text:
Айфон түгел, китап булыр ҡулдарында
25 января 2016 йыл | Йәмғиәт
-Шулай булырға тейеш тә. Беҙҙең Юлыҡ халҡы элек-электән китап, гәзит-журнал уҡырға әүәҫ булды. Ауыл китапханаһынан халыҡ өҙөлмәй торғайны. 1973 йылда "Мағаш” колхозы биләмәһендә Әҙәбиәт байрамы ойошторҙоҡ. Өфөнән билдәле яҙыусылар килде. Шағирҙар, яҙыусылар халыҡ алдында сығыш яһанылар. Рәшит Ниғмәтиҙең "Мағаш тауышы” тигән шиғыры тап ошо осрашыу тәьҫирендә яҙылды. Ауылыбыҙ һәләттәргә бай. Үҙ шағирҙарыбыҙ, яҙыусыларыбыҙ бар. Уҡытыусы ғына түгел, үҙен тотош республика кимәлендә ысын шағир, үткер ҡәләмле журналист итеп тә танытҡан Фәхри ағай Ҡужиндың иҫән сағында ҡулъяҙмаларын китап итеп сығара алмауы үкенесле. Хәшиә апай Маскованың да сәхнәгә сығып үҙенең рухлы шиғырҙарын илһамланып уҡығанын олораҡтар хәтерләйҙер. Бөгөнгө йәштәр, балаларҙың шиғырҙарын гәзит биттәрендә уҡып барабыҙ. Уларҙы үҫтерергә, дәртләндерергә кәрәк, - тигәйне үҙенең сығышында ауыл старостаһы Таһир Юлмөхәмәтов.
Ысынлап та, уҡыусылар ҙа әҙәбиәткә, ижади эшкә битараф түгел. Район, республика кимәлендә үткән әҙәби сараларҙа, конкурстарҙа әүҙем ҡатнашалар, шиғырҙары төрлө матбуғат сараларында, "Табын” гәзитендә әленән-әле баҫылып тора. Әйткәндәй, 90-сы йылдар башында "Табын” гәзите мәктәп уҡыусылары араһында тәүләп үткәргән "Өмөт” фестивалендә лә әүҙем ҡатнашты улар. Был фестивалдә Илдар Кандиловтың шиғырҙары юғары баһа алғайны. Яҡташыбыҙ, шағирә, әҙибә Гөлнур Яҡупова "Табын” менән берлектә йыл да үткәреп килгән "Өмөтлө ҡәләм” конкурсында ла Юлыҡ уҡыусылары әүҙем ҡатнаша һәм, әлбиттә, төрлө номинацияларҙа еңеүгә өлгәшәләр.
Ауылдың имам-хатибы Салауат хәҙрәттең вәғәзе менән башланып китте был матур сара. Ҡауарҙы ауыл биләмәһе башлығы Илфат Ҡужин да йыйылыусы-ларҙы сәләмләп, изге теләктәрен еткерҙе.
Артабан инде сәхнәгә Әҙәбиәт йылы сиктәрендә районда үткән төрлө конкурстарҙа еңеүселәр күтәрелде. Араларында, хатта, "Аҡсарлаҡ” балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүселәр ҙә бар. Улары төрлө әҙиптәрҙең балалар өсөн яҙылған шиғырҙарын тасуири итеп һөйләһә, өлкәнерәк тамашасыларға үҙҙәре ижад иткән шиғырҙарҙы уҡып ишеттерҙе.
- Мәктәбебеҙҙә Әҙәбиәт йылы сиктәрендә аҙна һайын тиерлек төрлө саралар ойошторолдо, - тип билдәләп үтте был кисәне ойоштороусы һәм алып барыусы Альмира Яҡшыбаева. – Күптән түгел ҡасандыр Юлыҡ мәктәбен тамамлаған яҙыусылар Әмир һәм Марат Әминевтар, шағир Әхмәр Үтәбаев менән осрашыу үткәрҙек. Балалар уларҙың сығышын ҡыҙыҡһынып тыңланылар, үҙҙәрен ҡыҙыҡһын-дырған һорауҙарға төплө яуап алдылар.
Уҡыусыларҙан һуң сәхнәгә уҡытыусы-ветерандар күтәрелде. Тамашасыларҙы дәртле йыр менән сәләмләгәндән һуң, Флүрә Мансур ҡыҙы Юлмөхәмәтова мәктәп, йылдарында ятлаған шиғырҙарын иҫкә төшөрҙө. Үҙе лә шиғырҙар ижад итә икән ул, мәктәп, уҡыусылар тормошона ҡағылышлы бер нисә шиғырын уҡыны уҡытыусы-ветеран. Альмира Сабит ҡыҙы Ғайсина Илнур Ғәлиндың шиғырҙарын тамашасылар хөкөмөнә сығарҙы. Уҡытыусы Суфия Юлыҡова, мәҙәниәт йорто хеҙмәткәре Нурсилә Ҡасҡынбаева ла үҙҙәрен шиғри күңелле, нәфис һүҙ оҫтаһы итеп таныттылар. Ә инде мәктәп коллективының "Еҙемкәй” фольклор ансамбле сығышы (етәксеһе уҡытыусы-ветеран Рәмилә Зәйнетдинова) сараны тағы ла йәмләндереп, йәнләндереп ебәрҙе.
Кисә барышында ваҡытлы матбуғат, гәзит-журналдарға яҙылыу хаҡында ла һүҙ булды. "Табын” гәзитенең элекке хеҙмәткәре Фәрғәт Ғәлин тамашасыларға үҙенең шиғри шәлкемдәрен бүләк итте.
Уҡыусыларҙың, ауыл һәләттәренең дәртле йыр-бейеүҙәре, төрлө уйындар менән үрелеп барған был сара бик файҙалы, фәһемле булды. Тамашасылар әҙәби викторина һорауҙарына яуап бирҙе, илһамланып шиғыр тыңланы, Стәрлетамаҡ ҡунағы Гөлсирә Нәжметдинова, Үзбәк ауылының моңло йырсыһы Ильмира Ғәлинаның сығышын көслө алҡыштарға күмде. Был сараны ойошторған Альмира Яҡшыбаеваға бик рәхмәтле булды улар.
"Айфон түгел, китап булһын, һәр баланың ҡулында”, - ти 5-се класс уҡыусыһы Алһыу Урманшина Әҙәбиәт йылына арналған шиғырында. Ысынлап та шулай булыр, тигән уйҙа булғандыр был кисәлә ҡатнашҡан һәр кем.
Ысынлап та, уҡыусылар ҙа әҙәбиәткә, ижади эшкә битараф түгел. Район, республика кимәлендә үткән әҙәби сараларҙа, конкурстарҙа әүҙем ҡатнашалар, шиғырҙары төрлө матбуғат сараларында, "Табын” гәзитендә әленән-әле баҫылып тора. Әйткәндәй, 90-сы йылдар башында "Табын” гәзите мәктәп уҡыусылары араһында тәүләп үткәргән "Өмөт” фестивалендә лә әүҙем ҡатнашты улар. Был фестивалдә Илдар Кандиловтың шиғырҙары юғары баһа алғайны. Яҡташыбыҙ, шағирә, әҙибә Гөлнур Яҡупова "Табын” менән берлектә йыл да үткәреп килгән "Өмөтлө ҡәләм” конкурсында ла Юлыҡ уҡыусылары әүҙем ҡатнаша һәм, әлбиттә, төрлө номинацияларҙа еңеүгә өлгәшәләр.
Ауылдың имам-хатибы Салауат хәҙрәттең вәғәзе менән башланып китте был матур сара. Ҡауарҙы ауыл биләмәһе башлығы Илфат Ҡужин да йыйылыусы-ларҙы сәләмләп, изге теләктәрен еткерҙе.
Артабан инде сәхнәгә Әҙәбиәт йылы сиктәрендә районда үткән төрлө конкурстарҙа еңеүселәр күтәрелде. Араларында, хатта, "Аҡсарлаҡ” балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүселәр ҙә бар. Улары төрлө әҙиптәрҙең балалар өсөн яҙылған шиғырҙарын тасуири итеп һөйләһә, өлкәнерәк тамашасыларға үҙҙәре ижад иткән шиғырҙарҙы уҡып ишеттерҙе.
- Мәктәбебеҙҙә Әҙәбиәт йылы сиктәрендә аҙна һайын тиерлек төрлө саралар ойошторолдо, - тип билдәләп үтте был кисәне ойоштороусы һәм алып барыусы Альмира Яҡшыбаева. – Күптән түгел ҡасандыр Юлыҡ мәктәбен тамамлаған яҙыусылар Әмир һәм Марат Әминевтар, шағир Әхмәр Үтәбаев менән осрашыу үткәрҙек. Балалар уларҙың сығышын ҡыҙыҡһынып тыңланылар, үҙҙәрен ҡыҙыҡһын-дырған һорауҙарға төплө яуап алдылар.
Уҡыусыларҙан һуң сәхнәгә уҡытыусы-ветерандар күтәрелде. Тамашасыларҙы дәртле йыр менән сәләмләгәндән һуң, Флүрә Мансур ҡыҙы Юлмөхәмәтова мәктәп, йылдарында ятлаған шиғырҙарын иҫкә төшөрҙө. Үҙе лә шиғырҙар ижад итә икән ул, мәктәп, уҡыусылар тормошона ҡағылышлы бер нисә шиғырын уҡыны уҡытыусы-ветеран. Альмира Сабит ҡыҙы Ғайсина Илнур Ғәлиндың шиғырҙарын тамашасылар хөкөмөнә сығарҙы. Уҡытыусы Суфия Юлыҡова, мәҙәниәт йорто хеҙмәткәре Нурсилә Ҡасҡынбаева ла үҙҙәрен шиғри күңелле, нәфис һүҙ оҫтаһы итеп таныттылар. Ә инде мәктәп коллективының "Еҙемкәй” фольклор ансамбле сығышы (етәксеһе уҡытыусы-ветеран Рәмилә Зәйнетдинова) сараны тағы ла йәмләндереп, йәнләндереп ебәрҙе.
Кисә барышында ваҡытлы матбуғат, гәзит-журналдарға яҙылыу хаҡында ла һүҙ булды. "Табын” гәзитенең элекке хеҙмәткәре Фәрғәт Ғәлин тамашасыларға үҙенең шиғри шәлкемдәрен бүләк итте.
Уҡыусыларҙың, ауыл һәләттәренең дәртле йыр-бейеүҙәре, төрлө уйындар менән үрелеп барған был сара бик файҙалы, фәһемле булды. Тамашасылар әҙәби викторина һорауҙарына яуап бирҙе, илһамланып шиғыр тыңланы, Стәрлетамаҡ ҡунағы Гөлсирә Нәжметдинова, Үзбәк ауылының моңло йырсыһы Ильмира Ғәлинаның сығышын көслө алҡыштарға күмде. Был сараны ойошторған Альмира Яҡшыбаеваға бик рәхмәтле булды улар.
"Айфон түгел, китап булһын, һәр баланың ҡулында”, - ти 5-се класс уҡыусыһы Алһыу Урманшина Әҙәбиәт йылына арналған шиғырында. Ысынлап та шулай булыр, тигән уйҙа булғандыр был кисәлә ҡатнашҡан һәр кем.
Мәрхәбә
СОБХАНҒОЛОВА.
СОБХАНҒОЛОВА.


c: text/html

text:
5-11-2014, 09:42 / Яҙмыштар
ЯҘМЫШ ТУЛҠЫНДАРЫ
Заман ѳйѳрмәләренә бирешмәйенсә, маҡсатына ынтылып, тормош, йәшәү ѳсѳн кѳрәшеп, яҙмыш тулҡындарын аша атлап, алға барған юлсыны хәтерләтте Сабира инәйем. Яңы йәмғиәт тѳҙѳйбѳҙ тип, 30-сы йылдарҙа ебәрелгән оло хаталарҙың, фажиғәләрҙең сағылышын күрәбеҙ Сабира Заһит ҡыҙының хәтирәләрендә. Тырыш хеҙмәте менән бер аҙ хәллеләр рәтенә күтәрелгән, белемле, ихтирамлы Заһит Аҙнағолов ғаиләһенең аяуһыҙ ҡыйратылыуы бѳгѳн дә йѳрәкте әрнетә. Әммә заманында “халыҡ дошманы” тип иғлан ителгән олатайыбыҙ Заһит мулланың намыҫлы исеме кире ҡайтты....

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Һылыу ҡыҙ Гүзәлиә ИШҠЫУАТОВА ғаиләләрендә иң кесе бала булғанлыҡтан, һәр ваҡыт апаһынан һәм ағаһынан өлгө алып үҫә. Яҡындары гелән уға яҡшы кәңәштәрен биреп, ярҙамлашып һәм ҡурсалап ҡына тора. Бала сағынан эшһөйәр, сәмсел, уңған булған. Әле X синыфты тамамланы. Тик яҡшы билдәләргә генә өлгәшә. Мәктәп тормошонда бик әүҙем ҡатнаша.
Гүзәлиә бәләкәйҙән бейергә һәм йырларға ярата. I синыфтан мәктәптең «Азамат» өлгөлө бейеү ансамбленә йөрөй. Концерттарҙа, кисәләрҙә моңло итеп йырлап, яҡшы алып барыусы булып, матур итеп бейеп, тамашасыны хайран ҡалдыра. Ул шөғөлләнгән бейеү ансамбле 2014 йылда Өфө ҡалаһында уҙғарылған «Еҙ үксә» бәйгеһендә Гран-приға һәм 2016 йылда II урынға лайыҡ булды. 2012 йылдың йәмле йәйендә Күгәрсен районының Мораҙым тарлауығында уҙған «Байыҡ» балалар телевизион бәйгеһендә лә һынатманы. Икенсе урын бирелде уға. Һанай китһәң, уңыштар күп, ә бының сере бары тик тырышлыҡта һәм теләктә генә!
Һаулығың – байлығың, тигәндәй, һылыу ҡыҙ сәләмәт тормош яҡлы. Гүзәлиә спорттың баскетбол, волейбол төрҙәрен үҙ итә. Ҡыштарын саф һауала саңғыла ла йөрөргә өлгөрә. Йәйҙәрен дуҫтары менән футбол да уйнай. Ҡыҫҡаһы, спорт өлкәһендә лә һынатмай ул.
Башҡорт әҙәбиәте – үҙе бер матур донъя. Кистәрен төрлө-төрлө ҡыҙыҡлы китаптар уҡый, бигерәк тә Зәйнәб Биишева, Һәҙиә Дәүләтшина, Мостай Кәрим, Рәми Ғарипов ижады яҡын. Шулай уҡ уны йәш ҡәләм оҫтаһы тип әйтеп була. Буш ваҡытында инша, хикәйә шиғырҙар яҙа. Өлгөр ҡыҙ һәр бәйгелә үҙ көсөн һынап, ҡатнашып тора, уңыштары ла байтаҡ. Быйыл Өфө ҡалаһында уҙғарылған башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара, республика олимпиадаһында ла призёр булды. Төрлө конференцияларҙа әүҙем ҡатнашып килә. Уҡыуҙағы һәм йәмәғәт тормошондағы уңыштары өсөн республика Башлығы Шыршыһына ла барыу бәхете тейҙе уға.
Гүзәлиәнең иң яратҡан шөғөлө – төрлө фәндәрҙән эҙләнеү эштәрен башҡарыу. Уңыштар бик күп, барыһын да һанап бөтөүе мөмкин түгел. Кем теләй – мөмкинлек, кем теләмәй, шул аҡланыу яғын ҡарай, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәрҙер, ә ҡыҙ һәр саҡ эҙләнеү өҫтөндә. Һәр кешенең хыялдары бихисап була. Уның иң төп теләге – мәктәпте уңышлы тамамлап, БДМУ-ға уҡырға инеү, яҡшы белем алып, изге күңелле табип булыу.
Тырыш кеше һәр яҡлап та өлгө булыр. Гүзәлиә бирешерлек ҡыҙ түгел. Көндән-көн яңы маҡсаттар ҡуйып, ҡаршылыҡтарҙы берәм-берәм артта ҡалдырып, хыялына табан бара. Кешенең иң яҡшы сифаты – ябайлыҡ! Үҙенең ябайлығы менән ул һәр кемдең күңеленә асҡыс таба. Шунлыҡтан уның дуҫтары ла бик күп. Гүзәлиәгә киләсәктә тормош һынауҙарына бирешмәй, бейектәргә үрләүен, иленә кәрәкле шәхес булып китеүен теләйем! Һылыу Бөрйән ҡыҙының тормош девизы: «Тормошта алға, алға һәм тик алға атларға!»
Сәлимә ДӘҮЛӘТШИНА.
Бөрйән районы, Байназар мәктәбе.


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » Йондоҙҙарың барҙа һалҡын айға күҙ һалма
Йондоҙҙарың барҙа һалҡын айға күҙ һалма
Атай һәйбәтме, ата бесәйме?
Яңы ғына сығып, әле күтәрелеп тә бөтмәгән ҡояш йылыһына йылынырға теләгәндәй, күтәрмәлә бер-береһенә һыйынышып ҡына ике бәләкәй ҡыҙ ултыра. Улар үҙҙәре кеүек кескәй генә бесәй балаларының бер ғәмһеҙ талаша-талаша һөйәк кимергәнен күҙәтә. Ҡайһылай күңелле, рәхәт ошо йомшаҡҡайҙарҙы ҡарап ултырыуы. Эргәләрендә әсәләре Мурзик менән аталары – күрше апайҙың Ҡарабайы тора. Ике өлкән бесәй балалары эргәһендә бөтөрөлөпмө-бөтөрөлә. Ҡарабайы бигерәк тә ныҡ өтәләнә, әйтерһең дә, әллә ҡайҙа ситтә оҙаҡ йөрөп, ғаиләһен һағынып ҡайтҡан ысын хужа. Уның яратыуы шулай көслөлөрмө инде, бер туҡтауһыҙ мырылдай, кескәй генә аҡ йондоҙсоҡло муйынын һуҙып, балаларына моронон тейҙереп-тейҙереп ала, әле ул һөйәкте, әле был һөйәкте тешләп алдарына килтереп һала. Ситтән генә был күренеште күҙәтеп торған олораҡ берәү булһа, хайуандар араһында ла ата-әсәлек хисенең шулай юғары булыуына хайран ҡалыр ине. Кисә күрше ағайҙың тыуған көнө булғайны, әле Ҡарабайҙың ҡунаҡ һыйынан балаларына ла өлөш сығарып, һыйлап йөрөүе. Ул гел шулай, көн һайын да йә һөйәк, йә колбаса киҫәктәре килтереп, уларҙы ашатып китә. Тегеләре лә өйрәнеп бөткән, аталарының килеп мыраулап ебәреүе була, төрлөһө төрлө яҡтан йүгерешеп килеп тә сыға. Ҡайһы саҡ Ҡарабай былай ғына ла килеп, иҫәндәрме тигәндәй, балаларының хәлен белешә. Уның хәстәрлеклеге хаҡында күрше апай үҙе лә:
– Беҙҙең бесәй ни ул ҡайһы бер ирҙәреңде лә уҙҙырып ебәрә. Хәс тә ысын атай тиерһең, балаларын һис кенә лә иҫенән сығармай. Шуларҙы күреү өсөн генә лә күршеләргә йөҙ барып урай бит ул. Һөт ҡойһаң да, үҙе эсмәй, сыға һалып балаларын эҙләп килтерә. Шул хайуандың бала йәнле булыуына аптырап, кеше бесәйе тип тормай, һөтөн дә йәлләмәйбеҙ. Ҡалайтаһың инде, һәр кемгә лә бала ҡәҙерле бит, – тип көлә.
Хайуандарҙы ярата шул Фәниә апай. Ә бына икенсе яҡтағы күршеләре тураһында улай тип әйтеп булмай. Уларҙың инә эттәре бар. Йыш көсөкләгәнгәме, бахырҙы нимә етте, шуның менән бәргесләп, унан да, бынан да ҡыуып ҡына торалар. Бер саҡ Гөлфинә менән Әлфинә эттең шул тиклем ныҡ сыйылдауына аптырап, кәртә ярығынан ғына күршеләренең ҡапҡаһына күҙ һалды. Ҡаранылар ҙа, ярыҡ аша күренгән хәлгә шаҡ ҡаттылар. Эт, үҙәккә үтерлек сыйылдап, таҡта менән ябылған ниндәйҙер биҙрә эргәһендә бөтөрөлә. Мороно менән дә, тәпәйҙәре менән дә биҙрәне этеп, ябылған таҡтаһын төшөрөргә тырышып ҡарай, тик бер ни хәл дә итә алмай, биҙрә урынынан да ҡуҙғалмай. Бер эш тә сығара алмағас, артҡараҡ сигә бирҙе лә, биҙрәгә кәүҙәһе менән килеп бәрелде. Ҙур көс менән килеп төртөлөүгә биҙрә ҡолап китте, ергә күл булып һыу йәйелде. Бахыр эт шыңшый-шыңшый һыу эсенән нимәләрҙелер тешләп алып ситкә һала башланы. Ҡыҙҙар ипләберәк ҡарай торғас, хәрәкәтһеҙ ятҡан көсөктәрҙе күреп, аптырап ҡалды. Күрәһең, күрше апай тағы ла Аҡтүштең балаларынан ҡотолорға булған. Уның был ҡылығы яҡшы таныш, йыл һайын көсөкләп торған этенең балаларын ҡыш көнө ҡарға, йә бөгөнгө кеүек һыуға батырып үлтереп тора. Ҡыҙҙар эткә нисек ярҙам итергә белмәй, күҙ йәштәрен ағыҙып торған арала, меҫкен эт ерҙә ятҡан биш көсөктө лә ояһы янына ташып бөттө. Үҙе бер эргәләренә һуҙылып ята, бер уларҙы уратып йүгереп сыға, туҡтауһыҙ сыйылдай, ҡойроғон болғай. Әйтерһең дә, кемдәндер ярҙам өмөт итә, нимәлер әйтергә теләй. Тик эргәһендә уның хәленә инеп, ярҙам итеп ебәрерлек берәү ҙә күренмәй шул. Тонсоҡтороу өсөн һыуға батырылған көсөктәрҙең икәүһе ни мөғжизә менәндер тере ҡалды. Бала йәнле хайуанҡай үлгән көсөктәрҙе күмергә кәрәклеген ҡайҙан ғына белгәндер инде, икенсе көндө үҙе үк соҡор ҡаҙып, үлгән балаларын шунда күмеп ҡуйҙы.
– Ҡороп ҡына киткер нәмәкәй, тағы ла эҙләп табып сығарған икән. Икенсе юлы үҙеңде генә батырып үлтерәм бит мин һине, – тип этен әрләгән күрше апайҙы ҡыҙҙар күрә алмаҫ хәлгә еткәйне ул саҡта.
Хайуандар ғына үҙ балаларын шулай ныҡ яратамы икән ни? Ә ниңә кешеләр ҙә шулай түгел һуң? Ике бәләкәй ҡыҙыҡай бесәй балаларына көнләшеүле ҡарап, ирекһеҙҙән үҙҙәренең атаһын иҫкә төшөрҙө. Ул да Ҡарабай кеүек көн дә килеп йөрөһә, ҡайһылай рәхәт булыр ине. Былайтып уны һағынып та ултырмаҫтар, әсәйҙәре лә асыулы йөрөмәҫ, өйҙә лә күңелле булыр ине. Тик, атайҙары ғына уларҙы һағынмай, күрәһең. Ҡыҙҙарҙың, уны күрергә өмөт итеп, Гүзәл менән Илнурҙың өләсәләре йәшәгән яҡҡа әллә нисә барып урауын да белмәйҙер инде ул. Атайҙары сығып киткәс, бер нәмәнең дә йәме, ҡыҙығы ҡалманы шул. Әсәйҙәренең күңелле, шат саҡтары ла һирәгәйҙе. Ул йыш ҡына Сәлимә апай менән эсеп алыуҙан да тартынмай башланы. Әле лә шундай мәжлестәрҙең береһенән һуң, ҡыҙҙарының барлығын да онотоп, һаман да тормай йоҡлап ятыуы. Сәй эскеләре килгәс, Әлфинә менән Гөлфинә улай йоҡлап ята алмай шул. Өләсәләренә барырҙар ине лә, әсәләре белеп ҡалһа, кәрәктәрен бирәсәк. Аталары Шәүрә апай менән йәшәргә сығып киткәс, унда барып йөрөүҙе бөтөнләйгә тыйып ҡуйған. Әле бына әсәйҙәренең тороуын күтәрмәлә көтөп ултырыуҙары. Уятырҙар ине лә, ҡурҡалар. Элек тауышын да күтәрмәгән әсәләре асыуланһа: “Шәп булһағыҙ, атайығыҙ менән йәшәгеҙ. Ас тамағым – тыныс ҡолағым”, – тип әрләйәсәк. Шуға ла шым ғына ултыра бирәләр. Ә атайҙары бөгөн ҡыҙҙарының барлығын да онотҡан шикелле. Нисек сығып китте, шулай юғалды.
Ул хәҙер беҙҙеке түгел инде
Үткән ялда уны осраҡлы ғына тап иткәйнеләр. Ҡыҙҙар йылға буйына һыу инергә барғайны. Йылғаға етер саҡтараҡ Гүзәл менән Илнурҙы күреп, аптырап ҡалдылар. Күрәһең, өләсәләренә ялға ҡайтҡандар. Гүзәлгә 13 йәш, ә Илнур Әлфинә менән бер – 10 йәшлек. Күптән күрешмәгән дуҫтарын йүгерешеп барып ҡосаҡлап алырҙар ине лә... Тик улар хәҙер бергә уйнамай шул. Әсәләре лә ҡушмай, аталарын тартып алған балалар менән уйнарға үҙҙәренең дә теләге юҡ. Ҡыҙҙар, уларға ҡарап, ярты юлда туҡтап ҡалды. Шул саҡ, яр аҫтынан ҡармаҡ, балыҡ тотҡан аталары килеп сыҡты. Илнур менән Гүзәл йүгерешеп барып, уның ҡулындағы эре-эре балыҡтарға йәбеште. Шулай сыр-сыу килеп торғандарында аталары уларҙы ла күреп ҡалды. Бер килке нимәлер уйлап, ҡыҙҙары яғына ҡарап тора биргәс, ҡулындағы нәмәләрен Гүзәлгә тотторҙо ла, эргәләренә килде. Күптән күргәндәре булмағас, ҡыҙҙар ҡапыл ғына ни әйтергә лә белмәй, уңайһыҙланып ҡалды. Икеһендә лә уны ҡосаҡлап алыу, хәҙер үк үҙҙәренә етәкләп алып ҡайтыу теләге уянды. Тик, урындарынан да ҡуҙғалырға оялып, шымып тик торҙолар. Атайҙары уларҙың хәлен белеште, арҡаларынан һөйҙө. Шул саҡ Илнурҙың:
– Дядь Юлай, давай быстрее, – тигән тауышы ишетелде.
Атай кеше, был тауышты бөтөнләй ишетмәгәндәй, ҡыҙҙарын ҡосаҡлап ултыра бирҙе. Шулай ҙа, тауыш тағы ла ҡабатланғас, ултырған еренән тороп, күңелһеҙ генә ҡыҙҙарына ҡарап тора бирҙе лә, берәй нәмә алырһығыҙ тип, кеҫәһенән мең һум аҡса сығарып, Гөлфинәгә тотторҙо ла ашығып китеп барҙы. Атаһын етәкләп алған Илнурҙан көнләшеүле күҙен алмаған Гөлфинә бышылдап ҡына:
– Ул бит беҙҙең атай, – тине. Күҙҙәре йәшләнеп киткән һеңлеһен йәлләп, атаһына ҡарата үҙе лә аңлап бөтмәгән ҙур үпкә кисергән Гөлфинәнең дә күңеле тулды. Һыу инеү теләге лә ҡапыл ғына һүрелде. Улар күңелһеҙ генә етәкләшеп кире ҡайтып китте. Әсәләренә был хаҡта Һөйләгәс:
– Ниңә шуның менән һөйләшеп тораһығыҙ, йөрөһөн әйҙә кеше балаларын эйәртеп,– тип асыуланды. Шулай ҙа биргән аҡсаһын, берәй нәмә алып бирермен, тип алып һалып ҡуйҙы.
Әле иртә менән, бесәй балаларын күҙәтеп ултырғанда, ике ҡыҙ ҙа шул аҡсаны иҫенә төшөрҙө. Хәҙер шуға магазиндан берәй тәмлекәс алырға булыр ине. Тик ул аҡса ла юҡтыр инде, сөнки кисәге әҙерәк төшөрөп алған Сәлимә апай килгәс, әсәләре шул йәшел аҡсаны тоттороп сығарҙы. Шунан көнө буйы ултырып эстеләр. Әсәләре иланы. Эсһә, ул гел илай, шунан Гүзәл менән Илнурҙың әсәһен яманлай башлай. Әсәйҙәре илағас, ҡыҙҙарға ла рәхәт түгел. Шуның өсөн хәҙер улар ҙа Гүзәл менән Илнурҙы ла, Шәүрә апайҙы ла яратмай. Элекке дуҫлыҡтары ла бөттө. Бәләкәй генә ике бала ололар араһындағы хәлдәрҙе аңлап етмәһә лә, быларҙың барыһына ла Шәүрә апайҙың ғына ғәйепле булыуын төшөнгәйне инде.
Маңлайыңа яҙғанды күрмәйсә, гүргә инмәйһең, тиҙәр. Шуға күрә, ал да гөл барған донъяң иртәгәһенә шауҙырап емерелеп төшһә лә, ғәжәпләнәһе юҡ. Тимәк, яҙғаны шулдыр, тибеҙ ҙә артабан йәшәргә тырышабыҙ. Әлфирә лә яҙмышының бындай боролош алырын күҙ алдына ла килтермәгәйне шул. Әле уйлап-уйлап ҡараһа ла, осона сыға алмай: яҙмыш ҡушыуы тип, барыһына ла төкөрөп бирергәме, әллә үҙ бәхете өсөн көрәшергәме? Үткәндәр бер-бер артлы күҙ алдынан үтә...
Иң яҡын әхирәте ирен тартып ала
Улар Шәүрә менән әхирәттәр булды. Әлфирә төҫкә унан һылыуыраҡ, алсағыраҡ булғанғалыр инде, егеттәр иң тәүҙә уға иғтибар итте, уны ҡаратырға теләне. Ә егеттәр күҙенә әллә ни эләгеп бармағанғалырмы, Шәүрә үҙе үк Әлфирәгә тағылырға, ҡайҙа булһа ла уның менән булырға тырышты. Ҡыҙҙарҙың гел бергә булыуына ауылда хатта өйрәнеп тә бөттөләр. Әлфирә кейәүгә сыҡһа, Шәүрә ултырып илар инде, тип шаяртыусылар ҙа табылды. Тик нәҡ киреһенсә килеп сыҡты. Шәүрә иртәрәк ғаилә тормошо башлап, ҡалаға күсеп китте, бер-бер артлы ҡыҙ һәм ул тапты.
Кешенең эсен ярып ҡарап булмай шул, йәшәй-йәшәй бер бот тоҙ ашап бөтһәң дә, уның күңел төбөнә төшөп етә алмайһың. Шәүрәнең дә әллә ниҙәр вәғәҙә итеп, өф итеп кенә торорға һүҙ биргән ире бер нисә йылдан ҡапыл ғына үҙгәрҙе лә ҡуйҙы. Нишләптер үҙенең фатирын ҡыҙғанды. Миңә сыҡҡанда нимәң бар ине, тип мөлкәт бүлеште. Шәүрә үҙе лә бирешеп торғандарҙан түгел, талашып китһәләр, иренең битен сапсып, әллә нимәләр әйтеп бөттө. Мөнәсәбәттәре шулай насарайғандан-насарайҙы. Бындай хәлдә башҡаса йәшәрлек тә түгел ине. Һәр икеһенең башында айырылышыу тураһында уй булды. Бер саҡ ире Шәүрәгә әйтмәй генә кредитҡа машина алды. Машина һынлы машина алыуҙы ла белмәй ҡалған ҡатын бөтөнләй сығырынан сыҡты. Иренең ҡыуанып алып ҡайтҡан машина документтарын уның күҙ алдында уҡ йыртып ырғытты. Әлбиттә, был хәлгә ир кеше лә күҙ йомоп, түҙеп торманы. Ҙур ғына өлөш алған Шәүрә: “Шул машинаңда ғына осоп үлһәңсе”, – тип ҡарғыш яуҙырҙы. Үҙ һүҙҙәренең шулай тиҙ тормошҡа ашырын белһә, бәлки, ул әҙерәк тыйылыр, ауыҙын үлсәп асыр ине лә бит. Күрәһең, фәрештәнең амин тигән сағына тура килгәндер, ике ай ҙа йөрөмәне, әзмәүерҙәй һау-сәләмәт ир, аварияға эләгеп, был донъянан китеп тә барҙы. Ҡыҙғанып янъял ҡуптарған фатиры ла, мөлкәте лә ятты ла ҡалды.
Ирен ҡуйғас, Шәүрә ауылға йыш ҡайта башланы. Кейәүҙә саҡта онотоп торған әхирәте менән дә мөнәсәбәттәрен яйлап алды. Балалар ҙа тиҙ уртаҡ тел тапты. Йәйен Шәүрә бесәнен сабышты, көҙөн картуфын ҡаҙышты, емеш-еләккә, бәшмәккә лә бергә йөрөнөләр. Шулай итеп, бер йыл һиҙелмәй ҙә үтеп китте.
Әлфирәнең ире – Юлайҙың 35 йәше тулғас, был көндө бөтә туғандар, дуҫ-иштәр менән урманда, тәбиғәт ҡосағында үткәрергә булдылар. Кискә ҡәҙәр шунда күңел астылар, шешлек ҡыҙҙырҙылар. Эңер төшөп, серәкәйҙәр бимазалай башлағас ҡына, байрамды өйҙә дауам итергә тип, ҡайтып киттеләр. Яңынан табын әҙерләп, өҫтәл артына ултырырға йөрөгәндә Әлфирәнең ҡәйнәһе лә килде. Юлай менән Шәүрәнең икәүһе генә кире урманға китеүен ишеткәс, ризаһыҙ ғына:
– Нимә тип, Юлайға тағыла ла тора шул. Башҡалар менән бергә йөрөһә ни була. Ана, аш-һыу янында булышһын, – тине.
– Ярай, әллә ҡайҙа йөрөмәйҙәр ҙәһә, урманда тороп ҡалған ҡаҙанды ғына алырға киткәндәр. Хәҙер килерҙәр. Теләһә нәмә уйлап, Шәүрәне үпкәләтеп тә ҡуйырһың әле.
Килененең ғәмһеҙлегенә йәне көйгән ҡәйнәһе:
– Үпкәләһә ни, бик шәп. Шәүрәңдең күҙе-башы уйнап тора. Бынау ҡараңғыла кеше шуларҙың икәүһен урманға ебәрәме? Шундай ҙа тинтәк булыр икән кеше, – тине лә, саҡырһалар ҙа өҫтәлгә ултырмай, асыуланыңҡырап сығып китте. Ошондай шау-шыу мәжлестәрҙе өнәп бөтмәй шул ҡәйнәһе. Әле лә һуң тимәй, килеп теүәлләп, хәлдәрен белеп йөрөүелер инде.
Ҡунаҡтар таң һыҙылғас ҡына таралышты. Улар ҡайтыу менән, көнө буйы әҙерләнеп, аяҡ өҫтө йөрөп арыған Әлфирә, саҡ ҡына булһа ла ял итеп алыу уйы менән, ятып торорға булды. Иртәгә байрам түгел, тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫ йорт мәшәҡәттәре көтөп тора. Мендәргә башын терәргә лә өлгөрмәй йоҡлап та китте. Иртәнсәк уянып китһә, эргәһендә Юлай юҡ. Сығып залды, веранданы ҡараны. Бер ҡайҙа ла күренмәй. Был минән дә алдараҡ тороп өлгөргән дәһә, тип тышҡа сыҡты. Сыҡты ла аҙбар башына ҡуйылған баҫҡысты күреп, аптырап ҡалды: “Быны кем, ҡасан ҡуйған һуң? Алдан юҡ ине ләһә”. Ҡапҡа ла ябылып бөтмәгән... Бер килке ҡарап тора биргәс, аҙбар башына менеп китте. Менде лә тағы бер ғәжәп итте, Юлай аҙбар башында йоҡлап ятасы.
Эльза МӨХӘМӘҘИЕВА.
Белорет ҡалаһы.
(Дауамы бар).
Яңы ғына сығып, әле күтәрелеп тә бөтмәгән ҡояш йылыһына йылынырға теләгәндәй, күтәрмәлә бер-береһенә һыйынышып ҡына ике бәләкәй ҡыҙ ултыра. Улар үҙҙәре кеүек кескәй генә бесәй балаларының бер ғәмһеҙ талаша-талаша һөйәк кимергәнен күҙәтә. Ҡайһылай күңелле, рәхәт ошо йомшаҡҡайҙарҙы ҡарап ултырыуы. Эргәләрендә әсәләре Мурзик менән аталары – күрше апайҙың Ҡарабайы тора. Ике өлкән бесәй балалары эргәһендә бөтөрөлөпмө-бөтөрөлә. Ҡарабайы бигерәк тә ныҡ өтәләнә, әйтерһең дә, әллә ҡайҙа ситтә оҙаҡ йөрөп, ғаиләһен һағынып ҡайтҡан ысын хужа. Уның яратыуы шулай көслөлөрмө инде, бер туҡтауһыҙ мырылдай, кескәй генә аҡ йондоҙсоҡло муйынын һуҙып, балаларына моронон тейҙереп-тейҙереп ала, әле ул һөйәкте, әле был һөйәкте тешләп алдарына килтереп һала. Ситтән генә был күренеште күҙәтеп торған олораҡ берәү булһа, хайуандар араһында ла ата-әсәлек хисенең шулай юғары булыуына хайран ҡалыр ине. Кисә күрше ағайҙың тыуған көнө булғайны, әле Ҡарабайҙың ҡунаҡ һыйынан балаларына ла өлөш сығарып, һыйлап йөрөүе. Ул гел шулай, көн һайын да йә һөйәк, йә колбаса киҫәктәре килтереп, уларҙы ашатып китә. Тегеләре лә өйрәнеп бөткән, аталарының килеп мыраулап ебәреүе була, төрлөһө төрлө яҡтан йүгерешеп килеп тә сыға. Ҡайһы саҡ Ҡарабай былай ғына ла килеп, иҫәндәрме тигәндәй, балаларының хәлен белешә. Уның хәстәрлеклеге хаҡында күрше апай үҙе лә:
– Беҙҙең бесәй ни ул ҡайһы бер ирҙәреңде лә уҙҙырып ебәрә. Хәс тә ысын атай тиерһең, балаларын һис кенә лә иҫенән сығармай. Шуларҙы күреү өсөн генә лә күршеләргә йөҙ барып урай бит ул. Һөт ҡойһаң да, үҙе эсмәй, сыға һалып балаларын эҙләп килтерә. Шул хайуандың бала йәнле булыуына аптырап, кеше бесәйе тип тормай, һөтөн дә йәлләмәйбеҙ. Ҡалайтаһың инде, һәр кемгә лә бала ҡәҙерле бит, – тип көлә.
Хайуандарҙы ярата шул Фәниә апай. Ә бына икенсе яҡтағы күршеләре тураһында улай тип әйтеп булмай. Уларҙың инә эттәре бар. Йыш көсөкләгәнгәме, бахырҙы нимә етте, шуның менән бәргесләп, унан да, бынан да ҡыуып ҡына торалар. Бер саҡ Гөлфинә менән Әлфинә эттең шул тиклем ныҡ сыйылдауына аптырап, кәртә ярығынан ғына күршеләренең ҡапҡаһына күҙ һалды. Ҡаранылар ҙа, ярыҡ аша күренгән хәлгә шаҡ ҡаттылар. Эт, үҙәккә үтерлек сыйылдап, таҡта менән ябылған ниндәйҙер биҙрә эргәһендә бөтөрөлә. Мороно менән дә, тәпәйҙәре менән дә биҙрәне этеп, ябылған таҡтаһын төшөрөргә тырышып ҡарай, тик бер ни хәл дә итә алмай, биҙрә урынынан да ҡуҙғалмай. Бер эш тә сығара алмағас, артҡараҡ сигә бирҙе лә, биҙрәгә кәүҙәһе менән килеп бәрелде. Ҙур көс менән килеп төртөлөүгә биҙрә ҡолап китте, ергә күл булып һыу йәйелде. Бахыр эт шыңшый-шыңшый һыу эсенән нимәләрҙелер тешләп алып ситкә һала башланы. Ҡыҙҙар ипләберәк ҡарай торғас, хәрәкәтһеҙ ятҡан көсөктәрҙе күреп, аптырап ҡалды. Күрәһең, күрше апай тағы ла Аҡтүштең балаларынан ҡотолорға булған. Уның был ҡылығы яҡшы таныш, йыл һайын көсөкләп торған этенең балаларын ҡыш көнө ҡарға, йә бөгөнгө кеүек һыуға батырып үлтереп тора. Ҡыҙҙар эткә нисек ярҙам итергә белмәй, күҙ йәштәрен ағыҙып торған арала, меҫкен эт ерҙә ятҡан биш көсөктө лә ояһы янына ташып бөттө. Үҙе бер эргәләренә һуҙылып ята, бер уларҙы уратып йүгереп сыға, туҡтауһыҙ сыйылдай, ҡойроғон болғай. Әйтерһең дә, кемдәндер ярҙам өмөт итә, нимәлер әйтергә теләй. Тик эргәһендә уның хәленә инеп, ярҙам итеп ебәрерлек берәү ҙә күренмәй шул. Тонсоҡтороу өсөн һыуға батырылған көсөктәрҙең икәүһе ни мөғжизә менәндер тере ҡалды. Бала йәнле хайуанҡай үлгән көсөктәрҙе күмергә кәрәклеген ҡайҙан ғына белгәндер инде, икенсе көндө үҙе үк соҡор ҡаҙып, үлгән балаларын шунда күмеп ҡуйҙы.
– Ҡороп ҡына киткер нәмәкәй, тағы ла эҙләп табып сығарған икән. Икенсе юлы үҙеңде генә батырып үлтерәм бит мин һине, – тип этен әрләгән күрше апайҙы ҡыҙҙар күрә алмаҫ хәлгә еткәйне ул саҡта.
Хайуандар ғына үҙ балаларын шулай ныҡ яратамы икән ни? Ә ниңә кешеләр ҙә шулай түгел һуң? Ике бәләкәй ҡыҙыҡай бесәй балаларына көнләшеүле ҡарап, ирекһеҙҙән үҙҙәренең атаһын иҫкә төшөрҙө. Ул да Ҡарабай кеүек көн дә килеп йөрөһә, ҡайһылай рәхәт булыр ине. Былайтып уны һағынып та ултырмаҫтар, әсәйҙәре лә асыулы йөрөмәҫ, өйҙә лә күңелле булыр ине. Тик, атайҙары ғына уларҙы һағынмай, күрәһең. Ҡыҙҙарҙың, уны күрергә өмөт итеп, Гүзәл менән Илнурҙың өләсәләре йәшәгән яҡҡа әллә нисә барып урауын да белмәйҙер инде ул. Атайҙары сығып киткәс, бер нәмәнең дә йәме, ҡыҙығы ҡалманы шул. Әсәйҙәренең күңелле, шат саҡтары ла һирәгәйҙе. Ул йыш ҡына Сәлимә апай менән эсеп алыуҙан да тартынмай башланы. Әле лә шундай мәжлестәрҙең береһенән һуң, ҡыҙҙарының барлығын да онотоп, һаман да тормай йоҡлап ятыуы. Сәй эскеләре килгәс, Әлфинә менән Гөлфинә улай йоҡлап ята алмай шул. Өләсәләренә барырҙар ине лә, әсәләре белеп ҡалһа, кәрәктәрен бирәсәк. Аталары Шәүрә апай менән йәшәргә сығып киткәс, унда барып йөрөүҙе бөтөнләйгә тыйып ҡуйған. Әле бына әсәйҙәренең тороуын күтәрмәлә көтөп ултырыуҙары. Уятырҙар ине лә, ҡурҡалар. Элек тауышын да күтәрмәгән әсәләре асыуланһа: “Шәп булһағыҙ, атайығыҙ менән йәшәгеҙ. Ас тамағым – тыныс ҡолағым”, – тип әрләйәсәк. Шуға ла шым ғына ултыра бирәләр. Ә атайҙары бөгөн ҡыҙҙарының барлығын да онотҡан шикелле. Нисек сығып китте, шулай юғалды.
Ул хәҙер беҙҙеке түгел инде
Үткән ялда уны осраҡлы ғына тап иткәйнеләр. Ҡыҙҙар йылға буйына һыу инергә барғайны. Йылғаға етер саҡтараҡ Гүзәл менән Илнурҙы күреп, аптырап ҡалдылар. Күрәһең, өләсәләренә ялға ҡайтҡандар. Гүзәлгә 13 йәш, ә Илнур Әлфинә менән бер – 10 йәшлек. Күптән күрешмәгән дуҫтарын йүгерешеп барып ҡосаҡлап алырҙар ине лә... Тик улар хәҙер бергә уйнамай шул. Әсәләре лә ҡушмай, аталарын тартып алған балалар менән уйнарға үҙҙәренең дә теләге юҡ. Ҡыҙҙар, уларға ҡарап, ярты юлда туҡтап ҡалды. Шул саҡ, яр аҫтынан ҡармаҡ, балыҡ тотҡан аталары килеп сыҡты. Илнур менән Гүзәл йүгерешеп барып, уның ҡулындағы эре-эре балыҡтарға йәбеште. Шулай сыр-сыу килеп торғандарында аталары уларҙы ла күреп ҡалды. Бер килке нимәлер уйлап, ҡыҙҙары яғына ҡарап тора биргәс, ҡулындағы нәмәләрен Гүзәлгә тотторҙо ла, эргәләренә килде. Күптән күргәндәре булмағас, ҡыҙҙар ҡапыл ғына ни әйтергә лә белмәй, уңайһыҙланып ҡалды. Икеһендә лә уны ҡосаҡлап алыу, хәҙер үк үҙҙәренә етәкләп алып ҡайтыу теләге уянды. Тик, урындарынан да ҡуҙғалырға оялып, шымып тик торҙолар. Атайҙары уларҙың хәлен белеште, арҡаларынан һөйҙө. Шул саҡ Илнурҙың:
– Дядь Юлай, давай быстрее, – тигән тауышы ишетелде.
Атай кеше, был тауышты бөтөнләй ишетмәгәндәй, ҡыҙҙарын ҡосаҡлап ултыра бирҙе. Шулай ҙа, тауыш тағы ла ҡабатланғас, ултырған еренән тороп, күңелһеҙ генә ҡыҙҙарына ҡарап тора бирҙе лә, берәй нәмә алырһығыҙ тип, кеҫәһенән мең һум аҡса сығарып, Гөлфинәгә тотторҙо ла ашығып китеп барҙы. Атаһын етәкләп алған Илнурҙан көнләшеүле күҙен алмаған Гөлфинә бышылдап ҡына:
– Ул бит беҙҙең атай, – тине. Күҙҙәре йәшләнеп киткән һеңлеһен йәлләп, атаһына ҡарата үҙе лә аңлап бөтмәгән ҙур үпкә кисергән Гөлфинәнең дә күңеле тулды. Һыу инеү теләге лә ҡапыл ғына һүрелде. Улар күңелһеҙ генә етәкләшеп кире ҡайтып китте. Әсәләренә был хаҡта Һөйләгәс:
– Ниңә шуның менән һөйләшеп тораһығыҙ, йөрөһөн әйҙә кеше балаларын эйәртеп,– тип асыуланды. Шулай ҙа биргән аҡсаһын, берәй нәмә алып бирермен, тип алып һалып ҡуйҙы.
Әле иртә менән, бесәй балаларын күҙәтеп ултырғанда, ике ҡыҙ ҙа шул аҡсаны иҫенә төшөрҙө. Хәҙер шуға магазиндан берәй тәмлекәс алырға булыр ине. Тик ул аҡса ла юҡтыр инде, сөнки кисәге әҙерәк төшөрөп алған Сәлимә апай килгәс, әсәләре шул йәшел аҡсаны тоттороп сығарҙы. Шунан көнө буйы ултырып эстеләр. Әсәләре иланы. Эсһә, ул гел илай, шунан Гүзәл менән Илнурҙың әсәһен яманлай башлай. Әсәйҙәре илағас, ҡыҙҙарға ла рәхәт түгел. Шуның өсөн хәҙер улар ҙа Гүзәл менән Илнурҙы ла, Шәүрә апайҙы ла яратмай. Элекке дуҫлыҡтары ла бөттө. Бәләкәй генә ике бала ололар араһындағы хәлдәрҙе аңлап етмәһә лә, быларҙың барыһына ла Шәүрә апайҙың ғына ғәйепле булыуын төшөнгәйне инде.
Маңлайыңа яҙғанды күрмәйсә, гүргә инмәйһең, тиҙәр. Шуға күрә, ал да гөл барған донъяң иртәгәһенә шауҙырап емерелеп төшһә лә, ғәжәпләнәһе юҡ. Тимәк, яҙғаны шулдыр, тибеҙ ҙә артабан йәшәргә тырышабыҙ. Әлфирә лә яҙмышының бындай боролош алырын күҙ алдына ла килтермәгәйне шул. Әле уйлап-уйлап ҡараһа ла, осона сыға алмай: яҙмыш ҡушыуы тип, барыһына ла төкөрөп бирергәме, әллә үҙ бәхете өсөн көрәшергәме? Үткәндәр бер-бер артлы күҙ алдынан үтә...
Иң яҡын әхирәте ирен тартып ала
Улар Шәүрә менән әхирәттәр булды. Әлфирә төҫкә унан һылыуыраҡ, алсағыраҡ булғанғалыр инде, егеттәр иң тәүҙә уға иғтибар итте, уны ҡаратырға теләне. Ә егеттәр күҙенә әллә ни эләгеп бармағанғалырмы, Шәүрә үҙе үк Әлфирәгә тағылырға, ҡайҙа булһа ла уның менән булырға тырышты. Ҡыҙҙарҙың гел бергә булыуына ауылда хатта өйрәнеп тә бөттөләр. Әлфирә кейәүгә сыҡһа, Шәүрә ултырып илар инде, тип шаяртыусылар ҙа табылды. Тик нәҡ киреһенсә килеп сыҡты. Шәүрә иртәрәк ғаилә тормошо башлап, ҡалаға күсеп китте, бер-бер артлы ҡыҙ һәм ул тапты.
Кешенең эсен ярып ҡарап булмай шул, йәшәй-йәшәй бер бот тоҙ ашап бөтһәң дә, уның күңел төбөнә төшөп етә алмайһың. Шәүрәнең дә әллә ниҙәр вәғәҙә итеп, өф итеп кенә торорға һүҙ биргән ире бер нисә йылдан ҡапыл ғына үҙгәрҙе лә ҡуйҙы. Нишләптер үҙенең фатирын ҡыҙғанды. Миңә сыҡҡанда нимәң бар ине, тип мөлкәт бүлеште. Шәүрә үҙе лә бирешеп торғандарҙан түгел, талашып китһәләр, иренең битен сапсып, әллә нимәләр әйтеп бөттө. Мөнәсәбәттәре шулай насарайғандан-насарайҙы. Бындай хәлдә башҡаса йәшәрлек тә түгел ине. Һәр икеһенең башында айырылышыу тураһында уй булды. Бер саҡ ире Шәүрәгә әйтмәй генә кредитҡа машина алды. Машина һынлы машина алыуҙы ла белмәй ҡалған ҡатын бөтөнләй сығырынан сыҡты. Иренең ҡыуанып алып ҡайтҡан машина документтарын уның күҙ алдында уҡ йыртып ырғытты. Әлбиттә, был хәлгә ир кеше лә күҙ йомоп, түҙеп торманы. Ҙур ғына өлөш алған Шәүрә: “Шул машинаңда ғына осоп үлһәңсе”, – тип ҡарғыш яуҙырҙы. Үҙ һүҙҙәренең шулай тиҙ тормошҡа ашырын белһә, бәлки, ул әҙерәк тыйылыр, ауыҙын үлсәп асыр ине лә бит. Күрәһең, фәрештәнең амин тигән сағына тура килгәндер, ике ай ҙа йөрөмәне, әзмәүерҙәй һау-сәләмәт ир, аварияға эләгеп, был донъянан китеп тә барҙы. Ҡыҙғанып янъял ҡуптарған фатиры ла, мөлкәте лә ятты ла ҡалды.
Ирен ҡуйғас, Шәүрә ауылға йыш ҡайта башланы. Кейәүҙә саҡта онотоп торған әхирәте менән дә мөнәсәбәттәрен яйлап алды. Балалар ҙа тиҙ уртаҡ тел тапты. Йәйен Шәүрә бесәнен сабышты, көҙөн картуфын ҡаҙышты, емеш-еләккә, бәшмәккә лә бергә йөрөнөләр. Шулай итеп, бер йыл һиҙелмәй ҙә үтеп китте.
Әлфирәнең ире – Юлайҙың 35 йәше тулғас, был көндө бөтә туғандар, дуҫ-иштәр менән урманда, тәбиғәт ҡосағында үткәрергә булдылар. Кискә ҡәҙәр шунда күңел астылар, шешлек ҡыҙҙырҙылар. Эңер төшөп, серәкәйҙәр бимазалай башлағас ҡына, байрамды өйҙә дауам итергә тип, ҡайтып киттеләр. Яңынан табын әҙерләп, өҫтәл артына ултырырға йөрөгәндә Әлфирәнең ҡәйнәһе лә килде. Юлай менән Шәүрәнең икәүһе генә кире урманға китеүен ишеткәс, ризаһыҙ ғына:
– Нимә тип, Юлайға тағыла ла тора шул. Башҡалар менән бергә йөрөһә ни була. Ана, аш-һыу янында булышһын, – тине.
– Ярай, әллә ҡайҙа йөрөмәйҙәр ҙәһә, урманда тороп ҡалған ҡаҙанды ғына алырға киткәндәр. Хәҙер килерҙәр. Теләһә нәмә уйлап, Шәүрәне үпкәләтеп тә ҡуйырһың әле.
Килененең ғәмһеҙлегенә йәне көйгән ҡәйнәһе:
– Үпкәләһә ни, бик шәп. Шәүрәңдең күҙе-башы уйнап тора. Бынау ҡараңғыла кеше шуларҙың икәүһен урманға ебәрәме? Шундай ҙа тинтәк булыр икән кеше, – тине лә, саҡырһалар ҙа өҫтәлгә ултырмай, асыуланыңҡырап сығып китте. Ошондай шау-шыу мәжлестәрҙе өнәп бөтмәй шул ҡәйнәһе. Әле лә һуң тимәй, килеп теүәлләп, хәлдәрен белеп йөрөүелер инде.
Ҡунаҡтар таң һыҙылғас ҡына таралышты. Улар ҡайтыу менән, көнө буйы әҙерләнеп, аяҡ өҫтө йөрөп арыған Әлфирә, саҡ ҡына булһа ла ял итеп алыу уйы менән, ятып торорға булды. Иртәгә байрам түгел, тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫ йорт мәшәҡәттәре көтөп тора. Мендәргә башын терәргә лә өлгөрмәй йоҡлап та китте. Иртәнсәк уянып китһә, эргәһендә Юлай юҡ. Сығып залды, веранданы ҡараны. Бер ҡайҙа ла күренмәй. Был минән дә алдараҡ тороп өлгөргән дәһә, тип тышҡа сыҡты. Сыҡты ла аҙбар башына ҡуйылған баҫҡысты күреп, аптырап ҡалды: “Быны кем, ҡасан ҡуйған һуң? Алдан юҡ ине ләһә”. Ҡапҡа ла ябылып бөтмәгән... Бер килке ҡарап тора биргәс, аҙбар башына менеп китте. Менде лә тағы бер ғәжәп итте, Юлай аҙбар башында йоҡлап ятасы.
Эльза МӨХӘМӘҘИЕВА.
Белорет ҡалаһы.
(Дауамы бар).
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Ут
Ут — күҙгә күренгән диапозонда нурланыш менән барған интенсив окислашыу процессы. Тар мәғәнәлә — ҡыҙған газдар йәки плазма йыйылмаһы.
- Уттың килеп сығыу сәбәптәре төрлө. Ҡайһы берҙәре: яныусы материалды билдәле бер нөктәге тиклем йылытыу;
- химик реакция (шартлау);
- юғары көсөргәнешле токтың яныусы матдәгә ҡағылыуы.
Ут яныу процессының төп фазаһы һәм башҡа яныусы материалдар менән яҡын булһа үҙенән үҙе тарала. Ғәмәлдә ут температураһы яныуҙа ҡатнашҡан материалдар менән бәйле. Химик матдәләрҙеү ялҡынһыҙ яныуы ла билдәле. Яныу температураһы яныуҙы барлыҡҡа килтергән ут сығанағана, яныу процессында ҡатнашҡан материалдар, һауа баҫымына бәйле. Ялҡын төҫө яныусы материалға һәм яғыулыҡтың таҙалығына бәйле (мәҫәлән, шәм янғанда йәки усаҡ янғанда углекислый газ булған осраҡта һары-ҡыҙыл төҫ менән, углерод аҙыраҡ булғанда — ҡыҙыл төҫтә, иң таҙаһы — зәңгәр төҫтә).
Ут янһын өсөн өс компонент булыуы мөһим: яныусы яғыулыҡ, окислаусы һәм температура. Бик күп матдәләр яғыулыҡ була ала (аҫтараҡ ҡарағыҙ). Окислаусы ролендә йыш ҡына кислород була, әммә башҡа элементтра ҙа булыуы мөмкин, мәҫәлән, хлор йәки фтор. Бик ҡыҙыҡ күренеш, фтор атмосфераһында һыу тоноҡ ҡына миләүшә төҫөндә яна, яғыулыҡ урынында һыу, яныу процессында кислород бүленеп сыға. Башҡа һүҙ менән әйткәндә, окислаусы булмайынса яғыулыҡ яна алмай. Әгәр есемде йылытһаҡ, молекулалар араһындағы бәйленеш тарҡалалып яныусы компонентар барлыҡҡа килә. Мәҫәлән ағасты һауа индермәй йылытһаҡ, ул башта ағас күмеренә һәм ыҫмалаға тарҡала, артабан яныусы углеводородтар газдарға тарҡала. Ут өсөн өсөнсө компонент — температура, ул окислитель һәм яғыулыҡ үҙенсәләге менән билдәләнә. Мәҫәлән, шыйыҡландырылған кислородта үтә түбән температурала быҫҡып яна, әммә газ хәлендәге кислородта, киреһенсә тоҡанып бик тиҙ яна. Шулай итеп, өс фактоҙың берәүһе генә етмәһә лә, ут булыуы мөмкин түгел.
Йөкмәткеһе
Ут төҫө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Химиик матдәләр юғары температурала айырылып сыҡҡан ион һәм атомдары менән ялҡын төҫөн буяйҙар.
Ялҡын төҫө (йәйә эсендә яныусы матдә):
- Аҡ (алюминий, титан)
- Һары (натрий тоҙҙары)
- ҡыҙғылт һары (үҙағас)
- Ҡыҙыл(литий, кальций)
- Зәңгәр (углерод, тәбиғи газ)
- Күк (селен)
- Миләүшә-ҡыҙыл(калий)
- Йәшел (баҡыр, молибден, фосфор, барий, сурьма)
- Зәңгәр-йәшел (бор)
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Б. Ф. Поршнев фаразлауы буйынса утты иртә палеолит осоронда таш эшкәртеү ысулын үҙләштергәндә асҡандар. Синантроп ут менән файҙаланғаны билдәле. Иң тәүҙә осоусы бөжәктәрҙе ут төтөнө менәен ҡыуғандар, һуңыраҡ ҡына уттың кулинар мөмкинлектәрен өйрәнгәндәр: аҙыҡты төтөндә ыҫлағандар, һуңыраҡ асыҡ утта йәки мейес көлдөндә ҡыҙҙырғандар, неолит осоронда (керамик һауыттар етештереүҙе үҙләштергәс) һыуҙа бешерә башлағандар. Кулирания функцияһынан башҡа уттың йылытыу һәм яҡтыртыу функцияһы булыуы ла билдәле. Ут усаҡ булараҡ тәү тормош кешеләренең йәмғиәтен ойоштороуға (йыш ҡына дини һаҙаттар менән) һәм милек туплау һәләтен (фольлорҙа «ут урлау» сюжеттары) барлыҡҡа килтереүгә булышлыҡ итә. Шулай уғ неолит осронда ут балсыҡ яндырыуҙа, металл эретеүҙә, сәсәеүлек майһанын таҙартыуҙа файҙаланыла. Цивилизация үҙешкәс ут ҡорал булараҡ (грек уты, ҡыҙҙырылған ядро, ут атҡыс, Молотов коктейлы) һәм мәғлүмәт тапшырыу сараһы (оптик телеграф) булараҡ файҙаланыла.
Ут табыу ысулдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәү тормош кешеләре түбәндәге ут табыу ысулдарын ҡулланған:
- Ышҡыу. Был ысул буйынса йомшаҡ ағас ҡаты ағасҡа ышҡыла. Әгәр ҡаты ағасты йомшаҡ ағас улағында ышҡығанса, ут тиҙерәк табыла.
- Быраулау. Ҡаты ағасты йомшаҡ ағас тишегендә ҡул менән әйләндергәндә ҡыҙып ут сыға.
- Ташты ташҡа бәргәндә осҡон сыға. Ут тоҡанып китһен өсөн ағас сөрөгө әҙерләп ҡуйғандар.
- Электричество (йәшен). Кешеләр йәшендән сыҡҡан уттан файҙалана башлаған тигән фараз бар. Шулай уҡ ер аҫтынан сыҡҡан тәбиғи газға йәшен һуғып ут сығыуы мөмкин.
Көнкүрештә әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҡтыртыу, йылытыу, ашарға әҙерләү, ҡырағай хайуандарҙан һаҡлау, шартлы сигналдар тапшырыу кеүек әһәмиәтлелеге булған өсөн ут менән тәү тормош кешеләре ҡулларған һәм төрлө ут табыу ысулдарын уйлап тапҡан. Беренсе ҡулланылған ут сығанағы йәшендән янып киткәр ағас тип фаразларға була (тәбиғәт, һауа торошо шарттарын иҫәпкә алып йәшен ағастарҙы һирәк атҡан). Ағасты ағасҡа ышҡып ут табыу ысулы әһәмиәтле булмаған, ут табыу ысулын камиллаштырыу өсөн ағас,бәшмәк сөрөгөн ҡуллана башлағандар. Ҡайһы бер урындарҙа ут табыу өсөн кремни таштарын бер береһенә бәреп ут алғандар. Утты һаҡлау өсөн усаҡты һүндермәй яғынлыҡ өҫтәп торғандар.
Катализ тип аталған химик юл менән ут табыу ысулын немец химигы Дёберейнер асҡан. Уның нигеҙендә көнкүрештә ҡулланылмай торғын саҡматаш тигән прибор эшләнә, был аппараттың бер төрө Кипп аппарататы тип атала.
Артабан шырпы уйлап табалар, бензин һәм газ зажигалкаларын файһалана башлайҙар.
Ут диндә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мифологияла[1] ут ҙур урынды алып тора. Боронғо грек,боронғо Рим мифологияларында бер нисә персонаж (Гефест, Прометей, Веста, Гестия һәм башҡалар) аллалаштырылған була. Һинд мифологияһында ут аллаһы Агни исемле була, кельт мифологияһында Бригид тигән ут аллаһы була. Зороастризмда ут ғәҙеллек аллаһы ролендә була. Төньяҡ халыҡтарында ут «әсә», «хужабикә» кеүек ҡатын-ҡыҙ образында, яҡут һәм бүрәттәрҙә «хужа» ир кеше сифатында сағылыш таба. Урта быуат мистизмендә саламандра тигән уттың йәне булған тип һүрәтләнә. Иҫке стильдәге православтарҙа Пасхағы Иерусалимдә «изге ут» ҡабыҙыу йолаһы бар.
Һыу, ер, һауа менән бер рәттән ут антик философияла, шулай уҡ Гераклидта һәм алхимияла тәүге дүрт элементтың береһе булып иҫәпләнә. Көнбайыш астрологияһында ут элементы утлы зодиак билдәләре менән бәйләнгән. Ҡытай философияҙында ут Марс менән бәйләнгән элемент.
Төрлө халыҡтарҙа ут менән бәйле сихри көскә эйә булған төрлө бетеү осратырға мөмкин.
Күҙәтеүһеҙ яныу процессы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Янғын — ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында яныу процессы контролдә тотолмаған яныу урыны. Янғын уты менән генә зарарлы түгел, шулай уҡ яныу продукттары ла бик зарарлы. Янғын яныусы матдәләр, яғыулыҡ һәм окислитель булған теләһә ниндәй урында булыуы мөмкин. Шарлау һәм ут төртөүҙән дә янғын сыға.
Яндырыуға бусар ителгән күренекле кешеләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сорок Севастийских мучеников (320)
- Гус, Ян (6 июль 1415)
- Жанна д’Арк (30 май 1431)
- Сервет, Мигель (27 октябрь 1553)
- Джордано Бруно (17 февраль 1600)
- Аввакум Петров (14 (24) апрель 1682)
- Кульман, Квирин (4 октябрь 1689)
- Лазо, Сергей Георгиевич? (май 1920)
- Савельева, Прасковья Ивановна (12 ғинуар 1944)
- Байрасова Киҫәнбикә (1739 йылдың 8 феврале)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Опасный дар. Частный Корреспондент. chaskor.ru (29 ноября 2008). Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011.


text:
Тормош һабаҡтары
- Мин һыйыр ҡыуып аҡса эшләйем! - ти был эре ҡиәфәттә генә. - Бына 50 һум бирҙеләр ҙә инде.
Мине ошо кескәй баланың ҡылығы аптыратты. Ѳлкәндәр балаларға: «Изгелекле, игелекле, мәрхәмәтле булып үҫегеҙ», - тиҙәр. Аҡса эшләү теләге малайҙы үҙгәртә, был ҡурҡыныс. Дѳрѳҫ, бәлки, ул бына тигән эшлекле кеше булып сығыр. Әгәр ҙә ул бер кемде лә йәлләмәй, бер нәмәгә лә ҡарамай, үҙ маҡсатына ынтылһа!? Бѳтә сабыйҙар ҙа саф, эскерһеҙ булып тыуа, ҡайҙан шундай яуыз, мәкерле кешеләр барлыҡҡа килә икән, тип аптырайбыҙ. Ә бит балаға кешелек сифаттары иң тәүҙә ғаиләлә һалына.
***
Аят уҡытҡандан һуң ѳҫтәлгә аш ултырттылар. Бер йәш ҡатын 1 һәм 7 йәштәрҙәге балалары менән килгән. Әсәһе янына килеп ултырған малайға әсәһенең ниндәйҙер һүҙе оҡшаманы һәм ул, үсегеп, икенсе бүлмәгә сығып китте. Ҡатын балаһын битәрләй башланы, әгәр килеп ултырмаһа, ҡайтҡас, эләгәсәге тураһында бер нисә тапҡыр ҡабатлағас ҡына бала ѳҫтәл артына ултырҙы. Кеше алдына килеп ултырмауы һәйбәтерәк булған да бит…
Малай ѳҫтәл артында үҙен бѳтѳнләй тота белмәй. Аяҡтарын ѳҫкә күтәреп, бер ҡулы менән тубығын ҡосаҡланы ла ҙур киҫәк итте йәмһеҙ итеп ашай башланы. Бер киҫәкте ашап та бѳтмәйенсә икенсеһенә үрелде. Ә әсәй кеше, бер һүҙ ҙә әйтмәй, тыныс ҡына ашауын белде. Табын артында ауыр тынлыҡ урынлашты. Кешенең иң күркәм сифаты - әҙәп икәнен атай-әсәй онотмаһын ине.
***
4-5 йәштәрҙәге ҡыҙ менән әллә әсәһе, әллә ѳләсәһе атлай. Ҡайҙалыр ашығалар, сѳнки баланы елтерәтеп кенә алып бара ҡатын, ә үҙе һүгенә, ҡысҡыра. Уның әйткән оятһыҙ һүҙҙәренән күңел ытырғанып, йѳрәк һыҙлап китә. Кешеләр уларға әйләнеп ҡарай. Урам буйында шулай ҡыланған ҡатындың ѳйҙә үҙен нисек тотоуын күҙаллап, ҡыҙсыҡты йәлләп ҡуйҙым. Ниндәй яҙмыш кѳтә уны?
***
Бала ятҡан колясканы этәп ике йәш ҡатын алдымдан бара. Икеһе лә тәмәке тарта, һүҙ араһында һүгенеп тә ебәрәләр. Уларҙың тормош иптәштәре тураһында һѳйләүҙәре һәм бер әйбергә ҡараған кеүек мѳнәсәбәттәре иҫте китәрҙе. «Скотина», «сволочь» кеүек һүҙҙәрҙең был ике ҡатындың хәләл ефеттәренә тѳбәлеүен аңлау ауыр түгел.
- Миңә иң мѳһиме фатирҙы үҙ исемемә күсереп ҡалырға кәрәк, һуңынан, әйҙә, дүрт яғы ҡибла…
Ҡәйнә-ҡайнылар тураһында ла һүҙ күп булды. Бына коляскала ятыусы бала тураһында ләм-мим. Тимәк, әсәй кеше үҙе балалыҡтан сыҡмаған, уны бала яҙмышы ҡыҙыҡһындырмай. Нимә уйлап кейәүгә сыға һуң был ҡыҙҙар?! Улар үҙ яҙмышын ғына түгел, башҡаларҙыҡын да кире яҡҡа бора бит.
***
Ҡаршыма осраған 8-10 йәштәр самаһындағы ике малай мине байрам менән ҡотлап, шундай матур һүҙҙәр әйтеүенә һоҡланыуҙан иҫемә килергә лә ѳлгѳрмәнем, улар шундай итәғәтле итеп минән 10 һум аҡса биреүемде үтенде. Үҙеңә ҡарата матур һүҙҙәр яуҙырған балаларға нисек бирмәйһең инде - хатта күберәк итеп биреп киттем. Ѳйгә ҡайтып етһәм, күрше ҡатындар шул тиклем «тәрбиәле» балалар тураһында ниҙер гәпләшә. Баҡтиһәң, был малайҙар бер миңә генә осрамаған икән. Кәйефем тѳштѳ, ауыр уйҙар менән ѳйгә инеп киттем. Аҡсам йәл булғанға түгел, әлбиттә...
***
Йылы һүҙ - йән аҙығы, тип юҡҡа ғына әйтмәгәндәр. Матур, яғымлы һүҙ кешене ҡанатландыра, күңелгә май булып ята. Эш буйынса ауылдар буйлап йыш йѳрѳргә тура килә. Шунда ейән-ейәнсәрҙәре менән ѳйҙә ҡалған ѳләсәйҙең пыр туҙҙырып балаларҙы әрләп йѳрѳүенә шаһит булғайныҡ.
- Дѳмѳккѳрҙәр, суҡынғырҙар, шайтандар, эт ашағырҙар…, - тигән һүҙҙәрҙе ишетеп тәндәр ҡалтырап, йән ѳшѳп китте. Ә бит ауыҙҙан сыҡҡан һәр һүҙ ниндәйҙер кѳскә эйә, йәғни ысынбарлыҡҡа ашыуы мѳмкин, тиҙәр. Бәлки, беҙҙең тормошобоҙҙағы бѳтә бәлә-ҡазалар һәр һүҙҙе уйлап, үлсәп һѳйләй белмәүҙәндер. Бигерәк тә асыуҙан ярһығанда нимәләр генә әйтмәйбеҙ. Баланы кескәйҙән дѳрѳҫ һѳйләшергә ѳйрәтеү кешелекте яманлыҡтан, яуызлыҡтан ҡотҡармаҫмы икән?..
З. СѲЛӘЙМӘНОВА.
***
Бер таныш ҡатындың ире үлеп ҡалды. Шул тиклем уңған, тырыш, хәстәрлекле хужа булыуы донъяларының матурлығынан, тѳҙѳклѳгѳнән үк күренеп тора ине. Тик ниңәлер ҡатын ирен кеше алдында яманланы, ҡәнәғәтһеҙлеген белдерҙе. Саҡ ир ҡорона ингән шап-шаҡтай кешенең мәрхүм булып ҡалыуына бер кемдең дә ышанғыһы килмәне. Йѳрәге туҡтаған, тинеләр.
Йәшләй генә ирһеҙ тороп ҡалған ҡатын, әлбиттә, йәл ине. Әммә уның ауыҙынан шул тиклем һәйбәт, һәр яҡлап та килгән тормош иптәшен юғалтыуы тураһындағы һүҙҙәрҙе ишетеү нисектер сәйер тойолдо. Барҙың ҡәҙерен юғалтҡас ҡына аңлайбыҙ икән.
***
1 сентябрь уҡыусылар мәктәпкә сәскә тотоп барырға күнеккән. III класҡа барыусы улым да баҡсабыҙҙа үҫкән астраларҙы тотоп алды. Ял кѳнѳм тура килгәс, үҙем дә уның менән бергә киттем. Ни эшләптер улым уҡытыусыһын яратмай. Бына уҡыусылар берәм-берәм сәскәләрен тапшыра башланы. Ҡиммәтле сәскә гѳлләмәләре тотторған балаларҙы ҡосаҡлап үбеп алды, ә ябай гѳлләмәләр биргән уҡыусыларға хатта рәхмәт тә әйтмәне «педагог». Шул саҡ баламдың ниндәй тойғолар кисергәнен һиҙемләп күҙҙәремә йәштәр тығылды. Мәктәптән ҡайтҡас улым менән ололарса һѳйләшергә тура килде. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙең сабыйҙарыбыҙ бик бәләкәйҙән аҡҡа һәм ҡараға бүленә, ғәҙелһеҙлеккә дусар була. Ә бит бер кителгән сабый күңелен бер ваҡытта ла бѳтәйтеп булмай. Бары кѳслѳ рухлылар ғына тормош ваҡлыҡтарынан ѳҫтѳн булып ҡала. Ата-әсәләргә уйланырға урын бар.
***
Балалар поликлиникаһында ултырабыҙ. Ҡабул итеү бүлмәһенән асыулы, ҡәнәғәтһеҙлек белдергән тауыштар сыға. Сабый илап ебәрһә: «Мамаша, успокойте ребенка!» тигән тауыш та ишетелә. Был һүҙҙәрҙән һуң күңелде ниндәйҙер тынғыһыҙлыҡ биләп алды. Кире боролоп ҡайтыр инең - ярамай. Баланы мотлаҡ врачҡа күрһәтергә кәрәк. Бер ниндәй күңел йылыһы булмаған кешенең педиатр булып ултырыуына йѳрәгем һыҙлап ҡайтып киттем поликлиниканан.


text:
Яйыҡ гәзите » Мәғариф, мәҙәниәт » Төклө аяғың менән - Һары Эт, ырыҫлы һәм имен бул!
Төклө аяғың менән - Һары Эт, ырыҫлы һәм имен бул!29.12.2017
Эт йылын өйҙә һәм иң яҡын кешеләр менән ҡаршы алырға тәҡдим ителә. Бөтә ғаилә ағзалары йыйылһа, бигерәк тә һәйбәт, шулай уҡ яҡын дуҫтарҙы ла саҡырырға мөмкин. Эт үҙен үтә шаштырып, әҙерләнеп ҡаршылағанды яратмай, байрам тип иҫергәнсе эсеүҙәр, йырлашып ултырыуҙар, шашып бейеүҙәр ҡәтғи тыйыла.
Байрам табынын
биҙәргә
Яңы йыл табынының төп һыйы булып, әлбиттә, иң беренсе сиратта йыл хужаһы яратҡан ит, һөйәк һәм эсәк-ҡарындан әҙерләнгән ризыҡтар тора. Уларҙы матур һауыттарға һалып, табын түренә урынлаштырығыҙ.
Бының менән һеҙ Этте йәһәт кенә ҡулға эйәләштереп, уның ышанысын яуллай ал-ырһығыҙ. Һөҙөмтәһе - йылығыҙ уңышлы булыр.
Биҙәүестәр. Өҫтәлде үҙ ҡулығыҙ менән эшләгән эт һәм көсөк һындары менән биҙәргә тәҡдим ителә. Уларҙы эшләү өсөн ағас, пенопласт, ҡатырға, төҫлө ҡағыҙ һәм пластилинды ҡулланырға була. Эшләгән һындар тәрилкәләр араһына урынлаштырылһын. Шулай уҡ йыл хужаһы өсөн ыҡсым ғына оя эшләп, янына ашарға тәгәс ҡуйырға мөмкин.
Нимә кейергә?
2018 йылдың традицион төҫтәре: һары, зәйтүн, алтын, һоро, кәфүә төҫө. Аҡ, һарғылт-аҡ төҫтәр Эт өсөн нейтраль тип һанала. Яңы йылды ҡаршылау өсөн кейем һайлағанда ошо төҫтәргә лә туҡтарға мөмкин. Шулай ҙа традицион һәм шуға яҡыныраҡ төҫтәргә өҫтөнлөк бирһәгеҙ, һәйбәтерәк булыр.
Һайлаған кейемдәрегеҙҙең төҫө ныҡ сағыу булып, ҡысҡырып тормаһын, шулай уҡ йырыҡ итәкле, тәрән декольте, үтә күренмәле материалдан тегелгән кейем-дәр булмаһын, уларҙы Эт үҙһенмәй. Сөнки уның холҡондағы төп һыҙаттар - тыйнаҡлыҡ һәм инсафлыҡ. Әлбиттә, был эт матур кейемдәрҙе яратмай тигән һүҙ түгел. Биҙәүестәрҙе лә зауыҡ белеп кенә өҫтөгөҙҙәге күлдәгегеҙгә тура килгәнен тағығыҙ. Гәүһәр биҙәүестәр ҡәтғи рәүештә тыйыла. Әгәр кейемегеҙҙе төрлө тиренән эшләнгән элементтар менән байытһағыҙ, бигерәк тә һәйбәт булыр. Мәҫәлән, манжеттар, яға, итәктәрҙе тире киҫәктәре менән биҙәп сығыу, өҫтәмә аксессуарҙар: шәл, яулыҡ, ҡайыш һеҙҙең кейемегеҙҙе тағы ла нәзәкәтлерәк, күркәмерәк итәсәк.
Һауыт-һаба
Өҫтәлгә ҡуйыу өсөн һауыт-һаба һайлағанда, балсыҡтан, ағастан эшләнгәндәренә өҫтөнлөк бирегеҙ, сөнки Эт ябайлыҡты ярата. Әгәр бындай мөмкинлегегеҙ булмаһа, өйҙә булғанын ҡулланырға ла ярай. Улар һары, йә иһә һоро төҫлө булһа һәйбәт, классик аҡ төҫ тә бара. Өҫтәл япмаһын да йыл төҫөнән сығып һайлағыҙ. Шулай уҡ һәр кешегә исемле салфетка һалып, уларҙа эт һүрәте төшөрөлһә, бигерәк тә матур буласаҡ. Ә ниндәй Яңы йыл май шәмдәрһеҙ?! Алтын, һары, аҡ төҫтән торған өс бейек шәмде өҫтәл түренә, ә бәләкәйерәктәрен тирә-яҡлап ултыртып сыҡһағыҙ, табынығыҙ бигерәк күркәмләнеп китер.
Байрам табынын
биҙәргә
Яңы йыл табынының төп һыйы булып, әлбиттә, иң беренсе сиратта йыл хужаһы яратҡан ит, һөйәк һәм эсәк-ҡарындан әҙерләнгән ризыҡтар тора. Уларҙы матур һауыттарға һалып, табын түренә урынлаштырығыҙ.
Бының менән һеҙ Этте йәһәт кенә ҡулға эйәләштереп, уның ышанысын яуллай ал-ырһығыҙ. Һөҙөмтәһе - йылығыҙ уңышлы булыр.
Биҙәүестәр. Өҫтәлде үҙ ҡулығыҙ менән эшләгән эт һәм көсөк һындары менән биҙәргә тәҡдим ителә. Уларҙы эшләү өсөн ағас, пенопласт, ҡатырға, төҫлө ҡағыҙ һәм пластилинды ҡулланырға була. Эшләгән һындар тәрилкәләр араһына урынлаштырылһын. Шулай уҡ йыл хужаһы өсөн ыҡсым ғына оя эшләп, янына ашарға тәгәс ҡуйырға мөмкин.
Нимә кейергә?
2018 йылдың традицион төҫтәре: һары, зәйтүн, алтын, һоро, кәфүә төҫө. Аҡ, һарғылт-аҡ төҫтәр Эт өсөн нейтраль тип һанала. Яңы йылды ҡаршылау өсөн кейем һайлағанда ошо төҫтәргә лә туҡтарға мөмкин. Шулай ҙа традицион һәм шуға яҡыныраҡ төҫтәргә өҫтөнлөк бирһәгеҙ, һәйбәтерәк булыр.
Һайлаған кейемдәрегеҙҙең төҫө ныҡ сағыу булып, ҡысҡырып тормаһын, шулай уҡ йырыҡ итәкле, тәрән декольте, үтә күренмәле материалдан тегелгән кейем-дәр булмаһын, уларҙы Эт үҙһенмәй. Сөнки уның холҡондағы төп һыҙаттар - тыйнаҡлыҡ һәм инсафлыҡ. Әлбиттә, был эт матур кейемдәрҙе яратмай тигән һүҙ түгел. Биҙәүестәрҙе лә зауыҡ белеп кенә өҫтөгөҙҙәге күлдәгегеҙгә тура килгәнен тағығыҙ. Гәүһәр биҙәүестәр ҡәтғи рәүештә тыйыла. Әгәр кейемегеҙҙе төрлө тиренән эшләнгән элементтар менән байытһағыҙ, бигерәк тә һәйбәт булыр. Мәҫәлән, манжеттар, яға, итәктәрҙе тире киҫәктәре менән биҙәп сығыу, өҫтәмә аксессуарҙар: шәл, яулыҡ, ҡайыш һеҙҙең кейемегеҙҙе тағы ла нәзәкәтлерәк, күркәмерәк итәсәк.
Һауыт-һаба
Өҫтәлгә ҡуйыу өсөн һауыт-һаба һайлағанда, балсыҡтан, ағастан эшләнгәндәренә өҫтөнлөк бирегеҙ, сөнки Эт ябайлыҡты ярата. Әгәр бындай мөмкинлегегеҙ булмаһа, өйҙә булғанын ҡулланырға ла ярай. Улар һары, йә иһә һоро төҫлө булһа һәйбәт, классик аҡ төҫ тә бара. Өҫтәл япмаһын да йыл төҫөнән сығып һайлағыҙ. Шулай уҡ һәр кешегә исемле салфетка һалып, уларҙа эт һүрәте төшөрөлһә, бигерәк тә матур буласаҡ. Ә ниндәй Яңы йыл май шәмдәрһеҙ?! Алтын, һары, аҡ төҫтән торған өс бейек шәмде өҫтәл түренә, ә бәләкәйерәктәрен тирә-яҡлап ултыртып сыҡһағыҙ, табынығыҙ бигерәк күркәмләнеп китер.
- Оҡшаш яңылыҡтар
- Комментарийҙар
Йыландың ағы ла - йылан, ҡараһы ла - йылан
Быйыл еләк бигерәк уңған. Әлеге ваҡытта халыҡ урмандан ҡайтмай, еләкте йығылып ятып йыя, тиһәң дә була. Ғөмүмән, йәйгеһен тәбиғәт ҡосағына сығып, ял... Тотош уҡырға
Быйыл еләк бигерәк уңған. Әлеге ваҡытта халыҡ урмандан ҡайтмай, еләкте йығылып ятып йыя, тиһәң дә була. Ғөмүмән, йәйгеһен тәбиғәт ҡосағына сығып, ял... Тотош уҡырға
Күңел наҙы ҡушып
Кешенең шәхес булып формалашыуы бала саҡтан башлана. Бөгөн үҫеп килгән быуын китап уҡырға яратмай, тип зарланабыҙ. Кескәй саҡтан ҡулда сағыу... Тотош уҡырға
Кешенең шәхес булып формалашыуы бала саҡтан башлана. Бөгөн үҫеп килгән быуын китап уҡырға яратмай, тип зарланабыҙ. Кескәй саҡтан ҡулда сағыу... Тотош уҡырға
Гүзәл булайым тиһәң
Бөтә дәүерҙәрҙә лә ҡатын-ҡыҙ битенә ҙур иғтибар бүлгән. Миҫал итеп ҡаштарҙы алайыҡ. Улар борондан уҡ гүзәллектең мөһим бер өлөшө һаналып, үҙ иленә... Тотош уҡырға
Бөтә дәүерҙәрҙә лә ҡатын-ҡыҙ битенә ҙур иғтибар бүлгән. Миҫал итеп ҡаштарҙы алайыҡ. Улар борондан уҡ гүзәллектең мөһим бер өлөшө һаналып, үҙ иленә... Тотош уҡырға
Ни сәсһәң, шуны урырһың
Көндәр йылытыу менән баҡса мәшәҡәттәре лә күбәйә. Көҙ мул уңыш алам тиһәң, хәҙерҙән үк ең һыҙғанып эшкә тотонорға кәрәк. Ҡайһы бер уңғандар февраль,... Тотош уҡырға
Көндәр йылытыу менән баҡса мәшәҡәттәре лә күбәйә. Көҙ мул уңыш алам тиһәң, хәҙерҙән үк ең һыҙғанып эшкә тотонорға кәрәк. Ҡайһы бер уңғандар февраль,... Тотош уҡырға
Мөғжизәһеҙ ҡалмайыҡ
Яңы йыл - күптәрҙең иң яратҡан байрамы. Бала саҡтан унан ниндәйҙер мөғжизә көтәбеҙ. Ә бит мөғжизәле мөхитте үҙебеҙ ҙә булдырырға һәләтлебеҙ. Бының... Тотош уҡырға
Яңы йыл - күптәрҙең иң яратҡан байрамы. Бала саҡтан унан ниндәйҙер мөғжизә көтәбеҙ. Ә бит мөғжизәле мөхитте үҙебеҙ ҙә булдырырға һәләтлебеҙ. Бының... Тотош уҡырға
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
XVI быуат Англия өсөн бик уңышлы тамамланған: сәнәғәт үҫешкән, диңгеҙ сауҙаһы сәскә атҡан. «Еңелмәҫ армаданы» тар-мар иткәндән һуң, ил көслө диңгеҙ державаһына, «диңгеҙҙәр батшаһына» әйләнгән. Америкала беренсе колония — Виргиния — булдырылған, Ост-һинд компанияһы төҙөлгән, Лондонда биржа асылған. Сәнғәт һәм фән әлкәләрендә лә ҙур уңышлыҡтарға өлгәшелгән. Бэкон, Шекспир — был бөтә донъяға билдәле исемдәр. Ер биләүсе дворяндарҙың (уларҙы джентри тип йөрөтәләр) һәм сауҙагәрҙәрҙең күбеһе лордтар менән ярышырлык бай булған. Илдә кальвинизмға эйәреүселәр, пуритандар, күбәйгән. Улар англикан сиркәүен тантаналы ғибәҙәт ҡылыуҙарҙан арындырырға кәрәк, тип белдергән, епископтарҙы Аллаға түгел, ә королгә хеҙмәт итеүҙә ғәйепләп, был вазифаны бөтөрөүҙе талап иткән.
Пуритандар араһында яңы дворяндар, бай сауҙагәрҙәр, оҫталар, мануфактура хужалары, хәлле крәҫтиәндәрҙән күп вәкилдәр булған. Был кешеләр аҡса ҡәҙерен белгән. Сиркәү йыйымдары ябай халыҡты ла йонсотҡан. Халыҡ: «Беҙгә осһоҙораҡ сиркәү кәрәк», — тип ризаһыҙлыҡ белдергән. Пуритандар Алла закондарын ныҡ ихтирам иткән һәм ихтыярын аңларға тырышып, Изге Китапты бик ентекле өйрәнгәндәр. Күптәр королгә власть Алла тарафынан бирелгәненә лә ышанған, ләкин улар өсөн был власть элекке инглиз йолаларына таянғанда һәм парламент менән иҫәпләшкәндә генә законлы булған. Улар парламенттың да Алла ҡушыуы буйынса булдырылғанына ысын күңелдән ышанған.


text:
«Халыҡ бюджеты» средстволарына Малаяҙҙа хоккей майҙансығы төҙөү планлаштырыла
Башҡортостандың Салауат районында 25 октябрҙә «Халыҡ бюджеты» проекты сиктәрендә халыҡ йыйылышы үтәсәк. Ҡатнашыусылар Малаяҙ ауылында хоккей майҙансығын төҙөү проектын тикшерергә йыйына. Район хакимиәте башлығы урынбаҫары Владислав Килдейәровтың әйтеүенсә, презентацияланасаҡ объектты төҙөү кәрәклеге бәхәсһеҙ.
— Малаяҙ ауылында ике дөйөм белем биреү йорто эшләп килә, унда 900-ләгән бала уҡый. Уларҙың күбеһе спорт секцияларына, шул иҫәптән хоккейға йөрөй, — тине Владислав Килдейәров. — Бөгөнгө көндә Малаяҙҙа хоккей майҙансығы бар, әммә ул бөтә талаптарға ла яуап бирмәй: кейенеп сисенеү бүлмәләре һәм башҡа уңайлыҡтары юҡ. Беҙ бер нисә проблеманы хәл итәсәк проект әҙерләнек. Беренсенән, йәш хоккейсылар ҡулай шарттарҙа яҡшы боҙҙа тренировка үткәреү мөмкинлеген аласаҡ. Икенсенән, һуңғы арала әүҙем ваҡыт үткәреүгә ынтылған ауыл халҡы ла яңы спорт объектында шөғөлләнә аласаҡ. Бөгөнгө көндә проект документацияһы тулыһынса әҙер, проект хаҡы – алты миллион һум.
Владислав Килдейәровтың билдәләүенсә, объект йәй көндәрендә лә файҙаланыласаҡ. Унда баскетбол, футбол кеүек уйын төрҙәре өсөн дә шарттар булдырыласаҡ.
Халыҡ йыйылышы был проектты Республика адреслы инвестиция программаһына индереүҙең перспективалы һәм маҡсатҡа ярашлы булыу-булмауын билдәләргә тейеш.


text:
Яңы йыл байрамдарында егерҙар браконьерҙарға ҡаршы рейдтарға сығасаҡ
Яңы йыл каникулдарында Башҡортостанда һунарсылыҡ ҡануниәтен күҙәтеү буйынса көн һайын рейдтар ойоштороласаҡ.
Күп йәнлектәргә һунар итеү миҙгеле 31 декабрҙә тамамлана. Яңы йыл байрамдарында тояҡлылар иҫәбенән йәш ҡабандарға ғына һунар итергә мөмкин, уныһы ла даими һунарсыларға беркетелгән һунарсылыҡ биләмәләрендә. 2012 йылдың 29 февраленә тиклем төлкөләргә, ҡуяндарға, бүрегә, урман этенә һәм тағы бер нисә затлы тиреле йәнлектәргә генә һунар дауам ителәсәк.
Закон сигендә эш иткән һунарсылар менән бергә байрамдарҙа браконьерҙар ҙа әүҙемлек күрһәтә башлай. Һунар итеү ҡағиҙәләрен боҙоуға юл ҡуймаҫ өсөн БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының дәүләт һунарсылыҡ өлкәһен күҙәтеү идаралығы хеҙмәткәрҙәре ял көндәрендә лә, байрамда ла эшкә сығасаҡ. Рейдтар бөтә республика территорияһында ойоштороласаҡ, тип хәбәр иттеләр БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Йәнлектәр донъяһын һаҡлау буйынса идаралығынан.


text:
Башҡортостанда һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы тәғәйенләнде
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Георгий Шебаевты үҙ теләге буйынса һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһынан бушатты. Министр вазифаһын башҡарыу бурысы республика һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары Александр Афанасьевҡа йөкмәтелде, тип хәбәр итә Башҡортостан Хөкүмәте сайты.
Ҡыҫҡаса биографик белешмә:
Александр Александрович Афанасьев 1954 йылда Калининградта тыуған. Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлаған. Медицина фәндәре кандидаты.
1977-1983 йылдарҙа – Ғ.Ғ.Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы акушер-гинеколог табибы.
1983-1985 йылдарҙа – Өфө ҡалаһының 4-се клиник балалар табыу йорто акушер-гинеколог табибы.
1985-2000 йылдарҙа – Башҡорт Дәүләт медицина институтының акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы ассистенты, доценты (һуңынан – университетта).
2000-2012 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш акушер-гинекологы.
2012 йылдан әлегә тиклем – Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары.


text:
Өфөлә балаларға, медицина хеҙмәткәрҙәренә һәм пенсионерҙарға грипҡа ҡаршы прививка яһай башланылар
ӨФӨ, 2014 йыл, 15 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфөлә мәктәпкәсә учреждениеларға йөрөүсе балаларға, медицина хеҙмәткәрҙәренә һәм 60 йәштән өлкәнерәк кешеләргә грипҡа ҡаршы прививҡа яһай башланылар. 44 меңдән ашыу кешелек вакцинаның тәүге партияһы Өфө поликлиникаларына килде. Иммунизациялау илебеҙҙә сығарылған балалар өсөн «Гриппол плюс» һәм өлкәндәр өсөн «Гриппол» вакциналары менән уҙғарыла.
Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, мәктәп уҡыусыларына, студенттарға, мәғариф һәм бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренә, пенсионерҙарға, эшләмәгән граждандарға (халыҡтың 20 проценты, йәғни 214 200 кеше), Милли профилактик прививкалар календары сиктәрендә, прививка бушлай яһаласаҡ. Халыҡтың ҡалған өлөшөнә предприятиеларҙың саралары һәм граждандарҙың үҙ аҡсалары иҫәбенә, шулай уҡ «Башҡортостан Республикаһында социаль характерҙағы ауырыуҙарҙы иҫкәртеү һәм уларға ҡаршы көрәш» республика маҡсатлы программаһы сиктәрендә прививка яһау күҙаллана.


text:
Өфөлә «Башинформ» агентлығы фотохәбәрсеһенең «Севастополь! Ҡырым! Еңеү!» күргәҙмәһе асылдыФото: Альберт Заһиров | Видео: Ринат Исҡужин, Мирон Доровских
Өфөлә «Башинформ» агентлығы фотохәбәрсеһенең «Севастополь! Ҡырым! Еңеү!» күргәҙмәһе асылды
Өфөлә «Башинформ» агентлығы фотохәбәрсеһенең «Севастополь! Ҡырым! Еңеү!» күргәҙмәһе асылдыФото: Альберт Заһиров
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Алик Шакиров/.
Өфөлә, Башҡортостан Фәндәр академияһының күргәҙмәләр залында, «Севастополь! Ҡырым! Еңеү!» күргәҙмәһе асылды. Экспозиция авторы, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы фотохәбәрсеһе Олег Яровиков уны Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арнаған.
Бөтә фотоһүрәттәр ҙә былтыр Олег Яровиковтың Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Ҡырымдың Белогорск районына ярҙам күрһәтеү буйынса Оператив штабы составында Ҡырым Республикаһына командировкаһы ваҡытында төшөрөлгән. 2014 йылдың 9 майында фотохәбәрсебеҙгә ярымутрау халҡының Ҡырымды һәм Севастополде немец-фашист илбаҫарҙарынан азат итеүгә 70 йыл тулыуҙы байрам иткән Севастополдә булыу бәхете тейҙе.
Күргәҙмәне асыуҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Ҡырымдың Белогорск районына ярҙам күрһәтеү буйынса Оператив штабы етәксеһе Сергей Новиков, Рәсәй Фоторәссамдар союзының республика бүлексәһе рәйесе Рәмил Килмәмәтов, Өфө дәүләт нефть техник университеты профессоры Олег Мельников, Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы ректоры Сергей Лаврентьев, билдәле фоторәссам һәм фотохәбәрсе Вячеслав Стрижевский, журналистика ветераны Марсель Сәлимов, совет йылдарында студенттарҙың төҙөлөш отрядтарын ойоштороусыларҙың береһе Марат Шәрипов, Олег Яровиковтың коллегалары һәм дуҫтары сығыш яһаны. Уларҙың барыһы ла күргәҙмәгә ҡуйылған эштәрҙең үҙенсәлеклеген, авторҙың юғары профессионаллеген билдәләне. Ысынлап та, фотоһүрәттәр ҡырымдарҙың кәйефен, Ҡырымды һәм Севастополде немец-фашист илбаҫарҙарынан азат итеүгә 70 йыл тулыуҙы байрам итеүгә һәм Рәсәйгә ҡушылыуға бәйле шатлыҡтарын сағылдыра.
Күргәҙмә Башҡортостан Хөкүмәтенең Ҡырым Республикаһының Белогорск районына ярҙам күрһәтеү буйынса Оператив штабы, Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте, республиканың Фәндәр академияһы, «ТурбинаСпецСервис» етештереү предприятиеһы, Рәсәйҙең Фоторәссамдар союзы булышлығында ойошторолған.
Күргәҙмә май аҙағына тиклем дауам итә.
Белешмә. Олег Витальевич Яровиков 1965 йылдың 18 февралендә тыуған. Өфөлә белем алған. 1983-1986 йылдарҙа «Ленинсы» йәштәр гәзитендә тәүге фотоһүрәттәре баҫыла.
Ул республика баҫма матбуғатындағы, фотоһүрәттәр китаптарындағы иллюстрацияларҙың авторы, күп күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Шуларҙың береһе «Башинформ» агентлығының матбуғат конференцияһы залында ҡуйылған.
2002 йылдан Олег Яровиков «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында фотохәбәрсе булып эшләй.


text:
Төбәктә көҙгө йәрминкәләр осоро башланды
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда көҙгө йәрминкәләр осоро башланды. Уҙған ял көндәрендә Октябрьский ҡалаһының Совет майҙанында сауҙа ойошторолдо. Быйылғы тәүге ауыл хужалығы йәрминкәһендә бал һатып алырға мөмкин ине.
Урындағы хакимиәттең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, етештереүселәргә татлы һәм файҙалы продукцияны туранан-тура һатыу мөмкинлеге бирелде. Йәрминкәлә 33 сауҙа урыны ойошторолдо. Бер көндә 2,3 тоннанан ашыу бал һатылды. Шаран, Туймазы, Баҡалы, Бәләбәй, Бүздәк райондары умартасылары Октябрьский халҡына сәскә, йүкә һәм ҡарабойҙай балын тәҡдим итте. Йәрминкәлә умарталыҡтары булған ҡала халҡы ла ҡатнашты. Шулай уҡ төрлө умартасылыҡ продукцияһы бар ине.
Октябрьскийҙа киләһе йәрминкә 12 сентябрҙә иртәнге сәғәт 10-да В.И.Ленин исемендәге майҙанда асыла.


text:
Баш ҡалала «Өфө-Янцзы» халыҡ-ара эшлекле үҙәк төҙөләсәк урында тәүге нигеҙ ташы һалына
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфөлә «Өфө-Янцзы» халыҡ-ара эшлекле үҙәк төҙөләсәк урында тәүге нигеҙ ташы һалына. Сара 5-6 ноябрҙә «Цзянси провинцияһының иҡтисад һәм мәҙәниәт көндәре» сиктәрендә ойошторола. Күргәҙмә, эшлекле һәм мәҙәни саралар уҙғарыу өсөн республикаға Ҡытай провинцияһының рәсми властары һәм компанияларының 200-ҙән ашыу вәкиле килә. Ошо хаҡта «Башинформ» агентлығына «Өфө-2015 ШОС һәм БРИКС офис төркөмө» автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһының матбуғат хеҙмәте һәм киң коммуникациялар департаментында хәбәр иттеләр.
Башҡортостандың Ҡытай партнерҙары менән хеҙмәттәшлекте үҫтереүгә ҡыҙыҡһыныу белдергән эшҡыуарлыҡ даирәләрен «Цзянси көндәре»ндә ҡатнашырға саҡыралар. Ҡытайҙан төҙөлөш, машиналар эшләү, ауыл хужалығы, сауҙа, аҙыҡ-түлек һәм еңел сәнәғәт өлкәһендә махсуслашҡан белгестәр килә.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, эшлекле осрашыуҙарҙан тыш, Башҡортостандың һәм Цзянси провинцияһының бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре араһында B2B форматында һөйләшеүҙәр уҙғарыу ҡаралған.
Ҡытай эшҡыуарҙары менән осрашыуҙар һәм һөйләшеүҙәр үткәреү мәсьәләләре буйынса республиканың Инвестициялар йәлеп итеү буйынса агентлығына мөрәжәғәт итергә кәрәк. Бында сараның программаһы менән танышырға һәм теркәү үтергә мөмкин.


text:
Башҡортостанда ғүмер оҙайлығын арттырыу буйынса саралар планы июлгә әҙер буласаҡ Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда ғүмер оҙайлығын арттырыу буйынса саралар планы июлгә әҙер буласаҡ
Башҡортостанда ғүмер оҙайлығын арттырыу буйынса саралар планы июлгә әҙер буласаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 27 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Июль айында республика Хөкүмәте ултырышында Башҡортостанда ғүмер оҙайлығын 70 йәштән 72-гә тиклем арттырыу буйынса саралар планы тикшереләсәк. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостан юлдаш телеканалына биргән интервьюһында ошо хаҡта белдерҙе.
– Беҙ, республика, үҙ өҫтөбөҙгә ҡатмарлы бурыс алабыҙ. Ике, күп тигәндә өс йыл эсендә республикала уртаса ғүмер оҙайлығын ике йылға тиерлек арттырыу. Быға ирешеү бик ауыр. Бының өсөн бөгөн һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә ниҙәр барғанын, эш планын төҙөү һәм иң мөһиме – ошо планды тормошҡа ашырырға кәрәк, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бөгөн федераль үҙәктән белгестәр, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусылыр, шул иҫәптән академик Рошаль кеүек абруйлы ғалим ҡатнашлығында ошондай эш планын төҙөйбөҙ. Планды июль башында Хөкүмәт ултырышында тыңлаясаҡбыҙ. Уны эшләп бөтөүгә яҡынса ай ярым ваҡыт китәсәк. Артабан шул йүнәлештә эшләйәсәкбеҙ.
Һаулыҡ һаҡлау системаһы эсендәге аҡса халыҡ менән эшләүселәр файҙаһына бүленә, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк етәксеһе.
– Аҡсаны тәү сиратта кешеләр менән эшләгән беренсел звеноға йүнәлтербеҙ, моғайын, – тине Рөстәм Хәмитов. – Йылына 55 мең кеше вафат була, һуңғы 10-15 йылда ошондай хәл дауам итә. Әлеге һандарҙы кәметеү һәм цивилизация күрһәткесенә сығыу өҫтөндә эшләйәсәкбеҙ.


text:
Яңылыҡтар
Республикала Экология йылының планына 118 сара ингән
2017 йылда Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда иғлан ителгән Экология һәм махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылы планына атмосфера һауаһын, һыу объекттарын, үҫемлектәр һәм йәнлектәр донъяһын һаҡлау, шулай уҡ халыҡтың экологик мәҙәниәтен күтәреү өлкәһендә 118 сара ингән. Был хаҡта матбуғат конференцияһында төбәктең тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев һөйләне.
Планлаштырылған сараларҙың барыһын да халыҡ, йәмәғәт ойошмалары, ҡала һәм район муниципалитеттары, предприятиелар тәҡдим иткән. «Экология йылы ҡалдыҡтар менән эш итеү өлкәһендә, тирә-яҡ мөхиткә тәьҫир итеүҙе нормалаштырыуҙа һәм иң яҡшы технологиялар индереүҙә, контроль-күҙәтеү эшмәкәрлегендә барған үҙгәрештәр осорона тура килде, — тип билдәләне министр. — Быларҙың һәммәһе лә илдә һәм республикала артабанғы экология сәйәсәтенең ныҡлы нигеҙе булып тора».
2017 йылда Дуҫлыҡ монументы янындағы Ағиҙел йылғаһының ярын нығытыу өсөн федераль ҡаҙнанан 1 миллиард 100 миллион һәм республика бюджетынан 890 миллион һум аҡса йүнәлтелә.
Айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләрен һаҡлау өлкәһендәге сараларға ҙур иғтибар бүленә. «Парктар маршы» республика конкурстарын, «Башҡорт Уралы» биосфера резерваты биләмәһендә солоҡсоларҙың республика слетын, ҡурсаулыҡ урындары буйлап «Изге утрауҙарҙың дуҫтары» экологик марафонын үткәреү ҡаралған. Быйыл «Ирәмәл» һәм «Алтын солоҡ» тәбиғәт парктарында мобиль бәйләнеш булдырылырға тейеш, «Ҡандракүл» паркында парковка урындары һәм янғын ҡоролмаһы төҙөлә.
Республикала «Шүлгәнташ» биләмәһендә һәм эргә-тирәләге тәбиғәт объекттарында геопарктар булдырыуҙың халыҡ-ара тәжрибәһе тормошҡа ашырыла. Төп маҡсат — туристарҙы йәлеп итеү һәм рекреацияны үҫтереү.
Йыл дауамында экологик белем биреү өлкәһендә «Ҡағыҙ шау-шыуы», «Йәшел сессия» акцияларын, Башҡортостандың төҙөк ауыл биләмәләре һәм иң яҡшы мәктәп урмансылығы конкурстарын ойоштороу күҙаллана.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Шиғырҙар » Һаҡмар ҡыҙы ҡалдырған иҫтәлек
Һаҡмар ҡыҙы ҡалдырған иҫтәлек
Тормошта күп кеше менән осрашырға тура килә. Ана шундайҙарҙың ҡайһы берҙәре йыш ҡына хәтергә төшкөләп тора, ҡайһы яғы менәндер онотолмаҫ яҡты эҙ ҡалдыра.
Бынан ярайһы уҡ күп йылдар элек беҙҙең мәктәпкә юғары уҡыу йортон тамамлаған йәш уҡытыусы эшкә килгәйне. Баймаҡ районының Йомаш ауылынан Лилиә Ҡәйепова булып сыҡты ул. Йәш рус теле уҡытыусыһы эше менән генә түгел, үҙен баҫалҡы, ябай итеп тотоуы менән дә коллективта үҙ кеше булып китте. Ысыны шул, коллегабыҙ, тәүге йыл ғына эшләүенә ҡарамаҫтан, мәктәп тормошонда әүҙемлек күрһәтеүҙән дә ситтә ҡалманы.
Шуныһын да әйтергә кәрәктер: Лилиә Ҡәйепованың дәресен уҡыусылар көтөп алыр ине. Тәнәфестәрҙә уҡытыусылары биргән шиғырҙарҙы яттан һөйләп йөрөр булдылар. Йәш белгестең район, өлкә гәзиттәрендә күләмле мәҡәләләре, шиғырҙары йыш сығып тороуы онотолмай. Мәҡәләләрҙең күбеһе тәрбиәүи темаға арналды.
Йәш коллегабыҙ беҙҙең мәктәптә оҙаҡ эшләмәне, уны комсомолдың район комитетына мәктәптәр бүлеге буйынса эшкә алдылар. Шулай булһа ла, ваҡыт табып, эш-йомошо менән беҙҙең мәктәпкә килгеләп йөрөнө. Мәктәп, уҡыусылар, коллективтың эше менән танышып, кәңәш итеп китә торғайны. Лилиәнең беҙҙең райондан китеп барыуын һуңынан ғына белә алдыҡ. Ҡайһылыр редакцияға эшкә урынлашҡан булған икән. Йәш уҡытыусының гәзит биттәрендә баҫылып сыҡҡан шиғырҙарын ҡыҙыҡһынып уҡып бара торғайныҡ. Йәш кешене ысын тел оҫтаһы, булмышы менән һәләтле шағирә булып китер тип кем уйлаған.
Әйткәндәй, күптән түгел беҙҙең өсөн көтөлмәгән бер яңылыҡ булды. Телевизор экрандары аша Лилиә Ҡәйепованың ижад кисәһен кинәнеп ҡарап ултырҙыҡ. Элекке коллегабыҙҙың шиғырҙарын уҡып ишеттереүен ҡыҙыҡһынып тыңланыҡ. Кисә оҙаҡ барҙы. Таныштары, дуҫ-иштәре, туғандары уны ижади эшмәкәрлеге менән ҙурлап ихлас ҡотланы, гөлләмәләр бүләк итте.
Беҙ ҙә, заманында бергә эшләгән иптәштәре, шағирәгә ижади уңыштар, ныҡлы һаулыҡ, ғаилә бәхете, донъя тыныслығы теләп, барса изге теләктәребеҙҙе гәзит аша юллап ҡалабыҙ.
Закирйән ИТБАЕВ,
хеҙмәт һәм тыл ветераны.
Хәйбулла районы,
Иҫәнгилде ауылы.
Бынан ярайһы уҡ күп йылдар элек беҙҙең мәктәпкә юғары уҡыу йортон тамамлаған йәш уҡытыусы эшкә килгәйне. Баймаҡ районының Йомаш ауылынан Лилиә Ҡәйепова булып сыҡты ул. Йәш рус теле уҡытыусыһы эше менән генә түгел, үҙен баҫалҡы, ябай итеп тотоуы менән дә коллективта үҙ кеше булып китте. Ысыны шул, коллегабыҙ, тәүге йыл ғына эшләүенә ҡарамаҫтан, мәктәп тормошонда әүҙемлек күрһәтеүҙән дә ситтә ҡалманы.
Шуныһын да әйтергә кәрәктер: Лилиә Ҡәйепованың дәресен уҡыусылар көтөп алыр ине. Тәнәфестәрҙә уҡытыусылары биргән шиғырҙарҙы яттан һөйләп йөрөр булдылар. Йәш белгестең район, өлкә гәзиттәрендә күләмле мәҡәләләре, шиғырҙары йыш сығып тороуы онотолмай. Мәҡәләләрҙең күбеһе тәрбиәүи темаға арналды.
Йәш коллегабыҙ беҙҙең мәктәптә оҙаҡ эшләмәне, уны комсомолдың район комитетына мәктәптәр бүлеге буйынса эшкә алдылар. Шулай булһа ла, ваҡыт табып, эш-йомошо менән беҙҙең мәктәпкә килгеләп йөрөнө. Мәктәп, уҡыусылар, коллективтың эше менән танышып, кәңәш итеп китә торғайны. Лилиәнең беҙҙең райондан китеп барыуын һуңынан ғына белә алдыҡ. Ҡайһылыр редакцияға эшкә урынлашҡан булған икән. Йәш уҡытыусының гәзит биттәрендә баҫылып сыҡҡан шиғырҙарын ҡыҙыҡһынып уҡып бара торғайныҡ. Йәш кешене ысын тел оҫтаһы, булмышы менән һәләтле шағирә булып китер тип кем уйлаған.
Әйткәндәй, күптән түгел беҙҙең өсөн көтөлмәгән бер яңылыҡ булды. Телевизор экрандары аша Лилиә Ҡәйепованың ижад кисәһен кинәнеп ҡарап ултырҙыҡ. Элекке коллегабыҙҙың шиғырҙарын уҡып ишеттереүен ҡыҙыҡһынып тыңланыҡ. Кисә оҙаҡ барҙы. Таныштары, дуҫ-иштәре, туғандары уны ижади эшмәкәрлеге менән ҙурлап ихлас ҡотланы, гөлләмәләр бүләк итте.
Беҙ ҙә, заманында бергә эшләгән иптәштәре, шағирәгә ижади уңыштар, ныҡлы һаулыҡ, ғаилә бәхете, донъя тыныслығы теләп, барса изге теләктәребеҙҙе гәзит аша юллап ҡалабыҙ.
Закирйән ИТБАЕВ,
хеҙмәт һәм тыл ветераны.
Хәйбулла районы,
Иҫәнгилде ауылы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Рәсәй » Башҡортостан Дәүләт Советы ултырышына тәҡдимдәр әҙерләй
Башҡортостан Дәүләт Советы ултырышына тәҡдимдәр әҙерләй
Башҡортостан Рәсәй Дәүләт Советының “Бюджет сығымдарының һөҙөмтәлелеген арттырыу буйынса саралар тураһында” ултырышына материалдар әҙерләүҙә ҡатнашасаҡ. Был исемлеккә илдең биш субъекты инә. Төбәктәрҙе һайлап алыуға уларҙың бюджет сығымдарын һөҙөмтәле тотоноу күрһәткестәре булышлыҡ иткән. Мәскәү мэры Сергей Собянин етәкселегендәге эш төркөмө составында 25 кеше, шул иҫәптә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та бар.
Ултырышты үткәреү мәсьәләләренә арналған тәүге кәңәшмәлә Башҡортостан Президенты ҡушыуы буйынса республиканың финанс министры Рузалия Хисмәтуллина ҡатнашты.
Дәүләт Советы ултырышы быйыл августа Мәскәүҙә үтәсәк.
Ултырышты үткәреү мәсьәләләренә арналған тәүге кәңәшмәлә Башҡортостан Президенты ҡушыуы буйынса республиканың финанс министры Рузалия Хисмәтуллина ҡатнашты.
Дәүләт Советы ултырышы быйыл августа Мәскәүҙә үтәсәк.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Фәйзи Ғәсҡәров исемендәге ансамбль Мәскәүҙә юбилей концерты менән сығыш яһаныФото: Азат Гафуров
Фәйзи Ғәсҡәров исемендәге ансамбль Мәскәүҙә юбилей концерты менән сығыш яһаны
Фәйзи Ғәсҡәров исемендәге ансамбль Мәскәүҙә юбилей концерты менән сығыш яһаныФото: Азат Гафуров
Мәскәүҙә, П.И.Чайковский исемендәге концерт залында, Фәйзи Ғәсҡәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүе ансамбле концерты булып уҙҙы.
Ансамблгә 70 йыл элек, 1939 йылда, нигеҙ һалына. Баш ҡалалағы сығыш даны бөтә доньяға таралған бейеү коллективының юбилей датаһына арналған ине.
Байрам концертында ҡатнашыусыларҙы һәм артистарҙы БР Премьер-министры урынбаҫары, Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Ильдус Илешев ҡотланы, Рәсәй мәҙәниәт министры урынбаҫары Юрий Шубин Рәсәй мәҙәниәт министры Александр Авдеевтың ҡотлау һүҙҙәрен уҡып ишеттерҙе. Унда былай тиелгән:
“Фәйзи Ғәсҡәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүе ансамбленең 70 йыллығы менән ҡайнар ҡотлайым. Фәйзи Ғәсҡәров үҙенең бай тәбиғи таланты һәм сикһеҙ эш һөйөүсәнлеге менән үҙенең бейеүҙәрендә тыуған яҡтың матурлығына, кешенең рухи байлығына дан йырлай.
Ансамбль, һис шиһеҙ, Рәсәй мәҙәниәтенең бренды, төбәк халҡының традицияларын һаҡлаусыһы булып тора. Бөгөнгө концерт коллективтың ижади ҡаҙаныштарының парады булыр, ә хореография номерҙары бөтә тамашасыларҙы ла таң ҡалдырыр, һоҡландырыр, тип өмөтләнәм”.
Был көндө республика бейеүселәрен юбилей менән Игорь Моисеев исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле, “Березка” дәүләт хореография ансамбле, М.Е.Пятницкий исемендәге дәүләт академия рус халыҡ хоры, А.В. Александров исемендәге Рәсәй Армияһы йыр һәм бейеү ансамбле ҡотланы.
Әлбиттә, төп көс был көндө юбилярҙарға төштө. Улар әҙерләгән программаға күп милләтле Башҡортостандың мәҙәниәтен сағылдырған бейеүҙәр индерелгән ине. Мәскәү тамашасылары “Зарифа”, “Ете ҡыҙ”, “Бөркөтстан”, “Сәскә ат, Башҡортостаным!” , “Башҡортостан йәшлеге” кеүек бейеүҙәрҙе көслө алҡыштар менән бүләкләне.
Башҡортостан ансамбленең юбилей концертын тиҙҙән “Мәҙәниәт” һәм БСТ каналдарында ҡарарға була.


text:
Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министрлығы бюджет табыштары планын арттырып үтәне
Башҡортостан Республикаһының Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министрлығы 2009 йылда төбәк бюджетына ике миллиард 745 миллион һәм аҡса инеүен тәьмин итте. Был дәүләт милкен файҙаланыуҙан һәм һатыуҙан табыштар. Йыллыҡ планды министрлыҡ 11 процентҡа арттырып үтәне.
Муниципаль берәмектәр бюджеттарына дүрт миллиард 433 миллион һум аҡса инеүе тәьмин ителде – планлаштырғандан 4,7 процентҡа күберәк.
Был һандарҙы БР Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министрлығы коллегияһының уҙған йыл йомғаҡтарына һәм 2010 йыл бурыстарына арналған ултырышында ведомство башлығы Олег Клинский иғлан итте.


text:
500 самаһы Бөйөк Ватан һуғышы ветераны шифаханала дауаланыуға путевка алды
Рәсәй Федерацияһында 12 меңдән ашыу Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, шулай уҡ уларға тиңләштерелгән категория граждандары Еңеү көнө алдынан санатор-курорт дауаланыуға путевка алды, тип хәбәр итә РФ Социаль страховкалау фонды рәсми сайты. Бында май башына путевка алыу тураһында тапшырылған ғаризалар һаны 30 меңдән ашып китте. Һуғыш инвалидтарын һәм ветерандарын шифаханала дауалауҙы ойоштороу тураһында мәғлүмәт Фондтың төбәк бүлексәләренән көн һайын килә; бөтә путевкалар медицина күрһәтмәләренә ярашлы бирелә, тип билдәләнә белдереүҙә.
РФ Социаль страховкалау фонды мәғлүмәттәренә ҡарағанда, иң күп ғаризалар быйыл мартта килде, шул уҡ ваҡытта дүрт меңдән ашыу путевка бирелгән. Апрелдә бирелгән путевкалар һаны алты меңдән ашыу тәшкил итә. Иң күп путевкалар Үҙәк һәм Төньяҡ-Көнбайыш федераль округтарында бирелгән — һәр береһендә өс мең тирәһе; Волга буйы федераль округында ике меңгә яҡын путевка тапшырылған.
Башҡортостанда 1 майға Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙан 760 ғариза биреүсенән 500 кеше санатор-курорт дауалауға путевка алды. Улар башлыса республика биләмәһендә урынлашҡан шифаханаларҙа ял итә.


text:
Фото:
Баш ҡалала «Евро-Өфө-Азия» мода форумына йомғаҡ яһалды
Фото:
2 ноябрҙә Башҡортостандың баш ҡалаһында үткән «Евро-Өфө-Азия» XII мода форумында Лена Карнаухова ательеһы еңеүсе булды. Уның «Мария-Даниэла» пальто һәм күлдәктәр коллекцияһы мода форумы сиктәрендә үткән «Тормош байрам кеүек» конкурсында иң яҡшыһы тип танылды.
Бөтә Рәсәй музыка йәмғиәтенең Башҡортостан производство комбинаты модельерҙары менән әҙерләнгән «Көнсығыш мозаикаһы» коллекцияһы икенсе урынды яуланы.
Өсөнсө урынға Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһын тамамлаусы Ғәлиә Хәйруллина сыҡты.
Призерҙар кубоктар һәм туҡыма, профессиональ техника алыуға сертификаттар алды.
Форумды ойоштороусылар булып Өфө хакимиәте һәм Башҡортостан күргәҙмә компанияһы сығыш яһаны. Сарала 30 модалы кейем коллекцияһы тәҡдим ителде.
Өфө хакимиәте башлығы урынбаҫары Марат Ғәлиуллин фекеренсә, 12 йыл эсендә «Евро-Өфө-Азия» мода форумы иң яҡшы эштәрҙе тәҡдим итеү майҙансығына әүерелде.
— Беҙҙә клиенттың барлыҡ талаптарын да үтәй алырлыҡ ателье, дизайнер һәм кутюрьеларҙың булыуын барыһына ла күрһәтеү беҙҙең маҡсат булып тора. Мода индустрияһының билдәле белгестәренән тыш, конкурста йәш дизайнерҙарҙың да ҡатнашыуы ҡыуандыра. Ҡайһы берәүҙәренең эштәре ҙур ҡыҙыҡһыныу уята, улырҙың ижади һәләттәре киләсәктә лә ҙур һорау менән файҙаланылыр, тип ышанғы килә, — тине жюри ағзаларының береһе, Өфө ҡалаһы хакимиәтенең хеҙмәтләндереүҙәрҙе координациялау һәм көйләү бүлеге начальнигы Ольга Завьялова.


text:
Башҡортостан спортсыһы — самбо буйынса Европа чемпионы
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостан спортсыһы Рөстәм Арыҫланов Загреб ҡалаһында уҙған спорт самбоһы буйынса Европа чемпионатында алтын миҙал яуланы.
100 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында Рөстәм Арыҫланов (тренеры Соломон Кобиашвили) Болгария спортсыһы Иван Ильевты еңде. Өсөнсө урынды белорус Юрий Рыбак менән украин Размик Тоноян бүлеште.
Чемпионат йомғаҡтары буйынса Рәсәйҙең йыйылма командаһы 25 миҙал яуланы: 11 алтын, ете көмөш, ете бронза.
Рөстәм Арыҫланов самбо менән генә шөғөлләнмәй, шулай уҡ ул дзюдо, билбау һәм милли көрәш буйынса ярыштарҙа еңеүсе була һәм призлы урындар яулай.


text:
Торатау
}
Торатау (шәжәрәләрҙә Турағ тағ) — Стәрлетамаҡ ҡалаһынан көнсығышта ҡалҡып торған һоҡланғыс тауҙарҙың береһе. Икенсе төрлө шихан тип тә атайҙар.
Торатау — боронғо замандарҙа хандар нығытмалары, шул иҫәптән «башҡорт халҡына билистиҡлал хан улмыш» Торахандың пайтәхете, ставкаһы торған урын. Шәжәрәлә, легендәләрҙә хәбәр ителгән был мәғлүмәт бөтәһенән элек башҡорт халҡының урта быуаттарҙағы тарихы, топонимикаһының серҙәре.
Йөкмәткеһе
Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Торатау оронимының этимологияһы былай. Уның тәүге компоненты — тора (элекке башҡорт яҙмаларында һәм боронғо төрки телендә тура) һүҙен тарихи-лингвистик планда былай: 1969 йылда бик ҡиммәтле хеҙмәт — Боронғо төрки һүҙлеге баҫылып сыға. Был лөғәттә тура урыҫса «укрепление, жилище, крепость» тигән һүҙ. Тимәк нығытма. Икенсе компонеты — тау.(Рәшит Шәкүр. Исемдәрҙә ил тарихы. Өфө, 1993 й. 255 б.)
Физик-географик ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бейеклеге — ҡоро ер өҫтөнән 280 метр булһа, Ағиҙел йылғаһы кимәленән 275 метр. Ә океан кимәленән абсолют бейеклеге 406 метр. Тауҙың кес кенә биләмәһендә 100 артыҡ төр үҫемлек үҫә. Тауҙың көнбайыш һәм көньяҡ -көнбайыш яғының өҫкө өлөшөндә бер нисә тау тишеге(мәмерйә) бар. Итәгендә «Тыуар-Һалған» күле бар.
Башҡа шихандар кеүек үк, Торатау Тропик диңгеҙҙә һуңғы полезой риф массаларынан 230 млн йыл элек барлыҡҡа килгән.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Торатау — Юрматы ырыуының изге тауы. Борон Торатау эргәһендә «Тыуар-Һалған» күле янында йөрөү тыйылған. Ул урындарҙа дини йолалар үткәрелгән. Легендаларҙа әйтелеүенсә, Торатау мәмерйәләренең береһенә Диафетты (ул һылыуҡай булған) ҡаты бәғерле атаһы бикләп ҡуйған. Сөнки ул урыҫ сардарҙары менән ҡасмаҡсы булған. Мәмерйә ҡапҡаһын ҙур йылан һаҡлаған.
Сталин хакимлыҡ иткән осорҙа тау итәгендә "ГУЛАГ"тың бер зонаһы булған, унда рецидивист ҡатындар тотолған.[1][2]. Әлеге ваҡытта барактарҙың диуарҙары һаҡланып ҡалған.
Торатау парапланеристтарҙың күнекмә урыны булыуы менән дә билдәле.
.
2008 йыл — шорт-лист проектында «Рәсәйҙең ете мөғжизәһе» иҫәбендә (Шихан булараҡ) билдәләнгән[3]
Торатауға ҡағылышлы хәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Торатау һуңғы йылдарҙа Стәрлетамаҡтағы «Сода» асыҡ акционерҙар йәмғиәтен әҙер сеймал булараҡ ҡыҙыҡһындыра. Шундай уҡ ҡурҡыныс Йөрәктауға ла янай. «Торатау шиханын һаҡлайбыҙ» формаль булмаған йәмғиәт башланғысы ҡултамғалар йыйыуҙы ойошторҙо. Рәсәй Федерацияһы Президентына мөрәжәғәтнамә ебәреп, Торатауҙы эшкәртеүҙе тйыуҙы һәм уның янында зоповедник асыуҙы һораны.
- Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов 2010 йылдың 10 октябрендә үҙенең блогында Торатауҙы сеймал булараҡ эшкәртмәйәсәкбеҙ, тип яҙҙы.
- Торатауҙан айырыуса һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе статусын алыу өсөн хоҡуҡ нигеҙ юҡ, тип белдерҙе Башҡортостандың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев[4].
- Рөстәм Хәмитов: Торатау менән Йөрәктауҙан тәбиғәт ҡомартҡыһы статусын алыу өсөн бер ниндәй ҙә нигеҙ юҡ — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 13 ноябрь[5].
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Зыкина Р. Застенок у подножия Тратау (рус.) // Республика Башкортостан : газета. — Уфа, 2005. — 20 сентября. — № 181.
- ↑ См. статью ru:Бирукова, Евгения Николаевна
- ↑ «Семь чудес России»
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 12 ноябрь
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 13 ноябрь


text:
Константин Толкачев Волга буйы федераль округында закондар сығарыуҙы үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн Почет грамотаһы менән бүләкләнде Фото: БР Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәте
Константин Толкачев Волга буйы федераль округында закондар сығарыуҙы үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн Почет грамотаһы менән бүләкләнде
Константин Толкачев Волга буйы федераль округында закондар сығарыуҙы үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн Почет грамотаһы менән бүләкләнде Фото: БР Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2017 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев Волга буйы федераль округы биләмәһендә закондар сығарыу эшмәкәрлеген үҫтереүгә индергән байтаҡ ҙур өлөшө өсөн Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкилдең Почет грамотаһы менән бүләкләнде.
Награданы Өфөнөң Конгресс-холында Рәсәй Федерацияһы Волга буйы федераль округы субъекттарының Дәүләт власының закондар сығарыу (вәкиллекле) органдары ассоциацияһының LII ултырышында Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич тапшырҙы. Шундай уҡ наградалар менән Татарстан Дәүләт Советы Рәйесе Фәрит Мөхәмәтшин һәм Ульяновск өлкәһе Закондар сығарыу Йыйылышы Рәйесе Анатолий Бакаев бүләкләнде. Михаил Бабич бүләкләнгән һәр парламентарийҙың закондар сығарыу үҫешендәге ҡаҙаныштарын һанап үтте.


text:
Лилиә Ғүмәрова: «Бюджет аҡсаларын сифатлы тотоноу — заман талабы»
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, Башҡортостандан сенатор Лилиә Ғүмәрова «Сочи-2015» Халыҡ-ара инвестиция форумы эшендә ҡатнашты. Сара 1 октябрҙән 5-нә тиклем уҙҙы.
Лилиә Ғүмәрова түңәрәк өҫтәлдәрҙә ҡатнашты, унда финанс секторы, федераль башҡарма власть органдары, шулай уҡ Рәсәй эшҡыуарлығы һәм эксперттар берләшмәһе вәкилдәре иҡтисади үҫеш, Рәсәй төбәктәренең аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеген һәм социаль тотороҡлоғон тәьмин итеү мәсьәләләрен тикшерҙе.
«Форумда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам, социаль гарантиялар, инвестиция әүҙемлеге, файҙалы импортты алмаштырыу мәсьәләләре күтәрелде», — тип һөйләне сенатор.
Бөгөн көсөргәнешле бюджет шарттарында сығымдарҙы арттырыу түгел, ә бюджет аҡсаларын сифатлы итеп тотоноу хаҡында уйларға кәрәк. Был —заман талабы.
Сарала 9300 кеше, шул иҫәптән 40 илдән 210 сит ил ҡунағы, 1200 журналист ҡатнашты. Форумға Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев, Рәсәй Хөкүмәте рәйесе урынбаҫарҙары Игорь Шувалов, Ольга Голодец, Аркадий Дворкович, федераль министрҙар, төбәк етәкселәре һәм Рәсәй эшҡыуарлығы вәкилдәре килде.


text:
Уңайһыҙ ботинка, ағыулы күлдәк...9-01-2018, 00:03 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға
“Роспотребнадзор” хеҙмәткәрҙәре, ике ай эсендә эре сауҙа селтәрҙәрен, павильондарҙы, ҡайһы бер магазиндарҙы тикшереп, сифатһыҙ һәм хәүефле тауарҙан тегелгән 110 меңдән ашыу кейем төрөн асыҡлаған.
Өйрәнелгән 70 меңдән ашыу сауҙа партияһының 33 меңенең сифаты тейешле талаптарға яуап бирмәгән. Ә иң ныҡ таралған етешһеҙлек – күндән һәм тиренән тегелгән кейемдәрҙең маркировкаһы юҡ, булһа ла, дөрөҫлөккә тап килмәй. Мәғлүм булыуынса, былтырҙан башлап был төр тауарҙар махсус чип менән тамғаланырға тейеш. Һатып алыусы йорт шарттарында тегелгән билдәһеҙ тунға өҫтөнлөк биреп, үҙен ҙур хәүеф аҫтына ҡуя – кейемдең йөнө ҡойолоуы, төҫө үҙгәреүе ихтимал.
“Роспотребнадзор” сифатһыҙ тип билдәләгән кейемдең һәр өсөнсөһө Ҡытайҙа етештерелгән. Уларҙан ағыулы, насар еҫ килә, дымды насар үткәрә. Бындай кейемдәр аллергия тыуҙыра һәм һыуыҡ алдырыуға булышлыҡ итә. Ҡытайҙа тегелгән аяҡ кейеменең табансаһы ла тейешле талаптарға яуап бирмәй, шуға ла улар яҫы табанлыҡтың үҫешенә килтерә.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, халыҡта бындай тауарҙарға ихтыяж бар. Нимә генә тимәйек, арзан әйбергә ҡыҙығабыҙ шул. Был – илдең иҡтисади күрһәткесенең көҙгөһө. Барлыҡ кешенең дә сифатлы материалдан тегелгән һәм ҡыйбатыраҡ торған кейемде алырлыҡ мөмкинлеге юҡ. Әлегә Рәсәйҙә бәләкәй эшҡыуарлыҡ арзан аяҡ һәм өҫ кейеме менән тәьмин итергә ашыҡмай. Бер нисә ай кейеп ташлау өсөн шуныһы ла ярап торған, тип уйлағандар ҙа юҡ түгел.
“Көрсөктән һуң Рәсәй халҡының 30 проценты тирәһе кейемгә сығымды ҡыҫҡартты, тағы 20 проценты арзан әйбергә өҫтөнлөк бирә башланы, – ти “Деловые люди” тигән ҙур булмаған тегеү заводы етәксеһе Ольга Косец. – Мәктәп формаһына ла ихтыяж кәмене. Әгәр ҙә ата-әсәләр балалар кейеменә лә аҡсаһын йәлләй башлаған икән, тимәк, ғаилә килеме кәмей бара. Әммә нимә булһа ла кейергә кәрәк бит, тап шуға ла улар иң арзан, сифатһыҙ әйберҙе һатып ала, ә предприятиелар өсөн был файҙаға ғына. Тауары үткәс, улар мохтаж ҡатламдың ихтыяжын ҡәнәғәтләндерергә тырыша. Бер ҙә булмаһа, шундай уҡ насар кейемде Ҡытайҙан ташып һаталар.


text:
Белеүебеҙсә, 2013 йылда БР Хөкүмәте Баймаҡ ҡалаһының 75 йыллығын һәм Баймаҡ ҡойоу-механика заводының 100 йыллығын үткәреү буйынса саралар планын раҫларға әҙерләнгәндә район йәмәғәтселеге Бөрйән ырыуының күренекле шәхесе, яугир һәм полководец, мәғрифәтсе һәм дипломат, халҡыбыҙҙың милли геройы Алдар Иҫәнгилдин хөрмәтенә ҡала уртаһында монументаль һәйкәл асыу тәҡдиме менән мөрәжәғәт иткәйне. Алдар батыр, билдәле булыуынса, Нуғай даруғаһы Бөрйән олоҫында (хәҙерге Баймаҡ районы) тыуған, тархан, башҡорт ихтилалдары башлығы. 17-се быуат аҙағында урыҫ армияһының Ҡырым һәм Аҙау (Азов) походтарында ҡатнаша. 1696 йылда Петр I уға вариҫи тарханлыҡ ярлығы (грамота) һәм алтын яҙыулы көмөш ҡынлы ҡылыс бүләк итә.
Хикәйә
Дарить себя—не значит продавать.
И рядом спать—не значит переспать.
Не отомстить—не значит все простить.
Не рядом быть—не значит не любить!
Омар Хайям.
—Иҙрис, бер тапҡыр ғына хыянат итергә ирек бир,—Нәфисә төшкө аш мәлендә ҡапыл иренә ҡараны.—Түҙерлек әмәлем ҡалманы. Рөхсәт ит, зинһар.
Ашыҡмай ғына ашап ултырған ир был хәбәрҙәнме, әллә эргәһендә осоп йөрөгән һағыҙаҡтан ҡотолоу өсөнмө, тәүҙә ҡалағын өҫтәлгә ҡуйҙы, шунан ҡулдары менән һелтәнеп бөжәкте ҡыуҙы. Яңынан ҡалағына теймәне. Ҡалҡынды. Ярһыманы. Ҡатынына мөлдөрәп ҡараны. Был ҡараштан Нәфисә лә ҡалҡынды:
—Мин балаһыҙ йәшәй алмайым, аңла,—тип шыбырҙаны уныһы нишләптер.—Башҡаса бауырыма баҫыр хәсрәтем юҡ минең.
Иҙрис, оҙаҡ ҡарап торғандан һуң, сығыр өсөн ишек тотҡаһына тотондо ла ҡатынына боролдо:
—Һинең тормошоңдан китергә кәрәктер миңә, Нәфисә?
—Юҡ, юҡ, китмә, мәңге китмә!—тип ҡатыны уның янына йүгереп килде. Уның был һүҙҙәренә иғтибар ҙа бирмәй ир ишекте һаҡ ҡына ябып тышҡа сыҡты.
Донъябыҙҙың биҙәге булған гүзәл заттар Мостай Кәрим ише әҙиптәрҙе шулай әсир итеп, ижадҡа илһамландырған, әле лә ҡанатландыра. Хәйер, күҙҙәре янып, йөҙҙәренән нур балҡыған ҡатын-ҡыҙға шағирҙар ғына түгел, башҡалар ҙа табыналыр. Шундай һоҡланғыс, һылыу, уңған, тырыш, мөләйем ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе Сибай ҡалаһында йәшәй. Ул—Лилиә Байсыуаҡова.
Урал аръяғында үткән күп кенә туйҙар, юбилейҙар, балалар байрамдарын үткәреүсе Лилиәнең һөнәре буйынса математика уҡытыусыһы булыуына ышаныуы ла ҡыйын. Бәләкәй саҡтан сәхнәнән төшмәгән ҡыҙ мәктәпте тамамлағас та теүәл фәндәр йүнәлешен һайлай. Сибай институтына уҡырға инә. Студент сағында ла әүҙем була. Байрамдар, радиола эстрада тураһында башҡорт телендә тапшырыуҙар алып бара ул. Уҡыуын яҡшы ғына тамамлаған ҡыҙ күңеленең ижадҡа тартылыуын тойомлай һәм артабан күңел ҡушыуы буйынса эшләргә ҡарар итә.
Гөлдәр ҠАДАЕВА
Хәйбулла районының Аҡъяр ауылының «Бикбау» сауҙа үҙәге ҙур ҡалаларҙыҡынан бер ҙә ҡалышмай. Бында йәнең теләгән әйбер, йыһаз бар, ризыҡтарҙың төрлөлөгөнән кәштәләр һығыла. Район үҙәгендә йәшәүселәр ҙә, ауылдарҙан килеүселәр ҙә айырыуса «Бүләктәр. Һауыт-һаба. Картиналар» бүлеген үҙ итә. Ни өсөн тиһегеҙме? Сөнки бында хаҡтар арзан, әйберҙәр төрлө һәм үҙенсәлекле. Иң мөһиме—бүлектең хужабикәһе Рәфиә Рафиҡ ҡыҙы Үзбәкова һәр һатып алыусыны яҡты йөҙ менән ҡаршы ала, теләгән әйберҙәрен һайлаша.
Статистика мәғлүмәттәренә ҡарағанда, бөгөн илебеҙҙә йәшәгән һәр унынсы уҡыусы наркотик татырға өлгөргән. Ә колледждарҙа һәм техникумдарҙа хәлдәр бигерәк тә киҫкен. Университет, институттарҙа, айырыуса абруйлы тип һаналғандарында, студенттарҙың 30 проценты—ошо илерткес матдәнең ҡоло.
—Наркомания Рәсәй халҡын юҡҡа сығарыу менән янай. Наркотик һатыусыларға ҡаршы көрәшеүҙән тыш, уға ихтыяжды кәметеү, яңы быуын наркомандарының барлыҡҡа килеүен иҫкәртеү йүнәлешендә лә әүҙем эшләргә кәрәк,—тип мөрәжәғәт итте Сибай ҡалаһының медицина колледжында наркоманияға ҡаршы үткән сарала Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығының наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешенә ҡаршы көрәш идаралығының Сибай ҡалаһы буйынса бүлек начальнигы Д.Б.Үзбәков.
Хаҡлы ялға сығыусыларҙың күбеһе үҙен өй мәшәҡәттәренә, ғаиләһенә бағышларға тырыша. Әммә араларында әүҙем тормош алып барыусылар ҙа осрай. Сибай ҡалаһында йәшәүсе мәғариф ветераны, 37 йыл ғүмерен балалар уҡытыуға арнаған Нурбикә Әсхәт ҡыҙы Хөснуллинаны заман менән бергә атлаусы ханымдар рәтенә индерергә була. Йөҙөнән нур һәм йылмайыу китмәгән әңгәмәсем үҙ шөғөлөн табып, бәхетле йәшәй. Барлыҡ уңыш-ҡаҙаныштары өсөн ул яратҡан ғаиләһенә—иренә, балаларына һәм ейән-ейәнсәрҙәренә рәхмәтле.
—Нурбикә Әсхәт ҡыҙы, ағас тамыры менән, ә кеше нәҫеле менән көслө. Үҙегеҙ менән яҡындан таныштырып үтһәгеҙ ине?
Һуңғы арала стилләштерелгән милли биҙәүестәр, этно-стилдә эшләнгән төрлө аксессуарҙар замана зауығына әйләнде. Хәҙер ҡатын-ҡыҙҙар милли биҙәгебеҙҙе сағылдырған матур-матур алҡа-балдаҡтарға, беләҙек-муйынсаҡтарға, сәсүрмескә, селтәрҙәргә өҫтөнлөк бирә.
Сығышы менән Хәйбулла районының Аҡназар ауылынан булған Фидан Сәғитов Өфөлә ярты йыл инде ошондай матурлыҡты тыуҙырыу менән булыша башлай.
—Көндәрҙең береһендә сәй табыны артында ҡайнымдар менән Алтай крайына булған сәйәхәтебеҙ тураһында фекер алышып ултырҙыҡ. Туристар өсөн иҫтәлеккә ул яҡта нимә генә һатмайҙар: сувенирҙар, Алтай үләндәре, этностилдә эшләнгән биҙәүестәр, орнаменттар төшөрөлгән әйберҙәр. Беҙҙең Башҡортостанға ла бик күп туристар килә. Улар күберәк билдәле мәмерйәләргә, ҡурсаулыҡтарға бара. Шул маршрут буйлап үҙебеҙ ҙә йөрөп сыҡтыҡ. Беҙҙә иҫтәлек өсөн шул ерҙең тәбиғәте төшөрөлгән примитив магниттар, төрлө яҙыуҙар төшөрөлгән футболка-бейсболкалар ғына һатыла. Шул турала уйланып ултырғанда ҡайным: «Үҙебеҙҙең этностилдә эшләнгән сувенирҙар булһа яҡшы булыр ине.
Өй тултырып гөлдәр үҫтереүсе хужабикәләргә мин һәр ваҡыт бер аҙ көнләшеп ҡарайым. Сөнки тәҙрә төптәрен биҙәп ултырыусы аллы-гөллө сәскәләрҙе тәрбиәләү өсөн күпме наҙ, дәрт кәрәк.
Баймаҡ районының Билал ауылында йәшәүсе Фатима Fайсина ла сәскәләр донъяһына ғашиҡ.
—Бала саҡтан төрлө-төрлө сәскәләр үҫтерергә хыялландым. Йәштән фермала һауынсы булып эшләгәс, яратҡан шөғөлөмә ваҡыт ҡалмай торғайны. Хаҡлы ялға сыҡҡас та быға иркенләп тотондом. Урамдағы баҡсаны киңәйтеп сәскәләр ултырттым. Ҡайҙалыр уларҙың яңы төрөн күреп ҡалһам, мотлаҡ үҙемә алып ҡайтыр булдым. Йорт гөлдәрен бер япраҡтан да үҫтереп була бит. Тик уларҙы бала кеүек ҡарарға кәрәк,—ти Фатима Хәләф ҡыҙы.
Сәскәселек менән шөғөлләнеүсе ханымдың өйөндә 70 төрлө бүлмә гөлө иҫәпләнә. Мәҫәлән, Әҙрәс исемлеһенең (Бегония) 22 төрө бар икән. Әлеге мәлдә уларҙың күбеһе сәскә ата башлаған. Миләүшәләрҙең—9, кактустарҙың 3 төрө шау сәскәгә күмелгән. Фатима апайҙың иң яратҡаны—тамсы гөлө. Уның уттай янып торған ҡыҙыл сәскәләре өйгә айырыуса йәм бирә.
Уңған хужабикәнең тәҙрә төбөндә хатта лимон-мандариндар ҙа емеш биреп ултыра.
Наҙгөл Байғужина—Хәйбулла районының Юлбарыҫ ауылы ҡыҙы. Ул 9-сы класҡа тиклем тыуған ауылында уҡыһа, 10-11 кластарҙа Баймаҡ лицейында белем ала. Яҡшы билдәләргә генә өлгәшкән уҡыусы спортты үҙ итә, волейбол секцияһында шөғөлләнә. 2012 йылда лицейҙы тамамлағас, Орск гуманитар-технология университетына уҡырға инеп, программист һөнәрен үҙләштерә. Бакалавр дипломы алған ҡыҙ артабан Мәскәү машина төҙөү университетының магистратураһына бара. Әле ул информатика һәм идара итеү системаһы факультетында уҡый.
Йылайыр районының Юлдыбай ауылында тегеү цехы асылыуға бер йыл тула. Урындағы халыҡҡа бик кәрәкле хеҙмәт күрһәтеүсе Рәфиә Солтановаға ауылдаштары рәхмәт әйтеп бөтә алмай.
Сибай педагогия колледжының технология бүлеген тамамлағас, Рәфиә 4 йыл ҡаланың «Интерьер» ателье-магазинында эшләп тәжрибә ала. Дизайн, тегеү-нағышлау серҙәренә төшөнгән ҡыҙҙың күңелендә үҙ эшен асыу теләге тыуа. Тыуған ауылына ҡайтып, ата-әсәһенең фатихаһын алғас, яратҡан эшенә тотона ул. Район хакимиәте булышлығы менән 218 мең һумлыҡ дәүләт ярҙамын алыуға өлгәшә. Был аҡсаға ул сит илдә етештерелгән теген машиналары һатып ала. Дауахананың икенсе ҡатында буш торған бүлмәне ҡуртымға алғас, эш яйға һалына. Йәш эшҡыуар яңы эш урындары булдыра. Оҫта тегенселәр Гөлсирә Саптарова менән Гөлдәр Дәүләтсурина ең һыҙғанып эшкә тотона.


text:
Мостай Кәримдең тыуған көнөнә республика географтары Ҡабарҙа-Балҡарҙағы түбәне уның исеме менән атарға теләй Фото: Олег Яровиков
Мостай Кәримдең тыуған көнөнә республика географтары Ҡабарҙа-Балҡарҙағы түбәне уның исеме менән атарға теләй
Мостай Кәримдең тыуған көнөнә республика географтары Ҡабарҙа-Балҡарҙағы түбәне уның исеме менән атарға теләй Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 19 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Евгения Сюткина/.
Башҡортостанда 20 октябрҙә республиканың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең 98-се йыллығын билдәләргә әҙерләнәләр.
Атаҡлы яҙыусының 100 йыллығына Рус география йәмғиәтенең Башҡортостандағы төбәк бүлексәһе әҙерләгән ҙур акция күҙаллана. Рус география йәмғиәтенең ғәмәлдәге ағзаһы Александр Лынник һөйләүенсә, Ҡабарҙа-Балҡарҙағы түбәне танылған яҡташыбыҙҙың исеме менән атарға теләйҙәр.
«Рус география йәмғиәтенең Башҡортостандағы төбәк бүлексәһе Мостай Кәримдең исеме менән уның дуҫының тыуған төйәгендә, Ҡабарҙа-Балҡарҙағы исемһеҙ тауҙарҙың береһен атау башланғысы менән сыҡты. Әлеге ваҡыта Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Ҡабарҙа-Балҡар власына ошо сараны үткәреүгә рөхсәт һорап хат ебәрҙе. Был башланғысҡа унда ыңғай ҡаранылар һәм октябрь аҙағына тиклем ҡарар сығарырға тейештәр.
Рәсми рәүештә рөхсәт алғандан һуң киләһе йәйҙә Төньяҡ Кавказға экспедицияға барырға йыйынабыҙ. Ҡабарҙа-Балҡар альпинистары беҙҙең өсөн Ҡайсын Кулиев түбәһе янында исемһеҙ тауҙы һайлай. Тау түбәһе ярайһы уҡ юғары – диңгеҙ кимәленән дүрт мең саҡрым самаһы булырға тейеш, әммә үрләргә мөмкин буласаҡ».
Тулыраҡ «Электрон гәзит»тә уҡығыҙ.


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Бүләгегеҙҙе алып ҡыуандым
Бүләгегеҙҙе алып ҡыуандым
Һаумыһығыҙ, хөрмәтле «Йәшлек» гәзите хеҙмәткәрҙәре!
Һеҙгә оло рәхмәт белдереп, хат ебәреүсе Ҡырмыҫҡалы районының Бишауыл-Уңғар ауылында йәшәүсе, йәштәр гәзитен яратып уҡыусы Әнисә Ислам ҡыҙы Меркулова булыр. Мин «Йәшлек»-фараз»ға яҙғайным да, күберәк тираж яҙып ташлағанмын. Үҙемдең исемемде гәзиттә уҡығас, эй, шатландым инде, еңеүселәр араһында районыбыҙҙан минең генә исем бар ине бит. Ул бүләкте ҡайһылай ғына итеп барып алырға инде, тип йөрөһәм, хат ташыусы ҡыҙым Гөлнәзирә йүгереп килеп инде лә: «Инәй, бүләгең килгән бит», – тине. Эй, һөйөндөм инде. Өйгә ингәс тә дискыны ҡуйып ебәрҙек һәм йырҙарын рәхәтләнеп тыңланыҡ.
Гәзитегеҙ бик шәп сыға, рәхмәт. Ҡайһы бер материалдарҙы ҡат-ҡат уҡыйым. Күберәк хикәйәләр баҫтырһағыҙ, тағы ла шәп булыр ине.
Һеҙҙең барығыҙға ла эшегеҙҙә уңыштар, ғаилә бәхете, ә иң мөһиме – сәләмәтлек теләп ҡалам.
Киләһе 2011 йылға ла яратҡан гәзитемә яҙылырға тип торам.
Әнисә Меркулова.
Ҡырмыҫҡалы районы,
Бишауыл-Уңғар ауылы.
Һеҙгә оло рәхмәт белдереп, хат ебәреүсе Ҡырмыҫҡалы районының Бишауыл-Уңғар ауылында йәшәүсе, йәштәр гәзитен яратып уҡыусы Әнисә Ислам ҡыҙы Меркулова булыр. Мин «Йәшлек»-фараз»ға яҙғайным да, күберәк тираж яҙып ташлағанмын. Үҙемдең исемемде гәзиттә уҡығас, эй, шатландым инде, еңеүселәр араһында районыбыҙҙан минең генә исем бар ине бит. Ул бүләкте ҡайһылай ғына итеп барып алырға инде, тип йөрөһәм, хат ташыусы ҡыҙым Гөлнәзирә йүгереп килеп инде лә: «Инәй, бүләгең килгән бит», – тине. Эй, һөйөндөм инде. Өйгә ингәс тә дискыны ҡуйып ебәрҙек һәм йырҙарын рәхәтләнеп тыңланыҡ.
Гәзитегеҙ бик шәп сыға, рәхмәт. Ҡайһы бер материалдарҙы ҡат-ҡат уҡыйым. Күберәк хикәйәләр баҫтырһағыҙ, тағы ла шәп булыр ине.
Һеҙҙең барығыҙға ла эшегеҙҙә уңыштар, ғаилә бәхете, ә иң мөһиме – сәләмәтлек теләп ҡалам.
Киләһе 2011 йылға ла яратҡан гәзитемә яҙылырға тип торам.
Әнисә Меркулова.
Ҡырмыҫҡалы районы,
Бишауыл-Уңғар ауылы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.