text:
Нобель премияһы
Но́бель пре́мияһы (швед. Nobelpriset, ингл. Nobel Prize) — күренекле фәнни тикшереүҙәр, асыштар һәм мәҙәниәт һәм йәмғиәт үҫешенә баһалап бөткөһөҙ индергән өлөш өсөн бирелә торған халыҡ-ара премия. Әҙәбиәт, фән һәм тыныслыҡ өлкәһендә бирелә. Премия 1895 йылда Нобель Фондын ойошторған Альфред Нобель тарафынан булдырыла. Күптәр өсөн Нобель премияһын алыу мөһим ваҡиға булып тора.[1] Нобель премияһын алған кешеләрҙе "Нобель лауреаттары" тип атайҙар.
Һәр лауреат миҙал, диплом һәм, суммаһы йылда үҙгәреп торған, аҡса ала.[2] 1901 йылда, Нобель лауреатына 150,782 SEK бирелгән, 2007 йылдың декабрендә 7,731,004 SEK. 2008 йылда еңәүселәргә 10,000,000 SEK бирелгән.[3] Наградалар Стокгольмда 10 декабрҙә, Нобелдең хәтер көнөндә, тапшырыла.[4]
Йөкмәткеһе
Премия категориялары һәм лауреаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Физика буйынса Нобель премияһы лауреаттары (Швеция Короллеге Фәндәр Академияһы ҡарары буйынса).
- Химия буйынса Нобель премияһы лауреаттары (Швеция Короллеге Фәндәр Академияһы ҡарары буйынса).
- Физиология буйынса Нобель премияһы лауреаттары (Королина институты ҡарары буйынса).
- Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаттары (Швеция Академияһы ҡарары буйынса).
- Тыныслыҡ өсөн Нобель премияһы (Норвегия Нобель комитеты ҡарары буйынса, Stortinget)
- Winners of the Bank of Sweden Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel (decided by the Royal Swedish Academy of Sciences) Иҡтисад өлкәһендә Нобель исемендәге Швеция банкы премияһы (Швеция Короллеге Фәндәр Академияһы ҡарары буйынса).
Нобель был турала васыят итмәһә лә,Швеция банкының Нобель исемендәге Иҡтисад өлкәһендәге премияһын ҡайһы саҡта Иҡтисад буйынса Нобель премияһы тип атайҙар, Был премияны 969 йылда Швецария Иҡтисад фәндәре банкы бирә башлай. Был премияны Нобель ҡарар итмәгән, уның өсөн аҡса ҡалдырмаған, шуға күрә был Нобель премияһы түгел,ләкин әһәмиәте буйынса ул башҡа Нобель премияларына тиңдәш.
Башҡаларҙан айырылып торған лауреаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бер нисә премия алған лауреаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нобель премияһы ойошторолған ваҡыттан алып, дүрт кеше ике тапҡыр Нобель премияһына лайыҡ була:[5]
- Мари Кюри: 1903 йылда физика буйынса радиоактивлыҡты асҡан өсөн һәм 1911 йылда таҙа радий алған өсөн.
- Лайнус Полинг: 1954 йылда химия буйынса химик бәйләнеш тәбиғәтен өйрәнгән өсөн һәм 1962 йылда ядро ҡоралын һынауҙы тыйған өсөн Тыныслыҡ премияһы менән бүләкләнгән; ул ике төрлө премия алған берҙән бер кеше.[6]
- Джон Бардин: 1956 йылда физика буйынса транзистор уйлап тапҡан өсөн һәм 1972 йылда физика буйынса юғары үткәрексәнлек теорияһы өсөн.
- Фредерик Сэнгер: 1958 йылда химия буйынса инсулин молекулаһы структураһы өсөн һәм 1980 йылда химия буйынса нуклеотид вирусын өйрәнгән өсөн.
Төркөм булараҡ Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте ((International Committee of the Red Cross) ICRC) Нобель премияһына өс тапҡыр лайыҡ була: 1917, 1944, 1963 йылдарҙа. Беренсе ике премия һуғыш ваҡытындағы эшмәкәрлеген таныу хөрмәтенә, өсөнсөһө йәмғиәттең 100 йыллыҡ юбилейы хөрмәтенә.
Ҡасаҡтар буйынса Берләшкән Милләтәр ойошмаһының (БМО) Юғары комиссары Нобель премияһын ике тапҡыр ала: 1954 һәм 1981 йылда.
Бер ғаиләнән лауреаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡайһы бер ғаиләләр бер нисә тапҡыр лауреат булалар.[5]
- Кюри ғаиләһе биш тапҡыр Нобель премияһын ала:
- Мари Кюри, 1903 йылда физика һәм 1911 йылда химия өсөн.
- Уның ире Пьер Кюри, 1903 йылда физика өсөн.
- Уның ҡыҙы Ирен Жолио-Кюри, 1935 йылда химия өсөн.
- Уларҙың улы Фредерик Жолио-Кюри, 1935 йылда химия өсөн.
- Тағы ла Генри Лабус, Кюри ғаиләһендәге икенсе ҡыҙ Еваның ире, UNICEF институтының директоры 1965 йылда Тыныслыҡ өсөн премияға лайыҡ була.
- Гуннар Мюрдаль (Иҡтисад, 1974) v fnsys Альва Мюрдаль (Тыныслыҡ, 1982).
- Дж. Дж. Томсон, физика буйынса Нобель премияһын 1906 йылда ала, ул 1937 йылда физика буйынса Нобель премияһын алған Джордж Пейдж Томсондың атаһы була.
- Уильям Генри Брэгг 1915 йылда физика буйынса Нобель премияһын үҙнең улы Уильям Лоренс Брэгг менән бүлешә.
- Нильс Бор физика буйынса Нобель премияһын 1922 йылда ала һәм уның улы Оге Бор физика буйынса Нобель премияһына 1975 йылда лайыҡ була.
- Манн Зигбан, 1924 йылғы физика буйынса Нобель премияһы лауреаты, 1981 йылда физика буйынса Нобель преияһын бүлешкән Кай Зигбандың атаһы була.
- Ханс фон Эйлер-Челпин 1929 йылда химия быйынса Нобель премияһын Артур Харден менән бүлешә. Уның улы Ульф фон Эйлер 1970 йылда физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһына лайыҡ була.
- С.В. Роман, 1930 йылғы физика буйынса Нобель премияһы лауреаты, 1983 йылда физика өлкәһендә Нобель премияһы лауреаты Субрахманьян Чандрасекарҙың ике туған ағаһы була.
- Артур Корнберг Северо Очоа менән берлектә 195 йылда рибонуклеин кислотаһы һәм дезоксирибонуклеин кислотаһын синтезлау механизмын асҡан өсөн физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһына лайыҡлы тип табыла [7]. Корнбергтың улы Роджер 2006 йылда химия буйынса эукариотик транскрипцияны өйрәнгән өсөн Нобель премияһына лайыҡ була[7].
- Ян Тинберген, иҡтисад буйынса 1969 йылға Нобель премияһы лауреаты, 1973 йылда физиология һәм медицина буйынса Конрад Лоренц һәм Карл фон Фриш менән бүлешеп алған премия лауреаты Николаас Тинбергендың ағаһы була.
Төшөрмәләр һәм иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Nobel Prizes cannot be awarded posthumously (to people who are no longer living).
- ↑ The Nobel Prize. Nobel Foundation. 27 ноябрь 2008 тикшерелгән.
- ↑ The Nobel Prize Amounts. Nobel Foundation. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 июль 2008. 27 ноябрь 2008 тикшерелгән.
- ↑ The Nobel Prize Award Ceremonies. Nobel Foundation. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2008. 27 ноябрь 2008 тикшерелгән.
- ↑ 5,0 5,1 Nobel Prize facts, nobelprize.org , accessed 18 October 2007.
- ↑ See "Preface", "The Peace Prize..." and "Linus Pauling: awards, honors, and medals", Linus Pauling and the nature of the chemical bond: a documentary history ; Linus Pauling and the international peace movement ; Ava Helen and Linus Pauling papers : Special Collections , the Valley Library, Oregon State University, accessed 13 December 2007.
- ↑ 7,0 7,1 Physiology or Medicine prize 1959, nobelprize.org , accessed 14 January 2008


c: text/html

text:
Баш ҡалала уллыҡҡа алыусыларҙы уҡытыу буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып барыла
Өфөлә уллыҡҡа алыусыларҙы уҡытыу буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып барыла. Махсус курс программаһы төҙөлөшө буйынса ла, эстәлеге йәһәтенән дә уникаль булып тора. Унда семинарҙар, лекциялар, тренингтар үткәреү ҡаралған. Уллыҡҡа алыусылар менән педагог-психологтар, социаль педагогтар, юристар эшләй. Һәр кандидат өсөн психологик диагностика үткәрелә, уның һөҙөмтәләре буйынса граждандың үҙ ғаиләһенә бала алыуға әҙерлек кимәле билдәләнә. Программаны үҙләштергәндән һуң, уллыҡҡа алыусыларға әҙерлек курсы үтеү тураһында танытмалар тапшырыла.
Өфөнөң Опека һәм попечителлек буйынса идаралығында билдәләүҙәренсә, уҡытыу курстары ғаиләләргә үҙҙәренең көслө яҡтарын, тәрбиәгә алынған баланы бағыу буйынса мөмкинлектәрен асыҡларға ярҙам итә.
Уллыҡҡа бала алыуға кандидаттар өсөн сираттағы уҡытыу курсы 4-15 мартта «Ғаилә» психологик-медик-социаль оҙатыу үҙәгендә үткәрелә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Протоколдарҙың 70 процентын эшкәрткәндән һуң республикала «Берҙәм Рәсәй» алда бара Фото: Валерий Шахов
Протоколдарҙың 70 процентын эшкәрткәндән һуң республикала «Берҙәм Рәсәй» алда бара
Протоколдарҙың 70 процентын эшкәрткәндән һуң республикала «Берҙәм Рәсәй» алда бара Фото: Валерий Шахов
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Протоколдарҙың 71 процентын эшкәрткәндән һуң Башҡортостанда берҙәм федераль округ буйынса «Берҙәм Рәсәй» партияһы алда бара. Ул 59 процент тауыш йыя, тип хәбәр иттеләр республика Үҙәк һайлау комиссияһында. Һайлаусыларҙың 18 проценты КПРФ өсөн тауыш биргән. Өсөнсө урында ЛДПР — 9 процент. «Ғәҙел Рәсәй» 6 процент тауыш йыйған.
Кисә Башҡортостанда етенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһына, урындағы үҙидараның вәкиллекле органдарына депутаттар һайлау, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға өҫтәмә һайлау уҙҙы.
Парламент һайлауҙарында 14 сәйәси партия ҡатнашты. Алты бер мандатлы һайлау округтарында Дәүләт Думаһындағы депутат мандаттары өсөн 47 кандидат көрәште.
2-се Инорс бер мандатлы һайлау округы һәм 19-сы Нарыш бер мандатлы һайлау округы буйынса Башҡортостан Дәүләт Йыйылышына өҫтәмә һайлау уҙғарылды. Ҡануниәт йыйылышындағы урын өсөн һигеҙ кандидат көрәш алып барҙы. Урындағы үҙидараның вәкиллекле органдарына һайлауҙа депутатлыҡҡа 4707 кандидат дәғүә итте.


text:
Фото:
Урман массивында яраҡлылыҡ срогы үтмәгән медицина препараттары табылды
Фото:
«Россия 1» телеканалының «Уфимское Времечко» программаһы журналистары урманда Шөгөр йылғаһы буйында ҡар аҫтында яраҡлылыҡ срогы үтмәгән «МоноГриппол плюс» дарыу препараттары складын тапты.
Был препарат былтыр «сусҡа киҙеүе» тип аталған юғары патогенлы H1N1 вирусына ҡаршы көрәш өсөн эшләп сығарылған. Һәр вакцинаны әҙерләү дәүләткә 173 һумға төшә. Төбәктәргә ул Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы ҡушыуы буйынса оҙатыла.
Республика СПИД-ҡа һәм йоғошло ауырыуҙарға ҡаршы көрәш үҙәгенең бүлек мөдире Мөкәрәмә Хәйретдинова хәбәр итеүенсә, Башҡортостанға 1 миллион 200 мең самаһы доза вакцина килтерелә. Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, ул тулыһынса тәғәйенләнеше буйынса тотонола һәм артып ҡалмай.
Әммә медикаменттар менән тиҫтәләгән ҡумталар, ә был мең доза вакцина, урманға ҡайҙан килеп сыҡҡан? Ҡиммәтле дарыу препараттарынан бындай вәхшиҙәргә ҡотолоу уйы кемдең башына килгән һәм ни өсөн? Был вайымһыҙлыҡ өсөн кем яуап бирер?
«Уфимское Времечко» редакцияһында, әлеге ваҡытты был хәлдең сәбәптәрен Өфө һаулыҡ һаҡлау идаралығы ҡарамағында ойошторолған махсус комиссия асыҡларға маташа, тип хәбәр иттеләр. Эште Өфөнөң Калинин районы прокуратураһы үҙ контроленә алған.
Ғәҙәттән тыш табыш тураһында репортаж http://ufavremechco.livejournal.com/ адресы буйынса урынлаштырылған.


text:
Башҡортостанда авария хәлендәге 45 йортта йәшәүселәр яңы торлаҡ аласаҡ
БР Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығында Башҡортостандың граждандарҙы авария хәлендәге йорттарҙан яңыһына күсереү буйынса адреслы программаһы сиктәрендә авария хәлендә тип танылған һәм һүтелергә тейешле йорттар исемлеге билдәләнде. Унда йәмғеһе 45 йорт ингән. Авария хәлендәге иң күп йорттар быйыл Өфөлә һүтеләсәк — 19 йорт, Октябрьский ҡалаһында – ете йорт. Туймазыла иҫке алты бинала йәшәгән кешеләр яңы фатир аласаҡ. Исемлеккә Сибай менән Мәләүездәге объекттар ҙа ингән.
Быйыл республика халҡы тәүге тапҡыр емерек өйҙәрҙән аҙ ҡатлы йорттарға күсәсәк. Әлегә был исемлектә ни бары ике йорт күрһәтелгән: береһе — Толбазыла, икенсеһе — Баймаҡта.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, республиканың граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡ йорттан икенсеһенә күсереү буйынса адреслы программаһын финанслау күләме быйыл 462 млн 79 мең һумға етәсәк. Шуларҙан 338 млн 519 мең һумы – Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды средстволары, 123 млн 560 меңе – республика бюджетынан күсерелгән аҡса.
Авария хәлендәге күп фатирлы йорттарҙан кешеләрҙе икенсеһенә күсереү өсөн был аҡсаға дөйөм алғанда 20784,91 кв. м майҙандағы торлаҡ төҙөләсәк һәм һатып алынасаҡ. 1079 граждан һүтелергә тейешле йорттарҙағы фатирҙарҙан яңыһына күсереләсәк. Бындай йорттарҙың дөйөм майҙаны 16731, 2 кв. м тәшкил итә.
Был суммаға өҫтәп Башҡортостан Талбазы һәм Баймаҡта аҙ ҡатлы йорттар төҙөүгә Фонд средстволарынан 12,21 млн һум аласаҡ, өҫтәп финанслау тәртибендә төбәк менән тағы 6,76 млн һум бүленәсәк.


text:
«Алексеевка» совхозында яңы технология буйынса ҡыяр ултырта башланылар
Өфө районының «Алексеевка» совхозында яңы технология буйынса ҡыяр ултыртыуға тотондолар.
Яңы технологияның үҙенсәлеге шуға ҡайтып ҡала: ҡыяр орлоҡтары элекке йылдарҙағы кеүек махсус кассеттарға түгел, ә индивидуаль кубиктарға ултыртыла. Яңылыҡ үҫентегә тиҙ үҫеү һәм 10-14-се көнөнә үк күсереп ултыртыу өсөн күпкә уңайлыраҡ шарттар булдыра.
Хужалыҡтың баш агрономы Эльвира Ямалиева әйтеүенсә, быйыл ҡыярға һәр береһе алты гектарҙан торған биш теплица бинаһы бүленгән.
Бөтә биналар алдан әҙерләнгән, стерилизацияланған, һәм әлеге ваҡытҡа бөтә 30 гектарҙа ярашлы микроклимат булдырылған. Һауа температураһы – 24-25 градус йылы, дымлылыҡ — 70-75 процент.
Был миҙгелдә «Карамболь», «Магнит», «Атлет», «Картель» сорттарына өҫтөнлөк бирелде. Өсөнсө тәүлегенә үк улар тәүге шытым бирергә тейеш, һәм ғинуарҙың өсөнсө ун көнлөгөндә совхозда беренсе ҡыяр уңышы алырға планлаштыралар, тип хәбәр итә Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Предприятиеларҙа бәхетһеҙлек осраҡтары һаны кәмей
Башҡортостанда производствола бәхетһеҙлек осраҡтары һаны кәмей. Был ыңғай тенденция 8 йыл инде күҙәтелә. «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында БР-ҙың баш хеҙмәт инспекторы Виктор Силантьев һөйләүенсә, 2006 йыл менән сағыштырғанда кеше үлеүгә килтергән бәхетһеҙлек осраҡтары һаны ике тапҡырға кәмегән. Бөгөн хеҙмәт инспекцияһы тарафынан 63 кеше үлеү осрағы теркәлгән. 155 кеше ауыр имгәнгән. Рәсәй Статистика идаралығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 2008 йылда Рәсәйҙә производствола бәхетһеҙлек осраҡтары һөҙөмтәһендә 58300 кеше ҡазаға тарыған.
Элеккесә, ауыл хужалығы, төҙөлөш, эшкәртеү һәм транспорт кеүек тармаҡтарҙа кешеләр йышыраҡ имгәнә.
Виктор Силантьев, Башкортостанда производствола хәүефһеҙлекте тәьмин итеү буйынса ҙур профилактик эш үткәрелеүе статистикала сағылды, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды. 2009-2011 йылдарға Республика хеҙмәт шарттарын яҡшыртыу маҡсатлы программаһы раҫланған һәм ул уңышлы эшләй.
Иҡтисади көрсөк шарттарында производствоның түбән төшөүе һәм эшләүселәр һаны кәмеүе лә имгәнеүҙәрҙең кәмеүенә йоғонто яһаны.
Инспекция белгестәре һөйләүенсә, производствола имгәнеүҙәрҙең күбеһе бейектән ҡолағанда һәм транспорт һәләкәттәрендә алынған. Төп сәбәптәр булып кеше факторы, хеҙмәтте ойоштороу шарттарының ҡәнәғәтләнерлек булмауы, хеҙмәт дисциплинаһын боҙоуҙар тора. Бәхетһеҙлек осраҡтарының 40 проценты – юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоу арҡаһында. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, эскелек арҡаһында имгәнеүселәр байтаҡ. Бындай осраҡтарға ҡазаға тарыусыларҙың үҙҙәренә лә, уларҙың ғаилә ағзаларына ла бер ниндәй ҙә компенсация түләнмәй.
Виктор Силантьев һөйләүенсә, инспекторҙар ауыр имгәнеүҙәр һәм үлем менән осраҡтарҙы ғына тикшерә. Әгәр предприятиела фажиғә була ҡалһа, эш биреүсе бер тәүлек эсендә был турала Дәүләт хеҙмәт инспекцияһына хәбәр итергә тейеш. Бәхетһеҙлек осраҡтарын йәшереү факттары ла булғылай. Быйыл ошондай 31 осраҡ теркәлгән. Был осраҡтар буйынса 26 вазифалы һәм 9 юридик шәхес яуаплылыҡҡа тарттырылған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, эш урынын һаҡларға маташып һәм эш биреүсенең баҫымы аҫтында производствола имгәнеүҙәрен йәшерергә әҙерҙәр. Был бигерәк тә шәхси предприятиеларға хас. Хеҙмәт инспекторҙары, уларҙың эшендә “күптән үткән” тигән төшөнсә юҡ, тип айырып билдәләне. Хатта әгәр кеше производствола 20 йыл элек имгәнгән булып, бөгөн генә инспекцияға мөрәжәғәт итһә лә, ул компенсация түләүгә дәғүә итә ала.


text:
Йәш ғалимдар өсөн ғилми эштәр конкурсы иғлан ителде
Мәғариф министрлығы һәм республиканың Фәндәр академияһы 2009 йыл өсөн Башҡортостан Республикаһы гранттарына дәғүә итеүгә йәш ғалимдарҙың һәм йәштәр фәнни коллективтарының ғилми эштәре конкурсын иғлан итә.
Конкурста Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан, әүҙем ғилми тикшеренеү алып барған фәнни учреждениелар, ойошмалар һәм профессиональ белем биреү учреждениеларынан 35 йәшкә тиклемге ғилми хеҙмәткәрҙәр, уҡытыусылар, белгестәр, стажер-тикшеренеүселәр, аспиранттар һәм докторанттар, иң күбе биш кешенән торған йәштәр фәнни коллективтары ҡатнаша ала.
Конкурсҡа эштәрҙе Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге, фәнни ойошмалар, дәүләт професиональ белем биреү учреждениелары күрһәтә. Эштәрҙе тапшырыу ваҡыты – быйыл 1 октябрҙән 1 декабргә тиклем.
Йәш ғалимдарға һәм йәштәр фәнни коллективтарына гранттар Башҡортостан Республикаһы Президентының 2006 йылдың 6 ноябрендәге “Башҡортостан Республикаһында йәш ғалимдарға һәм йәштәр фәнни коллективтарына дәүләт ярҙамы буйынса өҫтәмә саралар тураһында” Указы менән раҫланған. Быйыл улар дүртенсе тапҡыр биреләсәк.
Конкурс тураһында положение һәм өҫтәмә мәғлүмәт менән Рәсәй йәш ғалимдар союзының БР-ҙағы төбәк бүлексәһе сайтында танышырға мөмкин: http://bash.rosmu.ru/.


text:
Генри Форд
Һе́нри Форд (ингл. Henry Ford; 30 июль 1863 — 7 апрель 1947 вафаттар) — америка сәнәғәтсеһе, донъяның күп төбәктәрендә автомобилдәр етештереүсе заводтар хужаһы, уйлап табыусы, АҠШ-тың 161 патенты авторы . Уның шиғары — «һәр кемгә автомобиль» ;автомобилдәр эшләү эпохаһы башында Форд заводы иң арзан машиналар эшләгән. «Ford Motor Company» бөгөн дә бар.
Һенри Форд беренсе булып автомобиль етештереүҙе сәнәғәт конвейерына ҡуйып эшләй башлаусы булараҡ билдәле. Конвейер уға тиклем дә, мәҫәлән, XIX быуатта Чикагола мал һуйыу урындарында, ҡулланылған булған. Ул беренсе булып техник яҡтан ҡатмарлы, файҙаланыу осоронда туҡтауһыҙ техник хеҙмәтләндереүгә мохтаж булған продукцияны — автомобилде конвейерға ҡуя. Фордтың "Минең тормошом, минең ҡаҙаныштарым, " тигән китабы хеҙмәтте фәнни ойоштороу буйынса классик әҫәр булып тора. 1924 йылда был китабы СССР-ҙа нәшер ителә. Ул фордизм тигән ҡатмарлы политэкономик күренештең яҙма сығанағына әүерелә
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ирландиянан күсеп килеп, Детройттың ситендә йәшәгән ғаиләлә тыуған. 16 йәшендә өйөнән ҡасып китеп, Детройтта эшкә урынлашҡан. 1891—1899 йылдарҙа «Эдисондың Электрик компанияһында» (Edison Illuminating Company) инженер-механик, һуңғараҡ баш инженер булып эшләгән 1893 йылда эштән буш ваҡытында үҙенең тәүге автомобилен конструкциялаған. 1899—1902 йылдарҙа "Детройт автомобиль компанияһы"нда милектәш булған, әммә төп хужалар менән низағлашып, уларҙан айырылып сыға ла, 1903 йылда Форд Мотор Компани төҙөгән, ул башта Ford A маркалы автомобилдәр сығарған.
«Форд мотор компани»ға был өлкәлә монополия тоторға маташҡан синдикаттар аяҡ сала башлай. 1879 йылда Дж. Б. Селден төп принциптары ғына һүрәтләнгән, әле эшләнмәгән автомобилдең проектын патентлап ҡуя. Селден тәүге тапҡыр патент хоҡуҡтары боҙолоуҙа ғәйепләп судҡа биреп, отоуы була, автомобиль етештереүсе комапанияларҙың байтағы тейешле лицензиялар алырға тотона һәм" законлы фабриканттар ассоциацияһы" төҙөй. «Форд мотор компани»ға ҡаршы Селден тарафынан бирелгән шикәйәтте ҡарау 1903—1911 йылдарҙа бара. «Законлы фабриканттар» Форд автомобилдәре алыусыларға ла суд менән янайҙар хатта. Әммә Форд бирешмәй, финанс яғы «законлы фабриканттарҙан» ҡайтыш булһа ла, һатып алыусыларына яҡлау һәм ярҙам тәьмин итәсәген белдерә. Форд процесты оттора, әммә эште ҡайтанан ҡарап, суд автомобиль сығарыусыларҙың береһенең дә Селдендың хоҡуҡтарын боҙмауын таный, сөнки улар бүтән двигатель була. Монополия берлеге шунда уҡ тарҡала, ә Һенри ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлаусы даны ала[1].
Иң ҙур уңышты фирмаға 1908 йылда Ford T моделен сығарыу килтерә. 1910 йылда Форд «Һайленд парк» заводын аса, ул иң һуңғы техник ҡаҙаныштарға нигеҙләнгән, яҡты һәм елләтелеп торған предприятие була. 1913 йылдың апрелендә йыйыу конвейерын файҙаланыу буйынса тәүге тәжрибә үткәрелә башлай. Беренсе йыйыу берәмеге генератор була. Генератор йыйыуҙа һыналған принцип бөтә двигателде йыйыуҙа ҡулланыла. Бер эшсе двигателде 9 сәғәт 54 минутта йыя. Йыйыу 84 эшсе эшләй торған 84 операцияға бүленгәс, йыйыу ваҡыты 40 минуттан артығыраҡҡа ҡыҫҡара. Автомобиль бер урында эшләнгән ваҡытта шасси йыйыуға 12 сәғәт 28 минут эш ваҡыты киткән. Хәрәкәт итеүсе платформа ҡуйыла һәм шассиның өлөштәре сылбырға эленгән ырғаҡтар йәки ҙур булмаған моторлы арбалар менән килтерелә. Шасси йыйыу ваҡыты ике тапҡырға кәмей.
Бер йылдан (1914 йылда) йыйыу линияһын бил бейеклегенә күтәрә. Бынан һуң ике конвейер ҡуйыла — береһе оҙон, икенсеһе ҡыҫҡа буйлылар өсөн. Эксперимент бөтөн процестарҙа ла ҡулланыла башлай.[2] ның Т моделен сығарыу тиҙлеге бер нисә айҙан 12 сәғәттән 2 сәғәткә һәм хатта әҙерәккә ҡала.
Ҡәтғи контроль булдырыу өсөн Форд мәғдән сығарыуҙан, ҡорос ҡайнатыуҙан алып автомобилде тулыһынса йыйғанға тиклем тулы циклды үҙ ҡулына ала. 1914 йылда АҠШ-та иң ҙур минималь эш хаҡы — көнөнә 5 доллар түләй, эшселәргә компанияның табышынан өлөш сығара башлай, эшселәр өсөн өлгөлө ҡасаба төҙөй, әммә 1941 йылға тиклем үҙенең заводтарында профсоюз төҙөргә рөхсәт бирмәй. 1914 йылда корпорация заводтары тәүлек әйләнәһенә, 8-әр сәғәтлек өс смена менән эшләй башлай, был тағы бер нисә мең кешене эш менән тәьмин иергә мөмкинлек бирә. 5 долларлыҡ «Юғары эш хаҡы» һәр кемгә бирелмәй: хеҙмәткәр эш хаҡын аҡыл менән, ғаиләһен ҡарарға тотонорға тейеш, әгәр аҡсаһын эсеп бөтһә, уны эштән ҡыуғандар. Был ҡағиҙәләр Бөйөк Деперссия осорона тиклем дауам итә[3].
Беренсе донъя һуғышы барғанда Форд бер төркөм пацифистар менән Европаға килә һәм мөмкин тиклем тиҙерәк һуғышты туҡтатырға өндәп йөрөй. Европа гәзиттәре уны бик ныҡ мыҫҡыллап яҙғандан һуң ул АҠШ-ҡа ҡайтып китә[4][5].
1917 йылдың яҙында Форд һуғышҡа мөнәсәбәтен үҙгәртә. Заводтары хәрби заказдар үтәй башлай. Автомобилдәрҙән тыш противогаз, каска, «Либерти» авиамоторҙары өсөн цилиндр, ә һуғыш аҙағында — еңел танкылар һәм хатта һыу аҫты кәмәләре сығаралар. Форд хәрби заказдарҙан килгән табышты дәүләткә ҡайтарырға вәғәҙә итә. Үтәгәнме-юҡмы, америка халҡы быны бик хуплай[6].
1925 йылда Форд үҙ авиакомпанияһын төҙөй, ул Ford Airways тип атала. 1925 йылда авиалайнерҙар сығарыуға тотона. Уның предприятиеһенең беренсе продукцияһы өс моторлы Ford 3-AT Air Pullman самолёты була. Иң уңышлы модель Ford Trimotor (Форд Тримотор) ҡушаматы Tin Goose (ингл. Ҡалай ҡаҙ) тотош металдан эшләнгән пассажир самолёты, 1927—1933 йылдарҙа Генри Форд компанияһы етештергән Ford Airplane Company.өс моторлы моноплан. Барлығы 199 дана эшләнелә. Ford Trimotor 1989 йылға тиклем файҙаланыла[7].
1928 йылда автомобиль сәнәғәтендәге ҡаҙаныштары һәм индустриаль лидерлығы өсөн Форд Бенджамин Франклин институтының Эллиотт Крессон медале менән бүләкләнә
1930 йылдарға тиклем компанияның етәксеһе була, профсоздар һәм компаньондар менән килешмәүсәнлек килеп сыҡҡас эшен улы Эдселға тапшыра, әммә улы үлгәс, 1943 йылда йәнә фирма менән идара итеүсе була. 1945 йылда Һенри Форд компанияһы менән идараны тулыһынса ейәне Һенри Форд II-гә ҡалдыра. 1947 йылдың 7 апрелендә 83 йәшендә вафат булып ҡала.
Антисемитизм һәм нацистарға теләктәшлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1918 йылда Форд «Дирборн индепендент» (ингл. The Dearborn Independent) гәзитен һатып ала, 1920 йылдың 22 майына тиклем ул[8] антисемит мәҡәләләр һәм «Протоколы сионских мудрецов» тигән яҙманы баҫтыра. "Халыҡ-ара йәһүдлек " тигән был яҙмалар нацист пропагандаһында ҡулланыла[9]. 2009 йылдың көҙөндә Рәсәй Федерацияһында «Халыҡ-ара йәһүдлек» китабы Экстремистик материалдарҙың федераль исемлегенә индерелә.
1921 йылдың 16 ғинуарында 119 күренекле америкалы ,Фордты антисемитизмда ғәйепләп[10][11] асыҡ хат баҫтыра
1927 йылда Форд америка прессаһына үҙ хаталарын танып хат ебәрә.
Намыҫлы кеше булараҡ, йәһүдтәргә мөнәсәбәтле бар насар ҡылыҡтарым өсөн ғәфү үтенәм, тип яҙа ул АҠШ-та һәм сит илдәрҙә баҫылған памфлеттарҙы йыйып алдыртасағын әйтә.
Һенри Форд НСДАП-ҡа етди ярҙам күрһәткән. Һитлер «Минең көрәшем» китабында американдарҙан бары тик Форд тураһында һоҡланып яҙа[9].
СССР менән хеҙмәттәшлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сериялы беренсе совет тракторҙары — «Фордзон-Путиловец» (1923 й.) — Путилов заводында сығарыуға ҡулайлаштырылған һәм СССР-ҙа Фордтың «Фордзон» маркалы (Fordson) тракторы файҙаланылған; «Форд моторс» белгестәре ярҙамында Горький автомобиль заводы (1929—1932 йй.), Мәскәү АМО заводын реконструкциялау былар беренсе биш йыллыҡта СССР Хөкүмәте һәм Фордтың фирмаһы килешеүе буйынса башҡарылған эштәр.
Ғаилә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ата-әсәһе
- Атаһы— Уильям Форд (1826—1905)
- Әсәһе — Мари Литогот (O’Hern) Ford (~1839—1876)
Ир туғандары
- Джон Форд (~1865—1927)
- Вильям Форд (1871—1917)
- Роберт Форд (1873—1934)
Ҡыҙ туғандары
- Маргарет Форд (1867—1868)
- Джейн Форд (~1868—1945)
Ҡатыны һәм балалары
- Ҡатыны — Клара Джейн Форд (ҡыҙ сағында Брайант), (1866—1950).
- Берҙән-бер улы — Эдсел Брайант Форд, Ford Motor Company президенты 1919—1943.
Тоҡомдары
- Бизнесмендың ейәне лә Һенри Форд. Олатаһынан айырыр өсөн Һенри Форд II тип йөрөтәләр.
- Әле «Форд Мотор Компани» компанияһының директорҙар советы рәйесе — ейәненең ейәне — Кесе Уильям Клей Форд (William Clay «Bill» Ford Jr.) (1957 г.р.)
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Уның заводының ҡапҡаларында: «Онотма, Аллаһ кешене өҫтәмә ағзаларһыҙ яралтҡан», — тип яҙылған булған.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фордизм
- Хеҙмәтте фәнни ойоштороу
- Альфред Форд
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Шпотов Б. М. Генри Форд стр.58
- ↑ Добротворский И. Л. Деньги и власть или 17 историй успеха. Психологические портреты. Мәскәү 2004
- ↑ Генри Форд и первый автомобиль для миллионов. Радио Свобода
- ↑ Великий и ужасный
- ↑ Наталья Клевалина Генри Форд, король всея Америки, Журнал «Вокруг Света» № 2 за 2005
- ↑ Шпотов Б. М. Генри Форд стр. 67-68
- ↑ 4-AT Tri-Motor в Авиационной энциклопедии
- ↑ ЛИЧНАЯ ВОЙНА ГЕНРИ ФОРДА ПРОТИВ ЕВРЕЕВ
- ↑ 9,0 9,1 Американские учителя Гитлера
- ↑ Басин Я. З. Еврейский вопрос и эмиграционная политика Германии и США в 1933-38 гг. // Заметки по еврейской истории : Журнал. — октябрь 2009. — В. 16 (119).
- ↑ Личная война Генри Форда против евреев
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Беляев Н. З. Генри Форд — 1935 год. — 264 с. (Жизнь замечательных людей)
- Слоун А. Автомобильные войны
- Роберт Лейсиның 1986 йылда донъя күргән «Форд: Кеше һәм машина» тигән китабы Фордҡа, уның ғаиләһенә һәм компанияһына бағышланған биографик әҫәр. Уның буйынса 1987 йылда Клифф Робертсон һәм Майкл Айронсайд төп ролдәрҙә уйнаған фильм төшөрөлә.
- Шпотов Б. М. Генри Форд. Жизнь и бизнес., М, ООО «КДУ», 2005, ISBN 5-98227-016-4
- Шпотов Б. М. Генри Форд. — Вопросы истории. — 1995. — № 4. — С. 57-77.


text:
БР Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы республика ҡаҙнаһын 2,4 млрд һумға тулыландырған
Ағымдағы йылдың беренсе кварталында хосусилаштырыу һәм милекте файҙаланыуҙан Башҡортостан бюджетына 2,4 миллиард һум аҡса килгән. Был хаҡта Башҡортостан Республикаһы Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.
Дәүләт милке менән файҙаланыуҙан килгән дөйөм сумманан 2,3 миллиард һум алынған. Был средстволар ҡуртымға түләүҙән, дивиденттар һәм дәүләт унитар предприятиелары килеменең бер өлөшөн күсереүҙән алынған. Дәүләт милкен, акциялар пакетын һәм ер участкаларын һатыуҙан 114,7 миллион һум табыш килгән.
Уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда алынған дивиденттар күләме 1,7 тапҡырға артҡан. 2011 йылдың беренсе кварталына Башҡортостан Республикаһы ҡаҙнаһына аҡса күсереү планы 3,3 тапҡырға арттырып үтәлгән.


text:
Белоретта юғалған ҡыҙҙың үле кәүҙәһе табылды
БР буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте Белоретта үҙ үлеме менән үлмәгән 11 йәшлек ҡыҙҙың мәйете табылыуы тураһында хәбәр итә. Бөгөн БР буйынса Эске эштәр министрлығы менән БР буйынса Рәсәй Тәфтиш комитетының махсус булдырылған оператив-тикшереү төркөмө быйыл 16 апрелдә юғалған Алена Горячеваның үле кәүҙәһен тапҡан. Баланың ата-әсәһе әйтеүенсә, ул кисен урамға уйнарға сыҡҡан һәм ҡайтмаған.
Мәйеттең ергә күмелгән булыуынан тыш, үлтерелгән баланың ҡайҙа һәм ниндәй шарттарҙа табылыуы тураһында әлегә әйтелмәй. БР буйынса Эске эштәр министрлығында, тикшереү эштәре барышында енәйәтте башҡарыусы табылды — ул ҡыҙҙың 33 йәшлек үгәй атаһы, әле енәйәт сәбәптәре асыҡлана, тип аныҡлап үттеләр.
Бер ай дауамында барған эҙләү эштәрендә меңләгән полиция хеҙмәткәре, 900 самаһы волонтер ҡатнашты, БР буйынса Эске эштәр министрлығы авиаотрядының һәм республика авиалинияларының ике вертолеты, ике моторлы кәмә йәлеп ителде.


text:
Фото:
Туймазыла инвалид балаларҙы скайп аша уҡыталар
Фото:
Туймазылағы 1-се мәктәп-интернат базаһында инвалид балаларҙы Skype аша уҡытыу юлға һалынған, был мәктәптә 30 апрелдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов булып китте. Былтыр учреждение бинаһына реконструкция үткәрелгән. Бөгөн мәктәптә Туймазы районынан 300 бала уҡый. Учреждение ике йүнәлештә махсуслашҡан: һәләтле балалар һәм спортсылар. Район хакимиәте бында олимпия резервы мәктәбен асырға планлаштыра.
Бынан тыш, мәктәп-интернатта республиканың туғыҙ көнбайыш райондарынан 33 инвалид бала ситтән тороп белем ала (Туймазы, Благовар, Шаран һәм башҡа райондар). Алгебра, геометрия һәм рус теленән башҡа бөтөн фәндәрҙән дә дистанцион дәрестәр үткәрелә. Балаларға интернетҡа тоташтырылған компьютер бушлай бирелә. Шулай уҡ һәр балаға индивидуаль рәүештә дәрестәр программаһы төҙөлә.


text:
Фото:
БР буйынса Пенсия фонды бүлексәһе эш менән тәьмин итеүселәргә яңы программа әҙерләгән
Фото:
Рәсәй Федерацияһы Пенсия фонды сайтында эш биреүселәр өсөн Башҡортостан Республикаһы буйынса Рәсәй Пенсия фонды бүлексәһе менән әҙерләнгән «CheckXML –UFA» программаһы ҡуйылған. Пенсия фонды менән был программа Рәсәй Федерацияһының барлыҡ төбәгендә ҡулланыу өсөн ҡабул ителгән һәм пенсион страховкалау менән мотлаҡ медицина страховкалауына иҫәпләнгән һәм түләнгән страховка иғәнәләре тураһында иҫәп-хисап алып барыуға форматлы-логик контроль өсөн тәғәйенләнгән.
Пенсия фонды бүлексәһенең матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, Пенсия фондының барлыҡ төбәк бүлексәләре ҡулланылышындағы республика Бүлексәһе етештергән был берҙән-бер программа түгел. Уларҙың төп өҫтөнлөгө — интерфейстың ябайлығы һәм функционалдың тулылығы.
«CheckXML–UFA» форматлы-логик контроль программаһының 1,05В версияһы Рәсәй Федерацияһы Пенсия фондының сайтында һәм Башҡортостан Республикаһы буйынса Рәсәй Пенсия фонды бүлексәһе битендә урынлаштырылған: http://www.pfrf.ru/ot_bashkor/administrirovanie/12658.html.


text:
Өфөлә республика машиналар төҙөү предприятиелары күргәҙмәһе асылды
Башҡортостанда сығарылған автомобиль транспорты өлгөләре, троллейбус һәм һәр төрлө махсус техниканың яңы моделдәре менән Конгресс-холл эргәһендә асылған күргәҙмәлә танышырға мөмкин. Өфөлә машиналар төҙөлөшөнөң яңы продукцияһы күргәҙмәһен БР Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығы ойошторған.
Бында «НефАЗ», «Туймазы автобетоновоз заводы», «Башҡорт троллейбус заводы», «МК «Витязь», «КүмАПП» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре кеүек алдынғы машиналар төҙөү предприятиелары продукцияһын күрергә була.
«НефАЗ» йәмғиәте, мәҫәлән, 12 төрлө яңы продукция тәҡдим итә: был ҡала автобусы VDL-НефАЗ -52998 (15 метр оҙонлоҡта), VDL-НефАЗ-52999 маркалы туристик автобус («Мистрал»), ҡала-ара автобусы («Лексио») VDL-НефАЗ-52996, ҡала автобусы Daimler-НефАЗ-42997,тоташтырылған автобус НефАЗ-52995, мәктәп автобусы НефАЗ–5299-11-32, НефАЗ–65531 һәм НефАЗ–6553 үҙбушатҡыс машиналары (икеһе лә «Мерседес» шассиһында), «WILLIG -3S» тағылма-цистернаһы (күләме 32 кубометр), 7981 моделендәге контейнер системалы автомобиль, тентлы ярым тағылма.
Италияның "Лаверда" фирмаһы менән берлектә уҙған йылда производствоһы яйға һалынған «Челленджер-647» комбайны айырым урын алып тора.
«Туймазы автобетоновоздар заводы» ике өлгөләге техника тәҡдим итә: был КамАЗ-53228 шассиһында янғын һүндереүсе автоцистерна һәм КамАЗ–65201 шассиһында автобетонһурҙырғыс-бетон иҙеүсе АБНС-29.
«Күмертау авиацион сәнәғәт предприятиеһы»ның экспозицияла Ка-226Т вертолетын ҡарарға мөмкинлек бар.
«Башҡорт троллейбус заводы» кузовы яңы технологиялар буйынса Нефтекама автозаводында сығарылған БТЗ — 52765 троллейбусын күргәҙмәгә ҡуйған, икенсе экспонаты - БТЗ-52767А троллейбусы.
«Витязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәте халыҡ иғтибарына ике быуынлы ДТ-ЗП транспортерын тәҡдим итә. Был транспорт төрө янғын һүндереү хеҙмәте өсөн тәғәйенләнгән.
Минск тракторҙар берләшмәһенә ҡараған Бобруйск трактор деталдәре һәм агрегаттары заводы менән берлектәге «Беларус-Инмаш» предприятиеһы “Беларус 320” тракторының дүрт модификацияһын экспозицияға ҡуйған. Был Беларус-320 тракторҙары ауыл хужалығы һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өсөн тәғәйенләнгән төрлө ҡорамалдар менән комплектланған.
«ИНМАН» ябыҡ акционерҙар заводы автомобиль базаһындағы ИМ-180 һәм ИМ-25 кран-манипуляторҙары менән таныштыра.
Күргәҙмәлә эшләүсе белгестәр һәр экспонат буйынса ентекле мәғлүмәт барә ала.


text:
«Уралэкология-2011» форумында экомобиль терегөмөшлө лампалар ҡабул итә
Өс көн дауамында – 12 октябрҙән 14-енә тиклем Өфөлә, «Нефтселәр» мәҙәниәт һарайы алдындағы майҙанда, республикалағы берҙән-бер экомобиль — «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһының терегөмөшлө изделиелар йыйыу пункты эшләйәсәк. Предприятие бөгөн асылған «Уралэкология. Сәнәғәт-2011» экологик форумында ҡатнаша һәм үҙенең экомобиле ярҙамында терегөмөшлө лампаларҙы утилләштереүгә Өфө халҡы иғтибарын йәлеп итергә теләй. «Тәбиғәт» предприятиеһының инженер-экологы Альбина Шәмсетдинованың фекеренсә, ҡала халҡын көнкүрештә барлыҡҡа килгән зыянлы ҡалдыҡтар менән дөрөҫ эт итеүгә өйрәтеү мөһим.
— Энергия һаҡлаусы лампалар, термометрҙар һәм башҡа терегөмөшлө изделиелар халыҡтан бушлай ҡабул ителә. Кисен, 14 октябрҙә, экомобиль йыйылған лампаларҙы Стәрлетамаҡҡа, хәүефһеҙ утилләштереү участкаһына алып барасаҡ. Йыл башынан алып бөтә республиканы тиерлек йөрөп сыҡҡан беҙҙең экомобилебеҙ халыҡтан өс мең самаһы ошондай лампалар ҡабул итте, - тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Альбина Шәмсетдинова.


text:
Өфөлә «Мисс Йәш Гвардия» һайланды
Өфөлә йыл һайын үткәрелеүсе «Мисс Йәш Гвардия 2011» матурлыҡ конкурсы финалы үтте. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш гвардияһы»ның Башҡортостан төбәк бүлексәһе матбуғат секретары Полина Вишневская хәбәр итте.
Был юлы сарала 12 ҡыҙ ҡатнашты. Һәр береһе үҙенең һөйкөмлөлөгө һәм матурлығынан тыш, финалға әҙерлек барышында эйә булған дефиле һәм бейеү оҫталыҡтарын күрһәтте.
Конкурс жюрийы составына Башҡортостан юлдаш телевидениеһы, «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлексәһе, «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» ойошмаһы, проект бағыусылары вәкилдәре һәм «Мисс Йәш Гвардия-2010» конкурсында еңеүсе Ирина Хәйҙәрова инде.
Һөҙөмтәлә Аида Нәсифуллина еңеүсе булды, ул туристик путевка менән бүләкләнде. Шулай уҡ интернет аша тауыш биреү һөҙөмтәләре билдәләнде. Бында «Мисс Онлайн» номинацияһында Әлиә Хәйҙәрова еңеү яуланы.
Башҡортостанда «Мисс Йәш Гвардия» конкурсы «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы»ның төбәк бүлексәһе башланғысы менән икенсе тапҡыр үткәрелә.


text:
Башҡортостан предприятиелары Камчатканы газ менән тәьмин итеүҙә ҡатнаша
«Уралтехнострой корпорацияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең «Камчатка өлкәһен газ менән тәьмин итеү» проектын ғәмәлгә ашырыу сиктәрендә Камчатка крайының Нижне-Квакчинское ятҡылығына ҡорамалдар тейәүҙе ваҡытынан алда башҡарҙы. 50 тонна ауырлыҡтағы ҡорамалдар автотранспорт менән Екатеринбургҡа алып барылған, артабан Ан-124 «Руслан» ауыр хәрби-транспорт самолеты менән — Петропавловск-Камчатскийға. Күп хеҙмәт талап иткән процесты өҫтәүенә ҡорамалдарҙы урынлаштырыу урынының алыҫта булыуы ҡатмарлаштыра – ятҡылыҡҡа тиклем туғыҙ мең километр.
Технологик объекттар төҙөлөшөнөң модулле концецияһын ҡулланыу арҡаһында ҡорамалдар имен алып барып еткерелгән. Был концепция транспортировкалағанда ҙур йөктөң махсус блоктарға урынлаштырылыуынан ғибәрәт. «Башинформ» агентлығына «Уралтехнострой корпорацияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был алым предприятиеға төбәктәрҙәге эштәрҙә ҡатнашыу географияһын киңәйтергә һәм заказсының иң юғары талаптарына яуап биргән юғары технологиялы ҡорамалдарҙы илдең төпкөл урындарына алып барып еткерергә мөмкинлек бирә.


text:
Өфөлә Башҡортостандың балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәр өсөн спорт байрамы үтәсәк
22 майҙа Өфөнөң «Динамо» стадионында Башҡортостандың социаль учреждениеларында тәрбиәләнеүселәр өсөн спорт байрамы үтә. Ойоштороусылар булып «Байтул Мал» фонды, БР Футбол һәм мини-футбол федерацияһы, төбәктең Бильярд спорты федерацияһы, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының Рәсәй ислам университеты сығыш яһай. Спорт байрамы сиктәрендә мини-футбол буйынса «Алтын бутсы» турниры, бильярд һәм дартс буйынса турнирҙар үтәсәк. Ярыштарҙа республиканың балалар йорттарынан һәм социаль учреждениеларынан йәмғеһе һигеҙ команда ҡатнашасаҡ.
«Башинформ» агентлығына «Байтул Мал» фондынан хәбәр итеүҙәренсә, алдағы йәйге спорт миҙгелендә һыу спорты төрҙәре буйынса ярыштар үткәреү планлаштырыла.
Байрам 10.00 сәғәттә башлана, инеү – бушлай.


text:
Өфөләге конференцияла Рәсәй халыҡтары телдәрендә Википедияны үҫтереү мәсьәләләрен тикшерәсәктәр
ӨФӨ, 2014 йыл, 2 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Алик Шакиров/.
«Википедия һәм мәғлүмәти йәмғиәт» асыҡ халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференция Өфөлә 2015 йылдың 24-26 апрелендә уҙасаҡ. Конференцияның ойоштороусыһы – Башҡорт дәүләт университеты һәм Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты менән уҙаҡташлыҡта Викимедиа РУ. Конференция Башҡорт Википедияһының 10 йыллығына арналған «Вики-Һабантуй 2015» саралар комплексы сиктәрендә мөһим ваҡиға булып тора.
Башҡорт Википедияһы администраторы Рөстәм Нурыев хәбәр итеүенсә, халыҡ-ара форум белемде ирекле таратыу идеологияһын алға этәреү һәм популярлаштырыуға, Рәсәй халыҡтары телдәрендә ғилми һәм белем биреү мәғлүмәттәренең дөйөм ҡулланыштағы сығанаҡтарын үҫтереүгә, компьютер лингвистикаһы проблемаларын хәл итеүгә булышлыҡ итеүгә өндәлгән. Конференцияла һәр теләүсе ҡатнаша ала. Тулыраҡ мәғлүмәтте Викимедиа РУ сайтында алырға мөмкин.


text:
Өфөлә инвалид балалар өсөн мини-стадион төҙөүгә аҡса йыйыу дауам итә
Өфөнөң Ҡаланы үҫтереү йәмәғәт фонды инвалид балалар өсөн мини-стдион төҙөүгә тинлектәр, ваҡ аҡса, йыйыуҙы дауам итә.
22 һәм 23 мартта сәғәт 10-дан 18-гә тиклем «ПАРАМАРАФОН» мәрхәмәтлек проектына ярҙам итергә теләгән һәр кеше Ҡаланы үҫтереү йәмәғәт фондының офисына килеп (Комсомол урамы,35), ваҡ аҡса ҡалдыра ала.
Ойошмала аңлатыуҙарынса, был проектты тормошҡа ашырыуҙың ике этабы дауамында унда 30 меңгә яҡын өфөлө ҡатнашҡан һәм мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн махсуслаштырылған спорт ҡаласығы төҙөүгә үҙ өлөшөн индергән.
Бөгөнгө көндә 160 мең һумдан ашыу ваҡ аҡса йыйылған.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, спорт майҙансығы Өфөнөң Инвалид балаларҙы реабилитациялау үҙәге биләмәһендә төҙөлә (Фаборика урамы, 22). Унда 20 йылға яҡын Башҡортостан Инвалид балаларҙың ата-әсәләре ассоциацияһы эшләп килә.


text:
Башҡортостан Президенты мәктәпкәсә белем биреү мәсьәләләре буйынса селектор кәңәшмәһендә ҡатнаштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты мәктәпкәсә белем биреү мәсьәләләре буйынса селектор кәңәшмәһендә ҡатнашты
Башҡортостан Президенты мәктәпкәсә белем биреү мәсьәләләре буйынса селектор кәңәшмәһендә ҡатнаштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов мәктәпкәсә белем биреү мәсьәләләре буйынса селектор кәңәшмәһендә ҡатнашты, сараны Рәсәй Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведев алып барҙы.
Хөкүмәт башлығы хәбәр итеүенсә, 2013 йылда төбәктәр мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары системаһын үҫтереүгә 50 миллиард һум күләмендә субсидия аласаҡ.
Бындай ҡарар РФ Дәүләт Думаһында 24 майҙа ҡабул ителгән. Алдағы ваҡытта Рәсәй Хөкүмәтенең субсидия биреү тәртибе тураһындағы ҡарарына ҡул ҡуйыласаҡ.
РФ Премьер-министры төбәк етәкселәрен балалар баҡсалары проекттарына етди ҡарарға һәм «ҙур һарайҙар төҙөмәҫкә», шулай уҡ элекке балалар баҡсалары биналарын кире мәктәпкәсә белем биреү системаһына ҡайтарыу буйынса оҙайлы бәхәстәргә ваҡыт әрәм итмәҫкә саҡырҙы.
Дмитрий Медведев белдереүенсә, маҡсат элеккесә ҡала – ҡыҫҡа ваҡыт эсендә, 2016 йылға, мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларында яҡынса 1 миллион 200 мең яңы урын булдырыу.
2012 йылда Башҡортостанда 7300 урынға иҫәпләнгән 58 яңы балалар баҡсаһы асылды. Бынан тыш, мәктәпкәсә белем биреүҙең альтернатив формалары иҫәбенә йәнә 9706 урын булдырылды. Һөҙөмтәлә 3-7 йәшлек сабыйҙар араһында балалар баҡсаларына сират ике тапҡырға тиерлек – 29008 баланан 14095-кә тиклем кәмене.
Бөгөнгө көндә республикала 1644 мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы эшләй. Мәктәпкәсә белем биреү системаһына 1-6 йәштәрҙәге 194204 сабый йәлеп ителгән. 2015 йыл аҙағына Башҡортостанда балалар баҡсаларында 27,9 мең өҫтәмә урын булдырыу планлаштырыла.


text:
Лифтсылар үҙ проблемалары хаҡында һөйләйәсәк
Волга буйы федераль округы журналистары «Вертикаль» конкурсында ҡатнашыуға саҡырыла. Тармаҡ мәсьәләләрен һәм ҡаҙаныштарын асыҡлау маҡсатында ижади ярышты үҙен үҙе көйләүсе лифт ойошмаларының Милли союзы үткәрә.
Жюри хөкөмөнә әлеге йылдың 1 сентябренән алып 2012 йылдың 1 мартына тиклем сыҡҡан материалдар ҡабул ителә. 2012 йылдың апрелендә Мәскәүҙә үтәсәк үҙен үҙе көйләүсе лифт ойошмалары Милли союзының II съезы эше барышында конкурсҡа йомғаҡтар яһаласаҡ. Иң яҡшы эштәр авторҙары аҡсалата премиялар һәм ҡиммәтле приздар менән бүләкләнәсәк.
Башҡортостан Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы урындағы киң мәғлүмәт сараларын конкурста әүҙем ҡатнашырға саҡыра.


text:
Башҡортостан ауыл табиптарына түләүҙәр өсөн 90 миллион һум аҡса аласаҡ Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан ауыл табиптарына түләүҙәр өсөн 90 миллион һум аҡса аласаҡ
Башҡортостан ауыл табиптарына түләүҙәр өсөн 90 миллион һум аҡса аласаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Быйыл Башҡортостан ауыл еренә эшкә ҡайтҡан медицина хеҙмәткәрҙәренә бер тапҡыр бирелә торған компенсация түләү өсөн 90 миллион һум аҡса аласаҡ. Рәсәй Хөкүмәте сайтында субсидиялар бүлеү тураһында тейешле ҡарар баҫылған.
Компенсациялар индереү ауыл ерендә 5300-ҙән ашыу табипты эшкә урынлаштырырға һәм ауылда сифатлы медицина ярҙамын алырға мөмкинлек бирәсәк.
Быйыл ауылға эшкә килгән һәм төбәк власть органдары менән килешеү төҙөгән юғары белемле 50 йәштән өлкән булмаған табипҡа миллион һум күләмендә бер тапҡыр бирелгән компенсация түләнә.
Ҡул ҡуйылған ҡарар нигеҙендә мотлаҡ медицина страховкалау фонды бюджетынан 3 200 миллион һум күләмендә бюджет-ара трансферттар бүлеү раҫлана. Аҡса Рәсәй төбәктәре ғаризалары буйынса бирелә.


text:
Хәйбулла районын Раил Ибраһимов етәкләне
ӨФӨ, 2014 йыл, 29 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Хәйбулла районы Советы контракт буйынса Раил Ибраһимовты район хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләү тураһында ҡарар ҡабул итте.
Раил Хазморат улы Ибраһимов 1957 йылдың 12 майында Хәйбулла районының Оло Әбеш ауылында тыуған. Башҡорт ауыл хужалығы институтын тамамлай. Төрлө йылдарҙа «Һаҡмар» колхозында эшсе, аҙаҡтан баш иҡтисадсы, район үҫемлектәр һағы станцияһы начальнигы, Хәйбулла районы халыҡ контроле комитеты инспекторы, КПСС-тың Хәйбулла район комитеты бүлеге мөдире, Аҡъяр совхозы партия комитеты секретары, район Советының план комиссияһы рәйесе, милек менән идара итеү буйынса район комитеты рәйесе, Ауыл хужалығы идаралығы баш иҡтисадсыһы, «Аҡъярһөт» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры урынбаҫары, «Землемер» муниципаль унитар предприятиеһы директоры, «Башҡорт баҡыры» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте байыҡтырыу фабрикаһы начальнигының дөйөм мәсьәләләр буйынса урынбаҫары булып эшләй. Хәйбулла районы хакимиәте башлығы урынбаҫары һәм беренсе урынбаҫары вазифаларын биләй, 2012 йылдың сентябрендә район башлығы итеп тәғәйенләнә. 2014 йылдың сентябренән алып әлеге тиклем хакимиәт башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарҙы.


text:
Даниил Квят Бельгияла дүртенсе урын яуланы Фото: Red-Bull Racing матбуғат хеҙмәте
Даниил Квят Бельгияла дүртенсе урын яуланы
Даниил Квят Бельгияла дүртенсе урын яуланы Фото: Red-Bull Racing матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Виктория Гаврилова/.
Өфө спортсыһы Даниил Квят Спа ҡалаһында 12-се урында тип баһаланды. Шул уҡ ваҡытта уның ише Даниэль Риккьярдо алтынсы ваҡыт күрһәтһә лә, бишенсе булып старт алды, сөнки Ромэн Грожанға яза бирелгәйне.
Старттан һуң Даниил Квят тәүге унау иҫәбендә ине, бер аҙҙан ул Маркус Эрикссонды, һуңынан Филиппе Массаны уҙып китте.
Шулай итеп, ярыш яҡташыбыҙ өсөн уңышлы ғына башланды.
Финишҡа тиклем Даниил бишенсе урынға күтәрелде, Себастьен Феттель төшөп ҡалғандан һуң дүртенсе позицияла нығынды. Хәҙер ул 57 мәрәй менән шәхси зачетта етенсе урынды биләй.
Тәүге ике урынға Льюис Хэмилтон һәм Нико Росберг лайыҡ булды, өсөнсөлә — Ромэн Грожан.
Киләһе ярыш 4 сентябрҙә Италияның Монца ҡалаһында уҙғарыла. 9-11 октябрҙә Сочиҙа үтәсәк Рәсәй тарихындағы икенсе Гран-приға ла күп ҡалмай.


text:
Республиканың кейеҙ коллекцияһы «Этно-Эрато» конкурсында наградалар яуланыФото: Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәте
Республиканың кейеҙ коллекцияһы «Этно-Эрато» конкурсында наградалар яуланы
Республиканың кейеҙ коллекцияһы «Этно-Эрато» конкурсында наградалар яуланыФото: Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Республика халыҡ ижады үҙәгендәге «Урал» галереяһының «Ҡышлау» кейеҙҙән тегелгән кейемдәр коллекцияһы «Этно-Эрато» III Евразия юғары милли модаһы конкурсында ҡатнашты. Башҡортостан дизайнерҙарының эше юғары баһаланды һәм «Көнсығыш костюмы» номинацияһында икенсе урынға, шулай уҡ бәйгенең төп бүләгенә — «Профессионализм өсөн» номинацияһында «Алтын ҡайсы»ға лайыҡ булды. Был хаҡта Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр.
«Этно-Эрато» Евразия юғары милли кейем модаһы конкурсы Төбәк-ара хеҙмәттәшлек, милли сәйәсәт һәм дини ойошмалар менән бәйләнеш департаменты етәкселегендә Мәскәү Хөкүмәте бинаһының ҙур залында уҙҙы. Конкурсҡа Рәсәйҙең 39 төбәгенән, шулай уҡ Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Грузия, Әрмәнстандан билдәле дизайнерҙар һәм модельерҙар килгәйне.
«Этно-Эрато» бәйгеһе — заманса модаға ярашлы тегелгән традицион этник костюмдың үҙенсәлекле ҡиммәттәрен күрһәтеү. Сара кейемдәге милли традицияларҙы өйрәнеүгә булышлыҡ итеү, төрлө халыҡтарҙың мәҙәниәтенә һәм сәнғәтенә ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү маҡсатында уҙғарыла.


text:
Фото:
15 апрелдә Октябрьскиҙа ҡала башҡорттарына арналған ғилми-ғәмәли конференция үтәсәк
Фото:
Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты, Октябрьский ҡалаһы ҡала округы хакимиәте, Рәсәй фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге, Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты 15 апрелдә Октябрьский ҡалаһында VI «Ҡала башҡорттары: тел һәм демография мәсьәләләре» төбәк-ара ғилми-ғәмәли конференцияһын үткәрә.
III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы алдынан ойошторолоусы фәнни форум Өфө дәүләт нефть техник университеты филиалы нигеҙендә үтәсәк. Унда хәҙерге заман шарттарында башҡорт этносының конструктив үҫеше менән ҡыҙыҡһынған тарихсы-ғалимдар, этнологтар, демографтар, политологтар, филологтар, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, юстиция өлкәһе белгестәре ҡатнашасаҡ. Конференцияла шулай уҡ Башҡортостандың көнбайыш төбәге башҡорттары делегацияһы ла ҡатнаша.
Фәнни форум ҡала башҡорттары формалашыуы тарихын, Башҡортостан Республикаһының көнбайыш төбәгендә тел мәсьәләһен, ҡала шарттарында телдең ҡулланылышын, милли кадрҙар әҙерлегендә профориентацион эште, этнос-ара мөнәсәбәтте һәм милли үҙаң проблемаларын, башҡорттар урбанизацияһы процестарын һәм этник йөҙөн һаҡлауҙы, ҡала шарттарында милли мәғариф һәм тәрбиә мәсьәләһен, шулай уҡ ҡала халҡы сәләмәтлеге һәм демография менән бәйле һорауҙарҙы тикшерәсәк.
Ҡала башҡорттарына арналған ғилми-ғәмәли конференция йолаға әйләнде һәм ике йылға бер тапҡыр үткәрелеп килә. Бынан алдағы конференциялар Өфөлә, Стәрлетамаҡта, Нефтекамала һәм Бөрөлә ойошторолдо. Уларҙа телде һаҡлау, милли мәҙәниәт, демография, башҡорт халҡы һаулығы кеүек төрлө проблемалар ҡаралды. III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына әҙерлек сиктәрендә үткәрелгән VI «Ҡала башҡорттары: тел һәм демография мәсьәләләре» ғилми-ғәмәли конференцияһы ла урбанизация шарттарында башҡорттарҙың көнүҙәк булып ҡалған демографик, тел һәм милли проблемаларын хәл итеү юлдарын эҙләйәсәк.


text:
Башҡортостандағы сәйәси хәлдәр һаман да бер ипкә килмәй.
Республика президентына, премьер-министрға төрлө ғәйепләүҙәргә ҡарата халыҡтың реакцияһы ла төрлөсә. Милли мәсьәләгә килеп терәлгәс башҡорт ойошмалары, хөкүмәт яҡлымы ул, әллә оппозициямы берләшергә булған. “Күк бүре” ойошмаһы ла урам йыйыны уҙғарырға әҙерләнә. Бынгда Урал үҙәге лә, Аҡ тирмә лә ҡатнашасаҡ. “Күк бүре” ойошмаыһ етәкселәренең береһе Тимур Мөхтәров ошолай тип белдерҙе.
Ул урам йыйынында башҡа милли үҙәктәрҙең ҡатнашыу-ҡатнашмауын әйтә алманы. Татар, башҡа милли ойошмалар менән Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы йәки башҡорттар ҡоролтайы бәлки һөйләшеүҙәр алып баралыр, тик беҙ түгел тине ул.


text:
Боден күле өҫтөндәге трагедияға 8 йыл
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2002 йылдың 2 июленә ҡарата төндә диспетчер хатаһы арҡаһында Германия күгендә Башҡортостан авиалинияларының «Ту-154» самолеты һәм DHL йөк ташыу компанияһының «Боинг-757» йөк самолеты бәрелешә. Авиакатастрофала 71 кеше һәләк була, шуларҙың 52-һе — балалар. Башҡортостандың 45 мәктәп уҡыусыһы йәйге ялға Испанияға юлланған була.
Һәләк булғандарҙың күбеһе Өфөнөң Көньяҡ зыяратында ерләнгән. Унда күккә күтәрелеүсе торналарҙы кәүҙәләндереүсе һәйкәл ҡуйылған. Шулай уҡ самолеттар һәләкәткә осраған Юберлинген ҡалаһында урындағы властар өҙөлгән ынйы мунсаҡ формаһында һәйкәл урынлаштырған. Һәләк булған экипажға һәйкәл «Өфө» аэропортында ла тора. Бар мемориалдар эргәһендә йыл һайын йыназа уҡыу һәм сәскәләр һалыу сараһы үтә.


text:
Бүре
Бүре (лат. Canis lupus) — эттәр ғаиләһенә ҡараған һөтимәр йыртҡыс. Был ғаиләгә ҡараған хайуандар араһында иң ҙуры. Уның оҙонлоғо 160 сантиметрға, бейеклеге 90 сантиметрға, ауырлығы 40—45 килограмға барып етә. Ата бүре инә бүрегә ҡарағанда бер аҙ ҙурыраҡ, маңлайы киң, эре һөйәкле була. Башы, бигерәк тә муйыны ҙур. Тештәре һәм яңаҡтары шул тиклем көслө, хатта ҡапҡанға эләккәндә тимер сымдарҙы һәм пружиналарҙы өҙәләр. Йөнө ҡуйы. Башлыса бүре һоро төҫтә була. Урыҫтарҙа «серый волк» тигән әйтем дә бар. Һоро төҫлө булыуы менән аңлатылһа ла, араларында аҡ төҫлөләре лә осрай. Башҡорттар уларҙы күк бүре тип йөрөтәләр. Бүреләрҙең төҫө уларҙың ҡайҙа йәшәүенә лә бәйле. Мәҫәлән, Алыҫ Төньяҡта — күк төҫлөләре, көньякҡа табан һоролары осрай.
Йөкмәткеһе
Йәшәгән урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бүреләр элек Көньяҡ, Көнсығыш һәм Төньяҡ Американан башҡа бөтә төбәктәрҙә лә киң таралған булған, ләкин кешеләрҙең аяуһыҙ ҡырыуы арҡаһында улар Көнбайыш Европала бөтөнләй бөтөрөлгән. Ҡушма Штаттарҙың күпселек төбәктәрендә һәм Японияның байтаҡ утрауҙарында юҡ ителгән.
Бүре биологик яҡтан бөтә тәбиғәт шарттарында, Ер шарының күпселек өлөшөндә йәшәй. Шуныһы: ул кешеләр булған ергә тартыла. Әммә йылғаларҙан, күлдәрҙән алыҫ төйәк итмәй, сөнки һыуға мохтажлыҡ кисерә. Һәр өйөрҙөң һәм парҙың айырым биләмәләре була. Үҙҙәренсә уның сиген дә билдәләйҙәр. Башлыса биләмәләрен һейҙек менән уратып алалар. Сит еҫ аңҡыған ергә башҡаһы инергә тейеш түгел. Биләмә сиктәренең диаметры ҡышын хатта 30—60 километрға барып етә. Яҙын, парлашҡан осорҙа, бүреләр биләмәһенең диаметры 40—50 километр була.
Йәшәү өсөн был йәнлектәр теләһә ҡайҙа оя ҡора. Таулы урындарҙа мәмерйәләрҙе, ҙурыраҡ тишекле ҡаяларҙы үҙ итһәләр, урмандарҙа ҡыуышлыраҡ урынды һайлайҙар, хатта бурһыҡ, төлкө өңдәренән дә тартынмайҙар.
Бүре эт ғаиләһенә ҡараған йәнлектәрҙең иң аҡыллыһы һанала: өйөрҙөң ойошоуы, унда һәр береһенең уҙ урынын белеуе быны иҫбатлай. Ҡулға эйәләштерелгән бүре иһә бөтә нәмәгә лә, эткә ҡарағанда, тиҙерәк өйрәнә, хәрәкәттәрҙе лә тиҙерәк иҫендә ҡалдыра.
Һунарҙа улар шул тиклем дәррәү эш итә, быға хатта белгестәр ҙә аптырай. Табыш артынан барғанда бер-береһе артынан, эҙҙәренә баҫып тигәндәй, сылбыр рәүешендә китһәләр, уға килеп етеү менән тиҙ генә һәр ҡайһыһы уҙ урынына «һибелә». Һунарҙа еҫ тойоу һәм ишетеү һиҙемләүенә ышаналар. Байтаҡ аранан да һунарсы менән мылтыҡһыҙ кешене айыра алалар.
Бүре — хәрәкәтсән йыртҡыс. Сапҡанда сәғәтенә һигеҙ-туғыҙ километр араны үтһә, табышын эҙәрлекләгәндә йәки һунарсынан ҡасҡанда сәғәтенә 60 километрға тиклем 20 минут буйы саба һәм көнөнә 30—50 километр юл үтә ала. Оҙонлоҡҡа иһә биш метрға тиклем һикерә.
Бүреләр үҙ биләмәләренең бер генә мөйөшөндә тормай. Һәр урында 1—6 тәүлек кенә булалар. Һунарға йөрөгәндә лә бүренең айырым «маршруты» була. Быны ул йылдар буйы үҙгәртмәҫкә мөмкин.
Һунар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бүре бик көслө йәнлек. Алты йыртҡыстан торған өйөр оло мышыны йыға ала. Һарыҡ-кәзәне елкәһенә һалып та ул хатта эҙәрлекләүҙән ҡотола. Ике бүренең үҙҙәре йыҡҡан атты һаҙлыҡлыраҡ урындан бейек ярға һөйрәп мендергән осрағы ла була. Был йыртҡыс ҙур йәнлектәр менән генә туҡланмай. Эргә-тирәһендәге бөтә януарҙар араһынан ул табышын эҙләй. Сысҡандар күбәйеп китһә, уларҙы тота, ҡуяндар бар икән, уны эләктерә. Дала яғында хатта сиңерткәләр менән тамаҡ туйҙыра. Ауылдарға яҡын урындарҙа йорт хайуандарына һөжүм итә, эттәрҙе һәм бесәйҙәрҙе лә аямай. Бүре ашауға талымһыҙ. Бүрене башҡа йәнлектәргә һөжүм итеүенә ҡарап, «йыртҡыс» тиҙәр, әммә бүре үләндән, еләк-емештән дә баш тартмай.
Был йәнлектәр, нигеҙҙә, төндә һөжүм итә. Табышты тамаҡтарына төшөрөүҙәренең бер нисә алымы бар. Яңғыҙ бүре, мәҫәлән, уға шым ғына яҡынлаша һәм ҡапыл һикерә. Өйөр һунар иткәндә иһә «ҡыуып индереү» ысулын ҡуллана. Был осраҡта йыртҡыстарҙың төп маҡсаты — көтөүҙе ҡапыл ҡурҡытып, араларынан иң көсһөҙ бер-икәүһен һайлап ҡалдырыу. Әгәр ҙә табыш артынан ҡыуыу 200—300 метрҙан да ашһа, өйөр туҡтай: көстәрен бушҡа әрәм итмәйҙәр.
Өйөргә ярты тонналы мышыны йәки боланды йығыуы бер ни тормай. Табышты эләктергәс, иң башта өйөр башлығы тамағын туйҙыра. Ул иттең яҡшыһын ғына ашай, малдың ҡанын эсә. Һуңынан, өйөрҙә тотҡан урындарына ҡарап, башҡалары өлөш бүлешә. Ашап туйғас, улар һыуһынын ҡандырыр һәм табыштарының ҡанынан йөндәрен йыуыр өсөн яҡындағы йылғаға һәм күлгә төшә. Бер аҙ ял иткәс, тағы ашарға киләләр. Әгәр ҙә өңдәрендә уларҙы имеҙгән инә бүре ҡалһа, ата бүре сей килеш ҡорһағында иҙелгән килеш биш килограмға яҡын ит алып ҡайта ала.
Ғаилә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғүмеренең байтаҡ өлөшөн ғаиләлә, һуңынан ғаиләнән хасил булған өйөрҙә үткәрә. Был һунар итеү өсөн ҡулайлы булыу менән аңлатыла. Өйөрҙөң төп нигеҙен үрсем биреүсе парҙар тәшкил итә. Был бүреләр тоғролоҡтарын ғумерҙәре буйы, әгәр ҙә береһе үлмәһә, һаҡлай. Тоҡомдарын дауам иттереү ваҡыты етһә, улар өйөрҙән айырылып тора. Ҡышын иһә ололарға һәм көсөктәргә яңы тыуған йәштәр ҡушыла. Шулай итеп, алты — ун ике йәнлектән торған өйөр барлыҡҡа килә. Әгәр ҙә ул артыҡ ҙурайып китһә, ике һәм унан да күберәк өлөшкә бүленә. Йәш төркөм иһә яңы ер эҙләп китә.
Бүре өйөрөндә, ғәҙәттә, ике параллель — ата һәм инә бүреләр өсөн айырым иерархия урынлаштырыла. Һәр береһенең башында башлыҡ була. Уны белгестәр «альфа» тип атай. Ата «альфа» бөтә өйөргә лә хужа. Инә башлыҡ ҡайһы бер осраҡтарҙа бөтә өйөрҙөң иғтибар үҙәгендә була. Мәҫәлән, ҡышын нәҡ ул дөйөм олоуҙы (башҡа өйөр менән аралашыуҙы, ҡурҡыныс янауын, табыш тураһында иҫкәртеүҙе һәм башҡаларҙы аңлата) башлап ебәрә.
Өйөрҙә һәр ваҡыт социаль статус билдәләнеп тора: иерархияның түбәндәрәк баҫҡысында торғандар гелән өҫкәрәк үрләргә тырыша. Шуға башлыҡ һәр саҡ үҙ урынын иҫбатлай, әммә был өйөр эсендә талашҡа килтерә тигән һүҙ түгел. Бөтә мөнәсәбәттәр айырым ымдар, ырылдауҙар һәм йәнлектәрҙең кәүҙәләренең тотошо аша алып барыла. Өйөрҙәр бер-береһе менән бик һирәк осраша. Күрешкәндә лә һуғышып бармайҙар. Аралашыуҙары ым һәм ырылдау менән сикләнә. Хатта һирәк кенә осраҡта өйөрҙәрҙең берләшеүе ихтимал.
Ымдар аша аралашыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ымдар һәм кәүҙәнең тотошо аша аралаша, тинек. Әллә ҡайҙа китмәй, эттәргә иғтибар менән ҡараһаҡ та, бүреләрҙең үҙ-ара нисек аңлашыуын төҫмөрләргә мөмкин. Мәҫәлән, шатлыҡтарын, сәләмләүҙәрен белдерһәләр, ҡойроҡтарын һелкәләр (ә былай бүреләрҙең ҡойроғо күпселек ваҡытта хәрәкәтһеҙ йөрөй), артҡы аяҡ араһына ҡыҫһалар — ҡурҡыуҙы һәм буйһоноуҙы, арҡаһы менән тигеҙ итеп һуҙылһа, көс һәм бойондороҡһоҙлоҡто аңлата. Бүре ирендәрен һелкеткеләһә, ҡолаҡтарын шымартһа (ҡыҫһа) — асыу билдәһе һ.б. Олоуҙың да үҙенсәлектәре була. Ата бүре менән инә бүре, бер йәшлектәр һәм унан ҙурыраҡтар, кесерәктәр — һәр береһе төрлөсә олой. Был тауыштарының төрлөлөгөнән генә килмәй, өйөрҙә тотҡан социаль урындарына ла ҡарай.
Бүре көсөктәре инә һөтөн өс-дүрт ай имә. Көсөктәр ике-өс айлыҡ булғас, уларға әсәһе ярым эшкәртелгән итте ашата һәм сей иткә өйрәтә башлай. Көсөктәр өс-дүрт айлыҡ саҡтарынан уҡ өлкәндәрҙең хәрәкәтен ҡабатлай. Ә дүрт-биш айлыҡтары сысҡан һымаҡ ваҡ йәнлектәргә һөжүм итеп ҡарай. Йәштәре тулғансы улар «икенсе ролдә» йөрөй. Бүренең ғүмеренә килгәндә, тәбиғәт шарттарында һирәк кенә һигеҙ-ун йыл йәшәйҙәр, ә зоопарктарҙа егерме йәшкә еткәндәре лә осрай.
Башҡорт халҡында бүрегә табыныу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт халыҡ ижады ҡомартҡыларында бүре боронғо ырыу башлығы булып һүрәтләнә. «Баш», «ҡорт» тамырҙарын башҡорт этнонимының барлыҡҡа килеүе менән бәйләйҙәр. Бөрйән, тәңгәүер, үҫәргән ырыуҙарына ҡараған көньяҡ-көнсығыш башҡорттарында ата-бабаларының Көньяҡ Уралға килеп төпләнеүҙәре, йәшәү өсөн яңы урынды күрһәткән бүре тураһында легендалар бар. Хәҙерге Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы Башбүре ауылы, Башҡортостандың Хәйбулла районы Һаҡмар Бүреһе (рәсми исеме Һаҡмар — Наҙарғол) ауылы халҡы үҙҙәрен бүре тоҡомо тип иҫәпләй. 17—18 быуаттарҙа тотем бүре башы һүрәте көньяҡ-көнсығыш башҡорттарында улус старшиналарының тамғаһы булған. Бүренең аҙау тештәре, тырнаҡтары, йөнө сихри көскә эйә, тип иҫәпләнә. Уларҙы күҙ тейеүҙән, ауырыуҙан һаҡлаусы булараҡ сәңгелдәккә, балаларҙың кейеменә тағып ҡуйғандар. Бүре башын йорт нигеҙе аҫтына күмеү йолаһы ла бар. Бүре үтен күкрәк ауырыуы, йүткергәндә, ҡотороу менән ауырығанда дарыу итеп ҡулланғандар.
Бүре төрлө халыҡ мифологияһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Бүре культы
Бүре төрлө халыҡ мифологияһында төрлөсә һүрәтләнә: ҡайһы бер милләт вәкилдәре уны изге тип һанай, ҡайһыһы, киреһенсә, ҡара көскә тиңләй. Бүренән һаҡланыу өсөн төрлө им-том, уларҙың башлығы тип иҫәпләнгән изгеләргә һәм ендәргә мөрәжәғәттәр ҙә бар. Йыртҡыстың тешен, тырнаҡтарын бетеү итеп муйындарына аҫҡандар, йөрәген, күҙҙәрен дауалау сараһы булараҡ файҙаланғандар. Украиндар мифологияһына күҙ һалһаҡ, бүреләр йылына бер тапҡыр балалай. Ә биш тапҡыр инә булғандарҙың көсөктәре һеләүһенгә әйләнә. Күп халыҡта һеләүһен һәм айыу ҙа ҡара көс әһелдәре тип йөрөтөлә. Насраниҙарҙың (христиандар) пасхаль Всемощная тип аталған көнөндә олоған бүре ит ашаған Раштыуанан алып Бөйөк постҡа тиклемге көндәр һаны тиклем бала таба икән. Йәғни ул бүре «сит», «ят» тигән мәғәнәлә лә йөрөй, әҙәм затына ят булған ҡара көстәр (мәйеттәр, шайтандар һ.б.) менән йәнәш тора. Ошо хаҡтағы легендаларҙа, шайтан бүрене балсыҡтан яһаған йәки ағастан юнған, тип әйтелә, әммә уға йән бирә алмай. Аллаһы Тәғәлә генә йән бирә. Был һын ҡапыл шайтандың үҙенә ташлана һәм уның аяғын тешләй. Бүренең балсыҡтан әүәләнеүе уны йыландар менән «туғанлаштыра», сөнки йыландарҙы шайтан бүрене яһағандан ҡалған балсыҡтан, ағас юнысҡыларынан барлыҡҡа килтергән, имеш.
Мифологияла бүрене, ҡара көс булараҡ, тәре менән ҡыуыуҙары ла һүрәтләнә. Шулай уҡ сит ил баҫҡынсыларын да бүре өйөрөнә тиңләйҙәр. Ҡайһы бер милләт вәкилдәре ағас олонондағы ҡара бәшмәкте һәм ағастың ҡара үҙәген «бүре» тип атай. Кеше тәненә сыҡҡан шеште бүре һөйәге менән йәки бүре ите ашаған кеше ярҙамында дауалайҙар. Хатта туйҙағы кейәү йәки килен яғынан килгән туғандарҙы «бүре өйөрө» тип йөрөтәләр.
Мифологияла бүрене ҡара көскә тиңләү ҡапма-ҡаршы итеп һүрәтләнә: беренсенән, ошо көс уны ҡыуа һәм ашай. Икенсенән, шайтан үҙе эргәһендә һәр ваҡыт берәй бүрене эйәртеп йөрөтә. Бүренән һаҡланыу өсөн төрлө им-том, уларҙың башлығы тип иҫәпләнгән изгеләргә һәм ендәргә мөрәжәғәттәр ҙә бар. Йыртҡыстың тешен, тырнаҡтарын бетеү итеп муйындарына аҫҡандар, йөрәген, күҙҙәрен дауалау сараһы булараҡ файҙаланғандар. Әйтәйек, сабыйҙың һөт теше сыға башлаһа, бүре тешен баланыҡына тейҙергәндәр. Ҡойроғон ауырыу кеше тағып йөрөр булған. Шулай уҡ сирләй яҙып йөрөгән кешене бүрегә яҡын исемдәр, ҡушаматтар һаҡлай тип уйлағандар. Ат ҡолонлаһа ла, һыйыр быҙаулаһа ла: «Был быҙау түгел, был — бүре», — тигәндәр. Юрауҙарҙан, әйтәйек, ошондайҙары ла бар: ауылға бүре инһә — уңыш булмай; бүре үрсеһә — һуғышҡа һ.б. Ҡыҫҡаһы, уның кире яҡтары тураһында донъя халыҡтары мифологияһында мәғлүмәт етерлек..
Халык әйтһә, хаҡ әйтә…[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Айыу балаһын итәккә һалһаң да илекмәҫ, Бүре балаһын бүреккә һалһаң да берекмәҫ.
Айырылғанды айыу ашар, бүленгәнде бүре ашар.
Ас бүре тотолмаҫ, туҡ бүре ҡотолмаҫ.
Береккән көтөү бүренән ҡурҡмай.
Бүре балаһын бүреккә һалһаң да урманға ҡарай.
Бүрене аяғы туйҙыра.
Бүренән ҡурҡҡан урманға бармаҫ.
Ҡамаулы ҡуйҙы бүре ашамаҫ.
Эт өрә торор, бүре йөрөп торор.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Статья из «Жизни Животных» Альфред Брем.
- В. В. Иванов. Волк // Мифы народов мира; Г. Бедненко. Образ Волка у индоевропейцев
- Герб с изображением волка.
- Между человеком и волком // Русский репортёр № 15 (143), 22 апрель 2010
Тышҡы һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Изучение и охрана волков
- Позвоночные животные России: Волк
- Подвиды волков
- Информация о волках
- Особенности волчьего бега


text:
Башҡортостан юлдаш телевидениеһының проекты ТЭФИ яуланыФото: БЮТ матбуғат хеҙмәте
Башҡортостан юлдаш телевидениеһының проекты ТЭФИ яуланы
Башҡортостан юлдаш телевидениеһының проекты ТЭФИ яуланыФото: БЮТ матбуғат хеҙмәте
Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Ҙур сумаҙан. Трубадурҙың акустик сәйәхәте» транс-медиа проекты телевидение сәнғәте өлкәһендәге юғары ҡаҙаныштары өсөн «ТЭФИ» Рәсәй милли телевизион премияһын яуланы.
Былтыр ноябрҙә Ҡазанда «ТЭФИ-Төбәк» бөтә Рәсәй телевизион конкурсы сиктәрендә уҙғарылған«Питчинг идей» конкурсында был проект иң яҡшыһы тип танылғайны.
Шулай уҡ гимнастка Ләйсән Үтәшева тураһында «Не хочу быть несломленной» фильмы өсөн Гөлназ Ғәлимуллина махсус приз менән бүләкләнде, тип хәбәр иттеләр БЮТ матбуғат хеҙмәтендә.
«ТЭФИ-Төбәк 2013» конкурсы финалы Екатеринбургта тамамланды. Быйыл 20 номинация наградаһына Рәсәйҙең 116 ҡалаһынан 186 телекомпанияның 520 эше дәғүә итте.


text:
Башҡортостан Президенты, мәҙәниәттә экономияларға кәрәкмәй, тигән фекерен белдерҙе
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, мәҙәниәттә экономияларға кәрәкмәй, тигән фекерен белдерҙе. Уның һүҙҙәренсә, был өлкәләге мәсьәләләрҙе хәл итеү артыҡ ҙур сығымдар талап итмәй, әммә һөҙөмтәләрҙең ярайһы уҡ ҙур булыуы ихтимал.
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары алдында сығыш яһап, Рөстәм Хәмитов Сибайҙа стерео-кинотеатр асылыуын миҫалға килтерҙе. Бының өсөн артыҡ күп аҡса ла кәрәкмәне – ни бары 7,5 миллион һум. Уның ҡарауы, хәҙер фильмдарҙың премьералары бында Мәскәү менән бер көндә үтә, был кинотеатрға Хәйбулла, Баймаҡ, Әбйәлил райондарынан да киләләр, ә бығаса улар Магнитогорск ҡалаһына йөрөй ине.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, хәҙер шундай уҡ кинотеатрҙы Бәләбәйҙә асыу мәсьәләһе хәл ителә. Бөрөлә лә бындай кинотеатр кәрәк, сөнки ҡала халҡына 100 километр ара үтеп, Өфөгә йөрөргә тура килә. Ә мәсьәләне бюджетта булған шул уҡ ете миллион менән хәл итергә була.
— Мәҙәниәткә ярҙам итеү мәсьәләһе – ул, тәү сиратта, ҡарар ҡабул иткән кешенең эске мәҙәнилеге кимәле күрһәткесе, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов.


text:
Төбәктә «Әсәй, мин һине яратам» акцияһы старт алды
Әсә көнөнә арналған «Әсәй, мин һине яратам» акцияһы 24 ноябргә тиклем дауам итәсәк, тип хәбәр иттеләр Федераль почта элемтәһенең БР буйынса идаралығы матбуғат хеҙмәтенән.
Башҡортостанда йәшәүсе һәр бер кеше почта элемтәһе бүлексәһендә йомшаҡ айыу һәм байрамдың төп символы – күгәрсен күҙе сәскәһе төшөрөлгән ҡотлау открыткаһын һатып ала ала, уны Рәсәй Почтаһы махсус рәүештә Әсә көнөнә арнап сығарған.
Әсә көнө – халыҡ-ара байрам. Йыл һайын ноябрҙең һуңғы йәкшәмбеһендә Ер шарының төрлө мөйөштәрендә йәшәүсе кешеләр әсәләрен ҡотлай, уларға сәскәләр һәм йылмайыу бүләк итә, үҙҙәренең һөйөүен һәм ихтирамын белдерә. Рәсәйҙә байрам 1998 йылдан билдәләнә.


text:
БДУ-ның 100 йыллығына арналған төп тантаналар Өфөлә 3 һәм 4 декабрҙә үтәсәкФото: Олег Яровиков
БДУ-ның 100 йыллығына арналған төп тантаналар Өфөлә 3 һәм 4 декабрҙә үтәсәк
БДУ-ның 100 йыллығына арналған төп тантаналар Өфөлә 3 һәм 4 декабрҙә үтәсәкФото: Олег Яровиков
— Башҡорт дәүләт университеты Рәсәй Федерацияһы вуздары араһында лайыҡлы урын биләй, — тине «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында БДУ ректоры Мөхәмәт Харрасов. – Уны сит илдәрҙә яҡшы беләләр, беҙҙең университетты тамамлаусылар Ер шарының бик күп мөйөштәрендә эшләй. Мәҫәлән, әлеге ваҡытта АҠШ-та эшләүсе БДУ-ның маҡсатлы аспиранты Владимир Дринфельд иң почетлы математик награда – Филдсов премияһы менән бүләкләнгән, уны хатта математиктар өсөн Нобелев премияһы тип тә атайҙар.
Бынан тыш, Мөхәмәт Хадис улы билдәләүенсә, физкультура вузы булмаһа ла, БДУ республиканы ғына түгел, тотош илде данлаған күп кенә һәләтле спортсылар тәрбиәләгән. Улар араһында – күп тапҡырҙар донъя һәм Европа чемпионы, атыу буйынса Олимпия уйындарының бронза призеры Ренарт Сөләймәнов, Нияз Фәйзуллин, Максим Чудов, Ольга Вилухина.
Ә быйыл Башҡорт дәүләт университетының 100 йыллығы билдәләнәсәк.
— Уҡыу йорто һуңғы ун йылда архив тикшеренеүҙәре менән бик етди шөғөлләнде, — тине Мөхәмәт Хадис улы. — Мәскәү, Санкт-Петербург архивтарында беҙ Башҡорт дәүләт университетына тап Өфө уҡытыусылар институты нигеҙ һалыуын раҫлаусы уникаль материалдар таба алдыҡ.
Университет оло юл үткән. 1909 йылдың 1 июлендә Өфө уҡытыусылар институты булараҡ асылып, ул 1919 йылдың 24 декабрендә — халыҡ мәғарифы институты, ә 1929 йылдың 16 мартында Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институты итеп үҙгәртелә. 1957 йылдың 20 июлендә ошо уҡыу йорто базаһында Башҡорт дәүләт университеты асыла ла инде. Заманында, Мөхәмәт Харрасов әйтеүенсә, Башҡорт педагогия институты яҙыусылар әҙерләгән берҙән-бер үҙәк була.
— Әгәр беҙ башҡорт әҙәбиәте тарихына мөрәжәғәт итһәк, уларҙың күбеһе Башҡорт педагогия институтын тамамлаусылар булыуын күрербеҙ, — тип билдәләне ректор. – Улар иҫәбендә – Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим дә.
Үҙенең 100 йыллығына вуз төплө нигеҙ менән яҡынлашты. Былар – фәнни ҡорамалдар һатып алыу ҙа, Сибай ҡалаһында уҡыу-лаборатория комплексын файҙаланыуға тапшырыу, Өфөнөң Совет районында Хоҡуҡ институтының икенсе сиратын реконструкциялау, Черниковкала уҡыу корпусын, химик реактивтар складын тапшырыу ҙа. Дөйөм алғанда, быйыл 11040 квадрат метр уҡыу-лаборатория майҙансығы сафҡа индерелде.
Тантаналарға килгәндә, улар 3 һәм 4 декабрҙә үтәсәк. Төп майҙансыҡтар – Башҡорт дәүләт университеты һәм Конгресс-холл. Программала – «Төбәктәрҙең инновацион мөхитен формалаштырыуҙа классик университеттарҙың роле» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы, классик университеттарҙың уҡыу-методик берекмәһе Президиумы ултырышы, М. Ломоносов исемендәге МДУ ректоры Владимир Садовничийҙың БДУ уҡытыусылары һәм студенттары менән осрашыуы, Башҡорт дәүләт университетына нигеҙ һалыныуҙың 100 йыллығына арналған тантаналы йыйылыш.
Хөрмәтле ҡунаҡтар араһында – РФ Мәғариф һәм фән министрлығы, Мәғариф буйынса федераль агентлыҡ вәкилдәре, Рәсәйҙең юғары уҡыу йорттары һәм сит ил университеттары ректорҙары һәм проректорҙары.
— Беҙҙең өсөн иң мөһиме – был байрамдар уҡытыу һәм фәнни процестарҙы артабан камиллаштырыу өсөн өҫтәмә стимул булып тороуында, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Мөхәмәт Харрасов.


text:
«Павловка паркы»ның генераль директоры советник итеп тәғәйенләнде
Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетында рәйестең беренсе советнигы билдәләнде. Ул — «Павловка паркы» компаниялар төркөмөнөң генераль директоры Раил Ғәзизов.
Раил Ғәзизов – Башҡортостан Республикаһы Сауҙа-сәнәғәт палатаһының туризм буйынса комитет рәйесе, Башҡортостандың Туриндустрия союзы идараһы ағзаһы, «Башҡортостан Республикаһының Туризмды үҫтереү федерацияһы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы президенты, республиканың Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы Советы ағзаһы, Башҡортостан Хөкүмәте ҡарамағындағы Эшҡыуарлыҡҡа ярҙам күрһәтеү буйынса республика советы ағзаһы.
Дәүләт комитетында ул эшҡыуарлыҡ һәм туризм мәсьәләләрен контролдә тотасаҡ, тип хәбәр иттеләр ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән.


text:
«Мәскәү-Ағиҙел транзит» конкурсы – оҫталыҡ бейеклектәренә күтәрелеү нигеҙе ул
Ағиҙел ҡалаһында 13 майҙа Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығына арналған «Мәскәү-Ағиҙел транзит-2010» Бөтә Рәсәй балалар һәм үҫмерҙәр ижады конкурсы башланды. Ул «Роза ветров» халыҡ-ара фестиваль-конкурсының төбәк һайлап алыу туры булараҡ бында алтынсы йыл инде үткәрелә. Уны ойоштороусылар – «Арт-фестиваль — Роза ветров» Балалар хәйриә фонды, Республика халыҡ ижады үҙәге, Ағиҙел ҡалаһы хакимиәте.
Ойоштороу комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, конкурста үҙҙәрен һынап ҡарау өсөн 700-гә яҡын кеше йыйылды. Былар Ырымбур, Томск, Силәбе өлкәләре, Башҡортостан һәм Татарстан ҡалаларынан һәм райондарынан йәш таланттар.
Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов, уларға изге теләктәр теләп, ҡотлау менән мөрәжәғәт итте. Тәбрикләү хатында ул, республикабыҙҙа йәштәрҙең интеллектуаль һәм ижади потенциалын тормошҡа ашырыуға йүнәлтелгән әүҙем йәштәр сәйәсәте үткәрелә, тип билдәләне. «Башҡортостан йәштәре» Президент программаһы тормошҡа ашырыла. 2000 йыл – Йәштәр йылы, ә 2009 йыл Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылы тип иғлан ителде. Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә Шәйехзада Бабич исемендәге Дәүләт йәштәр премиялары, фән һәм техника өлкәһендә гранттар һәм йәштәр премиялары булдырылды. Балалар, үҫмер малайҙар һәм ҡыҙҙар төрлө олимпиадаларҙа, ижади конкурстарҙа, фестивалдәрҙә, ярыштарҙа һәм смотрҙарҙа торған һайын күберәк һәм һөҙөмтәлерәк ҡатнаша.
“Сираттағы «Мәскәү-Ағиҙел транзит» конкурсы юғары кимәлдә үтер, вокал, хореография, инструменталь музыка өлкәһендә һәм башҡа номинацияларҙа яңы таланттар асырға ярҙам итер, тип ышанам!
Һеҙгә сәләмәтлек һәм бәхет, сағыу ижади ҡаҙаныштар һәм уңыштар теләйем! «Роза ветров» конкурсында уңышлы сығышығыҙ сәнғәт оҫталығы бейеклектәренә күтәрелеүегеҙҙең башланғыс нөктәһе булһын! Хәйерле сәғәттә!” – тип изге теләктәрен еткерҙе Мортаза Рәхимов.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, «Мәскәү-Ағиҙел транзит-2010» Бөтә Рәсәй балалар һәм үҫмерҙәр ижады конкурсы 16 майға тиклем барасаҡ һәм ҙур гала-концерт менән тамамланасаҡ.
Ҡатнашыусыларҙы тыңлап ҡарау һәм лауреаттарҙың гала-концерты «Иҙел» Ҡала мәҙәниәт йортонда үтәсәк.


text:
Рәсәйҙең төп Яңы йыл шыршыһына Башҡортостандан 115 бала барасаҡ
Дөйөм Рәсәй Яңы йыл шыршыһына Дәүләт Кремль һарайына Башҡортостандан 115 бала саҡырылған. Әкиәт тамашаһы 25 декабрҙә үтәсәк.
Башҡортосан Республикаһы Мәғариф министрлығының тәрбиә һәм өҫтәмә белем биреү бүлеге белгес-эксперты Роза Зәйнәшева хәбәр итеүенсә, Кремль шыршыһына балалар йорттарында һәм интернаттарҙа тәрбиәләнеүселәр, социаль яҡланмаған ғаиләләрҙән балалар, уҡыу алдынғылары, олимпиада, ярыш, ижади конкурстарҙа еңеүселәр, призерҙар һәм лауреаттар барасаҡ. Шулай уҡ делегация составында – хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең һәм Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәренең балалары.
— Балалар менән ҡуша өлкәндәр – полиция хеҙмәткәрҙәре, табиптар, педагогтар, Мәғариф министрлығы белгестәре барасаҡ, — тине Роза Зәйнәшева.
Быйыл балалар өсөн ике сәғәтлек «Лукоморье» мюзиклын әҙерләгәндәр. Шулай уҡ фойела байрам программаһы ойоштороласаҡ. Һәр бала иҫтәлеккә бүләк-сувенир аласаҡ.
Төрлө субъекттарҙан килгән барлыҡ ҡатнашыусылар «Измайлово» ҡунаҡхана комплексында урынлаштырыласаҡ. Кремлдәге тамашанан тыш, балалар өсөн Мәскәү буйлап экскурсия ойоштороласаҡ.


text:
Өфөлә «Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә Башҡортостандың индергән өлөшө» халыҡ-ара конференцияһы асылды
Өфөнөң Конгресс-холында «Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә Башҡортостандың индергән өлөшө» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы эш башланы. Ул Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Башҡорт дәүләт университеты, БР Фәндәр академияһы, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге менән ойошторолған. Конференцияла Рәсәй, Украина, Болгария, Германия һәм АҠШ университеттарынан, ғилми һәм музей үҙәктәренән ғалимдар ҡатнаша.
Форумда ҡатнашыусылар Наполеон һуғыштары тарихына, дипломатияға, биографикаға, музеефикацияға һәм тарихи хәтерҙе һаҡлауға ҡағылышлы мәсьәләләрҙе тикшерәсәк. Көньяҡ Урал территорияһында ойошторолған Рәсәй армияһының милли хәрби берләшмәләре һәм частарының яу юлына айырым иғтибар биреләсәк. Конференцияла 1812 йылғы Ватан һуғышына арналған ғилми китаптарҙың презентацияһы ла үткәреләсәк.
Төштән һуң төньяҡ амурҙарына, Наполеонға ҡаршы һуғыштарҙа башҡорт атлылары феноменына арналған секция ултырыштары көтөлә.
Конференция йомғаҡтары буйынса резолюция ҡабул ителәсәк.


text:
Студенттар хеҙмәт отрядтары командирҙары өсөн семинар
Өфө статистика, информатика һәм иҫәпләү техникаһы колледжы базаһында 21 майҙа студенттар хеҙмәт отрядтары командирҙарын әҙерләү үткәрелә. Унда Республика йәштәрҙе эш менән тәьмин итеүгә булышлыҡ итеү үҙәге белгестәре ҡатнашлығында уҡыу-методика семинары ойошторола.
Семинар сиктәрендә "Көрсөк шарттарында эш биреүселәр менән һөйләшеүҙәр алып барыу", "Йәштәрҙе эш менән тәьмин итеүҙең юридик аспекты", "Төҙөлөштә смета хаҡы төҙөү" йүнәлештәре буйынса уҡыуҙар үткәреләсәк. Бынан тыш, "Коллектив ойоштороу технологияһы", "Коомуникатив күнекмәләр", "Үҙ-менеджмент техникаһы", "Эшкә урынлаштырыу процесында йәштәр менән һөҙөмтәле әңгәмә", "Уҡыу йорто базаһында штаб ойоштороу" тренингтары ойоштороласаҡ.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2008 йылдың йәйендә Башҡортостанда алты меңдән ашыу кешене солғап алған 152 отряд ойошторолдо. Шулай уҡ 286 йәштәр хеҙмәт ойошмалары эшләне. Уларҙа 11 мең самаһы үҫмерҙәр ҡатнашты.


text:
Башҡортостандың Торлаҡ һәм төҙөлөш күҙәтеүе буйынса дәүләт комитетына яңы етәксе тәғәйенләнде Фото: Башҡортостан Башлығы сайтынан
Башҡортостандың Торлаҡ һәм төҙөлөш күҙәтеүе буйынса дәүләт комитетына яңы етәксе тәғәйенләнде
Башҡортостандың Торлаҡ һәм төҙөлөш күҙәтеүе буйынса дәүләт комитетына яңы етәксе тәғәйенләнде Фото: Башҡортостан Башлығы сайтынан
ӨФӨ, 2015 йыл, 28 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
28 октябрҙә Рөстәм Хәмитов үҙенең бойороғо менән Илдар Шафиҡовты Башҡортостандың Торлаҡ һәм төҙөлөш күҙәтеүе буйынса дәүләт комитеты рәйесе итеп тәғәйенләне, тип хәбәр итә республика Башлығының матбуғат хеҙмәте.
Илдар Шафиҡовҡа 33 йәш, Кушнаренко районында тыуған. Башҡорт дәүләт университетын һәм Өфө дәүләт авиация техник университетын тамамлаған.
Төрлө йылдарҙа «Башкиргаз» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең Үҙәк төбәге буйынса Ҡулланыусылар менән эшләү идаралығында юристконсульт, һуңынан «Газпром межрегионгаз Өфө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә дәғүәләр бүлеге етәксеһе, Өфө ҡалаһының Инвестиция-төҙөлөш комитеты директоры урынбаҫары, Башҡортостандың ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры ярҙамсыһы, административ һәм дәғүә эше бүлеге етәксеһе, республиканың ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры урынбаҫары булып эшләй.


text:
Башҡортостанда «Мәғариф тураһында»ғы федераль закон проектына 60-ҡа яҡын төҙәтмә тәҡдим ителде
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа «Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында»ғы Федераль закон проекты тикшерелде. Ултырышта Дәүләт Думаһының Мәғариф буйынса комитеты рәйесе Александр Дегтярев ҡатнашты. Республиканың Дәүләт Йыйылышы рәйесе Константин Толкачев билдәләүенсә, әле тикшерелгән проект социаль әһәмиәтле проектарҙың береһе булып тора һәм ул республика парламенты депутаттарында ҙур ҡыҙыҡһыныу уята.
Дәүләт Думаһы депутаты Александр Дегтярев закон проекты һәм уны әҙерләү процесы тураһында ентекле һөйләне.
— Закон проекты өҫтөндә эшләүгә йөҙләгән белгес һәм эксперт йәлеп ителде, бер нисә проект әҙерләнде, — тип хәбәр итте Александр Дегтярев. – Бөгөн беҙ Дәүләт Думаһында тикшергән проект иҫәп буйынса туғыҙынсыһы. Төшөнсәләр аппараты әҙерләнде, закондың 1992 йылғы элекке редакцияһында булмаған мөмкинлектәр барлыҡҡа килде.
Шул уҡ ваҡытта, Александр Дегтярев иҫәпләүенсә, закон проекты өҫтөндә ентекле эшләүгә ҡарамаҫтан, уны аҙағынаса эшләп бөтөү мөмкинлеге бар әле. Бөгөнгө көнгә Дәүләт Думаһына закон проектына 500-гә яҡын төҙәтмә тәҡдим ителде. Төҙәтмәләр һаны меңгә етәсәк, тип көтөлә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, октябрь башында республиканың Дәүләт Йыйылышы ҡарамағында эш төркөмө булдырылғайны. Ул закон проектының икенсе уҡыуына бер нисә тәҡдим һәм төҙәтмә әҙерләгәйне.
Эш төркөмө етәксеһе Лилиә Ғүмәрова һүҙҙәренсә, закон проекты өҫтөндә эшләү процесында 60-ҡа яҡын төҙәтмә тәҡдим ителде. Уларҙың 20-нән ашыуы юридик яҡтан тикшереү үтте һәм Дәүләт Думаһына тәҡдим итеүгә әҙер. Улар араһында – ауыл уҡытыусыларына коммуналь түләүҙәр буйынса ташламаларға, мәктәптәрҙә туған телде өйрәтеүгә, власть органдарының вәкәләттәрен билдәләүгә ҡағылышлы төҙәтмәләр.
Закон проекты буйынса эш дауам итәсәк. Константин Толкачев параллель рәүештә Федераль закон үҙ көсөнә ингәндән һуң ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ҡабул ителәсәк республика закон проектын әҙерләй башларға тәҡдим итте.


text:
Өфө газ-мотор яғыулығында эшләгән махсус техниканың тәүге партияһын алды Фото: автор фотоһы
Өфө газ-мотор яғыулығында эшләгән махсус техниканың тәүге партияһын алды
Өфө газ-мотор яғыулығында эшләгән махсус техниканың тәүге партияһын алды Фото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфө газ-мотор яғыулығында эшләгән махсус техниканың тәүге партияһын алды. 2 февралдә ҡала хакимиәте бинаһы алдында муниципаль предприятие етәкселәренә һигеҙ самосвал тапшырылды.
Баш ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, муниципаль һәм йәмәғәт транспортын газ-мотор яғыулығына күсереү бик отошло, сөнки газ бензинға ҡарағанда өс тапҡырға тиерлек арзаныраҡ, яғыулыҡ тирә-яҡ мөхит өсөн хәүефһеҙ.


text:
Ғалимдар солоҡсолоҡ юғалыуҙан шикләнә
Башҡортостан фәндәр академияһы ғалимдары 40лап фән эшмәкәре республика етәкселегенә асыҡ хат менән мөрәжәғәт иткән. Улар башҡорттоң тарихи төп кәсептәренең береһе - солоҡсолоҡто һаҡлап ҡалыуҙа ярҙам һорай.
Бөрйән хакимиәте етәкселеге иһә Алтын Солоҡ ҙур майҙанды биләй, урындағы халыҡ был тирәлә бесән әҙерләр, мал көтөр, бәшмәк-еләк йыйыр ине, ер бушҡа ята тип белдерә. Уларҙы ла аңларға була - Бөрйәндең барлыҡ майҙандарының 5тән бер өлөшө ҡурсаулыҡҡа ҡарай халыҡ унда керә алмай. Әлегә асыҡ хатҡа ҡарата фекерҙәр ишетелмәй.


text:
Фото:
Өфө аэропортында курорт йүнәлешендә рейстар иҫәбе арта
Фото:
"Өфө" халыҡ-ара аэропортында курорт йүнәлешендә рейстар йышлығы артҡан: республика халҡы отпуск миҙгелен асҡан. Март башынан популяр Өфө — Мысыр йүнәлешендә өҫтәмә чартер рейстары индерелгән.
“Өфө” халыҡ-ара аэропорты" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 5 марттан «Московия» авиакомпанияһы аҙнаһына ике тапҡыр «Өфө — Шарм-эль-Шейх» рейсын башҡара башланы. «Өфө» аэропортынан Боинг-737-800 шишәмбе һәм йома көндәрҙә урындағы ваҡыт менән 7.40-та оса.
7 мартта Мысырҙың популяр ҡалаһы Хургадаға чартер рейсын «АйФлай» компанияһы асты, ул унда Боинг-757-200 самолетында аҙнаһына ике тапҡыр (шаршамбы һәм йәкшәмбелә) осорға планлаштыра.
17 марттан «RedWings» авиакомпанияһы ла Өфө — Хургада йүнәлешендә аҙнаһына ике тапҡыр – шаршамбы һәм шәмбе көндәрҙә осорға ниәтләй. Рейстар Ту-204 самолетында башҡарыласаҡ.
Бынан тыш, «Ырымбур авиалиниялары» авиакомпанияһы Ҡыҙыл диңгеҙҙәге туристик үҙәккә аҙнаһына ике-өс тапҡыр чартер рейстарын башҡарыуҙы дауам итә. Ә 27 марттан «Ырымбур авиалиниялары» самолеттары Берләшкән Ғәрәп әмираттарының иң гүзәл ҡалаһы – Дубаиға осасаҡ.
Һәм был башы ғына! 28 мартта старт аласаҡ «Йәй-2010» миҙгелендә Төркиәнең Урта диңгеҙ ярында урынлашҡан киң билдәле курорты – Антальяға чартер рейстары индерелә.
Йәйге ялдың ҡыҙған мәлендә халыҡ-ара рейстар көнөнә дүрт-бишкә еткереләсәк. Рейстарҙы эре авиакомпаниялар - "Ырымбур авиалиниялары", "RedWings", "ДонАвиа", "Московия", «ЮТэйр», «Төрөк авиалиниялары», «Узбекистон Хаво Йуллари", «Армавиа» башҡарасаҡ.


text:
9 мартта Өфөлә VI Инновация-сәнәғәт салоны эшләй башлаясаҡ
9 мартта Өфөнөң Спорт һарайында VI Инновация-сәнәғәт салоны асыла. Ул «Промэкспо-2011», «Станоктар һәм инструмент», «Насостар һәм компрессорҙар» кеүек махсуслашҡан күргәҙмәләрҙе лә үҙ эсенә ала.
Форумды ойоштороусылар булып Башҡортостандың Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы ярҙамында Башҡортостан күргәҙмә компанияһы менән БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы сығыш яһай.
Салонда ҡатнашыу башҡаларҙы яңы сәнәғәт ҡорамалдары һәм технологияларын эшләп сығарыу буйынса ҡаҙаныштар менән таныштырырға, ҡорамалды ҡулланылышта күрһәтергә, белгестәр менән һөйләшеүҙәр үткәрергә, потенциаль партнерҙар даирәһен киңәйтергә уникаль мөмкинлек бирәсәк.
Эш программаһы сиктәрендә бихисап семинарҙар һәм түңәрәк өҫтәлдәр үткәреү ҡаралған.
Сара сәғәт 12-лә башлана.


text:
Салауат Бәхтиәров — Башҡортостандың урман хужалығы министры урынбаҫары
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы Эльвира Латипова/.
Өфөнөң Совет районы хакимиәтен етәкләүсе Салауат Бәхтиәров Башҡортостандың урман хужалығы министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына республиканың Урман хужалығы министрлығынан хәбәр иттеләр. Ведомство башлығының яңы урынбаҫары ниндәй мәсьәләләр менән шөғөлләнәсәге тураһында әлегә билдәле түгел.
Салауат Бәхтиәров Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған. 2007 йылдан алып Өфөнөң Совет районы хакимиәте башлығы. Ҡала хакимиәтенең Почет грамотаһы менән бүләкләнгән.


text:
Башҡортостанда Эйрбас, Боинг осҡостарын төҙәтәсәктәр
Башҡортостанда Эйрбас, Боинг кеүек сит ил самолеттарын хеҙмәтләндереү буйынса халыҡ-ара стандарттарға яуап биреүсе үҙәк төҙөләсәк.
Башҡортостан хөкүмәте премьер-министры Раил Сарбаев билдәләүенсә, һауа транспорты өлкәһендәге хеҙмәттәшлек ике яҡ өсөн дә отошло. Иҡтисади һөҙөмтәлелектән тыш, берлектәге проект мөһим социаль әһәмиәткә лә эйә. Сөнки һауа транспортын хеҙмәтләндереү үҙәген төҙөү республикаға өҫтәлмә 500 урынға тиклем яңы эш урындарын асыу мөмкинлеген дә бирәсәк.
Израиль компанияһы самолеттарҙы хеҙмәтләндереү өлкәһендә доньяның иң ҡеүәтле биш фирмаһы исемлегендә һәм был йүнәлештә улар 60 йыллыҡ тәжрибәгә эйә. “Бэдэк Авэйшэн групп” компанияһы етәксеһе Дени Клейман әйтеүенсә, һауа транспорты буйынса берлектәге үҙәк төҙөү урыны итеп Башҡортостан осраҡлы ғына һайланмаған.


text:
Портал:Философия
_NOTOC__
Йөкмәткеһе
Философия
Һайланған мәҡәлә
Иудаи́зм ,«йәһүд дине», «йәһүдилек» (Йәһүд батшалығына исем биргән Йәһүдә ырыуы атамаһынан, һуңынан, Икенсе ҡорам осоронан (б.э.т. 516 — б.э. 70 бб.), йәһүд халҡының атамаһына әйләнә — йәһ. יהודה) — йәһүд халҡының дини, милли һәм этик ҡараштары, кешелектең иң боронғо монотеистик диндәренең береһе.
Күп телдәрҙә «йәһүд» һәм «иври (еврей)» төшөнсәләре бер термин менән йөрөтөлә һәм һөйләшеү барышында уларға айырма яһалмай, был иврилыҡты иудаизмдағы аңлатыуға тап килә. Хәҙерге урыҫ телендә «еврей» һәм «йәһүд» төшөнсәләре араһында айырма бар, береһе иври (еврей) милләтен, икенсеһе иудаизм диненә ҡарағанлыҡты белдерә, грек теле һәм мәҙәниәтендә лә шундай бүленеш бар. Башҡорт телендә бындай бүленеш күҙәтелмәй. Иудаизм ивриҙан күпкә киңерәк төшөнсәгә эйә булған грек һүҙенән — Ioudaiosтан килеп сыҡҡан.
Йәһүдтәр — йәһүд булып тыуған һәм йәһүдлекте ҡабул иткәндәрҙе лә эсенә алған этнодини төркөм
(дауамы…)
Һайланған рәсем
Беләһегеҙме…
- Күренекле фарсы фәлсәфәсеһе Әбүғәлисина Солтан һарайының врачы һәм вәзире була.
- Ислам дин белгесе һәс фәлсәфәсеһе Әбү Хәмит Әл-Ғазали суфыйсылыҡ ағымына нигеҙ һалыусы була.
- Иммануил Кант немец классик философияһына нигеҙ һалыусы була.
Мәҡәләләр
Нисек ярҙам итә алам
Һайланған шәхес
Категориялар
Яҡшы мәҡәләләр
Феминизм (лат. femina, «ҡатын-ҡыҙ») — ҡатын-ҡыҙҙарға ирҙәр менән бер тиң хоҡуҡ биреүҙе талап иткән ижтимағи-сәйәси хәрәкәт. Киң мәғәнәлә — барлыҡ даирәлә лә ҡатын-ҡыҙҙарҙың ирҙәр менән тиң хоҡуҡ талап итеү. Тар мәғәнәлә — ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтарын дискриминациялауҙы бөтөрөү һәм ирҙәр менән тигеҙ хоҡуҡлы итеү. Беренсе сиратта феминизм ҡатын-ҡыҙҙар мәсьәләләрен анализлай, әммә феминизм заттарҙың тигеҙлеге өсөн көрәшә һәм ҡайһы бер феминискалар ирҙәр хоҡуғы өсөн дә көрәшергә кәрәк тип иҫәпләй. Был хәрәкәт XVIII быуатта барлыҡҡа килә. 1960 йылдарҙа киң танылыу ала. (дауамы…)


text:
Республикала «Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында минең ғаиләм» иншалар конкурсы еңеүселәре билдәләнде
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанда «Берҙәм Рәсәй» бүлексәһе «Ныҡлы ғаилә» федераль партия проекты сиктәрендә Еңеүҙең 70 йыллығын байрам итеү алдынан уҙғарылған «Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында минең ғаиләм» иншалар конкурсының республика этабына йомғаҡ яһаны, тип хәбәр итә ER.RU. Конкурстың төбәк этабы 2015 йылдың 28 ғинуарынан 11 февралгә тиклем үткәрелде.
— Ҡатнашыусыларҙың һәммәһенә лә рәхмәт белдерәбеҙ. Бөтә эштәр ҙә еңеүгә лайыҡ, шуға күрә комиссия ағзаларына еңелдән булманы. Республиканан меңгә яҡын эш тәҡдим ителде. Конкурста 1-11 класс уҡыусылары ҡатнашты, — тип һөйләй комиссия ағзаһы, «Ныҡлы ғаилә» партия проектын ғәмәлгә ашырыу өсөн яуаплы Альвина Сәғитова.
Конкурс комиссияһы ағзаһы, БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Эдуард Сәйетбатталов республикала рухи һәм әхлаҡи быуындар күсәгилешлеге һаҡлана, сөнки Бөйөк Ватан һуғышында Еңеү илдең төп ҡиммәттәренең береһе булып тора тип билдәләне.
Конкурс йомғаҡтары буйынса биш еңеүсе һайлап алынды, уларҙың иншалары Дәүләт Думаһында һәм ҡайһы бер дәүләт учреждениеларында, министрлыҡ һәм ведомстволарҙа артабан презентациялау өсөн «Ныҡлы ғаилә» проектының Федераль дирекцияһына ебәрелде.
Конкурс еңеүселәре: Татьяна Каргина (102-се башҡорт гимназияһы, Өфө ҡалаһы, 3 класс), Диана Сәлимова (И.Ш.Мөҡсинов исемендәге гимназия, Яңауыл ҡалаһы, 5 класс), Милана Рамазанова (4-се мәктәп, Өфө ҡалаһы, 7 класс), Людмила Мишустина (Советтар Союзы Геройы Н.Т.Антошкин исемендәге 1-се гимназия, Күмертау ҡалаһы, 9 класс), Анна Евдокимова (46-сы лицей, Өфө ҡалаһы, 11 класс).


text:
Фото:
Мәшғүллек үҙәгендә ойошторолған сираттағы вакансиялар йәрминкәһендә 100-ҙән ашыу өфөлө эш тапты
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
16 апрелдә Өфөләге Халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә сираттағы вакансиялар йәрминкәһе үтте. Күмәртәләп һәм ваҡлап һатыу, йәмәғәт туҡланыуы предприятиелары, ресторандар һәм ҡунаҡханалар эш эҙләүсе граждандарға вакансиялар тәҡдим итте.
Йәрминкәгә 456 кеше килде, уларға 25 предприятиелағы 300 эш урыны хаҡында мәғлүмәт бирелде. Эш биреүселәр менән әңгәмәләшеүҙән һуң 109 кандидат эшкә саҡырылды.
Был көндө 28 граждан эшкә урынлашыуға ярҙам алыу маҡсатында йәштәр менән эшләү һәм ойоштороу-методик эш буйынса бүлеккә мөрәжәғәт итте. Улар һөнәри йүнәлеш буйынса тест үтте, консультация алды.
23 апрелдә коммуналь, социаль, шәхси хеҙмәттәр өлкәһендә сираттағы вакансиялар йәрминкәһе үткәрелә.


text:
Фото:
«Өфө» аэропорты яңы типтағы һауа судноһын ҡабул итәсәк
Фото:
«Өфө» халыҡ-ара аэропортында яңы типтағы һауа судноһын — Challenger 300-ҙө ҡабул итергә әҙерләнәләр. Канадала етештерелгән, һигеҙ пассажирға иҫәпләнгән был самолет бизнес-класс авиатранспортына ҡарай. Уның салоны киң, уңайлы, вибрация менән идара итеү системаһы, спутник элемтәһе, кондиционер, офис ҡорамалдары комплекты менән йыһазландырылған. Оҙайлы осоштар ваҡытында салондағы креслолар ятып йоҡларлыҡ итеп үҙгәртелә, багаж бүлексәһе иркен.
Бөгөн Өфө аэропорты төрлө типтағы: Ан-12, Ан-26, Ан-74, Ту-134, Ту-154, Ан-124, Б-737-800, Б-767, Б-737-300 (500), ATR – 72, CRJ – 100/200, ТУ-204 (ТУ-214), А-321-100(200), А-310-200 (300) һауа судноларын, шулай уҡ өсөнсө-дүртенсе класлы һауа судноларын һәм бөтә типтағы вертолеттарҙы ла ҡабул итә ала.
Мәғлүм булыуынса, «Өфө» Халыҡ-ара аэропорты пассажирҙар ташыу һәм ҡабул ителгән һауа суднолары иҫәбе буйынса Волга буйы федераль округында алдынғы урындарҙы биләй. Предприятие осоштар географияһын киңәйтеү һәм күберәк авиакомпанияларҙы йәлеп итеү буйынса әүҙем эш алып бара. «Өфө» аэропортының инженер-авиация хеҙмәте персоналы яңы типтағы һауа судноларын хеҙмәтләндереүгә рөхсәт алыуға даими уҡытыла.


text:
Баш ҡалала Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы бүлектәренең ташҡынға әҙерлеге тикшерелдеФото: Олег Яровиков
Баш ҡалала Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы бүлектәренең ташҡынға әҙерлеге тикшерелде
Баш ҡалала Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы бүлектәренең ташҡынға әҙерлеге тикшерелдеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Өфөнөң Спорт һарайы алдындағы майҙанда Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының баш ҡалалағы бүлектәренең әҙерлеге тикшерелде. Ул яҙғы ташҡын осоронда ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе иҫкәртеү һәм бөтөрөү буйынса саралар сиктәрендә уҙғарылды. Республиканың ҡотҡарыу хеҙмәттәре һәм авария-ҡотҡарыу формированиеларының ҙур габаритлы техникаһы, кәмәләр һәм катерҙар күрһәтелде.
Смотрҙа 17 ойошма ҡатнашты. Яҙғы ташҡын осоронда йәлеп ителеүсе көстәрҙең һәм сараларҙың әҙерлеген Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Марат Мәһәҙиев баһаланы.
Янғынға ҡаршы федераль хеҙмәттең Өфө гарнизоны, республика авария-ҡотҡарыу хеҙмәте бүлексәләре, Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Өфө эҙләү-ҡотҡарыу отряды, Өфөнөң граждандарҙы яҡлау идаралығының махсус техникалары күрһәтелде. Бөтәһе 50-гә яҡын автомобиль һәм махсус техника, һигеҙ йөҙөү сараһы. Ташҡынҡа ҡаршы көрәштә яңыраҡ ҡулланыла башлаған юғары технологиялы техниканың береһе — «Хивус-10» амфибия-катеры. Марат Мәһәҙиев һүҙҙәренсә, республикала һыу ятҡылыҡтарының күп булыуына иҫпкә алып, ошондай техниканың һанын арттырыу зарур. Катер өс миллион һум тора.
Өфөнөң «112 ҡотҡарыу хеҙмәте», ҡаланың «Янғын һағы идаралығы», «Башҡортостандың авария-ҡотҡарыу хеҙмәте», башҡа учреждение белгестәре лә ташҡынға әҙер булыуҙары хаҡында еткерҙе. Башҡортостан Урман хужалығы министрлығының техникаһы смотрҙа тәүге тапҡыр күрһәтелде.
— Бөгөн беҙ ташҡын осорона тулыһынса әҙер тип әйтә алабыҙ. Әлбиттә, техник яҡтан хәл итәһе мәсьәләләр бар. Төбәктең яҙғы ташҡынға әҙерлеге тураһында һөҙөмтәләр 25 мартта Башҡортостан Хөкүмәтенең ташҡынға ҡаршы комиссияһында билдәле буласаҡ. Башҡортостандың гидрометеорология үҙәге күҙаллауҙары буйынса, быйылғы миҙгел тыныс. Ҡар норманан 20-30 процентҡа түбәнерәк. Ташҡын күп йылдарға ҡарағанда 0,6-0,9 метрға түбән буласаҡ. Беҙ ғәҙәттән тыш хәлдәргә әҙер, — тип белдерҙе Марат Мәһәҙиев.


text:
Фото:
Башҡортостан Президенты йорт комитеттары рәйестәренең республика конференцияһында ҡатнашты
Фото:
28 ноябрҙә Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһының йорт комитеттары союзы»ның конференцияһында ҡатнашты. Күп фатирлы йорттарҙың совет рәйестәре йәмәғәт хәрәкәтенең конференцияһында ҡатнашыусылар башҡарылған эшкә йомғаҡ яһаны, ағымдағы мәсьәләләрҙе тикшерҙе.
— Һеҙ йорт комитеттары армияһын тәшкил итәһегеҙ, был комитеттар республикала – 9,5 меңдән ашыу, — тине Рөстәм Хәмитов, күп фатирлы йорттарҙың совет рәйестәре алдында сығыш яһап. – Был торлаҡ өлкәһендә яңыса мөнәсәбәттәр булдырған ҙур коллектив.
Президент был идеяның дөрөҫ булыуын билдәләне. Ул республика халҡы тарафынан торлаҡ фонды булдырылыуы, әммә уның менән башҡа кешеләр идара итеүе хаҡында әйтте. Был айырымланыуҙы төҙәтергә кәрәк.
— Һеҙ йортта йәшәүселәрҙең мәнфәғәттәрен яҡларға тейеш, — тип мөрәжәғәт итте йорт комитеттары рәйестәренә төбәк Президенты.
Республика башлығы өлкәләге хәлдең ябай булмауын иҫкә төшөрҙө. Бының төп сәбәбе баҙар ҡанундарына иғтибар итмәүҙә, тарифтар көйләү мәсьәләһенең сәйәси төҫ алыуында.
Президент торлаҡ-коммуналь хужалыҡтың эшенә бәйле ялыуҙарҙың күп булыуын билдәләне. Граждандарҙың мөрәжәғәте йылы булмау, подъездарҙа бысраҡ булыу менән бәйле.
Рөстәм Хәмитов, һуңғы ваҡытта «Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ» һүҙе етешһеҙлектәр менән ассоциациялаштырыла, тип белдерҙе. Бөгөн республикала 1700 торлаҡ милекселәре ширҡәте, 194 идара итеүсе компания эшләй.
— Халыҡ хеҙмәтләндереү сифаты менән ҡәнәғәт түгел, һәм бының сәбәптәре күп, — тине Президент.
Улар иҫәбендә ул түләүҙәрҙең һәм идара итеүсе компаниялар эшмәкәрлегенең асыҡ булмауын, власть менән торлаҡ милекселәренең үҙ-ара насар эш итеүен билдәләне. Халыҡһыҙ был хәлде үҙгәртеп булмаясағы билдәле.
— Халыҡ тәртип булдырыуға үҙе тотонмайынса, хәлде үҙгәртеп булмаясаҡ, — тине Президент.
Республика башлығы урлашыу мәсьәләһен дә күтәрҙе. Тармаҡҡа йүнәлтелгән аҡсаларҙың ҡайһы бер өлөшөн выжданһыҙ кешеләр үҙ кеҫәһенә һалырға маташа, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.
Президент торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә 200-гә яҡын хоҡуҡ боҙоу асыҡланыуы хаҡында әйтте. Судтарға торлаҡ милекселәре ширҡәттәрен бөтөрөү буйынса 58 дәғүә ғаризаһы бирелгән, йәнә 65 ғаризаға хоҡуҡи баһа биреләсәк.
— Халыҡ контролен булдырыу зарур, — тип иҫәпләй Рөстәм Зәки улы. – Был мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн нәҡ күп фатирлы йорт советтары кәрәк.
Республика башлығы тармаҡты яңыртыу, шулай уҡ Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды менән килешеп эш итеү мәсьәләһен дә ҡуҙғатты, тышҡы яҡтыртыуҙы төҙөкләндереү буйынса программалар хаҡында әйтеп үтте.
— Беҙ бергәләп эшләргә тейеш, — тип саҡырҙы Президент. – Власҡа халыҡҡа таянмайынса эшләргә ярамай. Халыҡ та барыһын да нигеҙһеҙ инҡар итергә тейеш түгел. Был яҡшы һөҙөмтәләргә килтермәйәсәк.
Республика башлығы «Домком»дың пилот проекты булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды, һәм беҙҙә тормошҡа ни тиклем уңышлы ашырылыуына ҡарап, ул илдең башҡа төбәктәрендә лә булдырыласаҡ.
— Беҙҙең барыһы ла килеп сығасаҡ. Быға иманым камил, — тип ышанысын белдерҙе Рөстәм Хәмитов.


text:
Георг Фридрих Һендель
- "Һендель" бите бында йүнәтелә.
Геóрг Фри́дрих Һе́ндель (нем. Georg Friedrich Händel, ингл. George Frideric Handel; 23 февраль, 1685, Һалле — 14 апрель, 1759, Лондон) — алман (немец) барокко эпохаһы композиторы, опералары, ораториялары һәм концерттары менән билдәле. Германияла Йоһан Себастьян Бах һәм Доменико Скарлатти менән бер йылда тыуған. Музыкаль белемде һәм тәжрибәне Италияла алған, шунан Лондонға күсенгән, артабан Британия гражданлығына күскән. Иң билдәле әҫәрҙәре иҫәбенә «Мессия», «Һыу өҫтөндә музыка» һәм « Король фейервергы өсөн музыка» инә.
Биография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ижадының тәүге йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һенделдәрҙең ғаиләһе Саксонияға XVII быуат башында күсенгәнгә оҡшаған. Композиторҙың атаһы Валентин Һендель Бреслауҙа баҡырсы булған; Һаллела ул баҡырсы оҫта Сэмюэля Бейчлингтың ҡыҙына өйләнгән[1]. Улы, Георг[en] Саксонияның Брандербург судында хеҙмәт иткән һарай цирюльнигы—хирург һәм Һалленың хөрмәтле гражданы булған. Георгтың икенсе никахынан тәүге улы Георг Фридрих тыуғанда уға 63 тулған инде[2].
Георг Фридрихтың әсәһе Доротея рухани ғаиләһендә үҫкән. Атаһы, ике туғаны чуманан үлемесле ауырыу булғанда ул ғаиләһенән бер ҡайҙа ла китмәй, яҡындары янында ҡалған [3]. Георг һәм Доротея 1683 йылда Бранденбург электоратында никахҡа ингән[1]. Һенделдең ата-әсәһе бик динле кешеләр булған һәм XVII быуат буржуаз йәмғиәтенә хас тормош рәүеше алып барғандар[3].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Halle — A Cradle of a European Composer (инг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 май 2012. 25 март 2012 тикшерелгән.
- ↑ Georg Händel (1622-97): the barber-surgeon father of George Frideric Handel (1685-1759). (инг.). British Society for the History of Medicine, Cambridge. 11 март 2012 тикшерелгән.
- ↑ 3,0 3,1 Rolland, 1916, p. 2
- 23 февраль көнө тыуғандар
- 1685 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Германияла тыуғандар
- 14 апрель көнө вафаттар
- 1759 йылда вафаттар
- Лондонда вафат булғандар
- Алфавит буйынса музыканттар
- Алфавит буйынса композиторҙар
- Германия композиторҙары
- Бөйөк Британия композиторҙары
- XVIII быуат композиторҙары
- Барокко эпохаһы композиторҙары


text:
Ҡорт елеме
Ҡорт елеме — ҡорттар ағас бөрөләренән, япраҡтарынан йыйылған ыҫмалалы есемдәрҙе эшкәртеп яһаған ҡарағусҡыл йәшел төҫтәге йәбешеүсән матдә. Унда 55 % ыҫмала һәм бәлзәм, 10 % эфир майҙары, 30 % балауыҙ һәм 5 % һеркә бар. Һәр ғаилә миҙгеленә 100-150 г елем йыя. Ҡорт елеме медицинала киң ҡулланыла.
Елемде умартала файҙаланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡорттар елемде умарталағы ярыҡтарҙы һылау өсөн ҡуллана. Шулай итеп улар умартаны үтәтмә елдән һаҡлай. Шулай уҡ ҡорт елеме менән улар һауа торошона ҡарап, кейәнең ҙурлығын көйләйҙәр. Исеме шунан килеп сыҡҡан да инде, πpoπόλις «ҡала алдында». Елем менән ҡорттар инә ҡорт йомортҡа һаласаҡ күҙәнәкте шымарталар. Әгәр ҙә умартаға эрерәк хайуан килеп керһә, уны ҡорттар сығара алмайҙар, шунлыҡтан елем ярҙамында емтекте серемәһен өсөн мумификациялайҙар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Младенов С. Мёд и медолечение. София, 1971.
- Хисматуллина Н. З. Апитерапия — Пермь: Мобиле, 2005. — 74 б.


text:
Башҡортостанда тулайым һауым бер миллион тоннанан артҡан
Башҡортостандың ике районы хужалыҡтары һауым буйынса өс меңлек сикте үткән. Шулай итеп, Тәтешле районы аграрийҙары йыл башынан алып һәр һыйырҙан уртаса 3164 килограмм һөт алған, Саҡмағош аграрийҙары – 3088 килограмм. Шулай уҡ Дүртөйлө, Стәрлетамаҡ һәм Өфө райондары хужалыҡтары ла был сиккә яҡынлаша. Республика буйынса бөгөнгө көнгә йыл башынан алып һәр һыйырҙан 2024 килограмм һөт һауып алынған. Был хаҡта БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр.
Башҡортостанда тулайым һауым ағымдағы йылдың ете ай эсендә бер миллион тоннанан артҡан, уларҙың 390 мең тоннанан ашыуы һатылған. Һауым һәм һатыу буйынса эштәр киләһе райондарҙа яҡшы ойошторолған: Стәрлетамаҡ (23796 тонна һәм 21361 тонна), Саҡмағош (22154 тонна һәм 21568 тонна), Дүртөйлө (18842 тонна һәм 15895 тонна) һәм Илеш (16126 тонна һәм 15092 тонна).