text:
Башҡортостан республикаһы Федоровка районы
Динес уылы муниципаль бюджет белем биреү учреждениеһы
дөйөм белем бире1 м2кт2бе
“?аралды”
Методик берләшмә ет2ксе3е
_______.
Протокол №1,
“___” ___________ 2014 йыл
“ Килешелгән ”
Укыу-укытыу эштәре буйынса директор урынба9ары ______Сабитова С.К
“___” ___________ 2014 йыл
“Ра9лайым”
Директор:
_________ Муллабаева Р.М
“___” ___________ 2014 йыл.
2013-2014 уҡыу йылына
8-се класс өсөн
башҡорт (дәүләт) теленән
эш программаһы
йылына-68с24 а6на4а-2 с24
Сабитова Эльвира Фл1с ҡыҙы төҙөнө
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте программаһы. (Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең I – XI кластары өсөн). Төҙөүселәре: Тикеев Д.С., Толомбаев Х.А., Вилданов Ә.Х.,Дәүләтшина М.С.,Хөснөтдинова Ф.Ә., Хажин В.И.– Ижевск: «КнигоГрад», 2008 йыл
Дәреслек: Башҡорт теле: Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. Тикеев Д. С., Ғафаров Б. Б., Хөснөтдинова Ф. Ә. – Өфө: Китап, 2011.- 288 бит.
2014 йыл
Аңлатма яҙыу.
8-се класс өсөн башҡорт (д21л2т) теленән эш программаһы.
Программа бөтәһе68 сәғәткә планлаштырылған. Аҙнаһына2 сәғәт иҫәбенән. Байрам к0нд2ре тура киле1 с2б2пле 65 д2рес 1тк2рел2.
Дәреслек: Башҡорт теле: Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. Тикеев Д. С., Ғафаров Б. Б., Хөснөтдинова Ф. Ә. – Өфө: Китап, 2011.-
Программа кимәле : базис
Уҡытыусының тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты :
Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М.Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы.– Өфө: Китап, 2009.
Ғафаров Б.Б.Әҙәбиәт уҡытыу методикаһы. – Өфө : Китап, 2008. – 352 бит.
Аҙнағолов Р.Ғ., Тикеев Д.С. һ.б. 5-9 кластарҙа башҡорт телен уҡытыу методикаһы .– Өфө : Китап, 1996. – 320 бит.
Раҡаева Ә.С., Дәүләтшина М.С. Башҡорт теленән контроль һорауҙар, тестар ҡулланмаһы. – Өфө: Педкнига, 2008. – 96 бит.
Баһауетдинова М. И., Йәғәфәрова Г. Н. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә яңы технологиялар ҡулланыу.
Уҡыусылар өсөн тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты : Башҡорт теле: Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. Тикеев Д. С., Ғафаров Б. Б., Хөснөтдинова Ф. Ә. – Өфө: Китап, 2011.-
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы: Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған “Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән программа”(Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I – XI кластары өсөн) буйынса төҙөлдө. Программаның төҙөүселәре:Тикеев Д.С., Толомбаев Х.А. һ.б.– Ижевск: «КнигоГрад», 2008.
Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа “Башҡортостан Республикаһы Октябрьский ҡалаһы ҡала округының 3-сө гимназияһы” муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының уҡыу планына ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.
Был эш программаһында федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:
«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы, Башҡортостан Республикаһында Милли мәғарифты үҫтереү концепцияһы.
Программа буйынса башҡорт теленә өйрәтеүҙең маҡсаты һәм бурыстары:
Уҡыусыларҙа башҡорт телендә һөйләгәнде, уҡығанды, тыңлағанды аңлау күнекмәләре булдырыу (аудирование).
Башҡорт теленең өндәрен, һүҙҙәрен дөрөҫ әйтеп, үҙ-ара һөйләшергә, тәҡдим ителгән темалар, ситуациялар буйынса һөйләргә өйрәтеү.
дәреслектәге, уҡыу ҡулланмаларындағы текстарҙы, башҡорт гәзит-журналдарын үҙ аллы һәм аңлы уҡыу күнекмәләрен биреү.
Аралашыуҙа кәрәк була торған типик һөйләмдәрҙе күсереп, үҙ фекерҙәрен билдәле кимәлдә үҙ аллы яҙыу күнекмәләрен булдырыу.
Башҡорт телен өйҙә, йәмәғәт тормошонда, хеҙмәт процесында практик файҙаланырға өйрәтеү.
Башҡорт телен практик өйрәнеүгә бәйләп, балаларҙы башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте, сәнғәте, әҙәбиәте, милли йолалары, башҡорт халҡының күренекле шәхестәре, уларҙың эшмәкәрлеге, ижады менән таныштырыу, башҡорт халҡына, үҙҙәре йәшәгән төйәккә ихтирам һәм һөйөү тәрбиәләү.
текстағы яңы һүҙҙәр, фразаларҙы аңлатыу, һүҙлек эше үткәреү мотлаҡ.
Белем һәм күнекмәләренә талаптар:
Өйрәнелгән әҫәрҙәрҙең авторын, исемен белеү; ятлау өсөн тәҡдим ителгән өҫәрҙәрҙе яттан һөйләй белеү;
Яҙыусы ижад иткән художестволы картиналарҙы уйлап күҙ алдына баҫтырыу; эпик һәм лирик әҫәрҙәрҙе айыра белеү;
Тәҡдим ителгән художестволы әҫәрҙәрҙе аңлы һәм тасуири уҡыу; ҙур булмаған әҫәрҙәрҙе, өҙөктәрҙе һөйләй белеү;
Йәмғиәт тормошонда телдең роле; туған телдең әһәмиәте; телдең морфологик категориялары һәм синтаксик төҙөлөшө менән танышыу.
Ижади диктанттар, изложениелар һәм иншалар яҙыу.
Программа йөкмәткеһе өс йүнәлештән тора:
телмәр эшмәкәрлеген формалаштырыу;
телдең системаһын ( фонетика, орфография, орфоэпия, грамматика, пунктуация) өйрәнеү;
бәйләнешле текст менән эшләргә өйрәтеүҙе күҙ уңында тота. Шулай уҡ унда милли тәрбиә мәсьәләһе лә күтәрелә.
Программаның йөкмәткеһе һәм төҙөлөшө:
Башҡорт телен уҡытыуҙың икенсе баҫҡысы 5-9-сы кластарға тура килә. 8-се класта уҡытыуҙың маҡсаты – түбәнге кластарҙа алған белем һәм күнекмәләрҙе икенсе баҫҡыс талаптарына ярашлы практик йүнәлештә тәрәнәйтеү, башҡорт теленең өндәр системаһы, лексик байлығы,морфологик категориялары һәм синтаксик төҙөлөшө тураһында белем биреү.
Туған әҙәбиәт материалы еңелдән ауырға барыу принцибына ярашлы урынлаштырылды. Был класта фольклор әҫәрҙәренән һуң башҡорт яҙыусылары һәм шағирҙарының төрлө жанр һәм тематикалы әҫәрҙәре өйрәнелә.
Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе
Тема
Сәғәттәр һаны
Йөкмәткеһе
Мәктәп – белем шишмәһе
7
С. Әлибай “Мәктәп юлы”. Н. Мусин “Һабаҡ”, һ.б.
Морфология буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау. Ябай һөйләм синтаксисы һәм пунктуация. Һүҙбәйләнеш һәм һөйләм. Һөйләмдә һүҙ тәртибе. Логик баҫым. Һөйләү маҡсаты яғынан һөйләм төрҙәре.
Халыҡ ижады – халыҡ хазинаһы
1
“Ике сәсән”, “Сура батыр” ҡобайырҙары.
Көҙ – хеҙмәт һәм байлыҡ миҙгеле
8
З. Биишева”Көҙгө ямғыр”. Х. Назар “Көҙгө көн. Болотло. Һалҡын”. Р. Ханнанов “Икмәк ҡәҙере”. Р. Өмөтбаев “Әмир баҫыуы”.
Һөйләмдең баш киҫәктәре.
Башҡортостан – алтын бишек!
3
А. Игебаев”Башҡортостан ил генәм”, “Ҡырлас тауҙар иле - Башҡортостан”. И. Кинйәбулатов “Дуҫлыҡ төйәге”. Н. Нәжми “Өфө йүкәләре”.
Һөйләмдең эйәрсән киҫәктәре. Аныҡлаусылар, өҫтәлмәлектәр, тултырыусылар.
Салауат батыр – ир ине
4
“Салауат батыр” ҡобайыры. Ф. Күзбәков “Яу ораны бит һин, Салауат”. Ф. Рәхимғолова “Салауат”. Т. Дәүләтбирҙина “Салауат рухы”. Я. Хамматов “Салауат” романы (өҙөк).
А. Лежнев “Салауатты ҡулға алыу” картинаһы буйынса яҙма эш.
Хәлдәр. Рәүеш хәле. Урын хәле. Ваҡыт хәле.
Ҡыш
8
Ш. Бабич “Ҡышҡы юлда”. Ф. Рәхимғолова “Ҡыш”. Б. Рафиҡов “Бүреләр”. И. Теләүембәтов “Маралым таңы”. А. Йәғәфәрова “Кескәй шишмә”.
Маҡсат хәле. Сәбәп хәле. Күләм-дәрәжә хәле. Шарт хәле. Кире хәл.
Данлы йылдар, шанлы йылдар
6
М. Кәрим “Үлмәҫбай”. Н. Ғәлиев “Яуҙан ҡайтҡан ҡурай”. Р. Өмөтбаев “Генерал Күсимов”.
Ябай һөйләм синтаксисы. Синтаксик анализ. Тиң киҫәкле һөйләмдәр.
Әсәйем – күңел ҡояшым!
5
Ш. Бикҡол “Әсәйем кәңәштәре”. Т. Ғиниәтуллин “Әсә һәм бала”.
Ике составлы һөләмдәр. Бер составлы һөйләмдәр. Тулы һәм кәм һөйләмдәр.
Әҙәп барҙа – иман бар
5
Х. Назар “Өс һүҙ”. М. Ямалетдинов “Иман”. З. Ғәлимов “Ялан сәскәләре”.
Айырымланған эйәрсән киҫәктәр.
Шаулап, гөрләп яҙ килә
5
Р. Ғарипов “Яҙғы йыр”. З. Ураҡсин “Алмағас”, “Сәскә ғүмере”. Р. Сафин “Тол ҡатындар һәм аяҡһыҙҙар бейеүе”.
Өҫтәлмәлектәрҙең, хәлдәрҙең, хәл әйтемдәренең айырымланыуы.
Ай, Уралым, Уралым!
9
Ҡ. Аралбай “Ер тураһында ете һүҙ”. Б. Бикбай “Ер”. Ж. Кейекбаев “Урал тураһында ҡобайыр”. Н. Мусин “Һуңғы солоҡ” (өҙөк). К. Шафиҡова “Уйна, ҡурай!”
Өндәш һүҙҙәр. Инеш һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр. Тура һәм ситләтелгән телмәр. Диалог.
Йәй
4
Ф. Рәхимғолова “Бал ҡорто һәм күбәләк”. Ш. Янбаев “Тегәнәк”. Р. Солтангәрәев “Һуңғы һунар”. Ә. Хәмәтдинова “Йәшел аптека”.
Календарь-тематик план
№
Тема
Иҫкәрмә
Үткәреү ваҡыты
Планлаштырылған
Үткәрелгән
I. Мәктәп – белем шишмәһе.
1
С. Әлибай. Мәктәп юлы.
02.09
1
Н. Мусин. Һабаҡ.
06.09
1
Р. Тимершин. Уйлап табыусы.
09.09
1
Инеш диктант.
13.09
1
Хаталар өҫтөндә эш.
Һүҙбәйләнештәр
16.09
Һүҙбәйләнештәрҙең яһалышы
20.09
1
Эй2рте1ле б2йл2нешт2р6е8 т0р62ре
23.09
II. Халыҡ ижады – халыҡ хазинаһы.
1
Ике сәсән” ҡобайыры.
27.09
Көҙ – хеҙмәт һәм байлыҡ миҙгеле
1
З. Биишева. Көҙгө ямғыр.
30.09
1
Һөйләмдең баш киҫәктәре.
07.10
1
Р. Ханнанов. Икмәк ҡәҙере.
14.10
1
Контроль тест
18.10
1
Р. Өмөтбаев. Әмир баҫыуы.
21.10
1
Һөйләмдең эйәрсән киҫәктәре.
25.10
1
Ти8 32м ти8 булма4ан аны7лаусылар
28.10
1
)9т2лм2лек
08.11
IV. Башҡортостан – алтын бишек!.
1
Н. Нәжми. Өфө йүкәләре.
11.11
1
Тултырыусы
15.11
1
Изложение
18.11
V. Салауат батыр – ир ине.
1
“ Салауат батыр – ир ине.
22.11
1
Хәлдәр, уларҙың төрҙәре
25.11
1
Я. Хамматов. Салауат.
29.11
1
Урын хәле
02.12
VI. Ҡыш.
1
Ваҡыт хәле.Ш. Бабич. Ҡышҡы юлда.
06.12
1
;2йфуллина ?ыш мо8дары
09.12
1
Диктант.
13.12
1
Хаталар өҫтөндә эш.Маҡсат хәле. Сәбәп хәле
16.12
1
Б. Рафиҡов. Бүреләр.
20.12
1
Күләм-дәрәжә хәле.
23.12
1
И. Теләүембәтов “Маралым таңы”.
17.12
1
Шарт хәле. Кире хәл.
30.12
VII. Данлы йылдар, шанлы йылдар.
1
М. Кәрим ижады. Үлмәҫбай.
17.01
1
. Н. Ғәлиев. Яуҙан ҡайтҡан ҡурай.
20.01
1
Н. Ғәлиев. Яуҙан ҡайтҡан ҡурай.
24.01
1
Р. Өмөтбаев. Баш7орттар китте 3у4ыш7а.
27.01
1
Р. Өмөтбаев. Баш7орттар китте 3у4ыш7а
31.01
1
Тиң киҫәкле һөйләмдәр.
03.02
VIII. Әсәйем – күңел ҡояшым.
1
Ш. Бикҡол. Әсәйемдең кәңәштәре.
07.01
1
Ике 32м бер составлы һөйләмдәр
10.01
1
Т. Ғиниәтуллин. Әсә һәм бала.
14.01
1
. Бер составлы һөйләмдәр6е8 т0р62ре.
17.01
1
Тулы һәм кәм һөйләмдәр
21.01
IX. Әҙәп барҙа – иман бар.
1
Х. Назар. Өс һүҙ.
24.01
1
Һөйләмдең айырымланған эйәрсән киҫәктәре.
28.01
1
М. Ямалетдинов. Иман.
03.01
1
Контроль диктант
07.03
1
Хаталар өҫтөндә эш. З Ғәлимов. Ялан сәскәләре.
10.03
X. Шаулап, гөрләп яҙ килә.
1
Р. Ғарипов. Яҙғы йыр.
14.03
1
З. Ураҡсин. Алмағас.
17.03
1
Хәл әйтемдәре, уларҙың айырымланыуы.
21.03
1
Р. Сафин. Тол ҡатындар һәм аяҡһыҙҙар бейеүе.
04.04
1
Р. Сафин. Тол ҡатындар һәм аяҡһыҙҙар бейеүе.
07.04
XI. Ай Уралым, Уралым!
1
Ҡ. Аралбай. Ер тураһында ете һүҙ.
11.04
1
Һөйләм киҫәктәре менән грамматик бәйләнеше булмаған һүҙҙәр.
14.04
1
Ж. Кейекбаев. Урал тураһында ҡобайыр.
18.04
Изложение
21.04
1
Инеш һүҙҙәр һәм һүҙбәйләнештәр. Инеш һөйләмдәр.
25.04
1
Н. Мусин. Һуңғы солоҡ.
28.04
1
Н. Мусин. Һуңғы солоҡ.
05.05
1
М Уразаев Е6 7урай
12.05
1
Тура һәм ситләтелгән телмәр.
16.05
XII. Йәй.
1
Ф. Рәхимғолова. Бал ҡорто һәм күбәләк.
19.05
1
Контроль диктант
23.05
1
Хаталар өҫтөндә эш. Ш. Янбаев. Тегәнәк.
26.05
1
!телг2нд2р6е 7абатлау Йом4а7лау д2ресе
30.05
Уҡыусыларҙың белем кимәленә талаптар :
Һүрәтләү, хикәйәләү тибындағы текстарҙы тыңлау һәм аңлап ҡабул итеү;
текстың планын төҙөү;
текстың йөкмәткеһен план буйынса һөйләү.
2. Бирелгән тема буйынса диалог төҙөү; диалогты дауам итеү;
текстағы образлы һүҙҙәрҙе, һүрәтләү – тасуирлау сараларын, мәҡәлдәрҙе табыу, уларҙы телмәрҙә дөрөҫ итеп ҡулланыу;
тексты икенсе телгә тәржемә итеп һөйләү;
6-7 шиғырҙы яттан тасуири һөйләй белеү.
3. Тексты дөрөҫ, аңлы, тасуири уҡыу;
тексты мәғәнәле өлөштәргә бүлеү, уларға исем биреү, план төҙөү;
әҫәрҙән кәрәкле өлөштәрҙе һайлап ала белеү;
текстан аңлашылмаған һүҙҙәрҙе табыу, һүҙлектәр менән эш итә белеү.
4. Ижади диктанттар, өйрәтеү изложениелары һәм иншалары яҙыу;
5. Иптәшенең яҙғанын һәм үҙ яҙмаларын тикшереү, камиллаштыра белеү күнекмәләре.
Уҡыу-уҡытыу программаһында планлаштырылған һөҙөмтәләрҙе үҙләштерелеүҙе баһалау :
Класта һәм өйҙә башҡарыла торған яҙма эштәр өйрәтеү һәм тикшереү характерында була.
Уларға түбәндәгеләр инә:
төрлө типтағы күнегеүҙәр;
тестар;
тәржемә эштәре (башҡорт теленән рус теленә һәм киреһенсә);
дәреслектәрҙәге әҙәби текстарға пландар төҙөү;
һорауҙарға яҙма яуаптар, диктанттар, изложениелар һәм иншалар;
тел һәм әҙәби материалдар буйынса аналитик һәм дөйөмләштереү тибындағы схемалар, проекттар һ.б. төҙөү.
Башҡорт теленән ағымдағы, сирек йәки йыл аҙағында, шулай уҡ уҡыу йылы башында инеш диктант, ҙур темаларҙан һуң йомғаҡлау контроль эштәре үткәрелә. Ағымдағы контроль эштәр программаның өйрәнелгән материалын үҙләштереүҙе тикшереү маҡсатында уҙғарыла. Уларҙың төрө һәм үткәреү йышлығы өйрәнелә торған материалдың ҡатмарлылығынан, уҡыусыларҙың белем кимәленән сығып билдәләнә. Ағымдағы контроль эштәр өсөн уҡытыусы йә тотош дәресте, йә уның бер өлөшөн генә файҙалана ала.
Уҡыу йылы башында инеш диктант, сирек һәм йыл аҙағында йомғаҡлау контроль эштәре мәктәп администрацияһы менән берлектә төҙөлгән график буйынса үткәрелә. Контроль эштәрҙе сиректең беренсе көнөндә һәм дүшәмбелә үткәреү тәҡдим ителмәй.
Программа материалын үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана. Бының өсөн башҡорт теленән 8-се класта түбәндәге күләмдә контроль эштәр, яҙма эштәр үткәреү ҡарала:
Яҙма эштәрҙең төрҙәре
Иҫәбе
Диктант
4
Контроль изложение
1
Яҙма эш төрҙәре (изложение,инша) яҙыу уҡыусыларҙың белем кимәленә, мөмкинселектәренә ҡарап уҡытыусы ҡарамағына ҡалдырыла һәм улар урынына шул уҡ күләмдә түбәндәге яҙма эштәр үткәрергә мөмкин:
карточкалар менән эш;
тест;
һүрәт буйынса һөйләмдәр төҙөү;
текста һөйләмдәрҙә һүҙҙәр тәртибе;
терәк текстар менән инша яҙырға өйрәнеү:
һүҙлек диктанты;
һөйләмдәр төҙөү;
һүҙлек менән эш;
һүрәтләү иншаһы;
синквейн төҙөү (слайд төҙөү: шәжәрәләр, минең ғаиләмдә һ.б.)
Уҡыу - уҡытыу дидактик ҡулланмалары исемлеге.
Усманова М. Г. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа һәм схемаларҙа.
Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М. С., Сиразетдинов З. Ә. Башҡортса өйрәнәйек. Урыҫ мәктәптәренең 1-4 – се синыфтары өсөн башҡорт теленән электрон дәреслек. – Өфө: Мәғариф министрлығы, 2003.
Аслаев Т. Х., Атнағолова С.В. Телмәр үҫтереү буйынса сюжетлы картиналар.-Өфө:Китап, 1996.
Башҡорт әҙәбиәте буйынса аудио-видеоәсбап.- Өфө: Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы. 2005.Китап, 2006 .
Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа. Фонетика. Морфология. - Башҡортостандың бәләкәй даһийы. Өфө : «Эдвис» уҡытыу – методика үҙәге, 2008.
Материаль-техник ҡулланмалар.
Компьютер;
телевизор;
видеомагнитофон;
магнитофон;
мультимедиапроектор;
электрон таҡта.
Төп әҙәбиәт.
Башҡорт теле: Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. Тикеев Д. С., Ғафаров Б. Б., Хөснөтдинова Ф. Ә. – Өфө: Китап, 2011.- 288 бит.
Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы: Рус мәктәптәренең 5-11 класс уҡытыусылары өсөн ҡулланма. – Өфө: Китап, 2009.
Өҫтәлмә әҙәбиәт.
Аҙнағолов Р. Ғ., Исламова Ф. Ғ., Тикеев Д. С., Шарапов И. Ә., Толомбаев Х. А., Ғафаров Б. Б., Бикҡужина Т. Ә. 5-9 кластарҙа башҡорт телен уҡытыу методикаһы. – Өфө: Китап, 1996.
Аслаев Т. Х., Исламғолова Ы. Ә. Уйнат, уйлат баланы: уҡытыусы өсөн ҡулланма. “Башҡорт теле ” дәреслегенә методик күрһәтмәләр. – Өфө: Китап, 1993.
Аслаева Р. Ғ. Телмәр һәм зиһен. – Өфө: Китап, 2005.
Баһауетдинова М. И., Йәғәфәрова Г. Н. Уҡыусыларҙың фәнни-тикшеренеү эшен ойоштороу. Методик ҡулланма. Өфө: БМҮИ нәшриәте, 2007.
Ғафаров Б. Б. Әҙәбиәт уҡытыу методикаһы. – Өфө: Китап, 2008.
Ғөбәйҙуллина Ф. Х. Беҙҙең байрамдар. Балалар баҡсаһы һәм мәктәп сәхнәһе өсөн сценарийҙар. – Өфө: Китап, 2004.
Кейекбаев Ж. Ғ. Хәҙерге башҡорт теленең лексикаһы һәм фразеологияһы. Уҡыу ҡулланмаһы. Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1966.
Тамырҙарыңды беләһеңме? Шәжәрә байрамдарын үткәреү буйынса ҡулланма. – Өфө: “Белая река”, 2006.
Толомбаев Х. А., Ғәбитова З. М., Фәтихова Ш. Х. Башҡорт теленән тестар. 5-9 кластарҙа рус телендә уҡытыусы мәктәптәр өсөн. Башҡорт теле уҡытыусыларына һәм уҡыусыларға ҡулланма. Өфө: БМҮИ нәшриәте, 2008.
Ураҡсин З. Ғ., Ишбирҙин Э. Ф., Ҡотлобаева Г. М., Әхтәмов М. Х. Ҡыҙыҡлы грамматика: башҡорт мәктәптәренең 5-9 класс уҡытыусылары өсөн ҡулланма. – Өфө: Китап, 1993.
Шәжәрә байрамын ойоштороусыларға кәңәштәр/ Әсәҙуллина-Ибраһимова Н. И.: Өфө: Эшлекле династия, 2007.
Әхмәҙиева Ш. Ш. Н. А. Зайцев ысулы буйынса башҡорт телендә тиҙ уҡырға өйрәтеү.
Юлмөхәмәтов М. Б. Башҡорт теле һәм туған әҙәбиәт дәрестәрен үҙ-ара бәйләнештә уҡытыу. – Өфө: Китап, 2008.
Абуталипова Р. А., Камалетдинова А. В. Русско-башкирский словарь терминов по методике преподавания языков. . – Уфа: Китап, 2009.
Аҙнағолов Р. Ғ. Башҡорт теленең орфография һүҙлеге. – Өфө: Китап, 1998.
Аслаева Р. Ғ. Дефектология буйынса урыҫса-башҡортса аңлатмалы һүҙлек. – Өфө: Китап, 2001.
Башҡортса-инглизсә-русса мәғәнәләш мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүлеге/ Авт.-төҙ. Нәҙершина Ф. Ә., Зөбәйерова Э. М. – Өфө: Китап, 2002.
Исмет Бинер. Русско-башкирско-турецкий разговорник. М.: Инсан, 1994.
Йәнтурин С., Хисамов Ғ. Русса-башҡортса, башҡортса-русса ботаника терминдары һүҙлеге.- Башҡортостан китап нәшриәте, 1981.
Рахимова В. М. Русско-башкирский тематический словарь с иллюстрациями. Уфа, 1999.
Саяхова Л. Г., Усманова М. Г. Башкирско-русский и русско-башкирский учебный словарь с грамматическим приложением. – СПб.: БХВ-Петербург, 2004.
Суфьянова Н. Ф. Урыҫса-башҡортса педагогика һәм психология терминдары һүҙлеге. – Өфө: Китап, 2002.
Ураҡсин З. Ғ. Башҡорт теленең фразеология һүҙлеге. – Өфө: Китап, 2006.
Урыҫса-башҡортса һүҙлек: 2 томда/ З. Ғ. Ураҡсин ред. Өфө: Башҡорт энциклопедияһы, 2005. 1-се том. А-О. – 2005.
Урыҫса-башҡортса һүҙлек: 2 томда/ З. Ғ. Ураҡсин ред. Өфө: Башҡорт энциклопедияһы, 2005. 2-се том. П-Я. – 2005.
Усманова Н. Г. Башкирско-русский и русско-башкирский словарь. Башкирско-русский разговорник. Уфа: ГУП РБ “Уфимский полиграфкомбинат”, 2008
Номер материала: ДВ-123632
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


c: text/html

text:
"Ишет мине, әсәй"
Мәҙәни яңылыҡтар
Дуҫтарыбыҙ
һүҙ йомғағы
Айырылмаҫ дуҫыңа онотолмаҫ һүҙ әйтмә.
Комментарийҙар
-
Хисмәт Юлдашев тураһындағы тапшырыуҙы тыңлап...
-
Рәхмәт, Фәнүзә ханым! Бик матур тапшырыу...
-
Фәүзиә Ҡотлогилдина һүҙҙәренә яҙылған был йыр бик...
Мәҙәни яңылыҡтар
Башҡортостан спортсыһы Рәмис Теләкәев СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры Дэги Бағаевтың иҫтәлегенә ирекле көрәш буйынса Бөтә Рәсәй турнирының бронза призеры булды. Ошо хаҡта Башҡортостан Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Республика вәкиле 125 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында сығыш яһаны.
Ярыштар Грозный ҡалаһында (Чечен Республикаһы) үтте. Унда бөтә Рәсәйҙән 200-ҙән ашыу спортсы ҡатнашты, 10 награда комплекты уйнатылды.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостанда һәләтле йәштәр тәбрикләнәсәк
«Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты еңеүселәренә һәм призерҙарына дипломдар тапшырыу тантанаһы йома, 17 февралдә, Өфөнөң Конгресс-холында үтәсәк.
Ижтимағи тормошта, фән, мәҙәниәт һәм спорт өлкәләрендә уңыштарға өлгәшеүсе мәктәп уҡыусыларын һәм студенттарҙы Рәсәй Президенты премияһы менән бүләкләү илдә 2006 йылдың декабренән башлап үткәрелә. Был йылдар эсендә премияға Башҡортостандан 600-ҙән ашыу һәләтле бала лайыҡ булды.
Улар араһында – олимпиадаларҙа, профессиональ һәм ижади бәйгеләрҙә еңеүселәр, абруйлы спорт ярыштары призерҙары.
Башҡортостандың Мәғариф министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, быйыл премиялар 14-25 йәштәге 135 һәләтле йәш кешегә тапшырыласаҡ.
Рәсәйҙә перспективалы йәштәрҙе асыҡлау һәм уларҙың һәләтен артабан үҫтереү өсөн уңайлы шарттар булдырыу «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проектының төп маҡсаттары булып тора.


text:
Рәсәй банкирҙары ярыштарҙы Башҡортостанда үткәрәсәк
Банкирҙар бөтә Рәсәйҙән Башҡортостанға Һаҡлыҡ банкыһы спартакиадаһына йыйыласаҡ. Был турала Өфө хакимиәтендә үткән оператив кәңәшмәлә ҡала башлығының беренсе урынбаҫары Владимир Дмитрюк хәбәр итте.
— Быйыл ярыштар урыны итеп республикабыҙҙың баш ҡалаһы һайланды, — тине ул. – Был спартакиадаға әҙерлекте Рәсәй Һаҡлыҡ банкыһының Урал банкы рәйесе Владимир Черкашиндың Өфөгә яҡын арала көтөлгән визиты барышында тикшереү планлаштырыла.
Рәсәй банкирҙары ярыштарына, Владимир Дмитрюк әйтеүенсә, февраль аҙағында старт биреләсәк.


text:
Илфир Миңлебаев: «Берҙәм Рәсәй»ҙең съезынан аныҡ эштәр көтәм»
Бығаса хәбәр ителеүенсә, Башҡортостан делегацияһы «Берҙәм Рәсәй» партияһының XIII съезында ҡатнашыу өсөн Мәскәүгә килде. 17 делегаттан тыш, уның составына партияның беренсел бүлексәләренең етәкселәре лә ингән.
Бөгөн, 25 майҙа Манежда, дискуссион майҙансыҡтар ултырышында, делегаттар, съезд ҡунаҡтары, эксперттар партия эсендәге демократия, конкуренция һәм дискуссиялар мәсьәләләренә ҡағылышлы төбәктәрҙән килгән тәҡдимдәрҙе тикшерә. Секцияларҙың һәр береһендә 200 — 250 кеше ҡатнаша.
Бынан тыш, кулуарҙа делегаттар шәмбеләге «Берҙәм Рәсәй» съезының пленар ултырышы асылыуына бәйле фекер алыша. Атап әйткәндә, «Берҙәм Рәсәй»ҙең XIII съезындағы Башҡортостан делегаты, Туймазы районынан төҙөлөш фирмаһы директоры Илфир Миңлебаев «Башинформ» агентлығы хәбәрсеһе менән әңгәмәлә съездан нимәләр көтөүе хаҡында әйтеп үтте:
— Был съездан һуң мин иҡтисади үҫеш, тотороҡлоҡ көтәм, сөнки былар — иң мөһиме. «Берҙәм Рәсәй» — илебеҙҙе алға алып барыуға һәләтле берҙән-бер партия. Шуға ла беҙ, съезда әйтелгәндәр буш һүҙ булып ҡалмаҫ, ә аныҡ эштәрҙә раҫлау табыр, тип ышанабыҙ».


text:
Фото:
Өфөлә Билдәһеҙ һалдат көнөн билдәләнеләр
Фото:
Өфөлә тәүге тапҡыр Билдәһеҙ һалдат көнөн билдәләнеләр. Календарҙа рәсми бындай байрам юҡ, әммә Рәсәйҙең эҙәрмәндәр хәрәкәте вәкилдәре, 3 декабрҙе Билдәһеҙ һалдат көнө итеп иғлан итергә, тигән тәҡдим менән сығыш яһаны. Инициативаны Башҡортостан Республикаһы эҙәрмәндәр отрядтарының Төбәк йәмәғәт фонды хуплап сыҡты.
Өфөнөң «Обелиск» эҙәрмәндәр отряды командиры Елена Вязовцева һөйләүенсә, Фондта ҡатнашыусылар шишәмбе, 3 декабрҙә, яу яланында ятып ҡалған бөтә Ватанды һаҡлаусылар иҫтәлегенә Өфөнөң Еңеү паркындағы Мәңгелек утҡа сәскәләр һалды. Тантанала Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Александра Акулинина, эҙәрмәндәр хәрәкәте активистары, Республика Хәрби Дан музейы хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.
Иҫтәлекле көн датаһы осраҡлы ғына һайланмаған, 1966 йылдың 3 декабрендә Мәскәү эргәһендә немец ғәскәрҙәрен тар-мар итеүҙең 25 йыллығын билдәләгәндә Ленинград шоссеһының 41-се километрындағы туғандар ҡәберлегенән билдәһеҙ һалдат мәйете тантаналы рәүештә Александров баҡсаһына күсереп ерләнә.
Билдәһеҙ һалдат көнөн булдырыу зарурлығы шуның менән аңлатыла: «Хәтер китабы»нда Бөйөк Ватан һуғышынан әйләнеп ҡайтмаған совет һалдаттарының осһоҙ-ҡырыйһыҙ исемлегендә күп фамилияларҙың ҡаршыһында «хәбәрһеҙ юғалған» тип яҙылған. Һәләк булғандарҙың ерләү урыны күрһәтелмәгән. Уларҙың мәйеттәре яландарҙа, урмандарҙа, һаҙлыҡтарҙа ятып ҡалған Бик аҙҙарының ғына исемдәрен ҡайтарыуға өлгәшелә, ҡалғандары «билдәһеҙ һалдаттар» булып ҡала.


text:
Мәсетле районында сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн фестиваль үтте
Мәсетле районында ижади фестиваль үтте, унда сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр ҡатнашты. Байрамды «Байтул Мал»,«Альтернатива» хәйриә фондтары, Наил-Хажи исемендәге урындағы мосолмандар ойошмаһы, «Выбор» инициатива төркөмө, Мәсетле районы инвалидтар йәмғиәте, район Мәҙәниәт йорто ойошторҙо.
Фестиваль ҡунаҡтары өсөн «Биҙәү-ҡулланма сәнғәт» күргәҙмәһе ойошторолғайны, ул үҙенең оригиналлеге, сағыу эштәре менән барыһын да хайран ҡалдырҙы.
Йыйылыусылар алдында тәбрикләү телмәре менән район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Гөлназ Ҡадирова сығыш яһаны.
— Мин һеҙҙең менән ғорурланам, сөнки һеҙ – ихтыяр көсөнә эйә кешеләр, — тине ул сарала ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итеп.
Конкурста ҡатнашыусылар жюри ағзалары хөкөмөнә вокал, хореография, нәфис һүҙ һәм инструменттарҙа уйнау кеүек номинацияларҙа үҙҙәренең иң яҡшы ижади һәләттәрен тәҡдим итте. Бөтә Мәсетле районынан фестивалдә барлығы 70-ләгән сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән кеше ҡатнашты. Шулай уҡ үҙ сығыштары менән байрам ҡунаҡтарын Мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре лә ҡотланы.
«Байтул Мал» фонды етәксеһе Артур Нәсибуллов, артистар өсөн бүләктәрҙе әҙерләүҙә уға «Урал халыҡ кассаһы» кредит ҡулланыусылар кооперативы, «Аиша» журналы, «Хәмзә хажи» исемендәге хәйриә фонды ярҙам итте, тип һөйләне. Бөтә ойоштороусылар ҙа, физик мөмкинлектәре төрлө булған кешеләрҙе берләштерергә ярҙам иткән фестиваль уларға үҙ потенциалын һәм ижадҡа һөйөүен асырға ярҙам итте, тип билдәләне.
— Һәр кеше үҙ эргәһендә ветерандар һәм инвалидтар, ауыр сирле өлкәндәр һәм балалар йәшәүен һәр саҡ иҫендә тоторға тейеш. Был кешеләр ғәжәйеп ихтыяр көсөнә эйә, проблемаларға ҡарамаҫтан, улар тормоштан йәм табып йәшәргә, изге күңелле булып ҡалырға ынтыла, — тине Артур Нәсибуллов.


text:
Игорь Щёголев һәм Рөстәм Хәмитов «ПРОФ-IT.2016» Бөтә Рәсәй төбәк һәм муниципаль мәғлүмәтләштереү форумында сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
Игорь Щёголев һәм Рөстәм Хәмитов «ПРОФ-IT.2016» Бөтә Рәсәй төбәк һәм муниципаль мәғлүмәтләштереү форумында сығыш яһаны
Игорь Щёголев һәм Рөстәм Хәмитов «ПРОФ-IT.2016» Бөтә Рәсәй төбәк һәм муниципаль мәғлүмәтләштереү форумында сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
16 майҙа Өфөләге Конгресс-холда Рәсәй Президенты ярҙамсыһы Игорь Щёголев һәм Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «ПРОФ-IT.2016» Бөтә Рәсәй төбәк һәм муниципаль мәғлүмәтләштереү форумының пленар ултырышында сығыш яһаны.
Рәсәй Президенты ярҙамсыһы әйтеүенсә, импортты алмаштырыу мәсьәләһен хәл итеү иҡтисади хәүефһеҙлекте тәьмин итәсәк, ил иҡтисадына ла этәргес бирәсәк.
– Бында үҙ төбәктәрендә үҙенсәлекле булған проект әҙерләүселәр йыйыла. Форумда ҡатнашыусылар башҡаларҙан күреп, үҙҙәрендә лә шуны ҡуллана башлай. Шул рәүешле ваҡытты, сығымдарҙы экономиялай. Форумдың маҡсаты тап шуға ҡайтып ҡала, – тине Игорь Щёголев.
– Ошо көндәрҙә Өфө төбәк һәм муниципаль мәғлүмәтләштереү өлкәһендә инновация проекттары менән таныштырыу, уларҙы үҫтереү өсөн төп майҙансыҡҡа әүерелде. Конкурс йомғаҡтары буйынса иң яҡшы тип табылған эштәр дәүләт идара итеүенең һөҙөмтәлелеген арттырыуға, халыҡҡа, эшҡыуарлыҡҡа электрон хеҙмәттәр һәм сервистар тәҡдим итеүгә, электрон белем биреүҙе үҫтереүгә ярҙам һәм башҡа бик күп бурыстарҙы хәл итеүгә йүнәлтелгән, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Башҡортостан – илдә йәмғиәт эшмәкәрлегенең бөтә өлкәләренә мәғлүмәт технологияларын индереү программаһын тырышып тормошҡа ашырған төбәктәрҙең береһе.
Республика Башлығы Башҡортостандың ошо өлкәләге ҡаҙаныштары хаҡында һөйләне. Мәҫәлән, өс йыл эсендә электрон дәүләт хеҙмәттәре менән файҙаланыусылар 500 меңдән 2,5 миллион кешегә тиклем артты. Мәктәптәрҙә һәм юғары уҡыу йорттарында электрон белем биреү программаһы әүҙем индерелә. «Асыҡ республика» проекты уңышлы эшләй.
«ПРОФ-IT» Бөтә Рәсәй төбәк мәғлүмәтләштереү проекттары конкурсы дүртенсе тапҡыр ойошторола. Ул илдә мәғлүмәтләштереү өлкәһендәге иң ҙур ваҡиғаларҙың береһе булып тора.
Быйыл Өфө конкурстың финалын үткәреү хоҡуғын яуланы. Ул бында тәүге тапҡыр яңы форматта уҙа. Форумда мәғариф һәм транспорт өлкәләрендә мәғлүмәт технологияларын ҡулланыу, власть һәм урындағы үҙидара органдарындағы программа тәьминәтендә импортты алмаштырыу мәсьәләләре тикшерелә.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Бөгөн башҡорт бал ҡортоноң даны бөтә донъяны яулай»
11-13 июлдә республиканың Бөрйән районында «Башҡорт балы — Бөрйән даны» халыҡ-ара фестивале уҙғарыла.
Башҡортостан Республикаһы башлығы Рөстәм Хәмитов фестивалдә ҡатнашыусыларға тәбрикләү һүҙҙәре менән мөрәжәғәт итте.
«Башҡорт балы – Бөрйән даны» республика этнофестивалендә ҡатнашыусыларҙы ихлас тәбрик итәм!
Башҡортостан — боронғо солоҡ тотоу кәсебен һаҡлаған берҙән-бер төбәк. Бөгөн башҡорт бал ҡортоноң даны бөтә донъяны яулай. Сөнки Башҡортостан балының файҙаһы барыһына ла мәғлүм.
Республикала төбәк-ара мәҙәни туризм бәйләнештәрен булдырыу һәм үҫтереү мөһим эш булып тора. «Урал батыр ере» туристик маршруты проекты ошо йүнәлештәге тәүге башланғыстарҙың береһе. «Башҡорт балы – Бөрйән даны» этнофестивале – был проект сиктәрендә ойошторолған һәм республика Президенты грантына лайыҡ булған әһәмиәтле сара. Башҡорт балының тыуған төйәге – Бөрйән ерендә был күркәм фестивалдең башланғыс алыуы ла бик тәбиғи.
Байрамда ЮНЕСКО вәкилдәренең ҡатнашыуы айырыуса ҡыуаныслы. Бөрйән еренең матурлығын күреп, белгестәр был яҡтағы ҡомартҡыларҙың, шул иҫәптән Шүлгәнташ мәмерйәһенең ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә инеүгә лайыҡ икәнлегенә инаныр, тип ышанам.
«Башҡорт балы – Бөрйән даны» этнофестивале халыҡтарҙы һәм төбәктәрҙе берләштереүсе сараға әүерелеүенә иманым камил.
Бөтәгеҙгә лә күңелле ял һәм яңынан-яңы уңыштар теләйем! Байрам менән, туғандар!» — тиелә Рөстәм Хәмитовтың тәбрикләү хатында.
Этнофестивалдең төп маҡсаты – милләт-ара мөнәсәбәтте көйләү, дуҫлыҡ-татыулыҡты нығытыу, халыҡ-ара һәм төбәк-ара бәйләнештәрҙе үҫтереү, күп милләтле халыҡтарҙың йолаларын тергеҙеү, төп халыҡтың һөнәрселеген, художестволы сәнғәтен һаҡлау һәм киңәйтеү буйынса эш алып барыу.
Республика тәбиғәтенең тарихи-мәҙәни ҡомартҡыларын, шифалы сығанаҡтарҙы, ял итеү урындарын киң танытып, Башҡортостандың мәҙәни йолаларға бай булыуын күрһәтеү ҙә ҙур бурыс булып тора. Башҡорт балының данын, умартасылыҡтан алынған продукцияны бар донъяға таратыу ҙа оло эш. Милли спорт төрҙәрен, уйындарҙы пропагандалау ниәтен дә билдәләргә кәрәк.
Этнофестиваль барышында төрлө мәҙәни, эшлекле саралар үтәсәк. Ял итеү кисәләре, экскурсиялар ойоштороласаҡ. Ярыш, конкурстарҙа ҡатнашыусыларҙың кимәлен этнографтарҙан, тарихсы-фольклорсыларҙан, мәҙәниәт, сәнғәт белгестәренән торған жюри баһалаясаҡ.


text:
«Башҡортостан продукты» проекты ҡатнашыусыларын мерчендайзинг нигеҙҙәренә өйрәтәсәктәр
БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты 6 мартта Өфөлә «Башҡортостан продукты» проекты ҡатнашыусылары өсөн мерчендайзинг нигеҙҙәре буйынса бушлай уҡытыу семинарын уҙғара.
«Башинформ» агентлығына БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты матбуғат секретары Диана Мәсәғүтова хәбәр итеүенсә, «Башҡортостан продукты» проектында ҡатнашыусы етештереүселәр өсөн тәүге тренинг 14 февралдә үтте. Ул саҡта йыйылғандарға коммерция тәҡдимен нисек итеп дөрөҫ әҙерләргә өйрәттеләр. Шәхси эш тә ойошторолғайны. Икенсе уҡытыу семинары 28 февралдә үтте – унда нимә ул һатыу техникаһы һәм уны үҙ эшеңдә нисек файҙаланыуҙы белергә булды.
Бизнес нигеҙҙәренә урындағы етештереүселәрҙе уҡытыу идеяһы Башҡортостандың Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетында былтыр, беренсе сауҙа-һатып алыу конференцияһын үткәргәндән һуң, тыуа. Асыҡлауҙарынса, Башҡортостан фермерҙары, тейешле күләм белемдәре булмағанлыҡтан, йыш ҡына үҙҙәре өсөн файҙалы килешеүҙәр төҙөй һәм эре магазиндар менән хеҙмәттәшлек итә алмай.
— Шулай килеп тә сыҡты, республикабыҙҙың эре сауҙа компанияларының береһенең менеджерҙары менән һөйләшеүҙәрҙән һуң һигеҙ етештереүсе коммерция тәҡдиме төҙөй алманы, — тип аңлатты Башҡортостан сауҙа ассоциацияһы рәйесе Виталий Черевков. — Беҙ ҡулдарынан тотоп тиерлек селтәргә килтерҙек, һөйләшеүҙәр ойошторҙоҡ, әммә ябай нигеҙҙәрҙе белмәү эшләгән ҙур эште мәғәнәһеҙгә әйләндерә ала.
Буласаҡ өйрәнеү өсөн тема тауар етештереүселәр менән алдан килешелә. БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты рәйесе Рөстәм Камалетдинов билдәләүенсә, урындағы етештереүселәргә өҫтәмә белем кәрәк. Был йүнәлештә эш хәҙер алып барыла.
— Беҙ етештереүселәрҙе һөйләшеүҙәр алып барырға, дөрөҫ позиция, маркетинг һайларға һәм бик күп башҡаға өйрәтәсәкбеҙ, — тип вәғәҙәләне Рөстәм Камалетдинов.
Тәүге ике семинарҙың практикаһы күрһәтеүенсә, тауар етештереүселәр бушлай белем алыу проекты менән ҡәнәғәт.
— Аңлайышлы һәм ҡыҙыҡ булды. Ҡыҫҡа, мәғлүмәтле формала ҙур файҙалы мәғлүмәт бирҙеләр. Алған бөтә белемемде практикала ҡулланасаҡмын, — тип хәбәр итте республика компанияларының береһендә төп клиенттар менән эш итеү буйынса белгес Инна Яковлева.
БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, уҡыуҙы, Мәскәүҙә махсус әҙерлек үткән, профессиональ бизнес тренер алып бара. Яҡын ваҡыт арауығында проект дипломанттарына потенциаль заказсылар менән дөрөҫ һөйләшеүҙәр алып барыу, коммерция тәҡдимен мәғәнәле төҙөү һәм һөләшеүҙәрҙе алып барыу ҡағиҙәләре тураһында һөйләйәсәктәр.
Әлеге ваҡытта сатырлы бренд 82 республика етештереүсеһен берләштерә. Быйыл БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты «Башҡортостан продукты» проектында ҡатнашыусыларҙың иҫәбен кәм тигәндә 200-гә тиклем еткерергә планлаштыра.
Проект Башҡортостанда 2013 йылдан алып тормошҡа ашырыла. Бындай үҙ ирке менән маркалау юғары ҡулланыу сифатына эйә булыусы республика аҙыҡ-түлек тауарҙарын етештереүселәргә ярҙам итеүгә йүнәлтелгән.
Проекттың төп маҡсаты – урындағы предприятиеларҙың продукцияһына ҡулланыусыларҙың иғтибарын йәлеп итеү, шулай уҡ уны эске кеүек, тышҡы баҙарҙа ла киң йәйелдереү.
«Башҡортостан продукты» билдәһе аҙыҡ-түлек тауарҙарының республика территорияһында етештерелгәнлеген һәм сифат һәм туҡланыу продукттарының хәүефһеҙлеге өлкәһендә ҡануниәткә ярашлы икәнлеген раҫлай.
Тик Башҡортостан территорияһында урындағы сеймалдан аҙыҡ-түлек етештереүселәргә генә проектта ҡатнашырға рөхсәт бирелә. Шул уҡ ваҡытта «Башҡортостан продукты» билдәһе менән алкоголь продукцияһын, шул иҫәптән һыраны, маркалау рөхсәт ителмәй.


text:
- Подробности
- Просмотров: 524
ГЕРОДОТ [б.э.т. 490 й. һәм 480 й. араһы, Галикарнас ҡ., Кесе Азия — б.э.т. яҡынса 425 й., Афина (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, Фурия ҡ., Көньяҡ Италия)], боронғо грек тарихсыһы. Донъя мәҙәниәтенә “тарих атаһы” булараҡ инеп ҡалған. Б.э.т. 5 б. 50—40‑сы йй. Кесе Азия, Төньяҡ-Көнсығыш Африка, Көньяҡ-Көнсығыш Европа буйлап сәйәхәт итә. 500 —449 йй. грек-фарсы һуғыштары т‑дағы әҫәрҙең авторы, ул артабан “Тарих” (“История”) тип атала һәм 9 китапҡа (уларҙың һәр береһенә муза исеме бирелә) бүленә. Г. күп төрлө сығанаҡтарға (шәхси күҙәтеүҙәре, күреп белеүселәрҙең һөйләүҙәре, риүәйәттәр һәм легендалар, төрлө яҙма сығанаҡтар) нигеҙләнгән хеҙмәте төрлө илдәрҙең географик урыны, иҡт. һәм сәйәси тормошо үҙенсәлектәре, уларҙа йәшәүселәрҙең дине, ғөрөф-ғәҙәте һәм йолалары т‑дағы мәғлүмәттәрҙе үҙ эсенә ала. Батша Дарий I скифтар иленә яһаған походына арналған 4‑се китапта (“Мельпомена”) Рифей (Урал) тауҙары янында йәшәүсе үҙе агриппейҙар, аримасптар, дайҙар, иирктар, исседондар, савроматтар, массагеттар һ.б. тип атаған халыҡтарҙың тормошо һәм көнкүреше т‑да тәүге систематик тасуирлама бирә. Г. мәғлүмәттәре иртә тимер быуат осорондағы Көньяҡ Урал тарихын өйрәнгәндә киң файҙаланыла.
Әҫәрҙ.: История: в 9 кн. М., 1999.
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Хәмзә ағайыбыҙға рәхмәт!
Республиканың тѳрлѳ тѳбәктәрендә мәсеттәр тѳҙѳп тә дан алды яҡташыбыҙ. Халҡы мәнфәғәтендә башҡарған изге эштәрен һанап бѳтѳрлѳк тә түгел. Мәҫәлән, ауылда бынан ике йыл элек йәш ғаиләнең йорто янып юҡҡа сыҡты. Ҡаза күреүселәрҙең хәсрәтен ишетеү менән килеп етте Хәмзә ағай һәм ѳй башын ябырлыҡ материал бирҙе. Үҙ кѳсѳ менән Асыла тәүҙә мәҙрәсә асты, унан һуң мәсет күтәртеп ултыртты.
Йыл да тиерлек Ололар кѳнѳндә Асы, Ғәбдѳк, Йѳйәк, Сермән һәм башҡа ауылдарҙа сәй табындары ойоштора, һарыҡ килтереп салдыра, оло кешеләргә бүләктәр бирә. Был изгелектәрҙе ул йѳрәк ҡушыуы буйынса эшләй - бына шуныһы ҡәҙерле һәм мәртәбәле. Асы ауылы мәҙәниәт йортоноң “Еңгәләр” халыҡ фольклор ансамбле ағзаларының районда бер булып биҙәнеп-кейенеп йѳрѳүҙәре лә Хәмзә ағайыбыҙҙың йомартлығынан. Ул Асы таланттарына икенсе тапҡыр сынъяһау иттереп милли костюмдар тектереп бүләк итте.
Хәмзә Искәндәр улына Урал ҡаяларылай ныҡлы һаулыҡ, башҡорт моңолай бай, Ағиҙел йылғаһылай оҙон ғүмер теләйбеҙ һәм тағы бер тапҡыр рәхмәт әйтәбеҙ.
Фәрхәнә СӘЛИМЙӘНОВА,
Асы ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 01.02.2018
"Етегән" конкурсында ҡатнашайыҡ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 1-02-2018, 15:38
Башҡортостанда Ғаилә йылында "Етегән" конкурсына старт бирелде. Бәйгелә һәр кем ҡатнаша ала, ул ете номинацияла уҙғарыла.
— Һөйөү тураһында шиғырҙар һөйләү
— Мөхәббәт хаҡында йырҙар башҡарыу
— Иң яҡшы бейеү (дуэт)
— Мөхәббәт тураһында иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы фильм (5 минутлыҡ)
— Башҡорт телендәге иң яҡшы флаерҙар һәм открыткалар
— Һөйөү темаһына иң яҡшы фотоһүрәттәр
— Башҡорт йырҙарына һәм көйҙәре аҫтында «Етегән-2018» байрамына иң яҡшы флешмоб.
Ижади эштәрҙе 20 февралгә тиклем ҡатнашыусының ғаризаһы менән ulya2017@yandex.ru электрон адресына ебәрергә кәрәк. Тулыраҡ мәғлүмәт — конкурстың рәсми төркөмөндә....
Тәүге осрашыуҙа - спортсылар
Яңылыҡтар таҫмаһы // 1-02-2018, 11:38
Владимир Путин үҙенең ышаныслы кешеләре менән осрашыуҙар үткәрә башланы. Ошо көндәрҙә уларҙың тәүгеһе үтте. Сарала ҡатнашыусылар араһында билдәле Олимпия чемпиондары һәм спорт мастерҙары бар.
Осрашыуҙа президентлыҡҡа кандидат әлеге көндөң төп темаһы - Олимпия спортына ҡарата үҙ фекерен белдерҙе. Владимир Путин донъя спортын "бысраҡ сәйәсәт аш-һыу бүлмәһенең артҡы ихатаһына" әйләндереүгә юл ҡуймаҫҡа кәрәк тип белдерҙе. Ул шулай уҡ допинг янъялы арҡаһында Олимпия уындарында ҡатнаша алмаған спортсыларға мораль һәм материаль яҡтан ярҙам итергә вәғәҙәләне....
Голубцы
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 1-02-2018, 08:00
300 – 400 г бәшмәк, 1 баш һуған, кишер, кәбеҫтә, 1 – 2 татлы борос, 80 – 100 г ҡарабойҙай ярмаһы, 5 – 6 картуф, 75 – 100 мл томат һуты йәки 2 – 3 помидор, борос, йәшел тәмләткестәр, үҫемлек майы.
Бәшмәкте 40 минут тоҙло һыуҙа бешерергә. Туралған һуған, кишер, татлы борос, укроп һәм петрушка һалып, үҫемлек майында ҡыҙҙырырға. Тоҙ, борос һибергә. Һыуынғас, кистән һыуҙа ебетелгән ҡарабойҙай ярмаһын өҫтәргә. Эслекте кәбеҫтә япраҡтарына төрөргә.
Кәстрүл төбөнә түңәрәкләп туралған кишер, картуф теҙергә. Голубцыларҙы һалып, томат һуты ҡойорға йәки помидор телемдәре теҙергә. Ҡайнар һурпа йәки һыу өҫтәп, лавр япрағы һалырға. 20 – 25 минутта бешә.
Табынға ҡаймаҡ һәм йәшел тәмләткестәр менән бирелә....
“Балалар, балын үҙегеҙ ашағыҙ, һитәһен олатайығыҙға бирегеҙ”
Әҙәбиәт / Юмор // 1-02-2018, 07:00
Бөрйәндәр элек-электән ҡорт тота, балды мул тотона. Шулай, әбей менән бабай ғүмер буйы ҡорт тотоп, бал ашап , оло йәштәргә еткән. Балалары ҡалала, йәйге каникул мәлендә ейәндәрен килтереп ҡалдыралар икән.
Иртән сәй эсеп ултырғанда әбей кеткелдәп көлөп бабайға әйтә һалған: “Бабай, ошо йәшкә етһәң дә, ҡөҙрәтең бар!” Ул: “Әбей, мин ҡорттоң һитәһен ашайым бит. Ир ҡөҙрәте шунан килә”, – тип яуаплаған.
Тағы йәй етеп, ейәндәрҙе олатай-өләсәйенә килтереп тултырғандар.
Әбей йүгереп йөрөп ейәндәрен самауыр сәйе эсергә саҡырған. Келәттән тәриликәгә рамдан кәрәҙле бал ҡырҡып килтерә лә, ейәндәренә: «Ашағыҙ, ашағыҙ, балаҡайҙар, тик һитәһен олатайығыҙға бирегеҙ», – тип һыйлай икән.
Сания СӘҒИТОВА....
Иртән сәй эсеп ултырғанда әбей кеткелдәп көлөп бабайға әйтә һалған: “Бабай, ошо йәшкә етһәң дә, ҡөҙрәтең бар!” Ул: “Әбей, мин ҡорттоң һитәһен ашайым бит. Ир ҡөҙрәте шунан килә”, – тип яуаплаған.
Тағы йәй етеп, ейәндәрҙе олатай-өләсәйенә килтереп тултырғандар.
Әбей йүгереп йөрөп ейәндәрен самауыр сәйе эсергә саҡырған. Келәттән тәриликәгә рамдан кәрәҙле бал ҡырҡып килтерә лә, ейәндәренә: «Ашағыҙ, ашағыҙ, балаҡайҙар, тик һитәһен олатайығыҙға бирегеҙ», – тип һыйлай икән.
Сания СӘҒИТОВА....


text:
Прокуратура аңлата
БѲГѲН ҺЕҘҘЕ БОРСОҒАН ҺОРАУҘАРҒА РАЙОН-АРА ПРОКУРОР ЯРҘАМСЫҺЫ
АРТУР САФИН ЯУАП БИРӘ.
Васыятнамәне нисек һәм ҡайҙа рәсмиләштерергә?
РФ Граждандар кодексының 1124 статьяһы 1-се пунктына ярашлы, васыят яҙма рәүештә тѳҙѳлгән һәм нотариуста раҫланған булырға тейеш. Шәхес белемһеҙ йәки юридик һәләтһеҙ булған саҡта уны нотариус васыят әйтеүсе һүҙҙәренән яҙа. Урындағы үҙидара органы башлығы ҡарары булған саҡта, васыятты раҫлау шул иҫәптән урындағы үҙидара органының вазифалы шәхесенә лә йѳкмәтелә.
Предприятиела эш хаҡы түләмәһәләр, нимә эшләргә?
Эш хаҡы түләмәү факты буйынса һеҙ үҙегеҙ йәшәгән ерҙәге территориаль прокуратураға, судҡа йәки Башҡортостан Республикаһы буйынса Хеҙмәт дәүләт инспекцияһына (Ѳфѳ, Большая Гражданская урамы, 24-се йорт, индексы 450065) ғариза менән мѳрәжәғәт итә алаһығыҙ.
Мәғлүмәт ѳсѳн түбәндәгеләрҙе лә әйтеп үтергә кәрәктер: хеҙмәт тураһында һәм хеҙмәтте һаҡлау хаҡындағы закондарҙы боҙған ѳсѳн РФ КоАП-ының 5.27 статьяһы буйынса административ яуаплылыҡ ҡаралған. Шул иҫәптән, эш хаҡы түләмәгән ѳсѳн вазифалы шәхестәргә 500-5000 һумға тиклем штраф, юридик предприятие булдырмайынса эшҡыуарлыҡ менән шѳғѳлләнеүселәргә 500-5000 һумға тиклем штраф һалына йәки эшмәкәрлеген 90 тәүлеккә тиклем туҡтатыусы административ ҡарар сығарыла. Күрһәтелгән норманы тағы ла боҙған осраҡта 1-3 йылға тиклем квалификациянан мәхрүм итәсәктәр.
Минең улым һаҡсы булып эшләй. Шәхси йорт тѳҙѳү ѳсѳн ер алыуға сиратҡа торған. Аукционда ҡатнашырға аҡсаһы етмәй.
РФ Ер кодексының 30-сы статьяһына ярашлы, шәхси йорт тѳҙѳү ѳсѳн ерҙе конкурс, аукциондар аша ғына алырға мѳмкин.
Шул уҡ ваҡытта, РФ Ер кодексының 28-се статьяһының 2-се бүлеге һәм «Башҡортостан Республикаһында ер мѳнәсәбәттәрен кѳйләү тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законының 10-сы статьяһына ярашлы, граждандар ѳс осраҡта бер тапҡыр бушлай ер алыу хоҡуғына эйә:
1) урындағы хакимиәттәрҙә торлаҡҡа мохтаждар иҫәбендә исемлектә тороусыларға шәхси йорт тѳҙѳү ѳсѳн;
2) ауыл пункттарында даими йәшәгәндәргә шәхси хужалыҡ алып барыу ѳсѳн;
3) баҡсасылыҡ ѳсѳн.
Бурысҡа бирелгән аҡсаны нисек ҡайтарырға?
РФ Граждандар процессуаль кодексының 122-се статьяһына ярашлы, бурысҡа бирелгән аҡса буйынса килешеү нотариуста раҫланған йәки яҙма рәүештә тѳҙѳлгән булһа, суд бойороғо биреү тураһындағы ғариза менән судҡа мѳрәжәғәт итергә мѳмкин. Суд бойороғо башҡарыу документы ла булып тора. Үҙ-ара бәхәс булған саҡта, кәрәкле документтар йыйып, судҡа иск ғаризаһы менән мѳрәжәғәт итеү мотлаҡ, ул РФ ГПК-ының 131-се статьяһына яуап бирергә тейеш.
Гаражды емерҙеләр, зыянды нисек ҡаплатырға?
Боҙолған гаражға ирекле баһалау үткәрергә кәрәк, унан һуң судҡа иск менән мѳрәжәғәт итергә була. Ғәмәлдәге законда сит мѳлкәткә зыян килтергән һәм юҡҡа сығарған ѳсѳн административ һәм енәйәт яуаплылығы ҡаралған.
РФ Енәйәт кодексының 167-се статьяһында яуыз ниәттә сит мѳлкәтте юҡҡа сығарған йәки зыян килтергән ѳсѳн енәйәт яуаплылығы ҡаралған.
РФ Енәйәт кодексының 168-се статьяһында ут менән йәки башҡа юғары хәүеф сығанаҡтары менән эш иткәндә сит кешенең мѳлкәтен юҡҡа сығарыу йәки ҙур күләмдә зыян килтергән ѳсѳн енәйәт яуаплылығына тарттырыу ҡарала.
Урындағы үҙидара органдары аҡса талап итә, баш тартҡан осраҡта тикшереү үткәрәләр.
Рәсәй Федерацияһында бағыусы ярҙамы ирекле булып тора.
Дәүләт һәм муниципаль органдарҙың эшҡыуарлыҡ субъекттарынан бағыусы ярҙамы күрһәтеүҙе мәжбүр итеүе буйынса ғариза менән прокуратураға мѳрәжәғәт итергә кәрәк. Нигеҙһеҙ тикшереүҙәр һѳҙѳмтәләре буйынса судҡа бирергә йәки прокуратураға мѳрәжәғәт итергә мѳмкин. Шуны ла әйтеп үтергә кәрәктер, РФ Енәйәт кодексына ярашлы, эштәрендә коррупция сағылған вазифалы шәхестәр енәйәт яуаплылығына тарттырыла.
Юл ситендәге үләнде сабырға мәжбүр итәләр.
РФ Конституция-һының 37-се статьяһында хеҙмәт азатлы тип билдәләнгән. Мәжбүри эшләтеү тыйыла.
Эшселәр һәм тѳрлѳ ойошма, учреждение уҡыусылары йәмғиәт эштәренә тик үҙ теләге менән генә йәлеп ителә ала.
Р. МУСИНА әҙерләне.


text:
Өфө Рәсәйҙең иң көслө йәйге биатлонсыларын ҡабул итә
Өфөлә 23 сентябрҙә йәйге биатлон (саңғы роллерҙары) буйынса Рәсәй чемпионаты һәм беренселеге старт ала.
«Биатлон» спорт-һауыҡтырыу комплексында йөҙгә яҡын спортсы спринт, шәхси уҙыш һәм эстафетала иң яҡшылары исеменә ярышасаҡ.
Ярыштарҙы ойоштороусылар — Рәсәйҙең Спорт, туризм һәм йәштәр сәйәсәте министрлығы, Рәсәй биатлонсылар союзы, Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, биатлон буйынса олимпия резервындағы махсус балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе һәм «Биатлон» спорт-һауыҡтырыу комплексы.
23 сентябргә планлаштырылған:
11:00 — 15 километрға — ҡатын-ҡыҙҙар араһында, 12,5 километрға юниоркалар араһында саңғы роллерҙарында шәхси иҫәпкә уҙыш;
14:30 — ир-егеттәр араһында 20 км-ға уҙыш, юниорҙар араһында — 15 км-ға.
Йома көндө, 24 сентябрҙә, рәсми тренировка көнө.
Артабан ярыштар программаһы түбәндәгесә:
25 сентябрь: 10:40 — эстафета 4х6 км, ҡатын-ҡыҙҙар; эстафета 3х6 км, юниор ҡыҙҙар.
14:00 — эстафета 4х7,5 км, ир-егеттәр, юниорҙар.
26 сентябрь:
11:00 — ҡатын-ҡыҙҙар һәм юниор ҡыҙҙар араһында 7,5 километрға спринтер уҙышы.
14:00 — ир-егеттәр һәм юниорҙар араһында 10 километрға спринтер уҙышы.


text:
Өфө агрегат производство берекмәһе вәкилдәре Рәсәй наградаларына лайыҡ булды
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев Указы менән «Өфө агрегат производство берекмәһе» федераль дәүләт унитар предприятиеһының коммерция директоры Сергей Баженов II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы менән наградланды. Сергей Леонидович был юғары наградаға «яңы махсус техника әҙерләгәне, булдырғаны, илдең оборона һәләтен нығытҡаны һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн» лайыҡ булды, тиелә Указда.
Дмитрий Медведевтың шул уҡ Указы менән «Өфө агрегат производство берекмәһе» федераль дәүләт унитар предприятиеһы станоксыһы Владимир Антипинға «машиналар эшләү өлкәһендәге ҡаҙаныштары һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн» «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе» тигән почетлы исем бирелде.


text:
Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзалары
А[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Абдуллин Азат Хаммат улы (Азат Абдуллин)
- Абдуллин Ибраһим Әхмәт улы (Ибраһим Абдуллин)
- Абдуллин Кинйәғәли Әбүбәкир улы
- Абдуллин Мазһар Ғиләжетдин улы
- Абдуллина Лариса Хашим ҡыҙы
- Абих Ольга Михайловна
- Агишев Сәғит Ишмөхәмәт улы (Сәғит Агиш)
- Аҙнағолов Рафаэль Ғәйнетдин улы
- Аҡбашев Кәбир Мөхәмәтшәрип улы
- Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы
- Аллаяров Ғәзим Закир улы
- Алтынбаева Зөһрә Нариман ҡыҙы
- Амантаев Ғабдулла Сәхипгәрәй улы (Ғабдулла Амантай)
- Анаҡ Шамил
- Андрианов Юрий Анатольевич
- Аралбаев Ҡәҙим Әбделғәлим улы (Ҡәҙим Аралбай)
- Арыҫланов Тимер Гәрәй улы
- Асанбаев Николай Васильевич (Нәжиб Асанбаев)
- Атнабаев Әнғәм Ҡасим улы
- Ахунйәнов Таһир Исмәғил улы (Таһир Таһиров)
Б[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Багаев Мөҙәрис Басир улы
- Байбулатов Раил Фәтхелислам улы
- Байбурин Ғабдулла Ғиндулла улы
- Байков Эдуард Артур улы
- Баймөхәмәтов Айгиз Ғиззәт улы
- Байрамов Әхнәф Арыҫлан улы
- Байымов Берйән Сафа улы
- Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы
- Баннов Геннадий Ефимович
- Басиров Миәссәр Мәғәсүм улы
- Баһуманов Аҫылғужа Ишемғужа улы (Аҫылғужа)
- Баянов Баязит Фәтхелислам улы (Баязит Дим)
- Биишева Зәйнәб Абдулла ҡыҙы
- Бикбаев Баязит Ғаяз улы
- Бикбаев Рауил Төхфәт улы
- Бикҡолов Хөрмәт Талха улы
- Бикҡолов Шакир Сәлим улы
- Бикҡолов Шәриф Сәғәҙәтулла улы (Шәриф Бикҡол)
- Бикмәтова Рәшиҙә Шаһиморат ҡыҙы
- Бикмөхәмәтов Роберт Ғата улы
- Бикчәнтәев Реан Әнүәр улы
- Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы
- Богданов Фәрит Вәлинур улы
- Булатова Дилбәр Данис ҡыҙы
- Булгакова Дилә Хәмзә ҡыҙы
- Бураҡаев Илгизәр Диҡҡәт улы
- Бураҡаева Зөһрә Диҡҡәт ҡыҙы
- Бураҡаева Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы
- Буранғолов Мөхәммәтша Абдрахман улы
- Бүләков Динис Мөҙәрис улы
- Бүләков Флорид Миңнулла улы
- Бүләков Фәнил Нил улы
- Бәҙретдинов Сәлимйән Миңләхмәт улы
- Бәширова Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы
В[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вафин Мөнир Мәхмүт улы
- Вәхитов Әнүр Хисмәт улы
- Вәхитов Салауат Венер улы
- Вәхитова Әлфинур Зариф ҡыҙы
- Вилданов Әхәт Ханнан улы
- Вилданов Эдгар Әбүдәр улы
- Войтюк Светлана Юрьевна
- Воловик Михаил Яковлевич
- Воробьёв Сергей Владимирович
- Вәлидов Батыр Хажиәхмәт улы (Батыр Вәлид)
- Вәлиев Ғәйфулла Хәмит улы
- Вәлиев Әкрәм Мөхәррәм улы (Әкрәм Вәли)
- Вәлиев Ярулла Носратулла улы
- Вәлитов Зөфәр Зәки улы
- Вәлитов Ишбулды Ғиниәт улы
Г[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Горюхин Юрий Александрович
- Грахов Николай Леонидович
- Гәрәев Йософ Ибраһим улы (Йософ Гәрәй)
- Гәрәев Әмир Сәлимгәрәй улы
Ғ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ғабдрахманов Ғабдрахман Закир улы (Булат Ишемғол)
- Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы
- Ғайсин Әхмәт Исламғәли улы
- Ғарипов Рәми Йәғәфәр улы
- Ғарипова Таңсулпан Хизбулла ҡыҙы
- Ғарифуллина Айһылыу Рәжәп ҡыҙы
- Ғатауллин Ғәли Шәйслам улы
- Ғатауллина Нәзибә Зәкәриә ҡыҙы
- Ғиззәтуллин Ибраһим Ғәзизулла улы
- Ғиззәтуллина Гөлсирә Мирза ҡыҙы (Гөлсирә Ғайсарова)
- Ғиләжев Мансаф Тажетдин улы
- Ғиләжев Хәким Ғабдрахман улы (Хәким Ғиләжев)
- Ғиниәтуллин Талха Йомабай улы
- Ғирфанов Агиш Шәйех улы
- Ғирфанов Түләк Хәбибрахман улы
- Ғөбәйҙуллина Фәрзәнә Хәйбулла ҡыҙы
- Ғүмәров Ғариф Мортаза улы (Ғариф Ғүмәр)
- Ғүмәров Вил Бәшир улы
- Ғүмәров Фәйзи Муллағәли улы
- Ғәбиҙуллин Самат Мәһәҙи улы
- Ғәбиҙуллина Фәниә Рауил ҡыҙы
- Ғәбдрәхимов Фәрит Ибраһим улы
- Ғәйетбаев Наил Әсхәт улы
- Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы
- Ғәлиев Ғабдрахман Ғәли улы (Муса Ғәли)
- Ғәлиева Гүзәл Ғабдуллайән ҡыҙы
- Ғәлимов Зиннәт Абдулхаҡ улы
- Ғәлимов Сәләм Ғәлим улы (Ғ. Сәләм)
- Ғәлимов Флүр Миншәриф улы
- Ғәлимова Римма Ғаяз ҡыҙы
- Ғәлин Салауат Әхмәҙи улы
- Ғәлиуллин Мәсғүт Нәбиулла улы
- Ғәләүетдинов Сәрүәр Әбүталип улы
- Ғәниева Тамара Әхмәтшәриф ҡыҙы
- Ғәфүров Абдулмәжит Нурғәни улы (Мәжит Ғафури)
- Ғәфүров Марсель Абдрахман улы
Д[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дауытов Хәбир Кәрим улы
- Даянов Ҡадир Хәким улы (Ҡадир Даян)
- Денисов Владимир Владимирович
- Докучаева Алла Анатольевна
- Даянова Тәскирә Байрам ҡыҙы
- Дәминев Дим Абдрахман улы
- Дәүләтбирҙина Тәнзилә Сәлих ҡыҙы
- Дәүләтов Ғәлим Абдулла улы (Ғәлим Дәүләди)
- Дәүләтшин Ғамир Шәйех улы
- Дәүләтшин Ғөбәйҙулла Әхмәткирәй улы (Ғөбәй Дәүләтшин)
- Дәүләтшин Фәррәх Дәүләтша улы
- Дәүләтшина Һәҙиә Лотфулла ҡыҙы
Е[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
З[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Зайцев Геннадий Александрович
- Закиров Миңлемөхәмәт Тәфтизан улы
- Зарипов Әбүзәр Ғариф улы
- Зарипов Ғәбиҙулла Ғиндулла улы
- Зарипов Нур (Нурмөхәмәт) Талип улы
- Зарипов Хәкимйән Сәрйәр улы
- Заһиҙуллин Рәшит Ғәзизулла улы
- Зимина-Худовекова Нина Николаевна
- Зиннуров Рафаил Нариман улы
- Зөлҡәрнәев Ғәли Камал улы
- Зөлҡәрнәев Имамғәли Мөхәммәтдин улы (Али Карнай)
- Зөлҡәрнәева Шәүлиә Ниғмәт ҡыҙы
И[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ибраһимов Ғәйнислам Дәүләтбай улы
- Ибраһимов Ғәли Ғизетдин улы
- Ибраһимов Хәбибулла Кәлимулла улы
- Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы
- Игеҙйәнова Нажиә Заһир ҡыҙы
- Иҙелбаев Мирас Хәмзә улы
- Иҙелбаев Нәжип Сафа улы (Нәжип Иҙелбай)
- Илбаев Мөхәмәт Исмәғил улы
- Ильясова Йомабикә Сәләхетдин ҡыҙы
- Ирғәлин Хәмит Әбдрәхим улы
- Иманғолов Сулпан Ғоссам улы
- Искәндәров Марсель Бәғҙәт улы
- Исҡужин Буранбай Мәхмүт улы
- Исламов Динис Фәтхи улы
- Исмәғилев Сәйет Әхмәт улы (Йәрми Сәйете)
- Исмәғилов Нурмөхәмәт Шәймөхәмәт улы (Нур Исмәғилов)
- Исхаҡов Гәрәй Усман улы
- Исхаҡов Вәзих Мөхәмәтша улы
- Исхаҡова Фәниҙә Әғзәм ҡыҙы
- Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы
- Ихсанов Әхтәм Сөләймән улы (Әхтәм Ихсан)
- Ишбулатов Мөнир Сибәғәт улы
- Ишкинин Ғилман Ғирфан улы
Й[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йомағолов Илшат Хәлил улы
- Йосопов Ғайса Ғәлиәкбәр улы
- Йосопов Тимербай Йосоп улы (Тимер Йосопов)
- Йыһаншин Камил Фәрухша улы
- Йәғәфәрова Айһылыу Шәйхетдин ҡыҙы
- Йәнбирҙина Зөбәржәт Нәби ҡыҙы
- Йәнбәков Рәмил Әхмәт улы (Рәмил Йәнбәк)
- Йәһүҙин Инсур Ғаззали улы
- Йәһүҙин Мусаниф Садиҡ улы
К[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Камалов Ринат Әлтәф улы (Ринат Камал)
- Кацерик Георгий Иванович
- Кейекбаев Жәлил Ғиниәт улы
- Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы
- Кинйәбаев Рәлиф Мөстәҡим улы
- Кинйәбулатов Ирек Лотфый улы
- Кинйәбулатова Кәтибә Кәрим ҡыҙы
- Кинйәкәев Сабир Мөьмин улы (Сабир Кинйәкәй)
- Кирәй Мәргән (Кирәйев Әхнәф Нури улы)
- Кузнецов Александр Игнатьевич
- Кулибаев Сәләх Ғәбит улы (Сәләх Кулибай)
- Куликов Павел Александрович
- Күзбәков Фәнил Тимерйән улы
- Кәлимуллин Төхфәтулла Кәлимулла улы (Төхфәт Йәнәби)
- Кәримов Илгиз Мостафа улы
- Кәримов Марат Нәби улы
- Кәбиров Марат Рәфил улы
- Кәримов Мостафа Сафа улы (Мостай Кәрим)
- Кәримов Салауат Ғайса улы (Салауат Кәрим)
- Кәримов Хәниф Кәрим улы (Х. Кәрим)
- Кәшфуллин Әсхәр Кәшфулла улы
Ҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡарамышева Таңһылыу Фаяз ҡыҙы
- Ҡаһиров Рамай Рәйес улы (Рамай Ҡаһир)
- Рәмил Ҡол-Дәүләт
- Ҡолмөхәмәтов Яҡуп Хәйрулла улы (Яҡуп Ҡолмой)
- Ҡотдосов Наил Яҡуп улы
- Ҡотипов Зиннәт Ҡотип улы (Зиннәт Ҡотип)
- Ҡотлогилдина Зөһрә Сәлимйән ҡыҙы
- Ҡотоев Альберт Әсхәт улы
- Ҡотоева Гөлназ Мират ҡыҙы
- Ҡудашев Сәйфетдин Фәттәхетдин улы (Сәйфи Ҡудаш)
- Ҡунаҡбай Хөсәйен Әхмәтйән улы (Хөсәйен Ҡунаҡбай)
- Ҡунафин Ғиниәт Сафиулла улы
- Ҡунафин Мөнир Сәхиулла улы
- Ҡәйепова Лилиә Зәйнулла ҡыҙы (Лилиә Һаҡмар)
- Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы (Низам Ҡәрип)
Л[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Латыпов Сөләймән Йәнғәли улы
- Лоҡманов Ғаян Лоғоман улы
- Лоҡманов Жан Лоҡман улы (Жан Лоҡман)
- Лушников Леонид Алексеевич
М[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мағазов Азат Шәйехйән улы
- Мальгинов Евгений Львович
- Мансуров Зөфәр Хәйретдин улы
- Мансуров Фәнил Хәбибулла улы
- Маркелов Иван Петрович (Иван Недолин)
- Матюшин Сергей Иванович
- Мирзаһитов Әсхәт Мәсғүт улы
- Мифтахов Риф Фәйзерахман улы
- Мифтахов Сәғит Мифтах улы
- Молодцов Геннадий Порфирьевич
- Моратов Төхфәт Фәттәхетдин улы (Төхфәт Морат)
- Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы
- Мостафин Йәмил Мостафа улы
- Мөсифуллин Мөҙәрис Ғәйнелғилем улы
- Мөслимов Минимулла Нәбиулла улы (Мөслим Марат)
- Мөхтәров Хәсән Баһауетдин улы (Хәсән Мохтар)
- Мөхәмәтйәнов Бәҙретдин Мөхәмәтйән улы (Бәҙрүш Моҡамай)
- Мөхәмәтйәнов Файыҡ Тимерйән улы
- Мөхәмәтйәров Хәй Ғабдрафиҡ улы (Хәй Мөхәмәтйәров)
- Муллабаев Сөләймән Миңлеғужа улы
- Муллағәлиева Земфира Мөхәррәм ҡыҙы
- Мусин Ноғман Сөләймән улы
- Мырҙабаева Флүзә Рәжәп ҡыҙы
- Мырҙаҡаев Факил Сәлих улы
- Мәҡсүтов Садиҡ Мөбин улы (М. Сөндөклө)
- Мәҡсүтов Руслан Әкрәм улы
Н[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Нагаев Матвей Назарович
- Назаров Рәшит Сәйетбаттал улы
- Назаров Хәсән Мөҙәрис улы (Хәсән Назар)
- Насиров Имаметдин Низаметдин улы (Имай Насыри)
- Насиров Рәүеф Хәй улы
- Насиров Шакир Ғиниәт улы
- Ниғмәтуллин Рауил Хөрмәт улы
- Ниғмәтуллин Рәшит Ниғмәтулла улы (Рәшит Ниғмәти)
- Ниғмәтуллин Әхәт Зәйнетдин улы, Әхәт Зәйни
- Низамов Рәйес Ғилметдин улы
- Низамов Рәшит Зыяфетдин улы
- Ниәтшин Тимерйән Әбдрәхим улы
- Ноғоманов Борис Миңлеғәлим улы (Барый Ноғоманов)
- Нәжметдинов Назар Нәжметдин улы (Нәжми Назар)
- Нәҙерғолов Миңлеғәли Хөсәйен улы
- Нәзиров Марис Нәзиф улы (Нәзир Исхаҡ)
- Нурғәлин Зиннур Әхмәҙи улы
Ө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
П[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Павлов Борис Николаевич
- Паль Роберт Васильевич (Роберт Паль)
- Перчаткин Василий Михайлович
- Поварисов Суфиян Шәмсетдин улы
Р[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рамазанов Ғилемдар Йыһандар улы
- Рафиҡов Зәйнетдин Фәсхетдин улы (Зәйни Рафиҡов)
- Рафиҡов Булат Заһри улы
- Риянов Рәйес Мәсәлим улы (Рәйес Риян)
- Рәхимҡолов Морат Ғәлим улы
- Рәхимғолова Фәүзиә Абдулла ҡыҙы
- Рәхмәтуллин Валерий Николаевич
- Рәхмәтуллин Салауат Ибраһим улы (С. Рәхмәтулла)
- Рәхмәтуллин Шамил Рахман улы
С[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сабитов Рәшит Мәхмүт улы
- Сабитов Мөхтәр Абдрахман улы
- Садиҡов Ғәбит Ғата улы
- Садиҡова Мөкәрәмә Хафиз ҡыҙы
- Сафин Рафаэль Әхмәтсафа улы
- Сафуанов Суфиян Ғаяз улы
- Муса Сиражи (Сиражетдинов Муса Шәрәфетдин улы)
- Слободчиков Иван Федорович
- Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы
- Солодовников Эдуард Иосифович
- Соколов Леонид Алексеевич
- Солтангәрәева Розалия Әсфәндиәр ҡыҙы
- Солтангәрәев Рәшит Ғимран улы
- Солтанов Йыһат Әҙеһәм улы
- Сотников Иван Владимирович
- Сураева Светлана Рөстәм ҡыҙы
- Сурағолов Рәмил Мотаһар улы
- Сурина Сәрүәр Рәшит ҡыҙы (Кинйә Мәзит)
- Суфияров Фәрит Суфияр улы
- Сөләймәнов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы
- Сәғитов Рәсүл Хәсән улы
- Сәғитов Тайфур Барый улы
- Сәлимов Марсель Шәйнур улы (Мар. Сәлим)
- Сәлимов Ниязбай Булатбай улы
- Сәсәнбаева Эльмира Йыһанбай ҡыҙы (Сәсәниә)
Т[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тажитдинов Мөхөтдин Язар улы (М. Тажи)
- Талхина Динә Азат ҡыҙы
- Тапаҡов Хәйҙәр Ниғәмәт улы
- Таһиров Авзал Мөхөтдин улы
- Таһирова Әнисә Абдулла ҡыҙы
- Теләүембәтов Иршат Әнүәр улы
- Тимерханов Илдус Хәмит улы
- Тимершин Рәдиф Мәхмүт улы
- Тойғонов Риф Ғәлим улы (Тойғон)
- Туғыҙбаева Факиһа Һаҙый ҡыҙы (Факиһа Туғыҙбаева)
- Түләков Рәйес Ғөссәм улы
У[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Уразаев Мәхмүт Һибәт улы (Мәхмүт Һибәт)
- Ураҙғолов Рәлис Ришат улы
- Ураҡсин Зиннур Ғәзиз улы
- Ураҡсина Рәсимә Миңлебулат ҡыҙы
- Усманов Әбүбәкер Нурйән улы
- Усманова Рафиға Карам ҡыҙы
Ү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фазлетдинов Камил Нәжми улы (Камил Фазлый)
- Фазлыев Рәшит Әхмәт улы (Рәшит Фазлый)
- Филипов Александр Леонидович (Александр Леонидов)
- Филиппов Александр Павлович
- Фролов Игорь Александрович
- Фәрәхетдинова Мәнирә Әүхәт ҡыҙы
Х[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хажиев Ризван Закирхан улы
- Хажиәхмәтов Шамил Сафуан улы
- Хамматов Яныбай Хаммат улы
- Ханнанов Рәсих Нурғәли улы
- Ханнанова Зөлфиә Миндибай ҡыҙы
- Ханов Сыңғыҙ Һаҙый улы
- Харисов Мәлих Харис улы (Мәлих Харис)
- Харисов Әхнәф Ибраһим улы
- Харрасова Фәндидә Туҡтарғәли ҡыҙы
- Хафизов Нәжибәк Шаһикамал улы
- Хисаметдинова Рәмзилә Миндеғәли ҡыҙы
- Хисамов Ғәлим Афзал улы
- Хисамова Миңлегөл Сәлимйән ҡыҙы
- Хисмәтуллин Зөлфәр Фазлетдин улы
- Хисмәтуллина Миңнегөл Хәбибйән ҡыҙы
- Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы
- Хөсәйенов Айҙар Гайдар улы
- Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы
- Хәбибдиярова Нәфисә Мәүләүи ҡыҙы
- Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы
- Хәйҙәров Мөхәммәт Аллаяр улы
- Хәйретдинов Ринат Мәғәфүр улы (Ринат Хәйри)
- Хәйриев Ғәйнан Хәйретдин улы (Ғәйнан Хәйри)
- Хәйруллин Хөрмәтулла (Хөрмәт Хәйри)
- Хәкимйәнов Радик Зәкирйән улы (Радик Хәкимйән)
- Хәкимов Рәмил Ғәрәф улы
- Хәкимов Әхиәр Хәсән улы
- Хәлитов Бәхтиәр Әсфәндиәр улы (Бәхтиәр)
- Хәмәтдинова Әнисә Әхтәм ҡыҙы
- Хәсәнов Бәшәр Хәсән улы (Бәшәр Хәсән)
- Хәсәнов Фәрит Радик улы (Ф. Аҡтабын)
Ч[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шакирйәнов Финат Сөләймән улы (Ринат Шакир)
- Шакиров Әхмәт Мирғасим улы (Әхмәт Шакири)
- Шалухин Станислав Петрович
- Шаммасов Рауил Сәхиулла улы (Рауил Шаммас)
- Шамун Фидаи (Шакирйәнов Ҡасим Мөхәммәтйән улы)
- Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы
- Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы
- Шафиҡова Кәүсәриә Фиҙай ҡыҙы
- Шаһбазов Зөлфәт Ғилметдин улы
- Швецов Дмитрий Филимонович
- Шәғәлиев Рамаҙан Нурғәли улы
- Шәйхулов Нурислам Фәтхелислам улы
- Шәһәретдинов Шиһабетдин Шәһәритдин улы (Ш. Шәһәр)
- Шәкүров Рәшит Закир улы (Рәшит Шәкүр)
- Шәмсетдинова Рәшиҙә Рәшит ҡыҙы
- Шәрипов Сабир Нәғим улы
- Шәрипов Фәнил Йәмғетдин улы
- Шәрипова Зәйтүнә Яхъя ҡыҙы
- Шәрәфетдинов Дамир Молҡаман улы
Ә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әбсәләмов Мөслим Бәхтейәр улы
- Әбүзәров Салауат Нәзир улы
- Әбүталипова Рәмзәнә Әсхәт ҡыҙы
- Әғзәмов Эдуард Лотфи улы (Эдуард Әғзәми)
- Әкбәров Закир Насир улы
- Әлибаев Абдулҡадир Әхмәткирәй улы (Ҡадир Әлибаев)
- Әлибаев Зәки Арыҫлан улы
- Әлибаев Сафуан Әфтәх улы
- Әминев Әмир Мөхәмәт улы
- Әминев Юлай Ғәзиз улы
- Ғәйнан Әмири
- Әмиров Рәиф Ҡәҙим улы
- Әсәҙуллина Әлфиә Нәжип ҡыҙы
- Әсәнов Фәнил Абдулһаҙый улы
- Әхмәҙин Әфтәх
- Әхмәдов Рим Билал улы
- Әхмәҙиев Вафа Исхаҡ улы
- Әхмәҙиев Риф Барый улы
- Әхмәҙиев Фәрит Вафа улы
- Әхмәтйәнова Зарема Әхмәт ҡыҙы
- Әхмәтйәнов Ким Әбүзәр улы
- Әсхәл Әхмәт-Хужа
- Әхмәтҡужина Гөлшат Файзылғаян ҡыҙы (Гөлгизәр Фәйзи)
- Әхмәтов Орбелий Абдулла улы (Ахмет Орбелин)
- Әхмәмәтов Шәрәф Хисами улы
- Әхмәтшин Ғабдулла Ғабдрахман улы
- Әхмәтшин Марс Әһлиулла улы
- Әхтәмйәнов Ихсан Нәсибулла улы
- Әхтәров Әхрәр Минһаж улы (Рәшит Әхтәров, Рәшит Әхтәри)
- Әһлиуллин Әхмәт Кәбир улы
Ю[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Юлдашбаев Азамат Рәмил улы
- Юлдашбаева Фәүзиә Ураҙйән ҡыҙы
- Юлдашев Хисмәт Хәсән улы
- Юлдашева Тамара Ишбулды ҡыҙы (Тамара Искәндәриә)
- Юлтыев Дауыт Исхаҡ улы (Дауыт Юлтый)
- Юнысова Гөлфиә Аҙнағол ҡыҙы
Я[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Яҡупова Гөлнур Миҙхәт ҡыҙы
- Яҡшыбаева Лира Миңләхмәт ҡыҙы
- Ямалетдинов Мәүлит Байгилде улы (Мәүлит Ямалетдин)
- Янбаев Шакир Мәхийән улы
- Янбулатова Рәғиҙә Сәйетғәли ҡыҙы
- Яхин Флүр Миңләхмәт улы


text:
- Подробности
- Просмотров: 343
ҠАН ТАМЫРҘАРЫНЫҢ ВАРИКОЗ КИҢӘЙЕҮЕ, периферик ҡан тамырҙары ауырыуы, тамырҙар киңлегенең тигеҙһеҙ ҙурайыуы, формалары үҙгәреүе һәм һығылмалылығы кәмеүе хас. Ҡ.т.в.к. беренсел (өҫкө ҡан тамырҙары зарарланып, тәрән ҡан тамырҙары нормаль эшләгәндә) һәм икенсел (ҡан тамырҙары клапандары насар эшләгәндә, тәрән ҡан тамырҙары окклюзияһы булғанда) төрҙәргә айырыла.
Ҡ.т.в.к. булғанда йышыраҡ аяҡ ҡан тамырҙары, тура эсәк ҡан тамырҙары үрелмәһе (ҡара: Геморрой), һирәгерәк ҡыҙыл үңәс һәм ашҡаҙан, бауыр (бауыр циррозы, порталь гипертензия), орлоҡ канатигы һ.б. ҡан тамырҙары зарарлана. Ҡ.т.в.к. үҫешенә нәҫелдән килгән бирешеүсәнлек, аяҡҡа оҙайлы көс төшөү, һимереү, йөклөлөк, эс ҡатыу һ.б. сәбәпсе була. Аяҡтар зарарланғанда төп симптомдар: йөрөгәндә аяҡтарҙың тиҙ арыуы, ауырлыҡ һәм ауыртыныу тойоу, шешенеү, варикоз төйөрҙәр, балтыр мускулдары тартышыуы һ.б. Диагностикалау өсөн анамнез, клиник һәм инструменталь (ультратауыш допплерографияһы, флебография һ.б.) тикшеренеүҙәр мәғлүмәттәрен файҙаланалар. Дауалау хирургик (ҡан тамырҙарын киҫеп алыу, коагуляция, склеротерапия һ.б.), медикаментоз, компрессион терапия. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: тромбофлебит, экзема, трофик сей яралар, ҡан китеү, күкәй атрофияһы, түлһеҙлек һ.б. Иҫкәртеү: дауалау физкультураһы, дөрөҫ йәшәү рәүеше.
Башҡортостанда ҡан тамырҙарына 2007 й. — 4 меңдән ашыу, 2009 й. — 3,6 мең, 2011 й. 3,9 мең операция яһала. Медицина университетында аяҡ (Р.И.Ишбулдин, В.В.Плечев, Ә.А.Хәмитов, А.И.Шестаков, Р.К.Әғзәмов һ.б.), ҡыҙыл үңәс һәм ашҡаҙан (Р.С.Минһажев, М.Ә.Нартайлаҡов һ.б.), орлоҡ канатигы (Г.В.Коржавин, В.Н.Павлов, В.В.Чистяков һ.б.) Ҡ.т.в.к. диагностикалау, дауалау һәм иҫкәртеү б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла.
Ә.А. Хәмитов, М.Т.Юлдашев
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Башҡортостан хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзы
Унда тѳрлѳ тарафтарҙан 57 хәрби хәрәкәт ветераны килде. Йыйылыштың тѳп маҡсаты - ҡала-район территорияһында Башҡортостан Респуб-ликаһы региональ йәмәғәт ойошмаһының Белорет филиалын (Башҡортостан хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзы) булдырыу, идаралыҡ составын, идаралыҡ рәйесен, уның урынбаҫарҙарын һәм ревизия комиссияһын һайлау.
Йыйылышта ҡатна-шыусылар бер тауыштан Абҙаҡ ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Байрас Буранбай улы Фазыловты филиалдың рәйесе итеп һайлап ҡуйҙы.
- Был вазифала миңә ауыл биләмәләре хакимиәттәре башлыҡтары тѳп ярҙамсы булыр тигән ниәттәмен,- тине Байрас Фазылов. - Әйткәндәй, районда 3 хакимиәт башлығы - хәрби хәрәкәттәр ветераны. Был йәмәғәт ойошмаһын булдырыуға ыңғай ҡараштамын, сѳнки ҡала, ауыл һәм ҡасабаларҙа кѳн итеүсе хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусыларға иғтибар һәм ярҙам кәрәк. Үҙемәүрһәтелгән ышанысты аҡларға тырышасаҡмын.
Башҡортостанда хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыу-сыларҙы бер-ләштергән йәмәғәт ойошмаһының барлыҡҡа килеүе ыңғай күренеш. Был һәр ауылда тиерлек йәшәүсе хәрби хәрәкәттәрҙә ҡат-нашыусыларға йәшәү стимулы һәм аралашыу мѳмкинлеге бирәсәк.
З.Сѳләймәнова


text:
“Дармарка”
«Дармарка» - яҡшы хәлдә булһа ла, кәрәкмәгән йәки күптән онотолған әйберҙәргә икенсе һулыш биреү һәм һеҙгә таныш булмаған кешегә бүләк итеү, үҙегеҙгә лә әйбер һайлап алыу мѳминлеге тыуҙыра.
«Дармарка»ның тѳп маҡсаты - һеҙгә кәрәкмәгән әйберҙең башҡа берәүҙең мохтаж булыуы. Бының менән һеҙ экологияға ла ярҙам итәһегеҙ, сѳнки һәр яңы әйберҙе етештереү ѳсѳн күп тәбиғи ресурстар талап ителә. Был яҡшы әйберҙәрҙең сүплеккә ташланыуына ла юл ҡуймаясаҡ.
Алмаштырыу ѳсѳн китаптар, дискылар, ижади әйберҙәр, кейем килтерергә мѳмкин. Сараға килеүселәр тѳрлѳ мастер-кластарҙа ҡатнаша ала. Мәҫәлән, экологик таҙа материалдарҙан «эко-сумкалар»ҙы биҙәү, квиллингка, быяла биҙәгенә, страпбукингка, декупажға, кейеҙ баҫыуға ѳйрәтеү. Шулай уҡ йәмәғәт хәрәкәте вәкилдәре менән танышыу һәм аралашыу мѳмкинлеге лә буласаҡ. Музыканттар ҙа тәбрикләнә.
Үҙегеҙҙең мастер-класс йәки семинарығыҙҙы үткәргегеҙ килһә, алдан уҡ 89699043528 телефонына шылтыратып, ғариза бирә алаһығыҙ.
Акцияла ҡатнашыусылар ѳсѳн тѳп шарттар:
бында бѳтә нәмә лә бушлай булырға тейеш;
бер-беребеҙгә бүләктәр эшләйбеҙ, үҙебеҙҙекен килтерәбеҙ һәм башҡаларҙыҡын алабыҙ;
акцияны һеҙҙең менән үткәрәбеҙ, һәр кем уларҙы ойоштороуҙа ярҙам итә ала;
әйберҙәргә һаҡсыл ҡарарға тырышабыҙ.
Сара 27 октябрҙә ҡала Үҙәк китапханаһында (Косоротов урамы, 9-сы йорт) иртәнге 10 сәғәттә башлана һәм 17 сәғәткә тиклем дауам итә.
Ләйсән ӘБСӘЛӘМОВА,
эко-китапхана мѳдире.


text:
Фото:
Башҡорт-герман мәғариф форумы эшләй башланы
Фото:
Башҡортостанда «Немец теле аҙналығы» башҡорт-герман мәғариф форумы эшләй башланы. Сара инициаторҙары — «Башҡортостан-Германия» Рәсәй-Германия дуҫлығы йәмғиәте, республика немец теле уҡытыусылары һәм БР студент-германистары ассоциацияһы.
Иҫәбе буйынса бишенсе форумдың төп бурысы — республикабыҙҙа Германия теленә һәм мәҙәниәтенә ҡыҙыҡһыныу уятыу.
Сара сиктәрендә бөгөн, 12 апрелдә, Башҡорт дәүләт университетында «Башҡортостанда немец теле: проблемалар һәм перспективалар-2010» ғилми-ғәмәли конференцияһы асылды. Артабан вузда ғәмәли семинар үтәсәк, унда сит тел булараҡ немец телен уҡытыуҙың хәҙерге заман алымдары һәм технологиялары тикшереләсәк. Белем биреү программаһын «Ил – Мәҙәниәт – Кешеләр» (немец телендә илде өйрәнеү буйынса) CD-проекттар презентацияһы, Немец Берҙәмлеге көнө айҡанлы ГФР-ҙың Екатеринбургтағы Генераль консуллығы тарафынан ойошторолған плакаттар күргәҙмәһе, дидактик әҙәбиәт яңылыҡтары күргәҙмәһе дауам итәсәк.
Мәҙәни программа сиктәрендә Ә. Вәлиди исемендәге Милли китапхананың немец теле уҡыу залында «Шварцвальд» фотокүргәҙмәһе асыла, ә «Родина» кинотеатрында немец киноһы фестивале башлана. Тамашасыларға сығышы менән төрөк немец режиссеры Фатих Акин фильмдарының ретроспективаһы тәҡдим ителәсәк.
Шишәмбе көнө, 13 апрелдә, Өфөнөң 39-сы гимназияһында – Немец теле көнө, ә Дим районының «Орион» балалар һәм үҫмерҙәр ижады үҙәгендә уҡыусылар араһында немец йыры фестивале үтәсәк.


text:
Башҡортостан йәштәре «Селигер – 2010» Бөтә Рәсәй форумында ҡатнаша
Башҡортостан йәштәр делегацияһы «Селигер-2010» Бөтә Рәсәй йәштәр мәғариф форумында ҡатнаша.
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат, Мәләүез ҡалаларынан 18 кеше «Халыҡ-ара» һәм «Арт-парад» сменаларында ҡатнаша.
Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән йәштәр менән бер рәттән беҙҙең егет һәм ҡыҙҙарыбыҙ илдең иң яҡшы уҡытыусылары менән тиҫтәләгән белем биреү программаларын тыңлау, шулай уҡ үҙ проекттарын йәмәғәт эшмәкәрҙәренә, бизнесмендарға, РФ Дәүләт Думаһы депутаттарына тәҡдим итеү мөмкинлегенә эйә булды.
«Селигер-2010» Форумының Халыҡ-ара сменаһы — ул уникаль майҙансыҡ, унда һәр ҡатнашыусы үҙ проектын тормошҡа ашырыуға әҙерләй ала. БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығының йәштәр ойошмалары менән эшләү бүлеге белгес-эксперты Галина Рященко һөйләүенсә, унда ҡатнашыу өсөн генә Рәсәйҙән, шулай уҡ сит илдәрҙән 5000-гә яҡын кеше йыйылған.
«Арт-парад» сменаһының төп маҡсаты булып һәләтле йәштәрҙең ижади потенциалын яҡлау тора.
Башҡортостандан йәштәр делегацияһы 10 июлдән 19-ына тиклем үтәсәк «Мәғлүмәт ағымы», «Һин – эшҡыуар» һәм «Зворыкин проекты» сменаларында ла ҡатнашасаҡ.


text:
Яңы көн һабаҡтары
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының йәш, әммә бөтә донъяла танылыу яулай барған драматургтың ижадына мөрәжәғәт итеүе һис тә осраҡлы түгел. Башҡорт сәхнәһендә уның пьесаһы буйынса «Йәнем, иртәгә яңы көн тыуыр» спектакле тамашасы күңеленә юл ала.
Беҙҙең көндәрҙе, әлеге заман мөнәсәбәттәрен бөтә ығы-зығыһы, матурлығы, бысраҡлығы менән сәнғәт кимәленә күтәреү еңел түгелдер. Барыһы ла шул тиклем яҡын, таныш, бәғерҙәрҙе телә, һиҫкәндерә, уйландыра. Шул уҡ ваҡытта образдар яңы. Әлегәсә бер ҡайҙа ла ҡуйылмаған, тапалмаған, әммә улар көндәлек тормошта бар. Уларҙың шулай уйлауы, шул йүнәлештә хәрәкәт итеүе бер кемдә лә икеләнеү тыуҙырмай.
Сәхнәнән тормоштағы типик күренештәрҙе, типик характерҙарҙы таныуыбыҙ йәшәйешебеҙ хаҡында һығымталар яһарға, теге йәки был ҡарар ҡабул итергә йә теләктәш булырға этәргес тә.
Ир-аттың йәмғиәттә, ғаиләлә, роле кәмемәгән осраҡта ла, бер аҙ тоноҡлана төшөүен иҫәпкә алғанда, ҡатын-ҡыҙға көслө булырға тормош үҙе өйрәтә. Көслө зат менән майҙанда тиң көс һынашырға, еңелеп, алданып ҡалмаҫҡа тейеш ул. Әммә ниндәй хаҡ түләп?
«Йәнем, иртәгә яңы көн тыуыр» спектакле героиняһы ла бала сағынан уҡ донъяның әсе-сөсөһөн татыған. Атаһы ғаиләһен ташлап сығып киткәс, әсәһе бер үҙе балаларын аяҡҡа баҫтырған. Жанна ҡояш аҫтында үҙенә ҡыйыҡ эшләү өсөн генә түгел, йән аҫрау өсөн барыһын да эшләргә риза. Ныҡышлығы, йылдамлығы, һалҡын, иҫәпсел аҡылы уны уңышлы бизнес-леди яһай. Әммә... мөхәббәт иҫәпкә ҡоролмай шул. Яратҡан кешеһе, уның бизнесын тартып алыу маҡсатында, төрлө хәйләгә, мәкергә бара. Хыянатты Жанна йәш егеттең мөхәббәте менән баҫа, юл япрағы ише, уны йөрәгенең ҡанһырап торған яраһына яба. Күптән инде иллеһен түңәрәкләгән ханым үҙенең бәхетенә ышанғандай ҙа була. Һөйгәненә ел-ямғыр тейҙермәй, өрмәгән ергә ултыртмай йәшәтә. Әммә йәш егет өсөн дә Жанна аҡса моҡсайы, уның күңеле йәштәш ҡыҙға тартыла. Байбисә янында уға рәхәт, ләкин тиҫтере эргәһендә үҙен ысын ир-егет итеп тоя. Нисек тә алтын ситлектән ҡотолоп, үҙ ояһын булдырыу теләге менән яна. Бәхетһеҙлеккә күрә, фатирға тигән хәрәмләп йыйған аҡсалары елгә оса. Һөҙөмтәлә ир йәш ҡатыны менән, сабыйын күтәреп, Жаннаның тупһаһына килеп йығыла...
Сюжет һыҙығы буйынса фекер йөрөткәндә, тамашаның йөкмәткеһе бына шундай. Әммә был спектакль үҙе бер йомаҡ рәүешендә ҡуйылған. Заман умыртҡаһы тапҡырынан һынған «быуынһыҙ» быуын һәм уның вәкиле хаҡында ул. Төп герой матди яҡтан барыһына өлгәшә. Әммә ул «ҡыҫыр». Карьера, аҡса артынан ҡыуып, ошо юлда мөхәббәтен дә, ғаилә бәхетен дә «ерләгән». Күңеленә йәм тапмай, ошо бушлыҡты нисек тә тултырырға, тормошон камил итергә теләй Жанна.
...Театрҙың режиссеры, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Айрат Абушахманов башҡортсаға тәржемәне артистарға таратып биргәс тә, ҡыҙыу эш башланды. Ролдәр алдан уйлап бүленгән. Режиссерҙың иҫәбе буйынса кемдең ниндәй йөктө тартасағы күҙалланған. Жаннаны – Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Эльвира Юнысова уйнаясаҡ! Уның эшҡыуар дуҫы, Вадим Робертович ролендә – Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хөрмәтулла Үтәшев. Театр һөйөүселәргә күптән билдәле ике оҫтаның сығышы спектаклде күтәрҙе, ҡоршаны, тамашасыларҙы көсөргәнештә тотто. Руслан Хайсаров менән Лилиә Ғәлина үҙ ролдәрен күңел һалып, бөтә тулылығында башҡарҙы. Жаннаның хеҙмәттәш ҡыҙҙары ролендәге Зилиә Хәлилова менән Гөлфиә Рафиҡова ла ихласлыҡтары менән алдырҙы. Егеттәрҙе уйнаусы Урал Әминов, Фәнис Рәхмәтов, Артур Кәбировтар тамашасыны ышандырҙы.
Спектаклдең уңышын билдәләүсе тағы бер үҙенсәлек – уның биҙәлешендә. Иғтибарҙы ситкә тартыр артыҡ әйбер юҡ. Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Альберт Нестеровтың зауыҡлы күҙаллауы аша был донъя беҙгә тағы ла нығыраҡ тәьҫир итеү, үҙенә алып инеп китеү көсөнә эйә.
Музыкаль яҡтан биҙәүсе Илшат Яхиндың һәм Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы, балетмейстер Сулпан Асҡарованың да күңел хеҙмәте, тырышлығы һалынған был тамашаға.
Ниндәйҙер һығымталар яһағансы, спектаклде мотлаҡ барып күрер кәрәк, әлбиттә. Тамашасы бигерәк тә йәнле ҡабул итә, тик кенә ултырмай, репликалар ташлай. Әйтерһең, бына-бына һикереп торор ҙа артистар менән бәхәскә инер төҫлө.
Театрҙың режиссеры, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Айрат Абушахмановҡа өс һорау:
– Спектакль көнүҙәк мәсьәләне күтәрә. Ир-атты йомшаҡ характерлы, бер аҙ түбән итеп күрһәтеү ҡыйын булманымы?
– Ҡатын менән ир мөнәсәбәтендә күп кенә парҙар бер-береһенең бурыстары айырмалығын аңламай. Гүзєл зат – ирҙең мөхәббәте һәм таянысы, ә көслө зат рухи һәм матди яуаплылыҡ аша ғаиләгә хеҙмәт итергә теләмәй. Бөтә бәлә шунда.
– Жанна образы һеҙгә яҡынмы?
– Юҡ, яҡын түгел. Әммә мин уны йәлләйем. Жаннаны ғәйепләп булмай. Атаһынан башлап бер нисә ирҙең хыянатынан хасил бөгөнгө заман емеше бит ул.
– Спектаклдең төп уңышы нимәлә тип һанайһығыҙ?
– Ысынбарлыҡты хәҡиҡәттә сағылдырған заманса пьесала.
Теги:


text:
Һупайҙы
Һупайҙы, ҫупайҙы, һупылдаҡ, һупылдаҡ ябалаҡ, һупа япалаҡ. (мохноногий сыч) (Aegolius funereus)
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыйырсыҡтан ҙурыраҡОсҡан -ҡоштоң оҙон ҡанаттары, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә ташлана. Башы ҙур, йомро. Ҡолаҡтары юҡ. һырты эре аҡ таплы көрән. Ҡорһаҡ яғы буй-буй көрәнһыу ерән таплы һарғылт аҡ. Аяҡтары тырнаҡтарына тиклем йөн менән ҡапланған. Күҙҙәре һары. Байғоштан ҙурыраҡ* булыуы, асығыраҡ төҫө менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы көслө генә: «һуп-һуп-һуп» һәм «ва-ва-ва».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аралаш һәм ылыҫлы урмандарҙа йәшәй. Сысҡандар, бөжәк¬тәр менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә таралған.
Ағас ҡыуыштарында оялай. 4—5 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Ҡоротҡостарҙы ҡырып, ҙур файҙа килтерә.
- Шарлыҡ — һаҙлыҡтағы урман.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90
- Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Арнадия, 1996. - ISBN 5-88666-011-9


text:
...Бит остарын семетеп-семетеп алған, һәр тарафтан сафлыҡ бөркөлгән ҡояшлы ҡышҡы көн. Аҡ миҙгелдең балҡып торған мәле. Селтәрле шәлен ябынған ағастарҙың матурлығына һоҡланып, аяҡ аҫтында шығырҙаған йымылдаҡ ҡарҙың талғын көйөн тыңлап, Себенле ауылында асылған катокка юл алдыҡ. Быныһы — Әлшәй районында быйыл барлыҡҡа килгән 19-сы хоккей ҡабы. Һис тә һуңғыһы түгел, егерменсеһе тиҙҙән Ниғмәтулла ауылында асыласаҡ, тиҙәр.
Ауыл өсөн бөтә уңайлыҡтары — хоккей ҡабы, тимер ҡапҡалары, электр уты булған ҡышҡы спорт майҙансығының төҙөлөүе — үҙе бер байрам. Себенлеләрҙең олоһо-кесеһе, мәктәп коллективы, уҡыусылар катокты асыу тантанаһынан һуң район хакимиәте һәм Себенле хоккейсылары араһындағы мауыҡтырғыс ярышты ла ҡараясаҡ.
Көйәрмәндәр ике яҡтан да етерлек. Район хакимиәте командаһы составында — эштәр идарасыһы, баш архитектор, иҡтисад буйынса урынбаҫар, полиция, МЧС хеҙмәткәрҙәре... Себенле намыҫын ауыл Советы хакимиәте етәкселәре, водителдәр, механизаторҙар яҡларға әҙерләнә.


text:
Башҡортостанда яҙғы сәсеү 2 миллион гектарҙан ашыу майҙанда башҡарыласаҡ
2014 йылда Башҡортостан аграрийҙарына яҙғы сәсеүҙе 2 миллиондан ашыу гектарҙа башҡарырға кәрәк буласаҡ. Уның 1,267 миллион гектарын яҙғы һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары биләйәсәк, шуның эсенән 577 мең гектары яҙғы бойҙайға бүленә.
Техник культуралар быйыл 292 мең гектарҙы биләйәсәк, уларҙың 50 мең гектары – шәкәр сөгөлдөрө, 105 мең гектары – катруф һәм йәшелсә. Мал аҙығы культуралары менән 389 мең гектарҙы сәсеү планлаштырыла, тип хәбәр иттеләр республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Тотош Рәсәй буйынса быйыл 78,6 миллион гектар сәселәсәк, ул 2013 йылға ҡарағанда 900 мең гектарға күберәк.
Шул арала ужым культуралары менән Башҡортостанда 550 мең гектар биләнгән. Оператив мәғлүмәттәргә ярашлы, сәсеүҙең 70 проценты яҡшы хәлдә, 29 – ҡәнәғәтләнерлек.
Алдан хәбәр итеүебеҙсә, ужымдар вегетацияны октябрҙең тәүге яртыһында тамамланы, ул нормаға яҡын. Һауа торошо шарттары уларҙың ҡышлауына яйлы булды.
Республиканың агрономия хеҙмәттәре ай һайын ужым культураларының хәле буйынса күҙәтеү алып бара. Ғинуар аҙағында – февраль башында һынауҙы үҫтереү өсөн монолиттар алынған. Беренсе һөҙөмтәләре февралдең икенсе яртыһында билдәле буласаҡ.
Аграр ведомствола билдәләүҙәренсә, әлеге ваҡытта райондар хужалыҡтарында ете мең тонна самаһы минераль ашлама бар. Уңайлы хаҡтар буйынса минераль ашламаларҙы арттырыу өсөн «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Агрохимүҙәк» сауҙа йорто яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте һәм башҡа бер нисә предприятие менән килешеү төҙөү планлаштырыла.
Республикала хәҙер ауыл хужалығы техникаһын ремонтлау буйынса эштәр ҙә көйлө бара. Бына шулай, февраль башында ауыл хужалығы предприятиеларында булған 16 226 тракторҙың 13 148 берәмеге, йәғни 81 проценты, эшкә яраҡлы торошта.
Ремонт миҙгеле башланғандан – 2013 йылдың 1 октябренән алып – Башҡортостанда бөтәһе 3600 трактор ремонтланған, ул планлаштырылған кимәлдең 80 процентын тәшкил итә.
Үҙ сиратында, тупраҡ эшкәртеү машиналарының һәм ҡоралдарының, барлыҡ булғандарға ҡарата, техник әҙерлеге 83-85 процент, сәскес һәм сәсеү комплекстарының 82 процент тәшкил итә.
Бөгөн махсус предприятиеларҙа капиталь-төҙөклөндереү ремонтында һәм модернизациялауҙа 30-ҙан ашыу сәскес тора.
Быйыл яҙғы сәсеү кампанияһын уҙғарғанда яғыулыҡ-майлау материалдарына хаҡтар тоннаһына 32-33 мең һум күләмендә күҙаллана. Сағыштырыу өсөн: 2012 йылда яҙғы сәсеү тоннаһына 20 440 һумда башланғайны, 2013 йылда – тоннаһы 29 300 һум.
2013 йылда яҙғы баҫыу эштәрен үткәреүгә дизель яғыулығына ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәрҙең иҫәпләнгән ихтыяжы 40 мең тонна самаһы тәшкил итә. «Нормаль-80» автобензинында – 1,5 мең тонна, дизель мотор майында – 1,7 мең тонна.
2014 йылдың 1 февраленә ҡарата ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәрҙең нефть келәттәрендә дизель яғыулығының ҡалған өлөшө 2,8 мең тонна тәшкил итте. Бер йыл элек был күрһәткес 2,1 мең тоннаға тиңләнде, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Башҡортостандың сауҙа нөктәләрендә урында етештерелгән продукттар күбәйә
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлия Антипина/.
Республика магазиндары кәштәләрендә урында етештерелгән продукттар күбәйә. Өфөлә үткән матбуғат конференцияһы «Аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеге: ассортимент, сифат, хаҡтар» темаһына арналды.
— Килеп тыуған иҡтисади хәлгә бәйле күп кенә етештереүселәр әйләнештән төшөп ҡалды, әммә улар алмаштырылды, — тип билдәләне Башҡортостандың Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты рәйесе Рөстәм Камалетдинов. — Сауҙа әйләнешендә урындағы продукцияның өлөшө артты. Мәҫәлән, бөгөнгө көндә сырҙарҙың 80 проценты Рәсәйҙә, шул иҫәптән Башҡортостанда етештерелгән.
Эксперттар билдәләүенсә, төрлө кимәлдәге магазиндар Башҡортостанда сығарылған продукттар менән ҡыҙыҡһына башлаған. Мәҫәлән, сауҙа майҙансыҡтарының 90 процентҡа яҡыны урындағы ассортимент менән эшләй. Улар бигерәк тә ҙур булмаған ауыл хужалығы предприятиелары, фермер хужалыҡтары менән хеҙмәттәшлек итә.
Ҡайһы бер предприятиелар һатып алыусыларҙың иғтибарын йәлеп итеү өсөн йәшелсәләрҙе йыуыу өсөн ҡорамалдар, төрөү материалдары һатып ала, фирма магазиндарын аса, тип билдәләне ведомство башлығы.
Сауҙа буйынса дәүләт комитеты күҙаллауынса, аҙыҡ-түлеккә хаҡтар кинәт күтәрелмәйәсәк. Киреһенсә, йәшелсәләргә миҙгелле хаҡтар кәмеүен билдәләй: ике аҙна эсендә помидорҙар 30 һумға арзанайған. Иттең ҡиммәтләнеүен дә хаҡтарҙың миҙгелле тирбәлеүенә бәйләйҙәр.
— Быйыл етештереүселәр ауыл хужалығы йәрминкәләрендә әүҙем ҡатнашты. Ит ҡыйбатланды, сөнки әлегә етештереүселәрҙең һатып алыусыларға тәҡдим итерлек продукцияһы юҡ. Ихтыяж юғары кимәлдә ҡала, — тип аңлатма бирҙе Рөстәм Камалетдинов.
Башҡортостанда миҙгелле продукттарға хаҡтар үҫешен кәметеү буйынса эш алып барыла. Бының өсөн башҡа төбәктәр һәм яҡын сит илдәрҙән тауар килтереүселәр менән үҙ-ара эш итеү әүҙемләшә. Продукцияны аралашсыларһыҙ һатып алыуға баҫым яһала.


text:
- Подробности
- Просмотров: 375
ҠАРАҒАЙЛЫ, Урал й. басс. күл. Учалы ҡ. төньяҡҡа табан 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Күл өҫтө майҙаны 3,8 км2, оҙонлоғо 24 км, уртаса киңлеге 1,5 км, уртаса тәрәнлеге 3,2 м (макс. — 4,0 м), һыу күләме 12,0 млн м3, һыу йыйыу майҙаны 22,0 км2. Тектоник күл, аҫҡы һәм урта девондың ирәндек свитаһы тоҡомдарында (базальттар, андезибазальттар, туфлы ҡомташтар, туффиттар) барлыҡҡа килгән, соҡоро табаҡ һымаҡ; төбө һөҙәк, мәтеле, сапропель м‑н ҡапланған, көнсығыш өлөшөндә улаҡтары бар. Тымыҡ күл. Һыу кимәленең уртаса күп йыллыҡ тирбәлеүе 1,0—1,5 м. Туйыныуы ҡатнаш. Күл эвтрофлы; үтәләй туңыусан. Ярҙары һөҙәк, төньяҡ һәм көньяҡ- көнбайышта ҡалҡыулыҡҡа күсә. Ландшафы ҡарағай‑ҡайын урмандарынан тора. Яр буйҙарында күл ҡамышы, күрән, мамыҡбаш күрән, тар япраҡлы екән, көньяҡ ҡамышы һ.б. үҫә. Күлдә табан балыҡ, суртан һ.б. йәшәй.
Ә.М.Гәрәев
Тәрж. И.М.Япаров


text:
«Өфө һыу каналы»н Асҡар Фәйзуллин етәкләне
«Өфө һыу каналы» муниципаль унитар предприятиеһының яңы генераль директоры итеп Асҡар Фәйзуллин тәғәйенләнде, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» мәғлүмәт агентлығына Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтенән. 3 июндә аҙна һайын уҙғарылған оператив кәңәшмәлә ҡала башлығы Ирек Ялалов мэрия аппаратын предприятие етәксеһе менән таныштырҙы. Әлегә тиклем Асҡар Фәйзуллин Өфө хакимиәтенең Юлдар һәм яһалма ҡоролмалар төҙөү һәм ремонтлау буйынса идаралығы начальнигы вазифаһын башҡара.
— 2001 йылдан алып предприятиены етәкләгән, «Өфө һыу каналы»ның элекке етәксеһе Вячеслав Гордиенко май башында килешеү ваҡыты үтеү һәм пенсия йәшенә етеү менән бәйле вазифаһын бушатты, – тип аңлаттылар кадрҙар үҙгәрешен ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Торлаҡ төҙөү күләме Башҡортостанда 2013 йылдың ғинуар-авгусына ҡарата 13 процентҡа артҡан
ӨФӨ, 2014 йыл, 23 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Ғинуар-августа республикала йәмғеһе 1 миллион 572,7 мең квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелгән. 2013 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырмаса, төбәктә торлаҡ төҙөү күләме 13 процентҡа артҡан, тиелә Башҡортостанстат материалдарында.
Август айы иң һөҙөмтәлеһе: ай эсендә республикала бөтә финанслау сығанаҡтары иҫәбенә 319,4 мең квадрат метр торлаҡ индерелгән – июлгә ҡарағанда ике тапҡырға тиерлек һәм уҙған йылдың авгусына ҡарағанда яртыға күберәк.
Торлаҡ төҙөлөшөндә шәхси төҙөүселәр өҫтөнлөк итә: уларҙың иҫәбенә ағымдағы йылда төҙөлгән торлаҡтың 75,2 проценты (2013 йылдың ғинуар-авгусында – 80,8 процент) тура килә.


text:
Илимдиг
Илимдиг (Илимтин) — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе[1] биләмәләрендә аға. Йылға Сережа йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока[2].
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса [2]:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300212110000030861
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003086
- Бассейн коды — 09.01.03.002
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
- ГӨ буйынса сығарылыш — 0
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Гидротехник ҡоролмалар һәм дәүләт һыу кадастрының Рәсәй Үҙәк реестры».
- ↑ 2,0 2,1 РФ һыу реестры: Илимдиг (Илимтин).


text:
Өфө Ҡытайҙа хәрби-тарихи туризм мөмкинлектәрен күрһәтәсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Өфө Ҡытай Халыҡ Республикаһында хәрби-тарихи туризм мөмкинлектәрен күрһәтәсәк. Башҡортостан вәкилдәре Ҡытай Халыҡ Республикаһы Хунань провинцияһының Шаошань ҡалаһында туризм өлкәһендә Рәсәй-Ҡытай хеҙмәттәшлеген үҫтереү буйынса сараларҙа ҡатнаша.
Республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты хәбәр итеүенсә, Өфөнө федераль кимәлдә әҙерләнгән хәрби-тарихи маршрутҡа индереү Башҡортостан делегацияһының төп маҡсаты буласаҡ. Маршрут Ҡытай Халыҡ Республикаһынан килгән туристарға йүнәлтелгән. Ул республиканың иҫтәлекле урындары һәм совет осоро объекттары менән танышырға мөмкинлек бирәсәк.
Бынан тыш, сарала ҡатнашыусылар өсөн иҫтәлекле урындарға барыу, Рәсәй һәм Ҡытай туриндустрияһы вәкилдәренең, атап әйткәндә, эшҡыуарлыҡ һәм туризм өлкәһендә уртаҡ хеҙмәттәшлек буйынса симпозиумдар, презентациялар һәм эшлекле һөйләшеүҙәр уҙғарыу ҡаралған. Республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты вәкилдәре Башҡортостандың презентацияһын үткәрәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 233
СПИД, т о р м о ш т а б а р л ы ҡ ҡ а к и л г ә н и м м у н и т е т д е ф и ц и т ы, ВИЧ‑инфекцияның һуңғы стадияһы. Тыуҙырыусыһы: кеше иммунодефицитының (ВИЧ) Retroviridae ғаиләһенә ҡараған РНК‑лы вирусы, киптергәндә, ҡайнатҡанда һәм дезинфекция саралары тәьҫирендә үлә; иммун системаһы күҙәнәктәрен зарарлай һәм уның эшмәкәрлегенең үтә ныҡ боҙолоуына килтерә. Сығанағы — ВИЧ‑инфицирланған кеше. Инфекция енси бәйләнештәр ваҡытында, зарарланған ҡан һәм уның препараттары аша, ВИЧ м‑н зарарланған мед. инструменттарын файҙаланғанда, йөклөлөк ваҡытында, бала тапҡанда һәм инфицирланған әсәнән имсәк һөтө аша балаға йоға. ВИЧ‑инфекцияның 5 стадияһын айыралар: инкубация (2 аҙнанан алып 6 айға тиклем һәм унан күберәк), тәүге билдәләре барлыҡҡа килеү (бер нисә көндән бер нисә айға тиклем), латент (2‑нән 20 йылға тиклем), икенсел ауырыуҙар (инфекцион, онкологик) һәм терминаль (С.). Диагностика өсөн эпидемиологик анамнез, клиник һәм лаб. тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау: медикаментоз, һаҡланыу режимы һ.б. Иҫкәртеү: презервативтар ҡулланыу, инфекцияны перинаталь йоҡтороуҙы һәм ВИЧ‑тың организмға ҡан аша инеүен иҫкәртеү. Башҡортостанда 100 мең кешегә ВИЧ‑инфицирланғандар түбәндәгесә теркәлгән: 2006 й. — 17,0; 2008 — 22,8; 2010 — 31,0 кеше. 7569 ВИЧ‑инфицирланған кеше иҫәптә тора (2010). 20 б. 90‑сы йй. алып БР ФА‑ла, БДМУ‑ла, СПИД һәм инфекцион ауырыуҙарҙы иҫкәртеү, уларға ҡаршы көрәшеү б‑са республика үҙәгендә респ. ВИЧ‑инфекцияның эпидемиологияһы (З.Х.Даянова, Г.Ф. Иҙрисова, О.М.Мәүлитов, Ә.М.Шәмсиева), ауырыуҙарға антиретровирус терапияһы һәм иммунореабилитация үткәреүҙең һөҙөмтәлелеге (С.В. Зайцев, Д.Х.Хунафина), ауырыуҙы иҫкәртеүҙең соц.‑гигиеник аспекттары (Ш.Ф.Ғәббәсов, Н.Х.Шәрәфетдинова) өйрәнелә, клиник-иммунологик мониторинг алып барыла, БР‑ҙа ВИЧ‑инфекцияның таралыуын иҫкәртеү б‑са эш ысулдары камиллаштырыла (Н.Н.Егорова, Зайцев, В.В.Суворов, Р.Ғ.Яппаров). Белорет һәм Сибай ҡҡ. СПИД һәм инфекцион ауырыуҙарҙы иҫкәртеү, уларға ҡаршы көрәшеү б‑са республика үҙәге филиалдары (ҡара: Медицина үҙәктәре) эшләй. 1988 й. “БР территорияһында кеше иммунодефициты вирусы (ВИЧ‑инфекцияһы) тыуҙырған ауырыуҙың таралыуын иҫкәртеү тураһында” закон ҡабул ителә, ВИЧ‑инфекцияның таралыуын иҫкәртеү б‑са 2008—12 йй. респ. маҡсатлы программаһы тормошҡа ашырыла.
Р.Ғ.Яппаров
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 217
СЕБЕНДӘР, ы с ы н с е б е н д ә р (Muscidae), ике ҡанатлылар отрядына ҡараған бөжәктәр ғаиләһе. Яҡынса 5 мең төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. БР‑ҙа яҡынса 5 төрө бар, ҡашҡа себен, өй С. йыш осрай. Кәүҙәһе 2—15 мм оҙонлоҡта. Төҫө ҡара һоро, ҡорһағы һарғылт, 4 һәм унан күберәк сегменттан тора. Башы күкрәгенә хәрәкәтсән итеп тоташҡан. Мыйыҡтары ҡыҫҡа. Ҡашҡа себендең ауыҙ аппараты сәнсеүсе-һурыусы, өй С. — ялаусы. Аяғы йәбештергестәре һәм ике тырнағы булған 5 быуынтыҡлы тәпәйҙән тора. Ҡанаты үтә күренмәле, һеңерсәле. Йомортҡалары аҡ йәки һарғылт төҫтә, оҙонса йәки йомро формала, үҙе туҡланған субстратҡа һала. Балағорттары аҡ төҫтә, селәүсен һымаҡ, ғәҙәттә алғы осо тарайған, үҫемлектәрҙең туҡымаларында, тамырҙарында, һабаҡтарында, тарҡалған үҫемлек ҡалдыҡтарында, тиреҫтә үҫешә. Субстратта ҡурсаҡлана. Ҡурсағы пупарий эсендә. БР шарттарында бер миҙгел эсендә 1—3 быуын үҫә. Оло себендәр ҡышлай. Көндөҙ әүҙем. С. балағорттары — хайуан мәйеттәре, тиреҫ, фекалий, оло С. үҫемлектәрҙең һуты, серегән ҡалдыҡтары, ташландыҡтар, хайуандарҙың тиҙәге һәм кеше аҙығының ҡалдыҡтары м‑н туҡлана; улар араһында йыртҡыстар һәм ҡан һурғыстар бар. Торама пункттарҙа, кеше торлаҡтарында йәшәй. Кеше һәм хайуан ауырыуҙарын тыуҙырыусыларҙы тарата (түләмә, дизентерия, трипаносомоздар, туляремия, ваба һ.б.), ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары булып тора.
М.Ғ.Миһранов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының сентябрь һанына күҙәтеүҺанды “Баш мөхәррир һүҙе” асып ебәрә. “Үткәнем – хазина, бөгөнгөм – бүләк, киләсәгем – мөғжизә, тип йәшәүҙе һайлайыҡ. Ә мөғжизәне беҙ күп осраҡта үҙебеҙ тыуҙырабыҙ”, – ти Гөлназ Ҡотоева, һынау-һайлауҙарҙы лайыҡлы үтергә, аһәңгә һәм бәхеткә саҡырып....
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының август һанына күҙәтеү“Башҡортостан ҡыҙы” журналының август һанын буйынан- буйына һыҙып үткән тема – ҡатын-ҡыҙ күңеленең үтә лә нескә һәм өрфөйә, шул уҡ ваҡытта һиҙгер һәм ҡаһарман да була алыуы. Һанды асып ебәргән Гөлназ Ҡотоеваның “Рух тәрбиәсеһе” исемле мәҡәләһендә...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының июль һанына күҙәтеүИюль һанын асҡан һүҙендә баш мөхәррир Гөлназ Ҡотоева бер аҡыл эйәһенең йәш һылыуға биргән һабағын бәйән итә. “Ни эшләп яҡшылығым һәр ваҡыт ергә һалып тапала икән?” – тип һорай икән ҡыҙ ҡарттан. “Сәскәләр ҙә көнгә таждарын ҡапыл ғына асмай,...
"Башҡортостан ҡыҙы" журналының 6-сы һанына күҙәтеүТәүге ярты йыллыҡты йомғаҡлаған журналдың 6-сы һаны төрлө мауыҡтырғыс мәғлүмәттәргә һәм файҙалы кәңәштәргә бай булыуы, тема төрлөлөгө менән айырылып тора. Быны баҫманы ҡулығыҙға алғас та тойорһоғоҙ. Журнал Гөлназ Ҡотоеваның йәш режиссер һәм ижадсы...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының май һанына күҙәтеүБаҫманың был һаны “Баш мөхәррир һүҙе” менән асыла. “Матурлыҡ – уны баһалай белгән, таҙалыҡ – уны булдырған, мөғжизә – уға ышанған, бәхет уны һаҡлаған ерҙә бар, тиҙәр. Үҙебеҙҙе үҙебеҙ баһаламағанда, башҡаларҙың фекере, йәмғиәттә нығынған ҡараш...
«Башҡортостан ҡыҙы»ның апрель һанына күҙәтеүГүзәл заттарҙың яратҡан баҫмаһы “Башҡортостан ҡыҙы”, һәр ваҡыттағыса, күңелгә ял бирерлек, фәһем алырлыҡ, уйландырырлыҡ яҙмалар менән ҡыуандыра. Республикабыҙҙың аҫыл ҡатын-ҡыҙҙары менән таныштыра барыусы журналдың апрель һаны Рәсәй Федерацияһының...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Өфөлә Тажикстандың Генераль консуллығы асылды
Өфөлә Тажикстандың Генераль консуллығын асыу тантанаһы үтте. 9 сентябрь көнө бының өсөн осраҡлы ғына һайланмаған. Тажикстанда дәүләт бойондороҡһоҙлоғоноң 20 йыллығы тап бөгөн билдәләнә.
Консуллыҡ округы составына 14 төбәк инә, уның үҙәге — Өфөлә. Властар менән тура бәйләнеш булдырыу, шулай уҡ унда йәшәүсе Тажикстан граждандары менән осрашыу маҡсатында Консуллыҡ яҡын арала округҡа ингән барлыҡ төбәктәрҙә лә булырға планлаштыра.
Консуллыҡтың пландары һәм маҡсаттары хаҡында тулыраҡ «Башинформ» агентлығы сайтының «Тулылыҡ» (Подробности) бүлегендә Тажикстандың Өфөләге Генераль консулы Содик Имомов интервьюһында уҡырға була.


text:
Фото:
Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығы менән!
Фото:
9 май – Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығы алдынан Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов һуғыш һәм тыл ветерандарын, бөтә республика халҡын Еңеү көнө менән ҡотланы. Ҡотлауҙа шулай тиелә:
“Ҡәҙерле Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар һәм тыл хеҙмәткәрҙәре!
Хөрмәтле ватандаштар!
Һеҙҙе бөтә халыҡ байрамы – Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығы менән ҡайнар ҡотлайым!
Яҙҙың был сыуаҡ көндәрендә бөтә донъя тиңһеҙ ватансылыҡ, батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтеп, бөтә кешелек киләсәген һаҡлап алып ҡалған ватандаштарыбыҙҙы хөрмәтләп иҫкә ала. Уҙған тиҫтә йылдар Ватаныбыҙ азатлығын һәм ерҙә тыныс тормошто яҡлап алып ҡалған халҡыбыҙҙың үлемһеҙ, героик батырлығының һүнмәҫ әһәмиәтен тағы ла яҡтыраҡ сағылдыра бара.
Был Тыуған илебеҙҙең һоҡланғыс тарихына мөрәжәғәт итеү, үҙҙәренең фиҙакәр хеҙмәте, батырлығы һәм ҡаһарманлығы менән илебеҙҙең намыҫын, азатлығын һәм киләсәген һаҡлап алып ҡалған өлкән быуындарҙың бөйөк батырлыҡтарын тәрән рәхмәт тойғоһо менән иҫкә алыу өсөн тағы бер бик яҡшы мөмкинлек.
Был бөтә күп милләтле халҡыбыҙҙың дан, мәңгелек хәтер һәм еңеүселәрҙең – фронтовиктарҙың һәм тыл эшсәндәренең намыҫлы, героик быуынына икһеҙ-сикһеҙ рәхмәт белдереү көнө. Ул рәсәйлеләрҙең рухи көс, ғорурлыҡ һәм патриотизмының бөткөһөҙ сығанағы булып хеҙмәт итә, бөтә ер йөҙөндәге изге ихтыярлы кешеләрҙе берләштерә. Ул һәр ваҡыт беҙгә еңеүсе халыҡтың рухи һәм әхлаҡи ҡиммәттәре тураһында иҫкәртеп тора.
Еңеүсе һалдат һәм тыл хеҙмәткәренең яҡты образы, уларҙың хәрби һәм хеҙмәт даны, изге традициялары, Тыуған илгә ҡайнар һөйөү, халыҡтарҙың дуҫлыҡ һәм туғанлыҡ өлгөһө – беҙҙең мәңгелек баһалап бөткөһөҙ ҡаҙанышыбыҙ. Һәм беҙ бөйөк азатлыҡ һуғышында ҡатнашыусылар алдында баш эйәбеҙ, фронтта ҡан ҡойғос һуғыштарҙа һәм ауыр тыл һынауҙарында ҡаҡшамаҫ сыҙамлыҡ һәм рух ныҡлығы күрһәткән, сикһеҙ ҡыйынлыҡтарҙы үткәреп, бөйөк еңеү яулаусыларға хөрмәт күрһәтәбеҙ. Улар емерелгән илде аяҡҡа баҫтырҙы, уның төбәктәренең ҡеүәтле үҫешен, матди һәм рухи ҡиммәттәрен һаҡлау һәм арттырыуҙы тәьмин итте, шулар арҡаһында беҙ бөгөн дә Тыуған илебеҙҙең именлеген, оборона һәләтлелеген һәм ҡеүәтен нығыта алабыҙ.
Тыуған Башҡортостаныбыҙ ҡаҙаныштарында беҙ яу яландарында һәм хеҙмәт фронтында үҙ-үҙҙәрен аямаған өлкән быуындарыбыҙҙың индергән өлөшөн күрәбеҙ. Республикабыҙҙың ышаныслы үҫеше – йәштәрҙе патриотик рухта тәрбиәләү, атай-олатайҙарыбыҙҙың батырлығын халыҡ хәтерендә һаҡлау буйынса изге эштең, ветерандар хаҡында хәстәрлектең ышаныслы нигеҙе. Һәм был – халҡыбыҙҙың, бөтә дәүләт һәм урындағы үҙидара органдарының, хеҙмәт коллективтарының һәм йәмәғәт ойошмаларының изге бурысы.
Бөйөк еңеүебеҙ хаҡында яҡты иҫтәлек быуаттан-быуатҡа нығый барһын. Тыуған илебеҙ өсөн үҙ ғүмерҙәрен ҡорбан иткән батырҙарыбыҙға мәңгелек дан! Ҡаһарман ветерандарыбыҙға һаулыҡ, әүҙем оҙон ғүмер, тыныслыҡ, шатлыҡ-ҡыуаныстар һәм бәхет теләйем!
Байрам, Еңеү көнө менөн, ҡәҙерле дуҫтар!
Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Рәхимов”.


text:
- Подробности
- Просмотров: 220
РУС-ПРУСС-ФРАНЦУЗ ҺУҒЫШЫ (1806—07), 4‑се Францияға ҡаршы коалиция (Рәсәй, Пруссия) м‑н Франция араһындағы һуғыш. 1805 й. Рус-австрий-француз һуғышының дауамы булған. Хәрби хәрәкәттәр Пруссия терр‑яһында барған. Рус армияһы составына 20‑гә яҡын башҡ. полкы (һуғыш аҙағына килеп еткән) ингән. 1807 й. 10 майынан полк. В.А.Углицкий етәкс. 2 башҡ., 1‑се һәм 2‑се Ырымбур казак полктары Нарев й. буйында ген. Массена һәм Вреде ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғышҡан. 4 июндә 2 башҡ. полкы (ком. — майор Данкеев һәм поручик Б.К.Ҡыуатов; ҡара: Ҡыуатовтар) атаман М.И.Платов корпусы составында Веллау ҡ. янындағы алышта ҡатнашҡан. 9 июлдә Тильзит солохона ҡул ҡуйылғандан һуң император Александр I Наполеонға иррегуляр ғәскәрҙәр составына ингән башҡорттарҙы күрһәткән.
Әҙәб.: Ч у й к е в и ч П.А. Подвиги казаков в Пруссии. СПб., 1810; Д а в ы д о в Д.В. Тильзит в 1807 году //Башкирия в русской литературе. Т.1. Уфа, 1989.
Р.Н.Рәхимов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 176
РОМАДАНОВКА ЙЫРЫНЫ, геол. тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Ишембай р‑ны Ромадановка а. көнсығыш ситендә Ҡартышлы й. (Тор й. басс.) үҙәнендә урынлашҡан. Дөйөм ҡалынлығы 6 м еткән олигоцен ҡатламдарының бер эталон киҫелеше булып тора. Составында олигоцен флораһы үҫемлектәренең (күбеһенсә мәңге йәшел һәм яланғас орлоҡло Fagus speritus, Potomogeton speritus һ.б. ағастарҙың япраҡтары) ҡалдыҡтары м‑н тимерле ҡомташ конкрециялары булған ҡомташтарҙан, балсыҡтарҙан, балсыҡлы ҡомдарҙан__ ғибәрәт. Р.й. болон һәм болон‑дала үҫемлектәре м‑н ҡапланған. Тәүге тапҡыр А.П.Тяжёва тарафынан тасуирлана (1937), Г.В.Вахрушев (1940), В.Л.Яхимович (1958) тарафынан тикшерелә.
Ә.З.Гәрәев
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Ата-әсәләр йыйылышы (Юмореска)
15 февраля 2014 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Ата-әсәләр йыйылышын асып, тәүге һүҙҙе мәктәп директоры алды. Ул мәктәп тормошо менән таныштырып, уҙған сиректә өлгәшелгәндәр хаҡында бәйән итте. Күп уҡыусыларҙың дәрескә әҙерләнеп килмәүҙәрен, тәртип боҙоуҙарын һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Матурлыҡтың юҡтыр сиктәре
15 февраля 2014 йыл | Яңылыҡтар
Ошо көндәрҙә Башҡортостан юлдаш телевидениеһында «Һылыуҡай - 2014» республика гүзәллек бәйгеһенең һайлап алыу туры үтте. Өс тиҫтәләп конкурсант араһынан 12 сибәркәй финалға сыҡты.
Афғансылар беҙҙең арала…
15 февраля 2014 йыл | Йәмғиәт
Яңғыҙҡайын мәктәбендә совет ғәскәрҙәренең Афғанстандан сығарыуға 25 йыл тулыуға бағышланған кисә үтте. Башта тормош хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре уҡытыусыһы Наил Рәшит улы Ғәлекәйев афған һуғышы тарихына байҡау яһаны, ундағы юғалтыуҙар һаны менән таныштырҙы.
Беҙ Ватан ҡушҡанды үтәнек
15 февраля 2014 йыл | Йәмғиәт
1989 йылдың 15 февралендә 40-сы армия командующийы генерал-лейтенант Борис Громов совет ғәскәрҙәренең сикләнгән контингентының һуңғы яугиры булып, Афғанстан менән СССР-ҙы айырып торған Амударъя күпере аша үтте. 10 йылға яҡын барған иғлан ителмәгән һуғыш ошолай тамамланды.
Ғафури еренең батыр улдары
15 февраля 2014 йыл | Йәмғиәт
80-се йылдар быуыны Афғанстан Демократик республикаһы ваҡиғалары һәм уға Советтар Союзының ярҙамы тураһында яҡшы белә. СССР-ҙың Ҡораллы Көстәре Афғанстанда 10 йылға яҡын була һәм ошо йылдар эсендә унда 620 мең кеше хеҙмәт юлы үтә.


text:
Ихата йәме нимәлә? Нисек кенә сәйер булмаһын — әтәстә! Һәүетемсә генә барған ауыл тормошона үҙенсәлекле йәм биргән, көн дә борғоһон ҡысҡыртып йоҡонан уятҡан һәм яҡшы кәйеф өләшкән дә ошо йорт ҡошо.
Әгәр һеҙ тауыҡтарҙы бер генә миҙгел тотоп, маҡсатығыҙ тик йомортҡа алыу икән, әтәсһеҙ ҙә була. Тик йомортҡаны инкубаторға ҡуйыу өсөн ул мотлаҡ кәрәк. Әтәс булғанда тауыҡтар дәррәү, бер тәртиптә йөрөй. Йомортҡаны ла “батша”лары булған саҡта яҡшыраҡ һалалар. Мәҫәлән, эре ҡошсолоҡ фабрикаларында махсус рәүештә ваҡыты-ваҡыты менән әтәс тауышын ҡысҡыртып алалар. Әлбиттә, йомортҡаның тәме туранан-тура ата ҡошҡа бәйләнмәгән, ә аҙыҡтан тора. Бына нисек ашауҙары — әтәстән. Тағы шуныһын да әйтергә кәрәк: аталанмаған йомортҡа оҙағыраҡ һаҡлана икән.
Был арауыҡ аҙ ғына булһа ла кешеләргә йәйге, көҙгө мәшәҡәттәрҙән һуң бер аҙ ял биреү осоро булһа, икенсе яҡтан, яҙға әҙерлек ваҡыты ла. Уйланырға, яңы пландар ҡорорға форсат бар. Бигерәк тә шәхси хужалығын алып барғандарға, баҡсасылыҡ менән шөғөлләнгәндәргә.
Был йәһәттән ике кәңәш тәҡдим итәбеҙ. Ул иһә ғәҙәти, көндәлек эштән ғибәрәт — органик ашлама туплау, ошо маҡсатта ҡиммәтле ашламалар әҙерләү.
Был арауыҡ аҙ ғына булһа ла кешеләргә йәйге, көҙгө мәшәҡәттәрҙән һуң бер аҙ ял биреү осоро булһа, икенсе яҡтан, яҙға әҙерлек ваҡыты ла. Уйланырға, яңы пландар ҡорорға форсат бар. Бигерәк тә шәхси хужалығын алып барғандарға, баҡсасылыҡ менән шөғөлләнгәндәргә.
Был йәһәттән ике кәңәш тәҡдим итәбеҙ. Ул иһә ғәҙәти, көндәлек эштән ғибәрәт — органик ашлама туплау, ошо маҡсатта ҡиммәтле ашламалар әҙерләү.
Тауыҡ йылы тамамланды, ләкин шәхси хужалыҡтарҙа ҡош-ҡорт тотоу төп тармаҡ булып ҡала. Ите, йомортҡаһы көндәлек табыныбыҙҙы биҙәй. Шуға ла календарҙа мөсәлдәге хайуан, ҡоштар алмашыныуына ауыл халҡы иғтибар итмәй. Етмәһә, йорт-ҡураны һаҡларҙай Эт йылы килде.
Беҙ ҙә үҙебеҙҙең “Йорт-ҡура” битендә ҡошсолоҡҡа арналған мәғлүмәт бирә киләбеҙ. Был сығарылышта иһә тотош битте ошоға арнарға булдыҡ. Бәлки, отошло тармаҡ иҫәбенә шәхси хужалыҡтарын киңәйтергә, күләмлерәк эш итеү алымына күсергә теләгәндәр булыр тигән өмөттә ҡалабыҙ.
Тауыҡтар аҙыҡ төрләмәй, шуға ла бирелгән ашлыҡтан тыш та үҙҙәренә ем таба ала. Ләкин был эште ҡоштарҙың үҙҙәренә генә ҡайтарып ҡалдырмай, өҫтәмә ризыҡ та әҙерләү мөһим. Йомортҡа, ит бик күп файҙалы матдәләрҙән тора. Дөрөҫ туҡландырһаң, йыл әйләнәһенә ҡош-ҡорт та буш ҡалдырмаҫ. Өҫтәмә туҡландырыуға аҡһым, май, углеводтар, витамин һәм минераль матдәләргә бай аҙыҡтар инә.
Көндәр һалҡынайыу менән ҡайһы бер шәхси хужалыҡтарҙағы тауыҡтар йомортҡа һалмай башлай. Ни өсөн шулай һуң? Ә бит баҙарҙа, супермаркет һәм аҙыҡ-түлек магазиндарында йыл әйләнәһенә йомортҡа була. Тимәк, ҡошсолоҡ фабрикаларында улар һала, сөнки унда “мәңгелек яҙ һулышы” булдыралар, уңайлы шарттар тыуҙыралар.
Верна ҡушаматлы этебеҙ бар ине. Уның менән уйнау миңә һәм Ғайса ҡустыма кинәнес бирә. Дәү, йөнтәҫ кәүҙәле, ҡыш ҡул санаһын еңел тарта. Ә йортта ышаныслы һаҡсы. Ҡапҡа төбөн һаҡлағанында, башын ике ал тәпәйенә һала ла йоҡлаған төҫлө ята. Янына ултырып, башын һыйпаһаң, күҙҙәрен асҡылап ҡәнәғәтләнеүен белдерә.
Исем кеше есемен билдәләй, тиҙәр. Ысынлап та, яҡты донъяға килгәндән алып ғүмер ахырынаса әҙәм балаһы үҙенә әйтелгән исем көсө ярҙамында хәрәкәт итә. Ата-әсә тарафынан оло һөйөү менән әйтелгән мәғәнәле исем ҡолаҡҡа ипле генә яғылып кешене ишетергә, тыңларға, тойорға мөмкинлек бирә. Ир-атҡа ҡушылғаны батырлыҡ, ҡыйыулыҡ, ныҡлыҡ кеүек сифаттарҙы һынландырһа, ҡатын-ҡыҙҙыҡында сафлыҡ, наҙлылыҡ, йомшаҡлыҡ сағылырға тейеш, тиҙәр. Әммә күп осраҡта төрлө шарттарҙа был тигеҙлек һаҡланмай, эйәһенә килешмәгән, мәғәнәһеҙ исемдәр ҡушыла. Иғтибарға алыр һүҙебеҙ ҡатын-ҡыҙҙарға ҡушылыр матур һәм наҙлы башҡорт исемдәре хаҡында.
Элек-электән малсылыҡ халыҡтың таянысы булған һәм именлеген тәьмин иткән. Ҡура тулы һыйыр мөңрәп торһа, ауыл йәшәр, халыҡ эшле булыр. Малды үрсетеү, күберәк һөт, ит алыр өсөн бөгөн тоҡомсолоҡ эше – көнүҙәк мәсьәлә. Бының өсөн яһалма ҡасырыу ҡулланыла. Уның менән ветеринар станцияһы шөғөлләнә. Хужаларҙы, әлбиттә, малдың тоҡомо насарая барыуы борсой. Колхоз-совхоз осоронда хужалыҡтарҙа мал күпләп көткәндә, тоҡомсолоҡто яҡшыртыу һәм үҫтереү эше лә бик әүҙем булды. Бөтә ауылдарҙа ла тиерлек ферма бар ине, һыйырҙарҙы яһалма ҡасырыу бүлектәре эшләне. Шәхси хужалыҡтарҙың көтөүенә иһә тоҡомло үгеҙҙәр ебәрелә торғайны.
Артҡа 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 22 Алға
Бит башына
Хәҙер ҡала ерендә генә түгел, ауылдарҙа ла “евротәҙрә” тип аталған, тәүҙә Европала етештерелгән, әле үҙебеҙҙә лә киң ҡулланылған тәҙрә ҡуя башланылар. Күптәрҙең улар тураһында белгеһе килә. Бөгөн һүҙебеҙ ошо хаҡта.