text:
Башҡортостан вәкилдәре «Милләт сәләмәтлеге – Рәсәйҙең сәскә атыу нигеҙе» Бөтә Рәсәй форумында ҡатнашасаҡ
Башҡортостан делегацияһы 15-17 сентябрҙә Мәскәүҙә үтәсәк «Милләт сәләмәтлеге – Рәсәйҙең сәскә атыу нигеҙе» VII Бөтә Рәсәй форумында ҡатнашасаҡ. Был хаҡта БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
«Милләт сәләмәтлеге – Рәсәйҙең сәскә атыу нигеҙе» Бөтә Рәсәй форумы – илдең күпселек төбәктәренән ҡатнашыусылар йыйған йыл һайын үткәрелеүсе сара, федераль һәм төбәк социаль программалары смотры. Форум Рәсәй Федерацияһы Президенты хакимиәте, федераль министрлыҡтар, агентлыҡтар һәм хеҙмәттәр, Мәскәү ҡалаһы Хөкүмәте, төбәк хакимиәттәре ярҙамында үткәрелә.
Күргәҙмә экспозицияһында һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, халыҡты социаль хеҙмәтләндереү, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау, физкультура, спорт, туризм, мәҙәниәт һәм башҡа йүнәлештәр буйынса махсус стендтар урынлаштырыласаҡ.
Сара сиктәрендә актуаль социаль мәсьәләләр буйынса бер нисә конгресс, шулай уҡ һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, спорт һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлауҙы үҫтереү буйынса федераль һәм төбәк программалары күргәҙмәһе үтәсәк.
Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы, Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Мәғариф министрлығы, БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты вәкилдәре «Милләт сәләмәтлеге – Рәсәйҙең сәскә атыу нигеҙе» форумында Башҡортостан Республикаһы исеменән сығыш яһаясаҡ делегация составына инәсәк.


c: text/html

text:
Урман хужалығы министрлығы ағас ҡырҡыу фондына контролде көсәйтә
Башҡортостан Республикаһының Урман хужалығы министрлығында эш кәңәшмәһе үтте, унда урман мастерҙарының ағас ҡырҡыу фонды буйынса производство отчеттарының сифаты ҡаралды. Анализ күрһәтеүенсә, БР Урман хужалығы министрлығы ведомствоһындағы ҡайһы бер дәүләт учреждениеларында етди етешһеҙлектәр бар. Был турала ведомствоның матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
— Министрлыҡҡа бөтә производство отчеттарын ай һайын һәр мастер участкаһы буйынса бүлеү маҡсаттарын мотлаҡ күрһәтеп тапшырырға кәрәк. Улар иҫәбендә — санитар ҡырҡыуҙар, дәүләт һәм муниципаль ихтыяждар өсөн ағас ҡырҡыу буйынса аукциондар һәм башҡалар, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ведомство башлығы Рәжәп Нәбиуллин. — Был ағас ҡырҡыу фондын бүлеүҙең асыҡлығын һәм дөрөҫлөгөн тәьмин итеүгә булышлыҡ итә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфөлә ғалим Зиннур Ураҡсиндың исеме мәңгеләштерелде
Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Республиканың Фәндәр академияһы академигы, филология фәндәре докторы, танылған тел белгесенең вафатына 1 йыл тигәндә ул йәшәгән йортҡа таҡтаташы ҡуйылды.
Зиннур Ураҡсин былтыр март башында вафат булғайны. Ул 35 йыл ғилми эшмәкәрлеге осоронда ул 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт яҙа. Башҡортостандың ижтимағи тормошонда әүҙем ҡатнашты. Башҡортостан юғары советы президиумы эргәһендәге терминология комиссияһын етәкләне, ЮНЕСКО эштәре буйынса комитет ағзаһы булды.
Ул шулай Башҡортостан президенты шураһы ағзаһы булып эшләне, бөтәдонъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары булды.


text:
Аграрийҙар «Йәшел аҙна»ла ҡатнашыу өсөн Берлинға осто
Башҡортостандан эшсе төркөм 21 ғинуарҙан 30-на тиклем үтәсәк «Йәшел аҙна-2011» халыҡ-ара күргәҙмәһендә ҡатнашыу өсөн Германия Федератив Республикаһына юлланды.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хеҙмәткәре Валентина Аптикаева һөйләүенсә, Башҡортостан аграрийҙары Европалағы был ҙур күргәҙмәлә инде етенсе тапҡыр ҡатнаша. Быйыл республиканан «Йәшел аҙна»ла ике предприятие ҡатнашасаҡ. Даими ҡатнашыусылар — «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһы, «Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте үҙҙәренең иң яҡшы тауарҙарын: башҡорт балын һәм спиртлы продукцияһын оҙатты.
Берлиндағы Халыҡ-ара Йәшел аҙна күргәҙмәһе (International Green Week Berlin) 1926 йылда ойошторолғандан алып ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте вәкилдәренең иң ҙур бөтә донъя форумына әйләнде.
Бөгөн уны донъя кимәлендәге аҙыҡ-түлек һатыусылар юғары баһалай, бында яңы тауарҙар асыла, килешеүҙәр төҙөлә һәм башҡа күп мәсьәләләр хәл ителә. 2011 йылда күргәҙмә 76-сы тапҡырына үткәрелә.
Күргәҙмәне ойоштороусылар уның сиктәрендә үткәрелгән ғилми һәм сәйәси конференцияларға һәм форумдарға ҙурыраҡ иғтибар итә бара.
Күп илдәрҙән етештереүселәр өсөн, шул иҫәптән Рәсәй өсөн дә, Берлиндағы «Йәшел аҙна» — ул донъя баҙарына сығыу, үҙең хаҡында белдереү ысулы.


text:
Фото:
Зөһрә Рәхмәтуллина: “Башҡортостан үҙ мәҙәниәте менән таныштырыуҙа бай тәжрибәгә эйә”
Фото:
Башҡортостандан депутат, Дәүләт Думаһының Мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина 2014 йылдың майында Мәскәүҙә «Төркиә ритмдары» Төрөк мәҙәниәте көндәре әҙерләү һәм үткәреү буйынса ойоштороу комитеты ултырышында ҡатнашты. Ул Истанбулда үтте.
Рәсәй менән Төркиә араһында һуңғы ваҡытта күршеләрсә татыу мөнәсәбәттәр үҫешә бара. Билдәле булыуынса, быйыл апрелдә Истанбулда урыҫ мәҙәниәте фестивале үтте, уға ярашлы Рәсәй киноһы көндәре һәм төрлө мәҙәни-тамаша саралары үткәрелде. Улар үҙенсәлекле һәм бай Рәсәй мәҙәниәтен һәм сәнғәтен яратҡан бик күп төрөктәрҙе йыйҙы.
— Һәр халыҡтың мәҙәниәте бай һәм күп яҡлы, һәм фестиваль барышында бер нисә көн эсендә генә башҡа мәҙәниәттең төп ҡиммәттәрен һәм үҙенсәлеген, халыҡтың тотош тормошон сағылдырыусы милли сәнғәт колоритын тамашасыға еткереү еңелдән түгел, — тип иҫәпләй депутат. — Шуға күрә башҡа төбәктә, етмәһә башҡа дәүләттә үҙ мәҙәниәтең менән таныштырғанда тотош халыҡтың рухын, көнкүрешен, тормош асылын, менталитетын асып бирә алырлыҡ сиктәрҙе һәм артефакттарҙы һайлап алыу бик мөһим.
Парламентарий фекеренсә, Башҡортостан Рәсәй төбәктәрендә генә түгел, сит илдәрҙә лә күп милләтле Башҡортостан мәҙәниәтен презентациялау буйынса бик бай тәжрибәгә эйә. Атап әйткәндә, Төркиәлә, Истанбулда, йыл һайын башҡорттарҙың «Һабантуй» байрамы үткәрелә. Һуңғы араларҙа ғына республика Сыуаш Республикаһында, Ҡаҙағстанда, Парижда ЮНЕСКО-ның штаб-квартираһында үҙ мәҙәниәте һәм сәнғәте менән таныштырҙы.
Парламентарий мәҙәниәт фестивалдәрен әҙерләү һәм ойоштороуҙа «Башҡортостан тәжрибәһе» менән уртаҡлашты һәм төрөк коллегаларына Мәскәүҙә төрөк мәҙәниәте көндәрен үткәреү буйынса ҡайһы бер конструктив позициялар тәҡдим итте.
Мәскәүҙә Төрөк мәҙәниәте көндәре сиктәрендә төп бейеү коллективтарының, эстрада башҡарыусыларҙың, сығыштары, театраль спектакль, «Ғәжәйеп быуат» («Великолепный век») телесериалы актерҙары менән осрашыу, исеме бөтә донъяға билдәле төрөк фотокорреспонденты А.Гюлерҙың фотокүргәҙмәһе планлаштырыла. Мәскәүҙәрҙе халыҡ ижады изделиелары күргәҙмәһе, сувенир продукцияһы һатыу, төрөктәрҙең аш-һыуҙары менән танышыу көтә.


text:
Сит ил паспорты өсөн дәүләт пошлинаһы күләме арта
29 ғинуарҙа РФ Һалым кодексы статьяларына, шулай уҡ айырым закон акттарына үҙгәрештәр көсөнә инәсәк. Уларға ярашлы, Рәсәй гражданлығы алған йәки унан сыҡҡан өсөн дәүләт пошлинаһы күләме артасаҡ.
Сит ил паспорты биреү өсөн пошлина күләме лә үҙгәрәсәк. Иҫке өлгөләге паспорт өлкәндәр өсөн мең һумға һәм 14 йәшкә тиклемге балалар өсөн 300 һумға төшәсәк. Өлкәндәрҙең биометрик параметрҙары менән паспорт 2,5 мең һум тип баһаланды, балаларҙыҡы – 1 200 һум. Федераль закондарҙағы үҙгәрештәргә ярашлы, электрон мәғлүмәт һалынған сит ил паспорттарының ғәмәлдә булыу срогы 10 йылға тиклем арта. Бындай паспорттар биреү өсөн дәүләт пошлинаһы ике мең һумға етә.
Рәсәйҙән сығыуға һәм Рәсәйгә инеүгә виза өсөн сит ил кешеһенә 600 һум түләргә тура киләсәк, ә сикте күп тапҡырҙар аша үткән осраҡта – мең һум. Сит дәүләт кешеһен ҡунаҡҡа саҡырыу өсөн рәсәйлегә 500 һум түләргә тура киләсәк. Сит ил хеҙмәтсәндәрен йәлеп итеүгә рөхсәт алыу алты мең һумға төшәсәк. Сит ил кешеһе йәки гражданлығы булмаған кеше ике мең һум түләп эшкә рөхсәт ала аласаҡ.
Рәсәй граждандары, элек алынған, ғәмәлдә булыу срогы сыҡҡан паспортын тапшырмайынса, яңы сит ил паспорты юллай башлауға тотона ала.


text:
Өфөлә “Мин исламды өйрәнәм” тип исемләнгән 13-сө төбәк-ара конкурс үтте
Өфөлә “Мин исламды өйрәнәм” тип исемләнгән 13-сө төбәк-ара конкурс үтте.
Унда 16 йәшкә тиклемге балалар динде белеү һәм мосолмандарҙың изге китабы Ҡөръәнде тасуири уҡыу буйынса һынау тотто. 15 йәшлек Иҙел тиҫтәләгән Ҡөръән сүрәләрен яттан белә. Уларҙың һәр береһен бар күңелдән башҡара ул. Сығышы уңышлы үтһен өсөн дә доға ҡыла. Дин юлына баҫҡандан бирле Аллаһы Тәғәлә ярҙамынан айырмай, бөтә эштәрем дә уң килә, ти үҫмер. Иҙел Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынан конкурста ҡатнашырға килгән. Уның менән бер рәттән республика райондарынан ғына түгел, хатта Ульянов, Ырымбур һәм Ҡурғандан тағы ла ике йөҙләгән бала дин өлкәһендә белемен күрһәтергә “Ләлә-Тюльпан” мәсетенә йыйылды. Балалар өс номинация буйынса һынау тотто. Беренсе бүлектә дингә тәүге аҙым яһаусылар, икенселә исламды ике йыл дауамында өйрәнеүселәр, ә һуңғылары инде бөтә тәғлимәттәрҙе лә яҡшы белеүселәр. Улар имтихандағы кеүек билеттар алып, һорауҙарға яуап бирҙе. Баһалама ағзалары һораған аят-сүрәләрҙе йә уҡып, йә яттан һөйләне. Ҡөръән уҡылған урынға Аллаһы Тәғәләнең фәрештәләре килеп уҡыусыға ла, тыңлаусыларға ла хәйер доғалары ҡылып торор тиелә. Шуға ла бында кешеләр тейешле кейемдә: ҡатын-ҡыҙҙар яулыҡ ябынырға, оҙон еңле һәм оҙон итәкле күлдәктә булырға тейеш. Юғиһә, фәрештәләр килмәй икән. Ҡатнашыусыларҙың һәр ҡайһыһы тап ошо конкурс өсөн махсус костюмдар тектергән. Бәләкәй генә ҡыҙҙар ҙа яулыҡ ябынған, ә малайҙар — түбәтәйҙә. Был тәү сиратта, ата-әсәләренең бәйгегә яуаплы ҡарауҙарын күрһәтә. Элек уҡырға мөмкинлеге булмаған өлкәндәр хәҙер үҙҙәренең балаларын ислам диненең асылын өйрәтергә мәсеттәргә теләп килтерә, ти Асҡын районының имам-мөхтәсибы. Конкурста еңеүселәргә башҡа йылдарҙан айырмалы, компьютер, планшет түгел, ә велосипед кеүек спорт инвентарҙары бүләк иттеләр. Был йәш быуынды сәләмәт йәшәү рәүешенә ылыҡтырыу йәһәтенән эшләнде, ти ойоштороусылар. Һәр ҡатнашыусы Бөтә донъя мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты рәйесе ҡулынан диплом алды. Телде, милләтте һаҡлап ҡалыуҙа диндең әһәмиәте ҙур, ти Тәлғәт Тажетдин. Ҡөръән – ул Аллаһы Тәғәлә һүҙе. Мосолман изге китапты уҡыуҙан күңел тыныслығы, ауырыуҙарына шифа һәм тормошонда тура юл таба, тиелә. Йәш булыуына ҡарамаҫтан, бәйгелә ҡатнашҡан һәр бала быны яҡшы аңлай һәм конкурсҡа түгел, ә тәү сиратта үҙҙәре өсөн ятлаған сүрәләрҙең йәшәйештә ярҙам итеүенә ихлас ышана.


text:
Республикала 50-нән ашыу кеше сусҡа киҙеүен йоҡторған Фото: Олег Яровиков
Республикала 50-нән ашыу кеше сусҡа киҙеүен йоҡторған
Республикала 50-нән ашыу кеше сусҡа киҙеүен йоҡторған Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
2016 йылдың башынан Башҡортостанда йәшәүсе 54 кешелә сусҡа киҙеүе асыҡланған, шуларҙың 27-һе — балалар. Пациенттарҙың барыһы ла — белгестәр күҙәтеүе аҫтында. Әлеге мәлгә үлем осраҡтары юҡ, тип хәбәр итә Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте.
Сирләү осраҡтары Өфөлә, Белоретта, Учалыла, Күмертауҙа, Бөрөлә, Бәләбәйҙә, Нефтекамала, Октябрьскийҙа, Баҡалы, Дыуан, Ейәнсура райондарында теркәлгән.
Илдә киҙеү буйынса эпидемиологик хәлдең насарайыуына бәйле, Башҡортостандың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡарамағында эпидемия осоронда сараларҙы координациялау буйынса оператив штаб булдырылған.
А киҙеүенең билдәләре: тән температураһының күтәрелеүе, йүтәл, тымау, тамаҡ, баш ауыртыуы, тын алыуҙың йышайыуы, мускулдарҙың һыҙлауы, конъюнктивит.
Сирҙең тәүге билдәләрен асыҡлау менән табипҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк.
Ауырыуҙы иҫкәртеү маҡсатында кеше күп урындарға барыуҙы сикләргә, шәхси гигиена ҡағиҙәләрен үтәргә, шул иҫәптән ҡулды һабынлап йыуырға кәңәш ителә.


text:
Башҡортостанда минималь хеҙмәт хаҡы тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылдыФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда минималь хеҙмәт хаҡы тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды
Башҡортостанда минималь хеҙмәт хаҡы тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
20 апрелдә Республика йортонда республиканың социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләү буйынса өс яҡлы комиссия вәкилдәре тарафынан Башҡортостанда минималь эш хаҡы тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Документҡа республика Башлығы Рөстәм Хәмитов, Башҡортостандың Профсоюздар федерацияһы рәйесе Марат Хөсәйенов һәм Эш биреүселәр союзы рәйесе Владимир Шолом ҡул ҡуйҙы.
Килешеү Башҡортостанда минималь эш хаҡын 6 900 һумдан 8 900 һумға (иҡтисадтың бюджеттан тыш секторы ойошмалары хеҙмәткәрҙәре өсөн 2016 йылдың 1 майынан) һәм 7 500 һумға тиклем (иҡтисадтың бюджет секторы ойошмалары хеҙмәткәрҙәре өсөн 2016 йылдың 1 июленән) арттырыуҙы күҙ уңында тота.
– Халыҡтың эш килеме үҫешен тәьмин итеүгә булышлыҡ күрһәтеү – республика Хөкүмәтенең тәү сираттағы бурыстарының береһе. Ҡатмарлы иҡтисади хәлгә ҡарамаҫтан, беҙ артабан да кешеләрҙең мәнфәғәттәрен яҡлаясаҡбыҙ, эш биреүселәр менән әүҙем эш алып барасаҡбыҙ, лайыҡлы хеҙмәт хаҡын түләүгә һәм йәшәү сифатын яҡшыртыуға өлгәшәсәкбеҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бөгөн беҙ мөһим ҡарар ҡабул итәбеҙ – 1 майҙан минималь хеҙмәт хаҡы эшкә һәләтле халыҡ өсөн йәшәү минимумына тиклем, йәғни 8 900 һумға тиклем арта. Бынан тыш, 1 июлдән бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәре өсөн минималь эш хаҡын 7 500 һум күләмендә билдәләү күҙаллана. Ошо маҡсатта ағымдағы йылға бюджетта 127 миллион һум аҡса ҡаралған. Бөгөн ҡабул ителгән йөкләмәләрҙе үтәү «күләгәле» хеҙмәт хаҡын рәсмиләштереүгә, дөйөм алғанда, республикала йәшәүселәрҙең социаль яҡланғанлығын арттырырға булышлыҡ итәсәк.
Ошо ҡарар төбәктәге эшҡыуарлыҡтың конкурентлыҡ һәләтендә сағылырға тейеш түгел, тип билдәләне республика Башлығы.


text:
Республикала сит телдәрҙән һәм биологиянан Берҙәм дәүләт имтихандарын нисек тапшырыуҙары билдәле булды Фото: Олег Яровиков
Республикала сит телдәрҙән һәм биологиянан Берҙәм дәүләт имтихандарын нисек тапшырыуҙары билдәле булды
Республикала сит телдәрҙән һәм биологиянан Берҙәм дәүләт имтихандарын нисек тапшырыуҙары билдәле булды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостанда Берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырыу дауам итә. Шишәмбе, 14 июндә, ун беренсе класс уҡыусылары сит телдәрҙән һәм биологиянан имтихан бирҙе.
«Имтихан үткәреү өсөн 70 пункт йәлеп ителде. 1704 сығарылыш уҡыусыһы — инглиз, 26-һы — немец, дүртәүһе француз теленән һынау тотто», — тип хәбәр итте Мәғариф министрлығының дәүләт йомғаҡлау аттестацияһы һәм белем сифатын баһалау бүлеге етәксеһе Жанна Минекәева.
Имтихандың яҙма өлөшөн башҡарған өсөн уҡыусылар 80 балл йыя ала. Уҙған аҙнала сит телдәрҙән телдән Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырғанда 20 балл тупларға мөмкин ине.
Биология буйынса Берҙәм дәүләт имтиханына биш меңдән ашыу кеше килде. Ике имтихандың да һөҙөмтәләре 28 июндә билдәле була.


text:
Гендер сәйәсәте проблемалары тикшерелде
Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар йортондағы кәңәшмәлә бөгөн ҡатын-ҡыҙҙарҙың хеҙмәт хоҡуҡтарын яҡлау проблемаһы ла тикшерелде. БР Профсоюздар федерацияһы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, илебеҙҙә һәм республикала гендер сәйәсәте өлкәһендәге хәл тураһында доклад менән социология фәндәре докторы, Башҡорт дәүләт университетының ғәмәли социология кафедраһы мөдире Флүрә Борханова сығыш яһаны. Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, Рәсәйҙә хеҙмәт мөнәсәбәттәре өлкәһендә ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын сикләүгә ҡағылышлы хәл ителмәгән мәсьәләләр күп әле.
— Элеккесә эшкә алғанда, юғарыраҡ эш хаҡы билдәләгәндә, карьера баҫҡысы буйлап үрләткәндә ирҙәргә өҫтөнлөк бирелә, — тине Флүрә Борханова. – Ҡатын-ҡыҙҙар шулай уҡ йышыраҡ эшһеҙ ҡала. Улар түбәнерәк эш хаҡы менән вазифаларға ҡуйыла.


text:
Фото:
Өфөнөң Инорс биҫтәһендә ҙур төҙөлөш планлаштырыла
Фото:
Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең Баш архитектураһында Инорс биҫтәһен планлаштырыу проекты буйынса тыңлауҙар үтте. «Башкиргражданпроект» проект институты вәкилдәре проектты әҙерләүсе сифатында сығыш яһаны һәм тыңлауҙарҙа ҡатнашыусыларҙы төҙөлөш варианты менән таныштырҙы.
Секциялар һәм нөктә тибындағы күп фатирлы йорттар төҙөү тәҡдим ителде. 2017 йылға дүрт меңдән ашыу өфөлө был биҫтәлә торлаҡ аласаҡ, тип планлаштырыла. Төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, тимер юлдан Индустриаль шоссе урамына тиклем, коттедж тибындағы аҙ ҡатлы төҙөлөш һаҡланасаҡ.
Т. Йәнәби урамы буйлап ҙур ижтимағи үҙәктәр урын аласаҡ. Проектлаусылар, унда сауҙа, күңел асыу учреждениелары һәм башҡа объекттар төҙөләсәк, тип күҙаллай.
Сельский Богородский һәм Жуков урамдары сатында ҡала әһәмиәтендәге күп функциялы ҙур комплекс урынлашырға тейеш. Ҡариҙел йылғаһы һәм Инорстағы Йылы күл яры буйында пляждар проектлаштырылған.
Баш архитектуранан хәбәр итеүҙәренсә, Инорс биҫтәһен планлаштырыу проекты раҫлауға әҙерләнә.


text:
Өфөнән Камилла Даянова «Таланттар салюты» халыҡ-ара проекты суперфиналында беренсе урын яуланы
ӨФӨ, 2014 йыл, 22 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Комаров исемендәге Өфө ҡала Балалар ижады һарайы уҡыусыһы Камилла Даянова «Таланттар салюты» халыҡ-ара проекты суперфиналында кесе йәштәр категорияһында «Вокал ижады. Халыҡ вокалы. Соло» номинацияһында беренсе урын яуланы. Ул уға Санкт-Петербургта Йәштәр йортонда уҙған гала-концертта 25 иң яҡшы ҡатнашыусы иҫәбенә инергә мөмкинлек бирҙе.
«Таланттар салюты» проекты 2008 йылда ойошторолған. Проект сиктәрендә уҡыу йылы дауамында Европаның һәм донъяның төрлө ҡалаларында 50-нән ашыу балалар ижады фестивале-конкурсы уҙғарыла. Проекттың һәр фестиваль миҙгеле суперфинал менән тамамлана, унда фестиваль-конкурстарҙың беренсе дәрәжә лауреаттары ғына эләгә. Суперфиналдың бүләк фонды 300 мең һум тәшкил итә.
Ҡатнашыусыларҙың географияһы үҙенең киңлеге менән хайран ҡалдарҙы: гала-концертҡа сығыу мөмкинлегенә Рәсәйҙән, Украинанан, Ҡаҙағстандан, Франциянан, Финляндиянан, Белорусиянан ҡатнашыусылар көс һынашты. 80-дән күберәк ҡаланан һәм торама пункттан 600-ҙән ашыу конкурста ҡатнашыусы сығыш яһаны.
Суперфинал жюриһы составында «На-На» төркөмө солисы Владимир Левкин, дирижер Леонид Корчмар, Римский-Корсаков исемендәге Санкт-Петербург консерваторияһының классик фортепиано кафедраһы мөдире Екатерина Мурина, Мариин театры солисы Татьяна Кравцова, популяр йырсы Степан Ледков.
Гала-концерт ҡатнашыусыларҙың ғәҙәттәгесә «Таланттар салюты» проекты гимнын башҡарыуы менән тамамланды.


text:
Эсперанто
Эсперанто теле — яһалма телдәр араһында иң киң кулланылған тел. Был телдең исеме 1887 йылда тәү башлап Unua Libro (Беренсе китап) мәҡәләһен баҫтырыусы Лазарь (Людвиг) Марк улы За́менһофтың псевдонимынан (Доктор Эсперанто) алынған. Эсперанто «өмөтләнеүсе» тигәнде аңлата. Заменгофтың маҡсаты — халыҡ-ара аңлашыу өсөн өйрәнеүгә еңел булған тел барлыҡҡа килтереү булған. Уның уйынса, был тел туған телдәрҙе алмаштырырға түгел, ә ярҙамсы тел булараҡ хеҙмәт итергә тейеш була.
Рәсми рәүештә бер ил дә был телде ҡабул итмәһә лә, 100 000-дән алып 2 миллионға тиклем кеше эсперантоны ҡуллана, яҡынса 1 000 кеше өсөн был тел — туған тел.
Бөгөнгө көндә эсперанто теле донъя сәйәхәттәрендә, киң мәғлүмәт сараларында, әҙәбиәттә, телевидениела һәм радиола ҡулланыла. Ҡайһы бер дәүләттәрҙең уҡыу системаһы һайланма рәүештә уҡытыу курстарын эсперанто телендә тәҡдим итә.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эсперанто 1870-се йылдар аҙағында — 1880-се йылдар башында поляк офтальмологы Людвиг Заменгоф тарафынан барлыҡҡа килтерелә. Эсперанто телен уйлап сығарғандан һуң ун йыл дауамында Заменгоф әҙәби әҫәрҙәрҙе был телгә әйләндергән һәм шулай уҡ ошо телдә прозаик әҫәрҙәр һәм шиғырҙар ижад иткән, ә 1887 йылдың июлендә Варшава ҡалаһында эсперанто теленең грамматикаһы баҫылып сыҡҡан. Артабанғы 50 йыл эсендә был телдә һөйләшеүсе кешеләр һаны Рус империяһы һәм Көнсығыш Европала, һуңынан Америкала, Ҡытайҙа һәм Японияла бик тиҙ артҡан. Тәүге йылдарҙа эсперанто телендә һөйләшеүселәр почта һәм матбуғат аша аралашҡан, ә 1905 йылда Францияның Було́нь-сюр-Мер ҡалаһында беренсе донъя Эсперанто телендә һөйләшеүселәр конгресы үткәрелгән. Шунан алып, бындай донъя конгрестары биш континентта, ике Донъя һуғышын һанамағанда, йыл һайын уҙғарылып, 6000-гә тиклем кеше йыйған. 20-се быуат башында ҡыҫка ваҡыт йәшәүсе Нейтраль Мореснет иле беренсе эсперанто иле итеп булдырылған. Ҡытайҙа 1911 йылғы Синьхай революцияһынан һуң ҡайһы бер төркөмдәрҙә ил менән 20-се быуатҡа сағыу итеп аяҡ баҫыу өсөн рәсми тел рәүешендә ҡытай теле урынына эсперанто телен ҡабул итеү тураһында һүҙ йөрөгән, әммә был йүнәлеш яраҡһыҙ тип табылған. Эсперанто ҡайһы бер халыҡ-ара ойошмаларҙа ҡулланыла, тик был ойошмаларҙың күбенеһе — эсперантоның үҙенә арналған ойошмалар. Шуларҙың иң ҙуры — Эсперанто донъя ойошмаһы, был ойошма БМО һәм ЮНЕСКО менән рәсми бәйләнеш тота.
Эсперантола һөйләшеүселәр йәмғиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Телдең географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эсперанто телендә һөйләшеүселәр Америка, Африка һәм Океанияға ҡарағанда Европа һәм Көнсығыш Азияла күберәк һәм ауылдарға ҡарағанда ҡалаларҙа күберәк. Бигерәк тә ул Европаның төньяҡ һәм көнсығыш илдәрендә, Азияның Ҡытай, Корея, Япония, Иран илдәрендә, Американың Бразилия, Аргентина һәм Мехико илдәрендә, Африканың Того һәм Мадагаскар илдәрендә киң таралған. Төрлө сығанаҡтар буйынса, эсперантола һөйләшеүселәр һаны — 2 миллион кеше. 200—2000 кеше өсөн эсперанто — туған тел, улар был телде эсперантола һөйләшеүсе ата-әсәһенән өйрәнгән (ҡайһы берҙә ҡатнаш ғаиләләрҙә һәм эсперанистар ғаиләһендә эсператно ғаилә теле булып тора).
Мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эсперанто телендә ижад ителгән һәм тәржемә ителгән әҙәбиәт йыйынтығы байтаҡ — 25 меңдән ашыу китаптар менән бер рәттән 100-ҙән ашыу журналдар даими баҫыла. Эсперанто телендә һөйләшеүселәрҙең күбеһе был телде донъя сәйәхәттәрендә ҡуллана. Йыл һайын эсперантола һөйләшеүсе 1500 — 6000 кеше эсперанто телендә һөйләшеүселәр конгресында осраша. Эсперанто телендә яҙылған музыканың күбеһе төрлө халыҡ йолаларына нигеҙләнә, ә аҙаҡҡы йылдарҙа әҫәрҙәр рок һәм башҡа жанрҙарҙа ижад ителә. Эсперанто телендә ике нәфис фильм төшөрөлгән.
Фән[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эсперанто теленең барлыҡҡа килеүенән алып тиерлек был тел ғилми мәҡәләләр баҫтырыу өсөн ҡулланыла. Эсперанто — «Эсперанто Университеты» булараҡ билдәле Сан-Марино халыҡ-ара фәнни академияһының тәуге уҡытыу һәм етәкселек итеү теле булып тора.
Шулай уҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Өфөлә Эсперанто телен һөйөүселәр берләшмәһен ойоштороусы Борис Колкер (2010-11-01).
- Борис Колкер. Эсперанто телен өйрәнеселәр өсөн әсбәп. (2010-11-01).
- Борис Колкер. Эсперанто телен өйрәнеселәр өсөн тағы бер әсбәп. (2010-11-01).
- lernu!: Kursoj / Porinfanaj / Babili Esperante / Enkonduko (2010-11-01).
- ru.lernu.net - Эсперанто теле уҡыу өсөн сайттың урыҫ телендәге версияһы (2010-11-01).


text:
Хакимиәт башлыҡтары менән кәңәшмә
26 мартта БР Дәүләт Йыйылышы йортонда Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов республиканың муниципаль райондары һәм ҡала округтары хакимиәт башлыҡтары менән кәңәшмә үткәрҙе.
Яҙғы баҫыу эштәрен үткәреү мәсьәләләре тикшерелде, хеҙмәт баҙарындағы хәл, шулай уҡ 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға әҙерлек ҡаралды. Кәңәшмәлә шулай уҡ ҡайһы бер ҡала һәм райондарҙағы социаль-иҡтисади хәл тураһында һүҙ барҙы.
Республика Президенты билдәләүенсә, донъя көрсөгө йоғонтоһона ҡарамаҫтан, Башҡортостан иҡтисадында эштәр торошо тотороҡло тип баһалана. Хакимиәт башлыҡтарына мөрәжәғәт итеп, Мортаза Ғөбәйҙулла улы, урындарҙа бөтә ресурстарҙы һөҙөмтәле файҙаланырға кәрәк, тине.
— Беҙҙән тәүәккәл һәм көйлө эшләү талап ителә. Киләһе йылдар — иҡтисадтың тотороҡло үҫешенең әүәлге кимәленә оҙайлы сығыу осоро, — тине Мортаза Рәхимов.
Кәңәшмәлә БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, БР Президенты Хакимиәте етәксеһе Азамат Сәғитов, Хөкүмәт ағзалары, Башҡортостан Республикаһы министрлыҡтары һәм ведомстволары етәкселәре ҡатнашты.


text:
Республикала Транспорт форумы-2016 асыла Фото: Олег Яровиков
Республикала Транспорт форумы-2016 асыла
Республикала Транспорт форумы-2016 асыла Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Бөгөн Өфөлә Транспорт форумы һәм «Транспорт системалары. Махсус техника һәм ҡорамалдар» махсуслаштырылған күргәҙмәһе асыла. Улар Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты етәкселегендә уҙғарыла.
Транспорт форумы барышында пленар ултырыш һәм бер нисә секция буйынса эш ойошторола. Улар араһында юл төҙөлөшө, эске һәм халыҡ-ара һауа юлы, тимер юл тармағы, логистика, автомобиль юлы буйынса секция, транспорт тармағы предприятиеларын инвестициялау һәм үҫтереү бар.
Модераторҙар булып тармаҡ эксперттары, федераль власть органдары вәкилдәре, төп тармаҡ предприятиелары һәм ассоциациялары етәкселәре сығыш яһай.
Транспорт өлкәһе тармаҡтары буйынса иң яҡшы технология һәм ҡорамал өлгөләренә конкурс, эшлекле бәйләнештәр биржаһы, республиканың ҙур транспорт һәм логистика предприятиелары вәкилдәре менән осрашыуҙар ҡаралған.
«ВДНХ-Экспо» алдындағы майҙанда үҙебеҙҙә һәм сит илдә етештерелгән махсуслаштырылған техника күргәҙмәһе эшләй.


text:
Башҡортостанда йәштәр өсөн «Һин - эшҡыуар» федераль программаһы старт ала
Башҡортостанда йәштәр өсөн «Һин — эшҡыуар» федераль программаһы старт ала. Республикала үҙ эштәрен булдырырға йәки үҫтерергә теләгән йәштәр программала ҡатнашыу өсөн заявкалар бирә башлаған да инде.
Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, проект Рәсәйҙең 40-тан ашыу төбәгендә тормошҡа ашырыла. Бөгөнгө көндә унда меңгә яҡын йәш кеше ҡатнаша һәм биш меңдән ашыу кеше үҙенең бизнесын асҡан.
Программала йәшәү урыны буйынса Башҡортостанда теркәлгән, үҙ эшен асырға теләгән, шулай уҡ әлеге ваҡытта эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән һәм бизнесын үҫтерергә теләгән 14-30 йәштәрҙәге кешеләр ҡатнаша ала.
«Һин — эшҡыуар» тураһында тулыраҡ мәғлүмәт алыу һәм унда ҡатнашыуға заявка биреү өсөн Начни.Сейчас.рф сайтына инергә була.


text:
Республикалағы күп балалы ғаиләләрҙең 60 проценттан ашыуы торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж.
Әле Өфөлә төҙөлгән 4 фатирҙың 3 ҙур майҙанлы, ҡиммәтле фатирҙар. Шул уҡ ваҡытта башҡалала 17 меңдән ашыу ғаилә йылдар дауамында торлаҡ шарттарын яҡшыртыу өсөн сиратта тора. Әле күптәрҙең ҡулаҡсаға түгел, ипотекаға ла фатир һатып алыу мөмкинлеге юҡ. Был тәү сиратта банктар ҡуйған шарттарҙың үтә ҡатмарлылығына бәйле. Хөкүмәт премьер-министры билдәләүенсә, демография, һаулыҡ һаҡлау, йәштәрҙе тәрбиәләү, йәшәү кимәлендәге проблемаларҙы ентекле өйрәнгәндән һуң улар нигеҙендә торлаҡ мәсъәләһе ятыуы асыҡлана.


text:
Рөстәм Хәмитов БРИКС илдәрендәге хеҙмәт һәм мәшғүллек министрҙарының осрашыуында сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов БРИКС илдәрендәге хеҙмәт һәм мәшғүллек министрҙарының осрашыуында сығыш яһаны
Рөстәм Хәмитов БРИКС илдәрендәге хеҙмәт һәм мәшғүллек министрҙарының осрашыуында сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
25 ғинуарҙа Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов БРИКС илдәрендәге хеҙмәт һәм мәшғүллек министрҙарының тәүге осрашыуын асыу тантанаһында сығыш яһаны. Сара сифатлы эш урындары булдырыу һәм мәшғүллекте тәьмин итеү сәйәсәтенә арналды.
Осрашыуҙың темаһы хаҡында һөйләгәндә Рөстәм Хәмитов хеҙмәт баҙарын камиллаштырыу маҡсатында республикала эш биреүселәр, профсоюздар һәм дәүләттең үҙ-ара эш итеү тәжрибәһе тупланыуын билдәләне.
– Беҙҙә социаль партнерлыҡтың һөҙөмтәле системаһы яйға һалынған. Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһының концепцияһына ярашлы, Башҡортостан «Лайыҡлы хеҙмәт» программаһын ҡабул иткән һәм өсөнсө йыл уны уңышлы тормошҡа ашыра, – тине республика Башлығы. – Дөйөм пландарыбыҙ һәм өҫтөнлөктәребеҙ республика килешеүендә билдәләнгән, территориаль, тармаҡ килешеүҙәрендә һәм ойошмаларҙың ете меңгә яҡын коллектив килешеүҙәрендә сағылыш тапҡан. Социаль яуаплы эш биреүселәр реестры булдырылған һәм тулыландырыла. Һөнәри белем биреү учреждениеларында ғәмәли квалификация үҙәктәре үҫешә.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, Башҡортостанда рәсми булмаған мәшғүллекте кәметеү буйынса аныҡ саралар күрелә. Былтыр 83 мең кеше эш биреүселәр менән хеҙмәт мөнәсәбәттәрен рәсмиләштергән. Ошо эш күләме буйынса республика Рәсәйҙә өсөнсө урынды биләй.
– Беҙ кадрҙарға ихтыяжды күҙаллау менән әүҙем шөғөлләнәбеҙ. Эш биреүселәрҙең тармаҡ берекмәләре ҡатнашлығында квалификацияны баһалауҙың төбәк системаһын булдырыу буйынса эш йәйелдерелгән. 32 номинация буйынса һөнәри оҫталыҡ бәйгеләре уҙғарыла. Республика «Һөнәре буйынса иң яҡшыһы» бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнаша, WorldSkills хәрәкәтенә ҡушылды, – тип һөйләне төбәк етәксеһе. – Мөһим йүнәлеш – йәштәргә һөнәри йүнәлеш биреү, эшсе һөнәрҙәрен популярлаштырыу. Оҫталыҡ конкурстары, йәйге һөнәри лагерҙар, предприятиеларға экскурсиялар, заманса производстволар һәм алдынғы технологиялар менән танышыу ойошторола.
Осрашыу барышында Рөстәм Хәмитов Өфөлә Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһының 100 йыллығына арналған форум уҙғарырға тәҡдим итте.
«2019 йылда Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы булдырылыуға 100 йыл тула. Өфөлә ошо абруйлы ойошманың юбилейына арналған күләмле форум үткәрергә тәҡдим итәбеҙ. Унда яңы шарттарҙа заманса хеҙмәт баҙарын үҫтереү юлдарын тикшерергә мөмкин, – тине төбәк етәксеһе. – Беҙҙә меңдәрсә ҡунаҡты ҡабул итеү өсөн мөмкинлектәр, осрашыуҙар уҙғарыу өсөн заманса майҙансыҡтар бар».
Рөстәм Хәмитов осрашыуҙа ҡатнашыусыларға емешле эшләүҙәрен теләне һәм барыһын да асыҡтан-асыҡ һөйләшеүгә, хеҙмәттәшлеккә саҡырҙы.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Беҙ беренсе булып Рәсәйҙә күп фатирлы йорттар менән идара итеүҙә тәртип урынлаштыра башлайбыҙ»
— Мин күп фатирлы йорттар менән идара итеү өлкәһендәге хәлдәрҙе өйрәнеү һәм тәртип урынлаштырыу өсөн комиссия булдырасаҡмын,— тип белдерҙе Конгресс-холдағы торлаҡ-коммуналь хужалыҡ мәсьәләләренә арналған кәңәшмә йомғаҡтары буйынса Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов.
Бөгөн Башҡортостанда һәм дөйөм алғанда бөтә Рәсәйҙә күп фатирлы йорттар менән идара итеүҙә күҙәтелгән хәл-ваҡиғалар бихисап һорауҙар тыуҙыра. Быға иғтибар итеп, Дәүләт Думаһы Торлаҡ кодексына төҙәтмәләр индерҙе. Улар яңыраҡ үҙ көсөнә инде. Ошо төҙәтмәләргә ярашлы, торлаҡ фонды менән идара итеүгә тикшереү ойоштороу өсөн төбәктәрҙең өҫтәмә вәкәләттәре барлыҡҡа килә. Ошо бихисап мәсьәләләрҙе бөгөн тармаҡ хеҙмәткәрҙәре, муниципаль берәмек башлыҡтары республика Президенты һәм закондар сығарыу власы вәкилдәре менән тикшерҙе.
— Беҙ Башҡортостан территорияһында теркәлгән бөтә милекселәр ширҡәттәренең законлы ойошторолғанмы-юҡмы икәнлеген билдәләйәсәкбеҙ,— тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Уларҙың нисек эшләгәнен, улар йыйған финанстар, ресурстар менән нимә эшләнеүен ҡараясаҡбыҙ. Бер һүҙ менән әйткәндә, тулы аудит үткәреләсәк.
Башҡортостан Президенты аңлатыуынса, төҙөләсәк республика комиссияһы составына мотлаҡ хоҡуҡ һаҡлау органдары, министрлыҡ һәм ведомстволар вәкилдәре инәсәк. Тикшереүҙе Дәүләт торлаҡ инспекцияһы үткәрәсәк.
— Беҙ күп фатирлы йорттар менән идара итеүҙә тәртип урынлаштырыуҙы Рәсәйҙә беренсе булып башлайбыҙ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Был ғәйәт ҙур эш. Бөгөн халыҡтан аҡса йыйып, һуңынан уларҙы үҙләштереүсе бихисап мутлашыусыларҙы, алдаҡсыларҙы соҡоп сығарырға тура киләсәк.
Республика башлығы ҡаршылыҡтың ярайһы ҙур буласағын да аңлай.
— Мин асыҡтан-асыҡ әйтәм, беҙ был эште башлайбыҙ. Һәм республика халҡы мәнфәғәтендә уны тиҙ һәм сифатлы итеп үткәрәсәкбеҙ.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил Борис Титов менән осрашты
Фото:
23 июлдә Республика йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй Президенты янындағы Эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил Борис Титов менән эш осрашыуы үткәрҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Унда бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтереү, эшлекле мөхитте яҡшыртыу һәм хеҙмәттәшлек булдырыу мәсьәләләре тикшерелде.
Рөстәм Хәмитов, ҡунаҡты сәләмләп, уға эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил вазифаһында тәүге визиты менән беҙҙең республикаға килгәне өсөн рәхмәтен белдерҙе.
— Һеҙҙең килеүегеҙ беҙҙең өсөн мөһим, — тине Президент. — Әлбиттә, беҙгә «сәғәттең дөрөҫлөгөн тикшерергә» кәрәк. Яңыраҡ республикабыҙҙа шундай уҡ эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил вазифаһын булдырҙыҡ, ул эшләй башланы ла инде. Был эшмәкәрлекте үҫтермәксебеҙ. Беҙҙең өсөн һеҙ тәҡдим иткән «Бизнес коррупцияға ҡаршы» тезисы бик мөһим. Эшҡыуарлыҡты яҡлау беҙҙең өсөн өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙең береһе булып тора. Яҡлау ғына түгел, уны үҫтереү, сәнәғәт производствоһы күләмдәрен арттырыу. Барыһы ла бик ауыр бирелә. Алға табан һәр бер аҙым күп сығымдар һәм көс талап итә. Һеҙҙең ярҙамһыҙ булмаясаҡ. Әммә беҙ ҙә үҙебеҙҙең мөмкинлектәрҙе тулыһынса ҡулланып етмәйбеҙ. Рәсәй субъекттары кимәлендә, атап әйткәндә, Башҡортостан Республикаһында нимәләр эшләп була – ошо хаҡта беҙгә һөйләшеп алырға кәрәк. Беҙ һәр ваҡыт әйтәбеҙ: эре предприятиеларыбыҙ тирәләй күп кенә «бәләкәстәр» булдырылырға тейеш.
Технопарктар, индустриаль парктар булдырыу өсөн эре предприятиеларҙы үҫтерәбеҙ. Инновацион үҫеш юлы буйынса ла алға барабыҙ. Китеп барған поездың баҫҡысына менеп өлгөрҙөк – Рәсәй Федерацияһының Инновацион төбәктәр ассоциацияһына индек. Был да бик күп эшҡыуарҙар менән эш итеүҙе күҙ уңында тота. Бик ҡыҙыҡлы тармаҡтарҙы үҫтерә башлайбыҙ. Улар — радиоэлектроника, шул иҫәптән микроэлектроника, IT-тармаҡ.
Республикала монопрофилле иҡтисадтан ситләшергә кәрәк. Әммә шул уҡ ваҡытта шуны ла аңлайбыҙ: нефть химияһы һәм нефть эшкәртеү бар икән – ҙур ғилми учреждениелар ҙа буласаҡ. Был өлкәлә лә заманса булырға тейешбеҙ.
Борис Титов, үҙ сиратында, эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкилдең Рәсәй өсөн бөтөнләй яңы институт булыуын билдәләне.
— Уны булдырыу үрнәк булырлыҡ ваҡиға булып тора, — тине омбудсмен. – Ил өсөн тейешле кимәлдәге эшлекле мөхит бик кәрәк. Диверсификация – иҡтисадыбыҙҙың мөһим бурыстарының береһе. Күп тармаҡлы иҡтисадта барлыҡҡа киләсәк күп һанлы бюджетты тулыландырыу сығанаҡтарына таянырға тейешбеҙ.
Беҙҙең институтты булдырыу – ул, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, проблемалар булыуын таныу. Был мәсьәләләрҙе хәл итһәк, бизнес һөҙөмтәле үҫешәсәк. Проблемалар төрлө. Һәм беренсе урында милекте, бизнесты яҡлау, бизнес хәүефһеҙлеге тора. Коррупция, бизнесты ҡыҫырыҡлау ҙа бар. Шуға күрә проблемалары булған айырым эшҡыуарҙарҙы яҡлау буйынса сараларға ҙур иғтибар бүләбеҙ.
Ошоға бәйле «Бизнес коррупцияға ҡаршы» ижтимағи процедуралар үҙәген булдырҙыҡ, ул айырым проблемалар, эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын боҙоу осраҡтары буйынса эшмәкәрлек алып бара. Әлегә 140-тан ашыу мөрәжәт булды.
Беҙҙең институт эшлекле мөхитте координациялау һәм яҡшыртыу өсөн төп урындарҙың береһен биләргә тейеш. Был йәһәттән хеҙмәттәшлек итеүгә бик ышанабыҙ. Федераль кимәлдә эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил институтын булдырыу алдынан ул Башҡортостанда булдырылды. Был һеҙҙең, республика етәксеһе булараҡ, был мәсьәләгә ҙур иғтибар бүлеүегеҙ, уны хәл итеү кәрәклеген аңлауығыҙ хаҡында һөйләй. Был йәһәттән беҙ – фекерҙәштәр, — тине Борис Титов.


text:
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.
К ОПЛАТЕ ЗА ОДНОГО УЧЕНИКА: ВСЕГО 28 РУБ.
Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 6-сы класы өсөн башҡорт теленән эш программаһы түбәндәге хоҡуҡи - норматив документтар нигеҙендә төҙөлдө
«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, №165-Ф3, 11.12.2002
Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы (статья 47, 5-се п.)
«Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, №289-з, 14.07.2010
Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы, 1.07.2013.
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1 – 11-се кластары өсөн программалары (төҙ.: З.М. Ғәбитова, М.Г. Усманова. // Ижевск: “Книгоград”, 2008. – 120 б.)
Бишбүләк ауылы 1-се һанлы урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 2016 – 2017 уҡыу йылына уҡыу планы.
Туған тел һәм әҙәбиәт, башҡорт (дәүләт) телен уҡытыуҙы ойоштороу тураһында (БР ММ хаты № 13-05 / 498, 11.09.2014)
Был эш программаһы дөйөм белем биреү буйынса дәүләт федераль стандарттары талаптарына ярашлы төҙөлдө. Программа кимәле: базис.
Уҡыу -уҡытыу методик комплексы
Дәреслек: Ғәбитова З. М., Усманова М. Ғ. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 6-сы класс уҡыусылары өсөн уҡыу ҡулланмаһы. – Өфө: Китап, 2015. 152 бит.
Рус телле мәктәптәрҙә башҡорт теленә уҡытыу маҡсаттары
Уҡыусыларҙа башҡорт телендә һөйләгәнде, уҡығанды, радиотапшырыуҙар тыңлағанды аңлау күнекмәләре булдырыу (аудирование).
Аралашыуҙа кәрәк була торған типик һөйләмдәрҙе күсереп, үҙ фекерҙәрен билдәле кимәлдә үҙ аллы яҙыу күнекмәләрен булдырыу.
Башҡорт телен өйҙә, йәмәғәт тормошонда, хеҙмәт процесында практик файҙаланырға өйрәтеү.
Башҡорт телен практик өйрәнеүгә бәйләп, балаларҙы башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте, сәнғәте, әҙәбиәте, милли йолалары, башҡорт халҡының күренекле шәхестәре, уларҙың эшмәкәрлеге, ижады һәм башҡалар менән таныштырыу, балаларҙы башҡорт донъяһына алып инеү, башҡорт халҡына, үҙҙәре йәшәгән төйәккә ихтирам һәм һөйөү тәрбиәләү. Текстағы яңы һүҙҙәр, фразаларҙы аңлатыу, һүҙлек эше үткәреү мотлаҡ.
Әҫәрҙе өлөшләп, һайлап, ролдәргә бүлеп, сылбыр буйынса уҡыу, тексты магнитофон яҙмаһынан тыңлау, йөкмәтке буйынса һорауҙарға яуап биреү кеүек эштәр башҡарғанда, һүҙлек эше иғтибар үҙәгендә тора.
4– 5-се кластарҙа алған белемдәр тулыландырыла. Темалар буйынса яҙыусылар, шағирҙар ижады менән таныштырыу, яңы текстар уҡыу, диалог һәм монолог ярҙамында бәйләнешле һөйләм төҙөү дауам итә.
Белем, уҡытыусы, мәктәп һәм көҙгө байлыҡ тураһында һөйләшеү күберәк урын ала.
Бәйләнешле текст төҙөү, бер телдән икенсе телгә тәржемә итеү күнегеүҙәре башҡарыла.
Уҡытыу һөҙөмтәләренә талаптар
Шәхсән һөҙөмтәләр (мәктәп уҡыусыларының башҡорт теленән төп программаны үҙләштереүе);
1. Башҡортостан Республикаһында башҡорт теленең дәүләт теле булыуын аңлау: башҡорт телен өйрәнеүҙең эшмәкәрлек һәм профессиональ эшмәкәрлектә кәрәкле булыуын аңлау.
2. Башҡорт телен ғәмәлдә ҡулланыуға әҙерлек: үҙ - ара аралашыуҙа толерантлыҡ.
3. Башҡорт теленең башҡорт мәҙәниәте менән танышыу сараһы булыуын аңлау.
Метапредмет һөҙөмтәләр (рус телле мәктәптәрҙә башҡорт телен өйрәнеү):
1. Телдән һәм яҙма хәбәр ителгән мәғоүмәтте адекват ҡабул итеү.
2. Төрлө стилдәге һәм жанрҙағы тексты төрлө уҡыу төрҙәрендә ҡабул итеү.
3. Тыңланған һәм уҡылған тексты бирелгән эш төрҙәре (план, йөкмәткеһен һөйләү, конспект) менән яңынан һөйләй белеү.
4. Аралашыу сфераһы һәм шартына ҡарап, телмәреңде һәм яҙма телмәреңде төҙөй белеү, әңгәмә, фекер алышыу, дискуссияла ҡатнаша алыу.
5. Үҙ аллы белем ала белеү, төрлө мәғлүмәт сығанаҡтары, интернет ресурстары, ваҡытлы матбуғат баҫмалары менән эшләй белеү; белешмә әҙәбиәт менән ҡуллана алыу.
6. Тәғәйен темаға материалды һайлап ала һәм системаға килтереү ысулдарын үҙләштереү; үҙ ҡарашыңды анализлай, сағыштыра, күрһәтә, һығымта яһай, йомғаҡлай, нигеҙләй белеү.
7. Башҡорт телен башҡа сығанаҡтарҙан мәғлүмәт алыу сараһы булараҡ ҡуллана алыу һәләтен үҫтереү.
8. Үҙ телмәреңде баһалау күнекмәләрен үҙләштереү.
9. Предмет - ара кимәлдә (туған тел, сит тел, әҙәбиәт) тел күренештәрен анализлай белеү.
Предмет һөҙөмтәләре (сығарылыш класс уҡыусыларының төп мәктәп программаһын үҙләштереүе):
1. Төп аңлатмаларҙы үҙләштереү: тел һәм телмәр, телдән һәм яҙма телмәр, диалог һәм монолог, телмәр ситуацияһы, телмәрҙең функциональ стилдәре һәм типтары, текст; телдең системаһы: фонетика, орфоэпия, лексика һәм фразеология, һүҙ составы һәм һүҙьяһалыш, морфология, синтаксис, орфография һәм пуктуация.
2. Башҡорт теленең телмәр берәмектәрен белеү, уларҙың билдәләре, һүҙ, һүҙбәйләнеш, һөйләм, уларҙың үҙенсәлектәре.
3. Телмәр практикаһында ситуация һәм аралашыу стилендә тел берәмеген урынлы ҡулланыу.
4. Фонетик һәм лексик системаның төп үҙенсәлектәрен һәм рус теле менән сағыштырмаса башҡорт теленең грамматик төҙөлөшөн белеү.
5. Башҡорт әҙәби тел нормаларын һәм телмәр этикетен белеү, уларҙы әйтергә теләгән фекереңде төҙөгәндә, йәғни телдән һәм яҙма телмәр практикаһында ҡулланыу.
6. Төрлө төрҙәге лингвистик, ике телле һүҙлектәр менән ҡуллана белеү.
7. Төрлө функциональ стиль һәм жанрҙағы текст йөкмәткеһен уҡыу һәм аңлау: әҙәби (шиғыр, йыр, хикәйә, повесть һәм романдарҙан өҙөктәр), ғилми һәм популяр (ғилми һәм популяр журналдарҙан мәҡәлләр), публицистик (хроника, информацион хәбәрҙәр, комментарий), эшлекле (анкета, белдереү, ышаныс ҡағыҙы һ. б.).
8. Ғәҙәти темпта тәҡдим ителгән мәғлүмәтте (уҡытыусы телмәре, радио һәм телевидение дикторы телмәре һ. б.) аңлау.
9. Аралашыу сфераһын һәм ситуацияны иҫәпкә алып, төрлө жанрҙа һәм стилдә текст төҙөү; көнкүреш, уҡыу, социаль мәҙәни темаға телмәр этикет нормаларын һаҡлап, үҙ инициативаһы менән диалог ҡороу.
10. Текст менән мәғлүмәт сығанағы булараҡ эш итә белеү, тексҡа төрлө аспектта анализ, тексты планға, тезисҡа, конспектҡа әйләндереүҙең төрлө информацион төрҙәрен үҙләштереү.
11. Текст фрагменттарын рус теленән башҡорт теленә тәржемә итеү.
6-сы класс өсөн телмәр предмет һөҙөмтәләре
1. Уҡытыусы уҡыған йәки һөйләгән, үҙе уҡыған тексты аңлай алыу:
- диалогты аңлай һәм уны дауам итә белеү;
- текст буйынса һорауҙар биреү;
- текстың темаһын, төп фекерен әйтә белеү:
- коллектив төҙөлгән план буйынса текстың йөкмәткеһен һөйләү.
2. Уҡыған әҫәр, картина, экскурсия, ҡараған фильм, билдәле ситуация буйынса әңгәмәлә ҡатнаша алыу:
- текстың йөкмәткеһен, һөйләү һәм уны дауам итеү;
- хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәрҙе, поэтик әҫәрҙәрҙе дөрөҫ интонация менән уҡыу һәм һөйләү;
- текстағы образлы һүҙҙәрҙе, һүрәтләү сараларының мәғәнәләрен аңлатып биреү һәм ҡуллана алыу;
- билдәле ситуация буйынса бәләкәй хикәйәләр төҙөй алыу;
- 10-12 шиғырҙы тасуири итеп яттан һөйләй алыу.
3. Тексты талғын, шыма, аңлы, дөрөҫ тотош һүҙләп уҡыу, логик баҫымдарҙы, паузаларғы дөрөҫ әйтеү:
- тексты тасуири уҡыу;
- ваҡиғаларға, геройҙарҙың эштәренә баһа биреү;
- текстан аңлашылмаған һүҙҙәрҙе һүрәтләү, тасуирлау сараларын таба алыу, һүҙлектәр менән эш итә белеү;
- текстың өлөштәренә исем бирә белеү, план төҙөү;
- хикәйә, әкиәт, мәҡәл, йомаҡ жанрҙарын практик айыра белеү.
4. Ҙур булмаған һөйләмдәрҙе күсереп һәм яттан яҙыу:
- текст, күҙәтеүҙәр, экскурсия буйынса һорауҙарға яуап яҙыу;
- 10-12 һөйләмдән торған текстың йөкмәткеһен яҙыу;
- бер телдән икенсеһенә тәржемә итеү;
- өйрәтеү характерындағы изложение, иншалар яҙыу;
- программала ҡаралған күләмдәге диктанттар яҙыу;
5. Гәзит-журнал материалдарын, дәреслектә билдәләнгән әҫәрҙәрҙе кластан тыш уҡыу һәм һөйләү.
6. Исем, сифат, алмаштарҙы текстан таба алыу, телмәрҙә ҡулланыу, уларҙың грамматик категорияларын үҙләштереү.
7. Әҙәбиәт теорияһы буйынса программала ҡаралған белемде үҙләштереү;
8. Хат, биография, автобиография яҙыу.
Уҡыу предметының төп йөкмәткеһе
Программа йөкмәткеһе 3 йүнәлештән тора:
1. Телмәр эшмәкәрлеген формалаштырыу;
2. Телдең системаһын (фонетика, орфография, орфоэпия, грамматика, пунктуация) өйрәнеү;
3. Бәйләнешле текст менән эшләргә өйрәтеү.
1. Беҙҙең мәктәп –4сәғәт
1 сентябрь – Белем көнө. Уҡыусыларҙың хеҙмәт көндәре башланыуы. Белем, тел тураһында мәҡәлдәр өйрәнеү. Грамматика буйынса 1 – 5-се кластарҙа үткәндәрҙе ҡабатлау.Һүҙ. Һүҙҙең лексик мәғәнәһе.
2. Башҡортостан ере буйлап –9 сәғәт
Башҡортостан Республикаһы, уның тарихы, күренекле шәхестәре, байлыҡтары менән танышыу. Тема буйынса һөйләү телмәрен үҫтереү, ижади эштәр башҡарыу. Ҡылым.
3. Дуҫлыҡ ҡәҙерен бел –3сәғәт
Ысын дуҫлыҡтың ҙур мәғәнәгә эйә булыуы, уны һаҡлай белеү. Дуҫлыҡ хаҡында әҫәрҙәр уҡыу, мәҡәлдәр табыу. Ҡылымдың шарт һөйкәлеше.
4. Ҡыш дауам итә –8 сәғәт
Ҡыш миҙгеленең үҙенсәлектәре. Текстар уҡыу, шиғырҙар, һынамыштар ятлау, һөйләү һәм яҙыу телмәрен үҫтереү, һүҙ байлығын арттырыу. Рәүеш. Рәүеш тураһында төшөнсә.
5. Яҙ килә, яҙ! –5сәғәт
Яҙ миҙгеленең үҙенсәлектәре. Яҙғы тәбиғәтте күҙәтеү. Осоп килеүсе ҡоштар тураһында һөйләшеү. 1 май, 9 май байрамдары. Һан төркөмсәләре.
6. Йәмле йәй килә – 6 сәғәт
Йәй айҙары, уларҙың үҙенсәлектәре тураһында һөйләшеү, шиғырҙар, текстар уҡыу. Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Башҡорт теленең базислы уҡыу планындағы урыны
Башҡортостан Республикаһының уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1– 11-се кластар өсөн уҡыу планы 6-сы класта башҡорт телен аҙнаһына 1 сәғәт күләмендә уҡытыу күҙ уңында тота: Барлығы – 35 сәғәт.
2 - се сирек
3 - сө сирек
4 - се сирек
9
8
10
8
Яҙма эштәр һәм контроль - баһалау эштәре
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт теленән яҙма эштәрҙең түбәндәге төрҙәрен күрһәтергә була:
һүҙҙәрҙе, типик фраза һәм һөйләмдәрҙе күсереп яҙыу;
һүҙлек диктанты;
ғәҙәти диктанттар;
һорауҙарға яуап яҙыу;
изложение;
инша;
тестарға яуап яҙыу.
6-сы класта был эш төрҙәре элементар характерҙа, өйрәтеү маҡсатында һәм ныҡлы әҙерлектән һуң башҡарыла. Изложение, инша башҡарыу уҡыусыларҙың уҡыу кимәленә, белеменә ҡарап уҡытыусы ҡарамағына ҡалдырыла.
Яҙма эштәрҙең төрҙәре,күләме
Һаны
Күләме
Диктант
2
60 – 65
Изложение
1
80 – 120
Инша
1
0,5 – 1 бит
Календар - тематик план
Тема
Сәғәт
тәр
һаны
План
лаш
тырыл
ған
Үткә
рел
гән
Иҫкәрмә
I сирек- 9 сәғәт
Беҙҙең мәктәп – 4
1
Т. Ғәниева. Беренсе сентябрь. Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
1
2.09.
3.09
2
Намыҫлы бул. “Көс һәм рух тамырҙары” китабынан. Һүҙ. Текст.
1
9.09.
10.09
3
Ф. Фәтҡуллина. Ҡояш. Исем.
1
16.09.
17.09
4
К. Кинйәбулатова. Көҙҙәр еткәс. Баҫым.
1
23.09.
24.09
Башҡортостан ере буйлап – 9
5
Ф. Мөхәмәтйәнов. Кешем – ил күрке. Антоним.
1
30.09.
1.10
6
Р. Бикбаев. Салауат батыр һәйкәле. Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше.
1
7.10.
8.10
7
А. Әхәтова. Ҡайындар ниңә аҡ? Синоним.
1
14.10.
15.10
8
Т. Ү. Инша № 1
1
21.10
22.10
9
М. Кәримдән. Ватаным. Омоним. Хаталар өҫтөндә эш.
1
28.10
29.10
II сирек – 8 сәғәт
10
Ф. Туғыҙбаеванан. Кем уңған?Ҡылым.
1
11.11
12.11
11
Академик С. И. Вавиловтан. Тыуған яғығыҙҙы өйрәнегеҙ, яратығыҙ! Ҡылымдың барлыҡ һәм юҡлыҡ формаһы.
1
18.11.
19.11
12
В. Сухомлинский. Потому что я – человек. Ҡылымдарҙың заты.
1
25.11
26.11
13
Ғ. Хөсәйеновтан. Оло яҙыусы һәм ғалим. Ҡылымдарҙың заманы.
1
2.12.
3.12
Дуҫлыҡ ҡәҙерен бел -3
14
Дуҫлыҡ өсөн шул етәме? Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе.
1
9.12.
10.12
15
Дуҫлыҡ ауыр саҡта һынала. Ҡылым.
1
16.12.
17.12
16
Контроль диктант № 1
1
23.12.
24.12
Ҡыш дауам итә - 8
17
Д. Фәтихованан. Кем дуҫ?Ҡылым һөйкәлештәре. Хаталар өҫтөндә эш.
1
30.12
III сирек - 10 сәғәт
18
Ҡоштар донъяһы. (“Башҡортостан” газетынан). Һүҙлек менән эш.
1
20.01.
21.01
19
Т. Сәғитов. Икмәк. Рәүеш.
1
27.01
28.01
20
Б. Байым. Светофор. Исемдең күплек ялғауы.
1
3.02
4.02
21
Н. Нәжми. Ҡыш. Ҡылымдың заман формаһы.
1
10.02
11.02
22
З. Рәхмәтуллинанан. Телефондан һөйләшә беләһеңме? Рәүеш.
1
17.02
18.02
23
И. Кинйәбулатов. Хәйерле иртә, донъя! Сифат.
1
24.02
25.02
24
К. Кинйәбулатова. Аҡ нур булып балҡыны. Рәүеш.
1
3.03
4.03
Яҙ килә, яҙ! – 5
25
Изложение № 1
1
10.03
11.03
26
Р. Янбулатова. Ҡоштар ҡайта. Һан. Хаталар өҫтөндә эш.
1
17.03
18.03
27
Р. Солтангәрәеванан. Ҡарға бутҡаһы. Һан төркөмсәләре.
1
24.03
IV сирек – 8
28
Ә. Саяпова. Еңеү көнө. Һан.
1
7.04
8.04
29
Ғ. Хөсәйеновтан. Ете. Һан.
1
14.04
15.04
Йәмле йәй килә – 6
30
Ғ. Фәйзи. Йәйҙе яратам. Ҡылым (ҡабатлау).
1
21.04
22.04
31
Ш. Янбаев. Һабантуй. Исем.
1
28.04
29.04
32
Г. Яҡупова. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өн - хәрефтәре.
1
5.05
6.05
33
Контроль диктант№ 2
1
12.05
13.05
34
Йәмле йәй килә .Хаталар өҫтөндә эш.
1
19.05
20.05
35
Үтелгәндәрҙе йомғаҡлау.
1
26.05
27.05
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте кабинетындағы уҡыу - уҡытыу методик комплекты һәм техник саралар
Уҡытыусының уҡыу - уҡытыу методик комплекты:
1. Башҡорт теленән программа. (Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең I - XI кластары өсөн). Төҙөүселәре: Усманова М. Ғ., Ғәбитова З. М. – Ижевск: “Книгоград”, 2008.
2. Ғәбитова З. М., Усманова М. Ғ. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 6-сы класс уҡыусылары өсөн уҡыу ҡулланмаһы. – Өфө: Китап, 2015. 152 бит.
3. Усманова М. Ғ., Ғәбитова З. М. Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы: Рус мәктәптәренең 5 – 11-се класс уҡытыусылары өсөн ҡулланма. – Өфө: Китап, 2009. – 168 бит.
4. Ғәбитова З. М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. Башҡорт телен дәүләт теле итеп өйрәнеүселәр өсөн. – Өфө: Китап, 2009. – 128 бит.
5. Усманова М. Ғ. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа һәм схемаларҙа.
6. Аслаев Т. Х., Атнағолова С. В. Телмәр үҫтереү буйынса сюжетлы картиналар. – Өфө: Китап, 1996.
7. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа. Фонетика. Морфология. – Башҡортостандың бәләкәй даһийы. Өфө: “Эдвис” уҡытыу - методика үҙәге, 2008.
8. Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге. Ураҡсин З. Г. – Өфө, 2004.
9. Русса - башҡортса һүҙлек. Ураҡсин З. Г., Саяхова К. Г. – Өфө, 1997.
10. Омонимдар һүҙлеге. Әхтәмов М. Х. – Өфө, Китап, 2006.
11. Башҡорт теленең фразеологик һүҙлеге. Ураҡсин З. Г. – Өфө, Китап, 2006.
12. Электрон дәреслек. Башҡорт теле. 6-сы класс. – Өфө: Мәғариф министрлығы, 2010.
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте кабинетындағы техник саралар
Уҡытыусының персональ компьютеры.
Мультимедиапроектор.
Телевизор.
Видеомагнитофон.
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Башҡортостан парламенты наградланды
Башҡортостан парламенты Федерация Советы тарафынан үткәрелгән Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында закондар сығарыу торошо тураһында иң яҡшы докладҡа III Бөтә Рәсәй конкурсы лауреаты булды. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай адресына Федерация Советы Рәйесе Сергей Миронов ҡул ҡуйған "Диплом-таныу" килде. Унда республиканың депутат корпусына закондарҙы һәм хоҡуҡ ҡулланыу практикаһын камиллаштырыуға мөһим авторлыҡ өлөшө индергән өсөн рәхмәт белдерелә.


text:
Рөстәм Хәмитов Урал аръяғы форумында ҡатнашыу өсөн Сибайға килдеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Урал аръяғы форумында ҡатнашыу өсөн Сибайға килде
Рөстәм Хәмитов Урал аръяғы форумында ҡатнашыу өсөн Сибайға килдеФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Сибайға «Урал аръяғы-2012» инвестиция форумына килде. Уның пленар өлөшө ҡаланың балалар ижады үҙәгендә үтә. Форумда 300-ләп кеше ҡатнаша. Улар федераль һәм төбәк власы органдарының, үҫеш институттарының, алдынғы бизнес-структураларҙың, киң мәғлүмәт сараларының һәм йәмәғәт ойошмаларының вәкилдәре, күренекле Рәсәй ғалимдары һәм эксперттары.


text:
Өфөлә Башҡортостандың экология өлкәһендәге эшҡыуарҙарының II съезы асылды
Өфөлә Башҡортостандың экология өлкәһендәге эшҡыуарҙарының II съезы үтә. Унда республика Президенты Рөстәм Хәмитов та ҡатнаша.
Форумда экология мәсьәләләрен хәл итеүҙә эшҡыуарҙарҙың роле, тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология өлкәһендә ҡануниәт торошо һәм уны үҫтереү мәсьәләләре, «йәшел» иҡтисадҡа инвестициялар йәлеп итеү буйынса иҡтисади курс һәм башҡа темалар тикшереләсәк.
Көндөң икенсе яртыһында делегаттар секциялар буйынса эшләйәсәк. Артабан съезға йомғаҡ яһау һәм резолюция ҡабул итеү планлаштырыла.


text:
Ҡоролоҡ эҙемтәләрен бөтөрөүгә бүленгән средстволарҙың ҡайҙа тотонолоуы тикшереләсәк
Башҡортостан парламентының Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитеты депутаттары бөгөн, 5 октябрҙә, үҙ ултырыштарында ҡоролоҡ эҙемтәләрен бөтөрөүгә бүленгән бюджет средстволарының ҡайҙа тотонолоуын тикшерәсәк. Ултырыштың көн тәртибендә, 2011 йылға бюджет документтары пакетынан тыш, «Федераль бюджеттан һәм Башҡортостан Республикаһы бюджетынан 2010 йылда ҡоролоҡ эҙемтәләрен бөтөрөү менән бәйле сараларҙы финанс тәьмин итеүгә бүленгән средстволарҙы тотоноу тураһында мәғлүмәт» мәсьәләһе тора.
Бындай мәғлүмәтте депутаттарға Башкортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – БР финанс министры Айрат Ғәскәров, БР ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншин һәм БР Контроль-иҫәп палатаһы рәйесе Салауат Харасов еткерергә тейеш.
Бынан тыш, Башҡортостан Республикаһының 2011 йылға һәм 2013 йылға тиклемге осорға социаль-иҡтисади үҫешен күҙаллау, «2011 йылға Башҡортостан Республикаһы бюджеты тураһында», «Башҡортостан Республикаһының 2011 йылға Республика мотлаҡ медицина страховкалауы фонды бюджеты тураһында» БР Закондары проекттары (икеһе лә — беренсе уҡыуҙа), «Тоҡомло малсылыҡ тураһында», «Хайуандар донъяһы тураһында», «Башҡортостан Республикаһында урман мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында» БР Закондарына үҙгәрештәр индереү тураһында (өсөнсө уҡыу), «Башҡортостан Республикаһының аграр өлкәләге айырым закон акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында» закон проекты (икенсе уҡыу) ҡараласаҡ.
Аграр комитет ағзалары Дәүләт Думаһына Дәүләт Йыйылышының закондар сығарыу инициативаһы менән мөрәжәғәт итергә — «Рәсәй Федерацияһының административ хоҡуҡ тәртибен боҙоуҙар тураһында Кодексының 23.221 һәм 23.231 статьяларына үҙгәрештәр индереү тураһында» федераль закон проектын индерергә ниәтләй.


text:
Башҡортостан делегацияһы Бөтә донъя татарҙары конгресының V съезында ҡатнаша
Башҡортостан делегацияһы 6 декабрҙә Ҡазанда асылған Бөтә донъя татарҙары конгресының V съезында ҡатнаша. Делегация составына республиканың муниципаль берәмектәре вәкилдәре инде. Дөйөм алғанда Башҡортостан исеменән 115 кеше сығыш яһай, был форумдың иң ҙур делегацияларының береһе булып тора. Съезда Рәсәй Федерацияһының 61 субъектынан 800 делегат, 34 сит илдән 218 ватандаш, 300-ҙән ашыу ҡунаҡ һәм 120 журналист ҡатнаша.
Быйыл Бөтә донъя татарҙары конгресын булдырыуға 20 йыл тула. I съезд Татарстан Президенты Указы менән 1992 йылда саҡырыла. Съезд һәр биш йыл һайын үткәрелә. Бөгөн Бөтә донъя татарҙары конгресы 376 милли-мәҙәни ойошманы берләштерә. Уларҙан 203 ойошма – Рәсәй Федерацияһында, 123 ойошма – сит илдәрҙә. Конгрестың Башҡарма комитеты менән шулай уҡ 50 йәштәр берләшмәһе хеҙмәттәшлек итә.
V съезда Бөтә донъя татарҙары конгресының 2007-2012 йылдарҙағы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһаласаҡ, алдағы йылдарға татар этносының үҫеш юлдары билдәләнәсәк, халыҡтың телен, традицияларын һаҡлау механизмдары тикшереләсәк. ТР Фәндәр академияһы ғалимдары һәм белгестәре менән әҙерләнгән Татар халҡының этник берҙәйлеген һаҡлау концепцияһы проекты тикшереүгә тәҡдим ителәсәк. Съезд программаһында пленар һәм өс секция ултырыштары ҡаралған. Шулай уҡ форумда «Татар иле» бөтә донъя татар социаль селтәренең презентацияһы үтәсәк.


text:
2012 йылда Башҡортостанда 2,3 миллион квадрат метр торлаҡты сафҡа индереү планлаштырыла
Башҡортостан Республикаһының 2012 йылға торлаҡ төҙөлөшө программаһы 2,3 миллион квадрат метр күләмендә булдырылған һәм программаның тейешле маҡсатлы күрһәткестәренә ирешеүгә йүнәлтелгән, шул иҫәптән торлаҡ менән тәьмин ителеү кимәле бер кешегә 22,5 квадрат метрҙан да кәм булырға тейеш түгел.
Республика торлаҡ төҙөлөшө программаһы сиктәрендә Башҡортостан бюджеты средстволары иҫәбенә 1,2 миллиард һум – инженер селтәрҙәрен төҙөүгә, 27 миллион – төҙөлөш индустрияһын һәм сәнәғәт төҙөлөш материалдарын үҫтереүгә, 3,2 миллиард – ипотека кредитын үҫтереүгә, 1,5 миллиард – аҙ ҡатлы торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереүгә ҡаралған. Был хаҡта Башҡортостан Республикаһының Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Атап әйтелгән программа сиктәрендә Башҡортостан Республикаһының Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты «Торлаҡ-коммуналь төҙөлөш» тармағы буйынса объекттарҙы ике миллиард һумдан ашыу дөйөм суммаға финанслауҙы 2012 йылға Республика адреслы инвестицион программаһын булдырыу буйынса тәҡдимдәргә индерҙе.


text:
Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение
«Основная общеобразовательная школа № 15»
городского округа город Октябрьский
Республики Башкортостан
Рассмотрено
на заседании ШМО
протокол №____ от
«__»_________20__г.
Утверждаю:
Директор
МБОУ ООШ №15
_____/Н.Ф. Мухаметханова/
Приказ №_________
«__»__________20__г.
Рабочая программа
по башкирскому (государственному) языку
в 7 классе
на 2011-2012 учебный год
общее количество часов – 68
количество часов в неделю – 2
Составила: Алтынбаева Залия Рафаэловна
Составлена в соответствии с программой по башкирскому языку для учащихся I – XI классов школ с русским языком обучения. Составители: Усманова М.Г., Габитова З.М. – Ижевск, издательство «КнигоГрад» , 2008.
Учебник: Башкирский язык. Учебник для русскоязычных учащихся 7 класса. Габитова З.М., Усманова М.Г. – Уфа: Книга, 2008
Согласовано:
руководитель ГМО
______/Г.К.Гаскарова/
протокол №____ от
«__»_________20__г.
2011 год
Башҡортостан республикаһы
Октябрьский ҡалаһы ҡала округының
«15-се төп дөйөм белем биреү мәктәбе»
муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы
Ҡаралған
ММБ ултырышында
протокол №_____
«__»_________20__й.
Раҫлайым
15-се мәктәп директоры
_____/Н.Ф.Мөхәмәтханова/
Приказ №_________
«__»__________20__й.
2011-2012 уҡыу йылына
7-се класс өсөн
башҡорт (дәүләт) теленән
эш программаһы
дөйөм сәғәттәр һаны – 68 сәғәт
аҙнаһына – 2 сәғәт иҫәбенән
Алтынбаева Зәлиә Рафаэль ҡыҙы төҙөнө
Башҡорт теленән программа. (Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең I – XI кластары өсөн). Төҙөүселәре: Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Ижевск: «КнигоГрад», 2008.
нигеҙендә төҙөлдө.
Дәреслек: Башҡорт теле: Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-се синыф уҡыусылары өсөн дәреслек. Усманова М.Ғ. – Өфө: Китап, 2008
Килешелгән
ҠМБ етәксеһе
______/Г.К.Ғәскәрова/
протокол №_____
«__»_________20__й
2011 йыл
Аңлатма яҙыу.
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-се класы өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы.
Эш программаһы 68 сәғәткә бүленгән (аҙнаға 2 сәғәт) .
Төҙөүселәре : Алтынбаева Зәлиә Рафаэль ҡыҙы.
Дәреслек: Башҡорт теле: Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-се синыф уҡыусылары өсөн дәреслек. Усманова М.Ғ. – Өфө: Китап, 2008.
Программа кимәле : базис.
Уҡытыусының тел буйынса уҡыу-уҡытыу методик комплекты :
Башҡорт теленән программа. (Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең I – XI кластары өсөн). Төҙөүселәре: Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Ижевск: «КнигоГрад», 2008.
Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы. Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Өфө: Китап, 2009.
Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-8-се кластары өсөн «Башҡорт теле» дәреслегенә методик күрһәтмәләр. Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Өфө: Китап, 2006.
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт (дәүләт) теле буйынса уҡыусыларҙың телмәр үҫтереүенә, яҙма эштәренә, дәфтәр тотоуҙарына һәм яҙма эштәр үткәреүгә берҙәм талаптар. (Протокол №4, 13 ғинуар 2010 йыл)
Уҡыусылар өсөн тел буйынса уҡыу-уҡытыу методик комплекты:
Башҡорт теле: Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-се синыф уҡыусылары өсөн дәреслек. Усманова М.Ғ. – Өфө: Китап, 2008.
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы: Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теленән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-XI кластары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З.М., Усманова М.Г. – Ижевск: «КнигоГрад», 2008.
Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа Башҡортостан Республикаһы Октябрьский ҡалаһы ҡала округының «15-се төп дөйөм белем биреү мәктәбе» муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының уҡыу планына ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.
Был эш программаһында федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:
«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы.
Программаның йөкмәткеһе 3 йүнәлештә төҙөлгән:
Балаларҙы һөйләшергә өйрәтеү үҙәк бурыс.
Тел менән әҙәби материалдары бергә ҡушып өйрәнелә (интеграция).
Лингвистик һәм әҙәби күренештәр, уҡыу материалы нигеҙендә, практик ҡулланыу маҡсатынан сығып өйрәнелә (коммуникатив йүнәлеш).
Маҡсаттар һәм бурыстар:
Уҡыусыларҙа башҡорт телендә һөйләгәнде, уҡығанды, радиотапшырыуҙар тыңлағанды аңлау күнекмәләре булдырыу (аудирование).
Аралашыуҙа кәрәк була торған типик һөйләмдәрҙе күсереп, үҙ фекерҙәрен билдәле кимәлдә үҙ аллы яҙыу күнекмәләрен булдырыу.
Башҡорт телен өйҙә, йәмәғәт тормошонда, хеҙмәт процесында практик файҙаланырға өйрәтеү.
Башҡорт телен практик өйрәнеүгә бәйләп, балаларҙы башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте, сәнғәте, әҙәбиәте, милли йолалары, башҡорт халҡының күренекле шәхестәре, уларҙың эшмәкәрлеге, ижады һәм башҡалар менән таныштырыу, балаларҙы башҡорт донъяһына алып инеү, башҡорт халҡына, үҙҙәре йәшәгән төйәккә ихтирам һәм һөйөү тәрбиәләү. Текстағы яңы һүҙҙәр, фразаларҙы аңлатыу, һүҙлек эше үткәреү мотлаҡ.
Әҫәрҙе өлөшләп, һайлап, ролдәргә бүлеп, сылбыр буйынса уҡыу, тексты магнитофон яҙмаһынан тыңлау, йөкмәтке буйынса һорауҙарға яуап биреү кеүек эштәр башҡарғанда, һүҙлек эше иғтибар үҙәгендә тора.
5-6-сы кластарҙа алған белемдәр тулыландырыла. Темалар буйынса яҙыусылар, шағирҙар ижады менән таныштырыу, яңы текстар уҡыу, диалог һәм монолог ярҙамында бәйләнешле һөйләм төҙөү дауам итә.
Туған тел, белем, уҡытыусы, мәктәп һәм көҙгө байлыҡ тураһында һөйләшеү күберәк урын ала.
Бәйләнешле текст төҙөү, бер телдән икенсе телгә тәржемә итеү күнегеүҙәре башҡарыла.
Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе
I. Яңынан мәктәпкә (6 сәғәт)
5-6-сы кластарҙа алған белемдәрҙе тулыландырыу. Был тема буйынса яҙыусылар, шағирҙар ижады менән таныштырыу, яңы текстар уҡыу. Диалог һәм монолог ярҙамында бәйләнешле һөйләм төҙөү дауам итә. Туған тел, белем, уҡытыусы, мәктәп һәм көҙгө байлыҡ тураһында һөйләшеү күберәк урын ала. Бәйләнешле текст төҙөү, бер телдән икенсе телгә тәржемә итеү күнегеүҙәре башҡарыла. Көҙ, көҙгө эштәр, уңыш йыйыу темаһы төп урындарҙың береһен алып тора.
Мәктәп, уҡыу, китап, икмәк, уңыш, емеш-еләк тураһында мәҡәлдәр, әйтемдәр, йомаҡтар менән танышыу.
Грамматика:
6-сы класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
II. Ауыл тормошо (7 сәғәт)
Ауыл тормошо, ауыл кешеләренең көнкүреше, хеҙмәт, игенсе хеҙмәте тураһында әңгәмәләр үткәреү. Игенсе эшенең нескәлектәрен һөйләү. Ауыл тормошоноң ҡала тормошонан айырмалы яҡтары тураһында аңлатыу. Ауыл еренән сыҡҡан күренекле шәхестәрҙең тормош юлы менән таныштырыу, осрашыуҙар ойоштороу. Был тема буйынса яҙылған әҫәрҙәр уҡыу.
Грамматика:
Ҡылым. һүҙбәйләнеш. һөйләм төҙөлөшө.
III. Башкортостан буйлап сәйәхәт (8 сәғәт)
Башҡортостан тураһында 1-6 кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлап, белгән фактик материалды эҙмә-эҙлекле итеп һөйләргә өйрәнеү. Был тема буйынса уҡыусыларға яңы мәғлүмәт биреү. Тыуған еребеҙҙең сал тарихы барлығын, Башҡортостан тураһында рус яҙыусылары, «Урал» эпосы, һуңғы йылдарҙағы тарихи Башҡортостан ерендә үткәрелгән фәнни экспедициялар мәғлүмәттәре менән таныштырып китеү («Арҡайым», «Сынташты», боронғо ҡалалар, алтын әйберҙәр табыу һ.б. тураһында), бының өсөн һуңғы йылдарҙа сыҡҡан матбуғат баҫмаларына мөрәжәғәт итеү. Был тема буйынса тәҡдим ителгән әҫәрҙәр менән танышыу, уҡыусыларҙың яҙыу һәм һөйләү телмәрен үҫтереү өҫтөндә эш алып барыла.
Грамматика:
Яңғыҙлыҡ исемдәр.
IV. Спорт. Спорт кәрәк-ярактары (8 сәғәт)
Кешегә сәләмәт булыу өсөн спорт менән шөғөлләнергә кәрәк икәнлеген аңлатыу һәм был турала уҡыусылар менән һөйләшеү, әңгәмә ойоштороу. Уҡыусылар үҙҙәре спорт менән ҡыҙыҡһыныуҙары, күренекле спортсмендар тураһында һөйләргә өйрәтеү. Спорт тураһында теле-радио тапшырыуҙары, газета материалдары буйынса һөйләү.
Башкортостанда спорт төрҙәре. Спорт өлкәһендә данлыҡлы кешеләр.
Грамматика:
Башҡорт теленең үҙенсәлекле хәреф, өндәре, һөйләм төрҙәре.
V. Мин һәм беҙҙең ғаилә (9 сәғәт)
Уҡыусы үҙенең ғаиләһе тураһында тулы һәм иркен һөйләй белергә тейеш. Сөнки был тема йылдан-йыл ҡабатлана. Ғаилә ағзаларын дөрөҫ атау, уларға ихтирамлы, иғтибарлы булырға өйрәтеү. Ғаилә, ғаилә ағзалары тураһында яҙылған әҫәрҙәр уҡыу, уларҙы аңлы ҡабул итергә өйрәтеү, һөйләү күнекмәләрен үҫтереү. Уҡылған әҫәрҙәр буйынса план төҙөргә өйрәтеү, план буйынса һөйләү. Телмәр үҫтереүгә айырым иғтибар бирелә. Был бүлектә билдәле рәссамдарҙың әҫәрҙәре күп кенә урын алған. Картинаны ҡарай, аңлай һәм уның йөкмәткеһен һөйләргә өйрәтеү.
Грамматика:
Ҡылым. Ҡылымдарҙың заман, зат, һан менән үҙгәреше.
VI. Әсәйҙәр байрамы. (З сәғәт)
Әсәй, өләсәйҙәрҙең изгелеге, ҡәҙере хаҡында әҫәрҙәр уҡыу, йөкмәткеһе өҫтөндә эш төрҙәре башҡарыу, һүҙлек байлыҡтарын арттырыу. "Катын-ҡыҙҙар байрамы тураһында әңгәмәләр, иртәлектәр үткәреү, данлыҡлы ҡатын-ҡыҙҙар менән осрашыуҙар ойоштороу.
Грамматика:
Теркәүес тураһында төшөнсә. Теҙеү теркәүестәре.
VII. Сәнғәт оҫталары. (7 сәғәт)
Республиканың данлыҡлы һәм арҙаҡлы шәхестәре менән танышыуҙы дауам итеү. Сәнғәт оҫталарының тормош юлы һәм ижады менән таныштырыу. Теле-радио тапшырыуҙар, яҙмалар ҡарау. Уларҙың әҫәрҙәрен таныу, данлыҡлы кешеләребеҙ тураһында һөйләй белеү. Йырҙар өйрәтеү, бергәләп йырлау, һәләтле балалар менән йырҙар өйрәнеү. Мәктәп сәхнәһе өсөн концерт номерҙары әҙерләү.
Грамматика:
Эйәртеү теркәүестәре. Теркәүестәрҙең дөрөҫ яҙылышы. Теркәүес темаһын нығытыу.
VIII. Исемең матур, кемдәр ҡушҡан? Исемдәрҙә - ил тарихы (З сәғәт)
Был тема кеше исемдәренән башҡа тау, ер, һыу атамалары мөнән берлектә алып барыла. Исемдәрҙең мәғәнәһе, уның кеше холоҡ-фиғеленә тәьҫир итеүе. Данлыҡлы кешеләрҙең исемдәренә бәйләп, төрлө тарихи ваҡиғалар һөйләү, әҫәрҙәр уҡыу. Атамалар буйынса легендалар, риүәйәттәр уҡыу ҙа дәрестәрҙе ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс итеп үткәрергә ярҙам итәсәк.
«Исемдәрҙә – ил тарихы», «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан?» темаһына иртәлектәр үткәреү, уҡыусыларҙың һөйләү телмәрен үҫтерергә, кеше алдында сығыш яһау өсөн ярҙам итәсәк.
Грамматика: Бәйләүестәр. Яңғыҙлыҡ исемдәрҙе дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәһен ҡабатлау.
IX. Борон-борон заманда... (5 сәғәт)
Башҡорт халыҡ ижады темаһын киңәйтеү, уҡыусыларҙың белгәндәрен тулыландырыу, һүҙ байлығын, һөйләү телмәрен үҫтереү маҡсат булып тора. Күберәк иғтибарҙы тексты аңлы ҡабул итеү һәм йөкмәткеһен һөйләй белеүгә йүнәлтеү. Бында башҡорт халыҡ әкиәттәренән башҡа, Ф.Туғыҙбаеваның «Тайыштабан ниңә уйнарға сыҡманы?» әкиәте лә урын алған. Уларҙың айырмаһын билдәләп үтеү кәрәк.
Грамматика:
Киҫәксә тураһында төшөнсә.Киҫәксәләрҙең бүленеше. Киҫәксәләрҙең дөрөҫ яҙылышы.
Х. Берҙәмлек, дуҫлыҡ, тыныслыҡ (7 сәғәт) Иң төп темаларҙың береһе - берҙәмлек, дуслык, тыныслыҡ. Бында тик кешеләр араһындағы дуҫлыҡ тураһында ғына һөйләшеү бармаясаҡ, ә халыҡ-ара булған мөнәсәбәттәр ҙә иғтибар үҙәгендә торорға тейеш. Был тема буйынса уҡыусыларҙы аңлап фекер йөрөтөргә һәм һөйләй белергә өйрәтеү. Уҡылған әҫәрҙәрҙең йөкмәткеһе буйынса фекер алышыу, әңгәмә ойоштороу.
Грамматика:
Мөнәсәбәт һүҙҙәр. Ымлыҡтар. Уларҙың дөрөҫ яҙылышы.
XI. Йәмле йәй (5 сәғәт)
Йәй миҙгеленең үҙенсәлектәрен билдәләү. Уҡыусыларҙың һүҙ байлығын арттырыу, һөйләү һәм яҙыу телмәрен үҫтереү. Тәбиғәтте күҙәтеү, алған тәьҫораттар буйынса фекер алышыу. Был айҙарҙа уҙғарылған Милли байрамдар менән таныштырыу, улар тураһында белгәндәрен һөйләү. Балаларҙың йәйге ялы, хеҙмәте, ололарға ярҙамы тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм әңгәмәләр үткәреү.
Грамматика:
7-се класта үткәндәрҙе ҡабатлау, дөйөмләштереү.
Уҡыусыларҙың белем кимәленә талаптар
7 класс өсөн телмәр күнекмәләре:
Өйрәнелгән әҫәрҙәрҙең авторын, исемен белеү;
Яҙыусы ижад иткән художестволы картиналарҙы уйлап күҙ алдына баҫтырыу;
Эпик һәм лирик әҫәрҙе айыра белеү;
Программала ятлау өсөн тәҡдим ителгән әҫәрҙәрҙең тексын ятлау, 8-10 шиғырҙы яттан тасуири һөйләй белеү.
Художестволы, фәнни популяр һәм публицистик текстарҙы ҡысҡырып, етеҙ уҡыу;
Художестволы әҫәрҙәрҙе тасуири уҡыу;
Ҙур булмаған хикәйәләрҙе йәки уларҙың өҙөктәрен һөйләп биреү.
Йәмғиәт тормошонда телдең роле; туған телдең әһәмиәте;
Фонетика, телмәр өндәре, ижек, баҫым, һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәр;
Графика, алфавит; хәрефтәрҙең өндәрҙе сағылдырыуы төшөнсәләре;
Лексика; һүҙҙең лексик мәғәнәһе; һүҙҙең тура һәм күсмә мәғәнәһе; синоним, антоним, омоним;
Исемдәрҙең һан, килеш менән үҙгәреше, күплек һәм килеш ялғауҙарының дөрөҫ яҙылышы, яңғыҙлыҡ исемдәрҙең дөрөҫ яҙылышы;
Ҡылымдарҙың заман, һан, зат менән үҙгәреше;
Ярҙамсы һүҙ төркөмдәре, уларҙың яҙылышы, һөйләмдәге роле.
Ижади диктанттар, изложениелар һәм иншалар яҙыу.
Уҡыу-уҡытыу программаһында планлаштырылған һөҙөмтәләрҙе үҙләштерелеүен баһалау
Класта һәм өйҙә башҡарыла торған яҙма эштәр өйрәтеү һәм тикшереү характерында була.
Уларға түбәндәгеләр инә:
башҡорт теленән төрлө типтағы күнегеүҙәр;
тәржемә эштәре (башҡорт теленән рус теленә һәм киреһенсә);
дәреслектәрҙәге әҙәби текстарға пландар төҙөү;
һорауҙарға яҙма яуаптар һәм иншалар;
тел һәм әҙәби материалдар буйынса аналитик һәм дөйөмләштереү тибындағы схемалар, проекттар төҙөү.
Башҡорт теленең ағымдағы, сирек йәки йыл аҙағында, шулай уҡ уҡыу йылы башында инеү диктанты, ҙур темаларҙан һуң йомғаҡлау контроль эштәре үткәрелә. Ағымдағы контроль эштәр программаның өйрәнелгән материалын үҙләштереүҙе тикшереү маҡсатында уҙғарыла. Уларҙың төрө һәм үткәреү йышлығы өйрәнелә торған материалдың ҡатмарлылығынан, уҡыусыларҙың белем кимәленән сығып билдәләнә. Ағымдағы контроль эштәр өсөн уҡытыусы йә тотош дәресте, йә уның бер өлөшөн генә файҙалана ала.
Уҡыу йылы башында инеү диктанты, сирек һәм йыл аҙағында йомғаҡлау контроль эштәре мәктәп администрацияһы менән берлектә төҙөлгән график буйынса үткәрелә. Контроль эштәрҙе сиректең беренсе көнөндә һәм дүшәмбелә үткәреү тәҡдим ителмәй.
Программа материалының үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана. Бының өсөн башҡорт теленән һәр класта түбәндәге күләмдә контроль эштәр, яҙма эштәр үткәреү ҡарала:
Яҙма эштәрҙең төрҙәре:
Һорауҙарға яуаптар-1
Диктант- 5
Изложение – 2
Инша - 2
Календарь -тематик планлаштырыу
№
Сәғәт һаны
Тема
Иҫкәрмә
VII А
VII Б
План.
Үткәр.
План.
Үткәр.
1-се сирек – 18 сәғәт.
6
Яңынан мәктәпкә.
1
1
М. Кәрим. Уҡытыусыма.VI класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
3-5 биттәр
2
1
Б.Бикбай. Туған тел. Сифат дәрәжәләрен ҡабатлау.
5-7
3
1
В.Баймырҙина.Дуҫлыҡ. Ҡылым тураһында үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
8-9
4
1
З.Биишева. Башҡорт теле. Исемдең килеш ялғауҙары.
10-12
5
1
Контроль диктант. Ҡара алтын.
6
1
Хаталар өҫтөндә эш. К.Кинйәбулатова. Көҙҙәр еткәс.
13-15
7
Ауыл тормошо.
7
1
Икмәк үткән юл. Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше.
20
8
1
Алтын башаҡтар. Һөйләм.
21-22
9
1
Мәктәп ашханаһында. Һөйләм төҙөлөшө.
23-25
10
1
Т.Йосопов. Икмәк еҫе. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Изложениеға әҙерлек.
26-28
11
1
Изложение. Хеҙмәт һәм икмәк .
12
1
Хаталар өҫтөндә эш. Н.Мусин. Тәбиғәтте һаҡлау. Текст төҙөлөшө.
31-32
13
1
Бал ҡорто. Хеҙмәт һәм икмәк тураһында мәҡәлдәр.
33-34
8
Башҡортостан буйлап сәйәхәт
34-35
14
1
М.Кәрим. Башҡортостан. Исем
36-38
15
1
Урал. Уртаҡлыҡ һәм яңғыҙлыҡ исемдәр.
38
16
1
Контроль диктант. Уртаҡлыҡ һәм яңғыҙлыҡ исемдәрҙең дөрөҫ яҙылышы.
17
1
Хаталар өҫтөндә эш. Р.Ғарипов. Урал йөрәге.
39-41
18
1
Урал имәне. Кластан тыш уҡыу.
40
2-се сирек – 16 сәғәт.
19
1
Арҡайым. Исем.
41-42
20
1
Мин Уралда йәшәйем. Исемдәрҙең дөрөҫ яҙылышы.
42-43
21
1
Тәбиғәт һәйкәлдәре. Тыуған ил, Ватан тураһында мәҡәлдәр.
44-45
9
Спорт. Спорт кәрәк-яраҡтары.
22
1
Спорт – ул һаулыҡ. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәре.
46
23
1
Беҙҙең ғаилә ярышта. Тексты өлөштәргә бүлеү.
47-48
24
1
Һаулығың – байлығың. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе.
49-50
25
1
Н.Иҙелбай. Беҙҙең катокта. Милли спорт. Изложениеға әҙерлек.
51-52
26
1
Изложение. Башҡорт халыҡ уйындары.
53
27
1
Хаталар өҫтөндә эш. “Аҡбуҙат” ипподромы. Ипотерапия.
56-57
28
1
Башҡортостан ҡалаларында спорт. Һөйләм төрҙәре.
58-59
29
1
Ғ.Рамазанов. Яңы йыл менән! Ҡотлау тексын яҙыу.
60-61
30
1
Һорауҙарға яуаптар. Спорт.
62-63
9
Мин һәм беҙҙең ғаилә.
31
1
Хаталар өҫтөндә эш. К.Шафиҡова. Әсәй күҙҙәре.
64-65
32
1
Контроль диктант. Шәжәрә. Ҡылым.
33
1
Хаталар өҫтөндә эш. В.Сидоров. Салауаттың туғандары.Ҡылымдарҙың заман формалары.
65-66
34
1
Әсә һүҙе. Ҡылымдарға өҫтәмә мәғәнә биреүсе һүҙҙәр.
67-68
3-сө сирек – 20 сәғәт.
35
1
Ҡошҡа әйләнгән әбей. Ҡылымдарҙың заман формаһы.
68-70
36
1
Беҙҙең ғаилә. Ярҙамсы. Ҡылымдарҙың зат, һан менән үҙгәреше.
71
37
1
Шәжәрә. Кластан тыш уҡыу.
72-73
38
1
Дуҫ – дуҫтың көҙгөһө. Интонация буйынса һөйләм төрҙәре.
74-75
39
1
Ғаилә, ата-әсәләр тураһында мәҡәлдәр һәм әйтемдәр. Ҡылым тураһында үткәндәрҙе ҡабатлау.
77-79
3
Әсәй, әсәкәйем…
40
1
Ф.Рәхимғолова. Беҙҙең әсәй. Теркәүестәр.
80-83
41
1
Й.Солтанов. Ҡәнәфер сәскәһе. Иншаға әҙерлек.
84-85
42
1
Инша. Донъяла иң ҡәҙерле кеше.
7
Сәнғәт оҫталары.
43
1
Хаталар өҫтөндә эш. Х.Әхмәтов. Тыуған ауылым.
85-86
44
1
Башҡорт милли музыка ҡоралдары. Теркәүестәрҙең төрҙәре.
87-88
45
1
Ҡумыҙсы Р.Заһретдинов. Теҙеүсе теркәүестәр.
89-92
46
1
Мәшһүр бейеүсе Рәшиҙә Туйсина. Теҙеүсе теркәүестәрҙең дөрөҫ яҙылышы.
92-94
47
1
Башҡорт халыҡ бейеүҙәре. Эйәртеү теркәүестәре.
95-96
48
1
Ете – ғәжәп һан. Һандарҙың яҙылышын ҡабатлау.
96
49
1
Салауат Юлаев. Теркәүес тураһында үткәндәрҙе ҡабатлау.
97-99
3
Исемең матур, кемдәр ҡуйған?
50
1
Исемдәрҙә – ил тарихы. Бәйләүестәр.
99-100
51
1
Боронғо башҡорт исемдәре. Бәйләүестәрҙең дөрөҫ яҙылышы.
101-104
52
1
Контроль диктант. Ағиҙел. Яңғыҙлыҡ исемдәр.
5
Борон-борон заманда.
53
1
Хаталар өҫтөндә эш. Әкиәт. Бәйләүестәр.
106
54
1
Ирәндек. Яңғыҙлыҡ исемдәр.
107-109
4-се сирек -14 сәғәт.
55
1
Оморҙаҡтың тапҡырлығы. Киҫәксәләр.
110-112
56
1
Ф.Туғыҙбаева.Тайыштабан ниңә уйнарға сыҡманы? Кластан тыш уҡыу.
113-116
57
1
Башҡорт халыҡ ижады. Әкиәттәр. Йомаҡтар.
116-117
7
Берҙәмлек, дуҫлыҡ, тыныслыҡ
58
1
Ш.Бикҡол. Тыныслыҡ кәрәк. Киҫәксәләрҙең дөрөҫ яҙылышы.
118-119
59
1
К.Кинйәбулатова. Дуҫтарым күп. Мөнәсәбәт һүҙҙәр.
120-124
60
1
Р.Мөхәммәтов. Тауышһыҙ Талип. Мөнәсәбәт һүҙҙәрҙең яҙылышы.
125-126
61
1
С.Әлибай. Ҡайын һыуы. Иншаға әҙерлек.
127-129
62
1
Инша. Урман – ҙур байлыҡ.
129-130
63
1
Хаталар өҫтөндә эш. Ярҙам. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе.
130-132
64
1
Яҙ сәскәһе. Ымлыҡтар.
133-135
4
Йәмле йәй.
65
1
З.Ҡотлогилдина. Йәй. Б.Бикбай. Лагерь иртәһе. Һөйләм төрҙәрен ҡабатлау.
138-140
66
1
Контроль диктант. Лагерь.
67
1
Хаталар өҫтөндә эш. Н.Ҡотдосов, Х.Әйүпов. Ҡырмыҫҡа.
143-146
68
1
Тыуған яҡтар. Кластан тыш уҡыу.
147-149
Йәмле йәй. Грамматика буйынса үткәндәрҙе ҡабатлау.
Башҡорт милли халыҡ уйындары.
Башҡорт (дәүләт) телен өйрәнеү өсөн уҡыу - уҡытыу методик ҡулланмалар
Башҡорт теленән программа. (Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең I – XI кластары өсөн). Төҙөүселәре: Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Ижевск: «КнигоГрад», 2008.
Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы. Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Өфө: Китап, 2009.
Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-8-се кластары өсөн «Башҡорт теле» дәреслегенә методик күрһәтмәләр. Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Өфө: Китап, 2006.
Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. Башҡорт телен дәүләт теле итеп өйрәнеүселәр өсөн. – Өфө: Китап, 2009. – 128 бит.
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт (дәүләт) теле буйынса уҡыусыларҙың телмәр үҫтереүенә, яҙма эштәренә, дәфтәр тотоуҙарына һәм яҙма эштәр үткәреүгә берҙәм талаптар. (Протокол №4, 13 ғинуар 2010 йыл)
Усманова М. Г. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа һәм схемаларҙа.
Аслаев Т. Х., Атнағолова С.В. Телмәр үҫтереү буйынса сюжетлы картиналар.-Өфө:Китап, 1996.
Башҡорт әҙәбиәте буйынса аудио-видео әсбаптар.- Өфө: Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы. 2005.
Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа. Фонетика. Морфология. - Башҡортостандың бәләкәй даһийы. Өфө : «Эдвис» уҡытыу – методика үҙәге, 2008.
Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге. Ураҡсин З.Г. – Өфө, 2004.
Русса-башҡортса һүҙлек. Ураҡсин З.Г., Саяхова К.Г. – Өфө, 1997.
Омонимдар һүҙлеге. Әхтәмов М.Х. – Өфө, Китап, 2006.
Башҡорт теленең фразеологик һүҙлеге. Ураҡсин З.Г. – Өфө, Китап, 2006.
Башҡортостан энциклопедияһы. Шәкүров Р.З. – Өфө, Китап, 1997.
Балалар әҙәбиәте антологияһы. Әлибаев С. – Өфө, Китап, 1999.
Электрон дәреслек. Башҡорт (дәүләт) теле. 5-11 – Өфө: Мәғариф министрлығы, 2003.
Электрон дәреслек. Башҡорт әҙәбиәте. 5-9 класс – Өфө: Мәғариф министрлығы, 2003.
Раҡаева Ә.С., Дәүләтшина М.С. Башҡорт теленән контроль һорауҙар, тестар ҡулланмаһы. – Өфө: Педкнига, 2008. – 96 бит
Башҡорт теле таблицаларҙа, схемаларҙа hәм ҡағиҙәләрҙә. Әүбәкирова З.Ф.– Өфө, 2006.
Материаль-техник ҡулланмалар
телевизор;
компьютер;
принтер;
DVD-проигрыватель,
Аудио-видеомагнитофон.
Төп һәм өҫтәлмә әҙәбиәт
Башҡорт теле: Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-се синыф уҡыусылары өсөн дәреслек. Усманова М.Ғ. һ.б. – Өфө: Китап, 2008
Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. – Өфө: Китап, 2009.
Башҡортса – русса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге. – Өфө: Китап, 1994.
Әүбәкирова З.Ф., Әүбәкирова Х.E., Дилмөхәмәтов М.И. Мин башҡортса уҡыйым – Өфө: Китап, 2007.
Тел төҙәткестәр, тиҙәйткестәр, һанамыштар. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.
Балалар уйын фольклоры. Сөләймәнов А.М. – Өфө, Китап, 2007.
Балалар өсөн йөҙ йыр. Юнысова Г.А. – Өфө, Китап, 2003
«Башҡортостан уҡытыусыһы», «Йәншишмә», «Аҡбуҙат», «Аманат», «Йәшлек» гәзит-журналдары.
Ял минуттары өсөн күнегеүҙәр. Методик ҡулланма. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008
Мостай Кәрим ижадында милли тәрбиә нигеҙҙәре. Вәлиев И.И. – Өфө, Китап, 2005.
Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение
«Основная общеобразовательная школа № 15»
городского округа город Октябрьский
Республики Башкортостан
Рассмотрено
на заседании ШМО
протокол №____ от
«__»_________20__г.
Утверждаю:
Директор
МБОУ ООШ №15
_____/Н.Ф. Мухаметханова/
Приказ №_________
«__»__________20__г.
Рабочая программа
по башкирскому (государственному) языку
в 7 классе
на 2011-2012 учебный год
общее количество часов – 68
количество часов в неделю – 2
Составила: Алтынбаева Залия Рафаэловна
Составлена в соответствии с программой по башкирскому языку для учащихся I – XIклассов школ с русским языком обучения. Составители: Усманова М.Г., Габитова З.М. – Ижевск, издательство «КнигоГрад» , 2008.
Учебник: Башкирский язык. Учебник для русскоязычных учащихся 7 класса. Габитова З.М., Усманова М.Г. – Уфа: Книга, 2008
Согласовано:
руководитель ГМО
______/Г.К.Гаскарова/
протокол №____ от
«__»_________20__г.
2011 год
Башҡортостан республикаһы
Октябрьский ҡалаһы ҡала округының
«15-се төп дөйөм белем биреү мәктәбе»
муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы
Ҡаралған
ММБ ултырышында
протокол №_____
«__»_________20__й.
Раҫлайым
15-се мәктәп директоры
_____/Н.Ф.Мөхәмәтханова/
Приказ №_________
«__»__________20__й.
2011-2012 уҡыу йылына
7-се класс өсөн
башҡорт (дәүләт) теленән
эш программаһы
дөйөм сәғәттәр һаны – 68 сәғәт
аҙнаһына – 2 сәғәт иҫәбенән
Алтынбаева Зәлиә Рафаэль ҡыҙы төҙөнө
Башҡорт теленән программа. (Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең I – XI кластары өсөн). Төҙөүселәре: Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Ижевск: «КнигоГрад», 2008.
нигеҙендә төҙөлдө.
Дәреслек: Башҡорт теле: Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-се синыф уҡыусылары өсөн дәреслек. Усманова М.Ғ. – Өфө: Китап, 2008
Килешелгән
ҠМБ етәксеһе
______/Г.К.Ғәскәрова/
протокол №_____
«__»_________20__й
2011 йыл
Аңлатма яҙыу.
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-се класы өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы.
Эш программаһы 68 сәғәткә бүленгән (аҙнаға 2 сәғәт) .
Төҙөүселәре : Алтынбаева Зәлиә Рафаэль ҡыҙы.
Дәреслек: Башҡорт теле: Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-се синыф уҡыусылары өсөн дәреслек. Усманова М.Ғ. – Өфө: Китап, 2008.
Программа кимәле : базис.
Уҡытыусының тел буйынса уҡыу-уҡытыу методик комплекты :
1. Башҡорт теленән программа. (Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең I – XI кластары өсөн). Төҙөүселәре: Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Ижевск: «КнигоГрад», 2008.
2. Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы. Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Өфө: Китап, 2009.
3. Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-8-се кластары өсөн «Башҡорт теле» дәреслегенә методик күрһәтмәләр. Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Өфө: Китап, 2006.
4. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт (дәүләт) теле буйынса уҡыусыларҙың телмәр үҫтереүенә, яҙма эштәренә, дәфтәр тотоуҙарына һәм яҙма эштәр үткәреүгә берҙәм талаптар. (Протокол №4, 13 ғинуар 2010 йыл)
Уҡыусылар өсөн тел буйынса уҡыу-уҡытыу методик комплекты:
Башҡорт теле: Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-се синыф уҡыусылары өсөн дәреслек. Усманова М.Ғ. – Өфө: Китап, 2008.
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы: Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теленән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-XI кластары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З.М., Усманова М.Г. – Ижевск: «КнигоГрад», 2008.
Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа Башҡортостан Республикаһы Октябрьский ҡалаһы ҡала округының «15-се төп дөйөм белем биреү мәктәбе» муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының уҡыу планына ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.
Был эш программаһында федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:
«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы.
Программаның йөкмәткеһе 3 йүнәлештә төҙөлгән:
1. Балаларҙы һөйләшергә өйрәтеү үҙәк бурыс.
2. Тел менән әҙәби материалдары бергә ҡушып өйрәнелә (интеграция).
3. Лингвистик һәм әҙәби күренештәр, уҡыу материалы нигеҙендә, практик ҡулланыу маҡсатынан сығып өйрәнелә (коммуникатив йүнәлеш).
Маҡсаттар һәм бурыстар:
- Уҡыусыларҙа башҡорт телендә һөйләгәнде, уҡығанды, радиотапшырыуҙар тыңлағанды аңлау күнекмәләре булдырыу (аудирование).
- Аралашыуҙа кәрәк була торған типик һөйләмдәрҙе күсереп, үҙ фекерҙәрен билдәле кимәлдә үҙ аллы яҙыу күнекмәләрен булдырыу.
- Башҡорт телен өйҙә, йәмәғәт тормошонда, хеҙмәт процесында практик файҙаланырға өйрәтеү.
- Башҡорт телен практик өйрәнеүгә бәйләп, балаларҙы башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте, сәнғәте, әҙәбиәте, милли йолалары, башҡорт халҡының күренекле шәхестәре, уларҙың эшмәкәрлеге, ижады һәм башҡалар менән таныштырыу, балаларҙы башҡорт донъяһына алып инеү, башҡорт халҡына, үҙҙәре йәшәгән төйәккә ихтирам һәм һөйөү тәрбиәләү. Текстағы яңы һүҙҙәр, фразаларҙы аңлатыу, һүҙлек эше үткәреү мотлаҡ.
- Әҫәрҙе өлөшләп, һайлап, ролдәргә бүлеп, сылбыр буйынса уҡыу, тексты магнитофон яҙмаһынан тыңлау, йөкмәтке буйынса һорауҙарға яуап биреү кеүек эштәр башҡарғанда, һүҙлек эше иғтибар үҙәгендә тора.
- 5-6-сы кластарҙа алған белемдәр тулыландырыла. Темалар буйынса яҙыусылар, шағирҙар ижады менән таныштырыу, яңы текстар уҡыу, диалог һәм монолог ярҙамында бәйләнешле һөйләм төҙөү дауам итә.
- Туған тел, белем, уҡытыусы, мәктәп һәм көҙгө байлыҡ тураһында һөйләшеү күберәк урын ала.
- Бәйләнешле текст төҙөү, бер телдән икенсе телгә тәржемә итеү күнегеүҙәре башҡарыла.
Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе
I. Яңынан мәктәпкә (6 сәғәт)
5-6-сы кластарҙа алған белемдәрҙе тулыландырыу. Был тема буйынса яҙыусылар, шағирҙар ижады менән таныштырыу, яңы текстар уҡыу. Диалог һәм монолог ярҙамында бәйләнешле һөйләм төҙөү дауам итә. Туған тел, белем, уҡытыусы, мәктәп һәм көҙгө байлыҡ тураһында һөйләшеү күберәк урын ала. Бәйләнешле текст төҙөү, бер телдән икенсе телгә тәржемә итеү күнегеүҙәре башҡарыла. Көҙ, көҙгө эштәр, уңыш йыйыу темаһы төп урындарҙың береһен алып тора.
Мәктәп, уҡыу, китап, икмәк, уңыш, емеш-еләк тураһында мәҡәлдәр, әйтемдәр, йомаҡтар менән танышыу.
Грамматика:
6-сы класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
II. Ауыл тормошо (7 сәғәт)
Ауыл тормошо, ауыл кешеләренең көнкүреше, хеҙмәт, игенсе хеҙмәте тураһында әңгәмәләр үткәреү. Игенсе эшенең нескәлектәрен һөйләү. Ауыл тормошоноң ҡала тормошонан айырмалы яҡтары тураһында аңлатыу. Ауыл еренән сыҡҡан күренекле шәхестәрҙең тормош юлы менән таныштырыу, осрашыуҙар ойоштороу. Был тема буйынса яҙылған әҫәрҙәр уҡыу.
Грамматика:
Ҡылым.һүҙбәйләнеш.һөйләм төҙөлөшө.
III. Башкортостан буйлап сәйәхәт (8 сәғәт)
Башҡортостан тураһында 1-6 кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлап, белгән фактик материалды эҙмә-эҙлекле итеп һөйләргә өйрәнеү. Был тема буйынса уҡыусыларға яңы мәғлүмәт биреү. Тыуған еребеҙҙең сал тарихы барлығын, Башҡортостан тураһында рус яҙыусылары, «Урал» эпосы, һуңғы йылдарҙағы тарихи Башҡортостан ерендә үткәрелгән фәнни экспедициялар мәғлүмәттәре менән таныштырып китеү («Арҡайым», «Сынташты», боронғо ҡалалар, алтын әйберҙәр табыу һ.б. тураһында), бының өсөн һуңғы йылдарҙа сыҡҡан матбуғат баҫмаларына мөрәжәғәт итеү. Был тема буйынса тәҡдим ителгән әҫәрҙәр менән танышыу, уҡыусыларҙың яҙыу һәм һөйләү телмәрен үҫтереү өҫтөндә эш алып барыла.
Грамматика:
Яңғыҙлыҡ исемдәр.
Оставьте свой комментарий:
Комментарии:↓ Показать еще коментарии ↓


text:
Рөстәм Хәмитов «РусГидро» вәкилдәре менән осрашыу үткәрҙеФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов «РусГидро» вәкилдәре менән осрашыу үткәрҙе
Рөстәм Хәмитов «РусГидро» вәкилдәре менән осрашыу үткәрҙеФото: Андрей Старостин
БР Президенты Рөстәм Хәмитов «РусГидро» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе урынбаҫары Джордж Рижинашвили менән осрашыу үткәрҙе. Унда Башҡортостан менән «РусГидро» йәмғиәтенең уртаҡ проекттарын тормошҡа ашырыу барышы тикшерелде.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, яҡтар энергияны һаҡсыл файҙаланыу технологиялары технопаркын һәм гидроэнергетика ҡорамалдары етештереү заводын төҙөү буйынса пландарҙы әүҙем тормошҡа ашыра. Төҙөлөш эштәре алып барыла, килеп тыуған мәсьәләләрҙе тиҙ арала хәл итеү өсөн БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығында махсус штаб эшләй.
— Пландар ҙур. «РусГидро» компанияһы беҙҙең өсөн өҫтөнлөкө партнер булып тора, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты. – Компания өсөн төбәктә уңайлы шарттар булдырыласаҡ.
Осрашыуҙан һуң Джордж Рижинашвили журналистарға хәбәр итеүенсә, «РусГидро» Францияның «Альстом» компанияһы менән берлектә завод төҙөй. Төҙөлөш эштәре графикка ярашлы алып барыла. Әлеге ваҡытта генераль проектлаусы һайлана. Июль аҙағына тиклем генераль подрядсы һайлау буйынса конкурс үткәреләсәк.
Технопарк төҙөү эштәре графиктан алда бара. Шулай уҡ, компания идараһы вәкиле һүҙҙәренсә, энергияны һаҡсыл файҙаланыу өлкәһендә 7-8 ҙур проект тикшерелә. Улар араһында Өфө урамдарын яҡтыртыу буйынса проект та бар.
— Эш кәңәшмәһе сиктәрендә үҙебеҙҙең һәм коллегаларыбыҙҙың етешһеҙлектәрен асыҡланыҡ, уларҙың барыһы ла эш барышында тикшереләсәк. Әммә дөйөм алғанда барыһы ла яҡшы бара, -тине «РусГидро» вәкиле.


text:
Фото:
Көнбағыш өфөлөләр сәләмәтлеге өсөн иң зарарлы продукт тип танылған
Фото:
Өфөлә һатылған көнбағыш химик күрһәткестәр буйынса иң бысраҡ продукт тип табылған. Был турала ҡала хакимиәте башлығында үткән оператив кәңәшмәлә Роспотребнадзорҙың БР буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары Нәсимә Күсимова хәбәр итте.
— 2009 йылда Өфөлә аҙыҡ-түлек сеймалының һәм продукттарының өс меңдән ашыу өлгөһө тикшерелде, — тине ул. – Шуларҙан физик-химик күрһәткестәр буйынса нормаларға 44 өлгөһө тап килмәне. Көнбағыштан тыш иң бысранғандар иҫәбенә консервалар, балыҡ продукттары, он-ярма тауарҙары, балалар өсөн тәғәйенләнгән аҙыҡ-түлек продукттары, алкоголь эсемлектәр һәм һыра инде. Балыҡ продукцияһы, традицион булмаған технология буйынса етештерелгән кулинар продукция һәм минераль һыу микробиологик күрһәткестәр буйынса ныҡ бысранғандар иҫәбенә ҡарай.


text:
Башҡортостан делегацияһы «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһенең XIII съезында ҡатнаша
Башҡортостан делегацияһы «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһенең XIII съезында ҡатнашыу өсөн Мәскәүгә килде. 17 делегаттан тыш, уның составына партияның беренсел бүлексәләренең етәкселәре лә ингән.
25 майҙа Манежда, дискуссион майҙансыҡтар ултырышында, делегаттар, съезд ҡунаҡтары, эксперттар партия эсендәге демократия, конкуренция һәм дискуссиялар мәсьәләләренә ҡағылышлы төбәктәрҙән килгән тәҡдимдәрҙе тикшерәсәк. Секцияларҙың һәр береһендә 200 — 250 кеше буласаҡ, һәр платформанан өсәр вәкилдең сығыш яһауы планлаштырыла.
Вәкәләттәрен биш йылға тиклем оҙонайтырға тәҡдим ителгән «Берҙәм Рәсәй»ҙең Генераль советының эш тәртибе тураһындағы мәсьәлә буйынса етди фекер алышыу көтөлә. Бынан тыш, партия уставында партия эсендәге дискуссиялар тураһындағы положение индереүгә бәйле нормалар ҙа ҡараласаҡ.
Съезд үҙе шәмбе, 26 майҙа, үтә. Унда өс меңдән ашыу кеше: 671 делегат, 1600 самаһы ҡунаҡ, 30 сит ил делегацияһы вәкилдәре ҡатнашасаҡ, тип күҙаллана.
Кадрҙар мәсьәләһе съездағы төп темаларҙың береһе буласаҡ, сөнки партияның үҙәк идара органдарының барыһы ла дүрт йылға һайланған һәм әле уларҙың срогы бөтә. Идара органдарына — партияның Генераль һәм Юғары советтарына һайлауҙар үтәсәк.
Съездағы төп тема — «Берҙәм Рәсәй» рәйесе мәсьәләһе. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, 24 апрелдә, партия етәкселеге менән осрашыу барышында, Владимир Путин инаугурациянан һуң партия рәйесе вәкәләттәренән баш тартырға теләүе хаҡында белдергәйне. Партияны Дмитрий Медведев етәкләргә ризалашты. Был турала ул 27 апрелдә «Берҙәм Рәсәй»ҙең активы менән осрашҡанда белдерҙе.
22 майҙа Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе рәсми рәүештә партияға инде.
«Берҙәм Рәсәй» фирҡәһенең XIII съезын федераль, төбәк һәм сит ил киң мәғлүмәт сараларының йөҙләгән вәкиле яҡтырта.


text:
Фото:
Өфөлә наркотиктарға ҡаршы эштәрҙең һөҙөмтәлелеген тикшерҙеләр
Фото:
Республика Йортонда Башҡортостандың Наркотиктарға ҡаршы комиссияһының ултырышы үтте. Уны БР Президенты Рөстәм Хәмитов алып барҙы.
— Наркотиктар милли именлеккә ҙур хәүеф тыуҙыра, — тине Рөстәм Зәки улы. — Рәсәй Федерацияһында наркотиктарға хаҡтар юғары. Шуға ла синтетик наркотиктар әйләнешенең һәм уны ҡулланыусыларҙың ныҡ артыуы кеүек йәнә бер тенденция күҙәтелә. Һуңғы биш йылда уларҙың иҫәбе ике мең кешегә артҡан һәм хәҙер туғыҙ мең тәшкил итә. Был асыҡланғаны ғына, ысынбарлыҡтағы һан күпкә юғары.
Былтыр республикала наркотиктарҙың законһыҙ әйләнеше өлкәһендә 5342 енәйәт ҡылынған. 260 килограмм наркотик матдәләр тартып алынған. Был бер тапҡыр ҡулланырлыҡ 800 мең доза, йәшерен баҙарҙа уның хаҡы 110 миллион һум тәшкил итер ине. Ҡулға алынған енәйәтселәрҙең күбеһе - курьерҙар. Үкенескә күрә, наркотиктарҙы бизнесына әүерелдергән эре эшмәкәрҙәр бик йыш яуаплылыҡтан ҡотола.
Билдәле булыуынса, наркотиктарҙың ҙур өлөшө республикаға Ҡаҙағстандан килә. Быға Афғанстан менән Урта Азияға яҡын булыу ҙа булышлыҡ итә. Ошо факторҙы мотлаҡ иҫәпкә алырға кәрәк. Белгестәр әйтеүенсә, һуңғы биш йылда Афғанстанда опий етештереү тиҫтәләрсә тапҡырға артҡан. Опий мәге һәм мәк һаламы етештереү менән бөтөн ил шөғөлләнә.
Бөгөн Башҡортостан Республикаһында наркотиктар котрабандаһына ҡарата ҡулланылған сараларҙың ни ҡәҙәр һөҙөмтәле булыуын, ниндәй өҫтәмә саралар ойошторорға кәрәклеген асыҡлау зарур.
Дәүләт наркотиктарға ҡаршы комитет аппараты етәксеһе урынбаҫары — аппараттың Волга буйы федераль округы буйынса идаралығы начальнигы Сергей Васильев доклад менән сығыш яһап, Волга буйы федераль округы төбәктәренең наркотиктарға ҡаршы комиссиялары эшмәкәрлеге хаҡында хәбәр итте. Ул, Башҡортостан үҙ бурыстарын яҡшы үтәгән төбәктәр иҫәбендә, тип билдәләне.
Рөстәм Хәмитов кодеинлы препараттарҙы рецепт буйынса һатыу тураһындағы закондың ҡасан көсөнә инеүе хаҡында һораны. «Беҙ бында һөйләшкән арала, бәлки, кемдер уны аптекала һатып алалыр, кемдер төнәтмә ҡайната, кемдер – үлә», — тип билдәләне Президент.
— Дәүләт наркотиктарға ҡаршы комитет рәйесе Виктор Иванов был проблеманы тулыһынса аңлай, — тип ышандырҙы Сергей Васильев. — Ул төбәктәрҙең кодеинлы препараттар алыу өсөн рецепт кәрәклеге хаҡындағы тәҡдимен тулыһынса хуплай. Дәүләт наркотиктарға ҡаршы комитет яғынан Хөкүмәткә тейешле документтар әҙерләп ебәрелгән. Ҡарар 2011 йылдың 1 майынан көсөнә инә, тигән эш варианты бар. 1 майға тиклем күп ҡалманы, ниндәйҙер төҙәтмәләр, үҙгәртеүҙәр индереләлер, күрәһең. Проблема бик етди, һәм ул хәл ителә.


text:
Эҫе һауа торошо бал йыйыуҙа ла сағыласаҡ
Көндәрҙең эҫе, ҡоро тороуы республика умартасыларының бал йыйыу күләмендә лә сағыласаҡ. Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, был нектар аҙ бүленеү менән бәйләнгән. Мәҫәлән, йүкә 25-27 градус температурала һәм 75 процент дымлылыҡта ғына нектарҙы яҡшы бүлә. Бынан юғары температураала сәскә нектары ҡата, һәм бал ҡорттары уларҙы йыя алмай. Шуға күрә иртәнге һәм киске сәғәттәрҙә генә нектар йыйыу һөҙөмтәлерәк була.
Быйыл эшһөйәр бал ҡорттары өсөн тағы бер проблема – традицион баллы культураларҙа сәскәләрҙең аҙ булыуы. Атап әйткәндә, был ҡарабойҙайға ҡағыла. Ә көнбағыш — тәпәш һабаҡлы һәм ваҡ.
Эҫелә бал ҡорттарының тәртибе лә бер ни тиклем үҙгәрҙе. Улар йышыраҡ бер урынға өймәкләшәләр ҙә күберәк умарталарҙы елләтеү менән шөғөлләнәләр.
Быйылғы уңайһыҙ факторҙарҙы иҫәпкә алып, белгестәр элекке йылдар кимәле менән сағыштырғанда бал аҙыраҡ йыйыласағын күҙаллай. Ҡәҙимге кимәлдә урман райондарында ғына йыйыласаҡ. Бер нисә район умарталыҡтарында яңы бал һыға башланылар ҙа инде. Урмандарға бай Иглин умартасыларының фекеренсә, быйыл бал “уңышы” ярайһы уҡ буласаҡ. Умартасылар бигерәк тә йүкә балының сифатын билдәләй. Ул һиҙелерлек яҡшырҙы, сөнки эҫелә балдың өлгөрөү срогы кәмей.


text:
Ижек
Ижек — һүҙҙең бер тын менән әйтелә торған быуыны. Һүҙ ижектәргә бүленә.Һүҙҙә нисә һуҙынҡы өн булһа, шул тиклем ижек була. Һүҙ бер нисә ижектән торорға мөмкин.Ижектә бер һәм бер нисә өн булырға мөмкин: хат, у-лар, ҡа-ла, ба-ла-лар-ҙы-ҡы.
Йөкмәткеһе
Өндәргә ҡарап бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ижектәр бер. ике, өс, дүрт өндән торорға мөмкин. Һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәрҙең килеү тәртибенә ҡарап, башҡорт телендә 6 төрлө ижек булыуы мөмкин.
- Бер һуҙынҡынан торған.
- Һуҙынҡы һәм тартынҡынан торған.
- Тартынҡы менән һуҙынҡынан торған.
- Тартынҡы, һуҙынҡы, тартынҡынан торған.
- Һуҙынҡы, тартынҡы. тартынҡынан торған.
- Тартынҡы, һуҙынҡы, тартынҡы, тартынҡы.
Юлдан юлға күсереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һүҙ бер юлдан икекнсе юлға күскәндә ижеккә бүлеп күсерелә: баш-лыҡ. урман, балалар-ҙың. Һүҙҙе юлдан күсергәндә бер генә һуҙынҡы өндән торған ижек юл аҙағына ҡалдырылмай, шулай уҡ икенсе юлға күсерелмәй. Ижек аҙағында Ъ,Ь хәрефтәре булһа, улар тәүге юлда ҡалдырыла.
Асыҡ һәм ябыҡ ижектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әгәр ҙә ижектең һуҙынҡыға тамамланһа, асыҡ ижек тип атала, әгәр ҙә тартынҡыға бөтһә ябыҡ ижек була.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Усманова М.Ғ., Абдуллина Ф.Ф. Башҡорт теле. Өфө-2000йыл ISBN 5-295-02619-1
- Толомбаев Х.А., Солтанбаева Х.В. Әсә теле. 6-сы класс өсөн дәреслек. Өфө-2008 йыл ISBN 978-5-295-04288-1


text:
Башҡортостан спортсыһы Артур Зөлҡәрнәев милли көрәш буйынса донъя чемпионы булды
Ҡыйғы районы спортсыһы Артур Зөлҡәрнәев 15-16 йәштәрҙәге үҫмерҙәр араһында милли көрәш буйынса донъя беренселегендә 75 килограмм ауырлыҡ категорияһында еңеү яуланы. Бәйге Бразилияның Сан-Пауло ҡалаһында үтте.
Артур Зөлҡәрнәев – Рәсәй йыйылма командаһында берҙән-бер Башҡортостан вәкиле. Март аҙағында Йошкар-Ола ҡалаһында үткән Рәсәй беренселегендә еңеү яулап, Артур донъя беренселегенә путевка алды, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Артурҙың тәүге тренеры – атаһы Валерий Зөлҡәрнәев. Әлеге ваҡытта спортсы Роберт Исмәғилев етәкселеге аҫтында шөғөлләнә.
Донъя беренселеген ойоштороусылар булып Халыҡ-ара көрәш стилдәре берләшмәһе федерацияһының Бөтә донъя комитеты менән берлектә Халыҡ-ара билбау көрәше федерацияһы сығыш яһаны. Үҫмерҙәр араһында бындай кимәлдәге бәйге тәүгә үткәрелде. Латин Америкаһы илдәрендә көрәште пропагандалау һәм үҫтереү Бразилияла үткән ярыштарҙың төп маҡсаты булып торҙо.


text:
Башҡортостан Хөкүмәте мәҙәниәткә гранттар һанын арттырҙы
БР Президентының ижади проекттарға ярҙамға гранттары күбәйҙе, ә дәғүә итеүселәр исемлеге киңәйҙе. Ошо көндәрҙә республика Хөкүмәтендә субсидиялар биреүҙең яңы тәртибен билдәләүсе ҡарарға ҡул ҡуйҙылар. БР Мәҙәниәт министрлығында аңлатыуҙарынса, хөҙер грантҡа театр, музыка, хореография коллективтары һәм киностудиялар ғына түгел, шулай уҡ һынлы сәнғәт вәкилдәре лә иҫәп тота ала. Бынан тыш, берәр миллион һумлыҡ дүрт грант өҫтәлде. Йәмғеһе 2014 йылда:
2 грант — 15-әр миллион һумлыҡ
5 грант — 10-ар миллион һумлыҡ
2 грант — 5-әр миллион һумлыҡ
3 грант — 2-шәр миллион һумлыҡ
4 грант — 1-әр миллион һумлыҡ бирелә.
«Конкурс һайлап алыуы критерийҙары бик ентекле яҙылған. Яңы документ буйынса проекттар эксперт советы ағзалары тарафынан ҡарала һәм аныҡ билдәләнгән балл системаһы буйынса баһалана», — тинеләр Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәтендә. Мәғлүм булыуынса, 2014 йыл республикала ла, Рәсәйҙә лә Мәҙәниәт йылы тип иғлан ителгән.
Уҙып барыусы йылда БР Президенты гранттары средстволарына Өфө Амфитеатрында симфоник open-air, «Ҡара-юрға» һәм «Мөхәббәт – алтын китап» спектаклдәре, Республика көнөндә майҙанда Злат Хәбибуллиндың концерты кеүек проекттар башҡарылды.