text:
02.02.2017 / Большой зал
ҠУРАЙ БАЙРАМЫ.
ЕЛ ТЫУҘЫРҒАН МОҢ…
Ҡатнашалар:
Башҡортостан Республикаһының Халыҡҡоралдары милли оркестры,
Азат АЙЫТҠОЛОВ (ҡурай), Римма АМАНГИЛДИНА (йыр),
Марсель ҠОТОЕВ (йыр), Аяз НУХОВ (ҡыл-ҡубыҙ),
Артур ҒАЙСАРОВ (ҡурай), «АРҒЫМАҠ» этно-рок төркөмө һ.б.
Четверг, 19-00
Цена : 100-800 руб.
2 ФЕВРАЛЬ, КЕСЕ ЙОМА, 19.00
ҠУРАЙ БАЙРАМЫ. ЕЛ ТЫУҘЫРҒАН МОҢ…
Ҡатнашалар:
Башҡортостан Республикаһының Халыҡҡоралдары милли оркестры,
Азат АЙЫТҠОЛОВ (ҡурай), Римма АМАНГИЛДИНА (йыр),
Марсель ҠОТОЕВ (йыр), Аяз НУХОВ (ҡыл-ҡубыҙ),
Артур ҒАЙСАРОВ (ҡурай), «АРҒЫМАҠ» этно-рок төркөмө һ.б.
«ЕЛ ТЫУҘЫРҒАН МОҢ…»
Башҡортостан Республикаһының Халыҡҡоралдары милли оркестры
(художество етәксеһе һәм дирижеры – Линар ДӘҮЛӘТБАЕВ)
«ЕЛ ТЫУҘЫРҒАН МОҢ…» тип исемләнгән байрамдың төп геройы – Ҡурай. Халыҡ көйҙәре менән бер рәттән, Нур Дауытов, Анатолий Кукубаев, Илдар Хисәметдинов, Урал Иҙелбаев, Шәүрә Сәғитова кеүек композиторҙарҙың әҫәрҙәре яңғыраясаҡ. Тамашала Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Азат АЙЫТҠОЛОВ (ҡурай), Башҡортостандың халыҡ артистары Римма АМАНГИЛДИНА (йыр) һәм Халыҡ-ара, республика конкурстары лауреаты Марсель ҠОТОЕВ (йыр), Халыҡ-ара һәм Бөтә Рәсәй конкурстары лауреаттары Аяз НУХОВ (ҡыл-ҡубыҙ) һәм Артур ҒАЙСАРОВ (ҡурай), «АРҒЫМАҠ» этно-рок төркөмө (етәксеһе – Ринат РАМАҘАНОВ) ҡатнаша.
Башҡортостан Республикаһының Халыҡҡоралдары милли оркестры 2001 йылда ойошторола. Милли оркестрға нигеҙ һалыусы - Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, Башҡортостандың халыҡ артисы Рәмил Ғәйзуллин. Был оркестрға музыка донъяһында тиң булырлыҡ оркестрҙар юҡ. Рәсәйҙең халыҡ артисы Николай Калинин коллективты «донъялағы берҙән-бер оркестр» тип атай. Уның үҙенсәлекле яңғырашы береһен дә битараф ҡалдырмай: симфоник оркестр инструменттары, боронғо башҡорт һәм рус халыҡ уйын ҡоралдары оркестры тембрҙары бергә ҡушылған. Бөгөн ижади коллектив менән Бөтә Рәсәй һәм республика конкурстары лауреаты Линар Дәүләтбаев етәкселек итә.
Проек авторы – Башҡортостандың халыҡ артисы Айҙар ЗӨБӘЙҘУЛЛИН.
Сценарий авторы – Башҡортстандың атҡаҙанған артисы Сәйҙә ИЛЬЯСОВА.
Цена : 100-800 руб. /Заказ билетов: +7(347) 250 77 42


c: text/html

text:
ЛДПР партияһы депутаттары Дәүләт Думаһына Берҙәм дәүләт имтихандарын бөтөрөргә теләп, уны ғәҙәти дәүләт имтихандары менән алыштырыу тураһында закон проекты әҙерләп биргәйне. Был һынау системаһы буйынса бәхәстәр, һөйләшеүҙәр алдағы көндәрҙә лә күп буласаҡ әле. Ә беҙҙең гәзит уҡыусылары БДИ хаҡында ни уйлай, ниндәй фекерҙә икән?
Лидиә ДИНМӨХӘМӘТОВА, Өфө ҡалаһындағы Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһы:
– Мин ЛДПР партияһы депутаттарының БДИ бөтөрөргә теләүҙәре менән тулыһынса килешәм һәм ыңғай ҡараштамын. Тиҙерәк тормошҡа ашырһалар, яҡшы булыр ине. Ни өсөнмө? Беренсенән, БДИ тип уҡыусыларҙың нервыһы ҡаҡшай, уйланып, төндәр буйына йоҡламай әҙерләнгәндәр тураһында ла беләм. Улар һуңынан йыш ҡына сирләй. Бөтә фәндәрҙе лә берҙәй белеп бөтөп булмай, шуға өҫтәмә шөғөлләнергә тура килә. Мин үҙем ике фәндән репетитор менән шөғөлләнәм, айына ғына 15 меңләп аҡса китә. Беҙ генә түгел, атай-әсәйҙәр ҙә борсола. Ә уҡытыусыларҙан йыш ҡына: «Һеҙ тапшыра алмаҫһығыҙ инде ул», – тигән һүҙҙәрҙе ишетәбеҙ. Был тағы ла күптәрҙе борсоуға һала. Әлбиттә, ҡурҡыта. Мин үҙемә кәрәккән фәндәрҙе генә йыл буйына төплө уҡып, университетта имтихан тапшырырға теләр инем.
Ләйсән СЫҢҒЫҘОВА, Баймаҡ районының Ҡолсора мәктәбендә математика уҡытыусыһы:
– Әлбиттә, БДИ-ны бөтөрөү яҡлымын. Ул бала өсөн күпме эске көсөргәнеш, хафаланыу тыуҙыра. Насар уҡығандар ғына түгел, хатта һәйбәт өлгәшкәндәр ҙә видеокамераларҙы күреп, ҡаушап, юғалып ҡала. Шуға мин уның урынына элекке кеүек ғәҙәти имтихандарҙы кире ҡайтарыу яҡлы.
Лилиә ТӨХБӘТУЛЛИНА, Илеш районы Муса Гәрәев исемендәге Бишҡурай мәктәбенең урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы:
– Берҙәм дәүләт имтиханын биреүҙе уҡыусы үҙ теләге менән һайлаһын ине. Киләсәктә юғары уҡыу йортона инергә хыялы булған бала өсөн ул, әлбиттә, кәрәк. Ә инде белемен техникум-училищеларҙа дауам иткеләре килгәндәргә был мәжбүри булырға тейеш түгел, минеңсә.
Римма ӘХМӘТЙӘНОВА, былтыр ҡыҙы БДИ тапшырған әсәй:
– Һынау тотоу еңелдән түгел, репетиторға йөрөмәйенсә лә, өйҙә үҙ аллы шөғөлләнмәйенсә лә булмай. Шулай ҙа БДИ булһа, яҡшыраҡ, тип уйлайым. Үҙебеҙҙәге генә түгел, Рәсәйҙәге төрлө уҡыу йорттарына ла уҡырға инергә була.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Хәрби иҫәпте ойоштороу буйынса Башҡортостанға РФ-ла беренсе урын бирелгән
РФ Оборона министрының 2010 йылдың 31 майындағы 585-се һанлы бойороғона ярашлы, Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында хәрби иҫәпте иң яҡшы ойоштороуға конкурс-тикшереү йомғаҡтары буйынса Башҡортостан Республикаһына беренсе урын бирелгән, тип хәбәр итә Башҡортостан Республикаһы хәрби комиссариатының матбуғат хеҙмәте. РФ Хөкүмәтенең 2006 йылдың 27 ноябрендәге 719-сы һәм РФ Оборона министрының 2007 йылдағы 500-сө ҡарарҙарына ярашлы, конкурс Рәсәй Федерацияһы субъекттарының башҡарма власть органдары, урындағы үҙидара органдары, хәрби комиссариаттар менән берлектә Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең хәрби идаралығы органдары менән үткәрелде.
Был һөҙөмтәләргә Башҡортостан Республикаһы башҡарма власть органдары һәм хәрби комиссариаттың, муниципаль район һәм ҡала округтары буйынса хәрби комиссариат бүлексәләре менән урындағы үҙидара органдарының берлектәге һәм яйға һалынған эше арҡаһында өлгәшелгән.


text:
Беренсе «Ҙур химия» халыҡ-ара форумы Өфөлә 27-28 майҙа үтәсәк
Рөстәм Хәмитов «Ҙур химия» I халыҡ-ара форумын ойоштороу һәм үткәреү тураһында» Башҡортостан Хөкүмәте ҡарарына ҡул ҡуйҙы.
Документта, был сара Башҡортостандың иҡтисади бәйләнештәрен артабан үҫтереү, республика иҡтисадының төп тармаҡтарына инвестициялар йәлеп итеү маҡсатында үткәрелә, тиелә.
Форум Өфөлә 2011 йылдың 27-28 майында үтәсәк. БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы һәм «Баштехинформ» республика фәнни-техник һәм мәғлүмәт комплексы уны әҙерләү һәм үткәреүҙә төп ойоштороусылар булып тора. «Ҙур химия» халыҡ-ара форумының ойоштороу комитеты рәйесе итеп вице-премьер Юрий Пустовгаров тәғәйенләнде, тип хәбәр итә Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостанда республика Президентының Ситуацион үҙәге ойошторола
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһы Президентының Ситуацион үҙәген ойоштороу тураһында» Указға ҡул ҡуйҙы. Үҙәк идара итеүгә бәйле ҡарарҙарҙы әҙерләү һәм уларҙы ҡабул итеү процедураһын мәғлүмәт-аналитик ярҙам менән тәьмин итеүҙе, идара сифатын күтәреүҙе күҙ уңында тота.
Ситуацион үҙәктә федераль, ведомство, муниципаль һәм корпоратив мәғлүмәт ресурстары һәм системаларының үҙ-ара килешеп эш итеүенә нигеҙләнгән автоматлаштырылған мәғлүмәт системаһын ойоштороу планлаштырыла.
Был дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдарының Башҡортостан Республикаһының мөһим социаль-иҡтисади үҫеш күрһәткестәренә өлгәшеү буйынса эшмәкәрлеге һөҙөмтәлелегенә мониторинг үткәреү өсөн кәрәкле инфраструктура булдырырға мөмкинлек бирәсәк.
Башҡортостан Президенты һәм республика Хөкүмәте эшмәкәрлеген мәғлүмәти һәм фәнни-аналитик яҡтан тәьмин итеү, шулай уҡ ведомство-ара, муниципаль-ара һәм төбәк-ара мәғлүмәт менән алмашыу системаның төп тәғәйенләнештәренең береһе булып тора.
Указға ярашлы Башҡортостан Президенты ведомство-ара эш төркөмөн ойошторорға ҡарар итте һәм уға бер ай эсендә Ситуацион үҙәкте ойоштороу һәм уның эшмәкәрлеген тәьмин итеү буйынса саралар планын әҙерләп, раҫлауға тапшырырға ҡушты, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Александр Никерин БашДУ проректоры итеп тәғәйенләнде
Башҡортостан Республикаһының элекке йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Александр Никерин Башҡорт дәүләт университетының тәрбиә эштәре буйынса проректоры итеп тәғәйенләнде. Ул студенттарҙы социаль тәьмин итеү, тәрбиә эштәре, мәҙәни эшмәкәрлек мәсьәләләрен контролдә тотасаҡ. Был хаҡта юғары уҡыу йортоноң матбуғат үҙәгенән хәбәр иттеләр.
Шуны ла әйтеп үтергә кәрәк, Александр Никеринды БашДУ өсөн яңы кеше тип атап булмай. Сөнки ул 10 йыл дауамында бында физик тәрбиә кафедраһы уҡытыусыһы булып эшләне.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Өфө дәүләт авиация техник университетында «Йәгеҙ әле, егеттәр!» конкурсында булды
Фото:
Өфө дәүләт авиация техник университетының «Авангард» студенттар йортонда Ватанды һаҡлаусылар көнө алдынан шишәмбе, 21 февралдә, «Йәгеҙ әле, егеттәр!» хәрби-спорт конкурсы үтте. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов сараның хөрмәтле ҡунағы булды.
Республика башлығы барыһын да етеп килгән байрам менән ҡотланы.
— Ватанды һаҡлаусы көслө, ҡыйыу һәм, әлбиттә, аҡыллы булырға тейеш, — тине Рөстәм Хәмитов, ӨДАТУ студенттарына мөрәжәғәт итеп. – Ватаныңды яратыуҙан оялырға кәрәкмәй. Беҙҙең илдең – донъяла, республикабыҙҙың – илдә, ә ҡалабыҙҙың республикала иң яҡшыһы булыуын аңларға кәрәк. Һеҙ уҡыған юғары уҡыу йорто һеҙҙең өсөн иң яҡшыһылыр, тип уйлайым, ҡайһыларыбыҙ өсөн ул хатта донъяла иң яҡшыһы. Ватаныңа һөйөү – матур һүҙҙәр генә түгел, был беҙҙең йәшәү рәүеше. Һеҙгә уңыштар, һаулыҡ һәм илгә ҡарата һөйөү теләйем.
Бөгөн Башҡортостанда офицерҙарҙы Өфө дәүләт авиация техник университеты ғына әҙерләй. Хәрби белем биреү факультеты Рәсәй Ҡораллы Көстәре өсөн офицерҙар әҙерләүсе Хәрби уҡытыу үҙәгенән һәм запастағы офицерҙар әҙерләүсе хәрби кафедранан тора. Әлеге ваҡытта Хәрби уҡытыу үҙәгендә 100-гә яҡын курсант белем ала, һәм быйыл тәүге сығарылыш буласаҡ.
Өфө дәүләт авиация техник университеты ректоры Морат Ғөзәйеров вузда матур йолаларҙың күп булыһын һәм уларҙың береһе бында 1977 йылдан алып үткәрелгән «Йәгеҙ әле, егеттәр!» хәрби-спорт конкурсы булыуын белдерҙе. Сарала еңеүселәр күсмә кубок һәм приздар менән бүләкләнә.
Иң яҡшылар исеменә бөгөн һигеҙ команда көс һынашты. Күп төрлө һынауҙар аша үтеп, һөҙөмтәлә Хәрби уҡытыу үҙәге командаһы еңеүсе булды.


text:
Иң яҡшы штукатурҙар, плиткасылар һәм малярҙар билдәләнәсәк
Башҡортостанда төҙөүселәр араһында өс этаптан торған «Һөнәре буйынса иң яҡшыһы» һөнәри оҫталыҡ конкурсы үткәреләсәк. Үҙ һөнәре буйынса иң яҡшыһы исеменә штукатурсылар, плиткасылар һәм малярҙар көс һынаша. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, ташсылар үҙҙәре араһында иң яҡшыһын асыҡланы ла инде – был исемгә «Башгражданстрой» тресынан Алексей Юлкин менән Вадим Никитин лайыҡ булды.
Бынан тыш, Белгород өлкәһенең Иҫке Оскол ҡалаһында Бөтә Рәсәй һөнәри оҫталыҡ конкурсы үтте. Унда Алексей Юлкин ҡатнашты. Ярышта Рәсәйҙең 32 төбәгенән 33 ташсы оҫталығын күрһәтте. Һөҙөмтәлә Белгород өлкәһе эшсеһе еңеү яуланы.
— Үкенескә күрә, быйыл еңеүселәр исемлегенә инә алманыҡ, шулай ҙа ташсыбыҙ республика исеменән лайыҡлы сығыш яһаны, юғары һөҙөмтәләр күрһәтте, — тине БР Төҙөүселәр союзы генераль директоры Виктор Коротун.


text:
Башҡортостанда тыуымдың кәмеүе теркәлгән
— Тыуымдың кәмеүе хәүеф тыуҙыра: ағымдағы йылдың тәүге ярты йыллығында яңы тыуған сабыйҙар һаны 200 кешегә кәмегән, — тине шаршамбы, 28 августа, БР Хөкүмәте ултырышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. – Үткән йыл менән сағыштырғанда, үлем кимәле менән бәйле хәл насарыраҡ: үлем осраҡтары 700-гә тиерлек артҡан.
Шул уҡ ваҡытта, Президент һүҙҙәренсә, миграция ағымының артыуы күҙәтелә: һуңғы йылдар эсендә тәүгә республиканан ситкә китеүселәр һаны төбәккә килеүселәр һанынан 1,5 мең кешегә кәмерәк.
Башҡортостанстат мәғлүмәттәренә ярашлы, халыҡтың тәбиғи һәм миграцион ағымының дөйөм һөҙөмтәләре ғинуар-июнь айҙарында ыңғай булған һәм 2055 кешене тәшкил иткән.
Ярты йыл эсендә республикала 28 125 кеше тыған – 2012 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, был 0,6 процентҡа кәмерәк. Тыуымдың артыуы Өфө, Күмертау, Нефтекама, Октябрьский, Стәрлетамаҡ ҡалаларында һәм 18 муниципаль районда теркәлгән. Үлем осраҡтары ғинуар-июнь айҙарында 2,2 процентҡа артҡан.
Башҡортостанда тыуым кимәле үлемдән 3,2 процентҡа юғарыраҡ (2012 йылдың ғинуар-июнь айҙарында 6,1 процентҡа юғарыраҡ булған). Дөйөм Рәсәй буйынса кире хәл күҙәтелә: үлем кимәле тыуымдан 5,9 процентҡа юғарыраҡ.
Волга буйы федераль округында халыҡтың тәбиғи артыуы биш төбәктә теркәлгән. Беренсе урында – Татарстан (3767 кеше), икенсе урында Башҡортостан (872 кеше) килә.


text:
Шүлгәнташ мәмерйәһе лә, бал, ҡурай менән бер рәттән, күптән инде республикабыҙҙың милли брендына әйләнгән. Әле лә уның асылып бөтмәгән серҙәре күп. Былтыр ғалимдарҙың мәмерйәлә граффити һүрәттәрен таҙартҡан саҡта дөйә һүрәтенә юлығыуы тағы ла бер ҙур табыш булды, ул донъя кимәлендә ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. “Бөтәһенең дә беҙҙең дөйәне күргеһе килә”, – ти Башҡортостан Республикаһының мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы буйынса идаралығына ҡараған Башҡортостан Республикаһының күсемһеҙ мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәге дәүләт бюджет учреждениеһы етәксеһе вазифаһын башҡарыусы Данир Әхмәҙи улы Ғәйнуллин.
Шүлгәнташ мәмерйәһе ғалимдарға 200 йылдан ашыу билдәле, әммә әлегә тиклем ныҡлап өйрәнелмәгән тип иҫәпләнә. Әле уның иң төпкөлөнә тиклем бер кем дә барып етмәгән. Тәүге палеолит осорона ҡараған ат, мамонт һүрәттәре XX быуаттың 50-се йылдарында табыла. Таш быуат мираҫына зыян килмәһен өсөн, ул залдарға инеү тыйылған, бары тикшереүселәргә генә рөхсәт ителә.
Халҡыбыҙҙың милли хазинаһы – Шүлгәнташтың киләсәге ниндәй буласаҡ? Уны һаҡлау йүнәлешендә ниндәй саралар күрелә? Данир ҒӘЙНУЛЛИН менән ошо хаҡта әңгәмәләштек.


text:
- Подробности
- Просмотров: 186
СУБГАРМОНИК ФУНКЦИЯ, п‑үлсәмле ысын арауыҡ өлкәһенең (п>1) теләһә ниндәй нөктәһендәге ҡиммәте өлкә эсендә ятҡан һәм үҙәге бирелгән нөктәлә булған һәр бер шар б‑са (п=2 булғанда түңәрәк б‑са) уртаса ҡиммәтенән артмаған, был өлкәлә локаль суммалаштырылыусы һәм өҫкө яҡтан ярым өҙлөкһөҙ функция. С.ф. төп кластары: п‑үлсәмле комплекслы арауыҡ өлкәһендә голоморф функцияларҙың модулдәре һәм модулдәренең логарифмдары. Башҡортостанда 20 б. 70‑се йй. Математика институтында һәм Башҡорт дәүләт университетында С.ф. һәм уларҙың ҡушымталарын тикшереү алып барыла. С.ф. субгармоник айырмаларына баһа алынған (И.Ф.Красичков‑Терновский), голоморф функцияның модуле логарифмының С.ф. тарафынан яҡшыртылмай торған аппроксимацияһы (Р.С.Юлмөхәмәтов), иң ҙур (плюри‑) субгармоник минорантаның ике төрлө бирелеше, С.ф. альтернатив билдәләмәһе һәм дауам ителеүе табылған, С.ф. айырмаһының асимптотик тотошоноң ассоцияланған Рисс зарядына бәйләнешле булыуы тикшерелгән (Б.Н.Хәбибуллин).
Б.Н.Хәбибуллин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Тире
Тире (лат. cutis) — кешенең йәки хайуандарҙың тән ҡатламы[1] — ҡатмарлы биологик орган[2]. Биологияла — умыртҡалы хайуандарҙың тышҡы ҡатламы.
Тире организмға сит матдәләр һәм есемдәр, башҡа организмдар, артыҡ дымдың үтеп инеүенән һәм механик зарарланыуҙан һаҡлай. Тиренең тән температураһын көйләү, кибеүҙән һаҡлау кеүек организмды һаҡлау функцияһы бар. Тире матдәләр алышыныу процессында ҡатнаша. Тирелә бик күп һиҙеү рецепторҙары урынлашҡан (ауыртыу, температура, баҫым). Тире ҙурлығы буйынса иң ҙур орган[3]. Оло кешенең тән япмаһы майҙаны 1,5—2,3 м² етә[4], массаһы буйынса 4-6 %, ә гиподерма менән дөйөм массаның 16—17 % тәшкил итә[5].
Тире төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тән япмаһы эпидермис, дерма һәм тире аҫты май клетчаткаһынан тора (гиподерма).
- Эпидермис биш ҡат эпидермаль күҙәнәктәрҙән тора. Был ҡатламда мөгөҙ тәңкәләр, ҡауарһындар, тарнаҡтар,, тояҡтар, ҡыуыш мөгөҙҙәр, төктәр барлыҡҡа килә. Тирегә төҫ биреүсе пинмнт күҙәнәктәре, күп һанлы биҙҙәр эпидемиста урынлашҡан. Бүленеүсе куҙәнәктәр эпидермистың аҫҡы өлөшөн барлыҡҡа килтерә. Өҫкө өлөштә күҙәнәктәр үлә һәм аҡрынлап сыға.
- Дерма, йәғни ысын тире. Был ҡатламда капиллярҙар, нерв төйөндәре, ҡан һәм лимфа тамырҙары, сәс төбө, тиренең мөгөҙ ҡатламы, май һәм тир биҙҙәре урынлашҡан.
- Гиподерма йәғни тире аҫты клетчаткаһы — тиренең иң төптәге ҡатламы. Был ҡатламда организм запасҡа ҡалдырған май уҡҙәнәктәре була. Май ҡатламы тышҡы тәьҫирҙән һаҡлай һәм йылылыҡ тора.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Кожа в толковом словаре Ожегова. С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова. 1949—1992.
- ↑ Кожа в статье Малой медицинской энциклопедии. — М.: Медицинская энциклопедия. 1991—96 гг. на dic.academic.ru
- ↑ Быков, 2001
- ↑ Самусев, Липченко, 2002
- ↑ Медицинская энциклопедия. Кожа


text:
Өфөлә «Миловка паркы» торлаҡ комплексы төҙөлөшө тергеҙелде Фото: Олег Яровиков
Өфөлә «Миловка паркы» торлаҡ комплексы төҙөлөшө тергеҙелде
Өфөлә «Миловка паркы» торлаҡ комплексы төҙөлөшө тергеҙелде Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 23 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандың Өфө районында «Миловка паркы» торлаҡ комплексы төҙөлөшө тергеҙелде, тип хәбәр иттеләр республиканың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетынан.
«Бөгөндән түбәндәге подрядсылар: «СтройТехКом, «Стройхолдинг», «Терра Строй» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре 10.2, 10.3, 10.5-се йорттарҙы төҙөй башланы. Төҙөлөштө тамамлау һәм өйҙәрҙе сафҡа индереү ваҡытын алдағы ике аҙнала билдәләү ҡаралған», — тип һөйләне Башҡортостан Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат секретары Елена Вершинина.
Уның һүҙҙәренсә, подряд ойошмалары тәү сиратта фатирҙарҙағы эшкә тотонған. Бынан тыш, дөйөм файҙаланыу урындарында етешһеҙлектәр тикшерелә, төҙөлөш һәм биҙәкләү материалдары килтерелә.
Торлаҡ комплексының 4-се һәм 11-се кварталдарында урынлашҡан өйҙәрҙе төҙөүҙе дауам итеү өсөн «БашНИИстрой» дәүләт проект институты йәлеп ителгән. Йорттарға экспертиза үткәреүҙең маҡсаты — төҙөлөштө артабан дауам итеү өсөн уларҙың торошон билдәләү, шулай уҡ эштәр күләмен баһалау.
http://www.bashinform.ru/news/1106921-v-ufe-vozobnovilos-stroitelstvo-domov-milovskogo-parka/


text:
Фото:
Урман сәнәғәте комплексына 42 миллиард һум инвестицияланасаҡ
Фото:
Башҡортостанда урман сәнәғәте комплексын үҫтереүҙең инвестиция проекттары етешмәүе тойола. Ғөмүмән, был тармаҡта ашығыс хәл итеүҙе талап иткән проблемалар байтаҡ. Был турала 13 декабрҙә республика Президенты Рөстәм Хәмитов үткәргән Башҡортостан Хөкүмәте ултырышында әйтелде.
Тармаҡ проблемалары араһында янғынға ҡаршы сараларҙы һүлпән тормошҡа ашырыу, ағас ҡоротҡостарына ҡаршы көрәшергә теләмәү, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары эшмәкәрлеген сикләү аталды.
Башҡортостандың урман сәнәғәте комплексын үҫтереү программаһы бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ өлкәһендә 6000-дән ашыу эш урыны булдырыуҙы күҙ уңында тота.
Мәҫәлән, яҡындағы биш-ун йылда республикала ағас материалдар, активацияланған ағас күмере, йыйылма панель йорттар производстволары, ағас эшкәртеү һәм фанера плиталар комбинаттары, яңы питомник барлыҡҡа килергә тейеш. Аҙағыраҡ Ҡариҙел йәки Дыуан районында целлюлоза-ҡағыҙ комбинаты төҙөү планлаштырыла.
Бөгөн Башҡортостанда урман сәнәғәте комплексында 1000-дән ашыу хужалыҡ итеүсе субъекттар теркәлгән, ләкин ысынында иһә уларҙың яртыһы ғына эшләй. Планда —бәләкәй һәм урта бизнес субъекттары һанын ике тапҡырға арттырыу. Бының өсөн республиканың төньяҡ өлөшөндә – технопарктар, ә Ҡариҙел, Нуриман һәм Йылайыр райондарында индустриаль парктар төҙөләсәк. 2020 йылға республиканың урман сәнәғәте комплексына инвестицияларҙың дөйөм күләме 42 миллиард һумдан ашыу тәшкил итергә тейеш, тип хәбәр итә төбәк башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Аграрийҙар техниканы сәсеү–2011-гә әҙерләй
Башҡортостан ауыл хужалығы предприятиеларының инженер хеҙмәттәре алдағы яҙғы баҫыу эштәренә әҙерләнә башланы. Стәрлетамаҡ районында «Стәрлетамаҡ Агротехсервисы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте базаһында «Ауыл хужалығы техникаһын 2011 йылғы баҫыу эштәренә әҙерләү тураһында» республика семинар-кәңәшмәһе үтте.
Унда Ауыл хужалығы министрлығы вәкилдәре, муниципаль райондарҙың ауыл хужалығы идаралыҡтары (бүлектәре) начальниктары, ведомстволағы ойошмалар етәкселәре, Башҡорт дәүләт аграр университеты вәкилдәре ҡатнашты.
БР ауыл хужалығы министры урынбаҫары Рөстәм Зәйнуллин, йыйылыусылар алдында сығыш яһап, 2010-2011 йылдың көҙгө-ҡышҡы осоронда ауыл хужалығы машиналарын ремонтлауҙы ойоштороу буйынса бурыстарҙы билдәләне. Ремонтлау эштәре үткәргәндә хеүефһеҙлек техникаһын ҡәтғи күҙәтергә кәрәк. Дәүләт техник күҙәтеүе инспекцияһы начальнигы Ринат Ғәлимов инженер хеҙмәте иғтибарын тап шуға йүнәлтте.
БР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, семинарҙа ҡатнашыусыларға республиканың төп ремонт предприятиеларының, шул иҫәптән «Стәрлетамаҡ Агротехсервисы» акционерҙар йәмғиәтенең дә, эше тураһында видеоматериалдар күрһәтелде. Быйыл ун айҙа ғына 63 миллион һумдан ашыулыҡ эш күләме башҡарылған. Хеҙмәтләндереүҙәр исемлегендә – техниканы ремонтлау, ауыл хужалығы машиналары һәм сәнәғәт тәғәйенләнешендәге төрлө продукция етештереү. Семинар-кәңәшмәлә ҡатнашыусылар «Стәрлетамаҡ Агротехсервисы» акционерҙар йәмғиәтенең производство базаһы һәм продукцияһы менән танышты.
Инженер хеҙмәте белгестәрен саҡырып, киләһе семинар-кәңәшмә 20 ноябрҙә Миәкә районында үтәсәк.


text:
Баш ҡалала Республика телевизион милли мәҙәниәттәр фестиваленең гала-концерты үтәсәк
Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының милли мәҙәниәттәре республика телевизион фестиваль-марафонының гала-концерты Өфөлә 8 декабрҙә «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында үтәсәк.
Милли мәҙәниәттәр фестивале – Башҡортостанда Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылына арналған ҙур проект. Ул октябрҙә старт алды һәм бер ай дауамында республиканың барлыҡ тиерлек район һәм ҡалаларын йәлеп итте. Республика халыҡтарының милли мәҙәниәттәрен, халыҡ ижады жанрҙарын һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү, Башҡортостан халыҡтары араһында дуҫлыҡты нығытыу фестиваль маҡсаттары булып тора. Уны ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге, «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы, республика ҡала округтары һәм муниципаль райондары хакимиәттәре сығыш яһаны.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, фестивалде асыу тантанаһы Архангел ауылында үтте. Унда Өфөнән, Архангел, Ҡырмыҫҡалы, Иглин һәм Өфө райондарынан үҙешмәкәр коллективтар ҡатнашты.
Артабан фестиваль республиканың көньяҡ-көнсығыш райондарына юлланды, унда эстафетаны Белорет районы ҡабул итте. Халыҡтарҙың милли мәҙәниәттәре фестиваль-марафонында Белорет районынан дүрт халыҡ фольклор коллективы сығыш яһаны.
Артабан фестиваль-марафон Баймаҡ ҡалаһына юлланды, унда Хәйбулла, Йылайыр райондарының һәм Сибай ҡалаһының фольклор коллективтары үҙ ижады менән таныштырҙы.
15 октябрҙә фестивалде – Мәләүездә һәм Стәрлетамаҡта, 18 октябрҙә — Кушнаренко ауылында һәм Нефтекама, Яңауыл ҡалаларында, 19 октябрҙә — Бөрөлә, 21 октябрҙә Саҡмағош, Раевка ауылдарында һәм Бәләбәй ҡалаһында ҡабул иттеләр. Фестиваль 22 октябрҙә Оло Ыҡтамаҡ ауылында тамамланды.
«Башинформ» агентлығына ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, 8 декабрҙә үтәсәк телевизион фестиваль-марафондың гала-концерты үҙенә күрә республикала Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылына йомғаҡ яһау буласаҡ. Унда ҡатнашыу өсөн Өфөгә иң яҡшы солистар һәм коллективтар – фестивалдең зона программаларында ҡатнашыусылар саҡырылған.


text:
30 март
30 март — григориан стиле буйынса йылдың 89-се (кәбисә йылында 90) көнө. Йыл аҙағына тиклем 276 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Испания — Барселона — Сәскәләр көнө.
- Малайзия — Келатан солтаны көнө.
- Фәләстин Дәүләте — Ерҙе яҡлау көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1981 — СССР-ҙа тәүге тапҡыр йәйге ваҡыт индерелә.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кушнаренко Иван Ильич (30.03.1895— ?), революцияла һәм граждандар һуғышында ҡатнашыусы, ауыл хужалығында коллективлаштырыуҙы ойоштороусыларҙың береһе, Башҡорт АССР-ы Ер эштәре халыҡ комиссариаты хеҙмәткәре. Фамилияһы Кушнаренко районына бирелгән.
- Бәхтизин Рәмил Нәзиф улы (30.03.1955), ғалим-математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2011 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры. Башҡортостан Фәндәр Академияһы академигы (2016), физика-математика фәндәре докторы (1992), профессор (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001).
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ишмөхәмәтова Галина Ғәзим ҡыҙы (30.03.1957), журналист, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
- Йәсәүиева Әлиә Сәит ҡыҙы (30.03.1947), педагог, Өфөләге 42-се лицейҙың башланғыс синыфтар уҡытыусыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Маньков Кирилл Терентьевич (30.03.1883—19.06.1979), ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан ауыл хужалығы институтын (хәҙер Башҡорт дәүләт аграр университеты) ойоштороусыларҙың береһе. Ауыл хужалығы фәндәре докторы һәм профессор (1946). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1950), СССР‑ҙың социалистик ауыл хужалығы отличнигы (1970). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1949) һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1974 — Эльбрус Ниғмәтуллин, «Рәсәйҙең иң көслө кешеһе» исемен йөрөтөүсе башҡорт бәһлеүәне, спортсы, пауэрлифтинг һәм армрестлинг буйынса спорт мастеры, йәмәғәт эшмәкәре, актёр.
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2011 — Людмила Гурченко, СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең кино һәм театр актёры, эстрада йырсыһы, кинорежиссер, СССР-ҙың халыҡ артисы (1983), Рәсәй Федерацияһының Дәүләт премияһы лауреаты (1994)


text:
1913 йылда шундағы мәҙрәсәне тамамлағас, белемен арттырыу маҡсатында ҡаҙаҡ далаларына, Ҡустанайға юл тота. Үҙенең тәүге уҡытыусыларынан алған белеме менән ҡаҙаҡ балаларын уҡытырға саҡыралар. Ошо осорҙа ҡаҙаҡ телен, уларҙың фольклорын, йырҙарын, тарихын өйрәнә. Әҙәбиәттә үҙ көсөн тәүге тапҡыр һынап ҡарай. Ҡустанайҙа эшләгәндә Ғабдулла Туҡай тураһында тәүге шиғырын яҙа. Данлыҡлы «Ғәлиә» мәҙрәсәһендә уҡыу теләге лә тормошҡа аша. Үҙенең тормош юлы тураһында шағир былай тип хәтерләй:
“1913 йылда тыуған ауылымдағы мәҙрәсәне тамамлағас, бәхет эҙләп, белемемде арттырыу өсөн аҡса табыу маҡсатында тәүге сәйәхәткә юлланырға ҡарар ҡылдым. Өй тулы бала-сағаһы булған әсәйемдән аҡса һорарға оялдым. Һораһам, әлбиттә, берәй малын һатып булһа ла бирер ине. Еребеҙ бәләкәй ине, атай иртә мәрхүм булды, мал да аҙ ине, ярлыларҙың балалары ғына күп бит... Мин ҡаҙаҡ далаларына, Ҡустанайға юл тоттом.
Үҙем ҡурҡам, икеһе лә – сәләмәтлеге буйынса мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр.


text:
Хакас Республикаһы — Рәсәй Федерацияһы субъекты. Баш ҡалаһы — Абакан.
Хакас Республикаһының сиктәштәре — Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Тыва Республикаһы һәм Алтай Республикаһы.
Хакас Республикаһы Көньяҡ-Себерҙең, Енисей бассейнының һул яҡ ярында урынлашҡан.
Иң ҙур йылғалар — Абакан, Том, Аҡ Июс, Ҡара Июс, Чулым (Аҙаҡҡы дүртеһе Обь бассейнына инә).
Халыҡ һаны — 535 647 кеше (2015). Халыҡ тығыҙлығы — 8,7 кеше/км² (2015). Ҡала халҡы — 367 078 кеше (2015).
Халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡала һәм ауыл халҡы өлөшө:
- Милләт буйынса бүленеш
3000 артыҡ торамалар


text:
12 июнь
12 июнь — григориан стиле буйынса йылдың 163-сө (кәбисә йылында 164-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 202 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Халыҡ-ара
Милли
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ғәли Хәмзин (15.06.1950), йырсы, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1988), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997).
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әбсәләмов Мөслим Бәхтейәр улы (12.06.1932—5.07.2009), педагог, яҙыусы, 1952-1992 йылдарҙа Йылайыр районы Юлдыбай урта мәктәбе уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
- Лопухова Ольга Борисовна (12.06.1952), драма актёры, 1980 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ғәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы (12.06.1908—15.02.1994), театр актёры, режиссер һәм драматург. 1938 йылдан СССР Театр эшмəкəрҙəре союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1949), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1944) артисы. Өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955, 1967, 1971) кавалеры.
- Туйсина Флүрә Париж ҡыҙы (12.06.1958), йырсы. 1975—1992 йылдарҙа Баймаҡ районы Ҡолсора ауыл мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе һәм директоры, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо ауылдан.


text:
5 500 һум штраф!
Тѳҙѳүсе ойошма ҡаланың Ленин урамындағы күп торлаҡлы йортто 2013 йылдың III кварталында тапшырырға тейеш булһа ла, әлеге ваҡытта йорт файҙаланыуға тапшырылмаған. Тапшырыу ваҡыты үҙгәреүе тураһында ѳлѳшкә инеүселәргә хәбәр ителмәгән.
Был факт буйынса район-ара прокуратура юридик шәхескә һәм уның генераль директорына РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 14.8-се статьяһының 1-се бүлеге буйынса (һатыуҙағы тауар тураһында кәрәкле һәм дѳрѳҫ мәғлүмәт алыуҙа ҡулланыусы хоҡуғын боҙоу) административ эш асты. Роспотребнадзорҙың республика буйынса Белорет бүлеге был эште ҡарағандан һуң уларға 5 500 һум күләмендә штраф һалды.
Әсәлек капиталын ҡайтарырға!
Район-ара прокуратура әсәлек капиталын файҙаланыу буйынса закон үтәлешен тикшерҙе.
2012 йылда районда йәшәүсе ҡатын икенсе балаһы тыуғас, Әсәлек капиталы алған. Быйыл Рәсәй Федерацияһының Пенсия фонды ҡатындың алған торлаҡ хаҡын түләү ѳсѳн Әсәлек капиталын күсереүен һорап яҙған ғаризаһын ҡәнәғәтләндерә. Тикшереү ваҡытында балалар аҡсаһына алынған йорт йәшәүгә яраҡһыҙ булыуы асыҡланған. Тотонолған Әсәлек капиталы бәлиғ булмағандарҙың йәшәү шарттарын яҡшыртыуға йүнәлтелмәүенә бәйле, прокурор алып-һатыу килешеүен ғәмәлгә яраҡһыҙ тип таныуҙы һорап, судҡа мѳрәжәғәт итте.
Ҡуртым килешеүе үтәлмәгән
Прокуратура райондағы Н. крәҫтиән-фермер хужалығында РФ Урман кодексы үтәлешен тикшерҙе.
Ауыл хужалығы предприятиеһы 2010 йылда Мулдаҡай ауылы эргәһендәге урман биләмәһен ҡуртымға алған. Әммә әлеге ваҡытҡа тиклем урманды үҙләштереү проектына ыңғай дәүләт экспертизаһы алынмаған. Ошоға бәйле, район-ара прокуратура етәксегә ҡарата административ тәртип боҙоу тураһында эш ҡуҙғата һәм уның һѳҙѳмтәһе буйынса хужалыҡҡа штраф һалына. Шулай уҡ судҡа урманды үҙләштереү проекты эшләүҙе талап иткән иск бирелә. Суд прокурор талабын тулыһынса ҡәнәғәтләндергән.
Ағас та иҫәпте ярата
Прокуратура “Тимер” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте буйынса РФ Урман кодексы үтәлешен тикшерҙе.
Предприятие етәксеһе ҡабул иткән ағасты яҙма рәүештә теркәп бармаған һәм бының менән Башҡортостан Республикаһы территорияһында ҡабул итеү һәм тейәп ебәреү пункттары эшмәкәрлеген ойоштороу тураһында республика законын үтәмәгән.
Район-ара прокуратура был факт буйынса БР Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 5.5.1 статьяһына ярашлы предприятиеға һәм уның директорына административ эш ҡуҙғатты. Эште ҡарағандан һуң предприятиеға - 100 мең һум, директорына 40 мең һум штраф һалынды.
Алименттан ҡасып булмай
2012 йылдың февраленән атаһы ҡыҙына алимент түләй башлай, тик 2013 йылдың мартында туҡтата. Суд приставы-башҡарыусының алимент түләмәү енәйәти яуаплылыҡҡа алып килеүе тураһында иҫкәртеүенә ул ҡолаҡ һалмай. Атай кешенең алимент буйынса бурысы 30 мең һумдан ашып китә.
Мировой судья ҡарары менән 29 йәшлек Н. бәлиғ булмаған балаһына алимент түләмәгән ѳсѳн алты ай мәжбүри эшкә йәлеп ителә, шулай уҡ ул эш хаҡының 10 процентын Хѳкүмәткә күсереп барасаҡ.
Ялған документтар буйынса ер
Белорет район-ара прокуратураһы ер тураһында закондар үтәлешен тикшерә.
Тикшереү ваҡытында Туҡан ауыл хакимиәтенең ер тѳҙѳү эштәрен алып барыусы 39 йәшлек ҡатын сит кешенән ышаныс ҡағыҙы нигеҙендә ялған документ ҡулланыуы - хужалыҡ китабын файҙаланыуы һәм ышаныслы кешеһенә законһыҙ рәүештә ер участкаһын теркәүе асыҡлана.
Был эш һѳҙѳмтәһе буйынса РФ Енәйәт кодексының 327-се статьяһының 3-сѳ бүлеге буйынса (ялған документ әҙерләү һәм таратыу) енәйәт эше ҡуҙғатыла.
69 мең һум түләргә!
Ике бер туған араһында бәхәс ҡуба. К. бер туғанын тәүҙә йоҙроҡлап, аҙаҡ монтировка менән туҡмай. К. был енәйәте ѳсѳн ике йылға шартлыса иркенән мәхрүм ителде.
Урындағы дауахана Н.-ды дауалау ѳсѳн 69 мең һум аҡса сарыф итә. Зыян килтереүсе енәйәт-процессуаль законы буйынса был сығымдарҙы ҡайтарырға тейеш. Ошоға бәйле, район-ара прокурор республика граждандарҙы мотлаҡ медицина страховкалау фонды мәнфәғәтен яҡлап, судҡа мѳрәжәғәт итте. Район суды прокуратураның дауалау ѳсѳн киткән 69 мең һум аҡсаны ҡайтарырға тигән искын ҡәнәғәтләндерҙе.
Миграция законын боҙған
Район-ара прокуратура күмер әҙерләү менән шѳғѳлләнеүсе “Тимер” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә миграция закондары үтәлешен тикшерҙе.
Һѳҙѳмтәлә фирманың Үзбәкстан граждандарын эшкә йәлеп итеүгә рѳхсәт итеүсе документтары булмауы асыҡлана.
Был эш буйынса прокуратура ойошмаға ҡарата административ эш ҡуҙғатты һәм уның һѳҙѳмтәһе буйынса компанияның эше 14 тәүлеккә туҡтатылды.
“Рәсәй Федерацияһында сит ил граждандарының хоҡуҡи хәле тураһында” Федераль закон буйынса, эш биреүсе Федераль миграция хеҙмәтенең Республика буйынса идаралығынан эшкә рѳхсәте булған сит ил граждандарын ғына эшкә алыу хоҡуғына эйә.
Мәжбүри дауалау
Прокуратура асыҡ формалағы туберкулез менән сирләүсе граждандар араһында туберкулездың таралыуын иҫкәртеү буйынса закондың үтәлешен тикшерҙе.
“Рәсәй Федерацияһында туберкулездың таралыуын иҫкәртеү тураһында” Федераль закон буйынса, санитар-эпидемияға ҡаршы режимды боҙоусы һәм дауалауҙан күрәләтә баш тартыусы зарарлы тѳрҙәге туберкулез менән сирләүселәр суд ҡарары нигеҙендә мәжбүри рәүештә дауаханаға һалына.
Ҡалала йәшәүсе 45 йәшлек С. ҡурҡыныс тѳрҙәге туберкулез менән сирләүенә ҡарамаҫтан, күрәләтә медицина тикшереүенән һәм дауаланыуҙан баш тарта. Бының менән ул башҡаларға ла ауырыу йоҡтороу ҡурҡынысы тыуҙыра.
Граждандарҙың ғүмерен һәм һаулығын һаҡлау буйынса конституцион хоҡуҡты яҡлау маҡсатында прокурор туберкулез менән сирләүсе кешеләрҙе мәжбүри дауалауҙы һорап, судҡа мѳрәжәғәт итте. Суд прокурор ғаризаһын тулыһынса ҡәнәғәтләндерҙе.
Материалдарҙы район-ара прокуратура
сайтын файҙаланып
Р. Мусина әҙерләне.


text:
Өфөлә «Медицина-2011» махсус күргәҙмә-форумы үтәсәк
4-6 октябрҙә Өфөнөң Нефтселәр Мәҙәниәт һарайында «Медицина-2011» ХХ Халыҡ-ара махсус күргәҙмә-форумы үтәсәк. Уны ойоштороусылар —Башҡортостан Республикаһының Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, "БашЭКСПО" күргәҙмә үҙәге, "Медтехника" дәүләт унитар предприятиеһы. Илдең һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә инновацион технологияларҙы ҡулланылышҡа индереү һәм тәжрибә уртаҡлашыу форум маҡсаты булып тора.
«Башинформ» агентлығына төбәктең Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, медицина форумы сиктәрендә Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың алдынғы белгестәре ҡатнашлығындағы фәнни-ғәмәли конференциялар планлаштырылған. Был ҙур сара барышында сарала ҡатнашыусылар көнүҙәк проблемаларҙы тикшерәсәк.
Бынан тыш, 100-гә яҡын етештереүсе фирма күргәҙмәлә диагностик приборҙар, лаборатория ҡорамалдары, инструменттар һәм фармацевтика продукцияһын тәҡдим итәсәк.


text:
БашВики ишеге асыҡ: барыһы ла “фронтҡа” яҙыла!24-02-2017, 03:37 // Башҡорт донъяһы // Баҫып сығарырға
Вики-осрашыуҙа барлығы 26 кеше ҡатнашты, шуларҙың алтауһы виртуаль энциклопедияға күптән түгел генә теркәлеп, эш алымдарын үҙләштерһә, бер нисә кеше танышыу маҡсатында килгәйне. Йәш ағзалар википедистар сафына тантаналы ҡабул ителһә, ҡыҙыҡһынып килгән илһөйәр һәм телһөйәрҙәр ҙә Башҡорт Википедияһының ирекмәндәр сафында ҡалырҙар тигән өмөт уятты. Шулай уҡ көҙгө-ҡышҡы миҙгелдәрҙә үткән конкурс-марафондар һөҙөмтәләре билдәләнде, бүләктәр тапшырылды. Сараның иң көтөлмәгән мәле, моғайын, әүҙем төбәктәрҙә вики-клубтар ойоштороу һәм уларҙың эшмәкәрлегенә йән өрөү маҡсатында Сибай ҡалаһы, Бөрйән һәм Өфө районы ирекмәндәренә ноутбуктар тапшырыу булғандыр.
Тантаналы өлөштән һуң ирекле аралашыуҙа һәр кем үҙен борсоған һәм ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап алды, тәжрибә уртаҡлашты, уй-фекерҙәре менән бүлеште.
Сәй табынынан һуң бер төркөм википедистар Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына “Нәркәс” спектакленә юлланды. Был мәҙәни сара ла нигеҙһеҙ ойошторолманы – Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре махсус рәүештә билетты үҙ аҡсаларына һатып алып: “Башҡорт мәҙәни сараларына билет алып йөрөйөк, саҡырыу ҡағыҙы көтөп ултырмайыҡ!” – тигән оран ташлай. Ысын илһөйәр булған милләттәштәр, милли мәҙәниәтебеҙҙең үҫешенә саҡ ҡына булһа ла үҙ өлөшөн индерергә теләгәндәр тәҡдимде күтәреп алыр, миңә төбәп әйтелмәгән бит, тип иғтибарҙан ситтә ҡалдырмаҫ, моғайын.
Илһөйәр тигәндән, ошо көндәрҙә Рәсәй Дәүләт Думаһы ҡарамағындағы Йәштәр парламенты “Виртуаль фронт” тип аталған Бөтә Рәсәй акцияһын иғлан итте. Ул сентябргә тиклем барасаҡ һәм “Интернеттағы иң популяр энциклопедияны – Википедияны Рәсәй халҡының ҡаҙаныштары һәм ҡаһарманлыҡтары тураһындағы тулы һәм дөрөҫ мәғлүмәт” менән тултырыу маҡсатын ҡуя. Әлбиттә, бында, тәү сиратта, рус телле сегмент ҡына күҙ уңында тотола, әммә Башҡорт Википедияһы ла башланғысты үҙ файҙаһына бороп, башҡорт телендәге виртуаль энциклопедияны тулыландырырға, “Советтар Союзы Геройҙары”, “Социалистик Хеҙмәт Геройҙары”, “Рәсәй Федерацияһы Геройҙары”, “Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт Геройҙары” темаһына мәҡәләләр яҙырға тәҡдим итә. БашВики хакимы Рөстәм Нурыев әйтеүенсә, “бөгөн был темалар башҡорт бүлеге өсөн көн үҙәгендә тора. Әгәр фронт һыҙығына мәктәп уҡыусылары, студенттар баҫһа, Википедияның башҡорт бүлегендәге мәҡәләләр һаны ике тапҡырға артыуы ихтимал. Икенсе яҡтан, йәштәр ил, республика, туған яҡ тарихын тағы ла яҡшыраҡ белеп ҡаласаҡ”.
Әле Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре сафында мәктәп уҡыусылары һәм студенттар бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Шул уҡ ваҡытта үҫмерҙәр һәм йәштәрҙең ирекмәнлек эшмәкәрлегенә бөгөн ҙур иғтибар бирелә, белем биреү усаҡтарынан был йүнәлеш буйынса даими отчет һорайҙар. Ҡабаттан велосипед уйлап сығарырға түгел – әҙер проектҡа ҡушылып, тәжрибәле википедистар менән бәйләнешкә сығырға, тиҙ арала фронтты киңәйтергә һәм һәр яҡҡа ла файҙалы эш менән шөғөлләнергә генә ҡала. Бары тик берләшеп, бер йүнәлештә ниндәйҙер һөҙөмтәгә өлгәшергә мөмкин.
Башҡорт Википедияһы илһөйәрлек сағылышының асыҡ миҫалы ул. Үҙәк Совет власы менән Башҡорт Хөкүмәте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһындағы килешеүгә 100 йыл тулыуҙы байрам итеү хаҡындағы Рәсәй Президентының Указы булыу менән Башҡортостанға ҡағылышлы мәҡәләләр яҙыу буйынса 100-әр көнлөк биш этаптан торған “Башҡортостан 100” супер-марафоны иғлан ителгәйне. Былтыр уның беренсе этабы үтһә, 21 февралдә икенсе этабы башлана.
Марафон нимәһе менән үҙенсәлекле: унда башҡорттар ғына түгел, Википедияның башҡа тел бүлектәре ирекмәндәре лә ҡатнаша. Тимәк, Башҡортостан, башҡорттар, халҡыбыҙҙың тарихы, мәҙәниәте, әҙәбиәте, брендтары тураһында мәғлүмәт күберәк кешегә тарала, улар башҡа телдәрҙә пропагандалана, популярлаштырыла. Был яңғырауыҡлы һүҙҙәр генә түгел, һандар ҙа, һөҙөмтәләр ҙә шуны раҫлай: һуңғы йылдарҙа Башҡорт Википедияһы эшмәкәрлегенең абруйы Рәсәйҙә һәм донъя кимәлендә ныҡ артты.
Башҡорт Википедияһын башҡорттар менән бергә рус, лезгин һәм украин милләтле ирекмәндәр ҙә тулыландыра. Бер йыл эсендә генә 1856 яңы мәҡәлә ҡуйылған! Бынан тыш, Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре Рәсәйҙә берҙән-бер танылған юзер-төркөм һәм башҡа тел бүлектәре үҙ эшмәкәрлектәрендә даими рәүештә беҙҙең тәжрибәгә таяна, аҙымдарын башҡорттарға ҡарап үлсәй, кәңәшләшә.
Ҡыҫҡаһы, илһөйәрҙәргә, телһөйәрҙәргә – милләт өсөн ниндәй ҙә булһа файҙа килтерергә теләгәндәргә лә, хатта зарланырға яратыусыларға ла Башҡорт Википедияһында урын етерлек – бары тик интеллектуаль фронттың алғы һыҙығына баҫып, виртуаль энциклопедияны тулыландырыусылар сафын арттырып, көн һайын күҙгә күренгән хаталарҙы юҡ итеүҙе маҡсат итеп алырға һәм алға барырға ғына кәрәк! БашВики ишектәре ирекмәндәр өсөн һәр саҡ асыҡ: “виртуаль фронт”ҡа яҙылырға ашығығыҙ!


text:
Республика халҡының Яңы йылда нисек ял итәсәге билдәле булды Фото: Олег Яровиков
Республика халҡының Яңы йылда нисек ял итәсәге билдәле булды
Республика халҡының Яңы йылда нисек ял итәсәге билдәле булды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 19 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Рәсәйҙәр ғинуарҙа — ун көн, өс тапҡыр өс көн һәм бер тапҡыр дүрт көн (8 мартҡа) ял итә аласаҡ.
Ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы, Рәсәйҙә хәҙер 1, 2, 3, 4, 5, 6 һәм 8 ғинуар эшләмәгән байрам көндәре – яңы йыл каникулдары; 7 ғинуар – Христос Раштыуаһы; 23 февраль – Ватанды һаҡлаусылар көнө; 8 Март – Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө; 1 май – Яҙ һәм хеҙмәт байрамы; 9 май – Еңеү көнө; 4 ноябрь – Халыҡтар берҙәмлеге көнө.
Хеҙмәт министрлығы әҙерләгән һәм хәҙер хөкүмәт тарафынан хуплау тапҡан документҡа ярашлы, яңы йыл каникулдарында рәсәйҙәр ун көн – 30 декабрҙән 8 ғинуарға тиклем ял итәсәк, ә май айының тәүге аҙнаһында ике көн генә эшләйәсәк, кесе йома һәм йома – 3 һәм 4 май.
2018 йылда 6 һәм 8 ғинуар эшләмәгән көндәр — шәмбе һәм йәкшәмбегә тура килеү сәбәпле ошондай ял һәм эш көндәре графигы билдәләнде. 2018 йылдың 6 ғинуарында байрам көнө йома, 9 мартҡа, ә 7 ғинуар – шаршамбы, 2 майға, күсерелә. Шәмбе, 28 апрелгә, тура килгән ял көнө дүшәмбегә, 30 апрелгә, күсерелә: был осраҡта шәмбе эш көнө була.
Шулай итеп, етәкселек менән 3 һәм 4 майға ял итеү тураһында килешә алғандар 9 апрелдән 7 майға ҡәҙәр ял итә аласаҡ. 9 май (шаршамбы) шулай уҡ эшләмәгән көн булып ҡала, шуға 3 һәм 4 майҙан тыш, ял көнөн йәки отпускты 7 һәм 8 майҙа алғанда 11 көнлөк оҙайлы каникулдарға эйә булырға мөмкин.
Ҙур булмаған өс көнлөк каникулдар рәсәйҙәрҙең шулай уҡ 23-25 февралдә, 10-12 июндә (шәмбе, 9 июнде эшләмәгән көн иттеләр, ә дүшәмбе, 11 июнь, – ял көнө) һәм 3-5 ноябрҙә була.
Бынан тыш, рәсәйҙәрҙе дүрт көнлөк ял март айында көтә – 8-11 март.


text:
- Подробности
- Просмотров: 387
ҠОЙРОҠЛО ЕР-ҺЫУ ХАЙУАНДАРЫ (Caudata), ер-һыу хайуандары отряды. 10 ғаиләгә ҡараған яҡынса 400 төрө билдәле, башлыса Төньяҡ ярымшарҙа, бер нисә төрө Көньяҡ Америкала таралған.
БР-ҙа тараҡлы тритон һәм ябай тритон (ысын саламандралар ғаиләһе) осрай һәм, себер углозубы (углозубтар ғаиләһе) бар, тип фараз ителә. Кәүҙә оҙонлоғо 8—15 см. Башы яҫы, киң. Муйыны насар беленә. Орсоҡ һымаҡ оҙонса кәүҙәһе оҙон, йомрораҡ (себер углозубы) йәки ян-яҡтан ҡыҫылған, өҫ һәм аҫ яҡтан тире ҡырпыуы булған (тритондар) ҡойроҡҡа күсә. Аяғы ҡыҫҡа; тритондарҙың алғы аяҡтарында — 4‑әр, артҡыларында 5‑әр бармаҡ (углозубта — 4‑әр). Тиреһе шыма, күп биҙле, ҡайһы бер төрҙәрҙә уларҙың бүлендектәре ағыулы. Тритондың арҡаһының төҫө һарғылт йәшел, көрән-ҡара, ҡорһағы һарғылт, ҡыҙғылт һары, ҡара таптары бар; себер углозубыныҡы һоро-көрән йәки ҡуңырһыу, сыбар. Күҙ ҡабаҡтары хәрәкәтсән. Ҡ.е.‑һ.х. ҡайһы бер төрҙәрендә тышҡы айғолаҡ, айғолаҡ ярығы, ҡабырға һыҙаты ағзалары бар. Урта ҡолағында өҙәңге һөйәге үҫешкән, ҡолаҡ ҡыуышлығы һәм ярыһы юҡ. Маңлай һәм түбә һөйәктәре парлы, бер-береһе м‑н ҡушылмаған. Умыртҡалары арт яҡтан батынҡы (опистоцель), углозубта ике яҡтан батынҡы (амфицель). Кәүҙә умыртҡаларында ҡыҫҡа ҡабырғалар бар. Күкрәк билбауы кимерсәкле. Беләк һәм терһәк, сираҡ һөйәктәре, шаушаҡ һәм туларһыҡ һөйәктәре ҡушылып үҫмәгән. Аңҡау (төрән) тештәре бар. Регенерацияға һәләтле (мәҫ., өҙөлгән бармаҡтары ҡайтанан үҫә). Енси яҡтан 2—3 йылда өлгөрә. Үрсеү осоронда ҡупшылана һәм ҡауышыу уйындары була. Күпселек Ҡ.е.‑һ.х. аталаныу эстә — (сперматозоидлы сперматофораларҙы инә зат клоакаһы м‑н эләктерә), углозубта тышта бара. 3‑тән алып бер нисә йөҙгә тиклем ыуылдырыҡ сәсә. Үҫеше метаморфозһыҙ. Ҡ.е.‑һ.х. нәҫелде ҡайғыртыу хас. Көҙөн апр. тиклем йоҡоға тала. Ҡоро ерҙә түңгәк, япраҡ аҫтында, ятҡан ағастарҙың ҡыуышында ҡышлай. Һыу һәм ер өҫтө моллюскылары, селәүсен, үрмәксе, бөжәк һ.б. умыртҡаһыҙҙар м‑н туҡлана. Күпселек Ҡ.е.‑һ.х. һыу ятҡылыҡтарында — даими, ҡайһы берҙәре йәйге осорҙа (мәҫ., ябай тритон) йәки үрсеү ваҡытында йәшәй. Тритондар респ. бөтә урындарында ла осрай, себер углозубының таралыуы өйрәнелмәгән. Умыртҡаһыҙ ҡоротҡостарҙың һанын көйләй, балыҡ, ҡош һәм имеҙеүселәрҙең күп төрө өсөн аҙыҡ. Тараҡлы тритон БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
В.Ф.Хәбибуллин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Бәйгелә ҡатнашыу өсөн Интернетта рәсми төркөмгә инергә һәм башҡарған изге эшең тураһында видеотаҫма йәки фото урынлаштырырға кәрәк ине. Ойоштороусыларҙың фекеренсә, изгелектең яуызлыҡтан һәр саҡ өҫтөн тороуын, яҡшы эштәргә көн дә урын булыуын күрһәтеү, ярҙамға мохтаждарҙы хәстәрлек менән солғап алыу төп маҡсат ине.
Бәйгелә ҡатнашыу өсөн Интернетта рәсми төркөмгә инергә һәм башҡарған изге эшең тураһында видеотаҫма йәки фото урынлаштырырға кәрәк ине. Ойоштороусыларҙың фекеренсә, изгелектең яуызлыҡтан һәр саҡ өҫтөн тороуын, яҡшы эштәргә көн дә урын булыуын күрһәтеү, ярҙамға мохтаждарҙы хәстәрлек менән солғап алыу төп маҡсат ине.
Әлфис Ғаязов иҫтәлекле ваҡиға — Башҡортостан Хөкүмәте менән Мәскәү дәүләт университеты араһында хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыу тураһында һөйләне.
Бына тигән ғаилә ҡороп, балалар үҫтергән, белем биргән оло йөрәкле әсәләрҙең сәхнәләге сығышы — үҙе батырлыҡ өлгөһө. Һәр береһе йыр-моңға, сәнғәткә ғашиҡ. Бөгөн дә улар залға йыйылған яҡындарын, балаларын сығыштары менән һөйөндөрҙө, үҙҙәренә әйтелгән маҡтау, рәхмәт һүҙҙәрен, алҡыштарҙы тулҡынланып ҡабул итте.
Тормош уны артыҡ иркәләтмәй: 1989 йылда аяҡтарын, туңдырып, киҫтерергә мәжбүр була. Ҡарағайҙай буйлы, бәһлеүән кәүҙәле Хөсәйен был көтөлмәгән хәлдән бер аҙға шаңҡып ҡала. Бер уй тынғылыҡ бирмәй. “Был хәлдә мине Маһинур нисек ҡабул итер?” тигән икеләнеүҙәр менән, ап-аҡ төҫкә буялған дауахана түшәменә ҡарап, көндәрен уҙғара.
Гөлфая апай менән Бишауыл-Уңғар ауылының мәҙәниәт йортонда таныштыҡ. Беҙ, журналистар, яҙыусылар, осрашыу үткәрҙек. Үҙ сиратында урындағы һәүәҫкәрҙәр концерт менән сығыш яһаны. Халыҡ инструменттары фольклор ансамблен айырыуса алҡышҡа күмде залдағылар.
Ҡумыҙ сиртеүселәрҙең береһе Гөлфая Сәғәҙиева ине. Их, был мөләйем апайҙың сәнғәткә ғашиҡ булыуын, күңелендә шиғыр юлдары урғылыуын ғына яҙырға ине лә бит. Тик булмышының бар асылын да биреп бөтөү мөмкин түгел.
Сер түгел, баш ҡаланың дәүләт хеҙмәте биналарына, сауҙа предприятиеларына, мәҙәниәт йорттарына инвалидтарҙың иркен, тотҡарлыҡһыҙ инеүе өсөн уңайлыҡтар оҙаҡ йылдар ҡаралманы. Хатта эргәбеҙҙә ошондай ярҙамға, аңлауға мохтаж кешеләрҙең барлығын, уларға тормош көтөүҙә икеләтә күберәк ауырлыҡтарҙы еңергә тура килгәне күп ваҡыт уйыбыҙға ла инеп сыҡмай. Ә бит, донъя булғас, көн дә аҙыҡ-түлек алырға магазинға, дарыу эҙләп дарыуханаға, поликлиникаға йөрөргә лә тура килә.
Әлбиттә, беҙ уҡыусыларыбыҙ менән фекер алышыу өсөн күберәк мәктәптәрҙә булырға тырыштыҡ. Ни тиһәң дә, милли матбуғатҡа һөйөү нәҡ белем усаҡтарында тәрбиәләнә. Икенсенән, гәзитте пропагандалау өсөн киң ҡарашлы һәм рухи донъяһы бай булған мәғариф хеҙмәткәрҙәре, милли интеллигенциябыҙ вәкилдәре менән бәйләнеште артабан да нығытырға тейешбеҙ.
Туймазыла башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары менән осрашыу, ҡара-ҡаршы ултырып һөйләшеү өсөн форсаты ла табылды.
Бына әле лә Мәсәлим Әхмәтович ҡалабыҙҙың иң мәртәбәле биналарының береһендә төкөрөктәрен сәсә-сәсә бик мөһим телмәр тота. Бындай ҙа көсөргәнешле эштән һуң тамағы сарсап китте буғай, алдында торған һауыттан һыу уртланы ла залдағыларға йәнә киҫәтеүле ҡараш ташланы. Унан, галстугын рәтләп, күҙлеген бармағы менән төймәләй бәләкәс кенә танауына атландырып, кәңәшмәне дауам итте:
Боҙлауыҡ — бөтә шофер халҡының ҡан дошманы. Тик терегөмөш бағанаһы утыҙҙы күрһәтеп торған ғинуар көнөндә ниндәй “гололед” ти инде ул!? Башҡа бер ерҙә булмағанды, Бүре үҙәгенә ул ҡайҙан килгән? Йәйен кипкән шишмә әллә ҡышын бәреп сыҡҡанмы? Юҡ! Ә шулай ҙа йәһәннәмдән килгән Ҡаҡ боҙ машина тәгәрмәстәрен зыр-зыр әйләндерә, шоферҙарҙы сығырынан-сығара.


text:
Бала саҡ иленә сәйәхәт31-05-2014, 05:00 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Бинаға килеп инеү менән бәхетле бала саҡ йылдары сағылдырылған һүрәттәр, ҡул эштәре, сувенирҙар шунда уҡ иғтибарҙы йәлеп итә. Уларҙа кескәйҙәрҙең күңел байлығы, донъяға ҡарашы һынланыш таба, һәр береһенә күпме йылылыҡ, наҙ һалынған! Балаларҙың тәбиғәт хозурлығын, халыҡ йолаларын сағылдырған ижад емештәрен күреп, әкиәт иленә эләккәндәй хис итәһең үҙеңде.
Күргәҙмәлә республиканың төрлө төбәктәренән 800 ҡатнашыусының меңдән ашыу эше тәҡдим ителде. Сараны ябыу тантанаһында жюри ағзалары еңеүселәрҙе билдәләне. Шулай итеп, “Декоратив эштәр” номинацияһында – Өфө ҡалаһындағы Балалар техник ижады үҙәгенең коллектив эше, “Биҙәү-ҡулланма сәнғәте” номинацияһында – Стәрлебаш районынан Элеонора Торошенко, “Графика” номинацияһында – Федоровка районынан Александр Алексеев, “Һынлы сәнғәт” номинацияһында – Өфө ҡалаһынан Амелия Авсахова, “Ватансылыҡ өсөн” номинацияһында Салауат ҡалаһы һылыуы Аделина Маликова беренсе булды. Уларға аҡсалата премия тапшырылды.
Йәш быуында матурлыҡ тойғоһо, зауыҡ, тыуған яҡҡа ҡарата һөйөү тәрбиәләгән, балаларҙы ижади эшләргә өйрәткән саралар йышыраҡ үткәрелһен ине.
Урал УРАҠСИН, Башҡортостандың Архитекторҙар союзы рәйесе:
– Республика кимәлендә бындай күргәҙмәләр ойоштороу – бик ҡыуаныслы хәл. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн мәктәптәрҙә һыҙым, рәсем дәрестәре ҡыҫҡартыла. Шулай ҙа киләһе йылда ҡатнашыусылар һаны тағы ла күберәк булыр, тип ышанғы килә.


text:
Африкала – өмә
Джозеф – бик абруйлы кеше. Уны яҡташтары ныҡ хөрмәт итә. Сөнки ул моба халҡының тормошон еңеләйтеү, балаларҙы уҡытыу өсөн ифрат күп эшләй. Ҡатыны Сок-Чин (ҡасандыр ул бында Сингапурҙан Ғайсаның тәғлимәтен үҙенең миһырбанлы эштәре аша аңлатыу өсөн бында миссионер булып килгән) менән алфавит төҙөгәндәр, моба яҙмаһын булдырғандар. Әле Джозеф, ҡырҡтан ашыу балаға урта белем алырға мөмкинлек биреп, бағыусылыҡ ярҙамы күрһәтә.
Бына ауылға килеп еттек. Буркина-Фасола, Африка ауылында булып сирҡаныс алғанға күрәлер, был юлы тыныс инем. Бында ла шул уҡ, үҙҙәре балсыҡтан һуҡҡан кирбестән төҙөгән торлаҡтар. Улар беҙҙәге мунсанан да бәләкәсерәк. Улар бер нисәү һәм, түңәрәк ишек алды барлыҡҡа килтереп, бер-береһенә терәлеп төҙөлгән. Тышҡы яҡ стеналары бер үк ваҡытта ҡойма ролен дә үтәй, шуға күрә тәҙрә тигән нәмә юҡ. Хәйер, беҙ аңлағанса, ишектәр ҙә юҡ, сығыу урынына шаршау ғына элеп ҡуйылған.
Мин Джозефтың еңгәһе Ванглиң тигән ҡатынға төбәп киләм. Уның тураһында беренсе тапҡыр Амстердамда ишеткәйнем. Берҙән-бер көндө электрон почта аша Джозефтың: «Коабикелар ғаиләһенә ҙур ҡайғы килде», – тигән хатын алдым. Был хатта ул бер туған ағаһының улы егерме дүрт кенә йәшендә вафат булғанын һәм йәш кенә ҡатыны менән береһенән-береһе бәләкәйерәк өс бала тороп ҡалғанын яҙғайны: «Балаларҙы, моғайын, өләсәләре Ванглиң ҡарап үҫтерер. Ә ул үҙе лә һаулыҡҡа туймай». Моба халҡының йолаһы буйынса оло ҡайғыны ла, ҙур шатлыҡты ла шулай уртаҡлашалар икән. Ике туған ҡустыһының үлемен Джозеф айырыуса ауыр кисерҙе, сөнки уны бәләкәй генә сағынан уҡ үҙе ҡарап үҫтергән. Ағаһы гүр эйәһе булғас, ул еңгәһенә үҙе өйләнергә тейеш булған. «Әммә минең артабан уҡығым килә ине. Шуға күрә Ванглиңға: «Һин үҙең теләгән кеше менән тормошоңдо ҡор, ә мин ағайымдың балаларын бер ваҡытта ла ярҙамымдан ташламам», – тинем. Ул тағы бер кешегә сығып йәшәп алды, бер улы, ике ҡыҙы бар», – тип һөйләгәне хәтерҙә.
Бына шул етем балаларға ярҙам булһын тип, ара-тирә аҡса ебәреп торғайным. Үткән яҙ: «Баҫыуға ашлама алдыҡ», – тип яҙғайнылар. Шуға күрә кукуруздары ярайһы ғына уңған.
Ванглиң ике күҙе мөлдөрәп көлөп торған, ҡаҡса ғына зифа буйлы, алсаҡ ҡатын булып сыҡты. Ул, алдыма сүгәләп, оҙон итеп ниндәйҙер сәләм һүҙҙәре әйтте. Үҙемдән өлкән кешенең теҙләнеп тигәндәй тороуына уңайһыҙландым. Мин дә уның ҡаршыһына сүгәләнем. Ҡулына бүләгемде, бер дуҫым Һиндостандан алып ҡайтҡан беләҙекте кейҙергәс, Ванглиңдың ҡыуанысының сиге булманы. Ул арала Джозефтың олаталары – атаһының ҡустылары килеп етте. Береһенә – һикһән ике, икенсеһенә һикһән дүрт булыуға ҡарамаҫтан, был аҡһаҡалдар еңел һөйәкле, ныҡ әле. Икеһе лә яңы ғына баҫыуҙарынан ҡайтҡандар. Африкала үлем күп, әммә башлыса бала-саға, йәштәр китә, ә инде илле йәштәргә етергә насип булһа, унан өлкәнерәктәр ныҡ була, тип аңлаттылар.
Усаҡ өҫтөндә – ҙур өс ҡаҙан. Унда Ванглиң һыра ҡайнатҡан. Әле ул һыраны тауыҡ ояһы һымаҡ ҙур, үрелгән кәрзин аша һөҙөлөргә ҡуйған. Уны йүгерешеп йөрөгән тауыҡ себештәре лә, бәләкәс кенә кәзә бәрәсе лә муйын һоноп эсергә ынтыла ла шунда йөрөгән бала-саға тарафынан ҡыуып ебәрелә. Ванглиң үҙе килгән һәр кешегә, хатта үткән-һүткәнгә лә сеүәтә һымаҡ бер нәмә менән һоҫа һалып бирә. Йыл әйләнәһенә йылы булғас, бында, әлбиттә, бөтөн тормош тышта, бер-береһенең күҙ алдында үтә. Шуға кемдә нимә бешә, нимә ҡайнай – барыһына ла мәғлүм. Ванглиңдың һыраны өмә яһар өсөн ҡайнатҡанын ишеткәйнем, шуға күрә, ирекһеҙҙән, былай итеп һәр береһенә эсерә башлаһа, өмәселәренә ҡалыр микән, тип хәүефләнеп ултырам. Етмәһә, белеүемсә, һыра – өмәселәр өсөн берҙән-бер һый. «Ә ашарға?» – тип һорайым. «Шул тиклем ризыҡты ҡайҙан алһын? Хәҙер тотоноп бөтһә, киләһе йылға тиклем ғаиләһе нимә ашай?» – тип яуап ҡайтаралар.
Яҡшылап ашлағас, алыҫтағы баҫыуында кукурузы уңған. Ирҙәр барып, уңышты йыйған. Иртәгә ҡатындар уны йөкмәп алып ҡайтырға тейеш икән.
– Минең дә барғым килер ине, – тием мин, Джозефҡа ҡурҡып ҡына ҡарап. Шыртлауымдың сәбәбе шул: әле бында килмәҫ борон уҡ бер һөйләшкәндә, Африка ауылында бер нисә көн йәшәп ҡарарға теләгемде ишеткәс, дуҫтарымдың сәсе үрә торғайны. Мин үҙем дә – ауыл балаһы, икенсенән, артыҡ матди донъяға иҫем китеп бара торған кеше түгелмен. Ашау яғынан да артыҡ талымлығым юҡ. Шуға күрә башта аптырап ҡалдым. Уларҙың шул тиклем ҡайғыға төшөүен аңламаным.
– No food, no water, – тиеүҙәренә, «Эсәр һыуҙы һатып алып барырға мөмкин, ә ашауға килгәндә, бер аҙна банан ашап йәшәргә лә була. Саҡ ҡына диета миңә файҙаға ғына», – тип ныҡышып маташтым.
Ә инде:
– Ундай талаптар ҡуя башлаһаң, бәлки, килмәҫһең. Һинең именлегең һәм һаулығың өсөн беҙ яуап бирәбеҙ бит, – тип мөмкин тиклем һаҡ, әммә ҡаты киҫәткәс:
– Ярай, ҡунаҡ хужаның ишәге, тиҙәр беҙҙең халыҡта. Нимә күрһәтәһегеҙ, ҡайҙа алып бараһығыҙ – шуға риза булырмын, – тип килгәйнем.
Әле иһә, баҫыуға барырға теләгемде ишетеү менән, барыһы ла көлөшөп, ҡул һелтәй башланы. Ванглиң ашыға-ашыға ниҙер һөйләй. Джозеф миңә тәржемә итеп бара:
– Баҫыу бынан егерме саҡырым самаһы алыҫлыҡта ята. Тимәк, тегендә-бында – ҡырҡ саҡырым. Унда барып ҡайтҡас, һин түгел, Ванглиңдың ошонда тыуып үҫкән ҡыҙҙары ла хәлһеҙ ята. «Ә баҫыуҙа, ҡояштың эҫеһенә сыҙамай ятып үлһә, беҙ уны нимә эшләтәбеҙ?» – тиҙәр.
Ә мин, инде дүрт тапҡыр Ирәмәлгә менеп төшкәнемде иҫтә тотоп, бирешмәҫемде самалайым.
Эргәлә түңкәрелгән ҙур табаҡҡа ымлап – улар уңышты шунда һалып, баштарына ҡуйып алып ҡайтасаҡ:
– Күпме күтәрә алаһығыҙ? – тип һорайым.
– Егерме-егерме биш килограмм тирәһе…
– Ә минең ауырлығым – алтмыш дүрт кило. Тимәк, өсәүегеҙ мине еңел генә күтәрә ала, – тип шаяртам.
Бер ни тиклем гәпләшкәндән һуң, мине алып барырға булдылар.
– Яҙыусы кешегә – урындағы тормошто аңлау өсөн һәйбәт мөмкинлек, һәм һинең уны ысҡындырырға теләмәгәнеңде аңлайым. Тик, – тине Джозеф, – миңә лә барырға тура киләсәк. Сөнки һин уларҙың, улар һинең телеңде аңламай, берәй нәмә була ҡалһа, ни эшләтергә лә белмәй аптырарҙар.
Икенсе көндө таң һарыһынан, иртәнге сәғәт бишенсе яртыларҙа уҡ ҡуҙғалдыҡ. Йылан-саян һымаҡ нимәнән ҡурсалап, аяғыма кроссовка кейеүемде талап иттеләр. Иртәнсәк, серәкәйҙәр әле күп булған саҡта һаҡланыр өсөн оҙон еңле кейем, башҡа яулыҡ ябындым. Серәкәйгә ҡаршы май һөрттөм. Африкала маляриянан һәр биш секунд һайын бер кеше һәләк була тигән ҡурҡыныс статистика бар. Ә был ауырыуҙы серәкәйҙәр тарата. Кисен ҡараңғы төшә башлау менән үк һәм иртәнсәк ҡояш сыҡҡанғаса мине өйҙән сығармаҫҡа тырышҡандары бына шунан аңлашыла ла инде.
Башта дүртәү генә инек. Бара биргәс, йәнә биш-алты ҡатын ҡушылды. Улар – Коабикелар ырыуынан. Бына шулай бөтөн ауыр эштәрҙе ҡулалмаш эшләйҙәр. Бер ҡатын арҡаһына биш-алты айлыҡ балаһын тағып алған. Алға китеп булһа ла әйтәм, ярты көндән ашыу йөрөнөк һәм был баланың бер тауышы ла сыҡманы. Ҡайһы мәлдә башын һәлпелдәтеп йоҡлап китә, ҡай ваҡыт муйыл кеүек ҡара күҙҙәре менән тирә-яҡҡа ҡарап бара. Дөрөҫөн әйткәндә, беҙ был балаларҙы йәлләп ҡараһаҡ та, психолог ғалимдар раҫлауынса, улар, эшкә киткән әсәләренән айырылып яслеләрҙә ҡалған балаларға ҡарағанда, психологик йәһәттән сәләмәтерәк була. Сөнки улар ҡасан теләй, шунда имә, һәр саҡ әсәһенең йылыһын, тәнен тойоп йөрөй.
Ҡатындар баштарына буш һауыттарын ҡуйып алған да, подиумдағы моделдәр һымаҡ, зифа һындарын туп-тура тотоп, еңел генә атлай. Ванглиң башта алдан бара ине, унан арттараҡ ҡалып, һәр бер өмәсеһе менән гәпләшеп, елдереп йөрөй. Алтмыштан үткән кеше тип әйтмәҫһең. Барыһының да яланғас аяҡтарында шапылдаҡ ҡына. Ҡап-ҡара балтырҙары тимерҙәй ныҡ һымаҡ тойола.
Иҫ киткес матур итеп ҡыҙарып, ҡояш ҡалҡа башланы. Алыҫтан күренгән пальмалар тирә-яҡҡа экзотика төҫөн бирә. Ҡатындарҙың күгәрсендәй гөрләп һөйләшкәнен, мин бөтөнләй аңламаған телдең моңон тыңлап киләм һәм, ҡайһы ваҡыт ысынбарлыҡ тойғоһон юғалтып, үҙ-үҙемдән:
– Был минме, мин түгелме? – тип һорап ҡуям.
Ҡулымда – Анни-Мари Буркина-Фасоға килгәндең тәүге көнөндә үк тоттороп ҡуйған литр ярымлыҡ шешәлә туңдырылған һыу. Ул тиҙ йылынмаһын өсөн һыуытҡыс сумкаға һалынған.
– Үҙеңә тәүҙән үк ғәҙәт итеп ал. Хатта эскең килмәгән һымаҡ булһа ла, биш минут һайын һыу уртла. Юғиһә, башың ауырта башлар, – тигәйне инде Африкала ун ете йылдан ашыу йәшәгән француз ҡыҙы Анни-Мари.
Барабыҙ. Эргә-тирәлә – баҫыуҙар. Унда кемдәрҙер бил бөгә, уңыш йыя. Ҡысҡырышып, уларҙы дәртләндереп, мәрәкәләшеп китәләр. Күберәк –кукуруз һәм миллет баҫыуҙары. Әйткәндәй, ул миллет һүҙен барғас та ишеткәйнем. Анни-Мари менән Тоуган төбәгендәге ауылға барғас, беҙгә «то» тигән бер ашамлыҡ алып килделәр.
– Был – ҡунаҡ һыйы, кукуруз ононан бешерелгән. Ғәҙәттә, үҙҙәре өсөн миллеттан әҙерләйҙәр, – тигәйне Анни-Мари.
Әле лә, ят үҫемлекте ҡыҙыҡ күреп, йәһәт кенә өҙөп, рюкзагыма тығам. Бары Өфөгә ҡайтҡас ҡына «Википедия»нан уның нимә икәнен ҡарарға булып киттем. Баҡһаң, ул тарының бер төрө булып сыҡты.
Ара-тирә мамыҡ баҫыуҙары күренә. Тотош ғаиләләре менән мамыҡ йыйып йөрөйҙәр.
– Бына был урындың исемен атайым «арыҫландар бала уйнатҡан ялан» тип әйтә торғайны. Тимәк, унда ҡасандыр арыҫландар булған, – ти Джозеф.
Сылтырап ҡына ағып ятҡан бер йылғаны кисеп сығабыҙ. Уның ярҙары ҡуйы, бейек ҡамыш һымаҡ үлән менән ҡапланған.
– Ямғырлы миҙгелдә бында крокодилдар мыжғып йөрөй, – тиҙәр. – Әле баҫыуҙарҙа халыҡ күплектән генә боҫоп яталар.
Күңел шомланып ҡуйҙы. Кроссовкамды сисеп сығырға тура килгәнлектән, арттараҡ тороп ҡалғайным, йәһәт кенә башҡаларҙы ҡыуып еттем.
Барабыҙ, барабыҙ, барабыҙ… Ҡояш ҡыҙҙырғандан-ҡыҙҙыра. Әлегә хәл бар. Тик кешегә имгәк булыуҙан ҡурҡып, мөмкин тиклем көсөмдө һаҡларға тырышам. Көтмәгәндә юл тип аталған һуҡмаҡтан ситкә ҡайырылып, баҫыу аша киттек.
– Юлды ҡыҫҡарттылар, – тине Джозеф ҡәнәғәтлек менән. Ул туҡтауһыҙ маңлай тирен һөртә: күптән инде ҡәләмдән ауыр нимә күтәрмәгән зыялы кеше, ни тиһәң дә. – Тегеләй барғанда өс-дүрт километрға алыҫыраҡ булыр ине.
«Етмәһә, үргә табан», – тип уйлап ҡуйҙым. Бер аҙ барғас, киң тарбаҡлы манго ағасы төбөндә ятҡан кукуруз башаҡтары өйөмөнә килеп сыҡтыҡ. Манго бында ҡайҙа ҡарама үҫә. Моғайын, миҙгелендә ашап бөткөһөҙ күп булалыр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул март айында ғына өлгөрә. Ә әле ноябрь аҙағы ғына. Шунлыҡтан бауланған һымаҡ аҫылынып торған ваҡ емештәренә ымһынып ҡарарға ғына ҡала. «Емеш өлгөргән ваҡытта, минең һымаҡ манго яратҡан кеше өсөн ожмахтыр инде бында», – тип уйлап ҡуям. Мангоға Амстердамда йәшәгәндә әүәҫләнеп киткәйнем. Баҙарға шәмбе көндө кискә табаныраҡ сыҡһаң, һатыусылар, ҡалған емештәрен: “For free, for free!” – тип өләшеп тора торғайны. Ә ярлы студент халҡына шул ғына кәрәк. Бер рюкзак итеп тултырып алаһың да аҙна буйы ашайһың.
Ҡатындар, хатта ял итеп тә тормайынса, килеү менән геүләшеп табаҡтарын тултыра башланы. Йөҙҙәрендә арыуҙың һәм эҫелектән йонсоуҙың әҫәре лә юҡ. Балалы ҡатын сабыйын имеҙергә тотондо. Бәғзеләрҙең, йөктәрен баштарына ҡуйып, ҡабат юлға сығырға ашығыуын абайлап Джозеф:
– Тороп тороғоҙ әле, ҡунаҡтың һеҙгә күстәнәсе бар, – тип туҡтатты. Кисә мине алып барырға риза булғандарына рәхмәт йөҙөнән берәй һый алырға тәҡдим иткәйнем.
– Нимә алырға теләйһең һуң? – тип һорағайны Джозеф.
– Берәй емеш-фәлән…
– Ярар, бир аҡсаңды, үҙем алырмын, – тигәйне. Әле беҙ рюкзакта «француз булкаһы» тип аталған оҙонса күмәстәр һәм ҡағыҙ пакетта алты литр ҡыҙыл шарап алып килгәйнек. Ҡәнәғәт геүләштеләр…
Күмәсте ваҡ-ваҡ йолҡҡолап, пирожный һымаҡ тәмләп кенә ашайҙар. Өлкән генә бер ҡатын Ванглиңдең беләҙеген абайлап ҡалды:
– Ҡайҙан алдың? – тип һораны шикелле. Йөҙө балҡып торған Ванглиң миңә ымланы. Ҡатын, маҡтап, телен шартлатты ла баш бармағын күтәреп һоҡланыуын белдерҙе. Уның әхирәте өсөн ихлас ҡыуаныуы йөҙөнә сыҡҡан: ым-ишара, күңел теле йыш ҡына һүҙҙәр менән аңлашыуға ҡарағанда ышаныслыраҡ шул.
Саҡ ҡына ялдан да ҙур ҡәнәғәтлек табып, урындарынан ҡалҡтылар ҙа, һәлмәк тастарын баштарына ҡуйып, әлеге лә баяғы подиумдағы ҡыҙҙар йөрөшө менән юлға сыҡтылар. Велосипедта килеп еткән егеттәр менән албырғабыраҡ тороп ҡалған Ванглиңгә эйәреп юлға төшкәндә, башҡалар күҙҙән юғалғайны инде.
Джозеф менән еңгәһе көңгөр-ҡаңғыр һөйләшеп бара.
– Ғүмерем буйы ауыр эш, – тип һөйләй Ванглиң. Уның атаһы ҡәбилә башлығы булған. Ун ике ҡатынынан – бихисап бала. Әсәһе мәрхүм булғас, бәләкәс һеңлеһен хәстәрләү тулыһынса ҡыҙҙың өҫтөнә төшә.
– Еңгә ағайымдан дүрт-биш йәшкә өлкәнерәк булған. Әммә шул тиклем ябыҡ, бәләкәс кенә булғас, һоратҡанда уның йәшенә лә иғтибар итмәгәндәр, – ти Джозеф.
– Алған ашламабыҙ бик сифатлы булмағанын артыҡ һуң аңлап ҡалдыҡ. Алдап һатҡандар, – тип донъяуи мәсьәләләргә күсә ҡатын. – Әгәр ҙә отолмаған булһаҡ, уңыш тағы ла ҙурыраҡ булыр ине.
– Яңы уңышҡа тиклем етә тиерлек, – тип һүҙгә ҡушыла Джозеф. – Мин йыл һайын уларға май айы тирәһендә яңы сәсеүгә етерлек ашлыҡ алып бирә торғайным.
Тогола ҡоролоҡ Буркина-Фасолағы һымаҡ уҡ үлемесле түгел. Уларҙың йылғалары ла байтаҡ. Был халыҡтың ҡиәфәтендә лә, үҙен тотошонда ла, тормош-көнкүрешендә лә сағыла – мулыраҡ, туғыраҡ йәшәйҙәр.
Байтаҡ атлағас, бер өйҙөң ихатаһы янында үҫкән ҙур, тарбаҡлы манго ағастары төбөндә беҙҙе көтөп ултырған башҡа ҡатындарҙы тап иттек. Хужабикәгә минең хаҡта һөйләгәндәрҙер, ахыры. Йылмайып ҡаршы сыҡты. Буш рюкзагыма ымлап:
– Нишләп буш килә ҡунағығыҙ? Йөкмәтһәгеҙ ни була? – тип ауыҙ йыра.
Артабан атлайбыҙ. Ҡояш аяуһыҙ ҡыҙҙыра, башҡа ут ҡапҡан һымаҡ. Боҙо һаман иреп бөтмәгән шешәмде йә битемә, йә маңлайыма ҡуям. Хәлемде абайлап килгәндер, ахырыһы, бер ҡатын, хәстәрле ҡарай, ымлап Джозефҡа ниҙер һөйләй.
– Are you okay?
– Һәйбәт, һәйбәт, – тием сер бирмәй. Бер-бер хәл булып, йығыла ҡалһам, йөҙ йыл буйы лаҡап итеп һөйләйәсәктәрен самалайым. Алға китеп булһа ла әйтәйем: ике бармағымдың сирень төҫөнә инеп күгәреп сыҡҡанын икенсе көндө генә абайланым. Бирешмәйем, тип шул тиклем тешләнеп барғанға, һыҙлағанына иғтибар ҙа итмәгәнмен, ахыры, һуңынан тырнаҡтары килеп төштө хатта.
– Нишләп бисара ҡатындарҙы йонсотоп, шул хәтлем йөктө баштарында ташытаһығыҙ? Шунда берәй ишәк һатып алып булмаймы? – тип ризаһыҙлығымды белдерәм.
– Бер нисә йыл элек ишәге бар ине, үлеп ҡалды. Уны ла ҡарарға кәрәк бит. Әле улы ҡайтты, бәлки, берәй нәмә уйларбыҙ, – ти олоғара нәҫелдең бөтөн хәстәрен йөкмәп барған Джозеф.
Һиҙҙермәй генә ауылға килеп ингәнбеҙ. Бына беҙҙең төркөмгә Джозефтың һикһән дүрт йәшлек олатаһы килеп ҡушыла.
– Уффайма, уффайма (Рәхмәт, рәхмәт!) – тип һамаҡлай ул, баштарында күтәреп килгән кукурузды ишек алдына ҙур өйөм итеп түккән ҡатындарға ҡул сабып. Уға бала-сағалар килеп ҡушыла. Һамаҡлап ҡул сабалар.
Сығып ағас төбөндәге күләгәгә ултырабыҙ. Ҡыҙҙар, баштарына ҡуйып, тәпәндәр менән һыра алып сыға. Иң беренсе туҫтаҡты Джозефҡа тотторалар.
– Вуаля, – ти ул, тел шартлатып. – Тәмле!
Миңә лә һоналар. Еңелсә генә әсегән эсемлек рәхәт кенә итеп һыуһынды ҡандыра. Африка ҡатындары миңә ихтирам менән үҙ итеп ҡарай.
Гөлсирә ҒИЗЗӘТУЛЛИНА.
Джозеф КОАБИКЕ һәм
автор фотолары.
Того – Рәсәй – Өфө.
Теги:


text:
Өфөлә балалар ялын ойоштороусыларҙың семинары үтәсәк
Балаларҙың йәйге ялын ойоштороусыларҙың семинары Өфөлә 14 – 15 апрелдә үтәсәк. Был сараны республиканың Мәғариф министрлығы менән берлектә БР Профсоюздар федерацияһы ойоштора.
«Башинформ» агентлығына БР Профсоюздар федерацияһының матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, семинарҙа республиканың муниципальных орган вәкилдәре һәм балалар һауыҡтырыу лагерҙары етәкселәре ҡатнашасаҡ. Семинарҙа ҡатнашыусылар балалар һауыҡтырыу кампанияһын ойоштороуҙың яңы механизмдары менән танышасаҡ. Шулай уҡ семинар сиктәрендә һауыҡтырыу лагерҙарында балалар сәләмәтлеге һәм хәүефһеҙлеге мәсьәләләре буйынса түңәрәк өҫтәлдәр ойоштороу ҙа планлаштырыла. Шул уҡ мәлдә туҡланыуҙы ойоштороу, янғын хәүефһеҙлеге, хеҙмәт һаҡлау һәм лагерҙарҙа балаларҙың һәм хеҙмәтләндереүсе персоналдың хәүефһеҙлеген тәьмин итеү мәсьәләләре ҡараласаҡ. Бынан тыш, семинар ваҡытында персонал йыйыу һәм балалар менән эшләүҙең программалы эстәлеге буйынса тренингтар үткәреләсәк.


text:
Алдағы ял көндәрендә Башҡортостанда көндәрҙең йылыныуы көтөлә
Шәмбе, 4 декабрҙә, Башҡортостан территорияһына йылы фронт үтеп инәсәк. Ошоноң арҡаһында һауа температураһының күтәрелеүе көтөлә. Был турала «Башинформ» агентлығына Башгидрометтың баш синоптигы Анна Козаева хәбәр итте.
— Шәмбе көндөҙ республика буйынса 9-14 градус һалҡын буласаҡ, — тине ул. – Йәкшәмбегә ҡарай төндә көслө ҡар яуыуы көтөлә. Юлдарға көрт һалыуы ихтимал, иртәнге сәғәттәрҙә хәрәкәт ауырлашасаҡ. Айырым райондарҙа боҙлауыҡ буласаҡ.
Йәкшәмбе, 5 декабрҙә, һауа температураһы бер-алты градус нулдән түбән буласаҡ.


text:
Өфөлә РБК төбәк сайтының презентацияһы булдыФото: Андрей Старостин | Видео: Мирон Доровских
Өфөлә РБК төбәк сайтының презентацияһы булды
Өфөлә РБК төбәк сайтының презентацияһы булдыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
16 сентябрҙә Өфөлә «РБК-Башҡортостан» төбәк сайтының презентацияһы булды.
Унда «РБК» нәшриәт йортоноң генераль директоры Екатерина Сон, Федерация Советы ағзаһы Сергей Лисовский, «РБК» телеканалының баш мөхәррир урынбаҫары Даниил Бабич ҡатнашты.
Өфөлә яңылыҡтар порталы 2015 йылдың 25 авгусында эшләй башланы, һәм, Екатерина Сондың һүҙҙәренсә, ошо ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ресурс яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтте.
— Башҡортостанда сәнәғәттең төрлө тармаҡтары, бәләкәй, урта, ҙур бизнес бар, — тине Екатерина Сон. — Бында ҡарарҙар ҡабул итеүгә ярҙам күрһәтеүсе мәғлүмәт кәрәк буласаҡ, тип ышанабыҙ. Компанияның стратегияһы – республикала төбәк продуктын франшиза буйынса үҫтерәсәк партнер табыу. Башҡортостанда «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы шундай партнер булды.
— Төбәктә аналитик мәҡәләләргә, эшҡыуарлыҡтың теге йәки был өлкәһен күҙәтеүгә һорау бар, – тип билдәләне «Башинформ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Максим Ульчев. – Сайттың урындағы редакцияһы алдында сығымды ҡаплау бурысы тора, был беҙҙең өсөн тәү сиратта эшлекле проект.
Презентацияла шулай уҡ «РБК-Башҡортостан» сайтының Өфөләге редакцияһы коллективы менән таныштырҙылар. Сайттың етәксеһе — Рушана Ибраева, мөхәррир — Эльвира Латипова, күҙәтеүсе — Игорь Савельев.


text:
Тимер юлда пассажирҙар өсөн яңы хеҙмәтләндереүҙәр индерелә
Пассажирҙарға юлда түләүле хеҙмәтләндереүҙәр исемлеген киңәйтеү — “Рәсәй тимер юлдары” асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә хеҙмәтләндереү сифатын яҡшыртыу буйынса эштә мөһим йүнәлештәрҙең береһе. Шуның менән бәйле «Федераль пассажирҙар компанияһы» (ФПК) асыҡ акционерҙар йәмғиәте яңы «Вагондарҙы урын-ер әйбер һәм йомшаҡ мөлкәт менән йыһазландырыу нормалары» индерҙе, улар ҡулланыу характеристикаларына һәм урын-ер әйбере сифатына талаптарҙы арттыра. Шулай уҡ үҙгәрештәр урын-ер әйберен комплектлауға ла ҡағылды. Мәҫәлән, СВ һәм купе вагондары пассажирҙарына хәҙер ике простыня урынына простыня һәм пододеяльник бирәсәктәр.
Бынан тыш, компания вагондарҙы автоматик кофе-машиналар менән ҡоралландырыуға асыҡ конкурс үткәрә, был фирма, ә һуңынан ҡәҙимге поездар пассажирҙарына ла юлда сифатлы кофе һәм башҡа эсемлектәр алыу мөмкинлеге бирәсәк.
Мобиль операторҙар менән берлектә компанияның пассажир поездарында абонент договорҙары (сим-карталар) һатыу планлаштырыла. Был хеҙмәтте индереү һөҙөмтәһендә Рәсәйҙең икенсе төбәгенә эш буйынса йәки ял итергә барыусы пассажирҙарға поезда уҡ урындағы мобиль элемтә операторына тоташырға һәм бының менән, роумингта булмайынса, шылтыратыуҙарҙа ярайһы уҡ аҡса экономияларға мөмкин буласаҡ.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов «Евродон» йәмғиәтенең генераль директоры Вадим Ванеев менән эш осрашыуы үткәрҙе
Фото:
5 майҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Евродон» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры Вадим Ванеев менән осрашыу үткәрҙе, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте. Осрашыуҙа Башҡортостанда күркә ите етештереү һәм эшкәртеү буйынса инвестиция проектын тормошҡа ашырыу мәсьәләләре тикшерелде.
— Беҙҙең республика Рәсәй Федерацияһында ҡошсолоҡто үҫтереү йәһәтенән алдынғы территорияларҙың береһе һәм беҙ хеҙмәттәшлеккә әҙер, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
«Евродон» компанияһы уҙған йыл йомғаҡтары буйынса һуғымға тереләй ауырлыҡта 32 мең тонна күркә ите етештергән. Йыл башынан алып «Евродон» инкубаторы үҙенең инкубация йомортҡалары менән эшләүгә күскән. Предприятиеның сауҙа маркаһы аҫтында 100 төрҙән ашыу продукция, шул иҫәптән 30-ға яҡын төрҙәге колбаса изделиелары һәм ит деликатестары сығарыла.
Башҡортостан Президенты хеҙмәттәшлек буйынса билдәләнгән тәҡдимдәрҙе хупланы.


text:
Төрлө Банкротлыҡ Хеҙмәттәр
Һәр ваҡыттағыса, аҡса эшләр өсөн
Rentberry (Еләк) - Көн аҙағында ИКО: Февраль 28, 2018
Ябай Ысулы Алырға Тиҙ Rentberry (Еләк)!!
Бар бер нисә алымдарын, улар аласыз ярҙам итергә, үҙенә генә кайтырга йай сыкманы из долгов. Береһе әйберләр, улар аласыз яһарға, был ҡулланырға бурыстары кәметеү өсөн калькулятор асыларға нисек ярҙам итергә, үҙенә генә. Кәметеү буйынса бурыс калькулятор ярҙам итәсәк һезгә асыларға, һеҙ яһарға тейеш булһын өсөн, кайтырга йай сыкманы килгән бер нисә бурыстары ысулдар. Беренсе сиратта, был мөмкинлек бирәсәк һезгә ҡуйырға һеҙҙең ағымдағы иҫәп-хисап бурыстары, менән бер рәттән, ағымдағы айлыҡ түләүҙәр һеҙ эшләйһе. Алға, һеҙ урнаштырырға һеҙҙең ағымдағы килем ҡайтыу калькулятор бурыстары, һәм был ярҙам итәсәк һезгә асыларға, һеҙ килтерәһеңме позволить түләргә һәр ай һайын. Алға, һеҙ используете бурыстары калькулятор төшөрөү, һеҙ асыларға ысулы урнаштырырға һеҙҙең бурыс бергә. Кәметеү буйынса бурыс калькулятор ярҙам итәсәк һезгә белергә, ниндәй бурыстары булырға мөмкин сведение бер ҙә кредит йәки башҡа төр бурыс. Шулай уҡ был ярҙам итәсәк һезгә кайтырга йай сыкманы из долгов, сөнки аласыз күреү күпкә түбән процент ставкалары, һәм был бурыс шанс һезгә ярҙам итергә үҙе хужа күпкә түбән айлыҡ түләүҙәр. Бар, бер нисә урынға, улар аласыз сығымдар алыу ҡыҫҡартыу өсөн калькулятор бурысын. Табан аласыз онлайн бер генә, ул бурыс һезгә бик күп файҙалы мәғлүмәт нимә тураһында һеҙҙең ағымдағы бурыстары һәм иң яҡшы ысулы, тип аласыз кайтырга йай сыкманы из долгов. Инанысы һеҙ табан аласыз төрлө варианттары өсөн, һеҙҙең өсөн, кайтырга йай сыкманы из долгов. Әгәр йыйынаһы барырға бөлгөнлөккә, йәки бына һеҙ беләһеңме, һеҙ берҙән-бер вариант, Һеҙ куркырға тейеш файҙалана төрлө банкротлыҡ торған хеҙмәттәр буласаҡ тәҡдим ителде. Булыу-булмауға ҡарамаҫтан, ниндәй стадияла процессын һеҙ тораһы, хәҙерге ваҡытта, унда буласаҡ хеҙмәттәр, улар предлагается тап бына һеҙҙең өсөн. Беренсе сиратта, һүҙ ҙә юҡ, иң яҡшы конкурс торған хеҙмәттәр буласаҡ тәҡдим ителә һезгә консультация буласаҡ. Катнашып, арбитраж консультация, улар предлагается, һеҙ буласак иң яҡшы хужа күңелен асыу тураһында әйтә һеҙҙең бурыс өсөн текут, һәм был киткәндә, бөлгөнлөккә тигәнде аңлата ысынлыкта. Бар бөлгөнлөк һәм башҡалар торған хеҙмәттәр предлагается һеҙҙең өсөн, һеҙ тораһы ошо хәлдәренә. Уларҙың һәр береһе үҙ эсенә ала эсенә вәкилдәре эшләйәсәк Һеҙҙең менән, өсөн, сезгә ярҙам ойошоторорға һеҙҙең Финанстар. Ойоштороу береһе ачкычлары өсөн кайтырга йай сыкманы из долгов, һәм неспособностью ойошторолорға йыш ҡына уларҙың береһе-төп сәбәптәр, ни өсөн кешеләр эләгә бурыс, иң беренсе сиратта. Шуға күрә, ҡайһы бер банкротлыҡ торған хеҙмәттәр һеҙ, бәлки, заходите өстөнлөктәре файдаланырга кертергә тейеш хеҙмәттәре ойоштороу. Береһе шул тиклем буласаҡ ҡыҫҡартыу бурыстары иҫәп-хисап, улар предлагается. Был ярҙам итәсәк һезгә асыларға, тип, сезгә эшләргә кәрәк, булһын, кайтырга йай сыкманы из долгов. Ысынлыкта,, әлеге сервис банкротлыҡ булырға мөмкин, хатта ниндәй ҙә булһа хәбәр аласыз эшләргә, булдырма кәрәккәне тапшыра өсөн беренсе сиратта бөлгөнлөккә. Был мөмкин спаситель благодать һеҙҙең өсөн. Мөһим түгел, тип, һеҙ файдаланырга тейеш, нисек кенә конкурс шул тиклем хеҙмәттәрен аласыз. Төрлө Банкротлыҡ Хеҙмәттәр


text:
Кейекбаев рухы йәшәй бында
13 марта 2018 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
21 февраль – Халыҡ-ара туған телдәр көнөндә Стәрлетамаҡ ҡалаһының Жәлил Кейекбаев исемендәге 3-сө гимназияһында "10-сы Кейекбаев уҡыуҙары” республика фәнни-ғәмәли конференцияһы уҙҙы.
Гимназия беҙҙе бик йылы ҡаршы алды. Унда Кейекбаев рухы йәшәй, ғалимдың музейы ойошторолған. Конференцияның пленар өлөшөндәге сығыштар ҙа уның эшмәкәрлегенә арналды. Был күләмле сарала республиканың төрлө райондарынан, Өфө, Стәрлетамаҡ ҡалаларынан 140-ҡа яҡын бала ҡатнашты. Эштәр 8 секцияла тикшерелде. Баһалауҙы Мәғарифты үҫтереү институтының һәм БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыларынан торған жюри үҙ өҫтөнә алды. 2 турҙа үткән конференцияның тәүге турында уҡыусылар үҙҙәренең ғилми эштәренең тезистарын 1 ай алдан ойош-
тороу комитетына ебәрҙе. Сәйетбаба урта мәктәбенең ике уҡыусыһы 1-се турҙы уңышлы үтеп, 2-се турҙа ҡатнашыу мөмкинлеге алды. 6-сы класс уҡыусыһы Юлдаш Байбулдиндың (етәксеһе – З.Х.Иҙрисова) "Туғанлыҡ тамырҙарын барлайым” тигән эше жюри тарафынан юғары баһаланды һәм 1-се дәрәжә Дипломға, ә 8-се класс уҡыусыһы Наҙгөл Заһиҙуллинаның (етәксеһе – В.С.Ҡунафин) "Хаттарҙа кеше яҙмыштары” эше 3-сө дәрәжә Дипломға лайыҡ булды. Был баһа уҡыусыларыбыҙ һәм шулай уҡ беҙҙең өсөн дә оло ҡыуаныс ине.
Уҡыусыларыбыҙ киләсәктә алдарына тағы ла ҙурыраҡ маҡсаттар ҡуйып, ошондай сараларҙа ҡатнашырға, тигән уйҙар менән ҡайттылар. Уларға уңыштар теләйбеҙ. "Тырышҡан ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан” тиелә бит халыҡ мәҡәлендә лә. Ысынлап та, тырышһаң, күп уҡыһаң еңеүҙәргә өлгәшеүе ауыр түгел.
Зилә ИҘРИСОВА,
Ж.Кейекбаев исемендәге Сәйетбаба урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Гимназия беҙҙе бик йылы ҡаршы алды. Унда Кейекбаев рухы йәшәй, ғалимдың музейы ойошторолған. Конференцияның пленар өлөшөндәге сығыштар ҙа уның эшмәкәрлегенә арналды. Был күләмле сарала республиканың төрлө райондарынан, Өфө, Стәрлетамаҡ ҡалаларынан 140-ҡа яҡын бала ҡатнашты. Эштәр 8 секцияла тикшерелде. Баһалауҙы Мәғарифты үҫтереү институтының һәм БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыларынан торған жюри үҙ өҫтөнә алды. 2 турҙа үткән конференцияның тәүге турында уҡыусылар үҙҙәренең ғилми эштәренең тезистарын 1 ай алдан ойош-
тороу комитетына ебәрҙе. Сәйетбаба урта мәктәбенең ике уҡыусыһы 1-се турҙы уңышлы үтеп, 2-се турҙа ҡатнашыу мөмкинлеге алды. 6-сы класс уҡыусыһы Юлдаш Байбулдиндың (етәксеһе – З.Х.Иҙрисова) "Туғанлыҡ тамырҙарын барлайым” тигән эше жюри тарафынан юғары баһаланды һәм 1-се дәрәжә Дипломға, ә 8-се класс уҡыусыһы Наҙгөл Заһиҙуллинаның (етәксеһе – В.С.Ҡунафин) "Хаттарҙа кеше яҙмыштары” эше 3-сө дәрәжә Дипломға лайыҡ булды. Был баһа уҡыусыларыбыҙ һәм шулай уҡ беҙҙең өсөн дә оло ҡыуаныс ине.
Уҡыусыларыбыҙ киләсәктә алдарына тағы ла ҙурыраҡ маҡсаттар ҡуйып, ошондай сараларҙа ҡатнашырға, тигән уйҙар менән ҡайттылар. Уларға уңыштар теләйбеҙ. "Тырышҡан ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан” тиелә бит халыҡ мәҡәлендә лә. Ысынлап та, тырышһаң, күп уҡыһаң еңеүҙәргә өлгәшеүе ауыр түгел.
Зилә ИҘРИСОВА,
Ж.Кейекбаев исемендәге Сәйетбаба урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.


text:
Спектакль 2 сәғ. 15 мин. бара
Самат исемле бизнесмен ауылда мәсет төҙөтә. Тик унда берәү ҙә йөрөмәй. Күп уйлап тормай, Самат ауылға Әсфәндиәр исемле йәш кенә мулланы килтерә. Егет йәш, әммә тормоштоң асы-сөсөһөн етәрлек татып, тәүбәгә килгән. Хәҙер уның теләге - башҡаларҙы ла иманға өндәү. Мулла булараҡ ауылда абруй-хөрмәт ҡаҙаныу еңел булмаясағын беренсе көндән үк аңлай ул. Ауыл ҡыҙҙарын ҡурҡытып тотҡан урындағы бандиттар, олатаһының үсен ҡайтарыусы сәйер Вәлиәхмәт, эскелек, аҙғынлыҡ… Дин юлына яңы ғына аяҡ баҫҡан йәш кеше быларға ҡаршы тора алырмы? Үҙ донъяларына бикләнгән әҙәм балаларының күңеленә үтеп инә алырмы? Йәш мулла тәүәкәлләй.


text:
Уҡытыусыларыма рәхмәт
25 августа 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
(1949-1957 йылдар)
Мөхәмәтулла Ҡоломбәтов –
Иң баштан ул уҡытты.
А-нан алып Я-ға тиклем
Йәлләмәне ваҡытты.
Мөхәмәтулла Ҡоломбәтов –
Иң баштан ул уҡытты.
А-нан алып Я-ға тиклем
Йәлләмәне ваҡытты.
Ғилем һәм оҫталыҡҡа юл ярып
25 августа 2017 йыл | Мәғариф, Йәмғиәт
Ғүмер тигәнең, Фәй-руза Байшөгөрованың Салауат педучилищеһын тамамлап, Ҡарағай мәктәбенә эшкә килеүе әле генә ине. Нисәмә йылдар инде яратып һайлаған һөнәренә тоғро ҡалып, арымай-талмай балаларға белем бирә.
Лайыҡлы еңеү
25 августа 2017 йыл | Спорт
18 – 20 августа Ағиҙел ҡалаһында балалар, үҫмерҙәр клубтарының йәйге республика спорт
фестивале үтте.
Райондың Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе командаһы (2002 йылғы һәм унан бәләкәйерәк ҡыҙҙар) республиканың 7 ауыл командаһы араһында волейбол буйынса 1-се урынға лайыҡ булды.
Спортсыларҙы оло еңеүҙәре менән ҡотлайбыҙ, яңынан-яңы үрҙәр яулауҙарын теләйбеҙ!
ҺҮРӘТТӘ: еңеүсе ҡыҙҙарыбыҙ.
фестивале үтте.
Райондың Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе командаһы (2002 йылғы һәм унан бәләкәйерәк ҡыҙҙар) республиканың 7 ауыл командаһы араһында волейбол буйынса 1-се урынға лайыҡ булды.
Спортсыларҙы оло еңеүҙәре менән ҡотлайбыҙ, яңынан-яңы үрҙәр яулауҙарын теләйбеҙ!
ҺҮРӘТТӘ: еңеүсе ҡыҙҙарыбыҙ.
Белем усаҡтары үҙ ишектәрен ваҡытында асасаҡ
25 августа 2017 йыл | Мәғариф, Йәмғиәт
Яңы уҡыу йылы башланырға һанаулы ғына көндәр ҡалды. Район белем биреү учреждениеларының әҙерлеге тураһында ра-йон мәғариф бүлегенең хужалыҡ-эксплуатация идараһы етәксеһе Рәшит Булатбай улы БАТЫРШИН түбәндәгеләрҙе һөйләне:
Һағындыра икән үткәндәр
22 августа 2017 йыл | Хаттар
Йылдар уҙған һайын үткәндәр, эш башлаған осор, бергә эшләгән хеҙмәттәштәр, һәүәҫкәр артистар менән спектаклдәр әҙерләгән мәлдәр йыш-йыш иҫкә төшөп, шул ваҡыттағы ваҡиғалар экрандағы кинокадрҙар һымаҡ бер-бер артлы күҙ алдынан уҙа. Хәтирәләремде гәзит уҡыусылар менән уртаҡлашып, район халыҡ театры сәхнәһендә береһенән-береһе сағыуыраҡ образдар тыуҙырып, арабыҙҙан иртәрәк киткән тәүге һәүәҫкәр артистарҙы иҫкә алып үтмәксемен.


text:
Республиканың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәре дәүләт наградаларына лайыҡ булдыФото: Андрей Старостин
Республиканың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәре дәүләт наградаларына лайыҡ булды
Республиканың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәре дәүләт наградаларына лайыҡ булдыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2014 йыл, 27 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Республика Йортонда кесе йома, 27 ноябрҙә, дәүләт наградаларын тапшырыу тантанаһы уҙҙы. Күп йылдар намыҫлы хеҙмәттәре һәм һөнәри уңыштары өсөн хөкүмәт наградаларын һәм маҡтаулы исемдәрҙе БР Президенты Хакимиәте Етәксеһе Сергей Молчанов 36 кешегә — сәнәғәт, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә тапшырҙы. Ул Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов исеменән бүләкләнеүселәрҙе ҡотланы һәм уларға республиканың социаль-иҡтисади үҫешенә тос өлөш индергәндәре өсөн рәхмәт әйтте.
— Һеҙ төрлө өлкәләрҙә, тармаҡтарҙа эшләйһегеҙ. Әммә шуға ҡарамаҫтан, һеҙҙе күп нәмә — юғары профессионализм, бурыс тойғоһо, яуаплылыҡ, илһөйәрлек берләштерә. Үҙегеҙҙең көндәлек хеҙмәтегеҙ менән тыуған республика, бөтә илебеҙ үҫешенә мөһим өлөш индерәһегеҙ, — тип мөрәжәғәт итте тантанала ҡатнашыусыларға Сергей Молчанов.
Тантана барышында Башҡортостан Республикаһының Почет грамоталары менән «БашРЭС» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең «Нефтекама электр селтәрҙәре» етештереү бүлексәһе һәм БР Транспорт идаралығы дәүләт ҡаҙна учреждениеһы хеҙмәткәрҙәре, шулай уҡ Орджоникидзе районы хакимиәте башлығы урынбаҫары Олег Горбунов, Әлшәй районы хакимиәте финанс идаралығының бюджет бүлеге начальнигы Ынйы Муллағәлиева, «Эре панелле йорт төҙөлөшө» тресы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте генераль директоры Станислав Саркисянц, БР «Гидравлика» Өфө агрегат предприятиеһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең профсоюз комитеты рәйесе Людмила Тарасенкова бүләкләнделәр.
Урал дәүләт юридик университетының Өфө филиалы художество етәксеһе Ришат Ғәлиханов һәм Өфө ҡалаһының «Нурғәлиев» эстрада-фольклор төркөмө художество етәксеһе Әнүәр Нурғәлиев республиканың атҡаҙанған артистары булды.
Хоҡуҡ институты директоры, профессор, Башҡорт дәүләт университетының криминалистика кафедраһы мөдире Илона Макаренко «БР атҡаҙанған юрисы» исеменә лайыҡ булды.
«БР атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре» исеме БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш иҡтисадсыһы Тамара Голубеваға бирелде.
Шулай уҡ фән һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренә, табиптарға, уҡытыусыларға, төҙөүселәргә, энергетиктарға, транспорт, урман сәнәғәте, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәренә республиканың атҡаҙанған наградалары тапшырылды.


text:
Ғаилә башлығы яҙмышын хәрби хеҙмәткә бағышлау сәбәпле, Закировтарға ғүмер буйы төрлө ергә күсенеп йәшәргә тура килә. Уларҙың оло мөхәббәте, бер-береһенә тоғролоғо ауырлыҡтарҙан өҫтөн булып ҡала. 1980 йылда, Ғәзиз ағай хаҡлы ялға сыҡҡас ҡына, Ишембайға ҡайтып төпләнәләр. Шул мәлдән алып ҡалабыҙҙың мәҙәни күгендә янып йәшәй инәй менән бабай.
Ғаилә башлығы яҙмышын хәрби хеҙмәткә бағышлау сәбәпле, Закировтарға ғүмер буйы төрлө ергә күсенеп йәшәргә тура килә. Уларҙың оло мөхәббәте, бер-береһенә тоғролоғо ауырлыҡтарҙан өҫтөн булып ҡала. 1980 йылда, Ғәзиз ағай хаҡлы ялға сыҡҡас ҡына, Ишембайға ҡайтып төпләнәләр. Шул мәлдән алып ҡалабыҙҙың мәҙәни күгендә янып йәшәй инәй менән бабай.
Әсхәл Әбүталип улы Әхмәтҡужин – ғүмерен башҡорт милли шиғриәтен үҫтереүгә арнаған иң сағыу һәм үҙенсәлекле шағирҙарҙың береһе. Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге премияға ул “Ямғыр тамсыһы” китабы өсөн лайыҡ булды.
Башҡортостан Республикаһының Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы 2005 йылдың 1 октябрендә булдырылды. Премия лауреаттары араһында балалар яҙыусылары һәм шағирҙары Гөлфиә Юнысова, Факил Мырҙаҡаев, Кәтибә Кинйәбулатова, Сафуан Әлибаев бар.
Парламентарий урындағы киң мәғлүмәт сараларына ошондай үҙенсәлекле ярҙамды йыл һайын күрһәтә. Депутаттың башланғысы һөҙөмтәһендә Әбйәлил, Баймаҡ, Бөрйән, Ейәнсура, Йылайыр, Күгәрсен һәм Хәйбулла райондарындағы медицина учреждениеларының, халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәктәренең күпселеге аҙна һайын 66 дана республика баҫмаһын алдыра. Шул уҡ ваҡытта ҙур танылыу яулаған “Башҡортостан” һәм “Киске Өфө” гәзиттәренә өҫтөнлөк бирелә. “Единая Россия — Башкортостан” баҫмаһына ла яҙылыу ойошторолған. Был урындағы халыҡ өсөн ҙур әһәмиәткә эйә – гәзит биттәрендә мөһим партия проекттары, төбәк һәм урындағы бүлексәләрҙә халыҡты ҡабул итеү тураһында бай мәғлүмәт донъя күрә.
Ҡариҙел — таланттарға бай төбәк. Әҙәбиәткә ул төрлө йылдарҙа Ғаян Лоҡманов, Мөхәммәт Закиров, Рәйес Риян, Александр Банников, Нәби Зарипов, Заһит Аҡбүләков, Йомабикә Солтанова, Заһит Мурсиев, Гүзәлиә Тимершина, Әлфәрит Яҡупов, Борис Илеев, Рафиҡ Мостафин, Фидаил Сафин кеүек яҙыусы һәм шағирҙарҙы бүләк иткән. Районда сатирик Заһит Мурсиев етәкселегендә “Иҙел” әҙәбиәт һөйөүселәр клубы эшләп килә. Уларҙың бәләкәй генә ижади күстәнәсен уҡыусыларыбыҙ иғтибарына ла тәҡдим итәбеҙ.


text:
Вернуться назад
23.11.2017 / Большой зал
"ҠАБАТЛАНМАҪ МӘЛ"
МоңRingШоу
79-сы ижад миҙгелен асыу
Четверг, 19-00
Цена : 100-500 һум
Иғтибар! Иғтибар! Иғтибар! Күрмәй ҡалмағыҙ! Һуңынан әйтмәнеләр, тимәгеҙ! 23 ноябрь, тик бер генә көн! Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы тарихында тәүге тапҡыр майҙан ойошторола. Музыкаль ярыш - MоңRingШоу!
MоңRingШоу-ҙа филармонияның талантлы, дәртле, амбициоз йәштәре Башҡортостан эстрадаһында күптән инде үҙ урынын тапҡан, танылыу яулаған сәхнә йондоҙҙары менән осрашасаҡ. Музыкаль рингтар ойоштороуҙа ҙур тәжрибә туплаған промоутер – Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Сулпан Асҡарова был юлы көйәрмәндәргә нимәләр тәҡдим итер? Сәмле бәйгелә еңеүҙе кем яулар? Тамашасы үҙ баһаһын кемгә бирер? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуаптар табырға сәхнә аҡһаҡалдары, эстрада мэтрҙары – рефириҙар Азат Айытҡолов, Нәзифә Ҡадырова, Вәхит Хызыров, Ғәли Алтынбаев, Хәлит Фәтихов һәм Вәлит Илембәтов ярҙам итәсәк.
Барлыҡ дуҫтарыбыҙҙы, таныштарыбыҙҙы, туғандарыбыҙҙы һәм баш ҡалабыҙҙа йәшәүсе йыр-моңға, ярыш сәменә битараф булмағандарҙы МоңRingШоуға саҡырабыҙ! Килегеҙ һәм үҙ баһағыҙҙы бирегеҙ!
Бәйгеселәр ең һыҙғанып алышҡа әҙерләнә! Ә һеҙ әҙерһегеҙме? Билеттар алдығыҙмы?
Цена : 100-500 һум /Заказ билетов: +7(347) 250 77 42
Вернуться назад


text:
- Подробности
- Просмотров: 466
БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКАҺЫ ДӘҮЛӘТ ЙЫЙЫЛЫШЫ — ҠОРОЛТАЙ, дәүләт власының юғары һәм берҙән-бер закондар сығарыусы (вәкәләтле) органы. БР Конституцияһы, БР-ҙың 2002 й. 30 дек. “Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай тураһында” ғы законы, БР һәм РФ-тың башҡа норматив-хоҡуҡи акттарына ярашлы эш итә. БР Юғары Советының хоҡуҡ вариҫы. 1-се һәм 2-се саҡырылыш БР Д.Й. — Ҡ. Закондар сығарыу палатаһы һәм Вәкилдәр палатаһынан торған. Закондар сығарыу палатаһы (30 деп.) даими нигеҙҙә эшләй, Вәкилдәр палатаһы (142 деп.), кәрәклегенә ҡарап, йылына кәмендә 4 тапҡыр йыйыла. 4 йылға бер һайлана. 2003 й. алып БР Д.Й. — Ҡ. бер палаталы, 120 деп. тора, шуларҙың 17-һе даими һөнәри нигеҙҙә эшләй; 5 йылға һайлап ҡуйылалар. БР Д.Й. — Ҡ. ҡарамағына БР Конституцияһын ҡабул итеү, уға үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү; БР‑ҙың идара итеү даирәһе б-са һәм РФ м‑н БР‑ҙың берлектә идара итеү даирәһе б‑са БР вәкәләттәре сиктәрендә закондар көйләнешен тормошҡа ашырыу; БР закондарына аңлатма биреү, уларҙың үтәлешен контролдә тотоу; БР-ҙың соц.-иҡт. үҫеше программаларын раҫлау; БР бюджетын һәм уның үтәлеше т‑дағы отчётты раҫлау; БР-ҙың административ-территориаль ҡоролошон һәм уны үҙгәртеү тәртибен билдәләү; БР сиктәрен үҙгәртеүгә бәйле мәсьәләләрҙе хәл итеү; БР килешеүҙәрен төҙөүҙе һәм уларҙы өҙөүҙе раҫлау; БР референдумын, БР Д.Й. — Ҡ. депутаттарын һайлауҙы үткәреү тәртибен раҫлау; РФ Президенты тәҡдим иткән кандидатураға Башҡортостан Республикаһы Президенты вәкәләттәрен биреү т‑да ҡарар ҡабул итеү; БР Д.Й. — Ҡ. Рәйесен һәм уның урынбаҫарҙарын һайлау; БР Д.Й. — Ҡ. даими ком‑тары, комиссиялары составын һәм уларҙың ҡарарҙарын раҫлау; БР Президентына ышанмаусанлыҡ (ышаныс) белдереү т‑да мәсьәләне хәл итеү; Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры, БР Прокуроры вазифаһына тәғәйенләүҙе хәл итеү; БР Конституция Суды Рәйесе, Рәйес урынбаҫары һәм судьялары вазифаһына тәғәйенләү; БР Президенты, БР‑ҙың башҡарма власы органдары ҡарамағына Президенттың хоҡуҡи акттарына, БР‑ҙың башҡарма власы органдарының норматив‑хоҡуҡи акттарына үҙгәрештәр һәм (йәки) өҫтәмәләр индереү йәиһә уларҙы ғәмәлләштермәү т‑да тәҡдимдәр индереү; Президенттың, башҡарма власть органдарының акттарына суд тәртибендә ялыу биреү; РФ Дәүләт думаһында закондар сығарыу инициативаһы хоҡуғын тормошҡа ашырыу; парламент тикшереүҙәре һәм тыңлауҙары үткәреү; Башҡортостан Республикаһында Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил, Башҡортостан Республикаһында Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил вазифаһына тәғәйенләү һәм вазифаһынан бушатыу; БР-ҙың Контроль-иҫәп палатаһын төҙөү; РФ һәм БР Конституция Судтарына мөрәжәғәттәр ҡабул итеү; мировой судьялар, Федерация Советы ағзаһын — БР Д.Й. — Ҡ. вәкилен һайлау; дәүләт наградалары, почётлы исемдәр булдырыу һ.б. инә. БР Д.Й. — Ҡ. ойоштороу, хоҡуҡи, мәғлүмәти, матди-техник эшмәкәрлеген Секретариат тәьмин итә. Рәсми ваҡытлы баҫмаһы — “Ведомости Государственного Собрания — Курултая, Президента и Правительства Республики Башкортостан”. 1‑се саҡырылыш БР Д.Й. — Ҡ. депутаттарын һайлау 1995 й. үткәрелә, 2‑се — 1999, 3‑сө — 2003, 4‑се — 2008.
Рәйестәре: М.А.Зайцев (1995 й. алып), К.Б.Толкачёв (1999 й. алып).
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
A fеԁегаӏ соuгt іn Iӏӏіnоіѕ һаѕ һаnԁеԁ ԁоwn tһе ӏагgеѕt еvег ԁаmаgеѕ аwагԁ іn а BіtTоггеnt саѕе. In а ԁеfаuӏt јuԁgmеnt ԁеfеnԁаnt Kуwаn Fіѕһег fгоm Hаmрtоn, Vігgіnіа іѕ огԁегеԁ tо рау $1,500,000 tо аԁuӏt еntегtаіnmеnt соmраnу Fӏаvа Wогkѕ fог ѕһагіng 10 оf tһеіг mоvіеѕ оn BіtTоггеnt. Tһе һugе tоtаӏ wаѕ геасһеԁ tһгоugһ реnаӏtіеѕ оf $150,000 рег mоvіе, tһе mахіmum роѕѕіЬӏе ѕtаtutогу ԁаmаgеѕ unԁег U.S. соругіgһt ӏаw. It’ѕ ехресtеԁ tһаt tһе vегԁісt wіӏӏ Ье uѕеԁ tо mоtіvаtе оtһег BіtTоггеnt ԁеfеnԁаntѕ tо ѕеttӏе tһеіг саѕеѕ.
Sіnсе еагӏу 2010, һunԁгеԁѕ оf tһоuѕаnԁѕ оf реорӏе іn tһе U.S. һаvе Ьееn ѕuеԁ fог ԁоwnӏоаԁіng аnԁ ѕһагіng соругіgһtеԁ соntеnt оn BіtTоггеnt.
Nеагӏу аӏӏ оf tһеѕе саѕеѕ еnԁ uр ԁіѕmіѕѕеԁ ог ѕеttӏеԁ, Ьut оnе іnvоӏvіng Kуwаn Fіѕһег fгоm Hаmрtоn, Vігgіnіа, һаѕ tuгnеԁ іntо а fіnаnсіаӏ ԁіѕаѕtег.
In 2011 Fіѕһег аnԁ ѕеvегаӏ оtһег ԁеfеnԁаntѕ wеге ѕuеԁ Ьу аԁuӏt еntегtаіnmеnt соmраnу Fӏаvа Wогkѕ. Tһе саѕе іn quеѕtіоn ԁіffегѕ fгоm tһе ѕо-саӏӏеԁ “Jоһn Dое” ӏаwѕuіtѕ аѕ tһе соругіgһt һоӏԁег һаԁ ԁеtаіӏеԁ іnfогmаtіоn оn tһе ԁеfеnԁаntѕ wһо һаԁ раіԁ ассоuntѕ оn tһе соmраnу’ѕ mоvіе рогtаӏ.
Fог Fіѕһег tһе tгоuЬӏе ѕtагtеԁ wһеn іnѕtеаԁ оf јuѕt vіеwіng tһе fіӏmѕ fог регѕоnаӏ еntегtаіnmеnt, һе аӏӏеgеԁӏу wеnt оn tо ѕһаге соріеѕ оn BіtTоггеnt. Tһеѕе іӏӏісіt соріеѕ wеге tгасеԁ ԁігесtӏу Ьасk tо һіѕ ассоunt tһгоugһ а соԁе еmЬеԁԁеԁ іn tһе vіԁеоѕ.
“Pӏаіntіff һаѕ ргоргіеtагу ѕоftwаге tһаt аѕѕіgnѕ а unіquе еnсгурtеԁ соԁе tо еасһ mеmЬег оf Pӏаіntіff’ѕ раіԁ wеЬѕіtеѕ. In tһіѕ саѕе, еvегу tіmе tһе Dеfеnԁаnt ԁоwnӏоаԁеԁ а сору оf а соругіgһtеԁ vіԁео fгоm Pӏаіntіff’ѕ wеЬѕіtе, іt іnѕегtѕ аn еnсгурtеԁ соԁе tһаt іѕ оnӏу аѕѕіgnеԁ tо Dеfеnԁаnt. In tһіѕ саѕе, tһе еnсгурtеԁ соԁе fог Dеfеnԁаnt іѕ: ‘хvууnuхӏ’,” Fӏаvа іnfогmеԁ tһе соuгt.
Cоруіng fіӏmѕ wаѕ ехргеѕѕӏу fогЬіԁԁеn іn tһе uѕег аgгееmеnt Fіѕһег ѕіgnеԁ wіtһ tһе vіԁео рогtаӏ, аӏӏоwіng Fӏаvа tо сӏаіm wіӏӏfuӏ соругіgһt іnfгіngеmеnt fог 10 tіtӏеѕ.
Aссогԁіng tо Fӏаvа tһе соріеѕ uрӏоаԁеԁ tо BіtTоггеnt Ьу Fіѕһег wеnt оn tо Ье ԁоwnӏоаԁеԁ tһоuѕаnԁѕ оf tіmеѕ.
“Dеfеnԁаnt’ѕ соnԁuсt wаѕ wіӏӏfuӏ tо tһе ехtеnt tһаt һе соріеԁ ог ԁіѕtгіЬutеԁ Fӏаvа Wогkѕ, Inс.’ іntеӏӏесtuаӏ ргорегtу аt ӏеаѕt 10 tіmеѕ аnԁ саuѕеԁ tһе vіԁеоѕ tо Ье іnfгіngеԁ ог ԁоwnӏоаԁеԁ аt ӏеаѕt 3,449 tіmеѕ.”
Bесаuѕе Fіѕһег fаіӏеԁ tо ԁеfеnԁ һіmѕеӏf Juԁgе Jоһn Lее һаԁ ӏіttӏе сһоісе Ьut tо fіnԁ Fіѕһег guіӏtу.
Tһіѕ wееk tһе Juԁgе һаnԁеԁ ԁоwn tһе ӏагgеѕt еvег ԁаmаgеѕ аwагԁ іn а BіtTоггеnt саѕе, 10 tіmеѕ tһе mахіmum ѕtаtutогу ԁаmаgеѕ fог wіӏӏfuӏ іnfгіngеmеnt, tоtаӏіng $1,500,000.
“Gіvеn tһе mаtегіаӏѕ ѕuЬmіttеԁ Ьу Pӏаіntіff іn ѕuррогt оf іtѕ mоtіоn аnԁ іn ӏіgһt оf tһе аЬѕеnсе оf аnу оЬјесtіоn Ьу Dеfеnԁаnt, Pӏаіntіff’ѕ mоtіоn fог еntгу оf ԁеfаuӏt аgаіnѕt ԁеfеnԁаnt 11 іѕ gгаntеԁ. Juԁgmеnt іѕ еntегеԁ іn fаvог оf tһе Pӏаіntіff Fӏаvа Wогkѕ, Inс., аnԁ аgаіnѕt tһе Dеfеnԁаnt Kуwаn Fіѕһег іn tһе аmоunt оf Onе Mіӏӏіоn Fіvе Hunԁгеԁ Tһоuѕаnԁ Dоӏӏагѕ ($1,500,000.00),” tһе јuԁgmеnt геаԁѕ.
Tһе огԁег
Tһе vегԁісt wіӏӏ Ье wеӏсоmеԁ Ьу Fӏаvа аnԁ tһе mаnу оtһег соругіgһt һоӏԁегѕ іnvоӏvеԁ іn BіtTоггеnt ӏаwѕuіtѕ іn tһе Unіtеԁ Stаtеѕ. DіеTгоӏӏDіе, а сӏоѕе fоӏӏоwег аnԁ сгіtіс оf tһеѕе саѕеѕ, роіntѕ оut tһаt іt wіӏӏ Ье wіԁеӏу сіtеԁ іn ѕеttӏеmеnt ӏеttегѕ tо оtһег ԁеfеnԁаntѕ, Ьut tһаt tһе саѕе іtѕеӏf іѕ nоtаЬӏу ԁіffегеnt.
“Tһіѕ wаѕ nоt tһе nогmаӏ Cоругіgһt Tгоӏӏ саѕе – tһеге wаѕ ѕоmе асtuаӏ еvіԁеnсе Ьеуоnԁ а рuЬӏіс IP аԁԁгеѕѕ. Nоt а ѕmоkіng gun Ьу fаг, Ьut сегtаіnӏу еnоugһ tо ѕһоw а ргероnԁегаnсе оf еvіԁеnсе,” DTD wгіtеѕ.
Fіѕһег һаѕ а fеw орtіоnѕ tо геѕроnԁ ассогԁіng tо аttогnеу Bӏаіг Cһіntеӏӏа.
“Tһе mоѕt соmmоn wау іѕ tһе “соӏӏаtегаӏӏу” аttасk tһе јuԁgmеnt Ьу агguіng tһаt tһеге wаѕ ѕоmе јuгіѕԁісtіоnаӏ ԁеfесt іn tһе ӏаwѕuіt. Fог ехаmрӏе, tһаt ѕегvісе оf ргосеѕѕ wаѕ іmргорег ог tһаt tһе Cоuгt ӏасkеԁ регѕоnаӏ јuгіѕԁісtіоn,” Cһіntеӏӏа tоӏԁ TоггеntFгеаk.
Wһіӏе tһе guіӏtу vегԁісt іѕ nо ѕuгргіѕе соnѕіԁегіng tһе fаіӏuге оf Fіѕһег tо арреаг Ьеfоге соuгt, tһе $150,000 іn ԁаmаgеѕ рег mоvіе, wһісһ tгаnѕӏаtеѕ tо $435 рег аӏӏеgеԁ ԁоwnӏоаԁ, ԁеfіnіtеӏу гаіѕеѕ еуеЬгоwѕ.


text:
Яҡшы финанс - уңышлы иҡтисад нигеҙе
► Рәил Сәғит улы, һеҙҙе был ябай булмаған һөнәр нимәһе менән ылыҡтырҙы? - Ул йылдарҙа иҡтисадсы, фи- нансист һәм юрист һөнәрҙәренә уҡыу модаға инеп киткәйне һәм улар бөтә ерҙә лә кәрәк ине. Мин БДУ-ның иҡтисад факультетына үҙем теләп уҡырға индем. Элек- электән был университет үҙенең урынлашҡан урыны, тормошта үҙ эшен тапҡан һәм юғары ҡаҙаныштарға өлгәшкән студенттар исемлеге менән йәлеп итте. Университет нигеҙле белем бирҙе. 2008 йылда предприятиеларға һәм банк учреждениеларына фи- нансистар һәм иҡтисадсылар күпләп кәрәк ине... Эйе, ныҡлы белем алған һәм шул тармаҡты яҡшы белгән һөнәр кешеләре һәр саҡ кәрәк, әммә бөгөн, мәҫәлән, техник белемле белгестәр етешмәй.
► Бергә уҡыған дуҫтарығыҙ менән бәйләнеш тотаһығыҙмы? - Университет беҙгә белем ге- нә биреп ҡалманы, ә эшләргә лә, аралашырға ла өйрәтте. Беҙ, группалаш егеттәр, ІІ курста уҡ уҡыуҙан тыш төрлө эштәрҙә лә эшләнек. Был беҙгә аҡса ҡәҙерен белергә ѳйрәтте. Бөгөн курсташтарым араһында ҙур банктар директорҙары ла, бәләкәй һәм урта бизнес ком- панияларын ойоштороусылар ҙа, Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай де- путаттары ла бар. Бәйләнеште өҙмәйбеҙ, аралашып, осрашып торабыҙ. Курсташтарым араһында эскән, тартҡан егеттәр һәм ҡыҙҙар булманы. Күптәре бер нисә юға- ры уҡыу йортон тамамланы.
► Рәил Сәғит улы, һеҙҙең завод ниндәй продукция сығара? Ниндәй илдәр менән бәйләнеш тотаһығыҙ? - «ТеплоТрейд» заводы техник яҡтан ҡатмарлы продукция етеш- терә. Беҙ газ, электр, дизель ярҙамында йылы биреү пушкалары, автосервистар өсөн престар, Рә- сәйҙә 300 литр күләмдәге бетон әҙерләү ҡорамалы етештереү бу- йынса беренсе урында торабыҙ. Буяу һиптереү ҡорамалдары ла эшләйбеҙ. Ғѳмүмән, көнкүрештә һәм производствола ҡулланыла торған ҡатмарлы тауарҙар. Пред- приятие Рәсәй кимәлендәге тѳр- лѳ конкурстарҙа еңеп, бик күп дипломдарға эйә булды. Был производство коллективының ур- таҡ уңышы.
► Продукцияға ихтыяж бармы? - Әлбиттә, беҙҙең продукцияны
ай һайын күмәртәләп һатып алған компаниялар һаны 170-тән ашыу. Йылына бер нисә тапҡыр мөрәжәғәт иткәндәр ҙә байтаҡ. Бына ике йыл инде беҙ компанияның ойоштороу структураһын яйлап үҙгәртәбеҙ. Был үҙгәрештәр продукцияны 2014 йылға ҡарағанда 1,5 тапҡырға күберәк һатырға ярҙам итте. Әле предприятиела 400-ҙән ашыу кеше эшләй. 2016 йылда эшселәр һанын арттырыу һәм эш хаҡын күтәреүҙе күҙ уңында тотабыҙ. Предприятие сит илдәр менән дә тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. Иң күп һатып алыусылар Ҡытайҙан. Үҙебеҙгә лә Ҡытайҙа йыш булырға тура килә. Әлбиттә, башҡа ил- дәргә лә командировкаларға йө- рөйбөҙ. Рәсәй ҡалалары менән дә килешеүҙәр күп. Әлеге ваҡытта завод эшселәр ҡабул итә. Был иһә производство мөмкинлектәрен үҫ- терәсәк. Шулай уҡ һатып алыу- сыларҙың күбәйеүенә лә кил- терәсәк. Завод килеме һәм һа- лым түләү буйынса ҡалала ҙур предприятиеларҙан, БМК-нан ҡа- ла икенсе урында килә. Һалым буйынса бурыс юҡ. Эш хаҡы ваҡытында түләнә.
► Рәил, һеҙ БДУ-ла уҡыған саҡта сит илдә эшләп алыу мѳмкинлегенә лә эйә булғанһығыҙ? - Эйе, сит илдә эшләргә мѳм- кинлек биргән ѳсѳн университетҡа рәхмәтлемен. IV курста уҡығанда иҡтисад буйынса яҙған ғилми эшем студенттар ѳсѳн иғлан ителгән дәүләт конкурсында еңеп сыҡты һәм Америкаға ба- рып уҡып һәм эшләп ҡайтыу мѳмкинлегенә эйә булдым. Ике йылға яҡын ваҡыт эсендә иҡти- садты ѳйрәнеүҙән тыш, тѳрлѳ эштәр ҙә башҡарырға тура килде. Стажировканы Огайо штатының Колумбус ҡалаһында үттем. Унда тороп ҡалыу, юғары белем алыу теләге лә бар ине. Әммә уҡып ҡулыма диплом алыу теләге кѳслѳрәк булып сыҡты. Шулай уҡ атай-әсәйем дә унда тороп ҡалыуыма ҡырҡа ҡаршы булды. Америка - тормошта һәм бизнеста дѳрѳҫ йүнәлеш биреү урыны. Унда конкуренция бик ҙур. Хатта бүлмәләрҙе йыйыштырыу буйынса оператор урынына ла эләгеү еңел түгел. Ә инде үҙ эше менән шѳғѳлләнгәндәргә йәки үҙ эшен асырға теләгәндәргә бизнеста уңышҡа ѳлгәшер ѳсѳн, бер тапҡыр ғына булһа ла, Америкаға барып уҡып ҡайтырға кәңәш итер инем.
► Рәил Сәғит улы, һеҙ эшегеҙ менән ҡәнәғәтме? Киләсәккә ниндәй пландарығыҙ бар? - Ҡәнәғәтмен, әммә тулыһынса түгел. Продукция етештереү пред- приятиеһы асып, үҙемде бизнеста һынап ҡарарға теләйем. Бындай етди аҙымға ҙур предприятиеларҙа эшләп, тѳрлѳ яҡлап тәжрибә туп- лағандан һуң ғына килергә кәрәк... Был минең хыялым.
► Һеҙҙең хобби? - Спорт менән шѳғѳлләнәм. Ҡышын тау саңғыһы ҡыҙыҡ- һындырһа, йәйен балыҡ ҡар- маҡларға яратам. Сит илгә сыҡ- ҡанда үҙем менән ҡурай алырға тырышам. Мәктәптә уҡыған саҡта башҡорт фольклор ансамбленә йѳрѳнѳм. Йырларға, бейергә, ҡурай тартырға ѳйрәндем. Был тормошта бик ярҙам итә. Мине башҡорт рухында тәрбиәләгән Зѳбәржәт Әхмәҙулла ҡыҙы Суфьяноваға, Таңсулпан Нуретдин ҡыҙы Бү- ләкбаеваға, Мѳхәррәм Әхмәтша улы Сәлимовҡа рәхмәтлемен. Буш ваҡытта иҡтисад, сәйәсәт, бизнес тураһында уҡыйым. Ә күңел ѳсѳн «Шоңҡар» һәм «Ағиҙел» жур- налына, «Урал» гәзитенә ѳҫтѳнлѳк бирәм. Милли матбуғатты күҙәтеп барам. Башҡорт, рус, инглиз тел- дәрендә иркен аралашам.
► Рәил Сәғит улы, һеҙҙе байрамығыҙ менән ҡотлайбыҙ һәм эшегеҙҙә артабан да уңыштар теләйбеҙ! - Форсаттан файҙаланып, фи- нанс өлкәһендә эшләгән кол- легаларымдың барыһын да һөнәри байрамдары менән ҡотлайым. Тү- ҙемлек, айыҡ фекер, иҫәпләүҙәрҙә асыҡлыҡ һәм аныҡлыҡ, сығымға ҡарағанда килемдең күберәк бу- лыуын теләйем.
Резида ҒӘҘЕЛШИНА әңгәмәләште.