text:
16-05-2017, 15:46 / ---
Иң мөһиме - ғаилә бәхете
Ғаилә. Ошо ябай ғына һүҙҙә оло төшөнсә ята. Яҡтылыҡ та, яҡшылыҡ та, наҙлылыҡ та, йәшәү мәғәнәһе лә һыйған был һүҙгә. Тап ошо һүҙ донъялағы бер- береһен ишетеп тә, күреп тә белмәгән кешеләрҙе осраштыра, берләштерә, мөхәббәт ептәре менән бәйләй. Халҡыбыҙ юҡҡа ғына "Ғаиләм - ҡәлғәм” тип әйтмәгән, сөнки ғаиләләребеҙ имен, ныҡлы, рухлы, көслө һәм күсле икән, дәүләтебеҙ ҙә имен, ҡеүәтле, яҡты яҙмышлы буласаҡ. Ғаиләлә ир менән ҡатын бер үк маҡсат, бер үк уй-ниәттәр менән йәшәгәндә генә донъя алға бара. Бөгөн беҙ һеҙҙе икеһе лә иң шәфҡәтле һәм кәрәкле һөнәрҙе һайлаған йәш ғаилә башлыҡтары - Лилиә...


c: text/html

text:
Өфө мэрияһы чиновнигы 2,5 млн һум ришүәт алғанда тотолған
БР буйынса Эске эштәр министрлығының Иҡтисади енәйәттәргә ҡаршы көрәш идаралығы хеҙмәткәрҙәре Өфө хакимиәте белгесен 2,5 млн һум күләмендә ришүәт алғанында ҡулға алған. Аҡсаны 30 йәшлек хеҙмәткәргә «Тимер юлсы» автогараж кооперативы вәкиле биргән. Ул белгестең автомобилендә тапшырылған. Алдан билдәле булыуынса, киләһе осрашыуҙа чиновник тағы ла ике миллион һум аҡса алырға тейеш булған. Был мәсьәләне хәл итеүҙә булышлыҡ иткәне өсөн аҡсалата бүләк. Ришүәт биреүсе Азатлыҡ урамындағы 260 гаражды һәм Пугачев урамындағы торлаҡҡа ҡарамаған бинаны файҙаланыуға тапшырыуға рөхсәт алырға теләгән.
Өфөнөң Эске эштәр бүлеге ҡарамағындағы Тикшереү идаралығында РФ Енәйәт кодексының 290-сы статьяһы («ҙур күләмдә ришүәт алыу») буйынса енәйәт эше асылған. Әлеге мәлдә чиновник ҡаланан китмәҫкә яҙма йөкләмә биргән, тип хәбәр иттеләр БР буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Республиканың берҙәм рәсәйлеләре Украина балалары өсөн гуманитар ярҙам йыйҙы
Өфөнөң Октябрь районында белем биреү учреждениелары хеҙмәткәрҙәре һәм ата-әсәләр башланғысы буйынса, уҙып киткән Балаларҙы яҡлау көнөнә арналған, «Украинаның көньяҡ-көнбайыш балаларын яҡлайыҡ!» акцияһы старт алды, тип хәбәр итә ER.RU.
Акцияның маҡсаты – йәмәғәтселектең иғтибарын йәлеп итеү, Украинаның көньяҡ-көнбайышында граждандар һуғышында балаларҙың хәле тураһында дөрөҫ мәғлүмәт таратыу. Шишәмбе, 3 июндә, мәктәпкәсә учреждениеларҙа хеҙмәткәрҙәр һәм балалар әҙерләгән концерт, спорт саралары, асфальтта һүрәттәр төшөрөү конкурсы уҙҙы. Балалары менән бергә ата-әсәләр Украинаның көньяҡ-көнбайыш балаларына ярҙам итеү өсөн һүрәттәр, теләктәр, стена гәзите әҙерләне.
Акция сиктәрендә «Берҙәм Рәсәй» партияһының беренсел бүлексәһе ағзалары ата-әсәләр менән бергә Украинаның көньяҡ-көнбайыш халҡына ярҙам итеү өсөн уйынсыҡтар, медикаменттар, антисептиктар, шәхси ҡулланыу әйберҙәре, табипҡа тиклем тәүге ярҙам күрһәтеү саралары, өҫ кейеме, аяҡ-кейем, урын-ер кәрәк-яраҡтары, ярма, шәкәр, макарон, бәләкәй йәштәге балалар өсөн ҡоро ҡатышма йыйыуҙы ойошторҙо. Йыйылған бөтә нәмә Украинаға оҙатыласаҡ.
— Һәр беребеҙ Укаринала барған хәлде белә. Тәрбиәләнеүселәр, хеҙмәткәрҙәр һәм ата-әсәләр ауыр, йәшәү өсөн хәүефле хәлдә ҡалған балаларға ярҙам итергә теләй. Был хәлгә күҙ йоморға ярамай. Рәсәй – көслө дәүләт, беҙ бер-беребеҙгә ауыр минуттарҙа ярҙам итергә тейеш. Һеҙ ҙә вайымһыҙ булып ҡалмағыҙ, — тип өндәне акция ҡатнашыусыларын «Берҙәм Рәсәй» партияһының беренсел бүлексәһе ағзалары.


text:
Яйыҡ гәзите » Сәйәсәт, иҡтисад » Ветерандар менән күҙгә-күҙ осрашып
Ветерандар менән күҙгә-күҙ осрашып06.10.2017
Ошо көндәрҙә район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев төбәгебеҙҙең ветерандар активы менән осрашты. Оло быуын вәкилдәре менән осрашыу күптән традицияға әйләнгән, ҡатнашыусыларҙың күбеһе ҡала-районыбыҙҙа билдәле булған тәүтөҙөүселәр, хөрмәтле кешеләр. Ойошма-предприятиеларҙа оҙаҡ йылдар фиҙаҡәр хеҙмәт итеп, Учалыбыҙҙың үҫешенә ҙур өлөш индергән апай-ағайҙар. Әле лә улар оло йәштә булыуҙарына ҡарамаҫтан, әүҙем тормош алып баралар, йәмәғәт эштәрендә ҡайнап йәшәйҙәр. Төбәгебеҙҙең киләсәге өсөн янып-көйәләр.
Фәрит Фәтих улы ветерандарҙы районыбыҙҙың бөгөнгөһө менән таныштырҙы, алдағы перспективалары тураһында бәйән итте. Ололар сә-нәғәт предприятиелары, торлаҡ-коммуналь, ауыл хужалығы тармағындағы хәлдәр тураһында хәбәрҙар булды. Шулай уҡ район етәксеһе былтырғы осрашыуҙа протоколға индерелгән мәсьәләләрҙең нисек хәл ителеүен һөйләне. Белеүебеҙсә, быйыл ҡала-районыбыҙҙа бихисап эштәр башҡарылды. Рудник ҡасабаһында процедура кабинеты асы-лыуы халыҡ өсөн ҡыуаныслы ваҡиға булды. Ахун ауылы зыяратын ҙурайтыу күҙаллана, әлеге ваҡытта әҙерлек эштәре бара, биләмәне ҡамау өсөн материалдар һатып алынған. Иң мөһиме - юл мәсьәләһе ыңғай хәл ителә. Учалы, Иманғол, Ҡунаҡбай биҫтәләрендә юлдар ремонтлана. Һәм тағы ла бер һөйөнөслө хәбәр - ниһайәт, Учалы-Иманғол юлы төҙөлә башлаясаҡ. Фәрит Фәтих улы алдағы осрашыуҙарҙа ла һорауҙы ыңғай хәл итергә вәғәҙә биргәйне, үҙенә афариндан башҡа әйтер һүҙ юҡ. Юл участкаһын төҙөүгә республика бюд-жетынан 125 миллион һум аҡса бүленгән, подрядсыны билдәләү өсөн аукцион уҙғарыуға әҙерлек эштәре бара. Тендерҙа еңгән предприятие 2017-2019 йылдар дауамында 5,5 километр араны рәтләргә бурыслы. Хирургия корпусын төҙөү буйынса ла ыңғай ҡарар ҡабул ителгән. Яңы бина «Башҡортостандың 100 йыллығына - 100 объект» масштаблы акцияһы сик-тәрендә төҙөләсәк.
Ике сәғәтлек осрашыу барышында төҙөкләндереүгә, мәғариф һәм һау-лыҡ һаҡлау өлкәһендә объекттар төҙөү, идарасы компанияларҙың эшмәкәрлеген контролдә тотоу, ветерандарға соци-аль ярҙам күрһәтеүгә ҡа-ғылышлы тиҫтәгә яҡын һорау тикшерелде.
Айырыуса торлаҡ-коммуналь өлкәгә ҡағылыш-лы фекер алышыу ҡы-ҙыу барҙы. Ололар август айында коммуналь түләү-ҙәргә хаҡтың күтәрелеүенә ризаһыҙлыҡ белдерҙе, бының ҡалала йылылыҡ трассаһын ремонтлау менән бәйле түгелме икәне ҡыҙыҡһындырҙы. «Заказсы хеҙмәте» компанияһы директоры Вилена Шәрипова 2017 йылдың 1июленән йылдағыса коммуналь түләүҙәрҙең артыуын һәм тариф күләме республиканың Дәүләт комитеты тарафынан раҫланыуын, ә йылылыҡ трассаһын «Учалы йылылыҡ селтәрҙәре» предприятиеһы үҙенең аҡсаһына төҙөк-ләндереүен әйтте.
Бөйҙө ҡасабаһының ветерандар ойошмаһы рәйесе Римма Вәлитова ауылдаштары исеменән Комбинат урамындағы йорттарҙы өҙлөкһөҙ элек-тр уты менән тәьминәт-тә ярҙам итеүҙәрен һора-ны. Был урам «Уралташ» предприятиеһының сел-тәренә тоташҡан, ошо арҡала линияла көсөр-гәнеш булыу сәбәпле йыш ҡына электр уты һүнеп йонсота икән халыҡты. Бөйҙөлә йәшәүселәрҙе дарыу менән тәьмин итеү проблемаһы ла борсой, дарыу алырға ҡалаға йө-рөргә мәжбүрҙәр. Район етәксеһе һорауҙарҙы хәл итергә ярҙам күрһәтәсә-ген әйтте.
Бурансы биҫтәһен-дә йәшәүселәрҙе би-ләмәләренең торошо борсой. «Учалы электр селтәрҙәре» ҡаҙыу эштә-ренән һуң соҡор-саҡыр ҡалдырған. Фәрит Фәтих улы ойошма етәкселеге-нә мотлаҡ етешһеҙлек-тәрҙе бөтөрөү бурысы ҡуйыласаҡ, тине.
Ветерандар проб-лемалары менән генә уртаҡлашып ҡалманы, мәҫәлән, райондың Почетлы гражданы Хәли-ҙә Әхмәтйәнова район хакимиәте башлығына ололарҙың проблема-ларына битараф ҡарамауына рәхмәт еткерҙе. Ветерандар осрашыу һуңында үҙҙәренең инициативаларын да белдерҙеләр. Торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә түләүҙе контролдә тотоу буйынса махсус комис-сия булдырырға кәрәкле-ген, интернет селтәрен-дә «Социаль туризмды үҫтереү» программаһы сиктәрендә бушлай путевкаға сират тураһында мәғлүмәт алырға мөм-кинлек булдырылһын, тип белдерҙеләр.
Фәрит Фәтих улы оло-ларҙың һорауҙарын һәм теләктәрен мотлаҡ иҫәпкә алырға, кәңәштәрен күҙ уңында тотоп, мәсьәлә-ләрҙе бергәләшеп хәл итергә вәғәҙә бирҙе.
Фәрит Фәтих улы ветерандарҙы районыбыҙҙың бөгөнгөһө менән таныштырҙы, алдағы перспективалары тураһында бәйән итте. Ололар сә-нәғәт предприятиелары, торлаҡ-коммуналь, ауыл хужалығы тармағындағы хәлдәр тураһында хәбәрҙар булды. Шулай уҡ район етәксеһе былтырғы осрашыуҙа протоколға индерелгән мәсьәләләрҙең нисек хәл ителеүен һөйләне. Белеүебеҙсә, быйыл ҡала-районыбыҙҙа бихисап эштәр башҡарылды. Рудник ҡасабаһында процедура кабинеты асы-лыуы халыҡ өсөн ҡыуаныслы ваҡиға булды. Ахун ауылы зыяратын ҙурайтыу күҙаллана, әлеге ваҡытта әҙерлек эштәре бара, биләмәне ҡамау өсөн материалдар һатып алынған. Иң мөһиме - юл мәсьәләһе ыңғай хәл ителә. Учалы, Иманғол, Ҡунаҡбай биҫтәләрендә юлдар ремонтлана. Һәм тағы ла бер һөйөнөслө хәбәр - ниһайәт, Учалы-Иманғол юлы төҙөлә башлаясаҡ. Фәрит Фәтих улы алдағы осрашыуҙарҙа ла һорауҙы ыңғай хәл итергә вәғәҙә биргәйне, үҙенә афариндан башҡа әйтер һүҙ юҡ. Юл участкаһын төҙөүгә республика бюд-жетынан 125 миллион һум аҡса бүленгән, подрядсыны билдәләү өсөн аукцион уҙғарыуға әҙерлек эштәре бара. Тендерҙа еңгән предприятие 2017-2019 йылдар дауамында 5,5 километр араны рәтләргә бурыслы. Хирургия корпусын төҙөү буйынса ла ыңғай ҡарар ҡабул ителгән. Яңы бина «Башҡортостандың 100 йыллығына - 100 объект» масштаблы акцияһы сик-тәрендә төҙөләсәк.
Ике сәғәтлек осрашыу барышында төҙөкләндереүгә, мәғариф һәм һау-лыҡ һаҡлау өлкәһендә объекттар төҙөү, идарасы компанияларҙың эшмәкәрлеген контролдә тотоу, ветерандарға соци-аль ярҙам күрһәтеүгә ҡа-ғылышлы тиҫтәгә яҡын һорау тикшерелде.
Айырыуса торлаҡ-коммуналь өлкәгә ҡағылыш-лы фекер алышыу ҡы-ҙыу барҙы. Ололар август айында коммуналь түләү-ҙәргә хаҡтың күтәрелеүенә ризаһыҙлыҡ белдерҙе, бының ҡалала йылылыҡ трассаһын ремонтлау менән бәйле түгелме икәне ҡыҙыҡһындырҙы. «Заказсы хеҙмәте» компанияһы директоры Вилена Шәрипова 2017 йылдың 1июленән йылдағыса коммуналь түләүҙәрҙең артыуын һәм тариф күләме республиканың Дәүләт комитеты тарафынан раҫланыуын, ә йылылыҡ трассаһын «Учалы йылылыҡ селтәрҙәре» предприятиеһы үҙенең аҡсаһына төҙөк-ләндереүен әйтте.
Бөйҙө ҡасабаһының ветерандар ойошмаһы рәйесе Римма Вәлитова ауылдаштары исеменән Комбинат урамындағы йорттарҙы өҙлөкһөҙ элек-тр уты менән тәьминәт-тә ярҙам итеүҙәрен һора-ны. Был урам «Уралташ» предприятиеһының сел-тәренә тоташҡан, ошо арҡала линияла көсөр-гәнеш булыу сәбәпле йыш ҡына электр уты һүнеп йонсота икән халыҡты. Бөйҙөлә йәшәүселәрҙе дарыу менән тәьмин итеү проблемаһы ла борсой, дарыу алырға ҡалаға йө-рөргә мәжбүрҙәр. Район етәксеһе һорауҙарҙы хәл итергә ярҙам күрһәтәсә-ген әйтте.
Бурансы биҫтәһен-дә йәшәүселәрҙе би-ләмәләренең торошо борсой. «Учалы электр селтәрҙәре» ҡаҙыу эштә-ренән һуң соҡор-саҡыр ҡалдырған. Фәрит Фәтих улы ойошма етәкселеге-нә мотлаҡ етешһеҙлек-тәрҙе бөтөрөү бурысы ҡуйыласаҡ, тине.
Ветерандар проб-лемалары менән генә уртаҡлашып ҡалманы, мәҫәлән, райондың Почетлы гражданы Хәли-ҙә Әхмәтйәнова район хакимиәте башлығына ололарҙың проблема-ларына битараф ҡарамауына рәхмәт еткерҙе. Ветерандар осрашыу һуңында үҙҙәренең инициативаларын да белдерҙеләр. Торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә түләүҙе контролдә тотоу буйынса махсус комис-сия булдырырға кәрәкле-ген, интернет селтәрен-дә «Социаль туризмды үҫтереү» программаһы сиктәрендә бушлай путевкаға сират тураһында мәғлүмәт алырға мөм-кинлек булдырылһын, тип белдерҙеләр.
Фәрит Фәтих улы оло-ларҙың һорауҙарын һәм теләктәрен мотлаҡ иҫәпкә алырға, кәңәштәрен күҙ уңында тотоп, мәсьәлә-ләрҙе бергәләшеп хәл итергә вәғәҙә бирҙе.
Әлиә ДАУЫТОВА.
- Оҡшаш яңылыҡтар
- Комментарийҙар
Ярҙам вәғәҙә ителде
Ошо көндәрҙә район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев Амангилде ауыл Советы буйынса эш сәфәре башҡарҙы. Иң башта район етәксеһе Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол... Тотош уҡырға
Ошо көндәрҙә район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев Амангилде ауыл Советы буйынса эш сәфәре башҡарҙы. Иң башта район етәксеһе Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол... Тотош уҡырға
Осрашыу йәнле барҙы
Ҡала-районда студенттар декаднигы әүҙем бара. Каникулда булған ҡыҙҙар һәм егеттәр өсөн өҫтәл теннисы, көрәш, мини-футбол, волейбол һәм башҡа спорт... Тотош уҡырға
Ҡала-районда студенттар декаднигы әүҙем бара. Каникулда булған ҡыҙҙар һәм егеттәр өсөн өҫтәл теннисы, көрәш, мини-футбол, волейбол һәм башҡа спорт... Тотош уҡырға
Һорауҙар яуапһыҙ ҡалманы
Ошо көндәрҙә «Ветеран» клубында район-ҡала ветерандар Советтары вәкилдәренең район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев менән осрашыуы үтте. Сарала... Тотош уҡырға
Ошо көндәрҙә «Ветеран» клубында район-ҡала ветерандар Советтары вәкилдәренең район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев менән осрашыуы үтте. Сарала... Тотош уҡырға
.. санаңды йәй әҙерлә
Йәй миҙгеленең яртыһы үтеп тә бара, тимәк һыуыҡ көндәргә лә күп ҡалманы. Арбаңды - ҡыш, санаңды йәй әҙерлә, ти халыҡ мәҡәле. Һауа температураһы ноль... Тотош уҡырға
Йәй миҙгеленең яртыһы үтеп тә бара, тимәк һыуыҡ көндәргә лә күп ҡалманы. Арбаңды - ҡыш, санаңды йәй әҙерлә, ти халыҡ мәҡәле. Һауа температураһы ноль... Тотош уҡырға
Байрам күңелле үтте
Быйыл Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһындағы декларация ҡабул ителеүгә 24 йыл тулды. Халҡыбыҙҙың төп байрамы - Республика көнөн... Тотош уҡырға
Быйыл Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһындағы декларация ҡабул ителеүгә 24 йыл тулды. Халҡыбыҙҙың төп байрамы - Республика көнөн... Тотош уҡырға
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
- Подробности
- Просмотров: 148
РИНХОСТЕГИУМ (Rhynchostegium), брахитеций ғаиләһенә ҡараған мүк һымаҡтар заты. Рәсәйҙә 7 төрө билдәле. Башҡортостанда арктик Р. һәм яр Р. үҫә. Оҙонлоғо 4—15 см тиклем булған күп йыллыҡ, бер өйлө мүктәр, йәшел, һарғылт йәшел йәки көрән төҫтәге кәүшәк йәки тығыҙ, ялтыр кәҫлектәр барлыҡҡа килтерә. Һабаҡтары түшәлеүсән йәки йөҙөүсән, дөрөҫ булмаған яҡҡа йәки ҡауырһын һымаҡ тармаҡланған, төбөндә йыш ҡына япраҡһыҙ. Япраҡтары ситкә ҡараған, йомортҡа‑ланцет формаһында, осло, батынҡы, йыйырсыҡһыҙ, киртләсле, япраҡтың урта йәки өҫкө өлөшөндә тамамланған тамыры бар. Вегетатив юл һәм споралар м‑н үрсей. Ҡумтаһы ауыш йәки горизонталь, көмрө йәки төҙ тиерлек, шыма һаплы. Тупраҡта, эзбизташлы ҡаяла һәм ағым һыуҙарҙа үҫә. Ике төрө лә БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Э.З.Байышева
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Төрки телдәр
Төрки телдәр — Алтай макро-ғаиләһенә ингән ҡәрҙәш телдәр ғаиләһе; Азияла һәм Көнсығыш Европала киң таралған. Төрки телдәрҙә оло биләмәлә — Көнсығыш Себерҙәге Лена йылғаһынан алып Урта диңгеҙҙең көнсығыш ярҙарына тиклем йәшәүселәр — һөйләшә.
Һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны — 167,4 миллиондан артыҡ кеше.
Төрки тәүтел Көньяҡ Себерҙә һәм Алтайҙа б.э.т. I быуатта барлыҡҡа килгән тип һанала. Төрки телдәре ғәҙәттә Алтай макро-ғаиләһенә индерелә, әммә һуңғы ваҡытта ҡайһы бер тюркологтар (төрки тел белгестәре) быны шик аҫтына ала башланы. Төрки телдәр был макро-ғаиләләге монгол телдәренә оҡшаш.
Төрки телдәр үҙ сиратында Уғыҙ, Ҡыпсаҡ, Ҡарлуҡ, Көньяҡ Себер, Яҡут һәм Болғар тел төркөмдәренә бүленә.
Уғыҙ төркөмө: Төрөк, Төрөк-месхетин, Гагауз, Әзербайжан, Ирандың төрки ҡәбиләләре телдәре, Шахсевендар, Кашкайҙар, Каджарҙар, Төрөкмән, Салар телдәре;
Ҡыпсаҡ төркөмө: Татар, Крәшен, Нағайбаҡ, Себер татар, Ҡырым татар, Башҡорт, Ҡарасай , Балҡар, Ҡарайым, Ҡырымсаҡ , Ҡумыҡ теле, Нуғай, Ҡаҙаҡ, Ҡарағалпаҡ, Ҡырғыҙ;
Ҡырым татарҙарының Ҡырым утрауының көньяҡ өлөшендә йәшәгәндәре уғыҙ төркөменә кергән диалектта һөйләшә.
- Ҡарлуҡ төркөмө
- Үзбәк, Уйғыр, Эйну;
- Көньяҡ Себер төркөмө
- Алтай, Телеут, Чулым (урыҫса), Шор, Хакас, Тыва, Тофа, Юйгу;
- Яҡут төркөмө
- Саха (Яҡут), Долгандар теле;
- Булғар төркөмө
- Сыуаш.
Был мәҡәлә тәү башлап Интернаттағы «Народы и религии мира»[1] сайты мәғлүмәттәренән сығып төҙөлдө.


text:
Мартта Астанала «Башҡортостан Республикаһының сәнәғәт һәм сауҙа көндәре» махсус күргәҙмәһе ойошторола
Быйыл 3-5 мартта Ҡаҙағстан Республикаһы баш ҡалаһы Астанала «Башҡортостан Республикаһының сәнәғәт һәм сауҙа көндәре» махсус күргәҙмәһе үтәсәк. Экспофорумдың төп йүнәлештәре араһында сәнәғәт кооперацияһы өлкәһендә хеҙмәттәшлек проекттары буласаҡ.
Был күргәҙмә сиктәрендә Башҡортостандың хужалыҡ итеүсе субъекттарына «ҠаҙағстанИнжиниринг» Милли компанияһы базаһында берлектәге предприятиелар төҙөү мөмкинлеге биреләсәк, Ҡаҙағстандың сәнәғәт даирәләре менән ныҡлы эшлекле мөнәсәбәттәр булдырыу өсөн яңы импульстар барлыҡҡа киләсәк.
Башҡортостан вәкилдәре Ҡаҙағстан биләмәһендә үткәрелгән күргәҙмәләрҙә йыл һайын ҡатнаша, унда республика предприятиеларында сығарылған продукция өлгөләрен күрһәтеү уңыш менән үтә.
Күргәҙмәлә ҡатнашыу тураһында ентекле мәғлүмәтте БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһының www.tpprb.ru сайтында йәки 276-20-82, 276-20-63 телефондары аша алырға мөмкин.


text:
Өфөгә халыҡ-ара шашка буйынса донъя чемпионатына иң көслө уйынсылар киләсәк
Өфөгә халыҡ-ара шашка буйынса донъя чемпионатына 24 илдән 40 иң көслө уйынсы киләсәк. Бәйге 2-19 июндә «Йәшел сауҡалыҡ» шифаханаһында үтә.
— Бындай кимәлдәге ярыштар дүрт йылға бер тапҡыр үткәрелә, — тип аңлатты «Башнефть» профессиональ шашка клубы рәйесе Юрий Черток «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында. – Ҡатнашыусылар иҫәбендә – милли һәм континенталь чемпионаттарҙа бер нисә һайлап алыу туры үткән спортсылар. Шулай уҡ донъя кимәлендә ике һайлап алыу турниры үткәрелде.
Юрий Черток, бынай кимәлдәге сара Рәсәйҙә тәүге тапҡыр үткәрелә, тип билдәләне.
Беҙҙең ил исеменән чемпионатта алты уйынсы, шул иҫәптән өс Башҡортостан спортсыһы сығыш яһаясаҡ. Улар – бөгөнгө көндә донъя чемпионы булған Александр Георгиев, Муродулло Амриллаев һәм Айнур Шәйбәков. Шулай уҡ Рәсәй исемен күп тапҡыр донъя чемпиондары Александр Шварцман, Алексей Чижов һәм Александр Гетманский яҡлаясаҡ.
Сараны асыу тантанаһы 2 июндә «Йәшел сауҡалыҡ» шифаханаһының Ял үҙәгендә 12 сәғәттә башлана.
Ярыштарҙы www.fmsr.ru сайтында күҙәтергә мөмкин буласаҡ. Чемпионаттың приз фонды – яҡынса дүрт миллион һум.


text:
Төбәктә мәктәп уҡыусыларын бал менән тәьмин итеү буйынса программа әҙерләнәсәк
Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы ағзалары Президенттың республика мәктәптәре уҡыусыларын бал менән тәьмин итеү буйынса программа әҙерләү тураһындағы тәҡдимен хупланы. Бындай тәҡдим Рөстәм Хәмитовтың БР өсөнсө саҡырылыш Йәмәғәт палатаһы ағзалары менән осрашыуында әйтеп ишеттерелде.
— Бөтә мәктәп уҡыусыларын бал менән тәьмин итеү тигән идеям бар, — тине Президент. – Ҡайһы бер балаларҙың балға аллергияһы бар, әммә был уҡыусыларҙың 10 процентына ғына ҡағыла. Ҡалған балалар бал ашай ала. Был проектты нисек тормошҡа ашырыу тураһында уйларға кәрәк. Быны хәйриә эшмәкәрлеге йәки маҡсатлы финанслау аша ғәмәлләштерергә була. Башланғыс мәктәптән башларға мөмкин.
Йәмәғәт палатаһы ағзаһы Илгиз Кәлимуллин һөйләүенсә, Иглин районында умартасылар был мәсьәләне тикшергән дә инде.
— Районда был хаҡта фекер алыштыҡ. Мин, Йәмәғәт палатаһы ағзаһы булараҡ, коллегаларыма мәктәптәр өҫтөнән шефлыҡ алырға тәҡдим итәм.
Осрашыу йомғаҡтары буйынса был идеяны бер-ике район кимәлендә һынап ҡарарға тигән ҡарар ҡабул ителде. Уңышҡа өлгәшкән осраҡта, ул бөтә республика буйлап йәйелдереләсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Президентын һайлауҙа Ғафури районында тауыш бирҙеФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Президентын һайлауҙа Ғафури районында тауыш бирҙе
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Президентын һайлауҙа Ғафури районында тауыш бирҙеФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2014 йыл, 14 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Рөстәм Хәмитов ваҡытынан алда Башҡортостан Президентын һайлауҙа ҡатнашты. Тауыш биреү Ғафури районының Красноусол ауылында 2-се урта дөйөм белем биреү мәктәбендә урынлашҡан 1665-се һайлау участкаһында уҙҙы, унда Рөстәм Хәмитов үҙенең тормош иптәше Гөлшат Хамитова менән барҙы.
Республика етәксеһенең һүҙҙәре буйынса, ул үткән көндө «Красноусол» шифаханаһына эштәрҙең нисек барышын ҡарарға килеп Ғафури районында тауыш бирҙе.
— Өфөгә ҡайтып торманым, бында тауыш бирәсәгемде белеп теркәүҙән төшөрөү танытмаһын алдым һәм был участкала тауыш бирҙем, — тип аңлатты Рөстәм Хәмитов.


text:
Төбәктә Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнө киң билдәләнә Фото: Андрей Старостин
Төбәктә Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнө киң билдәләнә
Төбәктә Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнө киң билдәләнә Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 24 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
24 майҙа Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнө билдәләнә. Был көндә славян халыҡтарында яҙма булдырған Кирилл һәм Мефодийҙы данлау ҡабул ителгән.
Изгеләр Кирилл һәм Мефодий Грецияның Солуни ҡалаһында тыуған. Улар монастырҙа грек алфавиты нигеҙендә славян әлифбаһын төҙөгән. Ағалы-ҡустылы бер туғандар үҙҙәренең әлифбаһын IX быуаттың икенсе яртыһында, яҡынса 863 йыл элек төҙөгән, тип иҫәпләй ғалимдар. Яңы алфавит «кириллица» исемен алған. Кирилл һәм Мефодий славяндар өсөн грек теленән Евангелие, Псалтырь һәм башҡа дини текстарҙы ла тәржемә иткән.
Йыл һайын Башҡортостанда Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнөнә арналған саралар ойошторола. Быйыл республика ҡала һәм ауылдарында ошо байрам уңайынан тантаналы саралар аҙна буйына барҙы.
Бөгөн, 24 майҙа, Өфөләге «Башҡортостан» дәүләт концерт залы алдындағы майҙанда байрам концерты була. Республика Мәҙәниәт министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, концертта Башҡортостандың Дәүләт академия хор капеллаһы, «Йәш ижадсы» йәштәр үҙәгенең «Моң» ансамбле, «Етенсе күк» ансамбле, балалар хор коллективтары һәм йәштәр коллективтары сығыш яһай. Сара көндөҙгө сәғәт 3-тә башлана.


text:
Өфөләрҙе «Иртәгә һуғыш булды» дөйөм Рәсәй акцияһына ҡушылырға саҡыраларФото: Олег Яровиков
Өфөләрҙе «Иртәгә һуғыш булды» дөйөм Рәсәй акцияһына ҡушылырға саҡыралар
Өфөләрҙе «Иртәгә һуғыш булды» дөйөм Рәсәй акцияһына ҡушылырға саҡыраларФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
21 июндә киске сәғәт 10-да баш ҡаланың Еңеү паркындағы мемориаль комплексҡа сәскә һалыу була. Башланғысты «Иртәгә һуғыш булды» дөйөм Рәсәй акцияһы сиктәрендә Рәсәй Эске эштәр министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы тәҡдим иткән. Өфөлә ул Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө ҡалаһы буйынса эштәр идаралығы хеҙмәткәрҙәре, ветерандар менән берлектә Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзалары ҡатнашлығында үтә.
Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы рәйесе Айрат Халиҡов билдәләүенсә, сарала теләгән һәр кем ҡатнаша ала. Үҙең менән шәмдәр һәм сәскәләр алыу мотлаҡ. Акцияла ҡатнашыу тураһында 279-47-05 телефоны буйынса хәбәр итергә кәрәк.


text:
Балаларға арналған ғүмер
04 апреля 2017 йыл | Мәғариф, Уңғандарыбыҙ
«Уның һайлаған һөнәре ауыр ҙа, яуап-лы ла», - тип яҙған шағир уҡытыусы хеҙмәте хаҡында. Был һүҙҙәр менән килешмәйенсә мөмкин түгел. Йөрәк ҡушыуы буйынса, балаларҙы сикһеҙ яратып ҡына мәктәпкә эшкә килеп булалыр. Үҙ һөнәренә фанаттарса бирелгән уҡытыусылар ғына педагог хеҙмәтенә тоғро булып ҡалалыр.
Клубтың төп эше – киң халыҡ ҡатламы менән эшләү
04 апреля 2017 йыл | Йәмғиәт
Ҡауарҙы урта мәктәбендә 40 йыл рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡыусыларға белем биреп, хаҡлы ялға сыҡҡас, ауыл хакимиәтенә саҡырып алдылар ҙа, Ҡауарҙы мәҙәниәт йортонда эшләргә тәҡдим иттеләр. Башта төрлө сәбәптәр табып ризалашмаһам да, аҙаҡтан һүҙҙәрен йыҡмаҫтан, эшләргә кәрәк, тигән ҡарарға килдем.
Барыһын да балдар билдәләмәй...
04 апреля 2017 йыл | Мәғариф, Йәмғиәт
Райондың белем биреү учреждениелары эшмәкәрлеген баһалағанда ошондай уйҙар тынғы бирмәне. Тәүге 10 мәктәпкә анализ уҙған йылдың ноябрендә эшләнгәйне. Март айынан июнгә тиклем ҡалғандарында ла ошондай уҡ эштәр башҡарыласаҡ.
Ғаилә ҡиммәттәре юғалмаһын
04 апреля 2017 йыл | Йәмғиәт
Рәсәй ғаиләһе бөгөн бигүк еңел булмаған осор кисерә: никахтар әҙәйә, ә айырылышыуҙар арта бара, ғаиләләрҙә балалар тәрбиәләүгә иғтибар кәмеп, нисек йән аҫрарға тигән проб-лема алғараҡ сыға. Шуға ла Рәсәй ғаиләһен тергеҙеү процесы, йәмғиәттең нигеҙе булараҡ уның мөмкинлектәрен һәм баһаһын нығытыу мәсьәләһе көнүҙәк була бара.
Гөлбәзир шишмәһе
04 апреля 2017 йыл | Хаттар
=2017 – Экология йылы
Был бәләкәй генә шишмә Сәйетбаба ауылындағы иң матур шишмәләрҙең береһе ине. Уның легендаға оҡшашыраҡ тарихы ла бар.


text:
Өфө Рәсәйҙең ун иң мәҙәни һәм белемле ҡалаһы иҫәбендә Фото: Андрей Старостин
Өфө Рәсәйҙең ун иң мәҙәни һәм белемле ҡалаһы иҫәбендә
Өфө Рәсәйҙең ун иң мәҙәни һәм белемле ҡалаһы иҫәбендә Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2017 йыл, 16 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университеты тормош сифатын баһалау проекты сиктәрендә ҙур һәм уртаса ҡалаларҙа сираттағы мәҙәниәт һәм белем биреү мөхитенең торошон тикшерҙе.
Тикшереү һөҙөмтәләре буйынса белгестәр ошо исемлектә беренсе урынды Рәсәйҙең мәҙәни баш ҡалаһы – Санкт-Петербургка бирҙе. Мәҙәни саралар һәм белем биреү буйынса тәүге ун алдынғы иҫәбенә Башҡортостандың баш ҡалаһы инде.
Атап әйткәндә, Өфө мәҙәниәт учреждениеларының иҫәбе буйынса рейтингтың һигеҙенсе баҫҡысын биләй. Һорау алған өфөләрҙең 80 проценты ҡалалағы мәҙәни урындарҙың һаны буйынса ҡәнәғәт. Шулай уҡ ҡала халҡының 88 проценты Өфөлә яҡшы белем алырға мөмкин уҡыу йорттары етерлек тип иҫәпләй. Был рейтингта Өфө Рәсәйҙә унынсы урынды биләй.


text:
“Парижды күрергә һәм үлергә!” Илья Эренбургтың был һүҙҙәре бөгөн бөтөнләй башҡаса яңғырай. Ҡасандыр уларға башты әйләндерерлек хис һалынһа, әле – фажиғә. Донъя модаһының баш ҡалаһы, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы көндәрҙә ҡайғы һәм матәм баш ҡалаһына әйләнде. 13 ноябрь. Йома. Ҡара йома. Ҡанлы йома. Париж өсөн генә түгел, бар донъя өсөн. Бөгөнгө көнгә 129 кеше һәләк булған. 300-гә яҡыны – дауаханала.
19, 20 ноябрҙә М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында яңы премьера көтөлә. Милли драматургиябыҙҙа әүҙем эшләгән үҙенсәлекле яҙыусы Мөҙәрис Багаевтың “Аҡса булһа бер муҡса” музыкаль комедияһы хаҡында һүҙебеҙ. Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Гөлшат Ғайсина менән әңгәмәбеҙ – яңы премьера хаҡында.
Улар Ер йөҙөндә дүртәү генә ине. Дүрт бер туған... Торатау, Ҡуштау, Йөрәктау һәм Шәкетау... Һуңғыһы күптән юҡ инде хәҙер. Торатауға ла өмөт иткәйнеләр, килеп сыҡманы. Дөрөҫөрәге, һаҡлап алып ҡалдыҡ... шикелле. Өсәү генә ҡалдылар... Өс таған...
Вахит Хызыровтың ижадын күптәр үҙ итә. Кемдәр генә уның моңло тауышын ишетеп һоҡланмай икән! Ошо көндәрҙә билдәле йырсының юбилейына арналған тамаша көтөлә.
Башҡорт телен уҡытыу кәрәкме? Уны өйрәнеүҙең киләсәктә файҙаһы тейерме? Һөнәр үҙләштергәндә туған телдең әһәмиәте бармы? Ошондайыраҡ һорауҙар менән Башҡортостан Мәғариф министрлығына ата-әсә йыш хат яҙа икән. Иң ғәжәпләндергәне, әрнеткәне шул: бындай икеләнеү менән нәҡ үҙебеҙҙең башҡорттар мөрәжәғәт итә. Ҡайһы берәүҙәр туған телебеҙгә ошондай мөнәсәбәттә булғас, башҡа милләт вәкилдәренә ни тип әйтәһең?!
Рәсәйҙең Федераль һалым хеҙмәте ойошторолоуға – 25 йыл. Ошо осорҙа ведомство илдә һалым системаһын формалаштырыуҙа, был тармаҡта закондар үтәлешен тәьмин итеүгә тос өлөш индерҙе.
– Ғүмер тиҙ үтәме? – тигән һорауға 102 йәшен тултырған Ҡәтифә Ниғмәтулла ҡыҙы шулай яуап бирҙе.
Яҡташтарым араһында Советтар Союзы Геройы була яҙған батыр тураһында һүҙем. Әммә, һуғыш мәшәҡәте, һәр заманды оҙатып барған бюрократик кәртәләр йә иһә алабарманлыҡ сәбәбенәнме, бик кәрәкле ҡағыҙ ниндәйҙер бер этапта юғалған. Һөҙөмтәлә ил өсөн йәнен-тәнен аямай һуғышҡан сираттағы яугир юғары исемдән мәхрүм ҡалған...
“Ҡыҙыҡ менән мәҙәктәр” эстрада театры 25 йыл рәттән тамашасыға күңелле ял сәғәттәре бүләк итә. Төркөмдө ойоштороусы һәм уның етәксеһе – Ҡыҙыҡ Ҡотләхмәтович исеме менән дә билдәле булған Вәлит Илембәтов. “Ҡыҙыҡ менән мәҙәктәр”ҙең концерттары спектаклдәрҙән алынған өҙөктәр, үтә ҡыҙыҡлы, мәҙәк һәм ҡыҙғаныс күренештәр, эс ҡатырғыс пародиялар, интермедияларҙан тора. Флорид Бүләковтың “Өс мушкетер һәм ҡарт Ғәли” тигән спектакленән күмәк күренеш, “Мал врачы”, “Игеҙәктәр”, “Өс таған”, “Әбейҙәр”, “Зәңгәр шәлле Ғәлиәбаныу”, “Еҙнәкәй”… Һанай китһәң, уларҙың исемлеге икһеҙ-сикһеҙ!
Тап шулай тип атағым килде Фәнзил Санъяровтың ижадына бағышланған яҙмамды, сөнки Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институты нәшриәтендә ташҡа баҫылған “Асылдарын асам донъяның” тигән тәүге шиғырҙар йыйынтығында ир-уҙаман маҡсатына өлгәшмәй ҡалмаған. Шиғри ҡалыпта кеше күңелен солғап алған байтаҡ һүҙҙәрҙең, хистәрҙең, күренештәрҙең эске мәғәнәһен асып һалған.


text:
Балалар сәләмәтлегенә һаҡсыл ҡараш
Балалар сәләмәтлегенә һаҡсыл ҡараш
Өфө районы Булгаков ауылы лицейының башланғыс синыф уҡыусылары каллиграфия оҫталығына төшөнә. Әлегә улар рәсем, рус теле һәм әҙәбиәт дәрестәрендә ҡауырһын ҡәләм ярҙамында төрлө биҙәктәр төшөрә, артабан хәреф, һандарҙы ла матур яҙырға өйрәнәсәк. Белем усағында кескәйҙәрҙең ҡул моторикаһын үҫтереүгә, күреү һәләтен яҡшыртыуға бәйле файҙалы күнекмәләр ҙә ойошторола.Уҡытыусылар ҙа матур яҙыу оҫталығына төшөнә. Булгаков ауылы лицейында дәрестәрҙән һуң белем тауына әйҙәүселәр үҙҙәре үк парта артына ултырҙы. Таҡтаға яҙылған хәрефтәрҙе, биҙәктәрҙе улар ҡағыҙ битендә ҡауырһын ҡәләм менән төшөрҙө. Белем усағында уҡыусыларҙы каллиграфияға өйрәтеү бурысы ҡуйылған. Башланғыс синыф уҡытыусыһы Сәриә Хәйруллина ла был яңылыҡты күтәреп ала. «Һәр дәрестә бер-ике минут ҡауырһын менән яҙғанда ла уңышҡа өлгәшеп була»,- ти ул.
Әлегә лицейҙа тик беренсе һәм өсөнсө синыф уҡыусылары ғына ҡауырһын ҡәләм менән яҙа. Октябрҙә башланған күләмле эштең бәләкәй уңыштары ла бар. Уҡытыусылар бығаса интернет материалдарын ҡулланып балаларҙы матур яҙырға өйрәтһә, хәҙер Өфө каллиграфтары ла оҫталыҡ дәресен ойоштора башлаған.
Башланғыс синыф уҡыусылары ҡауырһын менән матур яҙырға ярыша -ярыша өйрәнә. Һәр кем «бишле» билдәһе алырға тырыша. Ҡыҙҙар ғына түгел, малайҙар ҙа аҡ ҡағыҙ битенә ҡара тамдырмай, үҙҙәре үк таҙалыҡ һәм тәртип яҡлы. Балаларының яңы сәнғәт төрөн үҙләштереүгә ата-әсәләр ҙә ҡыуана.
Лицейҙа ҡауырһын менән яҙыу оҫталығына өйрәнеү - балаларҙың сәләмәтлегенә һаҡсыл ҡараш уҡытыу методикаһының бер өлөшө генә. Бынан тыш, дәрестәрҙә уҡыусыларҙың умыртҡа һөйәге, табандары өсөн файҙалы күнекмәләр ҙә яһайҙар.
Иғтибар үҙәгендә - шулай уҡ күҙҙәр. Кабинет түшәмендә төшөрөлгән төрлө төҫтәге уҡлы түңәрәктәргә ҡарап та, малай-ҡыҙҙар гимнастика яһай. Дәрестә парта артында ултырып арыған уҡыусылар ун-ун биш минут бейек өҫтәл янында баҫып та тора ала. Булгаков ауылында ҡулланылған яңы уҡытыу методикаһы менән башҡа белем усаҡтары ла ҡыҙыҡһына башлаған. Киләсәктә Башҡортостанда был йүнәлеш буйынса инновация селтәрен булдырыу ниәте менән яна лицей етәкселеге.


text:
Бөгөн Өфөлә Ырымбур дәүләт өлкә ҡурсаҡ театрының гастролдәре үтте
Бөгөн Өфөлә Ырымбур дәүләт өлкә ҡурсаҡ театрының гастролдәре үтте
Ҡунаҡтар кескәй тамашасыларға Корней Чуковский әҫәре буйынса сәхнәләштерелгән «Доктор Айболит» спектаклен тәҡдим итте.Гастролдәр Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрында үтте. Кескәйҙәр йырлы-моңло Ырымбур артистарын көслө алҡыштар менән ҡаршы алды һәм спектаклде тын да алмай күҙәтте. Ҡапыл ауырып киткән әкиәт геройҙары өсөн борсолоп та алды, доктор Айболиттың алтын ҡулдарына, шифалы дарыуҙарына бергәләп һөйөндө. Ырымбурҙар әйтеүенсә, бер-береңә ҡунаҡҡа йөрөү тәжрибә уртаҡлашыу йәһәтенән файҙалы. Икенсенән, һәр төбәктең тамашасылары айырылып тора.
Иван Панин, Ырымбур дәүләт өлкә ҡурсаҡ театры актеры: «Бында тамашсылар ихлас, улар бәләкәй генә нескәлектәргә иғтибар итә, актерҙар менән бергә йәшәй. Зал менән бәйләнеш көслө, шуға уйнауы ла ныҡ еңел булды. Өфөгә сәфәрҙән оло кинәнес алдыҡ».


text:
Көлөргә рөхсәт ителә!
Көлөргә рөхсәт ителә!
Бөгөн Өфө тамашасыһы Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһына көлкө байрамына йыйылды. Танылған юмор оҫталары көнүҙәк темаларға арналған ҡыҙыҡлы пародиялар, интермедиялар, монологтар тәҡдим итте. Ғаилә тормошо, кешеләр араһындағы мөнәсәбәт, йәмғиәтте аптыратҡан күренештәр сатира аша яҡтыртылды. Залдағылар бигерәк тә Башҡортостандың халыҡ шағиры Марат Кәримовтың көлкө кәштәһен йылы ҡабул итте.Залдың тулы булыуы тамашасыларҙың мәрәкә яратыуына бер ишара ине. Юмор оҫталары уларҙы тормош мәшәҡәттәренән арындырып, кәйефтәрен күтәрҙе. Тамашанан барыһы ла ҡәнәғәт ҡалды.


text:
Республиканың тау-руда сәнәғәтен күҙәтеүҙә тотоу буйынса баш дәүләт инспекторы ришүәт алыуҙа ғәйепләнә
Республиканың тау-руда сәнәғәтен күҙәтеүҙә тотоу буйынса баш дәүләт инспекторы ришүәт алыуҙа ғәйепләнә
Федераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, 51 йәшлек чиновникҡа ҡарата ҙур күләмдә ришүәт алыу статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған.Тикшереү барышында асыҡланыуынса, 2016 йылдың октябрендә ул тау эштәрен дауам итеү планын хуплау өсөн 200 мең һум күләмендә аҡса талап итә. Әммә предприятие вәкиле хоҡуҡ һаҡлау органдарына мөрәжәғәт итә һәм инспекторҙың улы атаһының ысын ниәтен белмәй, оператив эксперимент ваҡытында аҡса алған мәлдә тотола. Әлеге ваҡытта енәйәт эшен тикшереү дауам итә.


text:
Бөгөн - Рәсәй студент отрядтары көнө
Бөгөн - Рәсәй студент отрядтары көнө
Ошо уңайҙан илдең төрлө төбәктәрендә байрам саралары үтә. Әүҙем тормош яҡлы йәштәр байрамын республика студенттары ла билдәләне.Салауат Юлаев майҙаны төрлө юғары уҡыу йортонда белем алыусы студенттарҙы йыйҙы. Ҡояшлы, бер үк ваҡытта сатлама һыуыҡ көндө улар флешмоб ойошторҙо
Ил Президенты Владимир Путиндың 2015 йылдың 21 февралендәге указына ярашлы, 17 февраль - Рәсәй студент отрядтары көнө - яңы дәүләт байрамы тип иғлан ителә. Бөгөн Башҡорт дәүләт аграр университетында ла күңел асыу саралары үтте. Студенттарҙың йәйге ялын файҙалы уҙғарыу маҡсатында вакансиялар йәрминкәһе лә ойошторолдо. Әйткәндәй, "Рәсәй студент отрядтары" йәштәр йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостанда үҙ бүлексәһе бар. Улар төрлө йәмәғәт эштәрендә, фестивалдәрҙә әүҙем ҡатнаша. Ағза булып тороусыларҙы махсус кейемдәрҙе биҙәгән значоктарҙан танып була.


text:
«Бельские просторы» журналы мәктәп уҡыусыларын конкурсҡа саҡыра
«Бельские просторы» әҙәби-нәфис журналы 7-17 йәштәрҙәге мәктәп уҡыусыларын «Шәп тормошом» конкурсында ҡатнашырға саҡыра.
Бәйгегә тыуған яҡ, тәбиғәт, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау, йорт хайуандары тураһындағы шиғри һәм проза әҫәрҙәре ҡабул ителә.
Һәр ҡатнашыусы 10 биттән дә артыҡ булмаған күләмдә иң күбе биш әҫәр («Шиғриәт», «Проза», «Публицистика» номинацияларында) тәҡдим итә ала. Конкурсҡа бығаса бер ҡайҙа ла баҫылмаған әҫәрҙәр ҡабул ителә.
— Конкурс икенсегә үткәрелә, — тине «Башинформ» агентлығына «Бельские просторы» журналының баш мөхәррире Юрий Горюхин. – Йәш авторҙарҙың ижады беҙҙең өсөн айырыуса ҡыҙыҡ.
Эштәр бәйгегә 5 марттан да ҡалмай ебәрелергә тейеш. Һәр номинацияла еңеүсе ҡиммәтле бүләк һәм диплом аласаҡ.
Өҫтәмә мәғлүмәтте (347) 292-77-61, 223-91-69 телефондары аша алырға була.


text:
Бәҙри Мәмбәтҡоловтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған тантаналар үтәсәк
Башҡортостандың Урал аръяғында киң билдәле тарихсы, крайҙы ѳйрәнеүсе Рамаҙан Үтәғоловтың 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы эскадронының легендар командиры, Сибай педагогия колледжына нигеҙ һалыусы һәм уның беренсе директоры Бәҙри Мөжәүир улы Мәмбәтҡоловтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған «Мәмбәтҡолов йондоҙо» исемле китабы донъя күрҙе.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, Бәҙри Мәмбәтҡолов БАССР-ҙа беренсе булып СССР Мәғариф министрлығының юғары наградаһына — Ушинский миҙалына лайыҡ була. Бынан тыш, Мәмбәтҡолов — Ленин ордены, өс Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры, РСФСР һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Сибай һәм Баймаҡ ҡалаларының почетлы гражданы, был ҡалаларҙағы урамдарға уның исеме бирелгән.
Быйыл яҙ Баймаҡ һәм Сибай ҡалаларында ошо ҡала муниципалитеттары һәм БР Мәҙәниәт министрлығы менән ойошторолған Бәҙри Мәмбәтҡоловтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған тантаналы саралар үтәсәк. Рамаҙан Үтәғоловтың «Мәмбәтҡолов йондоҙо» китабын сығарыуҙа ҙур ярҙам күрһәткән Сибай ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы юбилейҙы байрам итеүгә әҙерләнә башлаған да инде.


text:
Милли мәҙәниәт фестивале үтәсәк
01 июля 2013 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Бөгөн Өфөнөң С.Т.Аксаков исемендәге ял һәм мәҙәниәт паркында «Ҡурай моңо яңғыраған төйәгебеҙҙе һаҡлайыҡ» («Сохраним край, где звучит курай») тип аталған Азия һәм Кавказ халыҡтарының милли мәҙәниәттәре фестиваль-марафоны үтә. Сара Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылына арнала.
Ҡотлайбыҙ!
01 июля 2013 йыл | Йәмғиәт
Яңы Бурлы ауылынан Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Исмәғил Нәжметдин улы ФӘХРЕТДИНОВты 92 йәше тулыу уңайынан ҡайнар ҡотлайбыҙ. Утлы һуғыш юлы үткән яугирға ныҡлы таҙалыҡ, күңел күтәренкелеге, имен тормош, бәхетле көндәр теләйбеҙ.
Эльвира МӨЛӨКОВА,
район ветерандар советы рәйесе.
район ветерандар советы рәйесе.
Лайыҡлылар еңергә тейеш
01 июля 2013 йыл | Сәйәсәт
"Берҙәм Рәсәй" сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе сентябрҙә Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға депутаттар һайлауына үҙ кандидаттарын билдәләне. Уларҙы партияның конференцияһы барышында йәшерен тауыш биреү юлы менән күрһәттеләр.
Хеҙмәтенә күрә - хөрмәте
01 июля 2013 йыл | Йәмғиәт
Һаулыҡ һаҡлау системаһында районхалҡына дауалау-профилактик ярҙам күрһәтеүҙә оҙаҡ йылдар намыҫлы хеҙмәт иткәндәре өсөн һәм Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө уңайынан Муниципаль район Советының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнделәр:
“Йәшел ураҡ” көндәлеге
01 июля 2013 йыл | Ауыл хужалығы
Районда "Йәшел ураҡ” ҡыҙыу темптарҙа бара. 28 июнгә район буйынса 4000 гектарға яҡын майҙанда күп йыллыҡ үлән сабылған, барлығы 2400 тонна бесән әҙерләнгән.


text:
Арафур диңгеҙе
Арафур диңгеҙе (ингл. Arafura Sea, индон. Laut Arafura) — Австралия ҡитғаһы, Яңы Гвинея, Танимбар һәм Кай утрауҙары араһында урынлашҡан Һинд океаны диңгеҙе.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Арафур диңгеҙе көнсығышта Торрес боғаҙы аша Мәрйен диңгеҙе, көнбайышта — Тимор диңгеҙе, төньяҡ көнбайышта — Банда һәм Серам диңгеҙҙәре менән тоташа. Оҙонлоғо — 1 290 км, киңлеге — 560 км.
Арафур диңгеҙенең майҙаны Карпентария ҡултығы менән бергә 1017 мең км² тәшкил итә. Уртаса тәрәнлеге — 186 м, максималь тәрәнлеге — 3680 м.
Арафур диңгеҙе өҫтөндәге уртаса һыу температураһы 25—28° С, тоҙлолоғо 34-35 ‰. Йәйен өҫтөнлөк итеүсе елдәр — төньяҡ-көнбайыш муссон, ҡышын — көньяҡ-көнсығыш муссон. Яңы Гвинея яр буйҙарындағы һау артымы ҙурлығы — 4,5 м[1].
Диңгеҙҙә балыҡ һәм устрица тотоу үҫешкән.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Арафурское море // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)


text:
Венерн
Ве́нерн (швед. Vänern) — Швециялағы күл. Майҙаны буйынса Европала (Ладога һәм Онега күлдәренән ҡала килә) өсөнсө урынды биләй.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Скандинавия ярымутрауында, Швецияның көньяҡ өлөшөндә, Вестра-Гёталанд һәм Вермланд лендары (провинциялары) араһында урынлашҡан.
Майҙаны — 5650 км², күләме — 153 км³, оҙонлоғо — яҡынса 140 км, максималь киңлеге — яҡынса 80 км, уртаса тәрәнлеге — 27 м, иң ҙур тәрәнлеге — 106 м, диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 44 м. Һыу йыйыу бассейны майҙаны — яҡынса 46,8 мең км². Венерн күлендә декабрҙән апрелгә тиклем тотороҡһоҙ боҙ менән ҡаплана[1].
Венерн һуңғы боҙланыу осоронда (яҡынса 10 мең йыл элек) барлыҡҡа килгән грабенды биләй. Яр буйҙары башлыса уйһыулы, яр һыҙығы сағыштырмаса бик ныҡ йырғыланған. Һыу кимәленең тирбәлеүе ҙур түгел.
Күлдәге иң ҙур утрауҙар — Турсё (62 км²), Колландсё (57 км²) һәм Хаммарё (47 км²). Шулай уҡ күлдә бихисап бәләкәй утрауҙар урынлашҡан. Күлдең үҙәк өлөшөндәге Юрё архипелагы эргә-тирәләге акватория менән бергә милли парк булып тора.
Күлгә 30-ҙан ашыу йылға ҡоя, улар араһында иң ҙурыһы — Кларэльвен. Венерн күленән Гёта-Эльв йылғаһы сыға, ул Каттегат боғаҙына ҡоя. Күл аша Гёта каналы үтә, был һыу юлы Балтик диңгеҙен Төньяҡ диңгеҙ менән тоташтыра. Күл буйындағы иң ҙур порттар — Карлстад, Кристинехамн, Мариестад, Лидчёпинг һәм Венерсборг.
Күлдә балыҡ тотоу үҫешкән. Күл буйҙарында аҡсарлаҡтарҙы, сарлаҡтарҙы һәм гагараларҙы осратырға мөмкин
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Данные из БСЭ
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Seppälä, Matti (2005), «The Physical Geography of Fennoscandia», Oxford University Press, с. 145, ISBN 978-0-19-924590-1,
- Атлас океанов. Термины, понятия, справочные таблицы. — М.: ГУНК МО СССР, 1980. — С.140—147.


text:
Октябрҙә аҙыҡ-түлеккә 0,5 процентҡа хаҡ күтәрелгән
Республикала бер айҙа аҙыҡ-түлеккә 0,5 процентҡа хаҡ артҡан. Башҡортостанстат октябрҙәге ҡулланыусылар хаҡтары индексын баҫтырып сығарҙы. Статистиктар мәғлүмәттәренә ярашлы, аҙыҡ-түлеккә ҡарамаған тауарҙарға 0,6 процентҡа хаҡ артҡан, тауар һәм хеҙмәттәр октябрҙә 1,4 процентҡа ҡыйбатланған.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, август һәм сентябрҙә статистиктар республикала аҙыҡ-түлеккә хаҡтар төшөүен билдәләгәйне. Бөтә төр тауар һәм хеҙмәттәргә ҡулланыусылар хаҡтары индексы сентябрҙә авгусҡа ҡарата 99,9 процентты тәшкил итте. Туҡланыу продукттары ул саҡта бер айҙа 1 процентҡа арзанайғайны. Октябрҙәге мәғлүмәттәр буйынса, аҙыҡ-түлеккә бер аҙ хаҡтар күтәрелеүе күҙәтелә.
Йыл башынан алып тауар һәм хеҙмәттәргә ҡулланыусылар хаҡтары индексы Башҡортостанда 105,6 процентты тәшкил иткән. Рәсәй буйынса уртаса алғанда был күрһәткес 105,2% тәшкил итте. Волга буйы федераль округы буйынса иң түбән индекс Һарытау өлкәһендә — 104,3%. Киров өлкәһендә — 105,9%.


text:
Бер күрешеү – үҙе бер ғүмер
30 июля 2014 йыл | Йәмғиәт
Өлкән инәйҙәргә хас зауыҡ менән, боронғолоҡ ҡомартҡылары янына заманса йыһаздарҙы оҫта ғына яраштырып йыйыштырылған ыҡсым ауыл өйө. Түрҙә - һый-ниғмәтле сәй өҫтәле. Табын янында өлкән йәштәге өс инәй ултыра. Ошолай бергә йыйылыуҙары күмәкләп сәй эсерҙән генә түгел. Сәй өҫтәле артында, әкренләп кенә бүҫкәрә барған самауыр кеүек, үткән ғүмер хәтирәләре һүтелә, хәтирәләр яңыра, баштан кискән ауырлыҡтар, ҡайғы-шатлыҡтар ҡабат барлана. Был йыйылыуҙарында һүҙ күберәк һуғыш йылдарында күргән-кисергәндәр, яугир ирҙәре хаҡында барҙы.
Инәйҙәрҙең иң өлкәне – Ғәҙилә Мөхәмәтвәли ҡыҙы. Уға әле 86 йәш. Ҡырмыҫҡалы районының Түбәнге Төкөн
ауылында тыуып үҫә. Һуғыш башланғанда 13 йәштәге ҡыҙға әсәһе менән бергә колхоз эшенән ҡалмай, көндө төнгә ялғап бил бөгөргә тура килә, урағын да уралар, көлтә лә бәйләйҙәр, бесән дә сабалар, үгеҙ егеп ер һөргәндәр, елкәләренә артмаҡлап Ҡарлымандан ашлыҡ та ташығандар. Әсәһе менән бергә эшкә йөрөгәс, икеһенә бергә 3 ҡалаҡ он биргәндәр, хеҙмәт көнө лә күберәк яҙылған, шуға ла эштән ҡалмаған ул.
60-сы йылдарҙа Ғәҙилә Еҙем-Ҡаран ауылында Мөхтәр Бәҙретдин улы Мәҡсүтовҡа тормошҡа сыға, ошонда төпләнеп, донъя көтәләр. Бында килен булып төшкәс, бар ғүмерен сауҙа өлкәһенә бағышлап, хаҡлы ялға сыға. Мәҡсүтовтар ғаиләһендә бер-бер артлы ул-ҡыҙҙары Фәрит, Фәриҙә, Рима донъяға килә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Ғәҙилә апайға тормош иптәшен дә, табип булып эшләп йөрөгән улын да бик иртә ер ҡуйынына тапшырырға тура килә. Ҡыҙы - Фәриҙәһе Татарстанда йәшәй. Һуңғы йылдарҙа үҙе бирешеп киткәс, хатта йөрөүе лә ауырлаша башлағас, Стәрлетамаҡта йәшәгән ҡыҙы Рима ҡайтып әсәһен ҡарай, уға ярҙамлаша. Ғәҙилә апайҙың ҡартлығы бәхетле тип әйтергә була, ҡыҙҙары өҙөлөп тора, 5 ейән, 2 ейәнсәргә өләсәй ҙә, хатта бүлә-бүләсәрҙәрен (улар – 3-әү) һөйөү бәхете тейҙе үҙенә. Хәйер, оло кешегә шунан да ҙур бәхеттең булыуы мөмкин дә түгел.
Венера Абдулла ҡыҙы Кәримова 78 йәштә. 40 йылға яҡын участка дауаханаһында фельдшер булып эшләп, хаҡлы ялға сыҡҡан. Атаһы Абдулла Абдулхаҡ улы Кәримов Үтәш ауылыныҡы, һуғыш яланынан әйләнеп ҡайтмаған. Әсәһе Хәҙисә Хәйҙәр ҡыҙы Рәхмәтуллина заманында иң тәүге уҡытыусыларҙың береһе булған. Венера апай тормош иптәше менән 5 бала тәрбиәләп үҫтергән. Ҡыҙҙары Нәзирә БДУ-ның Стәрлетамаҡтағы филиалы доценты, химия-биология фәндәре кандидаты, Гөлмира - Өфөлә, Ҡәҙриә менән улдары Алик Стәрлетамаҡта йәшәй һәм эшләйҙәр. Ейән-ейәнсәрҙәре – тиҫтәгә яҡын.
Өсөнсө инәй – ошо өйҙөң хужабикәһе – Тимербикә Сабир ҡыҙы Шәрипова Еҙем-Ҡаранда күптән үҙ кеше. Ул 1930 йылда Ерек ауылында донъяға килә. Һуғыш ғәрәсәте уларҙы ла урап үтмәй, балалыҡ йылдарын һуғыш урлай. Ағаһы үлгәс, ғаиләлә берҙән-бер бала булараҡ, ул ата-әсәһенең уң ҡулы – иң ҙур ярҙамсыһы була. Тиҫтерҙәре менән ниндәй эшкә ҡушһалар, шунда егелә ул. Йәйге каникул ваҡытында Красноусол - Табын ауылы араһында юл һалыуҙа ла ҡатнаша. Иген сәскәндә атаһына ат тотошоп та йөрөй сая ҡыҙ. Уҡыуға ынтылышы бик көслө була уның, мәктәпте тамамлағас, Стәрлетамаҡ педагогия училищеһында уҡып һөнәр ала.
1950 йылда Үзбәк ауылы егете Тимербай Шәриповҡа тормошҡа сығып, матур итеп донъя көтәләр. 1943 йылда 17 йәшендә генә һуғышҡа алынып, 7 йыл хеҙмәт итеп I төркөм инвалид булып ҡайта. Яу юлы үтеп ҡайтҡан яугирға бухгалтер, колхоз рәйесе булып эшләргә тура килә, ә Тимербикә Үзбәктә йәслелә, китапхана асып, ошонда эшләй. 1960 йылда Еҙем-Ҡаранға күсәләр. Бында иһә оҙаҡ йылдар Еҙем-Ҡаран сельпоһының китап магазинында һатыусы булып эшләп, хаҡлы ялға сыға. 5 бала тәрбиәләп үҫтерәләр. Әммә тормош ҡанундары аяуһыҙ шул. Тимербикә апайҙың ғүмер юлдашы – һөйөклө Тимербайы 58 генә йәшендә яҡты донъя менән хушлаша. Уға ике улын – Айҙар менән Айратты ла юғалтырға тура килә. Ауыр ҡайғыларға бирешмәй, уларҙы еңеп сығырға үҙендә көс таба алған көслө рухлы, тимерҙәй ҡатҡыл Тимербикә апай бөгөн өс ҡыҙының шатлыҡтарына һөйөнөп, ҡәҙер-хөрмәтендә бәхетле йәшәй. Оло ҡыҙы Әлиә - Красноусолда йәшәй, ра-йон хакимиәтендә иҡтисадсы, Динә - Оло Үтәш ауылында төпләнеп, һатыусы булып эшләй. Иң бәләкәстәре Зилә - Яңғыҙҡайын мәктәбендә инглиз теле уҡытыусыһы. Тимербикә апай 10 ейән-ейәнсәргә, 4 бүлә-бүләсәргә өләсәй, ҡарт өләсәй ҙә.
Йыр-моңға ғашиҡ Тимербикә Сабир ҡыҙы Еҙем-Ҡаран ауыл мәҙәниәт йорто эргәһендә ойошторолған "Әхирәттәр” ансамбленең иң әүҙем ағзаһы, ағинәй мәсеткә йома намаҙҙарын ҡалдырмай йөрөй, дини байрамдарҙа ҡатнаша, Ҡөрьән уҡый, үҙенең өгөт-нәсихәттәрен йәштәргә еткерә.
Ауыл өйө. Сәй өҫтәле. Инәйҙәр. Хәтирәләр. Бөгөнгө бәхетле тормош ниндәй хаҡ биреп яуланғанын оноттормаусы, булмыштары ла, тормоштары ла тере хәтер булып торған йәнә өс ҡатын менән таныштыҡ Еҙем-Ҡаранға бер сәфәребеҙҙә. Булһын әле шундай инәйҙәр арабыҙҙа, самауырҙары ла, хәтирәләре лә һыуынмаһын…
Инәйҙәрҙең иң өлкәне – Ғәҙилә Мөхәмәтвәли ҡыҙы. Уға әле 86 йәш. Ҡырмыҫҡалы районының Түбәнге Төкөн
ауылында тыуып үҫә. Һуғыш башланғанда 13 йәштәге ҡыҙға әсәһе менән бергә колхоз эшенән ҡалмай, көндө төнгә ялғап бил бөгөргә тура килә, урағын да уралар, көлтә лә бәйләйҙәр, бесән дә сабалар, үгеҙ егеп ер һөргәндәр, елкәләренә артмаҡлап Ҡарлымандан ашлыҡ та ташығандар. Әсәһе менән бергә эшкә йөрөгәс, икеһенә бергә 3 ҡалаҡ он биргәндәр, хеҙмәт көнө лә күберәк яҙылған, шуға ла эштән ҡалмаған ул.
60-сы йылдарҙа Ғәҙилә Еҙем-Ҡаран ауылында Мөхтәр Бәҙретдин улы Мәҡсүтовҡа тормошҡа сыға, ошонда төпләнеп, донъя көтәләр. Бында килен булып төшкәс, бар ғүмерен сауҙа өлкәһенә бағышлап, хаҡлы ялға сыға. Мәҡсүтовтар ғаиләһендә бер-бер артлы ул-ҡыҙҙары Фәрит, Фәриҙә, Рима донъяға килә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Ғәҙилә апайға тормош иптәшен дә, табип булып эшләп йөрөгән улын да бик иртә ер ҡуйынына тапшырырға тура килә. Ҡыҙы - Фәриҙәһе Татарстанда йәшәй. Һуңғы йылдарҙа үҙе бирешеп киткәс, хатта йөрөүе лә ауырлаша башлағас, Стәрлетамаҡта йәшәгән ҡыҙы Рима ҡайтып әсәһен ҡарай, уға ярҙамлаша. Ғәҙилә апайҙың ҡартлығы бәхетле тип әйтергә була, ҡыҙҙары өҙөлөп тора, 5 ейән, 2 ейәнсәргә өләсәй ҙә, хатта бүлә-бүләсәрҙәрен (улар – 3-әү) һөйөү бәхете тейҙе үҙенә. Хәйер, оло кешегә шунан да ҙур бәхеттең булыуы мөмкин дә түгел.
Венера Абдулла ҡыҙы Кәримова 78 йәштә. 40 йылға яҡын участка дауаханаһында фельдшер булып эшләп, хаҡлы ялға сыҡҡан. Атаһы Абдулла Абдулхаҡ улы Кәримов Үтәш ауылыныҡы, һуғыш яланынан әйләнеп ҡайтмаған. Әсәһе Хәҙисә Хәйҙәр ҡыҙы Рәхмәтуллина заманында иң тәүге уҡытыусыларҙың береһе булған. Венера апай тормош иптәше менән 5 бала тәрбиәләп үҫтергән. Ҡыҙҙары Нәзирә БДУ-ның Стәрлетамаҡтағы филиалы доценты, химия-биология фәндәре кандидаты, Гөлмира - Өфөлә, Ҡәҙриә менән улдары Алик Стәрлетамаҡта йәшәй һәм эшләйҙәр. Ейән-ейәнсәрҙәре – тиҫтәгә яҡын.
Өсөнсө инәй – ошо өйҙөң хужабикәһе – Тимербикә Сабир ҡыҙы Шәрипова Еҙем-Ҡаранда күптән үҙ кеше. Ул 1930 йылда Ерек ауылында донъяға килә. Һуғыш ғәрәсәте уларҙы ла урап үтмәй, балалыҡ йылдарын һуғыш урлай. Ағаһы үлгәс, ғаиләлә берҙән-бер бала булараҡ, ул ата-әсәһенең уң ҡулы – иң ҙур ярҙамсыһы була. Тиҫтерҙәре менән ниндәй эшкә ҡушһалар, шунда егелә ул. Йәйге каникул ваҡытында Красноусол - Табын ауылы араһында юл һалыуҙа ла ҡатнаша. Иген сәскәндә атаһына ат тотошоп та йөрөй сая ҡыҙ. Уҡыуға ынтылышы бик көслө була уның, мәктәпте тамамлағас, Стәрлетамаҡ педагогия училищеһында уҡып һөнәр ала.
1950 йылда Үзбәк ауылы егете Тимербай Шәриповҡа тормошҡа сығып, матур итеп донъя көтәләр. 1943 йылда 17 йәшендә генә һуғышҡа алынып, 7 йыл хеҙмәт итеп I төркөм инвалид булып ҡайта. Яу юлы үтеп ҡайтҡан яугирға бухгалтер, колхоз рәйесе булып эшләргә тура килә, ә Тимербикә Үзбәктә йәслелә, китапхана асып, ошонда эшләй. 1960 йылда Еҙем-Ҡаранға күсәләр. Бында иһә оҙаҡ йылдар Еҙем-Ҡаран сельпоһының китап магазинында һатыусы булып эшләп, хаҡлы ялға сыға. 5 бала тәрбиәләп үҫтерәләр. Әммә тормош ҡанундары аяуһыҙ шул. Тимербикә апайҙың ғүмер юлдашы – һөйөклө Тимербайы 58 генә йәшендә яҡты донъя менән хушлаша. Уға ике улын – Айҙар менән Айратты ла юғалтырға тура килә. Ауыр ҡайғыларға бирешмәй, уларҙы еңеп сығырға үҙендә көс таба алған көслө рухлы, тимерҙәй ҡатҡыл Тимербикә апай бөгөн өс ҡыҙының шатлыҡтарына һөйөнөп, ҡәҙер-хөрмәтендә бәхетле йәшәй. Оло ҡыҙы Әлиә - Красноусолда йәшәй, ра-йон хакимиәтендә иҡтисадсы, Динә - Оло Үтәш ауылында төпләнеп, һатыусы булып эшләй. Иң бәләкәстәре Зилә - Яңғыҙҡайын мәктәбендә инглиз теле уҡытыусыһы. Тимербикә апай 10 ейән-ейәнсәргә, 4 бүлә-бүләсәргә өләсәй, ҡарт өләсәй ҙә.
Йыр-моңға ғашиҡ Тимербикә Сабир ҡыҙы Еҙем-Ҡаран ауыл мәҙәниәт йорто эргәһендә ойошторолған "Әхирәттәр” ансамбленең иң әүҙем ағзаһы, ағинәй мәсеткә йома намаҙҙарын ҡалдырмай йөрөй, дини байрамдарҙа ҡатнаша, Ҡөрьән уҡый, үҙенең өгөт-нәсихәттәрен йәштәргә еткерә.
Ауыл өйө. Сәй өҫтәле. Инәйҙәр. Хәтирәләр. Бөгөнгө бәхетле тормош ниндәй хаҡ биреп яуланғанын оноттормаусы, булмыштары ла, тормоштары ла тере хәтер булып торған йәнә өс ҡатын менән таныштыҡ Еҙем-Ҡаранға бер сәфәребеҙҙә. Булһын әле шундай инәйҙәр арабыҙҙа, самауырҙары ла, хәтирәләре лә һыуынмаһын…
Индира ИШКИНА.


text:
Сальвиния
Сальвиния — йөҙөүсе ҡаҙаяҡтар ырыуына, сальвиния һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.
Йөкмәткеһе
Таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҡынса 10 төрө билдәле, башлыса тропик Америкала һәм Африкала, шулай уҡ Төньяҡ Америкала һәм Евразияла таралған[2]. Башҡортостанда, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһында йөҙөүсән сальвиния үҫә[2].
Ботаник яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тамыры булмаған бер йыллыҡ һыу ҡаҙаяғы. Һабағы епкә оҡшаған, тармаҡлы, киңлеге 1 см тиклем, оҙонлоғо 5—10 см. Япрағы суҡтарҙа 3-әр, шуларҙың 2‑һе — йөҙөүсән, бөтөн, йомортҡа һымаҡ түңәрәк йәки йомро пластинкалы; өҫкө яҡтан ҡыя рәттәргә урынлашҡан ҙур булмаған имсәләре, аҫтан көрән төҫтәге төктәре бар. Өсөнсө һыу аҫты япрағы нигеҙенә тиклем тиерлек күп һанлы епкә оҡшаған тамыр кеүек ҡуйы ҡаты төктәр менән ҡапланған өлөштәргә теленгән. Макроспорангиялары (һәр береһе 1 макроспора менән) һәм микроспорангиялары (микроспораһы 64-кә тиклем) булған шар рәүешле сорустары (спорангиялар төркөмө) һыу аҫты япраҡтарының ҡыҫҡа һаптарында урынлашҡан. Сорустар көҙ көнө өлгөрә һәм һыу төбөнә китә, яҙын, яңы үҫемлектәр барлыҡҡа килтереп, шытып сыға. Декоратив үҫемлек, аквариумдарҙа һәм парк һыу ятҡылыҡтарында ҡулланыла. Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Сведения о роде Salvinia в базе данных Index Nominum Genericorum Международной ассоциации по таксономии растений (IAPT). (инг.)
- ↑ 2,0 2,1 См. БСЭ в разделе Литература.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сальвиния // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Сальвиния // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Сальвиния — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә (3 издание)
- Сальвиния // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Советская Энциклопедия, 1986.


text:
Халиҡов Муллайән Дәүләтша улы
Муллайән Дәүләтша улы Халиҡов (4 февраль 1894 — 23 август 1937) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, күренекле дәүләт эшмәкәре.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығышы һәм үҫеш юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халиҡов Муллайән Дәүләтша улы 1894 йылдың 4 февралендә Рәсәй империяһының Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Бүздәк улусының Иҫке Аҡтау ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы) башҡорт ғаиләһендә өсөнсө бала булып донъяға килгән[1].
Муллайән Халиҡов оҙаҡ йылдар буйы башҡорттарҙың үҙидараһы булыуы өсөн көрәшкән, шунлыҡтан милләтсе тип тә йәберләнгән[2]. 1920 йылдың 15 декабрендә Мәскәүҙә уҙған беренсе Бөтә Рәсәй милләттәр съезының анкетаһында Муллайән Дәүләтша улы үҙенең башҡорт милләтенән булыуын һәм туған теле башҡорт теле булыуын яҙа. Өсөнсө Башҡорт АССР-ы съезының Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһының анкетаһында (1923) ул үҙенең милләте башҡорт булыуын күрһәтә[3]. 1937 йылғы репрессия ваҡытындағы НКВД документтарында уның милләте башҡорт тип яҙылған[4].
1909 йылға тиклем тыуған ауылындағы мәҙрәсәлә белем ала, артабан Килем ауылында башланғыс урыҫ мәктәбендә уҡый.
1915 йылда Ырымбур губернаһының Троицк ҡалаһындағы «Мөхәмәҙиә» мәҙрәсәһен һәм уҡытыусылар семинарияһын уңышлы тамамлай. Шул уҡ йылды М. Халиҡовты Орск ҡалаһына башланғыс мосолман мәктәбенә уҡытыусы итеп ебәрәләр. Бында ул 1917 йылдың октябренә тиклем эшләй. Артабан уны Темәс ауылындағы земство китапханаһына мөдир итеп тәғәйенләйҙәр һәм шул ваҡытта Халиҡов Темәстә 6 йыллыҡ Башҡорт башланғыс училищеһында уҡыта.
Милли хәрәкәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1917 йылда Халиҡов Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенә ҡушылып китә. Ф. Я. Шәрипов яҙыуы буйынса, Муллайән Халиҡов 1917 йылдың 20—27 июлендә Ырымбурҙа үткән I Бөтә башҡорт һәм шул уҡ йылдың 22—29 авгусында Өфөлә уҙған II Бөтә башҡорт ҡоролтайҙарында ҡатнаша, Башҡорт мәркәз шураһына ағза итеп һайлана[5], бындай мәғлүмәтте М. М. Ҡолшәрипов һәм Р. А. Дәүләтшин дөрөҫләмәйҙәр, I—III Бөтә башҡорт ҡоролтайҙарында Халиҡовтың ҡатнашыуы мөмкин, әммә Башҡорт мәркәз шураһы ағзаһы булыуын документтар раҫламай, тиҙәр[6][7].
1918 йылдың 17 февралендә (иҫкесә 4 февралендә) Ырымбур ҡалаһында Башҡорт хөкүмәте һәм Башҡорт мәркәз шураһы ағзалары ҡулға алынып, төрмәгә ябыла. Хәбибулла Ғәбитов яҙыуынса, 26 февраль көнө Ырымбурҙан Муллайән Халиҡов менән Ғәзиз Әлмөхәмәтов Баймаҡҡа килеп, башҡорт эшмәкәрҙәренә Ырымбурҙағы хәлдәрҙе хәбәр итәләр һәм йыйылыш үткәрәләр. Йыйылышта Петроградҡа Башҡорт хөкүмәте ағзаларын азат итеү тураһында һөйләшеүҙәр алып барыр өсөн Ғабдулла Иҙелбаевты ебәрергә ҡарар итәләр, әммә большевиктар март айы башында уны, Ғимран Мағазовты һәм тағы ла Башҡорт ғәскәрен ойоштороуында ҡатнашҡан 7 офицерҙы ҡулға алалар һәм аталар.
Муллайән Халиҡов үҙенең автобиографияһында яҙыуынса, 1918 йылдың 23 мартынан РКП(б)-ға яҙылып, советтар яғында йөрөй. Троицк ҡалаһы һәм өйәҙенең мосолман эштәре буйынса комиссары булып эшләй. Апрель айында Ырымбур төрмәһенән ҡотолған Әхмәтзәки Вәлиди йәшерен рәүештә Муллаян Халиҡов менән бәйләнешкә инә һәм уны милли хәрәкәт эшенә йәлеп итә[8].
1918 йылдың май аҙағында Силәбе ҡалаһында Чехословак корпусы большевиктарға ҡаршы баш күтәреп, власты үҙ ҡулына ала. Оҙаҡламай бөтә Өфө һәм Ырымбур губерналарында власть большевиктарға ҡаршы булған көстәр ҡулына күсә. Июнь башында Силәбе ҡалаһында Башҡорт хөкүмәте тергеҙелә. Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәре автономияның хәрби көстәрен — Башҡорт армияһын ойоштороу эшенә тотона. Муллайән Халиҡов Башҡорт хөкүмәте һәм Башҡорт хәрби шураһы ағзаһы булып һайлана.
1918 йылдың 10 июлендә Муллайән Халиҡов Башҡорт хөкүмәтенең Хәрби бүлеге тарафынан Һамар ҡалаһына Ойоштороу йыйылышы ағзалары комитетына (Комуч, Һамар хөкүмәте) ебәрелә. Бында ул Башҡорт армияһына ҡорал менән ярҙам итеү мәсьәләһе буйынса һөйләшеүҙәр алып бара. Комуч башҡорт милли ғәскәрҙәрен ойоштороуҙы хуплай һәм ярҙам күрһәтергә ризалыҡ бирә.
1918 йылдың август башында Башҡорт хөкүмәте Силәбенән үҙенең Ырымбурҙағы резиденцияһы — Каруанһарайға ҡайтып төшә. Хәҙер инде хөкүмәт, ғәскәр ойоштороу эштәрен юлға һалып, Башҡортостан автономияһының урындағы власть органдарын тергеҙеүгә тотона. Сентябрь аҙағында Муллайән Халиҡов Башҡорт хөкүмәтенең уполномоченныйы сифатында Көҙәй кантонына ебәрелә[9]. Бында ул кантон башҡармаһын ойоштороу менән шөғөлләнә. Унда 1918 йылдың декабрь уртаһына тиклем була. Кантон башҡармаһына етәкселек иткән булһа кәрәк.
1918 йылдың ноябрендә Колчак власҡа килгәс, Башҡортостан автономияһын бөтөрөргә, ә уның ғәскәрҙәрен тулыһынса үҙенең генералдарына буйһондорорға тигән фарман сығара. Башҡорт хөкүмәте Совет власы менән һөйләшеүҙәр башларға уй-ниәт ҡора. Ошо маҡсат менән фронт һыҙығы аша Мөхәммәтгәрәй Ҡарамышев менән Сәләхетдин Атнағоловтарҙы ебәрә, әммә илселәрҙең юлы уңмай. 1919 йылдың ғинуарында Өфө Ҡыҙыл Армия ҡулына күсә, һәм Башҡорт хөкүмәте Өфө ҡалаһына Муллайән Халиҡов менән Хәйретдин Сәғитовтарҙы ебәрә. Башҡорт вәкилдәре урындағы совет власы органдары һәм Ҡыҙыл Армия етәкселеге менән бәйләнешкә инеп, һөйләшеүҙәр башлай, Халиҡов менән Сәғитов Өфө губерна башҡарма комитеты ултырышында ҡатнаша. Бында Милләттәр эштәре комиссариаты (Наркомнац) вәкиле лә була. Башҡорт делегацияһы түбәндәге шарттар тәҡдим иткән: 1) Башҡортостан Совет Республикаһы, 2) Башҡорт корпусы, 3) финанс ярҙам, 4) фронтты Силәбе һәм Троицк ҡалаларына тиклем күсереү. Ошо уҡ мәлдә Өфө коммунистары һөйләшеүҙәр тураһында Мәскәүгә хәбәр итә. В. И. Ленин һəм И. В. Сталин яуап итеп Өфөгә телеграмма һуға:
«Предлагаем не отталкивать Халикова, согласиться на амнистию при условии создания единого фронта с башкирскими полками против Колчака. Со стороны советской власти гарантия национальной свободы башкир полная. Конечно, необходимо наряду с этим строжайше отсечь контрреволюционные элементы башкирского населения и добиться фактического контроля за пролетарской надежностью башкирских войск»
1919 йылдың 30 ғинуарында Өфө губерна башҡарма комитеты Башҡортостан һәм РСФСР-ҙың үҙәк органдары менән килешеү төҙөр өсөн һөйләшеүҙәрҙе дауам итергә ҡарар итә[6].
Февралдә, Халиҡов Өфөнән ҡайтҡандан һуң, Башҡорт хөкүмәте уның эшмәкәрлеген хуплай һәм РСФСР-ҙың үҙәк органдары менән килешеү төҙөр өсөн һөйләшеүҙәр алып барырға ҡарар итә.
1919 йылдың 11 февралендә Өфөгә яңы башҡорт делегацияһы юллана. Башҡорт хөкүмәте рәйесе Мөхәмәтхан Ҡулаев, Муллайән Халиҡов һәм З. Вәлидиҙең адъютанты Әбдрәшит Бикбауовтар 18—19 февралдә Өфө губревкомы рәйесе Б. Нимвицкий, РКП(б)-ның Өфө губкомы рәйесе В. Седенков, 5-се армияның Реввоенсоветынан И. Смирнов, Республиканың (РСФСР) Реввоенсоветынан В. Смирнов һәм Милләттәр эштәре буйынса комиссариат вәкиле М. Солтанғәлиевтар ҡатнашлығында һөйләшеүҙәр үткәрә. Ошо ваҡытта Башҡорт хөкүмәте һәм ғәскәрҙәре Совет власы яғына сыға. 21 февраль көнө Бөтә Башҡорт хәрби съезында Башҡортостан автономияһының ваҡытлы революцион хөкүмәте — Башревком ойошторола. Советтар менән һөйләшеүҙәрҙә йөрөгән Муллайән Халиҡовты Башревкомға ағзалыҡҡа кандидат итеп һайлайҙар.
Башҡорт вәкилдәре һөйләшеүҙәрҙе Көнсығыш фронттың штабында, Сембер (Ульяновск) ҡалаһында дауам итә. 1919 йылдың 27 февралендә бында Башҡорт хөкүмәте вәкилдәре менән Ҡыҙыл Армия командалығы араһында тәү килешеү (предварительный договор) төҙөлә. Артабан башҡорт вәкилдәре Мәскәү ҡалаһына юллана.
1919 йылдың 20 март көнө Муллайән Халиҡов Мөхәмәтхан Ҡулаев һәм Әбдрәшит Бикбауовтар менән бергә башҡорт халҡының автономияһын раҫлаған тарихи документҡа — «Үҙəк Совет власы менəн Башҡорт хөкүмəте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеү»гә ҡул ҡуя. Мәскәүҙән ҡайтҡас, апрель айынан алып М. Халиҡов Башҡортостан хəрби-революцион комитетында эшләй.
1919 йылдың 16 майында Зәки Вәлиди тәҡдиме менән Халиҡов Һамар ҡалаһындағы Көнсығыш фронттың Көньяҡ төркөмө штабы янында Башревком вәкиле итеп тәғәйенләнә. Бында ул Мәскәү менән элемтә тота, М. Фрунзе менән даими бәйләнештә була, башҡорт ғәскәрҙәрен төрлө кәрәк-яраҡтар тәьмин итеү эшен координациялай. Был вазифаны М. Халиҡов 1920 йылдың мартына тиклем башҡара.
1920 йылдың 24 мартында Башревком Халиҡовты Һамарҙан ҡайтарырға ҡарар итә һәм ул Тамьян-Ҡатай кантоны ревкомы рәйесе итеп раҫлана. Халиҡов тик апрель айында ғына Башҡортостанға ҡайтып етә һәм үҙенә һалынған вазифаһын үтәй башлай.
1920 йылдың 19 майында Мәскәү үҙәк властары бер яҡлы ҡабул иткəн «Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дəүлəт ҡоролошо тураһында» ҡарары менән риза булмауын белдерə һәм башҡа Башревком ағзалары менән берлектә отставкаға китә. Сентябрҙә Халиҡов Баҡы ҡалаһында үткәрелгән Көнсығыш халыҡтары съезында ҡатнаша һәм унда Зәки Вәлиди менән һуңғы тапҡыр осраша[10].
Совет органдарында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостанға ҡайтыу менән Муллайән Халиҡов республиканың социаль тәьминәт комиссары итеп тәғәйенләнә. Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты ағзаһы итеп һайлана. Был осорҙа Башҡортостан хөкүмәте менән етәкселек итеү коммунист Ғәли Шәмиғоловҡа бирелгән, ул быға тиклем башҡорттарҙың үҙидарылығы булыуына ҡаршы булған һәм власҡа килгәс, Ер тураһындағы декретка яраштырып бик күпләп башҡорттарҙың ерҙәрен тартып ала. Был хәл 1920 йылдың октябрендә Халиҡовты Коминтерн башҡарма комитеты рәйесе Г. Е. Зиновьевҡа һәм В. И. Ленинға хат яҙырға мәжбүр итә. Унда ул башҡорттарҙың ныҡ бөлгөнлөккә төшөүе, Башҡортостанда билдәһеҙ кешеләр власта ултырып, халыҡты аяуһыҙ талауы һәм башҡа ваҡиғалар хаҡында яҙа. Тағы ла быға килтергән сәбәптәрен дә күрһәтә: 1) Полёнов, Чистяков, Иштимеров һәм башҡа уйламай эш иткән партия хеҙмәткәрҙәренең эшмәкәрелеге тураһындағы Башревкомдың Мәскәүгә ебәргән бик күп телеграммаларына Үҙәк бер ниндәй ҙә иғтибар бирмәй ҡалдыра; 2) Башҡортостан республикаһы ҡарамағынан бөтә иҡтисади дәүләт органдарын тартып алыу[11], автономияла мәҙәни үҫеш тыуҙырыуға бер ниндәй мөмкинлек бирмәй; 3) Башҡортостандағы Үҙәктең вәкәләтлек институттары бөтә яҡлап эштәрҙе тик тотҡарлап тора; 4) Башҡортостандың иң абруйлы кешеләре — Вәлидовты һәм Йомағоловты эштәренән сығарыу, улар урынында власта һәм төбәк идаралыҡ органдарына башҡорт эштәрендә иң компетентһыҙ һәм булдыҡһыҙ карьеристар, республиканы ваҡытлыса ғына булған яманлыҡ тип һанаусыларҙың килеүе булып тора.
1920 йылдың көҙөндә ошондай сәбәптәр арҡаһында Башҡортостанда ихтилал тоҡанып китә. Муллайән Халиҡов был конфликты һөйләшеүҙәр юлы менән генә бөтөрөү өсөн бөтә көсөн һала. 1921 йылда ихтилал тулыһынса баҫтырыла. Был ваҡиғаларҙан һуң Мәскәү властары ҡайһы бер элекке Вәлидов Башревкомының ағзаларын республика менән етәкселек итеү органдарына ҡайтара. 1921 йылдың ғинуарынан Башҡортостандың халыҡ мәғарифы комиссары булып эшләй. Халиков февралдә уҙған IV Бөтә Рәсәй партконференцияһында милли мәсьәлә һәм башҡорт милли хәрәкәте хаҡында доклад уҡый, унда РСФСР властары менән башҡорт хәрәкәте араһында булған үҙ-ара аңлайышһыҙлыҡтың тарихи тамырҙарын күрһәтергә тырыша. Был конференция Халиковтың тәҡдимдәрен ҡабул итә һәм Башҡортостандың территорияһында рәсми телдәре итеп башҡорт һәм урыҫ телдәрен иғлан итә[6].
1921 йылдың июль айында Муллайән Халиҡов Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһы хөкүмәте — Халыҡ комиссарҙары советының рәйесе итеп һайлана. Республикала был ваҡытта меңәрләгән эре һәм ваҡ сәнәғәт предприятиелары эшләмәгән, сәсеү майҙандары һуғышҡа тиклем менән сағыштырғанда өстән бер өлөшкә кәмей, икмәк йыйыу һәм мал башы һаны бик ныҡ ҡыҫҡара, йөҙләгән ауыл һәм меңәрләгән йорт хужалыҡтары янған була, 200 мең кеше өйһөҙ ҡала. Был осор бик ҡаты аслыҡ йылдарына тап килә, Наркомпрод аҙбарҙарында бер икмәк тә ҡалмай, Үҙәктән ҡайтарылған аҡсалар бөтә сығымдарҙың 10 % ҡаплай алмай. Халиҡов етәкселегендә хөкүмәт республиканы РСФСР-ҙың аслыҡ райондарына индерер өсөн, автономияла аҙыҡ-түлек һалымын (продналогты) ғәмәлдән сығарыр өсөн бик күп эштәр башҡара[12]. Һөҙөмтәлә 1921 йылдың 9 авгусында Асығыусыларға ярҙам буйынса Башҡорт өлкә комитеты (Башпомгол) ойошторола. АҠШ-тың Америка административ ярҙамы (АРА) ойошмаһы эшмәкәрлеге лә, Үҙәк власы менән тыйылғанға тиклем, халыҡҡа ярҙам күрһәтә.
Хөкүмәт рәйесе вазифаһында ул Башҡортостан дәүләтселеген нығытыуҙа, элекке башҡорт кантондарының территорияһын республика составына индереү, ә иң мөһиме Өфө губернаһы башҡорттарын автономияға ҡушыуҙа ҙур эштәр башҡара. 1921 йылдың майында уҡ Халиҡовтың доклады нигеҙендә Башобком менән БашҮБК түбәндәге ҡарарын сығара:
- В основу Башкирской Советской Социалистической Республики берется Малая Башкирия в составе ныне существующей Башкирской республики с присоединением Златоустовского горонозаводского района, Архангельского клина (Уфимской губ.) Магнитной горы и минских башкир в составе 19 волостей Белебеевского и Уфимского уездов.
- включить в состав Башреспублики г. Оренбург;
- включить целиком ныне существующую Уфимскую губернию с городом Уфой;
- включить башкирские волости Мензелинского уезда по реке Ик.
Был эште тормошҡа ашырыр өсөн Муллайән Халиҡовҡа күп тапҡыр Мәскәүгә барырға тура килә. Үҙәк власть Башҡортостан хөкүмәте индергән тәҡдимдәрҙең ҡайһы берҙәрен ҡабул итмәй. Ә шулай ҙа 1922 йылдың 14 июнендә Өфө губернаһын Башҡортостанға ҡушырға ҡарар итә. Халиҡов «Оло Башҡортостан» хөкүмәте рәйесе булып китә.
Муллайән Халиҡовтың республикла булған абруйы бик юғары була, был Үҙәк властарға оҡшамай һәм 1925 йылдың аҙағында ул Мәскәүгә эшкә ебәрелә. Бында ул Ауыл хужалығы банкында эшләй. Халиҡовты үҙенең яҡташтарына, төньяҡ-көнбайыш башҡорттарына, ваҡытында кадрҙар сәйәсәте буйынса ярҙам итмәүе, гәзиттәрҙең тик татар телендә сығыуы һәм мәктәптәрҙә лә был телдә генә уҡытыуы бик ныҡ борсоған[1].
1930—1933 йылдарҙа Ҡыҙыл профессураның иҡтисад институтында белем ала. Артабан РСФСР финанс комиссариатының Бюджет идаралығы начальнигы урынбаҫары булып эшләй.
1929—1933 йылдарҙа Әҙеһәмов, Мутин, Мырҙабулатов, Бикбаев, Теләүберҙин, Имаҡов, Муллабаев һәм башҡаларға «вәлидовсылар» тип исем тағып репрессиялағандар. 1937 йылда НКВД органдары йәнәһе Вәлиди директиваһы буйынса 1929 йылда төҙөлгән ике «емергес милләтселек үҙәктәрен» таба: береһе Өфөлә — Иҫәнсурин, Дауытов, Ишмөхәммәтов, Әсәҙуллин, Ейәнсурин, икенсеһе Мәскәүҙә — Бейешев, Ҡушаев, Мортазин, Йомағолов, Халиҡов, Таһиров, Булашев була. 1937 йылдың 25 июлендә Халиҡов, совет власына ҡаршы террористик эшмәкәрлектә ғәйепләнеп, НКВД органдары тарафынан ҡулға алына. 27 сентябрҙә Муллайән Дәүләтша улы Халиҡов СССР Юғары Советының Хәрби коллегияһы ҡарары буйынса атыла. Егерме йыл үткәс, 1958 йылдың 28 ғинуарында, шул уҡ Коллегияның ҡарары менән аҡлана[4].
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡатыны: Сара Зәкир ҡыҙы (1899—?), 1937 йылда репрессиялана, оҙаҡ йылдар буйы лагерҙар аша үткәндән һуң да Өфөгә ҡайтырға мөмкинлек бирмәйҙәр, Свердлов өлкәһенә күсә. 1958 йылда аҡлана. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ[5].
Мәҡәләләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Халиков М. Д. Башкирия за 15 лет.// «Советское государство». — 1934. — № 2. — С. 49—56.
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2009 йылда Өфөлә Муллайән Халиҡовтың төбәк йәмғиәт фонды ойошторола[13].
- 2009 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында урынлашҡан Башҡорт хөкүмәте резиденцияһының элекке бинаһында Муллайән Халиҡовҡа бағышлап таҡтаташ асыла[14].
- 2008 йылда Нефтекама ҡалаһында «Халиҡов уҡыуҙары» үткәрелгән[5][15].
- 2009 йылда Бүздәк ауылы урамдарының береһенә Муллайән Халиҡов исеме бирелә[16].
- Муллайән Халиҡовтың тормош юлы һәм сәйәси эшмәкәрлеге хаҡында Ғәли Ғатауллин «Актауға ҡайтам әле» («Возвращусь в Актау») исемле китап баҫтырып сығара[17], ә яҙыусы Фәнил Шәрипов уға бағышлап «Тәрән тамырҙар» («Глубокие корни») исемле роман яҙа[18].
- 2014 йылда Бүздәк районында Муллайән Халиҡовтың тыуыуына 120 йыл тулыуға арналған фәнни-ғәмәли конференция уҙғарыла[19].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Шарипов Ф. Башкирский самородок: К 115-летию со дня рождения видного государственного и политического деятеля М. Д. Халикова // Ватандаш. — 2008. — № 10. — ISSN 1683-3554.
- ↑ Давлетшин Р. А. Предлагаем не отталкивать Халикова… // Возвращенные имена. — Уфа, 1991. — С. 252.
- ↑ Национально-государственное устройство Башкортостана (1917—1925 гг.). Документы и материалы в 4-х томах / Автор-составитель Б. X. Юлдашбаев. Т. 1. Уфа: Китап, 2002. С. 118.
- ↑ 4,0 4,1 Книга памяти жертв политических репрессий Республики Башкортостан. Т. 5: Т — Я. / Редкол.: Ишмуратов Х. Х. (гл. ред.) и др.; Рабочая группа по подгот. рукоп.: Валеев Р. А. и др. — Уфа : Китап, 2005. — 632 с.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Шарипов Ф. Башкирский самородок: К 115-летию со дня рождения видного государственного и политического деятеля М. Д. Халикова // Ватандаш. — 2008. — № 10. — ISSN 1683-3554.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Кульшарипов М. М. Служил своему народу // Ватандаш. — 2009. — № 4. — ISSN 1683-3554.
- ↑ Давлетшин Р. А. Предлагаем не отталкивать Халикова… // Возвращенные имена. Уфа, 1991. С.252.
- ↑ Заки Валиди Тоган. Воспоминания: Книга I — Уфа: Башкирское издательство «Китап», 1994. — Б. 227. — 400 б. — ISBN 5-295-01269-7.
«15 мая встретимся с представителями Казахстана (Алаш Орда). Сейчас направляем человека в Семипалатинск и попросим их прибыть в Кустанай в дом отца литератора Габдуллы Гисматова. Муллаян Халиков поедет в Троицк, затем в Кустанай, где будет ждать нас.»
- ↑ А. А. Валидов — организатор автономии Башкортостана. У истоков федерализма в России (1917—1920). Документы и материалы. /Сост. Н. М. Хисматуллина, Р. Н. Бикметова, А. М. Галеева, Ю. Р. Сайранов — Уфа: Китап, 2005. — Т. 1. — Б. 169. — 392 б. — ISBN 5-295-03702-9.
- ↑ Заки Валиди Тоган. Воспоминания: Книга II — Уфа: Башкирское издательство «Китап», 1998. — Б. 17. — 368 б. — ISBN 5-295-01566-1.
«Резолюции, подготовленные мною, предлагались на заседаниях Джуназаковым или башкирским делегатом М. Халиковым…Перед самым завершением съезда я отправился в путь. Учитывая, что в порту и на железнодорожных станциях я легко могу оказаться в руках чекистов, из Баку до Сумгаита нанял фаэтон и только в Сумгаите сел на поезд, в котором ехали Муллаян Халиков и Габдрашит Бикбавов. Они, воспользовавшись тем, что я, как и они сами, был членом ВЦИК, сумели подготовить документы, и я в купе вместе с ними спокойно доехал до Петровска. С этими самыми близкими друзьями я попрощался в поезде. Повстречаться мне с ними в этой жизни больше не было суждено. Они вернулись в Башкортостан, до последней возможности постарались быть полезными нашему народу.»
- ↑ Бында һүҙ 1920 йылдың 19 майында Мәскәү үҙәк властары менәнм бер яҡлы ҡабул ителгəн «Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дəүлəт ҡоролошо тураһында» ҡарары хаҡында бара.
- ↑ Ленинға, Сталинға һәм Брюхановҡа Халиҡов ебәргән телеграммаларҙың береһендә былай тиелгән:
«Продовольственное положение Башкирии катастрофическое. Башкирское население в ужасном положении: питаются размолотой древесиной, вареной старой кожей… Смертность от голода большая… Только за последние два года исчезло около 83 тыс. крестьянских хозяйств, сельское население сократилось на 589,4 тыс. человек, то есть на 22 процента, число безлошадных дворов увеличилось на 97,7 тыс., бескоровных — на 60 тыс. Сильнее всего голод охватил башкирское население, численность которого уменьшилась на 29 процента. Имели место факты людоедства и спекуляции человеческим мясом…»
- ↑ Учрежден Региональный общественный фонд Муллаяна Халикова. «Башинформ» (2009-01-20). 14 февраль 2015 тикшерелгән.
- ↑ В Стерлитамаке состоялось торжественное открытие мемориальной доски Муллаяну Халикову. «Башинформ» (2009-03-24). 14 февраль 2015 тикшерелгән.
- ↑ В Нефтекамске проходят «Халиковские чтения». «Башинформ» (2008-04-18). 14 февраль 2015 тикшерелгән.
- ↑ Земляки Муллаяна Халикова отмечают 115-ю годовщину со дня его рождения. «Башинформ» (2009-02-17). 14 февраль 2015 тикшерелгән.
- ↑ Школьники Буздякского района познакомились с биографией Муллаяна Халикова. «Башинформ» (2014-02-13). 14 февраль 2015 тикшерелгән.
- ↑ Муллаян Халиков — один из основателей автономной Башкирии (К 120-летию со дня рождения). «Башинформ» (2014-01-23). 14 февраль 2015 тикшерелгән.
- ↑ Һәйкәлгә лайыҡ шәхес. «Башҡортостан» (2014-07-18). 14 февраль 2015 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- А. А. Валидов — организатор автономии Башкортостана. У истоков федерализма в России (1917—1920). Документы и материалы. /Сост. Н. М. Хисматуллина, Р. Н. Бикметова, А. М. Галеева, Ю. Р. Сайранов — Уфа: Китап, 2005. — Т. 1. — Б. 169, 269. — 392 б. — ISBN 5-295-03702-9.
- Давлетшин Р. А. «Предлагаем не отталкивать Халикова…»// Возвращенные имена. Уфа, 1991. С. 252—262.
- Давлетшин Р. А. Халиков Муллаян Давлетшинович. // Башкортостан: краткая энциклопедия — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — Б. 616—617. — 672 б. — ISBN 5-88185-001-7.
- Национально-государственное устройство Башкортостана (1917—1925). Т. 1. Уфа, 2002. С. 118—119, 318.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Давлетшин Р. А. Халиков Муллаян Давлетшинович // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8. (рус.)
Видеояҙмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 4 февралдә тыуғандар
- 1894 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Өфө губернаһында тыуғандар
- Бүздәк районында тыуғандар
- 23 сентябрҙә вафат булғандар
- 1937 йылда вафат булғандар
- Мәскәүҙә вафат булғандар
- Алфавит буйынса сәйәсмәндәр
- Мөхәмәҙиә (Троицк) мәҙрәсәһе шәкерттәре
- Башҡорт мәркәз шураһы ағзалары
- СССР-ҙа репрессияланғандар
- СССР-ҙа атылғандар
- СССР-ҙа аҡланғандар
- Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар
- Башҡорт АССР-ының дәүләт эшмәкәрҙәре
- Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәрҙәре
- Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйестәре


text:
"Салауат Юлаев": кемдәр килде һәм кемдәр китте?31-07-2013, 03:46 // Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға
"Салауат Юлаев" хоккей клубы миҙгел арауығында байтаҡ ҡына үҙгәреш кисерҙе. Былтырғы ҡайһы бер уйынсыларыбыҙ хәҙер башҡа командаларҙа сығыш яһаясаҡ. Беҙгә килеүселәр араһында ла танылған хоккейсылар байтаҡ. Әммә көйәрмәндәргә үҙгәрештәрҙе баһаларға иртәрәк – был миҙгел башланғас ҡына мөмкин буласаҡ.
Иң тәүҙә "юғалтыуҙарҙы" асыҡлап үтәйек: был юлы ла "Салауат"тың бер нисә йыл дауамында төп терәге һаналған ҡайһы берәүҙәр менән хушлашырға тура килде. Мәҫәлән, һөжүмсе Александр Свитов хәҙер "Аҡ барыҫ"тың төҫтәрен яҡлаясаҡ. Уның беҙҙән китеүенең сәбәбен төшөнөргә була – уйынсының быйыл Өфө клубы менән килешеүе тамамланғайны. Тимәк, Ҡазан клубы уға тағы ла яҡшыраҡ хеҙмәт хаҡы түләйәсәк.
Ә бына 2008 йылдан юлаевсылар өсөн сығыш яһаған һаҡсы Мирослав Блатяк менән килешеүҙең ни өсөн өҙөлгәнен күптәр аңлап бөтмәне. Әлегә беҙгә килгәндәр араһында уның кимәлендәгеләр юҡ тиерлек. Ә уйынсының китеүе, һис шикһеҙ, ҙур юғалтыуға әйләнеүе ихтимал. Бәлки, етәкселек был аҙым менән клубтың хеҙмәт хаҡы буйынса сығымдарын бер аҙ "енеләйтергә" теләгәндер: ни тиһәң дә, чехтың арзан уйынсыларҙан булмауы көн кеүек асыҡ. Әммә Омскиҙа аҡса һанаманылар һәм хәҙер Блатяк "Авангард" өсөн сығыш яһаясаҡ.
Шулай уҡ юлаевсылар рәтен "CКА"-ға күскән һаҡсы Андрей Кутейкин, "ЦСКА"-ны һайлаған Олег Сапрыкин да ташлап китте. Виталий Атюшов менән Юрий Трубачев "Атлант"ты һайланы. Ә былтыр беҙгә Игорь Григоренкоға алмашҡа килгән Денис Паршинды (плей-офта бер тапҡыр ҙа боҙға сыҡманы) "Торпедо"ға Дмитрий Макаровҡа алмаштыҡ. Әйткәндәй, һуңғыһы — Өфө клубы тәрбиәләнеүсеһе, шуға ла яңылыҡ көйәрмәндәрҙе шатландырмай ҡалмағандыр. Шулай уҡ һаҡсы Иван Баранка менән килешеү өҙөлдө, ул хәҙер НХЛ-ды яуламаҡсы тигән хәбәр ишетелә.
Кемдәр килде һуң Өфө клубына? НХЛ-дан икәүҙе эләктерҙек: "Эдмонтон"дан Теему Хартикайнен һәм "Калгари"ҙан Антон Бабчук хәҙер юлаевсылар өсөн уйнаясаҡ. Әммә дөрөҫөн әйтергә кәрәк: икеһенең дә Төньяҡ Америка лигаһында эштәре маҡтанырлыҡ түгел ине. Бабчук локаут мәлендә хатта "Донбасс" өсөн дә һоҡланырлыҡ уйын күрһәтә алманы. Әммә "Салауат"та улар үҙҙәренең юғары кимәленә сығыр тип өмөтләнергә ҡала.
Шулай уҡ миҙгел араһында Минскиҙың "Динамо"һынан һаҡсы Владимир Денисов, Новокузнецк "Металлург"ының капитаны Александр Мерескин Өфөгә килде. "Атлант"тан һаҡсы Иван Вишневский, ҡапҡасы Алексей Волков хәҙер юлаевсылар рәтендә. Әммә иң һөйөнөслөһө – һуңғы осорҙа "Торпедо" лидерҙарының береһенә әүерелгән яҡташыбыҙ Дмитрий Макаровтың Өфөгә ҡайтыуы булғандыр. "Салауат" өсөн дә ул боҙҙа һынатмаҫ тип ышанабыҙ.
Әйткәндәй, башҡа клубтар ҙа миҙгел араһында тик ятмай, ә бил нығытыу сараһын күрә. Әлбиттә, был йәһәттән иң йылғыры һәр ваҡыттағыса Санкт-Петербург клубы. "Оҙон" аҡса менән әүрәтеп, байтаҡ элекке юлаевсыларҙы үҙенә һалдырып алыуы етмәгән, хәҙер НХЛ-дың төп "йондоҙ"ҙарының береһе Илья Ковальчукты "эләктерҙе". Был уйынсының КХЛ-ға күсеүе Төньяҡ Америкала ҙур шау-шыу тыуҙырҙы. Шулай уҡ ҡасандыр "Авангард" өсөн уйнаған Роман Червенка ла хәҙер был командала. Шулай уҡ "Аҡ барыҫ", "Авангард", "ЦСКА", "Торпедо", "Донбасс" командалары ла һиҙелерлек көс йыйҙы.
КХЛ быйыл да яңы клубтар менән тулыланды. Хорватиянан "Медведшак" ҡушылһа, Владивостокта "Адмирал" исемле клуб барлыҡҡа килде. Әммә улар лиганы көсәйтә алырмы икән, ошо һорау ғына борсой. 2014 йылда Финляндияның Хельсинки ҡалаһынан "Йокерит" клубы ла КХЛ-ға күсергә йыйына. Баҡһаң, уның бер өлөшөн урыҫ байҙары һатып алған икән. Әммә был хәбәргә финдар ғына әллә ни шатланмай, имеш. Ни тиһәң дә, көйәрмәндәр һөйөүен аҡсаға һатып алып булмай, уның өсөн оҙайлы эшмәкәрлек талап ителә шул...


text:
Урок по КБ "ҡыҙҙар тауына сығыу"
БР Мәғариф Министрлығы
Нефтекама Педагогия колледжы
Урта Һөнәрселек Белем Биреү Учреждениеһы
Тормош 3аба7тарынан дәрес конспекты
Тема: « Ҡыҙҙар тауына сығыу ».
Маҡсаттар: 1) Уҡыусыларҙы тәбиғәткә бәйле уйындар, ҡыҙҙар тауына сығыу байрамы менән таныштырыу;
2) Уҡыусыларҙың коллективта үҙҙәрен тотоу,тиҙ арала берләшә алыу һәләтен үҫтереү;
3) Уҡыусыларҙа бер-береңә ихтирам, донъя матурлығын күрә белеү тойғоһоларын тәрбиәләү.
Йыһазландырыу: интерактив таҡта,слайдтарҙа һүрәттәр,терәк схемалар.
Үткәрә: Ғайсина Д.Р.
Синыф: 5 «А»
Нефтекама 2011 йыл
Дәрес этаптары
Йөкмәтке
Таҡтаны йүнәлтеү
Ойоштороу мәле
Инеш өлөш
Төп өлөш
Тәбиғәт,уға бәйле йолалар,байрамдар тураһында әңгәмә
Нимә ул “Ҡыҙҙар тауы” байрамы?
Йомаҡ сисеү
Һүрәт төшөрөү
Көләмәстәр һөйләү
Нығытыу.
Йомғаҡлау.
Өй эше биреү.
- Хәйерле көн, уҡыусылар!Һаумыһығыҙ!
Мин һеҙҙе күреүемә бик шатмын!Минең исемем Диана Ришат ҡыҙы була һәм бөгөнгө дәрестән тыш сараны һеҙҙә мин алып барасаҡмын.
- Беҙ һеҙҙең менән бөгөнгө сараны тәбиғәткә бәйле уйындар, дөрөҫөрәге Ҡыҙҙар тауына сығыу байрамы менән танышыуға арнаясаҡбыҙ. Беҙ һеҙҙең менән ял итәсәкбеҙ,уйнаясаҡбыҙ.
- Әлегә, башҡорт телендә матур итеп һөйләшер өсөн телдәребеҙҙе шымартып алайыҡ.Бының өсон таҡтала бирелгән шиғырға иғтибар итегеҙ.
Быулана ер,ҡайнар икмәк һымаҡ,
Йылыһында ҡояш нурының.
Эй, яҡты яҙ, беҙ күрәбеҙ һиндә
Күпме ғүмер тыуыуын!
Киткән ҡоштар ҙа бит һиңә ҡайта,
Күпме өндәр биҙәй ер өҫтөн,
Шиңгән гөлдәр ҡабат сәсәкә ата,
Һиндә илһам, һиндә йыр көсө.(“Яҡты яҙ” Назар Нәжми)
(хор, рәт, теләк буйынса уҡыу; шиғыр нимә тураһында?)
- Хәҙер дәфтәрҙәрегеҙҙе асып бөгөнгө числоны, теманы һәм ошо шиғырҙы дәфтәрҙәрегеҙгә күсереп яҙығыҙ.
- Уҡыусылар,кеше һәм тәбиғәт бер бөтөн тип ни өсөн әйтәләр икән,һеҙ нисек уйлайһығыҙ?
Ысынлап та,башҡорт халҡы элек-электән тәбиғәт менән берлектә, бер бөтөнлөктә йәшәгән.Шуға күрә был халыҡтың ижады,фольклоры бай.Төрлө йолалар,байрамдар тәбиғәт ҡосағында үткәрелгән була.Ә һеҙ ошоға бәйле ниндәй йолалар беләһегеҙ, үҙегеҙ ҡатнашҡанығыҙ бармы?
- “Ҡыҙҙар тауына сығыу” байрамы тураһында һеҙ нимәләр беләһегеҙ?
-Был байрам бейек тау итәгендә йә булмаһа аҙ ғына ҡалҡыулы , беренселәрҙән булып ҡары иреп бөткән ерҙә уҙғарылған. Был байрамҙа барыһы ла ҡатнашҡан:олоһо ла, кесеһе лә. Әйҙәгеҙ дәреслектә бирелгән мәғлүмәт менән танышып үтәйек,117 бит икенсе абзацтан уҡырға кем теләй?(анализлау)
-Хәҙер беҙ үҙебеҙҙе тау итәгендә йөрөйбеҙ тип хис итәйек.Китап-дәфтәрҙәрегеҙҙе парта ҡырыйына алып ҡуйығыҙ,иркенләп ултырығыҙ, күҙҙәрегеҙҙе йомоғоҙ. Тынлыҡ, саф һауа, рәхәт – беҙ тәбиғәт ҡосағында. Хәҙер беҙ һеҙҙең менән көләмәстәр һөйләйәсәкбеҙ, йомаҡ ҡоясаҡбыҙ, уйындар уйнаясаҡбыҙ.
Беренсе беҙҙең конкурс – ул йомаҡ сисеү.Беренсе йомаҡ беренсе рәткә һәм артабан ошолай дауам итәрбеҙ.
1.Бер ҡарттың 12 улы бар,
Шуларҙың өсәүһе һоро көпө кейә,
Өсәүһе йәшел күлдәк кейә,
Өсәүһе һары сәкмән кейә,
Өсәүһе аҡ тун кейә.(йыл миҙгелдәре,айҙар)
2.Шәкәр тиһәң, шәкәр түгел,
Һөт тә түгел – үҙе аҡ.
Мамыҡ тиһәң – мамыҡ түгел,
Йә, был нимә?Уйлап тап.(ҡар)
3.Оло юлдан күс килә,
Иртән килә, кис килә.
Үр яратмай, әйләнә,
Арты өҙөлмәй бәйләнә.(йылға)
4.Өҫтөндәге кейеменең
Ямауы бар,йөйө юҡ.(ала һыйыр)
5.Ҡойроғон ҡайсылап,
Ауыҙын тамсылап,
Ағасһыҙ, мөйөшһөҙ
Өй һалды еүешләп.(ҡарлуғас)
6.Аяғы юҡ – йөрөй,
Ҡанаты бар – оса алмай.(балыҡ)
7.Ере аҡ, орлоғо ҡара,
Ҡул менән сәсәләр,
Ауыҙ менән йыялар.(яҙыу һәм уҡыу)
8.Тешен батыра бара,
Сәйнәп төкөрә бара.(быҫҡы)
9.Арҡан ураным.
Бура бураным,
Йылыһына ҡыуандым.(ойоҡ,бейәләй бәйләү)
Йомаҡтар сисеү ошоноң менән тамам. Хәҙер мәрәйҙәрҙе һанайыҡ.
Тимәк беҙҙең 1,2,3 кемдәр биләй?Ярай,афарин.Артабан киттек.
Беҙҙең икенсе конкурс – ул ни бары 2-3 минут эсендә тәбиғәттең бер сығанағын(үҫемлекте, ҡош-ҡортто, хайуандарҙы,йәнлектәрҙе һ.б.)альбом биттәрендә яһарға. Һәр рәттән иң яҡшы өс һүрәтте бөтә синыфҡа күрһәтергә.Аҙаҡ рәттең мәрәйҙәре ошо һүрәттәрҙең сифатына ҡарап артасаҡ.(һүрәттәрҙе анализлау, жетондар таратыу)
Ял минуты
Хәҙер беҙ һеҙҙең менән үҙебеҙҙе емеш-еләккә, сәскәләргә бай ерҙә икәнбеҙ тип уйлайыҡ.
Беренсе эш:беҙ еләк йыябыҙ,һауытҡа һалабыҙ.
Икенсе эш:ялан сәскәләрен йыйып алдыҡ та уларҙың хуш еҫле һауаһын һыулайбыҙ.
Өсөнсө эш:еләктәр йыйҙыҡ,сәскәләргә һоҡландыҡ, билдәр бөгөп арыныҡ,хәҙер ҡояшҡа ҡарап үҫәйек.Ошоноң менән ял минуты тамам, ултырығыҙ.
- Уҡыусылар, хәҙер беҙ һеҙҙең менән көләмәстәр тураһында һөйләщеп алырбыҙ. Нимә ул – көләмәс?
Көләмәс бөтә халыҡтарҙа ла киң таралған. Рустар уны “анекдот”, татарҙар – “мәҙәк”, үҙбәктәр – “латифа”,ҡаҙаҡтар – “кулдирчи” һәм башҡалар үҙҙәренсә йөрөтә. Башҡорттарҙың да төрлө төбәктәрендә төрлөсә әйтәләр. Әйтәйек, Ырымбур өлкәһендә “әңгемә”,Учалы,Әбйәлил яҡтарында “теләке” тип йөрөтәләр.Көләмәстәр ошолай байрамдар барышында һөйләнгән.Бына һеҙгә бер көләмәс: “Килен туҡмасы”
Бер килендең туҡмас йәйеме оҙонса килеп сыҡҡан.
- Килен, йәйемең ни эшләп оҙонсараҡ килеп сыҡты икән? – тип һораған бейеме(ҡәйнәһе)
- Оно оҙонса ине уның, - тип яуап ҡайтарған килене.
“Ә һин ни эшләп ашайһың?”
- Аша. Атыу ҙураймаҫһың.
- Кеше ҙурайһын өсөн ашаймы? – тип һорай бала атаһынан.
- Әлбиттә.
- Ә һин ни өсөн ашайһың? – тип һорай бала,аптырап.
Бына ошондай ҡыҙыҡлы көләмәстәр була.Ә улар нимә тураһында?(торомош-көнкүрештә осрай торған ҡыҙыҡлы хәлдәр тураһында)
- Беҙҙең артабанғы эш төрө көләмәс әйтеү.Һәр һөйләнгән көләмәс өсөн бер мәрәй.
- “Ҡыҙҙар тауына сығыу” байрамында ошондай уйындар үткәрелә. Шулай итеп, һеҙ бөгөнгө дәрестән ниндәй яңалыҡтар алдығыҙ?Һеҙ үҙегеҙ ошондай байрамда ҡатнашыр инегеҙме?Унда тағы ла ниндәй уйындар уйнап була?
- Был байрамда таҡмаҡтар ҙа, йырҙар ҙа йырланған. Шуға күрә, һеҙгә өй эше итеп бер нисә таҡмаҡ яҙып алып килергә.
Дәрес өсөн рәхмәт.Һау булығыҙ.
слайд 1
слайд 2
слайд 3
слайд 4
слайд 5
слайд 6
Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!
Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG
Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).
Московские документы для аттестации: KURSY.ORG
Общая информация
Похожие материалы
- 24.02.2016
- Просмотры: 193
- 24.02.2016
- Просмотры: 824
- 24.02.2016
- Просмотры: 179
- 24.02.2016
- Просмотры: 1267
- 24.02.2016
- Просмотры: 574
- 24.02.2016
- Просмотры: 2002
- 24.02.2016
- Просмотры: 762
Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов
Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG


text:
ЦХИНВАЛ, 12 дек — Sputnik. Катары столицæ Дохæйы уагъд æрцыд Дунейы кубок конкурæй, цы ран хайад райста æхсæнадæмон классы спорты дæсны, цæгатирыстойнаг бæхты-спортивон скъолайы хъомылгæнинаг Тугъанты Владимир, хъусын кæны республикæйы спорты министрады пресс-службæ.
Ерысты фæлгæтты дыууæ къуырийы мидæг барджытæ сæ тыхтæ æвзæрстой программæйы 6 хуызы. Турниры фæстиуджытæм гæсгæ, Тугъанты Владимир бацахста фыццаг, дыккаг æмæ æртыккаг бынæттæ программæйы æндæр æмæ æндæр хуызты æмæ ссис турниры иууыл хуыздæр спортсмен.
Ацы турниры хайадист у 2018 азы дунейы чемпионатмæ цæттæгæнæн этаптæй иу, кæцы ацæудзæн Америкæйы. Ныртæккæ Тугъаны фырт йæхи цæттæ кæны егъау ногазон æхсæнадæмон турнирмæ Германийы.


text:
«Салауатнефтеоргсинтез» «Газпром нефтехим Салауат» тип үҙгәртелде
28 ғинуарҙа «Салауатнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте акционерҙарының ситтән тауыш биреү формаһында сираттан тыш дөйөм йыйылышы үткәрелде. Мәғлүмәттәргә ҡарағанда, акционерҙарҙың дөйөм йыйылышы фирмаға «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте тигән яңы исем биреү буйынса Йәмғиәттең яңы редакциялағы уставын раҫланы.
Бөгөн «Салауатнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Рәсәйҙә төп нефтехимия үҙәктәренең береһе булып тора. Предприятие 140-тан ашыу атама менән продукция сығара, шул иҫәптән 70-тән ашыуы төп продукция атамалары.
Продукцияһының сифаты бөтә донъя стандарттарына тап килә, быны абруйлы Рәсәй һәм сит илдәр күргәҙмәләрендә яуланған наградалар раҫлай. Илдең иң ҙур экспортеры булараҡ, «Салауатнефтеоргсинтез» акционерҙар йәмғиәте продукцияһының өстән бер өлөштән ашыуын сит ил ҡулланыусыларына оҙата. Экспорт географияһы 20-нән ашыу яҡын һәм сит илдәрҙе солғап ала. Экспорт продукцияһы исемлегенә 20-нән ашыу атама инә.


text:
Яйыҡ гәзите » Мәғариф, мәҙәниәт » Беҙгә эшселәр кәрәк
Беҙгә эшселәр кәрәк22.04.2014
2011-2015 йылдарҙа Урал аръяғын иҡтисади үҫтереүҙең уртаса сроклы комплекслы программаһы сиктәрендә төбәктә тау сәнәғәте предприятиеларына кадрҙар әҙерләү буйынса БР Хөкүмәтенең ҡалабыҙҙа күсмә кәңәшмәһе үтте. Сарала Урал аръяғы уҡыу йорттарының береһендә юғары класлы эшселәр әҙерләү өсөн заманса күп функциялы үҙәк булдырыу хаҡында ла һүҙ барҙы.
- Беҙ ваҡыт менән бергә атларға тырышабыҙ. Белеүебеҙсә, Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең мәғариф системаһы үҙгәрештәр кисерә. Сығарылыш класы уҡыусылары хәҙер махсус урта белем алыуға ҡарағанда юғары белемгә өҫтөнлөк бирә. Йәштәр түләп булһа ла юғары уҡыу йорттарына уҡырға инергә тырыша. Шул уҡ ваҡытта хеҙмәт баҙарында эшсе һөнәрҙәргә ихтыяж ҙур. Проблеманы һөнәри белем биреүҙе модернизациялау программаһы сиктәрендә хәл итергә тырышабыҙ. Урта махсус уҡыу йорттары - илебеҙ хужалыҡтарының төрлө тармаҡтарына белгестәр әҙерләүсе белем усаҡтары булып тора. Бөгөн кәңәшмәлә ҡатнашыусы сәнәғәт предприятиелары етәкселәре, район хакимиәте башлығы урынбаҫарҙары уҡыу йорттарының көнитмешен, торошон яҡшы белергә тейеш, уларҙың проблемаларын ситләп үтмәҫкә бурыслы. Ҡайһы уҡыу йортонда ниндәй кадрҙар әҙерләргә кәрәклеген бергәләшеп хәл иткәндә генә һөҙөмтә буласаҡ. Әлеге көндә Учалы тау-металлургия техникумы, Сибай күп профилле профессиональ колледжы, И. Тасимов исемендәге Аҡъяр тау колледжы тау-мәғдән сәнәғәте өсөн белгестәр әҙерләү менән данлыҡлы. Күреүегеҙсә, Урал аръяғында эшсе кадрҙар әҙерләү өсөн төплө база бар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы бер белем биреү учреждениеларының заманса тренажерҙар һәм программалар менән тәьмин ителмәүе борсолдора, - тине үҙенең сығышында БР Хөкүмәте Аппараты етәксеһе урынбаҫары Мирхәйҙәр Фәтхуллин.
Ошондай уҡ сара былтыр Сибай ҡалаһында уҙған, уҡыу йорттарына конкрет мәсьәләләрҙе хәл итеү талабы ҡуйылған булған. Уларҙың береһе - заманса технологиялар менән эш итеүсе, юғары квалификациялы эшселәр әҙерләү өсөн уҡыу процесын инновацион белем биреү программалары менән тәьмин итеү. Был йәһәттән эштең нисек үтәлеүе тураһында БР Мәғариф министрлығының урта һөнәри белем биреү буйынса бүлек начальнигы Эмиль Хәбиров ентекле һөйләне. Уның әйтеүенсә, йыл һайын предприятиеларға 580-620 тау эшселәре талап ителә, үрҙә һаналған уҡыу йорттары кәрәкле белгестәр менән тәьмин итеүҙе бурыс итеп ҡуйған. Мәҫәлән, былтыр 669 белгес әҙерләп сығарғандар. Инновацион программаларҙы тормошҡа ашырыу йәһәтенән дә уңыштар бар, 2013 йылда Сибай колледжы уҡыусылары WorldSkills Бөтә Рәсәй конкурсында еңеү яулаған, шулай уҡ бында «Маркшейдер эше» тигән яңы һөнәргә уҡыта башлағандар.
Үҙебеҙҙең тау-металлургия техникумының уңыштарын билдәләп китеү ҙә урынлы булыр. Техникум оҙаҡ йылдар инде Учалы тау-байыҡтырыу комбинатына эшселәр әҙерләй. Комбинат үҙ сиратында уҡыу йортона һәр яҡлап ярҙам ҡулы һуҙырға тырыша. Уның инновацион белем биреү программаларын тормошҡа ашырыуҙа әүҙем булышлыҡ итеүенән тыш, уҡыу полигонын булдырыуҙа ҙур матди ярҙам күрһәтеүе әһәмиәтле. Бынан тыш, студенттарға комбинатта практика үтеү мөмкинлеге булдырылған, шулай уҡ яҡшы уҡыусыларға предприятие етәксеһенең исемле стипендияһы түләнә.
- Юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү - көн талабы. Әммә уҡытыу һәм матди-техник базаны нығытмайынса быға өлгәшеп булмаясаҡ. Был йәһәттән комбинат беҙгә ныҡлы терәк. Юғары технологиялы ҡорамалдар менән йыһазландырылған уҡыу полигоныбыҙ һәм электрон техникалар лабораторияһы республикала ғына түгел, бөтә Рәсәй буйынса иң яҡшыларҙың береһе. Уларҙы урынлаштырыу өсөн бүлмәләрҙе тулыһынса ремонтларға тура килде, ҡорамалдар менән билдәле «Atlas Copco» һәм «Festo» фирмалары тәьмин итте. Әйткәндәй, таусыларыбыҙ ҙа ошо фирмалар етештергән техникалар менән эшләй, - тине техникум директоры Игорь Абдрахманов. Семинарҙа ҡатнашыусылар экскурсия барышында был быраулау ҡулайламаһы менән яҡындан таныштылар.
Кәңәшмәнең аҙа-ғында Мирхәйҙәр Фәтхуллин тау һәм башҡа эшсе белгестәрҙе әҙерләү буйынса функциональ үҙәк булдырырға кәрәклеген тағы бер ҡат билдәләне.
- Ошондай үҙәк булдырыуҙы ил етәкселеге лә талап итә, иң мөһиме юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү. Бының өсөн үҙәк заманса ҡорамалдар - тренажерҙар, компьютер кластары һәм башҡаһы менән тәьмин ителәсәк. Бында тармаҡ белгестәрен генә түгел, хеҙмәт баҙарында ҙур һорау менән ҡулланған һөнәр эйәләрен әҙерләйәсәктәр. Ниндәй уҡыу йорто был статусҡа эйә булыр - әлегә билдәһеҙ, барыһы ла ваҡыт менән хәл ителәсәк, - тине Мирхәйҙәр Фәтхуллин. Һәм шулай уҡ район хакимиәттәре, предприятие, уҡыу йорттары етәкселәренә эшсе һөнәрҙәрҙеœ абруйын күтәреү мәсьәләһен хәл итеү бурысы ла ҡуйылды.
(Фото район хакимиәтенең рәсми сайтынан алынды).
- Беҙ ваҡыт менән бергә атларға тырышабыҙ. Белеүебеҙсә, Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең мәғариф системаһы үҙгәрештәр кисерә. Сығарылыш класы уҡыусылары хәҙер махсус урта белем алыуға ҡарағанда юғары белемгә өҫтөнлөк бирә. Йәштәр түләп булһа ла юғары уҡыу йорттарына уҡырға инергә тырыша. Шул уҡ ваҡытта хеҙмәт баҙарында эшсе һөнәрҙәргә ихтыяж ҙур. Проблеманы һөнәри белем биреүҙе модернизациялау программаһы сиктәрендә хәл итергә тырышабыҙ. Урта махсус уҡыу йорттары - илебеҙ хужалыҡтарының төрлө тармаҡтарына белгестәр әҙерләүсе белем усаҡтары булып тора. Бөгөн кәңәшмәлә ҡатнашыусы сәнәғәт предприятиелары етәкселәре, район хакимиәте башлығы урынбаҫарҙары уҡыу йорттарының көнитмешен, торошон яҡшы белергә тейеш, уларҙың проблемаларын ситләп үтмәҫкә бурыслы. Ҡайһы уҡыу йортонда ниндәй кадрҙар әҙерләргә кәрәклеген бергәләшеп хәл иткәндә генә һөҙөмтә буласаҡ. Әлеге көндә Учалы тау-металлургия техникумы, Сибай күп профилле профессиональ колледжы, И. Тасимов исемендәге Аҡъяр тау колледжы тау-мәғдән сәнәғәте өсөн белгестәр әҙерләү менән данлыҡлы. Күреүегеҙсә, Урал аръяғында эшсе кадрҙар әҙерләү өсөн төплө база бар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы бер белем биреү учреждениеларының заманса тренажерҙар һәм программалар менән тәьмин ителмәүе борсолдора, - тине үҙенең сығышында БР Хөкүмәте Аппараты етәксеһе урынбаҫары Мирхәйҙәр Фәтхуллин.
Ошондай уҡ сара былтыр Сибай ҡалаһында уҙған, уҡыу йорттарына конкрет мәсьәләләрҙе хәл итеү талабы ҡуйылған булған. Уларҙың береһе - заманса технологиялар менән эш итеүсе, юғары квалификациялы эшселәр әҙерләү өсөн уҡыу процесын инновацион белем биреү программалары менән тәьмин итеү. Был йәһәттән эштең нисек үтәлеүе тураһында БР Мәғариф министрлығының урта һөнәри белем биреү буйынса бүлек начальнигы Эмиль Хәбиров ентекле һөйләне. Уның әйтеүенсә, йыл һайын предприятиеларға 580-620 тау эшселәре талап ителә, үрҙә һаналған уҡыу йорттары кәрәкле белгестәр менән тәьмин итеүҙе бурыс итеп ҡуйған. Мәҫәлән, былтыр 669 белгес әҙерләп сығарғандар. Инновацион программаларҙы тормошҡа ашырыу йәһәтенән дә уңыштар бар, 2013 йылда Сибай колледжы уҡыусылары WorldSkills Бөтә Рәсәй конкурсында еңеү яулаған, шулай уҡ бында «Маркшейдер эше» тигән яңы һөнәргә уҡыта башлағандар.
Үҙебеҙҙең тау-металлургия техникумының уңыштарын билдәләп китеү ҙә урынлы булыр. Техникум оҙаҡ йылдар инде Учалы тау-байыҡтырыу комбинатына эшселәр әҙерләй. Комбинат үҙ сиратында уҡыу йортона һәр яҡлап ярҙам ҡулы һуҙырға тырыша. Уның инновацион белем биреү программаларын тормошҡа ашырыуҙа әүҙем булышлыҡ итеүенән тыш, уҡыу полигонын булдырыуҙа ҙур матди ярҙам күрһәтеүе әһәмиәтле. Бынан тыш, студенттарға комбинатта практика үтеү мөмкинлеге булдырылған, шулай уҡ яҡшы уҡыусыларға предприятие етәксеһенең исемле стипендияһы түләнә.
- Юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү - көн талабы. Әммә уҡытыу һәм матди-техник базаны нығытмайынса быға өлгәшеп булмаясаҡ. Был йәһәттән комбинат беҙгә ныҡлы терәк. Юғары технологиялы ҡорамалдар менән йыһазландырылған уҡыу полигоныбыҙ һәм электрон техникалар лабораторияһы республикала ғына түгел, бөтә Рәсәй буйынса иң яҡшыларҙың береһе. Уларҙы урынлаштырыу өсөн бүлмәләрҙе тулыһынса ремонтларға тура килде, ҡорамалдар менән билдәле «Atlas Copco» һәм «Festo» фирмалары тәьмин итте. Әйткәндәй, таусыларыбыҙ ҙа ошо фирмалар етештергән техникалар менән эшләй, - тине техникум директоры Игорь Абдрахманов. Семинарҙа ҡатнашыусылар экскурсия барышында был быраулау ҡулайламаһы менән яҡындан таныштылар.
Кәңәшмәнең аҙа-ғында Мирхәйҙәр Фәтхуллин тау һәм башҡа эшсе белгестәрҙе әҙерләү буйынса функциональ үҙәк булдырырға кәрәклеген тағы бер ҡат билдәләне.
- Ошондай үҙәк булдырыуҙы ил етәкселеге лә талап итә, иң мөһиме юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү. Бының өсөн үҙәк заманса ҡорамалдар - тренажерҙар, компьютер кластары һәм башҡаһы менән тәьмин ителәсәк. Бында тармаҡ белгестәрен генә түгел, хеҙмәт баҙарында ҙур һорау менән ҡулланған һөнәр эйәләрен әҙерләйәсәктәр. Ниндәй уҡыу йорто был статусҡа эйә булыр - әлегә билдәһеҙ, барыһы ла ваҡыт менән хәл ителәсәк, - тине Мирхәйҙәр Фәтхуллин. Һәм шулай уҡ район хакимиәттәре, предприятие, уҡыу йорттары етәкселәренә эшсе һөнәрҙәрҙеœ абруйын күтәреү мәсьәләһен хәл итеү бурысы ла ҡуйылды.
(Фото район хакимиәтенең рәсми сайтынан алынды).
- Оҡшаш яңылыҡтар
- Комментарийҙар
Яңы офоҡтар асты
Сибай-Белорет төбәгенең урта-махсус уҡыу йорттары араһында «Иң яҡшы уҡытыусы-2014» республика конкурсының II этабы үтте. Унда үҙ белем усаҡтарында... Тотош уҡырға
Сибай-Белорет төбәгенең урта-махсус уҡыу йорттары араһында «Иң яҡшы уҡытыусы-2014» республика конкурсының II этабы үтте. Унда үҙ белем усаҡтарында... Тотош уҡырға
Емешле хеҙмәттәшлек
«Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты өсөн квалификациялы белгестәр әҙерләү һәм яңынан әҙерләү системаһын үҫтереү» тип аталды Учалы тау-металлургия... Тотош уҡырға
«Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты өсөн квалификациялы белгестәр әҙерләү һәм яңынан әҙерләү системаһын үҫтереү» тип аталды Учалы тау-металлургия... Тотош уҡырға
Күҙәтеү көсәйҙе
Мәғариф өлкәһе хеҙмәткәрҙәре, сығарылыш класы уҡыусылары һәм уларҙың ата-әсәләре яҡынлашып килгән етди һынау - Берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырыуға... Тотош уҡырға
Мәғариф өлкәһе хеҙмәткәрҙәре, сығарылыш класы уҡыусылары һәм уларҙың ата-әсәләре яҡынлашып килгән етди һынау - Берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырыуға... Тотош уҡырға
«ЯЙЫҠ ҺЫЛЫУЫ» КОНКУРСЫНА
Лена ИЛЬЯСОВА 1998 йылдың 30 майында Илсе ауылында тыуған. Әле Илсе урта мәктәбенең 9-сы класында белем ала. Мәктәп һәм ауыл тормошонда әүҙем... Тотош уҡырға
Лена ИЛЬЯСОВА 1998 йылдың 30 майында Илсе ауылында тыуған. Әле Илсе урта мәктәбенең 9-сы класында белем ала. Мәктәп һәм ауыл тормошонда әүҙем... Тотош уҡырға
Вакансиялар күп
Ҡаланың «Стиль» йәштәр үҙәгендә эш урындары йәрминкәһе уҙҙы. Сарала ҡала-райондың 17 предприятиеһы һәм ойошмаһы ҡатнашты. Эш эҙләп килеүселәргә 276... Тотош уҡырға
Ҡаланың «Стиль» йәштәр үҙәгендә эш урындары йәрминкәһе уҙҙы. Сарала ҡала-райондың 17 предприятиеһы һәм ойошмаһы ҡатнашты. Эш эҙләп килеүселәргә 276... Тотош уҡырға
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.