text:
Георг Вильгельм Фридрих Гегель
Гео́рг Вильге́льм Фри́дрих Ге́гель (нем. Georg Wilhelm Friedrich Hegel, 1770—1831) — бөйөк немец философы, объектив идеалист, немец классик философияһының бөйөк һәм атаҡлы вәкиле. Гегельдың фәлсәфәүи тәғлимәте марксистик философияның теоретик сығанаҡтарының береһе булып иҫәпләнә. Ул бөтә булған материя нигеҙендә Даими Рух (нем. Absolutes Geist) ята тип өйрәтә. Даими Рухтың дәүмәлдәге аңлатмаһы — тәбиғәт, ваҡыттағы аңлатмаһы — тарих тип белдерә. Халыҡтар араһындағы Даими Рух көсөргәнешлеген — һуғыш тип белдерә. Гегель объектив идеализм фәлсәфәһе нигеҙендә диалектика теорияһын булдырған.
Гегель, философия фәнендә беренсе булараҡ, идеалистик фекер нигеҙендә диалектик методты иҫбатлаусы.
Йөкмәткеһе
- 1 Биографияһы
- 2 Философияһы
- 3 Иҫкәрмәләр
- 4 Әҙәбиәт
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүге осор 1770—1801[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гегель 1770 йылдың 27 авгусында Штутгарт ҡалаһында, юғары вазифалы түрә (чиновник) — Вюртемберг герцогы Карл Евгений һарайында ҡаҙансылыҡ секретары булған Георг Людвиг Гегель (1733—1799) ғаиләһендә тыуған[1]. Уның ата-бабалары, сығыштары менән Австрияның Каринтия герцоглығы лютерандары, XVI быуаттағы Контрреформация барышында илдән ҡыуыла һәм Швабияға килеп төпләнә[2]. Улына мәктәп белеме аҙ була тип һанаған атаһы уның өсөн педагогтар яллай, улар малайҙың өйөнә килеп уҡыта. Гегель яҡшы өлгәшә һәм бер синыфтан икенсеһенә күскәндә уңыштары өсөн бүләктәр ала[3]. Бала сағынан ул күп уҡый, ваҡ-төйәккә ҡулланыу өсөн бирелгән аҡсаһына китаптар һатып алыр була. Ҡала китапханаһына ла йыш йөрөй, унда фән һәм философия хаҡындағы баҫмалар менән таныша[3].
Үҫмер йылдары немец әҙәбиәтенең сәскә атҡан осорона тура килһә лә, Гегелдең нәфис әҙәбиәткә әллә ни күңеле ятмай, классик әҫәрҙәргә лә бөтөнләй иғтибар итмәй, башлыса бик үк юғары булмаған зауыҡҡа иҫәп тотоп яҙылған бульвар әҙәбиәт менән мауыға[4]. Бер үк ваҡытта антик әҙәбиәтте лә үҙ итә. Софокл һәм Еврипид ижадын яҡын күрә, Эпиктет һәм Лонгин әҫәрҙәрен тәржемә итә. Антик донъяны яратыуын Гегель ғүмер аҙағынаса һаҡлап ҡала[5].
1788 йылдың октябрендә егет гимназияны тамамлай һәм артабан Тюбинген университеты ҡарамағындағы дини (теологик) институтта уҡый, герцог стипендияһы ала[6]. Курсташтары араһындағы дуҫтары Шеллинг һәм шағир Гельдерлин менән бергә Бөйөк француз революцияһы идеялары менән мауыға, улар студенттарҙың ошо йүнәлештә ойошҡан сәйәси клубы ағзалары була[7]. Ныҡ тырышып шөғөлләнгән Гегель, ғәҙәтенсә, ваҡытының төп өлөшөн китап уҡып үткәрә. Бының өсөн төркөмдәштәренән күп көлкөлө һәм төртмә һүҙҙәр ишетһә лә, уларға бер ҙә иғтибар итмәй[8]. Төрлө күңел асыуҙарҙан да ситтә тормай; күпләп шарап эсә, тәмәке еҫкәй, кәрт һәм фанты уйнай[9].
20 йәшендә Гегель философия магистры була[10]. Университеттағы һуңғы өс йылын дини тәғлимәтте өйрәнеүгә арнай[11]. Имтихандарҙы уңышлы бирһә лә, Гегель дин әһеле, рухани (священник) булырға теләмәй. Быға уның күңелендә уҡыу барышында уҡ унда сиркәүгә ҡаршы кире тойғолар тыуыуы сәбәпсе булыуы ихтимал.
1793 йылдың октябрендә Гегель Берн ҡалаһына юллана. Бында ул патриций Карл Фридрих Штейгерҙың өс балаһы: малайы һәм ике ҡыҙына тәрбиәсе булып урынлаша[12]. Эше әллә ни күп ваҡытын алмағанлыҡтан, ул белемен арттырыу менән дә, ижад менән дә шөғөлләнә[13]. Бернда йәшәгән осорҙа Гегель китаптарҙан айырылмай, ғилми хеҙмәттәрен яҙыуын дауам итә[14]. Гегель Франциялағы ваҡиғаларҙы ла күҙәтеп бара. Революцион-демократик ҡатлам вәкилдәре - якобинсылар йәйелдергән террорҙы ҡабул итмәһә лә, дөйөм алғанда, Француз буржуаз революцияһына Гегель ыңғай ҡарай һәм артабан Европа тарихын был ваҡиғанан тыш күҙ алдына ла килтерә алмай[13].
1796 йылдың июлендә дуҫтары менән Альп тауҙары буйлап күп көнлөк сәйхәттә була, әммә быны әллә ни иҫе китеп ҡабул итмәй[15]. Сит тарафтарҙағы тормош ҡыйынлыҡтарынан ҡасып, 1797 йыл башында Гегель тыуған яғына ҡайта. 1798 йылда уның беренсе баҫма хеҙмәте донъя күрә[16]. 1799 йылда, улына ҙур булмаған мираҫ — 3000 гульден ҡалдырып, Гегелдең атаһы вафат була. Үҙе йыйғанға өҫтәлмә аҡса килеүе уға, уҡытыу эшенән китеп, академик эшмәкәрлек һуҡмағына баҫырға мөмкинлек бирә.
Йәш ғалимдың сәйәси ҡараштарына Бөйөк француз буржуаз-демократик революцияһының (1789—1794) идеялары ҙур йоғонто яһай. Ул Германиялағы феодаль, консерватив тәртиптәрҙе тәнҡит итә, республика принциптарын алға ҡуя. Боронғо Греция демократияһына юғары баһа бирә, йәмғиәттең рухи тормошона килгәндә, христиан динен тәнҡитләп сыға. Гегель үҙенең беренсе хеҙмәттәрендә, Германияның тарҡаулығына бошоноп, буржуаз тәртипттәр нигеҙендә үҙгәртеп ҡороу идеяларын яҡлап сыға.
Йена, Бамберг һәм Нюрнберг: 1801—1816[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1801 йылдың ғинуарында Гегель Йена ҡалаһына күсенә[17]. Ошо йылдың 21 авгусында уға лекциялар уҡыу хоҡуғы бирелә[18]. Кафедрала эшләү һәм лекция уҡыу уға ауыр бирелә, уҡыусылары алдында ул әллә ни популярлыҡ яулай алмай[19].
- 1801—1805 — Йена университетының приват-доценты.
- 1805—1806 — Йена университетының экстраординар профессоры. Ошо осорҙа Гегель үҙенең «Рухтың үҫеше» («Феноменология духа») тигән билдәле хеҙмәтен яҙа.[20].:106[21]
- 1807—1808 — Бамберг ҡалаһында гәзит мөхәррире[20]:826.
- 1808—1816 — Нюрнбергтағы классик гимназия ректоры.
- 1811 — сығышы менән Баварияның юғары ҡатлам халҡынан булған Мария Елена Сузанна фон Тухер (1791—1855) менән ғаилә ҡора.
Нюрнберг ҡалаһы гимназияһын етәкләгән йылдарында (1808—1816) һуңынан иң ҙур маҡтауҙарға лайыҡ булған «Логика фәне» тигән хеҙмәтен яҙа.
Гейдельберге һәм Берлин: 1816—1831[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гегель тора-бара үҙенең һул нигеҙҙә формалашҡан ҡараштарынан ваз кисә башлай. Быға Европала Наполеондың еңелеүенән һуң башланған реакция, йәғни иҫке тәртиптәргә ҡайтыу сәйәсәте йоғонто яһай. Шуның нәтижәһендә Гегельдың фәлсәфи, шулай ук сәйәси ҡараштарында уңға табан боролош һиҙелә башлай. Ул Пруссия хөкүмәтенең рәсми рәүештә билдәләнгән философы булып раҫлана. Был дәрәжәгә ирешү менән ул үҙенең сәйәси ҡараштарын «яңырта» башлай, Пруссия дәүләтенең аҡыл нигеҙендә йәшәгәнлеген иҫбатларға тараша, ә ғилми өлкәлә үҙенең иң күләмле, шул ук ваҡытта шаҡтай ҡаршылыклы «Философия фәне энциклопедияһы» тигән хеҙмәте өҫтөндә эшләй. 1818 йылдан башлап үлгәнсегә ҡәҙәр, ул Берлин университетында уҡыта. 1830 йылдарҙа Гумбольдт исемендәге Берлин университеты Ректоры вазифаһына тәғәинләнә.
Философияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫ һәм аҡыл[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фридрих Шеллингҡа ҡаршы Георг Гегель аҡыл күреүҙе (intellectuelle Anschauung) аҡыл менән айырманы. Аҡыл — аҡыл күреүҙен түбәнге басҡыс.
Идеализм ҡараштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гегель «Рухтың үҫеше» хеҙмәтендә абсолют идеализм принциптарын дәлилдәргә тырыша. Уныңса, донъяның нигеҙен абсолют идея, йәғни шәхсилеккә эйә булмаған донъя күләмендәге аҡыл тәшкил итә. «Рухтың үҫеше» әҫәрен белгестәр өс бүлеккә айырып ҡарайҙар.
- Беренсеһе — аң, үҙаң, аҡыл тураһында. Был бүлектә индивидуаль аңдың төрлө этаптар аша ысынбарлыҡты танып белеүгә ирешеүе күрһәтелә.
- Икенсе бүлек тарихи планда (Боронғо Греция, Европа илдәре, Бөйөк француз революцияһы һ. б.) рухтың үҫә барыуын тасүирлай.
- Өсөнсө бүлек ижтимағи аңдың формуларын характерлауға бағышланған.
Гегельдың «Рухтың үҫеше» хеҙмәтендә иң мөһим мәсьәләләрҙең береһе рәүешендә «ситләштерү» (нем. — Entausserund, русса — «отчуждение») категорияһы ҡарала. Уның мәғәнәһе ҡатлаулы, шунлыҡтан, күрәһең, Гегельдан һуңғы ғалимдәр был төшөнсәгә башҡа төрлөрәк мәғәнә һалып эш итергә тырышалар. Шулай ҙа Гегель үҙе был төшөнсәне түбәндәгесә аңлата: «Ситләштерү» ул — барлыҡ әйберҙәрҙең рухтан яралып барлыҡҡа килеүе. Шул уҡ ваҡытта, ул — кеше тарафыннан тыуҙырылған һәм уның есми көстәрен кәүҙәләндергән төрлө ҡиммәттәр ҙә (мәҫәлән, фән, сәнғәт әҫәрҙәре). Гегель, үҙенә тиклем йәшәгән башҡа ғалимдәр кеүек үк, донъяла булған барлыҡ әйберҙәрҙе (тәбиғәт предметтарын, йәмғиәттәге барлыҡ ҡиммәттәрҙе) ниндәйҙер системаға һалып аңлатырга тырыша. Һәм был тырышлыҡ үҙ кәүҙәләнешен Гегельдың теорияһындә таба ла. Гегель, башҡа ғалимдәр кеүек үк, иң «әүвәл сәбәп», «ниҙән нәмә башланған?», «нимә нәмәне тыуҙырған?» һ. б. шундай һорауҙарға яуап табырға ымтылып, "иң әүвәл"де абсолют идея сифатында таныуын белдерә. Уныңса, абсолют идея ул — иң беренсел, барлыҡ нәмәләр шунан башлана. Ләкин абсолют идея, Гегельса, даими үҙгәрештә, һәм ул ошо үҙгәреш процессында, йәнәһе, үҙенең бүтән формаһына — тәбиғәткә әүерелә (тимәк, тәбиғәткә тейешле «кәштә» табылды). Ләкин абсолют идеяның үҙгәрештә, үҫештә булыуы бының менән генә сикләнмәй, ул, Гегель фекерләүе буйынса, тәбиғәт формаһын йыртып сыға ла, абсолют рухҡа әүерелә һәм үҙен йәмғиәт тормошонда, ижтимағи аңдың төрлө формаларында таба (шулай итеп, йәмғиәткә лә тейешле «кәштә» табылды, тигән һүҙ). Был, өс этаптан торған процесс, Гегель системаһының скелеты, каркасы, Гегельдың донъяла булған барлыҡ предметтларҙы һәм күренештәрҙе ошо каркаска нигеҙләп ҡарай.
Әгәр дә Гегель бары тик ошо уйҙырмалы системаның авторы ғына булған тәҡдирҙә ул әллә ни юғары күтәрелә алмаған булыр ине.
Гегель диалектикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гегель — философия тарихына идеалист булып кына түгел, бәлки диалектик идеалист булып кергән шәхес. Уның белемдәр, фекерҙәр байлығы тирән була. Гегель үҙенең хеҙмәттәрендә тарих, дәүләт]] теорияһы, хоҡуҡ, әхлаҡ, сәнғәт өлкәһенән, киң ҡырлы фәнни сығанаҡтарҙан мәғлүмәттәр килтерә. Былар Гегельдны ифрат киң, ысын энциклопедик аҡыл эйәһе сифатында күрһәтә. Уның хеҙмәттәрендә урын тапкан күҙәтеүҙәр, фекерҙәр шул тиклем бай, уларҙы өйрәнеүсе кеше Гегельдың юғарыла иҫкә алынған системаһына әллә ни иғтибар ҙа бирмәй, уның зиһене күп төрлө һәм ҡыҙыклы мәғлүмәттәр өйрмәһендә ҡала.
Рух һәм мантыйк (логика)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гегельдың «Философия фәненәре энциклопедияһы» хеҙмәте ул, ысындан да, энциклопедия. Был хеҙмәт өс ҙур өлөштән тора: «Мантыйк» (логика), «Тәбиғәт философияһы» һәм «Рух философияһы». Һәр өлеш күп һандағы томдарҙан тора, Гегельдың «Мантыйк» ғилеме, ғөмүмән, философия фәненең иң юғары баҫҡысын кәүҙәләндергән теоретик хеҙмәт, Гегельдың был йүнәлештәге ижади эше энциклопедияға кергән «кесе мантыйк» өлөшө менән генә сикләнмәй, ул үҙ эсенә «ҙур мантыйк»-ты ла, шулай уҡ Нюрнберг гимназисттары алдында уҡыған лекцияләр йыйылмаһын да һыйҙыра. «Мантыйк» бүлеге — был күп томлы хеҙмәттнең иң отошло, иң юғары бәйәгә эйә булған өлөшө. Сөнки был бүлектә Гегель тәғлимәтенең «рациональ оролоғо», революцион әһәмиәт ҡаҙанған фекерҙәре тупланған. "Мантыйк"та Гегель объектив канундарҙы һәм категорияларҙы дәлилләй. Был — диалектика. Ләкин Гегельдың диалектикаһы, башлыса, объектив реальлек диалектикаһы түгел. Бәлки идеялар өлкәһендәге диалектика. Уныңса, объектив реальлектәге диалектика ул фәҡәт идеялар өлкәһендәге диалектикауның сағылышы ғына. Ф. Энгельс бындый фекер йөртөүҙе Гегельдың әлеге йүнәлештәге ҡараштарын быолай характерлай: Гегельдың диалектикаһы, ти ул, аяҡтар өстөндә түгел, бәлки баш түбән баҫып тора һәм уның Маркс тарафынан аяҡтарына баҫтырылыуы һис ғәжәп түгел. Гегель һәр нәмәнең үҙгәрештә, үҫештә булғанлығын иҫбатларға ымтыла. Ләкин уның өсөн беренселек — идея, рух, әмма реальлек түгел. Улай ғына булһа ине, үҙгәреш, үҫеш рухтың, абсолют идеяның тәбиғәткә, йәмғиәткә әүерелеү этабына тиклем генә хас. Тимәк, үҫеш һәм, ғөмүмән, үҙгәреш бөгөнге көнгә, шулай уҡ киләсәккә бөтөнләй ҡағылмай булып сыға. Гегельдың диалектикаһы уның замандаштарына ҙур йоғонто яһай. Әлбиттә, уның фекерҙәре менән килешмәүселәр ҙә табыла. Ләкин һәр хәлдә Гегельдың күп кенә фекерҙәре уның замандаштары өсөн сенсация булып ҡабул ителә, улар араһында төрлө бәхәстәр ҡуҙғата. Мәҫәлән, уның «аҡылғга эйә булған һәр нәмә ысынбарлыҡҡа әүерелеүсән, һәр ысынбарлыҡҡа әүерелгән нәмә аҡылға эйә» тигән фекере күптәрне үҙенең тирәнлеге һәм тапҡырлығы менән таң калдыра. Ф. Энгельс иҫкәрткәнсә, Гегель замандаштарының күбеһе был фекерҙе уның бөтөн тирәнлеге менән аңлап та еткермәгәндәр.
Диалектика закондары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гегельдың «ысынбарлығы» — шул ук ваҡытта зарурлык та ул. Быны аңламаусылар өсөн ысынбарлыҡҡа әүерелгән һәр нәмә (бәлки ул хаталы эш, хәтта енәйәттер) аҡылға эйә булып сыға түгелме һуң? Шуңа күрә былай фекерләү, хаҡиҡәткә ирешеү юлын билдәләй алмай, әлбиттә. Юғарыла иҫкә алынғанса, Гегель үҙенең хеҙмәттәрендә диалектиканың канундарына һәм категорияларына ҙур урын бирә. Мәҫәлән, һан үҙгәрештәренең сифат үҙгәрештәренә китереүе сама категорияһына бәйле, тип ҡарай Гегель.Һан үҙгәрештәренең нәтижәһендә яңы сифаттың барлыҡҡа килеүен, ул үҙгәреш процессының өҙөлөүө, һикереше тип бәйәләй. Был законсалыҡты ул йән эйәһенең тыуыу һәм үлеү акттарында, ә тәбиғәт өлкәһендә химик элементтарҙың барлыҡҡа килеү йә иһә, нәҡ киреһенсә, тарҡалыу күренештәрендә күрһәтә[22]. Гегельдың һан һәм сифат үҙгәрештәре араһындағы бәйләнеште асҡан кануны ҙур әһәмиәткә эйә. Ул Гегель тәғлимәтеның революцион рухын тәшкил итә. Был яҡтан ҡарағанда, Гегельдың ҡаршылыҡтар тураһындағы теорияһы ла ифрат әһәмиәтле. Эске ҡаршылыҡтарҙы ул предметтарҙың үҫеш сығанагы тип бәйәләй.
Ләкин ҡаршылыҡтарҙың сишелешен ул еңелерәк формала ғына, ҡаршы яҡтарҙың үҙ-ара килешеү ысулы менән башҡарылу мөмкинлегендә генә күрә. Гегель диалектик инҡарлауҙы үҫеш моменты тип һанай. Уның инҡарҙы инҡарлау канунын асыуы ла ошо ҡарашка бәйләнгән. Бының өсөн ул философия фәнендә Кант һәм Фихте тарафынан нигеҙ һалынған өс ҡатлылыҡ (триада) категорияһын файҙалана. Ләкин Гегельдың был категорияһы шаҡтай үҙгәрә, һәм ул үҙенә ҙур бурыс туплаған. Инҡарҙы инҡарлай кануны буйынса, предметтарҙың һәм күренештәрнең үҫеш процессында өс этап күҙәтелә. Улар тезис, антитезис һәм синтез рәвешендә сағылалар. Был канунды асыуҙың иң ҙур әһәмияте шунда, ул донъяның түңәрәк һыҙығыдай үҙенә кире әйләнеп ҡайтыу теорияһын юҡка сығара. Гегель бөтөн һәм өлеш, аҫыл һәм күренеш, зарурлыҡ һәм осраҡлылыҡ, эсчтәлек һәм форма, шулай уҡ ҡайһы бер башҡа категориялар тураһында ла фекерҙәр ҡалдыра. Уның зарурлыҡ һәм ирек категориялары диалектикаһы айырым иғтибарға лайыҡ. Гегель фекеренсә, иреккә фәҡәт зарурлыҡты танып белеү нигеҙендә генә ирешергә мөмкин. Гегельдың был фекере, дөрөҫ. Әмма ул абстракт тәғбир булып ҡына ҡала. Йәмғиәттәге күренештәргә уның бер ниндәй мөнәсәбәте юҡ. Гегель «Энциклопедия»һының икенсе өлөшө, «Тәбиғәт фи-лосоияһы», абсолют идеяның тәбиғәт формаһында кәүҙәләнешен ҡарауға бағышланған. Был өлеш үҙе өс киҫәктән — механика, физика һәм органик физиканан тора. Гегель ваҡыт, ғаләми һуҙынҡылыҡ категорияларын материяға бәйләп ҡарай. Ә хәрәкәт, нисектер, материянән тыш һәм бәйһеҙ, фәҡәт ваҡыт һәм ғаләми һуҙынҡылыҡ менән бәйләнештә генә алына. Гегель, ғөмүмән, үҙ заманындағы асыштар менән таныш булһа да, уның фәлсәфи фекерҙәре белемдәренең сикле булғанлығын күрһәтә. Ул яҡтылыҡтың тулҡынлы аҫылын танымай, шулай уҡ, ғәҙәти идеалисттарса, атомистик теорияны кире ҡаға.
Гегель әлеге күләмле хеҙмәтенең өсөнсө өлөшөн тәшкил иткән "Рух филосоияһында кешенең аңға, аҡылга эйә булған эшсәнлеген анализлай. Рух филосоияһы ла өс киҫәксеккә (субъектив рухҡа, объектив рухҡа һәм абсолют рухҡа) бүленеп тикшерелә. Субъектив рух, нигеҙдә, индивидуаль аңды характерлауға бағышланған. Индивидтың рухи үҙгәреше, үҫеше, ғөмүмән, кешелек тоҡомоның интеллектыуаль үҫешенә бәйләп ҡарала. Был өлештә енси, милли, ерле айырымлыҡларға урын бирелә. Шулай ук шәхес проблемаһы ла куҙғатыла, уның психологик аспекттары тикшерелә. Объектив рух өлөшөндә, ғөмүмән, кешелек йәмғиәтенә хас булған күренештәр ҡарала. Объектив рух үҙенең үҫешендә, Гегельса, өс басҡыс уҙа: хоҡуҡ, әдәп һәм әхлаҡ. Ләкин Гегель был күренештәрҙең синфи үҙенсәлеккә эйә булыуларын күрмәй, улар күберәк абстракт яҫылыҡта ғына ҡарала. Гегель дәүләт теорияһы буйынса да ҙур иғтибарга лайыҡлы фекерҙәр әйтә. Ә «граждансыл йәмғиәт» бүлегендә ул хатта кешенең барлыҡҡа килеүендә хеҙмәттең ролен дә күрһәтергә ымтыла. Шул ук ваҡытта күп кенә категорияларҙы ҡарағанда ул үҙенең идеалистик планда сикләнгәнлеген күрһәтә. Мәҫәлән, дәүләттең эске һәм тышҡы функцияларын ул бөтөнләй күрмәй тейерлек, дәүләт — уның өсөн үҙ маҡсат. Шул ук ваҡытта дәүләттең йәшәүе, уныңса «Алланың ошо донъяла атлап барыуы»[23]. Гегель, үҙ ижадының башланғыс осоронда демократик республика идеялары менән мауығып йәшәгән булһа, һуңыраҡ осорҙарда, юғарыла иҫкәртелгәнсә, уңган боролош яһай: демократияны тәнҡитләй, феодаль тәртиптәр менән килешкәнлеген күрһәтә, ә дәүләттең иң камил формаһын конституцион монархияла күрә башлауын белдерә. Абсолют рухты Гегель ижтимағи аң формуларында — сәнғәттә, диндә һәм философияла күрә. Сәнғәтте һәм гүзәллекте Гегель үҙенә генә хас фекерҙәр менән аңлата. Был мәсьәләлә ул иң алғы планға идеал категорияһын ҡуя. Уның үҫеш баҫҡыстарын сәнғәттең формулары тип бәйәләй. Уларҙы ул символдарга нигеҙләнгән (йәнәһе Көнсыгыш сәнғәте), классика (боронғо антика сәнғәте) һәм романтика (урта быуат һәм заман сәнғәте) формулары тип айыра. Шулар араһында боронғо антика сәнғәтенә айырым өҫтөнлөк бирә.
Сәнғәт һәм эстетика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гегель сәнғәт теорияһы һәм эстетика буйынса бай эстәлекле хеҙмәттәр ҡалдыра. Уның «Эстетика буйынса лекциялары» ғыга дә дүрт томлыҡ хеҙмәттән тора. Гегель үҙ заманы сәнғәтендә сағылдырылған күренештәр нигеҙендә даһиларса ысын сәнғәттең киләсәге өсөн хәүефле тенденцияларҙы (формализмды ғөмүмән тарҡалыу ҡурҡынысын) күрә алған.
Дин һәм фәлсәфә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дин менән философияны Гегель ике тоташ рухи күренеш тип ҡараған. Уныңса, айырма бары шунда ғына, әгәр ҙә дин Алла булһа, философия — хаҡиҡәт. Улар формулары менән генә бер-береһенән айырыла. Әйтәйек, дин күрһәтү формаһы булһа, философия — кешене уйландырыусы форма, Гегель, философия менән динде бер рәткә ҡуйып, Европа ижтимағи фекере ҡаҙаныштарынан артҡа сигенгән булып сыға. Сөнки филосо- фияның белемгә, ә динднең ышаныуға ғына ҡоролған икәнлеген шул ук немец философтары (мәҫәлән Кант) инде таныған була. Гегель дин тураһындағы фекерҙәрен «фәлсәфиләштерергә» лә тырышып ҡараған. Хатта Алланың христиан дине буйынса өс кыяфәттә ("троица"ла) кәүҙәләнгәнлеге тураһындағы ғейбәрәләрҙе үҙенең өс ҡатлылыҡ (триада) теорияһы ярҙамында иҫбатларға тырышҡан. Философия фәненә ҡарата ла Гегельдың фекерҙәре башҡа-ларҙыҡынан айырылып тора. Уныңса, философия барлыҡ фәндәрҙән дә өҫтөнөрәк.
Хоҡуҡ фәлсәфәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Георг Гегель дәүләт һәм хоҡуҡ тураһында үҙенең ҡараштарҙы « Хоҡуҡ фәлсәфәһе» (1821) китапта яҙған.
Теоретик уйлауҙарҙа Рух үҙенең эске төп нигеҙгә етеп, Рух үҙенең субъективизм өҫтөнән үҫә. Ул «объектив» Рух булырға мөмкин. Азат Рухтын беренсе күренеше — хоҡуҡ. Ул Рухтын уҙ аллы ынтылышын үткәреү. Беренсенән сит әйберҙәргә — милеккә хоҡуҡ, икенсенән башҡа ынтылышҡа —килешеү хоҡуҡ, өсөнсөнән үҙенең ҡаршы эшмәкәрлегенә: ҡаршылыҡҡа ҡаршы барып яза хоҡуғын үткәреү.
Формаль һәм абстракт язаны үткәреү Рухта яҡшылыҡҡа әхлаҡ (мораль) талабын тыуҙыра. Әхлаҡ насар ынтылышҡа ҡаршы булып «бурыс» тип атала. «Бурыс» уның «намыҫта»(совесть) йәшәй. «Бурыс» һәм «булырға тейеш түгел ысынбарлыҡ» араһынан китеп Рух «әхлаҡлылыҡта»(нравственность) ҡотола. Әхлаҡлылыҡ «ғәйлә», «граждан йәмғиәт» һәм «дәүләттә» күрһәтелә.
Гегель буйынса дәүләт — объектив Рухтын иң юғары күренеше. Бер кешенең азатлығы бөтә кешеләр берҙәмлектә, был дәүләт — абсолют үҙмаҡсат (Selbstzweck). Милли дәүләттәрҙә халыҡ Рухы (Volksgeister) тормошҡа ашырыла. Уларҙын тарихи яҙмышта Рухтын диалектик кәүете эшләй. Ул алмаштырып үҙ аңлау азатлыҡҡа килә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Pinkard, Terry P. Hegel: A Biography. — Cambridge: Cambridge University Press. — P. 2—3, 745. ISBN 0-521-49679-9
- ↑ Гегель (Hegel) Георг Вильгельм Фридрих
- ↑ 3,0 3,1 Гулыга, 1970, с. 8
- ↑ Гулыга, 1970, с. 9-10
- ↑ Гулыга, 1970, с. 11
- ↑ Гулыга, 1970, с. 12
- ↑ Kaufmann, Walter. Hegel: An Intepretation. — New York: Doubleday, 1966. — P. 8.
- ↑ Гулыга, 1970, с. 12-13
- ↑ Гулыга, 1970, с. 13
- ↑ Гулыга, 1970, с. 16
- ↑ Гулыга, 1970, с. 17
- ↑ Гулыга, 1970, с. 18
- ↑ 13,0 13,1 Гулыга, 1970, с. 19
- ↑ Гулыга, 1970, с. 19-21
- ↑ Гулыга, 1970, с. 26
- ↑ Гулыга, 1970, с. 27
- ↑ Гулыга, 1970, с. 32
- ↑ Гулыга, 1970, с. 44
- ↑ Гулыга, 1970, с. 51
- ↑ 20,0 20,1 Рэндалл Коллинз. Социология философий: глобальная теория интеллектуального изменения. (Пер. с англ. Н. С. Розова и Ю. Б. Вертгейм). — Новосибирск: Сибирский хронограф, 2002. ISBN 5-87550-165-0
- ↑ Жюлиа, Дидье. Философский словарь: пер. с франц. — М.: Междунар. отношения, 2000. — С. 80. ISBN 5-7133-1033-7
- ↑ Соч.— T. 5.- M., 1937.— C. 432—436
- ↑ Соч.— T. 7.- M.-Л., 1934.— С. 268
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гиззәтов К. Т., Философия: 2 китап. 1-се китап: Ҡыҫкаса философия тарихы. Философиянең нигеҙ проблемалары: Юғары уҡыу йорто өсөн дәреслек. — Казан: Мәфариф, 2002. — ISBN 5-7761-1122-6
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса философтар
- 27 августа тыуғандар
- 1770 йылда тыуғандар
- Германияла тыуғандар
- 14 ноябрҙә вафат булғандар
- 1831 йылда вафат булғандар
- Берлинда вафат булғандар
- Германия философтары
- Немец фәлсәфә мәктәбенең философтары
- Сәнғәт философтары
- Хоҡуҡ философтары
- Шәхестәр:Этика
- Натурфилософтар
- Шәхестәр:Лютеранлыҡ
- Йена университеты уҡытыусылары
- Берлин университеты уҡытыусылары
- Берлин университеты ректорҙары


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Страница 7
“Әсә” кинофильмының йәш геройҙары Йылайырҙа йәшәй
Новости / Мәҙәниәт // 12-04-2016, 12:41
Ата-әсә өлгөһө –тәрбиә нигеҙе
Такаловтар Йылайыр районында ғына түгел, ә республикала ла киң билдәле ғаилә. Ғаилә башлығы Илфат Ильяс улы һөнәре буйынса юрист, Рәсәй һаҡлыҡ банкының төбәк филиалын етәкләй. Район үҙәге һайлаусылары был абруйлы етәксе, өлгөлө ғаилә башлығы һәм яҡташтары өсөн ихтирамлы ир-азаматты бер нисә саҡырылыш рәттән, Йылайыр ауыл советына депутат итеп һайлай. 20 йыл элек үҙенә тормош юлдашы итеп һайлаған Айгөл Фәрит ҡыҙы, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлағас, бер аҙ уҡытыусы булып эшләп ала, хәҙер район ЗАГС бүлегендә баш белгес вазифаһын башҡара....
Такаловтар Йылайыр районында ғына түгел, ә республикала ла киң билдәле ғаилә. Ғаилә башлығы Илфат Ильяс улы һөнәре буйынса юрист, Рәсәй һаҡлыҡ банкының төбәк филиалын етәкләй. Район үҙәге һайлаусылары был абруйлы етәксе, өлгөлө ғаилә башлығы һәм яҡташтары өсөн ихтирамлы ир-азаматты бер нисә саҡырылыш рәттән, Йылайыр ауыл советына депутат итеп һайлай. 20 йыл элек үҙенә тормош юлдашы итеп һайлаған Айгөл Фәрит ҡыҙы, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлағас, бер аҙ уҡытыусы булып эшләп ала, хәҙер район ЗАГС бүлегендә баш белгес вазифаһын башҡара....
Йырсы бара үҙ юлынан
Яңылыҡтар таҫмаһы / Мәҙәниәт / Шиғырҙар / Медиа // 14-03-2016, 09:55
Хәйбулла егете Сәйет Билалов һәр кемдең зауығына тура килерҙәй йырҙар яҙа һәм башҡара
Әгәр ҙә мәгәр, карап һәләкәтенә тарап, һеҙҙе тулҡындар имен килеш кенә кеше аяғы баҫмаған утрауға сығарып ырғытһа, шул мәлдә ихлас күңелдән йырсы Сәйет Билаловтың да һеҙҙең менән бергә ҡотолоуын теләгеҙ. Сөнки, тулҡындар ҙа, икенсе карап-капитандар ҙа түгел, ә ул һеҙҙең төп ҡотҡарыусығыҙ буласаҡ....
Балыҡ, бесәй, бал һәм емеш-еләк...
Мәҙәниәт / Махсус бит // 5-02-2016, 15:08
Йәмил БАЙМЫРҘИН Мәләүез ҡалаһынан бүләккә бесәй ҙә алып ҡайтҡан икән. 3 декабрҙә, үҙенең тыуған көнөндә, тап ошо ҡалала концертта сығыш яһарға саҡырыу ала. Сәнғәт кешеһе өсөн иң ҡәҙерлеһе нимә? Әлбиттә, тамашасы! Шуға күрә ул шатланып риза була һәм юлға сыға. Яратҡан йырсыһының тыуған көнөн һәр кем белә. Йәмилде лә аҡ, ҡыҙыл роза сәскәләренә һәм бүләктәргә күмәләр. Нимә генә булмай улар араһында: көрөшкәләр, һөйөү һүҙҙәре яҙылған плакаттар, уйынсыҡтар һәм башҡалар! Йырсы “Аппағым, йомшағым” йырын башҡарып бөтөүгә, сәхнәгә ап-аҡ, йомшаҡ, матур ғына бесәй күтәргән ҡыҙ менә. Ул яратҡан йырсыһының 22-се тыуған көнөнә тап ошо бүләкте бирергә ҡарар иткән.
Йәмил, элекке ауыл малайы, йорт йәнлектәрен үлеп ярата икән. Бүләк өсөн шатлана, уны ҡәҙерләп кенә Өфөгә алып ҡайта. Уны һыйлар өсөн магазиндан иң ҡиммәтле колбаса, иң ҡуйы һөт, иң тәмле икмәк һатып ала башлай. Саф һауа һуларға сыҡҡанда аҡыллы ғына йөрөгән бесәйен йырсы, ваҡыты булмау сәбәпле, бер көн үҙен генә сығарып ебәрә. Шул көндө үк ул ғәйеп була. Тәүҙә үҙе генә, аҙаҡ дуҫтары менән бөтә йортто, ишек алдын, подвалдарҙы ҡарап сыға. Әммә бушҡа, бесәй табылмай. “Аҙашҡанына ышанмайым. Берәйһе урлағандыр тип уйлайым, бигерәк матур, һөйкөмлө, йомшаҡ ине бит”, – ти Йәмил....
Йәмил, элекке ауыл малайы, йорт йәнлектәрен үлеп ярата икән. Бүләк өсөн шатлана, уны ҡәҙерләп кенә Өфөгә алып ҡайта. Уны һыйлар өсөн магазиндан иң ҡиммәтле колбаса, иң ҡуйы һөт, иң тәмле икмәк һатып ала башлай. Саф һауа һуларға сыҡҡанда аҡыллы ғына йөрөгән бесәйен йырсы, ваҡыты булмау сәбәпле, бер көн үҙен генә сығарып ебәрә. Шул көндө үк ул ғәйеп була. Тәүҙә үҙе генә, аҙаҡ дуҫтары менән бөтә йортто, ишек алдын, подвалдарҙы ҡарап сыға. Әммә бушҡа, бесәй табылмай. “Аҙашҡанына ышанмайым. Берәйһе урлағандыр тип уйлайым, бигерәк матур, һөйкөмлө, йомшаҡ ине бит”, – ти Йәмил....
Йырҙарың ҡалды, күңел әрнетеп...
Яңылыҡтар таҫмаһы / Мәҙәниәт // 30-01-2016, 09:37
26 ғинуарҙа, меңәрләгән тамашасыһын хәсрәткә һалып, 36 йәшендә генә Башҡортостандың һәм Татарстандың атҡаҙанған артисы Вәсилә Фәттәхова яҡты донъя менән хушлашты... Икенсе балаһын тапҡандан һуң уға, өҙлөгөү сәбәпле, бер нисә операция кисерергә тура килә. Тик һаулығы ҡаҡшаған йәш ҡатынды табиптар ҡотҡарып ҡала алмай. Был юғалтыу – ике республика сәнғәте өсөн дә оло фажиғә.
Йырсының күп һанлы тамашасылары интернет селтәрендә был хәбәргә ышаныр-ышанмаҫ ҡына яҡындарының ҡайғыһын уртаҡлаша. Ышанырлыҡ та түгел шул, сөнки ваҡыты-ваҡыты менән бындай хәбәрҙәр йыш булып торҙо. Йырсы уларҙы инҡар итеп, яңы йырҙар менән сәхнәгә сыҡты, концерттарҙа ҡатнашты. Тик, ҡыҙғаныс, был юлы ауыр хәбәр – әсе ысынбарлыҡ......
Йырсының күп һанлы тамашасылары интернет селтәрендә был хәбәргә ышаныр-ышанмаҫ ҡына яҡындарының ҡайғыһын уртаҡлаша. Ышанырлыҡ та түгел шул, сөнки ваҡыты-ваҡыты менән бындай хәбәрҙәр йыш булып торҙо. Йырсы уларҙы инҡар итеп, яңы йырҙар менән сәхнәгә сыҡты, концерттарҙа ҡатнашты. Тик, ҡыҙғаныс, был юлы ауыр хәбәр – әсе ысынбарлыҡ......
Кескәй инеш даръяларға етә
Мәҙәниәт / Махсус бит // 8-01-2016, 11:58
Сәхнәлә Байегет Мөхәрләмов атлы егет кинәнеп, Мәжит Ғафуриҙың “Үгеҙ менән себен” әҫәрен һөйләй. Беҙ, балаларҙың төрлө сығыштарын күреп өйрәнгән уҡытыусылар һәм үҙенең һүҙ оҫталығын күрһәтергә килгән башҡа һәләтле балалар, һоҡланыуыбыҙҙы йәшермәй, мөкиббән китеп сығыш яһаусыға төбәлгәнбеҙ. Бына гөрләтеп ҡул саптылар, 15 йәшлек үҫмер иптәштәре янына төштө. “Афарин! Сәхнә тултырып һөйләнең!” – тиешеп, асыҡтан–асыҡ тойғоларын белдереп, дуҫтары уның ҡулын ҡыҫты, яурынынан ҡаҡты. Бер килке ултыра биргәс, ул Шәйехзада Бабичтың “Тешһеҙ ҡыҙ” әҫәрен һөйләргә теләген белдерҙе, әлбиттә, баһалама ағзалары уның ниәтен кире ҡаҡманы. Тамашасы тағы бер оҫталыҡ дәресенең шаһиты булды. Ә мин, булһа, була бит талантлы кешеләр, тип тел шартлаттым һәм мотлаҡ был бала менән танышырға кәрәк, тигән ҡарарға килдем....
Мәскәүҙә үҙебеҙсә бейеп ҡара!
Новости / Мәҙәниәт // 31-12-2015, 13:27
Эш көнө булыуға ҡарамаҫтан, Мәскәү ҡалаһындағы Серго Орджоникидзе исемендәге Рәсәй дәүләт геологик эҙләнеүҙәр университетының тамаша залы шығырым тулы ине. “Алтын ай”ҙың тоғро тамашасылары ансамблдең сираттағы концертына ҡанатланып килгәйне. Уларҙың өмөттәре аҡланды, сөнки концерт бик юғары кимәлдә ойошторолдо. Бының өсөн уның етәксеһе, ансамблгә нигеҙ һалыусы, ысын энтузиаст, һәләтле бейеүсе, оҫта ойоштороусы, халҡым, тип янып йөрөүсе яҡташыбыҙ Нәзир Байегетов бик күп көс һалған. Сценарий матур итеп уйланылып, бейеүҙәр башҡорт халҡының күренекле яҙыусылары, бөйөк шағирҙарының әҫәрҙәре менән үрелеп алып барылды, уларға ҡурай моңо ла, йырҙар ҙа өҫтәлде....
Йәнтөйәк - халҡыбыҙ мираҫын һаҡлаусы
Новости / Мәҙәниәт // 25-12-2015, 13:20
Билдәле булыуынса, кеше үҙенең яҡындарына, яратҡан урындарына ашҡынып, яҡты хистәр менән бара. Шундай осрашыуҙарҙан шәхес ҡәнәғәтләнеү ала, уның күңелендә матур уйҙар ҡайнаша. Көйөргәҙе төбәгендә күп йылдар сағыу, үҙенсәлекле ижады менән яҡташтарын шатландырған, уларҙың ихтирамын яулаған «Йәнтөйәк» башҡорт халыҡ фольклор ансамбле сығыштарын ҡараған кешеләрҙә ошондай күтәренке кәйеф, халҡыбыҙҙың бай мәҙәни мираҫы менән һоҡланыу тойғолары барлыҡҡа килә, тип ышаныслы әйтергә мөмкин....
Мәскәүҙә үҙебеҙсә бейеп ҡара!
Новости / Мәҙәниәт // 25-12-2015, 13:09
Эш көнө булыуға ҡарамаҫтан, Мәскәү ҡалаһындағы Серго Орджоникидзе исемендәге Рәсәй дәүләт геологик эҙләнеүҙәр университетының тамаша залы шығырым тулы ине. “Алтын ай”ҙың тоғро тамашасылары ансамблдең сираттағы концертына ҡанатланып килгәйне. Уларҙың өмөттәре аҡланды, сөнки концерт бик юғары кимәлдә ойошторолдо. Бының өсөн уның етәксеһе, ансамблгә нигеҙ һалыусы, ысын энтузиаст, һәләтле бейеүсе, оҫта ойоштороусы, халҡым, тип янып йөрөүсе яҡташыбыҙ Нәзир Байегетов бик күп көс һалды. Сценарий матур итеп уйланылып, бейеүҙәр башҡорт халҡының күренекле яҙыусылары, бөйөк шағирҙарының әҫәрҙәре менән үрелеп алып барылды, уларға ҡурай моңо ла, йырҙар ҙа өҫтәлде....
Атай тубығынан башланған сәхнә
Новости / Мәҙәниәт // 19-12-2015, 14:24
2011 йылда Резеда йәнә район мәҙәниәт һарайында методист булып эшләй башланы. “Әхирәттәр” фольклор ансамбленең яңыртылған составын етәкләүҙе уға ышанып тапшырҙылар. “Халыҡ” исемен йөрөткән ансамблдең элекке данын ҡайтарыуҙы хәҙер үҙенә маҡсат итеп ҡуя Резеда Ғәзиз ҡыҙы.
– Профессиональ йырсы булыу хыялы тормошҡа ашмаһа ла, ғүмерем сәхнәлә үткәс, яҙмышым менән ризамын. Мәҙәниәт өлкәһендә ниндәй генә эш ҡушһалар ҙа, һәр ваҡыт күңел биреп башҡарҙым. Ә йыр ғүмерлек юлдашым, хатта булмышым булды, йырлай белмәһәм, мин нимә эшләгән булыр инем икән, тип уйлайым да үҙемде башҡа бер һөнәрҙә күҙ алдына ла килтерә алмай торғайным, – ти ул....
– Профессиональ йырсы булыу хыялы тормошҡа ашмаһа ла, ғүмерем сәхнәлә үткәс, яҙмышым менән ризамын. Мәҙәниәт өлкәһендә ниндәй генә эш ҡушһалар ҙа, һәр ваҡыт күңел биреп башҡарҙым. Ә йыр ғүмерлек юлдашым, хатта булмышым булды, йырлай белмәһәм, мин нимә эшләгән булыр инем икән, тип уйлайым да үҙемде башҡа бер һөнәрҙә күҙ алдына ла килтерә алмай торғайным, – ти ул....
БАССР-ҙың халыҡ, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы Рәғиҙә Йәнбулатованың тыуыуына – 100 йыл
Новости / Мәҙәниәт // 18-12-2015, 14:30
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры музейы Әҙәбиәт йылына бағышлап, төрлө йылдарҙа театр сәхнәһендә ижад иткән сәнғәт әһелдәренең әҙәби эшмәкәрлеге менән ҡыҙыҡһынды. Йыл әйләнәһенә төркөмдә (http://vk.com/bashdrammuseum) режиссер һәм актерҙарҙың шиғырҙары, пьесалары донъя күрә барҙы. Бик күп талантлы актерыбыҙ сәхнәлә генә түгел, шиғриәттә лә үҙ урынын тапҡан.
...
...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Йөрәк тибеше31-10-2017, 00:08 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға
Төпләнгән баҫманың инде һарғая төшкән һандары берсә Ватан өсөн батырлыҡҡа, фиҙакәрлеккә әйҙәп, берсә уңалмаған йәрәхәттәй һулҡып ҡаға төҫлө. Был йөрәк тибешендә миллиондарҙың хеҙмәте лә, журналистарҙың күҙ нуры ла бар.
“Башҡортостан” бөгөн дә – заманыбыҙ, йәшәйешебеҙ йылъяҙмаһы. Ул үҙ эсенә төбәк парламентының үҫеш, үҙгәреш дәүерен дә алған. Яратҡан гәзитебеҙҙе бер быуатлыҡ оло байрамы менән ихлас күңелдән тәбрикләйем.
Йомабикә ИЛЬЯСОВА,
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы —
Ҡоролтай Рәйесе урынбаҫары.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 26.06.2017
Ҡан баҫымы түбән булғанда
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 26-06-2017, 12:49
«Йәшлек»те хәтерләтеп торһон!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 26-06-2017, 08:00
Гәзитебеҙгә яҙылыусылар араһында уйнатылған «Аҙна һайын – бүләк» конкурсы тамамланды. Бәйгегә 500-ҙән ашыу хат килде.
Еңеүселәрҙе лототрон ярҙамында һайлап алдыҡ. Был аҙнаның еңеүселәре – Хәйбулла районының Аҡъяр ауылынан Ф. Ҡунаҡова (сәйнүк), Байғусҡар ауылынан Рита Дәүләтбирҙина (көрөшкәләр йыйылмаһы), Баймаҡ районының Төркмән ауылынан Зәйтүнә Өмөтбаева (графин һәм стакандар йыйылмаһы), Салауат ҡалаһынан Х. Рәхимова (термос-көрөшкә) менән бүләкләнә. Бүләктәрҙе килеп алғанда паспорт, СНИЛС, ИНН кәрәк буласаҡ.
Икешәр гәзит-журналға яҙылып, квитанцияларын ебәреүсе уҡыусыларҙың хаттары «Республика Башкортостан» нәшриәт йорто уйнатҡан конкурста ҡатнашасаҡ.
...
Еңеүселәрҙе лототрон ярҙамында һайлап алдыҡ. Был аҙнаның еңеүселәре – Хәйбулла районының Аҡъяр ауылынан Ф. Ҡунаҡова (сәйнүк), Байғусҡар ауылынан Рита Дәүләтбирҙина (көрөшкәләр йыйылмаһы), Баймаҡ районының Төркмән ауылынан Зәйтүнә Өмөтбаева (графин һәм стакандар йыйылмаһы), Салауат ҡалаһынан Х. Рәхимова (термос-көрөшкә) менән бүләкләнә. Бүләктәрҙе килеп алғанда паспорт, СНИЛС, ИНН кәрәк буласаҡ.
Икешәр гәзит-журналға яҙылып, квитанцияларын ебәреүсе уҡыусыларҙың хаттары «Республика Башкортостан» нәшриәт йорто уйнатҡан конкурста ҡатнашасаҡ.
...


text:
- Подробности
- Просмотров: 164
ПСИХОТЕРАПИЯ (психо... һәм гр. therapeia — дауалау), кешене дауалау йәки уның тәртибен төҙәтер өсөн пси‑ хик тәьҫир итеү (һүҙ, ҡылыҡ, хәл-шарт м‑н). П. рациональ (аңлатып биреү), ышандырыу (йоҡламаған ваҡытта йәки гипнозда), үҙ‑үҙеңде ышандырыу (аутотренинг) һ.б. төрҙәргә айырыла. Невроздарҙы, психопатияларҙы, реактив психик хәлдәрҙе, ҡайһы бер психик ҡаҡшауҙарҙы дауалау өсөн тәҡдим ителә. Башҡортостанда П. элек‑электән төрлө ауырыуҙарҙы дауалау һәм һаулыҡты психик яҡтан яҡшыртыр өсөн халыҡ медицинаһында ҡулланылған, баҡсыларға, әүлиәләргә һәм дин әһелдәренә мөрәжәғәт иткәндәр. БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) 20 б. 30‑сы йй. аҙ. психотерапевтик тәьҫир итеү механизмдары өйрәнелә, психик ауырыуҙарҙы комплекслы дауалауҙа П. элементтары ҡулланыла (И.Ф.Случевский). 40— 50‑се йй. А.С.Борзунова тарафынан һуғыш ваҡытында травма алған ауырыуҙарҙы П. м‑н дауалау ысулы эшләнә. 60‑сы йй. алып П. психогенияларҙы иҫкәртер өсөн сикке нервы-психик ҡаҡшауҙары булған кешеләрҙе дауалауҙа ҡулланыла. 90‑сы йй. башлап ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә һәм һәләкәттәрҙә зыян күргәндәргә медик-психологик ярҙам ойоштороуҙы камиллаштырыу б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла (Р.Ғ.Вәлинуров). Психиатрия дауаханаһы №1 базаһында респ. психотерапия үҙәге (1989 й. алып) һәм Чечен Респ. һ.б. урындарҙа хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашҡан кешеләрҙе реабилитациялау б‑са психотерапия бүлеге (2000 й. алып), ашығыс психотерапевтик ярҙам телефоны, суицидология хеҙмәте эшләй.
Ю.М.Николаев
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
“Рәсәй иртәһе” йондоҙо “Хәйерле иртә, республика” тапшырыуында ҡабынды
“Хәйерле иртә, республика” тапшырыуы эфир киңлектәрен яулап, халыҡ араһында киң билдәлелек алды. Донъяға, илгә, республикаға билдәле бик күп шәхестәр студияла ҡунағы булды. Уларҙың араһында Рәсәй телеканалы алып барыусыһы Елена Николаева ла бар. Башҡортостан халҡы яраҡан алып барыусыһын бик йылы ҡабул итте һәм “Хәйерле иртә, республика” тапшырыуы күп тарафтарға ҡунаҡҡа саҡырҙы. Мәскәү ҡыҙы Архангель районына юлланды. . “Рәсәй” телеканалында барған “Утро России” программаһының алып барыусыһын “Хәйерле иртә, республика” тапшырыуында күреп, Башҡортостан халҡы йыл ҡабул итте. Елена Николаева башҡорттарҙың көнкүреше, милли ризыҡтары менән танышырға килеүен белеп, телевизор ҡараусылар үҙҙәренә ҡунаҡҡа саҡыра башланы. Ә өлгөрҙәре телеүҙәккә килеп, күстәнәс тә тапшыра һалды.Рәсәй телеканалы алып барыусыһы бихисап саҡырыуҙар араһынан Архангель районын һайланы. Ауыл тормошон күреү теләге Мәскәү ҡунағын 100 саҡрымдан ашыу юл да туҡтатманы. Ул беҙҙең төбәктең тәбиғәтенә һоҡланып, Башҡортостанды “йәшел” республика тип атаны. Ҡыҙыҡлы һөйләшеү менән юл һиҙелмәй ҙә ҡалды.Архангель районының Уҫаҡлы ауылынан шылтыратҡан тамашасыбыҙ Гөлфирә апай беҙҙе күреп бер аҙ баҙап та ҡалды. Ә бына ейәне менән Елена тиҙ арала уртаҡ тел тапты.Ҡала ҡыҙы ярһып торған йылҡы алдында ла баҙап ҡалманы. Тәүге тапҡыр бейә һауһа ла, һөтө мул ғына сыҡты. Халыҡ әйтмешләй, күҙ ҡурҡа, ҡул эшләй.Шәрәфетдиновтар ғаиләһе башҡорттарҙа быуындан-быуынға тапшырыла килгән ҡымыҙ эшләү серҙәре менән ихлас уртаҡлашты. Мәскәү ҡунағы һауған һөтөн, үҙе бешеп тә ҡараны.Ташкент ҡалаһында тыуып үҫкән ҡыҙ шифалы эсемлектең файҙаһын яҡшы белә, әммә Башҡортостанда ғына уны нисек етештергәндәрен күреү, өҫтәүенә был процесста ҡатнашыу бәхете татыны, ти Елена Николаева. Ихлас осрашыуҙар, башҡорттарҙың ҡунаҡсыллығы, тәбиғәттең матурлығы Мәскәү ҡыҙында тик ыңғай тәьҫораттар ҡалдырҙы.
Хәбәрҙәр
«Башҡортостан радиоһы» бөгөн үҙенең 90 йыллығын билдәләй
Республикалағы иң абруйлы радиостанцияларҙың береһе ошо арауыҡта ысын мәғәнәһендә Башҡортостан тауышына әйләнде.Бер быуатҡа яҡын ул үҙ тыңлаусыларын сәйәсәт, иҡтисад, мәҙәниәт һәм мәғариф өлкәһе ваҡиғалары менән таныштырып килә. “Башҡортостан радиоһының” һәр ҡала һәм районда, һәр ҡасаба һәм ауылда...
Бөгөн “Рәсәй-Башҡортостан радиоһы” хеҙмәткәрҙәренә дәүләт наградалары тапшырыла
Бүләкләнеүселәр араһында беҙҙең хеҙмәттәштәребеҙ ҙә бар. Закир Шәрипов һәм Ғәзиз Лоҡманов радионын тыш, “Хәбәрҙәр”ҙең алыштырғыһыҙ хәбәрселәре лә. “Рәсәй-Башҡортостан” радиоһы хеҙмәткәрҙәренең эше ҡәҙимгесә иртәнге туғыҙҙа түгел, ә етелә үк башлана. Ғәзиз Лоҡманов тәүгеләрҙән республика халҡын...
Радио ауылына сәйәхәт
Рәсәй-Башҡортостан радиоһы менән берлектә Салауат районы Радио ауылы ла быйыл үҙенә нигеҙ һалыныуҙың 90 йыллығын билдәләй. 1927 йылда төпкөл ауылдың үҙенсәлекле атама алыуы Ғәйнетдин Шәрәфетдинов менән бәйле. Ғәйнетдин Шәрәфетдинов тураһындағы был хәтирәләрҙе уның улы Шәүҡәт яҙып алған....
Алдағы көндәрҙә Башҡортостанда аномаль һауа торошо көтөлә
Көндәрҙе йылытасаҡ. Айырым райондарҙа хатта алты градусҡа тиклем.Синоптиктар температураның норманан 4-7 градусҡа юғары булыуын билдәләй.. Республиканың ҡайһы бер райондарында ғына ямғыр һәм епшек ҡар яуыуы, төндә һәм иртән урыны менән боҙлауыҡ булыуы ихтимал.
Яңы йылға шыршылар әҙерләү башланды
Яңы 2018-се йыл етеүгә лә күп ҡалманы. Маҡар урман хужалығында һатыуға шыршы киҫеү башланды. Бында, йылдағыса, ойошмаларға, халыҡҡа һатыу өсөн ҡарағай, шыршы, күк шыршы әҙерләнәсәк.
Башҡортостан тауышы
Башҡортостан радиоһының 90 йыллығы уңайынан иғлан ителгән күләмле акция аҙағына яҡынлашты. Уҙған аҙнала Рәсәй-1 телеканалында барған Хәбәрҙәр-Башҡортостан сығарылышында һуңғы һорау яңғыраны. Акция - сентябрь башында старт алды. Ошо арауыҡ эсендә Башҡортостан радиоһы тураһында һорауҙарға дөрөҫ яуап...
Уҡыусылар-сәләмәт тормош яҡлы
Башҡаланың Дим районында урынлашҡан 103-сө мәктәп уҡыусылары хеҙмәт һәм оборонаға әҙерлек комплексы нормаларын бер аҙнала дәррәү тапшырып бөттө. Юғары һөҙөмтә күрһәткәндәргә алтын һәм көмөш билдәләр тапшырылды. Физкультура-спорт комплексы талаптары буйынса уҡыусыларҙы үҙәкләштерелгән тәртип менән...
Ишембай районында уңайлы ҡала проекты сиктәрендә Ағиҙел яры төҙөкләндерелә
Был проект сиктәрендә ҡаланың Ленин проспекты, Ағиҙел ярындағы һыу инеү урыны тәртипкә килтерелә. Ҡала хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, киләһе йәй халыҡҡа ял итеү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыласаҡ.
Муниципаль бюджеттарҙың байтаҡ өлөшөн административ комиссиялар тулыландыра
Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары парламент уҡыуҙарында уларҙың эшмәкәрлеген камиллаштырыу тураһында фекер алышты.Республикала закондар үтәлешен ғәмәлдә тәьмин итеү эшмәкәрлеген 69 административ комиссия башҡара. Улар барыһы ла йәмәғәт башланғысы менән эшләй. Парламент уҡыуҙарында ҡатнашыусылар...
Республиканың киләһе йылдарға бюджеты социаль йүнәлешле буласаҡ
Башҡортостан етәкселеге үҙ иңенә алған барлыҡ йөкләмәләрҙе ваҡытында һәм тулыһынса үтәргә вәғәҙәләй. Әйткәндәй, 2018-се йылда бюджет өлкәһендә эшләүселәрҙең хеҙмәт хаҡын арттырыу ҙа ҡарала.
Республика башлығы Парламентҡа мөрәжәғәт итәсәк
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға йыллыҡ мөрәжәғәтнамә менән 30-сы ноябрҙә сығыш яһай. Унда республиканың үткән йылдағы социаль-иҡтисади үҫешенә төплө баһа бирелеп, киләсәккә маҡсаттар билдәләнәсәк. Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға мөрәжәғәт күләмле документ. Уның нигеҙендә,...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Владимир Путин, Рәжәп Эрдоган һәм Хәсән Рухани бөгөн Сочи ҡалаһында осрашып Сүриәләге хәлде көйләү буйынса һөйләшеүҙәт үткәрәсәк. Улар был илдәге граждандар һуғышын туҡтатыу өсөн сәйәси диалогты нисегерәк ҡороу кәрәклеген хәл итәсәк. Сүриәләге хәл Владимир Путиндың Чехия президенты Милош Земан...
Башҡортостанда тәүге тапҡыр үҙенсәлекле операция яһалды
Германия профессоры Вольф Виланд етәкселегендә бәүел ҡыуығына операция эшләне. Бындай дауалау ысулын Рәсәйҙә беренсегә ҡулланалар. Элек бәүел тотмау ауырыуынан операция яһатыу өсөн дауаханала ике-өс аҙна ятырға тура килһә, хәҙер яман сирҙән бер тәүлек эсендә ҡотолорға мөмкин. Яңы дауалау...
«Ҡайышыңды эләктер»
Башҡортостандың юл хәрәкәте именлеге Дәүләт инспекцияһы «Ҡайышыңды эләктер, Рәсәй!» бөтә Рәсәй социаль акцияһына ҡушылды. Сара юл-транспорт ваҡиғалары эҙемтәләрен кәметеүгә, водителдәрҙең һәм пассажирҙарың хәүефһеҙлек ҡайыштарын һәм балалар өсөн махсус тотоусы ҡулайламаларҙы ҡулланыуҙы...
Бөгөн Өфөлә Шаҡша күперендәге аварияла ике кеше һәләк булды
6 кеше йәрәхәтләнгән. Ниссан Альмера водителе, әлегә билдәһеҙ сәбәптәр буйынса, тәүҙә тимер ҡоймаларға, һуңынан ҡаршы яҡтан килеүсе “Газель” микроавтобусына бәрелә. Шаһиттар водитель йоҡлап киткән, тип хәбәр итә. Был ҡот осҡос аварияла тере ҡалған пассажирҙарҙы ҡала даханаһына килтергәндәр.
Өфөлә “Юнармия” ағзалары арта
Бөгөн баш ҡаланың 97-се мәктәбендә 51 уҡыусыны Рәсәйҙең Йәштәр армияһы мәктәбенә алдылар.Проектта ҡатнашҡан уҡыусылар фән менән генә шөғөлләнмәй. Улар төрлө түңәрәктәрҙә һәм махсус лагерҙарҙа спорт менөн булыша. Ә Берҙәм дәүләт имтиханы тапшырғанда дөйөм балға өҫтәп Оборона министрлығы 30 бал ҡуша...
Кенәздәр юлһыҙ интегә
Биш йылға яҡын Шакша биҫтәһендәге Кенәз ауылында йәшәүселәр юл мәсьәләһен хәл итә алмай зарлана. Ун урамда соҡор –саҡырҙың күп булыуы арҡаһында һыу тула, һуңынан батҡаҡҡа әйләнә. Әллә күпме яҙылған ғаризанан һаман һөҙөмтә юҡ, ти улар. Район хакимиәте халыҡты борсоған һорауға нисек яуап ҡайтарған?...
Алданған өлөшсөләрҙе хәҙер закон нигеҙендә яҡлау саралары бар
Рәсәйҙең 11 төбәге тәжрибәһе буйынса Башҡортостанда ла торлаҡ төҙөлөшөнә инвестиция индергән шәхси граждандар хоҡуҡтарын үтәүҙе талап иткән документ ғәмәлгә инде.Республикала әле өлөшсөләр иғәнәләре иҫәбенә төҙөлөш башлап төрлө сәбәпле туҡтатылған 29 майҙан теркәлгән. Алданған өлөшсөләр иҫәбендә...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Сочи ҡалаһында Рәсәй президенты Владимир путин Сүриә президенты Башар Асад менән осрашты. Яҡтар фекеренсә, Сүриәлә хәрби операция тамамланғандан һуң сәйәси процестарға күсергә кәрәк. Башар Асад әйтеүенсә, Дамаск был йәһәттән Мәскәүҙә ҙур ышаныс бағлай. Ул террорға ҡаршы көрштә ярҙам күрһәткәне...
Тере килеш үлтергәндәр
Өфөлә йәшәүсе Рима Ғәлиеваны ваҡытынан алда иҫәндәр исемлегенән алып ташлап, мәрхүмә яһағандар. Эйәһенең үлеме сәбәпле, документтары ғәмәлдән сыҡҡан, тиҙәр уға банкка кредит алырға мөрәжәғәт иткәндә. Кеше тере, әммә документтар буйынса ул мәрхүм тип иҫәпләнә. Өфөлә йәшәүсе Рима Ғәлиева...
Аварияла кем ғәйепле?
Был һорауға криминалистар, тиҫтәләгән тикшереү үткәргәндән һуң, дөрөҫ яуап бирә ала. Бынан тыш, улар йылына йөҙәрләгән енәйәтсене асыҡларға ярҙам итә. Был кадрҙар Өфөнөң Ғөбәйҙуллин урамынан. Ҡот осҡос аварияла ике йәйәүле ауыр йәрәхәт ала. Ғәйеплене видеояҙма буйынса асыҡлайҙар, ә күп...
Шартлауҙан зыян күреүсе Сергей Кожевников дауахананан сыҡҡан
Өфөлә Армавир урамында машина шартлауҙан зыян күреүсе Сергей Кожевников дауахананан сыҡҡан. Элекк участка полиция хеҙмәткәре тере ҡалды, әммә уның ғүмерен һаҡлап ҡалыу өсөн аяғын ҡырҡырға тура килде. Әлегә шартлау сәбәптәре билдәле түгел. Ошо хәлдән һуң күп тә үтмәй, Ишембайҙа ла машина шартланы....
Яңы үрҙәр, яңы бейеклектәр
Беҙҙең каналдың милли тапшырыуҙар бүлеге программаһы – “Хәйерле иртә, республика!” тапшырыуының Бөйөк Ватан һуғышында еңеү көнөнә арналған сығарылышы «Мәңгелек ут» фестиваленең махсус призына лайыҡ булды. IX «Мәңгелек ут» халыҡ-ара телевизион хәрби-патриотик фильмдар һәм тапшырыуҙар фестивале...
Республика башлығы төрлө конкурстарҙа еңеү яулаған студенттар менән осрашты
Башҡортостанда инвалид студенттарҙы эшкә урынлаштырыу муниципалитеттар ҡарамағына тапшырыласаҡ. Был хаҡта бөгөн республика башлығы Халыҡ-ара һәм Рәсәй конкурстарында еңеү яулаған студенттар һәм уларҙың уҡытыусылары менән осрашыуҙа белдерҙе.
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Америка дәүләт департаменты Төнъяҡ Кореяға баҫым яһау өсөн 12 миллион доллар бүлә. Был аҡсаларҙы диңгеҙҙә йөктәр ташыуҙы, сауҙа операцияларын күҙәтеүгә алыуға тотоноу ҡарала. Вашингтон Пхеньяндың контрагенттары менән дә хеҙмәттәшлекте нығытырға ниәтләй. Рәсәйҙең күп функциялы радиолокацион...
Бал – һаулыҡ эликсиры
Борон замандарҙан уҡ бал ҡортоноң ағыуын, прополисын, һитәһен, балын халыҡ медицинаһында киң ҡулланғандар. Бал ҡортон халыҡ табибы, тип әйтһәк тә хата булмаҫ. Бал ҡорто ер шарындағы иң боронғо, файҙалы, ғәжәйеп бөжәк. Уның балы ғына түгел, хатта ағыуы ла шифалы. Борон гректар бер-береһенә “һине...
Бөгөн Башҡортостанда оло ваҡиға билдәләнә
50 йыл элек Өфөнөң Ағиҙел ярында Салауат Юлаевҡа һәйкәл асыла. Баш ҡалала бөгөн ошо датаға арналған митинг үтте. 1939 йылда БАССР-ҙың Халыҡ комиссарҙары Советы Салауат Юлаевтың һәйкәл проектына конкурс иғлан итә. Ә 1943 йылда Хөкүмәт комиссияһы осетин скульпторы Сосланбәк Тавасиевтың эскиздарын...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Мәскәү менән аңлашылмаусанлыҡтар булыуға ҡарамаҫтан, Дональд Трамп халыҡ-ара мәсьәләләр буйынса Владимир Путин менән хеҙмәттәшлек итеү кәрәклеген бик яҡшы аңлай. Был хаҡта Аҡ йорттоң рәсми вәкиле Сара Сандерс хәбәрселәр менән осрашыуҙа белдергән. Ракканы азат иткәндән һуң Америка етәкселегендәге...
Бурысҡа аҡса алғанда ғүмерҙе страховкалау тәртибенең үҙгәреүе ихтимал
Рәсәй юғары судының Өфө ханымы ғаризаһына биргән яуабы банктарҙың заем алыусыға коллектив страховка килешеүен көсләп тағыу тәжрибәһенә сик ҡуйыуы ихтимал. Гөлназ Исламова банктан аҡсалата кредитты беренсе тапҡыр ғына алмай. Страховка килешеүен төҙөү талабының ипотека менән автомобиль һатып алғандан...
Өфөлә юл-транспорт фажиғәләре ҡорбандарын иҫкә алалар
Ноябрҙең һәр өсөнсө йәкшәмбеһендә Юл-транспорт фажиғәләре ҡорбандарын иҫкә алалар. Хәтер көнө юлда һәләк булыусыларҙың йылдан-йыл артыуына иғтибарҙы йүнәлтә һәм уйландырырға мәжбүр итә. Донъяла тәүлегенә өс меңгә яҡын кешенең юлда ғүмере өҙөлә, 100 меңгә яҡын кеше төрлө йәрәхәттәр ала....
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
МЕНЮ
Рубрики
08.02.2017
09:02
Баскетбол буйынса асыҡ турнир Башҡортостандың һәм БР Мосолмандары диниә назаратының 100 йыллыҡтарына арналды һәм ул каникул мәлендә төньяҡ-көнсығыш райондары йәштәре араһында уҙҙы.
Ярышта Янғантау, Арҡауыл, Малаяҙ башҡорт гимназияһының ҡыҙҙар, егеттәр командалары һәм Малаяҙ, Гусевка, Мөрсәлим ауылдары, Ҡыйғы районы йәштәренең йыйылма командалары ҡатнашты. Көн оҙоно дауам иткән спорт ярышы ҡыҙыҡлы ла, шул уҡ ваҡытта мауыҡтырғыс та барҙы. Һөҙөмтәлә егеттәр араһында Салауат районы яҡташтар берекмәһенең 1-се командаһы еңеүсе булды. 2-се урынды – Арҡауыл ауылы йәштәре, 3-сө урынды Салауат районы яҡташтар берекмәһенең 2-се командаһы яуланы. Ҡыҙҙар араһында ла уйын бик сәмле барҙы. Арҡауыл йәштәре береһенә лә алдынғылыҡты бирмәй, 1-се урынға лайыҡ булды. 2-се урынды – Салауат районы яҡташтар берекмәһе, 3-сө урынды Малаяҙ башҡорт гимназияһы командаһы яуланы.
Әйткәндәй, 2017 йыл Салауат районы йәштәре өсөн шатлыҡлы еңеү менән башланды. Йыл дауамында беҙҙең йәштәр һынатмаҫ, бар ерҙә әүҙем булып, уңыштарға ирешер, тип ышанабыҙ.


text:
23 майҙа Башҡортостан Президенты менән «тура бәйләнеш» үткәрелә
23 майҙа Башҡортостан юлдаш телевидениеһының тура эфирында республика халҡы һорауҙарына Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов яуап бирәсәк, тип хәбәр иттеләр БР Президентының матбуғат хеҙмәтенән.
Республика башлығы менән «тура бәйләнеш» ике сәғәт дауамында 19.00-дән 21.00-гә тиклем барасаҡ. Башҡортостандың төрлө төбәктәрендә күсмә телевизион станциялар эшләйәсәк.
Граждандар менән диалог «Спутник ФМ» радиостанцияһы аша ла тапшырыласаҡ.
Әлеге ваҡытта Рөстәм Хәмитовҡа һорауҙар ҡабул ителә башланы. Уларҙы Башҡортостан юлдаш телевидениеһының рәсми сайтында (http://tv-rb.ru/) бирергә мөмкин.
Башҡортостан Президентының телекүпер режимында халыҡ менән аралашыуы беренсе тапҡыр үтәсәк.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Үҙ йөҙө, үҙ тамашасыһы бар
Үҙ йөҙө, үҙ тамашасыһы бар
Сибай филармонияһы 20 йыллыҡ юбилейын билдәләй
Башҡорт йыр-моң донъяһында билдәлелек яулаған артистарҙың кемеһен генә алып ҡараһаң да, Сибай филармонияһында эш башлаған, имеш. Шаярыу ҡатыш әйтелгән һүҙҙәрҙә дөрөҫлөк бар, әлбиттә. Ни өсөн тигәндә, Нәсимә һәм Азамат Тимеровтар, Гөлсөм Бикбулатова, Сәғиҙулла Байегет, Алһыу Бәхтиева, Гөлдәр Ишҡыуатова, Лилиә Ишемйәрова, Фәрүәз Урманшин кеүек сағыу сәхнә «йондоҙҙар»ыбыҙ тәүге аҙымдарын нәҡ ошонда яһаған, ҡанаттарын нәҡ Сибай ерендә нығытҡан. Әлеге көндә лә, халыҡты яңынан-яңы тамашалар менән ҡыуандырыу менән бер рәттән, таланттарҙы үҫтереү юҫығында уңышлы эш алып барыла. Һөйөнөслөһө шул: былтыр “Сулпан” балалар театры менән берләшеп, концерт-театр берләшмәһе исеме аҫтында сығыш яһаған коллектив ошо көндәрҙә 20 йыллыҡ юбилейын билдәләргә йыйына. Был уңайҙан тамашасыларға сағыу программа ла тәҡдим ителәсәк.
Түңәрәк даталы байрамын коллектив ниндәй уңыштар, кәйеф менән ҡаршылай? Яңылыҡтар бармы? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап табыу маҡсатында берләшмәнең ишеген шаҡыныҡ.
Сәғәт иртәнге 9:30. Эш көнө башланыуға ярты сәғәт ваҡыт булыуға ҡарамаҫтан, коридорҙа тын түгел. Ҡайһы берәүҙәр алдараҡ килеп, хеҙмәт көнөн башлап та өлгөргән. Берләшмә директоры, Башҡортостандың халыҡ артисы Вәкил Йосопов эш буйынса ҡала хакимиәтендә булып сыҡты. Аңлашыла ла, беренсенән, филармонияның юбилейына етди әҙерлек бара, икенсенән, ҡала кимәлендә үткән “Сибай таланттар ҡабыҙа” фестиваленең ҡыҙған ваҡыты. Хужа килгәнсе, тигән уй менән художество етәксеһе менән әңгәмә ҡорабыҙ.
– Алдағы көндәрҙә тамашасы хөкөмөнә бер нисә программа тәҡдим итәсәкбеҙ. Унан тыш, билдәле артистарҙың гастролдәре көтөлә, – ти, пландар менән уртаҡлашып, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Нәсимә Ғиззәтуллина. – 18 апрелдә үтәсәк “Мәҙәниәтле милләт – илдә зиннәт” тамашаһы филармониябыҙҙың юбилейына һәм Мәҙәниәт йылына арнала. Учалы филармонияһы менән берлектә үткәргән сарабыҙ ҙа үҙенсәлекле генә булмаҡсы. Киләсәктә күркәм традицияны республиканың башҡа ижади коллективтары менән дауам итербеҙ, тигән ниәттәбеҙ.
Артабан әңгәмәбеҙ филармония тарихына, артистар составына төшөп китә.
– Сибай филармонияһы рәсми рәүештә 1994 йылда асыла. Тәүге директор вазифаһын Фәтих Хөснөтдинов, унан һуң Ринат Ишмуллин башҡара. Шулай уҡ беренселәр рәтенә ул ваҡыттағы художество етәксеһе Әлмира Ҡыуатова, бейеү ансамбле етәксеһе Гөлназ Аҡназарова ла инә, – ти Нәсимә Әхмәт ҡыҙы. – Ғөмүмән, хеҙмәтенә ижади ҡараған артистар йыйылған. Ғаилә парҙары ла күп кенә. Күптән түгел йәш артистар Эльза Ҡотлоғәлләмова менән Азат Юлдыбаев сәстәрен сәскә бәйләне. Төп маҡсатыбыҙ халҡыбыҙ мәҙәниәтенә, ғөрөф-ғәҙәттәренә тоғро ҡалыу булһа, рус телле тамашасылар ҙа күҙ уңынан ысҡындырылмай. Ниндәй генә программа булмаһын, күңелле ял сәғәттәре бүләк итеүҙән тыш, халыҡты уйға һалырға, күңел ҡылдарын тирбәтергә тырышабыҙ.
– Яңыраҡ ҡына яҡташтарыбыҙҙы “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” театрлаштырылған тамашаһы менән ҡыуандырҙыҡ. Бөгөн, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ауылдар етемһерәп тороп ҡалды. Эш урындары булмауы, йәштәрҙең унда төпләнеп ҡалмауы төп сәбәптәр булып тора. Актуаль тема. Халыҡтың һорауы буйынса ҡабатлап та күрһәттек, – тип һүҙгә ҡушыла сценарий авторы Мотал Рәмов.
Сәғәт ун тулыуға филармония бинаһы тағы ла йәнләнеп китте. Художество етәксеһе бүлмәһенә әле берәү килеп инә, әле икенсеһе. Йөҙҙәрендә нур уйнаған артистарға ҡарап, һәр көн эшкә атлығып килеүҙәренә һоҡланмайынса сара юҡ. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, БР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, “Сулпан” театрының баш режиссеры Сәлихйән Әфләтүновҡа мөрәжәғәт итәм.
– Филармонияға ҡушылыуыбыҙ мөмкинлектәребеҙҙе арттырҙы, – ти ул. – Кәрәк саҡта беҙ уларҙың йә улар беҙҙең артистарҙы йәлеп итә ала. Музыкаль яҡтан биҙәү йәиһә бейеү ҡуйыу булһынмы – музыканттар һәм хореографтар ярҙамға килә. Мәҫәлән, әлеге ваҡытта ҡуйылып ятҡан Әлфис Ғаязовтың “Аждаһаны еңер мөхәббәт” пьесаһында Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Баязит Байназаров, “Тархан” фольклор-эстрада төркөмө, йәш йырсы Рифат Йәмлихин, хореограф, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Фәнил Әсәҙуллин ҡатнаша. Сибай балаларын һөйөндөрөүҙән тыш, республика, күрше өлкәләргә лә гастролгә сығабыҙ.
Ысынлап та, үҙгәртеп ҡороу – мәҙәни учреждениеларҙы эреләтеү яҡшы нәмә булмаһа ла, һәр үҙгәрештең ыңғай яғын күрергә тырышалар бында. Директор менән әңгәмәлә иһә коллективтың бөгөнгө һулышы, мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге проблемалар, ҡала халҡының мәҙәни кимәле хаҡында һүҙ барҙы.
– Оптималләштереү яҡшы тормоштан түгел, әлбиттә. Штатты ҡыҫҡартыу, сығымдарҙы ҡыҫыу кеүек кире яҡтары бар. Ыңғай яҡтарына килгәндә, эш хаҡы күтәрелә, мөлкәттәр берләшеүе лә файҙаға. Театрҙың гаражы булмаһа, филармония өсөн тегеү, столяр цехтары ҙур мәсьәлә булып тора ине. Исемебеҙ үҙгәрһә лә, һәр кем үҙ бурысына тоғро ҡала. Яңыраҡ үткән “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” программаһында “Сулпан”дың бер нисә артисы ҡатнашты. Был иһә уларға яуаплылыҡ та, ышаныс тойғоһо ла өҫтәй, – ти Вәкил Барый улы.
– Тәжрибәле артистарҙы алмаштыра алырлыҡ талантлы йәштәр бармы? – тигән һорау ҙа бирәм әңгәмәсемә.
– Һәләтле йәштәребеҙ бар, әммә бөгөн улар эшкә килә һалып бармай. Бигерәк тә был мәсьәлә балалар театры йүнәлешендә күҙәтелә. Бейеү ансамбленең дә яртыһы тиерлек – пенсия йәшенә етеп барыусылар, – ти директор был хаҡта. – Уҙған йыл урындағы сәнғәт колледжы өсөнсө сығарылыш актерлыҡ бүлеге студенттарын сығарҙы. Күпселеге башҡа юлдан китә. Мәҙәниәт өлкәһендә эш хаҡының аҙ булыуы, торлаҡ проблемаһы ла йоғонто яһамай ҡалмайҙыр. Быйыл был мәсьәләләрҙең аҙ ғына булһа ла хәл ителеренә өмөт ҙур. Киләһе йылдан ошо уҡ колледжда хореография бүлеген асыу эштәре лә алып барыла.
Вәкил Йосопов әйтеүенсә, тамашасылар һанының арта барыуы күҙәтелә. Шулай ҙа күпселек оло һәм урта быуындың йөрөүен иҫәпкә алғанда, уйланырға урын бар. Ә бына һуңғы тиҫтә йылда унға яҡын артистың атҡаҙанған исеменә лайыҡ булыуы – ҡаҙаныштарҙың береһе. Тағы ла шуныһы: артистар Нәсимә Ғиззәтуллина, Азат Нәбиуллин, Айтуған Дәүләткирәев, Фәйзулла Ғөбәйҙуллин, Ильяс Сафин, Гөлназ Нәҙершина, Рәйсә Бүләкәнова, кассир Гөлсинә Ниғмәтуллина, директорҙың хужалыҡ эштәре буйынса урынбаҫары Хәлиҙә Һибәтуллиналарҙың 20 йыл бер урында эшләүе һоҡландыра.
Тамашасылар араһында билдәлелек яулаған Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Альберт Салауатов һәм “Тархан” фольклор-эстрада төркөмө етәксеһе Ринат Ғайсин менән әңгәмәләшеү мөмкинлеге лә тейҙе.
– Ике йыл элек, Сибайға ҡайтҡас та, үҙемдең бригаданы булдырып, республика һәм күрше өлкә райондары буйлап концерттар менән йыш йөрөйбөҙ. Шәхсән үҙем репертуарға етди ҡарайым. Унда мотлаҡ халыҡ, билдәле композиторҙарҙың йырҙары булырға тейеш. Халыҡ йөрөй. Әгәр ҙә тамашасылар араһында балалар булһа, беҙҙең өсөн ҡыуаныс. Сөнки үҫеп килеүсе быуындың халҡыбыҙ моңон аңына һеңдереп үҫеүе яҡшы, – тип фекерҙәре менән уртаҡлаша Альберт Салауатов.
– 2003 йылда, студент саҡта уҡ, Илнур Үтәев менән “Тархан” төркөмөн ойоштороп ебәрҙек. Башта уҡ һайлаған йүнәлештән тайпылмаҫҡа тырышабыҙ. Рухлы, патриотик йырҙар йырлағанға күрә төркөмдөң исемен дә есеменә тап килтереп алдыҡ. Бөгөн төркөм дүрт кешене – минән тыш, Фаил Йортбәковты, Зәлиә Нурлыны, Айнур Әминевты үҙ эсенә ала. Ағымдағы йылда пландарыбыҙ күп кенә. Шуларҙың береһе – Бөйөк Еңеү көнөнә “Спасибо деду за победу” проекты. Маҡсатына килгәндә, балаларға был байрамдың әһәмиәтен төшөндөрөү, – ти Ринат Ғайсин.
Концерт программаһын сәхнәгә сығарыу артистарҙан ғына тормай шул. Уларға сценарий авторы, режиссер, рәссам, дизайнерҙарҙың хеҙмәте лә ҡушыла. Һуңғыларына килгәндә, уларға халыҡ тамашаны күңелендә сағыу төҫтәр менән ҡалдырһын өсөн бар көстәрен һалырға тура килә. Рәссам-дизайнерҙар Лүзә Байегетова, Гөлнур Ниғмәтуллина, Динар Мөхәмәтйәнов һәм Рәсимә Хөсәйенованың эше баһалап бөткөһөҙ. Уларҙың һүҙҙәренә ҡарағанда, хәҙер эш күбәйгән. Һәр эштең үҙ ауырлығы булған кеүек, беҙҙең хеҙмәттең дә үҙ нескәлектәре бар, ти улар.
20 йыл, бер уйлаһаң, күп ваҡыт та түгел кеүек. Әммә Сибай филармонияһы ошо осорҙа үҙ йөҙөн булдырҙы, үҙ тамашасыларын тапты. Ул ғына түгел, үрҙә әйткәнемсә, халҡыбыҙ мәҙәниәтенә һәм сәнғәтенә тос өлөш индереүен дауам итә.
Данил ӘБДЕЛҒАЗИН,
«Йәшлек»тең үҙ хәбәрсеһе.
Башҡорт йыр-моң донъяһында билдәлелек яулаған артистарҙың кемеһен генә алып ҡараһаң да, Сибай филармонияһында эш башлаған, имеш. Шаярыу ҡатыш әйтелгән һүҙҙәрҙә дөрөҫлөк бар, әлбиттә. Ни өсөн тигәндә, Нәсимә һәм Азамат Тимеровтар, Гөлсөм Бикбулатова, Сәғиҙулла Байегет, Алһыу Бәхтиева, Гөлдәр Ишҡыуатова, Лилиә Ишемйәрова, Фәрүәз Урманшин кеүек сағыу сәхнә «йондоҙҙар»ыбыҙ тәүге аҙымдарын нәҡ ошонда яһаған, ҡанаттарын нәҡ Сибай ерендә нығытҡан. Әлеге көндә лә, халыҡты яңынан-яңы тамашалар менән ҡыуандырыу менән бер рәттән, таланттарҙы үҫтереү юҫығында уңышлы эш алып барыла. Һөйөнөслөһө шул: былтыр “Сулпан” балалар театры менән берләшеп, концерт-театр берләшмәһе исеме аҫтында сығыш яһаған коллектив ошо көндәрҙә 20 йыллыҡ юбилейын билдәләргә йыйына. Был уңайҙан тамашасыларға сағыу программа ла тәҡдим ителәсәк.
Түңәрәк даталы байрамын коллектив ниндәй уңыштар, кәйеф менән ҡаршылай? Яңылыҡтар бармы? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап табыу маҡсатында берләшмәнең ишеген шаҡыныҡ.
Сәғәт иртәнге 9:30. Эш көнө башланыуға ярты сәғәт ваҡыт булыуға ҡарамаҫтан, коридорҙа тын түгел. Ҡайһы берәүҙәр алдараҡ килеп, хеҙмәт көнөн башлап та өлгөргән. Берләшмә директоры, Башҡортостандың халыҡ артисы Вәкил Йосопов эш буйынса ҡала хакимиәтендә булып сыҡты. Аңлашыла ла, беренсенән, филармонияның юбилейына етди әҙерлек бара, икенсенән, ҡала кимәлендә үткән “Сибай таланттар ҡабыҙа” фестиваленең ҡыҙған ваҡыты. Хужа килгәнсе, тигән уй менән художество етәксеһе менән әңгәмә ҡорабыҙ.
– Алдағы көндәрҙә тамашасы хөкөмөнә бер нисә программа тәҡдим итәсәкбеҙ. Унан тыш, билдәле артистарҙың гастролдәре көтөлә, – ти, пландар менән уртаҡлашып, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Нәсимә Ғиззәтуллина. – 18 апрелдә үтәсәк “Мәҙәниәтле милләт – илдә зиннәт” тамашаһы филармониябыҙҙың юбилейына һәм Мәҙәниәт йылына арнала. Учалы филармонияһы менән берлектә үткәргән сарабыҙ ҙа үҙенсәлекле генә булмаҡсы. Киләсәктә күркәм традицияны республиканың башҡа ижади коллективтары менән дауам итербеҙ, тигән ниәттәбеҙ.
Артабан әңгәмәбеҙ филармония тарихына, артистар составына төшөп китә.
– Сибай филармонияһы рәсми рәүештә 1994 йылда асыла. Тәүге директор вазифаһын Фәтих Хөснөтдинов, унан һуң Ринат Ишмуллин башҡара. Шулай уҡ беренселәр рәтенә ул ваҡыттағы художество етәксеһе Әлмира Ҡыуатова, бейеү ансамбле етәксеһе Гөлназ Аҡназарова ла инә, – ти Нәсимә Әхмәт ҡыҙы. – Ғөмүмән, хеҙмәтенә ижади ҡараған артистар йыйылған. Ғаилә парҙары ла күп кенә. Күптән түгел йәш артистар Эльза Ҡотлоғәлләмова менән Азат Юлдыбаев сәстәрен сәскә бәйләне. Төп маҡсатыбыҙ халҡыбыҙ мәҙәниәтенә, ғөрөф-ғәҙәттәренә тоғро ҡалыу булһа, рус телле тамашасылар ҙа күҙ уңынан ысҡындырылмай. Ниндәй генә программа булмаһын, күңелле ял сәғәттәре бүләк итеүҙән тыш, халыҡты уйға һалырға, күңел ҡылдарын тирбәтергә тырышабыҙ.
– Яңыраҡ ҡына яҡташтарыбыҙҙы “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” театрлаштырылған тамашаһы менән ҡыуандырҙыҡ. Бөгөн, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ауылдар етемһерәп тороп ҡалды. Эш урындары булмауы, йәштәрҙең унда төпләнеп ҡалмауы төп сәбәптәр булып тора. Актуаль тема. Халыҡтың һорауы буйынса ҡабатлап та күрһәттек, – тип һүҙгә ҡушыла сценарий авторы Мотал Рәмов.
Сәғәт ун тулыуға филармония бинаһы тағы ла йәнләнеп китте. Художество етәксеһе бүлмәһенә әле берәү килеп инә, әле икенсеһе. Йөҙҙәрендә нур уйнаған артистарға ҡарап, һәр көн эшкә атлығып килеүҙәренә һоҡланмайынса сара юҡ. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, БР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, “Сулпан” театрының баш режиссеры Сәлихйән Әфләтүновҡа мөрәжәғәт итәм.
– Филармонияға ҡушылыуыбыҙ мөмкинлектәребеҙҙе арттырҙы, – ти ул. – Кәрәк саҡта беҙ уларҙың йә улар беҙҙең артистарҙы йәлеп итә ала. Музыкаль яҡтан биҙәү йәиһә бейеү ҡуйыу булһынмы – музыканттар һәм хореографтар ярҙамға килә. Мәҫәлән, әлеге ваҡытта ҡуйылып ятҡан Әлфис Ғаязовтың “Аждаһаны еңер мөхәббәт” пьесаһында Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Баязит Байназаров, “Тархан” фольклор-эстрада төркөмө, йәш йырсы Рифат Йәмлихин, хореограф, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Фәнил Әсәҙуллин ҡатнаша. Сибай балаларын һөйөндөрөүҙән тыш, республика, күрше өлкәләргә лә гастролгә сығабыҙ.
Ысынлап та, үҙгәртеп ҡороу – мәҙәни учреждениеларҙы эреләтеү яҡшы нәмә булмаһа ла, һәр үҙгәрештең ыңғай яғын күрергә тырышалар бында. Директор менән әңгәмәлә иһә коллективтың бөгөнгө һулышы, мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге проблемалар, ҡала халҡының мәҙәни кимәле хаҡында һүҙ барҙы.
– Оптималләштереү яҡшы тормоштан түгел, әлбиттә. Штатты ҡыҫҡартыу, сығымдарҙы ҡыҫыу кеүек кире яҡтары бар. Ыңғай яҡтарына килгәндә, эш хаҡы күтәрелә, мөлкәттәр берләшеүе лә файҙаға. Театрҙың гаражы булмаһа, филармония өсөн тегеү, столяр цехтары ҙур мәсьәлә булып тора ине. Исемебеҙ үҙгәрһә лә, һәр кем үҙ бурысына тоғро ҡала. Яңыраҡ үткән “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” программаһында “Сулпан”дың бер нисә артисы ҡатнашты. Был иһә уларға яуаплылыҡ та, ышаныс тойғоһо ла өҫтәй, – ти Вәкил Барый улы.
– Тәжрибәле артистарҙы алмаштыра алырлыҡ талантлы йәштәр бармы? – тигән һорау ҙа бирәм әңгәмәсемә.
– Һәләтле йәштәребеҙ бар, әммә бөгөн улар эшкә килә һалып бармай. Бигерәк тә был мәсьәлә балалар театры йүнәлешендә күҙәтелә. Бейеү ансамбленең дә яртыһы тиерлек – пенсия йәшенә етеп барыусылар, – ти директор был хаҡта. – Уҙған йыл урындағы сәнғәт колледжы өсөнсө сығарылыш актерлыҡ бүлеге студенттарын сығарҙы. Күпселеге башҡа юлдан китә. Мәҙәниәт өлкәһендә эш хаҡының аҙ булыуы, торлаҡ проблемаһы ла йоғонто яһамай ҡалмайҙыр. Быйыл был мәсьәләләрҙең аҙ ғына булһа ла хәл ителеренә өмөт ҙур. Киләһе йылдан ошо уҡ колледжда хореография бүлеген асыу эштәре лә алып барыла.
Вәкил Йосопов әйтеүенсә, тамашасылар һанының арта барыуы күҙәтелә. Шулай ҙа күпселек оло һәм урта быуындың йөрөүен иҫәпкә алғанда, уйланырға урын бар. Ә бына һуңғы тиҫтә йылда унға яҡын артистың атҡаҙанған исеменә лайыҡ булыуы – ҡаҙаныштарҙың береһе. Тағы ла шуныһы: артистар Нәсимә Ғиззәтуллина, Азат Нәбиуллин, Айтуған Дәүләткирәев, Фәйзулла Ғөбәйҙуллин, Ильяс Сафин, Гөлназ Нәҙершина, Рәйсә Бүләкәнова, кассир Гөлсинә Ниғмәтуллина, директорҙың хужалыҡ эштәре буйынса урынбаҫары Хәлиҙә Һибәтуллиналарҙың 20 йыл бер урында эшләүе һоҡландыра.
Тамашасылар араһында билдәлелек яулаған Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Альберт Салауатов һәм “Тархан” фольклор-эстрада төркөмө етәксеһе Ринат Ғайсин менән әңгәмәләшеү мөмкинлеге лә тейҙе.
– Ике йыл элек, Сибайға ҡайтҡас та, үҙемдең бригаданы булдырып, республика һәм күрше өлкә райондары буйлап концерттар менән йыш йөрөйбөҙ. Шәхсән үҙем репертуарға етди ҡарайым. Унда мотлаҡ халыҡ, билдәле композиторҙарҙың йырҙары булырға тейеш. Халыҡ йөрөй. Әгәр ҙә тамашасылар араһында балалар булһа, беҙҙең өсөн ҡыуаныс. Сөнки үҫеп килеүсе быуындың халҡыбыҙ моңон аңына һеңдереп үҫеүе яҡшы, – тип фекерҙәре менән уртаҡлаша Альберт Салауатов.
– 2003 йылда, студент саҡта уҡ, Илнур Үтәев менән “Тархан” төркөмөн ойоштороп ебәрҙек. Башта уҡ һайлаған йүнәлештән тайпылмаҫҡа тырышабыҙ. Рухлы, патриотик йырҙар йырлағанға күрә төркөмдөң исемен дә есеменә тап килтереп алдыҡ. Бөгөн төркөм дүрт кешене – минән тыш, Фаил Йортбәковты, Зәлиә Нурлыны, Айнур Әминевты үҙ эсенә ала. Ағымдағы йылда пландарыбыҙ күп кенә. Шуларҙың береһе – Бөйөк Еңеү көнөнә “Спасибо деду за победу” проекты. Маҡсатына килгәндә, балаларға был байрамдың әһәмиәтен төшөндөрөү, – ти Ринат Ғайсин.
Концерт программаһын сәхнәгә сығарыу артистарҙан ғына тормай шул. Уларға сценарий авторы, режиссер, рәссам, дизайнерҙарҙың хеҙмәте лә ҡушыла. Һуңғыларына килгәндә, уларға халыҡ тамашаны күңелендә сағыу төҫтәр менән ҡалдырһын өсөн бар көстәрен һалырға тура килә. Рәссам-дизайнерҙар Лүзә Байегетова, Гөлнур Ниғмәтуллина, Динар Мөхәмәтйәнов һәм Рәсимә Хөсәйенованың эше баһалап бөткөһөҙ. Уларҙың һүҙҙәренә ҡарағанда, хәҙер эш күбәйгән. Һәр эштең үҙ ауырлығы булған кеүек, беҙҙең хеҙмәттең дә үҙ нескәлектәре бар, ти улар.
20 йыл, бер уйлаһаң, күп ваҡыт та түгел кеүек. Әммә Сибай филармонияһы ошо осорҙа үҙ йөҙөн булдырҙы, үҙ тамашасыларын тапты. Ул ғына түгел, үрҙә әйткәнемсә, халҡыбыҙ мәҙәниәтенә һәм сәнғәтенә тос өлөш индереүен дауам итә.
Данил ӘБДЕЛҒАЗИН,
«Йәшлек»тең үҙ хәбәрсеһе.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Салауат районында тыуып үҫеп, бөгөн сит яҡтарҙа уҡыған студенттар беҙҙең ғорурлыҡ. Бар яҡҡа һәләтле, тырыш, аҡыллы, маҡсатлы йәштәребеҙҙең береһе – Малаяҙ ауылынан Юлиана Хужиәхмәтова.
Салауат районы мәғлүмәт үҙәге баш бухгалтеры Наталья Чвановаға Рәсәй Федерацияһы Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығының Рәхмәт хаты тапшырылды.
Башҡортостан Хөкүмәте Йортонда «2017 йылдың иң яҡшы уҡытыусыһы» бөтә Рәсәй конкурсы еңеүселәре бүләкләнде. Һөнәри байрамдары көнөндә 34 уҡытыусы 200 мең һум күләмендәге грантҡа лайыҡ булды. Конкурс еңеүселәрен Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов ҡотланы.
Салауат районы батырҙары республикала беренсе урын алды
З. Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә билдәле тарихсы һәм журналист Азат Ярмуллиндың «У истоков Башкирской Республики» тигән китабы донъя күрҙе.


text:
Рәсәй һәм донъя яңылыҡтары
Францияның ТФ1 каналына Рәсәй президенты интервью биргән. Владимир Путин Парижға ни өсөн эш сәфәрен кисектереүе, Алепполағы хәрби енәйәттәрҙә кем ғәйепле һәм Сүриәлә террорҙы еңеү өсөн нимә эшләргә кәрәклеге тураһында һөйләгән.
Америка бизнесмены Марк Тури Вашингтонды Ливия оппозицияһына ҡорал һатыуҙа ғәйепләгән. Тури әйтеүенсә, был эш ул ваҡыттағы дәүләт секретары Хиллари Клинтондың фатихаһы менән башҡарылған. Хәҙер инде Америка хакимиәттәре президентлыҡҡа кандидат Хиллари Клинтонға ҡара яҡмаҫ өсөн, Марк Туриҙың үҙен ҡорал һатыуҙа ғәйепләргә маташа. Был ҡорал Әл-Ҡәида террорсылары ҡулына эләккән булыуы ихтимал.
Төркиәлә эттәр машинаға һөжүм иткән. Автомеханик иртән эшкә килгәс тә полиция хеҙмәткәрҙәрен саҡырта. Видео күҙәтеү камераларын ҡарағас ҡына, ул автомобилен берәҙәк эттәр талағанын күрә. Тимер атын ремонтлау уға биш мең лирға төшкән.
Ҡытайҙа маймылдар өйөрө бер-береһе менән һуғышҡан. Туристар күпләп килгән Эмейшань тауындағы был һуғышты күптәр телефонына төшөрөп алған. Был тауға күптәр барырға баҙнат итмәй. Сөнки аҙыҡ-түлек һәм әйберҙәр урлап маймылдар туристарҙы ҡурҡытып бөткән.
Хәбәрҙәр
Алдағы көндәрҙә Башҡортостанда аномаль һауа торошо көтөлә
Көндәрҙе йылытасаҡ. Айырым райондарҙа хатта алты градусҡа тиклем.Синоптиктар температураның норманан 4-7 градусҡа юғары булыуын билдәләй.. Республиканың ҡайһы бер райондарында ғына ямғыр һәм епшек ҡар яуыуы, төндә һәм иртән урыны менән боҙлауыҡ булыуы ихтимал.
Яңы йылға шыршылар әҙерләү башланды
Яңы 2018-се йыл етеүгә лә күп ҡалманы. Маҡар урман хужалығында һатыуға шыршы киҫеү башланды. Бында, йылдағыса, ойошмаларға, халыҡҡа һатыу өсөн ҡарағай, шыршы, күк шыршы әҙерләнәсәк.
Башҡортостан тауышы
Башҡортостан радиоһының 90 йыллығы уңайынан иғлан ителгән күләмле акция аҙағына яҡынлашты. Уҙған аҙнала Рәсәй-1 телеканалында барған Хәбәрҙәр-Башҡортостан сығарылышында һуңғы һорау яңғыраны. Акция - сентябрь башында старт алды. Ошо арауыҡ эсендә Башҡортостан радиоһы тураһында һорауҙарға дөрөҫ яуап...
Уҡыусылар-сәләмәт тормош яҡлы
Башҡаланың Дим районында урынлашҡан 103-сө мәктәп уҡыусылары хеҙмәт һәм оборонаға әҙерлек комплексы нормаларын бер аҙнала дәррәү тапшырып бөттө. Юғары һөҙөмтә күрһәткәндәргә алтын һәм көмөш билдәләр тапшырылды. Физкультура-спорт комплексы талаптары буйынса уҡыусыларҙы үҙәкләштерелгән тәртип менән...
Ишембай районында уңайлы ҡала проекты сиктәрендә Ағиҙел яры төҙөкләндерелә
Был проект сиктәрендә ҡаланың Ленин проспекты, Ағиҙел ярындағы һыу инеү урыны тәртипкә килтерелә. Ҡала хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, киләһе йәй халыҡҡа ял итеү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыласаҡ.
Муниципаль бюджеттарҙың байтаҡ өлөшөн административ комиссиялар тулыландыра
Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары парламент уҡыуҙарында уларҙың эшмәкәрлеген камиллаштырыу тураһында фекер алышты.Республикала закондар үтәлешен ғәмәлдә тәьмин итеү эшмәкәрлеген 69 административ комиссия башҡара. Улар барыһы ла йәмәғәт башланғысы менән эшләй. Парламент уҡыуҙарында ҡатнашыусылар...
Республиканың киләһе йылдарға бюджеты социаль йүнәлешле буласаҡ
Башҡортостан етәкселеге үҙ иңенә алған барлыҡ йөкләмәләрҙе ваҡытында һәм тулыһынса үтәргә вәғәҙәләй. Әйткәндәй, 2018-се йылда бюджет өлкәһендә эшләүселәрҙең хеҙмәт хаҡын арттырыу ҙа ҡарала.
Республика башлығы Парламентҡа мөрәжәғәт итәсәк
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға йыллыҡ мөрәжәғәтнамә менән 30-сы ноябрҙә сығыш яһай. Унда республиканың үткән йылдағы социаль-иҡтисади үҫешенә төплө баһа бирелеп, киләсәккә маҡсаттар билдәләнәсәк. Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға мөрәжәғәт күләмле документ. Уның нигеҙендә,...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Владимир Путин, Рәжәп Эрдоган һәм Хәсән Рухани бөгөн Сочи ҡалаһында осрашып Сүриәләге хәлде көйләү буйынса һөйләшеүҙәт үткәрәсәк. Улар был илдәге граждандар һуғышын туҡтатыу өсөн сәйәси диалогты нисегерәк ҡороу кәрәклеген хәл итәсәк. Сүриәләге хәл Владимир Путиндың Чехия президенты Милош Земан...
Башҡортостанда тәүге тапҡыр үҙенсәлекле операция яһалды
Германия профессоры Вольф Виланд етәкселегендә бәүел ҡыуығына операция эшләне. Бындай дауалау ысулын Рәсәйҙә беренсегә ҡулланалар. Элек бәүел тотмау ауырыуынан операция яһатыу өсөн дауаханала ике-өс аҙна ятырға тура килһә, хәҙер яман сирҙән бер тәүлек эсендә ҡотолорға мөмкин. Яңы дауалау...
«Ҡайышыңды эләктер»
Башҡортостандың юл хәрәкәте именлеге Дәүләт инспекцияһы «Ҡайышыңды эләктер, Рәсәй!» бөтә Рәсәй социаль акцияһына ҡушылды. Сара юл-транспорт ваҡиғалары эҙемтәләрен кәметеүгә, водителдәрҙең һәм пассажирҙарың хәүефһеҙлек ҡайыштарын һәм балалар өсөн махсус тотоусы ҡулайламаларҙы ҡулланыуҙы...
Бөгөн Өфөлә Шаҡша күперендәге аварияла ике кеше һәләк булды
6 кеше йәрәхәтләнгән. Ниссан Альмера водителе, әлегә билдәһеҙ сәбәптәр буйынса, тәүҙә тимер ҡоймаларға, һуңынан ҡаршы яҡтан килеүсе “Газель” микроавтобусына бәрелә. Шаһиттар водитель йоҡлап киткән, тип хәбәр итә. Был ҡот осҡос аварияла тере ҡалған пассажирҙарҙы ҡала даханаһына килтергәндәр.
Өфөлә “Юнармия” ағзалары арта
Бөгөн баш ҡаланың 97-се мәктәбендә 51 уҡыусыны Рәсәйҙең Йәштәр армияһы мәктәбенә алдылар.Проектта ҡатнашҡан уҡыусылар фән менән генә шөғөлләнмәй. Улар төрлө түңәрәктәрҙә һәм махсус лагерҙарҙа спорт менөн булыша. Ә Берҙәм дәүләт имтиханы тапшырғанда дөйөм балға өҫтәп Оборона министрлығы 30 бал ҡуша...
Кенәздәр юлһыҙ интегә
Биш йылға яҡын Шакша биҫтәһендәге Кенәз ауылында йәшәүселәр юл мәсьәләһен хәл итә алмай зарлана. Ун урамда соҡор –саҡырҙың күп булыуы арҡаһында һыу тула, һуңынан батҡаҡҡа әйләнә. Әллә күпме яҙылған ғаризанан һаман һөҙөмтә юҡ, ти улар. Район хакимиәте халыҡты борсоған һорауға нисек яуап ҡайтарған?...
Алданған өлөшсөләрҙе хәҙер закон нигеҙендә яҡлау саралары бар
Рәсәйҙең 11 төбәге тәжрибәһе буйынса Башҡортостанда ла торлаҡ төҙөлөшөнә инвестиция индергән шәхси граждандар хоҡуҡтарын үтәүҙе талап иткән документ ғәмәлгә инде.Республикала әле өлөшсөләр иғәнәләре иҫәбенә төҙөлөш башлап төрлө сәбәпле туҡтатылған 29 майҙан теркәлгән. Алданған өлөшсөләр иҫәбендә...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Сочи ҡалаһында Рәсәй президенты Владимир путин Сүриә президенты Башар Асад менән осрашты. Яҡтар фекеренсә, Сүриәлә хәрби операция тамамланғандан һуң сәйәси процестарға күсергә кәрәк. Башар Асад әйтеүенсә, Дамаск был йәһәттән Мәскәүҙә ҙур ышаныс бағлай. Ул террорға ҡаршы көрштә ярҙам күрһәткәне...
Тере килеш үлтергәндәр
Өфөлә йәшәүсе Рима Ғәлиеваны ваҡытынан алда иҫәндәр исемлегенән алып ташлап, мәрхүмә яһағандар. Эйәһенең үлеме сәбәпле, документтары ғәмәлдән сыҡҡан, тиҙәр уға банкка кредит алырға мөрәжәғәт иткәндә. Кеше тере, әммә документтар буйынса ул мәрхүм тип иҫәпләнә. Өфөлә йәшәүсе Рима Ғәлиева...
Аварияла кем ғәйепле?
Был һорауға криминалистар, тиҫтәләгән тикшереү үткәргәндән һуң, дөрөҫ яуап бирә ала. Бынан тыш, улар йылына йөҙәрләгән енәйәтсене асыҡларға ярҙам итә. Был кадрҙар Өфөнөң Ғөбәйҙуллин урамынан. Ҡот осҡос аварияла ике йәйәүле ауыр йәрәхәт ала. Ғәйеплене видеояҙма буйынса асыҡлайҙар, ә күп...
Шартлауҙан зыян күреүсе Сергей Кожевников дауахананан сыҡҡан
Өфөлә Армавир урамында машина шартлауҙан зыян күреүсе Сергей Кожевников дауахананан сыҡҡан. Элекк участка полиция хеҙмәткәре тере ҡалды, әммә уның ғүмерен һаҡлап ҡалыу өсөн аяғын ҡырҡырға тура килде. Әлегә шартлау сәбәптәре билдәле түгел. Ошо хәлдән һуң күп тә үтмәй, Ишембайҙа ла машина шартланы....
Яңы үрҙәр, яңы бейеклектәр
Беҙҙең каналдың милли тапшырыуҙар бүлеге программаһы – “Хәйерле иртә, республика!” тапшырыуының Бөйөк Ватан һуғышында еңеү көнөнә арналған сығарылышы «Мәңгелек ут» фестиваленең махсус призына лайыҡ булды. IX «Мәңгелек ут» халыҡ-ара телевизион хәрби-патриотик фильмдар һәм тапшырыуҙар фестивале...
Республика башлығы төрлө конкурстарҙа еңеү яулаған студенттар менән осрашты
Башҡортостанда инвалид студенттарҙы эшкә урынлаштырыу муниципалитеттар ҡарамағына тапшырыласаҡ. Был хаҡта бөгөн республика башлығы Халыҡ-ара һәм Рәсәй конкурстарында еңеү яулаған студенттар һәм уларҙың уҡытыусылары менән осрашыуҙа белдерҙе.
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Америка дәүләт департаменты Төнъяҡ Кореяға баҫым яһау өсөн 12 миллион доллар бүлә. Был аҡсаларҙы диңгеҙҙә йөктәр ташыуҙы, сауҙа операцияларын күҙәтеүгә алыуға тотоноу ҡарала. Вашингтон Пхеньяндың контрагенттары менән дә хеҙмәттәшлекте нығытырға ниәтләй. Рәсәйҙең күп функциялы радиолокацион...
Бал – һаулыҡ эликсиры
Борон замандарҙан уҡ бал ҡортоноң ағыуын, прополисын, һитәһен, балын халыҡ медицинаһында киң ҡулланғандар. Бал ҡортон халыҡ табибы, тип әйтһәк тә хата булмаҫ. Бал ҡорто ер шарындағы иң боронғо, файҙалы, ғәжәйеп бөжәк. Уның балы ғына түгел, хатта ағыуы ла шифалы. Борон гректар бер-береһенә “һине...
Бөгөн Башҡортостанда оло ваҡиға билдәләнә
50 йыл элек Өфөнөң Ағиҙел ярында Салауат Юлаевҡа һәйкәл асыла. Баш ҡалала бөгөн ошо датаға арналған митинг үтте. 1939 йылда БАССР-ҙың Халыҡ комиссарҙары Советы Салауат Юлаевтың һәйкәл проектына конкурс иғлан итә. Ә 1943 йылда Хөкүмәт комиссияһы осетин скульпторы Сосланбәк Тавасиевтың эскиздарын...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Мәскәү менән аңлашылмаусанлыҡтар булыуға ҡарамаҫтан, Дональд Трамп халыҡ-ара мәсьәләләр буйынса Владимир Путин менән хеҙмәттәшлек итеү кәрәклеген бик яҡшы аңлай. Был хаҡта Аҡ йорттоң рәсми вәкиле Сара Сандерс хәбәрселәр менән осрашыуҙа белдергән. Ракканы азат иткәндән һуң Америка етәкселегендәге...
Бурысҡа аҡса алғанда ғүмерҙе страховкалау тәртибенең үҙгәреүе ихтимал
Рәсәй юғары судының Өфө ханымы ғаризаһына биргән яуабы банктарҙың заем алыусыға коллектив страховка килешеүен көсләп тағыу тәжрибәһенә сик ҡуйыуы ихтимал. Гөлназ Исламова банктан аҡсалата кредитты беренсе тапҡыр ғына алмай. Страховка килешеүен төҙөү талабының ипотека менән автомобиль һатып алғандан...
Өфөлә юл-транспорт фажиғәләре ҡорбандарын иҫкә алалар
Ноябрҙең һәр өсөнсө йәкшәмбеһендә Юл-транспорт фажиғәләре ҡорбандарын иҫкә алалар. Хәтер көнө юлда һәләк булыусыларҙың йылдан-йыл артыуына иғтибарҙы йүнәлтә һәм уйландырырға мәжбүр итә. Донъяла тәүлегенә өс меңгә яҡын кешенең юлда ғүмере өҙөлә, 100 меңгә яҡын кеше төрлө йәрәхәттәр ала....
Һауа торошо боҙола
Республиканың юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы бөгөн водителдәрҙе алыҫ юлға сыҡмаҫҡа саҡырҙы. Ҡар яуыу һәм юлдарҙа боҙлауыҡ булыу сәбәпле бөгөн Өфөлә ҙур тығындар барлыҡҡа килде. Республика һәм федераль кимәлдәге юлдарҙағы авариялар йыш теркәлгән урындарҙа юл-патруль хеҙмәте нарядтары дежур...
Прокурор судьяны атып үлтергән
Бөгөн Башҡортостандың Мәсетле районы прокурорының Балаҡатай районы судьяһын атып үлтереүе тураһында билдәле булды. Фажиғәле осраҡ Мәсетле районында теркәлгән. Һунар ваҡытында бер кеше икенсеһенә мылтыҡтан атҡан. Яраланыусы һуңғараҡ дауаханала вафат булған.
Впервые меч Салавата Юлаева окажется в студии «Хәйерле иртә, республика!»
50 лет назад 17 ноября открыли памятник Салавату Юлаеву. Скульптор Сосланбек Тавасиев 25 лет работал над скульптурой. Изначально планировали установить его возле Горсовета или Центрального рынка. Но Тавасиев настоял на своём и памятник был установлен на высоком берегу р. Белой. Пришлось со склона...
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
Мобиль сайттар Ladyluck казино | Slots by Phone Deposit Review
Мобиль сайттар Ladyluck казино | Депозит телефон слот
СМС ҡомарлы уйын & UK Landline Slots & Mobile Casino Home Phone Line BT Bill Deposit – FREE £20 CREDIT Visit & Join Ladyluck’s Mobile Deposit Casino for £20 Credit FREE!… күберәк
Мобиль сайттар Ladyluck казино | Slots by Phone Deposit Facts
Слот казино һәм күҙәтеүе мобиль телефон депозит түләүе биллинг
СМС ҡомарлы уйын & Стационар телефон бөйөк британия. Слот & Мобиль Казино БТ Билл телефон линияһы йорт депозит – БУШЛАЙ $ КРЕДИТ 20
Йөрөй & Ҡушылдығы Эшләп’депозит ы мобиль казино £бушлай кредит 20!
өҫтәрәк Сент-Джеймс. Кесе Джон. өсөн CasinoPhoneBill.com
Online Casino Bill for Cell Phone SMS or Landline!
£Бушлай СМС 20 бөтә казинолар ҙа хупланманы cystic fibrosis өсөн депозит һәм яңы уйынсылар – Ҡомарлы Уйындар Иң Яҡшы Телефон!
Мобиль Ladylucks Казино сөнки күп тулыланыу ысулдары тәҡдим итә, шул иҫәптән аша. Депозитный счет иҫәбенә казино н телефоны sms йәки БТ! Бөйөк британия’s ярата мобиль казино! Уйнай Телефон өсөн түләү иҫәбенә казино. Покер Бинго, Слот, Рулетка һәм башҡалар.…
Күберәк Яңы Слот казино телефоны беҙҙең закон проекты тәҡдим итеү Биттәр ә түбән таблица – Ladylucks.теркәне.бөйөк британия буйынса комментарий-элекке Түбән!
Кредит линияһы йорт телефоны менән уйнай! Джекпот Слот бушлай һәм кредит Телефон әгәр һезгә ошай, улар менән килә, һеҙ’булып эшләй күсереп’ы Трогательная Мәл Уйын Автоматтары!
Казино бушлай мобиль депозит кредиттары күңелле! 1Р тиклем ставка менән $ 1 хит слот казино һәм уйын автоматтары линияһында һәм биш бушлай бонус һәр ҡушыла һәм спина был барабаны Ladyluck сайты еңеүсе, бер нисә аҙым тиклем £арҡаһынан 2,000., бының өсөн уйын джекпот, плюс тиклем £500 мобил. Казино Депозит. Бонус уйын менән £Казино Бушлай Кредит 20!
Әгәр һеҙ’телем рҙе мөмкин тиклем яҡын ала, эйә булыу өсөн тотонорға Мидас, телефон һеҙ ябай ҡулланыу! Goldify Уйнай – с £20 + £Слот бушлай 500 кредит!
Автомат һәм мобиль телефондар менән биллинг Goldify £бушлай 20 был яҡшы ысул башлар өсөн, үҙ Ladylucks сәйәхәт!
Наслаждайся 500 ҡабат бушлайға әйләнеүе (д 500!) 5 тапҡыр ҡабатлаусылар ҙа, был тармаҡ өсөн ҙур ләззәт икона Goldify стек – УЙНАЙ БЫНДА БУШЛАЙ! £££
Бөтәһе £БТ өлөш 1.50 минималь счет, £БТ 30 йә SMS буйынса максимум, Етеҙ уйын казино өсөн кредит. – Шулай карталарҙы ҡабул ителә!
ҠАРАП ЭШЛӘРГӘ БАРЫҺЫ ДА’УЙЫН БЕҘҘЕ ҮҘЕНСӘЛЕКЛЕГЕ МЕНӘН ИҒЛАН БИТТӘР
1.5M сенсацион тип һанай һәм был клиенттар. Кредит түләү Телефон/Билл Слот, Блекджек Рулетка һәм казино
Тәүге эшләр телефон буйынса закон проектының залог һәм һеҙгә тиклем £500 фунт аҡсаны бушлай бонусный ниндәй бөйөк британия мобиль казино уйнай.! LadyLucks мобиль уйындар, иң яҡшы йортҡа булған өсөн ҡайһы бер казино.
Ул ҡушыла 1.5 тәжрибә клиенттарҙы ышаныслы һәм хәүефһеҙ һәм наслаждаться уйындар һеҙҙең менән туранан-тура миллион кеҫә телефоны.
Мобиль телефон өсөн түләү иҫәбенә казино бушлай бонус рәхәт!
Һезгә кәрәк түгел телефон өсөн түләү иҫәбенә уйын наслаждайся аҡса өсөн реаль ғәмәлдәр. LadyLucks. Ысынлыкта, һеҙҙе уларға бирер £иҫәбенә теркәү өсөн кеҫә телефоны ғына бушлай булһа фунт 20! Әгәр телисез икән, һеҙ эшләгән банкролл арттырыу һәм депозит, һеҙ телефон буйынса закон проектының залог, был алымды ҡулланыуҙың ниндәй ҙә булһа йәки:
Биллинг Landine Слот Казино барлыҡ уйындар һәм башҡа Inc. Мобиль Бинго
СМС депозит слот казино һәм уйын һәм Бинго
• Виза
• Карталар MasterCard
• Укаш
• Маэстро
• Системаһы Cystic Fibrosis
• Paysafe Компания Карт
• Банк Тәржемә Итеү
• Соло
Казино мобиль ни өсөн был’ы телефон параметрҙары түләүҙәр хит тора.!
Файҙаланыу Бонустар тәҡдим LadyLucks, һеҙ, бәлки, ала тиклем £225. беренсе депозитҡа аҡса һеҙҙең өсөн бушлай өс бонусный!
LadyLucks иң яҡшы мобиль баҙарында тәҡдим уйын казино. Һеҙ яратҡан уйнай, рулетка кеүек, блэкджек, һәм видео-покер, ладони.! LadyLucks! шулай уҡ төрлө уйындар тәҡдим слот кеүек күп о ' бак, Лонг һәм көмөш Посейдон Джон батшалығы. Ҡомарлы уйын Скачать на телефон apple йәки android мобиль яйланмалар һәм программа тәьминәте һәм кеҫә планшет һеҙҙең өсөн уйын тәжрибәһе һеҙҙең менән бөгөн башлана!
Нисек телефоны линияһының йорттарға һәм слот уйын биллинг – Һеҙҙе һынап ҡарау Эшләп’s һеҙҙең мобиль телефон иҫәпләнә покер онлайн?
See our new Бында Биттәр Андроид


text:
Көйәләр
Көйәләр[1] (лат. Sitotroga cerealella, рус. Sitotroga cerealella[2]) − бөтөн донъяға таралған ваҡ ҡоротҡос күбәләк[3] .
Ҡанат йәйеме 9−14 мм. Алғы ҡанаттары ҡара таплы, көмешһыу-һоро төҫтә, артҡы ҡанаттары һоро йәки ҡоңғорт. Ҡорттары 10 мм оҙонлоҡта, һарғылт-аҡ. Ашлык амбарҙларында, өйҙәрдә күп осорай. Ҡорттары ашлыкка, ашлык продукттарына, ҡабаҡ орлоғына зыян килтерә. Ҡуҙыға әүерелеп ҡышлай. Күбәләктләрҙең беренсе быуыны яҙ барлыҡҡа килә һәм 100 ләп күкәй һала. 1 йылда бер−ике быуын үҫеп етә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
- ↑ Ҡалып:Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Бөжәктәр
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)


text:
Зөгәй
Зөгәй, һыла, ташбаш, сүмесбаш, сәскәкте, ташпаҡа — Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы на индерелгән балыҡ. Үгеҙ балыҡтар төрөнә керә.
Йөкмәткеһе
Фәнни классификацияла урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Батшалыҡ: Хайуандар (лат. Animalia)
- Тип: Хордалылар (лат. Chordata)
- Подтип: Умыртҡалыларе (лат. Vertebrata)
- Төркөм (Инфратип): Ауыҙяңаҡлылар (лат. Gnathostomi)
- Надкласс: Балыҡтар(лат. Pisces)
- Класс: Һөйәкле балыҡтар (лат. Osteichthyes)
- Төркөм: Нурҡанатлы балыҡтар (лат. Actinopterygii, Teleostomi)
- Отряд: Скорпенообразные(лат. Scorpaeniformes)
- Семейство: Үгеҙ балыҡтар (Керчаковые, или рогатковые) (лат. Cottidae)
- Вид: Зөгәй (лат. Cottus gobio)
- Категория: 2 категория — кәмей барыусы төр
Таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пиреней ярымутрауынан Уралға тиклем, Рәсәйҙең бөтә Европа өлөшөндәге (Кольск ярымутрауынан башҡа) йылға һәм күлдәрҙә, Көнбайыш Себерҙең Иртыш һәм Катунь йылғалары бассейнында йәшәй.
Башҡортостанда Ағиҙел йылғаһы буйлап үренән Мәләүез ҡалаһына тиклем, Ағиҙелдең ҡушылдыҡтарында, Кесе Инйәрҙең үрге ағымында осрай.
Һирәкләп Йүрүҙәндә күренә. Ҡариҙелдә һәм уның ҡушылдыҡтарында ныҡ үрсей.
Көньяҡта ла булған был үгеҙ балыҡ төрө. Быуатыбыҙ баштарында ул, мәҫәлән, Саған йылғаһында осраған (Яйыҡтың уң яҡ ҡушылдығы).
Уралдың Көнбайышында зөгәй уғата күп һанлы булған.
Хәҙер зөгәй Бөрйән, Белорет төбәктәренең саф һыулы йылғалар менән шишмәләрендә шаҡтай киң таралған.
Уның йәшәр урындары сағалаҡ менән ташбаштыҡы һымаҡ, ә һан яғынан был балыҡ күп түгел.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Ҡыҙыл китап»ҡа индерелгән был балыҡтың исемдәре урындағы һөйләштәрҙә: Йүрүҙәндә — һыла, сабатабаш, Һаҡмарҙа — ташбаш, Әйҙә — сүмесбаш, Мейәстә — сәскәкте балыҡ, Бөрйәндә — ташпаҡа.
Башы сағыштырмаса ҙур, яҫы. Ауыҙы ла ҙур, киң иренле. Кәүҙәһе оҙонса, 17 сантиметрға етә. Тәне яланғас, алда түңәрәкләнеп тора, сит-ситтәре ялпағыраҡ.
Яңаҡтарында сәнскәктәр бар. Тәңкәләре юҡ тиһәң дә була, тик ҡабырға һыҙатында ғына ваҡ-ваҡ тәңкәләргә оҡшаш нәмәләр теҙелеп киткән. Уның ҡыуығы ла юҡ.
Ҡорһаҡтағы йөҙгөстәре тырпайып тора. Арҡала беренсе менән икенсе йөҙгөсө бер аҙ тоташа.
Балыҡтың төҫө бик үҙгәреүсән һәм төптөң төҫөнә эйәрә, шулай уҡ һыуға күпме яҡтылыҡ төшкәне менән дә бәйле ул. Был балыҡ гел таштар аҫтында тора (шуға ташбаш тиҙәр ҙә), йә үҙенә ҡомлоҡта өңдәр уя.
Йәшәү мөхите[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был балыҡ төрө бөтә Европала, Себерҙә киң таралған һәм таҙа тау, ялан шишмәләрендә осрай. Таҙа һыулы, шәп ағымлы, ҡомло һәм ваҡ ҡырсынлы йылға, шишмәләрҙе, шулай уҡ, таҙа һыулу күлдәрҙе үҙ итә.
Балыҡ яңғыҙаҡ йәшәй, гел генә таштар араһында тора, йәки үҙенә ҡомлоҡта өңдәр уя. Ғәҙәттә, тәрән булмаған шаршыларҙа осрай. Эңер төшкәс әүҙемләшә башлай. Һыуҙың бысраныуын кисерә алмай. Уның тереклек итеүе — һыуҙың таҙалығын күрһәтеүсе индикатор булып тора. Йылғаларҙың бысраныуына бәйле, ареалының бөтә сиктәре эсендә лә һаны кәмей. Күп кенә бәләкәй йылғаларҙан бөтөнләй юғалған.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Зөгәй ваҡ хайуандарҙың ҡурсаҡтары, бөжәктәр һәм гаммарустарҙың личинкалары (Gammarus pulex), һирәгерәк ыуылдырыҡтар менән туҡлана
Үрсеүе һәм үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәшәүҙәренең 3-4 йылына енси яҡтан етлегеп, үрсеүгә тотоналар. Был февраль- май айҙарында була. Рәсәйҙең урта һыҙатында апрель аҙағы—май айына тура килә.
Ата балыҡ таштар аҫтына өң уя һәм унда инә балыҡ ыуылдырыҡ һала. Ыуылдырыҡтары һарғылт алһыу төҫтә, диаметры 2-2.5 мм тирәһендә тирбәлә.
Үрсеме 300 тирәһенә етә. Ата балыҡ уларҙы селбәрәләр булып үҫешкәнсе һаҡлай. Йөҙгөстәре менән һыу ағымы аша кислород килеүен тәьмин итә. Дошмандарын ҡыуа.
Һыу температураһы 10°С булғанда яралғы үҫеше 4 аҙнаға һуҙыла, 15,5°С-та — 2 аҙна тигәндә тамамлана. Ғүмер оҙонлоҡтары 5-6 йылдан үтмәй.
Һаҡлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Зөгәй Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Нафиҡов Шамил. Һыу буйында балыҡсы.— Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1997.— 176 бит. ISBN 5-295-01708-7
- Галеева А. Х. Красная книга // Башкирская энциклопедия . — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8
- Баянов М. Г. Редкие виды животных // Башкирская энциклопедия . — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8


text:
Slotmatic Best Mobile Cash Offers Online Review
Slotmatic Best Mobile Cash Offers Online
Slotmatic Best Mobile Cash Offers Online$£€500 Signup Bonus
- Top Jackpot Prizes Casino
- Live Casino Online Gaming
- Best Slots Deals Online
Basics
Хәрәкәтсән уйындар уйнап slotmatic менән оҡшай.!
Иң яҡшы мобиль сайтынан. slotmatic күҙәтеү слот MobileCasinoPlex.com
Әгәр һеҙ тораһы һөйөүселәр онлайн казино, һеҙ, моғайын, ишеткәнегеҙ диктор исемендәге уйын, береһе ҙур шатлыҡ килтереү казино һәм уйын мауыҡтырғыс. Уларға ярҙамға килә, Бөйөк британияла тыуған Slotmatic иң яҡшы онлайн казино, һәм хәҙер был оло менән-уларҙың яғында парик, иң ышаныслыһы булып бөтә казино онлайн яңы инде. Казино яратыусылар сайтында популярлығы менән яңы бейеклеккә етә., моғайын, улар яҡшы беләләр, сөнки һәр тапҡыр, ҡасан һәм ҡайһы бер мәрәкә күңел кисерә. Slotmatic төрлө уйындар киң спектрына эйә, иҫбат итеү өсөн, булдыҡһыҙ.
Казино уйын автоматтары ысын яратыусылар өсөн иң яҡшы мобиль сайтынан
Яратыусылар слот-уйын күп булмай, иоанновна өсөн, эш ҡасан етә Slotmatic онлайн казино! Лицензирование һәм бөйөк британияның иң яҡшы сайтында бирелгән. киң төрлөлөгө казино уйындары, казино уйынсылар тип яратып Slotmatic һәм наслаждайся. Шуға күрә күптәр арзан уйындар, стимул һәм ҡыҙыҡ, бындай хозурлыҡ биреү, сәләмләү бонус, реаль аҡса тәҡдим итә, был күңелле генә түгел, уйнаны, тик возврат һеҙҙең еңел-елпе һаҡлау. Мобиль пункты булараҡ, үҙенең төп терәк интститутының слот, һеҙ, бәлки, аласаһы һәр һезгә ошай был тема слот.
Билдәле фильм һәм китап һөйөүселәр өсөн, джеймс бонд, Балдан Властелин, Йәш, Бындай күңел бэтмен һәм голливуд, һеҙ һайлау темаһына ҡарап, төрлө уйын автоматтары слот мобиль рәхәт.! Менән уйнай £хәҙер 500 бонус!
Зарегистрировалась Әле!! Мобиль уйын автоматтары менән бонус, Реаль аҡса Slotmatic.!
Телефон иҫәбенә түләү өсөн мөмкинлектәре менән, мобиль уйындар супер slotmatic арзан слот. Хәҙер туранан-тура slotmatic менән башланды. £бушлай 5!
Был уйындарҙы юғары матур миҫал булып тора военной слот тултырып, диктор уйынмы ни – оператив идаралығы – шулай үҙе өсөн популяр анимация. Был уйындарҙы юғары кимәлдә ижады ентекле эш талап итә, шулай уҡ инновациялар. Был мобиль слот эшләнгән 20 барабан урынлашты-биш линия һәм уйынсылар. Уйын ваҡытында, оҫта иғтибар символы булыуы мотлаҡ, сөнки уны алыу өсөн мөмкин булған алмаштырыу өсөн башҡа символдар сифатында ҡулланыла комбинация тип выигрыш.! Шулай уҡ түләүле булыуы менән оҫталыҡ билдәһе символы выигрыш ставкаһы 2500x тармаҡтағы топ, ҡасан бөтә биш символы ер тармағы әүҙем.
Был бала саҡ хәтирәләренең иң твист һәм бер ни менән заветная. Кәрәк һеҙҙең тауыш, һәм тик алға бара бәшмәк йыйырға бик күп приздар һәм еңеү яуланы! Был причудливый һеҙҙең менән күңелле уйын символдарын көлөп характеристикаға эйә һәм мобиль тармаҡ ун мәжбүр һалҡындар слот. Күп кенә мобиль Slotmatic слот береһе, иң ҙур ләззәт тәҡдим итә, һәм күңел ҙур күләмдә түләү, еңеү яулар өсөн ҙур бүләк.
Рәхим Итеп, Беҙҙең Тәҡдим Менән Танышты Топ Мобиль Диаграммалар Түбән Слот!
Хазина казино слот slotmatic уйынын юғалтты.
Әгәр сездә булһа, һеҙ һәләтле мажаралары., йәки тураһында хыяллана, мауыҡтырғыс сәйәхәткә юлланһын өсөн, йәшеренгән тәрән хазина табыу өсөн, был һеҙҙең өсөн мобиль слот. Слот тәҡдим хазиналарҙы юғалтмаған, тулҡынланып-эҙләү "реаль" киҫкен хистәр менән һунар өсөн сокровища был 9 джекпот 1500x тармаҡтың түләүле булыуы ставкаһы һәм уйындар..
Аааа, уңыш ирланд! Беҙ күберәк әйтергә кәрәк түгел, хәҙер теркәлгәндәре генә!, иҫ киткес яҡшы һәм отош түләү ала башлай һәм программаһын тәьмин итеү – һәм ләззәт ала, ул ваҡытта һеҙ нисек эшләй быны.! Ҡотлау менән хәҙер иҫ киткес уйнай. Slotmatic бонус казино!
Шулай уҡ алыу ҡарап Filthyrichslots.com
Slotmatic Слот өсөн Мобиль күҙәтеү. MobileCasinoPlex.comVisit Now For Special Bonus


text:
Башҡортостанда газ-мотор яғыулығын индереү буйынса программа әҙерләйәсәктәрФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда газ-мотор яғыулығын индереү буйынса программа әҙерләйәсәктәр
Башҡортостанда газ-мотор яғыулығын индереү буйынса программа әҙерләйәсәктәрФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 16 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дарья Петрова/.
Башҡортостанда газ-мотор яғыулығын индереү комплекслы программаһы әҙерләнәсәк. Тейешле йөкләмәне Өфө компрессор заводына эш сәфәре барышында Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов бирҙе.
Республиканың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе Тимур Мөхәмәтйәнов һөйләүенсә, әлеге ваҡытта йәмәғәт транспортында газ-мотор яғыулығын үҫтереү буйынса федераль маҡсатлы программа әҙерләнә, был маҡсатлы программала төбәктәрҙең ҡатнашыуы өсөн бик ҡатмарлы шарт булып үҙ программаларыңды әҙерләү тора. Уны әҙерләгәндә Өфө компрессор заводында тупланған ыңғай тәжрибә лә иҫәпкә алынасаҡ.
Предприятие 2011 йылда ойошторолған. Завод углеводород берләшмәһе, азот һәм һауа өсөн юғары баҫымлы компрессор ҡорамалдарын яһау, хеҙмәтләндереү һәм йүнәтеү менән шөғөлләнә. Әле «Газпром трансгаз Өфө» менән уртаҡ проект сиктәрендә заводта ҡыҫылған тәбиғи газ модулдәрен етештереү башланған.
Ҡыҫылған тәбиғи газды ҡулланыу бензинға һәм башҡа яғыулыҡтарға ҡарағанда осһоҙораҡ һәм экологик яҡтан таҙараҡ тип һанала. Компрессорҙа ҡыҫылған метанда бөгөн «Башавтотранс» НефАЗдарының бер өлөшө эшләй. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2016 йылдың декабрендә Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты ошондай 100 автобусты дәүләт автомобиль ташыусыһына тапшырҙы.
«Европала транспорт ҡыҫылған газда эшләһә, беҙҙә ул ихтыяжһыҙ булып ҡала, пропан-бутан ғына популяр. Ҡыҫылған тәбиғи газ – экологик яҡтан таҙа яғыулыҡ, уның менән машина оҙаҡ ваҡыт дауамында иҫ киткес эшләй, — тип һөйләй Өфө компрессор заводының баш кострукторы Павел Пеев. – Беҙҙең алда ошондай яғыулыҡты ҡойоу мөмкинлеге барлыҡҡа килһен өсөн инфраструктура булдырыу бурысы тора».
Хәҙер Ҡырмыҫҡалығы Автомобилдәргә газ тултырыу компрессор станцияһына ебәреү өсөн Өфө компрессор заводы белгестәре йыйған ҡыҫылған тәбиғи газ модуле әҙер. Компрессор үҙе Италиянан, әммә ҡайһы бер деталдәре – импортты алмаштырыу программаһы сиктәрендә – илебеҙҙеке. Шул уҡ ваҡытта, 2017 йылдың аҙағына тиклем заводта үҙҙәре етештергән һынау компрессор өлгөһөн сығарырға күҙаллайҙар.
«Инженерҙар мәктәбе беҙҙә һәйбәт, инженерҙар ныҡлы, көслө, әҙерләнгән. Ошоларҙы аңлап-белгән белгестәр барлығында бер ҙә шикләнмәйем», — тип билдәләне төбәк Башлығы конструкторҙар менән әңгәмәлә.
Бөтә һынауҙар ҙа уңышлы үтһә, артабан бындай ҡорамалдар етештереү үҫтереләсәк, киләсәктә ҡыҫылған тәбиғи газ модулдәрен Өфөлә эшләнгән компрессорҙарҙы ҡулланып сығарырға ниәтләйҙәр.
«Газпром трансгаз Өфө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте генераль директоры Шамил Шәрипов билдәләүенсә, Рәсәйҙә бындай ҡорамалдарҙың алмашын бер кем дә етештермәй.
«Беҙ илдә беренселәрҙән булып бындай моноблокка тотондоҡ. Уны алһаҡ, тәүге газ-мотор яғыулығында автотранспорт һатып алыу һәм инфраструктураны үҫтереү менән шөғөлләнеүсе генә түгел, ә ҡорамалдар етештереүсе лә төбәк буласаҡбыҙ», — тип аңлатма бирҙе Шамил Шәрипов.