text:
- Подробности
- Просмотров: 382
ҠАРА МЕТАЛЛУРГИЯ, металлургияның мәғдән сеймалын сығарыу, байыҡтырыу һәм киҫәкләү, ҡара металдар (домнала, ҡорос иретеп, прокатлап), торбалар һәм металл эшләнмәләр етештереү б‑са тармағы. Коксохимия сәнәғәте продукттары, ферроиретмәләр һәм утҡа сыҙам материалдар етештереү өсөн мәғдән булмаған сеймал сығарыуҙы; ҡара металдарҙы икенсел эшкәртеүҙе үҙ эсенә ала. Продукцияһының төп төрҙәре: ҡыҙыу килеш һәм һалҡын килеш йәйелгән прокат, ҡорос торбалар һәм металл эшләнмәләр. Башҡортостанда 17 б. аҙ. үҫешә башлай (ҡара: Тау сәнәғәте), 1700 й. ҡаҙна тәүге тау з‑дын төҙөй (ҡара: Ташлы заводтары). 20 б. башында 23 пр‑тие, ш. иҫ. Белорет заводы, Верхотор заводы, Егәҙе заводы, Инйәр заводы, Тирлән заводы, Үҙән заводы, Әүжән-Петровск заводы, эшләй; суйын (12,8 млн бот), тимер (1,2), ҡорос (4,3) сығарыла. 30‑сы йй. Белорет металлургия, Тирлән табаҡ прокатлау, Белорет ҡорос сым һәм канат з‑дтары үҙгәртеп ҡорола. Ҡ.м. продукцияһын етештереү динамикаһы (млн һум): 1965 й. — 110, 1980 — 281, 2000 — 2749, 2004 — 8662. 2004 й. тармаҡта 67 пр‑тие һәм производство була (ҡара: 1‑се табл.), шулар араһында Белорет металлургия комбинаты, “Башвтормет”. 2009 й. Рәсәйҙә Ҡ.м. продукцияһын етештереү күләменең 42,3%‑ы тармаҡ өлөшөнә тура килә (ҡара: 2‑се табл.). Продукцияһы БР‑ҙа һәм РФ‑тың башҡа төбәктәрендә һатыла, яҡын һәм алыҫ сит илдәргә сығарыла. Республика ҡорос сым сығарыу б‑са лидер булып тора. Ҡ.м. өсөн белгестәр Авиация техник университетында, Магнитогорск техник университетында, Белорет металлургия колледжында, Учалы тау-металлургия техникумында һ.б. әҙерләнә.
И.В.Лаврешина
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина
1‑се табл.
Башҡортостанда ҡара металлургия үҫешенең айырым күрһәткестәре
2‑се табл.
Башҡортостанда ҡара металлургия продукцияһының төп төрҙәрен етештереү күләме, мең т


c: text/html

text:
Рөстәм Хәмитовтың Рәсәйҙең иң яҡшы лоббистары исемлегендәге рейтингы тағы күтәрелде
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың тәүге ун иң яҡшы лоббисы-төбәк лидерҙары араһындағы рейтингы күтәрелеүен дауам итә. Был «Независимая газета» заказы буйынса иҡтисади яңылыҡтар агентлығы менән ағымдағы йылдың август айында үткәрелгән тикшереүҙәр йомғаҡтарынан күренә.
«Көслө һөҙөмтәлелек» номинацияһында төбәк лидерҙары исемлегендә Рөстәм Хәмитов, Кемерово өлкәһе губернаторы Аман Тулеев менән Татарстан Президенты Рөстәм Миңлехановты үтеп, етенсе урынды биләй. Әгәр быйыл июлдә Башҡортостан Президентының позицияһы 4,04 балл менән баһаланһа, августа был коэффициент тағы артты һәм 4,11 балға етте.
«Көслө һөҙөмтәлелек» номинацияһында тәүге өс лоббист-төбәк лидерҙары исемлеген Мәскәү мэры Сергей Собянин башлап ебәргән, артабан Георгий Полтавченко (Санкт-Петербург) һәм Александр Ткачев (Краснодар крайы) килә.
2011 йылдың июль айындағы Рәсәйҙең иң яҡшы лоббистары-төбәк лидерҙары рейтингын тикшереү һөҙөмтәләре 28 сентябрҙә «Независимая газета» сайтында баҫылып сыҡҡан.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 484
БАЯЗИТ АУЫЛЫ МӘСЕТЕ, Миәкә р‑нында урынлашҡан. 1930‑сы йй. һүтелгән ағас мәсет урынына 1997 й. төҙөлә. Мәсетте һалыуҙа район хакимиәте, пр‑тиелар һәм айырым кешеләр ярҙам күрһәтә. БР Диниә назаратына ҡарай. Мәсет (8×16×5 м) бер ҡатлы, 2 кимәлле, 4 яҡлы ҡыйыҡлы, сталактит кәрнизле; стеналары ҡыҙыл кирбестән һалынған. Цоколе, кәрниздәре, аркалы тәҙрәләре һәм ишектәре ҡабарынҡы таш м‑н биҙәлгән. Манараһы (бейеклеге 33 м) кирбестән, 3 яруслы, мәсет уртаһына ултыртылған; ҙур һәм бәләкәй балкондар м‑н уратылған. Цоколь ҡатында хеҙм‑рҙәр өсөн һәм уҡыу бүлмәләре, тәһәрәт алыу бүлмәләре урынлашҡан. Намаҙ уҡыу залында ҡатын‑ҡыҙҙар өсөн балкон ҡоролған. Зал стеналары Ҡөрьәндән сүрәләр м‑н биҙәлгән. Мәсет эргәһендә балалар һәм өлкәндәр өсөн ислам нигеҙҙәрен өйрәнеү курстары эшләй. Имам‑хатиптары: И.Р.Шәморатов (1997 й. алып), М.М.Фазрахманов (2001 й. алып).
М.М.Ғәлләмов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
“Республика өсөн ҙур эш башҡарҙығыҙ”29-04-2015, 17:27 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
– Уйынды ҡараным, был көндө Нефтекамаға бара алмауым ҡыҙғаныс. Һеҙ, әлбиттә, шәп уйын күрһәттегеҙ. Дуҫтарым, туғандарым менән бергәләп ҡыуандыҡ. Шылтыратып, бер-беребеҙҙе ҡотланыҡ. Башҡортостан өсөн ҙур эш башҡарҙығыҙ. Рәхмәт! — тине Рөстәм Хәмитов.
Осрашыуҙа хоккей миҙгеле йомғаҡтары, “Торос” хоккей клубын үҫтереү мөмкинлектәре, киләсәккә пландар тикшерелде. Клубтың баш тренеры Константин Полозов етәкселегендәге команда “Торос”ҡа һәм тотош Башҡортостан хоккейына ярҙам күрһәткән өсөн республика Башлығына рәхмәт әйтте. Рөстәм Хәмитов иһә, “Салауат Юлаев”тың фарм-клубы булған “Торос” яңы быуын хоккейсыларын әүҙемерәк тәрбиәләһен, тигән теләк белдерҙе.


text:
Наши новости
Опрос
Как Вы оцениваете работу филармонии?
2018 - Год Семьи
2018 год объявлен в Башкортостане Годом семьи
Абонементы
Всероссийский старт продажи абонементов
ЭЛЕКТРОННЫЕ БИЛЕТЫ
Продажа билетов онлайн
Получить всю информацию о наличии и стоимости билетов теперь легко: не выходя из дома, с мобильных устройств, подключенных к сети Интернет.
Наш репертуар
Апрель 2018
Май-Июнь 2018
Пресса ⇒ Ҡояшлы Ташкент ҡалаһы Һыйындырған башҡорт балаһын!
Ҡояшлы Ташкент ҡалаһы Һыйындырған башҡорт балаһын!
Автор: Лариса АБДУЛЛИНА / "Башҡортостан" гәзите.
Дата: 08.12.2014
Үзбәкстан ере башҡорто! – тип өндәштем милләттәштәргә кисен Ташкент дәүләт музыкаль комедия театры сәхнәһенән. Эйе, бәлки, телмәремдең башы бер ни тиклем пафослы ла тойолғандыр, әммә сит ерҙәрҙә үҙҙәренә хыянат итмәй йәшәп ятҡан милләттәштәреңә мәҙхиә йырлау йөрәктәренә им генә булыр.
Милләт рухы һағына баҫҡас
Һаумыһығыҙ, Вәлидиҙе ҙурлап,
Башҡорт ҡотон һаҡлар башҡорттар!
Сәләм һеҙгә милләт мәркәзенән,
Сәләм һеҙгә ғәзиз баш йорттан!
Тыуған ерҙән бигерәк алыҫ икән
Бөгөн төйәк иткән йортоғоҙ,
Әммә нурҙай балҡып саҡырғандай,
Ҡарашығыҙ, йөрәк утығыҙ.
Үҙ күргәнгә бына килеп еттек,
Ялҡын өҫтәйек, тип усаҡҡа.
Ҡайһы тауға ҡарап йырлайһығыҙ
Йәнегеҙҙә терәк юҡ саҡта?
Ниндәй көйҙәр һеҙгә ҡеүәт бирә,
Ниндәй һүҙҙәр һеҙгә дәрт өҫтәй?
Ситтәр араһында үҙең булыу –
Һәр көн ҡамап килгән көрәштәй.
Һеҙҙең ялҡын беҙгә килеп етә,
Бигерәк сағыу Шәреҡ ҡояшы.
Рәхмәт инде үзбәк ҡәрҙәштәргә –
Туҙмаған бит башҡорт ояһы.
Һеҙҙең йөҙҙә милләт ҡото арта,
Бар итәбеҙ бергә баш йортто.
Милләт ҡотон һаҡлап йәшәй ерҙә
Үзбәкстан ере башҡорто! –
тип өндәштем милләттәштәргә кисен Ташкент дәүләт музыкаль комедия театры сәхнәһенән. Эйе, бәлки, телмәремдең башы бер ни тиклем пафослы ла тойолғандыр, әммә сит ерҙәрҙә үҙҙәренә хыянат итмәй йәшәп ятҡан милләттәштәреңә мәҙхиә йырлау йөрәктәренә им генә булыр. Ә инде уларҙы һыйындырған үзбәк халҡына рәхмәт әйтмәһәм, белекһеҙ бер әҙәм кеүек тойор инем үҙемде. Әйткәндәй, халыҡҡа шиғри һүҙ танһыҡ икән. Бер ниндәй тәржемәсеһеҙ ҙә үзбәктәр һәр һөйләмде аңлаған. Илдәрҙең, дәүләттәрҙең тыныслығы өсөн беҙгә аралашыу етмәй. Элекке СССР-ҙы ғына иҫкә алайыҡ: милли авторҙар, китаптар бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ ябай уҡыусыға барып етә ине. Мостай ағайҙың әсенеп һөйләгән бер һүҙе иҫтә ҡалған. Ҙур дәүләт тарҡалғас, ул мәшһүр үзбәк шағирәһе Зөлфиәнең үлеме хаҡында гәзиттәрҙән уҡып белеп ҡала. “Илебеҙҙе юғалтҡас, бәйләнештәр ҙә өҙөлгән, бик әрнеп ҡабул иттем ул хәбәрҙе”, – ти. Ә бөгөн Ташкентта Зөлфиә-шағирәгә һәйкәл ҡуйылған, уның исемендәге премия бар, бүләкте талантлы йәш ҡыҙҙарға тапшыралар.
Байрам кисәһенә әйләнеп ҡайтайыҡ. Юғары кимәлдә ойошторолған сарала Рәсәйҙең Үзбәкстандағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Владимир Тюрденев, Рәсәй мәҙәниәт һәм фән үҙәге директоры, кәңәшсе, тарих фәндәре докторы Виктор Шулика, Рәсәйҙең Үзбәкстандағы илселеге кәңәшсеһе Сергей Соколов, Үзбәкстандың интернациональ мәҙәни үҙәге директоры Насриддин Мөхәммәдиев, Ташкент ижтимағи-сәйәси-мәҙәни үҙәгенең Аҡһаҡалдар советы рәйесе Рим Ғиниәтуллин, З. Вәлиди исемендәге башҡорт ижтимағи-мәҙәни үҙәге рәйесе Илшат Хәсәнов ҡатнашты. Владимир Львович үҙ телмәрендә Башҡортостандың Рәсәй дәүләтендә тотҡан урыны, ШОС һәм БРИКС саммиттары тап башҡорт ерендә үтәсәге хаҡында һөйләне. Виктор Николаевич мәҙәни бәйләнештәр аша халыҡтар араһында дуҫлыҡ мөнәсәбәттәре нығыуы тураһында фекер әйтте. Эйе, тап шулай – Башҡорт мәҙәниәте фестивале быға асыҡ миҫал булды: башҡорт, татар, үзбәк, рус, чечен йыр-бейеүҙәре аша залдағылар күңеленә рухи күперҙәр һалынды. Үзбәкстанда 140-тан ашыу милләт йәшәй. Уларҙы берләштергән интернациональ мәҙәни үҙәк директоры Насриддин Мөхәммәдиев башҡорт ҡәрҙәштәрен байрам менән тәбрикләп, компьютер бүләк итте.
Ҡояшлы Ташкент ҡалаһы Һыйындырған башҡорт балаһын!..Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының Рәхмәт хаты В. Тюрденевҡа, С. Соколовҡа, Н. Мөхәммәдиевкә, Ғ. Зариповҡа тапшырылды. Ҙур кинәнес менән атҡарҙым был миссияны, шундай оло ышаныс менән милләттәштәремә илсе итеп ебәргән Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитетына, мөмкинлек тапҡан Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығына рәхмәт. Яҡшы хәбәр, кәйеф күтәренкелеге өләшеүе бик күңелле ул, араларҙы һәр саҡ ана шулай яҡты ғәмәлдәр бәйләһен! Маҡтау ҡағыҙҙары менән “Ағиҙел” фольклор коллективы, Альбина Солтанова бүләкләнде. Феруза Халдарова, Илшат Яҡшығолов, Ғәләүетдин Сәфәрғәлиев, Рәмзиә Бикбулатова Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының иң ҙур наградаһына – “Ал да нур сәс халҡыңа” миҙалына – лайыҡ булды. Мәҙәниәт министрлығының почет грамотаһы – Миңһылыу Кулиева, Наилә Ғибайҙуллина һәм Эмма Маһияроваға, Мәғариф министрлығыныҡы Зөлфиә Хәсиловаға тапшырылды.
Үзбәкстан башҡорттары киләсәктә республикабыҙҙың төп баҫмаһы “Башҡортостан” гәзите менән бәйләнешен нығытыр тигән өмөттәбеҙ. Тыуған ерҙәренән алыҫта йәшәп тә, милли тойғоно һаҡлап ҡала алған, уны йәштәрҙә тәрбиәләүгә ҙур өлөш индергән Илшат Хәсәнов, Альбина Солтанова, Феруза Халдарова, Наил Сөләймәновтарға “Башҡортостан” гәзитенең Рәхмәт хаты бирелде. Шулай уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайынан, “Башҡортостан” гәзитенән әҙәби китаптар, әсбаптар, гәзиттәр, башҡортса йыр дисктары, сувенирҙар Үзбәкстан башҡорттарының З. Вәлиди исемендәге башҡорт ижтимағи-мәҙәни үҙәгенә тапшырылды.
Сәнғәт оҫталарының балҡышлы сығышы
Ташкенттың музыкаль комедия театры бинаһындағы концерт тәрән кисерешле, тулҡынландырғыс булыуы менән унда ҡатнашҡандарҙың һәр береһенең хәтерендә ҡалыр. “Ағиҙел” фольклор ансамбле, Кәрим Джураев, Рәмзиә Бикбулатова, Руслан Ғәйнанов, Рәйсә Баймырҙина, Райхан Маннапова, Римма һәм Рәмзил Ғиззәтуллин, Нәргизә Лотфрахманова, Сабина һәм Гүзәл Гасановаларҙың моңло йырҙары, “Дуҫлыҡ” ансамбле башҡарыуындағы дәртле бейеү көслө алҡыштарға күмелде. Комедия театры йырсылары, Үзбәкстандың атҡаҙанған артистары Динара Миняева, Сурат Артыков, Мансур Ташметовтың операларҙан ариялар башҡарыуы кисәгә үҙе бер йәм өҫтәне.
Ә инде сәхнәгә Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы артистары күтәрелгәс, зал тынып ҡалғандай булды. Башҡортостандың халыҡ артисы Римма Амангилдина башҡарыуындағы башҡорт халыҡ йырҙары “Таштуғай”, “Көйөлдө”, “Элмәлек”, “Мирфәйзә”, шулай уҡ “Зәңгәр күл” күңелдәрҙе тетрәтте. Аяғүрә баҫып ҡул саптылар. Тамашасы Башҡортостандың халыҡ артисы Вахит Хызыровтың “Ильяс”, “Ҡара юрға” халыҡ, “Үҙ яғыма ҡайтһам”, “Башҡортостан” йырҙарын да күҙ йәштәре аша тыңланы. Дөрөҫөн әйткәндә, залдағылар менән бер тулҡында йөҙөп, беҙҙең дә күңел нескәрҙе, сит ерҙәрҙә милли моң бөтөнләй башҡаса яңғыраш алды, берсә йөрәктәрҙе имләне, берсә милләттәштәрҙең һағышын көсәйткәндәй итте.
Бейеүсе Ильяс Ҡарабулатовты сәхнәнән ебәрергә теләмәнеләр. Ҡайһылай үҙебеҙҙең бейеүҙәр аҫыл, башҡарыусыларыбыҙ ҙа оҫта! “Форт Перовский”, “Һунарсы”, Кавказ халыҡтары бейеүе менән әсир итте йәш егет тамашасыны. “Беҙҙә ҡалһын. Яңы бейеүҙәр һалһын!” – тинеләр хатта урындағы ансамбль ағзалары.
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, виртуоз ҡурайсы Азат Биксурин башҡорт көйҙәре аша тамашасыны тәүҙә ҡурай моңо менән арбаны ла, артабан донъя халыҡтары музыкаһын тәҡдим итте. Үзбәк халыҡ көйө “Ҡара тун”ды ишетеп, залда бейергә төшөп китеүселәр ҙә аҙ булманы. Дәртле, шул уҡ ваҡытта һиҙгер күңелле тамашасы йыйылғайны бында. Кисә тамамланғас та улар битараф түгеллеген белдереп: “Башҡортостан артистарына ла тағырға кәрәк ”Ал да нур сәс халҡыңа” миҙалын!”– тинеләр. Үҙен Фәнүзә тип таныштырған өлкән йәштәге апай:
– Һеңлем, беҙ шаярта тип уйлама. Илшат Хәсән улы аша һорашып торасаҡбыҙ, беҙгә илһам-көс биргән сәнғәт әһелдәренә йәлләмәгеҙ миҙалдарығыҙҙы! – тип ҡуйҙы. Әлбиттә, еткерҙем сәләмегеҙҙе, апай! Мәҙәниәт министрлығына ла рәхмәтен әйтте тамашасылар.
Ысынлап та, бик лайыҡлы байрам булды Ташкентта. З. Вәлиди исемендәге башҡорт ижтимағи-мәҙәни үҙәге етәксеһе Илшат Хәсәнов, Үзбәкстандағы милләттәштәре исеменән рәхмәтен еткереп: “Бөгөн һеҙ беҙҙе башҡалар алдында бер башҡа үҫтерҙегеҙ. Туған яғыңдан килгән һәр яҡшы һүҙ, йылы мөнәсәбәт беҙҙең арҡаларҙы турайтып ебәрә, көнөбөҙҙө нурлы итә!”– тине.
Кисә Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Феруза Халдарова башҡарыуында “Башҡортостан” йыры менән тамамланды. Тик бының менән генә туҡтаманы әле аралашыу. Милләттәштәребеҙ һәр беребеҙҙе ҡосағына алып, әйтерһең, Башҡортостанының бер өлөшөн тойоп ҡалырға тырышты. Яҙыусы Рәшит ағай Шәкүргә яҡташтары сәләм әйтеп ҡалды. Ейәнсура районының Абҙан ауылынан Наилә апай: “Үзбәкстанда үзбәктәр үҙ телендә һөйләшкән кеүек, беҙҙе лә Башҡортостанға ҡайтыу менән аэропорттан уҡ үҙ телебеҙ ҡаршы алһа ине ул!..”– тигән теләген еткерҙе. Ташкентта Башҡорт мәҙәниәте фестивален ойоштороуға күп көс һалған шәхес, Рәсәй Федерацияһының Үзбәкстандағы Илселегенең 1-се секретары, яҡташыбыҙ Ғаяз Зариповҡа беҙ ҙә үҙ сиратыбыҙҙа рәхмәт еткерәбеҙ. Һәр сараның уҙғарылыу кимәле ойоштороусыларҙың мәртәбәһенә лә бәйле.
Бына шулай һиҙелмәй ҙә үтеп китте Үзбәкстан ерендәге бер тәүлек. Ай күрҙе, ҡояш алды тигән халҡыбыҙ әйтеме тап килгәндәй әлеге байрамға. Әммә был фестиваль яҡтылығы тағы оҙаҡ ваҡыт йылытып торор әле милләттәштәребеҙ күңелен. Ташкентта ни тиклем генә ҡояш сағыу, көндәр эҫе булһа ла, йөрәк йылыһы, милли аралашыу менән кеше үҙенә был донъяла күберәк йәм таба.
Лариса АБДУЛЛИНА / "Башҡортостан" гәзите.


text:
Республикала Михаил Бабич яңы Баш федераль инспектор менән таныштырасаҡ Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
Республикала Михаил Бабич яңы Баш федераль инспектор менән таныштырасаҡ
Республикала Михаил Бабич яңы Баш федераль инспектор менән таныштырасаҡ Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
11 ноябрҙә Башҡортостанға эш сәфәре менән Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич килә. Республика буйынса яңы Баш федераль инспектор менән таныштырыу сәфәрҙең төп ваҡиғаһы буласаҡ.
Башҡортостан буйынса Баш федераль инспекторҙың матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, был көндә тулы хоҡуҡлы вәкил «Башнефть-Новойл» предприятиеһына бара, Волга буйы мосолмандарының диниә назараттары рәйестәре менән осраша һәм Рус православие сиркәүенең Башҡортостан митрополияһы идаралығының яңы бинаһын ҡарай.


text:
Белоретта балалар өсөн Ирәмәлгә арналған эко-конференция үткәреләсәк
Март аҙағында, «Парктар маршы» халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау акцияһы сиктәрендә, Белоретта балалар өсөн яңырыҡ булдырылған «Ирәмәл» тәбиғәт паркына арналған фәнни-ғәмәли конференция үткәреләсәк. Сараны Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы, «Ирәмәл» тәбиғәт паркы һәм Белорет балалар экология-биология үҙәге ойоштора.
— Беҙҙең маҡсат – халыҡ иғтибарын тәбиғәтте һаҡлауға йүнәлтеү, яңыраҡ асылған «Ирәмәл» тәбиғәт паркы, уның эшмәкәрлеге хаҡында һөйләү. Иң мөһиме, конференцияла балалар үҙҙәренең эко-проекттары менән таныштырасаҡ, «Ирәмәл» паркын артабан үҫтереү юлдарын тәҡдим итәсәк, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына «Ирәмәл» тәбиғәт паркы директорының фән буйынса урынбаҫары Илсаф Ғәбдиев.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «Ирәмәл» тәбиғәт паркы Башҡортостанда бер йыл эле булдырылды. Ул Белорет һәм Учалы райондарында урынлашҡан, дөйөм майҙаны – яҡынса 50 мең гектар.


text:
Төбәктә 21 быуат лидерҙары билдәләнде
Көн элгәре Башҡортостанда балалар һәм йәштәр йәмәғәт ойошмалары лидерҙары һәм етәкселәренең «XXI быуат лидеры» бөтә Рәсәй конкурсының республика этабы финалы тамамланды.
Быйыл Шишмә районының «Энергетик» дауалау-һауыҡтырыу үҙәгендә үткәрелгән сараның йомғаҡлау этабында Өфө, Күмертау, Стәрлетамаҡ ҡалаларынан, Әлшәй, Өфө, Бәләбәй, Ишембай, Ҡырмыҫҡалы райондарынан 89 йәш активист ҡатнашты.
Иң яҡшыларын асыҡлау өсөн бәйгелә ҡатнашыусылар «Минең гражданлыҡ позициям» темаһы буйынса үҙҙәре менән таныштырҙы, тестар үтте, фекер алышыуҙа ҡатнашты.
Эксперттар советы фекеренсә, Күмертау ҡалаһынан Бөтә Рәсәй һуҡырҙар йәмғиәте Мәләүез бюроһының Йәштәр менән эшләү буйынса советы рәйесе Павел Сафонов иҫтә ҡалырлыҡ иң һәләтле ҡатнашыусы тип танылды. 20 минут эсендә ул һуҡыр балаларға ярҙам итеүгә арналған проект яҙып, уны уҡып ишеттерҙе. Был эш берәүҙе лә битараф ҡалдырманы. Ул «Балалар һәм йәштәр йәмәғәт ойошмаларының 26-35 йәшлек лидерҙары» номинацияһында еңеп сыҡты.
Шулай уҡ «Балалар һәм йәштәр йәмәғәт ойошмаларының 12-15 йәшлек лидерҙары» номинацияһында – Өфөнөң «Башҡортостан пионерҙары» балалар йәмәғәт ойошмаһынан Анастасия Трубицина, «Балалар һәм йәштәр йәмәғәт ойошмаларының 14-18 йәшлек лидерҙары» номинацияһында Күмертауҙан Сергей Золотухин еңеүсе булды.
Бәләбәй районынан Раил Фәритов 19-25 йәшлек ҡатнашыусылар араһында еңеү яуланы, ә Күмертауҙан Шамил Хәбибуллин «Балалар һәм йәштәр йәмәғәт ойошмалары етәкселәре (18 йәштән алып)» номинацияһында беренсе булды.
Республика этабында еңеүселәр «XXI быуат лидеры» бөтә Рәсәй конкурсында Башҡортостан исеменән сығыш яһай ала. Сара августа Ҡабарҙы-Балкарҙа үтәсәк. Бынан тыш, Раил Фәритов «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты сиктәрендә һәләтле йәштәргә ярҙам итеү өсөн премияға тәҡдим ителәсәк.
Төбәктәге бәйгене ойоштороусылар булып Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы сығыш яһай.


text:
Фото:
Учалыла ветерандар өсөн клуб асылды
Фото:
21 авуста Учалыла «Ветеран» клубы асылды. Һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары, ҡалаға нигеҙ һалыусылар, пенсионерҙар өсөн был ваҡиға ҙур байрамға әүерелде, тип хәбәр иттеләр муниципалитеттың мәғлүмәт-аналитика бүлегенән. Клуб бинаһы 1957 йылда, Учалыға ҡала статусы бирелгәнгә тиклем үк төҙөлгән. Тәүге йылдарҙа бинала төрлө учреждениелар урынлашҡан, 2011 йылда ул Ветерандар советына файҙаланыуға тапшырылған. Былтыр район хакимиәте бында капиталь ремонт үткәрергә ҡарар иткән. Был маҡсаттарға муниципаль район бюджетынан ике миллион һумға яҡын аҡса бүленгән.
— Клубҡа ремонт үткәрергә һүҙ биргәйнем. Һәм бөгөн был яңыртылған йортто һеҙгә тапшырабыҙ. Әммә был, һеҙ башҡарған эштәр менән сағыштырғанда, бик аҙ. Һеҙгә оло рәхмәтебеҙҙе белдереп, артабан да ярҙам итергә һүҙ бирәбеҙ, — тип мөрәжәғәт итте ветерандарға район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев.
Бинала тулыһынса ҡыйыҡ алмаштырылған, заманса тәҙрәләр ҡуйылған, сантехника йыһаздары яңыртылған, фасад, электр селтәре ремонтланған.
Клубтың беренсе ҡатында — бильярд уйнау өсөн бүлмә, осрашыуҙар һәм төрлө саралар үткәреү өсөн ултырыштар залы, икенсе ҡатында китапхана урынлашҡан.


text:
Эске эштәр министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы граждандарҙы ҡабул итә
25 апрелдә БР буйынса Эске эштәр министрлығының Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә сираттағы граждандарҙы ҡабул итеү үтәсәк. Ҡабул итеүҙе ведомство ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзалары, журналист Геннадий Шабаев һәм БР буйынса Эске эштәр министрлығының йәмәғәт тәртибен һаҡлау буйынса полиция начальнигы урынбаҫары, полиция полковнигы Александр Попов алып барасаҡ.
Ҡабул итеү ваҡыты 15 сәғәттән алып 17 сәғәткә тиклем Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 7 адресы буйынса уҙасаҡ, инеү Коммунистик урамы яғынан. Ҡабул итеүгә алдан яҙылыу 23-25 апрелдә (347) 279-47-05, 279-40-93 телефондары буйынса башҡарыласаҡ.


text:
«Башҡортостан сода компанияһы» коллективы Рәсәй Президентының ҡотлау телеграммаһын алды
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Владимир Путин «Башҡортостан сода компанияһы»ның «Сода» производствоһына 70 йыл тулыу айҡанлы коллективҡа ҡотлау телеграммаһы ебәргән.
Владимир Путин 1945 йылдың 13 мартында тәүге продукцияһын сығарған данлы предприятие коллективын ҡотлап: «Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында төҙөлгән предприятие бай тарихлы. Бөгөн дә ул уңышлы, һөҙөмтәле эшләй һәм тармаҡ лидерҙарының береһе һанала. Күп быуын инженер, технолог, эшселәрҙең профессионаллеге арҡаһында заводтың продукцияһы илебеҙҙә генә түгел, унан ситтә лә юғары баһалана», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Рәсәй Президенты билдәләүенсә, быйылғы юбилей — заводтың хеҙмәт биографияһын иҫкә төшөрөү, ветерандарға һәм бөгөнгө көндә уларҙың традицияларын дауам итеүселәргә рәхмәт белдереү өсөн бик яҡшы сәбәп.


text:
Милли музейҙа боронғо әйберҙәр күргәҙмәһе асыла
19 ноябрҙә Башҡортостан Милли музейында ХIХ быуат һәм ХХ быуат башындағы боронғо әйберҙәр музей коллекцияһынан «Ваҡыт һәм әйберҙәр» күргәҙмәһе асыла.
БР Милли музейының күргәҙмә эштәрен ойоштороу һәм үткәреү буйынса секторы мөдире Алһыу Мөфтәхованың һүҙҙәренә ҡарағанда, күргәҙмәлә тамашасылар бынан йөҙ йыл элек йәшәгән кешенең көндәлек тормошон, көнкүрешен һүрәтләгән экспонаттарҙы күрә аласаҡ. Былар сәғәттәр, теген машинкалары, боронғо үтектәр, данлыҡлы Тула самауырҙары, фарфор һәм көмөш һауыт-һаба, шулай уҡ интерьер предметтары, кейемдәр һәм башҡа әйберҙәр.
— Күргәҙмәлә төрлө пландағы музей коллекциялары менән танышырға, ата-олатайҙарыбыҙ һәм әсәй-өләсәйҙәребеҙ файҙаланған әйберҙәрҙең килеп сығыу һәм ҡулланыу тарихы хаҡында белергә мөмкин, — ти Алһыу Мөфтәхова.


text:
Баш ҡалалағы мәктәптәр 11 мең беренсе класс уҡыусыһын ҡабул итә
Өфө мәктәптәренә 1 сентябрҙә 11 мең беренсе класс уҡыусыһы киләсәк. Тап ошо сама бала уҡыуға яҙылған. Былтырғы менән сағыштырғанда был бер меңгә күберәк. Ҡала башлығында үткән оператив кәңәшмәлә Өфө хакимиәтенең Мәғариф идаралығы начальнигы Азамат Сәйфуллин ошондай мәғлүмәт бирҙе.
Баш ҡаланың 138 мәктәбендә быйыл 100 мең самаһы бала уҡыясаҡ. Беренсе класс уҡыусыларының барыһына ла хәҙер «Яңы быуын» («Новое поколение») стандарты буйынса уҡырға тура киләсәк — был программа Өфөлә республика эксперименты сиктәрендә тормошҡа ашырыла. Йәнә 35 мәктәптең икенсе һәм һигеҙ мәктәптең өсөнсө класс уҡыусылары ла уның буйынса уҡыясаҡ. Яңы стандарт буйынса эшләгән уҡытыусыларға 120 уҡыу семинары үткәрелгән, программалар, дәреслектәр һәм әсбаптар әҙерләнгән.


text:
Рембрандт
Ре́мбрандт Ха́рменс ван Рейн (нидерл. Rembrandt Harmenszoon van Rijn [ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)soːn vɑn ˈrɛin], 1606—1669) — нидерланд рәссамы; һүрәт төшөрөүсе гравёр, күләгә һәм яҡтылыҡ оҫтаһы, Голландия һынлы сәнғәтенең алтын быуаты күренекле шәхесе[1]. Ул үҙ әҫәрҙәрендә бығаса һынлы сәнғәттә билдәһеҙ булған алым менән кешенең кисерештеренең бөтә байлығын асып бирә.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уҡыу йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рембрандт Харменсзон (« Хармен улы») ван Рейн 1606 йылдың 15 июлендә [2] (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 1607 йылда) күп балалы Лейден тирмәнсеһе Хармен Герритсзон ван Рейн ғаиләһендә тыуған. Әсәһенең ғаиләһе хатта Нидерланд революцияһынан һуң да католик булып ҡала[3].
Лейденда Рембрандт университет эргәһендәге латин мәктәбендә уҡый, ләкин ул барыһынан да нығыраҡ рәсем сәнғәте менән ҡыҙыҡһына. 13 йәштә уны Лейденда йәшәгән католик рәссам Якоб ван Сваненбюрхҡа һүрәт төшөрөргә өйрәнергә уҡырға бирәләр. Рембрандтың ижадын өйрәнеүселәр уның был осорҙағы һүрәттәрен таба алмаған, шуға күрә был уҡытыусының Рембрандтҡа йоғонтоһо нисегерәк булғанын тәғәйен генә әйтә алмай.
1623 йылда Рембрандт Амстердамда Питер Ластманда уҡый, был рәссам Италияла стажировкала булған һәм тарихи, мифтар һәм Библия сюжеттарына картиналар яҙа[3]. 1627 йылда Лейденға ҡайтҡас, Рембрандт дуҫы Ян Ливенс менән үҙ оҫтаханаһын аса һәм уҡыусылар ала башлай. Бер нисә йылда ул танылған рәссамға әйләнә.
Ластман менән и караваджистар йоғонтоһо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ластмандың төрөлө төҫлө, сыбар һәм ваҡ әйберҙәргә күп иғтибар бүлергә яратыуының[1] йәш рәссамға көслө йоғонто яһағаны уның тәүге картиналарында асыҡ күренә («Изге Стефанды таш менән бәргәләп язалайҙар»- «Побиение камнями св. Стефана» (1629), «Боронғо тарихтан бер күренеш» — «Сцена из древней истории» (1626) һәм « Алашарҙы суҡындырыу» — «Крещение евнуха» (1626))[3]. Оҫтарғас яҙған эштәре менән сағыштырғанда, улар сағыу, төрлө төҫлө буяуҙар ҡулланып, һәр бер әйберҙе ентекләп яҙып эшләнгән[4], Библияла яҙылған тарихтың ғәжәйеп шарттарҙа булғанын күрһәтергә тырышып яҙылған[3]. Бөтә геройҙар ҙа тиерлек сәйер көнсығыш кейемендә , алтын-көмөш, аҫыл таш биҙәүестәрҙә күрһәтелә, был күтәренке кәйеф, тантана, байрам төҫө бирә(«Аллегория музыки», 1626; «Давид перед Саулом», 1627).
(1633). Рембрандттың берҙән бер диңгеҙле картинаһы 1990 йылда Изабелла Гарднер музейынан урланған һәм әле булһа табылмаған.
Был осорҙағы һуңғы картиналары («Товит һәм Анна», «Валаам (күрәҙәсе) һәм уның ишәге») рәссамдың бай фантазияһы тураһында ғына түгел, ә геройҙарҙың ауыр уй-кисерештәрен тамашасыға еткрергә тырышып яҙғанын һөйләй. Башҡа барокко осоро оҫталары кеүек үк, Рембрандт уй-кисерештәрҙе күрһәтеүҙә аныҡ итеп башҡарылған яҡтылыҡ менән күләгәләрҙең әһәмиәтен аңлай башлай[3]. Яҡтылыҡ менән эшләргә ул Утрехт караваджистарынан өйрәнә[3], ләкин күбеһенсә Италияла эшләгән немец рәссамы Адам Эльсхаймер эштәрен күҙ уңында тота[3]. Рембрандтың караваджистарса яҙылған әҫәрҙәренән бигерәк тә « Аҡылһыҙ бай тураһында мәҫәл» — «Притча о неразумном богаче» (1627), «Симеон һәм Анна Ҡорамда» (1628), «Христос Эммауста (Никополь)» (1629) картиналарын атарға була.
"Рәссам үҙ оҫтаханаһында"ны (1628; бәлки был автопортреттыр) ошо төркөмгә ҡараған картиналарға индерергә була, рәссам үҙен картинаһын ҡарап торған саҡта төшөргән. Эшләнеп бөтмәгән һүрәт картинаның алғы планында тора; уның менән сағыштырғанда рәссам бәләкәй генә булып күренә[3].
Лейдендағы оҫтахана[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәссамдың ижадын өйрәнеүселәр уның биографияһында аңлай алмаған нимә- Ливенс менән уның бер береһенекенә оҡшаш эштәр яҙыуы. Бергә эшләгән осорҙа улар бер үк сюжетты алған ( «Самсон һәм Далила» (1628/1629),йәки « Лазарҙе терелтеү» (1631)). Икеһе лә ул ваҡытта Европала иң шәп рәссам булып иҫәпләнгән Питер Пауль Рубенсҡа эйәрергә тырышҡан[3], ҡайһы ваҡыт Рембрандт Ливенстың ижади асыштарын ҡулланған, ҡай ваҡытта киреһенсә булған [3]. Шул сәбәпле уларҙың был осорҙағы эштәрен таныу белгестәргә ауырға тура килә[3]. Уның билдәле эштәре араһында — «Валаамдың ишәге» (1626 г).
1629 йылда принц Оранскийҙың ярҙамсыһы, шул замандағы шағир һәм меценат Константин Гюйгенс ( рәссам Христиан Гюйгенстың атаһы) уның тураһында белеп ҡала . Гюйгенс бер хатында Ливенс менән Рембрандтты өмөтлө йәш рәссамдар тип атай[3], ә Рембрандттың « Иуда утыҙ тәңкәне кире бирә» («Иуда, возвращающий тридцать серебреников») картинаһын ул Италияның, хатта антиканың иң яҡшы картиналары менән бер рәткә ҡуя [3]. Гюйгенс Рембрандтты бай клиенттар менән таныштыра һәм принц Оранский өсөн дини темаға бер нисә картина яҙырға заказ бирә.
Үҙ стилен булдырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1631 йылда Рембрандт Амстердамға күсә, уның картиналарындағы барокко стилендәге хәрәкәт һәм күтәренке рух [1] күптәргә оҡшай, улар Гюйгенс кеүек Рембрандта яңы Рубенсты күрәләр. Ә дуҫы Ливенс , Лейдендағы оҫтахананы ябып, Англияға китә һәм бер аҙ ваҡыт унда ижад итә.
Амстердам осоронда Рембрандт бик күп ҡатын-ҡыҙ һәм ир кешеләрҙең баш һүрәтен эшләй [3], һәр моделдең үҙенсәлеген , кеше йөҙөндәге мимиканы өйрәнә. Был бәләкәй һүрәттәрҙе һуңыраҡ хатта рәссамдың атаһы менән әсәһенең портреты тип уйлағандар, ә улар Рембрандт өсөн ысын портрет мәктәбе була[3]. Ул осорҙа Амстердамда йәшәгән бай бюргерҙар рәссамға портреттарын эшләргә заказ бирә , рәссам күп кенә аҡса эшләй .
Амстердамдағы тәүге йылдарҙа Рембрандтың ижадында автопортрет ҙур урын алып тора; үҙен төрлө хикмәтле кейемдәрҙә, әллә ниндәй сәйер позала төшөрөп, ул ижадын ары үҫтереү юлын эҙләй . Ҡай саҡта этюдтарҙа төшөрөлгән ҡарт кешеләрҙе рәссам иҫ киткес бай көнсығыш кейемдәренә кейендерә, хыялында уларҙы Библиянан алынған геройҙар итеп күрә [3]; Шундайҙар иҫәбендә Иерусалим емерелгәс илап ултырған Иеремия ( «Иеремия, оплакивающий разрушение Иерусалима» (1630)). Рубенстың күп фигуралы гравюраларынан илһам алып [3], Голландияның штатгальтеры (хакимы) Фридрих-Генрих Оранский өсөн ул «Тәрене ҡуйыу» ( «Воздвижение креста» (1633))һәм «Тәренән төшөрөү» («Снятие с креста» (1632/1633)) тигән картиналар яҙа.
Амстердамдағы уңышлы йылдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рембрандттың бик оҫта рәссам даны « Доктор Тульп анатомиянан дәрес бирә» ( « Урок анатомии доктора Тульпа» )(1632) тигән бер төркөм кешенең портретын эшләп бөткәс , бөтә Амстердамға тарала. Был картинала хирургтар , ул ваҡыттағы ғәҙәт буйынса, бер рәткә теҙеп төшөрөлмәгәндәр, ә пирамида рәүшендәге композицияға теҙелгән , шулай итеп, картиналағы бөтә кеше психологик яҡтан бер төркөм хасил итә[3]. Һәр бер йөҙҙөң мимика яғынан байлығы, яҡтылыҡ менән күләгәне кәрәгенсә ҡулланып, көсөргәнешле хәлде һүрәтләү, бер нисә йыл буйы үткәрелгән тәжрибәгә йомғаҡ яһай һәм рәссамдың ниндәй ижади юғарылыҡҡа күтәрелеүен күрһәтә.
Амстердамда йәшәй башлаған саҡ Рембрандт өсөн иң бәхетле йылдар була. 1634 йылда Леуварден бургомистры ҡыҙы Саския ван Эйленбюрхҡа өйләнеү рәссамға бай бюргерҙар менән ҡатнашып йәшәргә мөмкинлек бирә[3]. Ул бик күп заказдар ала; Амстердамда йәшәгән тәүге йылдарҙа ул иллеләп портрет яҙа[3]. Ул бигерәк тә консерватив меннониттар менән дуҫ була. Меннониттарҙың рухи етәксеһе Корнелис Анслоның (уның тураһында Йост ван ден Вондел шиғырҙар яҙа) ][3]ике яҡлы портреты бик күп шау-шыу тыуҙыра.
Эштәре шәп барғас, Рембрандт йорт һатып ала (см. Дом-музей Рембрандта), уны антикварҙарҙан һатып алған сәнғәт әҫәрҙәре менән тултыра[4]. Улар араһында Италия оҫталарының картиналары һәм гравюралары ғына түгел, боронғо (антика) скульптуралары, ҡорал, музыка ҡоралдары була[4]. Үҙенән алдараҡ йәшәгән ҙур оҫталарҙың эшен өйрәнер өсөн Амстердамдан сығып ҡайҙалыр барыу кәрәкмәй ҙә, сөнки ҡалала ул ваҡытта Тициандың « Джероламо (?) Барбариго портреты» һәм Рафаэлдең Бальтазаре Кастильоне портреты кеүек эштәрҙе күрергә була [3].
Ул осорҙағы иң әһәмиәтле эштәренән Саския портреттарын атарға була . Ҡайһы бер саҡта ул өйҙә, түшәктә килеш, ҡайһы саҡта бай,зиннәтле кейемдә (кассельский портрет, 1634), йә иһә театр кейемендә («Саския в образе Флоры», 1634) төшөрөлгән. 1641 йылда уларҙың улдары Титус тыуа; тағы өс балаһы бәләкәй саҡта уҡ вафат була. Рәссамдың Саския менән йәшәгән сағында көс-ғәйрәте ташып торғаны «Юлдан яҙған уғыл тавернала» ( «Блудный сын в таверне») (1635) картинаһында асыҡ күренә. Был эш темаһы Библиялағы юлдан яҙған ул (блудный сын) тураһындағы мәҫәлгә бәйле[3].
Саския һуңғы улын тапҡандан һуң үлеп ҡала, Рембрандттың тормошонда өҙлөкһөҙ юғалтыуҙарҙан торған йылдар башлана[4].
«Төнгө ҡарауыл»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1642 йылда Рембрандт Уҡсылар йәмғиәтенең яңы бинаһы өсөн алты Амстердам мушкетеры төркөм портретының береһенә заказ ала; ҡалған икеһе уның уҡыусыларына бирелә. Был дүрт метрлыҡ үҙенең иң сағыу , масштаблы[3] картинаһында Рембрандт Голландиялағы портрет яҙыу ҡанундарынан баш тарта, XIX быуаттың яңы йүнәлеше — реализм һәм импрессионизмдың тыуыуына беренсе булып, юл һала. Моделдәр иркен итеп һүрәтләнгән, улар бер урында тик кенә баҫып тормай, ә был заказсыларға оҡшамай, сөнки ҡайһы берҙәре артҡы планға эләккән:
Монументальное создание Рембрандта, запечатлевшее внезапное выступление в поход стрелковой роты, возглавляемой её командирами, решено им как массовая сцена, пронизанная движением толпы конкретных и безымянных персонажей и построенная на мерцающем контрасте ярко освещенных цветовых пятен и затенённых зон. Создающая впечатление разнобоя и напряжённости случайность запечатленной на полотне ситуации вместе с тем проникнута торжественностью и героическим подъёмом, сближается по своему звучанию с исторической композицией[4].
Ижадында Италия рәссамдарының йоғонтоһо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рембрандтың Италия рәссамдары менән тығыҙ бәйләнештә булыуын ул төшөргән портреттар ғына түгел, мифик һәм Библия темаларына эшләнгән күп фигуралы картиналар ҙа күрһәтә. Уның был эштәре рәссамдың тышҡы эффектарға иғтибарлы булыуын сағылдыра, бындай алымдар Италия оҫталарының эштәренә хас була.
Билдәле «Даная» (1636/1643) картинаһы нурҙарға ҡойонған[4]. «Европаны урлау» («Похищение Европы») (1632) һәм
«Ганимедты урлау» («Похищение Ганимеда») (1635) — шулай уҡ Италия сәнғәтенең башҡа ғәҙәти сюжеттары ла — Рембрандт тарафынан, беренсе осраҡта, голланд пейзаждарын индереү юлы менән, икенсеһендә легендар сибәр егеткә сабый баланың ҡото осҡан йөҙөн биреп ирониялы һүрәтләү юлы менән үҙгәртелә[3].
1642 йылда Рембрандт Уҡсылар йәмәғәтенең бинаһы өсөн Амстердам мушкетерҙарының алты төркөмлө портреттарының береһен эшләүгә заказ ала, ҡалған ике заказ уҡыусыларына эләгә. Дүрт метрлы был картинаны яҙғанда( иң ҙур масштаблы әҫәрҙәренең береһе) Рембрандт голланд портрет сәнғәте ҡанундарын инҡар итеп, ике йөҙ йылдан һуң буласаҡ 20 быуат реализм һәм импрессионизм алымдарын ижад итә.
Тормошондағы үҙгәрештәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рембрандтың 1640-се йылдарҙағы шәхси тормошо тураһында документтар бик бик әҙ[3]. Был осорҙағы уҡыусыларынан тик Дордрехтан Николас Мас тигәне генә билдәле[3]. Күрәһең, рәссам элеккесә бик иркен йәшәгәндер. Мәрхүмә Саскияның ғаиләһе уның ҡатынының улына ҡалдырған мираҫын туҙҙырыуына борсола[3]. Титусты ҡараусы ҡатын, Гертье Диркс, өйләнергә һүҙ биреп, алданы, тип уның өҫтөнән судҡа бирә; был йәмһеҙ хәлдән сығыр өсөн рәссамға күп кенә аҡса түгергә тура килә. Голландия белгестәре был Рембрандтҡа үсле бюргерҙар тарафынан ойошторолған хөсөт булырға тейеш, тип иҫәпләй[3].
1640-сы йылдар аҙағында Рембрандт йәш хеҙмәтсе ҡатын Хендрикье Стоффелс менән яҡын мөнәсәбәттә була, уның образы был ваҡытта бик күп картиналарҙа осрай: «Флора» (1654), «Шишмәлә һыу инеүсе йәш ҡатын» («Купающаяся женщина») (1654), «Хендрикье тәҙрә янында» (1655). 1654 йылда рәссамдың хеҙмәтсеһе менән бәйләнештән ҡыҙы Корнелия тыуғас, сиркәү приходы советы Хендрикьены « гонаһлы бәйләнештә» ғәйепләй . Ошо ваҡиғалар менән бәйле Рембрандт бөтә кешелек өсөн мөһим темаларҙан алыҫлаша[3]. Был осорҙа ул картиналарҙы бик әҙ яҙа.
Ижадының һуңғы осоро
1653 йылда матди ауырлыҡтарҙан йонсоған рәссам бөтә милкен тиерлек улы Титусҡа тапшыра[3], шунан 1656 йылда үҙен банкрот тип иғлан итә. 1657—1658 йылдарҙа йорто менән ҡалған мөлкәтен һатҡандан һуң (Рембрандт йыйған сәнғәт әҫәрҙәре каталогы һаҡланып ҡалған),[3] Амстердам ситенә, йәһүд кварталына күсә, бында ул ғүмеренең аҙағына тиклем йәшәй[1]. Был йылдарҙа уның иң яҡын кешеһе булып улы Титус ҡала; рәссам улын бик йыш һүрәткә төшөргән . Ҡайһы береһендә ул тылсымлы әкиттәге принц , ҡалғандарында ҡояш нурҙарында мансылған фәрештә ҡиәфәтендә һүрәтләнгән[4]. 1668 йылда Титустың вафат булыуы рәссам өсөн иң ҙур юғалтыу була; ул үҙе бер йылдан һуң донъя ҡуя.
Рембрандтың 1650-сы йылдарҙағы ижадының үҙенсәлеге- күп фигураларҙан торған композицияларҙың аңлайышлы һәм мөһабәт булыуы[1]. Был осор өсөн хас эше- 1653 йылда Сицилия аристократы Антонио Руффо өсөн яҙылған «Аристотель Гомер бюсы янында» («Аристотель с бюстом Гомера») картинаһы, 1961 йылда Руффоның вариҫтары ул картинаны Метрополитен-музейына ике миллиондан артыҡ долларға һатып ебәрә[5]. Аристотель тәрән уйға талған; уның йөҙөнән һәм ул ҡулын һалған Гомер бюсынан эске нур бөркөлөп торғандай[3].
Әгәр 1650-се йылдарҙа фигуралар өстән артмаһа, һуңғы тиҫтә йылда Рембрандт күп фигуралы композицияларға кире әйләнеп ҡайта. Шуларҙың икеһе ҙур һәм бик йәмәғәт өсөн мөһим эш була. Мөһабәт «Заговор Юлия Цивилиса» (1661) картинаһы яңы Амстердам ратушаһы өсөн яҙылған, ләкин ул ни өсөндөр заказсыға оҡшамай һәм ул рәссамға тейешле аҡсаны бирмәй[3]. Стокгольмда һаҡланып ҡалған өлөшө ҡәтғи реализмы һәм тирә яҡты сорнап алған ҡараңғылыҡта ялтырап ҡалған яҡтылыҡ нурҙары менән ғәжәпләндерә[4]. «Синдиктар»(буҫтау буяусылар цехы старшиналары) (1662) картинаһында тәбиғи позалар, йәнле мимика, композиция беҙәмлегенә ҡарамаҫтан, был эште, ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, «Төнгө һаҡсылар» («Ночной дозор») менән сағыштырғанда бер аҙым артҡа сигеү тип әйтеп була[3]. Рәссам заказсының теләген шулай итеп үтәргә мәжбүр булған.
Һуңғы егерме йылда Рембрандт портретист булараҡ иҫ киткес юғарылыҡҡа ирешә[4]. Моделдәр булып рәссамдың дуҫтары (Николас Брейнинг, 1652; Герард де Лересс, 1665; Йеремиас де Деккер, 1666) ҡына түгел, билдәһеҙ һалдаттар , ҡарт-ҡоро, әбей-һәбей — рәссамдың үҙе кеүек ауыр тормош юлы үткән кешеләр тора[4]. Уларҙың йөҙҙәре һәм ҡулдары ниндәйҙер эске нур бөркөлөп тора. Ҡулына бирсәткәһен кейеп торған Ян Сикс (1654) портретына бик һирәк осрай торған төҫтәр гармонияһы хас, ул ҡалын, ҡытыршы бумала эҙҙәре, киң алымдар менән яҙылған . Бер нисә күпте күргән апостол һүрәте автопортреттар рәтен дауам итә; апостолдарҙың күбеһендә рәссамдың үҙ һыҙаттары күренеп ҡала[3].
Һуңғы эштәре
Рембрандт сәнғәттә даһиҙар ғына етә алған үргә етә[4]. Уның һуңғы эштәре һүрәт сәнғәте тарихында бығаса күрелмәгән ҡаҙаныш була. Уларҙа ҡулланылған һылашып торған, картина буйлап ағып төшкән кеүек буяуҙар сере әле лә асылмаған. Уларҙағы фигуралар мөһабәт, юрамал картинаның алғы өлөшөнә урынлаштырылған кеүектәр. Рәссам алдан уйлап , Библиялағы бик һирәк сюжетты һайлай, уларҙы тикшеренеүселәр әле булһа эҙләп табырға тырыша. Уны кешенең үҙ тормошонда иң көслө хис-тойғолар кисергән мәле ҡыҙыҡһындыра[4].
«Артаксеркс, Аман һәм Эсфирь» (1660) һәм «Отречение апостола Петра» (1660) кеүек эштәре тәрән драматик көсөргәнеште асып һала. Улар менән бер төрлө техникала ғаилә темаһына яҙылған картиналар: тамамланмаған" Юлдан яҙған уғыл ҡайтҡаны" («Возвращение блудного сына»)[6] (1666/1669), Брауншвейгтан ғаилә портреты (1668/1669), шулай уҡ « Йәһүд кәләше» («Еврейская невеста») (1665) тип йөрөтөлгән картина. Уларҙың яҙылыу ваҡыты яҡынса ғына ҡуйыла, улар яҙылыу тарихы сер булып ҡала. Тикшеренеүселәр картинаға буялған, шпатель, йә иһә мастихин менән һыланған ҡуйы буяуҙы һүрәтләү өсөн бик ауырлыҡ менән генә һүҙҙәр табалар : « төрлө төҫтәр менән ялтырап, алтын-һарғылт ҡараңғылыҡта баҙлап торған буяу» («переливающиеся и тлеющие в золотистой мгле краски»)[3]:
«Активное действие отсутствует, статичные, внешне сдержанные персонажи, подчас окутанные сиянием парчовых одежд, выступают из окружающего их затенённого пространства. Господствующие темные золотисто-коричневые тона подчиняют себе все краски, среди которых особая роль принадлежит горящим изнутри, подобно тлеющим углям, оттенкам красного. Густые рельефные мазки, пронизанные движением светоносной красочной массы, сочетаются в затенённых зонах с написанными тонким слоем прозрачными лессировками. Фактура красочной поверхности произведений позднего Рембрандта кажется мерцающей драгоценностью. Волнующая человечность его образов отмечена печатью таинственной красоты[4]».
Кёльнда 1662 йылда эшләнгән автопортретында авторҙың йөҙөндә мыҫҡыллы йылмайыу күренә, 1669 йылғы һуңғы автопротреттарында (Уффици, Лондон Милли галереяһы һәм Маурицхёйс галереяларында) физик яҡтан хәлһеҙ булыуына ҡарамаҫтан, яҙмышына буйһонған, уға тыныс ҡараған кеше сифатында һүрәтләнгән[4]. Рембрандт 1669 йылдың 4 октябрендә Амстердамда вафат була. Уны Амстердамдағы Вестеркерке сиркәүендә ерләгәндәр[3]. Рембрандт үҙ ғүмерендә 350 майлы буяуҙар менән яҙылған картина, 100 артыҡ һүрәт(рәсем) һәм 300-гә яҡын офорт ижад иткән . Рембрандт- һүрәт(рәсем) оҫтаһы бер яғы менән дә майлы һүрәт сәнғәте даһийынан ҡалышмай[4]; уның һуңғы осорҙа таяҡса осо менән төшөрөлгән һүрәттәре айырыуса юғары кимәлдә эшләнгән һәм бик ҡиммәтле тип иҫәпләнә[1].
Музей әйберҙәрен атрибуциялау
Рембрандтың ижадын өйрәнеүселәр өсөн сисеп булмаған мәсьәлә ул- картиналарынан эшләнгән иҫәпһеҙ копиялар һәм уның исеме аҫтында йөрөгән айырым киҫәктәр күсемәләре араһынан бөйөк рәссамдың эштәрен айырып алыу .[7]. Мәҫәлән, «Иуда утыҙ тәңкәне кире бирә» картинаһының тиҫтәгә яҡын варианты бар, уларҙың авторын аныҡ ҡына билдәләй алмайҙар[8].
1968 йылда Амстердамда «Рембрандт» тикшеренеү проекты башланды, уның маҡсаты - Рембрандт әҫәрҙәрен яңы фәнни ысыулдар менән атрибуциялау ( билдәле ҡанун һәм талаптар буйынса музей әйберен тасуирлау) була. 2014 йылда сыҡҡан Йомғаҡлау каталогына 346 картина инә, ә XX быуат башында Рембрандт 800 картина яҙған тип иҫәпләнә[9]. Уоллес коллекцияһында рәссам исеме аҫтында күргәҙмгә 12 картина ҡуйылһа, баштараҡ проект тик бер картинаны ғына Рембрандтыҡы тип атай[10], һуңынан уларҙың иҫәбе бишкә етә. Рәсәй музейҙарында булған картиналар араһында А. С. Пушкин исемендәге музейҙа ,каталог буйынса, Рембрандттың тик өс кенә картинаһы бар,ә Эрмитажда — 14.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 М. В. Доброклонский. «Рембрандт, Харменс ван Рейн» Большая советская энциклопедия. Гл. ред. С. И. Вавилов. изд. 2 М. Сов. энциклопедия. 1965.
- ↑ Рембрандт / Н. А. Истомина // Пустырник — Румчерод. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2015. — С. 381—382. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов; 2004—, т. 28). — ISBN 978-5-85270-365-1.
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 3,24 3,25 3,26 3,27 3,28 3,29 3,30 3,31 3,32 3,33 3,34 3,35 3,36 3,37 Silver, Larry. Rembrandt. — Encyclopædia Britannica, 15th edition.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 Т. Каптерева. Рембрандт Харменс ван Рейн // Европейское искусство: Живопись. Скульптура. Графика: Энциклопедия — М.: Белый город, 2006. — Т. 3.
- ↑ Knox, Sanka. Museum Gets Rembrandt for 2.3 Million, The New York Times (16 ноябрь 1961). 9 март 2009 тикшерелгән.
- ↑ Возвращение блудного сына (изображение от Google в высоком разрешении)
- ↑ Catherine B. Scallen. Rembrandt, Reputation, and the Practice of Connoisseurship. — Amsterdam University Press, 2004. ISBN 90-5356-625-2.
- ↑ Kristin Bahre u. a. (Hrsg.): Rembrandt. Genie auf der Suche. — DuMont Literatur und Kunst, Köln 2006. Seite 208.
- ↑ «Наука и жизнь», № 12, 2011, стр. 66.
- ↑ Gash, John. Rembrandt or not? — Rembrandt Research Project attempts to authenticate certain works, Art in America (January 1993). 8 март 2009 тикшерелгән.


text:
Фото:
Вячеслав Глазычев Башҡортостанға алдынғы туроператорҙарҙы йәлеп итергә тәҡдим итте
Фото:
РФ Йәмәғәт палатаһы ағзаһы, Төбәк үҫеше буйынса комиссия рәйесе Вячеслав Глазычев Башҡортостанда туризмды үҫтереүгә алдынғы туроператорҙарҙы йәлеп итергә тәҡдим итте.
— Республиканың был йүнәлештә эшләү өсөн перспективалы пландары бар, — тине ул кесаҙна көндө республика башлығы Рөстәм Хәмитов менән осрашыуҙан һуң. – Әммә был программа уңышлы эшләһен өсөн, уны тормошҡа ашырыу стратегияһын киренән ҡарарға кәрәк. Үкенескә күрә, ошоға тиклем Башҡортостан күрше төбәктәрҙә һәм дөйөм алғанда бөтә илдә барғандарға бик иғтибар бирмәйенсә, айырым утрау кеүек йәшәне. Бындай сәйәсәт ҙур һөҙөмтә бирмәне. Шул уҡ туризмды үҫтереү өсөн, мәҫәлән, “күршеләрҙәге” хәлдәр торошон иҫәпкә алырға, илдәге төп операторҙарҙы йәлеп итергә кәрәк бит. Кире осраҡта туристик комплекстар төҙөлөшөнә ҙур средстволар һалып та, туроператорҙар клиенттар алып килмәһә, бар сығымдар ҙа бушҡа буласаҡ.


text:
2011 йылғы сәсеү кампанияһын үткәреү буйынса штаб ойошторолдо
Башҡортостандың Ауыл хужалығы министрлығы ҡарамағында миҙгелле ауыл хужалығы эштәрен координациялау буйынса штаб булдырылды. Штаб 2011 йылғы сәсеү кампанияһын ойошҡан рәүештә һәм сифатлы итеп үткәреү, ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәренә һәм шәхси ярҙамсы хужалыҡ алып барған граждандарға практик ярҙам күрһәтеү өсөн ойошторолған. Уны БР Хөкүмәте Премьер-министры – ауыл хужалығы министры Эрнст Исаев етәкләй. Штаб составына министр урынбаҫарҙары, был мөһим кампанияны үткәреүгә туранан-тура ҡатнашлығы булған, ошо ведомствоға ҡараған ойошмалар етәкселәре инде.
Оператив штабтың республиканың башҡарма власть органдары, муниципаль райондар һәм ҡала округтары хакимиәттәренең 2011 йылғы яҙғы баҫыу эштәрен үткәреү буйынса эшмәкәрлеген координациялау буйынса эш планы әҙерләнгән һәм раҫланған. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хеҙмәткәре Валентина Әптекәева әйтеүенсә, план өс этаптан тора. Беренсеһе матди-техник базаны һәм ресурстар тәьминәтен әҙерләү менән бәйле. Икенсе этап – «Яҙғы сәсеү эштәрен башлау һәм үткәреү». Һәм һуңғыһы — уны тамамлау, яҙғы баҫыу эштәренә йомғаҡ яһау.
Ошо арала уҡ штаб 2011 йылға сәсеү майҙандары структураһын раҫлаясаҡ. Республика ауыл хужалығы етештереүселәрен орлоҡ материалы, минераль ашламалар, үҫемлектәрҙе һаҡлау саралары, яғыулыҡ-майлау материалдары менән тәьмин итеү буйынса саралар күреләсәк. Яҙғы баҫыу эштәрендә хеҙмәткәрҙәргә эш хаҡы түләү һәм матди яҡтан дәртләндереү буйынса рекомендациялар биреләсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Беҙгә ағас эшкәртеү өлкәһен үҫтерергә кәрәк»
17 октябрҙә Өфөлә ағас материалдарҙы дәүләт иҫәпкә алыу системаһына арналған Бөтә Рәсәй конференцияһы үтә.
Әлеге ваҡытта урман хужалығын, шулай уҡ ағас әҙерләү һәм эшкәртеү буйынса урман сәнәғәте предприятиеларын үҙ эсенә алған илдең урман комплексында ағас материалдарҙы дәүләт иҫәпкә алыу системаһы юҡ. Был дәүләт һәм шулай уҡ бизнес өсөн кире һөҙөмтәләргә килтерә, тине конференцияла Федераль урман хужалығы агентлығы башлығы Виктор Масляков. Уның менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та килешә.
— Урман – бик мөһим стратегик ресурс, ә урман хужалығы – Рәсәй иҡтисадының иң перспективалы өлкәләренең береһе, — тип билдәләне бөгөн бөтә Рәсәй конференцияһында республика башлығы.
Рөстәм Хәмитов фекеренсә, урман комплексының мөмкинлектәре әлеге ваҡытта тулы кимәлендә ҡулланылмай. Хәлде үҙгәртер өсөн, производствоны яңыртыу, тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу, шул иҫәптән ағасты тәрән эшкәртеү талап ителә.
Төбәк башлығы хәбәр итеүенсә, әлеге ваҡытта Рәсәйҙән, шул иҫәптән Башҡортостандан сит илгә күпселек йәһәттән эшкәртелмәгән ағас сығарыла. Уның урынына ил әҙер изделиелар ала. Шуға күрә алынған табыштың ғәйәт ҙур өлөшө Рәсәй ағасын эшкәрткән сит ил компанияларында ҡала.
— Беҙгә ағас эшкәртеү өлкәһен үҫтерергә, ағас эшкәрткән ҙур производстволар барлыҡҡа килһен өсөн шарттар булдырырға кәрәк, — тине Башҡортостан Президенты.
Kronospan предприятиеһы бындай производстволарҙың береһе буласаҡ. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 17 августа Республика йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Kronospan Holdings East Ltd компаниялар төркөмө башлығы Питер Кайндл менән ағас эшкәртеү һәм төҙөлөш материалдарын етештереү буйынса республикала ҙур предприятие төҙөү тураһында килешеүгә ҡул ҡуйғайны.
Яңы производство Башҡортостандың Өфө районында урынлашасаҡ һәм 2014 йылда продукция етештерә башлаясаҡ. Проекттың дөйөм хаҡы яҡынса 15 миллиард һум тәшкил итәсәк.
— Беҙгә урман хужалығының яңы моделе кәрәк. Ул ғәҙел һәм асыҡ булырға тейеш. Конференция унда ҡатнашыусылар өсөн файҙалы булыр, тип ышанам. Ә беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, Федераль урман хужалығы агентлығы менән артабан да хеҙмәттәшлек итергә әҙер, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.


text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Иҡтисад институты директоры Александр Татаркин менән осрашты Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Иҡтисад институты директоры Александр Татаркин менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Иҡтисад институты директоры Александр Татаркин менән осрашты Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
16 сентябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһы академигы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Иҡтисад институты директоры Александр Татаркин менән осрашты. Осрашыу барышында республиканың социаль-иҡтисади үҫеш мәсьәләләре тикшерелде.
– Һигеҙ ай эсендә сәнәғәт етештереүе индексы 100,5 процент тәшкил иткән. Һалымдар буйынса 14 процентҡа күберәк. Әммә был һумдың девальвацияһына бәйле. Беҙҙең экспортлаусылар ярайһы уҡ табыш ала, шуға күрә һалымдар ҙа байтаҡ. Инвестиция эшмәкәрлеге яҡынса 3-4 процентҡа артҡан, – тине Рөстәм Хәмитов.
Шуның менән бергә, төбәк Башлығы һүҙҙәренсә, ҡайһы бер күрһәткестәрҙең кәмеүе күҙәтелә. Мәҫәлән, нефть эшкәртеү күләме 15-16 процентҡа, ваҡлап һатыу – 12-13, күмәртәләп һатыу – 15, йөк ташыу 7-8 процентҡа кәмегән.
Ауыл хужалығы тураһында һөйләгәндә, Рөстәм Хәмитов, йыл аҙағына һөт етештереүенең артыуы көтөлә, тип билдәләне.
– Ошо йыл 2014 йылға ҡарағанда яҡшыраҡ буласағы көн кеүек асыҡ. Һөт буйынса беҙ Татарстан менән алдынғылар рәтендә. Беҙ ауылды үҫтерергә, юғары технологиялы хужалыҡтар булдырырға теләйбеҙ, – тине республика етәксеһе. – Бөгөн шәхси ярҙамсы хужалыҡтар ауыл хужалығы продукцияһының 60 процентын етештерә. Был беҙҙең өсөн дөрөҫ түгел. Беҙгә «индустриаль рельстарға» күсергә кәрәк».
Төбәк Башлығы фекеренсә, уйланылған инвестиция сәйәсәте, уңайлы инвестиция мөхите булдырыу ошо мәсьәләне хәл итергә ярҙам итергә тейеш.
Александр Татаркин төбәк власының фән менән хеҙмәттәшлеген ыңғай күренеш тип баһаланы. Уның фекеренсә, ҡулланыусылар кооперацияһын үҫтереү, маҡсатлы инвестиция сәйәсәте, шулай уҡ дәүләт-шәхси партнерлыҡты, шул иҫәптән төбәк-ара кимәлдә лә, үҫтереү заманса этапта төп бурыстар булып тора.


text:
Рөстәм Хәмитов традицион конфессияларҙың дини лидерҙары менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов традицион конфессияларҙың дини лидерҙары менән осрашты
Рөстәм Хәмитов традицион конфессияларҙың дини лидерҙары менән осраштыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
24 ноябрҙә Өфөләге Конгресс-холда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов традицион конфессияларҙың дини лидерҙары менән осрашты. Конфессия-ара мөнәсәбәттәрҙе нығытыу, дини экстремизмға ҡаршы эш итеү мәсьәләләре тикшерелде.
Осрашыуҙа Юғары мөфтөй, Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин, Өфө һәм Стәрлетамаҡ митрополиты Никон, баш раввин Дан Кричевский, Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин, Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты составындағы Башҡортостан мосолмандарының төбәк диниә назараты рәйесе мөфтөй Мөхәммәт Тажетдинов, Салауат һәм Күмертау епискобы Николай, Нефтекама һәм Бөрө епискобы Амвросий ҡатнашты.
– Беҙ традицион дин вәкилдәренең – мосолмандарҙың, православныйҙарҙың, иудейҙарҙың быуаттар дауамында барлыҡҡа килгән туғандарса мөнәсәбәттәре менән ғорурланабыҙ һәм ҡәҙерләйбеҙ. Ата-бабаларыбыҙ аңлы рәүештә күршеләр менән яҡшы бәйләнештәр булдырған. Хәҙер ҙә республикалағы дини үҙәктәр ошо традицияларҙы дауам итә, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙгә бергәләп эшләргә, ғаилә ҡиммәттәрен нығытырға, дингә ышаныусы йәштәргә йүнәлеш бирергә, социаль сирҙәрҙе иҫкәртеү саралары менән шөғөлләнергә, дини экстремизмға ҡаршы эш итергә кәрәк. Тырышлығыбыҙ илдә һәм республикала тыныслыҡты һаҡлауға булышлыҡ итәсәгенә ышанырға тейешбеҙ.
Осрашыу барышында Башҡортостан Республикаһы менән Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты, Рус православие сиркәүенең Башҡортостан митрополияһы, Башҡортостандың үҙәк йәһүд дини ойошмаһы, Башҡортостан мосолмандарының диниә назараты араһында социаль партнерлыҡ тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Документ йәмғиәттең рухи-әхлаҡи нигеҙҙәрен нығытыу, мәғарифты, мәҙәниәтте, һаулыҡ һаҡлауҙы, социаль хеҙмәт итеүҙе һәм хәйриәлекте үҫтереү, дини экстремизмды иҫкәртеү һәм уға ҡаршы эш итеү өлкәһендә дәүләт власы, урындағы үҙидара органдарының һәм традицион конфессияларҙың социаль партнерлығын артабан үҫтереүҙе күҙ уңында тота.
– Беҙҙең төп бурысыбыҙ – дәүләт-конфессиональ диалог аша республикала йәмғиәт тормошоноң әхлаҡи нигеҙҙәрен, социаль тотороҡлоҡто нығытыу, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Бөгөн тәүге аҙым яһалды. Беҙ һеҙҙең менән ошо документты хупланыҡ. Хәҙер уны тулыландырырға кәрәк. Документ традицион конфессияларҙың эшендә мөһим урын алырға тейеш. Барыбыҙға ла ошо килешеүҙең төп положениеларын тормошҡа ашырыу өҫтөндә эшләргә кәрәк.


text:
Төбәктә синоптиктар август айына һауа торошо хаҡында мәғлүмәт бирҙе Фото: Башҡортостан Урман хужалығы министрлығы
Төбәктә синоптиктар август айына һауа торошо хаҡында мәғлүмәт бирҙе
Төбәктә синоптиктар август айына һауа торошо хаҡында мәғлүмәт бирҙе Фото: Башҡортостан Урман хужалығы министрлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 8 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Урып йыйыу эштәрен үткәреү буйынса штаб ултырышында синоптиктар август айына һауа торошо менән таныштырҙы. Төбәктә иң юғары 5 класлы янғын хәүефе иғлан ителгән, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығында. Башгидромет мәғлүмәттәре буйынса, райондарҙа дымға ҡытлыҡ күҙәтелә, ҡайһы берҙәрендә атмосфера һәм тупраҡ ҡоролоғо теркәлгән.
Августа республикала уртаса һауа температураһы күп йыллыҡ күрһәткестәр кимәлендә — +17-19 градус, яуым-төшөм нормаға ярашлы буласаҡ. Айҙың беренсе декадаһында уртаса температура норманан 4-6 градусҡа юғарыраҡ. Икенсе ун көнлөктә +16-18 градус. Өсөнсөһөндә һауа температураһының төндә +3-8 градусҡаса түбәнәйеүе көтөлә. Айырым райондарҙа йәшенле ямғыр, боҙ борсаҡ яуыуы ихтимал.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Алдағы йылдарҙа «Башнефть» тағы ла яҡшыраҡ эшләйәсәк, дивидендтар ҙа күберәк буласаҡ» Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Алдағы йылдарҙа «Башнефть» тағы ла яҡшыраҡ эшләйәсәк, дивидендтар ҙа күберәк буласаҡ»
Рөстәм Хәмитов: «Алдағы йылдарҙа «Башнефть» тағы ла яҡшыраҡ эшләйәсәк, дивидендтар ҙа күберәк буласаҡ» Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Башинформ» агентлығына интервьюһында федераль властарҙың «Башнефть» нефть компанияһының федераль пакетын хосусилаштырыу ваҡытын кисектереү тураһындағы ҡарарына аңлатма бирҙе.
— Рөстәм Зәки улы, ил Президенты Владимир Путиндың һәм Премьер-министр Дмитрий Медведевтың «Башнефть» компанияһын хосусилаштырыуҙы кисектереү тураһындағы ҡарары күптәр өсөн көтөлмәгән хәл булды. Һеҙ быны нисек баһалайһығыҙ?
— Беҙ «Башнефть» компанияһы акцияларының федераль пакетын хосусилаштырыуға бәйле күп кенә мәсьәләләрҙе тикшереүҙә ҡатнаштыҡ. Шуға күрә минең өсөн көтөлгән хәл булды был.
Мин ошо ҡарарҙы хуплайым, сөнки «Башнефть» компанияһын республика мәнфәғәттәрен иҫәпкә алмайынса һатырға ярамағанлығын баштан уҡ аңлай инек. Һуңғы айҙарҙа Хөкүмәт ағзалары менән һөйләшеүҙәрҙә, осрашыуҙарҙа ошо фекерҙе яҡланыҡ.
— Рөстәм Зәки улы, күп эксперттар билдәләүенсә, кисектереүгә һеҙҙең ил Президенты Владимир Путинға мөрәжәғәтегеҙ сәбәпсе булған. Һеҙ ҡасан уға мөрәжәғәт иткәйнегеҙ?
— Владимир Владимирович менән осрашҡан саҡта үҙемдең фекеремде еткерҙем, тәҡдимебеҙҙе раҫлаған тейешле документтар әҙерләнем.
Иғтибарҙы тәү сиратта «Башнефть» компанияһының Башҡортостан өсөн система булдырыусы компания булыуына йүнәлттек. Ул республика ҡаҙнаһына яҡынса 35 миллиард һум һалым һәм һалым булмаған килем килтерә. Шуға күрә хосусилаштырыу буйынса эш ентекле алып барылырға тейеш.
Икенсе. Республика халҡы «Башнефть» акцияларын дәүләт милкенә тапшырыуҙы хуплап ҡабул итте. Әлбиттә, был осраҡта Башҡортостанда йәшәүселәрҙең дә мәнфәғәттәрен иҫәпкә алмау мөмкин түгел ине.
Өсөнсө. Беҙ «Башнефть» компанияһының нефть химияһы, химия йүнәлештәре буйынса стратегик үҫеш программаһы әҙерләүе хаҡында һөйләнек. Әгәр ошо проекттар тормошҡа ашырылһа, ике-өс йылдан компанияның хаҡы артыр ине.
— Рөстәм Зәки улы, дивиденд сәйәсәтенә килгәндә, быйыл сумма күберәк буласаҡ, тип хәбәр иткәйнеләр. Был аҡсалар ҡасан республика бюджетына күсә һәм ниндәй маҡсатҡа йүнәлтелә?
— 17 августа республика ҡаҙнаһына 7 миллиард 250 миллион һум аҡса инә. «Башнефть» дивидендтары мөһим объекттар – мәктәптәр, дауаханалар, балалар баҡсалары төҙөү өсөн тотонола. Алдағы йылдарҙа «Башнефть» тағы ла яҡшыраҡ эшләр һәм дивидендтар ҙа күберәк булыр, тип ышанам.
Өҫтәүенә, алда беҙҙе ҙур саралар көтә. 2019 йылда – Башҡортостандың 100 йыллығы, Бөтә донъя балалар уйындары. 2020 йылда Фольклориаданы ҡабул итәбеҙ. Әле 2021 йылда Өфөлә Бөтә донъя умартасылар форумын үткәреү хоҡуғын алыуға әҙерлек бара.


text:
Тәбиғәт - беҙҙең йортобоҙ
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Халыҡ медицинаһында организмдағы паразиттарҙы ҡыуыу ысулдары
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Ҡатыҡ шифаһы
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Дөрөҫ туҡланыу - сәләмәтлектең нигеҙе
Шағирә Тәнзилә Кейекбаева кәңәштәре.
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Сәләмәт булыу - үҙебеҙҙең ҡулда
Билдәле яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты Таңсулпан Ғарипова менән әңгәмә.
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Сәйҙе үләнһеҙ эсмәйем!
Билдәле яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Таңсулпан Ғарипова.
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »
Комментарий
Хаҡлы ялда булыу күңеллеме?
Зөбәйҙә Ғилметдин ҡыҙының сығышын тыңлағандан һуң иң беренсе уға рәхмәттәр әйтергә теләр инем,сөнки бик ҡаты ауырып киткәндә ул миңә ошо күнегеүҙәрҙе эшләп ҡарарға тәҡдим итте.Ысынлап та үҙемде бик яҡшы тоя башланым,февралдең 19-ында Алла бирһә 1 йыл була эшләй башлағанға. Тағы ла шуны өҫтәр инем,Аллаһы тәғәләнең исемдәрен ҡулланып күнегеүҙәр эшләү икеләтә файҙалы әлбиттә. Ашҡаҙар радиоһын тыңлаусылар,ихлас күнелдән ышанып эшләһәгеҙ,һис шикһеҙ файҙаһын тоярһығыҙ.


text:
Өфөлә «Газ. Нефть. Технологиялар» XXIII Халыҡ-ара күргәҙмәһе асылды Фото: Олег Яровиков
Өфөлә «Газ. Нефть. Технологиялар» XXIII Халыҡ-ара күргәҙмәһе асылды
Өфөлә «Газ. Нефть. Технологиялар» XXIII Халыҡ-ара күргәҙмәһе асылды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева, Эльвира Латипова/.
Өфөлә Башҡортостан Республикаһында Нефть химияһы аҙналығына старт бирелде. «ВДНХ-Экспо» майҙансығында аҙналыҡтың мөһим сараларының береһе — «Газ. Нефть. Технологиялар» XXIII Халыҡ-ара күргәҙмәһе асылды.
«Башҡортостан һәр ваҡыт нефть төбәге булараҡ билдәләнде, — тине республика Башлығы, күргәҙмәне асып. — Бөгөн дә күргәҙмәлә Рәсәйҙең 35 төбәгенән һәм донъяның 12 иленән 400-ҙән ашыу компания ҡатнаша.
Рөстәм Хәмитов республика ҡунаҡтарына быйыл Өфөлә үтәсәк ШОС һәм БРИКС саммиттарына әҙерлек хаҡында һөйләне. Уның һүҙҙәренсә, был эштә Өфө финиш һыҙығына яҡынлаша.
Күргәҙмә ҡунаҡтары араһында Рәсәйҙең Нефть һәм газ сәнәғәтселәре союзы президенты Геннадий Шмаль, республика Хөкүмәтендәге сәнәғәт блогы етәкселәре бар ине.
Рәсми асыу тантанаһынан һуң ҡунаҡтар экспозицияны ҡарап сыҡты. Рөстәм Хәмитов ҡатнашыусылар менән аралашты. Күргәҙмәлә Ҡытай, Германия, Бөйөк Британия, АҠШ, Румыния, Белоруссия, Польша, Ҡаҙағстан, Украина һәм башҡа илдәрҙең продукцияһы күрһәтелгән. Халыҡ-ара күргәҙмәгә Ҡытайҙан 13 компанияның белгестәре килгән.
Күргәҙмә сиктәрендә ҙур эшлекле программа ҡаралған. Конференциялар, түңәрәк өҫтәлдәр, презентациялар һәм семинарҙар планлаштырылған. «Яғыулыҡ-энергетика комплексы өсөн импортты алмаштырыу» түңәрәк өҫтәле төп ваҡиға буласаҡ. Шулай уҡ «Шартлау һәм химик хәүефле производство объекттарында сәнәғәт хәүефһеҙлеге», «Нефтте һәм газды эшкәртеү-2015» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференциялар ойошторола. Өфө дәүләт нефть техник университетында мәғлүмәт технологияларына, яңы техникаға һәм ҡорамалдарға арналған конференциялар үткәрелә.
Нефть химияһы аҙналығын «Ҙур химия» V Халыҡ-ара форумы дауам итә. Сара 21 майҙа «Башҡортостан» дәүләт концерт залында асыла.


text:
Тамаҡ тамуҡҡа төшөрә, әллә нәфсе бүреһе олоймо?30-07-2014, 02:00 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Коррупция буйынса хөкөм ителеүе, енәйәт эше ҡуҙғатылыуы хаҡындағы был оҙон исемлекте, уҡыу йорттары хеҙмәткәрҙәренән тыш, һаулыҡ һаҡлауҙа, торлаҡ-коммуналь хужалыҡта, төрлө инспекцияларҙа, урындағы үҙидара органдарында һ.б. хеҙмәт ҡылыусылар дауам итә алыр ине. Белгестәр фекеренсә, Рәсәйҙә бығаса бер ҡасан булмаған күләмгә еткән коррупцияның тарихи, социаль, хоҡуҡи, психологик һ.б. тамырҙары бар. “Майламайынса, таба ҡупмай”, “Ҡоро ҡашыҡ ауыҙ йырта”, “Ҡул ҡулды йыуа”, “Һин – миңә, мин – һиңә” кеүек әйтемдәр, ҡайһы халыҡ теленән инеүенә ҡарамаҫтан, был күренештең тарихи тамырҙарына ишара яһай. Проблеманың социаль йөкмәткеһе иһә сикһеҙ ғәжәпләнерлек: вазифа биләүселәрҙең эш хаҡы шундай дәрәжәлә түбән, шуға күрә улар ришүәт алыуҙы вазифа хоҡуҡтарының йәшерен дауамы тип иҫәпләй. Коррупцияның хоҡуҡи нигеҙҙәренә ҡарата кинәйәле һүҙҙе ХIХ быуатта йәшәгән Александр Герцен яҙып ҡалдырған: яза алмаҫын белһә, хатта урыҫ алпауыты ла закон боҙоуҙан ситләшмәй. Ысынлап та, ватандаштарыбыҙҙың байтаҡ өлөшөнә һыуҙан ҡоро сығыу бәхете тәтей шул. Граждандарҙың абсолют күпселегенең теге йәки был йомошон атҡарыу өсөн “майларға” әҙер тороуы – мәсьәләнең психологик сағылышы өсөн сағыу миҫал.
“Көнкүреш коррупцияһы”
Миллиондарҙы үҙләштергәндәр һәм 1-2 мең һум менән эш иткәндәр, әлбиттә, формаль яҡтан бер үк енәйәт составына ҡараһа ла, икеһе ике төрлө күренеш. Тәүгеһе ысын мәғәнәһендә коррупция һаналһа, икенсеһе, иң ныҡ таралғаны, “көнкүреш коррупцияһы” тип исемләнеп, Рәсәй киңлектәрендә туҡтауһыҙ барған процесты хәтерләтә. Ысынлап та, ҡырағай баҙар шарттарында кем нисек булдыра ала, шулай көн итә тигән яҙылмаған ҡағиҙәне иҫтә тотоп, күптәрҙең “әҙәмсә” йәшәгеһе, йәғни уңайлы коттедждарҙа ғүмер кисергеһе, сит ил автомобилдәрендә “елдергеһе” килә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы бер граждандар маҡсатына ирешә, хоҡуҡ һаҡлау органдарының ҡулы ундайҙарға етмәй.
Шул уҡ ваҡытта “көнкүреш коррупцияһы”ның Рәсәй ысынбарлығының ғәрип, социаль дәүләткә хас булмаған сағылышы икәнен таныу ҙа мотлаҡ. Мәҫәлән, үҙ йортонда сит ил гражданын 800 һумға “теркәгән” Өфө районы хужабикәһен закон боҙоуҙа ғәйепләп (формаль нигеҙ бар бит) хөкөмгә тарттырыу ғәҙел булмаҫ кеүек. Ул саҡлы аҡсаны ватандаштарыбыҙҙың ҡайһы берҙәре магазинға бер инеүҙә ҡалдырып сыға. Мигранттар мәсьәләһенә килгәндә, ул, ысынлап та, һуңғы йылдарҙа ҡатмарлы күренешкә әүерелә бара. Элекке Рәсәй империяһы колонияларынан метрополияға эш эҙләп ағылған граждандарҙың мохтажлығынан файҙаланып, матди хәлен яҡшыртып ҡалырға ынтылыусылар аҙ түгел. Башҡортостан Прокуратураһы Көйөргәҙе районында миграция менән бәйле закондарҙың үтәлешен тикшереү барышында дүрт фатирҙа 110 (!) сит ил гражданының теркәлеүен асыҡлаған. 35 квадрат метрлы фатирға, мәҫәлән, 24 кеше пропискаға индерелгән! Бының өсөн кемдәрҙең “майланыу”ын күҙ алдына килтереүе ауыр түгел. Ауырғазы районында Тажикстандың алты гражданын үҙ йортонда теркәткән хужабикә лә был аҙымға рәхмәт һүҙе ишетеү өсөн генә бармағандыр.
Кем нисек булдыра...
Аҡса ғали йәнәптәре закон һағында тороусыларҙы ла ымһындырып, ихтыяр көсөн һындырырға һәләтле. Мәҫәлән, Өфөлә патруль-пост хеҙмәте полицейскийының, юридик институтта бер ниндәй “эшлекле бәйләнештәре” булмаһа ла, тәжрибәһеҙ коллегаһын ситтән тороп уҡыу бүлегенә индерәм тип, 55 мең һум ришүәт алған саҡта тотолоуына аңлатма биреүе ауыр. Ни генә тимә, полицейский – закон һаҡлау хеҙмәтендә торған вазифа! Өфөгә яҡын райондарҙың береһендә суд приставы булып эшләгән 28 йәшлек ханымдың да суд ҡарары буйынса бурыстарын түләргә тейешле кешеләрҙең 260 мең һумын үҙләштереүе был категория вазифаһы өсөн хурлыҡлы күренеш.
Бында инде тамаҡтың тамуҡҡа төшөрөүе тураһында түгел, ә нәфсе бүреһе олоуы хаҡында һөйләргә кәрәктер. Эйе, кем нисек булдыра. Шулай ҙа аҡсаны еңел ҡулға төшөрөү юлын “ижад итеү”ҙә Туймазы районында йәшәгән 36 йәшлек эшһеҙ гражданға еткереүсене табып булмаҫ. Кәрәкле документтар йүнәтеп, ул банктан 290 мең (!) һум кредит юллап ала. Ни өсөн бурысын ҡайтармауы менән ҡыҙыҡһына башлағас ҡына, уның бер ҡайҙа ла эшләмәүе асыҡлана.
Килтерелгән миҫалдар ватандаштарыбыҙҙың аҡсаға, ғөмүмән, анһат ҡына байығыуға ынтылышы хаҡында ғына түгел, бер-береһенә мөнәсәбәте тураһында ла һөйләй. Эш хаҡын һуңлатып түләү йәки бөтөнләй түләмәү баҙар иҡтисады башланған мәлдәрҙән бирле килә. Ҡасандыр тиң хоҡуҡлы совет граждандары хәҙер вазифа биләп йәки кеҫә ҡалынайтып алғас, ҡул аҫтында эшләгәндәрҙең хоҡуҡтарына төкөрөп ҡарай. Судтар ҡарамағында 194 миллион һум бурысты ҡайтарыу тураһында 12,7 мең ғариза ятыуы тап ошо түбәнселекле, хурлыҡлы күренеш тураһында һөйләй. Прокурор тикшереүҙәре барышында асыҡланған (ә асыҡланмағаны күпме?) 13 мең закон боҙоу осрағы 4 миллионлы Башҡортостан халҡы өсөн бик күп ул. ХХI быуатта хатта батша Рәсәйендә осрамаған хәлдең аҙым һайын күҙәтелеүе, һис шикһеҙ, хурлыҡлы күренеш.
Бәлки, Рюриктар кәрәктер?
Аҡса ҡоло булған йәмғиәт үҙенә баһаны үҙе бирә. Һүҙ юҫығы, әлбиттә, үрҙә һанап үтелгән күңелһеҙ, хурлыҡлы күренештәрҙе теркәп, фаш итергә ынтылыуҙа ғына түгел. Уларҙы бөтөрөп үк булмаһа ла, ҡырҡа кәметеү мөмкиндер бит? Әлбиттә, бының өсөн иң элек ҡаты закондарҙан ғәйре, ХIХ быуатта йәшәгән француз мәғрифәтсеһе Шарль Монтескье иҫкәрткәнсә, йәмғиәттә әхлаҡты сәләмәтләндереү фарыз.
Проблема өҫтөндә уйланыу бынан ике-өс йыл элек “Независимая газета”ла донъя күргән “Нужны новые Рюрики” тигән мәҡәләне хәтерҙә яңырта. Уның авторы ҡасандыр Рус (варягтарҙың ул саҡтағы атамаһы – М.Х.) дәүләтен ҡороуҙа хәл иткес роль уйнаған шведтарҙы телгә алып, Рәсәй йәмәғәтселегенең бөгөн дә шундай ярҙамға мохтажлығы тураһында фекер йөрөтә. Ысынлап та, тәүҙә варяг юлбашсылары, унан төрки сығышлы Алтын Урҙа феодалдары, артабан Балтик буйы халыҡтары вәкилдәре, шул иҫәптән немецтар, урыҫ дәүләтен ойоштороу, империя ҡороу һәм башҡа цивилизацияларға оҡшамаған тәртип урынлаштырыу буйынса ҙур эш башҡарған. Мәҡәлә авторы, ә ул техник фәндәр кандидаты, был хәтәр фекерен ҡағыҙ битенә төшөрөр алдынан бөтәһен дә яҡшылап үлсәп ҡарағандыр. Шундай хәлдә ҡалдыҡмы икән ни?
Уҙған быуаттың 80-се йылдары аҙағында бар ғәләм көн күргән ғәҙел юлға төшөүенә ышанып, ата-олатайҙары һепереп түккән капитализм ҡосағына ташланған йәмғиәтте сафландырыуҙа чиновник хеҙмәтенә өмөтләнеү һыуға таяныуға тиң. Яңы ҡоролош шарттарында үткән сирек быуатҡа яҡын әсе тормош тәжрибәһе быны шикләнмәҫлек итеп раҫланы. Рәсәй чиновнигы дөйөм маҡсаттарға хеҙмәт итергә һис тә йыйынмай, ә үҙен һәм яҡындарын ғына хәстәрләй. Иң мөһиме – ул перспективаны хәстәрләп түгел, ә бөгөнгө көн менән йәшәй. Граждандарға үҙҙәренең конституцион хоҡуҡтарын яҡшы белеп, үтәлешенә өлгәшергә, властарға битарафлыҡ күрһәтергә түгел, ә уларҙың конституцион бурыстарын үтәүен талап итеү мотлаҡ. Ә Көнбайыш ярҙам итмәҫ, сөнки ул быға мохтажлыҡ кисермәй.


text:
2012 йыл, 15 февраль, «Башҡортостан» газетаһы
«Ашҡаҙар»ҙың абруйы арта
Ситтә һәр кеше, үҙенең йөрәгенә яҡын булған йырҙарға, үҙенсәлекле моңона, туған телендәге тапшырыуҙарға сарсап, зар-интизар булып йәшәй. Был — тәбиғи. Шуныһы һөйөнөслө: хәҙер «Ашҡаҙар»ҙың тулҡындары сит илдәргә лә барып етә!
Интернеттан был каналды табып, кәрәкле тулҡындарға көйлә лә, әйҙә, тыңла көнө буйы туған моңоңдо! Көндөҙ генә түгел, хатта төнө буйы... Ундай саҡта йыраҡ аралар ҙа, тыуған илеңдең меңәр саҡрым алыҫлығы ла тойолмай хатта! Мин дә элек өйөмә ҡайтып инеү менән «Юлдаш»ты ҡабыҙып, һыуһынымды ҡандырырҙай йырҙарҙы, ихтыяжыма тап килерҙәй тапшырыуҙарҙы тыңлай алмай йөрөгәйнем. Баҡтиһәң, бер мин генә түгел икән. Күптән түгел бер танышым сит илдән ҡайтып төштө. Һүҙ араһында ул миңә, ҡара әле, радиола бер ҙә йүнле тапшырыуҙар юҡ, тип зарланғас, шунда уҡ «Ашҡаҙар»ға көйләп бирҙем.
«Ашҡаҙар»ҙың бәләкәй генә юбилейы хөрмәтенә ошо тылсымлы канал хеҙмәткәрҙәренә әйтәһе һүҙҙәремде еткергем килә. Радионы сит илдәр ҡитғаһында тыңлауы — бигерәк тә оло шатлыҡ! Йөрәктәргә бөтмәҫ-төкәнмәҫ моң, илһам, дәрт бирә. Был каналда бөтәһе лә иләктән үткәрелеп, һайланып алынған йырҙар. Күңелдәргә дәрт, илһам, иң мөһиме — рухи аҙыҡ бирә. Ә ниндәй фәһемле һөйләшеүҙәр алып барыла унда! Республикамдың арҙаҡлы кешеләре менән төрлө юҫыҡтағы ҡыҙыҡлы һөйләшеүҙәр уйланырға, йәшәү серҙәренә төшөнөргә, мәғәнәһен аңларға булышлыҡ итә. Унда милли рухты, үҙаңды үҫтерерҙәй бихисап рубрикалар бар.
«Ашҡаҙар» радиоканалы халҡымдың үҙаңын үҫтереүгә, милли рух тәрбиәләүгә булышлыҡ итә. Шундай изге орлоҡтар сәсә ул «Ашҡаҙар»! Фәһемле, ғилемле һүҙҙәре менән халҡым күңелен үҫтереп кенә ҡалмай, ә кешене тәрбиәләй ҙә. Аҙна һайын эфирға сыҡҡан “Был беҙҙең донъя” тапшырыуында иһә республикабыҙҙың арҙаҡлы һәм танылған шәхестәре менән әңгәмәләр булһынмы, йә иһә ябай кешеләрҙең төплө мәғәнәгә эйә булған төрлө фекерҙәре тиһеңме — барыһы ла күңелгә яҡын. Халыҡ әйтһә — хаҡ әйтә, тигәндәй, ашҡаҙарҙар фәҡәт халыҡ һүҙҙәренә, фекеренә, аҡылына таянып ижад итә. Көнө-төнө арымай-талмай башҡорт халҡына хеҙмәт итеүсе, бай йөкмәткеле, фәһемле тапшырыуҙар авторҙарына, шулай уҡ арҙаҡлы шәхестәргә, программаларҙы ентекле күҙлектән үткәреп, эфирға әҙерләүселәргә рәхмәтем ҙур.
Тәнзилә КЕЙЕКБАЕВА.
Италия.


text:
Рубрикалар
ҺАЙЛАУ БАРЫШЫНДА ТЕРКӘЛГӘН ДӘҒҮӘЛӘР АНАЛИЗЛАНДЫ"Һайлау-2018" Йәмәғәт матбуғат үҙәгендә үткән сираттағы брифинг һайлау барышында теркәлгән, күҙәтеүселәрҙән, һайлаусыларҙан ҡабул ителгән дәғүәләрҙе анализлауға арналды. Уның эшендә БР Йәмәғәт палатаһы рәйесе Панчихина Ольга Юрьевна , уның...
ПОЛИТОЛОГТАР БРИФИНГЫ"Һайлау-2018" Йәмәғәт матбуғат үҙәгендә политологтарҙың брифингы үтте. Журналистарҙың һорауҙарына эксперттар Савичев Владимир Леонидович һәм Михайличенко Дмитрий Георгиевич яуап бирҙе. Улар РФ Президенты вазифаһына дәғүә итеүсе һәр кандидаттың көслө...
ҺАЙЛАУ КӨНӨНДӘ БАШҠОРТОСТАНДА 6953 КҮҘӘТЕҮСЕ ЭШЛӘНЕБашҡортостан Республикаһындағы һайлау участкаларында 6953 күҙәтеүсе эшләгән. Уларҙың 24-е - сит илдәрҙән (Дания, АҠШ, Финляндия, Италия, Төркиә, Швеция, Швейцария, Польша, Ҡаҙағстан, Белоруссия). Был хаҡта журналистарға "Һайлау-2018" Йәмәғәт...
ВЫБОРЫ В РАМКАХ ЗАКОНАСерьезных жалоб и обращений по поводу проведения выборов Президента России на территории Башкортостана мы не получали, заявил агентству «Башинформ» член Совета при Президенте РФ по развитию гражданского общества и правам человека, глава Московского...
ҺАЙЛАУҘА ЙӘШТӘРҘЕҢ ӘҮҘЕМЛЕГЕ БИЛДӘЛӘНДЕЙәмәғәт матбуғат үҙәгендә политолог, сәйәси фәндәр докторы, Башҡорт дәүләт университетының политология кафедраһы мөдире Гайдук Вадим Витальевич һәм эксперт Парфенова Светлана Рафатовна ҡатнашлығында брифинг үтте. Улар быйылғы Президент һайлауҙарының...
ҺАЙЛАУҘА ЙӘШТӘРҘЕҢ ӘҮҘЕМЛЕГЕ БИЛДӘЛӘНДЕЙәмәғәт матбуғат үҙәгендә политолог, сәйәси фәндәр докторы, Башҡорт дәүләт университетының политология кафедраһы мөдире Гайдук Вадим Витальевич һәм эксперт Парфенова Светлана Рафатовна ҡатнашлығында брифинг үтте. Улар быйылғы Президент һайлауҙарының...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Самауыр һыры биҙәк
09 августа 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Ҡала фатирында йәшәһә лә, аш бүлмәһендә үрҙә самауыры тора Сәрүәрҙең. Тамырҙарың ауылға тоташһа, бала саҡтарың шунда үтһә, өләсәйҙәреңде самими балаларса ысын һөйөү менән яратһаң, шундай бер ҡомартҡы булырға тейештер өйҙә.
Рәжәп ағай иҫтәлектәре
09 августа 2016 йыл | Хаттар
Ошо көндәрҙә барлыҡ ғүмерен яратҡан эшенә - игенсе һөнәренә арнаған, оҙаҡ йылдар һуҙымында "Ленинизм” колхозының алдынғы механизаторы булып, фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн Хеҙмәт Даны һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары менән бүләкләнгән Рәжәп Ғөбәйҙулла улы Ғәлиәхмәтовтың фани донъяларҙан баҡыйлыҡҡа күсеүенә бер йыл тула. Ошо уңайҙан Рәжәп ағайҙың үҙенең тормошо, хеҙмәт юлы, бергә эшләгән иптәштәре хаҡындағы яҙмаларынан өҙөктәр тәҡдим итәбеҙ.
Шәхси хужалыҡҡа ярҙам кәрәк
09 августа 2016 йыл | Хаттар, Йәмғиәт
1 июлдән 15 авгусҡа
тиклем арауыҡта Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу үткәрелә. Иҫәп алыуҙың иҡтисади яҡтан ғына түгел, сәйәси, социаль яҡтан да әһәмиәте ҙур. Беренсенән, ул ауыл хужалығының артта ҡалыуының сәбәптәрен, икенсенән, ауыл халҡының нисек йәшәүен, ниндәй шөғөл иҫәбенә көн күреүен һәм башҡа сәбәптәрҙе асыҡларға ярҙам итәсәк.
тиклем арауыҡта Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу үткәрелә. Иҫәп алыуҙың иҡтисади яҡтан ғына түгел, сәйәси, социаль яҡтан да әһәмиәте ҙур. Беренсенән, ул ауыл хужалығының артта ҡалыуының сәбәптәрен, икенсенән, ауыл халҡының нисек йәшәүен, ниндәй шөғөл иҫәбенә көн күреүен һәм башҡа сәбәптәрҙе асыҡларға ярҙам итәсәк.
Ҡояшлы ҡаласыҡта
09 августа 2016 йыл | Мәғариф
Хозур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан "Ҡояшлы” лагерында ял итеүсе балалар беҙ килгәндә шау-гөр килеп КВН-ға әҙерләнеп, һәр отряд иң иҫтәлекле 1 көнө тураһында кино монтажлай ине. Лагерь тормошо менән смена начальнигы Елена Михайловна Котова һәм Ҡояшлы ҡаласыҡ мэры Мария Кливид таныштырҙы.
Уҡлыҡая йыйҙы уҡсыларҙы
09 августа 2016 йыл | Спорт, Йәмғиәт
Гәзиттә хәбәр итеүебеҙсә, 15-16 июлдә Имәндәш ауылы эргәһендә, йәмле Еҙем буйындағы мәғрур Уҡлыҡая ҡаршыһында "Мәргән уҡсы” беренсе республика фестивале үтте. Исеме ошолай аталһа ла, был фестивалде халыҡ-ара тип әйтергә тулы нигеҙ бар.


text:
«Китап» нәшриәте яҙыусы Камил Йыһаншин менән осрашыу ойоштора
25 ғинуарҙа Өфөлә, Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте магазинында (Октябрь проспекты, 2) сәғәт 4-тән киске 6-ға тиклем билдәле яҙыусы, «Золото Алдана», «Скитники» кеүек рус телендә сыҡҡан романдарҙың авторы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре, сәйәхәтсе Камил Йыһаншин менән осрашыу үткәрелә.
Осрашыуҙа 2011 йылда яҙыусы тап ошо әҫәре өсөн Вячеслав Шишков исемендәге абруйлы бөтә Рәсәй әҙәби премияһына лайыҡ булған «Золото Алдана» китабының презентацияһы үткәреләсәк, йәнә автор әҫәрҙәренең яҙылыу тарихы, слайдтар ярҙамында сәйәхәттәре тураһында һөйләйәсәк.
Теләге булғандарҙың барыһы ла осрашыуға саҡырыла. Сара дауамында яҙыусынан автографтар алырға мөмкин буласаҡ.


text:
Яр Саллы татар драма театры Өфөлә дүрт спектакль күрһәтәсәк
Өфө «Нур» татар дәүләт театры ҡунаҡтар көтә. 22 октябрҙән 25-енә тиклем бында Татарстандың Яр Саллы ҡалаһынан татар дәүләт драма театры гастролдәре уҙасаҡ. «Кызыл тан» гәзитенең бөгөнгө һанында хәбәр итеүҙәренсә, саллылар дүрт спектакль ҡуясаҡ.
Салауат Әбүзәрҙең «Хыялый» лирик комедияһы геройы Ғиззәт ауыл ситендә, урман, йылға буйында, тәбиғәттең ожмах кеүек матур урынында йорт һалған. Бында ул үҙенең ҡатыны Шәфиҡә менән йәшәй. Ғиззәт бабай хыялдарға бай кеше, ул һәр саҡ күккә, йырҙарға, йондоҙҙарға тартыла. Ул гармунда матур уйнай, шиғырҙар яҙа. Яҡындары уны «хыялый» тип йөрөтә. Көндәрҙән бер көндө ошо ауылға Йондоҙ исемле бер йәш ҡыҙ – врач эшкә килә. Бабай менән әбейгә үҙ йорттарында йәшәтеп торорға тәҡдим итәләр. Хужалар ҡуш ҡуллап риза була. Йондоҙҙоң төпһөҙ тәрән күҙҙәрен, алсаҡ йөҙөн һәм яғымлы ҡарашын күреп Ғиззәт бабай уға ғашиҡ була. «Бына ул уның күптәнге хыялы! Матурлыҡ һәм камиллыҡ!» Яңынан дөрләп янған хистәре Ғиззәт бабайҙы күҙ алдына килтерә алмаҫлыҡ ҡылыҡҡа этәрә. Ул күккә, йондоҙҙарға осорлоҡ ысын самолет эшләй башлай.
Илдар Юзеевтың «Ғашиҡтар тауы» мелодрамаһы тамашасыларҙы хис-тойғолар өйөрмәһенә алып китә. Ҡасандыр Ғашиҡтар тауында тәрән күл булған, тиҙәр. Йыл да яҙын унда йылы яҡҡа оса торған ҡоштар туҡтаған. Бер тапҡыр һунарсы ул күлдә балалары менән йөҙөп йөрөгән ҡырағай өйрәкте ата ла ҡаҙанға бешерергә һала. Тик сәйер өйрәк ете көндән дә бешмәй, ә киреһенсә күккә күтәрелә. Был ваҡиғанан һуң күл ҡорой, тауҙарҙың матурлығы юғала, ә хәҙер ғашиҡтар тауға менеп, бер-береһенә ҡарата ҡайнар һөйөүен белдереп вәғәҙә бирешергә ғәҙәтләнгәндәр.
Рәбит Батулланың «Йәш аралаш көлөү» мелодрамаһы тамашасыларҙы мөхәббәт һәм бәхет тураһында уйландыра. Пьеса геройҙары Ҡараҡаш менән Һарыгүл бер-береһен яратышып өйләнешәләр. Әммә бер-береһен яратып һәм яратышып йәшәр урынға, улар ваҡ-төйәк үпкәләшеүҙәр, нигеҙһеҙ көнләшеүҙәр арҡаһында үҙ ғаиләләрен емерәләр. Улар үҙ хаталарын аңлап, дуҫ һәм татыу йәшәй башлағас ҡына, Ҡараҡашты имгәткәнсе туҡмайҙар, һәм ғаиләгә тағы ла ныҡлылыҡ һынауы аша үтергә тура килә.
Гастроль афишаһын Надежда Птушкинаның «Минең ҡыҙым кейәүгә сыға» комедияһы тамамлай. Спектаклдә ваҡиғалар әкиәттәге кеүек көтөлмәгәнсә сиселә. Эшһөйәр, тормошҡа ғашиҡ, мөләйем, әммә яңғыҙ Ғәлиәнең фатирына адрес бутап таныш булмаған ир-егет килеп керә. Ғәлиәнең быға тиклем тыныс ҡына барған тормошо киҫкен үҙгәрә. Хатамы был, әллә яҙмышмы? Был һорауға тамашасы үҙе яуап табырға тейеш.


text:
Йѳйәккә йәм өҫтәйҙәр
Ғаилә - тормош нигеҙе, дәүләт киләсәге. Уның эсендә татыулыҡ, бер-береңә ҡарата ихтирам булғанда, ғаилә усағының йылыһы ла кѳслѳрәк була. Ошо йылыны тойоп үҫкән балалар тәүфиҡлы, аҡыллы була. Йѳйәк ауылында ғүмер иткән БАҺАУИТДИНОВТАРҙың күркәм ғаиләһенә һоҡланыусылар аҙ түгелдер.
Альбина Гайдар ҡыҙы менән Айнур Ғәлинур улының ғаилә ҡороуҙарына 19 йыл. Тыуған ауылдарынан ситкә китмәй, уның матур бер урамынан ер алып, 2003 йылда үҙ тырышлыҡтары менән йорт һалып ингәндәр. Оҫта ҡуллы ғаилә башлығының үҙ ѳйѳндә генә түгел, эргә- тирә ауылдарҙа ла ҡулы теймәгән йорт бик һирәк.
“Ауылыбыҙ егеттәренән торған үҙ бригадам бар. Кешеләргә ѳй тѳҙѳү менән булышабыҙ, нигеҙенән алып кәрниз, ҡыйыҡтарына тиклем бар эште лә эшләйбеҙ. Заказдарҙы башлыса Мәскәү тирәһенең тѳҙѳлѳш менән булышҡан фирмаларынан ҡабул итәм. Ҡайһы саҡ һигеҙәр ай буйы ҡырҙа йѳрѳгән осраҡтар ҙа бар. Насар ғәҙәттәргә эйә булмаһаң, алған эшеңде еренә еткереп, намыҫлы атҡарһаң, эш һине үҙе үк эҙләп табып ҡына тора. Ғаиләңде ҡарайым, етеш йәшәйем тиһәң, тырышырға кәрәк”, - тип бәйән итә Айнур Баһауитдинов. Зауыҡ менән йыһазландырылған ѳйҙѳ нурлы ла, бѳхтә лә итеп тотоусы Альбина 16 йыл инде мәктәптә эшләй. Улдары Айҙар Ѳфѳ тимер юлы техникумының II курсында уҡый. Ҡыҙҙары Айһылыу Йѳйәк мәктәбенең VII класында тик “бишле” билдәләренә генә уҡыуҙан тыш, спортта ла үҙен һынатмай. Район-ҡала кимәлендә саңғы буйынса уҙғарылған ярыштарҙа призлы урындар яулаған. Әҙерлек тѳркѳмѳнә йѳрѳгән Айратҡа 4 йәш.
Атай-әсәйҙәре, туғандары менән ҡатнашып, бер-береһенә ярҙамлашып, дуҫ һәм татыу йәшәй Баһауитдиновтар.
Ғаиләһен матди яҡтан тәьмин итеп, тормошта ныҡлы аҙымдар менән алға атлаусы ир уҙаманы Айнур һәм уның һәр эшенә ҡеүәт, дәрт биреп тороусы тормош юлдашы Альбина кеүек бер-береһен ярты һүҙҙән аңлап торған ғаиләләр күберәк булһын ине.
Автор фотоһы.


text:
Ә быйылғы күрешеү өлкәндәрҙең күңелендә оҙаҡ һаҡланасаҡ әле, сөнки шашка буйынса биш тапҡыр донъя чемпионы Тамара Танһыҡҡужина кеүек шәхес менән күҙмә-күҙ осрашыу, талантлы спортсынан йылы ҡотлау һүҙҙәре ишетеү шатлығы һәр кемгә лә тәтемәй. Ул ғынамы, ветерандарыбыҙ донъя чемпионы менән ойошторолған шашка турнирында көс һынашырға ла баҙнат итте.
Республика етәксеһе балалар баҡсаһы һәм күп фатирлы туғыҙ йортто йылылыҡ менән тәьмин иткән заманса ҡаҙанлыҡтың эше менән танышты, торлаҡ-коммуналь хужалығын реформалауға булышлыҡ итеү фонды программаһына ярашлы төҙөкләндерелгән күп фатирлы торлаҡ йорттарҙы, 60 урынлыҡ балалар баҡсаһын реконструкциялау барышын тикшерҙе, Боҙ һарайы төҙөләсәк урынды ҡараны.
20 йыллыҡ тәжрибә һәм перспектива” тип аталған ғилми-ғәмәли конференция булды. Унда Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, Башҡортостан Хөкүмәтенең Премьер-министры Азамат Илембәтов ҡатнашты.
Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән ер-мөлкәт мәсьәләләре белгестәре, министрлыҡ һәм ведомстволар вәкилдәре, республиканың ҡала-райондар буйынса милек менән идара итеү комитеттары рәйестәре дәүләт милке һәм шул иҫәптән ер менән идара итеүгә ҡағылған бихисап мәсьәләләр буйынса фекер алышты.
Константин Толкачев белдереүенсә, ер проблемаһы – һәр ваҡыт көнүҙәк.
Баш ҡаланың 29 ойошмаһы эш хаҡын ваҡытында түләмәй, бурыс күләме 93 миллион 692 мең һумға еткән. 3 796 кеше тир түгеп эшләгән аҡсаһын суд аша юллай.
Октябрҙә “Магнетрон” микроэлектроника заводы 2 миллион 32 мең һумлыҡ бурысын ҡайтарған. “Мотор эшләүселәр идаралығы” ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең бурысы, киреһенсә, сентябрҙән 20,4 миллион һумға тиклем үҫкән.
Башҡортостан Президентының ошо райондарҙы үҫтереүгә ҡағылған бойороғо программаны эшләү өсөн нигеҙ булды, ул 2010 йылдың 24 декабрендә сығарылғайны.
Әле Башҡортостан Республикаһының ер фондына 14 миллиард гектарҙан ашыу ер инә, шуларҙың 53 процентын ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге биләмәләр, 37 процентын — урман фонды, 4,3 процентын ауыл-ҡалалар тәшкил итә.
Эксперттар яңы етештереү технологияларын һәм идара итеү ҡарарҙарын ғәмәлгә индереүгә нигеҙләнгән, шәхси инвесторҙарҙы йәлеп итеүгә иҫәпләнгән, шулай уҡ халыҡтың экология именлеген тәьмин иткән иң яҡшы проекттарҙы билдәләйәсәк.
Конкурсҡа Рәсәй субъекттарының башҡарма власть һәм урындағы үҙидара органдары, дәүләт һәм муниципаль учреждениелар, коммерция һәм коммерцияға ҡарамаған компаниялар, федераль, төбәк, урындағы власть органдары етәкселәре һәм хеҙмәткәрҙәренең проекттары ҡабул ителә.
Сараларҙа Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, район хакимиәте башлығы Фәнзил Сыңғыҙов, республиканың Хәрби Дан, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейҙары хеҙмәткәрҙәре, Рәсәй һәм Ҡаҙағстан журналистары ҡатнашты.


text:
Энергия һаҡланыу законы
Энергия һаҡланыу законы — тәбиғәттәге күп тәжрибәләр менән асыҡланған төп закон. Ябыҡ физик системала скаляр ҙурлыҡ- энергия ваҡыт дауамында һаҡлана. Энегрия һаҡланыу законы бөтә ерҙә лә ҡулланыла торған законлылыҡты күрһәтә, шуға күрә уны энергия һаҡланыу принцибы тип атарға була.
Фундаменталь ҡараш буйынса, Нётер теоремаһына ярашлы энергия һакланыу законы - ваҡыттың бер төрлөлөгө һөҙөмтәһе (физика закондарының ваҡытҡа бәйләнмәгәнлегенән сығып).
Төрлө физика бүлекләтендә бер нисә энергия төрө айырыла. Һәр бер энергияның төрө өсөн үҙ энергия һаҡланыу законы теркәлгән: классик механикала - механик энергия һаҡланыу законы, термодинамикала - термодинамиканың беренсе нигеҙе, электродинамикала - Пойнтинг теоремаһы. Ләкин тулы энергия һаман һаҡлана.
Нётер теоремаһы буйынса һәр бер һаҡланыу законы тигеҙләмәһе ниндәй ҙә булһа симметрияға тап килә.
Энергия һаҡланыу законы- ваҡыттың бер ишлелегенә бәйле.
Йоплоҡ һаҡланыу законы- ваҡыттың изотроплылығына бәйле.
Импульс һаҡланыу законы - арауыҡ (ғаләм киңлеге) бер төрлөлөгөнә бәйле.
Импульс моменты һаҡлану законы - арауыҡ (ғаләм киңлеге) изотроплылығына бәйле.
Энергия бер нисә төргә шартлы рәүештә бүленә, шуға күрә быны эшләү күп ваҡытта бик ауыр .
Йөкмәткеһе
Законды асыу тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIX быуатҡа тиклемге тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был законды асыуҙы әҙерлеккә антик философтар хеҙмәттәре башланғыс биргән. Был турала (1644) француз ғалимы Рене Декарт «Философия нигеҙҙәрендә» яҙа[1]:
Бер есем икенсе есем менән бәрелешкәндә, үҙе күпме хәрәкәт юғалтһа, шул тиклем үк хәрәкәтте уға бирә ала; һәм икенсеһе ни тиклем хәрәкәтен күбәйтһә,шул тиклем үк үҙ хәрәкәтен арттыра .
Тик Декарт хәрәкәт дәүмәле тип массаның тиҙлектең абсолют һанына ҡабатландығын аңлай.
Лейбниц «Доказательство памятной ошибки Декарта» (1686) һәм «Очерк динамики» (1695)трактаттарында «тере көс» (Vis viva) төшөнсәләрен индерә, уны объект массаһы менән тиҙлектең квадраты ҡабатландығы тип билдәләй (хәҙерге терминологияла — кинетик энергия, тик ике тапҡырға арттырылған). Бынан тыш, Лейбниц дөйөм «тере көс» һаҡлана тип уйлаған. Ышҡылыу арҡаһындағы әкренәйеүҙе ул «тере көс»төң юғалтылған бер өлөшө атомдарға күсә тип иҫәпләгән:
«То, что поглощается мельчайшими атомами, не теряется, безусловно, для вселенной, хотя и теряется для общей силы сталкивающихся тел»[2]
Ләкин үҙ фаразына дәлил итеп Лейбниц бер ниндәй ҙә тәржрибә һөҙөмтәләрен килтермәй. Йылының атомдар тарафынан алынған энергия икәне тураһында Лейбниц әле уйламаған да.
Ошондай уҡ фаразды XVIII быуатта Михаил Васильевич Ломоносов та әйтә[3][4]. Леонард Эйлерға (5 июль, 1748 йыл)яҙған хатында ул «тәбиғәттең дөйөм законын» тасуирлай, диссертацияһында ошоно уҡ ҡабатлай(«Рассуждение о твердости и жидкости тел», 1760)[5][6]:
Все перемены, в натуре случающиеся, такого суть состояния, что сколько чего у одного тела отнимется, столько присовокупится к другому, так ежели где убудет несколько материи, то умножится в другом месте… Сей всеобщий естественный закон простирается и в самые правила движения, ибо тело, движущее своею силою другое, столько же оные у себя теряет, сколько сообщает другому, которое от него движение получает[7].
XIX быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Энергия һаҡлау законын раҫлаусы беренсе экспериментты Жозеф Луи Гей Люссак 1807 йылда үткәрә. Ул газдың йылы һыйҙырылышлығы менән күләме араһында бәйләнеш булыуын асыҡлау өсөн газдың бушлыҡта киңәйеүен өйрәнә, һәм газ киңәйгән ваҡытта температураның үҙгәрмәүен билдәләй. Әммә ул ваҡытта был фактты аңлатып бирә алмай.[3]
XIX быуат башында электр тогының химик, йылылыҡ һәм электродинамик тәҫьире булыуын билдәле була. Был күп ҡырлылыҡты М. Фарадей төрлө формала барлыҡҡа килгән материяның көсөнөң сығанаға бер төрлө һәм улар бер-береһенә әүерелә ала тип аңлата [8]. Был төшөнсә энергия һаҡлау законы була ла инде.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шмутцер Э. Симметрии и законы сохранения в физике — М.: Мир, 1974. — 160 б.
- Фейнман Р., Лейтон Р., Сэндс М. Глава 4. Сохранение энергии // Фейнмановские лекции по физике. Современная наука о природе. Законы механики, том 1 — М.: Мир, 1965. — Б. 71—84. — 271 б.
- Лайтман Алан (Lightman Alan P.) Great ideas in physics: the conservation of energy, the second law of thermodynamics, the theory of relativity, and quantum mechanics — 3rd Ed. — McGraw-Hill Professional, 2000. — 300 б. — ISBN 0071357386.
- Николай Васильевич Бутенин Введение в аналитическую механику — М.: Наука, 1971. — 264 б.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Кудрявцев П. С. Курс истории физики — М.: Просвещение, 1974. — Т. I (глава VI). — Б. 148.
- ↑ Гельфер Я. М. Законы сохранения — М.: Наука, 1967. — 264 б.
- ↑ 3,0 3,1 100 великих научных открытий / Д. К. Самин — М.: Вече, 2002. — Б. 90—93. — 480 б. — 25 000 экз. — ISBN 5-7838-1085-1.
- ↑ Donald S. L. Cardwell. James Joule: A Biography — Manchester University Press, 1991. — Б. 57. — 333 б. — ISBN 0-7190-3479-5.
- ↑ Михаил Васильевич Ломоносов. Избранные произведения в 2-х томах. М.: Наука. 1986
- ↑ Фигуровский Н. А. Очерк общей истории химии. От древнейших времен до начала XIX в. — М.: Наука, 1969
- ↑ В латинском тексте письма говорится о сохранении движения — в русском переводе речь идет о сохранении силы. В письме М. В. Ломоносов впервые объединяет в одной формулировке законы сохранения материи и движения и называет это «всеобщим естественным законом».
- ↑ Өҙөмтә хатаһы:
билдәһе дөрөҫ түгел;
dukovтөшөрмәләре өсөн текст юҡ


text:
Филүс Яхин – БР тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры урынбаҫары
Филүс Яхин Башҡортостандың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде. Республика Хөкүмәтенең тейешле бойороғона ҡул ҡуйылған.
БР Экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Филүс Флүр улы Яхин 1977 йылда Ишембай районында тыуған. Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университетын «Юриспруденция» һөнәре буйынса тамамлаған. Юридик фәндәр кандидаты.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген РФ БДБ эштәре буйынса министрлыҡтың Өсөнсө ике яҡлы хеҙмәттәшлек департаментында белгес булып башлай. Һуңынан Мәскәү компанияларында юрисконсультант булыш эшләй.
2005 йылдан алып Башҡортостан прокуратураһы органдарында төрлө вазифаларҙа эшләй.
2010 йылдың декабренән алып Өфөлә юридик агентлыҡтың башҡарма директоры вазифаһын башҡара.


text:
Фото:
Баш ҡалалағы тәүге өмәлә 70 меңдән ашыу кеше ҡатнашты
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Уҙған шәмбелә Өфөлә ойошторолған өмәгә 70 меңдән ашыу кеше сыҡты. Баш ҡала хакимиәте хәбәр итеүенсә, унда ҡаланың торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәре, предприятие һәм ойошма хеҙмәткәрҙәре, әүҙем кешеләр, мәктәп уҡыусылары, урта махсус һәм юғары уҡыу йорттары студенттары ҡатнашты.
Өмәгә яҡынса 800 берәмек техника йәлеп ителде. Урамдар, парктар, йорт яны биләмәләре сүп-сарҙан таҙартылды һәм йәшелләндерелде. Ҡалала 457 ағас үҫентеһе һәм 200-ҙән ашыу ҡыуаҡлыҡ ултыртылды, 3700 кубометрҙан ашыу сүп-сар йыйып, сығарып түгелде.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, санитар айлыҡ ваҡытында Ҡаланы йыйыштырыу буйынса махсус автохужалыҡ ҡалдыҡтарҙы бушлай ҡабул итә. Өмә көндәрендә барлыҡ предприятиелар ҙа сүп-сар килтерә ала. Экологик айлыҡ 20 октябргә тиклем дауам итә.


text:
ҮҘЕБЕҘҘЕҢ ФИРҘӘҮЕС!
Дәрәжәләр түгел мәңгелек
Башҡорт дәүләт педагогия институтының башҡорт филологияһы факультетын булдырыусы, 1994 – 1999 йылдарҙа Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, 1995 – 1998 йылдар арауығында Башҡортостан Мәғариф министрлығында министр йөгөн тартҡан эшлекле ханымдың данға, дәрәжәгә ҡарашы үҙенсәлекле. «Министрлыҡтан алғанда Башҡортостан ҡатын-ҡыҙҙары советы рәйесе инем. Мәж килеп конференция үткәрергә әҙерләнәбеҙ. Вазифанан бушатылғас, ауырып дауаханаға ятыр, бик борсолор, тип фаразлайҙар. Ҡайтҡас, инәйем менән сәй эсергә ултырҙыҡ та уға хәбәр иттем. «Ярай, атайың ҡалдырып киткән урын түгел бит, ана китаптарыңды яҙып тик ултыр», – ти. Ысынлап та, министрлыҡҡа килгәнсе үк филология фәндәре докторы инем, бихисап хеҙмәт яҙғайным. Институтҡа барҙым да эшкә сумдым. Тәүҙә урынбаҫар, аҙаҡ директор итеп һайланылар. Ҡайҙа, кем генә булып эшләмәйем, бурысымды бөтә күңелемде һалып башҡарҙым. Шуның менән бәхетлемен», – тип йылмая ул.
...«Ҡатын-ҡыҙҙар ырыуҙы һаҡлау тигән бурысты алған. Ирҙәргә мәжбүри, ә ҡатын-ҡыҙға Хоҙай Тәғәлә һалған вазифа ул. Йола тураһында хәҙерге заман әсәйҙәренең күбеһе һөйләй, мәғлүмәт бирә алмай. Донъяуи кимәлдә әсәлек инстинкты кәмей, тип саң һуғалар. Сәбәбе – традицион тәрбиәнән алыҫлашыу. Ҡыҙҙарға әсә тәрбиәһе етмәй. Беҙҙең заманда әле бер ҡатын өлкән балаһын ташлап, бәләкәсен алып, икенсе иргә китте лә барҙы. Халыҡ шаҡ ҡатҡайны. Хәҙер хатта ике балаһын да ҡалдырып киткәндәр бар. Замана тәьҫирендә менталь үҙенсәлектәр үҙгәрә. Беҙҙең халыҡҡа хас булмаған ҡылыҡтар ҡылына. Ғаилә төшөнсәһе юғала икән, бала ҡалдырып китеү, ата-әсәһен ҡарттар йортона тапшырыу бер нәмә түгел. Нәҫелдәр, быуындар бәйләнеше юҡҡа сыҡҡас, Өфө халҡына әйләндек. Был үҙ сиратында телде онотоуға алып килә. Рухи байлыҡты тапшырыу – ҙур проблема. Китап уҡыу кәмене. Рухи байлыҡты Интернетҡа индереүҙе әүҙемләштереү мөһим. Быуындар бәйләнешен нисектер юғалтмаҫҡа тейешбеҙ. Шул сылбыр һаҡланғанда, тел дә юғалмаҫ, рух та һаҡланыр», – тиеүендә лә ағинәйҙең халҡыбыҙ, уның киләсәге өсөн борсолоуы ярылып ята...
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 3-сө һанында уҡығыҙ.
Теги:


text:
Алкин Ильяс Сәйетгәрәй улы
Алкин Ильяс Сәйетгәрәй улы (11 декабрь[1] (28 ноябрь) 1895, Ҡазан губернаһының Мамадыш өйәҙе Алкино ауылы[2] — 1937 йылдың 27 октябре, Мәскәү) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Граждандар һуғышында ҡатнашыусы, географ, Урта Азия карталары буйынса белгес, Бөтә Рәсәй ойоштороу йыйылышы ағзаһы.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ильяс Сәйетгәрәй улы Алкин сығышы менән билдәле татар дворяндары ғаиләһенән. Атаһы — Ҡазан губернаһынан һайланған I саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты Сәйетгәрәй Алкин.
Ҡазан реаль училищеһын тамамлай. Бер тирә уның репетиторы Вячеслав Скрябин (Молотов) була. Мәскәү университетының экономик факультетына уҡырға инә, 1914 йылда Петербург политехник институтына күсә. 1915 йылдан хәрәкәттәге армияла хеҙмәт итә, подпоручик званиеһы бирелә. 1915 йылдан полиция күҙәтеүе аҫтында була. Башта РСДРП-ның меньшевиктар блогына, һуңынан социалист — революционерҙар партияһына инә.
1917 йылда, Февраль революцияһынан һуң, Ваҡытлы Бөтә Рәсәй мосолман хәрби советы (Хәрби шуро) рәйесе. Ошо уҡ ваҡытта Бөтә Рәсәй мосолман советы (Милли шуро) рәйесе. Совет власының беренсе айҙарында эске Рәсәйҙең һәм Себерҙең автономияһы яҡлы булып сығыш яһай. Иҙел-Урал штатын булдырыу буйынса Коллегия рәйесе, икенсе мәғлүмәттәр буйынса «Иҙел-Урал» штатының («Забулачная республика») рәйесе һәм етәксеһе[3]. Шул уҡ ваҡытта ойошторолған финанстар Ведомствоһын (ноябрь 1917 — ғинуар 1918) етәкләй.
1917 йылда Ҡазан һайлау округында 10-сы исемлек буйынса (мосолман социалистик исемлеге) Бөтә Рәсәй ойоштороу йыйылышына һайлана.
1918 йылдың ғинуар—февралендә Ҡазанда большевиктарға ҡаршы сығыш яһаған Бөтә Рәсәй мосолман хәрби съезының ҡатнашыусыһы. 1918 йылдың 28 февралгә ҡараған төндә башҡа мосолман активистары менән большевиктар тарафынан Ҡазанда ҡораллы ихтилалды әҙерләүҙә ғәйепләнеп ҡулға алына. Съезд талабы буйынса азат ителә.
1918 йылдың сентябрендә Өфөлә Ойоштороу йыйылышы ағзалары Съезы рәйесе иптәше һәм бюро ағзаһы. 1918 йылдың 20 ноябрендә Екатеринбургта колчаковсылар тарафынан ҡулға алына һәм ҡаса, башҡа мәғлүмәттәргә ярашлы — чехтар талабы буйынса азат ителгән.
1919 йылдың ғинуарында Башҡорт ғәскәре сафтарына инә. «Стәрлетамаҡ фронтының башҡорт көстәре» оператив төркөмө командующийы итеп тәғәйенләнә.
1919 йылдың февралендә — Башҡорт корпусы штабының начальнигы. I Бөтә Башҡорт хәрби съезын ойоштороусыларҙың береһе. 1919 йылда, Башҡорт хөкүмәтенең Cоветтар яғына күскәненән һуң — РКП(б) ағзаһы (1937 сентябрендә уҡ — партияһыҙ), Башҡортостан ревкомы ағзаһы, хәрби комиссарҙың урынбаҫары, 1919—1920 йылдарҙа Автономиялы Башҡорт Совет республикаһының Халыҡ хужалығы Советы рәйесе.
1920 йылдың июнендә Башҡортостан Ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе П. В. Гузаков ҡарарына ярашлы ҡулға алына; Мәскәүгә оҙатыла һәм Бутырск төрмәһенә урынлаштырыла. Төрмәлә ул яҡынса 5 ай үткәрә, шул иҫәптән бер кешелек камерала. 1920 йылдың декабрь аҙағында азат ителә. Граждандар һуғышы дауамында барыһы 8 мәртәбә ҡулға алына, 4 мәртәбә — аҡтар, 4 мәртәбә — ҡыҙылдар тарафынан.
Артабан Алкин И. С. сәйәсәттән ситләшә. Бутырканан сыҡҡандан һуң Сталин менән осраша, осрашыуҙан һуң Көнсығыш эшселәре коммунистик университетына (КУТВ) эшкә төшә. Сит ил Көнсығыш географияһы һәм экономикаһы кабинеты мөдире булып эшләй. Шул уҡ ваҡытта (яҡынса 1925 йыл) Г. В. Плеханов исемендәге Халыҡ хужалығы институтында уҡый. 1922 йылдан КУТВ-ның Совет көнсығышы кафедраһы профессоры, КУТВ янындағы Фәнни-тикшеренеү институтының ғилми хәҙмәткәре, Коммунистик академияһы янындағы экономик-география төркөмө ағзаһы. «Революцион Көнсығыш» журналының әүҙем авторҙарының береһе.
1930 йылдың 31 октябрендә ҡулға алына, 1930 йылдың 22 ноябрендә 58-11 статьяһына ярашлы (контр-революцион ойошма) ғәйепләнә, әммә ОГПУ Коллегияһы ҡарары буйынса һаҡ аҫтынан азат ителә һәм эш туҡтатыла.
1932 йылда ВКП (б)-ның Үҙәк комитетының матбуғат бүлеге модире ярҙамсыһы А. Мөхөтдинованың «Революция һәм милләттәр» журналының биттәрендә (12 һан) ҡыйралышлы тәнҡитенә дусар була. Уның «Экономогеография әләме аҫтында буржуаз идеологияның контрабандаһы» исемле мәҡәләһендә Алкиндың «Урта Азия» монографияһы тәнҡитләнә(1931). Әммә тәнҡиттән бер ниндәй ҙә һөҙөмтәләр булмай. Алкин Ҙур совет донъя атласы Фәнни-тикшеренеү институтының Урта Азия бүлеге мөдире һәм өлкән ғилми хеҙмәткәре булып эшләүен дауам итә.
1937 йылда — Ҙур совет донъя Атласы ФТИ-ның Урта Азия карталары корректоры. 1937 йылдың 22 сентябрендә ҡулға алына. 1937 йылдың 21 октябрендә беренсе категориялы репрессияға (атыу) билдәләнә (НКВД ГУКБ-ны. 8-се бүлеге начальнигы В. Е. Цесарский күрһәтмәһе буйынса 2-се һанлы исемлектә, «Москва-центр» 53 кешелек; ҡултамғалар: «за» — Сталин, Молотов, Каганович, Ворошилов, Микоян). 1937 йылдың 27 октябрендә 58-6, 59-8, 58-11 статьяларына ярашлы (шпионаж, террористик эшмәкәрлек һәм контр-революцион террористик ойошмала ҡатнашыу) хөкөм ителә. Шул уҡ көндә, 1937 йылдың 27 октябрендә, атып үлтерелә. Мәскәүҙә Дон зыяратында ерләнгән.
СССР-ҙың Юғары Советы Хәрби коллегияһы 1955 йылдың 31 декабрендә реабилитациялай.
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Средняя Азия: Экономико-географический очерк Кара-Калпакстана, Киргизстана, Таджикистана и Узбекистана. Ч. 1. М., 1931;
- О некоторых особенностях колхозного строительства в Сарай-Камарском районе Таджикской ССР // Революционный Восток. 1931. № 11/12. С. 258—281;
- Ко второй пятилетке Среднеазиатских республик // Революционный Восток. 1932. № 1/2. С. 220—236;
- Против национал-шовинистической контрабанды в татарской литературе // Революционный Восток. С. 386—396;
- Статистико-экономическая халтура // Революционный Восток. 1933. № 2. С. 216—219;
- Колхозное строительство в Таджикской ССР // Революционный Восток. 1934. № 1. С. 161—177;
- Средняя Азия в Малой Советской энциклопедии // Революционный Восток. С. 211—215;
- Национально-государственное размежевание Средней Азии и VII съезд Советов СССР // Революционный Восток. № 6. С. 114—136;
- Узбекская Социалистическая Советская Республика // Революционный Восток. 1935. № 1. С. 114—135;
- Картографическая халтура // Революционный Восток. № 2. С. 204—205;
- Таджикская Социалистическая Советская Республика // Революционный Восток. № 3. С. 129—149.
Йәшәгән урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1937 — Мәскәү, 1-се Обыденск тыҡрығы, 12-се йорт, 2-се кв..
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Протасов Л. Г. Люди Учредительного собрания: портрет в интерьере эпохи. М., РОСПЭН, 2008.
- Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период
- Фасеев К. Ф. На путях пролетарского интернационализма. Казань, 1971;
- Давлетшин Т. Советский Татарстан: Теория и практика ленинской нац. политики. Лондон, 1974;
- Тагиров И. В борьбе за власть Советов: Октябрь и национально-освободительное движение в Поволжье и на Урале. Июль 1917 — март 1918. Казань, 1977; ПДР. С. 18, 19; РС, 1993. С. 104;
- Султанбеков Б. Ильяс Алкин: жизнь и судьба // Татарстан. 1994. № 9/10. С. 24-41;
- Султанбеков Б. Трагедия трёх лидеров // Эхо веков. 1995. № 5. С. 131, 134;
- Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991). — С.-Пб.: Петербургское Востоковедение. Я. В. Васильков, М. Ю. Сорокина. 2003.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәүләтшин Р. Ә., Исхаҡов С. М. Алкин Ильяс Сәйетгәрәй улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- 28 ноябрҙә тыуғандар
- 1895 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Ҡазан губернаһында тыуғандар
- Ҡазанда тыуғандар
- 27 октябрҙә вафат булғандар
- 1937 йылда вафат булғандар
- Мәскәүҙә вафат булғандар
- Алфавит буйынса сәйәсмәндәр
- Башҡорт АССР-ының дәүләт эшмәкәрҙәре
- Үлгәндән һуң аҡланғандар
- СССР-ҙа атылғандар
- СССР-ҙа аҡланғандар
- СССР-ҙа репрессияланғандар
- Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусылар
- Бөтə Рəсəй Ойоштороу йыйылышы ағзалары
- КПСС ағзалары
- Эсерҙар


text:
- Подробности
- Просмотров: 217
МАЛИНЕЦКИЙ Георгий Геннадьевич (3.2.1956, Өфө), математик. Физика‑матем. ф. д‑ры (1991), проф. (1999). МДУ‑ны тамамлаған (1979). 1982 й. алып РФА‑ның Ғәмәли математика ин‑тында (Мәскәү) эшләй: 2000 й. башлап фәнни эштәр б‑са дир. урынбаҫары, 2010 й. — бүлек мөдире; бер үк ваҡытта 1992 й. алып Мәскәү физика‑техника ин‑тында, 2002—15 йй. РФ Президенты ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте акад., 2005 й. — Н.Э.Бауман ис. Мәскәү техник ун‑тында уҡыта, 2009—15 йй. МДУ‑ла баш ғилми хеҙм‑р. Фәнни тикшеренеүҙәре һыҙыҡлы булмаған процестарҙың математик моделдәрен әҙерләүгә, ҡатмарлы системаларҙың тәртибен прогнозлауға, хәүефле күренештәрҙе һәм процестарҙы мониторингылауҙың милли системаларын булдырыуға арналған. М. тарафынан һыҙыҡһыҙ мөхиттәрҙә диффузиялы хаос теорияһы, тәбиғи һәм техноген һәләкәттәргә, соц. тотороҡһоҙлоҡҡа идара итеү теорияһы моделдәре, тарихи процестарҙың моделдәрен яһау программаһы эшләнә. 700‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Рәсәй нанотехнологиялар йәмғиәтенең вице‑президенты (2009 й. алып), РФ Хөкүмәте рәйесе урынбаҫары эргәһендәге Хәрби‑сәнәғәт комплексы проблемалары б‑са ижтимағи совет ағзаһы (2012 й. алып). Ленин комсомолы пр. (1985), РФ Хөкүмәтенең мәғариф өлкәһендәге пр. (2002) лауреаты.
Х е ҙ м.: Синергетика и прогнозы будущего. 3-е изд. М., 2003 (авторҙ.).
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов