text:
- Подробности
- Просмотров: 276
ҮҪМЕРҘӘР КЛУБТАРЫ ҺӘМ ЙӘШТӘР ҮҘӘКТӘРЕ, 11—12 йәштән 15—16 йәшкә тиклемге бәлиғ булмағандар һәм 30 йәшкә тиклемге йәштәр араһында ҡарауһыҙлыҡты һәм закон боҙоуҙарҙы иҫкәртеү, реабилитациялау, ялды ойоштороу, социалләштереү өсөн тәғәйенләнгән махсус учреждениелар. РФ‑тың “Етем балаларҙы һәм ата‑әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы социаль яҡлау буйынса өҫтәлмә гарантиялар тураһында” (1996 й. 21 дек.), “Бәлиғ булмағандарҙың ҡарауһыҙлығын һәм закон боҙоуҙарын иҫкәртеү системаһы нигеҙҙәре тураһында” (1999 й. 24 июне) һәм БР‑ҙың “Балалар, үҫмерҙәр, йәштәр клубтары һәм үҙәктәре эшмәкәрлегенә булышлыҡ итеү тураһында” (1996 й. 31 окт.), “БР‑ҙа халыҡты социаль хеҙмәтләндереү тураһында” (1997 й. 7 июле) закондарына, РФ Хөкүмәтенең “Социаль реабилитацияға мохтаж бәлиғ булмағандар өсөн махсус учреждениелар хаҡында өлгө ҡарарҙарҙы раҫлау тураһында” (2000 й. 27 нояб.) һәм БР МК‑ның “Балалар, үҫмерҙәр, йәштәр клубтары һәм үҙәктәре эшмәкәрлеген камиллаштырыу саралары тураһында” (2002 й. 24 ғин.) ҡарарҙарына ярашлы эш итә. Тәрбиәүи характерҙағы программалар, проекттар эшләй һәм ғәмәлгә ашыра, методик функцияларҙы башҡара. Рәсәйҙә бындай учреждениелар 19 б. уртаһында “килеп йөрөгән балалар өсөн көндөҙгө клубтар”, мәктәптәрҙә “ирекле кластар”, “сәй клубтары” эргәһендәге түңәрәктәр, уйын майҙансыҡтары, йәйге һауыҡтырыу колониялары һ.б., ш. уҡ балалар приюттары, 20 б. башынан балалар һәм йәштәр ойошмалары (скауттар һ.б.) булараҡ ойошторола. 1917 й. алып таратыусы приёмниктар, коммуна мәктәптәре, балалар йорттары, төрлө профилле учреждениелар (ҡара: Өҫтәлмә белем биреү учреждениелары) соц.-пед. функцияларҙы башҡара. Башҡортостанда 164 муниц. клуб һәм үҙәк, йәштәр эштәре б‑са органдар ҡарамағында 51 клуб һәм үҙәк, ауыл советтары ҡарамағында 2 клуб эшләй (2008).
А.И.Ҡаһарманова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


c: text/html

text:
Фото:
Азамат Илембәтов: «Башҡортостанда төҙөлөш индустрияһының ҙур перспективалары бар»
Фото:
11 августа, Төҙөүселәр көнө профессиональ байрамы алдынан, Башҡортостан Хөкүмәтендә был тармаҡтың иң яҡшы эшселәре билдәләнде. Бүләкләү тантанаһында премьер-министр Азамат Илембәтов, вице-премьер Сергей Афонин, БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Хәлит Мәхмүтов ҡатнашты.
Премьер-министр һүҙҙәренә ҡарағанда, Төҙөүселәр көнө был һөнәр кешеләренә ҡарата оло ихтирам тойғоһон сағылдыра.
— Граждандар төҙөлгән йорттар һәм республика үҫешенә индергән өлөшөгөҙ өсөн һеҙгә оло рәхмәтле, — тине Азамат Илембәтов, төҙөүселәргә мөрәжәғәт итеп. – Башҡортостандың төҙөлөш комплексына ҙур роль бүленә. Халыҡ именлегенә йүнәлтелгән етди бурыстар тора. Хөкүмәт, министрлыҡтар, төҙөүселәр, архитекторҙар, проектлаусылар – беҙ барыбыҙ ҙа ауыр, ләкин хәл итә алырлыҡ бурыстарҙы үтәү өсөн барыһын да эшләргә тейеш. Төҙөүсе һөнәре үҙенә башҡа характер талап итә. Улар ныҡлы рухлы һәм көслө, һәр ваҡыт төплө һәм ныҡышмал кешеләр. Бөгөн был залда һөнәрҙең нәҡ шундай вәкилдәре йыйылған да инде. Был юғары наградаларҙы мин ҙур ҡәнәғәтлек менән һеҙгә тапшырам.
Башҡортостан Республикаһының Почет грамоталары менән төбәктәге төрлө төҙөлөш предприятиеларының бер нисә тиҫтә эшсеһе бүләкләнде. Шулай уҡ бөгөн Республиканың атҡаҙанған төҙөүсеһе һәм архитекторы исемдәре лә бирелде. Бынан тыш, Башҡортостан Президенты Указы менән БР буйынса Дәүләт торлаҡ инспекцияһы начальнигы Илдар Замалетдинов «БР хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған эшсеһе» исеменә лайыҡ булды.
Сара аҙағында Азамат Илембәтов республикала төҙөлөш индустрияһының ҙур перспективалары булыуын әйтте.
— Ҡайһы бер ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, тармаҡ яйлап ҡына көрсөктән сыға бара, — тине ул. – Киләсәктә темптарҙың тик артыуына ғына ышанам. Беҙ үҙебеҙҙең яҡтан ҡулыбыҙҙан килгәнде эшләйәсәкбеҙ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Нуғай ауылында модулле балалар поликлиникаһы төҙөлә
Нуғай ауылында модулле балалар поликлиникаһы төҙөлә Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ауылында модулле балалар поликлиникаһы — 5-се балалар поликлиникаһының стандарт булмаған беренсе ярҙам пункты төҙөлә.
Поликлиника Золотистая һәм Фәриҙә Ҡудашева урамдары киҫелешендә барлыҡҡа килә, литер 277, 33-сө квартал.
Дәүләт һатып алыуҙары порталында контракттың деталдәре баҫылған: максималь хаҡы — 8,5 миллион һум, ҡатнашыуға ғаризалар 2018 йылдың 1 октябренә тиклем ҡабул ителә, аукцион 8 октябрҙә була. Төҙөлөштө килешеү төҙөгәндән һуң 60 көн эсендә тамамлау күҙаллана.
Проект республика ҡаҙнаһынан финанслана.
http://www.bashinform.ru/news/1214194-v-sele-nagaevo-postroyat-modulnuyu-detskuyu-polikliniku/


text:
- Подробности
- Просмотров: 539
АЛТЫН (Аurum), Au, Д.И.Менделеев периодик системаһының I төркөм химик элементы; затлы металдарға ҡарай. Тәбиғәттә бер тотороҡло изотобы бар. Юғары дәрәжәләге деформация тәьҫирендә һығылмалылығын һаҡлап ҡалыусы йомшаҡ һары металл; tиреү 1046,5°С, tҡайнау 2947°С, тығыҙлығы 19320 кг/м3. Юғары т‑раларҙа А. төрлө окислаштырыусылар тәьҫиренә сыҙамлы (һауала өҫкө йөҙө йоҡа оксид ҡатламы м-н ҡаплана), кислоталарҙа [азот һәм тоҙ (батша араҡыһы), азот һәм көкөрт к‑талары ҡатнашмалары, ҡайнар селен к‑таһынан башҡа] һәм һелтеләрҙә эремәй. Цианидтар эретмәһе (кислород ҡатнашлығында), йылытҡанда галогендар м-н реакцияға инә. Баҡыр, индий, көмөш, марганец, терегөмөш (амальгама) һ.б. металдар м‑н иретмә барлыҡҡа килтерә.
Башҡортостанда А. ҙур күләмдәрҙә башлыса һибелмә ятҡылыҡтарҙан сығарыу 19 б. башында башлана (ҡара: Алтын табыу сәнәғәте). А. гравитация ысулы м‑н (ҡомдар, ҡырсынташлыҡтар һ.б. көпшәк ҡатламдарҙы йыуыу юлы м-н шлих тип аталған гравитация концентраты алалар), ҡайһы бер приискыларҙа амальгамалау (гравитация концентраттарын терегөмөш м-н сылаталар) ысулын ҡулланып айырып алына. 19 б. аҙ. цианлау (онталған мәғдәнде натрий цианидының шыйыҡланған эретмәһе м‑н эшкәртеү, А. цинк тәьҫирендә тондороу), хлорлау (онталған мәғдәнде үртәү, хлор м‑н эшкәртеү) һәм перколяция ысулдары ҡулланыла башлай. 20 б. 30-сы йй. башында “Башзолото” тресы төрлө А. мәғдәне ятҡылыҡтарын асыҡлай һәм комплекслы алтынға бай мәғдәндәрҙән А. сығарыуҙы ойоштора. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатында, Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатында баҡыр колчеданы мәғдәндәренән (А. миҡдарының күләме 1—6 г/т булған) алтынлыбаҡыр һәм цинк концентраттарын алалар (ҡара: Гидрометаллургия, Флотация). Респ. баҡыр иретеү һәм аффинаж (көкөрт к‑таһы м‑н көмөштән айырыу) производстволары булмау сәбәпле, 60%‑тан алып (Түбә руднигы шламдары) 80—85%‑ҡа тиклем (Миндәк руднигы концентраты) А. булған шламдар һәм концентраттар артабан эшкәртеү өсөн Урта һәм Көньяҡ Урал (Екатеринбург, Медногорск, Силәбе ҡҡ.) заводтарына, тауар ҡойолмаларын алыу өсөн Приокск төҫлө металдар з-дына (Рязань өлк.) оҙатыла. 90‑сы йй. уртаһында техноген ятҡылыҡтарҙан А. сығарыуҙың туплаулы һелтеһеҙләндереү ысулы үҙләштерелә. 70—80-се йй. Химия ин-тында (ҡара: Органик химия институты) тоҙ к-таһы эретмәһенән, ш. уҡ ҡатмарлы һәм үҙгәреүсән составлы технологик эретмәләрҙән селектив юл м-н А. айырыу ысулдарын уйлап табыу б-са тикшеренеүҙәр үткәрелә (Ю.Е.Никитин һ.б.). РФА‑ның В.И.Вернадский ис. Геохимия һәм аналитик химия ин-ты м‑н берлектә мәғдәндең төрлө өлгөләрендә А. асыҡлау ысулы уйлап табыла. Шулай уҡ ҡара: Филипповка ҡурғандары, Сармат мәҙәниәте.
Ю.И.Муринов
Тәрж. Ғ.Ғ.Бикбаева


text:
Борон саҡта, иген сәсмәгән, бесән сапмаған, олатайҙар гел малын сәскә утлатып, малға үреш, ҡышлыҡ тибен эҙләп, ырыу-ырыу эркелешеп, ер-һыу өсөн бер-береһе менән талашып, Уралды төйәк, Ирәндекте тибен итеү өсөн, бер ырыу икенсе ырыуға көйөҫ-көйөҫ яу асып, бер-беренең йәйләүен баҫып, мал-тыуарын, бала-саға, ҡатын-ҡыҙын талап йәшәгән саҡта, аранан аҡыллылар сығып, яусылар араһында һүҙ асып:
Аҙаматтар, ырыу башҡа булһа ла, бауыр бер бит. Ошо яу-яллашып, яулашыуҙы туҡтатҡанда ла арыу булмаҫмы икән? — тигән һүҙ ташлағандар, ти. Яумылар һөңгөләрен ергә сәнсеп, керпек ҡаҡмай, ауыҙы менән һөйләүсене йоторҙай булып, тыңлап торғандар. Ҡайһылары ауыҙына үлән ҡабып, башын түбән һалып, уйлап ултырғандар, ти. һөйләүсенән һүҙ сыҡҡан, һүҙгә эйәреп һүҙ киткән, бары ла аҡыллы һүҙен аҡыллы тапҡандар ҙа, яулашыуҙы ташларға булғас, үҙе баш, үҙе түш булып аҡһаҡалдар араһында шау-шыу китеп, үҙ-ара даулашып, һәр ҡайһы аҡһаҡал үҙе морон төрткән ханына барып, ярҙам һорағандар, ти. Аҡһаҡалдарҙың эше был яҡ менән дә сыҡмағас, аптырағандар, «һаман көслө ырыу көсһөҙ ырыуҙы талар, былай тороу ярамаҫ, бер ҙә булмаһа, Мәскәү батшаһына барып ҡарайыҡ», — тип һүҙ берләштергәндәр, ти.
Ерле ерендә кәңәш итеп, тағы ла ырыу аҡһаҡалдары бер ергә йыйылып һөйләшкәндәр, ти. Аҙаҡ сиктә бөтә ырыу аҡһаҡалдары араһынан: Бөрйәндең Иҫке бей, Ҡыпсаҡтың Ҡужаҡ, Тамъяндың Шағәле тигән кешеләрен батшаға ебәрергә булғандар, ти.
Был кешеләр Мәскәүгә барғас, батша: «Бик ҙур ҡунаҡтар килгән», — тип ҡаршы алған, ти. Бөтә һанат, янаралдарын йыйған, аш-һыу әҙерләп, ҡунаҡ иткән. Барын да бейҙәрҙән һорашҡас, бейҙәр ҙә илдең әйткән йомошон энәһенән ебенә саҡлы һөйләгәс, батша:
Береүтала1 миңә баш һалығыҙ, һеҙҙең ер-һыуығыҙҙы үҙ арағыҙҙа бүлеп бирҙерермен, тирә-яҡ хандар һеҙҙең илгә килеп аяҡ баҫа алмаҫ, — тигәс, аҡһаҡалдар үҙ-ара аҡыллашҡандар, ти.
— Ханға тырым-тырағай яһаҡ-маҙар ташып йөрөгәнсе, бер ерҙә булыр. Илке-Һалҡы уйлап тормайыҡ, баш һалайыҡ, — тип һөйләшкәндәр ҙә, батшаға инеп үҙ теләктәрен әйткәндәр, ти. Батша быларҙың үҙҙәрен ант иттереп, бөтә илде баш һалдырырға һүҙ бирҙереп, ҙур туй яһаған, бөтә һарайҙарын күрһәткән, бер нисә көн ҡунаҡ итеп, барына ла ҙур бүләк, тарханлыҡ биргән, ти. Ер-Һыу сиктәрен билдәләп, ырыу ыҙғыштарын бөтөрөргә кеше ебәрмәк булған, шунан илселәр ҡайтып киткәндәр, ти.
Илселәр ҡайтып, ип-һап итеп, халыҡ менән һөйләшеп бөтөүгә, батша кешеләре килеп еткән, ти. Батша ебәргән начальниктар килгәс, ат-хат еткән ерҙән ете ырыу халҡын «Тарауыл» аҡланына йыйғандар, бер ҙур туй яһағандар, ырыу-ырыу яҡлашып, батырҙар көрәшкән, сәсәндәр әйтем әйтешеп, ҡурайсылар ҡурай уйнаған, йырсылар йырлашҡан. Аҡһаҡал, байҙар ат саптырған, һунарсылар ат өҫтөндә уйнап, сәп атышҡан — бөтәһе белгәнексә уйын-көлкө яһап, уҙғарғандар, ти. йыйынға килгән ете ырыу эсендә быға саҡлы Уралды күрмәгән, буйына аяҡ баҫмаған ырыуҙар ҙа булған. Уларҙың йырсы, ҡурайсы, сәсәндәре Уралды кәмһетеп, Урал өсөн ыҙғышып йөрөгән ырыуҙарҙан көлөп йырлағандар:
Уралды яманлаған сәсәндәрҙең әйтеме:
тип йырлаған, әйтем әйткән.Ялан ырыуы халҡынаУралда йәшәгән ырыуҙарҙыңйырсылары былай йырлаған:
тип йырлағандан һуң, сәсәндәре өдгәп былай тип маҡтаған:
тип, маҡтап йырлашҡан, әйтешкәндәр. Шунан һуң бөтә ете ырыу ҙа Урал буйын — төйәк, ялан ерҙе йәйләү итергә һүҙ ҡуйышып таралғандар. Ете ырыуҙы татыулаштырған туйҙа ҡурайсы уйнаған, йырсылар йырлаған был көйҙө «Ете ырыу — семирод». көйө тип, күп саҡтарға саҡлы әйтҡәндәр, ти.
- Береүтала — бөтөнләй бер юлы.
- Иейеп — үрсетеп мәғәнәһендә.
- Түтә — тура.
- Ҡотайтыу — туйындырыу, ҡәнәғәтләндереү.
- Алдыр — табаҡтан бәләкәйерәк туҫтаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 508
БАБАСЫР УТЫ ҺЫМАҠТАР (Gentianaceae), ике өлөшлөләр ғаиләһе. Яҡынса 80 заты, 1000‑дән ашыу төрө билдәле, бөтә Ер шары буйлап таралған. Үлән, ярым ҡыуаҡ, ҡыуаҡ, үлән һымаҡ лиана, һирәгерәк тәпәш ағас. Башҡортостанда 5 затҡа ҡараған 12 төрө үҫә. Күп, ике һәм бер йыллыҡ үлән. Һабағы цилиндр формаһында, һирәгерәк ҡырлы, быуынлы, төҙ, һирәгерәк күтәрелеүсән, ябай йәки тармаҡлы. Япрағы ябай, ланцет, ҡыяҡ, эллипс йәки йомортҡа формаһында, тигеҙ ситле, япраҡ ҡолаҡсыны юҡ, ултырма, һирәгерәк һаплы, яҡшы үҫешкән (ҡайһы ваҡыт ҡушылып үҫкән) нигеҙле, ҡапма-ҡаршы, һирәкләп сиратлы йәки суҡлы. Сәскәһе эре, аҡ, һарғылт йәшел, күк, ал йәки шәмәхә төҫөндә, дөрөҫ төҙөлөшлө, ике енесле, ике ҡатлы 5—4 өлөшлө сәскә эргәлеге, нектарлыҡтар м‑н. Каса япрағы, тажы тоташып үҫкән. Һеркәсе 5, һирәгерәк 4, емешлеге 1, емшәне өҫкө. Сәскәлеге тирсоидлы, пирамида-һепертке һымаҡ. Күбәләктәр, ҡаты ҡанатлылар, себендәр, һағыҙаҡтар, бал ҡорттары һ.б. бөжәктәр ярҙамында һеркәләнә. Емеше — ҡумта. Орлоҡтары ел һәм һыу м‑н тарала. Болонда, урман ситендә, тау тундраһында, һирәк урманда һәм һыу буйында үҫә. Декоратив үҫемлектәр (сатраш бабасыр уты, һаҡаллы бабасыр уты һ.б.), мал аҙығы үҫемлектәре (түшәлмә бабасыр уты, сибәр һарыгүҙ һ.б.), баллы үҫемлектәр (үпкә бабасыр уты). Составында алкалоидтар, әсе гликозидтар, флавоноидтар булған Б.у.һ. медицинала (ябай һарыгүҙ, һаҙ һарыгүҙе һ.б.), халыҡ медицинаһында (әскелтем бабасыр уты, тупаҡ сверция һ.б.) ҡулланыла. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына үҫемлектең 3 һирәк төрө (һаҙ һарыгүҙе, реликт түшәлмә бабасыр уты, һаҡаллы бабасыр уты) индерелгән.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Азалия Ҡалдарова - еңеүсе
Киләсәккә ышаныс менән
Йондоҙнамә 15.10 - 21.10
Өр-яңы юбилей программаһы менән!
“Аҙна һайын бүләк” акцияһы
Сабыйҙар беҙҙә яҡлаулы
Райондың ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы 4-се мәктәптә атай-әсәйҙәр йәмәғәтселеге менән осрашты.
«Көнгәк»кә яҙылыусыларға шәп бүләктәр!
Финанс ярҙам алыу өсөн
Мейесте дөрөҫ файҙаланығыҙ
Йыл һайын көҙгө-ҡышҡы осор етеү менән, мейесте дөрөҫ ҡормау һәм уны файҙаланыу ҡағиҙәләрен боҙоу сәбәпле, район-ҡалала уртаса 15-20 янғын теркәлә.
Район-ҡала яңылыҡтары
«Ауылдың киләсәге бар!»
Беҙҙең ауылға килгәндә, халыҡ бында татыу, берҙәм
Балалары - шатлыҡтары
Яңыраҡ Шәрип ауылында булып, күркәм ғаилә менән танышырға яҙҙы.
Ямғыр кәртә булманы
Уңғандарға уңыш юлдаш
Шәрип ауылында йәшәгән Рәзилә һәм Алик Яркинбаевтар күптән түгел өй туйлаған.
Тиҙҙән төҙөлөштөң тәүге этабы тамамлана
Ҡаланың “Спартак” стадионын үҙгәртеп ҡороу менән бәйле төҙөлөш эше план буйынса бара.
Кешелектең аҡыл хазинаһы
Китап - кешенең хәтере, юлдашы, кәңәшсеһе.
Үҫмерҙәр армияға һынау үтә
Хәрби хеҙмәткә көҙгө саҡырыу кампанияһы сиктәрендә Призывниктар көнө үтте.
Хөрмәтле район-ҡала халҡы!
Күңелегеҙ матур йыр теләһә
Конкурста ҡатнашығыҙ!


text:
Баш ҡала
Баш ҡала — Бер дәүләттең йәки административ берәмектең (өлкә, край, автоном республика, провинция, штат, департамент) төп ҡалаһы. Ғәҙәттә, идара итеү һәм власть (хакимиәт) юғары органдары урынлашҡан була: дәүләт (территория) башлығының (монархтың, президенттың, губернаторҙың, башлыҡтың) резиденцияһы, парламент, үҙәк министрлыҡтар һәм идаралыҡтар, Юғары суд. Быларҙың ҡайһы берҙәре дәүләттең башҡа ҡалаларында ла урынлашыуы мөмкин.
Ҡайһы ваҡытта баш ҡала статусын бойондороҡһоҙ административ йәки федератив берәмек алыуы мөмкин.


text:
Онотолмаҫ йылдар
09 марта 2013 йыл | Йәмғиәт
Район етәкселәре
60-сы йылдарға тиклем районға ситтән ебәрелгән
I секретарҙар етәкселек итте. Ауыр йылдарҙа улар ҙа 2-3 йылдан артыҡ эшләй алманы. Ниһайәт, 1959 йылда район партия комитетының беренсе секретары итеп М.Ғафури исемендәге колхозда рәйес булып эшләп йөрөгән Әсҡәт Шәмсетдинов һайлана. Был ваҡытҡа ауыл хужалығы тармағы тернәкләнеп, аяҡҡа баҫа башлағайны инде. Колхозсылар эш хаҡын аҡсалата алды, ауылдар төҙөкләндерелде, хужалыҡтарҙа малсылыҡ ҡуралары төҙөлдө, малдар һаны артты. Икенсе төрлө әйткәндә, район тормошо әкренләп яйға һалынғайны. Әйткәндәй, 60-сы йылдар башында район халҡы 68 меңгә еткәйне.
60-сы йылдарға тиклем районға ситтән ебәрелгән
I секретарҙар етәкселек итте. Ауыр йылдарҙа улар ҙа 2-3 йылдан артыҡ эшләй алманы. Ниһайәт, 1959 йылда район партия комитетының беренсе секретары итеп М.Ғафури исемендәге колхозда рәйес булып эшләп йөрөгән Әсҡәт Шәмсетдинов һайлана. Был ваҡытҡа ауыл хужалығы тармағы тернәкләнеп, аяҡҡа баҫа башлағайны инде. Колхозсылар эш хаҡын аҡсалата алды, ауылдар төҙөкләндерелде, хужалыҡтарҙа малсылыҡ ҡуралары төҙөлдө, малдар һаны артты. Икенсе төрлө әйткәндә, район тормошо әкренләп яйға һалынғайны. Әйткәндәй, 60-сы йылдар башында район халҡы 68 меңгә еткәйне.
Журналистарҙың ҙур йыйынында
09 марта 2013 йыл | Йәмғиәт
Февраль аҙағында Өфө ҡалаһының Нефтселәр мәҙәниәт һарайында Башҡортостан Республикаһы Журналистары союзының XIX съезы булып үтте. Унда төрлө ҡала-райондарҙан һайланған йөҙҙән ашыу делегат һәм саҡырылған ҡунаҡтар ҡатнашты.
Күргәҙмәгә рәхим итегеҙ!
09 марта 2013 йыл | Йәмғиәт
"Табын” һәм "Звезда” район гәзиттәре фотохәбәрсеһе Наил Латипов Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө айҡанлы сираттағы фотокүргәҙмәһен әҙерләне.
Тарих төпләнмәһе менән эш итәләр
09 марта 2013 йыл | Йәмғиәт
Халыҡтың матди һәм рухи тормошо архивтарҙа һаҡланған төрлө документтарҙа сағылыш таба. Бында беҙҙең райондың архив фонды ла үҙ өлөшөн индерә. Ул шулай уҡ Ғафури төбәгенең уҙғаны менән хәҙергеһен, кисәгеһе менән бөгөнгөһөн бәйләүсе мөһим звено булып тора.
Сәсән дә, батыр яугир ҙа
27 февраля 2013 йыл | Йәмғиәт
"Яҡташтар” проекты үткәндәр менән бөгөнгөнө бергә бәйләү, тарихи шәхестәр йөҙөндә тыуған яҡтың үткәне менән яҡынданыраҡ танышыу, тыуған төйәккә һөйөү уятыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тарихи шәхестәребеҙҙе бик аҙ беләбеҙ шул. Ошо хатаны бер аҙ булһа ла төҙәтеү маҡсатында үҙенең башҡарған эше, ҡылыҡ-фиғеле менән яҡты эҙ ҡалдырған, халыҡ мәнфәғәте өсөн йәнен аямай көрәшкән, азатлыҡ өсөн йәнен фиҙа ҡылған сәсән-импровизатор, ҡыйыу яугир, оҫта ойоштороусы, Кәлсер-Табын волосы старшинаһы Килдеш Агиев менән таныштырып үтмәксебеҙ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 222
ТЕТЮШЕВ (Тетюшенинов) Савва Никифорович (1726, Ҡазан губ. Сембер ҡ. — ?), Стәрлетамаҡ ҡ. нигеҙ һалыусы, сауҙагәр. Коллегия советнигы (1765). 1760 йй. уртаһына тиклем армияны, император һарайын һ.б. тауар м‑н тәьмин итә. 1764 й. Ырымбур ҡ. йәшәй. 1765 й. С.‑Петербургҡа илдең үҙәк төбәктәрен йыл буйына Илек тоҙо (1 млн ботҡа тиклем) м‑н тәьмин итеү проектын ебәрә. Быны тормошҡа ашырыу өсөн Ашҡаҙар й. (Ағиҙел й. ҡушылдығы) тамағында пристань төҙөргә тәҡдим итә. Проектты императрица Екатерина II хуплай, хөкүмәт пристань төҙөү т‑да ҡарар ҡабул итә, Т. “Илек тоҙон сығарыу һәм оҙатыуҙың баш директоры” итеп тәғәйенләнә. 1765—66 йй. пристань төҙөүгә етәкселек итә. Ырымбур губернаторы А.А.Путятин м‑н һүҙгә килеү сәбәпле, Башҡортостандан китергә мәжбүр була. 1767 й. яҙында, С.‑Петербургта, Ашҡаҙар пристаненән тоҙ тейәлгән 1‑се караптар каруанын ебәреүҙе ойоштора. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
С.У.Таймаҫов
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
Беренсе башҡорт этнофорумы гөрләп үтте
20 июля 2015 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
12-14 июндә Баймаҡ районының "Ирәндек” этнокомплексында Беренсе башҡорт этнофорумы үтте. Унда Ғафури йәштәре берлеге ҡатнашыусы ғына түгел, ә сараны ойоштороусыларҙың береһе булды.
Беҙ иҫ киткес матур тәбиғәт ҡосағын-да урынлашып, өс көн буйына төрлө ҡыҙыҡлы лекциялар, семинарҙар, тренингтар тыңлап, оҫталыҡ дәрестәрендә ҡатнашып, ҡымыҙ эсеп, бишбармаҡ ашап, һыбай йөрөп, уҡтан атып, армреслингта көс һынашып, думбырала, ҡурайҙа, гитарала уйнап, йырлап, бейеп, үҙебеҙҙе күрһәтеп ҡайттыҡ. Сарала Башҡортостандың күренекле журналистары, тарихсылары, билдәле йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡатнашты, Сибай филармонияһы артистары сығыш яһаны. Этнофорумда һәр бер район үҙҙәре менән таныштырып, концерт номерҙары күрһәтте. Беҙ ҙә Ғафури ра-йоны намыҫына тап төшөрмәнек, һәйбәт сығыш яһаныҡ. Буш ваҡытта волейбол, футбол да уйнап өлгөрҙөк. Кисен думбыра, ҡурай моңдары башҡа район йәштәрен беҙҙең усаҡ эргәһенә йәлеп итте. Йәштәр бергәләшеп йырлап, башҡорт көйҙәренең моңона һоҡланып, һөйләшеп, танышып ҡайтты. Был мауыҡтырғыс, ҡыҙыҡлы, белем даирәһен киңәйтеүсе сара барыһының да күңелендә, һис шикһеҙ, тик яҡты һәм яҡшы тәьҫораттар ғына ҡалдырҙы тип уйлайым. Ғафури йәштәре берлеге ра-йон хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров һәм уның урынбаҫары Руслан Салауатов, район хакимиәтенең йәштәр секторы мөдире Лилиә Сәйғафароваға этнофорумға әҙерләнеүҙә ярҙам иткәндәре өсөн ҙур рәхмәт белдерә.
Беҙ иҫ киткес матур тәбиғәт ҡосағын-да урынлашып, өс көн буйына төрлө ҡыҙыҡлы лекциялар, семинарҙар, тренингтар тыңлап, оҫталыҡ дәрестәрендә ҡатнашып, ҡымыҙ эсеп, бишбармаҡ ашап, һыбай йөрөп, уҡтан атып, армреслингта көс һынашып, думбырала, ҡурайҙа, гитарала уйнап, йырлап, бейеп, үҙебеҙҙе күрһәтеп ҡайттыҡ. Сарала Башҡортостандың күренекле журналистары, тарихсылары, билдәле йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡатнашты, Сибай филармонияһы артистары сығыш яһаны. Этнофорумда һәр бер район үҙҙәре менән таныштырып, концерт номерҙары күрһәтте. Беҙ ҙә Ғафури ра-йоны намыҫына тап төшөрмәнек, һәйбәт сығыш яһаныҡ. Буш ваҡытта волейбол, футбол да уйнап өлгөрҙөк. Кисен думбыра, ҡурай моңдары башҡа район йәштәрен беҙҙең усаҡ эргәһенә йәлеп итте. Йәштәр бергәләшеп йырлап, башҡорт көйҙәренең моңона һоҡланып, һөйләшеп, танышып ҡайтты. Был мауыҡтырғыс, ҡыҙыҡлы, белем даирәһен киңәйтеүсе сара барыһының да күңелендә, һис шикһеҙ, тик яҡты һәм яҡшы тәьҫораттар ғына ҡалдырҙы тип уйлайым. Ғафури йәштәре берлеге ра-йон хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров һәм уның урынбаҫары Руслан Салауатов, район хакимиәтенең йәштәр секторы мөдире Лилиә Сәйғафароваға этнофорумға әҙерләнеүҙә ярҙам иткәндәре өсөн ҙур рәхмәт белдерә.
Зөлфиә БАЙМӨХӘМӘТОВА,
БДУ студенткаһы.
БДУ студенткаһы.
Егәрле һәр ергә лә өлгөрөр
20 июля 2015 йыл | Уңғандарыбыҙ
Үтәктә шәхси хужалығын киңәйтеп, күпләп мал-тыуар аҫраусы уңған ғаиләләр бик күп. Ауыл старостаһы Ишбулды Ғиззәтуллин үҙҙәренең тырышлығы менән етеш тормошта йәшәгән Гөлназ Һәм Наил Маннановтар, Фәрзәнә һәм Рауил Мөлөковтар, шулай уҡ Сатлыҡовтар, Кәримовтар, Арслановтар ғаиләләре менән бер рәттән Әлфирә менән Динар Камаловтарҙы ла билдәләп үтте.
Ғаилә башлығы Динар "ШЭ "Рәжәпов” крәҫтиән хужалығының Үтәк ауылындағы фермаһында ферма мөдире булып эшләй икән. Күңел биреп, дәртләнеп эшләгәне ҡиәфәтенән үк күренеп тора, фермалағы эштәр барышы хаҡында мауығып һөйләй. Хәйер, үҙҙәренең шәхси хужалығы ла ферманан ҡалышмай, ҙур ихата тулы мал-тыуар, ҡош-ҡорт. Өс һауын һыйыры, өс быҙауҙан тыш, иткә һуйырға 5 үгеҙ һимертәләр. Йәнә 3 баш йылҡы малы бар. Ә инде һарыҡ, ҡош-ҡортто әйтәһе лә түгел.
- Өҫтәүенә йыл һайын 25-ләп ҡаҙ бәпкәһе алып үҫтерәбеҙ, - ти Әлфирә. – Һауын һыйырын да 5-кә еткерергә уйлашабыҙ. Әле бына мал тотмаған күршеләргә һөт-ҡаймаҡ һатып та байтаҡ ҡына килем алабыҙ.
Был татыу, уңған ғаиләлә дүрт бала үҫә. Кескәй Динараға ни бары 4 ай ғына. Красноусолдағы башҡорт гимназия-интернатында 7-се клас-ты тамамлаған Айҙар менән Үтәктә 3-сө клас-ты бөтөргән Әлфинә ата-әсәйҙең төп ярҙамсыһы. 2 йәшлек Айгиз дә үҙенсә бик тырышып ағай-апаһына "ярҙам итә”, туғанын да ҡарай.
Динар булдыҡлы, ышаныслы ғаилә башлығы, үҙ эшенә яуаплы ҡараған мөдир булыу өҫтөнә спортсы, оҫта волейбол уйнаусы ла икән.
- "Мәскәүгә волейбол уйнарға саҡыралар” тиһәң йәйәүләп сығып китер, шул тиклем ярата был спорт төрөн. Мәктәптә ойошторолған бер генә уйын да унһыҙ үтмәй, - ти Динар хаҡында үҙе лә спортты үҙ иткән ауыл старостаһы.
Камаловтар маҡсатлы программаға ҡушылып, яңы йорт һалыу хаҡында һүҙ алып бара бөгөн. Тырышҡан тау аҡтарыр, ти халыҡ мәҡәле. Торлаҡтарын яҡшыртыуға мохтаж ғаилә булараҡ урындағы етәкселәр ярҙамында "Ауылды үҫтереү” программаһына инеп, йорттарын да яңыртыр был уңғандар.
Ғаилә башлығы Динар "ШЭ "Рәжәпов” крәҫтиән хужалығының Үтәк ауылындағы фермаһында ферма мөдире булып эшләй икән. Күңел биреп, дәртләнеп эшләгәне ҡиәфәтенән үк күренеп тора, фермалағы эштәр барышы хаҡында мауығып һөйләй. Хәйер, үҙҙәренең шәхси хужалығы ла ферманан ҡалышмай, ҙур ихата тулы мал-тыуар, ҡош-ҡорт. Өс һауын һыйыры, өс быҙауҙан тыш, иткә һуйырға 5 үгеҙ һимертәләр. Йәнә 3 баш йылҡы малы бар. Ә инде һарыҡ, ҡош-ҡортто әйтәһе лә түгел.
- Өҫтәүенә йыл һайын 25-ләп ҡаҙ бәпкәһе алып үҫтерәбеҙ, - ти Әлфирә. – Һауын һыйырын да 5-кә еткерергә уйлашабыҙ. Әле бына мал тотмаған күршеләргә һөт-ҡаймаҡ һатып та байтаҡ ҡына килем алабыҙ.
Был татыу, уңған ғаиләлә дүрт бала үҫә. Кескәй Динараға ни бары 4 ай ғына. Красноусолдағы башҡорт гимназия-интернатында 7-се клас-ты тамамлаған Айҙар менән Үтәктә 3-сө клас-ты бөтөргән Әлфинә ата-әсәйҙең төп ярҙамсыһы. 2 йәшлек Айгиз дә үҙенсә бик тырышып ағай-апаһына "ярҙам итә”, туғанын да ҡарай.
Динар булдыҡлы, ышаныслы ғаилә башлығы, үҙ эшенә яуаплы ҡараған мөдир булыу өҫтөнә спортсы, оҫта волейбол уйнаусы ла икән.
- "Мәскәүгә волейбол уйнарға саҡыралар” тиһәң йәйәүләп сығып китер, шул тиклем ярата был спорт төрөн. Мәктәптә ойошторолған бер генә уйын да унһыҙ үтмәй, - ти Динар хаҡында үҙе лә спортты үҙ иткән ауыл старостаһы.
Камаловтар маҡсатлы программаға ҡушылып, яңы йорт һалыу хаҡында һүҙ алып бара бөгөн. Тырышҡан тау аҡтарыр, ти халыҡ мәҡәле. Торлаҡтарын яҡшыртыуға мохтаж ғаилә булараҡ урындағы етәкселәр ярҙамында "Ауылды үҫтереү” программаһына инеп, йорттарын да яңыртыр был уңғандар.
Мәрхәбә СОБХАНҒОЛОВА.
Хеҙмәтенә күрә – хөрмәте
20 июля 2015 йыл | Уңғандарыбыҙ
Яҡтыкүл ауылында 1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙары иҫтәлегенә обелиск төҙөүҙә әүҙем ҡатнашҡандары өсөн Ғафури районы муниципаль район хакимиәтенең Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнделәр:
Фәрит Рәйес улы МУЛЛАҒОЛОВ;
Раил Рәшит улы СИБӘҒӘТУЛЛИН;
Эльвир Тимерйән улы ХӘЛИЛОВ;
Илшат Нәүфил улы МУЛЛАҒОЛОВ.
Яҡтыкүл ауылында обелиск төҙөүгә бағыусылыҡ ярҙамы күрһәткәндәре өсөн Ғафури районы муниципаль ра-
йон хакимиәтенең Рәхмәт хаттары менән бүләкләнделәр:
Сәлиә Ислам ҡыҙы ШӘРӘФЕТДИНОВА;
Рәйес Әхмәтша улы КҮСКИЛДИН;
Урал Мөхәмәт улы ҠОЛОМБӘТОВ;
Әлфиә Сабит ҡыҙы МУЛЛАҒОЛОВА;
Әнүәр Әбүзәр улы МУЛЛАҒОЛОВ;
Камил Миңлебай улы ҠОЛОМБӘТОВ.
Фәрит Рәйес улы МУЛЛАҒОЛОВ;
Раил Рәшит улы СИБӘҒӘТУЛЛИН;
Эльвир Тимерйән улы ХӘЛИЛОВ;
Илшат Нәүфил улы МУЛЛАҒОЛОВ.
Яҡтыкүл ауылында обелиск төҙөүгә бағыусылыҡ ярҙамы күрһәткәндәре өсөн Ғафури районы муниципаль ра-
йон хакимиәтенең Рәхмәт хаттары менән бүләкләнделәр:
Сәлиә Ислам ҡыҙы ШӘРӘФЕТДИНОВА;
Рәйес Әхмәтша улы КҮСКИЛДИН;
Урал Мөхәмәт улы ҠОЛОМБӘТОВ;
Әлфиә Сабит ҡыҙы МУЛЛАҒОЛОВА;
Әнүәр Әбүзәр улы МУЛЛАҒОЛОВ;
Камил Миңлебай улы ҠОЛОМБӘТОВ.
Йәшлек – ҡабатланмаҫ миҙгел
20 июля 2015 йыл | Мәғариф
Беҙҙең район биләмәһендә 7 йәштән 15 йәшкә тиклемге 10 мең кеше йәшәй. Шуға күрә йәштәр менән эш һәм йәштәр сәйәсәтен тормошҡа ашырыу Муниципаль район хакимиәтенең өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе.
Йәштәр тормошо менән яҡынданыраҡ танышыу өсөн район хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм эштәре бүлегенә юлландым. Бүлек етәксеһе Лилиә Зөфәр ҡыҙы СӘЙҒАФАРОВА үткәрелгән саралар, киләсәккә пландар менән таныштырҙы. Үҙе етәкләгән бүлектең бер нисә йүнәлештә эш алып барыуын билдәләп үтте.
Йәштәр тормошо менән яҡынданыраҡ танышыу өсөн район хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм эштәре бүлегенә юлландым. Бүлек етәксеһе Лилиә Зөфәр ҡыҙы СӘЙҒАФАРОВА үткәрелгән саралар, киләсәккә пландар менән таныштырҙы. Үҙе етәкләгән бүлектең бер нисә йүнәлештә эш алып барыуын билдәләп үтте.
Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?
20 июля 2015 йыл | Яңылыҡтар
Районда
* Бөгөн Ҡауарҙыла - "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!”, Ташбүкәндә - "Ҡыпсаҡтар йыйыны”, Сәйетбабала - "Нәҫелдәр йыйыны” байрамдары үтә.
Башҡортостанда
* "Башнефть” акционерҙар нефть компанияһы акцияларының 25 процентын Башҡортостанға тапшырыу мәсьәләһе ыңғай хәл ителгән. Был хаҡтағы бойороҡҡа ил Президенты Владимир Путин ҡул ҡуйған.
* Күгәрсен районының Мораҙым тарлауығында Башҡортостан журналистарының фестивале булып үтте. Быйылғы йыйын ШОС һәм БРИКС илдәренең мәҙәниәтенә арналды.
* Тәтешле районында һауынсылар араһында республика конкурсы булып үтте. Инде ҡырҡынсы тапҡыр уҙғарылған һөнәри бәйгелә 49 райондан 75 һауынсы ҡатнашҡан.
* Көндәр эҫе тороу сәбәпле, республикала транспорт хәрәкәтенә сикләү индерелде. Һауа температураһы 31 градус-тан юғары булғанда ауыр йөк машиналарына 22-10 сәғәттәрҙә генә йөрөү рөхсәт ителә.
Рәсәйҙә
* Байкал аръяғы кра-
йында 115 мең гектар ер 49 йылға Ҡытайға ҡуртымға бирелгән. Был хаҡта край губернаторы К.Ильковский белдергән.
* Украинаның элекке президенты, әле Рәсәйҙә йәшәүсе Виктор Янукович сит ил журналистарына биргән интервьюһында үлемдән ҡотҡарғаны өсөн Владимир Путинға рәхмәт белдергән.
* 24 июндә яуған көслө ямғыр һөҙөмтәһендә Екатеринбург, Пермь, Краснодар, Сочи ҡалаларын һәм Ҡырым ярым утрауындағы 22 тораҡ пунктын һыу баҫҡан.
Донъяла
* Брюссель ҡалаһында Европа Союзы илдәре етәкселәренең саммиты булып үтте һәм унда Грецияның Халыҡ-ара валюта фондына булған бурыстары мәсьәләһе ҡаралды.
* Әрмәнстанда электр энергияһын ҡулланыуҙағы сикләүҙәргә бәйле урам сыуалыштары башланған.
* Бөгөн Ҡауарҙыла - "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!”, Ташбүкәндә - "Ҡыпсаҡтар йыйыны”, Сәйетбабала - "Нәҫелдәр йыйыны” байрамдары үтә.
Башҡортостанда
* "Башнефть” акционерҙар нефть компанияһы акцияларының 25 процентын Башҡортостанға тапшырыу мәсьәләһе ыңғай хәл ителгән. Был хаҡтағы бойороҡҡа ил Президенты Владимир Путин ҡул ҡуйған.
* Күгәрсен районының Мораҙым тарлауығында Башҡортостан журналистарының фестивале булып үтте. Быйылғы йыйын ШОС һәм БРИКС илдәренең мәҙәниәтенә арналды.
* Тәтешле районында һауынсылар араһында республика конкурсы булып үтте. Инде ҡырҡынсы тапҡыр уҙғарылған һөнәри бәйгелә 49 райондан 75 һауынсы ҡатнашҡан.
* Көндәр эҫе тороу сәбәпле, республикала транспорт хәрәкәтенә сикләү индерелде. Һауа температураһы 31 градус-тан юғары булғанда ауыр йөк машиналарына 22-10 сәғәттәрҙә генә йөрөү рөхсәт ителә.
Рәсәйҙә
* Байкал аръяғы кра-
йында 115 мең гектар ер 49 йылға Ҡытайға ҡуртымға бирелгән. Был хаҡта край губернаторы К.Ильковский белдергән.
* Украинаның элекке президенты, әле Рәсәйҙә йәшәүсе Виктор Янукович сит ил журналистарына биргән интервьюһында үлемдән ҡотҡарғаны өсөн Владимир Путинға рәхмәт белдергән.
* 24 июндә яуған көслө ямғыр һөҙөмтәһендә Екатеринбург, Пермь, Краснодар, Сочи ҡалаларын һәм Ҡырым ярым утрауындағы 22 тораҡ пунктын һыу баҫҡан.
Донъяла
* Брюссель ҡалаһында Европа Союзы илдәре етәкселәренең саммиты булып үтте һәм унда Грецияның Халыҡ-ара валюта фондына булған бурыстары мәсьәләһе ҡаралды.
* Әрмәнстанда электр энергияһын ҡулланыуҙағы сикләүҙәргә бәйле урам сыуалыштары башланған.


text:
- Подробности
- Просмотров: 423
ЙӘНЕКӘЕВ Рафаэль Ғизетдин улы (10.1.1942, БАССР‑ҙың Благовар р‑ны Үрге Ҡарғалы а. — 27.7.1993, Өфө), педиатр. Мед. ф. д‑ры (1990), проф. (1992). БАССР‑ҙың атҡ. табибы (1987). Дворян Йәнекәевтәр нәҫеленән. БДМИ‑ны тамамлағандан һуң (1967) 1970 й. тиклем Шишмә үҙәк район дауаханаһында бүлек мөдире була. 1975 й. алып БДМИ‑ла: 1983 й. башлап 2‑се педиатрия каф. мөдире, 1987 й. — пропедевтикалы ф‑т педиатрияһында, бер үк ваҡытта 1976—80 йй. Респ. балалар клиник дауаханаһында бүлек мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге ҡалҡан биҙе ауырыуҙарының барлыҡҡа килеүен, шәкәр диабеты, балаларҙың һәм үҫмерҙәрҙең енси үҫеше боҙолоуының сәбәптәрен өйрәнеүгә арналған. Й. тарафынан балаларҙың эндокрин ауырыуҙарын дауалау һәм диагностикалау ысулдары, Башҡортостан шифаханаларының (ш. иҫ. “Красноусол” һәм “Салют”) дауалау сараларын файҙаланып реабилитациялау б‑са тәҡдимдәр эшләнә һәм дауалау практикаһына индерелә. 100‑гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.
Тәрж. Л.Р.Шәрипова


text:
8 октябрҙә Мәскәүҙең «Сатирикон» театры сәхнәһендә Башҡорт дәүләт академия драма театрының юбилей гастролдәре башланды. Сығыштар Мәҙәниәт йылы һәм театрҙың 95 йыллыҡ юбилейы уңайынан ойошторолдо.
Мәскәү тамашасыһына, баш ҡалала йәшәгән яҡташтарыбыҙға театр үҙ репертуарынан заманса, мауыҡтырғыс, премьера спектаклдәрен һәм ҙур концерт тәҡдим итә. Гастролдәрҙе асыу тантанаһындағы тәбрикләү һүҙендә Константин Райкин былай тине: Башҡорт академия драма театры Рәсәйҙә билдәле коллектив һәм беҙҙең театрҙарыбыҙ араһындағы дуҫлыҡ Олег Хановтың «Сатирикон» театрында эшләгән йылдарында уҡ башланды. Шулай уҡ Константин Райкин ике театр араһында алмаш гастролдәр ойоштороу буйынса оҙайлы Килешеүгә ҡул ҡуйылыуы һәм 2015 йылдың көҙөндә «Сатирикон» театрының Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә сығыш яһаясағын иғлан итеп, гастролдәрҙең уңышлы үтеүен теләне.
Юбилей гастролдәрен асыу тантанаһында Рәсәй Федерацияһы Президенты янындағы Башҡортостан Республикаһының тулы хоҡуҡлы вәкиле А. Шәйнуров, Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты С.Ш.Мырҙабаева сығыш яһаны, сәскәләр бүләк итте. Гастролдәрҙе асыу тантанаһында шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министры В.Р.Мединский һәм Рәсәй театр эшмәкәрҙәре союзы рәйесе А.А.Калягиндың ҡотлау телеграммалары уҡылды.
«Шәүрәкәй» спектакле Мәскәү тамашасыһы тарафынан бик йылы ҡабул ителде. Туған мәҙәниәтте, туған телде һағынған Мәскәү башҡорттарының ҡул сабыуҙары оҙаҡ тынманы. Тамашасы «Сатирикон» театры фойеһынан оҙаҡ таралышманы.
Икенсе көн «Аҡ пароход» драмаһы уйналды. Спектаклдән һуң Рәсәй Федерацияһындағы Ҡаҙағстан Республикаһының тулы хоҡуҡлы вәкиле кәңәшсеһе Темирбаев Виктор Валерьевич әфәнде театр етәкселегенә Сыңғыҙ Айытматов исемендәге Көмөш миҙал тапшырҙы.
Гастролдәр аҙна аҙағынаса бара һәм 12 октябрҙә театрлаштырылған ҙур концерт менән тамамланасаҡ.


text:
Башҡорт дәүләт академия драма театры коллективы 11 мартта Мәләүез ҡалаһында театрҙың 95 йыллыҡ юбилейына һәм Мәҙәниәт йылына арналған гастролдәрен (турне) башлағайны. Сығыштар 12,13 мартта Мораҡта һәм Ишембай ҡалаһында дауам итте.
Төрлө быуын артистары ҡатнашлығында бер сюжетҡа ҡоролған ҙур театрлаштырылған концерт үрҙә аталған район һәм ҡалаларҙа күтәренке рухта, алҡыштарға күмелеп, тулы залдарҙа гөрләп үтте. Башҡорт академия драма театры тарихына ҡағылышлы иҫтәлектәр, спектаклдәрҙән өҙөктәр, йыр – моңға бай тамаша бер кемде лә битараф ҡалдырманы, тамашасы артистарҙы, аяғүрә баҫып, ихлас алҡышланы. Мәләүез, Мораҡ, Ишембай яҡтарнында сәнғәтте яратҡан, бай рухлы, ихлас тамашасы менән осрашып театр коллективы үҙе лә күтәренке кәйеф менән ҡайтты.
Ә 17 мартта – тағы юлға. Был юлы театрҙы Салауат ҡалаһы тамашасыһы көтә. 18 март – сығыштар театрҙың тыуған бишеге - Стәрлетамаҡта.
Шулай итеп, театрҙың 95 йыллыҡ юбилейына һәм Мәҙәниәт йылына бағышлап ойошторолған гастролдәре бик күркәм, юғары кимәлдә башланып, уңышлы дауам итә.


text:
12 октябрь
12 октябрь — григориан стиле буйынса йылдың 285-се көнө (кәбисә йылында 286-сы). Йыл аҙағына тиклем 80 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- — Халыҡ-ара испан теле көнө.
- Багамы — Колумб көнө.
- Испания — Испан милләте көнө.
- АҠШ — Колумб көнө.
- Экватор Гвинеяһы — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
- Бразилия — Балалар көнө.
- Башҡортостан — Дәүләт гимны һәм Дәүләт гербы көнө.
Тарихи ваҡиғалар
- 1492 — Христофор Колумб Американы аса.
- 1901 — Теодор Рузвельт АҠШ Президенты резиденцияһына рәсми рәүештә «Аҡ йорт» исемен бирә.
- 1909 — Мәскәүҙә беренсе китап баҫыусы Иван Фёдоровҡа һәйкәл асыла.
- 1928 — Ҡыҙыл Армияның М. В. Фрунзе исемендәге Үҙәк йорто ҡарамағында ойошторолған Ҡыҙыл Армия йыр ансамбленең беренсе сығышы. Хәҙер был коллектив —«Рәсәй Армияһының А. В. Александров исемендәге академия йыр һәм бейеү ансамбле».
- 1940 — Мәскәүҙә П. И. Чайковский исемендәге концерт залы асыла.
- 1968 — Мехикола XIX Олимпия уйындары башлана.
Был көндө тыуғандар
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Суздальцев Александр Иванович (12.10.1937), нефть һәм газ сығарыу операторы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Красноусол ауылынан.
- Хоҙайғолова Рәмилә Ниғмәтйән ҡыҙы (12.10.1942), театр актёры, 1967 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).
- Вәлиева Зөһрә Сибәғәт ҡыҙы (12.10.1947), Өфөләге Эре панеллы йорттар төҙөү йәмғиәтенең биҙәүселәр бригадиры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1998), Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2000). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Благовещен районы Яңы Турбаҫлы ауылынан.
- Ғафаров Фидан Сафа улы (12.10.1947), театр актёры. РСФСР-ҙың (1984), Башҡорт АССР-ының (1980) һәм Татарстандың (1994) халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1981).
- Нәсибуллина Маргарита Рәниф ҡыҙы (12.10.1952), 1979—2016 йылдарҙа Ҡалтасы район үҙәк дауаханаһының табип-терапевы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Сығышы менән Ҡариҙел районынан.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Хәсәнов Миңләхмәт Гәрәй улы (12.10.1923—1989), хужалыҡ эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ишембай районы «Коммунизм» колхозының элекке рәйесе. Ике Ленин, Октябрь революцияһы, II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Ҡанаҡай ауылынан.
- Тәлғәт Тажетдин (Тажетдинов Тәлғәт Сафа улы; 12.10.1948), дин әһеле, Шәйех-әл-ислам (1990). 1980 йылдан Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты рәйесе, 1992 йылдан Рәсәйҙең Баш мөфтөйө. IV дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2013), Почёт (2008), Дуҫлыҡ (1998), Халыҡтар дуҫлығы (2008), Салауат Юлаев, II дәрәжә Дан һәм Намыҫ (2013), II дәрәжә Изге благоверный Мәскәү кенәзе Даниил (2008) ордендары кавалеры. Сығышы менән Ҡазан ҡалаһынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
Дөйөм исемлек
- 1350 — Дмитрий Донской, Мәскәү кенәзе.
- 1929 — Рола́н Бы́ков, совет һәм Рәсәй театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1990).
- 1935 — Лучано Паваротти, итальян опера йырсыһы.
- 1960 — Алексей Кудрин, Рәсәй сәйәсмәне.
Был көндө вафат булғандар
- 1944 — Дәйләғи Ноғоманов, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
- 1991 — Аркадий Стругацкий, рус совет яҙыусыһы.
Йыл көндәре


text:
Өфө ҡалаһында «Сифатлы һәм хәүефһеҙ юлдар» өҫтөнлөклө проектты тормошҡа ашырыу сиктәрендә юлдар ремонтлау дауам итә. 2018 йылда урам-юл селтәрҙәренең дөйөм оҙонлоғо 81,5 саҡрым һәм майҙанына 1,1 миллион квадрат метр булған 52 объектта ремонт буйынса эштәр алып барыла. Ремонт үткәрелгән участкаларҙа юл билдәләрен һыҙыу ҡаралған.
Проект сиктәрендә экономия иҫәбендә дөйөм оҙонлоғо 6,6 саҡрым булған 3 объектты ремонтлау буйынса өҫтәмә саралар планлаштырылған: Октябрь проспекты СССР-ҙың 50 йыллығы урамынан Шәфиев урамына тиклем, Өфө – Шакша (Перспектива урамы) автомобиль юлы, Ҡуласа урамында Конституция урамынан Ульянов урамына тиклем участкала. Перспектива урамында ремонт эштәре 2018 йылдың август айында башланды һәм 2019 йылда тамамланасаҡ.
Дөйөм алғанда, әлеге ваҡытта объекттарҙа 88 проценттан артыҡ ремонт яһалған, бөтә 55 участкала ла аралаш эштәр ҡабул ителгән. 31 объектта юл билдәләре һыҙылған, 49 объектта асфальттың өҫкө ҡатламы һалынған.
Бөтә объекттарҙа ремонт-ара ваҡытты арттырыу маҡсаты менән Superpave технологиялары ҡулланыу ҡаралған. Был технология төҙөлөш материалдарын, климат шарттарын һәм интенсив хәрәкәтте иҫәпкә алып, асфальттың оптималь составын һайлап алырға ярҙам итә.
Көн һайын урам һәм юлдарҙы ремонтлау буйынса бөтә объекттарҙа ла «Өфө ҡалаһын төҙөкләндереү буйынса заказсы һәм техник күҙәтеү хеҙмәте» муниципаль бюджет учрежденияһы башҡарылған эштең сифатын тикшерә.
Контроль эштәре ер төҙөлөшө эштәренән башлап асфальт йәйеүгә тиклем һәр этапта башҡарыла.


text:
Сәхнәлә уҡытыусыларҙың уҡытыусыһы Әҙеһәм Миҙхәт улы Чанышевтың фоторәсеме тора. Унан саҡ ҡына аҫтараҡ плакатта М.Фәйзиҙең шиғри юлдары элеп ҡуйылған:
Мин Юлыҡҡа күңелемде төбәп килдем,
Йәмле тормош, яҡын дуҫтар эҙләп килдем.
Тәбиғәттең йәмдәргә бай ерҙәренә
Идеалымдың йондоҙҙарын күҙләп килдем.
Ниндәйҙер моңһоу ҙа, тантаналы ла моңдоң ағылыуы күңелдәрҙе тағы бер ҡат елкендереп ҡуйҙы. Бына-бына, хәҙер генә башлана ул тантаналы минуттар...
Шул саҡ сәхнәгә боронғоса кейенгән бер төркөм малайҙар килеп сыҡты һәм һатыусы булып уйнай башланы. Иҫкереп, туҙып бөткән кәнфит ҡағыҙҙары аҡса ролен үтәй. Ололар йәрминкәгә юлланған саҡта бала-сағаның был яратҡан уйыны була. Бына олаталары йәрминкәнән ейәндәренә китап алып ҡайта. Ә шуҡ малайҙарға шунан да ҙурыраҡ бүләк бармы?!
Юлыҡ урта мәктәбе уҡыусылары күрһәткән был тамаша һәр кемдең күңеленә хуш килгәндер. Был бәләкәй генә “спектакль” үҙенең 110 йыллыҡ юбилейын билдәләүсе Ә.М. Чанышевтың бала сағынан бер күренеш ине.
...Әҙеһәм Миҙхәт улы Чанышев 1902 йылдың 27 сентябрендә Юлыҡ ауылында донъяға килә. Ике бер туған ағалы-ҡустылы Садыҡ менән Әҙеһәм бик иртә ата-әсәһеҙ тороп ҡала һәм олатаһы тәрбиәһенә күсә. Был ваҡытта Ҡаһарман Ҡотлоғәләм улы Чанышев башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшләгән була. Ул ейәндәренә тейешле белем биреү тураһында хыяллана. Шуға ла ниндәй генә ауырлыҡтар булыуға ҡарамаҫтан, ике малайҙы ла уҡырға индерә. Әҙеһәм олатаһы юлын дауам итер өсөн 1919 йылда ауылына кире әйләнеп ҡайта.
Тиҙҙән Юлыҡ ауылына драматург Мирхәйҙәр Фәйзи күсеп килә һәм Әҙеһәм Чанышев менән бергә ең һыҙғанып эшкә тотоналар. Улар, ауыл аҡһаҡалдарының ҡаршы төшөүҙәренә ҡарамаҫтан, драма түңәрәге ойоштора. Баштараҡ ҡатын-ҡыҙ ролен йәшерәк егеттәр башҡарһа, аҙаҡ ҡыҙҙар ҙа йәлеп ителә. Ә 1924 йылда ауылда Ә.М. Чанышев етәкселегендә кооператив та ойошторола.
1926-1928 йылдарҙа Әҙеһәм Миҙхәт улы Баймаҡ ҡалаһындағы башланғыс мәктәптә мөдир булып эшләй. Унан һуң белемен камиллаштырыу маҡсатында Өфөлә уҡып ҡайта. 1930 йыл – районлаштырыу осоро башлана. Шул саҡ Ә.М. Чанышев мәктәптәр буйынса инспектор итеп тәғәйенләнә, һуңынан райондың мәғәриф бүлеге барлыҡҡа килгәс, уның тәүге мөдире була. Ә 1933 йылда Ә.М. Чанышев бер үк ваҡытта урта мәктәп директоры вазифаһын да башҡара.
1942 йылда районға мәғариф министры урынбаҫары килә һәм Әҙеһәм Чанышевты райондың мәғариф бүлегенә мөдир итеп тәғәйенләй. Тап ошо йылдарҙа етем ҡалған балалар өсөн приют асыла ла инде.
Был вазифала Ә.М. Чанышев 1953 йылға тиклем эшләй. 1958 йылда Сибай ҡалаһына күсеп килә һәм ете йыллыҡ мәктәптең директоры, артабан ҡаланың 7-се мәктәбендә завуч булып эшләй.
Әҙеһәм Миҙхәт улының тырыш хеҙмәте Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ, Почет билдәһе ордендары һәм миҙалдар, “Мәғариф отличнигы” билдәһе менән баһалана...
Кисәлә шулай уҡ мәғариф ветеранының балалары һәм ейәнсәре ҡатнашты. Әҙеһәм Миҙхәт улының ейәнсәре Л.Шитикова ҙур тулҡынланыу менән: “Мин ҡартатайым менән ғорурланам. Уның тураһында ябай ғына, тулыһынса үҙ эшенә бирелеп эшләне, тип кенә әйтеү мөмкин түгел. Ул мәғрифәтселек эше менән янып йәшәне”, – тине.
Бик күп китаптар авторы А.Тажетдинов “Юлыҡ ауылында Чанышев фамилияһы ҡайҙан килеп сыҡҡан?” – тигән һорауға яуап бирергә тырышты.
Кешене эше биҙәй, тиҙәр. Хаҡ һүҙҙәр. Хәтер кисәһенә йыйылғандар бының асыҡ дәлиле. Кисәнең артабанғы өлөшө сәхнәлә түгел, ә тамашасылар залында дауам итте. Интервью формаһында ҡоролған был бүлектә ҡасандыр Ә.М. Чанышев менән бергә, йәиһә уның етәкселегендә эшләгән аҡһаҡалдар һәм уларҙың уҡыусылары үҙҙәренең хәтирәләре менән уртаҡлашты. Ә Юлыҡ мәктәбендә 40 йыл уҡытыусы булып эшләгән Ф.Х. Әбүбәкиров менән әле Сибай ҡалаһында “Йәнгүҙәй” халыҡ йырҙары ансамбле солисы Ф.И. Ғөбәйҙуллина йәш саҡта яратып башҡарған “Ғәлиәбаныу” йырын башҡарҙы. Кисәне Рауил Харрасов башҡарған моңло йыр тамамланы.
Эльмира Кейекҡужина.
Фотола: Юлыҡ мәктәбе уҡыусылары тамаша күрһәтә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 746
ВЕРТОЛЁТ, күтәреү көсө һәм тартыуы бер йәки бер нисә йөрөтөүсе һауа винты ярҙамында барлыҡҡа килә торған осоу аппараты. Йөрөтөүсе винттарының һаны (бер, ике, күп винтлы) һәм уларҙың үҙ-ара урынлашыуы (бер күсәргә ултыртылған, буй, арҡыры), двигателдәренең һаны (бер, ике, күп двигателле), йөрөтөүсе винттары күсергесенең тибы (механик, реактив), тәғәйенләнеше (киң ҡулланылышлы, ҡотҡарыу, транспорт өсөн һ.б.), йөк күтәреүсәнлеге (еңел, уртаса, ауыр һ.б.) б‑са айырылалар. Аппарат вертикаль йүнәлештә күтәрелә һәм ултыра ала, һауала бирелгән бейеклектә “эленеп” тора, теләһә ниндәй күсәр буйлап күсә һәм уның тирәһендә әйләнә ала. Хәрби һәм граждан авиацияһында киң файҙаланыла. Башҡортостанда 20 б. 50‑се йй. уртаһынан Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә Ми‑1, Ми‑6, Ми‑26 В. механизмдары (салышлыҡ автоматы, күсергес валы булған вентилятор, йөрөтөүсе винттарҙың тормозы), Ка‑27, Ка‑29, Ка‑32 В. өсөн йөрөтөүсе винттарҙың колонкалары сығарыла. 60‑сы йй. аҙ. Күмертау авиация производство предприятиеһында Н.И.Камов ис. Махсус КБ‑ла (Люберцы ҡ.) проектланған төрлө модификациялағы ике двигателле В., киң ҡулланылышлы еңел В. (ҡара: табл.) етештереү үҙләштерелә. 70‑се йй. аҙ. алып уртаса В. сығарыла: Ка‑27ПЛ (кәмәгә ҡаршы), Ка‑27ПС (эҙләү-ҡотҡарыу), Ка‑28 (Ка‑27ПЛ‑дың варианты), Ка‑29 (транспорт-һуғыш), Ка‑31 (радиолокацион күҙәтеү өсөн), Ка‑32С (судно өсөн), Ка‑32Т (транспорт), Ка-32А (транспорт-киң ҡулланылышлы), Ка‑32 (транспорт-санитар). 2005 й. башлап киң ҡулланылышлы еңел В. етештерелә, уларҙың төҙөлөшө геологоразведка, санитар-ҡотҡарыу, а.х., транспорт һ.б. элмәле ҡоролмаларын тиҙ алмаштырырға мөмкинлек биреүе, ш. уҡ бер күсәрҙә ултырған камиллаштырылған винттары булыуы һәм быяла пластиктарҙың киң файҙаланылыуы м‑н үҙенсәлекле.
С.И.Каменев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 274
ПЛАЗМА ф и з и к а һ ә м х и м и я л а, матдәнең дүртенсе хәле, ыңғай һәм кире зарядтарҙың тығыҙлығы ғәмәлдә бер тигеҙ булған өлөшләтә йәки тулыһынса ионлашҡан газ. П. магнитлы гидродинамика генераторҙарында, газ разрядлы яҡтылыҡ сығанаҡтарында, лазерҙарҙа, плазмалы технологияларҙа (материалдарҙы эшкәртеү, өрҙөрөү, ашатыу, наноуглеродлы материалдар алыу һ.б.), идара ителгән термоядролы синтез өлкәһендә ҡулланыла. Башҡортостанда П. өлкәһендә тикшеренеүҙәр 20 б. 60‑сы йй. башлана. ӨДАТУ‑ла машина деталдәренә ҡаплауҙар ҡуйыуҙың вакуумлы ионлы‑плазмалы технологиялары уйлап сығарылған (В.В.Будилов, В.С.Мухин һ.б.), түбән т‑ралы П. оптик пирометрияһы өсөн спектраль өлкәләр билдәләнгән (А.Х.Шарфштейн). Органик химия ин‑тында (И.И.Фурлей), Молекулалар һәм кристалдар физикаһы ин‑тында (В.А. Мазунов, В.И.Хвостенко, О.Г. Хвостенко) атом һәм молекула иондарының үҙсәнлектәре һәм П. уларҙың барлыҡҡа килеүе тикшерелә, астрофизика объекттарының оптик яҡтан ҡалын һәм тулыһынса ионлашҡан, релятив булмаған П. нурланышы теорияһы төҙөлгән (Е.С.Шиховцева). 90‑сы йй. алып БДУ‑ла (М.Х.Харрасов, Р.З.Шәйхетдинов) түбән т‑ралы П. тикшерелә, П. газдарҙың бинар ҡатышмаһы компоненттарының бүленеү дәрәжәһе м‑н идара итеү ысулы уйлап табылған, туҙанлы П. кристаллик структураларҙың барлыҡҡа килеү теорияһы төҙөлгән. ӨМЭПБ‑ла түбән т‑ралы П. ионлы азотлау технологияһында (быҫҡыусы разрядта эшкәртеү), ӨМЭПБ‑ла, “Гидравлика” пр‑тиеһында һ.б.— вакуумлы ионлы‑плазмалы өрҙөрөү технологияларында (вакуумлы‑дуғалы разрядтар) файҙаланыла. Шулай уҡ ҡара: Вакуум ҡулайламаһы, Металдарҙы юғары энергия менән эшкәртеү.
О.А.Скалдин, Р.З.Шәйхетдинов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Страница 488
Сүбәк сәйнәйбеҙ. Майы ҡайҙа?
Новости / Башҡортостан // 14-09-2010, 09:40
Ҙур республиканың пайтәхете булғас, Башҡортостан халҡының сиреге ошонда йәшәүсе һәм, ғөмүмән, баш ҡалабыҙға көн дә меңәрләгән ҡунаҡ килеп торғас, Өфөнөң йөҙө, уның мәҙәни булмышы тураһында хәстәрләмәй һис мөмкин түгел. Хатта айырым кеше лә таушалған-бысранған өҫ-баш, таралмаған сәс, ҡырылмаған һаҡал-мыйыҡ менән халыҡҡа күренергә тартыныр....
Ғүмер тәмен белеп кенә
Новости / Мәғариф // 14-09-2010, 09:35
Рәсәйҙең атҡаҙанған уҡытыусыһы Ғиндулла ШӘЙӘХМӘТОВҠА – 80 йәш
... Кеше ғүмере йомғаҡ ул. Тәгәрәй ҙә тәгәрәй. Белеп-аңлап тәгәрәй.
Миңә унан һабаҡтар алыу бәхете тейҙе. Дүртенсе-бишенсе синыфтарҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте серҙәренә төшөндөрҙө Уҡытыусы. Төшөндөрөп кенә ҡалманы, һөйөү уята алды. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте кабинеты ла нисектер ылыҡтырғыс көскә эйә ине ул саҡ. Стеналарҙа, иҫләйем, Ғ. Сәләм менән М. Хәйҙең ғүмер һәм ватан хаҡында ялҡынлы шиғри һүҙҙәре, алда, таҡта башында, Һәҙиә Дәүләтшинаның халыҡҡа хеҙмәт итеү – иң бөйөк эш, тигәнерәк мәғәнәләге фекере һәм портреты урын алғайны. Йыш ҡына теге йәки был яҙыусының юбилейына стена гәзите эленеп тора торғайны....
... Кеше ғүмере йомғаҡ ул. Тәгәрәй ҙә тәгәрәй. Белеп-аңлап тәгәрәй.
Миңә унан һабаҡтар алыу бәхете тейҙе. Дүртенсе-бишенсе синыфтарҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте серҙәренә төшөндөрҙө Уҡытыусы. Төшөндөрөп кенә ҡалманы, һөйөү уята алды. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте кабинеты ла нисектер ылыҡтырғыс көскә эйә ине ул саҡ. Стеналарҙа, иҫләйем, Ғ. Сәләм менән М. Хәйҙең ғүмер һәм ватан хаҡында ялҡынлы шиғри һүҙҙәре, алда, таҡта башында, Һәҙиә Дәүләтшинаның халыҡҡа хеҙмәт итеү – иң бөйөк эш, тигәнерәк мәғәнәләге фекере һәм портреты урын алғайны. Йыш ҡына теге йәки был яҙыусының юбилейына стена гәзите эленеп тора торғайны....
Дүрткүҙ, турғай, Оҙонбуй сәхнәнән юғалмаҡсы
Новости / Мәҙәниәт // 14-09-2010, 09:24
«Беҙгә барыбер» КВН командаһы ағзалары менән яҡшы таныш кешеләр уларҙың ниндәй шаян, йор һүҙле икәнен һәйбәт белә. Шулай булмай, уҡыусы, студент саҡтарынан уҡ сәхнәнән шаян һүҙҙәр һөйләп, «Шаяниум»дарҙа ҡатнашып йөрөүсе егеттәр бүтәнсә булдыра ла алмайҙыр.
Команда тәүге тапҡыр 2003 йылда Башҡорт йәштәре иттифағы тарафынан ойошторола. Әммә тора-бара беренсе составтағы йәштәрҙең күбеһе уҡып бөтөп таралыша, эшкә урынлаша, бүтән яҡтарға сығып китә....
Команда тәүге тапҡыр 2003 йылда Башҡорт йәштәре иттифағы тарафынан ойошторола. Әммә тора-бара беренсе составтағы йәштәрҙең күбеһе уҡып бөтөп таралыша, эшкә урынлаша, бүтән яҡтарға сығып китә....
АҒИҘЕЛДЕ БЫСРАТҠАН ӨСӨН – ШТРАФ
Новости // 11-09-2010, 11:51
Былтыр яҙ Өфөнөң 3-сө ТЭЦ-ы ағыҙып сығарған һыуҙа нефть продукттарының күп булыуы асыҡланған. ТЭЦ-тың ташландыҡ һыуы Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводы территорияһынан үткән 2,45 км оҙонлоғондағы торба аша Ағиҙел йылғаһына ағыҙылған. ТЭЦ етәкселеге һыуға нефть продукты эләгеүендә үҙҙәренең ғәйебе булмауы тураһында белдергән....
Балдың бер килограмы – 600 һум
Новости / Башҡортостан // 11-09-2010, 11:51
Әле баш ҡаланың Үҙәк баҙарында бер килограмм бал 600 һум тип яҙып ҡуйғандар. Шул уҡ ваҡытта 700 грамм һыйҙырышлы банкалағы бал 500 һум тора. Арзан тип әйтеп булмай... Һатыусылар әйтеүенсә, күберәк алғандарға балдың килограмын 450 һум тирәһенә бирәләр. Унан да арзаныраҡҡа өмөт итергә лә түгел – быйыл картуф ҡына түгел, бал да аҙ....
Изге айҙа теләгән теләктәребеҙ ҡабул булһын
Новости / Иман // 11-09-2010, 11:47
Бәләкәй саҡтан «таба еҫе сығарыу»ы менән иҫтә ҡалған, күңелдәрҙе ябай тел менән аңлатып та булмаҫлыҡ нурға күмгән байрам бит ул Ураҙа ғәйете! Быйыл да был байрамды билдәләү өсөн бөтә донъя мосолмандары иртә таңдан тороп мәсеткә, диндәш туғандарына ҡунаҡҡа ағылды. Аллаһы Тәғәлә Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт Бәйғәмбәргә (ғәләйһис-сәләм) Ҡөрьәнде тап Рамаҙан айында төшөргән. Рамаҙан айында бөтә донъя мосолмандары ураҙа тотоп, сабырлығын тәрбиәләй, сәләмәтлеген нығыта. Ә инде ураҙа ҙур һәм матур байрам менән тамамлана.
...
...
УРАҘА БАЙРАМЫ МЕНӘН!
Новости / Иман // 11-09-2010, 11:46
БР Президенты Рөстәм Хәмитов Башҡортостан мосолмандарын Ураҙа байрамы менән ҡотланы. Уның ҡотлауында: «Хөрмәтле Башҡортостан мосолмандары! Һеҙҙе бөтә мосолмандар өсөн дә изге булған Рамаҙан айының тамамланыуы һәм Ураҙа байрамы менән ҡотлайым. Был байрамда Исламдың күп быуатлыҡ йолалары, юғары әхлаҡи идеалдары тупланған....
Рәсми хроника
Новости / Башҡортостан // 11-09-2010, 11:41
Учалы районында – яңы хакимиәт башлығы
8 сентябрҙә Учалы районы муниципаль район советының ултырышы үтте, унда муниципаль район хакимиәте башлығын тәғәйенләү мәсьәләһе ҡаралды.
Конкурс һөҙөмтәләре буйынса Учалы районы муниципаль район хакимиәте башлығы вазифаһына контракт буйынса Иҙрисов Азамат Риза улы тәғәйенләнде....
8 сентябрҙә Учалы районы муниципаль район советының ултырышы үтте, унда муниципаль район хакимиәте башлығын тәғәйенләү мәсьәләһе ҡаралды.
Конкурс һөҙөмтәләре буйынса Учалы районы муниципаль район хакимиәте башлығы вазифаһына контракт буйынса Иҙрисов Азамат Риза улы тәғәйенләнде....
«Росэнергоатом концерны» йәмғиәте делегацияһы килде
Новости // 11-09-2010, 11:40
Кисә Башҡортостанға «Росэнергоатом концерны» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенән уның генераль директоры Сергей Обозов етәкселегендәге делегация килде. Килеүселәр араһында концерндың генераль директоры урынбаҫарҙары – корпоратив идаралыҡ буйынса директор Беслан Барганджия, капиталь төҙөлөш директоры Виктор Сучков һәм юридик департаменттың баш белгесе Александр Зюзь бар.
...
...
Өс һөйләм менән
Новости / Башҡортостан // 11-09-2010, 11:40
30 сентябрҙә Өфөнөң Нефтселәр мәҙәниәт һарайында муниципаль берәмектәрҙең өсөнсө сьезы үтәсәк. Форумда урындағы үҙидара органдарының артабанғы үҫеше мәсьәләләре ҡараласаҡ. Сарала «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы муниципаль берәмеге» конкурсы еңеүселәрен бүләкләү тантанаһы ла ойошторолосаҡ....
[/aviable]


text:
17 март
17 март — григориан стиле буйынса йылдың 76-се (кәбисә йылында 77-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 289 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Ирландия — Изге Патрик көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1918 — Өфө ГубЧК-һы (Өфө губерна Ғәҙәттән тыш комиссияһы) ойошторола.
- 1960 — Японияла төрлө төҫлө фломастерҙар һатыла башлай.
- 1991 — СССР-ҙа Бөтә Союз референдумы үткәрелә, тауыш биреүселәрҙең дүрттән өс өлөшө СССР-ҙы һаҡлап ҡалыу өсөн тауыш бирә.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡунафин Мөнир Сәхиулла улы (17.03.1971), башҡорт журналисы, шағир. «Шоңҡар» журналының баш мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015).
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гулеватый Кирилл Дмитриевич (17.03.1912—18.10.1996), Совет Армияһы подполковнигы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945), сығышы менән Йәрмәкәй районынан.
- Нортенко Василий Иванович (17.03.1922—2.04.2003), Совет Армияһы капитаны, танкист, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945), һуғыштан һуң Туймазы ҡалаһында йәшәй.
- Шәһәрова Сания Вәли ҡыҙы (17.03.1947), ғалим-педиатр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1999-2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау министры. Медицина фәндәре докторы (2004). Башҡортостандың (1997) һәм Рәсәйҙең (2000) атҡаҙанған табибы.
- Петров Олег Юрьевич (17.03.1967), спортсы, бобслей буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры, күп тапҡыр Рәсәй чемпионы, Олимпия уйындарында ҡатнашыусы.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Антоний III (донъяуи исеме Храповицкий Алексей Павлович; 17.03.1863—10.08.1936), дин әһеле һәм сәйәси эшмәкәр, Өфө һәм Минзәлә епискобы (1900—1902). Дини тәғлимәт фәндәре докторы (1890). Архиепископ (1902), архимандрит (1890).
- Осипенко Леонид Иокинфович (17.03.1918—24.05.1989), инженер-технолог, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1962—1969 йылдарҙа Салауат нефть химияһы комбинаты етәксеһе. Башҡорт АССР-ының 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ленин ордены кавалеры (1970). Ҡытайҙың Харбин ҡалаһында тыуған.
- Рудольф Нуриев (17.03.1938—6.01.1993), билдәле балет артисы, балетмейстер, дирижер. Йәштәр һәм студентттарҙың бөтә донъя фестивале лауреаты (Вена, 1959), Почётлы легион, Сәнғәт һәм әҙәбиәттең командор ордендары кавалеры, Австрияның почётлы гражданы.
- Шаһапов Владислав Шәйхеләғзәм улы (17.03.1948), ғалим-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2012). Физика-математика фәндәре докторы (1989), профессор (1993).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1956 — Ирен Жолио-Кюри, француз физигы, химия буйынса 1935 йылғы Нобель премияһы лауреаты.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 338
ПОПОВ Владимир Георгиевич (11.8. 1941, Новочеркасск ҡ.), гидрогеолог. Геол.‑минералогия ф. д‑ры (1987), проф. (1990). Новочеркасск политехник ин‑тын тамамлағандан һуң (1964) Башҡ‑н терр. геол. идаралығының Көнбайыш Башҡ‑н комплекслы геол. экспедицияһында өлкән гидрогеолог, 1973 й. алып Геология ин‑тында: 1977 й. алып нефть һәм газ геологияһы лаб. өлкән, 1987 й. — төп ғилми хеҙм‑ре, бер үк ваҡытта гидрогеология кабинеты мөдире. 1989 й. башлап М.И.Платов ис. Көньяҡ Рәсәй политехник ун‑тында (Новочеркасск). Фәнни эшмәкәрлеге генетик гидрогеохимияға арналған. П. тарафынан Көньяҡ Уралдың һәм Башҡортостандың Урал алдының геол. структураларындағы гидрогеодинамик һәм гидрогеохимик процестар, ер аҫты һыуҙарының барлыҡҡа килеү һәм урынлашыу, уларҙы һаҡлау һәм файҙаланыу проблемалары өйрәнелә. Оло Ыҡтамаҡ (Мәсетле р‑ны), Дүртөйлө һ.б. төр‑ көмдәрҙең минераль һыу ятҡылыҡтарын асыуҙа ҡатнаша. 350‑нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Х е ҙ м.: Гидрогеохимия и гидрогеодинамика Предуралья. М., 1985; Геохимия и формирование подземных вод Южного Урала. Уфа, 2010 (авторҙ.); Ионообменная концепция в генетической гидрохимии. Уфа, 2013 (авторҙ.).
Р.Ф.Абдрахманов
Тәрж. Г.М.Ғәлиева


text:
Топонимияла фән өсөн мәңге сер булып ҡалырҙай атамалар осрай. Бына шундайҙарҙың бер нисәһе: Соҡсон йылғаһы, Соҡсон ауылы, Соҡсон районы. Пермь крайында республикабыҙҙың төньяҡ төбәктәренә терәлеп кенә тиерлек ята Соҡсон тигән был географик объекттар. Соҡсондар... Кем һуң улар? Был һорауға беҙҙә күптән үк яуап табылғайны инде табылыуын. Әммә, үкенескә ҡаршы, телселәребеҙ уға үҙ ваҡытында бөтөнләй иғтибар бирмәне. Шул сәбәпле, һирәк осрай торған был һүҙ беҙҙең һүҙлектәргә, хатта башҡорт теленең күп томлы академик һүҙлегенә лә индерелмәгән һәм асылда онотолоуға дусар ителгән. Ә бит бик үҙенсәлекле боронғо тарих менән бәйле ул.
...Өлкән быуын гәзит уҡыусылар хәтерләйҙер, моғайын: геология-минералогия фәндәре кандидаты, СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты Басир Мәһәҙиев 1972 һәм 1996 йылдарҙа “Совет Башҡортостаны” (1990 йылдан — “Башҡортостан”) гәзитендә “Соҡсондар. Кемдәр улар?” (10.09.1972) һәм “Соҡсондар эҙенән” (1996 йыл, 15 май) тигән бик ҡыҙыҡлы ике мәҡәлә баҫтырып сығарғайны. Был яҙмаларҙа ул башҡорттар араһында соҡсон тигән боронғо легендар халыҡ тураһында һаҡланған мәғлүмәттәргә ентекле туҡталып үтә, хәҙерге Пермь крайындағы алда телгә алынған атамаларҙың әүәл нәҡ башҡорт телендә ҡулланылған “соҡсон” һүҙенән яһалған булыуын ышаныслы итеп дәлилләй. Шуныһы ҡыҙыҡ: бөтөнләй онотолоп барған был һүҙҙе тәү башлап урыҫ телле археологтар яҙып алған икән дәбаһа. “Соҡсондар. Кемдәр улар?” тигән мәҡәләһендә Б. Мәһәҙиев бына нимә ти: “Тарих фәндәре докторы К.В. Сальниковтың 1967 йылда Мәскәүҙә сыҡҡан “Көньяҡ Уралдың боронғо тарихи очерктары” тигән китабын ҡараштырып ултырғанда, мин һүҙлектәрҙә бығаса күренмәгән бер башҡорт һүҙенә юлыҡтым. “Соҡсон” тигән һүҙ булып сыҡты ул. 1965 йылда экспедиция ваҡытында яҙып алынған”.
Археологтарға соҡсондар тураһында Баймаҡ районының Күсей ауылында алтын ҡаҙыу эше менән шөғөлләнгән элекке старателдәр һөйләп биргән. “Соҡсон” һүҙе әүәл Баймаҡ, Әбйәлил, Учалы төбәгендә алтын йыуыу эше менән кәсеп иткән башҡорттар араһында таралған булған.
“Соҡсон тигән халыҡ булғанмы? Туҡта, был һүҙ урыҫтарҙың чудь һүҙенә тура килә түгелме? — тип дауам итә Б. Мәһәҙиев. — Бынан меңәр йыл элек руда сығарыу, металл иретеү менән шөғөлләнгән серле халыҡты урыҫтар чудь тип йөрөтә. Дөрөҫ, был һүҙ урыҫтарҙың йәнле һөйләү телендә хәҙер бөтөнләй тип әйтерлек осрамай, ул яҙма телдә генә һаҡланып ҡалған, әммә ХVIII — ХIХ быуаттарҙа урыҫ старателдәренең һәм тау-таш эшселәренең телендә йыш ҡулланылған. “Соҡсон” һүҙенең яҙмышы башҡорт телендә лә шулайыраҡ булып сыға”.
Борон урыҫтар фин халыҡтарын чудь тип атаған. ХI быуаттан башлап Эстония урыҫ йылъяҙмаларында Чудь ере тип телгә алына. Рәсәйҙең хәҙерге Псков өлкәһендәге Чудь күле лә шул уҡ этноним менән аталған. Был һүҙ Рәсәйҙең төньяҡ өлкәләре буйлап Уралға тиклем таралып ултырған бүтән фин халыҡтарына ҡарата ла ҡулланылғандыр, күрәһең. Боронораҡ башҡорт телендә, “соҡсон” һүҙе менән бер рәттән, шул уҡ мәғәнәлә “чудь” һүҙе лә ҡулланылғандыр, тип фараз итә Б. Мәһәҙиев. Әммә башҡорттар ул халыҡты, шөғөл үҙенсәлектәренә ҡарап, үҙҙәренсә соҡсон тип атаған.
Был һүҙҙең тамыры соҡсоноу, йәғни аңлатмалы һүҙлектә билдәләнеүенсә, “нимәнелер табырға тырышып эҙләнеү, соҡоноу, төпсөнөү” тигәнгә тура килә. Соҡсондарҙан ҡалған шахта соҡорҙары Урта һәм Көньяҡ Уралда ла билдәле булған. Пермь крайындағы Соҡсон тигән атамаларҙа (урыҫса яҙылышы: Суксун) нәҡ ана шул боронғо халыҡ хаҡында хәтирә һаҡлана ла инде. Телебеҙ һәм топонимиялағы был серҙе сискәне өсөн күренекле геолог Басир Дәүләт улы Мәһәҙиевкә рәхмәт. “Соҡсон” тигән был тарихи һүҙ (этноним) киләсәктә, ниһайәт, башҡорт теле һүҙлектәрендә үҙ урынын алыр тип ышанғы килә.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 15.07.2018
Тыңлауһыҙ ҡыҙ
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 15-07-2018, 07:00
Интернет аша бөтәһен дә белеп, күреп тороу ғәҙәтебеҙгә инде. Бынан ун йыл элек социаль селтәрҙә теркәлгән кешеләр һанаулы ғына ине. Ә хәҙер унда теркәлмәгәндәр бик һирәк. Кемдең ҡайҙа, ни хәлдә йәшәп ятыуы хаҡында хәбәрҙар мин дә, хатта сит илдә тормош көтһәләр ҙә.
Бер курсташ ҡыҙымдың да ҡара тәнле сит ил кешеһенә сығып, төрлө ҡитға буйлап сәйәхәт итеүен, тора-бара унан мулат бала табыуын фотолары аша белеп торҙом. Мосолман ҡыҙҙары араһында негрға кейәүгә сығыусылар бармаҡ менән генә һанарлыҡ булғанға күрә, күптәр был хәлгә бот сабып аптыраны. Ә мин нисектер тыныс ҡабул иттем: Ғәҙиләнең (ул үҙен һәр ваҡыт Аделя тип йөрөттө), йәш саҡтан уҡ сит ил кешеһенә кейәүгә сығырға хыялланыуынан көлөп, эс ҡатып бөтә ине. Нисек булһа ла сит илгә эләгергә, унда буласаҡ тормош иптәшен эләктерергә – үҙ һүҙле ҡыҙҙың был уй-маҡсаты булмышын биләп алғайны. Һигеҙ йыл элек интернет аша ғына берәү менән танышып, Францияға сыҡты ла китте Ғәҙиләбеҙ. Көлкөнө тыйып торҙоҡ, нисек инде белмәгән-нитмәгән кеше өсөн билдәһеҙлеккә башкөллө сумырға мөмкин?! Тыңламаны ҡыҙый, иҫкәртеүҙәрҙе ҡолағына лә элмәне. Әсәһенең, бала сағыңдан алып ниңә тыңлауһыҙ булдың, тип илауына ла иғтибар итмәне....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 341
РАДИОТЕЛЕВИЗИОН ТАПШЫРЫУ ҮҘӘГЕ. Телевизион һәм радиотапшырыуҙар программаларын эфирҙа трансляциялау б‑са хеҙмәттәр күрһәтә, БР терр‑яһында телефон каналдары һәм халыҡ‑ара телефон станцияларына тракттар бирә. Өфөлә урынлашҡан. Составына Өфө, Салауат (икеһе лә 1959 й. нигеҙләнгән), Бәләбәй (1963), Борай (1975), Баймаҡ, Белорет (икеһе лә — 1985), Мәсәғүт (1987), Баҡалы (2000) ультраҡыҫҡа тулҡынлы станциялары цехтары; Өфө (1959), Раевка (1980), Иҫәнғол, Борай (икеһе лә — 1983) радиорелелы элемтә линиялары цехтары; 3‑сө радиотапшырыуҙар цехы (1987, Языков а.) инә. Пр‑тие объекттарында кәрәҙле бәйләнеш операторҙарының база станциялары урынлашҡан. 2008 й. 391 кеше эшләгән, радиорелелы элемтә линияларының оҙонлоғо 2010,7 км, шуның 1875 км телефон көпшәләре м‑н йыһазландырылған; Өфөлә 11 телевизион һәм 9 радиотапшырыу программаһы трансляциялана. Продукцияны ҡулланыусылар —телерадиокомпаниялар, кабель телевидениеһы селтәре операторҙары һәм БР халҡы. 1958 й. Яңауыл ҡасабаһында аҙ ҡеүәтле телевизион ретранслятор файҙаланыуға тапшырыла (Ижевск ҡ. телевидениеһы программаларын ҡабул иткән). 1959 й. Өфө телеүҙәге төҙөлә (1956 й. нигеҙ һалына), 1964 й. алып Башҡ‑н телеүҙәге, 1969 й. — радиотелевизион тапшырыу станцияһы, 1973 й. — Респ. Р.т.ү., 1992 й. — “Башинформсвязь” ААЙ филиалы. 2002 й. Р.т.ү. составына Өфө радио үҙәге инә. 2014 й. телевидение һәм радиотапшырыу цехы итеп үҙгәртелә. 2015 й. башлап “Башинформсвязь” ААЙ‑ның телекоммуникацияларҙы техник эксплуатациялау транспорт үҙәгенең 2‑се цехы. Пр‑тиела цифрлы радиорелелы элемтә линиялары индерелгән (1997).
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Алыш бармы, көрәш бармы? Көрәш бар!
31 марта 2014 йыл | Спорт
Сәйетбаба мәҙәниәт һәм ял үҙәгендә "Табын” гәзите призына сираттағы милли көрәш бәйгеһе уҙҙы. 23 йыл элек башлап ойошторолған тәүге ярыш та Сәйетбабала үткәрелгәйне. Уның өс йыл рәттән бында үтеүе, һуңынан да йыш ҡына көрәшселәрҙең ошо ауылда көс һынашыуы, әлбиттә, юҡтан ғына түгел. Сәйетбабала спортҡа, айырыуса милли көрәшкә элек-электән иғтибар бар. Ғорурланыр көрәшселәре бик күп сәйетбабаларҙың.
“Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Уставына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында” Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы МР Советы ҡарары проекты тураһында Муниципаль район Советы ҡарары
31 марта 2014 йыл | Урындағы үҙидара
"Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Уставына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында” Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы
МР Советы ҡарары проекты тураһында
Муниципаль район Советы ҡарары
МР Советы ҡарары проекты тураһында
Муниципаль район Советы ҡарары
Төпкөл төбәктә газ да, һыу ҙа бар
31 марта 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Ҡауарҙы ауыл Советы ауыл биләмәһе депутаттарының киңәйтелгән ултырышында район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, район Советы рәйесе Фаил Зәйнетдинов, район Советы секретары Рәйлә Ишмөхәмәтова, район Советы депутаты, "Красноусол” шифаханаһы директоры Фаяз Мәжитов, район дауаханаһының баш табибы Зәбиҙә Ҡужина һ.б. саҡырылған ҡунаҡтар, Ҡауарҙы, Юлыҡ, Аҡташ, Һабай ауылдары халҡы ҡатнашты. Ҡауарҙы ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Илфат Ҡужин биләмәләге хәл-торош менән яҡынданыраҡ таныштырҙы, 2013 йылғы эшмәкәрлектәренә йомғаҡ яһаны.
Иң шәп ир-егет роле, иң шәп капитан беҙҙә!
29 марта 2014 йыл | Мәғариф
Үткән йылдың декабрендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында уҡыусылар араһында беренсе Башҡорт Юниор КВН лигаһы үтеүен һәм унда беҙҙең Красноусол башҡорт гимназия-интернаты уҡыусыларының ярым-финал уйындарында 14 команда араһында өсөнсө урынға сығып, финалға үтеүе тураһында хәбәр иткәйнек инде. Тағы ла ҡыуаныслы хәбәр: 17 мартта финал уйынында гимназиябыҙҙың "Һарыҡты кем ашаған?” КВН командаһы 10 команда араһында икенсе урынға сыҡты.
Фестиваль йәнә таланттар йыя
29 марта 2014 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Республикала бына өсөнсө тапҡыр өлкән быуын кешеләре араһында "Мин яратам һине, тормош!” тип аталған ижади фестиваль уҙғарыла.
Унда вокал, бейеү, инструменттарҙа башҡарыу, нәфис һүҙ һәм үҙенсәлекле жанр номинацияларында ижади коллективтар һәм айырым башҡарыусылар ҡатнаша. Ҡатнашыусыларҙың йәше – 55 йәш һәм унан өлкәндәр.
Унда вокал, бейеү, инструменттарҙа башҡарыу, нәфис һүҙ һәм үҙенсәлекле жанр номинацияларында ижади коллективтар һәм айырым башҡарыусылар ҡатнаша. Ҡатнашыусыларҙың йәше – 55 йәш һәм унан өлкәндәр.


text:
Төтәтеп кенә йөрөй
Был хәл 30 йыллап элек булған. Сәмиғулла ҡарт фермала бер өйөм эзбиз күреп ҡала:
— Оһо-о, өйҙө ағартырға шәп булды бит, әй. Ну, әбей ҡыуаныр инде!
Ул арбаһына арыу уҡ эзбиз тейәп ала ла атын һайт-һайтлап ҡыуып ҡайтырға сыға. Урау юлдан йөрөгәнсе тип, туранан — Таулы йылғаһы аша — үтергә була. Йәйгеһен тауыҡ кисеп сыҡмалы булһа ла, яҙғыһын ажғырып ята ул. Ҡарт оҙаҡ уйлап тормай, атын һыуға табан ҡыуа. Шул саҡ арттан берәү ҡысҡыра:
— Сәмиғулла ағай, эзбизең әрәм була бит!
— Аһ-аһ, нишләп улайтһын, ти!?
Шулай ти ҙә юлын дауам итә. Йылға уртаһында һыу арбанан аша. Шул саҡ эзбизташ шарт та шорт ҡайнай башлай, ап-аҡ пар күтәрелә. Быны күреп торғандар тәгәрәп ятып көлә икән.
Сәмиғулла ҡарт һыр бирмәй:
— Атым шәп, паровозмы ни! Төтәтеп кенә йөрөй.
Хәҙер ауылда берәйһе эзбиз алып торғанын күрһәләр: "Паровоз менән генә ҡайтаһың инде", — тип шаярталар.
Соҡороң һаймы?
Хәлиҙә апай күршеһенән бәҙрәф соҡоро ҡаҙҙыра. Уныһы тиҙ-тиҙ генә эшен бөтөрә лә, бер шешә сәмәйен алып, сығып һыҙа.
Хәлиҙә апайға соҡор оҡшамай. "Бигерәк һай ҡаҙған, ата ялҡау, эскесе! Быны ғына уҡыусы бала ла булдыра", — тип күршеһен әрләп йөрөй-йөрөй ҙә, көрәген алып, соҡорға үҙе төшөп китә. Эй, ҡаҙа ул, эй, ҡаҙа — арманһыҙ була. Соҡор тәрән генә булғас, сығам тиһә, буйы етмәй икән. Ҡысҡыра башлай, әммә уны ишеткән әҙәм юҡ. Бер сәғәт үтә, ике, өс... Көтөүҙән мал ҡайта. Хужабикәһенең тауышын ишетеп, һыйырҙары соҡор янына килә лә мөңрәшә башлай. Эңер төшә. Шул саҡ ҡапҡа тауышы ишетелә.
— Әһә-һәй!!! Ҡотҡарығыҙ, мин бында!
Әхирәте Клара килгән икән. Ул, баҫҡыс төшөрөп, ҡорҙашбикәһен сығара. Был хәбәр бөтә ауылға тарала. Шунан алып берәйһе соҡор ҡаҙа башлаһа: "Һай түгелме? Ана, Хәлиҙәгә әйт!" — тип көләләр.


text:
- Подробности
- Просмотров: 321
ТИМЕР ЮЛ ТРАНСПОРТЫ ТЕХНИКУМЫ, Өфө т. юл транспорты техникумы 1959 й. асыла, 2009 й. башлап Өфө тимер юлдары ин‑ты — Һамар дәүләт тимер юлдар университеты филиалы составына инә. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә түбәндәге һөнәрҙәр б‑са алып барыла: т. юл транспортында автоматика һәм телемеханика; т. юл транспортында ташыуҙы ойоштороу һәм идара итеү; т. юлдар һалыу, юл һәм юл хужалығы; күтәреү‑транспорт, төҙөлөш, юл машиналарын һәм ҡорамалдарын техник эксплуатациялау; т. юлдарҙың хәрәкәт иткән составын техник эксплуатациялау; т. юл транспортында электр тәьминәте. Уҡыу оҫтаханалары, т. юл полигоны, китапханаһы, тамаша залы, спорт комплексы, 5 компьютер класы, ятағы бар. 10 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән (2012).
В.Ю.Захаров
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Баскаков Николай Александрович
Николай Александрович Баскаков (22 март 1905 — 23 март 1996) — төрки телдәр белгесе, филология фәндәре докторы (1951), профессор (1969).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Николай Александрович Баскаков 1905 йылдың 22 мартында элекке Вологда губернаһы (хәҙерге Архангельск өлкәһе) Сольвычегодск ҡалаһында тыуған.
1929 йылда Мәскәү университетын тамамлай. Шул уҡ йылда үҙе уҡып сыҡҡан уҡыу йортонда — Мәскәү дәүләт университетында төрки филологияһы кафедраһын ойоштора.
1930—1931 йылдарҙа Н. А. Баскаков төрки телдәрҙе өйрәнеү өсөн Ҡарағалпаҡ Республикаһында командировкала була.
1934 йылдан йәш ғалим РСФСР-ҙың Яңы алфавит буйынса Үҙәк комитетында эшләй. 1937 йылдан — СССР халыҡтары телдәре һәм яҙмаһы институтында хеҙмәт итә.
1950 йылдан — СССР Фәндәр Академияһының Тел ғилеме институтының (Мәскәү) төрки телдәр секторы хеҙмәткәре.
Н. А. Баскаков 1996 йылдың 23 мартында Мәскәүҙә вафат була.
Ғилми эшмкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәскәү дәүләт университетында уҡығанда уҡ Николай Александрович Баскаковтың телдәр өйрәнеүгә һәләте ҙур булыуы асыҡлана. Ул төрки телдәрен өйрәнеүҙе үҙ алдына төп маҡсат итеп ҡуя. Тел белеме институтында хеҙмәт иткәндә төрки телдәренең тарихы, диалектологияһы, лексикографияһы буйынса ҙур хеҙмәттәре донъя күрә. Ул шулай уҡ ҡарағалпаҡ, ноғай, алтай телдәренең морфологияһы, синтаксисы буйынса ғилми тикшеренеү эштәре алып бара.
Н. А. Баскаков төрки-рус теле һүҙлектәре төҙөү өҫтөндә күп эшләй.
Ғилми эштәре дөйөм төрки лингвистикаһы проблемаларына, хәҙерге төрки телдәр һәм уларҙың диалекттары үҫеше законлылыҡтарына арналған. Н. А. Баскаков төрки телдәрҙең төрки халыҡтар үҫешенең төп осорҙарына бәйле яңы классификацияһын «Төрки телдәрҙе өйрәнеүгә инеш» («Введение в изучение тюркских языков, 1969»)]; төрки телдәрҙең грамматик төҙөлөшөнөң типологик характеристикаһын эшләй. Төрки телдәр лексикаһын өйрәнеү менән шөғөлләнә, башҡорт, бәшнәк, ҡырғыҙ, ҡыпсаҡ, тыва, хакас этнонимдары тураһында мәғлүмәттәрҙе үҙ эсенә алған тарихи-этимологик хеҙмәттәр серияһын яҙа. Николай Александрович Баскаков 640 ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 32 китап авторы.
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Историко-типологическая характеристика структуры тюркских языков. М., 1975.
- Историко-типологическая морфология тюркских языков. М., 1979.
- Историко-типологическая фонология тюкрских языков. М., 1988.
Маҡтаулы исемдәре, наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Төрөкмән ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1962)
- Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967)
- РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967)
- Ҡарағалпаҡ АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1962)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 90 лет Н. А. Баскакову: сб. ст. М., 1997.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шәйхулов А. Ғ. Баскаков Николай Александрович // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- 22 мартта тыуғандар
- 1905 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Архангельск өлкәһендә тыуғандар
- 23 мартта вафат булғандар
- 1995 йылда вафат булғандар
- Мәскәүҙә вафат булғандар
- Филология фәндәре докторҙары
- РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәрҙәре
- Алфавит буйынса ғалимдар
- Ҡалыптар:Эске һылтанмалар
- Ҡалыптар:Ҡалыптар өсөн
- Мәскәү дәүләт университетын тамамлаусылар
- Төркиәтселәр
- Шәрҡиәтселәр


text:
Игнатьев Семён Денисович
Игнатьев Семен Денисович (1(14) сентябрь 1904, Херсон губернаһы, Елизаветград өйәҙе, Карловка ауылы — 27 ноябрь 1983, Мәскәү) — совет дәүләт һәм партия эшмәкәре. КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары (1953 - 1957).
1926 йылдан КПСС ағзаһы[1][2][3], Үҙәк Ревизия комиссияһы ағзаһы (1939—1952),КПСС-тың Үҙәк комитеты ағзаһы (1952—1953, 1953—1961), КПСС Үҙәк комитеты президиумының ағзаһы (1952—1953).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса украин[4][5][6].
1914 йылдан алып 1919 йылға тиклем ата-әсәһе күсе йәшәй башлаған Термезда мамыҡ таҙартыу заводында (Урта Азия) эшләй. Һуңынан Бохара тимер юлы оҫтаханаларында слесарь ярҙамсыһы булып эшләй. 1919 йылдың аҙағынан секретары Бохара тимер юл баш депоһының комсомол ячейкаһы секретары була. 1919 йылдан комсомолда, Аму-Дарья комсомол өлкә комитеты ағзаһы. 1920 йылдан ВЧК органдарында, профсоюз һәм комсомол эшендә. Промакадемияға инер алдынан һуңғы вазифаһы — 1931 йылдың декабренән август 1929 йылды авгусына тиклем ВЦСПС -тың Урта Азия бюроһы массауи секторы мөдире.
1931 йылдың авгусынан 1935 йылдың сентябренә тиклем Сталин исемендәге Бөтә Союз промакадемияһының авиация факультетында уҡый. Самолеттар эшләү буйынса инженер-технолог һөнәрен ала.
Юғары йортто тамамлағандан һуң 1935 йылдың октябренән 1937 йылдың октябренә тиклем ВКП(б)-ның Үҙәк комитетының Сәнәғәт бүлеге мөдире А. А. Андреевтың ярҙамсыһы.
1937 йылдың 25 октябренән 1943 йылдың 7 мартына тиклем — өлкә комитеттың беренсе секретары, ВКП(б) Бүрәт-Монгол АССР-ның ВКП(б)-ның өлкә комитетының беренсе секретары, СССР-ҙың Юғары Советы һәм БМАССР-ның депутаты була.
1943 йылдан алып 1946 йылдың 13 апреленә тиклем — партияның Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары. «ВКП(б)-ның Үҙәк комитетында яуаплы эштә файҙаланыу өсөн» Мәскәүгә ҡайтарыла, Н. С Патоличевтың үрләтелгән кешеһе (выдвиженец)[7][8].
1946 йылдан 1947 йылға тиклем ВКП(б) Үҙәк комитетының партия кадрҙар тикшереү идаралығы начальнигы Патоличевтың беренсе урынбаҫары, «Партия тормошо» журналының мөхәрририәт коллегияһы ағзаһы (1946—1947).
1947 йылдан 1949 йылға тиклем — Белоруссия Компартияһы Үҙәк комитетының секретары, икенсе секретары, Белоруссия Компартияһы Үҙәк комитетының Бюроһы ағзаһы.
1949 йылдан — Урта Азия ВКП(б)-ның Үҙәк комитеты секретары, Үзбәкстан буйынса ВКП(б)-ның Үҙәк комитеты вәкиле.
1950 йылдың 30 декабренән 1952 йылдың 16 февраленә тиклем ВКП(б)-ның Үҙәк комитеты партия, профсоюз һәм комсомол органдары бүлеге мөдире.
Үҙәк комитеттың партия һәм комсомол органдары бүлеге мөдире Игнатьев 1951 йылдың 11 июлендәге махсус ҡарарға ярашлы дәүләт именлеге министрлығы вәкиле итеп тәғәйенләнә][9].1951 йылдың 9 авгусынан 1953 йылдың 5 мартына тиклем СССР-ҙың дәүләт именлеге министры (ул вазифала булған саҡта «Табиптарҙың эше» һәм «„ Мингрель эше“ тағатыла), бер үк ваҡытта КПСС-тың Үҙәк комитетының бүлеген етәкләй, ә һуңынан Сталиндың һағында күп йылдар дауамында торған һаҡ начальнигы Н. С. Власикты эштән ситләткәндән һуң шәхсән үҙә Дәүләт именлеге министрлығы һағы идаралығын етәкләй. Сталиндың вафатынан һуң министрлыҡ Эске эштәр министрлығы менән берләштерелә, уның етәксеһе Л. П. Берия була, Игнатьев КПСС-тың Үҙәк комитетының секретары булып китә.
Табиптарҙы иреккә сығарғандың иртәгәһенә („табиптар эше“ буйынса), 1953 йылдың 5 апрелендә, КПСС-тың Үҙәк комитеты ағзаларынан һораулама алына һәм Игнатьев С. Д. элекке дәүләт именлеге министрлығын етәкләгән саҡта ебәргән етди хаталары өсөн КПСС-тың Үҙәк комитеты секретары вазифаһынан бушатыла. Комитет ағзалары шулай уҡ 1953 йылдың 28 апрелендә һораулама аша Игнатьевты КПСС-тың Үҙәк комитеты составынан сығаралар. Берия тәҡдиме буйынса КПСС-тың Үҙәк комитеты янындағы партия контроле комитетына Игнатьевтың партиялылығы тураһында мәсьәлене ҡарау ҡушыла[10].
1953 йылда КПСС-тың Үҙәк комитеты Пленумында С. Д. Игнатьев Үҙәк комитеты составында тергеҙелә; 1953 йылдың 19 декабрендә ул КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары итеп тәғәйенләнә[11]; 1957 йылдың 27 июнендә Татар өлкә комитетының беренсе секретары итеп тәғәйенләнә, 1960 йылдың 3 декабрендә һаулыҡ торошо буйынса эштән бушатыла. Профессор Б. Ф. Султанбеков, Игнатьевтың татар мәҙәниәтен, мәктәбен һәм телен һаҡлау буйынса тырышлығын билдәләп үтә һәм ошо сәбәп арҡаһында Игнатьев «милли сикләнгәнлеккә» юл ҡуйғаны өсөн эштән сығарыла тип һанай[12].
1960 йылдан — союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер, Мәскәүҙә йәшәй. 1983 йылдың 27 ноябрендә вафат була. Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнгән[13].
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- дүрт Ленин ордены (29.02.1940, 23.03.1944, 30.12.1948, 11.01.1957)
- Октябрь Революцияһы ордены (13.09.1974)
- 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (2.07.1945)
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (30.12.1943)
- СССР миҙалдары
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Млечин Л. М. КГБ. Председатели органов госбезопасности. Рассекреченные судьбы. — С. 104. // Litmir.net
- ↑ Зенькович Н. А. Самые закрытые люди. Энциклопедия биографий. Ч. 2.
- ↑ 02846
- ↑ Мухин Ю. И. Убийство Сталина и Берия
- ↑ [1]
- ↑ Юрий Мухин. Убийство Сталина и Берия
- ↑ Ҡалып:Книга:Бичман-Андропов
- ↑ Ҡалып:Книга:Ган-Политика
- ↑ [[Млечин, Леонид Михайлович|Млечин КГБ. Председатели органов госбезопасности. Рассекреченные судьбы. — С. 105 // Litmir.net
- ↑ Этингер Я. Я. Это невозможно забыть: Воспоминания. — М.: Весь Мир, 2001. — ISBN 5-7777-0126-4
- ↑ [2]
- ↑ Гражданская война на Волге
- ↑ Игнатьев Семён Денисович Ҡалып:Webarchive
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 14 сентябрҙә тыуғандар
- 1904 йылда тыуғандар
- Рәсәй империяһында тыуғандар
- 27 ноябрҙә вафат булғандар
- 1983 йылда вафат булғандар
- Мәскәүҙә вафат булғандар
- Ленин ордены кавалерҙары
- Октябрь Революцияһы ордены кавалерҙары
- 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
- «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
- 4-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары
- СССР Юғары Советының 1 саҡырылыш депутаттары
- 2-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
- 3-сө саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
- 4-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
- 5-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
- КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретарҙары
- Шәхестәр:СССР махсус хеҙмәттәре
- Алфавит буйынса шәхестәр


text:
Спорт ориентирлашыуы
Спорт ориентирлашыуы — спортсыларҙың спорт картаһы һәм компас ярҙамында билдәле булмаған трассаны ошо төбәктә урынлашҡан контроль пункттары (КП) аша үтеүен үҙ эсенә алған спорт төрө. Ярыш һөҙөмтәләре дистанцияны үтеү ваҡытына (ҡайһы бер осраҡта штраф ваҡыты ла быға индерелә) йәки йыйылған мәрәйҙәр[1] һанына ҡарап сығарыла.
Йөкмәткеһе
- 1 Тарихы
- 2 Спорт ориентирлашыуы төрҙәре
- 3 Ярыш төрҙәре
- 4 Кейем һәм кәрәк-яраҡтар
- 5 Рәсәйҙә ориентирлашыу спорты
- 6 Иҫкәрмәләр
- 7 Һылтанмалар
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Борон замандан урында тейешле йүнәлеш ала белеү (ориентирлашыу) оҫталығы һәм юл үтеү күнекмәләре киң файҙаланылған, әммә тарихи факттарҙы күҙәтеүҙе Европаның төньяҡтағы илдәрендә үткәрелеп килгән хәрби ярыштарҙан башлау дөрөҫөрәк булыр. Спорт төрө булараҡ ориентирлашыуҙың барлыҡҡа килеүен XIX быуат аҙағында Швеция, Норвегия, Бөйөк Британияның хәрби гарнозондары араһында ярыштар үткәрелә башлау менән бәйләргә кәрәк.
1897 йылдың 31 октябрендә Осло (Норвегия) янында Тьалве спорт клубы граждандар араһында ориентирлашыу буйынса тәүге күмәк ярышты үткәрә. Хәҙерге заман ориентирлашыу ярыштары 1918 йылда барлыҡҡа килә. Майор Эрнст Килландер, Стокгольм һәүәҫкәр спорт ассоциацияһы Президенты, швед ауылдары урынлашҡан тәбиғи мөхитте уның хәрби тәжрибәһенә нигеҙләнгән яңы спорт төрө өсөн файҙаланырға ҡарар итә. Ярышты соҡор-саҡырлы урында үткәреүҙе уйлап таба, был осраҡта спортсы йүгереп кенә ҡалмай, ә, карта һәм компас ҡулланып, үҙ маршруттарын табырға тейеш була.
1934 йылға ориентирлашыу спорты Швейцария, СССР һәм Венгрияла таралыу ала. Икенсе донъя һуғышы башланғанға тиклем йыл һайын Швецияла, Норвегияла һәм Финляндияла ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн милләт беренселеге үткәрелә.
1946 йылда ориентирлашыусыларҙың Скандинавия комитеты булдырыла, ул халыҡ-ара хеҙмәттәшлеккә юл аса.
1949 йылдың майында Швецияның ориентирлашыу ассоциацияһы Сандвикенела Халыҡ-ара конференция үткәрә, унда ун бер ил ҡатнаша.
1960 йылда Стокгольм янында ете ил ҡатнашлығында Асыҡ халыҡ-ара ярыштар булып үтә[2].
1961 йылдың 21 майында[3] Копенгагенда үткәрелгән конгреста Халыҡ-ара ориентирлашыу спорты федерацияһы булдырыла. Европаның 10 иле — Болгария, Чехословакия, Дания, ГДР, Финляндия, Венгрия, Норвегия, Швеция, Швейцария, ГФР ориентирлашыу федерацияның тәүге ағзалары булып теркәлә.
1996 йылдан алып ветерандар араһында спорт ориентирлашыуы буйынса донъя чемпионаты үткәрелә.
Спорт ориентирлашыуы төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йүгереп ориентирлашыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йүгереп ориентирлашыу ярыштары бирелгән йүнәлеш («ЗН»), һайлап алыу («ВО») һәм хатта маркёрлы трасса («МТ») кеүек һәм башҡа төрлө дисциплиналар буйынса күп һанда үткәрелә. Йүгереп спорт ориентирлашыу буйынса донъя чемпионаты 1966 йылдан үткәрелә.
Саңғыла ориентирлашыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Саңғыла ориентирлашыу буйынса ярыштар тотороҡло ҡар япмаһы булған шарттарҙа түбәндәге дисциплиналарҙа үткәрелә: бирелгән йүнәлеш, маркёрлы трасса, Ориентатлон (Ski-O-thlon) — алдағы ике төрҙөң комбинацияһы. Бирелгән йүнәлеш ярыштарында спортсы саңғы юлдары, шулай уҡ саңғыла хәрәкәт итеү тиҙлеген билдәләүсе төрлө төрҙәге саңғы юлдары төшөрөлгән махсус картаны файҙалана. Саңғыла ориентирлашыу спорты буйынса Донъя чемпионаттары 1975 йылдан алып үткәрелә.
Велосипедта ориентирлашыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Велосипедтарҙа ориентирлашыу ярыштары түбәндәге дисциплиналарҙа үткәрелә: бирелгән йүнәлеш, маркёрлы трасса, һайлап алыу йәки ошо төр ярыштарҙың комбинациялары. Спорт картаһында велосипедта үтеү тиҙле генә йоғонто яһайасаҡ юл төрҙәре күрһәтелә. Велосипедтарҙа ориентир табыу спорты буйынса донъя чемпионаттары 2002 йылдан алып үткәрелә.
Дөрөҫ ориентирлашыу, трейл ориентирлашыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара исеме —Trail Orienteering (TrailO, шулай уҡ PreO, Рәсәйҙә иҫкесә исеме — «һуҡмаҡ буйынса ориентирлашыу») — карта ярҙамында урындағы хәлде дөрөҫ баһалауҙы үҙ эсенә алған ориентирлашыу төрө[4]. Ҡатнашыусылар контроль ваҡытта (ғәҙәттә бирелгән эҙмә-эҙлелек менән) һәр береһендә күҙ күреме алыҫлығында бер нисә призма (флаг) урынлаштырылған пункттарҙан торған араны үтә. Ҡатнашыусылар урында ошо призмаларҙың (флагтарҙың) ҡайһыныһы картала билдәләнгән нөктәгә һәм бирелгән легендаға тап килеүен (береһе лә билдәләнмәүе һәм тап килмәүе ихтимал) асыҡларға һәм теркәп ҡуйырға бурыслы. Шул уҡ ваҡытта картаға урында булған ориентирҙарҙың ҡайһы берҙәре аңлы рәүештә индерелмәүе лә мөмкин.
Ҡатнашыусыларҙың рөхсәт ителгән һуҡмаҡтар (юлдар) йәки төбәктең маркёрланған участкалары аша ғына хәрәкәт итеүе ҡаралған. Спортсы үҙе һайлап йәйәү (йүгереп) йәки велосипедта, йәки ҡул йәки электр моторы ярҙамында хәрәкәткә килтерелгән бер урынлыҡ коляскала старт алырға мөмкин. Араны үтеү ваҡыты иҫәпкә алынмай, һөҙөмтә тик дөрөҫ яуаптар һанына ҡарап иҫәпләнелә. Дистанцияны үтеү ваҡыты иҫәпкә алынмай, ярыш һөҙөмтәһе дөрөҫ яуаптар һаны буйынса билдәләнә. «Тайм-КП» тип аталған ҡайһы бер контроль пункттарында ҡарар ҡабул итеү ваҡыты өҫтәлмә рәүештә теркәлә, ләкин бындай осраҡта контроль пункттар араһында хәрәкәт итеү ваҡыты иҫәпкә алынмай.
Теүәл ориентирлашыу буйынса донъя чемпионаты (World Trail Orienteering Championships — WTOC) 2004 йылдан алып үткәрелә. Ярыштар баштан уҡ классик дистанцияла (элек «TrailO», хәҙер «PreO») үткәрелеп килә. 2013 йылдан Донъя чемпионаты программаһына «Спринт» («ТемпО») дисциплинаһы индерелә. Спринт тик "Тайм-КП"ларҙан ғына тора. 2016 йылдан команда ярыштары «Трейл-О Эстафеталарҙа» (TrailO Relay) ярыштары менән алмаштырыла.
Ярыш төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бирелгән йүнәлештә ориентирлашыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бирелгән йүнәлештә ориентирлашыу «ЗН» дистанцияны бирелгән тәртиптә үтеүҙе күҙҙә тота. Ҡатнашыусы старт бирелгән ваҡытта (айырым осраҡтарҙа стартҡа тиклем 1 минут ҡалғас) старт урыны, КП, линияларҙың тотошҡан урындары күрһәтелгән һәм КП-ларҙы эҙмә-эҙлелектә үтеү билдәләнелгән картаны ала. Еңеүсе дистанцияны иң ҡыҫҡа ваҡытта үтеүгә ҡарап билдәләнә.
Спорт лабиринты (ультраспринт) ярыштары бәләкәй майҙансыҡта яһалма тотҡарлыҡтар араһында үткәрелә. Уның оҙонлоғо 100—500 метр тәшкил итә, лабиринт карталарының масштабы 1:100 була.
Һайлау буйынса ориентирлашыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һайлау буйынса ориентирлашыу «ВО» дистанцияны ирекле рәүештә үтеүҙән ғибәрәт. Старт алдынан һәр ҡатнашыусыға старт, финиш һәм контроль пункттараның ҡайҙа урынлашыуы күрһәтелгән карта бирелә. Ошондай төр ярыштарҙы үткәреүҙең өс варианты бар:
- Дистанцияны старттан финишҡа тиклем үтеү;
- иң ҡыҫҡа ваҡытта талап ителгән контроль пунттарын үтеү/мәрәй туплау;
- Билдәләнгән контроль ваҡытта иң күп мәрәй йыйып/КП-ларҙы үтеү. Ҡатмарлылығына һәм алыҫлығына ҡарап контроль пункттарына балдар ҡуйыла, контроль ваҡыттан артып киткән осраҡта штраф тәғәйенләнә һәм, ҡағиҙә булараҡ, контроль ваҡытынан артҡан һәр тулы бер минут өсөн һөҙөмтәнән бер балл алып ташлана.
Маркёр трассаһында ориентирлашыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Маркёрланған трассала «МТ» ориентирлашыу ҡатнашыусыға старт урыны билдәләнгән спорт картаһы бирелеүҙән ғибәрәт. Маркёрланған трасса буйынса барып, ҡатнашыусы юлында осраған КП-ларҙы картаға энә йәки масус компостер ярҙамында билдәләп ала. Финишта судьялар контроль пункттарының теүәл билдәләнеүен тикшерә һәм, хатаға ҡарап, штраф яҙа. Маркёрланған трассала ориентирлашыу ярыштары, нигеҙҙә, Рәсәйҙә һәм элекке СССР илдәрендә генә үткәрелә.
Башҡа классификациялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡа критерийҙар буйынса ла ярыштар айырыла:
- Ярыштарҙы үткәреү ваҡыты (көндөҙ, төнөн);
- Спортсыларҙың бергәләп ярышыуы буйынса (индивидуаль, эстафета, күмәк);
- Стартты ойоштороу ысулы буйынса (айырым, гандикап, дөйөм);
- Һөҙөмтәләрҙе иҫәпләү буйынса (шәхси,-команда, команда);
- Ярыштар һөҙөмтәләрен билдәләү ысулын буйынса (бер тапҡыр, күп тапҡыр үткәрелгән ярыштар, квалификация ярыштары).
Кейем һәм кәрәк-яраҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Компас (махсус);
- Карта — ҡара: Спорт картаһы;
- Легендалар — ҡабул ителгән символдар рәүешендә урындағы КП-ларҙы ентекле һүрәтләү;
- Билдәләү өсөн чиптар (SFR, SportIdent, Emit);
- Аяҡ кейеме (шиповкалар);
- Фонарь (төнгө ориентирлашыу өсөн);
- Планшет — саңғы һәм велоориентирлашыу өсөн махсус инвентарь;
- Саңғылар һәм таяҡтар (саңғы ориентирлашыуы өсөн);
- Велосипед (велоориентирлашыу өсөн);
- Спорт костюмы;
Рәсәйҙә ориентирлашыу спорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәйҙә ориентирлашыу спорты[5] Федерацияһы булдырылған, «Рәсәй азимуты» тип аталған күмәк ярыштар уҙғарыла.
Рәсәй спортсылары донъя ориентирлашыу ярыштары элитаһына ҡарай, иң юғары кимәлдә үткәрелгән бөтә төр ориентирлашыу ярыштарында юғары баһалы бик күп миҙалдар яуланды. Ватан спорты тарихындағы тәүге ҡаҙаныштарҙың бер нисәһе генә:
1994 йылда Иван Кузьмин ориентирлашыу буйынса донъя чемпионатында отҡан Рәсәйҙең тәүге спортсыһы. Был хәл Италаияла спринт дистанцияһында саңғы ориентирлашыуы ярышында булды. Һөҙөмтәлә Иван Кузьминға Рәсәй оринтирлашыусылары араһында иң беренсе булып Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры исеме бирелде.
2005 йылда Руслан Грицан велосипедта ориентирлашыу буйынса донъя чемпионаттарында (Баньск-Быстрица, Словакия, 2005) Рәсәй ориентирлашыусылары араһында иң тәүге алтын миҙал яулаусы булды. Өҫтәүенә ул ошо чемпионатта ике алтын миҙал яуланы: урта һәм оҙон дистанцияларҙа.
2005 йылда Андрей Храмов донъя чемпионатында (Айти, Япония, 2005) йүгереп ориентирлашыуҙа Рәсәй ориентирлашыусылары араһында иң тәүге алтын миҙалды яуланы. Шул уҡ йылда Храмов ватан тарихында тәүге тапҡыр йүгереп спорт ориентирлашыуы буйынса Донъя кубогын яуланы.
2006 йылда Данияла (Орхус) донъя чемпионатында составына Роман Ефимов, Андрей Храмов һәм Валентин Новиков ингән ир-егеттәр командаһы Рәсәй тарихында тәүге тапҡыр эстафетала алтын миҙал яуланы, 2007 йылда ошо уҡ составта улар Украинала (Киев) үткән донъя чемпионатында ошо ҡаҙанышын ҡабатланы.
2008 йылда Чехияла үткән донъя чемпионатында Андрей Храмов, Швейцария спортсыһы Даниэль Хубмандан финишҡа ни бары 2 секундҡа алда килеп, спринтта алтын миҙал яуланы.
2011 йылда Францияла Дмитрий Кучеренко трейл-ориентирлашыуҙа Рәсәй спортсылары араһында беренсе донъя чемпионы булды.[6]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Правила вида спорта «Спортивное ориентирование». Утверждено приказом Минспортуризма России от «02» апреля 2010 г. № 278
- ↑ Peter Palmer, «The Complete Orienteering Manual», 1998
- ↑ From 1961 to 2011 – the IOF 50 years today (инг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 26 июнь 2011. 26 май 2011 тикшерелгән.
- ↑ Международные правила по TrailO
- ↑ Список спортивных федераций России
- ↑ World Trail Orienteering Championships 2011
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ориентирлашыу спорты Халыҡ-ара Федерацияһы (IOF)
- Рәсәй ориентирлашыу спорты федерацияһы
- Григоревич, Иван Владимирович. «Ориентирлашыу спорты.» (2008).
- Урман яңылыҡтары — Мәскәү төбәгендә һәм Рәсәйҙә ориентирлашыу буйынса яңылыҡтар таҫмаһы, саралар анонсы.
- X-race.info — Рәсәй, Украина, Беларусь, Балтик буйы һәм Скандинавияла ориентирлашыу ярыштары календары
- О-Спорт — үҙәк төбәктә һәм Рәсәйҙә ориентирлашыу тураһында яңылыҡтар таҫмаһы, сараларға анонстар.


text:
- Подробности
- Просмотров: 467
ВОЛОШИН Николай Дмитриевич (15.5.1935, БАССР‑ҙың Хәйбулла р‑ны Әлебай а.), инженер‑технолог. Техник ф. д‑ры (1984). ӨНИ‑не тамамлағандан һуң (1962) шунда уҡ эшләй (1975—77 йй. киске ф‑т деканы). 1984 й. алып БДУ‑ла дөйөм химик технология һәм аналитик химия каф. мөдире, 1986 й. башлап Днепродзержинск техник ун‑тының (Украина) органик булмаған матдәләр технологияһы каф. мөдире. Фәнни хеҙмәттәре нефть коксы һәм уҡмашмаусы күмерҙе юғары т‑рала үртәү һәм үртәп көкөртһөҙләндереү технологиялары мәсьәләләрен тикшереүгә, төрлө нефть кокстарын төҫлө металлургияла ҡулланыу ысулдарын эшләүгә арналған. В. етәкс. кокс вағын үртәү технологияһы уйлап табыла һәм Фирғәнә НЭЗ‑ындағы тәжрибә-етештереү ҡоролмаһында үҙләштерелә (1974). 90‑дан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 13 уйлап табыу авторы.
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 515
ЗЕФИРОВ Николай Серафимович (13.9.1935, Ярославль ҡ.), химик-органик. РФА акад. (1987), БР ФА‑ның почётлы акад. (1991), химия ф. д‑ры (1965), проф. (1971). МДУ‑ны тамамлағандан һуң (1958) шунда уҡ эшләй, 1993 й. алып органик химия каф. мөдире, бер үк ваҡытта 1987 й. башлап РФА‑ның Н.Д.Зелинский ис. Органик химия ин‑тында лаб. мөдире, 1989 й. – РФА‑ның Физиол. актив матдәләр ин‑ты (Мәскәү өлк. Черноголовка ҡсб) директоры. Фәнни эшмәкәрлеге стереохимия һәм конформацион анализ өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә, молекулаларҙың реакцияға һәләтенең уларҙың структураһына бәйле булыуын өйрәнеүгә арналған. З. тарафынан молекулаларҙың тотороҡһоҙ конформацияларын стабилләштергән эффекттар асыла; гетеро‑ һәм полициклик берләшмәләрҙең полифункционал сығарылмаларын алыу ысулдары эшләнгән; электрофил ҡушылыу реакцияларында стереоконтролдең яңы концепцияһы билдәләнә, циклопропан структуралар класы (триангуландар) асыла, органик синтезлауға яңы реагенттар, ш. иҫ. З. реагенты, индерелә. З. етәкс. органик берләшмәләрҙең структураһын компьютерҙа моделләү программалары төҙөлгән. Башҡортостан ғалимдары м‑н берлектә яңы фәнни йүнәлеш булдыра – органик берләшмәләрҙең, ш. иҫ. полихлорциклоалкандарҙың, скелетта төркөмдәр үҙгәреше өйрәнеү өсөн ЭВМ файҙаланыу. Органик химияла яңы реакцияларҙы һәм реагенттарҙы эшләү, маҡсатҡа ярашлы берләшмәләрҙе йүнәлешле синтезлау б‑са фәнни мәктәпкә нигеҙ һалыусы. 1300‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 100 уйлап табыу авторы. 1989–91 йй. “Журнал органической химии” (“Органик химия журналы”), 1986 й. алып “Химик энциклопедия” нәшриәт йортоноң баш мөхәррире. СССР‑ҙың Дәүләт (1989), РФ‑тың Дәүләт (2000), СССР‑ҙың МС (1987), РФ Хөкүмәтенең (2003), М.В.омоносов ис. (1983), А.М.Бутлеров ис. (1994) пр. лауреаты. “Почёт Билдәһе” (1985), Почёт (2001), Дуҫлыҡ (1995) орд. м‑н бүләкләнгән.
Хеҙм.: Химия гексахлорциклопентадеина и родственных соединений. М., 1985 (авторҙ); Циклоприсоединение дихлоркарбена к олефинам. М., 1985 (авторҙ.); Электрофильная внутримолекулярная циклизация олефинов. Киев, 1990 (авторҙ.).
У.М.Джемилев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Әйтегеҙ әле, кемегеҙҙең ире, туғаны, танышы, күршеһе, ауылдашы сит яҡтарға китеп эшләмәй? Беҙҙең халыҡ аяҡ баҫмаған ер юҡ бөгөн: Силәбе, Екатеринбург, Мәскәү, Приморье, тотош Себер... Ауыр йөгөн артмаҡлап юлға сыға ла һағындырып ҡына ҡайтып инә. Хас та осар ҡош инде бына. Элек ата-бабалары һөргөнгә китһә, хәҙер үҙ теләге менән алыҫтарға юллана, сөнки үҙ төйәгендә эш юҡ.
Уҙған аҙнала төбәк Башлығы Рөстәм Хәмитов Иҡтисади үҫеш министрлығы коллегияһы ултырышында сығыш яһағайны. Ул әлеге көндә квалификациялы кадрҙарҙың республиканан ситкә ағылыуын иң көнүҙәк мәсьәлә тип атап, был күренештең сәбәбе йәшәү кимәленең түбән булыуындалығын белдерҙе.
Ысынлап та, һуңғы йылдарҙа белгестәр һәм эшсе ҡулдар күпләп илдең башҡа төбәктәренә китә. “Башҡортостанстат” мәғлүмәттәренә күҙ һалғанда, 2016 йылда 101,2 мең кеше – Төмән өлкәһендә, туғыҙ меңе – Силәбелә, ете меңе Мәскәүҙә “кәбеҫтә һурпаһы һемергән”. Башҡортостан буйынса миграция кимәле лә күрше төбәктәргә ҡарағанда ике тапҡырға тиерлек юғары.
– Былтыр 148 мең гражданыбыҙ ситтә эшләгән, был хеҙмәттә мәшғүлдәрҙең һигеҙ проценты. Ә беҙгә эшкә һигеҙ мең кеше килгән. Иң борсоғаны – ауыл ере. Унда миллион ярым халыҡ йәшәй. Эш урындары етешмәй. Һөҙөмтәлә 120-130 мең кеше башҡа төбәктәргә йөрөп эшләргә мәжбүр, – тине Рөстәм Зәки улы.
Миграция процесына килгәндә, элекке йыл 56,9 мең граждан республиканан ситкә күсеп китеп, 51 мең кеше килһә, былтыр иһә был һандар 129 һәм 123 мең тәшкил иткән. Башҡортостан Башлығы белдереүенсә, Татарстанда һәм Һамар өлкәһендә ошо күрһәткестәр ике тапҡырға аҙыраҡ. Тимәк, беҙҙә килгән-киткән халыҡ ағымы көслөрәк, тотороҡлолоҡ юҡ. Был хафаға һалған проблемаларҙың сәбәбе ниҙә һуң?
Билдәле булыуынса, йәшәү кимәле иҡтисади хәл-торошҡа бәйләнгән. Үҙ сиратында уныһының үҫеше инвестиция йәлеп итеүҙәге, инновациялы мөхит тыуҙырыуҙағы, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙәге, кеше капиталын туплауҙағы уңыштарҙан ғибәрәт.
Инвестиция йәлеп итеү буйынса эш насар бармаған кеүек. 2015 йыл менән сағыштырғанда, 2016 йылда үҫеш 104,2 процент тәшкил иткән. Әммә уның күпселек өлөшө эре сәнәғәт предприятиеларына тура килгән. Дөйөм һандың тағы бер ни тиклемен бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ бирһә, ауыл ерендә бер ниндәй ҙә һиҙелерлек өлгәш юҡ.
Әйткәндәй, бәләкәй һәм уртаса бизнеста ла проблемалар быуа быуырлыҡ. Былтыр июнь айында республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Вадим Үтәшев Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары алдында тармаҡтағы үҫеште ҡыуаныслы итеп һүрәтләгәйне. Йәнәһе, Башҡортостанда был өлкәлә 470 мең кеше мәшғүл, ошо күрһәткес буйынса республика Волга буйы федераль округында – икенсе, Рәсәйҙә һигеҙенсе урында. Ләкин октябрҙә төбәктәге инвестиция мөхитен яҡшыртыу мәсьәләләре буйынса Республика йортонда уҙған кәңәшмәлә ошо уҡ дәүләт комитетының рәйесе Вячеслав Ғиләжетдинов бәләкәй эшҡыуарлыҡта 1000 кешенең 31-е генә мәшғүл булыуын белдерҙе. Был күрһәткес буйынса Башҡортостан 85 ил төбәге араһында 75-се урында тора икән. Дәүләт тарафынан миллиард һумға яҡын финанс ярҙамы бүленеүенә ҡарамаҫтан, эш алға бармай. Тимәк, йүнселдәргә ҡыйыуыраҡ булырға, белемен камиллаштырырға, ә административ ресурсҡа үҙ эшен асҡандарға өҫтәмә “кәртәләр” булдырмаҫҡа кәрәк.
Ауыл хужалығында хәл бигерәк тә аяныслы. Былтырғы йыл һөҙөмтәләренә ҡарағанда, ҡайһы бер райондар халҡының 22 процентынаса юғалтҡан. Ыңғай миграция кимәле Өфө (плюс 3,1 процент) һәм Иглин (плюс 2,4 процент) райондарында ғына күҙәтелгән. Быныһы аңлашыла: баш ҡалаға яҡын тирәлә эшсе ҡулдарға даими мохтаж эре сауҙа үҙәктәре һәм төрлө предприятиелар урынлашҡан. Моноҡалалар исемлегенә индерелгән Күмертау һәм Бәләбәйҙә эш яңы башланып тора, шуға күрә был проекттарҙың файҙаһы бер ни тиклем ваҡыттан һуң ғына күренер.
Ә бына республиканың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә халыҡтың мәшғүллек кимәле айырыуса мөшкөл. Унда эре сәнәғәт предприятиеларының аҙ булыуы, булғанының да ябылыуы йә кадрҙар ҡыҫҡартылыуы сәбәпле ир-егеттәр генә түгел, ҡатын-ҡыҙ ҙа эш эҙләп ситкә ағыла. Сибай ҡалаһын ғына алайыҡ. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының филиалынан башҡа завод-фабрикалар сафта ҡалманы тиерлек. Ит-консерва, һөт-консерва, икмәк комбинаттары, араҡы, һыра заводтары ябылды, элеватор Силәбе өлкәһе йүнселдәре ҡанаты аҫтына күсте. Хәҙер ҡала халҡы көн дә кәрәк икмәк менән һөттө лә күрше райондарҙан йә Магнитогорск ҡалаһынан килтергәнде көтөп ала. Ваҡытында һөт-консерва комбинатында балалар ризығы ла етештерҙеләр. Бөгөн ул да кәрәкмәй булып сығамы? Ә бит сит илдәр Рәсәйгә ҡарата санкциялар индергәс, илебеҙ етәкселеге тарафынан яуап рәүешендә ҡабул ителгән санкциялар исемлегендә тап шул балалар аҙыҡ-түлеге юҡ ине бит. Тимәк, беҙҙә уға мохтажлыҡ ҙур әле.
– Хеҙмәт миграцияһы ағымын тәртипкә һалыу, бөгөнгө хәлде үҙгәртеү йүнәлешендә республикала 70-75 мең яңы эш урыны булдырырға кәрәк. Йәғни тағы бер “Башнефть”, “Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе”, “Газпром нефтехим Салауат” ише предприятиелар төҙөү зарур. Бының өсөн бер триллион һум инвестиция йәлеп итеү талап ителә. Әлбиттә, бындай күләмгә ҡыҫҡа ваҡыт эсендә өлгәшеп булмай. Төп проблемаларҙың ауыл ерендә икәнлеген күҙ уңында тотоп, ундағы иҡтисади моделде үҙгәртеү кәрәклеге аңлашыла. Кооперативтар, халыҡ предприятиелары төҙөү тураһында һүҙ алып барам, – тине республика Башлығы.
“Ҡайһы бер райондар халҡының 22 процентынаса юғалтҡан...” Ҡот осҡос һан бит. Ошолай барһа, биш-ун йылдан йәнһеҙ төбәккә әйләнгән ауыл ерҙәре менән ни булыр? Ире йә ҡатыны ситтә эшләгән ғаиләнең минең ҡәлғәм тиерлеге ҡалырмы, уларҙа ниндәй балалар үҫер? Элек-электән ауылға таянған дәүләтебеҙ нигеҙе ҡаҡшамаҫмы, милләтебеҙ тамыры ҡоромаҫмы?..


text:
- Подробности
- Просмотров: 216
ТОПАЗ (гр. topazos), һ а р ы я ҡ у т, утрау силикаттары ярым класы минералы, Al2[SiO4](F,OH)2. Составына тимер, хром, магний, титан, ванадий ҡушылмалары инә. Кристалдары призма формаһында. Агрегаттары: радиаль‑нурлы, шарға оҡшаған, үтә ваҡ бөртөклө, тығыҙ, друзалар. Төҫһөҙ, һары, зәңгәр, алһыу. Быяла кеүек ялтыр. Ҡатылығы 8, тығыҙлығы 3400—3640 кг/м3, йәбешкәклеге камил. Башлыса пегматиттарҙа һәм грейзендарҙа, акцессор минерал булараҡ граниттарҙа, риолиттарҙа, ҡайһы бер роговиктарҙа, икенсел кварциттарҙа була. Үтә күренмәле Т. кристалдары — аҫыл таштар; ваҡ бөртөклө кварц‑топаз тоҡомдары абразив һәм утҡа сыҙамлы материал булып ҡулланыла. Көньяҡ Уралда Т. Һәнәр, Каменка йй. (Уй й. басс.) буйындағы алтындың һибелмә ятҡылыҡтарында бар; ҙур кристалдары (10 кг тиклем) Илмән тауҙарының амазонит пегматиттарында осрай.
А.А.Алексеев
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы
Йәштәр командалары араһында донъя кубогы — йыл һайын үткәрелә торған[1] шайба менән хоккей буйынса турнир. Ул 2011 йылдан башлап үткәрелә[2].2012 йылдан башлап Халыҡ-ара хоккей федерацияһы эгидаһы аҫтында үткәрелә башлай[3].
Йөкмәткеһе
Һөҙөмтәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Чемпиондар һәм миҙалсылҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡатнашыуҙар статистикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Командалар араһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Илдәр араһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Йәштәр хоккей лигаһының пресс-службаһы О турнире (рус.). Йәштәр хоккей лигаһының рәсми сайты. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 октябрь 2012.
- ↑ Йәштәр хоккей лигаһының рәсми сайты О турнире 2011 (рус.). Йәштәр хоккей лигаһының рәсми сайты. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 октябрь 2012.
- ↑ Пресс-служба МХЛ О турнире 2012 (рус.). Официальный сайт МХАТ. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 октябрь 2012.