. Әлеге ваҡытта республика урмандарын гиҙгән бүреләр иҫәбе асыҡлана. Кинәт артыуҙары күҙәтелгәндә, иҫәбен кәметеү һәм ҡотороу ауырыуынан профилактика йәһәтенән, ҡырағай йәнлектәрҙе атып алыу башлана. “2004-2010 йылдарҙа экология һәм Башҡортостан Республикаһының тәбиғәт ресурстары” программаһына ярашлы, был сараға матди сығымдар республика бюджетынан бүленә.
Уҙған йылдың ғинуар айында бүреләрҙең шәхси ихаталағы малдарға ташланыуы күҙәтелгән. Ул саҡта иң уҫал йыртҡыстарҙы тотоу маҡсатында махсус төркөмдәр ойошторорға тура килгән. Быйыл бүреләр һөжүмен көтмәҫкә ҡарар ителгән. Беренсе ғинуарҙан 15 апрелгә ҡәҙәр бүре һәм төлкө ауларға рөхсәт бар. Әммә рөхсәт ителгән алымдар менән һәм артабан тирене тапшырыу мотлаҡ. Һунарсыларға ауланған бүре тиреһе өсөн 3000 һум күләмендә премия ҡаралған, бер баш төлкө хаҡы иһә — 200 һум. Йәмғеһе 100 баш бүре һәм 550 баш төлкөнө ауларға рөхсәт бирелгән. Әммә, ҡағиҙә булараҡ, атып алынған йыртҡыстар һаны билдәләнгән иҫәпкә етмәй.
Һунарсылар табышын “БР буйынса һунарсылар һәм балыҡсылар ассоциацияһы” ойошмаһының әҙерләү пункттарына тапшырырға тейеш. Тиренең ниндәй йәнлектеке булыуына һәм ҡотороу ауырыуына экспертиза эшләгәндән һуң, һунарсыларға түләүҙәр башҡарыла.


text:
Башҡортостан парламенты делегацияһы Кореяға юлланды
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай делегацияһының Корея Республикаһына рәсми сәфәре башланды. БР Дәүләт Йыйылышы матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, сәфәр барышында парламент һәм республика Хөкүмәте вәкилдәре Корея Республикаһы Бөйөк Милли Партияһы Рәйесе Мон-Чжун Чанг, Корея Республикаһы Милли Йыйылышы Рәйесе Хьюнг О Ким һәм Сеул мэры Се-хун О менән осрашасаҡ.
Республика парламенты спикеры Константин Толкачев етәкселегендәге делегацияға Дәүләт Йыйылышы Секретариаты Етәксеһе Венир Аҙнағолов, депутаттар Салауат Ғайсин, Наил Ҡотлогилдин, Михаил Маляренко һәм Башкортостан Республикаһының иҡтисади үҫеш министры Евгений Евтушенко инә.


text:
Ағасты ситкә сығарыуға махсус контроль булдырыласаҡ
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республика Хөкүмәтенән урман ресурстарын төбәктән законһыҙ сығарыуға юл ҡуймау буйынса сараларҙы көсәйтеүҙе талап итте.
Миҫалға республика Президенты райондарҙың береһендәге хәлде килтерҙе. Бында дәүләт предприятиеһы аффилирланған структуралар аша ағасты күрше өлкә бизнесмендарына һатҡан.
“Беҙ һеҙҙең менән программалар яҙғанда мутлашыу схемалары эшен дауам итә. Хатта генетик резервтарҙы – ағастарҙың иң яҡшы өлгөләрен ҡырҡыуға тиклем барып еттеләр. Был урманға ҡарата юғары дәрәжәлә вәхшиҙәрсә мөнәсәбәт. Ресурстарҙы оятһыҙ рәүештә урлайҙар икән, бер ниндәй ҙә программалар ярҙам итмәйәсәк. Генетик резервтарҙы һаҡларға, ҡаршылыҡтар, кордондар булдырырға кәрәк”, – тине Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Президенты ағас һатыуҙың “һоро” схемаларын бөтөрөүҙе талап итте. Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, был бурысты тормошҡа ашырыуға хоҡуҡ һаҡлау органдары менән тығыҙ хеҙмәттәшлектә кисекмәҫтән тотонорға кәрәк, тип хәбәр итә төбәк башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Өфөлә Ҡытайҙың Цзянси провинцияһынан рәсми делегацияны ҡаршы алырға әҙерләнәләр. Улар 44,5 миллиондан ашыу кеше йәшәгән төбәктең университеттары менән таныштырған мәғариф күргәҙмәһен килтерә.
Сара 21 майҙа Башҡорт дәүләт педагогия университетының концерт һәм спорт залдарында иртәнге сәғәт 10-дан киске 5-кә ҡәҙәр дауам итә, инеү ирекле.
Ошо уҡ көндә «Башҡортостан һәм Цзянси вуздары араһында хеҙмәттәшлек мөмкинлектәре» түңәрәк өҫтәлен уҙғарыу, уҡыу йорттары араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәргә ҡул ҡуйыу ҡаралған.
Цзянси вәкилдәренең Башҡортостанға сәфәре Волга буйы федераль округында тормошҡа ашырылған «Волга – Янцзы» программаһы сиктәрендә ойошторола.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Беҙ ғаиләләрҙә һәм мәктәптәрҙә әхлаҡи мөхитте үҙгәртергә бурыслы» Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов: «Беҙ ғаиләләрҙә һәм мәктәптәрҙә әхлаҡи мөхитте үҙгәртергә бурыслы»
Рөстәм Хәмитов: «Беҙ ғаиләләрҙә һәм мәктәптәрҙә әхлаҡи мөхитте үҙгәртергә бурыслы» Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов менән һөйләшеү резонанслы теманан — Стәрлетамаҡтағы мәктәптә теркәлгән хәлде тикшереүҙән башланды. Алып барыусы билдәләүенсә, был берҙән-бер осраҡ түгел, ул республикабыҙға ғына түгел, тотош илгә ҡағыла. Нимә был: яңы социаль яуызлыҡмы әллә хәҙерге йәмғиәткә саҡырыумы? Уның менән нисек көрәшергә? Бәлки, балаларҙың социаль селтәр, интернет менән ҡулланыуын сикләргәлер, ата-әсәләрҙе ҙур яуаплылыҡҡа тарттырырғалыр? Бында ниндәй ҙә булһа хәл итеү юлы бармы?
«Бик ҡатмарлы һорау. Мин фажиғә булғас та Стәрлетамаҡҡа юлландым, дауаханаға 9-сы класс уҡыусылары һәм информатика уҡытыусыһы янына барҙым, әйткәндәй, ул үҙен бик ҡыйыу, лайыҡлы тотҡан, балаларҙы ҙур хәүефтән яҡлай алған. Яраланған малайҙы ла күрҙем. Ул бик йәл. Әлбиттә, сәбәбен эҙләйһең. Сәбәптәр күп: интернет ҡына түгел, шул иҫәптән ошондай үҙенсәлекле балаларға мөнәсәбәт икенсе төрлө булырға тейеш. Уларға баҫым яһауҙың, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, кире яғы ла бар — балалар бындай баҫымға түҙә алмай һәм ошондай аҙымға бара», — тип билдәләне республика башлығы.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, интернет — икенсе урында, тәү сиратта ғаиләлә һәм мәктәптә аралашыуҙың, һөйөүҙең, дөрөҫ тәрбиә биреүҙең етмәүе.
«Көҙ көнө был малайҙың тәртибендә ниндәйҙер ҡатмарлыҡтар булыуы күренгән, ул ошо берләшмәләрҙә ҡатнашҡан. Быны алданыраҡ күрергә, асыҡларға һәм алданыраҡ саң ҡағырға кәрәк. Баҫым яһау, ҡурҡытыу менән түгел, ә аңларға тырышыу менән — ул саҡта, әлбиттә, бындай осраҡтарға юл ҡуймаҫҡа мөмкин, — тине төбәк етәксеһе. — Беҙ ғаиләләрҙә, мәктәптәрҙә әхлаҡи мөхитте үҙгәртергә бурыслы, һәм властар ошондай балаларға йомшағыраҡ һәм иғтибарлыраҡ булырға тейеш. Был ҡатмарлы тема».
Интернетты тикшерергә һәм балаларҙың суицид, һөжүм итеү, енәйәт кеүек ҡатмарлы темаларға фекер алышҡан төркөмдәрен асыҡларға кәрәк. Ләкин шуны аңлау мөһим: сәбәптәр тәрәндәрәк ята. Интернет — өҫ яғы ғына. Йәмғиәт алдында ошондай балалар менән эшләү өсөн яңы алымдар табыу бурысы тора.
Мәктәптәргә бер-ике түгел, ә бер нисә психолог кәрәк, тип билдәләне төбәк башлығы.
«Бөгөн 880 бала белем алған мәктәптә — бер психолог. Әлбиттә, бер уҡытыусы бындай йөкләмәне үтәй алмай. Тәрбиәүи процесс бөгөнгө талаптарға тап килергә тейеш. Беҙ уҡытыусыларҙы көндәлек эштән, өҙлөкһөҙ яҙыуҙарҙан һәм отчет биреүҙән азат итергә бурыслы. Уҡытыусы ҡағыҙ менән түгел, ә бала менән эшләргә тейеш. Ҡағыҙҙар менән чиновниктар эшләһен. Был ҡатмарлы тема, — тине республика етәксеһе. — Тәрбиә биреү темаһы тикшереүҙе һәм донъяға ҡарашты үҙгәртеүҙе талап итә. Әлеге ваҡиғалар күп нәмәләрҙе яңынан ҡарарға мәжбүр итә. Беҙ мөмкин булған ерҙә власть структураларының эшен дә үҙгәртеп ҡорорбоҙ һәм, иң мөһиме, ата-әсәләр берләшмәһе менән эшләрбеҙ».
http://www.bashinform.ru/news/1147059-rustem-khamitov-my-obyazany-izmenit-moralnyy-klimat-v-semyakh-i-shkolakh/


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Страница 10
Башҡорт байыһа…
Махсус бит / Проблема // 14-11-2014, 10:47
СССР тарҡалып, халыҡ яңы тормошҡа саҡ өйрәнеп килгән 90-сы йылдар. Ҡәйнә-ҡайны менән бергә ҡуртымға алынған фатирҙа йәшәй башлайҙар. Йәш ғаиләне ҡыуандырып, ҡыҙҙары донъяға килә. Рөстәм, күп тә уйлап тормай, уҡыуын ташлап, эшкә урынлаша: ғаилә ағзалары артты, уларҙы ашатырға, кейендерергә, матди яҡтан тәьмин итергә кәрәк. Уҡыуын ташлаһа ла, тәү осорҙа килемле генә эш таба алмай этләнә. Ары һуғылып, бире һуғылып йөрөй торғас, үҙ эшен асып ебәрә. Мандып китәләр. Фатир, машина алалар. Яңы быуат башында улдары донъяға килә. Инде кешесә етеш тормошта йәшәп киттек, тип Гөлназ да ҡыуана. Ҡыуаныуы иртәрәк булған икән шул. Башҡорт байыһа, бисә ала, тигәндәй, Рөстәм үҙенән 5 – 6 йәшкә оло ҡатынға әүрәп китә. Әүрәп китә тиеү бик дөрөҫ тә түгелдер, ғаиләһен ташлап, баяғы ҡатын менән яңы тормош башларға ниәтләй....
Һәр кем сәфәрҙән имен ҡайтһын
Махсус бит / Проблема // 14-11-2014, 05:09
Сәфәргә йыш йөрөгәс, ниндәй генә ваҡиғаларға осрамайһың: йә иҫкәрмәҫтән уҙышҡа сығып, юлыңды ҡыялар, йә уң боролош фараһын яндырып, һиңә бәрелә яҙып, кинәт һулға боролалар, йә уҙыу тыйылған ерҙә тыныс ҡына китеп барғаныңда боролоштан, йә үрҙән ҡаршыңа, һинең һыҙатыңа килеп сығалар… Шундай бәлә-водителдәр арҡаһында аварияны булдырмаҫ өсөн хатта бер нисә тапҡыр юлдан да осоп сығылды. Шөкөр, һәр ваҡыт имен ҡотолдоҡ. Ләкин барыһына ла шулай яҙмыш йылмайып-көлөп тормай, үкенескә күрә......
Эскерһеҙҙәр һаман алдана
Махсус бит / Проблема // 14-11-2014, 05:02
…Тулы ғына кәүҙәле ҡатын иҙәнгә һуҙылып ятҡас, йәш ир ҡулындағы ҡамсы менән уны һуҡҡысларға тотона. Был вәхшилеккә түҙә алмай, ҡатын һикереп тороп ҡасҡан йә үкереп илаған, тиһегеҙҙер әле. Ҡайҙан, ти… Киреһенсә, «ҡаласынан биҙермен, ҡамсыһына түҙермен» тигәндәй, күҙҙәрен йомоп, аһ та уһ килеп, рәхәтләнеп ятыуын белгән… Күрәләтә үҙ ирке менән һуғылыуҙан ләззәт алыу күренеше күрше ҡалала тамыр йәйгән «Урҙа»ның йыйылышынан булыр, тамашаның исеме – «ҡамсы менән дауалау». «Урҙа» тигәс тә, иң беренсе Алтын Урҙа, Батый хан, монголдар тураһында иҫләгәнһегеҙҙер....
Урман, һыу һәм ер – төп байлыҡтар
Махсус бит / Проблема // 7-11-2014, 07:38
Уларҙан ябай халыҡ та, дәүләт тә файҙа күрһен ине
Һуңғы 15 – 20 йылда урмандарҙың ҡырылыуы, таланыуы хәсрәткә һала. Матбуғат сараларында урындағы халыҡты “ҡара урман ҡырҡыусылар” (черные лесорубы) тип яманлауҙы ҡабул итә алмайым. Был күп осраҡта, бүтәндәрҙән кәм булмайым тип, әҙәмсә йәшәргә ынтылыу ғына бит....
Һуңғы 15 – 20 йылда урмандарҙың ҡырылыуы, таланыуы хәсрәткә һала. Матбуғат сараларында урындағы халыҡты “ҡара урман ҡырҡыусылар” (черные лесорубы) тип яманлауҙы ҡабул итә алмайым. Был күп осраҡта, бүтәндәрҙән кәм булмайым тип, әҙәмсә йәшәргә ынтылыу ғына бит....
Һәр сабый үҙ өлөшө менән тыуа. Ҡатындар, бала табыуҙан ҡурҡмағыҙ
Махсус бит / Проблема // 17-10-2014, 10:44
Хәҙерге әсәләрҙән: «Өсөнсөгә бәпәй табырға уйламайһығыҙмы?» – тип һорауың була, уларҙың күбеһенән кире яуап алаһың. «Нишләп ярлылыҡты арттырырға», – тип ебәреүселәр ҙә бар. Хәҙерге заманда өс балалы ғаилә күп балалы тип иҫәпләнә, төрлө ташламалар менән файҙалана, ә инде биш һәм унан күберәк балалыларға дәүләт ярҙамы тағы ла ҙурыраҡ. Беҙ үҫкән заманда өс балалы ғаилә бәләкәй ғаилә тип һаналды, биш һәм унан күберәк бала тәрбиәләү ғәҙәти күренеш ине. Ауылыбыҙҙа ун һәм унан да күберәк бала тәрбиәләп үҫтереп, аяҡҡа баҫтырған дан ғаиләләр бар. Был мәҡәләмдә шундай ғаиләләрҙең береһе тураһында бәйән итмәксемен. Һүҙем Баймаҡ районының Күсей ауылында йәшәүсе 11 бала әсәһе Нәзифә Әхмәҙиә ҡыҙы Хөснөтдинова хаҡында....
Илде һаҡлаған ветеранды кем яҡлар?
Башҡортостан / Проблема // 17-10-2014, 10:02
Редакцияға хаттар күп килә. Шуларҙың береһе Белорет районының Шығай ауылында йәшәүсе алтмыш ике йәшлек Инсаф Ҡанафиндан ине. Дүрт тиҫтә йылдан ашыу балаларға белем биреп, хаҡлы ялға сыҡҡан уҡытыусы, электән ауыл хәбәрсеһе булып, бик күп хеҙмәт кешеһен яҙып, данлаған. Ә был юлы: «Тик ята торғандарҙан түгелмен, шуға күрә «Росгосстрах» агенты булып йылға яҡын эшләп, кешеләр менән аралашып йөрөйөм, – тип башланған хаты бик борсоулы ине. – Күрше Новобельское ауылында йәшәүсе һуғышта ҡатнашыусының тол ҡатыны Надежда Рыбниковаға ла өйөн страховкаларға тип барырға тура килде. Һуғыштан алда төҙөлгән йорт иҫкергәс, ире (ул 1994 йылда мәрхүм була) менән 1974 йылда яңынан өй һалып сығалар. Ҡырҡ йыл эсендә туҙған инде ул йорт. Ҡыйығынан һыу аҡҡас, быйыл, йылдар буйы йыйып та, етмәгән аҡсаһына өҫтәп бурысҡа инеп, тимер һатып ала һәм өй башын яптыра....
Туҡал
Махсус бит / Проблема // 10-10-2014, 16:45
Күп йылдар элек Мәрфуға ауылдың абруйлы муллаһының улы Дамирға икенсе ҡатын булып кейәүгә сығырға ризалыҡ бирә. Уның беренсе ҡатыны Маһруйҙың рөхсәте менән эшләнә был эш. Бала тапҡандан һуң Маһруйҙың һаулығы ныҡ ҡына ҡаҡшай, оҙаҡ ваҡыт ире менән бергә була алмай. Көндәрҙең береһендә ир йәш ҡатын аласағы тураһында әйтеп һала. Беренсе ҡатыны ҡушҡан ҡыҙға ғына өйләнәсәге хаҡында белдерә. Ҡатыны был хәлде күптән көткән була, шуның өсөн оҙаҡ уйлап тормай, ярлы ғына ғаиләлә үҫкән тыйнаҡ, сабыр, ипле, егәрле Мәрфуға исемле ҡыҙҙы көндәш – туҡал* ҡатын итеп алырға ризалыҡ бирә....
ӨН БУТАЛЫШЫ
Махсус бит / Проблема // 10-10-2014, 14:46
Шундай мәҙәк бар. Бер грузин, рус теленән "икеле" алып ҡайтҡан улына асыуланып, былай тип екергән, ти: "Сколко тебе можьно гаварит? "Бутильке", "вильке", "тарильке" всегда пишется без мягкого знака. "Сол", "корол", "парол" – с мягким знаком!"
Ошоға оҡшаш хәл, йәғни орфоэпия ҡанунын тупаҫ боҙоу йәштәр ауыҙынан йыш ишетелә. "Ғ" ( Ғәзимә ) менән "х"-ны (Хаят) ҡаты итеп әйтәһе урында "игтьибар" (дөрөҫө: иғтибар), "ихьтьияр" (дөрөҫө: ихтыяр ), "хьимия" (йәғни химия), "рухьи" ( башҡортса: рухи), "бихьисап" (әйтелә: бихисап) тип тә, "һ" өнөн "х"-ға әйләндереп (һаман – хаман, һәм – хәм) һөйләү ҙә йәнде көйҙөрә....
Ошоға оҡшаш хәл, йәғни орфоэпия ҡанунын тупаҫ боҙоу йәштәр ауыҙынан йыш ишетелә. "Ғ" ( Ғәзимә ) менән "х"-ны (Хаят) ҡаты итеп әйтәһе урында "игтьибар" (дөрөҫө: иғтибар), "ихьтьияр" (дөрөҫө: ихтыяр ), "хьимия" (йәғни химия), "рухьи" ( башҡортса: рухи), "бихьисап" (әйтелә: бихисап) тип тә, "һ" өнөн "х"-ға әйләндереп (һаман – хаман, һәм – хәм) һөйләү ҙә йәнде көйҙөрә....
Биш балалы әсә хаҡлымы, әллә?..
Махсус бит / Проблема // 8-08-2014, 16:02
– Хөкүмәттән миллион һынлы миллион һум аҡса алып та, кеше фатирында йәшәргә мәжбүрбеҙ, – тип күҙ йәшен һөртә Сөмбөл Булат ҡыҙы. – Ярҙам итеүҙәрен һорап, полиция, прокуратура, хакимиәт вәкилдәренә мөрәжәғәт итеп ҡараным, файҙа юҡ. Етмәһә, былтыр бер юрист, эште тикшереү ниәте менән, 43 мең һум аҡсаны алды ла юғалды. Иремдән 9 мең һум аҡса алған. Офисына – Сибайҙа подвалда урынлашҡан хоҡуҡ һаҡлау үҙәге тип аталған урынға барһаҡ, өмөт бағлаған кешебеҙҙән елдәр иҫкән.
Таныш-тоноштан хөкүмәт программаһы аша торлаҡ төҙөлөшө өсөн ярҙам барлығын белгәс, беҙ ҙә, кәрәкле документтарҙы йыйып, район хакимиәтенең йәштәр эше буйынса бүлегенә тапшырҙыҡ. Ә сертификатты ҡулға алыу өсөн өй 30 процентҡа төҙөлгән булырға тейеш ине. Ул ваҡытта Баймаҡ районының Күгиҙел ауылында йәшәй инек. Ирем Рөстәм менән кәңәшләшеп, бер ҡарарға килдек тә, күрше Билал ауылында ике ҡатлы өй һалдырырға булдыҡ....
Таныш-тоноштан хөкүмәт программаһы аша торлаҡ төҙөлөшө өсөн ярҙам барлығын белгәс, беҙ ҙә, кәрәкле документтарҙы йыйып, район хакимиәтенең йәштәр эше буйынса бүлегенә тапшырҙыҡ. Ә сертификатты ҡулға алыу өсөн өй 30 процентҡа төҙөлгән булырға тейеш ине. Ул ваҡытта Баймаҡ районының Күгиҙел ауылында йәшәй инек. Ирем Рөстәм менән кәңәшләшеп, бер ҡарарға килдек тә, күрше Билал ауылында ике ҡатлы өй һалдырырға булдыҡ....
“Ғәҙеллек, дөрөҫлөк донъяла ҡалғандыр ҙа бит?!”
Письма / Проблема // 1-08-2014, 04:12
“2014 йылдың 18 июнендә аноним ялған донос буйынса прокурорҙың санкцияһынан тыш (ҡулға алырға рөхсәтенән башҡа) Белорет тикшереү комитеты һәм Инйәр полицияһы хеҙмәткәрҙәре улыбыҙ Фәнис Закировты һаҡ аҫтына алды”, – Белорет районының Ғәбдүк ауылынан килгән хат шулай башлана. Артабан авторҙар, оҙон ғүмер юлында закондарҙың бер хәрефен дә боҙмай йәшәгән ирле-ҡатынлы Фәйзулла һәм Әнисә Закировтар үҙҙәре өсөн ҡурҡыныс, шаңҡытҡыс был ваҡиғаның нисек дауам итеүен яҙа: “Ҡулға алынған улыбыҙ юлда үлә. Полиция хеҙмәткәрҙәре үҙҙәрен аҡлау маҡсатында, Фәнис үҙ-үҙенә ҡул һалды, ти... ” Һәр ата-әсә өсөн ғәзиз балаһының (уға биш йәш булһынмы, әллә ҡырҡ бишме – айырма юҡ) үлеме донъялағы иң оло ҡайғы, уны хатта бер ниндәй үлсәмдәр менән дә үлсәрлек түгел, үҙ башынан үткәргәндәр генә ауырлығын, асылығын белә. Оло йәштәге Фәйзулла менән Әнисә Закировтар ҙа ҡара ҡайғы һаҙлығына батҡан, шулай ҙа, бар ихтыяр көсөн йыйып, ошо хәлдең осона сығырға тырышып, саң ҡаға: “Ғәҙеллек һәм дөрөҫлөк талап итәбеҙ! Ярҙам итегеҙ!”...


text:
Фото:
Башҡортостандың үлсәү ҡулайламалары ханты-манси ятҡылыҡтарында эшләйәсәк
Фото:
Өс компонентлы үлсәү ҡулайламаларын Башҡортостан предприятиеһы —«ОЗНА» акционерҙар компанияһы Ханты-Манси автономиялы округының ятҡылыҡтарына оҙата. Сорғот нефтселәре үткәргән тендер барышында ошондай заказ яһалған.
«ОЗНА» компанияһынан хәбәр итеүҙәренсә, Көнсығыш Себерҙәге Талаҡан ятҡылығы өсөн юғары газ факторына һәм тәүлегенә 1500 тонна дебитҡа иҫәпләнгән 20 комплектҡа яҡын «ОЗНА-Массомер» ҡулайламалары етештереләсәк. Сорғот нефтселәренең индивидуаль талаптары нигеҙендә етештерелгән бындай ҡорамалдар 2007 йылдан алып Көнсығыш Себерҙә уңышлы файҙалана һәм ҡулланыусыларҙың юғары баһаһын алған.
Үлсәү ҡулайламаларынан тыш, «ОЗНА» компанияһына нефтселәргә һыу таратыу блоктарын һәм реагенттарҙы дозалау блоктарын етештереп оҙатырға тура киләсәк.
Контрактты үтәүҙең һуңғы ваҡыты тип ағымдағы йылдың икенсе һәм өсөнсө кварталы билдәләнгән.


text:
Раевкаға яңы мәктәп кәрәк
2014 йылда Әлшәй районында «Башҡорт бройлеры» ҡошсолок комплексы барлыҡҡа килергә тейеш. Төҙөлөштөң беренсе этабы былтыр тамамланды. Объект төҙөлгән урында йома көнө, 21 ғинуарҙа, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов булып китте.
Проекттың беренсе сиратының дөйөм хаҡы 914,5 миллион һум тәшкил итә. 2010 йылда 24 миллион һумлыҡ эштәр башҡарылған. Ә бөтә проекттың дөйөм хаҡы — 8,2 миллиард һум самаһы. Ҡошсолоҡ комплексы йылына 90 миллион йомортҡа һәм 90 мең тонна бройлер ите етештерергә тейеш.
Объект етәксеһе Игорь Русаковтың һүҙҙәренә ҡарағанда, был проект үҙенең технологияһы буйынса ла, биләгән урыны буйынса ла уникаль: ул асыҡ яланда төҙөлә. Быйыл тәүге йомортҡалар алыу планлаштырылған.
Төҙөлөүсе объектта булып, Президент:
— Комплексҡа эшләү өсөн шарттарҙы яҡшыртасаҡбыҙ. Атап әйткәндә, юлды тәртипкә килтерәсәкбеҙ, – тип билдәләне.
Игорь Русаковҡа Рөстәм Хәмитов килеп тыуған мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә һәр яҡлап ярҙам күрһәтһен өсөн БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – республиканың иҡтисади үҫеш министры Владимир Балабановҡа мөрәжәғәт итергә тәҡдим итте.
Башҡортостан Президенты Әлшәй районы буйлап эш сәфәре барышында Раевка ауылының 2-се урта дөйөм белем биреү мәктәбендә булды.
Мәктәп бай тарихҡа эйә: Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында мәктәп бинаһында эвакогоспиталь урынлашҡан булған. Быйылғы уҡыу йылында мәктәптә 561 бала уҡый. Класс-комплекттарҙың дөйөм һаны — 30. Демографик хәл яҡшырыу менән бәйле уҡыусылар һаны артыуы көтөлә.
Мәктәп бинаһы ике ҡатлы, стеналары һәм нигеҙе таштан, ҡат араһындағы түшәмдәр ағастан. Бында бер тапҡыр ҙа капиталь ремонт үткәрелмәгән. Ҡат араһындағы түшәмдәр ныҡ туҙған. Район хакимиәте, яңы мәктәп бинаһы төҙөргә кәрәк, тип иҫәпләй.
Президент был фекер менән килеште. Ул кластарҙы, спорт залын, ашхананы ҡарап сыҡты, уҡыусылар һәм мәктәп психологы менән аралашты. Һуңынан музей журналында иҫтәлекле яҙыу ҡалдырҙы.
Әйтергә кәрәк, мәктәптең матди-техник базаһы ҡәнәғәтләнерлек. Уҡыусылар китаптар менән тулыһынса тәьмин ителгән. Бөтәһе 28 уҡыу кабинеты, 100 урынлыҡ йыйылыштар залы, медицина кабинеты, компьютер класы бар. Уҡыусыларға яҡшы, төплө белем бирелә: һуңғы йылдарҙа мәктәпте тамамлаусыларҙың 70-80 проценты юғары уҡыу йорттарына уҡырға инә.


text:
«Турист яҙмалары-2011» фестиваленең иң яҡшы эштәре 17 декабрҙә тәҡдим ителәсәк
Шәмбе, 17 декабрҙә, Өфөлә ХIV «Турист яҙмалары-2011» асыҡ республика ижади фестиваленең иң яҡшы эштәрен тәҡдим итеү һәм фестиваль призерҙарын наградлау тантанаһы үтәсәк.
Сараны ойоштороусылар булып Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, төбәктең Туристик-спорт союзы сығыш яһай.
Фестивалдең иң яҡшы эштәрен Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһында 14-20 сәғәттәрҙә ҡарап буласаҡ. Инеү бушлай.
«Турист яҙмалары» фестивале 1997 йылдан башлап үткәрелә. Йыл һайын унда сәйәхәтселәр, Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәренең туристар төркөмдәре һәм ойошмалары ағзалары ҡатнаша.


text:
Башҡортостан рәссамдарының эштәре Италияның Монферрато һарайында тәҡдим ителә
— «Рәсәйҙән бер ҡараш. Башҡортостан рәссамдары сәнғәте» проекты Италияла үҙ эшен дауам итә. Әлеге ваҡытта рәссамдарҙың эштәре Италияның билдәле Монферрато һарайында тәҡдим ителә, — тип хәбәр ителә Башҡортостан Республикаһы рәссамдарының ижади берләшмәһе сайтында.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы алдан хәбәр итеүенсә, күргәҙмәлә республика рәссамдары – Сергей Краснов, Зөфәр Ғаянов, Виктор Пегов, Юрий Уждавини, Рәйес Ғәйетовтың эштәре тәҡдим ителә. Йәмғеһе – 100 эш. Рәссамдарҙың эштәре Италияның Турин, Монкальери, Ланьяско һәм башҡа ҡалаларында булып өлгөргән.
«Рәсәйҙән бер ҡараш» экспозицияһы 2011 йылда Италияла – Рәсәй мәҙәниәте йылын, беҙҙең илдә — Италия мәҙәниәте йылын иғлан итеү сиктәрендә ойошторола.


text:
- Подробности
- Просмотров: 353
ҠОРЪЯТМАҪ, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Әбйәлил р‑ны буйлап Салауат а. киңлегенән Ишҡол а. киңлегенә тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 34 км яҡын, төньяҡта киңлеге 5 км яҡын, көньяҡта — 7 км, абс. бейеклеге 750 м (Турпай тауы). Асыҡ күренгән текә битләүле армыттарға бүленгән буйға һуҙылған теҙмәләрҙән ғибәрәт, улар көньяҡта — айырым тауҙарға, көнсығышта ваҡ таулыҡтарға күсә. 9 осло, төньяҡ‑көнбайышта бер нисә ялпаҡ түбә айырылып тора. Түбәнге һәм урта девон ультрабазиттарынан ғибәрәт. Тау араһындағы түбәнлектәрҙә Йәнгел й. ҡушылдыҡтары ағып сыға. Ташлыҡоръятмаҫ армыты итәгендә — Сыбаркүл, көньяҡ өлөшөндә Борһонһыу күле (икеһе лә Урал й. басс.) ята. Тауҙар араһындағы түбәнлектәрҙең ландшафтары Иҙел аръяғы‑Ҡаҙағстан төрөнә оҡшаш далаларҙан тора. Битләү һәм түбәләрҙә Урал аръяғы урман‑далаларына оҡшаш тауҙар барлыҡҡа килгән. Бейек һәм дымлы урындарҙа ташлы һоро урман тупраҡтарында ҡайын ағасы сауҡалыҡтары һәм ҡарағай, ҡарағас ҡатыш урмандар осрай.
И.М.Япаров
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Ҡорт һитәһе
Һитә, манса — бал ҡорттарының сәскә һеркәһенән йыйып, кәрәҙгә тултырып әҙерләгән аҙығы; кәрәҙ күҙәнәктәренә тултырылып, бал менән һылап ҡуйылған ҡорт йәттәһе[1]. Һитәне ҡайһы бер райондарҙа манса тип тә йөрөтәләр. Ул — ашҡаҙанда еңел үҙләштерелеүсән бик ҡатмарлы һәм туҡлыҡлы аҙыҡ.
Ҡорттар сәскәнән сәскәгә ҡунып, һеркә йыя һәм уны умартала һитәгә әүерелдерә. Умарталыҡта көслө, таҙа бал ҡорттары, көслө күстәр аҫрау һитәнең муллығына бәйле. Йыл әйләнәһенә һәр бал ҡорто ғаиләһе 25 килограмм һитә тотона. Уның күп өлөшөн улар бала тәрбиәләгәндә ашай. Әгәр ояла һитә, болонда һеркә биреүсе сәскәләр булмаһа, эшсе ҡорттар бала тәрбиәләмәй, хатта үҫеп килгән ҡарышлауыҡтарын умартанан сығарып ташлай. Башҡортостан шарттарында был хәл ҡайһы бер ҡоро йылдарҙа күҙәтелә.
Брокгауз һәм Ефрондың Энциклопедик һүҙлегенә ярашлы: («Бал ҡорттары» мәҡәләһе)
Ҙур энциклопедик һүҙлек буйынса:
Йөкмәткеһе
Һитәнең составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һитә аминокислоталарҙан, витаминдарҙан һәм ферменттарҙан тора. Улар ҡорттар өсөн биологик ҡиммәтле отошло[2].
Йәттәнең бер өлөшө йәш ҡорттар тарафынан файҙаланыла, ҡурсаҡтар туҡландырыла. Башҡа өлөшөн йыйыусы ҡорттар күҙәнәктәргә тәҫләп һалалар. Улар үрсем янында ғына була. Ҡағиҙә буйынса, ҡорттар күҙәнәктәрҙе йәттә менән 0,4—0,8 өлөшөнә тултыра. Унан һуң һеркәне консервалау башлана. Шулай итеп һитә барлыҡҡа килә. Ул аҡһымға бай аҙыҡ булараҡ яҙ көнө бик кәрәк.
Һитә һеркәнән айырмалы стермлләнгән, шуның өсөн дә балҡорттарының организмында тиҙ үҙләштерелә. Туҡлыҡлылығы һеркәгә ҡарағанда 3 тапҡырға, башҡа һеркәне алмаштырыусы матдәләргә ҡарата 9 тапҡырға юғарыраҡ. Һәм ул көслө антибиотик булараҡ һеркәгә ҡарағанда 3 тапҡырға та көслө[3].
Һитәлә һеркәгә ҡарағанда витаминдар ҙа күберәк. С витамины «ҡорт икмәгендә» 140—205 мг%, B1 — 0,4-1,5 мг%, B2 — 0,54-1,9 мг%, B6 — 0,5-0,9 мг%, P — 60 мг%, А — 50 мг%, Е — 170 мг%, Д — 0,2-0,6 мг%. Минераль тоҙҙар 4-7 мг% тәшкил итә, органик кислоталар — 1-5 мг%, ферменттар һәм гормондар аҙ миҡдарҙа билдәләнгән.[4]
Һитәнең тәме һеркәнең төрөнән һәм сафлығынан тора. Ул поливитаминдарға оҡшаған. Сөнки күҙәнәктәрҙе ҡараһаҡ, унда төрлө төҫтәге ғатламдарҙан торғанын күрәбеҙ.
Һитәнең күргәҙмәлелеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һитәнең өс төп төрө бар.
- Кәрәҙҙәге һитә. Иң тәбиғи, кеше тарафынан эшкәртелмәгән. Етешһеҙлектәре лә етерлек. Һаҡлауы ауыр, дым күберәк булһа күгәрә башлай. Ә ҡорола балауыҙ көйәһе ҡурсаҡтары тарафынан ашап бөтөлә. Һитәне иҫке, ҡарайған күҙәнәктәргә тултыралар. Сөнки был кәрәҙҙәрҙе улар өсөн таҙартыуы ауыр, сөнки бында балауыҙҙан тыш мерва (үрсем ҡурсаҡтарының күлдәктәре) бар. Тығыҙ итеп тултырылған кәрәҙле рамдың 50—60 % ғына һитә, башҡа өлөшөн мерва һәм балауыҙ, шулай уҡ дым тәшкил итә.
- Төйөлгән һитә йәки һитә пастаһы. Был кеше тарафынан эшләнә. Ит турағыс аша үткәрелеп, (30 % тирәһе) бал ҡушыла, ҡоро матдәләр 30—40 % тирәһе. Һәйбәт һаҡлана. Кире яҡтары: һитәнең ҡушылмаһы билдәһеҙ, состовы ла билдәһеҙ.
- Кәрәҙҙән алынған һитә. Алты мөйөшлө призмалы бөртөктәр. Балауыҙҙан һәм мерванан таҙартылған, киптерелгән. Яҡшы һаҡлана. Яҡшы эшкәртәкнә ваҡытта сит матдәләр ҡалмай (балауыҙ, мерва). Кеше тарафынан таҙартылһа ла, составы үҙгәрмәй. Технологияла туңдырып һаҡлангаг һитәнең состав үҙгәрә, сифаты кәмей тигән фекерҙәр бар. Шулай ҙа умарталарҙа, солоҡтарҙа ҡышын туңып торған һитә менән бал ҡорттары яҙ көнө үрсем туҡландырыу өсөн файҙалана.
- Һитәне һайлаған саҡта уның һеркә биреүсе сәскәләрҙең төрлөлөгөнә иғтибар итергә кәрәк. Ҡорттар тарафынан эшкәртелгән һитәне, был йәһәттән ике төргә бүлеп була.
- Монофлёр йәғни бер генә төрлө сәскәнән йыйылған. Ҡорттар һеркәне сәсеп үҫтерелгән культураларҙан йыя. Көнбағыш, ҡарабойҙай, рапс һәм башҡалар. Бындай йәттәләр һәм күҙәнәккә тәҫләп һалынған һитә бер төҫтө, бер төрлө була. ул әселеге, ҡырҡыулығы менән айырылып тора.
- Полифлёр йәғни төрлө сәскәнән йыйылған. Был йәттә төрлө сәскәләрҙән йыйыла. Көнөнә 2-5 төрлө йәттә алып ҡайталар, ә йәй буйы уның төрлөлөгө арта.
Һитәле рам төрлө төҫтәге күҙәнәктәрҙән тора. Шулай уҡ, хатта бер күҙәнәктәге тәҫләнгән ҡаттар ҙа төрлө-төрлө төҫкә эйә. Тик төҫтәр йә көнө генә айырыла, Йәй буйы һитә бешә(өлгөрә) һәм бер төҫлөгә әйләнә.
Тәмдәре лә төрлөсә була. Бер үк күҙәнәктә әсе, татлы, ҡырҡыу тәм менән булырға мөмкин.
Ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һитәлә бал күп булыу сәбәпле, унда углеводтар 2,5 тапҡырға күберәк.Улар глюкоза менән фруктоза. Липидтар 1,5 % тиклем түбәнәйә. Аҡһым һәм минираль матдәләр шулай уҡ һеркәгә ҡарағанда бик аҙ миҡдарҙа. Шулай уҡ С витамины миҡдары ла түбән, А,Е, һәм В витаминдары күберәк. Һитә организмда еңелерәк үҙләштерелә.
Һеркәгә алергияһы булған кешеләрҙең, һитәгә ҡарата ла алергия баолығы билдәләнгән.[5]
Һитә һерекәгә ҡарағанда антитоксик үҙенсәлектәре менән юғарыраҡ өҫтөнлөккә эйә. Ул организмда эритроциттарҙы, ретикулоциттарҙы һәм гемоглобинды күтәреүгә һәләтле. лейкоциттарҙың һәм лейкоцитар формуллаларҙың һанын нормалләштерүеҙе тәьмин итә. Һитә ҡорт йәттәһенә ҡарағанда эффектлыраҡ һәм етеҙерәк тәьҫир итә.[3]
Дауалау үҙенсәлектәре буйынса улапитерапияла ҡулланыла.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шафиҡов И. В. Бал ҡортоноң наҙы бар. Өфө «Китап», 2006, 82-84-се биттәр.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Русско-башкирский словарь по пчеловодству (Г. Д. Зайнуллина, 2001)
- ↑ Состав перги — Пчеловодство в покупках — Пчеловод КOM
- ↑ 3,0 3,1 Хисматулина Н. З., Апитерапия. — Пермь: Мобиле, 2005. — 43 с.
- ↑ А. Ф. Синяков «Большой медовый лечебник», 2006 год
- ↑ Wong, Cathy Bee Pollen. about.com (2005-02-02). 20 ғинуар 2010 тикшерелгән.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Перга имеет серьёзные преимущества перед прочими витаминными препаратами и БАДами
- О перге в клубе Пчеловодов
- Противопоказания к приему пчелиной обножки


text:
Солоҡсолоҡ
Солоҡсолоҡ («солоҡ» һүҙенән алынған — ҡырағай бал ҡорттарынан бал алыр өсөн үҫеп ултырған ағасты соҡоп яһаған умарта) — умартасылыҡтың был боронғо төрөндә бал ҡорттары ағас ҡыуышында йәшәй. Солоҡсолоҡ һөнәренең Көньяҡ Уралда, Бөрйән районындағы Шүлгәнташ ҡурсаулығында һаҡланыуы — был һөнәрҙең халҡыбыҙҙың иң боронғо шөғөлө булыуына бер дәлил булһа, был һүҙҙең санскрит һүҙлегендә осрауы — икенсе дәлил.«Солоҡ» — ике тамырҙан яһалған һүҙ тип алайыҡ. Санскрит телендә: I Su — һығып сығарыу; II Su — 1) ҡыбырлатыу, хәрәкәткә килтереү; 2) көс-хәлгә эйә булыу; III Su — яҡшылыҡ, гүзәллек сифатына эйә булыу. Loka — 1) урын 2) ил 3) иркенлек 4) йыһан 5) ер 6) тереклек 7) халыҡ 8) кешелек 9) кемдеңдер, нимәнеңдер тупланыуы. Инглиз телендә лә шул уҡ мәғәнә: local — урындағы;локаль. Бал ҡорто тураһында мәғлүмәт «Урал батыр» ҡобайырында һаҡланған:
Бал ҡортондай нәҙек бил
Борғаланып уйнаған;
Гүйә, күптәнге танышы,
Көмөштәй саф тауышлы;
Уйнап-көлөп һүҙ ҡушҡан
Бер ҡыҙ күргәс, Урал да
Ни әйтергә белмәгән;
Үҙе күргән — Һомай, тип
Уйына ла алмаған.
«Ҡорт» һүҙенең мәғәнәһе санскрит телендәге «тешләү», «суҡыу», «сағыу» төшөнсәләрен биреүсе «кhard» һүҙе менән тап килә. Бал ҡортоноң Ер йөҙөндә кешелек донъяһы барлыҡҡа килеү осоро менәң бәйле булыуын һәм Аллаһы Тәғәләнең кешене донъяға яралтҡанда уҡ был бөжәкте кешегә хеҙмәт итергә тәғәйенләгәне тураһында Ҡөрьән-Кәримдә әйтелә: "Алла бал ҡортона вәхи ҡылды, төшөндөрҙө: «Тауҙа, ағаста, улар һалған биналарҙа оя яһа, шунан төрлө емеш менән туҡланып, тыйнаҡ ҡына Раббыңдың юлынан йөрө! — тине. Уларҙың эсенән төрлө төҫтәге шифалы эсемлек сыға. Ысынлап та, уйлаған кешегә бында аят бар». [Ҡөрьән Кәрим, Әл-Нәхл (Бал ҡорто) сүрәһе,16:68,69]
Ағас ҡыуыштары тәбиғи хәлдә лә булыуы мөмкин, шул уҡ ваҡытта уларҙы 4 метрҙан 15 метр бейеклектә йыуан ағастарҙы соҡоп та эшләйҙәр. Ҡыуыштар түмәр умартала ла соҡоп эшләнә, уларҙы ағас олонона эләләр. Ҡыуыш эсендә тағараҡ ҡуйыла. Балды алыр өсөн оҙон нәҙек тишектәр — ҡапҡаҡ — эшләнә. Солоҡсолоҡ менән шөғөлләнгән кешеләр солоҡсолар[1] тип атала.
Йөкмәткеһе
Русь ерҙәрендә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Солоҡсолоҡ Русь ерҙәрендә XVII быуатҡа тиклем киң билдәле һәм ул ваҡыттағы хужалыҡтың иң мөһим тармаҡтарының береһе була. Айырата Днепр, Десна, Ока, Воронеж, Сосна йылғалары һәм дала менән сикләшкән башҡа йылғалар урмандарында үҫеш ала[2]. Бал һәм балауыҙ йәнлек тиреһе менән бер рәттән Русь ерҙәренән төп тауар экспорты булып һаналған. XI быуаттағы Хоҡуҡи кодекста (Правда Ярослава) ошондай яҙыу бар: «А от двоих пчел на 12 лет приплода роев и старыми пчелами 200 и 50 и 6 роев…»[3]. XVI быуатта Паоло Джовио Русь ерҙәренең илсеһенең мәҙәккә тартым булған тарихын үҙ һүҙҙәре менән һөйләп бирә. Был мәҙәктә күрше ауылдағы бер крәҫтиәндең бик ҙур ағастың ҡыуышына төшөп, балға муйынына тиклем батҡаны тураһында бәйән ителгән[4].
Игенселектең үҫешеүе урмандарҙан майҙандарҙы бушатырға булышлыҡ итә һәм солоҡсолоҡ та юҡҡа сыға бара, уның урынына умартасылыҡ барлыҡҡа килә. Рамлы умартаны уйлап тапҡандан һуң умартасылыҡ солоҡсолоҡты әкренләп еңеп ала, сөнки солоҡтарҙы әҙерләүе күпкә ҡыйын һәм бал етештереү ҙә түбән кимәлдә була. Шулай итеп, XVI быуат башында Мәскәү тирә-яғында урмандар ҡырҡып бөтөрөлә һәм шуға ла Сигизмунд Герберштейн, Мәскәү тирәһендә бал тапмаҫһың, тип әйтеп үтә[5].
Солоҡсолоҡ Башҡортостанда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең заманда солоҡло ағастар бары тик Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районында (хәҙер — Шулгәнташ ҡурсаулығы) һаҡланған. Башҡортостанда солоҡсолоҡтоң үҫешенә һирәк осрай торған тәбиғәт шарттары — бал йыйыу төп сығанағы булған йүкә һәм саған ағастарының күплеге — булышлыҡ итә. Өҫтәүенә, урындағы халыҡ башлыса малсылыҡ, балыҡсылыҡ һәм солоҡсолоҡ менән шөғөлләнгән, шуның өсөн урмандар һаҡланып ҡалған. Ерҙәрҙе күпләп һөрөү һәм урмандарҙы ҡырҡыу Башҡортостанда бары тик XIX быуаттың икенсе яртыһында башлана. Тейелмәгән урмандар Урал тауҙарының төпкөл һәм юлһыҙ тиерлек урындарында һаҡланған. Тап шуның өсөн бында 1958 йылда ҡара урман бал ҡортоноң тәбиғи шарттарҙа көн күргән урын тейелмәй торған, тип иғлан ителә[2].
Боронғо шөғөл менән туранан — тура танышҡан Рәсәй журналисы Василий Песков солоҡ әҙерләү процесын ошолай һүрәтләй:
Ҡарағай ярайһы уҡ йыуан (диаметры яҡынса бер метр) булырға тейеш … Солоҡ алты метрҙан ун ике метр бейеклектә соҡоп уйыла. Солоҡсо башта ағас олононда тар ғына ярыҡ уйып яһай, шунан махсус ҡоралмалар менән бер метр тирәһе бейеклектә солоҡ эшләй, солоҡ шаҡтай киң була, әммә ағасты һындырмаҫлыҡ итеп эшләнә.Солоҡтоң эс яғы ентекләп шымартыла…Кейә (бал ҡорттары инеп — сығып йөрөй торған умарта ауыҙы) ситтән уйыла, тишеген ағас ҡапҡас менән ябалар… шунан һуң солоҡто киптерергә ҡалдырып торалар. Бары ике йылдан ғына бал ҡорттарын солоҡҡа индерергә мөмкин була[2].
Солоҡ ҡара урман бал ҡорто Apis mellifera mellifera[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эволюцияһы
Apis mellifera mellifera ҡара урман бал ҡорто — Apis mellifera бал ҡортоноң һирәк осрай торған бер төрсәһе. Был бал ҡорто оҙайлы һалҡын ҡышлы Төньяҡ Евразия континенталь климатында көн итеүгә яраҡлаштырылған. Умартасылыҡтың хәҙерге үҫешеү этабында был төрсә бал ҡорто Евразияла бер нисә утрау рәүешендә генә һаҡланып ҡалған. Евразия сиктәрендә иң ҙур массивтар тик Рәсәйҙә бар: 300000 бик аҙ күләмдә гибридлаштырылған бал ҡорттары ғаиләләре Көньяҡ Уралда Башҡортостан республикаһында , 200000 ғаиләгә яҡын Урта Уралда Пермь крайында ([6];[7]) (Ильясов һ. б., 2006) һәм 250000 ғаиләгә яҡын Волга буйында Татарстан Республикаһында ([8]). Ҡара урман бал ҡортоноң байтаҡ массивы Удмуртия Республикаһында, Киров өлкәһе һәм Алтай крайында ([7];[9];[10]) (Ильясов һ. б., 2007a) (Брандорф һ. б., 2012) һаҡланып ҡалыуы тураһында мәғлүмәттәр бар. Яҡынса 99 % ҡара урман бал ҡорто ғаиләләре рамлы умарталарҙа һәм яҡынса 1 % тәбиғи йәки яһалма ҡыуышлыҡтарҙа (солоҡтарҙа һәм колодаларҙа) тотола урмандарҙа ағас олононда тотола. Ҡара урман бал ҡорттары эволюцияһы был ерлектә Tilia cordata йүкәһе (липа сердцевидная) менән берлектә бара, шуға күрә бал йыйыу ваҡыты йүкә сәскә атҡан ваҡытҡа тап килә ([11]).
Генофонды
Биохимия һәм генетика Интститутының Өфө лаборатория хеҙмәткәрҙәре һәм РФА Өфө ғилми үҙәге генетиктары башҡорт бал ҡорттарының һәм Бөрйән солоҡ бал ҡортоноң генофонд популяциялары менән полиморфизм COI-COII мтДНК и 9 микросателлит локустар ap243, 4a110, a24, a8, a43,a113, a88, ap049, a28 яДНК локус полиморфизмы нигеҙендә 20 йылға яҡын шөғөлләнә. Күп йыллыҡ генетик тикшеренеүҙәр Бөрйән солоҡ бал ҡортоноң генофонды хәҙерге көнгә тиклем сафлығын һаҡлауын һәм уның A. m. mellifera төрсәһенә ҡарауын раҫлай ([12];[13];[7]) (Ильясов һ. б., 2007b). Бөрйән солоҡ ҡорто A. m. mellifera бөтә донъя умартасылары һәм ғалимдары араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу уята, сөнки уны өйрәнеү буйынса бал ҡортоноң тәбиғи тарихын тергеҙеп була. 2011 йылда Умартасылыҡ ғилми-тикшеренеү институты һәм «Шүлгәнташ» дәүләт ҡурсаулығы ғаризаһы нигеҙендә бал ҡорттарҙың ошо популяцияһы селекция ҡаҙанышы булараҡ айырым "Бөрйән солоҡ бал ҡорто " тоҡом төрө итеп билдәләнә. Был төр селекция ҡаҙаныштарын тикшереү һәм һаҡлау буйынса Рәсәй Федерацияһы дәүләт комиссияһында уңышлы экспертиза үтте һәм дәүләт реестрына индерелде (14.06.2011 йылдың 5956 һанлы патенты) ([11]).
Тарихы
Солоҡсолоҡ Көньяҡ Уралда, Бөрө ҡалаһы янындағы бахмут мәҙәниәтенә ҡараған боронғо ҡәберлектә табылған артефакттар буйынса фекер йөрөткәндә, урындағы фин — уғыр ҡәбиләләре араһында беҙҙең эраның 5-6 быуаттарҙан ла һуңғараҡ булмаған ваҡытта барлыҡҡа килгән. Һуңыраҡ был кәсепте бахмуттарҙы ассимиляцияға дусар иткән һәм был ерҙәрҙән ҡыҫырыҡлап сығарған башҡортарҙың ата — бабалары үҙләштереп ала. Әлеге кәсеп тимерҙән етештерелгән ҡоралмаларҙан башҡа барлыҡҡа килә алмай. Ул үҫеп ултырған ҡыу ағас олононда яһалма ҡыуышлыҡтарҙы ҡороу һәм солоҡ балын алыу өсөн ҡырағай бал ҡорттары ғаиләләрен йәлеп итеү буйынса солоҡсоларҙың күп нәҫел быуаттар дауамында туплаған тәжрибә йыйымы ([14]). Башҡорт солоҡсолоғоноң иң ҙур үҫеш алыу осоро 18 быуатҡа тура килә. Германия, Польша, Литва, Белоруссия һәм Рәсәйҙең үҙәк төбәктәренә ҡарағанда ул оҙағыраҡ үҫешә, шуға күрә күпкә камилыраҡ, уңайлы һәм һыналған ҡоролмалар йыйылмаһы менән айырылып тора. Үҙенә бер башҡа ер биләүгә аҫабалыҡ хоҡуҡтарына эйә булған башҡорттарҙың Рәсәй Урман хеҙмәте норматив документтары талаптарын үтәмәҫкә мөмкинлектәре була. Был документтарға ярашлы 1882 йылда хөкүмәт урмандарында солоҡсолоҡ янғын сығанағы булараҡ тыйыла. Урмандарҙың кәмеүе һәм килмешәк халыҡтар тарафынан мәҙәни традицияларҙың ҡыйралыуы 19 быуатта башҡорт солоҡсоларын умартасалыҡты үҙләштерергә мәжбүр итә. Умарталар — шул уҡ яһалма ҡыуышлыҡ, тик улар ерҙә таяу өҫтөнә урынлаштырылған ағас түмәрҙәрҙә, шулай уҡ бейектә ағастарҙа ойошторола ([15]). Солоҡло һәм умарталы ағастар башҡорттарҙа шәхси милек тип һаналған һәм ырыуҙың айырмалыҡлы билдәләре — тамғалар — ҡуйылған. Һәр умартасы үҙенең билдәһен яҡшы белгән һәм башҡаларҙың милкенә дәғүә итмәгән. Солоҡтар ғәҙәттә атаһынан балаларына күскән. Бер туған ағалы — ҡустылыларҙың тамғалары оҡшаш була, ғаиләнең төп билдәһенә яңы элементтар ҡушылып китеүе менән генә айырылған, кесе улы атаһының тамғаһын мираҫлыҡҡа үҙгәрешһеҙ ала ([16]).
20 быуаттың икенсе яртыһында башҡорт умартасыларының замана умартасылығының башы булған беренсе һүтелмәле умарталар барлыҡҡа килә. Күп көс талап итеүенә һәм эштең һөҙөмтәлелеге түбән булыуға ҡарамаҫтан солоҡ умартасылығы Көньяҡ Уралдың төпкөл урындарында шулай ҙа һаҡланып ҡала. Солоҡ ҡортарын бағыу 16 метрға тиклем бейеклектә эш итеүҙе талап итә, солоҡтарҙың үҙҙәре лә йәшәгән урындарҙан бик алыҫ урынлашҡанға күрә солоҡсоға йыш ҡына ат өҫтөндә көнөнә 40-50 км үтергә тура килә([16]).
Солоҡ умартасылығының үҙенсәлектәре
Башҡорт солоҡсолары ҡулланған ҡорамалдар башлыса кустарь ысул менән эшләнгән һәм башҡа илдәрҙекеләргә оҡшаш. Башҡорт солоҡсоларының үҙенә күрә башҡа, айырмалы ҡорамалдары бар, улар араһынан кирамды (ағасҡа үрмәләү өсөн 5 метр оҙонлоҡ тирәһе үрелгән күн ҡайыш) һәм ләнгене (ҙур булмаған, күсереп йөрөтә торған, бау менән ағас олонона нығытылған аҫлыҡты) билдәләп үтеп була([15]).
Үткән быуаттарҙа урмандарҙа тәбиғи ҡыуышлыҡтарҙағы ҡырағай бал ҡорттары етерлек булған саҡта, башҡорттар, башҡа кәсепселәр кеүек уҡ, көҙ етеүе менән солоҡтарҙан балды бөтөргәнсе алған, запасһыҙ ҡалған бал ҡорттары һәләк булған. Яҙ еткәс, солоҡсолар тикшереү үткәреп, ҡыуышлыҡтарҙы таҙартып, солоҡтарҙы яңынан әҙерләгәндәр.Ҡырағай күстәр яһалма ҡыуышлыҡтарҙың йыһазландырылған бер өлөшөнә инеп урынлаша, кәрәҙҙәрҙе яңырта һәм бал йыя башлай. Солоҡсолоҡтоң күстәр менән ошондай ысул менән эш итеүе 19-сы быуатҡа тиклем дауам итә, ә урыны менән — үткән быуаттың 50 йылдарына тиклем. Бындай системаның өҫтөнлөктәре лә бар, сөнки кәрәҙҙәр йыл һайын алмашынған саҡта бал ҡорттары һирәгерәк ауырыған, уларҙың кәүҙә ҙурлығы кәмемәгән, башҡа төрлө бал ҡорттары менән ҡушылмағас, тоҡом боҙолоуға юл ҡуйылмаған. Ҡырағай бал ҡорттарының һаны бөтә ерҙәрҙә лә кинәт кенә кәмегәс, умартасылар солоҡ ҡорттарға һаҡсыл булырға, уларға ҡышлау өсөн етерлек бал ҡалдырырға мәжбүр була. Һөҙөмтәлә бал ҡорттары ғаиләләре үҙҙәренең торлаҡтарында бик оҙаҡ ваҡыт (хатта 18-25 йылға тиклем !) тереклек итергә мөмкинлек ала([14]). Солоҡсолар кәрәҙ ояларын яңыртырға өйрәнә, әммә шул уҡ ваҡытта солоҡтарҙың хеҙмәт итеү ваҡыты ҡыҫҡара. Бындай юғары технология солоҡсолоҡ умартасылығы, тип атала, ә камиллаштырылған кәсеп менән шөғөлләнгән кешеләрҙе солоҡсолар тиҙәр.
Солоҡ бал ҡорттарының бик күп тәбиғи дошмандары ла бар, улар ҡорт ғаиләләрен туҙҙыра һәм һәләк итә: һоро айыу Ursus arctos, урман һыуһары Martes martes, урман сысҡаны Apodemus uralensis, ҙур ала тумыртҡа Dendrocopos major, ҡарағай турғайы Merops apiaster, ҙур балауыҙ көйәһе Galleria mellonella, ябай тыраж Vespa crabro, ерән урман ҡырмыҫҡаһы Formica rufa, ерән һағыҙаҡ Dolichovespula rufa. Бөрйән бал ҡорттарына замана ауырыуҙарыла оло зыян килтерә: варроатоз Varroa destructor, нозематоз Nosema apis, аскосфероз Ascosphaera apis, Америка серек ауырыуы Paenibacillus larvae һәм Европа серек ауырыуы Melissococcus pluton. Был ауырыуҙар солоҡтарға ҡарағанда умарталарҙа йышыраҡ күҙәтелә([17];[18]). Солоҡ ҡорттары ғаиләләренең иҫәп динамикаһы 5-10 мәртәбә кәмеү — күтәрелеүе менән яҡшы сағылдырылған цикллығы һәм ҡояш активлығына бәйле уртаса кире бәйләнеше менән айырылып тора ([14]).
Биосфераһы
Хәҙерге ваҡытта солоҡтарҙа, умарталарҙа һәм тәбиғи ҡыуышлыҡтарҙа көн иткән ҡара урман бал ҡорттары Көньяҡ Уралда 22 мең га майҙанлы «Шүлгәнташ» дәүләт ҡурсыулығында (1958 йылда булдырыла), төбәк «Алтын Солоҡ» тәбиғәт тыйыулығында (майҙаны 90 мең га, 1997 йылда булдырыла) һәм «Башҡортостан» милли паркында (майҙаны 82 мең ға 1986 йылда ойошторола) һаҡланып ҡалған ([19]). 2014 йылдың аҙағында ҡурсыулыҡ, тыйыулыҡ һәм милли парк территорияларында сираттағы популяцион депрессия осоронда 1200 -ҙән артыҡ солоҡло һәм умарталы ағастар, шул иҫәптән 300 яһалма ҡыуышлыҡтарға ҡорттар индерелгән булған. Был зонала Бөрйән популяцияһының яҡынса 4 мең бал ҡорттары ғаиләләре рамлы умарталарҙа тотола, шул уҡ ваҡытта экстраполяция мәғлүмәттәренең учетҡа алыу материалдарына ярашлы тәбиғи ҡыуышлыҡтарҙа 200—400 ҡырағай бал ҡорттары тереклек итә.
2012 йылда үрҙә күрһәтелгән айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялар һәм тағы ла бер нисәүһе «Башҡорт Уралы» (дөйөм майҙаны — 346 мең га) ЮНЕСКО — ның комплекслы биосфера резерваты статусын алды, ә «Алтын Солоҡ» төбәк тыйыулығы Башҡортостан Республикаһының экология министрлығы һағы аҫтына алына. Хәҙерге ваҡытта Бөрйән солоҡ бал ҡортон һаҡлап ҡалыу маҡсаты менән һәм резерватты үҫтереү ниәтендә «Шүлгәнташ» дәүләт ҡурсаулығын киңәйтеү буйынса эштәр планлаштырылған. Ҡурсаулыҡты киңәйтеү төньяҡ — көнбайыш йүнәлешендә Нөгөш менән Өрөк йылғалары араһындағы буш ерҙәр иҫәбенә ҡаралған([20];[21]).
«Шүлгәнташ» ҡурсаулығы, «Алтын Солоҡ» тыйыулығы һәм «Башҡортостан» милли паркы хеҙмәткәрҙәре урындағы умартасылар менән берлектә Бөрйән солоҡ бал ҡортоноң үрсеүе, иммунитет күтәрелеүенә булышлыҡ иткән селекция эштәре, ҡышҡа сыҙамлылығы һәм йылдамлылығы, солоҡ умартасылығының тәжрибәһен таратыу буйынса даими саралар уҙҙырып торалар. Дәүләт тәбиғәтте һаҡлау учреждениеларының бындай сәйәсәте стихиялы гибридлаштырыу һәм йәшәгән урындарына ҡыйралыу ҡурҡынысы янаған яңы шарттарҙа солоҡ бал ҡорттарының уникаль популяцияһын — изолят A. m. mellifera -Евразияла һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бирә ([21];[11]).
Бөрйән солоҡ бал ҡортон һаҡлап ҡалыу мәсьәләһе
Аҙаҡҡы йылдарҙа матбуғат биттәрендә, төрлө фәнни — ғәмәли конференцияларҙа башҡорт солоҡ бал ҡортоноң ҡурҡыныс аҫтында булыуы хаҡында һүҙ ҡуҙғатыла. Был йәһәттән ҡурсаулыҡ, тыйыулыҡтар (заказниктар) ойоштороу — ҙур ярҙам, сөнки улар урындағы популяцияның генетик таҙалығын яҡлай, солоҡсолоҡто традицион милли кәсеп булараҡ камиллаштырыуға, үҫтереүгә, таратыуға, һаҡлауға булышлыҡ итә.
Бөрйән популяцияһы ҡиммәтле урта урыҫ тоҡомоноң иң һәйбәт һаҡланған популяцияларының береһе, тип һанай профессор, биология фәндәре докторы Александр Николенко. Башҡорт солоҡсолары алдында ошо һирәк төрсәне һаҡлап алыу мәсьәләһе аҙаҡҡы йылдарҙа киҫкен формалар алды, сөнки ситтән гибридлы бал ҡорттар индерелә, улар йыш ауырыу була, тоҡомһоҙ һәм башҡорт бал ҡорто тоҡомон боҙа. Ҡорттоң тоҡомон белеү өсөн белгестәр уның ҡанатын тикшерә. Башҡа ҡорт осраған саҡта күстең инәһен башҡорт тоҡомлоһона алмаштыралар. Уларҙы селекционерҙар ҡурсаулыҡта үрсетә. Генетик материалды бөтә Башҡортостан буйынса эҙләйҙәр. Башҡорт солоҡсолары таҙа тоҡомло урындағы бал ҡорттарын һаҡлап ҡалыу өсөн күп көс түгә, йыл һайын улар 2-4 мең бал ҡорттары ғаиләләрен етештерә. А. Николенко Бөрйән районы халҡының был изге эштә әүҙем эш алып барыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала:
«…заповедник без Бурзянского района не сохранил бы пчелу. Пчелу сохраняют именно жители района, которые сражаются за эту пчелу, защищают ее, запрещают завоз туда… В Белорецком районе еще десять лет назад такая же бортевая популяция существовала, но стоило закрыть 3-4 деревни в связи с созданием заповедника, и эта популяция исчезла, потому что она слишком маленькая, она не может существовать сама. Точно так же бортевая пчела в „Шульган-Таше“ не может существовать сама, без обмена с пчелами Бурзянского района».
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бортничи — Киев ҡалаһының ҡасабаһы, уның атамаһы боронғо славян «борть» һүҙенән алынған, булһа кәрәк.
- Солоҡсо (бортник) һөнәренән Бортник фамилияһы барлыҡҡа килгән.
- Башҡорт солоҡ бал ҡорто (бөрйән) 1965 йылда умартасылыҡ буйынса ХХ Халыҡ — ара конференцияһында ҙур баһа ала һәм бөтә донъяға таныла (Румыния, Бухарест ҡалаһы).
- 2011 йылда Бөрйән солоҡ балы Роспатента теркәлә (122|1 һанлы таныҡлыҡ, 27.10. 2011 й.)
- Бөрйән солоҡ бал ҡортон ФИПС патенты яҡлай (5956 һанлы, 14. 06. 2011й.)
- 2014 йылдың 12 июлендә Бөрйән районында «Башҡорт балы — Бөрйән даны» халыҡ — ара этнофестивале уҙғарылды. Байрамды ойоштороуға «Башҡорт балы — Бөрйән даны» ижади проекты 10 миллион һум күләмендә Башҡортостан Республикаһы президенты гранты алған.
- РФ президенты 2015 йылдың 1 авгусының 392 һанлы указына ярашлы 2017 йыл экология йылы итеп иғлан ителде һәм был йәһәттән иғтибар айырыуса һаҡлауға мохтажлыҡ кисергән тәбиғәт территорияларына бүленәсәк.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бортевое пчеловодство // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- Бортное право // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
Урал батыр. Башҡорт халыҡ ҡобайыры.=Урал-батыр. Башкирский народный эпос=Ural-Batur.Folk Epic. — Уфа: Информ реклама, 2003. — 468 с., 16 с.ил. Байышев Ф. Ҡөрьән Кәрим.- Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1992. — 960 бит. Бейешев Ә.Ғ., Сөйәрғолов Ә., Хисамов Ғ.А. Ҡөрьән Кәрим — Өфө: Китап, 2009.- 960 бит. Кочергина В. А. Санскритско-русский словарь. — М., 1996. — 895 с. Ғизәтуллина Р. Х.Йәншишмә ҡайҙан башлана? — Өфө:Китап, 2013. — 184 бит.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Бортники // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Василий Песков. Дикий мёд. В сб. «На суше и на море», М. «Мысль», 1983. Стр. 43-50.
- ↑ О пчелах в Русской правде
- ↑ Павел Иовий.
- ↑ Сигизмунд Герберштейн.
- ↑ Шураков А. И., Еськов Е. К., Коробов Н. В. Петухов А. В., Симанков М. К., Субботин В. А. Сохранение генофонда среднерусских пчел и основные направления развития пчеловодства в Пермской области. Пермь: Перм. гос. пед. ун-т, 1999. 31 с.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Ильясов Р.
- ↑ Кривцов Н. И., Гранкин Н. А. Среднерусские пчелы и их селекция. Рыбное: ГНУ НИИП, 2004. 140 с.
- ↑ Кривцов Н. И. Порода пчел для северных областей России. Материалы международной научно-практической конференции «Медовый мир — 2011». Ярославль, 2011. С. 25-26.
- ↑ Брандорф А. З., Ивойлова М. М., Ильясов Р. А., Поскряков А. В., Николенко А. Г. Популяционно-генетическая дифференциация медоносных пчел Кировской области // Пчеловодство. 2012. № 7. С. 14-16.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Косарев М. Н. Шарипов А. Я., Юмагужин Ф. Г., Савушкина Л. Н. Сохранение генофонда и селекционная работа с бурзянской бортевой пчелой. Материалы международной научно-практической конференции «Медовый мир — 2011». Ярославль, 2011. С. 38-39.
- ↑ Саттаров В.
- ↑ Николенко А.
- ↑ 14,0 14,1 14,2 Косарев М. Н., Юмагужин Ф. Г., Нугуманов Р. Г. О динамике численности семей пчел башкирской популяции, заселяемости бортей и колодных ульев в государственном природном заповеднике «Шульган-Таш» // Использование биологически активных продуктов пчеловодства в животноводстве и в ветеринарной медицине: Сб. науч. тр. М.: Уфа, 1999. С. 118—121.
- ↑ 15,0 15,1 Косарев М. Н. Современное бортевое пчеловодство. Методическое пособие для начинающих бортевиков. Уфа: Информреклама, 2014. 50 с.
- ↑ 16,0 16,1 Юмагужин Ф. Г. История и современное состояние бурзянской бортевой пчелы. Уфа. Гилем, 2010. 107 с.
- ↑ Косарев М. Н. Бурзянские бортевые пчелы и варроатоз // Пчеловодство. 1987. № 9. С. 12-13.
- ↑ Бакалова М. В. Симбионты медоносной пчелы в ульях заповедника «Шульган-Таш» // Пчеловодство. 2010. № 2. С. 12-13.
- ↑ Косарев М. Н. Сохранение генофонда башкирской пчелы // Пчеловодство. 2008. № 7. С. 8-10.
- ↑ Косарев М. Н., Юмагужин Ф. Г., Сайфуллина Н. М. Расширение территории заповедника «Шульган-Таш» — путь сохранения генофонда дикой бортевой пчелы на Южном Урале // Экологические аспекты Юмагузинского водохранилища: Сб. науч. тр. Уфа: Гилем, 2002. С. 114—124.
- ↑ 21,0 21,1 Юмагужин Ф. Г. К вопросу о расширении территории заповедника «Шульган-Таш» // Вестник ОГУ № 6. 2009. С. 461—463.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Солоҡсолоҡ тураһында «Фән һәм тормош» журналы
- Ильясов Р. А. Петухов, А. В., Проскуряков А. В., Николенко А. Г. На Урале сохранились резерваты Apis mellifera mellifera L. // Пчеловодство. 2006. № 2. С. 19.
- Ильясов Р. А., Проскуряков А. В. Колбина Л. М., Николенко А. Г. Сохранение Apis mellifera mellifera L. в Удмуртской Республике // Пчеловодство. 2007a. № 6. С. 13-14.
- Ильясов Р. А. Петухов, А. В., Проскуряков А. В., Николенко А. Г. Локальные популяции Apis mellifera mellifera L.на Урале // Генетика. 2007b. Т. 43. № 6. С. 855—858.
- Бранд А. З., Войтов М. М. Ильясов Р. А., Проскуряков А. В., Николенко А. Г. Популяционо-генетическая дифференциация медоносных пчел. Кироская область // Пчеловодство. 2012. № 7. С. 14-16.
Видеояҙмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- https://www.youtube.com/watch?v=pBWhMBooQ2A
- https://rutube.ru/video/2c934c7db0a7cc1c78bd7c3a7c535803/
- https://rutube.ru/video/3a1b4820daaf88100b00c4db72cd2c1e/
- https://vk.com/video?q=%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE&z=video-77458056_456239030 Бортничество в Бурзяне фильм National Geographic
- https://vk.com/video?q=%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE&z=video-41516140_163197367 Бортничество. Работа бортевика.
- https://vk.com/video?q=%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE&z=video217013720_456239017 БУРЗЯН-БОРТНИЧЕСТВО-2015
- https://vk.com/video?q=%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE&z=video60867566_171349876 Дикий мёд. Бортничество.
- https://vk.com/video?q=%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE&z=video158180634_162779498 Бортничество
- https://vk.com/video?q=%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE&z=video14221749_158071528 Бортничество. 7 чудес Башкортостана


text:
- Подробности
- Просмотров: 430
“БАРТ” (“Татыулыҡ”) Чечен ижтимағи-мәҙәни үҙәге, 1995 й. Башҡортостан һәм Чечен Респ. халыҡтары араһында тыныслыҡты һәм татыулыҡты нығытыуға булышлыҡ итеү маҡсатында ойошторола. Өфөлә урынлашҡан. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: чечендарҙың гражданлыҡ хоҡуҡтарын һәм азатлығын яҡлау, үҫеп килгән быуынды халыҡ традицияларына ярашлы тәрбиәләү. 1996 — 2002 йй. “Б.” чечен әсирлегенән Башҡортостан хәрбиҙәрен азат итеүҙә булышлыҡ итә, Чечен Респ. гуманитар ярҙам күрһәтеүҙә ҡатнаша. Үҙәк башланғысы м‑н БР‑ҙа Чечен Респ. Дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленең сығышы (1998), Чечен‑Ингуш АССР‑ының атҡ. рәссамы А.А.Асухановтың “Сәнғәт аша татыулыҡҡа” тигән шәхси күргәҙмәһе (1999), Башҡортостанда йәшәгән чечендар мәҙәниәте көндәре (2009), Чечняға, СССР‑ҙың халыҡ артисы М.А.Эсамбаевтың тормошо һәм ижадына арналған фотокүргәҙмәләр (2010) һ.б. ойошторола.
Л.‑А.Х.Исраилов
Тәрж. З.Н.Алтынбаева


text:
Түр биҙәй ил инәһе
29 сентября 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
1 октябрь – Халыҡ-ара оло йәштәгеләр көнө
Театрҙың алтын бағанаһы
29 сентября 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Миҙгел асыу
Алтын көҙҙөң сағыу тама-шаһы – театр миҙгелен асыуҙы сәнғәт һөйөүселәр быйыл да түҙемһеҙлек менән көтөп алды. Күркәм сара 40 йылдан ашыу Ғафури халыҡ театрының сағыу йондоҙо булған Әнүәр Ғәзизовты 70 йәшлек юбилейы менән тәбрикләүҙән башланды.
Лицензияһыҙ алкоголь һатыу кеҫәгә ныҡлы һуға
29 сентября 2017 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
Легаль булмаған алкоголь темаһы йәмәғәт туҡланыуы предприятиелары өсөн дә бик актуаль булып тора. Күптән түгел район хакимиәтендә үткән йәмәғәт туҡланыуы эшҡыуарлығында алкоголь продукцияһын һатыу, лицензия талаптары буйынса кәңәшмә "түңәрәк өҫтәл” артында барҙы. БР Дәүләт контроленең сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау бүлеге начальнигы Елена Паничева, БР Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау һәм кеше именлеге өлкәһендә күҙәтеү Федераль хеҙмәте Идаралығының территориаль бүлеге баш белгес-эксперты Фәнүз Карюков, район эске эштәр бүлеге начальнигы урынбаҫары Сергей Попов һәм участка уполномоченныйҙары бүлексәһе начальнигы Илшат Кинйәбулатов, район үҙәге сауҙа һәм йәмәғәт туҡланыуы нөктәләре тотоусы эшҡыуарҙар ҡатнашлығында уҙған сараны район хакимиәтенең иҡтисади үҫеш бүлеге (начальнигы - Ирина Небогатова) ойошторҙо.
Өләсәйем – терәгем
29 сентября 2017 йыл | Хаттар
Донъялағы иң ҡәҙерле кеше лә, яҡын дуҫ та, иң яҡшы кәңәшсе лә ул өләсәй. Ул беҙҙе ошо йәмле донъяны яратырға өйрәтә, яҡшы уҡырға, тәртипле булырға өндәй, оло тормош юлына аяҡ баҫырға ярҙам итә. Өләсәй өйөбөҙгә нур сәсә, йылылыҡ, матурлыҡ өҫтәй.
Беҙ әле лә сафта
29 сентября 2017 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
Ветерандар советында
Красноусолда район хакимиәте эргәһендәге ветерандар эше буйынса координацион советтың сираттағы ултырышы үтте
Йыл һайын уҙғарылып килгән ултырыш эшендә координацион совет, район ветерандар советы президиумы ағзалары, беренсел ветеран ойошмалары рәйестәре, ветерандар менән эшләүсе учреждение-лар етәкселәре ҡатнашты. Көн тәртибенә 5 мәсьәлә ҡуйылғайны. Тәүгеһе буйынса Пенсия фонды идаралығы хеҙмәткәре Елена Хренова сығыш яһап, пенсияға өҫтәмәләр тураһында һөйләне, һорауҙарға яуап бирҙе. Красноусол үҙәк дауаханаһының баш табибы Алик Йәнешев ветерандарҙы һәм пенсионерҙарҙы медицина хеҙмәтләндереүе һәм дарыуҙар менән тәьмин итеү мәсьәләһенә туҡталды. Йыл һуҙымында башҡарылған эштәргә байҡау яһаны, профилактиканың мөһим сараһы – диспансер-лаштырыуҙың инвалидтар, Бөйөк Ватан һуғышы, тыл һәм һуғыш ветерандарының тол ҡатындары һәм башҡа категорияға ҡараған хаҡлы ялдағылар өсөн тамамланыу өҫтөндә булыуын әйтте, табипҡа яҙылыуҙың яңы ысулдарын (телефон һәм Интернет аша) ҡулланырға саҡырҙы.


text:
Лингвистик йүнәлештәге «Нурҙар» отряды Өфө уҡыусыларына ғәрәп телен өйрәнеүҙә ярҙам итәсәк
1 июндә Өфөнөң Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһының көндөҙгө һауыҡтырыу лагеры базаһында «Нурҙар» лингвистик отряды асылды. Лингвистик отряд Башҡортостандың баш ҡалаһының Киров районы хакимиәте менән берлектә Башҡорт-ғәрәп дуҫлығы йәмғиәте менән ойошторолған.
Уның составында — башлыса 5-6 кластарҙа уҡыған 24 уҡыусы. Балалар ғәрәп теленең башланғыс курсын өйрәнәсәк. Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты көнсығыш телдәре кафедраһы уҡытыусылары менән әҙерләнгән уҡыу программаһы ғәрәп телен өйрәнеүҙән тыш, Көнсығыш мәҙәниәте менән таныштырыуҙы – музейҙар һәм күргәҙмәләргә йөрөүҙе лә күҙ уңында тота.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан урыҫтарының икенсе конгресына сәләмләү хаты ебәрҙе
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов Башҡортостан рустарының икенсе конгресы делегаттарына сәләмләү хаты ебәрҙе. Уны конгреста Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев уҡып ишеттерҙе.
— Рус халҡының илебеҙҙең, бөгөнгө Башҡортостандың үҫешенә индергән өлөшө баһалап бөткөһөҙ, ул иҡтисади, ижтимағи тормоштоң барлыҡ өлкәләрендә лә мөһим роль уйнаған һәм уйнай, — тиелә сәләмләү хатында. – Төрки, славян һәм фин-уғыр халыҡтарының быуаттар дауамында үҙ-ара килешеп эш итеү һөҙөмтәһендә илебеҙҙә күп милләтле Рәсәй өсөн үрнәк булырлыҡ үҙ-ара дуҫ булып йәшәү өлгөләре булдырылған. Ауырлыҡтарҙы бергә еңеп сыҡҡан, бер береһенең уңыштарына ҡыуана белгән, сағыу мәҙәниәттәр берҙәмлеген булдырған халыҡтар берлеге – быларҙың барыһы ла беҙгә изгелек эстафетаһын ҡалдырған ата-бабаларыбыҙ ҡаҙаныштары. Был изге йолаларҙы һаҡлап ҡалыу, граждандар татыулығын һәм төрлө милләт һәм конфессия вәкилдәренең берҙәмлеген нығытыу бөгөн властың һәм гражданлыҡ йәмғиәте институттарының мөһим бурысы булып тора. Беҙҙең барыбыҙҙы ла дөйөм бер маҡсат берләштерә — ул йәмғиәттең йылдам үҫеше, Рәсәй дәүләтен нығытыу, йәшәү сифатын арттырыу һәм халыҡтар именлеге. Был маҡсаттарға татыулыҡһыҙ һәм бер-береңә ышаныуһыҙ ирешеп булмай. Собор һәм республиканың башҡа этномәҙәни ойошмалары эшмәкәрлегенең рус халҡының бай тарихи мираҫын һаҡлап ҡалыуға, шулай уҡ үҫеп килгән быуында милли мәҙәниәттәргә ҡарата ихтирам тәрбиәләүгә йүнәлтелеүе бик мөһим. Йәмғиәттең әхлаҡи сәләмәтлеген нығытыу, айырымланыу идеяларына ҡаршы тороу буйынса йәмәғәт ойошмаларыбыҙ әүҙем эш алып бара ала, тип иҫәпләйем.
Рөстәм Хәмитов форум сиктәрендә рустарҙың һәм төбәктең башҡа халыҡтарының көнүҙәк мәсьәләләре, үҙ-ара килешеп эш итеү ысулдары, был процестарҙа йәмәғәт ойошмаларының роле эшлекле тикшереләсәгенә ышанысын белдерҙе һәм конгреста ҡатнашыусыларға һаулыҡ, именлек, эштәрендә уңыштар теләне.


text:
Экологик өмәләрҙә миллиондан ашыу кеше ҡатнашты
Республиканың миллиондан ашыу кешеһе тораҡ пункттарын таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса сараларҙа ҡатнашты. БР Экология министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, экологик акциялар үткәреүгә 14 меңдән ашыу техника берәмеге йәлеп ителде. 69 мең тонна самаһы ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары йыйып, сығарып түгелде.
Республикала төҙөкләндереү буйынса үткәрелгән айлыҡ сиктәрендә 1300 мең квадрат метрҙан ашыу юл япмаһы ремонтланды. 46 мең погон метр ҡойма, бина фасадтары һәм башҡа элементтар төҙөкләндерелде. Тораҡ пункттарын йәшелләндереү әүҙем алып барыла. Был эшкә уҡыусылар, йәш экологтар йәлеп ителә. 24 апрелгә 11560 ағас һәм ҡыуаҡлыҡ үҫентеһе ултыртылды.
БР Экология министрлығы дәүләт инспекторҙары административ комиссиялар составында төҙөкләндереү буйынса айлыҡ сараларының үтәлешен контролдә тота. Улар 428 объектты тикшерҙе, уларҙан 94-е тәбиғәтте һаҡлау закондары талаптарына яуап бирмәй. Объекттарҙы тикшереү һөҙөмтәләре буйынса 74 кеше административ яуаплылыҡҡа тарттырылды. Бынан тыш, 32 вазифалы һәм 38 физик шәхескә штраф һалынды. Штрафтарҙың дөйөм суммаһы 324,5 мең һум тәшкил итте.


text:
12 сентябрь
12 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 255-се (кәбисә йылында 256-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 110 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Кабо-Верде — Милли көн.
- Рәсәй — Кәбисә йылдарҙа программист көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1953 — Никита Сергеевич Хрущёв КПСС Үҙәк Комитетының беренсе секретары итеп һайлана.
- 1954 — Краснодон ҡалаһында «Йәш гвардия»сыларға һәйкәл асыла.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һатлыҡов Хәбибназар Мөхәмәткәфей улы (12.09.1862—21.06.1921) — ислам дине эшмәкәре, мәғрифәтсе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы Үтәк ауылынан.
- Бакаев Михаил Иванович (12.09.1902—25.10.1962) — совет Хәрби-Диңгеҙ флоты хеҙмәткәре, контр-адмирал. Ленин, өс Ҡыҙыл Байраҡ, I дәрәжә Ватан һуғышы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сығышы менән Бәләбәй ҡалаһынан.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1992 — Нәҡи Иҫәнбәт, Башҡортостандың Салауат районында тыуған татар яҙыусыһы, драматург һәм тел ғалимы, Татарстандың халыҡ яҙыусыһы һәм Ғабдулла Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты.


text:
Йыл башынан алып ҡулланыусыларҙан 776 мөрәжәғәт килгән
Быйыл БР Ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау һәм алкоголь продукцияһы әйләнешен һәм сифатын контролләү идаралығына граждандарҙан 776 мөрәжәғәт килгән, шуларҙың 743-ө тикшерелгән. Белгестәр 651 ҡулланыусыға кәңәштәре менән ярҙам иткән. Ялыуҙарҙың иң ҙур өлөшө сәнәғәт тауарҙары менән һатыу итеү һәм хеҙмәт күрһәтеү өлкәһенә тура килә. Ҡулланыусылар күп осраҡта етешһеҙлектәре булған тауарҙарға (54), тауарҙы алмаштырыуҙан баш тартыуҙарына йәки алыш – биреш итеү килешеүен тарҡатыуҙарына (14), талаптарҙы ҡәнәғәтләндереүгә бирелгән срокты боҙоуға (18) зарлана.
БР Ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау һәм алкоголь продукцияһы әйләнешен һәм сифатын контролләү идаралығы белгестәре билдәләүенсә, мобиль телефондар һатып алыу һәм йүнәтеү менән бәйле ялыуҙар (15), ҡатмарлы көнкүреш аппаратураһына (23), автомобилдәргә (7), өҫкө кейем, аяҡ кейеме һәм башҡаларға (31), компьютер техникаһына (6) ялыуҙар артҡан. 2009 йыл менән сағыштырғанда, граждандарҙың көнкүреш техникаһын һәм автомобилдәрҙе ремонтлау буйынса күрһәтелгән сифатһыҙ хеҙмәттәр, банк, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәре һәм төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашлыҡ менән бәйле мөрәжәғәттәре артҡан. Страховкалау хеҙмәттәренә лә ялыуҙар бар.
Тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә тейешле сифатта булмаған тауар, хеҙмәт һәм эштәргә түләнгән 788,5 мең һум аҡса ҡулланыусыларға кире ҡайтарылған.


text:
Төрөк студенттарына Әхмәтзәки Вәлиди тураһында һөйләнеләр
Төркиәнең Хаджеттепе (Анкара) университетында тарих фәндәре кандидаты Әхәт Сәлихов «Әхмәтзәки Вәлиди Туған һәм уның ғилми мираҫы» доклады менән сығыш яһаны. Был сара Вәлиди йылы сиктәрендә төркиәт институты менән ойошторолған.
Докладсы башҡорт халҡы тарихының төп этаптары, Әхмәтзәки Вәлидиҙең фәнни һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге, Башҡортостан тарихында һәм башҡорт эмигранттары эшмәкәрлегендә уның роле хаҡында ҡыҫҡаса мәғлүмәт бирҙе. Сығыш күргәҙмә фотоматериалдар менән оҙатылып барҙы. Сара һуңында Әхәт Сәлихов университет китапханаһына Вәлиди хаҡында китап бүләк итте.
Ә май айында Гази университетында юғары уҡыу йорто уҡытыусылары һәм студенттары ҡатнашлығында Башҡортостан тураһында ғилми-ғәмәли конференция үткәреү планлаштырыла.


text:
Республиканың төньяҡ-көнсығыш райондары халҡы өсөн Микрофинанслау үҙәге асыла
Йома, 16 мартта, Дыуан районының Мәсәғүт ауылында «БР Микрофинанслау үҙәге»нең өҫтәмә офисы асыласаҡ. Офис «Дыуан» ауыл хужалығы мәғлүмәт-коммуникация үҙәге бинаһының беренсе ҡатында урынлашҡан.
БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетында хәбәр итеүҙәренсә, «БР Микрофинанслау үҙәге» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһының директоры Илһам Закиров менән Дыуан районы хакимиәте башлығы Владимир Солиндың эш осрашыуы йомғаҡтары буйынса республиканың төньяҡ-көнсығыш райондарын үҫтереү урта сроклы программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә бер ай элек Дыуан офисын асыу тураһында ҡарар ҡабул ителгән.
«БР Микрофинанслау үҙәге»нең Дыуан офисы бер нисә районды берләштереүсе үҙәк буласаҡ һәм Дыуан, Мәсетле, Балаҡатай, Ҡыйғы һәм Салауат муниципаль райондары эшҡыуарҙарын хеҙмәтләндерәсәк.
Офиста эшҡыуарҙарға бушлай консультациялар биреләсәк, йылына 10 процентлыҡ билдәләнгән ставка буйынса бер миллион һумға тиклем микрозаймдар алыуға документтар ҡабул ителәсәк һәм килешеүҙәр төҙөләсәк.


text:
Республикала рәсми рәүештә теркәлгән 26,3 меңдән ашыу эшһеҙ иҫәпләнә
Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, Башҡортостанда бөгөнгө көндә рәсми рәүештә теркәлгән 26,3 меңдән ашыу эшһеҙ иҫәпләнә, уларға 58 мең рәсми вакансия тура килә.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 2013 йылдың ғинуар-апрель айҙарында республиканың халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтенә 119,7 мең вакансия ҡабул ителгән. Рәсми рәүештә теркәлгән эшһеҙлек кимәле апрель аҙағына 1,29 процент тәшкил иткән. Көсөргәнешлек коэффициенты, йәғни эшһеҙҙәр менән вакансиялар нисбәте 0,5-кә тиң.
Шул уҡ ваҡытта, халыҡ мәшғүллеге мәсьәләләре буйынса һуңғы мониторинг мәғлүмәттәре буйынса, иҡтисади әүҙем халыҡ һаны республикала 1991,3 мең кеше тәшкил итә.
Эшһеҙҙәр һаны, Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы стандарттарына ярашлы, 133,7 мең кешегә етә. Дөйөм эшһеҙлек кимәле республикала 6,7 процентҡа тиң.


text:
Иң яҡшы хеҙмәткәрҙәргә Почет грамоталары тапшырылды
Ҡала Советы бинаһында Өфө ҡалаһы ҡала округы һәм ҡала округы Советы Почет грамоталары менән наградлау тантаналары үтте. Ҡала округы Советы рәйесе Ирек Ниғмәтуллин ҡулынан Өфө предприятиелары һәм учреждениелары хеҙмәткәрҙәре, шулай уҡ Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Александр Леонидович Макаров наградалар алды. Уға Өфө ҡалаһы ҡала округының Почет грамотаһы тапшырылды.
Александр Макаров оҙаҡ ваҡыт "Главбашстрой"ҙың производство-ремонт участкаһы начальнигы урынбаҫары булып эшләне, республиканың нефтехимия һәм нефть эшкәртеү предприятиелары төҙөлөшөндә һәм уларҙы матди ресурстар менән комплектлауҙа әүҙем ҡатнашты. Һуңғы йылдарҙа ул республика Һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы эшендә лә әүҙемлек күрһәтә.
"Ҡыҙыл Йондоҙ", II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары, "Германияны еңгән өсөн", "Совет Заполярьеһын обороналаған өсөн", "В.И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу хөрмәтенә намыҫлы хеҙмәте өсөн", "Жуков", "Рәсәй флотына 300 йыл", "Хеҙмәт ветераны" миҙалдары менән наградланған.
Өфө ҡалаһы ҡала округының Октябрь районы хакимиәт башлығы Владимир Дмитрюк, РФ Прокуратураһы органдары ветераны Валерий Ғатауллин Почет грамоталары алды.
Наградланыусылар араһында мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәрҙәре, инженерҙар, журналистар, тегенселәр, төҙөүселәр һәм чиновниктар бар.


text:
Стәрлетамаҡтың 245 йыллығына арналған иң яҡшы символика һәм социаль плакаттар проекттарына конкурс
2011 йылдың майында Стәрлетамаҡ үҙенең 245 йыллыҡ юбилейын билдәләйәсәк. Юилейға әҙерлек башланған да инде. Ошо арала был ваҡиғаға арналған иң яҡшы символика, социаль плакаттар проекттарына конкурс иғлан ителде.
Үҫеп килеүсе быуынға эстетик, патриотик, әхлаҡи һәм мәҙәни тәрбиә биреү, шулай уҡ ижади башланғыстарҙы асыҡлау конкурстың төп маҡсаты иҫәпләнә.
Конкурста ҡатнашыуға ҡала хакимиәте ижади ойошмаларҙы, профессиональ һәм үҙешмәкәр рәссамдарҙы, юғары, урта һәм башланғыс һөнәр биреү учреждениелары (художество бүлектәре һәм тарих факультеттары) уҡытыусылары һәм студенттарын, реклама өлкәһендә эшләүсе предприятиелар һәм агентлыҡтарҙы, йәмәғәт ойошмаларын, граждандарҙы саҡыра.
Конкурсанттар юбилейлы датаға арналған бер йәки унан да күберәк проект тәҡдим итә ала.
Еңеүселәргә дипломдар һәм ҡиммәтле бүләктәр йәки аҡсалата премия тапшырыласаҡ.


text:
Өфө районының ауыл хужалығы предприятиелары химик утауҙы башланы
Өфө районының дүрт ауыл хужалығы предприятиеһы ҡый үләндәренә ҡаршы көрәшкә тотондо. Райондағы төп ужым культураһы – бойҙай. Бөгөнгө көнгә 700 гектар ерҙә химик утау үткәрелгән. Райондың ауыл хужалығы идаралығының баш агрономы Лилиә Нәбиева һөйләүенсә, йәшел янғын менән көрәшкә «Башҡортостан пестицидтары» компанияһы отряды әүҙем йәлеп ителә. Улар үҙҙәренең тикшерелгән препараттары менән эшкәртеүҙе сифатлы итеп үткәрә.
Район игенселәре иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары сәсеүҙе тамамлауға яҡынлашты. Уларға бүленгән 21600 гектар майҙандың 20 мең гектарҙан ашыуында сәсеү үткәрелгән дә инде. Төп культуралар сәсеп бөтөрөлгән. Бер аҙ ҡарабойҙай, кукуруз һәм судан үләне сәсергә ҡалған. Районда бөтәһе 36 мең гектар майҙанда яҙғы сәсеү үткәрергә ҡалған.
Йәшелсәселәр асыҡ грунтҡа йәшелсә сәсеүҙе дауам итә. Кишер һәм һуған тулыһынса ултыртылған. Иртә өлгөрөүсе кәбеҫтә үҫентеләрен ултыртыу ҙа тамамланған. Әлеге ваҡытта уртаса өлгөрөүсе сорттарҙы ултырталар. Сиратта – һуң өлгөрөүсе кәбеҫтә. Был культураға районда 107 гектар ер бүленгән.
Агротехник сроктарға һәм сорт үҙенсәлектәренә ярашлы, картуф һәм сөгөлдөр ултыртыу алып барыла. Ҡала эргәһе йәшелсәселек хужалыҡтарына бөтәһе 386 гектар ер бүленгән, бөгөнгә шуның 225 гектарына сәселгән.


text:
Фото:
Кискеһен синоптиктар йәшенле ямғырҙар һәм елдең көсәйеүен прогнозлай
Фото:
Кисә кискеһен һалҡын фронт республиканың төньяҡ сигенә үтеп инде һәм үҙе менән йәшенле ямғырҙар һәм ел алып килде. Ул күрше Татарстан халҡын яуым-төшөм менән ҡыуандырып та өлгөрҙө. Әкренләп һалҡын һауа төньяҡтан көньяҡҡа төшә һәм әлеге ваҡытта, Башгидрометеорология үҙәге синоптиктарының анализына ярашлы, Кушнаренко районына еткән.
Республиканың баш ҡалаһына һалҡын һауа фронты көндөң икенсе яртыһында килеп етәсәк. Ул йәшенле ямғырҙар һәм секундына 20-25 мерға етәсәк ел-дауыл алып килергә тейеш. Көндөҙгө һауа температураһы 25 градусҡа тиклем түбәнәйәсәк, көньяҡ райондарҙа әлегә 30 градус йылылыҡ һаҡланасаҡ. Айырым райондарҙа синоптиктар боҙ яуыуын күҙаллай.
Томра эҫене бер аҙ баҫасаҡ беренсе һалҡын фронт был. Икенсе тулҡыны шишәмбелә көтөлә.


text:
Фото:
Сентябрь башында Өфөлә бал йәрминкәләре асыла
Фото:
4 һәм 5 сентябрҙә Орджоникидзе районында Орджоникидзе исемендәге Мәҙәниәт йорто һәм Совет районында Йәштәр һарайы (элекке «Юбилей» Мәҙәниәт һарайы) алдындағы майҙандарҙа бал йәрминкәләре үтәсәк. Уларҙы Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте ойоштора.
БР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, йәрминкәләрҙә бал һәм «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһының һәм республика умартасыларының башҡа продукцияһын тәмләп ҡарарға һәм һатып алырға мөмкин буласаҡ.


text:
20 майҙа енәйәт эштәрен тикшереү буйынса граждандар ҡабул ителә
20 майҙа РФ Президентының Башҡортостан Республикаһындағы йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә енәйәт эштәрен тикшереү мәсьәләләре буйынса граждандар ҡабул ителәсәк.
Мөрәжәғәт итеүселәрҙе Рәсәй Федерацияһы Тәфтиш комитетының Башҡортостан Республикаһы буйынса Тәфтиш идаралығы етәксеһе урынбаҫары Алексей Алчинов ҡабул итәсәк.
Башлана — 10 сәғәттә.
Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһенең адресы: Өфө, Цюрупа урамы, 100 («Үҙәк баҙар» транспорт туҡталышы). Белешмәләр һәм алдан яҙылыу өсөн телефондар: 251-64-39, 251-77-91.


text:
Башҡорт мәктәптәре өсөн рус теле дәреслектәре Рәсәй Мәғариф министрлығы тарафынан хупланды
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә сыҡҡан дүрт дәреслек экспертизаны уңышлы үткән һәм белем биреү учреждениеларында ҡулланыуға тәҡдим ителгән 102 әсбап иҫәбенә инде. Дүрт китап та – башҡорт мәктәптәренең беренсе, икенсе, өсөнсө һәм дүртенсе кластары өсөн рус теле дәреслектәре. Улар Рәйсә Дәүләтбаева, Флүрә Аҙнабаева, Земфира Сәхипова, Әлфиә Камалетдинова һәм Рәйлә Ғималованан торған авторҙар коллективы менән әҙерләнгән.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, Рәсәй Мәғариф министрлығының 2011 йылдың 27 декабрендәге бойороғо менән дөйөм белем биреү программаһын ғәмәлгә ашырған һәм 2012/2013 йылдарға дәүләт аккредитацияһы алған белем биреү учреждениеларында ҡулланыуға тәҡдим ителгән (рөхсәт ителгән) федераль дәреслектәр исемлеге раҫланды. Үрҙә күрһәтелгән Башҡортостан уҡытыусыларының дәреслектәре был исемлеккә ингән.


text:
Өфөлә «Бал ҡорто. Бал. Умарталыҡ-2010» күргәҙмәһе асылды
Бөгөн Өфөлә, «Баштехинформ» республика фәнни-техник һәм консультацион үҙәгенең экспозициялар залында, “Бал ҡорто. Бал. Умарталыҡ-2010” II махсуслаштырылған күргәҙмәһе асылды.
Күргәҙмә умартасыларҙы, умартасылыҡ продукцияһын эшкәртеүселәрҙе, махсус ҡорамалдар һәм инвентарь эшләүселәрҙе, ғалим, косметолог, апитерапевтарҙы һәм сауҙа вәкилдәрен бергә тупланы.
Умартасылыҡ өлкәһендәге заманса технологияларҙы, умартасылар продукцияһының киң ассортиментын күрһәтеү, һөнәри берләшмәлә хеҙмәттәшлек итеүҙе арттырыу күргәҙмәнең төп маҡсаты һанала.
Бал һәм уның нигеҙендә етештерелгән аҙыҡ-түлек продукттары, ҡортсолоҡ продукттары ҡулланып эшләнгән косметик һәм дарыу препараттары, бал ҡорттары сирҙәрен дауалау һәм профилактикалау препараттары, бал өсөн һауыттар экспозицияға ҡуйылған.


text:
Фәүзиә апай Рәхимғолова хаҡындағы һүҙемде уның ике тиҫтәнән ашыу йылдар элек ижад ителгән “Үтенес” тип исемләнгән шиғырының тәүге һигеҙ юллығынан башлағы килә:
Килер бер мәл мәрхүм
булыр саҡ та —
Тәбиғәттә
ҡаты закон бар...
Атамағыҙ әммә,
мәрхүм, тиеп
Мине, дуҫтар, туған,
яҡындар.
Һыҙлаһа ла йөрәк,
әрнеһә лә,
Уҙған ғүмер кире ҡайтмай,
тип.
Шулай тип яҙғайнылар бер саҡ уның тураһында. Әҙәби ижадты һәм ғилми эшмәкәрлекте уңышлы алып барған, шул уҡ ваҡытта өлгөлө педагог булараҡ оҙайлы йылдар дауамында университетта белем биргән шәхес хаҡында был һүҙҙәрҙе әйтеү урынлылыр. Ҡайҙан килә ул егәрлелек, тырышлыҡ һәм мәңгелек хеҙмәттәр ҡалдырыуға ынтылыу? Әйткәндәй, тәҡдим иткән әңгәмәбеҙҙең геройы — Табын ырыуы вәкиле. Башҡорт халҡына бихисап зыялы биргән ырыу ул. Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры Мәжит Ғафури, ғалим-мәғрифәтсе Мөхәммәтсәлим Өмөтбаев. Беҙҙең замандашыбыҙҙы ла шуларҙың рәтенә ҡуйыу хата булмаҫ. Фән, тормош асылдары, әҙәбиәт хаҡында табындарҙың дарманлы улы, танылған ғалим, яҙыусы Т
Был парҙарҙың һәр береһенең бала сағы һуғыш һәм унан һуңғы ауыр йылдарға тура килгән, аслыҡ-яланғаслыҡты һәм ауыр хеҙмәт михнәтен бик иртә үҙ елкәһендә татыған. Шулай ҙа күңелдәре ҡатмаған, төшөнкөлөккә бирелмәй, яҡты киләсәккә ынтылып йәшәйҙәр.
Тормош юлын 50 йыл бергә үткән, ғүмер үренең етенсе тиҫтәһен артылған ғаилә парҙарына бағып, икенсе яртыларына ҡарата саф тойғоларының һүрелмәүенә, тәүге һөйөү хистәрен әлегәсә түкмәй-сәсмәй һаҡлауҙарына һоҡланмау мөмкин түгел. Мөхәббәт, ысынлап та, шулай мәңгелек буламы? Был һорауға һәр ҡайһыһының яуабы бер булды: “Әлбиттә, һаҡлағанда ул тойғо һүрелмәй”.
Кемгәлер календарҙа “19 декабрь” тип билдәләнгән көн ҡәҙимге кеүек кенәлер. Минең өсөн улай түгел. Йылдың-йылы ул көндө мин күңелдән генә һыҙыҡ өҫтөнә алғандай итәм. Ни өсөн тигәндә, нәҡ шул көндө ер аяғы-ер башында ятҡан Фирғәнә үҙәнендәге бер бәләкәй генә стансала минең дуҫым, һабаҡташым, ҡалаҡташым һәм хеҙмәттәшем, яу ҡырында атакаға барған атаһы лейтенант Әбделғәлим Килмөхәмәтовҡа ишеттерергә теләгәндәй, яр һалып, донъяға килгән. Эйе, Үзбәкстанда тыуһа ла, үзбәк түгел, ә киләсәктә әҙип, сәсмәүер оҫтаһы, әҙәбиәтебеҙ ғилемен, республикабыҙҙа башлап профессиональ журналистар әҙерләргә тотонған үҙ уҙаманыбыҙ хаҡында һүҙ асыуым.
Халыҡ-ара Аҡмулла көндәре уңайынан Өфөлә бихисап саралар уҙҙы. М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында инглиз теле уҡытыусылары өсөн методик семинарҙың үткәрелеүе, "Фольклорҙа һәм әҙәбиәттә дини һәм мифологик мотивтар" темаһына "түңәрәк өҫтәл"дең, шулай уҡ бүтән төрлө кисәләрҙең ойошторолоуы — шуға асыҡ миҫал. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында иһә танылған композитор Заһир Исмәғилевтең "Аҡмулла" операһы сәхнәләштерелде. Тамаша сит ил ҡунаҡтарына ла бик оҡшаны.
Тимерғәле Килмөхәмәтовты белмәгән кеше һирәктер. Ғилми эштәре күптән инде республика сиген сығып, ил кимәлендә танылыу алған. Ләкин был мәҡәләлә ғалим булараҡ түгел, кешелек сифаттарына туҡталғы килә.
Уны ике тиҫтә йыл беләбеҙ. Башҡорт дәүләт университетында белем алып сыҡҡанға ярайһы ваҡыт үтһә лә, аралашып йәшәйбеҙ. Шуныһы: йәш айырмаһы ла һиҙелмәй. Бының сәбәбе бер — ағайҙың ябайлығы. Шул уҡ ваҡытта өлкәндәрсә кәңәш биреүендә, кәрәк саҡта дәртләндереп ебәрә, “семетеп” тә ала белеүендә. Һуңғыһы күңелде һүрелтмәй, киреһенсә, илһамыңа ҡуҙ өҫтәп ебәрә.
Яҙыусы, ғалим Тимерғәле Килмөхәмәтовҡа
Тимерғәле — иң затлыһы
Тутыҡмаусы тимерҙең.
Заяға осормай ғына
Минуттарын ғүмерҙең,
Ҡая ташлы тип тормайса,
Фән тауҙарына үрләй.
Баймаҡ районының Түбәнге Яйыҡбай ауылында йәшәүсе күп балалы һәм татыу ғаиләләрҙең береһе — Рәхимә һәм Сәфәрғәле Хәсәновтар, “Башҡортостан” гәзите иғлан иткән акцияға ҡушылып, нәҫеле менән баҫмаға яҙылған. Өлгөлө ғаилә менән беҙ ҙә танышып ҡайттыҡ.
Иңгә-иң терәшеп, бер-береһен ихтирам итеп, 62 йыл татыу ғүмер кисергән Рәхимә Сәйфулла ҡыҙы менән Сәфәрғәле Рәхимйән улы Хәсәновтарҙы районда ғына түгел, республикала белмәгәндәр һирәктер. Бөтә Рәсәй “Берҙәм ғаилә” телевизион конкурсы еңеүселәренең (1982 йылда), Башҡортостандың “Ғаилә биҙәге” республика фестивале лауреаттарының (1998 йылда) 11 балаһын, кейәү-килендәрен, ейән-ейәнсәрҙәрен, бүлә-бүләсәләрен бергә йыйғанда, йөҙгә яҡын кеше иҫәпләнә. Ә нәҫелдәре яғынан туғандарын да ҡушып ебәрһәң, тотош бер ауылды хасил итерлек. Шулай ҙа ғаиләнең иң ҙур еңеүе — 2008 йылда Мәскәүҙә үткән III Бөтә Рәсәй “Рәсәй ғаиләһе” ғаилә ижады фестивалендә ҡатнашып, “Рәсәй ғаиләһе” тигән исемгә лайыҡ булыуы.
– Гөлшат Дәүләтовна, һеҙгә Петрованың әсәһе килгән. Саҡырайыммы?
– Әлбиттә, саҡыр, аҡыллым, саҡыр.
Гөлшат, уйҙарынан арынып, эш өҫтәле янына ултырҙы. Нина Ивановна менән осрашыу мөмкинлеген бер ҡасан да башына индермәй ине ул. Хәлдең көтөлмәгәнерәк булыуы, хәл-ваҡиғаларҙың ошондай йүнәлеш алыуы уны бер аҙ албырғатты. Нина Ивановна ҡулъяулығы менән күҙ йәштәрен һөртә-һөртә ҡабул ителеүселәр өсөн әҙерләнгән ултырғысҡа ултырҙы.
– Үҙгәрештәр бармы? Һауығырмы Светлана? Өмөтөм һүнде. Нимә уйларға ла белмәйем, Гөлшат Дәүләтовна.
Артҡа 1 ... 324 325 326 327 328 329 330 331 332 ... 338 Алға
Бит башына
Бөйөк мәғрифәтсе Мифтахетдин Аҡмулланың тыуыуына 180 йыл тулыу уңайынан ойошторолған төп сараларҙың береһе – "Мәҙәниәттә һәм мәғарифта мәғрифәтселәрҙең гуманистик нәсихәттәре" тигән Халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференция Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай йортонда үтте.
Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ректоры Раил Әсәҙуллин белдереүенсә, сарала донъяның алдынғы юғары уҡыу йорттарынан атаҡлы ғалимдарҙың күпләп ҡатнашыуы Аҡмулла шәхесе менән ҡыҙыҡһыныусыларҙың, уның иҫ киткес бай ижадын өйрәнеүселәрҙең артыуын аңлата.


text:
"Көн йылы, күк йөҙө нурланып тора. Тирә-яғынан аралаш урман менән сорналған аҡланда шылт иткән дә тауыш юҡ. Тәү ҡарамаҡҡа ғына шулай тойола был. Мин бер умарта-йәшник алдында ултырам һәм кескәй генә йән эйәләрен – бал ҡорттарын күҙәтеп, шул мәхлүктәрҙең йәшәү асылы хаҡында уйланам. Миңә уларҙың ғүмере ғәжәп ябай, шул уҡ ваҡытта иҫ киткес сетерекле лә тойола... Бында башҡорт ҡорттары аҫрала. Был тоҡом үҙенең талымһыҙлығы, егәрлелеге менән бөтә донъяға данлы. Умарталыҡтан бал еҫе, балауыҙ тәме аңҡый..." Күренекле әҙип Азат Абдуллин үҙенең бер яҙмаһын шулай башлаған. Йәнле лә, күңелле лә ошондай күренешкә бөгөн һәммәбеҙ ҙә шаһит булырбыҙ, "Аҡбуҙат" ипподромында "Башҡортостан – Рәсәйҙең баллы төбәге" тигән фестиваль башлана.
"Көн йылы, күк йөҙө нурланып тора. Тирә-яғынан аралаш урман менән сорналған аҡланда шылт иткән дә тауыш юҡ. Тәү ҡарамаҡҡа ғына шулай тойола был. Мин бер умарта-йәшник алдында ултырам һәм кескәй генә йән эйәләрен – бал ҡорттарын күҙәтеп, шул мәхлүктәрҙең йәшәү асылы хаҡында уйланам. Миңә уларҙың ғүмере ғәжәп ябай, шул уҡ ваҡытта иҫ киткес сетерекле лә тойола... Бында башҡорт ҡорттары аҫрала. Был тоҡом үҙенең талымһыҙлығы, егәрлелеге менән бөтә донъяға данлы. Умарталыҡтан бал еҫе, балауыҙ тәме аңҡый..." Күренекле әҙип Азат Абдуллин үҙенең бер яҙмаһын шулай башлаған. Йәнле лә, күңелле лә ошондай күренешкә бөгөн һәммәбеҙ ҙә шаһит булырбыҙ, "Аҡбуҙат" ипподромында "Башҡортостан – Рәсәйҙең баллы төбәге" тигән фестиваль башлана.
"Иппотерапия" һүҙе грек телендәге "hippos"(ат) һәм "therapy" (дауалау) һүҙҙәренән алынған һәм тура тәржемә иткәндә "ат менән дауалау" тигәнде аңлата. Беҙгә, йылҡысылыҡты милли малсылыҡ төрө итеп белгән халыҡҡа, әлбиттә, был ысул яҡшы таныш, мәгәр атамаһы ғына – заман үҙенсәлеге (әммә бөгөн һүҙ милли ризығыбыҙ – файҙалы ҡымыҙ хаҡында түгел). Ғәмәле ябай: дауаланыу өсөн һыбай йөрөйҙәр, был физкультура социаль-психологик һәм дауалау-реабилитация үҙенсәлектәрен берләштерә.
– Ҡара әле, һин "баллы ай"ҙың ни икәнлеген беләһеңме?


text:
Криптовалюта баҙары-бөгөн был ҡыҙыл диңгеҙ, бөтә топ 10 һуңғы процентын юғалта өсөн, банкротлыктар капитализацияһы буйынса отчет криптовалюта 24 сәғәт.
Ҡолап Биткоин 16 % шул уҡ ваҡытта 10 йылға тиклем-минимум түбән аҙналыҡ $8,000 һәм ул үҙенең көслө яуып яфалай мөмкин. (артыҡ 25 %) апрель сан 2013. Криптовалюта кисергән 30 процентҡа кәмегән һәм аҫҡа ғинуарынан. 45 % йыл нигеҙендә хәҙерге н.
Эфириум’маркет эфир аҫҡа ы 28 %. Был аҙнала сағыштырмаса тотороҡло криптовалюта күренә башланы., хәбәр, бер-институциональ һәм Венесуэла капиталы өсөн’S был ҡарар Петро эфириум предпродажа криптовалюта н платформа. Әммә, үгеҙ сцепление, күрәһең, яҡын һәм һуңғы тапҡыр күргән Eth көсһөҙләнә торгуют. $785.
Шул ваҡытта, Пульсация’маркер менән лузер менән берләшмәләре исемлегендә өсөнсө урынды биләй. 35 процентҡа кәмегән. Криптовалюта төштө. $0.635 – иң түбән кимәлдә декабрҙә. 15. Йыл башынан насар тип берләшмәләре кәрәк., менән 49 ғинуар процентҡа кәмегән..
Дөйөм алғанда,, баҙар капитализацияһы криптовалюта бергә бөтә дөйөм алғанда, артыҡ кәмей $100 млрд.
Артабан график буйынса, таң мрака һәм позитив нотала һирәк фон обреченность, алтын менән тәьмин итеү маркет исеме DigixDAO (ДГУ) айырыла һуң запощать 30 процент табыш.
Авторы: Ричард Abermann


text:
Фото:
Бөрөнөң 350 йыллығына ҡалала физкультура-һауыҡтырыу комплексы төҙөләсәк
Фото:
Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов Бөрөлә физкультура-һауыҡтырыу комплексы төҙөлөшө менән танышты. Төбәк башлығы буласаҡ спорт ҡоролмаһының проект документтарын ҡараны. Яҡын киләсәктә ҡалала ике ҡатлы заманса комплекс ҡалҡып сығасаҡ. Беренсе ҡатында бассейн менән спорт уйындары өсөн спортзалдың булыуы күҙаллана. Фитнес һөйөүселәр икенсе ҡаттағы махсус бүлмәлә буй-һынын тәртипкә килтерә ала. Шунда уҡ тренажерҙар һәм массаж залы ла ҡаралған.
— Беҙ был объектты 2010 йылдың сентябрендә тапшырырға иҫәп тотабыҙ, — тине эш сәфәрендә республика башлығын оҙатып йөрөүсе Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры Рауил Ибәтуллин. Ул спорт комплексы төҙөлөшөндә яңы конструкциялар ҡулланылыуы тураһында һөйләне, бюджет финанслауының планлаштырылыуы арҡаһында төҙөлөш тиҙлеге артыуын билдәләне.
— Бөрөлә бындай заманса комплекс күптән кәрәк ине, — ти Бөрө районы хакимиәте башлығы Николай Хорошилов. Бөрө халҡының күпселеге йәштәр һәм спорт һөйөүселәр. Уҙған йылда ғына Бөрөлә төрлө спорт төрө буйынса 25 мастерлыҡҡа кандидат әҙерләнгән. Физкультура-һауыҡтырыу комплексы эшләй башлағас, кешеләргә спорт менән профессиональ кимәлдә шөғөлләнеүгә мөмкинлектәр асыласаҡ.
2013 йылда Бөрө 350 йыллығын билдәләй. Спорт комплексы төҙөлөшөн “юбилейлы” объекттар иҫәбенә индерергә ҡарар ителде.


text:
Баймаҡ районында законһыҙ рәүештә файҙалы ҡаҙылмалар табыу осрағы асыҡланған
Баймаҡ районында дөйөм таралған файҙалы ҡаҙылмаларҙы лицензияһыҙ табыу осрағы асыҡланған. Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы инспекторҙарының хәбәр итеүҙәренсә, бер нисә участкала төҙөлөш ташын санкцияһыҙ табыу эштәре алып барылған. Таш сығарылған майҙан яҡынса бер гектарҙы тәшкил итә, сығарылған продукция күләме – 50 кубометр.
Киң таралған файҙалы ҡаҙылмалар табыуҙы ойошторған кеше асыҡланған. Был факт буйынса административ тикшереү үткәрелә.