text:
Интернет селтәрендә ҡыҙыҡлы бер проект күҙгә салынып ҡалды. “Башҡортостандың яратҡан рәссамдары” тип атала ул. Идея авторы – Стәрлебаш районында тыуған уҙаман, фән кандидаты, ғүмере буйы үҙен белем алған һөнәренә бағышлаған нефть-химия тармағы белгесе Наил Мәхмүтов. Документалистика уның өсөн мауығыу ғына булған, әммә тора-бара был өлкә лә уны үҙенә йәлеп итеп, ун бер йыл эсендә “Яҡташтар” проектына ярашлы 13 китап сығарыуға өлгәшкән. Араларында йәшлек йылдарына, комсомол ойошмаларына, төҙөлөш отрядтарына, хатта Юрий Шевчукка арналғаны ла бар. Ә нисек рәссамдар донъяһына ылығып китеүе хаҡында Наил Мәхмүтов әңгәмә барышында һөйләр.
– Бала саҡтан оҡшай ине миңә һынлы сәнғәт донъяһы, әммә, икенсе өлкәлә эшләү сәбәпле, уға әллә ни иғтибар ҙа итеп бөтмәгәнмендер. Ә бит Башҡортостандың хозур тәбиғәтенә, уны һынландырған рәссамдарҙың эшенә һоҡланмау мөмкин түгел. Ошо рәүешле беҙҙең ерлектә тыуған оҫталарҙың ижад өлгөләрен халыҡҡа еткереү идеяһы уянды. Өҫтәүенә был эштәрҙе бер майҙанда сәнғәт һөйөүселәргә лә еткерергә була бит. Замана шарттарына ярашлы, ошо рәүешле artrb.ru сайты барлыҡҡа килде. Унда рәссамдарҙың эштәре урынлаштырылды. Һәр кем үҙе лә ҡуя ала, сөнки сайт асыҡ форматта. Башҡортостан рәссамдарының халыҡ рейтингын билдәләү ҙә тап шунда бара. Был ниндәйҙер коммерция проекты түгел, беҙҙең партнерҙар – рәссамдар үҙҙәре. Әгәр инде уларҙың кемеһелер яҡты донъянан киткән икән, вариҫтары беҙгә ярҙам итә ала. Бергәләп атҡарырға ниәтләйбеҙ был эште.
– Конкурс әле ни рәүешле бара?
– Рәссамдарҙың китабын сығарыу ята был проект нигеҙендә. Уны башлағанда Башҡортостандың төрлө һөнәр эйәләре, төрлө тармаҡта эшләгән белгестәре миңә шулай ихлас ярҙам итер тип уйламағайным да. Был осраҡта башҡаларҙың һынлы сәнғәткә ҡарата мөнәсәбәте хаҡында әйтергә теләйем. Нигеҙендә яҡташ рәссамдарҙың ижадын пропагандалау маҡсаты ятҡан был конкурс күптәрҙә ҡыҙыҡһыныу уятты. Интернеттың мөмкинлектәрен файҙаланып, беҙҙең оҫталарҙы, уларҙың эштәрен, ошоноң аша тыуған яҡ тәбиғәтен республиканан ситтә лә таный башларҙар, һоҡланыуҙарын белдерерҙәр, тип өмөт итәм.
Йәштәр күңелендә ватансылыҡ тойғоһо тәрбиәләүгә лә был сара йоғонто яһар, моғайын: һүрәттәрҙең күпселегендә – Башҡортостан тәбиғәте, ошо ер кешеләре, уларҙың кисерештәре. Тыуған яҡтан да гүзәлерәк төбәк юҡлығын һәр кем белә, һәм был хаҡта һынлы сәнғәт әҫәрҙәре аша ла әйтергә бурыслыбыҙ. Беҙҙең рәссамдарҙың иң талантлыһы икәнен күмәкләп иҫбатлаясаҡбыҙ. Бындай ерҙә бары тик шағирҙар, йырсылар, рәссамдар ғына тыуа ала! Юҡҡа ғына Өфөлә донъяға билдәле яҙыусылар, музыканттар, ҡылҡәләм оҫталары тыумаған бит!
– Конкурс булғас, еңеүселәре лә булырға тейеш бит?
– Был осраҡта беҙ ниндәйҙер ҡаршылыҡты, авторҙарҙы бер-береһенә ҡаршы ҡуйыуҙы, ғәҙел булмаған ысулдар менән тауыш биреүҙе күҙ уңында тотмайбыҙ. Киреһенсә, дуҫтарса фекер алышыу, хатта рәссамдарҙың бер-береһенең эштәрен баһалауы, ижад аша бер-беребеҙҙе үҫтереү мөһим. Уйлап ҡараһаң, беҙ бит бергәләп ошо Ер шарында ижад итәбеҙ, уны матурларға, күркәмерәк итергә тырышабыҙ.
Алда әйткәнемсә, “Башҡортостандың яратҡан рәссамдары” проекты һуңында китап сығарыласаҡ. Унда исемдәре билдәлеләрҙең генә түгел, башлап ижад итеүселәрҙең дә күңел емештәре инәсәк. Заманса сәнғәт төрҙәре лә – стрит-арт, инсталляция, перфоманс кеүек йүнәлештәге эштәр буласаҡ. Һәр кем һүрәтен сайтҡа үҙе инеп тә ҡуя ала. Ойоштороу комитеты тарафынан эштәр тупланғас, тауыш биреү башланасаҡ. Әле апаруҡ ҡына рәсем йыйылды. Һәр оҫта биш эшен тәҡдим итә ала. Сайтҡа ингәндәр һүрәттәргә баһа бирәсәк, бынан тыш, танылған эксперттар комиссияһы әҫәрҙәрҙең сәнғәти кимәлен, юғарылығын да баһалаясаҡ. 1 июндән 1 октябргә тиклем дауам иткән сарала социаль селтәрҙәр аша ла һәр кем ҡатнашып, үҙенең ҡарашын белдерә ала.
Әйткәндәй, Интернет менән файҙалана белмәгән авторҙарға проекттың башынан аҙағына тиклем республика төҙөлөш отрядтары хәрәкәте белгесе Ирина Сухарева һәм был эшкә йәлеп ителгән студенттар ярҙам итәсәк.
– Номинациялар ҡаралғанмы?
– Эйе, әлбиттә. Профессионалдар – “Оҫталар”, формаль булмаған йүнәлештә ижад иткәндәр – “Перфоманс”, махсус белем алмағандар “Аҫылташ” номинацияһында ҡараласаҡ. Ай һайын һөҙөмтәләр күрһәтелеп барасаҡ.
Унан тыш, теге йәки был оҫтаның ижадын баһалаусылар айырым билдәләнәсәк. Иң шәп комментарий, пост, мәғлүмәти материал, видеоклип, йыр проект авторҙары тарафынан бүләкләнә. Рәссамдарға бағышлап йыр яҙыусылар ҙа бар: мәҫәлән, Сергей Круль йыр ижад итте. Конкурс һуңында сыҡҡан китапҡа иң шәп 50 рәссам хаҡында очерк яҙыласаҡ, ә еңеүселәрҙе, әлбиттә, бүләктәр көтә. Сараны Йәштәр һарайында матур байрам менән 21 октябрҙә тамамлап ҡуйырға уйлайбыҙ.
– Ә рәссамдар үҙҙәре нисек ҡарай был конкурсҡа?
– Ыңғай. Башҡорт һынлы сәнғәтен пропагандалаған проектты улар ҡеүәтләне. Мәҫәлән, билдәле рәссам Рәсих Әхмәтвәлиев әйтеүенсә, төрлө күргәҙмәләрҙән, рәсми сараларҙан тыш, был конкурс бөтөнләй башҡа аудиторияны ла туплауы ихтимал. Социаль селтәрҙәр аша Башҡортостан рәссамдарының эше менән башҡаларға ла танышыу мөмкинлеген булдырыуҙы ла хуплай.
Унан тыш, Башҡортостандың Рәссамдар союзы ла ярҙам ҡулы һуҙҙы. Улар был донъянан киткән оҫталарҙың эшен, фоторепродукцияларҙы сайтҡа ҡуйып барасаҡ. Йәнә лә союз етәкселеге эштәрҙе баһалаған эксперт советы составына инде. М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының художество-графика факультеты деканы Тәлғәт Мәсәлимов, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының художество факультеты деканы Әмир Мәжитов, М. Нестеров исемендәге Башҡорт художество музейы директоры Айрат Тереғолов, “Ала ҡарға” клубы президенты, Нефть-химия эшкәртеү институты директоры Эльшад Теляшев – эксперт комиссияһы ағзалары.
– Рәссамдарға, һынлы сәнғәт менән ҡыҙыҡһыныусыларға әйтер һүҙегеҙ барҙыр?
– Хөрмәтле ҡылҡәләм оҫталары, мин һәр саҡ һеҙҙең хеҙмәтегеҙгә һоҡланыу менән ҡараным. Беҙҙең махсус порталға инеп, үҙегеҙҙең һүрәттәрегеҙҙе тәҡдим итеү мөмкинлеге бар. Ә инде кем рәсем донъяһы менән ҡыҙыҡһына, улар үҙҙәренә оҡшаған, күңеленә ятҡан һүрәткә “лайыҡ” ҡуя ала. Тауыш биреүҙә рәсемдәре алға сыҡҡандарҙы, йәғни “Башҡортостан рәссамдарының халыҡ рейтингы” проектында еңеүселәрҙе, бүләктәр көтә. Әлбиттә, һәр кем аңлап тора: иң ҙур баһа – ул халыҡ таныуы, ижадығыҙҙы яратыуы.
– Бонустар хаҡында ла әйтеп китергә кәрәктер…
– Ошо беҙҙең проектты ҡеүәтләүселәр өсөн махсус рәүештә бонустар уйлап таптыҡ. Йәғни, алда әйтеп киткәйнем бит әле, “лайыҡ” ҡуйыу, пост яҙыу, фекерең менән уртаҡлашыу хуплана тип. Бына шулар хаҡында ентекләберәк аңлатырға уйлайым. Мәҫәлән, рәссамдар хаҡында йыр яҙғандарға “Арсенал” музыка ҡоралдары магазины гитара бүләк итә. Бер нисә ресторан ике кешелек романтик киске аш табыны өсөн сертификат тәҡдим итә. Теләгән ваҡытта барып, тәмле аштарҙан ауыҙ итеп килергә була. “Клиника “А” поликлиникаһы бушлай медицина тикшереүе үтеү өсөн сертификат бирә. “Ультра” кинотеатрына бушлай сеанстар, Квестҡа – аҡыл уйындары майҙанына – сертификат та бар. Ана шулай ҡыҙыҡһындырыу, эшкә йәштәрҙе лә, өлкәндәрҙе лә йәлеп итеү, Башҡортостан рәссамдары хаҡында йышыраҡ һөйләү өсөн уны пропагандалаусылар араһында ла үҙенсә ярыш ойошторҙоҡ. Спортҡа әүәҫтәр беҙҙең оҫталарҙы танытыуға иғтибар бүлһә, уларға Парашют спорты федерацияһы парашюттан бушлай һикереү ойошторасаҡ. Өфө өҫтөнән түләүһеҙ осоп йөрөү мөмкинлеген бирергә теләүселәр ҙә бар. Бары тик ҡатнашығыҙ, рәссамдар хаҡында яҙығыҙ, ижад итегеҙ, уларҙы ҡеүәтләгеҙ, ә бүләктәр хужаһын оҙаҡ көттөрмәҫ.
Автор: Лариса АБДУЛЛИНА
Источник: газета «Башкортостан»


c: text/html

text:
Ике йылда Өфөлә авария хәлендәге йорттарҙан 4,2 меңдән ашыу кеше күсерелгән
Өфөлә 2008 йылдан алып 4,2 меңдән ашыу кеше иҫке һәм авария хәлендәге торлаҡтан икенсеһенә күсерелгән. Был турала шишәмбе көндө ҡала хакимиәте башлығындағы оператив кәңәшмәлә Өфө ҡалаһының «Күсемһеҙ милек үҙәге» муниципаль унитар предприятиеһы директоры Владислав Никитин хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, кешеләрҙе күсереү республиканың дүрт маҡсатлы программаһына ярашлы алып барыла. Ҡалала 88 иҫке йорт һүтелгән һәм 21 яңы йортта халыҡ йәшәй башлаған. Йәнә ике яңы йорт йыл аҙағына тиклем йәшәүселәрен ҡабул итәсәк.
Өфөлә иҫке торлаҡты һүтеү буйынса маҡсатлы программаларҙы финанслауҙың дөйөм күләме 2,2 миллиард һумдан ашыу сумманы тәшкил итә.
— Был программаларҙан ыңғай һөҙөмтәләр көтөлә, — тине Владислав Никитин. – Дөйөм алғанда Өфөлә йәмғеһе 59 мең квадрат метрлыҡ 152 иҫке һәм авария хәлендәге йорт һүтелергә тейеш. Шул уҡ мәлдә 5646 кеше яңы торлаҡ аласаҡ.
Әлеге ваҡытта граждандарҙы иҫке торлаҡтан яңыһына күсереү процесы тулы ҡеүәтендә алып барыла, һәм маҡсатлы программалар менән планлаштырылған күләм йыл аҙағына тиклем үтәләсәк, тип әйтергә тулы нигеҙ бар.
Владислав Никитин фекеренсә, тәҡдим ителгән торлаҡҡа күсергә риза булмаған граждандар менән башланған суд процестары ғына программаларҙы ғәмәлгә ашырыуҙы ваҡытында тамамлауға берҙән-бер кәртә булып тора.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
29 апрель
29 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 119-сы (кәбисә йылында 120-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 246 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1624 — Людовик XIII үҙенең министры итеп кардинал Ришельёны тәғәйенләй (рәсемдә).
- 1882 — Берлинда троллейбус линияһы эксплуатацияһы тапшырыла.
- 1897 — Инглиз физигы Джозеф Томсон электрон барлығы тураһында хәбәр итә.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Батенина Нина Викторовна (1913—1994), географ, геоморфолог, география фәндәре докторы, профессор.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1979 — Әхмәлетдинов Фазылйән Фазлый улы, Советтар Союзы Геройы (1945).


text:
Башҡортостан Райффайзенбанктан 25 млн. доллар аласаҡ
8 декабрҙә Мәскәүҙә Башҡортостан Хөкүмәте менән Райффайзенбанк республикаға 25 миллион АҠШ доллары күләмендә кредит биреү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйҙы. Килешеү бер йылға иҫәпләнгән. Кредит средстволары Башҡортостан Республикаһының 2012 йыл бюджетына һалынған маҡсаттарға йүнәлтеләсәк. Документҡа Башҡортостандың финанс министры Рузалия Хисмәтуллина һәм Райффайзенбанк Идараһы ағзаһы Патрик Батлер үҙ имзаһын ҡуйҙы.
БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән аңлатыуҙарынса, әлеге килешеү иҫәп буйынса 14-сеһе. Башҡортостан донъя финанс баҙарына тәүге тапҡыр 1998 йылда сыҡҡан, ул ваҡытта республика «Эйч-Эс-Би-Си» һәм Мәскәү Халыҡ банкы кеүек Англияның ике банкынан синдикатҡа күсерелгән кредит алған.
2003 йылдан Башҡортостан йыл һайын сит илдәрҙең финанс институттарынан аҡса ала. Барлыҡ финанс йөкләмәләрен республика тулы күләмдә һәм билдәләнгән ваҡытта үтәй.
Атап әйткәндә, 7 декабрҙә Башҡортостан Райффайзенбанк менән 2010 йылдың 1 декабрендә 25 млн долларға төҙөлгән кредит килешеүе буйынса үҙ йөкләмәһен үтәгән.
Республиканың кредиттарҙы түләүгә һәләтлелеге һәм ышаныслы заемсы булараҡ абруйы юғары кредит рейтингылары булыуы менән дә раҫлана. Рейтинг агентлыҡтары халыҡ-ара һәм Рәсәй стандарттары буйынса бурыс йөкләмәһен, республика бюджетының юғары ликвидлылығын, иҡтисади үҫешен, бюджеттың яҡшы үтәлешен һәм финанс менеджментының юғары кимәлен тотороҡло билдәләй.
2011 йылда «Стандарт энд Пурс» һәм «Мудис» рейтинг агентлыҡтары республикаға элек бирелгән ВВ+ һәм ВаI кредит рейтингыларын раҫланы һәм күҙаллауҙы Тотороҡлонан Ыңғайға үҙгәртте.
«Стандарт энд Пурс» рейтингы кимәле буйынса Башҡортостан — Мәскәүҙән, Санкт-Петербургтан, Ямал-Ненец һәм Ханты-Манси округтарынан, ә «Мудис» мәғлүмәте буйынса Мәскәүҙән һәм Санкт-Петербургтан ғына ҡалыша.
Юғары халыҡ-ара рейтингылар сит илдәрҙең кредит ойошмалары менән элемтәләрҙе уңышлы үҫтереүҙән тыш, эске финанс баҙарында ла займ средстволарын йәлеп итеү шарттарын яҡшыртыуға булышлыҡ итә. 2001 йылдан алып Башҡортостан дөйөм алғанда 5 млрд һумға эске дәүләт займдары облигацияларын сығарған.


text:
Рөстәм Хәмитов Татарстан нефть һәм газ химияһы форумын асыуҙа сығыш яһаныФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов Татарстан нефть һәм газ химияһы форумын асыуҙа сығыш яһаны
Рөстәм Хәмитов Татарстан нефть һәм газ химияһы форумын асыуҙа сығыш яһаныФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
2 сентябрҙә Ҡазанда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов XXII Татарстан нефть һәм газ химияһы форумын асыуҙа ҡатнашты. Сара «Ҡазан йәрминкәһе» күргәҙмәләр үҙәгендә уҙа.
– Татарстан менән Башҡортостан – Рәсәйҙең нефть һәм газ химияһы комплексының айырылғыһыҙ өлөштәре. Беҙ эшләп еткермәгән урындарҙа бәйләнештәрҙе тергеҙәсәкбеҙ. Бөгөнгө көндә яҡшы һәм тотороҡло үҫешеүсе мөнәсәбәттәрҙе үҫтерәсәкбеҙ, – тип билдәләне республика етәксеһе.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов менән Татарстан Президенты вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Рөстәм Миңлеханов күргәҙмә экспозицияларын ҡараны. Шуларҙың береһендә газ-мотор яғыулығы менән эшләүсе автомобилдәр ҡуйылғайны. Улар араһында заводтың газ баллоны ҡорамалы менән йыһазландырылған яңы Lada Largus, газ-мотор яғыулығын файҙаланыу өсөн ҡайтанан йыһазландырылған Ford, Hyundai, Land Rover автомобилдәре һәм башҡа маркалар, шулай уҡ такси, технологик һәм йөк машиналары бар. «КамАЗ» базаһындағы мобиль газ менән заправкалау станцияһы төбәк етәкселәрендә ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты, ул стационар газ менән заправкалау станцияһын алыштырырға һәләтле.
Рөстәм Хәмитов менән Рөстәм Миңлеханов тәҡдим ителгән өлгөләрҙе юғары баһаланы һәм газ-мотор яғыулығы менән эшләгән автомобилдәрҙе шәхси, шулай уҡ эш маҡсатында уңышлы файҙаланыу мөмкинлеген билдәләне.
Башҡортостан күргәҙмәләр компанияһы Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы менән бергә «Башҡортостан уңышы синергияһы» стендын ойошторған. Башҡортостан менән Татарстан предприятиеларының берлектәге проекттарына ҙур иғтибар бүленгән.
2 сентябрҙән 4-нә тиклем уҙғарылған XXII Татарстан нефть һәм газ химияһы форумы Рәсәй нефть һәм газ химияһы тармағының мөһим сараларының береһе булып тора. Форумдың эшлекле сараларында донъяның 22 иленән килгән меңдән ашыу делегат, Рәсәйҙең 185 предприятиеһы ҡатнаша. Улар араһында «Транснефть», «Татнефть», «ТАИФ», Henkel (Германия), Xandon Petroleum Technology (Ҡытай) кеүек компаниялар һәм башҡалар бар.
Форум сиктәрендә «Нефть. Газ. Нефть химияһы», «Экотехнологиялар һәм XXI быуат ҡорамалы», «GEO-Ҡазан. Геологоразведка. Геодезия. Картография» һәм «Интерпластика Ҡазан» тип аталған дүрт махсуслаштырылған күргәҙмә, шулай уҡ халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференциялар, түңәрәк өҫтәлдәр, семинарҙар, презентациялар һәм бизнес-осрашыуҙар ойошторола.


text:
Өфөлә йәрминкәләр вакансияһында 500 эш урыны тәҡдим ителә Фото: Олег Яровиков
Өфөлә йәрминкәләр вакансияһында 500 эш урыны тәҡдим ителә
Өфөлә йәрминкәләр вакансияһында 500 эш урыны тәҡдим ителә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
22 сентябрҙә баш ҡалала бөтә төр иҡтисади эшмәкәрлек һәм милек формаһындағы предприятиеларҙың вакансиялар йәрминкәһендә 500-гә яҡын эш урыны тәҡдим ителә. Әлегә 25 эш биреүсе йәрминкәлә ҡатнашырға теләк белдергән, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына Өфөләге Халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә.
Йәрминкәлә администратор, бетон ҡойоусы, водитель, инженер, кондуктор, кондитер, ташсы, контролер, төҙөлөш-монтаж эштәре мастеры, менеджер, уҡытыусы, балта оҫтаһы, һатыусы, мебель йыйыусы, слесарь-сантехник, тракторсы, токарь, электрик һәм башҡа һөнәрҙәр тәҡдим ителә.
Бөтә хеҙмәттәр ҙә бушлай күрһәтелә.
Йәрминкәне үткәреү урыны һәм ваҡыты: Ибраһимов бульвары, 47/1, иртәнге сәғәт 10-дан көндөҙгө 12-гә тиклем.


text:
Шыршы
Шыршы Picea ырыуына ҡараған ылыҫлы ағас[1]. Был ырыуға 35 тирәһе ылыҫлы, мәңге йәшел ҡарағай ғаиләһенә ингән, ағастар бар. Ул ағастар Ерҙең төньяҡ урта климат зонала һәм тайгала үҫә. Шыршы 20 — 60 метр оҙонлоҡтағы ҙур ағас. Ҙурайып үҫкән ағастарҙа ботаҡтар спираль формаһында урынлаша ала, шыршының сатыры конус формаһына оҡшаш. Япраҡтары, йәғни энәләре, шыршы ботаҡтарында спираль рәүешендә махсус төптәрҙә урынлашалар. Әйтеп кителгән энә 4 — 10 йылдан һуң ҡойола, ҡайолғандан һуң төптәре тороп ҡала. Шыршының төп тармыры насар үҫешкән. Уның ян тамырҙары тупраҡтың өҫкө ҡатламына яҡын урынлаша, шуға күрә көслө елдәр ҡайһы саҡта шыршы ағастарын төбө-тамыры менән аҡтарып ташлай.
Шыршыны ҡайһы бер тәнкәле ҡанатлылар (күбәләк кеүектәр) личинкаларын ашатыу өсөн ҡулланалар.
Ғалимдар көнбайыш Швейцария тауҙарында 9 550 йыллыҡ шыршыны тапҡандар, был шыршы иң ҡарт тере ағастарҙың береһе тигән фараз бар[2].
Йөкмәткеһе
Ареал[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шыршы яланғас орлоҡто үҫемлектәр вәкиллегенә ҡарай. Шаршы урмандары Рәсәйҙә бик ҙур майҙанды алып тора. Шыршы — күләгәгә сыҙамлы тоҡом. Ул тик туҡлыҡлы матдәләргә бай булған дымлы тупраҡта яҡшы үҫә.
Шыршының иң күп таралған төрө европа шыршыһы, йәки ябай шыршы (Picea abies), ошо төр урта Европала, Финляндияла, бөтә Себерҙе солғап алған, Урал яғынан Рәсәйҙең Европа өлөшөндә таралған.
Көнсығыш Себерҙә, Уралда һәм уларға яҡын территорияларҙа себер шыршыһы (Picea obovata) үҫә.
Кавказда көнсығыш шыршы (Picea orientalis) таралған.
Рәсәйҙең далалы өлөшөндә аҡ шыршы (Picea glauca) үҫә.
Шыршының ҡалған төрҙәре Ҡытайҙа, себерҙә һәм Төньяҡ Америкала осрай.
Ағас материлдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шыршы ҡағыҙ етештергәндә мөһим материал булып тора, унан эшләнгән кағыҙ бик сыҙамлы була, сөнки уның уҙағасындағы көпшәләре оҙон. Шыршы тағы ла төҙөлөштә ҡүлланылған ағас булып хисаплана, унан төҙөлөштә ҡулланған материалдар эшләйҙәр (таҡта һ.б.), һәм ағас самолёттарҙа, музыкаль инструменттарҙа ҡулланалар. Шыршынан эшләнгән төҙөлөш материалдары сереп бармай, һәм ағастың үҙендә бөжәктәр булмағанлыҡтан, уны төҙөлөштә ҡулланырға тәҡдим итәләр. Әммә ләкин ул ныҡ сыҙамлы материал түгел, еңел һына.
Аҙыҡ-түлек һәм медицина[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Орлоҡтары урман ҡоштарына һәм тейенгә, сысҡанға ем булып тора. Шыршынан медицинала ҡулланылған эфир майҙары һәм шыршы скепидарын етештерәләр.
Элек башҡорттар шыршының сайырын һағыҙ итеп сәйнәгәндәр. Шыршының энәләрендә күп күләмдә С витамины бар.
Башҡа төр ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шаршының сайырынан канифоль, ағасынан метил спирты, уксус, дегет эшләйҙәр.
Төньяҡ Америкалағы индецтар шыршының нәҙек тамырҙарынан кәрзинә ишкәндәр.
Был ағас ҡышын да йәйен дә йәшел булғас, баҡсасылыҡта (парктарҙа) ултырталар. Юл ситендә ел ҡамау, иген яландарында ҡар тотоу өсөн ултырталар. Яңы йыл байрамында (раштыуа) шыршыны христандар өйгә индереп биҙәйҙәр.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Sunset Western Garden Book, 1995:606-607
- ↑ Swedish Spruce Is World’s Oldest Tree: Scientific American Podcast


text:
Һауа торошо
Һауа торошо — билдәле бер ваҡытта теге йәки был киңлек нөктәһендә күҙәтелгән метеорологик элементтар һәм атмосфера күренештәренең торошо. Һауа торошо төшөнсәһе — ағымдағы атмосфера торошона ҡарай. «Климат» атмосфераның оҙайлы ваҡыттағы торошон белдерә. Һауа торошо термины менән ерҙәге һауа торошон да аңлаталар. Һауа күренеше түбәнге ҡатламда (тропосфера) һәм ер өҫтөндәге барлыҡ һыу ҡатламында (гидросфера) билдәләнә. Һауа торошон атмосфера баҫымы, температураһы һәм дымлылығы һәм елдең көсө, йүнәлеше, болотлолоҡ, яуым-төшөм, томан, буран, йәшен һәм башҡа метереологик элементтар менән һүрәтләргә була. Һауа торошо өҙлөкһөҙ үҙгәреп тора, был үҙгәреште бер нисә көн арыһында ғына түгел, хатта бер нисә минут эсендә лә тойорға була. Үҙгәреп тороу төрлөсә була, мәҫәлән ваҡыт-ваҡыт үҙгәреп торғаны даими характерҙа була, сөнки ул ерҙең үҙ күсәрендәге әйләнешенә (тәүлек үҙгәреше) һәм ҡояш тирәләй (йыллыҡ үҙгәреш) әйләнешкә бәйле.
Ер өҫтөндәге тәүлек үҙгәреше нығыраҡ һиҙелә, сөнки ул ер өҫтөндәге температураның үҙгәрешенә, ә ҡалған метеорологик элементтар һауа температураһына бәйле. Йылылыҡ үҙгәрештәре миҙгел алышыныуында сағыла. Тропик булмаған киңлектәрҙә нығыраҡ һиҙелгән периодик булмаған үҙгәрештәр, атмосфера циркуляцияһы һауа массаларының күсеүе менән билдәләнә. Периодик һәм периодик булмаған үҙгәрештәр фазаһының тура килмәүе, һауа торошоноң ҡапыл үҙгәреүенә килтерә. Һауа массаларын ерҙең бер өлкәһенән икенсеһенә күсергәндә, улар үҙҙәренә хас булған һауа торошон да күсерә. Юғары булғанда, һауа торошоноң периодик булмаған үҙгәрештәре кәмей. Авиация өсөн ағым йүнәлеше менән бәйле ҡапыл көсәйгән ел иҫәбе һәм турбулентлыҡ мөһим.[1].
Йөкмәткеһе
Сәбәптәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ерҙәге ғәҙәти һауа күренеше — ел, болот, яуым-төшөм (ямғыр, ҡар, борсаҡ һ.б.), томан, йәшен, саң бураны һәм буран. Һирәк һауа күренешенә стихиялы афәт: ҡойон һәм дауыл инә. Бөтә һауа күренештәре лә Тропосферала (ерҙең аҫҡы ҡатламы) килеп сыға. Һауа массаларының физик үҙенсәлектәрендәге айырма ҡояш нурҙарының нисек төшөүенә бәйле. Арктик һәм тропик һауа араһындағы температураның ҙур айырмаһы Юғары йүнәлеш ағымы менән бәйле.
Уртаса киңлектәрҙә, тропик булмаған циклон кеүек, барлыҡҡа килгән бар ҡатламы, ҡағиҙә булараҡ, юғары ағым йүнәлешендә планетар Россби тулҡындарының үҫеше һөҙөмтәһендә килеп сыға. Һауа торошоноң үҙгәреүенә төп сәбәп булған был ҡатлам ағым йүнәлешенең тотороҡһоҙлоғо арҡаһында сериялап килә. Ерҙең әйләнеү күсәре уның орбитаһы яҫылығына ҡарай ауышлығы арҡаһында, ҡояш нурҙарының төшөү мөйөшө йыл миҙгеленә бәйле. Уртаса ер өҫтөндәге температура йыл әйләнәһенә ±40 °C тирәһе була. Орбитаның параметрҙары үҙгәреүе, күсәрҙең ауышлығы һәм Ер әйләнешенең мөйөш тиҙлеге ҡояш энергияһының иҫәбенә һәм планета буйлап бүленеүенә тәьҫир итә. Был климаттың оҙайлы ваҡытҡа үҙгәреүенә килтерә. Ер өҫтөндә температураның айырмалығы, үҙ сиратында, атмосфера баҫымы майҙанында төрлөлөк булдыра. Эҫе ер өҫтө ундағы һауаны йылыта, уны киңәйтә, һауаның баҫымын һәм тығыҙлығын кәметә.
Атмосфера — ҡатмарлы система. Шуға күрә уның бер өлөшөндәге бәләкәй генә үҙгәреш тә бөтә системаға йоғонто яһауы бар. Кешелек тарихында һәр ваҡытта ла һауа торошо менән идара итергә тырышҡан. Ауыл хужалығы һәм сәнәғәт кеүек кеше эшмәкәрлеге ниндәйҙер дәржәлә һауа торошона тәьҫир итә.
Яуым-төшөм барлыҡҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Болоттар бәләкәй генә тамсыларҙан йәки боҙ кристалдарынан тора. Улар шул тиклем бәләкәй, хатта ауырлыҡ көсө аҫтында ла яй ғына төшә. Улар ҙурайып, ауырая башлаһа, тиҙерәк төшә һәм болоттан ямғыр йәки ҡар яуа. Һәр болотта һыу пары ҡуйы хәлдә була. Әгәр улай булмаһа, тамсыларҙан торған болот, парға әйләнеп, юҡҡа сығыр ине. Яуым-төшөм болоттан яуа. Боҙҙоң үҙенә һыуҙы тартыу көсө булғанлыҡтан, кристалдар яйлап үҫә һәм ҡар бөртөгөнә әйләнә. Тропосферала юғарыраҡ күтәрелгән һайын һауа температураһы түбәнәйә һәм бер нисә саҡрым бейеклектә һәр ваҡыт һыуыҡ була. Шуға күрә һәр йәйге ямғыр ҡар кеүек башланып китә һәм бары тик түбәнге йылы ҡатламға барып еткәс кенә, ҡар бөртөктәре иреп, ямғыр тамсыһына әйләнә. .[2]
Һауа массаларының хәрәкәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һауа өҙлөкһөҙ хәрәкәттә, бигерәк тә циклондарҙың һәм антициклондарҙың эшмәкәрлеге арҡаһында. Йылы райондан һыуығыраҡ районға хәрәкәт итеүсе «йылы һауа ағымы», үҙе менән бергә көтөлмәгән йылылыҡ килтерә. Был ваҡытта хәрәкәт итеүсе һауа массаһы һыуығыраҡ ер өҫтө менән бәрелештә аҫтан һыуына һәм ергә тейгән һауа ҡатламы өҫкө ҡатламға ҡарағанда хатта һыуығыраҡ та булыуы ихтимал. Аҫтан килгән йылы һауа массаһының һыуыныуы, иң аҫҡы һауа ҡатламында һыу парының тупланыуына килтерә. Һөҙөмтәлә болот килеп сыға һәм яуым-төшөм була. Был болоттар ныҡ юғарыла урынлашмай. Йыш ҡына ергә тиклем төшөп, томан барлыҡҡа килтерә. Йылы һауа массаһының түбәнге ҡатламында йылы була һәм боҙ кристалдары булмай. Шуға күрә улар мул яуым-төшөм бирә алмай, бары тик ҡайһы бер осраҡта ғына ваҡ, быҫҡаҡ ямғыр яуа. Йылы һауа массаһының болото бөтә күк йөҙөн тигеҙ япма менән баҫып ала. Ул ваҡытта уларҙы ҡатлы-ҡатлы болоттар тип, ә инде тулҡынлы ҡатлам менән уратып алһа, ҡуйы-ҡатлаулы болоттар тип атайҙар. «Һыуыҡ һауа массаһы» һыуыҡ райондан йылыраҡ районға хәрәкәт итә һәм үҙе менән һыуыҡ килтерә. Хәрәкәт итеү барышында ул аҫтан өҙлөкһөҙ йылына. Йылынған ваҡытта тупланыу түгел, ә булған болоттар һәм томан таралырға тейеш. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, күк йөҙө болотло була, бары тик болоттар икенсе төрлө сәбәптәр менән туплана. Йылынған ваҡытта бөтә есемдәр ҙә йылына һәм тығыҙлығы кәмей. Шуға күрә иң аҫҡы һауа ҡатламы йылынған һәм киңәйгән ваҡытта ул еңелерәк була. Һауа торошо, һәр башҡа газ кеүек, ҡыҫҡан саҡта йылына, киңәйгәндә һыуына. Һыуыҡ һауа массаларының болоттары ҡуйы һәм ҡуйы-ямғырлы тип атала. Улар бер ваҡытта ла ергә тиклем төшөп етмәй һәм томанға әйләнмәй, бөтә күк йөҙөн ҡапламай. Бындай болоттарҙа күтәрелгән һауа ағымы үҙ артынан һәр саҡта ла боҙ кристалдары булған ҡатламға һыу тамсылырын эйәртә. Был ваҡытта болоттар «төҫлө кәбеҫтә» формаһын юғалта һәм ҡуйы-ямғырлы болоттарға әйләнә. Ошо ваҡыттан алып, болоттарҙан яуым-төшөм яуа. Улар көслө булһа ла, бәләкәй булғанлыҡтан, ҡыҫҡа ваҡытлы. Шуға күрә һыуыҡ һауа массаларының һауа торошо тотороҡло түгел[2].
Атмосфера фронты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө һауа массалары сигенең тоташыуын атмосфера фронты тип атайҙар. Синоптик картала был сик һыҙыҡ булып күренә, уны метеорологтар «фронт һыҙығы» тип йөрөтә. Һыуыҡ һәм йылы һауа массалары араһындағы сик горизонталь рәүештә һәм һиҙелер-һиҙелмәҫ кенә булып фронт һыҙығына ауышҡан. Һыуыҡ һауа уның аҫтында, ә йылыһы өҫтөндә урынлашҡан. Һауа массалары һәр ваҡытта ла хәрәкәттә булғанлыҡтан, улар араһындағы сик тә гел күсеп тора. Бында ҡыҙыҡлы үҙенсәлек тә бар: һауа баҫымы түбән булған өлкәнең уртаһынан мотлаҡ фронт һыҙығы үтә, ә һауа баҫымы юғары булған ерҙә был һыҙыҡ бер ҡасан да булмай. Йылы фронт йылы һауа массаһының алға барыуынан, һыуығының артҡа сигеүенән барлыҡҡа килә. Йылы һауа еңел булғанлыҡтан һыуыҡ һауаны ҡаплап ала. Һауаның күтәрелеүе уның һыуыныуына килтергәнлектән, фронт һыҙығы өҫтөндә болоттар барлыҡҡа килә. Был һауа өҫкә яй күтәрелә, шуға күрә, йылы фронттың болото ҡыйғас-ҡатлаулы пәрҙәнән һәм киңлеге бер нисә йөҙ метр, оҙонлоғо ҡайһы саҡта меңәр саҡрымға һуҙылған бейек ҡатлаулы болоттан тора. Фронт һыҙығы алдындағы болоттар ни тиклем алыҫыраҡ, шул тиклем бейегерәк һәм йоҡағыраҡ була. Һыуыҡ фронт йылы һауа яғына хәрәкәт итә. Был осраҡта һыуыҡ һауа йылы һауа аҫтына инә. Һыуыҡ фронттың түбәнге өлөшө ер өҫтөнә ышҡылғанлыҡтан, өҫкөһөнән артҡа ҡала, шуға күрә фронт өҫтө алға сығып тора [2]
Атмосфера өйөрмәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Циклон һәм антициклондарҙың үҫеше, күсеп йөрөүе һауа массаларының ҙур ғына араға күсеүенә һәм һауа торошоноң ел йүнәлешенә, тиҙлегенә, яуым-төшөмдөң кәмеүенә йә артыуына бәйле даими булмаған үҙгәрешенә килтерә. Цикло́н – бик ҙур, диаметры йөҙәр саҡрымдан алып меңәр саҡрымдарғаса һуҙылған, үҙәктә атмосфера баҫымы түбән булған ҡойон-өйөрмәһе. Циклондар тропик булмаған һәм тропикка бүленә. Тропик циклондар (тайфун йәки икенсе төрлө диңгеҙ ҡойоно) айырым үҙенсәлеккә эйә һәм бик һирәк барлыҡҡа килә. Улар тропик киңлектәрҙә осрай һәм бәләкәй дәүмәлле (йөҙ, һирәк осраҡта мең саҡрымдан күберәк), әммә ҙур бар градиенттары һәм ел тиҙлеге дауыл кеүек була. Тропик циклондар үҫеш процессы барышында тропик булмаған циклонға ла әүерелергә мөмкин. Тропик булмаған циклон башлыса, атмофера фронттарында, йыш ҡына субполяр райондарҙа барлыҡҡа килә һәм һауа торошо үҙгәрешенә ҙур йоғонто яһай. Был циклонға болотло һәм ямғырлы һауа торошо хас. Циклондың үҙәгендә яуым-төшөм йышыраҡ һәм болоттар ҡуйыраҡ була. Антициклон – атмосфера баҫымы юғары булған өлкә. Был циклонда һауа торошо аяҙ һәм аҙ болотло була. [3] [4] [5] Һауа торошоноң үҙгәрешенә шулай уҡ ҙур булмаған ҡойондар, тромбтар, торнадалар ҙа йоғонто яһай.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Погода — БСЭ — Яндекс.Словари. Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 май 2013.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Детская энциклопедия. Том 1. Земля. — М. Издательство Академии педагогических наук. М. 1958
- ↑ Циклон (географич.) // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- ↑ циклонГоркин, А. П. (Гл. Ред.) География: Современная иллюстрированная энциклопедия — Росмэн, 2006. — 624 б. — ISBN 5353024435.
- ↑ Антициклон — БСЭ — Яндекс.Словари.


text:
Цинь Ши Хуан
Цинь Шихуан-ди (ҡыт. ғәҙәти 秦始皇帝, , пиньин: Qín Shǐ Huáng-dì, һүҙмә-һүҙ: «Первый император Цинь»), ысын исеме Ин Чжэн (ҡыт. ғәҙәти 嬴政, , пиньин: Yíng Zhèng, б. э. т. 259—210 йй.) — Цинь батшалығы (б. э. т. 246йй.) хакимы, Һуғышҡан Батшалыҡтарҙың оҙайлы эпохаларына сик һалыусы. Б. э. т. 221 йылда. Эске Ҡытайҙа хакимлыҡты тотошлайы менән үҙ ҡулына ала һәм тариҡа беренсе үҙәкләштерелгән ҡытай дәүләте хакимы булып инеп ҡала. Ул нигеҙ һалған Цинь династияһы, Ҡытай менән 10 меңдәрсә быуын дауамында хакимлыҡ итергә тейеш тип планлаштырһа ла, үлеменә бер нисә йыл үтеү менә ҡолатыла..
Йөкмәткеһе
- 1 Бала сағы, үҫмер осоро, йәшлеге (Цинь батшалығы ваны)
- 2 Кәшәнәһе
- 3 Цинь Шихуанди тураһында фильмдар һәм опералар
- 4 Иҫкәрмәләр
- 5 Әҙәбиәт
Бала сағы, үҫмер осоро, йәшлеге (Цинь батшалығы ваны)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыумышы һәм тәхеткә ултырыуы, б. э. т. 258—246 йй.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ин Чжэн б. э. т. 259 йылда, Чжао кенәзлегенең баш ҡалаһы Ханьданда тыуған, атаһы Чжуансян-ван аманат (заложник) булған. Уның атаһы ван (хаким) ейәне булған, әммә түбән сығышлы кәнизәктән тыуған һәм тәхеткә өмөт тота алмаған. Люй Бувэй тигән сауҙагәр уға хакимлыҡҡа килергә ярҙам итергә һүҙ биргән.
Ин Чжэндың әсәһе лә кәнизәк булған, уны Чжуан Сянванға Люй Бувэей бүләк иткән. Килгәндә үк ауырлы булған тигән мәғлүмәт тә бар. Малайға Чжэн («беренсе») тип исем биргәндәр.
Ҡарт ван үлгәс, тәхет вариҫы Аньго бик әҙ генә идара итеп өлгөрә, Люй Бувэй төрлө хәйләләр менән Чжуансян-вандың тәхеткә ултырыуына өлгәшә. Әммә хаким булып, тәхеттә 3 йылдан да әҙерәк ултыра. Бынан һуң Ин Чжэн тәхеткә килә. Имеш-мимештәргә ҡарағанда (Сым Цянь быны раҫлай) Люй Бувэй — Чжэндың[1] ысын атаһы.
Был фекер 2000 йыл самаһы йәшәп килә, әммә профессорҙар ДжонКноблок һәм Джефри Ригель Люйша Чунцюның анналдарын өйрәнгәндә был императорҙың сығышын шик аҫтына ҡуйыр өсөн уйлап сығарылған ғәйбәт тип һанай.[2]
Люй Бувэйҙың регентлығы (б. э. т. 246—237 йй.).[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ин Чжэн ул саҡтағы иң ҡеүәтле Цинь батшалығы тәхетенә көтмәгәндә, 13 йәшендә килеп ултыра (б.э.т. 246 й.) . Премьер-министр Люй Бувэй уның ҡурсыусыһы (опекун) булып китә. Люй Бувэй ғалимдарҙы бик ярата, төрлө батшалыҡтарҙан меңдәрсә ғалим саҡыра, улар үҙ-ара бәхәстәр ҡороп, китаптар яҙа. Уның шундай эшмәкәрлеге арҡаһында данлыҡлы «Люйши чуньцю» энциклопедияһы яҙыла.[3]
246 йылда Хань батшалығынан инженер Чжэн Го . Шэньсиҙа 150 км оҙонлоғондағы ирригация каналы төҙөтә башлай. Канал ун йыл төҙөлә һәм 40,000 гектар һөрөнтө ерҙе һуғара һәм Цинь батшалығына иҡтисади үҫеш бирә. .[4]
Ин Чжэндың атаһы үлгәс, Люй Бувэй уның әсәһенең һөйәренә әйләнә, етмәһә Лао Ай тигән алашар (евнух) бүләк итә. Әйтеүҙәренсә, ул алашар булмаған, ришүәт биреп, шундай ҡағыҙ алған.[5]
Лао Ай бар эште үҙ ҡулына ала, Ин Чжэн үҙенә бала итеп ҡарауҙарын яратмай. 238 йылда балиғлыҡ йәшенә етә һәм хакимлыҡты үҙ ҡулына ала. 238 йылда әсәһенең Лао Ай менән йәшәгәнен, унан йәшерен рәүештә ике бала тапҡанын ишетә. Уның береһен тәхеткә ултыртырға йыйынғандарын белә.[5] Был ваҡыт эсендә Лао Ай ялған дәүләт мөһөрөн эшләтә, ван һарайына һөжүм итергә ғәскәр йыя. Ин Чжэн кәңәшселәренә тиҙ арала ғәскәр йыйырға һәм Лао Айға ҡаршы ебәрергә ҡуша. Лао Ай, уның туғандары һәм арҡалаштары юҡ ителә, ғәскәре ҡыйратыла.[6]
237 йылда Люй Бувэй Лао Ай менән бәйләнеше өсөн һөргөнгә ебәрелә, әммә юлда уҡ ул үҙенә ҡул һала. Ин Чжэна әсәһен дә һөргөнгә оҙаттыра, әммә кәңәшселәренең өгөтө менән кире ҡайтара[6]
Премьер-министр Ли Сы менән идара (б. э. т. 237—230 йй).[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Люй Бувэйҙан һуң премьер-министр булып легист Ли Сы тәғәйенләнә.
Ли Сы уны хаталы аҙымдарҙан тотоп ҡала.
Ли Сы йәш хакимға бик ныҡ йоғонто яһай, шуның өсөн Цинь имеперияһын туплаусы Ин Чжэн түгел, ә тап ул булған тигән фекер ҙә бар. Ли Сы хатта фекерҙәше Хань Фэйҙы ла үлемгә алып барып еткереүҙән тартынмай. (Хандең яҙмаларын уҡып, һуңынан , Ин Чжэн уны төрмәгә ебәргәненә бик үкенгән)
Ин Чжэн һәм Ли Сы көнсығышта һуғыштар алып бара һәм еңә. Хаким еңеү хаҡына бар ысулдарҙы — ришүәт, шымсылыҡ һ.б. — кәңәшселәренең фекерҙәрен дә файҙалана. Ли Сы беренсе урында була.
Ҡытайҙың берләшеүе (б. э. т. 230—221 йй.).[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай Цинь тоҡомо ҡулы аҫтына туплана башлай. Дәүләттеү ҡеүәтле ғәскәре һәм күп һанлы бюрократияһы була.
32 йылда ул үҙе тыуған кенәзлекте яулай. Чжэн бер-бер артлы 6 дәүләтте яулап ала. 39 йәшендә Чжэн тарихта беренсе тапҡыр тотош Ҡытайҙы бергә туплай, Цинь Шихуан тигән тәхет исеме ала, Цинь династияһына баш һала һәм үҙен уның тәүге хакимы тип иғлан итә.
Үлеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ул 210 йылда Чжифу утрауына диңгеҙ юлы менән барғанда үлеп ҡала. Үлгән көнө 210 йылдың 10 сентябре тип һанала.[7][8] Ул терегөмөш ҡушылған үлемһеҙлек дарыуын эсеп үлә.[9]
Император көтмәгәндә үлеп ҡалғас, Чжао Гао һәм Ли Сы ике айлап уның үлемен йәшерә. Үлеме асылғас, элекке династиялар империя байлығын таларға тотона, 206 йылда императорҙың вариҫтары тотош ҡырып бөтөрөлә.
Кәшәнәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Императорҙы ерләр урын тере сағында уҡ башлана. Ул мөһабәтлеге менән таң ҡалдыра. Кәшәнәне 700 оҫта эшләй. Периметры — 6 км.
Ҡорған 1974 йылда ғына табылған.Әле өйрәнелеп бөтмәгән.[10]
Цинь Шихуан кәшәнәһе ҡытай ҡомартҡыларынан беренсе итеп ЮНЕСКО-ның Донъя мәҙәни мираҫ объекттары реестрына индерелгән.
Цинь Шихуанди тураһында фильмдар һәм опералар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1962 япон фильм төшөрөлгән «The Great Wall» (в оригинале япон. 秦・始皇帝, Shin shikōtei — «Цинь Шихуанди» в японском произношении). Синтаро Кацу имеператор ролендә.
- В 1986 году на гонконгском телеканале ATV был снят и показан 63-серийный сериал Emperor Qin Shi Huang /Rise of the Great Wall (один из крупнейших проектов канала) о молодости Ин Чжэна (будущего императора Цинь Шихуана) с Тони Лиу (инг.)баш. в главной роли.
- В 1996 году в Гонконге Жу Сяовэнем /Zhou Xiaowen/ был снят фильм «Тень императора» с участием Гэ Ю.
- По мотивам истории объединения Китая Чэнь Кайгэ в 1999 году снял фильм «Император и убийца», достаточно точно следующий канве «Ши цзи».
- В 2002 году Чжан Имоу снял на эту тему самый дорогой фильм в истории китайского кино — «Герой».
- В 2008 году роль Цинь Шихуана в голливудском блокбастере «Мумия: Гробница императора драконов» сыграл Джет Ли.
- В 2006 году на сцене Метрополитен-оперы (Нью-Йорк) состоялась премьера оперы «Первый император» (композитор — Тань Дунь, режиссёр — Чжан Имоу). Партию императора спел Пласидо Доминго.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Сыма Цянь. Исторические записки. Т.7, глава 85, стр. 296—297.
- ↑ The Annals of Lü Buwei — Stanford University Press, 2001. — ISBN 978-0-8047-3354-0. p. 9
- ↑ Сыма Цянь. Исторические записки. Т.7, глава 85, стр. 298.
- ↑ Zheng Bai Qu
- ↑ 5,0 5,1 Сыма Цянь. Исторические записки. Т.7, глава 85, стр. 298—300.
- ↑ 6,0 6,1 Сыма Цянь. Исторические записки. Т.2, глава 6, стр. 55-56.
- ↑ O’Hagan Muqian Luo, Paul. (2006). 讀名人小傳學英文: famous people . 寂天文化. publishing. ISBN 986-184-045-1, ISBN 978-986-184-045-1. p16.
- ↑ Xinhuanet.com. «Xinhuanet.com.» 中國考古簡訊:秦始皇去世地沙丘平臺遺跡尚存. Retrieved on 2009-01-28.
- ↑ Wright, David Curtis The History of China — Greenwood Publishing Group, 2001. — P. 49. — ISBN 0-313-30940-X.
- ↑ ЖИЗНЬ: Найдена дорога на небо
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сыма Цянь. Исторические записки. Перевод Р. В. Вяткина. т. 2 (гл. 6 «Основные записи [о деяниях] Цинь Ши-хуана»)
- Сыма Цянь. Исторические записки. Перевод Р. В. Вяткина. т. 7 (гл. 85 «Жизнеописание Люй Бувэя»)
- Сыма Цянь. Исторические записки. Перевод Р. В. Вяткина. т. 8 (гл.86 «Жизнеописания мстителей: жизнеописание Цзин Кэ»)
- Сыма Цянь. Исторические записки. Перевод Р. В. Вяткина. т. 8 (гл. 87 «Жизнеописание Ли Сы»)
- Переломов Л. С. . Империя Цинь — первое централизованное государство в Китае (221—202 гг. до н. э.) // Академия наук СССР. Институт народов Азии. — М.:
- Ульянов, М. Ю. Цинь Шихуан и его армия — Восточная коллекция, 2007, с. 20-38.


text:
Урубамба (цæугæдон)
Урубамба (Urubamba), цæугæдон Перуйы астæуккаг хайы. Йæ дæргъ 725 км. Райдианы хуыйны Вильканотæ, гуыры та Астæуккаг Андыты донхатæн массивы. Йæ дæргъы бæрц йæ мидис нæ ивы æмæ у хæххон цæугæдон, донкъæсæртæ æмæ æхсæрдзæнтимæ. Кæлы арф кæмтты, кæдон дих кæнынц Вилькабамбæйы æмæ Вильканотæйы рæгътæ. Цæугæдон Апуримакимæ баиу уæвгæйæ иумæ раттынц ног цæугæдон Укаяли (Амазонкæйы бассæйнæй). Ивылд вæййы декабыр-февралы. Урубамбæйы рæгъты сæр лæууынц рагон сахар Мачу-Пикчуйы хæлддзæгтæ.


text:
Мәҙәниәтте һаҡлау шарты шул30-06-2012, 04:50 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы:
— Мин үҙемде белә башлағандан беҙҙең ғаилә “Башҡортостан” гәзитен алдырҙы. 1941 йылдың сентябрендә Ғафури районы Туғай ауылы башланғыс мәктәбенә беренсе класҡа барҙым. Оҙаҡламай, октябрь айында уҡытыусым — атайым һуғышҡа китте. Хәтеремдә, өләсәйем беҙгә килә лә гәзитте тотоп миңә: “Йә, улым, нимә яҙалар?” — тип ҡысҡырып уҡырға ҡуша. Хәрефләп уҡыу осорон, күрәһең, мин тиҙерәк үткәнмендер инде, һәм был күренеш (ҡысҡырып уҡыу) 1942 йыл буйы барҙы. “Шул ерҙәрҙә фашистар шунса ҡырылды, шунса танк яндырылды”, — тип яҙылған урындарҙы уҡығанда өләсәйем: “Былай булғас, улым, һуғыш оҙаҡҡа бармаҫ”, — тип күңелен йыуата ине.
Шулай итеп, Бөйөк Ватан һуғышы, донъя яңылыҡтарын ул саҡта тик “Башҡортостан”ыбыҙ аша ғына белеп барҙыҡ (ауылда радио юҡ ине). Ошо башланғыс “Башҡортостан” аша ғына күңелгә һеңеп ҡалды һәм мине ғүмер буйы гәзит-журналдарҙы, китап яңылыҡтарын иғтибар менән ҡыҙыҡһынып барырға өйрәтте.
Хәҙерге ҡатмарлы донъяла һәр башҡорттоң, уның ғаиләһе яҙмышы, уларҙың тормошҡа булған талаптарын, теләктәрен, бигерәк тә туған телебеҙҙе, тарихыбыҙҙы һаҡлауҙа, үҫтереүҙә, пропагандалауҙа беҙ үҙ маҡсаттарыбыҙға тик бөтөн халҡыбыҙ менән берләшеп барғанда ғына ирешә аласаҡбыҙ. Уның бер шарты шул: милли гәзитебеҙ “Башҡортостан”ыбыҙҙы һәр башҡорт яҙҙырып, уҡып барырға тейеш. Был өлкәлә гәзитебеҙ, халҡыбыҙҙың, һәр башҡорттоң тоғро дуҫы, кәңәшсеһе, тейешле мәғлүмәт биреп тороусы вазифаһын үтәй. Шуға күрә, әйҙәгеҙ, милләттәштәр, үҙебеҙҙең милли гәзит-журналдарҙы, шул иҫәптән “Башҡортостан”ыбыҙҙы алдырайыҡ, уҡыйыҡ, таратайыҡ.
Һүҙ ыңғайында түбәндәге фекерҙе әйтмәйенсә булдыра алмайым. Баҫма һуңғы айҙарҙа һиҙелерлек яңырҙы, мәҡәләләрҙең йөкмәткеһе лә төрлөләнә.
Үткән быуаттың 60–70-се йылдарында мин, яңылышмаһам, БДУ профессоры Ф. Мәҡсүтов менән “Яңы табыштар, яңы асыштар” тигән рубрика алып барғайныҡ. Ошондай ҡыҙыҡлы, мәғлүмәтле, замандың мөһим мәсьәләләренә ҡағылған, сағылдырған рубрикалар күберәк булһа, гәзитебеҙ тағы ла матурайыр ине.


text:
Юлдар төҙөк булһын
05 декабря 2017 йыл | Яңылыҡтар
Юлдарҙың тигеҙ, төҙөк булыуы бик тә мөһим. Бына, нисәмә йылдар көтә торғас, Үзбәк ауылының Дуҫлыҡ урамын да тәртипкә килтерҙеләр.
Был урамды яҙлы-көҙлө йырып сыҡҡыһыҙ ине. Аллаға шөкөр, яҡшы кешеләр бар икән әле. Ауылдың хөрмәтле кешеһе Зәкиә апай Башарова ғариза менән Еҙем-Ҡаран ауыл биләмәһе хакимиәтенең элекке башлығы Айҙар Исмәғилевкә мөрәжәғәт итә. Һәм был урам юлын төҙөкләндереүҙе ағымдағы йыл планына индерәләр. Ниһайәт, ауыл биләмәһенең хәҙерге башлығы Нурсилә Хәсәнова етәкселегендә был эш бойомға ашырылды.
Юлды ремонтлауҙа район юл төҙөү-ремонтлау идаралығы (етәксеһе З.М.Хафизов) эшселәре тырышлыҡ күрһәтте. Уларға халыҡ бик рәхмәтле.
Шулай уҡ Яңы Ерек – Үзбәк ауылдары араһындағы юл да бик насар. Киләсәктә уны ла ремонтлаһалар, үзбәктәр бик тә һөйөнөр ине.
Миңзилә РӘХИМОВА,
Рәүеф САДИҠОВ,
Айгөл ӘБДЕЛМӘНОВА.
Был урамды яҙлы-көҙлө йырып сыҡҡыһыҙ ине. Аллаға шөкөр, яҡшы кешеләр бар икән әле. Ауылдың хөрмәтле кешеһе Зәкиә апай Башарова ғариза менән Еҙем-Ҡаран ауыл биләмәһе хакимиәтенең элекке башлығы Айҙар Исмәғилевкә мөрәжәғәт итә. Һәм был урам юлын төҙөкләндереүҙе ағымдағы йыл планына индерәләр. Ниһайәт, ауыл биләмәһенең хәҙерге башлығы Нурсилә Хәсәнова етәкселегендә был эш бойомға ашырылды.
Юлды ремонтлауҙа район юл төҙөү-ремонтлау идаралығы (етәксеһе З.М.Хафизов) эшселәре тырышлыҡ күрһәтте. Уларға халыҡ бик рәхмәтле.
Шулай уҡ Яңы Ерек – Үзбәк ауылдары араһындағы юл да бик насар. Киләсәктә уны ла ремонтлаһалар, үзбәктәр бик тә һөйөнөр ине.
Миңзилә РӘХИМОВА,
Рәүеф САДИҠОВ,
Айгөл ӘБДЕЛМӘНОВА.


text:
- Подробности
- Просмотров: 389
ҠЫПСАҠ КАНТОНЫ, 1919 й. 20 мартында АСБР составында ойошторола. 1917 й. ойошторолған автономиялы Башҡортостандың Ҡ.к. сиктәре нигеҙ итеп алынған. Кантонға Ырымбур өйәҙенең Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Бошман-Һыуын-Ҡара-Ҡыпсаҡ, 1‑се һәм 2‑се Ҡара-Ҡыпсаҡ, Семён-Петровский һәм Йомағужа улустары инә. Төньяҡта Юрматы кантоны, төньяҡ-көнсығышта — Бөрйән-Түңгәүер кантоны, көньяҡ-көнсығышта — Үҫәргән кантоны, көньяҡта — Ырымбур өйәҙе, көнбайышта Ете ырыу кантоны м‑н сиктәш була. Адм. үҙәге — Мораҡ ауылы. 1919 й. июнендә кантон бөтөрөлә, терр‑яһы Ҡыпсаҡ- Ете ырыу кантонына инә.
Ф.Ғ.Гәрәева
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Кама һыуҙарында ҡул сайҡаны баш ҡаланан килгән ҡунаҡтар30-09-2015, 01:06 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
Сатирик Марсель Сәлимов, шағир Радик Хәкимйән, Башҡортостан Яҙыусылар союзының урыҫ телле яҙыусылар секцияһы етәксеһе, шағир һәм тәржемәсе Владимир Денисов, “Бельские просторы” ижтимағи-сәйәси һәм әҙәби-нәфис журналының баш мөхәррире, яҙыусы Юрий Горюхин, баҫманың яуаплы секретары, яҙыусы Салауат Вәхитов, республика Милли әҙәбиәт музейының өлкән ғилми хеҙмәткәре Регина Фазылова менән Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапхананың матбуғат хеҙмәткәре Марина Чепикова ингән әҙәби делегация ағзаларын ҡаланың үҙәк китапханаһында “Йәш тауыштар” тип исемләнгән сараға түҙемһеҙлек менән көтөп алдылар. Бында башҡорт, урыҫ һәм татар телдәрендә ижад иткән башлап яҙыусылар һәм инде бер нисә тиҫтә йыл ҡәләм тирбәтеүселәр йыйылғайны.
Йәш авторҙарҙың әҫәрҙәренә тәжрибәле әҙиптәр төплө анализ яһаны, уларға файҙалы кәңәштәр бирҙе. Үҙ ижад емештәрен билдәле һөнәрҙәштәре баһалауына тапшырған Гөлфирә Байбулатова, Гөлнара Ғилемханова, Елена Аллаярова, Анна Самосадкина, Вадим Солтанов, Евгения менән Михаил Чуклиндарҙың әҫәрҙәрен үҙәк китапхана хеҙмәткәрҙәренең китап итеп әҙерләп ҡуйыуын Марсель Сәлимов айырым билдәләп үтте. “Әҙәби нағыш” марафонының төп маҡсаты – һәр район һәм ҡалала урындағы йәш ижадсыларҙы табыу, уларға кәрәкле ярҙам күрһәтеү икәнен иҫкә төшөргәндә, был юҫыҡта Нефтекамала һөҙөмтәле эш башҡарылды, тип әйтергә була. Төштән һуң ҡала мәҙәни үҙәгендә китапханасылар, уҡытыусылар, журналистар һәм әҙәбиәт һөйөүселәр, ғөмүмән, ижадҡа битараф булмаған төрлө быуын вәкилдәре ҡатнашлығында үткән “түңәрәк өҫтәл”дә йәнле һәм фәһемле фекер алышыу булды. Әлбиттә, һәр осрашыуҙа билдәле шағирҙар менән бер ҡатарҙан башлап яҙыусыларҙың да шиғырҙары яңғыраны. Был Нефтекамала һүҙ ҡәҙерен аңлап-белеүселәрҙең бихисап икәнен асыҡ күрһәтте.
Илебеҙҙә һәм республикала иғлан ителгән Әҙәбиәт йылы эҙһеҙ үтмәй: ҡәләмдәрен артабан шымартыу өсөн ижадсыларға тейешле шарттар тыуҙырылған. Ҡалала эшләп килгән әҙәби берләшмәләрҙең әүҙемлеген дә билдәләргә кәрәк. Уларҙың күп ағзаларының ижад емештәре урыҫ телендә сыҡҡан “Красное знамя” һәм уның башҡорт телендәге ҡушымтаһы “Кама тулҡындары” гәзиттәрендә даими донъя күреп килә. Бынан тыш, айырым авторҙарҙың йыйынтыҡтары баҫылып тора. Нефтекаманың ярты быуатлыҡ юбилейы айҡанлы 2013 йылда башҡорт, урыҫ, татар һәм мари телдәрендә нәшер ителгән шиғри һәм проза әҫәрҙәре альманахында күп кенә башлап яҙыусыларҙың уңышлы әҫәрҙәре урын алды. Ҡала әҙиптәренең төрлө ижади бәйгеләрҙә маҡталыуы ла күп нәмә хаҡында һөйләй. Шулай ҙа урыҫ телендә ижад итеүселәрҙең әүҙемлеген башҡа телдәрҙә яҙыусылар үҙҙәре өсөн үрнәк итеп алһын ине тигән теләк тә яҙыҡ булмаҫтыр.
Әҙәби эстафетаны ҡабул итеү ҡалала театр-концерт миҙгелен рәсми асыу менән тура килде. Ҡала мәҙәни үҙәгенең халыҡ менән шығырым тулы тамаша залында Яңауыл районы хакимиәте башлығы Илшат Вәзиғәтовтан әҙәбиәт йылы һәм марафон символын – Йылъяҙма-китапты – ҡабул итеп алып, Нефтекама ҡала хакимиәте башлығы Рәшит Дәүләтов киләсәктә төрлө быуын вәкилдәренең әҙәбиәткә булған һөйөүе һиҙелерлек артасаҡ тигән ышаныс белдерҙе. Ут күршеләрҙең үҙешмәкәр артистары һәм ижади коллективтары ҡатнашлығындағы байрам концерты йыйылғандарға матур ял сәғәттәре бүләк итеп, алдағы эштәргә илһам бирҙе. Шишәмбе көн әҙәби эстафетаны Краснокама районы ҡабул итте.
“Башҡортостан”дың
үҙ хәбәрсеһе.


text:
Фото:
Ололар көнө уңайынан Өфөлә байрам саралары үтәсәк
Фото:
Өфөлә Ололар көнөн байрам итеү беренсе октябрь менән генә сикләнмәйәсәк. Был көнгә бағышланған байрамдар ай буйына дауам итергә тейеш. Социаль хеҙмәтләндереү үҙәктәрендә ололар өсөн октябрь дауамында концерт программалары, шиғриәт кисәләре, экскурсиялар ойоштороласаҡ, мохтаждарға тейешле социаль-көнкүреш, әйберләтә һәм аҙыҡ-түлек ярҙамы күрһәтеләсәк.
Йома, 1 октябрь, тураһында һөйләгәндә, баш ҡаланың бер нисә майҙанында концерттар ойошторолоуын билдәләргә кәрәк. Мәҫәлән, Октябрь районында байрам программалары "Сәләм" балалар-үҫмерҙәр үҙәгендә, 49-сы дөйөм белем биреү мәктәбендә, район хакимиәтендә, Нуғай ауылының Мәҙәниәт йортонда үтәсәк. Ошо уҡ көндө «Дуҫлыҡ», «Данко» һәм «Буревестник» үҫмерҙәр клубы тәрбиәләнеүселәре Өфөнөң ҡарттар һәм инвалидтар йорто-интернатында «Йәшлегебеҙ йырҙары» концерт программаһы менән сығыш яһаясаҡ.
"Башинформ" агентлығына Октябрь районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, октябрҙә бында йәнә 50-60 йыл бергә йәшәгән парҙарҙы ҡотларға ниәтләйҙәр.


text:
Рөстәм Хәмитов «Газета.Ru» интернет-гәзитенә интервью бирҙе
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов төбәк башлығы вазифаһында 100 көн эшләүе уңайынан «Газета.Ru» интернет-гәзитенә киң интервью бирҙе. Бында Рөстәм Хәмитовҡа интернет аша журналистар ғына түгел, шулай уҡ ресурсты уҡыусылар ҙа һорауҙар бирә алды. Бөтәһе 160-тан ашыу һорауҙар бирелде. Башҡортостан башлығы уларҙың иң ҡыҙыҡтарына һәм мөһимдәренә яуап бирҙе. Ул үҙенең Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев менән осрашыу һөҙөмтәләре, республикала милли сәйәсәт, Мортаза Рәхимов менән үҙ-ара мөнәсәбәттәре хаҡында һөйләне. Президент шулай уҡ халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреү, республика мәктәптәрендә башҡорт телен өйрәнеү тураһында ла үҙ фекерен белдерҙе һәм Мәскәүҙең хәҙерге мэры Сергей Собянинға уңыштар теләне.
Ентекле мәғлүмәт – «Газета.Ru» сайтында.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Өфөлә Поль Морианың Гранд-оркестры концертын ҡараны
Фото:
Бөтә донъяға билдәле Поль Морианың Гранд-оркестры дүшәмбе, 1 ноябрҙә, Өфөлә Нефтселәр Мәҙәниәт һарайы сәхнәһендә сығыш яһаны. Коллективҡа нигеҙ һалыусы – Поль Мориа иҫтәлегенә арналған концертты Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов һәм уның ҡатыны ла ҡараны.
Оҙаҡ ваҡыт данлыҡлы композитор үҙе етәкләгән Гранд-оркестр Өфө тамашасыһы алдына Поль Морианың уҡыусыһы – Жан Жак Жустафре етәкселегендә баҫты. Поль Мориа үҙе эшләгән ваҡыттан составы үҙгәрмәгән музыканттар коллективы бөйөк француздың үлемһеҙ әҫәрҙәрен башҡарҙы.
Кисә 11 ноябргә тиклем дауам итәсәк ҙур гастроль турнеһы сиктәрендә үтте. Өфөнән тыш Гранд-оркестрҙың сығыштары Рәсәйҙең һәм БДБ илдәренең бер нисә ҡалаһында планлаштырылған.


text:
Башҡорт драма театрында Рудольф Нуриев тураһында спектакль премьераһы үтәсәк
Рудольф Нуриевтың тормошо һәм ижады тураһындағы «Руди — Never off...» исемле спектакль премьераһы Башҡорт дәүләт академия драма театрында 15 декабрҙә үтә.
Был спектаклдә даны бөтә донъяға таралған бейеүсе булып киткән башҡорт малайының яҙмышы хаҡында бәйән ителә. Спектакль авторы – Айрат Әбүшахманов, ҡуйыусы хореографы, пластика режиссеры – Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Ринат Әбүшахманов, ҡуйыусы рәссамы – Варвара Чувина (Санкт-Петербург).


text:
Төбәктә туҡланыу продукттары арзанайҙы Фото: Олег Яровиков
Төбәктә туҡланыу продукттары арзанайҙы
Төбәктә туҡланыу продукттары арзанайҙы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостанда йәшелсә-емешкә, йомортҡаға хаҡтың төшөүе күҙәтелә. Был хаҡта республиканың Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетының май айында үткәргән мониторинг һөҙөмтәләре раҫлай.
Тикшереү йомғаҡтары буйынса, 29 майҙан 3 июнгә тиклем айырыуса ҡыярға, томатҡа хаҡ төшкән. Тәүгеләре — 22,6, икенселәре 15 процентҡа осһоҙланған. Татлы боростоң хаҡы 4 процентҡа төшкән. Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты билдәләүенсә, республика тауар етештереүселәренең фирма магазиндарында ҡыярҙы — 40, помидорҙы — 90, картуфты — 15, кишерҙе 25 һумға һатып алырға була.
Йәшелсәгә хаҡтың төшөүе миҙгелгә, республика тауар етештереүселәренең, шулай уҡ башҡа төбәктәрҙән килтереүселәрҙең һатыу хаҡын кәметеүгә бәйле.
Шулай уҡ емеш-еләккә хаҡтың төшөүе теркәлгән. Виноград — 6,8, әфлисун — 3, банан 2,6 процентҡа арзанайған.
Йомортҡаға хаҡ төшкән, уның бер тиҫтәһен 51,10 һумға алырға мөмкин. Был шәхси хужалыҡтарҙа етештереүҙең артыуы менән бәйле.


text:
Еңеүгә фестиваль салюты!Фото: Олег Яровиков
Еңеүгә фестиваль салюты!
Еңеүгә фестиваль салюты!Фото: Олег Яровиков
Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығына арналған «Еңеү салюты» республика үҙешмәкәрлек ижады конкурсы Өфөлә ҙур гала-концерт менән тамамланды. Конкурс шул уҡ исемдәге Бөтә Рәсәй фестивале сиктәрендә үткәрелде һәм Башҡортостандың 15 мең самаһы кешеһен йәлеп итте. Шуларҙан 1230-ы байрам гала-концертында һәм Телеүҙәк алдындағы майҙанда үткәрелгән Марш-парадта ҡатнашты. Марш-парадты Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Илдус Илешев ҡабул итте.
Әйтергә кәрәк, юбилей йылында «Еңеү салюты» конкурсы айырыуса киң ҡолас менән үткәрелде. Уға әҙерлек төп сараларға тиклем күп алдан башланды – концепция, сығыштар программаһы әҙерләнде.
— Был юлы беҙ ҡатнашыусыларҙан дидактик йүнәлеш, Бөйөк Ватан һуғышы темаһын тулыһынса асыуҙы талап иттек. Күмәк кешеләр ҡатнашыуы, милли состав, сараларҙа һуғыш һәм тыл ветерандары ҡатнашыуы ла хупланды, — тип һөйләй Республика халыҡ ижады үҙәге генераль директоры Байрас Ишберҙин.
Ойоштороусыларҙың талаптары тулыһынса үтәлгән, был турала Конгресс-холда үткәрелгән йомғаҡлау гала-концерты буйынса ла фекер йөрөтөргә мөмкин. «Тереләр, беҙҙең хаҡта йырлағыҙ!» исеме аҫтында театрлаштырылған программа айырыуса юғары кимәлдә үтте. Уға иң яҡшы ижади көстәр – республиканың бөтә мөйөштәренән «Еңеү салюты» конкурсының зона этаптарында еңеүселәр йәлеп ителгәйне. Бөтәһе 68 коллектив.
Ирле-ҡатынлы Николай һәм Любовь Цибулиндар концертҡа хөрмәтле ҡунаҡтар сифатында саҡырылған – икеһе лә ветерандар. Улар үҙ тәьҫораттары менән уртаҡлашты:
— Барыһы ла шул тиклем шәп ойошторолған, мин йәшлегемә, һуғыш йылдарына әйләнеп ҡайтҡандай булдым, — тине Николай Николаевич.
— Беҙ ҡайтанан үҙебеҙҙе Советтар Союзында итеп тойҙоҡ, — тип иренең һүҙҙәренә ҡушылды Любовь Цибулина.
Ветерандар концертта йәштәрҙең күп ҡатнашыуынан ҡәнәғәт ҡалған. Улар, үҫеп килеүсе быуындың ошондай сараларҙа ҡатнашыуы — уларҙы патриотик рухта тәрбиәләүҙең иң һөҙөмтәле ысулы , тип иҫәпләй.
— Бөгөнгө концерт – үҙенсәлекле бер тарих дәресе, был уларҙың хәтерендә оҙаҡ һаҡланасаҡ, — ти Николай Цибулин.
Үҙ сиратында, Салауат ҡалаһының «Родничок» бейеү ансамбленән бейеүсе балалар Саша һәм Дима шатланып:
— Беҙ бөгөн ансамблдән өлкән балалар менән бергә ошондай ҙур сәхнәлә сығыш яһауыбыҙға бик шатбыҙ. Беҙ үҙебеҙҙең «Йәш моряктар бейеүе»н ветерандарға һәм шулай уҡ һуғышта ҡатнашҡан үҙ олатайҙарыбыҙға бағышлайбыҙ, – тине.
Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Ғәбделхәй Зариповҡа икеләтә ҡыуаныс, Еңеү юбилейы хөрмәтенә концертта «Холмичи» ҡалаҡ һуғыусылар театры составында (Ҡалтасы районы) уның бүләһе сығыш яһай.
— Бының менән ғорурланмайынса мөмкин түгел, — тип иҫәпләй фронтовик. – Үҙ заманында Совет Армияһы составында мин Франкфуртҡа тиклем еттем. Ә бөгөн минең бүләм ошо турала сәхнәнән йырлай. Мин республикабыҙ етәкселегенә ветерандарға күрһәткән хөрмәттәре өсөн рәхмәтлемен. Беҙҙең батырлыҡ, беҙҙең хеҙмәт онотолмаған, был турала бөгөн ейәндәребеҙ һәм бүләләребеҙ ғорурланып телгә ала.


text:
Атеизм
Атеи́зм (бор. грек. ἄθeoς «Аллаһһыҙ» һүҙенән; шулай уҡ дәһрилек, динһеҙлек) — Аллаһ, илаһи заттар һәм рухтар, башҡа матди (материаль) булмаған заттар һәм көстәр, әхирәт донъяһы булғанлығын, йәндең үлемһеҙ булыуын һ.б. кире ҡаҡҡан донъяға ҡараш. Атеизм буйынса, тәбиғи донъя үҙ-үҙенә тулы нигеҙ булып тора һәм булмышы өсөн Аллаһ йә илаһи заттар яғынан терәккә мохтаж түгел. Донъялағы барлыҡ диндәр ҙә кеше тарафынан уйлап сығарылған, тип иҫбат ителә.
Атеизм бик боронғо заманда уҡ ижтимағи-сәйәси мөнәсәбәттәрҙең үҫеше, фән һәм материалистик философияның уңыштары нәтижәһендә барлыҡҡа килгән.
Үҙ-үҙен атеист тип һанаған кешеләр илаһи заттар барлығына шиксел ҡарай — уларҙың ысынбарлыҡта бар булыуы тәжрибә, һиҙем йә һынау аша иҫбатлана алмай, тип раҫлана. Атеизм яҡлы кешеләр үҙ ҡарашын шулай уҡ фәлсәфә, социология йә тарихҡа таянып яҡлай; уларҙың күбеһе донъяуи (дини булмаған) фәлсәфә йүнәлештәренә эйәрһә лә, барлыҡ атеисттарға хас булған дөйөм фекер-ҡараштар системаһын йәки тәртип ҡалыбын айырым билдәләп булмай.
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо грек телендеге ἄθeoς (ἀ — «юҡ» + θeός — «Аллаһһ») «Аллаһһыҙ» тигәнде аңлата.
Б.э.т V быуатта был һүҙ элекке әшәке, ерәнес һүҙе урынына «Аллаһ менән мөнәсәбәтте өҙгән» тигән мәғәнә ала. Был термин иртә христиандар һәм мәжүсиҙәр араһындағы бәхәстә киң ҡулланыла, һәр яҡ икенсе яҡты кәмһетергә тырыша. «Атеист» һүҙе беренсе мәртәбә 1577 йылда ҡулланыла[1]. Һуңыраҡ, 1621 йылда ҡәрҙәш деист һүҙе ҡулланыла[2], теист — в 1662[3], теизм — 1678[4] (башҡа сығанаҡтарҙа 1743 йылда [5][6]) һәм деизм — 1682 йылда[7].
Төшөнсәләр күплеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Клинтон Ричард Докинз атеизмды түбәндәге төрҙәргә булә:
- Теизм — беҙҙең донъялағы ваҡиғалар ағышына һоғонто яһаусы, доғаларҙы тыңлаусы, саҙаҡа кабул итеүсе, ғәжәп эштәр эшләүсе бер (монотеизм) йәки күп (политеизм) Аллаһға ышаныу.
- Деизм — Аллаһ донъяны булдырыусы, әммә ваҡиғалар ағышына ҡыҫылмай. Бындай Аллаһ донъя башында һәм ахырында ғына ҡатнаша, ағымдағы ваҡиғалар тәбиғәт закондары буйынса бара.
- Пантеизм — Аллаһны бөтә йыһан, тәбиғәт закондары менән тиңләштерә. Шул уҡ атеизм, терминология менән генә айырыла.
- Агностицизм — белемдең бөгөнгө кимәлендә Аллаһ булыуын иҫбат итеп булмай тип раҫлаусы.
Атеизм һәм агностицизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Атеизмды агностицизмдан айырым күрер кәрәк. Агностицизм буйынса, Аллаһның барлығы-булмағанлығын танып белеү йәки аңға таянып иҫбатлау өсөн ысул юҡ [8]; шул уҡ ваҡытта агностиктар берҙәм йә бер нисә Аллаһға ышана ала. Атеистар иһә Аллаһға ышаныуҙы ҡәтғи рәүештә кире ҡаға һәм быны йыш ҡына аҡылға таянып нигеҙләй. Ҡағиҙә булараҡ, уларҙың фекер йөрөтөүе түбәндәге өс юлдың (Аллаһның барлығына ҡаршы дәлилдең) береһенә эйәрә:
- Яуызлыҡ мәсьәләһе: донъяла миһырбанлы (ихлас күнелле), ҡөҙрәтле (сикһеҙ ҡеүәтле) һәм бөтә нәмәне белеүсе Аллаһ булһа, яманлыҡ менән яуызлыҡ барлығын нисек аңлатып була? Логик фекерләү күҙлегенән, бындай сифаттарға эйә булған Аллаһның барлығы һәм шул уҡ ваҡытта донъяла яуызлыҡ бар булыуы бер-береһенә ҡаршы килә.
- Бер-беренә тура килмәгән вәхиҙәр (Аллаһ тарафанан күндерелгән асыштар) мәсьәләһе: күпселек теологтар, әүлиә-пәйғәмбәрҙәр һәм динсел әҙәмдәр ҡабул итеп таратҡан асыштар бер-береһенә тура килмәй, тип иҫбатлана. Ябай кеше бындай асыштарҙы тоҫмАллаһп ҡабул итергә йә кире ҡағырға мәжбүр; аңға таянып был ҡаршылыҡтарҙы сисем булмай.
- Аллаһның йәшерен булыуы мәсьәләһе: Аллаһ ысынбарлыҡта бар булһа һәм бөтә кешеләрҙе үҙенең барлығына ышандырырға булһа, ул бынын өсөн хәл-шарт тыуҙырып үҙен белдерер ине. Әммә-ләкин, уға ышанмаған һәм һаҡсыл ышанмаусан кешеләрҙең күп; был йәһәттән, Аллаһның бар булыуы шикле, тип иҫбатлана.
Ниндәй ҙә булһа Аллаһның бар булыуын ҡабул итеү өсөн шәхси асыш кәрәк, тип күрһәтелә. Аллаһның барлығын иҫбатлаған дәлилдәр тик бер генә дин өсөн хас түгел; киреһенсә, был дәлилдәр тигеҙ нигеҙлек менән төрлө диндәргә ҡағылышлы ҡулланыла ала. Кеше ниндәй ҙә булһа бер динде ҡабул итһә, башҡа диндәрҙе кире ҡағырға тейеш була. Шәхси асыш булмаған осраҡта ысынлыҡҡа дәғүә итеүсе диндәр араһынан береһен һайлап алыу ҡыйынға төшә.
Христиандар Ғайса пәйғәмбәр донъяны ҡотҡарыусы һәм Аллаһның улы, тип ышана; йәһүҙиләр быға ҡаршы килә. Мосолмандар Ҡөрьән Аллаһ тарафынан тапшырылған, тип ышана; христиандар ҙа, йәһүҙиләр ҙә быға ышанмай. Бындай бер-беренә тура килмәгән ҡараштар бихисап; хата берҙәм дин эсендә лә тарҡалыу осраҡтары аҙ түгел. Мәҫәлән, христианлыҡ диненең эсендә бер күп йүнәлештәр бар; улар йыш ҡына бер-беренә тап килмәй.
Хәҙерге көндә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күп илдәрҙә асыҡтын-асыҡ атеизм фекерен таратыу енәйәт тип иҫәпләнә. Мәҫәлән, Библия йә Ҡөрьән ысынбарлыҡҡа тура килмәй, йәки Аллаһ юҡ тип әйтеү хыянат тип табылған илдәр әле лә бар[9]. Мәҫәлән, Иорданияла 2008-се йылда Ислам Самһан исемле шағирҙы суд «Ислам динен хурлау»ҙа ғәйепле тип таба; ул Ҡөрьәндең ҡайһы бер аяттарын үҙенең ғишык шиғырҙарына ҡушып китап баҫтырған булған [10]. Бөйөк Британия, Канада, Голландия һәм АҠШ кеүек илдәрҙә атеистар хоҡуҡтарын яҡлаған ҡанундар бар. Закон буйлап, был илдәрҙә атеистар башҡа граждандандар менән тигеҙ хоҡуҡлы. “Дин иреклеге” тип аталған халыҡ-ара ҡанун динһеҙ булыу хоҡуғын да үҙенә индерә.
Бөгөнгө көндә, донъя халҡының 2.3%-ы үҙен атеист тип иҫәпләй; 11.9% самаһы үҙен ‘’нонтеизм’’ яҡлы, йәиһә дингә битараф тип таныта. Рәсәйҙә «битараф» кешеләр 48%-ты тәшкил итә. Европа илдәрендә был һан 6%-тан (Италияла) 85%-ҡаса (Швецияла) тәшкил итә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ {Meredith. The auncient ecclesiasticall histories of the first six hundred years after Christ, written by Eusebius, Socrates, and Evagrius. London. 1577 . pages 63 55193813 The opinion which they conceaue of you, to be Atheists, or godlesse men.
- ↑ {{ Burton Robert. Бёртон, Роберт. The Anatomy of Melancholy. 1621. III. iv. II. i Cosen-germans to these men are many of our great Philosophers and Deists.
- ↑ Martin | Edward. His opinion concerning the difference between the Church of England and Geneva [etc.]. London. 1662. Five Letters 45 To have said my office..twice a day..among Rebels, Theists, Atheists, Philologers, Wits, Masters of Reason, Puritanes [etc.].
- ↑ Cudworth Ralph. Кедворт, Ральф. The true intellectual system of the unive. London. 1678 Preface url=http://www.library.usyd.edu.au/libraries/rare/modernity/cudworth.html%7Cquote= Nor indeed out of a meer Partiall Regard to that Cause of Theism neither, which we were engaged in.
- ↑ «Теизм» в БСЭ.
- ↑ Кедворт, Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона
- ↑ Dryden John. Драйден, Religio laici, or A laymans faith, a poem. London. 1682. 11081103 Prefac…namely, that Deism, or the principles of natural worship, are only the faint remnants or dying flames of revealed religion in the posterity of Noah…
- ↑ Atheism and Agnosticism. Stanford Encyclopedia of Philosophy.
- ↑ Goodbye to Blasphemy in Britain
- ↑ [1]


text:
Яңыраҡ Дәүләт Думаһы телефон террорлығы өсөн язаны ҡатылатыу тураһындағы ҡануниәтте өсөнсө, йәғни аҙаҡҡы уҡыуҙа ҡабул итте.
Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының наркотиктар әйләнешенә контроль идаралығының иң күп иғтибары ҙур ҡалаларға тура килә. Тәбиғи, бындай урындарҙа наркомандар һаны һәм наркотиктар һатыу күләме лә ҙурыраҡ.
Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачевтың ҡушыуы буйынса күптән түгел республика парламентында ауыл мәктәптәрендәге уҡытыу сифаты мәсьәләһе буйынса эш төркөмө ойошторолдо.
Былтыр Туймазы һәм Бүздәк райондарында таралған бешмә сире халыҡ өсөн оло бәләгә әүерелде. Афәттең эҙемтәләрен бөтөрөү барышында 1,7 мең баш мал, нигеҙҙә, һыйыр, кәзә, һарыҡ юҡ ителде. Ауыҙың бер бешһә, һалҡынды ла өрөп ҡабаһың, тиҙәр. Киләсәктә был ауырыуҙы булдырмаҫ өсөн республика Хөкүмәте саралар планын раҫланы. Тап шул маҡсаттан 2019 йылдың аҙағына тиклем төбәктәге барлыҡ мал-тыуарҙы иҫәпкә алыу һәм идентификациялау бурысы ҡуйылған.
Үтәгән ауылында йәшәгән Сабит Батыровты районда күптәр белә. Ул оҙаҡ йылдар Ҡырмыҫҡалылағы һөнәрселек училищеһында (хәҙер Ауырғазы колледжының филиалы) уҡытыусы булып эшләй. Ошо ваҡыт эсендә районға тос өлөш индереп, күпме ауыл хужалығы белгестәре әҙерләгән ул.
Кооперацияға ойошоу – көн талабы. Тап ошо маҡсаттан районда Ауыл хужалығы министрлығы белгестәре “БР ауыл хужалығы кооперацияларын үҫтереү тураһында” темаһына семинар уҙғарҙы.
Мигранттар... Уларҙы киң илебеҙҙең ҡайһы төбәгендә генә осратмаҫһың. Төрлө урындарҙа эшләйҙәр. Төҙөлөштә, сауҙала... Урам саттарында мөйөш һайын асҡыстарҙы ла улар хәстәрләй. Аяҡ кейемен йүнәтергә кәрәк булһа да әлеге лә баяғы Үзбәкстандан килгән ҡунаҡтар янына йүгерәбеҙ.
Киләсәктә Рәсәйҙә “ҡоро араҡы”ны ҡулланыуҙы тулыһынса тыйыуҙары ихтимал. Был турала Роспотребнадзор хәбәр итә. Әйткәндәй, ҡайһы бер илдәрҙә ул күптән инде сауҙанан алынған. Сәбәбе – әҙәм балаһының спирт ҡушылған онтаҡты һыуға саманан тыш күп өҫтәүе, хатта уны ҡоро көйөнсә ҡабул итеүе. Араҡыны сама белмәй эсеү организм өсөн үтә лә хәүефле, тип саң ҡаға аҡ халатлылар.
Кемдең тиҙ генә байығыһы килмәһен, ти! Һүҙ ҙә юҡ, иҫәп банктарында миллионлап аҡсаң ятһа, түбәгә төкөрөп ятыу бер ни тормай. “Юғарыраҡ фекер йөрөтөргә кәрәк, миллиардер булырға ынтылайыҡ!” – тип танышым ҡолағыма шыбырҙай. Кемдәр улар миллиардерҙар?
Артҡа 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 33 Алға
Бит башына
Бәхет булғас, бәхетһеҙлек тә барҙыр, улар йөрөй бер үк һуҡмаҡтан, тип яҙған танылған шағир Назар Нәжми. Йәрәхәт алыу осраҡтарының, тимәк, бәлә-ҡазаның күп осраҡта эш урынында теркәлеүе берәүгә лә сер түгел. Ни тиһәң дә, ваҡытыбыҙҙың күп өлөшө шунда үтә.


text:
Башҡортостан Башлығы Өфөлә Ағиҙел аша күперҙә ремонттың ҡасан тамамланыуын хәбәр итте Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан Башлығы Өфөлә Ағиҙел аша күперҙә ремонттың ҡасан тамамланыуын хәбәр итте
Башҡортостан Башлығы Өфөлә Ағиҙел аша күперҙә ремонттың ҡасан тамамланыуын хәбәр итте Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Өфөләге Ағиҙел аша иҫке күперҙе быйыл йәйгә йүнәтеп бөтөргә вәғәҙәләне. Ремонтҡа республика ҡаҙнаһынан 37,5 миллион һум бүленгән.
«Һәр проблеманың авторы була. Файҙаланыусы ойошма бар. Ул күптән Ағиҙел аша күпергә ремонт талап ителеүе хаҡында хат яҙған, ләкин шуға ҡарамаҫтан ошондай хәлгә килгән мәлде, ремонт талап ителгән ваҡытты күҙ уңынан ебәргән», — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһы Башлығы менән һөйләшеү» тапшырыуында.
Уның һүҙҙәренсә, башта эштәрҙе 3 миллиард һумға баһаланылар. Ағиҙел йылғаһы күперен капиталь ремонтлауҙа киләһе проект 300 миллион һумды күҙ уңында тотто.
«Ғинуарҙа мин унда проектсыларҙы, төҙөүселәрҙе, бойондороҡһоҙ белгестәрҙе ебәрҙем һәм улар 37,5 миллион һумға ремонт эшләргә мөмкин булыуын асыҡланы. Ул был күпер менән тағы бер нисә йыл файҙаланырға мөмкинлек бирәсәк. Нисә йыл – уны нисек тотоноуҙан сығып ҡарарға кәрәк – был да мәсьәлә, әммә уның буйлап хәрәкәтте тиҙи арала асыу күҙаллана, —тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. — Әгәр файҙаланыусы ойошма быны алдан ҡайғыртһа һәм бөгөн Рәсәйҙән ситтә етештерелгән металл конструкцияларына заказ бирһә, ремонт иң күбендә бер ай ваҡыт талап итер ине. Ә хәҙер ҡала бына инде ярты йыл тығындарҙа яфа сигә. Был ҡоролмаларҙы нисек файҙаланыуға ҡарата яңылыш алым».
Төбәк Башлығы һүҙҙәренсә, Өфө хакимиәтенә был хәлде асыҡларға ҡушылған.
«Мин шуны әйтәһем килә: 37 миллионға йүнәтә алғанды 300 миллионға һәм унан да бигерәк 3 миллиардға эшләргә кәрәкмәй. Йәйгә хәтлем ремонт эштәре тамамланыр, хәрәкәт тергеҙелер һәм тығындар бөтөр тип ышанам. Яңы күпер төҙөлөшө менән нимә эшләргә – был турала фекер алышырбыҙ әле. Унан бигерәк, эксперттарҙы йәлеп итеп бик ҡаты һөйләшербеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. — Ремонтҡа республика ҡаҙнаһынан 37,5 миллион һум бүленде. Ә республикаға был аҡсаларҙы «Өфө» аэропорты үҙ табышынан күсерҙе. Аэропортсыларға төбәк аэропорттары араһында Рәсәйҙең иң яҡшы аэропорты булараҡ илдә беренсе урын алғандары өсөн генә түгел, аҡса эшләүҙәре һәм шул табыш менән бүлешкәндәре өсөн рәхмәт әйтергә кәрәк.
http://www.bashinform.ru/news/1147157-glava-bashkirii-soobshchil-kogda-zavershitsya-remont-belskogo-mosta-v-ufe/


text:
Төбәктә колбаса изделиеларын етештереү цехы асыла Фото: Олег Яровиков
Төбәктә колбаса изделиеларын етештереү цехы асыла
Төбәктә колбаса изделиеларын етештереү цехы асыла Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 24 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандың Өҫтөнлөклө инвестиция проекттары исемлеге ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеү өлкәһендәге яңы объект менән тулыланды, тип хәбәр иттеләр республика Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
«Фермер ит сәнәғәте компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте Өфө районында сусҡа, һыйыр һәм тауыҡ итенән колбаса изделиелары, ыҫланған продукция һәм ярымфабрикаттар етештереү цехын асып, уны үҙенең фирма магазиндарында һатырға ниәтләй.
Инвестицияларҙың дөйөм күләме 103,8 миллион һум тәшкил итә. Проект яҡынса 140 эш урыны булдырыуҙы күҙ уңында тота. Уны 2018 йылда бойомға ашырыу ҡаралған.
Әле Башҡортостандың Өҫтөнлөклө инвестиция проекттары исемлегендә дөйөм хаҡы 183,8 миллиард һумлыҡ 49 проект бар. Шулар иҫәбенә республикала 12,2 мең яңы эш урындары булдырыу күҙаллана.
http://www.bashinform.ru/news/1149130-v-bashkirii-otkroetsya-krupnoe-proizvodstvo-kolbasnykh-izdeliy-/


text:
Портал:Йәмғиәт
Йәмғиәт
Кеше йәмғиәте со́циум тип атала.
Йәмғиәт — кешеләр берлеге, уға социаль дифференциация һәм хеҙмәт бүленеше хас. Йәмғиәтте төрлө билдәләр буйынса ҡылыҡһырларға мөмкин, мәҫәлән, милли сығышы буйынса: француз, урыҫ, немец, башҡорт; дәүләт һәм мәҙәниәт; ерҙәре һәм осоро; етештереү ысулдары буйынса һ.б.
Һайланған мәҡәлә
Ғаилә — тарихи аныҡ ойошҡанлыҡҡа эйә булған, ағзалары никах йәки туғанлыҡ (һәм тәрбиәгә алған балаларға) мөнәсәбәте менән бәйле, уртаҡ көндәлек тормош, үҙ-ара әхлаҡи яуаплылыҡ һәм социаль зарурлыҡ менән йәшәгән социаль төркөм. Ғаилә йәмғиәтең халыҡ һанын арттырыу ихтияжы шарты менән булдырыла.
Хәҙерге йәмғиәттә йәшәгән күп кешеләр өсөн иң мөһим тормош ҡиммәте булып ғаилә тора. Йәмғиәттең һәр ағзаһы тыуған көнөннән һуңғы көнөнә тиклем социаль статусынан, милләтенән, мөлкәтенән һәм матди хәленән тыш, ғаилә-никах хәле тураһында характеристикаға эйә. (дауамы...)


text:
- Подробности
- Просмотров: 369
ҠАРЛЫХАН ЗАКАЗНИГЫ, зоол. заказник. 1972 й. хайуандарҙың һунарсылыҡ‑кәсеп һирәк төрҙәре популяцияларын тергеҙеү маҡсатында ойошторола. Балаҡатай р‑ны Ҡарлыхан а. көнсығыш ситендә Ыйыҡ й. (Әй й. ҡушылдығы) басс. урынлашҡан. Майҙаны 19,3 мең га, 80%‑ын урман биләй. Рельефы тигеҙ, ҡалҡыулы теҙемле убалы. Аҡ шыршы, йыла, ҡарағай, ҡара ерек, саған ҡатыш һәм айыу баланы, балан, миләш, муйыл һ.б. үҫкән ваҡ ағаслығы булған йүкә, уҫаҡ һәм ҡайын урмандары таралған. Аҡ ҡуян, америка шәшкеһе, бурһыҡ, йылға ҡондоҙо, ҡабан, ҡоралай, мышы, төлкө, үр ҡуяны, һары шәшке, һеләүһен, һоро айыу, һыуһар, ҡор, ҡурпысыҡ, сел, һуйыр, һуна өйрәк һ.б. йәшәй. Заказникта БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән европа шәшкеһе, ҡама, мөншөгөр, орсоҡ йылан, һоро өкө, һоро торна һ.б. осрай. Шулай уҡ БР‑ҙың һәм РФ‑тың Ҡыҙыл китаптарына индерелгән бөркөт, ҡарағош, ҡом һайыҫҡаны, сапсан, европа бәрҙеһе, зөгәй һ.б. йәшәй.
Л.А.Едренкина
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Өфөлә берәҙәк хайуандар өсөн приют төҙөлә
Өфө хакимиәтендә ҡала сүплеге биләмәһендә берәҙәк хайуандар өсөн приют булдырыу мәсьәләһе тикшерелә.
Ҡала мэрияһында үткән матбуғат конференцияһында хакимиәт башлығының беренсе урынбаҫары Владимир Дмитрюктың хәбәр итеүенсә, бөгөн ҡалала 20 мең самаһы берәҙәк эт булыуы билдәле. «Ҡаланы таҙартыу буйынса махсус автохужалыҡ» муниципаль унитар предприятиеһы хеҙмәткәрҙәре менән йыл һайын 15 меңләп хайуан тотола һәм юҡ ителә. Әлеге ваҡытта ҡала сүплеге биләмәһендә йылытылған модуль төҙөү мәсьәләһе ҡарала. Бинаға коммуникациялар һуҙылған, электр уты бар, территорияһы төҙөкләндерелгән. Мэрия вәкилдәре, был приют быйыл уҡ сафҡа индереләсәк, тип ышана.
Шул уҡ ваҡытта, әүәлерәк «Изгелек» фондына Новоалександровка ҡасабаһындағы бина һәм ер участкаһы бирелгәйне. «Башинформ» агентлығына фонд директоры Земфира Ғәлләмованың хәбәр итеүенсә, буласаҡ приют биләмәһендә ремонт һәм төҙөкләндереү эштәре дауам итә. 930 квадрат метрлыҡ бинаның ҡыйығын ябырға, ишек һәм тәҙрәләр ҡуйырға кәрәк. Шулай уҡ һыу, йылылыҡ һәм электр уты үткәреү, территорияһын кәртәләү талап ителә.


text:
Башҡортостанда 2013 йылда күп балалы ғаиләләрҙән 13 меңгә яҡын сабый өҫтәмә пособие аласаҡ
Башҡортостанда 2013 йылдың 1 ғинуарынан йән башына уртаса килеме йәшәү минимумынан, йәғни 5600 һумдан, кәмерәк булған күп балалы ғаиләләр 1,5-3 йәштәге һәр өсөнсө һәм унан һуңғы балаға өс мең һум күләмендә ай һайын аҡсалата түләү аласаҡ.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бындай түләүҙе яҡынса 13 мең бала аласаҡ. Был маҡсаттарға 2013 йылда 230 миллион һумдан ашыу аҡса бүленә.
Бынан тыш, яңы йылда күп балалы ғаиләләр өсөн физкультура-сәләмәтләндереү һәм мәҙәниәт учреждениеларына йөрөүгә, шулай уҡ йәмәғәт транспортында йөрөүгә льготалар аҡсаға әйләндерелә. Был маҡсаттарға өс һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән һәр ғаилә ай һайын 410 һум аҡса аласаҡ.


text:
Башҡортостанға РФ Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич килде
21 февралдә Өфөгә эш визиты менән Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич килде. Ул ил башлығының май айындағы күрһәтмәләрен тормошҡа ашырыу буйынса бер нисә осрашыу үткәрәсәк.
Атап әйткәндә, осрашыуҙарҙа эконом класындағы торлаҡ төҙөү һәм күп балалы ғаиләләргә ер участкалары бүлеү мәсьәләләре тикшереләсәк. Төбәк етәкселеге һәм республика Хөкүмәте вәкилдәре менән осрашыуҙа бюджет тураһында һүҙ алып барыласаҡ.
Бынан тыш, Михаил Бабич 1-се Республика балалар йортона барасаҡ, республиканың интернат учреждениелары етәкселәре менән етем балаларға торлаҡ бүлеү, ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы ғаиләләргә урынлаштырыу, интернат учреждениеларын тамамлаусыларға ярҙам күрһәтеү, социаль етемлекте иҫкәртеү мәсьәләләрен тикшерәсәк.
Шулай уҡ Михаил Бабич Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған тантаналы йыйылышта ҡатнашасаҡ, тип хәбәр ителә Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиленең рәсми порталында.


text:
Фото:
Светлана Гладышева Башҡортостандың тау саңғыһы трассаларын ойоштороуҙа ҡатнашасаҡ
Фото:
Рәсәй тау саңғыһы спорты һәм сноуборд федерацияһы президенты, атҡаҙанған спорт мастеры Светлана Гладышева Башҡортостандың тау саңғыһы трассаларын модернизациялау һәм төҙөкләндереүҙә ҡатнашасаҡ. Был турала бөгөн “Мин- граждан” йәйге профилле лагерында йәштәр менән осрашыу барышында республика башлығы Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
Беҙҙең республикала, Президент әйтеүенсә, үрҙә күрһәтелгән спорт төрҙәре өсөн бөтә тейешле тәбиғәт шарттары ла бар, тимәк, уларҙы әүҙем үҫтерергә кәрәк. Ул саҡта тау саңғыһы курорттары Башҡортостан һәм күрше төбәктәр халҡы өсөн матур ял итеү урынына ғына түгел, бюджетты тулыландырыу сығанағына ла әйләнәсәк.
Реконструкция үткәреләсәк беренсе тау саңғыһы трассаһы Белоретта урынлашҡан. Бынан тыш, Рөстәм Хәмитов фекеренсә, эре заманса тау саңғыһы курорты Инйәр ауылы янында Бәләкәй Ямантау итәгендә лә нигеҙләнә ала.


text:
Аныҡлаусы
Аныҡлаусы — предметтың билдәһен, иҫәбен, күләмен белдереп, ниндәй? ҡайһы? ҡайҙағы? нисек? нисәнсе? кемдең? нимәнең? һорауҙарына яуап ҡайтарыусы эйәрсән киҫәк.
Классификация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сифаттан:Ҡаршылағы мәктәп, аръяҡтағы ауыл Советы ҡыйығында ҙур ҡыҙыл байраҡтар елберләй. («Башҡортостан пионеры»).
- Исем һәм кеүек бәйләүесенән: һыуыҡ саҡтарҙа Рәмил быҙауҙы бишмәт, юрған кеүек нәмәләр менән ураны. (Т. Килмөхәмәтов).
- Һандан: Башҡортостанда алты йөҙҙән ашыу йылға, меңдән артыҡ күл, бер мең биш йөҙ самаһы быуа бар. («Совет Башҡортостаны»).
- Алмаштан: Көллө тирә-яҡ йәшел үлән менән ҡапланған. (Б. Бикбай).
- Ҡылымдан: Булды: ашаманыҡ ашар ашты һәм кеймәнек кейер кейемде. (Р. Ниғмәти).
- Исем ҡылым һәм кеүек бәйләүесенән: Ҡунаҡтарҙы аштың тәмлеһе менән һыйлау, уларға матур урындарҙы күрһәтеү кеүек яҡшы ғәҙәт румын халҡында бик көслө. (С. Агиш).
- Сифат ҡылымдан: Оноттом өҙөлгән япраҡты, Күкрәктә талпынды шатлығым, Мин күрҙем киләсәк заманды, Тыуасаҡ ҡояштың яҡтыһын. (Б. Бикбай).
- ғы-ге, ғо-гө ялғаулы урын-ваҡыт килештәге исемдән: Тау башындағы, һырттарҙағы, болондарҙағы үләндәр, баҫыуҙарҙағы игендәр буйға үҫте. (Я. Хамматов). Бындай аныҡлаусыларҙы урын аныҡлаусылары тип атарға мөмкин.
- ғы-ге, го-гө ялғаулы рәүештән: Малай йәһәт кенә өйҙәрендә булып үткән кисәге, бөгөнгө хәлдәрҙе, һөйләшеүҙәрҙе күңеленән үткәрҙе. (Д. Бүләков). Кисәге, бөгөнгө — ваҡыт аныҡлаусылары.
- лыҡ-лек ялғаулы исемдән йәки ҡылымдан: Көйөп бөткән тау түбәләрендә ат ҡыуырлыҡ сыбыҡ, олтораҡлыҡ үлән булһасы! (Ә. Вахитов).
- һыҙ-һеҙ ялғаулы исемдән: Китапһыҙ өй-ҡошһоҙ, һандуғасһыҙ урман төҫлө. (Ғ. Хөсәйенов).
- ҙай-ҙәй ялғаулы хәбәр һөйкәлешенән: Үҙен данларҙай, башын күккә тейҙерерлек итеп маҡтарҙай сәсәндәр, йырсылар, ҡурайсылар кәрәк кантон башлығына. (Я. Хамматов).
Төрлө һүҙ төркөмдәре менән белдерелә, төрлө килештәге исемде асыҡлап, уның мәғәнәһен конкретлаштырып йөрөй. Һөйләмдең эйәһен асыҡлау аныҡлаусыларҙың бер генә төрлө үҙенсәлеге булып һанала. Ғөмүмән, аныҡлаусылар һөйләмдең исемдән килгән теләһә ниндәй киҫәген асыҡлай ала.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ураҡсин З. Ғ., Ишбаев К. Ғ. Хәҙерге башҡорт теле. Педагогия институтының башланғыс кластар факультеты студенттары өсөн дәреслек. — Өфө, Башҡортостан китап нәшриәте, 1986. — 300—308-се биттәр.
- Сәйетбатталов Ғ. Ғ. Әсә теле. Синтаксис. 7—8-се синыфтар өсөн дәреслек. — Өфө, Китап, 2001. — 16—57-се биттәр.


text:
«Иммунопрепарат» директоры итеп Наил Заһиҙуллин тәғәйенләнде
Өфөнөң «Иммунопрепарат» предприятиеһын (Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының «Микроген» медицина иммунобиология препараттары буйынса ғилми-етештереү берекмәһе» федераль дәүләт унитар предприятиеһы филиалы) медицина фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре Наил Заһиҙуллин етәкләне, тип хәбәр итте Өфө предприятиеһының матбуғат сәркәтибе Гүзәл Йосопова.
Яңы вазифаға тәғәйенләнгәнгә тиклем Наил Заһиҙуллин филиал директорының производство, технологиялар һәм фән буйынса урынбаҫары булып эшләй.
1981 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң И.И.Мечников исемендәге Өфө вакциналар һәм сывороткалар Ғилми тикшеренеү институтының вирус лабораторияһында кесе ғилми хеҙмәткәр булып эшләй башлай, унда ул грипты диагностикалау һәм иҫкәртеү мәсьәләләре менән шөғөлләнә, ошо ауырыуҙы экспресс-диагностикалау өсөн иммуно-фермент системаһын уйлап сығара.
1988 йылда «Иммунопрепарат» дәүләт унитар предприятиеһының интерферон цехын етәкләй һәм уның етәксеһе булып ун йыл эшләй. Рәсәй Федерацияһында тәүге тапҡыр бында интерферонды таҙартыу технологияһы булдырыла, ул препаратты сығарыуҙы яңы кимәлгә күтәрергә ярҙам итә. 1994 йылда производствонан айырылмайынса Д.И.Ивановский исемендәге вирусология ғилми-тикшеренеү институты аспирантураһын тамамлай һәм кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1996 йылда Наил Заһиҙуллинға «вирусология» һөнәре буйынса өлкән ғилми хеҙмәткәр дәрәжәһе бирелә. 1998 йылдан предприятие директорының производство һәм технология буйынса урынбаҫары булып эшләй.
Уның 13 уйлап табыу патенты һәм 50 ғилми хеҙмәте бар. 2007 йылда һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн Наил Заһиҙуллинға «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре» почетлы исеме бирелә.
2009 йылда «Гриппол» преппаратын сығарыу буйынса дәүләт заказын уңышлы үтәгәне өсөн БР Почет грамотаһы менән бүләкләнә.


text:
Профиле класс
2006 йылдың 25 апрелендә «Салауатнефтеоргсинтез» ААЙ генераль директоры Дамир Әсхәт улы Шәүәлиев менән Салауат ҡалаһының 12-се УББМ ММУ директоры Ҡадир Яҡуп улы Хәбибуллин араһындағы осрашыуҙа 12-се мәктәп нигеҙендә профилле унынсы класс ойоштороу тураһында килешелде.
Кластың йүнәлешен һайлағанда предприятие өсөн квалификациялы белгестәр әҙерләү кәрәклеге иҫәпкә алынды. Шуға күрә физик-химик-математик йүнәлеш һайланды. Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы профилле белем биреү өсөн тәҡдим иткән уҡыу пландары нигеҙендә үҙебеҙҙең уҡыу планы төҙөлдө.
2006 йылдың авгусында «Салауатнефтеоргсинтез» ААЙ, ӨДНТУ ТФ һәм 12-се УББМ ММУ араһындағы өс яҡлы килешеү нигеҙендә 10-сы профилле класс ойошторолдо һәм тәүге 25 бала һайлап алынды.
Профилле кластарға уҡыусыларҙы алыу Профилле кластар тураһындағы положениеға ярашлы башҡарыла.
2006-2011 йылдарҙа мәктәптә дүрт сығарылыш булды. Профилле кластарҙы тамамлаусылар барыһы ла Мәскәү, Санкт-Петербург, Өфө, Ҡаҙан, Ырымбур, Салауат ҡалаларынының юғары уҡыу йорттарында, шул иҫәптән МДУ, МФТИ, СпбДУ-ла белем ала. Профилле класты тамамлап илебеҙҙең иң яҡшы уҡыу йорттарына ингән уҡыусылар һаны йылдан йыл арта бара.
Профилле кластарҙа уҡыусылар төрлө ҡала һәм республика предметлы олимпиадаларында даими рәүештә еңеүсе һәм призерҙар исемлегендә.
2011 уҡыу йылында лицейҙа тәүге тапҡыр социаль-гуманитар йүнәлешле класс булдырылды. Унда инглиз телен, тарихты, йәмғиәтте өйрәнеү фәнен һәм рус телен тәрәнәйтеп өйрәнәләр.
Профилле класс уҡыусыларына сифатлы белем биреү маҡсатында өс яҡлы килешеү нигеҙендә «Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты» (РХДУ) менән ӨДНТУ-ның Салауат филиалы уҡытыусылары йәлеп ителә. Шундай уҡ килешеү Мәскәү дәүләт университеты менән дә әҙерләнә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 312
ҠАРАНАЙ ҠУРҒАНДАРЫ, 10— 11 бб. археологик ҡомартҡыһы. Мәсетле р‑ны Ҡаранай а. көньяҡҡа табан 1 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 1964 й. Н.А.Мәжитов тарафынан асыла һәм 1966 й. өйрәнелә, 2001 й., 2003 й. Ф.А.Сөнғәтов тикшерә. Тупраҡ өйөп яһалған ҡурғанлы ҡәберлектәргә (диам. 7—23 м, бейеклеге 0,1—0,6 м) ҡарай. 18 ҡурғандан тора, 100‑гә яҡын ҡәбер тикшерелгән. Өйрәнелгән ҡурғандарҙың күбеһендә 1—5 ҡәбер табылған, береһендә — 32. Өйөмдә һәм ҡәбер соҡорҙарында ат һөйәктәре асыҡланған. Ағас табут ҡалдыҡтары, туҙ ҡатламы табылған. Мәйеттәр тура мөйөшлө һәм оҙонса түңәрәк ҡәбер соҡорҙарында салҡан ятҡырып, башы м‑н төньяҡ-көнбайышҡа йәки көнбайышҡа ҡаратып ерләнгән. Ҡәбергә ҡорал (тимер ҡылыстар, һөңгө остары, һаҙаҡ, торҡа, тимер һәм һөйәк уҡ башаҡтары, йәйә өсөн һөйәк пластинкалар), ат егеү кәрәк-ярағы (тимер ауыҙлыҡтар, өҙәңге) һәм бронза, көмөш тәңкәләр м‑н биҙәлгән бил ҡайыштары, төрлө биҙәүестәр (көмөш беләҙектәр, йоҙаҡ һәм тамсы формаһындағы суҡтар, сымдан яһалған һырғалар, таш ҡашлы йөҙөктәр, быяла муйынсаҡтар) һалынған. Шулай уҡ ағас һауытҡа көпләнгән ғәрәп яҙмалы көмөш пластина, 10 б. саманид тәңкәләре табылған. Ҡомартҡы Көньяҡ Уралға төрки ҡәбиләләр килеп ултырыу процесын сағылдыра. Ҡ.ҡ. материалдары Археология һәм этнография музейында һаҡлана.
Ә.Н.Солтанова
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Иман » Сабыр итеүселәргә лә сауап яҙылыр
Сабыр итеүселәргә лә сауап яҙылыр
Түҙемлекте, ауырлыҡ килгәндә сыҙамлыҡ күрһәтеүҙе, үҙеңә хужа булыуҙы, йәмһеҙ һәм яҙыҡ ғәмәлдәрҙән тыйыла белеүҙе сабырлыҡ, тиҙәр.
Был донъя торғаны – имтихан. Кеше донъяла төрлө хәлдәргә тарый. Ҡайһы бер хәлдәр кешеләрҙе шатландыра, ҡайһылары ҡайғыға һала. Шатлыҡ ваҡытында – шөкөр итә, ҡайғылы ваҡытта сабыр итә белеү мосолманға фарыз ҡылынған.
Аллаһы Тәғәлә шулай бойора: «Бары тик сабыр итеүселәргә генә хисапһыҙ мөҡәфәттәр, сауаптар буласаҡ» («Зөмәр» сүрәһе, 10-сы аят).
Бер хәҙисендә бәйғәмбәребеҙ: «Мосолманға шатлыҡлы мәлендә лә шөкөр итеү бер хәйер сауап», – тигән.
Сабырлыҡ өс төрлө була:
1. Бәлә һәм һәләкәттәргә ҡарата сабырлыҡ. Әгәр һәләкәт Алла ҡолоноң малына, йәненә һәм балаһына төшһә, кешенең был бәхетһеҙлекте туҡтатырға көсө һәм белеме етмәһә, ул ваҡытта сабыр итергә бурыслы.
Аллаһы Тәғәлә бәндәләренә шулай ти: «Һеҙҙе бер аҙ ҡурҡыу һәм аслыҡ менән, малдарығыҙҙы, йәндәрегеҙҙе һәм емештәрегеҙҙе бер аҙ кәметеп, имтихан ҡылабыҙ. Эй, Мөхәммәт, сабыр итеүселәргә һөйөнсө бир» («Баҡара» сүрәһе).
2. Ғибәҙәтте сабырлыҡ менән ҡылыу. Ғибәҙәттәге ҡыйынлыҡтарға сабырлыҡ күрһәтеүсене Хоҙай ҙур дәрәжәгә өлгәштерә. Динебеҙҙең маҡсаты – кешене сыҙам итеп тәрбиәләү. Шуның һөҙөмтәһендә уны донъялыҡта ла, Әхирәттә лә бәхетле итеү.
3. Гонаһлы эштәр ҡылмаҫҡа сабыр итеү. Кеше бар яҡтан да Аллаһы Тәғәлә әмеренә буйһонһа, икенсе яҡтан нәфсеһе, күңелендәге гонаһлы теләктәре ҡотҡоһона бирелеүсән. Бындай саҡта Алла юлынан тайпылһа һәм шайтан ҡотҡоһона бирелһә, кеше ҙур гонаһҡа дусар була. Насар өндәүҙәргә ҡаршы тороу, яҙыҡ эштәр ҡылмаҫҡа сабыр итеү, динебеҙ ҡушҡан әмер ул.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
19 майҙа Өфөлә II республика ата-әсәләр форумы үтә. Башҡортостан Мәғариф министрлығы хәбәр итеүенсә, уның программаһы республика һәм федераль кимәлдәге күп кенә эксперттар, практиктар ярҙамында әҙерләнә һәм бик сағыу, файҙалы, ҡыҙыҡлы, бай йөкмәткеле булырға оҡшай.
Өфөнөң Ленин районындағы ғаиләгә һәм балаларға социаль ярҙам итеү бүлегендә 3 йәшкәсә балаларҙы бушлай ҡарап торорға әҙерҙәр. Хеҙмәт өйҙә күрһәтелә. Баланы социаль хеҙмәткәр менән аҙнаһына ике тапҡыр 2,5 – 3,5 сәғәткә ҡалдырырға була.
12 майҙа Өфөлә Ҡунаҡһарай алдындағы майҙанда тәүге тапҡыр көс экстримы буйынса «Башҡортостан батыры» бәйгеһе ойошторола. Унда ҡатнашыу өсөн Башҡортостандың баш ҡалаһына Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән 12 көслө атлет килә.
Рәсәй Президенты Владимир Путин Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһағанда ил халҡын сифатлы медицина ярҙамы менән тәьмин итеү бурысын ҡуйғайны. «100-ҙән алып 2000-гә тиклем кеше йәшәгән тораҡ пункттарҙа 2018 – 2020 йылдар дауамында фельдшер-акушерлыҡ пункттары һәм табип амбулаториялары асылырға тейеш. Ә 100 кешенән кәмерәк кеше йәшәгән тораҡ пункттар өсөн тейешле диагностика ҡорамалы менән йыһазландырылған күсмә …
Continue reading ‘Һаулығың – байлығың!’ »
12 апрелдә Рәсәй Федерацияһы Президентының Өфөләге ҡабул итеү бүлмәһендә «Ҡайнар йөрәк» бөтә Рәсәй йәмәғәт-дәүләт башланғысының Башҡортостандан ун лауреатын бүләкләү тантанаһы үтә. Уларҙы Рәсәйҙең 85 төбәгенән 940 бала арыһынан һайлап алдылар.
Өфөлә 14 апрелдә Ленин урамы, 28 адресы буйынса урынлашҡан Почта бүлексәһенең клиенттар залы «Тоталь диктант» майҙансыҡтарының береһе буласаҡ. Сара шәмбе көндөҙгө сәғәт 1-ҙә башлана, диктантты радио алып барыусыһы Анастасия Реут уҡый.


text:
14 нояб. 2012 г.
“Һаҡмар”ҙы – электрон почта аша!
Яңы ысулдың өҫтөнлөктәре бар – почта сығымдары булмағанға күрә электрон гәзиткә ярты йылға яҙылыуҙың хаҡы 126 һум тәшкил итәсәк. Был иһә ҡағыҙ версияға ҡарағанда ике тапҡырға осһоҙ тигәнде аңлата. Шулай уҡ “Һаҡмар”ҙың һандары интернет аша ваҡытында электрон почта йәшнигегеҙгә килеп ятасаҡ.
Әйткәндәй, гәзиттең сайты булһа ла, унда бар мәғлүмәт, ҡотлауҙар, иғландар, телевидение программаһы бирелмәй. Ә электрон форматта быларҙың барыһы ла буласаҡ. Өҫтәүенә, фотоһүрәттәр PDF-гәзиттә төҫлө биреләсәк.
Яңыса яҙылырға теләүселәр өсөн киләһе һандарҙа махсус квитанция өлгөһө күрһәтеләсәк. Йәшәгән урынығыҙ уның өҫкө өлөшөнә яҙылһа, аҫҡы өлөшөнә иһә гәзит ебәреләсәк электрон почта адресы күрһәтелергә тейеш. Квитанцияны тултырғас, уны редакцияға ебәрергә кәрәк. Һорауҙарығыҙ булһа, 2-14-99 телефонына шылтыратырға мөмкин. Тулыраҡ мәғлүмәт “Һаҡмар”ҙың сайтында – http://www.hakmar.ru/.
Электрон гәзитте компьютерҙа PDF-файлдарҙы асҡан программа аша уҡырға мөмкин буласаҡ.
Киләһе йылдан “Һаҡмар”ҙың электрон версияһына яҙылырға мөмкин буласаҡ. Был иһә заманға ярашлы итеп эшләнә. Республиканың күп гәзит-журналдары был алымды күптән уңышлы ҡуллана.
Подписаться на: Комментарии к сообщению (Atom)


text:
Дмитрий Шаронов нефть химияһын эшкәртеү институты етәксеһе итеп тәғәйенләнде Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
Дмитрий Шаронов нефть химияһын эшкәртеү институты етәксеһе итеп тәғәйенләнде
Дмитрий Шаронов нефть химияһын эшкәртеү институты етәксеһе итеп тәғәйенләнде Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 23 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Элекке вице-премьер Дмитрий Шаронов «Башҡортостан Республикаһының нефть химияһын эшкәртеү институты» дәүләт унитар предприятиеһы етәксеһе итеп тәғәйенләнде. Был хаҡта киң мәғлүмәт саралары хәбәр итә. 1997 йылдан институтҡа етәкселек иткән Эльдар Теләшев — директор урынбаҫары һәм ғилми етәксе.
Әле республикалағы төп инжиниринг үҙәге ҡатмарлы осор кисерә. Институт дәүләт унитар предприятиеһынан акционерҙар йәмғиәте тип үҙгәртелә, миллионлыҡ бурыстары бар.
48 йәшлек Димтрий Шаронов — Мәскәүҙәге «Сколково» идара итеү мәктәбе президенты Андрей Шароновтың бер туғаны. Ул нефть химияһын эшкәртеү институты етәксеһе вазифаһын ваҡытлыса башҡара.
Дмитрий Шаронов авиация институтын тамамлаған. 2012 йылдан 2016 йылдың декабренә тиклем Башҡортостан хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары булып эшләгән, сәнәғәт, иҡтисад, инновациялар блогы өсөн яуап биргән. Быға тиклем Өфө дәүләт авиация техник университетының ғилми секретары, Стратегик асыштар үҙәге етәксеһе булған, чиновник карьераһына тиклем шәхси структураларҙа эшләгән.
http://www.bashinform.ru/news/1148301-v-ufe-institut-neftekhimpererabotki-vozglavil-dmitriy-sharonov/


text:
«Кикрикүк»
–Йөкләмәбеҙҙе үтәнек!
Кикрикүк! Тантана!
Тауыҡ һалған йомортҡаға
Әтәс шулай маҡтана.
«Бөйөклөктөң сере»
Ҡарҡылдай башланы ҡарға,
Күтәрелеп бик бейек.
Бейектә «һайрағас» ни ул–
Һандуғастан да бөйөк!
Борай районынан сыҡҡан егеттең тәүге шиғырҙары ун дүрт йәшендә үк ташҡа баҫыла. Хәҙер Марсель Шайнур улын Башҡортостанда, Рәсәйҙә генә түгел, сит илдәрҙә лә яҡшы беләләр. 30-ҙан ашыу китабы бар. Улар 50-ләп телгә тәржемә ителгән. Хеҙмәтенә күрә – хөрмәте тигәндәй, исем-дәрәжәләрен һанап бөтөрлөк түгел! Етмәһә, беренсе булып Донъя халыҡтарының юмор йәмғиә...


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Страница 9
«Май ине, масла ине!»
Әҙәбиәт / Юмор // 3-10-2017, 11:16
Минең әсәй яғынан ҡарт олатайым Фәтхулла балта алып ҡайтырға тип Әүжәнгә барған.
Унда үҙенең Степан белешенә барып: “Ызнакум, май ине, масла ине, балта ине, тапур ине”, – тип, майға балта алырға теләүен белдергән. “Алмашайыҡ” тигән һүҙҙең руссаһын белмәһә лә, шулай итеп үҙенә нимә кәрәклеген аңлата алған.
Ауылға ҡайтҡас, аптырап, һөйләй икән: “Мин урыҫса белмәйем. Ә ызнакумдың 2 – 3 йәшлек ҡыҙы ла шартлатып урыҫса һөйләшә бит әле ул”.
Сания СӘҒИТОВА.
Өфө ҡалаһы....
Егерме йыллыҡ хыял
Әҙәбиәт / Проза // 2-10-2017, 17:11
Ринаттың йөрәге ашҡынып тибеүҙән сығып килгән кеүек. “Хәйерлегә булһын, уйлаған ниәттәрем тормошҡа ашһын...” – тип ҡуйҙы үҙен тынысландырып. Сығынсылап сапҡан йөрәге менән ярышырға уйлағандай, “Десятка”һының тиҙлеген арттыра төштө. Радиоһының да тауышын бар көсөнә асты. Ҡушылып йырлап алды.
Ташлама һин мине, ташлама –
Яңы тормош инде башлана.
Яңғыҙ итмә, бәғерем, ғәфү ит,
Яңғыҙ тормош бигерәк ауыр бит......
Үәт, ҡыҙыҡ! (29.09.2017)
Әҙәбиәт / Юмор // 2-10-2017, 11:09
Үәт, ҡыҙыҡ! (22.09.2017)
Әҙәбиәт / Юмор // 25-09-2017, 11:02
Үәт, ҡыҙыҡ! (15.09.2017)
Әҙәбиәт / Юмор // 18-09-2017, 11:11
Бурыс (хикәйә)
Әҙәбиәт / Проза // 15-09-2017, 14:32
Инсаф исеменә есеме тура килгән иҫ киткес итәғәтле, ипле ир. Дуҫтары, туғандары өсөн йәнен бирергә лә әҙер булды. Ҡатынын, балаларын өҙөлөп яратты. Йәре Гөлназға тауыш күтәреү түгел, яңылыш ҡына ла насар һүҙ әйтмәне шикелле ул.
Ир менән ҡатын матур донъя ҡороп, татыу йәшәне. Һөйөү емештәре булып, бер-бер артлы ике улы тыуҙы. Гөлназдың мәрхүмә өләсәһенән ҡалған иҫке өйҙө һүтеп, кирбестән яңы йорт һала башланылар. Инсаф ике ҡатлы күркәм йорт хаҡында хыялланды, хыялын тормошҡа ашырыу өсөн байтаҡ тырышырға, тир түгергә тура килде. Икенсе улына бирелгән «әсәлек капитал»ы ғына етмәне, кредитҡа аҡса алдылар. Уңған- тырыш булды Инсаф, үҙен һис йәлләмәне, ял көндәрендә ял да итмәй Өфө менән район араһында таксист булып пассажирҙар ташыны. Башҡаларға ҡарағанда арзаныраҡ алғас, уның клиенттары ла етерлек булды. Хәленән килгәнсә тырышты шулай....
Ир менән ҡатын матур донъя ҡороп, татыу йәшәне. Һөйөү емештәре булып, бер-бер артлы ике улы тыуҙы. Гөлназдың мәрхүмә өләсәһенән ҡалған иҫке өйҙө һүтеп, кирбестән яңы йорт һала башланылар. Инсаф ике ҡатлы күркәм йорт хаҡында хыялланды, хыялын тормошҡа ашырыу өсөн байтаҡ тырышырға, тир түгергә тура килде. Икенсе улына бирелгән «әсәлек капитал»ы ғына етмәне, кредитҡа аҡса алдылар. Уңған- тырыш булды Инсаф, үҙен һис йәлләмәне, ял көндәрендә ял да итмәй Өфө менән район араһында таксист булып пассажирҙар ташыны. Башҡаларға ҡарағанда арзаныраҡ алғас, уның клиенттары ла етерлек булды. Хәленән килгәнсә тырышты шулай....
Кеше һүҙе кеше үлтерә
Әҙәбиәт / Проза // 12-09-2017, 13:32
Рауил БИКБАЕВ Фекерҙәр һәм афоризмдар (8.09.2017)
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 11-09-2017, 13:37
Тормош – үҙе мөғжизә
Әҙәбиәт / Проза // 11-09-2017, 09:46
Был донъяла ғәжәпкә ҡалмай йәшәү мөмкин түгелдер. Ер өҫтөнән ағып ятҡан ҡәҙимге генә һәр йылғаны төрлө ҡатламдарҙа шундай уҡ йәнә өс йылға ҡабатлай икән. Ҡара тупраҡты төртөп сыҡҡан меңдәрсә төр үҫемлектең һәр береһенең үҙ сәскәһе (һәр сәскәнең, шулай уҡ, үҙ төҫө һәм үҙ биҙәге), үҙ япрағы, үҙ емеше, үҙ еҫе бар. Тажын аяҙ төндәрҙә көнбағыш айға эйәреп бора һәм уны шуға ла айбағар тип тә йөрөтәләр. Ә бүтән ағас, ҡыуаҡ, үләндәр ниңә шулай эшләмәй?
Яуапһыҙ ҡалыр һорауҙар, аң-аҡыл етмәҫ күренештәр, мәңгелек донъяның көндәлек һәм осо-ахыры булмаҫ ағышы......
Яуапһыҙ ҡалыр һорауҙар, аң-аҡыл етмәҫ күренештәр, мәңгелек донъяның көндәлек һәм осо-ахыры булмаҫ ағышы......


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Мәктәптәрҙә туған һәм дәүләт телдәрен өйрәнеү буйынса прокурор тикшереүҙәре тамамлана
Мәктәптәрҙә туған һәм дәүләт телдәрен өйрәнеү буйынса прокурор тикшереүҙәре тамамлана
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе Әмир Ишемғолов Башҡортостан Республикаһы прокуроры Андрей Назаров менән осрашып, мәктәптәрҙә туған һәм дәүләт телдәрен уҡытыу мәсьәләләре буйынса прокурор тикшереүҙәре хаҡында һөйләшкәндә республика прокурорҙары менән кәңәшмә ойоштороу тураһында килешкәйне. Ошо көндәрҙә кәңәшмә уҙғарылды.
Етди осрашыуҙа район-ҡалалар прокурорҙары менән бергә БР буйынса федераль инспектор Михаил Закомалдин, ведомство-ара йәмәғәтселек хәүефһеҙлеге советы секретары Алексей Касьянов та ҡатнашты. Белеүегеҙсә, мәктәптәрҙә прокурор тикшереүҙәре 31 октябрҙә тамамлана.
Кәңәшмәлә сығыш яһап, Әмир Ишемғолов, төбәктә социаль-сәйәси тотороҡлолоҡ булдырыу өсөн көстәрҙе берләштерергә кәрәк, тип белдерҙе.
“Башҡортостанда һәр халыҡ үҙенең телен, мәҙәниәтен үҫтерһен өсөн күп нәмә эшләнә. Тик һуңғы ваҡытта милли республикаларҙа туған һәм дәүләт телдәрен өйрәнеүгә бәйле килеп тыуған хәл йәмәғәтселектә, республика халҡы араһында етди борсолоу тыуҙырҙы, – тине Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе. – Әлегә тиклем милли-тел өлкәһендә Башҡортостанда йылдар дауамында килешелгән, нығынған система эшләп килде – 14 туған тел, аҙнаһына 1 – 2 сәғәт дәүләт теле булараҡ башҡорт теле уҡытылды. Был, федераль стандарттарына ярашлы, аҙнаһына 6 – 7 сәғәт бүленгән рус телен уҡытыуҙы бер нисек тә ҡыҫырыҡламаны”.
Милли республикаларҙа аҫаба халыҡтың теленә дәүләт статусы биреү мөмкинлеге закон тарафынан билдәләнгәне барыбыҙға ла яҡшы таныш. Был хоҡуҡ Рәсәй Федерацияһы Конституция Судының 2004 йылдың 16 ноябрендәге ҡарары (№ 16-П) менән раҫланған. Илдең юғары органының вердикты бәхәстәргә урын ҡалдырмай.
Әмир Ишемғолов үҙ сығышында туған һәм дәүләт телдәрен өйрәнеү буйынса РФ, БР закондарын телгә алды. Шулай уҡ башҡорт телен белеүҙең күп ыңғай яғын һанап китте.
“Башҡорт теле төрки телдәрҙең 40-тан ашыуына бик оҡшаш. Төрки халыҡтар донъяла 200 миллион кешенән ашыу. Шәхсән үҙемдән сығып әйтәм, башҡорт телен белеүем Урта Азия һәм Көнсығыш дәүләттәре менән хеҙмәттәшлек иткәндә һәр ваҡыт ярҙам итә. башҡорт телен белһәң, күп төрки телде лә аңлайһың тигән һүҙ. Хатта “һ” өнө булған инглиз, немец телдәрен үҙләштереүе лә еңел. Күп телде белеүҙең мейегә ыңғай йоғонтоһо медицинала ла күптән раҫланды”, – йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов тарафынан да милли телдәрҙе һаҡлау буйынса ярҙам бар. 2017 йылдың 14 сентябрендә Башлыҡтың “Башҡортостан Республикаһы халыҡтары һәм дәүләт телен үҫтереү саралары тураһында”ғы Указы сыҡты.
Шулай итеп, прокурор тикшереүҙәре аҙағына яҡынлашты. Артабан да республика мәктәптәрендә телдәрҙе үҙ теләгең менән уҡыу күҙәтеүҙә тотоласаҡ. Уҡыусының теге йәки был телде өйрәнеүендә хоҡуҡ боҙолһа, тиҙ арала сара күреләсәк. Республика прокуратураһы Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты менән мәғлүмәт алмашырға әҙерлеген белдерҙе.
А. ЗИННУРОВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Һаулыҡ һаҡлауға сығымдар 20,3 процентҡа артты
Иҡтисади көрсөккә ҡарамаҫтан, 2009 йылдың беренсе кварталында республика һаулыҡ һаҡлауына дөйөм сығымдар күләме 20,3 процентҡа артты һәм 4 215 миллион һум тәшкил итте. Был турала БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы коллегияһының һаулыҡ һаҡлау идаралығы органдары һәм учреждениеларының эшмәкәрлеге йомғаҡтарына арналған ултырышында министр вазифаһын башҡарыусы Зөфәр Мортазин хәбәр итте.
БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы үткәргән мониторинг мәғлүмәттәренә ҡарағанда, беренсе кварталда республикала 11 мең кеше вафат булған. Үлем сәбәптәре структураһында беренсе урынды — ҡан әйләнеше системаһы, икенсене — яман шештәр, өсөнсө урынды имгәнеүҙәр, ағыуланыуҙар һәм тышҡы сәбәптәрҙең башҡа төрлө эҙемтәләре биләй.
БР халҡының йоғошло сирҙәр күрһәткестәре, сальмонеллез, дизентерия һәм бөйөр синдромы менән геморрагик биҙгәктән ҡала, Рәсәй буйынса уртаса күрһәткестәрҙән кәмерәк.
Коллегия ултырышы барышында Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә урындағы үҙидара органдары эшмәкәрлегенең һөҙөмтәлелеген баһалауға ҡағылышлы мәсьәләһе ҡаралды. Атап әйткәндә, һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә эшмәкәрлектең һөҙөмтәлелеге эш хаҡы кимәле, госпиталләштереү, медицина ярҙамы күрһәтеү күләме күрһәткестәре буйынса баһалана.


text:
Сибайҙа Урал аръяғының социаль-иҡтисади үҫеш мәсьәләләрен тикшерәләр
Бөгөн Сибайҙа БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев рәйеслегендә үткән республика кәңәшмәһендә Башҡортостандың Урал аръяғы төбәгенең социаль-иҡтисади үҫеше төп тема булды.
Һөйләшеүҙә ҡайһы бер министрлыҡтар һәм ведомстволар етәкселәре, урындағы хакимиәт башлыҡтары, предприятиелар директорҙары ҡатнаша.
Кәңәшмәлә ҡатнашыусылар Урал аръяғының реаль иҡтисад секторы эше, ауыр хәлгә тарыған ғаиләләр менән эшләү тураһында һөйләшә. Шулай уҡ янғын именлеген тәьмин итеү ҙә ситтә ҡалманы.
Республика территорияһының өстән бер өлөшөн биләгән Урал аръяғының иҡтисади зонаһына туғыҙ район һәм бер ҡала округы инә. Бында төбәк халҡының 12 проценты йәшәй.
Башҡортостан буйынса тейәп оҙатылған продукцияның дөйөм күләмендә Урал аръяғы өлөшө 4,7 процент тәшкил итә. Сафҡа индерелгән торлаҡ өлөшө — дөйөм республика күләменең 9,3 проценты. Тулайым ауыл хужалығы продукцияһы өлөшө — 11,8 процент.


text:
Елена Скрынник Рөстәм Хәмитовҡа «Алтын көҙ-2010»да ҡатнашҡан өсөн рәхмәт белдерҙе
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов исеменә РФ ауыл хужалығы министры Елена Скрынниктан рәхмәт хаты килде. Министрлыҡ исеменән ул республика башлығына «Алтын көҙ-2010» Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһен һәм Рәсәй агросәнәғәт аҙналығы сиктәрендә башҡа мөһим сараларҙы әҙерләү буйынса берлектәге эш өсөн рәхмәт белдергән.
«Һеҙҙең төбәк экспозициялары белгестәрҙең һәм күргәҙмәгә килеүселәрҙең иғтибарын йәлеп итте, уларҙа ауыл хужалығы фәне, бөтә милекселек формалары тауар етештереүселәре, аҙыҡ-түлек һәм эшкәртеү сәнәғәте предприятиелары ҡаҙаныштары тулы күрһәтелгәйне», — тиелә хатта. Елена Скрынник Башҡортостан Республикаһы”Алтын көҙ” күргәҙмәһендә киләһе йылда ла ошондай уҡ әүҙемлек һәм яуаплылыҡ менән ҡатнашыр, тигән ышаныс белдерә.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов ветерандарҙы Еңеү көнө менән ҡотланы [видео]
Фото:
Фашизмды еңеүҙең сираттағы йыллығы алдынан Өфөләге Конгресс-холда Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын һәм тыл хеҙмәтсәндәрен тәбрикләнеләр. Тантанала Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашты. Киләһе быуындар өсөн Ватаныбыҙҙы һаҡлап алып ҡалған ветерандарҙы ҡотлап, республика башлығы беҙҙең күп милләтле халҡыбыҙ өсөн Еңеү көнөн дә әһәмиәтлерәк, бөйөгөрәк дата булмауын билдәләне.
— Еңеү көнө бөтә донъяға нацизмдың төп һөжүмен халҡыбыҙҙың үҙенә алыуы һәм уға бирешмәүе тураһында һөйләй, — тине Рөстәм Хәмитов. — Тап беҙҙең армия, үлемһеҙ батырлыҡ күрһәтеп, дошманға емергес һөжүм яһаны, Икенсе донъя һуғышының нисек бөтөрөн алдан билдәләп, бығаса еңелеү белмәгән фашистар армадаһын тар-мар итте. Был байрам менән беҙ тәү сиратта, ҡәҙерле, хөрмәтле ветерандар, һеҙҙе, 1945 йылда атай йортона еңеү алып ҡайтҡан, илебеҙҙе, донъялағы башҡа бик күп дәүләттәрҙе – емерелеүҙән, тотош халыҡтарҙы юҡҡа сығыуҙан ҡотҡарғандарҙы ҡотлайбыҙ.
Башҡортостан, Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, «сал быуаттарҙан» тыуған Ватанын ҡаһармандарса яҡлаған батырҙар төбәге булараҡ билдәле. Республикала йәшәгән һәр кеше тиерлек яҡташтарының батырлыҡ өлгөләрен, 1812 йылғы Ватан һуғышы геройы Ҡаһым Мырҙашевтың, данлыҡлы осоусы-фронтовик, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевтың исемен, Александр Матросовтың үлемһеҙ батырлығын белә.
— Башҡортостан халҡы бөтә ил менән бергә бөтә фронттарҙа, бөтөн алыштарҙа тиңдәшһеҙ ҡаһарманлыҡ күрһәтте, завод-фабрикаларҙа, төҙөлөштәрҙә, медсанбаттарҙа һәм госпиталдәрҙә фиҙаҡәр хеҙмәте менән еңеүҙе яҡынайтты, — тине республика Президенты. — Ул ҡан ҡойошло һуғыш тураһында Ватаныбыҙҙың үҙ дөрөҫлөгө бар. Һәм был хәҡиҡәт беҙҙең өсөн – бәхәсһеҙ ысынбарлыҡ. Совет һалдаттары, матростары һәм командирҙары батырлығының бөйөклөгөн боҙоп та, кесерәйтеп тә, ҡайтанан яҙып та булмай. Тиҫтәләгән йылдарҙан һәм быуаттарҙан һуң да киләсәк быуындар беҙҙең бөйөк тарихыбыҙҙы, 1945 йылғы Еңеүҙе хәтерендә һаҡлаясаҡ һәм хөрмәтләп иҫкә аласаҡ, тип ышанам.
Рөстәм Хәмитов йәнә Башҡортостанда тарихи ғәҙеллекте тергеҙеү – 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы командиры Миңлеғәле Шайморатовҡа Рәсәй Федерацияһы Геройы исемен биреү өсөн киң күләмле эштәр йәйелдерелеүен билдәләне.
— Герой исемен ошо рәүешле мәңгеләштереү, үҙ ваҡытында 78 һалдат һәм офицеры Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған легендар дивизияның командиры, халыҡ генералының батырлығына хөрмәт белдерергә теләгән Башҡортостан халҡы менән килешмәү мөмкин түгел, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов.
Ветерандар менән аралашып, Башҡортостан Президенты уларға республиканың иҡтисади тормошондағы һуңғы ҡаҙаныштары тураһында һөйләне һәм оло быуын вәкилдәренең төбәк етәкселегенә күрһәткән ярҙамы өсөн рәхмәт белдерҙе. Әле ил һәм республика еңел булмаған осорҙа йәшәһә лә, әлеге ветерандарға, Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, тағы ла ауырыраҡ булған. Әйтергә кәрәк, бер һуғыш йылдарында ғына түгел, 1950-се, 1960-сы, 1970-се йылдарҙа ла. Ул ваҡытта, ресурстар, аҡса, төҙөлөш материалдары етмәгән осорҙа, ошо кешеләр илде аяҡҡа баҫтырған, тотош ҡалалар күтәргән, эре предприятиелар төҙөгән.
Рөстәм Хәмитовтың ҡотлау һүҙенән һуң ветерандарҙы тәбрикләү тантанаһын сәнғәт оҫталарының концерты дауам итте, байрам ҡунаҡтарына башҡаларҙың ҡотлауҙары еткерелде.