text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Өфөләге социаль объекттар төҙөлөшөн тикшерҙе
Фото:
26 августа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөнөң Киров һәм Дим райондарындағы социаль объекттар төҙөлөшөн тикшерҙе.
Республика башлығы Башҡорт дәүләт педагогия университетының бассейны һәм ер аҫтында парковкаһы буласаҡ спорт комплексының әҙерлек кимәлен баһаланы. Объект төҙөлөшө «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Рәсәй вуздарына 500 бассейн» проекты сиктәрендә алып барыла. Комплекс ике бассейндан (ололар өсөн – 25-кә 16 метр һәм балаларға 16,4-кә 4,7 метр күләмендә), ике тренажер һәм бер уйын залынан, студенттар өсөн уҡыу аудиторияларынан, солярий һәм массаж кабинеттары булған медицина-һауыҡтырыу үҙәгенән торасаҡ. Ер аҫты паркингы ла ошонда уҡ урынлашасаҡ.
Комплекс 2011 йылдың мартында төҙөлә башлаған. Объектты сафҡа индереү яҡынса 10 октябргә планлаштырыла. Дөйөм смета хаҡы – 237 млн һум, шуларҙан 144 млн һумы үҙләштерелгән.
Әлеге ваҡытта Рәсәйҙә был проект сиктәрендә ошондай 17 бассейн төҙөлә, әҙерлек кимәле буйынса Өфө бассейны әлегә беренсе урында. 2012 йылда ошондай уҡ комплексты – Башҡорт дәүләт университеты, 2013 йылда Башҡорт дәүләт аграр университеты файҙаланыуға аласаҡ, тип күҙаллана.
Рөстәм Хәмитов биш ҡатлы бинаның бүлмәләрен, комплекстың спорт майҙансығын һәм бассейнды ҡараны. Республика башлығы, ҙур булыуына ҡарамаҫтан, объект донъя кимәлендәге ҙур ярыштар үткәреүгә яраҡлы түгел, тип билдәләне.
— Өфөлә донъя чемпионаты үткәрергә мөмкинлек бирәсәк бассейн төҙөү тураһында уйларға кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов.
Өфөнөң Дим районында Рөстәм Хәмитов 102-се Башҡорт гимназияһын реконструкциялау барышы менән танышты. Белем биреү учреждениеһының төп бинаһы 1952 йылда төҙөлгән. 2009 йылдың февралендә гимназия бинаның иҫкереүе һәм янғын хәүефһеҙлеге нормаларына яуап бирмәүе арҡаһында ябылған һәм уны реконструкцияларға ҡарар ителгән. Әммә асылда ул өр-яңынан төҙөлә. Реконструкция әүәлге бина өлөшөн ҡайтанан планлаштырыуҙы һәм ике ҡатлы яңы ике бина төҙөлөшөн үҙ эсенә ала. Яңы биналарҙың береһендә спортзал урынлашҡан.
Объектты реконструкциялау 2011 йылдың ғинуарында башланған. Проект буйынса ул 500 балаға иҫәпләнгән. Мәғариф учреждениеһының дөйөм майҙаны 5710 кв. метрҙы тәшкил итә. Смета хаҡы – 118,6 млн һум, бөгөнгө көндә 90 млн һум үҙләштерелгән. Бинаны 2011 йыл аҙағына тиклем сафҡа индереү планлаштырыла.
Биналарҙы тикшереү барышында гимназия өсөн билдәләнгән нормаларҙың ике спорт залын күҙ уңында тотоуы билдәләнде. Ошоға бәйле Рөстәм Хәмитов, оло спорт залын ике бәләкәйгә бүлеү яҡшы ҡарар булмаясаҡ, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
— Ҙур спорт залына теймәҫкә. Ә гимназияны нормаларға ярашлы хәлгә килтерер өсөн, башланғыс кластар өсөн спорт залына икенсе бина ҡарарға кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов.
Рөстәм Хәмитов «Дим-8» биҫтәһенең 47-се поликлиникаһында ла булды. Объект 2006 йылда төҙөлә башлаған торлаҡ йорттоң төкәтмәһе итеп эшләнгән. 2010 йылда йорт файҙаланыуға тапшырылған, шул ваҡытта уҡ төҙөүселәр поликлиниканың эске биналарын биҙәү эштәрен башлаған. Ул сменаһына 250 кешене ҡабул итеүгә иҫәпләнгән, Дим районының 60 меңдән ашыу кешеһен хеҙмәтләндерәсәк. Бында хирургия, терапия бүлексәләре һәм эндоскопия кабинеты бар.
Бөгөнгө көндә эштәрҙең төп өлөшө башҡарылған, бер аҙ биҙәкләү эштәре һәм сантехника урынлаштырға ғына ҡалған. Яҡын арала мебель килтереләсәк һәм 9,6 млн һум суммаға ҡорамалдар һатып алыуға конкурс процедуралары башланасаҡ. Объекттың смета хаҡы — 60 млн һум самаһы, әле 50 млн һумы үҙләштерелгән.
Башҡортостан Президентына хәбәр итеүҙәренсә, поликлиниканы сентябрҙә тапшырыу планлаштырыла, әммә уны сафҡа индереү этап буйынса алып барыласаҡ: башта бында участка табиптары урынлашасаҡ, ә ҡорамалдар һатып алғандан һуң – тар белгестәр. Әммә Рөстәм Хәмитовҡа был оҡшаманы.
— Халыҡ бында килеп, һәр яҡлап медицина ярҙамы ала башлағас ҡына беҙ, поликлиника сафҡа индерелгән, тип әйтә аласаҡбыҙ. Ә ҡорамалдарһыҙ поликлиника – ул «ярымфабрикат». Уны һатып алыуға ваҡыт талап ителәсәк, — тине Рөстәм Хәмитов.
Республика Президенты биналарҙың биҙәлешенә лә ҡәнәғәтһеҙлеген белдерҙе.
— Түбәләр тигеҙ түгел, ярыҡтары бар. Шунда уҡ арзан материалдар файҙаланғаны күҙгә ташлана. Сифатлы, яҡшы эшләнгән, тигән тойғо ҡалмай. Нисектер уртаса ғына, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Ошо уҡ микрорайонда Рөстәм Хәмитов бассейны булған 200 урынлыҡ балалар баҡсаһы төҙөлөшөн ҡараны. Сабыйҙар өсөн унда һигеҙ төркөм ойоштороласаҡ. Балалар баҡсаһы көҙгөлөккә асылырға тейеш. Бөгөнгө көндә бина файҙаланыуға тапшырыуға әҙер тиерлек: әле һуңғы биҙәү эштәре бара, мебель, инвентарь һәм ҡорамалдар алып килергә генә ҡалған. Объекттың смета хаҡы 150 млн һум самаһы тәшкил итә, шуларҙың яҡынса 140-ы үҙләштерелгән дә инде.
Рөстәм Хәмитов мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы биналарын – уйын бүлмәһен, музыка дәрестәре залын, спорт залын һәм 14-кә 7 метр ҙурлыҡтағы бассейнды ҡарап сыҡты.
Республика Президенты бинаның үҙенсәлекле архитектураһын билдәләне, шул уҡ ваҡытта подрядсыларға эштәге етешһеҙлектәрҙе лә күрһәтте.
— Тыштан барыһы ла яҡшы, ләкин ныҡлап ҡарай башлаһаң — тегендә ҡыйыш, бында эшләп бөтөрөлмәгән. Һәйбәт проект, биналары матур, әммә сифатлы төҙөй белергә лә кәрәк. Объектты сафҡа индереү ваҡытын кисектерергә тура килһә лә, етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү мотлаҡ, — тине Рөстәм Хәмитов.


c: text/html

text:
Фото:
Башҡортостан Хөкүмәте менән «Рәсәй почтаһы» хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйҙы
Фото:
20 июндә Өфөлә Башҡортостан Хөкүмәте менән «Рәсәй почтаһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһы араһында республикала почта элемтәһен камиллаштырыу һәм үҫтереү өлкәһендә үҙ-ара килешеп эш итеү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылды.
«Рәсәй почтаһы»ның Башҡортостандағы филиалы эшмәкәрлеген яҡшыртыу документтың төп маҡсаты булып тора.
— Республикала «Рәсәй почтаһы»ның 1300-ҙән ашыу бүлексәһе иҫәпләнә. Ул Башҡортостандағы ҙур предприятиеларҙың береһе булып тора, унда 10 меңдән ашыу кеше эшләй. Беҙ артабан да «Рәсәй почтаһы» менән тығыҙ бәйләнештәр булдырырға, үҙ-ара килешеп эш итеүҙең яңы юлдарын эҙләргә, хеҙмәттәшлек итеү даирәһен киңәйтергә тырышасаҡбыҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды килешеүгә ҡул ҡуйыу тантанаһында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов.
Почта элемтәһе хеҙмәттәре менән ҡулланыусыларҙың ихтыяжын тулыраҡ ҡәнәғәтләндереүгә йүнәлтелгән берлектәге эшмәкәрлекте координациялау килешеп эш итеүҙең төп йүнәлеше булып тора. Артабан хеҙмәттәшлек итеү өсөн йәнә бер мөһим йүнәлеш – «Рәсәй почтаһы»ның фәнни, техник, мәғлүмәти һәм производство мөмкинлектәрен үҫтереү.
— Хөкүмәттең яңы составы билдәләнгәндән һуң, дәүләттең «Рәсәй почтаһы»на ҡарата иғтибары ҡапыл артты. Шул уҡ ваҡытта беҙ Башҡортостан Республикаһынан мөһим үҙгәрештәр көтмәйбеҙ, сөнки республика етәкселеге менән федераль почта операторы араһындағы мөнәсәбәттәр кимәле һәр ваҡыт конструктив булды. Тик тығыҙ хеҙмәттәшлек итеү генә беҙҙең барыбыҙға ла күрһәтелгән хеҙмәттәрҙән ҡәнәғәт ҡалырға мөмкинлек бирәсәк, — тип иҫәпләй «Рәсәй почтаһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры урынбаҫары Игорь Мандрыкин.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Учалы районында алты ғаилә торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға сертификаттар алды
Учалы районы хакимиәтендә алты ғаиләгә сертификаттар тапшырыу тантанаһы үтте. Аҡсалата сертификаттар республикала «2013 йылға тиклем ауылды социаль үҫтереү» маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға бүленде. Абҙаҡ, Миндәк, Өргән, Ураҙ, Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол ауылдарынан, Учалынан йәш ғаиләләрҙе сәләмләп, хакимиәт башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев, программала ҡатнашыусыларҙың барыһы ла агросәнәғәт һәм бюджет өлкәләрендә эшләй, балалар тәрбиәләй, тип билдәләне һәм барыһына ла ғаилә бәхете теләне. Тантаналы рәүештә биш ғаилә – 680 мең һум күләмендә, Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол ауылынан бер ғаилә 900 мең һумдан ашыу күләмдә сертификаттар алды. Түләүҙәрҙең дөйөм суммаһы дүрт миллион һумдан ашыу тәшкил итте.
«2013 йылға тиклем ауылды социаль үҫтереү» маҡсатлы программаһы Башҡортостанда 2004 йылдан алып тормошҡа ашырыла, был ваҡыт эсендә Учалы районында йәшәгән 116 ғаилә торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға аҡсалата ярҙам алды. Түләүҙәрҙең дөйөм суммаһы 68 миллион һумдан ашыу тәшкил итте.


text:
Ансамбль аҿы икәашоит 5-12 шықәса зхыҵуа ахәыҷқәа. 15 шықәса рыҩныҵҟала х-коллективк рҽырыԥсаххьеит. Уажәы ахареографиатә ансамбль "Афырҭын" 200-ҩык ахәыҷқәа алоуп, 120-ҩык ҷкәынцәоуп.
Иахьатәи ахәыҷтәы ансамбль "Афырҭын" аԥшьгара абзоуроуп 80-тәи ашықәсқәа рзы иҟаз аиҳабацәа ахьыҟәашоз ансамбль, уи далахәын анапхгаҩгьы Лев Қьецбагьы.
Усҟангьы "Афырҭын" жәларбжьартәи аконкурсқәа рҿы аԥхьахәқәа аиуан, ИУНЕСКО асиагьы ианылахьан иреиӷьу амилаҭтә кәашара назыгӡо ансамбль ҳәа. Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьраан ансамбль еимпит, асолистцәа аӡәырҩы абџьар шьҭыхны рыԥсадгьыл рыхьчон, еизҳауа ахәыҷқәа акәашареи ашәаҳәареи рзы алшара роурц азы.


text:
Фото:
Туймазы уҡыусылары ҡағыҙға икенсе ғүмер бирә
Фото:
Туймазы ҡалаһында һәм районында «Ҡағыҙға – икенсе ғүмер!» экологик акцияһы үтә.
Туймазының 23 дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусылары макулатура йыйыу менән шөғөлләнде. БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, акция йомғаҡтары буйынса еңеүселәр билдәләнәсәк – уларҙы приздар көтә.
Ойоштороусылар араһында – Башҡортостан Республикаһының “Тәбиғәт” дәүләт унитар предприятиеһы. Макулатура кампанияһының девизы – «Сүп-сарҙы цивилизациялы айырым йыйыуға тәүге аҙым».
Акцияның төп маҡсаты балаларға икенсел сеймалды рациональ файҙаланыу зарурлығын күрһәтеүгә ҡайтып ҡала.
Билдәле булыуынса, бер тонна макулатура дүрт кубометрға яҡын ағасты һаҡлай, ә был биш ҙур ағас тигән һүҙ. Йыл һайын бөтә Ер шары үҫемлектәре 150 миллиард тонна углерод үҙләштерә һәм атмосфераға 25 миллиард тоннанан ашыу кислород бүлеп сығара. Йәйге бер көндә бер гектар урман 40 тонна һыуҙы парға әйләндерә.
Ҡағыҙ ҡалдыҡтарын икенсел файҙаланыу ағастарҙы һаҡлау ғына түгел, зарарлы сәнәғәт факторҙарының тәбиғәткә йоғонтоһон кәметергә лә ярҙам итәсәк. Целлюлоза етештереү һыулыҡтар өсөн макулатура массаһын эшкәртеүгә ҡарағанда хәүефлерәк. Етмәһә, файҙаланылған ҡағыҙҙы эшкәртеү уны яндырғанда йәки сереткәндә атмосфераға бүленгән зарарлы матдәләр күләмен кәметергә ярҙам итә.


text: Бишбүләктәргә 50 мең гектарҙан ашыу майҙанда урып йыйыу эштәрен башҡарыу бурысы тора, әле барлыҡ хужалыҡтарҙа ла арыш, бойҙай уңышын йыялар. Бынан тыш, тритикале, һоло, арпа баҫыуҙарында ла эш ҡайнай. Районда бер рәттән ужым культуралары сәселә, ул 20 мең гектарға яҡын майҙанда башҡарыла. Белгестәр, көндәр матур торһа, 15 сентябргә тиклем эште тамамларға иҫәп тота. Мал аҙығы әҙерләү ҙә дауам итә, 20 мең тонна бесән, 38 мең тонна сенаж тупланған да инде. Шөкөр, төбәктә техника паркының бай һәм заманса булыуы ураҡ эштәрен тотҡарлыҡһыҙ башҡарырға мөмкинлек бирә. Бөгөн барлығы 92 комбайн эшләй, ошо арала тағы берәү районға ҡайтасаҡ. Яғыулыҡҡа был яҡтарҙа ҡытлыҡ һиҙелмәй, сөнки уны етәкселек алдан хәстәрләгән.


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Страница 2
Юғалттым бәхетемде
Махсус бит / Письма // 17-12-2017, 07:30
Минеңсә, мөхәббәт – ул бер кешенең икенсе кешегә ҡарата ныҡлы бәйләнеше, тәрән хисе. Уны инәлеп, үтенеп, ялбарып, көс менән алып булмай. Ваҡыты етһә, көтмәгәндә, һинән һорап тормайынса, үҙе килә. Тәнзилә исемле танышым бәхетен ҡулынан нисек ысҡындырыуы хаҡында һөйләгәйне.
– Бер нисә йыл элек Илнур менән таныштым. Тора-бара ул миңә ныҡлап эҫенеп китте, яратыуын да әйтте. Ә мин етди мөнәсәбәттәрҙән ҡурҡтым. Шулай дуҫлашып йөрөгәндән һуң ниңәлер арабыҙ һыуынды, мин осрашыуҙы туҡтаттым. Ул, миңә үпкәләптер, ахыры, башҡа яҙманы ла, шылтыратманы ла. Шулай ҙа Илнурҙың нисек йәшәгәне менән ҡыҙыҡһынып торҙом. Тик элекке һөйгәнемдең башҡа ҡыҙ менән осрашыуын ишеткәс, көнләшеү тойғоһо уянды, унһыҙ йәшәй алмағанымды аңланым....
Айыу ниңә һөжүм итә?
Махсус бит / Письма // 13-12-2017, 07:00
Ауыл халҡының айыуҙарҙың малға тейеүе тураһында күтәргән проблемалары ҡулға ҡәләм алырға, тәбиғәтебеҙҙең бер өлөшө булған урман хужаһын яҡлап, үҙемдең фекеремде яҙырға мәжбүр итте. Әлбиттә, улар ҙур зыян килтерә: кемдеңдер берҙән-бер һыйырын йәки атын йыға, күҙ терәп торған малынан яҙҙыра. Былай ҙа көскә йәшәп ятҡан ауыл кешеһе өсөн был матди яҡтан оло бәлә инде. Ләкин ни өсөн һуң айыуҙар малға һөжүм итә йәки ауылға килеп инә? Яуап бик ябай: бахыр януарҡайҙар бик астар!...
Мин һәр саҡ табип хатаһы ебәреүҙән ҡурҡа инем...
Махсус бит / Письма // 26-11-2017, 09:36
йәки Аҡ халатлыларҙы язаға тарттырыуға йүнәлтелгән үҙгәрештәр төптән уйлап ҡабул ителһен ине
“Йәшлек”тең, ғәҙәттә, икенсе битендә сыға торған “Был аҙнала беҙҙе...” рубрикаһын иғтибарһыҙ ҡалдырмайым. Күптән түгел уның “Өмөтләндерҙе” тигән башы аҫтында Рәсәйҙә табиптарҙың хаталаныуы арҡаһында үлгән пациенттар һанының һис кәмемәүе һәм хәҙерге көндә бындай хатаға юл ҡуйған аҡ халатлыларҙы һаҡһыҙлыҡ арҡаһында үлемгә килтереү статьяһы буйынса ғына хөкөм итеүҙәре хаҡында әйтелгәйне. Медицина хеҙмәткәрен яуапҡа тарттырыу, уның ғәйебен иҫбатлаусы материалдар табыу ҡыйынлығы һәм шунлыҡтан илебеҙҙең Енәйәт кодексына үҙгәреш индереп, хаталанған табиптарҙы язаға тарттырыу өсөн айырым нормалар ҡабул итергә йыйыныуҙары хаҡында ла бәйән ителгән бына ошо рубрикала. Аңлауымса, ебәргән хатаһы өсөн табипты язаға тарттырыу хәҙер еңеләйәсәк....
Кис ултырып бәйләм бәйләй Әлиә
Махсус бит / Письма // 11-10-2017, 14:37
Кис ултырып ҡыҙҙар сигеү сигә,
Сиккәндәре, беләм, бирнәлек…
Был шиғыр юлдары, бер уйлап ҡараһаң, хәҙерге заман гүзәл затына тап килмәй ҙә кеүек. Билдәле булыуынса, әле ҡыҙҙар күп ваҡытын телевизор, компьютер артында ултырып үткәрә. Бәғзеләр өсөн сигеү, бәйләм бәйләү, ғөмүмән, ҡул эштәре “әсәй-өләсәйҙәр заманындағы эш” һанала. Ысынлап та, хәҙер магазиндарҙа йәнең ни теләй, шул бар: шәлдәр, кофталар, күлдәктәр, бейәләйҙәр… Әммә ҡул эштәре менән ултырыу ниндәйҙер әйберҙең етмәүенән түгел, ә күңел талабы, тип иҫәпләй мин белгән ҡайһы бер ҡул оҫталары. Шундай алтын ҡуллыларҙың береһе – Салауат ҡалаһынан Әлиә Ҡолтаева....
Уйындан – уймаҡ
Махсус бит / Письма // 2-08-2017, 14:31
Бөгөн Илгиз менән Илһөйәрҙең туйы. Улар һәм ҡунаҡтар тәғәйенләнгән ваҡытҡа, ҡиммәтле машиналарға тейәлешеп, ЗАГС алдына килеп туҡтаны. Барыһы ла шат, бөтәһе лә бәхетле.
Ошо мәлдә ЗАГС бинаһы эргәһендә туғыҙ-ун йәшлек ике малай ҙа уйнап йөрөй ине. Шуларҙың шуғырағы дуҫына:
– Ҡара әле анауҙарҙы, шундай шат, ауыҙҙарын йыйып ала алмайҙар. Ҡурҡытайыммы барып? – тине.
Самат, көлөбөрәк:
– Һи-и, Кәрим, һинән дә ҡурҡмағас! – тип ҡуйҙы.
Кәрим сәмләнде.
– Әйҙә, бәхәсләшәбеҙ. Әгәр ҙә мәгәр шуларҙы ҡурҡыта алһам, һин миңә туңдырма алып бирәһең.
– Килештек! Бир ҡулыңды!
Малай ҡаса-боҫа залға инде. Йәштәр ҙә бында ине. Ҡунаҡтарҙы этә-төртә, Кәрим улар алдына барып баҫты. Һәм бар көсөнә:
– Атай, атаҡайым, бына ҡайҙа икәнһең! Тиҙ ҡайтам, тинең дә, юғалдың. Хәҙер мин һине бер ҡайҙа ла ебәрмәйем!
Илгиз менән Илһөйәр, ҡоттары осоп, бер-береһенә ҡарашты. Умарта күсе кеүек шау-гөр килеп торған ҡунаҡтар ҙа тынып ҡалды. Кейәү тәүҙәрәк иҫенә килде:
– Кем ебәрҙе һине бында, малай аҡтығы?
Кәримде дер һелкетте ул. Малай ҡурҡышынан дуҫы менән бәхәсләшеүен һөйләп бирҙе.
– Мә, һиңә туңдырмалыҡ аҡса, – тип, кейәү тиҙ генә уны ситкәрәк ебәрмәксе булды.
Малай, усындағы 1000 һумлыҡты күреп:
– Ун йыл буйына алименттан ҡасып йөрөп, шуның менән генә ҡотолмаҡсыһыңмы? – тип ҡысҡырҙы ла, йүгереп, дуҫы менән бейек йорттар араһына инеп юғалды.
Флүрә ХАЖИЕВА.
...
Ҡайҙа үҫкән витаминдар файҙалыраҡ?
Махсус бит / Письма // 21-07-2017, 10:00
йәки Балан банандан нимәһе менән айырыла?
Бөгөн магазин кәштәләре йылы яҡтарҙан килтерелгән төрлө емеш-еләк, банан-ананас, хөрмә-кокос, ниндәйҙер йәшелсәләр, тағы башҡа әллә нимәләр менән тулған. Хатта уларҙы һалырға урындары ла етмәгән һымаҡ. Шул уҡ ваҡытта уларҙың тәмен маҡтаған, витаминдарының һаулыҡ өсөн файҙалы икәнен иҫбатлаған төрлө-төрлө реклама ла күбәйеп китте. Шуғалыр инде ҡайһы берәүҙәр:
– Иммунитетыңды нығытҡың килһә, магазинға рәхим ит: витаминдар тулып ята! – тип кенә ебәрә. Ысынлап та, тропик илдәрҙән килтерелгән емеш-еләктең витаминдары беҙҙең, Көньяҡ Уралда йәшәгән кешеләрҙең, иммунитетын нығыта аламы? Мәҡәләмдә бына ошо һорауға ҡарата үҙ фекерҙәремде белдермәксемен....
Бөгөн магазин кәштәләре йылы яҡтарҙан килтерелгән төрлө емеш-еләк, банан-ананас, хөрмә-кокос, ниндәйҙер йәшелсәләр, тағы башҡа әллә нимәләр менән тулған. Хатта уларҙы һалырға урындары ла етмәгән һымаҡ. Шул уҡ ваҡытта уларҙың тәмен маҡтаған, витаминдарының һаулыҡ өсөн файҙалы икәнен иҫбатлаған төрлө-төрлө реклама ла күбәйеп китте. Шуғалыр инде ҡайһы берәүҙәр:
– Иммунитетыңды нығытҡың килһә, магазинға рәхим ит: витаминдар тулып ята! – тип кенә ебәрә. Ысынлап та, тропик илдәрҙән килтерелгән емеш-еләктең витаминдары беҙҙең, Көньяҡ Уралда йәшәгән кешеләрҙең, иммунитетын нығыта аламы? Мәҡәләмдә бына ошо һорауға ҡарата үҙ фекерҙәремде белдермәксемен....
Мәрхәмәтле болан
Махсус бит / Письма // 22-06-2017, 12:43
Айдахо штатында Покателло ҡалаһы зоопаркында аҫралған болан һыу һауытына төшкән ҡомаҡҡа ярҙамға килә. Ғәҙәти булмаған ҡотҡарыу операцияһын зоопарк хеҙмәткәрҙәре күҙәтеп тора. Улар Шутер ҡушаматлы боландың мөгөҙө менән һыу һауытынан нимәнелер алырға маташыуын күреп ҡала. Тәүҙә хайуан һауытҡа мөгөҙөн тыҡмаҡсы була, әммә уныһы һыймай. Шунан һауытҡа моронон тыға һәм унан еүеш ҡомаҡты сығара. Аҙаҡ ипләп кенә тешләп алып, йәнлекте ергә һала.
Ҡотҡарылыусының иҫән булыу-булмауын белергә теләгәндәй, мөгөҙҙәре менән төртөп ҡарай һәм, хайуанда йән әҫәре һиҙелгәс, ситкә китә. Ә меҫкен ҡомаҡ ҡыуаҡтар араһына инеп ҡаса.
Зоопаркта эшләүселәр боландың был ҡылығына таң ҡалыуын белдерә. Уларҙың әйтеүенсә, мәрхәмәтле болан киҫкен холоҡло булыуы менән айырыла. Парктың ҡайһы бер хеҙмәткәрҙәре хатта уның вольерына инергә лә ҡурҡа. Боландың ни өсөн ҡомаҡҡа ярҙам иткәне билдәһеҙ. Бәлки, уға һыу һауытында сит нәмәнең булыуы оҡшап етмәгәндер һәм унан ҡотолорға ғына теләгәндер.
Р. ТАЙСЫНОВА....
Ҡотҡарылыусының иҫән булыу-булмауын белергә теләгәндәй, мөгөҙҙәре менән төртөп ҡарай һәм, хайуанда йән әҫәре һиҙелгәс, ситкә китә. Ә меҫкен ҡомаҡ ҡыуаҡтар араһына инеп ҡаса.
Зоопаркта эшләүселәр боландың был ҡылығына таң ҡалыуын белдерә. Уларҙың әйтеүенсә, мәрхәмәтле болан киҫкен холоҡло булыуы менән айырыла. Парктың ҡайһы бер хеҙмәткәрҙәре хатта уның вольерына инергә лә ҡурҡа. Боландың ни өсөн ҡомаҡҡа ярҙам иткәне билдәһеҙ. Бәлки, уға һыу һауытында сит нәмәнең булыуы оҡшап етмәгәндер һәм унан ҡотолорға ғына теләгәндер.
Р. ТАЙСЫНОВА....
Өлгө алырлыҡ әсә
Махсус бит / Письма // 13-04-2017, 21:00
Эшендә хөрмәтле уҡытыусы, ғаиләһендә ҡәҙерле әсәй һәм өләсәй
“Үҙ әсә телем – минең өсөн матур,
иң тәмле тел,
Үҙ телем,үҙ әйберем булғаны өсөн
ярата күңел”
– тип йыш ҡабатлай Мәжит Ғафуриҙың ошо юлдарын Гөлсинә Әхәт ҡыҙы Дәүләтбаева. Ҡарап тороуға ябай ғына ауыл ҡыҙы, балалар, телем, илем, тип янып тороусы хөрмәтле уҡытыусы, ғаиләһендә ҡәҙерле әсәй һәм өләсәй ул....
“Үҙ әсә телем – минең өсөн матур,
иң тәмле тел,
Үҙ телем,үҙ әйберем булғаны өсөн
ярата күңел”
– тип йыш ҡабатлай Мәжит Ғафуриҙың ошо юлдарын Гөлсинә Әхәт ҡыҙы Дәүләтбаева. Ҡарап тороуға ябай ғына ауыл ҡыҙы, балалар, телем, илем, тип янып тороусы хөрмәтле уҡытыусы, ғаиләһендә ҡәҙерле әсәй һәм өләсәй ул....
Мәмерйәләр нисек барлыҡҡа килгән?
Махсус бит / Письма // 5-04-2017, 11:32
Бала саҡта “Үлем – күҙ менән ҡаш араһында, ахырзаман – аяҡ аҫтында” тигән һүҙҙәрҙе өләсәй ауыҙынан йыш ишетергә тура килде. Нух бәйғәмбәрҙең туфан һыуынан тереклек донъяһын һаҡлап алып ҡалыуы ла һүҙ урауында аңға һеңдерелде. Яҙғы ташҡын осоронда, Нөгөш аша сығып йөрөү өсөн, атай кәмә эшләй ҙә, һыу инмәҫлек итеп, нух кәмәһе кеүек итеп эшләнем, тип маҡтана торғайны....
Күҙәтеүсән булһаң…
Махсус бит / Письма // 22-03-2017, 15:58
Ирем Илдус, улдарым Шамил һәм Сыңғыҙ менән «Шүлгәнташ» ҡурсаулығы биләмәһенә ҡараған Кәшәлә утарына килеп йәшәй башлауыбыҙға бер йыл да үтеп китте. Элек бында ҙур ауыл булған. Перспективаһыҙ мөһөрө тағылғас, ул бөтөрөлгән. Беҙ йәшәгән урындан күрше ауылға – 18 саҡрым. Кәшәләлә ҡурсаулыҡтың терәк мәғлүмәт-сервис пункты урынлашҡан. Беҙ, ҡурсаулыҡ хеҙмәткәрҙәре булараҡ, бында рөхсәтһеҙ ял, һунар итергә килеүселәр хаҡында «Башҡортостан» милли паркы һәм «Шүлгәнташ» ҡурсаулығы етәкселегенә хәбәр итә алабыҙ. Йәйгеһен килгән туристарҙы ҡаршы алабыҙ, ҡурсаулыҡ режимын аңлатабыҙ, экскурсия үткәрәбеҙ. Быйыл ғына Кәшәләлә 1,5 мең турист булды. Шулай уҡ, ғилми хеҙмәткәрҙәр булараҡ, беҙгә тикшеренеү эштәре алып барыу, ҡоштарҙың, хайуандарҙың, үҫемлектәрҙең иҫәбен алыу, яңыларын асыҡлау эше лә йөкмәтелгән. Нөгөш йылғаһын күҙәтәбеҙ, фенологик тикшеренеүҙәр алып барабыҙ. Йәшәгән йортобоҙҙан алыҫ түгел урман башлана. Шуға ла йәнлектәр – беҙҙә йыш ҡунаҡ. Йәйгеһен бейек үлән араһында уларҙы бик күреп булмай. Ә бына ҡышҡыһын, ҡарҙағы эҙҙәре буйлап, беҙҙең янда нимә йөрөүен асыҡ күрергә мөмкин. Быйыл ҡар ятҡас, ҡуян менән төлкө йыш килеп йөрөнө. Тәүҙә ҡылыйкүҙ килде. Өсмөйөш формаһында баҫҡан тәпәй эҙҙәре буйынса уны еңел танырға була. Бик ашыҡмай ғына йөрөгәнгә оҡшағайны. Ҡарҙы ла өңгән, нимәлер эҙләгән. Ҡайҙан килеп, ҡайҙа киткәне лә аңлашылмай, эҙ яҙлыҡтырған. Һарайға тауыҡтарҙы ашатырға барғас, сылбыр кеүек тигеҙ генә һалынған эҙҙәр күҙгә ташланды. Төлкө килгән икән. Юлдары йылғалағы боҙҙа ла, беҙ һыу алырға йөрөгән мәкелә лә бар ине. Ҡуян эҙҙәре күренеү менән икенсе көнөнә төлкө лә пәйҙә була шулай.
Балалар менән урман ситендә йөрөгәндә ғәҙәти булмаған эҙҙәрҙе күрҙек. 20 – 25 см интервал менән ике параллель нөктә ине улар. Берәй ҡоштор, тип уйлаһам, аҫ шундай эҙ ҡалдыра икән. Был бәләкәй генә йәнлек ат тирләгәндә арҡаһында ҡалған күперекте яларға ярата, һуңынан ялын да «үреп» төшөп китә....
Балалар менән урман ситендә йөрөгәндә ғәҙәти булмаған эҙҙәрҙе күрҙек. 20 – 25 см интервал менән ике параллель нөктә ине улар. Берәй ҡоштор, тип уйлаһам, аҫ шундай эҙ ҡалдыра икән. Был бәләкәй генә йәнлек ат тирләгәндә арҡаһында ҡалған күперекте яларға ярата, һуңынан ялын да «үреп» төшөп китә....


text:
23 төбәгенән энергетика һәм йылылыҡ тармағында эшләгән 120-нән ашыу компания ҡатнашып, “Башҡортостан энергетикаһы” халыҡ-ара һәм “Йылылыҡ менән тәьмин итеү. Электротехника. Кабель” XXIII махсуслашҡан күргәҙмәләрендә продукция һәм технологияларын тәҡдим итте. Уларҙың яртыһы Өфөлә тәүге тапҡыр, шул иҫәптән Вологда, Киров, Смоленск предприятиелары. Италия, Ирландия, АҠШ, Дания, Швеция, Ҡытай, Ҡаҙағстан кеүек илдәр ҙә ситтә ҡалманы.
23 төбәгенән энергетика һәм йылылыҡ тармағында эшләгән 120-нән ашыу компания ҡатнашып, “Башҡортостан энергетикаһы” халыҡ-ара һәм “Йылылыҡ менән тәьмин итеү. Электротехника. Кабель” XXIII махсуслашҡан күргәҙмәләрендә продукция һәм технологияларын тәҡдим итте. Уларҙың яртыһы Өфөлә тәүге тапҡыр, шул иҫәптән Вологда, Киров, Смоленск предприятиелары. Италия, Ирландия, АҠШ, Дания, Швеция, Ҡытай, Ҡаҙағстан кеүек илдәр ҙә ситтә ҡалманы.
“Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективын, журналистика ветерандарын һәм уҡыусыларҙы баҫманың тәүге һаны донъя күреүгә 100 йыл тулыу айҡанлы ихлас ҡотлайым!


text:
Ришат Исхаҡов: кешеләрҙе ижади эшләүгә көйләү - көрсөктө еңеүҙең мөһим шарты
— Президентыбыҙҙың Мөрәжәғәтнамәһе программа документы булып тора, ул хәҙерге болалы көрсөк осорона стратегик бурыстарҙы билдәләй, — тине Иглин районы муниципаль районы хакимиәте башлығы, "БР муниципаль берәмектәре Советы" ассоциацияһы идараһы рәйесе Ришат Исхаҡов, республика Президентының БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһенә аңлатма биреп. — Мин, әгәр элек республиканың алға үҫеше үҙәкләштерелгән инвестициялар иҫәбенә тәьмин ителһә, хәҙер урындарға өҫтөнлөк бирелә, тигән һығымта яһаным.
Бында Мортаза Ғөбәйҙулла улы, бер нигә ҡарамаҫтан, социаль программалар тулы күләмдә үтәләсәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды. Был бурысты ғәмәлгә ашырыуҙа урындағы үҙидараға ҙур роль бирелә. Урындағы сәнәғәтте үҫтерергә кәрәк, был — урындағы үҙидара аҡсаһы, был — урындарҙа халыҡтың инициативаһы һәм табыштары. Тәбиғи, был эштә йәш быуындың инициативаһы бик мөһим. Кешеләрҙе ижади эшләүгә көйләү — көрсөктө еңеүҙең мөһим шарты.


text:
16 йыл элек Башҡортостан Республикаһының Дәүләт гербы һәм Дәүләт гимны ҡабул ителде
Башҡортостандың дәүләт флагы 1992 йылдың 25 февралендә раҫлана (тап ошо тарихи ваҡиға иҫтәлегенә 25 февраль Башҡортостандың Дәүләт флагы көнө булараҡ билдәләнә). Дәүләт гербы һәм Дәүләт гимны һуңыраҡ — 1993 йылдың 12 октябрендә ҡабул ителә.
Республиканың Дәүләт гербы буйынса эш йыл ярымдан ашыу дауам итә. Проект авторҙары иҫке ҡанундарҙан оҙаҡ ваҡыт ҡотола алмай: гербтың төрлө варианттарында йә башаҡтар бәйләме, йә ураҡ менән сүкеш һүрәтләнә.
1993 йылдың 12 октябрендә БР Юғары Советы Башҡортостан Республикаһының Дәүләт гербы тураһында Закон ҡабул итә. Республика парламенты тарафынан ҡабул ителгән проектты “Китап” нәшриәте рәссамы Фазлетдин Ислахов яһай. Башҡортостан Республикаһының Дәүләт гербында милли биҙәк менән уратып алынған түңәрәк эсендә ҡалҡып килгән ҡояш фонында Салауат Юлаев һәйкәле һүрәтләнә. Түбәндә — ҡурай тажы һәм Башҡортостан Республикаһының Дәүләт флагы төҫөнә буялған һәм “Башҡортостан” тип яҙылған таҫма. Геральдика ҡағиҙәләре буйынса гербтарҙа аныҡ шәхесте һүрәтләргә ярамай. Әммә, Салауат Юлаевтың портреты һаҡланып ҡалмағанға күрә, һәйкәл яугир егеттең, азатлыҡ һәм ғәҙеллек өсөн көрәшсенең дөйөмләштерелгән образын кәүҙәләндерә.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт гербының төҫлө һүрәтләнешендә Салауат Юлаев һәйкәле һәм милли биҙәк — алтынһыу, ҡурай тажы – йәшел, ҡалҡып килгән ҡояш асыҡ алтынһыу төҫтә, ҡояш нурҙары — һары, һәйкәл менән биҙәк араһындағы фон — аҡ, эске һәм тышҡы түңәрәктәр ҡуйы алтынһыу төҫтә.
Ошо уҡ көндө — 12 октябрҙә республиканың Дәүләт гимны тураһында Закон ҡабул ителә. Фәрит Иҙрисовтың “Республика” тантаналы көйө Башҡортостандың дәүләт гимны булып тора.
Һәр дәүләттең дәүләт символдары уның тарихын һәм йолаларын, дәүләт сәйәсәте ҡиммәттәрен һәм өҫтөнлөктәрен сағылдыра. Башҡортостандың хәҙерге дәүләт символикаһы элеккеһе менән сағыштырғанда ошо талаптарға, һис шикһеҙ, тулыраҡ яуап бирә.


text:
Башҡорт балетын Мексикала күрәсәктәр
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының балет артистары Мексикаға гастролгә китә. Театрҙың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, труппа 23 ноябрҙән 25 декабргә тиклем булмаясаҡ.
Үҙҙәренең ай буйына булмау арауығын балет артистары алдан тулыландырырға ҡарар итте. Матбуғат вәкилдәре әйтеүенсә, һуңғы ваҡытта театр репертуарында балет спектаклдәренең күп булыуы тап ошо алда торған сәфәр менән бәйләнгән. 16 октябрҙән 15 ноябргә тиклем осорҙа ғына опера һәм балет театрында 15 балет спектакле күрһәтелде, йәғни спектаклдәр көн аша барҙы.
Сәфәр ваҡытында Башҡортостан бейеүселәре Петра Чайковскийҙың «Щелкунчик» рус классик балетын ҡуясаҡ. Труппаға балет педагог-репетиторы, Башҡортостандың халыҡ артисы Елена Фомина етәкселек итә.


text:
Өфөлә «Аҡ ладья-2011» тамамланды
Башҡортостандың баш ҡалаһында дөйөм белем биреү мәктәптәре, балалар йорттары һәм мәктәп-интернаттар командалары араһында барған «Аҡ ладья-2011» республика балалар шахмат турниры тамамланды.
Октябрьскийҙың 3-сө гимназияһы командаһы «ҡала мәктәптәре араһында» номинацияһында сираттағы тапҡыр еңеү яулап, кубокка эйә булды, тимәк, ул артабан Башҡортостан исеменән ошондай уҡ исемдәге бөтә Рәсәй ярыштарында сығыш яһаясаҡ. 93-сө Өфө гимназияһы уҡыусылары икенсе урында. «Аҡ ладья — 2009» еңеүселәре, 2010 йылдағы турнирҙың көмөш призерҙары — Өфөнөң 3-сө гимназияһы командаһы быйыл өсөнсө урын менән ҡәнәғәтләнде.
Ауыл командалары араһында өсөнсө урынды Борайҙың 2-се гимназияһы командаһы алһа, икенсе урында — Федоровка ауылының 2-се урта мәктәбе командаһы, беренсе урын — йәнә Раевка лицейы уҡыусыларында. Таҡталарҙа иң яҡшы һөҙөмтәләр күрһәткән үҫмерҙәр ҙә айырым бүләкләнде.


text:
Быйыл республикала 50 ғаилә һөтсөлөк фермалары ойоштороласаҡ
Быйыл Башҡортостанда кәм тигәндә 50 ғаилә һөтсөлөк фермаһы барлыҡҡа киләсәк, тип хәбәр иттеләр республиканың Ауыл хужалығы министрлығынан. Төбәктә «2011-2013 йылдарға фермер хужалыҡтары базаһында ғаилә һөтсөлөк фермаларын үҫтереү» программаһы ғәмәлгә ашырыла башланы. Ведомство мәғлүмәттәренә ярашлы, был маҡсатҡа 300 миллион һум самаһы йүнәлтеү планлаштырыла. Ауыл халҡы 175 заявка биргән, шуларҙың 52-һе — төҙөлөшкә, 123-ө – объекттарҙы реконструкциялау һәм модернизациялауға.
Ғаилә фермалары хужалары Рәсәй Ауыл хужалығы банкынан йылына 13 процент менән һигеҙ йылға субсидияланған кредит аласаҡ. Республика бюджетынан малсылыҡ өсөн ҡорамалдарға, тоҡомло һәм тауар малы һатып алыуға субсидиялар бирелә.
Бынан тыш инженерлыҡ инфраструктураһын булдырыуға сығымдар ҙа ҡапланасаҡ. Уларҙы бер объектҡа 150 мең һумдан да кәмерәк булмаған суммаға муниципаль райондар өҫтәп финансларға тейеш. Кредит алғанда район муниципаль гарантия бирергә йәки залог менән тәьмин итергә тейеш.


text:
- Подробности
- Просмотров: 243
МЕРӘСЕМ ҠУРҒАНДАРЫ, 11— 12 бб. археологик ҡомартҡыһы. Ҡариҙел р‑ны Мерәсем а. янында урынлашҡан. 1963—66 йй. Н.А.Мәжитов тарафынан асыла һәм өйрәнелә. Ҡурғанлы ҡәберлектәргә (диам. 4,5—10 м, бейеклеге 0,15— 0,47 м) ҡарай. 22 ҡурғандан тора, һәр береһенең аҫтында 1—4 ҡәбер бар. Таштан һалынған ҙур булмаған (диам. 1,7 м) ерләү ҡоролмалары осрай. Мәрхүмдәр тура мөйөшлө соҡорҙарҙа салҡан һалып, баштары м‑н көньяҡ‑көнбайышҡа, төньяҡ‑көнбайышҡа ҡаратып, ш. уҡ уң яҡ ҡабырғаға бөгәрләнгән килеш һалып, баштары м‑н көнбайышҡа ҡаратып ерләнгән. Ҡурған өйөмдәрендә ат һөйәктәре осрай, атты йола б‑са күмеү осрағы бар. Керамика ишелгән бау эҙе м‑н биҙәлгән түңәрәк төплө һауыттарҙан ғибәрәт. Ҡәберҙә ҡорал (тимер һәм һөйәк уҡ башаҡтары, йәйә өсөн һөйәк пластинкалар, бысаҡтар), көнкүреш әйберҙәре (саҡ__маташтар), ат егеү кәрәк‑ярағы (ауыҙлыҡтар, өҙәңгеләр, бронза ҡыңғырауҙар), биҙәүестәр (ҡаптырмалар, бронза сулпылар, пластинка беләҙектәр, һырғалар, тимер балдаҡтар, быяла муйынсаҡтар) табылған. Бер ҡәбер өйөмөндә 10 б. аҙ. ҡараған саманидтар аҡсаһына оҡшатып ҡойолған өс тишекле тәңкә табылған. Ерләү йолаһы б‑са, М.ҡ. ҡалдырған халыҡты Мәжитов — төрки ҡәбиләләр, В.А.Иванов Ҡыймаҡ ҡағанаты составына ингән уғырҙар м‑н бәйләй. Ҡомартҡы Өфө й. түбәнге ағымына күсмә ҡәбиләләрҙең килеп ултырыу процесын сағылдыра.
Н.А.Мәжитов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Нефтекама автозаводы үҙенең хеҙмәткәрҙәренең балаларын бүләктәр һәм путевкалар менән ҡыуандырҙы
Нефтекама автозаводы үҙенең хеҙмәткәрҙәренең балалары өсөн биш мең Яңы йыл бүләге һатып алған. Бындай татлы бүләктәр матур байрам алдынан балаларҙың да, уларҙың ата-әсәләренең дә кәйефен күтәргән.
«НЕФАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәте коллективы татлы бүләктәрҙе шулай уҡ Нефтекаманың 1-се мәктәп-интернатында тәрбиәләнеүсе 189 балаға ла тапшырған, унда етемдәр һәм әҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙән балалар уҡый.
Предприятиеның матбуғат хеҙмәте етәксеһе Вера Харисова хәбәр итеүенсә, 24 һәм 25 декабрҙә завод профкомы Ижади үҫеш үҙәгендә балалар өсөн Яңы йыл кисәләрен ойошторған. Сараларҙа НЕФАЗ хеҙмәткәрҙәренең меңгә яҡын балаһы ҡатнашҡан.
Ә ҡырҡ бала 25 декабрҙә Өфөгә «Салют» шифаханаһына юлланған. Яңы йылды улар республиканың баш ҡалаһында тиҫтерҙәре менән ҡаршы аласаҡ. Шифаханаға путевкалар уларҙың ата-әсәләренә бушлай бирелгән. Балаларҙың күпселеге – күп балалы йәки тулы булмаған ғаиләләрҙән.


text:
Питер Перез Бурдетт
Питер Перез Бурдетт — ~1734 — 1793 йылдың 9 сентябре; XVIII быуаттың картограф, художник, геодезист һәм чертёжнигы; Исвудала тыуған, унда ер алып әсәһе яғынан олатаһы рухани булғанға Perez исемен алған. Джозефа Райта картиналарында йыш ҡатнашауы менән билдәле, һәм 1769 йылда Лидс һәм Ливерпуль каналы (Leeds and Liverpool Canal) юлын эшләүҙә ҡатнашыуы менән билдәле. Уның тураһында, «йәмғиәт үҙәгендә булмаһы, уның ярым яҡтылығында урынлашҡан» (Lunar Society of Birmingham) тип яҙалар. Һуңғы йылдарҙа, кредиторҙарҙан ҡасып, Карлсруэла йәшәй.
Ҡояш системаһы моделен аңлатыусы философ]]» (Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһы коллекцияһынан)]]
Бурдетт Райт картиналары өсөн һын булып тора. Беренсе тапҡыр улар 1760 йылдар башында осраша. 1766 йылда Райт "Ҡояш системаһы моделен аңлатыусы философ" картинаһын яҙа. Унда Ҡояш системаһы тураһында асыҡ лекция күрһәтелгән; кеше йөҙҙәре ай фазаһы һымаҡ яҡтырылған.Картиналағы һул яҡтағы кеше — Бурдетт; уң яҡтағаһы Вашингтона Ширли. 1767 йылда Бурдетт Дерби картаһын 1 дюйм:1 миль масштабында эшләй. 1759 йылда Сәнғәт йәмғиәте (Society of Art) үткәргән бәйгелә бындай масштабтағы карталар авторҙары араһында икенсе уңышлы урын яулай. Бынан тыш, Two Boys Blowing a Bladder by Candle-light («Шәм яҡтыһында ике малай бәүел ҡыуығын өрөп тултыра») рәсемен эшләй.
1768 йылда Бурдетт Ланкашир картинаһын эшләү өсөн Дербинан Ливерпульға күсеп килә. Ул яңы ҡурсаусылырҙы таба һәм Джордж Перриға карта төҙөү һәм Ливерпуль тарихын яҙыуҙа ярҙам итә. 1773 йылда Бурдетт яңы рәсемдәр яһай һәм Перри тарихы нигеҙен яҙа.
Бурдетт уҙенең янына Райтты күсеп килергә саҡыра. 1769 йылда Бурдетт Художниктар Төркөмөн (Society of Artists) ойштора һәм уның беренсе ағзаһы була. Райттың бер картинаһы Academy by Lamplight академияһына бағышланған.
Бурдент беренсе британ [[акватинтисты була; уның акватинта күргәҙмәләре 1772 йылда Society of Arts Exhibition үтә.Mortimer[13]. Францияла ҡулланылған алымдарҙан айырылған яңы техниканы ҡуллана. J.B. Le Prince of Paris уны өйрәтә. 1773 йылда The effect of a stained drawing attempted by printing from a plate wrought chemically, without the use of any instrument of sculpture пластинаһы күрһәтелә. Бурдетт авторлығы билделе булған өс картина һаҡланған: Banditti Terrifying Fishermen (1771 йыл), Skeleton on a Rocky Shore һәм Two Boys Blowing a Bladder by Candle-light. Ливерпуль китапханаһында һүңғыһынын күсермәһе һаҡлана. Артына «First Speciman of aquatinta invented in Liverpool by P.P. Burdett, 1774, assisted by Mr.S. Chubbard.» тип яҙыған.
1774 йылда ул кредиторҙарға бурысын түләмәү өсөн Ливерпульдар ҡасып китә. Ҡатыны менән төшкән картинаны үҙе менән ала. Бурдетт ҡатыны менән төшөрөлгән картина хәҙер Прага Милли галереяһында һаклана. Күсенгән ваҡытта картина Бөйөк Британия күргәҙмәлеренә ике тапҡыр ҡуйыла. 1774 йылда Джозеф Райт көньяҡ Германияһы ике тапҡыр килә. Бурдетт бында 1787 йылдың 11 июлендә Фредерике Котковскиға (Friederike Kotkowski) өйләнә; уларҙың Анна исемле ҡыҙы тыуа. Ошо уҡ йылда Карлсруэ сауҙа майҙаны планын эшләй. Бурдетт Карлсуэла 1793 йылдың 9 сентябрендә вафат була.


text:
Бөйөк Еңеү байрамы алдынан гимназиябыҙҙа концерт үтте.
Илебеҙҙең киләсәк яҙмышын хәл иткән Бөйөк Ватан һуғышы осоро йылдан-йыл алыҫлаша бара. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, шул дәһшәтле йылдарҙың тере шаһиттары – ветерандарҙың да сафы һирәгәйә. Шуғалыр ҙа Бөйөк Еңеү байрамының ҡәҙере, мәғәнәһе арта ғына. Һәм, әлбиттә, киләсәк быуын да Бөйөк Еңеүҙең нисек яуланыуын, уның халҡыбыҙға ни хаҡҡа төшөүен, үҙҙәренең олатайҙарының ҡаһарманлыҡтарын белеп үҫергә, ошо патриотик рухта тәрбиәләнергә тейеш.
Ошо көндәрҙә Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында Бөйөк Еңеү байрамы алдынан ҙур концерт ойошторолдо. Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы артистары – “Каруан” фольклор-эстрада төркөмө егеттәре, ҡурайсы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Азат Биксурин гинмазия тамашасыларына шәп сығыштар тәҡдим итте. Тамашаға саҡырылған төп ҡунаҡтар – уҡыу йортона ҡараған йорттарҙа йәшәүсе Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, тыл һәм хеҙмәт ветерандары түрҙә ултырҙы.
Сараны асып, гимназия директоры Гөлназ Әхмәҙиева балаларҙы Бөйөк Еңеүҙе, ата-бабаларҙың ҡаһарманлыҡтарын бер ваҡытта ла онотмаҫҡа, ауыр, һынылышлы йылдар хәтерен артабан һаҡларға, тыныслыҡтың ғәҙерен белергә саҡырҙы.
- Һеҙҙең алдығыҙҙа ултырыусы ветерандар – беҙгә еңеү яулаусы кешеләр. Миллионлаған кеше ғүмерҙәре ҡыйылып яуланған был тарихи иҫтәлекте оноторға һис ярамай. Ҡасандыр һеҙҙең кеүек йәштә булғанда ошо кешеләрҙең иңдәренә оло һынау төшә. Һәм улар был ауыр осорҙо батырҙарса үтә алғандар. Һеҙ ҙә, ҡәҙерле уҡыусылар, олатайҙарығыҙҙың намыҫына тап төшөрмәйенсә йәшәргә ынтылығыҙ! – тине Гөлназ Ғәфир ҡыҙы.
Тамашасыларға “Каруан” фольклор-эстрада төркөмө егеттәре – Марсель Ҡотоев, Салауат Мөхәмәтйәров, Тимур Рамаҙановтар үҙҙәренең репертуарының патриотик рухтағы йырҙарын ишеттерҙе. “Шайморатов генерал”, “Салауат Юлаев”, тыуған илебеҙгә арналған йырҙарҙан тыш шулай уҡ Совет кинофильмдарынан йырҙар башҡарылды. Ә Марсель Ҡотоев башҡарыуында итальян йырҙары байрамға тағы ла йәм өҫтәне.
Билдәле ҡурайсы Азат Биксурин тамашасыларҙы ҡурай моңона сорнаны. Уның ҡулындағы милли инструмент күңелдең иң түрендәге ҡылдарҙы сиртте. Әйтерһең дә, ул берсә шатланды, берсә иланы, берсә ҡайҙалыр алыҫҡа әйҙәне.
Патриотик рухта барған концертты алып барыусы Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының һүҙ оҫтаһы Эльмира Юлдашева ла һуғыш йылдары ауазын хәтергә төшөрөп, шиғыр һөйләп үтте.
Барлыҡ сығыштар ҙа хайран ҡалырлыҡ, матур, ә иң мөһиме, урынлы һәм мәғәнәле булды. Концерт һуңында уҡыусылар, гимназия коллективы исеменән ветерандар тағы бер тапҡыр тәбрикләнде, уларға сәләмәтлек, оҙайлы ғүмер һәм ейәндәр бәхете теләктәре еткерелде.
М.Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһының матбуғат хеҙмәте.
VN:F [1.9.22_1171]


text:
– Күптән был тирәлә булмағанмын икән. Ҡайһылай матур! – Вәсилә инәйем Башһырт тауҙарына һоҡланып баҡты.
– Их, инәй! Аңлайһыңмы, был тауҙарға бөтә булмышым менән бәйле мин! Бөркөт булып һауаларҙа осҡом, ел булып ошо иркенлекте күргем килә. Күпме ҡараһам да, хозур Башһыртҡа һөйөүем дә кәмемәҫ, һоҡланып та туҡтамам. Ҡанат ҡағып осоп китер ҡоштай талпынам.
– Эй, хыялыйһың да инде! Шул тиклем дә тәбиғәтте яратыр икән кеше! Булманың ғына түгел, нисә килдең һин бында? Иҫләйһеңме биш йәшеңдә ошо тауға артылғаныңды? Йәйәү йөрөп арып киткәс, Мансур бабайыңдың елкәһенә ултырып тауҙар ҡыҙырғаныңды? – Инәйем көлөмһөрәп ҡуйҙы.
– Эйе. Ошонда ишеткәндәрем күңелдә яҡты бер хәтирә булып һаҡланған. Әйтерһең дә, һин шул мәлдә тарих китабының биттәрен асҡанһың. Ә мин һөйләгәндәрҙе күңелемә һалып барғанмын. Шул китаптың зарлы биттәрен уҡығандай, берсә күңелем тула, халыҡ йырҙарын ишеткәндәй, үҙем дә оҙон көй һуҙам. Уйҙарымды аҡ ҡағыҙға төшөрһәм, киләсәк быуынға ла ҡалыр, шулаймы?
Тағы… Уйлап ҡараһаң, бында бер генә түгел, меңәрләгән кешенең эҙҙәре, хәтирәләре уйылып ҡалған.
– Әлбиттә, ҡыҙым! Һин беләһеңме был тауҙар ниңә улай үҙенсәлекле икәнен? – Вәсилә инәйем уҡыусының өйгә эшен тикшергән уҡытыусылай, ныҡ итеп ҡарап алды.
– Юҡсы. – Мин дә тылсым көткәндәй әҙерләндем.
– Ғалимдар фаразлауынса, Ҡыраҡа һырттары Урал тауҙарында плиталарҙың тектоник шылыу ваҡытында барлыҡҡа килгән. – Инәйем ҡатмарлы итеп һөйләй.
– Ә ябай тел менән әйткәндә…
– Был тауҙар әйләнеп ятҡан. Ҡыраҡа «ҡырҡ арҡа» һүҙенән килеп сыҡҡан. Тап ошо һырттарҙа урынлашҡан тауҙар Башһырт исемен алған, йәғни баш һырттар. Ә баш һырт ике тауҙың үркәсле урыны була. Был урындар тураһында мәғлүмәт Иван Иванович Лепёхин менән Пётр Иванович Рычковтың яҙмаларында сағыла.
Вәсилә инәйем Башҡорт Дәүләт ҡурсаулығы сиген үткән ерҙә төҙөлгән «Башһырт шарьяжы» тип яҙылған стела янында туҡтай һәм һөйләүен дауам итә:
– Был тирәлә хәҙер ҡурсаулыҡтың тарихи-геологик экоһуҡмағы һалынған. Ә IX быуатта сәйәхәтсе-географ Әл-Бируни нәҡ ошо урындарҙы етенсе климаттың сиге тип билдәләп китә.
– Әл-Бируни Башһырт тауҙарында булған, тимәксеһеңме?
– Әл-Бируни һәм Мәхмүд Гардизи ошо яҡтарҙа сәйәхәттә булып, Башһырт тауҙарына башлап исем ҡушалар. Шул көндәрҙән йәки IX быуаттан башлап был урындар Башһырт тауҙары тип йөрөтөлә башлай.
Инәйем менән сәйәхәтебеҙҙе дауам итәбеҙ.
Ҡәҙриә ҠАСИМОВА, IX синыф уҡыусыһы.
Бөрйән районы, Әбделмәмбәт ауылы.


text:
Уҡытыусы булып тыуалар31-01-2012, 03:53 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға
Һис тә тынмай изге йөрәгең.
Ҙур хеҙмәттә үтә тормош юлың,
Балаларың — оло терәгең.
Ошо шиғыр юлдарындағылай иҫ белгәндән бирле бер минут та тыныслыҡ белмәгән изге йөрәкле Гөлсәсәк Тураева хаҡында һорашҡас, “Ә-ә, теге Яманһарының Гөлсәсәген әйтәһеңме, ҡаратырыш, шул хәтлем ныҡыш бит ул. Һис арыу белмәй, әллә таштан яралған инде”, — тигәйнеләр. Уйынлы-ысынлы әйтелгән был һүҙҙәрҙең хаҡлығына былтыр “Йыл уҡытыусыһы”на әҙерлек мәлендә ныҡлап ышандым.
Ғаиләлә бер-бер артлы үҫеп килгән туғыҙ бала... Мал-тыуар, ҡош-ҡорт, ауыл тормошоноң иртәнге ҡараңғынан кискә тиклем бөтмәҫ эше... Йәштән ҡул араһына кереп үҫә Гөлсәсәк. Мәктәптә уҡығанда төрлө түңәрәктәргә йөрөй, ҡул эштәре менән шөғөлләнә. Байрам һайын класташтары менән концерт, спектаклдәрҙә ҡатнаша. Ләлә апалары уларҙы оҫта итеп бейергә, сигергә, йырларға, шиғыр һөйләргә өйрәтә, хатта Өфөгә телевидениеға сығыш яһарға ла алып бара.
Бәләкәй ҡыҙҙың йөрәгендә тап ошо йылдарҙа — мәрхәмәтле, изге йөрәкле Ләлә апаһы аша — уҡытыусы һөнәренә һөйөү уяна ла инде.
IХ класты тамамлағас, яҡты теләк уны Салауат педагогия училищеһына алып килә. Әүҙем ҡыҙ бында ла йәмәғәт эштәренән ситтә ҡалмай.
Ҡулына диплом алғас, Гөлсәсәк хеҙмәт юлын Көйөргәҙе районының Ҡалта ауылында башлай. Өс йыл дауамында башланғыс кластар уҡытыу менән бергә ауылдың агитаторы, комсоргы була. Ауыл халҡы, балалар араһында абруй яулап өлгөрә, ситтән тороп Стәрлетамаҡ педагогия институтына уҡырға инә.
Тормош дауам итә. Гөлсәсәк, кейәүгә сығып, тыуған ауылы Яманһарыға әйләнеп ҡайта. Бер-бер артлы Фиданы, Гөлфирәһе донъяға килгәс тә, ҡатын өйҙә тыныс ҡына ятмай, бер-ике айҙан кире яратҡан эшенә сыға. Мәктәп директоры Рәмилә Иҫәнғолова йәш белгескә һәр яҡлап ярҙам ҡулы һуҙа. Уҡытыусы эшенең нескәлектәренә өйрәтеүенә Гөлсәсәк Зәки ҡыҙы уға сикһеҙ рәхмәтле.
Артабан яҙмыш Гөлсәсәк Зәки ҡыҙын Айсыуаҡҡа, Маяҡ ҡасабаһындағы интернатҡа, унан 8-се мәктәпкә илтә. Ҡайҙа эшләһә лә, тырыш хеҙмәттән йәм табып йәшәй ул.
Ғүмер үтә. Инде балалары үҫеп, улы Санкт-Петербургта эшләп йөрөй, машина алып ҡыуанды, хәҙер өй һалып, кәләш әйттермәксе. Гөлфирәһе Өфө дәүләт авиация техник университетының III курсында уҡый. Ире Мансур ҙа үҙе һымаҡ тырыш, эш өсөн тыуған кеше.
Күмәк балалар араһында үҫеп, бала яратҡан тынғыһыҙ Гөлсәсәк Радик исемле етем малайҙы ла ҡарарға алды. Хәҙер ул да ата-әсәһенең ҡул араһына керә башланы, IV класта тырышып уҡый, спорт менән шөғөлләнә.
Ҡарама беләккә, ҡара йөрәккә тигәндәй, Гөлсәсәк Зәки ҡыҙының был донъяла белмәгән эше бармы икән? Былтыр башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының ҡала конкурсында ҡатнашып, беренсе урынды яулағас, ең һыҙғанып республика ярышына китте. Унда ла һынатманы — бығаса бер ҡасан да булмағанса, бер түгел, ике номинацияла еңеү яулап, бүләктәр менән шатланып ҡайтып инде. Башҡортостан Мәғариф министрлығының һәм “Башҡортостан уҡытыусыһы” журналының Маҡтау грамоталары — уҡытыусының ныҡышмалы хеҙмәт емеше, туҡтауһыҙ эҙләнеү һөҙөмтәһе ул.
Гөлсәсәк Зәки ҡыҙы үҙ бурысына һәр саҡ яуаплы ҡарауы, кешеләрҙе яратыуы, ярҙамсыл булыуы, эшсәнлеге менән хөрмәт ҡаҙана. Үҙ эшен, балаларҙы яратҡан педагогтың дәрестәре һәр ваҡыт йәнле үтә. Киң күңелле, кешеләргә ҡарата иғтибарлы, бөгөнгө эште иртәгәгә ҡалдырмай, гел генә яҡшы ниәттә йәшәүсе Гөлсәсәк Зәки ҡыҙына артабан да бөтмәҫ-төкәнмәҫ дәрт, һаулыҡ теләге килә.
Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
Күмертау ҡалаһы.


text:
Бер кем дә онотолмаһын
20 октября 2017 йыл | Йәмғиәт
11 октябрь, көҙҙөң иң матур көндәренең береһе, Ҡурғашлылар өсөн икеләтә байрам булды. Башҡортостан Республикаһы көнөндә Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан Ҡурғашлы һәм Сикйылға яугирҙарының яҡты иҫтәлегенә арналған таҡтаташ асылды.
Тантанаға халыҡ бик күп йыйылды. Сәскәләр тотоп йыраҡтан килеп еткән ололар атай, олатай, ағайҙары менән күрешергә килеүселәрҙе хәтерләтәләр ине. Шуныһы ҡыуаныслы: һәр ғаиләгә ҡағылған стеланы мәңгеләштереүҙә ауылдаштарымдан бер кем дә ситтә ҡалманы. Митингыны Ташбүкән ауыл биләмәһе башлығы Гөлназ Хәким ҡыҙы Азимова тантаналы асып, ауыл биләмәһе һуғыш ветерандары тураһында мәғлүмәт еткерҙе. Ауыл старостаһы уҡытыусы-ветеран Хәсән Абдулла улы Ҡотовтың хәтирәләре дәһшәтле утлы йылдарҙы һынландырып, һәр кемде тулҡынландырҙы.
Һуғыш башланғанда бер нисә генә өйҙән торған Ҡурғашлы ауылынан да әле донъяның асылына ла төшөнөп етмәгән кисәге малайҙар ил һаҡларға китәләр. Ауылдаштарыбыҙ яу ҡырында ятып ҡалған ағалы-ҡустылы Лотфрахман һәм Хабрахман Әбдрахман улдары Ғәзизовтар, латыш Александр, Смоленск янында хәбәрһеҙ юғалған Әбдевәли Ғәни улы Ғәзизовты оло хөрмәт менән иҫкә алды. Таҡтаташтағы исемлекте, күбеһенсә, һуғыш мәхшәренән имен-аман ҡайтып, оҙаҡ йылдар леспромхозда эшләүселәр тәшкил итә. Йыйылған халыҡ стелала үҙ атай-олатайҙарының, яҡындарының исемен күреп берсә моңайҙы, берсә ғорурланды.
Сарала Әлфиә Әлтәф ҡыҙы Мөхәмәтйәнова етәкселегендә уҡыусыларҙың сығышы, уларҙың ағас ултыртыуҙа ҡатнашыуы киләсәккә яҡты өмөт уята.
Шуны билдәләп үтеү мөһим: әле был эш тамамланмаған, исемлекте тулыландырыу буйынса эҙләнеүҙәр алып барыу - беҙҙең бурыс. Бер билдәһеҙ һалдат ҡалырға те-йеш түгел!
Халыҡ ауыл хакимиәте башлығы Гөлназ Хәким ҡыҙы Азимоваға, сараны матур алып барған мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре Роза Кәримова, Розалия Ғәлимоваға рәхмәттәр әйтеп таралды.
Рәмилә ЗӘЙНИЕВА,
уҡытыусы-ветеран.
Ҡурғашлы ауылы.
Тантанаға халыҡ бик күп йыйылды. Сәскәләр тотоп йыраҡтан килеп еткән ололар атай, олатай, ағайҙары менән күрешергә килеүселәрҙе хәтерләтәләр ине. Шуныһы ҡыуаныслы: һәр ғаиләгә ҡағылған стеланы мәңгеләштереүҙә ауылдаштарымдан бер кем дә ситтә ҡалманы. Митингыны Ташбүкән ауыл биләмәһе башлығы Гөлназ Хәким ҡыҙы Азимова тантаналы асып, ауыл биләмәһе һуғыш ветерандары тураһында мәғлүмәт еткерҙе. Ауыл старостаһы уҡытыусы-ветеран Хәсән Абдулла улы Ҡотовтың хәтирәләре дәһшәтле утлы йылдарҙы һынландырып, һәр кемде тулҡынландырҙы.
Һуғыш башланғанда бер нисә генә өйҙән торған Ҡурғашлы ауылынан да әле донъяның асылына ла төшөнөп етмәгән кисәге малайҙар ил һаҡларға китәләр. Ауылдаштарыбыҙ яу ҡырында ятып ҡалған ағалы-ҡустылы Лотфрахман һәм Хабрахман Әбдрахман улдары Ғәзизовтар, латыш Александр, Смоленск янында хәбәрһеҙ юғалған Әбдевәли Ғәни улы Ғәзизовты оло хөрмәт менән иҫкә алды. Таҡтаташтағы исемлекте, күбеһенсә, һуғыш мәхшәренән имен-аман ҡайтып, оҙаҡ йылдар леспромхозда эшләүселәр тәшкил итә. Йыйылған халыҡ стелала үҙ атай-олатайҙарының, яҡындарының исемен күреп берсә моңайҙы, берсә ғорурланды.
Сарала Әлфиә Әлтәф ҡыҙы Мөхәмәтйәнова етәкселегендә уҡыусыларҙың сығышы, уларҙың ағас ултыртыуҙа ҡатнашыуы киләсәккә яҡты өмөт уята.
Шуны билдәләп үтеү мөһим: әле был эш тамамланмаған, исемлекте тулыландырыу буйынса эҙләнеүҙәр алып барыу - беҙҙең бурыс. Бер билдәһеҙ һалдат ҡалырға те-йеш түгел!
Халыҡ ауыл хакимиәте башлығы Гөлназ Хәким ҡыҙы Азимоваға, сараны матур алып барған мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре Роза Кәримова, Розалия Ғәлимоваға рәхмәттәр әйтеп таралды.
Рәмилә ЗӘЙНИЕВА,
уҡытыусы-ветеран.
Ҡурғашлы ауылы.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Евразия йөрәге» фестивале – республикабыҙ байрамы ул Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов: «Евразия йөрәге» фестивале – республикабыҙ байрамы ул
Рөстәм Хәмитов: «Евразия йөрәге» фестивале – республикабыҙ байрамы ул Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 30 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов 25-29 майҙа Өфөлә «Евразия йөрәге» халыҡ-ара сәнғәт фестивален ойоштороу һәм үткәреү кимәлен юғары баһаланы.
– Мин ошо йыр-моң байрамында тамашасы булараҡ ҡатнаштым. Амфитеатр буйлап йөрөнөм, халыҡ менән аралаштым. Барыһы ла быйыл ошондай ҡыҙыҡлы мәҙәни сара ойошторған өсөн рәхмәт әйтә. Мәҙәни мөмкинлек күҙлегенән ҡарағанда, республикала йәшәүселәрҙең ҡеүәте ҙур. Байрамға республикабыҙҙың бөтә муниципалитеттары, ҡалалары вәкилдәренең килеүен беләбеҙ, – тип һөйләне Рөстәм Хәмитов. – Бөгөнгө байрам – республикабыҙ, халҡыбыҙ байрамы ул. Беҙ йыл һайын ошондай әһәмиәтле саралар уҙғарырға тырышырбыҙ.
Республика етәксеһе Өфө амфитеатрын асыҡ һауала концерттар ойоштороу өсөн үҙенсәлекле майҙансыҡ булараҡ һаҡлап ҡалыуҙың мөһимлеген билдәләне.
– Ял итеү өсөн бик яҡшы урын барлыҡҡа килде. Бында Конгресс-холл, Салауат Юлаев һәйкәле, амфитеатр урынлашҡан. Ошонда меңдәрсә кешенең ял итергә килеүен күрәм. Спиртлы эсемлектәрҙең булмауы ла һәйбәт, – тине Рөстәм Хәмитов.– Мәҙәни мөмкинлек күҙлегенән ҡарағанда, республикала йәшәүселәрҙең ҡеүәте ҙур. Симфоник йәки этник концерт булһынмы, тиҫтәләрсә мең кеше килә һәм ҡыҙыҡһынып ҡарай. Балалар бик күп. Был да мөһим. Беҙ яңы аралашыу мәҙәниәтен булдырабыҙ. Был киләсәктә лә дауам итер тип өмөтләнәм.


text:
Урман ауылы халҡына янғындан зыян күргән торлаҡ өсөн компенсация бүленде
Урман ауылында хәрби келәттә боеприпастар шартлау һәм янғын һөҙөмтәһендә зыян күргән торлаҡ һәм мөлкәт өсөн халыҡҡа компенсация бүлеү тамамлана, тип хәбәр итә «Интерфакс-Поволжье» агентлығы, Иглин районы хакимиәтенә һылтанма яһап.
«Урман ауылынан 787 йорт хужаһы 10-40 мең һум күләмендә компенсация түләүҙәре аласаҡ. Түләүҙәр граждандар иҫәбенә 1 августан күсерелә башланы һәм бөгөнгө көнгә раҫланған исемлектә булған кешеләрҙең 99 процентына улар күсерелде», — тип аныҡлыҡ индерҙе район хакимиәте вәкиле.
Дөйөм алғанда, агентлыҡ менән әңгәмәләшеүсе һүҙҙәренсә, янғындан зыян күргән Урман ауылы халҡына компенсацияға республика бюджетынан 2012 йылда 10 миллион 624,2 мең һум аҡса бүленгән. Компенсация алыусылар исемлектәре зыян күргән граждандарҙың ғаризалары нигеҙендә төҙөлгән. Баһа ҡуйыусылар зыян күргән мөлкәт хаҡын билдәләп, был һөҙөмтәләр район хакимиәте ҡарамағында булдырылған махсус комиссия ултырышында тикшерелгән.
Алдан хәбәр ителеүенсә, ғәҙәттән тыш хәл эҙемтәләрен бөтөрөү менән бәйле сығымдарҙың бер өлөшөн ҡаплау маҡсатында 37 миллион һум аҡса бүленгәйне. Был сумманан средстволар бер тапҡыр финанс ярҙам күрһәтеүгә (һәр кешегә 10 мең һум), мөлкәтен өлөшләтә юғалтҡан ғаиләләргә финанс ярҙам күрһәтеүгә (һәр ғаилә ағзаһына 50 мең һум) һәм мөлкәтен тулыһынса юғалтҡан ғаиләләргә финанс ярҙам күрһәтеүгә (һәр ғаилә ағзаһына 100 мең һум) бүленде.
Бынан тыш, зыян күреүселәргә торлаҡ төҙөүгә сығымдарҙы ҡаплау өсөн 64,5 миллион һумға 53 торлаҡ сертификаты бирелде. Урман ауылында йәшәүсе 1165 кеше аҡсалата компенсация алды.


text:
Ҡулында. финтех Германия’ ' S һәм өҫтәмә фонд биржаһында сауҙа ҙурлығы буйынса икенсе йыл аҙағында был үҙ криптовалюта әҙерләп ебәргән..Дауам укыла »
Tag: лайткоин
Сауҙа өҫтәмә төркөмдәр асып ебәрҙе девир криптовалюта
Найджел Грин, Девир төркөмө генераль директоры, донъяла иң ҙур финанс ойошма бойондороҡһоҙ., predicts demand for cryptocurrencies willДауам укыла »
Лайткоин
Лайткоин (ЛТК) Чарли ли ойошторола., Google хеҙмәткәрҙәренә һәм элекке экс-Инжиниринг компанияһы Директоры өҫтәрәк. Litecoin is aДауам укыла »
Бөтә Криптовалюта
Бөтә Криптовалюта 18 Ғинуарҙа 2018 Nr Name Symbol 1 Bitcoin BTC 2 Ethereum ETH 3 Ripple XRP 4 Биткоин НаличкаДауам укыла »
Кем крипто сәнәғәтендә ҙур өлөш индерә.? Топ 7
Сатоши Накамото – Биткоин, Blockchain the founder of Bitcoin and creator of unique Bitcoin client, heads the list of theДауам укыла »


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Нервы ауырыуы ҡайҙан барлыҡҡа килә?
Нервы ауырыуы ҡайҙан барлыҡҡа килә?
Вегетатив-ҡан тамырҙары нейропатияһы ни сәбәпле барлыҡҡа килә һәм уны нисек дауалайҙар?
М. ВӘЛИЕВ.
Борай районы.
Полинейропатия нервылар зыян күргәндә барлыҡҡа килә. Ҡағиҙә булараҡ, нервыны туҡландырыусы һәм һаҡлап тороусы тышҡы ҡатламы зыян күрә. Шул урында ҡысытҡан, әсеткән, сәнскән, ауыртҡан һымаҡ тойола. Улар күберәк үксәлә килеп сыға, сөнки иң оҙон нервы шунда бара. Ауырыуҙың үҫешенә шәкәр диабеты ваҡытында оҙаҡ ваҡыт ҡанда шәкәр күләменең юғары булыуы, төрлө йәрәхәт, ҡан тамырҙары атеросклерозынан аяҡтарҙа ҡандың насар йөрөүе, алкоголде күп ҡулланыу, зарарлы производствола эшләү ҙә булышлыҡ итеүе ихтимал. Шуға күрә иң беренсе сиратта ауырыуҙың сәбәбен бөтөрөргә кәрәк – ҡандағы шәкәр күләмен нормаға килтерергә, алкоголдән баш тартырға һ.б. Был ауырыуҙан В төркөмө витаминдары файҙалы. Шулай уҡ берлитион, эспа-липон, тиогамма, тиоктацид кеүек препараттарҙы ҡулланырға кәңәш итәләр. Әммә уларҙы табип кәңәше менән генә ҡабул итергә ярай.
М. ВӘЛИЕВ.
Борай районы.
Полинейропатия нервылар зыян күргәндә барлыҡҡа килә. Ҡағиҙә булараҡ, нервыны туҡландырыусы һәм һаҡлап тороусы тышҡы ҡатламы зыян күрә. Шул урында ҡысытҡан, әсеткән, сәнскән, ауыртҡан һымаҡ тойола. Улар күберәк үксәлә килеп сыға, сөнки иң оҙон нервы шунда бара. Ауырыуҙың үҫешенә шәкәр диабеты ваҡытында оҙаҡ ваҡыт ҡанда шәкәр күләменең юғары булыуы, төрлө йәрәхәт, ҡан тамырҙары атеросклерозынан аяҡтарҙа ҡандың насар йөрөүе, алкоголде күп ҡулланыу, зарарлы производствола эшләү ҙә булышлыҡ итеүе ихтимал. Шуға күрә иң беренсе сиратта ауырыуҙың сәбәбен бөтөрөргә кәрәк – ҡандағы шәкәр күләмен нормаға килтерергә, алкоголдән баш тартырға һ.б. Был ауырыуҙан В төркөмө витаминдары файҙалы. Шулай уҡ берлитион, эспа-липон, тиогамма, тиоктацид кеүек препараттарҙы ҡулланырға кәңәш итәләр. Әммә уларҙы табип кәңәше менән генә ҡабул итергә ярай.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Пласидо Доминго
Пласидо Доминго (тулы исеме Хосе Пласидо Доминго Эмбиль (исп. José Plácido Domingo Embil; 21 ғинуар 1941, Испания, Мадрид) — испан опера йырсыһы, лирик-драматик тенор, Вашингтон һәм Лос-Анджелес Операларында дирижёр-ҡуйыусы. Лучано Паваротти һәм Хосе Каррерас менән донъялағы иң билдәле өс тенор исемлегенә инә.
Ярты быуаттан артығыраҡ йырсы эшмәкәрлеге барышында төрлө илдәр сәхнәләрендә Доминго 140 ведущий опера партияларын башҡара[1], билдәле тенорҙарҙың береһе лә ошондай күләмдә опера партияларын башҡармаған[2]. Доминго, оркестр менән етәкселек итеп, 300-ҙән артыҡ кисен дирижёр пультында үткәрә, барлығы 3500-ҙән артыҡ тамашала ҡатнаша. 100-ҙән артыҡ сығышып яҙҙырған, улар тулы йөкмәткеле опера спектаклдәре, айырым һәм дуэт яҙмалары[1].
Пласидо Доминго Метрополитен-операла 21 миҙгелде асҡан һәм был күрһәткес буйынса Энрико Карузо рекордын уҙып киткән[3][4].
Йөкмәткеһе
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пласидо Доминго 1941 йылдың 21 ғинуарында Испанияның баш ҡалаһы Мадридтың Баррио де Саламанка кварталында тыуған[5].
Ата-әсәһе — өлкән Пласидо Доминго һәм Пепита Эмбиль (милләте менән басконка) — испан музыкаль-драма жанры сарсуэ́ла йондоҙҙары була. Пласидо беренсе тапҡыр 1957 йылда Мексика пианисы Ана Мария Герраға өйләнә, был никахтан уларҙың улдары Хосе тыуа. 1962 йылда Пласидо Доминго икенсегә Мексика йырсыһы Марта Орнеласҡа (сопрано) өйләнә, уның менән Мехико консерваторияһында уҡығанда таныша. Уларҙың ике улы була — кесе Пласидо 1965 йылда, Альваро Маурицио 1968 йылда тыуа.[6][7].
Мексикалағы карьераһының башланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1949 йылда һигеҙ йәшлек Пласидо ғаиләһе менән Мексикаға күсенеп китә, бында уның ата-әсәһе үҙҙәренең театр труппаһын ойоштора[1]. Шулай итеп Мексиканың баш ҡалаһы үҫмер өсөн 13 йылға тыуған төйәккә әйләнә. 14 йәшендә Пласидо Мехиколағы милли консерваторияла музыкаға уҡый башлай, артабан «Los Black Jeans» бэк-вокал һәм Сезар Коста етәкләгән музыка группаларында шөғөлләнә (1958 йыл). Доминго шулай уҡ дирижёрлыҡ һөнәренә һәм фортепианола уйнарға өйрәнә.
16 йәшендә Пласидо ата-әсәһенең труппаһында йырсы булараҡ бөйөк итальян композиторы Джузеппе Верди операһы "Риголетто"нан Борса роле менән беренсе тапҡыр сығыш яһай, артабан Пуленоктың «Диалоги кармелиток» операһының Мексика сәхнәһендәге премьераһында әһәмиәтлерәк капеллан партияһын башҡара.
Сағыштырмаса иртә ғаилә башлығы һәм атай булған Пласидо йәшлек йылдарында һәр төр музыкаль эшкә тотона. Мюзиклдарҙа йырлай, гастролгә килгән балет труппаһы өсөн фортепианола уйнай, барҙарҙағы бейеү кисәләрендә ялланып музыкант (тапёр) булып та эшләй, Луиджи Пиранделло, Федерико Гарсиа Лорка һәм Антон Чехов әҫәрҙәре буйынса әҙерләнгән телевизион тамашаларҙа ҙур булмаған драматик ролдәр ҙә башҡара, бер үк ваҡытта был спектаклдәр өсөн фон булған музыка ла ижад итә. Мехиколағы мәҙәни йүнәлештәге яңы радиостанцияла үҙенең музыкаль программаһын ойоштора, тәүге тапҡыр дирижёр пультына баҫып, сарсуэла һәм мюзиклдар өсөн хорҙы өйрәтә, әсәһенең айырым сығыштарында уның өсөн пианинола уйнай, баритон булараҡ, атаһының театр труппаһында ҙур булмаған ролдәр башҡара, популяр Америка музыкаһы буйынса Мексиканың тауыш яҙҙырыусы компаниялары һәм үҙе өсөн продюсер вазифаларын да бик теләп башҡара. Бөтә был эштәр Пласидоға баһалап бөтөргөһөҙ тормош һәм һөнәри тәжрибә тупларға булышлыҡ итә.
«Моя прекрасная леди» мюзиклының Мексикала тәүге ҡуйылыуында икенсе пландағы роль менән 185 спектаклдә ҡатнаша, «Весёлая вдова» тамашаһы менән сәхнәгә 170 тапҡыр сыға.
Ҙур сәхнәлә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пласидо Домингоның ҙур сәхнәлә тәү башлап сығыш яһауы (дебюты) 1959 йылдың 23 сентябрендә була: Мехиконың «Palacio de Bellas Artes» сәхнәһендә ул Джузеппе Вердиның «Риголетто» операһында Борса партияһын йырлай. Артабан «Диалоги кармелиток», «Тоска», «Турандот» һәм башҡа операларҙа икенсел ролдәрҙә уйнай. Тәүге төп роле — Травиата операһындағы Альфредоны Пласидо Мексиканың Монтеррей ҡалаһы театрында 1961 йылдың 19 майында башҡара. Нәҡ был ваҡытта (1959 йыл) йырсының тәүге йәшлек никахы тарҡала.
1961 йылдың ноябрендә АҠШ-тағы беренсе сығышы менән Доминго артабан ярты быуаттан күберәккә һуҙыласаҡ иң уңышлы опера партиялары менән Американы яулау эшмәкәрлеген башлап ебәрә. Мексиканан алыҫ булмаған Техас штатының Даллас ҡалаһы сәхнәһендә композитор Гаэтано Доницетти ижад иткән «Лючии ди Ламмермур» операһынан Артуро ролен башҡара. 1962 йылдың башы йырсыны консерваторияла илаһи сопрано тауышлы Марта Орнелас менән осраштыра, ҡыҙға хайран ҡалған 21 йәшлек тенор уның менән яҙмышын бәйләй. Тиҙҙән йәштәр Тель-Авивҡа күсенә һәм ундағы Йәһүд Милли Операһы сәхнәһендә бергәләп өс миҙгел сығыш яһай. Доминго 280 тамашала 12 партия башҡара[1]. Биографтар билдәләүенсә, нәҡ ошо осорҙа Пласидоға йырлауындағы ҡайһы бер техник ҡыйынлыҡтарҙы бөтөрөргә Марта менән уларҙың уртаҡ дуҫы Франко Иглесиас ярҙам итә. 1965 йылда Израилдан ҡайтҡас, Марта, йырсы эшмәкәрлеген тамамлап, үҙен тулыһынса ғаиләһенә һәм иренең артабанғы карьераһына бағышлай. Шул уҡ йылда уларҙың тәүге улдары кесе Пласидо, ә өс йылдан һуң, 1968-ҙә, икенсе малайҙары — Алваро тыуа. Күп йылдарҙан һуң Марта Орнелас, инде опера режиссёры булараҡ, ижади эшмәкәрлеккә яңынан тотона.
Израилдан ҡайтып ярты йыл үткәндән һуң Доминго тәүге тапҡыр Нью-Йоркта сығыш яһай. Йырсы Хинастераның «Дона Родриго» операһының донъя премьераһында Альберто ролен башҡара — был әҫәр менән New York City Opera Нью-Йорк дәүләт театрында яңы Линкольн Үҙәкте аса. Үҙенең уңышлы сығышынан һуң артистҡа күп саҡырыуҙар яуа, уның өсөн иң яҡшы опера театрҙарының сәхнәләре асыла. 1967 йылда һөнәри йәһәттән исеме ныҡлы танылған Пласидо ҡасандыр бала сағы үткән Европаға аяҡ баҫа: Гамбург дәүләт операһында «Тоска», Вена дәүләт операһында «Дон Карло» спектаклдәре йырсының дебют сығыштары була.
1968 йыл тенор тормошонда яңы этап башлай: Доминго Нью-Йорктағы Метрополитен-опера сәхнәһендә беренсе тапҡыр сығыш яһай һәм «Адриана Лекуврер» операһындағы Маурицио партияһын ҙур уңыш менән башҡара. Артабанғы дүрт тиҫтә йылда бындағы бер миҙгел дә Пласидонан башҡа үтмәй.
1969 йылда Доминго үҙен Европа менән Америка араһында бүлергә мәжбүр була, тенор Италияның Верона ҡалаһы сәхнәһендә — «Турандот», Миландың «Ла Скала»һында «Эрнани» спектаклдәрендә йырлай ҙа, «Богема» операһында сығыш яһар өсөн Сан-Францискоға оса. 1970 йылда Мадридта «Джоконда» спектаклендә айырым роль башҡара, Эдинбургс фестивалендә Бетховендың «Торжественная месса» операһында сығыш яһай. 1970 йылдың октябрендә Доминго Вердиның «Бал-маскарад» операһында беренсе тапҡыр испан йырсыһы Монтсеррат Кабалье менән бергә уйнай, һәм был дуэт аҙаҡтан донъяла иң популяр булып китә.
Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургтағы сығыштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Советтар Союзында йырсы тәүге тапҡыр 1974 йылда була. Артабан да үҙаллы сығыштары менән, төрлө опера конкурстарының баһалама ағзаһы булараҡ һәм башҡа сараларҙа ҡатнашыу өсөн Доминго Мәскәү менән Санкт-Петербург ҡалаларына күп килә. Уның 2009 йылдың 12 июлендәге «Барвиха Luxury Village» сауҙа-күңел асыу комплексындағы (Вирджинии Тол менән берлектә) һәм Мәскәү өлкәһенең Красногорск ҡалаһындағы «Крокус сити холл» концерт залындағы 2010 йылдың 7 июнендәге (Анна-Мария Мартинес менән берлектә) сығыштары матбуғатта киң яҡтыртыла.
2012 йылдың 19 декабрендә Доминго менән Испания опера йырсыһы Хосе Каррерас Христ Спаситель сиркәүендә (Храм Христа Спасителя) хәйриә концертында ҡатнаша, был уларҙың Лучано Паваротти үлгәндән һуң үткән һуңғы биш йылда тәүге берлектәге сығышы була[8].
2013 йылдың 2 майында Доминго Санкт-Петербургтағы Мариин театрының Яңы сәхнәһе асылыу һәм театрҙың художество етәксеһе һәм генеральдиректоры Валерий Абисалович Гергиевтың 60 йәшлек юбилейы тантанаһында йырлай һәм дирижёрлыҡ итә, Мариин театрының тарихи сәхнәһендә Джузеппе Верди ижад иткән «Набукко» операһынан төп герой партияһын башҡара[9][10][11].
Рәсәй баш ҡалаһындағы сығыштарында тенорға П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһының симфоник оркестры ҡушылып уйнай, уның менән Америка дирижёры Юджин Кон етәкселек итә. Үҙенең репертуарындағы хиттар араһынан Доминго Пётр Ильич Чайковскийҙың «Пиковая дама» операһынан Герман арияһын рус телендә башҡара[4][10][12].
Баһалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Newsweek» журналы, Домингоны «Опера короле» тип нарыҡлап, артистың тарихын һәм фотографияһын тышлыҡтың төп темаһы итеп һайланы.
- Италияның «Corriere della Sera» гәзите Пласидо тураһында: «Настоящий человек эпохи Ренессанса!» тип яҙҙы.
- «Коммерсантъ» гәзите Домингоның Мәскәүҙәге 2010 йылғы концертына биргән «Великий рабочий сцены» тип атаны[4][12].
Тәнҡитселәр билдәләүенсә, йәшенә һәм үткәргән ауырыуына ҡарамаҫтан, Доминго үҙенең концертарында гел намыҫ менән һәм тырышып эшләй, һәр сығышында алдағыһынан кәм опера партиялары башҡармай, «бис»ҡа бары тик өс ария һәм тағы бер генә номер йырлау уның өсөн бер ҙә хас түгел[12].
Маҡтаулы исемдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мадрид университетының Почётлы докторы;
- Нью-Йорк университетының изящный сәнғәт докторы;
- Оклахома университетының Почётлы музыка докторы;
- Филадельфия сәхнә сәнғәте колледжының Почётлы музыка докторы;
- Джорджтаун университетының Почётлы музыка докторы.
Мауығыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бала сағында Пласидо футбол менән мауыға, үгеҙҙәр алышы — корриданы ҡарарға ярата. Киң билдәле башҡарыусы булып киткәс, Доминго стадиондарҙа спорт сараларына йыйылған тамашасы алдында хәйриә концерттары менән бик теләп сығыш яһай.
Бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Италия Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының Ҙур тәреһе кавалеры (кавалер Большого креста ордена «За заслуги перед Итальянской Республикой», 1997)[13].
- «Италия Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының Бөйөк офицеры (Великий офицер ордена «За заслуги перед Итальянской Республикой», 1991)[14].
- 2009 йылдың февраленда Пласидо Доминго атаҡлы швед опера йырсыһы Биргит Нильсон (1918—2006) исемендәге премияның тәүге лауреаты тип билдәләнә. Был бүләктең бер миллион АҠШ доллары күләмендәге призы опера сәнғәтендәге мәшһүр ҡаҙаныштар өсөн һәр өс йыл һайын тапшырыла года[15].
- Голливудтың дан аллеяһында йондоҙ — театрҙы үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн. (Пласидо Доминго получил звезду на аллее славы в Голливуде).
- Рәсәй Федерацияһының Дуҫлыҡ ордены (18 июль 2011 йыл) — музыка сәнғәте өлкәһендә Рәсәй—Испания хеҙмәттәшлеген үҫтереүгә индергән ҙур өлөшө өсөн[16].
- Сәнғәт өлкәһендәге Вольф премияһы лауреаты (музыка, 2012)[17]
- «Gramophone» журналының Дан залына индерелгән.[18].
Grammy бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1971 Дж. Верди. Аида. Солист лучшей оперной записи
- 1974 Ж. Пуччини. Богема. Солист лучшей оперной записи
- 1983 Дж. Верди. Травиата. Солист лучшей оперной записи
- 1984 Ж. Бизе. Кармен. Солист лучшей оперной записи
- 1984 Навсегда в моём сердце. Лучшее поп-представление в стиле латино
- 1988 Р. Вагнер. Лоэнгрин. Солист лучшей оперной записи
- 1990 Концерт Каррераса, Доминго и Паваротти. Лучшее классическое вокальное представление
- 1992 Р. Штраус. Женщина без тени. Солист лучшей оперной записи
- 1999 100 лет Марьяче. Лучшее Мексиканско-Американское представление
Grammy — Латин Америкаһы бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2000 Т.Бретон. Долорес. Лучший классический альбом
- 2001 И.Албенис. Мерлин. Лучший классический альбом
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Plácido Domingo — Official Website |
- ↑ Пласидо Доминго попал в больницу с легочным тромбом — BBC Russian — Общество. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 июль 2013.
- ↑ Пласидо Доминго обошел Энрико Карузо. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2013.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Коротко о Пласидо Доминго. Программа концерта 7 июня 2010 года в Москве
- ↑ Placido Domingo Biography | Encyclopedia of World Biography Biography
- ↑ Biography/ Marta & Family
- ↑ Biography/ Studies & Youth
- ↑ Владимир Путин встретился с Пласидо Доминго и Хосе Каррерасом. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2013.
- ↑ Марафон Мариинки-2 прошел при полном аншлаге — Ирина Муравьева, Наталья Пьетра — Российская газета.
- ↑ 10,0 10,1 Пласидо Доминго в Барвихе: единственный концерт маэстро | СПЛЕТНИК. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 июль 2013.
- ↑ Дмитрий Мурашев — Доминго в Москве — Ночь в Испании. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 июль 2013.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 Ъ-Weekend — Великий рабочий сцены.
- ↑ Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana Maestro Placido Domingo (итал.)
- ↑ Grande Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Placido Domingo (итал.)
- ↑ Пласидо Доминго стал лауреатом престижной премии | Пульс Киева (итал.)
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 18 июля 2011 г. № 961
- ↑ Wolf Prize (инг.). Wolf Foundation. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 август 2012. 2 июль 2012 тикшерелгән.
- ↑ Gramophone Hall of Fame (инг.). Gramophone. 2 ғинуар 2016 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Амон Р. Пласидо Доминго. Гений мировой сцены / Пер. с исп. А. Миролюбовой, А.Горбовой. — СПб.: Азбука, Азбука-Аттикус, 2012. 325 с., ISBN 978-5-389-02545-5
- 21 ғинуарҙа тыуғандар
- 1941 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Испанияла тыуғандар
- Мадридта тыуғандар
- Алфавит буйынса йырсылар
- Мексика опера йырсылары
- Испания опера йырсылары
- XX быуат опера йырсылары
- XXI быуат опера йырсылары
- Изабелла Католичка орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары
- Граждандар ҡаҙаныштарының Ҙур тәре ордены кавалерҙары (Испания)
- «Италия Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены Ҙур тәре кавалерҙары
- «Италия Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены Бөйөк офицерҙары
- Почётлы легион ордены командорҙары
- Почётлы легион ордены офицерҙары
- Почётлы легион ордены кавалерҙары
- Сәнғәт һәм әҙәбиәт француз ордены командорҙары
- Фән һәм сәнғәт өсөн почёт билдәһе (Австрия) кавалерҙары
- Британия империяһы ордены Рыцарь-Командорҙары
- Ацтек бөркөтө ордены офицерҙары
- Азатлыҡ Президент миҙалы менән наградланыусылар
- Мәҙәни ҡаҙаныштар ордены командарҙары
- Кедр милли ордены кавалерҙары
- Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй) кавалерҙары
- Алфавит буйынса музыканттар


text:
Мортаза Рәхимов Австрияла һәм Германияла йөрөп ҡайтты
7 — 9 декабрҙә Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов республиканың рәсми делегацияһы етәксеһе сифатында эш сәфәре менән Австрияла һәм Германияла булды. Башҡортостандың рәсми делегацияһы составына БР төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры Рауил Ибәтуллин, Башҡортостан Республикаһының Австрия Республикаһындағы вәкиле Вадим Плетнев инде.
7 декабрҙә Венала Мортаза Рәхимов Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының сәнәғәт үҫеше буйынса Генераль конференцияһының (ЮНИДО) 13-сө сессияһы эшендә ҡатнашты. Конференцияла ҡатнашыусылар — ойошма ағзалары булып тороусы 173 дәүләт вәкиле, шул иҫәптән сит ил эштәре министры урынбаҫары Александр Яковенко етәкселегендәге Рәсәй делегацияһы. Форумда финанс-иҡтисади көрсөк шарттарында халыҡ-ара хәл, үҫешеүсе илдәргә һөҙөмтәле ярҙам саралары тикшерелде. Рәсәй делегацияһы вәкилдәре Рәсәй территорияһында социаль-иҡтисади үҫеш программаһы сиктәрендә Ватандың сәнәғәт секторын нығытыуға, фән һәм инновацияларҙы үҫтереү стратегияһын үтәүгә йүнәлтелгән проекттарҙы тормошҡа ашырыу юлдарын ҡараны.
ЮНИДО конференцияһы эшендә ҡатнашҡандан һуң Мортаза Рәхимов Рәсәй Федерацияһының Австриялағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Станислав Осадчий менән осрашты. Осрашыуҙа Башҡортостандың Австрия инвесторҙары менән хеҙмәттәшлеген үҫтереү, берлектәге проекттарҙы бойомға ашырыу хаҡында һүҙ барҙы.
Венала республика Президенты шулай уҡ ЮНИДО-ның генераль директоры урынбаҫары Дмитрий Пискунов һәм ЮНИДО-ның Башҡортостан Республикаһы буйынса интеграцияланған программаһы координаторы Юрий Ахвледиани менән һөйләшеүҙәр үткәрҙе. ЮНИДО менән Рәсәй Федерацияһы хеҙмәттәшлеге программаһы сиктәрендә Башҡортостандың халыҡ-ара ойошма менән үҙ-ара артабан эш итеүе мәсьәләһе ҡаралды. Атап әйткәндә, сәнәғәттә һәм экологияла энергияны һөҙөмтәле һәм һаҡсыл файҙаланыу технологияларын ҡулланыу мәсьәләләре күтәрелде.
8 декабрҙә Мортаза Рәхимов даими эшләүсе әҙер йыйылма йорттар күргәҙмәһендә булды. Венанан көньяҡтараҡ урынлашҡан Винер Нойдорфе ҡалаһындағы күргәҙмә үҙәгендә аҙ ҡатлы йорттар һалыуҙа ҡулланылған энергияны һаҡсыл файҙаланыу технологиялары буйынса төҙөлгән әҙер йорт экспонаттары ҡуйылған. Мортаза Рәхимов йорт моделдәрен ҡараны, архитектура һәм төҙөлөш технологиялары менән танышты. Республика башлығы фекеренсә, бындай күләмле күргәҙмәләрҙе Рәсәйҙә лә, айырыуса әлеге мәлдә, аҙ ҡатлы торлаҡ төҙөлөшө әүҙем үҫешкән саҡта ойошторорға кәрәк.
9 декабрҙә Австрияның Шремс ҡалаһында Мортаза Рәхимов “Эльк” (ELK) заводында булды. Предприятиела Башҡортостан Президентына коттедждар төҙөлөшө өсөн тиҙ арала күтәрелгән конструкциялар етештереү технологияларын күрһәттеләр. Белгестәр әйтеүенсә, бөтә эш заводтың үҙендә башҡарыла, һуңынан йорт заказсы теләге буйынса теләһә ниндәй ерҙә урынлаштырыла. Республика башлығы иғтибарына тулыһынса заводта әҙерләнгән каркас-ҡалҡан торлаҡ йорттар етештереү буйынса заманса производство линиялары тәҡдим ителде. Республика Президенты шулай уҡ төҙөлөш урынына автомобилдәрҙә ташылып, урында 5-7 көн эсендә йыйылған торлаҡ йорт өлгөләрен ҡараны.
Шул уҡ көндә Башҡортостан Президенты Германияның Лемферд ҡалаһында булды. Мортаза Рәхимов полиуретан системалар технологиялары һәм махсус эластомерҙар өлкәһендә лидер булып торған “Эластогран” (Elastogran) компанияһының етештереү майҙансыҡтарын ҡараны. Мебель сәнәғәте өсөн махсус пенополиуретан системалар эшләү фирманың төп бурыстарының береһе булып тора.
“Elastogran” бүлексәләре селтәре Германиялағы төп офисты, шулай уҡ Франциялағы, Бөйөк Британиялағы, Италиялағы, Рәсәйҙәге, Швециялағы, Испаниялағы, Көньяҡ Африкалағы, Төркиә һәм Венгриялағы туғыҙ предприятиены үҙ эсенә ала. Компанияла булғанда Башҡортостандың рәсми делегацияһын стена конструкцияларын төҙөгәндә файҙаланылған технологиялар менән таныштырҙылар.
Республика Президенты завод етәкселеге менән һөйләшеүҙәр үткәрҙе. Компания продукцияһын һәм технологияларын республиканың төҙөлөш комплексында, атап әйткәндә, аҙ ҡатлы йорттар күтәргәндә ҡулланыу мөмкинлеге ҡаралды.
Австрияға һәм Германияға эш сәфәре йомғаҡтарын Мортаза Рәхимов ыңғай баһаланы.
— Төҙөлөш, төҙөлөш материалдары етештереү өлкәһендә сит ил тәжрибәһен туранан-тура өйрәнеү сәфәребеҙҙең маҡсаты булып торҙо, сөнки торлаҡ төҙөү Башҡортостандың социаль-иҡтисади сәйәсәтенең стратегик өҫтөнлөгө һанала. Беҙгә Европа илдәренең тәжрибәһен өйрәнергә, республикабыҙҙың төҙөлөш комплексына заманса технологияларҙы киңерәк һәм әүҙемерәк индерергә кәрәк, — тине Мортаза Рәхимов.


text:
Новгород өлкәһе
Новгоро́д өлкәһе — Рәсәйҙең регионы, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округына инә. Майҙаны — 54 501 км² (федераль оуругтың 7 региондары араһында 6 урын). Көнбайыштан көсығышҡаса — 385 км, төньяктан көньяҡҡаса — 250 км оҙонлоҡта ята.
Өлкәлә 2010 йылда — 634 135 кеше йәшәгән[1].
Йөкмәткеһе
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Новгород өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Башҡарма влас[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Новгород өлкәһе Хөкүмәте
Ҡарағыҙ: Новгород өлкәһе Губернаторы
Новгород өлкәһе Губернаторы — Новгород өлкәһе башлығы һәм Новгород өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Новгород өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Новгород өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Новгород өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.
Суд власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Новгород өлкәһе суд системаһы составында:
- Новгород өлкәһе өлкә суды, Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
- Новгород өлкәһе арбитраж суды , Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
Закондар сығарыу власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Новгород өлкәһе өлкә думаһы
Өлкә Парламенты — Новгород өлкәһе өлкә думаһы.
Сиктәшлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Төньяк — Ленинград өлкәһе
- Көнсығыш — Вологда өлкәһе
- Көнбайыш — Псков өлкәһе
- Көньяк — Тверь өлкәһе
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
-
-
-
Novgorod 2013.jpg
Өлкә үҙәгендәге «Новгород на Волхове» тимер юл станцияһы
-
Novgoro 2013.jpg
Өлкә үҙәгендәге «Рәсәйҙен 1000 йылығы» һәйкәле


text:
Һарытамаҡ турғай
Һарытамаҡ турғай (лат. Садовая овсянка, лат. Emberiza hortulana)— һоло турғайҙары ғаиләһенән ҡошсоҡ.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Турғай ҙурлыҡ. Яңғыҙ ҙа, парлашып та, күмәкләшеп тә йөрөйҙәр. Ерҙә сүпләнә. Ата ҡоштоң башы һәм түше аҡһыл һоро. Тамағында сағыу һары табы бар. Кәүҙәһенең ҡалған өлөшө көрән ҡауырһынлы. Арҡаһынан нәҙек өҙөк һыҙыҡтар үтә. Ҡара-көрән ҡойроғоноң ике яғында аҡ һыҙыҡтар бар. Инә ҡоштоң төҫө тоноғораҡ, түшендә буй һыҙыҡтар бар. һоло турғайынан тик тамағы һары булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы көсһөҙ генә: «сик-сик». һайрауы яңғырауыҡлы: «тййү-тййү-тййүррр».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
йылға буйҙарында, һирәк ағаслы һәм ҡыуаҡлы асыҡ урындарҙа йәшәй. Бөжәктәр, үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә була. Ҡара таплы 4-6 бөртөк һорғолт аҡ йомортҡаһы була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90
- Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Арнадия, 1996. - ISBN 5-88666-011-9


text:
Кәсерҙәр
Кәсер математикала — берәмектең бер йәки бер-нисә өлөшөнән торған һан[1]. Кәсерҙәр рациональ һандар яланының өлөшө булып торалар . Яҙыу ысулы буйынса кәсерҙәр ике форматҡа бүленәләр: күренешендәге ябай һәм унарлы.
Йөкмәткеһе
- 1 Кәсерҙәрҙең төрҙәре
- 2 Кәсерҙең ҡиммәте һәм кәсерҙең төп үҙсәнлеге
- 3 Кәсерҙәр менән ғәмәлдәр
- 4 Терминдың тарихы һәм этимологияһы
- 5 Дөйөмләштереү
- 6 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 7 Әҙәбиәт
- 8 Иҫкәрмәләр
Кәсерҙәрҙең төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ябай кәсерҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәҙәти (йәки ябай) кәсер — рациональ һандың йәки бында күренешендәге яҙылышы. Горизонталь йәки ҡыя һыҙыҡ бүлеү тамғаһын аңлата, һөҙөмтәлә бүлендек килеп сыға. Бүленеүсе кәсерҙең числителе тип, ә бүлеүсе — знаменателе тип атала.
Ябай кәсерҙәрҙең тамғаланышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ябай кәсерҙәрҙең бер нисә төрлө баҫма яҙылышы бар:
- ½
- 1/2 йәки (ҡыя һыҙыҡ «солидус»[2])
- өҙөүсе формула: (горизонталь һыҙыҡ Ҡалып:Translation)тип атала
- юллы формула:
Дөрөҫ һәм ҡатнаш кәсер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Числителенең модуле знаменателенең модуленән бәләкәйерәк булған кәсер дөрөҫ кәсер тип атала. Дөрөҫ булмаған кәсер ҡатнаш кәсер тип атала, һәм модуле буйынса бергә тигеҙ йәки ҙурыраҡ булған рациональ һанды сағылдыра. Мәҫәлән, , и — дөрөҫ кәсерҙәр, ә , , и — ҡатнаш кәсерҙәр. Нулдән айырмалы булған һәр бөтөн һанды знаменателе 1 булған ҡатнаш кәсер рәүешендә күрһәтеп була.
Аралаш кәсерҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтөн һан һәм дөрөҫ кәсер күренешендә яҙылған кәсер аралаш кәсер тип атала һәм бөтөн һан менән кәсерҙең суммаһы тип һанала.Теләһә ниндәй рациональ һанды аралаш кәсер күренешендә яҙырға мөмкин. Аралаш кәсергә ҡапма-ҡаршы, тик числитель һәм знаменателдән генә торған кәсер ябай тип атала.
Мәҫәлән, . Ҡәтғи математик әҙәбиәттә, аралаш кәсер менән бөтөн һандың кәсергә ҡабатландығы оҡшаш булғанлыҡтан, ундай яҙыуҙы ҡулланмауҙы хуп күрәләр, шулай уҡ яҙыу ҙур күләмле һәм иҫәпләү уңайһыҙ булғанлыҡтан.
Кәсерҙең бейеклеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ябай кәсерҙең бейеклеге — был кәсерҙең числителе менән знаменателе суммаһының модуле. Рациональ һандың бейеклеге — был һанға ярашлы ябай ҡыҫҡармай торған кәсерҙең числителе менән знаменателе суммаһының модуле.
Мәҫәлән, кәсеренең бейеклеге тигеҙ. Ярашлы рациональ һандың бейеклеге тигеҙ, Сөнки кәсер -кә ҡыҫҡара.
Ҡушма кәсерҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күп этажлы, йәки ҡушма кәсер тип бер нисә горизонталь (йәки, һирәгерәк, ҡыя) һыҙығы булған аңлатма атала:
- йәки йәки
Унарлы кәсерҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Унарлы кәсер тип кәсерҙең позицион яҙылышын атайҙар. Ул түбәндәге күренештә:
Мәҫәлән: . Яҙыуҙың позицион өтөргә тиклемге өлөшө һандың (кәсерҙең) бөтөн өлөшө, ә өтөрҙән һуң торған өлөшө — кәсер өлөшө була.Бөтә ябай кәсерҙе унарлы кәсергә әйләндереп була, унарлы кәсерҙең өтөрҙән һуң сикле һанда тамғалары була йәки ул сикһеҙ периодлы кәсер була.
Һандың позицион яҙылышы өсөн унарлы иҫәпләү системаһын ғына түгел, башҡа иҫәпләү системаларын да (шул иҫәптән, фибоначчи кеүек үҙенсәлекле) ҡулланырға була.
Кәсерҙең ҡиммәте һәм кәсерҙең төп үҙсәнлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кәсер ни бары һандың яҙылышы. Бер үк һанға төрлө кәсерҙәр, ябайы ла, шулай уҡ унарлыһы ла, ярашлы булырға мөмкин.
Әгәр кәсерҙең числителен дә һәм знаменателен дә бер үк дәүмәлгә ҡабатлаһаң:
кәсерҙәр төрлө булһа ла, кәсерҙең ҡиммәте элеккесә ҡала. Мәҫәлән:
Һәм киреһенсә, әгәр кәсерҙең числителе һәм знаменателенең уртаҡ бүлеүсеһе булһа, ике өлөшөн дә уртаҡ бүлеүсегә бүлергә мөмкин; бындай ғәмәл кәсерҙе ҡыҫҡартыу тип атала. Миҫал:
- — бында кәсерҙең числителен һәм знаменателен уларҙың уртаҡ бүлеүсеһе 4-кә ҡыҫҡарттыҡ.
Числителе һәм знаменателе үҙ-ара ябай булған кәсер ҡыҫҡармай торған кәсер тип атала, йәғни, -ҙән башҡа уртаҡ бүлеүселәре юҡ.
Унарлы кәсер өсөн яҙыу һәр ваҡыт тиерлек бер мәғәнәлә, ләкин ташламалар ҙа була. Миҫал:
- — ике төрлө кәсер бер үк һанға ярашлы.
Кәсерҙәр менән ғәмәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был бүлектә ябай кәсерҙәр өҫтөндә ғәмәлдәр ҡарала. Унарлы кәсерҙәр өҫтөндә ғәмәлдәр тураһында ҡара Унарлы кәсер
Уртаҡ знаменателгә килтереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кәсерҙәрҙе сағыштырыу, ҡушыу, алыу өсөн уларҙы үҙгәртергә, бер үк знаменателгә (килтерергә) кәрәк. Ике һәм кәсерҙәре бирелһен, ти. Ғәмәлдәр тәртибе:
- Знаменателдәрҙең иң бәләкәй уртаҡ бүленеүсеһен табабыҙ: .
- Беренсе кәсерҙең числителен һәм знаменателен -ға ҡабатлайбыҙ.
- Икенсе кәсерҙең числителен һәм знаменателен -ға ҡабатлайбыҙ.
Бынан һуң ике кәсерҙең дә знаменателдәре тап килә (M-ға тигеҙ). Иң бәләкәй уртаҡ бүленеүсе урынына ябайыраҡ осраҡта M урынына теләһә ниндәй уртаҡ бүленеүсене алырға була, мәҫәлән, знаменателдәрҙең ҡабатландығын. Миҫалды түбәндәрәк "Сағыштырыу" бүлегендә ҡара.
Сағыштырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ике ябай кәсерҙе сағыштырыу өсөн, уларҙы уртаҡ знаменателгә килтерергә кәрәк һәм килеп сыҡҡан кәсерҙәрҙең числителдәрен сағыштырырға. Числителе ҙурыраҡ булған кәсер ҙурыраҡ була.
Миҫал. һәм кәсерҙәрен сағыштырайыҡ. ИБУБ(4, 5) = 20. Кәсерҙәрҙе 20 знаменателенә килтерәбеҙ.
Тимәк,
Ҡушыу һәм алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ике ябай кәсерҙе ҡушыу өсөн, уларҙы уртаҡ знаменателгә килтерергә кәрәк. Аҙаҡ числителдәрен ҡушырға, ә знаменателдәрен шул килеш ҡалдырырға:
: + = + = Знаменателдәрҙең (бында 2 һәм 3) ИБУБ 6-ға тигеҙ. кәсерен 6 знаменатенә килтерәбеҙ, Бының өсөн числитель һәм знаменателде 3-кә ҡабатлайбыҙ.
килеп сыҡты. кәсерен шул уҡ знаменателгә килтерәбеҙ, бының өсөн числитель һәм знаменателде 2-гә ҡабатлайбыҙ. .
килеп сыҡты. Кәсерҙәрҙең айырмаһын табыу өсөн, уларҙы шулай уҡ уртаҡ знаменателгә килтерергә кәрәк, ә аҙаҡ числителдәрен алырға, знаменателдәрен шул килеш ҡалдырырға кәрәк:
- — = — =
Знаменателдәрҙең (бында 2 һәм 4)ИБУБ 4-кә тигеҙ. кәсерен 4 знаменателенә килтерәбеҙ, бының өсөн числитель һәм знаменателде 2-гә ҡабатлайбыҙ. килеп сыға.
Ҡабатлау һәм бүлеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ике ябай кәсерҙе ҡабатлау өсөн, уларҙың числителдәрен һәм знаменателдәрен ҡабатларға кәрәк:
Айырым осраҡта, кәсерҙе натураль һанға ҡабатлау өсөн, числителде был һанға ҡабатларға, ә знаменателде шул уҡ ҡалдырырға кәрәк:
Дөйөм осраҡта, һөҙөмтәләге кәсерҙең числителе һәм знаменателе үҙ-ара ябай булмаҫҡа мөмкин. Был осраҡта кәсерҙе ҡыҫҡартырға кәрәк була. Мәҫәлән:
Бер ябай кәсерҙе икенсеһенә бүлеү өсөн, беренсе кәсерҙе икенсеһенә кире кәсергә ҡабатларға кәрәк:
Мәҫәлән,
Яҙыуҙың төрлө форматтары араһында үҙгәртеүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ябай кәсерҙе унарлы кәсергә әйләндереү өсөн, числителде знаменателгә бүлергә кәрәк. Килеп сыҡҡан кәсерҙең сикле һандағы унарлы тамғалары булырға мөмкин, йәки сикһеҙ периодлы кәсер килеп сығырға мөмкин. Миҫалдар:
- — сикһеҙ ҡабатланыусы периодты түңәрәк йәйәләр эсенә яҙыу ҡабул ителгән.
Унарлы кәсерҙе ябай кәсергә әйләндереү өсөн, уның кәсер өлөшөн 10-дың ярашлы дәрәжәһенә бүленгән натураль һан итеп күрһәтергә кәрәк. Шунан һөҙөмтәгә тамғаһы менән бөтөн өлөшө өҫтәп яҙыла, аралаш кәсер килеп сыға.Миҫал:
Терминдың тарихы һәм этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кәсер термины, уның башҡа телдәрҙәге аналогы кеүек, лат. fractura һүҙенән килеп сыға, был һүҙ ғәрәп теленән шул уҡ ватырға, ваҡларға мәғәнәле тәржемә. Ябай кәсерҙәр теорияһына нигеҙҙе грек һәм һинд математиктары һалған. Ғәрәптәр аша термин, латын теленә тәржемәләнеп, Европаға күсә, ул Фибоначчиҙә (1202 йыл) телгә алына инде. Числитель һәм знаменатель терминдарын грек математигы Максим Плануд индерә. Тәүҙә европа математиктары тик ябай кәсерҙәр менән генә эш итәләр, ә астрономияла — алтмышарлы иҫәпләү системаһы менән. Ябай кәсерҙәрҙең хәҙерге тамғаланышы Боронғо Һиндостандан килеп сыҡҡан — тәүҙә уны ғәрәптәр үҙҙәренә үҙләштерәләр, ә аҙаҡ XII-XVI быуаттарҙа, — европалылар. Тәүҙә кәсерҙәрҙә кәсер һыҙығы ҡулланылмай: һандары ошолай яҙылалар: Кәсер һыҙығын тик 300 йыл элек кенә даими ҡуллана башлайҙар. Европала беренсе булып һинд иҫәпләү системаһын («ғәрәп цифры» булараҡ билдәле), шул иҫәптән кәсерҙе яҙыу ысулын индергән һәм таратҡан ғалим булып ҡала писарының улы, итальян купецы, сәйәхәтсе — Фибоначчи (Леонардо Пизанский)[3]. тора. Ябай кәсерҙәр һәм улар өҫтөндә ғәмәлдәр тураһында тулы ҡиммәтле теория XVI быуатта барлыҡҡа килде (Тарталья, Клавиус).
Рәсәйҙә кәсерҙәрҙе өлөштәр тип атайҙар. Тәүге Рәсәй математика дәреслектәрендә — XVII быуатта — кәсерҙәр һыныҡ һандар[4]. тип аталалар. Кәсер термины, латинса fractura һүҙенең аналогы булараҡ, Магницкийҙың «Арифметика»һында (1703) ябай кәсерҙәр өсөн дә, унарлы кәсерҙәр өсөн дә ҡулланыла башлай.
Унарлы кәсерҙәр беренсе башлап Ҡытайҙа яҡынса б.э. III быуатында иҫәп-хисап таҡтаһында (суаньпань) иҫәпләүҙәрҙә осрай. Унарлы кәсерҙәрҙе яҙма сығанаҡтарҙа бер ни тиклем ваҡыт традицион (позицион булмаған) форматта яҙалар, ләкин яйлап позицион система традицион системаны ҡыҫырыҡлап сығара[5]. Персия математигы һәм астрономы Джамшид Гияс-ад-дин ал-Каши (1380—1429) «Арифметика асҡысы» трактатында үҙен унарлы кәсерҙәрҙе уйлап табыусы тип иғлан итә, ләкин унарлы кәсерҙәр биш быуат элегерәк йәшәүсе Ал-Уклидиси хеҙмәттәрендә осрай[6].
Европала беренсе булып унарлы кәсерҙәрҙе Иммануил Бонфисяҡынса 1350 йылда индерә, ләкин Симон Стевиндың «Унынсы» (1585) мәҡәләһе донъя күргәндән һуң ғына киң танылыу ала. Стевин унарлы кәсерҙәрҙе ҡатмарлы ысул менән яҙа: мәҫәлән, 42,53 һанын ошолай яҙа: йәки 42 ⓪ 5 ① 3 ②, бында түңәрәк эсендәге йәки һыҙыҡ өҫтөндәге 0 бөтөн өлөштө, 1 — унынсы, 2 — йөҙөнсө, һәм башҡа аңлата. Бөтөн өлөштө айырыу өсөн өтөрҙө XVII быуатта ҡуллана башлайҙар[3].
Дөйөмләштереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бүлендектәр балдағы
- Рациональ функция — күпбыуындарҙан төҙөлгән кәсер.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Математик энциклопедия (5 томда) — Совет Энциклопедияһы. — Т. 2.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Математик энциклопедия ( 5 томда) — М.: Советская Энциклопедия, 1982. — Т. 2.
- ↑ тип атала Кәсер һыҙығы (Fraction bar, Solidus) —Белешмә ПараТайп
- ↑ 3,0 3,1 <Математика: Урта мәктәптең 5 кл. өсөн дәреслек / Н. Я. Виленкин, В. И. Жохов, А. С. Чесноков, С. И. Шварцбурд. — 4-е изд. — Чебоксары: Сыуаш китап нәшриәте, 1997. — 320 с.: ил. — С. 202—203, 230.
- ↑ <Математика: Учеб. для 5 кл. средн. шк. / Н. Я. Виленкин, В. И. Жохов, А. С. Чесноков, С. И. Шварцбурд. — 4-е изд. — Чебоксары: Чув. кн. изд-во, 1997. — 320 с.: ил. — С. 202—203, 230.
- ↑ Ҡалып:''Jean-Claude Martzloff''. A History of Chinese Mathematics. Springer. 1997. ISBN 3-540-33782-2.
- ↑ Berggren J. Lennart Mathematics in Medieval Islam // The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook — Princeton University Press, 2007. — P. 518. — ISBN 978-0-691-11485-9.


text:
Башҡортостанда ҡояш электр станциялары төҙөү буйынса “Авелар Солар Технолоджи”, “Хевел” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре менән хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеү Санкт-Петербургта Халыҡ-ара иҡтисади форумда төҙөлгәйне.
Бына тағы йәмле яҙға аяҡ баҫтыҡ. Ҡояш нурына иркәләнеп, йәм-йәшел үлән шытып сыҡты. Димем, боҙон ағыҙып бөтөп, тынысланып ҡалғандай… Илаһи рәхәтлек! Йәшәгән һайын йәшәге килә!
Һәр көнөмдө Аллаһ Тәғәләгә шөкөрана ҡылып, иртәнге намаҙҙан башлайым. Үткән тормошомдо барлап алам. “Ауырлыҡҡа кем дә түҙә, бәхеткә түҙеп ҡара”, – тип йырлайҙар бит.
1935 йылдың майында Күгәрсен районының Яңауыл ауылында тыуа ул. Мәктәпте тамамлағас, Мораҡ педагогия училищеһында, Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының урыҫ-башҡорт бүлегендә белем ала. Йәш белгес 1961 йылда СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалындағы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында хеҙмәт юлын башлай. Оҙаҡламай уны үҙе белем алған юғары уҡыу йортона саҡырып алалар.
Ә. МАЛАБАЕВА.
Стәрлебаш районы.


text:
Магазин һәм кафеларҙы Яңы йылға иң яҡшы биҙәүгә смотр-конкурс иғлан ителде
1 декабрҙә Өфөлә ҡулланыусылар баҙары предприятиеларын Яңы йылға иң яҡшы биҙәүгә ҡала смотр-конкурсы башлана. Уны үткәреү маҡсаты – предприятиеларҙың декоратив-художестволы һәм яҡтылыҡ менән биҙәү кимәлен яҡшыртыу, матди-техник базаһын уңышлы үҫтергән, биналар фасадтарын, витриналарҙы, инеү ишектәрен, сауҙа залдарын һәм эргәһендәге территорияны оҫта биҙәгән предприятиеларҙы асыҡлау.
Был ярыш ике этапта үткәрелә. Беренсеһе – 15 декабргә тиклем – ҡала райондары кимәлендә, ә икенсеһе – 22-30 декабрҙә – тотош ҡала буйынса.
Смотр-конкурста ҡулланыу баҙары предприятиеларының ике категорияһы ҡатнаша ала. Беренсеһе — айырым торған сауҙа предприятиелары, 1000 квадрат метрҙан ашыу, 1000, 500, 200 квадрат метрға тиклем сауҙа майҙаны менән предприятиелар, сауҙа үҙәктәре һәм сауҙа йорттары, сауҙа-сервис комплекстары һәм сауҙа комплекстары, ваҡлап һатыу баҙарҙары, стационар булмаған ваҡлап һатыу сауҙа объекттары. Икенсе категория — 150-нән ашыу һәм 150-гә тиклем ултыртыу урындары менән йәмәғәт туҡланыуы предприятиелары.
Конкурстың өс номинацияһы билдәләнде — «Предприятие фасадын Яңы йылға ҡарата иң яҡшы декоратив-художестволы һәм яҡтылыҡ менән биҙәү», «Предприятиеның сауҙа залын Яңы йылға ҡарата иң яҡшы декоратив-художестволы биҙәү», «Предприятиены Яңы йылға ҡарата иң яҡшы комплекслы биҙәү».
Смотр-конкурсҡа 15 ғинуарға тиклем йомғаҡ яһаласаҡ.


text:
Фоат Хантимеров: мәғлүмәт тапшырыу системаһы берҙәм социаль һалымдан страховка түләүҙәренә күсеүҙе ябайлаштырасаҡ
Берҙәм социаль һалымды ғәмәлдән сығарыу шарттарында пенсия страховкалау системаһы үҫеше темаһына арналды муниципаль район һәм ҡала хакимиәттәре башлыҡтарының Өфөлә үткән семинарындағы БР буйынса Рәсәй пенсия фонды Бүлеге идарасыһы Фоат Хантимеровтың сығышы.
2010 йылдың 1 ғинуарынан страховка иғәнәләрен йыйыуҙы контролләү вазифаһы һалым хеҙмәтенән Пенсия фондына бирелде. Ошоға бәйле контроллек итеүсе айырым структура булдырыу талап ителде. Бөгөнгө көндә күп кенә ҡала һәм райондар яңы хеҙмәткә биналар бүлеп биреп, квалификациялы кадрҙар менән тәьмин иткән. Ғинуарҙа страховка иғәнәләренең артыуы күҙәтелгән.
Фоат Хантимеров әйтеүенсә, әлеге мәлдә ғинуар өсөн пенсияларҙы финанслау тамамланған – уларҙы алыусыһына алып барып еткереү менән шөғөлләнәләр.
БР буйынса РПФ Бүлеге башлығы берҙәм социаль һалымдан страховка иғәнәләренә күсеүҙең бер нисә үҙенсәлегенә туҡталды. Мәсьәләне ябайлаштырыр өсөн мәғлүмәт тапшырыусы корпоратив система булдырылған. Урындарҙағы һәр идаралыҡта Фондтың клиенттар хеҙмәте төҙөлгән. Унда һанаулы минуттар эсендә пенсионерҙар, страховкалаусылар, предприятиелар тураһында мәғлүмәт тупланған республика базаһына инеп, эшләүсе граждандарҙың пенсион тупланмаһы тураһында белешмә алырға мөмкин.
Фоат Хантимеров страховка түләүҙәренең страховкаланған йыл “хаҡына” ҡарап иҫәпләнеүе тураһына һөйләне. Предприятиелар мотлаҡ страховка иғәнәһен һәр хеҙмәткәренә түләргә тейеш. Эш биреүселәр түләгән аҡса БР буйынса Федераль казначейство Идаралығында туплана. Иҫәпләнгәне менән казначействоға килгән сумманың тура килеүен тикшергәндән һуң, финанс ағымы Пенсия фонды иҫәбенә ебәрелә. Корпоратив система арҡаһында түләнгән страховка иғәнәһенә теләгән ваҡытта мониторинг үткәрергә мөмкин. Ваҡытында иҫәпләшмәгән эш биреүселәргә ҡарата мәжбүр итеүсе саралар ҙа ҡаралған. Мәҫәлән, тейешле ваҡытҡа һуңлатҡан һәр көн өсөн бер айлыҡ страховка иғәнәһенең 0,29 проценты күләмендә пени өҫтәлеп бара.
Был сылбырҙа “үткәреүсе” вазифаһын башҡарыусы коммерция банктарына ла ҙур яуаплылыҡ һалына. Төрлө ҡағиҙә боҙоуҙар өсөн штрафтар һәм лицензияһын алыуға тиклем башҡа төрлө саралар ҡаралған. Миҫалға, түләүсенең иҫәбен йәшергәне өсөн 40 мең күләмендә штраф билдәләнгән.
Иҡтисади ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, уҙған йылда страховка түләүҙәре кәмемәгән, ә декабрь айында ул 2008 йылдың декабрендәге сумманан 300 миллион һумға артып киткән, тип билдәләне Фоат Хантимеров.


text:
Яңы спорт комплекстары һәм бассейндар барлыҡҡа киләсәк
2011 йылда «Берҙәм Рәсәй» партияһының социаль программалары сиктәрендә Өфөлә, Стәрлетамаҡта һәм Бөрөлә яңы спорт объекттары төҙөләсәк. Был турала «Берҙәм Рәсәй» партияһының Юғары советы рәйесе Борис Грызлов Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов исеменә ебәргән хатында хәбәр итә.
«Берҙәм Рәсәй» бюроһы Стәрлетамаҡта һәм Бөрөлә спорткомплекстар төҙөүҙе партияның 2011 йылғы социаль программаһына индерергә ҡарар итте.
Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты партияның «500 бассейн» проектына индерелде. Киләһе йыл Өфөлә яңы бассейн барлыҡҡа киләсәк, тип планлаштырыла. Объекттың хаҡы 130 миллион һумдан ашыу тәшкил итәсәк.
Белешмә өсөн. «физкультура-сәләмәтләндереү комплекстары төҙөү» программаһы Башҡортостанда 2007 йылдан бойомға ашырыла. Был ваҡыт эсендә Ишембай, Октябрьский, Баймаҡ ҡалаларында, Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылында, Федоровка районының Федоровка ауылында физкультура-сәләмәтләндереү комплекстары төҙөлдө. Дөйөм алғанда, проектта Рәсәйҙең 71 төбәге ҡатнаша.
«500 бассейн» проекты илдең юғары уҡыу йорттарында йөҙөү бассейндары төҙөүҙе күҙ уңында тота. Программа 2009 йылда «Берҙәм Рәсәй» партияһының Юғары советы Бюроһы ултырышында раҫланды.


text:
Декабрҙә бюджет учреждениелары хеҙмәткәрҙәре «ун өсөнсө» эш хаҡы аласаҡ
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Республиканың дәүләт бюджет һәм дәүләт автономиялы учреждениелары хеҙмәткәрҙәренә бер тапҡыр бирелә торған түләүҙәр тураһында» Указға ҡул ҡуйҙы.
Указға ярашлы, декабрҙә бюджет тармағы хеҙмәткәрҙәре бер оклад күләмендә бер тапкыр бирелә торған түләүҙәр аласаҡ.
Республика Хөкүмәтенә был указды ғәмәлгә ашырыу менән бәйле сығымдарҙы финанслауҙың күләмдәрен һәм сығанаҡтарын билдәләргә ҡушылды.
Урындағы үҙидара органдарына бюджет хеҙмәткәрҙәренә премиялар биреү тураһында ошондай ҡарарҙар ҡабул итергә тәҡдим ителде.


text:
Башҡортостан Берлинға «Йәшел аҙна»ға экспонаттар оҙата
«Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм “Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге” дәүләт учреждениеһы экспонаттарының беренсе партияһы “Йәшел аҙна-2011”ҙә ҡатнашыу өсөн Берлинға оҙатыу маҡсатында бөгөн Мәскәүгә ебәрелде.
Башҡортостан 2011 йылдың ғинуарында «Йәшел аҙна» халыҡ-ара күргәҙмәһендә ҡатнашасаҡ. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, был абруйлы аграр форум 2011 йылдың 21 ғинуарынан 30-ына тиклем Берлинда үтәсәк. «Йәшел аҙна» – йыл һайын үткәрелеп килгән ауыл хужалығы, аҙыҡ-түлек тауарҙары етештереү һәм баҡсасылыҡ өлкәһендәге ҡаҙаныштарҙың бөтә донъя смотры.
Рәсәй Берлин йәрминкәһендә 16 йыл инде даими ҡатнаша. Был юлы Рәсәй экспозицияһына 6 000 квадрат метр майҙан менән айырым 2.2 павильоны бүленәсәк. БР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостандан «Йәшел аҙна»ла беҙҙең ике предприятие —«Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм “Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге” дәүләт учреждениеһы ҡатнашасаҡ. Республиканың күргәҙмәлә ҡатнашыуының төп маҡсаты – сит ил инвесторҙарының иғтибарын йәлеп итеү һәм донъя берләшмәһен төбәк етештереүселәре продукцияһы менән таныштырыу.


text:
Балаларҙы яҡлау көнө алдынан табип-физкультура диспансеры белгестәре барлыҡ теләүселәр өсөн консультация үткәрәсәк
28 майҙан 1 июнгә тиклем Республика табип-физкультура диспансерында Асыҡ ишектәр көнө үтә.
9-16 сәғәттәрҙә белгестәр балаларға бушлай консультация үткәрә һәм физик культура менән шөғөлләнеү, дауалау физкультураһы, сәләмәт тормош, сынығыу, физик тәрбиә буйынса кәңәштәр бирә. Диспансерға килеүселәрҙе дауалау физкультураһы һәм спорт медицинаһы буйынса табип ҡабул итәсәк.
Бынан тыш, физкультура һәм спорт менән шөғөлләнгән балалар медицина тикшеренеүе үтә ала.
Республика табип-физкультура диспансеры Блюхер урамы, 1 адресы буйынса урынлашҡан. Тулыраҡ мәғлүмәт менән түбәндәге телефондар буйынса танышырға була: 233-01-14, 233-54-70, 235-60-07.


text:
Фото:
Республика Президенты йылытыу миҙгелендә өҙөклөктәр булдырмау бурысын ҡуйҙы
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республикала ҡыҫҡа ваҡыт эсендә энергетика ҡорамалдарын, инженер селтәрҙәрен һәм коммуникацияларын ремонтлау эштәрен тамамларға ҡушты. Барлыҡ социаль учреждениелар, торлаҡ йорттар, предприятие һәм ойошмалар йылылыҡ ҡабул итеүгә әҙер булырға тейеш.
— Алдағы йылытыу миҙгелендә халыҡты йылылыҡ һәм электр энергияһы менән тәьмин итеүҙә өҙөклөктәр булмаҫҡа тейеш, — тигән бурыс ҡуйҙы Рөстәм Хәмитов, Башҡортостандың ҡала һәм район хакимиәте башлыҡтарына, министрлыҡ һәм ведомстволар, ресурстар менән тәьмин иткән ойошмалар вәкилдәренә мөрәжәғәт итеп.
Башҡортостан Президенты объекттарҙың алдағы йылытыу миҙгелендә эшләүгә әҙер булыуына арналған Республика видеоселектор кәңәшмәһендә хәбәр итеүенсә, быйыл торлаҡ-коммуналь хужалыҡты нығытыуға республика бюджетынан өс миллиард һумдан ашыу аҡса бүленгән. Күп фатирлы йорттарға капиталь ремонт үткәреү буйынса программаларҙы үтәүгә бөтә сығанаҡтарҙан 1,3 миллиард һум аҡса йүнәлтелгән.
2012 йылда 440 күп фатирлы йортҡа ремонт эшләү планлаштырылған. Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды ярҙамында программа буйынса был эш 90 процентҡа башҡарылған.
— Республика программаһы буйынса ҡайһы бер муниципаль берәмектәрҙә эштәр үтә яй алып барыла, сөнки подряд ойошмаларын һайлау буйынса конкурстар оҙаҡҡа һуҙыла. Шулай итеп, Ейәнсура, Йылайыр, Ҡалтасы һәм Федеровка райондарында конкурс процедуралары сентябрҙә генә тамамланған. Салауат районында конкурс процедуралары август айында уҡ тамамланыуға ҡарамаҫтан, унда ремонт эштәре башланмаған, — тине Рөстәм Хәмитов.
Уның һүҙҙәренсә, коммуналь хужалыҡты ҡышҡа әҙерләүгә төбәктә 1,2 миллиард һумдан ашыу аҡса бүленгән. Республикала дөйөм алғанда ағымдағы йылда 260 километр һыу үткәргес һәм 59 километр йылылыҡ селтәрҙәре алмаштырылған.
Башҡортостанда 4,4 процент күләмдә — йылылыҡ селтәрҙәрен һәм 2,4 процент күләмдә һыу үткәргес селтәрҙәрен алмаштырыу планлаштырылған. Шул уҡ ваҡытта норматив буйынса был күрһәткестәр биш проценттан да кәм булырға тейеш түгел.
— Тәү сиратта был муниципалитеттарҙың иҫке селтәрҙәрҙе алмаштырыу буйынса түбән процент планлаштырыуы хаҡында һөйләй. Муниципаль берәмектәр, ҡала округтары башлыҡтарынан нормативтарға ярашлы эшләүҙәрен һәм бындай эштәрҙе контролгә алыуҙарын һорайым, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк башлығы.
Йылылыҡ менән тәьмин иткән объекттарҙы үҙҙәрен резерв электр энергияһы сығанаҡтары менән тәьмин итеү шулай уҡ мөһим һәм әлегә хәл ителмәгән мәсьәләләрҙән һанала. Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, республика быйыл 32 күсмә электр станцияһы һатып аласаҡ, «ул саҡта был мәсьәлә тулыһынса хәл ителәсәк».
Башҡортостан Президенты һүҙҙәренсә, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ предприятиеларының энергия ресурстарын поставкалаған компаниялар алдындағы бурысы 1,5 миллиард һум тәшкил итә.
Рөстәм Хәмитов муниципалитет башлыҡтарына ҡала һәм райондарҙың коммуналь инфраструктураһын үҫтереү буйынса комплекслы программалар әҙерләргә, шулай уҡ коммуналь предприятиеларҙың инвестиция программаларын әҙерләп, уларҙы раҫларға ҡушты.


text:
Һары мәтрүшкә
Һары мәтрүшкә (рус. Зверобо́й продыря́вленный, Зверобо́й обыкнове́нный, лат. Hypéricum perforátum) — күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 30-100 см. Июндән алып авгусҡа тиклем һары сәскә ата, июнь-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.
Таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Европала Атлантик океандан алып Себер, Монголия, Ҡытайға тиклем таралған. Төньяҡ Африкала осрай. Күсерелгән үҫемлек булараҡ Яңы Зеландия, Япония, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала үҫә. Үҫемлек урман ситендә, туғайҙарҙа, урман яландарҙа үҫә. Башҡортостанда киң таралған, бигерәк тә Көньяҡ Уралда күпләп осрай.
Дауалау үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дауаға ярағаны борондан билдәле.
Дарыуға уның япрағы ваҡ ҡына тишеклеһен ҡулланалар. Уның составында дуплау матдәләре, эфир майы, B-ситостерин, тритерпен (сапонин), С витамины , E, флавоноид (гиперозид, рутин), антрахинон, макро- һәм микроэлемент һәм башҡа биологик актив матдәләр, гиперицин буяу матдәһе бар.
Төнәтмәһен, настойкаһын ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙарын, бауыр һәм үт ҡыуығын дауалағанда ҡулланлар, тамаҡ шешкәндә һарҡынтыһы менән сайҡаталар. Бөйөр, артрит, радикулит булғанда ла ҡулланалар. Ҡатын-ҡыҙ ауырыуҙары, балаларҙа диатез булғанда файҙаһы тейә. Үпкә туберкулеҙы булғанда ыңғай йоғонтоһо күҙәтелә. Халыҡ медицинаһында башҡа бик күп сирҙәргә ҡаршы ла файҙаланалар.
Һары мәтрүшкәне башҡа төр дарыуҙар эскәндә бик һаҡ ҡулланырға кәрәк. Беренсе сиратта иммуносупрессанттар менән бер ваҡытта эсеү тыйыла.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. − 160 б. — ISBN 5-295-01499-1
- Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 904. Hypericum perforatum L. — Зверобой продырявленный // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 559. — ISBN 9-87317-128-9.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һары мәтрүшкә GRIN сайтында мәғлүмәт (инг.) (Тикшерелгән 9 октябрь 2009)
- Һары мәтрүшкә: «Тормош энциклопедияһы» сайтында мәғлүмәт(EOL) (инг.) (Тикшерелгән 6 июнь 2010)