text:
Ниндәй автомобилдә елдерәһең?17-03-2017, 03:40 // Тәгәрмәс // Баҫып сығарырға
XXI быуат – техниканың ин шәп үҫешкән осоро. Япондар уҙған йылда уҡ һауала оса торған автомашина уйлап тапты ла инде, бөгөн улар бындай типтағы автомобилдәрҙе нисек итеп ҡулланылышҡа сығарырға икән тип баш вата, сөнки осоусы автомобилдәр өсөн махсус һауа юлы кәрәк. Етмәһә, ул бензин менән йөрөмәй.
Американдар ҙа артта ҡалышмай. Улар ҡояш энергияһы менән осоусы самолеттар уйлап тапты, һәм был яҡын киләсәктә тормошҡа ашасаҡ, тигән фекерҙәләр. Бындай самолеттарға ла бензин кәрәкмәй. Ғөмүмән, киләсәктә нефть бик аҙ кәрәк буласаҡ. Ни өсөн? Ҡыҫҡаса сәбәбен аңлатам.
Хәҙер донъяла нефть запасы йылдан-йыл кәмей. Уның иң бай запасы Рәсәйҙә, ғәрәп илдәрендә һәм аҙ ғына Африкала ҡалды. Төпһөҙ ҡоҙоҡ булмай, нефть тә мәңгелек түгел. Ул ҡасан да булһа бөтәсәк. Ошо хәлде иҫәпкә алып, хәҙер Европала ғына түгел, бөтә донъя кимәлендә ел, ҡояш энергияһын ҡулланырға һәм нисек тә Рәсәй нефтен һатып алмаҫҡа тырышалар. Әйтергә кәрәк, был санкцияларға һис тә бәйләнмәгән. Юғиһә ҡайһы бер сәйәсмәндәр бөгөн Көнбайыш Европа менән Рәсәй араһындағы мөнәсәбәттәрҙең боҙолоуы иң беренсе сиратта газ һәм нефть арҡаһында тип яңылыша. Һис тә улай түгел. Көнбайыш Европа халҡы киләсәк быуын өсөн ресурстарҙы һаҡлау буйынса үҙен яуаплы тота, шуға алдан ниндәйҙер саралар күрергә, килеп сыҡҡан проблеманы нисек тә хәл итергә тырыша.
Бөгөнгө глобализация заманында Ер шарын бер бөтөн тере йән итеп ҡарарға кәрәк. Әгәр бармаҡҡа сәнсһәң, бөтә тәнең һыҙлаясаҡ. Шуның кеүек әгәр миҙалдың икенсе яғына ҡараһаҡ, йәғни Европаның Рәсәй газы һәм нефтенә сикләүҙәр индереүенә килһәк, был хәлдең донъя баҙарында нефткә хаҡтарҙың төшөүенә алып килеүен аңлауы ауыр түгел. Етмәһә, хәҙер Америка, ғәрәп илдәре лә үҙ нефтен һатырға теләй. Һөҙөмтәһе шул: һумдың хаҡы төштө. Минеңсә, был хәл Рәсәйҙе хәҙерҙән уйландырырға тейеш. Әгәр нефть һәм газ запастары бөтһә, киләсәк быуын, йәғни ейәндәребеҙ, бүләләребеҙ нисек йәшәр? Ә бәлки, беҙгә лә башҡаларҙан өйрәнергә кәрәктер.
Улай булғас, Көнбайыш Европала нефтһеҙ нисек йәшәйҙәр һуң тиерһегеҙ. Ябай ғына итеп әйткәндә, өйҙәрен нисек йылыталар, газһыҙ нисек ашарға бешерәләр һ.б. Был тәңгәлдә яуапты еңел генә биреп була – нефте булмаһа, Европаның урманы бар. Урман бында борондан һаҡланып килә, сөнки киләсәк быуындарҙы ҡайғырталар. Йәғни газ урынына утын яғалар. Европала шул сәбәпле беҙҙәге кеүек бейек-бейек йорттар урынына күберәген икешәр-өсәр ҡатлыларын ғына һалалар. Төҙөлөш планында йортто утын яғып йылытыу ҙа, газ менән йылытыу ҙа ҡарала. Ҡайһыһын теләйһең, шуныһын һайлайһың. Хәленә ҡарап һәр береһенә өҫтөнлөк биргәндәр ҙә бар. Был өлкәлә бында байтаҡ уңышҡа өлгәшелгән, ҙур тәжрибә тупланған. Ләкин хәҙергә Көнбайыш Европа Себер газын алыуҙан баш тартмай, бары тик күпләп алмаҫҡа тырыша. Ә хәҙер автомобилдәр өсөн иң кәрәкле сеймал – нефткә әйләнеп ҡайтайыҡ. Нефть һатып алыуҙы кәметкәс, автомобилдәр нисек йөрөй һуң?
Рәсәйҙән Көнбайыш Европағаса килеп еткәнсе нефткә хаҡтар өҫтәлә, әлбиттә. Шуға нефтте күп һатып алмаҫҡа тырышалар. Мәҫәлән, кемптарҙа автомашиналарға яғыулыҡ һатҡанда, улар араһында күпмелер процент рапс майы ҡушылған яғыулыҡ та була. Рапсты барығыҙ ҙа беләлер, ул көнбағыш майына оҡшаған. Уны ризыҡ әҙерләгәндә лә, аҙыҡ-түлеккә лә, шулай уҡ бензинға ла ҡушалар, һәм был ҡулланыусыларға байтаҡ экономия бирә. Әйткәндәй, бөгөн был эш менән Чехияла республиканың иҡтисад министры миллиардер Андрей Бабиш шөғөлләнә. Әммә берәүгә лә көсләп тағыу юҡ. Автомобиль хужаһы теләгәнен һатып ала.
Алда әйткәнемсә, нефттең географияһы бик тар. Ул ниндәйҙер илдә бар, ҡайҙалыр бөтөнләй юҡ. Ә машинала йөрөү өсөн бензин кәрәк. Ҡалғандар был хәлдән нисек сыға һуң? Алда аңлатылғанса, улар ҙа альтернатива эҙләй, ел менән ҡояш энергияһын файҙалана, ниндәйҙер үҫемлек майын ҡуллана. Бөтә төр маркалы автомобилдәр ҙә бер үк яғыулыҡты яҡмай бит. Тимәк, XXI быуатта автомобиль етештереүҙә уларҙың ниндәй яғыулыҡ ҡулланыуы ҙур роль уйнаясаҡ. Хәҙер ошо мәсьәләгә яҡыныраҡ киләйек.
Нефть, газ мәсьәләләренә ҡағылышлы проблемалар менән бөгөн яңы типтағы автомобилдәр эшләү концерндары шөғөлләнә. Мәҫәлән, яңы маркалы “Renault” автомобилдәр етештереүсе инженерҙар яҡын киләсәктә дизель менән эшләгән автомобилдәр бөтөнләй юғаласаҡ тип фаразлай. Сөнки бындай автомобилдәр, сер түгел, тирә-яҡ мөхитте бысратыуҙа беренсе урында тора. Ә һөҙөмтәһе шаҡ ҡатырлыҡ: бөгөн Көнбайыш Европа, Америка яман шештән үлеүселәр һаны буйынса беренсе урынға сыҡты, һәм бының сәбәбе әйләнә-тирәләге бысранған мөхиткә бәйләнгән. Ә йөрәк сиренән вафат булыусылар икенсе урында тора, сәбәбе – стресс. Ысынлап та, әгәр бензин ҡулланыуҙан баш тартһаҡ, экология ла яҡшырасаҡ бит. Халыҡтың һаулығы ла һаҡланасаҡ.
Ошо мәсьәлә буйынса былтыр Америкала “Фольксваген” автомобиленә тест үткәргәндән һуң булған бәхәсте, моғайын да, барыһы ла хәтерләйҙер әле. Һуғыш алдынан етештерелгән “Фольксваген” “халыҡ автомобиле” тигәнде аңлата һәм ул Гитлер эшләткән сифатлы машина булһа ла, тирә-яҡ мөхиткә газды күп бүлеп сығара икән. Был хәлдән һуң хәҙер еңел автомобилдәр эшләп һатыусы концерндар экологияны бысратыу мәсьәләһенә үтә лә етди ҡарай. Шуға автомобиль инженерҙары һәр яңы моделде еренә еткереп уйлап, һәр детален яҡшыртып, ниндәйҙер яңылыҡтар индереп һатыуға сығара. Был да үҙ сиратында һәр башланғыстың башында торған Европала ҡулланыусыларҙың, йәғни автомобиль хужаларының машиналарын йыш-йыш алмаштырыуына килтерә.
Ә иҫкеләрен кемгә һаталар һуң? Ғәҙәттә, Рәсәйгә, Африка илдәренә оҙаталар. Германияның үҙендә, мәҫәлән, “Фольксваген”ды мең евроға ғына, хатта унан да кәм хаҡҡа һатып алырға мөмкин. Ә сит илгә һатҡанда, был эш менән махсус фирмалар шөғөлләнгәнгә күрә, билдәле ки, улар тотонолған машиналарға үҙ хаҡтарын өҫтәй. Каминьондар менән дә шул уҡ хәл. Рәсәй юлдарында хәҙергә Көнбайыш Европанан һәм Япониянан килтерелгән тотонолған каминьондар елдерә.
Беҙҙең илдә автомобилле кеше йәшәү кимәленең юғары булыуын дәлилләһә, сит илдә иһә ул кер йыуыу машинаһы, һыуытҡыс кеүек кәрәк әйбер иҫәпләнә.
Беҙ сәйәхәттә йөрөгәндә, Рәсәй юлдарынан елдергән сит ил автомобилдәрен күреп ғәжәпкә ҡала торғайныҡ. Улар араһында сит илдән һатып алынған яңылары ла, иҫкеләре лә, шулай уҡ үҙебеҙҙә етештерелгәндәре лә осраны. Шунда уҡ “был машиналарҙы ҡулдан алғандармы, әллә үҙебеҙҙә етештереләме икән?” тигән һорау тыуа. Ысынында еңел автомашиналар йыйыу һәм етештереү һәр дәүләткә аҡсалата ҙур килем килтерә. Мәҫәлән, әгәр бер Германияны ғына алһаҡ, нефте, газы булмаған был ил Европала иң бай дәүләттәрҙең береһе иҫәпләнә һәм донъялағы 192 дәүләттең 167-һе менән сауҙалыҡ итә. Был автомобилдәр һатыу бизнесына ла ҡағыла. Беҙгә, әлбиттә, немецтарҙы ҡыуып етеү хаҡында хәҙергә хыялланырға ғына ҡала. Әгәр улар менән сағыштырһаҡ, былтыр үҙебеҙҙә сит ил маркалы автомобилдәр йыйыуҙы, киреһенсә, 15 процентҡа кәметкәнбеҙ. Ни өсөн? Эксперттар бында санкцияларҙың роле ҙур булыуын билдәләһә лә, алда әйткәнебеҙсә, немец предприятиелары өсөн санкциялар бар ни, юҡ ни, улар үҙ эшен еренә еткереп башҡара.
Бөгөн сит ил маркалы автомобилдәрҙең өстән бер өлөшө сит илдә етештерелгән, ә ҡалғаны – үҙебеҙҙә. Ләкин шатланырға ашыҡмайыҡ: уларҙың яртыһы барыбер сит ил запчастарынан йыйыла. Миҫал өсөн “Лада Веста”-ны алһаҡ, был машинаның яртыһы сит ил комплектынан тора.
Бөгөн сит ил машиналарын Калининград өлкәһендәге А. Космодемьянский исемендәге “Автотор” автойыйыу предприятиеһында ла етештерәләр. Егерме йыл эшләү дәүерендә бында байтаҡ тәжрибә тупланған. Тик былтыр “Автотор”ҙың хәле шатланырлыҡ булманы. Әгәр элек бында йылына 250 мең автомобиль йыйһалар, бөгөн ул 92 мең генә. Ә был ҡулланыусыларҙың ихтыяжын ҡәнәғәтләндермәй. Әйткәндәй, “Автотор”ҙа сит ил маркаларының яртыһы ғына йыйыла, ҡалғанын автомобиль кузовтары менән бергә Рәсәйгә сығарғас өҫтәп йыялар.“Автотор”ҙа шулай уҡ “BMW”-ның 3, 5, 7-се һәм “Procrossoverx” кеүек моделдәре лә йыйыла.
“Автотор”ҙа Рәсәйҙә иң популяр “HyndaiSolaris”, “KiaRio” кеүек Корея автомобилдәрен дә йыялар. Быны ҡулланыусылар белмәйҙер ҙә, бәлки. Был типтағы автомобилдәрҙең 50 проценты шулай уҡ Санкт-Петербургта етештерелә.
Даны бөтә донъяға таралған иң көслө “Volkswagen” концерны бөгөн Рәсәйҙә автомобиль етештереү буйынса ал бирмәҫкә тырыша. Калуга заводтарында “VolkswagenTigyan”, Түбәнге Новгородта, Горький автозаводтарында – “Volkswagenjetta”, “SkodaOctavia”, “SkodaYetti” автомобилдәрен йыялар. Улар хатта санкцияларға ла ҡарап торманы, 2015 йылда двигателдәр эшләү заводын яңырттылар. Әле ошо предприятие Рәсәйҙә етештерелгән двигателдәрҙең ҡап яртыһын тәшкил итә.
Немец фирмалары етештергән “Audi” иң ҡиммәтле автомобилдәрҙең береһе һанала. Был концерн “Audi-6”, “Audi-8” автомобилдәрен дә теләп етештерә. Калугалағы немецтар төҙөгән “Рус” предприятиеһы ла донъяға билдәле өр-яңы өс яңы моделде – “Citroen” (француз автомобиле), “Mitsubishi” (Япония), “Pеugеоt” (Германия) автомобилдәрен тәҡдим итә.
Шуныһы үҙенсәлекле: Рәсәйҙә урынлашҡан сит ил автомобилдәр етештереү компанияларының береһе лә санкциялар тип тормай һәм маҡсатлы эшләй. Улар хатта Яр Саллы, Алабуға ҡалаларында ла бар. Бындағы немец фирмалары “Форд” автомобилен йыя. Был типтағы автомобиль маркаларын йыл һайын алмаштырып, яҡшыртып торалар.
Тағы ла шуныһы ҡыҙыҡлы: ҡасандыр ҡеүәтле булған концерндар ҙа емерелә. Мәҫәлән, чехтарҙың социализм заманында уҡ донъя баҙарында ҙур һорау менән файҙаланған “Skoda” концернын алһаҡ, ул хәҙер немецтар ҡулында. Улар элекке чех моделен үҙҙәренсә яҡшыртып аҡса эшләй һәм үҙҙәренеке итеп тәҡдим итә. Ә күп ҡулланыусылар был хаҡта белмәй ҙә.
Әйткәндәй, хәҙер Себерҙең Новосибирск, Иркутск, Владивосток кеүек иң эре ҡалаларында ла “Mazda” автомобилен йыйыуға етди тотонғандар. Был йәһәттән япондар көнләшерлек өлгөрлөк күрһәтә. Улар автомобиль йыйыу, уларға кәрәкле ҡиммәтле запчастар етештереүҙең 45 процентын хәҙер туранан-тура Себер ҡалалары заводтарында башҡара. Былтыр Себер өлкәләре буйлап Байкалға сәйәхәт ҡылғанда “Mazdа-6”, “Mazdа cx-5” автомобилдәренең күплегенә хайран ҡалғайныҡ.
Япондарҙың “Toyota” корпорацияһы ла былтыр Санкт-Петербургта төҙөлгән заводтарында 100 мең автомобиль етештереп ҡулланыусыларға һатҡан. Ҡытайҙар ҙа ситтә ҡалырға тырышмай, үҙҙәренә файҙа эҙләй. Улар Тулала, Себерҙә ҡытай машиналарын етештереү буйынса килешеү төҙөп эш башлаған да инде.
Ә үҙебеҙҙә эштәр нисек тора һуң? Әйтергә кәрәк, Ижевск, Тольятти автозаводтары етештергән Рәсәй автомобилдәре һәм уларҙың деталдәре бөгөн ҙур һорау менән файҙаланмай. Ни өсөн? Сөнки Рәсәйҙә генә түгел, ә донъя баҙарында ҙур конкуренция. Ҡасандыр үҙебеҙҙә етештерелгән “Лада”лар, “Жигули”ҙар Көнбайыш Европала ҙур һорау менән файҙаланған. Әле иһә уларҙы һатып алырға тырышмайҙар, ә сит илдә әле булһа һағынып иҫкә алалар. Иҫән ҡалғандарын күргәҙмәләргә ҡуялар. Кем белә, бәлки, яҡын киләсәктә үҙебеҙҙә етештерелгән автомобилдәр ҙә күпкә сифатлыраҡ етештерелер.
Йыйып әйткәндә, бөгөн Рәсәйҙә етештерелгән сит ил автомобилдәренә беҙ үҙебеҙ түгел, ә сит ил концерндары хужа, һәм улар был йәһәттән беренселекте бирмәй. Эйе, Рәсәйҙә автомобилдәр эшләү буйынса үҙебеҙҙә ҙур заводтар кәрәк. Күптән өлгөрөп еткән был мәсьәлә буйынса әленән-әле һүҙ ҡуҙғатылып торһа ла, алға китеш һиҙелмәй әлегә. Шулай ҙа элекке даныбыҙ берәй саҡ әйләнеп ҡайтыр әле.


c: text/html

text:
Беҙҙә йәш буйынса айырым уҡытыу башҡарыла. Уҡыусыларҙың креатив һәләттәрен үҫтереүгә йүнәлтелгән көслө художестволы-эстетик программа эшләй. Беҙҙә инглиз, башҡорт, немец һәм япон телдәренә өйрәтәләр, аудиториялар интерьеры һәр халыҡтың ғөрөф-ғәҙәттәре традицияларында биҙәлгән. Дәрестәрҙе үҙебеҙҙең педагогтар тыш телдә һөйләшеүселәр ҙә үткәрә. Ҙур иғтибар физик тәрбиәгә бирелә. Лицейҙың спорт һәм уйын майҙансыҡтары һәм залдары, физкультура уҡытыусылары балаларҙың физик яҡтан үҫешеүенә, спорт өлкәһендә төрлө уңыштар ҡаҙаныуына ярҙам итә. Беҙ һөнәр һайлағанға тиклемге социалләштереүгә лә ҙур иғтибар бүләбеҙ – унынсы кластан башлап бер нисә йүнәлеш буйынса һөнәри белем бирәбеҙ.
Билдәле уҡыусыларҙы билдәле уҡытыусылар барлыҡҡа килтерә – беҙҙең Лицей эшмәкәрлеге гармониялы шәхес булған Гражданин тәрбиәләү маҡсатына буйһондоролған.
Лицей уҡытыусылары араһында 2 фән кандидаты, 54 юғары категориялы уҡытыусы, 1 БР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, 6 БР-ҙың мәғариф отличнигы бар. Бында Голландия, Германия һәм Япониянан волонтерҙар эшләй, улар балаларҙы үҙ илдәренең мәҙәниәте һәм тарихы менән таныштыра. Беренсе Лицей мөғәллимдәре «Йыл уҡытыусыһы» конкурсында ҡатнашып күп тапҡыр лауреат исемдәренә лайыҡ булды. Улар киң күңелле һәм шул уҡ ваҡытта талапсан, эштәрен һәм балаларҙы мөкиббән яратҡан педагогтар.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Балалар спорт ярата
Рәсәйҙә 6 йәштән 70 йәшкә тиклемге һәр кеше ГТО нормативтарын тапшыра ала, ә йәштәр, сығарылыш уҡыусылары уҡыу йорттарына ингәндә ѳҫтәмә балл да аласаҡ.
ГТО нормативтарын мәктәпкәсә йәштәге балалар ҙа теләп башҡара. Буласаҡ беренсе класс уҡыусылары икенсе йыл спортты яратҡан, күкрәгендә ГТО знагын йѳрѳткән ҙур “ғаилә” сафын тулыландырасаҡ. Хәҙер балаларға “Хеҙмәткә һәм оборонаға әҙер” девизын аңлатып тороу кәрәкмәй, улар балалар баҡсаһында уҡ тәжрибәле инструкторҙар ярҙамында бәләкәй тѳркѳм нормативтарын үтәй һәм яҡшы һѳҙѳмтәләр күрһәтә.
Ҡаланың 25-се “Тирмәкәй” башҡорт балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре дүртенсе йыл ГТО нормативтарын тапшыра. Балалар баҡсаһында үҙ көсѳңә ышаныу, спорт менән шөғөлләнеү теләген бәләкәйҙән үк тәрбиәләйҙәр. Балалар ҙа был процестан кинәнес ала. Бер нисә йыл бындай спорт байрамы балалар баҡсаһында ғына үткәрелһә, быйыл “Мәктәпкәсә йәштәге балалар ГТО тапшыра” физкультура-спорт ярыштары муниципаль кимәлдә уҙғарылды. “Хеҙмәткә һәм оборонаға әҙер“ комплекс нормативтарын тапшырыуҙа ҡаланың ете - 1-се, 2-се, 9-сы, 23-сө, 25-се, 29-сы һәм 44-се балалар баҡсаларынан икешәр тәрбиәләнеүсе ҡатнашты.
Э.Хәмзинаның материалын гәзиттең 9-сы һанында (31.01.17) уҡығыҙ.


text:
Эшкә урынлашыуға булышлыҡ итеү – 2010 йылда төп социаль мәсьәлә
Республикала хеҙмәт баҙары ныҡлы контролдә тотола һәм сағыштырмаса тотороҡло һаҡлана. 2009 йылда хеҙмәт баҙарындағы көсөргәнешлекте кәметеүгә йүнәлтелгән сараларҙы тормошҡа ашырыуҙың төп һөҙөмтәһен ошолай билдәләргә мөмкин.
Шулай ҙа, көрсөк тамамланмаған, һәм уның төп индикаторы – халыҡтың эш менән тәьмин ителеше – иҡтисадта элеккесә барыһы ла һәйбәт булмауы тураһында хәбәр итә. Тимәк, быйылғы йылда ла халыҡ мәшғүллегенә булышлыҡ итеү мөһим мәсьәлә булып ҡала. 2009 йылда был йүнәлештә алып барылған эштәр һөҙөмтәһе һәм 2010 йылға билдәләнгән бурыстар БР халыҡты эш менән тәьмин итеү комитетының координацион ултырышында тикшерелде. Уны комитет рәйесе – БР Хөкүмәтенең Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов алып барҙы.
— Ағымдағы йылдың көрсөккә ҡаршы эштәр системаһында халыҡ мәшғүллегенә ярҙам итеү механизмы һәм социаль программаларҙы тормошҡа ашырыуҙың нәтижәлелеген күтәреү өҫтөнлөклө булып ҡала, — тине Фидус Ямалетдинов.
Башҡарылған эштәрҙең күрһәткесе булып киләһе һандар тора. 2009 йылдың мартында 49,7 мең эшһеҙ кеше иҫәптә торһа, 2010 йылдың 1 ғинуарында был һан — 43,9 мең. Теркәлгән эшһеҙлек кимәле ошо ваҡыт арауығында 2,5-тән 2,1 процентҡа тиклем кәмегән. Хеҙмәт баҙарының көсөргәнешлек коэффициенты ла (бер эш урынына дәғүә итеүсе кешеләр иҫәбе) кәмеп, 5,2 урынына 2,1 процент кимәлендә тороп ҡалған. Ғинуарҙа эшһеҙлек буйынса түләнгән пособие 5635 һум күләменә еткән (урал коэффициентын да иҫәпкә алып).
Эшһеҙҙәргә социаль түләүҙәр өсөн республикаға федераль бюджеттан бүленгән субвенция күләме өсләтә артҡан: 2008 йылда был маҡсатта 503 миллион һум ҡулланылһа, 2009 йылда ул бер ярым миллиардҡа еткән. Дөйөм алғанда иһә, халыҡ мәшғүллегенә булышлыҡ итеү программаһын тормошҡа ашырыуға субвенциялар 1 миллиард 982 миллионға еткән.
2009 йылда хеҙмәт баҙарындағы көсөргәнешлекте кәметеү буйынса өҫтәмә саралар, иң тәүҙә, эшен юғалтыу алдында торған эшселәргә ярҙам итеүгә йүнәлтелгәйне. Даими һәм ваҡытлыса эшкә 72 мең кеше урынлаштырылған, шуларҙың 70 проценты – тап ошо өҫтә билдәләнгән категорияға ҡараусылар.
— Ағымдағы йылда өҫтәмә саралар программаһын тормошҡа ашырыу өсөн 600 миллион һум бүленәсәк, — тине вице-премьер, — шул иҫәптән федераль бюджеттан – 561 миллион, 39 миллионы – республиканан.
Дәүләт әүҙем, үҙ эшен аса алырлыҡ отҡор йәштәргә ҙур өмөттәр бағлай. Республикала эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә булышлыҡ итеүсе шарттар булдырыла, һәйбәт, уңышлы эшләп китерлек бизнес-идеялар авторҙарына ҡулаҡса түләнә. Бындай практика уҙған йылда ла уңышлы ҡулланылды, киләсәктә лә дауам иттереләсәк.
— Эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеген ойоштороуға 2009 йылда 1159 граждан 58,8 мең күләмендәге матди ярҙам алған, — ти Фидус Ямалетдинов. – Бынан тыш, йәнә 35 кеше, бизнес-план эшләп, уны яҡлағандан һуң, эшҡыуарлыҡ эшен асыуға 100-әр мең аҡса алған. Әммә өлгәшелгәндәр менән ҡәнәғәтләнерлек түгел. Был республика өсөн түбән күрһәткес – уны бер башҡа арттырыу мөмкинлеге бар.
Йыл башынан тағы бер яңылыҡ индерелде. Эшһеҙҙәргә үҙ эшен асҡандан тыш, эш урындары булдырғаны өсөн аҡса түләнәсәк. Йәғни эш астың икән, 58,8 меңлек матди ярҙам ал, тағы бер эшһеҙҙе эшле итһәң, тағы ла шул сама аҡсаға хоҡуғың менән ҡуллан. Иң мөһиме – эш урындары иҫәбе сикләнмәй, һәр береһе өсөн тейешле кимәлдә матди ярҙам биреләсәк. Был граждандарҙың бары халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәктәрендә эшһеҙ булараҡ рәсми теркәлгән булыуы шарт.
Белгестәр иҫәбе буйынса, бындай финанс ярҙам сараһын ҡулланыу үҙ сиратында 3,3 меңгә тиклем кешене эшкә урынлаштырырға ярҙам итәсәк. Координацион совет был мәғлүмәтте халыҡҡа еткереү һәм урындарҙа аңлатыу эштәре алып барыу тураһындағы үтенес менән урындағы үҙидараға һәм мәшғүллек үҙәге етәкселәренә мөрәжәғәт итте. Ҡағиҙә булараҡ, потециаль эшҡыуарҙарҙы эҙләп табыуы ҡыйын. Йылдар буйы эшһеҙлек буйынса иҫәптә торған, әүҙемлек күрһәтмәгәндәр араһынан уларҙы табып та булмай. Иң яҡшыһы иғтибарҙы йәштәргә, бигерәк тә кисәге һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлағандарға йүнәлтеү. Ләкин бында психологик ҡаршылыҡты йырып сығырға кәрәк. Субсидия алыу өсөн граждандарға эшһеҙлек буйынса иҫәптә тороу мөһим, күп осраҡта йәштәр был юлға бармай.
— Уҡыу йортон тамамлаусыны шефлыҡҡа алығыҙ, — ти Фидус Ямалетдинов. Уға эшһеҙ статусын биреп, бизнес-план төҙөүҙә һәм уны яҡлауҙа ярҙам итеү мөһим. Йәмғиәт кисәге студенттан тәжрибә һәм хеҙмәт стажы һорағанда, эшһеҙ булыуҙың бер ояты ла юҡ. Бизнес-инкубаторҙар менән тырышлыҡты берләштерергә кәрәк.
Инвалидтарҙы эшкә урынлаштырыу һәм урта һөнәри белем биреү учреждениеларын тамалаусыларҙың стажировкаһын ултырышта халыҡты эш менән тәьмин итеүгә булышлыҡ итеүсе сараларҙың мөһим йүнәлештәренең береһе тип билдәләнеләр. Эшкә яллаусыларға матди ярҙам күрһәтеү арҡаһында быйыл 204 инвалид эшкә урынлашыр тип көтөлә. Физик мөмкинлектәре сикле бындай гражданды эшкә урынлаштырыуға дәүләт 30 мең һум түләй.
Координацион комитет ағзалары халыҡ мәшғүллеге өлкәһендәге дәүләт сәйәсәте һөҙөмтәһен тикшереп, алып барылған эштәр нәтижәһен эшкә урынлашҡандар һәм эшһеҙҙәр һанына ҡарап баһаларға ҡарар итте. Йыл аҙағына эшһеҙҙәр һаны республикала 40,5 мең кешенән артырға тейеш түгел.


text:
Фото:
Башҡорт дәүләт филармонияһы яңы музыкаль проект әҙерләй
Фото:
Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы быйыл көҙ яңы музыкаль проект — «Алтын көҙҙөң моңдары» башҡорт һәм татар эстрадаһы концерт-фестивален тәҡдим итәсәк. Уның презентацияһы 23, 24 сентябргә билдәләнгән.
Әйтергә кәрәк, тамашасылар менән осрашыуға филармонияла етди әҙерләнәләр. Музыкаль фестивалдә ҡатнашыуға тиҫтәләгән артистар саҡырылған. Улар араһында Фәдис Ғәниев, Әлфиә Юлсурина, Азамат Тимеров, Зифа Нагаева, Нурия Абдуллина, Наил Шәймәрҙәнов, Альберт Шаһиев, Фән Вәлиәхмәтов, Радик Вәлмөхәмәтов, Айгөл Һағынбаева, Римма Амангилдина, Лилиә Биктимерова, Фәрүәз Урманшин, Венера Рәхмәтуллина, Рушан Биктимеров, Гөлсөм Бикбулатова, Хәсән һәм Зилә Усмановтар, Лилиә һәм Хәлит Фәтиховтар һәм башҡалар бар.
Тамашасы улар башҡарыуында популяр халыҡ, композитор һәм автор йырҙарын ишетәсәк.
Ойоштороусылар әйтеүенсә, яңы проект ике туғандаш халыҡ араһындағы дуҫлыҡты нығытырға, берләшергә саҡыра.
— Был концерт-фестиваль артабан матур йолаға әйләнер, тип ышанабыҙ. Йыл һайын ул ижади яҡтан үҫһен һәм тамашасыларыбыҙҙы ҡыуандырһын, — ти проект режиссеры Салауат Итбаев.


text:
Салауатта 20 йылдан ашыу дауахананы төҙөп бөтә алмайҙар
Башҡортостанда оҙаҡҡа һуҙылған төҙөлөш проблемалары әүҙем хәл ителә. Атап әйткәндә, Салауатта күп функциялы дауахана төҙөлөшөн һәм «Алмаз» бассейнын реконструкциялауҙы тамамлау мәсьәләләрендә ыңғай динамика күҙәтелә. Был хаҡта ҡала хакимиәтенән хәбәр иттеләр.
Күп функциялы дауахана совет заманында — 1989 йылда уҡ төҙөлә башлаған. 22 йыл эсендә 300 млн һум самаһы аҡса үҙләштерелгән. 2007 йылдың майынан төп корпус бинаһының бер өлөшө файҙаланыуға тапшырылған. Шул уҡ ваҡытта финанслауҙың аҙ булыуы арҡаһында төҙөлөштө тамамлау билдәһеҙ ваҡытҡа һуҙылған. Был арала төҙөлөш нормалары һәм ҡағиҙәләре лә үҙгәргән. Шуға күрә төҙөлөп бөтмәгән бина тулыһынса тикшереүҙе талап итә.
Төп корпус төҙөлөшөн тамамлау өсөн 552 млн һум кәрәк. Республика адреслы инвестиция программаһы сиктәрендә һәр төрлө эштәр һәм экспертиза үткәреүгә средсволар бүленә башлаған да инде.
«Алмаз» бассейнын реконструкциялауға килгәндә иһә, был объект та республика адреслы инвестиция программаһына индерелгән, һәм әлеге ваҡытта проектлау, бассейнды реконструкциялауҙы тамамлау буйынса средстволарҙы үҙләштереү графигы теүәл күҙәтелә. Шулай итеп, дауахана ла, бассейн да яҡын арала халыҡты ҡабул итеүгә әҙер буласаҡ.


text:
Абитуриенттар өсөн «БДУ дуҫтарын йыя» байрамы 19 ноябрҙә үтәсәк
Шәмбе, 19 ноябрҙә, Башҡорт дәүләт университеты буласаҡ абитуриенттар, уларҙың ата-әсәләре, университетты тамамлаусылар өсөн үҙ ишектәрен асасаҡ.
«БДУ дуҫтарын йыя» байрамы бындай форматта икенсегә үткәрелә. Тәүге тапҡыр ул ағымдағы йылдың майында ойошторолғайны.
Ҡунаҡтарҙы күп төрлө сюрприздар көтә. Был көндө өлкән синыф уҡыусылары университетта эшләгән һәм уҡыған кешеләр менән таныша аласаҡ.
Программала БашДУ ректоры, факультет декандары һәм университетты тамамлаусылар менән осрашыу планлаштырыла. Егеттәр һәм ҡыҙҙар үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуаптар ала аласаҡ.
Рәсми өлөштән тыш, күңел асыу сараһа ла планлаштырыла. Байрамды ойоштороусылар билдәләүенсә, ул үҙенә күрә «Студенттар Арбаты» буласаҡ.
Вуздың матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, төп приз – студенттар төркөмө составында Башҡортостандың тау саңғыһы курортына путевка.
«БДУ дуҫтарын йыя» байрамы 13.30 сәғәттә башланасаҡ. Тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн 273-67-08 телефоны буйынса мөрәжәғәт итергә була.


text:
Ләйлә Исмәғилева һәм Ғәзим Ильясов – Башҡортостандың халыҡ артистары
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Указдары менән бер нисә мәҙәниәт хеҙмәткәренә республиканың почетлы исемдәре бирелде. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы исеме Күгәрсен районы Тәүәкән ауыл мәҙәниәт йорто хеҙмәткәре Ғәзим Ильясовҡа һәм композитор, профессор, З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының композиция кафедраһы мөдире Ләйлә Исмәғилеваға бирелде.
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы исеменә түбәндәгеләр лайыҡ булды: Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Лилиә Биктимерова, М.Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актрисаһы Гөлшат Ғайсина, Нефтекама дәүләт филармонияһы аккомпаниатор-концертмейстеры Марс Ишморатов, Мари Иле Республикаһының «М.Шкетан исемендәге Мари милли драма театры» дәүләт автономиялы мәҙәниәт учреждениеһы филиалы – Мари йәш тамашасы театрының «Станислав» студияһы етәксеһе Станислав Шакиров.
«Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» исеменә М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының ҡуйыусы режиссеры Айрат Әбүшахманов, З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының кафедра мөдире, профессор Рөстәм Шәйхетдинов лайыҡ булды.
М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының художество-графика факультеты деканы Тәлғәт Мөсәлимовҡа Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы исеме бирелде.
«Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» исеменә түбәндәгеләр лайыҡ булды: Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы Анатолий Богомолов, Стәрлетамаҡ дәүләт рус драма театры директоры Виктория Замесина, Силәбе өлкәһе Златоуст ҡалаһының «Һандуғас» халыҡ ансамбле етәксеһе Фәнит Ҡарасурин, Өфөләге «Нефтсе» мәҙәниәт һарайының өлкән администраторы Татьяна Сафронова, Әбйәлил районы мәҙәниәт йорто режиссеры Радмир Солтанбаев, Ишембай ҡалаһы Мәҙәниәт һарайының «Рябинушка» халыҡ вокаль ансамбле етәксеһе Татьяна Яровая.


text:
Хоҡуҡи дәүләттә йәшәйбеҙ, тиһәләр ҙә, суд, юриспруденция, конституция, кодекс кеүек төшөнсәләр бик аңлайышһыҙ кеүек тойола һәм беҙгә уларҙың ҡағылышы ла юҡ һымаҡ. Күптәр һәр бер аҙымыбыҙ, ҡылған эшебеҙ – бөтә тормошобоҙ ниндәйҙер ҡанундар менән тәртиптә тотолғанын аңлап етмәй. Мәҫәлән, кеше урам буйлап китеп барғанда ла, хоҡуҡ күҙлегенән йәйәүле булып тора һәм ул светофорҙың ҡыҙыл төҫө янғанда урам аша сыҡмаҫҡа, юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен үтәргә бурыслы. Уны боҙа икән, машина аҫтына эләкмәгән хәлдә лә, ҡанунды үтәмәгән өсөн яуапҡа тарттырырға мөмкин.
Юҡҡа ғына, йәмғиәттә йәшәп, йәмғиәттән азат булып булмай, тип әйтмәйҙәрҙер. Бөтә кешеләр йәшәйештәге дөйөм ҡағиҙәләргә буйһонорға, уны үтәргә бурыслы. Шулай ҙа тәртип боҙғандар ҙа, ҡанунды һанға һуҡмағандар ҙа етерлек. Улар үҙ язаһын ала.
Тормоштағы бөтә ҡағиҙәләрҙе беҙ ҡанундар тип атайбыҙ, улар административ хоҡуҡ боҙоу, енәйәт кодекстарына тупланған. Ваҡ тәртипһеҙлек өсөн штраф һәм ҡыҫҡа ваҡытлы ҡулға алыу ҡаралһа, ә етди тәртипһеҙлектәр өсөн кеше енәйәт яуаплылығына тарттырыла.
Балалар араһында ла тәртип боҙоусылар булыуы аяныслы. Улар яуаплылыҡҡа тарттырылмай, тиеүселәр ҡырҡа хаталана.
Бына суд практикаһынан бер генә миҫал килтереп китәйек. Имен, етеш булмаған ғаиләләрҙән етенсе синыфта уҡыусы бер нисә бала бушты-бушҡа уҙҙырып, урам ҡыҙырып йөрөп арығас, бер магазинға инеп сыҡмаҡсы була. Унда ишек төбөнә ҡуйылған ауырыу балаға ярҙамға хәйриә йәшниге иғтибарҙарын йәлеп итә. Үтә күренмәле быяланан 50, 100, 500 һумлыҡтар ныҡ күҙҙәрен ҡыҙҙыра.
Бер нисә көндән аҡсаны ҡулға төшөрөү планын ентекләп уйлап, магазин эргәһенә тағы киләләр. Бер аҙ тапанып тора биргәс, ҡыйыулыҡтарын йыйып, берәүһе ишекте асып, көтөп тора, икенсеһе йәшникте ала ла бергәләп ҡасалар. Яҡын-тирәләге ишек алдында ҡутарып асып, аҡсаһын бүлешеп алалар. Уны уйын автоматтарына һәм тәмлекәстәргә бөтөрәләр. Мажара эҙләүселәр үҙҙәрен бер нисә күҙәтеү камераһы төшөрөп торғанын да уйлап тормай. Шуға эш боҙоусылар бик тиҙ табыла. Улар үҙҙәренең енәйәт эшләүен, яуаплылыҡҡа тарттырыла алыуҙарына ышанып бөтмәй, ғәжәпкә ҡала. Һуңынан суд ултырышында: «Беҙ башҡа улай итмәйбеҙ», – тиҙәр бер тауыштан, ә берәүһе ҡысҡырып илап ебәрә. Тик был һүҙҙәр бында ҡабул ителмәй, ғәйепләү язаһы сығарыла. Балиғ булмаған балалар полицияға иҫәпкә ҡуйыла, берәүһе бөтөнләй мәктәптән ҡыуыла.
Был миҫалдан ғына күптәрегеҙ үҙҙәренә фәһем алыр, тип ышанабыҙ. Тормошто боҙоуы еңел, ә хаталарын уларға йылдар буйына төҙәтергә тура киләсәк.
Фәнил ТОЛОМБАЕВ, Ленин районы буйынса суд бүлексәһенең мировой судьяһы.
Өфө ҡалаһы.


text:
Абсолют монархия
Абсолют монархия (лат. absolutus — тулы, шартһыҙ) — дәүләттең тулы власы (закон сығарыу, башҡарыу, суд, ҡайһы саҡта дини) бер кеше ҡулында булған монархияла идара итеү формаһы. Монархия — диктатура һәм республиканан алда килгән идара итеү формаһы. Монархияны XVIII быуатҡа тиклем барлыҡҡа килгән барлыҡ дәүләт тә кисерә.
Үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Абсолют монархияла власть үҙәктә туплана, бюрократия аппараты, даими армия, полиция, социаль ҡатлам тармаҡтары үҫешә. Көнбайыш Европала абсолют монархияның иң көслө сағы XVII—XVIII быуатҡа тура килә. Рәсәйҙә абсолютизм XVIII—XX быуат башына тура килә.
Хәҙерге заман[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге заманда бер ниндәй шартһыҙ 6 дәүләтте абсолют монархия тип атап була: Бруней, Сәғүд Ғәрәбстаны, Оман, Ҡатар һәм Ватикан.
Берләшкән Ғәрәп Әмирлеге — 7 абсолют монархиянан торған федератив дәүләт.
Ватикан хәҙерге замандағы берҙән-бер теократик монархия.


text:
Башҡортостан дәүләт университеты ғалимдары-химиктар Рәсәй фундаменталь тикшеренеүҙәр грантын отто
ӨФӨ, 2017 йыл, 27 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡорт дәүләт университетының химия факультетының органик һәм биоорганик, физик химияһы һәм химик экологияһы кафедраһы хеҙмәткәрҙәре Рәсәй һәм халыҡ-ара йәш ғилми саралар ойоштороу проекттары конкурсында Рәсәй фундаменталь тикшеренеүҙәр фонды грантын отто.
Башҡорт дәүләт университетының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, профессорҙар Рифҡәт Тәлипов һәм Әхәт Мостафин етәкселегендә әҙерләнгән «Кислород һәм азот булған биологик әүҙем берләшмәләр химияһы проблемалары һәм ҡаҙаныштары» II бөтә Рәсәй йәштәр конференцияһын ойоштороу проекты 250 мең һум күләмендә Рәсәй фундаменталь тикшеренеүҙәр фонды ярҙамын алды.
«Конференция үҙе 15-18 ноябрҙә үтә. Уның эшендә Рәсәйҙең төрлө ҡалаларынан 150-нән ашыу йәш ғалим ҡатнашасаҡ. Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, Рәсәй Фәндәр академияһы Архивының ғилми-тикшеренеүҙәр үҙәге етәксеһе Александр Толстиков конференцияның рәйесе буласаҡ. Тематик пленар һәм телдән һөйләнгән сессияларҙан тыш, форумда ҡатнашыусылар һәм ҡунаҡтар өсөн «Органик берләшмәләрҙең биологик әүҙемлеген фаразлау алымы булараҡ виртуаль скрининг» һәм «Химияла һәм медицинала гетероциклик берләшмәләрҙең роле» тигән темаларға түңәрәк өҫтәлдәр уҙғарыласаҡ», тиелә юғары уҡыу йорто документында.


text:
Яҙмыш ҡушыуы
Ҡыҙыл йондоҙ һәм “Был йортта Бөйөк Ватан һуғышы ветераны йәшәй” тигән яҙыу беркетелгән ҡапҡаны асып инеү менән үҙенсәлекле донъяға сумаһың: өйгә илткән һуҡмаҡтың ике яғында — сәскә түтәлдәре, йәшел үлән менән ҡапланған ихатала тиҫтәнән ашыу умарта.
Йорт хужаһы — туғыҙынсы тиҫтәһен теүәлләп килеүенә ҡарамаҫтан, аяҡтарында ныҡлы баҫып йөрөгән Алексей Данилович — ишек алдында көтөп тора ине. Умарталарға ҡыҙыҡһынып ҡарағанды шәйләгәс:
— Элегерәк ҡырҡ күстән арта ине, йәйҙәрен уларҙы биш-алты саҡрымдағы урманға алып сыға торғайным, умарталарҙы бөгөн бигүк булдырып булмай шул, — тип һаулығына аҙыраҡ зарланып алды ла өйөнә саҡырҙы.
Сағыу сәскәләргә күмелгән йортта хужабикә Любовь Михайловна асыҡ йөҙ менән ҡаршы алды. Өсәүләп ултырып, Фарафоновтарҙың хәтер йомғағын тараттыҡ һәм уларҙың йәшлегенә сәфәр ҡылдыҡ.
— Борай районының Ҡаҙырыҡ ауылында 1927 йылдың мартында тыуғанмын, — тип һүҙ башланы Алексей Данилович. – Хәрби хеҙмәткә 1944 йылдың ноябрендә алындым. Тиңдәштәрем һәм беҙҙән бер йәшкә олораҡтар менән һуңғы хәрби саҡырыуға эләктем. Был турала аҙаҡтан ғына белдек, әлбиттә. Ул саҡта “Барыһы ла фронт өсөн, барыһы ла еңеү өсөн!” тип йәшәй, аслы-туҡлы булған хәлдә лә колхозда тырышып эшләй инек. Шулай ҙа һәр ир-егет дошманды дөмөктөрөүҙә ҡатнашыу өсөн һуғышҡа ынтылды.
Улар араһында Алексей Фарафонов та була.
— Повестка алған туғыҙ йәштәшем менән Борайҙан йөҙ саҡрымдан алыҫтараҡ ятҡан Яңауылға йәйәү киттек, — тип һөйләүен дауам итә ветеран. – Поезда Ырымбур өлкәһендәге лагерҙарға алып барҙылар, унда хәрби эшкә өйрәтә башланылар. Ул арала һуғыш тамамланды. Тейешле әҙерлек алыуға Японияға ҡаршы хәрәкәттәр йәйелдерелде, мин уларҙа артиллерия полкының элемтәсеһе булып ҡатнаштым. Һуғыштан һуң тағы ла алты йыл Алыҫ Көнсығышта хеҙмәт иттем, 1951 йылда ғына тыуған яҡтарға әйләнеп ҡайттым.
Әрмелә иҫәп-хисапты ныҡлы ғына үҙләштергән кисәге һалдат Ҡалтасы урман хужалығына бухгалтер булып урынлаша һәм ошо вазифала 1987 йылда хаҡлы ялға киткәнсе эшләй. Бурыстарын намыҫ менән башҡара, бихисап маҡтауҙарға лайыҡ була. Буш ваҡытында һунарға йөрөй, бал ҡорттары үрсетә.
— Был татлы ризыҡты йыл һайын ике тиҫтәнән ашыу феләк әҙерләй инем заманында, — тип хәтерләй икенсе һөнәренең бар нескәлектәренә үҙаллы төшөнгән умартасы.
Илленсе йылдар аҙағында район үҙәге Ҡалтасыға күсеп йәшәй башлағас та был шөғөлөн ташламай Алексей Данилович. Әле бал ҡорттарын ҡарарға улы Сергей ярҙамлаша.
Беҙ һөйләшеп ултырған арала сәй әҙерләргә өлгөргән Любовь Михайловна үҙҙәренең балынан ауыҙ итергә саҡырҙы.
— Беҙҙәге бал, ысынлап та, татлы шул, — тип һүҙгә ҡушылды ҡунаҡсыл хужабикә сәй эскәндә. – “Беҙҙәге” тип юҡҡа әйтмәйем, Башҡортостанға тулыһынса ереккәнмен инде. Краснодар крайында тыуып үҫеп, бынан илле биш йыл элек Ҡалтасыға килгәйнем, ғүмерлеккә тороп ҡалдым. Бер ҙә үкенмәйем. Бәхетем бында булған икән. Һөйгәнемде осраттым, ғаилә ҡорҙоҡ, ҡыҙ һәм улыбыҙ инде үҙҙәре урта йәштәрҙе үтеп бара, ейән-ейәнсәрҙәр һөйөндөрә.
Һуғыш ғәрәсәтен Любовь Михайловна ла үҙ елкәһендә татыған. Уның тыуған Тихорецкий районы фашист илбаҫарҙарынан 1943 йылда азат ителә. Был ваҡытта ҡыҙға алты ғына йәш була.
— Дошмандар ҡыуылғас, асыҡ һауала окоптарҙа йәшәгәнде хәтерләйем, — ти ул был турала. – Һуңыраҡ беҙгә барактан торлаҡ бирҙеләр.
1958 йылда Майкоп ҡалаһындағы урман хужалығы техникумын тамамлаған Любовь юллама менән Башҡортостанға эшкә ебәрелә. Өфөгә килгәс, уны Ҡалтасы урман хужалығына тәғәйенләйҙәр.
— Ҡулыма ошо турала ҡағыҙ тотторҙолар ҙа хужалыҡ контораһы урынлашҡан Сумара ауылына нисек барырға икәнен аңлаттылар һәм хәйерле юл теләнеләр, — тип хәтерләй ул йылдарҙы Любовь Михайловна. — Ағиҙел буйлап теплоходта Андреевкаға тиклем шатланып килдем: тирә-яҡ матурайғандан-матурая, тәбиғәт йәнләнә, тора-бара ылыҫлы урмандар башланды. Ә аҙаҡтан...
Ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та була аҙаҡтан. Пристандә төшөп ҡалғас, Ағиҙелдең уң яҡ ярына кәмәлә сығарып ҡуялар. Күрһәтелгән йүнәлештә ат юлы буйлап йәйәү атлай. Үҙенең артабанғы яҙмышына илткән һуҡмаҡҡа ныҡлап аяҡ баҫҡанын белеү генә түгел, күҙ алдына ла килтерә алмай әле ул ваҡытта йәш белгес. Юл буйындағы тәүге ауылға еткәндә һыуһағаны ныҡ һиҙҙерә, һәм ҡыҙ беренсе өйҙөң ишеген ҡаға. Оло йәштәге хужабикә апайға үҙенең ни теләгәнен саҡ аңлата: тегеһе — урыҫса, ә юлсы, әлбиттә, башҡортса ләм-мим.
Шулай ҙа уртаҡ тел табалар. Утыҙ саҡрымдан ашыу араны үтеп, Яңы Хажи ауылында йәшәгән урмансыны барып тапҡанда “Был төпкөлдә нимә юғалтҡанмын һуң?” тигән һорауға яуабы әҙер була бынан бер нисә ай элек кенә ҡала урамдарында йөрөгән ҡыҙҙың. Тамаҡ ялғап алғас, бөтөн батырлығын йыйып, хужанан кире ҡайтыр юлға аҡса һорай. Тегеһе, йәш хеҙмәттәшенең хәлен яҡшы аңлағандыр инде, был мәсьәләне иртәгә ҡалдырырға тәҡдим итеп, ҡунаҡты мунсаға ебәрә, һуңынан урман үләндәре ҡушып бешерелгән сәй һәм хуш еҫле бал менән һыйлай.
Ҡайтып китеү теләге һүрелеп бөтмәһә лә, йәш белгес икенсе көндә үҙ һөнәре буйынса “әҙерәк булһа ла эшләп ҡарарға” ризалаша. Сумара ауылына уны ат арбаһында илтәләр һәм... ул унда ғүмерлеккә ҡала. Бер урында утыҙ һигеҙ йыл эшләп, “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урман хужалығы хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исем алып хаҡлы ялға сыға Любовь Фарафонова.
— Ҡалтасыға килеүем яҙмыш ҡушыуы булғандыр, — ти хеҙмәт ветераны. — Бындағы тормошҡа сағыштырмаса тиҙ күнектем, Башҡортостанды үҙ иттем, уны икенсе тыуған ерем тип һанайым. Тәүге йылдарҙан уҡ урындағы халыҡтың ғөрөф-ғәҙәттәренә, йолаларына төшөнөргә, телен аңларға ынтылдым. Бергә эшләүселәр менән гел яҡшы мөғәмәләлә булдым. Беҙҙең замандарҙа Ҡалтасы урман хужалығы республикала ғына түгел, ил буйынса алдынғы һаналды, тәжрибәбеҙҙе өйрәнергә төрлө яҡтан килделәр.
Ике урмансының ҡыҙы төҙөүсе һөнәрен һайлаһа ла, улдары ата-әсәһе эшен дауам итә: Свердловск (хәҙерге Екатеринбург) ҡалаһында Урман хужалығы академияһын тамамлаған Сергей ике тиҫтә йылдан ашыу Ҡалтасы урман хужалығында эшләй. Бөгөн ул — өлкән лесничий.
Ансар Нуретдинов
Добавить комментарий
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные и авторизованные пользователи. Комментарий появится после проверки администратором сайта.


text:
Яйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 72 » Страница 2
Алтын өйөлөп ятһа ла23.06.2014
Ғилми тел менән әйткәндә, әҙәм балаһы - социаль зат, ҡәнәғәт йәшәү өсөн уға мотлаҡ башҡалар менән аралашыу шарт. Ә был шарт ғәмәлгә ашырылһын өсөн үҙ сиратында икенсе шарт бар - күңел-сафа ҡороу сараларының юғары кимәлдә ойошторолоуы.
Заманында Миндәк төбәгебеҙҙең сәнәғәт кенә түгел, сәнғәт үҙәктәренең береһе булды. Мәҙәниәт һарайҙары быға асыҡ дәлил. Архитектуралағы совет классикаһы стиленең сағыу өлгөһө. Бут, йәғни эшкәртелмәгән, шахтанан ҡаҙып сығарылған таштан һалына. Донъя емерелһә емерелер, был бина һелкенмәй ҙә ултырып ҡалыр. Хужалыҡ ысулы менән алтын табыу руднигы аҡсаһына төҙөлә. Таусылар өмәләргә йыш сыҡҡан була. Быйыл 7 ноябрҙә мәҙәниәт йорто 55 йыллыҡ юбилейын билдәләйәсәк. Шуныһы ҡыуаныслы, элекке традицияларҙы дауам итеү генә түгел, мәҙәниәт эше заманса кимәлгә күтәрелеп алып барыла. Бында инде директорҙың роле баһалап бөткөһөҙ.
Фәриҙә Мамалим ҡыҙы Фәтҡуллина 1967 йылда Благовар районының Төркәй ауылында тыуған. 1989 йылда яҡташыбыҙ Ғалип Ғимран улына тормошҡа сыҡҡас (ул оҙаҡ йылдар ауыл Советының водителе булып эшләне), Миндәккә килен булып төшә. Килмәк клубына художество етәксеһе булып эшкә керә.
Заманында Миндәк төбәгебеҙҙең сәнәғәт кенә түгел, сәнғәт үҙәктәренең береһе булды. Мәҙәниәт һарайҙары быға асыҡ дәлил. Архитектуралағы совет классикаһы стиленең сағыу өлгөһө. Бут, йәғни эшкәртелмәгән, шахтанан ҡаҙып сығарылған таштан һалына. Донъя емерелһә емерелер, был бина һелкенмәй ҙә ултырып ҡалыр. Хужалыҡ ысулы менән алтын табыу руднигы аҡсаһына төҙөлә. Таусылар өмәләргә йыш сыҡҡан була. Быйыл 7 ноябрҙә мәҙәниәт йорто 55 йыллыҡ юбилейын билдәләйәсәк. Шуныһы ҡыуаныслы, элекке традицияларҙы дауам итеү генә түгел, мәҙәниәт эше заманса кимәлгә күтәрелеп алып барыла. Бында инде директорҙың роле баһалап бөткөһөҙ.
Фәриҙә Мамалим ҡыҙы Фәтҡуллина 1967 йылда Благовар районының Төркәй ауылында тыуған. 1989 йылда яҡташыбыҙ Ғалип Ғимран улына тормошҡа сыҡҡас (ул оҙаҡ йылдар ауыл Советының водителе булып эшләне), Миндәккә килен булып төшә. Килмәк клубына художество етәксеһе булып эшкә керә.
(№ 72)
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
Соня Хени
Соня Хени (норв. Sonja Henie; 8 апрель 1912—12 октябрь 1969) — норвегия фигурисы, яңғыҙҙар разрядында һәм парлы шыуыуҙа сығыш яһай, артабан америка актёры.
Ҡатын-ҡыҙҙар араһында яңғыҙ шыуыу буйынса тәүге һәм берҙән-бер өс тапҡыр Олимпия чемпионы (1928, 1932, 1936). Фигуралы шыуыуҙа алтын олимпия наградалар һаны буйынса (3-әр) рекордты Гиллис Графстрём һәм Ирина Роднина менән бүлешә). Донъя чемпионатының (1927—1936) ун тапҡыр еңеүсеһе һәм алты тапҡыр Европа чемпионы (1931—1936).
1936 йылда 24 йәшендә һәүәҫкәр спортты ҡалдырып, боҙҙағы балетта голливуд йондоҙона әйләнә. 1927—1958 йылдарҙа Голливудта 15 фильмда (иң билдәлеһе — «Ҡояшлы үҙән серенадаһы») төшә. 1941 йылда америка гражданлығы ҡабул итә.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Спорт карьераһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Соня Хени Христианияла, хәҙерге Ослола тыуған. Атаһы, Вильхельм Хени (элекке уңышлы спортсы, велоспорт буйынса донъя чемпионы), уңышлы ғына тире эшкәртеүсе була, уның ҡатыны Сельма — хужабикә. Бизнестан табыш алыуҙан тыш, Соняның атаһы ла, әсәһеһе лә бай вариҫтарҙан һанала. Ата-әсәһе балаларын бәләкәй саҡтан уҡ спорттың төрлө төрҙәренә ылыҡтыралар. Соня Хени башта саңғы спорты менән шөғөлләнә, бында ул ярайһы уҡ яҡшы һөҙөмәләр күрһәтә, әммә аҙаҡ өлкән ағаһы Лейфҡа эйәреп, фигуралы шыуыу менән шөғөлләнә башлай. Шулай уҡ Хени теннис һәм йөҙөү менән дә шөғөлләнә. Соняның, фигуристка булараҡ, етди һабаҡ ала башлауы була, уның мәктәптәге формаль уҡыуы шунда уҡ тамалана. Атаһы ҡыҙы өсөн донъяла иң яҡшы педагогтарҙы, шул иҫәптән, билдәле Рәсәй балеринаһы Тамара Карсавинаны эшкә яллай. Вильхельмдың маҡсаты ҡыҙын билдәле спортсы итеү була.
Хени 9 йәшлек сағында тәүге тапҡыр Норвегияла үткән өлкәндәр чемпионатында ҡатнаша, ә ун бер йәшлек сағында Шамониҙағы Ҡышҡы олимпия уйындарында (1924) һигеҙенсе урын алыуға өлгәшә. Артабанғы 1924—1926 йылғы миҙгелендә һәр береһенән иң яҡшыһын алыу өсөн, Хени бер нисә боҙлоҡ һәм тренерын алмаштыра. 1927 йылда Соня Хени фигуралы шыуыу буйынса Донъя чемпионатында ун тапҡыр бер-бер артлы еңеү яулай (тарихта булмаған хәл). Бер йылдан һуң ул беренсе Олимпия алтын миҙалын алыуға өлгәшә. Соня Хени 15 йәш тә 316 көн булғанында уҡ спорт донъяһында, яңғыҙҙар ярышында еңеп, ҙур сенсация тыуҙыра. 7 судьяның 6-һы ул күрһәткән «Үлеп барыусы аҡҡош» композицияһы өсөн тауыш бирә. Ул шулай уҡ Европа чемпионатында бер-бер артлы алты тапҡыр еңеп сыға.
Үҙенең спорт карьераһы осоронда Хени бик күп сәйхәт итә һәм төрлө сит ил тренирҙары менән эшләй. Тыуған ерендә, Ослола, ул «Frogner» стадионында күнекмәләр үтә, әммә һәүәҫкәр карьераһының аҙағында Лондонда американлы Говард Николсондан спорт һабаҡтары ала. Уны йыш ҡына шулай уҡ төрлө боҙ шоуҙарында ҡатнашырға Европаға ла, Төньяҡ Америкаға ла саҡыралар. Сониҙың атаһы ла, әсәһе лә үҙҙәренең бизнесын, ҡыҙҙарын менеджер сифатында оҙатып йөрөү өсөн, улдары Лейфҡа тапшыралар.
Соня Хени беренсе булып фигуралы шыуыу костюмында ҡыҫҡа итәк ҡуллана, шулай уҡ ул беренсе булып бейеүгә хореография индерә.
Голливудтағы карьераһы.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1936 йылдағы Донъя чемпионатынан һуң, Соня Хени боҙ шоуының һәүәҫкәрҙәр статусы менән хушлашып, профессиональ башкарыусылар карьераһын башлай. Бәләкәй сағынан уҡ Хени Голливудта карьера яһарға һәм кино йондоҙо булырға хыяллана, һәм уға был хыялын тормошҡа ашырыу өсөн мөмкинлеккә юл асыла. 1936 йылда, атаһы ойошторған боҙҙағы балетта уңышлы сығыш яһағандан һуң, уны Fox Studios-та эшләүсе Дэррил Занук контракт төҙөү юлы менән эшкә яллай, һәм Хени шул замандағы иң юғары эш хаҡы алып эшләүсе актрисаларҙың береһенә әйләнә.
Соняға тәүге уңыштар «Миллионға берәү» филмынан һуң килә. Кино йондоҙо карьераһына өҫтәп, Соня Хени «Боҙҙа Голливуд ревюһы» тип аталған һәм бары уның өсөн генә боҙҙа балет туры ойошторған Артур Вирц менән контракт төҙөй. Вирц шулай уҡ Хениҙың финанс кәңәшсеһе булараҡ та эш итә. Хениҙың ҙур танылыу яулаған мәлдәрендә, бындай турҙар уға йыл һайын ике миллион доллар килем бирә. Шулай уҡ ул конькиҙар, спорт кейемдәрен, ҡыйбатлы биҙәүестәр һәм башҡа тауарҙарҙы рекламалау буйынса табышлы контракттар төҙөй. Был йүнәлештәге эшмәкәрлектән алған табыштары үҙ заманында уны донъялағы иң бай ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе итә.
1950 йылда Хени Вирц менән төҙөгән контрактын ғәмәлдән сығара һәм киләһе өс миҙгелдә «Сони Хениҙың боҙ ревюһы» тип аталған үҙ турҙарын үткәрә. Был хата ҡарар була. Вирц тамашасыларҙы яңы олимпия чемпионы — Барбара Энн Скотт менән таныштыра. Вирц иң яҡшы аренелар һәм даталар менән идара иткәнлектән, Хениға унан артып ҡалған насарҙары ғына эләгә. Бөтә был эшмәкәрлек финанс бөлгөнлөгө менән тамамлана. Тап шул ваҡытта Соня Хени алкоголь эсемлектәр ҡулланыуға әүәҫләнеп китә.
Нацистар менән бәйләнештәре хаҡында бәхәс[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хенҙың Адольф Гитлер һәм башҡа юғары урындар биләгән нацистар менән бәйләнеше Икенсе донъя һуғышы алдынан да, шул ваҡытта ла һәм унан һуң да һәр төрлө бәхәстәргә сәбәпсе була. Үҙенең һәүәҫкәрҙәр карьераһы ваҡытында ул йыш ҡына Германияла сығыш яһай, һәм аудиенцияның, атап әйткәндә, Гитлерҙың яҡын күргән кешеһенең береһе була. Тормошта үҙ урынын тапҡан һәм танылған шәхес булараҡ, ул билдәле бер даирәләр, дәүләт һәм йәмәғәт башлыҡтары менән бер үк мөхиттә эш итә, шуға күрә уның өсөн бындай танышлыҡ ҡәҙимге аралашыу булараҡ ҡабул ителә.
Тәүге бәхәс, 1936 йылдағы Олимпия уйындары алдынан, Хениҙың Берлин күргәҙмәһендә Гитлерҙы нацист салюты менән сәләмләп ҡаршы алғанынан һуң, башлана. Бының өсөн ул Норвегия матбуғаты тарафынан ҡаты тәнҡиткә эләгә. Гармиш-Партенкирхендағы Олимпия уйындарында ул салют бирмәй, әммә уйындан һуң, Гитлерҙың Берхтесгаден ситендә урынлашҡан резиденцияһына төшкө ашҡа саҡырыуҙан баш тартмай. Гитлер Хениға оҙон итеп яҙылған яҙыулы фотоһын бүләк итә. Актерлыҡ карьераһын башлағас та Хени нацистар менән бәйләнеште юғалтмай, Йозеф Геббельс уның «Миллионға берәү» тигән тәүге фильмын Германияла танытыуға үҙе шәхсән өлөш индерә.
Нацист Германияһының Норвегияны оккупациялау ваҡытында, немецтар Гитлерҙың автографлы фотографияһын күрәләр. Ул Хениҙың Ландёйҙағы ғаилә йортонда, Аскерҙа пионино өҫтөнә ҡуйылған була. Бының һөҙөмтәһендә Хениҙың Норвегиялағы шәхси милке тартып алыуға ла эләкмәй, немецтар тарафынан зыян да күрмәй.
1941 йылда Хени Америка Ҡушма Штаттары гражданкаһы булып китә. Голлевуд йондоҙҙарының күптәре кеүек, ул АҠШ-тың United Service Organizations (USO) һәм ошоға оҡшаш хәрәкәттәрҙең хәрби ҡыҫымын хуплай, әммә Норвегия ҡаршылыҡ хәрәкәтенә һәм нацистарға ҡаршы асыҡ сығыш яһауҙарҙы яҡлауҙарҙа ҡатнашмай. Бының өсөн ул күп кенә норвегиялыларҙың һәм Норвегия американдарының тәнҡитенә эләгә. Һуғыштан һуң, Хени күп кенә ватандаштарының үҙен хыянатсы тип ҡабул итеүҙәренә бошона. Нисек кенә булмаһын, ул Норвегияға үҙенең «Боҙҙағы байрам» тип аталған шоу программаһы менән әйләнеп ҡайта, һәм 1953, 1955 йылдарҙа триумф менән сығыш яһай.
Шәхси тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хени өс тапҡыр кейәүҙә була: Дэн Топпингта (бейсболист), Уинтроп Гардинерҙа һәм Норвегияның бай ғына кораблдәр хужаһы, меценат Нильс Унстадта.1956 йылда, төп эштәренән ситләшкәндән һуң, ул Унстадҡа кейәүгә сыға. Хени менән Унстад Осло ҡалаһында йәшәй башлайҙар һәм икәүләп хәҙерге сәнғәт буйынса ҙур ғына тупланма йыйыуға өлгәшәләр. Был тупланма Осло янындағы Хени-Унстад художестволы сәнғәт үҙәгенең төп экспозицияларын булдыра.
Рәсми никахынан тыш, Хениҙың күп һанлы йәрҙәре лә була. Улар иҫәбенә конькиҙа шыуыусы партнерҙар Джек Данна һәм Стюарт Реберн да инә, һуңғы мөхәббәт романдарының береһе актер Ван Джонсон менән була. Оҙаҡ ваҡыт дауамында ул ағаһы Лейф менән аралашмай, ғаилә мөлкәте арҡаһында уның менән низағлаша[7]. Хениҙың вафатынан һуң Лейф һәм Раймонд Стрэйт «Боҙ королеваһы, күләгә королеваһы» тигән биографик китап яҙалар. Уға ярашлы, Хениҙың бар булмышын бары тик аҡса һәм секс ҡына биләгән була. Ул бик алама холоҡло тип күрһәтелә, һәм үҙ ғаиләһен, башҡа кешеләрҙе оятһыҙ рәүештә үҙ маҡсатына ирешеү өсөн тотона, тип яҙалар авторҙар.
1960 йылдар уртаһында Соня Хениҙа лейкемия ауырыуы табалар. Ул 1969 йылда, 57 йәшендә, Париждан Ослоға осош ваҡытында вафат була. Соня Хени һәм уның ире Нильс Унстад Ослола Хени- Унстад сәнғәт үҙәге алдында ерләнгән.
Ослола Соня Хениға бейек булмаған гранит постаментта бронза һынды кәүҙәләндергән һәйкәл ҡуйылған. Унда Соняның боҙҙа пируэт яһаған мәле сағылдырылған.
Спорт ҡаҙаныштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡатын-ҡыҙҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Парлы шыуыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
(с Arne Lie)
Фильмографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλatφόpua avoιktώv δeδouέvwv, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
- ↑ 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
- ↑ 3,0 3,1 RKDartists
- ↑ 4,0 4,1 SNAC
- ↑ 5,0 5,1 Internet Broadway Database — 2000.
- ↑ 6,0 6,1 http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb14683362h
- ↑ Королева льда. Обзор книги Лейфа Хени
- ↑ Списки победителей чемпионатов Норвегии по фигурному катанию Ҡалып:Webarchive
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡалып:SportsReference(инг.)
- Соня Хени imdb сайтында (инг.)(инг.)
- Фан-сайт (инг.)(инг.)


text:
ӘЙТЕРЕМДЕ ӘЙТТЕМ БАРЫБЕР
Таңһылыу Әхмәтхан ҡыҙы Вәлиева – Баймаҡ районының Ишей ауылынан. Оҙаҡ йылдар шул уҡ райондың Байым мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй, әле хаҡлы ялда. Хикәйәләре республика матбуғатында даими донъя күрә. Һутлы тел, ерле һөйләштән алынған лаҡаптар, геройҙарҙың ихласлығы уның яҙмаларын уҡымлы итә. «Хикәйәләремдә уйлап сығарылған сюжет юҡ, барыһы ла тормоштан алынған», – ти автор ижады хаҡында.
Хикәйә
– Ҡайҙа йөрөй икән, һаман килмәй минең кәләш, тип көтөп арып, аптырап ултыраһыңмы? Обход бөткәндән һуң табибың менән һөйләшеп алдым. Тиҙҙән өйгә ҡайтаралар һине. Йә дүшәмбе, йә шишәмбе. Өфө табиптарының ҡасан килеүенә ҡарап, тине. Үҙең нисек, таңды нисек аттырҙың?
– Н-нарм-м-альнны? Нормальнымы ни? Ма-ла-дис! Шәп бит ул минең бабаюшкам. Табип та маҡтай ана, хаарроший больной, ти, сильный, ти. Сильный инде анау сама ауырыуҙы йырып сыҡҡас. Ҡайтарабыҙ тип әйттеме үҙеңә? Шәфҡәт туташы? Сәфинәме? Ул һайыҫҡанға изем генә булһын. Хәҙер осортоп алып барып еткерә, ике ҡанат, бер ҡойроҡ. Шәп шул, мин уны яманлағандан әйтмәйем. Өлгөр, сос, тилбер. Рәхмәттән башҡа һүҙем юҡ. Һине ҡалай тәрбиәләште.
– Тумбочкаңда нимәләрең бар һуң? Уй, өтөкә. Төйнәнеп тә бөткән! Ярай, был әйберҙәреңде бөгөн алып ҡайта торормон. Буш банкаларҙы санитаркаға бирермен, хәҙер генә емеш мәле етә, кәрәге тейер. Бөттөмө? Гел ятып арҡаң талып киткәндер, ҡана май менән һыйпаштырайым. Рәхәт булып киттеме ни? Өйгә ҡайтҡас, тәрбиәләп, эшкиндереп алам мин һине. Харрошый бальной кәрәкмәй ауылда миңә, дастуйный ир кәрәк, эйе бит, йәнекәй? Яҡшы ат һымаҡ һаман баш сөйөп торма әле, э-йе, тиген. Үәт, шулай.
– Иртәгә һуңыраҡ килермен. Эш бар. Н-н-инд-дәй түгел, теге ашатып торған тыу һарыҡты һыҙыртып алам Миңдеғәле ҡәйнештән. Үтә һимереп китте атыу. Ятһа, тора ла алмай. Тыу нәмә ни, йотҡаны йомороһонда, бәрәс имеҙәйем, тимәй. Һуя торған ыуаҡ малды яңғыҙ айырып бикләмә, бер үҙе булһа, ашамай, тип өйрәтәһең бит үҙең. Теге көҙләүес ике тәкәне ҡуша яптым. Улары ла көрөктө. Нишләп өсәү итеп тороп, тиһеңме? Һуң үҙең үлеп бөтөп килеп индең бит бында. Донъя хәлен белеп булмай бит, бабаюшка. Табиптар ҙа баш сайҡай ҙа ҡуя ине тәүҙә. Ышаныс юҡ, өмөт әҙ, тинеләр. Шуға ул-был була ҡалһа, тип уйланым да... Аһ, һин аны! Ҡуҡыш күрһәтеп тороп ултырмаммы? Һай-һай, шәбәйгән икән берәү!
– Ү-үлер-м-мен м-мы-на, тиһеңме? Йәшә, һине кем тыя. Һин үлеп, ер ҡыуышы тулыр, тиһеңме? Ер ҡуйыны иркен, вис һыйырбыҙ.
– Мөрйәһеҙ ауылға етә биреп ураныңмы, йәнекәй? Бараһыңмы тағы? Йу-уҡмы? Ултыра бир әле кеше көлдөрөп. Ал ҡуҡышыңды! Күргәндәрҙер «тегеләр» – йән аусылары.
– Кем? Яйлап әйт. Йә. Ммо-ра-ҙым. Ә-ә, Мораҙымыңмы, яратҡан ейәнең? Мин ҡайтҡас, килделәрме? Оҡшанымы ҡыҙы? Өйгә лә алып ҡайтып күрһәтте. Олатайға бергә алып барһам, яраймы, өләсәй, ти. Нишләп ярамаһын, тинем.
– Рр-и-и-замын? Ҡайныма барып, ҡыуанып ҡайтҡан Мораҙым, тип килен шылтырата ине шул. Ярай, һайлай белгәндер әле аш күргән ата балаһын, инәһенең аҡ һөтөн имгәнен, һиңә оҡшаһа. Һеҙ, Әбделкәримовтар, кәләш ала беләһегеҙ бит. Үҙемдән алып әйтәм.
– Бор-р-саҡ? Булһасы. Һибәбеҙ инде беҙ борсаҡты, тәгәрәте-е-еп сәсеп ебәрәбеҙ.
– М-м-аҡтан-м-ма? Эйе, һинән һорап торормон бына. Әйтеремде әйтеп ҡалам әле мин, ҡасан һинең телең асылғансы, белдеңме?
– Етәр, ирешеп ултырма әле бында минең менән! Ҡалай теле телгә йоҡмай! Былай ҙа мин килһәм, икебеҙҙең хәбәрҙе тыңларға инеп тула палатаңа нимә менән көн үткәрергә белмәй йонсоған бальнуй дуҫтарың. Кейенеп алайыҡ та әҙерәк йөрөп инәйек.
– Әйт анау бисталкауайҙарыңа – ҡайҙа барырға үҙебеҙ белербеҙ, тиген. Ҡыуаҡ араһынамы, йылға ярынамы. Беҙ аның әлеп-бейен уҡып бөткәнски, тиген.
– Ә-ә, алдығыҙмы өлөшөгөҙҙө? Күрҙегеҙме минең бабаюшканың йоҙроғон? Уның йоҙроғо ҡайһы бер ир йораттарының башындай ғына бар ул! Уҫал да ул ағайығыҙ, бер яғы әйләнеп китһә...
– Ипләп, йәнекәй... Ныҡ тотон миңә. Йәш саҡта ҡултыҡлашып йөрөү әллә ни эләкмәне. Уңайы сыҡҡанда йөрөйөк әле, шулай бит?
– Әкренләп... Бында – баҫҡыстар. Алай ҙа ғына беренсе ҡат.
– Кил, ултырайыҡ бынау эскәмйәгә. – Нимә? Өй? Өй өсөн ҡайғырма, иҫең дә китмәһен. Килен дә шәп, улың да шәп. Деүелдәтеп көтәләр донъяңды, Аллаға шөкөр. Шулай булмаһа, йөрөрһөң көн аша, донъя ташлап.
– Нимә? Аңламай торам. Ҡабатлап әйт, ижекләп. Ә-ә, өс ай, Иршат... Өс ай тигәндә саҡ кеше булып киләһең, йәнекәй. Һай-һай, табиптар ҙа шәп, Иршат, кире ҡайтарып бирҙеләр һине миңә... Эй, Аллам, ҡалайтыр инем һинһеҙ?
– М-мин дә, тиһеңме? Эй, Иршатым. Юҡ, юҡ, иламайым. Һөрт әйҙә күҙемде... Сикәләремде һыйпа... Шул тиклем һағындым һине. Еҫеңде һағындым, Иршатым. Бабаюшкам. Йәш саҡтағы, һау-һаҡ, шәп саҡтағы һағыныу уйын ғына икән ул...
– Һин дә шулаймы? Ныҡ һелкмә башыңды! Ышанам былай ҙа. Ҡайтам да ҡайтам, тип зәрә йөрәкһемә, йәме. Ҡан баҫымың күтәрелеп ҡуймаһын. Күбенә түҙгәнде, аҙына сабыр итәйек.
– Кеше алдында һыр бирмәй йөрөһәм дә, яңғыҙ саҡта һығылып алам. Инде былай булғас, бирешмәбеҙ, йәнекәй...
– Нимә? Яйлап ҡына аңлат. Ә-ә-ә... Юҡ инде, мин һиңә нисек ауырып киткәнеңде, һушһыҙ йығылғаныңды һөйләп, өр-яңынан йөрәгемде һыҙлатып тормайым. Үҙең беләһеңме һуң? Иҫләйһеңме? Мин дә бер нәмә лә иҫләмәйем. Онот. Яман төш күреп, иң ҡурҡыныс ерендә баҫлығып, шыбыр тиргә батып уянған икәнһең, ти, йәме.
– Ярай, шул. Эй тыңдаусан бит һин, йәнекәй. Әҙерәк кенә йөрөп алайыҡ. Иғтибар итмә кешегә, улар һинең саҡ атлап барыуыңа ҡараһа ла. Кеше ҡайҙан белһен һинең үлеп терелеүеңде. Боролайыҡ, арыным.
– Ҡайтайыҡ палатаңа. Ашарға саҡыра торғандар ошо мәлдә. Ҡаҙан ашы ашамаһам, туймайым, ти ҙә йөрөй торғайның. Алла бирһә, ҡайтып алһаң, ҡаҙан аҫтынан ут өҙмәҫмен.
– Нығынып алһаң, балалар беҙ икәүҙе шифаханаға ебәрәбеҙ, тип һүҙ төйнәп йөрөй.
– Ярай, һау булып тороғоҙ, өйөрлө биздилниктар! Бабайымды әбижәйт итмәгеҙ, йәме. Иртәгә тикшерәм!
Хикәйәнең тулы вариантын журналдың 9-сы (2017) һанында уҡығыҙ.
Теги: Таңһылыу Вәлиева


text:
Республика башлығы граждандарҙы ҡабул иттеФото: Олег Яровиков
Республика башлығы граждандарҙы ҡабул итте
Республика башлығы граждандарҙы ҡабул иттеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Президентының Башҡортостандағы йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандар менән осрашты.
Ғариза яҙыусыларҙы тәү сиратта үҙҙәре йәшәгән ауылдарҙы инфраструктура менән тәьмин итеү һәм төҙөкләндереү мәсьәләләре ҡыҙыҡһындырҙы.
Жуков ауылында йәшәүсе, ике бала әсәһе үҙ йортона күсә алмай, сөнки унда мәктәп юҡ. Документтар менән танышҡандан һуң Рөстәм Хәмитов, Жуков ауылында белем биреү учреждениеһы төҙөү проекты әҙер, төҙөлөш эштәре 2014 йылда башланырға тейеш, тип аңлатты. Республика башлығы был күтәрелгән мәсьәләнең көнүҙәк булыуын танып, уны үҙ контроле аҫтына аласағын белдерҙе.
Икенсе кеше Өфөләге спорт мәктәбенә капиталь ремонт кәрәклеге тураһында һөйләне. Президентҡа үткән быуат уртаһында һалынған был бина авария хәлендә булыуы хаҡында хәбәр иттеләр. 90-сы йылдарҙа төҙөлгән өҫтәмә ҡоролмаларға ла капиталь ремонт талап ителә. Спорт ҡоролмаларының туҙыуы тураһындағы мәсьәләне уҡытыусыларҙың береһе – спорт бейеүҙәре буйынса тренер күтәреп сыҡты.
— Тейешле шарттар булғанда ғына яҡшы кадрҙар «үҫтерергә» мөмкин, — тип иҫәпләй тренер.
Республика Президенты уның фекере менән ризалашып, был мәсьәлә буйынса баш ҡала хакимиәте башлығына эш ҡушыуын хәбәр итте.
Республика башлығы, спорт мәктәбендә капиталь ремонт 2014 йылда эшләнергә тейеш тип белдерҙе.
Рөстәм Хәмитов уҡытыусынан республикала спорт бейеүҙәрен үҫтереү өсөн нимәләр етмәүе менән ҡыҙыҡһынды. Үҙебеҙҙең зал булмауы, тине тренер. Әлеге ваҡытта спорт бейеүҙәре менән шөғөлләнеү һәм ярыштар үткәреү өсөн иң уңайлы урындар булып «Динамо» стадионы һәм Спорт һарайы залдары тора. Әммә улар үҙ залдары булыуын теләй.
— Миңә нимәләр кәрәклеген яҙығыҙ һәм мин тейешле бурыстар йөкмәтермен, — тине республика Президенты.
Өфөнөң «Колгуевский» биҫтәһендә балалар поликлиникаһы булмау айҡанлы ла мөрәжәғәт иттеләр. Мөрәжәғәт итеүсенең дүрт йәшлек балаһы, ошо биҫтәләге уның тиҫтерҙәре кеүек үк, өс биҫтә балалары хеҙмәтләндерелгән поликлиникала ҡарала. Пациенттарҙың күп булыуы һәм медицина хеҙмәткәрҙәре етешмәү сәбәпле, күрһәтелгән медицина ярҙамының сифаты аҡһай.
— Республика педиатрҙарҙарға ҡытлыҡ кисерә, 1000-ләп белгес етешмәй, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Һаулыҡ һаҡлау министрлығына һәм ҡала мэрына был мәсьәләне өйрәнһендәр өсөн бурыс йөкмәтәсәкмен. Ә һеҙҙән әҙерәк сабыр итеүегеҙҙе һорайым. Барлыҡ процедураларға – проект, килешеү һәм башҡа мәсьәләләргә – ваҡыт талап ителәсәк. Әммә беҙ был эште башлаясаҡбыҙ.
Ғариза яҙыусы, мәсьәлә тулыһынса хәл ителгәнгә тиклем, биҫтәлә ваҡытлыса педиатрия бүлеген ойоштороуҙа ярҙам итеүҙәрен һораны. Был һорау ҙа иғтибарҙан ситтә ҡалманы.
Шулай уҡ Белорет районынан, Нефтекама ҡалаһынан үҙ проблемелары менән мөрәжәғәт итеүселәр булды. Төбәк етәксеһе уларҙың һәр береһен хәл итеүҙә ярҙам күрһәтәсәген белдерҙе.
Әйтергә кәрәк, Башҡортостан Президенты, Рәсәй Президентының бойороғона ярашлы, йылына ике тапҡыр халыҡты ҡабул итә. Бынан тыш, урындарға сығып, халыҡ менән аралашыу формаһы ла әүҙем ҡулланыла.


text:
Өфөлә 45 ҡатын-ҡыҙға «Әсәлек даны» миҙалы тапшырылдыФото: Олег Яровиков
Өфөлә 45 ҡатын-ҡыҙға «Әсәлек даны» миҙалы тапшырылды
Өфөлә 45 ҡатын-ҡыҙға «Әсәлек даны» миҙалы тапшырылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
26 майҙа Өфөлә Хөкүмәт йортонда күп балаларҙы бүләкләү тантанаһы булды. Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры Салауат Сәғитов 45 гүзәл затҡа «Әсәлек даны» миҙалын һәм аҡсалата премия тапшырҙы.
Республикала биш һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән ҡатындарҙы бүләкләү традицияһы 1998 йылда булдырыла. «Әсәлек даны» миҙалына сәләмәт тормош алып барған, балалар тәрбиәләүҙә өлгө булып торған күп балалы әсәләр тәҡдим ителә. Бөгөн Башҡортостанда ете меңдән ашыу ҡатын-ҡыҙ ошо маҡтау билдәһе менән бүләкләнгән.
Республиканың 20 ҡала һәм райондарынан килгән 45 әсә араһында хужабикәләр, уҡытыусылар, почтальондар, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, ауыл эшсәндәре, шәхси эшҡыуарҙар бар. Мәҫәлән, Өфө районында йәшәгән Ирина Викулова үҙенең төп бурысы — әсә булыу һәм балалар тәрбиәләүҙән тыш, күсмә байрамдар ойоштороу менән шөғөлләнә. Ғаиләлә өс малай һәм ике ҡыҙ үҫә, өлкәне — студент, ҡалғандары — мәктәп уҡыусылары, иң бәләкәйенә өс йәш.
«Биш бала менән нисек барыһына ла өлгөрөп була икәнлеге хаҡында бер ҡасан да уйланмайым. Беҙ «бында һәм хәҙер» режимында йәшәйбеҙ. Һәр бала — айырым донъя, тормоштағы кеүек улар менән дә төрлө хәлдәр, шатлыҡ-ҡыуаныстар була. Мөхәббәт кенә бихисап эштәр, проблемалар, көндәлек хәстәрҙәрҙе еңеп сығырға ярҙам итә. Һөйөп-һөйөлөп үҫкәнһең, уны башҡалар менән дә уртаҡлашаһың икән, барыһы ла еңел хәл ителә», — тип һөйләне күп балалы әсә.
«Һеҙ «Әсәлек даны» миҙалына лайыҡ, был награда — тормошта иң ҡәҙерлеһе балалар икәнлеген таныу ул. Уларҙың кем булып үҫеүе тап һеҙҙән тора, һөйөклө ҡатын-ҡыҙҙар. Һеҙгә балаларығыҙҙың изгелеген күреп йәшәүегеҙҙе теләйем», — тине Салауат Сәғитов, наградаларҙы тапшырып.


text:
Икенсе Континенталь конгресс
Икенсе Континенталь конгресс (10 май 1775 — 1 март 1781) — Пенсильвания штатында Бөйөк Британияның 13 колонияһы депутаттары съезды. Икенсе Континенталь конгресс үткәреү тураһында ҡара 1774 йылда Беренсе Континенталь конгресста ҡабул ителә. Икенсе Континенталь конгресс эшендә бөтә америка колонияларынан 65 делегат ҡатнаша, Джорджия вәкилдәре конгресҡа 20 юильдә генә ҡушыла. АҠШ бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәштә икенсе Континенталь конгресс милли хөкүмәт ролен үтәй.
Конгресстың эш нәтижәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 14 июль 1775 йыл . Конгресс Континенталь армия ойоштороу һәм америка опелчениеһының баш командующийы итеп Джордж Вашингтонда тәғәйенләргә тигән ҡарар ҡабул итә.
- 10 май 1776 йыл. Конгресс уҙ хөкүмәте булмаған колонияларға хөкүмәт булдырырға тигән резолюция ҡабул итә.
- 15 май 1776 йыл. Конгресс Англия тажына тоғролоҡтан баш тартырға тигән хоҡук акт сығара.
- 4 июль 1776 йыл. Конгресс эшмәкәрлегенең мөһим документы −АҠШ бойондороҡһоҙлоғо декларацияһына ҡул ҡуйыла. Декларация колониялар «Америка Ҡушма Штаттары» тип аталған беренсе документ була.
- 15 ноябрь 1777 йыл. Ҡушма Штаттарҙың беренсе конституцион документы булған «Конфедерация статьялары» ҡабул ителә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ The Declaration of Independence. Тәүге сығанаҡтан архивланған 13 март 2012. 9 август 2006 тикшерелгән. (инг.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Херман Брамер «Континентальные деньги» США «Уникум» № 1/2000


text:
мәғәнә
Содержание
Башкирский[править]
Морфологические и синтаксические свойства[править]
мә-ғә-нә
Произношение[править]
- МФА: [mæɢ̞æˈnæ]
Семантические свойства[править]
Значение[править]
- смысл, значение ◆ Йәшәүҙең мәғәнәһе, тормош мәғәнәһе — смысл жизни
- лингв. значение; семантика ◆ Һүҙҙең тура/күсмә мәғәнәһе — прямое/переносное значение слова. ◆ Башҡорт телендә был һүҙ ике мәғәнәлә йөрөй — В башкирском языке у этого слова есть два значения. ◆ Бындай һүҙбәйләнештең мәғәнәһен айырым һүҙ мәғәнәһенән сығып аңлатып булмай — Семантику такого словосочетания невозможно объяснить, исходя из значений отдельных слов


text:
Маскировкаға кешеләр хайуандарҙан өйрәнгән. Мәҫәлән, ҡарышлауыҡ - ҡуңыҙ, ә диңгеҙ аты коралл ботағы булып күренә белә. Һоро ҡуян аҡ ҡарҙа бүрегә күренмәҫ өсөн ҡышҡылыҡҡа аҡ төҫкә инә. Ләкин маскировка буйынса чемпион – хамелеон. Ул бер нисә минут эсендә үҙенең төҫөн үҙгәртә ала.
Маскировка – хәрбиҙәр өсөн бик мөһим. Улар маскировка селтәрҙәрен ҡуллана, танктарын һаҡлағыс төҫкә буяй. Радар экрандарында күренмәй торған махсус самолеттарҙа оса.
Бөгөн беҙ Тамара Ғәниева апай ижад иткән “Буяусы өкө” тигән әкиәт тыңлайбыҙ.


text:
Кем ул әйҙәүсе уҡытыусы?26-12-2017, 00:04 // Белем һәм тәрбиә // Баҫып сығарырға
Шунда уҡ келт итеп совет осорондағы мәғариф системаһына индерелгән күптәргә таныш яңылыҡ иҫкә төшә. 1985 йылда дөйөм белем биреү мәктәптәренең хеҙмәткәрҙәре өсөн эске хеҙмәт тәртибе ҡағиҙәһе булдырылғайны. Ул әлеге лә баяғы йыш телгә алынған профстандартты әҙме-күпме ҡабатлай ҙа ине шикелле. Элек аттестация һөҙөмтәләре нигеҙендә бүтәндәрҙән күпкә өҫтөн педагогтарға “уҡытыусы-методист” һәм “өлкән уҡытыусы” исемдәре бирелеүен хәтерләйһегеҙҙер, шулай уҡ “тәрбиәсе-методист” һәм “өлкән пионервожатый-методист” тип тә аталдылар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, өлгөрөп етмәгәс, реформа үҫешә алманы, ул үткән быуаттың һынылышлы 90-сы йылдар башында үҙенән-үҙе “йәшәүҙән туҡтаны”. Ә 1993 йылда иһә министрлыҡ етәкселеге педагогик хеҙмәткәрҙе аттестациялау тураһында сираттағы положениены раҫланы. Тегенең урынына “беренсе”, “икенсе” һәм “юғары” квалификациялы категорияларҙы индерҙеләр. Уның буйынса, уҡытыусылар белемле булыуҙарын биш йылға бер тапҡыр раҫлап торорға тейеш ине, үҙ сиратында, категорияның ҡайһыныһына ҡарап, эш хаҡына өҫтәп түләүҙәр ҙә башҡарылды.
Ғөмүмән, илебеҙҙең мәғариф тармағындағы үҙгәрештәрҙе күҙәтеп өлгөрөү мөмкин түгел. Берҙәм дәүләт имтиханының индерелеүе, ГТО нормативтары буйынса балл өҫтәлеү һәм башҡалар – шуға асыҡ миҫал.
Уҡытыусы иң абруйлы һәм яуаплы һөнәрҙәрҙән иҫәпләнә. Тиккә генә мөғәллимде үҙе янып башҡаларға яҡтылыҡ өләшеүсе шәм менән сағыштырмайҙар. Айырып ҡарау кәрәк булдымы икән? Бигерәк тә хәҙер. Асылда ябай халыҡтың аңында ике генә төркөм бар – “йәш уҡытыусы” менән “өлкән уҡытыусы”. Осраҡлы рәүештә был һөнәрҙе һайламайҙар, уҡытыусы булып тыуырға кәрәк. Карьера эшләү өсөн мәктәпкә килгәндәр күптән инде класс ишеген асып инмәй, үҙ һөнәрен яратҡандар ғына балалар янында ҡала. Илебеҙҙең Хөкүмәт Рәйесе Дмитрий Медведев, күп аҡса эшләү өсөн бизнесҡа барырға кәрәк, тигәс, ҡайһы берәүҙәр шул юлды һайланы түгелме?
Нимәгәлер тиңләшергә, юғарыға үрләргә стимул бар, тиерһегеҙ. Миңә ҡалһа, түбән эш хаҡын алып, кемдең “әйҙәүсе уҡытыусы” йәки “өлкән уҡытыусы” исемен күтәреп йөрөгөһө килһен!? Әгәр ундай бүленешкә юл ҡуйыла ҡалһа, әйтәйек, йәш белгестең, тимәк, кисә генә мәктәп тупһаһы аша атлап ингән уҡытыусының да яҡшы һөҙөмтәләр биреүе бар бит әле. “Әйҙәүсе”ләргә һәм “өлкән”дәргә ҙур эш хаҡы түләнеүе тиһәк, быныһы инде икенсе мәсьәлә.
Шул иғтибарға лайыҡ, мөғәллимдәр бүтән эште күҙ алдына ла килтерә алмай. Мәктәп – икенсе йорт, ә уҡытыусы икенсе ата-әсә ролен үтәһен өсөн, һәр береһе ҡулынан килгәндең барыһын да тормошҡа ашыра.
Бөгөнгө педагогты түңәрәктә бер туҡтауһыҙ әйләнгән тейенгә тиңләйҙәр. Хатта уҡытыусының бер ставкаһына магазиндан бер нәмә лә алып булмай, ә ике ставкаға эшләгәндең ашарға ваҡыты ҡалмай тигән көләмәс тә барлыҡҡа килде. Һүҙ ҙә юҡ, класс етәксеһе кеүек яуаплы вазифа биләгәндәр, кабинетҡа яуаплылар, тейешлеһенә ҡушып өҫтәмә ставка алғандарҙың хеҙмәт хаҡы башҡаларҙыҡына ҡарағанда артығыраҡ. Шуларға репетиторлыҡты ла өҫтәһәң...
Бер ваҡыт мәғариф системаһында уҡытыусылар өсөн сираттағы “дәртләндереү” сараһы пәйҙә булғайны. Әүҙем, төрлө идеялар менән яныусылар эш хаҡынан тыш өҫтәмә түләүҙәр алып иркен йәшәп алды. Әйткәндәй, ул да уңышһыҙ проект тип табылды, киләсәге булманы. Баҡтиһәң, фармандарым үҙ ҡулымда тигәндәй, директор алдынғылар исемлегенә кемде индереү-индермәүҙе шәхсән үҙе генә хәл иткән. Кемдәргә бәхет йылмайғанын төҫмөрләгәнһегеҙҙер. Ул осорҙо етәксе менән ихлас бүлешкән туған-тыумасаһы, дуҫ-иштәре, ҡуштандары һаман да һағынып һөйләй икән. Был осраҡта ла шулай килеп сыҡмауына кем гарантия бирер?! Үгәй балаларҙың ғүмер буйы “уҡытыусы”нан йыраҡ китмәүе, ә яратҡандарҙың “әйҙәүсе” йәки “өлкән” исемен алыуы көн кеүек асыҡ. Ҡыҫҡаһы, уҡытыусының эш хаҡын арттырып ҡына уның статусын күтәрергә мөмкин. Был бәхәсһеҙ.


text:
Хөкүмәт йортонда паралимпия хәрәкәте геройҙарын тәбрикләү тантанаһы үтте
Йома, 28 декабрҙә, төбәктең Хөкүмәт йортонда Башҡортостан паралимпиясыларын һәм спорт өлкәһе хеҙмәткәрҙәрен Рәсәй һәм республика наградалары менән бүләкләү тантанаһы үтте.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Рәсәй йыйылма командаһы Лондонда дөйөм команда иҫәбендә икенсе урынға лайыҡ булды. Рәсәй спортсылары 102 награда яуланы, Башҡортостан вәкилдәре 17 миҙалға эйә булды. Наградалар һаны буйынса Башҡортостан Рәсәй төбктәре араһында беренсе урын алды.
— Әлеге йыл республика, спортсыларыбыҙ өсөн ярайһы уҡ яҡшы үтте, — тип билдәләне үҙенең сәләмләү һүҙендә Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры урынбаҫары Марат Мәһәҙиев. – Лондонда үткән Паралимпиада һөҙөмтәләре юғары баһаға лайыҡ. Рәсәй йыйылма командаһы яулаған алтын миҙалдарҙың өстән бер өлөшө – Башҡортостан спортсылары ҡаҙаныштары. Республика Президенты, Хөкүмәт һәм барлыҡ көйәрмәндәрегеҙ исеменән һеҙгә рәхмәт белдерәм. Алдағы йылдарҙа ла ҙур уңыштарға ирешерһегеҙ, тип ышанам. Республикала физик культураны һәм спортты үҫтереү өсөн күп эштәр эшләнә. Бөгөн бына Стәрлетамаҡта Спорт һарайы асыла. Беҙҙең маҡсат – һәр район үҙәгендә бассейнлы физкультура-сәләмәтләндереү комплексы төҙөү. Шулай уҡ Өфөлә күсмә Паралимпия йыйылышы үтте. Башҡортостан баш ҡалаһында Паралимпия үҙәген төҙөүҙе дауам итеү һәм тамамлау буйынса Рәсәй Президенты Владимир Путиндың бойороғон үтәүгә был йәнә бер импульс бирҙе.
«Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән еңел атлетсы Елена Паутова наградланды.
Рәсәй Спорт министрлығының «Халыҡ-ара спорт аренаһында үткәрелгән ярыштарҙа патриотизм күрһәткән өсөн» наградаһына 2012 йылғы Паралимпия уйындары чемпиондары Елена Паутова, Андрей Коптев, Алексей Лабзин, Александр Неволин-Светов һәм Анастасия Овсянникова лайыҡ булды.
Шулай уҡ Рәсәй Спорт министрлығының Почет грамоталары менән уҡытыусылар, тренерҙар, уҡытыу-тәрбиә эше буйынса белгестәр, министрлыҡ һәм ведомство белгестәре билдәләнде. Улар: Әнүәр Әбдиев, Радик Вилданов, Рифҡәт Ғафаров, Марат Кәбиров, Вера Кузьмина, Наталья Летунова, Марианна Лукьянова, Светлана Мөхәмәҙиева, Роберт Мхитарян, Радик Хамматов, Суфый Шәйәхмәтов.
Стәрлетамаҡтың спорт хеҙмәткәрҙәре — Альмира Илькина, Любовь Кириллова, Нурия Мөҙәрисова, Людмила Нуйкина, Татьяна Федорова һәм Ильмира Сулпанова Рәсәй Спорт министрлығының Рәхмәт хаттарын алды.
Паралимпия хәрәктен үҫтереүгә ҙур өлөш индергән өсөн Рәсәй Паралимпия комитетының Рәхмәт хаттарына М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ректоры Раил Әсәҙуллин, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы урынбаҫары Рәмил Дилмөхәмәтов, Стәрлетамаҡ физик культура институты директоры Миҙхәт Мосаҡаев, БР Юғары спорт оҫталығы әҙерләү үҙәгенең пресс-атташеһы, «Спортивная газета Башкортостана» баҫмаһы мөхәррире Усман Ямғуров лайыҡ булды.
Өфөлә Паралимпия йыйылышын ойошторған һәм үткәргән өсөн Рәсәй Паралимпия комитетының Рәхмәт хаттарын БР «Конгресс-холл» дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры Тимур Ҡаҙаҡбаев һәм уның беренсе урынбаҫары Сергей Юрченков алды. Ошо уҡ сара өсөн БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының Рәхмәт хаты менән «Президент Отель» ҡунаҡхана комплексы директоры Кәбир Әсәҙуллин бүләкләнде.


text:
«Һөт иле-2014» фестивалендә Өфөлә 50 меңдән ашыу кеше ҡатнашты
Быйыл «Һөт иле» бөтә Рәсәй фестивалендә 50 меңдән ашыу кеше булды, тип хәбәр итә БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте.
Фестивалдә үҙ продукцияһын республиканың алдынғы 27 һөт һәм һөт аҙыҡтарын етештереүсеһе, шулай уҡ «Һөт иле»ндә тәүге тапҡыр ҡатнашыусы, Әлшәй, Бәләбәй, Иглин һәм Шаран райондарынан дүрт фермер хужалығы тәҡдим итте. «Һөт йәрминкәһе» һәм «Фермер баҙары» зоналарында 48 тоннанан ашыу һөт ризығы, 5 тонна самаһы аҡ май, 2,5 тонна самаһы ҡаты сыр, 1,2 йомшаҡ сыр һәм сыр ризыҡтары, 2,3 тонна туңдырма, 12 мең банка ҡуйыртылған һөт, 8 тоннанан ашыу бейә һәм кәзә һөтөнән эшләнгән ҡымыҙ, 550 литр кәзә һөтө һатылған. Ойоштороусылар билдәләүҙәренсә, бындай саралар һөт ризыҡтарын етештереүселәргә үҙҙәре тураһында республикала ғына түгел, ә федераль кимәлдә лә белдерергә мөмкинселек бирә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «Һөт иле» фестивале Башҡортостандың баш ҡалаһында дүртенсе тапҡыр уҙҙы. Уның ойоштороусылары – Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Өфө хакимиәте, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы һәм «Союзмолоко» Һөт етештереүселәрҙең милли союзы. Сараның төп маҡсаты – халыҡтың сәләмәтен нығытыу өсөн республикала етештерелгән һөт һәм һөт ризыҡтарын ҡулланыуҙы пропагандалау.


text:
Донъялағы иң яҡын кешемде юғалтыуыма быйыл өс йыл була. Яман сир уны яҡты донъяларҙан алып китте. Миңә яҙмыш һынауҙарын шулай иртә татырға яҙғандыр, күрәһең… Әсәйем ҡосағында илгәҙәк, алсаҡ бала була торғайным. Ул саҡта күп нәмәне аңлап та етмәгәнмен кеүек. Әсәйемде ныҡ һағынам, юҡһынам. Татлы төштәремә инеп, минең менән һөйләшә, уның менән серҙәремде бүлешәм.
Иң яҡын кешем, аҡ фәрештәм, берҙән-берем – ул әсәйем Гөлнара Әхмәт ҡыҙы Дәүләтшина. Эйе, мине бары тик ул ғына бер ҡараштан аңлап тора, ауыр саҡта ярҙамлаша, һәр саҡ файҙалы кәңәштәрен бирә, ел-дауылдарҙан ҡурсалай.
Әсәйемдең исеме – Фәнисә, ул мәктәптә балалар уҡыта, эш стажы – 34 йыл. Һәйбәт уҡытыусы, тиҙәр уның тураһында. Уҡыған сағында өлгөлө пионер булған. Мәктәпте тамамлағас, Сибай педагогия училищеһын бөтөрөп, Покровка ауылына юллана. Ете йыл уҡытҡас, Воздвиженкаға эшкә барған һәм беҙҙең атайҙы осратҡан. 1991 йылда улар гөрләтеп туй үткәргән. Беҙ ғаиләлә дүрт бала. Ағайҙарым Рәғип, Йомабай, …
Continue reading ‘Ҡәҙерле кешебеҙ’ »
Әйтегеҙ әле, иң матур, иң яғымлы, йөрәккә наҙлы һүҙ ниндәй? Әлбиттә, әсәй! Ул – Ер йөҙөндә иң хәстәрлекле кешеләрҙең береһе. Минең әсәйемдең дә исеме есеменә тап килеп тора. «Сәлимә» матур, яғымлы, тырыш кеше тигәнде аңлата. Әсәйемдең һәр ваҡыт хәстәрлекле булыуы ла, яғымлылығы ла, гел матур булып ҡалыуы ла һоҡландыра. Ул Баймаҡ ҡалаһының 1-се мәктәбендә башланғыс …
Continue reading ‘Ҡояш кеүек берәү генә’ »
Дәрестә «Исем» темаһын өйрәнгәндә уҡытыусының: «Ауыл, йылға,тау исемдәре – яңғыҙлыҡ исемдәр һәм улар ҙур хәреф менән яҙыла», – тигән һүҙҙәре ни өсөндөр күңелемә инеп ултырҙы. Өләсәйем күҙ алдына килеп баҫты. Ул да яңғыҙы йәшәй һәм беҙ уға ярҙам итәбеҙ, үҙе әйтмешләй, тормошон еңеләйтәбеҙ. Ҡәҙерлебеҙ һәр килеүебеҙҙе шатланып көтөп ала, берәй эшен башҡарһаҡ: «Ҡалай өйөм матурайып, …
Continue reading ‘Ер яҙмышы – беҙҙең ҡулда’ »
Бишенсе мәсьәлә Аҡтар башлай ҙа өс йөрөштән мат ҡуя. Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крһ4, Фе5, Кf3, Кg5 (4 фигура), ҡаралар – Крһ6, Ла8, Сb1, ппg4, g6, g7 (6 фигура). Мәсьәләнең авторы – Американың билдәле шахмат композиторы Самуэль Лойд. Композиция тәүге тапҡыр 1855 йылда баҫылып сыға. Сиселеш көслө аҡ фигураның юҡ ителеүе менән башлана. Ике вариантты …
Continue reading ‘Икенсе тур’ »
Былтырғы уҡыу йылында Иҫәнғолдан, Таҙлар ауылынан «Серле шаҡмаҡтар» конкурсында әүҙем ҡатнашҡайнылар. Еңеүселәр бүләктәребеҙҙе алып ҡыуанғайны. Ә быйыл Абҙан мәктәбе бәйгегә ихлас ҡушылды.
Гөлмирә Нарынбаева II синыфта уҡый. Ике генә йәшендә «Шоңҡар» журналы үткәргән «Минең Рәми» I интернет-конкурсында сығыш яһап, еңеү яулағайны. Ул бәләкәй сағынан шиғырҙар ятланы, әкиәттәр һөйләне, йырларға өйрәнде, хатта таҡмаҡтар ҙа сығара башланы.Ата-әсәһе – сәнғәткә ғашиҡ кешеләр, ғаиләләре ауылда өлгөлөләрҙән һанала. 87 йәшлек өләсәһе лә ейәнсәре менән күп шөғөлләнде. Ҡыҙҙа әҙәбиәткә, сәнғәткә ҡыҙыҡһыныу уяттылар инде. …
Continue reading ‘Ике йәшенән үк еңеүсе булған’ »
«Ете тажлы сәскә» балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүселәр ойошторған Покров байрамы ошондай һынамыштар менән башланып китте. Тамашасылар күп йыйылды. Ҡунаҡтар, ата-әсәләр килде. Зал гөл-сәскәләр менән матур итеп биҙәлгәйне. Һәр кемдең йөҙөнән байрам кәйефе һиҙелде. Кескәйҙәр ниндәй генә милләт кешеһе булып кейенмәгән! Башҡорт, урыҫ, украин, сыуаш халыҡтарын сағылдырған кейемдәрҙәге балаларҙың үҙ-ара мөнәсәбәте ғорурлыҡ хистәре уятты.
Картаға ҡараһаҡ, беҙҙең Башҡортостан бәләкәй генә. Ә бит Ватаным шул тиклем мөһабәт! Башҡортостандың күкһел бейек тауҙары, бәрәкәтле баҫыуҙары, көмөш һыулы шишмәләре, зәңгәр күлдәре хайран ҡалырлыҡ. Тыуған яғымдың хуш еҫле сәскәләре, хатта әреме лә бал һымаҡ. Ә һайрар ҡоштарын тыңлаһаң, күңелгә рәхәт, йәнгә сихәт. Башҡортостан! Мин ошо изге ерҙә тыуып үҫеүем менән бәхетлемен. Дан йырлайым, һиңә, …
Continue reading ‘Минең илкәйем’ »


text:
Березовка (Ростов өлкәһе)
Березовка — Ростов өлкәһе Сальский районындағы ауыл.
Сандатов ауыл биләмәһе составына инә.
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сандатов ауыл биләмәһенә ҡарай, Сальский район үҙәгенән 44 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Элек ауыл Ставрополь губернаһының Медвеженский өйәҙенә ҡараған һәм Медвеженский өйәҙенең 5-се земство участкаһында урынлашҡан. Тәүге исемен Оло Егорлык йылғаһының уң ярында беренсе булып утарға ултырған Иосиф Березовский исеменән алған.
1882 йылда ауылда дәүләт аҡсаһына министр өс класлы мәктәп асҡандар — унда 20 ҡыҙ һәм 64 малайуҡыған. Ә 1893 йылда халыҡ аҡсаһына тағы ла бер сиркәү-мәхәллә мәктәбе асҡандар.
1935 йылға тиклем ауылда бары тик башланғыс мәктәптәр генә булған. 1935 йылдың көҙөндә ауылда 51-се һанлы ете йыллыҡ мәктәп асыла. Александр поликарпович Чуликанов мәктәп директоры була. 1938 йылда мәктәп директоры итеп Николай Игнатьевич Маркевич тәғәйенләнә. 1940 йылда уның инициативаһы буйынса тағы бер мәктәп бинаһы йыһазландырылған . Ул саҡта ете йыллыҡ мәктәптә 405 кеше уҡыған. 1961 йылда мәктәп һигеҙ йыллыҡ булған, ә 1971 йылда — урта мәктәпкә әйләнгән.
1870 йылда йәмәғәт аҡсаһына ауылда сиркәү төҙөлә, ә 1872 йылда ул изгеләндерелә. Бейек таш фундамент өҫтөнә һалынған ағас сиркәүҙе зәңгәр төҫкә буяғандар. Сиркәүҙә бай иконостас булдырыла. Боронғолар әйтеүе буйынса Медвеженский өйәҙендәге ике тәхетле Березовка сиркәүе иң матур сиркәүҙәрҙең береһе булған. 1886 йылда сиркәүҙе Рождество Богородицкая сиркәүе тип атай башлағандар.
1941 йылдың июнь айында һуғышҡа ауыл халҡынан Иван Михайлович Швыдкой, Һаҡсыл Василий Филиппович Бережной, Михаил Тимофеевич Черноивановты һәм яҡынса тағы ла 500 кешене фронтҡа алалар. Уларҙың 278-е һуғыш яланында һәләк булған, өйөнә ҡайтҡан 156 ветеран һуғыштан һуң вафат булған.
1942 йылдың йәйендәге һуғыштар ваҡытында ауылды һаҡлаусы зенит пушкаһы расчеты тулыһынса һәләк була. Уларҙың батырлығы хаҡында ауыл һәйкәлендәге мемориаль плитәгә яҙылып ҡуйған: «Бында Березовка ауылын немец илбаҫарҙарын ҡотҡарғанда һәләк булған алты Совет Армияһы яугирҙары:: Залазаев Г. Х., Вотловский И. А., Клеников С. М. ерләнгән, ә өсәүһенең фамилиялары билдәһеҙ».
Алты ай буйына дауам иткән немец оккупацияһы ваҡытында немец штабы ауыл советы бинаһында торған, мәктәптә һалдат казармалары һәм ат һарайыурынлашҡан. Тимофей Иванович Миргород староста итеп тәғәйенләнгән. Ул ауылдаштарын немецтарҙан яҡлаған һәм коммунистарҙы йәшереп алып ҡалған.
1943 йылдың 22 ғинуарында ауыл немецтарҙан 622 авиаполк летчиктары , 28-се армия, 152 һәм 156 -сы И. Е. Ходос һәм Г. Д. Демурин уҡсылары тарафынан азат ителә.
1950 йылдың майында КПСС Үҙәк Комитеты ауыл хужалығы производствоһын артабан үҫтереү маҡсатында ваҡ колхоздарҙы эреләтеп нығытыу тураһында ҡарар ҡабул итә. 5 бәләкәй колхоз «Верный путь» колхозына берләшә. Эре колхоз ҙур сәсеү майҙанын, барлыҡ техниканы, ремонт базаһын үҙ ҡулында тота. Березовский ауылы колхозы иҡтисадын башлыса иген етештереү тәшкил итә. 1966 йылда колхозсылар иң юғары уңыш ала. 1970 йылда ил В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуын бик ҙур ҡаҙаныштар менән билдәләй. Иң яҡшылары «За доблестный труд» юбилей бүләге менән бүләкләнә, шул иҫәптән,Березовка хужалығынан — Екатерина Петровна Дзюба, Клавдия Васильевна Коленова, Таисия Никифоровна Никулина, Михаил Тимофеевич Черноиванов һәм башҡа 18 кеше Хеҙмәт Ҡыҙыл байраҡ ордены, Николай Иванович Карпенко — Ленин ордены менән бүләкләнә. 10 кеше ВДНХ миҙалы менән бүләкләнә. «Верный путь» колхозы социалистик ярышта алты Ҡыҙыл байраҡ һәм КПСС Үҙәк Комитетының, СССР Министрҙар Советының, ВЦСПС һәм ВЛКСМ Почет грамоталарын яулай. Бөтә был наградалар музейҙа һаҡлана.
Билдәле кешеләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ауылда ике Дан ордены кавалеры — Иван Михайлович Щвыдкой; 1945 йылда Ҡыҙыл майҙандағы еңеү парадында ҡатнашыусы Алексей Константинович Минко йәшәй.
- Чечен республикаһы территорияһында хәрби хәрәкәттәрҙә ауылдан 15 кеше ҡатнаша. Улар- Александр Супрун , Евгений Геращенко, Виталий Кучер, Вячеслав Немиря — ауыл мәктәбен тамамлаусылар, хәрби операцияла туранан-тура ҡатнашҡандар. Хөкүмәт наградалары бар.
- Бик ҙур матди сығымдар талап иткән бөтә милләт совет кешеһенең ҡаһарманлығын талап иткән ваҡиға-Чернобыль АЭС-ындағы һәләкәт булды. Был ауылдан Ткачев Виктор Иванович, Нестеренко Валерий Федорович, Микрюков Виталий Сергеевич Чернобыль фажиғәһе эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашты.
Иҫтәлекле урын[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булған яугирҙәр һәйкәле һәм туғандаштар ҡәбере. Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған ауылдаштарға һәйкәл Березовка ауылында тора.
Һәйкәл киртләсле баҫҡыстарға ҡуйылған обелиск формаһында эшләнгән, ул туф ташы менән көпләнгән. Обелиск осона ҡыҙыл йондоҙ ҡуйылған. Һәйкәлдең архитекторы — Цынкевич.
1972 йылда обелиск асыла. Ошо уҡ йылда 1942 йылдың август айында ауыл өсөн алышта һәләк булған алты ҡыҙылармеецтарҙың мәйете яңынан ерләнә. Һәйкәлдең ҡабырғаларына һуғышта һәләк булған 278 ауыл кешеһенең исемдәре яҙылған туғыҙ плитә баҫтырылып ҡуйылған. Мемориаль плитәләр стенаһына 2045 йылдағы киләсәк быуын кешеләренә яҙылған мөрәжәғәт капсулаһы урынлаштырылған.
1988 йылда һуғыштан әйләнеп ҡайтмаған ауылдаштар иҫтәлегенә 278 ҡайын ағасы ултыртылған[3].
- Тыуған яҡты өйрәнеү музейы.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Березовка (Ростов өлкәһе) > Данные не обнаружены. Возможно, страница переименовывалась. Проверьте справочник
- ↑ Березовка (Ростов өлкәһе) > Данные не обнаружены. Возможно, страница переименовывалась. Проверьте справочник
- ↑ Книга памяти Сальского района


text:
Ҡорт балы һәм һөткә мәҙхиә йырланды
27 августа 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Халҡыбыҙҙың боронғо кәсептәренең береһе – умартасылыҡ бөгөн дә үҙенең бәҫен юғалтмай. Ҡортсолоҡ менән шөғөлләнеүселәр районыбыҙ ауылдарының һәр береһендә бар тиһәң, һис тә арттырыу булмаҫ. Был шөғөл ситтән ҡарағанда ғына еңел кеүек тойола, әммә шифалы, хуш еҫле, татлы бал өҫтәлгә килеп ултырғанға тиклем умартасыға күпме тырышлыҡ һалырға кәрәк.
Уҙған йома көндө район үҙәгендә үткән бал һәм һөт байрамында тап ошо умартасылыҡ кәсебенең нескәлектәре, был традицияны һаҡлау һәм үҫтереү сағылыш тапты.
Был көндө байрам үткән Красноусол башҡорт гимназия-интернаты менән мәҙәниәт һарайы янындағы майҙан, умарта күсенә оҡшап, гөрләп-гөжләп торҙо. Өҫтәүенә, тап ошо уҡ көндө умартасыларҙың республика бәйгеһе лә үтте. Ә инде гимназия алдындағы ҙур байрам сәхнәһенән ағылған дәртле йыр-моң барса халыҡты майҙанға әйҙәп-саҡырып торҙо. Ысын байрамға әйләнгән йәрминкәлә районыбыҙҙың барлыҡ ауыл биләмәләре хакимиәттәре, шул иҫәптән бер нисә мәктәп коллективы ҡатнашты. Хатта уларҙың күплегенән иркен майҙан да тар һымаҡ тойолдо. Йәрминкәлә балдан, һөт ризыҡтарынан тыш ит, йәшелсә-емеш, икмәк-ҡалас, кондитер изделиелары, дарыу үләндәре һ.б. менән дә һатыу иттеләр. Буруновканан тоғон 400 һум менән иген килтергәндәр ине.
Ҡорт балының хуш еҫе бөтә майҙанға таралғайны. Йәрминкәлә балдың ниндәй генә төрө юҡ ине: йүкә, сәскә, көнбағыш, ҡарабойҙайҙыҡы, кәрәҙлеһе... Был көндө был шифалы ризыҡтың һәр төрлөһөн тәмләп ҡарап үҙеңә оҡшағанын, йәнең теләгәнен һатып алырға мөмкин ине. Хаҡтарға килгәндә, һауыт ҙурлығына ҡарап 150 һумдан алып 1,5 мең һумғаса.
«Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» Дәүләт учреждениеһы бәләкәй сувенир банкаларға тултырылған бал һәм уның продукциялары – прополис, һитә, һеркә һ.б.-ларҙы халыҡҡа тәҡдим итте. Шулай уҡ «Красноусол» шифаханаһынан килтерелгән сувенир банкаларҙағы бал да үтемле булды. Красноусолдан ҡортсолоҡ кәрәк-яраҡтары магазины хужабикәһе
Кононова һәм Бельский ауыл хакимиәте умартасылыҡ кәрәк-яраҡтарынан күргәҙмә ойошторған. Ә бына гимназия ихатаһы ҡорт баҡсаһын – умарталыҡты хәтерләтә ине. Бында эшләгән хеҙмәткәрҙәрҙең күптәре үҙҙәре ҡортсолоҡ менән шөғөлләнә икән. Бал байрамында ихатала ҡуйылған өҫтәлдәр уларҙың продукцияһынан һығылып торҙо. Ихатаның бер яҡ өлөшөндә тирмә ҡороп, сәйхана ла асып ебәргәйне гимназия хеҙмәткәрҙәре. Шунда уҡ асыҡ һауала табала ҡоймаҡ бешереп-төшөрәләр, килгән кешеләр, сәйханала сәй эсеп, тәмле ҡоймаҡ менән һыйланды. 130-сы һөнәрселек училищеһы бай йөкмәткеле, зауыҡ менән биҙәлгән күргәҙмә ойошторған, төрлө ҙурлыҡтағы банкаларҙағы балдан һәм бал ҡушып әҙерләнгән тәм-томдарҙан, йәшелсә-емештәрҙән өҫтәлдәре һығылып торҙо. Сәйетбабалар һәр ваҡыттағыса тирмә ҡорған, бай күргәҙмә ойошторған.
Был көндө бар тирә-йүн көн оҙоно күңелле көйҙәр, йыр-моң, кешеләрҙең шат тауыштарынан яңғырап торҙо. Ысын мәғәнәһендә байрамға әүерелгән был йәрминкәнән һәр кем – күпләп бал ҡорто тотоусылар ҙа, мал-тыуар аҫраусылар ҙа, баҡса тултырып йәшелсә-емеш үҫтереүселәр ҙә, уларҙың продукцияһын һатып алыусылар ҙа ҡәнәғәт ҡалып, ойоштороусыларға рәхмәт әйтеп таралышты.
Уҙған йома көндө район үҙәгендә үткән бал һәм һөт байрамында тап ошо умартасылыҡ кәсебенең нескәлектәре, был традицияны һаҡлау һәм үҫтереү сағылыш тапты.
Был көндө байрам үткән Красноусол башҡорт гимназия-интернаты менән мәҙәниәт һарайы янындағы майҙан, умарта күсенә оҡшап, гөрләп-гөжләп торҙо. Өҫтәүенә, тап ошо уҡ көндө умартасыларҙың республика бәйгеһе лә үтте. Ә инде гимназия алдындағы ҙур байрам сәхнәһенән ағылған дәртле йыр-моң барса халыҡты майҙанға әйҙәп-саҡырып торҙо. Ысын байрамға әйләнгән йәрминкәлә районыбыҙҙың барлыҡ ауыл биләмәләре хакимиәттәре, шул иҫәптән бер нисә мәктәп коллективы ҡатнашты. Хатта уларҙың күплегенән иркен майҙан да тар һымаҡ тойолдо. Йәрминкәлә балдан, һөт ризыҡтарынан тыш ит, йәшелсә-емеш, икмәк-ҡалас, кондитер изделиелары, дарыу үләндәре һ.б. менән дә һатыу иттеләр. Буруновканан тоғон 400 һум менән иген килтергәндәр ине.
Ҡорт балының хуш еҫе бөтә майҙанға таралғайны. Йәрминкәлә балдың ниндәй генә төрө юҡ ине: йүкә, сәскә, көнбағыш, ҡарабойҙайҙыҡы, кәрәҙлеһе... Был көндө был шифалы ризыҡтың һәр төрлөһөн тәмләп ҡарап үҙеңә оҡшағанын, йәнең теләгәнен һатып алырға мөмкин ине. Хаҡтарға килгәндә, һауыт ҙурлығына ҡарап 150 һумдан алып 1,5 мең һумғаса.
«Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» Дәүләт учреждениеһы бәләкәй сувенир банкаларға тултырылған бал һәм уның продукциялары – прополис, һитә, һеркә һ.б.-ларҙы халыҡҡа тәҡдим итте. Шулай уҡ «Красноусол» шифаханаһынан килтерелгән сувенир банкаларҙағы бал да үтемле булды. Красноусолдан ҡортсолоҡ кәрәк-яраҡтары магазины хужабикәһе
Кононова һәм Бельский ауыл хакимиәте умартасылыҡ кәрәк-яраҡтарынан күргәҙмә ойошторған. Ә бына гимназия ихатаһы ҡорт баҡсаһын – умарталыҡты хәтерләтә ине. Бында эшләгән хеҙмәткәрҙәрҙең күптәре үҙҙәре ҡортсолоҡ менән шөғөлләнә икән. Бал байрамында ихатала ҡуйылған өҫтәлдәр уларҙың продукцияһынан һығылып торҙо. Ихатаның бер яҡ өлөшөндә тирмә ҡороп, сәйхана ла асып ебәргәйне гимназия хеҙмәткәрҙәре. Шунда уҡ асыҡ һауала табала ҡоймаҡ бешереп-төшөрәләр, килгән кешеләр, сәйханала сәй эсеп, тәмле ҡоймаҡ менән һыйланды. 130-сы һөнәрселек училищеһы бай йөкмәткеле, зауыҡ менән биҙәлгән күргәҙмә ойошторған, төрлө ҙурлыҡтағы банкаларҙағы балдан һәм бал ҡушып әҙерләнгән тәм-томдарҙан, йәшелсә-емештәрҙән өҫтәлдәре һығылып торҙо. Сәйетбабалар һәр ваҡыттағыса тирмә ҡорған, бай күргәҙмә ойошторған.
Был көндө бар тирә-йүн көн оҙоно күңелле көйҙәр, йыр-моң, кешеләрҙең шат тауыштарынан яңғырап торҙо. Ысын мәғәнәһендә байрамға әүерелгән был йәрминкәнән һәр кем – күпләп бал ҡорто тотоусылар ҙа, мал-тыуар аҫраусылар ҙа, баҡса тултырып йәшелсә-емеш үҫтереүселәр ҙә, уларҙың продукцияһын һатып алыусылар ҙа ҡәнәғәт ҡалып, ойоштороусыларға рәхмәт әйтеп таралышты.
И.Әлибаева.


text:
Крикет
Крикет (ингл. cricket) — командалар уйнай торған спорт төрө, туп һәм таяҡ ҡулланыла. XVI быуатта Англияның көнъяғында барлыҡҡа килә. XVII быуаттың аҙаҡтарында милли спорт уйындарының береһенә әйләнә. Британия империяһының экспанцияһы уйындs бөтә донъяға таратырға ярҙам итә. Беренсе тапҡыр йыйылма командалар араһында тест уйындары XIX быуат уртаһында үткәрелә. Крикет уйынында ике команда ҡатнаша, һәр командала ун берәр кеше. Уйын эллипс формаһындағы үләнле яланда үтә. Яландың уртаһында тура мөйөшлө ер майҙансығы — питч урынлашҡан. Питчтың буйы 22 ярд йә 22 метрҙан әҙ генә күберәк, киңлеге — 10 фут йә 3 метр. Питчтың ике осонда ағас ҡапҡалар тора. Уйын зонаһы пичтың ике осонда яландан һыҙыҡтар менән бүленгән, улар кризам тип атала.
Командалар яланда уйнайҙар һәм тупты сиратлап һуғалар, мөмкин тиклем күберәк мәрәй йыйнарға тейештәр, шул уҡ ваҡытта ҡаршы яҡҡа мәрәй йыйнарға ҡамасауларға тейештәр. Крикетта ике төп амплуа бар: боулер (ингл. bowler) — туп ырғытыусы, бэтсмен (ингл. batsman) — тупты таяҡ менән һуғыусы. Яланда уйнаусы спортсылар бөтә яланға таралған, ә ярышыусылар ике бэтсмен менән генә уйнайҙар.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XVI быуатта уҡ инглиздәрҙең крикет уйнауы билдәле. Ҡайһы бер тарихсылар әйтеүенсә «криэдж» уйынын (ингл. creag) 1301 йылда буласаҡ батша Эдуард II уйнаған уйынды, крикеттың беренсе формаһы тип атайҙар.


text:
Румын әҙәбиәте
Румын әҙәбиәте (рум. Literatura românăLiteratura română) ХVI быуат башында румын теле яҙмаһы менән бергә тыуа. Барлыҡҡа килеүенең төрлө баҫҡыстарында ул сиркәү-славян, грек, поляк, рус, француз һәм совет йоғонтоларын кисерә. XXI быуат башына ул бөтә жанрҙарҙы файҙаланған алға киткән милли әҙәбиәт булып аяҡ баҫа.
Йөкмәткеһе
Фольклор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Румын әҙәбиәтенең иң ҡиммәтле һәм боронғо сығанағы булып ауыҙ-тел ижады — былиналар, әкиәттәр, йырҙар (doine, basme, cântece) тора. Әммә ауыҙ-тел ижады XIX быуат дауамында ғына әҙәби кәүҙәләнеш ала:
- дойналар
- «Миори́ца»
- «Ма́стер Мано́ле» («Монастырь А́рджеша»)
- тылсымлы героик әкиәттәр (шәп егет Фэт-Фрумос, һылыу Иляна Косынзяна, Ла́ур Бала́ур йылан)
- сатирик әкиәттәр һәм көләмәстәр (хәйләкәр алйоттар Пэка́лэ менән Тында́лэ)
Тамырҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Румын телендә һаҡланған иң боронғо документ — Кымпулу́нгта йәшәгән Някшу тигән кешенең Брашо́втағы Ханс Бенкнерға хаты. Был хат 1521 йылға ҡарай һәм, башҡа боронғо румын документтары кеүек үк, кириллица менән яҙылған, сиркәү-славян телендәге өлөштәре лә бар.
Тәүге баҫма китап сиркәү-славян телендә сыға: Макарийҙың литургия йыйынтығы (1508 йыл), ә румын телендә сыҡҡан беренсе баҫма китап һаҡланмаған, ул — 1544 йылда баҫылған «Сибúўский Катехизис». XVII быуатта грек һәм сиркәү-славян телдәренән башҡа тәржемәләр ҙә баҫыла. Беҙгә билдәле иң боронғо румын шиғырҙарының авторы Молдаван Дософте́й (Досифе́й) әҫәрҙәре 1673 йылда Польшала нәшер ителгән.
XVI быуаттың икенсе яртыһында Библияны румын телендә сығарыу буйынса тәүге тәжрибә була: 1582 йылда дьякон Шерба́н менән дьяк Марье́н Иҫке Ғәһедтең тәүге китаптарын нәшер итә. Уларҙы, Библияның венгр тәржемәләренә сағыштырып, епископ Михаи́л Торда́шь тәржемә иткән була.
Румын телендәге тулы Библия XVII быуат аҙағында ғына сыға. Бухарест эргәһендәге Снагов монастыры монахтары Бухарест Библияһын тәржемә итеп нәшерләй (1688 йыл).
Ренессанс гуманизмы [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Молдовала Ренессанс гуманизмы поляк йоғонтоһо аҫтында XVII быуатта ярала. Уның иң сағыу вәкиле Миро́н Кости́н Молдованың хроникаһын яҙа. Уға тиклем Григо́ре Уре́ке һәм Ио́н Неку́лче хроникалары була. Икенсе бер гуманист — Дими́трие Кантеми́р Молдованың, Валахияның һәм Ғосман империяһының тарихын яҙа. Ул художестволы әҫәрҙәр ҙә ижад итә: «Диван», «Иероглифическая история». Улы Антиох Катемир беренсе классицист була. Константин Брынковяну тигән мәғрифәтсе-домнитор төрөктәр тарафынан үлтерелә.
Ғосман империяһының ҡолауы һәм фанариоттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XVIII быуатта румын ерҙәре Ғосман империяһына буйһона. Ғосмандар домнитор итеп ерле баярҙарҙы түгел, ә грек сауҙагәрҙәрен, йәғни фанариоттарҙы, тәғәйенләй.
Шулай итеп, румын әҙәбиәтенә грек мәҙәниәте йоғонтоһо башлана.
Шулай ҙа румын яҙыусыларының артабанғы быуынын Европа Мәғрифәтлеге илһамландыра. Был быуын вәкилдәре: Гео́рге Аса́ки, Ио́н Буда́й Деляну и Дини́ку Голе́ску.
Милли уяныу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Европалағы милли-азатлыҡ кәйефтәре румындарға ла күсә. Улар үҙ дәүләтен төҙөргә теләй. Күп румын яҙыусылары милли хәрәкәткә ҡушыла, 1821 һәм 1848 йылдарҙағы инҡилаптарҙа ҡатнаша.
Францияла, Италияла, Германияла белем алған румындар француз мәҙәниәтен, немец философияһын эйәртеп алып ҡайта, был румын әҙәбиәтенә грек һәм көнсығыш йоғонтолары кәметә. Ио́н Хелиа́де Рэдуле́ску румын телендә беренсе ваҡытлы матбуғат баҫмаһын аса, Филармония йәмғиәтен ойоштора.
Никола́е Бэлче́ску тәүге тарихи монографияны яҙа, Але́ку Рýссо — прозала «Воспевание Румынии» тигән патриотик поэмаһын, ә Димúтрие Болинтин Яну тарихи легендаларын ижад итә. Ул Панта́ци Гúка, В. А. Уре́кя менән бергәләп романға нигеҙ һала. Никола́е Филимо́н — беренсе реалистик романды, Б. П. Хашде́у — шиғырға һалынған романтик драманы, Алекса́ндру Одобе́ску тарихи новелла һәм эссе яҙа.
Быуаттың әһәмиәтле яҙыусылары — Васúле Александри менән Миха́й Эмине́ску. Александри румын әҙәбиәтен төрлө жанрҙағы әҫәрҙәр менән байыта. Эмине́ску билдәле румын шағиры булып таныла.
Һуғыштар араһындағы һәм һуғыштан һуңғы осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1918 йылдағы милли берләшеүҙән һуң румын әҙәбиәтенең алтын быуаты башлана. Ливиу Ребрянуның «Восстание» (1932), «Лес повешенных» (1922) тигән романдары ижад ителә. Модернистик романға башланғысты Горте́нзия Папада́т Бендже́ску («Концерт из произведений Баха»), Камúлл Петре́ску («Последняя ночь любви, первая ночь войны») кеүек яҙыусылар һала. Чезар Петреску (1892—1961) үҙенең романдарында социаль-этик проблемаларҙы һүрәтләй. Уның «Затмение» тигән әҫәре (1927, руссаға тәржемәһе — «Крушение», 1963) Беренсе донъя һуғышын кисергән кешеләрҙең яҙмышын тасуирлай. Петреску йәнә — «1907» (1938—1943) тигән трилогияның һәм «Люди вчерашнего, сегодняшнего и завтрашнего дня» (1955) тигән романдың авторы. Джео́рдже Кэлине́ску роман, драма жанрҙарында эшләй, ул шағир, тарихсы һәм әҙәби тәнҡитсе, эссесы һәм журналист була. Джео́рдже Кэлине́ску — Румын әҙәбиәте тарихы авторы. Билдәле яҙыусылар иҫәбенә шулай уҡ Михаил Садовяну, Тýдор Арге́зи, Лучиа́н Бла́га, Мúрча Елиа́де, Джео́рдже Бако́вия, Ио́н Ба́рбу, Васúле Войкуле́ску, Камил Петреску һәм башҡалар инә. Һуғыштан һуңғы осорҙоң әһәмиәтле яҙыусылары һәм шағирҙары — Марúн Пре́да, Никита Стэнеску, Марин Сореску, Ана Бландиана, Иоан Александру, Никуцэ Тэнасе, Вероника Порумбаку, Октав Панку-Яш.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Встреча: Из современной румынской прозы. Пер. с рум. Сост. С.Флоринцевой. Предисл. Кирилла Ковальджи. М.: Известия, 1988.- 224 с.
- Румынская народная поэзия. Пер. с румын. М. Худ. Лит. 1987. 239 с.
- Современная румынская пьеса. Библиотека литературы Социалистической Республики Румынии. Москва. Искусство 1981. — 759 с.
- Современный румынский детектив. М. Радуга. 1990.- 496 с
- Румынско-русские литературные связи второй половины XIX — начала XX века. Ред. И. И. Анисимов и др. М., 1964.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Румынская поэзия в оригинале и переводах на другие языки
- Румынская литература (рум.)(рум.)
- Национальный музей румынской литературы
- Румын әҙәбиәте — 1929—1939 йылғы Әҙәби энциклопедиянан мәҡәлә (автор — Арборе-Ралли)


text:
Башҡортостанда яман шеш менән сирләү кимәле юғары булған райондар аталды
ӨФӨ, 2017 йыл, 23 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостандың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы яман шеш менән сирләү кимәле юғары булған райондарҙы иғлан итте. Ведомство яман шештең төрҙәре буйынса рейтинг төҙөнө. Башҡортостанда 2017 йылдың 9 айында 9 658 кешелә онкология табылған, тип хәбәр итә «Комсомольская правда в Уфе».
Сирҙе йышыраҡ республиканың Стәрлебаш районында асыҡлайҙар. Бында 100 мең кешегә 476,9 яман шеш осрағы тура килә. Кушнаренко (100 мең кешегә 406,2) һәм Әлшәй (447,1) райондарында ла ауырыу кимәле юғары.
Межгорьела (100 мең кешегә 143,3 осраҡ), Баймаҡ (194,5), Дыуан (177,9) һәм Бөрйән (201,9) райондарында онкология бик һирәк осрай.
Һөт биҙе яман шеше ҡатын-ҡыҙҙар араһында киң таралған онкология сире булып тора. Республикала 1 188 осраҡ теркәлгән.
Икенсе урында тире яман шеше – 992 осраҡ (10,5%), өсөнсөлә иһә үпкә яман шеше – 984 осраҡ (10,4%).


text:
Өфөлә «Аҡ һыуһар» эстрада йырҙары конкурсы үтәсәк
10-11 июндә Өфөнөң Ҡала мәҙәниәт һарайында VII «Аҡ һыуһар» төбәк-ара эстрада йырҙары конкурсы үтә. Бәйгене ойоштороусылар булып БР Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең Мәҙәниәт һәм сәнғәт буйынса идарлығы, Ҡала мәҙәниәт һарайы сығыш яһай. Йәш вокалсыларға Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең билдәле мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре, телевидение һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре баһа бирәсәк.
Конкурста еңеүселәрҙе бүләктәр һәм аҡсалата приздрар көтә. Гран-при яулаусы абруйлы конкурста ҡатнашыу мөмкинлеге аласаҡ. Бәйгенең Гала-концерты 12 июндә – Ҡала көнөндә В.И.Ленин майҙанында үтә, тип хәбәр иттеләр Өфө хакимиәтенең Мәҙәниәт һәм сәнғәт буйынса идарлығынан.
Конкурс шарттары тураһында тулыраҡ мәғлүмәт Идаралыҡ сайтында урынлаштырылған.


text:
Сәнғәт төнөндә Хәрби Дан музейында хәрби-тарихи клубтар эшләйәсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
3 ноябрҙә республиканың Хәрби Дан музейы «Сәнғәт төнө» акцияһында ҡатнаша. Сара Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына һәм Халыҡтар берҙәмлеге көнөнә бағышлана. Музей киске сәғәт 6-нан төнгө 11-гә тиклем асыҡ буласаҡ.
Кис буйы хәрби-тарихи реконструкция һәм Рәсәй хәрби-тарихи йәмғиәтенең төбәк бүлексәһе клубтары эшләйәсәк. Йырсылар, музыканттар, шиғыр уҡыусылар сығыш яһаясаҡ. Музейҙа «Фронт хаттары» өс мөйөшлө хаттарҙы бөкләү буйынса оҫталыҡ дәресе үткәреләсәк. «Бөтә Өфө» телекомпанияһының «Фронт хаттары» проектының видеороликтары күрһәтеләсәк.
Акция сиктәрендә Бөйөк Ватан һуғышы осоро фотодокументтарының электрон базаһы булдырыласаҡ. Шулай уҡ «Сәнғәт — балалар күҙлегенән» тип аталған уйын майҙансығы ҡаралған.
Бынан тыш, «Рейхстагты алыу» фотомайҙансыҡтары, биҙәү-ҡулланма сәнғәте буйынса майҙансыҡтар эшләйәсәк. Киске сәғәт 9-ҙа бөтә мәҙәниәт учреждениеларында Рәсәй гимны яңғыраясаҡ. Киске 10-да Бөйөк Ватан һуғышы тураһында фильмдар күрһәтелә башлай.
Хәрби формала килеүселәр өсөн инеү бушлай. Белешмәләр өсөн телефон: 260-44-64; 260-44-16.


text:
22-09-2017, 15:33 / ---
Оноторға хаҡыбыҙ юҡ!
Сеү, туҡта! Кемдер туғандар ҡәберлеге янында һөйләшкән кеүек... "Һаумы, ҡәҙерлебеҙ! Бына 74 йылдан һуң, һуңғы төйәгеңде табып, яныңда баҫып торабыҙ. Яңғыҙым түгел, фотоһүрәттә генә булһа ла, ҡустың менән килдем. Их, атайым ғына иҫән түгел шул! Һинең ҡайҙа ерләнгәнеңде бер нисә йыл элек белһәк, ул да һинең яныңда торор ине. Юҡ, шул. Булманы... Бик тә теләгәйне. Бөгөн мин, ҡустыңдың улы, яныңда баҫып торам. Тыныс йоҡла, апа! Һинең изге нәҫелең дә йәшәүен дауам итә. Улар ишәйгәндән-ишәйә генә. Һин һуғышҡа киткәндә, бер нисә айлыҡ ҡына булып ҡалған улыңдың да хәҙер бүләләре үҫә..." Ҡәҙерлеләре,...


text:
Байрам йәме - сүплеккә ташлана
Байрам йәме - сүплеккә ташлана
Өфөнөң әле бер, әле икенсе урынында Яңы йыл шыршылары өйөмдәре хасил була. Ылыҫлы ағастарҙан ҡала халҡы ғына түгел, ә улар менән кәсеп итеүселәр ҙә ҡотолоу яйын ҡарай.Өфөнөң урман зонаһында бер йөк ылыҫлы ағастар ташланған. Байрам биҙәктәре көндән-көн күпләп сүп контейнерҙары эргәһендә ҡалдырыла. Уларҙы Европалағы кеүек эшкәртеү ысулдарын ҡулланғанда тәбиғәткә лә файҙа килтерелер, тирә-яҡта сүплектәр ҙә хасил булмаҫ ине,бәлки.
Эрика Пильнова, Өфөлә йәшәүсе: «Германияла Яңы йыл үткәндән һуң ҡулланылған ылыҫлы ағастарҙы махсус ҡоролмала турап ҡыуаҡ һәм сәскә төбөнә һалғандарын күрҙем. Он хәленә еткерелгән ағас ҡалдыҡтары ерҙең дымын һаҡлай һәм тупраҡтың әселеген арттыра».
Был ташландыҡ ҡупшыҡайҙарҙы һатып файҙа күреп өлгөрмәгән алыпһатарҙар эшеме? Нисек кенә булмаһын, малдарға витаминлы аҙыҡ, ә кешеләргә көс биреүсе ылыҫлы ағастарҙы ҡайҙа етте шунда ташлап китеү бер ниндәй тәртәгә лә һыймай.
Яңы йыл байрамдары тамам. Байрамдың төп биҙәге һәм атрибуты булған йәшелкәйҙәргә генә көн бөткән. Уларға рәхимһеҙ йәндәр ошо урман эсендә сүплек ойошторған.
Әлегә республикала уларҙы эшкәртеүсе махсус пункттар юҡ дәрәжәһендә. Элегерәк был функцияны өлөшләтә «Өфөнө йәшелләдереү хужалығы» үтәгән. Махсус техника ярҙамында ылыҫлылар ваҡ өлөштәргә туралған. Был масса хужалыҡ теплицаһының ерен ашлауға ҡулланылған. Етештереү күләме ҙур булмаған. Әммә ылыҫлылар әрәм ителмәгән. Белгестәр уларҙың һәр өлөшөнөң хужалыҡта файҙа килтереүен дәлилләй.
Бынан тыш, шыршынан ылыҫ майы һығырға мөмкин. Ә унан ҡалған һыуҙы тондороп флорентин һыуы алына. Был продукттар һыуыҡ тейгәндә һәм иммунитет ҡаҡшағанда бик файҙалы, ти, белгестәр.
Ысынында иһә, ылыҫлыларҙы әрәм итмәү өлкәһендә беренсе аҙымды эшҡыуарҙар яһай. Шәхси фирмалар уларҙы артабан эшкәртеү хеҙмәттәрен күрһәтергә тәҡдим итә. Рәсәйҙең баш ҡалаһында уларҙы ҡабул итеү буйынса бер-нисә пункт асылыуы -ла илебеҙҙә экологик мәҙәниәттең күтәрелеүенә булышлыҡ итәсәк.
Ә беҙҙең ерлеккә килгәндә, шыршылар байрам үтеү менән ырғытыла. Уларҙың һуңғы төйәге Яңы Черкассылағы - ҡаты ҡалдыҡтар полигонында. Ә шулай ҙа Яңы йыл байрамын йәшел шыршы менән ҡаршыларға яратыусыларға уйланырға урын бар. Ылыҫлыларҙы сүплеккә ташлағансы, ҙур көршәктәрҙә йә булмаһы ихата артында үҫтереп биҙәү күңелгә ятышлыраҡ бит.


text:
Суд приставтары федераль хеҙмәте идаралығы вәкилдәре Өфө ҡалаһында ғына 3 миллион һум бурыс ҡайтарған
Суд приставтары федераль хеҙмәте идаралығы вәкилдәре Өфө ҡалаһында ғына 3 миллион һум бурыс ҡайтарған
Апрель айынан бирле ойошторолған махсус рейдтар һөҙөмтәләрен бирә. Ведомство вәкилдәре махсус ҡоролма ярҙамында автомобилдең дәүләт номерҙарын уҡый һәм бурыслыны асыҡлай.Был ысул ярҙамында иҫәпләшеү тураһында онотоп йөрөүселәрҙең 15 миллион һумлыҡ мөлкәтенә арест та һалынған.Суд приставтарының рейдына йыш ҡына федераль һалым хеҙмәте вәкилдәре лә ҡушыла. Ҡаҙнаға бурыстарын түләмәүселәрҙең күпселек өлөшө тап ҡорос атта елдерә тигән фекерҙә белгестәр.
«Юл приставы» тип аталған ҡоролма ярҙамында бер көн эсендә генә 70-ләгән бурыслы асыҡланды. Әле республикала бындай 1 генә комплекс эшләй. Техниканың һөҙөмтәлелеген иҫәпкә алып приставтар юлдағы ҡоролмалар һанын арттырырға иҫәп тота.