text:
Урыҫ революцияһы
Урыҫ революцияһы (Бөйөк урыҫ революцияһы) — 1917 йылда Рәсәй Империяһында булған революцион ваҡиғаларҙың шартлы аталышы. Улар, монархияны ҡолатып, власҡа Рәсәйҙең Ваҡытлы хөкүмәтен алып килгән Февраль революцияһынан башлана. Артабан Октябрь революцияһы һөҙөмтәһендә Ваҡытлы хөкүмәт бәреп төшөрөлә, һәм большевиктар илдә совет власын иғлан итә.
Февраль революцияһының төп ваҡиғалары Петроградта бара. Юғары Баш командующий штабы начальнигы генерал Михаил Васильевич Алексеев һәм фронт менән флот командующийҙарынан торған армия етәкселеге ревоюцияны баҫтырырлыҡ көс юҡ тип иҫәпләй. Император Николай II тәхетенән баш тарта (Николай Икенсене һәм уның ғаиләһен һалҡын ҡанлылыҡ менән үлтерәләр һәм енәйәт эҙҙәрен йәшерәләр. Был үлтереү власҡа һуңыраҡ килгәндәр заказы буйынса башҡарыла). Уның урынына ҡалырға тейеш булған бөйөк кенәз Михаил Александрович (Александр III-нең улы) хакимлектән шулай уҡ баш тартҡас, Рәсәй Империяһының Дәүләт думаһы, илде үҙ контроленә алып, Рәсәйҙең Ваҡытлы хөкүмәтен төҙөй.
Ваҡытлы хөкүмәткә параллель рәүештә Советтарҙың барлыҡҡа килеүе илдә ике власлылыҡ урынлаштыра. Большевиктар ҡораллы эшсе отрядтары — Ҡыҙыл гвардия ойоштора[1]һәм үҙҙәренең популистик лозунгтары арҡаһында тәү сиратта Петроградта, Мәскәүҙә, эре сәнәғәт үҙәктәрендә, Балтик флотында, Төньяҡ һәм Көнбайыш фронттағы ғәскәрҙәрҙә киң танылыу һәм популярлыҡ яулай[2].
Октябрь революцияһы барышында Лев Троцкий һәм В. И. Ленин етәкселегендәге большевиктар контролендә булған Петроград Хәрби-Революцион Комитеты Ваҡытлы хөкүмәтте ҡолата. Эшсе һәм һалдат депутаттарының II Бөтә Рәсәй съезында меньшевиктар һәм уң эсерҙар менән ҡаты көрәштә большевиктар еңеп сыға һәм беренсе Совет хөкүмәтен ойоштора. 1917 йылдың декабрендә большевиктар һәм һул эсерҙар хокүмәт коалицияһы төҙөй. 1918 йылдың мартында Германия менән Брест килешеүенә ҡул ҡуйыла.
1918 йылдың йәйенә бер партиялы хөкүмәт тулыһынса төҙөлә һәм Рәсәй Чехословак корпусы ихтилалынан башланып киткән Граждандар һуғышы һәм сит ил хәрби интервенцияһының әүҙем фазаһына аяҡ баҫа. Граждандар һуғышының тамамланыуы Совет Социалистик Республикалар Союзы (СССР) ойошоролоуға шарттар тыуҙыра.
Хәҙерге тикшеренеүсе билдәләүенсә, «Февраль революцияһын, Октябрь түңкәрелешен һәм Граждандар һуғышын XVIII быуат аҙағындағы Бөйөк француз революцияһы менән бер рәттән донъя тарихының иң эре этаптарының береһе булған 1917—1922 йылдарҙағы Бөйөк урыҫ революцияһының бер-береһе менән тығыҙ һәм эҙмә-эҙлекле бәйләнгән өлөштәре итеп ҡарау фекере бөгөнгө ил тарихнамәһенең перспективалы йүнәлештәренең береһе булып һанала»[3].
Йөкмәткеһе
Тәүшарттары һәм сәбәптәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тикшеренеүсе Вуд фекеренсә, 1905 йылғы Ҡанлы йәкшәмбе ваҡиғалары тыуҙырған 1905—1907 йылдарҙағы революция 1917 йылғы Февраль революцияһының тәүшарты булып тора. 1905 йылда беренсе тапҡыр Петросовет («Эшсе депутаттарҙың Петербург советы» ойошторола)[4].
Үҙәк юғары бойондороҡһоҙ дәүләттәрҙең (державаларҙың) блокадаһы Беренсе донъя һуғышы башланыуы менән Рәсәй кисергән ҡаршылыҡтарҙың береһе була. 1914 йылдың октябрендә Төркиәнең Үҙәк державалар яғына ҡушылыуынан һуң Рәсәй был ил биләмәләре аша уҙған төп сауҙа маршруттарынан мәхрүм ҡала, был ваҡытта Германия Балтик диңгеҙе ҡамап ала. Был хәлдәр хәрби импортты ла ҡатмарлаштыра. Германия, ике төп фронтта һуғыш алып барыуына ҡарамаҫтан, үҙе күп күләмдә боеприпастар етештерә[5].
1917 йыл башланыуға әле һаман дауам иткән Беренсе донъя һуғышы Петроградтағы хәлдәрҙе ныҡ ҡатмарлаштыра. Хәрби гиперинфляция һөҙөмтәһендә хаҡтарҙың тағы ла юғарыраҡ күтәрелеүенә өмөт итеп, етештереүселәр икмәкте һатыуға күпләп сығармай башлай. Тикшеренеүсе Нефёдов С. А. билдәләүенсә, 1916 йыл аҙағына ҡалаларҙы ғәҙәти тәртиптә тәьмин иткән баҙар системаһы тарҡала башлай. Батша хөкүмәте аҙыҡ развёрсткаһы ойошторорға маташып ҡарай. 1916 йылдың 8 сентябрендә Николай II Министрҙар советының «аҙыҡ-түлек һәм тейешле ихтыяж әйберҙәренә хаҡтарҙы күтәргән йәки төшөргән өсөн» сауҙәгәрҙәрҙең һәм етештереүселәрҙең енәйәт яуаплылығы тураһындағы ҡағиҙәһен раҫлай[6].
Тарихсы, ваҡиғаларҙың замандашы Сергей Мельгунов үҙенең тикшеренеүҙәрендә «революцияның сәбәбе аслыҡ» тигән постулаттың тормошсан булмауын һәм нигеҙһеҙ икәнлеген раҫлай[8]. Икенсе яҡтан, тикшеренеүсе Сергей Нефёдов бының нәҡ ҡапма-ҡаршыһын раҫлай һәм хәрби гиперинфляция һөҙөмтәһендә тәьминәттә өҙөклөктәр тыуыу механизмына ентекле иҡтисади анализ килтерә[9].
Петроград властары революция башланғанда ҡалалағы икмәк запасы етерлек, тип иҫәпләй. Тикшеренеүсе Ричард Пайпс был баһаға ҡушыла, әммә юғары инфляцияны һәм ҡаланы яғыулыҡ менән тәьмин итеүҙә булған өҙөклөктәрҙе айырым билдәләй.
Иҡтисади һәм социаль сәбәптәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Революцияның төп социаль сәбәптәре йәмғиәттең түбәнге синыфтарының быуаттар буйы батша режимынан иҙелеп йәшәүенән килһә, Николай Икенсенең Беренсе донъя һуғышындағы уңышһыҙлыҡтары быға өҫтәлмә була. Крәҫтиәндәр, 1861 йылда крепостнойлыҡ хоҡуғынан азат ителһәләр ҙә, дәүләткә «выкупной» түләү уларҙа һаман да ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. 1900-сы йылдар башында Сергей Юльевич Витте үткәргән ер реформаһының маҡсатҡа ирешмәүе дөйөм хәлде тағы ла ҡатмарлаштыра. Был шарттарҙа үҙҙәре эшләгән ергә хоҡуҡ талап иткән крәҫтиәндәрҙең сыуалыштары һәм ихтилалдары күбәйә бара: башлыса ярлы крәҫтиәндәр көн иткән Рәсәй халҡының ни бары 1,5 проценты ил ерҙәренең 25 процентына хужа була.
Рәсәй Империяһының тиҙ индустриялашыуы ҡалаларҙағы төрмәләрҙең тулыуына һәм сәнәғәт эшселәре өсөн насар шарттарға килтерә. 1890 һәм 1910 йылдар арауығында илдең баш ҡалаһы Санкт-Петербург халҡы 1 033 600-ҙән 1 905 600-гә тиклем арта, шулай уҡ Мәскәүҙә лә халыҡтың һиҙелерлек артыуы күҙәтелә. Бының нәтижәһендә тыуған яңы «пролетариат» ҡалаларҙа халыҡ артыуы сәбәпле киҫкен ҡаршылыҡтар (протесты) һәм забастовкалар ойоштора. 1904 йылда Санкт-Петербургтың һәр фатирында уртаса ун алты, йәғни һәр бүлмәлә алты кеше көн күргән. Фатирҙарҙа ағар һыу булмай, ә кеше ҡалдыҡтары өйөмдәре эшселәр сәләмәтлегенә ҡурҡыныс тыуҙыра. Насар шарттар хәлдәрҙе бары ҡатмарлаштыра ғына, ә Беренсе донъя һуғышы алдынан йәмәғәт тәртибен боҙоуҙар бик тиҙ арта.
Һуғыш буталсыҡ һәм сыуалсыҡтарҙы арттыра ғына. Рәсәйҙең барлыҡ төбәктәрендә лә хәрби бурыстарҙы үтәү туҡтала. Эшселәргә һәм заводтарҙа һуғыш материалдары етештереүгә юғары ихтыяж тәртипһеҙлектәргә һәм забастовкаларға килтерә. Тимер юлындағы өҙөклөктәр аслыҡ тыуҙыра башлағас, эшселәр,төркөм-төркөм булып, ауылдарға аҙыҡ-түлек эҙләргә йүнәлә. Тейешле ҡорал һәм һаҡланыу саралары булмауҙан фронтта зыян күреүсе һалдаттар, үҙ сиратында, власҡа ҡаршы сыға. Батша яҡлы офицерҙарҙың һуғышта күпләп һәләк булыуы һәм уларҙың урынын хәрби хеҙмәткә яңы саҡырылған, күп нәмә менән ҡәнәғәтһеҙ һәм батшаға аҙ ышанған йәштәрҙең алыуы быға сәбәпсе була.
Революция ваҡытында Рәсәйҙәге социаль-иҡтисади процестар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәйҙәге революция күптәре бер нисә быуат дауам иткән байтаҡ социаль, иҡтисади һәм сәйәси процестар ерлегендә була. 1917 йылғы Февраль революцияһы илдәге проблемаларҙы тиҙ генә хәл итеүгә килтермәй, уларҙың күптәре йәшәүен дауам итә.
- Рәсәйҙәге 1917 йылғы революцияның тәү шарттары.
1917 йылғы Февраль революцияһы башланыуға Рәсәйҙә ҡатмарлы хәл тыуған була. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыу ҙур көсөргәнеш талап итә: ил тарихында тәүге тапҡыр армияла ун биш миллионға яҡын кеше туплана.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Орландо Файджес, «Халыҡ трагедияһы» (урыҫса Народная трагедия), стр.370
- ↑ Ямщиков С. В. Социально-психологические детерминаты «солдатской революции» 1917 года в России (рус.).
- ↑ 1917 год в судьбах России и мира. Октябрьская революция: от новых источников к новому осмыслению. М., 1998. С. 5. По [1].
- ↑ Вуд, 1979. стр. 18
- ↑ Вуд, 1979. стр. 24
- ↑ Журнал «Родина»: 1917. Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 март 2012. 12 ғинуар 2011 тикшерелгән.
- ↑ Сидоров А. Л. Финансовое положение России в годы первой мировой войны, 1914—1917 гг. М., 1960. С. 147. Из суммы на первую половину 1914 года 1633 млн рублей были в бумажных дензнаках, остальные — в разменной монете. Цитируется по: Ричард Пайпс, Большевики в борьбе за власть.
- ↑ Мельгунов, С. П. Мартовские дни 1917 года / С. П. Мельгунов; предисловие Ю. Н. Емельянова. — М.: Айрис-пресс, 2008. — 688 с.+вкл. 8 с. — (Белая Россия). ISBN 978-5-8112-2933-8, стр. 40
- ↑ Нефёдов С. А. Первая мировая война и февральская революция 1917 года. Механизм брейкдауна в условиях войны. Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 март 2012. 12 ғинуар 2011 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ричард Пайпс. Русская революция. Книга 1. Агония старого режима. 1905—1917.
- Ричард Пайпс. Русская революция. Книга 2. Большевики в борьбе за власть 1917—1918.
- Революция 1917 года в России"История России" Орлов А. С., 1997
- Головин Н. Н. Военные усилия России в Мировой войне.
- Суханов Н. Н. Записки о революции.
- Трескин Л. Н.. Московское выступление большевиков в 1917 году.
- Джон Рид. Десять дней, которые потрясли мир.
- Бьюкенен Дж. Мемуары дипломата.
- Деникин А. И. Очерки русской смуты.
- Александр Рабинович. Большевики приходят к власти: Революция 1917 года в Петрограде.
- Никитин Б. В. Роковые годы.
- Соколов Н. А. Убийство царской семьи.
- Исаак Дойчер. Троцкий в Октябрьской революции.
- Мервин Мэтьюз. Становление системы привилегий в Советском государстве.
- Материалы Особой следственной комиссии Временного правительства об июльских событиях 1917 года.
- Троцкий Л. Д.. Доклад V Всероссийскому Съезду Советов о подавлении левоэсеровского мятежа в Москве.
- Юрий Фельштинский. Большевики и левые эсеры. Октябрь 1917 — июль 1918.
- Савченко В. А. Авантюристы Гражданской войны.
- Мальков П. Д. Записки коменданта Кремля.
- Фроянов И. Я. Октябрь Семнадцатого (Глядя из настоящего).
- Попова С. С. Между двумя переворотами.
- Нефёдов Н. А. Красные латышские стрелки.


c: text/html

text: Бөгөнгө әңгәмәсем – яҡташым, Ейәнсура районының Абҙан ауылы егете Роберт Йылҡыбаев. Башҡорт театр сәнғәтен һөйөүселәргә уның исеме яҡшы таныш. Башҡортостандың халыҡ артисы, профессор Таңсулпан Бабичеваның курсын тамамлаған бер төркөм йәштәр – Шәһит Хамматов, Илгиз Таһиров, Салауат Юлдашбаев, Лилиә Исҡужина – менән үҙен сәнғәт академияһында ла, Милли йәштәр театрында ла сағыу ролдәрҙә, ҡыҙыҡлы проекттарҙа күрһәтеп, тиҙ арала билдәлелек яуланы. Ошо рухлы, дарманлы егеттәр менән бергәләп “Нефтсе” мәҙәниәт һарайында ҙур ғына резонанс тыуҙырған “Реалити-шоу. Дүрт йөрәк”, “Дүшәмбе” ижадханаһында “Дүшәмбе шатмандары” исемле мәҙәк-шоу проекттарын сығарҙыҡ. Йәштәр театрында ҡуйылған “Ромео һәм Джульетта” спектаклендә лә был йәштәр бик матур сығыш яһаны.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ғафури районында локаль һуғыштарҙа ҡатнашыусыларға һәйкәл ҡуйыласаҡ
Ғафури районының хакимиәт үҙәге Красноусол ауылында локаль һуғыштарҙа һәләк булған һалдаттар һәм офицерҙарға һәйкәл ҡуйыласаҡ. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Дәүләт Думаһының Ветерандар эштәре буйынса комитеты ағзаһы Иршат Фәхретдинов хәбәр итте.
— Һәйкәл ауыл үҙәгендәге майҙанда, район хакимиәте бинаһы янында ҡуйыласаҡ, — тине ул. – Әлеге ваҡытта һәйкәлдең эскизы әҙер, һәйкәл ҡуйыласаҡ майҙан һәм постаменты эшләнгән. Беҙгә тура килгән гранит блокты һайлап, унда һүрәтте соҡоп эшләргә генә ҡалды.
Һәйкәл икегә бүленгән стела формаһында эшләнәсәк. Унда Афғанстандағы һәм Төньяҡ Кавказдағы хәрби бәрелештәрҙә ҡатнашыусыларҙың һәр береһенә таныш һүрәт – күк йөҙөндә хәрби вертолет менән таулы пейзаж төшөрөләсәк.
— Бындай һәйкәлдәр республиканың һәр район үҙәгендә булырға тейеш, — тип иҫәпләй Иршат Фәхретдинов. – Минең ветерандарға һәм ветерандарҙың йәмәғәт ойошмаларына, һәйкәлдәр ҡуйыу тәҡдиме менән үҙегеҙҙең район хакимиәттәренә йәки шәхсән үҙемә мөрәжәғәт итһәгеҙ ине, тигән үтенесем бар.


text:
Августа «Өфө» аэропортында халыҡ-ара терминал төҙөлә башлаясаҡ
Августа «Өфө» аэропортында яңы халыҡ-ара терминал төҙөлә башлаясаҡ. Төҙөлөш эштәрен 2014 йылдың дүртенсе кварталында тамамлау планлаштырыла. Был хаҡта БР Президенты ҡарамағындағы Инвестицион мөхитте яҡшыртыу буйынса йәмәғәт советы ултырышында республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов һөйләне.
Бөгөнгө көнгә эске авиалиниялар залының дөйөм майҙаны — 12 мең квадрат метр, халыҡ-ара зал майҙаны 4 мең квадрат метр тәшкил итә. Әле булған халыҡ-ара терминал төҙөлөп ятҡан объектҡа беркетеләсәк – уның дөйөм майҙаны 16 мең квадрат метр тәшкил итәсәк.
Шулай уҡ аэропорт биләмәһен кәртәләү буйынса эштәр планлаштырыла.
— Аэропорт «лего» принцибы буйынса ҙурайтыласаҡ, — тип билдәләне Президент. – Әле булған биналар яңы аэропорт комплексына беркетеләсәк. Төҙөлөш эштәре 2015 йылдан һуң да дауам итәсәк. Эске линиялар киңәйтеләсәк.
Киләсәктә, Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, эске линиялар залының дөйөм майҙаны 25-30 мең квадрат метрға тиклем киңәйтелергә мөмкин.


text:
Өфөлә Павел Астаховҡа В. Сухомлинсий исемендәге «Йөрәгемде балаларға бирәм» миҙалы тапшырылдыФото: Илмир Шәүәлиев
Өфөлә Павел Астаховҡа В. Сухомлинсий исемендәге «Йөрәгемде балаларға бирәм» миҙалы тапшырылды
Өфөлә Павел Астаховҡа В. Сухомлинсий исемендәге «Йөрәгемде балаларға бирәм» миҙалы тапшырылдыФото: Илмир Шәүәлиев
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфөгә эш сәфәре менән Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Павел Астахов килде. Тәүҙә ул М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында булды. Уҡыу йортонда һәләтле уҡыусылар, шулай уҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар менән эҙмә-эҙлекле эш алып барыла. Был көндә университетта аутизм менән яфаланыусыларҙың проблемаларына арналған беренсе ведомство-ара конференцияһы ойошторолдо.
Рәсәйҙә генә түгел, бөтә донъяла бөгөн мөмкинлектәре сикләнгән, инвалид балаларҙы яҡлау мәсьәләһе бик киҫкен тора, тип билдәләне Павел Астахов.
Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил фекеренсә, «иң мөһиме — йәмғиәттең ҡарашын үҙгәртеү. Мәҫәлән, ата-әсәләрҙең класта аутизм менән сирләгән баланың уҡыуына ҡаршы булыуы. Йәмғиәтте өйрәтеү зарур. Был — ғәҙәти күренеш, тормошобоҙҙоң бер өлөшө».
Павел Астахов Башҡорт дәүләт педагогия университетында Уҡыусыларҙың һәләтен үҫтереү үҙәгенең эше менән танышты, лабораторияларҙы ҡараны, һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм уларҙың ата-әсәләре менән аралашты. Бынан тыш, балалар омбудсменына вуз уҡытыусылары әҙерләгән мөһим социаль проекттар тәҡдим ителде. Улар араһында «Хоҡуҡи белем биреү буласаҡ уҡытыусы — балаларға хоҡуҡтар һәм бурыстар тураһында» проекты бар, ул ошо уҡыу йылында эшләй башланы.
Һуңынан БДПУ ректоры Рәил Әсәҙуллин Павел Астаховҡа В. Сухомлинсий исемендәге «Йөрәгемде балаларға бирәм» миҙалын тапшырҙы.
Бөгөн Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил «Мәрхәмәт» хәйриә фонды асҡан «Мәрйен» коворкинг үҙәгендә лә булды. Унда үҙенсәлекле балаларҙың әсәләре белгестәр етәкселегендә ғәҙәти булмаған әйберҙәр яһай, эшләй, был ваҡытта педагогтар һәм психологтар уларҙың балалары менән шөғөлләнә. Кисен Павел Астахов «Дмитрий Хворостовский һәм дуҫтары — балаларға» хәйриә концертына барасаҡ. Унда опера сәхнәһе йондоҙҙары Дмитрий Хворостовский һәм Илдар Абдразаҡов сығыш яһай, симфоник оркестрға Константин Орбелян (Сан-Франциско) дирижерлыҡ итә. Саранан алынған аҡса етем, ауыр сирле, шулай уҡ күп балалы ғаиләләрҙәге балаларға ярҙам итеүгә йүнәлтелә.
Концерт Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында киске сәғәт 7-лә башлана.


text:
Рәсәй банкы иҫтәлекле көмөш тәңкә сығара Фото: Рәсәй банкы сайты
Рәсәй банкы иҫтәлекле көмөш тәңкә сығара
Рәсәй банкы иҫтәлекле көмөш тәңкә сығара Фото: Рәсәй банкы сайты
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
16 февралдә Рәсәй банкы «Шоанин боронғо христиан ҡорамы, Ҡарасәй-Черкес Республикаһы» иҫтәлекле көмөш тәңкәһен әйләнешкә сығара. Тиражы — 3000 дана. Өс һумлыҡ яңы тәңкә «Рәсәйҙең архитектура ҡомартҡылары» серияһына инә.
Аҡсаның бер яғында — Рәсәйҙең Дәүләт гербы, икенсеһендә Ҡарасәй-Черкес Республикаһындағы Шоанин ҡорамы төшөрөлгән.
Үҙәк банктың матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, былтыр ошо серияла ете иҫтәлекле тәңкә сығарылған. 2016 йылда был әлеге сериялағы тәүге иҫтәлекле тәңкә. Ҡулаҡса менән түләгән саҡта ул илдә законлы түләү сараһы булып иҫәпләнә.


text:
Яңы Законға ҡарата ниндәй фекерҙәһегеҙ?6-09-2012, 00:20 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Розалиә БАҒАЕВА, уҡытыусы, Федоровка районы:
— Яңы Закондың төп маҡсаты — балаларҙы насар мәғлүмәттән, алама ғәҙәттәрҙән аралау. Дәүләт тарафынан бындай сара күптән кәрәк ине. Яңы алым тәү сиратта ата-әсәне ныҡлы уйланырға мәжбүр итер, тип уйлайым. Законды төрлө фекергә таянып камиллаштырырға кәрәк.
Сания МИҢЛЕБАЕВА, ике бала әсәһе, Учалы районы:
— Заманса мәғлүмәт технологияһын беҙҙән, урта һәм өлкән быуындан, күпкә яҡшы белгән балаларҙы бындай юл менән генә тыйып тотоу мөмкинме икән? Ундай тамғаларҙы күҙгә лә элмәй улар! Әгәр янында ата-әсәһе, олатаһы йә өләсәһе күҙ-ҡолаҡ булып тормаһа.
Билдәләрҙең нисек, күпме ваҡытҡа ҡуйылырға тейешлеге лә һорау тыуҙыра. Әйтәйек, “Муз TV”, “ТНТ” кеүек телеканалдарҙа улар күренеп кенә ҡала — бар ни ҙә, юҡ ни. Ә беҙҙең “Ҡурай”ҙан “12+” билдәһе көноҙоно төшмәй. Минең алты йәшлек улым башҡортса йырҙарҙы тыңламаҫҡа тейеш буламы?
Иршат ХИСМӘТУЛЛИН, эшсе, Межгорье ҡалаһы:
— Хәҙер балаларға “Ну, погоди!” йәнһүрәтен күрһәтергә ярамағанлығы аптырашта ҡалдырҙы. Нисә быуын яратып ҡараған, яуызлыҡ-мәкерҙең бер ваҡытта ла өҫкә сыҡмаясағына инандырған тамаша “йәш быуынға яраҡһыҙ”, имеш. Бүренең тәмәкеһе уның образын көсәйтеп ебәрә, геройға ҡарата кире тойғоно арттыра түгелме? “Ну, погоди!” тәрбиәһендә үҫһәк тә, бер ҙә яуыз, тәртипһеҙ быуын булып буй еткермәнексе.
Яҙгөл ӘХМӘТОВА, медицина хеҙмәткәре, Баймаҡ районы:
— Ауылда эш бөтәме ни — баланың ниндәй каналды ҡарағанын эргәһенән китмәйенсә тикшереп ултырыу мөмкин түгел. Яңы Закон уйланып еткерелмәгән, тип иҫәпләйем. Бала: “Был тапшырыуҙы миңә ниңә ҡарарға ярамай икән? Унда нимә күрһәтәләр?” — тип, киреһенсә, ҡыҙыҡһына башлаясаҡ бит. Барыһы ла ата-әсәнең тәрбиәһенә бәйле. Экранға тамға ҡуйғансы, иң мөһиме — тапшырыуҙарҙың йөкмәткеһенә, телмәр таҙалығына иғтибарҙы арттырыу кәрәк.
Азат ҒӘЛИЕВ, эшҡыуар, Иглин ҡасабаһы:
— Ишетеүемсә, Закон тура эфирҙа барған тапшырыуҙарға ҡағылмай икән. Ә бит ундайҙарҙың күбеһе ығы-зығыға ҡоролған. Өлкәндәрҙең “алыш майҙаны” һәр кем яратып ҡараған йәнһүрәттәрҙән, фильмдарҙан яҡшыраҡ тәрбиә бирә, тип аңларға кәрәкме?
Әлбиттә, дәүләттең балалар мәнфәғәтен ҡайғыртыуын хупларға кәрәк. Әммә һәр аҙым төплө уйланылып, өйрәнелеп яһалырға тейеш.


text:
Таиланд’ы милли фонд биржаһы блокчейн яңы эшләй башланы-баҙар эшләй краудфандинг.
Яңы капиталын ҡулланып һатып алыуға ынтылыш өсөн яңы сервис менән тәьмин итеү инвесторҙар инеү одноранговый блокчейн стартаптарға ярҙам итә., институциональ инвесторҙар венчур капиталын һәм донъя шул иҫәптән яһаны. .
Рәсми рәүештә асып ебәрҙе йыйылмаһы “Йәшәү” үҫә технологик платформалар менән блокчейн
стартап
Бангкок, Мөмкин 4, 2018 – “Йәшәү” – беренсе краудфандинг платформа Таиланд
йәмғеһе һәм стартап эшләй таиландтың фонд биржаһы (Йыйылмаһы) ярҙам
шәхси һәм дәүләт секторы сығарыу – башлап рәсми рәүештә һигеҙ
маҡсатлы булған төрлө тармаҡ предприятиелары, шулай уҡ мобиль кушымталар, ҡулланыусылар
медицина ҡорамалдары һәм продукция, шулай уҡ ҡушылдығы талап итә 50 компания
энтузиазм артыуы фонында инвесторҙар яғынан масть.
Kesara тине президент manchusree ҡуйыу, ҡуйып ҡуйырға тура Фин корп
Теркәне.ООО. бар 99.99 акция проценты, йыйыуға, эш өсөн краудфандинг
Платформаһы тәьмин иткән внебиржевой (ОТК) трейдинг-сервис стартап өсөн
финанслауға һәм капитал инеп, йәмғеһе . “Йәшәү” Платформа менән эшләргә була.
blockchain сифатында ҡатнашыу өсөн предприятиеның инфраструктураһы файҙаланыласаҡ технологиялар
альянс киңәйтергә булдым һәм тоташыу өсөн.
“Үҫеш өсөн мөмкинлектәр булдырырға тәҡдим иҫәбенә Комплект әҙер
экосистеманы тулы стартап , бәйгелә менән бизнес-мәктәп
бәләкәй бизнес өсөн ебәрелә , тоташыу өсөн ярҙам менән.
институциональ инвесторҙар һәм аккредитация. “Йәшәү” Төп механизмына әүерелеүе Платформа
Таиланд ярҙам итеү өсөн алға’һәм бигерәк тә уңайлы стартап артып, йәмғеһе
күберәк финанс краудфандинг эйә аша инеү. Видео предприятиеларында ҡулланырға мөмкин.
төркөм хеҙмәттәшлекте киңәйтеү маҡсатында киң ҡулланылған һыу өсөн маҡсатлы клиенттары
базаһы. Бынан тыш, шулай уҡ был мөмкинлек тәҡдим итә, инвесторҙар өсөн Платформа, икеһе
шәхси һәм корпоратив, кем квалификациялы һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар биржа өҫтәрәк
Комиссия (Се) ҡағиҙә, инвестициялау өсөн ҙур бизнес өсөн һайлаған.
үҫеш потенциалы менән,” Өҫтәп Kesara.
Компания булырға тейеш квалификациялы өсөн, ҡушылыу “Йәшәү”, компания булырға тейеш, теркәлгән.
Таиланд, ниндәй хистәр менән түгел нигеҙләүсеһе һәм етәксеһе финанс тарттырылмау
аудит үткәреү ғариза аудит сертификация. Алһын өсөн, өҫкә күтәрелеп баталыр
20 млн., бизнес капиталын хоҡуғы булырға тейеш яҙып ҡуйыу
тәрбиә, һәр хәлдә, батый 5 млн., хуплай йәки бағыусыһы булды. Фандрайзинг өсөн
-бат 100 млн., финанс отчеты буйынса, са-сертификация
аудиторҙары булырға тейеш.
Был инвесторҙар өсөн платформа дүрт төрө бар., тора 1)
институциональ инвесторҙар, 2) венчур капиталы, 3) корпоратив һәм венчур капиталы 4)
йыллыҡ килеме аҙ түгел, инвестор менән конкрет ҡарағанда, батый 4 йәки миллион ҡушты.
активтар хаҡын кәм батҡан 50 млн., бер йыл ысынлап та инвестициялар һәм өҫтәрәк
тәжрибә.
Тулыраҡ мәғлүмәт: live-mkt.com


text:
Аш-һыу бүлмәһендәҠуҙғалаҡ, шпинат кеүек япраҡлы йәшелсәләрҙе, йомшаҡ йә ваҡ емештәрҙе йыуыу еңелерәк булһын өсөн 1 литр һыуға 1 ҡалаҡ аш содаһы өҫтәү яҡшы. Аштың туртаһын алып өлгөрмәгәнһегеҙ икән, саҡ ҡына һалҡын һыу һалығыҙ. Туртаһы яңынан өҫкә ҡалҡып сығыр....
Эремсек тултырылған татлы боросЯрты килограмм татлы борос, 1 йомортҡа, 1-2 помидор, 150 грамм эремсек, 2 ҡалаҡ үҫемлек майы, тәменсә тоҙ, борос, йәшел тәмләткес үләндәр кәрәк. Боросто йыуып, уртаға ҡырҡабыҙ, орлоҡтарын алабыҙ. Эремсеккә йомортҡа һытабыҙ, ваҡлап туралған помидор,...
ШИФАЛЫ ҮЛӘНДӘРАндыҙ Уның файҙаһы һәм халыҡ медицинаһында киң ҡулланылыуы хаҡында күп ишеткәнебеҙ бар. Көслө антисептик ҡаҡырыҡты йомшартып сығарыу, үт һәм һейҙекте ҡыуыу, елһенеүҙе баҫыу көсөнә эйә. Төрлө ашамлыҡтарға, дарыуҙарға, һыуыҡҡа аллергия булғанда ярҙам...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 855
БАШҠОРТОСТАН ҮҘӘК БАШҠАРМА КОМИТЕТЫ, БАССРэшсе, крәҫтиән һәм ҡыҙылармеец депутаттары советтарының Үҙәк башҡарма комитеты, БашҮБК, БАССР дәүләт власының закондар сығарыусы, ойоштороусы һәм контролдә тотоусы юғары органы, БАССР Советтары съездары араһындағы осорҙа эшләй. 1920 й. 28 июлендә Стәрлетамаҡ ҡ. АСБР Советтарының 1‑се съезында РСФСР Конституцияһына һәм Бөтә Рәсәй ҮБК һәм ХКС‑тың “Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында” ҡарарына ярашлы ойошторола, Башҡортостан хәрби-революцион комитетының судһыҙ хәл итеү вәкәләттәрен ҡабул итә. 1922 й. алып Өфөлә эшләй. БАССР Советтары съездарында һайлана. БАССР совет власы органдары эшмәкәрлеген контролдә тота. БАССР совет власы органдары м-н берҙәм аппаратта була. 36 ағза инә, 1921 й. алып 50, 1931 й. — 164, 1935 й. — 230. Сессия рәүешендә эшләй (сессиялар БАССР Советтары съездары араһында кәм тигәндә 3 ҡабат саҡырыла). Сессиялар араһында БАССР ҮБК ағзалары вәкәләттәрен рәйес етәкселегендәге БАССР ҮБК Президиумы ағзаларына тапшыра. 1922—23 йй. һәм 1930— 31 йй. БашҮБК административ‑территориаль ҡоролош реформаһы үткәрә, 1924—25 йй. һәм 1936—37 йй. БАССР Конституцияһы проектын эшләй. Айырыуса мөһим һәм ашығыс мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн БашҮБК эргәһендә ваҡытлыса йәки даими махсус комиссиялар һәм комитеттар эшләй: Башҡ‑н өлкә асығыусыларға ярҙам комиссияһы һәм Аслыҡ эҙемтәләре м‑н көрәш б‑са үҙәк комиссия (ҡара: Асығыусыларға ярҙам комиссиялары), балалар тормошон, ҡатын-ҡыҙ, эшселәр һәм крәҫтиәндәр көнкүрешен яҡшыртыу б‑са, ауырыу һәм яралы ҡыҙылармеецтарға ярҙам комиссиялары, метрик комиссиялар, Яңы башҡорт алфавиты комитеты, үҙәк һайлау комиссияһы һ.б. 1938 й. 25 июлендә БАССР ЮС‑ының 1‑се саҡырылышының 1‑се сессияһында бөтөрөлә, вәкәләттәре ЮС‑ҡа тапшырыла. БАССР ҮБК Президиумы рәйестәре: Ғ.К.Шәмиғолов (1920 й. июль—окт.), Ф.С.Мансырев (1920—21 йй.), М.Л.Мортазин (1921—22 йй.), Ш.Ә.Хоҙайбирҙин (1922 й. февр.—июле), Х.Ҡ.Ҡушаев (1922—29 йй.), Т.Ш.Шафиҡов (1929—31 йй.), А.М.Таһиров (1931— 37 йй.), Р.К.Ибраһимов (1937—38 йй.).
С.Ф.Ҡасимов
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Йәй миҙгеле емешле булды
18 октября 2017 йыл | Мәғариф
Йылдың-йылы Балалар ижады үҙәгенең педагогтар коллективы директор Ирина Петровна Шаульская етәкселегендә балаларҙың йәйге ялы күңелле генә түгел, файҙалы ла үтһен өсөн бар тырышлығын һалып эшләй.
Ҡырҡ биш йылдан һуң да улар бер ғаилә кеүек
18 октября 2017 йыл | Хаттар
Ҡосаҡлашыу, күрешеү, уҡытыусылар, класташтар менән осрашыу, һөйләшеп һүҙҙәр бөтмәү, мәктәп йылдарын йылы хәтирәләрҙә иҫкә төшөрөү... Барыһы ла булды Жәлил Кейекбаевтың йорт-музейында үткән «Һабаҡташтар осрашыуы» тип аталған матур сарала.
Тынғыһыҙ хеҙмәт өлгөһө
18 октября 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
Ғафури РЭС-ы ветераны, Рәсәйҙең Почетлы энергетигы Светлана Георгий ҡыҙы Морозованы оҙаҡ йылдар фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн РЭС-тың әсәһе тип йөрөтәләр.
Кемдер тыуа, кемдер...
18 октября 2017 йыл | Йәмғиәт
2017 йылдың III кварталында Ғафури районы ЗАГС бүлегендә 362 гражданлыҡ акты теркәлгән, 799 юридик әһәмиәтле хеҙмәт күрһәтелгән. Шул уҡ ваҡытта гражданлыҡ хәле акттарына төҙәтмәләр, үҙгәрештәр индерелгән, таныҡлыҡтар һәм белешмәләр яңыртып бирелгән, граждандар мөрәжәғәттәре ҡаралған.
Халыҡ менән берлектә эшләйбеҙ
18 октября 2017 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
Экология йылында күп ауылдарҙа төҙөкләндереү, тирә-йүнде йәмләү эштәре алып барыла. Имәндәш ауыл биләмәһендә был тәңгәлдә ниндәй эштәр башҡарылған, киләсәккә ниндәй пландары бар? Ошо һорауҙарға асыҡлыҡ индереү маҡсатында ауыл биләмәһе башлығы Әхнәф Әхиәр улы НОҒАЙҒОЛОВҡа мөрәжәғәт иттек. Һүҙ –уға:


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 18.01.2018
Данлыҡлы Тула перәниктәрен кем генә тәмләп ҡарамаған икән?
Яңылыҡтар таҫмаһы // 18-01-2018, 18:41
Тула самауырҙары менән был татлы ризыҡ әле лә өлкәнең төп бренды иҫәпләнә. Тула сувенир продукттарын етештереү буйынса кондитер фабрикаһы хәҙер башҡорт балы менән дә үҙҙәренең тәмлекәстәрен етештерә башлаясаҡ. Ике брендты берләштереү Рәсәй баҙарына күпләп яңы сифатлы тауар сығарырға мөмкинлек бирәсәк, тигән фекерҙә кондитер фабрикаһы етәкселеге. Ризыҡта балдың составы 6 процент тәшкил итә. Әле улар Башҡортостандан күмәртәләп алырға бал етештереүселәрҙе эҙләй.
Тула кондитер фабрикаһының аҙнаһына 3 тонна перәник етештереү мөмкинлеге бар. Татлы ризыҡ ҡулдан , төрлө формаларҙа эшләнә. Башҡорт балын етештереп эшләнгән сувенирҙың дизайны әле эшләнелеү өҫтөндә.
Һеҙ нисек уйлайһығыҙ? Башҡортостанда был тауар үтемле булыр микән? Башҡорт балынан эшләнгән Тула перәниктәрен сит илдәрҙә, сит өлкәләрҙә йәшәүсе таныштарығыҙға күстәнәскә алып барыр инегеҙме?...
Тула кондитер фабрикаһының аҙнаһына 3 тонна перәник етештереү мөмкинлеге бар. Татлы ризыҡ ҡулдан , төрлө формаларҙа эшләнә. Башҡорт балын етештереп эшләнгән сувенирҙың дизайны әле эшләнелеү өҫтөндә.
Һеҙ нисек уйлайһығыҙ? Башҡортостанда был тауар үтемле булыр микән? Башҡорт балынан эшләнгән Тула перәниктәрен сит илдәрҙә, сит өлкәләрҙә йәшәүсе таныштарығыҙға күстәнәскә алып барыр инегеҙме?...
Күрше, ҡас, мин – салют! (булған хәл)
Әҙәбиәт / Юмор // 18-01-2018, 10:51
В Башкирии создан штаб общественной поддержки Владимира Путина
Новости / Сәйәсәт // 18-01-2018, 09:49
В Башкортостане в среду, 17 января, начал работу региональный штаб общественной поддержки кандидата в Президенты России Владимира Путина. Он располагается в Уфе по ул. Цюрупы, 17.
Штаб возглавляют доверенные лица Владимира Путина — это ректор Уфимского государственного нефтяного технического университета Рамиль Бахтизин и генеральный директор АНО «Хоккейный клуб «Салават Юлаев» Тагир Ибрагимов, а также актриса Национального молодежного театра Республики Башкортостан Рушанна Бабич и генеральный директор Международного аэропорта «Уфа» Александр Андреев.
...
Штаб возглавляют доверенные лица Владимира Путина — это ректор Уфимского государственного нефтяного технического университета Рамиль Бахтизин и генеральный директор АНО «Хоккейный клуб «Салават Юлаев» Тагир Ибрагимов, а также актриса Национального молодежного театра Республики Башкортостан Рушанна Бабич и генеральный директор Международного аэропорта «Уфа» Александр Андреев.
...
Нужа ҡайҙа илтә?
Махсус бит / Проблема // 18-01-2018, 07:30
йәки беҙ нисек Мәскәүҙе яуларға маташтыҡ?
Эшһеҙ ҡалып, бер аҙ аптырап, шулай ҙа төрлө ҡыҙыҡлы нәмәләр уйлап сығара яҙып, әммә уларының төбөнә төшөп етә алмай, урынына еткерә алмаҫтай булып, хатта бер аҙ төшөнкөлөккә бирелә яҙыбыраҡ йөрөй инем, әхирәтем Светлана ойотҡотоп ебәрҙе: «Әйҙә, эшкә Мәскәүгә барайыҡ. Унда минең таныштар күп. Һәйбәт эшкә урынлашҡандар». Ә миңә шул хәбәр етә ҡалды. Бер нәмә тураһында ла асыҡламай, төпсөнмәй, хатта ниндәйерәк эш икәнен дә һорашмайынса, Светланаға эйәреп, эре мегаполисҡа барырға әҙерләнә башланым. Ысынлап та, әллә кемдәр әллә ҡайҙа барып, фәләнсә аҡса эшләп ҡайтҡан осор ҙа баһа. Ҡайһы бер ҡатындарҙың Себергә, сит илгә сығып олаҡҡаны иҫкә төштө. Бер кем дә хур булмаған әле. Туңғандарын белмәйем, хатта уңып, тормошон көйләп ебәреүселәр хаҡында ишетеп тә, күреп тә күҙем ҡыҙғаны бар. Гелән кабинетта компьютер алдында итәк туҙҙырып, тырнаҡ буяп ҡына ултырған наҙлыҡай түгелмен әле, ваҡыты менән сауҙала ла, дөйөм туҡланыу урындарында ла көн оҙоно бил бөгөп сыныҡҡан, йүгереп йөрөгән шәп ҡатынмын. Мәскәүгә икән, Мәскәүгә......


text:
Кабинет директора
Һорау-яуап
Ата-әсәләрҙең һорауҙарына лицей директоры Ҡадир Яҡуп улы Хәбибуллин яуап бирә.
— Һаумыһығыҙ. Минең улым лицей фитобарына йөрөргә теләй. Бының өсөн ниндәй документтар кәрәк, уларҙы ҡайҙан алырға? Мәктәп фитобарына йөрөү өсөн йәш буйынса ниндәйҙер сикләүҙәр бармы?
— Фитобарға йөрөр өсөн педиатрҙан рөхсәт ҡағыҙы кәрәк. Даррыу эсемлектәре исемлеген класс етәкселәренән алырға була. Йәш буйынса бер ниндәй ҙә сикләүҙәр юҡ.
— Ҡыҙыма 6 йәш, инглиз телен уртаса кимәлдә белә. Әле Өфөлә йәшәйбеҙ, әммә Беренсе Лицейҙа уҡығыбыҙ килә. Был мөмкинме икән? Салауат ҡалаһына күсергә йыйынабыҙ, әммә әлеге мәлдә Салауатта теркәлмәгәнбеҙ.
— Дөйөм белеү биреү учреждениеларының беренсе класына алты йәш ярымдан кесерәк булмаған балалар ҡабул ителә. Ошо шарттар үтәлә икән, бала беҙҙә уҡый ала. Рәхим итегеҙ!
— Баламдың дәресенә кереп ултырғым килә. Был мөмкинме, әллә тик асыҡ дәрестәр ваҡытында ғына кререгә яраймы?
— Эйе, һеҙ балағыҙҙың дәресенә инергә хоҡуҡлыһығыҙ, тик был турала алдан лицей администрацияһы һәм уҡытыусы менән килешергә кәрәк.
— Һаумыһығыҙ! Ҡыҙым 8-се класта, артабан уҡыуын һеҙҙең мәктәптә дауам итергә теләй. Һеҙгә эләгеп буламы, бының өсөн нимә кәрәк (имтихандар һ.б.)? Яуабығыҙҙы көтөп ҡалам!
— Беренсе Лицейға ҡабул итеү кластарҙа урын барлығына ҡарап башҡарыла. Әлеге ваҡытта 8-се кластар тулы булыу сәбәпле балалар ҡабул ителмәй.
— Ҡыҙым ҡом студияһына бик йөрөргә теләй. Тик беҙ Салауат ҡалаһының башҡа мәктәбендә уҡыйбыҙ. Ҡалала башҡа шундай студия бармы икән, булмаһа, һеҙгә нисек яҙылырға?
Рината Вәхитова.
— Салауат ҡалаһында бындай студия башҡа юҡ. Уҡытыусылар бушамау сәбәпле, башҡа мәктәптәрҙән уҡыусылар ҡабул итеү мөмкинлеге юҡ (ҡом студияһында аҙнаһына 14 сәғәт дәрес үтә, һәр төркөмдә 8-әр бала шөғөлләнә).
— Беҙҙең балалар лицейҙа ниндәй программа буйынса шөғөлләнә, уның өҫтөнлөгө нимәлә?
Ирина Терехова.
— «Мәктәп 2100» программаһы һәм «Перспектива» УМК-һы (Л.Г.Петерсон математикаһы), программа яңы стандарттарға тап килә, белем биреүҙә юғары кимәл ҡатмарлыҡҡа һәм эшлекле ҡарашҡа эйә. 5-9-сы кластарҙа теүәл фәндәргә иҫәп тотолған профиль белемгә әҙерлек дәрестәре бар. 10-11-се класстарҙа физика-химия-математика һәм гуманитар йүнәлешле профилле кластар ойошторолған.
— Башҡорт теленә күпме сәғәт бүленә, Ниндәй ҙә булһа норма бармы?
Марина Петухова.
— Башҡорт теле 2-се кластан уҡытыла, аҙнаһына 2 сәғәт. Башҡорт һәм рус төркөмдәре өсөн айырым программалар.
— Башланғыс класстар корпусында сит илдәрҙән волонтерҙар эшләй. Был сит телдәрҙе өйрәнеүгә ҙур йоғонто яһай. Улым инглиз телендә күпкә яҡшыраҡ һөйләшә башланы. Волонтерҙар киләсәктә лә саҡырыласаҡмы?
Ирина Аҡбирҙина.
— Эйе, волонтерҙар киләсәктә лә саҡырыласаҡ. Сөнки был уҡыусыларға сит телде өйрәтеүҙең иң эффектлы ысулы.
— Яңыраҡ телевизорҙан уҡыусылар үҙҙәре робот эшләгән бер мәктәпте күрһәттеләр. Бының өсөн уларҙа махсус түңәрәк эшләй. Улымды бик ҡыҙыҡһындырҙы, уның да идеялары бик күп. Беҙҙең лицейҙа барыһы ла бар, ни өсөн ошондай түңәрәк юҡ?
— Беҙ уҡыу программаһына робототехника һәм моделләштереү нигеҙҙәрен өйрәтеү буйынса дәрестәр индереүҙе планлаштырабыҙ. Әлегә бының өсөн лицейҙа мөмкинлектәр юҡ. Беҙ киләсәктә икенсе корпус эргәһендәге теплица бинаһында заман талаптарына тура килгән технология кабинеты асырға уйлайбыҙ. Ата-әсәләрҙе ДЭБС бинаһын оператив идаралыҡҡа күсереүҙә ярҙам һорайбыҙ. Беренсе лицейҙың юғары синыфтарында кластан тыш һәм спорт саралары үткәреү йәһәтенән мөмкинлектәр булыр ине.
— Балалар бик күп ҡыҙыҡлы нәмәләр эшләй, картиналар яҙа, ҡул эштәре эшләй, бәйләй... Әйҙәгеҙ, лицейҙа уларҙың эштәрен тәҡдим итеп йәрминкә ойошторабыҙ, ә йыйылған аҡсаны, әйтәйек, ауырыу балалар, йә етем балалар иҫәбенә күсерер инек. Был эште нисек ойошторорға була?
— Беҙ Яңы йыл йәрминкәһе ойошторорға иҫәп тотабыҙ инде. Тәҡдимегеҙ өсөн рәхмәт.
— Беренсе Лицей ниндәйҙер балалар баҡсаһын шефлыҡҡа ала тип ишеткәйнек. Был ысынлап та дөрөҫмө, шуны белергә теләй инек.
— Беҙҙең шефлыҡ иткән балалар баҡсаһы бар. Ул электән хеҙмәттәшлек иткән 58-се балалар баҡсаһы.


text:
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев: Мал аҙығын әҙерләү ваҡытын һуҙырға ярамайФото: Газиз Юсупов
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев: Мал аҙығын әҙерләү ваҡытын һуҙырға ярамай
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев: Мал аҙығын әҙерләү ваҡытын һуҙырға ярамайФото: Газиз Юсупов
Мал аҙығын әҙерләүҙе һәм сәсеүлектәрҙе эшкәртеүҙе ойоштороу мәсьәләһе йома көндө Хөкүмәт Премьер-министры Раил Сарбаев етәкселеге аҫтында үткән БР Хөкүмәте ултырышында тикшерелде. Селектор кәңәшмәһендә республиканың муниципаль райондары һәм ҡала округтары башлыҡтары ҡатнашты.
— Сәсеүҙе үткәреү менән ҙур ҡыйынлыҡтар булманы, — тине Раил Сарбаев, әлеге сәсеү кампанияһына йомғаҡ яһап. — Техника яҡшы эшләне, яғыулыҡ-майлау материалдары менән өҙөклөктәр күҙәтелмәне, яҙғы сәсеү эштәрен үткәреүгә бюджет средстволары ваҡытында күсерелде. Аграрийҙарҙың берҙәм эшләүе арҡаһында республикала яҙғы культуралар 1968 мең гектар майҙанда сәселде. Ужымды ҡайтанан сәсеү 168 меңгә яҡын гектар тәшкил итте. Сәсеү майҙандары структураһы бик ваҡытлы үҙгәртелде. Баҙар талаптарын иҫәпкә алып, шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш, ҡарабойҙай, кукуруз майҙандары арттырылды.
Республика етәкселегендә ҡоро һауа торошо һаҡланыуы хәүеф тыуҙыра. Дым етешмәүенең ужым культуралары үҫешенә йоғонтоһо насар булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды Премьер-министр. Республиканың ете метеопосы: Аҡъярҙа, Йылайырҙа, Туймазыла, Баймаҡта, Асҡарҙа, Миәкәлә, Бишбүләктә — тупраҡ һәм атмосфера ҡоролоғо күҙәтелеүен билдәләй.
Эҫе һауа торошо фитосанитария торошона ла йоғонто яһай. Ултырышта әйтелеүенсә, сәсеүлектәргә сиңерткәлеләрҙең һәм болон күбәләктәренең көтөлгәнсә күпләп үрсеүе зарар килтерә ала. Ошоноң менән бәйле күҙәтеү постары ойоштороу һәм кәрәк саҡта химик эшкәртеү үткәреү мөһим. Бының өсөн "Башплодородие"ла етәрлек инсектицидтар бар.
Һауа торошо мал аҙығын әҙерләү ваҡытына ла ҡағылды.
— Ғәҙәттә мал аҙығын әҙерләүҙе республикала июндең икенсе декадаһында башлай торғайнылар, — тине Раил Сарбаев. – Әммә бөгөн үк күп йыллыҡ ҡуҙаҡлылар үләне сабыуға өлгөрөп еткән.
Ошоноң менән бәйле Премьер-министр сабыу ваҡытын һуҙмаҫҡа һәм бының өсөн кәрәкле техниканы әҙерләргә ҡушты.
Мал аҙығын йыйыу кампанияһын ҡоролоҡто иҫәпкә алып үткәреү үҙенсәлектәре тураһында ентекләп БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, ауыл хужалығы министры Шамил Вахитов һөйләне. Селектор кәңәшмәһендә ҡатнашыусыларға видеосюжет күрһәтелде, унда Ҡырмыҫҡалы фермер хужалыҡтары өлгөһөндә ҡуҙаҡлы үләндәрҙе сабыу ваҡыты буйынса рекомендациялар бирелде.
Шамил Вахитов сәсеүлектәрҙе эшкәртеүҙе лә ҡоролоҡто иҫәпкә алып үткәреү кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Иген һәм аралыҡлы культуралар сәсеүлеген ҡый үләндәренән һаҡлау буйынса төп сара – химик утау. Әлеге ваҡытта ҡый үләндәре ашлыҡтан күпкә тиҙерәк үҫә.
Шамил Вахитов ужым культуралары торошона ла баһа бирҙе. Һауа шарттары арҡаһында ужым уңышының 40 процентҡа кәмеүе бар. Шул уҡ ваҡыта таҙа пар ерҙәренә сәселгән ужым торошо күпкә һәйбәт. Ужым бойҙайының һәләк булыуы күҙәтелмәй тиһәң дә була, шул арҡала был культураға артабан да тейешле иғтибар бирергә кәңәш ителде.
Ултырышта, шулай уҡ, ҡышҡылыҡҡа мал аҙығы менән тәьмин итеү, халыҡтан һөт йыйып алыуҙы ойоштороу мәсьәләләре лә ҡаралды.
Бар техникаһы ла әҙер булмаған район етәкселәре мал аҙығын әҙерләү барышы тураһында яуап тотто. Ҡыҫҡа ваҡытта бар етешһеҙлектәр ҙә бөтөрөлөргә тейеш, һәм һабантуйҙарҙан һуң республикала мал аҙығын әҙерләүгә күмәкләп тотонасаҡтар.


text:
Фото:
Салауатта коррупцияға ҡаршы комиссия ултырышы үтте
Фото:
Салауат ҡалаһы хакимиәте ҡарамағында ойошторолған коррупцияға ҡаршы комиссия сираттағы ултырышында һаулыҡ һаҡлау учреждениеларында муниципаль заказдар төҙөү менән бәйле мәсьәләләрҙе ҡараны.
Ҡала дауаханаларына аҙыҡ-түлек продукттары һәм медицина тәғәйенләнешендәге тауарҙар килтереү менән бәйле килеп тыуған ҡыйынлыҡтар тураһында һүҙ барҙы.
Төп проблемалар араһында — сит ҡалаларҙан тәьмин итеүселәрҙең өҫтөнлөк итеүе, сиктән тыш юғары хаҡтар һәм ҡайһы берҙә продукцияның сифатлы булмауы.
1-се ҡала дауаханаһының баш врачы Федор Путенихиндың фекеренсә, партнер-тәьмин итеүселәр республиканан булырға тейеш, сөнки улай эшләүе лә, хаталарҙы бөтөрөүе лә уңайлы.
2-се ҡала дауаханаһының баш врачы Нияз Диденко заказ биреү һәм конкурста ҡатнашыусылар менән килешеү төҙөү стадияһында контролде көсәйтеү кәрәклеге тураһында белдерҙе. Был мәсьәлә менән хакимиәттең муниципаль заказ бүлеге шөғөлләнә.
Йыл башынан алып тауарҙар менән тәьмин итеүгә заказдар урынлаштырыу өлкәһендә, дәүләт һәм муниципаль ихтыяждар өсөн эштәр башҡарыуҙа һәм хеҙмәтләндереүҙәр күрһәтеүҙә прокуратура 45 закон боҙоу осрағын асыҡланы.
Киләһе йыл 1 ғинуарҙан Рәсәйҙә электрон сауҙа системаһы ғәмәлгә инәсәк, ул средстволарҙы файҙаланыу һөҙөмтәһеҙлеген мөмкин тиклем кәметергә тейеш.
Ҡыҙыҡһынған кешеләр араһында тура контакт булмаясаҡ, ә асыҡлыҡты Федераль казначейство яғынан көсәйтелгән контроль тәьмин итәсәк.


text:
Киләһе айҙа Мәскәүҙә «Иң яҡшыһы - балаларға» күргәҙмәһе үтәсәк
9 — 12 декабрҙә Мәскәүҙә, «Манеж» үҙәк күргәҙмә залында, «Иң яҡшыһы — балаларға» күргәҙмәһе үтәсәк. Уның инициаторы булып Рәсәй Йәмәғәт палатаһының «Иң яҡшыһы — балаларға» программаһы ойоштороу комитеты сығыш яһай.
Балаларға тауарҙар етештереүсе һәм уларға бәйле хеҙмәт күрһәтеүсе предприятиелар күргәҙмәлә ҡатнашыуға саҡырыла. Форум сиктәрендә балалар тауары ассортиментына һәм үҫеп килеүсе быуынға күрһәтелеүсе хеҙмәткә бәйле ойошторолған конкурс экспертизаһына йомғаҡ яһаласаҡ. Конкурс йомғаҡтары буйынса иң яҡшы балалар тауарҙары ассортименты һәм хеҙмәттәр «Иң яҡшыһы– балаларға» сифат билдәһе менән наградланасаҡ.
Башҡортостандың Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы профилле предприятиеларға был күргәҙмәлә ҡатнашырға тәҡдим итә.


text:
Өфөлә производствола зыян күргән кешеләр автомобилдәрҙән асҡыстар аласаҡ
Шаршамбы, 14 ноябрҙә, республикала йәшәгән, производствола бәхетһеҙлек осраҡтарынан һәм профессиональ ауырыуҙарҙан зыян күргән 31 кешегә автомобилдәрҙән асҡыстар тапшырыласаҡ.
«Башинформ» агентлығына РФ Социаль страховкалау фондының БР буйынса төбәк бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, махсус автомобилдәрҙә мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн барыһы ла ҡаралған.
Буласаҡ водителдәргә документтар пакетын РФ Социаль страховкалау фондының БР буйынса төбәк бүлексәһе идарасыһы Марат Латипов тапшырасаҡ.
Производствола бәхетһеҙлек осраҡтарынан һәм профессиональ ауырыуҙарҙан зыян күргән кешеләрҙе автомобилдәр менән тәьмин итеү бындай кешеләрҙе социаль реабилитациялауҙың бер төрө булып тора, ул «Производствола бәхетһеҙлек осраҡтарынан һәм профессиональ ауырыуҙарҙан мотлаҡ социаль страховкалау тураһында»ғы Федераль закон менән ҡаралған.
Сара Петергоф урамы, 5 адресы буйынса «ДвимАвто» биләмәһендә үтә. Башлана – 11 сәғәттә.


text:
Ике айҙа Башҡортостанда 1111 фатир сафҡа индерелгән
Башҡортостан территорияһында ағымдағы йылдың ғинуар-февралендә дөйөм майҙаны 118,1 мең квадрат метрлыҡ 1111 фатир файҙаланыуға тапшырылған. Был уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 96,4 процент. Республика халҡының бер мең кешеһенә иҫәптә 29 квадрат метр торлаҡ майҙаны сафҡа индерелгән. Башҡортостанстат шундай мәғлүмәт бирә.
Шәхси торлаҡ йорттар өлөшө дөйөм сафҡа индерелгән торлаҡтың 95,9 процентын тәшкил иткән. Шәхси төҙөүселәр менән дөйөм майҙаны 113,3 мең квадрат метрлыҡ 1043 шәхси йорт төҙөлгән, был уҙған йылдың ғинуар-февраленә ҡарата 102,8 процент тәшкл итә.
БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, республика предприятиелары һәм ойошмалары менән 4,8 мең квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырылған (2010 йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 39%).
«Төҙөлөш» эшмәкәрлеге төрө буйынса башҡарылған эштәр күләме быйылғы йылдың ике айында 8936,9 млн һум күләмендә баһалана йәки уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 102,1%.


text:
- Подробности
- Просмотров: 316
МИРОНЕНКО Иван Иванович (20.6. 1915, Дон ғәскәре өлк. Долотиновка утары — 30.10.1989, Өфө), архитектор. РСФСР‑ҙың атҡ. архитекторы (1974). Архитекторҙар союзы ағзаһы (1940 й. алып). Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. Мәскәү архитектура ин‑тын тамамлағандан һуң (1940) “Башпроект” тресы архитекторы, 1945 й. алып “Башнефтепроект” ин‑тының өлкән инженеры, баш архитектор урынбаҫары, 1949—56 йй. Өфөнөң баш архитекторы, 1958 й. башлап Башҡ‑н ХХС‑ының коммуналь төҙөлөш бүлегендә өлкән инженер, 1962 й. — БАССР МС‑ының Төҙөлөш һәм архитектура эштәре идаралығы начальнигы. 1966—68 йй. БАССР Архитекторҙар союзы идараһы рәйесе. Респ. ҡалаларының һәм район үҙәктәренең яңы ген. пландарын эшләүҙә һәм иҫкеләренә төҙәтмәләр индереүҙә, Өфөнө ентекләп планлаштырыу проектында ҡатнаша. Ишембай, Октябрьский ҡҡ. торлаҡ һәм Октябрьскийҙа йәмәғәт биналары проекттары авторы. Ҡыҙыл Байраҡ (1941), Ҡыҙыл Йондоҙ (1942) орд. м‑н бүләкләнгән. Өфөлә М. йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Әҙәб.: Д о н г у з о в К.А. Союз архитекторов Республики Башкортостан: история и современность. Уфа, 1998. Б.Ф.Любимов Тәрж. Г.Һ.Ризуанова
Б.Ф.Любимов
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Кеше
Кешеләр (латинса таксономия буйынса Homo sapiens, йәғни «хикмәт эйәһе/аҡыллы кеше» булараҡ билдәле) — Приматтар тәртибенән Гоминидтар ғаиләһенән Кешеләр ырыуынан бөгөнгө көндә йәшәүсе берҙән-бер биологик төрө. Анатомик төҙөлөшө буйынса хәҙерге кешеләр Африкала яҡынса 200 000 йыл элек барлыҡҡа килә, хәҙерге ҡиәфәтенә тулыһынса 50 000 йыл элек ирешә.
Кешеләр үҙ мөхитен аңларға һәм уның торошона тәьҫир итергә теләктәре менән, фән, фәлсәфә, мифология, һәм дин юлы менән феномендарҙы аңлатырға һәм үҙгәртергә тырышыуҙары менән айырыла. Был тәбиғи ҡыҙыҡһыныусанлыҡ киләсәк быуындарға мәҙәниәт юлы менән тапшырыла алған комплекслы ҡоралдар һәм һәләттәрҙе үҫтереүгә килтергән; кешеләр ашамлыҡтарҙы бешереү өсөн ялҡындарҙы ойоштороусы, шулай уҡ кейемдәр кейеүсе, һәм күп төрлө башҡа технологиялар һәм сәнғәттәр булдырыусы һәм ҡулланыусы берҙән- бер билдәле йәшәүсе төр. Кешеләрҙе өйрәнеүсе фәнни белем өлкәһе антропология тип атала.
Йөкмәткеһе
ЭволюцияҮҙгәртергә
Кешеләр эволюцияһы өлкәһендәге фәнни эҙләнеүҙәр күбеһенсә Кешеләр ырыуының үҙгәрештәре менән бәйле, ләкин австралопитек кеүек башҡа гоминид һәм гомининттарҙы ла ҡаплай. Һуңғы генетик эҙләнеүҙәр һөҙөмтәләре хәҙерге кешеләрҙең «иң аҙынан ике төркөм» боронғо кешеләре (Неандерталец һәм Аю-Таш мәғәрәһе кешеһе) менән енси яҡынлыҡҡа кереүенә ишара итә. Иң боронғо билдәле анатомик төҙөлөшө буйынса хәҙерге кешеләрҙең ҡалдыҡтары Африкала табылған, уларҙың датировкаһы 195 000 йыл элек йәшәүҙәрен күрһәтә. Молекуляр биология эҙләнеүҙәре «хәҙерге кешеләр» төркөмөнә ингән барлыҡ субтөрҙәрҙең берҙәм йыраҡ бабаларҙан сығыу ваҡыты 200 000 йыл элек булыуын күрһәтә. Приматтарҙың эволюция тарихының 65 миллион йылды ҡаплауы билдәле. Приматтар барлыҡ йәшәргә дауам итеүсе имеҙеүселәр синыфы плаценталылар инфрасиныфының иң боронғо төркөмдәренең береһе тип һанала. Иң боронғо билдәле примат имеҙеүсе төрө (Плезиадапис тәртибе) тамырҙары Төньяҡ Америкаға китә — Палеоцен һәм Эоцен дәүерендәге тропик Евразия һәм Африка киңлектәрендә таралған ине. Молекуляр мәғлүмәт кешеләр һәм башка ҙур маймылдарҙың һуңғы берҙәм йыраҡ бабалары 4-8 миллион йыл элек йәшәүенә ишаралай. Кешеләр ырыуының иң яҡын йәшәүсе туғандары — гориллалар һәм шимпанзе, сөнки улар иң яҡын уртаҡ йыраҡ бабаларына эйә. Кешеләрҙең ДНК структураһы бөгөнгө ике төр шимпанзе менән иң оҡшаш: ябай шимпанзе һәм бонобо. Тулы геном тикшеренеүҙәре «6,5 [миллион] йыл дауамындағы айырым эволюция нәтижәһендә, кешеләр менән шимпанзе араһындағы айырма ике бәйле булмаған кеше араһындагы айырманан 10 тапҡыр ҙурыраҡ һәм тысҡан менән ҡомаҡ араһындағы айырманан ун тапҡыр кесерәк» тигән һығымтаға килергә рөхсәт итте. Ҡалып: Attribution needed Төрлө ғалимдарҙың юрауҙары буйынса, кеше һәм шимпанзеның функциональ ДНК-лары 95-99 % оҡшаш тигән фекерҙә. Кеше һымаҡ маймылдар уртаҡ йыраҡ бабаның тоҡомдары.
ПалеолитҮҙгәртергә
Һүрәттәр юғары палеолит осоронда барлыҡҡа килә: кеше тәненен иң боронғо һүрәтләүе булған «Вестоницы Венераһы» һыны яҡынса бөгөнгә ҡәҙәр 29 000 — 25 000 йыл элек яһалған тип уйланыла. Юғары палеолит осоро башланыуына ҡәҙәр (бөгөнгө көнгә ҡәҙәр 50 000 йыл), анатомик төҙөлөшө буйынса хәҙерге кешеләр тулы заманса тотошона ирешә — тел, музыка һәм башҡа мәҙәни универсалиялар барлыҡҡа килә. Хәҙерге кешеләрҙең Африканан сығышы яҡынса бөгөнгә ҡәҙәр 70 000 йыл урын алған тип фаразлана. Һөҙөмтәлә хәҙерге кешеләр Ер шары буйынса таралып, иртәрәк гоминидтарҙы алмаштыра: Евразия һәм Океанлыҡта бөгөнгә ҡәҙәр 40 000 йыл элек, Америкаларҙа иң һуңғыһы бөгөнгә ҡәҙәр 14 500 йыл элек урнашалар. Юта университетында эшләүсе генетика ғалимдары Линн Йордэ (Lynn Jorde) һәм Генри Харпендинг (Henry Harpending) кеше ДНК-да айырмалар башҡа йәнлек төрҙәренә ҡарағанда юҡ дәрәжәлә түбән булыу гипотезаны тәҡдим итә.[19] Улар шулай уҡ Һуңғы плеистоцен соронда кешеләрҙең үрсеү парҙары түбән һанына төшөүе гипотезаһын тәҡдим итә — был һан 10 000-дән 1 000-гә тиклем булыуы ихтимал. Был гипотетик ҡараш өсөн төрлө мөмкин сәбәптәр бирелгән ине — уларҙың береһе Тоба һәләкәте. Цивилизацияға күсеү Ауыл хужалығының барлыҡҡа килеүе һәм хайуандарҙы йортлаштырыу кешеләрҙең күсемһеҙ торлаҡ пункттарында йәшәүенә килтерҙе.
Тарих буйынса кешеләрҙең күсеү юлдарыҮҙгәртергә
Кешеләрҙең күпселеге яҡынса 10 000 йыл элекке миҙгелгә ҡәҙәр ау һәм үҫемлектәр йыйыу менән йәшәгән. Улар кешеләр көтөүе исеме аҫтында билдәле бәләкәй күсмә төркөмдәрендә йәшәгән ине. Үҫемлектәрҙе үҫтереүҙең (ауыл хужалығы) барлыҡҡа килеүе тарихта беренсе тапҡыр күсемһеҙ торлаҡ пункттарын, хайуандарҙы йортлаштырыу һәм металдарҙы ҡулланыуға килтергән Неолит инҡилабына сәбәпсе булды. Ауыл хужалығы сауҙа һәм кооперацияға мөмкинлектәр тыуҙырып, комплекс йәмғиәттәренең үҫешенә юл асты. Был ваҡиғаның кешеләр йәмғиәте өсөн әһәмиәте арҡаһында, был сор кешеләр эраһы исеме менән билдәле. Беренсе боронғо дәүләттәр яҡынса 6 000 йыл элек Мезопотамияла, Мысырҙың Нил үҙәнлеге һәм Һинд йылғаһы үҙәнлектәрендә барлыҡҡа килә. Һаҡланыу өсөн хәрби көстәр, идара эштәре өсөн хөкүмәт бюрократиялары ойошторола. Ресурстарға ирешер өсөн дәүләттәр кооперация һәм көндәшлеккә, һуғышҡа керә. 2000 — 3000 йыл элек булған арала, Фарсы империяһы, Һиндостан, Ҡытай, Рим һәм Македония империялары кеүек ҡайһы бер дәүләттәр ҡаҙаныштары нәтижәһендә беренсе экспансионист империяларға әүерелде. Боронғо Грецияның әһәмиәте Көнбайыш мәҙәниәтенең нигеҙҙәрен һалыусы цивилизация булып, Көнбайыш фәлсәфә, демократия, бөйөк фәнни һәм математик ҡаҙаныштары, Олимпия уйындары, Көнбайыш әҙәбиәте һәм тарих яҙыуы, шулай ҙа трагедия һәм комедияны үҙенә алыусы көнбайыш драманың барлыҡҡа килеү урыны. Урта быуаттарҙың һуңғы өлөшө революцион фекерҙәр тыуыуы һәм технологияларға ирешелеүе менән билдәле. Ҡытайҙа алға киткән ҡала мәҙәниәтендә яҙыуҙарҙы баҫтырыу һәм орлоҡтарҙы ергә кертеү технологиялары табыла. Һиндостанда математика, фәлсәфә, дин һәм металлургия өлкәләрендә ҙур ҡаҙаныштар күҙәтелә, исламдың алтын быуаты дауамында мосолман империяларында дәрәжәле фәнни ҡаҙаныштар яһала. Европала яңы аңлайыш менән классик өйрәнеүгә иғтибар итеү һәм баҫыу станогы барлыҡҡа килеүе 14-15 быуаттарҙа Яңырыш осорона килтерә. 17-се быуаттағы фәнни-техник үҫеш һәм 18-19 быуатта транспорт өлкәһендә тимер юлы һәм автомобиль, энергия табыу өлкәһендә күмер һәм электр көсө; хөкүмәт өлкәһендә — вәкилле демократия һәм коммунизм кеүек ҙур инновацияларҙы килтерҙе. 20-се быуат һуңында башланған Мәғлүмәт осоронда хәҙерге кешеләр ҙур тиҙлек менән бәйләнешә барған донъяла йәшәй. 2010 йылда яҡынса 2 миллиард кеше — Интернет, 3,3 миллиарды кеҫә телефоны арҡылы бер-береһе менән элемтәгә керә алыуы билдәле.
ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә
ӘҙәбиәтҮҙгәртергә
- Freeman, Scott; Jon C. Herron, Evolutionary Analysis (4th ed.) Pearson Education, Inc., 2007. ISBN 0-13-227584-8 pages 757—761.
СығанаҡтарҮҙгәртергә
- MNSU
- Archaeology Info
- Chororapithecus abyssinicus Possible human-orangutan split 20 million years ago. (Aug 26 2007)
- Homo sapiens — The Smithsonian Institution’s Human Origins Program


text:
5-се класта дәрес бара
"Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы--2016" конкурсы.
Муниципаль кимәлдә "Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы- 2016" Гран При
Әҙәбиәт йылына арналған дәрес эшкәртмәләре конкурсында Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләндем (декабрь 2015 йыл)
Яңауыл ҡалаһы лицейының башҡорт һәм татар теле уҡытыусылары
На курултае башкир (октябрь 2012г.)
Награждена Почетной грамотой Курултая башкир и памятным подарком редактора журнала "Башкортостан укытыусыхы"
Бөрө ҡалаһында "Совенок-2013"ғилми-практик конференцияһында еңеү яулаған уҡыусылар
На республиканской дистанционной олимпиаде Ахматнурова Ирина (9в класс) заняла 2 место (декабрь 2012 год)
2011-2012 уҡыу йылында Рәсәй , республика һәм район конкурстарында еңеүселәр
Мәктәп тыуған яҡты өйрәнеү музейында
Үҙ тамырҙарыбыҙҙы белергә тейешбеҙ
Башҡорт телендә һөйләшәм,башҡорт телендә...
"Регион-ара башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы -2010" конкурсы
Башҡортостаныбыҙҙың иң матур урындарының береһе-Талҡаҫ күлендә
Пионерҙар йортонда түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар


text:
Өфөлә эшҡыуарҙар өсөн бушлай консультациялар үтәсәк
Өфө эшҡыуарҙар берләшмәһе Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә Өфө эшҡыуарҙарын яҡын арала бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге мәсьәләләре буйынса бушлай дүрт консультация көтә. Улар эшҡыуарҙарҙың мәғлүмәтлелеген һәм юридик яҡтан белемен арттырыу маҡсатында ойошторола.
26 ғинуарҙа «Реклама. Өфөлә хеҙмәт һәм тауарҙарҙы алға һөрөү» темаһына консультацияны «Респект» хоҡуҡ компанияһының бүлек начальнигы Эдуард Шәрәфетдинов үткәрәсәк.
3 февралдә «Респект» һөнәри белем биреү институтының коммерция директоры Вероника Воронина «Нисек яңы эш асырға» темаһына консультацияһын тәҡдим итә.
10 февралдә «Килешеүҙәрҙе нисек дөрөҫ төҙөргә» темаһына «БизнесЯрҙам» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең юрисконсульты Юлия Чебакова кәңәштәрен бирәсәк.
16 февралдә «Бизнес-партнер» компанияһы директоры урынбаҫары Диана Киселева «Һалым һалыуҙы оптималләштереү һәм бухгалтер иҫәп-хисабын алып барыуға сығымдарҙы кәметеү» темаһына мәғлүмәт бирәсәк.
Консультациялар 16 сәғәттән 18-гә тиклем үткәрелә. 241-47-44 телефоны аша алдан яҙылыу мотлаҡ. Офистың адресы: Өфө, СССР-ҙың 50 йыллығы урамы, 48/1.


text:
Иң яҡшы уҡытыусыларҙы дәртләндереүгә Башҡортостанға 2012 йылда ете миллион һумдан ашыу аҡса бүленәсәк
Иң яҡшы уҡытыусыларҙы дәртләндереүгә Башҡортостан 2012 йылда федераль бюджеттан 7,4 миллион һум аласаҡ. Тейешле бойороҡҡа РФ Хөкүмәте Премьер-министры Владимир Путин ҡул ҡуйған.
Рәсәй Федерацияһы бюджетынан иң яҡшы уҡытыусыларға йәмғеһе 200 миллион һум бүленәсәк. Был хаҡта Хөкүмәт сайтында хәбәр ителә.
Сайтта бирелгән документҡа ярашлы, субсидиялар төбәктәргә тигеҙ бүленмәгән. Мәҫәлән, иң ҙур премия фондын Мәскәү (9 миллион һум), Краснодар крайы (8,6 миллион) һәм Мәскәү өлкәһе (8,2 миллион) аласаҡ. Дағстанға – 7,2 миллион, Татарстанға 5,6 миллион йүнәлтеләсәк.
Иң яҡшы уҡытыусыларға ярҙамға иң бәләкәй субсидиялар, ни бары 200-өшәр мең һумдан, Чукотка автономиялы округына, Магадан өлкәһенә һәм Йәһүд автономиялы өлкәһенә бүленәсәк. Камчатка крайы бер аҙ күберәк – 400 мең һум аласаҡ.


text:
Республикала «Берҙәмлек» Халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивале асылды Фото: «Рәсәй бөгөн» халыҡ-ара мәғлүмәт агентлығы, Евгений Биятов
Республикала «Берҙәмлек» Халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивале асылды
Республикала «Берҙәмлек» Халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивале асылды Фото: «Рәсәй бөгөн» халыҡ-ара мәғлүмәт агентлығы, Евгений Биятов
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда «Берҙәмлек» Халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивале асылды. Сарала ҡатнашыусыларҙы беренселәрҙән булып Бәләбәй ҡалаһы ҡабул итте.
Фестивалгә килеүселәрҙе «Надеждин» Аксаков тарихи-мәҙәни үҙәге ҡапҡаһы янында ҡаршы алдылар. Рус йырҙарын, таҡмаҡтарын йырлап, ҡунаҡтарҙы билдәләнгән маршрут буйынса алып киттеләр. Улар Аксаковтар нәҫеленең тарихы һәм шәжәрәһе менән танышты, Һөнәрҙәр йортон ҡараны, Бал йортонда башҡорт балынан ауыҙ итте. Рус халыҡ уйын ҡоралдары оркестры балалайка, домра, жалейка, контрабас, гармун моңдарын яңғыратты. Һуңынан мәҙәкселәр ҡунаҡтарҙы «Гөрләүек» уйынына алып төштө, ҡатнашыусылар тоҡ кейеп ярышты, ҡоймаҡ, бәлеш һәм перәниктәр менән һыйланды, тип хәбәр иттеләр Республика халыҡ ижады үҙәгенән.
Кис Мәҙәниәт йорто алдында фестивалде асыу тантанаһы булды. Байрамдың абруйлы ҡунаҡтары: Бәләбәй районы хакимиәте башлығы Юрий Мурмилов, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһының мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары, Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы Советы рәйесе Зөһрә Рәхмәтуллина ҡотлау һүҙҙәре менән сығыш яһаны. Мәҙәниәт министры урынбаҫары Рәнис Алтынбаев Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың сәләмләүен уҡып ишеттерҙе. «Күп милләтле Башҡортостан традицияларға һәм ғөрөф-ғәҙәттәргә бик бай. Ошо күркәм байрамды ойоштороу идеяһының тап беҙҙең төбәктә барлыҡҡа килеүе осраҡлы түгел. Бразилия, Көньяҡ Африка Республикаһы, Ҡытай, Һиндостан, Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Тажикстандан килгән коллективтарҙы һәм башҡарыусыларҙы сәләмләүгә шатбыҙ. Форум бөтә милләт кешеләрен берләштерергә булышлыҡ итер, тип ышанам», — тиелә сәләмләү хатында.
Сәхнәгә сыҡҡан һәр коллектив бәләбәйҙәрҙе милли мәҙәниәте, ғөрөф-ғәҙәттәре, йолалары һәм һөнәрҙәре менән таныштырҙы.
Бәләбәй — Башҡортостандың боронғо ҡалаларының береһе. Уның 225 йылдан ашыу тарихы бар. Ҡаланың мәҙәни-тарихи мираҫы Сергей Аксаков, Марина Цветаева, Яков Ухсай, Константин Иванов кеүек бөйөк сәнғәт эшмәкәрҙәренең исеме менән бәйле. Фестивалдә ҡатнашыусыларҙы ҡабул итеүсе Октябрьский ҡалаһында Ҡурай байрамы үтәсәк.


text:
Икенсе ярты йыллыҡта республикала торлаҡ төҙөлөшөндә ыңғай динамика һаҡланасаҡ — күҙаллау Фото: Андрей Старостин
Икенсе ярты йыллыҡта республикала торлаҡ төҙөлөшөндә ыңғай динамика һаҡланасаҡ — күҙаллау
Икенсе ярты йыллыҡта республикала торлаҡ төҙөлөшөндә ыңғай динамика һаҡланасаҡ — күҙаллау Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Тәүге ярты йыллыҡта Башҡортостанда барлыҡ финанслау сығанаҡтары иҫәбенә 1 миллион 229,5 мең квадрат метр торлаҡ төҙөлгән, был уҙған йылдың ғинуар-июнь айҙарына ҡарағанда 13 процентҡа күберәк. Мең кешегә иҫәпләгәндә, республикала 302 квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелгән. Башҡортостан ике күрһәткес буйынса ла Волга буйы федераль округында алдынғылар рәтендә, тип хәбәр итә «Росстатт»ың төбәк органы.
Республиканың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетында иҫәпләүҙәренсә, бынан алдағы осорҙа уҡ ағымдағы йылда торлаҡ төҙөлөшө үҫеше өсөн шарттар тыуҙырылған, һәм быйыл торлаҡты сафҡа индереү буйынса план үтәләсәк. «Беренсе ярты йыллыҡтағы күрһәткестән сығып, шулай уҡ муниципаль берәмектәрҙең оператив мәғлүмәттәрен иҫәпкә алып, икенсе ярты йыллыҡта торлаҡ төҙөү темптары һаҡланыр, тип уйлайбыҙ, — тип хәбәр итте «Госстрой» ойошмаһындағы сығанаҡ. — 2014 йылдың икенсе ярты йыллығында торлаҡҡа ихтыяждың артыуы һөҙөмтәһендә тәүге ярты йыллыҡтағы мөһим күрһәткестәр ҙә юғары булды. 2015 йылдың маҡсатлы күрһәткестәре үтәләсәк».
Планға ярашлы, быйыл республикала 2,66 миллион квадрат метр торлаҡ, шул иҫәптән 981,5 мең «квадрат» подряд ысулы менән төҙөлөргә тейеш.
Алдағы йылдарҙа ипотека кредитлауы баҙарындағы хәл һәм республика адреслы инвестиция программаһын финанслау күләме торлаҡ төҙөлөшө динамикаһына һиҙелерлек йоғонто яһауы ихтимал, тип иҫәпләй агентлыҡ әңгәмәсеһе. Мәҫәлән, ғинуар-май айҙарында ипотека бурыстарының һаны ла, күләме лә 37 процентҡа төштө. Республика адреслы инвестиция программаһын финанслау ҡырҡа кәмене. «Ошо факторҙарҙы иҫәпкә алып, тармаҡ үҫеше күрһәткестәренең артабанғы ыңғай динамикаһы һорау тыуҙыра», — тип йомғаҡ яһай эксперт.


text:
Башҡортостанда сәнәғәт роботтарын эшләү буйынса предприятие барлыҡҡа киләсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Тиҙҙән Башҡортостанда сәнәғәт роботтарын эшләү буйынса махсуслаштырылған предприятие асыласаҡ. Был хаҡта Рәсәйҙең тәрән тикшеренеүҙәр фонды советы рәйесе, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Владислав Панченко менән осрашыуҙа республика Башлығы Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
– Рәсәйҙә сәнәғәт роботтары предприятиеһы юҡ. Ҡорамалдарҙың 100, хатта 120 проценты сит илдә етештерелгән, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Быйыл уҡ Рәсәйҙә тәүге сәнәғәт роботтары предприятиеһын төҙөй башлайбыҙ.
Төбәк Башлығы һүҙҙәренсә, кисә Рәсәйҙең сәнәғәт һәм сауҙа министры Денис Ментуров менән осрашыуҙа ошо мәсьәлә тикшерелде. Үҙ-ара эш итеү схемаһы һәм ошондай предприятие булдырыуҙы финанслау тураһында һөйләшеп килешелде.
– 2016 йылда продукция етештереүгә күсеү өсөн яҡын арала эштең рәсми өлөшөн башлаясаҡбыҙ, – тине республика Башлығы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 549
ГЕОГРАФИЯ БУЙЫНСА БЕЛЕМ БИРЕҮ, география өлкәһендә урта һәм юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү системаһы. Башҡортостанда география фәнен уҡытыу 19 б. башында проф. уҡыу йорттарында (ҡара: Урта профессиональ белем) башлана. География уҡытыусыларын әҙерләү 1909 й. Уҡытыусылар институтында башлана, унда 1917 й. тәбиғәт-география төркөмө ойошторола, 1919 й. алып — биология-география циклы, 1924 й. башлап — тәбиғәт белеме бүлеге. 1931 й. К.А.Тимирязев исемендәге Педагогия институты эргәһендә география бүлеге булған Киске ин‑т асыла, 1934 й. Пед. ин‑тында география ф‑ты ойошторола (беренсе деканы Х.Х.Зәйни). Унда дөйөм, өҫтәмә һәм проф. белем бирелә. Геогр. б‑са дөйөм белем башланғыс кластар өсөн — тәбиғәтте, урта кластарҙа — дөйөм физик географияны, ҡитғалар һәм океандарҙың физик географияһын, ә юғары кластарҙа Рәсәйҙең физик һәм иҡт. географияһын, донъяның иҡтисади һәм социаль географияһын өйрәнеүгә ҡайтып ҡала. Географик белем биреүҙә төбәк компоненты булып Башҡортостандың физик һәм иҡт. географияһы иҫәпләнә. БАССР‑ҙа баҫылып сыҡҡан 12 дәреслек араһында “Башҡортостан географияһы” (“География Башкирии”; төҙөүсеһе О.Миронова, Өфө, 1926) тәүгеләрҙән була. Рәсәйҙең физик географияһы дәреслеге (В.П.Сухов, М., 1987) 1987 й. Бөтә Союз конкурсында иң яҡшыһы тип табыла һәм урта мәктәптәргә тәҡдим ителә.
Өҫтәмә белем фәнни түңәрәктәрҙә һәм йәмғиәттәрҙә, йәш туристар һәм натуралистар станцияларында, экология лагерҙарында бирелә. Өҫтәмә геогр. белемде үҫтереүҙә Туризм, тыуған яҡты өйрәнеү һәм экскурсиялар үҙәге, Респ. балалар экология-биология үҙәге (Өфө) тос өлөш индерә. Г.б.б.б. системаһында биогеография, демография нигеҙҙәре м‑н халыҡ географияһы, тупраҡ ғилеме м‑н тупраҡ географияһы, гидрология, картография, ландшафты өйрәнеү ғилеме, метеорология һәм климатология, география фәненең теорияһы һәм методологияһы, топография, ҡитғаларҙың һәм океандарҙың физик географияһы, донъяның һәм Рәсәйҙең иҡт. һәм ижт. географияһы һ.б. фәндәр өйрәнелә. Проф. белемде Башҡорт дәүләт университетында, Педагогия университетында, Мәскәү гуманитар университетының һәм БДПУ‑ның Стәрлетамаҡ филиалдарында, Стәрлетамаҡ педагогия колледжында алырға мөмкин. Ярҙамсы белем БДАУ‑ҙа, ӨДАТУ‑ла, ӨДИСА‑ла, ӨДНТУ‑ла, ш. уҡ респ. күпселек техникум һәм колледждарында бирелә. Мәғарифты үҫтереү институтында география уҡытыусыларының белемен камиллаштырыу һәм үҫтереү курстары 30‑сы йй. алып эшләп килә. Фәнни һәм пед. эш өсөн белгестәр геоэкология, физик география, геофизика һәм ландшафтар геохимияһы, иҡт., соц. һәм сәйәси география һөнәрҙәре б‑са БДУ һәм БДПУ аспирантураларында әҙерләнә. Башҡортостанда Г.б.б.б. үҫешенә Ш.С.Абзанов, В.А.Балков, З.З.Вәлиев, М.Х.Вәлиев, Г.В.Вахрушев, Ә.М.Гәрәев, Г.Н.Заплатина, И.П.Кадильников, Е.И.Кадильникова, И.К.Кудряшов, Ф.Ә.Мәҡсүтов, М.Д.Маслов, А.К.Носков, В.П.Сухов, Д.Г.Ожиганов, А.В.Псәнчин, А.П.Рождественский, Р.Ғ.Сафиуллин, А.В.Сиднев, Х.Я.Тахаев, М.Ф.Хисмәтов, А.А.Цветаев, И.М.Япаров ҙур өлөш индерә.
Р.А.Фәтҡуллин
Тәрж. И.М.Япаров


text:
ISBN
Фольклорный архив Башкирского государственного университета
Бур (әкиәт)
Борон бер әбей менән бабай, ти. Уларҙың яңғыҙ улдары булған, был бабай ғәйәт бур ине, ти. Хатта һайыҫҡан осормай аҫтындағы йомортҡаларын алған. Эбейе, ҡартайғанһың балаңа һөнәреңде өйрәтмәй үлеп китерһең инде, тигән. Шунан бабай бер көндө ат егеп малайын ултыртып урманға алып киткән, ти. Шунан утынға алып барғас, улым һин ҡарап тор, мин нисек һайыҫҡанды осормай йомортҡаһын урлайым, ти. Бабай ипләп кенә һайыҫҡандың йомортҡаһын аҫтан тишеп алғансы, малай бабайҙың салбарын һыпырып алды, ти. Бабай белмәне, ти.
Ҡайтып килгәс, әбейгә малайҙың мәхрүм булаһы түгел икәнен мин һайыҫҡан йомортҡаһын урлағансы малай салбарҙы урлаған да ҡуйған, ти.
Шул шәһәргә батшаның бер һарай алтыны булған, ти. Был малай менән бабай көндә барып урлағандар, ти. Батша был алтынды ике крешәне ике яҡҡа һирпеп алғанды һиҙә. Бер көн малай менән бабай баралар. Бабай һарайҙың башына менеп, ырғып ҡына төшкәйне, ыҫмала һыланған мискәгә барып төшә. Шунан батша тотто ла алды, ти. Хәҙер малай атаһын сығара алмай, башын ҡырҡып ала ла ҡайта. Хәҙер батша кәүҙәне урамға сығарып ҡуя ла ҡарауыл ҡуйған, ти.
Шунан халыҡты сығара кем илар кәүҙә өсөн тип. Малай әсәһенә, һин иларһың, ти. Һөт алып сыҡ, эләгеп ҡола ла һөтөң түгелһен, ти. Фәҡир кеше һөтөм өсөн илайым тиерһең, ти. Хәҙер батша, уның менән тота алмай, батшаның бер дөйәһе булған, ти. Дөйә кем урлай шуның өй алдына барып ята торған булған, ти. Иртәнсәк торған булған, ти. Иртәнсәк малай урамға сыҡһа, дөйә өй алдында ята, ти. Шунан малай дөйәне һуймайынса йомарлап тыҡты ла ҡуйҙы, ти. Хәҙер дөйә юҡ, батша эҙләү һала. Батшаның бер сихырсы әбейе бар, ти. Сихырсы әбей батша ауырып китте, аҡ дөйә ите кәрәк тип эҙләй, ти. Әбей был малайҙың әсәһенә килеп һөйләшкәндәр. Әбей, минең улым бөгөн аҡ дөйә ҡуйҙы тип, өйгә индерә.
Әбей бутбылға төшөп дөйәнең ҡабырғаһын ҡырҡып бирә. Малай килеп инә, әсәм әҙ биргән тип бутбылға төшөп китә һәм бер ҡабырғаһын алып әбейгә һуҙа. Әбей, ҡулын һуҙғайны, малай әбейҙең ҡулын шаҡарып бутбылға тыға ти.
Батшаның аҡбуҙ аты бар ине, ти. Аҡбуҙ атты урлап алып килә лә, бер ҡабырғаһын сукракҡа буяй ҙа, сабып барып атаһының кәүҙәһен алып каса. Һалдаттар батшаға югереп инәләр, кәүҙәне алып ҡасты һыбай тип һөрән һалалар. Батша аты ниндәй ине, ти. Аҡ ағында торғаны аҡ ти, ҡара яғында торғаны ҡара, ти. Шунан батша икегеҙ ҙә йоҡлағанығыҙ тип, икеһенең дә башын ҡырҡтыра. Хәҙер батша аптырауҙа ҡала, уның бер ҡыҙы бар ине, ти. Ҡыҙ, мин ул бурҙы тотам, ти. Ҡыҙ атаһына: һин кеше саҡыр, ул иҫерер, шунан егет минең янға килеп ятыр, мин билдә һалырмын, ти. Батша шулай эшләй, егет ҡыҙ эргәһенә килеп ята, егет йоҡлап та китә, шунан ҡыҙ уң яҡ мыйығын ҡыра. Егет уянып китһә, ун яҡ мыйығы ҡырылған. Егет шундағы ятҡан халыҡтың мыйыҡтарының уң яғын һыра ла ҡуя. Ҡыҙ ҡайтып атаһына әйтә, батша комиссия алып килә.
Бөтә халыҡтың та мыйығы ҡырыулы, батша аптырап, был эш кемдең ҡулынан килгән, шуға ҡыҙымды бирәм, ти. Теге егет бөтә эштә минең ҡулдан килде тип, әйтә лә һала.
Батша шаулатып туй үткәреп, ҡыҙын бирә. Икенсе шәһәрҙең батшаһы, батша ҡурҡып ҡыҙын бурға биргән тип, хәбәр тарата. Хәҙер теге бур миңә суҡлар эшләтеп бир, мин ул батшаға барайым, ти.
Егет пар атты егеп, суҡмарҙы арбаға һалып алып шәһәрҙәге батшаның ҡапҡаһының ауыҙына барып, суҡмар менән ҡапҡаһын һуғып ебәрә. Батшаға барып инә, мин һинең йәнеңде алырға килдем, ҡыҙыраллмын, ти. Батша ҡурҡып, ҡалтыранып, миңә өс көн милләт бир, ҡумта эшләйем, васыяттарымды әйтәһем, ти. Бур өсөнсө көн мин фәлән ваҡытта килермен тип ҡайтып китә. Шәһәрҙең ситенә атын алып барып ҡуя ла, батшаның өй артынан үтеп бара. Ҡулына наструк, йышҡы тотоп.
Батша һөрәнләп алып ҡумтаны эшләтергә ҡуша. Бур ҡумтаны эшләп бөтә һала ла атына арбаһын егеп, суҡмарын һалып килә, ти. Бына йәнеңде ала килдем, ти. Батшаны тереләй ҡумта эсенә һалып, сәйләп арбаның артына бәйләп шәһәренә алып ҡайта. Уны бағанаға бәйләп ҡуя. Ингән кеше бер тибеп, сыҡҡан кеше бер төртөп сыға, ти. Батша, зинһар мине үлтермә инде мин дә ҡыҙымды бирәм, ти. Бур ике батшаның ике ҡыҙын алып, донъя көтөп тора, ти. Кисә барып бөгөн ҡайттым.
Ссылка на эту публикацию:
Бур (әкиәт) [Электронный документ] // Фольклорный архив Башкирского государственного университета: электронное научное издание / под ред. Б. В. Орехова, А. А. Галлямова. [20112018]. Дата обновления: 11.02.2014. URL: http://lcph.bashedu.ru/editions/efolk.php?go=folk_id.285&w=%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD (дата обращения: 27.05.2018).


text:
Фото:
2020 йылға тиклем мәғлүмәти йәмғиәтте үҫтереү программаһы эшкәртелә
Фото:
Хөкүмәт Йортонда Башҡортостан Республикаһының Мәғлүмәт һәм телекоммуникация технологияларын үҫтереү буйынса ведомство-ара комиссияһы ултырышы үткәрелде. Унда Рәсәй Федерацияһында 2011 йылға тиклем Мәғлүмәти йәмғиәтте үҫтереү стратегияһы менән ҡаралған сараларҙың үтәлеше тикшерелде.
Ултырышты БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, комиссия рәйесе Юрий Пустовгаров алып барҙы. Ул кешеләргә йәшәү һәм эшләү уңайлыраҡ булһын өсөн был эштең ҙур әһәмиәткә эйә булыуын билдәләне. Дәүләт хеҙмәтләндереүҙәрен электрон формала алыу — Рәсәйҙә төҙөлгән «электрон хөкүмәт» системаһы бурыстарының береһе бит.
— Беҙҙә план-график, Президент заданиеһы бар, бик күп эштәр башҡарылған да инде, — тине Юрий Пустовгаров. – Ләкин алға киткән дәүләттәр менән сағыштырғанда беҙ әле юлдың башында ғына.
Ултырышта төп доклад менән БР элемтә һәм киң коммуникациялар министры Борис Мелкоедов сығыш яһаны. Ул «2020 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһында мәғлүмәти йәмғиәтте үҫтереү» Республика маҡсатлы программаһы концепцияһын әҙерләү тураһында һөйләне. Был программа бер нисә маҡсатты күҙ уңында тота, уларҙың береһе — дәүләт хеҙмәттәренең асыҡлығын арттырасаҡ һәм коррупция кимәлен кәметәсәк һөҙөмтәле «электрон хөкүмәт» булдырыу. Икенсе мөһим маҡсат — ведомство-ара электрон документтар әйләнешен индереү, был төбәк дәүләт власы органдарының тағы ла һөҙөмтәлерәк эшләүен тәьмин итәсәк.
БР Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығына 2011 йылдың 15 февраленә тиклем «2020 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһында мәғлүмәти йәмғиәтте үҫтереү» Республика маҡсатлы программаһы концепцияһы проектын эшләргә ҡушылды.
Ултырышта «Башҡортостандың социаль картаһы» проектын индереү тураһында ла мәғлүмәт бирелде. Был турала «Башҡортостан социаль карталар регистры» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Олег Романов һөйләне.


text:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республикалағы сәйәси хәлдәргә баһа бирҙе
Шишәмбе көндө БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға йыллыҡ Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһағанда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республикалағы хәлдәргә сәйәси баһа бирҙе.
— Власть алмашыныуы, айырыуса Рәсәйҙә, һәр ваҡыт етди һынау ул, — тине Рөстәм Хәмитов. – Һәм мин бөгөн үҙемдең Дәүләт Йыйылышына беренсе Мөрәжәғәтемдә, Башҡортостандың сәйәси системаһы был һынау аша үтте, тип билдәләүемә шатмын. Төп власть институттары күсеү дәүерендә тотҡарлыҡһыҙ эшләне һәм бөтә дәүләт структураларының ышаныслы, тотороҡло эшмәкәрлеген тәьмин итте. Мин бының өсөн залда ултырыусы хөкүмәт ағзаларына, депутаттарға, ҡала һәм район башлыҡтарына, шулай уҡ предприятиелар етәкселәренә рәхмәтемде белдергем килә.
БР Президенты, күсеү осоро «тыныс» булманы, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды. Республикала кулуарҙағы, йәшерен көрәш түгел, әүҙем ижтимағи дискуссия барҙы. Унда ҡыҙыҡһынған бөтөн яҡтар ҙа ҡатнашты. Рөстәм Хәмитов фекеренсә, сәйәсәт тап шундай булырға тейеш – халыҡ өсөн асыҡ, ябай һәм аныҡ.
— Мин ошоно талап итәм, — тине ул, — сөнки беләм: асыҡ дискуссияны шулай тип йөрөтөлгән «бульдогтарҙың келәм аҫтындағы көрәше» алмаштырһа, граждандарға был бер яҡшылыҡ та алып килмәйәсәк. Йәмәғәт контроленән ситтә торған зоналарҙа ғәҙәттә вазифалар менән саманан артыҡ файҙаланыу һәм коррупция сәскә ата.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, уның үҙенең алдына ҡуйған төп маҡсаты – кешеләргә власҡа йоғонто яһарға, уның сәйәсәтен формалаштырыуҙа ҡатнашырға мөмкинлек биреү.
— Республиканың хәл итергә тура киләсәк бурыстары – ябай түгел, — тине Рөстәм Хәмитов. — Һәм уларҙы хәл итеү өсөн бөтөн ижтимағи көстәрҙе – һәр хәлдә, күпселеген бергә туплау талап ителә. Был бергә тупланыу граждандар хөкүмәткә ышанғанда ғына мөмкин буласаҡ. Беҙгә кешеләрҙе властың ғәҙел эш итеүенә ышандырырға тура киләсәк. Ғәҙеллек – һөҙөмтәлелектең беренсе шарты.


text:
Фото:
Өфөлә Башҡортостан Республикаһы дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышының 45-се ултырышы асылды
Фото:
Бөгөн Өфөлә Башҡортостан Республикаһы дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың 45-се ултырышы үтә. БР Дәүләт Йыйылышы депутаттарынан тыш, унда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, республиканың дәүләт власы, урындағы үҙидаралыҡ органдары етәкселәре, Федерация Советы ағзалары һәм Башҡортостандан Дәүләт Думаһы депутаттары, БР Йәмәғәт һәм Йәштәр палатаһы ағзалары, суд һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары, йәмәғәтселек, дини ойошмалар, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре ҡатнаша.
Парламенттың пленар ултырышында «2012 йылға Башҡортостан Республикаһы бюджеты тураһында»ғы һәм «2012 йылға Башҡортостан Республикаһының Мотлаҡ медицина страховкаһы территориаль фонды бюджеты тураһында»ғы закон проекттары ҡараласаҡ.
Депутаттар йәмғеһе 30-ҙан ашыу закон проектын ҡараясаҡ. Улар араһында – граждандар мөрәжәғәтенә, һаулыҡ һаҡлауға, адреслы социаль ярҙамға, инвалидтарға социаль ярҙам күрһәтеүгә ҡағылышлы республика закондары проекттары.
«Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округының урындағы үҙидара органдарына медицина ярҙамын күрһәтеүҙе ойоштороу буйынса Башҡортостан Республикаһының ҡайһы бер дәүләт вәкәләттәрен бүлеү тураһында»ғы закон проекты айырыуса иғтибар талап итте. Проект Өфө ҡалаһы Советы тарафынан тәҡдим ителде.
Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эше буйынса комитет «Мәғариф тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы закон проектын тәҡдим итте. Проектта сәнғәт өлкәһендәге мәғариф программаларын тормошҡа ашырыу мөмкинлеген күҙ уңында тотоу тәҡдим ителә.
Шулай уҡ беренсе уҡыуҙа «Башҡортостан Республикаһы территорияһында пассажирҙар автомобиль транспорты менән халыҡты транспорт хеҙмәтләндереүен ойоштороу тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы республика законы проекты ҡараласаҡ. Был инициатива федераль ҡануниәттәге үҙгәрештәр менән бәйле һәм пассажирҙар ташыу өлкәһендә контроллек итеү йәһәтенән хоҡуҡтарҙы көйләй.
Ултырыштың көн тәртибендә «Башҡортостан Республикаһының Контроль-иҫәп палатаһы тураһында»ғы республика законы проекты ла бар. Проект беренсе уҡыуҙа тәҡдим ителде.
«Эсәр һыу тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы һәм «Етештереү һәм ҡулланыу ҡалдыҡтары тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр инедреү тураһында»ғы республика закондары проекттары Дәүләт Йыйылышының яҡын арала үтәсәк пленар ултырышында беренсе уҡыуҙа ҡарарға тәҡдим ителде.


text:
Фото:
«Байыҡ» башҡорт бейеүен башҡарыусылар конкурсында еңеүселәр билдәләнде
Фото:
Күгәрсен районында «Байыҡ» республика башҡорт бейеүен башҡарыусылар конкурсының аҙаҡҡы этабы тамамланды. Бәйге 3-15 йәштәрҙәге балалар араһында үткәрелде. Конкурстың Мәсетле, Йылайыр райондарында, Өфө ҡалаһында үткән һайлап алыу турҙарында республикабыҙҙың төрлө төбәктәренән 450-нән ашыу бала ҡатнашҡан. Йәш бейеүселәрҙең сығыштарына БР халыҡ артисы Радмир Бәҙретдинов рәйеслегендәге жюри баһа биргән. Ҡыҙҙар һәм малайҙар дүрт номинацияла һынау үткән: «соло», «дуэт», «трио» һәм «бәләкәй ансамбль».
Конкурс гала-концерты һәм еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы Күгәрсен районының «Мораҙым тарлауығы» тәбиғәт паркында үтте. Аҙаҡҡы этапта республиканың 35 ҡала һәм районынан 350-нән ашыу һәләтле бала ҡатнашты. Шулай уҡ Ҡаҙағстан, Астрахань өлкәһе, Тыва, Төньяҡ Осетия, Хакасия һәм Чечен республикаларынан башҡарыусылар ҡунаҡтарҙы үҙҙәренең сығыштары менән ҡыуандырҙы.
Күгәрсен районының «Грация» балалар бейеү ансамбле, Ҡырмыҫҡалы районының «Далан» халыҡ ансамбле һәм Әбйәлил районынан килгән Динис Әхмәтов Гран-при яуланы, тип хәбәр иттеләр ойоштороусылар.
Әбйәлил районының «Йәйғор» ансамбле беренсе урынға лайыҡ булды. Шулай уҡ Илеш бейеүсеһе Данияр Баһманов менән Нефтекама һылыуы Айгөл Шакирова ла конкурс еңеүселәре тип танылды.


text:
Өфө аэропортында Башҡортостан спортсыларын ҡаршы алдыларФото: Альберт Загиров
Өфө аэропортында Башҡортостан спортсыларын ҡаршы алдылар
Өфө аэропортында Башҡортостан спортсыларын ҡаршы алдыларФото: Альберт Загиров
Бөгөн иртә таңдан Өфөгә Сочиҙа ҡышҡы Паралимпия уйындары еңеүселәре һәм призерҙары Ирек Зарипов, Кирилл Михайлов, Азат Ҡарасурин, Александр Давидович, шулай уҡ уларҙың тренерҙары ҡайтты.
Паралимпсыларҙы, чемпиондар кеүек кенә түгел, ә ысын батырлыҡ эшләүсе кешеләр һымаҡ ҡаршы алдылар. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Рәсәй паралимпсылары яулаған 80 награданың етәүһе Башҡортостан спортсылары иҫәбендә.
Туғандары, дуҫтары һәм көйәрмәндәре менән бергә Уйындар чемпиондарын һәм призерҙарын Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡаршы алды.
Республика башлығы Сочиҙа Олимпия һәм Паралимпияла Башҡортостан спортсылары еңеүҙәре хөрмәтенә ҙур байрам әҙерлеге тураһында һөйләне. Күҙаллау буйынса, сара яҡын ваҡытта Өфөнөң Спорт һарайында уҙасаҡ. Унда шорт-трек буйынса Рәсәй йыйылмаһы ҡатнашыуы көтөлә, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Шулай уҡ спорт делегацияһын ҡаршы алырға аэропортҡа БР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта, спортсыларҙың туғандары һәм яҡындары, ауылдаштары, киң мәғлүмәт саралары һәм Башҡорт дәүләт медицина университетының волонтерҙар үҙәге вәкилдәре килгәйне.
Спорт министрлығының матбуғат хеҙмәтендә, триумфаторҙарҙың ҡайтыуҙарына махсус рәүештә Шишмә һәм Мишкә райондарының бейеү ансамблдәре ҡатнашлығында ижади программа әҙерләнгәйне, тип өҫтәнеләр. Артабан спортсылар журналистарҙың һорауҙарына яуап бирҙе. Шулай итеп, мәҫәлән, алтын һәм бронза миҙалдары эйәһе Кирилл Михайлов: «Өйҙә йылы мөнәсәбәт һиҙелә. Ныҡ һағындыҡ. Ватаныбыҙҙа 2-3 ай булманыҡ, туғандарыбыҙ менән телефон буйынса йәки интернет аша аралаштыҡ. Бөтә республика һәм тотош Рәсәй халҡының ярҙамы тойолдо. Барыһына ла ҙур рәхмәт», тип билдәләне.
Паралимпия уйындары дебютанты, Сочиҙа чемпион һәм бронза призеры Азат Ҡарасурин өҫтәне: «Тренерҙар беҙҙе стартҡа ныҡлы әҙерләне. Тик тулҡынланыуҙы еңеп сығырға кәрәк ине. Яҡын көндәрҙә ял итәсәкмен, туғандарым менән аралашасаҡмын. Уларҙы ныҡ һағындым».
Паралимпсыларҙы ҡаршы алғас бер нисә сәғәттән һуң Ватанға шорт-трек буйынса олимпия чемпионы Руслан Захаров ҡайтты. Ул ике ай самаһы өйҙә булманы. Уйындарҙан һуң шунда уҡ ул Рәсәй йыйылмаһы составында Монреалгә донъя чемпионатына юлланғайны.
— Беҙ ҙур физик эш башҡарҙыҡ. Беҙҙең еңеү – бәхетле осраҡ түгел, ә оҙаҡ һәм ныҡышмалы күнегеүҙәр һөҙөмтәһе. Дүрт йыллыҡтың төп спорт старттары алдынан беҙ әҙерләндек һәм яҡшы һөҙөмтәләр күрһәттек. Ә, билдәле булыуынса, үҙебеҙҙең Олимпияла еңеү – ул һәр спортсы хыялы. Беҙ бәхетле һәм ҡәнәғәт. Беҙгә әҙерәк ял итергә һәм инде яҡшы тәьҫораттар менән артабан да күнегеүҙе дауам итергә кәрәк, — тине олимпия чемпионы.


text:
Ер ереккәнде ярата
Минең таныштарым Камила һәм Риф Сәғәҙиевтар ҙа – ошо ауыл кешеләре. Дөрөҫө – Риф ошонда тыуған, Камила – Әбйәлил районының Әүмеш ауылы ҡыҙы. Өс балаға ғүмер биреп, Әбдерәштә тоҡом йәйеп, мал-тыуар үрсетеп, боронғо ата-бабалары шөғөлөн кәсеп итеп йәшәп ятҡан, иллене үткән, ләкин алтмышҡа етмәгән, дәрт-дармандары ашып-ташып торған был ғаилә парының тормошон ил яҙмышынан саҡ ҡына ла айырып булмағандай. Бына әле улар ҡунаҡтар килеү хөрмәтенә Ҡыҙыл йылғаһы буйында, үҙҙәренең бейә һауған, ҡымыҙ бешкән ерҙәрендә, ҡаҙан аҫҡан; утлығына күмер төшөрөлгән ете литр һыйҙырышлы самауыр көйләй; ашъяулыҡта Ҡыҙыл һыуында йөҙгән балыҡтар, ҡурылып, тәрилкәләргә теҙелешкән, күнәсектә һаумал ҡымыҙ күперә, йәнә – бал – башҡорт бал ҡорттарының оҙон йәй дауамында ялан сәскәләренән һурған алтындай һары, күҙ йәшеләй саф һуты. Бөтәһе лә тәбиғи, үҙҙәре етештергән ризыҡ. Хатта сәйгә ҡойған һөттәре лә – ҡуйылығы ҙур булғанғалыр инде – кәзәнеке. Әйткәндәй, һөттөң хужалары ла ошо тирәлә йүгереп йөрөй, ара-тирә табынға ла яҡын килеп, һаҡал һелкетеп киткеләй. Түңәрәк табын, мул тормош. Бер талайға үҙеңде уҙған быуаттарға барып сыҡҡандай тояһың. Яҡында ғына өйөрөн өйөрөп йөрөткән йәш, егәрле айғыр кешнәй, ҡаҙҙар ҡаңҡылдай, өйрәктәр бышҡылдай. Йөҙйәшәр тирәктәр, табынға күләгә яһап, ҡапыл иҫеп үткән елде япраҡ шауы менән оҙатып ҡала. Һаумал ҡымыҙҙы һемерә-һемерә табын артында гәпләшеп ултырыу ифрат уңайлы. Беҙ – юл кешеләре. Килә лә китәбеҙ. Ә бына Риф менән Камилаға үҙҙәренең тормошона байҡау яһап, үткәндәренә бер ҡараш ташлап алыу кәрәгерәктер ҙә. Икенсенән, ил башына төшкән хәлдәр быларҙы ла урап үтмәгән бит, нисек сыҡҡан улар көрсөктәрҙән? Әбдерәш – элекке Ленин орденлы «Урал» совхозы бүлексәһе. Хәҙер совхоздан да, уның элекке данынан да бер нәмә ҡалманы, хатта әллә ҡайҙан ағарып күренеп ултырған ҡеүәтле Әлмөхәмәт элеваторын да «Ситно» һатып алған. Ә ғаилә, XXI быуаттағы крәҫтиән ғаиләһе, әлхәмдүллилаһ-шөкөр, йәшәй. Алдағы көнөн ҡайғырта. Камила, ана, әленән-әле бейәләр яғына күҙ һирпә: һауын етә. Бейәләрҙе ул көнөнә биш тапҡыр һауа; Риф тә, күк төҫтәге Малыш исемле атына йәш егеттәр сослоғо менән һикереп менеп, өйөрҙө әленән-әле байҡап килә. Быларға ҡарап, мин ғаилә башлығынан атай-олатайҙары хаҡында һөйләүҙе үтендем: тамыры тәрән ағас ҡына дауылдарҙа һынмай, ҡоролоҡҡа бирешмәй.
Әбдерәш ауылының күбеһе – Батыршиндар. Риф Сәғәҙиев үҙе лә шул тоҡомдан. Әлмисаҡтан улар малсылыҡ менән көн күргән. Үрҙә әйткәнемсә, 12 саҡрымда – Яйыҡ. Сик. Улар был яҡҡа ҡаҙаҡтарҙы үткәрмәй тотоп торған. Был шөғөл халыҡтан үҙенә күрә ныҡлыҡ, берҙәмлек һәм ҡыйыулыҡ талап иткәндер һәм уларҙың холҡон да шул юҫыҡта тәрбиәләгәндер. Рифтең олатаһы Мөхәмәтҡужа ла ошонда йәшәгән. Ҡороҡ менән тотоп, бейә һауғандар. Йырҙа йырланғанса, Ҡыҙыл һыуын эскәндәр ҙә батыр булып үҫкәндәр. Граждандар һуғышы мәлендә яҙмыш уны Ҡытай сигенә быраҡтыра. Илдең бөлгән, юлдарҙың юҡҡа сыҡҡан мәле. Ул шул сиктән Әбдерәшкәсә йәйәүләп ҡайта. Нисек кенә ауыр булмаһын, тоғон ташламай, ә тоҡта – ситса. Ауыл халҡы ас, яланғас, сөнки был тарихта иң аяныслы булып уйылған 1921–1924 йылдар. Ул шул ситсаны өсәр метрҙан ауылдаштарына бүлеп бирә. Артабан Сиртенгә (ул хәҙер Силәбе өлкәһенә ҡарай. – Авт.) бара. Байға эшкә яллана. Бер йыл эшләй – ат ала, икенсе йылына – һыйыр.
– Ҡыҙымды һиңә бирәм, – ти уның менән бергә эшләгән уҙаман. – Эшкә шәпһең, көслөһөң – уңырһығыҙ. Шулай итеп, ул Зөбәйлә исемле ҡыҙҙы Әбдерәшкә килен итеп төшөрә. Әммә тиҙҙән колхозлашыу башлана. Үрсем бирергә, тоҡом йәйергә өлгөргән Мөхәмәтҡужа малын да ситләп үтмәҫтәр. Унан Мөхәмәтҡужа менән Зөбәйләнең ғаиләһе аслыҡтан ҡырылыр. Ҡытайҙан йәйәү ҡайтырға йөрьәт иткән ир был юлы ла баҙап ҡалмай: таналарын һуя ла, тоҙлап, ергә күмә. Әлбиттә, тотолһа, үҙ малы булһа ла башынан һыйпамаҫтар ине. Һәр ҡоролоштоң законы үҙе менән. Нисек итһә итә Мөхәмәтҡужа, Сиртенгә бесән алып барып – онға, Ҡыҙылда тоҙға алыштыра, мәгәр алты балалы ғаиләһен аслыҡтан һаҡлап ҡала. Рифтең ата-әсәһе тыуған һәм йәшәгән йылдар совет осорона – илдең тотороҡло сағына – тура килә. Теге «ас та түгел, туҡ та түгел, өйрәнһәң, черт та түгел» тигән кеүек, күп балалы совет ғаиләһе нисек көн итһә, улар ҙа шулай йәшәй. Аталары Хәмзә уҙаман 1996 йылда донъя ҡуя, Рифтең әсәһе Заһира инәй иҫән. Һикһән бишен тултырған ҡарсыҡ көн-төн эштән бушамаған улы һәм килененә доғаларын уҡып, иң изге теләктәрен юллай.
Риф Сәғәҙиев 1957 йыл донъяға килгән. Ауылдарында һигеҙенсене бөткәс, Сибай ҡалаһы яҡын булғанғалыр шул, ГПТУ-ға уҡырға инә. Балта оҫтаһы һөнәрен һайлай. «Һайлай» тиеү, бәлки, бик дөрөҫ тә түгелдер: ниндәйҙер һөнәргә эйә булыр кәрәк тә инде... Бына шулай аңғармаҫтан һайлаған һөнәре уға үҙгәртеп ҡороуҙар башланғас, совхоз-колхоздар бөткәс, ниндәйҙер арауыҡта ғаиләһен йәшәтерлек, балаларҙы уҡытырлыҡ бол табышыр кәсепкә әйләнә: ул хәлле кешеләргә бура ла бурай, өйҙәр ҙә һала, тәҙрә, яҡтау, ишек кеүек нәмәләр ҙә яһай. Былары алғараҡ китеп әйтелде инде, ә, ғөмүмән, тормоштарын улар һәүетемсә башлай. Камила менән тәү тапҡыр күрешкәндән һуң ете йыл хат алыша. Шул арауыҡта Камила һигеҙенсене бөтә, Магнит ҡалаһында һөнәрселек училищеһын тамамлай, 16 йәшендә буяусы-штукатур булып хеҙмәт юлын башлай. Ҡала кешеһе булып китергә тейеш була ул. Мәгәр тәүге мөхәббәт хистәре өҫтөнлөк ала.
– Ә ниңә ете йыл буйы тик хат алыштығыҙ? – тип төбәшәм Рифтән.
– Камила йәш ине бит. Осрашҡанда етене генә бөткәйне. Көттөм үҫкәнен, – тип көлә Риф.
Уларҙың йәш айырмаһы – дүрт йыл. Был шул Рифтең армия бөтөрөп, һөнәр алып, эшләй башлауы, ә ут бөрсәһеләй етеҙ, алсаҡ Камиланың ун һигеҙе тулыу мәленә тура килә – улар өйләнешә.
Риф башта училищела алған һөнәре буйынса столяркала – оҫтаханала эшләй. Совхоздың көслө сағы – кешегә эш етерлек. Камила фермала быҙау ҡарай һәм биш бүлексә араһында иң алдынғыларҙан һанала. 1986 йылдарҙа күмәк хеҙмәттең һөҙөмтәлелеген арттырыр өсөн ил менән бригада подрядына, әгәр мөмкин икән, ғаилә подрядына күсә башланылар. Эш хаҡы һөҙөмтәгә ҡарап түләнгәс, Риф тә ҡатыны янына эшкә килә. Эйе, ул саҡта ауыл хужалығы бер гөрләп алғайны. Бында ла шул уҡ хәл: Сибай ҡалаһы яҡын булһа ла, берәү ҡалаға китмәй, тырышып-тырмашып совхозда эшләй халыҡ. Эшләгән – тешләгән. Сәғәҙиевтар ҙа үҙҙәре ҡараған быҙауҙарҙың ауырлығын күтәреүҙә уңыш ҡаҙана, икеһенең эш хаҡы 500 һумға етә! Ауылда беренселәрҙән булып еңел машина алып ебәрәләр. Мәгәр 90-сы йылдарҙағы үҙгәртеп ҡороуҙарҙың бер ниндәй планһыҙ башланыуы бөтә ил иҡтисадын, шул иҫәптән ауыл хужалығын да ҡаты көрсөккә терәй: совхоз әкренләп бөтә, халыҡ тырым-тыраҡай тарала. Эшһеҙлек, төшөнкөлөк, эскелек. Ә балаларҙы уҡытыр кәрәк! Ошо мәл Риф тә ҡаты уйлана. Атаһы Хәмзә аттан айырылманы, конюхтарҙың бригадиры ла булып эшләне. Риф тә иптәше Рәүф Юлдыбаев менән «Толпар» тигән фермер хужалығы асып ҡарай, аҙаҡ ул «Юлдыбаев» шәхси предприятиеһы тип тә йөрөтөлә. Уларҙың ниәте – сысҡан һыртлы башҡорт аттары тоҡомон үрсетеү. Әңгәмә ошо ергә еткәс, Рифтән ныҡлабыраҡ һорашам:
– Ни өсөн башҡорт тоҡомло аттар?
– Улар тибендә сыҙамлы, – ти Риф. – Аҡыллы. Бейәләре ҡолондарын яҡшы ҡарай. Хатта шуныһы: һуйғанда ла ҡурҡмай улар, ә башҡа тоҡомло аттарҙы йыҡҡансы йөрәге ярыла.
Тормош әкренләп яйлана: умарта алалар, ҡош-ҡортто күпләп аҫрай башлайҙар. Әммә тормош һәүетемсә барғанға ҡарағанда шәберәк тә китә ала бит. Оло ҡыҙҙары юғары белемле филолог Рәмилә ошо ауыл егете Рәмил Юлдыбаевҡа тормошҡа сыға. Кейәү кеше, инде ҡайны булып киткән Рифтең тел һәм ҡул ярҙамы менән, был башланғысҡа киң ҡоласлап тауға үрләр өсөн яңы тын өрә. Аттар хәҙер 13 баштан 70–80-гә етә. Риф менән Камила йылдан-йыл килеме үҫә барған, башында юридик белемле Рәмил Юлдыбаев торған фермер хужалығына эшкә күсә. Камила йәй бейә һауа, ҡыш ошо уҡ хужалыҡтың быҙауҙарын ҡарай. Эшләһәң, эш ҡарышмай. Рәмил яңынан-яңы техника: комбайн, өс «Беларусь» тракторы, йөк машиналары һатып ала. Хәҙер был хужалыҡ Сибайға көн һайын ҡымыҙ, һөт оҙата, һаны меңдәр менән иҫәпләнгән ҡаҙ, өйрәк, тауыҡ – үҙе арыу табыш сығанағы. Һарыҡтарының да һаны өс йөҙҙән ашыу. Рәмилә иһә магазин тота. Ауыл хужалығынан килгән килем башлыса техника алыу өсөн китеп торғас, ғаиләгә (ә унда биш бала) кәрәк-яраҡты Рәмилә сауҙа аша таба. Бына шулай йәшәй Әбдерәш халҡы. Ауылда киң тармаҡлы фермер хужалығы булыу – ауылдаштарын, туған-тыумасаларын эш менән тәьмин итергә лә бер ярҙам.
– Ә фермерҙа эшләмәгәндәр нисек йәшәй? – тип һорайым Риф менән Камиланан.
– Тырыш кешеләр насар йәшәмәй, – ти улар, – күпләп мал, ҡош-ҡорт аҫрайҙар. Йәй май, ҡаймаҡ һаталар, ә ҡыш – ҡаҙ ите. Балаларын да уҡыталар, кәртә-ҡураларын да яңырталар.
– Рәүф менән мин тырышып асҡан фермер хужалығын алға ебәреп булмағайны, – ти Риф, – сөнки ул саҡта хөкүмәттән ярҙам юҡ ине. Хәҙер, иншаллаһ: район хакимиәте башлығы Рим Сыңғыҙов эшләгән кешеләргә ныҡ ярҙам итә. Кейәү, әлбиттә, үҙе лә тырыш. Тәртипле, биш намаҙын ҡалдырмай. Тәртип бар ерҙә эш тә ырамлы. Тик бына йәштәр ауылда ҡалырға ынтылып бармай. Ауыл ҡартая – шуныһы эсте бошора.
Шулай инде: ҡош балалары ла ҡанат нығытҡас, осоп китә бит. Риф менән Камиланың тағы бер ҡыҙы медицинаны һайлаған, улдары – юрист. Барыбер Әбдерәш кеүек боронғо ауылдың ата-бабаларынан ҡалған боронғо кәсепкә яңы көс, дәрт-дарман өҫтәп, Камила һәм Риф Сәғәҙиевтар кеүек ең һыҙғанып эшләп, гөрләтеп йәшәргә теләүселәр табылыр кеүек. Үлән үҫкән ерендә үҫә. Ер үҙенә ереккәндәрҙе ярата: үҙән тултырып йөрөгән ҡош-ҡорт, ялан иңләп сапҡан өйөр, мөңгөр-мөңгөр мөңрәгән һыйыр, һарыҡ, кәзә – ошоноң иң тоғро миҫалы.
Әбйәлил районы.
Теги:


text:
– Юҡсы. Үҙемә аптырап өргәндер. Йоҡо алмағас, урамға сығып йөрөп әйләнгәйнем.
– Кит, берәй шуҡ бабай урлап алып китһә үҙеңде?..
Ҡытҡылдашып көлөшкән инәйҙәргә йәнә бер нисә әхирәте килеп ҡушылды. Һәр иртәһе шулай хәл белешеүҙән башлана Иҫке Йәнбәк өлкәндәренең. Бәләкәй генә ауылда һәр кемдең тормошо күҙ уңында булһа ла, көн дә күрешһәләр ҙә, осрашҡан һайын һөйләшеп һүҙе бөтмәй уларҙың.
Фән юлын үҙем ситтәге һуҡмаҡтан урап үтһәм дә, ғалимдарҙың тормошо, эҙләнеүҙәр донъяһы тартты. Бәлки, ғүмер баҡый, офоҡ аръяғында нимәләр барлығын күрергә, күргәс, аңларға хыялланып йөрөү тәүҙә – геологтар, торараҡ геофизиктар даирәһенә алып килгәндер. Хәйер, үтә белемсе булып китмәй генә әйткәндә, геолог менән геофизик һөнәрҙәренең айырмаһын тиҙ генә кем аңлата ала? Уҡыусыны ошо мөхиткә ике-өс аҙым булһа ла атлатайыҡ әле.


text:
Аллаһы Тәғәләне белеү — һәр бәндәгә фарыз, ләкин Уның затын белергә аҡыл ҡеүәте етмәй.
Уны сифаттары буйынса ғына белеү мөмкин. Аллаһы Тәғәләнең күркәм сифаттары бик күп. Уны мәшһүр сифаттары буйынса түбәндәгесә күҙ алдына килтереп була:
Аллаһы Тәғәләне 99 сифаты буйынса танып була: Мәүджүүд, Әхәд, Хәйй, Ғаалим, Сәмииғ, Бәсыыйр, Мүтәкәллим, Ҡадиир, Мүхтар, Хаалиҡ, Рәззааҡ, Рабби, Ғәәдил, Ғафуур, Мүджииб.
Уның ахыры ла юҡ булған һымаҡ, бер заман юҡҡа сығасаҡ та түгел. Ул һәр саҡ булған, бар һәм буласаҡ.
Рабби — Тәрбиә ҡылыусы һәм хужа булыусы тимәк. Барса ғаләмгә рәхмәт ҡылып, тәрбиә ҡылыусы үә бөтөн ғаләмдең хужаһы — Аллаһы Тәғәлә генә.
Әхирәттә изге бәндәләрҙе йәннәт ниғмәттәре менән хөрмәт ҡыласаҡ. Иманһыҙ үә гонаһлы бәндәләрҙе йәһәннәм ғазабы менән ғазап ҡыласаҡ. Ошо эштәрҙең һәр ҡайһыһы хаҡлыҡ үә тоғролоҡ аша атҡарыласаҡ.
Аллаһы Тәғәлә бөтөп ғәйеп үә кәмселектәрҙән пак һәм мөнәззәфтер. Уның затында ла, сифатында ла, ҡылған эштәрендә лә һис бер кәмселек юҡ.


text:
Өфөлә «Таҙалыҡ индустрияһы» күргәҙмәһе көтөлә
25 октябрҙә Өфөлә «Таҙалыҡ индустрияһы» IV махсуслаштырылған күргәҙмәһе асыла. Профессиональ таҙартыу техникаһы, инвентаре, гигиена һәм санитария тауарҙары, көнкүреш химияһы менән тәьмин итеүселәр үҙенең продукцияһын тәҡдим итәсәк. «Керхер», «Франсуа Терри», «Блеск Сервис», «Уют Сервис», «Полесье» кеүек билдәле фирмалар форумда ҡатнашырға теләк белдергән.
Күргәҙмәнең эш программаһы алдынғы брендтарҙың яңы продукциялар линияһын презентациялауҙы һәм практик демонстрациялар үткәреүҙе күҙ уңында тота.
Ойоштороусыларҙың хәбәр итеүенсә, күргәҙмә сиктәрендә тармаҡ белгестәре өсөн традицион конкурс — «Таҙалыҡ оҫтаһы-2011» үтәсәк. Унда ошо тармаҡта эш иткән республиканың 7 компанияһынан һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән оҫталар ҡатнашыуы көтөлә.


text:
Рәсәйҙә йәшәү минимумы 9662 һум күләмендә билдәләнгән Фото: Олег Яровиков
Рәсәйҙә йәшәү минимумы 9662 һум күләмендә билдәләнгән
Рәсәйҙә йәшәү минимумы 9662 һум күләмендә билдәләнгән Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
2015 йылдың I кварталында Рәсәйҙәге йәшәү минимумы дәүмәле айына 9662 һум күләмендә билдәләнгән. Эшкә һәләтле халыҡ өсөн ул – 10 404 һум, пенсионерҙар өсөн – 7916, балалар өсөн 9489 һумға тиң. Тейешле Ҡарарға Рәсәй Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведев ҡул ҡуйған.
2014 йылдың IV кварталы менән сағыштырғанда, 2015 йылдың I кварталында эшкә һәләтле халыҡ өсөн йәшәү минимумы күләме 17,1 процентҡа, пенсионерҙар өсөн — 16,7, балалар өсөн 20,1 процентҡа артҡан.
Йәшәү минимумын билдәләү социаль сәйәсәт һәм федераль социаль программаларҙы әҙерләгәндә һәм тормошҡа ашырғанда ил халҡының тормош кимәлен баһалау, федераль кимәлдә билдәләнеүсе хеҙмәт хаҡы, стипендия, пособие һәм башҡа социаль түләүҙәрҙең минималь күләмен нигеҙләү, шулай уҡ федераль бюджетты булдырыу өсөн кәрәк.


text:
13 майҙа һалым хәүефен үҙ аллы баһалау буйынса граждандарҙы ҡабул итеү ойошторола
13 майҙа Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиленең Башҡортостан Республикаһындағы йәмәғәтселекте ҡабул итеү бүлмәһендә һалым түләүселәр өсөн һалым хәүефен үҙ аллы баһалау мәсьәләләре буйынса граждандарҙы ҡабул итеү үткәрелә.
Мөрәжәғәт итеүселәрҙе 16 — 18 сәғәттәрҙә Башҡортостан Республикаһы буйынса Федераль һалым хеҙмәте Идаралығының контроль бүлеге начальнигы Гөлдәр Хәмитова ҡабул итәсәк.
Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһенең адресы: Өфө ҡалаһы, Цюрупа урамы, 100-сө йорт ("Үҙәк баҙар" транспорт туҡталышы). Белешмәләр һәм алдан яҙылыу өсөн телефондар: 251-64-39, 251-77-91.


text:
140 табип «Йоматау» шифаханаһында квалификация күтәреү курсын үтә
140-ҡа яҡын табип — Волга буйы һәм Урал федераль округтарынан оториноларинголог, неонатолог, сурдолог һәм педиатрҙар яңы тыуған сабыйҙарға аудиологик скрининг буйынса квалификация күтәреү курсын үтәсәк.
Дәрестәр «Оториноларингология фәнни-клиник үҙәге» федераль дәүләт учреждениеһының Өфө филиалы етәкселеге аҫтында «Йоматау» шифаханаһында ике аҙна дауамында алып барыласаҡ. Был турала «Башинформ» агентлығына филиал директоры Әҙип Мөҡминов хәбәр итте.Улар менән тәжрибәле белгестәр – «Оториноларингология фәнни-клиник үҙәге» федераль дәүләт учреждениеһының ғилми-методик һәм белем биреү эшмәкәрлеге бүлеге етәксеһе Ирина Наумова (Мәскәү), Үҙәктең Өфө филиалы хеҙмәткәрҙәре Флүрә Хафизова, Елена Савельева, шулай уҡ Әҙип Мөҡминов үҙе шөғөлләнәсәк.
Әйтергә кәрәк, аудиологик скрининг яңы тыуған сабыйҙарҙың һәм бер йәшкә тиклемге балаларҙың ишетеү һәләтен тикшереү буйынса берҙән-бер һөҙөмтәле алым булып тора. 2007 йылдан алып «Һаулыҡ» өҫтөнлөклө милли проектты ғәмәлгә ашырыу сиктәрендә ул асыҡланыусы ауырыуҙар иҫәбенә индерелгән (неонаталь скрининг), ул баланың ишетеү һәләте боҙолоуын ваҡытында асыҡларға һәм артабан ҡолаҡҡа ҡатылыҡты реабилитациялауға мөмкинлек бирә.


text:
Фото:
Белем көнө менән!
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов педагогтарҙы, уҡыусыларҙы һәм уларҙың ата-әсәләрен Белем көнө һәм яңы уҡыу йылы башланыуы менән ҡотланы. Төбәк башлығының ҡотлауында, атап әйткәндә, шулай тиелә:
«Хәҙерге йылдам үҙгәреүсән донъяла белем ышаныслы капиталға, кешенең киләсәгенә ҡиммәтле нигеҙгә әйләнә. Ә кешеләргә ғүмере буйына өҙлөкһөҙ белем биреү, уларҙы һөнәри яҡтан камиллаштырыу замандың төп талаптарына әүерелә.
Әле мәғариф өлкәһен әүҙем модернизациялау тормошҡа ашырыла – уҡытыуҙың яңы алымдары һәм формалары, мәғлүмәт технологиялары ғәмәлгә индерелә, уҡыу йорттарының инновацион инфраструктураһы киңәйтелә.
Мәғариф системаһына республика бюджетының 30 проценты самаһы йүнәлтелә һәм был бәләкәй булмаған сығымдарҙы ҡулайлаштырыу мөһим. Һөҙөмтәлә беҙ юғары сифатлы белем биреү хеҙмәттәренә эйә булырға тейешбеҙ.
Яңы мәктәптәр төҙөүгә уйланылған ҡараш булдырыу менән бер рәттән ғәмәлдәге мәктәптәрҙе заманса белем биреү саралары, Интернетҡа киң инеү мөмкинлеге булған компьютерҙар менән йыһазландырыуға күберәк аҡса һалырға кәрәк. Шуны хәтерҙә тотоу мөһим, бөгөн заманса техника һәм мәғлүмәт технологиялары айырылғыһыҙ һөнәри инструментарий булған, командала эшләргә, үҙ аллы ҡарарҙар ҡабул итергә һәләтле кадрҙарға ихтыяж айырыуса ҙур.
Бөгөнгө ысынбарлыҡ шундай: беҙҙең юғары уҡыу йорттарын тамамлаусылар йыш ҡына алған белгеслеге буйынса эшкә урынлаша алмай, тейешле профессиональ компетентлыҡ күрһәтмәй. Был йәһәттән хеҙмәт баҙарының ысынбарлыҡтағы ихтыяждарынан сығып, белгестәр әҙерләүҙең юғары кимәлен тәьмин итеүсе яҡшы кадрҙар һәм фәнни-методик базаға эйә булған эре университет комплекстарының киләсәге бар.
Дөйөм алғанда, белем биреү өлкәһен үҫтереү артабан да төп өҫтөнлөктәребеҙ иҫәбендә ҡаласаҡ. Республикала йылдам үҫеш өсөн бөтә шарттар ҙа бар. Бергәләп маҡсатҡа ярашлы, һөҙөмтәле һәм уңышлы эшләрбеҙ, тип ышанам!
Уҡытыусыларға ижади дәрт, уйланылған ҡарарҙар һәм эш кәйефе, ә уҡыусыларға һәм студенттарға белем алыуҙа ныҡышмалылыҡ, яңы уҡыу йылында ҡыҙыҡлы һәм тулы тормош теләйем.
Барығыҙға ла уңыштар, изгелек һәм именлек!
Башҡортостан Республикаһы Президенты Р. Хәмитов».


text:
3-05-2018, 17:10 / ---
Әйҙә, һеҙ ҙә өмәгә!
Республика Хѳкүмәте дәүләт ойошмаларына, муниципалитеттарға, бѳтә тѳр ойошмаларға, профсоюз комитеттарына һәм йәмәғәт берләшмәләренә беркетелгән биләмәләрҙә экологик ѳмәләр үткәрергә ҡушты. Ҡала һәм районда ошоға ярашлы биләмәләрҙең санитар- экологик хәлен яҡшыртыу маҡсатынан яҙғы экологик ѳмәләр башланды. Күп кенә предприятие, учреждение һәм территориаль идаралыҡтар, уҡыу йорттары, һатыу итеү үҙәктәре үҙҙәренә беркетелгән биләмәләрҙе шартына килтереп сүп-сарҙан таҙарта башланы. Ошо кѳндәрҙә Белорет мәғлүмәт үҙәге хеҙмәткәрҙәре филиал директоры Гѳлнара Фаил ҡыҙы Мѳхәмәтғәлина етәкселегендә...


text:
Сабынлыҡтарҙа эш ҡыҙа
Башҡортостан аграрийҙары 180 мең тонна бесән әҙерләгән. Был — планлаштырылғандың 24 проценты, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығында. Тағы бер тупаҫ мал аҙығын – сенажды һаҡлауға һалыу эштәре лә дауам итә. 29 июнгә сенаж траншеяларына 409 мең тонна йәшел масса һалынған (17%).
Мал аҙығы әҙерләү кампанияһы башланғандан алып шартлы мал башына республикала 4,1-шәр центнер мал аҙығы берәмеге әҙерләнгән. Беренселек – благовещендарҙа, уларға 10,6-шар центнер мал аҙығы берәмеге тура килә.
Ҡышҡылыҡҡа иң күп бесән Илеш районында әҙерләнгән – 7,4 мең тонна. Сенаж буйынса Федоровка районы эшсәндәре алдынғылыҡты бирмәй — 20,7 мең тонна.
Аграр ведомство мәғлүмәттәренә ярашлы, бер һәм күп йыллыҡ үләндәр 321 мең гектарҙа (29%) сабылған. Бер көн эсендә күрһәткес бер юлы 2 процентҡа артҡан.


text:
Өфөлә бушлай медицина тикшереүе үтергә мөмкин
38-се Өфө поликлиникаһының Сәләмәтлек үҙәгендә июль дауамында Асыҡ ишектәр көнө үтә. Был акция ауырыуҙарҙы тиҙ арала һәм ваҡытында асыҡлау маҡсатында ойошторола.
Өфө хакимиәтенең Һаулыҡ һаҡлау идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, 18 йәштән алып теләге булғандарҙың барыһы ла алдан яҙылыу буйынса бушлай медицина тикшереүе үтә ала. Үҙең менән паспорт һәм медполис кәрәк буласаҡ.
Комплекслы тикшереүгә психосоматик тест, ЭКГ, РЭГ, спирометрия, пульсоксиметр, углерод әсемәһе анализаторы, смокелайзер, тән составы анализаторы аппараттарында тикшеренеү инә.
Поликлиника базаһындағы үҙәк ике йыл элек «Һаулыҡ» өҫтөнлөклө милли проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә асылған. Барлыҡ тикшеренеүҙәр ҙә бер сәғәткә яҡын ваҡытты ала. Уның һөҙөмтәләре буйынса индивидуаль үҙенсәлектәрҙе һәм сәләмәтлек торошо характеристикаһын иҫәпкә алған персональ рекомендациялар менән кешенең «Сәләмәт йәшәү рәүеше картаһы» төҙөлә.
Сәләмәтлек үҙәгенең адресы: Өфө ҡалаһы, Октябрь проспекты, 122/1.
Телефондар – 233-40-00, 235-36-16.


text:
Башҡортостанда 70 процент майҙанда иген йыйып алынған
Республикала иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары 70 процент майҙанда йыйып алынған һәм һуғылған. БР Ауыл хужалығын консультациялау үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, ашлыҡ 1,204 миллион гектар майҙанда йыйып алынған, был дөйөм территорияның 70 процентын тәшкил итә.
Әлеге ваҡытта уртаса уңыш гектарынан 10,9 центнер тәшкил итә. Республикала йәмғеһе 1,278 миллион тонна иген һуғылған.
Шул уҡ ваҡытта Башҡортостандың ҡайһы бер райондарында иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын сабып алыу тамамланған да тиерлек. Шулай итеп, Стәрлетамаҡ районы игенселәре 90 процент майҙанда ашлыҡ йыйып алған. Улар 98,2 мең тонна иген әҙерләгән. Уңыш буйынса Илеш районы аграрийҙары алдынғылыҡты бирмәй – улар гектарынан 18 центнер иген йыйып ала.


text:
Рөстәм Хәмитов пассажирҙар йөрөтөү баҙарын тәртипкә килтереү өсөн көстәрҙе берләштереүҙе талап иттеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов пассажирҙар йөрөтөү баҙарын тәртипкә килтереү өсөн көстәрҙе берләштереүҙе талап итте
Рөстәм Хәмитов пассажирҙар йөрөтөү баҙарын тәртипкә килтереү өсөн көстәрҙе берләштереүҙе талап иттеФото: Олег Яровиков
7 июлдә Республика Йортонда Рөстәм Хәмитов хоҡуҡ тәртибен һаҡлауҙы тәьмин итеүҙә даими эшләп килгән координация кәңәшмәһенең ултырышын үткәрҙе, унда пассажирҙарҙы йөрөтөү мәсьәләләре тикшерелде, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
— Был эшмәкәрлектең ҡайһы бер йүнәлештәре буйынса хәл борсоуға һала. Тәү сиратта, туҡталыштарҙағы этеш-төртөш. Маршрут такси водителдәренең тупаҫ мөнәсәбәте. Машрутта хәүефле ярыштар. Кешеләр, билдәһеҙ техник тороштағы һәм аңлайышһыҙ водитель йөрөткән транспортҡа ултырып, көн һайын стресс кисерә. Был «уҙышсылар» бер ниндәй ҙә яуаплылыҡ йөрөтмәй. Һөҙөмтәлә – бик күп һәләкәттәр, кешеләр үлә, йәрәхәт ала. Водителдәрҙең физик торошона бер кем дә яуаплылыҡ йөрөтмәй. Ә улар йонсоп ҡайһы берҙә руль артында йоҡлап китә. ЮХХДИ рейдтары йыш ҡына иҫерек «маршрут» водителдәрен асыҡлай, — тине Рөстәм Хәмитов.
— Хәл ахырына еткән тип иҫәпләйем. Түҙергә һәм бының менән килешергә башҡаса ярамай. Автомобилдәр паркының техник хәле, водителдәрҙең физик торошо, теге йәки был маршрутта һәр автобустың йөрөү хоҡуғы ныҡ ҡаты күҙәтелергә тейеш. Юлдарҙа «ралли», линияларҙа «һулаҡай» йәки эшләмәгән транспорт саралары булмаһын, ә туҡталыштарҙа тәртип урынлашһын өсөн, яуаплылыҡ аныҡ кемгә ҡарағанлығы буйынса – ЮХХДИ-ға, Юл хужалығы идаралығына, муниципалитеттарға бүленергә тейеш, — тип белдерҙе республика башлығы.
— Системалы ведомство-ара эш итеү юҡ, бының тураһында һөйләргә кәрәк тип уйлайым. Республиканың транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты ҡарамағында был йүнәлеш буйынса ведомство-ара комиссия ойошторолған. Әммә уның эшендә аныҡ һөҙөмтәләр күрмәйем. Пассажирҙар йөрөтөү торошо тураһында, ҡабул ителгән саралар һәм уларҙың һөҙөмтәлелеге тураһында даими докладтар ҙа юҡ.
«Беҙ кешеләрҙе сифатлы, ә иң мөһиме хәүефһеҙ транспорт хеҙмәттәре менән тәьмин итергә тейеш. Һәр тармаҡ был мәсьәләне хәл итеүҙә аныҡ, һөҙөмтәле һәм формализмһыҙ эшләргә тейеш», — тигән бурыс ҡуйҙы Рөстәм Хәмитов».
«Тәртип булдырыуҙан рәсми пассажирҙар йөрөтөүселәр ҙә йәлеп итергә кәрәк, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов — Уларҙың был маршруттарҙа эшләргә хоҡуҡтары булмаған йөрөтөүселәрҙе ҡыҫырыҡлап сығарыу өсөн мөмкинлектәре етерлек».
— Ни өсөн муниципаль власть быларҙы ҡарамай? Тәртипкә килтереү – муниципалитеттың беренсе бурысы. Республика власының түгел, ә муниципалитеттың. Һеҙҙең тәртипкә килтереү өсөн бөтә хоҡуғығыҙ бар. Һеҙҙең хеҙмәттәрегеҙ, кешеләрегеҙ бар. Һеҙҙең йөкләмәләрегеҙ бар һәм һеҙ уларҙы үтәргә тейешһегеҙ. Барыһын да йәлеп итегеҙ: прокурорҙарҙы, эске эштәр министрлығын, юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһын, республика власын. Яуаплы — муниципалитет, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.
Минең тәҡдимем шундай – хәлде асыҡларға. Беҙҙең даими эшләп килгән координация кәңәшмәһенең киңәйтелгән ултырышының протоколы һәм ҡарары ныҡ ҡаты буласаҡ. Беҙ был мәсьәләне ҡаты контролгә ҡуясаҡбыҙ. Бынан тыш, был мәсьәлә хәл ителгән ҡалаларға: Мәскәүгә, Санкт-Петербургҡа, бер нисә миллионлы ҡалаға мотлаҡ барып килергә кәрәк – унда, ысынлап-та, кешеләр был мәсьәләне хәл итеү итеү ең һыҙғанып тотондо. Ҡағыҙҙа түгел, ә ысынбарлыҡта. Беҙҙән башҡа был эште бер кем дә эшләмәй. Шулай итеп хәл итәсәкбеҙ, — тине төбәк башлығы.
Ул шулай уҡ кәңәшмәлә ҡатнашыусыларҙан кешеләрҙе йөрөтөү өлөшөндә юлдарҙа нимә булғанына айырыуса иғтибар итергә ҡушты.