text:
Марко Поло
Марко Поло (итал. Marco Polo [ˈmarko ˈpɔːlo], 15 сентябрь 1254, Венеция — 8 ғинуар 1324, шунда уҡ) — итальян сауҙагәре һәм сәйәхәтсеһе, Азия буйлап сәйәхәтен киң билдәле «Донъяның күп төрлөлөгө тураһында китап» тигән әҫәрендә һүрәтләй. Ҡайһы бер урындарында шик тыуһа ла, урта быуат Әрмәнстан, Иран, Ҡытай, Монголия, Һиндостан, Һиндонезия һ.б. географияһы, этнографияһы, тарихы буйынса ҡиммәтле сығанаҡ булып тора. Диңгеҙселәр, картографтар, яҙыусылар был китапты йыш ҡулланалар, Христофор Колумб Һиндостанға юл эҙләгәндә унда 70-ләп билдә ҡалдырған[1]. 1888 йылда бер һары күбәләккә — Марко Поло һарыҡайы (Colias Marcopolo) тип исем биргәндәр.
Йөкмәткеһе
- 1 Сығышы
- 2 Марко Полоның атаһы менән ағаһы сәйәхәте
- 3 Марко Полоның сәйәхәте
- 4 Ҡайтҡандан һуң тормошо
- 5 Эҙләнеүселәр китап тураһында
- 6 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 7 Иҫкәрмәләр
- 8 Әҙәбиәт
- 9 Һылтанмалар
Сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Марко Поло Венецияла зәрҡәр тауарҙары һәм тәмләткестәр һатыу менән шөғөлләнгән сауҙагәр Николо Поло ғаиләһендә тыуған. Тыуыу тураһында документтары һаҡланмағанлыҡтан уның сығышы тураһында төрлө фараздар йәшәп килә.
Марко Полоның атаһы менән ағаһы сәйәхәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Венеция һәм Генуя сауҙагәрҙәре ун өсөнсө быуатта Урта диңгеҙҙә иркен йөрөйҙәр, улар Урта Азияға, Һиндостан менән Ҡытайға үтергә тырышалар.
1260 йылда Николо, Маркон атаһы, Маффео тигән туғаны менән Ҡырымға, Судакҡа юлланалар. Бында уларҙың өсөнсө туғаны сауҙа йорто тотҡан була. Һарай-Батуҙа бер йыл йәшәгәс, туғандар Бохараға юл тота. Был ваҡытта Батый хандың энеһе Берке хан шул тарафта һуғыш асҡан була. Бохарала өс йыл йәшәгәс, ҡайтырға мөмкинлеге булмағанлыҡтан, Һулагу хан Ханбалыҡҡа (Пекинға) Һүбиләй тигән туғанына ебәргән фарсы каруанына эйәреп, Ҡытайға барып эләгә. Ҡытайҙарҙың Сун тоҡомон тар-мар итеп, Һүбиләй Монгол империяһының һәм Ҡытайҙың берҙән-бер хакимына әйләнә.
1266 йылдың ҡышында ағалы-энеле Пекинға барып етә, хан Һүбиләй уларҙы үҙе ҡабул итә һәм юлда тотҡарламаһындар өсөн алтын пайза бирә. Хан Рим папаһына Иерусалимдәге Ғайса пәйғәмбәр ҡәберенән май ебәреүен һорап хат һала. Юлда Никколо үҙе киткәс үк Марко тигән улы тыуыуын, ҡатынының үлеп ҡалыуын ишетә. Венецияға килгәс, (1269 йыл) Папа Климент IV тә үлеп ҡалыуын, ә яңыһы әле тәғәйенләнмәүен беләләр. Һүбиләйҙең үтенесен үтәр өсөн улар яңы Папа ҡуйылыуҙы көтөп тормай, 1271 йылда Иерусалимға йүнәләләр, Марконы ла бергә алалар.
Марко Полоның сәйәхәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытайға юл[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытайға сәйәхәте Месопотамия, Памир һәм Ҡашғария аша үтә.
Ҡытайҙағы тормош[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1275 йылда Пололар Шачжа (бөгөнгө Дуньхуан) ҡалаһына барып етәләр. Шул йылы уҡ Һүбиләйҙең Шандулағы йәйләүенә барып етәләр (бөгөнгө Ганьсу). Полоның әйтеүенсә, хан уны ярата, Венецияға ҡайтырға рөхсәт итмәй, хатта өс йыл буйы Янчжоу ҡалаһыныү башлығы итеп тота (CXLIV бүлеге, 2-се китабы). Китапта яҙылыуынса, Поло хан ғәскәренә катапульта менән файҙаланырға өйрәтә[2].
Поло даталарҙы теүәл яҙмаһа ла, географияны ярайһы теүәл аңлатҡан. Поло ҡытайҙарҙың тормошо рәүешен, аш-һыуын, ҡағыҙ аҡсалар ҡулланыуҙарын һүрәтләй. Ҡытайҙа ул ун биш йыл йәшәй.
Венецияға ҡайтыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хан 1291 йылда ҡыҙҙарының береһен фарсы илханына кейәүгә бирә. Хәүефһеҙлек өсөн 14 карап менән уны оҙатып, хан Полоны үҙенең рәсми вәкиле итеп бергә ебәрә. Юл ыңғай Поло Суматрала һәм Цейлонда була, Иран һәм Ҡара диңгеҙ аша 1295 йылда Венецияға ҡайта.
Ҡайтҡандан һуң тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытайҙан ҡайтҡас нисек йәшәүе әҙ билдәле. Генуя менән һуғышта ҡатнашып 1298 йыл тирәһендә әсиргә эләгеп, 1299 йылдың майында ғына иреккә сыға.
Венецияға ҡайтып өйләнә һәм өс ҡыҙы тыуа. Рио ди Сан-Джованни Crisostomo һәм Рио-ди-Сан-Лио урамдары мөйөшөндә йорто була.
1324 йылда үлемесле ауырығанда васыят яҙа. Ул Маффео ағаһынан мираҫҡа ҡалған татар ханынан алынған алтын пайцзаны ла телгә ала. 1324 вафат була һәм Сан Лоренцо сиркәүендә ерләнә. 1596 йылда йорто, Ҡытайҙан алып ҡайтылған әйберҙәре менән, яна. Ул ерләнгән сиркәү ҙә 19-сы быуатта һүтеп алына.
Эҙләнеүселәр китап тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Марко Полоның китабы киң танылыу яулаған тарихи әҫәр булып тора. 1986 йылда төҙөлгән библиографияла европа телдәрендә генә лә 2300 фәнни хеҙмәт күрһәтелгән[3].
Китап бик күп бәхәстәр һәм шик уята. Ҡайһы берәүҙәр ул фарсы сауҙагәрҙәренең хәбәрҙәрен генә яҙып алған тигән фекерҙә
Китаптың версиялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Марко Полоның күпмегә белемле булыуы билдәһеҙ. Ул сауҙа ҡағыҙҙарын үҙе тултырғандыр, әммә китабын Рустичеллоға әйтеп тороп яҙҙырғандыр тигән фараздар бар. Рустичелло яҙыусы булған, романдарын французса ижад иткән. Марко үҙе өсөн генә ҡыҙыҡ өлөштәрен һөйләп, Рустичелло үҙенсә аңлатмалар биреүе ихтимал. Поло башҡа кешеләр менән дә авторҙаш булыуы мөмкин[4].
Китап бик күп үҙгәрештәргә дусар ителгәндер тигән фекер тыуа[4].
Шикле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Телгә алынмаған факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Франсис Вуд иероглиф та, китап баҫыу ҙа, сәй ҙә, фарфор ҙа, ҡатындарҙың аяғын шаҡарып бәйләп ҡуйыу ҙа, Бөйөк Ҡытай диуары ла телгә алынмағанына иғтибарҙы йүнәлтә.
Поло фарсы телен белгән, Ҡытайҙа монгол телен өйрәнгән (хакимиәт теле), ҡытай теленең уға кәрәге булмаған[5].
Франсис Вуд әйткән етешһеҙлектәр Марк Поло өсөн бик әһәмиәтле лә булмағандыр, ҡытайҙар менән аралашмағас, был нескәлектәрҙе белеп тә бөтә алмағандыр. Әммә ул ҡағыҙҙы нисек эшләүҙәрен ентекле һүрәтләгән, тимәк, китап тураһында яҙмаған тиеү бик дөрөҫ түгел[5].
Фарфор ҡыҫҡаса телгә алынған[5].
Бөйөк Ҡытай диуары Марко Поло булғанда айырым урҙар рәүешле генә булған. Венеция кешеһе өсөн ул әһәмиәтһеҙ тойолғандыр.
Хаталы һүрәтләүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хаталы һүрәтләүҙәр күп. Мәҫәлән, Пекин күперенең аркалары ысынлап та әҙерәк[6].
Марк Поло быны хәтерҙән яҙған, фарсы теле ҡытай телендәге һүҙҙәрҙе теүәл генә биреп тә бөтмәгән. Марк Поло башҡалар һөйләгәнде лә ҡулланған. Хата уларҙан да килгән булыуы ихтиал[5].
Китабына бөгөнгө баһа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күпселек фәнни тикшеренеүселәр Франсис Вудтың китап тулыһынса уйлап сығарылған тигән баһаһы менән килешмәй[7].
Сауҙа урындары ярайһы теүәл һүрәтләнгән, Рәсәй тураһындағы өлөшө лә ышанырлыҡ, Ҡытайҙың географияһы буйынса күпселек мәғлүмәт шулай уҡ дөрөҫ. Экзотик илдәр тураһындағы яҙмалары менән дә ҡыҙыҡлы[4].
Поло Ҡытайҙағы үҙ ролен бәлки арттырыбыраҡ та һөйләгәндер.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Радио ЭХО Москвы :: Все так, 16.05.2009 18:10 Марко Поло. Европейский взгляд на чудеса Востока: Наталья Басовская, Сергей Бунтман
- ↑ Был кеше ышанмаҫлыҡ факты, сөнки урыҫ ҡалаларҙың (мәҫәлән, Киев 1240 йылда) алыу ваҡытында монгол ғәскәре катапульталарҙы инде ҡулланыла.
- ↑ Watanabe, H, Marco Polo библиография 1477—1983, Токио, 1986
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Critchley, J. Marco Polo’s book, Variorum, 1993, ISBN ISBN-0860783618
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 де Rachewiltz, И. Марко Поло отправился в Китай. Zentralasiatische Studien 27: 34-92, 1997. Краткое изложение в [1]
- ↑ Wood, F., Did Marco Polo go to China?, London, 1995.
- ↑ Jackson, P. Marco Polo and his «Travels», Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 61(1): 82-101, 1998.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Книга о разнообразии мира. Издание: Джованни дель Плано Карпини. История монгалов., Гильом де Рубрук. Путешествия в восточные страны., Книга Марко Поло. М. Мысль. 1997 г., перевод: И. М. Минаев
- Книга Марко Поло, пер. со старофранц. текста, вступ. ст. И. П. Магидовича, М., 1955 (имеется лит.).
- То же. Алма-Ата, 1990.
- Харт Г., Венецианец Марко Поло, пер. с англ, М:.. Издательство иностранной литературы, 1956;
- Харт Г. Венецианец Марко Поло = Henry H. Hart, Venetian Adventurer Messer Marko Polo / Пер. с англ. Н. В. Банникова; предисл. и редакция И. П. Магидовича — М.: Центрполиграф, 2001. — 368 б. — 6 000 экз. — ISBN 5-227-01492-2. (Переиздание книги 1956 года)
- Юрченко А. Г. Книга Марко Поло: Записки путешественника или имперская космография / Переводы с латинского и персидского языков С. В. Аксёнова (PhD) — СПб.: Евразия, 2007. — 864 б. — 2 000 экз. — ISBN 978-5-8071-0226-6. (в пер.)
- В книге сэр Марко Поло, венецианский …, 3-е изд., Т. 1-2, Л., 1921.
- Магидович И. П., Магидович В. И. Очерки по истории географических открытий. М., 1982. Т. 1. С. 231—235.
- Дреж Ж.-П. Марко Поло и Шёлковый путь = Marco Polo et La Route de La Soie / Жан-Пьер Дреж / Пер. И. Бородычевой — М.: АСТ, Астрель, 2006. — 192 б. — (История. Открытие). — ISBN 5-17-026151-9, ISBN 5-271-09879-6, ISBN 2-07-053076-0. (обл.)
- Дубровская Д. В, Марко Поло. Презумпция невиновности / / Вокруг Света. 20 № 3.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Поло, Марко. Восточная литература. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 16 апреля 2011 тикшерелгән.
- Максим Мошков китапханаһында Марко Поло : Книга о разнообразии мира. Перевод И. П. Минаева.
- Вадим Полонский. Марко Поло
- В. Дубовицкий Венецианцы. В стране рубинов, или что писал Марко Поло о Бадахшане
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 15 сентябрь көнө тыуғандар
- 1254 йылда тыуғандар
- Венецияла тыуғандар
- 8 ғинуар көнө вафаттар
- 1324 йылда вафаттар
- Венецияла вафат булғандар
- Ҡытайға сәйәхәтселәр
- Монголияға сәйәхәтселәр
- Һиндостанға сәйәхәтселәр
- XIII быуат сәйәхәтселәре
- Италия сәйәхәтселәре
- Италия сауҙагәрҙәре
- Урта быуаттар сәйәхәтселәре
- Юань дәүеренең шәхестәре
- Шәхестәр:Венеция


c: text/html

text:
Өфө ШОС һәм БРИКС саммиттарына әҙер тиерлек — ойоштороу комитеты
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлия Антипина/.
Өфө ШОС һәм БРИКС халыҡ-ара саммиттарына тулыһынса әҙер тиерлек, уны үткәреүгә 97 көн ҡалды, тип хәбәр итте Башҡортостан Хөкүмәте министры Руслан Мирсаяпов Өфөлә уҙған матбуғат конференцияһында.
Дөйөм алғанда, саммиттарға төрлө объекттар төҙөү өсөн 10 миллиард һум самаһы талап ителде. Мәҫәлән, Руслан Мирсаяпов һүҙҙәренсә, республика Конгресс-холды реконструкциялауға 600 миллион һум аҡса бүлде. «Өфө» аэропортының халыҡ-ара терминалын төҙөкләндереүгә лә шундай уҡ сумма бүленгән. Бынан тыш, Башҡортостан федераль ҡаҙнанан 2 миллиард һум алған. Улар аэродромды яңыртыуға һәм Ағиҙел йылғаһының ярҙарын нығытыуға тотонолған. Инвесторҙар ҡунаҡхана комплекстарын төҙөүгә 6 миллиард һумдан ашыу аҡса һалған.
Руслан Мирсаяпов халыҡ-ара сараларға әҙерлектең мөһим мәлдәрен атап үтте. Өфө аэропорты төҙөкләндерелгән, уның пассажирҙар үткәреү һәләте сәғәтенә 200-ҙән 800-гә тиклем артты. Икенсе осоу-ултырыу һыҙаты эшләй башланы, был Өфөнән донъяның теләһә ниндәй мөйөшөнә тура рейстарҙы арттырырға мөмкинлек бирә. Бөгөнгө көндә аэропорт халыҡ-ара стандарттарға тап килә һәм илдә иң яҡшыларҙың береһе булып тора.
Өфөлә ҡунаҡханалар асыла, улар май-июндә үк форумда ҡатнашыусыларҙың тәүге эшсе төркөмдәрен ҡабул итәсәк. Баш ҡалала халыҡ-ара кимәлдәге ете яңы ҡунаҡхана эшләй башлай.
Баш ҡаланы төҙөкләндереү дауам итә. Саммиттарға әҙерлек барышында 130 мең квадрат метрҙан ашыу тротуар плиткаһы, 140 мең квадрат метр асфальт һалынған, меңдән ашыу урам фонарҙары ҡуйылған, ике меңдән ашыу бейек ағас ултыртылған.
Юл инфраструктураһын үҫтереү сиктәрендә 39 участкала ремонт эштәре алып барыла.
8-10 июлдә Өфөлә форум эшенә бәйле бер ниндәй ҙә ҡыйынлыҡтар булмаясаҡ, тип белдерҙе Руслан Мирсаяпов. Салауат Юлаев исемендәге майҙанда ғына йөрөү тыйыласаҡ. Унда халыҡ-ара матбуғат үҙәген ойоштороу күҙаллана. Ҡайһы бер автобус маршруттары үҙгәрәсәк, был хаҡта алдан хәбәр ителәсәк.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ҡалтасы районында мари халҡының «Тукым вож» шәжәрә байрамы үтте
Ҡалтасы районының Ҡалмыябаш ауылы мәҙәниәт йортонда мари халҡының шәжәрә байрамы – «Тукым вож» үткәрелде.
Тантанала ҡатнашыусыларҙы Ҡалтасы район Советы рәйесе Роберт Шәкертов ҡотланы. Байрам дауамында Хәйретдиновтар араһының килеп сығышы тураһында бәйән ителде. Ырыу үҫеше һәм ҡыҙыҡлы ваҡиғалар тураһында тамашасыларға Петр Хәйретдинов, Нина Әхмәҙиева, Климент Петраев һөйләне.
Күп быуатлыҡ милли йолаларҙы ҡәҙерләп һаҡлағандар өсөн байрам сағыу һәм иҫтә ҡалырлыҡ ваҡиға булды, тип хәбәр итә район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге.


text:
Башҡортостан Республикаһы Сауд Ғәрәбстаны менән «баллы» килешеүгә ҡул ҡуйҙы
14 апрелдә Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығында Башҡортостан умартасылыҡ үҙәге менән Сауд Ғәрәбстаны Короллегенең “Баллы баҡсалар” фирмаһы араһында оҙайлы контракт килешеүенә ҡул ҡуйылды.
Республика өсөн был Рәсәйҙән ситкә башҡорт балын сығарыу буйынса сит ил партнерҙары менән аралашыуҙың тәүге тәжрибәһе генә түгел. Алты йыл элек Башҡортостан үҙенең татлы һәм, иң мөһиме, тәбиғи продукцияһын АҠШ-ҡа һәм Көнбайыш Европаға сығара башланы. Әммә Европа баҙарында ошо ваҡыт эсендә башҡорт балын һатыу күләмен байтаҡҡа арттырыу мөмкинлеге булманы.
Эш хаҡҡа бәйле. Көнбайышта бер килограмм бал яҡынса 150 һум торһа, Башҡортостан умартасылары урындағы баҙарҙа ла үҙ продукцияһын 350 – 400 һумға һата. Беҙҙең балдың юғары сифатлы булыуына ҡарамаҫтан, Европа халҡы үҙҙәрендә билдәләнгән хаҡтан ҡиммәтерәк түләргә теләмәй.
— Шуға күрә һуңғы дүрт йылда беҙ ғәрәп илдәре менән сауҙа хеҙмәттәшлеген яйға һалыу буйынса әүҙем шөғөлләнәбеҙ. Улар сифат, башҡорт стилендә биҙәлгән ҡиммәтле ағас һауыттар өсөн түләргә әҙер. Шуға күрә Фарсы ҡултығы илдәре беҙҙең өсөн бик ҡулай. Унда бал һәм умартасылыҡ продукцияһы һатыу бик төшөмлө буласаҡ. Шул уҡ ваҡытта хаҡы ла беҙҙең дә, ғәрәп партнерҙарыбыҙҙың да мәнфәғәттәрен ҡәнәғәтләндерәсәк. Был – өҫтәмә һатыу баҙары, Башҡортостанға киләсәк аҡса, – тине “Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге” дәүләт учреждениеһының генераль директоры Әмир Ишемғолов.
Башҡорт балының һәм умартасылыҡ продукцияһы ҡулланып эшләнгән косметика әйберҙәренең тәүге һынау партияһы Сауд Ғәрәбстанына быйыл августа ебәреләсәк.
— Үҙ ғүмеремдә төрлө илдәрҙән бик күп балды тәмләп ҡарағаным бар. Сауд Ғәрәбстанындағы бал баҙары бик бай – Европа, Ҡытай, Аргентина, Мексика һәм башҡа илдәрҙән килтерелгән балдың тиҫтәләрсә сорты бар, – ти “Баллы баҡсалар”ҙы ойоштороусыларҙың береһе Мәйсәрә Машаль. – Әммә, күренеүенсә, башҡорт балы – иң яҡшыһы. Кристалға әүерелһә лә тәме нәзәкәтле. Һеҙҙең бал йомшаҡ майға оҡшаш. Тәме буйынса беҙҙең өсөн ғәҙәти түгел, шуға күрә уны һайланыҡ. Тәү сиратта беҙгә сифат кәрәк.
Әлеге ваҡытта бал һәм косметик саралар һалынасаҡ һауыттарҙың дизайны эшләнә.
Ҡул ҡуйылған килешеү Башҡортостанда умартасылыҡ үҫешенә яңы импульс бирер, тип ышанырға ҡала. Өҫтәүенә, ул республика ҡаҙнаһы өсөн бик яҡшы финанс сығанаҡ булдырасаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов Ҡариҙел һәм Асҡын райондары предприятиеларының эшмәкәрлеге менән таныштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Ҡариҙел һәм Асҡын райондары предприятиеларының эшмәкәрлеге менән танышты
Рөстәм Хәмитов Ҡариҙел һәм Асҡын райондары предприятиеларының эшмәкәрлеге менән таныштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостандың Ҡариҙел районы Тайга ауылында фермер Рәйфә Шафиҡованың һарыҡсылыҡ хужалығы үҫтереләсәк. Малсылыҡ производствоһы пландары менән төбәктең төньяҡ-көнсығыш райондары буйлап эш сәфәре барышында республика Президенты Рөстәм Хәмитов танышты.
Бөгөн Рәйфә Шафиҡованың хужалығында 600 һарыҡ аҫырала. Киләсәктә был һанды бер меңгә тиклем еткереп, йылына 10 тоннаға тиклем һарыҡ ите һатыу планлаштырыла. Фермер ҡарамағында 385 гектар ер бар.
Ҡариҙел районының «Нур+Р» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә Рөстәм Хәмитов һөрөнтө ерҙе эшкәртеү технологиялары менән танышты. Хужалыҡ 2006 йылда «Осҡон» ауыл хужалығы етештереү кооперативы нигеҙендә булдырылған.
Хужалыҡ ҡарамағында 4000 гектар ер бар, уларҙың 1800 гектары – һөрөнтө ер. Машина-трактор паркы һәм механизацияланған ырҙын табағы бар. Әлеге ваҡытта бында тупраҡтың өҫкө ҡатламын эшкәртеү технологияһы ҡулланыла, әммә һуңғы йылдар һөҙөмтәләре ҡәнәғәтләндерерлек түгел. Насар һауа шарттары арҡаһында етештереү күләмдәре ҡырҡа кәмегән. Был аграрийҙарҙы тупраҡ эшкәртеүҙең яңы ысулдарын эҙләргә мәжбүр иткән. Хәҙер хужалыҡ етәкселеге нуль технологияһына өмөт бағлай. Был заманса алым ҡоролоҡ шарттарында ерҙе минималь эшкәртеүҙе күҙ уңында тота.
«Нур+Р» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә 45 кеше эшләй. Үҫемлекселектән тыш, улар ҡортсолоҡ менән дә шөғөлләнә. Хужалыҡта 28 күс иҫәпләнә. Шулай уҡ бында 250 баш эре мал һәм 48 ат аҫырала. Производствоны яңыртыуға һәм үҫтереүгә һуңғы йылдарҙа 25 миллион һум аҡса һалынған.
Байҡыбаш ауылындағы «Уфалеспром» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте «Кроношпан» компанияһы менән хеҙмәттәшлек итергә йыйына. Ҡариҙел предприятиеһы урман сеймалын поставкаларға планлаштыра. Рөстәм Хәмитов бындай хеҙмәттәшлеккә яҡшы әҙерләнергә кәңәш итте.
Башҡортостан Президенты «Уфалеспром» етәкселеге менән предприятиеның бөгөнгө хәлен һәм етештереү күләмдәрен арттырыу буйынса пландарын тикшерҙе. Рөстәм Хәмитов бында 2011 йылда булып киткән. Шул ваыттан алып предприятиеның етештереү күләмдәре дүрт тапҡырға артҡан.
Компанияла 80 кеше эшләй, уртаса эш хаҡы 14,5 мең һум тәшкил итә. Төп продукция – ағастан төҙөлөш материалдары һәм мебель. Бөгөнгө көндә бында йылына 25 мең кубометр ағас эшкәртелә. Предприятие мебеле Рәсәй, Ҡаҙағстан һәм Әрмәнстандың сауҙа селтәрҙәренә сығарыла.
«Башагропром» траст компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә республика Президенты һөт заводын үҫтереү һәм яңы төр продукция етештереү буйынса пландар хаҡында ҡыҙыҡһынды. Һөт заводы 2006 йылда асылған. Бында тәүлегенә 209 тонна һөт эшкәртелә һәм 15 төр продукция етештерелә. Заводты һөт менән Ҡариҙел һәм Асҡын райондарының ауыл хужалығы предприятиелары һәм фермерҙары тәьмин итә.
Алдағы ваҡытта «Башагропром» кәзә һөтөнән ҡымыҙ етештерә башларға иҫәп тота. Ә киләсәктә предприятие махсус дауаланыу учреждениеһы төҙөргә ниәтләй. Бында килеүселәр кәзә һәм бейә һөтө менән һаулыҡтарын нығыта аласаҡ. Төбәк башлығы был идеяны хупланы.


text:
Йәмәғәт советы 2020 йылға тиклем Башҡортостанды инвестицион йәһәттән үҫтереү стратегияһы проектын тикшерҙеФото: Олег Яровиков
Йәмәғәт советы 2020 йылға тиклем Башҡортостанды инвестицион йәһәттән үҫтереү стратегияһы проектын тикшерҙе
Йәмәғәт советы 2020 йылға тиклем Башҡортостанды инвестицион йәһәттән үҫтереү стратегияһы проектын тикшерҙеФото: Олег Яровиков
2020 йылға тиклем Башҡортостанды инвестицион йәһәттән үҫтереү стратегияһы шишәмбе, 4 июндә, БР Президенты ҡарамағындағы Инвестицион мөхитте яҡшыртыу буйынса йәмәғәт советы ултырышында тикшерелде.
Һуңғы йылдарҙағы инвестицион процесс һөҙөмтәләре хаҡында һүҙ йөрөтөп, республика Президенты Рөстәм Хәмитов яҡшы динамика күҙәтелеүен билдәләне.
— Үткән йылда төп капиталға инвестициялар күләме 233 миллиард һум тәшкил итте. 2011 йылдағы күрһәткестәр менән сағыштырғанда, был 8 процентҡа күберәк, — тине төбәк башлығы. – Рәсәй буйынса был һан 6,6 процент тәшкил итә. Инвестициялар күләме буйынса республика илдә 15-се урындан 12-сегә күтәрелде.
Сит ил инвестициялары һуңғы йыл эсендә ике тапҡырға артып, 600 миллион доллар тәшкил итте. Быйыл динамика шул кимәлдә һаҡлана.
— Ғинуар-март айҙарында инвестициялар күләме 33 миллиард һум тәшкил итте, үткән йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырмаса, был яҡынса 20 процентҡа күберәк, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Округ төбәктәре араһында беҙҙең республика беренсе квартал йомғаҡтары буйынса инвестициялар күләме буйынса — дүртенсе урында, йән башына иҫәптә инвестициялар күләме буйынса етенсе урында килә.
Президент һүҙҙәренсә, быйыл сит илдән йәлеп ителгән инвестициялар күләменең ярайһы уҡ артыуы күҙәтелә. Ғинуар-март айҙары йомғаҡтары буйынса ул 140 миллион доллар тәшкил итте, үткән йылдың ошо уҡ осоро менән саыштырғанда, был 3,5 тапҡырға күберәк. Иң күп инвестициялар Кипр, Австрия, Германия һәм Корея Республикаһы компанияларынан йәлеп ителде.
Башҡортостан – 12 пилот төбәктәрҙең береһе. Был илдәрҙә Башҡарма власть органдарының уңайлы инвестицион мөхит булдырыу буйынса эшмәкәрлеге стандарты индерелә. Был йүнәлештәге эште Рөстәм Хәмитов уңышлы тип билдәләне – «үткән йыл йомғаҡтары буйынса 15 пункттың 9-ы тормошҡа ашырылды».
Әлеге стандартты тормошҡа ашырыу буйынса эшмәкәрлек сиктәрендә Башҡортостанда 2020 йылға тиклем республиканы инвестицион йәһәттән үҫтереү стратегияһы әҙерләнә. Уның проектын БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – Йәмәғәт советы рәйесе урынбаҫары Евгений Маврин тәҡдим итте. Документ өҫтөндә БР Иҡтисади үҫеш министрлығы һәм «Эксперт РА» белгестәре эшләгән.
Вице-премьер 2015 йылға үтәлергә тейеш ҡайһы бер бурыстарҙы атаны. Шулай итеп, республикала тулайым төбәк продуктының уртаса йыллыҡ үҫеш темптары 107 процентҡа етергә тейеш. Тулайым төбәк продукты структураһында инвестициялар күләмен 27 процентҡа тиклем арттырыу планлаштырыла (2012 йыл йомғаҡтары буйынса 23 процент ине). 2015 йылға Башҡортостан һалым базаһының үҫеш тептары буйынса Рәсәйҙең биш алдынғы төбәге иҫәбенә инәсәк, тип планлаштырыла. Ауыл хужалығы өлкәһе тулайым төбәк продуктының 10 процентын тәшкил итергә тейеш. Ауыл ерендә эшһеҙлек кимәле 8 процентҡа тиклем кәмергә тейеш.
Стратегия проектын эшләп бөткәндән һуң, ул БР Хөкүмәте ултырышында тикшереләсәк.


text:
Фото:
Республика Президенты сүп-сарҙы эшкәртеү мәсьәләләре буйынса кәңәшмә үткәрҙе
Фото:
Башҡортостанда йыл һайын ике миллион тоннаға яҡын көнкүреш сүп-сары йыйыла. Шул уҡ ваҡытта төбәктә генә түгел, бөтә ил буйынса йыйылған ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары йыл һайын уртаса 10 процентҡа арта. Был хаҡта 25 сентябрҙә республикала сүп-сар эшкәртеү мәсьәләләре һәм был йүнәлеште үҫтереү мөмкинлектәре буйынса кәңәшмәлә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
— Беҙ ҡалдыҡтар менән идара итмәйбеҙ, әлегә уларҙы йыябыҙ ғына. Халыҡ араһында ҡалдыҡтар менән эш итеү мәҙәниәте түбән. Урмандарҙа – тау-тау сүплектәр. Ике мең гектарҙан ашыу ерҙе нәҡ улар биләй. Республикала бөгөн 43 ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигоны һәм 2500 сүплек иҫәпләнә. Шул уҡ ваҡытта төҙөлгән полигондар һаны һәм сифаты бик түбән. Сүплектар һанын башҡаса арттыра алмайбыҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Бөгөнгө көнгә республикала көнкүреш ҡалдыҡтарының ни бары 15 проценты артабан ҡулланыуға йүнәлтелә. Быға аптырарлыҡ та түгел, сөнки ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын утилләштереү һәм эшкәртеү бизнесы беҙҙә башланғыс хәлдә генә.
Республика башлығы һүҙҙәренсә, 2010 йылдан алып Башҡортостан инвесторҙарҙан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеү буйынса 20-гә яҡын төрлө тәҡдим алған. Әммә «проекттарҙың береһе лә аҙағынаса еткерелмәне».
Әлеге ваҡытта республикала көнкүреш ҡалдыҡтары менән эш итеү өлкәһендә 124 предприятие эшләй. Уларҙың күпселеге ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү менән түгел, ә тик йыйыу менән генә шөғөлләнә. Мәҫәлән, «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһы макулатураны – Пермь ҡалаһына, полиэтилен ҡалдыҡтарҙы Мәскәү һәм Һамарға ебәрә.
— Инвесторҙарҙың тәҡдимдәре республика бюджеты иҫәбенә ҡорамалдар һәм технологиялар поставкалауға, йәки тарифтарҙы үҙгәртеүгә ҡайтып ҡала, — тип хәбәр итте Башҡортостандың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Ольга Лаздина.
Республика биләмәһен сүп-сарҙан таҙартыу буйынса генераль схема әҙерләү ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары системаһы менән идара итеүгә тәүге аҙым буласаҡ. Был эш район һәм ҡала схемаларына таянып башҡарылырға тейеш. Бындай раҫланған документ, республика Президенты һүҙҙәренсә, әлеге ваҡытта Башҡортостан баш ҡалаһында ғына бар.
Яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, Башҡортостанда булған ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигондарына өҫтәмә рәүештә йәнә 31 шундай уҡ объект, шулай уҡ 217 сүп-сар тейәп оҙатыу станцияһын төҙөү талап ителә.
— Ҡалдыҡтарҙы сорттарға айырыу линиялары булған полигондар төҙөүгә күсергә кәрәк. Бынан тыш, бындай линиялар менән ғәмәлдәге полигондарҙы ла тәьмин итеү зарур. Йәнә төбәккә сүп-сар эшкәртеү буйынса кәм тигәндә өс комплекс кәрәк, — тип билдәләне Ольга Лаздина.


text:
Республикала «Айҙың ун шиғыры» конкурсы старт алды
Башҡортостанда «Айҙың ун шиғыры» («Десять стихотворений месяца») конкурсы старт алды. Ижади бәйгене «Истоки» гәзите редакцияһы ойоштора, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Конкурс шарттары буйынса теләгән һәр кем «Истоки» гәзите дуҫтарының клубы» интернет-берләшмә сайтында берәр шиғыр урынлаштыра ала.
Республиканың билдәле шағирҙары Николай Грахов, Владимир Денисов, Айҙар Хөсәйенов, Владимир Глинский шиғри әҫәрҙәргә баһа бирәсәк. Иң күп балл йыйыусы ун шиғыр гәзит биттәрендә донъя күрәсәк. Беренсе урын яулаусы әҫәр авторы шулай уҡ 500 һум аҡса һәм «Истоки» гәзитенә бушлай яҙылыу мөмкинлеге аласаҡ.


text:
«Балалар альбомы» проектының яңы бүлеге Мостай Кәримдең 95 йыллығына арнала
ӨФӨ, 2014 йыл, 4 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
9 сентябрҙә Өфө сәнғәт училищеһының Концерт залында «Балалар альбомы» музыкаль-әҙәби проектының икенсе миҙгеле старт ала.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, музыкаль проект ағымдағы йылдың ғинуарында уңышлы башланып китте. Төп ҡатнашыусыһы – дирижер Раушан Яҡупов етәкселегендәге Башҡорт опера һәм балет театрының симфоник оркестры. Тәүге бүлектәре билдәле сәнғәт эшмәкәрҙәре – Рус драма театрының художество етәксеһе Михаил Рабинович һәм Мәскәүҙең күренекле балет артисы һәм режиссер Владимир Васильев ҡатнашлығында уҙҙы, улар классиктарҙың әҫәрҙәрен уҡыны.
«Вечерняя Уфа» гәзите хәбәр итеүенсә, дүртенсе бүлектә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры художество етәксеһе Олег Ханов ҡатнашасаҡ. Ул башҡорт телендә Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ баласаҡ» повесынан өҙөктәр уҡыясаҡ. Яңы бүлек Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең 95 йыллығына арнала.
Музыкаль рәт башҡорт композиторҙары – Хөсәйен Әхмәтов, Рәүеф Мортазин, Нур Дауытов, Рим Хәсәнов, Илдар Хисаметдиновтың симфоник әҫәрҙәренән торасаҡ.
Башлана киске сәғәт алтыла.
Проекттың ойоштороусылары – БР Мәҙәниәт министрлығы, «Мәрхәмәт» хәйриә фонды, Башҡорт опера һәм балет театры, «Вечерняя Уфа» гәзите.


text:
Бөгөн — Радио көнө
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Бөгөн Рәсәйҙә Радио көнө билдәләнә, уны бөтә элемтә тармағы хеҙмәткәрҙәре байрам итә. 1895 йылдың 7 майында рус физигы Александр Попов беренсе радиобәйләнеш сеансы булдыра һәм донъяға тәүге радиоалғысты күрһәтә.
Башҡортостан — элемтә селтәрен үҫтереү буйынса алдынғы төбәктәрҙең береһе. Һуңғы йылдарҙа республикала һауа линияларын кабелгә, шул иҫәптән оптик һыҙаттарға алмаштырыу буйынса ҙур эш башҡарылды. Улар төбәктең бөтә район үҙәктәрен һәм ҡалаларын берләштерә. Бынан тыш, республиканың бөтә ҡалаларында тиерлек, шулай уҡ ҡайһы бер район үҙәктәрендә телерадиостудиялар бар.
Рәсәйҙә әлеге дата тәүге тапҡыр 1925 йылдың майында билдәләнә. Алдағы түңәрәк даталар һиҙелмәй үтеп китә. Быны шул дәүерҙә Рәсәйҙә барған ҡатмарлы сәйәси ваҡиғалар менән аңлатып була. Радионың 20 йыллығы Беренсе донъя һуғышына тап килә, 25 йыл тулған ваҡытта илдә Граждандар һуғышы барған була.
Радионың ярты быуатлыҡ юбилейы фашистик Германияны еңгән ваҡытҡа тура килә. 1945 йылдың 2 майында СССР Халыҡ Комиссарҙары Советының Александр Попов уйлап тапҡан радионың 50 йыллығын байрам итеү тураһында ҡарары сыға. Йәмғиәттең мәҙәни, сәйәси тормошонда һәм ил оборонаһында радионың ролен иҫәпкә алып, хөкүмәт йыл һайын 7 майҙа Радио көнөн билдәләргә ҡарар итә.
Поповтың исемен Рәсәйҙә генә беләләр. Гульельмо Маркони киң танылыу яулай, ул Александр Попов үҙе уйлап сығарған радиоһын күрһәткәндән бер йыл үткәс кенә Бөйөк Британияның телеграф ведомствоһы хеҙмәткәрҙәренә, армия һәм адмиралтейство вәкилдәренә «үткәргесһеҙ телеграф» тәҡдим итә. Поповтың эше тураһында бер ни ҙә билдәле булмаһа ла, Маркони тәжрибәләре хаҡында мәҡәләләр бөтә гәзиттәрҙә баҫыла.
Әлеге ваҡытта радиобәйләнеш ҙур үҫеш юлы үткән, бөгөн элемтә технологиялары көндәлек тормоштоң айырылғыһыҙ өлөшө булып тора.
«Башинформ» агентлығы коллективы радиола һәм элемтә тармағында эшләүсе журналистарҙы һөнәри байрамдары менән ҡотлай һәм һаулыҡ, ижади уңыштар теләй.


text:
Башҡортостан көрсөккә ҡаршы үҙ тәжрибәһе менән уртаҡлашырға әҙер
Башҡортостандан Премьер-министр Раил Сарбаев етәкселегендәге делегация Петербургта халыҡ-ара иҡтисади форумда ҡатнаша. Рәсәй матбуғаты, быйылғы форум көрсөккә ҡаршы яңы идеялар генераторы булып торасаҡ, тип билдәләй.
Раил Сарбаевтың һүҙҙәренә ҡарағанда, республиканың идеялары ғына түгел, әүҙем тормошҡа ашырылған көрсөккә ҡаршы проекттары ла бар. Бында һүҙ, иң элек, халыҡ араһында ла, шулай уҡ эшлекле берләшмәлә лә киң резонанс тыуҙырған күпләп аҙ ҡатлы арзан торлаҡ төҙөү тураһында бара. Бынан тыш, бөгөн төбәк эшҡыуарлығына ярҙам буйынса программа ла әүҙем бойомға ашырыла.


text:
Стәрлетамаҡ ҡала Советы рәйесе итеп Юрий Никифоров һайланды
Стәрлетамаҡ ҡала Советы рәйесе итеп 14 мартта Юрий Никифоров һайланды, уның кандидатураһы берҙәм рәсәйлеләрҙең инициативалы төркөмө менән тәҡдим ителде һәм «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк сәйәси советы Президиумы менән хупланды, тип хәбәр итә ЕR.RU.
— Стәрлетамаҡ республиканың ғына түгел, Рәсәйҙең дә эре сәнәғәт ҡалаларының береһе булып тора, — тип билдәләне «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк башҡарма комитеты етәксеһе Рөстәм Ишмөхәмәтов. – Ҡала халҡы федераль, шулай уҡ муниципаль кимәлдәрҙә үткәрелгән һайлауҙарҙа һәр ваҡыт әүҙем ҡатнаша. Стәрлетамаҡта йәшәүселәр «Берҙәм Рәсәй» партияһына ҙур ышаныс күрһәтә. Үткән йылдағы Дума һайлауҙарында партия кандидаттары өсөн бында һайлаусыларҙың 73 проценты тауыш бирҙе. Рәсәй Президенты вазифаһына кандидат Владимир Путинды һайлаусыларҙың 72,3 проценты яҡлап сыҡты. Ә ҡала Советының әлеге составында «Берҙәм Рәсәй» ағзалары һәм партия яҡлылар мөмкин булған 25-тән 22 мандат алды (88%). Был бик яҡшы һөҙөмтә.
Ҡала Советы ултырышында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов та ҡатнашты, ул депутаттар алдында республиканың социаль-иҡтисади үҫеше тураһында доклад менән сығыш яһаны.
Юрий Никифоров партияның төбәк сәйәси советы Президиумына ышаныс күрһәткәне өсөн рәхмәтен белдерҙе.
— Бер командала эшләп, Стәрлетамаҡ халҡы тормошон – тағы ла уңайлыраҡ, ә ҡаланы таҙараҡ һәм төҙөгөрәк эшләй алыуыбыҙға ышанам, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Юрий Никифоров.


text:
Тәүге өмә Өфөлә 21 апрелгә билдәләнгән
Беренсе дөйөм ҡала өмәһе быйыл Өфөлә 21 апрелдә үтәсәк. Был турала ҡала Советы ултырышында уның рәйесе Евгений Семивеличенко хәбәр итте.
— Йола буйынса Совет депутаттары предприятие һәм ойошма етәкселәре булараҡ үҙҙәренең эш урындарында ғына түгел, округтарҙа ла һайлаусылары менән өмәләр ойошторасаҡ, — тине ул.
Өфө хакимиәте бшлығы Ирек Ялалов билдәләүенсә, өмәлә ҡатнашыусылар иҫәбе йыл һайын кәмей бара. Әммә урындағы властар был традициянан баш тартырға йыйынмай, сөнки ул ҙур тәрбиәүи әһәмиәткә эйә.
— Эштәрҙең ҙур өлөшөн коммуналь хеҙмәттәр башҡарасаҡ, — тине Ирек Ялалов. – Улар, ҡала халҡы һәм сәнәғәт предприятиелары ярҙамынан тыш, үҙ көсө менән ҡала биләмәһенең 99,9 процентын таҙартасаҡ. Әммә, тәрбиәүи маҡсаттан сығып булһа ла, өмәләр үткәрелергә тейеш, урамда сүп-сар ташлағанда кеше һуңынан уны йыйыуҙың нисек ауыр икәнен белергә тейеш.
Ирек Ялалов йәнә быйыл Өфө юлдарындағы соҡорҙарҙы ремонтлау эштәренең ғәҙәттәгенән ике аҙнаға иртәрәк бшланыуы тураһында һөйләне. Шул уҡ ваҡытта ҡала халҡына һәм автомобилистарға ҡамасауламаҫ өсөн, тәүге тапҡыр төнгө режимда эшләргә күсергә ҡарар ителгән. Ремонт һыуыҡ килеш ҡойолоусы асфалт технологияһы буйынса төндәрен генә алып барыла.


text:
Өфөлә педагогия университетында Асыҡ ишектәр көнө уҙғарыла
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты 9-11 класс уҡыусыларын, урта һәм юғары һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусыларҙы Асыҡ ишектәр көнөнә саҡыра. Сара 23 һәм 24 мартта иртәнге сәғәт 10-дан көндөҙгө 4-кә тиклем үтә.
Сара БДПУ-ның икенсе корпусында ойошторола, унда абитуриенттарға университеттың факультеттары, институттары һәм колледждары менән танышыу, һөнәри оҫтаханалар эшендә үҙ көсөн һынап ҡарау, ҡабул итеү кампанияһы мәсьәләләре буйынса консультация алыу мөмкинлеге бирелә.
Шулай уҡ уҡыусылар өсөн математика, рус теле, йәмғиәтте өйрәнеү һәм биология фәндәренән Берҙәм дәүләт имтиханына әҙерләнеү буйынса дәрестәр ҡаралған.
Асыҡ ишектәр көнө Октябрь революцияһы урамы, 3а адресы буйынса уҙа. Ҡабул итеү комиссияһының телефоны: (347) 272-11-16.


text:
Фото:
Арғаяшта башҡорттарҙың район ҡоролтайы үтте
Фото:
Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында башҡорттарҙың район ҡоролтайы үтте. Форумда район мәктәптәрендә туған телде уҡытыу, китапханаларҙы башҡорт телендәге китаптар менән байытыу, шулай уҡ алдағы Халыҡ иҫәбен алыуҙа ҡатнашыу мәсьәләләре тикшерелде.
«Урал-пресс-информ» агентлығы хәбәр итеүенсә, ҡоролтай эшендә 200 делегат һәм Башҡортостандың Салауат районынан ҡунаҡтар ҡатнашты. Мәғариф, мәҙәниәт бүлеге етәкселәре, район ҡоролтайы һәм башҡорт теле уҡытыусыларынан торған ҡунаҡтар делегацияһын район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр һәм кадрҙар буйынса урынбаҫары Ринат Ситдиҡов етәкләне.
Ҡоролтайҙа шулай уҡ Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиле Мөхәмәтулла Хафизов, Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы рәйесе урынбаҫары Флүзә Ғайсина ҡатнашты.
Ултырыштың пленар өлөшөндә район ҡоролтайы рәйесе Сәлиә Сәфиуллинаның ойошма эше буйынса отчеты тыңланды, йәнә район мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыу мәсьәләһе ҡаралды. Ҡунаҡтар туған тел уҡытыу буйынса мастер-кластар күрһәтте. Ҡоролтай башҡорт мәҙәниәтен, телен, рухи байлығын, халыҡ йолаларын тергеҙеү тураһында резолюция ҡабул итте.
Силәбенең Йәш тамашасы театрында 20 мартта үтәсәк Силәбе башҡорттарының етенсе ҡоролтайына 50 делегат һайланды. Унда ҡатнашыусылар бер нисә мөһим мәсьәләне тикшергәндән һуң, быйыл йәйгеһен Өфөлә үтәсәк Өсөнсө башҡорттар ҡоролтайына делегаттар һайлаясаҡ.


text:
Төбәктә 25 апрелдә юлдарҙы төҙөкләндереү буйынса айлыҡ старт ала
Башҡортостанда 25 апрелдән 25 майға тиклем автомобиль юлдарын төҙөкләндереү буйынса айлыҡ үтәсәк. Тейешле ҡарар республика Хөкүмәте бойороғо менән раҫланды.
БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, төҙөкләндереү буйынса саралар юлдарҙың санитар-техник торошон яҡшыртыуҙы, юл буйы полосаларын, ауылдарҙың урам-юл селтәрен тәртипкә килтереүҙе күҙ уңында тота.
Муниципаль район, ҡала, ауыл хакимиәттәренә һәм Башҡортостан предприятиеларына юлдарҙы төҙөкләндереү, ремонтлау, архитектура яғынан биҙәү буйынса бригадалар ойошторорға тәҡдим ителде.
Автомобиль юлдарының торошон комплекслы тикшереү һәм юлдарҙы төҙөкләндереү буйынса башҡарылған эшкә йомғаҡ яһау 15 июнгә тиклем ойоштороласаҡ.


text:
«Урал-Алтай: быуаттар аша — киләсәккә» конференцияһы сиктәрендә биш симпозиум үтә
Өфөлә барған «Урал-Алтай: быуаттар аша — киләсәккә» IV Бөтә Рәсәй ғилми конференцияһы сиктәрендә көндөң икенсе яртыһында биш симпозиум үтә – «Автономиялы Башҡортостан төҙөүселәр», «Башҡортостан халыҡтарының Бөйөк Ватан һуғышына индергән өлөшө», «Йәмғиәт тормошонда уҡытыусының урыны һәм роле», «Төрки телдәрҙең тарихи грамматикалары: торошо һәм перспективалары», «Урал-Алтай донъяһында ҡатын-ҡыҙҙың урыны һәм роле». Шулай уҡ “Урал-Алтай төбәге телдәре: тарих һәм хәҙерге заман”, “Донъя цивилизацияһы контексында Урал-Алтай төбәге халыҡтарының тарихы”, “Урал-Алтай төбәге халыҡтарының матди һәм рухи мәҙәниәте – донъя цивилизацияһы ҡаҙанышы”, “Әҙәбиәт һәм фольклор Урал-Алтай төбәге халыҡтарының ҡиммәттәре системаһын сағылдырыусы булараҡ” секциялары эшләй.
Конференция эше йомғаҡтары буйынса резолюция ҡабул итеү планлаштырыла. Унда ғалимдарҙың Рәсәй халыҡтарының рухи, ғилми һәм мәҙәни ҡаҙаныштарын һаҡлауға йүнәлтелгән тәҡдимдәре биреләсәк.


text:
«Ашҡаҙар» ҡунаҡханаһы реконструкциянан һуң 2014 йылда асыласаҡФото: Олег Яровиков
«Ашҡаҙар» ҡунаҡханаһы реконструкциянан һуң 2014 йылда асыласаҡ
«Ашҡаҙар» ҡунаҡханаһы реконструкциянан һуң 2014 йылда асыласаҡФото: Олег Яровиков
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ буйлап эш сәфәре барышында «Ашҡаҙар» ҡунаҡханаһын реконструкциялау барышы менән танышты.
50 йыл элек төҙөлгән бинала ремонт үткәреү өсөн 100 миллион һум аҡса бүленгән. Эш барышында белгестәр бинаны тотоп торған конструкцияларҙың эштән сыҡҡан булыуын асыҡлаған. Һөҙөмтәлә ремонт бюджеты 150 миллион һумға тиклем арттырылған.
— Бөгөнгө көнгә бина фасадын һәм ҡыйығын реконструкциялау тамамланды, биш ҡатлы объекттың икенсе ҡатында эштәр дауам итә, — тип хәбәр итте «Риком» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Ринат Райманов. – Ҡунаҡтар 62 бүлмәлә урынлаштырыла – уларҙа ремонт эштәре тамамланды.
Ҡунаҡхана хужалары Стәрлетамаҡ эргәһендәге Шахтауҙа тау саңғыһы курорты асылыу сәбәпле туристарҙың күпләп килеүенә өмөт итә. Комплекс алдағы тау саңғыһы миҙгелендә эшләй башлаясаҡ.
«Ашҡаҙар» ҡунаҡханаһы 1964 йылда төҙөлгән. Бинаның дөйөм майҙаны 3691,70 квадрат метр тәшкил итә. Яңыртылған ҡунаҡхананы 2014 йылда асыу планлаштырыла.


text:
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Көҙ. Предметты белдереүсе һүҙҙәрҙең күплекте белдереүе
Дәрес төрө
Яңы материалды өйрәнеү.
Дәрес маҡсаты
Белем биреү маҡсаты: тема буйынса уҡыусыларҙың белемдәрен арттырыу, уҡыусыларҙы күплек ялғауын ҡулланырға өйрәтеү;
Үҫтереүсе: тема буйынса бәйләнешле телмәр күнекмәләрен үҫтереү, өйрәнгән һүҙҙәрҙе телмәрҙә ҡулланыу;
Тәрбиәүи: тәбиғәттең матурлығын күрә белергә, эстетик матурлыҡты танып белеү тойғолары тәрбиәләү.
Планлаштырылған һөҙөмтәләр:
Предмет УУЭ һөҙөмтәләре: тема буйынса яңы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр өйрәнеү, уларҙы бәйләнешле телмәрҙә ҡулланыу.
Метапредмет (предмет-ара) УУЭ һөҙөмтәләре:
а) регулятив: уҡытыусы менән берлектә дәрес темаһын, маҡсатын билдәләргә күнегеү, булған белемдәрен барлау, баһалау;
б) танып белеү: өлгө буйынса эш итә белеү, күплек ялғауҙарын дөрөҫ ҡуллана белеү;
в) коммуникатив: темаға ҡарата бәйләнешле текст төҙөй белеү, үҙ-ара аралашыу, төркөмдә хеҙмәттәшлек итә белеү.
Шәхси УУЭ һөҙөмтәләре: үҙаллылыҡ сифаттары үҫтереү, туғандарына, дуҫтарына, класташтарына иғтибарлы, ихтирамлы булыу, матурлыҡты күрә һаҡлай белеү.
Йыһазландырыу
Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С.. “Башҡорт теле”. 3-сө класс уҡыусылары өсөн дәреслек - Өфө: “Китап”, 2010., мультимедиа проекторы, маршрут биттәре.
Предмет-ара бәйләнеш
Тормош һабаҡтары, рәсем.
Уҡытыусы
эшмәкәрлеге
Уҡыусылар
эшмәкәрлеге
Дәрестең һәр этабында формалаштырылған УУЭ (регулятив, танып белеү, коммуникатив, шәхси)
I.Ойоштороу моменты.
Уҡыу эшмәкәрлегенә мотивация булдырыу
I.- һаумыһығыҙ, уҡыусылар!
- Хәйерле көн!
- Хәлдәрегеҙ, кәйефтәрегеҙ нисек?
- Бөгөн беҙҙең дәрескә бик күп ҡунаҡтар килгән, әйҙәгеҙ уларҙы ла сәләмләйек:
Бөгөн беҙҙең туған тел,
Яратам һиңә телем.
Рәхмәт, һиңә Һинең аша
Алам мин яҡшы белем
II. Фонетик-орфоэпик күнегеүҙәр
Телебеҙҙе шымартып алайыҡ. Минең арттан ҡабатлағыҙ.
Ә - әсәй, дәрес
Ө - Өфө, бөгөн
Ү – күңелле, күп
Ҡ – ҡунаҡ
Ғ – байрамға
Һ – һый, һыйлай
Ҙ – ҙур, ҙурлай
ң– минең, һинең, уның.
Уҡыусыларҙың яуаптары
Хор менән ҡунаҡтарҙы сәләмләйҙәр.
Уҡыусылар башҡорт теленең һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәрен, һүҙҙәрҙе уҡытыусы артынан ҡабатлайҙар.
Регулятив: үҙҙәренең уҡыу эшмәкәрлеген ойошторалар;
Шәхси: белем алыуға, уҡыуға ҡарата, дәрескә ыңғай ҡараш күрһәтәләр.
Танып белеү: яңы белем алыу кәрәклеген аңлайҙар, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштыралар.
II. Уңыш ситуацияһы тыуҙырыу (белемдәрҙе актуалләштереү)
- Ә хәҙер тәҙрәгә ҡарайыҡ әле. Тышта ниндәй миҙгел?
- эйе дөрөҫ, беҙ көҙ тураһында нимәләр әйтә алабыҙ?
Тәҙрәгә ҡарайҙар. Ниндәй миҙгел икәне н билләйҙәр.
Уҡыусылар яуап бирә.
Регулятив: уҡыу мәсьәләһен аңлау, ҡабул итеү, маҡсатҡа ярашлы эштәрҙе башҡарыу, ҡуйылған һорауға яуап бирә белеү.
Танып белеү: кәрәкле мәғлүмәтте иҫкә төшөрөү
Коммуникатив: тыңлайҙар һәм диалогка инәләр, әңгәмәгә ҡушылалар
Шәхси: уҡыу эшмәкәрлегенә мотивация булдырыу, уҡыуға, яңылыҡ белеүгә ынтылыш,
ҡыҙыҡһыныусанлыҡ сифаттары формалаша.
III. Уҡыу мәсьәләһен
(проблемаһын) ҡуйыу
Шулай итеп, беҙ бөгөн дәрестә нимә тураһында һөйләшәсәкбеҙ?
Үҙебеҙгә ниндәй маҡсат ҡуябыҙ?
(Көҙ темаһына һөйләшеү, текст уҡыу һәм күнегеүҙәр эшләү)
Көҙ тураһында һөйләшәсәктәре тураһында әйтәләр.
Уҡытыусы менән берлектә дәрескә маҡсат ҡуялар.
Танып белеү: логик фекерләү (сылбырын) алгоритмын төҙөйҙәр.
Регулятив: уҡытыусы менән берлектә дәрестең маҡсатын билдәләйҙәр.
IV. Яңы материалды өйрәнеү.
Уҡыу проблемаһын сисеү.
Хәҙер дәфтәрҙәрҙе астыҡ һәм бөгөнгө числоны һәм теманы яҙып ҡуйҙыҡ.
Числоны яҙҙыҡ, әйҙәгеҙ әле, таҡталағы һөйләмдәргә иғтибар итәйек. Был һөйләмдә ағастар, япраҡтар, ҡоштар һүҙҙәренә иғтибар итәйек әле, улар индәй һорауға яуап бирәләр?
.Дөрөҫ, тимәк улар предметты белдерәләр, ә улар бер предметты белдерәләрмә әллә күп икәнен ме?
Бер генә икәнен белдерһә бе уларҙы нисек әйте инек?
Нимәгә ҡарап беҙ предметтың күп икәнен беләбеҙ?
Тимәк ниндәй ялғауҙар күп икәнде белдерә. Ә улар ниндәй ялғауҙар?
Карточкалар менән эшләп алабыҙ. Бирелгән һүҙҙәрҙә дөрөҫ ялғау ҡушылған һүҙҙәрҙең аҫтына һыҙығыҙ.
Эшләп бөттөгөҙмө? Хәҙер күршегеҙ менән алышып бер-берегеҙҙең эшен тикшерәбеҙ
Ә хәҙер үҙ-үҙебеҙҙе тикшерәбеҙ
Дәфтәргә число һәм теманы яҙып ҡуйыу.
Уҡып сығалар, тәржемә итәләр.
Уҡыусылар уҡытыусының һорауына яуап бирәләр һәм әңгәмәлә ҡатнаша.
Бирелгән эште эшләй, иптәшенең эшен тикшерә, үҙенекен һәм иптәшенекен тикшерә
Регулятив: өлгө буйынса эшләй белеү, төркөмдә эшләй белеү.
Танып белеү: кәрәкле мәғлүмәтте һайлап алыу, рефлексия үткәрәләр, үҙҙәренең эштәрен яҡлай беләләр, анализ бирәләр
Коммуникатив: монологик телмәр төҙөй белеү, бер-береһе менән хеҙмәттәшлек итә белеү, үҙ эштәрен анализлау, башҡаларҙы тыңлай белеү, әңгәмәгә ҡушыла белеү формалаша
Шәхси: күплек ялғауҙарын дөрөҫ ҡуллан белергә өйрәнә.
V. Ял минуты
Ел иҫә, иҫә
Ағастарҙы һелкетә,
Ел бөтә, бөтә
Ағастар бейек үҫә.
Күҙҙәрҙе йомоп, тәбиғәт тауыштары тыңлау.
Шиғырҙы һөйләйҙәр,
Шәхси: уйында ҡатнашыу мәҙәниәте формалаша, уҡыу материалына ҡыҙыҡһыныу арта.
VI. Белемде нығытыу (Яңы белемде практикала ҡулланыу)
– Беҙ һеҙҙең менән үҙебеҙҙең көҙ тураһында нимә уйлауыбыҙ тураһында әйтеп киттек, ә хәҙер дәреслектән Фәрит Иҫәнғоловтың көҙ тураһында нимә яҙыуын уҡып китәйек. Дәреслектәрҙең 61-се битен асайыҡ, 61-се күнегеү күнегеү. Көҙ килә өҙөгөн уҡыу.
Һүҙлек эше:
моңһоу – печально, грустно
тәңкә – монета
тын – тихо, бесшумно
Уҡытыусының уҡыуы.
Үҙаллы уҡыу.
Сылбыр буйынса уҡып тәржемә итеү
Ҡалын хәреф менән бирелгән һүҙҙәргә иғтибар итәйек әле. Кем тапты? Был һүҙ күпме предметты белдерә?
Бөтә һүҙ ҙә күп предметы белдерәме?
Ул ниндәй һорауға яуап бирә?
Ә хәҙер, Николай Бурзянцевтың Тауҙарҙа көҙ картинаһын ҡарап китәйек. Бында нимәләр күрәһегеҙ?
Картинала ҡайҙағы көҙ һүрәтләнгән?
Ф. Иҫәнғолов көҙгө тәбиғәтте ҡайҙа күҙәтә?
Беҙҙең күргән көҙ, рәссамдың һәм яҙыусының көҙө айырыламы?
Нимәһе менән оҡшаш?
Тәбиғәт матурмы? Уны ошолай һаҡлар өсөн нимәләр эшләргә кәрәк?
Һүҙлек эшен башҡаралар.
сылбырлы уҡыйҙар, тәржемә итәләр
Һорауҙарға яуаптар бирәләр.
Һүҙҙәрҙең күплек ялғауын айыралар
Парҙар менән эш.
Әңгәмәлә ҡатнашалар.
Шәхси: тасуири уҡыу күнекмәләре формалаша, уҡыуға ҡарата ҡыҙыҡһыныу
Регулятив: уҡыу мәсьәләһен (биремен) аңлау, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштырыу
Коммуникатив: диалог төҙөйҙәр, һорауҙарға яуап бирәләр, башҡаларҙы тыңлай белеү, әңгәмәгә ҡушыла белеү формалаша
Танып белеү: анализлау, сағыштырыу, алған мәғлүмәтте дөйөмләштереү
VII. Өйгә эш
32-се бит, 33 –сө күнегеү, һүҙҙәрҙе күплек мәғәнәһендә яҙығыҙ.
Көндәлеккә өй эшен яҙалар.
Танып белеү: кәрәкле мәғлүмәтте һайлап алыу, анализлай, һайлай белеү.
Регулятив: яңы уҡыу мәсьәләһен ҡабул итә белеү, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштырыу.
VIII. Дәресте йомғаҡлау.
Эшмәкәрлеккә рефлексия.
Шулай итеп, бөгөн дәрестә нимә белдегеҙ?
Нимәгә өйрәндегеҙ? Дәрес башында ҡуйған маҡсаттарға ирештекме? Баһалау битендә үҙегеҙгә баһа ҡуйығыҙ.
Алған белемдәрегеҙ тормошта кәрәк булырмы?
Уҡыусыларҙы баһалау.
Дәрестә алған белемдәрегеҙҙе тормошта ла ҡулланырһығыҙ, тип ышанам. Тәртипле. аҡыллы малайҙар һәм ҡыҙҙар булып Тыуған илебеҙгә файҙалы, кәрәкле шәхестәр булып үҫеүегеҙҙе теләйем.
Дәрес бөттө. Һау булығыҙ.
Уҡыусыларҙың яуаптары. Нимәгә өйрәнеүҙәре тураһында әйтәләр. Дәрес башында ҡуйған маҡсаттарҙы иҫкә төшөрөү, баһалау битендә үҙҙәренә баһалар ҡуялар.
Регулятив: үҙҙәренең эшмәкәрлегенә баһа биреү, уҡытыусының баһаһына адекват ҡараш формалаша.
Шәхси: үҙүҫеш, баһалау һәләте үҫә.
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Күҙәнәк
Организмдарҙың күбеһе күҙәнәк тип аталған мономер берәмектәрҙән тора (вирустар ғына күҙәнәктән тормай). Күҙәнәктең үҙ метаболизмы (матдәләр алмашыныуы) бар, тағы үҫеү һәм үрсеү һәләтенә эйә. Бөтә тере организмдар ике төргә бүленәләр: бер күҙәнәклеләр һәм күп күҙәнәклеләр. Бер күҙәнәклеләргә бактериялар инә. Бәшмәктәр, үҫемлектәр һәм хайуандар араһында төп өлөше күп күҙәнәклеләр булһа ла, бер күҙәнәкле вәкилдәре лә бар(мәҫәлән, сүпрә, хлорелла, инфузория-туфелька).Күҙәнәк төҙөлөшенең ике кимәле бар.Прокариот(ядроһыҙ) һәм эукариот(ядролы) күҙәнәк.
Күҙәнәктәрҙең төҙөлөшөн һәм йәшәүен цитология тигән фән өйрәнә.
Йөкмәткеһе
- 1 Күҙәнәктең төҙөлөшө
- 2 Прокариот күҙәнәк
- 3 Эукариот күҙәнәк
- 4 Күҙәнәк төҙөлөшө (компоненттары)
- 5 Күҙәнәк тышы структураһы (төҙөлөшө)
- 6 Функцияһы
- 7 Иҫкәрмәләр
- 8 Әҙәбиәт
- 9 Тышҡы һылтанмалар
Күҙәнәктең төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ике төркөм күҙәнәктәр бар: прокариоттар һәм эукариоттар. Прокариот күҙәнәктәрҙә ядро мембранаһы булмағанлыҡтан ДНК күҙәнәк эсендә ирекле йөрөй, шуға уларҙы ядроһыҙҙар тип атайҙар. Эукариоттар (ядролылар) — ядролары мембрана-тышса менән уратып алынған күҙәнәктәр. Ядрола уларҙың хромосомалары урынлаша. Прокариот күҙәнәктәргә архейҙар һәм бактерияларҙың күбеһе ҡарай. Эукариоттарға күп куҙәнәклеләр ҡарай. Покариот күҙәнәктәр (ядроһыҙҙар) — төҙөлөшө буйынса ябайыраҡ һәм алдараҡ (боронораҡ) барлыҡҡа килгән, ә эукариоттарҙың төҙөлөшө ҡатмарлыраҡ, һәм улар һуңыраҡ барлыҡҡа килгән. Ике төр күҙәнәктәрҙә лә цитоплазма, органеллалар, ДНК, РНК-ның төрҙәре һәм мебрана-тышса менән күҙәнәктәр солғап алынған.
Прокариот күҙәнәк[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Прокариоттар — күҙәнәгендә ядро мембранаһы булмаған, ДНК-һы күҙәнәк эсендә ирекле булған организм, уларҙы ҡайһы берҙә ядроһыҙҙар тип атайҙар. Прокариот күҙәнәктәргә архейҙар һәм бактерияларҙың күбеһе ҡарай.
Эукариот күҙәнәк[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эукариоттар (ядролылар) — ядролары тышса-мембрана менән уратып алынған күҙәнәктәр, ядрола уларҙың хромосомалары урынлаша. Эукариоттарға бер һәм күп куҙәнәклеле организмдар ҡарай, йәғни Органик донъяның дүрт батшалығы вәкилдәре:Бәшмәктәр,Үҫемлектәр, Хайуандар.Төп билдәләренә нәҫел материалының цитоплазманан тышса-мембрана менән айырылыуынан тыш, күҙәнәк органеллаларының(органоид) тышса-мембрана менән сикләнеүе лә инә.Бындай органеллалар булып:митохондриялар, пластидтар (ике ҡат мембраналылар) һәм лизосомалар, эндоплазматик селтәр, йәғни, эндопластик ретикулум(ректилиум түгел һүрәттә яҙылғанса), Гольджи аппараты(бер мембраналы)тора.Прокариот күҙәнәктәрҙә мембранаһыҙ структуралар ғына була.
Күҙәнәк төҙөлөшө (компоненттары)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә күҙәнәктәр ҙә прокариот һәм эукариот булыуына ҡарамаҫтан, мембрана тышсаһынан торалар. Мембрана күҙәнәктә булған эске органеллаларҙҙы һәм башҡа кәрәкле берләшмәләрҙе тышлап тора, тағы мембрана күҙәнәктең электрик потенциалын тота (ул хәрәкәт һәм нервы импульстарын барлыҡҡа килтерә). Мембрана эсендә тоҙло цитоплазма күҙәнәктең иң күп урынын алып тора. Бөтә күҙәнәктәргә ДНК, гендарҙағы нәҫеллек материалдар, һәм РНК бар. РНК аҡһымдар, ферменттар яһай торһан ваҡытлыса мәғлүмәт туплай. Күҙәнәктәрҙә тағы икенсе төр биомолекулалар бар.
Мембрана[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Куҙәнәк цитоплазмаһы күҙәнәк мембранаһы менән (тышса) солғап алынған. Мембрана күҙәнәкте тышҡы мөхиттән һаҡлай. Мембрана күбеһенсә ике ҡат липид (гидрофоб майға хас молекулалар) һәм гирдофил фосфор молекулаларынан тора. Шулай итеп, был ҡатлам ике ҡатлы фосфолипид тип атала. Ошо мембранала уранлашҡан аҡһымдар, насос һәм канал кеүек эшмәкәрлек итә, улар ҡайһы бер молекулаларҙы күҙәнәк эсенә индерә, ә ҡайһыларын күҙәнәк эсенән сығара. Мембрананы ярым үткәреүсе тип әйтәләр, сөнки ул ҡайһы бер матдәләрҙе (молекулаларҙы йәки иондарҙы) сикләнгән күләмдә генә үткәрә, ә ҡайһыларын бөтөнләй үткәрмәй. Күҙәнәк тышындағы рецепторҙар, сигнал молекулаларын (гормондар кеүек) аныҡлаусы аҡһымдан тора.
Цитоһөлдә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Цитоһөлдә тип күҙәнәк цитоплазмаһында булған фибрилляр (еп кеүек) аҡһым структураларҙы атайҙар. Цитоһөлдә күҙәнәктең формаһын һаҡларға ярҙам итә һәм төҙөлөшөн тәртипләштерә; эндоцитоз ваҡытында (тышҡы материалдарҙы йотоу) ярҙам итә; цитокинезда (күҙәнәк бүленеүе) ҡатнаша; күҙәнәк хәрәкәт иткән һәм үҫкән ваҡытта күҙәнәк өлөштәрен урынлаштырыуҙа ҡатнаша. Эукариот цитоһөлдә микрофиломент, аралыҡ филаментынан (промежуточные филоменты) һәм микрокөпшәләрҙән тора; ошоларға оҡшаш күҙәнәктең төҙөлөшөн контролдә тотоусы күп аҡһымдар бар. Прокариот цитоһөлдәне өйрәнеү ныҡ үҫешмәгән, әммә ул цитокинезда, поляризацияла, күҙәнәктең формаһын тотҡарлауҙа ҡатнаша.[1]
Генетик материал[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күҙәнәктәрҙә ике төр генетик материал бар: дезоксирибонуклиен кислотаһы (ДНК) һәм рибонуклиен кислотаһы (РНК). Организмдарҙың күбеһе оҙайлы ваҡытта генетик материал мәғлүмәтен һаҡлау өсөн ДНК ҡуллана, әммә ҡайһы бер вирустар (мәҫәлән, ретровирустар) РНКны был маҡсатта ҡуллана. Организм тураһында биологик мәғлүмәт ДНК йәки РНК эҙмә-эҙлелегендә кодланған. РНК тағы мәғлүмәт тапшырыуҙа ҡулланыла (мәҫәлән, иРНК — информацион РНК), һәм фермент функцияһында ДНКны оҙайлы ваҡҡытта генетик код итеп ҡулланған организмдарҙа (мәҫәлән, рибосом РНК-һы). Транспорт РНК-һы (тРНК) молекулаһы аҡһым эшләп сығарған ваҡытта (трансляцияла), аминокислоталар өҫтәп торалар.
Прокариот генетик материал, цитоплазманың нуклеоид өлөшөндә ябай түңәрәк(ҡулса фиғылындағы) ДНК молекулаларына ойошҡан. Эукариотик генетик материал линиялы(линияр) молекула булып ядро эсендә (хромосома тип атала); өҫтәмә генетик материал менән ҡайһы бер органеллалрҙа бар (мәҫәлән, митохондрияла).
Кеше күҙәнәгендә генетик материал, ядрола (ядро геномы формаларында) һәм митохондрияла (митохондриаль геном формаларында) туплана. Кешенең ядро геномы, хромосома тип аталған 23 пар линия формаһындағы ДНКнан тора. Митохондрияль геном, ДНК-ның ядро геномынан айырмалы рәүештә — түңәрәк (ҡулса) формаһында. Митохондриаль ДНК бик бәләкәс булыуына ҡарамаҫтан (ядро хромосомаһы менән сағыштырғанда), митохондрия энергия эшләп сығарыуҙа ҡатнашҡан 13 аҡһым кодын, һәм тРНК кодын һаҡлай.
Сит генетик материал (күбеһенсә ДНК) трансфекция тип аталған процеста, яһалма рәүештә күҙәнәккә индерелә ала. Әгәр сит ДНК күҙәнәк геномына индерелмәһә, был процесс ваҡытлы була ала, әгәр геномға инһә, был процесс стабиль була. Ҡайһы бер вирустар үҙенең генетик материалын күҙәнәк геномына индерә ала.
Органеллалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кеше кәүҙәһендә йөрәк, үпкә, бөйөр кеүек төрлө органдар бар, ошо органдар төрлө функциялар башҡара. Күҙәнәк тә органелла тигән «бәләкәй органдарҙан» тора, органеллалар бер йәки бер нисә йәшәүгә кәрәкле булған функция башҡарырға махсуслашҡан. Эукариот һәм прокариот күҙәнәктәрендә органеллалар бар, тик эукариоттарҙа улар ҡатмарлыраҡ.
Күҙәнәктә бер-нисә төр органеллалар бар. Ҡайһылары (мәҫәлән, ядро һәм Гольджи аппараты) берешәр генә була, шул уҡ ваҡытта икенселәре (мәҫәлән, митохондриялар, лизосомалар, пероксисомалар) күп була алалар (йөҙ мең тирәһе). Цитоплазмала органеллаларҙы уратып алған күҙәнәк-ара шыйыҡса тултыра.
Ядро — эукариоттарҙа ғына[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күҙәнәк ядроһында организм тураһында булған генетик мәғлүмәт яҙылған ДНК молекулаһы урынлаша. Ядро түңәрәк формаһында һәм цитоплазманан ике ҡатлы ядро мембранаһы менән солғап алынған. Ядро тышы ДНКны зыян килтерә ала тоған молекулаларҙан һаҡлап тора. Ядрола репликация һәм синтез тигән процестар бара. Репликация — ДНК молекулаһын күсереп яҙыу (икеләтеү), транскрипция — РНК молекулаһын синтезлау. Синтезланған РНК молекулаһы ядро эсендә үҙгәрештәр кисергәндән һуң (мәҫәлән, сплайсинг процесы — РНК молекулаһынан кәрәкмәгән өлөштәрҙе юйыу) цитоплазмаға сыға. Цитоплазмала иРНК аҡһым синтезында ҡатнаша. Ядро эсендә бәләкәй ядро бар, ошонда рибосома синтезлана.
Митохондрия һәм хлоропласт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Митохондрия үҙ-аллы үрсеү һәләтенә эйә органелла булып тора.Был һәләте уның үҙ нәҫел матдәһе -ДНК молекулаларының һәм аҡһым эшләп сығарыусы рибосомалары булыуына бәйле.Митохондрия икегә бүленеп үрсей. Эукариот күҙәнәктәрҙә митохондриялар һаны төрлө була.Был күҙәнәктең үҫеш фазаһына,үтәгән функцияһына, әү-ҙемлегенә бәйле.Эукариот күҙәнәктәрҙә митохондрия энергия эшләп сығарыуҙа мөһим роль уйнай. Митохондрия күҙәнәктәрҙә тупланған туҡлыҡлы матдәләрҙе (күбеһенсә, глюкозаны) кислород ярҙамында тарҡатып АӨФ (йәки аденазинөсфосфоат; урыҫса — АТФ) синтезлай. Күҙәнәктең һулау процесы ла митохондрияла бара.
Хлоропласт тип аталған органеллаларҙы дөйөм исем менән әйткәндә — пластидтар. Хлоропласт (йәшел пластидтар) күҙәнәктең фотосинтез процесында энергия туплауҙа ҡатнаша. Ул ҡояш энергияһын ҡулланып, углекислый газ һәм һыуҙан күмерһыуҙар синтезлай. Митохондрия һәм хлоропластың, күҙәнәк ядро геномынан айырмалы рәүештә, үҙ гендары бар. Ике органеллала ла, прокариот күҙәнәктәргә хас, түңәрәк плазмидала ДНК бар.
Эндоплазмик ретикулум[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эндоплазматик ретикулум, махсус мебрана кеҫәләренән, каналдарҙан һәм ҡыуыҡсаларҙан торған органоид. Эндоплазматик ретилумдың ике төрө бар: ҡытыршы тышлы (тышында күп рибосомалар булғанлыҡтан) һәм шыма тышлы. Беренсеһе аҡһымдар синтезлауҙа ҡатнаша, мембрана эшләп сығара, икенсеһе — метоболизмда, липидтар синтезлауҙа һәм кальций туплауҙа ҡатнаша.
Гольджи аппараты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гольджи аппараты эукариот күҙәнәктәрҙә генә була. Гольджи аппараты — сит яҡтары киңәйеп киткән мембрана цистерналары ҡатламы. Гольджи аппаратының төп функцияһы булып макромолекулаларҙы (аҡһым, липид) өҫтәмә эшкәртеү, өлгөрөп еткәнсе һаҡлап тороу, сортировкалау тора. Был процесс секрецияла ҡулланған аҡһымдарға иң кәрәклеһе булып тора.
Рибосома[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рибосома тигән органоид РНК комплексынан һәм аҡһым молекулаларынан тора. Рибосома ядронан килгән РНКны ҡулланып, конвейер линияһына оҡшаш, аминокислоталарҙан аҡһым синтезлай. Рибосома күҙәнәк эсендә ирекле була, йәки мембранаға беркетелгән була (эукариоттарҙа ҡытыршы эндоплазмик ретикулум, прокариоттарҙа күҙәнәк мембранаһына).[2]
Лизосома һәм пероксисома[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Лизосомала аш һеңдереүсе ферменттар (гидролаз кислотаһы) бар. Лизосомалар артыҡ булған йәки туҙған органеллаларҙы, аҙыҡ өлөштәрен, тотолған вирустарҙы йәки бактерияларҙы «ашайҙар». Пероксисомала, күҙәнәкте ағыулы пероксидтарҙан азат итеүсе ферменттар бар. Күҙәнәктә әйтеп кителгән ферменттар айырым мебрана менән уратып алынырға тейеш. Был органелланы «суицид тоҡсай» тип атайҙар, сөнки ул һытылһа, бөтә күҙәнәкте юҡҡа сығара.
Центросома[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Центросома — күҙәнәк цитоһөлдәһе барлыҡа килеүҙә иң кәрәкле органоид. Центросома цитоһөлдәнең иң кәрәкле компонентын — күҙәнәк микрокөпшәләрен яһай. Центросома ике центриолдән тора. Ул (центросома) Гольджи аппаратында һәм эндоплазмик ректилиумдағы матдәләр траспортировкаһы менән идара итә. Күҙәнәк бүленгәндә ошо центриолдәр уларҙы айырыуҙа ҡатнашалар. Хайуандар күҙәнәгендә бер центросома була. Центросома ҡайһы бер бәшмәктәрҙә һәм ылымыҡтарҙа бар.
Вакуоль[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вакуолдә туҡлыҡлы матдәләр һәм кәрәкмәгән ҡалдыҡтар туплана. Ҡайһы бер вакуоль өҫтәмә һыу һаҡлағыс булып тора. Күбеһенсә уны күҙәнәк эсендәге шыйыҡса тип атайҙар (күҙәнәк һуты). Амёба кеүек күҙәнәктәр вакуолдәге артыҡ һыуҙы ҡыҫып сығара ала. Эукариот күҙәнәктәрҙә вакуоль ҙурыраҡ була.
Күҙәнәк тышы структураһы (төҙөлөшө)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Капсула[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бактерияларҙың ҡайһы берҙәрендә күҙәнәк стенаһынан тыш желатинға оҡшаған капсулалар була. Капсулалар, полисахарид (пневмококкта, менингококкта), полипептид (себер язваһы таяҡсаларында) йәки гиалурон кислотаһынан (стрептококктарҙа) эшләнгән була. Капсула ябай буяғыс матдәләргә буялмай, махсус буяуға ғына буяла (аңлатма: күҙәтеү өсөн). Капсула функцияһы булып күп бактерияларҙың вирулентлығын (уҡы: зыянлығын) — аныҡлау тора. Капсула, организмдың лайлалы урындарҙа йәбешеп тороуында роль уйнай.
Ҡамсылар (флагелла)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡамсылар ярҙамында күҙәнәктәр хәрәкәт итә. Ошо органелла цитоплазмала башланып, күҙәнәк стенкаһы аша сығалар. Улар оҙон епкә оҡшаш аҡһымдар. Ҡамсылар күбеһенсә бактерия күҙәнәктәрендә була, һәм хайуан күҙәнәктәрендә лә була.
Фимбриялар (пили)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡыҫҡа сәс кеүек булалар, pilin аҡһымынан яһалған. Фимбриялар бактерияларҙың күҙәнәктәргә йәбешенеүенә булышлыҡ итә. Пилиның бер нисә төрө бар, мәҫәлән енси пили.
Функцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҫеү һәм метоболизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күҙәнәк метоболизм арҡаһында үҫә. Метоболизм (матдәләр алмашыныуы) — күҙәнәккә йәшәү өсөн кәрәкле булған процесс. Метоболизм ике стадияға бүленә: катаболизм (ҡатмарлы органик берләшмәләрҙән ябайыраҡ берләшмәләргә тарҡалыу — энергия етештерә) һәм анаболизм (энергия ярҙамында аҡһымдар, сахарозалар, липидтар һәм нуклиен кислоталары синтезлау — энергия ҡулланыла). Организм шәкәрҙәр комплексын ябайыраҡ молекулаға — глюкозаға тарҡата. Ә глюкоза үҙ сиратында тарҡалып энергияһын АӨФҡа (аденозинөсфосфат — күҙәнәк энергия формаһы) тапшыра, ошо энергия тапшырыу процесы ике юл буйынса бара ала.
Беренсе юл, гликолиз, кислородһыҙ бара һәм анаэроб метаболизм тип тә атала. Был ысул менән барған реакцияларҙа водород иондары барлыҡа килә, ә улары үҙ сиратында АӨФ етештерелгәндә ҡулланыла. Прокариот күҙәнәктәрҙә, гликолиз — энергетик АӨФ туплауҙа берҙән-бер ысул булып тора.
Икенсе юл, Кребс циклы (йәки лимон кислотаһы циклы) тип атала. Был процесс митохондрия эсендә бара һәм күҙәнәктең бөтә функцияларын үтәрлек АӨФ эшләп сығара. Был ысул — энергетик уңышлыраҡ.
Үрсеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күҙәнәк бүленеүе тип бер күҙәнәктең ике яңы йәш күҙәнәккә бүленеүен атайҙар. Бүленеү арҡаһында күп күҙәнәклеләр уҫә (туҡыма уҫеү), ә бер күҙәнәклеләр — үрсей (вегетатив үрсеү). Прокариот күҙәнәктәр ике өлөшкә бүленеп һандарын икеләтһә, эукариоттар, ядро бүленеү процесы (митоз) һәм цитокинез (прокариот күҙәнәк бүленеүе) стадиялары аша үтеп, икеләнә.
Аҡһым синтезлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күҙәнәктәр үҙ эшмәкәрлегендә кәрәк булған аҡһымдарҙы синтезлау һәләтенә эйә. Аҡһым синтезлау процесы тип, ДНК һәм РНКла яҙылған мәғлүмәтте ҡулланып, аминокислоталарҙан (төҙөлөш материалдарынан) аҡһым яһау процесын атайҙар. Аҡһым синтезлау процесы ике төп этаптан тора: транскрипция һәм трансляция. Транскрипция ваҡытында ДНК молекулаһында яҙылған мәғлүмәтте уҡыу, һәм ошо мәғлүмәтте иРНК-ға (информацион РНК) яҙыу бара. Трансляция процесында, тРНКла (транспорт РНК) яҙылған мәғлүмәттән аҡһым синтезлана.
Хәрәкәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күҙәнәктәр ҡайһы процестарҙа хәрәкәт итә алалар, мәҫәлән, яра төҙәлгән саҡта, иммунитет реакцияһында һәм рак метастазында. Яраны төҙәлтер өсөн аҡ ҡан күҙәнәктәре зарар күргән ергә йүнәләләр һәм инфекция бактерияларын йоталар. Шул уҡ ваҡытта фибробластар (тоташтырыусы туҡыма күҙәнәге) яраланған уранға йүнәләләр һәм зыян күргән структураларҙы йүнәлтәләр.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Michie K, Löwe J (2006). «Dynamic filaments of the bacterial cytoskeleton». Annu Rev Biochem 75: 467-92.
- ↑ Ménétret JF, Schaletzky J, Clemons WM, et al., CW; Akey (December 2007). «Ribosome binding of a single copy of the SecY complex: implications for protein translocation». Mol. Cell 28 (6): 1083-92.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Биологический энциклопедический словарь / Гл. редактор Гиляров М. С. — М.: «Советская энциклопедия», 1986. — 831 б. — 100 000 экз.
- Албертс Б., Брей Д., Льюис Дж., Рэфф М., Робертс К., Уотсон Дж. Молекулярная биология клетки: В 3-х т — 2-ое, переработанное. — М.: «Мир», 1993. — Т. 2. — 539 б. — ISBN 5-03-001987-1.
- Булдаков Л. А., Калистратова В. С. Радиоактивное излучение и здоровье — М.: Информ-Атом, 2003. — 165 б.
- Гилберт С. Биология развития: в 3-х томах — М.: «Мир», 1995. — Т. 3. — 352 б. — 5000 экз. — ISBN 5-03-001833-6.
Миҙгел баҫмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Цитология и генетика (ISSN 0564-3783) публикует статьи на русском, украинском и английском языках по выбору автора, переводится на английский язык (ISSN 0095-4527)
- BMC Cell Biology ISSN: 1471—2121 Журнал в открытом доступе (Импакт-фактор (2010) — 2,46)
- International Journal of Cell Biology Print ISSN: 1687-8876 Online ISSN: 1687-8884 Журнал в открытом доступе
- Cell (Импакт-фактор (2010) — 32.401)
- Nature Cell Biology ISSN: 1465-7392 eISSN: 1476-4679 (Импакт-фактор (2010) — 19.407)
- Journal of Molecular Cell Biology Print ISSN 1674—2788 Online ISSN 1759-4685 (Импакт-фактор (2010) — 13.400)
- Journal of cell biology Print ISSN: 0021-9525 Online ISSN: 1540-8140 (Импакт-фактор (2010) — 6.290)
Тышҡы һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Наука о клетке // Лекция Е. Шеваля в проекте «ПостНаука» (15.04.2013)
- Molecular Biology Of The Cell, 4е издание, 2002 г. — учебник по молекулярной биологии на английском языке
- (инг.) Библиотека изображений и видео внутреннего строения клетки Сell image library.
- (инг.) Видео: Строение животной клетки (Animal Cell)
- (инг.) Видео: Сквозь виртуальную клетку Through the Virtual Cell
- (инг.) Интерактивная анимация: строение прокариотической, животной и растительной клетки
- (инг.) Сборник материалов: AMAZING CELLS на сайте Learn Genetics
- (инг.) Интерактивная анимация: строение животной клетки


text:
Рөстәм Хәмитов Өфөнөң Свердлов урамы ихаталарын тикшерҙе
Бөгөн Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөнөң Свердлов урамындағы 45-се, 47-се һәм 49-сы йорттар ихаталарын ҡараны һәм урындағы халыҡ менән аралашты. Был ихаталарҙың торошо насар: подъездарға илткән юлдар соҡорло, бордюрҙар емерек, парковкалау урындары юҡ, бала майҙансығы төҙөкләндерелмәгән. Биш ҡатлы панель йорттар ҙа, унда йәшәүселәр һүҙҙәренсә, насар хәлдә.
— Йыл һайын 500-шәр ихата төҙөкләндерәсәкбеҙ, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов. – Ә был ихаталар ай-ай ярым эсендә төҙөкләндереләсәк. Иртәгә бында төҙөүселәр килеп, ремонт эштәрен башлаясаҡ. 1 июлдә бында тағы ла бер тапҡыр килеп, эш һөҙөмтәләрен тикшерәсәкмен.
Ошо ваҡытҡа тиклем биналарҙың фасады тәртипкә килтереләсәк, асфальт түшәләсәк, бала майҙансығы төҙөләсәк, территорияны йәшелләндереү өсөн сәскә үҫентеләре һатып алынасаҡ, тип ышандырҙы Президент.


text:
Нефтекамала яңы хакимиәт башлығы
26 ноябрҙә Нефтекама ҡала Советы Башҡортостан Президенты Хакимиәте Етәксеһе Николай Курапов ҡатнашлығында үҙенең сираттағы ултырышында ҡала хакимиәте башлығы вазифаһына Владимир Громовты раҫланы. Был вазифаға ул конкурс һөҙөмтәләре буйынса тәғәйенләнде.
Владимир Борисович Громов 1961 йылда Ырымбур өлкәһе Илек районының Илек ауылында тыуған. Ырымбур политехник институтын тамамлаған.
1983 йылдан алып мастерҙан башлап «БНПС» тресының 5-се төҙөлөш идаралығы начальнигына тиклем хеҙмәт юлы үткән.
Нефтекама ҡала Советы башҡарма комитетының Капиталь төҙөлөш идаралығы баш инженеры булып эшләгән. 1998 йылдан алып әлеге ваҡытҡа тиклем «Нефтекамскстройзаказчик» муниципаль унитар предприятиеһы директоры вазифаһын биләгән.


text:
Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә 2016 йылға йыртма календарь баҫылып сыҡты
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә башҡорт телендә 2016 йылға йыртма календарь донъя күрҙе. Унда тыуған төйәгебеҙҙең тарихы һәм республикабыҙҙың бөгөнгөһө хаҡында мөһим мәғлүмәттәр тупланған. Һөнәри байрамдарға һәм иҫтәлекле даталарға, билдәле йәмәғәт эшмәкәрҙәренең тормошона һәм уларҙың эшмәкәрлегенә ҙур иғтибар бүленгән. Шулай уҡ ҡыҫҡа юморескалар, хикәйәләр һәм лирик шиғырҙар, кроссвордтар, төрлө тестар һәм файҙалы кәңәштәр урын алған, тип хәбәр иттеләр нәшриәттән.


text:
Төбәктә Өфө — Иглин — Красная Горка — Павловка юлында хәрәкәт ябылған Фото: Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты
Төбәктә Өфө — Иглин — Красная Горка — Павловка юлында хәрәкәт ябылған
Төбәктә Өфө — Иглин — Красная Горка — Павловка юлында хәрәкәт ябылған Фото: Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты
ӨФӨ, 2016 йыл, 22 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостанда Өфө — Иглин — Красная Горка — Павловка автомобиль юлының 6,679 саҡрымында Тауыш йылғаһындағы күперҙе ремонтлауға бәйле Өфө районында Кириллово — Иглин районы сиге участкаһында хәрәкәт ябылған. Автомобиль хәрәкәте 30 октябргә тиклем ябыҡ буласаҡ.
Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, Өфөнән Иглин районына юл тотоусыларға ремонт участкаһын Һамар — Өфө — Силәбе федераль М-5 «Урал» трассаһы аша урап үтергә кәрәк. Дорогино, Кириллово һәм Грибовка ауылдарында йәшәүселәр Өфөнән ҡайтҡанда ғәҙәти маршрут менән файҙалана ала.


text:
2011 йылда Башҡортостан аграрийҙарға ярҙамға 16 миллиард һум аҡса йүнәлтте
Башҡортостанда агросәнәғәт комплексына ярҙам итеү маҡсатында 2011 йылда 16 миллиард һум тиерлек аҡса йүнәлтелгән — республика бюджетынан 13,6 миллиард, федераль бюджеттан 2,2 миллиард. Республика Президенты Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышында Башҡортостан Хөкүмәтенең 2011 йылдағы эшмәкәрлегенә отчет менән сығыш яһағанда шундай һандарҙы уҡып ишеттерҙе.
— Ауыл хужалығы продукцияһы етештереү күләмдәре 100 миллиард һумдан артты, — тине ул. — Тулайым продукция күләменең индексы 139 процент тәшкил итте. Былтыр республика Хөкүмәте аграрийҙарыбыҙға ярҙамды дөрөҫ һәм һөҙөмтәле ойоштороу өсөн етди саралар күрҙе. Яҙға тиклем дәүләт ярҙамының күләме һәм механизмдары билдәләнде, субсидиялар биреү тәртибен регламентлаусы норматив акттар ҡабул ителде.
Рөстәм Хәмитовтың фекеренсә, ужым культураларын туҡландырыуға минераль ашламалар һәм орлоҡ һатып алыуға, шулай уҡ яғыулыҡ-майлау материалдарын арзанайтыуға субсидиялар бүлергә ҡарар итеү ҙә Башҡортостан аграрийҙарына етди ярҙам булған.
Һатып алынған ауыл хужалығы техникаһы хаҡының 40 процентын компенсациялау ҙа аграрийҙарға ныҡ ярҙам иткән. Ауылдарҙағы техника паркы ныҡ иҫкергән. Уның туҙған хәлдә булыуы әле ауыл хужалығы производствоһы үҫешенә ҡамасаулаусы төп сәбәптәрҙең береһе. Күрһәтелгән ярҙам һөҙөмтәһендә 2011 йылда республика аграрийҙары өс меңгә яҡын техника берәмеге һатып алған. Был —һуңғы бер нисә йылдағы иң яҡшы күрһәткес.
Ауыл халҡына ла һөт етештереүҙә етди ярҙам күрһәтелгән. Ауыл хужалығы предприятиеларын әйләнештәге аҡса менән тәьмин итеү өсөн 2011 йылдың икенсе кварталында тапшырылған һөттөң һәр литрына 1,8-шәр һум өҫтәлгән. Ағымдағы йылдың март айында 2011 йылдың өсөнсө кварталы өсөн ошондай уҡ субсидия түләнәсәк.
Рөстәм Хәмитов 2011 йылда көҙөн фермерлыҡ хужалыҡтары базаһында ғаилә һөтсөлөк фермаларын үҫтереү программаһының старт алыуын хәтергә төшөрҙө. Унда ҡатнашыуға 200-ҙән ашыу заявка бирелгән. Ошо уҡ ваҡытта 54 фермер, 100 миллион һум күләмендә ярҙам алып, үҙҙәренең проекттарын ғәмәлгә ашырыуға тотонған. Шулай уҡ 2011 йылда Башҡортостанда һөт-тауар фермаларын комплекслы яңыртыу эштәре башланған. Был программа сиктәрендә 2011 йыл аҙағына тиклем йөҙҙән ашыу фермаға аудит үткәрелгән. Биш йыл эсендә 500 фермаға капиталь ремонт үткәреүҙе күҙ уңында тотҡан был проект быйыл тормошҡа ашырыла башлаясаҡ.
Республиканың аграр комплексы тураһында һөйләгәндә, Рөстәм Хәмитов 2010 йылдағы ҡоролоҡ эҙемтәләренең тулыһынса бөтөрөлөүен билдәләне. Бынан тыш, иген баҙарындағы хәлдәр Башҡортостанда күп осраҡта иген менән залог операциялары үткәреү механизмын булдырыу һәм уны тормошҡа ашырыу тураһында ҡарар ҡабул ителеүе арҡаһында тотороҡланған.


text:
Фото:
Рәсми делегация Төркиәгә сәфәргә сыҡты
Фото:
Бөгөн иртә менән ТӨРКСОЙ Халыҡ-ара ойошмаһы саҡырыуы буйынса Башҡортостандың рәсми делегацияһы күренекле сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-төркиәтсе Әхмәт-Зәки Вәлидиҙең тыуыуына 120 йыл тулыуға арналған сараларҙа ҡатнашыу өсөн Төркиәгә осто. БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһы көндөң икенсе яртыһында Төркиә баш ҡалаһы Анкараның Кечиорен районында урынлашҡан Ә.-З. Вәлиди Туған исемендәге паркты асыуҙа ҡатнашасаҡ.
Шул уҡ көндө икенсе Халыҡ-ара Рамазан фольклор фестивале сиктәрендә республика сәнғәт оҫталарының концерты үткәреләсәк.
Сәфәр программаһы менән Төркиәнең мәҙәниәт министры Эртугрул Гюнай, ТӨРКСОЙ-ҙың генераль секретары Дюсен Касеинов, Кечиорен районы хакимиәте вәкилдәре, Төркиә Республикаһының башҡа дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре менән осрашыуҙар планлаштырылған.
Мәғлүм булыуынса, 2010 йыл ТӨРКСОЙ сиктәрендә Әхмәт-Зәки Вәлиди Туған йылы итеп иғлан ителде. Бындай ҡарар былтыр йыл аҙағында төрки телле илдәрҙең мәҙәниәт министрҙары Советы тарафынан ҡабул ителде.
Был Халыҡ-ара төрки мәҙәниәт ойошмаһы сиктәрендә иғлан ителгән тәүге исемле йыл.


text:
Фото:
Сибайҙа төбәк-ара медицина үҙәге ойоштороласаҡ
Фото:
Сибайҙың Үҙәк ҡала дауаханаһы нигеҙендә Урал аръяғы төбәк-ара медицина үҙәген ойоштороу планлаштырыла. Был мәсьәлә көн элгәре Сибайҙа республика башлығы Рөстәм Хәмитов ҡатнашлығында үткән кәңәшмәлә тикшерелде.
Дауахана өсөн күптән түгел яңы корпус төҙөлгән. Әммә буш биналарҙы йыһазландырыу, яңы ҡорамалдар һатып алыу менән бәйле мәсьәләләр әле һаман хәл ителмәгән. Башҡортостандың Урал аръяғынан ҡайһы берәүҙәр Магнитогорскиға медицина ярҙамын һорап мөрәжәғәт итергә тура килә, тип ризаһыҙлығын белдерҙе.
Рөстәм Хәмитов дауахана нигеҙендә төбәк-ара медицина үҙәген булдырыу мәсьәләһенә контроллек итеүҙе БР Хөкүмәте Премьер-министры Фидус Ямалетдиновҡа йөкмәтте.
— Үҙәкте ойоштороуҙа БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, БР Финанстар министрлығы, шулай уҡ БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты әүҙем ҡатнашырға тейеш, — тине төбәк башлығы. — Йәнә төҙөлөш эштәрен тамамлау ваҡытын, кадрҙар менән тәьмин итеүҙе, үҙәкте республика ҡаҙнаһынан финанслау мөмкинлектәрен алдан хәстәрләргә кәрәк.
Фидус Ямалетдинов әйтеүенсә, бөгөн Сибайҙың Үҙәк ҡала дауаханаһы базаһында дүрт бүлексә ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителгән дә инде. Шул иҫәптән бында йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары буйынса төбәк-ара үҙәк, район-ара онкология бүлексәһе, травматология буласаҡ. Улар Урал аръяғы төбәк-ара медицина үҙәгенең нигеҙен тәшкил итәсәк.


text:
Александр Артюхов: производство тармағын модернизациялау һәм яңыртыу курсын хуплайым
–Дмитрий Медведев үҙенең Мөрәжәғәтнамәһендә йәмғиәт алдына ҡуйылған иҡтисади бурыстарҙы айырыуса билдәләп үтте һәм донья баҙарында алдынғылыҡты тәьмин итергә тейешле тармаҡтарҙы атаны. Ул эш йүнәлештәрен билдәләп кенә ҡалмай, сәнәғәт предприятиелары алдында үтәй алырлыҡ маҡсаттар ҡуйҙы, – тине Рәсәй Президенты Дмитрий Медведевтың Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһенә комментарий биреп, БР Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтайы депутаты Александр Артюхов.
– Дәүләттең һөҙөмтәле һәм юғары технологиялы предприятиелар булдырыуына йүнәлеше, минең уйымса, нигеҙле, сөнки тап ошондай компаниялар ғына сифатлы һәм һорау менән ҡулланған тауарҙар һәм хеҙмәттәр етештерә аласаҡ,– тип иҫәпләй Александр Артюхов.– Шуның өсөн мин Президентыбыҙҙың производство тармағын модернизалиялауҙы һәм яңыртыуҙы талап итеүен тулыһынса хуплайым.


text:
Рөстәм Хәмитов нефтселәрҙе һәм республика халҡын Башҡортостан нефтенә 80 йыл тулыуы менән ҡотланы
26 майҙа Өфөлә Салауат Юлаев майҙанында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республикала нефть сығарыуға 80 йыл тулыуға арналған тантаналы сарала ҡатнашты.
Ул шулай уҡ «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең уңыш ҡаҙанған хеҙмәткәрҙәренә дәүләт наградалары тапшырҙы. Юғары профессиональ һөҙөмтәләр өсөн республика Президенты «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе» һәм «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» тигән почетлы исемдәр бирҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
— Башҡортостан нефте Бөйөк Ватан һуғышында дошманды еңергә ярҙам иткән. Башҡортостан нефте барлыҡ был предприятиеларҙы, ҡалаларҙы, юлдарҙы төҙөргә ярҙам иткән. Башҡортостан нефте Рәсәй Федерацияһы иҡтисадына ҙур өлөш индергән, — тине Рөстәм Хәмитов.
«Башнефть» компанияһы республика иҡтисадының нигеҙе булып тора, тип билдәләне ул.
— Беҙ бер-беребеҙгә ярҙам итеп, дәррәү, яҡшы эшләйбеҙ. Билдәле компаниябыҙға уңыштар, уның сәскә атыуын теләйем, — тине Президент.
Рөстәм Хәмитов нефть компанияһында эшләгән барлыҡ хеҙмәткәрҙәрҙе ҡотланы.
— Бөгөн һеҙҙән күп нәмә тора. Үҙ ҡулдарығыҙ менән «Башнефть» компанияһының киләсәген төҙөйһөгөҙ. Беҙ ҙә, әлбиттә, ярҙам итергә, һеҙҙең менән бергә булырға тырышабыҙ, һәм бергә алға табан атлаясаҡбыҙ, — тип белдерҙе республика башлығы.


text:
Авторлыҡ хоҡуғын боҙоу
Авторлыҡ хоҡуғын боҙоу — РФ Енәйәт Кодексының 146 статья буйынса енәйәт. Авторлыҡ хоҡуғын боҙоу (шул иҫәптә плагиат) менән билдәләнә.
Авторлыҡ хоҡуғын боҙоу — кешенең конституцион хоҡуғын һәм иреклеғенә ҡаршы енәйәттәр төркөмғә инә.
Йөкмәткеһе
Енәйәт составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Енәйәт объекты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Авторлыҡ эш
Енәйәттен объект ҡарашы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- эш—плагиат һәм башҡа;
- енәйәтте башҡарыу альтернатив ысулдар: күп
Енәйәттен субъекты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Автор
Енәйәттен субъект ҡарашы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Енәйәтсе


text:
«Шоңҡар» журналы Ҡәҙим Аралбайҙың ижадына арналған интернет-конкурс иғлан итте
ӨФӨ, 2016 йыл, 24 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
«Шоңҡар» республика йәштәр журналы «Башҡортостан — аҡ тирмәләр иле» исемле интернет-конкурс иғлан итте. Бәйге Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ҡәҙим Аралбайҙың ижадына арналған. Быйыл ул 75 йәшлек юбилейын билдәләй.
Конкурста ҡатнашырға теләүселәр шағир яҙған иң яратҡан шиғырҙы яттан һөйләргә һәм видеояҙманы «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге төркөмгә ебәрергә тейеш. Еңеүселәр жюри ағзаларының фекере һәм видеороликтар йыйған тауыштар иҫәбе буйынса билдәләнә. Беренсе урын өсөн — фотоаппарат, өс икенсе урын өсөн — «БашАрт»тан Ҡәҙим Аралбайҙың шиғыр юлдары менән биҙәлгән футболка, өсөнсө урын өсөн — редакциянан иҫтәлекле бүләктәр. Һәр ҡатнашыусыға рәхмәт ҡағыҙы тапшырыла. Бәйгеселәр икенсе ярты йыллыҡҡа «Шоңҡар» журналына мотлаҡ яҙылырға тейеш.
Жюри составына Ҡәҙим Аралбай, «Шоңҡар» журналының баш мөхәррире Мөнир Ҡунафин, «Ағиҙел» журналының яуаплы секретары Дамир Шәрәфетдинов, яҙыусы Фәрзәнә Аҡбулатова һәм шағирҙың ҡыҙы, «Башинформ» агентлығы күҙәтеүсеһе Ләйлә Аралбаева ингән.
«Ҡәҙим Аралбай — заманыбыҙҙың иң сағыу һүҙ оҫталарының береһе. Уның һәр яңы шиғыры йәки поэмаһы мөһим рухи-мәҙәни, милли, әхлаҡи-этик мәсьәләләргә бағышланған. Ҡыйыулыҡ һәм тәүәккәллек — Ҡәҙим Аралбай шиғриәтенең төп сифаттары. Тап ана шуның өсөн яраталар ҙа шағирҙы киң ҡатлам уҡыусылар», — тип билдәләнеләр конкурсты ойоштороусылар.


text:
Күк йөҙөндә Урал батыр исемле яңы йондоҙ барлыҡҡа килде
Халыҡ-ара күк йөҙө есемдәре каталогында Пегас йондоҙлоғондағы йондоҙға «Урал батыр» исемен биреү тураһында яҙыу индерелгән. Теркәү тураһында мәғлүмәттәр «Роскосмос» матбуғат баҫмаһында баҫылған.
Милли эпос геройы исемен күк йөҙө есеменә биреү инициативаһы менән Башҡорт дәүләт университетының Учалы вәкиллеге сығыш яһаны.
Сертификатҡа башҡорт, рус һәм инглиз телендә башҡорт халыҡ эпосынан өҙөк яҙылған:
«Яҡшылыҡ булһын атығыҙ,
Кеше булһын затығыҙ!».
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 15 майҙа Башҡорт дәүләт педагогия университеты алдындағы майҙанда һәм Учалыла бер үк ваҡытта башҡорт халыҡ эпосына арналған флешмоб үтте. Бының тураһында алдан «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы мәғлүмәттәрендә хәбәр ителгәйне.
— Сертификат тап беҙ акцияны үткәргән көндә бирелде, халыҡ беҙҙе дәррәү күтәрҙе, был бик символиклы, — тип шатлыҡлы яңылыҡ менән уртаҡлашты флешмобты ойоштороусыларҙың береһе, шағирә Лариса Абдуллина. — Хәҙер Урал батырыбыҙ Күктә лә атта саба, сөнки ул пар ҡанатлы Пегас аты йондоҙлоғонда!


text:
Торлаҡ — һуғыш ветерандарына
Бөгөн республика Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, уның урынбаҫары, БР хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов, БР төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры Рауил Ибәтуллин Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын торлаҡ менән тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса видеоконференцияла ҡатнашты. Селекторҙы РФ төбәк үҫеше министры Виктор Басаргин алып барҙы. Ул ветерандар проблемаларын хәл итеүҙә артта ҡалған бер нисә төбәк докладын тыңланы.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан 2005 йылдың 1 мартына тиклем торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға заявка биргән ветерандарҙы торлаҡ менән тәьмин иткән тәүге төбәктәрҙең береһе булды. 2010 йылдың 1 майынан алып икенсе этап — 2005 йылдың 1 мартынан һуң ғариза тапшырған ветерандарҙы тәьмин итеү буйынса эш башланды. Икенсе ағым менән эш ҡатмарлыраҡ буласаҡ: заявка биреүселәр иҫәбе ай үткән һайын арта ғына бара.
— Графиктар даими үҙгәртелә. 2010 йылдың 1 майына ҡарата ветерандар исемлеге ике мең кешенән тора ине. 1 июлгә улар 3028-гә етте, күҙаллауҙар буйынса, йыл аҙағына был һан 5,5 меңгә етеүе ихтимал, — тине журналистарға Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев. – Был осраҡта торлаҡ менән тәьмин итеүгә дүрт миллиард һум самаһы аҡса кәрәк буласаҡ. Беҙ Рәсәй Төбәк үҫеше министрлығына тейешле заявка ебәрәсәкбеҙ.
Маҡсатлы субсидия күләме бөгөн 1 миллион 800 мең һум тәшкил итә. Ул торлаҡ шарттарын яҡшыртыуҙа ғына ҡулланыла ала: торлаҡ һатып алыуға, булған торлаҡ майҙанын киңәйтеүгә. Яҡын арала 2,5 мең фатир талап ителәсәк. Шуға күрә республиканың Төҙөлөш министрлығы ике “ветерандар” йорто төҙөлөшөн башларға ниәтләй.


text:
Башҡортостан Хөкүмәте менән «ИНТЕР РАО ЕЭС» компанияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылдыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Хөкүмәте менән «ИНТЕР РАО ЕЭС» компанияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылды
Башҡортостан Хөкүмәте менән «ИНТЕР РАО ЕЭС» компанияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылдыФото: Андрей Старостин
21 июндә Санкт-Петербургта үткән иҡтисади форумда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һәм «ИНТЕР РАО ЕЭС» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе Борис Ковальчук биш йыллыҡ килешеүгә ҡул ҡуйҙы, документ төбәк иҡтисадының энергетик һөҙөмтәлелеген күтәреүгә, ҡулланыусыларҙы энергия менән ышаныслы тәьмин итеүгә, шулай уҡ республиканың артабанғы социаль-иҡтисади үҫешен тәьмин итеүгә йүнәлтелгән. Был хаҡта төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.
Атап әйткәндә, яҡтар ғәмәлдәге энергетик ҡеүәттәрҙе яңыртыу, шулай уҡ яңы энергетика объекттарын төҙөү маҡсатында Башҡортостандың энергетика комплексына инвестиция ресурстарын йәлеп итеүгә һәм уларҙы һөҙөмтәле ҡулланыуға булышлыҡ итергә, шулай уҡ республикала муниципаль предприятиеларҙың электр энергетикаһы компаниялары алдындағы дебитор бурыстарын түләү графигын әҙерләргә һөйләшеп килеште. Бынан тыш, «ИНТЕР РАО ЕЭС» төркөмө компаниялары һәм Башҡортостан Хөкүмәте алыҫ киләсәккә тарифтар формалаштырыу параметрҙарын һәм шарттарын билдәләргә, шулай уҡ башҡа мәсьәләләрҙе тикшерергә ниәтләй.
— Башҡортостанда бөгөн бер нисә инвестицион проект тормошҡа ашырыла, уларҙың һәр береһе 40 мегаватҡа тиклем электр энергияһын файҙаланыуҙы күҙ уңында тота, — тине Рөстәм Хәмитов. – Шул уҡ ваҡытта республикалағы энергетика системаһының мөмкинлектәре сикләнгән. Шуға күрә, йылылыҡ менән тәьмин итеү буйынса мөмкинлектәрҙе үҫтереүҙе күҙ уңында тотоп, киләсәктә Башҡортостанда энергетика ҡеүәттәрен ярайһы уҡ арттырыу өҫтөндә уйларға кәрәк.
— Башҡортостан «ИНТЕР РАО ЕЭС» өсөн яңы төбәк булып тора һәм компания төбәккә активтар менән идара итеүҙең юғары һөҙөмтәле ысулдарын индерергә ниәтләй, — тип белдерҙе Борис Ковальчук. – Шул уҡ ваҡытта төбәк власы менән хеҙмәттәшлек итеү, бер яҡтан – республика ҡулланыусыларын энергия менән ышаныслы һәм өҙлөкһөҙ тәьмин итеүҙе, икенсе яҡтан, ике яҡ өсөн дә отошло шарттарҙа иҡтисад һәм электр энергетикаһы бизнесы үҫешен гарантияларға ярҙам итәсәк.


text:
Балалар лагерҙарын янғын хәүефһеҙлегенә тикшерҙеләр
Дәүләт янғын күҙәтеү инспекторҙары, береһен дә ҡалдырмайынса, бар балалар һауыҡтырыу лагерҙарын тикшерҙе. Был балалар тәүлек әйләнәһенә йәшәгән 87 учреждение һәм 1303 мәктәптәрҙә асылған көндөҙгө лагерҙар.
Күҙәтеү ведомствоһы хеҙмәткәрҙәре 5891 хоҡуҡ боҙоу осрағын асыҡлаған. Күп осраҡта бындай хоҡуҡ боҙоуҙарға янғын тураһында иҫкәртеүсе системаларҙың һәм автомат янғын сигнализацияһы ҡулайламаларының юҡлығы йәки уларҙың төҙөк хәлдә булмауы, эвакуация юлдарының ҡәнәғәтләнерлек торошта түгеллеге, шулай уҡ тыш яҡтан һыу менән тәьмин итеүсе ҡулайламаларҙың юҡлығы йәки төҙөк хәлдә булмауы, туҙған, иҫке электр үткәргестәр инә.
77% етешһеҙлек бөтөрөлгән, ҡалғандарын Башҡортостан Хөкүмәте һәм Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы даими контролдә тота.


text:
Өфө полицияһы 50 млн һумға алданған өлөшсөләр эшен тикшерә
Өфөнөң тағы 40 гражданы алданған өлөшсөләр исемлеген тулыландырҙы. Пугачев урамындағы һәм Өфөнөң Октябрь районына ҡараған Нуғай ҡасабаһындағы йорттар төҙөлөшөндә өлөшләтә ҡатнашыусылар фатирһыҙ ҡалды. Эске эштәр министрлығының Өфө ҡалаһы буйынса Идаралығының Тәфтиш бүлеге айырыуса ҙур күләмдәге мутлашыу тураһында енәйәт эше асҡан. Яҡынса зыян 50 миллионға яҡын сумманы тәшкил итә.
Йорт төҙөүселәр булып «Спектр» һәм «Стандарт» компаниялары сығыш яһаған. 2009 йылда төҙөлөштә ҡатнашырға теләгәндәрҙең күбеһе үҙ квадрат метрҙарына тулыһынса аҡса түләгән. Әммә өс йылдан һуң төҙөлөш фундамент кимәлендә туҡтап ҡалған, ә объекттарҙың береһе төҙөлә башламаған да. Тикшереүҙең беренсе этабында асыҡланыуынса, коммерсанттарҙың төҙөлөшкә рөхсәте лә булмаған. Бер нисә экспертиза билдәләнгән, зыян күреүселәргә матди зыянды ҡаплау мөмкинлеге тикшерелә, тип хәбәр иттеләр БР буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Былтыр төбәктән 50 меңдән ашыу кеше күсеп киткән Фото: Олег Яровиков
Былтыр төбәктән 50 меңдән ашыу кеше күсеп киткән
Былтыр төбәктән 50 меңдән ашыу кеше күсеп киткән Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанстат мәғлүмәттәре буйынса, 2015 йылдың ғинуарынан декабргә тиклем төбәктән ситкә китеүселәрҙең һаны 56,9 мең кеше тәшкил иткән. 51 мең кеше элекке йәшәгән урынын республикаға алмаштырған. 100 меңдән ашыуы иһә республика эсендә күсенгән. Миграция ағымы күләме 309,4 мең осраҡ тәшкил иткән.
Һөҙөмтәлә төбәктә халыҡтың миграция иҫәбенә кәмеүе 5927 кеше тәшкил иткән. 2014 йылдағы ошо уҡ осорҙа — 4441 кеше.
Алдан хәбәр ителгәнсә, ошо йылдың 1 ғинуарына республика халҡының һаны яҡынса 4 071 181 кеше тәшкил иткән. Былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда 806 кешегә кәмегән (0,2 процентҡа).


text:
Коммуналь түләүҙәрҙе йыйыу артты
Өфөлә коммуналь түләүҙәрҙе йыйыу артты. Йыл башынан алып ул бер процентҡа артты һәм дөйөм алғанда 70 миллион һумдан ашыу тәшкил итте. Был турала Өфө мэрияһындағы кәңәшмәлә ҡала хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Ирек Ялалов хәбәр итте.
— Хәҙерге ваҡытта түләүҙәрҙе йыйыу 94,7 процент тәшкил итә, — тине ул. – Бында йыйым кимәлен күтәреү беренсе сиратта бурыслылар менән һөҙөмтәле эшләүгә бәйләнгән. Судҡа мөрәжәғәт иткәндә һәм бәләкәйерәк торлаҡ майҙанына күсереү менән янағанда кешеләрҙең 80 һәм 100 мең һум бурысын түләргә хәлдәренән килеүе асыҡлана. Ә был бурыстарҙың сикләнгән финанс мөмкинлектәренә түгел, ә башлыса кешеләрҙең түләргә теләмәүенә бәйле булыуы хаҡында һөйләй.


text:
Фото:
Балалар Халыҡ-ара йыһан станцияһы экипажын Башҡортостанға ҡунаҡҡа саҡырҙы
Фото:
Башҡортостандың һәләтле уҡыусылары кисә Королев ҡалаһындағы Йыһан осоштарына идара итеү үҙәгендә Халыҡ-ара йыһан станцияһы экипажы менән бәйләнешкә сыҡты. «Минең йыһан донъяһы» конкурсының 12 еңеүсеһе космонавтарға – 29-сы экспедиция экипажына: бортинженер Сергей Волковҡа, экипаж командиры Майкл Фоссумға, Ситоши Фурукаваға һорауҙарын бирә алды.
Йыһан онлайнын «Мәрхәмәт» хәйриә фондының попечителдәр советы рәйесе Гөлшат Хәмитова асты. Һәләтле уҡыусыларҙың Королевтағы легендар Йыһан осоштарына идара итеү үҙәгенә сәйәхәте Фонд ярҙамында ойошторолған.
Билдәһеҙ осоусы объектҡа (НЛО) ышанаһығыҙмы, йыһанда яңғыҙлыҡ хисен тояһығыҙмы, йыһан туризмының киләсәге бармы, ауырлыҡ юғалтыу шарттарында йоҡлауы ҡыйын түгелме, йыһан сүп-сары менән нисек көрәшергә?– Башҡортостан гимназистары ошондай балаларға хас булмаған һорауҙар бирҙе. Һәм һәр береһенә ихлас яуап алды.
Тамерлан Әхмәтшин, 39-сы Өфө гимназияһының 11 йәшлек уҡыусыһы, саф инглиз телендә экипаж командирынан йыһан туризмының перспективалары хаҡында һораны. Һәм яуап итеп Майкл Фоссумдың, киләсәк — йыһан туризмында, тигән һүҙҙәрен ишетте. Балалар космонавтарҙың нисек туҡланыуы һәм уларға ниндәй ризыҡ оҡшауы менән ҡыҙыҡһынды. Халыҡ-ара йыһан станцияһындағы менюның Ерҙәгенән бер ҙә айырылмауы асыҡланды, шулай ҙа әлеге экипаж емеш-еләк һәм йәшелсәләргә өҫтөнлөк бирә икән.
Балаларҙың ҡайһы бер һорауҙары хатта йыһан шарттарында эшләргә күнеккән космонавтарҙы ла аптырашта ҡалдырҙы. Мәҫәлән, Руслан Лоҡманов, башҡа планеталарҙы үҙләштереү өсөн 29-сы экспедиция ағзалары Ерҙе бөтөнләйгә ҡалдырып китергә риза булыр инеме, тип һораны.
— Барыбыҙҙың да Ерҙә ғаиләһе бар, һәм әлегә беҙ уларҙы ул тиклем оҙаҡҡа ҡалдырып китергә әҙер түгел, — тине Сергей Волков. – Әммә бындай зарурлыҡ булһа…
Полина Спиридонова Айҙа участкалар һатыу менән ҡыҙыҡһынды. Майкл Фоссум, Ай участкаларын һатып алыуға сертификаттар — бик яҡшы инвестиция, тип яуапланы. Киләсәктә сертификат хужалары үҙенең капитал һалыуҙарын тейешенсә баһалай аласаҡ.
Космонавтар ҙа һәләтле балалар менән аралашыуҙан ҡәнәғәт ҡалды. Улар яҡындары менән айырылыуға бәйле күңел түрендә йөрөткән иң йылы хистәре менән уртаҡлашты.
Башҡортостан уҡыусылары йыһангирҙар менән теүәл 20 минут аралаша алды. Сергей Волков, Майкл Фоссум һәм Ситоши Фурукава йәш тикшеренеүселәргә ауырлыҡ юғалтыу шарттарында эшләүҙең ыңғай һәм кире яҡтарын күрһәтергә өлгөрҙө, Халыҡ-ара йыһан станцияһында үткәрелгән тикшеренеүҙәр тураһында һөйләне.
Аралашыуҙы йомғаҡлап, балалар экипажды Ергә әйләнеп ҡайтҡандан һуң Өфөгә килергә саҡырҙы. Космонавтар саҡырыуҙы ҡабул итте.
«Минең йыһан донъяһы» халыҡ-ара балалар конкурсы призерҙарының Мәскәүгә, Королевҡа һәм Звездный ҡалаһына сәфәрен ойоштороусы булып «Башҡортостан — Германия» Рәсәй-Германия дуҫлығы йәмғиәте сығыш яһаны. Конкурс Рәсәй Космонавтика федерацияһы президенты, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы, осоусы-космонавт Владимир Коваленок, «Мәрхәмәт» хәйриә фондының попечителдәр советы рәйесе Гөлшат Хәмитова һәм «Мәскәү Кремле» дәүләт тарих-мәҙәниәт музей-ҡурсаулығының генераль директоры, Юрий Гагариндың ҡыҙы Елена Гагаринаның ярҙамында үтә.


text:
Яйҙаҡтар
Яйҙаҡтар, яйҙаҡ-себендәр (лат. Parasitica, урыҫ. Наездники ) − ер йөҙөнә киң таралған, башҡа бөжәктәрҙең ҡорттарына — ҡарышлауыҡтарына күкәй һала һәм шуның менән ҡоротҡос бөжәктәрҙе ҡыра торған файҙалы себендәр[2]; элпәҡанатлылар отрядынан һабаҡ һымаҡ ҡорһаҡлы паразит бөжәктәр.
Кәүҙә оҙонлоғо 0,21-45 мм. Күкәйен башҡа бөҗәкләрҙең кәүҙәһенә һалалар, йыш ҡына ҡорбанына атланып (исеме шунан), уларға личинкаларын йәки күкәйҙәрен тышҡы яҡтан беркетәләр. Личинкалары тәңкә ҡанатлылар, элпә ҡанатлылар, ҡаты ҡанатлыларҙа һ.б. бөжәктәрҙә, шулай уҡ үрмәкселәрҙә паразитлыҡ итәләр. Яйҙаҡтар араһында айырым бер төргә генә яйлашҡан паразиттар осорай. Ҡайһы берҙәре башҡа яйҙаҡтарҙың паразиттары булып тора.
Яйҙаҡтар личинкалары ауыл хужалығы үҫентеләре ҡортоҡостарында паразитлыҡк итә, уларҙың һанын көйләүсе булып тора һәм үҫемлектәрҙе биологик һаҡлауҙа файҙаланыла. Трихограмма (Tricho¬gramma) ырыуының ҡайһы бер төрҙәре йәшелсә һәм еләк-емеш культуралары ҡортоҡостарына ҡаршы ҡулланыу маҡсатыннан яһалма рәүештә үрсетелә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Hartig Th. Die Aderflugler Deutschlands mit besonderer Berucksichtigung ihres Larvenzustandes und ihres Wirkens in Waldern und Garten. Bd.1. Die Familien der Blattwespen und Holzwespen nebst einer allgemainen Einleitung zur Naturgeschichte der Hymenopterten. Berlin, Haude und Spenersche Buchhandlung. (s.J. Josephy): 1- 416, Tb.I-VIII., 1837.
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Козлов М. А. 1972. Основные типы специализации наездников (Hymenoptera, Parasitica) к хозяевам. — В кн.: Хозяино-паразитные отношения. — Л.: Наука, 1972. — С. 5—17.


text:
Рөстәм Хәмитов «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы президенты Филип МакКейб менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы президенты Филип МакКейб менән осрашты
Рөстәм Хәмитов «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы президенты Филип МакКейб менән осраштыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
16 августа Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы президенты Филип МакКейб менән осрашты. Яҡтар республикала умартасылыҡты үҫтереү, шулай уҡ Өфөлә «Апимондия» халыҡ-ара конгресын үткәреү мөмкинлектәрен тикшерҙе.
Осрашыуҙа шулай уҡ федерацияның генераль секретары Риккардо Джаннони-Себастианини һәм Рәсәй умартасыларының милли союзы президенты Арнольд Бутов ҡатнашты.
– Һеҙ – Рәсәй умартасылығы үҙәгендә. «Башҡорт балы» бренды илебеҙҙә яҡшы билдәле. Умартасыларыбыҙҙың өлгәшкән уңыштары менән ғорурланабыҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Республикала йәшәүселәрҙең күбеһе бал ҡорто тота. Мәҫәлән, минең олатайым һәм өләсәйем, ата-әсәйем умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Бала саҡтан уҡ бал ҡорттары, умарталар араһында үҫтек, ошо умарталыҡтарҙа эшләнек.
2021 йылда Башҡортостан «Апимондия» халыҡ-ара конгресын үткәреү хоҡуғын алырға ниәтләй, тип билдәләне республика Башлығы. Уның әйтеүенсә, төбәктә умартасылыҡты үҫтереү буйынса яңы программа ҡабул ителәсәк, тармаҡтың матди-техник базаһы яңыртыласаҡ.
– Рөстәм Зәки улының умартасылыҡ тураһында хәбәрҙар булыуы, уның 2021 йылда Өфөлә «Апимондия» конгресын юғары кимәлдә уҙғарырға теләүе һоҡландырҙы, – тип һөйләне журналистарға Филип МакКейб. – Республика Башлығы Башҡортостан буйлап сәфәрҙән һуң ике көн үткәс осрашырға һәм тәьҫораттарҙы, мөмкинлектәрҙе тикшерергә тәҡдим итте.
Арнольд Бутов конгресты үткәреү хоҡуғына дүрт илдең дәғүә итеүен белдерҙе.
Халыҡ-ара умартасылыҡ буйынса конгрестар комитеты 1893 йылда булдырыла, беренсе Халыҡ-ара умартасылыҡ буйынса конгресс 1897 йылда Брюсселдә уҙа. «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһына 1949 йылда нигеҙ һалына. Ойошманың төп бурысы – бөтә илдәрҙә лә умартасылыҡты ғилми, техник һәм иҡтисади яҡтан үҫтереүгә булышлыҡ итеү.
Башҡортостан умартасылыҡтың төп күрһәткестәре буйынса илдә тәүге урынды биләй. 2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата республикала 366 мең бал ҡорто күсе иҫәпләнде. Башҡортостанда йылына уртаса 6 мең тонна бал етештерелә.


text:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов йүкә балын һаҡлап ҡалырға вәғәҙә итә
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов йүкәне ҡырҡыуҙан ҡотҡарырға, шуның менән бергә республиканың төп байлыҡтарының береһе иҫәпләнгән йүкә балын юғалыуҙан һаҡлап ҡалырға вәғәҙә бирҙе. Йүкә балына янаған хәүеф тураһындағы мәсьәлә кесаҙна көндө Рөстәм Хәмитов Мәсәғүт ауылындағы йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә халыҡты ҡабул иткәндә күтәрелде.
Үҙе лә ағас әҙерләү менән шөғөлләнгән Дыуан районы кешеһе төбәк башлығына урындағы урмандарҙа йүкәнең күпләп ҡырҡылыуына борсолоп мөрәжәғәт итте. Бик йыш тап ошо ағастар үҫкән участкалар урман ҡырҡыу өсөн бүленә. Йүкә юғалыуы арҡаһында әкренләп йүкә балы ла юғаласаҡ, һәм был процесты туҡтатмаһаҡ, киләһе быуынға был продукттың тәме лә таныш булмаясаҡ. Мөрәжәғәт итеүсенең әйтеүенсә, йүкә ағасын ҡырҡыу үҙен икеләтә аҡламай, сөнки урман әҙерләүселәргә ул ҙур табыш килтермәй. Шундай уҡ уңыш менән башҡа төрлө япраҡлы ағастарҙы ла ҡырҡырға мөмкин булыр ине, һәр хәлдә балға зыяны булмаясаҡ.
Рөстәм Хәмитов йүкә балын һаҡлап ҡалыуҙа тейешле ярҙам күрһәтергә вәғәҙә бирҙе.
— Бындай хәлде үҙгәртергә кәрәк булыуы менән тулыһынса ризамын, һәм БР Урман хужалығы министрлығына был мәсьәләне тикшерергә күрһәтмә бирәсәкмен, — тине ул.


text:
Өфөлә Әҙәби ҡунаҡханала яҙыусы Айҙар Хөсәйенов менән осрашыу була
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
15 октябрҙә Башҡортостандың Милли музейы Әҙәби ҡунаҡханаға саҡыра. Шиғриәт кисәһенең төп ҡунағы — шағир, яҙыусы, драматург, «Истоки» гәзитенең баш мөхәррире Айҙар Хөсәйенов.
Сара киске сәғәт 5-тә башлана, инеү ирекле. Музейҙың адресы: Совет урамы, 14.
«Әҙәби ҡунаҡхана» проекты Әҙәбиәт йылы сиктәрендә Башҡортостандың Милли музейында ойошторолған. Унда республикабыҙҙың танылған әҙиптәре ҡатнаша. Әҙәби ҡунаҡханаға килгән һәр кем Милли музейҙың 35 залын ҡарап сыға ала.


text:
Төбәктә балалар республика тураһында шиғырҙар һәм әкиәттәр яҙасаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда «Республикам минең» тип исемләнгән I республика әҙәби конкурсы үткәрелә. Сара республика Дәүләт Йыйылышы ярҙамында ойошторолған. Бәйгенең маҡсаты — талантлы балаларҙы асыҡлау, уларҙың һәләттәрен үҫтереү, әҙәби ижадҡа ҡыҙыҡһыныуҙы арттырыу.
«Әҙәбиәт йылында гуманитар өлкәгә иғтибар көсәйә. Шуға күрә балалар яҙған иң яҡшы шиғырҙарға, хикәйәләргә, әкиәттәргә «Республикам минең» конкурсы иғлан ителде. Бәйге тамамланғас, ижади эштәр тупланған китап донъя күрәсәк. 30 бала «Йәйләү» йәйге һауыҡтырыу лагерына юллама менән бүләкләнәсәк. Унда улар ижад менән шөғөлләнеүен дауам итә ала», — тип һөйләне идея авторы, конкурс комиссияһы рәйесе, республика Дәүләт Йыйылышы Рәйесе урынбаҫары Йомабикә Ильясова.
Парламентарий әйтеүенсә, элегерәк яҙыусыларҙы әҙерләү йәһәтенән маҡсатлы эш алып барылған. Ошо маҡсатта конкурс барышында мәктәптәрҙә балалар менән осрашыуҙар ойоштороласаҡ, яҙыусылар һәм шағирҙар оҫталыҡ дәресе күрһәтәсәк.
Ижади бәйге өс йәш төркөмдәре араһында уҙғарыла. Һәр уҡыусы бер эш тәҡдим итергә тейеш. Конкурс йомғаҡтары буйынса «Республикам минең» тип аталған йыйынтыҡ баҫылып сығасаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул иттеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул итте
Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул иттеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
1 декабрҙә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул итте. Ике сәғәтлек аралашыу барышында республика етәксеһенә бер нисә ҡала һәм районда йәшәүсе кешеләр мөрәжәғәт итте. Ҡабул итеү йомғаҡтары буйынса республика министрлыҡтары һәм ведомстволарына тейешле күрһәтмәләр бирелде.
«Алтын даға» ат-һауыҡтырыу реабилитация үҙәге директоры Виктор Подолько Башҡортостан Башлығына мэрияның Глумилин биҫтәһендә ер участкаһын биреү ваҡытын һуҙыуы хаҡында һөйләне. Унда ат спорты базаһын төҙөү күҙаллана. Уның һүҙҙәренсә, әлеге ваҡытта проектты тормошҡа ашырырға ярҙам итергә әҙер инвесторҙар һәм энтузиастар бар.
Рөстәм Хәмитов объекттың проект документацияһы менән танышты һәм капиталь ҡоролма түгел, сираттағы ангар төҙөү планлаштырылыуын билдәләне. Был биҫтәнең комплекслы төҙөлөшөнә ҡаршы килә. Шуға бәйле республика етәксеһе ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялаловҡа хәлдең айышына төшөнөргә һәм үҙәк өсөн икенсе варианттар ҡарарға ҡушты.
Өфөлә йәшәүсе Рим һәм Артур Насировтар Төньяҡ автовокзалында автомобиль һәм хәрби техника музейын булдырырға тәҡдим итте. Улар эшләгән ойошмала музейға нигеҙ булырлыҡ ҙур коллекция тупланған. Бөтә экспонаттар ҙа төҙөк, парадтарҙа һәм күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Бынан тыш, автовокзал бинаһында башҡа мәғариф һәм социаль объекттарҙы ла урынлаштырырға мөмкин.
Рөстәм Хәмитов был идеяны хупланы һәм Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәновҡа музей асыу буйынса тәҡдимдәр әҙерләргә ҡушты.
Өфөнөң Киров районы Искино ауылында йәшәүсе Юлиә Ғүмәрова республика Башлығына яҡын-тирәләге ауылдарҙағы уҡыусыларҙы Өфө районы Булгаков ауылы лицейына йөрөтөү мәсьәләһен хәл итеүҙә ярҙам һорап мөрәжәғәт итте. Уның әйтеүенсә, мәктәп автобустарының булмауы арҡаһында 100-ҙән ашыу уҡыусы мәктәпкә йөрөй алмай. Белем биреү учреждениеһына тиклем йәмәғәт транспортында барыу ҙа мөмкин түгел.
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәновҡа мәктәп автобустарын һатып алыуҙы тиҙләтергә һәм уҡыусыларҙы йөрөтөү өсөн ваҡытлыса схема төҙөргә, ә Өфө мэры Ирек Ялаловҡа бер ай эсендә ҡалаға ҡараған ауылдарҙың халҡын транспорт менән тәьмин итеү өлкәһендә тәртип урынлаштырыу буйынса тәҡдимдәр әҙерләргә ҡушты.


text:
Aссамблеяның II Съезы саралары ошо аҙнала башлана
Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһының II Съезы саралары ошо аҙнала башлана. Атап әйткәндә, ассамблея үткәреү сиктәрендә 29 майҙа Өфөлә "Башҡортостан халыҡтары мәҙәниәттәре диалогы: сәйәси-хоҡуҡи, тарихи һәм социаль-мәҙәни аспекттар" Республика ғилми-ғәмәли конференцияһы үткәреләсәк. Был турала ойоштороу комитеты ултырышында БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Илдус Илешев хәбәр итте. Ойоштороу комитеты ултырышын республика Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев алып барҙы.
Илдус Илешев әйтеүенсә, бөгөнгө көнгә бөтә әҙерлек эше тамамланған. Съезға Башҡортостан биләмәһендә йәшәүсе бөтә милләттәр (130-ҙан ашыу) вәкилдәренән торған, төбәктең бөтә ҡалаларынан һәм райондарынан 609 депутат киләсәк.
Съезд Конгресс-холда үтәсәк, бында шулай уҡ күп һанлы күргәҙмәләр ойоштороласаҡ. Съезда ҡатнашыусыларға күп мәсьәләләрҙе хәл итергә тура киләсәк.
Съезд 11 июндә үткәрелә, ул киләсәккә этник-ара мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү йүнәлештәрен билдәләйәсәк һәм, һис шикһеҙ, Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы, республиканың бөтә күп милләтле халҡы эшмәкәрлегендә мөһим этап булып торасаҡ.


text:
Республиканың мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре Башҡортостан Башлығы грантын аласаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
2015 йылда мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренең Башҡортостан Республикаһы Башлығы гранттарына дәғүә итеүгә конкурс еңеүселәре билдәләнде. Был хаҡта төбәктең Мәҙәниәт министрлығы БР Хөкүмәтенең тейешле бойороғона һылтанма яһап хәбәр итә.
Рәсми документҡа ярашлы, 90 мең һум күләмендәге матди ярҙам 25 мәҙәниәт эшмәкәренең проекттарын тормошҡа ашырыуға йүнәлтеләсәк. Грант алыусылар араһында һуҡырҙарға сәнғәт әҫәрҙәренә виртуаль инеүҙе тәьмин итеү буйынса проект, Шәйехзада Бабичтың виртуаль музейы, 1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналған интерактив экспозиция, «Башҡорт шәле» республика фестивале, «Башҡорт аты» фестивале, Йәш композиторҙарҙың халыҡ-ара форумы бар.