text:
Өфөгә республика Башлығы шыршыһына 800-гә яҡын бала килдеФото: Олег Яровиков
Өфөгә республика Башлығы шыршыһына 800-гә яҡын бала килде
Өфөгә республика Башлығы шыршыһына 800-гә яҡын бала килдеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
22 декабрҙә Өфөләге «Башҡортостан» дәүләт концерт залында республика Башлығы шыршыһына төбәктең ҡала һәм райондарынан 780 уҡыусы йыйылды. Байрамға уҡыу алдынғылары, мәктәп олимпиадаларында, фестивалдәрҙә, конкурстарҙа, спорт ярыштарында еңеүселәр, хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған хәрбиҙәрҙең һәм эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәренең, аҙ тәьмин ителгән ишле ғаиләләрҙең балалары саҡырылған.
«Башҡортостан» дәүләт концерт залында ойошторолған төп Яңы йыл иртәлегендә артистар Ҡыш бабай һәм әкиәт геройҙары менән балалар өсөн шыршы тирәләй әйлән-бәйлән уйнаны.
Республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов уҡыусыларҙы Башҡортостан Башлығы исеменән ҡотланы. «Әлеге мәлдә һеҙҙең төп бурысығыҙ — белем алыу, уҡыуҙа яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшеү. Ошо залда ултырыусыларҙың барыһы ла йыл дауамында тырышҡан һәм эшләгән. Хәҙер иң яҡшыларҙың-яҡшыһы булыуығыҙға ышанам — был һеҙҙең тәүге аҙымығыҙ. Ул киләсәктә һөнәр һайлауға булышлыҡ итәсәк. Республика Башлығы, Башҡортостан Хөкүмәте исеменән етеп килгән 2016 йыл менән ҡотлайым, тылсымға һәм теләктәрҙең тормошҡа ашыуына ышанығыҙ», — тип мөрәжәғәт итте Салауат Сәғитов балаларға.
Шулай уҡ уҡыусылар «Яңы йыл биттәре буйлап, йәки Әкиәт урлаусылар» тигән театрлаштырылған тамаша ҡараны. Һуңынан муниципаль райондарҙан килгән балалар өсөн «Салют» һауыҡтырыу лагеры ашханаһында байрам ашы ойоштороласаҡ, тип һөйләне Мәғариф министрлығының баш белгесе Рәмзиә Биҡҡужина.
Яңы йыл шыршыһы тураһында иҫтәлеккә уҡыусыларға йомшаҡ уйынсыҡтар — йылдың билдәһе булған Маймыл, «Донъя әкиәттәре» китабы һәм татлы тәмлекәстәр тапшырылды.


c: text/html

text:
Ҡала Советы депутаты мандатына Салауатта өсәр-дүртәр кандидат дәғүә итә
Рәсәй Президенты һайлауҙарынан тыш, Салауат халҡы 4 мартта ҡала Советына депутаттар һайлаясаҡ. 25 депутат мандатына 43 кандидат дәғүә итә, тағы 50 кандидат һайлауҙарға партия исемлектәре буйынса киләсәк. Үҙҙәренең кандидаттарын «Берҙәм Рәсәй», Рәсәйҙең Либераль-демократик партияһы, Рәсәй Федерацияһының Коммунистар партияһы һәм «Ғәҙел Рәсәй» күрһәтте. Дөйөм кандидаттар иҫәбенән ни бары 11 кеше үҙҙәрен үҙҙәре күрһәтеү юлы менән теркәлде, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына территориаль һайлау комиссияһы рәйесе Рауил Смаков.
Кисә ҡалалағы 62 һайлау участкаһының барыһында ла веб-камералар ҡуйыу эштәре тамамланған.
— Бөтә участкалар ҙа алдағы һайлауҙарға әҙер, — тип билдәләне Рауил Смаков. – Бына кисә генә учаскаларҙа һуңғы видеоҡорамалдар ҡуйылып бөттө. Әле комиссиялар һайлаусылар менән эшләй, исемлектәр тикшерелә.
Салауатта һайлаусылар исемлегендә 13 меңдән ашыу кеше иҫәпләнә, күптәрҙең вахта алымы менән эшләүен иҫәпкә алып, ҡалала кешеләргә башҡа урында һайлау хоҡуғы бирәсәк теркәүҙән төшөрөү таныҡлыҡтары биреү буйынса әүҙем эш алып барыла. Территориаль һайлау комиссияһында ғына ошондай 200-ләгән талон бирелгән.
Рауил Смаковтың әйтеүенсә, әле ҡала Советына депутатлыҡҡа кандидаттар һайлау кампанияһы сиктәрендә баҫма продукция етештереү, нәшер итеү һәм таратыу менән шөғөлләнә. Коммунистар партияһынан күрһәтелгән кандидаттар территориаль һайлау комиссияһына яҡын арала һайлаусылар менән осрашыуҙар үткәреү инициативаһы менән мөрәжәғәт иткән.
— Кандидаттар араһында бөтә эшмәкәрлек өлкәләренән дә вәкилдәр бар, — тип билдәләне территориаль һайлау комиссияһы рәйесе. – Ҡала халҡы мәнфәғәттәрен закондар сығарыу кимәлендә яҡларға теләгәндәр араһында мәғариф, мәҙәниәт, һаулыҡ һаҡлау, спорт өлкәһе хеҙмәткәрҙәре, эшҡыуарҙар, ҡаланың сәнәғәт предприятиелары вәкилдәре, йәштәр ҙә бар.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Чехияның Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Петр Коларж менән осрашты
Фото:
26 июндә Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Чехияның Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Петр Коларж етәкселегендәге Чехия Республикаһы делегацияһы менән эш осрашыуы үткәрҙе.
— Чехия Республикаһы менән хеҙмәттәшлек — Башҡортостан өсөн өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙең береһе. Беҙ һәр ваҡыт был илдең матурлығы, халҡының кешелеклелеге тураһында һоҡланып һөйләйбеҙ. Беҙҙең өсөн был ысын мәғәнәһендә туғандаш ил, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, Чехия Республикаһы делегацияһы менән осрашыуҙы асып.
Республика башлығы һуңғы йылдарҙа республикала был мөнәсәбәттәрҙе, айырыуса иҡтисади хеҙмәттәшлек өлкәһендәгеһенең, тағы ла әүҙемерәк үҫешеүе өсөн күп нәмә эшләнеүен һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Рөстәм Хәмитов 2001 йылда уҡ төҙөлгән республикаларыбыҙ араһындағы ике яҡлы хеҙмәттәшлекте үҫтереү буйынса эш төркөмөнөң ролен айырым билдәләп үтте.
— Хеҙмәттәшлекте дауам итер өсөн бик мөһим инструмент был, — тигән фекерен белдерҙе төбәк башлығы. – Уның эшмәкәрлеген тергеҙеү мөһим.
Республика башлығы сит ил инвесторҙарын йәлеп итеү кәрәклеген дә билдәләне. Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда бөтөн инвесторҙар өсөн дә уңайлы шарттар тыуҙырылыуы тураһында ентекләп һөйләне. Былар ун йылға тиклем бирелеүе мөмкин булған һалым буйынса ташламалар ҙа, административ кәртәләрҙең булмауы ла.
— Бизнесты башҡаса үҫтереп булмай, беҙ быны яҡшы аңлайбыҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты. — Бөгөн беҙҙә дөйөм алғанда 300 миллиард һумдан ашыу суммаға 40-ҡа яҡын эре инвестпроект тормошҡа ашырыла. Беҙҙең өсөн был ҙур сумма. Бынан тыш, ошо проекттар сиктәрендә төбәктә 30 меңгә яҡын яңы эш урыны булдырыласаҡ.
Осрашыуҙа Чехияның Башҡортостандың иң ҙур тышҡы сауҙа партнерҙарының береһе булыуы билдәләнде. Былтыр ике республика предприятиелары араһындағы тауар әйләнеше миллиард долларҙан ашыу сумманы тәшкил иткән.
— Әммә бының 99 проценты – Башҡортостандан Чехияға оҙатылған нефть һәм нефть продукттары. Был сумманың ике проценттан да аҙыраҡ өлөшө чех тауарҙарын поставкалауға тура килә, — тип проблеманы билдәләне төбәк башлығы. — Был бик аҙ. Чехия бик шәп машиналар эшләү, төҙөлөш индустрияһы техникаһы өлгөләрен етештерә, еңел сәнәғәт яҡшы үҫешкән. Сауҙа мөнәсәбәттәре тигеҙ булһын ине, тигән теләктәбеҙ.
Хеҙмәттәшлекте үҫтереүҙең ыңғай яҡтары булараҡ Өфө менән Прага араһында даими авиарейстар ойошторолоуы аталды. Тәүге тура рейс 2012 йылдың мартында башҡарылған, ә кисә Өфөлә «Чех авиалиниялары» компанияһының вәкиллеге асылды.
— Беҙ был ҡарарҙы хуплайбыҙ һәм, ошо авиалинияны файҙаланып, мөмкин тиклем күберәк граждандарыбыҙ Европаға сәйәхәткә барып ҡайтһын өсөн барыһын да эшләйәсәкбеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Президенты хеҙмәттәшлекте үҫтереү өсөн бер нисә перспективалы йүнәлеште билдәләне. Улар иҫәбендә — юғары технологиялар һәм нанотехнологиялар өлкәһе.
— Беҙҙә юғары сыҙамлы материалдарҙан һәм иретмәләрҙән эшләнгән деталдәрҙе электрохимик эшкәртеү өсөн ҡорамалдар етештереүсе завод бар. Был деталдәр медицинала, машиналар, приборҙар эшләү өлкәһендә, йыһан тармағында ҡулланыла, — тине Рөстәм Хәмитов. — Үҙенең параметрҙары буйынса предприятие продукцияһы сит ил аналогтарынан күпкә өҫтөн. Был станоктарҙы Япония, Германия, Бөйөк Британия, АҠШ һатып ала.
Президент әйтеүенсә, Башҡортостан артабан Көнбайыш Европа илдәрендә һатыу өсөн Чехияла берлектәге станоктар производствоһы ойошторорға әҙер.
Республика башлығы чех компанияларына энергияны һөҙөмтәле ҡулланыу технологиялары технопаркын булдырыуҙа резидент булырға тәҡдим итте. Рөстәм Хәмитов Alstom һәм РусГидроның берлектәге проектын төҙөүгә нигеҙ һалыныуын билдәләп, Башҡортостандың диалог һәм ике яҡ өсөн дә файҙалы бизнес, теләһә ҡайһы өлкәлә хеҙмәттәшлекте үҫтереү өсөн асыҡ булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Чехия Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Тулы хоҡуҡлы һәм Ғәҙәттән тыш Илсеһе Петр Коларж һәм ҙур чех компаниялары вәкилдәре ике яҡ өсөн дә отошло хеҙмәттәшлекте үҫтереү буйынса бер нисә проектты ҡараны. Атап әйткәндә, Чех экспорт банкы средстволары ярҙамында Бөрөлә тормошҡа ашырылған торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә энергияны һөҙөмтәле файҙаланыу технологияларын ҡулланылышҡа индереү тәжрибәһе тикшерелде. Йәнә автомобиль тармағы өсөн республика предприятиелары базаһында автокомпоненттар етештереү проектын тормошҡа ашырыу мөмкинлеге ҡаралды.
Осрашыу һуңында Башҡортостандың Ауыл хужалығы министрлығы һәм Farmtec a.s компанияһы араһында хеҙмәттәшлек итеү тураһында меморандумға ҡул ҡуйылды.


text:
Республиканың агросәнәғәт комплексы предприятиелары 37,8 мең тонна интервенция фонды игене һатып алған
Рәсәйҙә биржа сауҙалары башланғандан алып Башҡортостан предприятиелары 37,8 мең тонна интервенция фонды игене һатып алған. Шуларҙың 6,98 мең тоннаһы – 3 класлы иген; 24,88 – 4 класлы; шулай уҡ 0,85 – 5 класлы иген. Бынан тыш, 3,65 мең тонна арыш һәм 1,41 мең тонна арпа һатып алынған, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
БР Ауыл хужалығы министрлығының аҙыҡ-түлек баҙарҙарын үҫтереү бүлеге начальнигы Валерий Белов һүҙҙәренсә, тауар интервенциялары тураһында мәғлүмәт Башҡортостандың ауыл хужалығы предприятиеларына алдан уҡ хәбәр ителгән ине. Сауҙала ҡатнашырға теләгәндәрҙең барыһы ла интервенция фонды игенен ташлама менән һатып алыу мөмкинлегенә эйә, тип иҫәпләй Валерий Белов. Тауар интервенциялары арзан иген һатып алыу мөмкинлеген бирә.
Бөгөнгө көндә сауҙала ҡатнашыуға Башҡортостандың 13 предприятиеһы аккредитация алған. Улар араһында — «Дәүләкән икмәк продукттары комбинаты», «Канаш», «Агар традициялар» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре, Яңауыл ҡатнаш аҙыҡ заводы, «Сибай элеваторы», «Өфө икмәк продукттары комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре, «Аҡкүл элеваторы», «Раевка элеваторы» һәм «Ауырғазы сусҡасылыҡ комплексы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәттәре.
Интервенция фонды игененә хаҡтар һуңғы сауҙала түбәндәгесә билдәләнгән: 3 класлы игендең тоннаһы – 7600-8025 һум, 4 класлы – 7200-8875 һум, 5 класлы – 8725 һум. Арыш — 5600 һумға, арпа 7275 һумға һатылған.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, интервенция сауҙалары Башҡортостанда 6 февралдә башланған, шул ваҡыттан алып йәмғеһе 11 сауҙа үткәрелгән. Киләһе сауҙа 19-20 мартҡа планлаштырылған.


text:
Фото:
Көрәш буйынса Муса Гәрәев мемориалы үтәсәк
Фото:
24-25 апрелдә Башҡорт дәүләт медицина университетының спорт комплексында (Өфө, Театр урамы, 2/1) Муса Гәрәев иҫтәлегенә милли көрәш буйынса асыҡ турнир үтәсәк. Батырҙар ярышы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығына арнала.
Турнирҙы ойоштороусылар — Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең Физик тәрбиә һәм спорт буйынса комитеты, Башҡортостан Республикаһының Милли көрәш федерацияһы, Өфө ҡалаһының Милли көрәш федерацияһы.
Ярыштарҙа республика район һәм ҡалаларынан, шулай уҡ күрше төбәктәрҙән спортсылар ҡатнашасаҡ.
18 йәшкә тиклем һәм унан өлкән көрәшселәр ете ауырлыҡ категорияһында көрәшә: 65 килограмға тиклем, 75 килограмға тиклем, 80 килограмға тиклем, 85 килограмға тиклем, 90 килограмға тиклем, 100 килограмға тиклем, 100 килограмдан ашыу, шулай уҡ 1990-1993 йылда тыуған егеттәргә 80 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһы ла ҡаралған.
Ауырлыҡ категорияларында призлы урын алыусылар аҡсалата премиялар менән бүләкләнәсәк: ололар: 1-се урын өсөн – 15000 һум, 2-е – 10000 һум, 3-сө урын – 5000 һум; үҫмерҙәр: 1-се урын өсөн – 10000 һум; 2-се урынға – 6000 һум, 3-сө урынға – 3000 һум.
Ярышты асыу тантанаһы 24 апрелдә сәғәт 12-лә үтә.


text:
Башҡортостанда аҙыҡ-түлек продукттары арзаная
Августа Башҡортостанда ҡулланыу хаҡтары индексы 99,8 процент тәшкил итте. 2009 йылдың октябренән ҡулланыу хаҡтары индексы тәүгә 100 проценттан кәмерәк булды. Бындай мәғлүмәттәр менән Федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса территориаль органы бүлеште. Аҙыҡ-түлек кәрзиненең арзанайыуы йәшелсә-емешкә миҙгелле хаҡтар кәмеүенә бәйле, тип билдәләй белгестәр. Йәйҙең һуңғы айында йәшелсә һәм емеш-еләк 20 процентҡа тиерлек арзанайған. Был дөйөм ҡулланыу хаҡтары индексына йоғонто яһаған. 2010 йылдың күрһәткестәре менән сағыштырмаса, аҙыҡ-түлек продукттарына хаҡтарҙың артыуы ике тапҡырҙан ашыуыраҡҡа кәмегән.
Августа һуған, сөгөлдөр, кәбеҫтә, кишер һәм картуф – 17,4-31,5 процентҡа, емеш-еләк һәм цитрус емештәре уртаса 6,9 процентҡа арзанайған. Бынан тыш, һоло, арпа, манный һәм ҡарабойҙай ярмаларына хаҡтар – 3,6-5,1 процентҡа, борсаҡ һәм фасоль – 5,9 процентҡа, колбасаға – 2,3 процентҡа, шәкәргә 1,6 процентҡа кәмегән.
Шул уҡ ваҡытта статистиктар йомортҡаға хаҡтар күтәрелеүен күҙәтә (22,0%). Майонез, шоколад, һуттар һәм ит консервалары 2,2-4,4 процентҡа ҡиммәтләнгән.


text:
Республика халҡы кондитер изделиеларын етештереүҙе һәм ресторандарҙың эшен үҙ күҙҙәре менән күрә аласаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостан халҡы ресторандарҙың һәм кондитер изделиелары, һөт, нефть химияһы, төҙөлөш материалдары етештереүсе предприятиеларҙың эшен үҙ күҙҙәре менән күрә аласаҡ. 5 июндә республикала «Турникетһыҙ бер көн» акцияһы уҙғарыла. Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, был көндө йөҙҙәрсә бәләкәй һәм урта предприятиелар үҙ ишектәрен аса — экскурсиялар үткәрә, үҙҙәренең эшмәкәрлектәре хаҡында һөйләй.
«Акция тураһында предприятиеларға ошо көндәрҙә генә хәбәр иттек. Шуға ҡарамаҫтан, беҙгә һөт, ит сәнәғәтенән, төҙөлөш, медицина өлкәһе вәкилдәренән, юристарҙан, ресторан-кафеларҙан ғаризалар килде. Сығарылыш курс студенттарына эш урындарын күрһәтеү маҡсатында республика вуздарын йәлеп итергә теләйбеҙ. Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ла ситтә ҡалмаҫ, моғайын. Был бик ҡыҙыҡлы һәм мөһим сара буласаҡ», — тип һөйләне Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Вячеслав Ғиләжетдинов.
Акцияла ҡатнашасаҡ бәләкәй һәм урта предприятиелар хаҡында мәғлүмәт ведомствоның сайтында баҫыласаҡ.


text:
БДИ тапшырыуға ғариза — 1 февралгә, төп дәүләт имтиханында ҡатнашыу өсөн 1 мартҡа тиклем ҡабул ителә Фото: Олег Яровиков
БДИ тапшырыуға ғариза — 1 февралгә, төп дәүләт имтиханында ҡатнашыу өсөн 1 мартҡа тиклем ҡабул ителә
БДИ тапшырыуға ғариза — 1 февралгә, төп дәүләт имтиханында ҡатнашыу өсөн 1 мартҡа тиклем ҡабул ителә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Быйыл Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырыуға ғаризаны 1 февралгә, төп дәүләт имтиханында (туғыҙынсы класс уҡыусылары өсөн) ҡатнашыу өсөн 1 мартҡа тиклем бирергә кәрәк, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Мәғариф министрлығында.
Быйыл мәктәпте тамамлаусылар Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырыуға ғаризаны уҡыған урыны буйынса яҙа. Уҙған йылдарҙағы сығарылыш уҡыусылары һәм сит ил граждандары муниципаль йәки төбәк мәғариф идаралығы органында имтихан тапшырырға теркәлергә тейеш.
2016 йылда Берҙәм дәүләт имтиханында ҡатнашыусыларға ҡағылышлы үҙгәрештәр булмаясаҡ. Аттестат алыу өсөн уҡыусыға рус теленән һәм математиканан БДИ бирергә кәрәк. Былтыр икенсе дисциплина база һәм профилле кимәлдәргә бүленде.
Быйыл туғыҙынсы класты тамамлаусыларға рус теле һәм математиканан тыш, һайлау буйынса ике предметтан һынау тоторға кәрәк. Уларҙың исемлеген ғаризала күрһәтеү мөһим. Өҫтәүенә уҡыусы үҙенең ғаризаһында дүрттән ашыу предметты күрһәтергә хоҡуҡлы.


text:
Тезистар
Эҙләнеү эшенең темаһы: Башҡорт телендә “ағас” һүҙе
Эҙләнеү эшенең авторы: Ишеғолова Наҙгөл Хәниф ҡыҙы
Авторҙың мәктәбе һәм класы: Ейәнсура районы Иҫәнғол 2-се һанлы урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 6-сы класс уҡыусыһы
Ғилми етәксеһе: Сәғитова Әлиә Мәүлит ҡыҙы
Һуңғы йылдарҙа беҙҙең телмәребеҙ һиҙелерлек ярлылана. Был беҙҙең әҙәби әҫәрҙәрҙе әҙ уҡыуыбыҙҙан һәм күберәк рус телендә аралашыуыбыҙҙан килә. Шуға ла телебеҙҙәге һүҙҙәрҙе өйрәнеү актуаль мәсьәләләрҙең береһе булып ҡала килә. Башҡорт теле бай, яғымлы, матур яңғырашлы тел. Тел мәсьәләләрен өйрәнеү һәр заманда ла актуаль булып ҡала. Бирелгән теманы беҙ ентекле өйрәндек. Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеген, Башҡортса-русса һүҙлекте, Башҡорт теленең фразеологизмдар һүҙлеген, Ф.Хисаметдинованың “Мифологический словарь башкирского языка” һүҙлектәренән ағас һүҙенең бөтә мәғәнәләрен тикшереп сыҡтыҡ һәм был һүҙҙең бик боронғо һүҙ икәнен, борон ул ағас эйәһе, ағас анаһы мәғәнәләрендә ҡулланылыуын белдек. Халыҡ ижадында ла ул йыш ҡулланылған: әкиәттәрҙә, йомаҡтарҙа, мәҡәлдәрҙә, ҡобайырҙарҙа, һынамыштарҙа… Ә бөгөнгө яҙыусы-шағирҙарыбыҙҙың әҫәрҙәрендә «ағас» һүҙе тәбиғәт күрке булараҡ һүрәтләнә.
Тикшереү
Был тикшереү эшен беҙ октябрь айында башланыҡ. Иң беренсе әлбиттә һүҙлектәр менән эш иттек. Алда әйтелеп киткән дүрт һүҙлектән был һүҙҙең мәғәнәләрен яҙып алдыҡ. Был эшебеҙ беҙҙең октябрь буйына барҙы. Шунан әҙәби әҫәрҙәргә күстек. Түбәндәге әҫәрҙәрҙе уҡып, унда ағас һүҙенең бирелешен, мәғәнәләрен асыҡланыҡ. Башҡорт халыҡ ижадынан мәҡәлдәрҙе, йомаҡтарҙы, һынамыштарҙы, әкиәттәрҙе өйрәндек. Яҙыусыларҙан Я.Хамматовтың “Бөртөкләп йыйыла алтын”, Т.Ғәниеваның «Уралиә тигән ил» әкиәтен, Әнүр Вахитовтың «Ир ҡанаты», Рауил Бикбаевтың «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ» поэмаһын уҡып, шундағы «ағас» һүҙенең мәғәнәләрен асыҡланыҡ, әҫәрҙәге ролен билдәләнек. Был эшкә ноябрь, декабрҙың яртыһы китте.
Аннотация
Был хеҙмәт лингвистика бүлегенә ҡарай. Был хеҙмәттә «ағас» һүҙенең телебеҙҙә һәм әҙәбиәттә тотҡан урыны тикшерелде. Эҙләнеү объекты «ағас» һүҙе булһа, эҙләнеү субъекты башҡорт теле һүҙлектәре , әҙәби әҫәрҙәр буулды. Хеҙмәт инеш , төп , йомғаҡлау өлөштәренән тора. Был эш уҡыусыларға тәғәйенләнгән.
Эҙләнеү маҡсаты: башҡорт халҡында ағас һүҙенең ҡулланылышын күҙәтеү; ағас һүҙенең мәғәнәһен асыу; тамырҙаш һүҙҙәрен табыу; был һүҙҙең мәҡәлдәрҙә һәм әйтемдәрҙә, әҙәби әҫәрҙәрҙә ҡулланылыуын күҙәтеү; һүҙ менән фразеологизмдар табыу
Бурыстары: ағас һүҙенең мәғәнәһен башҡорт халҡының аңы, көнкүреше, донъяға ҡарашы аша асыу, һүҙлек байлығын артттырыу.
Эҙләнеү объекты: ағас һүҙенең мәғәнәһе, төҙөлөшө, ҡулланылышы
Эҙләнеү субъекты: башҡорт теле һүҙлектәре, әҙәби әҫәрҙәр
Актуаллеге: ағас һүҙенең башҡорт теле һәм әҙәбиәтендә тотҡан урынын һәм әһәмиәтен асыҡлау
Яңылыҡ: башҡорт телен лингвокультурологик йүнәлештә өйрәнеү бөгөнгө көн талабы булырға тейеш
Инеш
Башҡорттарҙа ағас һүҙе тереклек, йәшәү сығанағы менән бәйле. Урманды ышыҡ урын, тыуған йорто итеп тойған. Бер ағас ҡырҡһа, икене ултыртҡан, ҡороғанын таҙартҡан, һаҡлаған. Ағасты юҡ-барға әрәм-шәрәм итеүҙе тыйған. Һәр ағасҡа исем биргән. Урман шаулауынан көн торошон билдәләгән, ағас торошонан йылдың нисек килерен алдан әйтә алған.
Һәр ағастың ниндәй сифатҡа эйә булғанын, ниндәй төҙөлөштә файҙаланырға, ҡайһы аҙыҡ һаҡлау өсөн ниндәй ағас кәрәклеген дә белгән. Ағасты нисә йәшендә ҡырҡһаң нимәгә яраҡлы булыуын да тикшергән.
Ағасты нигеҙҙә, төҙөлөш өсөн файҙаланғандар. Бүрәнә өсөн олоно буйлап һут хәрәкәт итә башлағанға тиклем ҡырҡҡандар. Йүкә ағасын һалабашҡа һалғандар, талдан кәрзин, мурҙа үргәндәр. Шулай уҡ ағастан тәҙрә яҡтары, һауыт-һаба, һандыҡ, тәпән, иләүес, ижау, көбөсәк, кәштә, арба, сбруй, туҙ һауыттар, ағас мискә, ҡымыҙ бешеү өсөн сапсаҡ, ағас күнәк, икмәк күнәге эшләгәндәр.
Ағас ултыртыу башҡорт өсөн изге бурыс һаналған. Бер ағас ҡырҡһаң, икене ултырт, тигән васыят әйткәндәр балаларына. Һәр кешегә кәмендә дүрт ағас ултыртыу фарыз, тигәндәр. Халыҡта: «Йәшелдең ҡарғышын алма, уның да йәне бар. Кеше күҙенә ҡарап, мәрхәмәт көтөп ултыра бит ул,»- тигәндәр.
Ағас кешенең тормошонда ҙур роль уйнай, ә хәҙер ағас һүҙенең килеп сығышын, һүҙлектәрҙәге мәғәнәләрен тикшереп ҡарайыҡ.
Төп өлөш
Килеп сығышы яғынан
Ф.Г. Хисамитдинованың «МИФОЛОГИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ БАШКИРСКОГО ЯЗЫКА» һүҙлегендә ағас һүҙе дөйөм төрки һүҙенән килеп сыҡҡан тип аңлатыла.
Ағас. Дерево; мифологизированное растение; первопредок, прародитель, покровитель; соединяет верхний, средний и нижний миры; место обитания духов; божество. Башҡорттарҙың бер өлөшө ағасҡа табына (Ибн-Фадлан). – Часть башкир поклоняется дереву. Слово восходит к общетюркскому аYаč/jϊYаč‘дерево’, ‘лес’.Ағас анасы (среднеурал.). Мать дерева. ^ Ағас анасы ялғыз ағаста йәшәй икән (Г. Байғужина). – Оказывается, мать дерева живет на одиноком дереве. Ағас анаһы (миас.). Мать дерева. Мейәс һөйләшендә Ағас эйәһен ағас анаһы/инәһе тип тә әйтәләр (Н. Ишбулатов). – В миасском говоре дух дерева Ағас эйәһе называют и матерью дерева т.е. Ағас анаһы/инәһе. Ағас ийәсе (нижнебельск.). Дух дерева. Ялғыз ағасны киссәң, ағас ийәсе ҡарғай, тиләр. (Л. Басырова). – Говорят, если срубишь одинокое дерево, дух дерева проклянет.
Ағас сөй. Деревянный крюк, куда садятся души умерших.^ Ишек башындағы ағас сөйгә әруахтар йомала ултыра икән (М. Ғәйнетдинова). – Оказывается, на деревянный крюк над дверью по пятницам садятся души умерших.Ағас тәңре. Ағас тәңреһе. Божество дерева. В башкирской мифологии одно из 12 божеств. ^ Уларҙың ҡайһы берҙәре 12 тәңре тураһында һөйләне: имеш, ҡыштың, йәйҙең, ямғырҙың, елдең, ағастарҙың тәңреләре бар икән (Ибн-Фадлан). – Некоторые из них рассказывали о 12 божествах: якобы есть божества зимы, лета, дождя, ветра, деревьевАғас хужасы (среднеурал., гайн.). Хозяин дерева. Ағас хужасы ялғыз ҡайында йәшәй тейләр. (Н. Ғәлләмова). – Говорят, хозяин дерева живет на одинокой березе.
Ағас эйәһе. В башкирской мифологии дух дерева; живет в одиноких деревьях, невидим, иногда принимает облик кукушки или ворона; покровитель, помощник, иногда недруг человека; наказывает тех, кто рубит одинокие деревья или вредит им; любит умилостивления (привязывание лент, тряпок, ниток, монет на дерево). Существует множество поверий, табу, примет, связанных с одинокими деревьями, являющимися местом обитания духа. Яңғыҙ ҡайынды киҫһәң, ҡайғы килә (Х. Имелбаева). – Если срубишь одинокую березу, придет несчастье. Мифологические представления, связанные с духом дерева, зафиксированы у многих народов мира. Слово состоит из aYač ‘дерево’ и eje ‘хозяин’, ‘дух’.Ағас яманы (сакмар.). Дух дерева. Миндек алғанда: «Бисмиллаһи-рахманир-рахим» – тип алырға кәрәк. «Бисмиллаһи» булһа, Ағас яманы һуҡлыҡмай(ЙФ). – Когда берут ветки для банного веника, надо произносить: «Бисмиллахир-рахманир-рахим». Если произнесено «Бисмилла», то Дух дерева не ударит, не коснется.
Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлегендә ағас һүҙенең дүрт мәғәнәһе бирелгән:
Ҡаты олонло, ботаҡлы, күп йыллыҡ үҫемлек. Ылыҫлы ағас. Япраҡлы ағас. Йомшаҡ ағас. Беше ағас. Ағас ҡырҡыу. Ағас ултыртыу.
Шул үҫемлектең төрлө маҡсатта ҡулланыу өсөн ҡырҡып алынған өлөшө. Утын ағасы. Ағас көрәк.
Ырыуҙың бер билдәһе. Аҡбулат бабай беҙгә үҙҙәренең ағасы — имән, ҡошо — торна, тамғаһы — йәйә, орандары — «муйнаҡ» булғанын әйтте. К.Мәргән.
Күсмә мәғәнәлә. Үҙ эшен белмәгән, насар (Һөнәр эйәләренә ҡарата) Уны яҡындан белеүселәр, айырыуса йәштәр: «Шәүәли ҙә булған икән кеше! Ағас адвокат бит ул»,-тип кенә ебәрәләр. Б.Бикбай.
Ағас атҡа атландырыу бик оҫта итеп алдау, һемәйтеү. Ағас ауыҙ һүҙ рәте белмәгән, тупаҫ телле. Ағас аяҡ 1)зәғиф аяҡҡа ялғанған терәк 2)солоҡҡа менгәс. Баҫып тора торған ике баулы яҫы ағас. Ағас еләге диалект ҡурай еләге. Икмәк ағасы тут ағастар ғаиләһенә ҡараған, емеше ашарға яраҡлы тропик ағас.
Башҡортса-русса һүҙлектә ағас һүҙенең тәржемәһе өс төрлө бирелгән.
Дерево/древесный – высокое дерево, ветка дерева, древесный уголь
Лес/древесина – лесозавод, лесозаготовительный пункт
Условный знак рода
Ағас һүҙе ҡәрҙәш телдәрҙә лә бер төрлө яңғырай. Мәҫәлән, татарса – агач, ҡаҙаҡса — ағаш, ҡырғыҙса — жыгач, төрөксә — агач
Һүҙ мәҡәлдәрҙә һәм әйтемдәрҙә
Бөтәһе 41 мәҡәлдә осраны был һүҙ. Күп мәҡәлдәрҙә ағасты кеше менән сағыштырғандар. Ағастың кеше тормошондағы әһәмиәте лә күҙ уңында тотола.
Ағас ағасҡа таяна, әҙәм әҙәмгә таяна
Ағас айыры үҫһә лә тамыры бер
Ағас ауыҙ, балта тел
Ағас балтанан ҡурҡа
Ағас башы — ҡаҙыҡ, балдыҙ алыу — яҙыҡ
Ағас башы — япраҡ, ҡырау төшһә, һарғайыр, кеше күрке — сепрәк, баҫып кейһәң, таушалыр
Ағас башын ел алыр, күпер башын һыу алыр
Ағас башын ел борор, әҙәм башын һүҙ борор
Ағас бейек булһа ла, тамыры ерҙә
Ағас ботаҡһыҙ булмаҫ, дан уртаҡһыҙ булмаҫ
Ағас емеше менән, кеше эше менән
Ағас емеше менән матур
Ағас емешенән, кеше ҡыланышынан билгеле
Ағас күрке -япраҡ, әҙәм күрке — сепрәк
Ағас ҡырҡһаң, оҙон ҡырҡ: ҡырҡа -ҡырҡа ҡыҫҡарыр, тимер ҡырҡһаң,ҡыҫҡа ҡырҡ: һуға-һуға оҙонайыр
Ағас нәҫеле — ерҙә, ир нәҫеле — илдә
Ағас сыбыҡ саҡта бөгөлә
Ағас та ергә төпләнә
Ағас та үҙ нәҫелен үҙе тирәһенә йыя
Ағас тамыры ер үтә керә, әҙәм тамыры ил үтә керә
Ағас тамырынан әҙәм тамыры күберәк
Ағас урмандан йыраҡ үҫһә лә шунда табан һығыла
Ағас үлеме балтанан
Ағас япрағы менән матур
Ағасҡа ла мен, ботаҡҡа ла ҡаҙалмаһын
Ағастан япраҡ төшмәй тормай
Ағасты йәштән бөк
Ағасты кем ултыртһа, емеше шуныҡы
Ағасты ҡапыл эймә -һыныр
Ағасты тотҡан ерҙән һындырып булмай
Ағасты япраҡ биҙәй, кешене хеҙмәт биҙәй.
Ағастың башын киҫһәң, төбө ҡалыр
Ағастың йомшағын ҡорт баҫыр
Ағастың тамырына балта сабып, япрағы менән дуҫ булма
Ағасына күрә алмаһы, инәһенә күрә балаһы
Ағасына күрә емеше
Алама ағас ботаҡҡа үҫер
Алма ағасынан алыҫ төшмәҫ
Аптыраған һөлөк ағас тешләр
Арҡыры ятҡан ағасты буй һалмаҫ
Артыш ағасы им булыр
Аҫылынһаң, ағастың аҫылына аҫылын
Ауырыу ағас башынан йөрөмәй, әҙәм башынан йөрөй
Ағасһыҙ йортҡа ҡош ҡунмаҫ, балаһыҙ йортҡа ҡот ҡунмаҫ
Ағасһыҙ урман юҡ, хужаһыҙ донъя юҡ
Ағас- емеше менән, әҙәм — эше менән.
Бер ағас мейестә лә янмаҫ, ике ағас яланда ла һүнмәҫ.
Һынамыштарҙа
Һынамыштарҙа ла ҡулланылған был һүҙ. Ағас япраҡтарының көҙ көнө ҡойолмауын халыҡҡа ауырлыҡ килә тип аңлатҡандар.
Көҙ көнө ағас япраҡтары ҡойолмаһа – халыҡҡа ауырлыҡ
«Ағас» һүҙе фразеологизмдарҙа
Был һүҙ күберәк кешеләге кире сифатты белдереү өсөн ҡулланылған. Кеше менән һөйләшә белмәгән кешегә ҡарата әйтелгән ағас ауыҙ, ағас телле фразеологизмдары.
Ағас атҡа атландырыу— оҫта итеп алдау, бик ныҡ һемәйтеү
Ағас ауыҙ — аңышыраҡ, йәки тупаҫ телле кешегә ҡарата әйтелә
Ағас (үтмәҫ, тешһеҙ) игәү— гел генә мыжып, игәп торған кеше
Ағас телле, теле ағас — тупаҫ һөйләшә торған, тупаҫ телле.
“Мин ысынбарлыҡтан ситкә китеп, уҡыусыларымды ялған тәтәйҙәр менән алдап, ағас атҡа атландырырға теләмәйем” (Сәғит Агиштан)
“Улыҡайым, шуны бел: кеше күңелен киткән, кеше йөрәген өткән тупаҫ тел ул — ағас тел” (Х.Сафаров)
Һүҙ әҙәби әҫәрҙәрҙә
Әҙәби әҫәрҙәрҙә бигерәк йыш осрай был һүҙ. Ул күберәк тәбиғәтте тасуирлауҙа, уны һаҡларға кәрәклеген белдерер өсөн ҡулланыла. Шиғри әҫәрҙәрҙә лә, проза әҫәрҙәрендә лә берҙәй осрай. Мәҫәлән,
— Шәп ағас. Нисә аршын?
Һигеҙ.
Бер түмәрҙән нисә тыранса яраһың?
Төрлөсә. Түмәренә ҡарап.
Ошо түмәрҙән?
Шутлап ҡара. Ошо ағас биш йөҙ илле йәшлек ҡарағайҙыҡы.
Йәшен ҡайҙан беләһең?
Ҡарағай төбөнән. Бер түңәрәге бер йыл. Үҙәгенән шутлаһаң, нисә балдаҡ, шунса йәш. (Яныбай Хамматов «Бөртөкләп йыйыла алтын»)
Рауил Бикбаев үҙенең поэмаһында ағас образы аша тәбиғәтте һаҡларға саҡыра.
Һыу төбөнә батҡан ағас-
Ағыулы бер мина һымаҡ —
Йылғалағы тереклекте
Шартлатасаҡ.(Рауил Бикбаев “Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ”)
«Ир ҡанаты» әҫәрендә ағас материал урынында ҡулланылған
Шунан үҙе яһап алған еңел генә ағас көрәге менән тиҙәк көрәргә тотондо.(Әнүр Вахитов “Ир ҡанаты”)
Йөҙәрләгән төр ағастарҙан хасил булған ҡуйы урмандар быларҙы ғашиҡ иткән.(Тамара Ғәниева “Уралиә тигән ил”)
Әкиәттәрҙә
Ҡайҙа ҡарама — хуш еҫ бөркөп торған төрлө-төрлө сәскәләр, ҡыҙарып бешкән алмалар, һырға һымаҡ, инде өҙөлөп төшәм, , инде өҙөлөп төшәм, тип торған хөрмәләр, әллә ниндәй емеш ағастары, ботаҡтарында, мин һиңә әйтәйем, аҫыл ҡоштар һайрашып ултыра. (“Һаранбай менән Зиннәт ағай” әкиәтенән)
Йомаҡтарҙа
Айға ла күренмәй, көнгә лә күренмәй, ә үҙе ағас менән бер тиң (ағас үҙәге)
Сүгәтә өҫтөндә сүгәтә (ағас өй мөйөшө)
Ағас башында өйө
Хайран итә моң көйө(һандуғас)
Ҡулы юҡ, ағас бөгә
Аяғы юҡ, ил гиҙә
Ауыҙы юҡ һыҙғыра
Ҡар-буранды туҙҙыра (ел)
Йомғаҡлау
Был хеҙмәтемдә мин ағас һүҙенең мәғәнәһен төрлө һүҙлектәрҙән өйрәнеп, әҙәби әҫәрҙәрҙәге ролен билдәләнем. Кеше тормошонда ағастың роле бик ҙур, халыҡ юҡҡа шәжәрәне ағас формаһында төҙөмәгән. Был һүҙ телебеҙҙә йыш осрай. Боронғо һүҙ булараҡ халыҡ ижадынан башлап, әҙәби әҫәрҙәргә тиклем ҡулланыла. Был һүҙҙең төрлө мәғәнәләре бар. Үҙем өсөн ҡайһы бер асыштар ҙа эшләнем. Ағас һүҙе менән фразеологизмдар белмәй инем, мәҡәлдәрҙең күплегенә лә хайран ҡалдым. Был эҙләнеү эше миңә телмәремде байытырға ярҙам итте.
Ҡулланылған әҙәбиәт
Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге, I том, Мәскәү, 1993
Башҡортса-русса һүҙлек
Ураҡсин З.Ғ. Башҡорт теленең фразеологик һүҙлеге, Өфө, 2006
Хисаметдинова Ф. Мифологический словарь башкирского языка
Башҡортса-русса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге, Өфө, 1994
Яныбай Хамматов “Бөртөкләп йыйыла алтын”
Рауил Бикбаев. Һайланма әҫәрҙәр.
Башҡорт халыҡ ижады. Әкиәттәр. Мәҡәлдәр. Йомаҡтар


text:
Рөстәм Хәмитов Архангел ауылы халҡын юбилей менән ҡотланыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Архангел ауылы халҡын юбилей менән ҡотланы
Рөстәм Хәмитов Архангел ауылы халҡын юбилей менән ҡотланыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Архангел ауылының 260 йыллығы айҡанлы тантаналарҙа ҡатнашты. Архангел районы үҙәгендә бөгөн 6,5 мең самаһы кеше йәшәй – район халҡының өстән бер өлөшө.
— 260 — яҡшы һан. Йыйылып дөрөҫ эшләгәнһегеҙ. Һеҙҙең ауыл тарихы яҡшы билдәле. Край сәнәғәте тап ошонда башлана. Архангелдең ҡаҙаныштары, сағыу даталары байтаҡ. Унда тыуып үҫеүселәр араһында тормош юлы мәңге хәтерҙә ҡалырлыҡ шәхестәр бар. Мәҫәлән, Ҡөрьәндең ғәрәп теленән рус теленә беренсе тәржемәһе авторы, Ҡазан дини академияһы профессоры, шәрҡиәтсе Гордий Саблуков. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар – танк батальоны командиры, Советтар Союзы Геройы Иван Киселев, орденға лайыҡ снайпер Анна Чернова, подполье геройы Клавдия Абрамова, Өфөләге урамдарҙың береһе уның исемен йөрөтә, — тине, район Мәҙәниәт һарайы сәхнәһенән сығыш яһап, Рөстәм Хәмитов.
Бөгөнгөһө тураһында һөйләп, Президент, ауыл һәм район үҫеш яғынан бер аҙ ҡалыша, тип билдәләне.
— Архангел районы үҫешергә тейеш. Беренсенән, Өфө алыҫ түгел, икенсенән, һеҙҙә тәбиғәт матур, ул ял индустрияһын үҫтереү өсөн мөмкинлек бирә, — тине Рөстәм Хәмитов. — Киләһе мәсьәлә — ауыл хужалығы, һеҙҙең районға тап ошо йүнәлеш ҡулай.
Рөстәм Хәмитов шулай уҡ Архангел районында демографик күрһәткестәрҙең түбән булыуына иғтибар йүнәлтте. Республика етәксеһе, өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙе дөрөҫ билдәләп, булған ресурстарҙы оҫта файҙаланырға кәрәк, тине.
— 2012 йылда Архангел районы насар эшләмәне, быйыл да күрһәткестәр яҡшы ғына. Һеҙ мал аҙығы әҙерләү буйынса алда бараһығыҙ, — тип өҫтәне Президент.
Рөстәм Хәмитов был юлы үҙе ҡараған объекттар тураһында ла маҡтап телгә алды.
— Райондың үҫеше унда йәшәүселәр ҡулында. Беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, үҫеш туҡтап ҡалмаһын өсөн барыһын да эшләйәсәкбеҙ, — тине Президент.
Тантаналы йыйылышта Рөстәм Хәмитов ауыл халҡына юғары дәүләт наградалары тапшырҙы.


text:
Йәй яҡынлаша – йылыраҡ кейенергә ваҡыт
Европа буйлап үткән, Польшаны һыу менән баҫҡан циклон һуңғы көсөн Башҡортостан территорияһында сарыф итә. Ул бында ямғырҙар сифатында ике-өс көн дауамында йоғонтоһон һаҡлаясаҡ. Был турала бөгөн Мәләүез районында үткән республика кәңәшмәһендә Башҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхитте мониторинглау идаралығы начальнигы Юрий Ферапонтов хәбәр итте.
Йәй етеүенә ҡарамаҫтан, киләһе аҙна ла үҙе менән йылы алып килмәйәсәк. Һалҡын һауа фронты көндөҙгө температураға 13-18 градустан артыҡ күтәрелергә мөмкинлек бирмәйәсәк. Айырым көндәрҙә ямғырҙар көтөлә. Йәшен ваҡытында көслө ел иҫәсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов мосолмандарҙы Ҡорбан байрамы менән ҡотланы Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов мосолмандарҙы Ҡорбан байрамы менән ҡотланы
Рөстәм Хәмитов мосолмандарҙы Ҡорбан байрамы менән ҡотланы Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 13 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
12 сентябрҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республика мосолмандарын Ҡорбан байрамы менән ҡотланы.
«Хөрмәтле Башҡортостан Республикаһы мосолмандары!
Һеҙҙе изге Ҡорбан байрамы менән ихлас ҡотлайым!
Ошо шатлыҡлы көндә диндарҙар мәсеткә йыйыла һәм именлек һорап доға ҡыла. Донъялағы бөтә диндәр өсөн мөһим ҡиммәттәр һаналған изгелек, һөйөү һәм мәрхәмәтлек беҙҙе рухи яҡтан нығыта, әхлаҡи яҡтан таҙарта.
Быуаттар дауамында төрлө милләт һәм дин вәкилдәре дуҫлыҡта һәм татыулыҡта йәшәгән Башҡортостанда Ҡорбан байрамы ҙурлап үткәрелә. Хаждың тамамланыуын белдергән ошо ваҡиға кешеләрҙе бер-береһенә яҡынайта, быуындарҙың рухи күсәгилешлеген нығыта.
Республикабыҙҙа дини низағтар юҡ һәм бер ҡасан да булманы. Мосолман өммәһе башҡа дин вәкилдәре менән бергә ғибәҙәт йорттарын төҙөү, хәйриәлек, мәғариф, йәш быуынды тәрбиәләү аша бай мәҙәни һәм рухи мираҫты арттыра.
Беҙҙең яҡ мосолмандарына ҡунаҡсыллыҡ һәм алсаҡлыҡ һәр саҡ хас булды. Йортобоҙ һәм күңелебеҙ ишектәре шатлыҡ-ҡыуаныстарҙы уртаҡлашырға әҙер яҡындар, ысын дуҫтар өсөн асыҡ.
Һеҙгә һаулыҡ һәм именлек теләйем! Ошо байрам һәр ғаиләгә изгелек, тыныслыҡ һәм уңыштар алып килһен!», – тиелә ҡотлауҙа.


text:
Республикала социаль йүнәлештәге коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙы конкурс буйынса һайлап алыу старт ала
Башҡортостан Республикаһының Иҡтисади үҫеш министрлығы социаль йүнәлештәге коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙы конкурс буйынса һайлап алыу тураһында иғлан итә. Еңеүселәр социаль йәһәттән әһәмиәтле программаларҙы тормошҡа ашырыуға федераль бюджеттан йүнәлтелгән средстволар иҫәбенә субсидиялар алыу хоҡуғына эйә буласаҡ. Конкурс буйынса һайлап алыу Башҡортостан Хөкүмәтенең 2011 йылдың 21 октябрендәге 365-се «2011-2012 йылдарға Башҡортостан Республикаһының социаль йүнәлештәге коммерцияға ҡарамаған ойошмаларына ярҙам итеү программаһы тураһында»ғы ҡарарына ярашлы үткәрелә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, РФ Иҡтисади үҫеш министрлығы үткән йылдың ноябрендә Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында социаль йүнәлештәге коммерцияға ҡарамаған ойошмаларға ярҙам итеү программаһын тормошҡа ашырыуға субсидиялар биреүгә конкурс үткәргәйне. Башҡортостан конкурс буйынса һайлап алыуҙа еңеүсе тип иғлан ителде. Республикаға 23 миллион 774 мең һум күләмендә субсидия бүленде. Хәҙер конкурс үткәрелергә тейеш.
Конкурста ҡатнашыу өсөн заявкалар ҡабул итеү 2012 йылдың 11 ғинуарында башлана һәм 8 февралендә тамамлана.
Заявкалар Башҡортостан Республикаһы Иҡтисади үҫеш министрлығында ҡабул ителә. Тулыраҡ мәғлүмәт – министрлыҡ сайтында.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостанды артабан үҫтереү йүнәлештәрен билдәләнеФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Башҡортостанды артабан үҫтереү йүнәлештәрен билдәләне
Рөстәм Хәмитов Башҡортостанды артабан үҫтереү йүнәлештәрен билдәләнеФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға үҙенең йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһендә алдағы осорға эшмәкәрлектең өҫтөнлөклө йүнәлештәрен билдәләне.
— Үткән йыл беҙҙең барыбыҙ өсөн дә сәйәси һәм гражданлыҡ өлгөргәнлеккә үҙенә күрә бер һынау булды. РФ Дәүләт Думаһына депутаттар һайлау, ил Президенты һайлауҙары, шулай уҡ урындағы үҙидараның вәкәләтле органдарына депутаттар һайлау үтте, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Республика дөйөм сәйәси системаны яңыртыу буйынса мөһим этапты уңышлы тормошҡа ашырҙы. Яңыртыу һайлау ҡануниәтен үҙгәртеүгә һәм яңы сәйәси хәрәкәттәрҙең барлыҡҡа килеүенә бәйле.
Илде үҙгәртеү буйынса был этапты Башҡортостан лайыҡлы үтә. Үткән һайлауҙар һөҙөмтәләре быға яҡшы дәлил булып тора. Тауыш биреү һөҙөмтәләре республика халҡының күпселегенең тотороҡлолоҡ курсын дауам итеү яҡлы булыуын раҫланы.
Һайлауҙар һайлау менән, ә республикаға тәү сиратта практик эшмәкәрлек менән шөғөлләнергә кәрәк, тип билдәләне Башҡортостан Президенты.
— Республика өсөн барыбыҙ ҙа яуаплы, унда йәшәгән 4 миллиондан ашыу граждандың именлеге һәм лайыҡлы тормошо беҙҙең уртаҡ маҡсат булып тора, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Дөйөм алғанда, Башҡортостан бөгөн социаль-иҡтисади үҫеш йәһәтенән яҡшы күрһәткестәргә эйә.
Президент республиканың егерме иң ҡеүәтле төбәк иҫәбенә инеүе хаҡында һөйләне. Иҡтисади үҫеш темпы буйынса республика өсөнсө йыл рәттән ил буйынса уртаса күрһәткестәрҙән юғарыраҡ һөҙөмтәләр күрһәтә. 2010-2011 йылдарҙа тулайым төбәк продукты 14,5 процентҡа артты, ә Рәсәй буйынса уртаса күрһәткес 8,6 процентҡа тиң. Өсөнсө йыл рәттән сәнәғәт производствоһы үҫешеүен дауам итә, үҫеш темптары уртаса Рәсәй күрһәткестәренән ике тапҡырға юғарыраҡ.
«Эксперт» агентлығы баһалауынса, Башҡортостан «минималь иҡтисади хәүефтәр» номинацияһында беренсе урын биләй һәм инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһе буйынса ун иң көслө төбәк иҫәбенә инә.
— Республика Мәскәү, Санкт-Петербург кеүек Рәсәй төбәктәре менән бер рәттә тора, — тине республика башлығы. – Төбәктәр үҫеше министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, иҡтисадтың реаль секторын, инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһен һәм халыҡ килеме динамикаһын билдәләгән күрһәткестәргә өлгәшеү һөҙөмтәһендә Башҡортостан быйыл социаль-иҡтисади үҫеш индексы буйынса күрһәткестәре уртаса Рәсәй кимәленән юғарыраҡ булған төбәктәр иҫәбенә инде.
Иҡтисади үҫеш халыҡтың йәшәү сифатына йоғонто яһаясаҡ, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент. Һәм был йәһәттән төбәктә ыңғай һөҙөмтәләр бар. Шулай итеп, уртаса айлыҡ эш хаҡы һуңғы йылдарҙа 15 меңдән 18,5 меңгә тиклем күтәрелде. Ошо уҡ ваҡыт эсендә йән башына килем 19 процентҡа артып, 19 300 һумға етте.
— Социаль именлек һәм йәшәү сифаты беҙҙең тарафтан күрелгән саралар һөҙөмтәлелегенең төп критерийҙары булып тора. Тап кешенең үҙе һәм уның йәшәйеше республика Хөкүмәтенән алып муниципаль берәмеккә тиклем – һәр кимәлдәге власть эшмәкәрлегенең төп нигеҙе булып торорға тейеш.


text:
Владимир Путин Рәсәй Федерацияһы Президентының Федераль Йыйылышҡа йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһен уҡып ишеттерә
Рәсәй Президенты Владимир Путин Федераль Йыйылышҡа йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһен уҡып ишеттерә. Быйыл Мөрәжәғәтнамә 1993 йылдың 12 декабрендә бөтә халыҡ тауыш биреү юлы менән ҡабул ителгән Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 20 йыллығы көнөндә уҡып ишеттерелә.
Ҙур Кремль һарайының Георгий залында барған тантанала Федерация Советы ағзалары, Дәүләт Думаһы депутаттары, Хөкүмәт ағзалары, Конституция, Юғары һәм Арбитраж судтары етәкселәре, губернаторҙар корпусы, Федерация субъекттарындағы закондар сығарыу йыйылышы рәйестәре, традицион конфессиялар башлыҡтары, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, шул иҫәптән төбәктәрҙең йәмәғәт палаталары башлыҡтары, ҙур киң мәғлүмәт саралары етәкселәре ҡатнаша. Бөтәһе 1100 ҡунаҡ саҡырылған, 552 журналист акредитацияланған.


text:
Владимир Путин 2014 йылды Рәсәйҙә Мәҙәниәт йылы тип иғлан итте
Көн элгәре ил башлығы Владимир Путин 2014 йылда «Рәсәй Федерацияһында Мәҙәниәт йылын үткәреү тураһында»ғы указға ҡул ҡуйҙы. Документтың тексы Кремль сайтында урынлаштырылған. Указда билдәләнеүенсә, Мәҙәниәт йылы «йәмәғәтселек иғтибарын мәҙәниәтте үҫтереү, мәҙәни-тарихи мираҫты һаҡлап ҡалыу мәсьәләләренә һәм Рәсәй мәҙәниәтенең бөтә донъяла тотҡан роленә йәлеп итеү маҡсатында» үткәрелә. РФ Хөкүмәтенә Рәсәйҙә Мәҙәниәт йылын үткәреү буйынса ойоштороу комитетын булдырырға, уның составын раҫларға, төп саралар планын әҙерләргә һәм раҫларға ҡушылды. РФ субъекттарының башҡарма власть органдарына исемле йыл сиктәрендә тейешле саралар ойошторорға тәҡдим ителде.
Лента.ru хәбәр итеүенсә, Мәҙәниәт йылын үткәреү башланғысы менән Федерация Советы спикеры Валентина Матвиенко сығыш яһаған. Әйткәндәй, ул бөгөн эш визиты менән Өфөгә килә. Үҙенең тәҡдимен ул 2012 йылдың декабрендә әйтеп ишеттергән.


text:
Башҡортостандың ике ҡалаһы тиҙ үҫешеүсе биләмә статусына дәғүә итә Фото: Олеся Серегина
Башҡортостандың ике ҡалаһы тиҙ үҫешеүсе биләмә статусына дәғүә итә
Башҡортостандың ике ҡалаһы тиҙ үҫешеүсе биләмә статусына дәғүә итә Фото: Олеся Серегина
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостандың ике ҡалаһы тиҙ үҫешеүсе биләмә статусын алыуы ихтимал. Дәғүәселәр — Күмертау һәм Бәләбәй. Был инвесторҙар йәлеп итергә, яңы бизнес асырға, эш урындарын арттырырға булышлыҡ итәсәк.
Тиҙ үҫешеүсе биләмә статусы биш йылға оҙайтыу мөмкинлеге менән 10 йылға бирелә һәм тиҙ үҫешеүсе биләмәләге бөтә резиденттар өсөн һалым льготаларын, ҡуртым түләүен һәм страховкалау взностары буйынса тарифты кәметеүҙе күҙ уңында тота. Инвестиция проекттары сиктәрендә минималь капитал һалыуҙарҙың сиге 5 миллион һумдан кәм була алмай, өҫтәүенә 20 эш урыны булдырылырға тейеш. Моноҡалаларҙа тиҙ үҫешеүсе биләмәләр булдырыуҙың төп маҡсаты — иҡтисадтағы диверсификация, шуға күрә ҡала барлыҡҡа килтереүсе ойошмалар менән бәйле булмаған предприятиелар уларҙың резиденттары була ала. Республика буйынса Баш федераль инспекторҙың матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, кисә Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев Тольятти ҡалаһына тиҙ үҫешеүсе биләмә статусы бирелеүе тураһында хәбәр итте.
Тиҙҙән Күмертау һәм Бәләбәйҙең шундай статусҡа эйә булыуы ихтимал. Мәскәүҙә ошо ҡалаларҙың идара итеүсе командалары үҙҙәренең биләмәләрен үҫтереү стратегияһын уңышлы яҡланы. Бөгөн республика Белорет (ҡала барлыҡҡа килтереүсе предприятие — Белорет металлургия комбинаты), Нефтекама («НефАЗ»), Благовещен («Полиэф») һәм Учалы (Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты) ҡалаларының ғаризаларын бирергә әҙер. Әлеге муниципалитеттарҙағы халыҡтың һаны — 650 мең. Был республика халҡының яҡынса 16 процентын тәшкил итә. Тулайым төбәк продуктының сирек өлөшөнән күберәге ошо биләмәләрҙә етештерелә.


text:
Башҡортостан Президенты Өфө районы буйлап эш сәфәре һуңында урындағы халыҡ менән осраштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Өфө районы буйлап эш сәфәре һуңында урындағы халыҡ менән осрашты
Башҡортостан Президенты Өфө районы буйлап эш сәфәре һуңында урындағы халыҡ менән осраштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфө районы буйлап эш сәфәре һуңында урындағы халыҡ менән аралашты. Осрашыу Алексеевка ауылының мәҙәниәт йортонда үтте.
Рөстәм Хәмитов торлаҡ төҙөлөшө, сәнәғәт, ауыл хужалығы, һаулыҡ һаҡлау өлкәләренә ҡағылышлы мәсьәләләргә туҡталып үтте. Президент Өфө районының, республиканың башҡа райондары менән сағыштырмаса, өҫтөнлөктәре булыуын билдәләне. Сөнки районда ҡеүәтле аграр һәм сәнәғәт производстволары өҫтөнлөк итә.
Төбәк етәксеһе ҡасандыр арзанға һатылған ерҙәрҙе кире муниципаль милеккә ҡайтарыу, социаль торлаҡ төҙөү, торлаҡты арзанайтыу мәсьәләләре, шулай уҡ сәнәғәт производствоһының үҫеше хаҡында һөйләне. Президент һүҙҙәренсә, төбәктә заманса сәнәғәт производстволарын төҙөү тотороҡло үҫеште тәьмин итәсәк.
— Илебеҙҙең иң алдынғы төбәктәрендә инвесторҙар өсөн уңайлы шарттар булдырыла, — тине Рөстәм Хәмитов. – Әгәр беҙ бер ни ҙә төҙөмәһәк, үҫешмәһәк, өҫтәмә килем дә, һалымдар ҙа булмаясаҡ. Һыу үткәргестәр, юлдар төҙөү өсөн аҡса ла булмаясаҡ.
Аграр секторҙы үҫтереү буйынса Өфө районы республикала биш иң көслө төбәк иҫәбенә инә. Ямғырҙар ҡамасаулаһа ла, урындағы хужалыҡтар иген культураларының биштән бер өлөшөн йыйып өлгөргән дә инде. Президент билдәләүенсә, ауыл хужалығына ярҙам итеү буйынса программаларҙы финанслау артабан да дауам итәсәк.
Республика Президенты район өсөн өҫтәмә килем сығанағы булырҙай объекттар тураһында әйтеп үтте. Улар араһында -–119-сы йылҡысылыҡ заводы, «Йоматау» шифаханаһы һәм башҡалар.
Район халҡы менән осрашыу барышында республика етәксеһе шулай уҡ һаулыҡ һаҡлау өлкәһе тураһына һөйләне. Уның һүҙҙәренсә, 2011-2012 йылдарҙа медицина өлкәһенә 16 миллиард һум аҡса йүнәлтелгән – яңы медицина учреждениелары төҙөлгән, заманса аппаратура һатып алынған. Быға ҡарамаҫтан, күптәр әле медицина хеҙмәтләндереүе сифаты менән ҡәнәғәт түгел. Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, яҡшы медицина объекттары төҙөүҙән тыш, табиптар менән эш алып барырға кәрәк. Иң мөһиме – уларҙың пациенттарға ҡарата йылы мөнәсәбәте.
Республиканы яңыртыу өсөн, яңы объекттар төҙөү һәм проекттарҙы торошҡа ашарыу менән бер рәттән, йәмғиәттең ыңғай ҡарашлы булыуы ла шарт, тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов. Әлегә иһә халыҡ ниндәйҙер кире ҡараштар солғанышында йәшәй. Президент иҫәпләүенсә, бындай ҡарашты үҙгәртергә кәрәк.
Осрашыуҙа ҡатнашыусылар республика етәксеһенә үҙҙәрен борсоған һорауҙар менән мөрәжәғәт итте. Нигеҙҙә, улар медицина, мәктәпкәсә белем биреү, ер мөнәсәбәттәре өлкәләренә ҡағылышлы булды.


text:
5 мартта Бүздәк ауылында ҡаңныларҙың I съезы үтәсәк
5 мартта Бүздәк районының хакимиәт үҙәге Бүздәк ауылында боронғо башҡорт Ҡаңны ырыуының I съезы үтәсәк. Уны ойоштороусылар булып Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты һәм Муллаян Халиҡов исемендәге Төбәк йәмәғәт фонды сығыш яһаны, тип хәбәр итә Бөтөн донъя башҡорттары Башҡарма комитетының матбуғат хеҙмәте.
Муллаян Халиҡов фонды рәйесе, крайҙы өйрәнеүсе Фәнил Шәрипов съезд делегаттарын Ҡаңны ырыуының тарихы менән таныштырасаҡ. Съезд программаһына Ҡаңны ырыуына арналған телевизион документаль фильмын ҡарау ҙа индерелгән.


text:
Фото:
Баш ҡалалағы тәүге өмәлә 70 меңдән ашыу кеше ҡатнашты
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Уҙған шәмбелә Өфөлә ойошторолған өмәгә 70 меңдән ашыу кеше сыҡты. Баш ҡала хакимиәте хәбәр итеүенсә, унда ҡаланың торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәре, предприятие һәм ойошма хеҙмәткәрҙәре, әүҙем кешеләр, мәктәп уҡыусылары, урта махсус һәм юғары уҡыу йорттары студенттары ҡатнашты.
Өмәгә яҡынса 800 берәмек техника йәлеп ителде. Урамдар, парктар, йорт яны биләмәләре сүп-сарҙан таҙартылды һәм йәшелләндерелде. Ҡалала 457 ағас үҫентеһе һәм 200-ҙән ашыу ҡыуаҡлыҡ ултыртылды, 3700 кубометрҙан ашыу сүп-сар йыйып, сығарып түгелде.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, санитар айлыҡ ваҡытында Ҡаланы йыйыштырыу буйынса махсус автохужалыҡ ҡалдыҡтарҙы бушлай ҡабул итә. Өмә көндәрендә барлыҡ предприятиелар ҙа сүп-сар килтерә ала. Экологик айлыҡ 20 октябргә тиклем дауам итә.


text:
«Профориентация көндәре» меңгә яҡын өлкән класс уҡыусыларына ярҙам итте
Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә өлкән класс уҡыусылары өсөн «Профориентация көндәре» үтте. Башҡортостандың баш ҡалаһының Киров, Совет, Ленин һәм Октябрь райондары мәктәптәренән меңгә яҡын сығарылыш уҡыусылары ниндәй һөнәргә әүәҫ булыуын тикшереү өсөн компьютерҙа тест үтте, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына Өфөнөң хеҙмәт биржаһынан.
Халыҡты эш менән тәьмин итеү хеҙмәте менән ойошторолған «Профориентация көндәре» Өфө уҡыусыларына буласаҡ һөнәрен һайлауҙа яңылышмаҫҡа ярҙам итер, тип ышанырға ҡала.


text:
11 майҙа Башҡортостанда Поляк мәҙәниәте көндәре башлана
Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көндәре сиктәрендә Башҡортостанда Поляк мәҙәниәте көндәре асыла. Быйыл улар «Яңырыу» поляк мәҙәниәте һәм мәғарифы үҙәгенә 15 йыл тулыуға, Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылына һәм Польшала иғлан ителгән Януш Корчак йылына арнала.
11-16 майҙа үтәсәк Польша мәҙәниәте көндәрен асыу тантанаһы Башҡорт дәүләт университетында уҙғарыла. Унда Польша Республикаһы Варминск-Мазурск воеводалығы Олецко ҡалаһында урынлашҡан мәғариф учреждениелары вәкилдәре ҡатнаша.
Бөгөн үк Благовещен районында XIX быуат аҙағы — XX быуат башында поляктар ерләнгән элекке зыярат урынында иҫтәлекле билдә асыу тантанаһы була.
12 майҙа Өфө районы Октябрьский ауылының урта дөйөм белем биреү мәктәбендә билдәле поляк педагогы, яҙыусы, табип һәм йәмәғәт эшмәкәре Януш Корчакка бағышланған асыҡ дәрес үтә. Дәрестән һуң, йола буйынса, Януш Корчак иҫтәлегенә күккә ҡағыҙ осорғос ебәрелә. Бынан һуң Вольдзики тигән поляк ауылы иҫтәлегенә мәктәп янында урынлашҡан мемориаль таҡтаташҡа сәскәләр һалыу тантанаһы була.
13 майҙа Поляк мәҙәниәте көндәре сиктәрендә «Йылмайыу бүләк ит!» хәйриә акцияһы үтә. Сарала ҡатнашыусылар Өфө районы Михайловка ауылындағы балалар һәм үҫмерҙәр өсөн приютҡа бара. Шул уҡ көндө 17-се балалар китапханаһында уҡытыусылар һәм студенттар өсөн поляк теле һәм фольклоры буйынса методик курстар уҙғарыла. Бында Польшаға арналған музей ҙа эшләп килә.
14 майҙа М.Аҡмулла исемендәге башҡорт дәүләт педагогия университетында юғары уҡыу йорто һәм Олецко ҡалаһы хакимиәте араһындағы хеҙмәттәшлекте үҫтереүгә арналған түңәрәк өҫтәл үтә.
16 майҙа Польша ҡунаҡтары Краснокама районы Николо-Березовка ауылындағы «Никольский храм» тарихи-мәҙәни үҙәгенә бара.


text:
Метр
Метр (м, m; от бор. грек. uέtpov — үлсәү, үлсәгес) — үлсәү системаһында (СИ) оҙонлоҡ һәм йыраҡлыҡ үлсәү берәмеге. Метр вакуумда секунд эсенде үткән араға тигеҙ.
Метр беренсе мәртәбә Францияла XVIII быуатта керетелә.
- 45° киңлектә тирбәлеү ярымпериоды 1 секунд булған маятник оҙонлоғо (Хәҙерге үлсәү системаһында был оҙонлоҡ м).
- Париж меридианынының ҡырык миллиондан бер өлөшө (йәғни Париж оҙонлоғондағы ер эллипсоиды өҫтөнән үткән Төньяҡ полюстан экваторға тиклем үткән араның ун миллиондан бер өлөшө).


text:
Фото:
«НефАЗ» Санкт-Петербург өсөн автобустар оҙатыуға тендерҙа еңеп сыҡты
Фото:
Санкт-Петербургтың транспорт буйынса комитеты аукционында «Нефтекама автозаводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте төньяҡ баш ҡала өсөн ҡала автобустары оҙатыуға тендерҙа еңеп сыҡты. Уның пассажир маршруттарын йөҙҙән ашыу ошо техника берәмеге хеҙмәтләндерә лә инде.
БР Сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, 29 апрелдә Невалағы ҡалаға тәпәш иҙәнле тәүге дүрт «НефАЗ-5299-30-32» моделе автобусы килтерелде. Машиналар Cummins двигателдәре менән йыһазландырылған һәм унда физик мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн махсус опциялар ҡуйылған.
Ҡала автомобиль паркын «НефАЗ» автобустары менән тулыландырып, Санкт-Петербург хакимиәте күп кеше һыйҙырышлы яңы автотранспорт иҫәбенә пик сәғәттәрендә хәлде яҡшыртыуға иҫәп тота. Һатып алынған машиналарҙың һәр береһе 100-ҙән ашыу пассажир ташый ала бит.


text:
Башҡортостан әсәлек капиталы түләү буйынса Рәсәйҙә өсөнсө урында
Күп балалы ғаиләләргә ярҙам программаһы ғәмәлгә ингәндән алып Башҡортостан әсәлек капиталын түләү иҫәбе буйынса өсөнсө урынды биләй. Был турала «Известия» гәзите Рәсәй Пенсия фондының статистика мәғлүмәттәренә һылтанып хәбәр итә. Башҡортостанға дүрт йылда 29 миллиард һум аҡса күсерелгән. Был — былтыр халыҡ һаны кәмеүе күҙәтелгән ун иң күп аҡса алыусылар иҫәбенә ингән өс төбәктең береһе (ҡалған икеһе — Кемерово өлкәһе һәм Алтай крайы). Әммә, дөйөм алғанда, 2009 йылдан республика халҡы 3,6 мең кешегә артҡан.
Ә әсәлек капиталын түләүҙәр һаны буйынса беренсе урынды Чечен Республикаһы (32 млрд һум самаһы) биләй, икенсе урында – Татарстан (29,5 млрд һум).
Дөйөм алғанда, илдә әсәлек капиталын 4 миллион 600 мең ғаилә алған. Быйыл уның күләме 408 960,5 һум тәшкил итә.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Әрмәнстандың Рәсәйҙәге илсеһе Олег Есаян менән осрашты
Фото:
18 майҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөгә «Ҙур химия» халыҡ-ара форумына килгән Әрмәнстандың Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Олег Есаян менән осрашты, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтендә.
— Беҙҙең форумда ошондай олпат делегацияның ҡатнашыуы эшлекле мөнәсәбәттәр булдырыу күҙлегенән ҡарағанда беҙҙең өсөн ныҡ мөһим һәм һәйбәт. Үҙебеҙ өсөн һәм һеҙҙең бизнес менән артабан хеҙмәттәшлек итеү өсөн кәрәкле нәмәләр ала алғанбыҙҙыр, тип ышанам. Был хеҙмәттәшлектән эшлекле, ысын бизнес мөнәсәбәттәре үҫеп сығыр, тип уйлайым. Һәм был, әлбиттә, бик яҡшы, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
— Башҡортостан территорияһында йәшәгән диаспораларға ярҙам итеү сәйәсәтен дауам итеүебеҙҙе тағы бер раҫлағым килә. Беҙҙең өсөн был үтә мөһим. Рәсәй әрмәндәре союзының төбәк бүлексәһе эшмәкәрлеген ойоштороуҙа ярҙам итеү. Белем биреү программаһын киңәйтеүҙә һәм уны арттырыуҙа ярҙам итеү. Был эштәрҙән беҙ ҡәнәғәтләнеү алабыҙ. Сөнки беҙҙә, Башҡортостанда, йәшәгән кешеләрҙең үҙҙәренең мәҙәни традицияларын үҫтерә барыуын аңлайбыҙ, һәм был беҙҙең өсөн ныҡ мөһим, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент.
Рөстәм Хәмитов Әрмәнстанға визит яһарға әҙер булыуын да билдәләне.
— Юғары кимәлдә ошондай осрашыу мөмкинлеге булыуы асыҡланһа, барабыҙ, — тине Рөстәм Хәмитов.
Олег Есаян Башҡортостан Президентына «Ҙур химия»ла ҡатнашырға саҡырыуы өсөн рәхмәт белдерҙе.
— Ҙур теләк менән беренсе тапҡыр Рәсәй Федерацияһы субъектына илсе визиты форматында түгел, ә Әрмәнстан делегацияһы булараҡ килдек, — тине дипломат. — Тәьҫораттарыбыҙ иҫ киткес шәп. Һеҙҙең республика үҙ иңенә ошондай күләмдәге һәм ошондай йүнәлештәге халыҡ-ара конференцияһын ойоштороу өсөн ҙур яуаплылыҡ алған. Минең дә унда үҙ фекеремде белдерергә мөмкинлегем булды. Элекке Советтар Союзы республикалары киңлегендә дәүләттең баш ҡалаһынан ситтә халыҡ-ара форум үткәрелеүе — беренсе тапҡыр. Ә илде химик-технологик йәһәттән үҫтереү йүнәлеше буйынса был — бөтөнләй уникаль күренеш, — тип билдәләне Олег Есаян.
Белешмә өсөн. 2011 йыл йомғаҡтары буйынса Әрмәнстан Республикаһы менән тышҡы сауҙа әйләнеше 4,2 млн АҠШ долларын тәшкил иткән. Башҡортостандың дөйөм тауар әйләнеше күләмендә Әрмәнстан — 53-сө урында, БДБ илдәре менән бергә 10-сы урында тора. 2011 йылда Башҡортостан Әрмәнстанды сәнәғәт ҡорамалдары (63%), дизель яғыулығы һәм машина майы (27%), натрий бикарбонаты (4%), быяла ампулалар (3%), мебель, резина торба һәм шлангалар, эсемлектәр өсөн быяла шешәләр, көҙгө һәм ҡара металдан фитингылар менән тәьмин иткән. Башҡортостанға Әрмәнстандан төҙөлөш материалдары (53%), минераль һыу (43%) ҡайтарылған.


text:
Фото:
Өфөлә икенсел торлаҡ баҙарында хаҡтар бер аҙнала 0,6 процентҡа күтәрелде
Фото:
Өфөнөң икенсел торлаҡ баҙарында хаҡтар һуңғы аҙнала 0,6 процентҡа күтәрелде. Әлеге мәлдә бөтә төрҙәге фатирҙар буйынса бер квадрат метрға тәҡдим ителгән уртаса хаҡ 42,76 мең һум тәшкил итә.
Хаҡтарҙың ныҡ күтәрелеүе ике бүлмәле фатирҙар сегментында күҙәтелә, унда бер аҙнала квадрат метрҙың хаҡы 0,3 процентҡа артҡан. Башҡа төрҙәге фатирҙарға уртаса хаҡ 0,2 процентҡа күтәрелгән.
Биҫтәләр буйынса торлаҡ ҡала үҙәгендә ҡиммәтерәк, Шаҡша һәм Затонда – арзаныраҡ.
«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре мәғлүмәте буйынса, бөгөн иң арзан, бер бүлмәле, фатирҙы Өфөлә Интернациональ урамынан 950 мең һумға алырға мөмкин. Уның майҙаны — 30,3 квадрат метр. Ә иң ҡыйбатлыһы Киров урамында — 225 квадрат метрлыҡ биш бүлмәле фатир 18,5 миллион һумға һатыла.
Михайловкалағы 348 квадрат метрлыҡ йорт элеккесә һатыуға ҡуйылған иң ҡиммәт коттедж булып ҡала. Уның хаҡы — 20 миллион һум.
17 квадрат метрлыҡ иң арзан бүлмәне 400 мең һумға Новоженов урамынан алырға мөмкин. Иң ҡыйбат бүлмә Сочи урамында тәҡдим ителә. Уның майҙаны — 19 квадрат метр, хаҡы — 950 мең һум.


text:
Башҡортостанда был аҙнала бер аҙ йылытасаҡ
Башҡортостан территорияһының күпселек өлөшөндә алдағы ике-өс көндә ҡар яуасаҡ. Һауа температураһы төндә был көндәрҙә 23 градустан түбәнерәк төшмәйәсәк. Көндөҙ иң аҙ температура – минус 17 градус.
6 һәм 7 февралдә республиканың айырым райондарында төндә минус 26-27 градусҡа тиклем һыуытасаҡ, көндөҙ 17-20 градус һыуыҡ булыуы көтөлә. Шунлыҡтан яуым-төшөм туҡтаясаҡ, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Гидрометеорология үҙәгенән.
Ял көндәрендә төбәктә бер аҙ йылытасаҡ, аҙыраҡ ҡар яуыуы көтөлә. Төнөн һауа температураһы был көндәрҙә 21-26 градус һыуыҡ буласаҡ. Көндөҙ һауа температураһы минус 11-14 градусҡа тиклем йылынасаҡ.


text:
Октябрьский ҡалаһы хакимиәте башлығы итеп йәнә Сергей Молчанов һайланды
Октябрьский ҡалаһы ҡала округы Советы ҡала округы хакимиәте башлығы итеп Сергей Молчановты тәғәйенләү тураһында ҡарар ҡабул итте. Тантаналы сарала Совет рәйесе Айҙар Иманғолов менән Сергей Молчанов тейешле контрактҡа ҡул ҡуйҙы, тип хәбәр итә ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге.
Был ваҡиғаға ҡала округы хакимиәте башлығы вазифаһын биләүгә конкурс үткәрелгән, унда өс кандидат — хакимиәт башлығы Сергей Молчанов, 68-се профессиональ лицей директоры Старт Цуканов һәм «Система администраторы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Рөстәм Ямалетдинов ҡатнашҡан. Конкурс йомғаҡтары буйынса Сергей Молчанов менән Старт Цуканов «БР Муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһының эксперт комиссияһы менән Октябрьский ҡалаһы ҡала округы Советына хакимиәт башлығы вазифаһына тәғәйенләүгә күрһәтелгән.
Ҡала Советы ултырышында депутаттарҙың күбеһе (23 кешенең 20-һе) Октябрьский хакимиәте башлығы итеп Сергей Молчановты тәғәйенләү өсөн тауыш биргән.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан эшҡыуарҙарының эшенән ҡәнәғәт
— Мин һеҙҙең яҡлымын. Мин һеҙгә һоҡланам: һеҙ бюрократик система ҡеүәтле булған, коррупция хөкөм һөргән илдә бизнес менән шөғөлләнәһегеҙ. Бындай шарттарҙа эшләүҙе батырлыҡ тип атарға мөмкин, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, Өфөлә асылған «Бәләкәй бизнес. Финанслау һәм дәүләт ярҙамы» конференцияһында ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итеп.
Республика башлығы эшҡыуарҙарҙы эш кешеләре, халыҡтың иң әүҙем, дәртле өлөшө тип атаны. Үҙ сығышында Хәмитов төбәктә бәләкәй һәм урта бизнес үҫешенә ҡағылышлы артыҡ күп һандар килтермәне, әммә бер күрһәткесте айырып күрһәтте: 18 процент – бәләкәй эшҡыуарҙарҙың Башҡортостандың тулайым төбәк продуктына индергән өлөшө шул тиклем. Был һан сиктән тыш аҙ. Президент әйтеүенсә, был бик «түбән старт» ҡына. Уның фекеренсә, бәләкәй һәм урта бизнестың индергән өлөшө 30-40 процент тәшкил итергә тейеш.
Бәләкәй предприятиелар иҫәбе буйынса Башҡортостан Волга буйы федераль округында 11-се урынды ғына биләй (мең кешегә һигеҙ бәләкәй предприятие). Рәсәйҙә республика был күрһәткес буйынса 43-сө урында.
— Бәләкәй бизнесҡа дәүләт ярҙамы инфраструктураһын мотлаҡ үҙгәртергә һәм камиллаштырырға кәрәк, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
— Ләкин мин оптимисмын, — тип белдерҙе Башҡортостан башлығы. – Бер нигә ҡарамаҫтан, бәләкәй бизнес нығынды. Дәүләт тә, көрсөк тә уға аяҡ сала алманы. Банкыларҙың бәләкәй бизнесҡа әүҙемерәк кредит бирә башлауы ла ҡыуандыра.
Хәмитов ҙур сәнәғәт предприятиелары тирәләй бәләкәй компаниялар булдырыуҙы тағы бер мөһим бурыс тип атаны, улар ҙур булмаған партиялар менән талап ителгән, конкуренцияға һәләтле продукция сығарырға тейештәр. Бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү йүнәлештәренең береһе шул, – тип иҫәпләй БР Президенты.


text:
Рөстәм Хәмитов күп балалы һәм инвалид балалар тәрбиәләүсе ғаиләләргә бушлай ер участкаларын бүлеү тураһында законға ҡул ҡуйҙы
28 сентябрҙә Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһында ер мөнәсәбәттәрен көйләү тураһына» Башҡортостан Республикаһы законына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы законға ҡул ҡуйҙы.
Президенттың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, закон өс һәм унан да артыҡ бәлиғ булмаған бала тәрбиәләүсе граждандарға шәхси торлаҡ төҙөү өсөн бер тапҡыр бушлай ер участкаларын биреүҙе күҙаллай. Ошо уҡ хоҡуҡ менән инвалид бала тәрбиәләүселәр ҙә файҙалана ала.
Законға ярашлы, ҡалала йәшәүселәргә ер участкалары – әлеге ҡала йәки уның менән сиктәш булған район биләмәһенән, ә районда йәшәүселәргә тейешле район биләмәһенән бүленәсәк.
Участкаларҙың минималь һәм максималь ҙурлығы 0,08-ҙән 0,2 гектарға тиклем тәшкил итә. Ер участкаларын бүлеү менән башҡарма властың ер мөнәсәбәттәре өлкәһендә республика органы, йәки урындағы үҙидара органы вәкилдәре шөғөлләнәсәк.
Ер участкаларын алыуға дәғүә итеүсе граждандарҙы ғаризалар тапшырыу сираты менән йәшәү урыны буйынса муниципалитет хакимиәте иҫәпкә аласаҡ.


text:
Республикала йәйге һауыҡтырыу кампанияһының беренсе сменаһы тамамланды
Роспотребнадзорҙың Башҡортостан Республикаһы буйынса Идаралығында балалар һауыҡтырыу учреждениеларының беренсе сменаһына йомғаҡ яһалды. Күҙәтеү ведомствоһы мәғлүмәте буйынса, йәйге һауыҡтырыу кампанияһының беренсе сменаһы ярайһы тыныс үткән, эпидемиологик характерҙағы ғәҙәттән тыш хәлдәр теркәлмәгән.
Смена дауамында БР буйынса Роспотребнадзор хеҙмәткәрҙәре менән каникул осоронда лагерь эшмәкәрлеген булдырған юридик шәхестәргә һәм шәхси эшҡыуарҙарға 967 тикшереү үткәрелгән. Асыҡланған ҡағиҙә боҙоуҙар һөҙөмтәһендә 800 мең һумдан ашыу суммаға 624 штраф һалынған.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2010 йылдың йәйге һауыҡтырыу кампанияһында 164 200 бала һәм үҫмер ял итә һәм һаулығын нығыта. 3 089 учреждение тейешле тәртиптә асылған һәм эшләп килә.


text:
Өфө аэропортында томан арҡаһында ете авиарейс ергә төшә алмай Фото: Олег Яровиков
Өфө аэропортында томан арҡаһында ете авиарейс ергә төшә алмай
Өфө аэропортында томан арҡаһында ете авиарейс ергә төшә алмай Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Өфө аэропортында ҡуйы томан арҡаһында 18 рейс тотҡарлана.
Аэропорттың рәсми сайтындағы онлайн-табло мәғлүмәттәренә ярашлы, Санкт-Петербург, Мәскәү, Анталья, Нижневартовск, шулай уҡ Ларнака, Екатеринбург, Ырымбур, Анапа, Когалым һәм Ханты-Мансиҙан килеүсе самолеттар кисектерелгән.
Өфө аэропортының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, төндә ете самолет Силәбе, Һамар, Түбәнге Кама һәм Ҡазан ҡалаларындағы запас аэродромдарға ебәрелгән.
Федераль авиация ҡағиҙәләре тулыһынса үтәлә — пассажирҙарға эсемлектәр һәм ҡайнар аш бирелгән.
Әлеге ваҡытта «Ютейр» авиакомпанияһы самолеты Мәскәүгә осорға әҙерләнә.


text:
Баш ҡалала арабыҙҙан киткән композиторҙар иҫтәлегенә бағышланған симфоник концерт уҙа
ӨФӨ, 2016 йыл, 6 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә арабыҙҙан киткән композиторҙар иҫтәлегенә бағышланған концерт ойошторола. 14 сентябрҙә Өфө сәнғәт училищеһының концерт залында Абрар Ғабдрахманов, Айрат Кәримов, Салауат Низаметдинов ижад иткән көйҙәр яңғырай. Сәхнәлә — Башҡортостандың Милли симфоник оркестры.
Күренекле башҡорт композиторы һәм пианист Айрат Кәримовтың тыуыуына 75 йыл тулыу уңайынан фронтовик шағир Хәким Ғиләжевтың «Ҡырҡ алтынсы һалдат» поэмаһы буйынса «Ҡаһарманлыҡ» симфоник картиналары яңғырай. Заһир Исмәғилевтың уҡыусыһы һәм традицияларын дауам итеүсе композитор Абрар Ғабдрахмановтың мираҫынан «Вальс-фантазия», 2013 йылда ваҡытһыҙ вафат булған композитор Салауат Низаметдиновтың «Биш ҡатын-ҡыҙ портреты» циклы башҡарыла.
Концертта хәҙерге башҡорт композиторҙарының яңы әҫәрҙәре лә яңғырай. Улар — Илдар Хисаметдиновтың «J.S. Bach Galaxy» һәм Рәшит Йыһановтың «Салауат Юлаевҡа йыр» 4-се симфонияһы. Пульт артында — оркестрҙың баш дирижеры Раушан Яҡупов. Сара киске сәғәт 7-лә башлана.
Проектты ойоштороусылар — Башҡортостандың Композиторҙар союзы һәм Милли симфоник оркестры.
«Башҡорт ерендә исемдәре республиканың милли ҡаҙанышына әүерелгән байтаҡ танылған сәнғәт әһелдәре донъяға килгән, — тип билдәләне Милли симфоник оркестрҙың музыкаль бүлеге мөдире Эльмира Ишбулдина. — Әлеге мәҙәни акция йәш быуын өсөн мөһим, сөнки ошо ваҡиға үҙәгендә — тыуған илебеҙҙең яҙмышы».


text:
Эшләмәй аҡса алырға теләүселәр күпме
Эшһеҙҙәргә пособие күләмен арттырыуҙы ҡайһы бер аналитиктар ҡаш биҙәйем тип күҙ сығарған тигән мәҡәлгә оҡшата.
Мәғлүмәт өсөн. 2009-сы йылдың 1 се ғинуарынан эшһеҙлек буйынса пособие күләме 4 мең 900 һумға тиклем арттырылды. Республикала Урал коэффициентиы менән бергә ул 5 мең 635 һумға барып баҫа.
Шул уҡ ваҡытта ҡайһыбер сығанаҡтар хәбәр итеүенсә, республикала эш урындары тәҡдим иткән ширҡәттәр һаны кәмей бара. Өфөлә һәр кесаҙна вакансиялар йәрминкәһе үтә. Был юлы унда бары 9 эш биреүсе генә ҡатнашты.
Быйыл республикала Агроснәғәт комплексын кадрҙар тәьмин итеүҙә яңырыштар бар. Әлеге ваҡытта Башҡортостан парламентында юғары уҡыу йорттарын тамамлаған йәш белгестәрҙе эшкә урынлаштырыу буйынса ҡанун проекты ҡарала. Унда вуз бөткән студенттарға 100 мең һумлыҡ ярҙам аҡсаһы һәм ауыл хужалығында билдәле бер ваҡытҡа тиклем эшләгәне өсөн ҡаҙна иҫәбенән 5 меңдән 10 меңгә тиклем эш хаҡы түләү нығытыла.
Ауыл хужалығына белгестәр йәлеп итеүҙең бындай ысулы әлбиттә йәш кеше өсөн отошло күренә. Шулай ҙа йәштәр араһында әйт ауылым, ҡайҙа һуң моң тип Өфө урамында йырлап йөрөүҙе хуп күрәләр.


text:
Башҡортостанда халыҡҡа ағас әҙерләүҙең яңы тәртибе билдәләнде
Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығы халыҡҡа ағас бүлеүҙең яңы тәртибен билдәләне. Министрлыҡтың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, төбәктә граждандарға ағас ҡырҡыу буйынса киләһе нормативтар билдәләнгән. Шулай итеп, торлаҡ йорт төҙөүгә 25 йыл эсендә бер тапҡыр 150 кубометрға тиклем ағас алырға мөмкин. Йортто ремонтлауға, үҙгәртеп ҡороуға иһә биш йыл дауамында бер тапҡыр 50 кубометрға тиклем ағас биреләсәк. Кәртә-ҡура төҙөлөшөнә биш йылға бер тапҡыр 50 кубометрға тиклем ағас тейешле. Өс йылға бер тапҡыр ихаталағы кәртә-ҡураны төҙөкләндереүгә 15 кубометрға тиклем ағас алыу ҡаралған. Ниһайәт, торлаҡ йорттарҙы һәм башҡа биналарҙы йылытыу өсөн халыҡҡа йыл һайын 20 кубометрға тиклем ағас бирелергә тейеш.
Стихиялы бәлә-ҡазаларҙан һәм янғындан зыян күргәндәр, шулай уҡ йәшәү урынын алмаштырғандар нормативтар менән билдәләнгән ваҡытты көтмәйенсә ағас әҙерләүгә хоҡуҡлы.
Халыҡҡа ағас бүлеүҙең яңы тәртибе тураһында тулыраҡ мәғлүмәт төбәктең Урман хужалығы министрлығы сайтында бирелгән.


text:
Ҡаланың Көньяҡ ҡоролмаһынан алынған һыуҙа бер ниндәй ҙә сит ҡушылмалар юҡ — 112-се ҡотҡарыу хеҙмәте Фото: Олег Яровиков
Ҡаланың Көньяҡ ҡоролмаһынан алынған һыуҙа бер ниндәй ҙә сит ҡушылмалар юҡ — 112-се ҡотҡарыу хеҙмәте
Ҡаланың Көньяҡ ҡоролмаһынан алынған һыуҙа бер ниндәй ҙә сит ҡушылмалар юҡ — 112-се ҡотҡарыу хеҙмәте Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Ҡаланың «112-се ҡотҡарыу хеҙмәте» Өфөнөң Көньяҡ һыу алыу ҡоролмаһына фенол эләгеүе тураһында күҙаллауҙарҙы кире ҡаҡты. Бөгөн социаль селтәрҙәрҙә шундай хәбәр таралғайны.
«Көньяҡ һыу алыу ҡоролмаһында хәүефле матдәләрҙе алдан билдәләй алыусы датчиктар ҡуйылған, инженерлыҡ селтәрҙәре эшләй. Бөгөн алынған һыуҙа сит ҡушылмалар юҡ. Ҡала ташҡынды имен-аман үткәреп ебәрҙе, әле яуған ямғырҙар бер ниндәй ҙә зыян килтерә алмай», — тип аңлатма бирҙе 112-се ҡотҡарыу хеҙмәте хеҙмәткәре Яна Калинина.


text:
Хәмитов хөкүмәткә етәкселек итеүҙе үҙ өҫтөнә алды
Башҡортостан президенты Рөстәм Хәмитов республика хөкүмәтенә етәкселек итеү вәкәләттәрен үҙ өҫтөнә алды. Был турала ул республика хөкүмәтенең киңәйтелгән ултырышында белдерҙе.
Рәсми белдереүендә Рөстәм Хәмитов бындай ҡарарҙың сәбәптәрен тәү сиратта Европа илдәре һәм шул иҫәптән Рәсәй төбәктәре иҡтисадында кире күренештәрҙең көсәйеүе, килеп тыуған хәлдең һәр төбәк етәкселегенән тиҙ һәм аныҡ эшмәкәрлек талап итеүе менән аңлатты.Тағы ла бер мөһим сәбәп – 2015 йылдың йәй айҙарында Өфөлә Шанхай һәм БРИКС илдәре ойошмаларының саммиттары уҙыуына бәйле. Донъя кимәлендәге форумдарға әҙерлек республика етәкселегенән күп көс талап итәсәк.
Мәғлүм булыуынса, 2009 йылда Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы илдәре саммиты Екатеринбург ҡалаһында уҙғайны. Һис һүҙһеҙ, күрше төбәк үҙәгенең заманса мегаполисҡа әүерелеүендә донъя кимәлендәге форумдың йоғонтоһо ҙур. Күрһәтелгән ышанысты аҡлау өсөн республика хөкүмәтенә лә йылдамыраҡ эшләргә тура киләсәк. Әлегә президент хөкүмәт эшенән ҡәнәғәт түгел.
Хөкүмәт ултырышында Рөстәм Хәмитов республика власть органдарының федераль үҙәк менән тығыҙ бәйләнеш булдырыу мөһимлеген дә һыҙыҡ өҫтөнә алды. Ҡыҙғанысҡа, әлегә министрҙарҙың федераль үҙәк менән тейешле кимәлдә эш итмәүе кире һөҙөмтәләр бирә. Президенттың билдәләүенсә, республикала дәүләт власы органдары аппараттары күләмен кәметеү, бюрократияны бөтөрөү буйынса эшмәкәрлек тә дауам итәсәк. Был шулай уҡ чиновниктарҙың килемдәре һәм сығымдарын күҙәтеүгә лә ҡағыла.
Республикала алып барылған дәүләт сәйәсәтенең төп маҡсаты – тормош сифатын, халыҡтың тормош-көнкүреш шарттарын яҡшыртыу. Әммә халыҡ ышанысын яулауҙа коррупция, ришүәтселек, ҡоҙа-ҡоҙағыйлыҡ төшөнсәләре менән эш итеү мөмкин түгел. Президенттың билдәләүенсә, был тәңгәлдә лә хәл итәһе мәсьәләләр етерлек.
Рөстәм Хәмитовтың белдереүенсә, бынан ары хөкүмәт һәм уның президиумы ултырыштары президент рәйеслегендә үтәсәк. Президент шулай уҡ хөкүмәт тарафынан ҡабул ителгән хоҡуҡи акттар,ҡарарҙар һәм күрһәтмәләр, шулай уҡ кадрҙар мәсьәләһенә ҡағылышлы документтарға ла ҡул ҡуясаҡ. Хөкүмәт аппараты президент етәкселегенә ҡараясаҡ. Президент ҡарарына сәйәси партиялар вәкилдәре, сәйәсмәндәр үҙ ҡарашын белдерҙе.


text:
Сөләймән I
Күркәм Сөләймән I (Ҡануни́; ғосм. سليمانا اول — Süleymân-ı evvel, төр. Birinci Süleyman, Kanuni Sultan Süleyman; 6 ноябрь, 1494 — 5/6 сентябрь, 1566) — Ғосман империяһының унынсы солтаны (1520 йылдың 22 сентябренән), 1538 йылдан — хәлифә.
Сөләймән Ғосмандар династияһындағы иң бөйөк солтан булып иҫәпләнә; уның дәүерендә Ғосман Портаһы иң юғары үҫеш нөктәһенә етә. Европала Сөләймәнде йышыраҡ Күркәм Сөләймән тип атаһалар, мосолман донъяһында Сөләймән Ҡануни тип йөрөтәләр. Ҡайһы берәүҙәр «Kanuni» (ғәр. القانونى) тигән төрөк һүҙен «Закон сығарыусы» мәғәнәһендә аңлай. «Kanun» (ике ижеккә лә баҫым төшә) «Закон» мәғәнәһендә ҡабул ителһә лә, Сөләймән I-гә Ғосман империяһы халҡы биргән «Ҡануни» тигән маҡтаулы ҡушамат «Ғәҙел» төшөнсәһен йөрөтә.
Йөкмәткеһе
Сәйәсәт, тышҡы һуғыштар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сөләймән I 1494 йылда Трабзонда солтан Яуыз Сәлим I менән Ҡырым ханы Меңле I Гәрәйҙең ҡыҙы Әйшә Һафса ғаиләһендә донъяға килә[3].
1512 йылға тиклем Кәфә ҡалаһында бейләрбей була[4]. Атаһы солтан Сәлим I 1520 йылда вафат булған мәлгә, Сөләймән Манисала (Магнесия)[5] сансаҡ бей, йәғни наместник, була. 26 йәшенән Ғосман дәүләтенә хакимлыҡ итә. Кардинал Уолси король Генрих VIII һарайында Венеция илсеһенә уның хаҡында былай ти: «Был солтан Сөләймәнгә егерме алты йәш, айыҡ аҡыллы тиергә була; атаһы кеүек үк эш итер тип хәүефләнергә урын бар»[6].
Хакимлығын Сөләймән I Сәлим тарафынан бығаулап тотолған затлы Мысыр әсирҙәрен иреккә сығарыуҙан башлай[7]. Европалылар уның батша булыуына шатлана, тик улар бер нәмәне иҫтән сығарып ташлай: Сөләймән, Сәлим I кеүек үк ҡанһыҙ булмаһа ла, баҫҡынсылыҡҡа уның кеүек үк әүәҫ булып сыға. Башта ул венециялылар менән дуҫлаша, ә Венеция уның Венгрия һәм Родос менән һуғышҡа әҙерләнеүенә тыныс ҡарай.
Сөләймән I Венгрия һәм Чехия короле Лайош (Людовик) II-гә, яһаҡ түләүҙе талап итеп, илсеһен ебәрә[8]. Король йәш була һәм үҙ байҙарына ҡаршы тора алмай, ә улары төрөктәр менән үҙҙәрен бик тәкәббер тота һәм илсене зинданға ырғыта (башҡа сығанаҡтар буйынса — үлтертә[8])), был иһә солтан өсөн һуғышҡа һылтау булып хеҙмәт итә.
1521 йылда Сөләймәндең ғәскәрҙәре Дунайҙағы Шабац тигән ҡеүәтле ҡәлғәне ала һәм Белградты ҡамай; Европа венгрҙарға ярҙам итергә теләмәй. Белград аҡтыҡ көсөнә тиклем ҡаршы тора; гарнизондан ни бары 400 кеше ҡалғас, ҡәлғә бирелә, уны һаҡлаған ҡаһармандар үлтереп бөтөлә. 1522 йылда Сөләймән Родосҡа ғәскәр төшөрә, 25 декабрҙә рыцарь-иоанниттарҙың баш цитаделе баш һала. Төрөктәр ҙур юғалтыуҙар менән Родосты баҫып ала, уның тирәһендәге утрауҙар ҙа Порта биләмәһенә күсә. 1524 йылда Жиддәнән сыҡҡан төрөк флоты Ҡыҙыл диңгеҙҙә португалдарҙы ҡыйрата һәм ошо рәүешле диңгеҙ европалыларҙан ваҡытлыса таҙартыла. 1525 йылда алты йыл әүәл төрөктәрҙең вассалы булып киткән корсар Хәйр-әд-Дин Барбаросса ныҡлап Алжирҙа төпләнә; ошо ваҡыттан алып Алжир флоты диңгеҙ һуғыштарында Ғосман империяһының төп көсөнә әйләнә.
1526 йылда Сөләймән 100 меңлек ғәскәрен Венгрияға ҡаршы яуға ебәрә; 1526 йылдың 29 авгусында Мохач эргәһендәге алышта төрөктәр Лайош II армияһын тулыһынса тиерлек тар-мар итә, король үҙе ҡасып барғанда һаҙлыҡҡа батып үлә. Венгрия бушап ҡала, төрөктәр унан тиҫтәләрсә мең кешене ҡоллоҡҡа алып китә. Чехияны ошондай уҡ яҙмыштан Австрияның Габсбургтар династияһына буйһонғанлығы ғына ҡотҡара: ошо мәлдән Австрия менән Төркиә араһында оҙайлы һуғыштар башлана, ә Венгрия һәр ваҡыт яу яланы булып ҡала. 1527—1528 йылдарҙа төрөктәр Босния, Герцеговина һәм Славонияны баҫып ала, 1528 йылда Трансильвания хакимы, Венгрия тәхетенә дәғүә итеүсе Янош Беренсе Запольяи үҙен Сөләймәндең вассалы тип таный. Уның хоҡуҡтарын һаҡлау һылтауы аҫтында Сөләймән 1529 йылдың авгусында, австрийҙарҙы ҡыуып, Венгрия баш ҡалаһы Буданы ала, ә шул уҡ йылдың сентябрендә 120 меңлек ғәскәр башында Венаны ҡамай, алғы төрөк отрядтары Баварияға бәреп инә. Империя ғәскәрҙәренең аяуһыҙ ҡаршылыҡ күрһәтеүе, шулай уҡ киҙеү ауырыуҙары башланыу һәм аҙыҡ-түлек етмәү арҡаһында солтан, ҡамауҙы туҡтатып, Балҡанға сигенергә мәжбүр була[9]. Ҡайтыр юлында Сөләймән бик күп ҡалаларҙы һәм ҡәлғәләрҙе талай, меңдәрсә кешене әсирлеккә ала. 1532—1533 йылдарҙағы яңы Австрия — Төркиә һуғышы төрөктәрҙең сик буйындағы Кёсег ҡәлғәһен ҡамауы менән тамамлана, уның фиҙакәр ҡаршы тороуы Венаны ҡабат ҡамарға йыйынған Сөләймәндең ниәтен ҡыя. Австрия Төркиәнең көнсығыш һәм үҙәк Венгрияны буйһондороуын таный һәм йыл һайын 30 мең дукат яһаҡ түләргә йөкләмә ала. Сөләймән башҡаса Венаға һөжүм итмәй, өҫтәүенә, был һуғышта уға австрийҙар ғына түгел, испандар ҙа ҡаршы тора: Испания короле һәм Изге Рим империяһы императоры Карл V Габсбург Австрия короле Фердинанд Беренсенең ағаһы була. Ләкин Сөләймән шул тиклем ҡеүәтле була, ул христиандар Европаһының иң көслө илдәре коалицияһына ҡаршы ла еңеүле һуғыштар алып бара.
1533 йылда Сөләймән көсһөҙ шаһ Тахмасп I идара иткән Сәфәүи дәүләтенә ҡаршы киң күләмле һуғыш башлай (1533-55 йй.). Сәфәүиҙәрҙең Хорасан биләмәләрен баҫып алған Шәйбәни үзбәктәренә ҡаршы Сәфәүи ғәскәренең яу асыуынан файҙаланып, солтан 1533 йылда Әзербайжанға баҫып инә, бында текелу ҡәбиләһе әмире Улама уның яғына сыға һәм Сәфәүиҙәр баш ҡалаһы Тәбризде төрөктәргә тапшыра[10]. 1534 йылдың сентябрендә Сөләймән төрөктәрҙең төп көстәре менән Тәбризгә бәреп инә, шунан бөйөк вәзир Ибраһим паша Паргалы ғәскәре менән ҡушыла, октябрҙә уларҙың берләшкән көстәре көньяҡҡа Бағдадҡа ҡарай юллана. 1534 йылдың ноябрендә Сөләймән I Бағдадҡа аяҡ баҫа[11]. Уға Фарсы ҡултығының көньяҡ ярҙарындағы Басра, Хузистан, Луристан, Бахрейн һәм башҡа кенәзлектәрҙең хакимдары буйһона (Басра төрөктәр тарафынан тулыһынса 1546 йылда яулана). 1535 йылда шаһ Тахмасп һөжүмгә күсә һәм Тәбризде ҡайтара, ләкин Сөләймән шул йылда уҡ ҡаланы ҡабат баҫып ала, шунан Диярбаҡыр аша Халебҡа сыға һәм 1536 йылда Истанбулға әйләнеп ҡайта.
1533 йылда Хәйр-әд-Дин Барбаросса капудан паша — Ғосман флоты командующийы — итеп тәғәйенләнә. 1534 йылда ул Тунисты яулай, ләкин 1535 йылда Тунисҡа испандар баҫып инә һәм һөҙөмтәлә Африкалағы төрөк биләмәләре араһына шына ҡаға. Уның ҡарауы 1536 йылда Сөләймән I Франция короле Франциск I Валуа менән йәшерен союз төҙөй, Валуа иһә бер нисә йыл инде Карл V менән Италия өҫтөнән хакимлыҡ урынлаштырыу өсөн көрәшә. Алжир корсарҙары Францияның көньяғындағы порттарҙа төпләнеү мөмкинлеген ала. 1537 йылда алжирҙар Урта диңгеҙҙә христиандарға ҡаршы һуғыш аса, Хәйр-әд-Дин Корфа утрауын талай, Апулия яр буйына һөжүм итә, Неаполгә янай. 1538 йылда Венеция, испандар һәм Рим папаһы менән берләшеп, Төркиәгә һөжүм итә, ләкин Хәйретдин Венецияның Эгей диңгеҙендәге утрауҙарын тар-мар итә, Занте, Эгина, Чериго, Андрос, Парос, Наксосты буйһондора. 1538 йылдың 28 сентябрендә императорҙың иң ҡаһарман адмиралы — Андреа Дориа — Превезе эргәһендә Ғосман флоты тарафынан ҡыйратыла. Шул уҡ йылда Сөләймән I Молдаван кенәзлеген буйһондора һәм Днестр менән Прут тамағындағы төрөк биләмәләренә ҡуша.
1538 йылда төрөктәр диңгеҙ аша Көньяҡ Ғәрәбстанға һәм Һиндостанға йүнәлә. 13 июндә ғосман флоты Суэцтан сыға, 3 августа төрөктәр Аденға килеп етә, уның хакимы Әмир, тантаналы ҡабул итеү ойошторһа ла, мачтаға аҫып ҡуйыла, ҡала алына һәм талана. Аденды алғас, төрөктәр Гуджарат ярҙарына етә, португал ҡалаһы Диуҙы ҡамай. Һинд мосолмандары ҡамаусыларға ярҙам итә, ҡәлғә бирелергә йыйына, шул саҡ португал эскадраһы етеп килеүе хаҡында хәбәр тарала; гуджараттар португалдар менән солох төҙөй һәм ҡаланы ҡамаған төрөктәрҙе ҡырып һала. Шулай итеп, солтандың Һинд океанынан европалыларҙы ҡыуыу ниәте уңышһыҙлыҡҡа осрай, ләкин ҡоро ерҙәге һуғыштарҙа уның сардарҙары еңеү артынан еңеү яулай. 1540 йылдың 20 октябре солохона ярашлы, солтан Венецияны Хәйреддин баҫып алған бөтә утрауҙарҙан, Мореялағы Наполи ди Романо менән Мальвазия ҡалаларынан баш тартырға мәжбүр итә; Венеция шулай уҡ 30 мең дукат контрибуция түләй. Урта диңгеҙҙә төрөктәрҙең хакимлығы Лепанто эргәһендәге алышҡа тиклем дауам итә. Артабан Сөләймән Австрия менән һуғышты яңырта (1540—1547), 1541 йылда төрөктәр Буданы, 1543 йылда — Венгрияның элекке баш ҡалаһы Эстергомды, 1544 йылда — Вишеградты, Ноградты, Хатванды ала. 1547 йылдың 19 июнендәге Адрианополь солохо буйынса, Австрия Төркиәгә яһаҡ түләүен дауам итә; Венгрияның үҙәк төбәктәрендә айырым пашалыҡ булдырыла, ә Трансильвания, Валахия һәм Молдавия кеүек үк, Ғосман империяһы вассалына әйләнә.
Көнбайышта солох төҙөп, Сөләймән көнсығышта һөжүмдәрҙе көсәйтә: 1548 йылда төрөктәр дүртенсе тапҡыр Тәбризде ала (баш ҡалаһын һаҡлай алмаған шаһ Тахмасп резиденцияһын Казвинға күсерергә мәжбүр була), Кашанға һәм Кумға тиклем үтеп инә, Исфаханды яулай. 1552 йылда улар Ереванды ала. 1554 йылда солтан Сөләймән I Нахчиванға баҫып инә[12]. 1555 йылдың майында Сәфәүи дәүләте Амасьяла солохҡа ҡул ҡуйырға мәжбүр була, уға ярашлы Ираҡтың һәм Көньяҡ-Көнсығыш Анатолияның (Ак Койунлы дәүләтенең элекке төньяҡ-көнбайыш биләмәләре) Төркиә ҡарамағына күсеүен таный; алмашҡа төрөктәр сәфәүиҙәргә Кавказ аръяғының ҙур өлөшөн бирә, ләкин Көнбайыш Грузия (Имерети) Ғосман империяһы составына инә.
Франция христиан Европаһының йәмәғәтселеге баҫымы аҫтында Ғосман менән союзды өҙә, ләкин ғәмәлдә Сөләймән I хакимлығы осоронда Франция менән Төркиә әүәлгесә Испания һәм Австрияға ҡаршы бер яҡта була. 1541 йылда Хәйреддин Барбаросса испандарҙың Алжирға оло сәфәрен ҡыя, төрөк флоты француздарға 1543 йылда — Ниццаны, 1553 йылда Корсиканы яулап алыуҙа ярҙамлаша.
Сөләймән дәүерендә Төркиәнең Рәсәй менән мөнәсәбәттәре көсөргәнешле була. Бының төп сәбәбе Мәскәү дәүләте менән Ғосман империяһы составына ингән Ҡырым ханлығы араһындағы өҙлөкһөҙ дошманлыҡҡа бәйләнгән була. Сөләймәнгә вассаллыҡ буйһоноуын төрлө ваҡытта Ҡазан (Сафа-Гәрәй 1524 йылда) һәм хатта Себер хандары ла таный. Ҡазан һәм Себер ханлыҡтары төрөктәрҙән дипломатик һәм хатта хәрби ярҙам алыуға өмөтләнә, ләкин Истанбул менән ара алыҫлығы арҡаһында был өмөттәр тормошҡа ашмай. Төрөктәр ара-тирә ҡырымдарҙың Мәскәү батшалығына походтарында (1541 йылда — Мәскәүгә, 1552 һәм 1555 йылдарҙа — Тулаға, 1556 йылда — Әстерханға) ҡатнаша. Үҙ сиратында 1556—1561 йылдарҙа Литва кенәзе Дмитрий Вишневецкий Данила Адашев менән бергә Очаковҡа, Перекопҡа һәм Ҡырым яр буйына баҫҡын сәфәрҙәре яһай, 1559 — 60 йылдарҙа Аҙау ҡәлғәһен яулауҙа уңышһыҙлыҡҡа осрай.
1550 йылда төрөктәр португалдар ҡулынан әл-Кәтифте ҡайтарып ала; 1547—1554 йылдарҙа төрөк флоты Һинд океанында португалдар менән ҡат-ҡат бәрелешә, уларҙың факторияларын ҡыйрата. 1552 йылда төрөк эскадраһы португалдарҙан ҡеүәтле Маскат ҡәлғәһен тартып ала, әммә төрөктәр 1553 йылда — Ормуз ҡултығында, 1554 йылда Маскат янында улар тарафынан ҡыйратыла.
Сөләймән хакимлығының һуңында Австрия менән ике яңы һуғыш (1551—1562 һәм 1566—1568) сиктәрҙе әллә ни үҙгәртә алмай. 1551 йылдың авгусында төрөк флоты Триполиҙы ала, тиҙҙән бөтөн Триполитания (хәҙерге Ливия) Сөләймәнгә буйһона. 1553 йылда төрөктәр Мароккоға бәреп инә, Ваттасиҙарҙың ҡолатылған династияһын тәхеткә ҡайтарып, был илдә үҙ йоғонтоһон көсәйтмәк була, тик уңышһыҙлыҡҡа осрай. Төрөктәрҙең Суданға походы (1555—1557) уны Ғосмандарға буйһондора; 1557 йылда төрөктәр Эфиопияның төп порты Массауаны, 1559 йылда Эритреяны яулай һәм Ҡыҙыл диңгеҙҙе тулыһынса үҙ контроленә ала. Шулай итеп, 1538 йылда хәлифә титулын алған солтан Сөләймән I хакимлығы ахырына мосолман донъяһы тарихында иң бөйөк һәм иң ҡеүәтле империяға идара итә.
1565 йылдың 18 майында 180 караплы төрөк флоты Мальтаға 30 меңлек ғәскәр килтереп төшөрә, ләкин 1530 йылдан был утрауҙа нығынған рыцарь-иоанниттар бөтә штурмдарҙы кире ҡаға. Төрөктәр ғәскәрҙең сиреген юғалта һәм сентябрҙә утрауҙы ҡалдырырға мәжбүр була.
1566 йылдың 1 майында Сөләймән I һуңғы — ун өсөнсө хәрби походына сыға. Солтандың ғәскәре 7 августа Көнсығыш Венгрияла Сигетварҙы ҡамай. Күркәм Сөләймән I ҡәлғәне ҡамап тотҡанда 5 сентябҙә үҙенең сатырында мәрхүм була.
Сөләймәниә мәсете янындағы зыяратта яратҡан ҡатыны Роксолана кәшәнәһенә йәнәш кәшәнәлә ерләнгән.
Шәхси тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сөләймән I шағирҙарға (Бакы һ.б.), рәссамдарға, архитекторҙарға йылы мөнәсәбәттә булған, үҙе лә шиғыр яҙған, оҫта тимерсе булған һәм пушкалар ҡойоуҙа шәхсән ҡатнашҡан, шулай уҡ зәргәрлек эше менән мауыҡҡан. Уның идараһы дәүерендә төҙөлгән мөһабәт биналар һәм ҡоролмалар — күперҙәр, һарайҙар, мәсеттәр (иң билдәлеһе — «Сөләймәниә» мәсете, ҙурлығы буйынса Истанбулда икенсе) киләсәк быуаттарға Ғосман стиле үрнәге булып ҡала. Ришүәтселек менән аяуһыҙ көрәшкән Сөләймән вазифаһын үҙ мәнфәғәтендә файҙаланған чиновниктарға ҡаты яза биргән; ул «изге ғәмәлдәре менән халыҡтың ыңғай мөнәсәбәтенн яулаған, ихтыярһыҙлап тотолған һөнәрселәрҙе иреккә сығарған, мәктәптәр төҙөгән, ләкин рәхимһеҙ тиран булған: уның шикселлегенән һәм яуызлығынан туғанлыҡ та, ҡаҙаныштар ҙа ҡотҡара алмаған».[13].
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сөләймәнгә ул табып биргән тәүге кәнизәге — Фүләнә. Кәнизәк Мәхмүт исемле ул таба, тик бала 1521 йылдың 29 ноябрендә ҡара сәсәктән үлеп ҡала. Был ҡатын солтан тормошонда бер ниндәй әһәмиәткә эйә булмай, 1550 йылда вафат була. Икенсе кәнизәге Гөлфәм Хатун була. 1513 йылда солтанға Морат исемле ул таба, был бала ла 1521 йылда ҡара сәсәктән мәрхүм була[14][15]. Гөлфәм солтан эргәһенә башҡа яҡын ебәрелмәй һәм бала тапмай, ләкин оҙаҡ йылдар солтандың тоғро дуҫы булып ҡала. Гөлфәмде Сөләймәндең бойороғо буйынса 1562 йылда быуып үлтерәләр.
Солтандың өсөнсө кәнизәге — черкес ҡыҙы[4] Маһидәүрән Солтан, ул Гөлбаһар («Яҙғы рауза») булараҡ билдәле. Маһидәүрән Солтан менән солтан Сөләймәндең улы тыуа: шаһзадә Мостафа Мөхлиси ([33]) — (1515, Маниса — 6 октябрь 1553, Эрегли) — 1553 йылда атаһының бойороғо менән үлтерелә. Шуныһы билдәле: солтандың имсәктәш ағаһы Яхъя Әфәнде, Мостафаны үлтереү ваҡиғаһынан һуң, Сөләймәнгә хат яҙа, уның Мостафаға ҡарата ғәҙелһеҙлеге тураһында белдерә һәм, әүәл солтан менән бик йылы мөнәсәбәттә булһа ла, башҡаса уның менән осрашмай. Маһидәүрән Солтан 1581 йылда[16] вафат була һәм Бурсала улы шаһзадә Мостафа кәшәнәһендә ерләнә[14].
Күркәм Сөләймәндең дүртенсе кәнизәге һәм беренсе никахлы ҡатыны — Анастасия (башҡа сығанаҡтарҙа — Александра) Лисовская, уны Һөррәм Солтан тип йөрөтәләр, ә Европала ул Роксолана исеме аҫтында билдәле. Яҙыусы Осип Назарук — «Роксолана. Хәлиф һәм падишаһ (Бөйөк Сөләймән), илбаҫар һәм ҡанунсы ҡатыны» тарихи повесының авторы — билдәләүенсә, «1612 йылда Царьгородта булған поляк илсеһе Твардовский төрөктәрҙән Роксолана Рогатинда тыуған тип ишеткән, башҡа сығанаҡтар дәлилләүенсә, ул Стрийщинанан». Билдәле шағир Михаил Гославский уны «Подольелағы Чемеривцы тигән ҡаласыҡтан» тип яҙа[17]. 1521 йылда Һөррәм менән Сөләймәндең Мәхмәд[18] исемле улы, 1522 йылда — ҡыҙҙары Миһримаһ, 1523 — улдары Абдалла, 1524 йылда Селим тыуа. 1526 йылда улдары Баязид донъяға килә, ләкин шул уҡ йылды Абдалла мәрхүм була[14]. 1532 йылда Роксолана солтанға Йыһангирҙе табып бирә.
Роксолана солтандың һеңлеһе Хәтижә Солтандың ире, бөйөк вәзир Ибраһим паша Паргалының (1493 йәки 1494—1536) үлтерелеүенә ҡыҫылышлы булған, тигән фекер йәшәй, паша Франция менән үтә тығыҙ бәйләнештә ғәйепләнгән. Бөйөк вәзир вазифаһына Роксолана яҡлы Рөстәм паша Мәкри тәғәйенләнә (1544—1553 һәм 1555—1561), ул уға 17 йәшлек ҡыҙы Миһримаһты кейәүгә бирә. Рөстәм паша Роксоланаға Сөләймәндең черкес милләтле Маһидәүрәндән тыуған улы Мостафаның фарсылар менән атаһына ҡаршы йәшерен һүҙ беркетеүҙә ғәйебен иҫбатларға ярҙам итә (тарихсылар, Мостафа ғәйепле булғанмы-булмағанмы, тип һаман бәхәсләшә). Сөләймән Мостафаны үҙенең күҙе алдында ебәк бау менән быуып үлтерергә бойора, шулай уҡ уның улын, йәғни үҙенең ейәнен дә, үлтерергә әмер бирә (1553 йыл).
Роксолананың улы Сәлим тәхет вариҫы була; ләкин әсәһенең вафатынан һуң (1558 йыл) Сөләймән менән Роксолананың икенсе улы — Баязид (1559 йыл) фетнә күтәрә. Ул ағаһы Сәлим тарафынан Конья эргәһендәге бәрелештә 1559 йылдың майында еңелә һәм сәфәүиҙәр иле Иранда йәшенмәксе була, ләкин шаһ Тахмасп I 400 мең алтынға уны атаһына һата, һәм Баязид үлтерелә (1561 йыл). Баязидтың биш улы ла үлтерелә (иң бәләкәйе өс кенә йәштә була).
Сөләймәндең тағы бер еткән ҡыҙы — Разия Солтан булған тигән фараз йәшәй. Был ҡыҙ Сөләймән солтандың үҙ ҡыҙы булғанмы, уның әсәһе кем — билдәле түгел, ләкин күптәр, уның әсәһе Маһидәүрән Солтан булған, тип иҫәпләй. Разияның булғанлығына ситләтелгән дәлил — Яхъя Әфәнде төрбәһендә «Ғәмһеҙ Разия Солтан, Ҡануни Солтан Сөләймәндең ҡандаш ҡыҙы һәм Яхъя Әфәнденең йәндәш ҡыҙы» тигән яҙыулы ҡәбер.
Мәҙәниәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2003 йылда Төркиәлә «Һөррәм Солтан» тигән кесе сериал төшөрөлә.
- 1996—2003 йй. экрандарға «Роксолана» тигән украин сериалы сыға.
- 2011—2014 йй. экрандарға «Күркәм быуат» тигән төрөк сериалы сыға. Солтан ролен билдәле актер Хәлит Эргенч башҡара.
- Assassin’s Creed: Revelations уйынында шаһзадә Сөләймән төп геройҙың союздашы булып тора.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Разие Султан
- ↑ Шехзаде Джихангир
- ↑ M. Th Houtsma First encyclopaedia of Islam: 1913-1936 — BRILL, 1993. — Б. 522. — ISBN 9004097961, 9789004097964.
- ↑ 4,0 4,1 Екатерина Николаевна Кушева Народы Северного Кавказа и их связи с Россией: вторая половина XVI - 30-е годы XVII века — Изд-во Академии наук СССР, 1963. — Б. 201.
- ↑ Сулейман, султан // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- ↑ Кинросс Лорд Расцвет и упадок Османской империи — М.: КРОН-ПРЕСС, 1999. — Б. 214. — ISBN 5-232-00732-7.
- ↑ Турция // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- ↑ 8,0 8,1 Турецкие войны // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- ↑ И. Б Греков, Институт славяноведения и балканистики (Академия наук СССР) Османская империя и страны Центральной, Восточной и Юго-Восточной Европы в XV-XVI вв: главные тенденции политических взаимоотношений — М.: Наука, 1984. — Б. 165.
- ↑ История Ирана с древнейших времен до конца XVIII века — Л.: Издательство Ленинградского университета, 1958. — 390 б.
- ↑ Кинросс Лорд Расцвет и упадок Османской империи — М.: КРОН-ПРЕСС, 1999. — Б. 247-248. — ISBN 5-232-00732-7.
- ↑ История народов Северного Кавказа с древнейших времён до конца XVIII в. — М.: Наука, 1988. — Б. 313.
- ↑ Георг Веберҙың"Дөйөм тарих" тигән китабынан
- ↑ 14,0 14,1 14,2 Sir H. A. R. Gibb The Encyclopaedia of Islam — Brill Archive, 1979. — Т. 5, части 79-80. — Б. 66.
Оригинал текст (урыҫ.)
According to the tradition established by Hammer-Purgstall (GOR, iii, 673), she was Polish, from Rogatin (Polish: Rohatyn) on the Gnilaya Lipa river, now in the Ukrainian SSR, then in the Little Russia of Poland, the daughter of a Greek Catholic papas; possibly her name was Aleksandra Lisowska. The area, an old Ruthenian settlement, was subjected to frequent Tatar raids; she may have been carried off on one of these and sold as a slave in Istanbul.
- ↑ Yılmaz Öztuna Kanûnı̂ Sultan Süleyman — Kültür Bakanlığı, 1989. — Б. 9, 11. — P. 163. — ISBN 9751703743, 9789751703743.
- ↑ Leslie P. Peirce The imperial harem: women and sovereignty in the Ottoman Empir — Oxford University Press, 1993. — Б. 55-56. — ISBN 0195086775, 9780195086775.
- ↑ М. Василевский. Где родилась Роксолана? // День: Ежедневная всеукраинская газета. № 124, четверг, 14 июля 2005.
- ↑ Leslie P. Peirce The imperial harem: women and sovereignty in the Ottoman Empir — Oxford University Press, 1993. — Б. 59. — ISBN 0195086775, 9780195086775.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сулейман Великолепный. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»
- Гарольд Лэмб Сулейман. Султан Востока (урыҫ.)
- А. А. Шарибжанова, Р. В. Шарибжанов. Символика власти османского султана: фантастические звериные образы на ятагане Сулеймана Великолепного
- Мавзолей Сулеймана Великолепного на Искусство ислама
- А. Б. Широкорад Султан Сулейман Великолепный и его империя
Иллюстрациялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
-
-
-
Истанбулда
Синан төҙөгән,
Сөләймәниә мәсете
-


text:
Йәштәр өсөн вакансиялар йәрминкәләре Өфөлә ай һайын үткәреләсәк
Ағымдағы йылдың апреленән алып ай һайын Башҡортостан баш ҡалаһында йәштәр өсөн вакансиялар йәрминкәләре үткәреләсәк. Беренсе бындай йәрминкә Өфөлә 5 апрелдә үтәсәк. Сараны ҡаланың Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге ойоштора.
Бөгөн Өфөлә сәнәғәт предприятиелары өсөн йәнә бер вакансиялар йәрминкәһе үткәрелде. Унда яҡынса 600 кеше ҡатнашты. Йәрминкәлә 22 эш биреүсе 330 буш эш урыны тәҡдим итте, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына баш ҡаланың Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән.
— Бөгөн сәнәғәт өлкәһе белгестәренә генә түгел, менеджер, логист, машина йөрөтөүсе, рәссам, һатыусы, кассир һәм страховкалау агенттарына ла һорау ҙур булды. Йәрминкәгә килеүселәрҙән яҡынса 150 кеше эш тәҡдим итеүселәр менән һөйләшеүҙә ҡатнашты. Уларҙың яртыһы тиерлек һөҙөмтәлә эшкә саҡырылды, — тине Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгенең предприятиелар менән бәйләнештәр бүлеге начальнигы Ирина Турчина.


text:
Баш ҡалала 2012 йылда уҡыу йорттарын тамамлаусылар өсөн вакансиялар йәрминкәһе үтәсәк
23 августа Өфөлә юғары, урта һәм башланғыс һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусылар өсөн вакансиялар йәрминкәһе үтә. Унда 30-ҙан ашыу эш тәҡдим итеүсе, йәштәр мәшғүллегенә булышлыҡ итеү үҙәктәре, алдынғы кадрҙар агентлыҡтары һәм эшкә урынлаштырыу буйынса махсуслашҡан киң мәғлүмәт саралары ҡатнашасаҡ. Улар меңдән ашыу вакантлы урын тәҡдим итәсәк.
Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, йәрминкәлә ҡатнашыусылар ҡаланың Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгендәге вакансиялар банкы менән, шулай уҡ юрист һәм психолог кәңәштәре менән файҙалана аласаҡ. Барлыҡ хеҙмәттәр бушлай күрһәтелә.
2012 йылда уҡыу йорттарын тамамлаусылар өсөн вакансиялар йәрминкәһе Өфө ҡалаһы, Ибраһимов бульвары, 47/1 адресы буйынса үткәрелә.
Башлана – 10.00 сәғәттә.


text:
Өфө халҡы казинола йөҙәр мең аҡсаһын ҡалдырған
Өфөлә Иҡтисади енәйәтселеккә ҡаршы көрәш идаралығы хеҙмәткәрҙәре сираттағы йәшерен казиноны япты. Покер клубы бер ай самаһы элек баш ҡаланың Киров районындағы күмәртә базаһы биләмәһендә асылған. Сауҙа ангарҙарының береһендә ойоштороусылар ике покер өҫтәле ҡуйған. Полиция хеҙмәткәрҙәре килгәндә залда унға яҡын кеше булған.
Ойоштороусылар менән алып барылған дәфтәрҙәге яҙыуҙарға ҡарағанда, уйын йортонда ставкалар йөҙөшәр меңгә еткән. Әле уйын бинаһына арест һалынған, полиция хеҙмәткәрҙәре йәшерен казиноны ойоштороусыларҙы асыҡлай, тип хәбәр иттеләр БР буйынса Эске эштәр министрлығынан.


text:
Фото:
Чулпан Хаматова шәфҡәтлелек маҡсаты менән Өфөлә булып китте
Фото:
Популяр театр һәм кино актрисаһы, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисткаһы, күп һанлы премиялар лауреаты, йәмәғәт эшмәкәре Чулпан Хаматова шәфҡәтлелек маҡсаты менән Өфөлә булып китте. Ул Мәскәүҙән осоп килеп төшкәс тә тура Республика балалар клиник дауаханаһына юл алды, унда онкология бүлексәһендә ауырыу балаларға дарыуҙарҙы дозалап индереү өсөн “инфузомат” аппараты тапшырылды.
Аппаратты һатып алыуға средстволар үҙ шәфҡәтлелеге һәм социаль проблемаларға иғтибары менән айырылып торған Тойота-Үҙәк-Өфө компанияһы тарафынан бүленде. Клиникаға барғандан һуң Тойота-Үҙәктә Чулпан Хаматова ҡатнашлығында матбуғат конференцияһы уҙғарылды. Билдәле булыуынса, ул онкологик сирле балаларға ярҙам итеүсе “Ғүмер бүләк ит” фондының ҡушма ойоштороусыһы булып тора. Фонд эшмәкәрлегенә ул шул тиклем күп ваҡытын бүлә, хәҙер, үҙе әйтеүенсә, кинола төшөргә мөмкинлеге лә ҡалмай. Мәскәү клиникалары пациенттары араһында Өфөнән дә балалар бар, тине ул. Улар баш ҡалаға йыл һайын килә.
— Республика балалар клиник дауаханаһына барыу һәм врачтар менән аралашыу миндә бик яҡшы тәьҫораттар ҡалдырҙы, — тине журналистарға Мәскәү ҡунағы. – Медперсонал балаларҙың ғүмерен һаҡлап ҡалыу өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләй, тип уйлайым. Һеҙҙә шундай һоҡланғыс белгестәр булыуына шатланырға ғына ҡала. Бүләк итеүселәрҙең позицияһы ла оҡшаны: улар үҙҙәрен бик тыйнаҡ һәм әҙәпле тоталар.
Актриса, “Ғүмер бүләк ит” фондының эшмәкәрлеге әһәмиәте һәм күләме буйынса төрлө эштәрҙән ғибәрәт – ҡатмарлы операцияларҙан һәм дарыуҙар эҙләүҙән алып балалары менән ата-әсәләрҙе вокзалда ҡаршы алып, клиникаға оҙатып ҡуйыуға тиклем, тип хәбәр итте. Был бик етди эш, тип билдәләне ул.
Матбуғат конференцияһының икенсе өлөшө өсөнсө быуын Toyota Prius автомобиле менән таныштырыуға ҡайтып ҡалды. Рәсәйҙә уның беренсе хужаһы булып Чулпан Хаматова тора. Әлбиттә, матбуғат һорауҙары бензинда ла, шулай уҡ электр разрядын ҡулланып та эшләүсе экономиялы гибрид двигателе менән был транспорт сараһын файҙаланыу өҫтөнлөктәренә ҡағылды.
— Был автомобилгә идара иткәндә миңә хатта Мәскәүҙәге икһеҙ-сикһеҙ тығындарҙа торғанда ла уның тирә-яҡ мөхитте бысратмауын тойоу ғына ла рәхәт, — тип таныны Чулпан. – Етмәһә, салоны иркен һәм уңайлы, унда минең ҡыҙҙарым уйынсыҡтары һәм үҙ әйберҙәре менән иркен һыя. Машина тауышһыҙ эшләй, һәм мин үҙем яратҡан музыканы йәки театр спектаклдәре яҙмаларын бер ниндәй ҡамасауһыҙ тыңлай алам.
“Горн” реклама бюроһы уйындар һәм приздар менән ҡыҙыҡлы шоу-программа әҙерләгәйне. Һуңынан актриса Өфөлә был автомобилде беренсе булып һатып алыусы йәш ҡатын менән иҫтәлеккә фотоға төштө.


text:
Рөстәм Хәмитов «Эхо Москвы» радиостанцияһына РФ Юғары судының мосолман байрамдары хаҡындағы ҡарарына комментарий бирҙе
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Эхо Москвы» радиостанцияһына интервью бирҙе, унда ул мосолмандарҙың Ураҙа һәм Ҡорбан байрамдарын федераль кимәлдә ял көндәре тип иғлан итеү инициативаһын дәлилләне һәм Рәсәй Юғары судының ҡарарына комментарий бирҙе. Юғары суд үҙ сиратында Ураҙа һәм Ҡорбан байрамдарын ял көндәре тип иғлан итеү тураһындағы республика законы положениеларын федераль ҡануниәткә тап килмәй һәм көсөнән сыҡҡан тип танығайны.
«Был ҡарар ғәҙел түгел, һәм ул мосолмандарҙың хоҡуҡтарын боҙа, тип иҫәпләйем, — тип билдәләне интервьюла республика башлығы. – Беҙ республика Дәүләт Йыйылышы исеменән РФ Юғары судына ялыу менән мөрәжәғәт иттек. РФ Юғары судының 31 авгусындағы административ эштәр буйынса суд коллегияһы ҡарарын ғәмәлгә ашырмауҙарын һорайбыҙ. Шулай итеп, беҙҙең законды бөтөрөү буйынса РФ Юғары суды ҡарары әле көсөнә инмәгән. Ул туҡтатылыр, был эш надзор инстанцияһында, атап әйткәндә РФ Юғары суды президиумында өҫтәмә рәүештә йәнә тикшерелер, һәм беҙ еңеп сығырбыҙ, тип ышанам. Был беҙҙең беренсе аҙымыбыҙ.
Икенсе аҙым. Беҙ Башҡортостан Республикаһынан депутаттарҙы ғәмәлдәге РФ Хеҙмәт кодексына төҙәтмәләр индереү үтенесе менән Дәүләт Думаһына закон сығарыу инициативаһы менән сығыуҙарын һораныҡ. Һәм унда РФ субъекттары конфессиональ байрамдарҙы ял көндәре тип иғлан итеү ҡарарын үҙаллы ҡабул итә ала, тигән позицияны билдәләргә. Был позиция Намыҫ азатлығы һәм дини ойошмалар тураһындағы законда билдәләнгән инде. Дәүләт Думаһында был ғариза ла ҡабул ителде. Хеҙмәт кодексына төҙәтмәләр индереләсәк, тип ышанам. Бының менән конфликт тамамланыр, тип уйлайым».
Рөстәм Хәмитов, был мөрәжәғәттәр һөҙөмтәһеҙ була ҡалһа, республика етәкселегенең артабан ниндәй саралар күрәсәген дә билдәләп үтте. Шул уҡ ваҡытта Башҡортостан Президенты РФ Юғары судының ялыуҙы ыңғай һәм дөрөҫ хәл итәсәгенә ышанысын белдерҙе.
«Суд инстанциялары, әлбиттә, килеп тыуған хәлде ентекләберәк тикшерергә, РФ Юғары суды ултырышына Башҡортостан Республикаһы вәкилдәрен дә саҡырырға тейеш ине, әммә был эшләнмәне. Бындай ентекле тикшереү булһа, беҙ хаҡлы булыуыбыҙҙы иҫбатлар инек», — тине Рөстәм Хәмитов.
Интервьюның тулы тексын http://echo.msk.ru/programs/beseda/815380-echo/#element-text һылтанмаһы буйынса уҡығыҙ.


text:
Өфө «Ҙур химияға» әҙерләнә
29-30 майҙа Өфөлә «Ҙур химия» IV Халыҡ-ара форумы үтәсәк. Тейешле бойороҡҡа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйған.
Форумды әҙерләү һәм үткәреү буйынса сараларҙың ойоштороусыһы һәм координаторы итеп БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы билдәләнгән. Ойоштороу комитетының рәйесе итеп вице-премьер Дмитрий Шаронов тәғәйенләнгән.
Форумдың маҡсаты – иҡтисади бәйләнештәр үҫтереү, шулай уҡ иҡтисадҡа инвестициялар һәм донъя химия берләшмәһе иғтибарын тармаҡтың көнүҙәк мәсьәләләренә йәлеп итеү. Ҡатнашыу өсөн Рәсәйҙең, БДБ һәм алыҫ сит илдәрҙең эре химия предприятиелары етәкселәре саҡырылған.
«Ҙур химия» Халыҡ-ара инвестиция форумы беренсе тапҡыр Башҡортостанда 2011 йылдың 27-28 майында республика Президенты инициативаһы буйынса үтте.


text:
Фото:
Юғары суд хеҙмәткәрҙәре Республика балалар клиник дауаханаһының гематология бүлегенә ярҙам күрһәтте
Фото:
БР Юғары суды аппараты судьялары һәм хеҙмәткәрҙәре Республика балалар клиник дауаханаһының гематология бүлегенә ярҙам күрһәтте. Үҙҙәренең инициативаһы менән йыйған аҡсаларына улар бәләкәй пациенттарға кәрәкле медицина аппараты һатып алды.
Суд системаһы хеҙмәткәрҙәре гематология бүлегенә барып, балаларҙы һәм клиника персоналын Яңы йыл менән ҡотланы һәм уларға «Перфузор компакт С» аппаратын тапшырҙы. Был медикаменттарҙы юғары теүәллек менән үлсәп һалырға мөмкинлек биреүсе шприцлы насос.
Бүлек мөдире Татьяна Красавцева бәләкәй пациенттар, уларҙың ата-әсәләре һәм медперсонал исеменән суд хеҙмәткәрҙәренә ҙур рәхмәтен еткерҙе.
БР Юғары судының матбуғат секретары Елена Макушинаның әйтеүенсә, хәйриә эшмәкәрлеге балалар дауаханаһы менән генә сикләнмәй.
— Бынан алдараҡ аҡылы буйынса зәғиф балалар тәрбиәләнгән Серафимовка йорт-интернатына ла ярҙам күрһәтелде. Уларға аң-фекерләү ҡеүәһен үҫтереүсе уйындар, мәктәп кәрәк-яраҡтары, йомшаҡ уйынсыҡтар, тренажерҙар, спорт инвентары, китаптар, башҡа төрлө кәрәкле әйберҙәр һатып алынды.


text:
Санкт-Петербургта Башҡорт мәҙәниәте көнө уҙғарыла
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Санкт-Петербургта Башҡорт мәҙәниәте көнө уҙғарыла. Ошо хаҡта Санкт-Петербургтағы «Башҡортостан» ойошмаһы рәйесе Люция Буканова хәбәр итте. 29 апрелдә киске сәғәт 7-лә төньяҡ баш ҡалала йәшәүселәрҙе И.И.Газа исемендәге Мәҙәниәт һарайына саҡыралар (Стачек проспекты, 72, «Киров заводы» метро станцияһы). Башҡорт мәҙәниәте көнө Санкт-Петербургта башҡорттарҙың тәүге, рәсми теркәлгән йәмәғәт ойошмаларының юбилейына: «Ирәндек» башҡорт фольклор ансамбле ойошторолоуға 30 йыл тулыуға һәм «Башҡортостан» йәмәғәт ойошмаһының 20 йыллығына арналған. Сара Санкт-Петербургта Мосолман мәҙәниәте көндәрен байрам итеү сиктәрендә үткәрелә.
Унда Өфөнән «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле «Бер ғаиләлә» тип аталған ҙур концерт менән сығыш яһай. Программала — башҡорт бейеүҙәре һәм йырҙары, шулай уҡ Башҡортостанда йәшәгән рус, украин, төрөк, йәһүд, белорус, молдаван, ҡаҙаҡ, татар, мари, сыуаш, Кавказ халыҡтарының фольклоры.
Концерт башланғансы Мәҙәниәт һарайында «Санкт-Петербургтағы башҡорт йәмәғәт ойошмаларының эшмәкәрлеге тураһында» фото- һәм видеокүргәҙмәләр, «Башҡорт йәмәғәт ойошмаларының һәм төрлө милләт шәхестәренең Санкт-Петербургтың мәҙәни, социаль һәм ижтимағи тормошона индергән өлөшө» темаһына түңәрәк өҫтәл ойошторола.
13 апрелдә Милли әҙәбиәт китапханаһында Санкт-Петербургтағы башҡорт ойошмаһының йыйылышы була.
Белешмә өсөн телефон: (812) 783-32-78, 998-21-36, 8-931-970-14-15.