text:
Көнсығыш фронтының контрһөжүме
Көнсығыш фронтының контрһөжүме —1919 йылдың яҙын — йәйендәге РККА-ның Көнсығыш фронтының Урыҫ армияһының Көнсығыш фронтына ҡаршы масштаблы һөжүме.
Йөкмәткеһе
Алдағы ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнсығыш фронтында ҡыҙылдар ҙа, аҡтар ҙа һөжүм итергә 1919 йылдың яҙында әҙерләнә ине, әммә аҡтар беренсе булып башлайҙар. Уларҙың операциялары 1919 йылдың март — апрелендә фронт үҙәгендә стратегик йырып сығыуға килтерҙе. Большевиктарҙың командованиеһы көнсығышҡа стратегик резервтарын ташларға мәжбүр булды: 2-се уҡсылар дивизияһын һәм һәм ике уҡсы бригадаһын, шулай уҡ ҡыҙыл Көнсығыш фронты командование ҡарамағына Ҡазанда формалашып бөтөп барған 35-се уҡсылар дивизияһы инде.
Әммә ҡыҙылдарҙа Фрунзе командованиеһы аҫтында Көньяҡ ғәскәрҙәр төркөмө запаста була. Баштағы план буйынса һөжүмдә уға төп роль тәғәйенләнә: аҡтарҙың һөжүменән һуң барлыҡҡа килгән ситуация билдәләнгәс, Фрунзе башланған һөжүмде туҡтата һәм ғәскәрҙәрҙе яңынан төркөмдәргә бүлгеләй. Шуның менән үҙенең һул флангын нығыта (уға аҡтар тылдарына инеү менән янай) һәм стратегик резерв булдыра. 9 апрелдә Фрунзе ҡарамағына өҫтәмә рәүештә 5-се армия бирелә.
Совет командованиеһының пландары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡазанда үткән кәңәшмәнән һуң, 10 апрелдә, Көнсығыш фронты Реввоенсоветының директиваһы сыға. Директиваға ярашлы Көньяҡ төркөмгә Бутулук — Сорочинск — Михайлов районында бөтә көстө йыйып? 5-се армияны ҡыҫырыҡлауын дауам иткән дошман көстәрен көньяҡтан төньяҡҡа ҡарай бер удар менән ҡыйратырға кәрәк була. Артабан 5-се армияһы частарының Быҙаулыҡ һәм Боғорослан йүнәлешендәге дауам иткән сигенеүен туҡтатырға кәрәклегенә күрһәтелә ине, әммә төп удар өсөн тәғәйенләнгән көстәр менән түгел, ә Һамарҙа формалашҡан частар ярҙамында. Ошо директива менән бер үк ваҡытта 2-се армия командармы В. И, Шорин дөйөм етәкселегендә Төньяҡ армиялар төркөмө булдырыла (2-се һә 3-се армияларҙы берләштерә): уның алдында генерал Гайда армияһын ҡыйратыу бурысы ҡуйыла. Армия төркөмдәре араһындағы сикләүсе һыҙыҡ Бөрө, Чистополь һәм Кама инеше аша үткәрелгән була.
Совет контрһөжүме алдынан ғәскәрҙәрҙең торған урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пермь һәм Сарапул йүнәлештәрендә 37 мең ҡыҙыл яугирына ҡаршы 33 мең аҡтар һуғыша; фронтты ҡҙгән урында аҡтарҙың 40 мең яугиры була, ә ҡыҙылдарҙың — 24 мең. Ханжиндың армияһы16 апрелдә Боғоросланды баҫып ала һәм 250—300 км фронтта һуҙыла; был фронтта Вятка йылғаһының тамағынан Боғоросланға тиклем аҡтарҙың веер формаһын алып биш дивизияһы хәрәкәт иткән. Ханжиндан һулғараҡ, унан ныҡ ҡына ҡалышып, Ырымбур йүнәлешендә үҙенең ғәйрәтле ғәмәлдәре менән 1-се армия тарафынан тотҡарланған Беловтың армия төркөмө хәрәкәт итә.
Фрунзе ниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фрунзе удар төркөмөн Быҙаулыҡ районында тупларға һәм дошмандың һул флангына һөжүм итергә була. Ошо ваҡыт эсендә 5-се армия аҡтарҙың хәрәкәтен Боғоросланда туҡтатырға тейеш була, сөнки дошмандың тере көстәрен ҡыйратыу барлыҡ башҡа мәьәләләрҙе лә сисүгә булышлыҡ итер ине.
Дөйөм хәлдең торошон иҫтә тотоп, фронт командованиеһы Волганы фронталь ышыҡлау өсөн алдан Фрунзе өсөн тәғәйенләнгән резервтарҙың бер өлөшөн йүнәлтә. Шул уҡ ваҡытта аҡтар фронты уң яҡтан һикелтәлр формаһын ала, был һикәлтәләр үҙ-ара бәйле булмай. Килеп сыҡҡан ситуацияла Фрунзе һикәлтәләрҙе айырым ҡыйратырға ҡарар итә. Төп удар көсө Төркөстан армияһы исемен ала.
19 апрелдә Фрунзе ошонда план ҡора: юллап түбәндәге ҡарар ителде: 1-се армия, һөжүмгә күсеп, дошмандың VI корпусын тотҡарларға тейеш була, был ваҡытта Төркөстан армияһы уң яҡтан 5-се армия менән берлектә дошманды ҡыйратырға һәм уның Боғорослан төркөмөн (III корпус) төньяҡҡа алып ташларға һәм уның Бәләбәй менән бәйләнешен киҫергә тейеш. төркөстан армияһының атлы ғәскәре III һәм IV корпустары араһында разведка алып бара, 1-се армия менән бәйләнеш тота һәм аҡтарҙың III корпусының тылдарына һөжүм яһай. 5-се армия Боғоросланды яулап алыу өсөн дошманды фронттан атакалай.
Шул уҡ ваҡытта фронт командованиеһы алдан Фрунзе өсөн тәғәйенләнгән, быға тиклем киҫектерелеп килгән өҫтәмә көс ярҙамында Сергиевск аҫтында аҡтарҙың II корпусын ҡоршауға алыу өсөн тағы ла бер удар эшләргә ҡарар сығара.
Чистополгә янаған хәүеф Көнсығыш фронты командованиеһын үҙенең армияларының Төньяҡ төркөмдәрен әүҙемләштерергә мәжбүр итә, бының һөҙөмтәһендә 3-се армияға, 29 апрелдән дә ҡалмайынса, Кама йылғаһынан көнбайышыраҡ урында торған дошманды ҡыйратыу маҡсатында һөжүмгә күсергә бойороҡ бирелә.
Операциялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шул ваҡытта аҡтар һөжүмен дауам итә. Генерал Белов Ырымбурға бер нисә уңышһыҙ һөжүмдән һуң фронттан үҙенең резервын —генерал Бакичтың IV корпусын индерергә була. Был корпус Иманғол ауылын эргәһендәге Салмыш йылғаһы аша сығып, Ырымбурҙы төньяҡтан баҫып алыуға һәм уңыш йылмайған саҡта Яңы-Сергиевск яғына алға китеп V һәм VI корпустары менән берлектә ҡыҙылдарҙың 1-се армияһын ҡамауға алыу менән тамамланыуға булышлыҡ итә. Әммә Гай яңынан төркөмдәргә бүленергә өлгөрә һәм 22 — 25 апрелендәге өс көн дауамындағы алышта Белов төркөмөн ҡыйрата, уның ике дивизияһын тулыһынса тиерлек юҡҡа сығара, өҫтәүенә ҡыҙылдар яғына IV корпусының ҡалдыҡтары ла күсә. Һөҙөмтәлә Бәләбәйгә һөжүм иткән Ханжин армияһының тыл коммуникациялары асыла. Ҡыҙылдарҙың 1-се армияһы оператив иреклек ала. .
Әммә Ханжин армияһы һөжүмен дауам итә. 25 апрелдә аҡтар Сергиевск янындағы Саллы ауылын баҫып алалар. Бөтә Көнсығыш төркөмөнөң тыл тимер юлы коммуникацияларындағы Кинель узел стансаһын хәүеф аҫтына ҡуя. Шул уҡ көндә Чистополь бирелә. Ошо ваҡиғалар Көнсығыш фронтының командованиеһын Төркөстан армияһының тулыһынса тупланыуын да көтмәйенсә Көньяҡ төркөмөнә һөжүмгә күсергә бойороҡ бирергә мәжбүр итә. Чистополь йүнәлешендә Чистополде ҡайтарып алыу өсөн 2-се армияһының уң флангына һөжүмгә күсергә бойора.
Боғорослан операцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
28 апрелдә Боғоросландан көньяҡ-көнсығышыраҡ ҡыҙылдар тарафынан аҡтарҙың 11-се һәм 6-сы пехота дивизиялары тулыһынса тар-мар ителә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ҙур арауыҡтар булыу сәбәпле аҡтарҙың II корпусы һөжүмен дауам итә һәм 27 апрелдә Сергиевскиҙы яулап ала.
Дошман көстәренә удар төркөмдөң маневры тиҙ арала тәьҫир итһен өсөн, Көнсығыш фронтының командованиеһы Төркөстан армияһының Сембер һәм Һамар йүнәлештәрендәге Бөгөлмәгә һәм 5-се армияһының уң флангын — Шалашниково стансаһына төбәп, һөжүм үҙәген алыштырырға ҡарар итә. Шулай итеп, Көньяҡ төркөмөнөң удар часы фронты төньяҡ-көнсығыш йүнәлешенән төньяҡ-көнбайышҡа үҙгәртелә. 4 майҙа 5-се армия частары Боғоросланды яулап алалар. 5 майҙа аҡтар Сергиевскиҙы ташлап китә һәм Бөгөлмәгә сигенә. 4 майҙа аҡтар Чистополде ҡалдыралар һәм көнсығышҡа табан сигенә башлайҙар, әммә 2-се армия участкаһында Гайданың Себер армияһы ҡыҙылдарҙың 28-се — уҡсылар дивизияһын ҡыҫырыҡлап, Вятка йылғаһы аръяғына сығырға мәжбүр итә.
Килеп тыуған хәлдән сығып, 6 майҙа Фрунзе дошманды тулыһынса ҡамап алыу буйынса яңы план ҡора. Тыуған хәүеф арҡаһында аҡтар Бөгөлмәне ҡалдыралар һәм унда 13 майҙа ҡыҙыл 5-се армия инә.
Бәләбәй операцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнсығыш фронтының яңы командующийы А. А. Самойло 5-се армияны ҡыҙыл армияларҙың Төньяҡ төркөмөнә ярҙам итеү өсөн ҡулланырға ҡарар итә. 10 майҙа 5-се армия Көнсығыш фронтының командованиеһы ҡарамағына күсә һәм уға Бөгөлмәне алғандан һуң үҙенең фронтын төньяҡ-ҡөнсығыш йүнлешендә бойорола. Артабан ул 2-се армияға ярҙам итер өсөн юлланырға тейеш ине.
17 майҙа Самойло 5-се армияның тп көстәренең төньяҡҡа киҫкен боролоуын билдәләгән яңы директива бирә; шул уҡ ваҡытта һөжүмгә 2-се һәм 3-се армиялар күсергә тейеш була. Әммә Бәләбәй районындағы ҡаршылыҡ төйөнө әле юҡҡа сығарылмаған булыу сәбәпле, Фрунзе ҡарамағына 5-се армия составынан 25-се һәм 2-се уҡсылар дивизиялары бирелә. 25-се дивизия алдына Бәләбәйҙе төньяҡтан урап алыу бурысы ҡуйыла, 1-се һәм Төркөстан армиялары Фрунзе планы буйынса эш итәләр. Аҡтар уратып алыу хәүефенән ҡасып, 17 майҙа Бәләбәйҙе ташлап сығалар һәм тәртипһеҙ рәүештә Ағиҙел аръяғына Өфөгә табан сигенәләр. Самойло дошмандың ҡыйратылыу масштабтарын дөрөҫ баһаламай һәм Көнсығыш төркөмө армияларының аҡтарҙы эҙәрләүен туҡтата. Фрунзе был ҡарар менән риза булмай һәм 19 майҙа Самойло эҙәрлекләү тураһында директива сығара.
Бәләбәй операцияһының уңышлы тамамланыуы ҡыҙыл армияларының Көньяҡ төркөмөнә яңы һулыш бирә һәм Ырымбур һәм Урал өлкәләрендә һуғышҡан ғәскәрҙәрен көсәйтергә мөмкинлек бирә.
Өфө операцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөгөлмә — Бәләбәй операцияһы тамамланғандан һуң Көнсығыш фронтының командованиеһы Көньяҡ төркөмө алдына яңы бурыс ҡуя: дошманды эҙәрлеүен дауам итеү менән бер рәттән Өфө — Стәрлетамаҡ (Стәрлетамаҡты 28 майҙа 1-се армия атлы ғәскәре баҫып ала) районын яулап алырға, Ырымбур һәм Урал өлкәләрендәге ихтилалдарҙы баҫтырырға һәм ныҡлап ошо райондарҙы еңеп алырға. Көньяҡ төркөмө командованиеһына 5-се армияһы ярҙам итергә тейеш була. Ошо бурысты тормошҡа ашырыу өсөн Көньяҡ төркөмө командованиеһы төньяҡтан 5-се армияһының һәм көньяҡтан Төркөстан һәм 1-се армиялары көстәре менән дошманды ҡыҫымға алыуҙы планлаштырыла. Аҡтар шул уҡ ваҡытта 6 пехота полктарының удар көсөн Өфөнән аҫтараҡ Ағиҙел йылғаһы инешендә туплай, улар үҙ сиратында Төркөстан армияһы флангтарын ҡыҫымға алырға ниәтләй.
25 майҙа ҡыҙыл ғәскәрҙәренең Көньяҡ төркөмө 28 майҙан башлап дөйөм һөжүмгә күсеү тураһында бойороҡ ала. Ошо тотҡарлау аҡтарға көс йыйырға мөмкинлек бирә. 28 майҙа аҡтарҙың удар төркөмө Ағиҙел йылғаһы аша сыға, әммә 29 майҙа ҡыҙылдарҙың 5-се армияһы тарафынан ҡыйратыла. Командование директиваларын үтәп, 5-се армия 30 майҙа Ағиҙел йылғаһы аша сыға һәм Бөрө ҡалаһын яулай һәм 2-се ҡыҙыл армияһы фронтының ваҡиғалар барышына йоғонто яһай.
7 июндән 8 июнгә ҡараған төндә Көньяҡ төркөмө ҡыҙыл ғәскәрҙәренең 25-се уҡсылар дивизияһы частары Ҡыҙыл Яр стансаһы янында Ағиҙел йылғаһы аша сыға. Уңышты йәйелдереп, командование үҙенең резервы — 31-се уҡсылар дивизияһын һуғышға индерә һәм 9 июндә Өфөнө ҡыҙыл ғәскәрҙәре яулап ала. Аҡтар Өфөнән өҫтәрәк Ағиҙел йылғаһы буйында 16 июнгә тиклем тора, артабан Ханжин армияһы көнсығышҡа табан сигенә башлай.
Сарапул — Воткинск операцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
5-се армияһының уңыштары аҡтарҙың сигенеүенә булышлыҡ итә һәм 2-се ҡыҙыл армияһы ҡыҫҡа ваҡыт эсендә Сарапулға һәм Ижевск заводына барып етергә мөмкинлек ала.
Һөҙөмтәләр һәм эҙемтәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көньяҡ һәм үҙәк фронт участкаларындағы аҡ армияларын тар-мар итеү ҡыҙыл армияларына Урал һыртына сығыу шарттарын булдыра һәм төньяҡ фронт участкаһында аҡтарҙың алға барыуын юҡҡа сығара, аҡ ғәскәрҙәрҙең төньяҡ төркөмө тыл коммуникацияларына хәүеф тыуҙыра.
Әҙәбиәт һәм сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ф. Огородников. Удар по Колчаку весной 1919 года. М., 1938.
- Л. М. Спирин. Разгром армии Колчака. М., 1957.
- К.Н. Андреев. Разгром белогвардейцев и интервентов на Урале. Пермь, 1969.
- Н. Е. Какурин, И. И. Вацетис «Гражданская война. 1918—1921» — Санкт-Петерубрг, «Полигон», 2002. ISBN 5-89173-150-9


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 240
САТИРА (лат. satira — ҡатышма, төрлө нәмә), ысынбарлыҡтағы боҙоҡ күренештәрҙе фашлап һәм көлөп сағылдырыу алымы; комиклыҡтың төрө: һүрәтләнеүсене уның эске булдыҡһыҙлығын, тәбиғәтенә йәки тәғәйенләнешенә тап килмәүен асып һалып юҡҡа сығарғансы көлөү. С. субъективлығы ижадсының әхлағы һәм фашланған предмет араһында үтеп булмаҫлыҡ сик булыуын күрһәткән ихлас тенденциозлыҡ, публицистика аша тормошҡа ашырыла. С. көсө сатирик позицияларының соц. әһәмиәтлелегенә, комик сараларҙың эффектлылығына (сарказм, ирония, гипербола, гротеск, аллегория һ.б.) бәйле. Башҡорт әҙәбиәтендә С. тәүге өлгөләрен фольклор (әкиәттәр, көләмәстәр, таҡмаҡтар һ.б.) һәм ауыҙ-тел әҙәбиәте бирә. 19 б. мәғрифәтсе-яҙыусылары С.Б.Күкләшев, М.М. Биксурин һ.б. мәҫәл һәм притчаларында наҙанлыҡ, әҙәпһеҙлек көлөү һәм ғәйепләү объекты булып тора. Аҡмулла, М.И.Өмөтбаев, Һ.С.Сәлихов әҫәрҙәрендә соц. мотивтар үткерләнә һәм үҫешә, власть әһелдәре сатирик фашлауға дусар ителә. 20 б. башында С. үткер соц.‑сәйәси характер ала. Был осорҙоң С. Ш.Бабич, М.Ғафури, Я.Ғ.Йомаев, С.Ҡудаш, С.С.Яҡшығолов сағыу вәкилдәр булып тора, уларҙың ижадында памфлет, пародия, фельетон, эпиграмма һ.б. үҫеш ала. 1900 йй. уртаһында сатирик журналистика барлыҡҡа килә: 10‑сы йй. — “Аҡмулла”, “Ҡармаҡ”, “Ҡарсыға”, “Сүкеш” ж. һ.б., 20‑се йй. “Бабич” һәм “Шәпи ағай” ж. сыға, 1925 й. “Һәнәк” ж. нәшер ителә. Совет осоро С. бюрократизм, ҡуштанлыҡ, хужаһыҙлыҡ һәм замандың башҡа кире күренештәренә ҡаршы йүнәлтелгән була, уларҙа совет кешеһе өсөн булыуы мөмкин түгел тип иҫәпләнгән сифаттар тәнҡиткә дусар ителә: индивидуаллек, байлыҡ йыйыу һ.б. Сатира үҫешенә Б.Ишемғол, Ғ.Ғүмәр, С.Агиш, С.Кулибай, З.Ф.Хисмәтуллин, С.Ғ.Иманғолов һ.б. ҙур өлөш индерә. 1970 й. башҡ. әҙәбиәтендә тәүге сатирик роман баҫылып сыға (“Дан туртаһы”, А.Ш.Ғирфанов). Хәҙ. С. вәкилдәре К.М.Аҡбашев, М.Т.Ғиләжев, Н.З.Игеҙйәнова, М.Н.Кәримов, Р.Ф.Мифтахов, М.Сәлим, Р.М.Тимершин һ.б. рухһыҙлыҡты, әхлаҡи әшәкелекте, ҡаҙнаны талауҙы, ысынбарлыҡтың негатив күренештәрен һ.б. фашлай. Башҡ. С. әҫәрҙәре башҡа телдәргә тәржемә ителә.
Әҙәб.: К у н а ф и н Г.С. И песней, и сатирой: развитие жанровой системы башкирской литературной песенной и сатирической поэзии XIX — начала XX века. Уфа, 1999.
М.Ш.Сәлимов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » «Берҙәмлек – Содружество» фестивале үтәсәк
«Берҙәмлек – Содружество» фестивале үтәсәк
«Берҙәмлек – Содружество» Халыҡ-ара фестивале Башҡортостанда ғына түгел, тотош Рәсәйҙә мөһим саралар иҫәбендә. Ул халыҡ ижадын, кәсептәрен, биҙәү - ҡулланма сәнғәтен популярлаштырыу, ижади коллективтар менән ныҡлы бәйләнештәр булдырыу, төрлө мәҙәниәт һәм йолалар менән таныштырыу, мәҙәни яңылыҡтар менән уртаҡлашыу кеүек изге маҡсаттарҙы ҡуя. Халыҡ - ара берҙәмлек байрамын РФ һәм БР Мәҙәниәт министрлыҡтары, Рәсәй Дәүләт халыҡтар дуҫлығы йорто, Республика халыҡ ижады үҙәге, Ғафури, Ишимбай райондары һәм Өфө, Салауат, Күмертау ҡалалары хакимиәттәре ойоштора.
Фестивалдә Рәсәйҙән генә түгел, башҡа төбәктәрҙән дә ҡатнашалар. Быйыл Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Ҡытай, Латвия, Нигерия, Һиндостан, Польша, Тажикистан, Төркиә, Төньяҡ Осетия, Үзбәкстан, Чад кеүек илдәрҙән дә ҡунаҡтар көтөлә
Фестиваль республикала үткән быуаттың 90-сы йылдарынан алып уҙғарыла. Быйыл уны 7 – 12 июндә уҙғарыу ҡаралған. Ишембай районында байрамды асыу тантанаһы һәм ҡунаҡтар ҡатнашлығында тантаналы парад һәм концерт көтөлә. Ҡатнашыусылар Ғафури районында һабантуйҙа булып, уның йолалары менән танышасаҡ. Салауат ҡалаһында «Юрматы ере» мемориаль комплексына экскурсия һәм сәскәләр һалыу планлаштырыла. Күмертау ҡалаһында ҡунаҡтарҙы милли-мәҙәни ойошмалар менән осрашыу, ҡала буйлап экскурсия көтә. Халыҡ-ара фестиваль 12 июндә Өфөлә В.Ленин исемендәге майҙанда гала-концерт менән тамамланасаҡ.
Фестивалдә Рәсәйҙән генә түгел, башҡа төбәктәрҙән дә ҡатнашалар. Быйыл Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Ҡытай, Латвия, Нигерия, Һиндостан, Польша, Тажикистан, Төркиә, Төньяҡ Осетия, Үзбәкстан, Чад кеүек илдәрҙән дә ҡунаҡтар көтөлә
Фестиваль республикала үткән быуаттың 90-сы йылдарынан алып уҙғарыла. Быйыл уны 7 – 12 июндә уҙғарыу ҡаралған. Ишембай районында байрамды асыу тантанаһы һәм ҡунаҡтар ҡатнашлығында тантаналы парад һәм концерт көтөлә. Ҡатнашыусылар Ғафури районында һабантуйҙа булып, уның йолалары менән танышасаҡ. Салауат ҡалаһында «Юрматы ере» мемориаль комплексына экскурсия һәм сәскәләр һалыу планлаштырыла. Күмертау ҡалаһында ҡунаҡтарҙы милли-мәҙәни ойошмалар менән осрашыу, ҡала буйлап экскурсия көтә. Халыҡ-ара фестиваль 12 июндә Өфөлә В.Ленин исемендәге майҙанда гала-концерт менән тамамланасаҡ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Г.Ф. ӘМӘКӘСОВА,
Көйөргәҙе районы Павловка ауылының “Тирмәкәй” балалар
баҡсаһы тәрбиәсеһе
Маҡсат. Балаларҙы башҡорт халҡының милли байрамы Ҡаҙ өмәһе йолаһы менән таныштырыу.
Һалмаҡ ҡына “Ҡаҙ ҡанаты” көйө ҡабыҙыла. Ҡаҙ өмәһе өсөн кәрәк-яраҡ әҙерләнгән бүлмәгә Инәй инә.
Инәй. И-и, ғүмеркәйҙәр, бына тағы ҡаҙ өмәләре етте. (Тәҙрәнән ҡарай.) Ни эшләп был ҡыҙҙар һаман юҡ икән, ҡояш күтәрелде бит инде? (Көйәнтәгә күнәктәр элгән ҡыҙҙар инә.)
Алып барыусы. Ҡаҙҙарығыҙ, малдарығыҙ күп булһын. Ҡаҙҙарығыҙ йыл да уңһын, ҡош-ҡорттарығыҙ ишәйһен.
Инәй. Рәхмәт яуғырҙары, амин, шулай булһын, афарин, буш килмәгәндәр, үҙҙәре менән һыу ҙа алып килгәндәр. Бабай, ҡайҙа һин? Сыҡ, ҡыҙҙар килеп етте.
Ҡаҙ бәйләргә йүкә бауы тотҡан Бабай инә.
Бабай. Сығам, ҡарсыҡ, изге сәғәттә, сығам, балалар. Әйҙәгеҙ, балаҡайҙарым. (Балалар әбей менән бабай артынан сыға. Магнитофондан ҡаҙ ҡаңғылдашҡан тауыштар ишетелә. Балалар икешәр ҡаҙ тотоп инә. Ҡатырғанан ҡырҡып яһалған ҡаҙҙарға ҡаҙ мамығы йәбештерелгән. Эскәмйәгә теҙелешеп ултырып ҡаҙ йолҡа башлайҙар.)
1-се ҡыҙ. И, ҡыҙҙар, ҡаҙҙары бигрәк һимеҙ, эйеме?
2-се ҡыҙ. Эйе, туртаһы ғына ҡала күрмәһен инде.
3-сө ҡыҙ. Ҡыҙҙар, иртәгә ҡаҙ өмәһе кемдә икән?
4-се ҡыҙ. Ғәлиә инәйҙәрҙә.
Инәй. Иртәгә Ғәлиә инәйегеҙгә лә ҡаҙ өмәһенә барырһығыҙ, балаҡайҙарым. (Инәй ҡыҙҙар янына ултыра.)
Үҙе ҡыҙыҡ, үҙе яманһыу инде ошо ҡаҙ өмәһе. Ҡаҙ өмәһе – халҡыбыҙҙың көҙгө байрамы. Байрамда кешеләр күңел аса, бер-береһенә ярҙам итә, яҡынданыраҡ аралаша.
Ғөмүмән, башҡорт халҡының ҡунаҡҡа барғанда иң ҙур күстәнәсе ҡаҙ булған. Ҡаҙ итенән ниндәй генә ризыҡтар әҙерләмәйҙәр. (Һанап күрһәтәләр.) Туйҙарҙа ла йола буйынса йәштәрҙе ҙурлап, изге теләктәр теләп, парлы йәшәүҙәренә юрап парлы ҡаҙҙар сығарғандар. Ҡарағыҙ әле, ҡыҙҙар, әсәйҙәрегеҙ һеҙгә лә пар мендәрҙәр әҙерләгәндәрҙер, эйеме? (Ҡыҙҙар көлөшә.)
Балалар йорт ҡоштары тураһында шиғырҙар һөйләй.
Инәй балаларға йорт ҡоштары тураһында йомаҡтар ҡоя:
Һыу өҫтөндә һары май, батмай ҙа, иремәй ҙә. (Ҡаҙ бәпкәһе.) Тарағы бар – сәсен тарамай, урағы бар – иген ура алмай. (Әтәс.) Әсәй көтә был ҡоштарҙы, улар тоя һөйөү һәм наҙҙы. Бәпкәләрен сығарғанда шатлығынан бейей. (Ата ҡаҙ.) Томшоғо уның көрәк, исеме уның… (¤йрәк.) Тибенә лә соҡона, тамағы туймаййәне тынмай. (Тауыҡ.)
Инәй. Хәҙер, балалар, ҡаҙ ҡанатын һыҙырып алайыҡ.
Балалар ҡаҙ ҡанаттарын һыҙырып һауытҡа һала.
Инәй. Күңелегеҙ аҡ мамыҡтай
Аҡтан-аҡ һәм саф булһын.
Аяҡ-ҡулдарығыҙ һыҙламаһын,
¤й шатлыҡ менән тулһын.
Һәр кем аяҡ-ҡулының һыҙлауһыҙ булыуын теләп, мамыҡҡа ҡулдарын тығып ала. Инәй балаларға ҡаҙ ҡаурыйҙарына нисек тишек яһап өрөргә кәрәклеген күрһәтә.
Алып барыусы.
Киләһе йыл да уңығыҙ,
Ап-аҡ булып йөҙөгөҙ!
Йылға буйлап күмәкләшеп
Һирпелешеп йөрөгөҙ!
¤йөң ҡаҙлы булһын!
Мамыҡ яҫтығы булһын!
Ҡаҙ бәлеше, ҡоймаҡ еҫе
¤й эстәренә тулһын!
Инәй. Йә, кемегеҙ йылғаға
Ҡаҙ сайҡатырға бара?
Кемдәр ҡаҙ майына тәмле
Ҡоймаҡ бешереп ҡала?
– Балалар, беҙ элек бына шулай ҡанат ҡаурыйҙарын ишек төбөнән һыу буйына ҡәҙәр сәсә инек. Әйҙәгеҙ, быйыл да йола буйынса ҡанаттарҙы бергәләп йылға буйына ҡәҙәр һибәйек.
Инәй — алдан, балалар арттан ҡаурый сәсеп бара.
Инәй (һамаҡлай-һамаҡлай). Алдан барһын атаһы, арттан барһын әсәһе, ата-әсәһенә эйәрһендәр утыҙ-ҡырҡ бәпкәһе!
Көйәнтәләренә ҡаҙҙар аҫҡан ҡыҙҙар, күнәктәр тотҡан малайҙар талғын көйгә залдан сыға.
Алып барыусы.
Ауылдарҙа ҡаҙ өмәһе гөрләй,
Һыу буйына ҡанат һипкәндәр.
Ҡанат остарына баҫа-баҫа,
Ҡыҙҙар ҡаҙ йыуырға киткәндәр.
Балалар коридорға сығып, кире әйләнеп инә.
Инәй. Һеҙ, ҡаҙ ҡоймағы бешкәнсе, уйнап-көлөп күңел асып алығыҙ (инәй икенсе бүлмәгә инеп китә).
Балалар.
Ҡаҙ өмәһе бик шәп байрам –
Күңел асайыҡ әле.
Таҡмаҡ әйтеп бейешеп алалар.
Балалар.
Бына шулай, ҡаҙ өмәһен
Башҡортса үткәргәндәр.
Ә йәш ҡыҙҙар күңел биреп
Был эшкә өйрәнгәндәр.
Бер нисә бала алға сығып баҫа.
5-се бала.
Бөгөн беҙҙә ҡаҙ өмәһе,
Yт, рәхим ит, әйҙә ҡунаҡҡа,
Һөҙөктәре сыҡҡан ҡаҙ аштарын
Табалмаҫһың башҡа эҙләп тә.
6-сы бала.
Ҡыҙҙар йыйылған өйгә,
Ҡыҙҙар килгән өмәгә.
Нисек итеп ҡаҙ йолҡорға
Еңгәләрҙән күрмәгә.
Ҡаҙ өмәһе, ҡаҙ өмәһе,
Алдарҙа ҡаҙҙар ғына.
Ҡаҙ өмәһенә йыйыла
Гел уңған ҡыҙҙар ғына.
7-се бала.
Ауылдарҙа бөгөн ҡаҙ өмәһе
Аҡ мамыҡҡа донья күмелгән,
Һәм әбейҙәр һүҙһеҙ генә йырлай,
Үҙ йәшлеге йырын һағынған.
“Ҡаҙ өмәһе” (Р. Ғөбәйҙуллин көйө, Н. Гәрәева һүҙҙәре) йырын башҡаралар.
Инәй (инә). Әйҙәгеҙ әле, балалар, беҙҙең йәш саҡтағы уйындарҙы уйнап алайыҡ.
“Алырмын ҡош, бирмәм ҡош”, “Йөҙөк һалыш” уйындары ойошторола. Уйында йөҙөк кемдә ҡала, шуға яза бирелә. “Ике күңелле ҡаҙ” бейеүе башҡарыла.
Инәй. Сәйем ҡайнаны, ҡоймағым беште. Әйҙәгеҙ, балалар, ҡаҙ өмәһе табынына рәхим итегеҙ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 351
СӘЙӘСИ РЕПРЕССИЯ ҠОРБАНДАРЫ АССОЦИАЦИЯҺЫ, репрессияға дусар ителеп, артабан исеме аҡланған граждандарҙың һәм уларҙың туғандарының хоҡуҡтарын, дәрәжәһен һәм мәнфәғәттәрен яҡлау өсөн булдырылған БР йәмәғәт берекмәһе. Өфөлә урынлашҡан. 1991 й. апр. ойошторола. Рәсәйҙең законһыҙ сәйәси репрессия ҡорбандары ассоциацияһына инә. БР‑ҙың Ауырғазы, Баймаҡ, Ейәнсура, Мишкә, Салауат һ.б. р‑ндарында бүлексәләре бар. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: репрессияға дусар ителгәндәрҙе тулыһынса һәм асыҡтан‑асыҡ аҡлау; ассоциация ағзаларына матди, юридик, соц.‑көнкүреш ярҙамы күрһәтеү; сәйәси репрессия ҡорбандары иҫтәлеген һаҡлау һәм мәңгеләштереү; закон һәм норматив акттарҙың үтәлешен контролдә тотоу; тоталитар режимдың енәйәттәре т‑да тарихи хәҡиҡәтте тергеҙеү, законһыҙлыҡҡа ҡаршы көрәшеү. Ассоциация ярҙамы м‑н Өфөлә сәйәси репрессия ҡорбандарына һәйкәл ҡуйыла (2000); 7 томлыҡ “Башҡортостан Республикаһының сәйәси репрессия ҡорбандары иҫтәлеге китабы” (“Книга памяти жертв политических репрессий Республики Башкортостан; 1997–2011), “Тере хәтер” (“Живая память”; 2009) китабы нәшер ителә. Йыл һайын 30 окт. Сәйәси репрессия ҡорбандарын иҫкә алыу көнө билдәләнә.
С.Х.Төпәев, М.М.Үтәбаева
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Башҡортостан юлдаш телевидениеһында «Власть менән әңгәмә» исемле яңы телепроект старт ала
Айҙың һәр дүртенсе дүшәмбеһе Башҡортостан юлдаш телевидениеһында тура эфирҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫарҙары граждандар һорауҙарына яуап бирәсәк.
Беренсе булып эстафетаны вице-премьер, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Сергей Афонин ҡабул итәсәк. 26 мартта 20.00-21.30 сәғәттәрҙә ул тура эфирҙа буласаҡ.
Чиновникка һорауҙарҙы тура эфир студияһына 8 (347) 2-921-005 телефоны буйынса шылтыратып, йәки был көндө Нефтекамала урынлаштырыласаҡ күсмә телевизион станция ярҙамында бирергә була.
Һорауҙарҙы шулай уҡ телеканал сайтында ла ҡалдырырға була.


text:
Башҡортостан менән Пермь крайы сиктәш райондар араһында тауар әйләнешен үҫтерәсәк
ӨФӨ, 2014 йыл, 28 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостан менән Пермь крайы сиктәш булған райондар араһында тауар әйләнешен үҫтерәсәк. Был тема ике төбәк араһында хеҙмәттәшлек тураһындағы Килешеү сиктәрендә тикшерелде. «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлексәһе саҡырыуы буйынса Башҡортостандың Урал төбәктәрендәге Вәкиле Амур Хәбибуллин рәсми сәфәрҙә булды.
— Пермь крайының территориаль үҫеш министры Анатолий Маховиков менән муниципаль берәмектәр араһанды хеҙмәттәшлек варианттарын ҡараныҡ. Һөҙөмтәлә Пермь крайының һәм Башҡортостандың сиктәш булған райондары араһында тауар әйләнешен үҫтереүгә килдек, — тип һөйләне Амур Хәбибуллин.
Пермь крайының мәғариф министры Рәйсә Кассина менән осрашыуҙа дуҫ төбәк мәктәптәрендә башҡорт телен өйрәнеү мәсьәләһе ҡуҙғатылды. Крайҙа күп кенә башҡорттар йәшәп, уларҙың системалы рәүештә туған телде өйрәнеү мөмкинлеге булмаһа ла, бөгөн ундай дәрестәр юҡ. Рәйсә Кассина ата-әсәләр яғынан инициатива булғанда ярҙам итергә әҙер булыуын белдерҙе. Амур Хәбибуллин хәбәр итеүенсә, Пермь крайы «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлексәһе менән бергәләп уҡытыу пландарына башҡорт телен индереү тураһындағы тәҡдим менән сығыу күҙаллана. Урындағы Мәғариф министрлығы уҡытыусыларға ставкалар бүлергә әҙер.
Мәҙәниәт һәм йәштәр сәйәсәте министры Игорь Гладнев менән дә һөҙөмтәле әңгәмә килеп сыҡты. Һис шикһеҙ, Кама буйы территорияһында башҡорттарҙың милли байрамдары уҙа, уларҙың араһында иң билдәлеһе – һабантуй. Әммә, Амур Хәбибуллин билдәләүенсә, Башҡортостан ижади коллективтарының Пермь крайына йышыраҡ сығыуҙары яҡшыраҡ булыр ине.
— Был мәсьәләлә лә беҙ шулай уҡ берҙәм фекергә килдек. Милли программаны тормошҡа ашырыу сиктәрендә бер төркөм уртаҡ мәҙәни саралар уҙғарыу мөмкинлеген ҡарайбыҙ, — тине БР Урал төбәктәрендәге Вәкиле Амур Хәбибуллин.
Башҡортостан һәм Пермь крайы араһында сауҙа-иҡтисади, ғилми-техник һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеү ағымдағы йылдың майында төҙөлдө.


text:
Берәҙәк эттәр проблемаһын кемдәр хәл итер?
Үҙәк урамдарҙа өйөрө менән йөрөгән эттәргә лә, уларҙың көнө-төнө ѳрѳүенә лә хәҙер инде халыҡ күнегеп бара. Ошо арҡала тағы ла бер социаль мәсьәлә - берәҙәк эттәр проблемаһы ҡалҡып сыға. Бер нәмәнән дә ҡурҡмай, урам тултырып, иркен йөрөгән эттәр бигерәк тә балаларға, малға хәүеф тыуҙыра.
Редакцияға килгән түбәндәге хат та, ҡарауһыҙ эттәрҙән зыян күргән, Егәҙе ауылында йәшәгән Мәүсилә Ишмөхәмәтованан: «Быйыл июнь башында дүрт һарығымдың ете бәрәсе булды. Хоҙайҙың биргән бәрәкәтенә ҡыуанып, нығынғансы уларҙы өйҙән сығармай тәрбиәләнек. Аяҡтарына ныҡлап баҫып киткәс, әсәләренә эйәртеп, урам буйына сығара башланыҡ. Тик ҡыуанысыбыҙ оҙаҡҡа барманы, бөгөн ошо бәрәстәрҙең, исмаһам, береһе лә тере түгел. Барыһын да урам буйында йөрөгән һимеҙ-һимеҙ эттәр ашап бөттө. Ауыл ерендә күҙ терәп торғаның мал. Кемдеңдер ғәмһеҙлеге, йүнһеҙлеге арҡаһында шул тиклем малымдың юҡҡа сығыуына ултырып иларҙай булдым. Был проблема менән ауыл хакимиәте башлығына ла мөрәжәғәт иттем, әммә күңел йыуатырҙай яҡшы яуап алманым. "Уларҙы тотоу, атыу ѳсѳн ҙур сығымдар кәрәк. Был хеҙмәткә түләү ѳсѳн хакимиәттең хәленән килмәй", - тип яуап бирҙеләр миңә. Эттәрен бәйле тотмағандарға штраф һалып, зыянды ҡаплатһалар, бәлки, битараф булғандар әҙерәк уйланыр ине», - тип әсенеп яҙа Мәүсилә апай.
Эйе, бер кем дә малын икенсе берәүҙең этенә ем булһын тип үҫтермәй. Ауыл кешеһенең һәр малына, уның буласаҡ быҙауына, бәрәстәренә һәм хатта себештәренә тиклем инселәгән уй-ниәттәре була. Малыңдың зыян күреүе ниндәй ҡаза булыуын, бары тик уны тәрбиәләүгә әллә күпме көсѳн һалған, иртә таңдан ҡара кискәсә һарайҙан сыҡмаған ауыл кешеһе генә беләлер. Мәүсилә апайҙың һорауына яуап алыу өсөн Егәҙе ауыл хакимиәте башлығы Рәил Ишмырҙа улы ҒӘЛИУЛЛИНҒА мөрәжәғәт иттек. - Ни тиклем генә ҡыйын булмаһын, һүҙҙең дөрөҫө кәрәк, берәҙәк эттәр проблемаһын халыҡ үҙе тыуҙыра. Кемдеңдер йүнһеҙлеге арҡаһында, ыҙалап мал аҫрап, етеш йәшәргә тырышҡан кешеләр зыян күрә. Шуныһы насар, беҙҙең биләмәлә элек-электән көтөү булмаған, мал һәр саҡ үҙ иркенә йөрөгән. Көтөү булдырайыҡ, тип әйтеп ҡараһаҡ та, көтөүсе булырға ла, малды көтөүгә ҡыуырға теләүселәр ҙә табылмай. Атың насар булһа, һатып ҡотолорһоң, этең насар булһа, атып ҡотолорһоң, тиһәләр ҙә, урамда йөрөгән һәр этте аттыра алмайбыҙ, сѳнки айырым рөхсәт кәрәк.
Ошо эш менән шөғөлләнеүсе ойошмаларға мөрәжәғәт иткәндә, бер этте аттырыуға ғына яҡынса 1300 һум аҡса китә. Ҡаланың беҙгә алыҫ булыуы сәбәпле, сығымдарҙы ҡапламай тип, эттәрҙе ауларға килергә әллә ни ашҡынып тормайҙар. Бер нисә эт ѳсѳн оҙон юл үтергә риза түгелдәр. Уларҙың һорауы буйынса бер юлы 20-30 этте табып та булмаясаҡ. Ул тиклем эт беҙҙә юҡ. Әлбиттә, был мәсьәләгә күҙ йомоп, ҡул һелтәп ҡуймайбыҙ. Урам буйында йөрөгән эттәрҙең хужаларына иҫкәртеү яһайбыҙ. Иҫкәртеүҙе ҡабул итеп, эттәрен бәйләп ҡуялар ҙа ул, әммә бәйгә өйрәнмәгән, гел иректә йөрөгән эт сынйырын өҙөп, тағы ҡаса. Хакимиәткә генә зарланыуҙан хәл үҙгәрмәйәсәк. Был йәһәттән халыҡ үҙе лә әүҙем булһын ине. Эттең ысынлап та шул кешенеке булыуын дәлилләргә лә кәрәк бит әле. Әгәр кемдеке икәнен белһәләр, шунда уҡ хужаһына барып әйтһендәр, сѳнки иҫкәртеү яһағанда, минеке түгел, тип, хужаларҙың этенән баш тартҡан осраҡтары ла күп. Ғәйеплеһең, һинең этең тешләгән тип, кемгәлер нигеҙһеҙ дәғүә белдереп, штраф һалып булмай, сөнки хакимиәттең быға хоҡуғы юҡ, - тине Рәил Ишмырҙа улы.
Ошондай мәсьәләләр буйынса гәзитебеҙҙә күп мәҡәләләр баҫыла. Проблема бер Егәҙе ауылында ғына күҙәтелмәй, бѳтә хакимиәт башлыҡтары ла тѳп эштәренән айырылып, эттәргә ҡаршы кѳрәшкә баҫҡан, тиһәк тә хата булмаҫ. Шул арҡала хакимиәт бюджетындағы әҙме-күпме аҡсаны берәҙәк эттәрҙән ҡотолоу өсөн сығарып һалырға мәжбүрҙәр. Әлбиттә, аҡ эт бәләһе ҡара эткә тигәндәй, мәсьәләне хакимиәткә генә япһарып ултырыу дөрөҫ тә булмаҫ. Әммә халыҡ урындағы властың мөмкинлегенә, көсөнә ышана һәм ниндәйҙер проблемаларын да, тәү сиратта, уның ярҙамы менән хәл итә алыуына өмөт итә. Башҡа хакимиәттәрҙә хәлдең нисек булыуын белештек. Әзекәй ауыл хакимиәте башлығы Русим Рәмил улы БАЙМӨХӘМӘТОВ: - Үҙебеҙ генә хәл итә алырҙай мәсьәләне олоға ебәреп, былай ҙа саҡ осон-осҡа ялғап йәшәгән хакимиәттең аҡсаһын елгә осорабыҙ. Был проблема буйынса ҡаланың "Водоканал" ойошмаһына мөрәжәғәт итәбеҙ, сѳнки уларҙың был эште башҡарыуға лицензияһы бар. Былтыр 50 мең һум сығым түгеп, эт аттырып, бер КамАЗ эт үләкһәһен түктек. Бер этте аттырыу хаҡы - 1288 һум. Әлбиттә, был беҙҙең ѳсѳн ҙур сумма. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, халыҡ мәнфәғәтен күҙ уңында тотоп, уның хәүефһеҙлеген ҡайғыртып, аҡсаһын да түләргә мәжбүрбеҙ.
Ошо аҡсаны башҡа эштәргә йүнәлткәндә, файҙаһы ҙурыраҡ булыр ине лә бит... Халыҡ уйлағанса, берәҙәк эттәрҙе тотоу, уларҙы юҡ итеү анһат ҡына эш түгел. Тәү ҡарамаҡҡа ябай ғына күренгән мәсьәләне хәл итеү ѳсѳн дә әллә күпме рәсми кәртәне үтергә кәрәк. Эттәрҙе ауларға килһәләр, алдан уҡ халыҡты иҫкәртеп иғлан эләбеҙ һәм уларҙы балалар мәктәптә булған саҡта, иртәнге сәғәт 9-ҙан 12-гә тиклем атабыҙ. Быйыл саҡ ҡына аҡса экономиялау маҡсатында, берәҙәк эттәрҙе аулау менән шѳғѳлләнгән шәхси ойошмаға мѳрәжәғәт иткәйнек. Аҡсаны әҙерәк түләнек, әммә халыҡ яҙған ялыуҙар буйынса йѳрѳп, әллә күпме ваҡытты әрәм иттек. Ауылдаштарға иҫкәртеү яһап, берәҙәк эттәрҙе контролдә тоторға тырышһаҡ та, ауылдың ҡалаға яҡын булыуы сәбәпле, Тимер юл ауылының сүп-сар ѳйѳмѳндә йѳрѳгән эттәр ѳйѳрѳ лә ауылға килеп, ѳҫтәмә бәләләр тыуҙыра. Инйәр ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Ғайса Ғәбделхаҡ улы МѲФТӘХЕТДИНОВ: - Берәҙәк эттәр проблемаһын уйлаһаң, йән әсеүҙән сәсең үрә торғандай була. Беренсенән, был проблеманы халыҡ шәхсән үҙе булдыра, икенсенән, мәсьәләне сығымдарһыҙ ғына, үҙ-ара хәл итеп булмай. Ниндәйҙер саралар күрә башлаһаң, китә үпкәләүҙәр, ошаҡлашыуҙар, ялыуҙар. Ошо арҡала үҙебеҙ ултырған ботаҡҡа сабабыҙ, әллә күпме аҡсаны туҙҙырабыҙ. 2007 йылдан бирле хакимиәт башлығы вазифаһын үтәйем. Бер йылда ла эт проблемаһына барып тѳртѳлмәй ҡалғаныбыҙ юҡ. Артыҡ гуманлы булыуыбыҙ арҡаһында, кешегә әллә күпме зыян килтергән, хәүеф тыуҙырған берәҙәк эттәрҙе кешеләрҙән дә ѳҫтѳнѳрәк ҡуя башланыҡ түгелме?
Эттәрҙе утилләштереү ѳсѳн кәрәкле дарыуҙарын алырға, юҡ итеүҙең рәхимле юлдарын табырға, белгестәр саҡыртырға, әллә күпме документ тултырырға, кешеләрҙе йәлеп итергә тура килә. Был проблема, халыҡтың ғәмһеҙлеге, аңларға теләмәүе шул тиклем үҙәккә үтте. Шуға күрә мәсьәләне хәл итеү ѳсѳн Ҡоролтай депутаттарына мѳрәжәғәт итеп, ҡаты закон ҡабул итеүҙәрен һорарға кәрәк. Һәр эттең мотлаҡ ветеринар кенәгәһе, паспорт булыуын да талап итеү мѳһим. Был йәһәттән полицияның участка уполномоченныйҙарының да әүҙемлек күрһәтеүе шарт. Һәр эт артынан йүгереп йѳрѳһѳндәр, тигән һүҙ түгел был. Әммә мәсьәләне улар ҙа контролдә тотһа, ваҡытында иҫкәртеү яһаһа, файҙаһы булыр ине. Ярай әле ауылдарҙа тәртип булдырыу йәһәтенән старосталар ҙур эштәр башҡара. Ә бит уларҙың хеҙмәте ѳсѳн бер ниндәй ҙә түләү ҡаралмаған. Эшләгән кешенең хеҙмәтен күрә белеү, ваҡытында баһалау ѳсѳн старосталарҙы дәртләндереү сараһын да табырға кәрәк. Беҙҙең халыҡ, мал хаҡы бар, тип бушҡа әйтмәгән. Этте аҫрағас, ул да бер һүҙһеҙ ошо исемлеккә инә. Тотаһың икән, тимәк, үҙ ѳҫтѳңә уны ҡарау, ашатыу кеүек яуаплылыҡты ла алаһың. Ул урамға сығып, кеше малы менән тамаҡ туйҙырырға тейеш түгел. Географик яҡтан мѳмкинлек булмау сәбәпле, Инйәрҙә кѳтѳү ойоштороу ҡыйын. Тик береһенә лә кѳтѳү юҡ, мал тотмағыҙ, тип әйтеп булмай. Ә инде ошоларҙы белеп тә мал, эт тоталар икән, ябай ғына ҡағиҙәләрҙе, талаптарҙы ла үтәргә кәрәк.
Беҙҙең хакимиәт районда иң ҙуры. 21 ауылдың етди проблемаларын, һәр ғаиләне, кешене күҙ уңында тотоу, ваҡытында уларҙы хәл итеү, халыҡтың ваҡ-тѳйәк мәшәҡәттәренә тѳрлѳ белешмәләр биреү ѳсѳн 5 кенә хакимиәт хеҙмәткәре бар. Ауылдар буйлап эт аулап, штраф һалып йѳрѳй башлаһалар, уларҙың эшен кем башҡарыр? Этенә баш була алмай, уны берәҙәккә әйләндергән кешелә лә, малын ҡарауһыҙ урамда йѳрѳтѳп, эттән ашатҡан хужала ла ғәйеп бар. Ябай ғына тәртиптәрҙе боҙмай, үҙ-ара дәғүәләшмәй, тыныс юл менән мәсьәләне хәл итһәк, был проблемалар ҙа булмаҫ, һѳҙѳмтә лә яҡшыраҡ булыр ине. Юғиһә, халыҡҡа тигеҙ юлдар ҙа кәрәк, һыуы ла эргәлә генә булһын, эте лә йѳрѳмәһен. Ә үҙе ошоларҙы булдырыу ѳсѳн бәләкәй генә бурыстарын да үтәргә онота. Аҡсаның бер кеҫәнән сығыуына ла етди иғтибар биреү мѳһим. Мәҫәлән, былтыр берәҙәк эттәрҙе утилләштереү ѳсѳн 5 тапҡыр махсус хеҙмәткәрҙәр саҡыртып, 100 мең һум самаһы аҡса тотондоҡ. Быйыл иһә ике тапҡыр эт ауларға саҡырып, 70 мең һум аҡса сығарып һалдыҡ. Әле бит йылдың уртаһы ғына, аҙағына тиклем күпме аҡса сарыф ителеүе билдәһеҙ, сѳнки ѳсѳнсѳ тапҡырға заявка биргәнбеҙ. Ошо һандарҙы күреп, халыҡ әҙерәк уйланһын ине. Бәлки, иҫәпләп ҡарағандар, был аҡсаларға ни тиклем социаль проблемаларҙы хәл итә алыуыбыҙҙы ла самалай алыр. Халыҡ шуны ла аңлаһын: йәмғиәт, тәү сиратта, кеше ѳсѳн. Ә беҙ, үҙебеҙ ҙә һиҙмәҫтән, дүрт аяҡлы дуҫтарыбыҙҙы тәүге урынға ҡуя башланыҡ. Һүҙ ҙә юҡ, кешелекле булырға кәрәк, әлбиттә, бынан берәү ҙә баш тартмай. Әммә ҡайһы саҡта артыҡ тырышлыҡ күрһәтеүебеҙ менән эттәрҙең социаль яҡтан ғына түгел, ә медицина проблемалары тыуҙырыуын да онотоп ебәрәбеҙ.
Хакимиәт башлыҡтарының фекерҙәренән сығып, был проблеманың кѳнүҙәк мәсьәләләрҙең береһенә әйләнеүен барыһы ла яҡшы аңлайҙыр. Аҡса түләмәйенсә ҡыл да ҡыбырҙатып булмаған заманда йәшәүебеҙҙе яҡшы беләбеҙ. Һәр кем хәленән килгәнсә йәшәргә, донъя кѳтѳргә тырыша. Малды берәү ҙә иреккәндән ҡыҙыҡ күреп, матурлыҡ ѳсѳн аҫрамай. Һәр ҡайһыһы уның файҙаһын күреүҙе, килемен алыуҙы күҙ уңында тота. Мәүсилә апайҙың да ете бәрәсенә ҡарата ѳмѳттәре булғандыр. Малға ҡарап торған ауыл кешеһенең кемдеңдер бәйһеҙ эте арҡаһында зыян күреүе береһен дә ҡыуандырмай. Шулай ҙа тѳрлѳ бәлә, зыян килтергән берәҙәк эттәр проблемаһын сығымдарһыҙ ғына үҙебеҙ ҙә хәл итә алабыҙ түгелме? Хакимиәт, полицияның участка уполномоченныйҙары халыҡ менән бер һүҙҙән булып кѳрәшкәндә, мәсьәлә ыңғай хәл ителмәҫ инеме икән?
Эльза МѲХӘМӘҘИЕВА.


text:
12-02-2016, 16:28 / ---
ҺӘР ЯҢЫЛЫҠ - КҮПТӘН ОНОТОЛҒАН ЭЛЕККЕҺЕ
Бер нисә тиҫтә йылдар дауамында “яңыса йәшәйбеҙ” тигән һүҙҙәрҙе йыш ҡабатлайбыҙ. Ниндәйҙер мѳғжизә, яңылыҡ кѳтәбеҙ. Хѳкүмәтебеҙ закондар, яңылыҡтар уйлап сығара, әммә ул яңылыҡтың быға тиклем дә ҡасандыр булғанлығын, тик онотолоуын ғына иҫәпкә алмайбыҙ. Советтар Союзы мәлендәге ГТО нормативтарын тапшырыу, халыҡ дружиналарының йәмғиәт тәртибе һағында тороуы, студент отрядтарының шау-гѳр килеп ауыл хужалығында, тѳрлѳ ойошмаларға ярҙам итеүҙәре үҙе генә ни тора ине. Элекке ваҡытта ауылдарҙа тәртип булдырыуҙа ҙур әүҙемлек күрһәткән иптәштәр судын, халыҡ дружиналары ағзаларын һағынып иҫкә алырға...


text:
13-04-2017, 21:40 / ---
“Эш хаҡы әкренләп булһа ла артасаҡ”
Тура бәйләнеш. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов бөгөн халыҡ һорауҙарына яуап бирҙе. Әңгәмә Башҡортостандың социаль-иҡтисади күрһәткестәренә ҡағылышлы теманан башланды. Рәсәйҙә уртаса эш хаҡының 35 меңдән ҙурыраҡ, ә Башҡортостанда 26 мең һумдан ашыуыраҡ булыуы тураһында әйтелде. "Башҡортостанда эш хаҡы ҙур түгел, кешеләрҙең 60 процентының айлыҡ килеме 20 мең һумдан артмай, был сумманы бер айға һуҙырға тырышалар. Проблема айырыусы ауыл ерендә киҫкен. Уны хәл итеү йүнәлешендә эш бара, Башҡортостанда эш хаҡы әкренләп булһа ла артасаҡ", - тине Рөстәм Хәмитов....


text:
7-07-2017, 11:35 / ---
Ғәбдөктә – Шәжәрә байрамы
Оло йылғалар бәләкәй генә инештән башланған кеүек, башҡорт халҡы ете ҙур ырыуҙан, ваҡ-ваҡ араларҙан, унан ары бер ата, бер олатай балаларынан торған ғаиләләрҙән барлыҡҡа килгән. Шуға ла Шәжәрә байрамдарын ойоштороу бик кәрәкле, сөнки халҡыбыҙҙың рухын күтәреп ебәрерҙәй оло байрам ул. Район үҙәгенән алыҫ урынлашҡан, бәләкәй ауылдарҙан иҫәпләнгән Ғәбдөк ауылы халҡы ла нәҫел ептәрен өйрәнә, һаҡлай. Йәш быуын да “Шәжәрә” тигән туплаусы тѳшѳнсәнең тәрән мәғәнәһен аңлай, араларын барлай, туған-тыумасалары менән таныша, улар менән ғорурлана, ихтирам итә. Туғандар осрашһын, йәш быуын нәҫелен,...


text:
Скачать презентацию
Идет загрузка презентации. Пожалуйста, подождите
Презентация была опубликована 2 года назад пользователемСвятослав Якушко
1 Электронный вариант тестов по государственному башкирскому языку для 5-9 классов С о з д а н и е э л е к т р о н н о г о в а р и а н т а т е с т о в п о г о с у д а р с т в е н н о м у б а ш к и р с к о м у я з ы к у д л я к л а с с о в Служебные части речи Яр ҙ амсы һү ҙ төркөмдәре
2 Поставьте нужные слова в предложения Быйыл ямғыр мул яу ҙ ы, (но, однако,а) уңыш а ҙ булды. Атаһы (с, вместе) ҡ ы ҙ ы Айһылыу ҙ а килде. Мәктәптән ҡ айт ҡ ас Әминә (или) Алһыу өй ҙ ә яр ҙ амлашыр. Көн (к обеду) асылып китте. Ҡ ап ҡ а янында Иштуған (лишь) тороп ҡ алды.
3 Выберите подходящий послеслог : Миңә Баш ҡ ортостандың ү ҙ ирке... Рус дәүләтенә ҡ ушылыуы... китап кәрәк. Менән Тураһында Өсөн Кеүек Сөнки Ҡ ә ҙ әре
4 Выберите подходящий послеслог. Рәми Ғарипов... күп у ҡ ыным. менән тураһында кеүек ҡ ә ҙ әр
5 Выберите подходящий послеслог. Мин ү ҙ ебе ҙҙ ең шәжәрәбе ҙ... ҡ ы ҙ ы ҡ һынам. һуң тураһында кеүек өсөн сөнки менән
6 Выберите подходящий послеслог. Мин Баш ҡ ортостанда йәшәүем... ғорурланам. һуң тураһында кеүек өсөн сөнки менән
7 Выберите подходящий союз. Әлиә походтан ҡ айтты... унда күргәндәрен һөйләне. һәм әммә ләкин Әле тағы йәки
8 Какие слова нужно ставить вместо точек в предложении : - А-у! - тип ҡ ыс ҡ ыр ҙ ы Азамат урманда. -...!тип яуапланы ҡ айтауаз.
9 Напишите вместо точек определение данных слов : Әгәр, ләкин, ә, тағы, һәм – теркәүестәр ; Бар, түгел, буғай, тейеш - Кеүек, шикелле, бирле, һайын - Урра, аһ, ай-һай, эх - бәйләүес мөнәсәбәт һү ҙҙ әр ымлы ҡ тар
10 Определите, к какой части речи относится выделеннре слово : Ҡ ала ситендә бомба шартланы (З.Биишева) Теркәүес Бәйләүес Ымлы ҡ Ки ҫ әксә
Еще похожие презентации в нашем архиве:
© 2018 MyShared Inc.
All rights reserved.


text:
Фото:
Өфөлә тыумыштан йөрәк сирле балаларға ярҙам йөҙөнән хәйриә кисәһе үтте
Фото:
Башҡорт дәүләт филармонияһында кесе йома, 19 апрелдә, хәйриә кисәһе үтте. Сара Саҡмағош районы Яңы Балтас ауылынан Азалина Ғаязоваға (май айында уға бер йәш тула) һәм Бөрө ҡалаһынан Злата Ғәзизоваға (уға дүрт йәш) ярҙам йөҙөнән ойошторолдо. Ҡыҙҙар тыумыштан йөрәк сиренә дусар, һәм уларға ашығыс рәүештә операция талап ителә. Кисә «Мәрхәмәт» хәйриә мәғариф фонды һәм уларҙың Мәскәүҙәге хеҙмәттәштәре — «Линия жизни» фонды башланғысы менән үткәрелде. Балаларға ярҙам йөҙөнән һәм уларҙың һауығыуына үҙ өлөшөн индереү маҡсатында сараға Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, «Мәрхәмәт» фондының Попечителлек советы рәйесе Гөлшат Хәмитова, министрҙар һәм ведомство етәкселәре, республиканың бизнес-берләшмәһе вәкилдәре, төбәк парламентарийҙары, бер һүҙ менән әйткәндә, балалар ғүмеренә битараф булмаған кешеләр килде.
— Бөгөнгө матур сараға килгән, уны ойоштороуҙа ярҙам иткән барлыҡ кешеләргә рәхмәт әйтәм, — тине Гөлшат Хәмитова. – Тимәк, һеҙ беҙҙең эшмәкәрлекте аңлайһығыҙ, яҡшы баһалайһығыҙ, унда ҡуша ҡатнашаһығыҙ. Бындай кисәләр беҙҙә матур йолаға әүерелһен ине, сөнки мәрхәмәтлек, изгелек юғары мәҙәниәтле кешеләргә генә хас.
«Линия жизни» ҡаты ауырыған балаларҙы ҡотҡарыу фонды президенты Фаина Захарова билдәле йырсы Конкордия Антарованың һүҙҙәрен әйтеп ишеттерҙе: «Һиңә яҡшы ваҡиға алып килгән түгел, ә һин кешеләргә йөрәгеңдең яҡтылығын бүлеп биргән көнөңдө бәхетле тип иҫәплә».
— Минеңсә, бөтәһе өсөн дә бөгөн бәхетле көн, сөнки бында килеүселәрҙең барыһы ла йөрәк йылыһын бүлеп бирә. Һеҙҙең барығыҙ ҙа – тылсымсы, сөнки изге эштәр – ул ысын мәғәнәһендә тылсым. Бындай эштә ҡатнашып, кешеләрҙең ҡанатланып китеүен күрәбеҙ.
«Линия жизни» Рәсәйҙәге барлыҡ балаларға ярҙам итә. Асылғандан алып улар биш меңдән ашыу сирле балаға, шул иҫәптән республиканан 275 сабыйға ярҙам иткән. Уларға республика кардиология диспансерында юғары технологиялы операция эшләнгән.
Концерт программаһынан тыш, филармония фойеһында хәйриә эшмәкәрлеге тарихын сағылдырған күргәҙмә эшләне. Унда Елена Вишневская менән Григорий Пятовтың шәхси коллекцияһынан эштәр тәҡдим ителде. Өфөлә хәйриә эшмәкәрлеге өс йөҙ йыл алып барыла.
Шәфҡәтлелек иҫәбенә аҡса күсереүме, кисә ойоштороуҙа ярҙам итеүме, йәки байрамға билеттар һатып алыу булһынмы – ярҙамдың ҙуры, бәләкәйе булмай, бәләгә тарыусыларға ул һәр саҡ кәрәк, тип иҫәпләй сараға килеүселәр. Артистар ҙа бының менән килешә: беҙгә гонорар ҙа, сәскәләр ҙә кәрәкмәй, барыһы ла сабыйҙарҙың ғүмере өсөн, ти улар.


text:
Өфөлә баш ҡаланың һәләтле балалары тәбрикләнәсәк
Өфөлә кесе йома, 17 майҙа, һәләтле балалар слеты үтә, уның сиктәрендә Бөтә Рәсәй мәктәп уҡыусылары олимпиадаһының муниципаль этабында еңеүселәр, шулай уҡ «Иң яҡшы мәктәп уҡыусыһы», «Иң яҡшы мәғариф учреждениеһы», «Иң яҡшы уҡытыусы» номинацияларында еңеүселәр тәбрикләнә. Фәнни-мәғлүмәт методик үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, тантаналы сараға яҡынса 100 бала саҡырылған.
Һәләтле мәктәп уҡыусыларын тәбрикләү йолаһы 2010 йылда булдырылды.
Шул уҡ ваҡытта 2011-2012 уҡыу йылында Өфөнән 60 меңгә яҡын уҡыусы 21 олимпиадала ҡатнашҡан. Уларҙан 3,5 мең бала ҡала этабына үткән. 126 уҡыусы – еңеүсе, 1160 кеше призер булған.
Өфө хакимиәтенең Мәғариф идаралығы һәм Фәнни-мәғлүмәт методик үҙәге менән ойошторолған сара 15.30 сәғәттә «Новатор» балалар ижады йортонда башлана. Белешмәләр өсөн телефон: 255-04-98.


text:
Фото:
Башҡортостанда журналистар республика буйлап социаль турҙар маршруттары менән танышты
Фото:
Башҡортостанда эске һәм ситтән килеү, шул иҫәптән социаль туристар – өлкән кешеләр һәм инвалидтарға иҫәпләнгән туризмды үҫтереү өсөн ҙур мөмкинлектәр бар. Ошо көндәрҙә журналистар өсөн ике көнлөк матбуғат туры үткәрелде, уны ойоштороусылар булып БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты һәм республиканың Туриндустрия союзы сығыш яһаны.
Журналистарға «Красноусол» һәм «Ассы» шифаханалары, «Абҙаҡ» тау саңғыһы курорты, «Ар ташы» һәм «Ҡарағайҙар иле» шәхси ял базаларының эшмәкәрлеге менән танышырға тәҡдим ителде.
Башҡортостандағы Туриндустрия союзының башҡарма директоры Дмитрий Шорников билдәләүенсә, 2011 йылда тормошҡа ашырыла башлаған социаль туризм программаһы пенсионерҙар ғына түгел, туроператорҙар араһында ла популярлыҡ яулай. Был программала ҡатнашырға теләгән туристик фирмалар һаны күбәйә бара. Улар туристарға республика, Рәсәй һәм шулай уҡ сит илдәр буйлап ҡыҙыҡлы турҙар тәҡдим итә. Туристик хеҙмәтләндереү сифатын яҡшыртыу өсөн туроператорҙар менән тәҡдим ителгән турҙарҙы һайлап алыу буйынса быйыл эксперттар советы булдырылды. 2012 йылда йәмғеһе алты меңдән ашыу пенсионер һәм инвалид льготалы шарттарҙа туристик хеҙмәттәр менән файҙалана аласаҡ. Былтырғыға ҡрағанда был ике тапҡырға күберәк.


text:
Владимир Колокольцев Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығы байрағын тапшырҙыФото: Олег Яровиков | Видео: Ренат Искужин, Мирон Доровских
Владимир Колокольцев Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығы байрағын тапшырҙы
Владимир Колокольцев Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығы байрағын тапшырҙыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2014 йыл, 23 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфөлә «Өфө-Арена» спорт комплексы алдындағы майҙанда БР буйынса Эске эштәр министрлығының яңы байрағын тапшырыу тантанаһы уҙҙы. Алдан Еңеү паркында ведомство байраҡты һапҡа ҡуйыу йолаһын үткәрҙе.
Рәсәй Президентының байраҡты тапшырыу тураһындағы грамотаһын РФ эске эштәр министры Владимир Колокольцев уҡып ишеттерҙе һәм Башҡортостан хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәренең 95 йыл дауамында үҙҙәренең хеҙмәтен намыҫлы үтәгәндәрен билдәләне.
— Яңы байраҡ батырҙарса үткәнгә ҡайтыуҙы символлаштыра, һәр хеҙмәткәргә Рәсәйгә хеҙмәт итеүҙең изге бурыс булыуын иҫкә төшөрә, — тине министр. — Хәҙер беҙ полиция тип аталабыҙ, беҙҙең ҡоралландырыуҙа киң оператив мөмкинлектәр. Әммә хеҙмәт нисек кенә үҙгәрһә лә, хоҡуҡ тәртибен һаҡлау системаһында ниндәй генә үҙгәрештәр булһа ла, илһөйәрлек, бурысҡа тоғро ҡалыу, офицер намыҫы кеүек ҡиммәттәр үҙгәрешһеҙ ҡала. Был ҡиммәттәргә беҙҙең ата-бабаларыбыҙ ант биргән, бөгөн беҙҙә ант итәбеҙ.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың сәләмләү хатын БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев уҡып ишеттерҙе. «Яңы байраҡ – сифатлы яңы этаптың башын, намыҫлыҡты һәм тоғролоҡто, юғалтыуҙар тураһындағы хәтерҙе аңлатҡан, министрлыҡтың рәсми символы. Бөгөнгө сараның һәр полиция хеҙмәткәренең хәтерендә һаҡланыуына һәм хеҙмәт бурысын үтәгәндә яуаплылыҡты арттырыуға тәьҫир итәсәгенә шикләнмәйем».
Константин Толкачев республика етәкселегенең ведомствоға һәр яҡтан, шул иҫәптән матди ярҙам күрһәтеүен хәтергә төшөрҙө. 2013 йылда республика һәм урындағы бюджеттарҙан матди базаны нығытыуға 50 миллион һум бүленде. Күбеһенсә саралар автомобиль паркын яңыртыуға һәм бүлмәләрҙә ремонт эшләүгә юлланды.
Башҡортостан буйынса эске эштәр министры Михаил Закомалдин ведомствоның эшен юғары баһалағандары өсөн рәхмәт әйтте.
— Рәсәй Федерацияһы эске эштәр министрының шәхси рәүештә байраҡты тапшырыуы айырым ихтирам билдәһе булып тора, — тип билдәләне ул.
БР буйынса Эске эштәр министрлығы башлығы хеҙмәткәрҙәренең үҙ бурыстарын намыҫлы үтәйәсәктәрен белдерҙе.
Тантана полиция органдары бүлексәләренең парады менән тамамланды. Тынлы оркестр маршына министрҙар һәм ветерандар алдынан ОМОН һалдаттары, атлы полиция, патруль-һаҡ хеҙмәте, автоинспекция һәм овчаркалар менән кинологтар отрядтары үтте. Шулай уҡ парадта юл-патруль хеҙмәте һәм полиция вертолеты ҡатнашты.


text:
Өфөлә 2016 йылға мәктәп календары донъя күрҙе
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә 2016 йылға мәктәп календары нәшер ителде.
Мәктәп календары — уҡыусыларҙың һәм уҡытыусыларҙың өҫтәл китабы. Унда уҡыусыларҙың тормошо тураһында мәҡәләләр, танып-белеү һәм мауыҡтырғыс мәғлүмәттәр, шулай уҡ кроссвордтар, ребустар, башватҡыстар бирелгән. Календарь сағыу һүрәттәр менән биҙәлгән. Нәшриәттә аңлатыуҙарынса, был — башҡорт телендә энциклопедик характерҙағы үҙенсәлекле баҫма. Унда төрлө йәштәге мәктәп уҡыусыларын һәм уҡытыусыларҙы ҡыҙыҡһындырырлыҡ темалар яҡтыртыла. Бында тыуған төйәгебеҙҙең тәбиғәт байлыҡтары, тарих, сәнғәт хаҡында материалдар табырға мөмкин. Календарь уҡыу йылы дауамында уҡыусының тоғро юлдашы булыр тип ышана нәшерселәр.


text:
Ведомствоны автоматлаштырыу буйынса республика проекты — «ПРОФ-IT.2016» Бөтә Рәсәй конкурсында иң яҡшыһы Фото: Олег Яровиков
Ведомствоны автоматлаштырыу буйынса республика проекты — «ПРОФ-IT.2016» Бөтә Рәсәй конкурсында иң яҡшыһы
Ведомствоны автоматлаштырыу буйынса республика проекты — «ПРОФ-IT.2016» Бөтә Рәсәй конкурсында иң яҡшыһы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандың «Мөлкәт» автоматлаштырылған системаһы буйынса проекты «ПРОФ-IT.2016» Бөтә Рәсәй конкурсының «Ведомствоны автоматлаштырыу» номинацияһында иң яҡшыһы тип танылды.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, 16 майҙа Өфөлә «ПРОФ-IT.2016» Бөтә Рәсәй төбәк һәм муниципаль мәғлүмәтләштереү проекттары конкурсы асылды. Сараны ойоштороусы — Электрон дәүләттең эксперт үҙәге.
Башҡортостан проектының төп маҡсаты — муниципаль мөлкәт менән идара итеү процестарын мәғлүмәти яҡтан тәьмин итеү. Бынан тыш, проект бөтә документтарҙы әҙерләүҙе автоматлаштырыуҙы һәм электрон документтар әйләнешен күҙ уңында тота.
Икенсе урында — Новосибирск өлкәһенең проекты. Ул ведомстволарҙы автоматлаштырыу өсөн мәғлүмәт системаларының берҙәм платформаһын индереүгә ҡағыла.
Өсөнсө урынға Төмән өлкәһе проекты лайыҡ булды: «Хаҡтарға мониторинг» мәғлүмәт системаһы».


text:
«Ахмедьянов Р.А., Ахмедьянова И.Р Русско-башкирский автословарь (около 78000 слов и терминов) Русса-башортса автоулек ...»
-- [ Страница 20 ] --
уптары пырнуть ножом быса менн снсе пьющий эсерг яратыусы пытать азаплау пьющий эскесе пытать язалау пьянеть баш йлне пытать пленника сире язалау пьянеть иере пытаться тырышып (маташып) арау пьянеть от радости шатлытан иере пытаться тырышыу пьянить башты йлндере пытаться освободиться отолора тырышыу пьянить иерте пытка (рухи) азап пьяница срхш пытка азап пьяница эскесе пытка ыа пьянка эске мжлесе пытка яза пьянка эскелек пытливость ыыыныусанлы пьянство эскелек пытливость ума аылды ыыыныусанлыы пьянство эскеселек пытливый ыыыулы пьянствовать эсеп йр пытливый ыыыныусан пьянствовать эсег (эскелекк) алышыу (биреле) пытливый взгляд ыыыныусан араш пьяный иергн пыхать балып (бреп) тороу пьяный иерек пыхать балып яныу пьяный иерек кеше пыхать эе бре (брк) пьяный иеректрг хас булан пыхтеть ауыр улау пьяный иеректрс пыхтеть боротоу пьяный срхш булан пыхтеть быхылдау пьяный эскн пыхтеть кснеп тырышыу пьяный от любви мхббттн иерек пыхтеть маташыу пьяный разговор иеректрс йлше пыхтеть мышылдау пэр пэр пыхтеть ухылдау пюпитр пюпитр пыхтеть над решением задачи мсьлне сисерг пюре им маташыу пюре пюре пышка ит бкне пяденица оротос кблк пышка абартма пядь арыш пышка тултыран тауы (рлгн) кеек пялить кийте пышность абарынылы пялить к тб пышность упшылы пялить секрйеп арау пышность тантаналы пялить тартып уыу пышность приёма абул итее тантаналыы пялить овчину ары тиреен тартып уыу пышность речи телмре абарынылыы пяльцы кирге пышные волосы кпереп торан сстр пясть ус йктре пышные слова абарыны р пята табан пышный бик бай пята терк пышный йомро пята кс пятак биш тинлек пятимесячный ребёнок биш айлы бала пятачок майансы пятиминутка биш минутлы пятачок морон осо пятиминутный биш минут(лы) пятая страница бишенсе бит пятиминутный разговор биш минут йлше пятерня биш пятирублёвка биш умлы пятерня биш барма пятислойная фанера биш атлы фанер пятеро биш пятисотенный биш й умлы пятеро биш пятисотлетие биш й йыл пятеро детей биш бала пятисотлетие биш й йыллы пятёрка биш пятисотый биш йнс пятёрка биш ум пятисотый номер биш йнс номер пятёрка биш умлы пятистенка биш мйшл й пятёрка бишенсе пятистенный биш мйшл пятёрка бишле пятистенок биш мйшл й пятёрка бишлек пятитонка биш тонналы машина пятёрка катеров биш катер пятитысячный биш ме булан пятёрочник бишк ген уыусы пятитысячный биш ме торан пятёрочница бишк ген уыусы пятитысячный биш ме(лек) пяти лет и выше биш м унан юарыра йштге пятитысячный биш меенсе пятиалтынный ун биш тинлек пятитысячный биш мелек пятиборье биш тр ярыш пятитысячный дом биш мелек йорт пятиборье пятиборье пятитысячный отряд биш мелек отряд пятидесятилетие илле йыл пятить арта шылдырыу пятидесятилетие илле йыллы пятить сигендере пятидесятилетний илле йыллы пятиться арта шылыу пятидесятилетний илле йшлек пятиться сигене пятидесятилетний юбилей писателя яыусыны илле пятиться сиге йшлек юбилейы пятиугольник бишмйш пятидесятые годы илленсе йылдар пятиэтажный биш атлы пятидесятый илленсе пятиэтажный дом биш атлы йорт пятидневка биш кнлк пятка кс пятидневный биш кн баран пятнадцатый ун бишенсе пятидневный биш кнлк пятнадцатый день ун бишенсе кн пятидневный поход биш кнлк поход пятнадцать ун биш пятиклассник бишенсе синыф уыусыы пятнадцать разделить на пять ун биште бишк бле пятиклассник бишенсе синыфта уыусы пятнадцать рублей ун биш ум пятиклассница бишенсе синыф уыусыы пятнать бысратыу пятиклассница бишенсе синыфта уыусы пятнать ара яыу пятикратный биш тапыр пятнать тап тшр пятикратный биш тапыр булан (абатланан) пятнать таплау пятикратный бишлт пятнать себя е тап тшр пятикурсник бишенсе курс студенты пятнать скатерть ашъяулыты таплау пятикурсник бишенсе курста уыусы студент пятнашки бк пятикурсница бишенсе курс студенты пятнистый ала пятикурсница бишенсе курста уыусы студент пятнистый ала-сыбар пятилемешный автоплуг биш трнле автоабан пятнистый сыбар пятилетие биш йыл пятнистый тимгелле пятилетие биш йыллы пятнистый минтай тимгелле минтай пятилетка биш йыллы пятнистый олень ала-сыбар болан пятилетнее дерево биш йшлек аас пятница йома пятилетний биш йыл(лы) пятничный йома пятилетний биш йшлек пятничный йома …ы пятилетний план биш йыллы план пятно (ара) тап пятимесячный биш ай пятно бысра пятимесячный биш айлы пятно гна пятно кер раболепствовать те сге пятно аша раболепствовать ялаайланыу пятно тап раболепствовать ярара тырышыу пятно тимгел работа хемт пятно отчистилось тап бтт работа эш пятое июня бишенсе июнь работа агитатора агитатор эше пяток биш дана работа активизируется эш ыа пяток яиц биш дана йоморта работа в разгаре эште ыан ваыты пяточная кость кс йге работа горит в руках улына к эйрмй пяточный кс …ы работа застопорилась эш тотарланды пятый бишенсе работа затормозилась эш тотарланды пятый биштн бер лш работа захватила его целиком эш уны тулыынса пять биш ен йлеп итте пять бишле работа машины машинаны эшле пять градусов мороза биш градус алын работа на местах урындараы эштр пять граммов золота биш грамм алтын работа сердца йркте эшле пять листов железа биш таба тимер работа упростилась эш ябайлашты пять минут биш минут работать эшл пять раз сказать биш ат йте работать аккордно аккордлы эшл пять центнеров пшеницы биш центнер бойай работать аппаратчиком аппаратсы булып эшл пятьдесят илле работать без отдыха ялы эшл пятьдесят рублей илле ум работать в области этнографии этнография пятьсот биш й лкенд эшл пятьсот метров биш й метр работать в саду басала эшл пятью биш ер (урында) работать в цирке циркта эшл пятью биш тапыр работать газификатором газификатор булып эшл раб ол работать газовщиком газсы булып эшл раб божий алла бнде работать генетиком генетик булып эшл раб божий алла оло работать дипкурьером дипломатик курьер булып раб божий бнд оло эшл раба к работать дипломатом илсе булып эшл раба ол работать директором директор булып эшл раба ол (атын-ы) работать инспектором инспектор булып эшл раба ома работать исполу яртылаш эшл раба любви мхббт оло работать как автомат автомат ыма эшл рабкор эшсе хбрсе работать кассиром кассир булып эшл рабовладелец ол билсе работать лаборантом лаборант булып эшл рабовладельческий ол билселек …ы работать лесником урман арауылсыы булып эшл рабовладельческий олло …ы работать лесорубом урман ырыусы булып эшл рабовладельческий оллоа нигелнгн работать на новостройке яы тлшт эшл рабовладельческий строй ол билселек оролошо работать на предприятии предприятиела эшл рабовладельческое общество ол билселек работать на производстве производствола эшл ймите работать на току ырында эшл рабовладение ол бил работать над древними рукописями бороно рабовладение ол билселек улъямалар тнд эшл раболепие перед начальством трлрг ялаайланыу работать над собой тд эшл раболепное отношение уштан ммл работать носильщиком йк йртсе булып эшл раболепный олдарса баш эйгн работать ночью тнд эшл раболепный уштан работать по графику график буйынса эшл раболепный лтрп торан работать председателем рйес булып эшл раболепный ялаай работать продавцом атыусы булып эшл раболепный ялаайланан работать радиорепортёром радиорепортёр булып раболепный ярара (яралашыра) тырышан эшл раболепствовать олдарса баш эйе работать с жаром дрт менн эшл раболепствовать уштанланыу работать с удвоенной энергией икелт дрт менн рабочая молодёжь эшсе йштр эшл рабочая прослойка эшселр атламы работать с упоением лззт менн эшл рабочая сила эшсе кс работать с усердием дрт менн эшл рабочая ярость эш ажары работать с энтузиазмом дрт менн эшл рабоче-крестьянская власть эшсе-кртин работать санитаром санитар булып эшл хакимлыы работать сапожником итексе булып эшл рабоче-крестьянский эшсе-кртин …ы работать со словарём лек менн эшл рабочее движение эшселр хркте работать техником техник булып эшл рабочее место эш урыны работать торопливо ашы-бошо эшл рабочие пчёлы эшсе орттар работать фотокорреспондентом фотокорреспондент рабочие руки эшсе улдар булып эшл рабочие части машины машинаны эшлй торан работать шофёром шофёр булып эшл лштре работать экономистом экономист булып эшл рабочий эш …ы работать экскаваторщиком экскаваторсы булып эшл рабочий эшлй торан …ы работать электромонтёром электромонтёр булып рабочий эшлсе эшл рабочий эшсе работаться эш барыу рабочий эшселр …ы работаться эшлге киле рабочий барак эшселр барагы работник хемткр рабочий день эш кн работник хемтсе рабочий инструмент эш оралы работник эшсе рабочий люд эшсе халы работник ялсы рабочий посёлок эшселр асабаы работник культуры мнит хемткре рабочий человек эшлсе кеше работники милиции милиция хемткрре рабочий щуп эш бырауы работница хемтсе рабочий-моторист эшсе-моторсы работница эшсе (эшлгн) атын-ы рабселькор эшсе м ауыл хбрсее работница ялсы рабский ауыр работница фабрики фабрикала эшлгн атын-ы рабский бер е работодатель эш биресе рабский аршылыы работодатель эшк яллаусы рабский ол(дар) …ы работорговец ол атыусы рабский олдарса работорговец олдар менн атыу итесе рабское повиновение олдарса буйоноу работорговля олдар менн атыу ите рабство бойондороло хл работоспособность эшк лт рабство золмт работоспособность эшк лтлелек (яралылы, рабство золом-йбер лтле булыу) рабство игенлек работоспособный онар рабство ол булыу работоспособный эшк булдылы рабство олло работоспособный эшк уан рабфак рабфак работоспособный эшк лтле рабыня к работоспособный эшсн рабыня ол (атын-ы) работоспособный человек эшк уан кеше рабыня ома работы по акклиматизации климата яралаштырыу раввин раввин эштре равелин равелин работы прибавилось эш артты равенство бер тиге булыу работяга эшсн (тырыш) кеше равенство тигелек работящий булдылы равенство тилек работящий егрле равенство дробей ксерре тигелеге работящий онар равенство многочленов кпбыуындары тигелеге работящий тырыш равенство сил кстре бер тиге булыуы работящий эш йсн равнение тигелне работящий эшсн равнение тилше работящий парень эшсн егет равнение на передовиков алдынылара тилше рабочая лошадь эш аты равнина тиге ер равнина тигелек равномерность (бер) тигелек равнинная местность тиге урын равномерность бер трллк равнинный тиге равномерность тиге булыу равнинный тигелек …ы равномерный (бер) тиге равно бер тиге равномерный бер трл равно бер трл равноправие ти хоулылы равно берй равноправие хоу тилеге равно кеек к равноправие граждан граждандары ти равно тиге хоулылыы равно тиге була равноправный ти хоулы равно шулай у равноправный договор ти хоулы килеше равно красивые поля и луга берй матур ырар м равносильные армии кстре ти армиялар болондар равносильный кстре ти равнобедренный тиге эргле равносильный ти равнобедренный треугольник тиге эргле смйш равносильный ти (тиге) ксл равновеликие углы тиге урлытаы мйштр равносторонний тиге ялы равновеликие фигуры тиге урлытаы фигуралар равносторонний треугольник тиге ялы смйш равновеликий тиге урлытаы равноугольный тиге мйшл равновесие тигелек равноугольный многоугольник тиге ялы кпмйш равновесие тигелне равноценные работники бер-берен ти хемткрр равновесие тигелнеш равноценные товары бер хатаы тауарар равновесие тыныс хл равноценный бер (к) хатаы равновесие тыныслы равноценный бер иш (трл) равновесие сил кстре тигелеге равноценный бер к сифатлы равнодействующая сила берй тьир итесе кс равноценный бер-бере(е)н ти равнодействующий берй тьир итесе равноценный брбр равноденствие кн менн тнд тигелеге равноценный ти иммтле равнодушие битарафлы равноценный хатары бер равнодушие вайымылы равные величины тиге дмлдр равнодушие мелек равные силы тиге кстр равнодушие итибарылы равный тиге равнодушие ыыынмау равный тиге булан равнодушие мооло равный ти равнодушный битараф равный тидш равнодушный бошма равным образом шулай у равнодушный вайымы равнять тиге арау (кре) равнодушный ме равнять тигел равнодушный ие китмгн равнять ти уйыу равнодушный ихлас () тгел равнять тил равнодушный келе тартмаан равнять тилштере равнодушный ыыынмаан равнять с собой е менн ти уйыу равнодушный моо равняться тиге булыу равнодушный мхббт хисе булмаан равняться тигелне равнодушный взгляд ме араш равняться тилше равнодушный человек вайымы кеше равняться на передовиков алдынылара тилше равнозначные величины ти иммтле дмлдр равняться по правофланговому у флангылаыа равнозначные события бер иш ваиалар арап тигелне равнозначный бер трл (иш) рагу рагу равнозначный ти рад ине л равнозначный ти мнле (држле, иммтле, рад риза митле) рад шат равномерная скорость бер трл тилек рад ер равномерное движение бер тиге хркт рад вам помочь ег ярам итерг ермен равномерное движение бер трл хркт рад стараться хемт итерг ермен равномерное развитие бер тиге еш рад-радёхонек бик шат рад-радёхонек ыуанып бт алмай радикальный трн рад-радёшенек бик шат радикулит бил биртене рад-радёшенек ыуанып бт алмай радикулит радикулит радар радар радио радио радарная станция радар станцияы радиоактивное излучение радиоактив нурланыш радарное оборудование радар орамалдары радиоактивность радиоактивлы радарный радар радиоактивность урана уранды радиоактивлыы радарный радар …ы радиоактивные изотопы радиоактив изотоптар радение табыныу радиоактивный радиоактив радетель булышсы радиоактивный распад радиоактив таралыш радетель айыртыусы радиоаппаратура радиоаппаратура радетель тырышлы (хстрлек) итесе (кресе) радиоастрономия радиоастрономия радетель ярамсы радиобиология радиобиология радетельный айыртыусан радиовещание радио тапшырыу радетельный тырыш радиовещательная станция радио тапшырыу радетельный хстрле станцияы радеть айыртыу радиовещательный радио тапшырыу …ы радеть табыныу йолаы башарыу радиоволна радиотулын радеть тырышыу радиограмма радиограмма радеть хстрл радиография радиография радеть о деле эш сн тырышыу радиозонд радиозонд раджа раджа радиокомментатор радиокомментатор ради сн радиола радиола ради хаы сн радиолампа радиолампа ради хаына радиолог радиолог ради бога алла хаы сн радиология радиология ради общего дела дйм эш хаына радиолокатор радиолокатор ради потехи ыы сн радиолокационная станция радиолокация станцияы ради тебя ине хаыа радиолокационный радиолокацион ради шутки ыы сн радиолокационный радиолокация …ы радиальный радиаль радиолокация радиолокация радиальный проспект радиаль проспект радиолюбитель радиокр радиатор радиатор радиомаяк радиомая радиатор парового отопления пар менн йылытыу радионавигация радионавигация радиаторы радиооборудование радиойыаз радиатор самолёта самолёт радиаторы радиопеленгатор радиопеленгатор радиационный радиация …ы радиопеленгация радиопеленгация радиация нурланыш радиопередатчик радиотапшырыс радиация радиация радиопередача радиотапшырыу радиевая руда радийлы мдн радиоперекличка радио аша йлше (хбрлше) радиевое излучение радий нурары радиоперекличка городов алалары радио аша радиевый радий …ы йлшее радиевый радийлы радиопостановка радиопостановка радий радий радиоприёмная установка радиотулын абул итесе радикал радикал яйланма радикализм радикаллек радиоприёмник радиоалыс радикальность кикенлек радиоприёмный радиотулын абул итесе радикальность тилек радиорепортаж радиорепортаж радикальность радикаллек радиорепортёр радиорепортёр радикальность взглядов араштары кикенлеге радиорубка радиорубка радикальные изменения радикаль грештр радиорупор радиорупор радикальные меры кикен саралар радиосвязь радиоэлемт радикальный кикен радиосеть радиоселтр радикальный ти радиосигнал радиосигнал радикальный радикаль радиослушатель радио тылаусы радиостанция радио станцияы радоновая ванна радон ваннаы радиостанция радиостанция радоновый радон …ы радиостудия радио студияы радостное лицо шат й радиостудия радиостудия радостные известия йнсл хбрр радиотелеграмма радиотелеграмма радостный келле радиотелеграф радиотелеграф радостный ыуаныс кисергн радиотелеграфная связь радиотелеграф элемте радостный ыуаныслы радиотелеграфный радиотелеграф …ы радостный йнсл радиотелеметрическая система радиотелеметрик радостный шат система радостный шатлы кисергн радиотелеметрический радиотелеметрик радостный шатлылы радиотелеметрия радиотелеметрия радость ыуаныс радиотелескоп радиотелескоп радость йнс радиотелеуправление радиотелеидара радость шатлы радиотелефон радиотелефон радость тускнеет шатлы тоноланды радиотелефонная связь радиотелефон элемте радуга ййор радиотелефонный радиотелефон …ы радужная оболочка ке тл шекре радиотерапия радиотерапия радужные мечты келле хыялдар радиотехник радиотехник радужные цвета ййор ттре радиотехника радиотехника радужный аллы-глл радиотехнический радиотехник радужный ййор …ы радиотехническое сооружение радиотехник оролма радужный ййор тл (тндге) радиоточка радионкт радужный келле радиоузел радиоузел радужный ыуаныслы радиофизика радиофизика радужный йнсл радиофикация радиолаштырыу радужный шатлы (ыуаныс) килтергн радиофикация радиофикациялау радужный шатлылы радиофикация завода заводты радиолаштырыу радушие алсалы радиофицировать радио ткре радушие асы йллк радиофицировать радиолаштырыу радушие илгклек радиофицировать деревню ауылды радиолаштырыу радушие ки келлелек радиофицировать школу мктпк радио ткре радушие унасыллы радиофицироваться радиолашыу радушие яты сырайлы радиоцентр радио ге радушный алса радиоэлектроника радиоэлектроника радушный асы й(л) радировать радио аша хбр ите (бире) радушный илгк радировать в центр кк радио аша хбр ите радушный ки келле радист радист радушный унасыл радиус радиус радушный яты сырай(лы) радиус шара шар радиусы радушный человек илгк кеше радовать иркл раёк раёк радовать ыуандырыу раёшник раёксы радовать матур крене раж ыанлы радовать йндр раж ыыу радовать шатландырыу раж саманан тыш йртлелек радовать шатлы (рхтлек) бире раж шашанлы радовать друзей дутары шатландырыу раж ярыу радовать душу келг шатлы бире раз бер радоваться ыуаныу раз бер ваыт (мл, са, кн) радоваться йн раз бер радоваться шатланыу раз ваыт радоваться маленьким удовольствиям жизни раз икн тормошто блкй ген мрклрен ыуаныу раз абат радоваться успехам уыштара шатланыу раз айтара радон радон раз ат раз мртб разбивка лагеря лагерь ороу раз осра разбивка льда боо ватыу раз рт разбивка новой улицы яы урамды планлаштырыу раз тапыр разбивка цветника ссклек яау раз юл(ы) разбинтовать бинтын сисе (таатыу) раз за разом бер-бер артлы разбинтовать руку улды бинтын сисе раз плюнуть кому бер ни тормай разбинтоваться бинты сиселе (таатылыу) раз поздно вечером бер кн кискеен разбинтоваться бинтыды сисе (таатыу) раз так улай булас разбирательство арау раз так улай була разбирательство тикшере раз так шулай булас разбирательство эште арау раз так шулай икн разбирать арап (айырып, айлап) алыу раз-два и готово бик ти разбирать арау раз-два и обчёлся барма менн анарлы разбираться теле разагитировать кире уйлатыу разбираться тел торан булыу разагитировать гтлп дндере разбитая машина ваты машина разагитировать гтлп кндере разбитая рука яраланан ул разахаться ах ит башлау разбитая чашка яры сыная разахаться ахвах ите разбитной ете разбавитель шыйылаыс разбитной сос разбавить ушып (болап, тп) ебре разбитной ткер разбавить ыу ушыу (т) разбитной шаян разбавить шыйыайтыу разбитной малый ткер егет разбавить шыйылау разбитое окно ваты тр разбавить молоко водой тк ыу ушыу разбитость арыанлы разбавить спирт спирта ыу т разбитость хлелек разбавка шыйылау разбитые надежды юа сыан мттр разбазаривать хозяйство донъя туырыу разбитый ауыртан разбазарить буша сарыф ите разбитый боо разбазарить буша туырып бтр разбитый ваты разбазарить рм-шрм ите разбитый емерелгн разбаловать арты иркл разбитый емерелеп бткн разбаловать ирклтеп бооу разбитый еелгн разбаловаться арты ирклне (ирклнеп ките) разбитый ашаан разбаловаться боолоу разбитый ыйралан разбегаться йгереш башлау разбитый ыйратылан разбегаться йгер башлау разбитый ны арыан разбежаться аларыу разбитый тар-мар ителгн разбежаться йгереп килеп разбитый хлелнгн разбежаться йгереп таралышыу разбитый ынан разбежаться йгере разбитый юа сыан разбежаться трл яа йгерешеп ките разбитый яраланан разбежаться тырым-тыраай асыу разбитый яры разбежаться уйнау разбитый враг ыйратылан дошман разбередить ауырттырыу разбитый параличом паралич уан разбередить уытыу разбить айырыу разбередить рнете разбить аралау разбередить сендере разбить бооу разбередить ярытыу разбить блгел разбередить душу йркте ярытыу разбить ватыу разбередить рану яраны ярытыу разбить емере разбивать камень железной балдой тимер бала разбить зарарлау менн таш ватыра разбить кийте разбивка билдлп сыыу разбить ороу разбивка планлаштырыу разбить ыйратыу разбить разбойнический юлбаарлы …ы разбить сайратыу разбойническое нападение юлбаарарса жм ите разбить тар-мар ите разбойничество юлбаарлы разбить уыу разбойничий юлбаар(ар) …ы разбить эшл разбойничий юлбаарарса разбить эштн сыарыу разбойничий юлбаарлы …ы разбить юа сыарыу разбойничья шайка юлбаарар йр разбить яралау разболелась голова баш ауырта башланы разбить ярыу разболеться ауыртыу разбить яау разболеться ны (ссрп) ауырып ките разбить врага дошманды тар-мар ите разболеться ылай (ауырта) башлау (ките) разбить голову башты ярыу разболеться ылау разбить лагерь лагерь ороу разболтанность тотанаылы разбить машину машинаны ватыу разболтанность тртипелек разбить надежды мттре юа сыарыу разболтанный тотанаы разбить палатку сатыр ороу разболтанный тртипе разбить поле на участки баыуы участкалара разболтанный мальчик тртипе малай блгел разболтать болатыу разбить рояль роялде бооу разболтать бушатыу разбить сад баса эшл разболтать туыу разбить сделку килешее разболтать фаш ите разбить стекло быяла ярыу разболтать йлп (йтеп, сисеп) ташлау разбить строки юл араларын кийте разболтать гайку гайканы бушатыу разбиться ауырттырыу разболтать муку в воде ондо ыуа болатыу разбиться блене разболтать секрет сере сисеп ташлау разбиться ватылыу разболтаться болатылыу разбиться емереле разболтаться бушаланыу разбиться имгне разболтаться бушау разбиться ыйрау разболтаться теле сиселеп ките разбиться юа сыыу разболтаться туылыу разбиться яраланыу разболтаться тртип йомшарыу разбиться ярылыу разболтаться тртипелнеп ките разбиться на отряды отрядтара блене разболтаться г мауыып ките разблокировать амауы алыу разбомбить бомбаа тотоу разблокировать амауы тутатыу разбомбить мост кпере бомбаа тотоу разблокировать порт портты амауы тутатыу разбор сорт разбогатеть байыыу разбор предложения йлм тикшере разбогатеть байып ките разборка книг китаптары айырыу разбогатеть байыу разборка машины машинаны те разбой талау разборный (теп) йыйылмалы разбой юл баыу разборный таатылмалы разбойник башкир разборный телмле разбойник талаусы разборный дом йыйылмалы й разбойник шаян разборный шкаф теп йыйылмалы шкаф разбойник шу разборчивость анылы (яыуа арата) разбойник юлбаар разборчивость асылы разбойница башкир разборчивость налылы разбойница талаусы разборчивость нбереклек разбойница шаян разборчивость талапсанлы разбойница шу разборчивость талым разбойница юлбаар разборчивость талымлы (талапсан) булыу разбойничать талау разборчивость талымлылы разбойничать юлбаарлы ите разборчивость покупателя атып алыусыны разбойнический юлбаар(ар) …ы талапсанлыы разбойнический юлбаарарса разборчивость почерка яыуы анылыы разборчивый аны разбросать бумаги аыары таратып ташлау разборчивый алайышлы разбросать вещи йберре туырып ташлау разборчивый асы разбросать все деньги бт асаны тотоноп бтр разборчивый налы разбросаться (ая-улды) ташлап (асылып) ятыу разборчивый нберек (йолау) разборчивый талапсан разбросаться ййелеп ултырыу разборчивый талымлы разбросаться таралыу разборчивый танырлы разбросаться тарау (бер-береенн алы) урынлашыу разборчивый айлансы разбросаться трл эш менн шллне разборчивый в еде аша талымлы разбросаться ибеле разборчивый почерк асы яыу разбросаться во сне ая-улды ташлап йолау разборчивый юноша налы егет разбросить туырып (таратып) ташлау разбраковать брак табыу разброска навоза тире таратыу разбраковать сорта айырыу (продукцияны) разброска семян орлотар ибе разбраковка тканей туыманы сорта айырыу разбросная сеялка ипм сскес разбранить рлп (геп) ташлау разбросной ибеп сселгн разбраниться талашыу разбросной ибеп сскес разбраниться тиргше разбросной ипм разбраниться ыышыу разбросной посев ибеп ссе разбраниться рлше разбрызгать брк разбрасывание листовок листовкалар ташлау разбрызгать ссртеп (ибеп, бркп) бтр разбрасывание семян орлотары ибе разбрызгать ссрте разбрасываться бааламау разбрызгать ибе разбрасываться анламау разбрызгать воду ыу ссрте разбрестись буталыу разбрызгать духи хушбуйы ибеп бтр разбрестись таралыу разбрызгаться тгеле разбрестись таралышып бт разбрызгаться ибелеп (ссрп) ките разбрестись таралышыу разбрызгивание жидких удобрений шыйы ашламалар разбрестись в разные стороны трл яа таралышып иптере бт разбрызгиватель иптергес разброд буталсылы разбрызгиватель удобрений ашлама иптергес разброд таралыш разбрюзжаться мыырлай (мыжый) башлау разброд тараулы разбрюзжаться ураныра тотоноу разброд тырым-тыраайлы разбудить (йоонан) уятыу разбронировать бронен алыу разбудить абыыу разброс семян орло ибе разбудить тоандырыу разбросанность тараулы разбудить уятыу разбросанность тараулы разбудить детей балалары уятыу разбросанность населения халыты тараулыы разбудить любовь мхббт уятыу разбросанные дома тарау йорттар разбуравить быраулап кийте разбросанные мысли буталсы фекерр разбурить быраулап тише разбросанный буталсы разбурить быраулау разбросанный тарау разбухание дерева в воде ыуа аасты шешенее разбросанный тарау разбухание штатов штат урайыу разбросать бтр разбухнуть бртене разбросать буша ебре разбухнуть брте разбросать осороу разбухнуть кбе разбросать таратып ташлау разбухнуть саманан тыш (самаы) урайыу (кбйе, разбросать таратып ултыртыу артыу) разбросать таратыу разбухнуть тулышыу разбросать трл яа ташлау разбухнуть шешене разбросать туырып ташлау разбушеваться ажырыу разбросать туырыу разбушеваться ауа ктре разбросать ибелдере разбушеваться дау уптарыу разбросать рм-шрм ите разбушеваться оторона башлау разбушеваться отороноу разварной ираан разбушеваться отороу разварной ылбыраан разбушеваться пыр туыу разварной картофель иелеп бешкн картуф разбушеваться шашыныу разве бары разбушеваться ыжырыу разве баша разбуяниться дау (ауа) уптарыу разве тик разбуяниться отороноу разве лл разбуяниться шашыныу разве завтра съездить лл иртг барып килергме развал буталсылы икн развал тртипе (буталсы) хл разве так можно шулай яраймы ни инде развал тртипелек развевать елберлте развал семьи аилне таралыуы развевать ялпылдатыу развал хозяйства хужалыты блгнлкк тше развеваться елберл развалина вайран булыу развеваться лтнл развалина емереклек развеваться ялпылдау развалина ашаан (блйергн) кеше развеваться на ветру елг елберл развалина хараба разведать асылау развалистая походка алпан-толпан атлау разведать тикшереп (орашып) беле развалистое кресло уайлы кресло разведать тикшере развалистый алпан-толпан разведать эл развалистый аушанла разведать месторождения газа газ ятылытары развалистый ки эл развалистый уайлы разведать о её намерениях уны нитен орашып развалить ауарыу беле развалить емере разведать расположение сил противника дошман развалить олатыу кстре урынлашан ере асылау развалить ыйратыу разведение клея елемде шыйыайтыу развалить таратып ташлау разведение костра уса тоандырыу развалить таратыу разведение пчёл орт рсете развалить таратыу разведённый айырылан развалить брёвна брнлре таратыу разведённый айырылышан развалить стену стенаны емере разведённый ыуа ирегн развалить хозяйство хужалыты таратыу разведённый шыйыайтылан развалиться бл разведка разведка развалиться емерелеп (ауып) тш разведка шйлк развалиться емереле разведка мин щупом миналары апшауыс менн развалиться ййелеп ултырыу (ятыу) эл развалиться таралып (ишелеп) тш разведочная скважина разведка скважинаы развалиться таралыу разведочные работы разведка эштре развалиться эштн сыыу разведочный разведка …ы развалиться на диване диванда ййелеп ултырыу разведчик разведчик развалюха емерек й (аралты) разведчик шйлксе развалять ййе разведчик элсе развалять таратып ташлау разведчик засыпался разведчик элккн развалять таратыу разведчики нефти нефть элселр развалять тгрлтеп йоартыу разведчики просочились в тыл противника развалять тгртеп ййе разведчиктар дошман тылына теп ингн разварить иратыу разведывание цветных металлов тл металдар разварить ны бешере эл разварить ылбыратыу разведывательный разведка …ы разварить мясо итте ылбыратансы бешере разведывательный шйлк …ы развариться иелеп беше разведывательный отряд разведка отряды развариться ирау разведывательный центр разведка ге развариться ылбырау развезти алып барыу разварной иелеп бешкн развезти бысратыу развезти ие развернуться сиселе развезти ир развернуться таатылыу развезти таратып бтр (сыыу) развернуться тееле развезти таратыу развернуться тл развезти лер развернуться гртеп (яынан) ойошторолоу развезти письма хаттары таратып сыыу развернуться ен крте развелось много мух себен кбйеп киткн развернуться еп ките развенчать држен (абруйын, данын) тшр развернуться елтне развенчать знаменитость аталы кешене данын развернуться теле тшр развернуться йлндере разверзлась бездна упын асылан разверстать блеп бире (сыыу) разверзнуть асыу разверстать бле разверзнуть ки итеп асыу разверстать вёрсткаа алыу разверзнуться асылып ките разверстать вёрсткалау разверзнуться асылыу разверстать вёрстканы те разверзнуться рйеп асылыу разверстать план заготовок по районам республики развернулась подготовка к весеннему севу яы республика райондарына етештере планын блеп бире ссег ерлек ки олас алды развертеть (зыр) йлндереп (зырлатып) ебре развернулась торговля атыу ойошторолдо развертеть арты быраулау развернулся талант талант еп китте развертеть быраулап кийте развернуть асыу развертеть колесо тгрмсте зыр йлндереп ебре развернуть бороп ебре развертеть отверстие тишекте быраулап кийте развернуть бороу развертеться арты бороп кийте (урайтыу) развернуть ййелдереп ебре развертеться зыр йлнеп ките развернуть ййелдере развертеться зырлау развернуть ййе развертеться ыыу йлн башлау развернуть ки олас бире (ййелдере) развес продуктов аыты лсп бле развернуть сисе развеселить кел ктре (асыу) развернуть таатыу развеселить келлндере развернуть т развеселить кйефен ктре развернуть тйте развеселить друга дуты келен ктре развернуть турайтыу развеселиться кнел асылыу развернуть гртеп (яынан) ойоштороу развеселиться кел (кйеф) ктреле развернуть йлндере развеселиться келлне развернуть яыу развеселиться кйефлне развернуть батальон в полк батальонды полкка развесёлые девочки бик шат ыыайар йлндере развесёлый бик шат развернуть ковёр келм ййе развесёлый келле развернуть плечи яурындары турайтыу развесёлый ктренке кйефле развернуть полк полкты ййелдере развесистый тарба(лы) развернуть свёрток тргк сисе развесистый тарбаай развернуть строительство тлшт ййелдереп развесистый дуб тарба имн ебре развесить ййеп ебре развернуть танк танкыны бороп ебре развесить ййе развернуться (эш) башлап ебре развесить таратып эле развернуться асылыу развесить лсп бле (блеп сыыу) развернуться боролоу развесить элеп сыыу (бт) развернуться булдырылыу развесить эле развернуться е ыанып тотоноу развесить картины картиналары элеп сыыу развернуться ййелеп ките развесить муку ондо лсп бле развернуться ййеле развеситься тарбаай булыу развернуться кине развеситься тарбаланыу развернуться ки ййеле развеска картин картиналары эле развернуться ки олас алыу развеска муки ондо лсп бле развернуться ойошторолоу развесное печенье лсп атыла торан печенье развесной лсмле развешать бельё кер эле развесной лснмле развешать картины картиналары элеп сыыу развесной лсп атыла торан развеять бтр развести айырып ебре развеять осороп бтр развести айырып уйыу развеять осороу развести айырыу развеять таратыу развести алып барып (илтеп) уйыу развеять туырыу развести арау развеять юа сыарыу развести ие развеять в прах клн ккк осороу развести ирете развеять сомнения шикте таратыу развести ктре развеяться йыуаныу развести таратып (уйып) сыыу развеяться кел асыу развести таратыу развеяться таралып (осоп) бт развести тоандырыу развеяться таралыу развести урынлаштырыу развеяться юа сыыу развести рсете развёрнутое строительство ки тлш развести тере развёрнутые ряды ййелгн сафтар развести яып ебре развёрнутый ентекле развести яыу развёрнутый ййелгн развести детей по домам балалары йрен илтеп развёрнутый ййелдерелгн уйыу развёрнутый ки развести костёр ут яып ебре развёрнутый кийтелгн развести мост кпере ктре развёрнутый тулы развести порошок водой онтаты ыуа ирете развёрнутый план ентекле план развести пчёл орт рсете развёрстка развёрстка развести сад баса тере развёртка ййелм развести супругов ир менн атынды айырыу развёртка развёртка развести часовых по постам асылары постара развёртка конуса конус ййелме уйып сыыу развёртка цилиндра цилиндр ййелме развестись айырылыу развивать льноводство етенселек тармаын тере развестись айырылышыу развивать мускулатуру мускулдары ныытыу развестись кбйеп ките развивать свой талант лтеде тере развестись ны рсе развиваться барыу развестись с мужем ир менн айырылышыу развиваться еше разветвить айырыу развиваться те разветвить бле развизжаться сыйылдай башлау разветвить тармалау развизжаться сыйылдара тотоноу разветвить железнодорожный путь тимер юлын развилина айырса тармалау развилина армыт разветвиться боталаныу развилина аса разветвиться ботатар еп сыыу (ебре) развилина сат разветвиться тармаланып (айырылып) ките развилина сата разветвиться тармаланыу развилина тарма разветвление айырса развилина дороги юл саты разветвление сат развилина дуба имн асаы разветвление тарма развилина улицы урам саты разветвление дороги юл саты развилистая дорога айырсалы юл разветвлённая организация тармалы ойошма развилистое дерево асалы аас разветвлённые дороги тармалы юлдар развилистый айырсалы разветвлённый (кп) тармалы развилистый асалы разветвлённый айырсалы развилистый саталы разветвлённый саталы развилистый тармалы разветвлённый тармалы развилистый сук саталы бота развешать элеп уйыу (сыыу) развилось самодеятельное искусство ешмкр развешать эле снт еште развинтить бороп алыу (сыарыу) развить те развинтить бороп бушатыу развить бурную деятельность ксл эшмкрлек развинтить бушаыра ите ййелдере развинтить теп ташлау развить верёвку бауы таатыу развинтить части замка йоаты теп ташлау развить идею фекере тере развинтить шуруп шрпт бороп бушатыу развить машиностроение машиналар те тере развинтиться боолоу развить память хтере тере развинтиться бушау развить способности лтлекте тере развинтиться йомшарыу развить творческую деятельность молодёжи развинтиться ашау йштре ижади эшмкрлеген тере развинтиться улдан ысыныу развиться ала ките развинтиться таралыу развиться а (зиен) е развинтиться тотанаыланыу развиться артыу развинтиться пелне развиться ки еш алыу развинченность арыанлы развиться ксйе развинченность ашаанлы развиться ныынып ките развинченность тотанаылы развиться таатылыу развинченность лпнлек развиться трл ялап камиллашыу развинченность нервов нервылары ашаанлыы развиться еп ките развинченные нервы ашаан нервылар развиться еше развинченный боолан развиться теле развинченный йомшаан развлекательные фильмы мауытырыс фильмдар развинченный ашаан развлекательный кел аса торан развинченный тотанаы развлекательный ыылы развитая промышленность ешкн снт развлекательный мауытырыс развитие кимл развлечение кел асыу развитие еш развлечение кйеф-сафа ороу развитие генетики генетика еше развлечение уйын-клк развитие производства етештерее ее развлечь итибарын ситк йнлте развитие пчеловодства умартасылыты тере развлечь йыуатыу развитие фермерства фермерлы еше развлечь келен асыу (ктре) развитие энергетики энергетика еше развлечь кйефен ктре развитой ала киткн развлечь рте развитой алы развлечь весёлым рассказом келле хбр менн развитой белемле кйефте ктре развитой зирк развлечь ребёнка баланы рте развитой ки таралан развлечься йыуаныс табыу развитой ксл развлечься йыуаныу развитой етле развлечься кел асыу развитой ртле развлечься уйнау-кл развитой ны развлечься р развитой ны ешкн развлечься яылыу развитой сос развлечься после трудового дня эш кннн у кел развитой ешкн асыу развитой ребёнок зирк бала развод айырылыу развитые мускулы ксл мускулдар развод айырылышыу развитые мускулы ны ешкн мускулдар развод алмаштырыу развить арттырыу развод развод развить ййелдере развод караулов арауыл алмаштырыу развить кийте развод моста кпере айырып уйыу развить ксйте разводить канитель мшт яау развить ныытыу разводить сантименты хис-тойоа биреле развить таатыу разводить философию флсф ороу развить трнйте разводка айырыс развить тере разводка моста кпере ктре разводное свидетельство айырылышыу танылыы разворотить груду камней таш ймн утарып разводной айырыла (ктрел) торан ташлау разводной айырыс разворотить мостовую урам ташын атарып ташлау разводной ключ айырыс асыс разворошить таратып (утарып, атарып, йлндереп) разводной мост ктрел торан кпер ташлау разводный айырылышыу разворошить сено беснде таратып ташлау разводы бик разворчаться мыжый (урана, йлн, мыырлай) разводы рс башлау разводье йылыу разврат аынлы разводье аран разврат бооло разводящий развод яаусы разврат бооланлы разводящий разводящий разврат бйелек развоеваться дау уптарыу разврат зина развоеваться дыу киле разврат зинасылы развоеваться пыр туыу разврат уйнаш развоз продуктов аы-тлек таратыу разврат фхеш развозиться айнаша башлау разврат фхешлек развозиться айнашыу разврат шашанлы развозиться шау-шыу ктре разврат шашыу развозиться ыы-зыы киле разврат хлаылы развозиться ыы-зыы кил башлау разврат юлдан яыу развозная тележка йк арбаы развратитель аырыусы развозной ташыла (йртл) торан развратитель боолоа йртесе развозной ташып (йртп) таратыла торан развратитель юлдан яырыусы развозной ташыу …ы развратить аырыу развозной товар йртп атыла торан тауар развратить боолоа йрте развозчик таратыусы развратить юлдан яырыу развозчик ташыусы развратиться аыу разволновать борсоу развратиться боолоу разволновать тулынландырыу развратиться юлдан яыу разволновать тыныылау развратник боо разволновать тынысыландырыу развратник зинасы разволновать неожиданным известием ктлмгн развратник уйнашсы хбр менн тулынландырыу развратник фхеш кеше разволноваться борсола башлау развратница боо разволноваться тулынланыу развратница зинасы разволноваться тыныыланыу развратница уйнашсы разволноваться тынысыланыу развратница фхиш разволноваться перед встречей осрашыу алдынан развратничать зина ылыу тулынланыу развратничать уйнаш (фхешлек) ите разворовать урлап бтр развратность зинасылы разворовать урлап ташып бтр развратность уйнашсылы разворовать имущество млктте урлап бтр развратность фхешлек разворот боролма развратный аын разворот боролош развратный боо разворот эске яы развратный боолан разворот дороги юл боролмаы развратный фхеш разворот обложки тышлыты эске яы развратный человек аын кеше разворот полевых работ баыу эштрен ййелдереп развращение несовершеннолетних бали ебре булмаандары аырыу разворотить атарыу развращённость аынлы разворотить емереп ташлау развращённость бооло разворотить емере развращённость хлаылы разворотить утарыу развращённый аын разворотить йлндереп (таратып) ташлау развращённый боо развращённый хлаы разгадать намерение противника дошманды нитен развращённый яман алау развращённый человек аын кеше разгадать хитрость хйлен тшн развыться илай башлау разгадка сиселеш развыться олой башлау разгадка яуап развыться олора тотоноу разгадка задачи мсьлне яуабы развьючить артмаын алыу разгадчик сисесе развьючить йгн бушатыу разгадчик яуап табыусы развьючить осла ишкте йгн бушатыу разгадчик кроссворда кроссворд сисесе развьючиться йктн бушатылыу (бушау) разгадывание загадок йома сисе развязать ммкинлек (юл, ирек) бире разгадывать головоломку башватыс сисе развязать сисе разгар ыыу (ыан) са (мл, ваыт) развязать ысындырып ебре разгар ышылып туыу развязать ысындырыу разгар эштн сыыу развязать войну уыш асыу разгиб турайан (тйтелгн) урын развязать ленту таманы сисе разгильдяй арамъя развязать руки иркен уйыу разгильдяй илке-алы эшлсе развязать творческие силы народа халыты ижади разгильдяй эшлеке кстрен юл бире разгильдяйничать арамъяланыу развязать узел тйнд сисе разгильдяйничать илке-алы эшл развязать язык теле асылып ките разгильдяйство арамъялы развязать язык теле асылыу разгильдяйство илке-алылы развязать язык телен сисе разгильдяйство эшлекелек развязать язык йлрг мжбр ите разглагольствовать мне кп йл развязаться арыныу разглагольствовать сафсата атыу развязаться отолоу разгладить тигел развязаться оторона башлау разгладить тл развязаться отороп ките разгладить теклп шымартыу (тигел, яыу) развязаться сиселе разгладить текл развязаться ысыныу разгладить шымартыу развязаться с делами эштрн арыныу разгладить яыу развязка ааы разгладить платье клдкте текл развязка сиселеш разгладить шов йй яыу развязка тамамланыу разгладиться тигелне развязка тамамланыш разгладиться теклне развязка уы разгладиться шымарыу развязка боя уышты ааы разгладиться яылыу развязка конфликта конфликтты тамамланышы разгласить асыу развязка узлов тйндре сисе разгласить таратыу развязное поведение тотанаы ылы разгласить фаш ите развязность тотанаылы разгласить фашлау развязность тыйнаылы разгласить йлп йр развязность пелек разгласить тайну сере асыу развязность манер ыланыштары тотанаылыы разглашение государственной тайны длт серен развязный тотанаы асыу развязный тыйнаы разглашение ложных слухов ялан хбрр таратыу развязный пе разглядеть айырыу развязный человек тыйнаы кеше разглядеть алап алыу разгадать алау разглядеть алау разгадать белеп (иеп) алыу разглядеть креп (танып) алыу разгадать сисе разглядеть кре разгадать тшн разглядеть таныу разгадать яуабын табыу разглядеть тшн разгадать загадку йома сисе разглядеть в потёмках араыла креп алыу разглядывание комнаты блмне арап сыыу разглядывать ентеклп (тикшереп) арау разговорчики йлне разглядывать прохожих теп барыусылары ентеклп разгон алылы арау разгон ара разгневанный асыулы разгон йгереп килеп разгневанный взгляд асыулы араш разгон демонстрации демонстрацияны таратыу разгневанный голос асыулы тауыш разгон между столбами бааналар араы разгневать асыуын абартыу (килтере) разгонистый аралы разгневать бик ны асыуландырыу разгонистый ирк разгневать отца атайы асыуын килтере разгонка абат (ат-ат) ыуыу разгневаться асыу киле разгонка скеп кийте разгневаться бик ны асыуланыу разгорелся жестокий спор аты бхс башланды разговаривать гплше разгореться банат ите разговаривать йлше разгореться ыып ките разговаривать неучтиво пе йлше разгореться ыыу разговаривать о музыке музыка тураында йлше разгореться ыйыу разговаривать по телефону телефондан йлше разгореться ыйыуланыу разговаривать почтительно ихтирам менн йлше разгореться шп (яшы, ыыу, ксл) яна башлау разговаривать с другом ду менн йлше разгореться янып (ыарып) ките разговаривать тайком шыпырт ына йлше разгореться янып ките разговаривать у двери ишек тбнд йлше разгородить блеп (кртлп) уйыу разговор йбт разгородить бле разговор имеш-мимеш разгородить амбар амбары бле разговор трл разгородить сад басаны кртлп уйыу разговор йлше разгородиться блене разговор разгородиться с соседями кршелрн блене разговор гм разгорячить ыырып ебре разговор по телефону телефондан йлше разгорячить ыырыу разговор прервался бленде разгорячить ярытыу разговорить дндере разгорячить лошадь атты ярытыу разговорить кире аыу разгорячиться ыып (эергнеп) ките (алыу) разговорить йлштер(т)е разгорячиться ыыу разговорить г мауытырыу разгорячиться эел разговорить рте разгорячиться ярып (ыып, уып) ките разговориться сиселе разгорячиться от работы эштн ыып ките разговориться йлшеп ките разгорячиться от спора бхстн ыып ките разговориться йлш башлау разграбить талап алыу разговориться г мауыып (бирелеп) ките разграбить талау разговориться р разграбить имущество млктте талау разговорная трубка йлше трубкаы разграбление обоза ылауы талау разговорник йлше китабы разграничение земельных участков ер участкаларын разговорник йлшлек сикл разговорный йл …ы разграничение полномочий вклтлектре айырыу разговорный йлше …ы разграничительная линия сиклсе ыы разговорный жанр йлше жанры разграничительный бле …ы разговорный урок йлше дресе разграничительный бл (сиклй) торан разговорный язык йл теле разграничительный сик разговорчивая девочка телдр ыыай разграничительный сикл …ы разговорчивость г лек разграничительный сиклсе разговорчивость сн булыу разграничить айырыу разговорчивость снлек разграничить анылау разговорчивый телдр разграничить асылау разговорчивый телсн разграничить бле разговорчивый г разграничить сиген билдл разговорчивый сн разграничить сикл разговорчики буш разграничить земли ерре бле разграничить обязанности бурыстары сикл разгрызть орех стлекте тешлп ватыу разграничить понятия тшнслре асылау разгрызться (тешлп) ватылыу разграничить районы райондары сиген билдл разгрызться кимереле разграничиться айырылыу разгрызться ярылыу разграничиться асыланыу разгул кйеф-сафа разграничиться блене разгул отороноу разграничиться сиклне разгул типтере разграфить графалап ыыу разгул шашыу разграфить графалара блеп сыыу разгул реакции реакцияны отороноуы разграфить ыып (графалап) сыыу разгуливать йр разграфить бумагу аыы графалап ыыу разгуливать урам тапау разгрести кр разгуливать по парку парк буйлап йр разгрести таратып (крп) ташлау разгулье кел асыу разгрести таратыу разгулье кйеф-сафа ороу разгрести сено бесн таратыу разгулье уйын-клк разгрести снег ар крп ташлау разгульная жизнь уйын-клкл тормош разгром бола разгульный уйын-клкл разгром емереле разгулять йооон асыу разгром ыйралыш разгулять йооон асырыу (осороу) разгром таланыу разгулять таратыу разгром тар-мар ите (ителе) разгулять юа сыарыу разгром тртипелек разгулять ребёнка баланы йооон асырыу разгром врага дошманды тар-мар ите разгулять тоску аышты таратыу разгром города аланы емерелее разгуляться аып ките разгромить болартыу разгуляться асылып ките разгромить емере разгуляться аяытыу разгромить ыйратыу разгуляться иркенлп (киннеп) эш ите разгромить тар-мар ите разгуляться йоо асылыу разгромить туырыу разгуляться йоо асыу (осоу) разгромить юа сыарыу разгуляться ййелеп ките разгромить вражескую армию дошман скрен тар- разгуляться ки олас алыу мар ите разгуляться ксйеп ките разгромить организацию ойошманы юа сыарыу разгуляться ксйе разгрузить (йгн) бушатыу разгуляться отороноу разгрузить бушата тш разгуляться типтер башлау разгрузить эште аайтыу (кмете) разгуляться шашыу разгрузить вагон вагон бушатыу разгуляться шыыу разгрузить пароход пароходты йгн бушатыу раздавать карты крт таратыу разгрузить сотрудника хемткре эшен кмете раздавить (тапап) ие разгрузиться (бер а) бушаырау раздавить баыу разгрузиться (йгнн) бушау раздавить кигте разгрузиться (эштн) бушау раздавить рухын тшр разгрузиться бушаныу раздавить тапатып имгте (лтере) разгрузиться эш кме раздавить тапау разгрузочная бригада йк бушатыу бригадаы раздавить тар-мар ите разгрузочные работы йк бушатыу эштре раздавить ытыу разгрузочный йк бушата торан раздавить ю ите разгрузочный йк бушатыу …ы раздавить врага дошманды ю ите разгрузочный день ашауы кмете кн раздавить помидоры помидорары ытыу разгруппировать тркмдрг бле раздался выстрел атыу тауышы ишетелде разгруппироваться тркмдрг блене раздался голос тауыш яыраны разгрызть (тешлп) ватыу раздарить блк итеп таратыу (лшеп бт) разгрызть кимере раздарить блк ите разгрызть ярыу раздарить игрушки блк итеп уйынсытары таратыу разгрызть кость йк кимере раздаточный лше …ы раздаточный таратыла (лш) торан раздвоение дороги юлды икег айырылыуы раздаточный таратыу …ы раздвоенная борода айыры аал раздаточный материал таратыла торан материал раздвоенная жизнь билде тормош раздатчик лшесе раздвоенное копыто айыры тоя раздатчик таратыусы раздвоенность икег айырыланлы (бленгнлек) раздатчица лшесе раздвоенность икелне раздатчица таратыусы раздвоенность внимания итибары икег раздать кийте бленгнлеге раздать кире раздвоенный айыры раздать лше раздвоенный асалы раздать таратып (лшеп) бире раздвоенный билде раздать таратыу раздвоенный икег бленгн раздать тарттырыу раздвоенный икеле раздать тартып кийте раздвоенный икеле-микеле раздать деньги аса таратыу раздвоённый айыры раздать подарки блк лше раздвоённый асалы раздать сапоги на колодке итекте алыпта тарттырыу раздвоённый билде раздаться ике яа айырылыу раздвоённый икег бленгн раздаться иркенйе раздвоённый икеле раздаться ишетеле раздвоённый икеле-микеле раздаться йыуанайып (алынайып) ките раздвоить икег айырыу (бле) раздаться йыуанайыу раздвоить икег ярыу раздаться кийе раздвоить колонну колоннаны икег бле раздаться алынайыу раздвоиться асаланыу раздаться юл бире раздвоиться икег айырылыу (блене) раздаться яырап (ишетелеп) ките раздевалка сисене блме раздаться яырау раздевальня сисене блме раздача денег аса таратыу раздеваться в прихожей ткелект сисене раздаются шаги ая тауыштары ишетел раздел айыра раздвигаться асылыу раздел блек раздвигаться тартып кийте раздел сик раздвигаться уылыу раздел имущества млкт бле раздвижной асылмалы раздел книги китапты блеге раздвижной кийтелмле раздел физики физиканы блеге раздвижной уылмалы разделать ошатып яау (эшл) раздвижной стол кийтелмле тл разделать пыр туырыу раздвинуть айырыу разделать тиргп (рлп, тумап) ташлау раздвинуть асып уйыу разделать эшкрте раздвинуть ике яа айырыу разделать ерл раздвинуть ике яа асыу разделать яау раздвинуть тартып уыу (ййе) разделать грядку ттл яау раздвинуть шылдырыу разделать мясную тушку ит тшкен эшкрте раздвинуть этеп (шылдырып) уйыу разделать под дуб имн аасына ошатып яау раздвинуть эте разделаться арыныу раздвинуть занавески прлре асып уйыу разделаться крген бире раздвинуть стол тлде тартып уыу разделаться онон айтарыу раздвинуть стулья ултырыстары шылдырыу разделаться отолоу раздвинуть толпу халыты ике яа айырыу разделаться с алыу раздвинуться айырылыу разделаться с долгами бурыстаран отолоу раздвинуться асылып (айырылып) ките разделаться с обидчиком рнйетесенн с алыу раздвинуться асылыу разделаться с поручениями йомоштаран арыныу раздвинуться икег айырылыу разделение области на районы лкне райондара раздвинуться иркенйе бленее раздвинуться кийеп ките разделение труда хемт бленеше раздвинуться юл бире разделённая на миллиметры линейка миллиметрара раздельный асы бленгн линейка раздельный к-к разделительная бумага айырыс аы раздельный п-п разделительная черта айырыу ыыы разделяться айырылыу разделительный айырыс разделяться блене разделительный айырыу …ы раздетый кейеме разделительный блгес …ы раздетый кейенмйенс разделительный бле …ы раздетый сисенгн разделительный бле теркесе раздеть кейемен алдырып алыу разделительный блесе раздеть кейемен алдырыу разделительный бл (айыра) торан раздеть сисендере разделительный знак айырыу билде раздеть талау разделить айырып тороу раздеть ребёнка баланы кейемен алдырыу разделить айырыу раздеться т (кейемде) алыу разделить блеп сыыу (бире) раздеться сисене разделить бле раздеться догола шыр яланас сисенеп ташлау разделить блеше раздёргать йололау разделить ушылыу раздёргать йолоп бтр разделить ризалашыу раздёргать йолоу разделить урталашыу раздёргать тартып сыарыу разделить мнение чьё-л.


text:
Билдәле булыуынса, 15 сентябрҙән 15
октябргә ҡәҙәр районда ер эшкәртеү айлығы иғлан ителгәйне. Сер түгел,
бөгөн элекке кеүек ергә хужаларса ҡараш та юҡ, битарафлыҡ та көслө.
Аяуһыҙ ҡоролоҡ йыл һайын ҡабатланған беҙҙең төбәктә ерҙе туңға һөрөү һәм
уны минималь эшкәртеү бик тә мөһим, ул дымды күпләп туплау ысулы булып
тора.
Район хакимиәте башлығы
һәм ауыл хужалығы бүлеге тәҡдиме менән иғлан ителгән айлыҡ та
тамамланды. Әйтергә кәрәк, был эшкә бер үк хужалыҡтар яуаплы ҡараны, уны
тиҙ арала һәм сифатлы итеп атҡарып сыҡты. Ленин исемендәге АХК,
“Толпар” ЯСЙ-һы, Башҡортостан ғилми-тикшеренеү ауыл хужалығы
институтының Ҡуянтауҙағы ғилми подразделениеһы, “Союз” ЯСЙ-һы ерҙе туңға
һөрөү һәм эшкәртеү буйынса план-заданиены районда иң тәүгеләрҙән булып
үтәне. “Баймаҡ” ғилми-производство берекмәһе, “Алғаҙы”, “Богачевка”
ЯСЙ-лары, “Рассвет” АХК-һы ла был агротехник алымға яуаплы ҡараны. Әммә
шул уҡ ваҡытта “Аҡморон”, “Октябрь”, “Таналыҡ” хужалыҡтары иһә бер ҡарыш
ер эшкәртмәне, төрлө проблемаларға һылтанды. “Уңыш” АХК-һы ла,
план-заданиеһы районда иң ҙурҙарҙан булһа ла, уны ни бары 2 процентҡа
ғына үтәне. Ә бына ра-йондың крәҫтиән-фермер хужалыҡтары һәр ваҡыттағыса
был эшкә яуаплы ҡараны. Был тәңгәлдә “А.Шәрәфетдинов”, “Б.Фролов”
КФХ-лары башҡаларға өлгө булып тора.
Ергә хужаларса ҡараш, уға даими иғтибар бүлеү – уңыштың нигеҙе. Ошо хәҡиҡәтте онотмаһаҡ ине.
Азамат Мөхәмәтшин.