text:
- Подробности
- Просмотров: 364
ТОЛПАР, башҡ. мифологияһында ҡанатлы ат. Әкиәттәр (“Алпамыша батыр”, “Алмабатыр менән Алмабикә”, “Таҙ батыр” һ.б.), эпостар (“Алдар менән Зөһрә”, “Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу”, “Ҡоблан батыр” һ.б.) персонажы. Т. тоҡомо башлығы — Аҡбуҙат. “Тәүге толпарҙар” легендаһына ярашлы, Т. һыу аҫты донъяһынан сыҡҡан; ҡайһы бер әкиәттәрҙә герой еңелгән дейеүҙең атына хужа булған (“Ҡыран батыр”) йәки уны ер аҫты батшалығынан тапҡан (“Таң батыр”). Төрлө төҫтә булырға мөмкин: буҙ, ҡара, күк, туры һ.б. Герой йылҡы көтөүендә йүгән шылтыратып ат һайлағанда Т. беренсе булып боролоп ҡарай. Тәүҙә ул һөймәлекһеҙ һәм арыҡ күренә, әммә батыр уға атланыу м‑н атҡа баһадир төҫө инә. Хужаһы уның м‑н айырылғанда, Т. кәңәше б‑са, ялынан йәки ҡойроғонан бер нисә ҡыл өҙөп ала, шуларҙы яндырыу м‑н ат хужаһы янына килеп етә. Т. хужаһына ауырлыҡтарҙы еңергә, ҙур араларҙы үтергә һ.б. ярҙам итә. Башҡ. хөрәфәттәре б‑са, әгәр сит кеше Т. ҡанаттарын күрһә (улар уның арҡаһында, башҡа хөрәфәттәр б‑са, аяҡтарында урынлашҡан), ат үлә, шуға күрә Т. кешеләрҙән алыҫта тоталар (“Кейәүташ” риүәйәте). Т. ихтирам итеү ҡайһы бер башҡ. топонимдарында сағылған: Толпарбаҫҡанташ, Турат сағылы һ.б. Байтаҡ төрки телле халыҡтар мифологияһында бар.
Әҙәб.: Башҡорт халыҡ ижады. 2‑се т. Риүәйәттәр, легендалар. Өфө, 1997; Башҡорт халыҡ ижады. 3‑сө т. Эпос. Өфө, 1998; Йәшәгән, ти, батырҙар: башҡорт халыҡ әкиәттәре. Өфө, 2005.
Л.Н.Абдрахманова, Г.Р.Хөсәйенова
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


c: text/html

text:
Йәй айҙарын йыл һайын көтөп алам. Шул тиклем рәхәт, күңелле бит ул. Иң оҙон каникул булһа ла, уның үткәнен һиҙмәй ҙә ҡалабыҙ.
Минең Гөлиә һеңлем бар. Бөтә нәмәне уның менән бергә эшләйбеҙ. Ялыбыҙҙы ла файҙалы һәм иҫтә ҡалырлыҡ итеп үткәрергә тырышабыҙ. Көн дә футбол уйнайбыҙ, сәскәләргә, йәшелсә-емештәргә һыу һибәбеҙ.
Буш ваҡытымда шиғырҙар яҙам, ҡумыҙҙа уйнайым, һеңлемә лә өйрәтәм. Быйыл төбәк-ара ҡумыҙсылар ярышында III дәрәжә дипломға лайыҡ булдым. Киләһе йыл, Алла бирһә, республика бәйгеһендә ҡатнашырға йыйынам. Төрлө ҡоштарҙы тыңлап, уларҙың тауышын сығара беләм. Атайым эшләп биргән ағас һыҙғыртҡыста ла өйрәндем. Ул ҡайҙан ғына яһаным, тигән көнгә төшә. Тауышынан ялҡып китәләрҙер инде.
Һеңлем менән икебеҙ ҙә йырларға әүәҫбеҙ. Һыу инергә лә өлгөрәбеҙ, ҡыҙынабыҙ. Үҙән йылғаһы яҡын ғына, эргәнән генә ағып ята.
Еләк йыйырға ла яратабыҙ. Был ваҡытта урманда рәхәт. Әсәйебеҙ менән бергәләп ҡышҡылыҡҡа күп итеп ҡайнатма әҙерләнек.
Олатайым менән бесәнгә йөрөүе лә күңелле. Эш күп, әммә бергәләп башҡарғас, арымайбыҙ. Беҙ, ике ҡыҙыҡай, һәр ваҡыт нимә булһа ла уйлап табып ҡына торабыҙ. Бушаған арала бесәнселәргә концерт та күрһәтәбеҙ. Әсәйемдең бала табыу йортонан тағы ла бер һеңле алып ҡайтҡанын теләйбеҙ. Өс ҡыҙыҡайға тағы ла күңеллерәк булыр ине.
Зилиә ҠАРАМЫШЕВА, III синыф уҡыусыһы.
Бөрйән районы, Әбделмәмбәт ауылы.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостанда хәбәрһеҙ юғалған ике бала әсәһе иренә йәшерен номерҙан шылтыратҡан
Башҡортостанда хәбәрһеҙ юғалған ике бала әсәһе иренә йәшерен номерҙан шылтыратҡан Фото: социаль селтәрҙәр
ӨФӨ, 2017 йыл, 6 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанда 31 йәшлек ике бала әсәһе Светлана Мульдрякова бәйләнешкә сыҡты. Ҡатынды тормош иптәше һәм полиция эҙләй. «Башинформ» агентлығына уның ире Анатолий һөйләүенсә, Светлана йәшерен номерҙан шылтыратҡан.
«Бөгөн төшкә ҡарай ул йәшерен номерҙан шылтыратты, мин был ваҡытта балалар менән медицина тикшереүе үтә инем. Унан һуңғараҡ шылтыратыуын һораным. Был ҡатынымдың тауышы ине. Тыныс ҡына һөйләште. Ҡабаттан шылтыратманы», — тип хәбәр итте Анатолий.
Уның һүҙҙәренсә, быға тиклем дә ҡатындың өйҙән сығып китеү осраҡтары булған.
«Балалар әсәләренең ҡайҙалығын һорай, әлбиттә. Әлегә полициянан уның тураһында хәбәрҙәр юҡ. Бөгөн тәфтишсегә шылтыратам», — тип өҫтәне Светлананың ире.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, ул ире менән 15 ноябрҙә телефондан һөйләшкән. Бишбүләк районының Ҡушйылға ауылында йәшәгән ҡатын ҡыҙын Бөрөләге коррекция мәктәп-интернатында ҡалдырған. Бөрөнән ул Өфөгә киткән, унан Бәләбәйгә барырға, һуңынан өйөнә ҡайтырға тейеш булған, ләкин юғалған.
Ир менән ҡатын 11 йыл бергә йәшәй. Ғаиләнең ике балаһы — туғыҙ йәшлек улдары һәм һигеҙ йәшлек ҡыҙҙары бар.
Фотолағы ҡатынды танығандарҙы һәм уның ҡайҙалығын белгәндәрҙе 02 (полиция), 8-906-370-79-00 (иренең телефоны) һандары буйынса шылтыратыуҙарын һорайҙар.


text:
- Подробности
- Просмотров: 426
ДИНИ АСКЕТИЗМ (гр. asketes – күнегеүсе), тормош рәхәтлектәренән, уңайлыҡтарынан һәм кинәнестәрҙән баш тартҡанда ғына Аллаға ысын мәғәнәһендә хеҙмәт итергә мөмкин тигән ҡарашҡа нигеҙләнгән йәшәү рәүеше. Д.а. төп талаптары: ураҙа (туҡланыуҙа тыйылыу), нәфсене һәм эш‑ҡылыҡтарҙы тулы контролдә тотоу. Д.а. вәғәзе дини системаларҙың күбеһенә хас. Христианлыҡта Д.а. өлгөһө тип Иисус Христос тормошо һанала. Иртә христианлыҡта ураҙа тотоусылар һәм доғасылар аскет була, б.э. 4 б. башынан Д.а. схима (монастырға бикләнеү һәм монахлыҡта айырыуса ҡәтғи ҡағиҙәләрҙе тотоу) рәүешен ала. Исламда тәүге аскеттар Мөхәммәт пәйғәмбәргә эйәреүселәр араһында була. Мосолман дине тәғлимәтселәренең күбеһе Д.а. күңел м‑н йөрәктең донъяуи әшәкелектән “таҙарыныуы”, уларҙың дини хәҡиҡәттәрҙе ҡабул итеүгә әҙерләнеүе юлын күрә. Суфыйсылыҡта Д.а. иң юғары формаһы осрай: “тыйылыуҙа тыйылыу”. Нәфсеһен тулыһынса йүгәнләп, суфый артабан “әл-әхирәне” (теге донъяны) танып белеү юлынан китә алған. Дәрүиштәр, ишандар, әүлиәләр һ.б. аскетлыҡ тормошо м‑н йәшәгән.
М.Ғ.Вәлиева
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
"Ун етелә төҫлө үҙем һаман..."Йәш сағында ул баш әйләндерерлек бейеклектәргә күтәрелгән, бер-бер артлы килгән уңыштарға ҡыуанып, бәхетле мөхәббәт кисереп, яратҡан эшендә – сәхнәлә ярһыу йондоҙ булып балҡыған. Бала сағы ла әкиәт кеүек булған уның, тәбиғәт үҙенән сибәрлекте лә...
Икмәк еҫе һеңгән ҡулдарынаКүңеле таҙа, хыялы ысын һәм ниәте изгеләр генә ошо оло ризыҡ – икмәк бешереү һөнәренең ысын нескәлегенә төшөнә алалыр. Йәшлектәре ауыр заманға тура килгән өләсәйемдең әпәй киҫәген, бармаҡтары менән ипләп кенә бүлеп, валсығын да төшөрмәй, ҡәҙерләп...
«Башҡортостанымдың визит карточкаһын эшләргә теләйем...»ның менән юлдарыбыҙ һирәк кенә киҫешә. Әммә осрашҡан һайын яңылыҡтары шаҡ ҡатыра: йә ул әле генә Ҡазандан ҡайтып төшкән, йә Белоретта, йә Һамарҙа булған, йә Әбйәлилгә китергә йыйына, йә Мәскәүҙә, йә Миланда, йә... Һанай башлаһаң, осона ла сығырлыҡ...
Исламда сәнғәткә ҡарашИсламдың сәнғәткә, йәғни һүрәт төшөрөүгә, шиғриәткә, музыка ҡоралдарында уйнауға, йырлауға мөнәсәбәте нисегерәк икәнен күбебеҙ белеп, аңлап етмәйбеҙ. Ә Ҡөрьәндә нимә асыҡтан-асыҡ тыйылмаған, тимәк, уның менән шөғөлләнергә мөмкин, тип аңларға була....
«Атайҙың аты оло...»Япондар, үҙҙәренең «инь-ян» тигән тәғлимәтенән сығып, атай, ир кешенең ролен көс, рух, хәрәкәт сығанағы тип баһалай. Әсәйҙе иһә йәндең үҙе менән сағыштыра. Билдәле булыуынса, башҡорттарҙа ла ғаиләләге атайҙың роле бер ниндәй тәнҡиткә бирелмәй...
Трактор йөрөткән Файза1923 йыл Баймаҡ районы Һәмән ауылында ғаилә ҡорған Фәүзиә менән Мостафа Сабитовтар өсөн уңышлы ғына башланып китә. Йәш ҡатын менән ирҙе ҡыуандырып, 23 ғинуарҙа уларҙың тәүге ҡыҙ балалары тыуа. Уға Файза тип исем ҡушалар. Атаҡлы Абдулла мулла...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 256
ФРЕЗЕРЛАУ, металдарҙы станокта күп тешле металл ҡырҡҡыс инструмент (фреза) ярҙамында ҡырыу юлы м-н эшкәртеү. Ф. ваҡытында инструмент — әйләнеү (төп хәрәкәт), эшкәртелә торған әҙерләмә ынтылышлы (бирелеш хәрәкәте; тура һыҙыҡ б‑са, әйләнеү хәрәкәте йәки винт б‑са, йүнәлеше — ҡаршы йәки ыңғай булыуы мөмкин) хәрәкәт башҡара. Ҡырыуҙың тиҙлеге материалға һәм фрезаның ҡырыусы өлөшөнөң геом. параметрҙарына, ҡырыу тәрәнлегенә, бирелештең тиҙлегенә, әҙерләмәнең өҫкө ҡатламының торошона һ.б. бәйле. Ф. машиналар эшләү пр‑тиеларында яҫы һәм фасонлы өҫкө йөҙҙәрҙе, һырҙарҙы эшкәртеү һ.б. өсөн ҡулланыла. Башҡортостанда Ф. процестарын тикшереү 20 б. 50‑се йй. ӨАИ‑ла (А.М.Аҡбирҙин, В.Б.Бершадский, В.И.Комиссаров, В.В.Кривошеев, С.К.Попов, Г.А.Шаров) башлана. Газ турбиналы двигателдәрҙе етештереүҙә файҙаланылған тутыҡмай торған айырыуса ныҡ конструкция материалдарын эшкәртеүҙең оптималь режимдары билдәләнгән; фрезалар камиллаштырылған һәм уларҙың оптималь геом. үлсәмдәре табылған. Һөҙөмтәләре ӨМЭПБ‑ла, Күмертау авиация производство пр‑тиеһында, “Гидравлика” пр‑тиеһында һ.б. индерелгән. Шулай уҡ ҡара: Металл ҡырҡыу станогы.
Р.Р.Латипов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Хәтерҙәге хикмәттәр0
Хәтерҙә генә тотор хикмәттәр
Күңелдәрегеҙҙә нимәләр йәшеренеп ятҡанын Раббығыҙ Үҙе бөтәһенән дә яҡшыраҡ белә. Әгәр ҙә һеҙ ғәҙел була белһәгеҙ, тәүбәгә килеп доға ҡылып ҡына торғандарҙы бит Ул ғәфү ҙә итә.
Бер нәмә лә, хәстәрлектәрҙең бигерәк тә ата-әсәгә ҡарата мөнәсәбәттәргә ҡағылышлы булғандары, Уның иғтибарынан ситтә ҡалмай. «Әл-Исра» («Төндәге күсереү») сүрәһе, 25-се аят
Файҙалы ғәмәлең булһа, ул дауамлы булһын, дауамлы ғәмәлдәр бәндәгә үҙ алдына ҡуйған изге ниәттәрен бойомға ашырыу өсөн мөмкинлек бирә.
«Ҡулдарығыҙ хәрәмгә ҡағылмаһын, ҡолаҡтарығыҙ хәрәм тураһында ишетмәһен, аяҡтарығыҙ хәрәмгә ҡағылышлы ерҙәргә баҫмаһын, ашҡаҙанығыҙға хәрәм инмәһен, телегеҙ юҡ-бар һүҙ һөйләмәһен, бөтә тәнегеҙҙе хәрәмдән һаҡлай күрегеҙ, һаҡлап ҡала алмаһағыҙ, харап булыуығыҙ бар. Әгәр ҙә күҙҙәрегеҙ, үҙегеҙ ҙә аңғармаҫтан, хәрәм нәмәләрҙе күреп ҡалһа, бында гонаһ юҡ. Әммә күргән нәмәгеҙгә ҡабат-ҡабат ҡарау — гонаһ. Хәрәмде күреү менән ҡараштарығыҙҙы ситкә йүнәлтегеҙ», — тип нәсихәт биреп кенә торған ололар. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Элеккеләрҙән ҡалған риүәйәттәр0
Элеккеләрҙән ҡалған риүәйәттәр
Ғабдулла бин Ғаббастан ҡалған бер хәҙистә әйтелә: «Ҡиәмәт көнөндә ирендәре аҫылынып, тештәре ыржайып торған ҡарт бер ҡарсыҡ һүрәтенә индереп, донъяны мәхшәр майҙанына килтерҙәр.
— Эй, халыҡтар! Һеҙ быны таныйһығыҙмы? — тип фәрештәләр ауаз һалыр.
— Нәғүҙе билләһ — Аллаһ һаҡлаһын! — тиерҙәр кешеләр быны танымауҙары тураһында белдереп.
— Эй, бисаралар! Был — һеҙ һөйгән, һеҙ ололап туя алмаған донъя. Уға ҡарата ҡомһоҙлоҡ күрһәтеп, һеҙ фәҡир-меҫкендәрҙең күңелен күрмәнегеҙ, уларҙы бар тип тә белмәнегеҙ Шуға динегеҙҙе һаттығыҙ. Ә ул бына шундай сүрәттә, — тиелер һәм:
— Донъяны утҡа атығыҙ! — тип фарман бирелер. Шул саҡ донъя әйтер: «Эй, Раббым! Минең бит үҙемә эйәргән, мине менән бергә йөрөгән дуҫтарым да бар ине. Улар ҡайҙа? — тиер
— Донъя менән бергә уның дуҫтарын да утҡа атығыҙ! — фарман бирелер. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Ғәмһеҙлек...0
Ғәмһеҙлек... йөрәкте йоҡлата
Бер сит ил кешеһе юл буйлап тәрән уйҙа китеп бара. Шул саҡ уның ҡаршыһына ҡурҡыныс бер хайуан килеп сыға. Кеше, ҡурҡышынан, яҡындағы ҡоҙоҡ эсенә һикерә һәм ҡолап барған ыңғайға ҡоҙоҡ бураһын тишеп сығып үҫкән ағастың олонона йәбешә. Был ағас олонон ике сысҡан кимерә, имеш. Уларҙың береһе аҡ, икенсеһе ҡара. Ә ҡоҙоҡ төбөндә ике йылан кешенең ҡолап төшөүен түҙемһеҙләнеп көтә...
Кеше үлем һәм йәшәү араһында ҡалғанын аңлай, ҡурҡыу тойғоһо уның бар булмышын солғап ала. Уның хәлендә тиҙ генә уйлау һәм ҡарар ҡабул итеү талап ителә. Сысҡандар ағас олонон кимереп бөтмәҫ борон, уға был ҡоҙоҡтан сығырға кәрәк. Кеше тирә-яғына күҙ ташлай. Нимә күрә? Баллы кәрәҙҙәр... Ҡасандыр бал ҡорттары ҡоҙоҡ бураһына үрелеп үҫкән был ағастан бал йыйған. Кешелә балды тәмләп ҡарау теләге уяна. Татлы балдан ләззәтләнеү хыялы уның башҡа тойғоларын юҡҡа сығара. Хуш еҫле бал уның аңын томалай. Ул үҙ алдына: «Шундай саф һәм хуш еҫле балды... тәмләп ҡарайым да, һуңынан өҫкә үрмәләрмен», — ти. Бал уға оҡшап ҡала. «Шундай тәмле бал, мин бындайҙы тағы ҡайҙа тәмләй алам? туйғансы ашайым әле», — тип, бал ашауҙы дауам итә кеше һәм үҙенә янаған ҡурҡыныс хаҡында онота һәм, ниһайәт, сысҡандар үҙҙәренең эшен бөтөрә, олон емерелә — бәхетһеҙ кеше үҙенең үлемен ҡоҙоҡ төбөндә таба... тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Пәйғәмбәребеҙ тормошонан0
Пәйғәмбәребеҙ тормошонан бер нисә сәфихә
Пәйғәмбәребеҙ йәшәп килгән ижтимағи тәртиптәргә ҡаршы сыҡмай. Киреһенсә: «Һеҙгә етәксе итеп һайланған кеше кескәй генә башлы хәбәши, йәғни Эфиопия кешеһе булһа ла, тыңлаусан һәм буйһоноусан булығыҙ», — тип өйрәтә.
Ул илдә тамыр йәйеп алған әхлаҡи түбәнлектәргә, иманһыҙлыҡҡа ҡаршы сыға. Теләһә ниндәй юлдар менән донъяны ғына кәсеп итеп йөрөгәндәр быны, әлбиттә, ҡабул итмәй:
— Һин, — тиҙәр улар, — затлы нәҫелдән сыҡҡан кеше. Халыҡ алдында абруйың ҙур, әммә әлегә тиклем ғәрәптәрҙән бер кем эшләмәгән эште эшләйһең, бер кем һөйләмәгән һүҙҙәрҙе һөйләйһең. Атаны — улына, ҡәрҙәште ҡәрҙәшенә ҡаршы ҡуйҙың, араларҙа дошманлыҡ тыуҙырҙың, татыулыҡтар юҡҡа сыҡты. Быны һин ниндәй ниәт менән эшләйһең? Әгәр ҙә мал кәрәк булһа, ҡәүемеңдә һинән дә байыраҡ кеше булмаҫлыҡ итеп мал бирербеҙ, юлбашсы булырға теләһәң — юлбашсы, батша булырға теләһәң, Мәккәнең батшаһы бул. Өйләнергә теләһәң, һиңә беҙ ҡорайыш ҡәүемендәге иң сибәр ҡыҙҙы табып бирербеҙ. Әгәр ҙә инде ауырыуың булһа, ендәр һәм шайтандар зәхмәте ҡағылһа, табип табып бирербеҙ. Нимә теләйһең, шуны ал, динеңдән генә баш тарт! тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
ДУҪЛЫҠ ҺӘМ ДОШМАНЛЫҠ0
ДУҪЛЫҠ ҺӘМ ДОШМАНЛЫҠ
Кеше ҡайғы-шатлыҡтарын уртаҡлашырлыҡ дуҫтарға һәр ваҡыт мохтаж. Ҡайһы бер дуҫтар матди яҡтан, ҡайһылары рухи яҡтан ярҙам итәләр. Кәрәк ваҡытта уларҙан аҡса йәки берәй әйбер һорап тора алаһың, бәләгә тарыһаң йәки ауыр хәлгә осраһаң дуҫтарҙың кәңәшенә ҡолаҡ һалаһың. Мәшәҡәттәре мәңге бөтмәҫ был донъяла дуҫтар һәр саҡ терәк. Дуҫлыҡҡа таянған кеше тормошта бер ҡасан да юғалып ҡалмай. Уның һәр аҙымы ышаныслы була. Тайғаҡ юлдан атлағанда йығылмаҫ өсөн таяҡ кәрәк, ғүмер юлынан уҙғанда дуҫтарҙың булыуы шарт.
Дуҫлашып йәшәүҙең дә үҙ ҡағиҙәләре бар. Шуларҙы белеү мотлаҡ. Уларҙы үтәү аралағы дуҫлыҡты нығыта. Был ҡағиҙәләр: үҙ-ара яҡшы мөнәсәбәттә булыу, йыш аралашыу, бер-береңдең хәлен белешеү һәм башҡалар. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
ВАТАНДЫ ЯРАТЫУ – ИМАНДЫҢ БЕР ӨЛӨШӨ0
ВАТАНДЫ ЯРАТЫУ – ИМАНДЫҢ БЕР ӨЛӨШӨ
Рәсүл-Әкрам салаллаһу ғәләйһи үә сәлләм бер мөбәрәк хәҙисендә: “Ватанды һөйөү – имандың бер өлөшө”, — тип әйткән.
Еребеҙҙә әҙәм балаһына йәшәү өсөн бөтөн мөмкинлек бар: һыуы ла, һауаһы ла, ризығы ла, урманы ла. Тормоштоң төп сығанағы – ер. Унда төрлө йәшелсә, еләк-емеш үҫә, ағасынан, ташынан йорттар төҙөйбөҙ. Донъяла ниндәй генә климат юҡ: йыл әйләнәһенә ҡышбулған, көн менән төн алты айҙан ғына алмашынған, башында йәйен-ҡышын ҡар ятҡан таулы урындар, утрауҙар... Уларҙа халыҡ меңдәрсә йыл ғүмер итә, тәбиғәт шарттарына яраҡлаша, урындағы ризыҡты ашай һәм уны икенсе ергә күсереү мөмкин дә түгел. Хайуандар ҙа шулай. Мәҫәлән, Төньяҡ Боҙло океандың аҡ айыуын экваторға илтә алмайбыҙ, был мөмкин хәлдә лә, йәнлек унда йәшәй алмаясаҡ. Шуның шикелле, әҙәм балаһы ла кендек ҡаны тамған ерендә ғүмер итә, балаларын үҫтерә, нәҫелен тарата.
Ватанды һөйөү – ерҙең бөгөнгөһө һәм киләсәге өсөн үҙ өлөшөңдө индереү ул. Тыуған төйәгебеҙҙең алға барыуын теләйбеҙ икән, быға булышлыҡ итергә тейешбеҙ. Ата-бабабыҙ йәшәгән еребеҙҙе һаҡлаған, уға зарар килтермәгән, байлығын исраф итмәй генә ҡулланған. Мәҫәлән, тирмәне күсереп йөрөткәндә, ерҙе ҡаҙып, уның ҡара тупрағына зарар килтермәгәндәр, ипле генә ҡорғандар. Киткән саҡта ла арттарынан бер ниндәй сүп-сар ҡалдырмағандар. Һуңғы 70 йыл тирәһе ваҡытта иһә ергә бындай ихтирамдың түбәнәйеүен күрәбеҙ. Битарафлыҡтың һөҙөмтәһе, әлбиттә, үҙебеҙгә әйләнеп ҡайтасаҡ.
Ер – йәшәйешебеҙҙең сығанағы, тинек. Уны юҡҡа ғына әсәй менән сағыштырмағандар. Ер саф иткән, ундағы ризыҡ таҙа, әҙәм балаһының сәләмәтлеге ныҡ була.
“Тыуған ерҙе һөйөү – имандың бер өлөшө” тип әйтелгән икән, Ватаныбыҙҙы (ә уға ата-әсәбеҙ, телебеҙ, тарихыбыҙ, әҙәбиәтебеҙ һәм башҡа изге төшөнсәләр инә) һаҡларға, үткәндәрҙән һабаҡ, тәжрибә, аҡыл алып, илебеҙ башҡа дәүләттәрҙән артта ҡалмаһын өсөн үҙ өлөшөбөҙҙө индерергә, аҡыллы, зиһенле балалар үҫтереп, ошо ерҙә ғүмер итергә тейешбеҙ. Шул саҡта Башҡортостаныбыҙ Рәсәйҙең матур, таҙа, тыныслыҡ, әхлаҡ һәм тәрбиә төбәге буласаҡ. “Аямаған йәнен, түккән ҡанын, Һис бирмәгән башҡорт Уралын”, — тиелә халыҡ йырында. Башҡортостаныбыҙҙы, Рәсәй дәүләтселеген һаҡлау өсөн милләтебеҙ бихисап батырын ҡорбан иткән. Бөгөн дә улдарыбыҙҙы аҡыллы, көслө итеп тәрбиәләп, илдең тыныслығына үҙ өлөшөбөҙҙө индерергә бурыслыбыҙ, сөнки ватаныбыҙҙың азатлығын, бойондороҡһоҙлоғон тәьмин итеү ҙә – имандың бер өлөшө. Был йәһәттән беҙгә ата-бабабыҙҙың ҡаһарманлығы – ҙур өлгө.
Илдең именлеге өсөн ҡан ҡойған, ҡорбан булған ҡаһармандарыбыҙҙы ҙур хөрмәт менән иҫкә алайыҡ, ихтирам итәйек. Яу ҡырҙарында ятып ҡалған, ахирәткә күскән яугирҙәребеҙ үҙенең мәңгелек рәхмәтен алһын, тереләргә бәрәкәтле тормош насип итһен. Әле әрме сафындағы егеттәребеҙгә лә ихтирам күрһәтәйек. Уларҙың да хеҙмәте – имандың бер өлөшө. Шул уҡ ваҡытта илдең именлеген һаҡлау, уның үҫшенә булышлыҡ итеү – һәр беребеҙҙең изге бурысы. Аллаһ Тәғәлә һәммәбеҙгә лә ошо ғәмәлдәрҙе теүәл үтәргә насип итһен. Шулай икән, иншәллаһ, илебеҙ тыныс, күгебеҙ аяҙ, донъя имен булыр.
Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтуллаһи үә бәрәкәтүһ! Амин.
Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН,Башҡортостан мосолмандарының диниә назараты рәйесе, мөфтөй
МИЛЛӘТ НИГЕҘЕ — ДИН ҺӘМ ТЕЛ!0
МИЛЛӘТ НИГЕҘЕ — ДИН ҺӘМ ТЕЛ!
Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин:
— Бисмилләһир-рахмәнир-рахим. Әл-хәмдү лил-ләһи раббил-ғаләмин Үәс-саләтү үәссәләмү ғәлә мүхәммәдән үә ғәлә әлиһи үә әсхәбиһи әжмәғин.
«Ҡөрьән Кәрим»дә Аллаһ Тәғәлә «бисмилләһир-рахмәнир-рахим» тип донъяла йәшәгән бөтөн кешегә мөрәжәғәт итә. «Мин һеҙҙе бер атанан, бер әсәнән яраттым», — ти Раббыбыҙ. Быны бөгөн генетика ғилеме менән шөғөлләнгән ғалимдар ҙа раҫлай.
Шулай булғас, барыбыҙ ҙа бер телдә һөйләшергә тейеш инек, ләкин Аллаһ Тәғәлә аяттың дауамында: «Мин һеҙҙе төрлө милләт, халыҡ, ҡәбилә итеп яраттым», — тигән. Тимәк, был бүленеш — Хоҙайҙың хикмәте. Һәр милләткә айырым үҙенсәлек хас.
«Телегеҙҙең төрлө булыуы — Аллаһ Тәғәләнең барлығына бер дәлил», — тиелә «Ҡөрьән»дә. Хоҙай барлыҡҡа килтергән был хазинаны һаҡлау — милләттәрҙең изге бурысы. Шул тиклем бөйөк ул тел: уның эсендә күпме изге фекер, фәлсәфә, мәғәнә ята, әкиәт, әйтем, ҡобайыр һәм башҡа ижади ҡомартҡылар бар! Улар әле лә яҙыла.
Хоҙай Тәғәлә милләттәрҙе бер-береһе менән танышһын, төрлө тел өйрәнһен, ғилем уртаҡлашһын өсөн яратҡан.
Донъяға килгән һәр кеше иң тәүҙә туған телен өйрәнә, уҡый башлағас, дәүләт телен, сит телдәрҙе үҙләштерә. Борон-борондан тәржемәселәр иң кәрәкле һөнәр эйәләре булып иҫәпләнгән. Күпме тел белһәң, донъяға ҡараш та шул ҡәҙәр киң була.
Милләттең төп нигеҙе — тел һәм мәҙәниәт. Улар бер бөтөндө тәшкил итә. Туған телгә, мәҙәниәткә, йолаларға ғаиләлә иғтибар бар икән, милләт тә йәшәйәсәк. ӘхмәтЗәки Вәлиди «Башҡорт халҡына хушлашыу хаты»нда ике бөйөк ҡиммәтебеҙгә — динебеҙгә һәм телебеҙгә — һөжүм буласағы тураһында белдергән. Был һүҙҙәрҙе тарих иҫбатланы.
Динебеҙҙе һаҡлаһаҡ, телебеҙ ҙә имен булыр. Ғабдулла Туҡайҙың «Эй, туған тел, эй, матур тел, атам-әсәмдең теле», Рәми Ғариповтың «Йөрәгендә халҡы булмағандың кеше булырға ла хаҡы юҡ» тигән һүҙҙәре юҡтан ғына әйтелмәгән. Хөрмәтле ҡәрҙәштәр, телебеҙ бер телдән дә кәм түгел. Уны аралашыу кимәлендә генә түгел, ә төбөнә төшөп өйрәнергә, барлыҡ ижади ҡомартҡыларын белергә ынтылырға тейешбеҙ. Бергәләп эшләһәк, сабыйҙарыбыҙҙа йырҙарыбыҙға, әҙәбиәтебеҙгә, сәнғәтебеҙгә мөхәббәт уятһаҡ ҡына милләтебеҙ һаҡланыр.
Насар яҙмыш юҡ0
Насар яҙмыш юҡ
Аллаһ Тәғәлә доньяны юҡтан бар иткәндә бөтә йәндәрҙе лә яралтҡан һәм һорау биргән: «Әләстү бираббикүм», — йәғни: «Раббығыҙ кем?» — тип. Шул ваҡыт бөтә йәндәр: «Һин беҙҙең Раббыбыҙ һәм тәрбиәсебеҙ», — тип Аллаһты таныйҙар. Шул ваҡытт Аллаһ Тәғәлә йәндәргә Үҙен күрһәткән. Нисек күрһәткәне беҙгә таныш түгел. Бына ошо йәндәрҙе Раббыбыҙ «тән» тигән кейемгә төрөндөрөп, Ер йөҙөнә һынар өсөн ебәргән. Ер йөҙөндә йәндәр тән рәүешендә үҙҙәрен һәм башҡа йәндәрҙе күрәләр, әммә Аллаһты күрмәйҙәр. Аллаһты таныған, бер төрлө үк иман килтергән йәндәр төрлөһө һәр төрлө юлдар менән ғүмер һөрә башлай, төрлө яҙмышҡа дусар була. Ҡайберәүҙәр төшөнкөлөккә бирелеп: «Минең яҙмыш насар, мин бер ни ҙә эшләй ҙә алмайым» , — тип йөрөй. Ҡайберәүҙәр маһайып: «Мин барын да булдырам», — ти. Юғиһә, Әҙәм балаһы белә бит, Аллаһ теләмәһә, алдыңда торған ризыҡты ла ҡулың менән алып, ауыҙыңа килтерә алмайһың һәм бер кем дә һинең был халәтеңде үҙгәртә алмай. Бөгөн: «Шифаны Аллаһтан һорағыҙ», — тигән өсөн ҡайһы бер табибтарҙы ғәйепләп сығыусылар ҙа бар. Ул табип та бит Аллаһ ҡулында бер инструмент, Аллаһ теләһә, уның аша шифа бирә, теләй икән, үлемгә дусар итә. Әллә ниндәй данлыҡлы, билдәле табибтар, өшкөрөүселәр, экстрасенстар бар, шифа улар ҡулында булһа, берәүҙә, бигерәк тә йөрөргә, түләргә мөмкинлеге булған кешеләр үлмәҫтәр ине. Ләкин ни ғәжәп, байҙар ҡысҡараҡ ғүмерле. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Өҫтәл янында0
Өҫтәл янында
Ризыҡ
Яҡшы ризыҡ әҙерләү өсөн иғтибарҙы таҙалыҡҡа, бөхтәлеккә һәм аҙыҡтың сифаты менән аштын төрлөлөгөнә нисбәттә (үлсәүҙә) самаһын белеүгә йүнәлдерергә кәрәк.
1. Ризыҡ фәҡәт рөхсәт ителгән өлөштәрҙән генә әҙерләнергә тейеш, сусҡа ите, алкоголь, сусҡа итенән алынған желатин, алкоголле татлы ризыҡтар, Исламса һуйылмаған иттәр, тәлмәрйендәр, йыландар — быларҙың барыһы ла харам, һәм улар ҡулланыуҙан алып ташланырға тейештәр.
2. Мосолман булмаған кешеләрҙең һауыт-һабаһынан файҙаланыр алдынан уны бик яҡшылап йыуырға кәрәк, сөнки таҙалыҡ һәм аҙыҡ мәсьәләһендә мосолман донъяһы башҡаларға ҡарағанда, башҡасараҡ ҡарашта тора.
3. Һурпаны бер аҙ күберәк әҙерләргә тәҡдим ителә, сөнки был күберәк кешене туйындырырға ярҙам итә. Йәшелсәләрҙән ҡабаҡ тәҡдим ителә, сөнки был — ризыҡты күбәйтеүҙең һәм күберәк кешене туйындырыуҙың экономиялы юлы. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Таҙа булып ҡалыу0
ТАҘА БУЛЫП ҠАЛЫУ
Шəйех Мəхмəт Əфəнденең 12 ноябрь 2014 сөхбəте.
Əссəлəмəғəлəйкүм үə рəхмəтуллаһи үə бəрəкəтүһү. Əғүҙү биллəһи минəш шайтанир ражим. Бисмиллəһир-Рəхманир-Рəхим. Əссəлəтү үə с-сəлəмү ғəлə Рəсүлинə Мəхммəдин Саййидил-əүүəлина үəл-лəхирин. Мəдəд йə РəсүлАллаһ, мəдəд йə Садати Асхабы Рəсүлиллаһ, мəдəд йə Шəйех Абдуллаһ Фаизи д-Дағыстани, мəдəд йə Шəйех Мөхəммəт Назим əл-Хаҡҡани, дестур. Тариҡатуна ас-сохбаһ, үə л-хайру фи жам'иййаһ.
Ислам дине – иң һуңынан килгəн иң күркəм дин. Алланың һөйөклө Пəйғəмбəренə, ғəлəмдəрҙе уның хөрмəтенə яралтты тип, был Ислам динен, Уға бүлəк итə. Ул иң бөйөк, иң яҡшы дин булды. Бөтөн диндəрҙе теүəллəне. Сөнки яйлап, яйлап ти торғас, иң һуңғы был, унан һуң пəйғəмбəр ҙə юҡ, башҡа дин дə юҡ.
Ислам дине бөтөн нəмəне теүəллəне, башҡа бер ихтыяж да юҡ. Əлбиттə, ҡиəмəт яҡын, тик тағы ла мең йыл булһа ла, миллион йыл булһа ла, башҡа дингə ихтыяж юҡ, сөнки Аллаһ янындағы, Аллаһ дине – мосолманлыҡ дине.
إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ
«Иннәҙ-ҙиинә ғиндәл-лааһил ислам» (3:19).
Мәғнәһе: Хаҡ дин, Аллаһ дине — Исламдыр
Яйлап-яйлап кешелəрҙе күнектерə-күнектерə камиллыҡҡа иреште. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...


text:
- Подробности
- Просмотров: 278
НЕВРОЛОГИЯ (невро... һәм ...логия), нормала һәм патологияла нервы системаһының төҙөлөшө һәм функциялары, уның фило‑ һәм онтогенетик үҫеше законлыҡтары т‑дағы мед.-биол. фән. Клиник Н. (невропатология) — нервы ауырыуҙары этиологияһын, патогенезын һәм клиник сағылышын өйрәнеүсе, уларҙы диагностикалау, дауалау һәм алдан иҫкәртеү ысулда‑ рын эшләүсе клиник мед. бүлеге. Башҡортостанда Н. 20 б. 30‑сы йй. башында Өфөлә физиотерапия ғилми-тикшеренеү ин‑ты ойошторолғандан һуң үҫешә башлай, 1936 й. уның базаһында БДМИ‑ның нервы ауырыуҙары каф. асыла (ҡара: Медицина университеты). Фәнни тикшеренеүҙәренең төп йүнәлештәре: нейротравматология, нейроэндокринология, нейрогенетика, курортология, географик патология, нервы системаһының һөнәри ауырыуҙары, сирингомиелия һәм краниовертебраль аномалиялар. 40‑сы йй. нейротравмалар, ш. иҫ. һуғыш ваҡытында алған нейротравмалар, өйрәнелә, нервы системаһы, ш. иҫ. арҡа мейеһе, травмаһын алған ауырыуҙарҙы реабилитациялауҙың этаплы системаһы эшләнә (Н.Ф.Воробьёв, К.Ғ.Вәлиева, М.Р.Йәнекәева, Н.И.Савченко һ.б.). 1947 й. нервы ауырыуҙары клиникаһы эргәһендә респ. беренсе профпатология бүлеге асыла, 1955 й. уның базаһында Өфө гигиена һәм һөнәри ауырыуҙар ҒТИ булдырыла (ҡара: Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы институты). Периферик нервы системаһы ауырыуҙары (Воробьёв һ.б.), балалар церебраль параличы (Ә.С.Мифтахова), сирингомиелия терапияһы ваҡытында “Красноусол”, “Янғантау” һ.б. шифаханаларҙың дауалау факторҙары өйрәнелә. 40‑сы йй. аҙ. алып тәбиғи сығанаҡлы нейроинфекциялар — талпан энцефалиты, бөйөр синдромлы геморрагик биҙгәк, талпан нейробореллиозы проблемалары б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә (Р.А.Ибәтуллин, Р.В.Мәғжәнов, Л.Б.Новикова, Савченко, М.Е.Третьякова һ.б.), БР‑ҙың төньяҡ‑көнсығыш райондарының экологик‑эпидемиологик үҙенсәлектәре (Н.А.Борисова, Мәғжәнов һ.б.), тарҡау склероздың (Ә.Ғ.Бәкеров), мейеләге шештәрҙең (Вәлиева), сирингомиелияның үҫешенә тирә-яҡ мөхиттә тупланған микроэлементтар йоғонтоһо өйрәнелә. 50‑се йй. башынан Савченко етәкс. нервы системаһының углеводородтар һәм вибрация м‑н һөнәри зарарланыуын өйрәнеү б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә, уларҙы дауалау ысулдары һәм хеҙмәт шарттарын яҡшыртыу б‑са тәҡдимдәр эшләнә (Борисова, А.И.Слободчикова һ.б.). 60‑сы йй. башынан нервы системаһының нәҫелдән килгән һәм хроник дегенератив ауырыуҙары өйрәнелә (Мәғжәнов, Третьяков һ.б.). Борисова етәкс. сирингомиелияның эпидемиологияһы, патогенезы, клиник сағылышы тикшерелә, ауырыуҙарҙың беренсел инвалидлыҡ кимәлен төшөрөүгә булышлыҡ иткән диагностика һәм дауалау ысулдары эшләнә. 1970 й. Ғ.Ғ.Ҡыуатов ис. Респ. клиник дауаханаһы эргәһендә мед. генетикаһы кабинеты асыла (ҡара: Медицина‑генетика консультацияһы), Биохимия һәм генетика институты м‑н берлектә (Э.К.Хөснөтдинова һ.б.) нәҫелдән килгән патологияны асыҡлау ысулдарын эшләү б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә. 1993 й. респ. нәҫелдән килгән һәм нәҫелдән‑нәҫелгә күсә килгән бирешеүсәнлек булған ауырыуҙарҙың ДНК‑диагностикаһы индерелә (Мәғжәнов, Хөснөтдинова). БДМУ‑ла, Биохимия һәм генетика ин‑тында нервы системаһының нәҫелдән килгән дегенератив ауырыуҙары ваҡытында нейроэндокрин регуляция боҙолошо өйрәнелә (У.Б.Дәүләтшин, Г.А.Кучаева, Мәғжәнов), миастения (А.Т. Ишмөхәмәтова), сирингомиелия (Һиҙиәтова, Ә.С.Әбелғатина), Паркинсон ауырыуы (А.Р.Байтимеров, И.Р. Ғиләжева), тарҡау склерозға (К.З. Бәхтейәрова, О.Е.Мостафина) бирешеүсәнлектең ген‑кандидаттары тикшерелә. 1970 й. алып Респ. клиник дауаханаһы базаһында БР‑ҙың Неврология үҙәге, 1990 й. — Респ. балалар психоневрологик реабилитация үҙәге эшләй.
Әҙәб.: М а г ж а н о в Р.В., Б о р и с о в а Н.А., Б а й б а з а р о в а Ф.М. Кафедра неврологии БГМУ. 1936—2006. Уфа, 2007.
Р.В.Мәғжәнов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 300
НЕФТЛЕ ҺӘМ ГАЗЛЫ КОМПЛЕКС, өҫтә һәм аҫта ятҡан тоҡомдарҙан литология яғынан айырылып торған, нефте һәм тәбиғи газы булған геол. киҫелештең бер өлөшө. Көньяҡ Татар көмбәҙендә, Башҡорт көмбәҙендә һәм Саҡмағош‑Өфө зонаһында юғары продуктлы ятыштарҙың күпселеге девон терриген Н.һ.г.к. горизонттарына тура килә, дөйөм ҡалынлығы 170 м тиклем (Туймазы нефть ятҡылығы, Шкапов нефть ятҡылығы, Ҡушкүл нефть ятҡылығы, Сергеевка нефть ятҡылығы һ.б.). Өҫкө девон‑аҫҡы таш күмер карбонатлы Н.һ.г.к. (ҡалынлығы 190—940 м) горизонттарҙың бөтәһе лә тиерлек нефтле (Яңы Уҙыбаш һ.б. ятҡылыҡтар). Аҫҡы таш күмер терриген Н.һ.г.к. (дөйөм ҡалынлығы 3—150 м һәм унан да күберәк) өсөн коллекторҙарҙың түбән тотороҡло булыуы, литологик составының ҡырҡа үҙгәреүе хас; иң продуктлы нефть ятыштары Үрге Кама уйпатлығы, Бөрө биләне һәм Башҡ. көмбәҙенең ситке өлөшө сиктәрендә ҡомташ зонаһына тура килә (Арлан нефть ятҡылығы һ.б.). Аҫҡы-урта таш күмер карбонатлы Н.һ.г.к. (эзбизташ һәм доломит, дөйөм ҡа‑ лынлығы 200—600 м) Үрге Кама уйпатлығы һәм Башҡ. көмбәҙе сиктәрендә үҫешкән (Вояҙы, Игровка, Ҡуҙбай, Тәтешле, Уръябаш һ.б. ятҡылыҡтар). Урта таш күмер терриген-карбонатлы Н.һ.г.я. (ҡалынлығы 27—114 м) эзбизташ, мергель, аргиллит, алевролит һәм һирәгерәк ҡомташтарҙың ҡатла‑ уынан тора (Сытырман, Йөгәмеш, Игровка һ.б. ятҡылыҡтар). Урта‑өҫкө таш күмер Н.һ.г.к. (ҡалынлығы 356—2000 м) башлыса карбонатлы тоҡомдарҙан ғибәрәт; комплекстың продуктлы ҡатламдары айырыуса Үрге Кама уйпатлығында, Башҡ. көмбәҙендә (Арлан, Вояҙы, Ҡуҙбай һ.б. ятҡылыҡтар), Мораҡ депрессияһында (Арыҫлан, Волостновка һәм Һарытау ятҡылыҡтары), Йүрүҙән‑Сылва депрессияһының көнбайыш битләүендә (Ҡыҙылбай майҙаны), Шихан‑Ишембай биләненең көньяҡ өлөшөндә (Тәйрүк майҙаны) күҙәтелә. Аҫҡы пермь карбонатлы Н.һ.г.к. (ҡалынлығы 190— 3500 м) ангидрит, гипс һәм таш тоҙ ҡатыш әселе‑һаҡмар, әртә һәм көңгөр эзбизташтарынан, саҡматашлы мергелдәрҙән, алевролиттарҙан һәм ҡомташтарҙан тора. Урал алды бөгөлөндә Мораҡ һәм Ағиҙел депрессиялары, Шихан‑Ишембай биләне сиктәрендә үҫешкән Н.һ.г.к. рифлы зонала күҙәнәкле, күҙәнәкле‑ҡыуышлы эзбизташтар һәм доломиттарҙан, кинйәбулат тибындағы антиклиналь йыйырсыҡтарҙа сатнаған карбонатлы тоҡомдарҙан ғибәрәт. Респ. платформа өлөшөндә аҫҡы пермь Н.һ.г.к. нефть һәм газ сығанаҡтары тотош таралған (ҡара: карта).
Р.Х.Мәсәғүтов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов
Карта: Волга-Урал нефтле һәм газлы провинцияһы (Е.В.Лозин буйынса)


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Иман » Насар ҡылыҡтарыңдан арыныуың – үҙеңдән
Насар ҡылыҡтарыңдан арыныуың – үҙеңдән
Йылан арбаусы ир иң ағыулы йылан менән дуҫлашып, уның менән бер ҡасан да айырылмаған һәм муйынына уратып алып йөрөгән. Үҙе кешеләр менән аралашырға, уларға төрлө ҡыҙыҡ хәл тураһында һөйләргә яратҡан. Әммә уны оҙаҡ тыңлап тормағандар, янынан тиҙерәк китеү яғын ҡарағандар. “Мине бер кем дә яратмай һәм аңламай, шуға мине тыңларға ла теләмәйҙәр. Кешеләрсә түгел был”, – тип зарланған йылан арбаусы. Үҙенең зарын кешеләргә лә һөйләй алмаған, көйөнөп, муйынында уралып йөрөгән йыланға һөйләгән.
Бер мәл быны күреп торған сит кеше йылан хужаһына былай тип ҡысҡырған: “Эй һин, ҡулыңдағы йыланыңды ситкә ташла, шул саҡта үҙеңдән берәү ҙә ҡасмаҫ. Тап ошо ҡылыҡ һинең яҡтан кешеләрсә булыр. Бәләңдә кешеләр ғәйепле түгел.
Үҙеңдең насар ҡылыҡтарыңдан арына алһаң, Бәхеткә лә, Аллаға ла, кешеләргә лә яҡын булырһың”.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 242
ТӨРӨКМӘН ЙӘНСӘЙЕТОВ (1731—1811), Крәҫтиәндәр һуғышында (1773— 75) ҡатнашыусы, Е.И.Пугачёв полковнигы. Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы Төрөкмән а. башҡорто. Шул уҡ улустың старшинаһы. Ихтилалға 1773 й. окт. аҙ. ҡушылған, Ырымбур ҡ. ҡамауҙа ҡатнашҡан. Т.Й. отряды Үрге Яйыҡ (ҡара: Верхнеурал ҡәлғәһе) һәм Орск ҡәлғәләре араһындағы почта юлын һаҡлаған. 1774 й. ғин. аҙ. — февр. Ҡыҙыл ҡәлғәһен ҡамауҙа, 5—6 майҙа Пугачёвтың Төп ғәскәре составында — Магнит, 22 майҙа Морат Абдалов м‑н берлектә Урғаҙа ҡәлғәләрен алыуҙа ҡатнашҡан. Май—июндә Т.Й. отряды подполковник И.Л.Тимашев (ҡара: Тимашевтар) етәкс. хөкүмәт командаһына ҡаршы һуғышҡан. Көҙөн уға баш һалып килгән. 1798 й. 6‑сы башҡ. кантонында йорт старшинаһы булып хеҙмәт иткән. Т.Й. исеме м‑н БР‑ҙың Баймаҡ р‑ны 1‑се Төрөкмән а. аталған.
С.У.Таймаҫов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 517
“АВТОНОМИЯЛЫ СОВЕТ БАШҠОРТ РЕСПУБЛИКАҺЫНЫҢ ДӘҮЛӘТ ҠОРОЛОШО ТУРАҺЫНДА” (“О государственном устройстве Автономной Советской Башкирской Республики”), респ. РСФСР составындағы хоҡуҡи хәлен билдәләү т‑дағы РСФСР Бөтә Рәсәй ҮБК һәм ХКС‑ының 1920 й. 19 майындағы декреты. Документ б‑са АСБР‑ҙа дәүләт власы аппараты РСФСР Конституцияһына ярашлы урындағы Советтар, Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты һәм ХКС‑тан төҙөлә. АСБР эштәре м‑н идара итеү өсөн эске эштәр, юстиция, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, соц. тәьминәт, игенселек ХК‑лары булдырыла, улар үҙ аллы эш итә һәм Башҡ‑н үҙәк башҡарма ком‑ты алдында яуап тота. Аҙыҡ-түлек, финанс ХК‑лары, хеҙмәт һәм бәйләнеш юлдары бүлеге булған ХХС, эшсе‑крәҫтиән инспекциялары һәм Эске эштәр ХК эргәһендәге Почталар һәм телеграфтар идаралығы РСФСР‑ҙың тейешле ХК буйһоноуында ҡалдырыла; сит ил эштәре һәм тышҡы сауҙа, контрреволюция м‑н көрәш РСФСР‑ҙың үҙәк органдары ҡарамағында, хәрби эштәр Волга аръяғы округ хәрби комиссариатына буйһонған Башҡ‑н хәрби комиссариаты ҡарамағында була. АСБР финанс һәм техник саралар м‑н РСФСР-ҙың дөйөм сараларынан тәьмин ителә. Декрет ҡабул ителеү м‑н Башҡ. респ. ғәмәлдә 1919 й. 20 мартындағы “Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеү” гарантиялаған сәйәси һәм иҡт. суверенитеттан мәхрүм ителә.
Әҙәб.: “Автономиялы Башҡорт Совет Социалистик Республикаһы сиктәрен киңәйтеү тураһында” мәҡ. ҡарағыҙ.
С.Ф.Ҡасимов
Тәрж. Ә.Ф.Ҡарағужина


text:
- Подробности
- Просмотров: 232
ТРОИЦК АЛЫШ-БИРЕШ ЙОРТО, Рәсәйҙең Ҡаҙағстан һәм Урта Азия дәүләттәре м‑н сауҙа бәйләнештәрен үҫтереү маҡсатында төҙөлгән баҙар. 1745 й. Уй й. уң ярында Троицк ҡәлғәһе ҡаршыһында асыла. Ул “урыҫ” (Рәсәй сауҙагәрҙәре өсөн), “ҡырғыҙ” (ҡаҙаҡ) һәм “Бохара” (Урта Азия) “ихаталарына” бүленгән ағас ҡаралтылар комплексынан торған. Т.а.- б.й. Урал аръяғы башҡорттары һәм Урта йөҙ ҡаҙаҡтары малын (күберәк йылҡы) башҡа тауарға алмаштырған. 1750 й. алып императрица Елизавета Петровнаның указы б‑са Т.а.‑б.й. йыл һайын йәрминкә (1 июлдән 1 окт. тиклем) үткәрелгән. Мал, тире, туҡыма, иген һ.б. м‑н сауҙа иткәндәр. Т.а.‑б.й. аша Бохара, Коканд, Хиуа һ.б. Азия илдәренән килтерелгән тауарҙар ҙур Рәсәй йәрминкәләренә (Эрбет, Макарьевка, Түб. Новгород һ.б. урындарҙа үткәрелгән) ебәрелгән. 19 б. башында тауарҙарҙы һаҡлау өсөн 275 кибет һәм 22 келәт иҫәпләнгән. Ырымбур хәрби губернаторы ҡарамағында булған, йорттоң эшмәкәрлеген Троицк таможня комиссияһы идарасыһы һәм ҡәлғә коменданты күҙәткән. 1822 й. иҫкеһе урынына таштан 500 кибетле яңы йорт төҙөлгән. Ҡунаҡ йорто һалыныу м‑н (1866), сауҙа яйлап Троицк ҡ. күскән. 1868 й. Ырымбур һәм Себер таможня һыҙыҡтары бөтөрөлгәндән һуң, Т.а.‑б.й. Рәсәй—Азия сауҙа үҙәктәренең береһе булараҡ үҙенең әһәмиәтен юғалта һәм ҡала ҡарамағына тапшырыла.
Р.Ғ.Буканова
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
Был терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Иллинойс
.
Иллинойс (ингл. Illinois) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 25. 1818 йылдың 3 декабрендә төҙөлгән. Элек Аляска территорияһы исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Линкольн ере. Баш ҡала — Спрингфилд, иң ҙур ҡала — Чикаго.
2011 йылғы мәғлүмәт буйынса, Иллинойс штатында ▲12 869 257 чел. кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 85,80 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 5.
Майҙаны 149 998 кв.км, шуның 4 % һыу майҙаны. Ҡоллоҡ юҡҡа сығарылған АҠШ-тың беренсе штаты[1].


text:
Мәғлүмәт белдереүе
02 марта 2015 йыл | Урындағы үҙидара
26 февралдә өсөнсө саҡырылыш Муниципаль район Советының сираттағы 38-се ултырышы булып үтте.
Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?
02 марта 2015 йыл | Яңылыҡтар
Районда
* 26 февралдә Аҡкүл мәктәбендә физкультура уҡытыусыларының семинары үтте.
* Район мәктәптәре уҡыусыларының фән олимпиадалары бара. Кисә уның сираттағыһы – һыҙма буйынса үтте.
* 26 февралдә Аҡкүл мәктәбендә физкультура уҡытыусыларының семинары үтте.
* Район мәктәптәре уҡыусыларының фән олимпиадалары бара. Кисә уның сираттағыһы – һыҙма буйынса үтте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 243
ТАБЫН КАНТОНЫ, 1919 й. 20 мартында Стәрлетамаҡ өйәҙенең Архангел (бер өлөшө), Бишҡайын, Богоявленск, Боҙаяҙ, Дыуан-Табын, Кесе Табын, Кәлсер-Табын, Меркетле улустарынан һәм Өфө өйәҙенең Бишауыл-Уңғар, Биштәкә улустарынан АСБР составында барлыҡҡа килә. 1917 й. ойошторолған авт. Башҡортостандың Т.к. сиктәре нигеҙ итеп алына. Төньяҡта — Өфө өйәҙе, төньяҡ-көнсығышта — Көҙәй кантоны, көнсығышта — Тамъян-Ҡатай кантоны, көньяҡта — Юрматы кантоны, көнбайышта Стәрлетамаҡ өйәҙе м‑н сиктәш була. Адм. үҙәге — Оло Үтәш а., 1920 й. алып — Еҙем-Ҡаран а. (Ғафури р‑ны). Майҙаны — 5872 км2. Халҡы 1920 й. — 140389 кеше. Богоявленск заводы эшләгән. 1922 й. 5 окт. бөтөрөлә, Бишауыл-Уңғар һәм Биштәкә улустары — Өфө кантоны, ҡалған терр‑яһы Стәрлетамаҡ кантоны составына инә.
Ф.Ғ.Нуғаева
Тәрж. М.Х.Хужин
Карта: Табын кантоны (1920)


text:
- Подробности
- Просмотров: 545
АҠ ӘНИС (Carum), сатыр һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 30 төрө билдәле, Евразияла, Африкала һәм Төньяҡ Америкала таралған. Башҡортостанда ябай А.ә. үҫә. Күп йәки ике йыллыҡ үлән. Тәүге йылда итләс тамыр һәм тамыр яны япраҡтары розеткаһы барлыҡҡа килә, 2‑се йылына һабаҡ үҫешә. Һабағы ҡыуыш, яланғас, уртаһынан алып тармаҡлы, бейеклеге 20—40 см. Япрағы ике, өс тапҡыр ҡауырһын һымаҡ теленгән, һабаҡтың өҫкө өлөшөндәгеһе — үҫешкән йәймәле, ҡыҫҡа һаплы, осондағыһы — ҡыяҡ-ланцет формаһында; аҫтағыһы — оҙон һаплы. Сәскәһе аҡ йәки алһыу, төргәкһеҙ ҡатмарлы сатырға йыйылған. Май—июлдә сәскә ата. Емеше — эленеп тороусы емешлек, июнь—авг. өлгөрә. Болонда, аҡланда, урман ситендә, юл буйында, ауыл тирәһендә үҫә; респ. бөтә терр‑яһында таралған. Баллы үҫемлек, дарыу үҫемлеге. Составында С витамины, флавоноидтар, эфир майҙары һ.б. бар, парфюмерияла, ликёр-араҡы сәнәғәтендә, аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә ҡулланыла. Культураға индерелгән.
Ғ.М.Фазылова
Тәрж. Ю.Ғ.Кәримов


text:
Скачать файл apk һуңғы моделе смартфон
Скачать музыку Яблочко:– Бөтә музыкаль һәм һеҙ аласаһы инеү неограниченный йөҙ мең китапханаһында йыр—тотош AD-бушлай. Apple, музыка iTunes һеҙҙең менән бергә эшләү, китапханаға, музыка етди яҡшыртыу өсөн үҙ ассортиментын тәҡдим итә. Был ваҡытта суд процесы башланды., юҡҡа сығара теләсә ҡайһы ваҡытта..
Вариант:
• Дремина тапшырылды 45 каталог й музыкаль миллион Apple .
• Теләһә ниндәй музыка белем алыу мобиль һәм һаҡланған урыны.. Һеҙ аласаһы һеҙҙең яратҡан ябай смартфон.
• Үҙенә эшләгән айырым плейлиста, музыка тыңлап төҙөү йәки алма ҡушып, тәүге сиратта, нигеҙләнгән, һеҙ тыңлағыҙ.
• Партнер һәм тейешле йүнәлеш булдырып, уларҙы тыңлау өсөн музыка һәм плейлист, уларҙың алмаштарының.
• Индивидуаль тәҡдимдәр ала, беренсе сиратта, музыка нигеҙендә, ул һеҙ яратмай инде, һәр көн датаһы тиклем.
• Уникаль материалдар ҡарай , һеҙ яратҡан рәссам тураһында документаль фильм оҡшаны, тере сығыш фильм, ысын экспонаттар һәм ТВ.
• Һөжүм итә һәм һеҙҙе тыңларға яратҡан артисы диджей 1, талаптар буйынса йәшәгән йәки.
• Мөмкин булған варианттарының булыуын һәм милләттәр. Судының даими ағзаһы һуң яңыртыу.
См. Өҫтәмә.:-
- Скачать Miitomo – Социаль өҫтәмә Android өсөн бушлай
- Ежик Соник 2 Скачать классик apk
- Скачать Apple, Музыка Һуңғы Версия 2.2.2 apple компанияһы өсөн Android.
- Скачать файл apk shazam


text:
Миләүшә Мөтиғулла ҡыҙы Годбодь (Ҡолмөхәмәтова) Ишембай районының Ҡанаҡай ауылында донъяға килә. Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлағандан һуң Башҡортостан телевидениеһында, Бөрө һәм Благовещен район гәзиттәрендә, Сибай һәм Өфө мәктәптәрендә, республика баҫмаларында эшләй.
Әле ул йәмәғәте Владимир Годбодь менән Чехияла йәшәй һәм ижад итә, Чех Республикаһының рус телле журналистар союзына ҡабул ителгән. Миләүшә Мөтиғулла ҡыҙы Башҡортостан баҫмалары менән ижади хеҙмәттәшлек итә. Ул “Башҡортостан”дың да даими авторы, ике тапҡыр (2005 һәм 2014 йылдарҙа) гәзитебеҙҙең лауреаты булды.
Бөгөн баҫмабыҙҙың әүҙем авторы Миләүшә ханым 60 йәше тулыу уңайынан беҙҙә ҡунаҡта – сит илдә йәшәү сәбәпле уның менән Интернет аша әңгәмә ҡорҙоҡ.– Миләүшә ханым, элек “сит илдә йәшәрмен” тип уйлай торғайнығыҙмы?
– Башыма ла инеп сыҡманы. “Башҡортостан” гәзите – бала саҡтан яратҡан баҫмам, бәләкәйҙән яҙыштым. Ошо баҫмала Хисмәтулла һәм Яҡуп Ҡолмой бабайымдар ҙа эшләгән. Хисмәтулла бабайым “Почет Билдәһе” ордены менән бүләкләнгән.
Ҙур йылға ла инештән башлана, тигәндәй, бала сағымдан “Башҡортостан”, “Башҡортостан ҡыҙы”, “Ағиҙел”, ”Торатау”, “Аманат” баҫмаларын уҡып үҫтем, тик элек уларҙың исемдәре икенсе төрлө ине. Ҡулдан ҡулға йөрөтөп уҡып туҙҙырып бөтә торғайныҡ ошо баҫмаларҙы. Әҙиптәрҙең мәҡәләләрен, шиғырҙарын ҡырҡып, бер папкаға йыйып барҙым. Улар миңә аҙаҡ Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға ингәндә ярап ҡалды. Үҙем дә шул ғалимдар кеүек рецензиялар яҙа белһәм ине, тип хыяллана торғайным.– Әҙәбиәткә нисек ылығып киттегеҙ?
– Бәләкәйҙән йыр-моң, шиғыр яраттым. Ҡурай еләге үҫкән баҡсабыҙға сығам да шиғыр һөйләйем, йә телевизорҙан күргән хәрәкәттәрҙе яһап бейей торғайным. Шиғырҙы тиҙ ятлай инем. Китап уҡырға яраттым. Дүртенсе класта саҡта “Ленинға” тип аталған тәүге шиғырымды яҙҙым. Уларҙы бер дәфтәргә туплап бара торғайным. Үҙем әсәйем йәки туғандарым күреп ҡалмаһа ярар, ине тип ҡурҡам. Йәшереп кенә иҫтәлек дәфтәре лә тотам. Унда класташтар менән бер-беребеҙгә шиғырҙар, йырҙар күсереп яҙышабыҙ, төрлө һүрәттәр, сәскәләр менән биҙәйбеҙ. Үҫә килә мөхәббәт шиғырҙары ла яҙа башланым.
Ошондай бер күңелһеҙ хәлде бер ваҡытта ла онотмайым. Етенсе класта уҡығанда оҙон тәнәфестә мәктәп директоры менән класс етәксеһе беҙҙе коридорға ҡыуып сығарҙы ла сумкаларыбыҙҙы тентене. Шунда нәҫелдәш класташым Фәриҙә Баймөхәмәтованың һәм минең иҫтәлек дәфтәрҙәрен тапҡандар бит. Уның өсөн класс алдында баҫтырып: “Хәҙерҙән мөхәббәт тураһында уйлайһығыҙмы, ә уҡыуҙы кем хәстәрләр?” – тип “әхлаҡһыҙлығыбыҙ” өсөн бик ҡаты әрләнеләр. Шул хәлдән һуң да шиғыр яҙыуымды туҡтатманым, ә Фәриҙә иҫ киткес матур йырлай ине, тик ғүмере ҡыҫҡа булды.
1970 йылдарҙа элекке “Восход” (“Торатау”) йәш һәләттәрҙе үҫтереү ниәтендә ижади түңәрәк ойошторҙо. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әминә Вахитованың тәҡдиме менән мин дә шунда йөрөй башланым. Гәзиттә ауыл хәбәрҙәре, нәҫерҙәр баҫтыра торғайным. Кәүҙәгә еңел булғас, шәп йүгерәм, бер нисә тапҡыр еңел атлетика буйынса район ярыштарында ҡатнаштым, тик спорт мине ҡыҙыҡһындырманы.
1972 йылда Башҡортостан комсомолының республика уҡыусылары өсөн ойошторолған ижади конкурсында ҡатнашып диплом алдым һәм, күп тә үтмәй, Маҡтау ҡағыҙы менән бергә шағир Яҡуп Ҡолмойҙан хат килеп төштө. Архивымда диплом һаҡланһа ла, йыш күсеп йөрөү арҡаһында хат ҡайҙалыр юғалған, ләкин йөкмәткеһен яҡшы хәтерләйем, ятлап бөткәйнем. Я. Ҡолмой иншамды бик оҡшатыуын әйткән, университеттың филология факультетына уҡырға инеүемде теләгән. “Йәне моңдоң күңеле туң булмай ул”, тигән. Эй ҡанатланғайным шунда! Бабайымдың хаты миңә дөрөҫ юл һайларға ярҙам итте: үҙемдең яҙышырға тейешлегемде мәктәптә уҡығанда уҡ аңлап үҫтем. Тик әҙәбиәткә урау-урау юлдар менән килдем.
Ул заманда беҙҙең Ҡанаҡай һигеҙ йыллыҡ мәктәбен тамамлағандар күпләп профтехучилищеларға китә торғайны. Тик мин артабан уҡырға теләнем: үҙебеҙҙән ете саҡрымда ятҡан Әхмәр урта мәктәбенә йөрөп уҡыным. Унда миңә бәхет йылмайҙы – шағир Рауил Ниғмәтуллин беҙҙе башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡытты, ул мәктәп директоры ла ине. Шағир уҡытыусыбыҙ Рәми Ғарипов, Тимер Йосопов, Әсхәл Әхмәтҡужин, Сафуан Әлибай кеүек шағирҙарҙы саҡырып осрашыуҙар ойошторҙо. Мине иһә гел дәртләндереп торҙо: “Ҡолмөхәмәтова, һин – журналистар, шағирҙар тоҡомонан, ошо юлдан бараһың, ситкә боролма”, – тип ҡабатларға ярата торғайны. – Студент йылдарығыҙ ҙа ҡыҙыҡһындыра...
– 1974 йылда БДУ-ның филология факультетының башҡорт-рус төркөмө студенты булып киттем. Ул саҡтарҙы хәҙер һағынып һөйләргә генә ҡалды. Артыҡ баҫалҡы, оялсан инем. Атай-әсәйҙән маҡтау һүҙе ишетмәү ҙә үҙенекен иткәндер инде, айырыуса тәүге йылдарҙа белгәнемде лә әйтергә ҡурҡа торғайным. Ауыл мәктәбендә уҡып килгәс ни, төркөмдәге “интернатскийҙарҙы” үҙемдән аҡыллыраҡ тип иҫәпләй торғайным.
Рус теленән ныҡ тырышырға тура килде, китапханаларҙа күп ултыра торғас, телде барыбер өйрәндем бит: “Современный русский язык” предметын ныҡлы “өслө”гә тапшырҙым. Тапшыра алмаһаң, ситтән тороп уҡыу бүлегенә күсерә торғайнылар, шунан ҡурҡтым. Хәҙер, Аллаға шөкөр, рус телендә лә иркен яҙышам. Чех теле лә оҡшай, славян телдәре төркөмөнә ҡараған был тел бик наҙлы. Чехия радиоһын тыңлайым, телевизор ҡарайым, гәзиттәр уҡыйым, чех телен юғары кимәлдә үҙләштереп, яҙышырға, Башҡортостанды танытырға хыялланам. Юғиһә “ҡасан беҙҙә яҙыша башлайһығыҙ?” тигән һорауҙы күп ишетергә тура килә. Хәҙергә интервьюларҙан баш тартып киләм, бер тапҡыр ғына Бланско ҡалаһының “Һжебенач” исемле район гәзитенә интервью бирҙем – унда ла күберәген башҡорттар, Башҡортостан тураһында һөйләнем. Чехтарға донъяла башҡорт тигән халыҡ барлығын һәм башҡорт теленең үҙенсәлектәрен еткерәм. Йырлатып, шиғыр һөйләтеп ҡаранылар ҙа, “башҡорт теле музыкаль икән” тип һығымта яһанылар.
Студент йылдарында “Башҡортостан ҡыҙы”, “Башҡортостан пионеры”, “Пионер” журналы, “Совет Башҡортостаны”, “Ленинсы” гәзиттәренә яҙыштым. Гонорарҙары бик ярап ҡала торғайны, сөнки бер ғаиләнән өсәр-дүртәр студент уҡыныҡ. Атайым Мөтиғулла Фәтҡулла улы – хеҙмәт һәм һуғыш ветераны, әсәйем – сөгөлдөрсө. Икеһе лә егәрле, бөтмөр, ғәҙел булды. Уларҙан күреп, беҙ ҙә бәләкәйҙән эшләп үҫкәс, студент булғас та юғалып ҡалманыҡ. Хеҙмәтте һөйөргә, донъя көтөргә өйрәткәндәре өсөн уларға әле лә рәхмәтем сикһеҙ.
Юрист һөнәрле иремдең эше үҙенсәлекле булыу сәбәпле, Башҡортостанда беҙ йыш күсенеп йөрөнөк. Был миңә бай тормош тәжрибәһе бирҙе: төрлө милләтле төрлө һөнәр кешеләре менән аралаштым, рус телендә яҙышырға өйрәндем.
Сибайҙа йәшәгән дәүерҙе хәтерләйем: минең өс сәғәтлек программа менән өй беренсә йөрөп башҡорт телен уҡыта башлауыма коллектив ныҡ ҡаршы торҙо. Милләтселектә ғәйепләнеләр, педсоветтарҙа әрләнеләр, ләкин сигенмәнем. Төп бинаға индермәгәйнеләр, аптырап торманым, мәктәп биләмәһендәге эш ҡоралдары, иҫке мебель ҡуйыу өсөн тәғәйенләнгән бәләкәй генә бер ташландыҡ өйҙө таҙартып-йыуып, сисенеү өсөн урын әҙерләп, парталар табып, буяп ултырттым, яҙырға таҡта ҡуйҙым. Гөрләп-янып эшләнем, ҡайҙан көс алғанмындыр... Мәктәптән һуң “башҡортса “Атайсал” гәзитен асайыҡ” тип эштән һуң, йә булмаһа ял көндәрендә ике баламды ике яҡтан етәкләп алам да, өй беренсә йөрөп, халыҡтан ҡултамғалар, аҡса йыям. Шунан төнөн үҙ аҡсама һатып алған конверттарға кешеләрҙең адрестарын тултырып, почта аша эйәләренә ебәрә торғайным. Хатта Зиннур Йәрмөхәмәтовтың үҙен дә гәзиткә яҙҙым бер йылды. Сибайҙа минең һигеҙ йылым – иң матур йәшлек мәлем – башҡорт телен уҡытыу хаҡына көрәшеп үтте. Ҡаланың иң рухлы башҡорт теле уҡытыусылары менән ярҙамлашып эшләнек. ”Сибайский рабочий” гәзитендә башҡорт телен уҡытыу проблемаларын күтәреп мәҡәләләр яҙҙым.
1987 йылда ҡала уҡытыусыларының “Йыл уҡытыусыһы” конкурсында призлы урын яулағас, уҡыусыларым матбуғатта күренә, олимпиадала һәйбәт күрһәткестәр күрһәтә, йырлай-бейей, гәзиткә яҙыша башлағас, башҡорт теле предметының бәҫе күтәрелде, үҙемдең дә абруйым артты. Ата-әсәләр хәҙер балаларын үҙҙәре алып килә башланы. Төп бинаға ла индерҙеләр: дәрестәрҙе әҙәмсә үткәрергә форсат тыуҙы.– Шакша биҫтәһендәге мәктәптә башҡорт теле кластарын асыуығыҙ хаҡында асыҡлабыраҡ һөйләһәгеҙ ине.
– Ныҡ ауыр булды бында ла. 1991 йылда Зәкирйәнде республика прокуратураһына эшкә алдылар, һәм беҙ ошонда күсенеп килдек. Шунан фатир алдыҡ. Бында ла өй һайын йөрөп, башҡорт балаларын йыйып, кластар астым һәм дүрт йыл буйы башҡорт башланғыс кластары уҡытыусыһы булып эшләнем. БИРО-ла әҙерлек курсы үттем.
Башланғыс кластарҙа дәрестәргә әҙерләнеү еңелдән түгел. Балаларым Юлай менән Таңсулпан минең өсөн борсола, матур итеп карточкалар әҙерләп бирмәйенсә йоҡларға ятмай ине. Класымда урыҫ, татар, мордва балалары ла уҡыны, барыһын да һөйөп, иркәләп кенә уҡыттым, бер ваҡытта ла баҫым яһаманым. Башҡорт теленә һөйөү уятыу маҡсатында уҡыусыларымды электричка менән Өфөгә Ҡурсаҡ, Милли йәштәр, Башҡорт дәүләт академия драма театрҙарына, музейға, циркка йөрөттөм, радио-телевидениела сығыш яһаныҡ, балалар оркестры, ҡумыҙ, бейеү түңәрәктәре астым, ҡурайсы таптыҡ – һөҙөмтәлә балаларым рәхәтләнеп башҡортса һөйләште. Һуңынан, эшемдең яҡшы барғанын күргәс, элек “башҡорт теле кәрәкмәй” тигән ата-әсәләр ҙә, бүтән милләт вәкилдәре лә балаларын етәкләп “алығыҙ инде” тип үҙҙәре инәлеп килә башланы. Әйткәндәй, уҡыусыларым менән әле лә аралашып торабыҙ.– Ә 20-се башҡорт гимназияһында нисә йыл эшләнегеҙ?
– Теп-теүәл биш йыл. Ошо йылдарҙа янып, йәнем-тәнем менән бирелеп эшләнем мин: филармонияла “Урал батыр” эпосы буйынса уҙғарылған беренсе республика конкурсында ҡатнашып Диплом яуланым, 1996 йылда республика “Йыл уҡытыусыһы” конкурсында ҡатнашып лауреат булдым, директорҙың тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары булып эшләгәндә ”Мәктәп һылыуҡайы” конкурсын, ҡалала беренсе булып уҡыусыларҙың “Иман” мәктәп гәзитен сығарҙым. Балаларҙың ижади һәләттәрен үҫтереүгә ҙур иғтибар бүлә инем, шуға өҫтәп бушлай журналистика һәм ҡумыҙ түңәрәктәрен алып барҙым. Быларҙың барыһын да мин халҡыма хеҙмәт итәм тигән уйҙан сығып эшләнем, хеҙмәтемә хаҡ һораманым.
Артабан Өфө ҡалаһы Орджоникидзе районының 64-се рус телле ҡала гимназияһында, башҡорт лицейында туған телдәр методисы булып эшләгәндә лә аҙнаһына ике көн башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрен алып барҙым. Тырышлығымдың бушҡа китмәүенә һөйөнәм: уҡыусыларым юғары уҡыу йортона башҡорт теленән матур итеп иншалар яҙып, конкурстан үтеп китә торғайны.
Хәҙер башҡорт теле уҡытыусылары өсөн матбуғатта бай мәғлүмәт баҫыла, шуға уларға күпкә еңелерәк, сөнки барыһы ла бар, эшлә генә! Йәнә лә шуны әйтер инем: милләтебеҙҙең, әҙәбиәтебеҙҙең, мәҙәниәтебеҙҙең киләсәге һеҙҙең ҡулда, хөрмәтле уҡытыусылар, нисек кенә ауыр булмаһын, эшегеҙгә яуаплы ҡарағыҙ, зарланмағыҙ! – Методист та булып эшләгәнһегеҙ...
– Өфө ҡала хакимиәтенең Мәғариф идаралығына методист итеп эшкә саҡырылғас, һис икеләнмәйенсә килдем һәм бында ла һынатманым: ҡала кимәлендә Өфөнөң бөтә ете районында уҡытылған башҡорт һәм татар телдәре уҡытыусыларының эшен һәм ошо йүнәлештәге белем биреү системаһын контролдә тотоу, уҡытыусыларҙың категорияһын күтәреүен, “Йыл уҡытыусыһы”, “Урал батыр” конкурстарында ҡатнашыуын күҙәттем, иншалар, олимпиадалар уҙғарыу, пландар төҙөү, министрлыҡҡа отчеттар яҙыу кеүек иҫ киткес күп ваҡыт һәм көстө ала торған эштәрҙе башҡарҙым. Өйгә йоҡларға киске 9-10-дарҙа ҡайтып йығыла торғайным. Эш хаҡы бәләкәй булғанға күрә, өҫтәп йома, шәмбе көндәрендә лә эшләргә рөхсәт иттеләр. Аҡса еткереп булмағанға, ялымда ла өйҙә торманым – өҫтәмә сәғәттәр алып, ауырыу балаларҙың өйөнә барып дәрес бирә инем. Шул хәлдә лә ижадтан айырылманым, төндәрен ултырып туған тел уҡытыу, ижади уҡытыусыларҙын эше, башҡорт телен уҡытыу проблемаларын күтәргән мәҡәләләр яҙҙым.– Матбуғатҡа ниндәй юлдар илтте һеҙҙе?
– Кеше үҫергә теләһә, ҡурҡмайынса эшен алмаштырырға тейеш. 2004 йылдың йәйендә Марсель Сәлимов “Һәнәк”кә саҡырҙы. Унда эшләгән йылдарымды иң бәхетле осор тип иҫәпләйем. Марат Кәримов, Риф Мифтахов, Мансаф Ғиләжев, Файыҡ Мөхәмәтйәнов, Әхмәт Орбелий, Александр Андреев, Хәлил Әхтәмов менән бик күңелле эшләнек. Бер йыл фельетондар бүлеге мөхәррире булып эшләгәс, яуаплы секретарь итеп үрләттеләр. Өфө, республика мәктәптәре менән тығыҙ бәйләнеш булдырҙым, төрлө осрашыуҙар ойошторҙоҡ, баҫмала башҡортса-русса “Сәнскәк” һәм “Колючка” махсус биттәрен алып бара торғайным – ул йәш сатириктар тәрбиәләү мәктәбен үҫтерергә этәргес булды.
Ижад минең өсөн – иң беренсе сиратта күңел талабы, ғүмерем буйы йыйғанымды халҡыма түкмәй-сәсмәй кире ҡайтарып биреү. Әҙәби ижад минең өсөн татлы сир кеүек. Ижадсы өҙлөкһөҙ эшләй – көндөҙөн дә, хатта төндә лә. Тап төндә башҡа иҫ киткес сағыу уй-фекерҙәр килә, шуларҙы тиҙ генә тороп яҙып алам. Ашарға бешергәндә лә, ниндәйҙер эш менән мәшғүл булғанда ла, гәзит-журнал уҡығанда ла ижад процесы дауам итә һәм быны туҡтатып булмай.
Ябай, аңлайышлы, һутлы үҙ телемдә яҙырға тырышам, сит ерҙә бит башҡортса һөйләшеү яңғырамай, шуға миңә туған телемде онотмау өсөн башҡортса китаптар уҡып торорға кәрәк. Башҡортса аралашыр кеше булмағанға күрә, хатта ҡайһы саҡта урманға сығып үҙ-үҙем менән һөйләшкән саҡтар ҙа була. Телемде бик һағынам, мин бит Чехияға 54 йәштә сығып киттем. Башҡортостанға ҡайтһам, Чехияның теүәллеген, таҙалығын, итәғәтлелеген, унан китһәм, башҡортомдоң ҡунаҡсыллығын, ябайлығын һағынам. – Ирегеҙ Владимир Башҡортостанға, башҡорттарға ниндәй мөнәсәбәттә?
– Башҡортостанға бик теләп килә ул. Башҡорт халыҡ йырҙарын, ҡурай моңон тыңларға ярата. “Башҡорт көйөн эш араһында түгел, ә ултырып тыңларға кәрәк”, – тип һоҡлана. “Әгәр һиңә өйләнмәһәм, донъяла башҡорт тигән милләт барлығын белмәҫ инем”, – ти. Уны халҡыбыҙҙың ҡунаҡсыллығы, саф күңеллелеге әсир итте. Ҡайтҡас, чехтарға шул хаҡта һөйләһә, тегеләр аптырай. Үҙ күҙең менән күрмәйенсә ышанмайһың шул. Европалар бит улар Рәсәйҙә тик урыҫтар ғына йәшәй тип уйлай, башҡа милләттәр барлығын белмәйҙәр ҙә... – Буш ваҡытығыҙҙы нисек уҙғараһығыҙ?
– Пенсияға сыҡҡас кешенең ваҡыты күп була икән, тип уйлап, яңылышҡанмын. Бер ваҡытта ла тик торғаным юҡ. Ижадтан тыш йәйен, көҙөн ҡанға һеңгән ғәҙәт буйынса баҡсала соҡсонам. Тегергә, бәйләргә яратам, йәйен урманда еләк, ҡара бөрлөгән йыям, баҡсамда еләк, гөлдәр, раузалар үҫтерәм, сейә, алма, ҡыҙыл һәм ҡара ҡарағаттарым бар, шуларҙы тәрбиәләйем, быларҙың барыһы ла йәнгә ял бирә. Миндек, дарыу үләндәре йыйып киптерәм. Бассейнға йөрөйбөҙ, йәйәүләп йә велосипедта тәбиғәт ҡосағына сығабыҙ, телевизорҙан төрлө ҡыҙыҡлы тапшырыуҙар, кинофильмдар ҡарарға яратабыҙ. Бына өс йыл инде Наилә менән Карина исемле ике башҡорт ҡыҙы менән аралашып йәшәйбеҙ, кәрәккәндә ярҙам итеп тә ебәрәбеҙ. Хәҙер йәштәр сит илгә бер ҡурҡыуһыҙ аяҡ баҫа һәм был берәүҙе лә аптыратмай. – Һеҙ көслө кешеме?
– Ауырлыҡтар алдында бөгөлмәй йәшәп, ошо йәшемдә яңы тормош башлай алғас, моғайын, көслөмөндөр. Ә былай йомшаҡ күңелле кешемен, ҡайғырһам да, шатланһам да илап ҡына барам. Кешегә ауыр һүҙ әйтә алмайым, кеше күңелен аяйым. Бер кемгә лә көнләшмәйем, байлыҡҡа табынмайым. Ғүмерҙең ҡыҫҡалығын йәш саҡта уҡ аңлағайным – шул саҡтан үҙ-үҙем һәм тирә-йүндәгеләр менән килешеп йәшәргә тырышам.


text:
ЯРАТҠАН ШӨҒӨЛӨМСтәрлетамаҡ ҡалаһынан Лилиә ИШМОРАТОВА: «Гөл үҫтереү – яратҡан шөғөлөм. Өйгә ҡайтып инеү менән, яңы атҡан сәскәне күрһәң, шунда уҡ кәйефең күтәрелә. Бегония, глоксиния, пеларгония, радермахера, зефирантес, миләүшә, стрептокарпус... Гөлдәрем күп....
Мөхәббәтле РабиғаКәңәш йә ярҙам, йән тыныслығы йә хәҡиҡәт эҙләп килгән кешеләрҙең күбеһенә ул: «Шөкөр ит һәм сабыр бул!» – тип әйтеп ҡайтарған. Иҫән саҡта уҡ тере риүәйәткә әйләнгән был ҡатындың кинәйәле һүҙҙәре һәм шиғыр юлдарына һалынған фекерҙәре быуаттар үткән...
Үкенестәр өтмәһен үҙәктеБайтаҡ йылдар психолог булып эшләү дәүерендә ниндәй генә яҙмышлы кешеләрҙе осратырға, уларҙың ниндәй генә аһ-зарҙарын тыңларға тура килмәне. Күпселеге күңелдән сығып, хәтерҙән юйылһа ла, йөрәккә уйылып ҡалғандары ла байтаҡ. Илле йәште үткән, ауыл...
Рухлы бөрйән һылыуыҺоҡланырлыҡ йәштәребеҙ бар: улар төплө белем ала, төрлө яҡлап үҫешкә, камиллыҡҡа ынтыла, шул уҡ ваҡытта йөрәктәре изгелеккә, миһырбанлыҡҡа асыҡ. Сәм дә, ғәм дә етерлек үҙҙәрендә. Донъяға яратып баҡҡан, һәр көнөн файҙалы уҙғарырға, хәйерле эштәргә...
ТалаҡДин буйынса тыйылмаған, әммә Аллаһ Тәғәләнең иң яратмаған ғәмәлдәренең береһе – талаҡ. Талаҡ бик етди сәбәптәр булғанда ғына рөхсәт ителә. Әгәр ир ҡатынын айырырға ниәт итә икән, ул талаҡ әйтә. Бындай аҙым эшләр өсөн ир-ат алдан ныҡлап уйларға, үҙ...
Бесән туйыМәләүез ҡала мәҙәниәт йортоноң «Аманат» башҡорт фольклор вокаль-инструменталь ансамбле 2010 йылда ойоша. Етәкселәре – Гөлсинә Ҡарабаева, ә күп кенә йырҙарҙың үҙешмәкәр композиторы һәм башҡарыусыһы – Фәнил Яманаев. Бөгөн «Аманат» 10-дан 65 йәшкә...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Малакка ярымутрауы
Мала́кка (тай. แหลมมลายู, мал. Tanah Melayu, бирм. မလေး ကျွန်းဆွယ်, шулай уҡ Малай ярымутрауы (тай. คาบสมุทรมลายู, мал. Semenanjung Tanah Melayu)) — Көньяҡ-Көнсығыш Азияла ярымутрау. Һинд-Ҡытай ярымутрауының көньяҡ осо булып тора. Көнбайышта Андаман диңгеҙе һәм Малакка боғаҙы, көнсығышта — Көньяҡ-Ҡытай диңгеҙе һәм Сиам ҡултығы менән уратып алынған.
Көньяҡтан төньяҡҡа табан оҙонлоғо яҡынса 1300 км, майҙаны яҡынса 190 мең км². Төньяҡ сиге — Кра муйыны (иң бәләкәй киңлеге — 44 км).
Сәйәси рәүештә Мьянма, Таиланд һәм Малайзия менән бүленгән. Ярымутрауҙан көньяҡтараҡ Сингапур, ә Малакка боғаҙы аша Индонезияның Суматра утрауы урынлашҡан.
Иң эре ҡалалары — Куала-Лумпур һәм Ипох (Малайзия)[1].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Бөгөн беҙ ижад тураһында мәҡәләләр ГТА 5 Hacks PS3 Online No Survey. Әгәр һеҙ эҙләсе ГТА 5 Взломать аҡса һеҙгә дөрөҫ урын! Был мәҡәлә уҡыусылар дауам итә, ГТА 5 Hacks PS3 Online No Survey һәм һеҙ алды, һеҙ эҙләгән.
Автоматик Гранд Ҡыҙ Урлау 5 видео уйындар донъяһына асыҡ мажаралы, уйын компанияһы эшләп сығарған һәм компаниялар rockstar rockstar north. - Геймер араһында бик популяр һәм был консоль ТИЛИТ уйын, һәм беҙ мөмкин булғандың барыһын да эшләй сөнки уның һығылмалы, беҙ теләйбеҙ. Әммә был ҡайһы ваҡыт сикләнгән һығылмалы була-аҡса күп уйын өсөн, тип, булдыҡ беҙ. Сөнки тиҙ һәм еңел аҡса эшләү түгел, эш урындары күп һезгә эшләргә кәрәк, был бик ваҡыт һәм. Әгәр һеҙ эҙләгән юлдың ҡыҫҡа. Беҙ мөмкинлектәрен күрһәтеү беҙҙең ГТА 5 Аҡса Взломать
Һеҙ көрәш, аҡса эшләү өсөн гта 5 ? Күберәк түгел,! Зинһар, рәхим итегеҙ гта 5 Аҡса Коралы Hack. Был коралы Взломать аҡса неограниченный генерировать тигәнсе аҡса күп ГТА. Һәм был булып эшләп хаклы протестировать һәм xbox н PC һәм PlayStation. Беҙҙең хеҙмәткәрҙәр-был онлайн hack коралы. Һәм талап итмәй загрузки 100% вируслы.
- Күп аҡса һәм РУ.
- Hack коралы яңыртыла көн.
- Ябай hack коралы ҡулланыу..
- Анти-хәүефһеҙлек системаһы тыйыла.
- Онлайн hack коралы. Талап итмәй загрузки.
- 100% Вируслы.
- Юҡ, кәрәкмәй джебе.
Нисек взломать ҡулланылған был коралы :
- Баҫыу “-Лай взломать” был төймәгә һеҙ йүнәлтелгән түбән була һәм взломать онлайн.
- ГТА һеҙ положили 5 ҡулланыусы исеме.
- Сумма аҡса индергән, улар һеҙ телисез-се.
- Төймәгә басыгыз Ойошторола..
- Процесты күҙәтә
- Һеҙ ГТА 5 Тигәнсе аҡса барлыҡҡа килде!
Иҫкәрмә : Ҡулланырға был коралы взломать онлайн! Загрузки программа менән тәьмин итеү эшләй алмай ул.. Нажмите төймәгә түбәнерәк hack.
Тикшереү һәм эшләй:
2018/10/18
Беҙ иң һуңғы, Рәхим итеп, поделите, әлеге статья, ГТА 5 Hacks PS3 Online No Survey, әгәр был ҡорал эшләйТеги: ГТА 5 Руби


text:
Тау
Тау — бейеклеге менән тирә-яҡтағы кимәлдән айырылып торған ҡалҡыу урын[1]; ер рельефынын тигеҙлек өҫтөнән ыңғай яҡҡа үҙгәргән формаһы, ер өҫтөнөң төрлө бейеклектә (бер нисә метрҙан бер нисә километрға тиклем) айырылып торған өлөшө. Эргәһендәге тигеҙлектән тау итәге айырып тора.
Йөкмәткеһе
Ер йөҙө буйынса тау массивтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Европа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Альп тауҙары
- Пиренейҙар
- Карпат тауҙары
- Судеттар
- Урал тауҙары
- Хибин тауҙары
- Кавказ тауҙары
- Ҡырым тауҙары
- Шварцвальд
Азия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Америка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Африка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡитғалар буйынса иң бейек тауҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Эверест, Азия (8850 м)
- Аконкагуа, Көньяҡ Америка (6959 м)
- Мак-Кинли, Төньяҡ Америка (6194 м)
- Килиманджаро, Африка (5895 м)
- Эльбрус, Европа (5642 м)
- Винсон, Антарктида (4897 м)
- Косцюшко, Австралия (2228 м)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)


text:
Яңылыҡтар
Мәғариф министрлығында 2017 йылда БДИ тапшырыу өсөн ғариза биреүҙең һуңғы срогы хаҡында хәбәр иттелде
2017 йылда Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырыу өсөн ғариза 1 февралгә тиклем ҡабул ителә. Унда һынау биреү өсөн предметтар күрһәтелергә тейеш. Рус теле һәм математика — сығарылыш класы уҡыусылары өсөн мотлаҡ. Ошо фәндәрҙән имтиханды уңышлы тапшырыу урта дөйөм белем тураһында аттестат алыу өсөн кәрәк. Ҡалған предметтар — һайлау буйынса. Улар тәү сиратта белем алыуын юғары уҡыу йортонда дауам итергә теләгән уҡыусылар өсөн мөһим.
Быйыл белем усағын тамамлаясаҡ уҡыусылар ғаризаны уҡыған урыны буйынса яҙа. Уҙған йылдарҙа тамамлаусылар Башҡортостан Мәғариф министрлығы билдәләгән урындарға ғариза бирә.
1 февралдән һуң Берҙәм дәүләт имтиханында ҡатнашыу өсөн ғариза Башҡортостан дәүләт имтихан комиссияһы ҡарары буйынса имтихандар башланғанға тиклем ике аҙна алдан билдәле сәбәптәр (ауырыу йәки документтар менән раҫланған хәлдәр) булғанда ғына ҡабул ителә.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.


text:
Васильевка ауыл советы (Ишембай районы)
Васильевка ауыл советы — Башҡортостан Республикаһы Ишембай районының бөтөрөлгән муниципаль берәмеге. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» законына ярашлы, ауыл биләмәһе[1] статусына эйә була. Петровск ауыл советы менән берләштерелә.
Административ үҙәге — Васильевка ауылы. Ауыл советы составына шулай уҡ Алмалы, Ғүмәр ауылдары ла инә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 18 ноябрендәге «Айырым ауыл советтарын берләштереүгә, тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» законына ярашлы Васильевка ауыл советы бөтөрөлә һәм ауыл биләмәһе[2] Петровск ауыл советы составына индерелә:
"25) Ишембай районы буйынса:
б) Петровск һәм Васильевка ауыл советтарын, "Петровск « атамаһын һаҡлап, административ үҙәген Петровскиҙа ҡалдырып, берләштерергә. Петровск ауыл советы составына Васильевка ауыл советының Васильевка, Алмалы, Ғүмәр ауылдарын индерергә. Петровск ауыл советы сиктәрен тәҡдим ителгән һыҙма картаға ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Васильевка ауыл советын төшөрөп ҡалдырырға».
Власть[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Атаҡлы ауылдаштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан (в ред. Законов РБ от 20.07.2005 N 211-з, от 21.06.2006 N 329-з, от 29.12.2006 N 404-з)
- ↑ Закон Республики Башкортостан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населенных пунктов» (Принят Государственным Собранием — Курултаем Республики Башкортостан 18 ноября 2008 года)


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостанда Туған тел көнөн билдәләйҙәр
Башҡортостанда Туған тел көнөн билдәләйҙәр. Бөгөн, 21 февралдә, Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының концерт залында Халыҡ-ара Туған тел көнөнә арналған Республика байрамы уҙа.
Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, йыр һәм бейеү номерҙары менән Өфөнөң милли йәкшәмбе мәктәптәре коллективтары, Башҡорт дәүләт педагогия университеты һәм Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө сәнғәт институты студенттары сығыш яһаясаҡ. Сара киске сәғәт 5-тә башлана.
Байрам сиктәрендә республиканың муниципаль район һәм ҡала округтары биләмәләрендә тел һәм мәҙәни төрлөлөккә һәм күп теллелеккә булышлыҡ итеүгә йүнәлтелгән саралар комплексы ҡаралған.
Сараны ойоштороусылар – Башҡортостан Мәҙәниәт министры, республика Халыҡтар дуҫлығы йорто һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты.
Халыҡ-ара туған тел көнө 1999 йылдың ноябрендә ЮНЕСКО Генераль конференцияһының 30-сы сессияһында ойошторола, шунан алып йыл һайын уҙғарыла. Башҡортостан традицион рәүештә күп теллелек киң таралған төбәктәргә ҡарай. Республика халҡының яртыһы тиерлек – ике һәм унан күберәк, уларҙан 382,5 мең кеше өстән күберәк тел белә.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.


text:
«Салауат Юлаев» Ярославлдең «Локомотив»ын отто – дүртенсе уйын рәттән еңеүФото: Олег Яровиков
«Салауат Юлаев» Ярославлдең «Локомотив»ын отто – дүртенсе уйын рәттән еңеү
«Салауат Юлаев» Ярославлдең «Локомотив»ын отто – дүртенсе уйын рәттән еңеүФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Ярославлдең «Локомотив»ы «Салауат»тың үҙ боҙондағы һуңғы уйынында Континенталь хоккей лигаһында рекордтан башланы: биш секундтан Бен Скривенстың ҡапҡаһына тәүге шайба осоп инде. Схемаһы ябай: шайбаны ташлап ебәреүҙә еңеү, уңышлы тапшырыу һәм гол. «Өфө-Арена»ла йыйылғандар нимә булғанын да аңламай ҡалды. Александр Емелин үҙ иҫәбенә мәрәй яҙҙы. Беренсе осор уртаһына Өфө дружинаһы биш минутҡа уйынсылар һаны буйынса әҙселектә ҡалды. Йәнә биш секунд «юлаевсылар» өсөн хәл иткес роль уйнаны (быныһында тәнәфескә биш секунд ҡалғас): Брэндон Козун «Локомотив» өсөн икенсе шайба индерҙе: – 0:2.
Тәнәфестән һуң «Салауат»тың ҡапҡаһын Андрей Кареев һаҡлай башланы. Ҡапҡасының өфөләр формаһында әлегә бер тапҡыр ҙа еңмәүенә ҡарамаҫтан, тамашасылар голкиперҙы алҡышлап ҡаршы алды. Боҙҙа кеше ышанмаҫлыҡ хәл башланды. Михаил Юньков иҫәптәге айырманы ҡыҫҡартты. Һуңынан Игорь Макаров хәләл ефете Лера Кудрявцева алдында һуғышҡа ҡыҫылды һәм бөтә майҙанды ғына түгел, команданы ла ҡыҙҙырҙы. Ике яҡ уйынсыға ла штраф һалынды һәм бер нисә секундтан Теему Хартикайнен башҡарыуында икенсе шайба ярославлдәрҙең ҡапҡаһына инеп китте – 2:2.
Өсөнсө осорҙа «Салауат» үҙ уйынын дауам итте. Өсөнсө шайбаны башланғыс звено уйынсылары ойошторҙо: Хартикайнен һәм Арзамасцев үҙ иҫәбенә гол тапшырыуҙы яҙҙы, уны тура һелтәү менән Йонас Кемпайнен тамамланы – 3:2. Уйын аҙағында Ярославлдән килгән ҡунаҡтар һуңғы мөмкинлеген файҙаланды һәм ҡапҡаһын буш ҡалдырып, алтынсы уйынсыһын сығарҙы. Әммә уны һаҡлай алманы. Максим Майоров дүртенсе шайба индерҙе, ләкин ул иҫәпләнмәне.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ҡапҡасы Андрей Кареев Өфө клубында тәүгә еңеү яуланы.
http://www.bashinform.ru/news/1090621-salavat-yulaev-vyigral-lokomotiv-chetvertaya-pobeda-podryad/


text:
Кулиев,Ҡайсын Шува улы
Яралы таш:[шиғырҙар]/Ҡайсын Кулиев;[балҡар теленән Н.Нәжми тәржемәһе].-Өфө:Китап,2017.-104 б.-16+
Күренекле балҡар шағиры Ҡайсын Кулиевтың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы, Башҡортостан “Китап” нәшриәтендә уның “Яралы таш”исемле китабы донъя күрҙе. Шиғырҙарҙы башҡорт теленә Назар Нәжми тәржемә иткән.
Башҡа ҙур шағирҙарҙың әҫәрҙәрендә күңел ағышы, йөрәк ялҡыны осҡон сәсрәп торһа, Ҡайсын Кулиевта ул тәрәнерәк йәшеренгән, таш яралары ла, йөрәк яралары ла тәрәнерәк, шуның өсөн дә уның шиғырҙары ҡабат-ҡабат уҡыла, уҡыған һайын уларҙа яңы сер табыла.
Книга поступила в Новокулевскую сельскую модельную, Старокулевскую,Староисаевскую сельскую и центральную библиотеки.


text:
Туфан (фильм, 1974)
«Туфан» (пол. Potop) — Генрик Сенкевичтың шундай уҡ атамалы романы мотивы буйынса режиссёр Ежи Гофман 1974 йылда төшөргән фильм[4].
Йөкмәткеһе
Сюжетын һүрәтләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүге серияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәййәр хорунжий Анджей Кмициц Биллевич усадьбаһына килә һәм үҙенең ҡурғаусыһының ихтыяры буйынса уның ейәнсәре Александраға (поляк телендә был исемдең кесерәйтеү-иркәләтеү формаһы — Оля, Оленек) өйләнеү ниәте менән килә. Улар шунда уҡ бер-береһенә оҡшай, әммә ҡайнар ҡан һәм насар компания офицера уҫал уйын ойоштора: ғауғасыл килмешәктәрҙең иҫерек килеш күңел асҡанына ризаһыҙлыҡ күрһәткән урындағы шляхта менән бәрелешкәндән һуң, ул күрше усадьбаны яндыра һәм Оленьканы эләктереп ала. Урындағы шляхта полковник Володыёвский етәкселегендә уны усадьбала ҡамап тота. Володыёвский Кмицицаны алышҡа саҡыра һәм уға яра һала. Хорунжий, һауыҡҡандан һуң, отряд йыя һәм Володыёвский менән бергә илгә һөжүм башлаған шведтарға ҡаршы ғәскәр йыйған гетман Януш Радзивиллға йүнәлә. Табында гетман яңы ҡурғаусы — швед короле Карл Густав өсөн тост иғлан итә. Полковниктар уны хыянатта ғәйепләй, уларҙың барыһы ла ҡулға алына һәм һаҡ аҫтында Биржиға ебәрелә. Әммә Заглоба ҡасып китә һәм үҙе менән Володыёвскийҙың полкын (хоругвь) килтергән. Гетманға тоғролоҡ анты биргән Кмициц, уның яҡлы була, хоругвтәрҙең болаһын баҫтыра, әммә ағаһы һүҙһеҙ Радзивиллдарҙың Речь Посполитаяны тарҡатырға һәм Литва өҫтөнән король власы урынлаштырырға ынтылған ҡотолғоһоҙ әшәкелеге менән осрашҡандан һуң, урманға ҡаса. Ул барыһына ла ҡаршы хәлдә ҡала, конфликттың ике яғы ла уны хыянатсы тип язаларға хыяллана…
Икенсе серияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Конфедераттар фетнәһе киңәйгән. Кмициц сит һөйләшеүҙе тыңлап тора, шунан шведтар поляктарҙың изге урынын — Ясногорский монастырын баҫып алырға һәм таларға йыйыныуын белә. Ул унда ашыға һәм приорҙы баҫҡынсыларҙың мәкерлелегенә ышандыра. Шведтар монастырҙы ҡамауға алалар, гарнизон ҡаршы тора. Тиҙҙән ҡамауға алыусыларға ҡәлғәгә ҡот осҡос зыян килтереүсе ҙур һыу килә. Төндә Кмициц уны шартлата, ләкин дошманға әсирлеккә эләгеп, ҡасып өлгөрә. Ул Силезияға килә һәм король Казимирҙы Польшаға барырға ышандыра. Юлда, королде яҡлап, һан яғынан өҫтөнлөклө швед отряды ҡаршы тора. Король уның ҡул аҫтына татар хоругвен бирә. Шул ваҡытта Богуслав Радзивилл Кмицицтың кәләше Оленьканың йөрәген уңышһыҙ ҡамарға маташа. Шул уҡ ваҡытта Володыёвский отряды Януш Радзивиллдың һарайын ҡамай һәм уны штурм менән ала, хыянатсы астманан үлә. Оленька ҡасып киткәндән һуң Богуслав һуғыш яланында Чарнецкий менән осраша, швед пушкалары кисеүҙе ут аҫтында тотҡанлыҡтан, поляк кавалерияһы һөжүм итә алмай. Кмициц дошман кавалерияһын, алдандырып, кисеүгә яҡынайта, швед артиллерияһы үҙҙәренә ата алмай. Чарнецкий дөйөм атакаға командалыҡ итә, поляк гусарҙары швед мушкетёрҙарының рәттәрен пыран-заран иткән. Кмициц Богуславты ҡыуып етә һәм алыш барышында эйәрҙән бәреп төшөрә. Ул Оленька менән соборҙа, үҙе хөрмәтенә үткәрелгән доға ваҡытында, осраша, ҡыҙ дөрөҫөн белә һәм улар бергә йәшәй башлайҙар.
Ролдәрҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Даниэль Ольбрыхский — Анджей Кмициц (дублировал Всеволод Ларионов)[5]
- Малгожата Браунек — Оленька (Александра) Биллевич
- Тадеуш Ломницкий — Михал Володыёвский (Юрий Яковлев дублировать иткән)
- Казимеж Вихняж — Ян Онуфрий Заглоба
- Владислав Ханьча — Януш Радзивилл
- Лешек Телешиньский — Богуслав Радзивилл (Василий Лановой дублировать иткән))
- Рышард Филипский — Һайыҫҡан (Джигарханян Армен Борисович дублировать иткән)
- Веслава Мазуркевич — Кульвечовна инәй
- Францишек Печка — Кемлич (Роман Ткачук дублировать иткән)
- Веслав Голас — Стефан Чарнецкий
- Пётр Павловский — Ян II Казимир (Владимир Кенигсон дублировать иткән)
- Леон Немчик — Карл X Густав
- Станислав Ясюкевич — Августин Кордецкий
- Ежи Федорович — офицер Браун (Вадим Спиридонов дублировать иткән)
- Анджей Красицкий — Бергман
- Ежи Беленя — Ганхофф
- Казимеж Опалиньский — Император илсеһе
- Анна Сенюк — Марыня Гаштовтувна-Пацунелька
- Станислав Михальский — Яромир Кокосиньский
- Фердинанд Матысик — Замойский, серадзкий мечник
- Виргилиуш Грынь — Збышко
- Аркадиуш Базак — Куклиновский (дублировал Александр Белявский)
- Лешек Хердеген — Сакович
- Богуш Билевский — Кульвец
- Тадеуш Шмидт — Оскерко
- Бруно Оя — Бутрым
- Кшиштоф Ковалевский — Рох Ковальский
- Василий Симчич — Гаштовт
- Леонард Анджеевский — Ага (Артём Карапетян дублировать иткән)
- Александр Гонсовский — епископ (титрҙарҙа күрһәтелмәгән) (дублировал Феликс Яворский)
Ҡалған ролдәрҙе дублировать иткән: Сергей Малишевский һәм башҡалар.
Фильм «Союзмультфильм» киностудияһында дублировать ителгән. Дубляж режиссёры — Георгий Калитиевский.
Наградалары һәм номинациялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Номинациялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Потоп (инг.) Internet Movie Database сайтында
- Ҡалып:Amg title Ҡалып:Рейтинг-5


text:
- Подробности
- Просмотров: 326
ӨФӨ ЯЙЛАҺЫ, Башҡортостандың Урал алды төньяғында, БР һәм Свердловск өлк. терр‑яларында Өфө й. урта ағымы буйлап урынлашҡан; бейеклеге диңгеҙ кимәленән 300—500 м. Рельефы ҡалҡыу, денудация‑эрозиялы, битләүҙәре текә төшкән йырындар һәм сағылдар м‑н телгеләнгән; көнсығыш битләүе текә, Йүрүҙән‑Әй тигеҙлеге яғына киҫкен өҙөлә, көнбайышы — һөҙәк, Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге м‑н тоташа. Карст һәм денудация үҫешкән. Тектоник яҡтан Башҡорт көмбәҙе сиктәрендә урынлашҡан. Аҫҡы пермь эзбизташтары һәм доломиттарының антиклиналь ҡалҡыуы арҡаһында барлыҡҡа килгән, йылғалар араһында кайнозойҙың ҡомло‑ҡырсынташлы, балсыҡлы ултырмалары ҡатламы һаҡланған. Ө.я. балсыҡ (Әмир), төҙөлөш ташы (Павловка, Ҡыҙыл шишмә), эзбизташ (Байҡы, Угрюмовский) һ.б. ятҡылыҡтар асылған. Ө.я. Өфө, Йүрүҙән, Әй йй. текә ярлы тар һәм тәрән үҙәндәре м‑н йырғыланған, терр‑яла Павловка һыуһаҡлағысы урынлашҡан. Ландшафы киң япраҡлы төрҙәр м‑н ҡатнаш шыршы һәм аҡ шыршы урмандарынан тора, икенсел ҡайын һәм уҫаҡ урмандары таралған. Терр‑яның 60—75%‑ын урман ҡаплаған. Көнбайышта кәҫле көлһыу тупраҡ, көнсығышта ҡараһыу һоро урман һәм кәҫле‑карбонатлы тупраҡтар таралған. А.х. ерҙәре яйланың үҙәк өлөшөн биләй. Ө.я. Асҡын заказнигы, Первомайск заказнигы ойошторолған. Красный Ключ сығанағы, Сабаҡай ҡаяһындағы мәмерйәләр, Яманйылға һәм Саруа йй. — тәбиғәт ҡомартҡылары.
И.М.Япаров
Тәрж. Х.А.Шәрипова


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостанда вакансиялар һаны артҡан
Башҡортостанда мәшғүллек хеҙмәтендә эш биреүселәр тәҡдим иткән вакансияларҙың иҫәбе артҡан. Мәҫәлән: йыл башында республиканың вакансиялар банкында 32,3 меңдән ашыу эш урыны иҫәпләнһә, бөгөн – 35,3 меңдән күберәк.
Рәсми теркәлгән эшһеҙҙәр һаны төбәктә уҙған аҙнала бер аҙға кәмеп, 24,2 мең кеше тәшкил итте. Теркәлгән эшһеҙлек кимәле республикала 1,2 процентҡа тиң.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, Башҡортостанда Халыҡ-ара хеҙмәтте ойоштороу методикаһы буйынса дөйөм эшһеҙҙәр һаны 115 мең кешенән арта. Бер йыл элек республикала 122 меңдән ашыу эшһеҙ иҫәпләнгән.
Был Федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәте уҙғарған 2016 йылдың ноябре – 2017 йылдың ғинуары өсөн һуңғы уртаса эш көсөн тикшереү һөҙөмтәләре.
Башҡортостандың мәшғүл халыҡ иҫәбе әлегә 1,892 миллион кешенән күберәк.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
- Внимание
- Подробности
- Просмотров: 530
“БАЯС”, башҡ. халыҡ йыры, оҙон көй. Йырҙың көйөн тәүге тапҡыр Ғ.З.Сөләймәнов яҙып ала һәм үҙенең “Ҡурай” (1985) китабында баҫтыра. Артабанғы яҙманы Ф.Х.Камаев эшләй. Йыр лирик‑эпик характерҙа. Риүәйәт б‑са, Орск өйәҙенең Күсей а. йәшәүсе йәйләү старшинаһы Баяс ябай халыҡ мәнфәғәттәрен яҡлай, һәләтле йырсы һәм ҡурайсы булараҡ таныла. Ҡулға алына һәм Себергә һөргөнгә оҙатыла. Һөргөндән ҡасып, оҙаҡ йылдар тыуған яғында йәшеренеп йәшәй. Фаразланыуынса, “Б.” йыры уның тарафынан сығарылған. Йыр көйөнөң ике варианты бар. Тәүгеһе тотанаҡлы ҡырыҫ характер м‑н айырылып торһа (Сөләймәнов башҡарыуында билдәле), икенсеһе лирик йүнәлешле, үҙенсәлекле моңло биҙәктәргә бай. Йырҙы башҡарыусылар араһында С.Ә.Абдуллин, Р.Ғ.Бүләкәнов, Ф.Ә.Килдейәрова, Т.Х.Үҙәнбаева.
Әҙәб.: Песни моего народа=Халҡым йыры=Songs of folk. Уфа, 1995.
А.М.Ҡобағошов
Тәрж. Г.С.Балтабаева


text:
Автомобиль конструкциялау автомобиль һәм автомобилдәрҙең кузовын төҙәтеү һәм ялтыратылған разгибаться. Career Skills Qualification Report, рут, ҡом, починять һәм таҙа иҙән йәки чучело, ҡулға ҡорал һәм ҡорал ҡулланыу ныҡлығы. Кәүҙә урында ҡом, бамперы һәм йыһазландырыу өсөн буялған була., тәҙрә, with overlaying papers or tape to protect them from your colour and …Ентекле »
Заводтың Газ Операторы Эшенә Тасуирлама / Бурыстар Һәм Йөкләмәләр Өлгөһө
Боламыҡ, Формированиелары, Басыгыз, сеттерҙары һәм машина компактировать, Оператор, һәм һүрәтләү эштәре тендер / Duty Template and Roles Setup, эш, йәки, ҡағиҙә булараҡ, машина, шул иҫәптән быяла, машиналар эшләү, машина трудяга , машина һәм тамырһабаҡлы, был форма һәм Төр элементтар, шул иҫәптән быяла, аҙыҡ-түлек, резина, һабын, кирбес, сынаяҡ, балсыҡ, буласаҡ, тәмәке изделиеларын, йәки косметика. Профессиональ Күнекмәләр …Ентекле »
Велосипедта Ремонтник Эштең Тасуирламаһы / Ҡалып Ролен Һәм Яуаплылығын
Велосипед һәм хеҙмәтләндереү тергеҙеү. Job Skills Prerequisite Install and adjust items and pace things. Мотоцикл төҙөү, уларҙы яңы булып тора.. Ҡуйыу, ремонт, мәҫәлән йәмғиәте һәм аҙыҡ-түлеккә алмаштырып йәки ут, һәм ултырғыстар. Тәгәрмәс форматта. Трелевка ҡулланыу алмашыу , ремонт өсөн һүтеп һәм ярымкүсәрҙә, порочный өлөштәрен үҙгәртеү. Алмаштырыу биләмәләренең тышҡы күренеше, болгарка ябай ҡулланыу. …Ентекле »
Модельер, Ағас Эше Тасуирлама / Шаблон Һәм Яуаплы Бурыс
Ҡараш, төркөм пикетҡа йәки стилдәр системаһы үҫешкән, бысраҡ үҫтергән ваҡытта ҡулланыла формочка, һәм ҡағыҙ. Job Skills Requirement Examine sketches, һыҙыу, күләме һәм формаларында төҙөлөшө һәм конфигурацияһы составында маҡсатында йәки спецификацияһы, ул, тип көтөлә.. Шаблон һалыу ғәҙәте юҡ итә һәм коллекцияһын килтергән секционный пиломатериал була., берәмек, …Ентекле »
Эш Беренсе Етәксе Һәм Полиция Детектив Һыҙаттары Һүрәтләнә / Ҡалып Һәм Эш Урынында
Кеше хоҡуҡтары һәм contemporize полиция эшмәкәрлеген контролдә тота.. Career Skills Qualification Clarify police operations to subordinates in doing their occupation duties to help these. Закон үҙгәртергә кәңәш йәки хеҙмәткәрҙәргә яңы пособие, сәйәсәт һәм сәйәсәт үҙгәрештәр, полиция функцияларын һәм яңы стратегияһы . Manage and coordinate the …Ентекле »
Эндоскопия Техника Эштең Тасуирламаһы / Ҡалып Отчет Һәм Функциялары
Дисциплина хуплап, уларҙы стерилләргә тора, үҙе ярҙам тәҡдим итәләр, процедуралар ваҡытында табиптар һәм шәфҡәт туташтары өсөн эндоскопия мөнәсәбәте.. Тауар һәм ҡорамал әҙерләү һәм яҡлау. Килеп сығырға мөмкин, тип. Job Skills Need Clear, продезинфицировать, спецификация буйынса ҡулайламаларҙы яңыртыу йәки советы һәм өлкәгә йәки башҡа компаниялар менән ҡырҡыу . Maintain inventories …Ентекле »
Цитогенетический Технолог Эштең Тасуирламаһы / Ҡалып Һәм Эш Подотчетность
Хромосомаһы була. фәнни ҡатнашыусыларҙы баһалаған кешеләрҙе, шулай уҡ, мәҫәлән, шыйыҡса амниотический, мейе һөйәге, һәм ярҙам өсөн ҡан ауырыуҙары менән сирләгән.’ комментарий, экспертиза, аҡса йәки. Career Skills Qualification Produce and implement coaching packages for factors, һаулыҡ һаҡлау шәхес, ир-егеттәр табипҡа йәки гражданлыҡ докторы. Blemish slideshow to create chromosomes …Ентекле »
Эш Вакансиялары Һүрәтләгән Ҡиммәтле Металдар / Шаблон Һәм Бурыстары Подотчетность
Ҡойолған, отжиг, припой, втя, формаһы йәки ағалтынды, тылсымы, ҡорос металл предмет йәки башҡа төрлө формала йәки ҡурғаш, беләҙек, мәҫәлән, бокал йәки подсвечник. Job Skills Requirement Record and minimize bits including bands, брошь һәм медальондар беләҙек. Тишек һәм ярыҡтарҙан бер өлөшө йәки металл менән тултырып припой бергә Припой, using …Ентекле »
Хирург Эшендә Тасуирлама / Шаблон Һәм Яуаплы Бурыс
Табип менән шөғөлләнгән, ТРАНСПОРТ, ауырыу, һәм деформация өҫтәрәк – неинвазивный, йәки медицина ҡараш инвазивный, бындай ҡоролма нисек ҡулланырға, коралы, йәки дауалап булмай торған ҡул. Career Skills Qualification Evaluate suffereris medical history, препараттары Гиперчувствительность, физик торошо, шулай уҡ техникаға тикшереү экспертиза кәрәклеген килтереү һәм урынлаштырыу өсөн ҙур operationis. Are powered …Ентекле »
Оператор Буровая Роторный , Нефть Һәм Газ Эше Тасуирлама / Ҡалып Роле Һәм Бурыстары
Йәки төҙөү функцияһында төрлө күнегеүҙәр, арыныу өсөн нефть һәм газ булған грунт, төп аҙыҡ-түлеккә ҡарата тикшереү һәм баһа юҡ йәки газ өсөн акрил. Job Skills Requirement Practice teams, һәм процесы индерелгән, һөҙөмтәле эшләй һәм эшләү өсөн ҡаршылыҡһыҙ дрель. See stress move and determine throttles to control force …Ентекле »


text:
Көн һәм аҙна яңылыҡтары
"Ишет мине, әсәй"
Дуҫтарыбыҙ
Мәҙәни яңылыҡтар
Унда төбәктең иң ҙур сәнәғәт ойошмалары ҡатнаша. Егеттәр һәм ҡыҙҙарға һөнәр һайлау буйынса тест үтергә була, төрлө семинарҙар һәм түңәрәк өҫтәлдәр үткәрелә. Предприятие-ойошмалар йәш белгестәр өсөн вакансиялар йәрминкәһе үткәрә. Фестиваль эшсе һөнәрҙәр абруйын күтәреү һәм кадрҙар мәсьәләһен хәл итеү маҡсатынан ойошторола.
ЯҢЫ ТАПШЫРЫУҘАР
Ололоҡла бала күңелкәйен!..
"Аҡбуҙат" журналының баш мөхәррире, шағирә Тамара Искәндәриә һәм балалар яҙыусыһы Миңлегөл Тайсина.
Муса Ғәли шиғырҙары
Автор уҡый, 1992 йылғы яҙма.
Мостай Кәрим шиғырҙары
Автор уҡый, 2005 йылғы яҙма.


text:
Сәйер инде был яҙмыш тигәнең. Кемгәлер аҡ юл һайлай, кемделер һынауҙар менән күмә. Мәҙинә лә бихисап кәртә әҙерләнгән: йәшләй генә әсәһен юғалта, ире хыянат юлына баҫып, һуңынан эскесегә әйләнә, инде килеп, ҡолонсаҡтай йүгереп йөрөгән балаһы фажиғәле рәүештә яҡты донъянан китә, үҙе лә күреү һәләтенән мәхрүм була һуңғы сиктә... Тик яҙмыш ҡатынды һындыра алмай. Көслө рухлы Мәҙинә кеше булып ҡала белә.
Венера апай менән аралашҡандан һуң уның яҙмышын да ирекһеҙҙән Туфан Миңнуллиндың героиняһы Мәҙинә тарыған хәлгә оҡшаттым. Юҡ, әңгәмәсемә башҡасараҡ кәртәләр осраған шул. Тик Венера Ғәлләм ҡыҙы ла Мәҙинәләй әҙәм балаһы күтәрә алмаҫтай ауырлыҡтарга баш бирмәй, “Ҡояш булмаһа, ай бар, ай булмаһа, йондоҙ бар!” тип йәшәй.
Етем “кулак балаһы”
Бер ҡараһаң, Венера Абдуллинаның ауыр яҙмышы үҙе донъяға яралмаҫ элек үк башланған һымаҡ. Ҙур һынауҙар уның нәҫеленә ике быуын элек үк килеп ҡағыла. Эшкә шәп, тырыш был ғаилә Стәрлебаш районының Шәкәр ауылында хәллеләр иҫәбендә була. Тик илгә совет осоро килеү менән, үҙенән яҡшы йәшәгәндәрҙе күрә алмаусылар, власҡа һылтанып, бай булмағанын да байҙар рәтенә ҡуйып, һөргөнгә оҙата. Венера Ғәлләм ҡыҙының да әсәһе яғынан өләсәһе-олатаһына “кулак” мөһөрө тағыла. Артабан ғаилә башлығы Ленинград яғына оҙатыла, ә ҡатыны менән балаларын ауылдан пыр туҙҙырып ҡыуып сығаралар. Билдәле, кеше өҫтөндә йөрөгән ғаилә ағзаларын аслыҡ афәте берәм-берәм сүпләп кенә тора. Әйткәндәй, уларға 28 йыл сит тупһа тапарға тура килә.
Ғаилә башлығына 1936 йылда ғына яҡындары янына ҡайтырға насип була — Ибраҡай ауылында төпләнә улар. Йәнә матур тормош ҡороп ебәр ҙә бит, тик ил өҫтөн тағы ҡара болот ҡаплап ала — бер нисә йылдан Германия һуғыш аса.
Абдуллиндарҙың иҫән ҡалған 1923 йылғы ҡыҙҙары 1941 йылда уҡ эшкә оҙатыла, икенсе йылына “кулак”тың үҙен дә ил һаҡларға саҡырып алалар — ғаилә башлығы Курс дуғаһында һәләк булып ҡала.
Маһираға тол ҡалған әсәһе янына һуғыш тамамланғас та ҡайтырға насип булмай, йәш кенә ҡыҙ 1949 йылға тиклем Ырымбурҙағы Туҡ буйында хеҙмәтен дауам итә. Тыуған яҡҡа ҡайтҡас, тормош тағы бер сама тигеҙләнеп киткән һымаҡ та бит, тик яҙмыш еле уйнай ғына бирә шул — Венера ике генә йәшендә былай ҙа уны яңғыҙы ҡараған әсәһенән мәхрүм ҡала. Һуғыш осоронда, унан һуң күргән михнәттәр Маһираны яҡты донъянан иртә алып китә. Ике йәшлек сабый өләсәһе ҡарамағында тороп ҡала. Үҙе ашамаһа ашамай, эсмәһә эсмәй Әлифә инәй, әммә ейәнсәрен кеше итә — Венераны мәктәпте тик “бишле”ләргә тамамлағандың икенсе көнөнә үк башланғыс кластарҙы уҡытырға саҡырыуҙары быға асыҡ дәлил!
Йәмле яҙҙа йән өҙгөс ваҡиға...
Эшенә тәүге көндән үк мөкиббән бирелә йәш уҡытыусы, һәр балаға иғтибарлы булырға тырыша, төплө белем бирергә ынтыла. Артабан дипломлы педагог булыу теләге уны Стәрлетамаҡҡа алып килә. Тик институттың ситтән тороп уҡыу бүлегенә инә Венера, өләсәһенең 9 һум пенсияһына ҡарап ятып ҡына, рәхәтләнеп студент булыуға юл ҡуймай. Ни ҡылаһың, етемлек, ауылдан сыҡҡанлыҡ көсөңдө самаларға этәрә шул.
Ситтән тороп уҡып йөрөгән ҡыҙ аҡсаны урындағы тирмән комбинатында таба. Эшкә маһир йәш кешене, билдәле, һәр кем маҡтап телгә ала, ыңғай яғын һыпырып, ауыр хеҙмәт ҡушыусы етәкселәр ҙә булмай түгел. Венера Абдуллинаның бәләгә тарыуы нәҡ бер ҡатлылығынан килеп сыға ла инде.
...Ҡурҡыныс төш күреп уянып китә ул: йәнәһе, ауылға ҡайтҡан, ә ярты кәүҙәһе өйгә ингән, яртыһы ... тышта ҡалған, имеш. Хәйерлегә юрап, Венера эшкә юллана. Барған саҡта: “Өләсәй менән бер-бер хәл булмаһа ярар ине, иртәгә ялым, иртүк янына ҡайтып китәсәкмен”, — тип үҙ алдына һөйләнә. Эштә күңелһеҙ ваҡиғалар йыш булып торғанлыҡтан, үҙе өсөн дә бер аҙ хафалана.
— Күрәһең, яҙмыш ҡушыуы шулдыр. Ул һаҡлағыста бер көн эшләгәйнем инде, бөгөн икенсе урында булышырмын, тип уйлағайным, әммә етәксе ҡырҡа ҡаршы төштө: кисә булған урынға ебәрҙе. Һаҡлағысты таҙартып йөрөгәндә, өҫкә ҡыш буйы бер туңып, бер иреп торған ҙур көрпә киҫәге ауып китте. Башымды ғына күтәреп өлгөрҙөм, көрпә артта торған ҙур торбаға килтереп ҡыҫты. Артабан бер ни ҙә хәтерләмәйем, — тип иҫкә ала Венера апай арҡа мейеһе генә түгел, ғөмүмән, тормошо ике өлөшкә бүленгән мәлде.
Ике йыл дауаханала ята Венера Ғәлләм ҡыҙы. Билдәле, нервылары үлеү сәбәпле, барыһына битараф була тәүге мәлдә ундай бәләгә тарыған кеше. Табиптар ҙа янынан китмәй, комбинаттан ҡыҙҙар-апайҙар өҙөлмәй, эш урынынан фатир ҙа әҙерләп ҡуйғандар, тик был күренештәр уның өсөн сит кеүек. Ғөмүмән, тормошҡа яйлап ҡына ҡайта әңгәмәсем. Хәйер, йүгереп йөрөгән көйө бер көн килеп мәңгелеккә аяҡһыҙ ҡал әле! Хоҙай һаҡлаһын, бындай кисереште һау кеше аңларлыҡ түгел!
Эйе, күпме сабырлыҡ, түҙемлек, тормошҡа һөйөү кәрәк аяҡһыҙ көйө аяҡҡа баҫыу өсөн. Шуға был һынауҙы ошондай бәләгә тарыған һәр кем дә үтә алмай. Кемдер күберәк кеше менән аралашырға, йәмғиәттең уртаһында ҡайнарға ынтылһа, икенселәр урындыҡҡа, түшәккә һыйыныуҙы хуп күрә. Венера апай иһә хәленә тиҙ төшөнә, әммә мөмкинлектәре сикле булыуға ҡарамаҫтан, үҙен сикләп йәшәүгә юл ҡуймай.
Бер нисә тапҡыр тороп баҫып ҡарай Венера Ғәлләм ҡыҙы, аяғын да һындырып бөтә ошо арҡала. Тик, үҙе әйтмешләй, Хоҙай шулай насип иткәндер, бик оҙаҡҡа бармай бындай бәхетле мәлдәр — организмы тыңлашмай ҙа ҡуя.
— Бөтә нәмәнән ваз кисеп, көнө-төнө шөғөлләнгәндә аяҡҡа баҫып була. Бының өсөн махсус программалар ҙа, курстар ҙа бар. Тик минең йәшәү асылым, тормош мәғәнәм бында түгел. Әлдә йәш саҡта уҡ аңлап ҡалғанмын: тормошта һин осаһыңмы-йөрөйһөңмө — был мөһим түгел. Иң төп мәғәнә — артыңдан эҙ ҡалдырыу. Изгелек булараҡ, балаң сүрәтендә лә ҡала ул, — ти Венера апай. Был һүҙҙәрҙән һуң тағы ни өҫтәйһең инде?!
Ике йәшлек сабыйҙың магазинға йөрөгәнен күргәнегеҙ бармы?
Эҙ... Эйе, яҡты эҙ ҡалдырыу — тормоштоң төп мәғәнәһе. Был йәһәттән Венера апай изгелек эҙе лә сәсеп килә, инде ҡыҙын кейәүгә оҙатҡан.
...Владимир исемле егет менән уларҙы әхирәт-дуҫтары таныштыра. Билдәле, башта аралаша йәштәр. Нисек кенә булмаһын, Венера Ғәлләм ҡыҙы һөйгән йәрен һынамай ҙа ҡалмағандыр. Һау-сәләмәт кешенең зәғиф менән сәсен сәскә бәйләүе һәр көн осрай торған күренеш түгел шул. Әммә Владимир бер ҡасан да һынатмай — бар булмышы ғаиләһендә була. Ир менән ҡатынға иш булып ҡыҙҙары донъяға килә. Күрәһең, бала тыуҙырыу теләге шул тиклем көслө булғандыр — Венера апайҙың буйға уҙыуына, сабыйын донъяға килтереүенә һәм үҙе ҡарап үҫтерергә теләүенә табиптар ғына түгел, бөтә йәмәғәтселек аптырамай-һоҡланмай ҡалмай.
Үкенескә ҡаршы, бәхетле тормош ҡына оҙаҡҡа бармай: өйләнешкәс, ун йыл үтеүгә ғаилә башлығы вафат була. Шулай итеп, таянырҙай кешеләрен — өләсәһен, ирен — тартып алып, яҙмыш йәнә сираттағы һынауын ҡуя Венера апайға. Әммә итәгендәге мөхәббәт емешен — кескәй генә сабыйын — ҡосаҡлап ҡалған ҡатын был саҡта ла бирешмәй. Киреһенсә, ҡыҙы Ильвира менән бер-береһенә терәк-таяныс булып йәшәп алып китәләр. Әйтергә кәрәк, был ваҡытта әңгәмәсемдең дөрөҫ тәрбиәһе лә үҙ өлөшөн индермәй ҡалмағандыр. һәр хәлдә, ике йәш ярымлыҡ сабыйҙың магазинға икмәк алырға йөрөүе һирәк күренештер ул. Ни ҡылаһың, тормош шулай ҡоролған: үҙенсәлекле ваҡиғаларҙы ла көндәлеккә әйләндерергә мәжбүрбеҙ ҡайһы саҡ.
Икәүҙән-икәү генә йәшәп ятҡанда Ильвираның үҙ тормошон ҡороп ебәреүе ғаиләгә йәнә бер һынау һымаҡ тойола. Уның әсә ҡанаты аҫтынан сығып киткән мәлде, атап әйткәндә, инвалид яҡын кешеһен ҡалдырыуы хаҡында ла һорашмай булдыра алманым.
— Баштан уҡ: “Мин ҡыҙ үҫтерәм, тимәк, ул ҡасан да булһа янымдан китә”, — тип йәшәнем һәм Ильвираның кейәүгә сығырына әҙер инем. Минән күсеп киткәндә лә риза булып ҡалдым, шуға унда ниндәйҙер үкенес хистәре тойманым. Хәйер, ҡыҙым көн дә килеп тора бит. Хоҙай насип итһен, ваҡыты еткәс, ейәнсәрҙәрем менән дә килә башлар, — тип йылмая Венера Ғәлләм ҡыҙы.
Ванна бар, тик ишеге тар
Эйе, әлеге көндә бер үҙе йәшәһә лә, Венера апай яңғыҙы түгел: ҡыҙы-кейәүенән тыш, әхирәттәре, күршеләре өҙөлмәй. Билдәле, яҡын-тирәләге магазиндағы һатыусылар ҙа уны күптән танып тора, шуға уларға икмәк-һөт индереп сығыуы бер ни түгел. Әммә бындай күренеш һирәк икән — әңгәмәсем тик ултыра торғандарҙан түгел бит, яйы сыҡҡан һайын магазинға үҙе барып килә. Ғөмүмән, баштараҡ әйткәнсә, тормоштоң уртаһында ҡайнап йәшәй. Кәрәк икән, машинаһына ултырып Өфөгә лә сығып китә ул. Машина тигәндәй, Венера Ғәлләм ҡыҙы рулдә инде 40 йыл. Бынан тыш, ҡала инвалидтары менән тығыҙ бәйләнештә тора. Улар менән аралаша, берлектә хоҡуҡтары өсөн көрәшә.
Эйе, үкенескә ҡаршы: “Инвалидтарға ҡараш үҙгәрҙе!” — тип маҡтанһаҡ та, уларҙы һаман да ишетмәйбеҙ һымаҡ.
— Элек ҡараштарҙан ҡурҡһам да, хәҙер иҫем дә китмәй. Әлбиттә, төрлө саҡтар була. Кемдер иғтибар итмәй, кемдер ярҙамға ашыға. Әрләшкән мәлдәр ҙә юҡ түгел. Йәмғиәт бер төрлө йәшәмәй, шуға уның ҡарашы тотороҡло була алмай. Әммә ҡайһы саҡ ысынлап та хоҡуҡтарыбыҙ өсөн көрәшергә тура килә шул, — ти әңгәмәсем.
Баҡтиһәң, был йәһәттән миҫал артынан йыраҡ китергә лә түгел икән. Венера апайҙың фатирында, мәҫәлән, ванна ла, бәҙрәф тә бар, әммә ... инвалид коляскаһы унда аша үтә алмай. Ишекте киңәйтер өсөн күпме аҡса, ваҡыт һәм нервы сарыф итергә кәрәк? Хәйер, был мәсьәләне ҡуҙғатҡас, Венера Ғәлләм ҡыҙына: “Был стеналар ҡап формаһында эшләнгән, уларҙы емерергә ярамай”, — тип яуап биргәндәр.
Бер фатир ғына булһа икән дә, урындағы поликлиникаларҙа ла шундай уҡ хәл: йә пандустар текә, йә баҫҡыстарҙың тотҡостары тотонорға уңайһыҙ. Ғөмүмән, миҫалдарҙы күп килтерергә булыр ине. Иң мөһиме — шарттар күҙ буяу өсөн генә булдырылған һымаҡ. Дарыуҙар, башҡа медицина ярҙамы хаҡында әйтеп тә тораһы түгел. Ошондай етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү, саҡ ҡына булһа ла үҙе һымаҡ хәлдә ҡалған кешеләргә ярҙам итеү маҡсатында аяҡтары йөрөмәгән көйө бер туҡтауһыҙ саба ла саба инде Венера Абдуллина.
Донъя мәшәҡәттәрҙән тора
Әлбиттә, был яҙмама Венера апай һөйләгәндәрҙең барыһы ла инмәне. Бер шәхес миҫалында ғына ла яҙмыш, ауырлыҡтарға ҡаршы көрәшеү хаҡында, хәйер, бер китап яҙырлыҡтыр ул. “Башҡорт Корчагины” Ибраһим Ғиззәтуллиндың “Үлгәндән һуң утыҙ йыл” тигән романы күптәргә таныштыр. Бына шул романдағыса Венера апай “үлгәндән һуң” инде 45-се йыл ғүмерен кисерә, иншалла, яҙылмаған тағы бик күп биттәре булһын әле. Әммә ул биттәр йәмғиәттең инвалидтарға ҡарата яҡшы мөнәсәбәте хаҡында ғына яҙылһын ине.
...Донъя мәшәҡәттәргә күмелгән. Тик ниңәлер шул мәшәҡәттәрҙе үтә алмаҫлыҡ кәртәләргә тиңләргә күнеккәнбеҙ. Ғаиләлә тауыш ҡуптымы — “талаҡ”, эштә күңелһеҙ хәл килеп сыҡтымы — “китәм” тигән ғариза. Ә шул уҡ ваҡытта арабыҙҙа әҙәм балаһы күтәрә алмаҫлыҡ ауырлыҡтарҙы йырып йәшәүселәр ҙә юҡ түгел. Шундайҙарға ҡарайһың да, алға ҡуйылған кәртәләр ваҡ мәшәҡәттәй тойола һымаҡ. Венера апай әйтмешләй, тормошто ярата беләйек, йәмәғәт!


text:
- Подробности
- Просмотров: 384
ИНТЕГРАЛЛАНЫУСЫ ТИГЕҘЛӘМӘЛӘР, билдәле сығарылыштарҙың сикһеҙ йыйылмаһына эйә һыҙыҡлы булмаған дифференциаль тигеҙләмәләр. Һыҙыҡлы булмаған (эволюцион, гиперболик) һәм һыҙыҡлы И.т. айырыла. Математика, физика һәм техника мәсьәләләрен (атмосфералағы циклик ҡойондарҙы, гравитация ҡырын, сүсле‑оптик кабелдәрҙә импульстар таралыуын һ.б. тасуирлау) сығарыу өсөн ҡулланыла. 20 б. 70‑се йй. алып Математика институтында, Педагогия университетында И.т. теорияһы үҫеш ала: И.т. классификациялау, солитондар теорияһы б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла (В.Ю.Новокшенов); Дарбу б‑са интегралланыусы һыҙыҡлы булмаған гиперболик тигеҙләмәләрҙең тулы исемлеге төҙөлә (А.В.Жибер); эволюцион И.т. классификациялауҙың симметрия ысулы үҫтерелә (В.В.Соколов); И.т. һыҙыҡлы булмаған системаларҙың асимптотик сиге булараҡ тикшерелә (Л.А.Калякин); һыҙыҡлы булмаған квадрат И.т. гиперболик системалары өсөн ике симметрия иерархияһы билдәләнә (А.А.Бормисов, Ф.Х.Мөҡминов).
А.В.Жибер, В.Ю.Новокшенов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Кремлгә шыршы байрамына Башҡортостандан 132 уҡыусы барасаҡ
26 декабрҙә Мәскәүҙә, Дәүләт Кремль Һарайында, традицион дөйөм Рәсәй Яңы йыл байрамы үткәрелә.
БР Мәғариф министрлығының тәрбиә һәм өҫтәмә белем биреү бүлеге баш белгес-эксперты Роза Зәйнәшева хәбәр итеүенсә, Кремль шыршыһына Башҡортостандан 132 бала барасаҡ. Былар балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәр, социаль яҡланмаған ғаиләләрҙән балалар, уҡыу алдынғылары, предмет олимпиадаларында, ижади конкурстарҙа еңеүселәр, призерҙар һәм лауреаттар. Шулай уҡ делегация составында — хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған хәрби хеҙмәткәрҙәр ғаиләләренән балалар. Дәүләт Кремль Һарайында улар музыкаль-театрлаштырылған тамаша күрәсәк, ҙур уйын программаһында ҡатнашасаҡ. Кремль шыршыһы тураһында иҫтәлеккә һәр балаға бүләк-сувенир тапшырыласаҡ.
Яңы йыл байрамынан тыш балаларҙы Мәскәү буйлап экскурсия көтә, шулай уҡ циркка барасаҡтар.
Балаларҙы был сәфәрҙә өлкәндәр — Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре, врачтар, педагогтар, өҫтәмә белем биреү учреждениелары етәкселәре оҙатып барасаҡ.
— Баш ҡалала балаларҙы «Измайлово» ҡунаҡхана комплексында урынлаштырасаҡтар, унда улар йәшәү генә түгел, ашатыу менән дә тәьмин ителәсәк, — тип хәбәр иттеләр мәғариф ведомствоһында.
Илдең төп шыршы байрамы унынсы йыл рәттән үткәрелә. Был ваҡыт эсендә унда республиканан 1200-ләп бала булып ҡайтты.


text:
Кемдәр улар тип һорайһығыҙмы? Эттәр һәм бесәйҙәр! Аптырауға ҡалдығыҙмы? Аңлатам.
Фаяз Ғәбиҙуллин – Баймаҡта билдәле эшҡыуарҙарҙың береһе. Үҙ эше, йүнәлеше бар. Районда берҙән-бер берәҙәк эттәр һәм бесәйҙәр өсөн приют асҡас, күптәр уның был аҙымына аптырап ҡалғандай булды. “Ниңә кәрәк ул һиңә? Башҡа эшең юҡмы?” – тип һораусылар ҙа табылды. Етмәһә, егет үҙе Учалы районынан.
Бөгөн күптәр йорт хайуандарын үҙ өйөндә ҡарауҙан баш тартҡан осраҡта, ысынлап та, Фаяз Фәтих улына берәҙәк эттәрҙе тотоу нимәгә кәрәк? Уларҙы тәрбиәләү, ашатыу, ветеринария ярҙамы күрһәтеү ҙә эшҡыуарҙың кеҫәһенә һуға түгелме һуң? Үҙебеҙҙе ҡыҙыҡһындырған ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап алыу маҡсатында Баймаҡ ҡалаһының бер яҡ ситендә урынлашҡан хайуандар өсөн приютҡа юл алдыҡ.
Беҙҙе ҡаршылаған эттәрҙең күплеген күреп, бер аҙ албырғап ҡалһаҡ та, Фаяз Ғәбиҙуллиндың уларҙы яратып, һәр береһен һөйөп, аҙыҡ биреүе бер аҙ ҡыйыулыҡ өҫтәгәндәй булды. Күстәнәскә алып килгән йомшаҡ әпәкәйҙе тәмләп ҡараған “приют хужалары” үтегеҙ тигәндәй бер аҙ өрөп алды ла, юл биреп, һәр береһе үҙ “эшенә” тотондо.
“Берәҙәк эттәрҙе һәм бесәйҙәрҙе тотоу буйынса” дәүләт программаһына ярашлы ваҡытлыса асылған приют ҡуртымға алынған 20 гектар майҙанда урынлашҡан. Уны уратып кәртәләп алыу, эттәр өсөн махсус урындар – вольерҙар бүлеү, аш бешереү бүлмәһе төҙөү һәм бесәйҙәр өсөн айырым йорт ултыртыу өсөн киткән сығымдарҙың барыһы ла эшҡыуарҙың шәхси кеҫәһенән түләнгән. Программаға ярашлы, һәр бесәй һәм эт өсөн көнөнә 12 һумдан һәм ветеринар ярҙамы өсөн һәр береһенә 2 һум 50 тиндән аҡса һалынған. Әммә был сумманың бер ашатыуға ла етмәүе көн кеүек асыҡ. Икенсенән, программа шартына ярашлы, берәҙәк эттәр һәм бесәйҙәрҙе ҡарау ваҡыты йыл аҙағында тамамлана һәм киләһе йылдың мартынан ғына ҡайтанан үҙ көсөнә инә. Тимәк, был айҙарҙа ябылыуға мәжбүр булып сыға түгелме һуң хайуандар приюты? “Яҡшы хужа был көндә этен дә урамға сығармаҫ” тигән халыҡ мәҡәлендәсә, минең геройым, йорт хайуандары өсөн иң ауыр һәм һыуыҡ айҙар булыуын иҫәпкә алып, уларҙы үҙ иҫәбенә ҡарарға ҡалдыра.
– Улар ҙа тере йән бит. Нисек йәлләмәй урамға сығарып ебәрәһең? – тип һүҙ башланы Фаяз Фәтих улы. – Бала саҡтан мин берәҙәк эттәрҙе күреп, уларҙы йәлләй торғайным. Һыуыҡта ас көйөнсә урамда темеҫкенеп йөрөүҙәре, йылы мөйөш эҙләп, ҡайҙа барырға белмәй автобус туҡталышында йәки магазин ишектәре янына йыйылыуҙарын күреп йөрәгем әрней ине. Артабан, балаларым үҫә барған һайын, урамда өйөрө менән йөрөгән эттәрҙең уларға ҙур хәүеф тыуҙырасағын, берәҙәк бесәйҙәрҙе һыйпап, ҡулына алып уйнатҡан бала-сағаның сир эләктереү ихтималлығын аңланым. Тәү ҡарашҡа йәмғиәткә әллә ни зыян килтермәгән кеүек күренгән берәҙәк йорт хайуандары санитария-гигиена талаптары яғынан да, хәүефһеҙлек күҙлегенән дә хәүефле. Район хакимиәтенән “Берәҙәк эттәр һәм бесәйҙәрҙе тотоу буйынса” дәүләт программаһында ҡатнашырға тәҡдим иткәстәр, һис икеләнеп тормайынса риза булдым.
Дөрөҫ, был килемле тармаҡ түгел, киреһенсә, әллә күпме сығым китә, ләкин бөтәһен дә аҡса менән сағыштырырға кәрәкмәй, изгелек тигән ғәмәл дә кәрәк. Ана, күрәһегеҙ бит, күпме тоғро дуҫтарыбыҙ рәхәтләнеп уйнай, тамағы туҡ, барыһы ла ветеринар күҙәтеүе үткән, тейешле прививкалар яһалған. Бесәйҙәр йортонда ни тиклем йылы һәм таҙа. Мыяуҡайҙар рәхәтләнеп ята, кемгәлер аҙ ғына булһа ла ярҙам итә алыуым үҙе бәхет.
Фаяз Ғәбиҙуллиндың үҙенең “дуҫтары” хаҡында ихлас бәйән итеүенә һоҡланып та ҡуйҙыҡ. Уларҙың күптәренә исем ҡушып, янына саҡырып, һәр береһе хаҡында сәғәттәр буйы һөйләргә лә риза ул. Әле приютта 40-тан ашыу эт-бесәй аҫрала. Уларҙы кемдер килтереп тә бирә, үҙҙәре лә ҡала буйлап йыйып ала. Ирекмәндәр ҙә был изге эштән ситтә ҡалмай. Баймаҡтан Рушана Кәримова буш ваҡытында приютҡа бесәйҙәрҙе тәрбиәләргә килә. Уларҙың торған урынын таҙарта, аш әҙерләй, урамға алып сыға. Мыяуҡайҙар яратҡан апайҙарына өйрәнеп тә бөткән: уның килеп кереүе була, шунда уҡ Рушанаға һыйынып, иркәләнеп ҡалырға тырышалар.
Изге эшкә ул үҙенең һеңлеһе Альбинаны ла йәлеп иткән. Аҙнаһына ике-өс тапҡыр килеп киткән осраҡтары ла бар. “Бесәйҙәрҙе урамдарҙан йыйып ҡына ҡалмайбыҙ, уларҙы мөмкин тиклем яҡшы ҡулдарға тапшырыу буйынса ла эш алып барабыҙ. Күптәр үҙҙәре приютҡа килеп, һайлап ала. Кемдер оҙайлы эшкә йәки ҡайҙалыр китһә, бесәйен беҙгә килтереп тора, ҡайтҡас, килеп ала. Бындағы бесәйҙәр һау-сәләмәт, улар сирле тип ҡурҡырға кәрәкмәй. Даими ветеринар күҙәтеүе үтеп торалар”, – ти ирекмәндәр.
Приютта ике кешегә эш урыны булдырылған, улар эт аулаусылар тип атала. Шулай уҡ айырым бинала хайуандар өсөн йылы аш бешерелә. Ҡала мәктәптәре, ашханалар менән килешеүҙәр төҙөлгән, шулай уҡ теләге булған һәр кем приютта йәшәгән хайуандарға ашарға килтерә ала.
Тормошта һәр кеше үҙенсә йәшәргә тырыша: кемдер “текә” машиналарҙа елдереп, затлы һауыттарҙан йылы аш менән туҡланғанда, икенселәр үҙҙәренең һуңғы телемен дә эргәбеҙҙә йөрөгән дүрт аяҡлы дуҫтарыбыҙ менән уртаҡлашырға ашыға. Кемдер килемле эшҡыуарлыҡ юлын һайлағанда, икенселәре тап Фаяз Ғәбиҙуллин кеүек изгелекте үҙ итә. Ошо дүрт аяҡлы дуҫтарыбыҙға кешеләр тарафынан бер аҙ иғтибар, миһырбанлыҡ, изгелек күрһәтелһә, улар ҙа беҙгә тоғро ҡалыр ине. Эт йылында ла кеше булып ҡалайыҡ, мәрхәмәтлерәк булайыҡ.
Баймаҡ ҡалаһы.


text:
Ҡараған
Ҡараған (лат. Cotoneáster) — сәнскеһеҙ ҡыуаҡтар ырыуынан, роза һымаҡтар (Rosaceae) ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.
Йөкмәткеһе
Таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҡынса 300 төрө билдәле, Евразия һәм Төньяҡ Африканың тропик булмаған бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда 2 төрө үҫә.
Ботаник яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Япраҡ ҡойоусы ҡыуаҡ: һыңар сәскәле ҡараған — тәпәш үҫемлек, бейеклеге 0,5 м тиклем, бүре емеше — йәйенке сатырлы, кейеҙ-йөнтәҫ үренделе үҫемлек, бейеклеге 2 м тиклем. Япрағы ябай, киң йомортҡа йәки эллипс формаһында, бөтөн ситле, осо осло йәки тупаҡ, уйымлы. Сәскәһе ваҡ, йәшкелт аҡ йәки алһыу төҫтә, тәлгәш йәки ҡалҡан рәүешле сәскәлектәргә йыйылған. Май—июндә сәскә ата. Емеше еләк рәүешле, һарғылт ҡыҙыл йәки ҡара төҫтә, осонда 2—5 төш сығып тора, авг.—сент. өлгөрә.
[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Асыҡ тау урмандарында, ташлы битләүҙәрҙә һәм тау тундраһында үҫкән һыңар сәскәле Ҡ. һирәкләп Белорет р‑нында, бүре емеше таулы далала, тау ҡарағайлыҡтары һәм ҡарағаслыҡтарының ваҡ ағаслыҡтарында осрай. Ҡ. составында С витамины, флавоноидтар һ.б. бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Баллы үҫемлек. Бүре емеше — декоратив үҫемлек, паркта һәм баҡсаларҙа үҫтерелә. Ҡараған // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡараған GRIN сайтында мәғлүмәт
- Кизильник на сайте USDA NRCS. Тәүге сығанаҡтан архивланған 27 ноябрь 2012.


text:
Тәсбих намаҙы
Тәсбих намаҙы — тәүбә һәм истигъфарҙарның иң олоһо һәм бөтөн тән менән эшләнә торған намаҙ.
Хәҙрәти Ғикримәндән, үҙ сиратында, хәҙрәти Ибне Ғәббәстән ишетеп, былай тип риүәйәт иткән: Хәҙрәти Рәсүл Әкрәм, саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм, мөхтәрәм ағаһы Ғәббәс ибне Ғәбделмотталиб хәҙрәттәренә, тәсбих намаҙын күҙ уңында тотоп: «Эй, ағайым! Мин һиңә ун махсус кәңәш биреүем менән хөрмәт күрһәтәйем әле. Ул кәңәштәремде тотҡан тәҡдирҙә һинең гонаһтарыңдың әүәлгеһе һәм һуңғыһы, яңыһы һәм иҫкеһе, хаталыҡ менән һәм белеп эшләнгәне, кесеһе һәм олоһо, йәшерене һәм асыш — барыһы ла ғәфү ителер. Көс-ҡөҙрәтең етһә, шундай намаҙҙы һәр көн уҡы, һәр көн уҡый алмаһаң, айына бер тапҡыр уҡы. Уны ла булдыра алмаһаң, йылына бер тапҡыр уҡы, һис булмаһа, гүмереңдә бер тапҡыр уҡы!».
Тәсбих намаҙын уҡыу тәртибе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дүрт рәҡәғәтлек тәсбих намаҙында түбәндәге тәртиптә 300 тапҡыр ошондай тәсбих уҡыла: Сүбхәналлааһи үәл-хәмдүлилләәһи үә ләә иләәһә илләллаһу үә Аллаһу әкбәр. Үә ләә хәүлә үә ләә ҡүүәтә илләә билләәһил-ғәлиййил-ғаҙыым.
Был тәсбих намаҙҙа ошолай уҡыла:
- «Сүбхәнәкә…» нән һуң «Әл-Фатиха»ға ҡәҙәр — 15 тапҡыр;
- өҫтәмә сүрәнән һуң — 10 тапҡыр;
- рөҡүғта − 10 тапҡыр;
- рөҡүғтан турайғас — 10 тапҡыр;
- беренсе сәждәлә — 10 тапҡыр;
- ике сәждә араһында — 10 тапҡыр;
- икенсе сәждәлә — 10 тапҡыр уҡыла.
Беренсе рәҡәғәттә уҡылған тәсбихтәрҙең һаны — 75.
Икенсе рәҡәғәттә лә шул тәртип менән тағы ла 75 тапҡыр.
Артабан өсөнсө һәм дүртенсе рәҡәғәттәрҙә шулай уҡ уҡыла.
Уҡыу тәртибен белмәгәндәргә уны йәмәғәт менән уҡырға мөмкин. Йәмәғәт менән уҡығанда имам булған кеше тәүҙә был намаҙҙы уҡыуҙы нәҙер итә һәм намаҙ уҡығанда тейешле тәсбихтәрҙе һәр урында ҡысҡырып әйтә. Йәмәғәт тауышһыҙ ғына уның әйткәндәрен ҡабатлай.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ислам нигеҙҙәре. /Төҙөүсе, инеш һүҙ авторы Ф. Р. Хоҙайғолов. — Өфө : Китап, 2016. — 144 бит. ISBN 978-5-295-06400-5