text:
Өфө директорияһы
Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте (рәсми булмаған исемдәре — «Директория», «Өфө директорияһы») — Рәсәй көнсышының большевиктарға ҡаршы төрлө көстәрҙең мәжбүри һәм шаҡтай тотороҡһоҙ компромисы һөҙөмтәһендә Өфө ҡалаһында 1918 йылдың 23 сентябрендә Дәүләт кәңәшмәһендә булдырылған Рәсәй дәүләт власының юғары органы. Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте үҙен 1917 йылдың 7 ноябрендә Октябрь революцияһы тыуҙырған мәжбүри рәүештәге тәнәфестән һуң үҙенең эшмәкәрлеген яңыртҡан сираттағы, яңы составтағы Ваҡытлы хөкүмәте сифатында күрә ине[1].
Йөкмәткеһе
Ойошторолоуы һәм функциялары
Большевиктарҙан азат ителгән төрлө демократик «хөкүмәттәренең» территорияларында иң мөһим ролдәрҙе ике хөкүмәт уйнай: Һамарҙағы Ойоштороу йыйылышы ағзалары комитеты Һәм Омсктағы Выҡытлы Себер хөкүмәте. Уларҙың һәр береһенең ҡораллы көстәре була: Комучтың — Халыҡ армияһы, Себер хөкүмәтенең — Себер армияһы. 1918 йылдың июнь айында улар араһында башланған берҙәм хакимиәт булдырыу тураһында һөйләшеүҙәр һуңғы нәтижәгә тик Өфөлә сентябрь йыйылышында килтерҙе. Һөҙөмтәлә 5 кешенән торған берләшкән коллегиаль хөкүмәт — эсерҙар партияһы лидерҙарының береһе, элекке ваҡытта Ваҡытлы хөкүмәтенең министры Н. Д. Авксентьев рәйеслеге аҫтында Директория булдырыла[1].
Бөтә Рәсәй юғары власын ойоштороу тураһында акт[2] Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте "Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы саҡырылғанға тиклем Бөтә Рәсәй дәүләтендә юғары властың берҙән-бер эйәһе була. Актта өлкә хөкүмәттәренең ваҡытлыса килеп сыҡҡан шарттарҙа үтәргә тура килгән юғары властың бөтә функцияларын Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтенә беренсе талап менән кире ҡайтарылыуы күҙ уңында тотола, тип белдерелә. Шулай итеп, төбәк берекмәләренең суверенитеты юҡҡа сығарыла, уға алмашҡа «өлкәләрҙең киң автономияһы» индерелә һәм уның сиктәре тулыһынса «Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтенең тәрән аҡыллығына» бәйле була.
Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәтенә Ойоштороу йыйылышы саҡырылыуын тиҙләтеүгә булышлыҡ итеү һәм артабан да уға илдәге берҙән-бер юғары власть булараҡ һис шикһеҙ буйһоноу йөкмәтелә.
Рәсәйҙең милли — дәүләт ҡоролошо нигеҙҙәре федератив принциптарынан сығып эш ителергә тейеш була: иреккә сыҡҡан Рәсәйҙең ҡоролоуы географик һәм иҡтисади, шулай уҡ этник билдәләре булған айырым өлкәләренең киң автономия хоҡуҡтарын, артабан федератив нигеҙҙә дәүләт ойошмаһын тулы ҡанлы Ойоштороу Йыйылышын булдырып…, айырым территория биләмәгән милли аҙсылыҡтар өсөн мәҙәни — милли үҙбилдәләнешкә хоҡуҡтарын таныуҙа нигеҙләнә..
Армияға ҡарата Актта, сәйәси партияларҙың йоғонтоһонан азат булған, көслө, һуғышҡа һәләтле, берҙәм Рәсәй армияһын тергеҙеүе кәрәклеге һәм шул уҡ ваҡытта «хәрбиләргә сәйәси ойошмалары ярамағанлығы һәм армияның сәйәсәттән ситләштереүе» тураһында әйтелә .
Дәүләт берҙәмлеге һәм Рәсәй бойондороҡһоҙлоғо буйынса кисектергеһеҙ тип һаналған бурыстар:
1. Совет власынан Рәсәйҙе азат итеү өсөн көрәш;
2. Рәсәйҙең көсләп тартып алынған, төшөп ҡалған һәм тарҡау өлкәләрҙе ҡайтанан берләштереү;
3. Февраль революцияһынан һуң Рәсәй исеменән һәм уның башҡа өлөштәренән , ғөмүмән, Рәсәй Ваҡытлы Хөкүмәтенән тыш ниндәй булһа ла власть тарафынан төҙөлгән Брест һәм башҡа халыҡ-ара килешеүҙәрҙе танымау һәм Антанта державалары менән килешеүле мөнәсәбәттәрҙе тергеҙеү;
4. Герман коалицияһына ҡаршы һуғышты дауам итеү.
Составы
Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте составына биш ағза һәм уларҙың биш урынбаҫары һайлана — Директория ағзаларының персональ дублерҙары, уларҙың бер өлөшө Өфөнән байтаҡ ҙур арала була..
1918 йылдың ноябрь ваҡиғаларына тиклемге эшмәкәрлеге
1918 йылдың 9 октябрендә Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте һөжүм иткән совет ғәскәрҙәре ҡаланы баҫып алыу хәүефе арҡаһында Өфөнө ҡалдырып китә һәм Омскиға күсенә.
13 октябрҙә Омскиға Ҡара диңгеҙ флотының элекке командующийы вице-адмирал А. В. Колчак килә, һуңғараҡ ул Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте составына инә.
4 ноябрҙә Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте барлыҡ өлкә хөкүмәттәренә береһен дә ҡалдырмай Өлкә хөкүмәттәрен һәм Өлкә Вәкәләтле Учреждениеларын ашығыс рәүештә тарҡатыу талабы менән һәм идаралыҡ буйынса бөтә вәкәләттәрҙе Бөтә Рәсәй хөкүмәтенә тапшырыу тураһында мөрәжәғәт итә. Шул уҡ көндә Ваҡытлы Себер хөкүүмәте министрлыҡтары һәм үҙәк идаралыҡтары базаһында Директорияның башҡарма органы булдырыла — П. В. Вологодский етәкселегендәге Бөтә Рәсәй министрҙар Советы. Бындай дәүләт хакимиәтенең үҙәкләштереүе, иң беренсе нәүбәттә, көрәш йылдарында Бөйөк һәм Берҙәм Рәсәйҙең яңырыуы өсөн ватандың һуғышсан ҡеүәтен тергеҙеү һәм бөтә Рәсәй масштабында тылды ойоштороу һәм армияны тәьмин итеү өсөн шарттар булдырыу кәрәклеге сәбәпсе була.
Ошо ғәмәлдәр ярҙамында Рәсәй көнсығышында булған бөтә өлкә, милли һәм казак хөкүмәттәрен юҡҡа сығарылды һәм шунан менән формаль рәүештә большевиктарға ҡаршы булған көстәрҙе бергә туплауға ирешелде.
1918 йылдың 4 ноябрендә төҙөлгән «Бөтә Рәсәй» министрҙар Советы:
- П. В. Вологодский (рәйес),
- В. А. Виноградов (рәйес урынбаҫары),
- А. В. Колчак (хәрби һәм диңгеҙ министры),
- Ю. В. Ключников (сит эштәр министрлығы идарасыһы),
- А. Н. Гаттенбергер (эске эштәр министрлығы идарасыһы,
- И. И. Серебренников (тәьмин итеү министры),
- И. А. Михайлов (финанстар министры),
- Н. С. Зефиров (аҙыҡ-түлек министры),
- С. С. Старынкевич (юстиция министры),
- Л. А. Устругов (юл бәйләнеше министры),
- В. В. Сапожников (халыҡ мәғарифы министры),
- Л. И. Шумиловский (хеҙмәт министры),
- Н. И. Петров (игенселек министы),
- Н. Н. Щукин (сауҙа һәм сәнәғәт министрлығының ваҡытлыса идарасыһы),
- Г. А. Краснов (дәүләт контролеры),
- Г. Г. Тельберг (Иинистрҙар Советы эштәре идарасыһы)
Күбеһенсә уң үҙәкле министрҙар Советы сәйәси төҫ буйынса байтаҡҡа «һул» Директориянан ҡырҡа айырыла. Уң сәйәси курсты ҡыйыу яҡлаған Совмин эшмәкәрҙәренең лидеры финанстар министры И. А. Михайлов була, уға Г. К. Гинс, Н. И. Петров, Г. Г. Тельберг ярҙам күрһәтәләр. Нәҡ ошо төркөм бер генә кеше ҡулына бирелгән хәрби диктатура формаһындағы көслө һәм бер төрлө хакимлыҡты урынлаштырыуҙы маҡсат иткән заговорҙың ядроһы була китә.
Директорияның абруйы булмай, уның хакимлығыбик бушаҡ һәм көсһөҙ була. Офицерҙар составы күпселек өлөшөндә Директорияға ҡарата дошмандарса мөнәсәбәттә була, сөнки Директорияла улар ерәндергес "керенщина"ның ҡабатланыуын күрәләр. Өҫтәүенә Директорияны даими рәүештә эске ҡапма-ҡаршылыҡтар тарҡата, бының өсөн либераль пресса Директорияны мыҫҡыллап Крыловтың мәҫәленән аҡҡош, ҡыҫала һәм суртан менән сағыштыра ине. Директорияның хәрби уңышһыҙлыҡтары ла уның хакимлығының аҙағын яҡынайта ине.
Хөкүмәт абруйы бигерәк тә Директорияның эсер етәкселегенең үҙенең урындағы партия ойошмаларына төбәлгән инструкция нәшер итеүһенә бәйле булған ғауға ныҡ ҡаҡшата. Инструкцияла эсерҙар партияһы ағзаларына Ойоштороу йыйылышы ағзалары тирәһендә тупланырға, ҡоралланырға һәм һәр моментта уң көстәргә яуап бирергә әҙер булырға төҡдим ителгән ине. Был тәҡдим эсерҙар үҙ ҡораллы формированиеларын булдырырға тейеш тигән өндәү тип ҡабул ителә. генерал Болдырев Авксентьевтан һәм Зензиновтан аңлатыуҙарын талап итә. Мәсьәләне онотторорға тырышалар, әммә килеп сыҡмай, һәм Директория дошмандары эсерҙарҙы хакимлыҡты тартып алыу өсөн заговор әҙерләүҙә ғәйепләй башлайҙар[3].
Эшмәкәрлегенең туҡтатылыуы
Директория үҙенең эшмәкәрлеген 1918 йылдың 17 ноябренән 18 ноябргә ҡараған төндәге ваҡиғалар һөҙөмтәһендә туҡтата. Был төндә Омскта тупланған казак частарының хәрбиҙәр төркөмө тарафынан Директория рәйесе Н. Д. Авксентьев, Директория ағзаһы В. М. Зензинов, Директория ағзаһы урынбаҫары А. А. Аргунов, шулай уҡ эске эштәр министры иптәше, йәшерен хеҙмәте етәксеһе Е. Ф. Роговский ҡулға алыналар. Бөтә ҡулға алынған кешеләр социалист — революционерҙар Партияһы ағзалары була.
18 ноябрҙең иртәһендә Директорияның ике ағзаһы — П. В. Вологодский һәм В. А. Виноградов —ҡатнашлағында министрҙар Советы ғәҙәттән тыш ултырышына йыйылған тыуған хәл буйынса фекер алышып, һәм Директорияны ғәмәлдән сыҡҡан тип таный һәм хакимлыҡты бөтә тулылылығында үҙ өҫтөнә алыуы тураһында иҡлан итә. Министрҙар Советы хәрби һәм гражданлыҡ хакимлығы хәрби һәм йәмәғәтселек даирәләрендә абруй ҡаҙанған бер кеше ҡулдарында тупланырға тейеш тигән һығымтаға килә. Юғары хакимлыҡты булдырыу министрҙар Советы ярҙамына таянған бер кешегә ваҡытлыса тапшырыу һәм ошо кешегә «Юғары хаким» исемен биреү буйынса принципиаль ҡарар ҡабул ителә, артабан «Рәсәйҙә дәүләт хакимлығының ваҡытлы ҡоролошо тураһында Положениеһы» эшкәртелә һәм ҡабул ителә («18 ноябрь конституцияһы» тип исемләнгән). Положение, атап әйткәндә, Юғары хакимдың һәм министрҙар Советы араһындағы мөнәсәбәттәрҙең тәртибен билдәләй[4]
Совмин ағзаларының йәшерен тауыш биреүе буйынса Юғары хаким вазифаһына вице — адмирал А. В. Колчак һайлана һәм бер үк ваҡытта званиеһында тулы адмиралға тиклем үрләтелә. Колчак ризалығын белдерә һәм үҙенең беренсе бойороғо менән үҙен Юғары башкомандующий итеп иғлан итә. Тарихҡа Омск йәки Колчак хөкүмәте исеме аҫтында ингән яңы хөкүмәт булдырыла. Ул 1920 йылдың 4 ғинуарына тиклем ғәмәлдә була.
Ҡулға алынған Директория ағзалары 1918 йылдың 20 ноябрендә сит илгә ҡыуылалар, уларҙы поездға тейәп, Ҡытайға сығаралар.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
- Главы Российского государства (1918—1920)
- Российское правительство (1919)
- Российское государство (1918—1920)
Һылтанмалар
- Акт об образовании всероссийской верховной власти, принятый на государственном совещании в Уфе
- Журавлев В. В. Государственное совещание: К истории консолидации антибольшевистского движения на востоке России в июле — сентябре 1918 г.
Әҙәбиәт
- Временное Всероссийское правительство (23 сентября — 18 ноября 1918 г.). Сборник документов и материалов / Сост. и науч. ред. В. И. Шишкин. Новосибирск: Новосибирский государственный университет, 2010. 362 с.
- Шишкин В. И. Из истории формирования Совета министров Временного Всероссийского правительства (октябрь 1918 г.) // Вестник НГУ. Серия: История, филология. Новосибирск, 2007. Т. 6. Вып. 1 (история). С. 209—217.
- Шишкин В. И. Военный и морской министр Временного Всероссийского правительства А. В. Колчак // Вестник НГУ. Серия: История, филология. Новосибирск, 2008. Т. 7. Вып. 1 (история). С. 54-65.
- Шишкин В. И. Формирование Совета министров Временного Всероссийского правительства (24 сентября — 4 ноября 1918 г.) // Известия Омского государственного историко-краеведческого музея. Омск, 2008. № 14. С. 265—284.
- Шишкин В. И. Губернские (областные) комиссары Временного Сибирского, Временного Всероссийского и Российского правительства, управ¬ляю¬щие губерниями и областями Российского правительства (июнь 1918—1919) // Историческая энциклопедия Сибири. Новоси¬бирск, 2009. Т. 3. С. 676.
- Шишкин В. И. Отечественная историография Временного Всероссийского правительства // Материалы Всероссийской научной конференции «Сибирское общество в контексте мировой и Российской истории (ХIХ-ХХ вв.)», посвященной 200-летию со дня рождения генерал-губернатора Восточной Сибири Н. Н. Муравьева-Амурского. 1 октября 2009 г. Иркутск, 2010. С. 434—444.
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1,0 1,1 В.
- ↑ Акт об образовании всероссийской верховной власти, принятый на государственном совещании в Уфе
- ↑ Зырянов П. Н. Адмирал Колчак, верховный правитель России / Павел Зырянов. — 4-е изд. — М.: Молодая гвардия, 2012. — 637[3] с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: сер. биогр.; вып. 1356).
- ↑ Положение о временном устройстве государственной власти в России, утверждённое советом министров 18 ноября 1918 г.


c: text/html

text:
Беренсе уҡытыусым
10 ноября 2016 йыл | Мәғариф, Хаттар
Әле ҡасан ғына бәләкәй генә ҡыҙҙар, малайҙар инек. Күңелле сентябрь иртәһендә, ҡулдарыбыҙға сәскәләр тотоп, тәүге тапҡыр мәктәпкә - Белем иленә юл алдыҡ. Байрам тантанаһында шиғырҙар һөйләүебеҙ, йырҙар йырлауыбыҙ, өлкән апай-ағайҙарыбыҙҙың "Әлифба” китабы бүләк итеүҙәре, "Белем асҡысы”н алыуыбыҙҙы әле лә хәтерләйем.
Кисәге дуҫтар бөгөн дошманмы?
10 ноября 2016 йыл | Сәйәсәт
Украинаның Одесса өлкәһе губернаторы Михаил Саакашвилиҙың отставкаға китеүе, Төркиәгә ҡарата санкция иғлан итеү ихтималлығы, Япония министрының Мәскәүгә килеүе үткән арауыҡтың мөһим ваҡиғалары рәтендә торҙо.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Һин үҙ кулдары вузды тағы WordPress 3.0 релиз? Хәҙер һеҙ был һәм наслаждаться булыуы һуңғы transposh өсөн плагин WordPress тәҡдим итә, ярҙам өсөн яңы WordPress, һәм вазифаһында бонус, ярҙам buddypress. Был ярҙам buddypress аңлата хәҙер URL-адресты генерирующая һәм яуап бирҙе ул хәҙер буласаҡ переводе.
Өҫтәмә үҙгәрештәр үҙ эсенә өҫтәмә ярҙам алыу өсөн шарттар башкара неприятным сит интерфейса, ҡасан мәҫәлән, jQuery коралдары ине ҡулланырға менән бер-бер артлы плагин йәки темаһы, хәҙер – беҙ ултырабыз мәжбүр итергә, уны эшләргә.
Нисек элегрәк, сөнки яңы мажорная версия сыҡты WordPress, беҙ резали ярҙам рәсми өлкәндәр вордпресс 2.8 версия, плагин тейеш элеккесә функционировать, ләкин ул булмаясак проверен һәм исправлено өсөн был версияһы һәм беҙ кәңәш итәбез, сезгә алмаштырыу.
Һарытауға, – беҙ сезне ишетергә теләйбез, ниндәй функциялары телисез икән,? һәм ниндәй команда еңәр донъя Кубогы? рәт-рәт напишите үҙ бында комментарий.


text:
- Подробности
- Просмотров: 218
ТАРУТ (Мilium), ҡыяҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. 7 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса һәм субтропик бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда тарбаҡлы Т. үҫә. Тамырһабаҡлы үлән. Һабағы йыуан, шыма, бейеклеге 60—100 см. Япрағы киң ҡыяҡлы, яҫы, йомшаҡ. Башағы ваҡ, бер сәскәле, асыҡ йәшел төҫтә, оҙон (25 см тиклем) йәйенке һеперткеләргә йыйылған. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — бөртөксә, июль—сент. өлгөрә. Башлыса киң япраҡлы урмандарҙа үҫә; респ. бөтә терр‑яһында таралған. Мал аҙығы үҫемлеге.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 229
СОПОЛИМЕРҘАР, макромолекулаларында төрлө типтағы сомономер быуындары булған полимерҙар. Регуляр булмаған йәки статистик (быуындарҙың төркөмләнеүе осраҡлы, композицион‑төрлө), регуляр (билдәле ҡабатланыусы, композицион‑бер төрлө); ялғаулы, блоксополимерҙар (мономерҙарҙың 1 йәки бер нисә төрлө быуыны блоктары), аралашыусы С. айырыла. С. нуклеин кислоталар, ҡайһы бер аҡһымдар (быуындар сиратлашыуы ярашлы код б‑са) инә. С. үҙсәнлектәре сомономерҙарҙың тибына, һанына бәйле; ялғаулы С. һәм блоксополимерҙарҙың үҙсәнлектәре ярашлы полимерҙар ҡатышмаһы үҙсәнлектәренә оҡшаш. Композицион- бер төрлө, сиратлашыусы С. яҡшыртылған физик‑механик үҙсәнлектәргә эйә. Статистик, сиратлашыусы, ялғаулы С. радикаль сополимеризация, блоксополимерҙар сополиконденсация, анионлы сополимеризация ысулдары м‑н алына. Аҙ миҡдарҙа сомономерҙар — модификаторҙар, 2‑се мономерҙың күп булмаған өҫтәмәһе полимерҙарҙы пластификациялау, газ фазаһынан радиация-химик инициирлап сомономерҙар ялғауҙы — өҫкө йөҙҙәге үҙсәнлектәрҙе модификациялау өсөн ҡулланалар. Башҡортостанда 20 б. 60—70‑се йй. Химия ин‑тында этилендың карбоксиллы С. (иономерҙар) алыу технологияһын эшләү, үҙсәнлектәрен, төҙөлөшөн өйрәнеү б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә; “Салаватнефтеоргсинтез” (ҡара: “Газпром нефтехим Салават”) ПБ м‑н берлектә иономерҙар һәм юғары баҫым аҫтында алынған этилендың башҡа С. синтезлау өсөн пилот ҡоролмаһы булдырыла (Г.П.Гладышев, Ю.Б.Монаков, С.Р.Рафиҡов һ.б.). Изобутилен нигеҙендә функциональ мономерҙар м‑н ысын С. (гомополимер ҡушылмаһы булмаған), блоксополимерҙар, ш. иҫ. термоэластопластар, фрагментар, билдәле типтағы сикке төркөмлө полимерҙар синтезлана (Ю.Я.Нелькенбаум, К.В. Прокофьев, Ю.А.Сангалов, З.И.Хоҙайбирҙина, Ю.Б.Ясман). 1960 й. Стәрлетамаҡ химия з‑дында (ҡара: “Каустик”) — стирол һәм малеин ангидриды С., 1969 й. — стирол һәм акрилонитрил, 1974 й. — стирол һәм бутадиен каучугы, 1986 й. “Салаватнефтеоргсинтез” ПБ‑нда — АБС‑пластигы; 1960 й. алып Стәрлетамаҡ синтетик каучук з‑дында (ҡара: “Каучук”) һәм 1966 й. башлап тәж.‑сәнәғәт нефтехимия з‑дында (ҡара: Стәрлетамаҡ нефтехимия заводы) синтетик каучуктар нигеҙендә; Өфө синтетик спирт з‑дында (ҡара: “Уфаоргсинтез”) статистик С. һәм этилендың пропилен м‑н блоксополимеры, синтетик каучуктар етештереү үҙләштерелә.
Р.Х.Ҡудашев
Тәрж. Ф.А.Ғималова


text:
- Подробности
- Просмотров: 359
“НАРКОТИКҺЫҘ ҠАЛА”, наркоманияны иҫкәртеү, үҫеп килгән быуынды сәләмәт йәшәү рәүешенә ылыҡтырыу маҡсаты м‑н булдырылған төбәк ижт. ойошмаһы. Өфөлә 2001—12 йй. эшләй. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: наркотиклы матдәләрҙең тәьҫире һәм ҡулланыу эҙемтәләре, уларға бәйле ауырыуҙарҙың сәбәптәре һәм төрҙәре, һауығыу юлдары (листовкалар таратыу, матбуғат конференциялары үткәреү һ.б.); соц. һорау алыу үткәреү; наркотиктар һатылған урындар т‑да мәғлүмәт йыйыу һәм хоҡуҡ һаҡлау органдарына еткереү; балалар һәм йәштәрҙең буш ваҡытын ойоштороу (кон‑ ференциялар, диспуттар, спорт ярыштары, һүрәт конкурстары, музыка фестивалдәре һ.б. үткәреү). “Город без наркотиков” (“Наркотикһыҙ ҡа‑ ла”) тигән айлыҡ гәз. нәшер итә.
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 509
ЗИНОВЬЕВ Георгий Васильевич (20.11.1887, С.‑Петербург — 26.4.1934, Мәскәү), революция хәрәкәте эшмәкәре. 1917 й. алып РСДРП ағзаһы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Юғары акад. курстарҙы тамамлаған (Мәскәү, 20‑се йй. уртаһы). 1908 й. башлап рус армияһында, өлкән унтер-офицер (1917); 1918 й. алып Ҡыҙыл Армияла. 1917 й. Көнбайыш фронтта 3‑сө Себер уҡсылар корпусының һалдаттар ком‑ты рәйесе, 1918 й. февр. башлап Смоленск ҡ. гарнизон начальнигы. Апр. Ырымбур казак ғәскәре м‑н алышта совет отрядтарының хәрәкәте т‑да килешеү өсөн Ырымбур губернаһына ебәрелә. Май—июндә Ырымбур ғәскәрҙәре төркөмө, 1918 й. уртаһынан Аҡтүбә һәм Орск ҡҡ. тирәһендә партизан ғәскәрҙәре төркөмө командующийы. 1919 й. мартынан — Төркөстан армияһы, майҙан Беренсе армия командующийы. Бәләбәй операцияһын, Өфө операцияһын планлаштырыуҙа һәм үткәреүҙә ҡатнаша. 1920 й. нояб. — 1921 й. мартында Төркөстан фронты Реввоенсоветы ағзаһы, апр.—авг. Фирғәнә ғәскәрҙәре төркөмө командующийы, бер үк ваҡытта апр.—майҙа 3‑сө Төркөстан уҡсылар див. начальнигы. 20‑се йй. РККА‑ның оператив‑стратегик берләшмәләренә етәкселек итә, 1932 й. алып Хәрби инженерҙар акад. (Мәскәү) начальнигы. 1‑се, 2‑се, 3‑сө һәм 4‑се дәрәжә Георгий тәреләре, Ҡыҙыл Байраҡ орд. (1919, 1920), Төркөстан АССР‑ының Почётлы алтын ҡоралы (1920) м‑н бүләкләнгән. Ырымбур ҡ. урамға З. исеме бирелгән.
Хеҙм.: Армия и народ. Пг., 1920.
В.В.Дублённых, Л.И.Футорянский
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text: Аҫҡар урта мәктәбендә яҙғы лагерҙа ял итеүсе башланғыс класс уҡыусылары өсөн китапханасы Наилә Мырҙабулатова “Ҡоштар-тәбиғәт күрке” исемле ҡанатлы дуҫтарыбыҙға арналған байрам ойошторҙо. Ҡоштарға һаҡсыл ҡараш, иғтибарлылыҡ тәрбиәләү маҡсатында уткәрелгән был кисәлә ике команда бик сәмле ярышты. Улар ҡоштарға бәйле төрлө һорауҙарға яуап бирҙеләр, ребустар, кроссвордтар, йомаҡтар систеләр, ҡоштар тураһында йырҙар йырланылар. Шулай уҡ “Был ҡоштарҙы таны!” , исемле бәйгелә ҡанатлы дуҫтарҙың төрлө билдәләренә ҡарап исемдәрен әйтеп, улар тураһында һөйләнеләр. Кисәлә балалар ҡоштар тураһындағы белемдәрен нығытып, уларға һаҡсыл мөнәсәбәтә булырға кәрәк икәнлегенә тағы ла бер ҡат төшөндөләр. Был байрам барыһына ла бик оҡшаны.


text:
1932 йыл
1932 (бер мең туғыҙ йөҙ утыҙ икенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1932 йылы, 2 мең йыллыҡтың 932 йылы, XX быуаттың 32 йылы, XX быуаттың 4 ун йыллығының 2 йылы, 1930 йылдарҙың 3 йылы.
Йөкмәткеһе
ВаҡиғаларҮҙгәртергә
ТыуғандарҮҙгәртергә
- 12 февраль — Рәми Ғарипов, Башҡортостандың халыҡ шағиры (1992).
- 16 февраль — Рафаэль Сафин, башҡорт шағиры һәм драматургы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1982).
- 6 май — Сәйфуллин Таһир Сергеевич, дирижёр, Башҡортостандың халыҡ артисы (1995).
- 7 октябрь — Фәрит Богданов, драматург, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1992).


text:
- Подробности
- Просмотров: 340
РЕЛИКТТАР (лат. relictum), үткән дәүерҙәрҙең фауна һәм флора ҡалдыҡтары булараҡ терр‑яның хайуандар донъяһы һәм үҫемлектәр япмаһы составына ингән үҫемлек, хайуан төрҙәре. Уралда Р. булыуы плейстоцендағы боҙлоҡтар тыуҙырған экосистемаларҙың үҙгәртеп ҡоролоуы м‑н бәйле. Р. һаҡланып ҡалыуына уларҙың йәшәүенә яраҡлы булған тау шарттары булышлыҡ итә. Башҡортостан флораһы боҙлоҡҡа тиклемге (плиоцен), плейстоцен һәм голоцен Р. ғибәрәт. Плиоцен Р. Европаның киң япраҡлы урмандарына хас һәм Уралда ареалының изоляцияланған фрагменттары булған үҫемлектәр инә: өсҡалаҡ күк көпшә, Роберт яраны, Скополь һаҫығүләне, эре юшан һ.б., ш. уҡ Азия сығышлы урал урман көләпәрәһе һәм казак артышы. Плейстоцен Р. араһында тау тундраларында үҫкән Арктика сығышлы перигляциаль (альп арктоусы, бәпкәле ҡымыҙлыҡ, Леманн таутишәре һ.б.) һәм Уралға Азияның бейек тауҙарынан үтеп ингән (курил сәйе, күгелйем төлкөғойроҡ, тупаҡ сверция һ.б.) үҫемлектәр; тау- азиат һәм азиат сығышлы ҡая һәм тау‑дала (ҡырҡйепсә туманаҡ, һаҫыҡ биҙгәксән һ.б.), асыҡ урмандарға һәм уларҙың аҡландарына хас булған (кортуза кәзә һаҡалы, себер зигаденусы һ.б.) үҫемлектәр айырыла. Голоцендың йылы осорҙары м‑н киң япраҡлы урмандарҙың Урал көнсығыш битләүҙәренә һәм дала төрҙәренең йылға үҙәндәре буйлап тау‑урман һәм бейек тауҙар зонаһына таралыуы бәйле. Күп дала үҫемлектәре (Альп астраһы, буяу балғыуағы, ябай терпекәй үлән һ.б.) Р. булараҡ ҙур булмаған төркөмдәр м‑н урман зонаһында яр буйындағы эзбизташлы ҡаяларҙа һаҡланған. Респ. флораһында Р. сәскәле үҫемлектәр (80‑дән ашыу төр), яланғас орлоҡлолар (казак артышы), абаға һымаҡтар (альп вудсияһы, Дайк бөрсөклө абағаһы), мүк һымаҡтар (Гехеб брахитециумы, бәләкәй телекиум һ.б.) араһында табылған. Р. ш. уҡ ҡайһы бер хайуандар (ваҡ туғырлама, тоҡор сысҡан), ҡарлы флавоцетрария лишайнигы, күп кенә декоратив (Роберт яраны, Завадский хризантемаһы, һарғылт бармаҡтамыр һ.б.), мал аҙығы (дала тимофеевкаһы, бойҙан һ.б.), дарыу (себер һары умырзаяһы, ҡырҡйепсә туманаҡ һ.б.), баллы (бүлбеле майсыбыҡ, ҡыуаҡлы курил сәйе һ.б.), ашарға яраҡлы (ҡыя һуған, һыу сәтләүеге һ.б.), ағыулы (казак артышы, Скополь һаҫығүләне һ.б.) үҫемлектәр һ.б. инә. Ҡыя һуғандың, бойҙандың һәм башҡа Р. интродукцияһы Ботаника баҡса‑институтында үткәрелә. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына Р. 40‑тан ашыу төрө (Арктик тал, көҙгө ллойдия, стигия ҡуһаһы, тутыҡ схенус һ.б.) һәм ҡарлы флавоцетрария лишайнигы индерелгән. Шулай уҡ Р. ҡайһы бер төрҙәре (хуш еҫле кәкүк әшºлсәһе, шыҡтым, оŸонъяпраҡ ойошһеркә һ.б.) РФ‑тың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Әҙәб.: П о п о в Г.В. Реликтовые и эндемичные виды во флоре Башкирии в связи с историей растительности в конце третичного и четвертичном времени //Дикорастущие и интродуцируемые полезные растения в Башкирии. Уфа, 1968. Вып.2; Г о р ч а к о в с к и й П.Л. Основные проблемы исторической фитогеографии Урала. Свердловск, 1969.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 803
“ЛӘЛӘ-ТЮЛЬПАН” Өфө йәмиғ мәсете. 1989 й. нигеҙ һалына, 1998 й. төҙөлөш тамамлана, 1999 й. алып эшләй. Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты ҡарамағында тора. Мосолман Үҙәк Диниә назараты инициативаһы б‑са сәнәғәт пр‑тиелары һәм айырым кешеләр аҡсаһына төҙөлә. Архитекторы В.В.Дәүләтшин. Мәсет (50х50х21) таштан, 3 ҡатлы, архитектур күләмдең нигеҙен атып ултырған ләлә сәскәһе образы тәшкил итә. Һигеҙ яҡлы ике манара (атып өлгөрмәгән ләлә сәскәһе рәүешендә, бейеклеге 54 м) мәсеттең 3‑сө ҡат кимәлендә урынлашҡан төп ишегенең алғы баҫҡысының ике яғында тора. 3‑сө ҡатта вестибюль м‑н ҡатын-ҡыҙҙар өсөн балконлы намаҙ залы. Намаҙ залы көнсығыш стилендә биҙәлгән: стеналарҙағы һәм витраждарҙағы үҫемлек орнаменты ожмах ағастарының сәскәләрен кәүҙәләндерә. Мәсеттең 1‑се һәм 2‑се (терраса) ҡаттарында ҡунаҡ бүлмәләре, уҡыу кабинеттары, уҡыусылар өсөн торлаҡ бүлмәләре һәм никах, исем ҡушыу йолаһын, мөхтәсибәт йыйылыштарын үткәрә торған зал урынлашҡан. Мәсет эргәһендә мәҙрәсә, балалар, өлкәндәр өсөн йәкшәмбе мәктәптәре эшләй. 1999—2005 йй. мәсеттә Рәсәй Ислам университеты урынлаша. Мәсет Өфөнөң мосолман дини үҙәге булып тора, унда мосолман байрамдары үткәрелә. Имам-хатиптары: Ғ.Вәлиев, М.Тажетдинов, А.Ғарифуллин.
Р.М.Вәлиева
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 288
ТАТАР ФОЛЬКЛОРЫ. Башҡортостан Республикаһы татарҙары фольклоры эпик (әкият, легенда, риваять, сөйләк, мәзәк), лиро‑эпик (бәет), лирик (лирик җыр, мөнәҗәт, такмак), афористик (мәкаль, әйтем, табышмак) жанрҙарҙан, ш. уҡ туй һәм ваҡыт-миҙгел йола поэзияһы элементтарынан (сабан туе, каз өмәсе, карга боткасы, яңгыр туе һ.б.) тора. Халыҡ эпосы (дастан), тарихи йырҙар (тарихи җыр), йола йырҙары (яр‑яр, сыктау, таңкучат, кияү ябу, шәмчырак, самак, арбау җырлары) архаик жанрҙар тип һанала һәм күбеһенсә БР Т.ф. ҡыҫырыҡлап сығарыла. Быға халыҡ аңындағы тарихи, рухи үҙгәрештәр, донъя фольклоры үҫешенең дөйөм тенденциялары сәбәпсе була. Татар һәм башҡ. халыҡтарының күп быуатлыҡ геогр. һәм рухи күршелеге һөҙөмтәһендә Т.ф. был халыҡтарҙың милли традициялары синтезы хас. Атап әйткәндә, Волга буйы татарҙары репертуарында бөтөнләй тиерлек осрамаған барымта, ҡарымта мотивы Башҡортостан татарҙарының риүәйәт һәм легендаларында айырым тематик цикл тәшкил итә. Башҡорт ихтилалына (1755—56), Крәҫтиәндәр һуғышына (1773—75), Батыршаға, Салауат Юлаевҡа, Ҡәнзәфәр Усаевҡа һ.б. арналған эпик фольклор әҫәрҙәре Т.ф. ҙур урын биләй. Т.ф. йыйыу 19 б. аҙ. — 20 б. башында М.А.Васильев, Р.Г.Игнатьев, Н.Ф.Катанов, С.Г.Рыбаков, Ғ.Н.Әхмәров тарафынан башлана. 20 б. башҡ. һәм татар яҙыусылары, ғалимдары М.Ғафури, Ғәлимйән Ғ.Ибраһимов, Ғата Исхаҡи, Н.Иҫәнбәт, С.Ҡудаш, А.М.Таһиров, Ф.К.Туйкин, Ғ.Туҡай, Р.Ф.Фәхретдинов, Н.Хәким, Н.Ғ.Хәнзәфәров һ.б. фольклор йыйыуға үҙ өлөшөн индерә. Башҡортостан Т.ф. дөйөм татар фольклорының өлөшө булараҡ фәнни өйрәнеү 20 б. 60‑сы йй. башлана. 1963 й. БДУ‑ның татар филол. каф. Ғәлимйән Ғ.Ибраһимов ис. фольклор фонды булдырыла. 1963—91 йй. татарҙар тупланып йәшәгән БР райондарына студенттарҙың 20‑нән ашыу фольклор экспедицияһы (Р.М.Мөхәмәтйәнов етәкс.) ойошторола; һөҙөмтәләре күп томлы “Татар халыҡ ижады” (1976—1993, татар телендә) йыйынтығында, ш. уҡ “Фольклор народов России” серияһында сағыла. Т.ф. йыйыу һәм системалаштырыу м‑н ш. уҡ фольклорсылар С.З.Мөхәмәтнуров, Б.Ғ.Әхмәтшин, диалектологтар Д.Б.Рамаҙанова, Т.Х.Хәйретдинова, Ғ.Х.Әхәтов һ.б. шөғөлләнә. 2006 й. алып И.К.Фәзлетдинов етәкс. студенттарҙың фольклор экспедициялары ҡабат тергеҙелә. Т.ф. йыйыуҙы БДУ, БДУ‑ның Стәрлетамаҡ филиалы, БДПУ тормошҡа ашыра. Экспедиция материалдары “Тулпар” ж., “Ҡыҙыл таң” гәз., фәнни йыйынтыҡтарҙа баҫыла. Башҡортостан татарҙарының йола поэзияһына Мөхәмәтйәновтың “Ыҡ буйы татарҙарының ваҡыт‑миҙгел йола поэзияһы” (1977, татар телендә) монографияһы, әкиәт булмаған ауыҙ‑тел прозаһы жанрҙарына Фәзлетдиновтың “Риү .йәттәрҙә халыҡ тарихы” (2003), “Риүәйәттәр — тарих шаңдауы” (2007; икеһе лә — татар телендә) китаптары арналған. БР‑ҙа Т.ф. локаль һәм төбәк художестволы үҙенсәлектәрен өйрәнеү башҡорттарҙың һәм башҡа Башҡортостан халыҡтарының фольклоры м‑н үҙ‑ара бәйләнештә алып барыла.
И.К.Фәзлетдинов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
- Подробности
- Просмотров: 269
РЯСЯНЕН Арво Мартти Октавианус (25.6.1893, Бөйөк Финляндия кенәзлеге Симо а. — 1976), тел белгесе. Гельсингфорс ун‑тын тамамлаған (1915, Финляндия). 1944—61 йй. Хельсинки ун‑тында эшләй. Төрки телдәрҙе өйрәнеү б‑са Ҡазан губернаһында (1915—17) һәм Анатолияла (Төркиә; 1925, 1931—32) фәнни экспедицияларҙа ҡатнаша. Фәнни тикшеренеүҙәре төрки телдәрҙе сағыштырма‑тарихи өйрәнеүгә арналған; урал‑алтай телдәренең генетик ҡәрҙәшлеге т‑дағы гипотеза авторҙарының береһе. “Башҡорт телендә венгрса ни ҙә булһа бармы?” (1961, немец телендә) мәҡәләһендә венгр теле һәм башҡорт теленең тел ҡәрҙәшлегенә шик белдерә. Төрки телдәрҙең этимологик һүҙлеге (2 томда; 1969—71) авторы. Даими интернациональ алтаистика конференцияһының почётлы рәйесе.
Т.М.Ғарипов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Ырымбур өлкәһендә халыҡ сәсәненә иҫтәлекле стела асылды.
Бөгөн халҡыбыҙҙы “Урал батыр” эпосынан башҡа күҙ алдына ла килтереп булмай. Был мәшһүр халыҡ әҫәре милләтебеҙҙе донъя кимәлендә таныта, ҡеүәте хаҡында һөйләй, тамырҙарыбыҙҙың тәрәнлеген раҫлай. Әгәр Аллаһ Тәғәләнең ҡөҙрәте менән атаҡлы сәсән Мөхәмәтша Буранғолов уны үҙ заманында яҙып алмаған, Ғәбит һәм Хәмит сәсәндәр менән осрашмаған булһа?!. Хатта уйлауы ла ҡурҡыныс!
Юҡҡа ғына мәғрифәтсе, дин әһеле Ризаитдин Фәхретдинов халыҡ ижады ынйыларын йыйыу менән шөғөлләнгән замандашы Мөхәмәтша Абдрахман улына: “Һин дөрөҫ юлдаһың. Тап ана шул фольклор мәғлүмәттәрен туплауың бик хуп эш!” – тимәгән, күрәһең. Ниндәйҙер эске тойомлау менән улар халыҡтың бөйөк риүәйәттәрен, эпостарын йыйыу мәңгелек хеҙмәт икәнлеген тойған, аңлаған. Донъяның бик һирәк халыҡтарының ғына бындай әҫәрҙәре бар. “Яҡшылыҡ булһын атығыҙ...”
Аллаһ Тәғәлә Ергә 124 меңдән ашыу пәйғәмбәр ебәргән, һәр халыҡтың үҙенеке булған, әммә төрлө дәүерҙәр, һынауҙар аша һирәктәрҙең генә һүҙе, ғәмәле был заманға килеп еткән. Урал батыр – ул беҙҙең халҡыбыҙҙың пәйғәмбәре. Тап шул әҫәрҙә әйтелгән төп фекер башҡа изге китаптарҙа ҡабатлана: “Яҡшылыҡ булһын атығыҙ, кеше булһын затығыҙ!”
Иң бөйөк һүҙ – ул “Урал батыр” эпосында. Шуға күрә Мөхәмәтша Буранғоловтың халҡыбыҙҙың аҫыл сәсәндәренән ошо мәшһүр эпосты яҙып алып, атын бүләк итеп, үҙе йәйәүләп ҡайтып китеүе лә һис бушҡа булмаған. Башҡорт әҙәбиәтенә классиктарҙы тыуҙырған Ырымбур еренең иң ҙур шәхестәренең береһе ул – 1888 йылдың 15 декабрендә Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе Үрге Ильяс ауылында (халыҡ телендә – Тәңес) тыуған Мөхәмәтша Абдрахман улы. 1900 йылда эпосты яҙып алыуын иҫәпкә алғанда, был мәлдә егеткә ни бары 22 йәш булған. Ғәжәпләнмәҫ ереңдән тағы ла бер тапҡыр “Аллаға шөкөр!” тип ҡуяһың.
Бер көн алда беҙ Ҡәйепҡолда ла булып киттек. Унда Мөхәмәтша Буранғолов уҡытҡан мәктәп һаман һаҡлана, әлбиттә, яңыртылған. Беренсе Бөтә донъя һуғышы башланғас, йәш уҡытыусыны ла яуға алырға булалар. Ҡәйепҡол халҡы, муллаларҙы һуғышҡа алмауҙарын ишетеп, Мөхәмәтша Буранғоловҡа указлы мулла вазифаһын юллап, уны алып ҡала. Быларҙы беҙгә урындағы рухлы ағайҙарыбыҙҙың береһе, уҙған быуаттың 90-сы йылдарынан уҡ башҡорт милли хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашҡан Миңнулла Ғәбитов һөйләне.
Ошо уҡ мәктәптә Мөхәмәтша Буранғолов дейеүҙәр нәҫеленән булған Ғәбделмән Абдразаҡовты ла уҡытҡан. Мәшһүр режиссерыбыҙ Әмир Абдразаҡовтың атаһы була инде. Ғәбделмән бабай бик дәү кәүҙәле булған, ғөмүмән, нәҫелдәре менән оҙон буйлы, киң күкрәкле улар. Бына кемгә оҡшаған икән беҙҙең данлыҡлы йырсыларыбыҙ Илдар менән Асҡар Абдразаҡовтар. Йәйҙәре ошонда үтте, йыш алып ҡайтыр ине улдарын Әмир ағай, тип хәтерләйҙәр ауылда. Абдразаҡовтарҙың йорто әле лә бар.
Бына ошо ҙур шәхестәрен һис ҡасан онотмай Ырымбур ере. Тап халыҡ сәсәне иҫтәлегенә таҡтаташ асыу тантанаһына Башҡортостандан да ҡунаҡтар саҡырып, халыҡты байрамға йыйҙылар.
Ямғыр берсә яуып китә, берсә туҡтап ала. Стеланы асыр алдынан тамам тынып, ҡояш сыҡты.
Ҡотлау һүҙе менән Красногвардейский районы хакимиәте башлығы Николай Валентинович Чернышев сығыш яһаны. Ул Мөхәмәтша Буранғоловтың эшмәкәрлеген ҙурлап, исеме халҡы хәтерендә мәңге йәшәүен билдәләне. Эйе, уның эше мәңгелеккә хеҙмәт итә, шул ҡаһарманлыҡты башҡаларҙың, башҡа милләт вәкилдәренең аңлауы ла мөһим. Николай Валентиновичтың йылы һүҙҙәре беҙҙең күңелдәргә лә май булып яғылды. Ырымбур өлкәһе Дәүләт Йыйылышының алтынсы саҡырылыш депутаты, аграр-сәнәғәт комплексы комитеты рәйесе Александр Жарков үҙ сығышында шулай уҡ халыҡ сәсәненең эшмәкәрлеген ҙурланы.
– Һеҙҙең үҙегеҙҙә яҡты хәтер һаҡлана икән, тимәк, халҡы өсөн эшләгән шәхестәрҙең исеме онотолмаясаҡ. Ырымбур ере, минең аңлауымса, Башҡортостан өсөн бик күп арҙаҡлыларҙы үҫтергән төбәк! – тине ул.
Ырымбур өлкәһе Хөкүмәте һәм губернаторы аппаратының эске сәйәсәт идаралығы начальнигы Баҙарғәле Ермәков телмәрендә Мөхәмәтша Буранғоловтың эшмәкәрлегенә генә түгел, ә башҡорт халҡының мәшһүр эпосына ла туҡталды: “Эпослы халыҡ – ул бәхетле халыҡ. Уны мәңгеләштереп, Мөхәмәтша Буранғолов халҡығыҙҙы ла мәңгеләштереп киткән!” – тине. Ысынлап та шулай. “Урал батыр” эпосы – ул башҡорт халҡына мәңгелеккә бирелгән паспорт тип атаһаҡ та, һис хата булмаҫ.Һеҙҙең ҡулығыҙҙан киләме?
Урындағы совет депутаты, “Янтарь” крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе Салауат Буранғолов әллә ни күп һөйләй торған егеттәрҙән түгел. Ул бары тик башҡорт халҡының атаҡлы сәсәне, яҡташы Мөхәмәтша Буранғоловтың эшмәкәрлеге менән ғорурланыуын белдерҙе. Йәнә ул – ошо стеланы асыуға төп көс һалған кешеләрҙең береһе. Бөтә матди сығымдарҙы үҙ өҫтөнә алып, бөгөнгө тантананы ойошторған милләттәшебеҙ ул. Ошондай ағайҙарыбыҙҙы күрһәң, беҙҙә лә тәрән ғорурлыҡ тойғоһо уяна.
Шундай уҡ әүҙем йәмәғәт ағзаларының береһе Нур Кучаевтың йортон фотоға төшөрөп алып ҡайтып, социаль селтәргә һалыуым булды, әллә күпме яҡты фекер, хуплау һүҙҙәре яҙылды, “лайыҡ”тар ҡуйылды. Эш шунда, уның йорто Үрге Ильяс ауылының Салауат Юлаев урамында урынлашҡан. Ул өйөнә батыр һәйкәленән панно элеп ҡуйған, ә ҡапҡаһында Башҡортостан байрағы елберләй! Шунан нисек һоҡланмайһың инде! Һеҙҙең ҡулығыҙҙан киләме ошондай аҙым яһарға?!.
Халыҡ та аҡса йыйышҡан. Үҙенең сәхифәһендә Нур Кучаев Башҡортостан халҡына ла рәхмәтен белдерә: “Хөрмәтле Башҡортостан, башҡорт халҡыбыҙ! Иҫегеҙҙә булһа, 2017 йылдың февралендә республикала табындар йыйыны булғайны. Шунда Мөхәмәтша Буранғоловҡа һәйкәл ҡуйыр өсөн аҡса йыя башлағайныҡ. Һеҙҙең ярҙамығыҙ игелекле булды, барығыҙға ла иҫәнлек, һаулыҡ, ғаилә бәхете теләйем. Күмәк көс менән 14 мең һум йыйылды, тағы ла ярҙам итеүселәр табылды. Фәрзәнә Аҡбулатова, Гөлсөм Вахитова, Ғүмәр Ғайсин, үҙем дә ситтә ҡала алманым – 20 мең һум булып китте. Һәйкәл өсөн беҙ ҙә өлөшөбөҙҙө индерҙек!” Бағыусылар Марат Буранғолов, Лилиә Буранғолова ла стеланы асыуға үҙ көсөн һалған.
Ошо ерҙәге кешеләрҙең ҡеүәтен, ата-бабаларҙың рухын тойоп үҫкәнгә лә йәшләй генә Мөхәмәтша Буранғолов эпосты яҙып алған кеүек, бөгөн дә төбәктәге башҡорттарҙа милли асыл балҡып тора.
Башҡортостан делегацияһы етәксеһе, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡорт халҡының тарихы комиссияһы рәйесе Нурислам Ҡалмантаев – сығышы менән ошо ауыл егете. Ул яҡташтарына бөйөк сәсәндең эшмәкәрлеген ҙурлағандары өсөн рәхмәтен белдерҙе, киләсәктә лә ошо юҫыҡтағы эштең дауам итеүен теләне. Әйткәндәй, Мөхәмәтша Буранғоловҡа асылған стела янында ғына Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡандарҙың стелаһы тора. Ундағы халыҡтың яртыһы – Буранғоловтар, яртыһы – Ҡалмантаевтар.
Нурислам Ҡалмантаев яҡташтарына Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы исеменән Рәхмәт хаттары тапшырҙы. Уға әүҙем йәмәғәт эшмәкәрҙәре Лилиә Мөнир ҡыҙы Буранғолова, Марат Әнүәр улы Буранғолов, Нур Абдрафиҡ улы Кучаев, Красногвардейский районы Плешан ауылы аграр техникумының тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү фәне уҡытыусыһы Дилара Шамил ҡыҙы Буранғолова, Красногвардейский районы Пушкин төп белем биреү мәктәбенең математика уҡытыусыһы Рифат Ҡунаҡбай улы Мәмбәтов лайыҡ булды. Ҡотлайбыҙ милләттәштәребеҙҙе! Уларға бүләккә башҡорт шәхестәренең З. Биишева исемендәге “Китап” нәшриәтендә сыҡҡан фотоальбомдары, башҡортса китаптар тапшырылды.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының иң ҙур наградаһы – “Ал да нур сәс халҡыңа!” миҙалы менән эшҡыуар Салауат Буранғолов бүләкләнде. Халҡыбыҙҙа рухи байлыҡ етәрлек, беҙгә тиклемге быуындар уны был дәүергә килтереп еткергән, бөгөн ана шул эштәрҙе тағы ла ҡеүәтләр өсөн беҙгә Салауат Әхмәткирәй улы кеүек шәхестәребеҙҙең күберәк булыуы кәрәк.
Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығының Рәхмәт хаты менән шулай уҡ сараларҙы әүҙем ойошторған төбәктең башҡорт ҡоролтайы рәйесе урынбаҫары, Красногвардейский районының киң йәмәғәтселек менән эшләүсе белгесе Илмира Нурмәғәмбәтова бүләкләнде.
Красногвардейский районы Плешан ауылында Рәсәй халыҡтары телдәрендә “Ата-әсәм теле иҫән ул!” тип аталған төбәк шиғырҙар ятлау конкурсы үткән. Ошо сарала “Урал батыр” эпосын төрлө телдәрҙә яттан һөйләгән өс бала еңеүсе тип табылған. Был тантанала ла улар башҡортса, урыҫса, инглизсә эпосты ятлап, байрамға бер йәм өҫтәне. Уларға шулай уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Рәхмәт хаты бирелде, китаптар бүләк ителде. Красногвардейскийҙың 1-се урта белем биреү мәктәбенән I класс уҡыусыһы Диана Гәрәева эпосты – башҡортса, Красногвардейский гимназияһының IV класс уҡыусыһы Тимур Буранғолов – урыҫса, Пролетар урта дөйөм белем биреү мәктәбенең VI класс уҡыусыһы Данил Нурмәғәмбәтов инглизсә яңғыратты. Уларҙы әҙерләгән уҡытыусыларына ла, ата-әсәләренә лә афарин!
Тулҡынландырғыс минуттар ҙа етте. Тап ошо өс балаға һәм район хакимиәте башлығы Николай Чернышевҡа стеланы асыу бәхете йылмайҙы. Бына ул: бер яғында – Мөхәмәтша Буранғоловтың һүрәте, икенсе яғында – “Урал батыр” эпосынан күренеш. Урал батырҙың вариҫтары, уның һүҙенә тоғро замана балалары эше был. Сәсәндәрен ҙурлай был төбәк
Артабан байрам урындағы клубта дауам итте. Хәйер, сараның унда дауам ителәсәген белгән кеүек, ваҡ күҙле ямғыр яуа башланы. Туйына инде дала һыуға, тип ҡыуанды халыҡ.
Мөхәмәтша Буранғоловтың юбилей сараһына Үрге Ильяс ауылы халҡы бик етди әҙерләнгән. Байрам программаһы “Урал батыр” эпосын сәхнәләштереүҙән башланып китте. Бына Йәнбирҙе (Ишбулат Дәүләтов) һунарға сығыр алдынан Йәнбикә (Әсмә Мостафина) һәм улдары менән һөйләшеп ултыра. Урал (Тимур Буранғолов) менән Шүлгән (Максим Буранғолов) үҙ-ара бәхәс ҡора. Ана нисек оҫта башҡара малайҙар ролдәрҙе, әйтерһең, боронғо замандарҙың һулышы сәхнә аша залға тарала. Яуыз (Гөлнара Әмирова), Ҡарт (Гөлдәр Яуышева), өлкән Урал батыр (Артем Буранғолов), өлкән Шүлгән (Сабир Буранғолов) ролдәрен еренә еткереп башҡарҙылар. Әҫәр менән таныштырып барған Мәрүәр Әмирова ла тамашасыларға эпостың йөкмәткеһен яңынан тергеҙеү өсөн тасуири уҡыу оҫталығын күрһәтте. “Урал батыр” һынлы “Урал батыр”ҙы сәхнәләштерергә йөрьәт итеүҙәре үҙе ни тора! Милли кейемдәрҙә әҙерләнгән сәхнә күренештәре байрамға ҡот өҫтәне. “Яҡшылыҡ булһын атығыҙ! Кеше булһын затығыҙ!” тигән юлдар яңынан оло ҡор әләме булып яңғыраны.
Бар тарихты яҡшы белә урындағы халыҡ. Мөхәмәтша Буранғоловтың “Сәлимәкәй” йырын яҙып алыуын иҫәпкә алып, ауылдың инәйҙәре ошо исемдәге фольклор төркөмөн булдырған. Етәкселәре Зимфира Ҡалмантаеваның һүҙҙәренә иғтибар итегеҙ:
– Мөхәмәтша сәсәндең яҙып алған йыр тексы исеме йырҙа ғына ҡалмаһын, ғөмүмән, ятып ҡалмаһын тип, төркөмөбөҙгә исемен алдыҡ.
Афариндан башҡа ни әйтәһең рухлы, иҫ китмәле матур инәйҙәргә ҡарап. Юҡҡа ғына башҡорт автономияһы өсөн көрәш ошо тарафтарҙа башланмаған, бында халыҡ рухы һәр саҡ ҡеүәтле, көслө, нурлы булған. Бөгөн дә шулай!
Дилә Буранғолованы был яҡтарҙа шағирә тип беләләр. Байрамда сәхнәнән уның шиғырҙары, йырҙары яңғырап торҙо. “Һин минең бәхетем – Үрге Ильяс” йыры залдағы халыҡҡа бик оҡшаны. Ә “Оло йөрәкле сәсән” шиғырын З. Ҡалмантаева менән С. Буранғолова уҡыны.
Ҡыҙҙар башҡарыуындағы “Батмустар”, “Ҡоштар бейеүе”, “Әбйәлил ҡыҙы” сығыштары һәр кемдең күңеленә хуш килде. Софья Буранғолова, Дарина Буранғолова, Альбина Хөснөтдиноваларға ҡарап, беҙ ҙә һоҡландыҡ.
“Һибелә сәсем” халыҡ йырын гармунда уйнап, Ишбулат Дәүләтов йырланы. Тауышы моңло ағайҙың!
Филология фәндәре кандидаты, яҙыусы Фәнзил Санъяров был яҡтарҙа йәшәгән Табын ырыуы вәкилдәрен олуғ байрам менән тәбрикләне, халыҡтың үҙенең үткәндәрен яҡшы белеүен маҡтап телгә алды. Ғалим Зәкирйән Әминев “Урал батыр” эпосын яҙып алған Мөхәмәтша Буранғоловтан һорау алыу мәле документтары менән танышыуы тураһында һөйләне.
– Ниндәй генә ҡатмарлы замандар булһа ла, ул халҡына, халыҡ ижадына тоғро ҡалған. Һорауҙарға бары тик үҙенең эше буйынса ғына яуап биргән. Бер кешене лә ғәйепләмәгән дә, берәүҙе лә һатмаған. Киреһенсә, һәр яуабында халыҡ һөйләй бит, Мәскәүҙә маҡтап яҙҙылар бит, тип үҙенең эпостары менән ҡыҙыҡһыныуын маҡтаулы эш икәнен аңлатырға тырышҡан, – тине. Һәр йорт тарих һөйләй
Тележурналист Сәрүәр Сурина – был яҡтарҙа күптән үҙ кеше. Ул һәр милләттәшен исемләп белә, күптәре хаҡында тапшырыуҙар эшләгән, халыҡ ижадының бөгөнгө сағылыштарын яҙып алған. Ул үҙ сығышында:
– Хөрмәтле Үрге Ильяс ауылы халҡы, һеҙгә ихлас күңелемдән рәхмәтемде белдерәм, сөнки ышанып йөрәктәрегеҙҙә йөрөткән тарихи мәғлүмәттәр, халҡыбыҙҙың аҫыл ынйылары менән уртаҡлаштығыҙ. Аҫыл егеттәрегеҙ арҙаҡлы шәхестәрен ҙурлауға аҡсаларын йәлләмәгән. Ошо түгелме һуң быуындарҙы бәйләп торған көс?! – тине.
Радиожурналист Фәрзәнә Аҡбулатова ла, уның һүҙҙәренә ҡушылып, Ырымбур халҡына тарихи хәтер өсөн рәхмәтен белдерҙе. Журналист Рәйсә Ғәлиева Ырымбур халҡын башҡортса баҫмаларға яҙылырға саҡырҙы.
Үҙешмәкәр композитор Фәниә Дауытованы яҡташтары танып тора. Ул ырымбурҙарға үҙе ижад иткән йырҙарҙы башҡарҙы, туғанлыҡ бәйләнештәре хаҡында һөйләне.
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, йырсы Сәйҙә Ильясованы республикабыҙҙан ситтә йәшәгән милләттәштәребеҙ ҙә яҡшы белә, таный, көтөп ала. Ул – баш ҡалабыҙҙа уҙғарылған Рәсәй төбәктәрендә йәшәгән милләттәштәребеҙ ҡатнашлығындағы мәҙәни сараларҙы ойоштороуҙа әүҙем кеше. Уның башҡарыуындағы халыҡ йырҙарын, эстрада әҫәрҙәрен тамашасылар бик яратып ҡабул итте. Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы ҡурайсыһы Азамат Хәлилов ҡурайы менән дә, йыры менән дә әсир итте ғәм халыҡты. Әйткәндәй, ул – танылған ҡурай оҫтаһы Зыя Хәлиловтың улы. Бына шулай ҡандан күсә торғандыр ул милли тойғо.
Ауылда бөгөн мәктәп юҡ, бына шуныһы йәл. Балалар күршеләргә йөрөп белем ала. Әммә урындағы әүҙем йәмәғәт эшмәкәрҙәре һис аптырап ҡалмаған һәм унда музей булдырған. Бында боронғо башҡорт йорто әйберҙәре, милли кейемдәр, совет осоро менән бергә тарихҡа инеп ҡалған ҡомартҡылар урынлашҡан.
Музейҙы туплауға Зимфира Ҡалмантаева күп көс һалған. Бөгөн Дилара Буранғолова ла халыҡтан әйберҙәр йыйыу менән шөғөлләнә. Киләсәктә, моғайын, мәктәп урынына булдырылған музей тағы ла тулыланыр. Ошо уҡ ишек алдында Мөхәмәтша Буранғолов йәшәгән өй нигеҙе лә һаҡланған. Бында һәр йорт тарих һөйләй, бында һәр кем тарихты яҡшы белә.
Тағы ла Мөхәмәтша Буранғоловтың биографияһына әйләнеп ҡайтабыҙ. 1912 – 1916 йылдарҙа Ҡәйепҡол мәктәбендә, Быҙаулыҡ ҡала хакимиәтенең халыҡ мәғарифы бүлегендә эшләгән ул. 1919 – 1920 йылдарҙа — Туҡ-Соран кантоны башҡарма комитеты рәйесе, 1922 йылда Башҡорт АССР-ының Халыҡ мәғарифы комиссариатының фәнни бүлеге ҡарамағындағы Башҡортостан көнкүрешен, мәҙәниәтен һәм тарихын өйрәнеү буйынса йәмғиәт ағзаһы итеп һайлана. 1937 йылда ҡулға алына, иреккә сыҡҡас, Башҡортостандың төрлө ҡалаларында, райондарында, педагогия техникумында уҡытыусы була. 1938 йылдан Өфөләге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй. Унда фольклор бүлегендә эш алып бара. Башҡорт халыҡ ижадына нигеҙләнеп бик күп пьесалар, драмалар яҙа. Улар театр сәхнәләренән күрһәтелә.
Халыҡ был хаҡта беләме икән, уның “Прокурор” тигән сәхнә әҫәре лә бар. Ниндәй генә прокурорҙар үҙен хөкөм итһә лә, халыҡ сәсәненең исеме халҡына кире әйләнеп ҡайтҡан – 1943 йылда Мөхәмәтша Буранғоловҡа “Башҡортостандың халыҡ сәсәне” тигән маҡтаулы исем бирелә. Эйе, аҙаҡ уны милләтселектә ғәйепләп, 1950 – 1956 йылдарҙа һөргөнгә ебәрәләр. Тик милләтебеҙгә “Урал батыр”ын ҡайтарған шәхестең исемен бер ниндәй ҡара көстәр ҙә еңә алмаҫ, сөнки уның аты – яҡшылыҡ, исеме кеше булған!


text:
Ҡыуатов Ғүмәр Ғәлим улы
Ҡыуатов Ғүмәр Ғәлим улы (29 июнь 1893 йыл — 6 апрель 1946 йыл) — табип-хирург, дәүләт эшмәкәре. Беренсе донъя, Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау эшенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, 1919-1928 йылдарҙа БАССР һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары, бер үк ваҡытта 1922 йылдан — Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты ҡарамағындағы Үҙәк санитар‑эпидемик ғәҙәттән тыш хәлдәр комиссияһы рәйесе.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғүмәр Ғәлим улы Ҡыуатов 1893 йылдың 29 июнендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Үҫәргән кантонына ҡараған (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районы) Ҡыуат-Бикбирҙе ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. Ҡыуатовтар- нәҫелдән килгән башҡорт дворяндары, Бикбау кенәз һәм Мөйтән-бей вариҫтары.
1912 йылда Ырымбур гимназияһын, 1917 йылда Ҡазан университетының медицина факультетын тамамлай. Врач дипломын алыуға Герман һуғышы башлана, фронтҡа китә.
Революциянан һүң Ғүмәр Ҡыуатов Башҡортостан Республикаһының беренсе һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары итеп тәғәйенләнә. Был вазифаны башҡарыу уға бик ауыр йылдарға тура килә. Граждандар һуғышы Башҡортостанды тамам бөлгөнлөккә төшөрә. Бөтә ерҙә аслыҡ, яланғаслыҡ хөкөм һөрә, төрлө йоғошло яман сирҙәр тарала. Ул йылдарҙа һаулыҡ һаҡлауҙа кадрҙар етешмәй. Тәүге халыҡ комиссары эш башлағанда ни бары 6 врач була. Ғүмәр Ҡыуатовтың белеме, ойоштороу һәләте, арымай талмай фиҙәҡәр эшләүе һаулыҡ һаҡлау эшенә йәмәғәтселекте ылыҡтыра.
1926 йылда республикала трахома сире ныҡлап тарала,Ғүмәр Ҡыуатов Өфөлә Күҙ ауырыуҙары институтын булдырыу өсөн бик күп көс һала. Ғүмәр Ғәлим улы тырышлығы менән Германиянан Өфөгә ҡиммәтле ҡоролмалар ҡайтартыла, был Күҙ ауырыуҙары институтында ҡатмарлы операциялар эшләргә мөмкинлек бирә. Халыҡ араһында аңлатыу һәм дауалау эштәре киң йәйелдерелә[2].
1930 йылда Ҡыуатов Мәскәүҙең Үҙәк нерв системаһы эшсәнлеген өйрәнеү институтына уҡырға инә. Яуаплы вазифалар биләү менән бер рәттән фәнни эш менән шөғөлләнә. Бик күп фәнни эштәре нәшер ителә.
1937-1938 йылдарҙағы репрессиялар ваҡытында уға сығышы менән дворян булыуын һәм бер осор Өфө земство управаһы етәксеһе булыуын йәшергән өсөн ҡаты шелтә бирәләр (1938), ләкин башҡа төрлө ғәйеп таҡмайҙар һәм ул иректә ҡала.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында хәрби госпиталдәрҙә эшләй, хирургик операциялар яһай.
Иҫтәлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостанда иң ҙүр клиник дауахана Ҡыуатов исемен йөрөтә
- Өфө ҡалаһы Калинин районындағы урам Ҡыуатов исемен йөрөтә
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Хәҙерге Ейәнсура районы
- ↑ Об институте - Уфимский НИИ глазных болезней www.ufaeyeinstitute.ru/about/
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡыуатов Ғүмәр Ғәлим улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Ейәнсура районында тыуғандар
- 29 июндә тыуғандар
- 1893 йылда тыуғандар
- 6 апрелдә вафат булғандар
- 1946 йылда вафат булғандар
- Мәскәүҙә вафат булғандар
- Ҡазан университетын тамамлаусылар
- Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәрҙәре
- Бөтə Рəсəй Ойоштороу йыйылышы ағзалары
- Ҡыуатовтар
- Башҡорт АССР-ының дәүләт эшмәкәрҙәре
- Кесе Ҡоролтай ағзалары
- Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусылар
- Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар


text:
Грек алфавиты
Гре́к алфави́ты — грек теленең һәм башҡа грек төркөмө телдәренең алфавиты. Ул даими рәүештә б.э.т. IX быуат аҙағынан йәки б.э.т. VIII быуат башынан ҡулланыла. Грек алфавиты, күрәһең, тартынҡы һәм һуҙынҡы өндәрҙе үҙ эсенә алып улар өсөн айырым билдәләр ҡулланған тәүге алфавит булып тора. Алфавитта 24 хәреф бар, классик дәүергә тиклем ҡайһы бер диалекттарҙа тағы ла бер нисә хәреф — Ϝ, ϝ (дигамма), Ϛ, ϛ (стигма), Ͱ, ͱ (хета), Ϻ, ϻ (сан), Ϙ, ϙ (коппа), Ͳ, ͳ (сампи). Классик грек телендә быларҙың тәүге өсәүе һандарҙы яҙыу өсөн ҡулланылған.
Йөкмәткеһе
- 1 Тарих
- 2 Әһәмиәте
- 3 Грек алфавиты нигеҙендәге яҙыуҙар
- 4 Хәрефтәр
- 5 Грек хәрефтәренең кириллик транслитерацияһы
- 6 Грек лигатураһы
- 7 Фәндәрҙә ҡулланыу
- 8 Һандрҙы яҙыу өсөн ҡулланыу
- 9 HTML һәм Юникод
- 10 Иҫкәрмәләр
- 11 Һылтанмалар
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Грек алфавиты финикия яҙыуы нигеҙендә үҫешкән һәм иртә грек яҙыуы системалары (һыҙыҡлы Б яҙыуы һәм кипр яҙыуы) менән бәйләнмәгән. Яҡынса 55000 боронғо һәм урта быуат грек ҡулъяҙмалары һаҡланып ҡалған[1].
Хәреф атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Финикия алфавитының һәр бер хәрефе шул уҡ хәрефтән башланған һүҙ менән аталған. Шул рәүештә беренсе хәреф — алеф («үгеҙ»), икенсе хәреф — бет («йорт»), өсөнсө хәреф — гимель («дөйә») һ. б. тип исемләнгән.
Был хәрефтәрҙе грек телен яҙыу өсөн ҡулланғанда, уларҙың атамалары грек фонологияһы тик аҙ ғына үҙгәртелә. Шулай итеп алеф, бет, гимель хәреф атамалары үҙ мәғәнәләрен юғалтып грек телендә альфа, бета, гамма тип атала башлай. Һуңыраҡ алфавитҡа яңы хәрефтәр өҫтәлгәс йәки булғандары үҙгәртелгәс, уларға мәғәнәле атамалар бирелгән. Мәҫәлән, омикрон һәм омега хәреф атамалары «бәләкәй о» һәм «ҙур о» тип аңлатыла.
Әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҙманың консонант-вокал формаһы буларыҡ грек алфавитының барлыҡҡа килеүе, айырым билдәләр - хәрефтәр - фонем билдәләре ниндәйҙер фонда аңлауҙы талап итмәй, һәр шәхестең шәхси үҙаллы үҫешенә килтерә, уҙе менән бәйле һәм үҙенә төбәлгән ҡараш, донъяға ҡарашын, донъя төҙөлөшөн аңлауға ышаныслы аҙым яһауға килтерә (Ҡарағыҙ. Havelock E. A. The Literate Revolution in Greece and Its Cultural Consequences. Ptinceton, N.J.:Princeton University Press, 1981
Грек алфавиты Европала һәм Яҡын Көнсығышта киң таралған һәм күпселек донъя илдәренең яҙыу системаларында, шул иҫәптән латин алфавиты һәм кириллица, ҡулланылған күп кенә алфавиттарға нигеҙ булып хеҙмәт иткән.
Телде яҙыуҙан башҡа, грек алфавиты хәрефтәре математикала һәм башҡа фәндәрҙә халыҡ-ара билдәләр булараҡ, шулай уҡ элементар киҫәксәләрҙе, йондоҙҙарҙы һәм башҡа объекттарҙы атағанда ҡулланыла.
Грек алфавиты нигеҙендәге яҙыуҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Грек яҙыуы Яҡын Көнсығыш, Ҡара диңгеҙ буйы һәм уларға яҡын өлкәләрҙә, мәҫәлән Ҡушан империяһында бактрия, төрки телдәренең ҡыпсаҡ төркөмөнә ҡараған ором (төрки-румия), Эпирҙың төрки-грек телдәрен яҙыу өсөн ҡулланылған[2][3]. Кириллица һәм башҡа алфавиттар менән бер рәттән, бынан алдараҡ Грецияның һәм уға яҡын ерҙәрҙең славян диалекттарында, ғағауз һәм арумын телдәрендә ҡулланылған.
СССР гректары менән 1920—1930-сы йылдарҙа грек алфавитының ҡыҫҡартылған варианты ҡулланылған, унда n, E, ς, ψ, w хәрефтәре булмаған. Был алфавитта гәзиттәр һәм китаптар нәшер ителгән.
Хәрефтәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Архаик хәрефтәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Түбәндә күрһәтелгән хәрефтәр классик грек алфавитына кермәй, әммә уларҙың өсәүһе (дигамма, коппа, сампи) грек иҫәпләү системаһында, ә икәүһе (коппа һәм сампи) хәҙерге ваҡытта ла ҡулланыла (дигамма Византия империяһы осоронда стигма менән алыштырыла. Ҡайһы бер архаик грек диалекттарҙа барлыҡ был хәрефтәрҙең өнлө мәғәнәһе булған һәм улар һүҙҙәрҙе яҙғанда ҡулланылған.
* Был символдар күпселек компьютерҙарҙа дөрөҫ күренмәй, сөнки улар тик яңыраҡ ҡына Юникодҡа индерелгәндәр[5].
- — дигамма варианты, «памфилий дигаммаһы»
- — «цан». «Памфилий дигаммаһы»н хәтерләтә. Бик һирәк осрай, аркадий-крит диалектында яҙылған бер генә яҙма буйынса билдәле. Ғәҙәттә «сан» нигеҙендәге төбәк варианты тип иҫәпләнә. Протогрек */kʷ/ урынына ҡулланыла; [ts] йәғни [tʃ] тип аңлатыла. Башҡа диалекттарҙа уға /t/ йәки /s/ тура килә.
- — «архаик сампи»
Башҡа телдәр өсөн ҡулланылған хәрефтәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡайһы бер саҡтарҙа, мәҫәлән грек алфавитын грек теленән айырлған телдәрҙе билдәләү өсөн ҡулланылғанда, өндәрҙе сағылдырыу өсөн уға өҫтәмә хәрефтәр индерелгән. Ваҡыт үтеү менән был осраҡтарҙа йыш ҡына айырым алфавиттар (мәҫ. этруск, копт йәки кириллица) барлыҡҡа килгәндәр. Әммә һирәк ҡайһы саҡта алфавит нигеҙҙә грек булып ҡалған һәм был осраҡта тейешле хәрефтәр киңәйтелгән грек яҙыуының бер өлөшө булараҡ иҫәпләнергә мөмкин.
Айырым осраҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө ваҡытта грек алфавитында фонемалар йәки аллофон /j/ булған, төрлө сәбәптар арҡаһында уларҙы айырым билдә менән яҙыу зарурлығы юғала. XIX быуатта ғына, һуңғы алмашыныуҙарҙы аңлау өсөн, ғалимдар боронғо грек алфавиты фонемаларын тергеҙә.
Грек хәрефтәренең кириллик транслитерацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Грек лигатураһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡулъяҙмаларҙа һәм баҫмаларҙа грек лигатураһы киң ҡулланыла:
Фәндәрҙә ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фәндәрҙә ғәҙәттә тик формаһы буйынса латин хәрефтәренә тап килмәгән хәрефтәрҙе ҡулланалар (таблицала формалары латн хәрефтәренә тап килгәндәре алһыу төҫ менән күрһәтелгән):
Фәндәрҙә шулай уҡ хәрефтәрҙең вариатив формалары ҡулланыла: Y урынына ипсилон ϒ, θ урынына тета ϑ һ. б.
- Астрономия: йондоҙлоҡтарҙа иң сағыу йондоҙҙарҙы билдәләү өсөн.
- Математика: алмашыныусыларҙы, коэффициенттарҙы, константаларҙы, ғәмәлдәрҙе (ҡушыу — E, ҡабатлау — П һ. б.) билдәләү өсөн.
- Геометрия: мөйөштәрҙе, яҫылыҡтарҙы, ҡайһы саҡта фигураларҙы билдәләү өсөн.
- Физика: күп кенә физик дәүмәлдәрҙе, константаларҙы, элементар киҫәксәләрҙе, нурланыуҙы һ. б. билдәләү өсөн.
- Химия: органик берләшмәләре исемлегендә бәйләнеш дәржәһен билдәләү өсөн.
- Биология: заттарҙың төркөмдәге социаль дәрәжәһен билдәләү өсөн.
- Лингвистика: фонетик транскрипцияла өндәрҙе билдәләү өсөн.
Һандрҙы яҙыу өсөн ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Грек хәрефтәре һандарҙы яҙыу өсөндә ҡулланылған. Классик ионик системала алфавиттың тәүге 9 хәрефе 1 алып 9 тиклемге цифрҙарға, артабанғы 9 хәреф 10 ҡабатлаусыға һәм һуңғы 9 хәреф 100 ҡабатлаусыға тура килә. Шунлыҡтан алфавиттың 24 хәрефенә тағы ла өс хәреф — дигамма, коппа һәм сампи өҫтәлә.
Грек иҫәпләү системаһы хәҙерге көнгә тиклем һаҡланған, әммә ул сикле рәүештә, мәҫәлән китап бүлектәрен рим иҫәпләү системаһы һымаҡ билдәләр өсөн файҙаланыла.
HTML һәм Юникод[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Valentina Calzolari, Michael E. Stone. Armenian Philology in the Modern Era: From Manuscript to Digital Text — BRILL, 2014. — P. 24.
- ↑ Рукописи на урумском языке (инг.)
- ↑ «Отче наш» на тюрко-греческом языке (инг.)
- ↑ Бәлки синдан.
- ↑ http://unicode.org/charts/PDF/U0370.pdf


text:
Быға тиклем балалар һәм үҫмерҙәр әҙәбиәтенә иғтибар юҡлыҡ һиҙелде. Әммә Башҡортостан Яҙыусылар союзы тарафынан иғлан ителгән яңы конкурс ҡәләм тирбәтеүселәрҙе был йәһәттән дәртләндерер һәм шәп әҫәрҙәр яҙылыуына булышлыҡ итер тигән өмөт бар.
Яҙыусылар союзы иғлан иткән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн проза әҫәрҙәренә конкурс ҡатнашыусыларҙы һаман да көтөп ҡала. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ: был бәйге билдәле яҙыусы һәм шағирә Гүзәл Ситдиҡованың ярҙамы менән башланғыс алғайны. Үҙе лайыҡ булған Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы өсөн тапшырылған 100 мең һумды ул тулыһынса ошо изге маҡсатҡа йүнәлтте.
Конкурс киләһе йылдың 1 февраленә тиклем дауам итә. Унда ҡатнашыусылар өсөн йәш буйынса бер ниндәй сикләү ҙә юҡ. Йәғни яңы ҡулына ҡәләм алған үҫмер ҙә, ил ағаһы менән ил инәһе лә берҙәй ҡатнаша аласаҡ. Әҫәрҙәрҙе Башҡортостан Яҙыусылар союзының адресына йә soyuz.pisatelei@mail.ru һылтанмаһы буйынса электрон почтаға һалырға кәрәк. Жюри еңеүселәрҙе март айында билдәләйәсәк. Уның һөҙөмтәһендә конкурста еңеүселәр бер 1-се, бер 2-се һәм бер 3-сө урын менән билдәләнәсәк, барыһы ла аҡсалата бүләкләнәсәк. Әйткәндәй, ижади бәйгенең тулы положениеһы менән Яҙыусылар союзының сайтында таныша алаһығыҙ.
Был конкурста ниндәй әҫәрҙәр ҡатнаша ала һуң? Иң мөһиме – улар ошоғаса баҫылмаған булырға тейеш. Әлбиттә, повесть һәм роман кеүек жанрҙарға өҫтөнлөк биреләсәк. Нәфис-документаль, фәнни-популяр әҫәрҙәр ҙә конкурста ҡатнашыу хоҡуғына эйә.
Ысынлап та, һуңғы йылдарҙа балалар һәм үҫмерҙәр әҙәбиәтенә иғтибар юҡлыҡҡа зарланғандар күп булды. Әммә был ижади бәйге яңы исемдәрҙе асырға ярҙам итер, барыбыҙҙы ла шәп әҫәрҙәр менән таныштырыр һәм, әлбиттә, ошо йүнәлештә ижад итеүселәр өсөн өҫтәмә этәргес булыр тигән өмөттә ҡалабыҙ.
Конкурста ижад емештәрегеҙҙе көтөп ҡалабыҙ, ҡәләмдәштәр!


text:
- Подробности
- Просмотров: 206
ҮҪЕМЛЕКТӘРҘЕ ҺАҠЛАУ СТАНЦИЯҺЫ, федераль дәүләт учреждениеһы. Ҡоротҡостарҙың, культуралар ауырыуҙарының фитосанитария мониторингыһын үткәрә, уларҙың үҫешен күҙаллай, зарарлыҡ кимәлен билдәләй; химик һәм биологик препараттарҙың сифатына лаб. тикшереү үткәрә, үҫтерелгән продукцияла ҡалдыҡ пестицидтар һанының күләмен асыҡлай. Тирә‑яҡ мөхитте пестицидтар м‑н бысраныуҙан (ҡара: Тирә‑яҡ мөхиттең бысраныуы) һаҡлау б‑са саралар (уларҙы ҡулланыу технологиялары, һаҡлау һәм ташыу ҡағиҙәләре) үткәреүҙә ҡатнаша. Өфөлә урынлашҡан. Составына 54 район үҫемлектәрҙе һаҡлау ст., 19 зона фитосанитария пункты; үҫемлекселек продукцияһын лаб. һынауҙар, фитосанитария бүлеге инә. 2006 й. 119 кеше эшләгән; 1500‑ҙән ашыу хужалыҡта 880 мең т ашыу аҙыҡ‑түлектең (иген, ҡуҙаҡлы иген, йәшелсә‑емеш), 145 төрлө 780 т ашыу пестицидтың сифаты тикшерелә; 150 т ашыу орлоҡтоң ағыуланыу сифаты һ.б. билдәләнә. 1924 й. БАССР‑ҙың Игенселек ХК‑нда Башҡ‑н үҫемлектәрҙе һаҡлау ст. булараҡ ойошторола, 1931 й. алып Бөтә Союз үҫемлектәрҙе һаҡлау ҒТИ Урта Волга бүлегенең Терәк пункты, 1932 й. — А.х. ҡоротҡостарына һәм ауырыуҙарына ҡаршы көрәш бүлеге, 1936 й. — Бөтә Союз үҫемлектәрҙе һаҡлау ҒТИ‑ның Өфө терәк пункты, 1937 й. — А.х. ҡоротҡостарына ҡаршы көрәш бүлеге, 1941 й. — А.х. үҫемлектәренең ҡоротҡостары һәм ауырыуҙары барлыҡҡа килеүен хәбәр итеү хеҙмәте секторы (1947 й. башлап БАССР‑ҙың А.х. министрлығында); 1958 й. алып РСФСР А.х. министрлығының Башҡ‑н респ. үҫемлектәрҙе һаҡлау ст., 1980 й. — “Сельхозхимия” берекмәһенең Башҡ‑н үҫемлектәрҙе һаҡлау ст., 1989 й. — РСФСР А.х. һәм аҙыҡ‑түлек министрлығының (1991 й. башлап РФ‑тың А.х. министрлығы) Башҡ‑н үҫемлектәрҙе һаҡлау ст., 1993 й. — Башҡ‑н респ. үҫемлектәрҙе һаҡлау ст., 2000 й. — хәҙ. статустағы “Башҡортостан республика үҫемлектәрҙе һаҡлау станцияһы”, 2001 й. — БР‑ҙағы Федераль дәүләт терр. үҫемлектәрҙе һаҡлау станцияһы. Ү.һ.с. м‑н К.А. Васильев, А.П.Веретенников, А.Х. Ноғоманов, Р.З. Рьянов, В.И.Силин һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Өфө дәүләт авиация техник университеты 80 йыллыҡ юбилейын билдәләй
Өфө дәүләт авиация техник университеты 80 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Ошо айҡанлы юғары уҡыу йортонда юбилей саралары үтәсәк, тип хәбәр ителәр ӨДАТУ-ның матбуғат үҙәгенән.
16 ноябрҙә беренсе корпустың йыйылыштар залында Өфө дәүләт авиация техник университетының Ғалимдар советы ултырышы үтә, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында байрам кисәһе ойошторола.
Бөгөн ӨДАТУ – ҙур ғилми-белем биреү инновация комплексы. Ул Рәсәйҙең милли ғорурлығы тип танылған егерме юғары уҡыу йорто исемелегенә инде. Уҡыу йортонда һигеҙ факультет бар, шулай уҡ «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәте нигеҙендә киске факультет эшләй. Башҡортостан ҡалаларында университеттың биш филиалы булдырылған. 30 йүнәлеш һәм 62 белгеслек буйынса 20 меңгә яҡын студент уҡый, 65 кафедрала 200-ҙән ашыу фән докторы, 700 фән кандидаты, шулай уҡ Рәсәй, сит илдәрҙең дәүләт, тармаҡ һәм йәмәғәт академияларының 100-ҙән ашыу ағза-корреспонденты һәм академигы эшләй.


text:
Һеҙҙең барығыҙҙы ла Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы, Еңеү көнө менән ихлас ҡотлайым!
Май байрамдары – халҡыбыҙҙың хәрби һәм хеҙмәт ҡаһарманлығын, ҙур дан ҡаҙанған Ватан һаҡсыларын һәм тыл хеҙмәтсәндәрен иҫкә алыу ул. Беҙ оло хөрмәт менән геройҙарса Бөйөк Еңеүҙе яҡынайтыусыларҙы, үҙенең фиҙаҡәр хеҙмәте менән беҙҙе тыныс һәм лайыҡлы тормош менән тәьмин итеүселәрҙе иҫкә алабыҙ. Беҙҙең бөгөнгө уңыштарыбыҙҙа һәм ҡаҙаныштарыбыҙҙа атай-әсәйҙәребеҙҙең, олатай-өләсәйҙәребеҙҙең – фронтовиктарҙың, ябай эшселәрҙең һәм крәҫтиәндәрҙең өлөшө бик ҙур. Уларҙың бай тәжрибәһе һәм аҡылы, рух ныҡлығы һәм батырлығы арҡаһында беҙ бөгөн тыуған илебеҙ мәнфәғәтендә уңышлы эшләү, иҡтисадты һәм социаль өлкәне үҫтереү буйынса пландарҙы тормошҡа ашырыу, халыҡтың йәшәү кимәлен һәм сифатын күтәреү маҡсатында хеҙмәт итеү мөмкинлегенә эйәбеҙ. Оло быуындың данлы традицияларын дауам итеү, уларға хас булған юғары әхләҡи һәм эшлекле сифаттарҙы үҙ итеү иң ҡатмарлы мәсьәләләрҙе һөҙөмтәле һәм лайыҡлы хәл итеүҙә генә түгел, 2015 йылға тиклем Урал аръяғын иҡтисади үҫтереүҙең комплекслы программаһын бойомға ашырыу һөҙөмтәләрендә лә сағылыш табыр, тип ышанам.
Бар күңелдән һеҙҙең барығыҙға ла үҙ көсөгөҙгә ныҡлы ышаныс, оптимизм, ныҡлы сәләмәтлек, бәхет һәм именлек, яңы уңыштар һәм ҡаҙаныштар теләйем!
Оло ихтирам менән – Илшат ТАЖЕТДИНОВ,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министр урынбаҫары – Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппараты етәксеһе.
Ҡаһармандарға мәңгелек дан!
Хөрмәтле Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары һәм тыл хеҙмәтсәндәре! Ҡәҙерле яҡташтар!
Яҙғы матур көндәрҙә беҙ тантаналы рәүештә изге байрам – Еңеү көнөн билдәләйбеҙ. Был иҫтәлекле дата мәңгелеккә героизм һәм фиҙаҡәрлек, иҫ киткес ҡыйыулыҡ һәм Ватанға сикһеҙ һөйөү символы булып ҡала. Беҙ ошо көндәрҙә ҡанлы һуғыш яландарында Ватаныбыҙ азатлығын һәм бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап алып ҡалыусы, донъяны фашизм ҡоллоғонан ҡотҡарыусы ҡаһарман яугирҙарыбыҙҙы тәрән ихтирам тойғолары һәм рәхмәт һүҙҙәре менән иҫкә алабыҙ.
Шулай уҡ беҙ тылда Еңеү өсөн бар көсөн һалғандарҙың – фронтты хәрби техника, боеприпастар, яғыулыҡ, ҡорамалдар, кейем һәм аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүселәрҙең хеҙмәт батырлығын хәтергә төшөрәбеҙ.
Һуғыш ҡайғы һәм ғазап килтерҙе, уның шауҡымы – ҡара ҡанаты һәр ғаиләгә ҡағылды. Ватан өсөн һәләк булғандар тураһында ҡайғы һәм һағыш беҙҙең йөрәктәргә мәңгелеккә уйылып ҡалды. Шул уҡ ваҡытта Еңеүҙең оло шатлығы, беҙҙең яугирҙарыбыҙҙың, бар Совет халҡының үлемесле көрәштә еңеп сығыуы, планетала ҡабынған ҡурҡыныс янғынды һүндерә алыуы менән ғорурланыу тойғолары кешеләр күңелендә мәңге һаҡланыр.
Йәмғиәт илде һаҡлаусы, уның ҡеүәте һәм азатлығы нигеҙен барлыҡҡа килтереүсе һуғыш йылдары геройҙары алдында сикһеҙ бурыслы. Ветерандар тураһында хәстәрлек – социаль сәйәсәттең төп йүнәлештәренең береһе. Фронтовиктарға, һуғыш инвалидтарына, вафат булған яугирҙарҙың ғаиләләренә иғтибарлы мөнәсәбәт артабан да беренсел бурысыбыҙ, һәр кемдең намыҫ һәм выждан эше булырға тейеш.
Әлеге быуын Ватан һаҡсылары фронтовиктарҙың данлы традицияларын лайыҡлы дауам итергә ынтыла. Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре хәрбиҙәре үҙҙәренең Бөйөк Еңеү мираҫсылары тигән юғары исеменә тап төшөрмәй, конституцион бурысын тейешенсә үтәй, ныҡышмал рәүештә Ватан оборонаһын һәм хәүефһеҙлеген нығыта.
Һеҙҙең барығыҙҙы ла бөтә халыҡ байрамы – Еңеүҙең 67 йыллығы менән ҡайнар ҡотлайбыҙ! Һеҙгә сәләмәтлек, именлек һәм бәхет, изге эштәрегеҙҙә һәм башланғыстарығыҙҙа уңыштар, тыныс күк йөҙө теләйбеҙ!
Данлы Еңеү килтергән Бөйөк Ватан һуғышы геройҙарына мәңгелек дан!
Еңеү көнө менән, ҡәҙерле дуҫтар!
И. СИТДЫҠОВ, муниципаль район хакимиәте башлығы;
Т. БИКҠОЛОВ, муниципаль район ветерандар советы рәйесе.
7 май – Радио көнө, барлыҡ элемтә тармағы хеҙмәткәрҙәре байрамы
Уңыштар юлдаш булһын!
Хөрмәтле радио һәм барлыҡ элемтә тармағы хеҙмәткәрҙәре!
Һеҙҙе һөнәри байрамығыҙ менән ихлас күңелдән ҡайнар ҡотлайым!
Бөгөн тормошобоҙҙо радио, телевидение, телефон, Интернет һәм башҡа электрон элемтә бәйләнешенән тыш күҙ алдына килтереүе лә ауыр. Тапшырылған мәғлүмәттең дөрөҫлөгө, тулылығы, тиҙлеге һеҙҙең һөҙөмтәле һәм яйға һалынған эшегеҙ иҡтисадты, социаль һәм рухи-мәҙәни өлкәне нығытыуға, һәр кешенең йәшәү сифатын үҫтереүгә йоғонто яһай.
Элемтә хеҙмәткәрҙәренең оҫталыҡтары, һәр ваҡыт камиллыҡҡа ынтылыуҙары арҡаһында артабан да алдарында торған яуаплы бурыстарҙы уңышлы атҡарып сығыуҙарына ышанам.
Һеҙгә ныҡлы сәләмәтлек, именлек һәм бәхет, тыуған районыбыҙ мәнфәғәтенә яңы уңыштар теләйем!
И. СИТДЫҠОВ,
муниципаль район хакимиәте башлығы.


text:
28 август
28 август — григориан стиле буйынса йылдың 240-сы (кәбисә йылында 241-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 125 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Мексика — Өлкәндәр көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1851 — Санкт-Петербург һәм Мәскәү араһында тура тимер юл хәрәкәте асыла.
- 1920 — Бөтә Рәсәй статистик иҫәп алыуы үткәрелә.
- 1936 — «Тойота» автомобиль компанияһы ойошторола.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вакульский Александр Васильевич (28.08.1922—28.07.1990), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, Совет Армияһы майоры. Советтар Союзы Геройы (1945). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Иглин районының Ҡалтыман ауылынан.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дмитриев Николай Константинович (28.08.1989—22.12.1954), совет төрки телдәре белгесе, төркиәт ғилеменә нигеҙ һалыусы. СССР Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (1943), РСФСР‑ҙың Педагогия фәндәре академияһы академигы (1945), филология фәндәре докторы (1938), профессор (1930). Төрөкмән ССР‑ының (1950), Башҡорт (1947) һәм Сыуаш (1953) АССР‑ҙарының атҡаҙанған фән эшмәкәре. Ленин (1954), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1945) һәм «Почёт Билдәһе» (1944) ордендары кавалеры.
- Шубин Георгий Иванович, (28.08.1918—4.03.1945), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының айырым разведка ротаһы разведчигы, өлкән сержант. Дан орденының тулы кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Яңы Петровка ауылынан.
- Фәүәрисова Софья Бәҙретдин ҡыҙы (28.08.1938), мәғариф ветераны, Бөрө ҡалаһы 9-сы мәктәбенең элекке инглиз теле уҡытыусыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
- Хәйретдинова Татьяна Борисовна (28.08.1948), ғалим-педиатр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1993), профессор (1996). 1979 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты, артабан медицина университеты уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007), Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2002). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Айыуханов Мәсғүт Баян улы (28.08.1924—10.03.2000), ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының почётлы академигы (1995), иҡтисад фәндәре докторы (1980), профессор (1982), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980).
- Йыһаншин Сабир Шәйәхмәт улы (28.08.1924—4.10.2018), партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, 1971—1985 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Педагогия фәндәре кандидаты, доцент.
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1749 — Йоһанн Гёте, нимес шағиры, ғалим һәм дәүләт эшмәкәре.
- 1899 — Андрей Платонов, рус совет яҙыусыһы.
- 1925
- Аркадий Стругацкий, рус совет яҙыусыһы, сценарист, тәржемәсе.
- Юрий Трифонов, рус совет яҙыусыһы.
- 1939 — Владимир Сергеевич Ивашов, совет театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
- 1943 — Валентина Заворотнюк, совет театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
- 1947 — Юрий Викторович Беляев, совет һәм Рәсәй театр һәм кино актёры.
- 1948 — Наталья Гундарева, совет һәм Рәсәй театр һәм кино актёры.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1979 — Константин Симонов, рус совет яҙыусыһы, шағир, йәмәғәт эшмәкәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
- 1995 — Роберт Бикмөхәмәтов, танылған совет әҙәбиәт белгесе, БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989).
- 2003 — Юрий Сергеевич Саульский, совет һәм Рәсәй композиторы, дирижёр, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 581
БАШҠОРТ ҒӘСКӘРЕ, 1918 й. — 1919 й. мартында Башҡорт хөкүмәтенең ҡораллы көстәре. Б.ғ. 3‑сө Бөтә башҡорт ҡоролтайының 1917 й. 20 дек. резолюцияһына ярашлы Башҡ. хөкүмәтенең хәрби бүлеге мөдире Ә.Ә.Вәлидов етәкс. ойошторола. 1918 й. февр. башҡорттарҙы Б.ғ. мобилизациялау Ырымбур губерна хәрби‑революцион комитеты рәйесе бойороғо б‑са Башҡ. хөкүмәте һәм Башҡорт мәркәз шураһы ағзаларын ҡулға алыу сәбәптәренең береһе була. Март айына ҡарай Орск өйәҙендә ойошторолған беренсе башҡ. полкы Ҡыҙыл гвардия һәм эшселәр отрядтары тарафынан таратыла, уның хәрби хеҙм‑рҙәренең бер өлөшө үлтерелә (ҡара: Баймаҡта башҡорт хөкүмәте ағзаларын атыу). Граждандар һуғышы барышында Ырымбур губернаһы һәм Өфө губернаһының бер өлөшөндә совет власы ҡолағас һәм Башҡ. хөкүмәте эшмәкәрлеге тергеҙелгәс, июндә мосолман халҡын яңынан мобилизациялау башлана. Мобилизацияны һәм Б.ғ. структураһын төҙөүҙе тиҙләтеү б‑са сараларҙы координациялау маҡсатында Башҡорт хәрби шураһы һәм кантон хәрби башлығы идаралыҡтары (хәрби‑полиция функцияларын үтәүсе) ойошторола. Б.ғ. иррегуляр отрядтарҙан (ҡара: Башҡорт ирекле отрядтары), регуляр пехота (12 окт. алып уҡсылар) һәм кавалерия полктарынан тора. Июлдән Б.ғ. 5 Башҡ. пехота полкы һәм Башҡ. кавалерия полкы инә, сент. был полктар Башҡорт айырым корпусы (окт. Башҡорт айырым уҡсылар дивизияһы тип үҙгәртелә, 1919 й. ғин. — Башҡорт корпусы) составында була. Июлдә Башҡ. хөкүмәте һәм Ваҡытлы Себер хөкүмәте араһындағы килешеү б‑са Б.ғ. үҙ идаралығы булған, ләкин оператив яҡтан Себер армияһы штабына буйһонған айырым хәрби берәмек итеп таныла. Сент. Б.ғ. регуляр көстәре Халыҡ армияһы составында хәрәкәт итә, сент.—окт. — Рәсәй армияһында. Б.ғ. Һамар губернаһы, Ырымбур һәм Өфө губ. терр‑яһында РККА‑ға ҡаршы һуғыш хәрәкәттәрендә ҡатнаша. 1919 й. февр. аҙағында — март башында Б.ғ. (6,5 мең кеше) Башҡ. хөкүмәте бойороғо б‑са үҙ нигеҙендә айырым Башҡ. армияһын төҙөү шарты м‑н РККА составына инә (ҡара: “Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеү”). РККА‑ның Беренсе армияһы етәкселеге тарафынан был шартты боҙоу һәм репрессиялар (башҡ. һалдаттарының ҡоралһыҙландырыуҙан һәм дөйөм нигеҙҙә РККА полктарына бүлеп таратыуҙан баш тартыуҙарына ҡаршы) башҡ. һалдаттарының күптәренең Рус армияһы составына күсеүенә (1‑се Башҡ. уҡсылар полкының 2‑се батальоны, 1‑се Башҡ. кавалерия полкы һәм 2‑се Башҡ. кавалерия полкының 3‑сө эскадроны) килтерә. Совет командованиеһы шәхси хәүефһеҙлек вәғәҙә иткәндән һуң, уларҙың бер өлөшө РККА‑ға кире ҡайта һәм башлыса Башҡорт айырым кавалерия бригадаһы составына инә. Б.ғ. 2 мең элекке хәрби хеҙм‑ре (лидерҙары — М.‑Ғ.Ғ.Ҡорбанғәлиев һәм Ғ.Ғ.Тағанов) 1920—22 йй. Алыҫ Көнсығыштағы аҡ эмиграцияға ҡушыла. Б.ғ. командующийы — Вәлидов.
Әҙәб.: Национально‑государственное устройство Башкортостана (1917—1925 гг.): док. и материалы. В 4 т. Т.1. Т.2. Ч.1. Уфа, 2002.
Р.Н.Рәхимов, Р.С.Таймасов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 507
АҠСАБАН (Mergus albellus), ҡаҙһымаҡтар отрядының өйрәктәр ғаиләһенә ҡараған ҡош. Евразияла таралған. Күсәр ҡош. Кәүҙә оҙонлоғо 38—44 см, ауырлығы 500—800 г, ҡанаттарының ҡоласы 55—69 см. Инә һәм ата А. (йәш ҡоштар һәм төләгәндән һуң) башлыса һоро, һорғолт аҡ ҡорһаҡлы, көрән башлы. Яҙын ата ҡоштарҙың ҡауырһын ҡапламы башлыса аҡ төҫтә, арҡаһы ҡара, ҡанаттары, башы һәм муйыны ҡара биҙәкле. А. суҡышы ҡыҫҡа. Аяҡтары һоро. Моногам. Ағас ҡыуыштарында һәм тамырҙары аҫтында, ҡайһы ваҡыт таш араларында оя ҡора, мамыҡ түшәй. 5—11, йышыраҡ 6—9 аҡ йәки һарғылт йомортҡа һала. Инә ҡош яҡынса 30 көн баҫа. Көндөҙгө ҡош. Башлыса һыуҙа йәшәүсе умыртҡаһыҙҙар, һирәкләп балыҡ м‑н туҡлана. Урман күлдәрендә һәм йылғаларында йәшәй. БР‑ҙа Башҡортостан (Көньяҡ) Уралы, һирәкләп Башҡортостандың Урал алды һәм Урал аръяғы йылғаларында оялай. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Ә.Ф.Мәмәтов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 589
ЕТЕ ЙЫЛЛЫҠ ҺУҒЫШ, бер яҡтан — Австрия, Испания, Рәсәй, Франция, Швеция, икенсе яҡтан Англия, Пруссия, Португалия араһында. Англия м‑н Францияның колониялар өсөн дәғүәләшеүе һәм Үҙәк Европала хакимлыҡ итеүгә көрәшенең киҫкенләшеүе арҡаһында башлана. Ҡоро ер ғәскәрҙәренең хәрби хәрәкәттәре — Пруссия терр‑яһында һәм Балтик буйында, флоттыҡы Балтик һәм Урта диңгеҙҙә бара. Сенаттың 1756 й. 1 сент. указы б‑са, 1757 й. 531 башҡорт, 519 мишәр, 516 ҡалмыҡ һәм 500 Ҡазан татарынан торған (“дүрт милләтле”) команда төҙөлә. Башҡ. отряды м‑н — баш старшина Ҡыҙрас Муллаҡаев, мишәрҙәр м‑н старшина Әлкәй Мөслимов командалыҡ итә. Хөкүмәт яугирҙарҙы формалы обмундирование (башҡорттар һәм мишәрҙәрҙеке — йәшел, ҡалмыҡтарҙыҡы — ҡыҙыл, татарҙарҙыҡы зәңгәр кафтан була) м‑н тәьмин итә. Авг.—сент. Перегель й., Гросс‑Егерсдорф а. эргәһендәге алыштарҙа һәм рус армияһының Тильзит ҡ. (бөтәһе лә — Пруссия) сигенеүендә ҡатнаша, нояб. алып — Новгород губ., 1758 й. окт. башлап Ырымбур сик һыҙығында була. 1759 й. команда таратыла.
Р.Н.Рәхимов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 409
ЙЫЛАЙЫР ЯЙЛАҺЫ, Көньяҡ Урал яйлаһы, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көньяғында, төньяҡта Ағиҙел й. киңлек ағымы, көньяҡта Гөбөрлө тауҙары, көнбайышта Оло Эйек й. үҙәне, көнсығышта Һаҡмар й. тиклемге арала урынлашҡан. Бейеклеге диңгеҙ кимәленән 300‑ҙән 600 м тиклем. Көнсығыш өлөшөндә рельефы тигеҙ, көнбайышында тауҙар теҙмәһе урынлашҡан. Тулҡынлы‑убалы киң йылға аралары тәрән йылға үҙәндәре м‑н берләшә. Денудация һәм карст процестары хас. Мораҡ депрессияһына һәм Йылайыр синклинорийына тура килә. Й.я. үҙәк өлөшө өҫкө девондың полимикт алевролиттарынан һәм ҡомташтарынан, көнбайыш өлөшө – аҫҡы карбон эзбизташтарынан, көнсығышы – ордовиктың кварцит-ҡомташтарынан, силур һәм девондың күмерле‑балсыҡлы һәүерташтарынан тора. Ландшафы һоро тау‑урман тупрағындағы ҡайын, имән, саған‑йүкә‑ йыла, ҡарағас ҡатыш ҡарағай урмандарынан; типик һәм йыуылған ҡара тупраҡтағы болондарҙан һәм ҡыуаҡлы далаларҙан ғибәрәт. Й.я. көнсығыш сите буйлап имән һәм йүкә урмандарының сиге үтә. Мораҙым тарлауығының тәбиғи паркы, Эйек заказнигы һәм Шайтантау заказнигы ойошторолған. Оло һәм Кесе Энәк йй. шишмә бағыры резерваты, Дөр‑Дөр тауындағы шыҡтым ҡыуаҡлығы, Аҙаҡлы й. тамағындағы Кесе Һүрәм й. үҙәне, Әлйән, Канонников һәм Маяҡтау тауҙары — тәбиғәт ҡомартҡылары.
И.М.Япаров
Тәрж. И.М.Япаров


text:
Оло ғалим, педагог (Профессор Ғ.С.Ҡунафиндың 70 йәшлек юбилейына өс сюжетлы ҡотлау һүҙе)
23 ноября 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Ил яҙмышын ир муйынына
Ҡылды ярыр тел бәйләй,
Ҡырҡҡа ярыр тел бәйләй!
(Р.ҒАРИПОВ).
Фән донъяһында исем-шәрифен әйтһәң, хеҙмәттәре иҫкә төшкән һәм, киреһенсә, бер генә хеҙмәтен атау менән барлыҡ ғилми эштәре күҙ алдына килеп баҫҡан фән эшмәкәрҙәре күп түгел. Был күренеш, бәлки, оҡшаш ғилми багажлы ғалимдарҙың кимәле бер үк булмауҙары менән дә аңлатылалыр. Шундай ғалимдарҙың береһе, киң билдәле ғалим–әҙәбиәтсе, йәмғиәт эшмәкәре, профессор, Башҡортостан фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Ғиниәтулла Сафиулла улы Ҡунафин ошо көндәрҙә күркәм юбилейын ҡаршылай. Юбилейҙың бер матур үҙенсәлеге бар. Бындай көндәрҙә юбиляр үҙе тарафынан башҡарылған эштәренә ниндәйҙер кимәлдә йомғаҡ яһаһа, үткән ғүмерҙәрҙең ни дәрәжәлә файҙалы, емешле үтеүе хаҡында уйланыуҙар кисерһә, уның шәкерттәре, яҡындары, фәнни ижады менән таныш булғандар йөрәк түренән сыҡҡан рәхмәт һүҙҙәрен еткерергә ашығыуҙары ғәҙәти күренеш. Мин дә уҡытыусым, оло ғалимға күңел түрендә һаҡлаған рәхмәт һүҙҙәрен ошо мәҡәлә аша юлларға баҙнат иттем.
Ҡылды ярыр тел бәйләй,
Ҡырҡҡа ярыр тел бәйләй!
(Р.ҒАРИПОВ).
Фән донъяһында исем-шәрифен әйтһәң, хеҙмәттәре иҫкә төшкән һәм, киреһенсә, бер генә хеҙмәтен атау менән барлыҡ ғилми эштәре күҙ алдына килеп баҫҡан фән эшмәкәрҙәре күп түгел. Был күренеш, бәлки, оҡшаш ғилми багажлы ғалимдарҙың кимәле бер үк булмауҙары менән дә аңлатылалыр. Шундай ғалимдарҙың береһе, киң билдәле ғалим–әҙәбиәтсе, йәмғиәт эшмәкәре, профессор, Башҡортостан фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Ғиниәтулла Сафиулла улы Ҡунафин ошо көндәрҙә күркәм юбилейын ҡаршылай. Юбилейҙың бер матур үҙенсәлеге бар. Бындай көндәрҙә юбиляр үҙе тарафынан башҡарылған эштәренә ниндәйҙер кимәлдә йомғаҡ яһаһа, үткән ғүмерҙәрҙең ни дәрәжәлә файҙалы, емешле үтеүе хаҡында уйланыуҙар кисерһә, уның шәкерттәре, яҡындары, фәнни ижады менән таныш булғандар йөрәк түренән сыҡҡан рәхмәт һүҙҙәрен еткерергә ашығыуҙары ғәҙәти күренеш. Мин дә уҡытыусым, оло ғалимға күңел түрендә һаҡлаған рәхмәт һүҙҙәрен ошо мәҡәлә аша юлларға баҙнат иттем.
Эш бөткәс, байрам итергә лә ярай
23 ноября 2016 йыл | Ауыл хужалығы
Матур йолаға ярашлы, йылдың-йылы урып йыйыу эштәре тамамланып, малдар ҡураларға ингәс, районда Ауыл хужалығы эшсәндәре көнө билдәләнә. Ауыл хужалығы эшсәндәре көнөнә арналған тантаналы сара 18 ноябрҙә "Имәнкәй” ял-һауыҡтырыу спорт-туристик лагерында үтте.
Янғын хәүефһеҙлеген иҫкәртеү, матбуғатҡа яҙылыу иғтибар үҙәгендә
23 ноября 2016 йыл | Урындағы үҙидара
Район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров уҙғарған оператив кәңәшмәлә көнүҙәк мәсьәләләр ҡаралды.
Янғын хәүефһеҙлеге мәсьәләһе буйынса район хакимиәте башлығының төҙөлөш буйынса урынбаҫары Фуат Кейекбаев сығыш яһаны.
Янғын хәүефһеҙлеге мәсьәләһе буйынса район хакимиәте башлығының төҙөлөш буйынса урынбаҫары Фуат Кейекбаев сығыш яһаны.
Әсәләргә бағышлана
23 ноября 2016 йыл | Яңылыҡтар
25 ноябрҙә район мәҙәниәт һарайында Әсә көнөнә арналған тантаналы йыйылыш һәм байрам сараһы уҙғарыла.
Сара барышында әсәләрҙе бүләкләү, төрлө конкурстар ойоштороу ҡаралған. Башлана 15.00 сәғәттә.
Сара барышында әсәләрҙе бүләкләү, төрлө конкурстар ойоштороу ҡаралған. Башлана 15.00 сәғәттә.
Гимназия юбилейы
23 ноября 2016 йыл | Яңылыҡтар, Мәғариф
26 ноябрҙә 11.00 сәғәттә район мәҙәниәт һарайында Красноусол башҡорт гимназия-интернаты асылыуға 20 йыл тулыуға арналған тантаналы кисә була.


text:
Конкурстар / Яңылыҡтар / Фотолар
ОҪТА ҠУЛДАР" БӘЙГЕҺЕ ДАУАМ ИТӘ!
ОҪТА ҠУЛДАР" БӘЙГЕҺЕ ДАУАМ ИТӘ!
Экология, йәғни тирә-яҡ мөхитте һаҡлау, йылына арналған был конкурста балалар баҡсалары,
башланғыс мәктәп уҡыусылары ҡатнаша ала. Үҙ ҡулдарығыҙ менән эшләгән төрлө әйберҙәр,
тәбиғәтте һүрәтләүҙәр, хатта робототехника кеүек эштәрегеҙҙе фотоға төшөрөп, «Бәйләнештә»
селтәрендәге "Аҡбуҙат" төркөмөнә ҡуйырға, электрон почтаға ебәрергә йәки редакцияға алып
килергә мөмкин. Бәйге йыл буйына барасаҡ. Журналға яҙылыу мотлаҡ!
Уңған ҡыҙ Алина Зарипова Өфө ҡалаһында йәшәй. Ул беренселәрҙән булып журналыбыҙ иғлан иткән конкурсҡа эштәрен ебәрҙе. Һәләттәрен үҫтереүҙә уға ата-әсәһе ярҙам итә.
Һүрәттә: Алина һәм уның ҡул эштәре.
УВАЖАЕМЫЙ ПОСЕТИТЕЛЬ, МЫ РАДЫ, ЧТО ВЫ У НАС В ГОСТЯХ.
ВЫ МОЖЕТЕ ПРИСЛАТЬ СВОИ МАТЕРИАЛЫДЛЯ ПУБЛИКАЦИИ
.


text:
Рубрики
«Һайлауҙар кеүек ил тарихындағы мөһим мәлдәр халыҡты туплай. Геройым кеүек берҙәмләшеүгә, әүҙем гражданлыҡ ҡарашҡа саҡырам. Һәр тауыш мөһим, һуңынан теләгегеҙҙе белдермәү тойғоһо булмаһын», — тине шағир һәм ижтимағи-сәйәси эшмәкәр Шәйехзада Бабич ролен башҡарыусы Илгиз Таһиров.
Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актеры репетициялар араһындағы тәнәфестә Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы бинаһында тауыш бирҙе. Был көндәрҙә театрҙа «Бик ябай тарих» спектакле өҫтөндә эш ҡайнай. Премьера 8 апрелдә була.


text:
просмотров: 43
25 майҙа Республикабыҙҙың барлыҡ мәктәптәре гөрләп торҙо – ун беренсе класс уҡыусылары өсөн был көндө “Һуңғы ҡыңғырау” яңғыраны.
Был һағышлы ла, шатлыҡлы ла байрам Мостай Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһында ла ун беренселәрҙе белем усағы менән хушлашыу сафына баҫтырҙы. 11А, 11Б, 11В класының матурҙарҙан-матур ҡыҙҙары һәм егеттәренең йондоҙло сәғәте һуҡты, ғүмерҙә бер ҡабатлана торған мәл дә етте.
Көн болоҡһоп, ямғыр яуып тороуына ҡарамаҫтан, барыһының да кәйефтәре байрамса. Байрамға уҡыусыларҙың уҡытыусылары, ата-әсәләре, ҡунаҡтар саҡырылғайны. Тантананы “Дуҫлыҡ” балалар ансамбле башҡорт бейеүе менән асып ебәрҙе. Артабан гимназия директоры, класс етәкселәре, килгән ҡунаҡтар телмәр тотто, ата-әсәләр ҙә әйтер һүҙҙәрен еткерҙе. Һәр кем бөгөн сығарылыш уҡыусыларына тик уңыштар, хыялдарының тормошҡа ашыуын, һынауҙарға бирешмәйенсә йәшәүен теләне. Уҡыусылар ҙа яуапһыҙ ҡалманы, һынатмаҫҡа һүҙ бирҙе. Беренсе синыф уҡыусылары мәктәп менән хушлашыусы ағай, апайҙарына теләктәрен шиғри юлдарға һалды. Гимназияның гимны, сығарылыш уҡыусыларының йыры бер кемде лә битараф ҡалдырманы. Ә инде ун беренселәрҙең мәктәп вальсына өйөрөлөүенә ҡарап, һоҡланып туйып булмаҫлыҡ, ата-әсәләрҙең күҙҙәренә хатта йәштәр эркелде.
Ниндәй матур, илаһи мәл, ғүмерҙә бер тапҡыр ҡабатлана торған тантана! Йәшлек, мөхәббәт, гүзәллек, көс-ҡеүәт ташып-урғылып торған йәштәргә тик яҡты киләсәк кенә теләргә ҡала!
Һуңғы звонок яңғырай – сихри ауаз,
Ул ғәжәйеп моңһоу, һағышлы;
Шундай көн был, оло байрам үҙе
Үҙгәртә лә ҡуя яҙмышты.
Ана шулай был ҡыңғырау
Мәктәбеңдә һуңғыһы.
Мәктәбеңдә һуңғыһы,
Ҙур тормошҡа юл башы.
Ҙур тормоштоң юл башы,
Киләсәктең ораны.
Саҡыра юлға, юлға.
Матур киләсәк юрай,
Маҡсаттар ҡуя алға.
Саҡырып торор ҡыңғырау
Күңелегеҙ түрендә.
Һынатмағыҙ һис ҡасан
Тормошоғоҙ күгендә.
М.Кәрим ис. 158-се Башҡорт гимназияһының матбуғат үҙәге.
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +5 (from 5 votes)


text:
Ҡәберҙән ҡубарылыу
Ҡәберҙән ҡубарылыу
Аллаһ Тәғәлә Ҡөръән китабында: “Әәмәңтү билләәһи үә мәләәәәикәтиһиии үә күтүбиһии үә русүлиһии үәл йәүмил әәхыйри үәл ҡадәри хайриһии үә шәрриһии минәллааһи тәғәәләә үәлбәғси бәғдәл мәүти“. — Ышандым мин Аллаһ Тәғәлә барлығына һәм берлегенә, уның фәрештәләренә, китаптарына, пәйғәмбәрҙәренә, Ҡыйәмәт көнөнә, тәҡдирҙең яҡшыһы ла, яманы ла Аллаһ Тәғәләнән булыуҙан, үлгәндән һуң терелеүгә — тип әйтә. Әйҙәгеҙ ҡәберҙән ҡубарылыу хаҡында уҡыйыҡ.
Исрафил ғәләйһиссәләм ҡулына борғо алып ҡәберҙәрҙән ҡубарылыу хаҡында хәбәр биреп өргәс, был тауыштан ер һәм күктәр ҡалтырап торор. Шунан һуң тағы ла Исрафил фәрештә ҡатыраҡ итеп тауыш һалыр:
— Әй әҙәмдәрҙең тәндәрен ташлап сыҡҡан йәндәр, ҡабат урынығыҙға ҡайтығыҙ, серегән һөйәктәр, өҙөлгән тамырҙар, сәселгән төктәр ҡабат донъялығы ваҡыттарығыҙғы хәлегеҙгә кире ҡайтығыҙ! — тип әйтер.
Хәбәрҙәрҙә шулай һөйләнелә, ысынлапта етенсе ҡат күктә Аллаһы Тәғәлә тарафынан яратылған бер диңгеҙ булыр, уның эсендә йәүһәрҙән хасил ителгән хәрбә-һөңгөләр биш йөҙ йыллыҡ юл оҙонлоғонда өҫкә табан ҡалҡышып торорҙар. Был диңгеҙ үҙе бер фәрештәнең ҡарамағында булып, барлыҡ сифаттарын бары тик Аллаһы Тәғәлә үҙе генә белер. Ахырзаман килеп еткәс, бөтә йәндәр шул диңгеҙҙә торорҙар һәм Исрафил мөгөҙөнөң ауазын ишетеп, уның эсенән сығарҙар. Тәндәрен эҙләп ер өҫтөнә китерҙәр.
Ҡәберҙән ҡубарылыу әмеренән һуң һәр кемдең гүрҙә ятырлыҡ тәҡәте ҡалмайынса, ерҙәр ярылғас, унан бәндәләрҙең тәндәре яланғас хәлдәрендә ҡалҡышып сығарҙар. Йәндәре менән ҡушылырҙар. Барыһыла был ерҙең хәлдәрен күреп ғәжәпләнерҙәр. Элек тупраҡтарҙы ҡара ер тип уйлаған булһалар, был көндә уның көмөштәй саф икәнлегенә иҫтәре китер. Кемдәр донъялыҡта тупраҡтың ҡаралығынан ҡурҡып сәждә (намаҙ) итмәгән булһалар, был көндә ул ваҡыттағы үҙҙәренең хәлдәренән оялырҙар. Бала үҙенең атаһы-әсәһе алдында гонаһы өсөн нисек ҡыҙарһа, бәндәләр ҙә шул хистәрҙе ныҡ кисерерҙәр.
Ҡәберҙән ҡубарылған ваҡыттарында мөьминдәр өсөн яндарына фәрештәләр килеп, уларҙың өҫтәрендәге ҡәбер тупраҡтарын ҡанаттары менән һыпырып йөрөрҙәр, әммә маңлайҙарына буялған һөрмә кеүек балсыҡты алмаҫтар, сөнки был — уларҙың сәждә иткәнлектәре Һәм Аллаһы Тәғәләне донъяла йәшәгән ваҡыттарында ололағандары тураһында дәлил сифатында йөрөр. Мәхшәрҙән килеп, сират күперен үткән ваҡыттарында ла сәждә тупрағы ул бәндәләрҙе серле мөһөр кеүек һаҡлап торор.
Әҙәмдәр менән бергә хайуандар һәм башҡа тере йән эйәләре лә ҡубарылыр. Унда бөтә кеше хайуандарҙын һәм малдарҙың бер ҡабым аҙыҡ табам алмайынса иҫәнгерәп йөрөгәндәрен күрерҙәр. Үҙҙәренең дә ашҡаҙандары ризыҡ һорар. Бары тик мөьминдәрҙең генә донъялығы ураҙалары һәм ғибәҙәттәре арҡаһында тамаҡтары асмаҫ, әле генә табындан (мәжлестән) ҡуҙғалған ҡунаҡтар кеүек үҙҙәрен хис итәрҙәр.
Ата ла, ир бала ла, әсә лә, ҡыҙ бала ла, ҡарты ла, йәше лә — барыһы бер төрлө әсәнән шәрә-тыума хәлдәрендә ҡәберҙәре янында баҫып торорҙар. Әммә бер-береһенә күҙ ташламаҫтар. Аллаһы Тәғәләне көтөп, күктәргә табан бағырҙар. Унда биҙәлгән йәннәтте күрерҙәр. Күңелдәрендә шунда барып инеү теләге ҙур булыр.
Ҡәберҙән ҡубарылғанда мосолмандар ун ике төрлө рәүештә гүрҙәренән сығарылырҙар:
Беренселәре — маймыл сүрәтендә, был кешеләр халыҡтар араһында ығы-зығы, фетнә яһап йөрөүселәрҙән булырҙар.
Икенселәре—ҡабан сусҡаһы ҡыйәфәтендә, былар иһә донъяла хәрәм ризыҡ менән туҡланыусылар булырҙар.
Өсөнсөләре — һуҡыр хәлдәрендә ҡубарылыр, бер-береһенә һәм халыҡтар артынан тотоношып-эйәрешеп йөрөрҙәр, улар — донъялағы ваҡыттырындағы хакимдәр — судьялар һәм идарасы булып та, дөрөҫлөктә хеҙмәт итергә бурыслы һаналып та, ғәҙел һәм тоғро хөкөм ҡылмаған кешеләр булырҙар.
Дүртенселәре — һаңғырау һәм телһеҙ хәлдә сығарылырҙар, донъяла улар үҙҙәренең яман эштәрен күреп тә, тәүбәһеҙ, дөрөҫ булмаған ғәмәлдәрен төҙәтергә тырышлыҡ ҡуймаған кешеләр булырҙар.
Бишенселәре — ауыҙҙарынан һеләгәйҙәрен ағыҙып, телдәрен сәйнәгән хәлдә ҡәберҙәренән ҡубарылыусылар, был кешеләр — һүҙҙәренә фиғелдәре һәм ғәмәлдәре тура килмәгән, телдә берҙе һөйләп, асылда икенсене эшләгән ғалимдар булырҙар!
Алтынсылары — тәндәрендә ут янғандан ҡалған йәрәхәттәре менән күренерҙәр, был кешеләр иһә ялған шаһитлыҡ итеүсе, шуның менән бәндәләрҙе бутаусылар булырҙар.
Етенселәре — һаҫыҡ еҫле хәлдә маңлайҙарына аяҡ табандарын терәгән сүрәттә ҡубарылырҙар, был кешеләр үҙҙәренең нәфселәренә эйәреп йөрөүҙәре арҡаһында шайтан хеҙмәтселәре кеүек булырҙар, уларҙың донъялағы хәрәмғә ҡатнашҡандары асыҡ билдәле булыр.
Һигеҙенселәре — иҫеректәр кеүек уңға-һулға ауып-түңеп йөрөгән ҡыйәфәттә гүрҙәренән сығарылырҙар, былары иһә бәндәләрҙе Аллаһы Тәғәлә тарафынан бирелгән ризыҡтарынан мәхрүм иткән, тыйған кешеләр булырҙар.
Туғыҙынсылары — дегеттән ыштандар кейгән хәлдәрендә ҡубарылырҙар, улар ғәйбәт һөйләшеүҙәренән ҡурҡмағандары өсөн шул хәлдә мыҫҡылланырҙар.
Унынсылары — телдәре арҡаларында шул телдәренә аҫылынып торған хәлдә булырҙар, былар иһә һүҙ йөрөтөү-ташыу арҡаһында шулай ҡылынырҙар.
Ун беренселәрҙе — иҫерек булған хәлдә сығарырҙар, улар мәсеттә донъя һүҙен һөйләп ултырып, ғибәҙәт урынын боҙғандары өсөн шул ҡыйәфәттә булырҙар.
Ун икенселәре — сусҡа сүрәтендә гүрҙәренән килеп сығарҙар, сөнки ҡорһаҡтарына артығын тултырыуҙы, артығын ашауҙы донъялағы ваҡытта ғөрөф-ғәҙәт итеүселәр булырҙар.
Ғалимдәр әйтеүе буйынса: "Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһи үәссәлләм әйтте: "Ҡыйәмәт көнөндә минең өммәтем ун ике төрлө булып ҡәберҙәренән ҡубарҙар, шулай булғас, бер ҡысҡырыусы ҡысҡырыр ҙа әйтер: «Былар күршеләрен рәнйетеп, тәүбә ҡылмайынса үлгән кешеләрҙер, был уларҙың язаһылыр, быларҙың урыны утталыр!» — тип әйтер; икенселәре дуңғыҙ ҡыйәфәтендә ҡубарҙар, Аллаһы Тәғәлә тарафынан бер ҡысҡырыусы ҡысҡырырҙа үә әйтер: «Былар намаҙҙа еңеллек ҡылып, тәүбә ҡылмайынса үлгән кешеләрҙер, уларҙың язалары ошолор!» — тиер; өсөнселәре ҡорһаҡтары тау булып ҡубарҙар, эстәре йыландар менән тулы булыр, Аллаһы Тәғәлә тарафынан хәбәр биреүсе әйтер: "Былар зәкәте тыйып, тәүбә ҡылмайынса үлгән кешеләрҙер, уларҙың язалары шул булыр, урындары утталыр... Дүртенселәре ауыҙҙарынан ҡан аҡҡан хәлдә һәм ут сыҡҡан хәлдә ҡубарҙар, быларына әйтелер: «Былар һатыу-алыуҙа алдашып, тәүбә ҡылмайынса үлгән кешеләрҙер!»; бишенселәре еҫтәре үләкһәнән дә һаҙығыраҡ булған хәлдә ҡубарҙар, былары Аллаһ Тәғәләнән ҡурҡмайынса, әҙәмдәрҙән йәшереп гөнаһ ҡылған кешеләрҙер; алтынсылары үңәстәре киҫелгән хәлдә ҡубарҙар, улар ялғанға геүәлыҡ биреүсе кешеләрҙер; етенселәре телһеҙ һәм ауыҙҙарынан һеләгәйҙәре аҡҡан хәлдә ҡубарҙар, улар хаҡлыҡты йәшергән кешеләрҙер; һигеҙенселәре баштарын эйгән хәлдә ҡубарылыр, аяҡтары— өҫтөндә булыр, ғәүрәттәренән һаһыҡ һәм бысраҡ һыу ағып торор, улар донъяла боҙоҡлоҡ ҡылып, тәүбә ҡылмайынса үлгән кешеләрҙер; туғыҙынсыларҙын йөҙҙәре ҡара, күҙҙәре — ала, эстәре ут менән тулы булған хәлдә ҡубарҙар, улар, йәбер-золом ҡылып, йәтимдәр малын ашаған кешеләрҙер; унынсылары ала тәнле һәм зәхмәтле (проказа ауырыу) булған хәлдә ҡубарҙар, улар ата-әсәһе рәнйеткән кешеләрҙер; ун беренселәре һуҡыр булған хәлдә ҡубарҙар, тештәре үгеҙҙең мөгөҙөнә оҡшар, ауыҙҙары — күкрәктәренә, телдәре—ҡорһаҡтарына, ҡорһаҡтары боттарына тиклем һалынған булыр, ҡорһаҡтарынан нәжестәр ағып торор, улар—хәмер эсеүе кешеләрҙер; әммә ун икенселәрҙең йөҙҙәре айҙың ун дүртенсе кисәһендәге шикелле яҡты булған хәлдә ҡубарҙар, сиратты йәшен кеүек үтәрҙәр, Аллаһы Тәғәлә тарафынан бер ҡысҡырыусы ҡысҡырыр ҙа әйтер: «Былар донъяла яҡшы ғәмәлдәр ҡылып, биш ваҡыт намаҙҙы йәмғиәт менән уҡып, тәүбә ҡылып мәрхүм булған кешеләрҙер, быларҙың урындары йәннәттәлер, Алла Тәғәлә— быларҙан, былар—Аллаһынан ризалыр!» — тип әйтер.
Ҡасан бәндәләр ҡәберҙәренән ялан аяҡ һәм яланғас ҡубарылып сыҡҡас, үҙ алдарында эленеп, әҙерләнгән үлсәү, йәғни мизанды күрерҙәр, күҙҙәре ғәҙәт буйынса ҡояшты эҙләр, уны табырҙар һәм көмөш кеүек аҡ хәлендә ялтырап торғанына иҫтәре китер. Шунда барыһы хайран булып һорарҙар:
— Беҙҙе был үкенес көнөнә ҡәберебеҙҙән кемдәр ҡубарып сығарҙы, ниндәй маҡсат менән беҙгә шул тиклем хәүефтәр һалды? — тип. Уларға ҡаршы мөьминдәр:
— Был Аллаһы Тәғәләнең вәғәҙә ҡылынған Ҡыйәмәт көнө, пәйғәмбәрҙәр был хаҡта дөрөҫ әйттеләр, хәбәрҙәрен ҡалдырҙылар,— тип яуап бирерҙәр.
Аллаһы Тәғәләнең әмере етеп, фәрештәләр йәһәннәмдең ете ҡатын сылбырҙар менән һөйрәп күктәр йәнәшәһенә килтереп ҡуярҙар. Андағы әҙерләнеп ҡуйылған бөтә ғазаптарҙы бәндәләр күреп, ғәжәпһенеп, үкерә башларҙар.
Пәйғәмбәрҙәр алға сығарҙар, башҡаларҙан айырмалы булараҡ, өҫтәрендә кейемдәре тәндәрен ҡаплап торор. Был ҡурҡыныстар алдында Ибраһим ғәләйһиссәләм:
— Әй, Аллаһы Тәғәләм, миңә нәфсемде—теләгәнемде бирһәң ине,— тип белдерер.
Шунда Муса пәйғәмбәр ҙә:
— Нәфсемде, нәфсемде!—тип үтенер; уға Ғайса ғәләйһиссәләм ҡушылыр, әммә Мөхәммәт саллаллаһу ғәләйһи үәссәлләм хәҙрәттәре иһә, уларҙан айырмалы булараҡ:
— Өммәтем, өммәтем,— тип хәсрәтләнер.
Быларҙы күреп торған Аллаһы Тәғәлә пәйғәмбәрҙәренә хайран булыр һәм әйтер:
— Һеҙ барығыҙҙа йәннәткә керергә теләп, үҙегеҙ өсөн генә үтендегеҙ, әммә һөйөкле ҡолым Мөхәммәт үҙе тураһында ҡайғыртмай, өммәте өсөн хәсрәтләнде. Арағыҙҙа унан да өҫтөне булмаҫ, шуға ла мосолмандарҙы яҡыныраҡ күрермен,— тип.
Бәндәләр ҡәберҙәренән ҡубарылған ерҙәрендә ҡырҡ йыл буйына, ҡайһы бер китаптарҙан күренгәнсә, мең йыл дауамында күккә ҡарап баҫҡан хәлдәрендә торорҙар.
Шулай итеп, Исрафил фәрештәнен сур ауазының әмере менән ҡәберҙәр ҡубарылыр һәм тәндәргә йәндәр өр-яңынан ҡайтып, бәндәләр терелерҙәр. Был көн шундай ҡот осҡос көн булыр, һәр кемдең үҙ хәсрәте үҙенә генә булыр, әсәләре — балаларын, балалар — әсәләрен белмәҫтәр, ғибәҙәткә һуң, яуапҡа иртә икәнлеге беленер. Бары тик Аллаһы Тәғәләнән бойороғо ирешкәс кенә мәхшәргә һөрөлөрҙәр.
Хаҡ яҙылғандарҙан: «Быларҙы Бәйтел-Мөҡәтдәс ерендә Саһира тигән ергә килтерерҙәр. Ҡыйәмәт көнендә Ғәрәсәт майҙанында йөҙ егерме саф булыр, һәр сафтың оҙонлоғо ҡырҡ йыллыҡ юл булыр, һәр сафтың ҡалынлығы егерме йыллыҡ юл булыр. Бындағы өс саф — мосолмандар, ҡалғандары башҡа милләттәр булырҙар. Икенсе урында яҙылғандан — Рәсүлуллаһ сәллалаһи ғәләйһи үәссәлләм: „Минең өммәтем йөҙ егерме саф булыр“,— тип әйтер имештер. Дөрөҫөрәк риүәйәт ошолор: мөьминдәрҙең йөҙҙәре аҡ һәм паҡ булыр, башҡаларҙың йөҙҙәре ҡара һәм шайтандар менән бергә булырҙар»
Әгәр ҙә ер йөҙөндә ғүмер кисергәнендә үк әҙәм балалары ҡәберҙәренә кергәс яңынан ҡубарыласаҡбыҙ тип аңламайынса һәм белмәгән хәлдәрендә йәшәһәләр, бының менән генә уларға Әхирәт көнөндә ярлыҡау ирешмәҫ. Белемһеҙ ҡалыуҙарынан ғәйепте үҙҙәрендә эҙләһендәр, әммә ҡубарылмайынса ла ҡалмаҫтар. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙән килгән хәбәрҙәр буйынса шул билдәле, Аллаһы Тәғәләнең иң яратҡан көндәре — йома һәм ғәрәфә кисәһе икән. Ғәрәфәлә бәндәләр ураҙа тотһалар һәм таң атҡансы аҙыҡҡа ҡул һуҙмай торһалар, был төндө йоҡламай үткәрһәләр, был бәндәләр ҙә Аллаһы Тәғәлә алдында һөйкөмлө ҡылынып, Иблискә дошман булырҙар. Ураҙанан өҙөлмәгән, уны ҡалдырмаған әҙәмдәр ҙә ҡәберҙәренән яҡты йөҙ һәм ауыҙҙарынан хуш иҫтәр килгән хәлдә ҡубарылыр. Уларҙы фәрештәләр танып:
— Һеҙ донъялығы йәшәгән ваҡытта башҡалар ашаған ваҡытта ризыҡтан тыйылдығыҙ, бүтәндәр күтәреп тәмле-татлы һыуҙар эскәндә, төкөрөгеҙҙе лә йоторға оялып торҙоғоҙ, хәҙер инде улар бер йотом һыу һәм бер телем ризыҡ өсөн йән атып торһондар, ә һеҙҙең һыйланыр ваҡытығыҙ етте,— тип әйтерҙәр, йәннәттән тәмле ашамлыҡтар һәм эсемлектәр килтерерҙәр.
Шулай итеп, ул көндө Аллаһы Тәғәләнең хаҡ һәм тоғро ҡолдары булған мөьминдәр генә бәхетле һәм һөйөклө бәндәләр булыр, уларҙың шатлығы Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең һөйөнөсөн арттырыр. Ҡәберҙән ҡубарылғанда һәр кем ғүмерҙең уҙғанлығын тамам төшөнөп етәр, Аллаһ Тәғәләне күрер, ҡушҡандарын-тыйылғандарын үтәмәүҙән үкенер, намаҙға үә доғаға ла теҙләнә алмаҫ, яуап тоторға әҙерлек ҡылыр һәм Мәхшәргә һөрәлер...
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 24.10.2016 в 00:11, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
Әкиәттәр / Бәпембә / Ҡырағай йәнлектәр
Бабай һәм уның дуҫтары
Бабай һәм уның дуҫтары
(Әкиәт)
Борон-борон заманда йәшәгән, ти, яңғыҙ бабай. Бер ваҡыт ул урманға утынға киткән. Урманда уға ҡуян, тейен, бүре осраған, ти.— Бабай, һин урманда ни эшләп йөрөйһөң? — тип һораған йәнлектәр.
— Утынға килдем, — тип яуап биргән бабай. — Ә һеҙ ни эшләп йөрөйһөгөҙ?
— Беҙ үҙебеҙгә ашарға эҙләйбеҙ, бик ныҡ асыҡтыҡ, — тип әйткән йәнлектәр.
— Әйҙәгеҙ, минең менән йәшәргә, — тип саҡырған бабай.
Дуҫтар шатланышып риза булған. Бабай ҡуян, бүре, тейенде өйөнә алып ҡайтҡан. Уларҙы ашатҡан, ҡунаҡ иткән. Ошо көндән алып дүртәүләшеп йәшәп киткәндәр, ти.
Мәҙинә ХӘБИБУЛЛИНА, 1-се класс уҡыусыһы.
Ғафури районы Юрмаш башланғыс белем биреү мәктәбе.
Мәҡәл:
Дуҫ булһаң, дуҫ ҡәҙерен онотма.
05-2017
УВАЖАЕМЫЙ ПОСЕТИТЕЛЬ, МЫ РАДЫ, ЧТО ВЫ У НАС В ГОСТЯХ.
ВЫ МОЖЕТЕ ПРИСЛАТЬ СВОИ МАТЕРИАЛЫДЛЯ ПУБЛИКАЦИИ
.


text:
- Подробности
- Просмотров: 528
ЕЙӘН ҠУШТАНОВ, Иван Ҡ., Ябан Ҡ. (1726 — ?), Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—75) ҡатнашыусы, Е.И.Пугачёв полковнигы. Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы Ҡыҙылъяр а. (хәҙ. Пермь крайының Барҙы р‑ны 1‑се Ҡыҙылъяр а.) башҡорто. 1773 й. дек. Әбдей Абдулловҡа ҡушыла. Уҫы даруғаһында һәм Ҡазан губернаһына яҡын торама пункттарҙа йәшәүселәрҙән отряд ойоштора. Е.Ҡ. отряды Пермь тау хужалары з‑дтарына ебәрелә, унда Уй һәм Соҡсон заводтарының тау сәнәғәте крәҫтиәндәре иҫәбенә тулыландырыла. Заводтарҙа конфискацияланған аҡсаны Е.Ҡ.Берда баш күтәреүселәр үҙәгенә оҙата. 1774 й. нояб. башында старшина Рахманғол Иртуғанов отряды тарафынан әсиргә алына һәм Көңгөр ҡ. подполк. А.В.Папаваға килтерелә. 1775 й. февр. Ҡазан йәшерен комиссияһында тикшереү аҫтында була. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
И.М.Гвоздикова
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Канада’s беренсе & биткойн фонды генә көйләп ебәрәм.
Биткойн беренсе көйләү-ара статусын биреү фонды фонды буласаҡ . Шул уҡ ваҡытта АҠШ КЦББ элекке фонды эшләй биткоин, Биткоин был юлы инде канада фонды маҡсатлы эшләүен раҫлай , аккредитация үткән, улар инвесторҙар иҫәбенә индереү пландарын эшләй һәм пенсияның тупланма өлөшө инвестиция һаҡлыҡ биткоин безналоговый әйтте..
Квалификациялы инвесторҙар ышаныс тәьҫир итеү аша ала ФБК BTC Биткоин, тик, дөрөҫөн һатып алыу өсөн, магазин, һәм идаралығы, Биткоин ята.. Марк в Chijs, менән-беренсе блогы нигеҙләүсе һәм директор былай тип белдерҙе: “был ҡаҙаныштар менән, беҙ инвестиция һәм Канадала дауам ҡыҫҡыс кеүек көйләү өлкәһендә донъя лидер блокчейн криптовалюта. Беҙҙең маҡсат-һәр валюта ашыу цифрлы актив инвестиция яһаны.…"Консенсус, такс-фри bitcoin gains йоғонто яһай-ул ысынлап та ҙур аҙым өсөн крипто.
Ышаныслы хәрәкәттәр өсөн яңы ҡорал һынау nasdaq крипто хаҡтары индексы
Индекс Nasdaq усаҡ булыуы мөмкин, институциональ инвесторҙар активында йөҙләгән сауҙа буйынса аналитик биреү крайы крипто . Кеше һүҙе буйынса, компанияның менән таныш’ы план, америка аналитиктары күҙаллауын әҙерләү өсөн актив хәрәкәт фонд биржа инструменттары хаҡ өҫтәп крипто ступица. Хаба, уҙған йылда башланды., тәбиғи һәм эшкәртеү, машина эшләү өлкәһендә теленән уҡыта. (НЛП) альтернатив социаль медиа һәм башҡа мәғлүмәт сығанаҡтары аша анализ өсөн мөмкинлектәре, инвесторҙар өсөн яҡшы баһаларға биреп, баҙарҙың хәрәкәт.
Бөгөнгө көнө, аналитиктар традицион йүнәлеште актив хаба, әммә крипто тыш, күрәһең, тағы ла бер сигнал менән уолл-стрит’ы тармағы барлыҡҡа ҡыҙыҡһыныуы арта. Билл Даг, Nasdaq Индекс’s альтернатив мәғлүмәт бүлеге етәксеһе, әйтергә “күплеген иҫәпкә ҡыҙыҡһыныу, беҙ өйрәнеү, мәғлүмәт йыйылмаһы криптовалюта менән бәйле.” Сығанағы, кем’s өсөн тырышлыҡ менән эшләй Nasdaq, тәүәккәл була., әйткәндәй, әлеге ваҡытта был яңы функциональ мөмкинлектәре шифрлау бета-тест эшләтеү алдынан таргетировать ноябрь өсөн.. Кәйефе булған ҡайһы бер хеҙмәттәр күрһәтә. 500 актив крипто , һәм был анализ уның ҡарашы, уны ҡабул трехвекторный, сара башланыр хәрәкәт аша аҡса кошо, һәм биржаһындағы мәғлүмәттәр менән социаль медиа. “Ул’s кәйеф өлөшө социаль медиа. , шулай уҡыйым тип машиналар һәм ҡулланыу nlp, һәм twitter эсенә ала һәм һуңынан улар бәлки башланы Реддит StockTwits,” әйтергә сығанағы.
ХВФ маршалл утрауҙары законлы түләү сараһы сифатында ҡаршы кәңәш крипто.
Маршалл утрауҙары республикаһы халыҡ-ара валюта фонды кәңәш’ икенсе һанлы законлы түләү сараһы менән бер рәттән валютаһы сифатында аҡш доллары индереү планлаштырыла. . Маршалл утрауҙары – утрауҙар сынйыры иң алыҫ тымыҡ океандың үҙәк өлөшөндә – февралдә ошо мәсьәлә буйынса закон ҡабул итә. , маҡсаттар билдәләнде “Батшалар” иҡтисад үҫеше һәм урындағы милләт өсөн хәүеф артты менән көрәш менән һүндерелә криптовалюта булып донъя финанс системаһы.
Әммә, осор чиновниктары менән кәңәшләшкәндән һуң бер утрауға, ХВФ мәҡәләләр баҫыла дүшәмбе, кәңәш күсеүенә ҡаршы. Мәҡәләһе буйынса, хәҙер иҡтисад маршалл утрауҙары “ныҡ бәйле” тышҡы ярҙам, климат үҙгәреү кеүек илдәр менән даими осрашыуҙар һәм стихиялы бәлә-ҡаза. Хәҙер илдә берҙән-коммерция банкыларында. “америка үҙ долларына юғалтыу монополь эмиссиялаү, һуңғы банкылар банк хәүеф менән мөнәсәбәттәр,” -финанс аҡш өсөн удостовериться институтында төрлө талаптар ужесточение тейеш..
Көндәлек күҙәтеү өсөн баҙарҙа Кракен 10.09.2018
АКТИВ АЛМАШЫНЫУ КРАКЕН ЦИФРЛЫ
$99.7М бөгөн бөтә сауҙа баҙары
Яңылыҡтар Блокчейн 11.09.2018


text:
Туймазы районында бешмә ауырыуы сәбәпле һыйыр ите менән сауҙа итеү бер аҙ кәмегән
Туймазы районында бешмә ауырыуы сәбәпле һыйыр ите менән сауҙа итеү бер аҙ кәмегән
Карантин 7 ноябрҙә алынһа ла, һатып алыусылар продукцияға хәүеф менән ҡарай. Шунлыҡтан баҙар, кибет кәштәләренә ит бер-нисә лаборатория тикшереүҙәненән һуң ғына барып эләгә. Туймазы район үҙәгендә ит продукцияһы менән сауҙа итеү шарттары нисек? Йоғошло ауырыу хаҡтарға тәьҫир иткәнме?Етештергән тауарыңды һатыр өсөн татлы телле булыу ғына етмәй, ти Мөнирә Шәйәхмәтова. Бешмә ауырыуынан һуң ит продукцияһына хәүефләнеп ҡараған клиенттарын юғалтмаҫ өсөн уларға аңлатыу эштәре алып барырға тура килә. Иттең сифатлы икәнен ветеринария белгестәре справкаһы дәлилләй.
Өс-дүрт аҙна элек бында һатып алыусыларҙан күберәк сауҙа итеүселәр үҙҙәре торһа, бөгөн хәл бер аҙ көйләнә төшкән. Баҙарға ай һайын йөрөүселәр ит продукцияһының сифатлы икәненә шикләнмәй. Шулай ҙа ышаныслы ҡулдарҙан алыуҙы хуп күрә.
Баҙарҙағы ит продукцияһы һатыуға ҡуйылыр алдынан мотлаҡ лабораторияла тикшереү үтә. Хеҙмәткәр Рәсимә Ғәлиуллина көн һайын өлгөләр алып, анализдар яһай. Бешмә ауыры таралып, карантин иғлан ителгәс, алған тауарҙарына шикләнеп, ҡабаттан тикшереү үткәртеүселәр ҙә күп булды, ти ханым.
Һатып алыусылар бер аҙ кәмеһә лә, ит продукцияһына хаҡтар шул уҡ, килограмы өс йөҙ ҙә егерме һум ҡалған. Йылдар буйы эшләп, сауҙа эшенән ярайһы уҡ табыш алған Гүзәлиә Вәлиева әйтеүенсә, һатыу итеү юлын көйләр өсөн әлегә йыш ҡына ташламалар ҙа яһарға тура килә.
Үрмәкәй, Йәрмөхәмәт, Ҡандра ауылдарында йәшәүселәр иһә кәртә-ҡураһын мал-тыуар менән тулыландыра. Ә ветеринария белгестәре уларҙың бешмә ауырына ҡаршы привика эшләтелгән булыуын тикшерә, сөнки Туймазы, Бүздәк, Шаран райондарына мал индереү белгестәрҙең етди күҙәтеүенән үтә.
Башҡарылған бар эштәр ҙә урындағы халыҡтың малын ишәйтеү, йоғошло сирҙәрҙән аралау өсөн эшләнгән. Әммә күрелгән саралар бының менән генә сикләннмәй.
Ит продукцияһы менән сауҙа итеүҙе көйләү өсөн Туймазыла йәрминкәләрҙе йышыраҡ уҙғарырға ҡарар ителгән. Унда Яңы йылға тиклем аҙна һайын теләгән һәр кем етештергән тауарын тәҡдим итә аласаҡ. Төп шарт- тәүҙә ит, һөт продукциялары ветеринария белгестәре тикшереуе үтергә тейеш.