text:
- Подробности
- Просмотров: 585
БАШҠОРТОСТАН (КӨНЬЯҠ) УРАЛЫ, Урал тауҙарының Юрма тауы (1002 м, Силәбе өлк.) киңлегенән алып БР‑ҙың көньяҡ адм. сигенә тиклемге өлөшө. Майҙаны — яҡынса 36 мең км2. Урал йыйырсыҡлы өлкәһенә тура килә, унда респ. Төп Урал һынылышы м‑н сикләнгән Үҙәк Урал ҡалҡыуы һәм Магнитогорск мегасинклинорийы айырылып тора. Үҙәк Урал ҡалҡыуы Башҡорт мегантиклинорийы, Йылайыр синклинорийы һәм Уралтау зонаһынан тора. Б.(К.)У. геол. үҫешендә рифей-венд (һуң протерозой), палеозой һәм мезозой‑кайнозой этаптары айырыла. Рифейҙа, Көнсығыш Европа платформаһының ситке өлөшө батыу һөҙөмтәһендә, Үҙәк Урал ҡалҡыуы урынында диңгеҙ барлыҡҡа килә. Терриген-карбонат тоҡомдарының ҡалын ҡатламдары тупланыуы (13 км ашыу) периодик рәүештә ҡалҡыуҙар (ҡайһы ваҡыт магматизм м‑н оҙатылған) м‑н өҙөлөп тора. Венд аҙағында, байкал йыйырсыҡлығы осоронда, тауҙар барлыҡҡа килә. Палеозойҙа тауҙар емерелеп, Үҙәк Урал ҡалҡыуы урынында (көнсығыш өлөшөндә — ордовик— силурҙа, көнбайышында — девон— пермдә) яңынан диңгеҙ барлыҡҡа килә. Иртә палеозойҙа, ер ҡатламы ярылыу һөҙөмтәһендә, Магнитогорск мегасинклинорийы урынында палеоокеан барлыҡҡа килә, ултырмалар тупланыу ер аҫты, утрауҙар дуғаһы һәм ер өҫтө вулканизмы м‑н оҙатыла. Бөтә терр‑ялағы Герцин йыйырсыҡлығы ер ҡатламының блоклап күсеп йөрөүе, тауҙар яһалышы, әсе интрузиялар үтеп инеүе һәм метаморфизм м‑н характерлана. Көнсығыш Европа платформаһы сигендә Урал алды бөгөлө барлыҡҡа килә. Мезозой—кайнозойҙа тауҙарҙың емерелеүе, пенепленизация һәм ҡалын ашалыу ҡатлауҙарының формалашыуы күҙәтелә. Кайнозойҙа терр‑яның күтәрелеүе хәҙ. Б.(К.)У. барлыҡҡа килеүгә, йылғалар уйылыуына һәм йылғалар селтәре хасил булыуға булышлыҡ итә. Шарьяж теорияһына ярашлы, Урал йыйырсыҡлы өлкәһе тектоник пластиналарҙың горизонталь хәрәкәте һәм бер-береһе өҫтөнә өйөлөүе һөҙөмтәһендә формалаша. Терр‑яның рельефы субмеридиональ йүнәлештә йәйелеүгә, йыйырсыҡлы структураларҙың эрозияһы һәм денудацияһына бәйле. Б.(К.)У. абс. бейеклеге — 1640 м (Ямантау). Төньяҡ өлөшөндә иң бейек һырттар урынлашҡан: абс. бейеклеге 1383 м булған Машаҡ (Широкая тауы), 1327 м — Нәре, 1185 м (Оло Шаршалыбейек тауы) — Әүәләк, 1427 м (Оло Шелом тауы) — Егәлгә, ш. уҡ абс. бейеклеге 1582 м булған Оло Ирәмәл тауы. Күсәр ролен үтәгән һәм һыу айырғыс булған Уралтау һырты көнсығышҡа табан күскән, уға параллель рәүештә Ҡурҡаҡ, Ҡырҡтытау, Ирәндек һырттарынан торған тауҙар теҙмәһе урынлашҡан. Ағиҙел й. киңлек ағышы б‑са рельеф төньяҡ һәм көньяҡ өлөштәргә бүленә. Төньяҡ өлөшө меридиональ һәм субмеридиональ йүнәлештә йәйелгән һырттарҙан — Алатау, Елмәрҙәк, Юрматау, Баштау, Егәлгә һ.б. тора. Һырттарҙың тигеҙләнгән түбәләрендә таш ишелмәләре булған яланғас киртләстәр таралған. Көньяҡ өлөшө йылға үҙәндәренең ҡуйы селтәре м‑н бүлгеләнгән Йылайыр яйлаһын тәшкил итә. Көнбайышта карбонат тоҡомдарында рельефтың карст формалары: мәмерйәләр, ярлауҙар, упҡындар һ.б. үҫешкән. Б.(К.)У. файҙалы ҡаҙылмаларға бай: тимер (Туҡан һәм Арша ятҡылыҡтары), полиметалл мәғдәндәр, алтын, барит (Ҡужа ятҡылығы), флюорит (Соран ятҡылығы), магнезит (Ҡыҙылташ һәм Исмаҡай ятҡылыҡтары), Ерҙә һирәк элементтар, декоратив һәм биҙәү таштары (гранит, йәшмә, кварцит, мәрмәр, порфирит, серпентинит, родонит һ.б.). Көнбайыш һәм көнсығыш битләүҙәр климаты формалашыуға Уралдың меридиональ торошо йоғонто яһай. Яуым‑төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары көнбайышта 600—700 мм тәшкил итә, көнсығышта — 450—500 мм, көньяҡта — 350—400 мм. Көнбайышта ғин. уртаса т‑ра −15,5°С, көнсығышта −16,5°С, тауҙарҙа −17°С; июлдә — ярашлы рәүештә 18°С, 17,5°С, 16°С.
Ирәмәл—Ямантау—Көньяҡ Урал гидроузелында Йүрүҙән, Әй, Урал, Кесе һәм Оло Ҡыҙыл, Һаҡмар, Ағиҙел, Кесе һәм Оло Нөгөш, Кесе һәм Оло Инйәр, Эҫем, һикәлтәле үҙәнле һәм секундына 1,2—1,3 м тиҙлек м‑н ағыусы башҡа йылғалар башлана. Тупрағы йоҡа ҡатламлы, еңел механик составлы. Һоро тау‑урман (1600 мең га), примитив органоген ҡырсынташлы (яҡынса 1000 мең га), ҡара тау тупраҡтары (540 мең га), кәҫле көлһыу тау‑урман тупрағы (171 мең га), көрән тау‑урман (102 мең га), тау‑тундра, тау‑болон тупраҡтары (79 мең га) һәм кәҫле‑карбонатлы тау‑урман тупрағы (31 мең га) таралған. Терр‑яның 76%‑ын урман ҡаплаған. Һырттарында ландшафтарҙың бейеклек бүлкәтлеге күҙәтелә, ландшафт асимметрияһы хас. Тауҙарҙа һәм терр‑яның көнбайыш өлөшөндә ландшафтары киң япраҡлы (ҡарама, йүкә, саған), ҡара ылыҫлы, көнсығышта асыҡ ылыҫлы (ҡарағас, ҡарағай) урмандарҙан тора; һырт битләүҙәре ҡыр сейәһе, селек ҡыуаҡлыҡтары м‑н ҡапланған. Көньяҡта тау‑урман далаһы йәйелгән. Хайуандар донъяһы тайга‑урман (өс бармаҡлы тумыртҡа, сел, һуйыр, мышы, осар тейен, һоро айыу, һыуһар, әлгәнйәк һ.б.) һәм дала (урман күгәрсене, ирлән, дала һыуыры, ҡарһаҡ, үр ҡуяны һ.б.) төрҙәренән тора. Һөрөнтө ерҙәр майҙаны 83 мең га тәшкил итә, сабынлыҡтар — 150 мең га, көтөүлектәр — 250 мең га. Б.(К.)У. Башҡорт ҡурсаулығы, Шүлгәнташ ҡурсаулығы, Көньяҡ Урал ҡурсаулығы, Башҡортостан милли паркы, Мораҙым тарлауығы тәбиғи паркы ойошторолған. Белорет, Межгорье ҡҡ. урынлашҡан. Шулай уҡ ҡара: Башҡортостандың Урал алды, Башҡортостандың Урал аръяғы.
Н.П.Швецов, И.М.Япаров
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


c: text/html

text:
Илебеҙгә тоғро хеҙмәт итеп,
Данға күмһен өсөн илебеҙҙе.
Атаҡлы телсе, мәшһүр шәхес, абруйлы замандашыбыҙ академик Марат Вәлиулла улы Зәйнуллинды мәңгелек йортона оҙатыуға ҡырҡ көн тулған мәлдә әленән-әле уй-фекерҙәрем ошо тирәлә уралды, туҡтауһыҙ кеше ғүмеркәйе, йәшәү һәм бәндәнең ерҙә ҡалыр йәдкәре хаҡында уйландым. Күренекле ғалим хаҡында байтаҡ яҙылды кеүек, әле лә әйтәһе һүҙем бихисап, әммә остазым тураһында уларҙы “булды”, “ине”, “әйтә торғайны” тигән үткән заман ҡылым формалары менән еткерергә үҙемде көслөк менән инандырам. Нишләйһең, беҙгә, ерҙә ҡалғандарға, ошо хәҡиҡәткә буйһоноп йәшәргә, бергә үткәргән йылдарҙың онотолмаҫ хәтирәләрен үҙебеҙ иҫән-һау дәүерҙә һаҡлап көн итергә ҡала...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 529
ҠЫПСАҠ, башҡ. ҡәбиләһе. Ырыу составы: аҡ‑Ҡ. (нуғай‑Ҡ., төрөкмән‑Ҡ.), бошман-һыуын‑Ҡ., гәрәй‑Ҡ., ете ырыу‑Ҡ., ҡара‑Ҡ. (ҡарый‑Ҡ.), ҡарағай‑Ҡ., Ҡ., сәнкем‑Ҡ., һары‑Ҡ., һарыш‑Ҡ. Тамғалары — .
Этник яҡтан б.э. 2‑се мең йыллығы башында Һырдаръяның түбәнге ағымына һәм Арал буйына күсеп ултырған Үҙәк Азия һәм Алтайҙың монгол һәм төрки ҡәбиләләренә барып тоташа. “Ҡыпсаҡ” этнонимы алтайҙарҙа, ҡаҙаҡтарҙа, нуғайҙарҙа, ҡарағалпаҡтарҙа, ҡырғыҙҙарҙа, үзбәктәрҙә билдәле. Ҡ. формалашыуына Арал буйының иран, уғыр һәм төрки-бәшнәк ҡәбиләләре мөхитендә, һуңыраҡ Каспий һәм Урал буйы ҡыпсаҡ ҡәбиләләре берләшмәһендә (ҡара: Дәшти Ҡыпсаҡ) йәшәүе йоғонто яһай. 10—13 бб. ҡыпсаҡ ҡәбиләләре (ҡара: Ҡыпсаҡтар) составында Ҡ. Волга буйына һәм Урал алдына күсенеп, Оло һәм Кесе Үҙән йй. үҙәндәрендә, Чижа й. ташыу урындарына, Һамар й. һәм уның ҡушылдығы Кинәле й. (барыһы ла — Волга й. басс.) буйҙарына, Дим й. үрге ағымына, Ағиҙел м‑н Ыҡ (Кама й. ҡушылдығы) йй. араһына ултыра. 14 б. аҙ. — 15 б. башында Ҡ. Каманың һул ярына (уға Минзәлә й. ҡойған урынға тиклем), Ағиҙел, Дим, Өфө йй. түбәнге ағымына, Баҙы, Тере Танып, Эйек, Һалмыш (Һаҡмар й. ҡушылдығы), Сөн йй. һәм Асылыкүл тирәһенә урынлаша. Ҡәбиләнең бер өлөшө Ағиҙелдең үрге ағымына, Еҙем й. үҙәндәренә, һуңыраҡ көнсығышҡа, Башҡортостандың таулы-урманлы төбәктәренә китә. 15— 17 бб. Урал аръяғында төпләнә. Бер өлөшө Нөгөш (Ағиҙел ҡушылдығы) һәм Оло Эйек (Һаҡмар ҡушылдығы) йй. басс., Һаҡмарҙың түбәнге ағымына тиклем таралып ултыра. 16— 18 бб. Ҡ. киренән көнбайышҡа һәм көньяҡҡа хәрәкәте башлана: ҡәбиләнең бер өлөшө Һамар үҙәндәрен биләй, ҡалғаны Оло һәм Кесе Үҙән, 1‑се һәм 2‑се Чижа йй. басс., Чижаның ташыу урындарына ҡайта; 19 б. 2‑се ярт. Ҡ. бер аҙ өлөшө Оло Ырғыҙ й. (Волга ҡушылдығы) үрге ағымына һәм уның ҡушылдығы Кәмәлек й. басс. (ҡара: Ырғыҙ-Кәмәлек башҡорттары) күсенә. 18 б. Ҡ. бөрйән, мең, тамъян, түңгәүер, үҫәргән, юрматы ҡәбиләләре м‑н күрше була. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң, ҡәбиләнең аҫаба ерҙәре (ҡара: Аҫабалыҡ) Нуғай даруғаһының Ҡыпсаҡ улусын тәшкил итә. П.И. Рычков мәғлүмәттәре б‑са, бында 18 б. уртаһында 1332 йорт иҫәпләнгән. 18 б. аҙ. — 19 б. Ҡ. йәшәгән ерҙәр Боғорослан өйәҙенә, Быҙаулыҡ өйәҙенә, Верхнеурал өйәҙенә, Стәрлетамаҡ өйәҙенәһәм Ырымбур өйәҙенә, идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 6‑сы (артабан 7‑се), 8‑се (7‑се, 8‑се) һәм 9‑сы (10‑сы) башҡ. кантондарына (1798—1854 йй.) ҡарай.
Ырыу биләгән терр‑я хәҙер БР‑ҙың Баймаҡ, Белорет, Бишбүләк, Бөрйән, Ғафури, Ейәнсура, Илеш, Ишембай, Йылайыр, Көйөргәҙе, Күгәрсен, Миәкә, Мәләүез, Хәйбулла, Әбйәлил, Әлшәй; Ырымбур өлк. Абдулла, Александровка, Гай, Красногвардейский, Ҡыуандыҡ, Матвеевка, Октябрьск, Переволоцк, Төйлөгән, Һарыҡташ, Яңы Сергиевка; Һамар өлк. Оло Глушица, Оло Черниговка; Һарытау өлк. Перелюб һәм Пугачёв; ТР‑ҙың Аҙнаҡай һәм Аҡтаныш р‑ндарына ҡарай.
Р.З.Йәнғужин
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Тирә-яҡҡа йәм өләшә тирмәнле икмәкхана
09 февраля 2018 йыл | Уңғандарыбыҙ
Ошо көндәрҙә республикала аҙыҡ етештереү эшҡыуарҙа-ры араһында "Йыл эшҡыуары – 2017” исеменә лайыҡ булған Николай Фоминдың икмәкханаһы эш башлауының 4 йыллығын билдәләне.
АвтАвтономлы янғын иҫкәртеү ҡоролмаһын файҙаланыу тәртибеономлы янғын иҫкәртеү ҡоролмаһын файҙаланыу тәртибе
09 февраля 2018 йыл | Йәмғиәт
Ҡоролма янғын (төтөн) тураһында иҫкәртеү өсөн тәғәйенләнгән.
Ул торлаҡ йорттар түшәмендә яҡтыртыу ҡоролмаларынан 1 метрҙан ашыу һәм стенанан 0,5 метрҙан йырағыраҡ арауыҡта ҡуйыла. Ҡоролмалағы ҡыҙыл төҫ менән янып-һүнеп торған индикатор уның төҙөклөгөн һәм дежур режимда эшләүен күрһәтә.
Ул торлаҡ йорттар түшәмендә яҡтыртыу ҡоролмаларынан 1 метрҙан ашыу һәм стенанан 0,5 метрҙан йырағыраҡ арауыҡта ҡуйыла. Ҡоролмалағы ҡыҙыл төҫ менән янып-һүнеп торған индикатор уның төҙөклөгөн һәм дежур режимда эшләүен күрһәтә.
Янғын иҫкәртеү ҡоролмаһы
09 февраля 2018 йыл | Йәмғиәт
Ауырғазы район-ара күҙәтеү эшмәкәрлеге һәм профилактика бүлеге хәбәр итеүенсә, әлеге кµнгә ра-йонда 2 янғын (үткән йылда - 2), 2 кешенең үлем (2) һәм 1 кешенең (0) зыян күреү осрағы теркәлгән. Янғын килтергән зыян күләме 500 мең һум тәшкил иткән.
Инвалидлыҡ биреү ҡағиҙәләренә үҙгәрештәр индерелде
09 февраля 2018 йыл | Хоҡуҡ
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2018 йылдың 24 ғинуарындағы 60-сы ҡарары менән кешегә инвалидлыҡ биреүгә үҙгәрештәр индерелде. Атап әйткәндә, инвалид балаларҙы социаль адаптация һәм йәмғиәткә интеграциялауға тәғәйенләнгән тауарҙар һәм хеҙмәттәр алыуға Әсәлек капиталын файҙаланыу тәртибе ябайлаштырылды.
Хоккей – сәмлеләр уйыны
09 февраля 2018 йыл | Спорт
Борон-борондан башҡорт халҡында сәләмәт йәшәү рәүеше, үҫеп килеүсе йәш быуынды физик яҡтан камиллаштырыу милли культура булған. Халҡыбыҙ "Сәләмәт тәндә – сәләмәт рух” төшөнсәһен бер бөтөн итеп ҡараған. Был йәһәттән Кәлсер Табын ырыуына ҡараған ҡауарҙылар һәр ваҡыт өлгө күрһәткәндәр. Беҙҙең хәтерҙә ҡалғандарҙан ғына ла атта һыбай сабышыуҙа бөтә Башҡортостан буйынса дан ҡаҙанған Ғәле Васиков, йүгереү һәм саңғы спорты буйынса XX быуаттың тәүге яртыһында билдәлелек яулаған Ғәлимйән Нәзиров, милли көрәште үҫтереүгә бөтә ғүмерен бағышлаған һәм бер ваҡытта ла бил бирмәгән Ишмырҙа Исхаҡов һәм башҡалар.


text:
Хозай уны Yзе kурсалай
87 йәшен ҡыуған ветеран ул йылдарҙың ҡайһы бер хәтирәләрен бѳгѳнгѳләй күҙ алдына баҫтыра. Уларҙы оноторлоҡ, иҫтән юйып ташларлыҡ түгел шул. Әммә яҙмыш уны ғүмер буйына ҡурсалап, гел алға әйҙәп бара, бары яҡшы кешеләр менән осраштыра. Комсомолда, партияла торһа ла, ул ниндәйҙер илаһи кѳстѳң барлығына инанып йәшәй. Һәр кем менән уртаҡ тел таба, кешеләр менән эшләй белеүе, үтә лә тырыш һәм маҡсатҡа ынтылышлы булыуы арҡаһында хеҙмәт үрҙәренә күтәрелә, дан ҡаҙана.
1928 йылда Дүртѳйлѳ районының Урман-Аҫты ауылында тыуған Шәйхрахман II класты тамамлау менән ата-әсәһе Белоретҡа күсеп килә. Атаһы «Нура» колхозында эшләй башлай. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул бик йәшләй генә вафат булып ҡала. Әсәһе репрессияға эләккән Бикбулатов тигән кешегә кейәүгә сыға. Шәйхрахмандар Сосновкаға килеп йәшәй башлаған тәүге ғаилә була.
- Ул саҡта «Нура» колхозы спецпоселокта ине. Әсәйем дә, мин дә тѳрлѳ эштәрҙә йѳрѳнѳк. Ҡайҙа ҡушалар — шунда барҙыҡ. Аҙаҡтан һыйырҙарҙы, сусҡаларҙы Сосновкаға алып килделәр. Тотҡондар йәшәгән йортто «домзак» (дом заключенных) тип йѳрѳтә торғайнылар. Ана шулар бында 6 йорт һалды. Нурала барактар тѳҙѳнѳ. Тотҡондар йорт ҡу- яндары тотто, йәшелсә үҫтерҙе. Колхоздың тәүге рәйесе Илья Афанасьевич Трегуб, уның урынбаҫары Хәмит Шәрип улы Зарипов булды. Һуғыштан һуң Зариповты рәйес, Михаил Григорьевич Соковты урын- баҫар иттеләр. Элгәре Рысыҡай, Үткәл, Хѳсәйен, Шығай, Новобельский һәр береһе айырым колхоз ине.
1955 йылда колхозды бында күсерҙеләр. Репрессияға эләккән кешеләр йәшәгән Капкалкала, Кѳҙйылғала артель, урман хужалығы булды. «Нура» колхозын да Сосновкаға алып килеп ҡуштылар. Һуғыштан һуң «Нура» Молотов исемендәге колхоз булып китте. Николаевка, Мәхмүт колхоздарын да Сосновкаға килтереп ҡуштылар, сѳнки уларҙа ер күп ине. Бына шулай итеп, Сосновкала ҙур колхоз барлыҡҡа килде. Шул тиклем кѳслѳ, бай колхоз ине. Ит, һѳт буйынса алдынғылыҡты бирмәнек. Бары мал аҙығы әҙерләүҙә генә аҡһай торғайны колхоз, сѳнки урман зонаһы булғас, мѳмкинлектәр ҙә, ер ҙә әҙ булды.
…Һуғыш ваҡытында ҡышын спецпоселокта, Нурала уҡыным, шунан 20-се мәктәптә Карам Ғәли улы Залаловта VII класс белем алдым. Йәйен һарыҡ та, һыйыр ҙа, ат та кѳттѳм. Үҫә тѳшкәс, ат менән ер һѳрҙѳм. Яҙмыш минең юлыма гел һәйбәт кешеләрҙе генә сығарып ҡуйған икән. Яныбай Хамматовтың мине комсомолға алғанын, уның менән Ѳфѳгә комсомолдың ѳлкә конференцияһына барыуҙы нисек онотаһың инде. Беҙгә Яныбай ағай менән килгән кеше мине колхоздың комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлап китте. Комсомолға алғандың иртәгәһенә үк колхозға мал аҙығы әҙерләргә - бесәнгә ебәрҙеләр. Шулай итеп, мин бик йәшләй генә йәштәр, халыҡ менән эшләй башланым. Һуңынан партияға алдылар. Мине һәр саҡ дѳрѳҫ юлдан алып барған ѳсѳн Хоҙайға рәхмәттәр уҡыйым.
Элек дин тураһында уйларға ла ваҡыт юҡ ине бит. Бик ҡыйыуҙар ғына диндән айырылманы. Бер саҡ шулай ат менән ауыл эргәһендәге аҡланға килеп сыҡһам, ауылдың оло йәштәге кешеләре түңәрәк яһап ултырып, аят уҡыйҙар. Атымды ағасҡа бәйләнем дә, улар янына килә башлағайным, бѳтәһе лә һикереп торҙо. Мин иҫәнлек-һаулыҡ һорашып, һәммәһе менән дә ҡул биреп күрешеп сыҡтым. Уларға ҡамасаулағаным ѳсѳн ғәфү үтендем.
- Ҡустым, беҙ һинән ҡурҡтыҡ бит, шуға һикереп торҙоҡ, рәхмәт инде һиңә, - тип шатланып ҡалдылар.
- Ағайҙар, мин эшләгән саҡта бер нәмәнән дә ҡурҡмағыҙ, - тип юлымды ары дауам иттем. Шундай һүҙҙәрҙе әйтә белгәнемә бѳгѳн дә аптырап ҡуям. Партком секретары ла, ауыл Советы рәйесе лә булдым. Колхозды күтәреү ѳсѳн беҙ алһыҙ-ялһыҙ эшләнек. Ѳсәр айлап ѳйгә ҡайтмаған осраҡтар ҙа булды. Тормош иптәшем Рәхимә Мирфәйез ҡыҙы бик аҡыллы, ысын башҡорт ҡатыны булған икән. Ѳс балаға бына тигән тәрбиә бирҙе. Улар юғары белем алып, ҙур урындарҙа эшләнеләр һәм эшләйҙәр, бына тигән балалар тәрбиәләнеләр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тормош иптәшем яҡты донъянан
бик иртә китеп барҙы. Уның менән булған ҡыҙыҡ хәлде лә һѳйләйем әле. Мине һәйбәт эшләгән ѳсѳн, һаулығыңды нығыт тип, шифаханаға ебәргәйнеләр. Шунда бейергә ѳйрәнеп ҡайттым. Гармунда электән уйнай инем. Бер ваҡыт матур итеп кейендем дә, гармунымды алып клубҡа барырға булдым
- Ҡайҙа йыйындың? - ти ҡатыным.
- Клубҡа.
- Унда һиңә нимә бар?
- Йәштәрҙе бейергә ѳйрәтәм.
- Бер ҡайҙа ла йѳрѳмәйһең! - тине лә гармунымды тартып алып, тышҡа сығарып ташланы. Ул мине кѳнләшкәндер инде. Шулай ҙа бер ваҡытта ла талашып, ирешеп йәшәмәнек. Икенсе тормош иптәшем Хәтимә Хилаж ҡыҙынан да уңдым. Бына әле лә матур донъя кѳтәбеҙ. Уның алты, минең ѳс бала — бергә-бергә татыу ғүмер кисерәбеҙ, балалар килеп хәлебеҙҙе белешеп, ярҙам итеп китәләр. Уҡытыусылыҡ Хоҙай тарафынан бирелгән райком секретары Әхмәт Кәрим улы Әхмәтйәнов тураһында ла әйтеп китмәй булмай. Хрущев ваҡытында партия хеҙмәткәрҙәрен ѳс йылдан да артыҡ партком секретары итеп тотманылар. Икенсе урынға йәки икенсе колхозға һайлап ҡуялар ине. Шуға мине Сермәнгә партком секретары итеп күсерергә кәрәклеген әйтте Әхмәтйәнов. Мин ризалашмайым. Бер йыл ғына эшлә инде, тип үтенә был. Сермәндә бер йыл эшләргә тура килде. Бер йыл үткәс, тағы ебәрмәй ыҙалаттылар. Фатир бирергә лә ризалар. Улайһа, Ѳфѳгә уҡырға бар, тинеләр. Бер йыл уҡып ҡайтҡас, тағы Сермәнгә, тигәйне лә:
- Юҡ, үҙебеҙҙең колхозға зоотехник булып ҡайтам, - тип Сосновкаға ҡайттым. Ситтән тороп Сибайҙа
зоотехникка уҡыным. Уҡыным тип, күберәген үҙем студенттарға лекция уҡый торғайным, сѳнки тәжрибә ҙур, бѳтә эште беләм. Шуға мине саҡыртып алдылар ҙа, лекция уҡырға ҡуштылар. Хатта ҡайһы бер уҡытыусылар менән үҙем бәхәсләшеп китә торғайным. Техникумды ҡыҙыл дипломға тамамлап, баш зоотехник булып эшләнем. Үҙ ғүмеремдә күп кешеләрҙе эшкә ѳйрәтергә тура килде. Миңә әле һаман да Харис Шәрәфи улы Һаҙыев шылтыратып, хәл-әхүәл һорашып тора. Үҙемде йәлләмәй намыҫ менән эшләүем бушҡа китмәне — күп кенә Хѳкүмәт наградаларына лайыҡ булдым. Уларҙы һанап та бѳтѳрлѳк түгел. Шуларҙың иң ҡәҙерлеһе - Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған зоо- технигы» тигән исем алыу.
Ә иң ҙур награда - кешеләрҙең миңә булған ышанысы, тип уйлайым. Ҡырҙан килеп абруй һәм хѳрмәт ҡаҙаныу һәр кемгә лә эләкмәй. Иң ҙур «Заря» колхозына етәкселек иткән Сибәғәт Нә- сибулла улы Фәтҡуллиндың исемен дә колхозсылар оҙаҡ иҫтә тотор. Ифрат дәртле кеше ине. Үҙе лә эшләй алды, башҡаларҙы ла эшләтә белде. Шул тиклем данлы колхоздың юҡҡа сығыуына ышанғы ла килмәй. Бѳтә күңелем менән ҡабул итмәйем, әммә заман башҡа - заң башҡалыр инде, ни хәл итәһең. Хәҙерге фермерҙарҙың күтәрелеп китә алмауҙарын да кеше ышанысының юҡҡа сығыуынан күрәм. Пай биреүҙән генә эш тормай бит әле. Әгәр ҙә пайсыларға осһоҙ техника биреп ҡуйһалар, ул саҡта ниҙер эшләнер ине. Элгәре октябрятҡа, пионерға, комсомолға алыуҙың тәрбиәүи әһәмиәте кѳслѳ булды. Бѳгѳн бер участковый бер нәмәгә лә ѳлгѳрә алмай. Шуға йәмәғәт ойошмаларын тергеҙергә, улар- ҙың эшен әүҙемләштерергә кәрәк. Тормош дауам итә, ейән-ейәнсәрҙәр үҫә. Уларҙың киләсәге матур булһын ине. Юғиһә, бушҡа йәшәгән булып
сығабыҙ бит. Быуындар бәйләнеше ныҡлы булғанда ғына тормош алға бара, - тип һѳйләне Шәйхрахман Синәғәтулла улы. Аҡһаҡал менән ағинәй бѳгѳн дә йәштәргә үрнәк булырлыҡ матур донъя кѳтә. Йортта ла, ихатала ла йыйнаҡлыҡ, бѳхтәлек күҙгә ташлана. Әле лә тик ултырмай улар — баҡса үҫтерәләр, ҡорт тоталар. Бары хеҙмәттең кешене йәшәтә лә, йәшәртә лә икәнен яҡшы аңлай улар.
З. СѲЛӘЙМӘНОВА.


text:
Тема : Әнүр Вахитов " Аҡһаҡал аманаты”
Маҡсаты: "Шәжәрә” төшөнсәһенең мәғәнәһен тәрәнтен аңлатыу;
тарихҡа, үткәнебеҙгә ҡыҙыҡһыныу, уны өйрәнеүгә
теләк булдырыу; тасуири, шыма уҡыу күнекмәләрен,
фекерләү ҡеүәһен үҫтереү, уҡыусыларҙың һүҙ байлығын
арттырыу.
Йыһазландырыу: Әнүр Вахитовтың портреты, шәжәрә өлгөләре,
тәжрибә өсөн ике гөл ( үҫеп ултырған, һулған).
1.Ойоштороу өлөшө:
Иҫәнләшеү. Дәрес алды шиғыры.
У: - Һаумыһығыҙ!
Һаумы, ҡояш!
Һаумы, дуҫым!
Һаумыһығыҙ, уҡытыусым!
Ҡояш, ғәләм, тыуған ер!
Йән тыныслығы бир.
Мин сәләмәт, мин матур,
Салауат кеүек батыр!
У: Ултырығыҙ!
1.Орфоэпик күнегеүҙәр.
Бөгөнгө дәрестә дөрөҫ һәм матур итеп һөйләшер өсөн телдәребеҙгә күнекмәләр биреп китәбеҙ.
а) Тәүҙә минең арттан тел төҙәткесте ҡабатлайбыҙ:
Тел төҙәткес.
Тай-тай-тай- эштән ҡайтты атай,
Сәй-сәй-сәй- ҡаршы алды әсәй,
Тай-тай-тай- беҙҙең менән олатай.
Сәй-сәй-сәй- сәй өлгөрттө өләсәй;
Тым-тым-тым – килеп ултырҙы ҡустым,
Һем- һем-һем- ситтә ҡалманы һеңлем.
Ләп- ләп- ләп – сәй эстек беҙ бергәләп.
б) Ошо тиҙәйткесте дөрөҫ әйтегеҙ!
Тиҙәйткес.
Әсмәнең әсәһенең әсәһе Әсмәнең
сәсенә сәскә сәнсте.
1. Дәрестең проблемаһы.
Ә хәҙер, уҡыусылар, беҙ һеҙҙең менән бер кескенә тәжрибә эшләп алабыҙ. Һеҙҙең ҡаршығыҙҙа ике гөл һауыты. Уларҙы сағыштырып ҡарайыҡ әле: бер гөл һулған. Ни өсөн тип уйлайһығыҙ?
- Ә хәҙер бер уҡыусы бында сығып гөлдө урынан тартып сығарып ҡараһын әле:
- Ни өсөн берһен тартып алып булмай, ә икенсеһе бик тиҙ генә сыҡты?
- Тамыры кипкән.
- Был гөлдө ни өсөн ала алманыҡ?
- Тамыры ныҡ йәбешкән.
- Ә кешенең тамыры буламы? Ҡайһы кеше ерҙә ныҡ баҫып тора икән. Бөгөнгө дәрестә беҙ шуны асыҡларбыҙ.
4.Уҡыусылырҙың белем кимәлен тигеҙләү..
- Һуңгы ваҡытта беҙ "шәжәрә " тигән һүҙҙе бик йыш ишетәбеҙ. Һеҙ ул
һүҙҙең мәғәнәһен аңлайһығыҙмы? Нимә ул шәжәрә?
- ( уҡыусыларҙың яуаптары).
У: Шәжәрә - билдәле бер нәҫел- ырыуҙың килеп сығышын,
тарылышын күрһәткән яҙма.
Шәжәрә ағасы- нәҫел- ырыуҙың тармаҡланып китеүен
күрһәткән һыҙма.
- Уҡыусылар, һеҙҙең дәреслектә бер шәжәрә төҙөлгән. Һеҙ уны уҡый алаһығыҙмы?...
- Юҡ . Сөнки ул иҫке төрки телдә яҙылған. Был бик боронғо шәжәрә. Ә бына быныһын һеҙ уҡый алаһығыҙ.
(Тағы ла бер өлгө күрһәтелә- Үҫәргән ырыуының Мәмбәт шәжәрәһе).
5.Бөгөн беҙ һеҙҙең менән Әнүр Вахитовтың " Аҡһаҡал аманаты”
әҫәрен өйрәнәбеҙ.
– Аҡһаҡал тип кемгә әйтәләр?
- Күпте күргән, күпте белгән хөрмәтле оло кеше.
- " Аманат” тигән һүҙҙең мәғәнәһен аңлатығыҙ?
Аманат 1. Һаҡларға ҡушып бирелгән нәмә.
2. Әйтеп ҡалдырылған һүҙ, үтәлергә тейеш васыят.
Әйе, бөгөн беҙ дәрестә аҡһаҡалдың беҙгә ниндәй аманат ҡалдырыуын белербеҙ. Тәүҙә уның авторы Әнүр Вахитов тураһында мәғлүмәт алып китәйек.
Экранда һеҙ Әнүр Вахитовтың портретын күрәһегеҙ.
Әнүр Хисмәт улы Вахитов 1932 йылдың 20 декабрендә Башҡортостандың Ғафури районының Туғай ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуа.1951 йылда Сәйетбаба урта мәктәбен тамамлай, уҡытыусы булып эшләй. 1953 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетына инә һәм уны уңышлы тамамлай. 1955 йылда " Үрләү” исемле тәүге шиғыры " Ленинсы” газетаһында баҫыла. " Салауат күпере” , " Ҡайын суҡтары” тигән китаптарында бик күп хикәйәләре тупланған. Бөгөнгө " Аҡһаҡал аманаты” хикәйәһен уҡығандан һуң, һеҙҙә уның башҡа хикәйәләрен дә уҡыу теләге тыуыр тип уйлайым.
6. Хикәйәне үҙләштереүгә әҙерлек. Һүҙлек эше.
У: Хикәйәне яҡшыраҡ аңлар өсөн, ҡайбер һүҙ һәм һүҙбәйләнештәрҙең мәғәнәләрен асыҡлап китәйек.
а) 1. ғаләм- донъя , ер йөҙө;
2. ҡумта – ҡалайҙан, ҡатырғанан яһалған бәләкәй һауыт.
3. йәдҡәр – иҫтәлек;
4. әүлиә - бөтәһен дә алдан белеп торған изге кеше, изге йән.
5. дәғүә - берәр нәмәгә хоҡуғың булыу тураһында белдереп
ҡуйған талап.
6. ҡалтағай - саңғы
7. түмһә - түмгәк
8. шаһит – ниндәйҙер эш- хәл, эш – ваҡиға тураһында үҙе күргән
мәғлүмәтте биргән кеше.
б) 1. Шаҡ ҡатып ҡалыу- ныҡ аптырап ҡалыу .
2. юл яҙлыҡтырыу – юлды юғалтыу, икенсе юлдан ебәреү;
3. күҙ ҡараһы кеүек һаҡлау – бик ныҡ ҡәҙерләп һаҡлау.
Ял минуты:
Хәрәкәт ул – атлап йөрөү,
Хәрәкәт ул – атта елеү
Хәрәкәт ул – ауға барыу,
Хәрәкәт ул – тауға менеү.
" Хәрәкәттә - бәрәкәт” , - тип
Әйткән ололар бик хаҡ.
Һаулыҡ ныҡлы булһын тиһәң,
Йүгер, һикер, тәкмәс ат!
8.Хикәйә өҫтөндә эш.
а) Беренсе өлөштө сылбырлап уҡыу.
- Бибисара инәй шәжәрәне ҡайҙан алып һәм нисек Әхмәҙулла бабайға тоттора?
- Был шәжәрәне Әхмәҙулла бабайға кем васыят иткән?
- Ул шәжәрәлә нимә?
б) - Ә хәҙер, уҡыусылар, мин һеҙгә ошо шәжәрәне Хәсән аҡһаҡалдың нисек һаҡлап алып ҡалғанын һөйләйем.
(һөйләү, Хәсән аҡһаҡалдыү мыжыҡ егеткә ер тураһында әйткәндәренә иғтибар бирелә, шул өлөш уҡып күрһәтелә.)
в) Әҫәрҙеү аҙағы асыҡ һорау менән ҡала: - Хәсән аҡһаҡалдың шәжәрәне һаҡлап ҡалыу өсөн ниндәй батырлыҡ эшләүен , мыжыҡ егет менән түҙемле егеттең яҙмыштары ни менән тамамланыуын һеҙ өйҙә уҡып белерһегеҙ. Шуныһы билдәле, шәжәрә һаҡланып ҡалған!
( - Һуңғы өлөшөн уҡыу).
9. Хикәйәнең төп геройҙарына ҡылыҡһырлама.
- Был хикәйәнең төп геройҙары кемдәр булдылар?
-Хәсән аҡһаҡал, мыжыҡ егет, түҙемле егет.
Хәсән аҡһаҡал
Мыжыҡ егет
Түҙемле егет
- Бирелгән (һүҙҙәр) сифаттар кемгә хас?
- Һеҙ уларҙы кем эргәһенә урнаштырыр инегеҙ?
әүлиә ысын ир-егет
сал һаҡаллы
эшсән
ныҡ быуынлы
ҡурҡаҡ
йүнһеҙ
ышанысһыҙ
ысын ир-егет
ҡыйыу
батыр
ышаныслы
- Тағы ла ниндәй сифаттар өҫтәр инегеҙ?
10. Дәресте йомғаҡлау. ( Тәжрибә менән бәйләү)
- Уҡыусылар, бына был гөл һулған, уға артабан йән өрөп буламы?
( Көткән яуап)
- Уны һыуға ултыртып, тамыр ебәрергә, унан ҡәҙерләп тупраҡҡа ултыртырға кәрәк!.
- Әйе, уҡыусылар, беҙ ҙә һеҙҙең менән үткәндәребеҙҙе – үҙебеҙҙең тамырҙарыбыҙҙы белһәк кенә ерҙә ныҡ баҫып торасаҡбыҙ. Үткәнде белмәй тороп, яҡты киләсәкте төҙөп булмай.
Бөгөнгө дәресте мин Ҡәҙим Аралбаевтың " Шәжәрә” шиғыры менән тамамлар инем:
Шәжәрә - ул йәшәү тантанаһы,
Һулар һауа, тупраҡ, ғәзиз ер,
Ул тамырым буйлап аҡҡан ал ҡан,
Бороңғо ла, йәш тә, хәҙерге.
11. Өй эше:
1. Хикәйәне тулыһынса уҡырға.
2.Үҙегеҙҙең шәжәрә ағасығыҙҙы төҙөргә.
( Кем нисә буынға тиклем белә).
Номер материала: ДВ-215425
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
Айгизәрҙәр уларҙың ауылына күсеп килгәндә Сөмбөл бәләкәй ине әле, ҡыҙға 7 – 8 йәштәр тирәһе булғандыр. Күршелә яңғыҙ ғына донъя көткән Таһир ағай көтмәгәндә, барыһын да аптырауға һалып, өйләнде лә ҡуйҙы. Бар мал-тыуарын, баҡсаһын үҙе генә ҡарап, кешеләр менән үтә аралашып бармаған тыйнаҡ холоҡло ауылдаштары ҡасан да булһа ғаилә ҡоророна бөтәһе лә өмөтөн өҙгәйне инде. …
Continue reading ‘Сөмбөлдөң һөйөүе’ »
Кейемгә ҡарап ҡаршы алалар, тигәнде ишеткәнегеҙ бар инде. Ә малайҙар ҡыҙҙы беренсе тапҡыр күргәс, нимә уйлай икән, әйҙә тикшереп ҡарайыҡ әле. Ошо һорауҙарға ҡайһы яуапты һайлар инең?
Сәләм дуҫтар! Кәйефтәрегеҙ нисек? Бер нисә көнгә генә Купидон булып ҡараным әле. Был миңә бик ҡыҙыҡ тойолдо, хатта оҡшаны, тип әйтер инем. Тиҫтерҙәрем үҙҙәренең мөхәббәте тураһында һөйләне. Һеҙгә лә ҡыҙыҡ булыр, моғайын. Әлбиттә, беҙ уларҙың исемдәрен үҙгәртеп алдыҡ.
Һуңға ҡалғас ҡына аңлай кеше Ҡул һуҙымы булған бәхетен. Ҡыуып тотам, тиеп, эй, йүгерә, Тешләр сиккә етеп терһәген.
Әйтәм тигән һүҙҙәр һине эҙләп Үткәндәргә ҡарай юл алған. Һинең эҙҙе күптән ҡар ҡаплаған, Хистәрең дә, ахыры, юғалған.
Физкультура дәресендә Фәниә яңылыш баҫып, көтмәгәндә аяғын ҡаймыҡтырҙы. Уға барыһы ла ярҙам итергә тырышты. Шулай ҙа малайҙар араһында көрәш менән шөғөлләнгән Рәшит иң көслөһө ине. Ул Фәниәне күтәреп алды ла медпунктҡа алып китте. Яратыу тойғоһоноң йөрәккә килеп инеүен, кемгә ғашиҡ булырын бер кем дә алдан белмәй. Рәшит мөхәббәт тураһында шиғырҙар, повестар уҡыһа ла, йырҙар тыңлап, …
Continue reading ‘Мәңгелек мөхәббәт’ »
Ҡапыл ғына ғашиҡ булабыҙ. Холҡо ниндәй булыуға ҡарамаҫтан, уйламаған кешене оҡшатаһың да ҡуяһың. Юҡ икән, артыңдан йүгереп, күтәреп йөрөргә әҙер булһын, күңелгә ятмай. Һөйгәнеңдең насар сифаттарын күрмәйһең, ул хатта донъялағы иң изге йән кеүек тойола. Бына ниндәй оло көскә эйә ул һөйөү тойғоһо.
Лидиә ДИНМӨХӘМӘТОВА, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһы: – Хыялымдағы егет, беренсенән, төҫкә һылыу, белемле, итәғәтле, миңә лә, үҙенең ата-әсәһенә лә ихтирамлы, һүҙ менән түгел, ә эше менән дә уңған булырға тейеш. Тәрбиәле, ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарата итәғәтле, үҙ һүҙен һәр ваҡыт тота белеүен теләр инем. Әрмелә лә хеҙмәт итһен. Үҙен ысын ир-егет итеп һанаған кеше …
Continue reading ‘Хыялыңдағы егет ниндәй?’ »
Уймаҡ хикәйә – Гөлнур, һине V «Б» синыфынан Урал киноға алып барған икән? – тип ҡаршыланы мине мәктәп ҡапҡаһы алдында көтөп торған синыфташым Рәмилә. – Юҡсы! Кем әйтә? – Үҙе һөйләне. – Ҡасан? – Бөгөн мәктәпкә килешләй.
Алыҫтарҙа тороп ҡалды кеүек Һинең һының, томан йәшерҙе. Яндарыңа ынтылғайным, ниҙер Ҡулдарымды, гүйә, бешерҙе.


text:
Ниңә күңелле?30-05-2015, 01:03 // Тубырсыҡ // Баҫып сығарырға
Оҙонғолаҡ
Тайыштабан
Күбәләк
Сәхнәнең төпкө яғында – йәшелсә баҡсаһы. Рәшәткә ситендә сәскә атҡан көнбағыштар үҫә. Алғы яҡта – эскәмйә. Уның ике яғында гөллө һауыттар теҙелгән. Баҡсаға сыға торған яҡҡа һыу һиптергес, бәләкәй биҙрә, һепертке ҡуйылған.
Өй яғынан Оҙонғолаҡ килеп сыға. Уның кәйефе юҡ. Тирә-яҡҡа ҡарап ауыр итеп көрһөнә лә эскәмйәгә килеп ултыра.
Оҙонғолаҡ. Йоҡом да туйған кеүек, иртәнге сәйҙе лә эсеп алдым. Тик ниңәлер бик күңелһеҙ бөгөн…
(Ҡапҡа туҡылдатҡан тауыш ишетелә).
Оҙонғолаҡ. Эй, кем бар унда? Инегеҙ.
(Бәләкәй биҙрә, ҡармаҡ тотҡан Тайыштабан күренә).
Тайыштабан (шат тауышлы). Хәйерле иртә, Оҙонғолаҡ!
(Оҙонғолаҡ күңелһеҙ генә баш ҡаға).
Тайыштабан. Эй, нимә булған һиңә? Бик күңелһеҙ ултыраһың. Кисә балыҡҡа барырға һөйләшкәйнек бит, әллә ауырып киттеңме? Әсәйең өйҙәме һуң?
Оҙонғолаҡ. Апайымдарға йомошҡа киткәйне…
Тайыштабан. Әләйһә, өйгә инеп ятып тор. Әсәйең ҡайтҡас, дарыу бирер – йүнәлеп тә китерһең.
Оҙонғолаҡ. Ауырымайым да ул… Ниңәлер күңелһеҙ…
Тайыштабан. Әллә әсәйең йылға буйына барырға ҡушманымы? Балаһы батып ҡуймаһын тип ҡурҡа улар.
Оҙонғолаҡ. Юҡ, ул турала өндәшмәне. “Улым, бөгөн һис ваҡытым юҡ, кәбеҫтә, сөгөлдөр, кишергә үҙең һыу һиберһең инде”, – тип кенә әйткәйне сыҡҡан сағында.
Тайыштабан. Улай булғас, ниңә тик ултыраһың? Әйҙә, әсәйең ҡайтҡансы бергәләп тиҙ генә баҡсаны ҡойондороп сығайыҡ. Эшләйек тә йылға буйына төшәйек. Иртәнсәк балыҡ һәйбәт ҡаба ул. Етмәһә, унда еләҫ, күңелле. Ҡоштар йырын тыңларбыҙ.
Оҙонғолаҡ. Барыбер күңелһеҙ… Бер нәмә лә эшләгем килмәй…
Тайыштабан. Их, һин!.. Шулай ҙа онотма, ҡармағыңды ал да минең янға кил. Үҙең беләһең: икәү булһаң, һәр саҡ күңелле!
(Башын сайҡап, алпан-толпан баҫып, һөйләнә-һөйләнә сығып китә).
Оҙонғолаҡ. Ниңә күңелһеҙ икәнен һис аңламайым. Шулай ҙа әсәйҙең әйткәнен үтәргә кәрәк.
(Һыу ҡойғосон алып баҡсаға инеп барғанында сыбар Күбәләк осрай. Ул, ҡыуанып, ҡулдарын сәпәкәйләй).
Күбәләк. Оҙонғолаҡ килә! Беҙҙең Оҙонғолаҡ килә! (Бер алдына, бер артына сыға). Ә ниңә улай бик бойоҡ күренәһең?
Оҙонғолаҡ (асыулы). Белмәйем!
Күбәләк. Ауырыйһыңмы әллә, Оҙонғолаҡ?
Оҙонғолаҡ (ҡулын һелкеп ебәрә). Белмәйем, тип әйттем бит мин һиңә! Бәйләнмә, миндә һинең ниндәй эшең бар?! Кит юлдан!
Күбәләк. Киттем… Юҡҡа асыуланма…
(Үҙе лә күңелһеҙләнеп, әкрен генә китеп бара).
Оҙонғолаҡ. Үпкәләттем шикелле: ул да бойоҡто…
(Йәшелсә баҡсаһына инеп, теләр-теләмәҫ кенә һыу ҡоя башлай).
Кәбеҫтәләрҙең япраҡтары бөгөлгән – һыу күберәк кәрәк уларға. Эйе, эйе (етеҙерәк йөрөй башлай). Ҡара-ҡара: рәхәтләнеп тын алып, күҙ алдында үҫеп киттеләр. Япраҡтарында көмөш тамсылар ялтырай башланы. Миңә ҡарап йылмайған кеүектәр…
(Үҙе лә йылмайып ебәрә). Сөгөлдөр, кишер, шалҡандарҙы ла шатландырайым әле (йүгергеләп йөрөй башлай). Хәҙер барығыҙҙы ла ҡойондорам! Ямғыр яуған кеүек булһын әйҙә!
(Күбәләк осоп килеп, рәшәткә аша Оҙонғолаҡтың эшен күҙәтә башлай).
Күбәләк. Эй, аяҡтары ергә теймәй йүгерә лә йүгерә! Үҙе, нимәгәлер ҡыуанып, көлә башланы. Ә-ә, сәскәләр! (Шатланып, һикергеләп ала). Сәскәләр элеккенән дә матурыраҡ булып балҡып китте, башын күтәреп, хуш еҫ бөркә башланы. Их, күңелле!..
(Оҙонғолаҡ маңлайын һөртә-һөртә ҡәнәғәт йөҙ менән килеп сыға. Күбәләкте күргәс, уңайһыҙланып китә).
Оҙонғолаҡ (кеселекле тауыш менән). Ғәфү ит мине, сыбар Күбәләк. Мин бая…
Күбәләк. Ғәфү итәм! Ғәфү итәм! Оҙонғолаҡ, миңә сәскә араһында йөрөргә рөхсәт итәһеңме?
Оҙонғолаҡ. Рәхим ит, Күбәләк! Рәхәтләнеп ос әйҙә! Сәскәләрҙең хуш еҫенән кинән!
Күбәләк. Рәхмәт, рәхмәт һиңә, Оҙонғолаҡ! (Баҡсаға инә).
Оҙонғолаҡ. Их, ҡайһылай күңелле булып китте! (Ҡулдарын йәйеп, тирә-яғына ҡарай). Ҡана, был гөлдәрҙе лә кинәндерәйем (һыу ҡоя). Тағы нимә эшләргә икән? (Аяҡ аҫтына ҡарай). Баҡса алдын да таҙартып алайыҡ (ерҙе тиҙ генә һепереп ҡуя). Шишмәнән һыу ҙа алып киләйем (шишмәгә йүгерә, бер аҙҙан килеп инә). Бына, сәйгә һыу ҙа булды! Их, ниндәй күңелле! Тиҙҙән әсәй ҙә ҡайтыр.
Хәҙер Тайыштабан янына, йылға буйына йүгерәм! Ысынлап та, ниңә миңә күңелле булып китте икән?
(Сығып йүгерә. Рәшәткәнән Күбәләктең башы күренә).
Күбәләк. Оҙонғолаҡҡа ниңә күңелле булып китте икән? Ниңә? (Йылмая-йылмая, ҡулын болғай-болғай юғала).
ШАРШАУ.


text:
Фото:
Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының иҫтәлектәре буйынса йөҙҙән ашыу видеосюжет әҙерләнгән
Фото:
Башҡортостанда бер төркөм йәштәр «Беҙҙең уртаҡ Еңеү» дөйөм Рәсәй проекты сиктәрендә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары тураһында видеороликтар серияһы төшөрә. Уның ойоштороусыһы – Йәштәр эштәре буйынса федераль агентлыҡ. Акция йәштәрҙе ватансылыҡ рухында тәрбиәләүгә, һуғышты үҙ күҙҙәре менән күргәндәрҙең күләмле видеоархивын булдырыуға, тарихты боҙоп күрһәтеүгә ҡаршы көрәшеүгә йүнәлтелгән. Егет һәм ҡыҙҙарҙың башланғысы республика Президенты Рөстәм Хәмитовта, БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығында, «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» төбәк бүлексәһендә лә яҡлау тапты.
«Башинформ» агентлығына был проекттың Башҡортостандағы кураторы Александр Ивановтың хәбәр итеүенсә, Өфөнән, Стәрлетамаҡтан, Нефтекаманан, республиканың башҡа ауыл һәм ҡалаларынан үҙ теләге менән был акцияға ҡушылған ике меңләгән йәш кеше ветерандарға йөрөп, улар менән интервью үткәрә һәм иҫтәлектәрен видеокамераға яҙҙырып ала. Артабан бөтә материалдар ҙа www.41-45.su сайтына урынлаштырыла һәм РФ Дәүләт архивына ебәрелә.
— Ваҡыт аҙ, герой-ветерандар көн дә арабыҙҙан китә, — ти Александр Иванов. – Бөйөк Еңеүҙе яулағандарҙың исеме мәңгелеккә илебеҙ тарихында ҡалһын өсөн, улар менән тиҙерәк осрашып өлгөрөргә кәрәк.
Уның әйтеүенсә, киң мәғлүмәт сараларында бик йыш тарихи факттар боҙоп күрһәтелә. Улай ғына ла түгел, ҡайһы бер илдәрҙә ата-бабаларыбыҙҙың батырлыҡтары онотолоуға дусар ителә, ә фашизм яҡлылар батырҙар итеп күрһәтелә. Мәҫәлән, Грузияла Михаил Саакашвили бойороғо менән «Дан мемориалы» емертелде, Украинала Степан Бандераға Герой исеме бирелде, Балтика илдәрен азат иткән совет яугирҙары илбаҫарҙар тип иғлан ителде. Ошо уҡ ваҡытта фашистар яғында һуғышҡан ветерандарға һәр төрлө хөрмәт күрһәтелә.
— Бер нисә йылдан балаларыбыҙ һуғыш йылдары тарихын китаптарҙан ғына өйрәнә аласаҡ, — ти Александр Иванов. – Видеоархив иһә беҙҙән бөтөнләйгә киткән быуындың иҫтәлектәрен – уларҙың хис-тойғоларын, һыҙланыуҙарын, ҡайғыларын, оҙаҡ көтөлгән Еңеү шатлығын тарих өсөн һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бирәсәк.
2011 йылдың февраленән алып Башҡортостанда йәшәгән ветерандар тураһында йөҙҙән ашыу сюжет төшөрөлгән. 2012 йылдың 9 майына волонтерҙар уларҙың иҫәбен 150-гә еткерергә иҫәп тота.


text:
18 йәштән өлкән өфөләр бушлай медицина тикшереүе үтә ала
ӨФӨ, 2015 йыл, 10 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
18 йәштән өлкән өфөләр Республика табип-физультура диспансерының Сәләмәтлек үҙәгендә бушлай медицина тикшереүе үтә ала. Йома, 11 сентябрҙә, иртәнге сәғәт 9-ҙан көндөҙгө 4-кә тиклем медицина учреждениеһында Бөтә Рәсәй айыҡлыҡ көнө уңайынан Асыҡ ишектәр көнө уҙғарыла.
Был көндө теләгән һәр кемдең электрокардиография, реоэнцефалография тикшереүҙәрен үткәреү, күҙ эсендәге һәм артериаль баҫымды үлсәтеү, йөрәк-ҡан тамырҙары, тын алыу системаһы, күреү органдары сирҙәре үҫешенең хәүеф факторҙарын асыҡлау өсөн башҡа тикшереүҙәр үтеү мөмкинлеге бар, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Һөҙөмтәләр буйынса табиптар бөтә һорауҙарға яуап бирәсәк һәм сәләмәт тормош алып барыу өсөн кәңәштәр бирәсәк.
Башҡа көндә лә Сәләмәтлек үҙәгендә ошондай тикшереү үтергә була, бының өсөн паспорт һәм страховкалау полисы кәрәк.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Башҡортостандың Милли музейында «Ирәндек айыуы» алтынын күрһәтергә әҙерләйҙәр.
Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, «Алтын энә (Башҡортостан халыҡтарының сигеү сәнғәте)», «Һынлы сәнғәт оҫталары һәм шедеврҙары», «Иртә тимер быуаттың мәжүсилек сәнғәте» күргәҙмәләрендә музей фондының шедеврҙарын ҡарарға мөмкин.
Килгән кешеләр өсөн бай программа әҙерләнгән: балалар һәм уларҙың ата-әсәләре өсөн «Музейҙа күңелһеҙ түгел» ғаилә күңел асыу һәм танып белеү майҙансығы эшләй. Унда сувенирҙар күргәҙмә-йәрминкәһен ойоштороу, конкурстар, викториналар уҙғарыу күҙаллана.
Оҫталыҡ дәрестәрендә кейеҙ уйынсыҡтар, балсыҡтан һауыттар яһау, традицион үҫемлек биҙәктәре менән алъяпҡыстар эскизын һыҙырға өйрәтеү ҡаралған.
Музей кинозалында «Бәхетле ер», «Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары кейеме», «Ер аҫты лабиринттары», «Өйләнәм», «Карусель», «Япраҡ», «13-сө раунд» фильмдарын ҡарарға була.


text:
Фото:
Республиканың ҡоролоҡтан зыян күргән райондарына мал аҙығы әҙерләү өсөн техника ебәрелгән
Фото:
Башҡортостан райондарында һәм унан ситтә пресланған бесән һәм һалам әҙерләүҙә ауыл хужалығы предприятиеларының 64 пресс-йыйыусыһы һәм 58 йөк тейәүсе механизмы йәлеп ителгән. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, тупаҫ мал аҙығын преслауҙа республика машина-технология станцияларының 100-ҙән ашыу пресс-йыйыусыһы эшләй. Шулай уҡ республиканың ҡоролоҡтан зыян күргән райондарында йәшәүсе граждандарҙың шәхси хужалыҡтарын мал аҙығы менән тәьмин итеүҙә ярҙам күрһәтелә.
Әҙер тупаҫ мал аҙығын транспортлауҙа көн һайын 400 самаһы йөк машинаһы ҡатнаша, улар ауыл хужалығы ойошмаларына һәм шәхси хужалыҡтарға 30 мең тоннанан ашыу бесән һәм һалам ташыған.
Ошонан алда БР ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншин райондарҙан ситтә мал аҙығы әҙерләүҙең һәм райондарға ҡайтарыуҙың аҡрын алып барылыуын билдәләп, был эште мөмкин тиклем тиҙләтеү бурысын ҡуйғайны.


text:
Бот нисек эшләй криптотрейдинг?
Программа менән тәьмин итеү бот төрө бар., был, күпселек осраҡта., крипто менән туранан-тура эшләүселәр-интерфейс аша биржаһы программаһы (API-интерфейс). Автоматический активтар бот маҡсаты менән операциялар башҡарыу өсөн: бының өсөн, бота баҙарын анализлау һәм үткәреү тураһында ентекле мәғлүмәт, алынған мәғлүмәттәр нигеҙендә, килешеү төҙөү тураһында ҡарар ҡабул. Стратегияһын һайлау бәйле., маҡсат ҡуйырға һәм параметрлы тупланмаһы, дүрт бот төрҙәренең береһен һайлаған ала трейдер:
Сауҙа робот эшҡыуарҙарҙың мәғлүмәт ала крипто-алмашыу, криптовалюта нигеҙендә һатыу һәм һатып алыу тураһында ҡарар ҡабул итә һәм параметрҙарын һайлау трейдер. Настроить параметры шулай уҡ бер нисә мөмкин булһа бот менән эшләү, ҡуллана аласыз йәки әҙер стратегияһын эшләү аналитиктары.
Бота арбитраж криптовалюта биржа котировкалар үҙгәреү күҙәтеп өсөн автоматик яһаласаҡ һәм хаҡтарҙың айырмаһын һатып килем алыу маҡсатында төрлө..
Настроить бот, бот йәки заказ , файҙаланып, стандартты опций өсөн килешеү менән эшләгән, автоматик режим индереү йәки уларҙың ҡул сыға..
Зыян Бот төп төрө бар ы. программа менән тәьмин итеү, настроить уларҙы үҙ аллы эштәре нигеҙендә бот ала трейдер. Тәжрибәле трейдер ҡулланыу, баҙарҙа сауҙа нескәлектәрен белә ул. крипто.
Сауҙа баҙарында хәүеф Крипто бот.
Неисправный программа менән тәьмин итеү: әлеге ваҡытта барыһы ла эшләгән профессиональ команда эшләй башланы бота крипто бар һәм тәжрибәле трейдер. . Улай ғына ла түгел, бот, код хата булмаҫ., һөҙөмтәһеҙ генә күрһәтеү мөмкин түгел, тик финанс юғалтыуҙарға килтерә һәм ҙур, бигерәк тә насар стратегияһы менән бергә буласағы. Шуға күрә, киң тикшерелде һәм сауҙа инструменттар йыйылмаһы менән һайлау өсөн ышаныслы репутация бот ғына тора.
Һәләк етеҙ криптовалюта: бик актив булдығыҙ криптовалюта волатильный, страховкалау менән дә һүлпәнәйеүе. Сөнки, июнь. 2017, биржаһы GDAX , эре килешеүҙәрҙе һөҙөмтәһе., һауа менән хаҡ төштө $ 319 өсөн 10 центры. Һөҙөмтәһе., трейдер, ул лимит билдәләнде разместить үҙ стоп-, секундтарҙы һанамай., бик ҙур юғалтыуҙар кисерә.. Был бәйләнеш., ҡайһы бер инандыҡ трейдер, типик ситуацияларҙа бот ғына эшләй ала, йәш һәм тәжрибәле трейдер баҙарында хәл тап булған прогнозировать.
Мутлыҡ: нерегулируемый баҙары., мутлыҡҡа барған осраҡтар бик йыш криптовалюта, бот менән эшләү һәм иҫәпкә алмай. Декабрь. 2017, кәкре бот баҙарында әүҙем эшләй Hexabo, ҡамауҙа улланыусының’ы сара, абдулова писарю осинской валюта сығарылған крипто , ә һуңынан эшләй башланы, бында, бөтә эшләгән аҡса йүнәлтелгән платформа. Шулай уҡ, бер һүҙ буйынса трейдер, һеҙ тейеш булдырмаһа популяр бот бушлай, сөнки һеҙ мөмкин скачать улар менән бергә зарарлы программа тәьминәте, һыу инеү асҡысы булған алыуға йәки шәхси маҡсатта ҡулланыу кош трейдер’s өсөн тау үҙәге.
Бота өсөн популяр Криптотрейдинг
3Өтөр бот өсөн түләүле был популяр автоматик криптотрейдинг, шулай итеп биржаһы менән эшләү Bittrex, Биржаһы, Binance, Был мөһим мәл кисерә, KuCoin, Poloniex, GDAX, Cryptopia, Матур һәм YOBIT. Һайлап төрлө хеҙмәтегеҙ өсөн һеҙгә ҙур портфель, баҙар шарттарында уларҙы өсөн ҡулланылған ҡорал сифатында файҙаланыусылар өсөн отслеживания инвестиция аналитик йәки һайлай ала. . Уның күҙҙәренән үк ҡулланыу разместить үҙ стоп-тосси һәм тейк-профит. Ул дүрт дәрәжәгә эйә яҙылған – “Башланғыс” өсөн $ 30, “Сауҙа” өсөн $ 50, “Профессиональ” өсөн $ 100, шулай уҡ “Индивидуаль” килешеү буйынса.
Cryptohopper был болот бот түләүле, улар эшләй, хатта әгәр трейдер’ ' s һәм автономиялы режимға компьютерҙы һүндереп ҡушыла.. Үҙ аллы эш тәжрибә трейдер ала бот настроить, шул уҡ ваҡытта йәш ҡулланыу мөмкин буласаҡ. “Автопилот”. Шулай уҡ сауҙа һәм анализлау мөмкин Бот сигнал системаһы һөҙөмтәлелеген тикшереү, ҡабул үткәне. (бэктест), разместить үҙ стоп-идара итеү алгоритмдары , һәм шунда уҡ бер нисә сауҙа биржаһы мөмкин. Ай һайын яҙылып, уның өс төрө бар – өсөн $ 19, $ 49 һәм $ 99. Тулыраҡ анализ бында табырға мөмкин..
Cryptotrader иң популяр сауҙа өсөн булған бер болот cryptobots. Күп яҡлы һәм биржаһы криптовалюта. Тотош ҡулланыусылар кәйефе булырға тейеш. Тест тәҡдим итә һәм стратегик баҙарының функциялары, сауҙа стратегияһын мөмкинлек бирә файҙаланыусыларға ҡарарға. Улар биш айлыҡ кимәле яҙылырға була: өсөн 0.0018 БТЦ, 0.0025 БТЦ, 0.0045 БТЦ, 0.0086 Һәм БТЦ 0.0214 БТЦ.
Haasbot бының өсөн автоматик сауҙа платформаһы, тәғәйенләнгән, беренсе сиратта., тәжрибә өсөн биткоин-трейд. Стратегияһын ҡулланылған, техник анализ алынған мәғлүмәттәр . Был өс кимәлдән тора һәм яҙылған бот йыллыҡ түләүле буласаҡ: лицензия “Желторотый” өсөн 0.073 БТЦ, “Ябай” өсөн 0.127 Һәм БТЦ “Киңәйтелгән” лицензия, ниндәй сығымдар 0.208 БТЦ. Һатыу лицензияһына ҡарайҙар., кулланыусылар аласыз настроить бер нисә бот, бер нисә төрлө функция үтәргә һәләтле була.
Гекко буш боттары асыҡтан-асыҡ исходным коды булып тора, улар аласыз скачать н github. Был бик ябай ҡулланыу., инструкцияны ентекле, файҙалы булыу өсөн трейдер неопытный. Уңайлы интерфейс бар, модель сауҙа һәм стратегияһы һөҙөмтәһе булып протестировать. Улай ғына ла түгел, күпселек программалар эшләй операцион системаһы бот.
Zenbot башҡа бот биткоин асыҡтан-асыҡ исходным коды өсөн трейдер. Кулланыусылар аласыз скачать һәм бот кодты үҙ эшенә үҙгәрештәр индерелде., улар өсөн төп операцион системаһы һәм алгоритмдары. Һәм, Гекко айырмалы рәүештә., Арбитраж мөмкин һәм операция башҡарырға мөмкинлек ҡулланылған йышлыҡ Zenbot . Әммә, крипто берләшмәләре билдәләнде, тип бот оҙайлы ваҡыт дауамында ла яңыртыла., шуға күрә популяр һәм биржаһы менән эшләүҙең яңы мөмкинлектәр юҡ.


text:
Кәрәк икән – булды танкист, ял иткәндә - гармонист
17 мая 2014 йыл | Хаттар
Танк йөрөтөүсе, тракторсы, шахтер, келәт мөдире, умартасы, баҡсасы, гармунсы, балта оҫтаһы, рәссам, шағир… Кемдер, бәлки, мине ниңә был һөнәрҙәрҙе һанай икән тип аптырар. Былай итеп теҙеп алып китеүем гәзит уҡыусыларҙы таныштырырға теләгән геройыма бәйле, сөнки ул бөтә ошо һөнәрҙәргә лә эйә, күп яҡлы талант эйәһе.
Берләштерелгән хужалыҡтағы эштәр
17 мая 2014 йыл | Ауыл хужалығы
Көндәрҙең ҡапыл йылытып ебәреүе, май айының ғәҙәттәгенән эҫе булыуы баҫыу эштәре барышын күпкә тиҙләтте. Һауа температураһының 30 градусҡа тик-лем күтәрелеүе, көслө ел һөҙөмтәһендә тупраҡтағы дым көнләп түгел, сәғәтләп кәмей. Ошондай шарттарҙа район игенселәре һәр минутты рациональ файҙаланып ҡалырға тырыша.
Осрашайыҡ, ауылдаштар!
17 мая 2014 йыл | Яңылыҡтар
Йылдың-йылы әле был, әле теге ауылда "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!”,ыы Шәжәрә байрамдары үтә.
Быйыл ибраһимдар ҙа бөтә ауылдаштарын бергә туплап, ошондай күркәм сара уҙғарырға йыйына. Ауылда йәшәүселәр үҙ-ара йыйылып-һөйләшеп, байрамды ойоштороу комитетын, уны үткәреү көнөн билдәләне лә инде.
Районда
17 мая 2014 йыл | Яңылыҡтар
* Бөгөн Сәйетбабала ауылдың социаль-иҡтисади үҫешенә арнап "Арҙаҡлы яҡташтар – йәштәр өлгөһө” тигән темаға ғилми-ғәмәли конференция үтә. Унда Сәйетбабала тыуып-үҫеп, бөгөнгө көндә төрлө тарафта уңышлы эшләп йөрөгән бөтә яҡташтарҙың ҡатнашыуы көтөлә.
Районда
17 мая 2014 йыл | Ауыл хужалығы
* 16 майға ҡарата сәсеү эштәре 10393 гектар майҙанда (44 процент) атҡарылған. Шул иҫәптән иген культуралары 5646 гектарҙа (46 процент) сәселгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 916
БАШҠОРТ ТЕЛЕНЕҢ ДИАЛЕКТТАРЫ, башҡ. йәнле һөйләү теленең терр. төрҙәре. Хәҙ. классификация б‑са (ҡара: Диалектология), 3 диалектты айыралар: көнсығыш диалект, төньяҡ‑көнбайыш диалект һәм көньяҡ диалект. Улар һөйләштәргә, һөйләштәр тағы ла вағыраҡ берәмектәргә — һөйләшсәләргә — бүленә. Б.т.д. башҡорт теленең иң боронғо осорҙарынан һаҡланған һәм башҡа телдәр, ш. иҫ. төрки телдәр, м‑н тарихи бәйләнешен һәм үҙ‑ара йоғонтоһон сағылдырыусы үҙенсәлектәр хас. Миҫал өсөн, көньяҡ диалекттың урта һәм төньяҡ‑көнбайыш диалекттың ҡариҙел һөйләштәрендә 7—8 бб. боронғо төрки яҙма ҡомартҡыларҙа теркәлгән, бөтә хәҙ. төрки телдәрҙә лә тиерлек юғалған [рт], [лт], [мт], [нт], [мк], [мҡ], [нҡ], [ңҡ] диссимилятив бәйләнештәре һаҡланған. Б.т.д. башҡ. әҙәби теленән фонетик һәм грамматик үҙенсәлектәре м‑н айырыла.
Әҙәб.: Башҡорт теленең диалекттары һүҙлеге. Өфө, 2002; Баишев Т.Г. Башкирские диалекты в их отношении к литературному языку. М., 1955; Диалектологический атлас башкирского языка. Уфа, 2005.
Н.Х.Мәҡсүтова
Тәрж. Г.С.Балтабаева


text:
Мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә БР Президенты гранттарына конкурс иғлан ителде
БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы тарафынан мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге ижади проекттарға ярҙам итеү маҡсатында Башҡортостан Республикаһы Президенты гранттарына дәғүә итеүгә сираттағы конкурс иғлан ителде. Ул БР Президенты Мортаза Рәхимовтың “БР мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренә өҫтәмә дәүләт ярҙамы саралары тураһында”ғы Указына ярашлы үткәрелә.
БР Президентының күрһәтелгән гранттарына дәғүә итеүгә заявка документацияһы төҙөү һәм биреү тәртибе БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы сайтында (www.mknprb.ru) баҫылған.
Бөтә конкурс материалдары министрлыҡҡа 2010 йылдың 1 февраленә тиклем «гранттар конкурсы» билдәһе менән конвертта тапшырылырға тейеш.
Быйыл мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә 100 мең һум күләмендә БР Президенты гранты менән 25 кеше бүләкләнде, республиканың тағы биш ижади коллективы 300 меңәр һум алды. Былар – БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы Республика Хәрби Дан музейының «Данлы атлылар юлдары буйлап» проекты, «Булат Йосоповтың кино мәктәбе», Сибай ҡалаһы Балалар сәнғәт мәктәбенең «Гөлдәр» өлгөлө бейеү ансамбле һәм башҡа бик күптәр.


text:
Нефтекама филармонияһы артистары Силәбе өлкәһенә гастролдәр менән юллана
Нефтекама дәүләт филармонияһы артистары Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районына гастролгә әҙерләнә. Концерттар Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге вәкиле Амур Хәбибуллин булышлығында уҙасаҡ.
Үҙенең сағыу программаһын «Түңгәүер» дәүләт бейеү ансамбле – башҡорт халҡының бейеү фольклорын йыйыусы, һаҡлаусы, интерпретаторы һәм пропагандалаусыһы – тәҡдим итәсәк. Артистарҙың сығышы һәр саҡ ҙур ҡыҙыҡһыныу уята һәм тамашасылар өсөн ысын рухи байрамға әүерелә. Коллектив, башҡорт сәнғәтенең айырылғыһыҙ өлөшө булып торған, милли бейеүҙәрҙең матурлығын, нәфислеген һәм күркәмлеген сағылдыра.
Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллеге матбуғат секретары Михаил Хәбиров һөйләүенсә, концерттарҙа Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Айбулат Рәхмәтуллин, Марс Ишморатов, йырсылар Раян Алтыншин, Илгиз Миниәхмәтов, Азат Ҡарасурин ҡатнашасаҡ. Шулай уҡ музыкаль программала ҡабатланғыһыҙ тауыш эйәһе Сурия Ғималова, ҡурайсы Айҙар Ғайсин һәм нәфис һүҙ оҫтаһы Рита Ҡарасурина сығыш яһаясаҡ.
Гастролдәр 9 апрелдән алып 19-на тиклем уҙасаҡ.


text:
Тыуасаҡ йылға теләктәр
Ғайса ХӨСӘЙЕНОВ,
академик, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы:
– Минең фекеремсә, күп кеше ярты ғүмерен вайымһыҙыраҡ йәшәп үткәрә: бала сағы күберәк уйын менән үтә, мәктәп йылдары белем алыуға китә. Йәш саҡта иш эҙләү, өйләнешеү, донъя ҡороу, балалар үҫтереү менән мәж булабыҙ. Былар әҙәмдең Хоҙай ҡушҡан, тормош бойорған бурысы.
Оҙон тормош юлы кисергән кеше булараҡ, үткәндәремә күҙ һалам да, аңлы ғүмеремде йәштән үк маҡсатлы йәшәүгә йүнәлтә алғанмындыр, тигән һығымтаға киләм. Белем, юғары ғилем баҫҡыстарын үттем, оло исем, дәрәжәләргә өлгәштем. Матур ғаилә ҡорҙом, һөйөклө ҡатыным Нуриям менән бергә балалар үҫтерҙек, уларҙы юғары белемле иттек, донъя ҡороуҙарына ла ярҙам ҡылдыҡ. Тормошта йола-хөрәфәттәргә әллә ни иғтибар итмәгән кеүекмен. Инаныстарым аныҡ аңымда, уй-күңелдәремдә булды. Халыҡ йолаларын хөрмәт иттем, әммә асыҡ уй-ҡараш, оло маҡсаттарҙы ғәмәлгә ашырыу менән йәшәнем.
Йондоҙлоҡ буйынса кеше холҡон, ғүмер ағышын билдәләүҙәре менән әллә ни килешмәһәм дә, йондоҙнамә халыҡтың йөҙәр, меңәр йыл дауамында һыналған тормош тәжрибәһе емешелер, тип уйлайым. Үҙем һаман донъялағы яңылыҡтар менән танышып барырға тырышам, китап, гәзит-журналдар уҡыйым.
Йондоҙнамәгә лә һирәк-мирәк күҙ һалам.
Көнсығыш юрауҙары буйынса Аждаһа мифологик зат һанала. Ҡытайҙа Аждаһа – аҡыл һәм мәңгелек билдәһе, шуға күрә лә был йыл уҙған ғүмергә баһа биреү, ниндәйҙер кимәлдә уйланыу, фәлсәфә итеү өсөн бирелгән ваҡыттыр, тип уйлайым.
Яңы йылда кешеләрҙең аҡылға таянып эш итеүен, ваҡыт мәғәнәһенең ҡәҙерен белеүен теләйем. Аждаһа яңы уңыштар, оло ҡыуаныстар алып килһен!
Римма ҮТӘШЕВА,
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, медицина фәндәре кандидаты:
– Йондоҙнамәгә һирәк күҙ һалам. Тормошта йондоҙҙарға түгел, ә үҙеңә ышанырға кәрәктер. Ғөмүмән, холоҡто хасил иткән төп сифаттарға ғаиләлә нигеҙ һалына, тигән фекерҙәмен. Йондоҙҙар нимә генә вәғәҙә итмәһен, һәр кемдең – үҙ юлы, үҙ маҡсаты, һәм көс түкмәйенсә быға өлгәшеү мөмкин түгел.
Киләһе йыл Аждаһа йылы булған өсөн генә түгел, ә 60 йәшлек матур юбилейымды ҡаршылауым менән дә ҡәҙерле. Ошо йәшемә лайыҡлы аяҡ баҫыуым, үткәндәрем, бөгөнгөм һәм киләсәгем өсөн, тәү сиратта, атай-әсәйемә рәхмәтлемен. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, атайым беҙҙең уңыштарҙы күрә алманы. Ә 83 йәшлек әсәйем әле һаман күңелемде нурландырыусы, борсолоуҙарымды баҫыусы изге йән булып ҡала. Уның ярҙамсыллығына, егәрлелегенә, зирәк аҡылына һоҡланам. Тормошобоҙҙоң күркәмлеген, бөтөнлөгөн дәлилләүсе ике улыбыҙ, ейәнебеҙ Хәсән бар. Нәҫелдән-нәҫелгә тупланып килгән матур һыҙаттарҙы улар байытыр һәм киләсәк быуынға тапшырыр, тигән ышаныстамын. Иң мөһиме – балалар бәхете. Үҙем гинеколог булып эшләгәндә Яңы йылды операция өҫтәле артында ла ҡаршылаған мәлдәр булды. Ә 3 ғинуар – минең тыуған көнөм. Ул да йыш ҡына эштә үтә ине. Өйҙә саҡта ла теләһә ҡайһы минутта дауаханаға саҡыртып алыуҙары мөмкин икәнен белеп йөрөйһөң. Кеше һиңә үҙен генә түгел, ә иң ҡәҙерлеһен – тыуасаҡ сабыйының ғүмерен дә ышанып тапшыра бит. Эшеңә лә, ғаиләңә лә тейешле иғтибар бүлеү өсөн тырыштың-тырышбулыу кәрәк. Мин быға ирешә алдым. Шуға тыныс күңел һәм киләсәккә төбәлгән оло маҡсаттар, ышаныстар менән Яңы йылға аяҡ баҫасаҡмын, Алла бойорһа.Байрам өҫтәлендә, һәр ваҡыттағыса, ҡаҙ урын аласаҡ. Эргәһенә үҙем яратҡан турамалар әҙерләп, емеш-еләк, йәшел тәмләткестәр ҡуясаҡмын. Ғәҙәттәгесә ғаилә дуҫтарыбыҙ ҡунаҡҡа килер, моғайын. Куранттар һуҡҡанда иң матур теләктәр әйтеләсәк. Аждаһа йылы бөтәбеҙгә лә бәхет, тыныслыҡ, изгелек, бәрәкәт алып килһен!
Заһир ВӘЛИТОВ,
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актеры, Башҡортостандың халыҡ артисы:
– Мин үҙем йондоҙнамә менән ҡыҙыҡһынмаһам да, Аждаһа йылында һәм Саян йондоҙлоғо аҫтында тыуғанымды беләм-белеүен. Кемдеңдер: “Сағып әйтеүең – Саяндан, йомартлығың – Аждаһанан”, – тигәне хәтеремдә.
Мин бәләкәй саҡта ҡыйыуһыҙ инем. Шул йомоғораҡ булыуым арҡаһында йыш ҡына ҡыйынлыҡтарға тарый торғайным. Ләкин бер мөғжизәле ваҡиға миңә үҙ көсөмә ышанырға ярҙам итте. Мәктәптә Яңы йыл кисәһе бара. Йөрәгемде әсир иткән ҡыҙҙы һоҡланып күҙәтәм, әммә янына барып, һүҙ ҡушырға ла баҙнат итмәйем. Көтмәгәндә ул мине бейеүгә саҡырмаһынмы! Ҡыуанысымдан йөрәгем дарҫлап тибә, тәнем ҡалтырана. Сибәр ҡыҙ янында килбәтһеҙ күренәм кеүек. Бейегәндә, яңылыш аяғына баҫып, ботинкаһының бауын тағатҡанмын. Ситкәрәк китеп, ул минән ботинкаһының бауын бәйләттерҙе лә яңағымдан үбеп: “Һин бит матур, яҡшы егет, улай оялсан булма”, – тип тылсымлы тауышы менән ҡолағыма шыбырҙаны. Шул минутта мине алмаштырҙылармы ни! Йөрәгемә йылылыҡ эркелде, беләктәремә көс тулғандай булды. Һуңынан башҡалар менән аралашҡанда ла, актер һөнәрен үҙләштереп, сәхнәлә ролдәр уйнағанда ла,
тормошомда мөһим ҡарарҙар ҡабул иткәндә лә ошо ҡыҙҙың моңло тауышы,
ҡолағымда яңғырап, мине ҡыйыу булырға әйҙәп торҙо, әйтерһең дә. Тәүәккәл булырға өйрәндем мин.
Яңы йылды һөйөклө ҡатыным Минсәриә апайығыҙ менән Жуково биҫтәһендәге йортобоҙҙа ҡаршыларбыҙ, тип ниәтләйбеҙ. Инде ун йыллап Францияла йәшәгән ҡыҙҙарыбыҙ Айгөл менән Айһылыу, ейәнсәребеҙ Юлиә скайп аша беҙҙе ҡотлаясаҡ.
Хоҙай Тәғәлә һаулыҡ насип итһә, 75 йәшемә пьеса ижад итергә уйым бар. Әле автобиографик китап яҙам. Аждаһа йылы дәртләнеп йәшәргә, ижад итергә көс бирһен, ныҡлыҡ насип итһен. Ҡыҙҙарыма, ейәнсәремә бәхет, уңыш теләйем. Яратҡан театрыбыҙға матур репертуар яҙһын!
Эльмира САМАТОВА,
Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актрисаһы:
– Ике ҡыҙым һәм мин үҙем дә йондоҙнамәне уҡырға яратабыҙ. Аждаһа изгелекте, ғәҙеллекте сағылдыра. Ул кешелек хаҡына тоғро хеҙмәт итә, тыныс саҡта бер кемгә лә теймәй, үҙәгенә үтһәләр, сығырынан сығып туҙына. Мин үҙем Аждаһа йондоҙлоғо, Һыуғояр билдәһе аҫтында тыуғанмын. Кешеләргә ҡарата миһырбанлылыҡ, ярҙамсыллыҡ – Аждаһаға хас сифаттар.
Яңы йылда әйтелгән теләктәр бойомға аша, тиҙәр. Мин, балалыҡ йылдарымдағы кеүек, һаман да мөғжизәгә ышанам. Хәтеремдә, миңә 15 йәш ине, әхирәттәрем менән Яңы йыл төнөндә күрәҙәлек итергә булып киттек. Борон йәшәгән ниндәйҙер бер яҙыусының йәнен саҡырабыҙ, йәнәһе. Тәрилкә, майшәм алдыҡ, аҡ ҡағыҙға хәрефтәр яҙып сыҡтыҡ. Утты һүндереп, өҫтәл тирәләй теҙелеп ултырҙыҡ та яҙыусының йәнен саҡыра башланыҡ. Бер ваҡыт янып ултырған майшәм гөлт итеп ҡалды ла тәрилкә ҡап уртаға сатнап ватылды. Ҡурҡышыбыҙҙан икенсе бүлмәгә сығып ҡастыҡ. Ә тегендә асыҡ форточка, шомло тауыш сығарып, бер ябыла, бер асыла. Былай ҡалдырырға ярамай бит инде: бүлмәгә кире инеп, яҙыусының йәнен ҡыуырға тура килде. Шунан, белгән доғаларыбыҙҙы уҡый-уҡый, Яңы йыл ҡаршыланыҡ. Ошо хәлдән һуң ҡабат күрәҙәлек менән шөғөлләнмәнем. Ябай кешеләргә был билдәһеҙ донъяға ҡағылырға ярамайҙыр. Үҙ ҡулдарың, күңел нурың менән тыуҙырылған мөғжизәгә инаныу зарур.
Яңы йылды ғаиләбеҙ менән ҡаршылаясаҡбыҙ. Ҡыҙҙарым Милана менән Камилла табын ҡорорға ярҙам итәсәк. Өҫтәлдә, йыл да ҡабатланған ғәҙәткә ярашлы, мотлаҡ 12 төрлө ризыҡ урын аласаҡ. Бер-беребеҙгә иң яҡты теләктәр әйтеп, киләсәккә ниәттәребеҙҙе барлаясаҡбыҙ. Иң мөһиме – сәләмәтлек, ғаилә татыулығы!
Альбина ҒӨБӘЙҘУЛЛИНА
яҙып алды.
Теги:


text:
Башҡортостанға Үзбәкстан делегацияһы килә
Йәкшәмбе көндө Өфөгә Үзбәкстан Республикаһынан район хакимиәте башлыҡтары һәм агросәнәғәт комплексы предприятиелары вәкилдәренән торған делегация килде.
«Башинформ» агентлығына БР Сәнәғәт һәм тышҡы бәйләнештәр министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, ауыл хужалығы өлкәһендә ике яҡлы хеҙмәттәшлекте нығытыу, заманса ҡорамалдар һәм технологиялар менән танышыу, фермер хужалығы һәм малсылыҡ предприятиеларын ойоштороу тәжрибәһен өйрәнеү визиттың төп маҡсаты булып тора. Ҡорамалдар һәм технологиялар менән тәьмин итеүгә килешеүҙәр төҙөү мөмкинлеге лә күҙ уңында тотола.
Республикала ҡунаҡтар 3 мартҡа тиклем буласаҡ.
Программа менән БР Ауыл хужалығы министрлығы етәкселәре, Шишмә районы хакимиәте һәм Республика һөт союзы менән осрашыу планлаштырыла. Ҡунаҡтарҙы шулай уҡ «Башсельхозтехника» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы, «УзБашАВТО» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Алексеевка» совхозы» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы, «Өфө икмәк продукттары комбинаты», асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Әғли» крәҫтиән-фермер хужалығы, «Уза» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, Шишмә райветстанцияһы эшмәкәрлеге менән таныштырыу ҙа ҡаралған.


text:
Башҡортостанда йәнә «Айыҡ ауыл» конкурсы старт алаФото: Андрей Старостин
Башҡортостанда йәнә «Айыҡ ауыл» конкурсы старт ала
Башҡортостанда йәнә «Айыҡ ауыл» конкурсы старт алаФото: Андрей Старостин
БР Хөкүмәтендә «Айыҡ ауыл-2013» республика конкурсына әҙерлек һәм уны үткәреү буйынса ойоштороу комитеты ултырышы үтте. Бындай бәйге Башҡортостанда икенсе тапҡыр үткәрелә.
Кәңәшмәлә республика министрлыҡтары, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы һәм төбәктең башҡа йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты. Конкурсты ойоштороусылар булып БР Хөкүмәте ярҙамында Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты һәм «Айыҡ Башҡортостан» төбәк йәмәғәт хәрәкәте сығыш яһай.
– Айыҡлыҡ өсөн хәрәкәтте республиканың йәмәғәт ойошмалары дәррәү күтәреп алды. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы был йүнәлештә ҙур эш алып бара, — тине БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова, кәңәшмәне асып. – Был проект федераль кимәлдә лә танылыу алырға тейеш. Сөнки йәмәғәт ойошмаларының, власть органдарының, сәләмәт тормоштоң республика һәм, ғөмүмән, бөтә донъя өсөн ҡотҡарыу сараһы булыуын аңлаған барлыҡ кешеләрҙең уртаҡ тырышлығы менән генә ниндәйҙер һөҙөмтәләргә өлгәшергә мөмкин.
Лилиә Ғүмәрова билдәләүенсә, айыҡлыҡ өсөн көрәштә иғтибарҙы сәләмәт йәшәү рәүешенә әйҙәгән халыҡтарҙың традицияларына йүнәлтергә кәрәк. Бынан тыш, йәштәрҙе йәлеп итеү өсөн, был эштә төрлө интернет-ресурстар, социаль селтәрҙәр кеүек заманса мәғлүмәт таратыу сараларын ҡулланыу зарур.
2013 йылда конкурс республиканың резерв фондынан финансланасаҡ, сумма бер миллион һум тәшкил итәсәк. Еңеүселәр түбәндәге биш номинация буйынса билдәләнәсәк: «Ғаилә институтын һаҡлау буйынса эшмәкәрлектең иң яҡшы һөҙөмтәләре», «Граждандарҙың әүҙемлеген арттырыу буйынса иң яҡшы тәжрибә», «Милли-мәҙәни эшмәкәрлектә һәм ауыл традицияларын үҫтереүҙә иң яҡшы ҡаҙаныштар», «Айыҡ (сәләмәт) йәшәү рәүешен пропагандалау буйынса иң яҡшы тәжрибә», «Ауыл тураһында иң яҡшы фото-видео репортаж».
Ултырыш барышында Лилиә Ғүмәрова йәштәрҙең алкоголле эсемлектәрһеҙ ялын ойоштороу маҡсатында ауыл клубтарында дискотекалар үткәреү буйынса проект башлап ебәрергә тәҡдим итте. Сарала ҡатнашыусылар был идеяны хупланы.
Сәләмәт йәшәү рәүеше өсөн көрәштә йәш ғаиләләргә лә ҙур иғтибар бүленә. Шуға күрә айыҡ туйҙар үткәреүгә булышлыҡ итеү, бөтә ЗАГС бүлектәрендә сәләмәт тормошто пропагандалаған дискылар таратыуҙы ойотороу тураһында ҡарар ҡабул ителде.
Бөгөнгө көнгә бәйгелә ҡатнашыу өсөн заявкалар 50 ауылдан ҡабул ителгән. 2011 йылда, проект тәүге тапҡыр үткәрелгәндә, Башҡортостандың 41 муниципаль районынан йәмғеһе 99 ауыл ҡатнашҡайны. Уларҙың 30-ҙан ашыуы финалға үтте, ә 15 ауыл төрлө номинацияларҙа еңеү яуланы. Өс ауыл еңеүсе тип танылды һәм «Айыҡ ауыл» исеменә лайыҡ булды. Халыҡ араһында айыҡлыҡты пропагандалаған әүҙем кешеләр ҙә бүләктәр алды.


text:
Башҡортостан Президенты «Рәсәй саңғы юлы -2014»кә старт бирҙеФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты «Рәсәй саңғы юлы -2014»кә старт бирҙе
Башҡортостан Президенты «Рәсәй саңғы юлы -2014»кә старт бирҙеФото: Андрей Старостин
Өфөлә «Биатлон» спорт-сәләмәтләндереү комплексында «Рәсәй саңғы юлы -2014»кә старт бирелде. Был йыл һайын уҙғарыла торған саңғы байрамы. Олимпия йылында Өфөлә тәүге майҙансыҡта уҙғарыла.
Сарала Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, Рәсәй Федерацияһы Президентының Эске сәйәсәт буйынса идаралығы начальнигы урынбаҫары Радий Хәбиров, республиканың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта ҡатнашты.
— Бөгөн иҫ киткес көн – XXII ҡышҡы Олимпия уйындарын асыу көнө, — тине Рөстәм Хәмитов, саңғы ярышында ҡатнашыусыларҙы сәләмләп. — Был көндө иҫ киткес ярыштарыбыҙҙы үткәреү үтә ҡыуаныслы. Мин һеҙҙе был ваҡиға менән ҡотлайым! Һеҙгә уңыштар теләйем! Стартҡа баҫҡандарҙы һәм әҙерләнгәндәрҙе көттөрмәйек! Барыһын да байрам менән! Ура! — тип тамамланы ҡыҫҡа сәләмләүен республика Президенты.
— Хәйерле көн ҡәҙерле дуҫтар, ҡәҙерле яҡташтар! — тип йыйылғандарҙы сәләмләне Радий Хәбиров. — Бөгөн беҙ Олимпиадабыҙҙы асабыҙ. Был илебеҙҙең масштаблы ваҡиғаларының береһе. Бөгөнгө байрам, Башҡортостанда спорт байрамы менән һеҙҙе ҡотлап китергә һәм бөтәһенә лә уңыштар теләргә рөхсәт итегеҙ! Беҙҙең команда өсөн янып-көйөргә саҡырам, спортсыларыбыҙ һәм илебеҙ менән ғорурланайыҡ! — тип өндәне Радий Фәрит улы.
Төп «Саңғы юлы» стартынан тыш, ә унда егеттәр һәм ҡыҙҙар, дәрәжәле кешеләр, ҡала предприятиелары хеҙмәткәрҙәре һәм ветерандары ҡатнаша, спорт байрамы сиктәрендә шулай уҡ «Ихата чемпиондары лигаһы. Ҡышҡы старт» фестивале үтә. Уның программаһына гер спорты, арҡан тартыу, дартс, быймала ҡарҙа туп менән хоккей һәм «Атай, әсәй һәм мин — спорт ғаиләһе» күңелле эстафетаһы ингән.


text:
Башҡортостан Президенты мәктәп автобустары һатып алыуға аҡса бүлергә ҡушты
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Республикаһы Премьер-министрының беренсе урынбаҫары – финанстар министры вазифаһын башҡарыусы Айрат Ғәскәровҡа мәктәп автобустарын һатып алыу һәм ҡайтарыу өсөн республика ҡаҙнаһынан финанс средстволар бүлеү буйынса тәҡдимдәр әҙерләргә ҡушты.
«Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проектын ғәмәлгә ашырыу сиктәрендә һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2009 йылдың 30 июнендәге 652-р һанлы бойороғона ярашлы, 2006 йылдан 2009 йылға тиклем республика дөйөм белем биреү учреждениеларына федераль һәм республика бюджеты средстволары иҫәбенә 516 автобус ҡайтарылды.
Шуның менән бергә бөгөнгө көндә мәктәп автобустары йәнә 70-тән ашыу дөйөм белем биреү учреждениеларына кәрәк.
Һатып алынасаҡ транспорт төпкөл торама пункттарҙа йәшәгән уҡыусыларҙы көн һайын мәктәпкә ойошҡан рәүештә ташырға мөмкинлек бирәсәк. Мәктәп автобустары зона, район, республика ярыштары, күмәк мәҙәни саралар, олимпиадалар, конкурстар үткән урындарға барыу өсөн талап ителә.


text:
Башҡортостанға «Росэнергоатом концерны» йәмғиәтенән делегация килде
Башҡортостан Республикаһына генераль директорҙары Сергей Обозов етәкселегендә «Росэнергоатом концерны» асыҡ акционерҙар йәмғиәте делегацияһы килде. «Өфө» халыҡ-ара аэропортында делегацияны БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Юрий Пустовгаров һәм сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министры Роберт Ваһапов ҡаршыланы. Концерн һәм БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы вәкилдәре бөгөн үк Ағиҙел ҡалаһына юллана.
«Росэнергоатом» концерны делегацияһы составында — генераль директор урынбаҫары – корпоратив идара итеү буйынса директор Беслан Барганджия, генераль директор урынбаҫары – капиталь төҙөлөш буйынса директор Виктор Сучков һәм юридик департаменттың баш белгесе Александр Зюзь.
Ағиҙел ҡалаһының төҙөлөш базаһы объекттары менән танышыу һәм унда индустриаль парк булдырыу, шулай уҡ атом энергетикаһы үҫеше перспективаларын тикшереү был олпат делегацияның килеүенең төп маҡсаты булып тора.
«Росэнергоатом концерны» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы хакимиәте араһындағы үҙ-ара хеҙмәттәшлек тураһында Килешеүгә ҡул ҡуйыу төп ваҡиға буласаҡ. Килешеүгә БР Хөкүмәте яғынан — Юрий Пустовгаров, «Росэнергоатом концерны» асыҡ акционерҙар йәмғиәте яғынан Сергей Обозов ҡул ҡуясаҡ.
БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, инвестицион проекттар әҙерләүҙә, электр һәм йылылыҡ энергияһын етештереүҙең һөҙөмтәлелеген күтәреү маҡсатында Башҡортостандың энергетик комплексын файҙаланыу һәм үҫтереү стратегик программаларын эшләүҙә, Башҡортостан атом электр станцияһы төҙөлөшө проектын ғәмәлгә ашырыуҙа һәм Ағиҙел ҡалаһында “Башҡортостан төҙөлөш материалдары” индустриаль паркын ойоштороу барышында республиканың төньяҡ-көнбайышында сәнәғәт үҫешенең өҫтөнлөклө йүнәлештәренең потенциалын асыҡлау процесында яҡтарҙың үҙ-ара килешеп эшләүе Килешеүҙең предметы булып тора.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан АЭС-ы төҙөлөшө 1990 йылда, Чернобыль АЭС-ындағы трагедиянан һуң йәмғиәттә атом энергетикаһына негатив ҡараш барлыҡҡа килгәс, туҡтатыла. 20 йыл дауамында 600 гектар майҙанлы сәнәғәт базаһы булған төҙөлөп бөтмәгән станция файҙаланылмай буш тора. Уны консервациялауға «Росатом» йыл һайын ҙур суммала аҡса түгә, ә Ағиҙелдең үҙендә ҙур кимәлдәге эшһеҙлек, хеҙмәт баҙарында көсөргәнешле хәл күҙәтелә. Төҙөлөштөң туҡталыуы баштан уҡ Башҡортостан АЭС-ы өсөн төҙөлгән ҡаланың дөйөм именлегенә кире йоғонто яһай. Хәҙер, белгестәр фекеренсә, «Башҡортостан төҙөлөш материалдары» индустриаль паркы был ҡалаға яңынан йән өрөргә һәләтле, бында бихисап эш урындары булдырыласаҡ.
Кисен Өфөлә Сергея Обозовтың Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашыуы планлаштырыла.


text:
Иң элек кәбеҫтә менән кишерҙе таҙартырға һәм йыуырға. Кәбеҫтәне ҡырғыс аша туҡмаслап ыуырға, тоҙ һибеп, ҡул менән ышҡырға. Ҡырғыста ҡырылған кишерҙе, йәшел борсаҡты, туралған йомортҡаны ҡушырға ла, майонез һалып, яҡшылап болғатырға. Салатты һауытҡа һалаһы ғына ҡалды.
Иң элек кәбеҫтә менән кишерҙе таҙартырға һәм йыуырға. Кәбеҫтәне ҡырғыс аша туҡмаслап ыуырға, тоҙ һибеп, ҡул менән ышҡырға. Ҡырғыста ҡырылған кишерҙе, йәшел борсаҡты, туралған йомортҡаны ҡушырға ла, майонез һалып, яҡшылап болғатырға. Салатты һауытҡа һалаһы ғына ҡалды.
Вертикаль буйынса: 2. Ылыҫлы ҡыуаҡ. 3. Француз телендә “йәшен”де аңлатҡан десерт. 5. Хоккей матчының бер өлөшө.
Науруз байрамы көн менән төн тиңләшкән мәлдә (21-25 мартта) башлана ла ай ахырына тиклем һуҙыла. Уны халыҡта Яңы йыл башы, Яңы йыл байрамы тип тә йөрөтәләр.
Наурузға алдан әҙерләнеп ҡуялар. Һәр кем, һәр ауыл хәленән килгәнсә йыйына, уйын төрҙәрен уйлай, ҡайһы ерҙә ҡайһыныһын ойоштороу тураһында һүҙ беркетелә.
Науруз тыуған көндө һәр өйҙә һый әҙерләнә. Айырыуса бешкән итте табаҡҡа турап, шуның өҫтөнә килелә төйөп быҡтырылған бойҙай һалынған ашҡа өҫтөнлөк бирелә. Бойҙай туҡлыҡ, ырыҫ билдәһе ул.
Ысын мәғәнәһендә матбуғат дуҫы, әҙәбиәт һәм шиғриәткә мөкиббән ғашиҡ йән тип тә беләбеҙ уны. Хеҙмәт юлының төрлө баҫҡыстарын үтеп, Ер йөҙөндәге иң гуманлы профессия — уҡытыусы һөнәрен алған, мәктәп директоры булып эшләгән кешенең мәҙәнилеге, киң эрудицияһы, мөғәмәлә итеү оҫталығы, үҙ өҫтөндә ныҡышмалы эшләүе районды етәкләүендә лә яҡшы сағылды.
Бешкән сөгөлдөрҙө һәм алманы ҡабығынан таҙартҡас, ҡырғыста ҡырырға. Сәтләүекте ваҡларға ла, барыһын бергә ҡушып, майонез һалып болғатырға. Табынға ҡуйыр алдынан салат өҫтөнә ваҡлап туралған йәшел үләндәрҙе һибергә.
Был салатты ҡырғыста ҡырылған һарымһаҡ ҡушып та әҙерләргә мөмкин.
Торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүгә субсидия — килемдәре түбән граждандарға дәүләт ярҙамы ул.
Уны юллау өсөн ниндәй документтар тапшырырға кәрәк?
Иң элек йәшәгән урын буйынса халыҡты социаль яҡлау идаралығына мөрәжәғәт итергә.
Ғаилә ағзаларының паспорты, балаларҙың тыуыу тураһындағы таныҡлығы күсермәләре; торлаҡ бинаһынан файҙаланыу хоҡуғы тураһындағы документтың күсермәһе; ғаилә хәле тураһында белешмә; һуңғы алты ай өсөн барлыҡ ғаилә ағзаларының килеме хаҡында белешмә (эш хаҡы, стипендия һ.б.); торлаҡ һәм
Барабансы Ниғмәт ағай Садиҡов халыҡты әҙгә генә ялға туҡтата, урындағы ете йыллыҡ мәктәптең математика уҡытыусыһы Сәймә Язданова беҙгә сәйәси дәрес үткәрә башлай. Ул “Ҡыҙыл Башҡортостан” гәзитенән Сталинградтағы дәһшәтле алыш тураһындағы мәҡәләне ҡысҡырып уҡый, ә беҙ, һуғылған көлтә өҫтөнә ултырып, тын да алмай тыңлайбыҙ.
Күптән түгел Белорет почтамты етәксеһе Шайморат Йомағужиндың янына инеп, элемтә проблемалары хаҡында һөйләшеп ултырҙым. Ул миңә Рәсәй почтаһының ҡыҫҡаса тарихын һөйләне, бөгөнгө уңыштарын телгә алды, етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү йәһәтенән башҡарылған эштәр тураһында әйтте.
Бөгөн ҡалала ла, ауылда ла почтальондар етешмәй, эш хаҡы бик бәләкәй, шуның өсөн хеҙмәткәрҙәр китеү яғында икән. Почтальондарға һәм операторҙарға хеҙмәт хаҡының арттырыласағын белдергәндәр, тик уның ҡасан буласағы тураһында хәбәр юҡ.
— Элек элемтә бүлексәләренең үҙ биналары булмаған, шуның өсөн бер ниндәй ремонт та талап ителмәгән.
К. ИШБУЛДИНА.
Башҡортостан — илгенәм
Беҙҙең ғәзиз ер генә!
"Башҡортостан" гәзите лә
Беҙҙең өсөн бер генә!


text:
- Подробности
- Просмотров: 233
РУС-ТӨРӨК ҺУҒЫШЫ (1828—29), тарҡалып барған Ғосман империяһы биләмәләрен бүлешер өсөн Рәсәй һәм Европа илдәре тарафынан алып барылған. Ҡоро ер ғәскәрҙәренең хәрби хәрәкәттәре Балҡанда һәм Кавказда, флоттыҡы Ҡара диңгеҙҙә барған. 2‑се рус армияһы составына 1‑се һәм 2‑се башҡорт полктары, 9‑сы Ырымбур һәм 4‑се Урал казак полктары, Өфө пехота полкы ингән. 1828 й. июленән башҡ. полктары Подольск губ. Ямполь ҡ. эргәһендә Днестр й. буйында кордон хеҙмәтендә булған, Өфө пехота һәм 4‑се казак полктары Шумла ҡәлғәһен ҡамауҙа, авг. алып (4 полктың барыһы ла) Козлуджи ҡ. янындағы алыштарҙа һәм Варна ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнашҡан, окт. — башҡ. полктары ген.-лейт. И.О.Витте корпусы, дек. Измаил һәм Килия ҡәлғәләре гарнизоны составында һуғышҡан. 1829 й. майында 9‑сы Ырымбур казак һәм Өфө пехота полктары Кулевче а. янындағы алышта, май—июндә 4‑се казак полкы Силистрия ҡәлғәһен ҡамауҙа, июлдә Өфө пехота полкы Балҡан аръяғы походында ҡатнашҡан. Һуғышта ҡатнашыусыларҙың бөтәһе лә “1828—1829 йй. Төрөк һуғышы өсөн” көмөш миҙалы м‑н бүләкләнгән.
Р.Н.Рәхимов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 195
СЕРПУХОВ ЯРУСЫ, карбондың аҫҡы бүлегенең өҫкө бүлексәһе. Визе ярусында ята, башҡорт ярусы м‑н ҡаплана. С.Н.Никитин тарафынан айырып күрһәтелә (1890). Серпухов ҡ. исеме м‑н аталған. БР‑ҙа диңгеҙҙәге карбонат һәм терриген‑карбонат ултырмаларынан тора. Ылымыҡтар, фораминиферҙар, мәрйендәр, брахиоподтар, остракодтар, аммоноидеялар, конодонттар хас. Аҫҡы һәм өҫкө ярым ярустарға, Уралдың көнбайыш битләүендә — косогор (аҫҡы ярым ярус), протвин, староуткинск (икеһе лә — өҫкө), көнсығыш битләүендә соңғор (аҫҡы), төйәләҫ, чернышев (икеһе лә — өҫкө) төбәк горизонттарына бүленә. Башҡортостандың платформалы өлөшөндә, Урал алды бөгөлөндә, Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүендә эзбизташтарҙан, доломитланған эзбизташ һәм доломиттарҙан ғибәрәт, ҡалынлығы 200—300 м тиклем. Йылайыр синклинорийында бохарсы свитаһының терриген‑карбонат ҡатламдарынан тора (ҡалынлығы яҡынса 100 м). Көньяҡ Уралдың көнсығыш битләүендә органоген, йыш ҡына ылымыҡлы эзбизташтарҙан ғибәрәт (400 м тиклем). Респ. көньяҡ‑көнсығышында Урал й. үҙәнендә С.я. цефалопод фациялары үҫешкән (яҡынса 40 м).
Е.И.Кулагина
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
– Һиңә мул аҡса вәғәҙә итһәләр, аяғыңды ҡырҡтырыр инеңме? – тигән һорау биргән.
– Әйтсе, тормош йылғаһы буйлап нисек ағырға? Нимә дөрөҫ?
– Башҡалар кеүек булма, – тигән ҡарт. – Битарафтар һәм “һоро”лар менән бергә ағым буйлап аҡма, ҡаршыға йөҙ! Тормош – көрәш.
Әл-хәмдү лил-ләһи раббил-ғаләмин Үәс-саләтү үәс-сәләмү ғәлә мүхәммәдән үә ғәлә әлиһи үә әсхәбиһи әжмәғин.
“Аллаһ Тәғәлә иманлы һәм һөнәрле бәндәһен ярата”, — тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм үҙенең мөбәрәк хәҙисендә.
Әңгәмәләшә торғас, Фәниҙә ханым үҙе хаҡында ла бер нисә кәлимә һүҙ әйтте. Ғаиләлә дүрт бала үҫкәндәр – өс ҡыҙ, бер ул. Ҡыҙҙарҙың барыһы ла әсәһенең юлын – медицина өлкәһен һайлаған. Фәниҙә Нәжип ҡыҙы, баш ҡалалағы 1-се медицина училищеһын тамамлағандан һуң, Сабыйҙар йортонда хеҙмәт юлын башлаған, артабан 17-се балалар дауаханаһында ете йыл тәжрибә туплаған.


text:
Бер кѳндә ѳс янғын
Хужа 500 мең һумлыҡ матди зыян күргән, янғын һүндереүселәр 2 млн. һумлыҡ мѳлкәтте ҡотҡарып ҡалыуға ирешә. Утты һүндереүгә Сосновка ауыл хакимиәтенән 1 техника һәм 2 кеше, 44-се янғын часынан 2 техника һәм 6 кеше йәлеп ителә. Күп тә үтмәй, тѳнгѳ сәғәт икенсе яртыла ҡаланың Октябрьский биҫтәһендәге Овчаренко урамын- дағы 3-сѳ йорт эргәһендәге һарайҙар яныуы тураһында хәбәр итәләр. Янғын һүндереүселәр шунда уҡ урынға сыға. Кѳслѳ ел янғындың тиҙ таралыуына булышлыҡ итә, һѳҙѳмтәлә, 1000 квадрат метр майҙандағы һарайҙар яна. Кешеләр уттан 100 мең һум тирәһе зыян күрә, 10 млн. һумлыҡ милек ҡотҡарып ҡалына. Янғын һүндереүгә 44- се янғын часынан 2 техника һәм 15 кеше, “БМК” йәмғиәтенең янғын отрядынан 1 техника һәм 1 кеше, “Авария-ҡотҡарыу хеҙмәте” учреждениеһының Абҙаҡ ауылындағы янғынға ҡаршы хеҙмәтенең айырым посынан - 1 техника һәм 1 кеше, Белорет ПХС- ынан 2 техника һәм 2 кеше йәлеп ителә. Күп тә үтмәй, тѳнгѳ ике сәғәт 50 минутта Аҙнағол ауылында һарай яныуы тураһында хәбәр итәләр.
Шунда уҡ урындағы янғын дружинаһы егеттәре ярҙамға килә. Белореттан янғын машинаһы килгәнсе, улар уттың таралыуына юл ҡуймай. Янғын һѳҙѳмтәһендә һарай яна, хужа 60 мең һумлыҡ матди зыян күрә, яҡынса 500 мең һумлыҡ мѳлкәт ҡотҡарыла. Шулай итеп, был янғынды һүндереүҙә Сермән ауыл хакимиәте янындағы янғын дружинаһынан бер мотопомпа һәм ике кеше, 44-се янғын һүндереү часынан 1 техника һәм 2 кеше ҡатнаша. Дѳйѳм алғанда, үткән ял кѳндәрендә Башҡортостанда 21 янғын теркәлгән. Утты һүндереүгә 136 хеҙмәткәр һәм 49 берәмек техника йәлеп ителгән. Рәсәй Федерацияһы Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығының мәғлүмәт хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, мейес яҡҡан саҡта хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен боҙоуға бәйле биш янғын сыҡҡан.
Ағас мунсаларҙың яныуына бәйле янғын осраҡтары күп, шул иҫәптән, 12 июлдә Белорет районы Тирлән ауылында ағас мунса зыян күргән. Белорет районы биләмәһендә 2015 йылдың беренсе ярты йыллығында 56 янғын теркәлгән. Уларҙа 5 кешенең ғүмере ѳҙѳлгән, 2 кеше тән йәрәхәттәре алған. Быйыл ҡалала янғындар осрағы кәмеүе күҙәтелә: былтыр 41 янғын булһа, быйыл - 24. Беренсе ярты йыллыҡта Үрге Әүжән, Тирлән, Ҡағы, Нура, Сермән, Тимер юл ауыл хакимиәттәрендә - 1, Инйәрҙә - 6, Ишлелә, Ломовкала һәм Шығайҙа - 2, Абҙаҡта - 4, Сосновкала һәм Үҙәндә 3 янғын осрағы теркәлгән.
Быйыл Инйәр, Әзекәй, Ломовка, Ишле, Үҙән ауыл хакимиәттәрендә янғындар һаны артҡан. Абҙаҡ, Нура, Сермән, Үрге Әүжән, Тимер юл, Тирлән ауыл хакимиәттәрендә янғындар кәмеүе күҙәтелә. Күп осраҡта шәхси секторҙа ут сыға - 73,2 процент тәшкил итә. Йәғни, торлаҡ йорттар - 17, ҡаралты-ҡура - 21, баҡса йорттары - 3. Шулай уҡ тәүге 6 айҙа 3 автомобиль янған. Күберәген янғын мейес һәм торбаларҙың, электр ҡорамал- дарының тѳҙѳк булмауынан сыға. Биш ут тѳртѳүгә бәйле янғын сыҡҡан. Янғын бер кемде лә аямай. Һаҡһыҙлыҡ, хәүефһеҙлек ҡағи- ҙәләрен үтәмәү һеҙҙең һәм күршеләрегеҙҙең йорт-мѳлкәтен, ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуя. Шуға ла уттың, электр ҡорамалдарының ҙур хәүеф сығанағы булыуы тураһында оноторға ярамай. Үҙегеҙҙе һәм яҡындарығыҙҙы һаҡлағыҙ, ут менән шаярмағыҙ.
Рәмилә ХѲСНУЛЛИНА.


text:
Фото:
Мәләүез районында һайлауға әҙерлекте тикшерәләр
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһы ағзалары Берҙәм һайлау көнөнә әҙерлек барышын тикшереү, урындағы территориаль һайлау комиссияһынан хеҙмәттәштәренә методик һәм хоҡуҡи ярҙам күрһәтеү өсөн Мәләүез районына юлланды. Бөгөн бында округ һайлау комиссияһы вәкәләттәре йөкмәтелгән Мәләүез районы территориаль һайлау комиссияһының киңәйтелгән ултырышы үтә. Кәңәшмәлә участка һайлау комиссияларын ойоштороу, һайлаусылар исемлеге менән эш итеү, халыҡҡа мәғлүмәт еткереү кеүек мөһим мәсьәләләр тикшереләсәк.
2010 йылдың 14 мартында бер мандатлы 50-се Мәләүез һайлау округында Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға депутатлыҡҡа өҫтәмә һайлауҙар үтәсәк. Интернетта һайлау барышын тура трансляциялау был һайлауҙарҙың төп үҙенсәлеге буласаҡ. Бының өсөн алты һайлау участкаһында, был – округтағы дөйөм һайлау участкалар иҫәбенең 10 проценты, веб-камералар урынлаштырыласаҡ. Шул рәүешле Республика Үҙәк һайлау комиссияһы һайлау процесына заманса мәғлүмәт технологияларын индереү буйынса эксперименттарҙы дауам итергә йыйына.


text:
Етем балаларҙың торлаҡ проблемаларын хәл итеү өсөн республикаға 13 млн. һум аҡса бүленәсәк
РФ субъекттарына 2010 йылға етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы, шулай уҡ опекаға (попечителлеккә) алынған балаларҙы торлаҡ менән тәьмин итеүгә бүленәсәк субсидиялар күләме билдәләнде.
Күрһәтелгән маҡсаттарға федераль бюджеттан бөтәһе 1,105 миллиард һумдан ашыу күләмендә средстволар йүнәлтелде. Субсидиялар РФ Хөкүмәтенең 2009 йылдың 31 декабрендәге 1203-сө Ҡарары менән раҫланған Ҡағиҙәләргә ярашлы бүленә. Дөйөм сумманан Башҡортостанға 13,055 миллион һум аҡса киләсәк. Был күрһәткес буйынса беҙҙең республика Волга буйы федераль округы төбәктәре араһында алтынсы урында. Иң ҙур траншты Ырымбур өлкәһе аласаҡ – 27,3 млн. һум, унан ҡала Удмуртия – 24,3 млн. һум, Һарытау өлкәһе – 17,7 млн. һум, Һамар өлкәһе – 16,1 млн. һум, Киров өлкәһе – 13,8 млн. һум.
Был Ҡағиҙәләр положениеларын тормошҡа ашырыу маҡсатында етем балаларҙы 2010 йылға торлаҡ биналары менән тәьмин итеүгә һәм РФ субъекттары бюджеттарының сығымдары һөҙөмтәлелеге күрһәткестәренең маҡсатлы әһәмиәттәренә федераль бюджеттан субсидиялар иҫәбенә РФ субъекттарының сығым йөкләмәләрен өҫтәп финанслау кимәлдәре лә раҫланды. Башҡортостан өсөн өҫтәп финанслау кимәле 45,7 процент күләмендә билдәләнде.


text:
Имам
Има́м (арабла إمام — вуйлаташ) — исламышты мечеть доно вуйлатышы ӧрт эдем. Имам — тенгеок «весӹвлӓлӓн пример» семӹнь лин кердеш. Молитвӓм лыдмы годым имамым айырат, кыды ти йымы ыдылмы процесс верц вӓшештӓ. Молитвӓ лыдмы годым вуйлатышым айырымашты тӹдӹн иготшым анжат, 8 иӓш ылеш гӹнь тӹдӹ вуйлатышеш айырымы лин кердеш. Турциштӹ имамым мечеть кымдемӹн эдемвлӓжӹ айырат, ислам кушӹл органвлӓ тӹдӹм ярыктат. Имам Йымы йылавлӓ доно кӹлдалтшӹ йори школым тымень пӹтӓрӹшӹ лишӓшлык. Ти школ паштек кадий дон муфтий вӓрым нӓлӓш йӧн лиэш. Имам вуешӹжӹ ош тюрбаным дӓ ош шокшан выргемӹм чиӓ.


text:
Әҙерлекле егет әрмелә лә юғалмаҫ30-11-2011, 04:36 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Ҡыҙыу нөктәләрҙә ракета бригадаһы командиры сифатында хеҙмәт итеп ҡайтҡан һәм тыныс тормоштоң ҡәҙерен белгән Таңатаров бының ни тиклем хата аҙым икәнен яҡшы аңлай. Кисекмәҫтән ойошманың элекке ҡеүәтен аяҡҡа баҫтырыу эшенә тотона ул.
Һөҙөмтәлә ябылған подразделениеларҙың 27-һе ҡабаттан асылған, ҡалғандарын тергеҙеү буйынса ла ныҡышмалы эш алып барыла. Республика ойошмаһының әүҙемлек күрһәткесе итеп бер-ике миҫал килтереү урынлы булыр: Волга буйы федераль округында ДОСААФ-тың бөтәһе 198 урындағы советы эшләһә, шуның 52-һе – Башҡортостанда. Беҙҙә йыл һайын Рәсәй Ҡораллы Көстәре өсөн 2 500 белгес әҙерләнә, был күрһәткес тә — округта иң юғарыһы.
— Сифатлы әҙерлек үтеп, армияға киткән балаларыбыҙ ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ҡатмарлы хәрби техниканы һәм ҡорамалдарҙы үҙләштерә, уларҙың специальносы, техник белемдәре лә бар. Тимәк, егеттәрҙе окоп ҡаҙырға мәжбүр итмәйәсәктәр, — ти Илгиз Ғәзиз улы. — Ә РФ Оборона министрлығы мәғлүмәттәренән күренеүенсә, техник әҙерлекле һалдаттарға ихтыяж һуңғы йылдарҙа ике тапҡырҙан ашыуға артҡан.
Хәҙер хаҡтарға киләйек. ДОСААФ ниндәй аҡсаға көн күрә? Бер буласаҡ яугирҙе уҡытыуға Оборона министрлығы 12,6 мең һум аҡса бүлә. Ғәмәлдә иһә сығым 25 мең һум самаһы тәшкил итә. Тимәк, финанслау ихтыяждың яртыһын ҡаплауға ғына етә. Ҡалғанына төбәк ойошмаһы үҙе эшләп тапҡан аҡсаны бүлә. Төп сығанаҡтарҙың береһе – ҙур һорау менән файҙаланған техник һөнәрҙәргә уҡытыусы курстар. Кемдер, юғары уҡыу йорттарына инә алмағанлыҡтан, йә тура ошонда килеп, егерме биш специальность араһынан үҙенә оҡшағанын һайлай. Водитель, электрик, автослесарь һәм башҡа һөнәрҙәрҙе үҙләштерәләр бында. Үткән уҡыу йылында, мәҫәлән, ДОСААФ-тың белем биреү учреждениеларында 30 мең кеше уҡып сыҡҡан.
ДОСААФ ойошмаһының төп тәғәйенләнеше — үҫмерҙәрҙе армияға әҙерләү. Был йүнәлешкә Башҡортостан төбәк ойошмаһында бик ҙур әһәмиәт бирелә. Мәктәп уҡыусылары уның секцияларында автомобиль йөрөтөргә, атырға, парашют менән һикерергә, планерҙа осорға өйрәнә ала. ДОСААФ йылына 400-ләп ярыш үткәрә. Спорт тәрбиәһе биреү буйынса ул Волга буйы федераль округында беренсе, Рәсәйҙә алтынсы урынды биләй. Райондарҙа һәм ҡалаларҙа төрлө секциялар асыла, чемпиондар тәрбиәләнә. Авиация, авиамодель, мотоцикл, һыу-мотор кеүек секцияларҙың матди нигеҙен тәьмин итеү ҡиммәткә төшә. Әйтәйек, бер картинг 55—65 мең, сит ил винтовкаһы 80—90 мең, кросс ярышы мотоциклы 150 мең һум тора. Ә дәүләт кимәлендә финанслау мәсьәләһе хәл ителмәгән. Ойошманың үҙенә генә был тиклем сығымдарҙы ҡаплау — мөмкин булмаған эш. Быйыл мотокростың ун этабын үткәрергә бағыусылар ярҙам иткән. Йәйге биатлондың ете этабы, атыу, авиамоделизм, башҡа күп төрҙәр буйынса ярыштар ойошторолған. Уларҙа йыл да 50 меңләп бала ҡатнаша. Ауырлыҡ менән булһа ла бөтә райондарҙы ла тиерлек атыу күнекмәләре үткәреү өсөн заманса база менән тәьмин иткәндәр. “Скат” компьютерҙа атыу тренажерҙары ғына ла — ҡырҡ ике. Шунлыҡтан үҫмерҙәребеҙ Рәсәй ярыштарында яҡшы күрһәткестәргә өлгәшә.
Спорттың авиация төрҙәрендә призлы урындар яулана. Мәҫәлән, быйыл Рәсәй Кубогына парашют-тау саңғыһы икебәйгеһендә Башҡортостандың ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы — 1-се, ир-егеттәр командаһы 2-се урын алды. Орскиҙа классик парашютизм буйынса беҙҙекеләр Волга буйы федераль округы чемпионы булды. Ошо уҡ төрҙә Чебоксар ҡалаһында юниорҙар араһында үткән Рәсәй беренселегендә Күмертау спортсыһы Максим Рубцов абсолют чемпион исемен яулай. Сербияла үткән Европа беренселегендә иһә ул парашютта ергә төшөү теүәллеге буйынса һәм шәхси акробатикала өсөнсө урынды ала. Краснодар крайында парашют спорты буйынса БДБ дәүләттәре Кубогына ярышта Башҡортостан командаһы дүртенсе була.
— Республикала спорттың авиация төрҙәрен үҫтереү өсөн шарттар бар, — тип иҫәпләй Илгиз Таңатаров. — Ҡалаларыбыҙҙа совет заманынан ҡалған урындағы авиалиниялар аэропорттары бар. Уларҙы авиация-спорт ойошмаларын урынлаштырыу өсөн файҙаланырға була.
Ысынлап та, республикалағы таулы ландшафт дельтаплан һәм параплан спортын үҫтереү өсөн уңайлы. Башҡортостанда ике дельтадром бар: Әбйәлил районында — “Асҡар” һәм Туймазы районында — “Ҡандракүл”. Улар һауа хәрәкәтенә идара итеү үҙәктәре тарафынан раҫланған Осоштарҙы ғәмәлгә ашырыу буйынса инструкцияға эйә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был дельтадромдарҙың спортсыларҙы урынлаштырыу инфраструктураһы һәм тауға менеү ҡулайламалары юҡ. Тау үренә ДОСААФ бүлгән КамАЗ-дар йә “Урал” машиналары алып менә. “Асҡар” дельтадромын йыһазлау тураһындағы мәсьәлә биш йыл элек күтәрелә. Инфраструктураның проекты эшләнә.
Күмертау һәм Октябрьский ҡалаларында ДОСААФ аэроклубтары әүҙем эшләй. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Стәрлетамаҡ һәм Сибайҙағы аэроклубтарҙың эшмәкәрлеге аҡса етмәү арҡаһында туҡтатылған. Проблеманы хәл итеү юлдары эҙләнә, әлбиттә. Муса Гәрәев исемендәге Үҙәк аэроклубтың матди-техник нигеҙен яңыртыу өсөн дә инвестиция проекты эшләнә. Авиация эшмәкәрлегенә аҡса һалыу бик табышлы булыуы ла ихтимал. АҠШ-та, мәҫәлән, 200 меңдән ашыу кешенең шәхси һауа судноһы бар. Беҙҙә был йүнәлеш яңы үҫеш юлына баҫҡан. ДОСААФ аэроклубтарының ошондай судноларға идара итергә өйрәтеү тәжрибәһе һәм базаһы бар.
Ҡыҫҡаһы, был ойошма ғәмәлгә ашырған эштәр ҙә, ауыҙ тултырып һөйләрлек уңыштар ҙа аҙ түгел. Иң мөһиме – ул йәш быуынды сәләмәт тормошҡа йәлеп итә, илһөйәрлек рухында тәрбиәләй.


text:
Рөстәм Хәмитовтың «Газпром» башлығы Алексей Миллер менән эш осрашыуы булды Фото: «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитовтың «Газпром» башлығы Алексей Миллер менән эш осрашыуы булды
Рөстәм Хәмитовтың «Газпром» башлығы Алексей Миллер менән эш осрашыуы булды Фото: «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
10 ноябрҙә Мәскәүҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең идара рәйесе Алексей Миллер менән эш осрашыуы булды.
Яҡтар Хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙе тормошҡа ашырыу барышын тикшерҙе. Атап әйткәндә, республикаға газ үткәреү хаҡында һүҙ барҙы. 2006-2015 йылдарҙа «Газпром» дөйөм оҙонлоғо 405 километрлыҡ 21 ҡасаба-ара газ үткәргес төҙөгән, тип билдәләнде. Һөҙөмтәлә Башҡортостанға газ үткәреү кимәле 78,5-тән 89,6 процентҡа тиклем артҡан (Рәсәй буйынса уртаса — 66,2 процент). Әлеге ваҡытта компания республиканың Краснокама, Баймаҡ, Борай, Мишкә, Өфө һәм Учалы райондарында алты ҡасаба-ара газ үткәргес төҙөй.
Осрашыуҙа «Газпром»дың Башҡортостанда газ-мотор яғыулығы баҙарын үҫтереү буйынса эшенә айырым иғтибар бүленде. Бөгөн төбәктә «Газпрома»дың 12 автомобиль газ тултырыусы компрессор станциялары эшләй. Өфөлә тағы ла бер станция төҙөлә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «Газпром» һәм Башҡортостан араһында хеҙмәттәшлек, тәбиғи газды мотор яғыулығы сифатында файҙаланыуҙы киңәйтеү, газ үткәреү тураһында килешеүҙәр ғәмәлдә. Бынан тыш, яҡтар республика ойошмаларының юғары технологиялы продукцияһын ҡулланыуҙы киңәйтеү буйынса проекттың «юл карта»һына ҡул ҡуйған.
«Газпром — балаларға» программаһы сиктәрендә төбәктә тау саңғыһы спорты буйынса олимпия резервындағы балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе, күп функциялы спорт майҙансыҡтары төҙөлгән.


text:
Шаран районында урындағы телевидение эшләй башлаясаҡ
Кесаҙна, 3 мартта, Шаран районы тарихында тәүге тапҡыр урындағы телевидениеның тапшырыуы эфирға сығасаҡ. Уны төбәктең БЮТ каналы ышаныслы тотҡан бөтөн тораҡ пункттарында ла ҡарай аласаҡтар. «Шаран телевидениеһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте журналистары райондың төрлө тораҡ пункттарында предприятиелар, ауылдарҙа йәшәгән, уҡыған, эшләгән кешеләр тураһында сюжеттар блогы төшөргән. Сигнал тапшырыу өсөн Шаран ауылындағы телевышкала махсус ҡорамал урынлаштырылған.
Район хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, тәүге осорҙа телетапшырыуҙар аҙнаһына бер тапҡыр сығарыласаҡ. Әлеге ваҡытта икенсе эфир – «Диалог» программаһы әҙерләнә.


text:
Өфөләге күсемһеҙ милек күргәҙмәһендә сит ил компанияларының ҡатнашыуы көтөлә
«Азимут» күсемһеҙ милек буйынса берҙәм дәүләт хеҙмәте делегацияһы Ҡаҙанда көҙгө төҙөлөш форумында ҡатнашты. Уның сиктәрендә «Торлаҡ», «Татарстанда күсемһеҙ милек йәрминкәһе» һәм«Торлаҡ һәм ҡоролмаларҙың инженерлыҡ коммуникациялары» кеүек өс күргәҙмә үтте.
«Азимут» берҙәм дәүләт хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, форумдың ҡайһы бер ҡатнашыусылары сит илдәрҙең күсемһеҙ милке буйынса үҙенең хеҙмәттәрен 27 — 29 октябрҙә Өфөлә үтәсәк «Күсемһеҙ милек. Көҙ-2011» XVII күргәҙмә-йәрминкәһендә лә тәҡдим итәсәк. Мәҫәлән, ҙур төрөк компанияһы күргәҙмәгә килгәндәргә Аланья территорияһындағы апартаменттарҙы, шулай уҡ виллалар, ер участкалары, коммерция күсемһеҙ милкен һатып алыу һәм уны шәхси милек итеп теркәү буйынса уникаль тәҡдим әҙерләй. Квалифицикациялы белгестәрҙән инвестициялар һалыу мәсьәләһендә консультациялар алырға, улар тәҡдим иткән фатир һәм йорттар менән танышырға мөмкин буласаҡ.
Бынан тыш, бюджет торлаҡ, коммерцияға ҡараған күсемһеҙ милек һатып алыу, килешеүҙәрҙе юридик яҡтан оҙата барыу мөмкинлеге лә ҡаралған.


text:
Фото:
Өфө лимонарийында Лимон ҡушаматлы ҡуян үҫкән
Фото:
Бына бер нисә ай инде Өфө лимонарийында Лимон ҡушаматлы ҡуян йәшәй. Һыуыҡтарҙан ҡасып, көҙгөһөн ул урмандан теплицаға килеп ингән һәм һыуыҡтарҙы быяла аҫтында үткәреүҙе хуп күргән. Һалҡындар етеү менән ҡуян тунын алмаштырған һәм хәҙер цитрондар тирәләй аҡ ҡуян һикерә. Һуңғы арала быйылғы йыл символы бөтөнләй тәртипһеҙләнгән һәм лимонарийҙағы экзотик үҫемлектәрҙе кимерә башлаған.
— Хеҙмәткәрҙәр һәм беҙҙә практика үткән студенттар Лимонды бөгөн иреккә сығарасаҡ, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Өфө урман хужалығы техникумының уҡыу-тәжрибә хужалығы мөдире Фәриҙә Валиева.
Яңы йылды ҡуянға үҙенең иштәре менән ҡаршыларға тура киләсәк. Лимонарий хеҙмәткәрҙәре мәңге йәшел баҡсаларында уның урынына алмашҡа киләһе йыл символы – Аждаһа килмәһә ярар ине, тип йылмая. Һәр хәлдә, беҙҙең урмандарҙа бындай йәнлектәр юҡ, шикелле.


text:
Белорет ветерандарына торлаҡ сертификаттары тапшырылдыФото: Ольга Колесникова
Белорет ветерандарына торлаҡ сертификаттары тапшырылды
Белорет ветерандарына торлаҡ сертификаттары тапшырылдыФото: Ольга Колесникова
Белорет районы хакимиәте башлығы Владислав Миронов кесе йома көнө, «Ветерандар тураһында»ғы Федераль законға ярашлы, торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж булған Белоретта йәшәүсе алты кешегә торлаҡ төҙөүгә йәки һатып алыуға бер тапҡыр бирелә торған аҡсалата түләү тураһында сертификаттар тапшырҙы.
Көтөп алынған таныҡлыҡтарҙы Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары Сәғит Зәйнетдинов һәм Аграфена Анисимова, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының тол ҡатындары Акулина Исаева, Сания Ҡорманаева, Рәйсә Шамшурина һәм Сара Яҡшыбаева алды.
Сертификаттарҙы тапшырып, Владислав Миронов ветерандарға һуғыш йылдарында күрһәткән ҡаһарманлыҡтары, сабырлыҡтары, һуғыштан һуңғы фиҙаҡәр хеҙмәттәре өсөн рәхмәтен белдерҙе, уларға ныҡлы сәләмәтлек, именлек һәм оҙон ғүмер теләне, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.


text:
Шаяндар һәм тапҡырҙар клубының «Асмандарға ашыу» республика фестивале кубогын Екатеринбург командаһы яуланы
Стәрлетамаҡта үткән Шаяндар һәм тапҡырҙар клубының «Асмандарға ашыу» икенсе республика фестивале кубогын Екатеринбургтан «Ҡыш» командаһы яуланы. Икенсе урында – Өфө дәүләт нефть техник университеты йәштәре, өсөнсө урынды «3Ко» (Стәрлетамаҡ) һәм «Үҙебеҙҙекеләр» (Салауат) командалары бүлеште.
Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, шулай уҡ биш номинацияла еңеүселәр билдәләнде. Иң яҡшы ир-егеттәр роле өсөн – Өфө дәүләт нефть техник университеты студенты Рауил Бәҙретдинов, ҡатын-ҡыҙҙар роле өсөн Өфөнөң «Үҙәк» командаһынан Альбина Сәлимова билдәләнде. Иң яҡшы музыкаль номер – «Макфа» командаһында (Өфө), иң яҡшы шаяртыу — «Көньяҡ Башҡортостан» командаһында (Мәләүез), иң яҡшы уйын номеры «Үлемесле ҡорал-3» командаһында (Өфө) булды.
Стәрлетамаҡтың Шаяндар һәм тапҡырҙар клубы хәрәкәте һәм «Асмандарға ашыу» командаһы менән ойошторолған сарала 12 коллектив ҡатнашты. «Асмандарға ашыу» командаһы фестивалдә конкурстан тыш сығыш яһаны.


text:
Баш ҡалабыҙҙың 47-се моделле балалар китапханаһы ла «Балалар китабы аҙналығы»нан ситтә ҡалманы. Бик ҡыҙыҡлы үтте ул. Төрлө конкурстар, уйындар ойошторолдо.
Тәүге көндө аҙналыҡты асып, уның килеп сығыу тарихы менән танышҡандан һуң, «Әҙәби юбилей парады» темаһына «Мөғжизәләр яланы» уйыны уҙғарылды. Был сараға балалар ата-әсәләре менән килгәйне. «Өфө буйлап сәйәхәт» тигән китаптар күргәҙмәһе менән дә таныштылар, квест-уйын һорауҙарына яуап бирҙеләр. «Беҙҙең ғаиләлә яратып уҡылған китап» тип аталған осрашыу-әңгәмә лә булды. Атай-әсәйҙәр ҙә бик әүҙем ҡатнашты, үҙҙәренең беренсе, яратып уҡыған китаптары хаҡында һөйләнеләр, һүрәткә төшөрөлгән аҡ сәскәнең таждарына китаптарының исемен, авторын яҙып ҡуйҙылар.
Шаҡша биҫтәһендә йәшәүсе яҙыусы Тамара Ғәлләмова менән дә осрашыу булды. Ул үҙенең бала сағы, ғаиләһе тураһында һөйләне. Уҡыусылар ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын бирҙе, файҙалы кәңәштәр алды.
«Әкиәттәр донъяһында» тип аталған кисә лә оҡшаны. Бында балалар өҙөктәр буйынса әкиәттәрҙең исемдәрен тапты, яңылыштырылып уҡылған әҫәрҙәрҙе дөрөҫләп тамамланы.
Ата-әсәләр, уҡыусылар әҙәби геройҙар – Гарри Поттер, Карабас-Барабас, Аладдин, Ҡыҙыл Ҡалпаҡ һәм башҡаларҙың костюмдарын кейеп, яңы әкиәттәр уйлап сығарып, оҫталыҡ дәрестәре үткәрҙе. Улар командаларға бүленеп, әкиәттәрҙе сәхнәләштереп тә күрһәтте.
Был аҙналыҡ китап байрамына әүерелде. Ата-әсәләр ҙә, уҡыусылар ҙа ҡәнәғәт ҡалды.
Айгөл ЙӘҺҮҘИНА.
Өфө ҡалаһы,мод елле балалар кит апханаһының16-сы филиалы.


text:
Күптәр эш хаҡының күп өлөшөн “конвертта” алырға риза була һәм пенсияға тиклем әле оҙаҡ, иң мөһиме – хәҙерге көндә лайыҡлы эш хаҡы, тип иҫәпләй. Хеҙмәт килешеүендә рәсми эш хаҡы билдәләнгән минималь күләмдә генә күрһәтелә. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ: эш хаҡының минималь күләме – эш биреүсе тарафынан бер календарь ай өсөн мотлаҡ түләнә торған сумманы тәшкил итә. Ул әлеге көндә 4611 һумға тиң, Башҡортостан буйынса Урал коэффициентын ҡушып иҫәпләгәндә – 5302,65 һум.
Әгәр хеҙмәткәр производствола йәрәхәт алып, эшкә һәләтен юғалтһа, тағы ла хөртөрәк. Бындай осраҡтарҙа айлыҡ түләүҙәр күләме нисә процент эшкә һәләтлек юғалһа, эш хаҡының шул күләмдәге өлөшөнә тиң була. Рәсми рәүештә юғары эш хаҡы алған хеҙмәткәргә ай һайын байтаҡ ҡына сумма аҡса түләнә. Ә бына эш хаҡының минималь күләменә “риза булып” йөрөгәндәр иһә тиндәргә генә иҫәп тота ала. Эш хаҡын конвертта алыусы йөклө ҡатын-ҡыҙҙар айырыуса ҙур финанс юғалтыуҙарға дусар. Сөнки йөклөлөк һәм бала табыу, балаға 1,5 йәш тулғансы баланы тәрбиәләү буйынса пособиелар ҙа рәсми эш хаҡы күләменән сығып билдәләнә. Әгәр эш хаҡы бик бәләкәй (минималь эш хаҡы күләменә тиң) икән, ғаилә өсөн бик әһәмиәтле осорҙа байтаҡ аҡсанан ҡолаҡ ҡағаһың, тигән һүҙ был.
Күп кенә ойошмаларҙың “һоро эш хаҡы” схемаһы ҡулланыуы – эш биреүселәрҙең һалымдан ҡасыу алымы. Бындай осраҡтарҙа һәр ваҡыт хеҙмәткәр зыян күрә, сөнки ул үҙе үк тулы күләмдәге социаль гарантияларҙан мәхрүм итеүсе документҡа ҡул ҡуя. Шуны хәтерегеҙҙә тотоғоҙ: бер ваҡытта ла һеҙ быға тиклем айына 25 мең һум эш хаҡы алыуығыҙҙы иҫбатлай алмаясаҡһығыҙ – “законға ярашлы тултырылған” документтар һәм хеҙмәт килешеүе буйынса һеҙҙең эш хаҡығыҙ – 4 мең һум.
Эш хаҡын “конвертта” алыуҙың башҡа күңелһеҙ сюрприздары ла бихисап. Начальнигыгыҙ менән конфликтҡа инһәгеҙ, эш хаҡығыҙҙың “аҡ”, йәғни рәсми өлөшөн генә ала башлауығыҙ, отпуск аҡсаһын тулы күләмдә түләмәүҙәре, эштән киткәндә тулыһынса иҫәп-хисап яһамауҙары ихтимал. Ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ буйынса пособиеның аҙ түләнәсәген атап үткәйнек инде. Бынан тыш, эштә ҡыҫҡартыуҙар, бала тыуыуы, уҡыу һ.б. хәлдәр менән бәйле социаль гарантиялар ҙа үтәлмәйәсәк. Шулай уҡ банктарҙың һеҙгә кредит биреүҙән баш тартыуы, сит илгә виза бирмәүҙәре ихтимал. Ҡартлыҡ буйынса пенсияға сыҡҡанда йәки инвалидлыҡ билдәләгәндә минималь пенсия тәғәйенләнәсәге тураһында ла оноторға ярамай. Былар барыһы ла бизнес структураларҙың үҙҙәренең хеҙмәткәрҙәре алдындағы социаль һәм гражданлыҡ яуаплылығынан ҡасыуы тураһында һөйләй.
Эш хаҡы күләме түбән булған ойошмалар эшмәкәрлеген төрлө ведомстволар, һалым, прокуратура органдары, РФ социаль страховкалау фонды һ.б. даими рәүештә контролдә тота. Эш хаҡын “конвертта” бирһәләр, хеҙмәткәр прокуратура һәм хеҙмәт буйынса инспекцияға мөрәжәғәт итә ала. Намыҫһыҙ эш биреүселәр Рәсәй Федерацияһының Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы кодексының 5.27-се статьяһына ярашлы, административ яуаплылыҡҡа тарттырыла – уларға 50 мең һумға тиклем штраф һалына.
Эш биреүселәрҙең хеҙмәткәрҙәргә эш хаҡы түләү фондынан страховка иғәнәләрен тулы күләмдә һәм ваҡытында күсермәүе, ялланған хеҙмәткәрҙәр менән легаль хеҙмәт килешеүҙәре төҙөмәүе, ысынбарлыҡтағы килемдәрҙе йәшереү маҡсатында эш хаҡын “конверттарҙа” биреүе – хеҙмәткәрҙәрҙе социаль яҡлау өлкәһендәге закондарҙы боҙоу ул.
Хәҙерге көндәге ябай булмаған иҡтисади шарттарҙа Рәсәй Федерацияһы Социаль страховка фондының төп маҡсаты – граждандар алдындағы дәүләт гарантияларын оператив һәм тулы күләмдә үтәү өсөн тотороҡло финанс системаһын булдырыу. Был иртәгеһе көнгә беҙҙең өсөн ышаныс тыуҙырыусы төп принцип икәнлеген оноторға ярамай.
Сәлимә Кейекбирҙина.


text:
Ун һигеҙенсе быуат башында Ирәндек тауҙарының көнсығыш битләүенән аҫтараҡ, Төйәләҫ йылғаһы буйында Әхмәр, Биктаһир, Дәүләт исемле кешеләр ғаиләләре менән, көтөү-көтөү малдарын ҡыуып килеп, йәшәй башлайҙар. Әхмәрҙең өс улы була: Әбделхалиҡ, Ибраһим, Рафиҡ. Ауылға Әхмәр исемен биргәндәр. Ә 1795 йылда – бишенсе ревизия ваҡытында Биктаһир тип теркәлгән (йәйә эсендә Әхмәр тип яҙылған). Тимәк, ауыл тәүге нигеҙ һалыусыларҙың исемен йөрөткән. Ун һигеҙенсе быуат аҙағында Әхмәр Сибай ауылынан ҙурыраҡ булған.
1834 йылда 51 кеше Әхмәрҙән Ҡаҙаҡ Сапҡан йылғаһы буйына күсеп ултырып, яңы ауылға Дәүләт исеме биргән. Сөнки Әхмәр ауылына нигеҙ һалыусылар менән бергә килгән Дәүләт Юлсурин был яңы ауылға нигеҙ һалыусы булған.
1816 йылда Әхмәргә тағы 27 ғаилә өҫтәлгән. Иманғол Әпеков һәм ғаиләләре менән биш улы күсеп килгән. Ауылдың өсөнсө исеме Әпек булған.
1812 йылғы Ватан һуғышында Әхмәр ауылынан ун бишенсе полк яугирҙары Йәрмөхәмәт Ишемғолов, Әбделхалиҡ Әхмәров, Салих Әбдисов (Габдюсов) ҡатнашҡан. Өсөһө лә “1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн” һәм “1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә” көмөш миҙалдары менән бүләкләнгән. Йәрмөхәмәт Ишемғолов тигән кеше Төйәләҫ ҡасабаһына күсеп киткән. Салих Әбдисов тоҡомонан Әхмәрҙә 9-10 ғаилә йәшәй.
Әбделхалиҡ Әхмәров шәжәрәһе
Әбделхалиҡ Әхмәров нәҫеле хәҙерге ваҡытта Әхмәрҙә, балалары Сибай ҡалаһында йәшәй. Әхмәрҙән өс ул – Әбделхалиҡ, Ибраһим, Рафиҡ тыуған. Рафиҡ Әхмәровтан (1765-1824) таралған нәҫел хәҙерге көндә Әхмәр ауылында йәшәй – Ҡадыровтар, Мәҡсүтовтар,
Маннаповтар, Шахморатовтар.
Әнүәр Сәйех улы Мәҡсүтов Бөйөк Ватан һуғышы ветераны ине. Уның улдары Өлфәт, Миңлебай хәҙер мәрхүмдәр инде. Ҡыҙҙары Сәлимә, Фатима республикабыҙ райондарында йәшәй.
Ә бына Әнүәр ағайҙың ике туған ҡустыһы Юлай Хөрмәт улы Мәҡсүтов “Йәшлек” гәзитенең билдәле журналисы – уҡымлы, бай йөкмәткеле мәҡәләләре менән ҡыуандырҙы, хәҙерге көндә мәрхүм инде.
Әхмәр ауылында йәшәгән Мәжит Әғзәм улы Ҡадыров – Бөйөк Ватан һуғышы һәм хеҙмәт ветераны. “Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн”, “Хеҙмәт ветераны”, “Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн” һәм юбилей миҙалдары менән бүләкләнгән.
Уның атаһы Әғзәм Әбделҡадир улы (1897-1986) шулай уҡ Бөйөк Ватан һәм Беренсе донъя һуғышы яугиры булған. Ватан һуғышы ордены, “Германияны еңгән өсөн”, “Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн” һәм юбилей миҙалдары менән бүләкләнгән.
Әғзәмдең атаһы Юныс Әбделҡадир улы (1894-1962) хәрби хеҙмәттә Николай батшаны һаҡлауҙа булған, совет власы урынлашҡас, батша тапшырған наградаларҙы йәшереп, өй нигеҙенә күмгән, әммә улар әлегә тиклем дә табылмаған.
Мәжит Әғзәм улының өлкән улы Әхсән ата-әсәһен көтә. Икенсеһе – Әкрәм, Сибай ҡалаһында йәшәй. Өсөнсө улдары Әсҡәт Мәжит улы Әхмәр мәктәбе уҡыусыларын волейбол буйынса әҙерләй һәм ярыштарҙа юғары күрһәткестәргә өлгәшә. Улы Рифат институт тамамлап, армияла хеҙмәт итә, ҡыҙы Нурзилә Силәбе ҡалаһында мединститутта, Илшаты тау техникумында уҡый. Бәләкәй улы һәм ҡыҙы мәктәптә белем ала.
Мәжит Ҡадыровтың бәләкәй улы Фәнил механик һөнәренә эйә, ҡыҙы Фәүзиә Сибай ҡалаһында табип булып эшләй, тормош иптәше менән бер ул үҫтерә.
Әхмәр ауылының иң данлыҡлы ғаиләләренең береһе – Маннаповтар. Солтан Хәбиб улы Башҡортостандың атҡаҙанған механизаторы, Хеҙмәт Ҡыҙыл байраҡ ордены менән бүләкләнгән. Ә уның улы Рамазан Солтан улы Афғанстанда хеҙмәт итеп, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән. Хәҙер ул Сибай ҡалаһында йәшәй.
Әхмәровтар
Әбделхалиҡтан Хажиәхмәт, Хажиәхмәттән Ҡотләхмәт, Мөхәмәтзәки, Факиһа, Муллахмәт тыуған. Ауыл тарихында Ҡотләхмәт Әхмәров менән Муллахмәт Халиҡов 1921 йылғы аслыҡ йылында халыҡты аслыҡтан, яланғаслыҡтан, наҙанлыҡтан арындырыу өсөн күп көс һалғаны билдәле.
Ҡотләхмәт репрессия башланғас, сит яҡтарға сығып киткән. Сөнки уның атаһы Хажиәхмәт ауыл старостаһы булған, хәлле йәшәгән. Өйөр-өйөр йылҡы, һыйыр малы тотҡан. Утыҙынсы йылдарҙа, колхоз төҙөлгәс, бер өйөр йылҡыһын колхозға биргән.
Мөхәмәтзәкиҙән өс бала – Гөлнур, Әхмәтзәки, Рауза, Маһинур (балалары – Римма, Олег) тыуған. Факиһанан Камил, Шамил, Рәүеф, Зөһрә, Зәйтүнә донъяға килә.
Ә Муллахмәт Халиҡовтан Рәйес, Мөбинә, Миҙәхәт тыуған. Колхоз төҙөлгәс, МТС-та тракторсы булып эшләгән, егәрле Муллахмәтте ВДНХ күргәҙмәһенә ебәргәндәр. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас ул яуға китә һәм әйләнеп ҡайтмай. “Хәтер” китабында уның тураһында ошондай мәғлүмәт бар – 1905 йылда тыуған, рядовой, уҡсы, 1944 йылда хәбәрһеҙ юғалған.
Шулай итеп, өс бала – Рәйес, Мөбинә, Миҙәхәт етем ҡалған. Әсәләре һуғыштан бер ҡулһыҙ ҡайтҡан Дан ордены кавалеры Шәкүр Маннановҡа кейәүгә сығып, донъя көткән, Урал, Мәймүнә исемле балалары тыуған.
1937 йылғы Рәйес Муллахмәт улы Халиҡов үҫеп еткәс, совхоздың алдынғы механизаторы булып эшләп, пенсия йәшендә мәрхүм булды. Уның балалары Ураз, Әлфирә, Әминә, Ғәлиә һәм Зифа Башҡортостандың ауыл-ҡалаларында матур тормош ҡороп, илгә тырыш хеҙмәт итеп йәшәйҙәр.
Әбдисовтар
Ә.З. Әсфәндиәровтың “Ауылдар тарихы” китабында хата киткәнме, әллә ревизия ваҡытында яңылыш яҙып алынғанмы – ауылда Габдюсов фамилиялы кеше осрамай. Хатта тирә-яҡта ла, тарихи сығанаҡтарҙа ла юҡ. Ә бына Әбдисовтар – элек-электән Әхмәр ауылында бай тарихлы тоҡом. Архивтан алынған шәжәрәлә, Салих Әбдисов тигән кеше 1812 йылғы һуғышта ҡатнашҡан, тип яҙылған.
Был тоҡом батыр Алдархан тархандан башланып киткән. Алдархандан (1668-1740) туғыҙ ул тыуған. Бер улы Йосоп тархандан Әбдис тархан тыуған, унан – Мансур. Мансур 1812 йылғы Ватан һуғышы яугиры Салих Әбдисовҡа ғүмер биргән. Салихтан Әхмәт, унан-Ҡасим, Ҡасимдан – Ибраһим, Мостафа, Сәләх тыуған. Сәләхтән Ғәлиастан, Вәлләм, Мозафар, Шәрифъямал донъяға килә. Ғәлиастан Сәләх улы Әбдисов Бөйөк Ватан һуғышында хәбәрһеҙ юғалған. Хәҙерге ваҡытта Әхмәр ауылында уның улы, хеҙмәт ветераны Мөхәмәт йәшәй. Ҡатыны ветеран уҡытыусы Велүрә Шәйхи ҡыҙы менән бер ҡыҙ, ике ул үҫтерҙеләр.
Вәлләм Сәләх улы Әбдисов Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, ун ике бала атаһы бөгөн мәрхүм инде. Балалары атаһының юлын лайыҡлы дауам итә.
Мозафар Сәләх улы – ветеран, данлыҡлы тимерсе ине. Уның балалары ла төрлө ерҙә эшләй, тырышып донъя көтә.
Ауылымдың шәжәрәһен өйрәнеп, беҙ күп шәхестәребеҙҙе белмәүебеҙҙе аңланым. Киләсәктә тыуған яҡ тарихын ныҡлап өйрәнергә, уны туплап яҙырға уйлайым.
З. КӘРИМОВА, Әхмәр мәктәбе уҡытыусыһы.