text:
Санаторийҙар етәкселәре бюджеттарын планлаштырырға өйрәнәФото: Ришат Миңлейәров
Санаторийҙар етәкселәре бюджеттарын планлаштырырға өйрәнә
Санаторийҙар етәкселәре бюджеттарын планлаштырырға өйрәнәФото: Ришат Миңлейәров
БР Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министрлығында республика санаторийҙары — дәүләт унитар предприятиелары етәкселәре һәм белгестәре өсөн семинар үтә. Унда республиканың 12 шифаханаһы етәксеһе ҡатнаша. Төп тема – хәҙерге ойошма эшмәкәрлегендә бюджетты планлаштырыу роле. БР ер һәм милек мөнәсәбәттәре министры урынбаҫары Йәмил Садиҡов хәбәр итеүенсә, хәҙер ҡайһы бер дәүләт унитар предприятиелары араһында бюджетты планлаштырыу системаһында проблемалар бар.
— Күп предприятиелар үҙ финанс средстволарын бүлә һәм сығымдарҙы контролдә тота белмәй, — тип билдәләне ул. – Ойошмалар уҙа барһа яҡындағы йылға бурыстарҙы планлаштыра. Бындай алым ҡулайлы түгел. Һәр коммерция структураһының бер нисә йыл алға компанияны үҫтереү буйынса аныҡ бизнес-планы бар. Дәүләт унитар предприятиелары был яҡтан ҡалыша. Бөгөн һүҙ, башлыса, миҙгелле эшләгән дәүләт санаторийҙары тураһында бара. Мәҫәлән, бындай шифаханалар эш, тимәк, килем дә кәмегән ҡышҡы осорҙа средстволарҙы экономиялау буйынса бер ниндәй ҙә сара күрмәй. Аҡсалары булған саҡта улар уны рациональ файҙаланмай: территориялар һатып ала, ә улары аҙаҡтан буш ята, путевкаларға хаҡтарҙы арттыра һәм башҡалар. Шуға күрә беҙҙең ведомство предприятиелар һығылмалы хаҡтар системаһын планлаштыра алһын өсөн тармаҡтар буйынса әүҙем эш алып бара. Бөгөнгө семинар — был йүнәлештә дәүләт унитар предприятиелары менән ошондай үҙ-ара эш итеү формаларының береһе.


c: text/html

text:
14 декабрҙә Башҡортостан муниципаль берәмектәренең IV съезы үтә
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың бойороғо менән Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең IV съезын үткәреү көнө билдәләнде. Сара 2012 йылдың 14 декабрендә Өфөлә үтә.
Республика Президентының бойороғона ярашлы, муниципаль берәмектәрҙең съезына әҙерлек һәм уны үткәреү буйынса ойоштороу комитеты составы раҫланды, унда БР Президенты Хакимиәте, республиканың закондар сығарыу һәм башҡарма властары, урындағы үҙидара органдары, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре инде.
«БР Муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, съезда республикала урындағы үҙидараны үҫтереүгә йомғаҡ яһаласаҡ һәм «БР Муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһы идараһы ағзаларының эшмәкәрлегенә баһа биреләсәк. Шулай уҡ урындағы үҙидара органдары эшмәкәрлегендә артабанғы өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙе билдәләү, урындағы үҙидараны үҫтереү проблемаларын тикшереү планлаштырыла. Съезда меңгә яҡын кешенең ҡатнашыуы көтөлә. Уларҙың 750-нән ашыуы – муниципаль берәмектәр делегаттары.
Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең IV съезы алдынан семинарҙар һәм түңәрәк өҫтәлдәр үтәсәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «БР Муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһы 2006 йылдың майында булдырылды. Уның составына республиканың барлыҡ 895 муниципаль берәмеге инә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Россельхозбанк яҙғы баҫыу эштәрен финанслауҙы арттыра
Февралдә Россельхозбанк яҙғы баҫыу эштәрен үткәреүгә аграрийҙарҙы 12,8 млрд һум күләмендә финанслаған. Уҙған йылдың феврале менән сағыштырғанда финаслау күләме 13 проценттан, йәғни 1,5 млрд һумдан ашып киткән.
Йыл башынан алып сәсеү кампанияһын үткәреүгә банк йәмғеһе 18 млрд һумға яҡын кредиттар биргән.
Миҙгелле баҫыу эштәрен финанслау банк эшмәкәрлегенең өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе. Был кредит учреждениеһы миҙгелле баҫыу эштәрен үткәреүгә процент ставкаларын кәметте һәм кредиттар биреү шарттарын ярайһы уҡ ябайлаштырҙы. Закладҡа һалыу буйынса бер нисә сикләү бөтөрөлгән һәм кредит алыусылар исемлеге лә киңәйтелгән.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәте буйынса, бөгөнгө көндә яҙғы баҫыу эштәрен үткәреүгә бирелеүсе кредиттар буйынса процент ставкаһы, кредиттың нисә йылға бирелеүенә ҡарап, йылына 7,75 проценттан 10 процентҡа тиклем тәшкил итә.
Россельхозбанкта сәсеү кампанияһына әҙерләнеүсе аныҡ заемсыларҙың, шул иҫәптән 2009-2010 йылдарҙағы ҡоролоҡтан зыян күреүселәрҙең мөрәжәғәттәрен тиҙ арала ҡарау өсөн яҙғы баҫыу эштәрен финанслауҙы ойоштороу буйынса штабтар булдырылған.


text:
Төбәктә республика Башлығының мәҙәниәт өлкәһендәге миллион һумлыҡ гранттарына ғаризалар ҡабул итеү тамамлана
ӨФӨ, 2015 йыл, 29 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығында 2016 йылға республика Башлығының мәҙәниәт өлкәһендәге миллион һумлыҡ гранттарын алыуға ғаризалар ҡабул итеү тамамлана. Грантҡа театр, музыка, бейеү, һынлы сәнғәт һәм кинематография өлкәләрендә әүҙем эшмәкәрлек алып барған ижади коллективтар дәғүә итә ала. Ғаризалар һәм конкурс материалдары 1 октябргә тиклем ҡабул ителә.
2016 йылда гранттарҙың дөйөм суммаһы 90 миллион һум тәшкил итәсәк. Коллективтар 900 меңдән 13,5 миллион һумғаса аҡса алыу мөмкинлегенә эйә. Бөтәһе 16 грант тапшырыла.
Башҡортостан Башлығының мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге проекттарға миллион һумлыҡ гранттары 2013 йылдан бирелә. Өс йыл эсендә 50-гә яҡын проект грантҡа лайыҡ булған.


text:
Һәндерә
Һәндерә — ер өҫтөнән бейек итеп яһалған йоҡлау, ултырыу һәм нәмәләр һалыу өсөн эшләнгән махсус урын, башлыса бер йәки бер нисә ағас олононда эшләнә. Ял итеү, эш урыны һәм ваҡытласа йәшәү урыны итеп файҙаланыла.
Ағас башында эшләнгән һәндерә өсөн урман киҫеү талап ителмәй, шуға күрә улар экологик төҙөлөш өлгөһө булып тора. Ҡайһы бер тропик райондарҙа, ерҙәге хәүефлектән һаҡланыу өсөн, һәндерәне ағас ботаҡтарында йәки ергә ҡағылған свайҙарҙа эшләйҙәр.
Ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ағас башында эшләнгән йорттар Көньяҡ Америкала, Африкала, Азияла киң ҡулланыла.


text:
Төбәктә халыҡ-ара һәм рус шашкаһы буйынса гроссмейстерҙар билдәләндеФото: Халыҡ-ара шашка федерацияһы
Төбәктә халыҡ-ара һәм рус шашкаһы буйынса гроссмейстерҙар билдәләнде
Төбәктә халыҡ-ара һәм рус шашкаһы буйынса гроссмейстерҙар билдәләндеФото: Халыҡ-ара шашка федерацияһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостандың Ишембай ҡалаһында халыҡ-ара һәм рус шашкаһы буйынса округ һәм республика кимәлендә бер юлы 32 турнир уҙҙы.
Ярыштарҙы Рәсәйҙең Спорт министрлығы, Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Рәсәйҙең Шашка федерацияһы, Халыҡ-ара шашка федерацияһы, Ишембай районы хакимиәте ойошторҙо.
Унда 100-ҙән ашыу спортсы ҡатнашты, шуларҙың өсәүһе — халыҡ-ара гроссмейстер, берәүһе — халыҡ-ара мастер, алтауһы — спорт мастеры. Өфө, Стәрлетамаҡ, Ишембай командалары составында ике донъя чемпионы — Айнур Шәйбәков һәм Айгөл Иҙрисова, дүрт спорт мастерына кандидат бар ине.
Рус шашкаһы буйынса ярыштарҙың һөҙөмтәләр түбәндәгесә. Ир-егеттәр араһында классик программала Ишембайҙан Янис Сафин еңеү яуланы. Республика юғары уҡыу йорттары араһында шәхси-команда чемпионатында БДУ командаһы иң яҡшыһы булды, ир-егеттәр араһында — Айнур Шәйбәков (БДПУ), ҡатын-ҡыҙҙар араһында Гөлназ Әбүбәкерова (БДУ) беренсе урында. Шашка композицияһында йәнә Янис Сафин иң яҡшыһы тип танылды.
Ир-егеттәр араһында классик программа буйынса халыҡ-ара шашкала Өфөнән Рим Ишмәтов, ҡатын-ҡыҙҙар араһында Айгөл Иҙрисова (Өфө) беренсе урын алды. Шашка композицияһында баш ҡаланан Кристина Осипова еңде. Республика юғары уҡыу йорттары араһында шәхси-команда чемпионатында БДПУ командаһы һәм Айнур Шәйбәков тәүге урында.
Еңеүселәр һәм призерҙар дипломдар, грамоталар, миҙалдар, чемпион командалар иһә кубоктар менән бүләкләнде, тип хәбәр иттеләр Халыҡ-ара шашка федерацияһының матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Мишкә районында мари композиторы Алексей Искәндәровҡа һәйкәл асылды
Мишкә районының Ирсай ауылында билдәле мари композиторы Алексей Искәндәровҡа бюст асылды.
«Башинформ» агентлығына «Мишкә» мари тарихи-мәҙәни үҙәге методисы Людмила Алексеевна хәбәр итеүенсә, һәйкәлде асыу өсөн Мишкә, Бөрө, Ҡалтасы райондары һәм Өфө ҡалаһы халҡы аҡса йыйған.
Бюсты асыу тантанаһына күрше райондарҙан, Өфө һәм Йошкар-Ола ҡалаларынан делегаттар килде.
— Был Ирсай ауылы кешеләре өсөн генә түгел, бөтә Мишкә районы халҡы өсөн дә көтөп алынған ваҡиға булды, — тип билдәләне Людмила Имаева. – Алексей Искәндәров бөйөк композитор булараҡ Йошкар-Ола ҡалаһында формалашҡан, әммә уйҙары менән ул һәр саҡ тыуған яғында булған. Тыуған төйәгенең илаһи моңдарын ул ноталарға һалған. Бюсты асыу – уның бәләкәй ватанына үҙенә күрә ҡайтыуы булды.


text:
Өфөлә «ПРОФ-IT-2016» Бөтә Рәсәй форумы асылдыФото: Олег Яровиков
Өфөлә «ПРОФ-IT-2016» Бөтә Рәсәй форумы асылды
Өфөлә «ПРОФ-IT-2016» Бөтә Рәсәй форумы асылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандың баш ҡалаһында «ПРОФ-IT-2016» Бөтә Рәсәй төбәк мәғлүмәтләштереү проекттары конкурсы асылды. Тап ошонда ил күләмендәге бәйгенең финалына үткән иң яҡшы проекттар билдәле буласаҡ.
«ПРОФ-IT» конкурсын Электрон дәүләттең эксперт үҙәге һәм Башҡортостан Хөкүмәте ойошторҙо.
Өфөгә ҡәҙәр Бөтә Рәсәй төбәк мәғлүмәтләштереү проекттары конкурсы Сыктывкарҙа, Рязандә һәм Ханты-Мансиҙа уҙғарылды.
Электрон дәүләттең эксперт үҙәге етәксеһе Павел Хилов билдәләүенсә, тап Өфөлә «ПРОФ-IT» яңы форматта үтә. Хәҙер ул конкурс ҡына түгел, бөтә Рәсәй форумы, унда мәғлүмәт технологияларын мәғариф, транспорт өлкәләрендә ҡулланыу мәсьәләләре тикшереләсәк.
Власть һәм урындағы үҙидара органдарындағы программа тәьминәтендә импортты алмаштырыу бөгөн асылған форумдың төп темаһы буласаҡ.
Өфөлә «ПРОФ-IT-2016» форумы ике көн буйына дауам итәсәк.


text:
Фото:
Өфөлә «Гражданлыҡ Линияһы» йәмәғәт берекмәһенең презентацияһы үтәсәк
Фото:
Шишәмбелә, 5 июлдә, «Башинформ» агентлығының конференц-залында түңәрәк өҫтәл үтәсәк, унда «Гражданлыҡ Линияһы» Төбәк йәмәғәт берекмәһенең презентацияһы буласаҡ.
Түңәрәк өҫтәл ултырышында Башҡортостан Президенты Хакимиәтенән, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙан, сәйәси партияларҙан, йәмәғәт ойошмаларынан вәкилдәр, йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡатнашасаҡ.
Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, ултырышта «Берҙәм Рәсәй» партияһының Төбәк башҡарма комитеты етәксеһе урынбаҫары, медиа-эксперт Дмитрий Трапезников сығыш яһаясаҡ. «Гражданлыҡ Линияһы»ның рәйестәше Андрей Потылицын булдырылған ойошманың маҡсаттары һәм эшмәкәрлегенең йүнәлештәре тураһында һөйләйәсәк. Шулай уҡ хөкүмәт менән йәмғиәттең үҙ-ара килешеп эш итеү механизмдары, Башҡортостанда гражданлыҡ йәмғиәтенең үҫешеү мәсьәләләре буйынса дискуссиялар көтөлә.
Андрей Потылицын әйтеүенсә, «Гражданлыҡ Линияһы» гражданлыҡ йәмғиәтенең, унда булған процестарҙың камиллашыуы һәм модернизацияланыуы өсөн булдырылған. Башҡарма, закондар сығарыу һәм суд власы органдары эшмәкәрлегенә йәмәғәт контроле өсөн ҡулай шарттар булдырыу, иң мөһим социаль мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн граждандар һәм дәүләт органдары мәнфәғәттәренең ярашыуын тәьмин итеү «Гражданлыҡ Линия»һының төп бурыстары булып тора.
Йәмғиәттәге социаль һәм гражданлыҡ бәйләнештәре өлкәһендәге буталсылыҡ хәүефен аңлап, «Гражданлыҡ Линияһы» үҙ эсенә халыҡтың әүҙем өлөшөн, илдең, республиканың, ҡаланың артабанғы яҙмышына битараф булмаған кешеләрҙе тупларға ниәтләй. Эшләү алымдары, йәмғиәт институттары менән бәйләнеш тотоу формалары, эшмәкәрлек йүнәлештәре һәм пландар тураһында түңәрәк өҫтәлдә әйтеләсәк.
Түңәрәк өҫтәл 17 сәғәттә башлана.


text:
«Селигер»ҙа ҡатнашасаҡ Башҡортостан делегацияһы өсөн иң яҡшы эмблемаға конкурс иғлан ителде
Республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы «Селигер» бөтә Рәсәй йәштәр форумында ҡатнашасаҡ Башҡортостан делегацияһы өсөн иң яҡшы эмблемаға конкурс иғлан итте.
Ижади бәйгелә теләгән һәр кем ҡатнаша ала. Ведомствонан асыҡлауҙарынса, конкурс материалдарын ҡараған ваҡытта тәү сиратта эмблеманың үҙенсәлеге, милли һыҙаттарҙың булыуы иҫәпкә алынасаҡ.
Эштәр 25 майға тиклем Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 10 адресы буйынса 24-се бүлмәлә йәки rdmrb@mail.ru электрон почтаһы буйынса ҡабул ителә. Телефон: 8(347)251-57-19.
Иң яҡшы эш авторы диплом һәм ҡиммәтле бүләк аласаҡ, ә уның эмблемаһы форумға июлдә юлланасаҡ Башҡортостан делегацияһы атрибутикаһында сағылыш табасаҡ.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2011 йылда «Селигер» йәштәр форумында Башҡортостандан 100-ҙән ашыу кеше ҡатнашҡайны. Сара тураһында тулыраҡ мәғлүмәт www.forumseliger.ru сайтында урынлаштырылған.


text:
Башҡортостанда бурандар башлана
Алдағы көндәрҙә Башҡортостанда һауа торошоноң боҙолоуы көтөлә. Был турала «Башинформ» агентлығына Башгидрометтың баш синоптигы Анна Козаева хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, шәмбе көндө бер аҙ ҡар яуыуы ихтимал. Һауа температураһы республика буйынса төнөн минус 10-15 градус тәшкил итәсәк. Көндөҙ – минус 12 градус.
— Йәкшәмбе, 6 февралдә, яуым-төшөм артасаҡ, юлдарға көрт һалыуы ихтимал, — тине ул. – Көслө буран сығыуы көтөлә, күреү мөмкинлеге түбәнәйәсәк. Термометр бағанаһы төнөн – минус 8-13 градус, көндөҙ минус 4-9 градус күрһәтәсәк.
Бурандар дүшәмбе, 7 февралдә лә туҡтамаясаҡ.


text:
Өфөлә төрки телле шиғриәт әҫәрҙәрен иң яҡшы тәржемә итеүселәр наградланды
Өфөлә төрки телле шиғриәт әҫәрҙәрен тәржемә итеүселәрҙәң II «Аҡ Торна» халыҡ-ара конкурсында еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы үтте. Бәйге тәүгә 2011 йылда үткәрелде һәм шунда уҡ Рәсәйҙә генә түгел, төрки телле халыҡтар йәшәгән башҡа илдәрҙә лә мөһим ваҡиғаға әүерелде.
«Аҡ Торна»-2012 конкурсына Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән, шулай уҡ Әзербайжан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Литва, Молдова, Үзбәкстан, Украинанан йәмғеһе 286 эш ҡабул ителде. Билдәле ҡаҙаҡ шағиры һәм яҙыусыһы Бахытжан Канапьянов рәйеслегендәге жюри ҡатнашыусыларҙың профессиональ кимәлен юғары баһаланы.
Байрамға «ТӨРКСОЙ» Халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһының генераль секретары урынбаҫары Пурташ Фырат, БР Мәҙәниәт министрлығының «ТӨРКСОЙ»-ҙағы вәкиле Әхәт Сәлихов, Анкара ҡалаһының Этимесгут районы мэры урынбаҫары Сонат Алаатин (Төркиә), фәндәр докторы, Гази университеты уҡытыусыһы, башҡорт яҙыусыһы Динис Бүләковтың романдарын төрөк теленә тәржемә иткән Калкан Нигяр, «Аҡ Торна»-2012 конкурсы жюрийы рәйесе Бахытжан Канапьянов һәм жюри ағзаһы, Өфө яҙыусыһы Марсель Сәлимов саҡырылды,тип хәбәр иттеләр бәйгенең ойоштороу комитетынан.
Әлбиттә, конкурста ҡатнашыусылар – Баку, Абакан, Силәбе, Алматы, Ишембай, Астрахань, Симферополь, Ҡазан, Санкт-Петербургтан килгән тәржемәселәр байрамдың төп ҡунаҡтары булды. Сарала Өфөнән дә тәржемәселәр ҡатнашты.
Кисә матур шоу-программа менән асылды, унда үткән йылда конкурста ҡатнашҡан шиғри тәржемәләр, уларға яҙылған йырҙар яңғыраны.
Бәйге һөҙөмтәләре буйынса «Фәлсәфәүи лирика» номинацияһында беренсе урынға – Сергей Мнацаканян (Мәскәү), икенсе урынға — Нина Ягодинцева (Силәбе), өсөнсө урынға Ольга Голубева (Симферополь) лайыҡ булды. «Гражданлыҡ лирикаһы» номинацияһында Валерий Басыров (I урын, Симферополь), Александр Ткаченко (II урын – үлгәндән һуң, Симферополь), Әлфинә Ҡарағужина (III урын, Өфө) еңеүселәр тип табылды. «Мөхәббәт лирикаһы» номинацияһында иһә Алина Талыбова (I урын, Баҡы), Аполлинария Аврутина (II урын, Санкт-Петербург), Әлиә Кәримова (III урын, Ҡазан) һәм Кайрат Бакбергенов (III урын, Алматы) лауреат исемен алды.
«Башҡорт теленән иң яҡшы тәржемә өсөн» номинацияһында махсус призға Ишембайҙан Валентин Осадчий лайыҡ булды. Шулай уҡ конкурстың шорт-лисына ингән барлыҡ ҡатнашыусылар махсус дипломдар менән бүләкләнде.


text:
Фото:
Өфөлә икенсел торлаҡҡа хаҡтар йыл башынан 2,1 процентҡа артҡан
Фото:
Квадрат метрына 45,78 мең һум – Өфөләге икенсел торлаҡ баҙарында торлаҡҡа уртаса хаҡтар бөгөн ошо сумманы тәшкил итә. Йыл башынан алып был күрһәткес 2,1 процентҡа күтәрелгән.
Уҙған аҙнала хаҡтар 1,1 процентҡа күтәрелгән. Иң юғары үҫеш өс бүлмәле фатирҙар сегментында күҙәтелгән – плюс 1,4 процент. Ике бүлмәлеләр — 1,2 процентҡа, бер бүлмәле фатирҙар 0,8 процентҡа ҡыйбатланған. Күп бүлмәле фатирҙар категорияһындағы хаҡтар бер процентҡа артҡан.
«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре аналитигы Айгөл Степанова әйтеүенсә, бөгөн Өфөлә һатыуға ҡуйылған иң арзан өс бүлмәле фатир 800 меңгә тәҡдим ителә. Ул Карл Маркс урамында урынлашҡан, майҙаны — 45 квадрат метр. Иң ҡыйбат фатир 16,5 миллион һумға һатыла: ағалы-энеле Кадомцевтар урамы, дүрт бүлмәле, 175 квадрат метр.
Бүлмәләр сегментында тәҡдим ителгән иң арзан хаҡ – 500 мең һум: Интернациональ урамы, 12,1 «квадрат». Иң юғары хаҡ – 1170 мең һум: Космонавтар урамы, 10,9 квадрат метр.
Әлеге ваҡытта һатылған иң ҡыйбат коттедж 20 миллионға тәҡдим ителә. Ул Аҡманайҙа урынлашҡан, майҙаны — 450 квадрат метр.


text:
«Өфө» аэропортында яңыртылған осоу һыҙатына тәүгеләрҙән булып Boeing 777-200 ултырҙы Фото: «Өфө» аэропортының матбуғат хеҙмәте
«Өфө» аэропортында яңыртылған осоу һыҙатына тәүгеләрҙән булып Boeing 777-200 ултырҙы
«Өфө» аэропортында яңыртылған осоу һыҙатына тәүгеләрҙән булып Boeing 777-200 ултырҙы Фото: «Өфө» аэропортының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
«Өфө» аэропортында яңыртылған осоу һыҙатына тәүгеләрҙән булып Мәскәүҙең «Шереметьево» аэропортынан транзит рейсын башҡарған киң фюзеляжлы Boeing 777-200 ултырҙы. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына баш ҡала аэропортының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр.
Һыҙатты реконструкциялау йыл ярымдан ашыу дауам итте. Яңыртыу барышында япма тулыһынса яңы бетонға алмаштырылды. Бындай япманы файҙаланыу ваҡыты — 20 йыл.
Һыҙаттың оҙонлоғо һәм киңлеге элеккесә ҡалған. Уның ҡарауы, аэропорт Boeing 747, Boeing 777, «Руслан», Airbus A330 кеүек һауа судноларын ҡабул итә ала.
«Яңыртыу бөтә аэродром объекттарын файҙалы ҡулланыу коэффициентын арттырырға мөмкинлек бирәсәк һәм алдағы 15-20 йылда аэропорттың үткәреү һәләтен күтәреүҙе тәьмин итәсәк, — тине баш ҡала аэропортының генераль директоры Александр Андреев. — Бөгөн илдәге иң яҡшы аэродромдарҙың береһе Өфөлә урынлашҡан тип әйтергә була».


text:
Фото:
“Евро-Өфө-Азия” мода форумында еңеүселәр генә буласаҡ
Фото:
Бөгөн Өфө ҡалаһы хакимиәтендә 4-7 ноябрҙә үтәсәк “Евро -Өфө-Азия” мода форумына арналған матбуғат конференцияһы булып уҙҙы. “Модалы булырға ваҡыт” девизы менән үтәсәк форум тураһында журналистарҙың һорауҙарына Өфө ҡалаһы хакимиәтенең хеҙмәтләндереүҙәрҙе координациялау һәм көйләү бүлеге начальнигы Ольга Завьялова, мәғлүмәт һәм аналитика бүлеге начальнигы Марат Ғәзизов яуап бирҙе.
– Быйыл беҙ республика ательелары һәм модельерҙары араһында ярыш үткәреүҙән баш тартып, ун йыл буйына “Евро-Өфө-Азия” мода форумына тоғро ҡалған барлыҡ ҡатнашыусыларға ла ҙур байрам бүләк итмәксебеҙ. – тине Ольга Завьялова. – Форумда йыл һайын тиерлек ҡатнашырға мөмкинселек тапҡан 50 кешене саҡырҙыҡ һәм быйыл республиканың башҡа ҡалалары һәм райондарынан саҡырылыусылар бар. Финанс көрсөгөнә ҡарамай, саҡырылғандарҙың барыһы ла мода фестивалендә ҡатнашырға теләк белдерҙе. Юбилей форумында беренсе, икенсе һәм өсөнсө урындар бер кемгә лә бирелмәйәсәк, сөнки уларҙың барыһы ла – еңеүселәр. Әммә был иҫтәлекле бүләктәр, приздар булмай тигәнде аңлатмай. Традицион кубоктар урынына ҡатнашыусылар “Евро -Өфө-Азия” логотиплы ҡул сәғәттәре аласаҡ.
“Евро -Өфө-Азия” мода форумы ун йыл эсендә бөгөн исемдәре бөтә илгә билдәле булған байтаҡ талантлы дизайнерҙар асты. Мәҫәлән, Анастасия Погодина форумда йыл һайын ҡатнаша һәм үҙенең коллекцияһын Мәскәүҙә мода аҙналығында йыш күрһәтә. Икенсе йыл мосолман ҡатын-ҡыҙҙары өсөн модалы кейемдәре менән Гөлназ Хамматова сығыш яһай.


text:
Уҙған йылда Өфөләге вакансиялар йәрминкәһендә 23 меңдән ашыу кеше ҡатнашты
2013 йылда Өфө мәшғүллек хеҙмәте 66 вакансиялар йәрминкәһе үткәрҙе, унда 1,8 меңдән ашыу предприятие һәм ойошма ҡатнашты.
Был ваҡыт эсендә улар эш эҙләүселәргә 42,8 меңдән ашыу буш эш урыны тәҡдим итте.
— Дөйөм йыл эсендә вакансиялар йәрминкәләренә 23 меңдән ашыу кеше килде. Эш тәҡдим итеүселәр менән әңгәмәләшеү һөҙөмтәһендә 6,5 мең тирәһе кеше эшкә саҡырыу алды, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Өфө Мәшғүллек үҙәге – йәштәр хеҙмәте биржаһының әйҙәүсе инспекторы Рәмилә Лушникова.


text:
Фото:
Абдулла Исмәғилев вафат булды
Фото:
Егерме йыл буйы “Совет Башҡортостаны” (“Башҡортостан”) гәзитендә баш мөхәррир булып эшләгән Абдулла Исмәғилевтең йөрәге 2010 йылдың 21 декабрендә тибеүҙән туҡтаны. Был – редакция коллективы өсөн генә түгел, ә күп һанлы гәзит уҡыусыларыбыҙ өсөн дә ҙур юғалтыу.
Абдулла Ғиниәт улы Исмәғилев 1929 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны (хәҙерге Ейәнсура районы) Мәзит ауылында тыуған. Урта белем алғас, 1952 йылда Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институтын, 1957 йылда Орск педагогия институтын тамамлай. 1947 йылдан Абзан районы Мөхәмәтйән һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡытыусы, 1953 йылдан Өмбәт урта мәктәбендә директор, 1955 йылдан партияның Абзан район комитетында бүлек мөдире, КПСС-тың Ейәнсура район комитетында 1956 йылдан бүлек мөдире, 1957 – 1962 йылдарҙа секретарь булып эшләй.
1965 йылда Мәскәүҙә КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһын тамамлап һәм бер ыңғай кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлап, Башҡортостанға ҡайта. Уны “Совет Башҡортостаны” гәзите редакцияһына эшкә тәғәйенләйҙәр. Бер йыл мөхәррир урынбаҫары булып эшләгәс, 1966 йылдан алып 1986 йылға тиклем, ике тиҫтә йыл буйы, ул республикабыҙҙың төп гәзитенең баш мөхәррире вазифаһын атҡара. Үтә егәрле, эшлекле, үҙенә лә, бүтәндәргә лә ҡарата бик талапсан етәксе булды. Гәзитте уҡымлы, йөкмәткеле итеп сығарыу, көнүҙәк мәсьәләләрҙе күтәрә белеү, телгә иғтибарлы булыу бигерәк тә ул осорҙа редакция коллективының көндәлек иғтибар үҙәгендә тора. Ҡалаларҙа һәм райондарҙа осрашыуҙар һәм уҡыусылар конференциялары үткәрелә. Быларҙың барыһы ла тираждың байтаҡҡа артыуына килтерә, халыҡ араһында баҫманың абруйы бермә-бер күтәрелеүенә булышлыҡ итә. А. Ғ. Исмәғилев йәш журналистарҙы тәрбиәләп үҫтереү буйынса күп эш башҡара. Бөгөн башҡорт журналистикаһының уҙамандары булған күп кенә публицистар һәм журналистар ҡанаттарын уның янында нығытҡан.
Республика гәзитенә етәкселек итеү менән бер рәттән Абдулла Ғиниәт улы 1966 – 1969 йылдарҙа БАССР Журналистар союзы рәйесе була. 1986 – 1988 йылдарҙа – БАССР кинофикация дәүләт комитеты рәйесе.
Хаҡлы ялға сыҡҡас та эшләүен дауам итә: биш йыл “Известия Башкортостана” гәзитендә бүлек мөдире, яуаплы секретарь була, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетында яуаплы секретарь вазифаһын башҡара. Абдулла Ғиниәт улы ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем ҡәләмен ҡулынан төшөрмәне, уның төплө, фәһемле мәҡәләләрен гәзит уҡыусылар һәр ваҡыт көтөп алды.
Тарих фәндәре кандидаты А. Ғ. Исмәғилев – етенсе – ун беренсе саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаты. “1941 – 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн” миҙалы, “Почет Билдәһе” ордены менән бүләкләнгән. Уға “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исем бирелгән.
Күренекле йәмәғәт эшмәкәре, әүҙем журналист Абдулла Ғиниәт улы хаҡындағы яҡты хәтирә беҙҙең йөрәктәрҙә мәңге һаҡланыр.
Некрологҡа БР Президенты Хакимиәте Етәксеһе Николай Курапов, БР Дәүләт Йыйылышы Секретариаты Етәксеһе Зөфәр Еникеев, БР Президенты Хакимиәте Етәксеһе урынбаҫары Ростислав Мырҙағолов, БР Президентының матбуғат секретары Артем Вәлиев, БР элемтә һәм киң коммуникациялар министры Борис Мелкоедов, Абдулла Исмәғилевтың хеҙмәттәштәре Татьяна Сырвачева, Рәлиф Кинйәбаев, Фаил Фәтхетдинов, Артур Дәүләтбәков, Максим Ульчев, Шамил Вәлиев, Марсель Сәлимов, шулай уҡ Ейәнсура районы һәм Киров районы хакимиәте башлыҡтары Әлфәрис Байсурин менән Салауат Сәғитов ҡул ҡуйған.


text:
32 еңеүсе һәм призер – уҡыусыларҙың Бөтә Рәсәй олимпиадаһында ҡатнашыу һөҙөмтәһе
Уҡыусыларҙың Бөтә Рәсәй олимпиадаһының йомғаҡлау этабында Башҡортостандан 85 бала 19 предмет буйынса олимпиадаларҙа ҡатнашты. Уларҙан 4 кеше – еңеүсе, 28-е призер булды. Республика уҡыусылары хоҡуҡ, инглиз теле, экология буйынса иң яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтте.
— Башҡортостанда Олимпиада хәрәкәте йылдан-йыл әүҙем үҫешә. Һәм һөҙөмтә булараҡ — төбәк кенә түгел, федераль этапта ла еңеүселәр һәм призерҙар һаны арта, — ти БР Мәғариф министрлығының дөйөм белем бүлеге начальнигы урынбаҫары Наталья Кот. – Мәҫәлән, әгәр 2000 йылда улар һигеҙ булһа, 2001 — 11, 2009 – 28, быйыл был һан инде 32-гә тиклем артты, — тип билдәләне Наталья Алексеевна.
Олимпиадаларҙың Бөтә Рәсәй этабында еңеүселәр һәм призерҙар Өфө, Нефтекама, Стәрлетамаҡ, Салауат, Октябрьский, Күмертау ҡалалары, шулай уҡ Белорет, Бәләбәй, Ауырғазы, Дәүләкән, Ҡырмыҫҡалы, Әбйәлил, Туймазы, Яңауыл, Шишмә райондары мәктәптәрендә уҡый.
Мәғлүм булыуынса, Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара олимпиадаларҙың йомғаҡлау этаптарында еңеүселәр илдең үҙҙәре теләгән юғары уҡыу йортона имтиханһыҙ инә ала. Улар шулай уҡ "Мәғариф" өҫтөнлөклө милли проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә һәләтле йәштәр премияһына дәғүә итеүселәр булып торасаҡ.
Бынан тыш, ҡайһы бер балалар, халыҡ-ара олимпиадаларҙа Рәсәй йыйылма командалары составында илебеҙ өсөн сығыш яһап, үҙ көсөн һынап ҡарай аласаҡ.


text:
Фото:
«Башҡортостан» ТРК-һы журналистары «Рәсәй ҡалҡаны 2016» фестивалендә наградалар яуланы
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
«Башҡортостан» телерадиокомпанияһы журналистары «Рәсәй ҡалҡаны» XIX төбәк-ара хәрби-патриотик телевидение һәм радио тапшырыуҙары фестивалендә еңеү яуланы. Быйыл конкурс Пермдә уҙҙы.
«Ҡояшлы ҡала» балалар радио тапшырыуҙары циклы өсөн Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһы филиалының иң йәш штаттан тыш хеҙмәткәрҙәре «Йәш радио хәбәрселәре» номинацияһында наградаларға лайыҡ булды. Уның етәксеһе — Элеонора Дударь.
«Барыһына — бер үк еңеү» бүлегендә «Сурайҙа һәйкәл асыу» репортажы иң яҡшыһы тип танылды (милли тапшырыуҙар бүлеге хәбәрсеһе Рәлиә Сәхибгәрәева, оператор Азамат Әхмәҙишин, режиссер Зарема Хисмәтуллина). «Был — минең журналистика өлкәһендәге тәүге еңеүем. Бәләкәй генә булһа ла, ул бик мөһим. Тапшырыу өҫтөндә эшләгән ижади төркөмдөң еңеүе», — тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты Рәлиә Сәхибгәрәева.
«Билдәһеҙ биттәр» номинацияһында «Асыҡ күңелле ябыҡ ҡала» репортажы дипломант булды («Мәҙәниәт Башҡортостан» телеканалы хәбәрсеһе Александр Колинченко, оператор Андрей Шуняев).
Быйыл конкурсҡа илдең төрлө төбәктәренән 350-нән ашыу эш — 235 телевидение һәм 120 радио тапшырыуҙары килде.


text:
Октябрҙә Мәскәүҙә «Алтын көҙ - 2011» XIII Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһе үтәсәк
«Алтын көҙ — 2011» XIII Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһе 6-16 октябрҙә Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәге биләмәһендә Рәсәй агросәнәғәт аҙналығы сиктәрендә үтәсәк.
Ҙур милли аграр форумды ойоштороусылар булып Рәсәй Федерацияһының Ауыл хужалығы министрлығы, Мәскәү Хөкүмәте, Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәге сығыш яһай.
Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, күргәҙмә рәсми рәүештә 14 октябрҙә асыласаҡ. «Алтын көҙ» сиктәрендә 6-9 октябрҙә ауыл хужалығы техникаһының «АгроТек Рәсәй — 2011» халыҡ-ара махсус күргәҙмәһе эшен башлаясаҡ. 6 октябрҙә Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәге майҙанында ауыл хужалығы продукцияһы йәрминкәһе асыласаҡ. 13-16 октябрҙә «Рәсәй төбәктәре һәм сит илдәр», «Малсылыҡ һәм тоҡомло малдар», «Малсылыҡ өсөн ҡорамалдар. Ветеринария. Мал аҙығы» исемле күргәҙмә бүлектәре эшләйәсәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостандың агросәнәғәт предприятиелары «Алтын көҙ» күргәҙмәһендә даими ҡатнашып бара. Форумда тәҡдим ителгән экспозициялар өсөн төбәк йыл һайын Мәскәүҙән күп кенә наградалар алып ҡайта.


text:
Йыл башынан алып ҡулланыусыларҙан 776 мөрәжәғәт килгән
Быйыл БР Ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау һәм алкоголь продукцияһы әйләнешен һәм сифатын контролләү идаралығына граждандарҙан 776 мөрәжәғәт килгән, шуларҙың 743-ө тикшерелгән. Белгестәр 651 ҡулланыусыға кәңәштәре менән ярҙам иткән. Ялыуҙарҙың иң ҙур өлөшө сәнәғәт тауарҙары менән һатыу итеү һәм хеҙмәт күрһәтеү өлкәһенә тура килә. Ҡулланыусылар күп осраҡта етешһеҙлектәре булған тауарҙарға (54), тауарҙы алмаштырыуҙан баш тартыуҙарына йәки алыш – биреш итеү килешеүен тарҡатыуҙарына (14), талаптарҙы ҡәнәғәтләндереүгә бирелгән срокты боҙоуға (18) зарлана.
БР Ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау һәм алкоголь продукцияһы әйләнешен һәм сифатын контролләү идаралығы белгестәре билдәләүенсә, мобиль телефондар һатып алыу һәм йүнәтеү менән бәйле ялыуҙар (15), ҡатмарлы көнкүреш аппаратураһына (23), автомобилдәргә (7), өҫкө кейем, аяҡ кейеме һәм башҡаларға (31), компьютер техникаһына (6) ялыуҙар артҡан. 2009 йыл менән сағыштырғанда, граждандарҙың көнкүреш техникаһын һәм автомобилдәрҙе ремонтлау буйынса күрһәтелгән сифатһыҙ хеҙмәттәр, банк, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәре һәм төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашлыҡ менән бәйле мөрәжәғәттәре артҡан. Страховкалау хеҙмәттәренә лә ялыуҙар бар.
Тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә тейешле сифатта булмаған тауар, хеҙмәт һәм эштәргә түләнгән 788,5 мең һум аҡса ҡулланыусыларға кире ҡайтарылған.


text:
Башҡортостандың Мишкә районында Бөрө йылғаһында гидроузел төҙөү буйынса эштәрҙең беренсе этабы тамамланған
Башҡортостандың Мишкә районында Бөрө йылғаһында гидроузел төҙөлөшө буйынса эштәр алып барыла. Проекттың дөйөм хаҡы – 80 млн. һум. 1930-1950 йылдарҙа был урында һыу һаҡлағыс булып, унда ике электростанция эшләгән. Гидроузелды тергеҙеүгә өҫтәмә ресурстар, шул иҫәптән федераль бюджеттан средстволар талап ителәсәк.
«Мин был эшкә гидроузел төҙөлөшөнә федераль бюджетан субвенциялар, субсидиялар йәлеп итеү өсөн ҡушыласаҡмын», — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 2 октябрҙә Мишкә районына визиты барышында.
Бөрө йылғаһында гидроузел төҙөү эргә-тирәләге тораҡ пункттарҙы һыу менән тәьмин итеү проблемаһын хәл итәсәк. Бынан тыш, бында 400 киловатт ҡеүәттәге бәләкәй ГЭС-ты сафҡа индереү һәм әүҙем ял өсөн инфраструктура булдырыу планлаштырыла. Һыуһаҡлағыстың планлаштырылған күләме — 1,5 млн. кубометр.


text:
Өфөлә биш кеше Аксаков исемендәге премия лауреаты булды
ӨФӨ, 2014 йыл, 12 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфөлә Аксаков исемендәге премия лауреаттары билдәле булды. «2014 йыл өсөн С.Т.Аксаков исемендәге Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Советы Премияһы тураһында»ғы ҡарарҙы кисәге кис ҡала Советы Президиумы ҡабул итте. Был документҡа ярашлы, 10-шар мең һум күләмендәге премия менән конкурстың биш ҡатнашыусыһы бүләкләнәсәк.
Ҡала Советының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, «Иң яҡшы ғилми-тикшеренеү эше өсөн» номинацияһында ике премияны Башҡорт дәүләт университеты студенттары аласаҡ.
«Практик өлкәләге иң яҡшы эш өсөн» номинацияһында өс премия бирелде. Уларҙы «Башҡортостан Республикаһының Бәләкәй Аксаков ҡулсаһында Байрамтау комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы һәм мәҙәни мираҫ проекты» эше өсөн Башҡорт дәүләт университеты студенттары төркөмөнә тапшырырға ҡарар ителде. Тағы ла ике премияны Өфө дәүләт сәнғәт академияһы һәм Өфө сәнғәт училищеһы студенттары Константин Аксаковтың «Болот» фантастик повесы буйынса «НЕБОльно. Вольно» һығылмалы эссе һәм «Аксаков Диме: йыл миҙгелдәре» график һәм һынлы сәнғәт эштәре серияһы өсөн аласаҡ.
Ҡала Советы Президиумы шулай уҡ тағы ла ике конкурста ҡатнашыусыны рәхмәт хаттары менән дәртләндерергә һәм конкурста ҡатнашыусыларҙың ғилми етәкселәренең (тәрбиәләнеүселәре бер нисә ҡат был премияға лайыҡ булған) береһен махсус премия менән бүләкләргә булды.
Лауреаттарҙы бүләкләү тантанаһы 19 сентябрҙә Башҡорт дәүләт филармонияһында XXIV Халыҡ-ара Аксаков байрамы сиктәрендә уҙасаҡ. Наградаларҙы Өфө ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко тапшырасаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Татарстан менән Башҡортостан предприятиеларының, ғилми үҙәктәренең эшен берләштереү мөһим» Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов: «Татарстан менән Башҡортостан предприятиеларының, ғилми үҙәктәренең эшен берләштереү мөһим»
Рөстәм Хәмитов: «Татарстан менән Башҡортостан предприятиеларының, ғилми үҙәктәренең эшен берләштереү мөһим» Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
2 сентябрҙә Ҡазанда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов XXII Татарстан нефть һәм газ химияһы форумы сиктәрендә үткән «Традицион булмаған углеводород ятҡылыҡтарын разведкалау һәм уны эшкәртеү үҙенсәлектәре» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһының пленар ултырышында сығыш яһаны.
– Нефть һәм газ комплексы – илебеҙ иҡтисадының төп этәргесе. Күп осраҡта социаль өлкәне, халыҡтың йәшәү кимәлен һәм сифатын яҡшыртыу, илдең именлеге уның тотороҡло эшләүенә бәйле. Был Башҡортостан өсөн айырыуса мөһим. Оҙатылған продукция күләменең 43 проценты, республиканың тупланма бюджетына һалым керемдәренең 36 проценты тармаҡ предприятиеларына тура килә. Улар әүҙем социаль сәйәсәт алып бара, мөһим объекттар төҙөүҙә ҡатнаша, хәйриә эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, – тип билдәләне үҙ сығышында Рөстәм Хәмитов.
Уның һүҙҙәренсә, республиканың яғыулыҡ-энергетика комплексы, нефть һәм газ химияһы яҡшы темптар менән үҫешә. Һуңғы биш йылда «Башнефть», «Газпром нефтехим Салауат», «СИБУР», Стәрлетамаҡ нефть химияһы заводы, «Башҡортостан сода компанияһы» кеүек предприятиелар ошо маҡсатҡа 200 миллиард һум аҡса йүнәлткән. Республикала нефть химияһы кластеры, аҙ тоннажлы нефть химияһы кластеры, нефть һәм газ инжинирингы, шулай уҡ геофизик кластер булдырылған һәм уңышлы эшләй.
– Һөҙөмтәлә етештерелгән продукция исемлеге арта, сығымдар кәмей, яңы продукттар һәм технологиялар булдырыу процесы оптималләштерелә, кластерҙа ҡатнашыусыларҙың төшөмө арта. Мәҫәлән, бөгөн Башҡортостандың инжиниринг компаниялары нефть эшкәртеүҙә технологияларҙың 90 проценттан ашыуын алмаштыра ала, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Башлығы.
Рөстәм Хәмитов Волга буйы федераль округында төбәк-ара нефть һәм газ химияһы кластерын булдырыу тәҡдиме менән сығыш яһаны.
– Бөгөн Татарстан менән Башҡортостан предприятиеларының, ғилми үҙәктәренең эшен берләштереү мөһим. Был беҙгә илебеҙ биләмәһендә алдынғы урындарҙы биләргә һәм донъя баҙарына көслө структура булараҡ сығырға мөмкинлек бирәсәк, – тип белдерҙе төбәк етәксеһе.


text:
Википедия:Яҡшы мәҡәләләр
Яҡшы мәҡәләләр — был проект бүлегендә яҡшы тип иҫәпләнгән, ләкин һайланған мәҡәлә талаптарына тулыһынса тура килеп етмәген мәҡәләләр. «Яҡшы мәҡәлә» билдәһе ҡуйылыр алдынан, мәҡәлә Кандидаттар битендә дөрөҫлөк, битарафлыҡ, тулылыҡ, яҙыу алымдары буйынса тикшереү үтә. Теләгән бер ҡатнашыусы яҡшы мәҡәләне тулыландырып, үҙгәртеп «Һайланған мәҡәлә» талаптарына еткерә ала.
Яҡшы мәҡәлә өҫкө уң яҡ битендә күк йондоҙ () менән билдәләнә.
Хәҙер Башҡорт Википедияһында 91 яҡшы мәҡәлә (яңыртырға).
Һайлау: Талаптар • Кандидаттар (6) • Статусын үҙгәртергә (0) • Авторҙар


text:
Раил Сарбаев: Мәшғүллек программалары бәләкәй бизнесҡа яңы мөмкинлектәр аса
7 апрелдә үткәрелгән кәңәшмәлә БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә, бигерәк тә мәшғүллек программаларының мөһимлегенә айырым иғтибар йүнәлтте.
– Үҙ эшен асҡан һәр эшһеҙ граждан, 59 мең һум субсидиянан тыш, өҫтәмә рәүештә эшкә ҡабул иткән һәр кеше өсөн шул тиклем үк аҡса ала. Ошо яңы шарттарҙы иҫәпкә алып, республикабыҙҙа мөмкин тиклем күберәк кешеләрҙең ошо программала ҡатнашыуына булышлыҡ итергә кәрәк, – тип билдәләне Раил Сарбаев.
Быйыл биш айҙа 1 342 яңы эш урыны булдырылды, был былтырғы йыллыҡ күрһәткес кимәлендә тиерлек.
Әлеге ваҡытҡа 858 договор төҙөлгән, уларҙың дөйөм суммаһы 80,7 миллион һум тәшкил ите. 840 кеше шәхси эшҡыуар булып теркәлгән (шул иҫәптән 165-е – фермер), ә 18 эшҡыуар был ярҙамды етдиерәк проектҡа старт булараҡ ҡабул итте һәм юридик шәхес сифатында теркәлде.
Эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенең төп төрҙәре булып малсылыҡ (185 кеше), умартасылыҡ (71 кеше), ҡошсолоҡ (52 кеше), сауҙа-һатып алыу эшмәкәрлеге (29 кеше) тора.
Ләкин былтырғы планка – ул сик түгел. Мәшғүллеккә булышлыҡ итеү саралары сиктәрендә 2010 йылда 3300 кешене эш урыны менән тәьмин итергә планлаштырыла. Был маҡсаттарға 195,3 миллион һум аҡса бүленгән, шул иҫәптән республика бюджетынан – 40 миллионға яҡын.


text:
Фото:
Дүртөйлө районында башлыҡ алмашынды
Фото:
27 августа Дүртөйлө районы муниципаль район Советы ултырышы үтте, унда район хакимиәте башлығы вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу һәм хакимиәт башлығы вазифаһын башҡарыусыны тәғәйенләү тураһындағы мәсьәләләр ҡаралды.
Совет ҡарары менән Рауил Дәүләтов икенсе эшкә күсеү сәбәпле үҙ теләге менән район хакимиәте башлығы вазифаһынан бушатылды.
Дүртөйлө районы муниципаль район хакимиәте башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыуҙы Совет депутаттары Ринат Хәйруллинға йөкмәтте.
Хакимиәт башлығы вазифаһын ул ошо вазифаға конкурс һөҙөмтәләре буйынса район Советы тәғәйенләгән кеше үҙ вазифаларын үтәй башлағанға тиклем башҡарасаҡ.
Дүртөйлө районы муниципаль район Советы ултырышында Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәте етәксеһе Николай Курапов ҡатнашты.


text:
Республика башлығы «Россия 24» телеканалы эфирында сығыш яһаны
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Россия 24» телеканалы эфирында «Иҡтисад яңылыҡтары» тапшырыуының алып барыусыһы һорауҙарына яуап бирҙе. Республика башлығы Рәсәйгә ҡаршы иҡтисади санкциялар индереүгә ҡағылышлы үҙ фекерен белдерҙе, нефть-химия тармағының үҫеш перспективалары, төбәктә бизнес алып барыу шарттары, агросәнәғәт секторындағы хәл, Ҡырым Республикаһы менән үҙ-ара килешеп эш итеүҙәр, атап әйткәндә, Башҡортостан шефлыҡҡа алған Белогорск районы тураһында һөйләне.
Тулыраҡ интервью республика Президентының рәсми сайтында баҫылған.


text:
Республика Хәрби Дан музейында мәктәп уҡыусылары Ленинград блокадаһында ҡатнашыусылар менән осрашасаҡ
29 ғинуарҙа Республика Хәрби Дан музейында мәктәп уҡыусыларының ветерандар менән осрашыуы үтә. Сара Ленинград блокадаһын өҙөүгә 69 йыл тулыуға арнала. Үҫеп килгән быуынды Ленинград блкадаһында ҡатнашҡан яҡташтарыбыҙҙың батырлығы һәм ҡаһарманлығы өлгөһөндә патриотик рухта тәрбиәләү осрашыуҙың төп маҡсаты булып тора.
Сарала Өфө ҡалаһының Калинин һәм Орджоникидзе райондары ветерандары, спорт йүнәлешендәге 5-се република мәктәп-интернаты, Благовещен ҡалаһының А.Першин исемендәге 4-се дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусылары, музей хеҙмәткәрҙәре ҡатнашасаҡ.
Ветерандар менән осрашыуҙа Ленинград блокадаһында ҡатнашыусылар сығыш яһаясаҡ, тематик открыткалар, 5-се республика мәктәп-интернаты менән әҙерләнгән әҙәби монтаж тәҡдим ителәсәк, «Ленинград блокадаһы» хроникаль-документаль фильмы күрһәтеләсәк, шулай уҡ музыка мәктәбе уҡыусылары сығыш яһаясаҡ.
Башлана – 12.00 сәғәттә. Тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн телефон: (347) 260-44-64.


text:
Фото:
БР Президенты тиҙ йөрөүсе «Өфө – Абдулла» электр поезын ҡараны
Фото:
Тиҙ йөрөүсе «Өфө – Абдулла» электр поезы шәмбе, 7 июлдә, үҙенең тәүге рейсына юлланды. Бөтә уңайлыҡтары булған яңы составты файҙаланыуға тапшырыу тантанаһында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнашты.
Был Өфөлә күптән көтөлгән ваҡиға, сөнки ул төбәктәге ҡала яны тимер юл хеҙмәтенең яңы үҫеш этабына сығыуын аңлата. Яҙғыһын «Башҡортостан ҡала яны пассажирҙар компанияһы» электр поезына исем биреүгә конкурс иғлан иткәйне. Уның һөҙөмтәһендә яңы электр поезына данлыҡлы осоусы, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевтың исемен бирергә ҡарар ителде.
Тантана алдынан республика Президенты «Рәсәй тимер юлдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Куйбышев филиалы менән әҙерләнгән стендтарҙағы мәғлүмәт менән танышты. Унда Башҡортостанда тимер юл инфраструктураһын үҫтереү мөмкинлектәре күрһәтелгән. Төбәк башлығының һорауҙарына яңы поезды сафҡа индереү тантанаһында ҡатнашыу өсөн Өфөгә саҡырылған Куйбышев тимер юлы начальнигы Шәфҡәт Шәйҙуллин яуап бирҙе.
Өфө станцияһы вокзалында йыйылған кешеләр алдында сығыш яһап, Рөстәм Хәмитов халыҡҡа сифатлы, заманса, матур вокзал кәрәклеген билдәләне. Уның әйтеүенсә, шуға күрә реконструкцияны тиҙерәк тамамларға кәрәк.
— Беҙҙең бурыс – халыҡ өсөн барыһын да эшләү, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. Был ҡала яны станцияларына ла, пассажирҙар өсөн уңайлы булырға тейешле платформаларға ла, башҡа төрлө инфраструктураға ла ҡағыла.
Конкурста еңеүсегә компаниянан бүләк тапшырыу тантананың иң матур өлөшө булды. Өфөнән Марсель Давыдов плазмалы ҙур телевизор алды. Республика халҡынан ике йөҙгә яҡын тәҡдим алынған булған.
Ул арала «Өфө – Абдулла» электр поезына ултырырға саҡырҙылар, һәм республика Президенты оҙатып йөрөүселәре менән Дим станцияһына тиклем билет һатып алыу өсөн кассаға йүнәлде.
Рөстәм Хәмитов поезда барған арала вагондарҙы ҡарап сыҡты, пассажирҙар менән аралашты, хеҙмәтләндереү сифаты менән ҡыҙыҡһынды, уңайлымы-түгелме, тип һораны. Республика башлығы машинистар кабинаһына ла үтте, унда транспорттың техник үҙенсәлектәре менән танышты. Бындай электр поездары Демиховск вагон эшләү заводында сығарыла.
Дим станцияһында Рөстәм Хәмитов вагон депоһының техник хеҙмәтләндереү пункты эшмәкәрлеге менән танышты. Уның белгестәре йөк һәм пассажирҙар ташыусы поездарҙы хеҙмәтләндерә, тауар вагондарын йөк тейәүгә әҙерләй, күсмә составты ремонтлай. Президентҡа тауар ташыусы составтарҙы хеҙмәтләндереүсе белгестәр әҙерләнгән уҡыу полигонын да күрһәттеләр.
Билдәләп үтәйек, ЭД4М серияһындағы электр поезы юғары уңайлыҡлы: унда йомшаҡ креслолар, һауаны кондициялау системаһы, фильмдар һәм видеороликтар ҡарау өсөн плазмалы панелдәр ҡуйылған, һәр вагонда биотуалет бар. «Өфө – Абдулла» поезы бер-береһенә тимер аралыҡтар менән тоташҡан һигеҙ вагондан тора. Әлегә бөтәһендә лә телевизор булмаһа ла, Wi-Fi технологияһы буйынса интернет эшләй. Йәш пассажирҙарҙың береһе, мәҫәлән, шунда уҡ ноутбугын асып, үҙ эшенә сумды.
Вагондарҙа 114 урын бар. Ике класлы вагондар ҡаралған, шулай ҙа хаҡтар айырмаһы артыҡ ҙур түгел. Уңайлы булыуҙан тыш, был поездың төп өҫтөнлөгө – тиҙлек. Өфөнән Абдулла станцияһына тиклем элекке кеүек алты сәғәттә түгел, ә дүрт сәғәт тә 10 минутта барып етәһең. Пассажирҙар юлда тамаҡ ялғай аласаҡ, сөнки яҡын арала буфет асылырға тейеш, аҙыҡ-түлек һәм матбуғат баҫмаларын һатыу ойошторолған.
«Башҡортостан ҡала яны пассажирҙар компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Виталий Григорьев әйтеүенсә, шәмбе көндө асылған был рейс республика һәм Ырымбур халҡы араһында ҙур һорау менән ҡулланасаҡ. Көн һайын был йүнәлештә миллиондан ашыу пассажир йөрөй. Пассажирҙар ағымы буйынса ул төбәктәге икенсе йүнәлеш һанала.


text:
Росреестрҙың БР буйынса идаралығында ришүәтселек тураһында ICQ аша хәбәр итергә мөмкин
Дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография федераль хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы яңы онлайн-хеҙмәт тәҡдим итә. Эш көнө дауамында 639-199-788 ICQ-номерына Росреестрҙың республика идаралығы хеҙмәткәрҙәре эшенә ялыу менән мөрәжәғәт итергә йәки ришүәт талап итеүҙәре тураһында хәбәр итергә мөмкин.
Был хеҙмәт коррупцияға ҡаршы көрәш планын үтәү маҡсатында индерелгән, тип хәбәр иттеләр ведомствонан һәм, ялыу граждандың исем-шәрифе һәм телефон номеры күрһәтелгәндә генә ҡараласаҡ, тип билдәләнеләр.


text:
Республикала «Йәш хоҡуҡ һаҡлаусы» конкурсының төбәк этабы старт ала
Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығында «Йәш хоҡуҡ һаҡлаусы» конкурсының төбәк этабы старт ала. Ул йыл һайын үткәрелә һәм балаларҙың, үҫмерҙәрҙең юриспруденция тураһында белемдәрен асыҡлауға йүнәлтелгән.
Быйыл бәйге дәүләт хеҙмәткәрҙәренең һәм Рәсәй Федераль суд приставтары хеҙмәте эшселәренең балалары араһында өс төркөм буйынса үткәрелә: 11-ҙән 13 йәшкә тиклем, 14-тән 16 йәшкә тиклем һәм 16-нан 18 йәшкә тиклем.
Конкурс сиктәрендә сарала ҡатнашыусылар төрлө темалар буйынса яҙма эш башҡарасаҡ.
Беренсе этапҡа йомғаҡтар ағымдағы йылдың мартында яһаласаҡ. Иң яҡшы эштәр «Йәш хоҡуҡ һаҡлаусы» бөтә Рәсәй конкурсының ойоштороу комитетына ебәреләсәк.


text:
Фото:
Мәсетле районынан Ибраһимовтар ғаиләһенә «Газель» микроавтобусы тапшырылды
Фото:
Ошо арала Мәсетле районынан Ибраһимовтар ғаиләһенә «Газель» микроавтобусы тапшырылды.
Ләлә һәм Флир Ибраһимовтар 40 йыл элек яҙмыштарын бәйләгән. Бәхетле никахта дүрт улдары тыуған. 2008 йылда Ләлә Мөхәмәт ҡыҙы һәм Флир Әхәт улы тәрбиәгә алынған туғыҙ балаға йәнә атай-әсәй була. Хәҙер Ибраһимовтарҙың ҙур һәм татыу ғаиләһендә 13 бала үҫеп килә. Өс улдары үҙ аллы тормош көтә, үҙҙәренең ғаиләләре, балалары бар. Ә ун бала – ата-әсә тәрбиәһендә. Ибраһимовтарҙың ҙур йортонда Дыуан-Мәсетле ауылында әле 12 кеше йәшәй. Улы ғаиләһендә — балалары һәм ейәндәре менән бергә барыһы менән дә хөрмәтләнгән һуғыш һәм хеҙмәт ветераны — ҡартаталары Әхәт йәшәй.
Ибраһимовтар ғаиләһе —опекундар (попечителдәр), баланы тәрбиәгә алған һәм патронат ғаиләләр республика һәм район конкурстары еңеүсеһе, Беренсе дәрәжә дипломы һәм 50 мең һумлыҡ аҡсалата приз менән бүләкләнгән. Һәм әле бына абруйлы ғаиләгә «Газель» микроавтобусы тапшырылды. Башҡортостанда 18 йәшкә тиклемге туғыҙ йәки унан да күберәк балаһы булған ғаиләләргә бушлай «Газель» микроавтобусы бирелә. Микроавтобус алған көндө иң бәләкәйҙәре Рауилға ике йәш тулды. Шуға ла Ибраһимовтар өсөн был көн икеләтә байрамға әйләнде.


text:
Фото:
Хәйбулла районында һарыҡ йөнөн ҡырҡыу йолаһы халыҡ байрамына әйләнде
Фото:
ӨФӨ, 2014 йыл, 23 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Мәҙәниәт йылында республиканың һәр мәҙәниәт учреждениеһы, район өсөн бренд булырға дәғүә итә алырҙай, үҙенсәлекле сара ойоштора.
Хәйбулла районының Мәмбәт ауылы мәҙәниәт йорто һарыҡ йөнөн ҡырҡыу йолаһын күрһәтте. Байрамды Әхмәҙулла Мәмбәтов крәҫтиән-фермер хужалығында ойошторҙолар. Фермер етмештән ашыу һарыҡ аҫрай. Һарыҡ ҡырҡыуҙа йола буйынса ауылдаштар ҡатнашты – күп йыллыҡ ҡул менән ҡырҡыу тәжрибәһенә эйә булған ҡатындарҙы саҡырҙылар. Эш барышында йырҙар һәм таҡмаҡтар яңғыраны.
Байрамда «Туржы ынйылары» фольклор ансамбле сығыш яһаны. Үҙешмәкәр артистар йөндән юрған эшләп, ойоҡ һәм бейәләй бәйләп, йөн иләп күрһәтте. Ҡатын-ҡыҙҙар бәйләм бәйләү, кейеҙ баҫыу серҙәре менән уртаҡлашты, кеше һаулығы өсөн уның файҙаһы тураһында һөйләне. Бында шулай уҡ йөндән эшләнгән әйберҙәрҙең күргәҙмәһе ойошторолғайны.


text:
Төбәк аграрийҙары 178 мең тонна көнбағыш орлоғо йыйып алды
БР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәтенең мәғлүмәттәренә ярашлы, республикала 178 мең тонна көнбағыш орлоғо һуғып алынған. Майлы орлоҡтарҙың иң мул уңышы быйыл Стәрлетамаҡ районында – 24,2 мең тонна, Мәләүездә – 18,7 һәм Көйөргәҙелә – 13 мең тонна.
Аграр ведомствола билдәләп үтеүҙәренсә, төбәктә уртаса уңыш кимәле бер аҙ күтәрелгән һәм гектарынан 12,5 центнер тәшкил итә. Ҡырмыҫҡалы, Мәләүез һәм Стәрлетамаҡ райондарында һәр гектарҙан 19 центнерҙан ашыу майлы орлоҡ алалар.
Бөтә республика буйынса был майлы культура 143 мең гектар майҙандан йыйып алынған, был планға ҡарата 67 процент тәшкил итә. Бөгөнгө көндә көнбағыш йыйыуҙы Архангел, Дыуан, Иглин һәм Яңауыл райондары аграрийҙары тулыһынса тамамланған.


text:
Фин-уғыр халыҡтарының VI съезы бара
24 сентябрҙә Мордовия баш ҡалаһында Рәсәйҙең фин-уғыр халыҡтарының VI съезы башланды, унда Башҡортостан делегацияһы ла ҡатнаша. Мордва милли драма театрында Рәсәй фин-уғыр халыҡтары ассоциацияһының башҡарма комитеты ултырышы үтте, тип хәбәр итә "Инфо-РМ" Рәсәй мәғлүмәт агентлығы.
Съездың пленар ултырышы бөгөн, 25 сентябрҙә, үткәрелә. Ул 26 сентябргә тиклем барасаҡ. Һәр көнгә ойоштороусылар йөкмәткеле тығыҙ программа әҙерләгән.
Съезда ҡатнашыусыларға Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота мөрәжәғәт итте. Ул, Волга буйы федераль округында ике миллион самаһы фин-уғырҙар: мордва, мари, удмурт, коми-пермяктар йәшәй, тип билдәләне. Шуға күрә лә Рәсәйҙең фин-уғыр халыҡтары съезы тотош Рәсәй Федерацияһы өсөн генә түгел, Волга буйы федераль округы өсөн дә мөһим ваҡиға булып тора. "Был ваҡиға Рәсәй Федерацияһы сиктәрендә фин-уғыр халыҡтары үҙҙәренең мәҙәни үҙенсәлеклеген һаҡлауын һәм үҫтереүен, Рәсәйҙең быуаттар буйына килгән туғандаш халыҡтар союзының тулы хоҡуҡлы ағзалары булып тороуын тағы бер тапҡыр раҫлай", — тип билдәләне тулы хоҡуҡлы вәкил.


text:
Мәккә
Мәккә (ғәр. مكة Мәккә, шулай уҡ مكة المكرمة — Мәккә әл-Мөкәррәмә — Һәйбәт Мәккә) — Сәғүд Ғәрәбстанының көнбайышындағы ҡала, Ҡыҙыл диңгеҙҙән 100 саҡрымға яҡын алыҫлыҡта. Мосолмандарҙың хаж ҡылыу үҙәге булып тора[1]. Мосолман булмағандарға Мәккәгә инеү тыйылған.
Мәккә — мосолмандарҙың изге ҡалаһы. 630 йылда Мөхәммәт бәйғәмбәр етәкселегендәге позициялары нығынған мәҙинә общинаһы мосолмандары Мәккәгә ингәндәр, ҡала ҡаршы тормайынса баш һалған, унда йәшәгән халыҡ ислам динен ҡабул иткән. Ҡәғбәле Мәккә дини үҙәккә әйләнгән, һәм мосолмандар, ҡайһы урында булһалар ҙа, һәр ваҡыт ҡиблаға йөҙҙәрен бороп, намаҙ уҡыу йолаһын ҡабул иткәндәр.
Мәккә уртаһында донъялағы иң ҙур һәм мосолмандарҙың үҙәк мәсете Әл-Хәрәм урынлашҡан, уның ихатаһында изге Ҡәғбә ташы тора.
2011 йылда Мәккәлә донъялағы иң массив манаралар-күп ҡатлы бик бейек йорттар комплексы Абрадж аль-Бейт төҙөлгән; улар араһында иң бейеге — Король манараһы — бейеклек буйынса донъяла өсөнсө урында тора һәм унда донъялағы иң ҙур һәм иң бейек сәғәт урынлаштырылған.
2010 йылдың 13 ноябрендә асылған ер өҫтөндәге Мәккә метрополитены — илдә тәүге булып ҡала буйлап йөрөтөүҙе һәм хаж ҡылыусыларҙы (Мөздәлифә һәм Мина үҙәндәренә, Арафат тауына) ритуал йола атҡарыу урындарына юғары кимәлдә, тиҙ, еткереү һәм кире ташыу хеҙмәтен башҡара.
Мәккә эргәһендәге үҙәндә Минаға хаж ҡылыусыларҙың донъялағы иң эре палаткалар ҡалаһы урынлашҡан.
Мәккәлә хажға килеүселәр һаны бик күп булған мәлдәрҙә йыш ҡына халыҡ бер-береһен тапай, янғындар сыға һәм күпләп янып үлеүселәр һәм һәләк булыусылар осрағы күҙәтелгән инциденттар булып тора. Шулай итеп, 1990 йылда Мәккә һәм Мина араһындағы йәйәүлеләр тоннелендә 1,5 мең хаж ҡылыусы һәләк булды.
Йөкмәткеһе
- 1 География
- 2 Демография
- 3 Климат
- 4 Тарихы
- 5 Шулай уҡ ҡарағыҙ: Беренсе фетнә
- 6 Иҡтисады
- 7 Хөкүмәте
- 8 Мәҙәниәте
- 9 Хаж ҡылыу
- 10 1979 йылдың ноябрендә Әл-Хәрәм мәсетен баҫып алыу
- 11 Мәккәгә мосолман булмағандарҙы индереү тыйыла
- 12 Иҫкәрмәләр
- 13 Әҙәбиәт
- 14 Һылтанмалар
- 15 Әҙәбиәт
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәккә диңгеҙ кимәленән 227 метр бейеклектә, һәм Ҡыҙыл диңгеҙ яр буйынан яҡынса 80 километрҙа тора[2]. Үҙәк Мәккә йыш ҡына "Мәккә уйпаты"тип аталған тау араһындағы коридорҙа урынлашҡан. Был өлкәгә Әл Таниим ҡулы, Бакка үҙәне һәм Абкар үҙәге инә[3][4]. Ошо таулы урын хәҙерге ҡаланың киңәйеү стратегияһын билдәләгән дә инде. Ҡаланың күпселек өлөшө менән сағыштырғанда, уның үҙәге түбәндәрәк ятҡан Масджид әл-Харам районында урынлашҡан. Мәсет тирәһендәге территория иҫке ҡалаға ҡарай. Төп проспекттары -Әл-Мудаах һәм Суг әл-Лайл мәсеттән төньяҡта, һәм Ас-Суг Ассагир- көньяҡта. Ҡала үҙәгендәге Оло Мәсет тирәһендәге арауыҡ ҡайтанан планлаштырыла, йөҙәрләгән өйҙәрҙән торған кварталдар киң проспекттар һәм ҡала майҙандары менән алмаштырыла. Традицион йорттар урындағы тоҡомдарҙан һалынған һәм, ҡағиҙә булараҡ, ике йә өс ҡатлы булған. Мәккәнең дөйөм майҙаны 1200 км²-ҙан ашыу[5].
Борон Мәккәлә ҡайһы бер төп һыу сығанаҡтары, атап әйткәндә, тоҙ тәмәйткән Зәмзәм ҡойоһо булған. Шулай уҡ Әйн Зөбәйдә тигән шишмә булған. Был шишмәнең сығанаҡтары булып Мәккәнең көньяҡ-көнсығышынан 20, Джебаль Арафаның көнсығышынан бер нисә саҡрым йыраҡлыҡта ятҡан Джабаль Саад һәм Джабаль Кабкаб тауҙары торған. Уларға ер аҫты каналдары аша һыу ағып килгән. Бәләкәй һыуһаҡлағыстарға һәм цистерналарға йыйылған ямғыр һыуы өсөнсө һыу сығанағы булған. Яуым-төшөм наҡыҫлығына ҡарамай, боронғо замандарҙан бирле һыу ташыу ҡурҡынысы янаған. Әл-Курди яҙып ҡалдырғанса, 1965 йылға саҡлы 89 тарихи һыу баҫыу осрағы булған, шул иҫәптән Сәғүд Ғәрәбстанында ла. Уҙған быуатта көслө һыу ташыуҙарҙың береһе 1942 йылда булған. Ошо һәләкәттән һуң Мәккәлә дамбалар төҙөгәндәр.[4]
Демография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡала халҡы һаны динамикаһы:
Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәккәнең климаты — тропик сүлле. Мәккә донъялағы һауа торошо иң эҫе торған ҡалаларҙың береһе. Абсолют минимум +10 °C, абсолют максимум +51,4 °C. Ҡалала уртаса йыллыҡ температура +30,7 °C (сағыштырырға була, донъяның иң эҫе тораҡ урыны һаналған Даллолдың уртаса йыллыҡ температураһы ≈34 °C). Октябрҙән апрелгә саҡлы бында яуым-төшөм һирәк була, декабрь-ғинуарҙа ҡалаға Урта диңгеҙҙән һирәк циклондар килеп етә. Башҡа айҙарҙа яуым-төшөм бөтөнләй булмай тиерлек.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ислам традицияһы Мәккәгә нигеҙ һалыусылар Исмаил тоҡомдары тип иҫәпләй. Грек тарихсыһы Диодор Сицилийский б.э.т. I быуатта «Грек мифологияһы (Тарихи китапхана)»[6]хеҙмәтендә Ғәрәп ярымутрауында «бөтөн ғәрәптәр тарафынан изге тип һаналған һәм хөрмәт ителгән» изге ғибәҙәтхана булған тип яҙған[7]. Мосолмандар был ғибәҙәтхананы Ҡәғбәгә тиңләйҙәр. Клавдий Птолемей был ҡаланы «Макораба» тип атаған булырға тейеш, әммә был факт бәхәсле булып ҡалған[8].
Сама менән V быуат тирәһендә Ҡәғбә ғәрәп мәжүси ҡәбиләләренең культ үҙәге булған. Мәккәлә хакимлыҡ иткән Курайшиттар ҡәбиләһе табынған Ғәрәп пантеонының баш Хоҙайы — Хубал[9][10]. Был культ ғәрәптәр тарафынан VII быуатта ислам дине ҡабул ителгәнгә хәтле йәшәп килгән.
Курайшиттар тәжрибәле сауҙагәрҙәр һәм һатыусылар булған. VI быуатта улар тәмләткестәр менән сауҙа итә башлағандар, диңгеҙҙә барған һуғыштар сауҙагәрҙәрҙе ҡоро ер юлдарын эҙләргә мәжбүр иткән. Византия быға тиклем Ҡыҙыл диңгеҙҙе контролдә тотҡан, әллә был дәүерҙә пиратлыҡ көсәйгән. Фарсы ҡултығы, Тигр һәм Евфрат йылғалары аша үткән икенсе юл да хәүефле булған. Был осорҙа Мәккә Петра һәм Пальмира кеүек сауҙа үҙәктәренән дә популяр булған[3][11]. 575 йылда Сасанид империяһы ҡаланы башында христиан лидеры Абраха торған Аксум батшалығы һөжүменән һаҡлаған. Көньяҡ Ғәрәпстан ҡәбиләләре фарсы батшаһы Хосроу Iҙан ярҙам һорағас, ул Мәккәгә армия һәм флот алып килгән. Фарсы баҫып алыуы Ғәрәбстанда һәм Мәккәлә (был ваҡытта ислам бәйғәмбәре Мөхәммәткә 6 йәш булған) христиан дине таралыуға кәртә булған[12].
Ислам дине барлыҡҡа килгәнсегә саҡлы оҙаҡ йылдар дауамында Мәккә хаж ҡылыу объекты булған, мәжүси хаж ҡылыусылар үҙҙәренең ғибәҙәтханаһына килгән һәм шифалы Зәмзәм һыуын эскән[13].
Мәккәне Мөхәммәттең яулап алыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урта быуаттар һәм унан һуңғы тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәккә бер ваҡытта ла мосолман баш ҡалаһы булмаған, ләкин мосолман хакимдары уның именлеген хәстәрләгән. Ғүмәр ибн әл-Хаттаб (634-44 йылдар) һәм Усман ибн Аффан (644-56 йылдар) идара иткән йылдарҙа түбән урынлашҡан кварталдарҙы һыу баҫыу ҡурҡынысы янаған осорҙа, плотиналар һәм Ҡәғбә тирәһендәге территорияны һаҡлаусы дамбалар төҙөү маҡсатында, хәлифтәр христиан инженерҙарын саҡырып килтерергә мәжбүр булған[3].
Мөхәммәттең Мәҙинәгә күсенеүе Мәккәнең мөһимлеген түбәнәйткән, Али, дүртенсе хәлиф, үҙенең баш ҡалаһы итеп Эль-Куфаны һайлағас, Мәккәнең баһаһы тағы ла кәмей төшкән. Омейядтар хәлифәте баш ҡаланы Дамаскҡа, ә 500 йылға яҡын дәүерҙә Ислам империяһы үҙәге булып ҡалған Ғәббәсидтәр хәлифәтен Бағдадҡа күсерә.
Али ибн Абу Талиб Мөхәммәттең өйөндә тәрбиәләнгән ике туғаны һәм кейәүе булған. Ул Ислам динен ҡабул итеүсе иң тәүге кеше лә булған. Вафаты алдынан яңы хәлиф һайлау маҡсатында Ғүмәр саҡырған шурала Али Усман менән тигеҙ тауыш йыйған. Али, бәхәсһеҙ, тәхеткә дәғүә иткән. Хәҙерге көнгә килеп еткән ҡапма-ҡаршы мәғлүмәттән билдәле булыуынса, тәхеткә дәғүә иткәндәр араһында тағы ике кеше бар: Аз-Зөбәйер ибн әл-Аввам һәм Талха ибн Ғөбәйҙулла. Шураның һуңғы ҡатнашыусыһы Саад ибн Абу Ваккас хәлиф һайлауҙа ҡатнашыуҙан ҡәтғи баш тартҡан. Али, Сүриә һәм Палестинаны иҫәпләмәгәндә, бөтөн хәлифлектә танылыу алған. Был ерҙәр наместнигы Муавия I ниндәйҙер үҙгәрештәр көткән, Алиға яҡынламаған.
Талха һәм аз-Зөбәйер менән Алиҙың мөнәсәбәттәре шунда уҡ боҙолған. Ғүмәр ислам алдындағы ҡаҙаныштары, тип бер кемде лә айырып бүләкләмәгән булһа, Алиҙың ҡаҙнанан һәр мосолманға өс динар аҡса таратҡанын оҡшатмаған улар. Башҡа мәғлүмәттән билдәле булыуынса, улар Куфа һәм Басрала наместник урынына өмөт иткән. Ләкин Али уларҙың үҙенән көслө булып китеүенән ҡурҡҡан. Аиша ла Алиҙың дошмандары рәтенә баҫҡан.
Али ғәскәр йыя башлаған. Талха һәм аз-Зөбәйер, хажға барыу һылтауы менән, оппозиция үҙәгенә әйләнгән Мәккәгә килгәндәр һәм улар ҙа үҙҙәре яҡлылырҙы йыйған. Ғәскәр йыйыу бик ҙур ҡыйынлыҡтар менән барған. Ғәрәп мосолмандарының был дәүерҙәге кәйефен, әгәр ысын динле менән дингә ышанмағандарҙы айыра торған ҡылыс бирһә, Алиға ҡушылам, тип әйткән Саад ибн Абу Ваккас сағылдырған.
Талха, аз-Зөбәйер һәм Аиша үҙҙәре яҡлылар менән Басраға күсенгән. Ҡанлы алыштан һуң был мөһим ғәскәри үҙәк менән идара итеүҙе үҙ ҡулдарына алғандар. Наместник Абу Муса әл-Ашари, үлтереүселәрҙе язалауҙы талап итеп, үҙ-ара ҡан ҡойоуға ҡаршы тороуына ҡарамаҫтан, Али үҙенең яғына Куфуҙы йәлеп итә алған.
656 йылдың декабрь башында тиңһеҙ ҡаты һуғышта Али ғәскәре еңеүгә өлгәшкән. Талха һәм аз-Зөбәйер үлтерелгән, Аиша әсир ителгән.
Шулай уҡ ҡарағыҙ: Беренсе фетнә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаланы Омейядтар ике тапҡыр, 683 һәм 692 йылдарҙа, ҡамауҙа тотҡан. Хашимиттар идара иткән саҡта ҡала күпмелер ваҡыт сәйәси ваҡиғаларҙа ҡатнашмаған.
930 йылда Мәккә Карматтар Әбү-Таһир Әл-Йәнәби етәкселегендәге мосолман сектаһы тарафынан яулана һәм талауға дусар ителә Abū-Tāhir Al-Jannābī[14]
1349 йылда Мәккәне Ҡара үлем пандемияһы солғап алған.[15].
1517 йылда Бәркәт бин Мөхәммәд шәриф, Ғосман империяһы хакимлығын таныһа ла, байтаҡ бойондороҡһоҙлоҡҡа ла эйә булған[16].
1803 йылда ҡала Дирий эмираты тарафынан яулап алынған[17], һәм Мәккә 1813 йылға саҡлы уның составында булған. Был ваҡиға ҡаланы 1517 йылдан бирле ҡулында тотҡан Ғосман империяһының престижын ҡаҡшатҡан. Ғосман империяһы Мәккәне Мысыр Хедивы Мөхәммәт Али хакимлығы аҫтына ҡайтарыу бурысын ҡуйған, һәм 1813 йылда был ниәт тормошҡа ашырылған.
1818 йылда салафиттар тағы ла еңгән, ләкин Әл Сауд кланының бер өлөшө ҡотолған, һәм улар 1891 йылға саҡлы йәшәгән Неджд эмиратын булдырған. Мәккә йыш-йыш холера эпидемияһына дусар ителгән[18]. 1831 йылдан алып 1930 йылдарҙағы хаж ҡылыу осоронда 27 эпидемия теркәлгән. 1907-1908 йылдарҙағы хаждарҙа 20 меңдән артыҡ хажи холера йоҡтороп вафат булған[19].
Мәккә шәрифенең ихтилалы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе бөтөн донъя һуғышында Ғосман империяһы Британия империяһына һәм уның союзниктарына ҡаршы Германия яҡлы булып һуғышҡан. Дарданеллы операцияһы һәм Эль-Кутты ҡамау барышында Стамбулға һәм Бағдадҡа һөжүмде уңышлы кире ҡаға. Британия агенты Томас Лоуренс ғосман хакимы, Мәккә шәрифе Хөсәйен бин Али менән мәкерле һүҙ беркеткәндәр. Хөсәйен бин Али Ғосман империяһына ҡаршы сыҡҡан, һәм Мәккә өсөн көрәш барышында уның ғәскәрҙәре яулаған тәүге ҡала ла Мәккә булған. Шәрифтең ихтилалы көнсығыш фронтында боролошло мәл булған. Хөсәйен шәриф яңы дәүләт, Хиджаз короллеген төҙөгән, һәм Мәккәне короллектең баш ҡалаһы тип иғлан иткән.
Сәғүд Ғәрәбстаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1924 йылда Мәккә өсөн һуғыш тоҡанған, Абдул-Ғәзиз ибн Сәғүд Хөсәйен бин Али, Мәккә шәрифенә һәм Хиджаз короллеге короленә ҡаршы һуғышҡан. Ибн Сәғүд, Хашимиттарҙың 700 йыл дауамындағы идара итеүен юҡҡа сығарып, Мәккәне яулап алған, ә Хөсәйен бин Али Джиддаға ҡасҡан. 1926 йылдың 10 ғинуарында Абдул-Ғәзиз ибн Сәғүд Хиджаз короле тип иғлан ителгән, Неджд һәм Хиджаз короллеге барлыҡҡа килгән[20]. 1932 йылдың 23 сентябрендә Неджд һәм Хиджаз Сәғүд Ғәрәбстаны тип аталған бер дәүләткә берләшкән.
Сәғүдтәр хакимлығы осоронда иҫке ҡаланың бик күп тарихи биналары емерелеүгә дусар ителгән. Сәғүд Ғәрәбстанындағы исламдың рәсми версияһы булған ваһһабизм, һынташтарға табыныуҙан ҡурҡҡанлыҡтан, тарихи һәм дини һәйкәлдәрҙе хөрмәтләүгә кире ҡарашта тора. Һөҙөмтәлә 1985 йылдан башлап тарихи биналарҙың 95 %, шулар араһында меңәр йыл элек барлыҡҡа килгәндәре лә, емертелгән[21][22].
Шул иҫәптән Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең ҡыҙы һәм тарафдаштары төҙөткән ете мәсеттең бишеһе емерелеүгә дусар ителгән[23].
Хәтижәнең, Мөхәммәттең ҡатынының, Әбүбәкерҙең, Али-Ораиданың, Мөхәммәттең ейәненең өйҙәре һәм башҡа биналар емертелгән[24].
Рәсми фараз буйынса, биналар Хаж ҡылыусыларҙы ҡабул итеү өсөн инфраструктура булдырыу маҡсатында емертелгән, әммә, Али-Ораида өйө табылһа ла, Король Фахд, уның табыныу объектына әйләнеренән ҡурҡып, үҙ ҡулы менән бинаны ер менән тигеҙләргә әмер биргән[22].
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәккә иҡтисады йыл әйләнәһендә ойошторолған хаж ҡылыу менән тығыҙ бәйләнгән. Хаж ҡылыуҙан алынған килем Мәккәнең иҡтисадын ғына түгел, бөтөн Ғәрәп ярымутрауының иҡтисадын туҡландыра. Элек хаж ҡылыусылар һалым түләгәндәр. Бөйөк Депрессия осоронда һалымдар бигерәк юғары булған, һалым һалыу 1972 йылға саҡлы дауам иткән. Хаж ҡылыуҙан килгән килемгә хаж ҡылыусыларҙы хеҙмәтләндереү ҙә инә. Saudi Arabian Airlines авиакомпанияһының килеменең 12 % хаж ҡылыуҙан туплана. Хаж ҡылыусылар файҙаланған һәр төрлө транспорт, шулай уҡ уларға бирелгән ҡунаҡханалар ҙа, башҡа торлаҡ та юғары килем килтерә.[4]
Ҡала килеме 100 миллион долларҙан ашыу, шул уҡ ваҡытта Сәғүд Ғәрәбстаны Хаж хеҙмәтләндереүенә 50 миллионға яҡын аҡса тотона. Ҡалала сәнәғәт предприятиелары бар, ләкин Мәккә нефть экспортлауға нигеҙләнгән Сәғүд иҡтисадында мөһим роль уйнай тип әйтеп булмай[25]. Мәккәлә текстиль, мебель һәм һауыт-һаба эшләп сығарыла. Иҡтисадтың күп өлөшөн хеҙмәтләндереү сфераһы биләй.
Шулай булыуға ҡарамаҫтан, Мәккә иҡтисады етерлек төрлөлөк менән билдәләнә. Ҡала предприятиеларына гофрирланған тимер етештереү, баҡыр тимерлектәре, ағас әйберҙәр эшләү, тышлыҡ көпләү оҫтаханалары, май һыҡтырыу, тәмлекәстәр эшләү, икмәк бешереү предприятиелары, тирмәндәр, ҡош фабрикалары, туңдырылған аҙыҡ-түлек импорты, фотоателье, конторалар, боҙ етештереү предприятиелары, һалҡын эсемлектәр фабрикалары, бөҙрәханалар, китап магазиндары, туристик агентлыҡтар һәм банктар ҡарай[4].
Һауа транспорты мөмкинлектәре үҫешкәнлектән, хаж ҡылыусылар һаны күп тапҡырға артты, һәм шуның өсөн 20 һәм 21 быуаттарҙа Мәккә ҡалаһы ла шаҡтай үҫеш кисерҙе. Меңәрләгән сәғүдлеләр йыл әйләнәһенә хажиҙарҙы отель һәм магазиндарҙа хеҙмәтләндереү менән мәшғүл, был хеҙмәткәрҙәр, үҙ сиратында, торлаҡҡа һәм хеҙмәт күрһәтеүгә мохтажлыҡ тыуҙыра. Бөгөнгө Мәккә автострадалар ҡалаһы, унда сауҙа үҙәктәре һәм күп ҡатлы бик бейек йорттар төҙөлгән[26].
Хөкүмәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәккә ҡалаһының хакимиәте - Сәғүд хөкүмәте тарафынан тәғәйенләгән мэр етәкселегендәге урындарҙа һайланған 14 вәкилдән торған Әл-Әминтип аталған Мәккә муниципалитеты идаралығы. Мәккәнең хәҙерге мэры Усама әл-Бар[27].
Мәккә Мәккә округының (провинцияһының) баш ҡалаһы. 2007 йылдың 16 майынан административ округтың (провинция) губернаторы - принц Хәлид әл-Файсал Әл Сәғүд[28].
Мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хажиҙарҙың күплеге, ҡайһы береһенең Мәккәлә даими йәшәү маҡсатында тороп ҡалыуы сәбәпле, ҡала Мосолман донъяһында төрлөлөгө менән айырылып торған иң үҙенсәлекле ҡалаларҙың береһе бөгөн. Сәғүд Ғәрәбстанының ҡалған өлөшө, бигерәк тә Неджд менән ҡапма-ҡаршы (контраст) ҡуйһаң, The New York Times яҙғанса, Мәккә, уйҙар азатлығы һәм фекер алышыуҙың «һоҡланғыс оазисы», ә шулай уҡ «Мәккәлә йәшәүселәр үҙҙәрен күп кенә ислам бәхәстәрендә өҫтөнлөк алған үрмәләгән экстремизмға ҡаршы тороу таянысы» тип һанағанлыҡтан, «кәрәкмәгән либерализм» үҙәгенә әйләнгән[29].
Ғосман империяһы ([вәли[вазифа)|вәли]]йе (наместник) Ғосман Нури-паша 1885 йылда Мәккәгә беренсе китап баҫыу станогы алып ҡайтҡан. Хашимиттар осоронда ҡаланың рәсми гәзите Әл-Ҡиблабаҫылһа, Сәғүд хөкүмәте был станокта яңы Умм әл-Кура гәзитен баҫтырған. Һуңғараҡ баҫыу ҡорамалдары ҡалаға Яҡын Көнсығыштың башҡа региондарынан килтерелгән[4].
Бөгөнгө көндә ҡаланың үҙенең Әл Наква (Форум) гәзите бар. Шулай уҡ Мәккәлә башҡа Сәғүд иле һәм халыҡ-ара гәзиттәр таратыла: Сәғүд гәзите, Әл Мәҙинә, Оказ һәм Әл-Билад.
Ҡалала йөҙәрләгән кабель, спутник һәм башҡа телевизион каналдар эшләй.
Патриархаль Мәккәлә төп спорт төрҙәре булып алдан уйланылмай, тиҙ генә әҙерләнгән (импровизацияланған) көрәш һәм йүгереү ярыштары торған[4]. Бөгөн унда иң популяр спорт төрө футбол, ҡалала 1945 йылда нигеҙ һалынған Сәғүд Ғәрәбстанындағы иң боронғо Әл-Вахда футбол клубы урынлашҡан. Әбдел Ғәзиз королдең стадионы Мәккәлә иң ҙуры, 38 000 тамашасы һыйҙыра[30].
Хаж ҡылыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл һайын миллионлаған мосолман Мәккәгә хаж ҡыла. Хаж ҡылыуҙың ике төрө бар: Хаж һәм Умра.
Йыл һайын Мәккәлә һәм уға яҡын ятҡан ҡалаларҙа Хаж ҡылыу ойошторола. Хаж ваҡытында әллә нисәмә миллион төрлө милләт кешеләре бергә табыналар, доғалар уҡыйҙар. Мәккәгә барырлыҡ физик һәм матди мөмкинлеге булған һәм сәфәр барышында яҡындарына йәшәү шарттары тыуҙыра алырлыҡ сәләмәт мосолман, ғүмерендә бер тапҡыр булһа ла, хаж ҡылырға бурыслы.
Умра, Хаждан айырмалы рәүештә, мотлаҡ тейеш тип иҫәпләнмәй, ләкин уны Ҡөрьән тәҡдим итә[31].
1979 йылдың ноябрендә Әл-Хәрәм мәсетен баҫып алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1979 йылдың 20 ноябрендә Әл-Хәрәм мәсете, ундағы 6000 дингә ышаныусы кешеләр менән бергә, 500 кешенән торған боевиктар төркөмө тарафынан ҡулға алына. Төркөм башында тороусы Әл-Үтәйби нефттең Ҡушма Штаттарға һатылмауын, ә дәүләт муллығы тәләфләнмәүен, һәм Сәғүдлеләрҙе властан төшөрөүҙе талап иткән. Мәсеткә беренсе тапҡыр ҡаты һөжүм (штурм) кире ҡағылған, икенсе ынтылыш 22 ноябрҙәбашланған: мәсеттең ҡапҡаһына һөжүм итеп ҡарайҙар — уңышһыҙ тамамлана. Өсөнсө тапҡыр 12 бронетранспортёр һәм биш вертолёт менән нығытылған 3000 һалдат ынтылып ҡарай. Ләкин террористар ракета ҡоролмалары ярҙамында 3 БТР-ҙы юҡ итәләр һәм бер вертолётты бәреп төшөрәләр. Шул саҡта король ярҙам һорап Францияға мөрәжәғәт иткән. Был икенсе дин кешеләренә берҙән-бер ташлама яһау осрағы булған. 4 декабрҙә айырым хәүефле осраҡтарҙа ғына файҙаланылған ғәскәри берәмек - француз спецназы мәсеткә ҡаты һөжүм ойоштора, 200 һуғышман (боевик) һәм 250 аманатҡа алынған кеше һәләк булған.
Мәккәгә мосолман булмағандарҙы индереү тыйыла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
[[Файл:Christian Bypass.jpg|thumb|250 px|Мәккәгә мосолман булмағандарҙы индереү тыйылғанын күрһәтеүсе юлбилдәһе. Мосолман булмағандарға ҡалаға инеү Сәғүд Ғәрәбстаны закондары менән ҡәтғи тыйыла[32]. Однако в истории были некоторые исключения. Мәккәне 1503 йылда күргән беренсе мосолман булмаған кеше Болонья ҡалаһынан итальян сәйәхәтсеһе [[Людовико де Вертема] булған (итал. Ludovico de Verthema). XIX быуат уртаһында Мәккәгә Афғанстандан уйлап сығарылған исем менән хажға килгән сэр Ричард Фрэнсис Бёртон мосолман булмағандарҙың иң билдәлеһелер. Шулай уҡ, 1979 йылда Сәғүд Ғәрәбстаны хөкүмәте үтенесе менән террористар тарафынан баҫып алынған мәсет территорияһын азат итеү маҡсатында саҡырылған француз спецназы һалдаттары ла мосолман түгел.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ (Хажды ҡарағыҙ)
- ↑ Islamic World, p. 13
- ↑ 3,0 3,1 3,2 «Makka — The pre-Islamic and early Islamic periods», Encyclopaedia of Islam
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 «Makka — The Modern City», Encyclopaedia of Islam
- ↑ Mecca Municipality. Holymakkah.gov.sa. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 6 апрель 2010 тикшерелгән.
- ↑ Диодор Сицилийский. Греческая мифология (Историческая библиотека). М., Лабиринт, 2000. (Серия «Античное наследие»).
- ↑ Translated by C H Oldfather, Diodorus Of Sicily, Volume II, William Heinemann Ltd., London & Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts, MCMXXXV, p. 217.
- ↑ Crone, Patricia Meccan Trade and the Rise of Islam — Princeton University Press, 1987. — P. 134–135. — ISBN 1593331029.
- ↑ Hawting, G. R. (1980). «The Disappearance and Rediscovery of Zamzam and the 'Well of the Ka'ba'». Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London 43 (1): 44–54 (44).
- ↑ Islamic World, p. 20
- ↑ Lapidus, p. 14
- ↑ Bauer, S. Wise The history of the medieval world: from the conversion of Constantine to the First Crusade — W. W. Norton & Company, 2010. — P. 243. — ISBN 978-0-393-05975-5.
- ↑ Lapidus, pp. 16-17
- ↑ Mecca. Infoplease.com. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 6 апрель 2010 тикшерелгән.
- ↑ The Islamic World to 1600: The Mongol Invasions (The Black Death). Ucalgary.ca. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 6 апрель 2010 тикшерелгән.
- ↑ Mecca – LoveToKnow 1911. 1911encyclopedia.org (2007-04-12). Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 6 апрель 2010 тикшерелгән.
- ↑ «The Saud Family and Wahhabi Islam». Library of Congress Country Studies.
- ↑ Asiatic Cholera Pandemic of 1826-37 . UCLA School of Public Health.
- ↑ Cholera (pathology). Britannica Online Encyclopedia.
- ↑ Саудівська Аравія / Реферати по географії — завантажити реферат, банк рефератів, реферати (укр.)
- ↑ Taylor, Jerome. Mecca for the rich: Islam's holiest site 'turning into Vegas', The Independent (24 сентябрь 2011).
- ↑ 22,0 22,1 'The destruction of Mecca: Saudi hardliners are wiping out their own heritage', The Independent, 6 August 2005, retrieved 17 Jan. 2011
- ↑ Destruction of Islamic Architectural Heritage in Saudi Arabia: A Wake-up Call, The American Muslim, retrieved 17 Jan. 2011
- ↑ ‘Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca’, The Independent, 19 April 2006
- ↑ Mecca. World Book Encyclopedia. 2003 edition. Volume M. p. 353
- ↑ Howden, Daniel. Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca, The Independent (UK) (19 апрель 2006). 3 май 2007 тикшерелгән.
- ↑ Mecca Seeks to Lead Saudi Arabia’s Solar Energy Expansion, Bloomberg, Bloomberg (22 September 2012). 20 ғинуар 2013 тикшерелгән.
- ↑ Prince Khalid Al Faisal appointed as governor of Makkah region. Saudi Press Agency (16 May 2007). Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 1 ғинуар 2008 тикшерелгән.
- ↑ Fattah, Hassan M. Islamic Pilgrims Bring Cosmopolitan Air to Unlikely City, New York Times (2005-01-20).
- ↑ Asian Football Stadiums — Stadium King Abdul Aziz
- ↑ Ҡалып:Cite article
- ↑ Глава ЦРУ тайно принял ислам, утверждает агент ФБР islamnews.ru 13 февраля 2013 года
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Густерин П. В. Города Арабского Востока — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 б. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4.
-
Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге (1890—1907).
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Густерин П. МЕККА
- Кааба — Мекка
- MakkahLive’s Channel on YouTube — прямая трансляция из Мекки
- Мекка: священный город похож на Манхэттен? (репортаж Би-би-си)
Ҡалып:Сәғүд Ғәрәбстанының ҡалалары
Мәккә́ (ғәр. مكة Мәккә, шулай уҡ مكة المكرّمة Мәккә әл-Мүккәррамә йәғни Мәккәи-Мөкәррәмә) — Сәүд Ғәрәбстанының көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан ҡала. Мосолмандарҙың Хаж ҡылыу урыны. Мосолман булмағандарға ҡалаға кереү тыйыла.
Мәккә — мосолмандарҙың изге ҡалаһы. Мәккәнең үҙәгендә Хәрәм мәсете (Мәсжидел-Хәрам) урынлашҡан.
Хәҙерге ваҡытта Мәккәлә донъялағы иң массив Әбражел-Бәйт манара комплексы төҙөлөшө алып барыла.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- З. Шафиғи. Рауил Үтәбай-Кәрими. Ислам. Белешмә һүҙлек. Ҡазан-1993 й. ISBN 5-298-00949-2


text:
Өфөлә БР Дәүләт йыйылышы - Ҡоролтайҙың 27-се ултырышы үтте
Өфөлә, БР Дәүләт Йыйылышы Йортонда, дүртенсе саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың 27-се – быйылғы яҙғы сессияла һуңғы ултырышы үтте. Уның эшендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, Федерация Советы ағзалары һәм Дәүләт Думаһы депутаттары, БР Хөкүмәте ағзалары, федераль ведомстволарҙың территориаль органдары, республика башҡарма власть органдары етәкселәре, Президент Хакимиәтенең, Дәүләт Йыйылышы Секретариатының һәм республика Хөкүмәте Аппаратының яуаплы хеҙмәткәрҙәре, Башҡортостан Республикаһының суд, хоҡуҡ һаҡлау органдары етәкселәре, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре ҡатнашты.
Депутаттар ҡабул иткән көн тәртибендә 40 мәсьәлә, шул иҫәптән 29 республика һәм бер федераль закон проектын ҡарау эше тора ине. Алты мировой судья һайланды, шулай уҡ парламенттың яҙғы сессиялағы эшенә йомғаҡ яһалды.


text:
«Бельские просторы» журналы II «Шәп тормошом» республика конкурсына йомғаҡ яһай
«Бельские просторы» ижтимағи-сәйәси һәм әҙәби-нәфис журналы II «Шәп тормошом» республика конкурсына йомғаҡ яһай. Бәйге үткән йылдың сентябрендә иғлан ителде.
Мәктәп, гимназия, лицей уҡыусылары араһында нәфис әҙәбиәтте популярлаштырыу һәм йәш таланттарға ярҙам итеү конкурстың төп маҡсаты булып торҙо.
Бәйге Башҡортостан Республикаһының Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы, Мәғариф министрлығы, Мәҙәниәт министрлығы, Өфө хакимиәте, Башҡортостан Яҙыусылар союзы һәм төбәктең Журналистар союзы ярҙамында ойошторолдо.
Аҙаҡҡы саралар республика Президенты менән иғлан ителгән Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылы сиктәрендә үтә.
Конкурста 400-ҙән ашыу бала ҡатнашты, тип хәбәр итте ойоштороусылар. Бихисап эштәр «Классный журнал» балалар баҫмаһында донъя күрҙе.
Бәйгегә йомғаҡ йома, 27 апрелдә, яһаласаҡ. Сара М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия академияһында 14 сәғәттә үтәсәк.


text:
Ҡояш сәғәте «Уайтхёрст һәм улы»
Ҡояш сәғәте «Уайтхёрст һәм улы» (Whitehurst & Son) — 1812 йылда Джон Уайтхёрст энеһе менән эшләгән ҡояш сәғәте. Хәҙерге ваҡытта Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһында һаҡлана. Сәғәт ваҡыт теүәллеген минутҡа тиклем күрһәтергә һәләтле.
Етештереүсе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уайтхёрсттар ғаиләһе Дерби ҡалаһында механиктар булараҡ билдәле. Джон Уайтхёрст (1713—1788) Конглтонда тыуған, ә сәғәт эшләү буйынса бизнесын Дерби ҡалаһында башлай. Уны үлсәүҙәр буйынса инспектор итеп тәғәйенләгәс ул Лондонға күсә, ә уның эшен энеһе «Уайтхёрст һәм улы» маркаһы менән дауам итә. Предприятие башня сәғәттәре менән танылыу яулай.
Төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәғәт төҙөлөшө геометрия һәм Ҡояш системаһын аңлауға нигеҙләнгән, айырым алғанда Ҡояштан горизонталь яҫылыҡҡа күләгә нисек төшөүенә бәйле. Йыл әйләнәһенә Ҡояштан төшкән күләгә кисәгәһенән айырыла; бынан тыш күләгә сәғәт ҡайһы киңлектә урынлашыуына бәйле үҙгәрә. Шул уҡ ваҡытта ҡояш сәғәте өсөн оҙонлоҡтың әһәмиәте юҡ. Ерҙең Ҡояш тирәләй эллипсод буйынса әйләнеүе иҫәпкә алынған, дөйөм алғанда көн оҙонлоғо ноябрҙан февральға тиклем 16 минутҡа үҙгәреш бирә. Был ваҡыт тигеҙләмәһе булараҡ билдәле булған үҙгәреш ҡояш сәғәтенә ҡарағанда теүәлерәк булған механик сәғәттәр барлыҡҡа килгәнсе иҫәпкә алынмай. Поездар хәрәкәте үҙгәрешһеҙ төш ваҡытын һәм көн оҙонлоғон билдәләүҙе талап итә, шуға Уртаса гринвич ваҡыты кабул ителә. Был бронза сәғәткә «Уайтхёрст һәм улы/Дерби/1812» тигән ҡултамға ҡуйылған һәм Джордж Бенсон Стратҡа (мамыҡ иләу фабрикаһы хужаһының энеһенә) тәғәйенләнгән булған.
Гномон[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәғәт бик яҡшы эшләнгән, уртаһына ҡуйылған гномондан күләгә төшкә тиклем төшә, ә икенсе яғындағы шпилдән күләгә төштән һуң төшә. Циферблаты ике өлөштән тора, шпиль ҡалынайған урынында бүленеп тора. Был вариантта циферблат һәм шпиль араһындағы мөйөш 53°1’49 киңленгенә тигеҙ, был киңлектә Б. Страт йорто урынлашҡан. Циферблат теүәл горизонталь урынлашырға тейеш, сәғәтте күсер йөрөткәндә дөрөҫлөгөн циферблаттың урынлашыуын көйләп дөрөҫләргә мөмкин. Мәҫәлән, хәҙерге ваҡытты ҡояш сәғете 0°6’49 киңлеккә йәки 1/10 градусҡа көньяҡҡараҡ урынлашҡан. Шуға ярашлы, гномон ошо бейеклеккә күтерелергә тейеш.
Циферблат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Горизонталь ҡояш сәғәтендә күләгә төшә торған циферблат горизонталь яҫылыҡта ята, һәм шпилгә экватоҙағы сәғәттәрҙеге кеүек перпендикуләр түгел. Шуға күрә күләгә төрлө вкытта төрлөсә төшә; сәғәт эшләгәндә быны иҫәпкә алырға кәрәк. Циферблатҡа ваҡыт теүеллеге граверланған, сәғәт һыҙаты түбәндәге формула буйынса иҫәпләнә:
бында λ — географик киңлек (һәм горизонт һәм шпиль араһындағы киңлек), θ — яҫылыҡта төньяҡты күрһәткән мөйөш, а t - төшкә тиклем һәм төштән һуң үткән сәғәт.
Иҫәпләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1-ҙен 6-ға тиклем һәр вакыт ваҡыт өсөн формула буйынса иҫәпләнә. Мәҫәлән, сәғәт 3 өсөн формулаға 53,03 һәм 3 дәүмәлен ҡуябыҙ.
Циферблат симметриялы , шуға төшкә тиклем ваҡыт өсөн ошндай уҡ нәтижә алабыҙ. Ошондай ысул менән ярты сәғәт һәм минут һыҙаттары иҫләнә.
Циферблаттағы ике шкала ярҙамында ваҡыт тигеҙләмәһе көйләнә. Беренсе шкалаға айҙар һәм көндәр яҙылған, уның ҡаршыһына был көндө ваҡыт нисә минутҡа тиҙерәк йәки әкренерәк йөрөүен күрһәткән минүттар яҙылған. Граверланған яҙыу "сәғәт әкренерәк (Watch Slower); сәғәт тиҙерәк (Watch Faster); 15 апрель - иҫәп-хисапты дөрөҫләү кәрәкмәгән беренсе көн"(15th April is one day when no conversion needs to be made). Уайтхёрст сәғәте менән, ул ваҡытта теүел йөрөмәгән, кеҫә сәғәттәрен дөрөҫләргә була.
Башҡа сәғәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уайтхёрст 1800 йылдар тирәһендә эшләгән тағы бер сәғәт 2005 йылда 1850 һатыла.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Mayall RN, Mayall MW Sundials: Their Construction and Use. — 3. — Cambridge, MA: Sky Publishing, 1938. — ISBN 0-933346-71-9
- Rohr RRJ Sundials: History, Theory, and Practice. — в переводе G. Godin. — Нью-Йорк: Dover, 1996. — ISBN 0-486-29139-1
- Waugh AE Sundials: Their Theory and Construction. — Нью-Йорк: Dover Publications, 1973. — ISBN 0-486-22947-5


text:
3-сө саҡырылыш Дәүләт йыйылышы- Ҡоролтай үҙ мөҙҙәтен тамамланы. Бөгөн депутаттар һуңғы ултырышын уҙғарҙы. Унда спикер Константин Толкачев 5 йыллыҡ эшмәкәрлектәренә йомғаҡ яһаны. Депутаттар бик яҡшы эшләне, төрлө йәһәттән дә әһәмиәтле ҡанундар ҡабул иттек тине спикер.
Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайҙың аграр мәсьәләләр, тәбиғәт ресурстары, тәбиғәт менән файҙаланыу һәм экология буйынса комитеты рәйесе Зифҡәт Сәйетғәлиев та уҙған йылдарҙағы эшмәкәрлектәренә туҡталып емешле эшләнек, әлбиттә барыһына ла өлгөрөп булмай, 4-се саҡырылыштағы депутаттарға ла эшләргә байтаҡ эштәр ҡалдырҙыҡ тине ул.
Парламент ултырышы көн тәртибенә депутат Эдвард Мурзин ике мәсьәлә өҫтәргә саҡырҙы. Уларҙың береһе Башҡортостандан Думаға һайланған Павел Крашенинниковтың ҡанун башланғысына бәйле. Ул Рәсәйҙә үлем язаһын бөтөрөүҙө яҡлап сыҡҡан икән.
Эдвард Мурзин тәҡдим иткән тағы бер мөрәжәғәт- Башҡортостан президенты Мортаза Рәхимовтың иң ғоманлы шәхес тип атау. Мортаза Ғөбәйҙулла улы Башҡортостан, уның халҡы өсөн күпме тырышып эшләне, уны гуманист итеү тураһында мөрәжәғәтте Парламент секретариатына тапшырҙым, әйҙәгеҙ бөгөн тикшерәйек тине Эдвард Мурзин. Ул президентҡа ғоманлы исемен биреүҙе ҡарауҙан бер кем дә баш тартмаҫ тип уйлаһа ла, Мурзиндың тәҡдимен бер кем дә хупламаны.


text:
Алдағы шәмбелә Өфөлә инвалидтар араһында йөҙөү буйынса ярыштар үтә
Шәмбелә, 24 апрелдә Өфөлә «Буревестник» физкультура йортонда Башҡортостан Республикаһы инвалидтарының II комплекслы спартакиадаһы иҫәбенә йөҙөү буйынса ярыштар үтәсәк. Бында терәк-хәрәкәт аппараты имгәнгән, ишетеү, күреү һәләте насар йөҙҙән ашыу спортсы ҡатнашасаҡ.
Спартакиада программаһына пауэрлифтинг, саңғы уҙыштары, йөҙөү һәм еңел атлетика буйынса ярыштар индерелгән, ә быйыл уға өҫтәл теннисы ла өҫтәлде. Пауэрлифтинг һәм саңғы уҙыштары буйынса ярыштар бығаса үткән булһа, еңел атлетика буйынса ярыштар — май айына, ә өҫтәл теннисы октябргә планлаштырылған.
Йөҙөү буйынса ярыштар сәғәт 12-лә башлана.


text:
Шаран районы Ҡырымдың Белогорск районына ярҙам күрһәтә башланы
Ҡырым халҡына ярҙам ҡулын Башҡортостанда дәүләт учреждениелары, ведомстволар, Өфөнөң һәм башҡа ҡалаларҙың айырым предприятиелары ғына түгел, ә райондар ҙа һуҙа. Шаран районында Ҡырым Республикаһының Белогорск районы үҫешенә күсереү өсөн 5000 һум күләмендә аҡсаны беренселәрҙән булып «Тепловик» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә йыйғандар.
— Беҙ Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуын шатланып ҡабул иттек, — тип һөйләй предприятие директоры Динар Шакиров. — Хеҙмәткәрҙәребеҙҙә был хәл Рәсәй өсөн ғорурлыҡ тыуҙырҙы. Шуға күрә ҡырымдарға ярҙам итергә булдыҡ.
Ҡырым өсөн аҡса йыйыу бөтә Шаран районы буйынса таралды, тип хәбәр итте муниципалитеттың мәғлүмәт-аналитика бүлеге начальнигы Рәил Мусин.


text:
Божор сәпсәү
Божор сәпсәү (урыҫ. Фифи, лат. Tringa glareola) — һаралйын һымаҡтар ғаиләһенән ҡош. Ҡанаттары аҡлы-ҡаралы, арҡаһында һоро таптары бар. Оҙонлоғо 15-25 см тирәһе. Тундра һәм урман тундраһы зонаһында оя ҡора.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Божра сәпсәү, бозор сәпсәү. Ҙурлығы сыйырсыҡтай. Оҙон аяҡлы, оҙон суҡышлы һаҙ ҡошо. Кәүҙәһенең артҡы өлөшөн өҙлөкһөҙ бәүелтә, һырты ваҡ аҡ төрткөләр менән сыбарланған һорғолт көрән. Кәүҙәһенең аҫ яғы аҡ. Муйынында, түшендә ҡара-көрән төртөктәр, бар. Ҡара сәпсәүҙән арҡаһы һорғолт булыуы менән, ә тебеттән ҡойроҡ өҫтө аҡ булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы көйлө һәм тоноҡ ҡына: «фи-фи-фии». Яҙғыһын ата ҡоштар яңғырауыҡлы һыҙғыралар: «түли-түли-түлүлүлүү».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Батҡыллы күл һәм йылға буйҙарында, һаҙлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә оялай. Көрән таплы 4 бөртөк йәшкелт йомртҡаһы була. Ите өҫөн аулайҙар.


text:
Өфөлә бер эшсегә дүрт вакантлы урын тура килә
Әлеге ваҡытта Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтендә иҫәптә торғандарҙың 38 проценты – юғары белемле, 25,5 проценты – урта һөнәри белемле, 15,5 проценты – башланғыс һөнәри белемгә эйә, тип хәбәр итте 13 ноябрҙә матбуғат конференцияһында Өфө хакимиәте башлығы урынбаҫары Рәмил Дилмөхәмәтов.
Шул уҡ ваҡытта Өфөнөң хеҙмәт баҙарында элеккесә эшсе һөнәрҙәре талап ителә. Баш ҡаланың хеҙмәт биржаһындағы мәғлүмәт базаһында эшсе һөнәрҙәре буйынса вакансиялар дөйөм вакантлы урындарҙың 84 процентын тәшкил итә.
— Өфөлә арматурасы, бетонсы, ташсы, балта оҫтаһы, маляр, иретеп йәбештереүсе, токарь, электрогазосварщик, шулай уҡ автомобиль йөрөтөүсе, кондуктор, урам һепереүсе, юл хеҙмәткәре, һатыусы, ашнаҡсы һәм кондитерҙарға ихтыяж ҙур. Бынан тыш хеҙмәт баҙарында төрлө йүнәлештәге агенттар, бала баҡсаларына тәрбиәселәр, менеджерҙар, шәфҡәт туташтары һәм инженерҙар талап ителә, — тине Рәмил Дилмөхәмәтов.
Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәге директоры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Николай Окунев журналистарға хәбәр итеүенсә, бер эшһеҙ өфөлөгә әлеге ваҡытта уртаса икешәр вакансия тура килә. Шул уҡ ваҡытта бер эшсегә Өфөлә дүрт вакантлы урын тура килә, тип билдәләне ул.


text:
Саша Братанова халыҡ-ара балалар премияһына лайыҡ булды
Өсөнсө класс уҡыусыһы Александра Братанова Халыҡ-ара Балалар фондтары ассоциацияһы Президиумы бюроһы ҡарары менән "Ололау" премияһы менән бүләкләнде, уға Почетлы премия билдәһе һәм ҡиммәтле бүләк тапшырылды.
20 ғинуарҙа Саша бөтә республикаға танылды: Кушнаренко районының Мәмәк ауылында янғын ваҡытында ҡыҙыҡай дүрт сабыйҙы, ун айлыҡтан алып биш йәшкә тиклемге үҙ туғандарын, уттан ҡотҡарып алып ҡалды. Күршеләре һәм ауылдың икенсе осонда эшләгән әсәһе йүгереп килеп еткәндә, өйҙән торонбаштар ғына ҡалған була.
Хәҙер Александра әсәһе Нурия Мулланурова менән Ағиҙел ҡалаһында туғандарында йәшәй. Ҡалала уларҙы йылы ҡаршы алалар, торлаҡ мәсьәләһен хәл итергә, әсәһен эшкә урынлаштырырға ярҙам итәләр. Саша башҡорт гимназияһында уҡый, уны өлкәндәр ҙә, балалар ҙа асяҡ йөҙ менән ҡаршы алды. Ҡыҙыҡай "бишле" билдәләренә уҡыу ғына түгел, шиғырҙар ҙа яҙа, матур итеп һүрәт төшөрә, бейергә ярата. Ә Ағиҙелдә уның ижади һәләттәрен үҫтереү өсөн бөтә шарттар бар.
— Сашенька Братанова — донъялағы берҙән-бер халыҡ-ара балалар наградаһы — "Ололау" премияһын алыусы икенсе яҡташыбыҙ инде, — тине БР Балалар фонды рәйесе Нина Федянина. — Беренсеһе Бөрөнән дүрт йәшлек Настя Десяткина ине, ул янғын ваҡытында өс баланы ҡотҡарғайны. Дөйөм алғанда, Рәсәй буйынса һәм БДБ илдәрендә "Ололау" премияһы менән унлап бала бүләкләнгән.


text:
«Бәләкәй бизнес. Финанслау һәм дәүләт ярҙамы» конференцияһы асылды
Өфө Конгресс-холында бөгөн «Бәләкәй бизнес. Финанслау һәм дәүләт ярҙамы» конференцияһы үтә. Унда республиканың юғары етәкселәре, федераль структуралар вәкилдәре ҡатнашыуы ваҡиғаның мөһимлеге тураһында һөйләй.
Конференцияла Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов һәм «Рәсәй терәге» Дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы президенты, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса хөкүмәт комиссияһы рәйесе урынбаҫары Сергей Борисов ҡатнаша.
Конференцияны үткәреү урыны итеп Өфө осраҡлы рәүештә һайланманы: Башҡортостан бәләкәй һәм урта бизнесҡа ярҙам итеү буйынса Рәсәйҙә төп урындарҙың береһен биләй, бында эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса етди аҙымдар яһала.


text:
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.
К ОПЛАТЕ ЗА ОДНОГО УЧЕНИКА: ВСЕГО 28 РУБ.
Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Олимпиада белем сифатын баһалауҙың альтернатив формаһы
(Муниципаль, дистанцион, бөтә Рәсәй кимәлендәге олимпиадалар, конкурстар хаҡында)
Һаумыһығыҙ, хөрмәтле уҡытыусылар! Әҙәбиәт йылы башланыу менән ҡотлайым. Ирек Кинйәбулатов:
Башҡортостан һәр йыл мәҙәниәт,
Әҙәбиәт иле булһын, тип,
Теләйек беҙ, әҙәбиәт йылын
Шәп әҫәрҙәр менән тулһын, тип.
…Бына бәхет - Әҙәбиәт йылы!
Әҙәбиәт йәшәй, Кеше, тип;
Кешеләрҙе асыу, күтәреү ҙә -
бары уның иң төп эш, тип.
Был күренештең әһәмиәте бик ҙур, тип уйлайым. Конкурстар һәм олипиадалар предметҡа ҡарата ҡыҙыҡһыныуҙы ғына арттырып ҡалмай, уҡыусыларҙың темалар, өҫтәлмә әҙәбиәт буйынса эшендә әүҙемлеген, инициативалылығын (башланғыс), үҙаллылығын дәртләндерә. Улар кластан тыш сараларҙа уңайлы, уҡыусыларға үҙҙәренең уникаль ижади донъяһын формалаштырырға ярҙам итә. Олимпиадалар уҡыусы менән уҡытыусыны берләштерә, хеҙмәттәшлеккә теләк уята, шуның менән шәхси йүнәлешле уҡытыуҙа, проект эштәрендә киң мөмкинселектәр бирә.
Олимпиадаларҙың төп маҡсаты – үҫешеүгә һәм ижади эҙләнеүгә этәргес биреү. Шунан һуң уҡыусыларҙың фәнгә, белем алыуға ысын мәғәнәһендә ҡыҙыҡһыныу уяна, тип икеләнмәйсә әйтә алам. Бындай сараларҙа ҡатнашыу уҡыусының донъяға ҡарашын киңәйтә. Интелектуаль үҫешкә булышлыҡ итә, юғары класс уҡыусыларына профессиональ яҡтан үҙбилдәләнеүгә ярҙам итә. Хәҙерге заман кешеһенә кәрәк булған эҙләнеү, тикшеренеү сифаттарының үҫеүенә килтерә. Һәр бала, олимпиадала ҡатнашып, үҙенең маҡсатын юллай. Башланғыс класс уҡыусылары өсөн мәктәп программаһына өҫтәмә эш. Был ваҡытта уның донъяны танып белеүе, уҡыуға мөнәсәбәте, фәнгә һәм сәнғәткә ҡарашы формалаша. Юғары класс уҡыусыларына үҙҙәренең белемдәрен күрһәтергә генә түгел, булдыҡлы икәнен дә күрһәтергә бер мөмкинселек. Конкурстарҙа ҡатнашҡан уҡыусыларға сертификат бирелгәнен дә онотмаҫҡа кәрәк. Улар үҙ сиратында мәктәпте бөткәндә характеристикаға, аттестатҡа белем алыуҙың икенсе баҫҡысына күсергә яҡшы өҫтәмә буласаҡ.
Уҡытыусылар дистанцион технологияларҙың эффектив эш ҡоралы икәнен аңлай башланылар. Шуның менән бергә уҡытыуҙың яңы формалары, методтары килеп сыға. Бындай белем биреү – махсус технологиялар ярҙамында уҡытыусыны, уҡыусыны төрлө географик региондарҙа булған информацион сығанаҡтарҙы берләштерә. Улар ауыл балалары, һәләтле балалар өсөн перспективалы. Интернетты ҡулланыу телкоммуникацин белем биреү проекттары традицион уҡытыуҙан дистанционға күсеүҙең бер формаһы. Улар мәктәп тормошона итрерактив, рефлексия төшөнсәләрен индерә.
Дәүләт масштабында бындай олимпиадалар талантлы балаларҙы эҙләргә ярҙам итә. Унда уҡыусылар үҙҙәре һәм төркөм менән ҡатнаша ала. Ойоштороусылар заявка (ғариза), үҙҙәре тураһында мәғлүмәт биреүҙәрен һорай. Уларҙы үткәреү технологияһы йылдан-йыл үҙгәрә (темаһы, талаптары, этаптары).
Олимпиада төрҙәре. Уҡытыу (обучающие), эвристик, вебсайт төҙөгән уҡыусылар өсөн, тест формаһында (Аҡмулла олимпиадалары ике турҙа, ауылымдың тарихы, һөйләше, педагогик династиялар).
Тест формаһындағы олимпиадаларҙа талаптар: эш кимәле мәктәп программаһынан сыҡмаҫҡа тейеш, һорауҙар һәм мәсьәләләр бик ауыр ҙа, еңел дә булырға тейеш түгел. Бындай конкурс күп баланы тиҙ рәүештә тикшерергә мөмкинселек бирә. Онлайн тестар БДИ-ға әҙерләнгәндә, үҙҙәренең IQ (интеллект коэффициентын) билдәләргә уңайлы. Хәҙерге балалар былай ҙа компьютер алдында ултыра тиерһегеҙ. Әҙ генә ситкә китәм. Уларҙы дөрөҫ йүнәлеш буйынса өйрәтергә кәрәк. Уҡыусыларҙың бит күбеһе PowerPoint программаһын, компьютерҙың хәүефһеҙлеге (безопасность) хаҡында уйламай бит. Ул компьютер атай-әсәй аҡсаһына алынған. Уны ҡәҙерләргә кәрәклекте беҙ аңлатырға тейеш. Уйын, лайк ҡуйыу, аралашыу тигән булалар. Мин дәрестә әйтәм, ул виртуаль аралашыу, Ә бына дәрес ваҡытында ысын аралашыу тигән фекерҙе еткерергә тырышам.
Был термин 1997 йылда ингән. Бындай саралар традицион уҡытыуҙың етешһеҙлектәрен еңеп сығырға ярҙам була координаторҙар фекере буйынса.
Уҡытыу олимпиадаларында мәктәп программаһынан тыш материалдар бирелә. Ике төрө - викторина (бер ике ай бара ), турнир ( өс ай бара командалап).
Эвристик олимпиадалар – “Эйдос” тигән дистанцион белем биреү үҙәгенең директоры педагогия фәндәре докторы Андрей Викторович Хуторский Рәсәй фәндәр академияһы менән берлектә уйлап сығарған һәм төҙөгән. Бында ижади һәләттәрҙе күрһәтеү мөһим. Уйлап сығарырға, төҙөргә кәрәк. Предмет буйынса, предмет-ара, профиль буйынса үткәрәләр. Был эвристик олимпиадалар эпизодик күренеш түгел, тиң хоҡуҡлы уҡытыу формаһы, контроль, тикшереү эштәре кеүек. Традицион уҡытыуҙа беҙ башта уҡыусыға белем бирәбеҙ, унан ул уны практикала ҡуллана, ә бында теоретик белем алыу тәжрибә менән бергә бара. Уҡытыу прроцесының катализаторы (тиҙлеген арттыра) булып сыға.
Етешһеҙлек яҡтары ла бар, әлбиттә. Телекоммунмкацион селтәр тейешле кимәлдә түгел, компьютер грамоталылығы, мәҙәниәте түбәнерәк, дистанцион олимпиадаларға түләргә кәрәк. Уны бит көн дә эшләмәйһең. Йылына бер тапҡыр мөмкин. Уның тәмен белгәс, икенсе тапҡыр үҙенән үҙе эшләһе киләсәк, тип уйлайым. Аппетит ашау ваҡытында килә бит. Бында ла шулай уҡ.
Уҡытыусы бында ҡатнашыуҙы үҙенең предметының бер бүлеге өсөн билдә ҡуя ала.
Милли белем биреү башланғысы булған “Наша новая школа” мәктәптә белем биреүҙең төп һөҙөмтәһе былай ти: “соответствие целям опережающего развития”. Беҙ әҙер белемде генә биреп ҡалмайбыҙ, ижади белдеклелекте (компетентность) формалаштырабыҙ.
Олимпиадаларҙың тәрбиәүи әһәмиәте лә ҙур: кластан тыш сараларҙың бер төрө, үҙаллылыҡты, эҙләнеү эштәрен башҡарыу күнекмәләрен үҫтереү.
Шулай итеп, олимпиадалар ул интеллектуаль ярыш, уҡыусыларҙың белем алыуға теләктәрен булдырыуҙың, белем сифатын баһалауҙың бер формаһы.
“Йәшлек” гәзите эсендә “Әҙәби асман” тигән гәзит сыға башланы.
Р. Бикбаев (1995—2011)
Юлдашбаев, Азамат Рамилевич (2011—2011)
Кадим Аралбай (и.о. председателя; 2011—2012)
Туйгунов, Риф Галимович (2012—2014).
Наиль Гаитбаев (2014 - )
Унда Яҙыусылар союзы рәйесе Наил Ғәйетбаев менән әңгәмә бар Гөлнур Ҡыуатова әңгәмәләшкән. Өфө урамдарында башҡортса баннерҙар барлыҡҡа килгән. “Ауыҙ күрке – тел, телдең күрке – һүҙ” Башҡорт халыҡ мәҡәле. Ғайса Хөсәйенов “Китап уҡымаған әҙәм – сәскә атмаған әҙәм”. Был бит яҡшы күренеш. Фаҡиһа Туғыҙбаева Башҡортостандың халыҡ шағиры тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды. Башҡорт шиғриәтендә юғары исем алған тәүге ҡатын-ҡыҙ!
1. // Педагогическое обозрение апрель 2011 г. №4
5
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
Краткое описание документа:
Олимпиада белем сифатын баһалауҙың альтернатив формаһы
(Муниципаль, дистанцион, бөтә Рәсәй кимәлендәге олимпиадалар, конкурстар хаҡында)
Һаумыһығыҙ, хөрмәтле уҡытыусылар! Әҙәбиәт йылы башланыу менән ҡотлайым. Ирек Кинйәбулатов:
Башҡортостан һәр йыл мәҙәниәт,
Әҙәбиәт иле булһын, тип,
Теләйек беҙ, әҙәбиәт йылын
Шәп әҫәрҙәр менән тулһын, тип.
…Бына бәхет - Әҙәбиәт йылы!
Әҙәбиәт йәшәй, Кеше, тип;
Кешеләрҙе асыу, күтәреү ҙә -
бары уның иң төп эш, тип.
Был күренештең әһәмиәте бик ҙур, тип уйлайым. Конкурстар һәм олипиадалар предметҡа ҡарата ҡыҙыҡһыныуҙы ғына арттырып ҡалмай, уҡыусыларҙың темалар, өҫтәлмә әҙәбиәт буйынса эшендә әүҙемлеген, инициативалылығын (башланғыс), үҙаллылығын дәртләндерә. Улар кластан тыш сараларҙа уңайлы, уҡыусыларға үҙҙәренең уникаль ижади донъяһын формалаштырырға ярҙам итә. Олимпиадалар уҡыусы менән уҡытыусыны берләштерә, хеҙмәттәшлеккә теләк уята, шуның менән шәхси йүнәлешле уҡытыуҙа, проект эштәрендә киң мөмкинселектәр бирә.
Олимпиадаларҙың төп маҡсаты – үҫешеүгә һәм ижади эҙләнеүгә этәргес биреү. Шунан һуң уҡыусыларҙың фәнгә, белем алыуға ысын мәғәнәһендә ҡыҙыҡһыныу уяна, тип икеләнмәйсә әйтә алам. Бындай сараларҙа ҡатнашыу уҡыусының донъяға ҡарашын киңәйтә. Интелектуаль үҫешкә булышлыҡ итә, юғары класс уҡыусыларына профессиональ яҡтан үҙбилдәләнеүгә ярҙам итә. Хәҙерге заман кешеһенә кәрәк булған эҙләнеү, тикшеренеү сифаттарының үҫеүенә килтерә. Һәр бала, олимпиадала ҡатнашып, үҙенең маҡсатын юллай. Башланғыс класс уҡыусылары өсөн мәктәп программаһына өҫтәмә эш. Был ваҡытта уның донъяны танып белеүе, уҡыуға мөнәсәбәте, фәнгә һәм сәнғәткә ҡарашы формалаша. Юғары класс уҡыусыларына үҙҙәренең белемдәрен күрһәтергә генә түгел, булдыҡлы икәнен дә күрһәтергә бер мөмкинселек. Конкурстарҙа ҡатнашҡан уҡыусыларға сертификат бирелгәнен дә онотмаҫҡа кәрәк. Улар үҙ сиратында мәктәпте бөткәндә характеристикаға, аттестатҡа белем алыуҙың икенсе баҫҡысына күсергә яҡшы өҫтәмә буласаҡ.
Уҡытыусылар дистанцион технологияларҙың эффектив эш ҡоралы икәнен аңлай башланылар. Шуның менән бергә уҡытыуҙың яңы формалары, методтары килеп сыға. Бындай белем биреү – махсус технологиялар ярҙамында уҡытыусыны, уҡыусыны төрлө географик региондарҙа булған информацион сығанаҡтарҙы берләштерә. Улар ауыл балалары, һәләтле балалар өсөн перспективалы. Интернетты ҡулланыу телкоммуникацин белем биреү проекттары традицион уҡытыуҙан дистанционға күсеүҙең бер формаһы. Улар мәктәп тормошона итрерактив, рефлексия төшөнсәләрен индерә.
Дәүләт масштабында бындай олимпиадалар талантлы балаларҙы эҙләргә ярҙам итә. Унда уҡыусылар үҙҙәре һәм төркөм менән ҡатнаша ала. Ойоштороусылар заявка (ғариза), үҙҙәре тураһында мәғлүмәт биреүҙәрен һорай. Уларҙы үткәреү технологияһы йылдан-йыл үҙгәрә (темаһы, талаптары, этаптары).
Олимпиада төрҙәре. Уҡытыу (обучающие), эвристик, вебсайт төҙөгән уҡыусылар өсөн, тест формаһында (Аҡмулла олимпиадалары ике турҙа, ауылымдың тарихы, һөйләше, педагогик династиялар).
Тест формаһындағы олимпиадаларҙа талаптар: эш кимәле мәктәп программаһынан сыҡмаҫҡа тейеш, һорауҙар һәм мәсьәләләр бик ауыр ҙа, еңел дә булырға тейеш түгел. Бындай конкурс күп баланы тиҙ рәүештә тикшерергә мөмкинселек бирә. Онлайн тестар БДИ-ға әҙерләнгәндә, үҙҙәренең IQ (интеллект коэффициентын) билдәләргә уңайлы. Хәҙерге балалар былай ҙа компьютер алдында ултыра тиерһегеҙ. Әҙ генә ситкә китәм. Уларҙы дөрөҫ йүнәлеш буйынса өйрәтергә кәрәк. Уҡыусыларҙың бит күбеһе PowerPointпрограммаһын, компьютерҙың хәүефһеҙлеге (безопасность) хаҡында уйламай бит. Ул компьютер атай-әсәй аҡсаһына алынған. Уны ҡәҙерләргә кәрәклекте беҙ аңлатырға тейеш. Уйын, лайк ҡуйыу, аралашыу тигән булалар. Мин дәрестә әйтәм, ул виртуаль аралашыу, Ә бына дәрес ваҡытында ысын аралашыу тигән фекерҙе еткерергә тырышам.
Был термин 1997 йылда ингән. Бындай саралар традицион уҡытыуҙың етешһеҙлектәрен еңеп сығырға ярҙам була координаторҙар фекере буйынса.
Уҡытыу олимпиадаларында мәктәп программаһынан тыш материалдар бирелә. Ике төрө - викторина (бер ике ай бара ), турнир ( өс ай бара командалап).
Эвристик олимпиадалар – “Эйдос” тигән дистанцион белем биреү үҙәгенең директоры педагогия фәндәре докторы Андрей Викторович Хуторский Рәсәй фәндәр академияһы менән берлектә уйлап сығарған һәм төҙөгән. Бында ижади һәләттәрҙе күрһәтеү мөһим. Уйлап сығарырға, төҙөргә кәрәк. Предмет буйынса, предмет-ара, профиль буйынса үткәрәләр. Был эвристик олимпиадалар эпизодик күренеш түгел, тиң хоҡуҡлы уҡытыу формаһы, контроль, тикшереү эштәре кеүек. Традицион уҡытыуҙа беҙ башта уҡыусыға белем бирәбеҙ, унан ул уны практикала ҡуллана, ә бында теоретик белем алыу тәжрибә менән бергә бара. Уҡытыу прроцесының катализаторы (тиҙлеген арттыра) булып сыға.
Етешһеҙлек яҡтары ла бар, әлбиттә. Телекоммунмкацион селтәр тейешле кимәлдә түгел, компьютер грамоталылығы, мәҙәниәте түбәнерәк, дистанцион олимпиадаларға түләргә кәрәк. Уны бит көн дә эшләмәйһең. Йылына бер тапҡыр мөмкин. Уның тәмен белгәс, икенсе тапҡыр үҙенән үҙе эшләһе киләсәк, тип уйлайым. Аппетит ашау ваҡытында килә бит. Бында ла шулай уҡ.
Уҡытыусы бында ҡатнашыуҙы үҙенең предметының бер бүлеге өсөн билдә ҡуя ала.
Милли белем биреү башланғысы булған “Наша новая школа” мәктәптә белем биреүҙең төп һөҙөмтәһе былай ти: “соответствие целям опережающего развития”. Беҙ әҙер белемде генә биреп ҡалмайбыҙ, ижади белдеклелекте (компетентность) формалаштырабыҙ.
Олимпиадаларҙың тәрбиәүи әһәмиәте лә ҙур: кластан тыш сараларҙың бер төрө, үҙаллылыҡты, эҙләнеү эштәрен башҡарыу күнекмәләрен үҫтереү.
Шулай итеп, олимпиадалар ул интеллектуаль ярыш, уҡыусыларҙың белем алыуға теләктәрен булдырыуҙың, белем сифатын баһалауҙың бер формаһы.
“Йәшлек” гәзите эсендә “Әҙәби асман” тигән гәзит сыға башланы.
· Р. Бикбаев (1995—2011)
· Юлдашбаев, Азамат Рамилевич(2011—2011)
· Кадим Аралбай (и.о. председателя; 2011—2012)
· Туйгунов, Риф Галимович (2012—2014).
· Наиль Гаитбаев (2014 - )
Унда Яҙыусылар союзы рәйесе Наил Ғәйетбаев менән әңгәмә бар Гөлнур Ҡыуатова әңгәмәләшкән. Өфө урамдарында башҡортса баннерҙар барлыҡҡа килгән. “Ауыҙ күрке – тел, телдең күрке – һүҙ” Башҡорт халыҡ мәҡәле. Ғайса Хөсәйенов “Китап уҡымаған әҙәм – сәскә атмаған әҙәм”. Был бит яҡшы күренеш. Фаҡиһа Туғыҙбаева Башҡортостандың халыҡ шағиры тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды. Башҡорт шиғриәтендә юғары исем алған тәүге ҡатын-ҡыҙ!
1. // Педагогическое обозрение апрель 2011 г. №4
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests