text:
Википедия:Ҡыйыу булығыҙ
Википедия берләшмәһе үҙенең ҡатнашыусыларын тартыныуһыҙ, ҡурҡып тормай мәҡәләләрҙе тулыландырырға, хаталарҙы төҙәтергә саҡыра.
Ҡатнашыусылар хаталарҙы төҙәткәндә, грамматикаға һәм стилгә ярашлы хәлгә килтергәндә, мәҡәләләрҙе яңы факттар һәм фотографиялар менән тулыландырғанда, Википедия тиҙерәк үҫешә. Нисәмә тапҡыр нимәнелер уҡығанда, ошоно-ошоно төҙәтергә ине, уйлағанһығыҙҙыр, моғайын? Википедия мәҡәләләрҙе төҙәтергә һәм тулыландырырға мөмкинлек тыуҙырып ҡына ҡалмай, ул тап шул маҡсатта донъя күргән дә. Әлбиттә, теүәллек һәм иплелек кәрәк, мәгәр был принцип үҙен ярайһы аҡлай.
Кемдер түбән сифатлы мәҡәлә йәки мәҡәлә әҙерләнмәһе яҙған икән, төҙәтмәләрегеҙ уға оҡшамауынан ҡурҡмағыҙ. Төҙәтегеҙ, тулыландырығыҙ һәм әҙерләнмәне өлгөлө мәҡәләгә әйләндерегеҙ. Был Википедияның асылы.
Әлбиттә, башҡа ҡатнашыусылар шулай уҡ һеҙ яҙғанды төҙәтә ала. Быны күңелегеҙгә яҡын алмағыҙ, ЭЙ:ВНТны уҡығыҙ. Википедияны бөтәһе лә яҡшыраҡ итеп күргеһе килә бит.
…әммә саманы онотмағыҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Яңы ҡатнашыусылар йыш ҡына Википедияның шулай асыҡ булыуына сихырланып, башкөллө тәрәнгә үк төшөп китә. Был бик яҡшы. Мәгәр, «ҡыйыу төҙәтегеҙ» принцибы шунда уҡ ҙур төҙәтмәләр индерә башларға, оҙон мәҡәләләрҙе ныҡ итеп ҡыҫҡартырға мөмкин тигәнде аңлатмай әле. Бигерәк тә (мәҫәлән, Карабах һуғышы йәки Украинала йот кеүек) ҡапма-ҡаршылыҡлы һәм төҙәтмәләр тарихы бик оҙон булған мәҡәләләр булғанда быны онотмағыҙ. Бынан тыш, өлгөлө мәҡәләларҙә теүәллеге, тамамланғанлығы һәм урталыҡты тотоуы өсөн иң яҡшы тип танылған мәҡәләләргә ҙур үҙгәрештәр индереүҙе хуплап булмай. Шулай уҡ, ҡыҙыҡ өсөн төҙәтергә тотонорға ярамай. Йыш ҡына һеҙ күргән мәҡәлә бәхәсләшеүсе яҡтар менән оҙайлы һәм ауыр һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһе булып тора, һәм уйламай ғына индергән төҙәтмә утҡа май ҡойоу һымаҡ килеп сығыуы ихтимал. Шуның өсөн, әгәр бәхәсле мәҡәләгә үҙгәрештәр индерергә теләйһегеҙ икән, уны тулыһынса уҡып сығығыҙ, фекерләшеүҙәр битендәге яҙмалар менән танышығыҙ һәм төҙәтмәләр тарихын ҡарап сығығыҙ. Шул саҡта ғына һеҙ мәҡәләнең бөгөнгә торошона баһа бирә алырһығыҙ. Бәхәсле мәҡәләлә ҙур төҙәтмәләр индерергә ниәтләнгән осраҡта фекерләшеүҙәр битендә үҙ ҡарашығыҙҙы белдереүегеҙ урынлы булыр, бынан һуң һис юғы бер көн яуап бирелгәнде көтөү фарыз, сөнки Википедияла ҡатнашыусылар төрлө ваҡытта эшләй һәм шунда уҡ ҡына яуап бирә алмай.
Әгәр ҡаршы булыусылар табылмаһа, үҙгәрештәр индерегеҙ һәм башҡа ҡатнашыусыларға төҙәтмәләр тарихын ҡарау еңелерәк булһын өсөн «Ҡыҫҡаса тасуирлама» менән файҙаланырға онотмағыҙ.
Өркәк тә булмағыҙ[вики-тексты үҙгәртергә]
Күпселек мәҡәләләрҙе иркен рәүештә төҙәтергә мөмкин. Бәхәсле мәҡәләләр артыҡ күп түгел, уларҙы еңел генә танып була. Танымаһағыҙ ҙа, бәхәсләшергә теләгегеҙ бар икән, «ҡыйыу төҙәтегеҙ» принцибы үҙен аҡлай. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеүсе тәүгеһе лә, һуңғыһы ла булмаҫһығыҙ. Бынан тыш, мәҡәләгә ниндәйҙер яңылыҡ өҫтәү уны ҡыҫҡартыуға ҡарағанда һәйбәтерәк һанала.
Күпкә китер төҙәтмәләр[вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ башҡа күп биттәргә ҡағыласаҡ төҙәтмәләр тураһында ла әйтеү кәрәк. Мәҫәлән, ҡалыпты төҙәтеүгә йәки башҡа мәҡәләләрҙә һылтанмалар булған мәҡәләләрҙең исемен үҙгәртеүгә ҡағылышлылары. Был тиклем ҙур үҙгәртмәләр индергәндә тейешле ҡағиҙәләрҙе һәм ҡулланмаларҙы (мәҫәлән, исем үҙгәрткәндә ҡалыпты) яҡшылап өйрәнеп сығығыҙ. Бындай осраҡтарҙа үҙгәреш индерер алдынан фекерләшеүҙәр битендә йәки ҡатнашыусыларҙың дөйөм форумдарында яҙып сығыу яҡшыраҡ булыр. Бик ҙур булмаған (ҡара Википедия:Бәләкәй үҙгәртмәләр), әммә бик күп мәҡәләләргә индерергә кәрәк булған үҙгәртмәләргә лә ошондай уҡ талаптар ҡуйыла.


c: text/html

text:
Республикала йәшәү минимумы уртаса 5739 һум тәшкил итәсәк
Башҡортостан Хөкүмәте Ҡарары менән республикала ағымдағы йылдың икенсе кварталының уртаса бер ай өсөн йәшәү минимумы күләме раҫланды.
Йәшәү минимумының уртаса айлыҡ кимәле йән башына иҫәптә 5 739 һум тәшкил итте, эшкә яраҡлы халыҡ өсөн – 6 130 һум, хаҡлы ялдағылар өсөн – 4 681 һум, балалар өсөн – 5 630 һум, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтендә.
Унда асыҡлауҙарынса, ҡарар «Ҡулланыусылар кәрзине тураһында» һәм «Башҡортостан Республикаһында ҡулланыусылар кәрзинен һәм йәшәү минимумын билдәләү һәм раҫлау тәртибе тураһында» республика закондарына ярашлы ҡабул ителгән.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Фото:
Халыҡ-ара ҡоштар көнөнә яңы сыйырсыҡ оялары әҙерләнә
Фото:
Кесе йома, 1 апрелдә, Халыҡ-ара ҡоштар көнө билдәләнә. Башҡортостанда был ваҡиғаны иғтибарһыҙ ҡалдырмайҙар. Йыл һайын экологик-биологик үҙәктәрҙә тәрбиәләнеүселәр республика территорияһында сыйырсыҡ оялары яһап эләләр. БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был акцияға балалар алдан әҙерләнә. Сыйырсыҡ ояларының күбеһе ҡыш уҡ, мәҫәлән, мәктәптә хеҙмәт дәрестәрендә, эшләнә.
— Изге акцияның үҙ ҡағиҙәләре бар, — ти министрлыҡтың матбуғат хеҙмәте вәкиле Гөлназ Әлмөхәмәтова. – Ҡайһы бер балалар, сыйырсыҡ ояларын ғәҙәттән тыш формала яһап һәм сағыу төҫтәргә буяп, был мәсьәләгә сиктән тыш ижади ҡарай. Ә былар барыһы ла ҡоштарҙы өркөтә генә. Шуға күрә ҡош ояларын яһағанда артыҡ фәстереү кәрәкмәй.
Сыйырсыҡтар һәм ҡара ҡарғалар килеүе апрель баштарында көтөлә.


text:
Башҡорт дәүләт университетында уҡыусылар өсөн Фән көндәре үтәсәк
25 ноябрҙән 6 декабргә тиклем Башҡорт дәүләт университетында өлкән синыф уҡыусылары өсөн Фән көндәре үтәсәк.
Уҡыусылар университеттың алдынғы уҡытыусыларының, профессорҙарының һәм фән кандидаттарының иң көнүҙәк ғилми проблемалар тураһында лекцияларын тыңларға; республика, ил һәм бөтә донъя ғалимдарының нимә менән шөғөлләнеүе хаҡында белергә; фәнни белемдең төрлө тармаҡтары арҡаһында беҙҙең көндәрҙә ниндәй теоретик һәм практик мәсьәләләр хәл ителеүе тураһында мәғлүмәт алырға; студент, магистрант, һуңынан, бәлки, аспирант та булғас, үҙҙәрен ниндәй тәбиғи фәндәр, гуманитар, инженер һәм башҡа өлкәләрҙә таба аласаҡтарын билдәләргә мөмкин буласаҡ.
Юғары уҡыу йортоноң матбуғат үҙәгендә аңлатыуҙарынса, беренсе аҙнала – 25 ноябрҙән 29-на тиклем – үҙҙәренең аудиторияларына Башҡорт дәүләт университетының 11 факультеты һәм институты саҡыра, улар: хоҡуҡ, иҡтисад, финанс һәм бизнес институттары, химия, биология, филология, тарих, математика һәм мәғлүмәт технологиялары, философия һәм социология, башҡорт филологияһы һәм журналистика, роман-герман филологияһы, психология факультеттары. Шулай уҡ 26 ноябрҙә 15 сәғәттә Өфөнөң тарихи реконструкциялау клубтары менән осрашыу буласаҡ.
Икенсе аҙнала – 2 декабрҙән 6-һына тиклем – өлкән синыф уҡыусыларының ғалимдар менән осрашыуы тағы ла университеттың дүрт подразделениеһында: физика-техник институтында, эшҡыуарлыҡ идаралығы һәм хәүефһеҙлеге институтында, география һәм инженер факультеттарында уҙасаҡ.
Бынан тыш, үҫмерҙәр биология, геология, этнография музейҙарына, һирәк китаптар музейына бара аласаҡ, ғилми үҙәктәрҙә һәм лабораторияларҙа була аласаҡ.
Тулыраҡ мәғлүмәт Башҡорт дәүләт университеты сайтында.


text:
Фото:
Башҡорт балы һәм косметикаһы Сочиҙағы Олимпиадала ҙур ихтыяж менән файҙалана
Фото:
Башҡортостан умартасыларының продукцияһы хәҙер Сочиҙағы Олимпиада сиктәрендә барған махсус күргәҙмә-йәрминкәлә ҙур популярлыҡ менән файҙалана.
Алдан хәбәр итеүебеҙсә, спорт донъяһында йылдың иң мөһим ваҡиғаһына Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге биш тонна төрлө-төрлө продукция ебәрҙе. Күптәнән республиканың визиткаһы булған балдан тыш, Имеретин уйһыулығындағы бренд күргәҙмәһендә һитә, һеркә һәм ҡорт елеме, шулай уҡ ҡортсолоҡ продукттарын ҡулланып дауалау-иҫкәртеү һәм косметика продукциялары күрһәтелгән. Бөтә донъя масштабындағы ярыштарҙың ҡунаҡтарына һәм ҡатнашыусыларға бөтәһе 150 төр тирәһе продукция тәҡдим ителә.
— Беҙҙең бөтә продукцияны тиерлек, шулай уҡ ҡорт елеме менән «Сәләмәтлек шишмәһе» һыуын һәм «Башҡортостан» алкоголһеҙ бальзамын, милли башҡорт костюмдары менән биҙәлгән йомшаҡ сувенир бал ҡорттарын һатып алып бөттөләр. Күргәҙмәгә килеүселәрҙең күбеһе – сит ил кешеләре. Улар республикабыҙ менән ҡыҙыҡһына, беҙгә төрлө-төрлө бик күп һорауҙар бирә. Хатта, Рәсәй картаһы төшөрөлгән электрон таблола Башҡортостан нәҡ ҡайһы урында урынлашҡанын күрһәтеүҙе һорайҙар, уларға бөтәһе лә ҡыҙыҡлы. Ярай әле беҙҙең арала бер нисә телдә, шул иҫәптән инглиз немец һәм португалды, еңел арашҡан кешеләр бар. Күргәҙмә буйынса күршеләребеҙҙең ундайҙары юҡ һәм шунлыҡтан күп һанлы сит ил көйәрмәндәре менән аралашҡанда уларға ҡыйыныраҡ тура килә. Бынан тыш, Сочиҙағы Олимпиада эшендә республика тураһында үҙебеҙ менән алып килгән махсус мәғлүмәт стендтары һәм буклет-презентациялар ярҙам итә, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге генераль директорының тышҡы бәйләнештәр буйынса урынбаҫары Рима Ибраһимова.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «олимпия» балы 150 грамдан алып дүрт килограмға тиклем пластик, быяла һәм ағас һауыттарға тултырылған. Дөйөм алғанда фасовкалау өсөн 68 төр тара ҡулланылған, уларҙың күп өлөшө – ағастан сувенир продукцияһы: биҙәкләнгән ағас мискәләр, биҙрәләр, туҙҙан тырыздар.
Махсус күргәҙмә-йәрминкә 16 мартта, XХII ҡышҡы Олимпия һәм XI ҡышҡы Паралимпия уйындары ябылғандан һуң, тамамлана.


text:
Азат Йыһаншин Урал аръяғы төбәге ауыл хужалығы предприятиеларына юлланды
Башҡортостандың ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншин Урал аръяғы төбәге буйлап эш сәфәренә сыҡты. Ейәнсура районында ул «Ергән» МТС бүлексәһенә булды. Министр һәм Ейәнсура районы муниципаль районы хакимиәте башлығы Әлфәрис Байсурин техниканы ҡышҡы һаҡлауға ҡуйыу менән танышты, был бүлексәнең һөтсөлөк фермаларына барҙы. Малсылыҡ объекттарында Азат Йыһаншин мал ҡышлатыу барышын баһаланы, мал аҙығы күләме, малдарҙы аҫрау һәм малсыларҙың эш шарттары менән ҡыҙыҡһынды.
Яңы Себенле ауылында Ауыл хужалығы министрлығы башлығы 1280 башҡа иҫәпләнгән һөтсөлөк мегафермаһы төҙөлөшөн ҡараны, 750 башҡа уның беренсе сираты тапшырыуға әҙер тиерлек. Объектта мал, ҡорамалдар килтереү, беренсе сиратты сафҡа индереү мәсьәләләре тикшерелде.
Бөгөн үк Азат Йыһаншин Йылайыр районы ауыл хужалығы предприятиеларына ла барасаҡ.


text:
Ҡаһирәгә «Өфө» аэропортынан самолет юлға сыҡты
“Өфө” халыҡ-ара аэропортынан «ЮТэйр» авиакомпанияһының самолеты Ҡаһирәгә юлланды. Ул 2 февралдә 17 сәғәттә һауаға күтәрелде. Был турала аэропорттың белешмә хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.
Ту-154 һауа судноһы Ҡаһирә вуздарында («Айн Шамс» Мысыр дәүләт университеты һәм «Әл-Әзһәр» халыҡ-ара ислам университеты) белем алыусы Башҡортостан студенттарын алып ҡайтырға тейеш.
Ҡаһирәлә Башҡортостандан 50-ләп студент бар. Йәштәр сыуалыштар барған ҡалала ҡалырға ҡурҡа һәм тыуған яҡтарына ҡайтырға теләй.
Мысыр ҡалаларында Хөсни Мөбәрәк сәйәсәтенә ризаһыҙлыҡ арҡаһында күләмле протест акциялары бара.


text:
Башҡорттар ҡоролтайға әҙерләнә
Нефтекама ҡалаһында Бөтә донья башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының күсмә ултырышы үтте. Кәсмә ултырышҡа күрше Пермь крайынан да ҡунаҡтар саҡырылғайны. Унда йәшәүсе ватандаштарыбыҙ ҙа өсөнсө бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайын ҙур түҙемһеҙлек менән көтә. Ғәйнә башҡорттары тарихи тамырҙарын һаҡлауға айырыуса иғтибар бирә.
Мөһим сараға әҙерлек Пермдә башланған да инде. Башҡорт халҡына ғына хас йола-шәжәрә ағастары төҙөлә. Тарихи тамырҙар нығытыла. Өсөнсө бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы алдынан тарихи ҡомартҡыларҙы, арҙаҡлы шәхестәрҙе мәңгеләштереү мәсьәләһен күсмә ултырышҡа сығарып фекер алышыу һөҙөмтәле эш. Бындай күсмә ултырыштар республиканыңбашҡа төбәктәрендә лә үтәсәк.
«Урал» башҡорт халыҡ үҙәге 20 йыллығын билдәләй. Үҙәк 90-сы йылдарҙың ҡатмарлы осоронда барлыҡҡа килеп рухлы, алдынғы ҡарашлы шәхестәрҙе берләштерҙе. Тап улар халыҡ мәнфәғәттәрен, хоҡуҡтарын яҡлап ҡыйыу аҙымдар яһаны. Үҙәк ағзалары әле лә милли мәҙәниәтте, мәғарифты үҫтереү, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, тарихты һаҡлау йәһәтенән ҙур эш алып бара. Бөтәдонъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе Азамат Ғәлин йылдам үҫешкән хәҙерге заман милләт алдында яңыса талаптар ҡуйыуын билдәләне.
Азамат Ғәлин әйтеүенсә, мәҙәниәт, мәғариф, иҡтисад, хоҡуҡ кеүек федерализм нигеҙҙәренә иғтибарҙы көсәйтеү талап ителә. Рәсәйҙә федератив нигеҙҙәрҙе ҡаҡшатыуға йүнәлтелгән аҙымдарға ҡаршы көрәш беҙҙең тәү бурыс, тине ул. Азамат Ғәлиндың был Ҡоролтай рәйесе вазифаһында тәүге сығышы. Ойошма үҙенең рәйесе кеүек етди аҙымдар яһай алырмы, был һорауға әлегә бер кемдә яуап бирергә әҙер түгел.
Мөһим сараға әҙерлек Пермдә башланған да инде. Башҡорт халҡына ғына хас йола-шәжәрә ағастары төҙөлә. Тарихи тамырҙар нығытыла. Өсөнсө бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы алдынан тарихи ҡомартҡыларҙы, арҙаҡлы шәхестәрҙе мәңгеләштереү мәсьәләһен күсмә ултырышҡа сығарып фекер алышыу һөҙөмтәле эш. Бындай күсмә ултырыштар республиканыңбашҡа төбәктәрендә лә үтәсәк.
«Урал» башҡорт халыҡ үҙәге 20 йыллығын билдәләй. Үҙәк 90-сы йылдарҙың ҡатмарлы осоронда барлыҡҡа килеп рухлы, алдынғы ҡарашлы шәхестәрҙе берләштерҙе. Тап улар халыҡ мәнфәғәттәрен, хоҡуҡтарын яҡлап ҡыйыу аҙымдар яһаны. Үҙәк ағзалары әле лә милли мәҙәниәтте, мәғарифты үҫтереү, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, тарихты һаҡлау йәһәтенән ҙур эш алып бара. Бөтәдонъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе Азамат Ғәлин йылдам үҫешкән хәҙерге заман милләт алдында яңыса талаптар ҡуйыуын билдәләне.
Азамат Ғәлин әйтеүенсә, мәҙәниәт, мәғариф, иҡтисад, хоҡуҡ кеүек федерализм нигеҙҙәренә иғтибарҙы көсәйтеү талап ителә. Рәсәйҙә федератив нигеҙҙәрҙе ҡаҡшатыуға йүнәлтелгән аҙымдарға ҡаршы көрәш беҙҙең тәү бурыс, тине ул. Азамат Ғәлиндың был Ҡоролтай рәйесе вазифаһында тәүге сығышы. Ойошма үҙенең рәйесе кеүек етди аҙымдар яһай алырмы, был һорауға әлегә бер кемдә яуап бирергә әҙер түгел.


text:
Рөстәм Хәмитов Геннадий Зюганов менән осрашты
2 ноябрҙә Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов РФ Коммунистар партияһының Үҙәк комитеты рәйесе, Дәүләт Думаһындағы коммунистар фракцияһы лидеры Геннадий Зюганов менән осрашты.
Рөстәм Хәмитов һәм Геннадий Зюганов Рәсәйҙәге сәйәси, иҡтисади һәм социаль хәлдәр торошон тикшерҙе. Башҡортостан Президенты республиканың артабанғы үҫеше перспективалары, субъектта барған үҙгәрештәр тураһында һөйләне.
Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда барлыҡ сәйәси партияларға ла ихтирам менән ҡарауҙарын билдәләне. Республика Президенты фекеренсә, барлыҡ бәхәсле мәсьәләләрҙе лә дәлилле диалог барышында кәңәшләшеп хәл итергә мөмкин.
«Башҡортостан бөгөн яңы үҫеш стадияһында, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙ тиҙ һәм киҫкен үҙгәрештәр тураһында һөйләмәйбеҙ, шулай ҙа, һис шикһеҙ, һеҙҙән өйрәнерлек нәмәләребеҙ бар. Һеҙ ҡыҙыҡлы фекерҙәр әйтәһегеҙ. Һәм ҙур сәйәсмән булараҡ һеҙҙең кәңәштәрегеҙ, алыҫтан күрә белеү һәләтегеҙ ҙә беҙҙең үҫешкә ярҙам итер, моғайын. Беҙ һөҙөмтәлә бер-беребеҙҙе тулыландырабыҙ, ә дөйөм алғанда Рәсәй йәмғиәтен тәшкил итәбеҙ».
Коммунистар лидеры Геннадий Зюганов Башҡортостан Президентына осрашыуҙы ойошторғаны өсөн рәхмәтен белдерҙе.
«Берәүҙе лә «һулдар» һәм «уңдар»ға айырмағанығыҙ, ҡараштарыбыҙҙы иғтибар менән өйрәнгәнегеҙ өсөн рәхмәт, – тине Геннадий Зюганов. – Башҡортостан Рәсәй Федерацияһының иң үҫешкән ун төбәге исемлегендә. Республикала һәр даим тыныслыҡ һәм дуҫлыҡ тантана итте, ә милли-мәҙәни мөнәсәбәттәр башҡалар өсөн өлгө булып тора. Бында һәр ваҡыт эшләй белделәр һәм әле лә эшләйҙәр», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Геннадий Зюганов, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһы – Корея Республикаһында
Фото:
17 декабрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов етәкселегендәге Башҡортостандың рәсми делегацияһы Корея Республикаһының баш ҡалаһы Сеулға юлланды. Хөкүмәт ағзалары менән осрашыуҙар үткәреү, мегаполистың инфраструктураһы менән танышыу, ҙур компаниялар менән эшлекле бәйләнештәр булдырыу, электрон белем биреү һәм заманса коммуникациялар өлкәһендә тәжрибә туплау визиттың төп маҡсаттары булып тора, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Визиттың тәүге көнөндә Рөстәм Хәмитов Инчхон халыҡ-ара аэропорты етәкселеге менән осрашты һәм донъяла иң ҙурҙарҙан һаналған аэровокзал комплексы эшмәкәрлеге менән танышты. Осрашыу барышында һүҙ Өфөлә яңы халыҡ-ара терминал төҙөү тураһында барҙы. Ул 2015 йылда Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары булған дәүләт башлыҡтары Советы ултырышында һәм БРИКС дәүләттәре һәм хөкүмәттәре башлыҡтарының осрашыуында ҡатнашыусыларҙы ҡабул итергә мөмкинлек бирәсәк.
«Әлеге ваҡытта яңы халыҡ-ара терминалды проектлау өҫтөндә эшләйбеҙ, ул сәғәтенә 700-800 пассажирҙы хеҙмәтләндерәсәк», — тине Рөстәм Хәмитов.
Инчхон етәкселеге фекеренсә, планлаштырылған комплекс кешеләрҙе хеҙмәтләндереү йәһәтенән оптималь булып тора. Йылына ул 7 миллионға тиклем кешене хеҙмәтләндерә аласаҡ. Кореянан партнерҙар был эштә, атап әйткәндә, халыҡ-ара саммиттар башланыр алдынан яңы терминалды һынап ҡарау йәһәтенән ярҙам итергә әҙер булыуҙарын белдерҙе.
«Хеҙмәттәшлек итеү, белгестәр менән алмашыу варианттарын бергәләп тикшерергә кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов. – Быларҙың барыһы ла үҙ-ара Килешеүҙә билдәләнәсәк».
Samsung Electronics офисында халыҡ-ара корпорацияның Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре тикшерелде. Республика делегацияһын компанияның яңы эшләнмәләре, атап әйткәндә, «Электрон Хөкүмәт», «Аҡыллы ҡала», «Электрон белем биреү» проекттары менән таныштырҙылар.
«Башҡортостанда электрон белем биреүҙе йәйелдереү мәсьәләһе буйынса әүҙем эш алып барабыҙ, шуға күрә бында тәжрибә тупларға килдек, — тине Рөстәм Хәмитов. — Samsung компанияһының Рәсәйҙәге предприятиеларында булдым һәм уларҙа эштең заманса кимәлдә ойошторолоуы хаҡында әйтә алам. Бындай предприятиеларҙы беҙҙең республикала ла булдырырға теләр инек һәм бының өсөн иң уңайлы шарттар булдырырға әҙербеҙ».
Samsung компанияһы етәкселеге менән осрашыу барышында Рөстәм Хәмитов шулай уҡ Башҡортостанда data-үҙәк булдырырға, артабан был проектты бөтә Рәсәйҙә йәйелдерергә тәҡдим итте. «Мәғлүмәт эшкәртеү буйынса бындай үҙәктәр әлегә биш-алты төбәктә генә бар, ә был тема ҙур ҡыҙыҡһыныу уята», – тине Рөстәм Хәмитов.
Бынан тыш, осрашыуҙа билдәләнеүенсә, Башҡортостан «Электрон Хөкүмәт» системаһын индереү буйынса алдынғы позицияларҙы биләй. Яңыраҡ республикала булып киткән Корея белгестәре лә быны дөрөҫләне. Ә Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат кеүек ҙур ҡалалар экологияға, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһенә, транспортҡа контроллек итеү технологияларын үҙҙәрендә ҡулланырға теләй, уларҙың барыһы ла «Аҡыллы ҡала» системаһында ғәмәлләштерелгән. Һөҙөмтәлә алдағы йылдың башында тәжрибә уртаҡлашыу маҡсатында Башҡортостанға Samsung Electronics компанияһы белгестәрен ебәреү тураһында килешеүгә өлгәшелде.
Сеул ҡалаһының Итэвон районындағы башланғыс мәктәптә Башҡортостан делегацияһын электрон белем биреү системаһын ғәмәлдә ҡулланыу миҫалдары менән таныштырҙылар. Бында «аҡыллы кластар» булдырылған. Уҡыусылар мобиль ҡоролмалар һәм планшет компьютерҙар менән ҡуллана, уҡытыусылар Корея белем биреү һәм тикшеренеү мәғлүмәт хеҙмәте менән әҙерләнгән махсус методикалар буйынса уҡыта. Уның маҡсаты – белем биреү генә түгел, ә уҡыусыларҙы үҙ аллы белем алыу технологияларына йәлеп итеү.
Рөстәм Хәмитов нисә йәштән башлап балаларҙы бындай технологияларға өйрәтеүҙәре хаҡында ҡыҙыҡһынды. Уҡытыусылар һөйләүенсә, электрон системаларҙы уҡыусылар өсөнсө кластан башлап ҡуллана.
Сеул мәғариф өлкәһендә тикшеренеүҙәр һәм мәғлүмәт институтында Башҡортостан делегацияһы «Кибер-дом» (www.kkulmat.com) белем биреү системаһы менән танышты.
Сайтта төрлө йәштәрҙәге кешеләр өсөн 950 белем биреү программаһы тәҡдим ителә. Уҡыусылар виртуаль кластар булдыра, уларҙың һәр береһендә 20-нән алып 200-гә тиклем кеше шөғөлләнә. 2011 йылда программала 1,5 миллион студент ҡатнашҡан. Белем биреү сифатына институт эксперттары контроллек итә.
Шулай уҡ институтта «Йәйғор» мәктәбе эшләп килә, ул һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар менән айырым дәрестәр үткәреү мөмкинлеген бирә. Уҡытыусылар өйҙә булған балалар менән махсус программалар ярҙамында аралаша.
Сеул ҡала университетында Башҡортостан делегацияһы ғилми даирә вәкилдәре менән осрашты, бында Рөстәм Хәмитовҡа университет докторы дәрәжәһе бирелде.
«Башҡортостан һәм Корея араһындағы ғилми хеҙмәттәшлек нығынһын өсөн барыһын да эшләйәсәкмен», – тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Башҡортостандан Мирхәт Ҡаҙарғолов Рәсәйҙең иң яҡшы муниципаль хеҙмәткәре тип танылды
Өфө ҡалаһы Ленин районы хакимиәте башлығының социаль һәм гуманитар мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Мирхәт Ҡаҙарғолов «Иң яҡшы муниципаль хеҙмәткәр» бөтә Рәсәй конкурсының «Социаль үҫеш» номинацияһында еңеү яуланы. Диплом һәм «Урындағы үҙидараны үҫтереүгә өлөш индергәне өсөн» миҙалы уға «Үҙидара нигеҙе булараҡ социаль проекттар» бөтә Рәсәй фәнни-ғәмәли конференцияһында тапшырылды, тип хәбәр иттеләр «БР Муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһының матбуғат хеҙмәтенән. Дөйөм алғанда төрлө номинацияларҙа илдең байтаҡ төбәктәренән 30-ға яҡын муниципаль хеҙмәткәр билдәләнде.
— Был награда – минең генә түгел, барлыҡ коллегаларымдың да хеҙмәтенә оло баһа. Урындағы үҙидараны үҫтереүгә, граждандарҙың был институтҡа ышанысын арттырыуға улар күп көс һала, — тип билдәләне Мирхәт Ҡаҙарғолов. – Хеҙмәтебеҙҙең лайыҡлы баһа алыуы ҡыуандыра. Әлбиттә, был һөҙөмтәле эшмәкәрлек алып барыуға өҫтәмә стимул булып тора.
Конкурсҡа Өфө ҡалаһы Ленин районының бер нисә йыл дауамында алып барылған социаль йүнәлештәге эшмәкәрлегенә анализ һөҙөмтәләре, уларға өҫтәп фотоһүрәттәр һәм киң мәғлүмәт сараларында баҫылып сыҡҡан публикациялар тәҡдим ителде. Анализ әҙерләгәндә күп кенә юғары квалификациялы белгестәр йәлеп ителгән, унда төрлө хеҙмәттәрҙең бай тәжрибәһе сағылыш таба.


text:
11 ғинуар
11 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 11-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 355 көн ҡала (кәбисә йылында 356).
Йөкмәткеһе
Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бөтә донъя рәхмәт әйтеү көнө.
- Рәсәй — Ҡурсаулыҡ һәм парктар көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1929 — Роберт Бикмөхәмәтов, күп йылдар Мәскәү дәүләт университетында эшләгән билдәле әҙәбиәт белгесе, филология фәндәре докторы (1983), профессор (1987), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989).


text:
Ҡабыҡ ҡуңғыҙҙары
Ҡабыҡ ҡуңғыҙҙары, сколитидтар (Scolytidae) — ҡаты ҡанатлылар отрядына ҡараған бөжәктәр ғаиләһе.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кәүҙәһе цилиндр формаһында, оҙонлоғо 0,9—9 мм, ҡара, ҡыҙғылт ҡуңыр йәки көрән төҫтә. Өҫкө ҡанат остарында инә ҡорт юлдарынан быраулау онон сығарып ташлау өсөн хеҙмәт иткән тештәр м‑н ҡаймаланған батынҡылыҡтар бар. Башы ҙур, маңлайы ҡабарынҡы, яҫы йәки батынҡы. Арҡаһының алғы өлөшө төрткөлө һәм түмһәләкле, төк менән ҡапланған, ян-яғы йомро. Мыйығы 4 быуынтыҡлы, ҡыҫҡа, бөгөмлө, суҡмар формаһында. Аяғы бәләкәй, нескә, киртләсле.
Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йомортҡаларын өйкөмләп ағас ҡабығына һала. Балағорттары аҡ төҫтә, һирәк төк менән ҡапланған, аяҡһыҙ, асыҡ көрән төҫтәге ҡаты башлы һәм көслө яңаҡ һөйәкле. Ағас ҡабығы аҫтында, һирәгерәк үҙағаста үҫешәләр. Ҡурсаҡтары аҡ төҫтә. Миҙгел эсендә 1—2 быуын үҫә. Оло бөжәк һәм ҡарышлауығы ҡышлай. Көндөҙ, ҡайһы бер төрҙәре эңерҙә әүҙем. Үҫемлек туҡымалары менән туҡлана. Урманда ағас ҡабығы аҫтында һәм үҙағаста (юлдар һала), ҡайһы берҙәре үлән һабаҡтарында тереклек итә. Урман, ҡайһы бер мал аҙығы үҫемлектәре (клевер) ҡоротҡосо, ағастарҙың бәшмәк ауырыуҙарын тарата. Яҡынса 6000 төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Башҡортост анда 20‑гә яҡын төрө бар: ос ҡабығы ҡорто, парһыҙ ҡабыҡ ҡуңғыҙы, типограф ҡабыҡ ҡуңғыҙы. һ.б.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- [1]
- Лубоеды // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Короед-типограф Ips typographus (Linnaeus, 1758) — фотография Д. И. Гаврюшина
- Фотографии (англ.).
- Михаил Мандельштам Короеды (Scolytidae)


text:
Учалы филармонияһы артистары Силәбе өлкәһендә сығыш яһаясаҡ
20 һәм 21 апрелдә Силәбе өлкәһендә Учалы филармонияһы артистарының гастроле үтәсәк. Шулай итеп, беренсе концерт – 20 апрелдә Силәбе ҡалаһының «Импульс» ял үҙәгендә, икенсеһе – 21 апрелдә Арғаяш ауылында үтәсәк. Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллеге матбуғат секретары Михаил Хәбиров һүҙҙәренсә, Башҡортостан артистарының килеүе Көньяҡ Урал башҡорттарының мәҙәни тормошонда сағыу ваҡиға буласаҡ. Башҡортостан артистарын Силәбе өлкәһендә яраталар һәм юғары һөнәри оҫталыҡтары өсөн хөрмәт итәләр.
Учалы филармонияһы артистары Башҡортостанда, шулай уҡ унан ситтә лә үткәрелгән төрлө байрамдарҙа республиканың күп милләтле мәҙәниәтен лайыҡлы күрһәтә. Улар Мәскәү, Санкт-Петербург, Силәбе, Магнитогорск, Сочи һәм Өфөлә үткәрелгән башҡорт һабантуйҙарында, йыл һайын төрлө фестивалдәрҙә ҡатнаша. Учалының сәнғәт хеҙмәткәрҙәре Франция, Испания, Италия, Греция, Швеция, Израиль һәм Ҡаҙағстан сәхнәләрендә лә сығыш яһаған.


text:
Салауат медицинаһы алға ҙур аҙым яһаны
Салауатта "Салауатнефтьоргсинтез" асыҡ акционерҙар йәмғиәте поликлиникаһы подразделениеларын үҙгәртеп ҡороуҙың сираттағы этабы башланды. Поликлиникала әлегә Рәсәйҙә аналогтары булмаған, Европа кимәлендәге цифрлы интеграцияланған лор-операция бүлексәһе асылды. Кarl Storz немец фирмаһының беренсе класлы ҡорамалын "Салауатнефтьоргсинтез" асыҡ акционерҙар йәмғиәте һатып алды. Реконструкцияның дөйөм хаҡы 70 миллион һум тәшкил итә, шуның 50 миллионы операция блогына тотонолдо.
Лор-операция бүлексәһен асҡанда ҡунаҡтарға һәм журналистарға яңы ҡорамалдың бөтә функциональ мөмкинлектәре күрһәтелде. Яңы лор-операция блогы телемедицина офоҡтарын киңәйтә, видеоконференциялар һәм мастер-кластар үткәреү мөмкинлеге бирә. Был өҫтөнлөктө беренсе булып журналистар баһаланы.
— Ҡайһы бер хеҙмәтләндереүҙәр, әлбиттә, түләүле буласаҡ, — тине матбуғат конференцияһында "Салауатнефтьоргсинтез" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Дамир Шәүәлиев, — был ҡорамалдың ныҡ ҡиммәт булыуы менән аңлатыла. Компания ветерандары бушлай хеҙмәтләндереләсәк. Әммә шундай хәлдә лә Салауат медицинаһы алға ҙур аҙым яһаны, сөнки Башҡортостандың бөтә көньяҡ төбәге халҡы лор- операция бүлексәһендә сифатлы хеҙмәтләндереү аласаҡ. Хәҙер ҡатмарлы лор-операцияларҙы сит илгә бармайынса ла яһатырға мөмкин буласаҡ.


text:
"Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры" Бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабы үткәрелә
26 ноябрҙә сәғәт 12-лә Өфөлә "Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры" XIII Бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабы үткәрелә. Быйыл да ул БР Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығының йыйылыштар залында үтәсәк.
Башҡортостан Эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы рәйесе Алла Кузьмина хәбәр итеүенсә, конкурста Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат, Ишембай, Благовещен, Сибай ҡалаларынан бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттары етәкселәре иҫәбенән 18 ҡатын-ҡыҙ ҡатнашасаҡ.
Төбәк этабын БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты ярҙамында республиканың Эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы ойоштора.
Быйыл эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар туғыҙ номинация буйынса ярышасаҡ, уларҙан иң мөһиме – «Бизнес корифейы». Еңеүселәр һуңынан "Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры" Бөтә Рәсәй конкурсының йомғаҡлау этабында ҡатнаша аласаҡ.


text:
Ҡар ишелмәһе
Ҡар ишелмәһе (нем. Lawine, лат. labina — ишелмә, шыуышма, ишелгән (шыуған) ер) — тау битенән шыуып, ишерелеп төшөүсө ҡар массаһы. Ҡар ишелмәләрендә кешеләр (йыш ҡына альпинистар, һәүәҫкәр тау саңғысылары һәм сноубордистар) ҡорбан була һәм ҙур ғына матди заян күрелә. Ҡайһы саҡта ҡар ишелмәләренең эҙемтәләре һәләкәтле була (1999 йылдың февралендә массаһы 170 мең т. ҡар ишелмәһе Автрияның Гальгут ҡасабаһын тулыһынса емерә, 30 кеше ҡорбан була[1], ә 2012 йылдың март башында Афғанстанда ҡар ишелмәләре серияһы торлаҡтарҙы емерә һәм 100-ләп кеше һорьан була[2]).
Ҡар ишелмәләре Рәсәйҙең[3] һәм донъяның барлыҡ таулы райондарында бар[4]. Ҡыш ваҡытында улар тауҙарҙың тәбиғи хәүефлелеге булып тора.[5]
Барлыҡҡа килеү сәбәптәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яуым-төшөм менән яуған ҡар ышҡылыу көсө иҫәбенә тау битендә тотҡарланып ҡала (уның дәүмәле бик күп факторҙар менән бәйле, шул иҫептән ҡарҙың дымлылығы, тау битенең ауышлығы). Ҡар массаһы баҫымы ышҡылыу көсөнең артыҡ булһа, ҡар шыуыша башлай.[6]
Ҡар ишелмәһе барлыҡҡа килеү өсөн тау битенең 25—45° ауышлығы уңайлы, шулай ҙа тау битенең ауышлығы 15—18° булғанда ла ҡар ишелмәһе булған осраҡтар билдәле. Ауышлығы 15° тау бите һәм 15 см ҡар ҡатламы булғанда ҡар ишелеү ҡурҡыныса бар тип иҫәпләнә, бының өсөн бер нисә шарт үтәлергә тейеш, мәҫәлән, епшек көндә һәм ҡояш йылытҡанда ҡар ирей, һуңынан тиҙ генә һыуыта, шуға боҙло тау барлыҡҡа килә, өҫтөнә ҡырпаҡлаған ҡар яуа.
Ауышлығы 50° булғанда ҡар ҙур күләмдә тотороҡланмай һәм әҙләп шыуып төшә бара[7], 15° һөҙәгерәк һәм 60° текәрәк булғанда тулыһынса ҡар ишелеү ҡурҡынысы бар тип иҫәпләнә.
Тау битендә йыйылған ҡар массаһын, ғәҙәттә, климат сәбәптәре ҡуҙғалта: һауа торошоноң ҡапыл үҙгәреүе (шул иҫәптән атмосфера баҫымы, дымлылыҡ үҙгәреү), ямғырҙар яуыуы, мул ҡар яуыуы, һәм шулай уҡ таш шыуыуы, ер тетрәүе кеүек механик тәҫир. Ҡайһы саҡта, ышҡылыу көсө һәм баҫым көсө араһындағы тигеҙләнеште бәләкәй генә һелкенеүҙе боҙоп ҡар ишелмәһе барлыҡҡа килтерә (мәҫәлән мылтыҡ атыу тауышы, саңғысының йәки сноубордистың ҡарға баҫымы).[6]
Ҡар ишеменең күләме бер нисә миллион кубик метр булыуы мөмкин. Ғүмер өсөн 5 м³ ҡар ишеме лә хәүефле булыуы мөмкин.[8]
Классификация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡар ишеменең бер нисә квалификацияһы бар, мәҫәлән:
- Күләм буйынса.
- Ҡар йыйылыу һәм ҡар ишелеү юлы рельефы буйынса (улаҡлы ҡар ишеме, һикереүсе ҡар ишеме).
- Ҡар консистенцияһы буйынса (ҡоро, дымлы, еүеш ҡар ишеме).
Ҡоро ҡар ишемдәре, ҡағиҙә буларыҡ, яңы яуған ҡар һәм аҫтағы боҙло ҡатлам менән тотҡарланыу көсө ҙур булмағанлыҡтан барлыҡҡ килә.[6] Ҡоро ҡар ишелмәһенең хәрәкәт итеү тиҙлеге 20—70 м/с (125 м/с-ҡа тиклем) тығыҙлығы 0,02 дән 0,3 г/см³ булғанда[9]. Ҡоро ҡар ишерелеүе ҙур ғына емереүҙәр яһаусы ҡарлы һауа тулҡыны барлыҡҡа килтереүе мөмкин.
Еүеш ҡар ишелмәләре тотороҡһоҙ һауа шарттарында барлыҡҡа килә, уларҙың сәбәбе төрлө тығыҙлыҡтағы ҡар ҡатламы араһында һыу һыҙаты барлыҡҡа килеүе. Еүеш ҡар ишелмәһенең тиҙлеге ҡоро ҡар ишелмәһенән түбәнерәк 10—20 м/с ( 40 м/с-ҡа тиклем) һәм тығыҙлығы 0,3—0,4 г/см³[9]. Ҡар тығыҙлығы юғары булғанда ҡар ишеме туҡталғас ҡар массаһы тиҙ генә туңа һәм ҡотҡарыу эштәрен ҡатмарлаштыра.[6]
1993 йылдан Европала ҡар ишелмәһе барлыҡҡ килеү хәүефен билдәләү квалификациялау системаһы бар, ундай урындар тау саңғылары курорттарында тейешле флагтар менән билдәләнә (бындай квалификация Рәсәйҙә лә ҡулланыла):
Францияла ҡар ишеменән үлем осраҡтары 3-тән 4-кә тиклем хәүеф осраҡтарында теркәлә, ә Швецарияла 2-нән 3-кә тиклем (бындай айырма милли менталитет үҙенсәлеге менән һәм хәүеф кимәлен төрлөсә аңлау менән аңлатыла).[10]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Galtür: Anatomy of an avalanche. // news.bbc.co.uk. Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 май 2012. 7 март 2012 тикшерелгән.
- ↑ 45 человек стали жертвами лавины на востоке Афганистана. // russian.news.cn. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 13 март 2012 тикшерелгән.
- ↑ Рәсәйҙә ҡар ишелмәһе
- ↑ Снеголавинные ресурсы во всемирной сети
- ↑ Лавинный гид
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Андрей Садаков. Мировой опыт противолавинной защиты. // Горнолыжная индустрия России, № 4, 2009 г.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 7 март 2012 тикшерелгән.
- ↑ Лавиноопасные районы Советского союза. — М.: Изд-во МГУ, 1970
- ↑ Отуотер М. Охотники за лавинами. — М.: Мир, 1972
- ↑ 9,0 9,1 География лавин // Под ред. С. М. Мягкова, Л. А. Канаева. — М., издательство МГУ, 1992
- ↑ An Analysis of French Avalanche Accidents for 2005—2006
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Всё о лавинах: учебник. // snowavalanche.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 май 2012. 7 март 2012 тикшерелгән.
- А. Каштанов, Е. Подольский, Н. Баринова Лавинный гид. Первый уровень для непрофессионалов. 3 июль 2012 тикшерелгән.
- Лавины // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Артобстрел горного склона в Северной Осетии Видео на YouTube
- Что такое лавина. Шкала лавинной опасности


text:
Хор сәнғәте оҫталарын «Ағиҙел йондоҙҙары» фестивалендә көтәләр
Ике йылға бер тапҡыр Белорет ҡалаһында «Ағиҙел йондоҙҙары» республика хор сәнғәте фестивале-конкурсы үтә. Уны Башҡортостан республикаһы Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге һәм Белорет районы хакимиәте ойоштора. Фестивалдә Башҡортостандың иң яҡшы хор коллективтары билдәләнә.
Быйыл фестиваль бишенсе тапҡыр үтә, ҡунаҡтарҙы Белоретта 24-26 июндә көтәләр.
Фестиваль-конкурста теләге булған һәр вокаль, фольклор йәки хор ансамбле ҡатнаша ала. Бының өсөн коллективтарға рус һәм сит ил композиторҙарының биш-һигеҙ әҫәренән торған (шуларҙың икәүһе – а капелла) ҙур булмаған программа әҙерләргә тәҡдим ителә. Шулай уҡ эшкәртелгән халыҡ йырҙарын һәм башҡорт композиторҙары әҫәрҙәрен башҡарыу мотлаҡ.
Ҡатнашыусылар сығышын составына вокал, фольклор, сәхнә костюмы һәм хореография буйынса квалификациялы белгестәр ингән жюри баһалаясаҡ.
«Ағиҙел йондоҙҙары» фестиваль-конкурсы республикала хор һәм вокал башҡарыу сәнғәте традицияларын һаҡлау, үҫтереү һәм пропагандалау, халыҡ, классик һәм заманса хор музыкаһын өйрәнеү һәм пропагандалау, хор коллективтары репертуарын байытыу кеүек мөһим мәсьәләләрҙе хәл итә.
Фестиваль-конкурс хаҡында тулыраҡ мәғлүмәтте түбәндәге телефондарға шылтыратып белешергә мөмкин: (347) 272-53-25 (Маргарита Мансурова) һәм (34792) 3-42-00, 3-06-35, 5-24-84 (Зәлифә Әғләмова).


text:
«Рәсәй саңғы юлы-2010»да Өфө райондарының барыһы ла ҡатнашаФото: Олег Яровиков
«Рәсәй саңғы юлы-2010»да Өфө райондарының барыһы ла ҡатнаша
«Рәсәй саңғы юлы-2010»да Өфө райондарының барыһы ла ҡатнашаФото: Олег Яровиков
14 февралдә Рәсәй Федерацияһы территорияһында “Рәсәй саңғы юлы-2010” XXVIII асыҡ Бөтә Рәсәй саңғы ярышы үтәсәк.
Өфөлә “Рәсәй саңғы юлы-2010” 13 һәм 14 февралгә билдәләнгән. Республиканың баш ҡалаһында бындай ярыштар дүртенсегә үткәрелә. Стартҡа яҡынса 20 мең кешенең сығыуы көтөлә.
13 февралдә ярыштар Өфө ҡалаһы райондарында үткәрелә.
Дим районы халҡы “Баланово” урман паркы зонаһында (Грозный урамы) уҙышҡа сыға (сәғәт 12-лә башлана).
Киров районы саңғысылары “Ҡояшлы” пляжында йыйыла (сәғәт 11-ҙә башлана).
Октябрь районы халҡын «Ҡашҡаҙан» паркында көтәләр (сәғәт төшкө 2-лә).
«Водник» стадионы Ленин районы саңғысыларын йыя (11 сәғәт 30 минутта).
Ботаника баҡсаһы янындағы Уваров аҡланы Совет районы спортсылары өсөн старт майҙанына әйләнәсәк (көндөҙгө 12-лә).
Орджоникидзе һәм Калинин райондары саңғы байрамын 14 февралдә «Биатлон» спорт-һауыҡтырыу комплексы биләмәһендә үткәрә (сәғәт 12-лә башлана).


text:
Эш хаҡы үҫеше инфляция темптарынан алдараҡ барырға тейеш, тип иҫәпләй төбәк башлығы
Эш хаҡы үҫеше инфляция темптарынан алдараҡ барырға тейеш. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республиканың власть органдары алдына тап шундай бурыс ҡуйҙы.
— Кемдер, быға өлгәшеп булмаясаҡ, тип әйтер. Әммә был дәүләттең төп бурысы булып тора. Халыҡ именлеге үҫеше инфляцияға бәйле процестарҙан алдараҡ барһын өсөн дәүләт барлыҡ шарттар булдырырға тейеш, — тип белдерҙе республика башлығы 15 августа үткән БР Хөкүмәте ултырышында. Унда алдағы өс йылға республиканың социаль-иҡтисади үҫеше буйынса төп параметрҙар тикшерелде.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2015 йылға республикала бюджет ойошмалары хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы фонды, 2011 йыл менән сағыштырмаса, 1,6 тапҡырға – 258,3 миллиард һумдан 412,7 милиард һумға тиклем артасаҡ. 2012 йылда был һан яҡынса 288 миллиард һум тәшкил итәсәк.
2011 йылда уртаса айлыҡ эш хаҡы, 2010 йыл менән сағыштырмаса, 12,3 процентҡа – 18397 һумға тиклем артты. 2012 йыл аҙағына уртаса эш хаҡы – 20495 һумға тиклем, ә 2015 йылда, 2011 йыл менән сағыштырмаса, 1,59 тапҡырға – 29259 һумға тиклем артасаҡ.
Бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең уртаса эш хаҡы 2015 йылда 2011 йылға ҡарата 1,75 тапҡырға артасаҡ.
Инфляцияға килгәндә, 2012 йылда уның кимәле – 4,8 процент, 2013 йылда – 6,2-7,3 процент тәшкил итергә тейеш, ә 2014-2015 йылдарҙа 4,9-5,9 проценттан ашмаҫҡа тейеш.


text:
Балет
Бале́т (франц. ballet, итал. ballo — бейейем) — музыкаль-хореографик образдарҙы берләштереүсе сәхнә сәнғәте төрө.
Балеттағы төп сәнғәти алым — бейеү, ул пантомима менән бергә сюжетты һәм геройҙарҙың характерҙарын сағылдыра. «Балет» төшөнсәһе XVI быуаттың 2-се яртыһында Италияла барлыҡҡа килә һәм баштараҡ спектакльдәге бейеү мәғәнәһендә ҡулланыла. XVI быуат аҙағында балет тип музыканы, йыр, һөйләм һәм бейеүҙе берләштергән тамашаны атай башлыйҙар. XVII быуат дауамында балет зиннәтле һарайҙар тамашасы характерындағы күренеш булараҡ, башлыса, Францияла үҫеш ала.
XVIII быуатта мөстәҡил сәнғәт төрөнә әүерелә. XIX быуаттың 2-се яртыһында Рәсәйҙә композиторҙар П.И. Чайковский, А.К. Глазунов һәм балетмейстерлар М.И. Петипа, Л.И. Иванов («Йоҡоға талған гүҙәл», «Щелкунчик», «Аҡҡош күле», «Раймонда») ижадында балет сәскә атыу осоро кисерә. 1900 йылдарҙа балетмейстерҙар М.М. Фокин, А.А. Горский балет сәнғәтенең яңы эстетик хасийәтын булдыралар, аңа хәҙерге сәнғәт һәм әҙәбиәт идеяләрен керетәләр. XIX быуат аҙағында балет сәнғәтен бөтә доньяға таралуына С.П. Дягилевтың «Урыҫ сезондары» һәм А.П. Павлова гастрольдәре этәргес бирә. Хәҙерге балет сәнғәтенең үҫеш этаптары Р. Глиэрдың «Ҡыҙыл мәк», балет Асафьевтың «Баҡсаһарай фонтаны», С. Прокофьевтың «Ромео һәм Джульетта»һы, А. Хачатуряндың «Гаянэ», «Спартак» әҫәрҙәрендә һ.б. ла сағыла, уға стильдең, жанр һәм форманың күп төрлөлөгө — классиканан алып джаз һәм модерн-балетҡа ҡәҙәр булған төрҙәрҙе берләштереүе хас.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
27 майҙа Өфөлә пенсия системаһы үҫешенә арналған конференция үтә
27 майҙа Өфөнөң Конгресс-холында «Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади үҫеше һәм пенсия системаһы» конференцияһы үтәсәк. Уны Пенсия тупланмалары средстволарын инвестициялау буйынса йәмәғәт советы һәм «Пенсионные деньги» журналы мөхәрририәте ойоштора.
Сарала дәүләт структуралары, йәмәғәт ойошмалары һәм бизнес етәкселәре һәм вәкилдәре, шулай уҡ пенсия өлкәһе белгестәре ҡатнаша.
Конференцияла пенсияны берлектә финанслау дәүләт программаһын ғәмәлгә ашырыу, мотлаҡ пенсия страховкалауы һәм башҡа төрлө мәсьәләләр тикшереләсәк.
Иртәнге сәғәт 11- ҙә башлана.


text:
Өфөлә «Сәләм-2012» сыуаш йыры һәм бейеүе фестивале асылды
Өфөнөң С.Т.Аксаков исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркында II «Сәләм-2012» республика сыуаш йыры һәм бейеүе фестивале асылды. Уны ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто, төбәктең Сыуаш мәҙәниәте йәмғиәте һәм Өфө ҡалаһы ҡала округының Киров районы хакимиәте сығыш яһай. Республиканың төрлө төбәктәренән 40-тан ашыу ижади коллектив был байрамда ҡатнашыу өсөн Өфөгә килде.
Фестивалде сыуаш шағирҙары асып ебәрҙе, улар үҙҙәре ижад иткән шиғырҙарын уҡыны. Үҙҙәренең һәләттәрен шулай уҡ үҙешмәкәр башҡарыусылар, вокаль, фольклор, инструменталь, театраль коллективтар күрһәтте.
Төбәктең Сыуаш мәҙәниәте йәмғиәте рәйесе Юрий Михайлов һүҙҙәренсә, барлыҡ коллективтар ҙа фестивалдә ҡатнаша алһын өсөн, ойоштороусылар быйыл номинациялар һанын бишкә тиклем арттырҙы.


text:
«Торлаҡ» программаһы 2020 йылға тиклем оҙайтылды Фото: Олег Яровиков
«Торлаҡ» программаһы 2020 йылға тиклем оҙайтылды
«Торлаҡ» программаһы 2020 йылға тиклем оҙайтылды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Рәсәй Хөкүмәте «Торлаҡ» федераль маҡсатлы программаһын 2020 йылға тиклем оҙайтты һәм уның яңы редакцияһын раҫланы. Был хаҡта Рәсәй Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығының рәсми сайтында хәбәр ителә.
«Торлаҡ» федераль маҡсатлы программаһының яңы редакцияһы «Йәш ғаиләләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү», «Рәсәй төбәктәренең торлаҡ төҙөлөшө үҫеше программаһын дәртләндереү», «Граждандарҙың федераль ҡануниәт билдәләгән категорияларын торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса дәүләт йөкләмәләрен үтәү», «Коммуналь инфраструктура объекттарын яңыртыу», «Граждандарҙың айырым категорияларын торлаҡ менән тәьмин итеү» программаларын үҙ эсенә ала.
2015-2020 йылдарҙа «Торлаҡ» программаһын финанслауҙың дөйөм күләме 691,82 миллиард һум тәшкил итәсәк тип күҙаллана. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, ошо программаны ғәмәлгә ашырыу сиктәрендә 230 меңдән ашыу ғаилә торлаҡ шарттарын яҡшыртасаҡ.
«Торлаҡ» программаһы 2002 йылда эшләй башланы һәм 2010 йылға тиклем иҫәпләнгәйне. Программаның социаль әһәмиәтле булыуын күҙ уңында тотоп, Рәсәй Хөкүмәте 2011-2015 йылдарға «Торлаҡ» федераль маҡсатлы программаһын раҫлау тураһында ҡарар ҡабул итте. Уны тормошҡа ашырыу йомғаҡтары буйынса 192 мең самаһы ғаилә торлаҡ менән тәьмин ителәсәк.


text:
Башҡорт дәүләт университеты
Координаталар: 54°43′17″ с. ш. 55°56′01″ в. д. / 54.72139° с. ш. 55.93361° в. д. (G) (O) (Я)
Башҡорт дәүләт университеты (БДУ) — Башҡортостандың беренсе юғары уҡыу йорто, Өфө ҡалаһында 1909 йылда Уҡытыусылар институты исеме менән асыла. 1920 йылдың ғинуарынан «Халыҡ мәғарифы институты», ә 1923—1929 йылдарҙа «Халыҡ мәғарифы буйынса ғәмәли институт» тип йөрөтөлә.
1929 йылдың октябренән уның базаһында К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институты ойошторола.
Был уҡыу йорто 1957 йылда «Октябрҙең 40 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт университеты» итеп үҙгәртелә. 1992 йылда «Октябрҙең 40 йыллығы» исеме төшөрөп ҡалдырыла һәм юғары уҡыу йорто «Башҡорт дәүләт унивеситеты» тип атала башлай.
Йөкмәткеһе
- 1 Ҡаҙаныштары
- 2 Тарих
- 3 Институттар һәм факультеттар
- 4 Ректорҙар
- 5 БДУ бинаһы
- 6 Тамамлаусылар
- 7 Өҫтәлмә профессиональ белем алыу
- 8 Иҫкәрмәләр
- 9 Сығанаҡтар
- 10 Һылтанмалар
Ҡаҙаныштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өфөлә педагогик юғары уҡыу йорто асыу мәсьәләһе 1905 йылда, Ырымбур, Өфө, Пермь губерналарын, шулай уҡ Турғай һәм Урал өлкәләрен хеҙмәтләндергән Ырымбур уҡыу округы үҙәге Ырымбурҙан Өфөгә күсерелгәндән һуң күтәрелә.
1909 йылдың 2 июлендә Рәсәй империяһының халыҡ мәғарифы министры Александр Шварц Өфөлә 1909 йылдың 1 июленән, йәғни финанслау башланған көндән өс йыллыҡ уҡытыусылар институты асырға рөхсәт итеү тураһында күрһәтмә бирә. Бер үк ваҡытта Халыҡ мәғарифы министрлығы Ырымбур уҡыу округы попечителенә директор вазифаһына тейешле кандидатура табырға ҡуша. Һөҙөмтәлә Өфө гимназияһы уҡытыусыһы Александр Николаевич Лисовкий һайлап алына.
1909 йылдың 4 октябрендә Өфө уҡытыусылар институты үҙенең ишектәрен аса, ул Телеграф урамының 9-сы йортонда (хәҙерге ваҡытта Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты корпустарының береһе, Цюрупа урамы, 9) урынлаша. Ырымбур уҡыу округы попечителе институтты асыҡ тип иғлан иткәс, тантанала ҡатнашҡандарҙың барыһы исеменән халыҡ мәғарифы министрына телеграмма төҙөлә һәм ебәрелә. Унда императорға тоғролоҡ тойғолары белдерелә. Телеграммаға Өфө губернаторы, Өфө һәм Минзәлә епискобы, преосвященный Нафанил, Ырымбур уҡыу округы попечителе, дворяндарҙың өйәҙ башлығы, губерна земство идаралығы рәйесе, Өфө уҡытыусылар институты директоры һәм башҡа рәсми кешеләр ҡул ҡуя. Был телеграмма Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән «императорға тоғролоҡ тойғоларын, сикһеҙ һөйөүҙәрен» белдергән 20 башҡа хат, мөрәжәғәттәр араһында 1909 йылдың 12 ноябрендә халыҡ мәғарифы министры тарафынан Император Николай II тапшырыла.
1912 йылда институттың тәүге сығарылышы була. Уны, тулы уҡыу курсы үтеп, 24 кеше тамамлай. Педагогик советтың 1912 йылдың 4 июне ҡарары менән уларға ҡала училищеһы уҡытыусыһы исеме бирелә. Институтты алтын миҙал менән — Борткевич Михаил һәм Самарин Николай, көмөш миҙал менән — Антонюк Иосиф, Младенцев Никита, Панков Иосиф, Проскуряков Николай һәм Толмачев Дмитрий тамамлайҙар. Уларҙың барыһы ла Ырымбур уҡыу округының ҡала училищеларына уҡытыусылар итеп тәғәйенләнә.
1917 йылдың сентябрендә 2-се курс уҡыусыларын артабан уҡыу өсөн тәүге тапҡыр ике ағымға бүләләр: физика-математика һәм тәбиғи-география бүлектәре. 1-се курсҡа ҡабул итеү 3 бүлектең: тарих-әҙәбиәт, физика-математика һәм тәбиғи-география бүлектәренең һәр береһенә айырым атҡарыла.
1919 йылда Өфө уҡытыусылар институты «Халыҡ мәғарифы институты» итеп үҙгәртелә[2]. 1923 йылдан алып институт «Практик институт» исемен ала һәм өҫтәмә рәүештә ауыл хужалығы белгестәре лә әҙерләй башлай.
1929 йылда уның базаһында К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институты ойошторола. 1930 йылда институттың эсендә үҙгәртеп ҡороуҙар була, бүлектәр факультеттарға әйләндерелә (физика-математика факультеты, тәбиғи фәндәр факультеты, география факультеты, тарих-филология факультеты). Был факультеттарҙа 15 кафедра эшләй. Шул уҡ йылда ситтән тороп уҡыу бүлеге, тағы бер йылдан киске уҡыу бүлеге асыла.
1957 йылда СССР Министрҙар Советының 1957 йылдың 20 июлендәге ҡарары менән педагогия институты «Башҡорт дәүләт университеты» тип үҙгәртелә. 6 ноябрҙә университетты асыу тантанаһы үткәрелә. Илдә ул 37-се уҡыу йорто була. Уны ойоштороусы һәм университеттың беренсе ректоры — Шәйхулла Хәбибулла улы Чанбарисов була[3].
Башҡорт дәүләт университеты белем көсөнөң ҡеүәтле сағылышына һәм бик күп кешеләр өсөн уларҙың туған йорттарына әйләнде.
Факттар шуны һөйләй: тәүге уңыштар гуманитар дисциплиналар белгестәре әҙерләүҙә яуланған. 1934 йылда башҡорт теле һәм әҙәбиәте факультеты студенты Һәҙиә Дәүләтшина СССР Яҙыусылар союзының Беренсе съезында ҡатнаша. Унда Максим Горький, Александр Фадеев тарафынан уның ижады шәхсән яҡлау таба һәм баһалана. Артабан тап Һәҙиә Дәүләтшина үҙенең классик реалистик «Ырғыҙ» романын ижад итә. Икенсе булып бөтә Союз киңлектәрендә профессор Йәлил Кейекбаев танылыу яулай. Төрки һәм Һинд-Европа телдәренең сағыштырма-тарихи анализы тел ғилеме өлкәһендә бөтә донъя күләмендәге ғилми асыш тип табыла. Һәҙиә Дәүләтшина менән Йәлил Кейекбаевтың уңыштары башҡорт теле һәм әҙәбиәте менән филология фәненең үҫешендә Башҡорт дәүләт университетының ҙур ролен раҫлай.
Тарих факультетында ла ҙур уңыштарға өлгәшелә. Тәү сиратта XVIII быуаттағы башҡорт ихтилалдарының идеологик, социаль, националь йөкмәткеһен яңынан ҡарап баһалаған һәм Зәки Вәлидиҙең ижтимағи-сәйәси, ғилми һәм әҙәби-публицистик эшмәкәрлеген яңынан тергеҙгән хеҙмәттәрҙе әйтергә кәрәк. Шул уҡ факультетта иң боронғо ваҡыттарҙан алып хәҙерге көнгә тиклем осорҙо үҙ эсенә алған, ике киҫәктән торған «Башҡортостан тарихы» баҫылып сыға.
Университет Башҡортостан, шулай уҡ бөтә ил менән бергә үҫешә. Нефть сығарыусы, нефть эшкәртеүсе промышленностың һәм машиналар етештереүҙең үҫеше физика-математика, химия, биология һәм геология-география фәндәренең үҫешенә лә көслө йоғонто яһай. Был йәһәттән профессорҙар Дмитрий Ожиганов, Валентин Иванов, Миркашир Фарзтдинов, Фәнил Саяхов, Алексей Леонтьев, Карл Минскер, Евгений Журавлев, Григорий Заблуда, Юрий Кулагин, Камил Вәлиевтарҙың исемдәрен атап үтергә кәрәк.
Был йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты ижтимағи, донъяға ҡараш өлкәһендә ысын мәғәнәһендә фәнни ҡараш формалашыу үҙәгенә әйләнде. Гуманитар фәндәр өлкәһендә профессорҙар Әхнәф Кирәев, Миҙхәт Ғәйнуллин, Лев Бараг, Игорь Распопов, Ромен Нәзировтар ҙур абруй яуланылар. Егерме йылдан ашыу университет менән Шәйхулла Чанбарисов етәкселек итте. Ул университеттың материаль базаһын булдырыу, уҡыу йортон педагогик кадрҙар менән нығытыу, яңы специальностар асыу өҫтөндә ныҡышмалы эшләне. Уның СССР-ҙа университет белеме үҫеше тураһындағы ғилми хеҙмәте тәүгеләрҙән булып баҫылып сыҡты, был хеҙмәт юғары белем буйынса белгестәрҙең юғары баһаһын алды.
Бөгөн Башҡорт дәүләт университетының штатында 1000-дән ашыу юғары квалификациялы уҡытыусылар эшләй, 27 меңгә яҡын студент уҡый.
2012 йылда Рәсәй Мәғариф һәм фән министрлығының юғары уҡыу йорттарҙы кәметеү һәм эрләштереү пландар буйынса БДУ-ға Бөрө дәүләт социаль-педагогия институты һәм Зәйнәб Биишева ис. Cтәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы индерелде. БДУ-ң Стәрлетамак филиалы һәм Зәйнәб Биишева ис. Cтәрлетамаҡ дәүләт педагогия «БДУ-ң Стәрлетамак филиалы» тип эшләй башланы.
2012 йылда Рөстәм Хәмитов РФ Мәғариф һәм фән министры менән осрашыуҙа БДУ М. Аҡмулла ис. БДПУ, Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты нигеҙендә «Өфө федераль университетты» төҙөргә тәкдимде әйтте.
Институттар һәм факультеттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Етәкселек һәм эшҡыуарлыҡ хәүефһеҙлеге инстититуты (институт управления и безопасности предпринимательства)
- Хоҡуҡ институты (институт права)
- Физика-техника институты
- Биология факультеты
- География факультеты
- Инженерия факультеты
- Тарих (исторический) факультеты
- Башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты
- Математика һәм информацион технологиялар факультеты
Математика һәм мэғлүмәт технологиялар факультеты — Башҡорт дәүләт университетының факультеттары араһында иң эреләренең береһе. Факультет 1972 йылда физика һәм математика факультеттарының бүленеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Әлеге ваҡытта бында яҡынса 80 уҡытыусы эшләй. Шулар араһында 74-нең ғилми дәрәжә һәм исеме бар, 21 уҡытыусы фән докторы, уҡытыусылар М. А. Илһамов, В. В. Напалков Рәсәй Фәндәре академияһы ағзалары. Математика факультетының күп кенә уҡытыусылары БР, РФ-ның атҡаҙанған фән һәм мәғариф эшмәкәре тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған.
Математика факультеты математика һәм физика факультеты корпусының айырым этаженда урынлашҡан. Факультет эстәлегенә 14 уҡыу аудиторияһы, 5 компьютер залы, кафедра һәм деканат кабинеттары, икенсе этажда уҡыу залы инә. Факультеттағы барлыҡ компьютерҙар бер-береһе менән локаль селтәр һәм сервер аша БДУ-ның локаль селтәре менән бәйләнгән, шулай уҡ Интернет селтәренә лә тоташҡан.
Юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү өсөн факультетта аспирантура һәм докторантура ла бар. Кандидат һәм доктор ғилми дәрәжәләрен биреү буйынса Ғилми Совет эшләй.
Факультет кафедралары:
- математика анализы кафедраһы;
- юғары алгебра һәм геометрия кафедраһы;
- функция теорияһы һәм функция анализы кафедраһы;
- дифференциаль тигеҙләмә кафедраһы;
- иҫәпләү математикаһы кафедраһы;
- мәғлүмәт технологиялары кафедраһы;
- математик моделирование кафедраһы;
- программирование һәм иҡтисад информатикаһы кафедраһы;
- тотош мөхит механикаһы кафедраһы.
Һөнәрҙәр һәм уҡыу ваҡыты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Математика факультеты тулы уҡыу циклын булдырған: студенттар бакалавриат, дипломлы белгес, магистратура, аспирантура һәм докторантурала уҡый ала. Классик университеттың, айырыуса математика факультетының, белем биреү принциптарының береһе — һәр белгестең буласаҡ эшмәкәрлегенең күп вариантлы булыуы.
Математика факультеты биш йыл уҡыу дәүерендә түбәндәге һөнәрҙәр буйынса дипломлы белгестәр әҙерләй: 010100 — «Математика», «математик» квалификацияһы тапшырыла; 010500 — «Ғәмәли математика һәм информатика», «Математик. Системалы программист» квалификация тапшырыла.
Икенсе курстан һуң студент туғыҙ кафедраларҙың береһен һайлай. Бынан башҡа, өҫтәлмә курстар өйрәнеп, һәр бер студенттың шәхси план буйынса үҫешеү мөмкинлеге бар. Шулай уҡ факультетта бакалавр(дүрт йыл уҡыу) һәм магистрҙарҙы(ике йыл уҡыу) «Математика» һәм «Ғәмәли математика һәм информатика» йүнәлештәре буйынса әҙерләйҙәр, аҙаҡ уларға ошо йүнәлештәр буйынса бакалавр(магистр) дәрәжәһе бирелә.
Факультет магистрҙарҙы ике программа буйынса әҙерләй: «Ябай дифференциаль тигеҙләмә» һәм «Математика моделированиеһы».
Магистратураға уҡыуҙа, ғилми эштә ҙур һөҙөмтәләргә өлгәшкән бакалаврҙарҙы алалар. Уҡыу ваҡытында магистр һайланған прграмма буйынса нигеҙле, махсус әҙерлек белем ала. Математика факультетында биш йыллыҡ программа буйынса белем алған белгестәр һәм магистрҙар, теләктәре булһа, уҡыуын аспирантура һәм докторантурала камиллаштырыуын дауам итә.
Ғилми-тикшеренеү эштәренең төп йүнәлеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыш үткәрелеп торған ғилми тикшеренеүҙәр математика фәненең һәм физика, биология, иҡтисад, нефть эшкәртеү, экология фәндәренең мәсьәләләренә ҡағыла. Факультет ғалимдары эксперименттар үткәреү, мәғарифты үҙгәртеп ҡороу, айырым алғанда, Берҙәм дәүләт имтиханы индереү һорауҙарында әүҙем ҡатнашалар.
Факультет ғалимдары Мәскәү, Санкт-Петербург, Новосибирск, АҠШ, Германия, Франция, Канадалағы үҙҙәренең коллегалары менән тығыҙ бәйләнеш тоталар.
Факультетта дүрт һөнәр буйынса аспирантура эшләп килә: 01.01.01 — математика анализы; 01.01.02 — дифференциаль тигеҙләмәләр; 01.01.07 — иҫәпләү математикаһы; 05.13.18 — математика моделированиеһы, һанау методы һәм комплекслы программа. Факультеттың сығарылыш студенттары түбәндәге һөнәр буйынса аспирантураға уҡырға инә: 08.00.13. — иҡтисадтың математик һәм инструменталь медоттары(иҡтисад факультеты) йәки 01.02.05 — шыйыҡса, газ һәм плазма механикаһы(физика факультеты).
Студенттар ғилми-тикшеренеү эшендә ҙур әүҙемлек күрһәтә һәм Рәсәй, региондар кимәлендә, уҡыу йорттары араһында уҙғарылған конкурстарҙа ҡатнаша. Йыл һайын факультетта студенттар, аспиранттар, йәш ғалимдар араһында региональ ғилми-практик конференция үтә. Шулай уҡ ике тапҡыр халыҡ-ара конференцияһы ла уҙғарылған. Уны үткәреүҙә Рәсәйҙең нигеҙле тикшеренеүҙәр фонды һәм Маҡсатлы федераль программалар гранттары ярҙам күрһәтә.
Сығарылыш студенттарын эшкә урынлаштырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Математика факультеты ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге өсөн математик метод һәм компьютер технологиялары; тәбиғәт фәне, техника, иҡтисад, идара итеүҙең мәсьәләләрен сисеү буйынса һөҙөмтәле методтар әҙерләү; ғилми, тикшеренеү, проект-конструктор, эксплуатация-идара эшмәкәрлеген программа-мәғлүмәт менән тәьмин итеү; математика дисциплиналар циклын уҡытыу (банк, предприятие, учреждение, офистар) өлкәләрендә белгестәр әҙерләй.
Факультет Рәсәй фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгенең Математика һәм механика институты, РФА-ның нефтехимия һәм катализ институты, «Газпром Нефтехим Салауат» ойошмаһы менән килешеү төҙөгән. Сығарылыш студенттары сәнәғәт предприятиеларында ла эшләйҙәр. Ҡайһы бер студенттар сит илдәрҙә (АҠШ, Канада, Франция, Бөйөк Британия, Германия, Италия һ.б.) уңышлы эшләп килә.
- Психология факультеты
- Роман-герман филологияһы факультеты
- Философия һәм социология факультеты
- Филология факультеты
- Химия факультеты
- Иҡтисад факультеты
- Дөйөм университет кафедралары
- Студенттарҙың өҫтәлмә белем биреү һәм тәрбиә үҙәге (студенческий центр дополнительного образования и воспитания)
- БДУ колледжы
Ректорҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Чанбарисов Шәйхулла Хәбибулла улы (1957—1981)
- Ғимаев Рәғиб Насретдин улы (1981—1999)
- Харрасов Мөхәмәт Хәдис улы (2000—2010)
- Мостафин Әхәт Ғәзизйән улы (2010—2013)
16 май 2013 йылда һайлау конференцияһында Николай Морозкин Ректор вазифаһына һайланды.
БДУ бинаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Университеттын баш йорто 1950 йылда архитектор Кәлимуллин Барый Ғибәт улы проекты буйынса төҙөлдө.
Тамамлаусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар категорияһын ҡарағыҙ.
Категорияла булмаған шәхестәр түбән яҙылған.
- Айытҡолова Эльвира Ринат ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты[4] .
- Солтанова Рәшиҙә Искандәр ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе[5] .
- Ғүмәрова Люция Шаһыбал ҡыҙы — 2009-2013 йй. Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды рәйесе.
Өҫтәлмә профессиональ белем алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Программалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2009 йылдың 12 февралендәге АА № 000780 лицензияһына ярашлы, Башҡорт дәүләт университетының өҫтәмә профессиональ белем биреү бүлеге түбәндәге программаларҙы тормошҡа ашыра:
- «Арбитраж идара итеүселәрҙе әҙеләүҙең берҙәм программаһы»
- «Сифат менеджменты системаһының Р ИСО сер.9000 ГОСТ-ына ярашлылығын сертификациялау»
- «Баһалау эшмәкәрлеге»
- «Ломбардтарҙың һәм һатып алауҙарҙың эшмәкәрлеге менеджменты»
- «Енәйәт юлы менән табылған килемдәрҙе һәм терроризмды финанслауҙарҙы легалләштереүҙәргә ҡаршы тороу»
- «Медиация»
- «Наркотиктарға бәйләнгән булыуҙы профилактикалау буйынса эште ойоштороу методикаһы».
Уҡыу ваҡыты: ҡыҫҡа курстар — 72—100 сәғәт, урта курстар — 100—500 сәғәт. Курстарҙы тамамлаусыларға дәүләт өлгөлө документтар тапшырыла.
Белгестәрҙең квалификацияһын күтәреү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Юғары уҡыу йортоноң профиле һәм профессиональ яңынан әҙерлек программалары буйынса белгестәрҙең квалификацияһын күтәреү:
- «Предприятиеның (кәсепселектең) хаҡын баһалау»
- «Кризисҡа ҡаршы идара итеү»
- «Психология. Клиник психология»
- «Баҡса-парк ландшафты төҙөлөшөндә фитодизайн»
- «Система программисы»
- «Документтар эшен алып барыу һәм идаралыҡты документтар менән тәьмин итеү»
- «Персонал менән идара итеү»
- «Культура — ара коммуникациялар һәм тәржемә»
- «Һайлау хоҡуғы һәм процесы»
Уҡыу ваҡыты: 500 сәғәттән 1000 сәғәткә тиклем. Курстарҙы тамамлаусыларға яңынан профессиональ әҙерлек үтеү тураһында һәм тейешле өлкәлә эшләү хоҡуғы биргән дәүләт өлгөлө диплом тапшырыла.
Ғилми-педагогик кадрҙарҙың квалификацияһын күәреү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы ҡарамағындағы профессиональ белем биреү учреждениелары ғилми-педагогик кадрҙарының квалификацияһын күтәреү:
- «Рәсәй — демократик федератив дәүләт»
- «Тәбиғәт ресурстарын рациональ ҡулланыуҙың физик нигеҙҙәре»
- «Экологик-аналитик мониторинг»
- «Скважиналарҙы геофизик һәм гидродинамик тикшереү»
- «Йәшәйеште тәьмин итеүҙең сифатын күтәреү буйынса социаль-медицина хеҙмәте»
- «Юғары уҡыу йорттарында сит тел уҡытыусыларының профессиональ эшмәкәрлегенең информацион-коммуникатив технологиялары»
- «Үҫемлектәрҙең популяцион экологияһы»
Уҡыу ваҡыты: — 72 сәғәт. Курстарҙы тамамлаусыларға квалификацияны күтәреү тураһында танытма тапшырыла.
Хеҙмәткәрҙәрҙе профессиональ әҙерләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эшһеҙ граждандарҙы һәм эштән сығарылыуҙары мөмкин булған хеҙмәткәрҙәрҙе профессиональ әҙерләү:
- «Бәләкәй кәсепселек менеджеры»
- «ПЭВМ 1 С-та бухгалтер иҫәбе: Предприятие 8.0 Эш хаҡы һәм персонал менән идара итеү»
- «ПЭВМ 1 С-та бухгалтер иҫәбе: Бухгалтерия 8.0»
- «Менеджмент (ойошма менән идара итеү)».
Уҡыу ваҡыты: ҡыҫҡа курстар — 40 сәғәттән 500 сәғәткә тиклем. Курстарҙы тамамлаусыларға тейешле өлгөлө документтар тапшырыла.
Сит тел булараҡ урыҫ теле буйынса дәүләт тестарын үткәреү үҙәге. Был курстар сит ил граждандары өсөн, гражданлыҡтары булмағандарҙы Рәсәй Федерацияһына ҡабул итеү өсөн һәм сит ил граждандарының урыҫ телле мөхиттә уҡыу һәм эшләү өсөн әҙер булыуҙарын тикшереү өсөн үткәрелә. Тестарҙы уңышлы үтеүселәргә дәүләт өлгөлө сертификат тапшырыл. Соискателдәр өсөн философия һәм сит телдәр буйынса кандидатлыҡ имтихандарын тапшырырға әҙерләү курстары. Уҡыу ваҡыты — 40 сәғәттән 60 сәғәткә тиклем.
Сит телдәрҙе ныҡлы өйрәнеү купстары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
БДУ студенттары һәм уҡытыусылары өсөн сит телдәрҙе ныҡлы өйрәнеү курстары:
- «Инглиз теле»
- «Француз теле»
- «Немец теле»
- «Итальян теле»
- «Ҡытай теле».
Уҡыу ваҡыты: 180 сәғәт (4 семестр). Курстарҙы тамамлаусыларға тейешле өлгөлө документтар тапшырыла.
Интенсив әҙерлек курстары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырырға интенсив әҙерләү курстары:
- Урыҫ теле;
- Әҙәбиәт;
- Математика;
- Йәмғиәтте өйрәнеү;
- Тарих;
- Биология.
Уҡыу ваҡыты — 8 ай һәм 5 ай.
Башҡортостан Республикаһы фәненең һәм иҡтисадының актуаль проблемалары буйынса мастер-кластар һәм ҡыҫҡа ваҡытлы, бер-биш көнлөк семинарҙар.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- БашДУ Рәсми сайты
- Мостафин Ә. Ғ. Башҡорт дәүләт университеты // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Хакимиәт башлыҡтары семинары үткәреләФото: Андрей Старостин
Хакимиәт башлыҡтары семинары үткәрелә
Хакимиәт башлыҡтары семинары үткәреләФото: Андрей Старостин
Өфөлә Башҡортостан Республикаһының муниципаль райондары һәм ҡала округтары хакимиәт башлыҡтары семинары эшләй башланы. Уның темаһы — “Башҡортостан Республикаһын артабан үҫтереү факторы булараҡ һөҙөмтәле урындағы үҙидара”.
Семинар Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимовтың бойороғона ярашлы үткәрелә. Уны ойоштороусылар – Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәте, Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы, “Башҡортостан Республикаһының Муниципаль берәмектәр советы” ассоциацияһы.
Семинарҙа ҡатнашыусылар республикала муниципаль реформа барышын, уның һөҙөмтәлелеген күтәреү юлдарын, Башҡортостандың социаль-иҡтисади үҫеш тенденцияларын тикшерәсәк. Улар алдында республика Президенты, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе сығыш яһаны. Семинарҙа ҡатнашыусылар шулай уҡ БР Хөкүмәте Премьер-министрының һәм уның ағзаларының, министрлыҡтар һәм ведомстволар етәкселәренең, билдәле ғалимдарҙың сығыштарын тыңлаясаҡ.
Семинар сиктәрендә үтәсәк курстар муниципаль райондар һәм ҡала округтарының вәкәләттәрен тормошҡа ашырыу буйынса үҙенсәлекле сараларҙы, муниципалитеттарға идара итеүҙең яңы формаларын асыҡлауға йүнәлтелгән. Программаға ярашлы, семинарҙа ҡатнашыусылар Башҡортостан Республикаһы социаль-иҡтисади үҫешенең төп йүнәлештәренә арналған тематик лекциялар тыңлаясаҡ.
Тематик программаға шулай уҡ урындағы үҙидара органдарының күҙәтеү органдары менән үҙ-ара эш итеүе, электрон документтар әйләнешен үҫтереү һәм хакимиәттәрҙе компьютерлаштырыу, коррупцияға ҡаршы көрәш мәсьәләләре буйынса лекциялар индерелгән. Бынан тыш, семинарҙа ҡатнашыусылар Өфөләге ҡайһы бер предприятиеларға барасаҡ, уларҙың эшмәкәрлеге менән танышасаҡ, Шамонин ауылында аҙ ҡатлы йорттар төҙөлөшө тәжрибәһен өйрәнәсәк, Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусылары һәм студенттары менән осрашасаҡ. Семинар 22 ғинуарҙа тамамланасаҡ.


text:
профсоюз ойошмаһының һуңғы яңылыҡтары
Башҡорт дәүләт университеты студенттарының һәм аспиранттарының түбәнге профсоюз ойошмаһы рәйесе
Корлыханов Сергей Васильевич
Бөгөнгө көндә БДУ студенттарының һәм аспиранттарының профсоюз ойошмаһында 8900-ҙән ашыу студент һәм аспирант ағза булып тора (профсоюзда ағза булып тороусылар 89 % тәшкил итә). Профсоюз ойошмаһы структураһына 16 профбюро, 7 комиссия, 5 сектор инә. Профком профбюро рәйестәрен делегат итеп ебәреү принцибы, шулай уҡ конференцияла һайлау юлы аша формалаша. Профком активын 600-гә яҡын студент һәм аспирант тәшкил итә.
Профсоюз комитеты үҙенең эшмәкәрлеген 10 приоритетлы йүнәлештә алып бара. Улар:
- белем алыусыларҙы стипендия менән тәьмин итеү һәм уларға социаль-хоҡуҡи ярҙам итеү;
- торлаҡ менән тәьмин итеү;
- студенттарҙың һәм аспиранттарҙың ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлегендә ярҙам итеү;
- белем алыусыларға мәғлүмәт биреү;
- студенттарҙы эшкә урынлаштырыу һәм уларҙың ваҡытлыса мәшғүллеген тәьмин итеү;
- мәҙәни сараларҙы ойоштороу;
- физик культураны һәм спортты йәштәр араһында пропагандалау һәм үҫтереү;
- һауыҡтырыуҙы һәм ял итеүҙе ойоштороу;
- профсоюз активын эшкә өйрәтеү һәм студенттар араһында лидерҙар әҙерләү;
- тышҡы партнерҙар менән бәйләнешкә инеү.
* БДУ студенттарының һәм аспиранттарының профкомы эшмәкәрлеге тураһында тулы мәғлүмәтте беҙҙең сайттан таба алаһығыҙ.
Адресы:
Өфө, З. Вәлиди ур., 32, к. 336, Тел./факс: (347) 273-66-36, e-mail: profcombsu@mail.ru
Сайт
: www.profbsu.ru
, Контактта | Промо-төркөм "Үҙебеҙҙекеләр"
http://vkontakte.ru/club13457727


text:
Рөстәм Хәмитов KMEW компанияһының генераль менеджеры Юсаку Кодама менән осрашты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов KMEW компанияһының генераль менеджеры Юсаку Кодама менән осрашты
Рөстәм Хәмитов KMEW компанияһының генераль менеджеры Юсаку Кодама менән осрашты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Япониялағы KMEW компанияһының генераль менеджеры Юсаку Кодама етәкселегендәге делегация менән осрашты. Осрашыуҙа төбәктең компания менән хеҙмәттәшлек һәм Башҡортостанда инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу мөмкинлектәре тикшерелде.
– Бына өс йыл инде беҙҙең объекттарҙа компанияғыҙҙың продукцияһы файҙаланыла. Был материалдың яҡшы сифатлы булыуын күрәбеҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙҙә ошондай производство булдырһаҡ, әлеге продукция киң ҡулланыласаҡ. Беҙҙе республикала шундай предприятие төҙөү ҡыҙыҡһындыра.
– Компаниябыҙ фиброцемент изделиелар етештерә. 2009 йылдан алып Рәсәй баҙарында эшләйбеҙ, ошо ваҡыт эсендә төҙөлөш баҙарын өйрәндек, – тип хәбәр итте Юсаку Кодама. – Республика биләмәһендә урындағы производство буйынса проектты ғәмәлгә ашырыу маҡсатында килдек.
«Башҡортостандың үҫеш корпорацияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Артем Кирәев индустриаль парктарҙың береһен предприятиены урынлаштырыу сифатында ҡарауҙарын белдерҙе. Әлеге ваҡытта логистика мәсьәләләре өйрәнелә.
KMEW компанияһы 30 йыл самаһы элек Японияның торлаҡ төҙөлөшө өсөн төҙөлөш материалдары етештереүсе Kubota һәм Panasonic корпорацияларын берләштереү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Төп офис Осака ҡалаһында (Япония) урынлашҡан. Ете фабрикаһы, шулай уҡ бойондороҡһоҙ тикшеренеү һәм тәжрибә үҙәге бар.
Kubota корпорацияһына 1890 йылда нигеҙ һалынған. 1960 йылдан торбаларҙан алып ауыл хужалығы техникаһына тиклем продукция етештерә.
Matsushitadenko Exterior Works, Ltd. (әлеге ваҡытта – Panasonic корпорацияһы) төҙөлөш материалдарын әҙерләгән.


text:
Республикала «500 ферма» маҡсатлы программаһында ҡатнашыусылар һаны арта
Башҡортостанда «Һөт малсылығын үҫтереү һәм һөт етештереүҙе арттырыу. 2012-2016 йылдарға Башҡортостан Республикаһында 500 һөт-тауар фермаһын комплекслы яңыртыу» республика маҡсатлы программаһында ҡатнашыусылар һаны арта. Көн элгәре уларға Бүздәк районының «Бүздәк» агрофирмаһы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, Тәтешле районының «Таң» предприятиеһы, Баҡалы районының «Дуҫлыҡ» ауыл хужалығы етештереү кооперативы һәм Ҡалтасы районының «Заря» ауыл хужалығы етештереү кооперативы ҡушылды.
Бөгөнгө көндә Башҡортостанда «500 ферма» республика маҡсатлы программаһында 59 хужалыҡ ҡатнаша.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытта программала ҡатнашҡан 12 хужалыҡта 14 һөт фермаһы файҙаланыуға тапшырылған. Уларҙың дүртәүһе — Стәрлетамаҡ районында, өсәүһе — Дүртөйлө районында, берәр ферма Ҡыйғы, Мәләүез, Ауырғазы, Краснокама, Күгәрсен, Илеш һәм Учалы райондарында урынлашҡан.
Министрлыҡтың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, «500 ферма» республика маҡсатлы программаһы ярҙамы менән йәнә бер нисә объектта эштәр аҙағына яҡынлаша. Шулай итеп, октябрҙә генә Башҡортостандың 15 районында 20-гә яҡын һөт-тауар фермаһын файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: «Инновацион идеяларҙы производствоға алып барып еткереү механизмдарын табырға кәрәк»
Фото:
Өфөлә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Фәнни-техник һәм инновация сәйәсәте буйынса советтың киңәйтелгән ултырышы булды. Уның эшендә ошо советҡа етәкселек итеүсе БР Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашты. Уның билдәләүенсә, инновация сәйәсәтенең өҫтөнлөклө йүнәлештәрен ентекле тикшерергә кәрәк.
— Технологик йәһәттән илебеҙ алға киткән илдәрҙән күпкә артҡа ҡала, – тине республика башлығы. – Беҙҙә ҡеүәт, идеялар бар, әммә улар эпизодик үҙенсәлектәргә эйә. Беҙҙе сит илдәрҙә етештерелгән тауарҙар уратып алған. Инновацион мөхитте үҫтереү өсөн беҙҙә шарттар бар, әммә инновациялар ғына юҡ. Булһа ла күмәк файҙаланыу өсөн етмәй. Проблеманы тамырынан тикшерергә кәрәк.
Республика Президенты шулай уҡ бизнес-берләшмәнең һүлпәнлеген билдәләне. Уның фекеренсә, эшҡыуарҙарға инновация сәйәсәтенә ҙур иғтибар бирергә кәрәк.
Бынан тыш, Рөстәм Хәмитов инновация сәйәсәтен үҫтереүҙә йәштәрҙең ҙур әһәмиәткә эйә булыуын билдәләне:
— Йәштәр эксперименттарҙан, яңылыҡтарға тотоноуҙан ҡурҡмай. Был – ҡеүәтле потенциал, әммә бөгөн беҙ уны файҙаланмайбыҙ тиерлек.
Башҡортостанда инновацион эшмәкәрлекте үҫтереүҙең нисек алып барылыуына килгәндә, БР сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министры Роберт Ваһаповтың фекеренсә, республикаға технологик күҙаллау тураһында закон эшләргә кәрәк.
БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Юрий Пустовгаров, ошо өлкәлә аныҡ ҡарарҙар ҡабул итеүҙең һөҙөмтәлелеге өсөн БР Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы базаһында эш төркөмө ойошторорға кәрәк тип билдәләне.


text:
Фото:
Өфөнөң икенсел торлаҡ баҙары: бер аҙнала плюс 0,3%
Фото:
Өфө буйынса икенсел торлаҡтың уртаса хаҡы бөгөн — квадрат метрына 42,23 мең һум. Уҙған аҙна эсендә ул 0,3 процентҡа артты.
Әҙ генә күберәккә – 0,4 процентҡа – өс бүлмәлеләр артты (40,58 мең һум). Бер бүлмәле фатирҙар 0,3 процентҡа хаҡын арттырҙы (44,15). Ике һәм күп бүлмәлеләр 0,2 процентҡа ҡыйбатланды – уларҙың хаҡы квадрат метрына тәүгеһенә 41,72 мең һум һәм һуңғыһына 40,44 мең һум тәшкил итә.
Ҡала буйынса элиталы торлаҡҡа уртаса хаҡ – “квадратына” 57,8 мең һум. Хаҡтың дөйөм индексын иҫәпләгәндә был категория иғибарға алынмай.
Күрһәтелгән параметрҙар – һатыусылар һораған хаҡ. Сауҙалашыу барышында тәүҙә билдәләнгән сумма ғәҙәттә биш-ун процентҡа төшөрөлә.
«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре мәғлүмәте буйынса, иң арзан фатир бөгөнгө көндә 1,15 миллион һумға тәҡдим ителә. Ул К.Маркс урамында урынлашҡан, майҙаны 45 квадрат метр. Иң ҡыйбат фатир — Киров урамындағы 225 квадрат метр майҙанлы биш бүлмәле «элита». Ул 18,5 миллион һум тора.


text:
Һуйыр
Һуйыр, урман тауығы, һаңғырау ҡор, селәүсен (урыҫ.глухарь) (лат. Глухарь, лат. Tetrao urogallus)— Төньяҡ һәм Урта Европаның, Урта Азияның ылыҫлы урмандарында йәшәй торған эре ҡош.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Атаһын ҡара һуйыр, инәһен буҙлаҡ тип тә исемләйҙәр. Ҙурлығы ҡаҙҙай. Ата ҡоштоң башы, муйыны, ҡойроҡ төбө һоро; һырты көрәне ҡанаттары, ҡойроғо аҡ таптар менән сыбарланған ҡара-көрән; түше йәшкелт ялтырауыҡлы ҡара; ҡабырғалары ҡара таплы аҡ. Күҙҙәре өҫтөндә ҡыҙыл ҡашы бар. Инә ҡош ерәнһыу буҙ, ҡара һәм аҡ таптар менән сыбарланған. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уйын ваҡытында ата ҡоштар шартылдау һәм салғы яныуына оҡшаған тауыштар сығара, инә ҡош ҡорҡолдай, Йәшәү урыны — еләкле ылыҫлы урмандар, һирәк ағаслы, мүкле һаҙлыҡтар. Ҡарағай һәм шыршы энәләре, төрлө еләк, ор¬лоҡ, бөрө-менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә тарал¬ған. Ояһы ерҙә. Көрәнһыу таптар менән сыбарланған 8—10 аҡһыл һары йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. — Өфө, 1986.
- Глухарь // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Глухарь (птица сем. тетеревиных) // Ҙур совет энциклопедияһы.


text:
Йәштәр Рәсәй федерализмы мәсьәләләрен тикшерәсәк
17 апрелдә Башҡорт дәүләт университетында "Рәсәй федерализмы: тарих һәм хәҙерге заман" төбәк ғилми-ғәмәли конференцияһы үтәсәк. Форум университеттың 100 йыллығына һәм үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәтенең Башҡортостан Совет Автономияһы тураһында Килешеүгә ҡул ҡуйыуының 90 йыллығына арналасаҡ. Форумда ҡатнашыуға республиканың төп ғилми-тикшеренеү институттары һәм юғары уҡыу йорттары студенттары, аспиранттары һәм йәш ғалимдары заявка бирҙе. Пленар ултырышта һәм секцияларҙа улар Рәсәйҙә федерализм тарихының көнүҙәк мәсьәләләрен, федерализмдың сәйәси-хоҡуҡи нигеҙҙәрен, иҡтисади аспекттарын, уның теоретик-фәлсәфәүи төшөнсәһен, шулай уҡ Рәсәйҙә федерализмдың аяҡҡа баҫыуында һәм үҫешендә Килешеүҙең ролен тикшерәсәк.


text:
Октябрьскийҙа йылдың иң яҡшы уҡытыусылары исемдәре аталды
Октябрьский ҡалаһының Балалар һәм үҫмерҙәр ижад һарайында «Йыл уҡытыусыһы-2011» конкурсы финалы үтте. Ярыштарҙың йомғаҡлау этабына ҡаланы һигеҙ педагогы сыҡты. Профессиональ оҫталыҡ конкурсы еңеүсеһе 13-сө урта мәктәптән Елена Колбасова булды. Икенсе урынды ике педагог – 11-се татар гимназияһынан Оксана Колесникова менән Балалар һәм үҫмерҙәр ижад һарайынан Ольга Казанцева, өсөнсө урынды 10-сы урта мәктәптән Зинаида Поварова яуланы.
Был конкурс инде 21-се тапҡыр үткәрелә. Ул «Мәғариф» милли проекты сиктәрендә ижади эшләүсе педагогтарҙы асыҡлау, яҡлау һәм дәртләндереү, уҡытыусы хеҙмәте абруйын күтәреү, ҡаланың иң яҡшы уҡытыусыларының тәжрибәһен таратыу маҡсатында үткәрелде, тип хәбәр итә «Октябрьский нефтяник» гәзите.


text:
Иглин районында ирекле көрәш менән шөғөлләнеү өсөн яңы зал асыласаҡФото: Олег Яровиков
Иглин районында ирекле көрәш менән шөғөлләнеү өсөн яңы зал асыласаҡ
Иглин районында ирекле көрәш менән шөғөлләнеү өсөн яңы зал асыласаҡФото: Олег Яровиков
1 сентябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Иглин районының Сыуаш-Ҡыбау урта дөйөм белем биреү мәктәбендә булды. Биш йыл элек был уҡыу йортонда Олимпия уйындарының бронза призеры Сергей Корнилаев башланғысы менән ирекле көрәш буйына спорт секцияһы асылғайны. Был ваҡыт эсендә мәктәптә бихисап һәләтле спортсылар әҙерләнде, улар үҙҙәрен Рәсәй һәм донъя кимәлендә күрһәтеп өлгөрҙө.
Республика башлығы балалар менән осрашып, уларға бүләктәр тапшырҙы. Иглин көрәшселәренең юғары ҡаҙаныштары иғтибарһыҙ ҡалманы – Башҡортостан Президенты ирекле көрәш менән шөғөлләнеү өсөн айырым яңы зал төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итте. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Иглин районы хакимиәтенән хәбәр иттеләр.
Шулай уҡ Рөстәм Хәмитов мәктәп музейында булды, уҡыу бүлмәләрен ҡарап сыҡты. Сыуаш теле класында уҡытыусылар Президентҡа телде өйрәнеү өсөн методик әсбаптар етешмәүе хаҡында әйтте. Төбәк башлығы республиканың мәғариф министры Әлфис Ғаязовҡа Сыуашстан Республикаһынан хеҙмәттәштәр менән бәйләнешкә сығып, уларҙан кәрәкле әҙәбиәт алырға һәм, уларҙы ишәйтеп, барлыҡ сыуаш мәктәптәренә таратырға ҡушты. Бындай мәктәптәр Иглинда ғына түгел, Йәрмәкәй, Ауырғазы һәм башҡа райондарҙа ла бар. Бынан тыш, Рөстәм Хәмитов класҡа заманса мультимедиа ҡорамалы бүләк итте.
Иглин районы буйлап эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Көршәк ауылында ла булды, унда урындағы халыҡ менән аралашты. Улар республика башлығына ауылда газ һәм һыу булмауы хаҡында әйтте. Ҡоролоҡ йылдарынан һуң ҡоҙоҡтарҙа һыу юҡ кимәлдә тиерлек. Һыуҙы йылғанан ташыйҙар, ә эсер өсөн уны район үҙәгенән һатып алалар. Рөстәм Хәмитов был мәсьәләне тиҙ арала хәл итеү өсөн тейешле күрһәтмәләр бирәсәге хаҡында әйтте.


text:
Дмитрий Медведев Башҡортостандың үҙенсәлекле социаль проекттары менән ҡыҙыҡһынды
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
«Берҙәм Рәсәй» партияһы рәйесе, РФ Хөкүмәте башлығы Дмитрий Медведев 3 февралдә Өфөгә эш сәфәре барышында Башҡортостандағы партия ағзалары менән осрашыу уҙғарҙы.
Осрашыуҙа «Берҙәм Рәсәй» партияһының Юғары советы ағзаһы, Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, «Берҙәм Рәсәй» төбәк бүлексәһе секретары, республика Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, партияның төбәк башҡарма комитеты етәксеһе Рәмзил Ишһарин, партияның урындағы бүлексәләре етәкселәре һәм секретарҙары ҡатнашты.
Партия ағзалары Министрҙар кабинеты башлығы менән ҡайһы бер иҡтисади һәм социаль мәсьәләләрҙе тикшерҙе.
Атап әйткәндә, хәбәрһеҙ юғалған һалдаттарҙы эҙләү республика проекты ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. «Быуындар йөрәгендә — хәтер һәм ғорурлыҡ» проекты координаторы, «Берҙәмлек» лицейы уҡытыусыһы Нәзирә Хәкимова һүҙҙәренсә, республикала хәбәрһеҙ юғалған һалдаттар тураһында мәғлүмәттәр эҙләүҙең үҙенсәлекле методикаһы төҙөлгән.
РФ Хөкүмәте башлығы танышыу өсөн проекттың методик материалдарын алды.
— Әгәр былар ысынлап та үҙенсәлекле технологиялар икән, улар Рәсәйҙә киң таралыу алырға тейеш, — тине Дмитрий Медведев.
«Өсөнсө быуын халыҡ университеты» республика проектының да федераль кимәлгә сығыу мөмкинлеге бар. Программа пенсионерҙарға бушлай финанс, хоҡуҡи белемдәрен арттырырға, компьютер менән эшләргә өйрәнергә, төрлө өлкәлә белем алырға мөмкинлек бирә.


text:
Андрей Назаров Башҡортостан Президентының инвестицион хеҙмәттәшлек мәсьәләләре буйынса махсус вәкиле итеп тәғәйенләнде
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үҙенең советнигы Андрей Назаровты республика Президентының инвестицион хеҙмәттәшлек мәсьәләләре буйынса махсус вәкиле итеп тәғәйенләне.
Бындай ҡарар инвестициялар йәлеп итеү эшмәкәрлеген камиллаштырыу һәм Башҡортостандың хужалыҡ итеүсе субъекттарына инвестицион проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа булышлыҡ итеү маҡсатында ҡабул ителгән.
Президенттың инвестицион хеҙмәттәшлек мәсьәләләре буйынса махсус вәкиле Мәскәү ҡалаһында йәшәп эшләйәсәк, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Өфө властары киҙеүгә ҡаршы көрәшкә йомғаҡ яһаны
2009-2010 йылғы эпидемия миҙгелендә киҙеү һәм ОРВИ менән сирләүгә ҡаршы көрәшкә йомғаҡ яһау бөгөн ҡала хакимиәте башлығы эргәһендәге кәңәшмәлә тикшерелгән төп темаларҙың береһе булды.
Хакимиәттең һаулыҡ һаҡлау идаралығы начальнигы Виталий Викторов хәбәр итеүенсә, дөйөм алғанда, 2009 – 2010 йылғы эпидемия миҙгелендә Өфөлә 270 мең кешенең ОРВИ менән сирләү осрағы теркәлгән. Икенсе төрлө әйткәндә, был юлы ҡаланың һәр дүртенсе кешеһе тиерлек сирләгән. Етмәһә, 370 осраҡта ауырыу пневмонияға әйләнгән, һөҙөмтәлә биш кеше һәләк булған. Өфөнө “сусҡа киҙеүе” лә ситләп үтмәне – эпидемия миҙгелендә ҡалала A/H1N1 вирусы менән сирләүсе 43 кеше теркәлде.
Иң күп ауырыусылар ноябрь башына тура килде, ул саҡта бер аҙнала 27 меңдән ашыу осраҡ теркәлде, етмәһә, сирләүселәрҙең 65 процентын 14 йәшкә тиклемге балалар тәшкил итте.
Ҡала хакимиәте ауырыуҙың артыуына ҡаршы көрәшеп, әүҙем саралар күрҙе. Инфекцияның таралыуын тотҡарлаусы төп сараларҙың береһе булып халыҡты иммунлаштырыу торҙо. Дөйөм алғанда, Өфөлә халыҡтың 42 процентына прививка яһалды.
— Ихтимал, тап шуға күрәлер ҙә беҙҙең ҡалала киҙеү менән сирләү кимәле Рәсәй буйынса уртаса күрһәткестән 11 тапҡырға аҙыраҡ булды, — тип иҫәпләй Виталий Викторов. – Беҙҙә ул 100 мең кешегә 35 кеше тәшкил итте, шул уҡ ваҡытта ил буйынса был күрһәткес – 100 мең кешегә 416 ауырыу.
Хәҙерге ваҡытта Өфөлә халыҡты A/H1N1 вирусына ҡаршы иммунлаштырыу дауам итә. Әммә ҡайһы бер предприятиелар етәкселәре беҙҙең һүҙгә бик ҡолаҡ һалмай һәм хеҙмәткәрҙәренә иммунизация үткәрергә ашыҡмай, ти Виталий Викторов.
— Бындай осраҡта һорарға, тәҡдим итергә түгел, ә предприятиеларҙа иммунлаштырыу үткәреүҙәрен талап итергә кәрәк, — тип иҫәпләй ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев. – Һәр етәксе производствола үҙ эшселәренең һаулығы өсөн яуаплы бит.


text:
Рәсәй сусҡасылыҡ тармағына ярҙам итеү өсөн 2012 йылда алты миллиард һум йүнәлтәсәк
Рәсәйҙә ағымдағы йылда сусҡасылыҡ тармағына ярҙам итеү өсөн алты миллиард һум йүнәлтеләсәк. Ошондай сумманы уҡып ишеттерҙе Өфөлә үткән Бөтә Рәсәй аграр форумы бырышында Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин.
Уның һүҙҙәренсә, махсус әҙерләнгән программа сиктәрендә был тармаҡты үҫтереүгә өс йыл дауамында алтышар миллиард һум бүлеү планлаштырыла. Шулай итеп, дөйөм ағанда 18 миллиард һум бүленәсәк.
Владимир Путиндың билдәләүенсә, Рәсәйҙә эре малды үрсетеүҙе лә арттырырға кәрәк. Уның фекеренсә, аграрийҙарыбыҙ был тармаҡта эске ихтыяжды ҡәнәғәтләндерерлек күләмгә еткән тиерлек. Әммә ил баҙарында импортҡа урын бар әле. Уны үҙебеҙҙәге производствоны арттырыу ярҙамында ҡыҫырыҡлап сығарыу мөһим, тигән бурыс ҡуйҙы премьер.


text:
Сәнғәт төнөндә Рафаэль Ҡадировтың шәхси күргәҙмәһе асыласаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 28 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
3 ноябрҙә Башҡортостан Республикаһы Милли музейында «Сәнғәт төнө» бөтә Рәсәй акцияһы сиктәрендә тантаналы рәүештә рәссам Рафаэль Ҡадировтың «Күңел ҡылдары» күргәҙмәһе асыласаҡ. Килеүселәрҙең иғтибарына 20-нән ашыу эш тәҡдим ителәсәк. Күргәҙмәнең асылыуы Урта махсус музыка колледжының I курс студенты, Дельфий уйындары призеры, йәш скрипкасы Анастасия Мамяшеваның сығышы менән оҙатыласаҡ.
Рафаэль Ҡадиров – башҡорт рәссамы, график, Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы ағзаһы, Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостандың халыҡ рәссамы. Республика, бөтә Рәсәй һәм бөтә Союз, зона, төбәк, халыҡ-ара һәм сит ил күргәҙмәләре ҡатнашыусыһы. Ижади багажында – 30-ҙан ашыу шәхси күргәҙмә, шул иҫәптән биш сит ил күргәҙмәһе. 60-тан ашыу һүрәте РФ 15 дәүләт музейында һәм картина галереяһында һаҡлана. 150-ләгән эше – Башҡортостандың төрлө учреждениеларында һәм йөҙҙән ашыуы – Испанияла, Францияла, АҠШ-ла, Австрияла, Германияла, Израилдә, Канадала, Италияла шәхси йыйылмаларҙа.
Күргәҙмәне Өфө ҡалаһы Совет урамы, 14 адресы буйынса ҡарарға мөмкин. Белешмә өсөн телефон: (347) 272-32-54.


text:
Израилдә тәүге тапҡыр халыҡ-ара кимәлдә һабантуй ойошторола Фото: Олег Яровиков
Израилдә тәүге тапҡыр халыҡ-ара кимәлдә һабантуй ойошторола
Израилдә тәүге тапҡыр халыҡ-ара кимәлдә һабантуй ойошторола Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
6 майҙа Израилдә тәүге тапҡыр халыҡ-ара һабантуй ойошторола. Ришон-ле-Цион ҡалаһында үтәсәк асыҡ һауалағы байрамға 200-300 ҡунаҡтың килеүе көтөлә. Улар араһында Рәсәй йәһүдтәр конгресы президенты Юрий Каннер, Израилдәге Татар мәҙәни үҙәге рәйесе Закира Зарипова-Донстер, Кнессет депутаттары, дипломаттар, Израилдәге татар-башҡорт һәм Рәсәйҙәге милли-мәҙәни ойошмаларҙың вәкилдәре бар.
Һабантуй программаһында милли спорт ярыштары: тоҡ кейеп йүгереү, билбау көрәше, халыҡ музыкаһы концерты, һалма йәйеү буйынса оҫталыҡ дәресе, сувенирҙар таратыу һәм милли тәм-том менән һыйланыу ҡаралған. Ҡунаҡтарҙы Ырымбур, Екатеринбург, Мәскәү һәм Ҡазан ҡалаларынан килгән үҙешмәкәр артистар ҡаршы ала. Байрам «Туған тел» йыры аҫтында әйлән-бәйлән менән тамамланасаҡ.
«Израилдә Башҡортостанда тыуып үҫкән һәм төрлө сәбәптәр буйынса шунда күсенгән кешеләр йәшәй. Улар һәр халыҡтың байрамын ихлас ҡабул итә һәм шуның менән бергә үҙҙәренең милли мәҙәниәтен, традицияларын һаҡлап ҡалырға тырыша, — тип хәбәр итте сараны ойошторорға ярҙам итеүсе, «Рәсәй барыһы өсөн дә» («Рәсәй бөгөн» халыҡ-ара мәғлүмәт агентлығы) порталының баш мөхәррире Радик Әмиров. — Рәсәй йәһүдтәр конгресы һәм Рәсәй Йәмәғәт палатаһы йәмәғәт дипломаты үҫеше һәм сит илдә йәшәүсе ҡан-ҡәрҙәштәребеҙгә ярҙам итеү буйынса комиссия рәйесе Елена Сутормина һабантуй үткәреүҙе хупланы».
«Фейсбук» социаль селтәрендәге «Сит илдәрҙәге башҡорттар» төркөмө хәбәр итеүенсә, 21 майҙа һабантуй байрамын София (Болгария), 22 майҙа — Истанбул (Төркиә), 28 майҙа — Лос-Анджелес (Калифорния штаты, АҠШ), 28 майҙа — Вашингтон (АҠШ), 29 майҙа — Будапешт (Венгрия), 4 июндә — Рига (Латвия), 4 июндә — Прага (Чехия), 5 июндә — Женева (Швейцария), 18 июндә — Дрезден (Германия), 17 июлдә — Нью-Йорк (АҠШ) һәм Торонто (Канада) ҡабул итә.


text:
Уҙған аҙнала талпан тешләүҙән 1529 кеше зыян күрҙе
“Роспотребнадзор”ҙың БР буйынса идаралығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, уҙған аҙнала Башҡортостанда талпан ҡаҙалыуҙан 1529 кеше зыян күрҙе. 1 апрелдән алып республиканың дауалау-профилактика учреждениеларына талпан тешләгән 9867 кеше мөрәжәғәт итте, уларҙың 27 проценты – балалар.
«Башҡортостан Республикаһында гигиена һәм эпидемиология үҙәге» федераль дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы лабораторияһында бөгөнгә 4576 талпан тикшерелгән, шуларҙан 78-е (1,7%) талпан энцефалиты вирусы менән зарарланған.
Профилактика маҡсатында 2371 кешегә (мөрәжәғәт итеүселәрҙең 24 проценты), шул иҫәптән 1675 балаға (63,5%) иммуноглобулин яһалған.
Хәҙерге ваҡытта Башҡортостанда вируслы талпан энцефалиты менән ауырыу осрағы теркәлмәгән.


text:
Ғинуарҙан авгусҡа тиклем
- Подробности
- Родительская категория: Мәҡәләләр
- Опубликовано 03.10.2008 14:20
Башҡортостан Республикаһының айырым социаль-иҡтисади күрһәткестәре
2008 йылдың авгусында сәнәғәт етештереү индексы 2007 йылдың авгусына ҡарата — 111,6 процент, ғинуар-августа 110,6 процент тәшкил итте.
Ғинуар-августа барлыҡ төр файҙалы ҡаҙылмалар сығарыуҙа етештереү индексы былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда — 101 процент, эшкәртеүсе сәнәғәттә — 114,4, электр энергияһы, газ һәм һыу етештереү һәм бүлеүҙә 105,3 процент тәшкил итте.
2008 йылдың ғинуар-авгусында республика территорияһында дөйөм майҙаны 1091,6 мең квадрат метр тәшкил иткән 12,9 мең фатир (ятаҡтарҙағы фатирҙарҙы ла индереп) сафҡа индерелгән, 2007 йылдың ошо осорона ҡарата торлаҡ үҫеше 18,2 процентҡа тәьмин ителгән. Торлаҡ төҙөүҙә өҫтөнлөклө урын элеккесә шәхси төҙөүселәрҙә: улар 755,6 мең квадрат метрлыҡ дөйөм майҙанлы 7174 шәхси йорт һалған, 2007 йылдың ғинуар-авгусына ҡарата үҫеш 12,0 процент. Шул уҡ ваҡытта республика предприятиелары һәм ойошмалары тарафынан төҙөлгән торлаҡтың күбәйеүе билдәләнә: улар 336,0 мең квадрат метрлыҡ торлаҡ йортто файҙаланыуға тапшырған, был 2007 йылдың ғинуар-авгусы кимәленән 35,0 процентҡа артыҡ.
2008 йылдың ғинуар-авгусында бөтә төр транспорт ойошмалары тарафынан 165,6 миллион тонна йөк ташылған, был 2007 йылдың ғинуар-авгусындағы күләмгә ҡарағанда 8,5 процентҡа күберәк. Күләмдең артыуы эске һыу транспортында йөк ташыуҙың — 87,7 процентҡа, тимер юл транспортында — 10,3, автомобиль транспортында — 8,9, магистраль үткәргес торбалар транспортында 4,5 процентҡа үҫеүе менән бәйле.
Республика буйынса августа бөтә тауарҙарға һәм түләүле хеҙмәттәргә ҡулланыусылар хаҡы индексы — 100,3 процент, Рәсәй буйынса 100,4 процент тәшкил итте. Йыл башынан Башҡортостан Республикаһы буйынса инфляция — 9,3, Рәсәй буйынса 9,7 процент кимәлендә булды. Волга буйы федераль округында инфляция күрһәткесе Татарстан Республикаһындағы 8,5 проценттан Пенза өлкәһендәге 12,0 процентҡа тиклем тәшкил итте.
2008 йылдың ғинуар-авгусы йомғаҡтарын билдәләүсе төп күрһәткестәр:
Бер айға һуңлап эшкәртелгән күрһәткестәр:
Федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәтенең БР буйынса территориаль органы.
«Башҡортостан» гәзите.


text:
Осрашырбыҙ һабантуйында
Башҡортостанда яңғыҙҙар һабантуйҙа осраша. Әбйәлил районы Тирмән ауылы янында 18 июндә тәбиғәт ҡосағында үҙ йәрен табырға теләүселәр өсөн күңел асыу сараһы уҙғарыла. Яңғыҙҙар һабантуйын “Аулаҡ өй” хәрәкәте вәкилдәре ойоштора. Проект етәксеһе Айгөл Ниғмәтуллина әйтеүенсә, һабантуйға барлыҡ республиканан кешеләр йыйыла. Сарала спиртлы эсемлектәр булмай, ҡунаҡтар милли ризыҡтар менән һыйланасаҡ. Тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн - 8-965-93-97-200 телефоны буйынса мөрәжәғәт итергә була.


text:
«Башҡортостан Уралы» биосфера резерваты ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫының яҡынса исемлегенә индерелде
ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫының яҡынса исемлегенә «Башҡортостан Уралы» тәбиғәт комплексы ла индерелде.
— Алдағы ваҡытта яңы объект — «Башҡортостан Уралы» биосфера резерватына халыҡ-ара эксперттар киләсәк. Улар объекттың Бөтә донъя мәҙәни һәм тәбиғи мираҫын һаҡлау тураһындағы Конвенция менән раҫланған донъя кимәлендәге универсаль хазина критерийҙарына тап килеүен тикшерәсәк, — тип хәбәр итте Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.
Уның һүҙҙәренсә, республикалағы был уникаль тәбиғи-мәҙәни комплексты әлеге исемлеккә индереү уны һаҡлап ҡалыуҙа һәм популярлаштырыуҙа ҙур роль уйнаясаҡ. Бынан тыш, был Башҡортостандың әлеге ойошма менән артабан хеҙмәттәшлек итеүенә импульс бирәсәк.
Бөгөнгө көндә донъяла 564 биосфера резерваты иҫәпләнә, уларҙың утыҙ туғыҙы Рәсәйҙә булдырылған.
Республикала «Башҡортостан Уралы» биосфера резерватын булдырыу буйынса эштәр 2011 йылда башланды. Ул ваҡытта төбәктең Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Биология институты, «Шүлгәнташ» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы, «Башҡортостан»милли паркы тарафынан объектҡа «Башҡортостан Уралы» биосфера резерваты статусын биреүгә заявка әҙерләнгәйне.
Яңы объект составына федераль һәм республика кимәлендәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялары индерелде. Улар — «Шүлгәнташ» ҡурсаулығы, «Башҡортостан» милли паркы, «Мораҙым тарлауығы» тәбиғәт паркы, «Алтын Солоҡ» тәбиғи зоологик заказнигы һәм «Ыҡ» зоологик заказнигы.


text:
Ринат Камалдың «Кеше драмаhы» - ул илебеҙҙең тарихы
Билдәле башҡорт яҙыусыһы-прозаик, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты Ринат Камалдың 60 йәшлек юбилейына «Китап» нәшриәтендә уның «Кеше драмаhы» тигән яңы китабы донъя күрҙе.
Йыйынтыҡҡа Ҡотлояр-Бәхтиәр серияһынан «Талаҡ!», «Шаңдау», «Беләҙекүл» социаль-көнкүреш һәм психологик романдар ингән. Ул Мәғҙән ауылы халҡының – ХХ быуаттың уртаһында туғанлашҡан Ҡотлояров һәм Бәхтийәров династияларының ҡайғылы һәм ғибрәтле тарихы. Был ауыл халҡының яҙмышында бөтә ил тарихы сағылыш тапҡан, уларҙан революционерҙар һәм расколсылар, уҡытыусылар һәм аҙып-туҙып йөрөүселәр, игенселәр һәм ауыл ҡулланыусылар кооперацияһы хеҙмәтсәндәре сыҡҡан. Дөйөм алғанда Ҡотлоярҙарҙың һәм Бәхтиәрҙәрҙең тормош тарихы – ул Ватаныбыҙҙың тарихы, ул кешеләрҙең ҙур драмаһы. Автор үҙе билдәләүенсә, был серия өҫтөндә эш әле тамамланмаған, һәм киләсәктә ул үҙенең уҡыусыларын Ҡотлояров һәм Бәхтиәров тарихының дауамы менән ҡыуандырасаҡ.
Китап башҡорт телендә баҫылған, уны «Китап» нәшриәтенең фирма магазиндарында һатып алырға мөмкин.


text:
Фото:
Баш ҡала рәссамы Светлана Мөхәмәтгәрәеваның эштәре Францияла Рус мәҙәниәте аҙналығында күрһәтелә
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфө рәссамы Светлана Мөхәмәтгәрәеваның эштәре Францияла күргәҙмә проектында күрһәтеләсәк. Ул 18-24 ғинуарҙа Рус мәҙәниәте аҙналығы сиктәрендә Лангедок районы Кастельно-ле-Лез ҡалаһында уҙа. Сараны Рус-француз дуҫлығы ассоциацияһы ойоштора.
Франциялағы һынлы сәнғәт һөйөүселәр Анде Мальру экспозиция үҙәгендә бер нисә Рәсәй рәссамының ижады менән таныша ала. Күргәҙмәгә рәссамдарҙың картиналары, иконалар, һүрәттәр һәм фотоһүрәттәр ҡуйыла. Унда Светлана Мөхәмәтгәрәеваның Монпелье ҡалаһындағы шәхси коллекцияла һаҡланған 12 эше урын аласаҡ.
Светлана Мөхәмәтгәрәева (Абдюшева) — рәссам, график, рәссам-сценограф, «Башҡортостан» ТРК ДУП-һы режиссеры. Баш ҡалала тыуып үҫкән, Өфө сәнғәт училищеһын, М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетын тамамлаған. 1991 йылдан республика, ил һәм халыҡ-ара проекттарҙа ҡатнаша. 2011-2013 йылдарҙа Францияла рәссамдың шәхси күргәҙмәләре ойошторола. Эштәре Рәсәй, Франция, Италия, Австрия, Германия, Төркиәләге шәхси коллекцияларҙа һаҡлана. Сценограф булараҡ Светлана Мөхәмәтгәрәева Президент шыршыһы, «Симфония төнө» асыҡ һауалағы концерт, «Ал сәскә» мюзиклы кеүек байтаҡ сағыу мәҙәни сараларҙы биҙәне.


text:
Дәүләкәндә Республика көнө уңайынан Башҡортостанда иң ҙур алма бәлеше бешерелдеФото: Максим Новиков һәм Максим Петухов
Дәүләкәндә Республика көнө уңайынан Башҡортостанда иң ҙур алма бәлеше бешерелде
Дәүләкәндә Республика көнө уңайынан Башҡортостанда иң ҙур алма бәлеше бешерелдеФото: Максим Новиков һәм Максим Петухов
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Республика көнөндә Дәүләкәндә Башҡортостанда иң ҙур алма бәлеше бешерелде. Был хаҡта «Дәүләкән» телекомпанияһы директоры Екатерина Макиша хәбәр итте.
Бәлеште мәктәп туҡланыуы комбинаты директоры Ынйы Әхмәҙуллина етәкселегендә ҡала мәктәптәренең иң яҡшы 10 ашнаҡсыһы бешерҙе. Ҡамыр өсөн 200-ҙән ашыу йомортҡа, 20 килограмм шәкәр, 20 килограмм он һәм 20 килограмм алма кәрәк булды. Уның ауырлығы — 75 килограмдан ашыу.
Ҡала халҡы ярҙамы менән 17 мең һум аҡса йыйылды. Һатыуҙан килгән аҡса кескәй Кирилл Моревты дауалауға йүнәлтелде. Малай церебраль фалиж менән яфалана. Сабыйҙың ата-әсәһе Кирилды илдең реабилитация үҙәктәренә даими йөрөтә, ул бер нисә тапҡыр Ҡытайҙа дельфиндар менән дауалау курсын үткән.
Акцияны Дәүләкән районы хакимиәте, «Ҡотҡар мине» хәйриә фонды, Светлана һәм Вячеслав Шабалиндар, «Уҡыусы» мәктәп туҡланыуы комбинаты, Дәүләкән ҡалаһының йәмәғәт советы ойошторған.


text:
Ҡолаҡ
Ҡолаҡ — ҡатмарлы вестибуляр-ишеткес ағза, ул ике функция үтәй: тауыш импульстарын ҡабул итә һәм кәүҙәнең тура тороуына, тигеҙлек һаҡлауға булышлыҡ итә. Был парлы ағза, баштың сикә һөйәктәре эсенә урынлашҡан, тыштан ҡолаҡ япрағы булып тамамланған.
Ишетең һәләте кешегә хеҙмәт эшмәкәрлегендә һәм ижтимағы тормошта аралашыу өсөн кәрәк. Һөйләү телмәре лә тауыш ишетеүгә бәйленгән. Ҡолаҡ ярҙамында тауыш тирбәлеүҙәре тирә-йүндә нимәләр булғанын белдереүсе нервы импульсына әүерелә. Тауыш — һауаның тирбәлеүе. Кешенең ҡолағы 20,625 м -ҙан 1,65 см тиклем тауыш тулҡындарын ҡабул итә, был тауыштың секундына 16 — 20 000 Гц тирбәлеүенә торошло.
Йөкмәткеһе
Ҡолаҡ анатомияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡолаҡ — тышҡы, урта һәм эске ҡолаҡтарға бүленә.
Тышҡы ҡолаҡ ҡолаҡ япрағы менән тышҡы ишетү юлынан тора. Ҡолаҡ япрағы хәрәкәтһеҙ, ул тауыш оотоу өсөн яраҡлашҡан. Ҡолаҡ япрағы менән урта ҡолаҡ иштеү юлы менән бәйләнгән. Тышҡы ҡолаҡ юлы ҡолаҡтан барабан ярыһы менән айырылап тора. Улар тауыш тулҡындарын механик тирбәлеүгә әйләндереп, урта ҡолаҡҡа ебәрә.
Урта ҡолаҡ — һауа тулған ҡыуашлыҡ. Урта һөйәктә өс ишетеү һөйәге бар. Беренсеһе— сүкеш һөйәк барабан ярыһына терәлгән, икенсеһе — өҙәңге һөйәк — эске ҡолаҡҡа барған овал тәҙрә юлына тейеп тора. Өсөнсө — һандал һөйәк — улар араһында урынлашҡан. Барабан ярыһы тирбәлеүен 20 тапҡыр көсәйткән һөйәк рачагтар системаһы шулай төҙөлгән. Урта ҡолаҡ ҡыуашлағы ишетеү торбаһы аша тамаҡ өҫтө ҡыуышлығы менән тоташа. Аҙаҡты йотҡанда ишетеү торбаһы юлы асыла һәм урта ҡолаҡтағы баҫым атмосфера баҫымы менән тигеҙләшә. Шул сәбәпле барабан ярыһы баҫым түбән яҡҡа бөгөлмәй.
Эске ҡолаҡ урта ҡолаҡтан овал һәм түңәрәк тәҙрәнән торған һөйәк пластинкаһы менән айырыла. Эске һөйәк сикә һөйәктәре эсендә ятҡан нәҙеҡ каналдар ҡатмарлы ҡыуышлыҡтар системһынан тора. Ошо һөйәк лабиринты эсендә уның формаһын ҡабатлағын ярылы лабиринт ята. Уның эсенде тирбәлеүҙәрҙе — тауыш тулҡындарын, кәүҙәнең арауыҡтағы торошон ҡабул итеүсе һиҙгер приборҙар (вестибуряр аппарат) бар.
Эске ҡолаҡта ишетеү ағзаһы — ҡусҡар менән тигеҙләне ағзаһы — тупһа һәм өс үңәрәк канал урынлашҡан. Улар үҙ ара бәйләнгән. Ҡусҡарҙың бер яҡ ярылы стенаһында ғына ныҡ итеп тарталған төрлө оҙонлоҡтағы 24 мең һығылмалы есә бар. Һәр епсә үҙ өнө өсөн яуап бирә. Епсәләрҙә өҫтөндә төктәре булған күҙәнәктәр урынлашҡан. Урал ишепеү рецепторҙарв тип атала. Рецептор өҫтөндә япма мембрана бар. Һәр рецепторға ишетеү нервыһының осо тоташҡан.
Тауыш тирбәлеүе барабан ярыһына бирелә. Ишетеү һөйәктәре уны овал тәҙрә ярыһына ебәрә, уның ша эске ҡолаҡ шыйыҡсаһына бара. Бөтә ҡуҙғауҙар спираль орган рецепторына бирелә. Барлыҡҡа килгән ҡуҙғау мейе ҡабығының ишетеү зонаһына бара. Кеше шулай ишетә.
Ике ҡолаҡ аша мейе ярымшаҙарына сигнал тапшырыла. Әгәр тауыш һулдан килһә, уның импульстары мейегә уң ҡолаҡҡа ҡарағанда ирәрәк килеп етә. Мейе анализ үткәреп тауыш сығанаған билдәләй. Шулай кеше тауыш сығанағын һәм йүнәлешен билдәләй.
Тауыш тулҡындары тышҡы ҡолаҡҡа килеп еткәс, тышҡы ишетеү юлы аша үтәләр һәм барабан ярыһын тирбәлдерәләр.Тауыш юғарыраҡ булған һайын, тирбәлеүҙәр йышлығы ҙурыраҡ була, тауыштың көсәйеүе тирбәлеү киңлегенең артыуы менән бәйләнгән. Урта ҡолаҡтың ишетеү һөйәктәре барабан ярыһының тирбәлеүен көсәйтә һәм эске ҡолаҡтың оваль тәҙрәһенә тапшыра. Ул эске ҡолаҡҡа тулған шыйыҡлыҡты тирбәлдерә башлай. Эске ҡолаҡтағы рецепторҙар был тирбәлеүҙәрҙе нервы импульста¬рына әүерелдерә. Улар ишетеү нервыһы буйлап баш мейеһенә тапшырыла. Ҙур ярымшарҙар ҡабығының сикә әлкәһендә урынлашҡан ишетеү зонаһында тауыштың характеры, уның көсө һәм юғарылығы тамам айырыла.
Ҡолаҡ гигиенеһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тышҡы ишетеү юлында, составында микробтарға ҡаршы матдҡлҡр булған, сайыр бүленеп сыға. Сайыр йыйылып киткәндә ишетеүгә ҡамасаулай. Ҡолаҡты шарпы, булавка һ.б. предматтар менән таҙартырға ярамай.
Тамаҡтыҡ, танауҙың лайлалы шәрәһе шешенһә, ишетеү юлына лайла тула һәм урта ҡолаҡтағы һауа баҫымы тыштағы баҫым менән тигеҙләшә алмай. Кеше ҡолағына мамыҡ тығылған һымаҡ тоя. Тымаулағанда, танау тонғанда танау тишектәрен берәмләп таҙартырға кәрәк. Тышҡа сыҡҡан һауа юлы ялылһа, һауа ағымы ишетеү торбалары аша уота ҡолаҡҡа үтерге мөмкин.
Урта ҡлаҡтың шешенеүе үтә ҡурҡыныс. Был ишетеү һәләте насарайыуға килтерә. Ишетеү нервыларының һәм рецепторҙарының зарарланыуы һаңраулыҡҡа килерергә мөмкин. Шау-шыулы урында булыу, хатта ҡыҫҡа ғына ваҡыттыла көслө тауыш аҫтында ҡалыу ҡолаҡҡа ҡатыланыуға килтерә.
Патология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тышҡы тауыш юлында ҡолаҡ сайыры йыйылыу арҡаһында ла ишетеүҙең насарланыуы мөмкин. Ул тышҡы ишетеү юлы биҙҙәре тарафынан бүленеп сыға һәм һаҡлағыс функция үтәй: унда тирә-йүндән тышҡы ишетеү юлына үтеп ингән саң һәм микробтар тотолоп ҡала. Тышҡы ишетеү юлында йыйылып, ҡолаҡ сайыры тығын яһай.
Ангина, скарлатина, грипп менән ауырығанда, был ауырыуҙарҙы тыуҙырыусы микроорганизмдар тамаҡ өҫтөнән ишетеү торбаһы аша урта ҡолаҡҡа үтеп, уны шештерергә мөмкин.
Был саҡта ишетеү һөйәктәренең хәрәкәтсәнлеге юғала һәм эске ҡолаҡҡа тауыш тирбәлеүҙәренең тапшырылыуы боҙола. Әгәр шешеү процесы эске ҡолаҡҡа таралһа, ишетеү рецепторҙарының зарарланыуы арҡаһында кешенең һаңғырауланыуы мөмкин. Ғәҙәттә, ишетеү ағзаларында шешеү процесы барһа, ҡолаҡ ныҡ һыҙлай. Ҡолағығыҙ ауыртһа, шунда уҡ врачҡа күренергә кәрәк. Үҙ ваҡытында күрһәтелгән медицина ярҙамы ауырыуҙарға һәм уға бәйләнгән өҙлөгөүҙәргә юл ҡуймай.
Көслө тауыштарҙан ишетеү насарланырға мөмкин. Мәҫәлән, шартлау ваҡытында барлыҡҡа килгән көслө тауыш тулҡыны барабан ярыһына бәрелеп, уны йыртырға мөмкин. Бындай осраҡтарҙа шартлау ваҡытында ауыҙҙы асып торорға кәңәш ителә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сонин Н. И. Биология. Кеше. тәрж. С. М. Рәхимова. — Өфө; Китап: Дрофа, 2005. — ISBN 5-295-03615-4
- Колесов Д. В. Биология. Кеше. — 9-сы стереотип баҫманан тәржемә. — Өфө: Китап, 2009. — ISBN 978-5-295-04946-0


text:
9 апрель
9 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 99-се (кәбисә йылында 100) көнө. Йыл аҙағына тиклем 266 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Боливия — Конституция көнө.
- Грузия — Милли берҙәмлек көнө.
- Филиппин — Ҡаһарманлыҡ көнө.
- Финляндия — Фин теле көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Черномырдин Виктор Степанович — СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, 1993—1998 йылдарҙа Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе.


text:
Башҡортостанда йәшәү минимумы күләме 6156 һум тәшкил итә
Башҡортостанда уртаса айлыҡ йәшәү минимумы күләме 2013 йылдың беренсе кварталында 6156 һум тәшкил итте, тиелә БР Хөкүмәтенең 10 июнендәге ҡарарында.
Эшкә яраҡлы халыҡ өсөн йәшәү минимумы – 6546 һум, пенсионерҙар өсөн – 5037 һум, балалар өсөн 6149 һум күләмендә билдәләнде.
Рәсәй субъекты кимәлендә билдәләнгән йәшәү минимумы социаль программалар әҙерләгәндә һәм уларҙы тормошҡа ашырғанда халыҡтың йәшәү кимәлен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән. Ошо күрһәткестәрҙән сығып, аҙ тәьмин ителгән граждандарға социаль ярҙам күләме иҫәпләнә, тип хәбәр иттеләр БР Президентының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Ҡурҙай
Ҡурҙай (Урыҫ.Болотная камышовка, лат. Acrocephalus palustris)- килейектар ғаиләһенән булған һайраусы ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Турғайҙан бәләкәйерәк. Бик теремек бәләкәй генә ҡошсоҡ.Һырт яғы көрәнһыу ерән,ҡорһаҡ яғы аҡһыл ерән. Күҙҙәре өҫтөндә аҡһыл ҡаштары бар. Ҡойроғоноң осо туңәрәкләнеп тора. Башҡа ҡурҙайҙарҙанбашлыса тауышы менән айырылып тора. Тауышы көслө:"шаҡ-шаҡ". Шығырҙап һайрай. Башҡа ҡоштарҙың да тауышын сығарып һайрай ала. Күсмә ҡош. Киң таралған.
Йәшәү урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыуға яҡын урындағы таллыҡтарҙа, ҡамыш араларында йәшәй. Шуға күрә халыҡ телендә ҡамыш ҡурҙайы тип тә йөрөтөлә.Ояһын ҡамыш һабаҡтарына беркетеп яһай.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө ваҡ бөжәктәр,үрмәкселәр, молюскалар, үлән орлоҡтары менән туҡлана.
Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡара- көрән таптар менән сыбарланған 4-5 бөртөк аҡ, йәки күкһел йәшел йомортҡа һала. Аталы — инәле алмашлап 12-14 көн баҫалар. Себештәре 12-14 көндән үҙаллы йәшәй башлай.
Ырыуҙаштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сыбар ҡурҙай
- Тал ҡурҙайы
- Йырсы ҡурҙай
- Алабаш ҡурҙай
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- И. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары. 1986, Өфө.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова — М.: Рус. яз., «РУССО», 1994. — С. 330. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.


text:
Башҡортостан һыуһаҡлағыстары ваҡытында туласаҡ
Башҡортостанда Көньяҡ Уралдағы һыуһаҡлағыстар яҙғы һыу менән тулған. Әлеге ваҡытта Павловка, Нөгөш, Йомағужа, Туймазы һәм Йәрмәкәй һыуһаҡлағыстары һыу йыя.
Павловка һыуһаҡлағысы әлеге – 56 процентҡа, Нөгөш – 88 процентҡа, Йомағужа 74 процентҡа тиерлек тулған. Күптән түгел төҙөлгән Туймазы һәм Йәрмәкәй һыуһаҡлағыстары 98 һәм 62 процентҡа һыу менән тулыланған.
Туймазы һыуһаҡлағысы сифатлы эсәр һыу менән Туймазы ҡалаһын, Йәрмәкәй һыуһаҡлағысы Октябрьский ҡалаһын тәьмин итәсәк. Әгәр Туймазыға тиклем һыу торбалары һуҙылған булһа, Октябрьскийға улар барып етмәгән әле.
— Республикалағы бөтә һыуһаҡлағыстар ҙа беҙҙең менән килешелгән һыу тултырыу графиктары буйынса эшләй. Бар һыуһаҡлағыстар ҙа ваҡытында тулыланасаҡ, тип ышанабыҙ. Аҙ һыулы йыл көтөлә. Шуға ла яҙғы һыуҙы күберәк йыйып ҡалырға тырышабыҙ, ул беҙгә 80 процент йыллыҡ ағым һыу бирә, — тине «Башинформ» агентлығына Кама бассейны һыу идаралығының БР буйынса һыу ресурсы бүлеге баш белгес-эксперты Әхтәм Ғәббәсов.