text:
Баш ҡаланың Октябрь проспектында 2,6 миллион һумға велосипед һыҙаты ремонтланасаҡ
Баш ҡаланың Октябрь проспектында 2,6 миллион һумға велосипед һыҙаты ремонтланасаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Өфөнөң Октябрь проспектында велосипед һыҙаты ремонтланасаҡ. Ҡала мәҙәниәт һарайынан алып Дежнев юл үткәргесенә тиклем биләмә төҙөкләндереләсәк. Ошо эшкә 2,6 миллион һум самаһы аҡса сарыф итеү ҡаралған. Проекттың заказсыһы — баш ҡала хакимиәтенең коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү идаралығы. Тейешле документация дәүләт һатып алыуҙары сайтында баҫылған.
Велосипед һыҙатын реконструкциялау иҫке япманы алып, яңыһын һалыуҙы, бордюр ҡуйыуҙы, шулай уҡ билдә һалыуҙы күҙ уңында тота. Биләмәне йәшелләндереү һәм ер эштәре башҡарыласаҡ.
Эштәрҙе ағымдағы йылдың ноябренә тамамлау планлаштырыла.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 1668
БАЛАЛАР ӘҘӘБИӘТЕ, 1) мәктәпкәсә һәм мәктәп йәшендәге балалар өсөн махсус яҙылған әҫәрҙәр. Башҡ. поэзияһында балалар өсөн тәүге әһәмиәтле әҫәрҙәр 19 б. 2-се яртыһында ижад ителә: Ғ.Соҡоройҙоң “Дөрре Ғәли” (1873; “Ғәли ынйылары”) шиғырҙар йыйынтығы, Аҡмулланың тәбиғәт т‑да һәм дидактик‑мәғрифәтсел шиғырҙары, М.И.Өмөтбаевтың “Йәдкәр” йыйынтығына ингән айырым шиғырҙары һәм мәҫәлдәре һ.б. Б.ә. 20 б. башында әүҙем үҫешә башлай. Тәүге хрестоматиялар нәшер ителә: А.Г.Бессоновтың “Төньяҡ‑көнсығыш башҡорттары өсөн әлифбанан һуң тәүге уҡыу китабы” (“Первая после букваря книжка для чтения и практические первоначальные уроки для северо-восточных башкир”; 1906) һәм “Көньяҡ‑көнсығыш башҡорттары өсөн әлифбанан һуң тәүге уҡыу китабы” (“Первая после букваря книжка для чтения и практические первоначальные уроки для юго-восточных башкир”; 1908). Ш.Бабич, М.Ғафури, Ә.С.Иҫәнбирҙин, Я.Ғ.Йомаев, Б.Ғ.Мирзанов, З.Өммәти, С.С.Яҡшығолов балаларға әҫәрҙәр бағышлай. Башҡ. яҙыусылары балалар өсөн “Аҡ юл” ж. (Ҡазан) әүҙем яҙыша. Был осор Б.ә. өгөт-нәсихәткә ҡоролған һәм донъяны танып белергә йүнәлтелгән. Октябрь революцияһынан һуң Б.ә. тематикаһы киңәйә, яңы образдар барлыҡҡа килә. Ғ.Амантай, Й.Гәрәй, Х.Ғ.Ғәбитов, Б.Ишемғол, Т.Йәнәби, А.Карнай, С.Кулибай, Х.Кәрим, Х.Мохтар, Ғ.Сәләм, А.М.Таһиров, Д.Юлтый һ.б. ижады Б.ә. артабанғы үҫешенә ҙур йоғонто яһай. 1929 й. башҡ. телендә балалар өсөн “Керпе” (ҡара: “Аманат”) исемле тәүге журнал нәшер ителә башлай. Х.Мөхтәрҙең үҫмерҙәрҙең рев‑ция эшмәкәрлегендә ҡатнашыуы хаҡындағы “Дауыл алдынан” (1935, һуңғы редакцияһы — 1955) киҫкен сюжетлы повесы 30-сы йй. Б.ә. билдәле әҫәрҙәрҙең береһе һанала. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Тыуған илде яҡлау темаһы Б.ә. төп темаға әйләнә. З.Ә.Биишеваның “Партизан малай” (1942), К.Мәргәндең “Разведчик Булат һәм уның дуҫы Турат” (1944) һ.б. хикәйәләрҙең төп геройҙары — өлкәндәр м‑н бер рәттән һуғыш ваҡиғаларында ҡатнашыусы ҡурҡыу белмәҫ малайҙар. С.Агиштың “Петька Якушин менән Петька Байрамғолов” (1942), Ғ.Ғүмәрҙең “Ике Тимербулат” (1942) һ.б. хикәйәләрҙә — башҡорт һәм урыҫ, украин балалары араһындағы дуҫлыҡ; С.Агиштың “Минең өс айым”да (1944) фронтҡа киткән ирҙәрҙе алмаштырған балаларҙың хеҙмәт батырлығы күрһәтелә. Р.Ниғмәтиҙең гражданлыҡ, ватансылыҡ м‑н һуғарылған “Ҡыҙымдың һорауҙарына яуаптар” поэмаһы ошо осор Б.ә. оло ваҡиға була.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Б.ә. Ә.Вәли, Р.Б.Ғабдрахманов, Ж.Ғ.Кейекбаев хикәйәләре һәм риүәйәттәре, К.Мәргәндең “Ҡариҙел” (1947), С.Агиштың “Йылға буйында” (1952), Биишеваның “Дуҫ булайыҡ” (1951), М.Кәримдең “Беҙҙең өйҙөң йәме” (1954), Ә.Ғ.Бикчәнтәевтең “Ҙур оркестр” (“Большой оркестр”, 1956; башҡортса — 1957) повестары һ.б. м‑н тулылана, уларҙың төп темаһы — дуҫлыҡ һәм мөхәббәт, бер-береңә ярҙам итеү, шәхестең коллектив алдындағы яуаплылығы. Ф.Ә.Рәхимғолованың “Яҡын дуҫ” (1947), С.Кулибайҙың “Ҡоштар” (1948), Ҡ.Даяндың “Ҡоштар килә” (1954), К.К.Кинйәбулатованың “Тәүге сәскәләр” (1947) һ.б. шиғыр йыйынтыҡтарында авторҙар мауыҡтырғыс формала бәләкәстәрҙе тирә-яҡ мөхит м‑н таныштыра. Биишеваның “Йәнле хәрефтәр” (1947), “Бәхет ҡыҙы хаҡында әкиәт” (1949), “Ел-ел арбам” (1956) китаптары поэтик форма үҙенсәлеге м‑н айырыла, халыҡ әкиәттәренә яҡын. 60—90-сы йй. Ш.Бикҡол, Биишева, Бикчәнтәев, Д.М.Бүләков, М.Ғәли, А.Игебаев, Ф.Ә.Иҫәнғолов, Кинйәбулатова, Рәхимғолова, Г.Юнысова һ.б. китаптары яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙә нәшер ителә. М.Кәримдең “Хәбәр көтәм” (“Жду вестей”; 1976) һәм С.Әлибайҙың “Тылсымлы шар” (1994) китаптары ЮНЕСКО эргәһендәге Халыҡ-ара балалар һәм үҫмерҙәр өсөн китаптар советының Х.К.Андерсен ис. почётлы дипломына лайыҡ була.
20 б. 80-се йй. — 21 б. башы Б.ә. жанр һәм стиль төрлөлөгө хас. Поэзия һәм проза м‑н бер рәттән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн драматургия үҫешә. С.Р.Сурина, Л.Һаҡмар, Ғ.Ғ.Шафиҡов, С.Әлибай һ.б. пьесалары Башҡорт драма театрында, Милли Йәштәр театрында һәм Ҡурсаҡ театрында ҡуйыла. Б.С.Байымов, Н.Ғәйетбай, Иҫәнғолов, Ф.Ә.Исхаҡова, Б.З.Рафиҡов, Ғ.А.Хисамов һ.б. әҫәрҙәре аша балалар өсөн фантастик һәм мажаралы әҙәбиәт үҫешә. Башҡ. Б.ә. тарихында балалар һәм үҫмерҙәр өсөн тәүге роман — Н.Ғәйетбайҙың Ур планетаһынан Әмилә исемле ҡыҙыҡайҙың мауыҡтырғыс мажаралары һәм уның Ерҙәге Батыр исемле малай м‑н дуҫлығы хаҡындағы “Сит планета ҡыҙы” әҫ. (баҫм. 2003) донъя күрә. Р.Ф.Байбулатов, М.С.Бураҡаева, Ғ.Дәүләди, Ғ.Ғ.Зарипов, В.М.Исхаҡов, С.М.Муллабаев, Н.С.Мусин, Р.Ғ.Низамов, Р.З.Низамов, Б.Ноғоманов, Ғ.З.Рамазанов, Р.М.Сабитов, М.Х.Садиҡова, М.Сиражи, Р.Ғ.Солтангәрәев, Д.Ә.Талхина, Р.Хәйри, Ә.Ә.Хәмәтдинова, Ф.А.Әсәнов, Ә.Әхмәт-Хужа, М.К.Әһлиуллин һ.б. балалар өсөн яҙыша. Ә.З.Вәхитова, Г.Ғ.Ғәлиева, Т.Ғәниева, Ә.Ш.Йәғәфәрова, Ә.А.Таһирова, Ф.Х.Туғыҙбаева, З.М.Ханнанова, М.Х.Хисмәтуллина, Г.М.Шафиҡова, З.Ә.Әхмәтйәнова, М.Ямалетдин һ.б. шиғырҙары балалар һәм үҫмерҙәрҙең хис-тойғоларын һәм әхлаҡи принциптарын формалаштырыуға арналған.
Хәҙ. заман яҙыусылары рухиәт, туған тел һәм мәҙәниәтте һаҡлау проблемаларына етди иғтибар бүлә. Һуңғы йылдарҙа балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт өлкәһендә Ф.Х.Ғөбәйҙуллина, Ф.Т.Мөхәмәтйәнов, Ф.С.Мырҙаҡаев, Г.Р.Ситдиҡова, И.Х.Тимерханов, Р.М.Ураҡсина, М.Б.Әбсәләмов һ.б. әүҙем эшләй. “Балалар әҙәбиәте антологияһы” (2 китапта, 1986—1987) баҫмаһы Б.ә. тарихында ҙур ваҡиға булды.
Яҙыусылар союзы эргәһендә балалар әҙәбиәте секцияһы эшләй. Яҙыусылар һәм шағирҙар балалар баҡсаларында, мәктәптәрҙә осрашыуҙар, йәш әҙәбиәтселәр әҫәрҙәре хаҡында фекер алышыуҙар ойоштора, Б.ә. темаһына арналған респ. семинарҙары уҙғара.
2005 й. балалар һәм үҫмерҙәр әҙәбиәте һәм мәҙәниәте өлкәһендә Һ.Дәүләтшина ис. БР Дәүләт пр. булдырылды.
2) Балалар әҙәби ижады. 1981 й. “Уҡыусылар ижады” баҫмаһы серияһы сығарыла башлай. Ошо серияның “Беҙ баласаҡ иленән” (1981), “Гөрләүек” (1997) китаптарына йәш уҡыусыларҙың элек “Аҡбуҙат” һәм “Аманат” ж., “Йәншишмә” гәз. баҫылған эштәре ингән.
Әҙәб.: Сафуанов С.Ғ. Башҡорт балалар әҙәбиәтенең үҫеш проблемалары. Өфө, 1988; Бүләкова Ғ. Яҙыусы һәм мәктәп //Заман талабы, әҙип яуабы. Өфө, 1990.
С.Ғ.Сафуанов, Р.З.Шәкүров
Тәрж. Р.М.Шәрипова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 357
ӨФӨ ХУДОЖЕСТВО МУЗЕЙЫ ДУҪТАРЫ ТҮҢӘРӘГЕ, рәссамдар, музыканттар һәм сәнғәт һөйөүселәр Ю.Ю.Блюменталь (рәйес), Ҡ.С.Дәүләткилдеев, В.А.Евладова, М.Н.Елгаштина, С.А.Примак (секретарь), А.Э.Тюлькин, А.А.Черданцев һ.б. инициативаһы б‑са 1923 й. Өфөлә ойошторола. Өфөлә йәшәүселәрҙән башҡа түңәрәктә Д.И.Архангельский (Сембер ҡ. рәссамы һәм тыуған яҡты өйрәнеүсеһе), И.Е.Бондаренко, Д.Д. Бурлюк һ.б. ағза булып тора. Һынлы сәнғәтте һәм Өфө художество музейы (ҡара: Нестеров М.В. исемендәге художество музейы) коллекцияларын пропагандалау түңәрәктең төп бурысы булып тора, эштең төп формалары — лекциялар, докладтар, һынлы сәнғәт күргәҙмәләре, муз. һәм әҙәби кисәләр. 1923 й. 17 февр. түңәрәк ағзаларының (100‑ҙән ашыу кеше ҡатнаша) беренсе йыйылышы үтә. Устав БАССР Эске эштәр ХК тарафынан 1923 й. 15 дек. раҫлана. Саралар шәхси һәм хәйриә аҡсалары иҫәбенә үткәрелә. Түңәрәк ағзалары В.Я.Брюсов, М.А.Кузьмин шиғриәтенә, А.П.Чехов һәм П.И.Чайковский ижадына арналған кисәләр, виртуоз‑спкрипкасы М.Г.Эрденконың сығышын, артист Г.А.Шебуев ҡатнашлығында романс кисәһен, урыҫ классик балеты кисәһен ойоштора; 1924 й. картиналар күргәҙмәһе үтә, унда Бурлюк, Елгаштина, В.А.Решетников, В.С.Сыромятников, Г.П. Черкашенинов һ.б. эштәре ҡуйыла; ш. уҡ йылда Елгаштина музей китапханаһы фондындағы китаптарҙан “Китап тарихы” күргәҙмәһен ойоштора. 1925 й. түңәрәк ағзалары музейҙың 5 йыллығына арналған байрамда, Архангельскийҙың линогравюралары м‑н биҙәлгән беренсе һәм берҙән-бер баҫма — “Өфө ампиры” (“Уфим‑ ский ампир”) китабын баҫып сығарыуҙа ҡатнаша. 1924—26 йй. түңәрәк музейҙың китапхана фондын үҙ аҡсаһына алған һәм Бурлюктың Американан ебәргән китаптары м‑н тулыландыра; ошо уҡ йылдарҙа музей коллекцияһы фондына Дәүләткилдеевтең “Пиондар” картинаһы килтерелә. 1926 й. түңәрәк тарҡала.
Әҙәб.: П о п о в а Л.Н. История изобразительного искусства Башкортостана. Ч.1. Уфа, 2000. Л.В.Бондаренко Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Интернациональ байрам
Интернациональ байрам
Бөгөн «Берҙәмлек» халыҡ-ара милли мәҙәниәт фестивале ҡунаҡтары Дәүләкәндә үткән һабантуйҙа ҡатнашты. Сит ил вәкилдәре тәүҙә халыҡты сағыу тамаша менән ҡыуандырҙы, һуңынан үҙҙәре лә рәхәтләнеп күңел асты. Милли аш-һыуҙан ауыҙ итте, шаян уйындарҙа ҡатнашты.Көньяҡ Африка сәхнә оҫталары фестиваль ҡунаҡтары араһында иң әүҙемдәре. Егеттәр һис тә икеләнеп тормай төрлө бәйгеләрҙә ҡатнаша. Уларҙың береһе мәҫәлән, көсөн тоҡ алышында һынап ҡарарға булды. Тәжрибәһе булмаһа ла, ул еңеү яуланы.
Еңеүсе менән яҡташы ла көс һынашып ҡарарға булды. Тик ауырлыҡтары бер ҙә тап килмәй. Алыш бер һығыу менән тамамланды. Шуға ҡарамаҫтан, ҡунаҡтар уйынды бик оҡшатты.
Тапелоу Мутупи, «Берҙәмлек» фестивалендә ҡатнашыусы /Көньяҡ Африка/:
«Ҡарағыҙ, ул бит минән ике тапҡыр ауырыраҡ. Әлбиттә, бер һуғыуҙа осора һуҡты. Мин бер нисек тә ҡаршы тора алманым».
Онхопуте Лепиле, «Берҙәмлек» фестивалендә ҡатнашыусы /Көньяҡ Африка/: «Уйын бигерәк күңелле. Миңә Һабантуй бик оҡшаны. Тағы килер инем».
Сит ил ҡунаҡтарын төбәктең мәҙәниәте, йолалары менән таныштырыу фестивалдең төп маҡсаттарының береһе. Ғәҙәттәгесә, һабан байрамында халыҡ кәсептәре күрһәтелде. Федоровканан килгән сыуаш милли үҙәге вәкилдәре кейеҙ баҫһа, Архангелдә йәшәүсе Фәнисә Сәйфетдинова таҫтамал сикте.
Ҙур яуаплылыҡты сығыш яһаусылар ҙа тойҙо. Йәштәр ҙә халҡыбыҙҙың быуаттар буйына тупланған бай мираҫын ҡунаҡтарға түкмәй-сәсмәй еткерергә тырышты.
Сит ил ҡунаҡтары ла һынатманы. Күңелле ритмдар, дәртле бейеүҙәр Дәүләкәндәге байрамды тағы ла биҙәне.
Ҡаҙағстандың «Нәзек» фольклор ансамбле сығышында ете музыка ҡоралы моңо яңғырай. Араларында беҙҙең өсөн дә ят булмаған баян, думбыра, ҡылҡубыҙ булһа, шул уҡ ваҡытта ошондай үҙенсәлекле тояҡтас һәм балсыҡтан эшләнгән сал сырна. Был ҡоралдар ансамблдең сығышын тағы ла байыта.
Фестиваль ысын мәғәнәһендә милләттәрҙе берләштерҙе. Сит ил ҡунаҡтары ихласлап урындағы халыҡ менән аралашты, фотоға төштө, дуҫлыҡ ептәрен нығытты. Бөтәһе өсөн дә тамаша сағыу хәтирә булып ҡалыр, моғайын. Сараның бөгөнгө программаһы сиктәрендә ҡунаҡтар шулай уҡ төбәктең хозур тәбиғәте менән танышыу өсөн Асылыкүлгә лә барҙы.
Илфат Кинйәбаев


text:
Башҡортостандың халыҡ артисы, йырсы, ҡурайсы, бейеүсе Сәғиҙулла Баййегетов һәм уның ижады менән барығыҙ ҙа яҡшы таныш. Ә ул ниндәй ғаиләлә тәрбиәләнеп, хәҙер үҙе ниндәйерәк атай икән?
– Миңә 3 – 4 йәштәр самаһы ғына ине. Ибраһим ағайым (хәҙер мәрхүм инде) патефон һәм табаҡсалар алып ҡайтты, – тип башланы артист һүҙен, нисек итеп башлап йырлаған саҡтарын иҫенә төшөрөп. – Ул ваҡытта ферма һарыҡтарын һыуға төшөрөп йыуа торғандар ине. Шунда бер ай самаһы йөрөп, ағайым бер аҙ аҡса эшләй. Ана шуға ул ошо минең өсөн үтә лә ҡәҙерле әйберҙәрҙе һатып ала ла инде. Табаҡсала Фәриҙә Ҡудашева, Рамазан Йәнбәков, Фәрит Бикбулатов, Фидан Ғафаров һәм тағы ла әллә күпме йырсыларҙың иҫ китмәле йырҙары тупланған. Шуларҙы тиҙ генә отоп ала торғайным. Аҙаҡ һуғым байрамдарында, һабантуйҙарҙа йырланым. Сығыш яһаған һайын аяҡ аҫтыма тәңкә аҡса һибәләр. Бигерәк тә ҡул сабыуҙар ныҡ дәртләндерә ине. Шул саҡта уҡ: «Артист буласаҡмын», – ти торғайным. Шөкөр, хыялым тормошҡа ашты. Ул ваҡытта минән дә бәхетлерәк кеше булмағандыр. Ни тиһәң дә, үҙем аҡса эшләп табам бит. Ашауға ла наҡыҫыраҡ ваҡыт ине. Ә мин магазиндан тәмлекәстәр һатып алып һыйланам. Хәҙерге заман теле менән әйткәндә, «текә» малай булып киттем.
– Ауылдағы тормош ҡаланыҡынан ныҡ айырыла. Балалар эшкә иртә өйрәнә. Бигерәк тә күп балалы ғаиләләрҙә. Ағаһынан, апаһынан өлгө алып, күпте өйрәнеп, белеп үҫәләр. Ә бына атай тәрбиәһенә килгәндә, нимәләр әйтерһең?
– Беҙҙең атай авариянан һуң бик ҡаты сирләне. Башы ауыртыуға ныҡ зарлана торғайны. Тауышты яратманы. Шуғалырмы, ҡатыраҡ холоҡло булды. Беҙ күберәк әсәй менән фермала йөрөй торғайныҡ. Уға быҙауҙар ҡараштыҡ.
Бер саҡ шулай ауылдағы музыка мәктәбендә уҡып йөрөйөм. Әһли Фазли улы Сөләймәновтан ҡурай серҙәренә өйрәнәм. Башта һыҙғырта алмайынса бер булдым. 17 көн буйына шулай ыҙаландым. Ә бер көндө кискеһен өйҙә ут һүнде лә ҡуйҙы. Дөм ҡараңғы. Минең иҫкә «келт» итеп шкаф башында ятҡан ҡурайым килеп төштө. Ҡараңғыла тиҙерәк өйрәнәһең, тип әйткәндәрен ишеткәнем бар. Гармунда ла мунсала көй сығарырға кәңәш итәләр бит. Ҡурайҙы ипләп кенә алдым да юрған аҫтына инеп яттым. Һыҙғыртып ҡарайым. Саҡ ҡына тауыш сыҡҡандай итте. Маташа торғас, теләгемә ирештем бит! Мин бар донъямды онотоп, ҡурайҙа уйнай башланым. Хатта өйҙәге атай ҙа иҫтән сыҡҡан. Шунан бер заман кемдер һаҡ ҡына юрғанды аса башламаһынмы?! Күҙҙәрҙе сытырлатып йомоп, нимә булыр икән, тип көтөп ятам. Ҡараһам, атай тора. Ут та биргәндәр. Өй эсе яп-яҡты. «Улым, мин үлгәс, уйнарһың, йәме», – тине лә атай урынына барып ятты. Ул ваҡытта үҙенә ныҡ ҡына үпкәләгәйнем. Хәҙер аңлайым инде. Сәләмәт кеше сирленең хәлен бик белеп еткермәй шул.
Ғаиләбеҙҙә атай һүҙе булды. Унан шулай әҙерәк шөрләү кәрәк булғандыр. Юғиһә, анау тиклем балаларҙы тотоп ҡара. Әлеге кеүек берәү-икәү генә түгел бит. Шуға ла барыбыҙ ҙа эшкинеп үҫкәнбеҙҙер, тим хәҙер. Ә бына әсәйебеҙ, киреһенсә, сабыр холоҡло, иҫ китмәле зирәк ҡатын. Әүлиә тип йөрөтәм мин уны. Һәр ваҡыт: «Атайығыҙ ни әйтер?», «Атайығыҙҙан һорағыҙ», – тип беҙҙең алда уның бәҫен күтәрер ине. Бәхетебеҙгә, әле лә ҡәҙерлебеҙ иҫән. Дин тота. Һаман һыйыр аҫрай. Янына һағынып, дәртләнеп ҡайтабыҙ. Бала һәр ваҡыт әсәһе янында бала булып ҡала икән ул. Өйгә ҡайтһам, уның иркәләгәнен, башымдан һыйпап яратҡанын көтөп ултырам. Башҡа ағайҙарыма күберәк иғтибар бүлһә, эстән генә хатта көнләшә башлайым әле.
– Хәҙер һинең үҙеңдең ғаиләң бар. Балаларығыҙ нисәү?
– Ҡатыным Айгөл менән бер ул, бер ҡыҙ тәрбиәләйбеҙ. Улыбыҙ Арыҫлан Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһында етенсе синыфта белем ала. Ҡыҙыбыҙ Наҙгөл Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһында – дүртенсе синыфта. Аллаға шөкөр, һәйбәт уҡыйҙар. Улым төрлө спорт секцияларына йөрөй. Был йәһәттән гимназия бик көслө.
– Һин үҙең ниндәйерәк атай?
– Талапсан, тип әйтер инем. Тәртип яратам. Көн һайын балаларыма ваҡытымды бүлергә тырышам. Дәрестәрен ҡараштырам. Улымды ҡулымдан килгәнсе ир-егеттәр башҡара торған эшкә өйрәтеп үҫтерәм. Үҙебеҙҙең баҡсабыҙ бар. Ял һайын унда барып, мунса яғабыҙ. Өй һалғанда тотам да ҡалмайынса артымдан эйәреп йөрөнө. Бәләкәйерәк сағында мин эшләгәндә, сүкешен, ҡаҙағын биреп торҙо. Маҡтаһам, эй, күңеле күтәрелеп китә инде. Тағы ла дәртләнеберәк эшләй башлай. Шуға маҡтап алыу бер ҙә яҙыҡ түгел. Хәҙер улым бөтә нәмәне үҙе белеп башҡара. Ҡышҡыһын икәүләп ҡар көрәйбеҙ, утын ярабыҙ. Ә йәйгеһен баҡсала эш тауыҡ сүпләһә лә бөтөрлөк түгел.
13 –14 йәштә малайҙарҙың холҡо кинәт үҙгәрә башлай. Һынылыш осорон кисерәләр. Әле Арыҫлан шул йәштә. Был ваҡытта янында атай кешенең булыуы мөһим. Беҙ уның менән йыш ҡына ултырып һөйләшеп алабыҙ. Бөтә нәмәне лә егет кеше әсәһенә һөйләй алмай бит инде.
Ҡыҙыбыҙ күберәк әсәһе янында урала. Ял көндәрен бергәләп, ҡыҙыҡлы итеп үткәрергә тырышабыҙ. Өләсәйҙәре янында булырға ла яраталар.
Һүҙемде йомғаҡлап шуны әйтәм: ғаиләлә ир ныҡлығы, атай һүҙе бар икән, тәртип тә була.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА әңгәмәләште.


text:
Фекерләшеү:Колкер Борис Григорий улы
Гәзит исемдәре[вики-тексты үҙгәртергә]
Гәзит исемдәренә ҡарата шиктәрем бар - гәзиттәрҙең элекке исемдәре бирелгән, ә һылтанмаларҙы хәҙерге исемдәренә бирергә кәрәк, хәҙерге исемдәрен белмәйем.
- Гәзит исемдәре дөрөҫ бирелгән. Гәзит тураһында мәҡәлә яҙғанда һылтанмаларҙы барларбыҙ. Совет Башҡортостаны бөгөн Башҡортостан тип атала. Ҡыҙыл Таң — шул уҡ исем менән. Ленинец буйынса асыҡ ҡына әйтә алмайым, моғайын Йәшлек булып киткәндер. --Рөстәм Нурыев 04:09, 13 декабрь (Аҡъюлай) 2007 (UTC)
Икенсенән, Вечерняя Уфа тип яҙылған ине, мин Киске Өфө тип яҙҙым, әммә дөрөҫ булмауы мөмкин, былар икеһе ике гәзит, шикелле. Assele 14:11, 12 декабрь (Аҡъюлай) 2007 (UTC)
- Быныһын төҙәттем. Ысынлап та был ике гәзит. --Рөстәм Нурыев 04:09, 13 декабрь (Аҡъюлай) 2007 (UTC)


text:
- Подробности
- Просмотров: 348
НУҒАЙ ҠАЛАСЫҠТАРЫ, иртә тимер быуат археологик ҡомартҡылары. Өфөнөң Октябрь р‑ны Нуғай а. көньяҡ-көнсығышҡа табан Ағиҙел й. уң ярында йәнәш морондарҙа урынлашҡан. 1983 й. И.М.Аҡбулатов һәм Г.Н.Гарустович тарафынан асыла һәм өйрәнелә, 1993 й. М.Ф.Обыдённов, 1998 й. В.В.Овсянников тикшерә. 2 ҡаласыҡ табылған. Н.ҡ.I (оҙонлоғо 450 м, киңлеге 20—50 м), б.э.т. 4—2 бб. ҡарай. Ур (оҙонлоғо 85 м, киңлеге 33 м, бейеклеге 4 м) м‑н нығытылған. Керамика Ҡара Абыҙ мәҙәниәте (ауыҙы тирәләй соҡорло биҙәк баҫылған, түңәрәк төплө көршәккә оҡшаш) һауыттарынан ғибәрәт. Тимер тәңкә м‑н биҙәлгән бил ҡайышы һәм хайуан һөйәктәре табылған. Н.ҡ.II (оҙонлоғо 250 м, киңлеге 30—40 м) б.э. 3—5 бб. ҡарай. Ур (оҙонлоғо 28 м, киңлеге 6 м, бейеклеге 0,65 м) м‑н нығытылған. Керамика Имәндәш тибындағы (өсмөйөш баҫып биҙәлгән, түңәрәк төплө көршәккә оҡшаш) һауыттарҙан ғибәрәт. Бронза биҙәүестәр табылған. Халҡы малсылыҡ, һунарсылыҡ һәм балыҡсылыҡ м‑н шөғөлләнгән. Н.ҡ. материалдары БДУ фондында һаҡлана.
Әҙәб.: О б ы д ё н н о в М.Ф., О б ы д ё н н о в а Г.Т. Археологические памятники Южного Приуралья эпохи железа (I тыс. до н.э. — I тыс. н.э.). Уфа, 1998.
В.В.Овсянников
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Һемәйтте
Шағир Рәмил Сурағол менән Мәскәүҙең “Внуково” аэропортында торабыҙ. Ҡаҙағстандың Шымкент ҡалаһына осорға тейешбеҙ. Самолетҡа ултырыу өсөн теркәү урынында сират ҙур. Рәмил ағай сиратһыҙ үтергә булды. Пассажирҙарҙы яҙып торған ҡыҙға барҙы ла үҙенең визиткаһын һуҙҙы.
— Я поэт-песенник из Башкортостана. Наверное, вы слышали мою песню “Әйтмә син авыр сүз”. У меня к вам есть просьба: пропустите без очереди.
Ҡыҙ аптырап ҡалды. Шунан:
— Уважаемый поэт, я вас без очереди никак не могу пропустить. Не положено. Там в очереди стоит и Игорь Крутой. Встаньте, пожалуйста, за ним, — тине.
Тик Рәмил ағай былай ғына китергә ашыҡманы:
— Как вы можете со мной так разговаривать?! А я ведь написал песню про аэропорт “Внуково”. Я автор вашего гимна!..
— Серьезно?
— Конечно! Эту песню все башкиры и татары поют.
— Извините тогда. Дайте ваш паспорт, — шуны ғына көткән Сурағолдоң ауыҙы йырылды. — А я ведь не один. Пропустите меня с братишкой.
Шулай итеп, Рәмил ағай менән йәһәт кенә сиратһыҙ теркәү үттек. Самолетҡа ултырғас, бая әйткәне хаҡында һорашып ҡуйҙым:
— Рәмил ағай, һеҙ Внуково тураһында ысынлап йыр яҙҙығыҙмы?
Сурағол шарҡылдап көлөп ебәрҙе:
— Эйе. Оныклар турында жырым бар бит.
Шунан көйләргә тотондо:
“Мут булсыннар, ут булсыннар,
Жан пәрәсе оныклар.
Кем генә булса да алар,
Тәүдә кеше булсыннар”.
Бушлай
Мысырҙа туризм ныҡ үҫешкән. Урындағы халыҡ та килгән кешеләрҙән аҡса һыпырып алырға әллә нисә ысулды өйрәнеп алған. Шуларҙың береһе — туристарҙы дөйәлә йөрөтөү. Ҡайҙа барма — мәктәп йәшендәге малайҙар хайуанын йүгәнләгән дә аҡса эшләү менән мәшғүл.
Беҙҙең халыҡ бушлай булғанды ярата бит инде. Әгәр дөйәлә йөрөү өсөн түләргә кәрәк тиһәң, күптәр баш тарта. Ә бушлай уксус та эсергә ризалар, тигәндәй. Мысыр халҡы шунан бик уңайлы ҡуллана. Шундай ваҡиғаның шаһиты булдым.
— Кто хочет покататься? Бесплатно, бесплатно! — тип руссалап ҡысҡырҙы малай. Шуны ғына көткәндәй, төрлө яҡтан туристар уны һырып алды. Бөтәһен дә төртөп, бер ҡатын алға үрелде. Дөйәгә ултырғас, ҡәнәғәтлектән ауыҙы йырылды. Малай дөйәһен йүгәненән тотоп, тегеләй йөҙ метр барҙы ла инде беҙҙең яҡҡа боролдо. Хайуаны туҡтағас, ҡатын төшөргә итте, тик хужаһы быны эшләргә ашыҡманы. Мут йылмайып, аҡса бир тигәндәй, бармаҡтары менән уйнатып күрһәтте.
Ҡатындың кәйефе боҙолдо. Отолғанына йәне көйөп тиргәшергә тотондо.
— Вы же сказали “бесплатно”! Мошенник какой...
Рәсәй туристары күп булғас, урындағылар русса ла әҙ-мәҙ һөйләргә өйрәнгән:
— Кататься бесплатно, слезать — платно! — тине ул.
Ә дөйә бейек, ат ише генә түгел. Унан былай ғына төшөрмөн тимә. Хужаһы бойороҡ бирмәһә, хайуаны сүгәләмәй. Алданған ҡатынға түләүҙән башҡа әмәл ҡалманы. “Бушлай ҡапҡанда ғына була”, ти бит урыҫтар. Инереңдән алда сығырыңды уйла, тиҙәр беҙҙә.
Ҡотҡарҙы
(Ҡарағандала ҡаҙаҡ шағиры Ғалым Жайлыбайҙың юбилей кисәһендә әйтелгән ҡотлау һүҙе)
Ҡаланың төнгө урамынан өс егет китеп барабыҙ. Кинәт юлыбыҙға мыҡты кәүҙәле биш егет килеп сыҡты. Һөйләшеүҙәренән аңланым: ҡаҙаҡтар икән. Тегеләр эргәбеҙҙән былай ғына үтергә уйламаны. Юлыбыҙҙы быуып туҡтаттылар. “Хәҙер һуғыш башлана” тигән уй башыма ҡылт итеп ҡалды. Беҙ ҙә бер сама яҡшы кәйефтә инек, тегеләр ҙә.
— Ҡайҙа, тәмәкегеҙ бармы? — тине улар ҡәтғи тауыш менән. Ғәҙәттә, кешегә бәйләнергә булһалар, гел шул һорауҙан башлайҙар.
— Юҡ, — тинек. — Тартмайбыҙ.
— Әгәр тапһам... — Әзмәүерҙәй егеттәр былай ғына китергә ашыҡманы. — Кеҫәгеҙҙе әйләндерәйемме?
Шул саҡ егеттәрҙең береһе беҙҙең ҡайҙан, кем икәнебеҙҙе һорашырға тотондо.
— Ул — яҙыусы! — тип минең яҡҡа бармағы менән күрһәтте юлдашым.
“Яҙыусы” һүҙен ишеткәс, тегеләр һағайып китте.
— Был хәбәр дөрөҫмө? — тип төпсөндө улар. “Эйе” тинем. Яҙыусы тип атауҙарын да әйтәйем инде, ул саҡта тәүге китабым яңы донъя күргәйне. Һуғышырға әҙер торған ҡаҙаҡтарҙың ҡыҙыҡһыныуы артты, төрлө һорауҙар бирә башланылар.
— Ә һин берәй ҡаҙаҡ яҙыусыһын беләһеңме?
— Беләм! — тинем ғорур ғына, — шағир Ғалым Жайлыбайҙы. Уның менән Ҡазанда бергә булғайныҡ.
— Кит әле! Беҙ бит уның яҡташтары. Ә һин алдамайһыңмы?
— Юҡ, ниңә алдайым, ти. Йәйәүле Муса хаҡындағы “Аҡ сия” тигән поэмаһы бар. Шул китапты ул миңә автографы менән бүләк иткәйне.
Ҡаҙаҡтарҙың береһе шатланып мине ҡосаҡлап алды:
— Бына бит ниндәй осрашыу. Үҙебеҙҙең брат икән дәһә. Киттек беҙҙең менән ресторанға — үҙебеҙ һыйлайбыҙ.
Ана шулай, шағир Ғалым Жайлыбай менән танышлығым арҡаһында таңға тиклем ҡунаҡ булдыҡ. Әгәр уны белмәһәм, ул хәлдең нисек тамамланырын күҙ алдына ла килтереүе ҡыйын.
Петяны кем ашаған?
Беҙҙең ауылда мәрйә әбей йәшәне. Ҡайҙан күсеп килгәнен, исем-шәрифен дә белмәйем. Уны бөтәһе лә Панночка тип атай торғайны. Бәлки, украин милләтенән булғандыр.
Кәзәләрҙе ныҡ яратыуы менән тирә-яҡҡа даны тиҙ таралды. Үҙе оло булыуға ҡарамаҫтан, кәзәләрҙең иҫәбен илле баштан кәметкәне булманы. Хатта бәрәстәрҙе өйөндә тота, уларҙы балалары һымаҡ күреп, бергә ятып йоҡлай, тип һөйләйҙәр ине ауылда.
Панночка ҡарсыҡтың тағы бер үҙенсәлеге — бөтөн кәзәләренә лә кеше исеме ҡуша торғайны һәм уларҙың һәр ҡайһыһын яҡшы айыра белә.
“Маша, суҡынсыҡ, ҡайҙа юғалып йөрөйһөң?”, “Ваня, Ваня, әйҙә ҡайт!” Шундайыраҡ уның “һөйләшеүҙәре” урамда йыш ишетелә ине. Быға ауыл халҡы ла күнеп бөттө.
Көндәрҙең береһендә әбейҙең бер кәзәһе ҡайтмаған. Көнө буйы эҙләй торғас, ҡурҡыныс табышҡа юлыҡҡан. Тояҡтары, тиреһе генә ҡарағайлыҡта ятып ҡалған. Кемдер һуйып ашаған. Ауыл тирәһендә төрлө ял йорттары, турбазалар етерлек. Бәлки, ситтән килгән кеше бындай енәйәткә барғандыр.
Әбей кисекмәҫтән район үҙәгендәге милицияға шылтыратҡан. Ауылдаштар хәбәренсә, яҡынса ошондайыраҡ һөйләшеү булған:
— Һаумыһығыҙ, һеҙҙе Абҙаҡтан борсойҙар. Бәләгә тарыным, ярҙам итегеҙ. Кемдер бөгөн Петямды һуйып ашаған. — Бындай хәбәрҙе ишеткәс, милиционерҙарҙың нимә уйлағанын яҡынса аңлағанһығыҙҙыр.
— Инәй, һеҙ бер нәмә лә бутамайһығыҙмы? Ниндәй Петя?!
— Ниндәй булһын, ти. Минең бәләкәсем, балаҡайым ул. Иртән күмәкләшеп урамға сығып киткәйнеләр. Башҡа бәпестәрем ҡайтты, ә быныһы юҡ. Эҙләмәгән ер ҡалманы. Аҙаҡ ҡарағай урманында ҡалдығына юлығып, йөрәгем туҡтай яҙҙы. Тирә-яҡ ҡан! Башы ғына ятып ҡалған.
— Һеҙ ниңә юҡты һөйләйһегеҙ? Бындай ҡот осҡос хәлдең булыуы мөмкин түгел.
— Нисек булмаһын, ти. Былтыр ана Олям да көпә-көндөҙ юҡ булды. Аҙна үткәс, тояҡтарын ғына табып алдым.
— Тояҡтарын?!
— Эйе, ниңә аптырайһығыҙ?
— Кешенең тояғы буламы? Оля һеҙгә кем була һуң?
— Кәзәм минең. Петя ла кәзәм. Хәҙер инде икенсе бәпесемдең башына еттеләр.
Петя менән Оляның кеше түгел, ә кәзә икәнлеген аңлағас, милиционер шарҡылдап көлөргә тотонған.
— Һеҙ ниңә көләһегеҙ? Кешенең шундай ҡайғыһы...
Бурҙарҙы тапҡандармы-юҡмы, уныһын белмәйем. Панночка әбей ҙә күптән был донъяла юҡ. Ә бит ул ҡарсыҡ ауылыбыҙҙың бер биҙәге булған икән...
Бутағандар
Башҡортостандың көньяҡ районына әҙәби сараға барҙыҡ. Төркөм дүрт кешенән тора: халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбай, Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе урынбаҫары Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина, күренекле әҙибә Гөлфиә Юнысова (ул ваҡытта халыҡ шағирәһе исемен алмағайны әле) һәм мин.
Тәғәйен ауылға барып еткәс, беҙҙе шундағы СПТУ-ның ятағына урынлаштырырға булдылар. Унда ике ятаҡ бар икән: береһендә — ҡыҙҙар, икенсеһендә егеттәр йәшәй. Беҙҙе төрлө бинаға һалырға ҡарар иткәндәр.
— Ҡәҙим ағай менән йәш егет теге корпуста йәшәйәсәк, ә апайҙар бында ҡала, — тип комендант асҡыс һуҙҙы.
Программа буйынса клубта, училищела, мәктәптә осрашыуҙар булырға тейеш. Ә ауылда телефон тотмай. Әгәр ҡайҙалыр барайыҡ тиһәк, йә берәй һорау тыуһа, беҙгә бер корпустан икенсеһенә йүгерергә тура киләсәк. Улай уңайһыҙ. Үҙ-ара кәңәшләштек тә, беҙҙе бер бинала урынлаштырыуҙарын һорарға булдыҡ. Ҡәҙим ағай менән Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина коменданттың эргәһенә килеп баҫты. Ә беҙ Гөлфиә апай менән ишек төбөндә тороп ҡалдыҡ.
— Беҙҙе айырмағыҙ. Ошо корпуста бергә урынлаштырһағыҙ, шәп булыр ине, — ти Фәрзәнә апай.
Һүҙгә Ҡәҙим ағай ҙа ҡушылды:
— Эйе, беҙгә улай уңайлыраҡ. Ни тиһәң дә, беҙ бала-саға түгел дә инде.
Комендант аптырап уларға ҡараны. Шунан беҙҙең яҡҡа боролдо.
— Һеҙ ҙә ошо егет менән бергәме?
— Әлбиттә, — тине Гөлфиә Юнысова. — Беҙ бит бер төркөмдә.
Нимә тип әйтергә белмәй, ҡабул итеүсе ҡатын бер аҙ шымып торҙо. Шунан “хәҙер етәкселек менән һөйләшеп алам” тип юҡ булды.
Күп тә үтмәй, комендант кире килде:
— Һеҙ ни тиклем генә абруйлы кешеләр булһағыҙ ҙа, теләгегеҙҙе үтәй алмайым. Ир менән ҡатынды бер бүлмәгә һалып булмай.
— Туҡтағыҙ әле, ниндәй бер бүлмә? — Көтөлмәгән хәбәрҙән Фәрзәнә апай шарҡылдап көлөп ебәрҙе. — Беҙ бит бер корпуста, әммә ирҙәрҙе һәм ҡатындарҙы айырым бүлмәләргә урынлаштырыуҙы һораныҡ.
— Ниңә беҙҙән көләһегеҙ? Шул тиклем әҙәпһеҙ кешеләргә оҡшағанбыҙмы әллә? — Гөлфиә апай ҙа сығырынан-сыҡты.
Комендант беҙҙе дөрөҫ аңламаған икән. Уңайһыҙланып, бите ҡып-ҡыҙыл булды. Тиҙерәк ғәфү үтенергә ашыҡты:
— Бында ситтән гастролгә килгән артистар гелән бер бүлмәгә урынлаша, шуға бындай хәлгә өйрәнеп тә киткәнбеҙ, — тине ул, аҡланып.
Рәхмәт!
Мең кешелек зал шығырым тулы. Кемгә урын етмәй, баҫып тыңлай, ә кемгә баҫырлыҡ та түгел — тәҙрәнән күҙәтә. Сәхнәгә бер-бер артлы олпат яҙыусылар күтәрелә икән. Билдәле инде — ҡәләм әһелдәре оҙаҡ һөйләргә ярата. Һәр ҡайһыһы кәм тигәндә ярты сәғәт телмәр тота.
Халыҡ арый башлаған һәм һәр яҙыусы сәхнәгә күтәрелгән һайын, тамашасылар яйлап ҡайтыша башлаған. Залда халыҡ кәмегәндән-кәмей икән.
Иң аҙаҡ һүҙҙе йәш яҙыусыға биргәндәр. Ул, моғайын, Айгиз булғандыр. Залға ҡараған да “аһ” иткән. Мең кешенән бары берәү генә ултырып ҡалған икән.
Әлбиттә, йәш әҙип уңайһыҙланған, бындай хәлгә тарыуына ғәрләнгән. “Ярай, бер кеше ултыра бит. Исмаһам, уның өсөн һөйләрмен” тип йыуатҡан үҙен.
Егет сығыш яһап бөткән. Теге берҙән-бер тамашасы ҡул сапҡан булған. Тулҡынланыуын йәшерә алмай йәш егет сәхнәнән төшкән дә тегенең янына килгән:
— Һеҙ берҙән-бер тәртипле кеше булып сыҡтығыҙ. Иң аҙаҡҡа тиклем ҡалып, докладымды тыңланығыҙ. Шуның өсөн һеҙгә ҙур рәхмәт.
Шул һүҙҙәр менән тамашасыға ҡулын һуҙған.
— Юҡ, юҡ! Рәхмәт әйтмәһәгеҙ ҙә була, — тигән тегеһе, — сөнки мин һеҙҙән һуң сығыш яһарға тейешмен.
* * *
Хөрмәтле дуҫтар! Бына мәҙәктәремдең иң һуңғыһын да һөйләнем. Һеҙҙең алдығыҙҙа эскерһеҙлек менән үҙем тураһындағы, йә иһә ҡайҙалыр күргән, ишеткән хәл-ваҡиғаларҙы йәшермәй бәйән иттем. Ысынлап та, ҡыҙыҡ бит ул был тормош. Ә һеҙ түҙемлек һаҡлап, аҙаҡҡы битенә тиклем уҡынығыҙ. Шуға һеҙгә оло рәхмәтемде еткерәм.


text:
Ейәнсура районы топонимияһы.
Үрген ауылында йәшәүсе Рафаэль Сәфәрғәлин ҡатнаша.
«Урам атамаларының да эске тәғәйенләнеше бар…»
Телсе-ғалим, филология фәндәре кандидаты Зиннур Сиражетдинов ҡатнаша. 2-се тапшырыу.
«Урам атамаларының да эске тәғәйенләнеше бар…»
Телсе-ғалим, филология фәндәре кандидаты Зиннур Сиражетдинов ҡатнаша. 1-се тапшырыу.
Башҡорт теле һөйләштәрендәге ҡыҙыҡлы үҙенсәлектәр.
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Юнир Салауатов һәм республика Милли музейы директоры Ғәли Вәлиуллин ҡатнаша.
Сәскәбикә, Айбикә, Аҡбатыр, Көнһылыу… Мари халыҡтарындағы төрки тамырлы кеше исемдәре.
Шаран районынан башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Зиниә Диярова ҡатнаша.
Бөрйән районының ер-һыу атамалары.
Әтек ауылынан Кинйәбикә Алғажина ҡатнаша.
Комментарий
…һөйләшеү бара…
Һаумыһығыҙ, Әлфиә! «Бәйләнештә» башҡорт фамилиялары тураһында һөйләшеү бара. Бәлки «Һүҙ ҡәҙере» тапшырыуына кәрәк булыр.
Тапшырыуҙарығыҙ тәрән уйҙарға һала…
Һаумыһығыҙ! 17 сентябрҙәге тапшырыуҙа Наил Юлдашбаев әйтеүенсә, «Туған телдә уҡыған баланың фекерләү ҡеүәһе тәрәнерәк була», «Ижадилыҡтың тамыры - әсә теле», «Сит телдә белем алған баланың ижади фекерләү үҫеше тотҡарлана» һ.б. Бык ҡыҙыҡ фекер! Был теманы тәрәнерәк өйрәнеп, ышандырырлыҡ миҫалдар табып, матбуғатта, мәғариф хеҙмәткәрҙәре, ата-әсәләр алдында сығыш яһаусы табылһа, халҡыбыҙ алдында торған проблеманы хәл итеүҙә ҙур аҙым яһалыр ине. Тапшырыуҙарығыҙ тәрән уйҙарға һала, Әлфиә! Рәхмәт! Эшегеҙ уң булһын! Р.Вахитова.


text:
- Подробности
- Просмотров: 408
НЕФТЕКАМА АВТОЗАВОДЫ, “Н е ф А З”, ААЙ. Составында ауҙармалы машиналар, вахта автобустары, һыйҙырышлығы 8‑ҙән алып 38 м3 тиклем булған автоцистерналар, тағылмалар һәм ярым тағылма‑цистерналар, йөк күтәреүсәнлеге 7‑нән алып 30 т тиклем булған дөйөм транспорт тәғәйенләнешле тағылмалар һәм ярым тағылмалар, пассажир автобустары, а.х. техникаһы, халыҡ ҡулланыуы тауарҙары производстволары. 2012 й. 8286 кеше эшләгән. Продукцияһы БР‑ҙа һәм РФ‑тың башҡа төбәктәрендә, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙә һатыла. 1970 й. ойошторола, 1977 й. Нефтекама ауҙармалы машиналар етештереү з‑ды булараҡ файҙаланыуға индерелә, 1978 й. алып Нефтекама ауҙармалы машиналар з‑ды, 1993 й. алып хәҙ. исемен һәм статусын йөрөтә. Пр‑тиела РФ‑та тәүге тапҡыр һалҡын килеш һуҙыу ысулы м‑н гидроцилиндрҙар өсөн плунжерҙар яһау технологияһы индерелә (80‑се йй.). Пр‑тие м‑н З.Ә.Ғарипов, Р.С.Маликов, В.М.Сюткин һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев


text:
- Подробности
- Просмотров: 471
ИНТЕРНАЦИОНАЛИЗМДАР, төрлө телдәрҙә тышҡы төҙөлөшө (һәр телдең фонетик һәм график үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып) һәм мәғәнәһе б‑са тап килгән һүҙҙәр; үҙләштерелгән һүҙҙәрҙең бер төрө. Башҡорт телендә нигеҙҙә урыҫ теле аша үтеп ингән И. йәшәп килә (ҡара: Урыҫ теленән үҙләштерелгән һүҙҙәр). Улар ике төркөмгә бүленә: 1) европеизмдар — боронғо грек һәм латин телдәренә һәм европа‑америка лингвогеографик ареалының хәҙ. телдәренә ҡараған һүҙҙәр: “атом” (фр.), “кристалл” (ингл.) һ.б.; 2) ғәрәп теленә (ҡара: Ғәрәп теленән үҙләштерелгән һүҙҙәр), фарсы теленә (ҡара: Фарсы теленән үҙләштерелгән һүҙҙәр) һ.б. көнсығыш телдәренә ҡараған һүҙҙәр: “адмирал” (ғәр.), “баклажан” (фарс.) һ.б. И. терминологияла айырыуса киң таралған..
Әҙәб.: Ҡаһарманов Ғ.Ғ. Башҡорт теленең лексикаһы һәм терминологияһы. Стәрлетамаҡ, 2002.
Э.Ф.Ишбирҙин
Тәрж. Р.Ә.Сиражетдинов


text:
Һәр республика, район, ауыл, ҡала үҙенең арҙаҡлы улдары, ҡыҙҙары менән ғорурлана. Сәйетбаба, тиһәк, иң беренсе күҙ алдына 10 яҙыусы тәрбиәләп сығарған Жәлил Кейекбаев исемендәге мәктәп күҙ алдына килеп баҫа. Ғорурланырлыҡ уҡыусыларыбыҙ бөгөн дә етерлек. Шуларҙың береһе – Азалиә Аҙнаева. Мәктәптә иң әүҙем уҡыусыларҙың береһе. Шиғри күңелле ҡыҙ ул. Йыл да мәктәп уҡыусылары араһында «Табын» район гәзите менән берлектә Гөлнур Яҡупова ойошторған «Өмөтлө ҡәләм» ижади конкурсында төрлө номинация еңеүсеһе булды. Балалар ижады үҙәге тарафынан үткәрелгән ҡәләм тибрәтеүсе уҡыусылар араһындағы бәйгелә лә I урын алды.
Фәнни-эҙләнеү эштәре менән дә шөғөлләнә Азалиә. Район кимәлендә уҙғарылған «Ғафури уҡыуҙары»нда, «Кейекбаев уҡыуҙары»нда ҡатнашып, II, III урындарға лайыҡ була. Үткән уҡыу йылында Өфөлә Жәлил Кейекбаев исемендәге V республика фестивалендә «Халҡым яҙмышында – илем яҙмышы» темаһы буйынса уңышлы сығыш яһаны. Быйыл Жәлил Кейекбаевтың тыуыуына105 йыл тулыуға арнап уҙғарылған республика фәнни-практик конференцияһында ҡатнашып, Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто тарафынан Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләнде.
Уҡыуҙа ла һынатмай Азалиә. «Дүртле» һәм «бишле» билдәләренә генә өлгәшә. Тел дәрестәрен ҙур ҡыҙыҡһыныу менән өйрәнә. Әйткәндәй, Ишембайҙағы Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге башҡорт интернат-гимназияһы менән берлектә Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы уҙғарған 1-се республика олимпиадаһында ҡатнашып, Маҡтау ҡағыҙына эйә булды. «Урал батыр» эпосын яттан һөйләүселәр бәйгеһендә лә I урын алып, төбәк ярышында ҡатнашты.
Бейеү алиһәһе, тиһәк тә хата булмаҫ Азалиә хаҡында. Бәләкәйҙән сәнғәттең ошо төрөн үҙ итә. Мәҙәниәт йортонда эшләп килгән «Шаяндар» түңәрәгендә шөғөлләнә. Гәүһәр Хөрмәтулла ҡыҙы Байбулдина уға «Заһиҙә», «Кәкүк», «Бөрйән ҡыҙҙары» кеүек матур-матур бейеүҙәр өйрәтә. Тәүге уңыштары ла бар. Районда уҙғарылған «Таланттар йәрминкәһе»ндә I урынға лайыҡ булһа, балалар араһында ойошторолған «Байыҡ» телевизион бейеү конкурсында – «Һығылмалылыҡ» номинацияһы еңеүсеһе.
Азалиә киләсәктә журналист булыу теләге менән яна. Шиғри күңелле ҡыҙҙың теләге тормошҡа ашыр, тип ышанырға ғына ҡала.
Регина МӘЖИТОВА.
Ғафури районы, Сәйетбабалағы Жәлил Кейекбаев исемендәге мәктәп.


text:
- Подробности
- Просмотров: 282
ПРОХОРОВКА ҠУРҒАНДАРЫ, П р о х о р о в к а I, иртә Сармат (Прохоровка) мәҙәниәтенең (ҡара: Сармат мәҙәниәте) археологик ҡомартҡыһы. Б.э.т. 4—2 бб. ҡарай. Ырымбур өлк. Шарлыҡ р‑ны Прохоровка а. 1,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 1911 й. асыла, 1916 й. С.И. Руденко, 2003—05 йй. Д.В.Мещеряков һәм Л.Т.Яблонский тарафынан өйрәнелә. Ҡурғанлы ҡәберлектәргә ҡарай. Бер‑береһенән 800‑әр м алыҫлыҡта 2 төркөм булып урынлашҡан 9 ҡурғандан тора; 30‑ға яҡын ҡәбер табылған. Мәйеттәр йөҙләнгән, киртләсле ҡәбер соҡорҙарында ерләнгән, коридор‑дромостар осрай. Керамика әүәләп эшләнгән балсыҡ һауыттарҙан тора. Ҡәберҙә ҡорал [баштары тура, балдаҡ һәм ураҡ рәүешендә булған тимер ҡылыстар, хәнйәрҙәр, һөңгө остары (ш. иҫ. алтын м‑н биҙәлгәндәре), эллин йәүшәне, алтын ҡалай м‑н ҡапланған һаҙаҡ элмәге, тимер һәм бронза уҡ башаҡтары], эйәр‑өпсөн (тимер ауыҙлыҡтар), биҙәүестәр (алтын айылдар, һырғалар, алтын, ал‑ тын ялатылған һәм көмөш муйын ҡулсалары, ҡабарынҡы өсмөйөштәр м‑н биҙәлгән алтын тирәсле аҡыҡ сулпы, ҡара гәрәбә, мәрйен, аҡыҡ, гәрәбә, быяла муйынсаҡтар), бронза көҙгөләр, хайуан һөйәктәре табылған. Арамей телендә яҙыуҙар төшөрөлгән иран фиалдарынан эшләнгән көмөш фаларҙар (ат түшенә ҡуйыла торған айылдар), Көнсығыш Урта диңгеҙ яр буйынан килтерелгән табаҡ, Алғы Азиянан мәрмәр ониксынан эшләнгән һауыт, йәнлек стилендә эшләнеп, алтын м‑н ҡапланған ағас табаҡтар, мышы мөгөҙөнән яһалған таштабаҡ, таш ҡорбанлыҡ киҫәктәре асыҡланған. Ҡомартҡы иртә Сармат (Прохоровка) мәҙәниәтен билдәләү өсөн эталон булып иҫәпләнә. Материалдар Ырымбур тарих‑тыуған яҡты өйрәнеү музейында һаҡлана.
Әҙәб.: Р о с т о в ц е в М.И. Курганные находки Оренбургской области эпохи раннего и позднего эллинизма. Петроград, 1918; Сокровища сарматских вождей. Оренбург, 2008.
В.К.Фёдоров
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Башҡорт йыр сәнғәтен быуаттар төпкөлөнән бөгөнгәсә килтереп еткереүсе йырсыларыбыҙ, аллаға шөкөр, бар. Тап улар халҡыбыҙҙың көй-моңдарының иң аҫыл өлгөләрен һаҡлап, йәш быуынға тапшыра килә. Башҡорт халыҡ йырҙарына һөйөү тәрбиәләү маҡсатында Сибай ҡалаһында ике йылға бер тапҡыр ойошторолған «Ирәндек моңдары» тѳбәк-ара башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусылар конкурсы быға асыҡ миҫал. Быйыл ул 14-се тапҡыр үтте һәм өс көнлөк музыкаль форум сағыу Гала-концерт менән тамамланды.
Шуныһы ҡыуаныслы, төп бүләккә хеҙмәттәшебеҙ Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы 27 йәшлек Әбйәлил егете Дамир Тайыпов лайыҡ булды. Беренсе турҙа ул «Уйыл» һәм «Ҡара ат»ты башҡарһа, икенсеһендә – «Абдрахман» һәм «Ҡаһым түрә»не йырлап халыҡты һәм баһалама ағзаларын хайран ҡалдырҙы.
Үҙе лә ҡасандыр «Ирәндек моңдары»нда еңеү яулаған жюри ағзаһы, Башҡортостандың халыҡ артисы Азамат Тимеров билдәләүенсә, Дамир – киләсәге өмөтлө артист.
«Дамир - Зәки Мәхмүтов, Рамаҙан Йәнбәков кеүек башҡарыу оҫталығын һаҡлап һәм дауам итеүсе йырсы. Кәүҙәһе лә, тауышы ла – үҙендә! Дамирҙың халыҡ, классик һәм эстрада йырҙарын оҫта башҡарыу, бөтөн яҡҡа ла тауышы ятып тороуы ҡыуандыра. Ул, алла бирһә, киләсәктә бар юғары, атҡаҙанған һәм халыҡ артисы, исемдәренә лайыҡ булыусы йырсы, иманым камил. Дамир бөтә ҡатнашыусылар араһынан айырылып торҙо. Тап уның еңеп сығыуы лайыҡлы тип уйлайым,» - тип билдәләне Азамат Камил улы.
Дамир Таипов быйыл Өфө сәнғәт институтының вокал бүлеген тамамлай. Уның башҡарыу оҫталығын күптән түгел Санкт-Петербург ҡалаһында үткән илебеҙҙең музыкаль юғары уҡыу йорттарын тамамлаусы йырсылар араһында Бөтә Рәсәй смотр-конкурсында ла юғары баһалағайнылар.
«Ирәндек моңдары» тѳбәк-ара башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусылар конкурсы еңеүселәре араһында тағы ла бер хеҙмәттәшебеҙ – Рәфис Сирусин. Ул утыҙ биш йәшкә тиклемге профессиональ башҡарыусылар араһында беренсе урынға лайыҡ булды.
Быйыл бәйгелә Башҡортостандың 16 район һәм ҡалалаһынан, Силәбе өлкәһе, Мәскәү һәм Санкт-Петербургтан йәмғеһе 90 йырсы ҡатнашты. Уларҙың сығышын абруйлы сәнғәт әһелдәре баһаланы.
«Ирәндек моңдары» төбәк-ара башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусылар конкурсында төрлө йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһы солистары Азамат Тимеров, Лилиә Ишемйәрова, Радик Вәлмөхәмәтов, Рөстәм Шаһыбалов, Филүс Ҡалмырҙин, Нәсимә Тимерова, Венера Рәхмәтуллина, Марсель Ҡотоев еңеү яуланы. Дамир Тайыпов һәм Рәфис Сирусин кеүек халыҡ йырҙарын еренә еткереп башҡарыусылар барҙа был исемлек киләсәктә лә дауам ителеренә ышаныс ҙур.


text:
Республикала II «Барыня-йыр» төбәк-ара рус йырын яңғыҙ башҡарыусылар конкурсы үттеФото: Юрий Нестеренко
Республикала II «Барыня-йыр» төбәк-ара рус йырын яңғыҙ башҡарыусылар конкурсы үтте
Республикала II «Барыня-йыр» төбәк-ара рус йырын яңғыҙ башҡарыусылар конкурсы үттеФото: Юрий Нестеренко
ӨФӨ, 2017 йыл, 6 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районы Наумовка ауылында II «Барыня-йыр» төбәк-ара рус йырын яңғыҙ башҡарыусылар конкурсы уҙҙы.
Сараны ойоштороусылар булып Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге һәм Стәрлетамаҡ районы хакимиәте сығыш яһаны.
Конкурста төрлө йәштәге яңғыҙ башҡарыусылар ҡатнашты, уларҙың иң бәләкәйҙәренә алты йәш булһа, иң олоһона 72 йәш ине. Бәйгегә Межгорье ҡалаһынан, Ханты-Манси автономиялы округынан, Силәбе өлкәһенән һәм Татарстандан йырсылар килгәйне.
Уларҙың башҡарыу оҫталығын Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты профессоры, Рәсәйҙең Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Йәмил Әбделмәнов, «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамблендәге «Забава» рус халыҡ уйын ҡоралдары ансамбленең художество етәксеһе (Өфө ҡалаһы), Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостандың халыҡ артисы Виктор Ярцев, Ырымбур дәүләт сәнғәт институты доценты Светлана Банникова, Пермь дәүләт мәҙәниәт институты доценты Әлфиә Әғләмйәнова баһаланы.
«Шуныһы ҡыуаныслы: конкурста алты йәштән 72 йәшкәсә йырсылар ҡатнашты. Тимәк, рус йырына булған һөйөү быуындан быуынға тапшырыла килә. Рус йыры йәшәй! Йыр — ул байрам ғына түгел, ныҡышмалы хеҙмәт тә. Ике көн буйына барған бәйге һәр кемдең күңелендә изге эҙ ҡалдырыр тип ышанабыҙ», — тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты проекттың авторы һәм сараның координаторы Наталья Кондакова.
6-11 йәшлектәр араһында Салауат ҡалаһынан София Мөхәмәтдинова — беренсе, Силәбе өлкәһенең Златоуст ҡалаһынан Полина Козлова — икенсе, Стәрлетамаҡ районынан Татьяна Тупичкина өсөнсө дәрәжә лауреат исемен алды.
12-15 йәшлектәр араһында — Мира Аникеева (Салауат ҡалаһы), 16-24 йәш категорияһында — Юлиә Патраева (Стәрлетамаҡ районы), 25-42 йәшлектәр араһында Екатерина Бережная (Иглин районы) беренсе дәрәжә лауреат исеменә лайыҡ булды. 43 йәштән өлкәндәр араһында Татарстандың Баулы районынан Валентина Данилина еңеү яуланы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 506
ИҪКЕ ТУЙМАЗЫ УРТА МӘКТӘБЕ, Туймазы р‑ны. Иҫке Туймазы а. урынлашҡан. 1918 й. мәктәп базаһында 1‑се баҫҡыс мәктәп булараҡ нигеҙ һалына, 1927 й. алып башланғыс, 1940 й. — тулы булмаған урта мәктәп, 1963 й. хәҙ. статусын ала. Компьютер класы, китапханаһы, хәрби һәм хеҙмәт даны музейы, слесарлыҡ, ағас эше һәм тегеү оҫтаханалары, йыйылыш һәм спорт залдары, уҡыу-тәжрибә участкаһы бар. Урта мәктәпте 1 меңдән ашыу кеше тамамлаған (2011), улар араһында М.С.Ғәбдрәхимов, Ф.З.Хафизов. Мәктәп бинаһына Афғанстанда хәрби хәрәкәттәр ваҡытында һәләк булған мәктәпте тамамлаусы Т.Т.Ғарифуллинға мемориаль таҡтаташ ҡуйылған (1989).
М.М.Килдейәров
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Тағы бер уҡыу йылы тамамлана. Алда – һағынып көтөп алған иң оҙон каникул! Әммә ул күңелле һәм бәлә-ҡазаһыҙ үтһен өсөн хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәргә кәрәк. Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында үткән ата-әсәләр йыйылышының бер өлөшө лә ошо темаға арналды. Унда Киров районы эске эштәр бүлегенән балиғ булмағандар эштәре буйынса өлкән инспектор, полиция майоры Светлана Хәлит ҡыҙы Зәйнетдинова, йәмәғәт тәртибен һаҡлау бүлегенән Анна Валерьевна Фәсхетдинова саҡырылғайны.
Улар әлеге ваҡытта балиғ булмағандар араһында йыш осраған хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында һөйләне, атай-әсәйҙәрҙе балаларына иғтибарлыраҡ булырға саҡырҙы.
– Уҙған йылда велосипед урлау осраҡтары күп булды. Әйтергә кәрәк, һәйбәт ғаиләләрҙән сыҡҡан, бер нәмәгә мохтаж булмаған үҫмерҙәр алып ҡаса кеше әйберен. Былай ғына, ҡыҙыҡ күреп, нимә булыр икән, тип. Ә ни көтә һуң кеше әйберенә тейгәс? Ҙур магазиндарҙан ваҡ-төйәкте кеҫәләренә һалып алып сығыусылар етерлек. Күҙәтеү камераһы, һаҡсылар бар, тип тормайҙар. Ә тотолһалар, хоҡуҡ һаҡсылары протокол төҙөй, был балалар полицияға иҫәпкә ҡуйыла, атай-әсәйҙәренә штраф һалына. Тимәк, киләсәгеңә кәртә ҡуйҙың, тигән һүҙ. Уҡырға ингәндә, эшкә урынлашҡанда ла был турала мәғлүмәт күренәсәк, – тине Светлана Хәлит ҡыҙы.
Тағы комендант сәғәте тураһында ла иҫкәртте ул. Йәйгеһен төнгө 12-нән иртәнге 6-ға тиклем үҫмерҙәр урамда, йәмәғәт урындарында тик атай-әсәйҙәре йәки уларҙы уллыҡҡа алыусылар менән генә булырға хоҡуҡлы. Олатай-өләсәй, ағай-апайҙары менән йөрөгәндәрен тап итһә, полиция хеҙмәткәрҙәре протокол төҙөргә хаҡлы. Йәнә штраф һаласаҡтар.
Светлана Зәйнетдинова һуңғы ваҡытта өлкән синыф уҡыусыларының 10-ар кеше бергә йыйылышып, ҡуртымға берәй фатир алып, тыуған көн үткәрергә ғәҙәтләнеүе тураһында ла бәйән итте. Иҫерткес эсемлек тә эсәләр. Был турала өлкәндәр беләме икән? Анна Валерьевна ла үҙ тәжрибәһенән сығып, кәңәштәрен бирҙе. «15 – 20 көн эсендә 16 үҫмерҙе йорт ҡыйыҡтарынан алып төштөк. Бейеккә менеп, селфи эшләргә уйлағандар. Бының ғүмер өсөн ни тиклем ҡурҡыныс икәне тураһында әйтеп тораһы түгел. Протокол төҙөп, бөтәһен дә иҫәпкә ҡуйҙыҡ. Атай-әсәйҙәргә иғтибарлыраҡ булырға кәрәк, әлбиттә. Балаларыбыҙ менән күберәк һөйләшәйек, яратыуыбыҙ тураһында әйтәйек, нисек ваҡыт үткәреүҙәре менән ҡыҙыҡһынайыҡ», – тине ул.
Күптәребеҙ улдарын, ҡыҙҙарын икенсе ауыл йә ҡалаға өләсәй-олатайҙарына, туғандарына ял итергә ебәрә. Балаларыбыҙ өсөн яуаплылыҡ та улар иңенә төшә. Ошоно нотариус аша нығытып та ҡуйырға кәңәш бирә хоҡуҡ һаҡлау органы хеҙмәткәрҙәре. Сөнки, Алла һаҡлаһын, берәй бәлә килеп тыуһа, дауаханаға ятырға тура килһә, ата-әсәнең ризалығы кәрәк булыуы ихтимал. Ә был документ булһа, мәсьәләне туғандарығыҙ ҙа хәл итә аласаҡ.
Йәйебеҙ хәүеф-хәтәрһеҙ, күңелле үтһен!
Эльвира ӘСӘҘУЛЛИНА.


text:
Интернеттың ҡайһы бер ҡалҡыулыҡта буйынса ҡарарына бәйле булды., стационар һәм мобиль. Түбәндә килтерелгән арзан һәм районы күҙәтеү варианты ҡарала..
Интернетҡа тоташыу тиҙлекле сүс ассоциацияһы менән эште ойоштороу өсөн бөтә к уба хольм. эвакуатор. Күпселек өлөшө, арҡаһы буйлап Holmsjöns төбөндә, ә аҙаҡ ауылға тиклем тоташтырыуРНК селтәре.. Ассоциацияһы яҡынса 200 ике ҡалҡыулыҡтың бөтә ағзалары күл облетелый. Продукция етештереү, уларҙың урынлашҡан байнет онлайн. Бәйләнеш операторҙары ҡарап тендер, тимәк кемдеңдер хеҙмәте һәм идара ярҙам тәьмин итеү селтәрҙәре, АҠШ үҙ продукцияһын алыу өсөн әлегә тиклем дауам итә. (көҙ 2014).
Ентекле, holmbygden.se/holmfiber һәм шунда уҡ милек intressanmäl.!
.
Servanet, көҙ булған муниципаль предприятиелар выдать 2005 эвакуатор өсөн ике ауыл аша интернетҡа миль Anundgård һәм Östbyn.
Уртаҡ тырышлыҡ аша юллап ҡаҙып үҙенә һәм халҡы йыйылышып, бәйләү буйынса әлегә йортта кабель һәм-юлға.. Интернет селтәре., Телевидение, телефонияға (Асыҡ ТВ, Телевизор һәм интернет-телевидение). Операторҙың төрлө хеҙмәттәре менән килтереүе мөмкин булған ярҙам. Ниндәй хеҙмәттәр һәм операторҙарына ҡарай. Япраҡ факт servanet.
.
Бөгөн мөмкинлеге һәм хаҡы, маршрут буйынса барып тоташтырыу өсөн кабель яҡынлығына бәйле, инеү нөктәһе, һәм ул эш эшләргә, бысраҡ, соҡор яһарға кәрәк. Әммә ҡалҡыулыҡта торған сүс проектында ҡатнашыусылар үтмәҫ, моғайын, һәм был өлкәлә арзан һәм fiberlösning.
Проводка хеҙмәттәр һәм өҫтәмә мәғлүмәт алыу өсөн:
Servanet.se, info@servanet.se, телефон буйынса йәки 0200-120 035.
.
Net1 Билдәле булыуынса, райондың, хатта иң яҡшы яҡтыртыуға ла тығыҙ.. CDMA уларҙы ҡулланыу технологиялары, селтәренең иҫке йыш ҡулланыла һәм НМТ. Тимәк, алыҫ.
Һәм уникаль булып тора, йәғни дүрт тапҡырға күберәк был диапазонлы, д ҡаплап мачта тиклем һәләтле һәм 3G 12 яр буйҙарындағы һыуҙарҙа диңгеҙ миль алыҫлыҡта. Шулай булғас, һеҙ унда уба йәшәй., ғәҙәттә täckningskartorna төрлө хәрәкәттәр һәм һеҙ, үҙем һеҙҙең хәлдә, әгәр һин был ҡарар өсөн генә яҡшы.
Скандинавия селтәр буйынса шулай уҡ түләүһеҙ булырға бөтә роуминг. Максималь тиҙлеге түбән, тип, мөмкин тиклем тиҙлек менән беркетелгән булған теоретик һәм 3G 4G 9,3 Мбит/с тиклем Тиҙлек загрузки 3,1 Мбит/с Тиҙлек загрузки. Тиҙлегенә бәйле, төрлө факторҙар кеүек ҡаплап дәрәжәһе, сигнал кимәле тиклем яҡын һәм алыҫ мачта, тәүлек ваҡытына һәм сервис файҙаланыусылар һаны. Se täckningskarta här.
Шулай уҡ мобиль аша интернетҡа инергә тәҡдим 3G эре мобиль операторҙар- 4g һәм селтәр.
Интернетҡа ҡапланып өсөн мобиль мобиль бәйләнеш операторҙары һеҙҙең бәйләнеш картаһында белергә мөмкин бында көнүҙәк.
.
– Телия (ч та.. Halebop) Эйә менән уртаклашырга үҙ 4G һәм 3g селтәрҙәре селтәре Теле2. Täckningskarta.
.
.
– 3 Үҙ булып 4г- 3g селтәрен һәм шәхси. Täckningskarta.
.
.
.
.
– Tele2/Comviq 4g һәм 3g селтәрҙәре селтәрҙәре компанияһы өлөшө менән уртаҡлашты telenor Телиа.Täckningskarta.
.
.
– Теленор Теле2 үҙ өлөшөндә урынлашҡан һәм 3g селтәрҙәре селтәре менән 4g. Täckningskarta.
(2Г/ГСМ: Телия булған үҙ селтәрен. Tele2 өлөшө селтәрҙәре һәм Telenor. 3 был башҡа.)
Ҡалған барлыҡ операторҙары, аҙ билдәле тағы, һеҙ табырға бында.
Кеҫә телефоны аша ҡарау
Иғтибар, аҡыллы булыуы мөмкин тип, интернеттың өсөн өҫтәмә яҙылыу өсөн мобиль селтәрҙәр, кеҫә телефондары яҙылған был бик әгәр surfmängden. Электрон китап компьютер һәм интернет таратырға мөмкин смартфондар. Исем функцияһын йәки модем “Булған Wi-Fi роутер”.
18/2 -14 ТВ-береһе кәрәҙле селтәр Хольм н репортаждар н miljardsatsningen.
Miljardsatsar Операторы селтәре төҙөү өсөн бл.. ә. ауыл районы.
См. СВТ менән доклад тураһында Mittnytts Холмщина, тип уйлай һәм был хаҡта ставкаһы посполитаяла.
Тиҙлек һәм селтәр – технологиялары ята.
Төрлө тиҙлек һәм gsm селтәре мобиль күп төрлө булыуын билдәләне.. Бында беҙҙе тиҙлек һәм уларҙы асыҡларға тырышҡан, уларҙы ҡулланыу.
Был техника төрлө максималь тиҙлеге менән ишеккә (иң яҡшы осраҡта һатып алырға оҙата иҫбатлай.): Мб/с = мбит / с (1 Томы баитов = 8 бит). Тулыраҡ мәғлүмәт һылтанма буйынса.
Ljusimpulser кудель.
Оптик волоконный = 1000мбит/с тәҡдим итә, ҡағиҙә булараҡ, операторҙар. Һәләтле был технология практикаһы, ай-һай, еңел тиҙлек баҫа. 40 000Мбит/с.
Радиотулҡындар, сым
4Г.+ = 80 Мбит/с. Шулай уҡ булараҡ билдәле. LTE-advanced. “Реаль 4G”.
4Г. = 40 Мбит/с. Шулай уҡ булараҡ билдәле. LTE (3Г. с DC-HSDPA булды / 3ГПП-технология) йәки 3,9 г.
Турба-3G+ = 10-32 Мбит/с. Шулай уҡ булараҡ билдәле. HSDPA/HSUPA, 3.5Г..
Турба-3G = 6 Мбит/с. Шулай уҡ булараҡ билдәле. HSPA технологиялар, 3.5Г.
3Г. = 2 Мбит/с. Шулай уҡ булараҡ билдәле. UMTS, 3Г..
3Саф Г. 1 = Булараҡ та билдәле CDMA EV-DO.
Крайы (GSM һәм камиллаштырыу.) = 0,2 Мбит/с. Шулай уҡ булараҡ билдәле. 2.5Г..
GPRS өҫтәрәк (GSM һәм камиллаштырыу.) = 0,1 Мбит/с (карта түгел). Шулай уҡ булараҡ билдәле. 2.5Г..
(1Г. = Булды NMT 450- ТИШКИНА. 900-онлайн, 2Г. = GSM селтәре-онлайн.)
Läs mer om hastigheter m.m. i de olika näten här.
– Был нисек эшләй
Мобиль журнал мәҡәләләре аңлата. (7/2 -14) бында ниндәй фонында насар һәм яҡшы ҡабул итеүгә кәрәҙле туҙбаш. Бында уҡыу мәҡәләләр.
Se frekvensband för de olika operatörerna.
Se vilka frekvenser/tekniker som används rumt om i världen.


text:
Гимназиябыҙҙа бишенсе синыфтан башлап унынсыға тиклем һәр уҡыусы хеҙмәт практикаһы үтергә тейеш. Синыф етәксеһе эш төрөн үҙе билдәләй. Бушҡа, аҡса алып та эшләргә мөмкин. Ғәҙәттәгесә, йыл һайын балаларҙы кабинеттарҙы йыйыштырыу, иҙән, тәҙрәләр йыуыу, баҡсалағы түтәлдәргә һыу һибеү, ҡый үләндәрен йолҡоу, ҡыуаҡтарҙың остарын ҡырҡыу, буяу, белем усағы тирәһен йыйыштырыу көтә. Беҙ синыфташтарым менән күбеһенсә ҡойма буяныҡ. Кейемем шул тиклем ныҡ бысранды, өйгә ҡайтҡас, бензин һөртөп тә бөтөрә алманым. Ҡайһы берәүҙәр эшебеҙҙе ҡарап һоҡланһа, икенселәр эҫенән тиҙерәк ҡасыу яғын ҡараны.
Бер көндө практика ваҡытында шаярышып, һыу һиптерешеп тә алдыҡ. Эшебеҙҙе тамамлағас, көн һайын тәмле аш һәм компот менән һыйландыҡ.
Бына шулай бер аҙналыҡ хеҙмәт практикабыҙ уҙып та китте. Күп нәмәгә өйрәндек, ваҡытыбыҙҙы ла файҙалы үткәрҙек.
Эрика ДУСЕЕВА.
Өфө ҡалаһы, Аркадий Гайдар исемендәге 47-се гимназия.


text:
“Мин дә бер сатҡы донъяла...”
Миңә йөрәгем ҡушыуы һәм башҡарған вазифаларым буйынса төрлө аудиторияларҙа күп тапҡырҙар әҙәби, сәйәси һәм башҡа тематик осрашыуҙар үткәрергә насип булды. Был сараларҙа уҡыусыларымды ҡыҙыҡһындырған тиҫтәләрсә һорауҙарға яуап бирергә тура килә. Радио, телевидение каналдарында тура эфирҙа сығыш яһаһам, унда ла яуап көтәләр. Урамда ла, хаттар аша ла һорауҙар яуҙырыла. Был күренеште аңлап ҡабул итәм: күпте күргән, күпте кисергән, ҡырҡ биш йыл — журналистика, ярты быуат әҙәби ижад менән шөғөлләнгән өлкән йәштәге йәмәғәт эшмәкәренең теге йәки был мәсьәләгә бәйле фекерен белергә теләүҙәре ҙур яуаплылыҡ өҫтәй. Яуап биргәндә уйланырға, хисләнергә, аҡыл, зиһен тупларға тура килә. Бына ун йыллап инде тере аралашыу һөҙөмтәләрен “Уҡыусыларымдың һорауҙарына яуаптар” тигән исем менән республикабыҙ гәзит-журналдарында баҫтырып киләм. Сөнки улар башҡа уҡыусыларымды ла ҡыҙыҡһындырыуы мөмкин бит. Хәҙер инде күләмле генә бер йыйынтыҡ итеп сығарырлыҡ тупландылар. Ғүмер байрамым уңайы менән бер өлөшөн һеҙгә лә тәҡдим итәм.Читать далее >
Үткәндәрҙең нуры яҡтырта
Әҙәм балаһы өсөн Яҙмыш китабынан айырып ҡарап булмай торған бик ҡәҙерле атамалар була. Күңел төбөндә тамырланған яҡты исем улар. Турат тигән атама мине һоҡландыра, ҡанатландыра һәм яҡты хәтирәләр уята. Әкиәттәге шикелле, бәхеттең алтын асҡысы булһа, мин уны Туратта таптым, тиер инем.Читать далее >
Рассыпанный бисер (Повесть)
Зугура РАХМАТУЛЛИНАЧитать далее >
Университеты на марше перемен
Раиль АСАДУЛЛИН,
доктор педагогических наук
Современные реалии и тенденции социально-экономического развития Российской Федерации убедительно доказывают все большее возрастание в нем роли человеческого капитала. Очевидно, что в условиях модернизации национальной и региональной экономики система высшего образования должна быть направлена на будущее и удовлетворять действительным потребностям приоритетных экономических отраслей.Читать далее >
5 причин, по которым стоит выписывать журнал «Ватандаш»
Стартовала подписная кампания на 1-е полугодие 2019 года. Тем, кто еще сомневается, редакция «Ватандаш»а составила список причин, по которым стоит выписывать журнал.Читать далее >
СӘХНӘЛӘРҘӘН ОСТОҢ КҮКТӘРГӘ, ДӘРТ ҠАНАТЫ ҠУЙЫП КҮПТӘРГӘ...
(Тамара Хоҙайбирҙинаның тыуыуына — 95 йыл)
Рәзилә ЫРЫҪҠУЖИНА,
Ш.Ә.Хоҙайбирҙин йорт-музейының ғилми хеҙмәткәре
Башҡортостан сәнғәте күгенең йондоҙҙары араһында Тамара Хоҙайбирҙина исемлеһе лә бар. Йылдар үткән һайын был йондоҙ яҡтыраҡ яна. Ул яҡтылыҡтың асылына төшөнөргә тырышып, Тамара Шәһит ҡыҙының йәшәлгән ғүмер миҙгелдәрен, ижад баҫҡыстарын ҡабат-ҡабат байҡап алабыҙ.
Читать далее >
Анонс сентябрьского номера журнала "Ватандаш"
Сентябрьский номер журнала «Ватандаш» начинается с выступления министра образования Республики Башкортостан Гульназ Шафиковой на ежегодном республиканском августовском совещании по образованию, которая была посвящена теме «Создание современной безопасной образовательной среды в РБ». Здесь же, в рубрике «Образование», доктор педагогических наук Р.Асадуллин размышляет об изменениях в системе высшего образования в условиях современных реалий.Читать далее >
Шиғриәттең ҡиммәтле мәле
Был көндө мин ғүмеремдә лә онотмам. Йәшлегемде, студент йылдарымды яҡтыртып торған бер иҫтәлек менән бәйле ошо фото.Читать далее >
Город, устремленный в будущее
Учалы́ — город в Республике Башкортостан, административный центр Учалинского района. Расположен в восточной части республики, на восточных отрогах хребта Уралтау, являющегося рубежом между Европой и Азией.
В этом году город отмечает 55-летний юбилей.
Научный подвиг Камиля Мангушева
Энгель ЗАЙНЕТДИНОВ
Для большинства читателей, особенно тех, кто не знаком с техникой и технологией бурения скважин, добычей нефти и газа, слова фонтан*, фонтанирование в основном ассоциируются с фонтанами, которые украшают наши города, парки, скверы, или с эффектом, возникающим при открытии бутылки шампанского или других шипучих напитков.Читать далее >
“Киләсәк өсөн янып эшләнек”
Хранительницы народного искусства
Татарская свадьба: опыт этнографической реконструкции
Буранбай ерлегендә ижад ителгән
Когнитивная модель «женщина-мать» в творчестве Айгиза Баймухаметова
Анонс августовского номера журнала «Ватандаш»
Августовский номер журнала «Ватандаш» открывается подборкой статей городе Учалы, который в этом году отмечает 55-летие со дня образования.
Буранбай ауылы феномены
“Ватандаш” журналы республикабыҙҙың феноменаль ауылдары темаһын өйрәнеүҙе дауам итә. Сираттағы Асыҡ фәнни-ижтимағи форум Баймаҡ районының Буранбай ауылында үтте.Читать далее >


text:
- Подробности
- Просмотров: 275
ФИНЛЯНДИЯ, Ф и н л я н д и я Р е с п у б л и к а һ ы, Европаның төньяғындағы дәүләт. Майҙаны — 338,1 мең км2. Баш ҡалаһы — Хельсинки. Дәүләт башлығы — президент. Халҡы — 5,4 млн кеше. (2012), 94%‑ы — финдар. Рәсми телдәр — фин һәм швед телдәре. Диндарҙарҙың күпселеге — лютерандар.
БР‑ҙың Ф. м‑н бәйләнештәре РФ һәм Ф. мөнәсәбәттәре сиктәрендә алып барыла. Салауат һәм Порвоо ҡҡ. араһында туғанлыҡ т‑да килешеүгә ҡул ҡуйылған (2007). БР Хөкүмәте делегацияһының һәм эшлекле даирә вәкилдәренең (1994, 2004—08, 2010), Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай делегацияһының (2016) — Ф.; Башҡортостанға Ф. РФ‑тағы илсеһе етәкс. эшлекле делегацияның (2005), Ф. РФ‑тағы Илселеге делегацияһының (2012, 2017), Ф. Хөкүмәте делегацияһының һәм эшлекле даирә вәкилдәренең (1995, 1997, 2007, 2008, 2011) Ф. Милли Парламенты делегацияһының (2012) рәсми визиттары булған. 1994 й. алып Хөкүмәт‑ара рәсәй‑финлянд иҡт. хеҙмәттәшлек комиссияһы составында Башҡортостан м‑н Ф. араһында иҡт. хеҙмәттәшлек б‑са эшсе төркөмө, 1997 й. башлап Ф. Сауҙа-иҡт. вәкиллеге (2005 й. Финляндия-Рәсәй сауҙа палатаһы вәкиллеге, икеһе лә — Өфө) эшләй. Ф. төбәк Вәкиллеге бурыстарын БР‑ҙың С.‑Петербургтағы Даими вәкиллеге башҡара (1997 й. алып). Ф. делегаттары Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайында [ҡара: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы)] ҡатнаша. БР‑ҙың БДБ‑нан тыш илдәр м‑н тышҡы сауҙа әйләнешендә Ф. өлөшөнә 6,7% тура килә (2012). БР‑ҙың һәм Ф. тышҡы сауҙа әйләнеше 213,6 млн АҠШ доллары тәшкил итә. БР‑ҙың Ф. экспорты 200,5 млн доллар иҫәпләнә; уның тауар структураһында химия сәнәғәте продукцияһы, ҡара металдан изделиелар, фанер һ.б. бар. Ф. химия сәнәғәте продукцияһы, ҡағыҙҙан изделиелар, ҡорамалдар, транспорт саралары һ.б. импорты 13,1 млн доллар тәшкил итә. Экспортҡа эшләүсе төп пр‑тиелар — Башҡортостан нефтехимия компанияһы, Белорет металлургия комбинаты, Стәрлетамаҡ нефтехимия заводы, Өфө нефть эшкәртеү заводы, “Каустик”, “Газпром нефтехим Салават”, “Сода”, “Уфанефтехим”, “Уфаоргсинтез” ААЙ‑лары һ.б.; импортлаусылар — “Алексеевка” ДУАХП, “Автонормаль”, “Салаватстекло”, Нефтекама яһалма күн производство берекмәһе ААЙ‑лары һ.б. БР‑ҙа “Финбизнес‑95” эшлекле форумы (70‑тән ашыу фин фирмаһы ҡатнаша), Ф. вәкилдәре ҡатнашлығында Фин-уғыр халыҡтарының халыҡ-ара консультатив ком‑ты ултырышы (2005; икеһе лә — Өфө); Ф. БР‑ҙың 25 ҙур пр‑тиеһы етәкселәре ҡатнашлығында БР‑ға арналған презентация (Хельсинки, 2005) була. БР м‑н Ф. пр‑тиелары берлектә бер нисә проектты ғәмәлгә ашыра: “Rollsett Machine” компанияһы Шишмә р‑нының Шишмә ҡасабаһын профилле табаҡ етештереү линияһы өсөн ҡорамалдар, “Medko Mediсal” фирмаһы Республика клиник дауаханаһын мебель һәм ҡорамалдар м‑н тәьмин иткән; “Алексеевка” с‑зына Ф. юғары продуктлы мал килтерелгән һ.б. 2016 й. БР терр‑яһында Ф. капитал йәлеп иткән “Финефть” һәм “Ниини-Финланд и Майер” 2 берлектәге предприятиеһы эшләй.
Башҡортостан м‑н Ф. араһында күптәнге тарихи бәйләнештәр бар. Рус-швед һуғышында (1788—90) рус армияһы составына 1—4-се башҡ. һәм 1-се мишәр атлы полктары ингән. 1919 й. дек. алып Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһы РСФСР‑ҙың Ф. м‑н дәүләт сиген һаҡлаған. Башҡортостан яугирҙары совет-финлянд һуғышында (1939—40) ҡатнашҡан.
1983 й. комплекслы совет-финлянд мед.-антропология экспедицияһы (ҡара: Антропологик экспедициялар) тарафынан БАССР‑ҙың Архангел, Илеш, Стәрлебаш р‑ны башҡорттарына антропологик тикшеренеүҙәр үткәрелгән. 1999 й. Этнологик тикшеренеүҙәр үҙәге м‑н Рәсәй һәм Көнсығыш Европа ин‑ты ғалимдары (Хельсинки) БР‑ҙа йәшәгән мариҙарҙы этнологик яҡтан тикшереү б‑са ғилми экспедицияла; Этнологик тикшеренеүҙәр үҙәге, ТТӘИ, БДПИ һәм Ф. ғалимдары Иҙрис мәмерйәһен, Шүлгәнташ археологик ҡомартҡыһын һ.б. өйрәнгән археологик экспедицияла ҡатнашҡан. Биология институты Турку ун‑ты м‑н берлектә төҙөлөш ағасының сереүен биол. ысул м‑н иҫкәртеү проектын эшләй. Башҡорт дәүләт университеты м‑н Йоэнсуу ун‑ты һәм Хаага-Хелиа ғәмәли фәндәр ун‑ты (Хельсинки) араһында хеҙмәттәшлек т‑да килешеү төҙөлгән. Ф. Милли архивы һәм Милли китапханаһында (икеһе лә — Хельсинки) Башҡортостан тарихы б‑са документтар һаҡлана.
Ф. Ғәскәров Ф. исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле (1976, 2012), респ. күренекле артистары, ш. иҫ. А.Г.Арыҫланов, Б.М.Ғайсин, И.М. Ғәзиев, А.Ғ.Ғәлимов, З.И.Ҡудашева, Ф.Й.Ҡудашева, Х.Й.Мәжитов, Г.Ғ. Сөләймәнова, Р.Ә.Фәсхетдинов ҡатнашлығында гастролдәр була, рәссамдар Р.Р.Абдуллин, М.Ф.Ахунов, И.Ғ.Вәлитов һ.б. күргәҙмәләре үткәрелә; “1910—1920 йй. урыҫ һәм совет сәнғәте” күргәҙмәһендә Нестеров М.В. исемендәге художество музейы йыйылмаһындағы эштәр күрһәтелә (Турку ҡ., 1989). БР‑ҙа 53 фин йәшәй (2010).
Г.Т.Хөсәйенова
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Башҡортостанда яңы Урман планы – урмандарҙы планлаштырыу документы әҙерләнә. Ул йыл аҙағына тиклем ҡабул ителеп, киләһе ун йылда, йәғни 2029 йылға тиклем ғәмәлдә буласаҡ. Был хаҡта төҙөлөш бизнес-форумы сиктәрендә ойошторолған “Башҡортостан Республикаһының урман сәнәғәте комплексын стратегик планлаштырыу”ға арналған “түңәрәк өҫтәл”дә төбәктең урман хужалығы министры Марат Шәрәфетдинов белдерҙе.
Яңы документты әҙерләүселәргә урман хужалығында һуңғы ун йылда алып барылған эшмәкәрлек үҙенсәлектәрен һәм тәжрибәне, йәғни ошоғаса ғәмәлдә булған Урман планы йүнәлештәрен иҫәпкә алып эш итергә кәрәк буласаҡ, тип билдәләне министр. Уны әҙерләү барышында көнүҙәк норматив-хоҡуҡи документтар ҡулланыласаҡ, шулай уҡ “Экология” милли проектын ғәмәлгә ашырыу күҙаллана.
Башҡортостан Стратегик тикшеренеүҙәр институтының иҡтисади тикшеренеүҙәр үҙәге етәксеһе Диляра Ғамилова быйыл 5 сентябрҙә республика Хөкүмәте ултырышында ҡабул ителгән 2030 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһында Урман сәнәғәте комплексының үҫеш стратегияһын анализлап, был документ оҙайлы ваҡытҡа эшмәкәрлек йүнәлештәрен, дәүләт идаралығының бурыстарын һәм маҡсаттарын, төбәктең урман сәнәғәтенең тотороҡло үҫеш юлдарын билдәләйәсәк, тип белдерҙе.
– Әлеге Урман планы ғәмәлдә булған осорҙа Башҡортостан урмандарында алып барылған хужалыҡ эшмәкәрлеге ағастарҙың йәш һәм сифат үҙенсәлектәрен артыҡ үҙгәртмәне. Шул уҡ ваҡытта урманға ҡағылышлы закондарға байтаҡ төҙәтмәләр индерелде. Яңы документты әҙерләгәндә улар барыһы ла иҫәпкә алынасаҡ, – тине республиканың Урман хужалығы министрлығының урмандарҙы ҡулланыу һәм тергеҙеү, дәүләт урман реестрын алып барыу бүлеге начальнигы Альберт Зәкиров.
Сығыш яһаусылар билдәләүенсә, төбәктең урман хужалығында ыңғай үҙгәрештәр менән бер рәттән кире күренештәр ҙә юҡ түгел. Урмандарҙың ҡартайыуы тармаҡ иҡтисадына насар йоғонто яһай. Шулай уҡ урман хужалыҡтарындағы юлдар торошо хәл итәһе ҙур мәсьәлә һанала.
Ағас эшкәртеү менән шөғөлләнеүсе дәүләт учреждениеларының, шулай уҡ урман биләмәләрен ҡуртымға алыусыларҙың махсус техника һәм ҡорамалдар менән тейешле кимәлдә тәьмин ителмәүе, түбән сортлы һәм серек ағастарҙың күплеге лә – тармаҡ эшмәкәрлеген тотҡарлаусы факторҙар.
Республиканың яңы Урман планын тикшереү барышында әлегәсә билдәле булған мәсьәләләрҙе хәл итеү менән бер рәттән урман әҙерләү һәм эшкәртеү сәнәғәтенең оҙайлы һәм комплекслы үҫешенә иҫәп тотоу зарурлығы билдәләнде. Шулай уҡ ресурстарҙы һаҡлаусы технологияларҙы үҙләштереү, хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу тураһында ла һүҙ алып барылды. Урман комплексы “йәшел иҡтисад”тың башында барырға тейеш, тине “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыусылар.


text:
- Подробности
- Просмотров: 339
КАМА-АҒИҘЕЛ БӨГӨЛӨ, компенсацияланмаған ҙур кире тектоник структура. Көнсығыш Европа платформаһының архей‑аҫҡы протерозой кристалл нигеҙендә һәм ултырма япмаһының рифей ҡатлауында айырыла. БР, Удмуртия, Пермь крайы терр‑яларында күҙәтелә. Оҙонлоғо 1000 км ашыу, киңлеге яҡынса 300 км. БР сиктәрендә борттары төньяҡ‑көнбайыш йүнәлешле ҡатмарлы һынылыштар системаһы м‑н сикләнә: Ағиҙел, Дүртөйлө‑Сарапул, Көйәҙе‑Веслян, Ҡалтасы, Наҙыпетровск, Удмурт‑Төрөш һ.б.; Урал йыйырсыҡлы өлкәһенә табан асыла. К.‑А.б. килеп сығышы рифт м‑н бәйле. Нигеҙе б‑са рифт зонаһы Башҡорт көмбәҙенең үҙәк өлөшө аша Ҡаратау ҡалҡыуынан Борай‑Яңауыл‑Очёр‑Верещагин ҡалҡыуҙары зонаһына (Пермь крайы) тиклем һуҙыла, дөйөм планда Ҡалтасы-Сарапул соҡорона тура килә (Р.Н.Вәлиев б‑са). Хәҙ. этапта кристалл нигеҙҙең структур‑тектоник үҙгәрештәренән һуң рифт зонаһы төньяҡ һәм нығыраҡ сағылған көньяҡ уйһыулыҡтары м‑н оҙатылған, бер аҙ өҫкә күтәрелгән тар структура булып тора. К.‑А.б. яңы нефть һәм газ ятҡылыҡтарын асыу перспективалары ултырма япманың рифей‑венд ҡатламдарын өҫтәлмә разведкалауға бәйле.
Әҙәб.: Масагутов Р.Х. Литолого-стратиграфическая характеристика и палеогеография позднего докембрия Башкирского Приуралья. М., 2002.
Е.В.Лозин
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 09.10.2017
"Йәшлек" гәзите яңылыҡтарын "Телеграм" аша алығыҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-10-2017, 13:06
Үәт, ҡыҙыҡ! (6.10.2017)
Әҙәбиәт / Юмор // 9-10-2017, 11:27
2017 йылдың Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаттары билдәле булды
Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-10-2017, 11:03
Башҡортостан Хөкүмәте бойороғо менән 2017 йыл өсөн Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһына түбәндәгеләр лайыҡ булды:
Воронова Марина Сергеевна, «Стерлитамакский рабочий» гәзите хәбәрсеһе - замандаштарҙың обраҙдарын тыуҙырыуы, уларҙың ыңғай эштәре тураһындағы мәҡәләләре өсөн;
Ишморатова (Аралбаева) Ләйлә Ҡәҙим ҡыҙы, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы күҙәтеүсеһе - Башҡортостандан ситтә йәшәүсе яҡташтарыбыҙ һәм республиканың сәнғәте, мәҙәниәте тураһындағы мәҡәләләләр теҙмәһе өсөн;
Кузбәков Фанил Тимерйән улы, Башҡорт дәүләт университетының журналистика кафедраһы профессоры - республика гәзит-журналдарында башҡорт журналистикаһына, рухи проблемаларға, туған телгә, тәбиғәт һәйкәлдәрен һаҡлауға, материаль һәм рухи мәҙәниәткә, үҙеп килгән быуынды тәрбиәләүгә бағышланған мәҡәләләре өсөн.
...
Воронова Марина Сергеевна, «Стерлитамакский рабочий» гәзите хәбәрсеһе - замандаштарҙың обраҙдарын тыуҙырыуы, уларҙың ыңғай эштәре тураһындағы мәҡәләләре өсөн;
Ишморатова (Аралбаева) Ләйлә Ҡәҙим ҡыҙы, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы күҙәтеүсеһе - Башҡортостандан ситтә йәшәүсе яҡташтарыбыҙ һәм республиканың сәнғәте, мәҙәниәте тураһындағы мәҡәләләләр теҙмәһе өсөн;
Кузбәков Фанил Тимерйән улы, Башҡорт дәүләт университетының журналистика кафедраһы профессоры - республика гәзит-журналдарында башҡорт журналистикаһына, рухи проблемаларға, туған телгә, тәбиғәт һәйкәлдәрен һаҡлауға, материаль һәм рухи мәҙәниәткә, үҙеп килгән быуынды тәрбиәләүгә бағышланған мәҡәләләре өсөн.
...
Йондоҙнамә ((9 – 15 октябрь)
Махсус бит // 9-10-2017, 07:00
[/aviable]


text:
НАҘГӨЛ FӘЛИЕВА
Fәлиева Наҙгөл Рәмил ҡыҙы, 1993 йылдың 21 декабрендә Ибрай ауылында тыуған. 1999 йылда Ибрай урта мәктәбенә уҡырға бара. Балалар баҡсаһынан алып йыр – бейеү буйынса район конкурстарында ҡатнаша башлай.
1-се класта укығанда Мораҡ ауылында ойошторолған район – ара йыр конкурсына барып, 2- се урын алып ҡайта. Наҙгөл башланғыс кластарҙа уҡ шиғырҙар яҙа башлай. 8 -се класты Мәләүез ҡалаһындағы Кинйә Арыҫланов исемендәге мәктәп – интернатында дауам итә. Мәктәпте тамамлағас, БГПУ – ның башҡорт филологияһы факультетының телевидение дикторҙары эҙерләү бүлегенә укырға инә.
Бакалавриатты тамамлап, әлеге көндә БГПУ – ның этнография булегендә магистратурала укып йөрөй.
Йәш йырсыларға йыр текстары яҙа, Ҡоролтай эргәһендәге йәштәр комитеты агзаһы, төрлө концерттарҙа алып барыусы булып эшләй.
Наҙгөл Fәлиеваның китабы – Ҡош юлы: сәсмә әҫәрҙәр, шиғырҙар.


text:
- Подробности
- Просмотров: 435
ДИФФЕРЕНЦИАЛЬ ТИГЕҘЛӘМӘ, эҙләнелгән функция, уның төрлө дәрәжә сығарылмалары һәм ирекле үҙгәреүсәндәр ингән тигеҙләмә. Ябай (бер үҙгәреүсәнле функцияларҙың сығарылмалары ингән) һәм айырмалы сығарылмалар ингән Д.т.; һыҙыҡлы, квазиһыҙыҡлы һәм һыҙыҡлы булмаған Д.т. айыралар. Төрлө процестар м‑н идара итеүсе тәбиғәт закондары Д.т. рәүешендә күрһәтелә; ул процестар барышын иҫәпләү Д.т. сисеүгә ҡайтып ҡала. Математик физиканың, механиканың, химияның һ.б. тәбиғәт фәндәренең мәсьәләләрен Д.т. килтерәләр. Башҡортостанда Д.т. б‑са тикшеренеүҙәрҙе 20 б. 70‑се йй. А.М.Ильин һәм А.Б.Шабат башлай. Башҡорт дәүләт университетында (Х.Х.Мортазин, Й.Т. Солтанаев, Й.Й.Фазуллин), Педагогия университетында (Р.Р.Ғәҙелшин), Математика институтында (Л.А.Калякин, В.Ю.Новокшенов) — матем. физика тигеҙләмәләрен сығарыуҙың асимптотик ысулдары, Авиация техник университетында (В.Ә. Байков, Р.Ҡ.Ғәзизов), Механика институтында (М.Ә.Илһамов, Р.И.Ниғмәтуллин, С.В.Хәбиров), Математика ин‑тында (А.В.Жибер) — ҡушымталарҙағы Д.т. төркөм үҙенсәлектәре, һуңғыһында ш. уҡ тарҡалыу теорияһы һәм матем. физиканың уның м‑н бәйле мәсьәләләре (И.Т.Хәбибуллин, Р.И.Йәмилев), БДПУ‑ла (Ғәҙелшин, Ф.Х.Мөҡминов), Стәрлетамаҡ педагогия академияһында (И.Ә.Кәлиев, М.Д.Рамаҙанов, К.Б.Сабитов), Математика ин‑тында (Р.С.Сакс) матем. физиканың сик мәсьәләләре өйрәнелә. БДУ‑ла (Мортазин, Солтанаев) — ябай дифференциаль операторҙарҙың спектраль теорияһын эшләү б‑са, Стәрлетамаҡ пед. академияһында (Л.М.Кожевникова, Сабитов һ.б.) айырмалы сығарылмалы Д.т. сифат һәм спектраль теориялары б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла. Шулай уҡ ҡара: Дифференциаль тигеҙләмәләрҙе төркөмләп анализлау.
Й.Т.Солтанаев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Башҡортостандың элекке мәғариф министры Сабир Йыһаншин 95 йәшендә мәрхүм булды
Башҡортостандың элекке мәғариф министры Сабир Йыһаншин 95 йәшендә мәрхүм булды
БР атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, педагогик фәндәр кандидаты Сабир Шәйәхмәт улы Йыһаншин республиканың мәғариф системаһын 1971 йылдан алып 1985 йылғаса етәкләгән.
Мәрхүм менән хушлашыу иртәгә, 5 октбярҙа БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай бинаһында үтәсәк.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 410
ЙӨНТӘҪ КҮРӘН (Trichophorum), күрән һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 10 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың һалҡын һәм уртаса өлкәләрендә, ш. уҡ субтропик һәм тропик Азияның бейек тауҙарында таралған. Башҡортостанда 2 төрө үҫә. Ҡыҫҡа йәки йәйелеүсән тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары төҙ, бейеклеге 10—30 см, 3 ҡырлы, тәпәш Й.к. төркөмләп урынлашҡан. Аҫҡы япраҡтары тәңкә рәүешендә, өҫкөләренең — ҡыҫҡа пластинкаһы бар. Сәскәләре спираль рәүешендә урынлашҡан тәңкәләр ҡуйынында, ике енесле, альп Й.к. 2 аҫҡыһы — стериль. Сәскә эргәлеге сәскә атыуҙан һуң ныҡ оҙонайыусан 6 ҡыҫҡа төктән тора, тәпәш Й.к. булмай. Сәскәлеге — яңғыҙ, оста урынлашҡан аҙ сәскәле башаҡ. Майҙа сәскә ата. Емеше — 3 ҡырлы сәтләүек, июнь—июлдә өлгөрә. Альп Й.к. һирәкләп Башҡортостан (Көньяҡ) Уралыныңтау‑урман зонаһы һаҙлыҡтарында (Төлөк һәм Журавлиный), тәпәш Й.к. Башҡортостандың Урал алдыныңһәм Башҡортостандың Урал аръяғыныңһаҙлы, ҡайһы берҙә татырлы болондарында үҫә. Ике төрө лә БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
С.М.Ямалов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 487
ИЗГЕ САУҠАЛЫҠТАР, доға ҡылыу сауҡалыҡтары, мәжүсилек динен тотоусы мариҙар һәм удмурттарҙың төп дини йолаларын, ғибәҙәттәрен ҡылыу урындары. Ғаилә, ырыу, дөйөм ауыл, бер нисә ауыл, бөтә мари, бөтә удмурт И.с.; табыныу объектына ҡарап, бер йәки бер нисә илаһҡа бағышланған И.с. айырыла. Йолалар, ғибәҙәттәр йәй һәм көҙ культҡа хеҙмәт итеүселәр (мариҙарҙа — онаен, молла, удмурттарҙа — парчач) тарафынан изге ағас (мариҙарҙа — онапу, удмурттарҙа — лыкелян пу) эргәһендә башҡарыла. Башҡортостанда мариҙарҙың И.с. — Балтас, Бөрө, Дүртөйлө, Краснокама, Ҡалтасы, Ҡариҙел, Мишкә, Яңауыл, удмурттарҙыҡы Балтас, Борай, Ҡалтасы, Тәтешле, Яңауыл р‑ндарында урынлашҡан.
Әҙәб.: Филоненко В.И. Отчёт о командировке в Бирский уезд, к язычникам-инородцам //Адрес-календарь Уфимской губернии на 1914 год. Уфа, 1914.
Г.И.Ибулаев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Скачать файл apk speedtest һуңғы версия
АГРОСӘНӘҒӘТ speedtest сайттарға бушлай скачать:
Беҙ тәҡдим менән танышырға сәйәсәте хосусил, һеҙ беҙҙең яңыртыу :
протокол http://www.speedtest.net/privacy
Ookla ҡулланалар®’ы Speedtest сайтында® БӘЛИҒ өсөн еңел-сервер һәм ҙур тиҙлеге арҡаһында беҙҙең глобаль интернет селтәрендә теләһә ҡайһы нөктәһенән тест төймәһенә етештереүсәнлеге.
Миллион кеше интернет сайты тест эшләү өсөн төп ҡорал тиҙлек speedtest , тармаҡ профессионалдары баһалаясаҡ һәм ул көн һайын
Скачать:
– Һеҙ скачать асылды, пинг һәм системаһына тоташығыҙ.
– Кәрәҙле бәйләнеш операторҙары өсөн прикрыть картаһы
– Йәки төҙәтергә вәғәҙә тиҙлеген тикшереү
– Тест үткән ентекле отчет менән кузатеп
– Һөҙөмтә ябай уртаҡлашты
Шулай Уҡ Ҡара:-
- Гопро apk бушлай скачать
- Селтәрендә мастер – тест тиҙлек скачать
- Альто’мажаралары ы скачать
- Скачать ике нөктә
- Instagram Lite агросәнәғәт комплексында скачать
- Тиҙ firefox браузеры & Шәхси агросәнәғәт комплексында скачать
- Дюналар! АГРОСӘНӘҒӘТ бушлай Скачать


text:
Башҡортостанда шәкәр сөгөлдөрөнөң уңышы 1,491 миллион тоннанан ашҡан
Башҡортостанда шәкәр сөгөлдөрөнөң уңышы 1,491 миллион тоннанан ашҡан Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 2 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Уртаса уңыш гектарынан 308 центнер сыҡҡанда республикала 1,491 миллион тоннанан ашыу шәкәр сөгөлдөрө ҡаҙып алынған. Бөгөнгө көнгә 48,4 мең гектарҙан татлы тамыраҙыҡ йыйылған, был пландың 94 процентын тәшкил итә. Ошондай мәғлүмәттәрҙе Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте килтерә.
Өфө һәм Ғафури райондары хужалыҡтары уңыш буйынса элеккесә алдынғылыҡты бирмәй, уларҙа сөгөлдөрсөләр һәр гектарҙан 400 һәм 383 центнер ала.
Дөйөм алғанда, төбәк буйынса 870,5 мең тоннанан ашыу шәкәр сөгөлдөрө заводтарға тапшырылған. Уларҙан әлегә 531,3 мең тоннанан күбәреге эшкәртелгән.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Тәбиғи һәләкәттәр ҡайҙан килә?
Тәбиғи һәләкәттәр ҡайҙан килә?
Һуңғы йылдарҙа тәбиғи катаклизмдарҙың артыуы халыҡты борсоуға һала. Ғалимдар бындай һәләкәттәрҙең сәбәбен кешелектең уйламайынса эш итеүе менән аңлата. Мәҫәлән, 9 Май көндө Мәскәүҙә болоттарҙы шул хәтлем, был хәтлем шартлатҡыстар ярҙамында ҡыуасаҡтар, тип хәбәр иттеләр. Унан ҡала, был көндө Мәскәүҙә генә 4000 салют биреләсәк тинеләр. Баҡһаң, нәҡ ошо «туптар» арҡаһында озон ҡатламдары тишелеп, ҡояш нурҙары ер өҫтөнә нығырак үтеп инә икән. Һөҙөмтә - эҫә көндәр һәм ҡоролоҡ. Ә салюттарҙың һәр ҡала һәм ауыл өҫтөндә һауаға атылыуын күҙ алдына килтерһәң!?
Тимәк, ер өҫтөндәге хәүефһеҙлек өсөн кем яуаплы? Шул уҡ власть! Өфөлә ҡала көнөндә атылған йөҙәрләгән салюттарҙы, һәр туйҙа атылғандарын да иҫәпкә алһаң…
Кеше үҙен-үҙе һәләкәткә этәрә!
Тимәк, ер өҫтөндәге хәүефһеҙлек өсөн кем яуаплы? Шул уҡ власть! Өфөлә ҡала көнөндә атылған йөҙәрләгән салюттарҙы, һәр туйҙа атылғандарын да иҫәпкә алһаң…
Кеше үҙен-үҙе һәләкәткә этәрә!
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Полк боғаҙы
Полк боғаҙы (ингл. Palk Strait) — Шри-Ланка утрауын Һиндостан ярымутрауынан айырған Һинд океанындағы боғаҙ. Бенгал ҡултығын Лаккадив диңгеҙе (Манар ҡултығы) менән тоташтыра. Оҙонлоғо яҡынса 150 км, иң бәләкәй киңлеге 55 км, тәрәнлеге 2 метрҙан 9 метрға тиклем[1]. Боғаҙҙы «Әҙәм күпере» тигән дөйөм атама алған бер нисә рәт ваҡ утрауҙар киҫеп үтә[2]. Инглиз дәүләт эшмәкәре Мадрас провинцияһы (Британ Һиндостаны) губернаторы Роберт Полк хөрмәтенә арнап аталған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Полк боғаҙы — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- ↑ Словарь современных географических названий


text:
- Подробности
- Просмотров: 297
ПОНОМАРЁВ Александр Иосифович (2.3.1948, Һарытау ҡ.), тау инженеры. Техник ф. д‑ры (2000), проф. (2001). СССР Газ сәнәғәте министрлығы отличнигы (1988), РФ‑тың почётлы юғары проф. белем биреү хеҙм‑ре (2008). ӨНИ‑не тамамлағандан һуң (1971) шунда уҡ эшләй (1999 й. алып газ һәм газ конденсаты ятҡылыҡтарын эшкәртеү һәм эксплуатациялау каф. мөдире), бер үк ваҡытта 2004—13 йй. “Газпром добыча Уренгой” ЯСЙ‑нда ген. дир. советнигы. Фәнни эшмәкәрлеге нефть һәм газ ятҡылыҡтарын үҙләштереү, һыуландырылыусы газ һәм газ конденсаты скважиналарын эксплуатациялау проблемаларына арналған. Ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген газ ҡыуҙырып арттырыуҙы техник‑иҡт. яҡтан нигеҙләү һәм технологияһын индереү авторҙарының береһе. Асыштары Копанск, Озерки, Уренгой тәбиғи газ ятҡылыҡтарында индерелгән. 180‑гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Разработка нефтегазоконденсатных залежей в низкопроницаемых коллекторах. Уфа, 1998; Повышение эффективности разработки залежей углеводородов в низкопроницаемых и слоисто‑неоднородных коллекторах. Новосибирск, 2007.
Ю.Г.Матвеев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Газета "Йәшлек" » Выборы - 2018 » Страница 2
Брифинг ЦИК РБ
Выборы - 2018 / Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-09-2018, 20:27
Прямая трансляция брифинга из ЦИК РБ. Зампредседателя ЦИК РБ Марат Гадилов озвучил актуальную на 18:00 часов информацию: в Башкирии проголосовали 1 млн 228 тысяч 325 избирателей, что составляет 40,26%. В лидерах по явке - Кумертау. Всего по республике в ЦИК на данный момент поступило 10 жалоб, но вопросы о снятии с регистрации кандидатов рассматриваться не будут, так как сроки рассмотрения жалоб уже нарушены. Также отслеживаются жалобы, поступающие на горячую линию. За сегодня на нее поступило 67 звонков, жители интересуются порядком выдвижения, вопросами о статусе кандидатов, информации о них, результатами жеребьевок, порядками агитации. Все вопросы находят профессиональные ответы. Горячая линия продлится до 20:00 часов, т.е. до окончания голосования. Сегодня в ЦИК республики поступает меньшее количество жалоб по сравнению с прошлыми выборами. По мнению Гадилова, это связано с тем, что все возникающие вопросы сотрудники стараются разрешать на месте. Также он прокомментировал работу КОИБов: был небольшой сбой трех КОИБов в Стерлитамаке, это была техническая проблема, сейчас они работают в нормальном режиме. Один КОИБ не работает в Нефтекамске....
Коммунистар тәҡдим итә
Выборы - 2018 / Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-09-2018, 20:22
Экология темаһы ла онотолманы
Выборы - 2018 / Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-09-2018, 18:55
"Зеленые" сәйәси партияһының Башҡортостан бүлеге рәйесе Руфина Алик ҡыҙы Шагапова экология проблемаларының Башҡортостанда ғына түгел, бар донъяла киҫкен тороуы, был турала мөрәжәғәттәр ҙә күп булыуы тураһында һөйләне. Уларҙы системалы хәл итер өсөн бар тырышлығын һалған командаһына ла рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.
...
Өйҙә лә һайларға була!
Выборы - 2018 / Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-09-2018, 18:53
Мөмкинлектәре сикләнгән һәм ауырыу сәбәпле һайлауға бара алмаған граждандар өсөн күсмә урналар ҡулланыла. Комиссия ағзалары уларҙың йорттарына барып, һайлау мөмкинлеге бирә. Күсмә урналағы бюллетендәр аҙаҡ дөйөм урнаға һалына.
Шулай уҡ республиканың байтаҡ дауаханаларында ла һайлау пункттары эшләй....
Әбйәлилдәр әүҙем
Выборы - 2018 / Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-09-2018, 18:51
Әбйәлил районының Ташбулат ауылында урынлашҡан 802-се һайлау участкаһы рәйесе Вәсилә Мөхәмәтдинова: "Беҙҙең һайлау участкаһында һайлаусыларҙың әүҙемләшеүе, ғәҙәттә, киске сәғәттәрҙә күҙәтелә. Халыҡтың күпселеге яҡын тирәләге ял йорттарында эшләгәнлектән, улар эштән һуң килеп тауыш бирә. Һайлаусылар исемлегендә 1063 кеше", ти.
Әйткәндәй, "Яҡтыкүл" шифаханаһы үҙенең хеҙмәткәрҙәрен һайлауға килеү өсөн көндөң тәүге яртыһында уҡ автобус менән тәьмин иткән.
Һүрәттәрҙә: Билаловтар һайлауға бөтә ғаилә менән килгән.
Төрлө партияларҙан күҙәтеүселәр эшләй....
Бөгөн илдә 15 төбәктә һайлау бара
Выборы - 2018 / Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-09-2018, 18:01
Һайлаусыларҙың 30 процентҡа яҡыны тауыш биргән
Выборы - 2018 / Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-09-2018, 16:44
Кандидаттар социаль селтәрҙәрҙе әүҙем файҙаланды
Выборы - 2018 / Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-09-2018, 15:57
Йәмәғәт матбуғат үҙәгендә философия фәндәре кандидаты Эдуард Гәрәев менән сәйәсәт фәндәре белгесе Артур Сөләймәнов сығыш яһаны. Улар кандидаттарҙың социаль селтәрҙәрҙе әүҙем файҙаланыуы хаҡында ла телгә алды. Айырыуса "Бәйләнештә" селтәре ҙур популярлыҡ яулай. "Бөгөн халыҡтың, бигерәк тә йәштәрҙең гаджеттар менән мауығыуын иҫәпкә алғанда, был һайлаусыларҙы йәлеп итеүҙең иң уңайлы ысулы"- ти белгестәр...
Алыҫтан да ташыйҙар
Выборы - 2018 / Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-09-2018, 15:30
Башҡортостанда айырым участкалар ойоштороу урынһыҙ булған алыҫ һәм аҙ халыҡлы пункттарҙа йәшәүселәр өсөн һайлау хоҡуғын тормошҡа ашырыу ойошторолған. Өс мең ауылда йәшәүселәр бушлай ауыл биләмәләре үҙәгенә барып килә ала. Ташыу өсөн мәктәп автобустары йәлеп ителгән, тип хәбәр итте Башҡортостан Йәмәғәт палатаһы һәм Рәсәй Йәмәғәт палатаһы ағзаһы Рөстәм Исхаҡов....
РЕСПУБЛИКАЛА ЕГЕРМЕ МЕҢГӘ ЯҠЫН 18 ЙӘШЛЕК ҺАЙЛАУСЫ ТАУЫШ БИРӘ.
Выборы - 2018 / Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-09-2018, 14:57
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 509
ӨНДӘРҘЕҢ КОМБИНАТОРЛЫ ҮҘГӘРЕШЕ, телмәр ағышында өндәрҙең бер‑береһенә тәьҫир итешеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән фонетик үҙгәрештәр. Ө.к.ү. билдәле бер телдең артикуляцион база үҙенсәлектәре һәм телдең эске закондары м‑н тығыҙ бәйләнештә булған һәр телдә ҡабул ителгән ҡағиҙәләр м‑н билдәләнә. Фонологик күҙлектән ҡарағанда Ө.к.ү. фонемаларҙың модификацияһы барлыҡҡа килеүенә, йәки фонетик сиратлашыуға килтерә. Хәҙ. башҡорт телендә Ө.к.ү. түбәндәге төрҙәрен айыралар: ассимиляция, диссимиляция, метатеза, протеза, эпентеза, редукция, элизия, иренләшеү һәм иренләшмәү, аккомодация, гаплология һ.б. Башҡ. теленең Ө.к.ү. системаһында фонемаларҙың әйтелеш типтары сағыла, улар телдә ҡулланыу про‑ цесында әйтелеш нормалары (ҡара: Орфоэпия) йәки айырым диалекттың фонетик билдәһе (ҡара: Көнсығыш диалект, Төньяҡ‑көнбайыш диалект, Көньяҡ диалект) булып нығынып ҡалған. Башҡ. теленең орфографияһында билдәләнгән һәм һөйләү телмәрендә күҙәтелгән Ө.к.ү. айырып йөрөтәләр. Вокализмда Ө.к.ү. тәү сиратта баҫым законлыҡтарына (баҫымһыҙ ижектәр үҙенең оҙонлоғон ҡыҫҡартырға йәки төшөп ҡалырға мөмкин), сингармонизмға (нигеҙҙәге һуҙынҡыларҙың артикуляцион характеристикаһы аффикстағы һуҙынҡыларҙың тибын билдәләй) һ.б. бәйле. Консонантизмда Ө.к.ү. йәнәш һуҙынҡыларҙың йәки тартынҡыларҙың (позицион үҙгәрештәр), фонетик законлыҡтарҙың (ҡара: Фонетика) йоғонтоһонда бара.
Э.Ф.Ишбирҙин
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
МЕНЮ
Мәләүездең һәм Мәләүез районы муниципаль районының ижтимағи-сәйәси гәзите.
Рубрики
11.10.2018
11:10
Уңайлы шарттары булған ике ҡатлы йорт һалған улар. Әлегә тәүге ҡатын төҙөкләндереп, йыһазландырып, шунда йәшәйҙәр. Ҡыйыҡлы булыу шатлығын, иң беренсе, улар атай-әсәйҙәре һәм туғандары менән бүлешкән.
- Үткән ҡыштың ҡарһыҙ булыуы беҙҙең ғаилә файҙаһына булды. Ғинуарҙа өй күтәрә башланыҡ. Боронғоларҙың, башлаған эш - бөткән эш, тигәндәре бик тә дөрөҫ. Яҡындарыбыҙ ярҙамында ҡыҫҡа ваҡытта йәшәрлек итеп төҙөп тә ултырттыҡ, - тип ҡыуанысы менән уртаҡлашты хужабикә. - Быйыл үҙебеҙҙең өйҙә ҡышлаясаҡбыҙ.
Торлаҡ төҙөү өсөн урынды ғаилә башлығы 2014 йылда хәрби хәрәкәт ветераны булараҡ бушлай ала. Ерле булыу менән улар төҙөлөш материалдары туплай башлай. Эш ҡоралдары һәм башҡа кәрәк-яраҡты һаҡлау өсөн, тәү сиратта, һарай һалып ултырталар. Баҡса сәсәләр, ҡош-ҡорт, мал-тыуар үҫтерәләр. Иш янына ҡуш булһын тип, үҙҙәренән артып ҡалғанды һатып аҡса эшләү мөмкинлеген дә табалар.
- Быйыл иллегә яҡын ҡаҙ алып үҫтерҙек. Һуйып та, тереләй ҙә һатып, файҙаһын күрҙек, - ти Рәзилә. - Күҙ ҡурҡа, ҡул эшләй, иренмәҫкә генә кәрәк. Кәңәшләшеп, һинекенә-минекенә бүлмәй, бергә тотонһаң, осона сығыу ауыр түгел. Тормош иптәшемдең төҙөлөш өлкәһен аңлауы йорт төҙөгәндә бик яҡшы булды.Яркинбаевтар тураһында ауылдаштары, икеһе лә уңған, шуға ла бөтә эштәре уң, тип әйтергә ярата.


text:
- Подробности
- Просмотров: 586
ЗАИКО Александр Иванович (25.3.1947, Өфө), электрон техника инженеры. Техник ф. д‑ры (1991), проф. (1993). РФ‑тың (2005) һәм БР‑ҙың (1997) атҡ. уйлап табыусыһы, СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1984). ӨАИ-ны тамамлағандан һуң (1970) шунда уҡ эшләй (1991 й. алып баш ғилми хеҙм‑р). Фәнни тикшеренеүҙәре үлсәү техникаһы һәм метрология проблемаларына арналған. З. үлсәүҙәге яңылышлыҡтарҙы билдәләүҙең комплекслы юлдарын, аэрокосмик техниканы тәбиғи шарттарҙа һынау өсөн мәғлүмәти үлсәү системаларын анализлау һәм синтезлау ысулдарын, бүленеү законы бер төрлө булған осраҡлы процестың матем. моделен, БР‑ҙың һәм РФ‑тың башҡа төбәктәренең авиация сәнәғәте пр‑тиеларында технологик процестарҙы метрологик тәьмин итеү өсөн норматив‑техник документтар, приборҙар һәм системалар эшләгән. 300‑гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 50 уйлап табыу авторы.
Хеҙм.: Точность аналоговых линейных измерительных каналов ИИС. М., 1987; Теория систем. Стохастические модели. М., 2005; Случайные процессы. Модели и измерения. М., 2006.
С.Г.Селиванов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 471
ӨФӨ, Ҡ а р и ҙ е л, йылға, Ағиҙел й. уң ҡушылдығы. Юрмый тауының (Силәбе өлк.) төньяҡ‑көнсығыш битләүендәге Уралтау һыртында башлана, Өфө күленән ағып сыға. Силәбе һәм Свердловск өлк. буйлап көньяҡтан төньяҡ‑көнбайышҡа, артабан БР‑ҙың Дыуан, Ҡариҙел, Благовещен һәм Нуриман р‑ндары буйлап көньяҡ‑көнбайышҡа табан аға. Ағиҙел й. (тамағынан 487 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 918 км, басс. майҙаны 53100 км2, дөйөм түбәнәйеүе 388 м. Башҡортостанда оҙонлоғо 390 км. Был участкала туйы‑ ныуы ҡатнаш. Йыллыҡ аҡманың 60,5%‑ы — яҙғы (апр.—июнь), 28,6%‑ы — йәйге һәм көҙгө (июль—нояб.), 10,9%‑ы ҡышҡы (дек.—март) осорҙарға тура килә. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы 388 м3/с. Йылға басс. Өфө яйлаһы сиктәрендә урынлашҡан; девон, карбон (карбонат, кремнийлы‑балсыҡлы ҡатламдар, ҡомташ, һәүерташ һ.б.), аҫҡы (карбонат, гипс һ.б.) һәм өҫкө пермь (ҡомташ, алевролит, эзбизташ, мергель, конгломерат һ.б.), неоген, квартер (күл‑һаҙ һәм аллювиаль ҡатламдар) тоҡомдарынан тора. Карст үҫешкән, Красный Ключ карст сығанағы бар. Ландшафы үрге ағымда ҡара болон тупрағындағы, кәҫле көлһыу тупраҡтағы һәм һоро урман тупрағындағы ҡатнаш, ҡара ылыҫлы‑киң япраҡлы һәм ҡайын урмандарынан, күрән‑һаҙ мүге үҫкән һаҙлыҡтарҙан, ҡоро болондарҙан ғибәрәт; түбәнге ағымда ҡараһыу һоро һәм һоро урман тупраҡтарындағы киң япраҡлы урмандарҙан тора. Басс. яҡынса 59%‑ын урман ҡаплаған, 45%‑ы һөрөлгән, 1%‑ы һаҙланған. Дыуан р‑ны Усть‑Әйәҙ а. алып Өфө ҡ. тиклем суднолар йөрөй. Йылғала Павловка һыуһаҡлағысы һәм Павловка ГЭС‑ы төҙөлгән. Ҡушылдыҡтары: уң — Төй, Уҫы, Иҙәк; һул — Әй, Йүрүҙән, Салдыбаш, Юрмаш һ.б.
В.А.Балков
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Асыҡ вакансия
Беҙ үҫә үҫә һәм беҙҙең команда. Шуға күрә беҙ яңы хеҙмәткәрҙәр талап ителә. Һәм әгәр һеҙгә асыҡтан-асыҡ вакансиялар менән танышты, тип иҫәпләргә мөмкин. ябыла йәки бер нисә вакансиялар мотлаҡ
беҙгә яҙалар...
Талаптар: Белем MSSQL, ASP.NET. Портфолио эшләй.
Яҙыусы
Талаптар: белешмә яҙыу күнекмәһе тексты. Портфолио.
Маркетолог
Талаптар: Портфолио эшләй.
Һатыу бүлеге менеджеры
Талаптар: эш тәжрибәһе.
Шул ярҙам Менеджер
Талаптар: беҙҙең программа үҙенсәлектәренә һәм уларҙың Белем.
Әгәр һеҙ һанарға, - тип, бер йәки бер нисә вакансиялар ябырға мөмкин, мотлаҡ
беҙгә яҙалар...


text:
Күк күкрәү
Йәшен — болоттар араһында йәки болот менән ер өҫлөгөндә барлыҡҡа килгән электр зарядһыҙланыуы сәбәпле барлыҡҡа килгән атмосфера күренеше, йәшен ваҡытында күк күкрәй. Ҡағиҙә булараҡ, йәшен көслө өйөрлө болоттарҙа хасил була, ҡома ямғырҙар, боҙ яуыу һәм дауылдар ошо күренеш менән бәйле.
Йәшен кеше өсөн иң хәүефле тәбиғәт куренеше: билдәле булҡан үлемесле осраҡтар араһында тик һыу баҫыуҙа ғына күберәк кеше үлә.[1]
Йөкмәткеһе
Йәшен географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бер үк ваҡытта Ерҙә мең ярым тирәһе йәшен булып тора, уртаса йышлығы секундына 100 йәшен.
Планета өҫтөндә йәшен осрағы тигеҙ түгел. Океан өҫтөндә йәшен, континентҡа ҡарағанда ун тапҡыр һирәк күҙәтелә. Ялағай ялтырауҙың 78%-ы тропик һәм экваториаль зонала (30° төньяҡ киңлектән алып 30° көньяҡ киңлеккә тиклема) тупланған. Йәшен атыуҙың максимум активлығы Үҙәк Африкаға тура килә. Арктики һәм Антарктика поляр райондарында һәм полюс өҫтөндә йәшен булмай тип әйтергә мөмкин. Йәшен интенсивлығы кояшҡа эйәреп йөрөй: көндөҙ һәм төштән һуң йәшен иң күп йәшнәгән ваҡыт (урта киңлектәрҙә). Иң аҙ йәшен йәшнәгән ваҡыт — иртәнге кояш сығыр алдынан ваҡыт. Йәшен, шулай уҡ географик урындың үҙенсәлектәренә бәйле: көслө йәшен үҙәктәре Гималай һәм Кордильер тауҙарында урынлашҡан.[2]
Рәсәй ҡалаларныда уртаса йыллыҡ йәшенле көндәр һаны:
Йәшен болото барлыҡҡа килеү стадиялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәшен болото хасил булыу өсөн, яуым-төшөм барлыҡҡа килтерерлек кимәлдә дым запасын өҫкә күтәрә торған конвекция йәки башҡа механизм булыуы зарур, һәм киҫәксәләрҙең бер өлөшө шыйыҡ хәлдә, бер өлөшө боҙ хәлендә булған стрруктура булыуы зарур. Йәшен булдыра торған конвекция түбәәнге осраҡта барлыҡҡа килә:
- ер йәймәһе төрлө булғанға ер өҫлөгөндәге һауа төрлөсә йылына. Мәҫәлән, һыу өҫтөндә һәм ҡоро ер өҫтөндә һыу һәм тупраҡ температураһы төрлөсә булған өсөн. Ҙур ҡалалар өҫтөндә, ҡала тирә яғына ҡарағанда, конвекция интерсивлыға күпкә юғарырыаҡ.
- атмосфера фронтында һалҡын һауаны йылы һауа күтәрелгәндә ҡыҫып сығара. Фронталь конвекция эске конвекцияға ҡарағанда күпкә интенсивлыраҡ. Йыш ҡына өйөрлө болот барлыҡҡа килеүе, ҡатламлы болоттарҙа фронталь конвекция барлыҡҡа килеүен йәшерә.
- тау массивы булған райондарҙа. Хатта бәләкәй генә ҡалҡыу урын да болоттар хасил булыуҙы көсәйтә.
Барлыҡ йәшен болоттары ла, ниндәй типта булыуана ҡарамаҫтан, өйөрлө болот стадияһын, өлгөргән болот стадияһан һәм тарҡалыу стадияһын үтә.
Йәшен болотоноң электр структураһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәшен болото эсендә заряд урынлашыуы ҡатмарлы процесс. Шулай ҙа өлгөргән болот миҫалында дөйөм картинаны күҙ алдына килтереп була. Ыңғай зарядлы структура болот өҫтөндә урынлаша, ә тиҫкәре зарядлы структура болот эсендә урынлаша.
Болоттарҙа электр структураһы барлыҡҡа килеүен аңлата торған төрлө механизмдар бар. Төп гипотеза, болот эсендә эре киҫәктер ваҡ киҫәктәргә ҡарағанда тиҙерәк аҫҡа төшәләр һәр ыңғай заряд алалар.
Йәшен ваҡытында хәүефһеҙлек саралары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәшен, башлыса бейек предметтарҙы һуға, хәүефһеҙлек саралары ошоға бәйленгән. Электр зарады иң ҡыҫҡа, ҡаршылыҡ иң әҙ булған юлды һайлай.
Йәшен ваҡытында ҡәтҡи тыйыла:
- электр линиялары янында булырға;
- ағас төбөндә йәшенергә (бигерәк тә бейек һәм яңғыҙ ағас төбөндә);
- һыу инергә (сөнки йөҙөүсөнең башы һыу өҫтөнән сығып тора, бынан тыш һыуҙа эрегән матдәләр яҡшы электр үткәргес);
- асыҡ яланда булмаҫҡа. Был осраҡта кеше ер өҫтөнән ҡалҡып тора;
- ҡалҡыулыҡҡа менмәҫкә, шул иҫәптән йорт башына;
- металл әйберҙәр менән файҙаланмаҫҡа;
- тәҙрә янында булмаҫҡа.
- велосипедта һәм мотоциклда йөрөмәҫкә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 857
БАЙРАМДАР, туйҙар, теге йәки был иҫтәлекле көнгә йәки ваҡиғаға арналған тантаналар. Традицион һәм ижт.-сәйәси (ҡара: Байрам көндәре) Б. айырып йөрөтөлә. Традицион Б. хужалыҡ итеү һәм көнкүреш тәртибенә бәйле календарь Б. (сәсеү эштәре тамамланыу, ураҡ һ.б.) һәм ислам динен ҡабул иткәндән һуң таралған мосолман байрамдары инә.
Башҡорттарҙа традицион Б. ярым күсмә малсылыҡ хужалыҡ-мәҙәни тибы шарттарында формалаша һәм төп хужалыҡ эшмәкәрлеге төрҙәре, тарихи-мәҙәни традициялар м‑н билдәләнә. Ярым күсмә тормош рәүеше (ҡара: Башҡорт йәйләүҙәре) өҫтөнлөк иткән осорҙа Б. ғаилә именлегенә һәм етешлегенә, төрлө хужалыҡ-көнкүреш һ.б. эштәрҙә уңыш килтереүгә, ырыуҙар һәм ырыу бүленештәре араһындағы бәйләнештәрҙе һаҡлауға булышлыҡ итеү маҡсатында үткәрелгән. Уларҙа төрлө быуын вәкилдәре ҡатнашыуы ғаилә, община берҙәмлеген, нәҫелдең дауам итеүен кәүҙәләндергән.
Башҡорттарҙың календарь Б., нигеҙҙә, яҙ—йәй осоронда үткәрелгән (йыйын, ҡарғатуй, майҙан, һабантуй һ.б.). Йыш ҡына календарь Б. туйҙар тап килтерелгән. Көҙгө—ҡышҡы ваҡытта үҙ-ара ярҙамлашыу (ҡара: Өмә) йолаһына (ашлыҡ байрамы, ҡаҙ өмәһе, һуғым ашы, ҡунаҡ күрһәтеү һ.б.) ш. уҡ Б. һыҙаттары хас булған; йәйге һәм ҡышҡы ҡояш торошонда нардуған үткәрелгән. Б. халыҡ йырҙары, бейеүҙәр, йолалар, ярыштар (бәйге, көрәш, уҡ атыу һ.б.) һәм халыҡ уйындары, традицион башҡорт аш-һыуын әҙерләү, бергәләп табын ҡороу, ҡайһы ваҡыт ҡорбан салыу м‑н оҙатылған. Б. йортто биҙәгәндәр (ҡара: Традицион интерьер), байрамса кейенгәндәр (ҡара: Башҡорт кейеме), ҡунаҡ ҡабул иткәндәр, бөтә байрам сараларында ҡатнашҡандар һ.б. Традицион башҡорт Б. дини ҡараштар, халыҡтың хужалыҡ һәм мәҙәни традициялары сағыла.
Ф.Ф.Фәтихова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Башҡортостан спортсылары кикбоксинг буйынса донъя беренселегендә ете миҙал яуланы
Башҡортостан спортсылары кикбоксинг буйынса донъя беренселегендә ете миҙал яуланы Фото: БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 25 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Италияның Лидо ди Езоло ҡалаһында кикбоксинг буйынса донъя беренселегендә Рәсәй йыйылмаһында Башҡортостандан 10 спортсы ҡатнашты. Уларҙың 15-18 йәштәге етәүһе төрлө дәрәжәле миҙалдар яуланы.
Алтын миҙалдар менән Өфөнән Валерий Евграфов («лайт контакт» дисциплинаһы, 94 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһы), Дарья Прошенкова («К1» дисциплинаһы, 48 килограмға тиклем) ҡайта. Шулай уҡ беренсе урынға Учалынан Урал Ғиниәтуллин («фулл контакт» дисциплинаһы, 42 килограмға тиклем) күтәрелде.
«Туймазынан Кристина Маликова (52 килограмға тиклем) һәм Сибайҙан Жаслан Костамуратов (81 килограмға тиклем) көмөш награда яуланы – ике спортсы ла «лоу кик менән фулл контакт» дисциплинаһында сығыш яһаны, — тип хәбәр иттеләр республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәтендә. — Туймазынан Ровшан Закиров («лоу кик менән фулл контакт» дисциплинаһы, 54 килограмға тиклем) һәм Өфө ҡыҙы Дэрья Акьюз («К1» дисциплинаһы, 52 килограмға тиклем) «бронза» яуланы».
Донъя беренселегендә төрө илдәрҙән ике меңдән ашыу спортсы ҡатнашты.
http://www.bashinform.ru/news/1215591-sportsmeny-iz-bashkirii-zavoevali-sem-medaley-na-pervenstve-mira-po-kikboksingu-/


text:
- Подробности
- Просмотров: 477
АНИЧКОВТАР, Оничковтар, дворяндар нәҫеле. Нәҫелде башлап ебәреүсе — Берк мырҙа, ул 14 б. башында Мәскәү кенәзе Даниил Александровичҡа хеҙмәткә инә һәм Оникий исеме м‑н суҡына. Өфө тармағына нигеҙ һалыусы — Владимир Александрович А. 1590 й. алып Ҡазан стрелецтары башлығы. 1603 й. ҡалмыҡтарға барған илселеккә етәкселек итә, 1611—12 йй. 2‑се (Түбәнге Новгород) ополчение составында Рәсәйҙе поляк интервенцияһынан азат итеүҙә ҡатнаша. Уның ейәндәре: Фирс Александрович А. 17 б. башында поместье һәм аҡсалата эш хаҡына хәрби хеҙмәткә алына. 1607 й. ҡалмыҡтарҙың Өфө өйәҙенә һөжүмен кире ҡаҡҡанда хеҙмәтле кешеләр отрядына етәкселек итә. 1647 й. Шөғөр й. (Өфө й. ҡушылдығы) буйында 550 сирек ере һәм ауылы (12 ир‑ат йәшәгән 5 йорт) була; Юрий Александрович А. 17 б. башында хәрби хеҙмәткә алына. 1642 й. ҡалмыҡтарға ҡаршы походта Өфө дворяндары, казактары һәм стрелецтары отрядына етәкселек итә. 1647 й. Шөғөр й. буйында ере һәм ауылы (20 ир‑ат йәшәгән 9 йорт) була, 1648 й. Собор уложениеһын төҙөүҙә ҡатнашҡаны өсөн 100 сирек ер м‑н бүләкләнә; Сергей Александрович А. 17 б. башында хәрби хеҙмәткә алына. 1604 й. Себерҙә ҡәлғәләр төҙөүҙә ҡатнашҡаны өсөн 20 сирек ер м‑н бүләкләнә. Владимир Александрович А. 13 бүләһенән 3‑өһө билдәле: Никита Фирсович А. 1643 й. хәрби хеҙмәткә алына. 1667 й. 100 сирек ер м‑н бүләкләнә. Башҡорт ихтилалын (1662—64) баҫтырыуҙа, 1668—69 йй. ҡалмыҡтар һөжүменән Өфө өйәҙен обороналауҙы ойоштороуҙа ҡатнаша; Никита Юрьевич А. 1645 й. хәрби хеҙмәткә алына. 1687 й. һәм 1689 й. Ҡырым походтарында ҡатнашыусы. 1653 й. алып — Тоҙ ҡайнатыу ҡаласығы, 1656 й. башлап Өфө стрелецтары башлығы. Үҙ вазифаһын артыҡ файҙаланыуы (башҡорттарҙың 1663 й. ғаризаларында яҙылған) 1662—64 йй. башҡ. ихтилалы сәбәптәренең береһе була. Яйыҡ казактарына әсирлеккә эләккән башҡорттарҙы азат итеү т‑дағы һөйләшеүҙәрҙә ҡатнашҡаны өсөн 1679 й. Соҡалаҡ й. (Ағиҙел й. ҡушылдығы) буйында тирмән һәм ер м‑н бүләкләнә; Тимофей Сергеевич А. 1659 й. хәрби хеҙмәткә алына. 60‑сы йй. Бөрөнө төҙөүгә етәкселек итә. 1682—84 йй. Уҫы даруғаһының застава башлығы. А. артабанғы быуындарынан билдәлеләре: Максим Юрьевич А. (1678—?). 1697 й. хәрби хеҙмәткә алына. Башҡорт ихтилалын (1704—11) баҫтырыуҙа ҡатнаша. 1718 й. ҡарай 350 сирек ере һәм ауылы (6 ир‑ат йәшәгән 2 йорт) була; Борис Фёдорович А., 1700—01 йй. Өфө воеводаһы; Степан Борисович А. (?—1707). 1671 й. хәрби хеҙмәткә алына. 1704—11 йй. башҡ. ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнаша. 1682 й. ҡарай 950 сирек ер биләй; Александр Никитич А., ротмистр, 1704—05 йй. Өфө воеводаһы. 1704—11 йй. башҡ. ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнаша; Николай Александрович А. 18 б. уртаһында Исәт провинцияһы воеводаһы урынбаҫары; Михаил Николаевич А., капитан. 1773 й. нояб. — 1774 й. мартында Өфөнө обороналау [ҡара: Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75)] етәкселәренең береһе; Степан Иванович А., секунд‑майор. С.И.Аничковтың ҡустыһы. 1773—74 йй. Өфөнө обороналау етәкселәренең береһе; Степан Максимович А., премьер‑майор. 1771—72 йй. Өфө дворянлығы етәксеһе. 1773—74 йй. Өфөнө обороналауҙа ҡатнаша; уның улы Николай Степанович А., секунд‑майор. 70‑се йй. аҙ. Өфө дворянлығы етәксеһе. 1773—74 йй. Өфөнө обороналауҙа ҡатнаша; Виктор Михайлович А. (1830, Ырымбур губ. — 1877, С.‑Петербург), ген.‑майор. Император хәрби акад. тамамлаған (С.‑Петербург, 1853). 60—70‑се йй. С.‑Петербург хәрби акад. береһендә уҡыта. А. нәҫеле Новгород, Псков, Смоленск һәм Ырымбур губернаһының нәҫел тарихы китаптарының 6‑сы киҫәгенә яҙылған, һуңғыһына — 1789 йылда. Генераль ыҙанлау б‑са нәҫелдең 26 вәкиле Ырымбур губ. 10221 дисәтинә ер биләгән. 16—19 бб. Башҡортостанда нәҫелдең 179 вәкиле хеҙмәт иткән.
Әҙәб.: Новиков В.А. Сборник материалов для истории уфимского дворянства. Уфа, 1879; Ефремов В.А. Из истории Уфимского края в XVI—XVII веках. Уфа, 1913; Текст “Отводной книги по Уфе” (1591/92—1629) //Из истории феодализма и капитализма в Башкирии. Уфа, 1971.
Б.Ә.Аҙнабаев
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 539
АНТИОКСИДАНТТАР, антиокислаусылар, окисланыу ингибиторҙары, төрлө материалдарҙың физик‑химик һәм файҙаланыу үҙсәнлектәрен боҙоусы окисланыу процестарын әкренәйтеүсе йәки бөтөнләй сикләүсе матдәләр. А. ҡаты йәки юғары т‑рала ҡайнаусы ароматик аминдар һәм фенолдарҙан торған ҡайһы бер шыйыҡ синтетик матдәләр, ш. уҡ фосфор һәм көкөрттән сығышлы органик матдәләр (фосфиттар, фосфаттар, сульфидтар һ.б.) инә. Тәбиғи А. токоферолдар билдәле (Е витамины). А. антиокислаусы һәм комплекслы присадкалар составына инә. А. һәм уларҙың синергик тәьҫиргә эйә төрлө ҡатнашмалары минераль майҙар ыҫмалаланыуға, полимерҙар иҫкереүгә, майҙар әсеүгә, мотор яғыулыҡтарында шлам хасил булыуға ҡаршы ҡулланыла, тәбиғи А. — туйындырылмаған липидтар окисланыуына ҡаршы (күҙәнәктәрҙең биол. мембраналарын тарҡалыуҙан һаҡлай). А. аҙ миҡдарҙа (масса б‑са 0,01—3%) 300°С тиклем т‑рала файҙалы; унан юғарыраҡ т‑рала А. сифатында юғары дисперслы металдар йәки уларҙың оксидтары файҙаланыла. Башҡортостанда 20 б. 70‑се йй. алып яңы А. уйлап табыу һәм билдәле булғандарының сифаттарын яҡшыртыу б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла. 70‑се йй. БДУ‑ла А. үҙсәнлектәрен күрһәтеүсе һәм бер үк ваҡытта хлорлы полимерҙар (поливинилхлорид, хлорланған һәм хлорсульфирланған полиэтилен) өсөн полифункциональ тәьҫирле химикат‑өҫтәмәләр, ш. уҡ диен мономерҙарының алдан полимерланыуын тотҡарлаусы булып һаналған полиенил‑, полидиенил‑ һәм аминофенолдарҙы синтезлау өсөн юғары селективлы каталитик ысул уйлап табыла (Р.Й.Биғлова, К.С.Минскер). 80‑се йй. Нефтехимия производстволары ҒТИ-нда Т‑6 маркалы реактив яғыулыҡтарын һәм поливинилхлоридтан алынған композициялы материалдарҙы стабилләштереү өсөн “Уфаоргсинтез” пр‑тиеһында өҫтәмә етештереү продукттары составына ингән феноллы ыҫмалалар нигеҙендә А. (кумилфенолдарҙың моно‑ һәм ди‑трет‑бутилсығарылмалары) синтезлау ысулдары эшләнә (Н.Г.Григорьева). ӨНИ‑лә галоидлы полимерҙар һәм полиендар өсөн 1,2,4‑триазин‑5‑он һәм уның амино‑ һәм меркаптосығарылмалары нигеҙендә универсаль А. синтезлана (Ә.К.Мәзитова, В.Х.Хәмәев). Стәрлетамаҡ синтетик каучук з‑дында (ҡара: “Каучук”) полиизопрен каучугына стабиллек биреү өсөн файҙаланылған АФА‑1 маркалы А. алыу технологияһы уйлап табыла һәм етештереүгә индерелә. 90‑сы йй. Нефтехимия һәм катализ ин‑тында токоферол һәм уның аналогтарын (ҡара: Биологик актив матдәләр) синтезлауҙың отошлораҡ ысулдары уйлап табыла. Стәрлетамаҡ нефтехимия заводында 2,4‑ди‑трет‑бутил‑, 2,6‑ди‑трет‑бутил‑ һәм метилбензилфенолдар нигеҙендә пластмасса, синтетик каучуктар, резина, күбекле резина, автомобиль бензиндары, дизель яғыулыҡтарының файҙаланыу үҙсәнлектәрен яҡшыртыу, мал аҙыҡтарының окисланыу процесын әкренәйтеү өсөн ҡулланылыусы Агидол һәм Алкофен маркалы А. 10 төрө сығарыла (башлыса феноллы). 2001 й. А. етештереү күләме 15 мең т тәшкил иткән, шуның 8,8 мең т алыҫ сит илдәргә оҙатылған, ҡалғаны м‑н БР‑ҙың һәм РФ‑тың башҡа төбәктәренең нефть эшкәртеү сәнәғәте һәм нефтехимия сәнәғәте пр‑тиелары тәьмин ителгән.
Әҙәб.: Химические добавки к полимерам / А.С.Баранова [др.]. М., 1981.
Ю.А.Сангалов
Тәрж. Ғ.Ғ.Бикбаева