text:
Үҙебеҙҙеке - йыл әйләнәһенә
Ә бына “Металлург” туҡланыу идаралығында эш бер ваҡытта ла туҡтамай. Ҡатын-ҡыҙ эшселәр сәсә, утай, уңышты йыйып ала, ашлама әҙерләй. Предприятиеға барып инеү менән оҙон-оҙон түтәлдәр күҙгә ташлана. Унда, сѳгѳлдѳр, редис сәселгән. Икенсе яҡтараҡ кәбеҫтә майҙансығы. Ѳс теплицала йыл әйләнәһенә йәшелсә үҫтереп, Белорет металлургия комбинатының ашханаларына һәм магазиндарына оҙата эшселәр. Теплицаның бер арауығында сәскәләр үҙ сәғәтен кѳтә. Цинния, сальвия, бәрхәт сәскәләр, агератум кеүек сағыу сәскәләр ҡалабыҙҙы матурлай. Киң танылған петуния ла предприятиела күп үҫтерелә. Ә настурция комбинаттың тѳп бинаһы алдын биҙәй. Сәскәләр алынып бѳтѳү менән, уларҙың урынына йәшел һуған сәселәсәк. - Теплицаларҙа тупраҡ ҡатламы һыуынмай, үҫентеләргә бында йылы, - ти йәшел хужалыҡ эшселәре бригадиры Любовь Александровна Коробова (һүрәт- тә).
- Түтәлдәрҙә һуған йыл Үҙебеҙҙеке - йыл әйләнәһенә әйләнәһенә үҫә, ай һайын 1,2 тонналап завод ашханаларына һәм сауҙа нѳктәләренә оҙатабыҙ. Шулай уҡ эшселәрҙең туҡланыу рационында мѳһим булған укроп, петрушка, редис та үҫә. Икенсе арауыҡта ҡыяр үҫтерәбеҙ, яртыһына борос сәселгән. Икенсе теплицала ҡыяр ѳлгѳрә башланы. Кѳн һайын иртән йыйып алабыҙ. Ҡайһы бер кѳндәрҙә 50 килограмлап. Йәйен уңыш ҡышҡа ҡарағанда, әлбиттә, күберәк була. Уңыш йылына ҡарап килә. Оҙаҡламай помидор ҙа ѳлгѳрә. Борос та йәй уртаһынан алып яңы йылға тиклем беҙҙе ҡыуандырасаҡ. Ташҡабаҡ та үҙебеҙҙеке. Ашхана һәм сауҙа нѳктәләрендәге йәшелсәләрҙең күпселеге үҙебеҙҙә үҫтерелгән. Элекке склад бинаһында бәшмәк цехы урынлашҡан. Ѳс ҡатлы стеллаждарҙа кѳнбағыш ҡабығы тултырылған ҙур булмаған тоҡтар урын алған.
Йылы һәм дымлы бинала ҡарама (вешенка) бәшмәге үҫә. Бәшмәктәр йыйып алынған, икенсе партияһы 21 кѳндән бер айға тиклем әҙер буласаҡ. Эшселәр бәшмәктәр ѳсѳн томан да эшләй белә. Кѳндѳҙгѳ яҡтылыҡ менән тәүлек әйләнәһенә тәьмин ителгән. Эшкәртелгән ҡабыҡ түтәлдәр ѳсѳн дә һәйбәт ашлама. Предприятие ашханаһына кѳн дә 30 килограмлап ҡарама бәшмәге оҙатыла. - Эшебеҙ ауыр. Береһен йыйып алабыҙ, икенсеһен сәсәбеҙ. Серетмә, тиҙәк, минераль аш- ламалар менән эшкәртәбеҙ. Һыуҙы ла ваҡытында һибергә кәрәк. Шулай ҙа ҡыҙҙарыбыҙ бошонмай, барыһына ла ѳлгѳрә. Ауыр булһа ла, һѳҙѳмтәләребеҙҙе күрһәк, барыһын да онотабыҙ. Тѳрлѳләндергәс, әллә ни һиҙелмәй ҙә, - тип һүҙен дауам итә бригадир. Үҙ эшен ярата Любовь Александровна. Юҡҡамы ни 32 йыл ғүмерен йәшелләндереү тармағына арнаған: ябай эшсе- нән бригадирға тиклем үрләй. Быйыл “Тѳҙѳкләндереү” яуаплы- лығы сикләнгән йәмғиәтенең йәшел хужалыҡ бригадиры Любовь Коробованың эше юғары баһаланып, “Теплица хужалы- ғының иң яҡшы эшсеһе” тип табылды һәм район һабантуйында лайыҡлы билдәләнде.
Э. ХӘМЗИНА. Автор фотоһы.


c: text/html

text:
Был аҙнала Башҡортостанда ямғырҙар яуасаҡ
23-24 июндә Башҡортостан территорияһында йәшенле ямғырҙар, урыны менән боҙ яуасаҡ, тип хәбәр итә Рәсәй Гидрометеорология үҙәге. Ел тиҙлеге – секундына 18-23 метр. Һауа температураһы аҙнаның тәүге көндәрендә 25-27 градус йылы буласаҡ.
Шунан һуңғы көндәрҙә һауа температураһы бер-ике берәмеккә түбәнәйәсәк, 25 һәм 26 июндә урыны менән ҡыҫҡа ваҡытлы ямғырҙар яуасаҡ.
Йома, 27 июндә, яуымһыҙ аяҙло-болотло һауа торошо көтөлә, һауа 30 градусҡа тиклем йылынасаҡ.
Бер аҙ яуым-төшөм яуыу ихтималлығы ял көндәрендә лә һаҡланасаҡ, йүнәлеше буйынса көньяҡ елдең иҫеүе көтөлә. 28 һәм 29 июндә синоптиктар эҫе һауа торошон – плюс 29 градусты фаразлай.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Исҡужин Таһир Сәлим улы
Таһир Исҡужин, Таһир Сәлим улы Исҡужин (1956—2015) — башҡорт хоҡуҡ белеме ғалимы, юридик фәндәр кандидаты (1997), 2004—2015 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты Хоҡуҡ институтының кафедра мөдире. «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы[1].
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Исҡужин Таһир Сәлим улы 1956 йылда Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Аралбай ауылында тыуған[2].
- 1983 йылда Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай һәм шунда уҡытыу эшенә ҡалдырыла.
- 1979 йылда «юридик фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай[3].
- 2004 йылдан дәүләт һәм хоҡуҡ теорияһы һәм тарихы кафедраһы мөдире булып эшләне[1].
Ғилми эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Таһир Сәлим улы Исҡужиндың фәнни тикшеренеүҙәре дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы мәсьәләренә арналды. Уның 1997 йылда яҡланған кандидатлыҡ диссертацияһы «Локальное правовое регулирование аграрных отношений» тип атала[3]. Ғалим 20-нән артыҡ ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән «Башҡортостандың дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы» уҡыу ҡулланмаһы авторы.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Таһир Исҡужин ғүмере барышында әүҙем йәмәғәтсе булды. Башҡорт дәүләт университетында уҡыған йылдарҙа юридик факультет студенттарының тәүге партия ойошмаһы секретары итеп һайланды, артабан студент төҙөлөш отрядтарының зона штабында баш инженер булды.
- Дәүләт һәм хоҡуҡ теорияһы һәм тарихы кафедраһында эшләү дәүерендә хоҡуҡи пропаганда буйынса республика координация-методик советы, Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы Милләт-ара дуҫлыҡ һәм татыулыҡты нығытыуға булышлыҡ итеү мәсьәләре буйынса совет һәм Фән, юғары һәм махсус һөнәри белем буйынса дәүләт комитеты ҡарамағындағы эксперт советы ағзаһы булды.
- Ғалим-уҡытыусы шулай уҡ «Правовое государство: теория и практика» исемле ижтимағи-сәйәси һәм фәнни-хоҡуҡи журналдың редколлегия ағзаһы һәм баш мөхәррир урынбаҫары ла булды.
Ғилми хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостандың дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы (уҡыу ҡулланмаһы)
Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1956 йылда тыуғандар
- 20 сентябрҙә вафат булғандар
- 2015 йылда вафат булғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Өфөлә вафат булғандар
- «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
- Алфавит буйынса ғалимдар
- Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар
- Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары
- Юридик фәндәр кандидаттары
- Башҡортостандың атҡаҙанған юристары
- КПСС ағзалары
- Башҡортостан ғалимдары


text:
ЙӘШӘРГӘ ТЫРЫШАЙЫҠ
Унда һаулыҡ һаҡлау системаһындағы һорауҙар һәм район-ҡалала үлем осрағын кәметеү буйынса профилактик эштәр башҡарыу мәсьәләләре ҡаралды. Һаулыҡ һаҡлау ѳлкәһендәге күрһәткестәр буйынса Белорет үҙәк район клиник дауаханаһының баш врачы Г.В. Кустов, Белорет психиатрия дауаханаһы баш врачы В.Ю. Начаров, Белорет тѳбәк-ара тубдиспансеры баш врачы И.М. Ҡаһарманов һәм бәлә-ҡазаға тарып, йә суицид арҡаһында ғүмерҙәре ѳҙѳлгәндәр тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәт менән полицияның участковый уполномоченныйҙары начальнигы А.В. Завольский, юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген пропагандалау буйынса инспектор А.Н. Кузнецов сығыш яһаны. Бѳгѳнгѳ кѳндә һаулыҡ һаҡлау тармағын үҫтереүгә ҙур иғтибар һәм Хѳкүмәттән матди ярҙам бүленә. Миҫал ѳсѳн беҙҙең район-ҡаланы ғына алғанда ла, һуңғы ун йылда Белорет тѳбәк- ара перинаталь үҙәге, балалар поликлиникаһы тѳҙѳлдѳ.
Ҡала поликлиникалары капиталь ремонт эшләү ѳҫтѳндә, киләсәктә ҡалала психиатрия хеҙмәтен булдырыу тураһында һүҙ бара. Ғѳмүмән, кешеләр сәләмәтлеген һаҡлау, ғүмерҙәрен оҙайтыу мәнфәғәтендә һаулыҡ һаҡлау ѳлкәһен үҫтереүгә баҫым яһала. Башҡортостан Президенты Рѳстәм Хәмитов та сығышында быны билдәләп үтте. Рѳстәм Зәки улы әйтеүенсә, Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау системаһы ҡорамалдар менән йыһазландырыу, кадрҙар әҙерләү буйынса Рәсәйҙә иң яҡшылар иҫәбендә. Былтыр тармаҡҡа республика бюджетынан - 45, 2014 йылда 54 миллиард һум йүнәлтелгән. Шул уҡ ваҡытта был өлкәлә тиҙ арала хәл итә торған проблемалар ҙа етерлек. Әммә республикала, шул иҫәптән беҙҙең районда үлем осраҡтарының йылдан-йыл артыуы күңелгә шом һала. Муниципаль район хакимиәте башлығы В.Г. Миронов сираттағы ултырышта тап ошо һорауға яуап алырға һәм уны нисек итеп хәл итеү мәсьәләләрен асыҡларға тырышты. “Поликлиникаларҙағы сираттар, ауырыуҙың тейешле медицина ярҙамы алмауы һәм медицина хеҙмәткәрҙәренең пациенттарға тупаҫ мѳнәсәбәте - бѳгѳнгѳ кѳнүҙәк проблема. Шулай уҡ йѳрәк-ҡан тамырҙары әйләнеше ауырыуҙары - кеше ғүмерен ѳҙгән сәбәптәр араһында тѳп урынды алып тора.
Әйткәндәй, Рәсәй Президентының 2015 йылды Йѳрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары менән кѳрәшеү буйынса милли программаларҙы ғәмәлгә ашырыу йылы тип иғлан итеүенән файҙаланып, беҙгә лә кардиология бүлегенә юғары заман ҡорамалдары алып ултыртырға ваҡыттыр. Ә инде бер йыл эсендә район-ҡалала 70 кешенең үҙ-үҙенә ҡул һалыуы башҡа һыймаҫлыҡ хәл. Тимәк, тейешле органдар халыҡ менән профилактик эш алып бармай», - тине Владислав Миронов һәм ауыл хакимиәттәре башлыҡтарын, мәғариф, социаль ѳлкә хеҙмәткәрҙәрен, дин әһелдәрен халыҡ менән ошо юҫыҡта эш алып барырға, тѳрлѳ профилактик саралар үткәрергә, районда үлем осраҡтарын кәметеү ѳҫтѳндә
эшләргә саҡырҙы.
Ысынлап та, бѳгѳнгѳ кѳндә иң элек эшһеҙлек, эскелек, наркомания, бәхетһеҙ ғаилә тормошо, яңғыҙлыҡ кешеләрҙе һуңғы аҙымға этәрә һәм үлем осраҡтарының ҡырҡа артыуының сәбәбе булып тора. Ә бит суицид ҡорбандарына ваҡытында медицина, рухи һәм матди ярҙам күрһәтһәк, бәлки, был һандар күпкә кәмерәк тә булыр ине. Шуға күрә тирә-йүндәгеләргә иғтибарлы булайыҡ, мохтаждарҙы ярҙамдан мәхрүм итмәйек.
Нурия ШӘРИПОВА.


text:
Төбәк тарихында бындай ҡурҡыныслы сейсмологик хәл ошоғаса теркәлмәгән. Әлеге ваҡытта Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Себер төбәк үҙәге хеҙмәткәрҙәре әҙерлек хәлендә, улар ваҡиға урынынан мәғлүмәт көтә. Рәсәйҙең ғәҙәттән тыш хәлдәр министры Сергей Шойгу белдереүенсә, 9,5 балл ҡеүәтендәге ер тетрәүенән һуң емереклектәрҙең булмауы мөмкин түгел, сөнки 4 балл самаһында уҡ йорттарҙың ҡыйыҡтары һәм торбалары емерелә. Әйткәндәй, Тываның баш ҡалаһы Ҡыҙылдың яртыһы тиерлек шәхси йорттарҙан тора.
Төбәк тарихында бындай ҡурҡыныслы сейсмологик хәл ошоғаса теркәлмәгән. Әлеге ваҡытта Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Себер төбәк үҙәге хеҙмәткәрҙәре әҙерлек хәлендә, улар ваҡиға урынынан мәғлүмәт көтә. Рәсәйҙең ғәҙәттән тыш хәлдәр министры Сергей Шойгу белдереүенсә, 9,5 балл ҡеүәтендәге ер тетрәүенән һуң емереклектәрҙең булмауы мөмкин түгел, сөнки 4 балл самаһында уҡ йорттарҙың ҡыйыҡтары һәм торбалары емерелә. Әйткәндәй, Тываның баш ҡалаһы Ҡыҙылдың яртыһы тиерлек шәхси йорттарҙан тора.
Менделеев урамындағы "Урмансылар" паркындағы йәшел һылыуҡайға 30 йәш самаһы булған, бөтә һуҡмаҡтар ҙа ошо күркәм ағас эргәһенән үткән. Намыҫһыҙ әҙәмдәр ағасты йығып ҡына ҡалмаған, ә уның күркәм урынын – өҫкө өлөшөн генә ҡырҡып алып киткән. Енәйәтсене йыраҡтан эҙләмәйҙәр: моғайын, был яҡында йәшәгән кешелер тигән фекер өҫтөнлөк итә. Ни тиһәң дә, бурға ҡала буйлап шыршы ташып йөрөү бик тә уңайһыҙ булыр һәм тиҙ арала шаһиттар табылыр ине.
Уны "Тамыр" балалар-үҫмерҙәр телеканалы оҫталары – режиссер Ләйсән Солтанғолова, рәссам Альбина Шәһретдинова һәм оператор Марат Йоносов төшөргән. Сценарий авторы – Гөлназ Ҡолһарина. Фильмда Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актерҙары һәм "Тамыр"ҙың йәш йондоҙҙары ҡатнаша. Әкиәт мауыҡтырғыс һәм ҡыҙыҡлы сюжетҡа ҡоролған: унда Аждаһа, Дейеү, Мәскәй кеүек тылсымлы персонаждар бар, ике төп герой иһә, Ҡарһылыуҙы ҡотҡарам тип, төрлө мажараларға тарыясаҡ.
Һауа торошо ҡатмарланыу сәбәпле, республиканың юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге инспекцияһы автомобиль йөрөтөүселәргә һаҡ булырға, юл ситендә "ҡорос ат"тарын ҡалдырмаҫҡа, юл таҙартыу хеҙмәтенә ҡамасауламаҫҡа кәңәш итә. Буранлы осорҙа сәфәрҙәрҙән тыйылып тороу урынлы. Юлға сыҡҡан осраҡта тиҙлек режимын һәм интервалды һаҡлау мөһим.
Сарала райондың 13 ауыл биләмәһе, предприятиелары, ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты, 40 дәғүәсе төп Ҡыш бабай исеме өсөн көс һынашты. Еңеүсе 31 декабрҙә яҡташтарын ҡотлау хоҡуғын алды.
Һауа юлдарын һайлаусы кешеләр йылдан-йыл арта, бигерәк тә сит ил йүнәлештәрен үҙ итеүселәр күп – яҡташтарыбыҙ йылы яҡтарҙа ял итергә әүәҫ.
Һүҙ Башҡортостан Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы эшләгән, быйылдан тормошҡа ашырыла башлаған "Башҡортостан Республикаһының тораҡ пункттарында тышҡы яҡтыртыу системаһын яңыртыу" программаһы хаҡында бара. Быйыл cарала 30 район, шулай уҡ Өфө, Ағиҙел, Күмертау, Октябрьский, Салауат, Сибай, Стәрлетамаҡ ҡалалары ҡатнашҡан, 190 миллион һум аҡса үҙләштерелгән.
Башҡорт телен иһә, дәүләт теле булараҡ, 87 процент тирәһе бала үҙләштерә. Ыңғай һөҙөмтәләр менән бер рәттән проблемалар ҙа юҡ түгел. Заман туған телдәрҙе уҡытыу алымдарын үҙгәртеүҙе талап итә. Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов рәйеслегендә үткән “Башҡортостан телдәре тураһында” Законды тормошҡа ашырыу буйынса комиссия ултырышында тап ошо мәсьәләләр тикшерелде.
Фонд бюджет ассигнованиелары иҫәбенә ойошторола. Аҡса төбәк һәм төбәк-ара әһәмиәттәге проекттарҙы тормошҡа ашырыуға тотоноласаҡ. Өҫтөнлөклө инвестиция проекттарын ҡарау һәм уларға булышлыҡ итеү буйынса республика комиссияһы ошо проекттарҙы һайлап алыу менән шөғөлләнәсәк.
Проекттарҙы тормошҡа ашырыуға Башҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығы контроллек итәсәк.
Республика башлығы Башҡортостандың Рәсәй иҡтисадын тотоп тороусы төбәктәрҙең береһе булыуын, әммә беҙҙә тормош сифатының тейешле кимәлгә етмәүен билдәләй. Президенттың фекеренсә, бының өсөн өҫтәмә һалым керемдәре кәрәк. Тимәк, яңы етештереү объекттары асыу, иҡтисадты яңыртыу, нефткә бәйлелекте кәметеү, инвесторҙарҙы арттырыу талап ителә.


text:
Борон-борондан, илгә хәүеф янағанда, ҡатмарлы хәл-торош килеп тыуғанда, хәл итәһе мәсьәләләр тупланғанда башҡорттар йыйын йыйып, кәңәш ҡороп, ололарҙың аҡылын тыңлап, йәштәрҙең фекеренә ҡолаҡ һалып, бер ҡарарға килгән. Бөгөн дә республикала хәл-торошто еңел тип булмай: иҡтисад өлкәһе булһынмы ул, милли мәғарифмы, һаулыҡ һаҡлаумы һ.б. – ябай халыҡ ауырлыҡты үҙ елкәһендә татый.
Бынан ике тиҫтә йылдар элек яҙыусы Булат Рафиҡов милләт алдында торған мәсьәләләрҙе хәл итеү маҡсатында Ырыуҙар хәрәкәтен башлап ебәргәйне. Заманында был йүнәлеште хатта трайбализмға тиңләүселәр, тәнҡит утына тотоусылар ҙа булманы түгел. Әммә бер тынып торған, бер ҡабаттан тоҡанып киткән был башланғыс һаман да йәшәп килә. Оҙайлы “тәнәфестән” һуң республикала тәүгеләрҙән булып табындар былтыр үҙҙәренең йыйынын йыйһа, уларҙан эстафетаны юрматылар ҡабул итеп, сират меңдәргә етте. Дөйөм һаны 100 мең самаһы кешене берләштергән был ҡәбилә вәкилдәре бөгөн республиканың Ауырғазы, Әлшәй, Благовар, Благовещен, Дәүләкән, Ҡырмыҫҡалы, Миәкә, Иглин, Стәрлетамаҡ, Ауырғазы, Бишбүләк, Өфө, Шишмә райондарында, шулай уҡ Татарстандың ҡайһы бер райондарында, Һамар өлкәһендә йәшәй. Шуға ла һайланған делегаттарҙың зал тултырып ултырыуы ла юҡҡа түгел. Барлығы 600 делегат һайланһа, сара башланыуға уларҙың 560-ы теркәлеү үткәйне.
Төп доклад менән Мең ҡәбиләһенең ҡор башы, яҙыусы, филология фәндәре докторы, Салауат Юлаев ордены кавалеры Рәшит Шәкүр сығыш яһаны. “Беҙ, меңлеләр – башҡорт иленең нәҡ уртаһында урынлашҡан, башҡорт халҡының, Башҡортостаныбыҙҙың яҙмышы өсөн хәл иткес ваҡиғаларҙа туранан-тура ҡатнашып йәшәгән ғәйәт күп һанлы һәм ғәййәр ҡәүембеҙ, – тип, тарихҡа байҡау яһаны ул.- Мең ҡәбиләһе әүәлдән ошондай ундан артыҡ ырыуҙы берләштергән: мең (меңләр), ҫыбы-мең, күл иле-мең, илекәй-мең, ҫарайлы-мең, ҡобау-мең, өршәк-мең, меркет-мең, ҡырҡ өйлө-мең, яйыҡҫыбы-мең, уҫылы-мең. Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфө лә меңлеләрҙең аҫаба ерҙәрендә ултыра. Хатта революцияға тиклем хәҙерге Шишмә районында йәшәүселәргә, уларҙың ерҙәрендә ултырған ҡала өсөн ҡуртым хаҡы түләп торғандар. Шулай уҡ меңлеләрҙең күпселегенең йәнле һөйләү теле башҡорт теленең көньяҡ диалекты составындағы Дим һәм Өршәк һөйләштәрен тәшкил итһә, һарайлы-меңлеләрҙеке – көнбайыш диалектына ҡарай…”
“Тәүге йыйыныбыҙ бынан 24 йыл элек үтте, — тип һүҙен дауам итте Рәшит Закир улы. — Йыйындар ҡарарҙарында хәл ителергә һәм бөгөн дә күҙ уңында тотолорға тейешле мөһим проблемаларҙың бер нисәһен билдәләп китер инем. Беҙ, бөтөн халҡыбыҙ бер төптән тороп, 1999 йылда башҡорт теленә дәүләт теле статусын кире ҡайтарыуға өлгәштек һәм был совет осоронда иң мөһим ҡарарҙарҙың береһе булды. Беренсе йыйында шулай уҡ Өфөнөң һәр районында башҡорт балалар баҡсаһы һәм мәктәбе асыу проблемаһын күтәреп сыҡҡайныҡ. Был мәсьәлә әлегә тулыһынса тормошҡа ашманы. Шулай ҙа күҙгә күренерлек һөҙөмтәләр бар. Хәҙер Иҫке Өфөлә, Дим районында, Һупайлыла, Инорста, Шаҡшала башҡорт мәктәптәре ныҡлап аяҡҡа баҫты.
Әлшәй районы үҙәге Раевкала бай тарихы булған башҡорт урта мәктәбен тергеҙеү көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһе ине. Ул хәҙерге ваҡытта халыҡ сәсәне М. Буранғолов исемендәге лицей-интернат булараҡ киң билдәле. Милли мәғарифты үҫтереү йәһәтенән Бәләбәй ҡалаһының башҡорт йәмәғәтселеге айырыуса әүҙемлек күрһәтте. Бәләбәй башҡорт мәктәп-интернаты хәҙер өлгө алырлыҡ мәктәптәрҙең береһенә әйләнде. Шулай уҡ Бәләбәй педучилищеһында башҡорт бүлеген астырыуға өлгәштек. Унда ошо яҡ ауылдарҙың, Дим буйы райондарынан бер нисә быуын башҡорт балалары белем алып сыҡты.
Благовар районының Иҫке Усман ауылында меңлеләрҙең тарихи-мәҙәни музейы асылыуы шатлыҡлы ваҡиға булды. Бында 2007 йылда һарайлы-меңлеләр үҙҙәренең ырыу йыйынын үткәрҙе, район үҙәге Языков ауылында меңлеләрҙең Рәсәй дәүләтенә ҡушылыу өсөн көрәшенә етәкселек иткән легендар Ҡәнзәфәр бей иҫтәлегенә сквер асылды. Унда бөйөк ырыу башлығына һәйкәл асыу мәсьәләһен дә, ниһайәт, хәл итергә ваҡыт.
Дәүләкән районы Яңы Яппар ауылында ҡырҡ өйлө-меңлеләрҙең йыйынын үткәреү традицияға әйләнеп бара. Был инициативаның башында эшҡыуар Филүс Хәлиуллин тора.
Ырыуым, халҡым тип эшләнгән эштәрҙең тағы ла бер нисәһен атап үткем килә. Заманында бөйөк Аҡмуллабыҙҙы халҡыбыҙға ҡайтарып алыуға өлгәштек, беҙҙең дәүерҙә талантлы шағирә Лариса Абдуллинаның фиҙакәрлеге арҡаһында икенсе атаҡлы мәғрифәтсе – Сафуан Яҡшығолов ижады яңынан тергеҙелеү осорон кисерә.
Әлшәй районының Сурай ауылында уҡыусылар һаны 50 баланан артмаһа ла, директор Зәкиә Солтангәрәева етәкселегендәге уҡытыусылар коллективы белем усағын һаҡлап алып ҡалыу өсөн тирә-яҡ ауылдарҙан мәктәп йәшендәге балаларҙы алып килеп, үҙҙәрендә йәшәтеп уҡытыу юлы менән мәктәптәрен ябырға юл ҡуйманылар. Телебеҙҙе һаҡлап ҡалыу өсөн заман шундай ҡаһарманлыҡтарға барыуҙы ла талап итә. Шул уҡ ауылда Минзәлә менән Ҡадурий Фазлетдиновтар үҙ иҫәптәренә мәсет һалып, Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙары хөрмәтенә һәйкәл ҡуйҙы. Ҡармыш ауылында Рәйес Һәүбәновтың тырышлығы менән мәсет бинаһы ҡалҡып сыҡты”.
Глобаль күҙлектән ҡарағанда, был эштәр, әлбиттә, диңгеҙҙәге тамсы кеүек кенә тойола. Әммә ошо ергә ереккән, ошо ерҙә быуаттар буйына йәшәгән аҫаба халыҡ өсөн уларҙың әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Шулай ҙа, уңыштарҙан баштар әйләнеп, эйфорияла йөрөргә лә ярамай. Социолог Илгиз Солтанморатовтың сығышынан күренеүенсә, тикшеренеүҙәр асыҡлауынса, 6 йыл эсендә дөйөм халыҡ һаны 6-10 процентҡа кәмегән. Һәм был күренеш мең ырыуы өсөн дә хас. Ауыл, район халҡы ҡалаларға ағыла, әммә бында уларҙы берәү ҙә шарттар тыуҙырып көтөп тормай. Был демография проблемаһына ла йоғонто яһамай ҡалмай, әлбиттә. Шуға күрә, уның: “Һәр район өсөн айырым үҫеш программаһы әҙерләнергә тейеш”,- тиеүе хуплап ҡаршы алынды.
Фольклорсы, филология фәндәре докторы Розалия Солтангәрәеваның сығышы мең ырыуы йолалары, дөйөм халыҡ йолалары хаҡында булһа ла: “Беҙ ҙә Башҡортостанды төйәк итеүселәргә бөйөк Атилла һымаҡ, минең еремә килгәнһең икән, иң тәүҙә йолаларымды хөрмәт ит, уларҙы өйрән, уларҙы үтә, тигән талап ҡуйырға тейешбеҙ”, — тигән хәҡиҡәткә ишараланы. Ғөмүмән, һәр сығыш яһаусы уңыштарға ғына туҡталманы, проблемаларҙы ла күтәрҙе. Йыйын һуңында “Мең ере – мең берлеге” Мең ырыуы йәмәғәт ойошмаһының Устав проекты, флагы һәм эмблемаһы ҡабул итлде, яңы совет ағзалары һайланды, ҡор башы раҫланды. Был вазифаны Рәшит Шәкүрҙән Әхнәф Тимербулатов ҡабул итеп алды. Ә инде эстафета штандарты Елдәк ырыуына тапшырылды.
Шулай итеп…
“Донъяла ил хәтере, халыҡ хәтере тигән тәрән мәғәнәле төшөнсә бар. Илде – ил, милләтте – милләт итеп тотоп торған көстәрҙең береһе ул – хәтер. Беҙҙе бөгөн әүәл-әүәлдән, сал быуаттар төпкөлөнән ырыу-ырыу булып берләшеп, иңгә-иңде терәп, ҡулға-ҡул тотоношоп, сал Уралдың тау һәм далаларында ғүмер иткән халҡыбыҙҙың тарихи хәтере бер ҡорға йыйҙы, бер ҡорға тупланы”, — тигәйне үҙенең сығышында Рәшит Шәкүр. Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Әмир Ишемғоловтың сығышында яңғыраған бер фекер был һүҙҙәрҙе тағы бер ҡат раҫланы һәм нығытты: “Бер ырыуҙа ике милләт булмай. Шуға күрә, йыйын барған залдан сыҡҡанда көнбайыш диалектында һөйләшкән һарайлы-меңдәр ҙә, беҙ – башҡорт, тип, барыбыҙ бер милләт булып сығырға тейешбеҙ”. Йыйындарҙың төп маҡсаты һәм төп бурысы ла ошолор, моғайын.
Зәйтүнә ӘЙЛЕ.
Просмотров (6)


text:
Башҡортостандың 100 йыллығына социаль төҙөлөш объекттарының дөйөм хаҡы 40 миллиард һумдан артып китәсәк Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Башҡортостандың 100 йыллығына социаль төҙөлөш объекттарының дөйөм хаҡы 40 миллиард һумдан артып китәсәк
Башҡортостандың 100 йыллығына социаль төҙөлөш объекттарының дөйөм хаҡы 40 миллиард һумдан артып китәсәк Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
Башҡортостандың 100 йыллыҡ юбилейына социаль төҙөлөш объекттарының дөйөм хаҡы 40 миллиард һумдан ашып китәсәк. Был турала ТАСС агентлығына интервьюла республика башлығы Рөстәм Хәмитов белдерҙе.
Уның һүҙҙәренсә, улар араһында онкология диспансерында палаталар корпусы, «Өфө» халыҡ-ара аэропортындағы яңы терминал, бер нисә балалар поликлиникаһы, яңы күперҙәр, юлдар, юл сиселештәре кеүек мөһим, күп миллионлы объекттар ҙа бар.
«Был объекттар бөгөн эшләнә. Улар төҙөләсәк. 2019 йылдың аҙағында, юбилей тантаналары ахырына ҡабаттан иҫәпләрбеҙ, отчет яһарбыҙ һәм ысынлап-та күп нәмә эшләнгәнен күрһәтербеҙ. Былар барыһы ла 40 миллиард һумдан артып китәсәк», — тип һөйләне төбәк етәксеһе. Объекттар һаны 100-ҙән күберәк буласаҡ, тип билдәләне ул.
Бөгөн республикала бер төркөм дауаханалар, мәктәптәр, инфраструктуралар етмәй, тип өҫтәне Рөстәм Хәмитов. Уның һүҙҙәренсә, бөтә был йүнәлештәр «юбилей» проектына инәсәк.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ. Рәсәй Президенты Владимир Путин 2019 йылда Башҡортостандың ойошторолоуына 100 йыл тулыуҙы байрам итеү тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы. Документ 2016 йылдың 17 июлендә үҙ көсөнә инде.
Шунда уҡ республика башлығы Рөстәм Хәмитов «Башҡортостандың 100 йыллығына 100 яңы объект» тигән ҙур акция уҙғарыу башланғысы менән сығыш яһаны.
Юбилей объекттарының төҙөлөшө хаҡында тулыраҡ мәғлүмәт «Республикаға 100 йыл» рубрикаһында урынлашҡан.
http://www.bashinform.ru/news/1104690-summarnaya-stoimost-obektov-sotsialnogo-stroitelstva-k-100-letiyu-bashkirii-prevysit-40-mlrd-rubley/


text:
Башҡортостандан 132 уҡыусы Кремль шыршыһына барасаҡ
Рәсәйҙең бөтә төбәктәренән уҡыусылар ҡатнашасаҡ традицион президент шыршыһы 26 декабрҙә Дәүләт Кремль һарайында үтәсәк. Башҡортостандан байрамға 132 уҡыусы барасаҡ. Былар балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәр, социаль яҡланмаған ғаиләләрҙән балалар, уҡыу алдынғылары, предмет олимпиадаларында, төбәк һәм дөйөм Рәсәй кимәлендәге ярыштарҙа, конкурстарҙа, фестивалдәрҙә еңеүселәр, призерҙар һәм лауреаттар. Шулай уҡ делегация составында – хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған хәрби хеҙмәткәрҙәр ғаиләләренән балалар.
Баш ҡалала балалар экскурсияла һәм “Измайлово” концерт комплексында үтәсәк “Бейеүсе фонтандар циркы” тамашаһында буласаҡ.
Дәүләт Кремль һарайында улар музыкаль-театрлаштырылған тамашаны ҡараясаҡ, ҙур уйын программаһында ҡатнашасаҡ. Кремль шыршыһы тураһында иҫтәлеккә һәр балаға бүләк-сувенир тапшырыласаҡ.
БР Мәғариф министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, был сара һигеҙенсе йыл рәттән үткәрелә. Был ваҡыт эсендә илдең төп шыршыһына республиканан 1000-дән ашыу бала барып ҡайтты.
Башҡортостан баш ҡалаһында ла Яңы йыл тамашалары башланды. Традиция буйынса уларҙы Конгресс-холда үткән Президент шыршыһы асты. 23 һәм 24 декабрҙә ошонда уҡ аҙ тәьмин ителгән һәм күп балалы ғаиләләрҙән балаларға , шулай уҡ балалар йорттарында һәм социаль приюттарҙа тәрбиәләнеүселәргә әкиәт күрһәтеләсәк.


text:
Йәштәрҙең бизнес-идеялары республика конкурсында ҡатнашыуға ғаризалар ҡабул итеү дауам итә
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы 25 июнгә тиклем республика йәштәрҙең бизнес-идеялары конкурсында ҡатнашыуға материалдар ҡабул итә.
Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, ул эшҡыуарлыҡ өлкәһендә, шулай уҡ фәнни-техник һәм ииновацион өлкәләрҙә һәләтле йәштәрҙе асыҡлау, бизнес-планлаштырыу өлкәһендә йәш эшҡыуарҙарҙың белем кимәлен күтәреү, инвестицион һәм власть институттары менән хеҙмәттәшлек итеү, йәштәрҙең эшҡыуарлыҡ инициативаһын ғәмәлгә ашырыуға шарттар тыуҙырыу маҡсатында ойошторола.
Конкурста 18-30 йәштәге кешеләр ҡатнаша ала. Талап ителгән документтар иҫәбендә: ғариза, резюме һәм бизнес-идеяға аңлатма.
Уның йомғаҡтары буйынса компетентлы жюри «Йәштәрҙең иң яҡшы бизнес-идеяһы» һәм «Йәштәрҙең иң яҡшы инновацион идеяһы» номинацияларында еңеүселәрҙе билдәләйәсәк. Йәш эшҡыуарҙарҙың иң перспективалы проекттарына уларҙы артабан тормошҡа ашырыу өсөн 30000 һум күләмендә гранттар тапшырыласаҡ.
Конкурс материалдары Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 10, 27-се кабинет адресы буйынса ҡабул ителә. Телефоны: 251-57-11.
Тулыраҡ мәғлүмәт менән БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығының www.minsport02.ru рәсми сайтында «Конкурстар» бүлегендә танышырға мөмкин.


text:
Республиканың финанстар министры хеҙмәттәштәрен һөнәри байрам менән ҡотланы
Башҡортостандың финанстар министры Рузалия Хисмәтуллина финанс хеҙмәткәрҙәрен һөнәри байрамдары менән ҡотланы.
«Хужалыҡ итеүсе субъекттарҙың, республиканың һәм Рәсәй Федерацияһының уңышлы үҫеше күпселек йәһәттән финанс хеҙмәткәрҙәренең профессионализмы, яуаплылығы һәм яҡшы эшләүенән тора», — тиелә министр ҡотлауында.
Рузалия Хисмәтуллина ветерандарға рәхмәтен белдерҙе, хеҙмәттәштәренә эштәрендә яҡшы һөҙөмтәләргә ирешеүен һәм буласаҡ иҡтисад белгестәре – студенттарға уҡыуҙарында уңыштар теләне.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Финанс хеҙмәткәрҙәре көнө рәсми рәүештә билдәләнгән һөнәри байрам статусына быйыл ғына эйә булды. РФ Президенты Дмитрий Медведев указына ярашлы, ул 8 сентябрь көнө билдәләнәсәк. Был көндө 1802 йылда Рәсәйҙең Финанстар министрлығы булдырылған.


text:
Фото:
«Ижтимағи электрон гәзит» уҡыусыларының һорауҙарына Игорь Шеляков яуап бирә
Фото:
23 ғинуарҙа «Ижтимағи электрон гәзит» (www.i-gazeta.com) сайтында Федераль дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса Идаралығы етәксеһе Игорь Шеляковтың онлайн-конференцияһы бара.
Урындағы ваҡыт менән 11-ҙән 12-гә тиклем «Ижтимағи электрон гәзит» сайтына ингән һәр кеше, «Һорау бир!» бүлегендәге тейешле форманы тултырып, уға мөрәжәғәт итә ала.
Интернет ҡулланыусылар өсөн i-gazeta.com сайтынан видеотрансляция «Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең техник ярҙамында бойомға ашырыла.
Игорь Шеляковтың интернет-берләшмә менән аралашыуы «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында һәм «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының яңылыҡтар теҙмәһендә лә сағылыш табасаҡ.
Рендеринг һәм конвертациянан һуң «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында онлайн-конференциянан тулы видеоотчет биреләсәк.


text:
Донъяла тыныслыҡ юҡ. Именлек юғалған донъяла кес кенә мәсьәлә лә проблемаға әүерелә, кешеләр бер-береһенә ҡарата ышанысын юғалта, шикләнеү, көнләшеү, ошаҡлашыу кеүек йәмһеҙ күренештәр өҫкә ҡалҡып сыға. Бындай күренештәрҙең тамырҙары тәрән һәм тармаҡлы.
Донъяла тыныслыҡ юҡ. Именлек юғалған донъяла кес кенә мәсьәлә лә проблемаға әүерелә, кешеләр бер-береһенә ҡарата ышанысын юғалта, шикләнеү, көнләшеү, ошаҡлашыу кеүек йәмһеҙ күренештәр өҫкә ҡалҡып сыға. Бындай күренештәрҙең тамырҙары тәрән һәм тармаҡлы.
Халыҡҡа шифахана-курорт һәм реабилитация ярҙамын камиллаштырыу маҡсатында ойошторолған сарала Мәскәү, Һамар, Ырымбур, Пермь ҡалалары белгестәре лә ҡатнашты.
Индира ФӘТҠУЛЛИНА.
Нефтекама ҡалаһы.
Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН:
Ҡойолған япраҡтарҙа, үҫенте ҡалдыҡтарында ҡоротҡостар, төрлө бөжәк, бәшмәктәр ҡыш сығыусан. Ҡойолған япраҡтарҙы, помидор, ҡыяр һабаҡтарын һ.б. һис кенә лә өйөп ҡалдырырға ярамай. Унда сысҡандар эйәләшә һәм ҡыш ағас олонон кимерә.
Хәүефле сир Башҡортостанда күҙәтелмәһә лә, уның тураһында һөйләмәйенсә, халыҡҡа аңлатмайынса мөмкин түгел. “Роспотребнадзор” етәкселәре әйтеүенсә, илгә хәүефле вирусты индермәү өсөн бөтә саралар күрелә.
Дауахананың кардиолог, невролог, эндокринолог һәм башҡа белгестәрҙән торған бригадаһы эшкә һәләтле йәштәге халыҡтың сәләмәтлеген тикшерҙе.


text:
Һыуыҡта ла һалһын тиһәң...17-01-2018, 00:02 // Баҡса // Баҫып сығарырға
Ҡураһы йылы, аҙығы тәмле булһын
Тауыҡтар тәҙрәһеҙ биналарҙа тотолһа ла, бында 14-16 сәғәт буйы яҡты, һауа температураһы ла 18 градус йылынан төшмәй. Тағы шуныһын әйтеү мөһим: фабрикаларҙа тауыҡтарҙы бер генә миҙгел (75-80 аҙналыҡ саҡтарына тиклем) тоталар, һуңынан йә халыҡҡа һаталар, йә иткә оҙаталар. Шәхси хужалыҡтарҙа иһә улар өс-дүрт йыл тора. Йомортҡа һалып арығас, улар, ҡағиҙә булараҡ, йөнөн ҡоя. Шуға ла ҡышын, әгәр тейешле шарттар тыуҙырылмаһа, аҙыҡ наҡыҫ, витаминһыҙ булһа, улар өшөй, бөтөнләй һалмай.
Әгәр һеҙ апрель айында бер тәүлеклек себеш алһағыҙ, улар августа продукция килтерә башлай. Шулай итеп, 75-80 аҙналыҡ, йәғни 13-14 айлыҡ булғансы йомортҡа һалалар. Был — сәнәғәт хужалыҡтарында тормошҡа ашырып була торған хәл. Ә күпселек шәхси хужалыҡтарҙа ҡышҡы һалҡындарҙа, көндөң ҡыҫҡа ваҡытында уны атҡарыуы ҡыйын. Бының өсөн хужаға һарайҙы йылытырға, аҙыҡты төрләндерергә, витаминлы ҡушылмалар алырға, көн оҙонлоғон лампалар ярҙамында оҙайтырға кәрәк.
Шарттар тыуҙырыу нимәнән ғибәрәт? Әгәр йыл әйләнәһенә йомортҡа алам тиһәң, тауыҡтарҙың ҡышҡы һалҡындарҙы нисек үткәреүен уйларға кәрәк. Ҡоштарҙың торған урыны йылытыла, дүрт-биш тауыҡҡа бер оя ҡорола, төнәү өсөн кәртә (бер тауыҡҡа) 25 сантиметр иҫәбенән (иҙәндән 50 сантиметр бейеклектә) ҡуйыла. Һауа температураһы биш градус йылылыҡтан да төшмәҫкә тейеш. Елһеҙ көндә тышта 15 градус һалҡында ла ҡоштарҙы сығарырға мөмкин. Ҡышын саф һауала йөрөткәндә организмда Д витамины барлыҡҡа килә, ул йомортҡа ҡабығының сифатына йоғонто яһай. Ныҡ һалҡын көндәрҙә тауыҡтарҙың, әтәстең кикерегенә, “алҡалар”ына ҡаҙ майы йәки вазелин һөртәләр.
Ҡоштарға йылынан тыш аҙыҡ төрлөлөгө лә кәрәк. Дөрөҫ һәм тулы, тейешле ашатыу ҙа әһәмиәткә эйә. Хәҙер төрлө туҡлыҡлы һәм минераль ҡушылмалар һатыла. Ҡышын тауыҡтарҙы кәмендә өс тапҡыр ашатырға кәрәк. Бигерәк тә витаминлы аҙыҡтарға иғтибар итеү мөһим: кишер, ҡабаҡ, сүпрәле аҙыҡтар, шыттырылған бойҙай, арпа... Йәйге кесерткәндән миндек әҙерләп ҡуялар.
Ҡышын тауыҡтар нәҙек кенә ҡабыҡлы йомортҡа һала. Хатта пленка менән генә ҡапланғандары ла була. Был инде аҙыҡта витаминдарҙың аҙ икәнлеген күрһәтә. Тауыҡтарға ҡабырсаҡ, онталған йомортҡа тышы, ҡом бирергә кәрәк. Улар аҙыҡты эшкәртеүгә булышлыҡ итә.
Көндәр һалҡынайғас та, ҡышын да ҡайһы бер тауыҡ йомортҡа ашай. Был аҙыҡта аҡһым юҡлыҡтан, аҙ булыуҙан килә. Хатта һуңынан аҡһымлы ҡушылмалар бирһәң дә, йомортҡа суҡыу тауыҡтың ғәҙәтенә инеп китеүсән. Шуға ла ҡышҡылыҡҡа аҙыҡ биреүҙе көйләү көҙҙән үк башлана.
Тауыҡтар күпселектә төшкә тиклем һала. Өйҙә булһағыҙ, йомортҡаны һәр ике сәғәт һайын алырға кәрәк. Аҫтын алмаштырып торһағыҙ, йомортҡалар бысранмай. Аҙыҡты аҡһым менән тулыландырыу өсөн ашағандан һуң ҡалған балыҡ, ит ҡалдыҡтарын, ҡалған ашты биреү яҡшы.
Ашар өсөн йомортҡаны 0-20 градус йылылыҡта һаҡлайҙар. Һыуытҡыста ул оҙаҡ тора, ләкин айҙар буйы тоторға кәңәш ителмәй.
Быны белергә кәрәк
Көн оҙонлоғон яһалма рәүештә оҙайтырға мөмкин. Ул тәүлегенә 14-16 сәғәт булырға тейеш. Бының өсөн аҙ ҡеүәтле лампаларҙы (60 Вт-ҡа тиклем) иртәнге сәғәт 6-ла ҡабыҙалар ҙа яҡтырғансы тоталар. Кисен иһә, эңер төшә башлағас, тағы 20 сәғәткә тиклем оҙайталар. Әгәр ҙә мөмкинлек булһа, реостат ҡуйып, лампаларҙы яйлап ҡабыҙыу, һүндереүгә ҡуялар.
Былай иткәндә тәбиғи рәүештә тауыҡтар яйлап төнәүҙән төшә, төнәүгә ултыра. Әгәр реостат булмаһа, тауыҡтар бүлмәһенә ике аҙ ҡеүәтле лампа ҡуялар ҙа тәүҙә береһен, күпмелер ваҡыт үткәс, икенсеһен һүндереп яндыралар. Бер генә лампа булған осраҡта аҙ ғына ваҡытҡа утты һүндереп торалар. Был сағында тауыҡтар төнәргә ваҡыт икәнен аңлай. Һуңынан тағы яндыралар. Ултырып бөткәс, төнгөлөккә һүндереп ҡуялар.


text:
Социаль туризм мәсьәләләре буйынса Беренсе Бөтә Рәсәй форумы Башҡортостанда үтәсәк
21 ноябрҙә Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһының Рәсәй Президенты янындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә социаль туризм мәсьәләләре буйынса Беренсе Бөтә Рәсәй форумын әҙерләү һәм үткәреү буйынса ойоштороу комитеты ултырышы үтте, тип хәбәр итә республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте. Сараны 15-16 декабрҙә Өфөлә үткәреү планлаштырыла. Ойоштороу комитеты эшендә Туризм буйынса федераль агентлыҡ етәксеһе урынбаҫары Дмитрий Михеев, Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Руслан Кинйәкәев, республиканың дәүләт власы органдары, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты.
Социаль туризм мәсьәләләре буйынса форумды Өфөлә үткәреү тәҡдиме Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов исеменә 2011 йылда «Рәсәй Федерацияһында эске һәм ситтән килеү туризмын үҫтереү (2011-2018 йылдар)» федераль маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә Туризм буйынса федераль агентлыҡтан ҡабул ителде. Бөгөнгө көнгә был проект Башҡортостанда ғына тормошҡа ашырыла.
Социаль туризмды үҫтереү һәм Рәсәй граждандарының туризм өлкәһендәге мәнфәғәттәрен ҡәнәғәтләндереүгә йүнәлтелгән дәүләт программаларын тормошҡа ашырыу механизмдарын камиллаштырыу Бөтә Рәсәй форумының төп маҡсаты булып тора.
Форум сиктәрендә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән Федераль агентлыҡ араһында туризм өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеү төҙөләсәк. Шулай уҡ «Рәсәй Федерацияһында эске һәм ситтән килеү туризмын үҫтереү (2011-2018 йылдар)» федераль маҡсатлы программаһының бер өлөшө булараҡ төбәк маҡсатлы программалары» бөтә Рәсәй кәңәшмәһе һәм «Рәсәй Федерацияһында социаль туризмды үҫтереү. Проблемалар, уларҙы хәл итеү юлдары» Пленар ултырышы үтәсәк. Бынан тыш, республиканың туризм индустрияһы күргәҙмәһе ойоштороласаҡ, унда төбәктең туристик ресурстары тәҡдим ителәсәк. Федераль һәм республика киң мәғлүмәт саралары өсөн Башҡортостан буйлап матбуғат туры үткәреләсәк.


text:
Дәүләт Думаһы депутаты Павел Качкаев: «Идара итеүсе компанияларҙы суд аша ғына лицензияһыҙ ҡалдырып була»
Идара итеүсе компанияларҙы суд аша ғына лицензияһыҙ ҡалдырыу мөмкин буласаҡ. Был хаҡта Дәүләт Думаһы депутаты, «Управдом» проекты етәксеһе Павел Качкаев «Берҙәм Рәсәй» Генераль советы президиумының киңәйтелгән ултырышында билдәләне, тип хәбәр иттеләр партияның киң мәғлүмәт саралары менән үҙ-ара килешеп эш итеү департаментынан.
— Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәте өсөн түләүҙәр күләме ил буйынса 1,5 триллион һумдан ашыу тәшкил итә. Өлкә хеҙмәткәрҙәренең профессионаллегенән күп нәмә тора. Эксперттарҙың баһалауҙары буйынса идара итеүсе компанияларҙың профессиональ булмағанлыҡтары арҡаһында сығымдар 160 миллиард һум тәртибендә тәшкил итә, — тип хәбәр итте депутат.
Парламентарий идара итеүсе компаниялар эшенең сифатын арттырыу кәрәклеген билдәләне.
— Был мәсьәләне хәл итеү алымдарының береһе булып лицензия биреү тора. Тейешле закон проекты Торлаҡ кодексына үҙгәртеүҙәр индереүҙе ҡарай. Лицензия биреү торлаҡ секторын хеҙмәтләндереүсе компанияларға ҡағыла, — тине Павел Качкаев.
Депутат иғтибар итте, әгәр компания етәкселегенең түләнмәгән хөкөм ителгәнлеге булһа, идара итеүсе компанияларға лицензия биреү үтенесе кире ҡағыла.
— Лицензия тик суд аша тартып алынасаҡ. Торлаҡ күҙәтеү органдары һәм прокуратура лицензияны тартып ала алмай, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды «Управдом» партия проекты етәксеһе.
Идара итеүсе компанияларҙың йылына ике боҙоу осрағы асыҡланһа ул торлаҡты хеҙмәтләндереүҙән азат ителә. Әгәр идара ителмәле күп фатирлы йорттарҙың 15 процентында йылына икешәр тапҡыр боҙоу осрағы булһа, компанияның лицензияһы юҡҡа сыға, тип өҫтәне Павел Качкаев.


text:
- Подробности
- Просмотров: 826
ЕРӘНСӘ СӘСӘН, башҡ. халыҡ шағир-импровизаторы. Е.с. тормошо т-да документаль сығанаҡтар һаҡланмаған. Уның исеме “Ерәнсә сәсән”, “Бәндәбикә менән Ерәнсә сәсән” һ.б. башҡ. риүәйәттәрендә осрай, уларға ярашлы, Е.с. 14—15 йәки 17—18 бб. йәшәгән, уның ҡатыны Бәндәбикә булған (ҡара: Бәндәбикә кәшәнәһе). Байым (Әбйәлил р-ны), Билал (Баймаҡ р‑ны), Ҡорама (Учалы р-ны) аа. уның тыуған ере итеп күрһәтелә. Е.с. ҡәбере Ейәнсура р-ны Башҡ. Үргене а. эргәһендә тип һанала, был урын изгеләштерелгән. Сәсәндең шиғри мираҫына “Ерәнсә сәсәндең Әбелхәйер ханға әйткәне” һәм “Асҡар тауҙың үлгәне” ҡобайырҙары ҡарай. Тапҡыр һүҙлелеге, хәйләкәрлеге һәм аҡылы Е.с. исемен уртаҡлыҡ исемгә әйләндергән. Сәсән — тормош-көнкүреш әкиәттәренең (“Ерәнсә сәсән менән хан”, “Ерәнсә сәсәндең килен эҙләгәне”, “Торахан менән Йәнәбәхан һәм Ерәнсә сәсән” һ.б.) һәм Хужа Насретдин т‑дағы мәҙәктәргә оҡшаш көләмәстәрҙең геройы. Е.с. исеме ҡаҙаҡ, ҡарағалпаҡ, ҡырғыҙ, татар фольклорында осрай.
Әҙәб.: Башҡорт халыҡ ижады. 5-се т.: Тарихи ҡобайырҙар, хикәйәттәр (иртәктәр). Өфө, 2000.
Р.З.Шәкүров
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
Уны әлегә аҡҡоштар ташламаған12-12-2017, 00:03 // Экология // Баҫып сығарырға
Ошо күл ярында һуңғы тапҡыр булғаныма ла бер нисә йыл үтеп киткән икән. Яҙғы ташҡындар тына ғына башлаған мәлдә Дәүләкән ҡалаһының өс мәктәбе уҡыусыларын күл ярын сүп-сарҙан таҙартырға өмәгә алып сыҡҡайнылар. Күлдең тирә-яғының бысраҡлығына иҫең китер… Ә бит май башында Асылыкүл ярында туристар юҡ, көн йылытмаған әле… Баҡһаң, был ҡышын ҡар аҫтында ҡалған сүп икән. Тимәк, өмә үтеп, туристар күренә башлағас та күл ярын бысратыу дауам итәсәк.
Ошоға саҡлы ярҙы “Коммунальник” тигән ширҡәт йыйыштырған. Бының өсөн, тәбиғи, түләргә кәрәк, берәү ҙә бушҡа эшләмәй. Тик ял итергә килеүселәрҙән аҡса йыя башлағас, прокуратура был шөғөлдө туҡтата. Бынан һуң Асылыкүл буйында бушлай ял итеү мөмкинлеге тыуған, уның ҡарауы, яр буйы бысраҡ.
Бер урында күл ярында ҡамыш та тапалып бөткән. “Ә нисек ҡамышта ял итәләр һуң, ҡомло яр ҙа түгел бит? – тип һорағас, “Ял көндәрендә ярҙың һыуға инергә мөмкинлек биргән ҡомло һыҙаттарында урын ҡалмай, кем һуңыраҡ килә, ҡамышты тапап ятырға мәжбүр була”, – тип яуапланылар. Бахыр күл… Был осраҡта беҙ тәнҡитләгән дәүләт власы органдары ғәйеплеме? Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының штатын йөҙ тапҡырға арттырһаң да, фәтүә булмаясаҡ. Шул уңайҙан Виктор Астафьевтың һүҙҙәре иҫкә төшә: “Хоҙай Тәғәлә был игелекһеҙ сусҡаға ниндәй гүзәл планета биргән, ә ул тыуғандан бирле үҙ аҫтындағы тамырҙарҙы ҡырҡа, үҙен туйҙырған ерҙе бысрата, Тәбиғәт-әсәне өҙгөләп йолҡа. Аңы томаланған был хайуандар ерҙәге тормошто бер заман тамам юҡҡа сығарыр инде”.
Әлеге барыуҙа Асылыкүл беҙҙе ҡышҡы һиллеге менән ҡаршы алды. Бындай миҙгелдә, тәбиғи, бер турист та юҡ. Яр буйҙары тап-таҙа, сүп-сар булған хәлдә лә, уның ҡар аҫтында ҡалған булыуы бик ихтимал. Кеше эҙҙәре күҙгә салынмай. Йәй уртаһында, әҙәм заты мыжғып торған ваҡытта килһәк икән... Ә халыҡ бында һәр саҡ күп була, йәйге айҙарҙа бында нисә кеше ял итеүе тураһында аныҡ ҡына мәғлүмәт юҡ. Туристар өсөн тәғәйенләнгән һәм төҙөкләндерелгән урындарҙа иҫәп алып барыла-барыуын – уларҙа әйтеүҙәренсә, йәйге айҙарҙа күл буйына 20 меңгә саҡлы кеше килә. Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Айырым һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре бүлеге белгесе Гөлшат Мөхәмәтдинова әйтеүенсә, был әле иң ҙур күрһәткес тә түгел, сөнки Туймазы районындағы Ҡандракүл ярҙарында, мәҫәлән, йылы миҙгелдә йылына 40 меңдән ашыу турист булып китә.
Ләкин ошо ағымды тулыһынса күҙ алдына килтереүе ҡыйын, сөнки “ҡырағай” туристар бер ҡайҙа ла теркәлмәй бит. Асылыкүлдә күптәр, һыу инеүҙән тыш, күлдең шифалы батҡағынан файҙаланырға тырыша: ошо ләм радикулиттан, ревматизмдан дауалай тигән фекер ҙә бар. Урындағы халыҡ әйткәнсә, һыуында ҡойоноу ҙа һаулыҡҡа шифалы. Тимәк, һыу инеүҙән тыш, батҡағын алыуҙарын, ҡамыш араһын бәҙрәф урынына файҙаланыуҙарын, яр буйында сүп-сар ҡалдырыуҙарын, ошонда уҡ ҡунаҡлаған автомобилдәрҙең майы һәм башҡа шыйыҡлығы ла ағып ҡалыуын иҫкә төшөрһәк, күлдең киләсәге өсөн хафаланыу көсәйә генә. Яҙғы һыу ташҡанда бөтә был бысраҡ, әлбиттә, күл һыуына ҡушыла.
Асылыкүл – башҡорттар өсөн изге ҡомартҡы. Ҡырғыҙҙар өсөн Ысыҡкүл йәки әрмәндәр өсөн Севан һымаҡ уҡ. Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына индерелгән 150 тәбиғәт ҡомартҡыһы исемлегендәге был һыу ятҡылығының майҙаны 23 квадрат километрҙан ашыу, оҙонлоғо – 7,1, киңлеге 3,3 километр тәшкил итә. Күлдең үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы бай: әлеге Ҡыҙыл китапҡа индерелгән үҫемлек төрҙәре генә лә 40-тан ашыу, күбәләктең 25 төрө билдәле, балыҡтың ниндәйе генә юҡ... Мышы, төлкө, ҡуян сабып үткәнгә, пеликандар ҡаңғылдағанға элек берәү ҙә аптырамаған.
Академик Евгений Кучеров яҙғанса, ХХ быуат башында күл өҫтөндә ҡоштар тауышы тынмаған, улар күсенгән мәлдә хатта күк йөҙө ҡараңғыланыр булған. Беҙҙең заманда, ярҙа спорт клубы төҙөлөп, күлдә елкәнле кәмәләр уҙыша башлағас, бында күп кенә ҡош төрҙәрен, шул иҫәптән аҡҡоштарҙы, бик һирәк күрергә мөмкин.
Дөрөҫ, күлде һаҡлау өсөн дәүләт власы органдары төрлө саралар күреүен дауам итә. “Асылыкүл” тәбиғәт паркы шул маҡсатта ойошторолған да инде. Ҡануниәткә ярашлы, бындай парктар тирә-яҡ мөхитте һәм тәбиғи ландшафтты һаҡлау, ошо һаҡлауҙың йоғонтоло ысулдарын булдырыу һәм ғәмәлдә файҙаланыу, уңайлы ял итеү шарттары тыуҙырыу өсөн тәғәйенләнгән. Ләкин автомобиль ҡуйыу өсөн тейешенсә йыһазландырылған туҡталҡа, заманса бәҙрәфтәр, кафе һәм кибеттәр булмауы тураһында зарланыуҙарҙы әле булһа йыш ишетергә тура килә. “Кеше башынан – 80-шәр һум, һәр машинанан 200-әр һум йыялар, был аҡса ҡайҙа китә һуң, ни өсөн туристарға уңайлыҡтар тыуҙырылмай?” – Ошо һәм шуға оҡшаш һорауҙарҙы, мәҫәлән, интернетта бер нисә тапҡыр күрҙем. Һөҙөмтәлә ял итеүселәр йыш ҡына түләүҙән баш тарта, аҡса йыйыусыға улар менән ыҙғышырға ла тура килә. Иҫерек йөрөгәндәрҙең күп булыуына, тәртиптең күҙәтелмәүенә, һыуҙа ҡотҡарыусыларҙың да күҙгә салынмауына ла зарланалар.
– Беҙҙең бөтә ошондай парктарҙың бәләһе – инфраструктураның үҫешмәгән булыуы, – тип көрһөнә Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө биология институты директоры Василий Мартыненко. – Көнкүреш аңды билдәләй тигән хәҡиҡәтте электән үк беләбеҙ. Машина ҡуйырға урындар, йөрөү өсөн уңайлы һәм таҙа һуҡмаҡтар булһа, бындағы туристарҙың мәҙәни кимәле лә күтәрелмәй ҡалмаясаҡ. Күл тирәләй тимер торбаларҙан кәртә ҡуйып сығылған, элегерәк машиналар ярға уҡ килеп туҡтаһа, хәҙер, күрәһегеҙ, ундай тупаҫ ҡылыҡҡа мөмкинлек юҡ. Ә беҙҙең автомобилдәрҙе ҡунаҡ булараҡ ҡына ярға саҡлым үткәрҙеләр, етмәһә, балалар лагеры ҡапҡаһы аша индек. Экологик мәҙәниәт мәктәп эскәмйәһенән башланырға тейеш. Элегерәк, мәҫәлән, экология тигән дәрес бирелә ине, уны ни өсөндөр уҡыу программаһынан алып ташланылар. Ҡайһы берәүҙәр күл буйына килгән өсөн түләргә тура килеүгә ризаһыҙлыҡ белдерә. Улар хаҡлы түгел. Донъя тәжрибәһенән күренеүенсә, бындай тәбиғәт парктарына үткән өсөн түләү мотлаҡ! Ниндәйҙер хеҙмәтләндереү өсөн түгел, ә ингән өсөн! Шунһыҙ биләмәне төҙөкләндереү, тейешле кимәлдә тотоу, уңайлыҡтар булдырыу хатта бик теләгәндә лә барып сыҡмаясаҡ. Ҡабатлайым – был донъяның барлыҡ алдынғы илдәрендә шулай. АҠШ-тың Вайоминг, Монтана һәм Айдахо штаттарында урынлашҡан Йеллоустон халыҡ-ара биосфера ҡурсаулығына автомобиль менән ингән өсөн, мәҫәлән, 50 доллар түләргә кәрәк, йәйәүлеләрҙән 10-ар доллар алалар, йәғни беҙҙең аҡса менән – 600 һум самаһы.
Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы белгестәре әйтеүенсә, “Асылыкүл” милли паркында түләүле хеҙмәт күрһәтеүҙән килгән керем, нигеҙҙә, төҙөкләндереү эштәренә тотонола. Һуңғы осорҙа, мәҫәлән, ике контроль-үткәреү пункты, шлагбаум ҡуйылған һәм башҡалар. Уңайлыҡтар булдырыу, биләмәне заманса кимәлгә күтәреү буйынса күпмелер эш башҡарыла, ләкин етерлек кимәлдә түгел икәне шунда уҡ күҙгә ташлана. Әйтеүҙәренсә, инспекторҙар һәм йыйыштырыусылар һаны етерлек түгел. Парк биләмәһендә тәртип булдырыу өсөн ярҙам һорап йыш ҡына ирекмәндәргә, мәктәп уҡыусыларына ла мөрәжәғәт итәләр икән, ләкин сабыйҙар күлде тулыһынса урап сыға алмай. Унан һуң, ололарҙың тәртипһеҙлеген күреп үҫәләр түгелме?
Бөтә нәмә аҡсаға барып тоташа шул. Әгәр ҙә паркка ингән өсөн түләнгән аҡсаға ғына ҡарап торһалар, төҙөкләндереү һәм уңайлыҡтар булдырыу эше оҙаҡ йылдарға һуҙылмаҫмы? Күрәһең, бында бер юлы һәм ҙур (йәки етерлек) күләмдәге инвестиция талап ителә. Тейешле инфраструктура ҡоролһа, урындағы халыҡ өсөн дә байтаҡ өҫтәмә эш урындары барлыҡҡа килер ине. Республиканың Контроль-иҫәп палатаһының бер нисә йыл элек үткәрелгән тикшереүе шуны раҫлағайны: урындағы милли парк эшмәкәрлегенә йүнселдәр хеҙмәте йәлеп ителмәй, сөнки ул саҡта ял итеүселәрҙән йыйылған ҡулаҡсаны иркен ҡулланып булмаясаҡ. Һөҙөмтәлә бер нәмә лә төҙөлмәй тиерлек. Әлегә хеҙмәтләндереү кимәле автомобилле туристар ағымын ҡәнәғәтләндерерлек түгел. Һәр хәлдә, яр буйында бер генә заманса ҡоролма ла күҙгә ташланманы.
Бер нимә менән килешмәй булмай: мәҙәни кимәл күтәрелмәй тороп, власть әһелдәренең йәки хоҡуҡ һаҡлау органдарының сара күргәнен көтөп ятыу ғына үҙен һис аҡламаясаҡ. Һәр турисҡа полиция хеҙмәткәре беркетеү мөмкин түгел. Уйлап ҡараһаң, ғәжәп тә кеүек: тәбиғәтте халыҡ мәнфәғәтендә һаҡлап ҡалыу өсөн, уны ошо уҡ халыҡтан яҡларға тейешбеҙ. Дөрөҫөн генә әйткәндә, беҙҙең планеталағы экологик хәл бер нисек тә яҡшырмаясаҡ, сөнки киләсәктә халыҡтың үрсеүе һәм уның хужалыҡ итеү өсөн тәбиғәтте ярыша-ярыша файҙаланыуы көсәйәсәк кенә. Кешенең антропоген эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә климаттың үҙгәрә барыуы ла был күренеште тиҙләтәсәк. Экологтар үҙҙәре үк таныуынса, һүҙ бында тирә-яҡ мөхиттең насарая барыу тиҙлеген кәметеү тураһында ғына бара. Шуға күрә биология фәндәре докторы Наталья Курамшинаның Асылыкүлде файҙаланыуға мораторий иғлан итеү, йәғни уның эргәһенә туристарҙы нисәлер йыл яҡын юлатмау хаҡындағы тәҡдимен дә аңламау мөмкин түгел. Был ваҡыт эсендә күлдең флораһы һәм фаунаһы күпмелер дәрәжәлә аяҡҡа баҫып өлгөрөр ине, бәлки.
...Күл янынан ҡайтып китергә ҡуҙғалғанда кемдер: “Ҡарағыҙ әле – аҡҡоштар!” – тип һөрән һалды. Ысынлап та, күлдең туңмаған өлөшөндә улар аҡ болот һымаҡ ултыра ине. Элегерәк ғәҙәти хәл, ә бөгөн ғәжәп һаналған был күренешкә һоҡланып та, аптырап та ҡарап торҙоҡ. Йылы яҡҡа осор алдынан улар был тәбиғәт мөғжизәһе менән һаубуллашмай булдыра алмағандыр. Асылыкүл ер йөҙөндә берәү генә шул. Уны киләсәк быуындар өсөн һаҡлап ҡала алырбыҙмы? Һәр хәлдә, әлегә аҡҡоштар ташламаған..


text:
Айыуғорттар
Айыуғорттар [1]; (лат. Gryllotalpidae, (рус. Медведки ) — тура ҡанатлылар отрядыннан бөжәктәр ғаиләһе.
46 төрө билдәле. Кәүҙәһенең оҙонлоғо 35-50мм, көрән-ҡоңғорт төҫтә, арҡаһының өҫкө өлөшө ныҡ үҫкән, ҡанат өҫлөктәре ҡыҫҡа, ҡанаттары ярылы, оҙон; алғы ослоҡтары - ер ҡаҙыу, урталағылары һәм арттағылары йөрөү өсөн яйлашҡан. Ҙур бөжәктәр һәм личинкалар тупраҡта йәшәй, һирәк кенә тупраҡның өҫкө ҡатлауында ла күренә. Ябай айыуғорттар осоу һәләтен юғалтмаган һәм енси активлык осоронда, сиңерткә тауышы сығарып, төндә оса. Ҙур бөжәк һәм урта йәштәге личинка ҡышлай. Ҡышлағандан һуң, май-июнь айҙарында инә бөжәк ерҙе 10-25 см тирәнлектә ҡаҙып, йомшартып, ояға кереү юлы, өн яһай һәм шунда 300 -гә ҡәҙәр йомортҡа һала. 10-20 тәүлектән һуң личинкалар башта бергә йәшәй, унан һуң үрмәләп тарала; уларҙың үҫеше 12-14 ай дауам итә. Ер аҫты юлдары һалып, ябай айыуғорттар төрлө үҫемлектәрҙең ер аҫты өлештәре, шулай уҡ ваҡ бөжәктәр, селәүсендәр һ.б. менән туҡлана.
Ауыл хужалығы культураларына һәм урман питомниктарындағы, күбеһенсә һыу янындағы һ.б. дымлы урындарҙағы сәсеүлекләргә ҙур зыян килтерә. Көрәш саралары: соҡор һәм канаулар ҡаҙып тоҙаҡ һалалар; тирән итеп туңга сөрәләр; тупраҡты карботион һәм дихлорэтан менән эшкәртәләр; үҫентене күсереп ултырткансы, 2-3 см тирәнлектә ағыуланған ем күмәләр.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Русско-башкирский словарь сельскохозяйственных терминов (Ф.С.Мурзакаев, 2001)


text:
Биҙгәләк
Биҙгәләк (рус. Стрепет) — Европала, Азияла, Африканың төньяҡ-көнбайышында йәшәүсе, үҫемлек менән туҡлана торған торған күсмә ҡош. Ояһын далала ҡора, сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштерә башлағас һирәк осраусы төрҙәр рәтенә керә.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҙурлығы өйрәктәй. Оҙон ғына аяҡлы һәм муйынлы ҡош. Осҡанда өйрәктәргә оҡшаған. Башы, муйыны, түшенең аҫҡы һәм өҫкө яғы ҡара. Елкәһенән муйынының алғы яғына төшкән дүңгәләк, түшенең уртаһы, ҡорһағы, ҡанаттарының сите аҡ. Һырты һары, йыш һәм нәҙек ҡара көрән тулҡынлы һыҙыҡтар менән ҡапланған. Ҡойроғо аҡ һәм ҡара арҡыры буй ала. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел. Ите өсөн аулайҙар.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөжәктәр, үлән орлоҡтары һәм йәш үҫентеләре менән туҡлана. Йыш ҡына таш йота.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пырхылдап көлөүгә оҡшаған тоноҡ тауышлы.
Йәшәүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һөрөлмәгән яландарҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Ояһы ерҙә була. 3-4 бөртөк көрәнһыу һоро йәки йәшкелт йомортҡа һала.


text:
Ауыл хужалығы тармағының флагманы
Күптән түгел Республика көнө уңайы менән үткәрелгән
тантаналы йыйылыштағы сығышында район хакимиәте башлығы И.Х. Ситдыҡов,
агросәнәғәт комплексы тормошондағы хәлдәргә ҡыҫҡаса байҡау яһап, ауыл
хужалығы производствоһын ойоштороуҙа Ленин исемендәге хужалыҡты, уның
рәйесе Ғ.Б. Сәлимовты башҡаларға өлгө итеп ҡуйғайны.
Райондың агросәнәғәт комплексы лидеры булып
танылған предприятиеның бындай юғары баһаға лайыҡ булыуы юҡҡа түгел.
Хужалыҡ ысын мәғәнәһендә үҫемлекселек һәм малсылыҡ тармаҡтарын үҫтереү,
уларҙан юғары продукция етештереү буйынса үҙенсәлекле тәжрибә үҙәге
булып тора. Ҡатмарлы шарттарҙа ла кооператив төп потенциалды тотороҡло
һаҡлап ҡалыуға өлгәшә, коллективтың социаль мәсьәләләрен уңышлы хәл итә,
ауылдар инфраструктураһын үҫтереүгә тос өлөш индерә. Бындай ҡаҙанышҡа
бер хужалыҡтың да өлгәшә алғаны юҡ әле.
Аяуһыҙ ҡоролоҡҡа ҡарамаҫтан,
Ленин исемендәге АХК коллективы баҫыу эштәрен тейешле агротехник
сроктарҙа һәм алдынғы технологиялар нигеҙендә атҡарып сығып, йылына күрә
яҡшы уңыш үҫтереп алды. Бөтәһе 1650 гектарҙағы иген культураларының
1363 гектарынан ашлыҡ йыйып алынды, ҡалғаны ҡоролоҡҡа дусар булды.
Тулайым йыйым 16765 центнер, гектар ҡеүәте 12,2 центнер тәшкил итте. Был
– районда иң юғары күрһәткес.
Хужалыҡ ҡеүәтле комбайн һәм техника
паркына эйә. Быйыл кооператив йәнә бер “Полесье” мал аҙығы әҙерләү
комбайны һәм “Омичка” сәскесе һатып алды. Быларҙың барыһы ла баҫыу
кампанияларын ойошҡанлы атҡарып сығыу мөмкинлеге бирҙе. Урып-йыйыу
эштәрендә игенселәр Мостафа Салихов, Закир Балхин, Альберт Шахморатов,
Ҡәнзәфәр Гөлбәйетов һәм Рауил Сәғәҙәтов иң юғары һөҙөмтәгә өлгәште.
Ашлыҡ ташыуҙа алдынғы водитель Йәмил Моталлапов һынатманы. Йәмил
Үҙәнбаев етәкләгән ырҙын табағы коллективы, Миңзәлә Ишалинаның
ашнаҡсылар бригадаһы үҙ эштәрен бик яуаплы атҡарып сыҡты. Баш агроном
У.Ә. Әхмәтйәнов, бригадирҙар А.С. Исхаҡов һәм У.М. Гөлбәйетов, профком
рәйесе М.Х. Ишкинин үҙ участкаларындағы эште оҫта ойошторҙо.
Йылдағыса, ураҡ барышында удар өс көнлөктәр
ойошторолдо, унда еңеүселәр аҡсалата премиялар менән бүләкләнде.
Комбайнсылар араһында иң юғары һөҙөмтәгә З.Балхин өлгәште – ул 4900
центнер иген һуғып алды.
Малсылыҡ өлкәһен үҫтереүҙә лә хужалыҡҡа
тиңләшеүселәр юҡ. Йылдағыса, быйыл да хужалыҡ ҡышҡа ныҡлы аҙыҡ базаһы
менән инә – бөтәһе 9100 тонна бесән, 4500 тонна сенаж, 700 тонна һалам,
936 тонна иген фуражы һалынған. Был иһә 1360 баш һыйыр малын имен
ҡышлатыу мөмкинлеге бирәсәк. Әйткәндәй, хужалыҡта мал һанын арттырыу
буйынса маҡсатлы эш дауам итә, тоҡомсолоҡ, зоотехния-селекция эшенә ҙур
иғтибар бүленә. Кооперативта малсылыҡ базаларын һәм йәйләүҙәрҙе
реконструкциялау даими контролдә тотола. Бына быйыл да хужалыҡ иң
беренселәрҙән булып фермаларҙы ҡышҡа хәстәрләне. Һөт етештереү күләме
буйынса Ленин исемендәге АХК күптән инде эре хужалыҡтарҙы үтеп китте һәм
ошоғаса лидерлыҡты берәүгә лә биргәне юҡ. Әйткәндәй, тулайым һөт
етештереү күләме буйынса хужалыҡ быйыл да яҡшы үҫешкә өлгәште. Бында баш
зоотехник Ҡ.Р. Уразбаев, ферма мөдирҙәре Шамил Үҙәнбаев, Иршат
Айытбаев, Фәнис Усмановтарҙың, бөтөн малсылар коллективының хеҙмәте ҙур.
Шуныһы һөйөнөслө, Ленин исемендәге АХК төбәктә тәүгеләрҙән булып “500
ферма” республика программаһында ҡатнашыуға статус алды. Был тәңгәлдәге
эштәр башланды ла инде, ә төп реконструкция киләһе йылда атҡарыласаҡ.
Был иһә коллективҡа яңы мөмкинлектәр аса, малсылыҡты яңы кимәлгә
күтәрәсәк.
Киләһе уңыш тураһында хәстәрлек күреп, етерлек орлоҡ әҙерләп һалынған, 890 гектарҙа ер туңға һөрөлгән.
Дөйөм алғанда, хужалыҡтың бар өлкәләре лә тиерлек рентабелле эшләгән. 9
айҙа тулайым ауыл хужалығы продукцияһы етештереүҙән бөтәһе 26 млн 680
мең һумлыҡ төшөм алынған, ә саф табыш иһә 1 млн 770 мең һум тәшкил
иткән. Шул уҡ ваҡытта социаль мәсьәләләр уңышлы хәл ителә, эш хаҡы
ваҡытында бирелә, төрлө түләүҙәр буйынса бер ниндәй ҙә бурыс юҡ. Был,
әлбиттә, бик мөһим фактор. Ғөмүмән, БР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы
хеҙмәткәре, производствоны оҫта ойоштороусы Ғ.Б. Сәлимов етәкселегендәге
коллектив һөнәри байрамын был юлы ла юғары ҡаҙаныштар, киләсәккә матур
уй-хыялдар менән ҡаршылай.
Яңы хужалыҡтың эше лә ырамлы
“Баймаҡ” ғилми-производство берекмәһе – Баймаҡ
тәжрибә хужалығы базаһында ойошторолған яңы предприятие. БР-ҙың
атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре М.Б. Салихов етәкләгән был коллектив
ҡыҫҡа ваҡыт эсендә төп тармаҡтарҙы үҫтереүҙә яҡшы күрһәткестәргә
өлгәште, элекке данлыҡлы хужалыҡтың төп потенциалын һаҡлап ҡала алды.
Тәбиғәт ҡуйған ҡаты һынауҙарға ҡарамаҫтан, хужалыҡ 1141 гектарҙа
сәселгән иген культураларынан 670 тонна ашлыҡ йыйып алды, уңыш 5,9
центнер тәшкил итте. Етерлек орлоҡ әҙерләп һалынған, 240 гектарҙа ужым
арышы сәселгән. 150 гектарҙа ер туңға һөрөлгән, 140 гектарҙа
эшкәртелгән.
Баҫыу эштәрендә механизаторҙар Геннадий Яковлев,
Мозафар Маликов, Рәфис Ғайсин, Әхтәм Вахитов, Марсель Баймөхәмәтов,
Әсхәт һәм Әхмәт Буранбаевтар, Илфат Ғәйнетдинов һәм Алексей Данилов,
Харис Күлибаев, Марат Мырҙабулатов, алдынғы водитель Альберт Һатыбалов
һ.б. һынатманы.
Хужалыҡтың баш агрономы В.И. Шәмсетдинов әйтеүенсә,
хужалыҡ ҡышҡа етерлек мал аҙығы әҙерләгән. Бөтәһе 600 тонна бесән, 450
тонна һалам, 1800 тонна сенаж, 220 тонна фураж тупланған.
Билдәле
булыуынса, предприятие ҡеүәтле малсылыҡ комплексына эйә. Бөгөн хужалыҡта
598 баш һыйыр малы, шул иҫәптән 339 баш һауын һыйыры аҫрала. Йылҡысылыҡ
тармағын 243 йылҡы тәшкил итә, шуларҙың 79-ы – һауын бейәләр, ҡалғаны –
эш, спорт аттары һәм айғырҙар.
Баш зоотехник Б.М. Ғәббәсов
фекеренсә, һауынсылар Вазифа Ғәлиева, Мәфрүзә Күлибаева, Гөлсәсәк
Маликова, Миңзифа Яҡупова, моторист Фәрит Ҡырғыҙбаев, быҙау ҡараусылар
Шәфҡәт Үҙәнбаев һәм Венера Мостафина, техник-осеменатор һәм һауын гурты
бригадиры Ғәфүр Кәримов, малсылар Виктор Линкин, Павел Борисов һәм Рәфит
Әхмәтовтар һөнәренең алдынғылары булып танылған. Баш ветврач А.М. Мусин
да үҙ бурыстарына бик яуаплы ҡарай.
“Баймаҡ” ҒПБ-һын бөгөн төбәктә
генә түгел, республикала ла йылҡысылыҡ спорты киң үҫешкән предприятие
булараҡ яҡшы беләләр. Бында ат спорты мастерҙары Снежана менән Рәмзил
Таймасовтар, Мәхейән Сәйетов, Илназ Алтыншин һәм малсы Рафаэль
Сафиндарҙың да хеҙмәте ҙур. Ә башҡорт тоҡомло йылҡы үрсетеүгә һәм
тәрбиәләүгә аталы-уллы Искәндәр һәм Илсур Сыңғыҙовтар күп көс һала.
Ҡымыҙ етештереүҙә Алһыу Моратова һәм Гөлсәсәк Сәғәҙиеваларҙың хеҙмәте
маҡтауға лайыҡ.
Малсылыҡ – табышлы тармаҡ
Йыл да ҡабатлана килгән аяуһыҙ ҡоролоҡ райондың
ҡеүәтле ауыл хужалығы предприятиеларының береһе – “Байҡара”
агрофирмаһына ла йоғонто яһамай ҡалманы. Ошо арҡала хужалыҡтың сәселгән
1406 гектарҙағы иген культураларының 80 процент самаһы һәләк булған.
Был, әлбиттә, хужалыҡ иҡтисадына ҙур зыян килтерҙе.
Проблемаларға ҡарамаҫтан, агрофирма коллективы,
булған мөмкинлектәрҙе файҙаланып, ҡышҡа булған тиклем мал аҙығы
әҙерләне, фураж һалды, жом һатып алды. Барлыҡ резервтарҙы эшкә егеп,
малды имен ҡыш сығарыу – байҡараларҙың яңы миҙгелгә маҡсаты бына шундай.
“Байҡара” агрофирмаһы районда ҡеүәтле малсылыҡ комплексы менән билдәле.
Бөгөн хужалыҡта 662 баш һыйыр малы, шул иҫәптән 309 һауын һыйыр аҫрала,
ҡалғанын йәш мал тәшкил итә. Предприятиела тоҡомсолоҡ эшенә,
зоотехния-селекция йүнәлешенә иғтибар көслө. “Байҡара” тулайым һәм
көндәлек уртаса һөт етештереү буйынса районда иң юғары күрһәткестәргә
өлгәшкән коллективтарҙың береһе.
Агрофирма башҡорт тоҡомло йылҡы
үрсетеү буйынса тоҡомсолоҡ репродукторы булып та танылды. Әле бында 200
башҡа яҡын йылҡы, шул иҫәптән 69 баш тоҡомло бейә аҫрала. Маҡсатлы эш
һөҙөмтәһендә быйыл тоҡомло йылҡы һатыуҙан 1 млн 150 мең һумлыҡ табыш
алынған. Киләһе йылда бейәләр һанын 75-кә еткереүҙе маҡсат итеп ҡуялар.
Әйткәндәй, ҡымыҙсылыҡ та хужалыҡҡа яҡшы табыш та, дан да килтерә. Һуңғы
йылдарҙа байҡаралар республика кимәлендә үткән ҡымыҙ буйынса
конкурстарҙа бер нисә тапҡыр ҡатнашып, иң юғары баһаға лайыҡ булып
ҡайтты. Малсылыҡ – табыш алыуҙың төп сығанағы. Һөт етештереүҙән хужалыҡ
көн дә 28-30 мең һум килем алып тора. Малсылыҡ базалары ла ҡышҡа яҡшы
әҙерләнгән.
Хужалыҡ Риза Горшенин, Йомабай Шәйәхмәтов, Айрат
Тотманов, Самат Йәнбәков, Миңниса Шәйәхмәтова, Нәзирә Кейекҡужина,
Сөнғәт Йәнбәков кеүек уңған хеҙмәтсәндәре менән билдәле. Бөгөн дә улар
хеҙмәт фронтында тырышып эшләй.
Үҙәккә ихтыяж ҙур
“Баймаҡ” мәғлүмәт-консультация үҙәге 2009 йылдан
эшләп килә. Унда Салауат Рафаэль улы Байрамғолов етәкселегендә 8 белгес
киң йүнәлештәге һорауҙарға: бар милекселектәге ауыл хужалығы тауарҙарын
етештереүселәргә яҙғы баҫыу эштәренән көҙгө ураҡҡа тиклем үҫемлекселек
тармағы, малсылыҡ, бухгалтер иҫәбен алыу һәм һалымдар йыйыу буйынса
консультация хеҙмәте күрһәтә. Шулай уҡ юридик һорауҙар буйынса, үҙ эшен
яңы асыусыларға бизнес-план төҙөүҙә, банк кредиты алыуҙа, механизация
һорауҙарында, лизингҡа йәки кредитҡа техника алыуҙа, уны марка һәм
заводтар буйынса һайлауҙа ла ярҙам була.
Үҙәк ауыл хужалығы
тауарҙарын етештереүселәргә бар йүнәлештәрҙәге (үҫемлекселек, малсылыҡ
һ.б.) киткән сығымдарҙы ҡаплау өсөн субсидиялар алыуға документтар
әҙерләүҙе лә башҡара, бының турала һәр береһенә шәхси белдереү яһай.
Әлеге көнгә мәғлүмәт-консультация үҙәге белгестәре тарафынан 4290
консультация хеҙмәте башҡарылған. Уларҙың 1239-ы үҫемлекселеккә, 937-һе
малсылыҡ тармағы буйынса, 462 – механизацияға, 686-һы иҡтисад
һорауҙарына һәм бухгалтер иҫәбен алыуға, 804-е юридик өлкәгә ҡағылышлы
булған.
2012 йылда “Баймаҡ” МКҮ-һе муниципаль район сиктәрендә
бизнестың тәүбашлап барлыҡҡа килеү стадияһындағы бәләкәй формалы
эшҡыуарлыҡ субъекттарына финанс ярҙам программаһында ҡатнашты һәм 10
кешенең документтары әҙерләнде. Бынан тыш “Эш башлаусы фермер”
республика конкурсында ҡатнашырға теләгән 8 кешенең документтарын
әҙерләүҙә һәм тапшырыуҙа ярҙам ителде. Уларҙың алтауһы конкурстың бар
этаптарын үтеүгә өлгәште. 1 крәҫтиән-фермер хужалығына “2012-2014 йылға
КФХ базаларында ғаилә һөт фермаларын үҫтереү” программаһы сиктәрендә
консультация ярҙамы күрһәтелде. Ул да шулай уҡ конкурстың бар этаптарын
уңышлы үтә алды.
Үткән осорҙа 3 КФХ “Ғаилә һөт малсылыҡ фермалары”
республика программаһында ҡатнашыусы статусын алды, “Маяҡ” һәм
“Буранбай” ауыл хужалығы етештереүсе кооперативтары төҙөлдө.
Яңы алымдарға таянып
“Рассвет” АХК-һы райондың ауыл хужалығы
производствоһында лайыҡлы урынды биләй. А.Б. Шәрипов етәкләгән коллектив
төп тармаҡтарҙы үҫтереү, уларҙан юғары продукция алыу өлкәһендә
күптәргә үрнәк булып тора. Бының нигеҙендә хужалыҡтың йылдар буйы алып
барған ныҡышмалы хеҙмәте ята.
Ҡасандыр иҡтисады артҡа тәгәрәгән предприятие һуңғы
йылдарҙа тотороҡло эшләүселәр рәтенә баҫты, яңы алымдарҙы ҡулланыуға
йөҙ борҙо. Бөгөн бында иҡтисади яҡтан файҙалы культуралар (мәҫәлән,
майлы етен) сәсеү, малсылыҡты үҫтереү йүнәлешендә һиҙелерлек һөҙөмтәләр
бар һәм ул хужалыҡтың яҡты киләсәгенә өмөт уята. Һуңғы йылдарҙағы ҡаты
ҡоролоҡ, ауыл хужалығындағы башҡа проблемаларға ҡарамаҫтан, кооператив
үҫемлекселектән яҡшы уңыш алыуға ирешә, малсылыҡта ла етди аҙымдар яһай.
Быйыл хужалыҡ 2120 гектарҙа сәселгән иген культураларынан 10717
центнер тулайым ашлыҡ йыйып алды, гектар ҡеүәте уртаса 5,4 центнер
тәшкил итте. Быйылғы шарттарҙа был насар күрһәткес түгел. Был күләм
киләһе сәсеү миҙгеленә етерлек орлоҡ һалыу, фураж әҙерләү һәм хужалыҡ
хеҙмәтсәндәренә иген таратыу мөмкинлеге биргән.
Хужалыҡта иҡтисади
яҡтан файҙалы культуралар сәсеүгә курс алынған. Мәҫәлән, быйыл 93
гектарҙа майлы етен сәселгән, унан яҡшы уңыш үҫтереп алынған. Киләһе
йылда уның майҙаны тағы ла артасаҡ. Әйткәндәй, был культураға һорау бик
ҙур һәм уға хаҡ та юғары. Бер үк ваҡытта күп йыллыҡ үлән баҫыуҙарын
яңыртыу, страховка культураһы – ужым арышы сәсеүгә лә иғтибар ҙур.
Киләһе уңыш тураһында хәстәрлек күреп, 420 гектарҙа ер туңға һөрөлгән.
“Рассвет” АХК-һы ҡеүәтле малсылыҡ комплексы менән билдәле, ул хужалыҡ
иҡтисадында ҙур роль уйнай. Быйыл да мал ҡышлатыу миҙгеленә коллектив
яҡшы әҙерләнде. Иң тәүге сиратта ныҡлы мал аҙығы базаһы тупланды – 235
тонна бесән, 2177 тонна сенаж, 320 тонна силос, 330 тонна һалам, 207
тонна иген фуражы һалынды. Фураждағы шартлы һәр баш малға ҡарата 14,1
центнер аҙыҡ берәмеге тупланған, был – районда иң яҡшы күрһәткестәрҙең
береһе.
Бөгөн кооперативта 620 баш һыйыр малы иҫәпләнеп, шуның 275
башын һауын көтөүе тәшкил итә. Шуныһы үҙенсәлекле, мал һаны йылдан-йыл
арта бара. Тармаҡты үҫтереү йүнәлешендә маҡсатлы эш алып барып, быйылдан
рассветтар һыйырҙарҙы көҙгө-ҡышҡы осорҙа быҙаулатыуға күскән. Был
алымдың малсылыҡ тармағы өсөн табышлы һәм отошло булыуы һәр кемгә
мәғлүм. Сентябрь айынан уҡ һыйырҙарҙың күпләп быҙаулау осоро башланған
һәм бөгөнгә бөтәһе 90 баш самаһы үрсем алынған да инде. Ғөмүмән, быйылғы
осорҙа хужалыҡта 230 баш быҙау алыу күҙ уңында тотола. Әйткәндәй,
һыйырҙар тулыһынса яһалма ҡасырыла, был тәңгәлдә ҡара-сыбар һәм
симменталь тоҡомло үгеҙҙәрҙең орлоғо файҙаланыла. Был яуаплы эш Вәкил
Юнысбаевҡа ышанып тапшырылған.
Малсылыҡ базаларын реконструкциялау
һәм ремонтлауға йыл да ҙур иғтибар бүленә. Зәбир Ғибатов бригадаһы
егеттәре быйыл да ҙур күләмдәге эштәрҙе атҡарып сыҡҡан. Атап әйткәндә,
350 метр оҙонлоғонда ҡойма яңыртылған, бер һыйыр аҙбары
реконструкцияланған, тиреҫ сығарыу транспортерҙары алмаштырылған, башҡа
эштәр башҡарылған.
Предприятиела үгеҙ һимертеү майҙансығы булдырыу
буйынса эш башланған. Киләһе йылда кәмендә 70-80 баш малды һимертеү һәм
иткә оҙатыу планлаштырыла.
Кооператив техник потенциалды яңыртыуға
йылдың-йылы ҙур иғтибар бүлә. Быйыл, мәҫәлән, хужалыҡ ике берәмек өр-яңы
МТЗ-82.1 тракторы һатып алды.
Күреүебеҙсә, “Рассвет” АХК-һы
коллективы заман менән бергә атларға, тармаҡтарҙы перспектив йүнәлештә
үҫтерергә тырыша. Был уларҙың көндәлек эштәрендә сағылыш таба.
Кеше һөнәре менән матур
Баймаҡ ауыл хужалығы техникумы бына нисә йылдар
буйы үҙе әҙерләп сығарған кадрҙар менән дан тота. Илдең һәм
республиканың агросәнәғәт комплексын сифатлы белгестәр менән тәьмин
итеүҙәге уңыштар, әлбиттә, педагогик коллективтың оло хеҙмәт һөҙөмтәһе
ул.
Әйтергә кәрәк, студенттар бында бай матди-техник
база нигеҙендә белем ала. Уҡыу кабинеттары яҡшы йыһазландырылған,
техника паркы ла бай.
Тейешле белем шарттарын булдырыуға ҙур көс
һалған производство белеме биреү мастеры Ишморат Фәтих улы Исхаҡовты
билдәләп үтергә кәрәк. Кабинет мөдире вазифаһын үтәп, ул биҙәлеш һәм
йыһазландырыуға күп иғтибар бүлә: плакаттар, макеттар, схемалар әҙерләй,
үҙенә беркетелгән техниканы яҡшы торошта тота. Шуға күрә лә Ишморат
Фәтих улының дәрестәрендә студенттар алдынғы эш алымдарын, заманса
техника һәм производство техникаһын тулы кимәлдә өйрәнә. Һөҙөмтәлә, улар
квалификациялы эштәрҙе үтәүҙә һәм имтихандарҙы тапшырыуҙа ҙур уңыштарға
өлгәшә.
Производство белеме биреү мастеры үҙенең педагогик
эшмәкәрлегендә төп ҡағиҙә итеп дөйөм белем биреү, һөнәри, мәҙәни
үҫтереүҙе, техник ижад итеүгә өйрәтеүҙе маҡсат итеп ҡуйған. Быларҙың
барыһы ла белем алыусылар араһында әхлаҡи тәрбиәгә, йәмғиәткә, ғаиләгә
кәрәкле ысын кеше булып үҫешергә булышлыҡ итә.
Ишморат Фәтих улы
Исхаҡовтың техникумдың йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашыуын, художестволы
үҙешмәкәрлектә уңышлы сығыш яһауын Маҡтау ҡағыҙҙары дәлилләй. Үҙ эшен
яҡшы белгән, уға тоғро ҡалған эшһөйәр уҡытыусының хеҙмәте баһалап
бөткөһөҙ.
Махсус сығарылышты Азамат Мөхәмәтшин, Айбулат Ишназаров әҙерләне.


text:
Бер ғаилә аслыҡ ваҡытында өйҙәренән сығып китә. Әсәйҙәре һәм өс бәпесе үҙҙәре менән Аҡбай тигән эттәрен дә эйәртә. Бик алыҫ араны үтеп килгәс, хәлдәре бөтөп, урман уртаһында ял итергә туҡтайҙар. Был урындан башҡаса ҡуҙғалып китә алмайҙар. Аслыҡтан үлеп ҡалалар. Тора-бара улар вафат булған ерҙән шишмәләр урғып сыға. Иң тәрәне һәм иң шифалыһы Аҡбай ятҡан ерҙәгеһе була.
Был шишмәләрҙе ауыл халҡы бер исем менән генә Аҡбай шишмәһе тип йөрөтә башлай. Ул Ҡоҙаш ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан өс саҡрым алыҫлыҡта, шыршы урманы эсендә.
Әлеге көндә шишмәләр кәртәләп алынған, һыу алырға ҡулайлама эшләнгән. Кешеләр күпләп йөрөй торған урын. Шишмәләр аҡмай, һыуын алып ҡайтып, бер йыл ултыртһаң да боҙолмай. Сөнки был һыуҙа көмөш күп икән. Был тарих Тәтешле районының Үрге Ҡоҙаш ауылында йәшәүсе өләсәйем Филүзә Сәғәҙәт ҡыҙы Бәшәрованан яҙып алынды.
Айнур МУЛЛАНУРОВ, IV синыф уҡыусыһы.
Тәтешле районы, Үрге Тәтешле мәктәбе.


text:
БР буйынса Росреестр Идаралығы халыҡ өсөн электрон хеҙмәт индереүҙе дауам итә
Башҡортостан Республикаһы буйынса Ер кадастр палатаһының Туймазы филиалы-бүлексәһендә яңы инфомат ҡуйылған. БР буйынса Росреестр Идаралығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был филиалдың халыҡҡа күрһәткән хеҙмәттәре системаһын камиллаштырырға мөмкинлек бирәсәк. Инфомат күсемһеҙ милектең дәүләт кадастры тураһындағы мәғлүмәт ресурсынан белешмә алыуҙы күҙаллай. Белешмә мәғлүмәттән тыш унда йәнә бер нисә сервис эшләй. «Онлайн ғаризалар статусы» бүлегендә, мәҫәлән, ғаризағыҙҙың әлеге ваҡытта ҡайҙа, ниндәй юл үтеүен билдәләргә мөмкин.
Туймазы филиалында инфомат ҡуйылыуы халыҡҡа күрһәтелгән электрон хеҙмәт үҫешендә мөһим роль уйнай. Атап әйткәндә, бөгөнгө көндә БР буйынса Ер кадастр палатаһы ер участкаһы һәм территория планы хаҡында яҙма яуап формаһында кадастр мәғлүмәттәрен биреү, шулай уҡ күсемһеҙ милек объекттарын дәүләт кадастр иҫәбенә ҡуйыуға Интернет аша ғаризалар ҡабул итеү кеүек хеҙмәттәр күрһәтә. Росреестр порталы аша Күсемһеҙ милектең дәүләт кадастрынан мәғлүмәт биреүҙе һорап 1550 ғариза килгән, 1545-енә яуап биреү эше тамамланған. Шулай уҡ территорияларҙың кадастр планы төрөндә мәғлүмәт биреүҙе һорап, 1224 мөрәжәғәт ҡабул ителгән, шуның 923-ө тамамланған.
2010 йылдың 7-14 майында БР буйынса Ер кадастр палатаһы күсемһеҙ милек объектын дәүләт кадастр иҫәбенә ҡуйыуға ун ғариза ҡабул иткән. Межа пландары булған, электрон цифрлы ҡултамға менән раҫланған ғаризалар ике эш көнө дауамында эшкәртелгән. Әҙерләнгән документтарға электрон цифрлы ҡултамға ҡуйып, улар ғариза биреүселәргә электрон төрҙә ебәрелгән. Ғаризаны ҡабул иткәндә межа пландарының электрон төрҙә килеүе арҡаһында филиал-бүлексәләрҙә документтарҙы теркәүгә, мәғлүмәтте ҡулдан баҫып, компьютерға индереүгә һәм әҙер документтарҙы тапшырыуға артыҡ ваҡыт талап ителмәй.


text:
Балаларҙың үҫеш һәм һәр яҡлап тәрбиә биреү мәсьәләләре буйынса түңәрәк өҫтәл
28 майҙа сәғәт 11-ҙә Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығында «Иғтибар: балалар. Балаларҙы гармониялы тәрбиәләү һәм үҫтереү мәсьәләләре» темаһына түңәрәк өҫтәл үткәрелә. Ул яңы «Ябай балалар» республика проекты сиктәрендә ойошторола һәм Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөнә арнала.
Түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар балаларҙың үҫеш һәм һәр яҡлап тәрбиә биреү мәсьәләләрен ҡараясаҡ, республикабыҙҙа «балалар» проблемаларын хәл итеүҙә йәмәғәт фондтары һәм хәйриә ойошмалары ролен тикшерәсәк, Башҡортостанда балалар кинематографын үҫтереү перспективалары тураһында һөйләшәсәк.
Түңәрәк өҫтәл сиктәрендә «Ябай балалар» серияһынан беренсе фильмды ҡараясаҡтар һәм тикшерәсәктәр. Башҡа тамашасылар өсөн фильм 28 майҙан һуң республика телеканалдарында күрһәтелә башлаясаҡ.
Түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашырға теләүселәргә 8927 94 994 82 телефоны аша теркәлергә йәки info@znak-tv.ru сайтына хат яҙырға кәрәк.
14 сәғәттә Якутов паркында «Ябай балалар» байрамы башлана. Программала — концерт, балалар кейемдәре парады, конкурстар һәм башҡа төрлө саралар. Байрамға Башҡортостан балалар йорттарында һәм приюттарында тәрбиәләнеүсе 150-гә яҡын бала саҡырылған.


text:
Башҡортостан уҡыусыһы Ҡаҙағстан халыҡ-ара сәнғәт конкурсы-фестивалендә сығыш яһай
Флейтасы, Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика гимназияһы-интернатының 10 класс уҡыусыһы Самат Миҙәтов Башҡортостан республикаһының ижади делегацияһы составында Ҡаҙағстанда «Бөйөк мираҫ» халыҡ-ара ижади конкурсы-фестивалендә ҡатнаша. Конкурс программаһында ул «Инструменталь жанр» номинацияһында күрһәтелгән. Йәш музыкантты Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йорто директоры урынбаҫары Илшат Сабитов һәм Башҡортостандағы «Аҡ бата» ҡаҙаҡ милли мәҙәниәте үҙәге президенты Мәрғүбә Шумова оҙатып килгән.
«Бөйөк мираҫ» фестивале ошо көндәрҙә Аҡтүбәлә үтә һәм Ҡаҙағстан Республикаһы бойондороҡһоҙлоғоноң 20 йыллығына арналған. Конкурс-фестивалдең ҡатнашыусылары — БДБ илдәренең ҡаҙаҡ диаспоралары вәкилдәре. Улар Мәскәүҙән, Санкт-Петербургтан, Өфө, Әстрхан, Ырымбур, Аҡбулаҡ, Һарытау, Һамарҙан, Ҡалмыҡстан Республикаһынан һәм Мурманскиҙан килгән йәш музыканттар, йырсылар, бейеүселәр, рәссамдар, биҙәү-ҡулланма сәнғәте оҫталары.


text:
Бөгөн Өфө үҙәгендә «АгроФерма» эшләйәсәк
Бөгөн, 13 мартта, Өфөлә асыласаҡ «АгроКомплекс-2012» 22-се халыҡ-ара махсуслаштырылған күргәҙмәһе сиктәрендә һарыҡтар, кәзәләр һәм йорт ҡуяндары тәҡдим ителәсәк. Элек был күргәҙмәлә тере экспонаттар сифатында ҡош-ҡорт ҡына күргәҙмәгә сығарыла ине. «АгроФерма» аграр форумдың махсус проекты булараҡ «Өфө-Арена» спорт комплексы алдындағы асыҡ майҙанда йәйелдереләсәк.
Унда Шаран һәм Ҡырмыҫҡалы райондарынан, Башҡортостандың башҡа төбәктәренән тоҡомло мал күргәҙмәгә ҡуйыласаҡ. Хатта ҡалалар ҙа үҙҙәренең рекордсмендарын тәҡдим итмәксе. Улар Стәрлетамаҡтан һәм Пермдән килтереләсәк, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан күргәҙмә компанияһында.
Крәҫтиән фермер хужалығы башлығы Рәмилә Сәмиғуллина күргәҙмәлә заанен тоҡомло һөтлө кәзәләрен күрһәтәсәк. Рәмилә Сәмиғуллинаның продукцияһы шифалы кәзә һөтө арҡаһында халыҡ араһыда ҙур һорау менән файҙалана. Атап әйткәндә, уның хужалығында кәзә һөтөнән эшләнгән ҡымыҙҙы Башҡортостанда ғына түгел, төбәктән ситтә лә юғары баһалайҙар. Шаран районынан күргәҙмәгә, малдарҙан тыш, кәзә ҡымыҙы ла килтереләсәк.
Ҡырмыҫҡалы районынан тоҡомсолоҡ заводы «Совет мериносы» тоҡомло һарыҡтарын тәҡдим итәсәк, хужалыҡта 1000 баш самаһы һарыҡ иҫәпләнә. «АгроКомплекс» күргәҙмәһендә халыҡтан ауыл хужалығы малдары һатып алыуға заявкалар ҙа ҡабул ителәсәк.
Стәрлетамаҡтан «Родонит» ҡошсолоҡ баҙарының күргәҙмәлә ҡатнашыуы күптән йолаға әйләнгән. Быйыл хужалыҡ БИГ6 аҡ тоҡомло күркәләрен тәҡдим итәсәк. Күркәләр үрсетеү өсөн йомортҡалар Канаданан ҡайтарыла. Предприятие етәкселеге әйтеүенсә, ҡошсолоҡ хужалығындағы был яңы йүнәлеш. БИГ6 тоҡомло күркәләр эре булыуҙары менән айырыла. Күргәҙмәгә килгәндәргә каталогтар тәҡдим ителәсәк, уның буйынса фермала йәки шәхси хужалыҡ шарттарында үрсетеү өсөн йорт ҡоштарын һайлап, заказ ҡалдырырға мөмкин буласаҡ.
БР Ауыл хужалығы министрлығы белгестәре фекеренсә, тәҡдим ителгән ауыл хужалығы малдары һәм ҡош-ҡорт фермерҙарға ла, шәхси хужалығы булғандарға ла ҡыҙыҡлы буласаҡ. Күргәҙмәлә малдарҙы ҡарауҙан тыш, уларҙы һатып алыу тураһында һөйләшеп килешергә, аҫрау һәм үрсетеү мәсьәләләре буйынса консультация алырға мөмкин буласаҡ.


text:
Нефтекамала «Яратам һине, тормош!» оло йәштәгеләрҙең художестволы үҙешмәкәр ижады фестивале үтте
Нефтекамала «Яратам һине, тормош!» оло йәштәгеләрҙең художестволы үҙешмәкәр ижады фестиваленең зона концерты үтте.
Һайлап алыу турында республиканың 12 төньяҡ-көнбайыш районынан вәкилдәр ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Жюри ағзалары ҡатнашыусыларҙың сығыштарына юғары баһа бирҙе һәм 8 июндә Өфөлә үтәсәк фестивалдең гала-концертында ҡатнашыу өсөн иң сағыу номерҙарҙы һайлап алды. Йомғаҡлау концертында вокал, бейеү, музыка ҡоралдарында уйнау, әҙәби әҫәр уҡыу һәм оригиналь жанр буйынса еңеүселәр билдәләнәсәк.
Фестивалдең киләһе зона концерттары 17 апрелдә — Дыуан районы Мәсәғүт ауылында, 19 апрелдә — Туймазы ҡалаһында, 24 апрелдә — Мәләүездә, 26 апрелдә — Сибайҙа, 17 майҙа — Өфө районында һәм 22 майҙа Өфөлә үтәсәк.


text:
Кинорежиссер Әмир Адразаҡовтың хәтер кисәһендә уның улдары, опера йондоҙҙары Асҡар һәм Илдар сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
Кинорежиссер Әмир Адразаҡовтың хәтер кисәһендә уның улдары, опера йондоҙҙары Асҡар һәм Илдар сығыш яһаны
Кинорежиссер Әмир Адразаҡовтың хәтер кисәһендә уның улдары, опера йондоҙҙары Асҡар һәм Илдар сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2014 йыл, 18 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Конгресс-холда Башҡортостандың күренекле мәҙәниәт эшмәкәре, кинорежиссер Әмир Абдразаҡовтың тыуыуына 80 йыл тулыу айҡанлы хәтер кисәһе булып үтте.
Әмир Адразаҡов (1934-2008) — башҡорт актеры, сценарий яҙыусы һәм кинорежиссер. Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, республиканың Кинематографистар союзы рәйесе, «Ника» Рәсәй кинематография сәнғәте академияһының мөхбир ағзаһы, Рәсәй Кинорежиссерҙар гильдияһы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы Театр эшмәкәрҙәре союзы идаралығы ағзаһы, «Башҡортостан» киностудияһына нигеҙ һалыусы һәм уның беренсе директоры.
Республиканың мәҙәни йәмәғәтселеге милли сәнғәттә сағыу эҙ ҡалдырған шәхестең хәтер кисәһенә йыйылды. «Башҡорт туйы», «Бөртөкләп йыйыла алтын» фильмдары, Салауат Юлаевтың тормошо һәм батырлығы тураһында «Һынмаған рух» тарихи-биографик очеркы. Күп йылдар элек төшөрөлөүгә ҡарамаҫтан, был фильмдар әле лә актуаллеген юғалтмай, күп яҡлы башҡорт мәҙәниәтенең визит карточкаһы булып тора.
Алып барыусылар Рушана Бабич менән Айсыуаҡ Йомағолов Әмир Абдразаҡов яҙған шиғырҙарҙы уҡып ишеттерҙе, оҫтаның тормошо һәм эшмәкәрлегенең сағыу мәлдәре иҫкә төшөрөлдө. Программала Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле артистары, Роберт Юлдашев һәм «Ҡурайсы» төркөмө, йәш йырсы Дилара Иҙрисова ҡатнашты.
Икенсе бүлектә өфөләр халыҡ-ара конкурстар лауреаттары, Мариин театры солисы, Башҡортостандың халыҡ артисы Асҡар Абдразаҡов һәм Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы, «Грэмми» премияһына лайыҡ булыусы, Мариин театры һәм Метрополитен-опера театры солисы Илдар Абдразаҡов менән осрашты.


text:
Өфөләрҙе ауыл хужалығы йәрминкәһенә һәм Науруз байрамы уңайынан концертҡа саҡыралар
ӨФӨ, 2016 йыл, 24 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Науруз байрамы уңайынан 26 мартта Өфөлә ҙур ауыл хужалығы йәрминкәһе ойошторола, унда республика тауар һәм ауыл хужалығы етештереүселәре, йәмәғәт туҡланыуы предприятиелары үҙҙәренең продукцияһын тәҡдим итәсәк.
Баш ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, байрам йәрминкәһен үҙешмәкәр һәм профессиональ артистарҙың сығышы биҙәйәсәк. Бынан тыш, йәрминкәгә килеүселәрҙе ғәҙәти көнсығыш ризығы — бушлай былау көтә.
Йәрминкәне уҙғарыу урыны һәм ваҡыты: Жуков урамы, 51, иртәнге сәғәт 10-дан киске 6-ға тиклем.


text:
Сибайҙа «Урал аръяғы-2016» эшҡыуарлыҡ форумы асылды
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Сибайҙа «Урал аръяғы-2016. Бәләкәй эшҡыуарлыҡ — идеянан алып тормошҡа ашырғанға тиклем» тип аталған эшҡыуарлыҡ форумы асылды. 11 июндә форум үҙ эшен Әбйәлил районында дауам итә.
Пленар ултырыш һәм Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы Инвестиция мөхитен яҡшыртыу буйынса йәмәғәт советы ултырышын үткәреүҙән тыш, программала төрлө түңәрәк өҫтәлдәр һәм фекер алышыуҙар ҡаралған.
Тикшереү өсөн тәҡдим ителгән темалар араһында — бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа ярҙам институттары һәм ҡоралдары, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам күрһәтеү буйынса иң яҡшы төбәк һәм муниципаль тәжрибәләр, «Бизнес өсөн күп функциялы үҙәк» йүнәлешен ғәмәлгә ашырыу, субконтрактация һәм аутсорсинг нигеҙендә ҙур предприятиеларҙы һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡты берләштереү, шулай уҡ инвестициялар йәлеп итеү һәм эшҡыуарлыҡты үҫтереү өсөн туристик-рекреацион ҡеүәт.
Ике көнлөк форум барышында хеҙмәттәшлек тураһында бер нисә килешеүгә ҡул ҡуйыу ҡаралған. Улар араһында — Магнитогорск металлургия комбинаты менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыу, Ҡытай партнерҙары менән — Сибайҙа цемент заводын төҙөү буйынса инвестиция проектын, Мәскәү партнерҙары менән Урал аръяғы эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенең уҡыу-күрһәтеү йәштәр үҙәген төҙөү буйынса проектты тормошҡа ашырыу буйынса ниәттәр тураһында протокол.
Бынан тыш, Урал аръяғында еңел сәнәғәт өлкәһендә эшҡыуарлыҡ башланғыстарын ғәмәлгә ашырыу буйынса «Колибри» компанияһы менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыу ҡаралған. Ошондай бер проектты тормошҡа ашырыу төбәктә яҡынса 500 ҡатын-ҡыҙ өсөн яңы эш урыны булдырырға мөмкинлек бирәсәк.


text:
Тәүге шиғриәт фестивале
Беҙ 5 кеше - Белорет ҡалаһының Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһынан 3 уҡыусы, Межгорье ҡалаһынан 1 уҡыусы һәм мин ҡатнаштыҡ. Фестивалдә «Ирекле микрофон» майҙансығы эшләне. Беҙ унда үҙебеҙҙең шиғырҙарыбыҙҙы һѳйләнек.
Бүләкләүҙәрҙән һуң беҙҙе автобустарҙа Торатауға экскурсияға алып барҙылар.
Фестивалгә барыуым ҙур шатлыҡ булды. Уҡытыусым Вәсимә Ханнан ҡыҙы «Изгелек» номинацияһында Фәүзиә Рәхимғолова исемендәге конкурста III урын алыуымды әйткәс, хатта тәүҙә ышанмайыраҡ торҙом. Шатлығымдың иге-сиге булманы. Ишембай ҡалаһына барыр кѳндѳ түҙемһеҙләнеп кѳттѳм. 1 июнь таңғы сәғәт 6-ла Ишембайға юл тоттоҡ. Беҙҙең менән бергә конкурста Гран-при алыусы Межгорье егете Илһам Ғәлиастанов та барҙы. Беҙгә «Бәпембә» тип яҙылған футболка, икешәр бейсболка, Маҡтау ҡағыҙы, Дәүләт Думаһы депутатының Рәхмәт хаты, Тәнзилә Дәүләтбирҙина китап һәм фестивалдә еңеүселәрҙең шиғырҙары тупланған «Мин - шағир» тип аталған китапты бүләк иттеләр. Фестивалдә Гран-при алыусының беҙҙең яҡташыбыҙ булыуына ла сикһеҙ ҡыуандым. Илһамға Сәлиә Мырҙабаева шәп кеҫә телефоны бүләк итте. Ә мин Әлфиә Әсәҙуллина ҡулынан бүләк алдым. Яҙыусылар менән бергәләп фотоға ла тѳштѳк. Ошондай иҫтәлекле матур сараға алып барған уҡытыусым Вәсимә Ханнан ҡыҙына, Азат Нурулла улы Миһрановҡа ҙур рәхмәт әйтке килә. Азат ағай беҙҙе үҙ машинаһында алып барыу ғына түгел, тарихи урындар менән дә таныштырҙы. Фестивалдән дәртләнеп, рухланып, ҙур ҡәнәғәтлек тойғоһо алып ҡайттыҡ.
Фәнияз Йомағужин,
Манышты мәктәбенең IV класс уҡыусыһы.


text:
Пенсия тупланмаларын депозит иҫәптәренә ваҡытлыса урынлаштырыу Рәсәйҙең Пенсия фондына былтыр 2,97 миллиард һумлыҡ файҙа килтергән. “Уртаса килемлелек 10,58 процент тәшкил итте, йәғни инфляция кимәленән икеләтә юғары булды”, – тине фондтың матбуғат хеҙмәте.
“Хаҡлы ялда килеш эшләп йөрөүселәрҙең пенсияһын индексациялау мөмкинлеге тикшерелә, – тип белдерҙе Рәсәйҙең иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары Олег Фомичев. – мәсьәлә ҡатмарлы түгел: бюджеттан күпме аҡса талап ителеүен иҫәпләргә лә Хөкүмәттә ҡарар сығарырға ғына кәрәк”.


text:
- Подробности
- Просмотров: 205
СОРЕДИЯЛЫ ФЛАВОПУНКТЕЛИЯ (Flavopunctelia soredica), пармелия һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған лишайниктар төрө. Талломы дөрөҫ булмаған розетка һымаҡ йәки билдәһеҙ формалы, үҙәк өлөшөндә ҡыҫылған, сит яҡтары бер аҙ өҫкә күтәрелеп тора, диам. 20 см тиклем етә. Айырсалар киңлеге 15 мм тиклем, тығыҙ урынлашҡан, ҡайһы берҙә бер- береһенең өҫтөнә ятыусы өлөштәре бар, остары түңәрәкләнгән. Талломының өҫкө өлөшө соредиялы һарғылт- йәшел төҫтә, сит яҡтары шымараҡ, үҙәк өлөшө бөрөлгән; аҫҡы өлөшө асыҡ төҫтә (ҡайһы берҙә ҡуйы һоро), тоноҡ, гифтарҙың йыуан ҡара ептәре (ризиндары) бар. Соралдары (соредия тупланмаһы) сит яҡлы, өҙлөкһөҙ йәки өҙөк‑өҙөк ҡаймалы һымаҡ, аҡһыл‑һорғолт һарылы. Апотецияларының (һирәк барлыҡҡа килә) диам. 8—10 мм, ҡыҙғылт ҡуңыр уйынҡы дискыһы бар. Урмандарҙа япраҡлы ағастарҙың олононда (башлыса ҡайындарҙа), Күгәрсен, Мәләүез р‑ндары терр‑яһындағы Ағиҙел й. буйында үҫә. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
С.Е.Журавлёва
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 808
НУҒАЙҘАР (үҙ атамаһы ноғай), РФ‑та йәшәүсе халыҡ. Н. һаны 1989 й. РСФСР‑ҙа — 75,2 мең, 2002 й. РФ‑та 91 мең кеше тәшкил иткән. БР‑ҙа 2002 й. Н. һаны — 30, 2010 й. 45 кеше иҫәпләнгән. Айырыуса Төньяҡ Кавказда тупланып йәшәйҙәр. Н. теле төрки телдәрҙең төньяҡ-көнбайыш (ҡыпсаҡ) төркөмөнә ҡарай. Диндарҙарҙың күбеһе — мосолман-сөнниҙәр (ҡара: Ислам, Сөнниселек). Н. этник яҡтан Алтай, Көнбайыш Себер һәм Урта Азияның монгол һәм төрки ҡәбиләләренә барып тоташа. “Нуғай” этнонимы Алтын Урҙа ханы Нуғай (13 б.) исеменән килеп сыҡҡан, тип фараз ителә. Нуғай Урҙаһы барлыҡҡа килгәс, Башҡортостан терр‑яһының көньяҡ өлөшө уның йоғонтоһо аҫтында ҡалған. Башҡорт шәжәрәләрендә башҡорттарҙың Н. м‑н көрәше хаҡында мәғлүмәттәр бар, ҡайһы бер нуғай хандарының һәм мырҙаларының исемдәре һаҡланған. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һәм Нуғай Урҙаһының тарҡалыуынан һуң Н. төп өлөшө Көньяҡ Урал һәм Урал буйы терр‑яларын ташлап, Төньяҡ Кавказға, Ҡара диңгеҙ һәм Түб. Волга буйҙарына күсеп киткән. Н. ҡалған өлөшө нуғай этнонимын һаҡлап ҡалып, аҡрынлап башҡорттарға ҡушылған: бөрйән, ҡыпсаҡ, юрматы ҡәбиләләре составында нуғай ырыуҙары (нуғай-бөрйән һ.б.) исемдәре билдәле. Н. бер өлөшө үҙенең этнонимын юғалтмай, хәҙ. Н. нигеҙен барлыҡҡа килтергән, ҡайһы бер өлөшө ҡаҙаҡ, ҡарағалпаҡ, татарҙар составына ҡушылған. Н. хужалығында төп урынды күсмә һәм ҡыуғын малсылыҡ биләгән. Йылҡы, һыйыр, һарыҡ, кәзә, дөйә үрсеткәндәр. Игенселек (тары, бойҙай, арпа сәсеү), һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ ярҙамсы роль уйнаған. Шулай уҡ тула баҫыу, тире иләү, һарыҡ тиреһе эшкәртеү, ағас әҙерләү, кейеҙ баҫыу, тоҙ сығарыу м‑н шөғөлләнгәндәр. Традицион торамалары — күсмә ауылдар — яҙғы-йәйге (йәйләү), йәйге- көҙгө (көҙләү) һәм ҡышҡы (ҡышлау) төрҙәргә бүленгән. Ултыраҡ тормошҡа күсеү осоронда ҡышлауҙарҙа даими ауылдар барлыҡҡа килгән. Ҡышлауҙар янында баҫыуҙар урынлашҡан. Рәшәткәле йыйылма ағас каркаслы ҙур һәм йыйылмай торған кесе (19 б. 2‑се ярт. алып яңы өйләнешкәндәрҙең туй тирмәһе итеп кенә файҙаланылған) кейеҙ тирмә төп торлаҡ булған. Эс яҡтан тирмәнең стеналарын ҡамыш септә (шыпта) м‑н көпләгәндәр, иҙәненә кейеҙ, балаҫ йәйгәндәр. Тирмәнең уртаһында өҫтөнә өстаған ҡуйылған тандыр йә усаҡ торған. Ишеккә ҡаршы ғаилә башлығы өсөн айырым урын (түр) бүленгән, шунда уҡ көҙгө (бияла) эленгән. Уның уң яғынан — яҫтыҡ, юрған һалынған урындыҡ, эргәһендә һауыт-һаба өсөн кәштә (ундрук) һәм һандыҡ торған. 17 б. 2‑се ярт. башлап саман йә ситән торлаҡтар һәм ҡыйығы ике яҡлы өйҙәр һала башлағандар. Интерьерҙың үҙенсәлеге булып кейеҙ һәм балаҫ түшәлгән, балсыҡ ҡатыш йә ағастан эшләнгән һикеләр, түшәк кәрәк-ярағы өйөлгән һандыҡ торған. Өй артындағы ихатала һарыҡ (котан) һәм һыйыр араны, ҡамыштан яһалған (шетен, куюрен) аҙбарҙар урынлашҡан. Н. традицион ирҙәр кейеме мул итеп тегелгән күлдәктән (койлек), тула йә һарыҡ тиреһенән тегелгән салбарҙан (шалбыр), иркен тегелгән киндер салбарҙан торған. Өҫтәренә еңһеҙ камзул (кыспа, курте тон), елән, бишмәт (каптал) кейгәндәр. Кейем ҡорал м‑н тулыландырылған. Баш кейеменән ҡолаҡһыҙ бейек бүрек, кейеҙ бүрек, һарыҡ тиреһенән тегелгән ҡырпыу бүрек (эльтир борк, корпе борк) булған. Ҡатын-ҡыҙ кейеме мул итеп тегелгән эске (ишки койлек) һәм тыш (тыс койлек) күлдәктән, ыштандан (ыстан) торған. Ҡыҫҡа ебәк елән (зыбан), төймәһеҙ күлдәк (шыба), бишмәт (каптал) өҫ кейеме булған. Хәлле ҡатын-ҡыҙ киндер туҡыманан тегелгән аҡ кейем һәм ебәк ҡушаҡ быуып, төрлө төҫтәге ебәк халат кейгән. Кейем түш биҙәүестәре (козыбас тостуйме, тослик), мәрйен, сәйлән муйынсаҡтар, сәс биҙәүестәре (шашбау), балдаҡ һәм беләҙектәр м‑н тулыландырылған. Ҡатын-ҡыҙ яулыҡ (кейәүҙәге ҡатын-ҡыҙ күберәк аҡ төҫтәге), өскөл яулыҡ, йөҙҙө ҡаплап торған йоҡа кесейә япмалар, ҡыҙыл буҫтауҙан (таҡыя), бәрхәттән (ока борк), ҡондоҙ тиреһенән (кундыз борк) тегелгән, көмөштән ҡойолған ҡоршау йә тәңкәләр м‑н биҙәлгән йомро баш кейеме йөрөткән. Кәләштең туй кейемендә ебәк япма (буркеншик) урын алған. Ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙ өҫтөнә төлкө, бүре, тейен, һарыҡ тиреһенән тегелгән тун кейгән. Көндәлек тормошта һәм байрамдарҙа аяҡтарына күн, сафьян, йомшаҡ йоҡа күндән тегелгән итек һәм ҡыҫҡа ҡуныслы итек (атув, этик) кейгәндәр; ҡатын-ҡыҙ ш. уҡ үксәле туфли (бапиш) йөрөткән. Н. традицион аш-һыуы малсылыҡ продукттарын файҙаланыуға нигеҙләнгән. Иң ныҡ таралған аштар: ҡаҙы, тултырма, бишбармаҡ, ҡурҙаҡ, шешлек, билмән (казан борек), балыҡ һурпаһы, бутҡа, бәлеш булған. Тарынан бутҡа, буҙа әҙерләгәндәр, тары ононан көлсә (малай), ҡатлаулы ҡаластар (ҡатлама), майҙа бауырһаҡ бешергәндәр. Һөт аҙыҡтарынан ҡаймаҡ, ҡорот, эремсек, ойоған һөт, һары май ҡулланғандар; айран, буҙа, ҡымыҙ, бал эскәндәр, ҡаймаҡ, май, борос, тоҙ ҡушып, сәй (ноғай шай) әҙерләгәндәр. Туй, байрамдарҙа йола эсемлеге булып шәрбәтле һыу (сербет сув) һаналған. 19 б. тиклем ҙур ғаилә булып йәшәү өҫтөнлөк алған. Көндәлек тормош йола хоҡуғы һәм шәриғәт нормаларына ярашлы көйләнгән. Никахлашыуҙар мотлаҡ экзогам булған, левират һәм сорорат күренештәре осраған. Ҡыҙ димләү, ҡалым түләү (калым, сыек сатув) һ.б. йолалар булған. Дини өлкәлә ислам диненә тиклемге инаныуҙар йәшәп килгән. Н. фольклоры (йола поэзияһы, лирик поэзия, баһадирҙарға арналған поэмалар, легендалар, әкиәттәр, әйтемдәр, йырҙар һәм бейеүҙәр) бай; халыҡ уйындары һәм спорт ярыштары (көрәш, бәйге һ.б.) күп.
Әҙәб.: Г а д ж и е в а С.Ш. Очерки истории семьи и брака у ногайцев XIX — начала XX в. М., 1979; К а л м ы к о в И.Х., К е р е й т о в Р.Х., С и к а л и е в А.И.-М. Ногайцы: ист.-этногр. очерк. Черкесск, 1988.
Ф.Ф.Шәйәхмәтов
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
9 август
9 август — григориан стиле буйынса йылдың 221-се (кәбисә йылында 222) көнө. Йыл аҙағына тиклем 144 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хисмәтуллин Ғәрифйән Рәхимйән улы (9.08.1932—15.11.2004) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1948—1992 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районының «Первомайский» совхозы механизаторы, трактор бригадаһы бригадиры. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1971-1975). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Сығышы менән хәҙерге Ауырғазы районының Түбәнге Бәгәнәш ауылынан.
- Солтанова Светлана Тәлғәт ҡыҙы (9.08.1967—2.04.1992) — спортсы, хәҙерге бишбәйге (пятиборье) буйынса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1991). Европа кубогын яулаусы (1990), СССР чемпионы (1991), шәхси зачётта Венгрияның асыҡ чемпионаты еңеүсеһе (1988). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.


text:
Фото:
Авиация университетында – асыҡ ишектәр көнө
Фото:
Бөгөн Өфө дәүләт авиация техник университетында Асыҡ ишектәр көнө үтә. Республикала ғына түгел, бар Рәсәйҙә алдынғы юғары уҡыу йорттарының береһе иҫәпләнгән уҡыу йортоноң потенциаль абитуриенттары ҡабул итеү ҡағиҙәләре менән танышасаҡ, юғары уҡыу йорто етәкселеге һәм факультеттар, ҡабул итеү комиссияһының яуаплы сәркәтибе, тест үткәреү үҙәге директоры менән осрашасаҡ. Шулай уҡ йәштәр университет буйлап экскурсияла йөрөйәсәк, уҡыу-инновацион үҙәктәрҙе, авиацион двигателдәр музейын ҡараясаҡ.
Мәктәп уҡыусыларын авиация двигателдәре, авиация приборҙар төҙөлөшө, авиацион-технологик системалар, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә һаҡлау факультеттары көтә.
Сара һигеҙенсе уҡыу корпусының ҙур залында сәғәт 14-00-дә башлана.


text:
- Подробности
- Просмотров: 542
ЕРҘЕҢ ИҠТИСАДИ БАҺАҺЫ, төрлө тәбиғи-иҡт. шарттарҙа төрлө сифатлы ерҙәрҙең сағыштырмаса килемлелеген билдәләү. Дөйөм (бөтә үҫтерелеүсе а.х. культуралары б‑са сығымдарҙың һәм алынған һөҙөмтәләрҙең иҫәбен алыу нигеҙендә эшләйҙәр) һәм шәхси (айырым а.х. культуралары, һөрөнтө ерҙәр, сабынлыҡтар һәм көтөүлектәр б‑са) Е.и.б. айырыла. Е.и.б. тәбиғәт ресурсы булараҡ — тупраҡты бонитировкалауға, ауыл хужалығында етештереү сараһы булараҡ ауыл хужалығы ерҙәренең урынлашыуын, ҡулланылған технологияларын һәм производствоһын, геоботаник тикшеренеү мәғлүмәттәрен иҫәпкә алып файҙаланыу һөҙөмтәлелеген баһалауға нигеҙләнә. Е.и.б. күрһәткестәре: тулайым продукцияның хаҡы, а.х. культуралары уңышы, сығымдарҙың ҡапланыуы (продукцияның 1 һум сығымға иҫәпләнгән хаҡы), айырымланған килем (килемдең уңдырышлы һәм яҡшыраҡ урынлашҡан ерҙәрҙәге өҫтәлмә өлөшө), тотонолған хеҙмәт, фонд һыйышлығы, хеҙмәт һәм техника етештереүсәнлеге һ.б. Балдарҙа күрһәтелә, тупраҡтың бонитировкалау ваҡытында бүленгән төркөмдәре б‑са иҫәпләнә. Е.и.б., ш. уҡ ер төҙөлөшө б‑са эштәр нигеҙендә ер кадастры төҙөлә, ер һалымының ставкаһы билдәләнә (ҡара: Һалымдар һәм йөкләмәләр). Рәсәйҙә Краснодар крайындағы Е.и.б. эталон итеп алынған. Башҡортостанда Е.и.б. б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 60‑сы йй. аҙағынан СССР ФА БФ‑тың Иҡт. тикшеренеүҙәр бүлегендә М.И.Тоҡомбәтов етәкс. үткәрелә. 70—90‑сы йй. РСФСР өсөн берҙәм методика б‑са Е.и.б. 4 туры уҙғарыла (1972, 1976, 1983, 1989), 1990—92 йй. колхоздарҙың һәм совхоздарҙың хужалыҡ эсендәге Е.и.б. сығарыла. Шулай уҡ ҡара: “ВолгоНИИгипрозем”.
Әҙәб.: Экономическая оценка пахотных земель Башкирской АССР по единой методике РСФСР //Земельный фонд Башкирской АССР и его использование. Уфа, 1979; Оценка земельных ресурсов. М., 1999.
И.Д.Стафийчук
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
4 мартта Башҡортостан халҡы Рәсәй Президенты менән бергә урындағы Совет депутаттарын һайлаясаҡ
Башҡортостанда Берҙәм тауыш биреү көнөндә — 4 мартта Рәсәй Федерацияһы Президенты һайлауҙары менән бергә муниципаль һайлауҙар үтәсәк.
БР Үҙәк һайлау комиссияһы хәбәр итеүенсә, республиканың һигеҙ ҡала округында – Өфөлә, Ағиҙелдә, Күмертау, Нефтекама, Октябрьскийҙа, Салауат, Сибай һәм Стәрлетамаҡта урындағы үҙидара органдары – ҡала Советтарына һайлауҙар үтәсәк. Дөйөм алғанда 192 мандат алмаштырыласаҡ. Межгорье ябыҡ административ-территориаль берәмегендә ҡала Советына өҫтәмә һайлауҙар (бер һайлау округы буйынса) үтергә тейеш. Ете ҡала Советына депутаттар һайлау тәүге тапҡыр ҡатнаш система буйынса ойоштороласаҡ (мажоритар һәм пропорциональ).
Ошо уҡ көндө туғыҙ ҡала биләмәһе Советына (165 бер мандатлы округ буйынса) һәм 30 ауыл биләмәһе Советына (294 округ буйынса) һайлауҙар үтәсәк. 69 округ буйынса ауыл биләмәләре Советына өҫтәмә һәм ҡабаттан һайлауҙар үтәсәк.
4 мартта урындағы һайлауҙарҙа дөйөм алғанда 721 депутат мандаты алмаштырыласаҡ.


text:
«Башинформ» агентлығы хеҙмәткәрҙәре Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы миҙалдары менән бүләкләндеФото: Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы
«Башинформ» агентлығы хеҙмәткәрҙәре Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы миҙалдары менән бүләкләнде
«Башинформ» агентлығы хеҙмәткәрҙәре Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы миҙалдары менән бүләкләндеФото: Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы
Һөнәри байрамдары алдынан РФ Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы хеҙмәткәрҙәре уҙып барған йылға йомғаҡтар яһаны. Дөйөм алғанда ведомство эшмәкәрлеге ыңғай баһалана, тип белдерҙе Идаралыҡ начальнигы Валерий Хисаметдинов. 2011 йылда бер нисә ҙур фажиғә булды. 22 ғинуарҙа яңы асылған «Европа» сауҙа үҙәге янды. 26 майҙа Иглин районының Урман ауылы янындағы хәрби часта боеприпастар келәте шартланы. Нефть эшкәртеү заводтарында бер нисә ғәҙәттән тыш хәл булды, тимер юлда яғыулыҡ ҡойолған цистерналар ауҙы, һәүәҫкәрҙәр экипажы менән Ка-26 вертолеты ҡоланы. «Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы хеҙмәткәрҙәренең көйлө эшләүе арҡаһында ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе һәм уларҙың эҙемтәләрен ҡыҫҡа арала бөтөрөп, зыянды кәметә алдыҡ», — тине эске хеҙмәт полковнигы.
2011 йылдың 11 айында РФ Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан бүлексәһе янғын һүндереүселәре 4018 янғынды һүндергән. Быйыл республикала 119 ирекле янғын һүндереүселәр бригадаһы ойошторолған, хәҙер иһә уларҙың иҫәбе 137-гә еткән. Киләһе йылда тағы 127 бригада булдырыласаҡ, шулай итеп, республикалағы бөтә тораҡ пункттар ҙа, шул иҫәтән иң төпкөлдәре лә, янғындарҙан һаҡланыу өсөн ярҙам аласаҡ.
— Һыу объекттарындағы хәлдәр ҙә контролдә тотола. Һыу инеү миҙгелендә асылған пляждар иҫәбе буйынса республика Волга буйы федераль округында икенсе урында тора. Ағымдағы йылда һыуҙа 125 кеше һәләк булған, былтырғыға ҡарағанда был алты процентҡа кәмерәк, — тип хәбәр итте Валерий Хисаметдинов. Кәңәшмәне йомғаҡлап, республикалағы Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы етәксеһе ҙур эш күрһәткән ҡотҡарыусыларға наградалар һәм ҡиммәтле бүләктәр тапшырҙы. Улар иҫәбендә «Башинформ» агентлығы хеҙмәткәрҙәре — фоторепортер Олег Яровиков менән телеоператор Ринат Исҡужин да бүләкләнде, уларға «Ҡотҡарыусылар эшен пропагандалағаны өсөн» миҙалы тапшырылды. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы уларҙың Урмандағы оператив эштәрҙе яҡтыртыуҙағы эшмәкәрлеген баһаланы. Репортерҙар һәләкәт зонаһына тәүгеләрҙән булып барып, ундағы хәл-ваҡиғаларҙы, ҡотҡарыусылар һәм полиция хеҙмәткәрҙәре эшмәкәрлеген документаль яҙмаға төшөрҙө.


text:
Республика Йортонда Башҡортостандың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәрен бүләкләнеләрФото: Андрей Старостин
Республика Йортонда Башҡортостандың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәрен бүләкләнеләр
Республика Йортонда Башҡортостандың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәрен бүләкләнеләрФото: Андрей Старостин
Республика Йортонда сәнәғәт, мәҙәниәт, социаль өлкә хеҙмәткәрҙәрен һөнәри уңыштары өсөн наградлау тантанаһы уҙҙы. Хөкүмәт наградаларын һәм исемдәрҙе Башҡортостан Президенты Хакимиәте Етәксеһе Сергей Молчанов тапшырҙы. Ул тантананың сәбәпселәрен республика башлығы Рөстәм Хәмитовтың исеменән ҡотланы, шулай уҡ уларҙың хеҙмәтенә күрә 2013 йыл йомғаҡтары буйынса төбәктең бөтә төп социаль-иҡтисади үҫеш күрһәткестәре буйынса яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшеүен билдәләне.
— Улар бөтә алдағы йылдарға ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ һәм ил буйынса уртаса күрһәткестерҙән байтаҡҡа артығыраҡ. Бөгөн Башҡортостан тоташ бер төркөм күрһәткестәр буйынса Федерация субъекттары араһында лидерҙар иҫәбендә лайыҡлы тора, — тине Сергей Молчанов. — Торлаҡты сафҡа индереү буйынса беҙ илдә алтынсы һәм Волга буйы федераль округында беренсе урынды биләйбеҙ. Беҙ төп капиталға инвестициялар буйынса тәүге ундар исемлегендә. Ауыл хужалығы продукцияһын етештереү буйынса – етенсе урында, һәм инде күп кенә йылдар округта икенсе урында торабыҙ. Башҡарма власть органдары һөҙөмтәлелеген баһалау буйынса республика унынсы урынды биләй.
Уңышлы эштәре өсөн наградаларға «Башҡортостан электр бүлеү селтәрҙәре» компанияһының һәм Стәрлетамаҡ «Синтез-Каучук» заводының ҙур төркөм хеҙмәткәрҙәре, почта, урмансылыҡ хеҙмәткәрҙәре, артистар, табиптар, музыкаль һәм дөйөм белем биреү мәктәптәре, Өфө дәүләт сәнғәт академияһы уҡытыусылары лайыҡ булды.
— Республикала тормош яҡшыра. Муниципаль берәмектәрҙә бик күп социаль программалар эшләй. Йәшәү кимәле һәм сифаты арта. Һис шикһеҙ, етәкселек һәм йәмғиәт алдында хәл ителмәгән мәсьәләләр ҙә аҙҙан түгел, әммә һеҙҙең кеүек ошондай намыҫлы хеҙмәткәрҙәр булғанда төбәк етәкселеге һәм ил Президенты ҡуйған бөтә йөкләмәләрҙе лә үтәй аласаҡбыҙ, — тип билдәләне Сергей Молчанов.


text:
Быйыл Өфөләге тимер юл вокзалын реконструкциялау тамамлана Фото: Олег Яровиков
Быйыл Өфөләге тимер юл вокзалын реконструкциялау тамамлана
Быйыл Өфөләге тимер юл вокзалын реконструкциялау тамамлана Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Быйыл Өфөләге тимер юл вокзалын реконструкциялау тамамланырға тейеш. «Рәсәй тимер юлдары» йәмғиәте филиалы — Куйбышев тимер юлы начальнигы Сергей Соложенкин журналистар менән аралашыу ваҡытында хәбәр итеүенсә, компания вокзалдың бинаһын, ултырыу платформаларын яңыртыуға һәм пассажирҙарҙың уңайлылығын күтәреүгә 200 миллион һум йүнәлткән.
Был этапҡа шулай уҡ навигацияны яҡшыртыу буйынса сплит-системалар һәм төрлө ҡоролмалар ҡуйыу, дүртенсе пассажир платформаһын яңыртыу ҡарай. Әммә төҙөкләндереүҙең икенсе этабы ла бар, ул ҡунаҡхана комплексын төҙөүҙе күҙ уңында тота. Ошо маҡсатҡа инвестор аҡсаһы талап ителә. Сергей Соложенкин һүҙҙәренсә, инвестиция проекты әҙерләнә генә, әлегә уның яҡынса хаҡы тураһында һүҙ йөрөтөү иртә. Куйбышыв тимер юлы етәкселеге был мәсьәләне федераль кимәлгә сығарырға ниәтләй.
Вокзалды реконструкциялауҙы финанслауға федераль ҡаҙнанан 3 миллиард һумдан ашыу аҡса бүленгән һәм үҙләштерелгән. Бында эштәр 2005 йылдан алып барыла. Төп бинаның икенсе ҡатын үҙгәртелгән. Объектта конкорс, Вокзал, Карл Маркс урамдары буйлап һәм вокзал янындағы майҙанда терәү стеналар төҙөлгән. Поездарҙы яңы рейсҡа әҙерләү Өфө станцияһынан Шишмә станцияһына күсерелгән.


text:
Республика көнөндә өфөләрҙе ҙур ауыл хужалығы йәрминкәһенә саҡыралар Фото: Олег Яровиков
Республика көнөндә өфөләрҙе ҙур ауыл хужалығы йәрминкәһенә саҡыралар
Республика көнөндә өфөләрҙе ҙур ауыл хужалығы йәрминкәһенә саҡыралар Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
11 октябрҙә Өфөләге Спорт һарайы алдындағы майҙанда ҙур ауыл хужалығы йәрминкәһе уҙа. Ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә билдәләүҙәренсә, йәрминкә Башҡортостандың Дәүләт суверенитеты тураһындағы декларацияһын ҡабул итеүгә арналған байрам саралары сиктәрендә ойошторола.
Өфөләргә һәм баш ҡала ҡунаҡтарына республика ауыл хужалығы етештереүселәренең, шулай уҡ йәмәғәт туҡланыуы предприятиеларының продукцияһы тәҡдим ителә.
Баш ҡалала көн һайын фермер йәрминкәләре эшләй. Улар Спорт һарайы алдындағы майҙанда, Эшсе хәбәрселәр урамында, «Көньяҡ» баҙарында, «Меркурий» сауҙа үҙәге, «Тирәктәр» сауҙа йорто алдында, шулай уҡ «Юлдаш» сауҙа комплексы биләмәһендә урынлашҡан. Бында фермерҙар, шәхси хужалыҡтар, республиканың эшкәртеүсе сәнәғәт предприятиелары һәм баҡсасылар үҙ продукцияһын һата.


text:
Рөстәм Хәмитов бизнесты Башҡортостандың сәнәғәт үҫешен бергәләп планлаштырырға саҡырҙыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов бизнесты Башҡортостандың сәнәғәт үҫешен бергәләп планлаштырырға саҡырҙы
Рөстәм Хәмитов бизнесты Башҡортостандың сәнәғәт үҫешен бергәләп планлаштырырға саҡырҙыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов кесе йома БР Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы коллегияһы ултырышында эре предприятиелар вәкилдәрен власть һәм сәнәғәт секторы араһында мөнәсәбәттәрҙең форматын ике яҡтың мәнфәғәтендә лә үҙгәртеп ҡорорға саҡырҙы.
Президент әйтеүенсә, бөгөн дәүләт идара итеү органдары һәм сәнәғәт араһында үҙ-ара йоғонто яһау «көндәлек эш кимәлендә» бара, власть компанияларҙың бизнес-пландары һәм стратегиялары тураһында белмәй. Шул уҡ ваҡытта ике яҡ та сәнәғәт производствоһы үҫеше менән ҡыҙыҡһына. Рөстәм Хәмитов предприятиеларҙың етәкселәрен «дөйөм маҡсаттан сығып алға хәрәкәт итергә» саҡырҙы:
— Баҙар иҡтисады бөтә нәмәнең нигеҙенә әйләнде. Әммә шул уҡ ваҡытта, план күрһәткестәренән тыш, властың һәм сәнәғәтселәрҙең системалы үҙ-ара тәьҫиренән тыш артабанғы үҫеш булмауын аңлайбыҙ.
Республика Президенты, планлаштырыу директив йәки административ характер йөрөтөргә тейеш түгел, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды. Планлаштырыуҙа иң мөһиме «быларҙың барыһының да нисек үҫешеүен аңлау» булырға тейеш. Әлегә «беҙ йыл һайын өлгәшелгәндән планлаштырабыҙ».
— Идеалда мин барыһын да былайыраҡ күрәм: беҙ эре предприятиелар менән түңәрәк өҫтәл артына ултырып һеҙҙең бизнес-пландарығыҙҙы асырға, һеҙҙең үҫеш перспективаларығыҙҙы ҡарарға тейешбеҙ. Ә һеҙ, беҙгә һорауҙар биреп һәм яуаптар алып, производство күләмен арттырыу яғына бараһығыҙ, — тип мөрәжәғәт итте Рөстәм Хәмитов бизнес вәкилдәренә. — Ике яҡтың да, властың сәнәғәтселәр алдында ла һәм сәнәғәтселәрҙең власть алдында ла, йөкләмәләре булырға тейеш.
Республика Президенты, төбәктә нефть өлкәһен үҫтереү буйынса, юғары технологик ҡорамалдар менән коллектив ҡулланыу үҙәге булдырыу буйынса бизнестың һәм властың конструктив хеҙмәттәшлек өлгөләре бар, әммә дөйөм алғанда бындай үҙ-ара йоғонтоноң системалы нигеҙе юҡ, тип билдәләне.
Рөстәм Хәмитов сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министры Алексей Карпухинға «хәлде тотош аңларға» һәм хеҙмәттәшлек һәм үҙ-ара булышыу моделен ентекләп уйларға ҡушты.
— Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы, һәр – бер ни тиклем әһәмиәтле, эре һәм хатта уртаса предприятие буйынса, беҙҙе нимә көтөрөн белергә тейеш, — тине Башҡортостан Президенты.
Рөстәм Хәмитов был процеста республиканың Сауҙа-сәнәғәт палаһын да ҡатнашырға саҡырҙы.


text:
Республикала аҙна эсендә 35 меңдән ашыу кеше ОРВИ менән сирләгән
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостанда аҙна эсендә 35 меңдән ашыу кешенең ОРВИ менән сирләү осрағы теркәлгән.
Роспотребнадзорҙың төбәк идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, сир күрһәткесе 10 мең кешегә 86 тәшкил иткән, был бер аҙналыҡ эпидемик сик кимәленән 48 процентҡа юғарыраҡ.
Шул уҡ ваҡытта Өфөлә ОРВИ менән сирләүҙең 12 меңгә яҡын осрағы теркәлгән, күрһәткес 10 мең кешегә 109 тәшкил иткән, был эпидемик сик кимәленән 56 процентҡа күберәк.