text:
Иҙриси
Әбү 'Абдулла Мөхәммәт ибн Мөхәммәт әл-Иҙриси (ғәр. أبو عبد الله محمد بن محمد الإدريسي; 1100, Сеута — 1165, Сицилия йәки Сеута) — ғәрәп географы, Сицилия короле Рожер II инициативаһы буйынса 1154 йылда төҙөлгән географик әҫәр авторы. Әш-Шәриф әл-Идриси йәки ябай ғына әл-Иҙриси (ғәр. الإدريسي) булараҡ билдәле. Уның хөрмәтенә Плутонда тау әл-Иҙриси тауы тип аталған (исемен 2017 йылдың 7 сентябрендә МАС раҫлай)[4].
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уның тулы исеме: Әбү 'Абдулла Мөхәммәт ибн Мөхәммәт ибн Абдулла ибн Иҙрис әл-Хаммуди әл-Кураши. Ул Идрисидтар әмир ырыуы нәҫеленән була (Алидтар тармағы), әммә уның тыуыу ваҡытына ғаилә күптән власын юғалтҡан була. Ул Сеутала тыуған, әммә белемде Кордовала ала. Йәш сағынан күп сәйәхәт иткән. 1116 йылда Кесе Азияла булған, шулай уҡ (И. Ю. Крачковский фекере буйынса) Англияға һәм Францияға килгән, Испанияны һәм Марокконы урап сыҡҡан. 1138 йыл тирәһендә Палермоға Рожер II һарайына күсеп килә. 1165 йәки 1166 йылда Сицилияла вафат була[5]. Икенсе версия буйынса, королдең үлеменән һуң бер аҙ ваҡыт үткәс, әл-Иҙриси тыуған иленә ҡайта һәм шунда вафат була.
Төп әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Нузхат алm-муштак фи-хтирак алm-афак» (тәржемә варианттары: И. Ю. Крачковский: «Өлкәләр буйлап сәйәхәт итеп хәлдән тайғандың кәйефен күтәреү»; И. Г. Коновалов: «Донъяны урап сығырға ялҡынлы теләүсенең ҡыуанысы») исеме аҫтында билдәле булған төп әҫәре 1154 йылдың ғинуарында тамалана һәм шулай уҡ «әл-Китап ар-Руджжари» («Рожер китабы») исеме аҫтында билдәле. Китаптың инеш өлөшөндә Иҙриси король Рожерҙың географияға булған ҡыҙыҡһыныуы тураһында һәм уның грек һәм ғәрәп географтары мәғлүмәттәрен дөйөмләштереүсе китап төҙөргә бойороғо тураһында әйтә. Алдан (Иҙриси үҙе һәм XIV быуат ғәрәп биографы ас-Сафади хәбәр итеүенсә[6]) король ентекле донъя картаһы менән көмөштән диск ҡойорға һәм ҡағыҙ карталар төҙөргә ҡуша, һәм шуның артынса китап төҙөлә. Шулай уҡ Рожер сәйәхәтселәрҙән генә һораштырып ҡалмай, ә (ас-Сафади әйтеүенсә) мәғлүмәттәр йыйыу өсөн төрлө илдәргә кешеләр ебәрә.
Инеш өлөшөндә Иҙриси үҙенең төп сығанаҡтарын атай: был антик авторҙарҙан Птолемей (уға бәйлелек шаҡтай ҙур[7]) һәм Орозий, ә ғәрәптәрҙән: Ибн Хордадбех, әл-Йаҡуби, Ҡудама әл-Басри, әл-Мәсүди, әл-Джайхани, Ибн Һәүкәл, әл-Узри, шулай уҡ бик билдәле булмағандарҙан Джанах ибн Хакан әл-Кимаки, Муса ибн Ҡасим әл-Ҡаради һәм Исхаҡ ибн әл-Хәсән әл-Мунаджжим.
Әҫәрҙең башында Ерҙең дөйөм тасуирламаһы бирелә, ул ете климатҡа (киңлек зонаһына) бүленә, ә уларҙың һәр береһе — көнбайыштан көнсығышҡа 10 зонаға бүленә. Шулай итеп, әҫәрҙә 70 секция ҡушып һалынған 70 карта менән бәйләнгән. К. Миллер иҫәпләүҙәре буйынса, картала 2500-гә яҡын, ә текста — 6000-дән ашыу объект атамалары төшөрөлгән[8]. Атап әйткәндә, ар-Русиййа (Русь) илен тасуирлау VI климаттың 5 секцияһына һәм VII климаттың 4 һәм 5 секцияларына индерелгән һәм 20-нән ашыу ҡала исеме бар[9].
Әҫәрҙә ғәрәптәргә билдәле бөтә илдәр тураһында мәғлүмәттәр бар, Көнбайыш Африканан алып Скандинавияға тиклем һәм Марокконан алып Ҡытайға тиклем. Крачковский фекеренсә, ғәрәп картографияһының артҡа китеш тураһында белдереүсе өсөнсө һәм һуңғы осоро Иҙриси исеме менән бәйле, сөнки картала географик оҙонлоҡтоң һәм киңлектең мәғәнәһен аңлау юғала.
Үҙенең «халыҡ йәшәгән өлкәләр» картаһында «башҡорттар иле» Урал буйында билдәләнгән, уның биләмәләрендә хәҙерге Урал тауҙары, Ағиҙел, Кама, Ҡариҙел, Әй йылғалары күрһәтелгән. Башҡорттарҙы «басджирт» исеме аҫтында һүрәтләгән һәм уларҙы төрки телле халыҡтар иҫәбенә индергән. Уның мәғлүмәттәренә ярашлы, Каспий диңгеҙенән төньяҡҡа ҡарай башҡорттарҙың Ҡараҡыя һәм Минжан (Немжан), Кама йылғаһының урта ағымында Ҡазира (Ҡастра, Ҡастр) һәм Мазира (Масра, Мастр) ҡалалары урынлашҡан, улар адм. һәм сауҙа үҙәктәре булған, ағас йорттарҙан һәм тирмәләрҙән торған, башҡорт ерҙәрендә ҡалаларҙың аҙ булыуы билдәләнгән. Иҙриси буйынса башҡорт халҡының бер төркөмө (эске) — болғарҙар һәм уғыҙҙар менән, ҡалғандары (тышҡы) бәшнәктәр менән сиктәш булғандар[10].
Башҡа хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ Иҙриси ҡулъяҙма буйынса билдәле булған фармакогнозия[11] буйынса әҫәр авторы; Вильгельм I өсөн төҙөлгән «Рауд әл-унс ва нузхат ән-нафс» («Яҡшы тойғо баҡсаһы һәм йәнде йыуатыу») географик әҫәренән бер нисә цитата ғына һаҡланып ҡалған[12]; шулай уҡ уның шиғырҙарынан өҙөктәр билдәле[13].
Йоғонтоһо, баҫмалары һәм әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҙриси хеҙмәте XII—XIII быуат латин авторҙарына билдәһеҙ ҡала[14][15]. Артабанғы ғәрәп традицияһы уның хеҙмәтенә һирәк мөрәжәғәт итә, уны Ибн Сәйет әл-Мәғриби һәм Әбү-ль-Фида файҙалана. Иҙрисиҙың һаҡланған яҙмаларының иң тәүгеһе Парижда һаҡлана һәм 1300 йылғы самаһы тип даталана[16].
Шуға ҡарамаҫтан, һуңыраҡ Иҙриси Европала иң билдәле булған урта быуат ғәрәп географы булып китә, быға уның хеҙмәтенең тәүге баҫмаһы булышлыҡ итә. Тәүге ғәрәп баҫмаһы Римдә Медичи типографияһында 1592 йылда барлыҡҡа килә һәм Иҙриси хеҙмәтенең ҡыҫҡартылған редакцияһын бирә; ошо уҡ баҫма буйынса 1619 йылда латин теленә тәржемә ителә, аңлашылмаусанлыҡ арҡаһында «Geographia Nubiensis» тип атала, сөнки тәржемәселәр авторҙы Суданда тыуған тип иҫәпләй. 1836—1840 йылдарҙа П. А. Жобер китаптың француз телендә тулы тәржемәһен баҫтырып сығара.
Иҙриси хеҙмәтенең тулы баҫмаһы төп нөсхәһендә XX быуатта ғына сыға:
- Al-Idrisi. Sive аудиокодегына geographicum «ad studeant peragrare qui delectationem terras Liber eorum». Neapoli; Romae, 1970—1984. Fasc. I—IX.
Марокко ҡалаһы Эль-Хосеймала аэропорт (инг.) Иҙриси исеме менән аталған.
Өҙөктәрҙең урыҫ теленә тәржемәһе:
- Извлечения / Пер. С. Волина // Материалы по истории туркмен и Туркмении. — М.; Л., 1939. — Т. 2. — С. 220—222.
- Отрывки // Арабские источники X—XII веков по этнографии и истории Африки южнее Сахары. / Пер. В. В. Матвеева и Л. Е. Куббеля. — М.; Л., 1965.
- Коновалова И. Г. Ал-Идриси о странах и народах Восточной Европы: текст, перевод, комментарий — М.: Восточная литература, 2006. — 328 б. — (Древнейшие источники по истории Восточной Европы).(перевод отрывков занимает стр. 108—128)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλatφόpua avoιktώv δeδouέvwv, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
- ↑ (unspecified title) — 1999.
- ↑ SNAC
- ↑ Pluto Features Given First Official Names. Международный астрономический союз (2017-09-07). 15 сентябрь 2017 тикшерелгән.
- ↑ Idrisi, ash-Sharif al-. (2008). In Encyclopædia Britannica. Retrieved April 6, 2008, from Encyclopædia Britannica Online Ҡалып:Webarchive
- ↑ Крачковский И. Ю., 2004, с. 282—286282—286
- ↑ Крачковский И. Ю., 2004, с. 290—291290—291
- ↑ Коновалова И. Г., 2006, с. 1313
- ↑ Коновалова И. Г., 2006, с. 117, 126, 127117, 126, 127
- ↑ Ильясов Б. С., Мәжитов Н. А. Иҙриси // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ Крачковский И. Ю., 2004, с. 295295
- ↑ Согласно Крачковскому, писавшему в 1940-х годах, в Стамбуле была найдена рукопись извлечений из этого сочинения; но И. Г. Коновалова в новейшей работе о них не упоминает.
- ↑ Коновалова И. Г., 2006, с. 77
- ↑ Райт Дж. К. Географические представления в эпоху крестовых походов. — М., 1988. — С. 81.
- ↑ Крачковский И. Ю., 2004, с. 297297
- ↑ Коновалова И. Г., 2006, с. 13—1413—14
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Крачковский И. Ю. Арабская географическая литература — 2. — М., 2004. — Б. 281—299.
- Коновалова И. Г. Восточная Европа в сочинении ал-Идриси — М.: Восточная литература, 1999.
- Коновалова И. Г. Ал-Идриси о странах и народах Восточной Европы: текст, перевод, комментарий — М.: Восточная литература, 2006. — 328 б. — (Древнейшие источники по истории Восточной Европы).
- Рыбаков Б. А. Русские земли по карте Идриси 1154 г. // Краткие сообщения о докл. и полевых исслед. Ин-та истории материальной культуры АН СССР (КСИИМК). Вып. 43. М., 1952. — С. 3—44, картосхемы.
- Рыбаков Б. А. Киевская Русь и русские княжества XII—XIII вв. — М., 1982. — С. 178—183.
- Бейлис В. М. Ал-Идриси (XII в.) о восточном Причерноморье и юго-восточной окраине русских земель // Древнейшие государства на территории СССР, 1982 г. — М., 1984. — С. 208—228.
- Кендерова С. Т. Сведения ал-Идриси о Балканах и их источники. Автореф. канд. дисс. — Л., 1986.
- Кумеков Б. Е. Арабские и персидские источники по истории кыпчаков VIII—XIV вв.: Научно-аналитический обзор. — Алма-Ата, 1987.
- Ahmad, S. Maqbul, India and the Neighbouring Territories in the «Kitab nuzhat al-mushtaq fi’khtiraq al-'afaq» of al-Sharif al-Idrisi. — Leiden: E. J. Brill, 1960.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 475
АҠЪЯР ҺЫУҺАҠЛАҒЫСЫ, Ташлы йылғаһында (Таналыҡ й. ҡушылдығы). Быуаның һыу ағыҙғыс ҡапҡаһы йылға тамағынан һәм Хәйбулла р‑ны Аҡъяр а. 3,4 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Гидроузел ағыҙғысынан өҫтә йылғаның һыу йыйыу майҙаны 423 км2, һыуһаҡлағыстың тулы күләме 49,4 млн м3, файҙалы күләме 49,2 млн м3; һыу өҫтө майҙаны 7,4 км2, оҙонлоғо 9,4 км, уртаса киңлеге 0,96 км (макс. 1,93 км), уртаса тәрәнлеге 6,6 м (макс. 16 м). Гидроузел составы: уртаса баҫымға иҫәпләнгән, тупраҡтан өйөп һалынған, юғары һөҙәк бите нығытылған, һыртына асфальт түшәлгән, төптән һыу ағыҙғыслы плотина (оҙонлоғо 2,3 км, өҫкө һырты б‑са киңлеге 10 м, бейеклеге 17,8 м); һыу бүлгес канал (оҙонлоғо 528 м, төбөнөң киңлеге 80 м), боҙҙан һаҡланыу ҡоролмаһы (оҙонлоғо 145 м). Һыуы сөсө, гидрокарбонат‑сульфатлы, магний‑кальцийлы. Тәғәйенләнеше: ағымды көйләү, һыу менән тәьмин итеү. Шулай уҡ һуғарыу, балыҡ үрсетеү, рекреация маҡсаттарында файҙаланыла. 2000 й. төҙөлгән.
Ш.К.Шабаев
Тәрж. Д.К.Үзбәков

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостан халҡы уңайлы ҡала мөхитен булдырыуҙы контролдә тота ала
Рәсәйҙең Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы әҙерләүселәр менән бергә граждандарҙы тейешле өҫтөнлөклө проектты тормошҡа ашырыуға һәм контролдә тотоуға йәлеп итеү өсөн торлаҡ-коммуналь хужалыҡтың дәүләт мәғлүмәт системаһына «Уңайлы ҡала мөхитен» модулен индерҙе. Был модулдә ҡала мөхитен төҙөкләндереү буйынса төбәк һәм муниципаль программалар буласаҡ.
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡтың дәүләт мәғлүмәт системаһы — торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр баҙарында ҡатнашыусыларҙы берләштергән берҙәм федераль үҙәкләштерелгән мәғлүмәт системаһы. Системала торлаҡ фонды, коммуналь хеҙмәттәргә билдәләнгән хаҡтар һәм тарифтар, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендәге килешеүҙәр, коммуналь һәм инженер инфраструктуралары объекттары, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ объекттарын миҙгелле файҙаланыуға әҙерлек тураһында мәғлүмәт бар.
Системаның рәсми сайтында граждандар онлайн режимында торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн иҫәпте ҡарай һәм түләй, иҫәп алыу приборҙары күрһәткестәрен тапшыра, йәмәғәт тауыш биреүендә ҡатнаша, электрон төрҙә идаралыҡ һәм ресурс менән тәьмин итеү килешеүҙәрен төҙөй ала.
Торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр баҙарында ҡатнашыусылар 1 июлгә тиклем системала теркәү үтергә тейеш ине. Мәғлүмәтте урынлаштырмаған өсөн административ яуаплылыҡ 2018 йылдың 1 ғинуарынан башлана. Вазифалы кешеләр өсөн штраф — 30 мең, юридик берәмектәр өсөн иһә 200 мең һум тәшкил итә.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 01.04.2018
«Мәке уям»
Әҙәбиәт / Юмор // 1-04-2018, 12:00
Бала саҡта өләсәйемдәрҙең ауылында йыуаш ҡына бер ағай йәшәне. Олоғайғансы ҡатын да алманы ул. Тотлоғоуынан оялған булған, тинеләр. Уға әсәйемдәр күршеләге олоғайып барған апайҙы димләй башланы. Егетте саҡ өгөтләп, һөйләштерергә алып киләләр.
Һүҙ араһында апайҙың әсәһе: «Был егет кем булып эшләй һуң ул?» – тип һорап ҡуя.
Егет аптырап тормай:
– Бер аҙна инде мәке уям, – тип яуаплай.
Ауылдарҙа элек малды күп көткәндәр. Ҡыш көндәре йылғала һуғарғандар. Йыл һайын бер кеше ҡыш буйы мәке уйған. Ҡалын боҙҙо лом менән онтауҙарын мин дә иҫләйем. Был ағай ҙа, күрәһең, әлеге эштән ҡоро ҡалмаған. Аҙаҡ ҡунаҡтарҙа, шаярып: «Эш күп – бер аҙна инде мәке уям!» – тип мәрәкәләүҙәрен дә хәтерләйем....
Ғәлиә апайҙың кейәүгә сыҡҡаны һәм минең бабайға барғаным
Әҙәбиәт / Юмор // 1-04-2018, 08:00
Беҙ – етмеште үткән ике ҡарсыҡ – әхирәтем Ғәлиә апай менән көлөшә-көлөшә сәй эсәбеҙ. Минән ике генә йәшкә өлкәнерәк булһа ла, уға апай тим. Ул башта: “Мине өлкәнәйтәһең, апай тип әйтмә”, – ти торғайны. Быға эстән генә көлөмһөрәйем, әммә апай тип өндәшеүемдең ысын сәбәбен әйтмәйем. Сәбәбе – кәүҙәгә минән ике тапҡыр ҡалыныраҡ, мыҡты, мөһабәт булыуы. Ә үҙе шул тиклем матур, килешле кейемдәрен кейһә, Әбей батша Екатеринаға оҡшап тора. Сынаяҡтарҙы бушата-бушата, берсә көлөшөп, берсә һағышланып үткәндәрҙе иҫләйбеҙ. Бер мәл һүҙ кемдең нисек кейәүгә сығыуына барып ялғанды. Ғәлиә апайҙың кейәүгә сығыу тарихын уның үҙ исеменән һеҙгә лә бәйән итәйем әле....
«Әйттем бит һиңә!»
Әҙәбиәт / Юмор // 1-04-2018, 07:00
Ҡатын бер аҙналыҡ командировкала йөрөп ҡайтты. Мотаһар иртәнсәк эшкә китер алдынан уға былай тине:
– Компьютерҙа соҡоноп, минең «страницаға» инеп тикшеренәһе булма!
– Берәй нәмә булдымы әллә?
– һиңә оҡшаған әйбер юҡ унда!
Ғаиләһеҙ кеше кеүек, командировкаларға ырғый-һикерә сыға ла китә ошо Тәнзилә. Эшендә ул яҡшы белгес булып һанала, шуға күрә конференциямы, квалификациямы, курстармы – баш ҡала юлы ҡатынына күрше ауыл алыҫлығы кеүек кенә тойола, күрәһең. Ир магазин билмәндәре, теге-был ярымфабрикаттарҙан туйып бөттө. Унан бигерәк, ни тиһәң дә, ҡатын өйҙә булмаһа, донъяның ҡото юҡ. Тиҙерәк бала табыу яғын уйламай, һаман карьера буйынса үҫеүҙе ҡайғырта. Ошо сәбәпле, һуңғы ваҡытта Мотаһарҙың Тәнзиләгә һарыуы ҡайнай башланы.
Ир эштән ҡайтһа, ҡатыны тырт та мырт йөрөп ята. Хәҙер Мотаһарҙың сираты етте:
– Берәй нәмә булдымы әллә?
– Нимә, нимә! Эйе, булды! Көнө буйы компьютерҙа һинең «страница»ны тикшерҙем – башҡа бисәләр менән мауығыу йәки һөйәркәләрең менән хат яҙышыу дәлилдәрен табырға теләгәйнем, – Тәнзиләнең ысынлап та күҙҙәре ҡыҙарып бөткән икән.
– Шунан, таптыңмы?
– Юҡ.
– Эй, матурым, минең өсөн компьютер – эштән ҡайтыу менән ярты төнгә тиклем «танчик» уйнау. Һин аҙналар буйы өйҙә тормағанда тағы нимә менән шөғөлләнергә тейешмен?! Иртәнсәк юрамал ҡыҙғандырыу өсөн генә әйткәйнем, соҡонма, тип, – Мотаһар хәләлен ҡосаҡлап үбеп алды. – Шунан, оҡшанымы һиңә минең «страница»ның аҫтын-өҫкә килтереү?
– Юҡ.
– Әйттем бит оҡшамаясаҡ тип, – ирҙең башын артҡа ташлап рәхәтләнеп көлгәненә Тәнзилә лә ҡушылды....
[/aviable]


text:
. Пос (Һатыу нөктәләре) Система иң мөһим өлөштәренең береһе булды һәм ваҡлап һатыу бизнестарында, был көндө.. Үҙе POS-касса аппараты һатып алыу системаһы тураһында ентекле отчет барыһы ла һеҙгә ярҙамға килә . Шулай итеп, улар өсөн яҡшы кассир, бухгалтер өсөн шулай уҡ. Был ярҙам итәсәк һезгә анализларға POS бөтә нескәлектәрен программа менән тәьмин итеү, тауар кеүек һатып, , акция һәм теләһә ниндәй тауарҙар тәҡдим итеү, исеме һатыусы, кассир һәм уның ваҡытта ла. Теүәллеген тәьмин итә һәм был, тимәк, бер ниндәй ҙә хата юҡ итеү. Һеҙ аласаһы бушлай POS-ваҡ системаһы өсөн баш harbortouch, салоны, һәм ресторандар бар, һәм шулай уҡ бәләкәй бизнес.
Был Тәьмин Уҡ Harbortouch?
Һеҙ биргән ҡарарҙарын тулыһынса Harbortouch системаһы POS . Ул үҙ эсенә ҡорамалдар pos , POS программа менән тәьмин итеү, шулай уҡ сауҙа һәм хеҙмәттәр интеграцияланған, ул иҫ киткес тура килә өсөн һәр бәләкәй бизнес, магазин ваҡ, кафе йәки ресторанға һәм салоны. Һеҙ ҙә тикшеренеүҙәр үткәрергә тура килә тураһында сәғәте нә өсөн һеҙҙең бизнес кәрәк. Һеҙгә бер нисә һорауға яуап бирергә тейеш, һеҙҙең ябай һәм Harbortouch. Шул саҡта, ул белмәй буламы, йәки һеҙ ысынлап магазин системаһының ниндәй төрө өсөн һеҙҙең бизнес кәрәк. Һеҙ уларҙы алыр мөмкин сервис менән айырылып минималь тариф.
Harbortouch биреү айырым POS-һеҙ бизнес ихтыяжы өсөн төрлө системаһы . Һеҙ яҡшы нигеҙендә һайлай алаһың, ниндәй тибы бизнес бар сездә. Һәр төрлө функцияларға эйә позицион системаһы, бизнес алып торған төрлө конкрет ихтыяждарын һәм мәнфәғәтен. Сөнки, сеточка варианты баҫыу өсөн бушлай һәм ҡайһы бер һорауҙарға яуап бирә башлай, улар биргән. Һеҙ бында улар бизнес төрө булыуы тураһында һорай, улар һеҙ белергә, йәки аяҡ кейеме кеүек, ҡунаҡханалар һәм ресторандар, салон-түлек магазины һәм башҡалар йәки. Бөтә тамамлағандан һуң һорауҙарға яуап, үҙ ебәрелеп урынлаштырыу бушлай булырға, уларҙың ҡушымталары .
Нисек алырға бушлай системаһы pos?
Был бик еңел, алыуы өсөн бушлай POS-магазиндары һәм ресторандар өсөн берәмләп түгел системаһы Harbortouch. Ябай һәм ябай итеп, бер нисә аҙым, һеҙ булырға тейеш, уны алыу өсөн. Был:
Святитель Менән Harbortouch: Harbortouch алыу өсөн тәүҙә һеҙҙең менән элемтәгә керергә тейеш POS-бушлай системаһы. Бының өсөн, һезгә мөрәжәғәт итергә кәрәк һатып нөктәләрендә бушлай тәҡдим итә. Ыңғай Баһа Алды: Һуң, һеҙ нисек системаһын ҡулланыу өсөн һатыу нөктәләрендә бушлай , һеҙ уларҙың туранан-тура раҫлау көтәбеҙ. Ҡасан һеҙҙең өсөн ҡорамалдар һәм программа тәьминәтен түләүһеҙ биреү хупланы, һеҙ яҡшы бара. Айлыҡ түләү хаҡы һеҙ генә булырға тейеш, улар ярҙамы һәм хеҙмәте менән ҡапланған.Установкаларҙа Түләүһеҙ: Сертификация буйынса технигы булып һеҙ аласаһы бушлай н элита улар harbortouch. Бөтә техника улар яҡшы уҡырға һәм сертификация. Ошонан, һеҙ аласаһы яҡшы һәм сервис безупречную.
Шуның менән бергә, һеҙ шулай уҡ гарантия бирә ҡорамалдар алыу ғүмерлек. Башҡа бер ниндәй ҙә сығымдар алдан. Һеҙ аласаһы бушлай урын , ирекле меню программалау, шулай уҡ ҡағыҙҙары бушлай тәьмин . Һуң, һеҙҙең уның ҡуйыусы, һеҙ үҙегеҙҙең яҡшы хеҙмәткәрҙәренә ярҙам ала.
Ни Өсөн Был Һайлау?
Һайлау системаһында күп йәһәттән һеҙгә ярҙам буйынса һатыу нөктәләрендә бушлай harbortouch. Сәғәт түгел, һеҙ тоторға тейеш, иң яҡшы хеҙмәттәре, ҡорамалдар һәм программа тәьминәтен тәҡдим итеүселәргә өйрәнеп pos. Магазин һатыусылары һеҙҙән өсөн иң яҡшы класс harbortouch системаһын тәҡдим итә., ресторан, матурлыҡ салоны һәм спа-салонов, кафе һәм бәләкәй бизнес. Был сервис иң беспроблемный, һеҙ унда ҡасан була ала. Программа һеҙҙең генә заявка бирергә тейеш онлайн. Тәүге ҡорамалдар ала һеҙгә бушлай ҡуйып һәм башҡа сығымдар менән бергә һуңынан pos. Хатта ярҙам ай һәм хеҙмәтләндереү хаҡы, һеҙ бик әҙ түләргә тура. Бөтә уңайлыҡтары булған был минималь иғәнә ҡапларға кәрәк.
Һуңғы Уйҙар
Әгәр һеҙ эҙләсе бизнес хужалары һәм иң яҡшы һәм һөҙөмтәле булды POS-система, һеҙҙең менән һуңынан был Harbortouch бирә ала. POS системаһы өсөн бушлай мөрәжәғәт итә ала икән, улар тәҡдим итә. Аппарат саралары һәм программа менән тәьмин итеү, уны бушлай үҙ эсенә ала, үҙ бизнесын асыу. Ул шулай уҡ бөтә кәрәкле функциялы китерелә менән, һеҙҙең өсөн һәм һеҙҙең бизнес анализ эшләтергә кәрәк теүәл һатыу. Сөнки, был осорҙа һеҙгә бик күп ҡиммәтле экономик, шулай уҡ аҡса. Үҙ мәнфәғәтен ҡайғыртып harbortouch бөтә алмай. POS-талаптар һәм һөҙөмтәле системаһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 376
КОЙНЕ (гр. koine — дөйөм), даими соц. бәйләнеш шарттарында ҡәрҙәш телдәрҙә йәки диалекттарҙа һөйләшеүселәрҙең төп аралашыу сараһы булараҡ ҡулланылған функциональ типтағы тел; өҫтөнлөк иткән тел йәки диалект базаһында формалаша. Күп кенә ғалимдарҙың фекере б‑са, орхон-йәнәсәй ҡомартҡылары теле байтаҡ төрки ҡәбиләләр һәм халыҡтар (ҡыпсаҡтар, ҡырғыҙҙар, уғыҙҙар, уйғырҙар һ.б.) өсөн диалекттан өҫтөн булған К. яҙма формаһы (руник К.) булған. 12 б. Волга буйы Болғарында диалекттан өҫтөн болғар К. (ҡара: Болғар теле) формалаша, уның яҙма формаһы Урал‑Волга буйы төркиҙәренең әҙәби нормалары барлыҡҡа килеүенә йоғонто яһай, был башҡ. әҙәби теленең үҫеше өсөн мөһим шарттарҙың береһе була.
Әҙәб.: Десницкая А.В. Наддиалектные формы устной речи и их роль в истории языка. Л., 1970.
Р.Х.Халиҡова
Тәрж. Р.Ә.Сиражетдинов


text:
Вәғәҙ һөйләү тәртибе
Йома көн, ғәрәпсә хөтбә уҡығас вәғәҙебеҙҙе (йә берәй изге байрамда) ошо һүҙҙәр менән башлайбыҙ:
"Әғүүҙү билләәһи минәш-шәйтанир-раджиим. Бисмилләәһир рахмәәнир-рахииим. Әлхәмдулилләһи раббил ғәәләмиин үәссаләәтү үәссәләәмү ғәләә рәсүүлинәә Мүхәммәдиү үә ғәләә әәлиһи үә сәхбиһи әджмәғииин".
Шунан: Ҡәҙерле мосолман ҡәрҙәштәр бөгөн Аллаһ Тәғәләнең рәхмәте менән ошо 1438 һижри йылдың (...) йомаһы, йәки (...) байрамы, йәки берәй сараһы, йә мәжлесе... Һөйләйәсәк вәғәзебеҙ хаҡында ҡыҫҡа ғына аңлатмаһы (тема).
Нимә тураһында һөйләйәсәкте ҡыҫҡа ғына аңлатҡас;
"Аллаһ Тәғәлә тел асҡыстары биреп, хәйерле вәғәҙҙәр һөйләргә насип итһен, тыңлаған кешеләргә лә, һөйләгән кешеләргә лә ошо вәғәҙҙәр менән вәғәҙләнеп, изге ғәмәлдәрҙе күберәк ҡылып, Хаҡ Тәғәлә ҡушҡандарын үтәп, тыйылғандарынан тыйылып йәшәүҙәребеҙҙе Аллаһ Раббыбыҙ барыбыҙға ла насип итһен", — тип әйтәбеҙ, шунан ары дауам итәбеҙ:
“...айҙың... йомаһы барыбыҙ өсөн дә мөбәрәк булһын. Киләһе йомаларҙы ла бергә Аллаһ Тәғәлә ҡушҡанса һау-сәләмәт килеш үткәрергә барыбыҙға ла насип итһен. Ике ғәйеттән оло булған, сәидил әййәм булған ошо йома көндәрен ҙурлап ошо мәсеткә йыйылыуыбыҙға Аллаһ Раббыбыҙ үҙенең вәғәҙә ҡылған әжер-сауаптарын барыбыҙға ла насип ҡылһын. Аллаһ йорто булған мәсеттәребеҙҙә бер Аллаһ Тәғәләне ғына ҙурлап сәждәгә баш эйеүҙәребеҙ донъяла бәндәселек менән ҡылған гонаһларыбыҙҙың ярлыҡауына сәбәпсе булһа ине. Ике йома араһында донъянан үткән мосолман ҡәрҙәштәребеҙгә Аллаһ Раббыбыҙ иман байлығы биреп, бөгөн уҡыған Ҡөръән аяттарыбыҙ, биргән саҙаҡаларыбыҙ уларҙың рухтарына доға булып ирешеп, рухтарын шат ҡылһын. Һаташып, тура юлды таба алмайынса Аллаһ Тәғәләнән тура юлды һорап йөрөгән кешеләрҙең дә күңелдәренә тәүфик-һидәйәт биреп, Аллаһ Раббыбыҙ уларға тура юлды табырға ярҙам итһен. Ауырып Аллаһтан шифа һораған кешеләрҙең дә доғалары ҡабул булып, Хаҡ Тәғәләнең хәйерле шифалары насип булһын.
«Әссәләәмүғәләйкүм үә рахмәтуллааһи үә бәрәкәтүһ!»
Шунан йома вәғәҙен башлайбыҙ. Вәғәҙҙә ул йәки был фекерҙе раҫлау-дәлиләү өсөн Ҡөръән Кәримдән сүрәләр, аяттар, хәҙистәр килтерәбеҙ. «Тәүбә» сүрәһенән ҡала барлыҡ сүрәләрҙе: «Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим», тип, ә инде аятты, йәки аяттан өҙөкте: «Әғүүҙү билләәһи минәш-шәйтаанир-ражиим», — тип башлайбыҙ. Шунан вәғәҙ һөйләй башлайбыҙ...
Вәғәҙҙе һөйләп бөткәс: «Аллаһ Тәғәлә барыбыҙғала камил аҡылдар биреп, имандарыбыҙҙы нығытһын, хәйерле һаулыҡ бирһен. Хәйерле бәлә-ҡазаһыҙ йәшәргә насип итһен. Аллаһ Тәғәлә беҙгә бүләк итеп биргән ғүмеребеҙҙең ҡалған өлөшөн тура юлды табыусыларҙан булып үткәрәйек. Сөнки тура юлдың аҙағы шатлыҡ, йәннәт менән бөтә. Бына ошолай йәшәүҙәребеҙҙе Аллаһ Раббыбыҙ барыбыҙға ла насип итһен. Һуңғы һулыштарыбыҙҙа: „Ләәә иләәһә илләллаааһу Мүхәммәдүр Расүүлүллаааһ“, тип тулы иман менән Аллаһының хозурына күсһәк ине. Был донъяла тырышып уҡытҡан Ҡөръән, ҡылған доғалар, биргән саҙаҡалар ҙа беҙгә ирешһәләр ине. Йәннәттәге дәрәжәләребеҙҙә артыҡ булыр ине. Ошондай ғүмерҙәрҙе, тулы иманлы үлемдәрҙе Аллаһ Тәғәлә барыбыҙға ла насип итһен. Ошонда матур иттереп һөйләшеп ултырған кеүек, йәннәттә лә осрашыуҙарыбыҙҙы Аллаһ Раббыбыҙ насип ҡылһын.
“Әссәләәмүғәләйкүм үә рахмәтуллааһи бәрәкәтүһ!»
Ҡибла яғына боролоп ултырабыҙҙа берәй доға ҡылабыҙ: мәҫәлән “Раббәнә”. Ары ғәрәпсә хөтбәнең икенсе яртыһын уҡыйбыҙҙа, шунаң һуң ҡәммәт әйтелгәс фарыз (йома, йә өйлә) намаҙға күсәбеҙ.
Хөтбә уҡыр алдынан ниәт әйтелә. Хөтбә ғәрәпсәнән вәғәҙ тигәнде аңлата. Беҙҙең телдә айырма булһын өсөн ғәрәпсә уҡыуҙы хөтбә тип әйтәбеҙ. Вәғәҙҙе үҙ телдә һөйләйбеҙ. Хөтбәлә Аллаһ Тәғәләгә маҡтау һүҙҙәре, Пәйғәмбәребеҙгә салауат әйтелә, Ҡөръәндән берәй аят уҡыла. Хөтбә ике өлөштән тора. Ике хөтбә араһында баҫып тороусы имам бер аҙ ултырып тороп доға ҡыла.
Хөтбә араһында үҙ телдә вәғәҙ һөйләү бик күркәм эш, сөнки халыҡ шуны тыңлап фәһем (дәрес) ала. Йома намаҙы уҡырға халыҡ тулмаһа ла (имам һәм өс бәлиғ ир) хөтбәне уҡыр кәрәк. Йома көн бит. Һеҙҙән башҡа унда әреуахтар һәм фәрештәләр ҡатнаша. Бик булмаһа “Әлхәмдүлилләһи” әйтер кәрәк. Донъя һүҙҙәрен хөтбәлә әйтеү мәкрүһ. Беренсе хөтбә фарыз, икенсеһе сөннәт.
Хөтбәлә 11 сөннәт бар: 1. Хөтбә алдынан “Әғүҙү” не әйтеү. 2. Хөтбәне хәмед менән, йәғни Аллаһ Тәғәләгә маҡтау менән башлау. 3. Аллаһыға ололау һүҙҙәре әйтеү. 4. Шәһәдәт, йәғни “Ләә иләәһә илләллааһу Мүхәммәдүр Расүүлүллааһ” тип әйтеү. 5. Салауат әйтеүҙе. 6. Хөтбәлә вәғәҙ йә тәзкир, йәғни Аллаһ Тәғәләнең һүҙҙәрен иҫкә төшөрөү булырға тейеш. 7. Ҡөръән уҡыу. 8. Ике хөтбә араһында аҙ ғына ултырып тороу. 9. Икенсе хөтбәлә хәмед-ҫәнәне, йәғни Аллаһ Тәғәләне маҡтау һүҙҙәрен һәм салауатты күп ҡабатлау булырға тейеш. 10. Доға уҡыу булырға тейеш. 11. Хөтбәләр ҡыҫҡа булмаҫҡа һәм тиҙ уҡылмаҫҡа тейеш.
саидил әййәм – көндәрҙең олоһо, батшаһы. Йома көн байрам көндәрҙән дә өҫтөн.
өлөшләтә Жәлил хәзрәт Фазлиевтың «Йөз дә бер вәгәзь» китабынан алынды һәм «Хөтбәләр» китабынан
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 09.03.2017 в 03:01, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 489
ДЕРБЁШКА ҠӘБЕРЛЕГЕ, Сейәлек мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы. 113—14 бб. ҡарай. ТР‑ҙың Аҡтаныш р‑ны Бүләк а. төньяҡ‑көнсығышта урынлашҡан. Дербёшка ҡасабаһы (хәҙ. көндә юҡ) исеме м‑н аталған. 1963 й. П.Н.Старостин тарафынан асыла һәм өйрәнелә, 1984—89 йй. Т.К.Ютина һәм Н.Л.Решетников тикшерә. Ҡурғанһыҙ ҡәберлектәргә ҡарай. 123 ҡәбер өйрәнелгән. Ҡәберҙәр рәт‑рәт булып төньяҡ‑көнбайыш — көньяҡ‑көнсығыш һыҙығы буйлап урынлашҡан була. Мәйеттәр һай тура мөйөшлө ҡәбер соҡорҙарына салҡан ятҡырып (ҡайһы берҙәре бөгәрләнгән килеш), баштары м‑н көньяҡ-көнбайышҡа ҡаратып, йөҙҙәрен көньяҡҡа, һирәгерәк көнбайышҡа бороп ерләнгән; өлкән кешеләрҙең ҡәбере балаларҙыҡынан тәрәнерәк урынлашҡан. Ҡәберҙәр араһында көл һауыттары, йылҡы һөйәктәре һәм тештәре һалынған соҡорҙар асыҡланған. Керамика бау йәки тешле штамп эҙҙәре м‑н биҙәлгән әүәләп яһалған түңәрәк төплө һауыттарҙан ғибәрәт. Ҡәбергә ш. уҡ бронза сикә суҡтары һәм һырғалар, тимер бысаҡтар, атламалар һәм ауыҙлыҡтар, быяла муйынсаҡтар һ.б. һалынған. 14 б. тәңкәһе табылған. Ерләүҙә мосолман йолалары элементтары күренә. Д.ҡ. материалдары Удмурт ун‑ты (Ижевск) фондтарында һаҡлана.
Г.Н.Гарустович
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Башҡортостан парашютсылары ике рекорд ҡуйҙы
Башҡортостан парашютсылары ике рекорд ҡуйҙы Фото: БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Минзәләлә Башҡортостан Республикаһы парашютсылары йыйылмаһы республиканың ойошторолоуына 100 йыл тулыуға арналған 15 way ҙур формация класында рекорд ҡуйҙы.
15 спортсы һәм һауала төшөрөүсе видеооператор самолеттан 4000 метр бейеклектә айырылды, ә яҡынса 2500 метр бейеклектә ирекле осошта 15 кеше сәскә һынын йыйҙы һәм был һынды 4 секунд тотоп торҙо. Һуңынан, өлкән спортсы командаһы буйынса һынды хәүефһеҙ таратып, бер-береһенән кәрәкле арауыҡҡа йыраҡлашып, парашюттарҙы асты һәм имен генә ергә төштө», — тир аңлаттылар республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
8 сентябрҙә команда һауала шундай уҡ һынға йыйылды һәм яңыһын төҙөнө.
Башҡортостан Республикаһы Парашют спорты федерацияһының Судьялар коллегияһы Башҡортостан Республикаһы ҡуйған «15 кешенән торған ҙур формация» һәм «15-way Sequential ҙур формация» рекордтарын теркәне», — тип өҫтәнеләр ведомствола.
http://www.bashinform.ru/news/1211822-parashyutisty-iz-bashkirii-ustanovili-dva-rekorda/


text:
Арал диңгеҙе
Ара́л диңгеҙе (Арал; ҡаҙ. Арал теңізі, үзб. Orol dengizi, Орол денгизи, ҡарағалп. Aral ten'izi, Арал теңизи) — Урта Азияла Ҡаҙағстан менән Үзбәкстан сигендәге ябыҡ тоҙло күл. 1960 йылдарҙан диңгеҙ кимәле (һыуының күләме) ҙур тиҙлектә кәмей башлай. Сәбәбе: уны һыу менән туйындырып тороусы Амударъя һәм Һырдаръя йылғаларының һыуын баҫыуҙарҙы һуғарыу өсөн алыу. 1989 йылда диңгеҙ ике айырым һыу ятҡылығына: Төньяҡ (Кесе) и Көньяҡ (Ҙур) Арал диңгеҙҙәренә айырыла. 2014 йылда Көньяҡ (Ҙур) Арал диңгеҙенең көнсығыш өлөшө тулыһынса кибә. Һайыҡҡанға тиклем Арал диңгеҙе дәүмәле буйынса донъяла дүртенсе[1] урынды биләгән була.
Йөкмәткеһе
Тарихи мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Элек тә Арал диңгеҙенең кимәле үҙгәреп торған. Уның төбө асылған урындарында ҡасандыр шунда үҫкән ағас ҡалдыҡтары табылған. Кайнозой эраһының уртаһында (21 млн йыл элек) Арал Каспий (Паратетис) менән тоташҡан булған. 1573 йылға тиклем Амударъя үҙенең Узбой тигән ҡулсаһы аша Каспийға, Турғай йылғаһы Аралға ҡоя.
XVI быуат аҙағында — XVII быуат башында диңгеҙ кимәле кәмеү һөҙөмтәһендә Барһакилмәҫ, Каскакулан, Козжетпес, Уялы, Бейектау, Возрождения утрауҙары яһала. Һырдаръяның тамаҡтары — Жанадаръя (1819 йылда) һәм Куандаръя (1823 йылда) Аралдың ҡушылдыҡтары булыуҙан туҡтай.
1848 йылда Ырымбурҙа «Константин» шхунаһы төҙөлә. Шул уҡ йылдың йәйенә шхунаны Һырдаръя тамағы эргәһендәге (Раимское) нығытмаға алып киләләр. 1849 йылда А. Бутаков етәкселегендә Аралды өйрәнеү буйынса тәүге фәнни экспедиция ойошторола. Аралға башлап рекогносцировка (алдан самалап тикшереү) үткәрелә. Тәрәнлеген үлсәйҙәр, Барса-Кельмес үтрауын тулыһынса төшөрөп алалар, яңы утрауҙар төркөмен асалар (Возрождение). Астрономик һәм метеорологик күҙәтеүҙәр яһала.Ҡыш мәлендә боҙ ятыу тарихы өйрәнелә, файҙалы ҡаҙылмалар өлгөһө йыйыла. 1850 йылда Диңгеҙ министрлығының гидрографик департаменты тарафынан Аралдың Диңгеҙ картаһы төҙөлә.
1852 йылда Раим нығытмаһына ҡоролмаған хәлдә «Перовский» һәм «Обручев» пароходтары килтерелә. Арал диңгеҙенә тәүге карап 1853 йылда төшөрөлә.
Арал диңгеҙен артабан өйрәнеүҙәр Урта Азия илдәрен яулап алыуға бәйле хәрби хәрәкәттәр менән бер үк мәлдә алып барыла, һәм унда Арал флотилияһы ла ҡатнаша. 1854 йылдың көҙөндә Арал верфы Раимадан Казалинскиға күсерелә. Арал хәрби флотилияһы хәүефһеҙлекте тәьмин итә, хәрби йөктәрҙе ташый, гидрографик эштәр башҡара. Барлыҡ пароходтар һәм ярҙамсы караптар, ҡоролмалар артиллерия менән ҡоралланған була. 1862 йылда Казалинскиҙа «Арал» и «Һырдаръя» тип аталған яңы пароходтар һыуға төшөрөлә.
1886 йылда А. Никольскый етәкселегендә — Аралдың көнъяғына, академик Лев Берг етәкселегендә диңгеҙҙең төньяғына экспедициялар ойошторола.Һөҙөмтәлә климаты, диңгеҙҙең үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы тураһында ярайһы ғына мәғлүмәттәр туплана. 1905 йылда Рәсәй сауҙәгәрҙәре Лапшин, Риткин, Красильников, Макеев үҙ кәмәләре менән балыҡсылыр берекмәһе төҙөй. Шуның нигеҙендә Аральскта «Хиуа» тигән акционер ойошмаһы барлыҡҡа килә, Аралда балыҡ тотоу кәсепселегенә башланғыс һалына.
XIX быуат — XX быуаттың уртаһы арауығында Аралдың кимәле үҙгәрмәгән тиерлек. 1950 йылдарҙа Арал майҙаны буйынса донъяла күлдәр араһында дүртенсе урын биләгән (68 мең км²); Оҙонлоғо − 426 км, киңлеге — 284 км, иң тәрән урыны 68 м булған.[2]
1930 йылдарҙа Урта Азияла һуғарыу каналдары төҙөлә башлай. 1960 йылдарҙан һуғарыу ҡоролмалары эшләү сикһеҙ көсәйеп, Арал ҙур тиҙлектә һайыға. 1960—1990 йылдар эсендә Үҙәк Азиялағы һуғарыла торған ерҙәрҙең майҙаны 4,5 млн-дан 7 млн гектарға тиклем арта. Төбәктә халыҡ хужалығының һыуға булған ихтыяжы йылына 60 км³-ҙан 120 км³-ға тиклем арта. Уның 90%-ы һуғарыуға тотонола, һәм күп осраҡта исрафлауға юл ҡуйыла.1961 йылдан Аралдың һайығыу тиҙлеге көсәйә барып, йылына 20 см-ҙан 80—90 см-ға етә.
1970 йылдарҙа Аралда 34 төр балыҡ булған. Уларҙың 20-нән артығырағы промысла әһәмиәтенә эйә булған. 1946 йылда Аралда 23 мең тонна балыҡ тотолған. 1980 йылда был күрһәткес 60 мең тоннаға еткән. Аралда Ҡаҙағстан яғынан 5 балыҡ заводы, 1 балыҡ консерваһы комбинаты, 45 балыҡ ҡабул итеү пункты булһа, Үзбәкстан (Ҡараҡалпаҡстан Республикаһы)яғынан — 5 балыҡ заводы, 1 балыҡ консерваһы комбинаты, 20-нән артыҡ балыҡ ҡабул итеү пункты була.
1989 йылда Арал ике һыу ятҡылығына: Төньяҡ (Кесе) и Көньяҡ (Ҙур) Арал диңгеҙҙәренә айырыла. 2003 йылға Аралдың өҫкө йөҙө -¼ өлөшкә, ә күләме 10 % тирәһенә ҡала. 1950—2000 йылдар арауығында абсолют тәрәнлеге 22 метрға кәмеп, 31 метрға ғына тороп ҡала. Балыҡ кәсепселеге Кесе Аралда ғына һаҡланып ҡалған, ә Ҙур Аралда һыуҙың тоҙо күплектән, балыҡтар бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан.
2001 йылда Возрождение утрауы ярымутрауға әйләнгән.
2003 йылға Көньяҡ Арал күле Көнбайыш һәм Көнсығыш өлөштәргә айырыла.
2008 йылда Аралдың Үзбәкстан яғындағы өлөшөнә нефть-газ ятҡылыҡтары эҙләп геологик тикшеренеү эштәре үткәрелә. Подрядчик — «ПетроАльянс» компанияһы, заказ биреүсе — Үзбәкстан хөкүмәте[3]. Һайлыҡта ике тораҡтың һәм мавзолей ҡалдыҡтары табылған[4].
Кердери мавзолейы сама менән XI—XIV быуаттарға ҡарай. Нисәмә йылдар 20 м тәрәнлектә ятҡан булған. XIV быуатҡа ҡараған Арал-Асар торағының ҡалдыҡтары табылған.
Экологик эҙемтәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Баҫыуҙарҙан Һырдаръя һәм Амударъяға кире килеп ҡушылыусы һыуҙар — күл төбөндәге пестицид һәм башҡа төр ағыуҙар һеңдергән ултырмаларҙың төп сығанағы ла инде (тоҙ менән ҡапланған 54 мең км² элекке диңгеҙ төбө). Тоҙ, ағыулы химикаттар, туҙандан торған буран 500 км-ға саңдау булып оса. Натрий гидрокарбонаты, натрий хлориды һәм натрий сульфаты һауа аша таралып ауыл хужалағы культураларының, үҫемлектәрҙең үҫешен тотҡарлап, бергәлектәрҙең юҡҡа сығыуына сәбәпсе булып тора.
2001 йылда Возрождение утрауы материк менән ҡушыла. Ул утрауҙа 1992 йылға тиклем хәрби биохимик лаборатория була. Унда бактериологик ҡорал — себер язваһы, туляремия, бруцеллёз, тағун (чума), тиф, сәсәк микроорганизмдары үрсетеп, шулай уҡ, ботулизм ағыуы етештереп хайуандарҙа тәжрибә үткәрәләр[5]. Әлеге мәлдә, ошо үлемесле микроорганизмдар һаҡланып ҡалып, саң-туҙан һәм кимереүселәр аша башҡа төбәктәргә таралыу хәүефе бар.
1950 йылдарҙан 2000 йылдарға тиклем Обь йылғаһы бассейнынан Арал бассейнына каналдар төҙөп һыу ташларға тигән әллә күпме проекттар тәҡдим ителә. Бының менән Арал яны төбәгендә иәтисадты (шулай уҡ, ауыл хужалығында ла), өлөшләтә Аралды терелтеп булыр ине тигән фекерҙәр әйтелә. Әммә ул проект бик ҡиммәт һәм Себер өсөн эҙемтәләре бик етди, тормошҡа ашырыу мөмкин булған хәл түгел.
Әлеге ваҡытта Каспийҙың бассейнынан Аралға канал төҙөп,Аралдың һәм ҡушылдыҡтарының төбөн таҙартып, диңгеҙҙе кире тергеҙергә тигән проект тәҡдим итәләр. Тик ундай төҙөлөш Ҡаҙағстандан территориаль сығымдар, Ҡаҙағстандан, Рәсәйҙән, Үзбәкстандан, Төрөкмәнстандан һәм башҡа Урта Азия илдәренән бик күп матди һәм интеллектуаль сығымдар талап итә.
2013 йылдың июнендә РФА-ның Океанология институты директорының урынбаҫары Петр Завьялов ултырыштарҙың береһендә Аралдың кибеүе әкренәйҙе тип белдерә. Тоҙлолоғо ныҡ юғары булыуға ҡарамаҫтан, унда үҙенә күрә яңы экосистема барлыҡҡа килгән. «Бик үҙенсәлекле, ләкин тере экосистема», — ти ғалим. Океанология институты үткәргән экспедициялар 40 төр фитопланктон, бик күп биомасса барлыҡҡа килтереүсе, башлыса бер төр ҡыҫаланан торған (Artemia parthenogenetica) зоопланктон барлығын асыҡлай.
Диңгеҙ акваторияһында (элекке ярҙарынан 100 км арауыҡта) климат континенталь булып бара: йәй ҡоро һәм эҫе, ҡыш оҙайлы һәм һыуыҡ. Кипкән диңгеҙ төбөнән тоҙло, химикатлы саңдау ел менән башҡа региондарға тарала.
Һайығыу сәбәпле Ҙур Аралдың тоҙлолоғо (10 тапҡыр тиерлек) артыу флора һәм фаунаның юҡҡа сығыуына килтергән[9]. Унда инде балыҡ промыслаһы юҡҡа сыҡҡан, порттары ябылған [10][11][12][13].
Экологик хәлдең хөртәйеүе арҡаһында Арал яны төбәгендә эшһеҙлек, балалар һәм әсәйҙәре араһында үлем күрһәткестәре үтә лә юғары. 1994—1997 йылдарҙа академик Чаржоу Абдиров Ҡараҡалпакстанда Арал диңгеҙе эргәһендәге халыҡтың экологик хәлен яҡшыртыу өҫтөндә эшләй. Шулай ҙа, Үзбәкстан яғынан диңгеҙҙең кибеүе көслөрәк. (Амударья һыуҙары диңгеҙгә барып етә алмай). Диңгеҙ урынында Аҡҡом сүллеге хасил булған (Аралҡом)[14][15].
Диңгеҙҙең кибеүе һөҙөмтәһендә, уның эргәһендәге төбәктең климаты үҙгәргән.
Элекке порттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Аральск (Ҡаҙағстан)
- Муйнаҡ (Үзбәкстан)
- Ҡаҙаҡдаръя (Үзбәкстан)
Элекке утрауҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Арал диңгеҙенең элекке утрауҙары:
- Возрождение
- Барһакилмәҫ
- Кокарал
Ҡултыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Арал диңгеҙенең ҡултыҡтары:
- Шевченко ҡултығы — Төньяҡ Аралдың өлөшө (Кесе Арал).
- Сарышыганак — Төньяҡ Аралдың өлөшө
- Бутаков ҡултығы — Төньяҡ Аралдың өлөшө.
- Тущибас — хәҙерге ваҡытта күл.
- Чернышёв ҡултығы — Көнбайыш Аралдың өлөшө
Шулай уҡ юҡҡа сыҡҡандары:
- Бозколь
- Аджибай
- Джилтырбас.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Аральское море
- ↑ Коротко об истории Приаралья
- ↑ Красный треугольник на Аральском дне.
- ↑ Аральская Атлантида
- ↑ Остров Возрождения: правда и домыслы об Аральском Полигоне
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Данные 2010 г. Аральское море
- ↑ Фонд защиты генофонда Приаралья > Эволюция Аральского моря
- ↑ 2001 йылғы мәғлүмәт
- ↑ Высыхание Аральского моря
- ↑ Возрождённый Арал-2006
- ↑ Кладбище кораблей (фотоальбом южной части Аральского моря, апрель 2010 года)
- ↑ Про маленьких любителей Арала (фотоальбом 2007 года)
- ↑ Аральское море практически уже уничтожено. Фото.
- ↑ Nukus city город в интернете
- ↑ Экологическая катастрофа Аральского моря
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Hydrobiology of the Aral Sea. Edited by Nikolay V. Aladin et al. Dying and Dead Seas: Climatic vs. Anthropic Causes. NATO Science Series IV: Earth and Environmental Sciences, Vol. 36. Kluwer, 2004.
- The Aral Sea Disaster. Philip Micklin in Annual Review of Earth and Planetary Sciences, Vol. 35, pages 47-72; 2007.
- The Young Man And The Sea. Gael Guichard. Steppe Magazine, steppe 3, pages 70-95; winter 2007. http://www.exacteditions.com/exact/browse/481/565/3772/2/73?dps=on
- Шило Н. А., Кривошей М. И. Причина исчезновения Арала найдена? // Наука в России. 1995. № 6. С. 85-87.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Аральское море // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- «Вслед за уходящим морем» (журнал «Наука и Жизнь»)
- Мониторинг падения уровня Аральского моря
- Аральское море в книге: А. Д. Добровольский, Б. С. Залогин. Моря СССР. Изд-во Моск. ун-та, 1982.
- Поэтапные космические снимки падения уровня Арала
- Экологические проблемы Аральского моря


text:
Башҡортостанда мәшғүлеккә ярҙам буйынса идара итеү комитеты ойошторолдо
Башҡортостанда мәшғүлеккә ярҙам буйынса идара итеү комитеты ойошторолдо Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостанда республика башлығы ҡарамағындағы Инвестиция мөхитен яҡшыртыу һәм экспортты үҫтереү буйынса йәмәғәт советының эшсе төркөмө — хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу һәм мәшғүлеккә ярҙам буйынса төбәк программаһын тормошҡа ашырыу буйынса идара итеү комитеты ойошторолдо. Башҡортостан башлығының тейешле бойороғо төбәктең рәсми хоҡуҡи-мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған.
Хөкүмәт премьер-министры урынбаҫары — Башҡортостандың ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры Евгений Гурьев идара итеү комитеты етәксеһе итеп тәғәйенләнде.
Идара итеү комитеты составында — Иҡтисади үҫеш министрлығы, Хеҙмәт министрлығы, Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау буйынса дәүләт комитеты, Башҡортостандың Үҫеш корпорацияһы, Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты, республиканың Фәндәр академияһы, Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, Ауыл хужалығы, Урман хужалығы, Мәғариф, Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте, Финанс министрлыҡтары, Мәғлүмәтләштереү һәм «Асыҡ Республика» системаһының эш итеүе мәсьәләләре буйынса дәүләт комитеты, шулай уҡ Сауҙа-сәнәғәт палатаһы һәм «Баштехинформ» республика ғилми-технологик һәм мәғлүмәт комплексы етәкселеге.
http://www.bashinform.ru/news/1090786-v-bashkirii-sozdan-upravlyayushchiy-komitet-po-podderzhke-zanyatosti/


text:
- Подробности
- Просмотров: 271
УЧАЛЫ СӘНҒӘТ ҺӘМ МӘҘӘНИӘТ УЧИЛИЩЕҺЫ, 1972 й. Учалы музыка уч‑щеһы булараҡ асыла, 2002 й. алып У.с.һ.м.у., 2012 й. — Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжы, 2015 й. С.Ә.Низаметдинов исеме бирелгән. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә түбәндәге һөнәрҙәр б‑са алып барыла: йыр сәнғәте, биҙәү‑ҡулланма сәнғәте һәм халыҡ кәсептәре, инструменталь башҡарыу, соц.‑мәҙәни эшмәкәрлек һәм халыҡ ижады, музыка теорияһы, хор м‑н дирижёрлыҡ итеү. Компьютер класы, китапханаһы, тамаша, 2 концерт, бейеү, хореография залдары, видео‑, фонотекаһы, художество оҫтаханалары, спорт базаһы, ятағы һ.б. бар. “Элегия” вокаль, ҡурайсылар, “Ҡойон” халыҡ бейеүҙәре, “Семёновна” һәм “Скоморохи” халыҡ инструменттары, скрипкасылар ансамблдәре; башҡ., урыҫ халыҡ инструменттары, тынлы, эстрада оркестрҙары; академия һәм башҡ. хорҙары эшләй. Уҡыу йорто м‑н Т.Х.Ғарипова һ.б. эшмәкәрлеге бәйле. 1,9 меңгә яҡын белгес әҙерләнгән (2009). Сәнғәт институты, Сәнғәт училищеһы, М.И.Глинка ис. Магнитогорск консерваторияһы, Салауат музыка колледжы, Силәбе мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһы м‑н хеҙмәттәшлек итә.
Д.А.Әбүбәкеров
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 572
ИГЕНСЕЛЕКТЕҢ ТУПРАҠ ҺАҠЛАУ СИСТЕМАҺЫ, тупраҡты эрозиянан һаҡлау б‑са үҙ‑ара бәйле ойоштороу, агротехник, урман‑мелиорация, гидротехник саралар комплексын ҡулланыуға нигеҙләнгән игенселек системаһы. БР‑ҙа һәр ауыл хужалығы зонаһы өсөн эшләнә. Һыу эрозияһына дусар булған тау‑урман зонаһында, төньяҡ‑көнсығыш урман‑дала зонаһында һәм төньяҡ урман‑дала зонаһында ауышлығы 5°күберәк булған ерҙәрҙә тупраҡ һаҡлаусы сәсеү әйләнештәре индерелә. Баҫыу сәсеү әйләнештәрендә тотош сәсеү культураларының, аралыҡлы культураларҙың һәм күп йыллыҡ үләндәрҙең тәҡдим ителгән сағыштырма ауырлығын иҫәпкә алалар. Һөҙәк ерҙәрҙә ер эшкәртеү битләүҙең тик арҡырыһына һыртлы йөҙөн һаҡлап үткәрелә. Был яҙын һыу ағыуын, эрозия процестарын кәметә. Ел эрозияһына дусар булған Урал аръяғы дала зонаһында, Урал алды дала зонаһында баҫыу һаҡлаусы урман һыҙаттары булдыралар, уларҙы өҫтөнлөк иткән елдәр йүнәлешенә арҡыры 300—400 м арала ултырталар; таҙа пар баҫыуҙары сәсеү әйләнешендә кулисалы (көнбағыш, шипкән һ.б.) булырға тейеш; тупраҡты, өҫтөндә ҡамыл ҡалдырып, яҫы төрән м‑н һәм кәҫен әйләндермәй (ҡара: Тупраҡты кәҫен әйләндермәй эшкәртеү) эшкәртәләр, был ҡышын ҡарҙың күберәк йыйылыуына, тупраҡтың әҙерәк туңыуына һәм яҙын яҡшыраҡ дымланыуына (ҡара: Ҡар тотоу) булышлыҡ итә. Тупраҡты яҫы төрән м‑н һәм кәҫен әйләндермәй эшкәртеү сәсеүлектәрҙең нығыраҡ ҡыйланыуына һәм тупраҡта нитратлы азоттың кәмеүенә килтерә, шуға күрә гербицидтар һәм азотлы ашламалар индерәләр. Көньяҡ урман-дала зонаһында тупраҡты һыуҙан һәм ел эрозияһынан һаҡлау алымдарын ҡулланалар. 20 б. 90‑сы йй. алып И.т.һ.с. бөтә а.х. зоналары хужалыҡтарында киң ҡулланыла. И.т.һ.с. фәнни өйрәнеү Баймаҡ тәжрибә-производство хужалығында (Д.Ю.Кириллова, Г.Н.Лысак һ.б.), Бөрө тәжрибә-производство хужалығында (Х.Ф.Әхмәров), Баймаҡ р‑нының “Йылайыр” с‑зында (Ю.П.Моряков), Ауыл хужалығы институтында (В.А.Кантюков, М.Ғ.Сираев һ.б.), Фёдоровка р‑нының “Пугачёв” с‑зында (Л.И.Сәлишев) һ.б. үткәрелә. Шулай уҡ ҡара: Игенселек.
Әҙәб.: Почвозащитная система земледелия /Н.Р.Бахтизин [и др.] Уфа, 1987; Сираев М.Г. Наука и практика землепашцев. Уфа, 2008.
М.Ғ.Сираев, Б.Т.Щербаков
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Криптовалюта ico өсөн план ч телеграмма многомиллиардный
Блокчейн хәбәр ебәрә телеграмма ебәреү планлаштырыла шифрланған үҙ-платформа һәм туған криптовалюта, һәм уның өсөн өҫтәмә түләү индереү сиктәрендә ч. Бер нисә сығанаҡ мәғлүмәттәре буйынса, һөйләшеү TechCrunch, "асыҡ телеграмма селтәрҙәре" (Т.) яңы буласаҡ, "өсөнсө быуын" юғары һөнәри оҫталыҡ менән блокчейн, һуң һәм bitcoin, һуңыраҡ, Юл һалыу эфириум.
Башланғыс тәңкәләр ебәреүеңде бик ҙур булыуы менән башҡарырға тәҡдим итә, йөҙҙәрсә миллион шәхси алдан килә башланы менән һатыла., бөгөнгө көндә эре береһе тип яһай, уның потенциаль Икос. Йәғни ихтыяжына бәйле, - тип урынынан МГО, яңы эш бара автозагрузка, Бөтә донъяла ҡулланылған телеграммалар алмашыу платформа бәйләнеш нығына.
Был система түләүҙәр ҡабул телеграмма ҙур криптовалюта доморощенные бойондороҡһоҙлоҡ алыу ине берәй банк йәки хөкүмәт — ни менән-нигеҙләүсеһе һәм генераль директоры Павел Дуров билдәле теләй һуң, предприятие үҙең өсөн нисек ҡабул һуңғы инвесторҙар, Рәсәй социаль селтәрҙә вконтакте. Был бер нисә сәбәп менән бәйләнеш буйынса уның тарихы ла яуап бирергә тырышты течкрунча Дуров.
Криптовалюта ҙур потенциалы эсендә киң таралған мессенджер.
Криптовалюта эсендә телеграмма менән туҡланыуына түләй, сара халыҡ-ара ҡулланыусылар сиге аша аҡса күсерергә мөмкин урап йыйып оҙатыу, шәхси аҡса күсереү тәртибе, һөҙөмтәлә өҫтәмә шифрлау, микроплатеж алып, уның юғары кредит картаһы һөйөүсе үҙе өсөн бик йыйыу, һәм күберәк. Телеграмма-был инде де-факто бәйле донъя берләшмәһе өсөн канал криптовалюта, үҙ йорттарын һәм тәңкәләрҙән яһалған натураль Блокчейн.
Криптовалюта тонна һатылған
Телеграмма аңлап, нисек тәрбиәләүгә ҡарап $500 дөйөм потенциаль һатып хаҡын алдан миллион ико ассортименты маркет. $3 млрд $5 млрд. Әммә, был һандың үҙгәреүе мөмкин тиклем МГО, мартта уҡ килеп ала.. Был һан мөмкинлеге был эште, бәлки, бөгөнгө көнгә шәхси күтәргәндән һуң, иң ҙур tezos крипто, өҫтөнән күтәрелә ул. $230 июль млн..
Предпродажный. ИКО-был инвестиция минималь сикте (ҡайһы берҙәре менән ташлама) ҙур инвесторҙар йәлеп итеү өсөн ('кит') берәмләп һатыу инвесторҙар алдындағы киң маркет. Йәмәғәтселек, ико ваҡ этапта арттырылды, ҡағиҙә булараҡ, буласаҡ азак, ҡойроғо оҙон булды, сөнки кешеләр, улар ҙур булмаған суммала инвестициялар. МГО институциональ инвесторҙар инвестиция әммә күңелендә ышаныс менән фронталь ваҡ.
Был кәм тигәндә бай инвесторҙар кәрәк предпродажный ала-ин $20 миллион, эске түңәрәк әгәр улар ситтә Дуров. Сығанағы-тип әйтә, реаль талап МГО фиатная валюта-н аҡш долларға һатыла., bitcoin йәки эфирға түгел, бөгөнгө көн кеүек һәм башҡа Икос.
Топ-компаниялары инвестиция кимәле ҡыҙыҡһыныу белдерҙе институциональ, Дуров әммә әйтеү өсөн, һаҡ булырға, улар ҡулаҡса ҡабул итә.. Бер фирмаһы, имеш-мимештәр буйынса, төркөмдәргә бүлеп үткәрергә мәжбүр предпродажный Mail.Ru (элек ДСТ), рус эмигранттары ойошторған Юрий Мильнер. Был һорауға яуап бирә алмай тарихы тураһында вәкилдәре беҙҙең дст. Ҡыҙыҡлы, Төркөм Mail.Ru был фонд, уларҙы тамамлаусыларҙан тыш, был компания һата үткәне дуров / VK.
Телеграмма Асыҡ Аңлап Селтәре
Блокчейн башлаған өр-яңы идеялар дуров, Телегр аша 180 төп ракеталар өсөн яғыулыҡ сифатында менән файҙаланыусыларҙың һәм телеграммаһын ҡабул форвард миллион криптовалюта биҙәй., һөҙөмтәле, икенсе ҡурсалаусыбыҙ криптовалюта, -ул шкала бар..
Китап аҡ телеграмма мәғлүмәттәре буйынса, күҙәтеүҙәр techcrunch өлөшө бар., криптовалюта тип атарға була ул "гр" немедленно һәм потенциаль күпләп ала алынды ҡулланғанда, ҡушымталарҙы менән бәйле булған ч телегр.
Сығанағы-тип әйткәндә, инфраструктура хәл итә децентрализовать берләштереү һәм үҙәкләштерелгән Дуров, сөнки тотош селтәре эшләй децентрализовать түгел, шулай тиҙер, тип, уларҙың ҡайһы бер элементтары булған үҙәкләштереү, шуға күрә, ни өсөн Телеграмма блокчейн үҙе хужа булырға тейеш.
Бәлки, бер атыуҙа үлтерә өсөн ике платформаларында күсеп децентрализовать telegram блокчейн зайцев. Ә эсендә тулы ҡанлы иҡтисадын булдырыу, шулай уҡ өҫтәмә криптовалюта, шулай уҡ дәүләт милли һәм был мөмкинлек менән уны ғәйепләргә, ғәйеп үҙәрендәге, иран кеүек, хәҙер ул тура 40% Иран араһында интернет-трафик, ләкин ваҡытлыса бикләүҙәрҙе араһында дөйөм милли хөкүмәткә ҡаршы протест булып.
Нескә сәйәси эквилибристика Телеграмма уйнай, үҙе файҙаланыусылар өсөн илдең һаҡларға тырыша., хөкүмәт отставкаһы өсөн ҡайһы бер каналы ябылды саҡыра, башҡа ваҡытта һаҡлау.
Wechat Була, Тик Крипто
С. Т, Криптовалюта эшләй телеграмма ебәрҙе-wechat оҡшай utils, - күпкә күберәк һәм өҫтәмә түләү механизмы сифатында шаблон буйынса күп ч ҡытай өсөн сығыш яһай..
Шул уҡ ваҡытта төрлө булыуы мөмкин. wechat хеҙмәттәр өсөн түләү бик тиҙ эшләй, ҡала үҙәкләштерелгән системаһы бик. Децентрализованный платформаһы, тәҡдим тотороҡлоҡто һәм хәүефһеҙлекте кеүек аласа ҙур то.
Сығанаҡтар раҫлауынса, тип телеграмма килгән телеграммалар һәм валюта валюта булараҡ файҙаланыусы үткәреү планлаштырыла. фиатной рөхсәт кошо.
Бар тирә-яҡ телеграммаларын шулай уҡ уны ойоштороусы булып эшләй экосистема, һәм бында уңайлыҡтар бот, эшләү сит тәҡдим итә. Ҡабат, бында тонна ала, теория., бөтә ята Эшләй килтерелгән телеграммаһынан.
Тонна эсендә
. 132 аҡ ҡағыҙ бите, Дүрт этаптарын планда күрһәтеү Телеграмма:
"Т-сервис" сит ырыу хеҙмәте өсөн майҙансыҡҡа әүерелде теләсә ниндәй мөмкинлектәр бирә, смартфон кеүек, дуҫлыҡ һәм интерфейс өсөн өҫтәмә децентрализованный смарт-контракт.
"ДНС Тонна" - был хеҙмәте өсөн иҫәп-хисап биреү буйынса исемендәге удобочитаемый, смарт-үҙәктәр селтәрен хеҙмәтләндереү һәм контракт. ДНС ТА МЕНӘН, децентрализовать хеҙмәтенә инергә мөмкин "тип ҡарарға веб-сайтында бөтә донъя селтәре".
"Түләү тонна" - платформалары өсөн был селтәре каналдары һәм микроплатеж микроплатеж. Өсөн файҙаланырға тырышыуҙары булһа уны "бото араһына хәбәрләшеү хеҙмәте файҙаланыусы башҡа мәғәнәләре һәм тапшырыу сынйырҙары отключены". Гарантиялары итеү системаһын нығытыу өсөн гарантия бирә, тип, был тапшырыу "хәүефһеҙ түгел кеүек, сылбыр буйынса килешеү".
"Блокчейн төҫтәр" булып торған оҫта сылбыры һәм 2 һыу-власть--оҙата блокчейн 92. Иң заметным ул аспект булып тора, йәғни эйә булып, уның "үрнәк сикһеҙ сегментирование" ҡаҙаныштары өсөн масштабируемость. Шулай итеп, Блокчейн тырышып та, мөмкинлегенә эйә булыр өсөн "һәм автоматик бүлергә ҡушылды, көсөргәнеш аҫтындағы үҙгәрә подстраиваться". Тиҙ тигәнде аңлата был яңы һәм блоктары булған генерироваться “оҙон сират транзакциялау сығымдарын кәметеү ярҙам булмау, түбән, әгәр, хатта, ниндәйҙер бер бик популяр платформой сервис менән ҡулланыу".
Шулай булып тора, уны "маршрут һалып етеҙ израильды гиперкуб" эшләнде, шул рәүешле, тип хатта хуплағандай блокчейн максималь тиҙлек ала, ул шул тиклем арта. Кол варианты буйынса протокол консенсус ирешергә мөмкинлеген иҫбатлап ҡараш 'Византий отказоустойчивость' , тиҙлек һәм тағы ла һөҙөмтәлелеге артыр. Шулай булғас, уны файҙаланыу һәм 2-се бүленгән регистрҙарын. Тимәк, теләһә ниндәй тоннаға арттырырға мөмкин өҫтөнән блогы яңы блоктар эшләйҙәр, уларға иҫбатлау өсөн, дөрөҫ булһа, кәрәкмәгән өсөн вилка. Башҡа һүҙ, Булырға ынтылып та 'самолечение'.
Ставка күләме динамикаһы блокчейн тонна өсөнсө быуын булыуын иҫбатлай нигеҙләнгән, бер нисә юғары дәрәжәле партия менән тәьмин отказоустойчивость. Шулай булғас, уны һаҡлау эшкәртеү идентификаторы, һәм түләү смарт-контракт. Сөнки, үҙ эшен асыу өсөн дәлилдәргә таянып эш урынынан тыш валюта өҫтәрәк, Яңы Телеграмма таянырға була, энергияны аҙ-криптовалюта коробление ысулын таба, оригиналь ысулын Биткоин.
Шунда дәғүәләргә, килешеүҙәр һаны күпкә һәләтле була ул., тирәләй 1 миллион секунд.. Башҡа һүҙ, шундай проекттарҙың береһе — берлин урамында проект- тик базаһында булдырылған 180 миллион кеше. Был яһай, уның 'межцепной' тип атала динамика менән сегментирование'.
Иҫәпкә Контроле
Шулай уҡ прояснять китап аҡтарған, дүрт процентҡа тәьмин грамм (200 миллион гр) телеграмма тотоу өсөн дүрт команда менән күсеү булған үҫеш осоро. Телеграммала шулай һаҡланған“, һәр хәлдә 52 проценты" криптовалюта грамм барлыҡ системаларҙың һәм, уны яҡлау һәм һаҡлау өсөн һығылмалы сауҙа спекулятив. Ҡалған 44 дәүләт һатып процент булған кеүек, сөнки һатыу һәм шәхси.
Telegram Валюта биржаһы һәм тышҡы эсендә ҡушымта ҡулланырға була котироваться.
Ваҡыты, хәүефһеҙлек коды йылдың беренсе кварталында был тышҡы телеграмма ебәрҙе., һуңынан тонна уйынсы. Бумажниктар ебәргән телеграммаларҙың береһендә 4 кварталына билдәләнгән 2018, ә т булдырыу-иҡтисад йүнәлешендә 1 кварталында башларға мөмкин. 2019. Ҡалған хеҙмәттәр q2 тонна кәрәк буласаҡ. 2019.
Был берләшмәләр ҡайһы бер крипто һаман ышанып та. “Мин ябай ғына тип уйлаған инек, был юлы генераль директоры телеграмма монетизация, төп.,"Палки әйтеп Джексон, иртә нигеҙ һала Догкоин криптовалюта.
План Телеграмма ИКО
Сығанағы techcrunch.com


text:
- Подробности
- Просмотров: 285
НЕФТЕКАМА БЫРАУЛАУ ЭШТӘРЕ ИДАРАЛЫҒЫ. Нефть һәм газ эҙләүһәм разведкалау, скважиналар (ш. иҫ. һыу скважиналары) төҙөү һәм ремонтлау, ситтәге үҙәктәрҙе быраулау (ш. иҫ. горизонталь йүнәлештә), скважиналар быраулау һәм ремонтлау өсөн ҡорамалдар һәм инструменттар етештереү м‑н шөғөлләнгән. 1970 й. “Башнефть” берекмәһенә ҡараған “Туймазабурнефть” тресының 3‑сөһәм 4‑се быраулау конторалары базаһында Н.б.э.и. булараҡ ойошторола, 1995 й. алып Өфө быраулау эштәре идаралығы составында: Нефтекама тәрән быраулау экспедицияһы, 1997 й. алып Нефтекама тәрән быраулау бүлексәһе, 1999 й. Нефтекама скважиналар быраулау, үҙләштереү һәм капиталь ремонтлау участкаһы. 2000 й., Краснохолмский быраулау эштәре идаралығы (1952 й. Ҡалтасы разведка быраулау контораһы булараҡ ойошторолған) м‑н берләшеп, “Башнефть” АНК филиалы — Н.б.э.и. итеп үҙгәртелә, 2002 й. алып ЯСЙ, 2011 й. ябыла. Составына 2 быраулау цехы, вышкалар монтажлау, скважиналарҙы үҙләштереү һәм капиталь ремонтлау, 2 прокат‑ремонт, автотранспорт, эреләтелгән скважиналар быраулау һәм капиталь ремонтлау цехы ингән. 2007 й. 1829 кеше эшләгән. “Башнефть” АНК филиалдары, “Белкамнефть” ААЙ (Ижевск ҡ.), “Стимул” ЯАЙ (Ырымбур өлк.) төп заказсылары булған. Пр‑тиела скважиналарҙы түбән әйләнешле (1977) һәм горизонталь (1991) быраулау; ситтәге үҙәктәрҙе быраулау (1996) технологиялары индерелгән. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орд. м‑н бүләкләнгән (1971). Пр‑тие м‑н Ҡ.Ғ.Ихин, И.Т. Серёгин, Ф.Х.Солтанғәлиев, Е.В. Столяров, Ф.Ф.Фәйезов, М.Ғ. Шәйҙуллин, А.Й.Әхмәтгәрәев һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
Н.М.Ризуанов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Конкур
Конку́р (франц. concours hippique — ат ярыштары) — конкур майҙанында билдәле бер тәртиптә, билдәле бер ҡатмарлылыҡта һәм бейеклектә урынлаштырылған ҡаршылыҡтарҙы еңеү буйынса ярышыу.
Конкур — ат спортының бик тамашалы төрө. Уңышҡа өлгәшеү өсөн спортсының һәм аттың ныҡышмалы һәм оҙайлы күнекмә үтеүе мөһим. Һыбайлы ҡыйыу, тәүәккәл, һиҙгер булырға, атҡа оҫта идара итергә тейеш. Аттың иһә бик ҡеүәтле булыуы, ҡаршылыҡҡа еткән мәлдә көслө этәрелеп, таһыллы һикерә белеүе, хәрәкәттәренең теүәллеге, ҡаршылыҡ өҫтөнән ырғып үткән һәм ергә баҫҡан саҡта тигеҙлек һаҡлай алыуы, һығылмалы булыуы зарур.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Конкур Францияла барлыҡҡа килгән тип һанала. XIX быуаттың 50-се йылдарында Париждағы аттар күргәҙмәһендә беренсе тапҡыр төрлө ҡаршылыҡтар аша һикереү буйынса ярыш үткәрелә, уны «конкур-иппик» тип атайҙар.
XIX быуаттың икенсе яртыһынан конкур-иппиктар — Бельгияла һәм Италияла, 1895 йылдан — Рәсәйҙә, шунан Германияла һәм Америкала үткәрелә башлай. Ҡыҫҡартып, конкур тип аталған был ярыштар Британ утрауҙарында ла тарала. Тиҙҙән конкур халыҡ-ара спортҡа килеп инә.
1900 йылда ат менән һикереү ярышы Париждағы II Олимпия уйындары программаһына индерелә.
1902 йылда Рәсәй конкурсылары тәү башлапТуриндағы халыҡ-ара ярышта ҡатнаша. Кавалергард полкы корнеты Александр Родзянко Туриндағы ярышта уңышҡа өлгәшә алмай, уның ҡарауы Рәсәйгә алдынғы ысулдарҙы алып ҡайта. 1910 йылда Рәсәйҙән ротмистр Бертрен Лондонда Канада кубогын яулай. 1911 йылда шунда уҡ Рәсәйҙән тағы бер ярышсы Король Георг V Кубогына лайыҡ була, ә 1912, 1913 һәм 1914 йылдарҙағы сағыу еңеүҙәре өсөн урыҫ конкурсыларына король Эдуард VII-нең күсмә алтын кубогы мәңгелеккә тапшырыла.
Ат спорты СССР-ҙа ла популяр була. 1952 йылда СССР йыйылма командаһы беренсе тапҡыр Хельсинкиҙағы Олимпия уйындарында ҡатнаша. Халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнашыу тәжрибәһе булмағанлыҡтан, команда арттан икенсе урынға ҡала. Конкур артабан да совет спортсыларына еңел бирелмәй. 1959 йыл сенсация килтерә: Парижда совет конкурсылары Милләттәр кубогына команда ярышында еңеп сыға. Был спортсылар Эрнст Шабайло, Андрей Фаворский, Владимир Распопов һәм Борис Лилов була. Лилов өҫтәүенә артистарса йөрөү стиле өсөн парижлыларҙың призы менән билдәләнә.
СССР-ҙың конкур командаһы (Виктор Асмаев, Вячеслав Чуканов, Николай Корольков, Виктор Погановский) 1980 йылғы Олимпия уйындарында еңә.
Күп йылдар эсендә тәүге тапҡыр 2004 йылда Олимпия уйындарында ҡатнашыу хоҡуғына Рәсәй конкурсыһы Владимир Туганов эйә була.
Конкур төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Конкур ярыштарының төрҙәре бик күп, мәҫәлән:
«Үҙ маршрутың» — һәр ҡатнашыусы ойоштороусылар тәҡдим иткән ҡаршылыҡтарҙы индереп үҙ маршрутын төҙөй.
«Көҙгө маршруты» — бер юлы ике һыбайлы ике майҙанда бер үк маршрутты үтә. Насарыраҡ һөҙөмтә менән үткәне уйындан сыға. Иң һуңғы булып ҡалған спортсы еңеүсе була.
«Ҡатмарлылыҡ арта барыу» — был төрҙә алты, һигеҙ йә ун ҡаршылыҡлы маршрут бирелә, ҡаршылыҡтар ҡатмарлаша бара. Һәр үтелгән ҡаршылыҡ өсөн мәрәй бирелә: беренсеһе өсөн — бер, икенсеһе өсөн — ике, өсөнсөһө өсөн — өс һ.б.
«Һунар паркуры» — ҡаршылыҡтар мәжбүри маршруттан тыш үтелә. Ярыш тураһындағы положениела бары тик ҡаршылыҡтарҙың бейеклеге һәм иҫәбе күрһәтелә. Бөтә ҡаршылыҡтарҙы иң ҡыҫҡа ваҡытта үтеп, иң әҙ штраф мәрәйе алған спортсы еңә.
«Стилле» — балдар һыбайлының эйәрҙә нисек ултырыуына, эш итеүенә, аттың техникаһына, парҙың бергә көйлө эшләүенә ҡарап бирелә.
«Ваҡыт нормаһына яҡынлашыу буйынса» — был төрҙә һыбайлы ойоштороусылар биргән ваҡыт нормаһына һыйырға тырышырға тейеш.
«Ырғыу көсө буйынса» — ырғыу көсө буйынса ярыш (пьюсанс) бер нисә гиттан тора, улар барышында һыбайлы маршрутты таҙа үтһә генә, сираттағы әйләнешкә эләгә. һәр гиттан һуң ҡаршылыҡты бейегәйтәләр, ярыш аҙағына ул 2,25 метрға етергә мөмкин. Ғәҙәттә дүрт гиттан һуң йомғаҡ яһала. Бер нисә һыбайлы бер төрлө мәрәй йыйған булһа, приз аҡсаһы улар араһында бүленә.
«Тиҙлекле, ҡабатлап ырғыулы классик конкур» — классик конкур ҡаршылыҡтарҙы еңеүҙә аттың һәм һыбайлының һәләттәрен асыҡлау маҡсатын ҡуя. Маршрутты таҙа һәм етеҙ үтеү иҫәпкә алына. Әгәр ике йә унан күберәк һыбайлы гитты бер төрлө һөҙөмтә менән үтһә, ырғыу тағы ла бер йә ике тапҡыр ҡабатлап үткәрелә һәм еңеүсе асыҡлана.
Ҡағиҙәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
FEI (Халыҡ-ара ат спорты федерацияһы) ҡағиҙәләренә ярашлы, конкур өсөн асыҡ арена майҙаны 3200 квадрат метрҙан да кәм булырға тейеш түгел. Иң ҡыҫҡа яғы 40 метрҙан кәм булмай. Пони өсөн конкур кәм тигәндә 2400 квадрат метрҙа үткәрелә. Ябыҡ конкур манежының майҙаны кәм тигәндә 1200 м² һәм минималь киңлеге 20 м була.
Тәнде яҙыу һәм күнегеү яланының майҙаны
Асыҡ күнекмәләр майҙанының минималь үлсәме — 15 м × 35 м. «Конкур Иппик» һәм ябыҡ биналарҙағы ярыштар өсөн яҙылыу һәм күнегеү яланының майҙаны кәм тигәндә 15 м киңлектәге 400 квадрат метр минималь майҙанлы була. Күнекмәләр яланында кәм тигәндә бер бейеклек һәм бер киңлек барьеры торорға тейеш.
Ҡыңғырау
Ҡатнашыусыларға хәбәр биреү өсөн ҡыңғырау ҡулланыла, мәҫәлән, сираттағы ҡатнашыусыға майҙанға сығырға әҙерләнеү тураһында:
- сығыш башланыуы тураһында сигнал
- сығыш яһаусыны туҡтатыу тураһында сигнал
- ҡатнашыусыны туҡтатҡандан һуң сығышын дауам итергә рөхсәт сигналы
- ҡатнашыусыны дисквалификациялау (оҙайлы зыңлау йә 3 тапҡыр һуғыу)
Әгәр ҡатнашыусы таҡтатыу сигналынан һуң туҡтамаһа йә тейешле сигнал булмайынса тороп сығышын яңыртһа, уның дисквалификацияланыуы ихтимал.
Флагтар
Барьер сиктәре буйлатып флажоктар ҡаҙап сығыла. Киңлекле ҡаршылыҡта кәм тигәндә ике ҡыҙыл һәм ике аҡ флажок торорға тейеш. Ҡатнашыусы һәр ваҡыт аҡ флагты — һулда, ҡыҙылын уңда ҡалдырып үтергә тейеш.
Сығыш яһау ваҡыты
Гит ваҡыты һыбайлы менән аттың старт һыҙығын аша үткәненән алып иҫәпләнә башлай һәм финиш һыҙығын киҫкәндә тамамлана.
«Ҡабатлап ырғыу»
Ике йә бер нисә ҡатнашыусы гитты берҙәй таҙа итеп һәм бер тигеҙ штраф мәрәйҙәре менән үтһә, улар тағы бер ҡыҫҡараҡ, ләкин бер-ике ҡаршылыҡ өҫтәлгән маршрутты үтергә тейеш була. Ҡабатлап үтеү маршрутында иң әҙ штраф мәрәйе алып, уны иң ҡыҫҡа ваҡыт эсендә үткән ҡатнашыусы еңеүсе тип табыла.
Маршрут
Старт һыҙығынан финиш флажогына тиклем үтелә торған дистанция маршрут тип атала. Үтеү тәртибенә ярашлы маршруттағы ҡаршылыҡтарға номер һуғыла, ҡатнашыусы маршрутты үҙе һайлай ала торған ярыш төрҙәрендә генә улай булмай.
Маршрутты күрһәтеү
Конкурҙа ҡатнашыусылар ҡаршылыҡтарҙың урынлашыу тәртибе менән танышһын өсөн уларға маршрут буйлап бер тапҡыр үтеү рөхсәт ителә. Ярыш яланына эш кейемендә инеү тыйыла. Спортсы ҡаршылыҡтар урынлашҡан грунт торошон ҡарай, ҡаршылыҡтарҙың үлсәмдәрен самалай ала.
Маршрутты төҙөүсе (курс-дизайнер)
Маршрутты төҙөүсе (курс-дизайнер) маршрутты һалғанда ҡатнашыусыларҙың да, тамашасыларҙың да мәнфәғәттәрен иҫәпкә ала. Ҡаршылыҡтар ат гитты таҙа үтерлек итеп теҙелергә тейеш. Маршрутты проектлағанда һәм ҡорғанда ҡатнашыусыларҙың әҙерлек кимәле иҫәпкә алына һәм ҡаршылыҡтарҙың ҡатмарлылығы шуға ярашлы итеп ҡорола. Ярыш башланырҙан ярты сәғәт элек маршрутты төҙөүсе маршруттың ентекле һыҙмаһын яланға сыға торған урынға мөмкин тиклем яҡыныраҡ итеп элеп ҡуйырға тейеш. Судьяларға ла һыҙманың күсермәләре тапшырыла.
«Конкурстан тыш»
Конкурсһыҙ ҡатнашыусы «конкурстан тыш» тип билдәләнә. «Конкурстан тыш» тигән ат һәм һыбайлы пары призға дәғүә итә алмай, үтелгән гит өсөн мәрәйҙәр башҡа класҡа йә ярышҡа күсерелә лә, иҫәпкә алына ла алмай. Конкурстан тыш ҡатнашыусыларға ҡабат ырғыу ҙа ҡатнашыу ҙа рөхсәт ителмәй.
Судьялар
Ҡатнашыусылар һаны 120-нән артмаһа, конкур ярышын өс судья хөкөм итә. Әгәр көнөнә 120-ләп гиттан артыҡ үтеләһе булһа, дүрт судья эшләй, 200 гиттан күберәк булыр тип күҙ алланһа, судьялар биштән дә кәм булырға тейеш түгел. Һыу ҡаршылығы булһа, өҫтәмә судья индерелә. Гиттар һаны 50-нән артмаһа, ике судья етә.
Судьяларҙы сәләмләү
Конкурҙа ҡатнашыусыларҙың һәр береһе судьяларҙы сәләмләргә тейеш. Ҡулдарҙы төшөрөп, баш эйеү хөрмәт күрһәтеүҙе аңлата. Каскеткалар эләктереп ҡуйылғанлыҡтан, баш кейемен сисеү талап ителмәй.
Конкур өсөн тәғәйенләнгән кейем
Ҡағиҙәләргә ярашлы, ат та, һыбайлы ла бөхтә булырға тейеш. Үҙ формаһы булған ассоциация ағзалары ярыш ваҡытында уның униформаһында булырға тейеш. Башҡа осраҡтарҙа ҡатын-ҡыҙ ҡатнашыусылар һыбай йөрөү өсөн редингот кейә. Ирҙәр аҡ галстук менән редингот кейә. Халыҡ-ара ярыштарҙа рединготтың төҫө һыбайлының ҡайһы илдән булыуына ишараларға мөмкин. Ирланд һыбайлылары, мәҫәлән, йәшелде кейә. Һаҡлыҡ каскаһын кейеү мәжбүри. Ҡамсы рөхсәт ителә, ләкин оҙонлоғо 750 миллиметрҙан артырға тейеш түгел. Һыбайлыларға шпорҙар ҙа рөхсәт ителә, тик осло остары аҫҡа һәм ситкә ҡарап торорға тейеш. Бынан тыш һыбай йөрөү кейеменән итек йә крага, бридж һәм күлдәк кейелә. Көн бик эҫе булһа, судьялар редингот кейеү мотлаҡ түгеллеге тураһында ҡарар сығара. Ямғыр яуһа, плащ кейергә рөхсәт итеүҙәре мөмкин.
Һикергәндәге хаталар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һикергәндә ҡаршылыҡҡа зыян килтерелһә йә ат һыулы канауға баҫһа, был хаталар теркәлә. Һайғау йә барьерҙың башҡа элементы бәреп төшөрөлөп, ҡаршылыҡтың бейеклеген йә киңлеген боҙған осраҡ та иҫәпкә алына. Бейеклек ҡаршылығын үткәндә аҫҡы һайғауҙың төшөүе хатаға һаналмай.
Маршрут һыҙмаһын боҙоу
Әгәр ярышта ҡатнашыусы ҡаршылыҡтарҙы эҙмә-эҙлекле тәртиптә үтмәһә, ул «маршрут һыҙмаһын боҙа». Был ҡатнашыусы дисквалификациялана.
Йығылыу
Гит барышында ат менән һыбайлының бер-береһенән айырылыуы йығылыуға һанала. Бөтә конкур ярыштарында ла йығылыу автомат рәүештә дисквалификацияға килтерә (айырым осраҡтарҙа — штраф мәрәйҙәренә).
Ваҡыт нормаһын ашып китеү
Гитҡа бүленгән ваҡыт нормаһын үтеп киткән ҡатнашыусыға ярыш ҡағиҙәһенә ярашлы штраф мәрәйҙәре тейә. Максималь һәм минималь рөхсәт ителгән ваҡыт була, һәм унан сығып киткән өсөн ҡатнашыусыға штраф мәрәйҙәре бирелә. Ваҡыт сиктәренә ике тапҡыр һыймаған һыбайлы ярыштан сығарыла.
Ырғыуҙан баш тартыу/Туҡтап ҡалыу
Аттың барьер алдында туҡтап ҡалыуы, шулай уҡ маршрутта вольт (әйләнеш) яһауы ырғыуҙан баш тартыу тип һанала. Халыҡ-ара ат спорты федерацияһы (FEI) ҡағиҙәләренә ярашлы, ат «туҡтап ҡалһа», һыбайлы-ат пары штраф мәрәйҙәре ала, ат өс тапҡыр ҡаршылыҡты үтеүҙән баш тартһа, дисквалификациялана.
Урап үтеү
Ат флажоктар араһынан ырғымайынса ҡаршылыҡты урап үтеп китһә йә маршруттың тейешле өлөшөн тулыһынса үтмәһә, был урап үтеү тип баһалана. Бының өсөн штраф мәрәйҙәре бирелә.
Ҡарышыу
Ат алға барыуҙан баш тартһа, был ҡарышыу була. Штраф мәрәйҙәре бирелмәй.
Күнегеүҙең тыйылған ысулдары
Конкурҙа ҡатнашыусылар өсөн атты бейегерәк ырғырға мәжбүр иткән ысулдар, мәҫәлән, күнекмә үткәндә атты юрамал аяғы менән һайғауға бәрелдереү, тыйыла. Әгәр ярышта ҡатнашыу өсөн ғариза биргән спортсы тыйылған ысулдар ҡулланһа, ул кәм тигәндә 24 сәғәткә ярышыуҙан мәхрүм ителә.
Штраф мәрәйҙәре
Маршрутты үткәндә яһалған хаталар өсөн штраф мәрәйҙәре яҙыла. Ярыштарҙың күбеһе Халыҡ-ара ат спорты федерацияһы (FEI йәки ФЕИ) ҡағиҙәләре буйынса үткәрелә. Уларға ярашлы, беренсе тапҡыр баш бирмәү йә баш тартыу = 4 штраф мәрәйе (ш. м.), икенсе баш тартыу — дисквалификация. Ат бер тапҡыр барьерҙы ауҙарһа йәки бер йә күберәк аяғы менән һыулы канауға баҫһа = 4 ш. м., ваҡыт нормаһынан сығып киткәндә норманан артҡан һәр 4 секунд өсөн = 1 ш. м. Ҡабат ырғығанда ваҡыт нормаһынан артҡан һәр секунд өсөн бер штраф мәрәйе бирелә. Ваҡыттың максималь нормаһынан сыҡҡан осраҡта һыбайлы һәм ат дисквалификациялана.
Ҡаршылыҡ төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Конкурҙа ат көсөнөң төрлө миҡдарын талап иткән төрлө ҡаршылыҡтар ҡулланыла.
- Арҡысаҡ
- Чухонец
- Ел ҡапҡа
- Стенка
- Тройник
- Канау
- Шлагбаум
- Джокер
- Оксер (брустар)
Йәнә системалар була. Улар бер нисә ҡаршылыҡты бер-береһенән бер/ике/өс темп алыҫлыҡта ҡуйып ҡорола. Ҡаршылыҡтар һанына ҡарап, системалар ике ҡатлы йә өс ҡатлы була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Барьеры кавалерийские // Хәрби энциклопедия (рус.) : в 18 т. / мөхәррир В. Ф. Новицкий һ. б.. — СПб. : И. Д. Сытин тов-һы, 1911—1915.


text:
Өфөлә 300-ләгән көрәшсе тхеквондо буйынса ярыштарҙа ҡатнашты
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфөлә тхэквондо буйынса асыҡ чемпионат һәм Башҡортостан беренселеге үтте. Ярыштар ИТФ төрө буйынса уҙғарылды һәм Башҡортостан спортсыларында ғына түгел, сиктәш төбәктәр: Татарстан, Удмуртия республикалары, Һамар, Свердловск һәм Ырымбур өлкәләре көрәшселәренда лә ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Республиканың Тхэнвон-До (ИТФ) федерацияһы ярыш һайын байтаҡ ҡатнашыусылар йыя. Был юлы ла «Нефтсе» спорт комплексы залына 300-ләгән спортсы йыйылды.
Турнирҙы ойоштороусылар йыл һайын уны мөмкин тиклем конкурентлы итергә тырыша. Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән спортсыларҙың ҡатнашыуы ярыштарға сифат өҫтәй. Нәҡ ошо шарттарҙа оҫталыҡ һәм тәжрибә үҫә. Спортсының бурысы – мөмкин тиклем уңышлы сығыш яһау һәм миҙал яуларға тырышыу. Кемгәлер асыҡ чемпионат һәм Башҡортостан беренселеге – спорт карьераһында беренсе баҫҡыс, ә ҡайһы берәүҙәр өсөн – киләсәктә артабанғы үрҙе алыу өсөн үҙеңде хәрби шарттарҙа һынап ҡарау мөмкинлеге ул.
Был ярыштар үҙеңде һынап ҡарау, республиканан Евразия ярыштарында лайыҡлы сығыш яһау өсөн әҙерлек кимәлен баһалау мөмкинлеге бирә, тип билдәләне тхэквондо буйынса Башҡортостан йыйылмаһы ағзаһы Шахбоз Хаджаев.
«Беҙ Өфөлә 14-17 майҙа Спорт һарайында үтәсәк беренсе Евразия уйындарына спортсылар һайларға тырышабыҙ. Шулай уҡ Тхэвондо-До федерацияһы унда тулы составта ҡатнаша. Беҙҙең спорт төрөн был ярыштарҙа бөтөн матурлығында күрһәтербеҙ тип уйлайым», – тине Башҡортостандың Тхэквон-До федерацияһы президенты Руслан Нәбиуллин.
Хәрби сәнғәттәр буйынса Евразия уйындарында иң яҡшылар сығыш яһарға тейеш. Әлегә Федерацияға Өфө турниры һөҙөмтәһе буйынса Башҡортостан йыйылмаһы составын уйларға кәрәк була. Рәсми булмаған команда зачетында хужалар беренсе булды. Бер аҙ кәм наградаларҙы Нефтекаманан һәм Ҡалтасы районынан тхэквондо менән шөғөлләнеүселәр яуланы.
http://www.bashinform.ru/news/1131640-v-ufe-okolo-300-boytsov-prinyali-uchastie-v-sorevnovaniyakh-po-tkhekvondo/


text:
- Подробности
- Просмотров: 358
ОЛО ЮРМАТАУ, Ю р м а т ы, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Белорет р‑ны буйлап Оло Нөгөш һәм Бәләкәй Берәтәк йй. (Нөгөш й. басс.) араһында субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 10 км, үҙәк өлөшөнөң киңлеге яҡынса 6 км, абс. бейеклеге 857 м (Оло Юрмаш тауы). Һырт Оло Нөгөш й. ҡушылдыҡтарының уйһыулыҡтары һәм үҙәндәре м‑н йырғыланған. Түбәһе яйла һымаҡ, унда ике түңәрәк суҡаҡ бар, көньяҡ һәм төньяҡ‑көнбайыш өлөшө текә. Урта рифейҙың егәлгә свитаһына ҡараған кварц ҡомташтарынан, конгломераттарҙан, алевролиттарҙан, һәүерташтарҙан тора. Көнсығыш битләүҙәренең ландшафы аҡһыл һоро урман тупрағындағы ҡайын, уҫаҡ, ҡарағас урмандарынан, көнбайыш битләүҙәре ҡарағай урмандарынан ғибәрәт. Түбәләрен һәм төньяҡ армыттарын тау болондары биләй.
И.М.Япаров
Тәрж. И.М.Япаров


text:
“Табын”ға яҙылығыҙ һәм бүләктәр отоғоҙ!
24 сентября 2016 йыл | Матбуғат
Хөрмәтле гәзит уҡыусылар! 2017 йылдың беренсе яртыһына гәзитебеҙгә яҙылыу хаҡтары хаҡында хәбәр иткәйнек инде.
"Табын” гәзитенә 6 айға яҙылыу хаҡы 761 һум 16 тин. Пенсионерҙар өсөн 690 һум 6 тин. Тотош бер йыллыҡҡа яҙылыусылар өсөн 15 процент ташлама яһалып, хаҡ 1380 һум 07 тин тип билдәләнде. Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары өсөн ташлама ҡаралған: улар 6 айға 632 һум 58 тингә, ә тотош бер йылға 1265 һум 21 тингә яҙыла ала.
Красноусолда йәшәүселәр редакцияның реклама бүлегендә "Табын”ға яҙыла ала (альтернатив яҙылыу). Был осраҡта гәзитте һеҙгә Ғафури мәғлүмәт үҙәге хеҙмәткәрҙәре таратасаҡ һәм 6 айға гәзит өсөн ни бары 612 һум түләргә кәрәк буласаҡ.
"Табын” гәзитенә 6 айға яҙылыу хаҡы 761 һум 16 тин. Пенсионерҙар өсөн 690 һум 6 тин. Тотош бер йыллыҡҡа яҙылыусылар өсөн 15 процент ташлама яһалып, хаҡ 1380 һум 07 тин тип билдәләнде. Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары өсөн ташлама ҡаралған: улар 6 айға 632 һум 58 тингә, ә тотош бер йылға 1265 һум 21 тингә яҙыла ала.
Красноусолда йәшәүселәр редакцияның реклама бүлегендә "Табын”ға яҙыла ала (альтернатив яҙылыу). Был осраҡта гәзитте һеҙгә Ғафури мәғлүмәт үҙәге хеҙмәткәрҙәре таратасаҡ һәм 6 айға гәзит өсөн ни бары 612 һум түләргә кәрәк буласаҡ.
Баҫыу эштәре көндәлеге
24 сентября 2016 йыл | Яңылыҡтар, Ауыл хужалығы
Ямғырҙар туҡтамай яуып тороуға ҡарамаҫтан, ауыл хужалығы эшсәндәре һәр аяҙ сәғәтте етештереүсәнле файҙаланып ҡалырға тырыша.
Баҫыуҙарҙа ужым культуралары сәсеү дауам итә, әлеге көнгә барлығы 3500 гектарҙан ашыу сәселгән. Уңышы йыйып алынған баҫыуҙарҙың 95 проценты туңға һөрөлгән.
Баҫыуҙарҙа ужым культуралары сәсеү дауам итә, әлеге көнгә барлығы 3500 гектарҙан ашыу сәселгән. Уңышы йыйып алынған баҫыуҙарҙың 95 проценты туңға һөрөлгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 512
БЕЛОРЕТ МЕТАЛЛУРГИЯ КОЛЛЕДЖЫ, 1933 й. металлургия техникумы булараҡ нигеҙ һалына, 1992 й. хәҙ. статусын ала. 2010 й. колледж составына Белорет һөнәрселек лицейы №25 инә. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә иҡт. һәм бухгалтерия иҫәбе, металдарҙы баҫым аҫтында эшкәртеү, металдарҙы өйрәнеү һәм термик эшкәртеү, сәнәғәт ҡорамалдарын монтажлау һәм техник файҙаланыу, хоҡуҡ белеме, электр һәм электромеханик ҡорамалдарҙы техник файҙаланыу һәм хеҙмәтләндереү һөнәрҙәре б‑са алып барыла. Китапханаһы, дөйөм ятағы, уҡыу-производство оҫтаханалары бар. 17 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән (2011), улар араһында И.А.Аверьянов, Ғ.И.Баймырҙин, В.А.Кулеша, Ф.Ҡ.Сөләймәнов, Р.Г.Хазанкин.
Ғ.К.Хөбөтдинов
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 468
АРТЫШ ВУЛЬПИЦИДАҺЫ (Vulpicida juniperinus), пармелия һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған лишайник төрө. Талломы япраҡ һымаҡ, аныҡ булмаған формала, киңлеге 4—5 см, асыҡ һары төҫтә, үҙәгендә субстратҡа тығыҙ беркетелгән, ирекле күтәрелеүсән өлөшсәләр м‑н. Өлөшсәләре бер аҙ тармаҡлы, ситтәре тулҡынлы. Талломдың өҫкө яғы шыма йәки бер аҙ йыйырсыҡлы‑бөрмәле, тоноҡ, пикнидиялы. Аҫҡы ҡатламы тарҡау һарғылт гиф ептәре (ризин) м‑н. Талломдың үҙәге асыҡ һары. Апотецияларының (йыш барлыҡҡа килә) диам. 8 мм тиклем, көрән ялтыр дискылы һәм сите асыҡ һары йыйырсыҡлы‑тешле. Себер артышының олондарында һәм ботаҡтарында үҫә. Көньяҡ Урал ҡурсаулығы тауҙарында осрай. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
С.Е.Журавлёва
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
Рөстәм Хәмитов үҫемлекселек буйынса Шишмә селекция үҙәгендә булдыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов үҫемлекселек буйынса Шишмә селекция үҙәгендә булды
Рөстәм Хәмитов үҫемлекселек буйынса Шишмә селекция үҙәгендә булдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
18 июлдә эш сәфәре барышында Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов үҫемлекселек буйынса Шишмә селекция үҙәгенең эше менән танышты.
Үҙәк селекция һәм орлоҡсолоҡ өлкәһендә Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө федераль тикшеренеү үҙәге Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының тәжрибә үткәреү базаһы булып тора. Ул ауыл хужалығы культуралары сорттарын һәм гибридтарын уйлап сығарыуҙа һәм уларҙы етештереү технологияларын әҙерләүҙә һәм индереүҙә махсуслашҡан.
Үҙәк етәксеһе Әнүәр Шакирйәнов Рөстәм Хәмитовҡа майлы һәм юғары аҡһымлы культуралар селекцияһы буйынса башҡарылған эш хаҡында һөйләне. Республика Башлығына күрһәткән тәжрибә диләнкәләрендә күптән «таныш», республика өсөн ғәҙәти булған борсаҡты һәм етенде, шулай уҡ сағыштырмаса яңы – сояны, рапсты, крамбены һәм башҡаларҙы үҫтерәләр. Үҙәк ғалимдары был культураларҙың төбәктең тәбиғәт һәм тупраҡ шарттарына яраҡлашыу мөмкинлеген, уларҙың урындағы ауырыуҙарға һәм зыян килтереүселәргә ҡарата тотороҡлолоғон өйрәнә.
Шулай уҡ төбәк етәксеһенә бөртөклө культураларҙың: арыштың, бойҙайҙың, тритикалдең селекцияһы тураһында һөйләнеләр. Башҡортостан селекцияһында иң мөһим ҡаҙаныштарҙың береһе илебеҙҙә генә түгел, унан ситтә лә киң билдәле донъяла тәүге ҡыҫҡа һабаҡлы «Сулпан» ужым арышы сорты булды. Бөгөн ошо сорт нигеҙендә республика ғалимдары Башҡортостанда һәм күрше төбәктәрҙә киң үрсетелгән яңы ужым арышын сығарған. Күп йылдар дауамында ужым бойҙайы селекцияһы буйынса эш алып барыла.
Әнүәр Шакирйәнов һүҙҙәренсә, үҙҙәрендә яҡшы баһа алған бөртөклө, ҡуҙаҡлы һәм мал аҙығы культураларының күп кенә сорттары Башҡортостан селекцияһы сорттарынан ҡалыша, сөнки урындағы шарттарға әҙерләнмәгән. Үҙебеҙҙең һәм башҡа тәбиғәт зоналарынан индерелгән төрҙәрҙе һынау – селекция үҙәгенең төп бурыстарының береһе. Әле ғалимдар Австралияла, Чехияла, Белоруссияла һәм башҡа алыҫ һәм яҡын сит илдәрҙә сығарылған культуралар менән эшләй.
Эш сәфәре барышында Рөстәм Хәмитов үҙәк ҡаҙаныштары менән генә түгел, уларҙың артабанғы үҫешенә ҡамасаулаған ҡыйынлыҡтар менән дә ҡыҙыҡһынды. Ғилми үҙәктең матди-техник базаһын нығытыу һәм йәш ғалимдарҙы йәлеп итеү кәрәклеге фекер алышыу үҙәгендә булды.
Бөгөн Башҡортостанда орлоҡсолоҡ тармағын тергеҙеү ихтыяжы киҫкен тора, республика аграрийҙары 20-40 йыл элек уйлап сығарылған технологиялар менән файҙалана. Шуға төбәк етәкселеге селекция үҙәгенә ҡуйған тағы ла бер бурыс – ауыл хужалығы етештереүселәре менән тығыҙ бәйләнеш булдырыу һәм конкуренция һәләтлеген арттырыу.
- Минең өсөн был лабораторияның нисек эшләүен, бөгөн ниндәй кимәлдә булыуын һәм был тармаҡтың икенсе һулыш һәм киң ҡолас алыуы өсөн нимә кәрәклеген күреү һәм аңлау бик мөһим ине, — тине Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Башлығы төбәктә селекциянан һәм орлоҡсолоҡтан ауыл хужалығы продукцияһын етештереүгә тиклем бөтә агроетештереү тармаҡтарын үҫтереү кәрәклеген айырым билдәләне. Берләштерелгән, шул иҫәптән ғилми асыштар йәлеп итеү менән эш миҫалдары төбәктә бар. 2018 йылдың мартында «Башҡортостандың элиталы орлоҡтары» ауыл хужалығы кооперативы ойошторолдо. Ул бойҙайҙың, арыштың һәм мал аҙығының селекция сорттары орлоҡтарын үрсетеү һәм һатыу өсөн республика ауыл хужалығы предприятиеларын һәм фермерҙарын берләштерҙе. Аграрийҙарға сәсеү материалын Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө федераль тикшеренеү үҙәге Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты бирә. Шул рәүешле ғилми асыштарҙы коммерциялаштырыу ирешелә.
http://www.bashinform.ru/news/1187544-rustem-khamitov-posetil-chishminskiy-selektsionnyy-tsentr-po-rastenievodstvu/


text:
Юлиан стиле— Александрия астрономдары эшләгән һәм Юлий Цезарь тарафынан б.э.т. 45 ғәмәлгә керетелгән календарь.
Юлиан календары иҫкерген Рим календары урынына ҡабул ителә.
Был календарҙа йыл 1 ғинуарҙан башлана, был көндә б.э.т. 153 йылда һайлап ҡуйылған консулдар вазифаларын үтә башлаған.Йыл иҫәбен б.э.т. 45 йылдың 1 ғинуарҙан иҫәпләргә Римдә Юлий Цезарь башлап ебәрә. Был тарихҡа Юлиан календары булып кереп ҡала. 325 йылда Юлиан календарын Византия ҡабул итә. Юлиан стиле буйынса бер йылда 365,25 тәүлек бар тип иҫәпләнгән. Йыл 365 көндән тора, дүрт йылға бер килгән кәбисә йылы 366 көндән тора.


text:
- Подробности
- Просмотров: 306
РОМАНОВТАР, баярҙар нәҫеле, батшалар (1613 й. алып), императорҙар (1721—1917) фамилияһы. Нәҫелде башлап ебәреүсе — Никита Романович Захарьин-Юрьев (?—1586). 16 б. аҙ. — 17 б. башында Өфөлә һөргөндә кенәз А.А.Репнин м‑н бергә ш. уҡ Иван Р. була. Р. нәҫеленә ш. уҡ ҡарағандар: Пётр Алексеевич Р. (ҡара: Пётр I), Рәсәй императоры. Башҡорт ихтилалын (1704—11) баҫтырыуға етәкселек иткән. 1708 й. адм.‑терр. реформа үткәреү инициаторы була, уның һөҙөмтәһендә Башҡортостан терр‑яһында ("Өфө провинцияһы ойошторола; Александр Павлович Р. (ҡара: Александр I), Рәсәй императоры. 1824 й. сент. Рәсәй буйлап сәйәхәт иткәндә Башҡортостанда булып китә; Александр Николаевич Р. (ҡара: Александр II), Рәсәй императоры. Реформалар (19 б. 60—80‑се йй.) үткәреү инициаторы. 1837 й. июнендә Ырымбур, Силәбе ҡҡ., Златоуст (Косотур) заводында һ.б. урындарҙа була; Николай Александрович Р. (ҡара: Николай II), Рәсәй императоры. 1891 й. июлендә ағаһы Михаил Александрович Р. м‑н берлектә Орск ҡ. Ырымбур губ. Орск өйәҙе башҡорттары делегацияһы м‑н осраша, 1904 й. июнендә Николай II Өфөгә һәм Златоуст ҡ. килә. Февраль революцияһы осоронда 1917 й. 2 мартында тәхеттән баш тарта. 1918 й. 17 июлендә Екатеринбург ҡ. ғаиләһе м‑н бергә атыла. 1998 й. 17 июлендә РФ хөкүмәте ҡарары б‑са батша ғаиләһе ҡалдыҡтары С.‑Петербургта ҡайтанан ерләнә, 2000 й. Николай II ғаиләһе Урыҫ православие сиркәүе тарафынан изгеләр рәтенә индерелә.
Г.В.Мордвинцев
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
ИҒЛАНДАР / Конкурстар / Яңылыҡтар / Бәпембә
«Бәпембә — 2017»
«Бәпембә — 2017» III Республика балалар шиғриәте фестивале һөҙөмтәләре: ГРАН-ПРИ: Айгөл СӨЛӘЙМӘНОВА — Бөрйән районы Әбделмәмбәт мәктәбе.
I урындар: Илһам ШӘФИЕВ — Ғафури районы Красноусол башҡорт гимназияһы; Шатморат МУЛЛАҒОЛОВ, Ирхан ҮТӘБАЕВ — Бөрйән районы Әбделмәмбәт мәктәбе; Аделина ХАММАТОВА — Учалы районы Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол мәктәбе; Айзилә МОСТАФИНА — Сибай ҡалаһы "Ирәндек” лицейы; Линара ФӘТҠУЛЛИНА — Өфө ҡалаһы, Рәми Ғарипов исемендәге башҡорт гимназияһы.
II урындар: Әлмирә ӘСФӘНДИӘРОВА— Ауырғазы районы Төрөмбәт урта мәктәбе; Әлиә ХИСАМОВА , Элина УРМАНШИНА — Ғафури районы Красноусол башҡорт гимназияһы; Алтынай ҒӘРИФУЛЛИНА — Бөрйән районы Әбделмәмбәт мәктәбе;
Азалия ҒАЙСИНА, Зарина НАСРЕТДИНОВА — Асҡын районы Сураш мәктәбе; Азамат ЙӘНБИРҘИН — Бөрйән районы Әбделмәмбәт мәктәбе.
III урындар: Нургиз КӨМӨШБАЕВ — Бөрйән районы Әбделмәмбәт мәктәбенең Килдеғол филиалы; Илмира ҠОТОВА, Алһыу АҪЫЛБӘКОВА — Ғафури районы Красноусол башҡорт гимназияһы; Флүзә САРАЙШИНА — Асҡын районы Сураш мәктәбе;
Артур ВӘЛИЕВ, Аделина БУЛАТОВА— Туймазы ҡалаһы, 2-се урта мәктәп.
МАХСУС БҮЛӘК АЛЫУСЫЛАР: Илшат ҠОТОВ, Баязит РӘХМӘТУЛЛИН, Элвина ҠОЛМАНОВА, Лиана МЫРҘАБАЕВА — Ғафури районы Красноусол башҡорт гимназияһы; Сынтимер БИЛАЛОВ — Бөрйән районы Әбделмәмбәт мәктәбе; Әминә МЫРҘАБАЕВА — Ейәнсура районы Ибрай мәктәбе.


text:
Ишембай
Ишембай ҡалаһы — Башҡортостандың республика әһәмиәтендәге ҡалаһы. Өфөнән көньяҡ йүнәлештә 160 саҡрым алыҫлыҡта, Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан[1]. Ишембай районының административ үҙәге.
Йөкмәткеһе
Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
- 1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
- 1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
- 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
- Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
- 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
- Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
- 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
- Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
- 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
- Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
- 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
- Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
- 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
- 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
- Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
- 1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.
Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дим–Ишембай–Төйлөгән (Куйбышев тимер юлы, Башҡортостан Республикаһы территорияһы буйлап 312 км). Дөйөм йүнәлеше – көнбайыштан көнсығышҡа. Өфө, Ҡырмыҫҡалы, Ауырғазы, Ғафури, Стәрлетамаҡ, Мәләүез, Көйөргәҙе р ндары аша үтә. 1936 й. Дим–Ҡарлыман–Ишембай линияһы (173 км) төҙөлә, 1951 й. уға Аллағыуат–Күмертау–Төйлөгән линияһы (153 км) ҡушыла. Дим–Ҡарлыман участкаһы электрлаштырылған (1977).
Ҡаҙаныштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Ватан алдындағы хеҙмәттәре, фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә күрһәткән батырлығы, хеҙмәт ҡаһарманлығы өсөн, һәм Икенсе донъя һуғышы тамамланыуға 71 йыл тулыу уңайынан» Дәүләт-ара герой-ҡалалар союзы президиумы ҡарары менән 2016 йылда Ишембайға «Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм дан ҡалаһы» тигән халыҡ-ара маҡтаулы исем бирелде[2].
Гәзит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Торатау» — Ишембай районы һәм ҡалаһының ижтимағи-сәйәси гәзите. 1932 йылдан нәшер ителә. Баҫманың рәсми сайты: http://gazeta-toratay.ru/.
Күренекле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихта эҙен ҡалдырған шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ишембай Аҡбирҙин (1771 − 1831) — Нуғай даруғаһы Юрматы волосы йөҙ башы, Ишембай ауылына (хәҙер Ишембай ҡалаһы) нигеҙ һала;
Советтар Союзы Геройы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, академик[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хәмиҙуллин Әҡсән Абдрахман улы (1928-2000) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971 г.), быраулаусы, "Ишембайнефть" НГДУ-һы мастеры (1952-1987);
- Сайранов Садиҡ Уйылдан улы (15 май 1917 — 21 октябрь 1976) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945), «Алтын Йондоҙ» миҙалы (24.03.1945), Ленин ордены (24.03.1945) менән бүләкләнгән;
- Хәлилов Венер Рамаҙан улы (1939-2004) - КПСС-тың XXV, XXVI съездары делегаты, Дәүләт Думаһы, Башҡортостан Юғары Советы депутаты, Рәсәй сәйәсмәне, йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-академик, профессор, хәҙерге Ишембай ҡалаһының Иҫке Ишембай биҫтәһендә тыуған.
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фирҙәүес Бәширова (14.10.1945), Татарстанда йәшәгән башҡорт шағиры, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1997 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Татарстан Республикаһы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе (2002). Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2005).[3].
- Ғүмәров Рафиҡ Абдрахман улы () - дәүләт эшмәкәре, КПСС-тың Сибай ҡала комитетының беренсе секретары, "Ишембайнефть" НГДУ-һы начальнигы урынбаҫары, Ишембай ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе (1992 й.), Ишембай ҡалаһының Смаҡай биҫтәһендә тыуған;
- Ғүмәрова Сәриә Ибраһим ҡыҙы () - табип-невролог, Ишембай ҡала үҙәк хәстәханаһының неврология бүлексәһе мөдире, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы, Ишембай ҡалаһының Смаҡай биҫтәһендә тыуған;
- Ишембаева Хәжәр Сәғит ҡыҙы (1908—1991) — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1933 й.), Колхозсыларҙың I Бөтә Союз съезы делегаты, Өфө ҡалаһы Киров районының I саҡырылышы Советы депутаты (1936 й.), Өфө ҡалаһының II саҡырылышы Советы депутаты (1939 й.);
- Йосопова Миңлехаят Мөхәмәтсәғит ҡыҙы (Хаят Сәғит ҡыҙы) (1950), журналист, "Торатау" гәзитенең беренсе мөхәррире, ҡала Советы депутаты (1991-1995), ҡала Советы рәйесе урынбаҫары (1992-1995), "Юрматы" һәм "Юрматы ере" милли хәрәкәтен башлап йөрөүселәрҙең береһе (1989 йылдан алып), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (1999), Ишембай ҡалаһының Иҫке Ишембай биҫтәһендә тыуған;
- Ҡотлогилдин Наил Закир улы (20.09.1946), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1999—2003 йылдарҙа «Салауатнефтеоргсинтез» берләшмәһенең генераль директоры. 2003—2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Сәнәғәт, танспорт, төҙөлөш, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет рәйесе. Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почётлы нефтехимигы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтехимигы, Салауат Юлаев ордены кавалеры. Салауат ҡалаһының почётлы гражданы (2007).
- Моғаттаров Гәбделғәфүр Мөхәмәтсәғит улы (1947) - дәүләт эшмәкәре, ВЛКСМ-дың Ишембай ҡала комитетының беренсе секретары (1969-1975), "Ишембайнефть" НГДУ-һының профсоюз комитеты рәйесе, республика предприятиеларының конкурс идарасыһы (1975-1980), Ишембай ҡалаһының Иҫке Ишембай биҫтәһендә тыуған;
- Харисова Фәниә Биктимер ҡыҙы (11.10.1958), педагог, 1990 йылдан Краснокама районының Николо-Берёзовка урта мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1996), «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусылары» конкурсы еңеүсеһе (2006), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2010)[4].
- Хәйруллин Наил Валиян улы (1950 йылда тыуған) - табип-энә менән дауалаусы терапевт, Башҡорт ырыуҙары һәм "Юрматы ере" башҡорт хәрәкәтен башлаусыларҙың береһе, Ишембай ҡалаһының Иҫке Ишембай биҫтәһендә тыуған;
- Яҡупов Миңлеғәле Миңләхмәт улы (1932-2010) - яҙыусы, журналист, «Башҡортостан пионеры» гәзите мөхәррире (1959—1979), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, РСФСР халыҡ мәғарифы отличнигы, Стәрлетамаҡ районының Ишембай ауылында (хәҙер Ишембай ҡалаһының Иҫке Ишембай биҫтәһе) тыуған;
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Башкортостан. Краткая энциклопедия — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — 672 б. — ISBN 5-88185-001-7.
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 19 август (Тикшерелгән 20 август 2016)
- ↑ Башҡорт энциклопедияһы — Бәширова Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы (Тикшерелгән 10 октябрь 2018)
- ↑ ЛУЧШИЕ УЧИТЕЛЯ И ШКОЛЫ РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН. Проект БГПУ им. М. Акмуллы (рус.) (Тикшерелгән 8 октябрь 2018)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ишембай // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
- Подробности
- Просмотров: 511
ЗАКИРНИЧНАЯ Марина Михайловна (23.8.1974, Өфө), инженер‑механик. Техник ф. д‑ры (2002). ӨДНТУ‑ны тамамлағандан һуң (1996) шунда уҡ эшләй. Фәнни хеҙмәттәре углеродлы ҡоростарҙа һәм суйындарҙа фуллерендар барлыҡҡа килеү механизмын өйрәнеүгә; нефть һәм газ эшкәртеү ҡорамалдарын, технологик үткәргес торбаларҙы ҡулланыу ресурсын билдәләү, насос агрегаттарының техник торошон баһалау, конструкция материалдарының микроструктураһын һан яғынан һүрәтләү методикаларын төҙөүгә арналған. З. тарафынан тимер‑углеродлы иретмәләрҙә фуллерендар булыуҙы көйләү һәм уларҙың миҡдарын билдәләү методикаһы (“Нефтехимремонт” ЯАЙ‑нда, “Хромэкс” ЯСЙ‑нда индерелгән), тимер нигеҙендәге углеродлы иретмәләр структураһындағы фуллерендарҙы сифат һәм һан яғынан баһалауҙың комплекслы методикаһы (Металдарҙың үтә һығылмалылығы ин‑тында), насос агрегаттарының (“НЕФТЕХИМИНЖЕНЕРИНГ”, “НОРТЭКС”, “Синтезмеханик” ЯСЙ‑лары), колонна тибындағы аппараттарҙың (“Диагностика”, “Проект” ЯСЙ‑лары; бөтәһе лә — Өфө), шыналы шыуҙырмалы япҡыс деталдәренең (Благовещен арматура заводы) техник торошон, ҡорамалдарҙың ҡулланылыу ресурсын (“БашНИИнефтемаш” ДУП, “НЕФТЕХИМИНЖЕНЕРИНГ” ЯСЙ) баһалау өсөн методик тәҡдимдәр эшләнә. 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Ғалим өсөн сиктәр юҡ ине...
Ер йөҙөндә йәшәүсе күп һанлы милләттәр араһында үҙен милләт, улай ғына ла түгел, бик боронғо милләт тип танытырға теләүсе һәр халыҡ донъя мәҙәниәте ҡаршыһына ошоно иҫбатлау өсөн тик бер генә дәлил – рухи ҡомартҡыһы менән генә килеп баҫа ала. Милләттең бәҫен, уның бүтәндәр ҡорондағы дәрәжәһен кешелек тарихы үҫешендә ҡылғандары, дөйөм цивилизация һәм дөйөм донъя мәҙәниәтенә индергән өлөшө билдәләй.
Ғалим Салауат Ғәлләмовтың “Урал батыр” нисә йәшендә?” тигән хеҙмәтендә тәү тапҡыр халҡыбыҙҙың мәшһүр эпосының йәше билдәләнде. Автор, ентекле күҙәтеүҙәргә нигеҙләнеп, уға 4 мең йыл йәш бирҙе. Салауат Ғәлләмов был хеҙмәтен яҙырҙан алда өс йыл буйы Сорбонна университеты һәм Ҡорт (Курд) институты китапханаһында эшләй. Беҙҙең илдә булмаған боронғо сығанаҡтарҙы өйрәнә, уларҙың башҡорт тарихына ҡағылышлыларын бергә йыйнау, хронологик тәртипкә һалыу эше менән шөғөлләнә. Бик ныҡышмалы эҙләнеүҙәр һәм археологик ҡомартҡыларға нигеҙләнеп яҙылған был хеҙмәтендә ул башҡорт мифологияһына өр-яңы баһа бирә, уның асылын күрһәтә. Урал башҡорттарының һәм беҙҙең эраға тиклемге 111 мең йыллыҡтағы шумер мифологияһының ҡәрҙәшлеген, туғанлығын, археологик ҡомартҡыларға нигеҙләнеп, б.э.т. 111 мең йыллыҡта уҡ Урал менән Месопотамия араһында Урта Азия аша мәҙәни бәйләнештәр булғанлығын иҫбатлай.
Мифтарҙы кешелектең үҫмер сағының ижады, фантазияһы һәм аҡылы тип баһаларға кәрәктер. Салауат Ғәлләмов раҫлауынса, миф – миҫал, намыҫ һүҙҙәренә нигеҙләнгән, заманында кешелектең үҙе өсөн бындай ижад юғарынан-юғары асыш иҫәпләнгән. Ул – телдән-телгә күсеп, кешелек тәжрибәһен һаҡлауға булышлыҡ иткән дәреслек, һабаҡ. Халҡы ҡомартҡыһын яттан белгән оҫталар уны ҙур йыйындарҙа көйләп уҡыр, һөйләп күрһәтер булған.
Бик күп мең йыллыҡтарҙы үҙ эсенә алған кешелек тарихын барлағанда беҙҙең аңыбыҙҙа халыҡтың ҙурлығын йә бәләкәйлеген билдәләү һәм баһалау ҡанундары формалашҡан. Беҙ инде байтаҡтан бирле ҙур майҙан биләгән, халҡы күп һанлы булған милләттәрҙең “бөйөк” тип баһаланыуына күнгәнбеҙ. Әммә мифология тип аталған интуитив ижадта бәләкәйҙәр ҙә, ҙурҙар ҙа юҡ. Бында үлемһеҙ ижад ҡомартҡылары тыуҙырыусылар иң ҙур баһаға лайыҡ.
Иң боронғо ҡомартҡылар менән кешелек сағыштырмаса яңыраҡ ҡына таныша алды. Балсыҡ таблицалар, папирустар, тире яҙыуҙар, ташҡа шына яҙыуҙар меңәр-меңәр йылдар хәрәбәләр, ҡорғандар аҫтында үҙ сиратын көттө. Кешелек аҡылы һәм фантазияһы емештәре булған был ҡомартҡылар зиһенебеҙҙе аяҙытып, бығаса йәшәп килгән байтаҡ төшөнсәләргә яҡтылыҡ төшөрҙө.
Халыҡтарҙың донъя төҙөлөшөн күҙаллауы, яҡшылыҡ менән яуызлыҡҡа мөнәсәбәте, кешенең ерҙәге урыны хаҡында фекер йөрөтөүе күп төрлө һәм үҙенсәлекле. Теге йәки был миф ижад ителгән мөхит, тәбиғәт күренештәре, халыҡтың ғөрөф-ғәҙәттәре һәм йолалары бер-береһенән ярайһы айырыла. Вавилон мифологияһын Һиндостан, Һиндостандыҡын Ҡытай, Ҡытайҙыҡын Шумер һәм Мысыр мифологияһы менән бутау мөмкин түгел кеүек, әммә Салауат Ғәлләмов был үтә күп төрлө халыҡтарҙың бер үк һорауҙарға яуап эҙләүен, билдәһеҙлекте асыҡлау маҡсатында миф һәм легендалар ижад итеүенә анализ бирә.
Бынан йөҙ йылдан ашыуыраҡ элек немец ғалимы Отто Группе “Көнсығыш диндәренә мөнәсәбәте булған грек культтары һәм мифтары” тигән китап нәшер итә. 700 битлек ошо китабында ғалим ул саҡта билдәле булған ғилми әҙәбиәткә нигеҙләнеп, грек мифологияһына Көнсығыш мифологияһы йоғонтоһонан тыш шәреҡ мифологияһы йоғонтоһон да иҫбатлай. Группе, бүтән ғилми сығанаҡтарҙан тыш, грек авторҙарының фекерҙәренә лә таяна. Улар ҙа грек аллаларының көнсығыш сығышлы булыуын билдәләй. Был – ХIХ быуат. Европа державасылығының Көнсығышҡа көслө экспансияһы осоро.
Көнсығыш һәм Көнбайыш мәҙәниәттәренең берҙәмлеге хаҡында һөйләгән немец ғалимының был китабы һалҡын ҡабул ителә. Әммә бөгөн дә милләттәр үҙгәреш кисергән, үҙ тарихына, үҙенең рухи ҡомартҡыларына өр-яңы ҡараш ташлау хоҡуғына өлгәшкән осорҙа ла, тарихҡа һәм уның айырылғыһыҙ өлөшө булған мифологияға иҫкесә мөнәсәбәттә тороусылар юҡ түгел.
Билдәле булыуынса, башҡорттар – этник, хатта раса йәһәтенән бик ҡатмарлы тарихи юл үткән, төрлө ҡәүемдәр ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән бик боронғо халыҡ. Башҡорттарҙың бер өлөшө тәүтөркиҙәргә ҡараһа, ҡайһылыр бер ҡатламы фин-уғырҙарға, күпмеһелер байтаҡҡа боронғораҡ фарсыларға (ирандарға) ҡарай. Салауат Ғәлләмов иһә, күберәк халҡыбыҙҙың иран-фарсы нигеҙҙәрен күҙаллап, “Урал батыр” эпосының тәүтөркиҙәр ҙә, фин-уғырҙар ҙа формалашып бөтмәгән саҡҡа барып тоташҡан тамырҙарын юллай.
“Палеолит һәм неолит осоро мифологияһы, – тип яҙҙы С. Ғәлләмов, – матриархат осоронда ижад ителгән. Ана шуға ла башҡорт мифологияһында батыр ирҙәр ҡатын-ҡыҙ хоҙайбикәләр ярҙамында еңеүгә өлгәшә. Шумер-аккад мифологияһында ла хоҙайбикәләрҙең роле юғары. Әммә шуныһына иғтибар йүнәлтергә кәрәктер: башҡорт мифологияһында, шумер-аккад мифологияһынан айырмалы булараҡ, тотемдарға өҫтөнлөк бирелә.
Башҡорттар, мәҫәлән, үҙҙәрен тәүатабыҙ Уралдың ҡатыны Һомай-ҡоштоң балалары тип иҫәпләй. Аҡҡош, торна итен ашауҙан тыйылыу ошоға бәйле. Эпос ижад ителгән осорҙа йәшәгән кешеләр аңлауынса, кешенең йәне абстракт төшөнсә түгел. Киреһенсә, башҡорттар йәнде, мәҫәлән, күбәләк сифатында күрә. Был образ “Урал батыр” эпосында ла, башҡорттарҙың бүтән ауыҙ-тел ижады әҫәрҙәрендә лә осрай. Телгә алынған башҡорт эпосында кешене ҡорбан итеү тасуирланғанда, уның б.э.т. Х – XI мең йыллыҡтарға ҡайтып ҡалыуы көн кеүек асыҡ. Ҡатил Уралға ошонда һорау бирә: “Минең ҡыҙым бойорғас, ни өсөн буйһонмайһың?” Урал иһә кеше үлтереү йолаһының уға билдәһеҙ булыуы хаҡында әйтә. Ә бит башҡорттарҙа ҡорбан тик атай-әсәй хөрмәтенә, бәпесте ҡойондорорға алған ҡойо хаҡына ғына килтерелә”.
Ғалимдың был хеҙмәте фәнни даирәләрҙә ҡыҙыҡһыныу тыуҙырһа ла, икеләнеүле фекерҙәргә лә юлыҡтырҙы. Ошо ыңғайҙан матбуғатта донъя күргән ҡараштар ҙа ҡапма-ҡаршылыҡлы булды. Ҡайһы бер авторҙар Салауат Абдрахман улының ҡыйыу фекерҙәрен хупланы, бәғзеләре инҡар итте.
Иң мөһиме, әлбиттә, шунда: Салауат Ғәлләмовтың ҡыйыу заң ҡағыуҙары бушҡа булманы, аҫыл ҡомартҡыбыҙ “Урал батыр” эпосына фольклорсы ғалимдарыбыҙ ҙа иғтибар итергә мәжбүр булды. Бына тиҫтә йылдан ашыу инде Башҡортостанда эпосты яттан һөйләү конкурстары уҙғарыла. Мәктәп уҡыусылары республикабыҙҙың төрлө райондарында уҙғарылған был конкурстарҙа маһирлыҡтарын күрһәтә. Үкенесле, ундай йыйындар Салауатһыҙ үткәрелде, ә шулай ҙа халыҡ юҡҡа ғына “Изгелек эшлә лә һыуға һал!” тимәй.
...“Ағиҙел” журналы редакцияһына килеп ингәйне ул. Ҡулында рус телендә яҙылған ҡулъяҙмаһы бар ине. Кем икәнен танымағас, ҡулъяҙмаһын икеләнә биреберәк алып ҡалдым. Үҙен иркен тотҡан, ярайһы текәрәк егет. Уҡый башланым да хайран булдым. Сенсация ине был! Беҙ автор менән материалды журнал өсөн әҙерләргә тотондоҡ. Уны башҡортсаға тәржемә итеү минең елкәгә төштө. Материалды әҙерләгәндә, корректураны уҡытыр өсөн Салауаттың өйөнә лә барғыланым. “Әлифба”быҙҙың авторы Абдрахман Ғәлләмов ағай иҫ киткес ҙур китапхана туплаған булған икән. Салауаттарҙың фатирының бер бүлмәһе тотошлайы менән китаптарҙан ғына тора. Китаптар донъяһында тәрбиәләнгән кеше ниндәй булһын, әлбиттә, күп яҡлы белем эйәһе ине Салауат.
“Ағиҙел” журналында донъя күргән материал менән халыҡта ҡыҙыҡһыныу ҙур булыу сәбәпле, миндә уны “Китап” нәшриәте өсөн яңынан машинкала баҫып сығыу һәм ташҡа баҫтырыуға өлгәшеү теләге тыуҙы. Салауат Ғәлләмовтың иң тәүге ташҡа баҫылған китабы 1996 йылда 5 мең дана тираж менән “Роман-гәзит” формаһында донъя күрҙе.
“Урал батыр” эпосының бүтән байтаҡ халыҡтар эпостары ижад ителеүгә нигеҙ һалыуын иҫбат итеүҙән тыш, Салауат Ғәлләмов сағыштырма лингвистика менән дә ентекле шөғөлләнде. Уларға мөнәсәбәт белдерерлек ғилемем булмау сәбәпле, ғалимдың был йүнәлештәге хеҙмәттәренә белгестәр үҙ фекерен белдерер, тигән өмөттә ҡалам. Йәнә лә “Урал батыр” эпосы бөгөн бик күп телдәргә тәржемә ителде.
Салауатты Мәскәү, Европа, Шәреҡ илдәренең ғалимдары хөрмәт итте. Урыҫтар дөрөҫ әйтә ул: “Нет пророка в своем отечестве”... Инглиз телендә иркен һөйләшкән, китаптар уҡый алған ғалим өсөн сиктәр юҡ ине. Иранда ул ҡурдтарҙың мәҙәниәтен өйрәнде, ҡурд-башҡорт телдәрендәге уртаҡ һүҙҙәр һүҙлеген төҙөнө.
Китеп барған икән Салауат Абдрахман улы... Әрәм... Гүрҙәре яҡты булһын ине...


text:
- Подробности
- Просмотров: 513
ВОЛКОВ Дмитрий Семёнович (1837, Тверь губ. — 27.2.1900, С.‑Петербург), дәүләт эшмәкәре. Действительный статский советник. Дини тәғлимәт канд. (1862). Дворян (1872). Волковтар нәҫеленән. Мәскәү дини акад. тамамлаған (1862). 1863 й. Ырымбур губ. идаралығы хеҙм‑ре, 1864 й. алып Ырымбур дәүләт милке палатаһы эргәһендәге махсус эштәр чиновнигы. 1865 й. башлап Өфөнөң 2‑се участка суд тәфтишсеһе вазифаһын башҡарыусы, 1867 й. — Өфө губернаторы һәм Өфө губерна айырым земство йөкләмәләре присутствиеһы канцеляриялары идарасыһы, 1870 й. — Өфө йәмәғәт тәрбиәһе приказы ағзаһы, 1872 й. — Өфө губерна идаралығының өлкән советнигы. 1874—87 йй. Өфө ҡала башлығы, бер үк ваҡытта 1879 й. алып Өфө суд округының почётлы мировой судьяһы. 2 ҡала банкыһын (үҙ‑ара кредитлау һәм йәмәғәт), бер нисә йәмәғәт учреждениеһын асыуға булышлыҡ итә. Өфө өйәҙенең төньяғында ер биләмәләре була. Көньяҡ Уралдың 16—19 бб. тарихы б‑са материалдар (Ғилми архивта һаҡлана) йыя. 3‑сө һәм 4‑се дәрәжә Изге Владимир, 2‑се дәрәжә Изге Анна, 2‑се дәрәжә Изге Станислав, сит ил орд. м‑н бүләкләнгән.
Х е ҙ м.: Погибающий город и изуродованная магистральная линия (по поводу проектирования обхода г.Уфы Самаро‑Уфимской дорогой). СПб., 1885.
В.В.Латипова
Тәрж. Д.К.Үзбәков