text:
Фото:
Башҡортостан һәм Свердловск өлкәһе хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы
Фото:
2 июлдә Екатеринбургта Башҡортостан һәм Свердловск өлкәһе Хөкүмәттәре араһында иҡтисади, социаль һәм мәҙәни өлкәләрҙә хеҙмәттәшлек итеү тураһында яңы килешеүгә ҡул ҡуйылды. Башҡортостан Республикаһы яғынан килешеүҙе — Президент Рөстәм Хәмитов, Свердловск өлкәһенән губернатор Александр Мишарин имзаланы.
Александр Мишарин билдәләүенсә, яңы килешеү сәнәғәт, энергетика һәм транспорт системаһын үҫтереү өлкәһендә бер нисә ҙур проектты тормошҡа ашырырға мөмкинлек бирәсәк.
— Свердловск өлкәһе менән Башҡортостанды элек-электән дуҫлыҡ ептәре бәйләй, — тине Александр Мишарин. – Беҙҙең төбәк биләмәһендә 50 меңдән ашыу башҡорт йәшәй, һәм был – өлкәлә йәшәгән кешеләрҙең иң әүҙем өлөштәренең береһе. Беҙҙең төбәк иҡтисадтары электән бер-береһенә бәйле үҫешкән. Беҙ Башҡортостандан нефть эшкәртеү продукттары алабыҙ.
Губернатор һүҙҙәренсә, Башҡортостан һәм Свердловск өлкәһе берлектә һыуһаҡлағыстар төҙөү буйынса проекттарҙы ла бойомға ашырасаҡ. Свердловск өлкәһе республиканың туризм үҫеше буйынса тәжрибәһен дә үҙләштерергә ниәтләй.
Рөстәм Хәмитов, ике төбәк иҡтисади йәһәттән генә түгел, рухи һәм мәҙәни мөнәсәбәттәр менән дә бәйле, тип билдәләне. Башҡортостандың төньяҡ райондары белем алыу һәм эш урындары өсөн әүәлдән Свердловск өлкәһенә тартыла.
— Беҙ килешеүҙе ысынбарлыҡтағы эштәр һәм проекттар менән тулыландырасаҡбыҙ,— тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Уның билдәләүенсә, ниндәй федераль округҡа инеүенә ҡарамаҫтан, Уралдың ике төбәге берлектә үҫешергә тейеш.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 535
АКТУАР ИҪӘП-ХИСАП, страховкалау учреждениеһы м‑н страховкалаусы араһында үҙ‑ара мөнәсәбәт урынлаштырыусы матем. һәм статистик законлылыҡтар системаһы. А.и.‑х. страховка фондының барлыҡҡа килеү һәм сарыф ителеү механизмын математик формулалар ярҙамында сағылдыра.
Башҡортостанда страховка өлкәһендәге финанс эшмәкәрлектә хәүефлек ихтималлығы 20 б. 90‑сы йй. өйрәнелә башлай. Математик статистика ысулына нигеҙләнгән актуар тикшеренеүҙәр Башҡорт дәүләт университетында (страховкалау компаниялары эшмәкәрлеген Монте Карло ысулы нигеҙендә моделләштереү; етәкс. С.И.Спивак), Авиация техник университетында (инвестиция проекттарының матем. анализлау ысулдарын эшләү; етәкс. Е.М.Бронштейн), Өфө нефть техник университетында (реаль инвестицияларҙа финанс хәүефлек ихтималлығын анализлау; етәкс. Р.Н.Бәхтизин), Бөтә Рәсәй ситтән тороп уҡыу финанс‑иҡтисад институтының Өфө филиалында (һалым һалыу процестарын матем. моделләштереү; Н.Д.Бублик, С.А.Горбатков, А.Б.Секерин) үткәрелә. Ҡатмарлы портфель инвестицияларының матем. моделдәре һәм оптималләштереү ысулдары эшләнгән (Бронштейн, Спивак). ӨДАТУ эргәһендәге Белгестәрҙең квалификацияһын һәм белемен күтәреү Төбәк тармаҡ‑ара үҙәгендә актуар тикшеренеүҙәр б‑са белгестәр әҙерләү ойошторолған (1996—2000 йй. Лондон актуарийҙар ин‑ты м‑н берлектә). 1994 й. алып Рәсәй актуарийҙар гильдияһының Башҡ‑н бүлеге (рәйесе Спивак) эшләй. 2000 й. БДУ‑ла актуар үҙәк асыла.
Әҙәб.: Bronshtein E.M., Spivak S.I. Convex structure & theory of the investments //Institute of Actuaries Investment Conference & 8th AFIR International Colloquium. Cambridge, 1998.
С.И.Спивак
Тәрж. С.М.Рәхимова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 248
СЕРПЕНТИНИТ (лат. serpentinus — йылан), з м е е в и к, метаморфик тау тоҡомо. Mg3[Si2O5](OH)4 составлы серпентин төркөмө минералдары хризотилдан, антигориттан, лизардиттан һәм ромб пироксены б‑са бастит псевдоморфозаларынан тора. Составында тальк, термолит, магнетит, хромит ҡушылмалары бар. Төҫө төрлө төҫмөрлө йәшел. Дуниттарҙың, перидотиттарҙың, пироксениттарҙың, амфиболиттарҙың магматизмдан һуңғы үҙгәреүҙәре (серпентинизация) барышында барлыҡҡа килә. Биҙәү таштары һәм йөҙләү таштары итеп ҡулланыла. С. б‑са ашалыу ҡатлауында силикатлы никель‑кобальт һәм тәбиғи легирланған тимер мәғдәндәре барлыҡҡа килә. БР‑ҙа С. тальк (Әбделҡасим, Пугачёв, Кузьма‑Демьяновка, Кирәбе), асбест (Әбделҡасим һ.б.), магнезит (Ҡалҡан, Шимәрәй), лиственит (Миндәк), нефрит (Кузьма‑Демьяновка; бөтәһе лә — Учалы р‑ны), тимер мәғдәндәре (Переволочан), силикатлы никель мәғдәндәре (Юлбарыҫ; икеһе лә — Хәйбулла р‑ны) ятҡылыҡтары һәм сығыштары м‑н бәйле Ҡыраҡа, Миндәк, Нәрәле, Кирәбе, Һаҡмар, Байғусҡар һ.б. ультраһелтеле массивтарында үҫешкән.
А.А.Алексеев
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 500
БАХМУТ ҠӘБЕРЛЕГЕ, Бахмут мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы. 3—7 бб. ҡарай. Нуриман р‑ны Сандар а. янында урынлашҡан. Өфө өйәҙенең Бахмут (Печёнкин) яңы ауылы (бөгөнгө көндә юҡ) исеме м‑н аталған. 1911 й. В.В.Гольмстен һәм Д.Н.Эдинг тарафынан асыла, 1921 й. М.С.Смирнов һәм М.И.Касьянов, 1928 й. А.В.Шмидт, 1960 й. Н.А.Мәжитов тарафынан тикшерелә. Ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр иҫәбенә инә. 48 ҡәбер өйрәнелгән. Мәйеттәр ҡәбер соҡорҙарына ҡабыҡҡа урап, салҡан ятҡырып, баштары м‑н көнсығышҡа ҡаратып (көньяҡҡа йәки төньяҡҡа ауыштырып) ерләнгән. Керамика ваҡ соҡорло биҙәк баҫылған туҫтаҡ рәүешендәге һауыттарҙан ғибәрәт. Ир заты ҡәберҙәрендә — эш һәм яу ҡоралдары (балталар, бысаҡтар, тимер уҡ башаҡтар һәм һөңгө остары), ҡатын‑ҡыҙҙыҡында биҙәүестәр (бронза сикә суҡтары, түшкә таға торған айыу һындары рәүешендәге суҡтар, сым беләҙектәр) табылған.
Б.ҡ. материалдары Тарих музейында (Мәскәү), Археология һәм этнография музейында, Милли музейҙа һаҡлана.
Әҙәб.: Шмидт А.В. Археологические изыскания Башкирской экспедиции АН СССР //Хозяйство Башкирии. 1929. № 8, 9; Мажитов Н.А. Бахмутинская культура //Степи Евразии в эпоху средневековья. М., 1981.
А.Ф.Йәминов, Н.А.Мәжитов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Донъя яңылыҡтары
Төркиәлә Рәсәй туристары менән автобус аварияға осрай
Бөгөн иртәнсәк, 29 августта, Антальяла Рәсәй туристарын алып китеп барған автобус йөк машинаһы менән бәрелешә. Һөҙөмтәлә, автобус һыу каналына төшөп китә. (к1)
Ағыулы йыландар хаҡында иҫкәртеүҙәр: ысынбарлыҡмы әллә ялғанмы?
Башҡортостанда социаль селтәрҙәрҙә һуңғы осорҙа ағыулы йыландар хаҡында мәғлүмәттәр йышайҙы. WhatsApp селтәрендә билдәләүҙәренсә, был йыландар бик хәүефле һәм ағыулы. Уларҙың оҙонлоғо дүрт метрға барып етә. (к1)
Донъя яңылыҡтары – 27.04.2018
Мәскәүҙә террор ғәмәлдәре иҫкәртелде, Көньяҡ менән Төньяҡ Корея ярашырға теләй, Ҡушма штаттарҙағы нефть эшкәртеү заводында янғын сыҡты. Ошо һәм башҡа яңылыҡтар беҙҙең байҡауҙа ҡарағыҙ.
Донъя яңылыҡтары – 18.04.2018
1 майҙан Рәсәй халҡы Ҡытайҙағы Хайнань утрауына визаһыҙ сәйәхәт ҡыла аласаҡ, ә Ҡырымда тәүге мосолман интернет-радиоһы эшләй башлаған. Рәсәй һәм Донъяла тағы ниндәй яңылыҡтар бар? Был турала беҙҙең көндәлек байҡауҙа.
Донъя яңылыҡтары – 05.04.2018
Донъяла ниндәй яңылыҡтар бар? Был һорауға БСТ каналының Яңылыҡтар хеҙмәте яуап бирә.
Донъя яңылыҡтары - 03.04.2018
Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы етәксеһе Элла Памфилова Кремлдәге осрашыуҙа Рәсәй Президенты Владимир Путинға яңы вәкәләттәр мөҙҙәтенә дәүләт башлығы танытмаһын тапшырҙы. Ул ғәмәлдәге дәүләт башлығын ышаныслы еңеүе менән ҡотланы. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Рәсәй халҡы Президенты 18 мартта һайланы. Уның һөҙөмтәләре буйынса Владимир Путин 76 проценттан ашыу тауыш йыйҙы.
Донъя яңылыҡтары - 02.04.2018
Рәсәйҙә ракетаға ҡаршы оборона системаһында яңы ҡорал уңышлы һынау үтте. Был турала Оборона министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Ракета Ҡаҙағстандағы Һары-Шаған полигонынан һауаға күтәрелгән һәм шартлы сәпте билдәләнгән ваҡытта юҡ иткән. Ракетаға ҡаршы оборона системаһы Хәрби йыһан көстәренә ҡарай һәм илде һауа-йыһан һөжүменән һаҡлай.
Донъя яңылыҡтары - 30.03.2018
Рәсәйҙең оборона министрлығы «Сармат» тип аталған яңы континент-ара баллистик ракетаны һынаны. Плесецк космодромында төшөрөлгән видеояҙма бөгөн интернетҡа һалынды. 200 тонналыҡ ракета совет осорондағы «Воевода» комплексын алмаштырыр тип көтөлә. Һынауҙың «әүҙем өлөшө» башланыуы тураһында Владимир Путин 1 мартта федераль йыйылышҡа йыллыҡ мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһаған ваҡытта белдерҙе.
Америкала фикус менән ҡатын өйләнешкән
Тропик ағастың тамырҙары шәхси милеккә үҫеп үткәне өсөн уға ҡырҡыу хәүефе янаған. Үҫемлекте һәләкәттән ҡотҡарыр өсөн ҡатын ағас менән никахҡа ингән.
Донъя яңылыҡтары - 07.03.2026
Криптовалюта киләсәктә Рәсәйҙә иҫәпләшеүҙә лә ҡулланылыуы ихтимал. Виртуаль аҡсаларҙы хатта, һумдарға ла әйләндерергә мөмкин буласаҡ. Әммә бары тик закон менән ҡаралған осраҡта һәм шарттарҙа ғына. Илдә һанлы иҡтисадты хоҡуҡи көйләү юлдары барлана. Был өлкәләге хоҡуҡи мөнәсәбәттәрҙе көйләүсе закон проекты бөгөн Дәүләт Думаһына индерелде.
Донъя яңылыҡтары - 23.03.2018
Рәсәй үҙәк һайлау комиссияһы Президент һайлауы йомғаҡтарын раҫланы. Комиссияның бөгөн үткән ултырышында тауыш биреүҙең һуңғы һөҙөмтәләре иғлан ителде. Уларға ярашлы, Владимир Путин 76, 69 процент тауыш йыйып Президент итеп һайланды. Дөйөм алғанда, уға 56 миллион 430 мең 712 кеше тауыш биргән. Был дөйөм һайлауҙа ҡатнашыусыларҙың яртыһынан күбеһе тигән һүҙ. Һайлау һөҙөмтәләре иғлан ителгәндән һуң Президент Владимир Путин үҙәк телеканалдар аша Рәсәй халҡына мөрәжәғәт итте. Дәүләт башлығы күрһәтелгән ышаныс өсөн рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе һәм илде артабан алға әйҙәү өсөн берләшеүҙең мөһимлегенә туҡталды.
Донъя яңылыҡтары - 21.03.2018
Америка Ҡушма Штаттары президенты Дональд Трамп Владимир Путинды һайлауҙа еңеүе менән ҡотланы. Аҡ Йорт башлығы Рәсәй етәксеһенә телефондан шылтыратҡан. Яҡтар энергетика һәм башҡа өлкәләрҙә хеҙмәттәшлекте үҫтереү кәрәклеге буйынса ла һөйләшкән. Бынан тыш, лидерҙар Сүриә һәм Украиналағы хәлдәр, шулай уҡ юғары кимәлдә осрашыу үткәреү мөмкинлеге буйынса фекер алышҡан.
Донъя яңылыҡтары - 20.03.2018
Владимир Путин запастағыларҙы хәрби күнекмәләргә саҡырыу тураһында указға ҡул ҡуйҙы. Ике айлыҡ йыйындар Рәсәй Ҡораллы Көстәрендә, дәүләт һағы органдарында һәм Федераль именлек хеҙмәтендә уҙа. Күнекмәләрҙе ойоштороу һәм үткәреү өсөн хөкүмәт һәм төбәк башҡарма власть органдары яуаплы. Уларҙы уҙғарыу ваҡытын Оборона министрлығы билдәләй.
Донъялағы иң һуңғы ата төнъяҡ аҡ мөгөҙморон үлгән
Кениялағы Ол-Педжет тәбиғәт һаҡлағысында 19 март көндө 45 йәшлек мөгөҙморондо үлтергәндәр. Судан исемле мөгөҙморон донъялағы һуңғы орғасы ине.
Өфөнән Мысырға рейстар тергеҙелә
“Аэрофлот” компанияһы мәғлүмәте буйынса, Ҡаһирәгә тәүге самолет 11 апрелдә осасаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 310
ПРИТЧА (кинәйәле хикәйә, нәсихәтле хикәйә), фольклор һәм әҙәби жанр, ҡыҫҡа дидактик‑аллегорик хикәйә. Йөкмәткеһе һәм функцияһы б‑са П. мәҫәлгә яҡын, әммә, унан айырмалы рәүештә, билдәле бер контекста ғына мәғәнәһе була, шуға күрә унда үҫешкән сюжет хәрәкәте булмай һәм ябай сағыштырыуға тиклем ябайлаша ала (шулай булыуға ҡарамаҫтан, үҙенсәлекле символик тулылығын һаҡлай). П. мәҫәлгә ҡарағанда тәрәнерәк, дөйөм кешелек йомғаҡлауына дәғүә итә. П. ысынбарлыҡ, ғәҙәттә, абстракт хәлдә, хронологик һәм терр. билдәләрһеҙ бирелә, ҡатнашыусыларҙың конкрет тарихи исемдәре булмай. П. ситләтеп әйтеүҙең мәғәнәһе аңлайышлы булһын өсөн новелла эффектын ҡулланыу ҙа хас, уға ҡайһы ваҡыт аллегорияны аңлатыу ҙа инә. Башҡ. фольклорында киң таралған. Башҡорт әҙәбиәтендә П. жанры Аҡмулла, Һ.С.Сәлихов, М.Ғафури, М.Кәрим, Ғ.Б.Хөсәйенов, Ф.М.Бүләков һ.б. ижадында осрай.
Әҙәб.: Башкирское народное творчество. Т.6. Шуточные сказки и кулямасы. Уфа, 1992.
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Сәмәү шәп ҡурайсы, йырсы, сәсән һүҙле кешеләрҙең береһе булған. Шуның өҫтәүенә бик көслө лә булып,
уҡтан да төҙ атҡан. Ҙур йыйындарҙа көрәшеп үҙенең бәһлеүәнлеген күрһәтеп, Сәмәү бәһлеүән тигән исеме менән дә дан тотҡан. Тормошо ярлы булған, күп ваҡыт байҙарға хеҙмәт итеп, ялсылыҡта көн күргән.
Ололарҙың һөйләүе буйынса, ул хәҙерге Баймаҡ районының Иҫәнбәт йәки Ишбирҙе ауылынан булырға тейеш. Сөнки ул бер йыл Иҫәнбәт ауылында байҙа эшләһә, икенсе йылда Ишбирҙе ауылында Урманшин тигән байҙарҙа хеҙмәт иткән.
Байҙа йөрөгән сағында күбеһенсә Ирәндек өҫтөндә, Ҡараташ буйында, ҡыуыш ҡороп ятып, бесән эшләгән. Иртә таңдан тороп, салғыһын яурынына һалып, йырлай-йырлай, иртәнге һыуһында бесән сапҡан еренә бара торған булған. Сәмәүҙең йыр һәм ҡурай тауыштарына башҡа бесәнселәр ҙә, йоҡонан уянып, иртәнге һыуһында эшкә барғандар. Уның көслө йыры һәм ҡурайы хатта Ирәндек итәгендәге ауылдарға ла ишетелгән. Был моңдарҙы ишетеп: «Сәмәү иртәнге һыуһында эшенә китеп тә бара», — тигән халыҡ.
Байҙар, ҙур сабынлыҡтарын тиҙерәк саптырыу өсөн, ауыл һайын йөрөп, хәбәр таратып, шәп салғысылар йыйып, ҙур өмәләр үткәргәндәр. Ошондай өмәләрҙәге салғы ярыштарында Сәмәү алдынғылыҡты бирмәгән.
Өмә һуңынан йыйылып ҡымыҙ эскәндәр, тәкә һуйып ит ашағандар, йырлашҡандар, ҡурай тартып бейешкәндәр. Бындай саҡта Сәмәүҙең ҡурайҙа уйнауын, йырлауын үтенгәндәр.
Бер өмә йыйынында Сәмәү шулай, ҡурайҙа уйнап, аҙағынан йырлап та ебәргән. Өр-яңы был көйҙө халыҡ яратып тыңлаған һәм уны «Сәмәү көйө» тип атағандар.
Көй бик тиҙ халыҡ араһына таралып китә һәм ул хәҙер ҙә бигерәк тә Иҫәнбәт, Күсей, Басай ауылдарында йырлана, ҡурайҙа уйнала. Ә Ишбирҙе ауылы халҡы күрше ауылдарға һәм поселоктарға күсеп бөтөү сәбәпле, хәҙер юҡ инде.
Бына ул «Сәмәү йыры»:
Тауышҡайым минең таш ярырлыҡ,
Һандуғас та түгелмен һайрарға.
Зауыҡлы ла ғүмерем үтеп бара
Хеҙмәт итеп йөрөп тә байҙарға.
Еккән генә атым, һай, ел кеүек,
Елгән саҡтарында — ҡош кеүек.
Үтеп кенә барған, һай, ғүмерем
Йоҡоларҙа күргән дә төш кеүек.
Ҡая ташта тороп ҡурай тартам,
Ишетһендәр ҡурай моңдарын.
Шул урында тағы бер йырлайым
Батыр егеткәйҙең моң-зарын.


text:
- Подробности
- Просмотров: 216
ФИЛОСОФИЯ ЙӘМҒИӘТЕ, Бөтә Рәсәй ижтимағи фәнни ойошма. Башҡортостан бүлексәһе 1981 й. Өфөлә СССР Филос. йәмғиәте бүлексәһе булараҡ ойошторола, 1992 й. алып Рәсәй Ф.й. исемен йөрөтә. Составында 300‑ҙән ашыу кеше (2010). Йәмғиәт философтарҙы берләштереү, философик белем таратыу м‑н шөғөлләнә. Йыл һайын фәнни конф., семинарҙар, Садиҡов уҡыуҙары үткәрә; фәнни йыйынтыҡтар нәшер итә һ.б. Мәскәү (2005), Новосибирск (2009) ҡҡ. үткән Рәсәй филос. конгрестарында, 4‑се “Волга-Урал төбәгендә ислам цивилизацияһы” Халыҡ-ара симпозиумын, Рәсәй филос. йәмғиәте Президиумы ултырышын (икеһе лә — Өфө, 2010) ойоштороуҙа ҡатнаша. АҠШ, Германия, Литва, Төркиә, Украина, Һиндостан һ.б. ил философтары м‑н хеҙмәттәшлек итә. Рәйестәре: Ф.Б.Садиҡов (1981 й. алып), Б.С.Ғәлимов (1992 й. алып).
А.М.Баһауетдинов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, республика граждандарына мөрәжәғәт итеп, вәкәләттәрен ваҡытында алда туҡтатыу тураһында белдерҙе.
“Хөрмәтле республика халҡы! Хөрмәтле коллегалар! Башҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһында эшем тамамлана. Рәсәй Федерацияһы Президентына отставкамды ҡабул итеүҙе һорап мөрәжәғәт иттем, — тиелә белдереүҙә. — Был — минең шәхси ҡарарым. Ул һәр йәһәттән уйланылған. Сәбәбе шунда: ҡануниәткә ярашлы мөмкинлегем булһа ла, 2019 йылда республика Башлығын һайлауҙа ҡатнашырға йыйынмайым.
Минеңсә, өлкән йәштәге төбәк етәкселәре эшмәкәрлеген туҡтатыу тураһындағы ҡарарҙы ваҡытында ҡабул итергә һәм өҫтән йәки аҫтан баҫым буйынса, ғәҙәттән тыш хәлдәргә бәйле түгел, ә уйлап, бәхәсһеҙ, лайыҡлы китергә тейеш.
Федерация субъектына, өҫтәүенә Башҡортостан кеүек төбәккә етәкселек итеү ғәйәт ҙур көс-дәрт, өр-яңы идеялар талап итә. Бындай эшмәкәрлекте иң элек йәш быуын башҡарырға тейеш. Хәҙерге тормошта үҙгәрештәр йылдам бара, уларға яраҡлашыу шарт, шул иҫәптән кадрҙар сәйәсәтендә лә.
Отставкаға китеү тураһындағы ҡарарҙы ниңә яҙ түгел, әле ҡабул иттем һуң? Яңы командаға эштең айышына төшөнөү, республика халҡында абруй яулау, 2019 йылдың сентябрендә үтәсәк һайлауға әҙерләнеү өсөн ваҡыт кәрәк. Ил Президенты киләһе алты йылға ҡуйған бурыстарҙы үтәү йәһәтенән эште әле үк башлау зарур. Республикала күсәгилешлелекте һәм тыныслыҡты һаҡлап ҡалырға кәрәк.
Хөрмәтле ватандаштар! Һеҙгә ярҙамығыҙ өсөн рәхмәт. Уны мин һигеҙ йыл эшләү дәүерендә даими тойҙом. Халыҡтың мәнфәғәте минең өсөн һәр саҡ өҫтөн булды. Кешеләр өсөн, һеҙҙең өсөн эшләнем, хөрмәтле республика халҡы. Ҡанун талаптарынан бер ҡасан да тайпылманым, намыҫлы хеҙмәт иттем.
Юғары вазифалағы етәксе хаҡында имеш-мимеш, йыш ҡына ялған мәғлүмәттәр сығып тора. Тормош шулай ҡоролған, бер нимә лә эшләп булмай. Әммә мин эшмәкәрлегемдә итәғәтле, намыҫлы һәм яуаплы булырға тырыштым.
Республикалағы һәр кешене, уның фекерен, хоҡуҡтарын ихтирам итәм. Был — минең эш принцибым. Күптәрегеҙ менән шәхсән йәки йыйылыштарҙа, форумдарҙа, байрамдарҙа осраштыҡ. Һеҙҙе күреүҙән, тыңлауҙан һәм һеҙҙең менән аралашыуҙан һәр саҡ кинәнес алдым. Изге һүҙегеҙ, ярҙамсыллығығыҙ, ихласлығығыҙ күңелемә яҡын булды.
Ошо эште туҡтатҡас та осрашыуҙар, әңгәмәләр һәм бәйләнештәр өҙөлмәҫ тип ышанам. Фекерем йәки кәңәшем кәрәкһә, улар менән ихлас уртаҡлашырмын. Осрашырға теләһәгеҙ, саҡырығыҙ — мотлаҡ килермен. Ҡарарымдың хаҡлығына иманым камил. Башҡортостан — һоҡланғыс республика. Тыуған төбәгебеҙ файҙаһына тырышлығымды һалыу мөмкинлеге тыуғанға бәхетлемен.
Байтаҡ эш башҡарылды, әммә алда — өр-яңы маҡсаттар һәм бурыстар. Һеҙгә барыһы өсөн дә рәхмәт. Бөтәгеҙҙе лә ихтирам итәм һәм яратам. Рәхмәт!”


text:
Кредиторлыҡ бурысы
Кредиторлыҡ бурысы — (ингл. Accounts payable (A/P)) субъекттың (предприятиеның, ойошманың, физик шәхестең) башҡалар алдындағы бурысы (ҡайтарырға тейешле бурысы).
Кредиторлыҡ бурысы хеҙмәттәр (эштәр, тауарҙар, материалдар һ. б.) тапшырылған ваҡыт менән уларҙың хаҡын түләү ваҡыты тап килмәгән осраҡта хасил була.
Кредиторлыҡ бурысын ҡайтарыуҙан ҡасҡан өсөн яуаплылыҡ Рәсәй Федерацияһының Енәйәт кодексының 177-се статьяһында ҡарала.
Бухгалтер хисабында кредиторлыҡ бурысы бер нисә төргә бүленә:
- поставкалаусылар менән подрядсылар алдындағы бурыс;
- ойошма персоналы алдындағы бурыс;
- бюджеттан тыш фондтар алдындағы бурыс;
- һалымдар һәм йыйымдар буйынса бурыс;
- башҡа кредиторҙар алдындағы бурыс.
Кредиторлыҡ бурысы булыуы ойошма өсөн ыңғай фактор түгел һәм предприятиеның финанс хәлен, түләү һәләтен һәм ликвидлығын баһалағанда уның күрһәткестәрен ныҡ ҡына түбәнәйтә.


text:
Был терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Техника (мәғәнәләр).
Те́хника (греч. tέxvn — «оҫталыҡ, һәләт») — Ижтимағи хеҙмәттә ҡулланылған төрлө эш ҡоралы, ҡорамалы, саралары, шулай уҡ кеше эшмәкәрлегенең уларҙы яһау, ҡулланыу һәм камиллаштырыу менән бәйле өлкәһе[1]; тәбиғәттә булмаған һәм кеше тарафынан эшләнгән төрлө ҡорал, механизм һәм ҡулайламаларға бирелгән дөйөм исем. Бынан тыш «техника» һүҙе «бер нимә эшләү методы»н аңлата — мәҫәлән: живопись техникаһы, бәрәнге(картуф) үҫтереү техникаһы, һ.б.


text:
Республикала бешмә ауырыуы арҡаһында 1700 баш мал юҡ ителгән – Ауыл хужалығы министрлығы
Республикала бешмә ауырыуы арҡаһында 1700 баш мал юҡ ителгән – Ауыл хужалығы министрлығы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 17 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостанда бешмә вирусы эҙемтәләрен бөтөрөү барышында 1,7 мең баш мал юҡ ителгән. Нигеҙҙә, эре мөгөҙлө малдар, кәзәләр һәм һарыҡтар, тип асыҡлыҡ индерҙеләр республиканың Ауыл хужалығы министрлығында.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, бешмә вирусы Туймазы һәм Бүздәк райондарында теркәлде.
Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, ошо сир Башҡортостанға Урта Азия төбәктәренән ваҡ мал менән килеп ингән.
Башҡортостандың Тәфтиш комитеты «Ветеринария ҡағиҙәләрен боҙған өсөн» статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатты.
Бешмә – малдар араһында таралған хәүефле ауырыу. Сирҙең кешегә лә йоғоуы ихтимал. Ауырыу малсылыҡҡа етди зыян килтерә.


text:
Шәфҡәт Ғәбитов бер нәмәнән дә ҡурҡмаҫҡа кәңәш итә.
– Бала саҡтан, тамырҙар тартҡанғамы, “сәйәхәт” иткәнем хәтерҙә. Мәҫәлән, дүрт-алты йәшлек сағымда мин, игеҙәгем, ике ағайым ҡышҡыһын ике саҡрым алыҫлыҡта ятҡан күрше ауылға еҙнәйҙән бәке алырға барҙыҡ, йәнә яҙғы ташҡын ваҡытында 12 саҡрымда ятҡан Асҡар ауылына барабыҙ тип өйҙән сығып киттек. Әлбиттә, һуңғыһында маҡсатыбыҙға өлгәшеүебеҙ шикле булды, әммә маташып ҡараныҡ.
Инде ысынлап сәйәхәт итә башлауым егерме йәшемдә булды. Иң беренсе ҙур сәфәрем тәжрибәле сәйәхәтселәр Азамат Юлдашбаев, Денис Өмөтбаев менән Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан илдәре буйлап 11 көнлөк автотур ине. Рәсәй менән Ҡаҙағстан араһындағы сикте сыҡҡандағы тәьҫораттар һаман да хәтерҙә. Ҡурҡытты ла, шул уҡ ваҡытта бик ныҡ тулҡынландырҙы ла. Унан һуң тағы бер нисә илде барып күрҙем. Минеңсә, был шөғөл ҡыҙыҡһыныуға бәйле: үҙең өсөн яңы илдәрҙе, ерҙәрҙе, мәҙәниәтте, телде өйрәнәм тип, ҡабат-ҡабат юлға сығаһың.
Санкт-Петербург ҡалаһы күңелемдә матур тәьҫораттар ҡалдырҙы. Илебеҙҙең мәҙәни баш ҡалаһындағы, матур-матур һарайҙарға, күперҙәргә һоҡланмау мөмкин түгел. Унда барып ҡайтырға һәр саҡ әҙермен, сөнки ҡаланың үҙенсәлекле бай тарихы гелән үҙенә әйҙәй.
Корея – бәләкәй, ләкин шул уҡ ваҡытта ныҡ үҫешкән ил. Майҙаны Башҡортостандың өстән ике өлөшөндәй булыуына ҡарамаҫтан, унда 54 миллион кеше йәшәй. Шуға иң беренсе башҡа “ҡайһылай кеше күп” тигән уй килде. Бөтә нәмә лә тығыҙ итеп төҙөлгән. Әгәр Башҡортостанда бер ауылдан икенсеһенә тиклем байтаҡ ара булһа, уларҙа ике ҡала араһы 10 саҡрымда урынлашҡан. Ә “ауыл” тип һаналған ҡалаларында 500 меңдән ашыу кеше йәшәй.
Төркиә – беҙгә мәҙәниәте, теле, дине менән яҡын торған ил. Уның тарихы бай, күп нәмә һаҡланып ҡалған. Илдең төньяғында йәшәгән халыҡ шул хәтлем киң күңелле булыуы менән айырылып тора.
Истанбулда аҙна дауамында йөрөп, ҡаланың тарихын, архитектураһын өйрәндем. “Иң ныҡ оҡшаған ил ниндәй?” тип һораһалар, һис шикһеҙ, Төркиә, тип яуаплар инем.
Күп кеше стереотип менән уйларға күнеккән, сәйәхәт итеү өсөн ярайһы ҙур сығым кәрәк тип һанай. Был ысынында дөрөҫ түгел. Шул уҡ аҡсаны Өфөлә лә фатирға, ашау-эсеүгә, күңел асыуға тотоналар.
Шулай уҡ күптәр үҙгәрештәрҙән ҡурҡа, ете ят ерҙә үҙҙәре менән бер-бер хәл булып ҡуйыуы ихтимал, бер кем дә гарантия бирә алмай, тигән фекерҙәр ҙә яңғырай. Кәңәшем шул: тәүәккәлләгеҙ. Бер тапҡыр үҙегеҙҙең шикләнеүегеҙҙе, ҡурҡыуығыҙҙы еңһәгеҙ, алдығыҙҙа шундай киң донъя асыласаҡ. Бөгөн мөмкинлектәр шул хәтлем күп, файҙаланырға ғына кәрәк.
Америка, Исландия, Албания илдәрен барып күрергә хыялланам.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Страница 283
БДИ-ға бушлай әҙерләнергә БДПУ-ға кил
Яңылыҡтар таҫмаһы // 14-03-2013, 17:33
М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында рус әҙәбиәтенән Берҙәм дәүләт имтихандарына әҙерлек буйынса түләүһеҙ курстарға яҙылыу башланды. БДИ-ға әҙерлек махсус рәүештә уҡыусыларҙың яҙғы каникулдарында ойоштороласаҡ, уны рус теле кафедраһы уҡытыусылары башҡарасаҡ.
Лекциялар 25-27 мартта үтәсәк. Өфө ҡалаһы, Октябрь революцияһы урамы, 3 а (БДПУ-ның 3-сө корпусы), № 213 кабинетына, иртәнге сәғәт 10-дан 3-кә тиклем мөрәжәғәт итергә.
...
Көндәр йылыта ла йәнә һыуыта
Яңылыҡтар таҫмаһы // 14-03-2013, 16:00
Был шәмбенән киләһе аҙнаның шишәмбеһенә тиклем республика биләмәһендә һауа температураһының ҡапыл күтәрелеүе көтөлә. Был үҙгәрештең сәбәбе - Каспий диңгеҙе һәм Урта Азия яғынан килгән һауа массаларының йоғонтоһо.
Һауа температураһы төндә 0-дән минус биш градусҡа тиклем барып етәсәк. Көндөҙ иһә бер градустан алты градусҡаса йылыта. Ҡар иреү көсәйәсәк, шулай ҙа киләһе аҙнала һауа температураһы йәнә төшәсәк.
...
Һауа температураһы төндә 0-дән минус биш градусҡа тиклем барып етәсәк. Көндөҙ иһә бер градустан алты градусҡаса йылыта. Ҡар иреү көсәйәсәк, шулай ҙа киләһе аҙнала һауа температураһы йәнә төшәсәк.
...
Ҡан тапшырыуға килегеҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 14-03-2013, 14:56
Иртәгә Өфөлә «Таҙа яҙ» исеме аҫтында донор ҡаны туплау буйынса ҙур масштаблы хәйриә акцияһы уҙғарыла.
Ни өсөн ҙур күләмдә үтәсәк – унда 500-ҙән ашыу волонтер, студент һәм был темаға битараф булмағандар ҡатнашыуы көтөлә. Сара барышында йыйылған аҡса ҡалабыҙҙың экология проблемаларын хәл итеүгә тотоноласаҡ.
Ҡан алыу 10-15 минут дауам итә. Был көндә шоу-программа ла күрһәтеләсәк: мастер-кластар, музыкаль һәм бейеү коллективтарының сығышы көтөлә, төрлө приздар уйнатыласаҡ....
Ни өсөн ҙур күләмдә үтәсәк – унда 500-ҙән ашыу волонтер, студент һәм был темаға битараф булмағандар ҡатнашыуы көтөлә. Сара барышында йыйылған аҡса ҡалабыҙҙың экология проблемаларын хәл итеүгә тотоноласаҡ.
Ҡан алыу 10-15 минут дауам итә. Был көндә шоу-программа ла күрһәтеләсәк: мастер-кластар, музыкаль һәм бейеү коллективтарының сығышы көтөлә, төрлө приздар уйнатыласаҡ....
Их, тағы ла еңелделәр…
Яңылыҡтар таҫмаһы // 14-03-2013, 11:35
Континенталь хоккей лигаһының плей-офф – 2013 сирекфиналының дүртенсе алышында «Салауат Юлаев» «Аҡ барс»тан 3:5 иҫәбе менән йәнә еңелде.
Беҙҙекеләрҙән голдарҙы Штефан Ружичка, Антти Пильстрем менән Виталий Атюшов индерҙе. «Барс»тарҙан Нико Капанен хет-трик яһаны. Дмитрий Обухов менән Кирилл Петров та еңеүгә үҙ өлөшөн индерҙе.
Шуның менән сериялағы иҫәпте тигеҙләштереп, командалар бер-береһендә ҡунаҡта еңеү яуланы. Киләһе алыш Ҡазанда 16 мартта үтә.
...
Беҙҙекеләрҙән голдарҙы Штефан Ружичка, Антти Пильстрем менән Виталий Атюшов индерҙе. «Барс»тарҙан Нико Капанен хет-трик яһаны. Дмитрий Обухов менән Кирилл Петров та еңеүгә үҙ өлөшөн индерҙе.
Шуның менән сериялағы иҫәпте тигеҙләштереп, командалар бер-береһендә ҡунаҡта еңеү яуланы. Киләһе алыш Ҡазанда 16 мартта үтә.
...
Эш эҙләйһегеҙ икән, йәрминкәлә көтәбеҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 13-03-2013, 19:10
Эшсе профессиялары эйәләре хеҙмәт баҙарында һәр ваҡыт талап ителә. Тиҙҙән торлаҡ-коммуналь өлкәләгеләргә түләүһеҙ торлаҡ та бирелә башлаясаҡ.
Бөгөн «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында профилле вакансиялар йәрминкәләре башланды. «СтройТехЭкспо. Коммуналь хужалыҡ. Энергия һаҡлау - 2013» күргәҙмәһе барышында уны 13 - 15 мартта Өфөнөң халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге – йәштәрҙең хеҙмәт биржаһы уҙғара. Бында хеҙмәт баҙарындағы хәл, ниндәй профессияларға һорау барлығын белергә, нимәгә иғтибар итергә кәрәклеген ҡарарға, актуаль мәғлүмәт менән танышырға мөмкин.
Әлеге ваҡытта эшсе һөнәрҙәренә - водителдәргә, йөксөләргә, урам һепереүселәргә ихтыяж ҙур. Әйткәндәй, Өфө ҡалаһы хакимиәте тиҙҙән тап ошо торлаҡ-коммуналь өлкәһендәге түбән эш хаҡы алыусыларға түләүһеҙ торлаҡ биреү механизмын яйға һаласаҡ. Совет осорондағы һымаҡ урам һепереүсе, слесарь, сантехниктарға торлаҡ бүлеү был һөнәрҙәргә иғтибарҙы арттырасаҡ.
...
Бөгөн «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында профилле вакансиялар йәрминкәләре башланды. «СтройТехЭкспо. Коммуналь хужалыҡ. Энергия һаҡлау - 2013» күргәҙмәһе барышында уны 13 - 15 мартта Өфөнөң халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге – йәштәрҙең хеҙмәт биржаһы уҙғара. Бында хеҙмәт баҙарындағы хәл, ниндәй профессияларға һорау барлығын белергә, нимәгә иғтибар итергә кәрәклеген ҡарарға, актуаль мәғлүмәт менән танышырға мөмкин.
Әлеге ваҡытта эшсе һөнәрҙәренә - водителдәргә, йөксөләргә, урам һепереүселәргә ихтыяж ҙур. Әйткәндәй, Өфө ҡалаһы хакимиәте тиҙҙән тап ошо торлаҡ-коммуналь өлкәһендәге түбән эш хаҡы алыусыларға түләүһеҙ торлаҡ биреү механизмын яйға һаласаҡ. Совет осорондағы һымаҡ урам һепереүсе, слесарь, сантехниктарға торлаҡ бүлеү был һөнәрҙәргә иғтибарҙы арттырасаҡ.
...
Ҡайһы суд приставы иң көслөһө булыр икән?
Яңылыҡтар таҫмаһы // 13-03-2013, 13:19
Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтында комплекслы үҙ-ара алыш буйынса Волга буйы федераль округы суд приставтары федераль хеҙмәте хеҙмәткәрҙәренең чемпионаты башланды. Ҡатнашыусылар араһында ирекле көрәш, самбо, кикбоксинг буйынса республика һәм Рәсәй чемпиондары ла бар. Улар һигеҙ ауырлыҡ категорияһында алышасаҡ. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында иң күп ҡатнашыусылар Башҡортостан командаһында булһа, ир-егеттәр араһында Пермь крайы ҡунаҡтары иң көслөләрерәтендә танылды ла инде. Чемпионат өс көн дауам итәсәк. Иң яҡшы һөҙөмтә яулаусылар комплекслы үҙ-ара алыш буйынса Волга буйы федераль округы командаһына индереләсәк һәм апрель айында Красноярск ҡалаһында үтәсәк Рәсәй чемпионатының йомғаҡлау этабында ҡатнашыу хоҡуғын аласаҡ....
Ҡоштай осҡоң килһә - Первушиноға рәхим ит!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 13-03-2013, 12:34
Бында урынлашҡан аэродромда автожир менән һауаға күтәрелергә була. Самолет һәм вертолеттың гибриды булған был винт ҡанатлы аппарат Италияла эшләнгән. Уның менән һауаға ике кешене, 500 килограмға тиклем йөктө күтәрергә мөмкин. Бер сәғәт осоуға 15 литр самаһы яғыулыҡ исрафлап, тулы бак менән автожир 600 - 650 километр араны үтергә һәләтле. Ерҙән осоп китеүгә һәм һауанан ултырыуға ла әллә ни ҙур ара талап ителмәй.
Үҙеңде ҡоштай хис итеп 10 минут осоу өсөн ике мең һум аҡса сығарып һалырға тура киләсәк. Күберәк ваҡыт кәрәкһә, был айырым килешеү буйынса эшләнә. Аппаратты ҡуртымға биреү ҡаралмаған....
Үҙеңде ҡоштай хис итеп 10 минут осоу өсөн ике мең һум аҡса сығарып һалырға тура киләсәк. Күберәк ваҡыт кәрәкһә, был айырым килешеү буйынса эшләнә. Аппаратты ҡуртымға биреү ҡаралмаған....
Энергия, драйв, рок-музыка һине көтә!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 13-03-2013, 12:28
Йәй етеүгә өс ай самаһы ваҡыт булһа ла республикабыҙҙың рок-музыка һөйөүселәрена 1 июндә оло сюрприз яһаласаҡ.
«Аҡбуҙат» ипподромында «DMC FEST 2013: Йәй» рок-фестивалендә әлеге ваҡытта Рәсәйҙең данлыҡлы «Король һәм Шут», «Браво», «Louna», «Слот» һәм «Вопли Видоплясова» төркөмдәре ҡатнашыуға ризалығын биргән дә инде.
Асыҡ һауала үтәсәк был ҙур опен-эйрҙа йәмғеһе ун рок-коллектив ҡатнашасаҡ (ҡалған бишәүһенең исеме тиҙҙән билдәле буласаҡ). Хэдлайнер рәүешендә кем сығыш яһауы ла сер итеп тотола.
Был фестиваль Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау йылына бағышланған. Уны Рәсәй шоу-бизнесының билдәле йондоҙҙары алып барасаҡ. Байрам барышында спорт ярыштары ла үтәсәк, аҙаҡтан ҙур салют атыласаҡ.
#1171;а ризалығын биргән дә инде....
Календарь:Башҡорттоң 100 ҡатын-ҡыҙы
Яңылыҡтар таҫмаһы / Махсус бит // 11-03-2013, 13:04
Азат Биксурин һәм уның “Яңы дуҫтар”ы
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 5-03-2013, 11:43
Март айы Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы өсөн ваҡиғаларға бай булмаҡсы. Халыҡ-ара джаз фестивале, “Каруанһарай» төркөмөнөң, Сәйҙә Ильясованың концерты, РСФСР һәм БАССР-ҙың халыҡ артисы Радик Гәрәевтың хәтер кисәһе... Был тамашалар араһында Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Азат Биксурин тәҡдим иткән “Яңы дуҫтар” исемле концерт айырыуса иғтибарҙы йәлеп итә. Унда билдәле ҡурайсы “Сураман” төркөмө менән сығыш яһаясаҡ....
[/aviable]


text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 5(2011)
Бөртөкләп йыйыла алтын...
Новости / Спорт // 22-01-2011, 17:16
Италия ҡары Рәсәй йыйылма командаһы биатлонсыларына икенсе алтын миҙал килтерҙе.
Антерсельве биҫтәһендә башланған донъя кубогының алтынсы этабында ир-ат спринт бәйгеһендә ярышты. Рәсәй командаһынан тәүгеләрҙән булып старт алған яҡташыбыҙ Максим Чудов, ике атыу рубежын да хатаһыҙ үтеп, тиҙлеге арҡаһында ғына дөйөм 11-се урынға сыҡты. Билдәле Иван Черезов, сәпкә бер тапҡыр яҙа атһа ла, Максимды уҙып китеп, ярышты туғыҙынсы булып тамамланы....
Антерсельве биҫтәһендә башланған донъя кубогының алтынсы этабында ир-ат спринт бәйгеһендә ярышты. Рәсәй командаһынан тәүгеләрҙән булып старт алған яҡташыбыҙ Максим Чудов, ике атыу рубежын да хатаһыҙ үтеп, тиҙлеге арҡаһында ғына дөйөм 11-се урынға сыҡты. Билдәле Иван Черезов, сәпкә бер тапҡыр яҙа атһа ла, Максимды уҙып китеп, ярышты туғыҙынсы булып тамамланы....
Плей-оффҡа тиклем ике осрашыу ҡалды
Новости / Спорт // 22-01-2011, 17:15
Шулай итеп, «Салауат Юлаев» командаһы үҙ боҙонда оҙайлы һуңғы бишенсе уйынын Новосибирскиҙың «Себер» хоккейсылары менән уҙғарҙы.
Осрашыу майҙан хужаларының өҫтөнлөгө менән үтте һәм улар лайыҡлы рәүештә ҡунаҡтарҙы 4:1 иҫәбенә еңеп ҡайтарҙы. Голдарҙы өфөләрҙән Григоренко, Торесен, Козлов һәм Свитов индерҙе. Ошо уйындан һуң Вячеслав Быковтың тәрбиәләнеүселәре, 89 мәрәй туплап, «Металлург» (Магнитогорск) уйынсыларын ҡыҫырыҡлап, турнир таблицаһының бишенсе баҫҡысына күтәрелде....
Осрашыу майҙан хужаларының өҫтөнлөгө менән үтте һәм улар лайыҡлы рәүештә ҡунаҡтарҙы 4:1 иҫәбенә еңеп ҡайтарҙы. Голдарҙы өфөләрҙән Григоренко, Торесен, Козлов һәм Свитов индерҙе. Ошо уйындан һуң Вячеслав Быковтың тәрбиәләнеүселәре, 89 мәрәй туплап, «Металлург» (Магнитогорск) уйынсыларын ҡыҫырыҡлап, турнир таблицаһының бишенсе баҫҡысына күтәрелде....
Әйтһәм, белеп әйтәм
Әҙәбиәт // 22-01-2011, 17:12
АҠ – ҠАРА
Аҡ башта ҡара уй ҙа булмаҫ тимә.
Мар. Сәлим....
Аҡ башта ҡара уй ҙа булмаҫ тимә.
Мар. Сәлим....
Хозурлыҡта талғын уйҙар тыуа
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 22-01-2011, 17:12
«Әлбиттә, заманында Чехов, шешә бөкөһө тураһында ла хикәйә яҙа алам, тип маһайған. Шулай уҡ һәр нәмә хаҡында рифмалаштырылған юлдар теҙергә мөмкин. Тик «тормош прозаһы» тигән төшөнсә лә бар бит әле, ағай – уға ла урын ҡалдырайыҡ. Әгәр ябай һүҙҙәр менән еткереп була икән, ниңә шиғри аһәңде юҡ-бар өсөн әрәм итергә?» – шулай тиә-тиә, редакцияға килгән Ғәни ағайҙың шиғырҙарын «бара-бармай»ҙарға бүлеп сыҡтым. Барырҙайҙары күберәк күренештәрҙән ғибәрәт ине. Ғүмер буйы тимер-томор араһында эшләгән, үҙе әйтмешләй, һигеҙ синыфтан башҡа уҡыу эләкмәгән, әле пенсия йәшендәге ағайҙың тәбиғәттәге тәү ҡарамаҡҡа ваҡ ҡына нәмәне лә тоя-күрә белеүе, шуларҙы хисләнеп яҙырға һәм матбуғатҡа бирергә баҙнат итеүе ғәжәпләндерҙе. Арабыҙҙа тауыш-тынһыҙ ғына йөрөп ятҡан бындай кешеләр, уларҙың шағирәнә хистәре юғалып ҡалырға тейеш түгел, тип уйланым һәм үҙен халыҡ гәзите икәнен танытҡан «Йәшлек»кә тәҡдим итмәксе булдым...
Иғтибар: яңы конкурс! Хужа беҙҙең арала
Конкурстар // 22-01-2011, 17:08
«Хужа беҙҙең арала». Танышмы был исем һеҙгә? Эйе, гәзит битендә элегерәк шундай конкурс була торғайны. Ауыл мәҙәктәре, ғаилә көләмәстәре, лаҡаптар хаҡында ине ул бәйге. Һәр ауылдың, һәр төбәктең үҙ Хужа Насретдины, үҙ Ерәнсә сәсәне, үҙ Үлмәҫбайы бар. Ауыр саҡтарҙа ла, арыу осорҙарҙа ла халыҡ йор һүҙҙән, көлкөнән айырылмаған.
Уйлаштыҡ та, үткән йыл таҡмаҡ менән күңел күтәреп йәшәгәйнек, ә быйыл мәҙәк хәлдәр, ҡушаматтар, лаҡаптар менән уртаҡлашып, йәм дә, йән дә, көлкө лә табайыҡ әле, тигән ҡарарға килдек. Шулай итеп, «Хужа беҙҙең арала» исемле конкурс яңынан башлана. Шарты ябай: һеҙҙән – мәҙәк, беҙҙән – бүләк. Тик ике генә «тик»: мәҙәк хәлдәр кемдеңдер күңелен ҡырырлыҡ булмаһын һәм бар донъяға билдәле анекдоттар баҫмаһын бәйгене. Ерлекле мәҙәктәр менән күңелебеҙҙе асайыҡ.
Ебәргән хаттарығыҙға «Хужа беҙҙең арала» тигән тамға ҡуйырға онотмағыҙ!...
Уйлаштыҡ та, үткән йыл таҡмаҡ менән күңел күтәреп йәшәгәйнек, ә быйыл мәҙәк хәлдәр, ҡушаматтар, лаҡаптар менән уртаҡлашып, йәм дә, йән дә, көлкө лә табайыҡ әле, тигән ҡарарға килдек. Шулай итеп, «Хужа беҙҙең арала» исемле конкурс яңынан башлана. Шарты ябай: һеҙҙән – мәҙәк, беҙҙән – бүләк. Тик ике генә «тик»: мәҙәк хәлдәр кемдеңдер күңелен ҡырырлыҡ булмаһын һәм бар донъяға билдәле анекдоттар баҫмаһын бәйгене. Ерлекле мәҙәктәр менән күңелебеҙҙе асайыҡ.
Ебәргән хаттарығыҙға «Хужа беҙҙең арала» тигән тамға ҡуйырға онотмағыҙ!...
«Таҡмаҡ» бәйгеһе тамам!
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 22-01-2011, 17:07
Ҡасандыр «Йәшлек» гәзите башлап ебәргән таҡмаҡсылар бәйгеһе, башҡа матбуғат баҫмаларын урап, яңынан үҙ ояһына ҡайтты. Тиҫтә йылдан һуң һүҙ оҫталарын, йор һүҙлеләрҙе, төртмә теллеләрҙе, халыҡ ижадын үҙ итеүселәрҙе, үҙебеҙсә әйткәндә, таҡмаҡсыларҙы былтыр яңынан үҙебеҙҙең ҡорға, гәзит битенә йыйҙыҡ. Йөҙгә яҡын һүҙ оҫтаһы редакция тәҡдим иткән темаларға үҙ ижад емештәрен ебәрҙе. Дүрт темаға дүрт том, йәки 6 – 7 мең тирәһе таҡмаҡ йыйылды. Байлыҡ, оло байлыҡ был рух, сәнғәт һәм ижад, илһам тигәндең ни икәнен аңлаған кешегә! Район, ауылдар буйлап блокнот, магнитофон тотоп йыйып йөрөһәң дә был тиклем байлыҡҡа эйә булып булмайҙыр әле. Рәхмәт һеҙгә, таҡмаҡсылар!...
Яуап тотоу
Әҙәбиәт // 22-01-2011, 17:06
Әллә ниндәй төн булды был – тотош ауылды аңлайышһыҙ шом баҫты. Көслө ел мөрйәләргә инеп олоно, ара-тирә рашҡы тәҙрәләрҙе һылап китте. Төн уртаһы уҙғас, дөһөрләгән, гөптөрләгән тауыштар килде.
Ауылдың үрьяҡ осонда йәшәгән Фәхерниса ҡарсыҡтың йоҡосо ҡарт бесәйе ишекле-түрле мыраулап йөрөнө лә, һуңынан ишекте тырнай башланы. Ҡортҡа, ҡурҡышынан үҙе йәш килен саҡта һырыған алама ҡорама юрғанына нығыраҡ уранып, белгән доғаларын уҡыны....
Ауылдың үрьяҡ осонда йәшәгән Фәхерниса ҡарсыҡтың йоҡосо ҡарт бесәйе ишекле-түрле мыраулап йөрөнө лә, һуңынан ишекте тырнай башланы. Ҡортҡа, ҡурҡышынан үҙе йәш килен саҡта һырыған алама ҡорама юрғанына нығыраҡ уранып, белгән доғаларын уҡыны....
Йылытыусы компресты нисек әҙерләргә?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 22-01-2011, 16:56
Дарыуханаларҙа бөгөн ниндәй генә препарат юҡ. Шулай ҙа борондан килгән дауалау алымдары әлегәсә киң ҡулланыла. Шуларҙың береһе – йылытыусы компресс. Ул нисек әҙерләнә һуң?...
Ҡышҡы һыуыҡ һәм линза
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 22-01-2011, 16:55
Күҙҙәрем насар күреү сәбәпле, ун ике йыллап линза кейәм. Күптән түгел, егерме градус һалҡын булһа, линзалар туңып, күҙ шекәрәһен боҙа, имеш, тип ишеттем. Дөрөҫмө икән?
Әнисә ИСТӘКОВА.
Йылайыр районы....
Әнисә ИСТӘКОВА.
Йылайыр районы....
Һөнәри ауырыуҙар
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 22-01-2011, 16:52
Һаулыҡ – оло бәхет. Шулай бит?! Сәләмәтлеге ҡаҡшаһа, әҙәм балаһына мал да, дан да моң түгел. Ә ҡоростай ныҡ икәнһең, күңелең йәшәүҙән кинәнес кенә ала. Тормош матурлыҡтарын да күберәк күрәһең, уңышҡа табан юл яраһың, ғашиҡ булаһың, һөйәһең, һөйөләһең. Бер һүҙ менән әйткәндә, донъяң түңәрәк, күңелең көр була. Барығыҙға ла ошо гармонияны татып йәшәүегеҙҙе теләп, бөгөнгө һанда «Һаумыһығыҙ?!»ҙың беренсе сығарылышын тәҡдим итәбеҙ.
Артабанғы сығарылыштарыбыҙҙа белгестәрҙе йәлеп итеп, сирҙәрҙе дауалау алымдары, заман медицинаһы тураһында ҡыҙыҡлы әңгәмәләр, урынлы кәңәштәр тәҡдим итмәксебеҙ. Халыҡ медицинаһына ҡағылышлы темаларға һеҙҙән дә яҙмалар, кәңәштәр көтөп ҡалабыҙ. Үҙегеҙ генә белгән дауалау алымдары, һауығыу серҙәре хаҡында яҙығыҙ, тәжрибәгеҙ менән уртаҡлашығыҙ. Шулай уҡ махсус сығарылышта балалар сәләмәтлеге өсөн дә айырым урын биреләсәк....
Артабанғы сығарылыштарыбыҙҙа белгестәрҙе йәлеп итеп, сирҙәрҙе дауалау алымдары, заман медицинаһы тураһында ҡыҙыҡлы әңгәмәләр, урынлы кәңәштәр тәҡдим итмәксебеҙ. Халыҡ медицинаһына ҡағылышлы темаларға һеҙҙән дә яҙмалар, кәңәштәр көтөп ҡалабыҙ. Үҙегеҙ генә белгән дауалау алымдары, һауығыу серҙәре хаҡында яҙығыҙ, тәжрибәгеҙ менән уртаҡлашығыҙ. Шулай уҡ махсус сығарылышта балалар сәләмәтлеге өсөн дә айырым урын биреләсәк....
[/aviable]


text:
Координацион советта
22 сентября 2016 йыл | Хоҡуҡ, Йәмғиәт
Ветерандар эше буйынса Координацион советтың сираттағы ултырышында оло кешеләрҙең йәшәү шарттарын яҡшыртыуға бәйле көнүҙәк мәсьәләләр тикшерелде. Кәңәшмәлә район буйынса ветерандарҙы һәм яуҙа һәләк булыусыларҙың тол ҡатындарын уңайлы торлаҡ менән тәьмин итеү бурысы тулыһынса тиерлек хәл ителде, тип билдәләнде.
Оло быуын һынатмай
22 сентября 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
16 сентябрҙә Өфөләге Конгресс-Холда оло йәштәгеләрҙең "Яратам һине, тормош!” республика фестивале еңеүселәренең гала концерты булды.
Һайлаусыларға рәхмәт
22 сентября 2016 йыл | ---
Территориаль һайлау комиссияһы һайлауҙа әүҙем ҡатнашҡандары өсөн ғафури районы халҡына рәхмәт белдерҙе.
Тубыҡтан батҡаҡ кисәбеҙ
22 сентября 2016 йыл | Хаттар, Шылтырат!
Красноусол ауыл биләмәһе башлығы Рәүилә Мөхәмәҙиева менән булған әңгәмәне уҡып, ауыл урамдары юлдарына таш түшәлеп, ремонт уҙғарылыуына бик һөйөндөк.
Һөйөндөк тә, үҙебеҙҙең Тау урамы юлдарын күреп сикһеҙ көйөндөк.
Һөйөндөк тә, үҙебеҙҙең Тау урамы юлдарын күреп сикһеҙ көйөндөк.
өйөнсө: хаҡ артманы!
21 сентября 2016 йыл | Матбуғат
15 сентябрҙән һуң гәзиттәргә хаҡтар тағы ла артып, 900 һумдан уҙып китер, подписка кампанияһын нисек кенә йырып сығырбыҙ инде, тип борсолоп йөрөгәндә Өфөнән гәзитебеҙгә яңы хаҡтар тураһында хәбәр еткерҙеләр. Башта үҙебеҙ ҙә ышанмай торҙоҡ, хатта. Кире шылтыратып, асыҡлағас, шатлығыбыҙҙың сиге булманы: хаҡтарҙы бер аҙға кәметкәндәр. Өҫтәүенә, тотош йыллыҡ подписка ойошторола һәм уның хаҡы ярты йылғыныҡынан осһоҙораҡҡа төшә.


text:
Өфөлә I «Урал ауазы» Халыҡ-ара конкурс-фестивале үтәсәк
«Урал ауазы» («Зов Урала») Халыҡ-ара оркестрҙар һәм халыҡ инструменттары ансамблдәре конкурс-фестивале «Сочи-2014» мәҙәни олимпиадаһы ҡарамағында Өфөлә 26-30 мартта үтәсәк.
Конкурста Төркиә, Франция, Үзбәкстан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Татарстан, Ҡалмыҡстан, Тыванан профессиональ ансамблдәр һәм урта махсус һәм юғары уҡыу йорттары оркестрҙары ҡатнаша. Киров, Омск, Силәбе, шулай уҡ Өфө, Стәрлетамаҡ, Сибай, Учалы һәм Октябрьский ҡалаларынан ансамблдәр үҙ оҫталыҡтарын күрһәтергә килгән.
Конкурста ҡатнашыусыларҙың сығыштарына Рәсәйҙән, республиканан һәм яҡын сит илдәрҙән профессиональ жюри баһа бирәсәк. Жюри рәйесе – Рәсәйҙең халыҡ артисы, В.В.Андреев исемендәге дәүләт академия рус халыҡ оркестрының художество етәксеһе һәм дирижеры Дмитрий Хохлов (Санкт-Петербург). Бәйгене ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы, Х.Ф.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы, төбәктең Милли халыҡ инструменттары оркестры сығыш яһай. Конкурс-фестивалдең художество етәксеһе – Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, Башҡортостандың халыҡ артисы, төбәктең Милли халыҡ инструменттары оркестры дирижеры Рәмил Ғәйзуллин.
Ойоштороусылар билдәләүенсә, һуңынан төрки халыҡтарҙың милли инструменттары йыйылма оркестры булдырыласаҡ.
Гала-концерт 30 мартта 19 сәғәттә Башҡорт дәүләт филармонияһының Ҙур залында үтәсәк.


text:
Күҙәнәк бүленеүе
Күҙәнәк бүленеүе — инә күҙәнәктән бала күҙәнәктәр барлыҡҡа килтереү процесы.
Үрсеү тереклек асылының иң мөһим һыҙаттарының береһен тәшкил итә. Бактерияларҙан алып һөтимәрҙәргә тиклем бөтә тере организмдар ҙа үрсеүгә һәләтле.
Хайуан һәм үҫемлектәрҙең һәр төрөнөң йәшәүе, ата-инә заттар менән йәш быуын араһындағы күсәгилешлелек тик үрсеү арҡаһында ғына һаҡланып килә.
Молекуляр кимәлдә был процестың нигеҙендә (шартлы рәүештә уны үрсеү тип атарға мөмкин) ДНК молекулаларының үҙенән-үҙе икеләтә артыуға һәләтлелеге ята. күренә.
Күҙәнәк кимәлендә бүленеү юлы менән үрсеүгә митохондриялар һәм хлоропластар кеүек органоидтар һәләтле.
Бер күҙәнәкле организмдар бүленеү юлы аша енси булмаған ысул менән үрсей. Шулай уҡ бүленеү юлы менән гаметалар барлыҡҡа килтереп енси юл менән үрсергә лә һәләтлеләр.
Күп күҙәнәкле организмдар күҙәнәктәре бүленеү һөҙөмтәһендә үҫә һәм үҫешә, енси булмаған һәм енси юл менән үрсей.
Шулай итеп, организмдарҙың үҫеү, үҫешеү, енси һәм енси булмаған үрсеүҙәре нигеҙендә күҙәнәктең бүленеүе ята.
Йөкмәткеһе
Прокариот күҙәнәктәрҙең буленеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Прокариоттар икегә бүленеп үрсей. Башта ДНК молекулаһы күҙәнәк уртаһында бер осо менән күҙәнәк мембранаһына беркетелә.
Унан репликация һөҙөмтәһендә бер иш ике ДНК молекулаһы хасил була. Күҙәнәк оҙоная. Уртанан әкренләп арҡыры бүлге яһала һәм ДНК молекулалары айырыла.
Бала күҙәнәктәр айырылып китә йәки бер-береһененән айырылмайынса үҙенсәлекле төркөмдәр — сылбыр, пакет һәм башҡа төр колония төҙөп ҡалырға мөмкиндәр.
Эукариот күҙәнәктәрҙең буленеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эукариот күҙәнәктәрҙең буленеүе ике этаптан тора: күҙәнәк ядроһы бүленеүенән (кариокинез) һәм цитоплазма буленеүенән (цитокинез). Эукариот күҙәнәктәрҙә ядро бүленеүе амитоз, митоз (соматик күҙәнәктәрҙә) һәм мейоз (енси күҙәнәктәрҙә) ысулдары менән бара.
Амитоз[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Амитоз, йәки тура бүленеш ысулында интерфаза хәлендәге ядро һуҙыла, уртаһынан бүлге барлыҡҡа килеп икегә айырыла. Унан һуң цитоплазма бүленә.
Был осраҡта бүленеү орсоғо барлыҡҡа килмәй. Бүленеү өсөн киткән энергия сығымдары ҙур булмай. Ундай бүленеү юлы бер күҙәнәкле организмдарҙа, ҡартайған күҙәнәктәрҙә, мускул һәм тоташтырғыс туҡымаларҙа, яман шеш күҙәнәктәрендә күҙәтелә.
Митоз[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Митоз (гр. «митос» — еп, тура булмаған бүленеү ысулы) — эукариот күҙәнәктәр бүленеүенең төп ысулы. Митоз осрағында орсоҡ ептәренән торған махсус бүлеү аппараты барлыҡҡа килә. Шуның һөҙөмтәһендә ике бала күҙәнәк ядролары араһында хромосомалар тигеҙ итеп бүленә, хромосомалар һаны һаҡлана. Һәр бала ядроға нәҫел информацияһын теүәл итеп тапшырыла.
Мейоз[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мейоз — гаметалар барлыҡҡа килеү ысулы. Был бүленеш һөҙөмтәһендә енес күҙәнәктәрендә хромосомалар һаны ике тапҡырға кәмей (редукция). Тәүге тапҡыр был күренеште В. Флемминг 1882 йылда хайуан күҙәнәктәрендә аса, күҙәтә һәм һүрәтләй. 1888 йылда Э. Страсбургер үҙемлек күҙәнәктәренә лә хас икәнен асыҡлай.
Бүленеүгә әҙерлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Митоз һәм мейоз алдынан эукариот күҙәнәктәр әҙерлек этабы үтә. Әҙерлек осоронда (интерфаза)әүҙем рәүештә һәр төрлө аҡһымдар синтезлана, АТФ запаслана, ДНК һәм күҙәнәктең башҡа мөһим структуралары икеләтелә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- А. О. Рувинский. «Общая биология. Для углубленного изучения биологии». Издательство «Просвещение».
- Ю. Н. Лемеза. «Биология. Вопросы повышеной трудности». Издательство «Айрис», 1998 г.
- Н. Д. Андреева. «Биология». Издательство «Союз» 2002 г.
- А. В. Кленова. «Биология для поступающих в ВУЗы». Издательство «Учитель», 1997 г.


text:
Азимов Айзек
Айзек Азимов (Isaac Asimov, тыуғандағы исеме Исаак Юдович Азимов; 1920 йылдың 2 ғинуары, РСФСР, Смоленск өлкәһе, Шумячи районы, Петровичи ауылы — 1992 йылдың 6 апреле, Нью-Йорк, АҠШ) — Америка фантаст-яҙыусыһы, фәнде популярлаштырыусы, биохимик. 500-ҙән ашыу китап авторы (күбеһенсә әҙәби, тәү сиратта — фәнни фантастика, унан тыш, фэнтези, детектив, юмор жанрҙарында). Шулай уҡ фәнни-популяр китаптар ҙа яҙған, темалары төрлө: астрономия һәм генетиканан алып тарих һәм әҙәбиәт ғилеменә тиклем. Күп тапҡыр Хьюго һәм Небьюла премияларына лайыҡ була. Уның әҫәрҙәрендә ҡулланылған яңы терминдар — robotics (робототехника, роботика), positronic (позитрон), psychohistory (психотарих, ҙур төркөм кешеләрҙең үҙен тотошо тураһында фән) — инглиз һәм башҡа телдәргә ныҡлап ингән. Инглиз-америка әҙәби традицияһында Айзек Азимовты Артур Кларк һәм Роберт Хайнлайн менән бергә иң ҙур фантаст-яҙыусылар тип атайҙар.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Айзек Азимов (рәсми ҡағыҙҙар буйынса) 1920 йылдың 2 ғинуарында РСФСР-ҙың Могилев губернаһы Климовичи өйәҙе (1929 йылдан — Смоленск өлкәһенең Шумячи районы) Петровичи ауылында йәһүд ғаиләһендә тыуған. Уның ата-әсәһе Анна-Рахиль Исааковна Берман (Anna Rachel Berman-Asimov, 1895—1973) һәм Юда Аронович Азимов (Judah Asimov, 1896—1969) һөнәрҙәре буйынса тирмәнсе була.
Бала сағында Азимов идиш һәм инглиз телдәрендә һөйләшкән. 1923 йылда ата-әсәһе уны АҠШ-ҡа алып китәләр (ул үҙе әйтеүенсә, «сумаҙанда»), унда Бруклинда төпләнәләр һәм бер нисә йылдан тәм-том магазины асалар.
Биш йәшендә Айзек Бруклин районындағы Бедфорд—Стайвесант мәктәбенә уҡырға бара. Ул алты йәштән һабаҡҡа төшөргә тейеш була, әммә әсәһе, уҡырға бер йылға алдараҡ бирер өсөн, уның тыуған көнөн 1919 йылдың 7 сентябренә үҙгәртә. 1935 йылда унынсы класты тамамлаған 15 йәшлек Айзек колледжға уҡырға инә, ләкин ул бер йылдан ябыла. Азимов Нью-Йорктағы Колумбия университетының химия факультетына уҡырға инә, 1939 йылда бакалавр, 1941 йылда магистр дәрәжәһен ала һәм аспирантураға инә. Әммә 1942 йылда ул Филадельфияға китә, унда армия өсөн караптар эшләү предриятиеһында химик була. Уның менән бергә тағы бер фантаст-яҙыусы Роберт Хайнлайн эшләй. 1942 йылдың февралендә, Валентин көнөндә Азимов Гертруд Блюгерман менән таныша, 26 июлдә улай өйләнешә. Улдары Дэйвид (1951) һәм ҡыҙҙары Робин Джоэн (1955) тыуа.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Isaac Asimov Home Page (инг.) — Айзек Азимовтың тормошона һәм ижадына бағышланған сайт
- Официальный сайт литературного журнала Asimov’s Science Fiction (инг.)
- Лаборатория Фантастики. Айзек Азимов
- Айзек Азимов (инг.) Internet Movie Database сайтында
- Максим Мошков китапханаһында Айзек Азимов
- Азимов Айзек Еврейская электронная библиотека (+ тексты)
Ғаилә фотоальбомы:
- Дед писателя Арон-Менахем Менделевич Азимов (1865—1937)
- Отец Юда (Юда, Джек) Азимов, Петровичи, 1914
- Мать Хана (Анна) Азимова (урожд. Берман) в Петровичах (и она же в Бруклине (Нью-Йорк))
- Сестра отца (Рахиль Азимова) и брат матери (Гирш, или Григорий Берман) с сыновьями Михаилом и Исааком в СССР в 1932 году
- Брат отца Самуил Аронович Азимов (1909—1963) с дочерью Серафимой (род. 1949), Ленинград, 1951
- Брат отца математик Борис Аронович (Авром-Бер) Азимов, 1902—1986 (он же в Ленинграде и в Хадере (Израиль))
- Брат Азимова Стэнли (род. 1929) с родителями Анной и Юдой (Джеком) Азимовыми
- Надгробный камень на могиле родителей на Лонг-Айленде (Нью-Йорк)


text:
Музейҙар. Күплек ялғауҙары.
Маҡсаты:
Һүҙҙәргә составы буйынса анализ яһау, күплек яоғауҙарын танып белеү эшмәкәрлеген үҫтереү.
Аралашыу, телмәр үҫтереү, үҙ фекереңде дәлилләп әйтә алыу, иғтибарлы тыңлау, иседәрҙе таба белеү өҫтөндә эште дауам итеү.
Телгә ихтирам тәрбиәләү, Ватаныбыҙҙың мөғжизәләренә, музейҙарға ҡыҙыҡһыныу уятыу.
Дәрес барышы:
-Исем ниндәй һорауҙарға яуап бирә
-Салауат, Башҡортостан, Красноусол, Янғантау, Шүлгән, Урал- улар нисек яҙыла? Ни өсөн ҙур хәреф менән яҙыла?
-Бер китап, әгәр ҙә бер-нисә китап булһа нисек әйтәбеҙ?
Ҡәләм, бер-нисә ҡәләм булһа, нисек әйтәбеҙ?
Тимәк, темабыҙ нисек атала? Русса нисек була? Башҡортса?
Схемала теманы табып уҡығыҙ, хор менән уҡыу.
Текст өҫтөндә эш. Уҡыу. Слайд, һүҙлек эше.
Ишле эш, бергәләп күплек ялғауҙары булған исемдәрҙе табырға.
Күплек ялғауҙарын кем әйтер? Слайд (-тар, -тәр, -дар,-дәр, -лар, -ләр, -ҙар, -ҙәр).
-Арфоэпик күнекмә:
Музейҙар, кәрәҙҙәр, мәмерйәләр, шифаханалар, аттар, ҡымыҙҙар, һәйкәлдәр, һалдар, балдар.
Айһылыу таҡтала яҙа, ялғауын билдәләй.
Музейҙар-һүҙенә Эльза фонетик анализ яһай.
Өйгә эш: Башҡортостандың ете мөғжизәһенең береһенә реферат-инша яҙырға, йә булмаһа презентация эшләргә.
Номер материала: ДБ-055845
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
- Подробности
- Просмотров: 451
НЕСТЕРОВ М.В. ИСЕМЕНДӘГЕ ХУДОЖЕСТВО МУЗЕЙЫ. Өфөлә урынлашҡан. М.В.Нестеров инициативаһы б‑са 1919 й. Октябрь рев‑цияһы ис. Өфө художество пролетар музейы булараҡ асыла, 1921 й. алып Өфө художество пролетар сәнғәт музейы, 1922 й. — Өфө художество музейы, 1929 й. — Башҡ. дәүләт художество музейы (1954 й. Нестеров исеме бирелә), 1994 й. — БР‑ҙың М.В. Нестеров ис. Дәүләт художество музейы, 1998 й. алып Нестеров М.В. ис. Башҡорт дәүләт художество музейы. “Ижад” күргәҙмә залы (2002 й. асыла) һәм 4 филиалы бар (2015): Воскресенск картиналар галереяһы, Тюлькин А.Э. йорт‑музейы, Стәрлетамаҡ ҡ. картиналар, Нефтекама ҡ. “Мираҫ” галереялары (ҡара: Һынлы сәнғәт галереялары). Музейҙың ойоштороусыһы һәм беренсе дир. — И.Е.Бондаренко. 1920 й. асылған экспозиция 3 залда (хәҙ. — 12 залда) урынлашҡан. 1913 й. Нестеров тарафынан ҡалаға бүләк итеп бирелгән 102 әҫәр коллекция нигеҙен тәшкил итә. Унда М.А.Врубель, К.А.Коровин, И.И.Левитан, И.Е.Репин, Н.К.Рерих, И.И.Шишкин, 19 б. 2‑се ярт. — 20 б. баштарында ижад иткән башҡа урыҫ рәссамдарының, ш. иҫ. Нестеровтың үҙенең 30 эше (хәҙ. — 109 картина, ш. уҡ уның шәхси әйберҙәре; 1927, 1937 йй. рәссамдың үҙенән, 1940‑сы йй. һәм 1960—2000 йй. туғандарынан бүләктәр м‑нтулылана) була. Музей йыйылмаларында 12 меңдән ашыу экспонат (2015), ш. иҫ. 12—21 бб. урыҫ, совет, Көнбайыш Европа һәм Көнсығыш һынлы сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияһы, улар башлыса 1920 йй. Мәскәү, Ленинград музей фондтары һәм Өфө учреждениелары тапшырған эштәрҙән тора; Д.Д.Бурлюктың 37 эшенән (1915—18) торған уникаль коллекция; Башҡортостандың традицион биҙәү‑ҡулланма сәнғәте предметтары һәм һынлы сәнғәт әҫәрҙәре (8 меңдән ашыу экспонат). 1920 йй. Өфө художество музейы дуҫтары түңәрәге музейҙың художество эшмәкәрлеген пропагандалау б‑са әүҙем эш алып бара. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында музейҙа Киев, Одесса, Полтава һ.б. ҡалалар музейҙарынан эвакуацияланған экспонаттар урынлаштырыла. БДХМ башҡ. биҙәү-ҡулланма һәм һынлы сәнғәт өлкәһендә экспонаттар йыйыу, фәнни‑тикшеренеү эштәрен башҡара, унда М.Н.Арыҫланов, З.Р.Басиров, А.Д.Бурзянцев, К.Ғ.Ғөбәйҙуллин, Ҡ.С.Дәүләткилдеев, Б.Ф.Домашников, Ғ.Ш.Имашева, Н.А.Калинушкин, С.Б.Краснов, А.П.Лежнев, Ә.Ф.Лотфуллин, Т.П.Нечаева, Р.М.Нурмөхәмәтов, Э.М.Сәйетов, Ә.Х.Ситдиҡова, А.Э.Тюлькин, Б.Д.Фузеев һ.б. әҫәрҙәре тупланған. Музей каталогтар, альбомдар; урыҫ һәм башҡ. рәссамдары ижадына арналған буклеттар, каталогтар һәм монографиялар нәшер итә. Һынлы сәнғәт күргәҙмәләрен, тамашасыларҙың рәссамдар м‑н ижади осрашыуҙарын, художество‑муз. [20‑се йй. “Йәшел шәм” (“Зелёная лампа”), һуңынан “Музыкаль ҡунаҡ бүлмәһе” (“Музыкальная гостиная”)], ш. уҡ танылған респ., Рәсәй, сит ил башҡарыусылары һәм ижади интеллигенция вәкилдәре ҡатнашлығында әҙәби һәм шиғри кисәләр ойоштора; А.А.Кузнецов ис. (ҡара: Художество мәктәбе №1) һәм Тюлькин ис. (ҡара: Художество мәктәбе №2) Бөтә Рәсәй балалар художество ижады конкурстарында еңеүселәрҙе бүләкләйҙәр; 80‑се йй. музейҙа лекторий, йәш сәнғәт һөйөүселәр клубы эшләй. Третьяков галереяһы (Мәскәү), Рус музейы (С.‑Петербург), ТР‑ҙың Һынлы сәнғәт музейы (Ҡазан), Милли музей, Рәссамдар союзы, Опера һәм балет театры, респ. һынлы сәнғәт галереялары һ.б. м‑н хеҙмәттәшлек итә. БДХМ м‑н Р.М. Абдуллин, В.П.Андреев, Ю.Ю.Блюменталь, З.Ғ.Ғаянов, С.В.Игнатенко, Ф.А.Исмәғилев, Ә.Ғ.Йәнбухтина, Л.В.Казанская, Г.В.Огородов, Г.Р.Пикунова, А.Т.Платонов, В.М.Сорокина, С.Сөнчәләй, В.С.Сыромятников, Э.П.Фенина, А.А.Черданцев һ.б. эшмәкәрлеге бәйләнгән. Музей бинаһы тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы, ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы (ҡара: Лаптев М.А. йорто) булып тора. 2013—14 йй. музейҙа реконструкция үткәрелә.
В.М.Сорокина
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова
Илл.: Нестеров М.В. ис. башҡорт дәүләт художество музейы: 1 – музей бинаһы; 2 – экспозиция залы; 3—


text:
- Подробности
- Просмотров: 418
НЕФТЬ СЫҒАРЫУ СӘНӘҒӘТЕ, яғыулыҡ сәнәғәте тармағы. Нефть ятҡылыҡтарын эҙләү, разведкалау, сығарыу һәм эксплуатациялау эштәрен башҡара. Башҡортостанда Н.с.с. барлыҡҡа килеүе 1929 й. “Уралнефть” тресының (1930 й. алып “Востокнефть”) нефткә геология‑разведка эштәрен ойоштороуына һәм 1932 й. Стәрлетамаҡ контораһының Ишембай нефть ятҡылығын тикшереү өсөн быраулау эштәрен асыуына бәйле. Ятҡылыҡты эшкәртеү өсөн нефть промыслаһы ойошторола (ҡара: “Ишимбайнефть”). 1935 й. “Востокнефть” тресы базаһында “Башнефть” тресы, 1937 й. Туймазы нефть разведкаһы һәм разведка быраулауы контораһы, 1938 й. “Туймазанефть” тресы төҙөлә. 1940—45 йй. респ. бөтә нефть сығарыу һәм нефть эшкәртеү пр‑тиелары Башнефтекомбинат составында була (ҡара: “Башнефть”). Ишембай майҙанында сығарылған нефтте тәүҙә ылауҙарҙа Раевка т. юл ст. тиклем, 1936 й. алып Ишембай—Өфө тимер юлы буйлап ташыйҙар, 1937 й. Ишембай—Өфө магистраль нефть үткәргесе төҙөлә. 1941 й. Баҡынан эвакуацияланған разведкалау тресы, респ. нефть разведкаһы һәм геол. эҙләнеү конторалары базаһында “Башнефтеразведка” тресы төҙөлә (1950 й. уның базаһында “Башзападнефтеразведка” һәм “Башвостокнефтеразведка” быраулау трестары ойошторола). 1950 й. 1‑се һәм 2‑се быраулау конторалары нигеҙендә “Туймазабурнефть” тресы ойошторола. 1970 й. нефть промыслаһы идаралыҡтары — НГДУ, быраулау трестары быраулау эштәре идаралығы итеп үҙгәртелә. БАССР‑ҙың Н.с.с. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң тиҙ үҫешә, ҡеүәтле фәнни‑производство базаһы булдырыла: Өфө нефть ғилми‑тикшеренеү институты, “Башнефтегеофизика” тресы, “Башнефтепроект” ин‑ты, Бөтә Союз нефть промыслалары геофизикаһы ҒТИ (ҡара: “Геофизика”), Геологоразведка скважиналарын геофизик өйрәнеү институты. Ишембай, Октябрьский, Туймазы, Нефтекама ҡҡ. барлыҡҡа килә; Бәләбәй ҡ., Ҡандра, Яңауыл ҡасабалары үҫеш ала; Краснохолмский, Серафимовка ҡасабалары төҙөлә; нефть машиналары эшләү пр‑тиелары булдырыла (Ишембай нефть промыслаһы ҡорамалдары заводы, Нефтекама нефть промыслаһы ҡорамалдары заводы, Октябрьский нефть промыслаһы ҡорамалдары заводы һ.б.). 1955 й. БАССР нефть сығарыу б‑са илдә 1‑се урында тора (15,3 млн т), 1967 й. нефть сығарыу макс. кимәлгә — йылына 47,8 млн т етә. Артабанғы йылдарҙа ҡайһы бер ятҡылыҡтарҙа нефть кәмеү, скважиналар дебиты кәмеү, нефттә һыу күп булыу (ҡара: Ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеге) һ.б. арҡаһында нефть сығарыу күләме түбәнәйә. Ятҡылыҡтарҙы эшкәртә башлағандан алып респ. яҡынса 1,7 млрд т нефть, 86,6 млрд м3 газ (2012, ҡара: табл.) табылған. Нефть сығарыу күләме б‑са БР РФ‑та 4‑се урынды биләй. 2012 й. эшкәртелмәгән нефть һәм тәбиғи газ сығарыу, был өлкәлә хеҙмәттәр күрһәтеү м‑н 148 пр‑тие һәм терр‑я б‑са айырым бүлектәр шөғөлләнә. Тейәп ебәрелгән продукцияның күләме респ. сәнәғәт секторы күләменең 9,2%‑ын тәшкил итә. «“Башнефть” АНК» ААЙ, “Башнефть—Добыча” ЯСЙ (Өфө) һ.б. иң эре пр‑тиелар булып тора. Продукцияһы БР‑ҙа һәм РФ‑тың башҡа төбәктәрендә, яҡын һәм алыҫ сит илдәргә һатыла. Н.с.с. м‑н Н.К. Байбаков, А.А.Блохин, И.М.Губкин, К.И. Коваленко, С.И.Кувыкин, Б.Ф. Сандурский, Е.В.Столяров, А.А.Трофимук һ.б. эшмәкәрлеге бәйле. Шулай уҡ ҡара: Газ сәнәғәте, Нефть буйынса белем биреү, Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын үҙләштереү.
Әҙәб.: Летопись башкирской нефти. 1932—2007. Уфа, 2007.
Н.М.Ризуанов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина
Башҡортостан Республикаһы территорияһында нефть сығарыу


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 09.02.2018
Күрәҙәселәргә бармағыҙ!
Новости / Иман // 9-02-2018, 09:52
Хөрмәтле мосолмандар! Раббыбыҙҙың шәриғәте кешеләрҙең динен, йәнен, малын, намыҫын, аҡылын һаҡлар өсөн ебәрелгән. Шуға ошо биш әйбергә ҡаршы ҡылынған теге йә был ғәмәлде тыйған. Хәҙерге мосолмандар араһында кешеләрҙең динен дә, йәнен дә, малын да, намыҫын да, аҡылын да боҙоусы бер йәмһеҙ күренеш таралды. Ул – сихырсылыҡ, күрәҙәселек. Әмәлләүсе – ул ендәр менән әңгәмә ҡороп, уларҙан төрлө мәғлүмәт алыусы йә уларҙың үҙҙәренә төрлө эш ҡушыусы кеше. Әлбиттә, ендәр менән бындай «дуҫлыҡ» тик диндән тулыһынса йә өлөшләтә баш тартыу аша ғына мөмкин (Алла һаҡлаһын!). Был гонаһтың ни тиклем ҡурҡыныс булыуын, хатта диндән сығарыуын аңлатып үтмәксебеҙ....
“Әсәй, уҡыйыҡ әле!”
Новости / Мәғариф // 9-02-2018, 08:00
Бала саҡта китапты күп уҡыным, китап “ене” ҡағылған бала булдым. Өйөбөҙҙә Мостай Кәримдең “Беҙҙең өйҙөң йәме”, “Өс таған”ы пәйҙә булғанда, хәреф танымай ҙа инем. Был әҫәрҙәр менән тиҙерәк танышыр өсөн уҡый белгән һәр кемгә инәлә торғайны: ағай-апай минән ҡасыу яғын ҡарай, эштән арып ҡайтҡан атай-әсәй бер-ике биттән һуң йоҡлап китә, ә өләсәйҙең күҙе насар күрә. Кемдән уҡытырға белмәй, китапты ҡосаҡлап үкһеп илап ултырғаным бала сағымдың оло бер хәсрәте булып иҫтә ҡалған. Ошо әҫәрҙәр арҡаһында биш йәшемдә уҡырға өйрәндем һәм, ашағанда ла китаптан айырылмағанлыҡтан, өлкәндәрҙән йыш ҡына эләгә ине. Хатта төнөн юрған аҫтында фонарь менән романдар уҡып, бәләкәй генә көйө күҙлеклегә әйләндем....
“Ғалимдың һыны уға лайыҡлы булырға тейеш”
Махсус бит / Проблема // 9-02-2018, 08:00
Арҙаҡлы ғалим Жәлил Кейекбаевҡа тыуған яғында ҡасан “дөрөҫ” һын ҡуйылыр?
Билдәле ғалим, филология фәндәре докторы, профессор, полиглот, яҙыусы Жәлил Кейекбаевтың үҙ заманы һәм киләсәк быуындар өсөн башҡарылған хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ. Лайыҡлы шәхестең исеме тарихыбыҙ биттәрендә теркәлде, исеме замандаштарының хәтерендә һаҡлана. Ғафури районының Сәйетбаба ауылы мәктәбе уның исемен йөрөтә, премия булдырылған. Йәнтөйәгендә бюст та ҡуйылған. Әммә ошо таш һын буйынса дәғүәләр ҙә бар....
Билдәле ғалим, филология фәндәре докторы, профессор, полиглот, яҙыусы Жәлил Кейекбаевтың үҙ заманы һәм киләсәк быуындар өсөн башҡарылған хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ. Лайыҡлы шәхестең исеме тарихыбыҙ биттәрендә теркәлде, исеме замандаштарының хәтерендә һаҡлана. Ғафури районының Сәйетбаба ауылы мәктәбе уның исемен йөрөтә, премия булдырылған. Йәнтөйәгендә бюст та ҡуйылған. Әммә ошо таш һын буйынса дәғүәләр ҙә бар....
[/aviable]


text:
Тема: М Кәримдең “Айгөл иле” пьесаһы
Класс: 7
Дәреслек: Тикеев Д.С., Ғафаров Б.Б., Ҡаһарманов Ғ.Ғ., Хөснөтдинова Ф.Ә. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте: Рус мәктәптәренең 7-се синыфында уҡыусы башҡорт балалары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәреслеге. -Өфө:Китап, 2006.-304 бит.
Дәрес тибы: яңы тема өйрәнеү.
Дәрес формаһы: дәрес-дискуссия.
Технология: конкрет ситуациаларҙы анализлау.
Ҡулланылған метод: кейс методы.
Дәрестең маҡсаты
1. Айгөл иле пьесаһын анализлау, образдар системаһын ентекле өйрәнеү.
2. М. Кәримдең тормошо һәм ижады буйынса белемдәрҙе нығытыу.
3. Уҡыусыларҙың билдәле бер ситуацияға үҙ мөнәсәбәтен белдереү өсөн ситуация тыуҙырыу, тыуған илгә һөйөү, патриотлыҡ тойғоһо, милли үҙаң тәрбиәләү.
Йыһазландырыу: проектор, интерактив таҡта, М Кәрим буйынса биографик папка., “Мостай Кәрим” китабы.
Дәрестең технологик картаһы:
№ №
Дәрес этабы
Маҡсат
Уҡытыусы эшмәкәрлеге
Уҡыусылар эшмәкәрлеге
1.1
Ойоштороу
2 мин.
Балаларҙы дәрестең маҡсаты менән таныштырыу
Класты ике төркөмгә бүлеү
Ике төркөмгә бүленеп ултыралар һәм модератор һайлайҙар
22
Проблемалы- мотивацион
5 мин
Әҫәрҙең төп проблемаһын асыҡлау.
Уҡыусыларҙы проблема ҡуйыуға әйҙәй, әҫәрҙе анализлауға йүнәлтә.
Пьесаның төп проблемаһын һәм төп һорауын билдәләйҙәр.
33
Информацион
15 мин
Эҙләнеү, үҙ фекереңде булдырыу
группаларға анализлау өсөн кейстар (эш) тарата.
Материалды өйрәнәләр,анализлайҙар һәм ҡуйылған проблеманы сисәләр, автор идеяһын үҙ фекерҙәре менән сағыштырып һығымта яһайҙар.
44
Аналитик
15мин
тыуған илгә һөйөү, патриотлыҡ тойғоһо тәрбиәләү, милли үҙаң формалаштырыу.
Төркөмдәрҙең позицияларын тыңлай, уҡыусылар менән бергә дискуссияла автор идеяһын яҡлай.
Һорауҙарға яуап бирәләр, үҙәренең ҡараштарын белде
рәләр, икенсе төркөм менән бәхәсләшә
ләр.Бөгөнгө көн күҙлегенән сығып һығымта яһайҙар.
55
Рефлексив-баһалау
3 мин.
Йомғаҡлау.
Һығымталар яһай
Дөйөмләштереп дөрөҫ ҡарар сығаралар, үҙҙәрен баһалайҙар.
Дәрес барышы:
Ойоштороу этабы.
Уҡытыусы:-Һаумыһығыҙ хөрмәтле уҡыусылар!Дәрестә кем юҡ. Билдәләйек. Слайд №1
Һеҙгә өйгә эшкә М.Кәримдең “Айгөл иле” пьесаһын уҡып килергә ине.Бөгөн беҙ һеҙҙең менән ошо әҫәр буйынса дәрес- дискуссия үткәрәсәкбеҙ.Һеҙгә билдәле булыуынса, пьеса һуңында Айгөл Италияға китергә тейеш. Кем уның ҡалыуы менән риза-бер төркөмгә, кем риза түгел- икенсе төркөмгә бүленәйек. Һәр төркөм модератор һайлағыҙ. Мин һеҙгә кейстар таратып бирәм, һеҙ һорауҙарға яуап биреп, үҙ позицияғыҙҙы яҡларға тырышығыҙ.
Проблемалы- мотивацион этап.
Уҡытыусы:
-Пьессаның ҡыҫҡаса йөкмәткеһен иҫкә төшөрәйек.Бер уҡыусы пьеса йөкмәтеһен һөйләй.
Слайд №2 Дәрестең эпиграфын уҡығас:-Уҡыусылар, Мостай ағай ошо шиғырында нимә әйтергә теләгән?
-Киләсәк һеҙҙең ҡулда, аҡ юл теләй Ул һеҙгә.
3. Инфомацион этап.
-Ә хәҙер кейстар менән эшләп алайыҡ.Уҡыусылар һорауҙарға дөрөҫ яуаптар эҙләйҙәр, әңгәмәләшәләр.
Кейс №1
1. Дәреслектең 234-се битенән Айгөлдөң әсәһе тураһында Сит Кеше һүҙҙәрен табығыҙ. Ни өсөн Сит кеше ҡыҙғана, Һыҙлана? Кем ул сит кеше?
2. Пиккио образына характеристика бирегеҙ.Уның Башҡортостан кешеләренә мөнәсәбәтен әйтегеҙ.Ни өсөн ул үҙен бүре менән сағыштыра?
3. Зөлхәбирә әхирәттәренең уға мөнәсәбәтен аңлатығыҙ, ни өсөн улар Зөлхәбирәне танымай?
4. Айгөл ни өсөн Башҡортостанда ҡала, ул дөрөҫ эшләйме, һеҙ уға ниндәй кәңәш бирер инегеҙ?
Кейс №2
Айгөл образына характеристика бирегеҙ. Сит кеше уны нисек һүрәтләй?
Йәғәфәр менән Ричардттың Пиккиоға мөнәсәбәтен асыҡлағыҙ, улар ғәҙелме?237-239-сы биттәр.
“Ябай ауыл бисәләре” Зөлхәбирәне ни өсөн аңламайҙар?Зөлхәбирәне аҡлағыҙ.
Айгөл үҙ яҙмышын дөрөҫ хәл итәме?Уның һайлауына һеҙҙең мәнәсәбәтегеҙ ниндәй?
Аналитик этап.
Һәр төркөм һораузарға яһап бирә.Дискуссия барышында уҡытыусы презентацияла М Кәримдең билдәле бер ситуацияға фекерен, шиғыр юлдарын күрһәтә. Шулай итеп, дискуссияла Халыҡ Шағиры үҙе ҡатнашҡандай була.
Беренсе һорауға –өсөнсө слайд.
Икенсе һорауға- дүртенсе слайд.М Кәримдең үҙ халҡы тураһынла әйткән һүҙҙәре.
Әкиәттәрҙә лә юҡ батыр
Халҡымдан ашҡан-
Ике аяғын ике диңгеҙ
Ярына баҫҡан.
Бишенсе слайд-Мостай Кәримдең һуғышта ҡатнашыуы тураһында мәғлүмәт, фотолар.
Рефлексив-баһалау.
Уҡытыусы: - Шулай итеп, уҡыусылар, беҙ тулыһынса автор менән килешәбеҙ.Сит илдә солтан булғансы, үҙ илеңдә олтан бул мәҡәле был пьесала ла урынлы. Мостай Кәрим һәр заманда ла актуаль булған проблемаларҙы күтәрә, һәм уңышлы хәл итә. Бөгөнгө көндә беҙҙең Рәсәйгә лә үҙ илен, халҡын һөйгән, тыуған яғына, туған теленә тоғро булған граждандар бик кәрәк. Эпиграфта әйтелгәнсә, беҙ киләсәгебеҙҙе тик үҙебеҙ хәл итергә тейешбеҙ.
Дәрестә ҡатнашыуығыҙға ҙур рәхмәт!Бөтөн актив ҡатнашыусылар юғары баһаға лайыҡ.Дәрес тамам, һау булығыҙ!
Өфө ҡалаһы ҡала округының дөйөм белем биреүсе 58-се лицейы муниципаль автономиялы дөйөм белем биреү учреждениеһы
Дәрес темаһы:
М Кәрим. “Айгөл иле” пьесаһы буйынса дәрес-диспут.
Ғәзизова Әлфиә Рәүф ҡыҙы
1-се категориялы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы .
ӨФӨ-2014
Номер материала: 48806033051
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
- Подробности
- Просмотров: 488
ЙЫЛЫЛЫҠ ТЕХНИКАҺЫ, йылылыҡ энергияһын алыу һәм уны сәнәғәттә, а.х., көнкүрештә, транспортта файҙаланыу ысулдарын, ш. уҡ йылылыҡ энергетикаһы ҡулайламаларының һәм йылылыҡ двигателдәренең эшләү принциптарын, конструктив үҙенсәлектәрен һәм уларҙа барған термодинамик, йылылыҡ‑масса алмаштырыу процестарын үҙ эсенә алған фән һәм техника өлкәһе. Техник термодинамика һәм йылылыҡ‑масса алмаштырыу теорияһы Й.т. теоретик нигеҙҙәре булып тора. Йылылыҡ алыу өсөн күбеһенсә органик яғыулыҡ файҙаланыла. Йылылыҡ энергияһын ҡулланыу өлкәһендә Й.т. үҫешенең төп йүнәлештәре: йылылыҡ менән тәьмин итеү системаларының йылылыҡ‑масса алмаштырыу (ректификациялаусы, киптереүсе һ.б.) һәм йылылыҡ алмаштырыу аппараттарында тейешле температура режимын булдырыу; энергия агрегаттарын һәм кәрәкле техник үҙенсәлектәргә (ҡыҙҙырыуға, утҡа сыҙамлылыҡ, йылы үткәреүсәнлек һ.б.) эйә булған конструкция материалдарын эшләү; һыуыҡты файҙаланыу (һыуытҡыс, криоген машиналар һәм ҡулайламалар). Башҡортостанда 20 б. 50‑се йй. уртаһынан энергия ҡулайламаларын һәм йылылыҡ двигателдәрен уйлап табыу б‑са ғилми тикшеренеүҙәр “Мотор” ҒПП‑нда, Авиация техник университетында һ.б., төрлө материалдарҙы уйлап табыу б‑са — Нефть техник университетында, Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтында, ӨДАТУ‑ла, йылылыҡ‑масса күсереү процестарын өйрәнеү б‑са — Башҡорт дәүләт университетында, ӨДАТУ‑ла, ӨДНТУ‑ла һ.б. алып барыла. Асҡын, Белорет, Йылайыр һ.б. райондарҙа яғыулыҡ сифатында ағас ҡалдыҡтарын файҙаланыусы ҡаҙан ҡулайламалары эшләй. “Башкирэнерго” ААЙ тарафынан газ поршене агрегаттары нигеҙендә эшләгән электр йылытыу үҙәге файҙаланыуға тапшырыла; 1999 й. тәүге тапҡыр электр һәм йылылыҡ энергияһын бер юлы етештереү өсөн газ турбиналы ҡулайлама сафҡа индерелә. 40‑сы йй. алып Белорет металлургия комбинаты мейестәр һәм ҡаҙандар яһау өсөн ҡулланылыусы металл прокаты, ш. иҫ. ҡыҙҙырыуға, утҡа сыҙамлы металл; 50‑се йй. алып Благовещен арматура заводы — йылылыҡ м‑н тәьмин итеү системалары өсөн сәнәғәт үткәргес торба арматураһы; 2005 й. алып Өфө торба з‑ды пенополиуретандан йылылыҡ үткәрмәүсе ҡорос торбалар сығара. Республикала йылытыу һәм ҡаҙан ҡорамалдарын машиналар эшләү пр‑тиелары, ш. иҫ. “Нефтемаш” ААЙ (Дәүләкән ҡ.; автоматлаштырылған газ ҡаҙандары, күсмә пар м‑н йылытыу ҡулайламалары, нефтте йылытҡыстар һ.б.), “Теплотехника” ҒПП ЯСЙ (көнкүреш электр ҡаҙандары һәм сәнәғәт электр ҡаҙаны ҡорамалдары, электр пар генераторҙары һ.б.), ҡаҙан ҡорамалдары з‑ды (Туймазы ҡ.) һ.б. етештерә. 1996 й. алып “Басэт” ҒПП магистралдәрҙәге газды механик ҡатышмаларҙан, шыйыҡлыҡтарҙан һәм метанолдан таҙартыу өсөн фильтр‑патрондар, хром‑никелле ҡоростан ҡырланған торбалар һ.б. сығара. Шулай уҡ ҡара: “Башкоммунэнерго”, Йылылыҡ машинаһы.
Р.Ш.Латипов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 398
КОМАРОВ Владимир Леонидович (23.9.1930, Чита ҡ. — 2.9.1974, Өфө), геолог‑геофизик. Геол.‑минералогия ф. д‑ры (1972). Ҡазан ун‑тын тамамлаған (1954). 1957 й. алып Бөтә Союз геофизика ҒТИ‑ның Волга‑Урал филиалында эшләй, 1959 й. — Өфө ҒТИ‑нда лаб. мөдире, 1970 й. — Бөтә Союз нефть промыслалары геофизикаһы ҒТИ‑нда (Өфө) дир. урынбаҫары. Фәнни эшмәкәрлеге Волга‑Урал нефтле һәм газлы провинцияһы ятҡылыҡтары коллекторҙарының петрофизик үҙенсәлектәрен өйрәнеүгә арналған. К. тарафынан Арлан нефть ятҡылығын, Туймазы нефть ятҡылығын, Шкапов нефть ятҡылығын эшкәртеүҙе проектлауҙа ҡулланылған геофизик ысул комплекстары б‑са продуктив ҡатламдарҙы асыҡлау һәм баһалау, торба аралыҡтары аша механизацияланған скважиналарҙы өйрәнеү алымдары эшләнә. 86 фәнни хеҙмәт һәм 1 уйлап табыу авторы.
М.В.Семёнова
Тәрж. Л.Ф.Мәмбәтҡолова


text:
- Подробности
- Просмотров: 375
КОММУНИСТИК ИНТЕРНАЦИОНАЛ БАШҠАРМА КОМИТЕТЫ (КИБК), Коммунистик Интернационалдың (Коминтерн; 1919—43 йй. төрлө илдәрҙең коммунистик ойошмаларын берләштергән халыҡ-ара ойошма) конгрестар саҡырылмаған арала етәксе органы. 1941 й. окт. Коминтерн учреждениелары Мәскәүҙән Башҡортостанға эвакуациялана. Респ. КИБК‑ның ген. секретары Г.Димитров, КИБК Президиумы ағзалары К.Готвальд, Д.Ибаррури, В.Коларов, И.Коплениг, О.В.Куусинен, Д.З.Мануильский, А.Марти, В.Пик, П.Тольятти, М.Торез, В.Флорин, халыҡ-ара коммунистик хәрәкәт эшмәкәрҙәре Ж.‑Р.Блок, В.Ульбрихт һ.б. эшләй. КИБК Икенсе донъя һуғышы шарттарында коммунистик партиялар эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәрен билдәләгән, уларҙы пропагандистик материалдар һәм кадрҙар м‑н тәьмин иткән. Кушнаренко а. (Кушнаренко р‑ны) Коминтерн мәктәбе эшләгән. Коминтерндың Өфөләге радиостанциялары аша фашистик блокка ингән дәүләттәр һәм баҫып алынған илдәр өсөн 18 телдә тапшырыуҙар, хәрби әсирҙәр араһында пропаганда эше алып барылған. Өфөлә “Коммунистический Интернационал” (“Коммунистик Интернационал”) ж. нәшер ителгән. 1943 й. майында КИБК Президиумы Коминтернды таратыу т‑да ҡарар сығара. Өфөлә КИБК эшләгән Авиация техникумы бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Әҙәб.: Узиков Ю. Гвардейцы планеты. Коминтерновцы в Башкирии. Уфа, 1978.
Ю.А.Узиков
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 462
ДЕНДРАРИЙ (гр. dendron — ағас), дендрологик баҡса, арборетум, асыҡ тупраҡта үҫтерелгән ағас үҫемлектәр (ағастар, ҡыуаҡтар, тәпәш ҡыуаҡтар, лианалар) коллекцияһы урынлашҡан майҙан. Д. төҙөгәндә ландшафт принцибы күҙ уңында тотола: үҫемлектәр систематик, геогр., экол., декоратив һ.б. билдәләр б‑са ултыртыла. Д. донъялағы һәм урындағы ағас флораһының төрлөлөгө күрһәтелә, ағас үҫемлектәрҙең интродукцияһы, климатҡа яраҡлашыуы һәм селекцияһы б‑са эш алып барыла (ҡара: Дендрология); урмансылыҡта һәм йәшелләндереүҙә ҡулланылған йәш үҫентеләр үрсетелә. РФА‑ның Н.В.Цицин ис. Баш ботаника баҡсаһы (Мәскәү) һәм С.М.Киров ис. Урман‑техник акад. (С.‑Петербург) Д. Рәсәйҙә иң ҙурҙарҙан һанала.
Башҡортостанда тәүгеләрҙән тәбиғәт ҡомартҡыһы булған Шөңгәккүл дала дендропаркы төҙөлә (1965), унда ағас үҫемлектәрҙең 200‑ҙән ашыу төрө һәм формаһы үҫә. Ботаника баҡса‑институтының ҙур дендрологик коллекцияһы (700‑ҙән ашыу төр һәм форма; 500‑ҙән ашыу сорт) бар. 1975 й. 1000‑гә яҡын төр һәм форма үҫтерелгән Бөрө пед. ин‑ты (ҡара: Бөрө социаль‑педагогия академияһы) Д., 1995 й. “Берендей” балалар дендрологик паркына (Бөрө р‑ны) нигеҙ һалына; Урман тәжрибә станцияһының дендрологик коллекцияһында ағас үҫемлектәрҙең 100‑ҙән ашыу төрө һәм формаһы иҫәпләнә.
Әҙәб.: Ботанический сад Института биологии Башкирского филиала АН СССР (краткий путеводитель). Уфа, 1987; Башкирский ботанический сад: история, коллекции, научные достижения (к 70‑летию образования). Уфа, 2002.
Н.А.Мартьянов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
2015 йыл
2015 (ике мең ун бишенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2015 йылы, 3 мең йыллыҡтың 15 йылы, XXI быуаттың 15 йылы, XXI быуаттың 2 ун йыллығының 5 йылы, 2010 йылдарҙың 6 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 18 ғинуар — Бүләков Флорид Миңнулла улы, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы.
- 23 ғинуар — Аҙнағолов Рафаэль Ғәйнетдин улы, педагогия фәндәре докторы, профессор, Башҡортостандың атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.
- 23 март — Ли Куан Ю, Сингапур Республикаһы Хөкүмәтенең премьер-министры (1959—1990), XX быуаттың мәшһүр сәйәси эшмәкәре.
- 21 апрель — Михалёв Сергей Михайлович, билдәле совет хоккейсыһы һәм тренеры, СССР-ҙың спорт мастеры (1974).
- 23 август — Ураҡсина Рәсимә Миңлебулат ҡыҙы, башҡорт шағиры, яҙыусы, тәржемәсе, педагог.
- 7 октябрь — Сәлиғәскәрова Мәғәфүрә Ғәлиулла ҡыҙы, опера йырсыһы, РСФСР-ҙың (1957) һәм БАССР-ҙың (1951) халыҡ артисы.
- 10 октябрь — Ғәләүетдинов Ишмөхәмәт Ғилметдин улы, башҡорт теле белгесе, филология фәндәре докторы (1992), профессор, шәрҡиәтсе.
- 11 октябрь — Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы академигы (2006) һәм вице-президенты, тарих фәндәре докторы (1989), профессор (1990), археолог.


text:
Portfolio
- Лира 55 Шәхси Самолеттар Һатыу Өсөн
- Шәхси Хаҡы Чартер
- Мин Чартер Рейсы Самолеты Менән Шәхси Сервис WysLuxury.
- Буш Чартер Рейсы Асылды Аяҡ Шәхси Самолетында
- Шәхси чартер рейстары реактив самолеттар өсөн хәбәрләшеүе минең менән цитаталар
- Шәхси Донъя Чартер
- Airbus ACJ320neo Aerospace Private Jet Aircraft Plane Review
- Грант алыуға ҡаршы чартер рейсы самолеты авиация кардон
- Private Jet Charter Flight From or To Lubbock, Мин самолет менән йәнәш буш аяҡ Техас
- Миссисипи Чартер Рейсы Самолеты Самолет Эргәһендә Шәхси Компанияһы Самолеты Ҡуртымға
Теги
Шәхси чартер осошҡа хаҡы Арканзас Гүзәл һәм чартер рейсы самолеты Глобал Экспресс бомбардие xrs Глобал бомбардие прокат һәм чартер самолеты Экспресс xrs Шәхси самолеты Тусон зафрахтовывать Шәхси самолеты зафрахтовывать Висконсин Шәхси самолеты Фрахтование вайоминг штаты. Висконсин уставында шәхси самолеты Корпоратив чартер самолеты Мемфис берҙән-бер авиакомпания, эт Шәхси чартер осошҡа хаҡы Форт Майерс Гольфстрим 5 чартер самолеты Гольфстрим 5 шәхси самолеты уставы Гольфстрим 5 Шәхси чартер самолеты Гольфстрим 5 шәхси чартер самолеты Гольфстрим G550 Гольфстрим Интерьер G550. Гольфстрим буш чартер осошҡа. Шәхси чартер Туксон самолет хаҡы ПЭТ Шәхси самолеты булыуына йорт хайуандары Уставында шәхси самолеты Мемфис Уставында шәхси самолеты Туксон Шәхси самолетты ҡуртымға Мемфис Шәхси самолетты ҡуртымға Туксон Шәхси чартер Арканзас Шәхси компанияһы чартер Делавэр Шәхси компанияларҙың устав реактив сан-диего Шәхси компанияһы чартер Вайоминг Шәхси чартер рейсы самолеты Делавэр Шәхси самолеты чартер рейстары сан-диего Шәхси чартер Форт-Майерс тома шәхси чартер Шәхси чартер ценообразование Делавэр Флорида ценообразование шәхси чартер Шәхси чартер рейсы самолеты хаҡы сан-диего Шәхси чартер хаҡы Теннесси Флорида тарифтар шәхси чартер Тарифтар шәхси чартер Теннесси Реактив хеҙмәте уставын шәхси Делавэр Шәхси самолеты чартер рейстары сан-диего Шәхси самолетты ҡуртымға Вайоминг Шәхси чартер самолеты Висконсин Шәхси самолетты ҡуртымға мемфис. Шәхси самолетты ҡуртымға вайоминг штаты. Шәхси чартер осошҡа хаҡы висконсин


text:
Саңғы спорты — ул төрлө ҡышҡы спорт төрҙәренең йыйылмаһы, был төр ярыштар спортсыларҙың саңғы ҡулланыуы менән билдәләнә.
Ул үҙ эсенә төрлө дистанцияға саңғыла уҙышыуҙы, саңғы кейгән килеш трамплиндан һикереүҙә, саңғы ике көрәшлеген (саңғыла уҙышыу һәм саңғы кейеп трамплиндан һикереү), тау саңғыһын һәм башҡаларҙы ала.
Саңғы спорты XVIII быуатта Норвегияла барлыҡҡа килә.
Халыҡ-ара саңғы спорты федерацияһында — ФИС (FIS; 1924 йылда булдырылған) — 60-лап дәүләт ағза булып тора (1991).
Ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына саңғы спорты 1924 йылдан башлап индерелә.
Донъя чемпионаттары 1925 йылдан алып (рәсми датаһы — 1937 йыл) ойошторола башлай.
Рәсәйҙә саңғы спортын Рәсәй саңғы спорты төрҙәре ассоциацияһы (RSA — Ski Russian Association) үҫтерә. Ул әлеге көндә ФИС ойошмаһының берҙән-бер рәсми вәкиле булып иҫәпләнә.


text:
Рамаҙан айы башланыр алдынан әсәйем тауыҡ ояһынан йомортҡалар йыйып алды. Уның индергәндәре араһында ниндәйҙер яҙыулыһы ла килеп сыҡты. «Бәлки, берәй изге яҙыуҙыр», – тип ситкәрәк һалып ҡуйҙыҡ.
Әле бына яңыраҡ беҙ ул йомортҡаны ауылыбыҙҙың муллаһы Ғәле Ғилметдин улы Манаповҡа алып барып күрһәттек. Ул: «Ысынлап та, был – изге йомортҡа. Бында оло мәғәнәгә эйә булған «Аллаһ» һүҙе яҙылған», – тип беҙҙе аптыратмаһынмы?! Әлбиттә, был хәл бик ҡыуаныслы. Аллаһы Тәғәлә шулай үҙенең барлығын кешеләргә йомортҡаға яҙылған һүҙ аша белдерәлер инде. Бәлки, был берәй иҫкәртеүҙер?
Гөлфирә НАРЫНБАЕВА.
Баймаҡ районы, Билал мәктәбе.


text:
“Батыр” клубы асылды
18 февраля 2015 йыл | Яңылыҡтар
Красноусолдағы 3-сө урта мәктәп базаһында "Батыр” хәрби-патриотик клубы асылды.
Үҫеп килеүсе йәш быуынды илһөйәрлек рухында тәрбиәләүҙе маҡсат итеп ҡуйған был клуб Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең "2020 йылға тиклемге осорға Рәсәй Федерацияһы граждандарын хәрби хеҙмәткә әҙерләүҙең федераль системаһы Концепцияһы тураһында” Бойороғон һәм "Йәштәрҙең һәм балаларҙың хәрби-патриотик берекмәләре тураһында” Ҡарарын, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең "2012-2015 йылдарға Башҡортостан Республикаһында граждандарҙы хәрби-патриотик тәрбиәләү саралары планы тураһында” Ҡарарын бойомға ашырыу маҡсатында булдырылды.
"Батыр”ҙың етәксеһе итеп 3-сө мәктәп уҡытыусыһы И.З.Абыҙгилдин тәғәйенләнде, клубтың положениеһы, 2015 йылға саралар планы раҫланды.
Үҫеп килеүсе йәш быуынды илһөйәрлек рухында тәрбиәләүҙе маҡсат итеп ҡуйған был клуб Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең "2020 йылға тиклемге осорға Рәсәй Федерацияһы граждандарын хәрби хеҙмәткә әҙерләүҙең федераль системаһы Концепцияһы тураһында” Бойороғон һәм "Йәштәрҙең һәм балаларҙың хәрби-патриотик берекмәләре тураһында” Ҡарарын, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең "2012-2015 йылдарға Башҡортостан Республикаһында граждандарҙы хәрби-патриотик тәрбиәләү саралары планы тураһында” Ҡарарын бойомға ашырыу маҡсатында булдырылды.
"Батыр”ҙың етәксеһе итеп 3-сө мәктәп уҡытыусыһы И.З.Абыҙгилдин тәғәйенләнде, клубтың положениеһы, 2015 йылға саралар планы раҫланды.
Яратҡан уҡытыусыбыҙ
18 февраля 2015 йыл | Хаттар
Ул гимназистарҙың иң яратҡан уҡытыусыһы, сөнки үҙе лә бала йөрәкле, изге, алсаҡ йөҙлө һәм киң күңелле. Уның дәрестәре һәр ваҡыт байрам һымаҡ күңелле, мауыҡтырғыс һәм әкиәттәге шикелле тиҙ үтеп китә. Әлфрит Мотаһар улы Мәүлетҡолов һәр бер уҡыусы менән уртаҡ тел таба белә.
“Ағинәйҙәр” клубы ойошторолдо
18 февраля 2015 йыл | Хаттар
Уҙған аҙнала Толпар ауылында ра-йон башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Әлфиә Әхмәтша ҡыҙы Шаһиева менән районыбыҙҙың "Ағинәйҙәр” клубы рәйесе Рәмзиә Ғайса ҡыҙы Монасипова булып китте. Ҡунаҡтарҙың килеүенең маҡсаты – урындағы ҡатын-ҡыҙҙар менән яҡындан аралашып, кәңәшләшеп, Толпар ауылы биләмәһендә "Ағинәйҙәр” клубы ойоштороу ине.
Хәбәрҙәр килеп торһон
18 февраля 2015 йыл | Хаттар
Ҡыш айҙарында, ғәҙәттә, гәзит уҡыусыларҙан хат-хәбәрҙәр күберәк килә. Ғинуар почтаһы ла башҡаларынан байыраҡ булды, 54 автор шатлыҡ-ҡыуаныстарын, күңел кисерештәрен беҙҙең менән уртаҡлашты, үҙ фекерҙәрен белдереүселәр ҙә булды. Шулай уҡ мәктәп уҡыусылары араһында барған конкурс – "Өмөтлө ҡәләм”гә лә ижади эштәр күпләп килә. Рәсәйҙә һәм республикала иғлан ителгән "Әҙәбиәт йылы” старт алыуы уңайынан китапхана, мәҙәниәт усаҡтарында, мәктәптәрҙә төрлө саралар уҙғарыла башлауы ла шатлыҡлы күренеш.
Эше барҙың зары булмаҫ
18 февраля 2015 йыл | Урындағы үҙидара
Райондың төрлө ойошма, хужалыҡ, учреждение етәкселәре, белгестәренең урындарҙа халыҡ менән осрашыуҙары дауам итә. Бельский ауыл биләмәһендә үткән осрашыуҙа район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, уның төҙөлөш бу-йынса урынбаҫары Фуат Кейекбаев, район Советы рәйесе Фаил Зәйнетдинов һәм башҡа яуаплы органдар етәкселәре, белгестәре, ауыл Советы депутаттары ҡатнашты.


text:
Кавказ тауҙары
Кавказ тауҙары (абх. Кавказаа ашьхақәа, авар. Кавказалъул мугIрул, адыг. Къаукъаз къурш, әзерб. Qafqaz dağları, әрм. Կովկասյան լեռնաշղթա, груз. კავკასიონი, дарг. Кавказла дубурти, ингуш. Кавказан лоамаш, ҡаб.-черк. Къаукъаз къурш, ҡарас.-балҡ. Къапкъаз таўла, лезг. Къавкъаз, осет. Кавказы хæхтæ, чеч. Кавказан лаьмнаш) — Ҡара һәм Каспий диңгеҙҙәре араһындағы тау системаһы. Атама этимологияһы билдәләнмәгән[1].
Кавказ тауҙары Оло Кавказ һәм Кесе Кавказ тау системаларына бүленә.
Оло Кавказ 1100 км ашыу төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан, Анапа районы һәм Таман ярымутрауынан алып Каспий буйындағы Апшерон ярымутрауына тиклем (Баҡы янында). Оло Кавказдың иң ҙур киңлеге Эльбрус меридианы районында 180 км етә. Үҙәгендә Ғәҙәттәгесә, Оло Кавказ 3 өлөшкә бүленә: Көнбайыш Кавказ (Ҡара диңгеҙҙән Эльбрусҡа тиклем), Үҙәк Кавказ (Эльбрустан Казбекҡа тиклем) һәм Көнсығыш Кавказ (Казбектан Каспий диңгеҙенә тиклем).
Иң танылған түбәләр — Эльбрус тауы (5642 м) һәм Казбек тауы (5033 м), мәңгелек ҡар һәм боҙлоҡтар менән ҡаплы.
Сочи янындағы тауҙар — Аишхо (2391 м), Аибга (2509 м), Чигуш (3238. м), Псеашхо һ. б. (Красная Поляна курорт ерлеге) — 2014 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашты.
Йөкмәткеһе
Геология
Кавказ — күпмелер вулкан әүҙемлеге менән йыйырсыҡлы тауҙар, Альп тауҙары кеүек үк, Өсөнсөл осорҙа (яҡынса 28-23 миллион йыл элек) барлыҡҡа килгән. Бында гранит һәм гнейс, нефть һәм тәбиғи газ ятҡылыҡтары бар. Баһаланған резервтары 200 млрд нефть барреленә тиклем. (сағыштырыу өсөн: Сәғүд Ғәрәбстаны ятҡылыҡтары запастары 260 миллиард баррель тәшкил итә).
Географическая принадлежность
Кавказ тауҙары ҡайһы ҡитғаға ҡарауы тураһында төрөлө фекерҙәр бар. Бер ҡараш буйынса, Европаның иң бейек түбәһе — Эльбрус тауы (5642 метр), йәки италия-франция сиге буйлап урынлашҡан Альптағы Монблан (4810 метр).
Кавказ тауҙары Европа һәм Азия араһында, Евразия плитаһы үҙәгендә урынлашҡан.
Сикте швед офицеры һәм географы Филипп Иоганн фон Страленберг тәҡдим итә: Урал тауҙары түбәһе аша үтеп, шунан аҫҡа табан Эмба йылғаһы буйлап, Каспий диңгеҙенә тиклем (Кавказ тауҙарынан төньяҡҡа ҡарай 300 км алыҫлыҡтағы Кумо-Маныч соҡоро аша) урынлашҡан. 1730 йылда был ҡараш урыҫ батшаһы тарафынан хупланды, һәм шул ваҡыттан башлап күп ғалимдар менән ҡабул ителде. Был билдәләмә нигеҙендә, тауҙар Азияла урынлашҡан, Европаның иң бейек тауы — Монблан.
Икенсе яҡтан, La Grande Encyclopédie[2] Европа һәм Азия сиген асыҡ күрһәтә: кавказ һыртының ике яғынан да көньяҡҡа ҡарай. Эльбрус һәм Казбек — Европа тауҙары килеп сыға.
Халҡы
Кавказда илленән артыҡ халыҡ йәшәй (әзербайжандар, аварҙар, черкестар, балҡарҙар, чечендар, грузиндар, лезгиндар, ҡарасайҙар, даргиндар, осетиндар һ. б.), улар кавказ халыҡтары тип билдәләнә, кавказ, һинд-европа, шулай уҡ алтай телдәрендә аралаша.
Ерле кавказ халыҡтары барыһы ла тиерлек мосолмандар, христиандар булып урыҫтар, грузин, әрмән, украиндар ҙур өлөшө, абхаз һәм осетиндарҙың күп өлөшө һанала. Әрмән Сиркәүе һәм Грузин Сиркәүе — донъяла иң боронғо христиан сиркәүҙәре. Икеһенең дә рухи пропагандалау һәм халыҡтарҙың милли үҙенсәлеген һаҡлауҙа роле ҙур.
Йылға һәм һыу ятҡылыҡтары
Кавказ тауҙарында йылғалар ағымдары йүнәлеш күбеһенсә радиаль. Инеше Кавказда булған йылғалар Ҡара диңгеҙ:
- Ҡобан
- Уруп, һәм
Каспий диңгеҙе бассейндарына ҡоя:
- Кума
- Подкумок
- Ҡура
- Аракс
- Лиахва (Оло Лиахви)
- Самур
- Сулак
- Аварское Койсу
- Андийское койсу
- Терек
- Сунжа
- Аргун
- Малка (бифуркация → Ҡура)
- Баксан
- Чегем
- Черек
- Баксан
- Сунжа
Төбәктәге иң ҙур күл — Севан күле.
Кавказда Рәсәйҙең иң ҙур шарлауыҡтарының береһе — Төньяҡ Осетиялағы Зейгалан шарлауығы урынлашҡан. Уның бейеклеге — 600 м.[3]
Фауна
Бөтә ерҙә таралған ҡырағай хайуандарҙан башҡа шулай уҡ ҡырағай ҡабан, тау кәзәһе, бөркөт осрай. Бынан тыш, бик йыш ҡырағай айыуҙар осрай. Бик һирәк кавказ леопардын (Panthera pardus ciscaucasica), һеләүһенде күрергә мөмкин. Һуңғы кавказ мышыһы 1810 йылда үлтерелә.
Бында умыртҡаһыҙ хайуандар төрҙәре күп, мәҫәлән, үрмәксенең яҡынса 1000 төрө иҫәпләнә[4].
Флора
Кавказда 6349 төрлө сәскә үҫемлектәре, шул иҫәптән, 1600 урындағы төрҙәре үҫә. 16 төр тау үҫемлектәре Кавказда барлыҡҡа килгән. Бик ҙур Балтырған, Европала неофит баҫып алыусы төр һанала, был төбәктән сыҡҡан. Ул 1890 йылда декоратив үҫемлек булараҡ Европаға ебәрелә.
Кавказдың биологик төрлөлөгө ҡырҡа кәмей, тәбиғәтте һаҡлау күҙлегенән ҡарағанда, Ер шарының иң бирешкән 24 төбәк исемлегенә инә.
Илдәр һәм төбәктәр
Ҡалалар
Климат
Кавказда климат юғарылыҡ буйынса ла, киңлек һәм урыны буйынса ла ныҡ айырыла. Температура, ғәҙәттә, өҫкәрәк менгән һайын кәмей. Уртаса йыллыҡ температура Абхазияның Сухум ҡалаһында Цельсий буйынса 15 градус тәшкил итә, ә Казбек тауы итәгендә 3700 метр бейеклектә уртаса йыллыҡ һауа температураһы Цельсий буйынса −6,1 градусҡа тиклем төшә.
Кавказ яуған ҡар күләме менән билдәле. Уртаса алғанда, ҡышын ҡар ҡатламы 10-30 см тәшкил итә. Күскен ҡурҡынысы ноябрҙән апрелгә тиклем янай.
Иҫкәрмәләр
- ↑ Откупщиков Ю. В. Очерки по этимологии. — СПб.: Изд. С.-Петербургского университета, 2001. — 479 с. — С. 310—318.
- ↑ 31-томная энциклопедия. Опубликована во Франции с 1886 по 1902 год
- ↑ Большой Зейгеланский водопад
- ↑ Кавказские Пауки «CHECKLISTS & MAPS»
Һылтанмалар
- Кавказский хребет // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Zaur Gasimov, The Caucasus, EGO — European History Online, Майнц: Institute of European History, 2011, проверено 16 юния 2011.
- Кавказские горы на сервисе Яндекс. Панорамы
- Панорамы Кавказских гор на сайте Mountain Travel
- Документальный фильм «Природа Кавказа»


text:
Таланттарҙы ваҡытында баһалайыҡ
10 августа 2013 йыл | Хаттар
Танылған сатирик Венер Исхаҡовтың әҫәрҙәре менән күптән ҡыҙыҡһынам. Уның көнүҙәк проблемаға арналған хикәйәләре берәүҙе лә битараф ҡалдырмай. Бынан бер нисә йыл элек донъя күргән "Таяҡ” китабы ғына ни тора. Кешеләрҙең насар ҡылыҡтарынан рәхәтләнеп көлә ул. Көлөү тигәс тә, автор берәүҙең дә йөҙөнән алмай, күңелен йыртмай, ә оҫта күрһәтә белә. Ғөмүмән, хәҙерге осорҙа сатира өлкәһендә иң уңышлы ижад итеүсе булып тора Венер Исхаҡов.
Китаптың да була татлыһы
10 августа 2013 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Кем генә тәмле-татлы ашарға яратмай икән! Ана, Алтынай исемле һылыу ҙа шоколад, кәнфит тиһәң — үлә лә ҡуя. Юҡ тигәнде лә белмәй. Бөттө тиһәң, ҡана, тоҡсайыңды күрһәт, тип быуынға төшә икән. Шулай бер көн әсәһе мул итеп шоколад алып ҡайта. Ҡыҙыҡайға берәүһен сығарып тотторғас, Алтынайҙың ауыҙы йырылып китә. Уныһын тиҙ генә ашай ҙа, тағы берҙе һорай.
"Етеп торор, күгәрсенкәйем. Тәмле-татлы менән мауығырға ярамай. Әтеү үҙеңә шоколад үсегер ҙә ҡуйыр", — тип әсәһенең әйтеүен дә ҡолағына элмәй. Ахырҙа әсәһе тәмлекәстәрҙе ҡыҙынан алыҫыраҡ — шкаф башына ҡуя ла ихата эштәре менән кәртәгә сығып китә.
Шуны ғына көтөп торған Алтынай йәһәт кенә шкаф башына үрмәләй. Тоҡсай эсенән ҡуш услап бер нисә шоколадты эләктерә лә ҡомһоҙланып һоғона башлай. Был хәл нимә менән бөтөр, тип уйлайһығыҙ? Юҡ, әсәһе уны һис тә әрләмәйәсәк. Бының өсөн асыуланып, мөйөшкә лә баҫтырып ҡуймаҫ. Шоколад үҙе Алтынайға үсегә! Ә нисек икәнен хәҙер һөйләйем.
"Етеп торор, күгәрсенкәйем. Тәмле-татлы менән мауығырға ярамай. Әтеү үҙеңә шоколад үсегер ҙә ҡуйыр", — тип әсәһенең әйтеүен дә ҡолағына элмәй. Ахырҙа әсәһе тәмлекәстәрҙе ҡыҙынан алыҫыраҡ — шкаф башына ҡуя ла ихата эштәре менән кәртәгә сығып китә.
Шуны ғына көтөп торған Алтынай йәһәт кенә шкаф башына үрмәләй. Тоҡсай эсенән ҡуш услап бер нисә шоколадты эләктерә лә ҡомһоҙланып һоғона башлай. Был хәл нимә менән бөтөр, тип уйлайһығыҙ? Юҡ, әсәһе уны һис тә әрләмәйәсәк. Бының өсөн асыуланып, мөйөшкә лә баҫтырып ҡуймаҫ. Шоколад үҙе Алтынайға үсегә! Ә нисек икәнен хәҙер һөйләйем.
Ил төкөрһә - күл була
10 августа 2013 йыл | Хаттар
Сәйетбаба ауылында ике зыярат бар. Быйыл яҙҙан уҡ уларҙы яңыртып кәртәләп алыу буйынса эш башланды. Ауыл халҡы ла ситтә ҡалманы, кәрәкле материал алырға һәр өйҙән аҡса йыйылды.
Малдарҙы уғрыларҙан һаҡлайыҡ
10 августа 2013 йыл | Хоҡуҡ
Район биләмәһендә эре малдарҙың күпләп юғала башлауы күптәрҙе борсоуға һала. Мал юғалған осраҡта күп ваҡыт кешеләрҙең үҙ малына битарафлығы, уны көтөүгә йөрөтмәүе, хатта һыйыр йәки атының аҙналар буйы ҡайҙа йөрөгәнен дә белмәүе төп сәбәпсе булып тора. Күп ауылдарҙа шәхси хужалыҡтарҙағы малдарҙы көтөү тейешенсә ойошторолмай, ә инде йылҡы малын көтөү тигән нәмә бөтөнләй юҡ. Райондағы бөтә йылҡы малы ҡайҙа теләй, шунда йөрөй.
Спорт – уның йәшәү рәүеше
10 августа 2013 йыл | ---
Шамил Шакир улы Хәкимов (һүрәттә) Красноусолдағы 1-се урта мәктәпкә бынан 2 йыл элек Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһының информатика-математика факультетын тамамлап, эшкә ҡайтҡайны. Спортты үҙ иткән, уны йәшәү рәүешенә әүерелдергән, сәләмәт йәшәүҙе маҡсат итеп алған егет туған мәктәбендә төп һөнәре буйынса түгел, ә физкультура уҡытыусыһы булып хеҙмәт юлын башлай.


text:
Дуҫтар, 4 октябрҙән 14-нә тиклем 2019 йылдың тәүге ярты йыллығына гәзит-журналдарға яҙылыу ун көнлөгө барасаҡ. Форсаттан файҙаланып, осһоҙораҡ хаҡҡа яҙылып ҡалырға тырышығыҙ. «Аҙна һайын – отош» акцияһын быйыл да дауам итәсәкбеҙ, шуның өсөн квитанцияларығыҙҙың күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ. Бүләктәр күптән әҙер.
Ун көнлөк барышында
«Йәншишмә» гәзитенә ярты йылға яҙылыу хаҡы – 461 һум 46 тин. Индексы – П2765.
Кемдәр әле гәзитебеҙҙе алдырмай, һеҙгә күңелһеҙ түгелме? Каникул ваҡытында подписка онотолоп торғандыр инде. Уҡыуҙар башланыуға ла хәҙер бер айҙан артығыраҡ ваҡыт үтте. Әйҙәгеҙ, 2018 йылды бергәләп оҙатып ҡуяйыҡ. Әгәр ҙә 18 октябргә тиклем яҙылып өлгөрһәгеҙ, «Йәншишмә» һеҙҙең өйгә ноябрҙән килә башлар.


text:
МЕНЮ
Мәләүездең һәм Мәләүез районы муниципаль районының ижтимағи-сәйәси гәзите.
Рубрики
10.10.2018
10:10
Халыҡ араһында гәзитте әүҙем таратыуҙы һәм 2019 йылдың тәүге ярты йыллығына матбуғатҡа яҙылыу кампанияһын әүҙемләштереү маҡсатында “Көнгәк” һәм “Путь Октября” гәзиттәренең “Иң яҡшы йәмәғәт таратыусыһы” һәм “Иң яҡшы почтальоны” конкурсы иғлан ителә.
Матбуғат кампанияһы һөҙөмтәһе буйынса һәр конкурста өсәр еңеүсе билдәләнәсәк, уларға Маҡтау грамотаһы һәм иҫтәлекле бүләк тапшырыласаҡ.
Конкурс тураһында ентекле мәғлүмәт менән Воровский урамы, 6 адресы буйынса редакцияның подписка бүлегендә танышырға мөмкин.
Белешмә өсөн телефон: 3-03-30, 8-927-920-57-50.
Маргарита ГАШНИКОВА.
Реклама.


text:
“Йәш ғаилә – 2012”
22 октябрҙә ҡаланың йәш ғаиләләре араһында Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылына арналған “Йәш ғаилә – 2012” конкурсы үтәсәк. Ярышта 35 йәшкә тиклемге парҙар 6 – 14 йәшлек балалары менән ҡатнаша ала.
Көҙгө бал
18 октябрҙә халыҡ ижады үҙәгендә студенттар, өлкән класс уҡыусылары һәм йәштәр өсөн “Көҙгө бал” кисәһе үтәсәк. Бында һәр кемгә үҙенең ижади һәләтен күрһәтергә мөмкинлек буласаҡ.
Конкурс тамамлана
Муниципаль район хакимиәтенең йәштәр эштәре буйынса секторы башҡорт кейемдәрен тегеүселәр араһында иғлан иткән конкурста ҡатнашырға теләүселәрҙән заявка ҡабул итеү тамамланды. 18 октябрҙә район китапханаһында уның беренсе туры үтәсәк. Конкурста ҡатнашыусылар араһында иң-иңдәре билдәләнеп, финалға һайлап алынасаҡ.
Бассейнға рәхим итегеҙ!
“Баһадир” физкультура-һауыҡтырыу комплексы эргәһендә эшләп килгән йөҙөү бассейны, профилактик сараларҙан һуң, үҙ ишектәрен асты. Сауна эшләй. Абонент билеттарын алырға мөмкин. Ғаилә менән килеп ял итеүселәргә ташламалар ҡаралған.
Л. ТАКАЕВА.
Хроника
Муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп быға тиклем муниципаль район хакимиәтенең эштәр идарасыһы булып эшләгән Иҫәнбаев Радмир Фитрат улы тәғәйенләнде.
Муниципаль район хакимиәтенең эштәр идарасыһы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп быға тиклем Баймаҡ ҡалаһының 1-се урта мәктәбе директоры булып эшләгән Байымов Илгиз Хөрмәт улы тәғәйенләнде.


text:
14 нояб. 2012 г.
Атайыбыҙға рәхмәт
Темәс ауылында йәшәгән атайыбыҙ Ғәйнуллин Әнүәр Зәки улы 1947 йылдың 11 ноябрендә Баймаҡ районының Ҡыпсаҡ ауылында ҙур ғаиләлә донъяға килгән. Биш ҡыҙ һәм ике малай бер-береһенә терәк һәм таяныс булып үҫә. Билал урта мәктәбенең 8-се класын тамамлағас, фермала малсы булып эшләй башлай һәм шул уҡ йылда Юлдыбай һөнәрселек училищеһына уҡырға инә, водитель һәм механизатор һөнәрен алып сыға. Әрме йылдарында ла водитель-механик булараҡ хеҙмәт итә. Унан ҡайтҡас та Темәс автогаражында водитель булып эшләй. 1971 йылда “Һәүәнәк” совхозының йүнәлтмәһе буйынса Бәләбәй ауыл хужалығы техникумында белемен камиллаштыра һәм совхоздың Өмөтбай бүлексәһендә инженер-механик вазифаһын биләй. Бер үк ваҡытта урындағы комсомол ойошмаһы секретары булып та эшләй. Оҫта ойоштороусы, халыҡ менән аралаша белеүе, тырыш булғаны өсөн дә уны ауыл халҡы хөрмәт итә, ихтирам менән ҡарай. Фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн атайыбыҙҙы 1983 йылда совхоздың иң ҙур Үҙәк бүлексәһенә идарасы итеп тәғәйенләйҙәр. Бүлексә совхоз һәм район кимәлендә ойошторолған баҫыусылыҡ һәм малсылыҡ буйынса ярыштарҙа гел алдынғылар рәтендә була. Ул етәкселек иткән 20 йыл эсендә ферма тулыһынса автоматлаштырыла. Унда ашхана, ял итеү бүлмәләре, сауна эшләй. Бүлексәнең үҫемлекселек тармағы ла һынатмай.
Ауылдың социаль торошон яҡшыртыуҙа ла атайымдың өлөшө ҙур. Юғары эш һөҙөмтәһе халыҡтың йәшәйешен яҡшырта. Ауылда береһенән-береһе матур өйҙәр ҡалҡып сыға. Районда беренселәрҙән булып Темәстә һыу, газ селтәре төҙөлә. Балалар баҡсаһы асыла, мәҙәниәт йорто төҙөлә.
Атайым Буранбай ауылы ҡыҙы Рәсимә Рамаҙан ҡыҙы менән ғаилә ҡора. Ике ҡыҙ һәм ике ул үҫтереп үҙаллы тормош юлына баҫтыралар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әсәйебеҙ, ҡаты ауырыуҙан һуң, беҙҙе бик иртә ташлап китте. Шулай ҙа атайыбыҙ тормош ауырлыҡтарына бирешмәне. Хаҡлы ялда булыуына ҡарамаҫтан, матур итеп донъя көтә. Ҡура тулы мал, баҡсаһында ла еләк-емеш ишелеп уңа. Бөгөн ул беҙҙең өсөн хәстәрлекле атай, терәк һәм таяныс, ейән-ейәнсәрҙәренә яратҡан ҡартатай.
Ошо көндәрҙә атайыбыҙ үҙенең матур юбилейын билдәләй. Күркәм байрамы уңайынан уға сәләмәтлек, шатлыҡ-ҡыуаныстарҙан ғына торған ғүмер юлы, именлек теләйбеҙ.
Бөтә балалары исеменән – Резеда Ғәйнуллина.
Темәс ауылы.
Подписаться на: Комментарии к сообщению (Atom)