text:
Баш ҡалала йәштәр форумында милләт-ара мөнәсәбәттәр мәсьәләһе тикшереләсәк
Өфөлә 16 ноябрҙә «Йәштәр араһында экстремизмды иҫкәртеү һәм толерантлыҡ идеяларын пропагандалау» темаһына республика форумы үтә. Уның сиктәрендә төбәктә этник-ара һәм конфессия-ара мөнәсәбәттәр, йәштәр араһында толерантлыҡ тәрбиәләү, экстремизмға ҡаршы көрәш саралары тикшереләсәк.
Форумда министрлыҡ һәм ведомство етәкселәре, төрлө конфессиялар, милли-мәҙәни берләшмәләр, балалар һәм йәштәр йәмәғәт ойошмалары, юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары вәкилдәре, БР муниципаль берәмектәренең йәштәр сәйәсәте органдары етәкселәре ҡатнашасаҡ.
Пленар ултырыштан тыш, төрлө темалар буйынса секциялар ойоштороласаҡ.
Форум Октябрь революцияһы, 3а адресы буйынса М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында 202-се бүлмәлә үтә. Башлана – 11 сәғәттә.
Сараны ойоштороусылар булып БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Башҡорт дәүләт педагогия университеты сығыш яһай.


c: text/html

text:
Республикала өс йорт янған Фото: Илдар Бикбаев
Республикала өс йорт янған
Республикала өс йорт янған Фото: Илдар Бикбаев
ӨФӨ, 2016 йыл, 3 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда өс йорт тулыһынса янып бөткән. Салауат районы Мөрсәлим ауылында өс ғаилә ҡыйыҡһыҙ ҡалған.
2 июндә киске 5 тула 20 минутта Совет урамында янғын сыға. Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы аппараты етәксеһе Илдар Бикбаев ваҡиға урынында булды. Йәмәғәтсе әйтеүенсә, ҡорбандар юҡ, янғын һүндерелгән. Ваҡиғаның сәбәптәре асыҡлана.
«Фажиғәлә өс ғаилә зыян күргән, уларҙа 5 айлыҡ, 2,5, 17 һәм 20 йәшлек балалар бар. Салауат районы башлығы Ғәли Хәйретдинов шунда уҡ ваҡиға урынына килеп, кешеләрҙе урынлаштырыу буйынса эштәргә етәкселек итте», — тип һөйләне Илдар Бикбаев.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Бөтә Рәсәй башҡорт йәштәре ҡоролтайын «Арғымаҡ» этно-төркөмө лидеры етәкләне Фото: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетынң матбуғат хеҙмәте
Бөтә Рәсәй башҡорт йәштәре ҡоролтайын «Арғымаҡ» этно-төркөмө лидеры етәкләне
Бөтә Рәсәй башҡорт йәштәре ҡоролтайын «Арғымаҡ» этно-төркөмө лидеры етәкләне Фото: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетынң матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Бөтә Рәсәй башҡорт йәштәре ҡоролтайын музыкант, «Арғымаҡ» этно-төркөмө етәксеһе Ринат Рамазанов етәкләне. Сибайҙа «Башҡорт халҡы Рәсәйҙең именлеге һәм сәскә атыуы өсөн» төбәк-ара форумы сиктәрендә ойошманың ойоштороу съезы уҙҙы. Был хаҡта Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Урал аръяғына республика райондарынан, Ырымбур, Силәбе, Ҡурған өлкәләренән, Татарстандан һәм Пермь крайынан вәкилдәр килде. Йәштәр яңы берекмәнең уставын ҡабул итте, башҡарма комитеттың составын раҫланы.
Бөтә Рәсәй башҡорт йәштәре ҡоролтайын ойоштороу тураһында июнь айында Баймаҡ районында үткән «Башҡорт йәштәре дуҫтарын йыя» форумы барышында иғлан ителгәйне.


text:
«Урал моңо-2010» - дуҫлыҡ һәм ижад өсөн майҙансыҡФото: Олег Яровиков
«Урал моңо-2010» - дуҫлыҡ һәм ижад өсөн майҙансыҡ
«Урал моңо-2010» - дуҫлыҡ һәм ижад өсөн майҙансыҡФото: Олег Яровиков
3 июня республика баш ҡалаһында быйылғы йәйҙең иң көтөлгән мәҙәни ваҡиғаларының береһе, төрки йәштәрҙең «Урал моңо-2010» Халыҡ-ара музыкаль ижад конкурс-фестивале, башлана. Башҡортостанда ғына түгел, унан ситтә лә популярлыҡ яулаған ижади форум.
Ойоштороусылар әйтеүенсә, XV юбилей «Урал моңо-2010» бер нисә ил, шулай уҡ Рәсәй төбәктәре йәштәренең үҙ-ара мәҙәни хеҙмәттәшлеге һәм дуҫтарса аралашыуы өсөн ҙур ижади майҙансыҡ булып торасаҡ.
—Беҙҙең фестивалдә ҡатнашасағы тураһында Ҡаҙағстан, Төркмәнстан, Азербайжан, Ҡырым Автономиялы Республикаһы (Украина), Бурятия, Тыва, Хакасия, Татарстан, Марий Иле, Алтай, Дағстан, Чечня, Якутия, Ҡабарҙа-Балҡар, Ҡарасәй-Черкесия, Ставрополь крайы вәкилдәре теләк белдерҙе. Бөтәһе 60-тан ашыу башҡарыусы һәм ижади коллектив, — тине «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында фестиваль директоры – Республика халыҡ ижады үҙәге генераль директоры Байрас Ишберҙин.
Ул шулай уҡ, быйыл тәүге тапҡыр «Урал моңо» Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығы планына ярашлы «Рәсәй мәҙәниәте» федераль маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу, шулай уҡ III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы сиктәрендә үтәсәк, тип билдәләне.
— Ҡунаҡтарыбыҙҙы етди конкурс программаһы, төрлө күңел асыу саралары көтә. Конкурсанттар өсөн ҡала буйлап таныштырыу экскурсияһы, теплоходта йөҙөү ойоштороласаҡ. Былар барыһы ла фестивалдең туғандаш төрки халыҡтар араһында дуҫтарса милләт-ара бәйләнештәрҙе үҫтереүгә, хәҙерге заман милли музыка ижадын пропагандалауға, халыҡ йолаларын һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлауға булышлыҡ итергә тейешле айырылғыһыҙ өлөшө булып тора, – тине Байрас Вәли улы.
Республика халыҡ ижады үҙәге генераль директорының һүҙҙәренә ҡарағанда, конкурс программаһының төп саралары 3, 4 июнгә планлаштырылған. Улар Салауат Юлаев һәйкәле алдындағы майҙанда (йәрәбә һалыу) һәм Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында (I, II конкурс турҙары) үтәсәк. Фестивалдең гала-концерты 5 июндә Конгресс-холда үтәсәк. Ошонда уҡ иртә менән «Урал моно-2010» фавориттары менән брифинг үткәреләсәк.
Конкурс-фестиваль жюрийына килгәндә, традиция буйынса уны Башҡортостан Республикаһы вәкиле, композитор Урал Иҙелбаев етәкләй. Шулай уҡ уның составына Өфө сәнғәт училищеһының вокал буйынса педагогы Светлана Слягузова, Ҡырым Автономиялы Республикаһының мәҙәниәт һәм сәнғәт министры урынбаҫары Исмет Заатов, Дағстан Республикаһының атҡаҙанған артисы Фатима Нурлыбаева, Ҡаҙағстан Республикаһы Ҡустанай дәүләт университетының халыҡ уйын ҡоралдары кафедраһы мөдире Абай Әмирханов, Ҡабарҙа-Балҡар Республикаһының халыҡ артисы Музафар Этчеев, композитор Герман Танбаев (Хакасия Республикаһы) һәм башҡалар инә.
Матбуғат конференцияһында ҡатнашыусы, жюри ағзаһы Светлана Слягузова сираттағы фестивалде һәр ваҡыт түҙемһеҙләнеп көтөп алыуын билдәләне.
Өҫтәп шуны ла әйтеп үтәйек, «Урал моңо-2010» XV конкурс-фестивалендә Башҡортостан Республикаһынан башҡарыусылар Гөлнур Ҡарабулатова, Гөлсәсәк Фазлаева, Айҙар Хәмзин, Юнир Һағынбаев, «Карауанһарай» төркөмөнөң йәш составы һәм «Арғымаҡ» төркөмө ҡатнаша.


text:
Фото:
Хәйбулла районында граффити конкурсы үтте
Фото:
Хәйбулла районы үҙәге Аҡъярҙа кисә Халыҡ-ара ғаилә көнөнә арналған граффити конкурсы үтте.
«Нур» йәштәр һәм үҫмерҙәр клубы менән ойошторолған бәйгелә райондың дөйөм белем биреү учреждениелары уҡыусылары ҡатнашты. Ҡыҙҙар һәм егеттәр Аҡъяр баҙарының стеналарын ғаилә ҡиммәттәренә арналған төрлө һүрәттәр менән биҙәне. Тамаша ҡылыусылар ҙа ситтә ҡалманы: улар төҫлө аҡбур менән асфальтта һүрәт төшөрҙө.
Конкурс һөҙөмтәләре буйынса Аҡъяр ауылының 2-се мәктәбе командаһы беренсе урынға сыҡты. Икенсе урынды – Татыр-Үҙәк ауылы йәштәре, өсөнсө урынды Яңы Ергән ауылы командаһы яуланы.
Аҡъярға йәм өҫтәгән был сәнғәт төрө район халҡы күңеленә хуш килде.


text:
30 ноябрҙә Өфөлә «Шәмбе-артыҡ эшләү» экологик акцияһы уҙасаҡ
Өфөлә 30 ноябрҙә сираттағы «Шәмбе-артыҡ эшләү» экологик акцияһы уҙасаҡ, уны «ЭКА» «йәшел» хәрәкәте ойоштора.
Акция халыҡта экологик мәҙәнилек тәрбиәләүгә, халыҡты тыуған ҡалаһын экологик таҙартыу буйынса ғәмәли эшмәкәрлеккә йәлеп итеүгә йүнәлтелгән.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, был көндө барлыҡ теләүселәр макулатура, полиэтилен, пластик һәм алюминий килтерә ала, улар һуңынан икенсел эшкәртеүгә оҙатыласаҡ.
Экоакцияны үткәреү ваҡыты – сәғәт 11-ҙән 13 сәғәткә тиклем.
Икенсел ресурстар Республика балалар экологик-биологик үҙәгендә (Өфө, Октябрҙең 50 йыллығы урамы, 14/1) һәм БР «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһында (С. Кувыкин урамы, 102) ҡабул ителәсәк.
Ойоштороусылар билдәләп үтеүенсә, макулатура, полиэтилен, пластик һәм аллюминийҙан тыш, БР «Тәбиғәт» Дәүләт унитар предприятиеһына боҙолған термометрҙар һәм энергия һаҡлаусы лампалар тапшырырға мөмкин буласаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Бөгөнгө шарттарҙа «Берҙәм Рәсәй»ҙең бурысы – берләшеүгә һәм йәмғиәт килешеүенә булышлыҡ итеү»Фото: БР Президентының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов: «Бөгөнгө шарттарҙа «Берҙәм Рәсәй»ҙең бурысы – берләшеүгә һәм йәмғиәт килешеүенә булышлыҡ итеү»
Рөстәм Хәмитов: «Бөгөнгө шарттарҙа «Берҙәм Рәсәй»ҙең бурысы – берләшеүгә һәм йәмғиәт килешеүенә булышлыҡ итеү»Фото: БР Президентының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2014 йыл, 9 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
9 декабрҙә республиканың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһы төбәк бүлексәһе конференцияһында сығыш яһаны.
Конференцияла 200-ҙән ашыу делегат ҡатнашты. Ҡунаҡтар араһында Дәүләт Думаһы депутаттары, урындағы башҡарма комитет етәкселәре, «Берҙәм Рәсәйҙең йәш гвардияһы» вәкилдәре бар ине.
Конференция барышында делегаттар Башҡортостан төбәк бүлексәһенең 2014 йылдағы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһаны, киләһе осорға бурыстар билдәләне.
— Бөгөнгө шарттарҙа «Берҙәм Рәсәй»ҙең бурысы – берләшеүгә һәм йәмғиәт килешеүенә булышлыҡ итеү, гражданлыҡ йәмғиәте институттары, сәйәси партиялар һәм хәрәкәттәр менән хеҙмәттәшлек алып барыу, милләт-ара һәм конфессия-ара татыулыҡты нығытыу, урындағы власть, йәмәғәтселек менән кешеләрҙең проблемаларын хәл итеү, уларға ярҙам күрһәтеү. Бының өсөн партиябыҙҙың мөмкинлектәре бар, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
2016 йылда үтәсәк Дәүләт Думаһына депутаттар һайлау кампанияһы тураһында һөйләгәндә, төбәк етәксеһе һайлауҙарҙың еңел булмаясағын билдәләне.


text:
- Подробности
- Просмотров: 231
СТӘРЛЕ, йылға, Ашҡаҙар й. һул ҡушылдығы. Стәрлебаш р‑ны Стәрлебаш а. көнбайышҡа табан 6 км алыҫлыҡта башлана. Стәрлебаш, Стәрлетамаҡ р‑ндары буйлап көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ‑көнсығышҡа ҡарай аға һәм Ашҡаҙар й. (тамағынан 2 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 78 км, басс. майҙаны 630 км2. Ҡар һыуы м‑н туйына. Стәрлетамаҡ р‑ны Яңы Отрада а. эргәһендә уртаса йыллыҡ һыу сығымы 2,1 м3/с. Йылға басс. Бөгөлмә‑Бәләбәй ҡалҡыулығының көньяҡ- көнсығыш битләүендә урынлашҡан. Ландшафы ҡараһыу һоро урман тупрағындағы ҡоро болондарҙан һәм йыуылған ҡара тупраҡтағы төрлө үләнле далаларҙан тора. Басс. үрге ағымда 30%‑ын, түбәнге ағымда 8%‑ын урман ҡаплаған, 70%‑ҡа тиклем һөрөлгән. Иң ҙур ҡушылдығы — Оло Ҡайраҡлы (һул).
В.А.Загорский
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Ҡолаҡ
Ҡолаҡ — ҡатмарлы вестибуляр-ишеткес ағза, ул ике функция үтәй: тауыш импульстарын ҡабул итә һәм кәүҙәнең тура тороуына, тигеҙлек һаҡлауға булышлыҡ итә. Был парлы ағза, баштың сикә һөйәктәре эсенә урынлашҡан, тыштан ҡолаҡ япрағы булып тамамланған.
Ишетең һәләте кешегә хеҙмәт эшмәкәрлегендә һәм ижтимағы тормошта аралашыу өсөн кәрәк. Һөйләү телмәре лә тауыш ишетеүгә бәйленгән. Ҡолаҡ ярҙамында тауыш тирбәлеүҙәре тирә-йүндә нимәләр булғанын белдереүсе нервы импульсына әүерелә. Тауыш — һауаның тирбәлеүе. Кешенең ҡолағы 20,625 м -ҙан 1,65 см тиклем тауыш тулҡындарын ҡабул итә, был тауыштың секундына 16 — 20 000 Гц тирбәлеүенә торошло.
Ҡолаҡ анатомияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡолаҡ — тышҡы, урта һәм эске ҡолаҡтарға бүленә.
Тышҡы ҡолаҡ ҡолаҡ япрағы менән тышҡы ишетү юлынан тора. Ҡолаҡ япрағы хәрәкәтһеҙ, ул тауыш оотоу өсөн яраҡлашҡан. Ҡолаҡ япрағы менән урта ҡолаҡ иштеү юлы менән бәйләнгән. Тышҡы ҡолаҡ юлы ҡолаҡтан барабан ярыһы менән айырылап тора. Улар тауыш тулҡындарын механик тирбәлеүгә әйләндереп, урта ҡолаҡҡа ебәрә.
Урта ҡолаҡ — һауа тулған ҡыуашлыҡ. Урта һөйәктә өс ишетеү һөйәге бар. Беренсеһе— сүкеш һөйәк барабан ярыһына терәлгән, икенсеһе — өҙәңге һөйәк — эске ҡолаҡҡа барған овал тәҙрә юлына тейеп тора. Өсөнсө — һандал һөйәк — улар араһында урынлашҡан. Барабан ярыһы тирбәлеүен 20 тапҡыр көсәйткән һөйәк рачагтар системаһы шулай төҙөлгән. Урта ҡолаҡ ҡыуашлағы ишетеү торбаһы аша тамаҡ өҫтө ҡыуышлығы менән тоташа. Аҙаҡты йотҡанда ишетеү торбаһы юлы асыла һәм урта ҡолаҡтағы баҫым атмосфера баҫымы менән тигеҙләшә. Шул сәбәпле барабан ярыһы баҫым түбән яҡҡа бөгөлмәй.
Эске ҡолаҡ урта ҡолаҡтан овал һәм түңәрәк тәҙрәнән торған һөйәк пластинкаһы менән айырыла. Эске һөйәк сикә һөйәктәре эсендә ятҡан нәҙеҡ каналдар ҡатмарлы ҡыуышлыҡтар системһынан тора. Ошо һөйәк лабиринты эсендә уның формаһын ҡабатлағын ярылы лабиринт ята. Уның эсенде тирбәлеүҙәрҙе — тауыш тулҡындарын, кәүҙәнең арауыҡтағы торошон ҡабул итеүсе һиҙгер приборҙар (вестибуряр аппарат) бар.
Эске ҡолаҡта ишетеү ағзаһы — ҡусҡар менән тигеҙләне ағзаһы — тупһа һәм өс үңәрәк канал урынлашҡан. Улар үҙ ара бәйләнгән. Ҡусҡарҙың бер яҡ ярылы стенаһында ғына ныҡ итеп тарталған төрлө оҙонлоҡтағы 24 мең һығылмалы есә бар. Һәр епсә үҙ өнө өсөн яуап бирә. Епсәләрҙә өҫтөндә төктәре булған күҙәнәктәр урынлашҡан. Урал ишепеү рецепторҙарв тип атала. Рецептор өҫтөндә япма мембрана бар. Һәр рецепторға ишетеү нервыһының осо тоташҡан.
Тауыш тирбәлеүе барабан ярыһына бирелә. Ишетеү һөйәктәре уны овал тәҙрә ярыһына ебәрә, уның ша эске ҡолаҡ шыйыҡсаһына бара. Бөтә ҡуҙғауҙар спираль орган рецепторына бирелә. Барлыҡҡа килгән ҡуҙғау мейе ҡабығының ишетеү зонаһына бара. Кеше шулай ишетә.
Ике ҡолаҡ аша мейе ярымшаҙарына сигнал тапшырыла. Әгәр тауыш һулдан килһә, уның импульстары мейегә уң ҡолаҡҡа ҡарағанда ирәрәк килеп етә. Мейе анализ үткәреп тауыш сығанаған билдәләй. Шулай кеше тауыш сығанағын һәм йүнәлешен билдәләй.
Тауыш тулҡындары тышҡы ҡолаҡҡа килеп еткәс, тышҡы ишетеү юлы аша үтәләр һәм барабан ярыһын тирбәлдерәләр.Тауыш юғарыраҡ булған һайын, тирбәлеүҙәр йышлығы ҙурыраҡ була, тауыштың көсәйеүе тирбәлеү киңлегенең артыуы менән бәйләнгән. Урта ҡолаҡтың ишетеү һөйәктәре барабан ярыһының тирбәлеүен көсәйтә һәм эске ҡолаҡтың оваль тәҙрәһенә тапшыра. Ул эске ҡолаҡҡа тулған шыйыҡлыҡты тирбәлдерә башлай. Эске ҡолаҡтағы рецепторҙар был тирбәлеүҙәрҙе нервы импульста¬рына әүерелдерә. Улар ишетеү нервыһы буйлап баш мейеһенә тапшырыла. Ҙур ярымшарҙар ҡабығының сикә әлкәһендә урынлашҡан ишетеү зонаһында тауыштың характеры, уның көсө һәм юғарылығы тамам айырыла.
Ҡолаҡ гигиенеһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тышҡы ишетеү юлында, составында микробтарға ҡаршы матдҡлҡр булған, сайыр бүленеп сыға. Сайыр йыйылып киткәндә ишетеүгә ҡамасаулай. Ҡолаҡты шарпы, булавка һ.б. предматтар менән таҙартырға ярамай.
Тамаҡтыҡ, танауҙың лайлалы шәрәһе шешенһә, ишетеү юлына лайла тула һәм урта ҡолаҡтағы һауа баҫымы тыштағы баҫым менән тигеҙләшә алмай. Кеше ҡолағына мамыҡ тығылған һымаҡ тоя. Тымаулағанда, танау тонғанда танау тишектәрен берәмләп таҙартырға кәрәк. Тышҡа сыҡҡан һауа юлы ялылһа, һауа ағымы ишетеү торбалары аша уота ҡолаҡҡа үтерге мөмкин.
Урта ҡлаҡтың шешенеүе үтә ҡурҡыныс. Был ишетеү һәләте насарайыуға килтерә. Ишетеү нервыларының һәм рецепторҙарының зарарланыуы һаңраулыҡҡа килерергә мөмкин. Шау-шыулы урында булыу, хатта ҡыҫҡа ғына ваҡыттыла көслө тауыш аҫтында ҡалыу ҡолаҡҡа ҡатыланыуға килтерә.
Патология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тышҡы тауыш юлында ҡолаҡ сайыры йыйылыу арҡаһында ла ишетеүҙең насарланыуы мөмкин. Ул тышҡы ишетеү юлы биҙҙәре тарафынан бүленеп сыға һәм һаҡлағыс функция үтәй: унда тирә-йүндән тышҡы ишетеү юлына үтеп ингән саң һәм микробтар тотолоп ҡала. Тышҡы ишетеү юлында йыйылып, ҡолаҡ сайыры тығын яһай.
Ангина, скарлатина, грипп менән ауырығанда, был ауырыуҙарҙы тыуҙырыусы микроорганизмдар тамаҡ өҫтөнән ишетеү торбаһы аша урта ҡолаҡҡа үтеп, уны шештерергә мөмкин.
Был саҡта ишетеү һөйәктәренең хәрәкәтсәнлеге юғала һәм эске ҡолаҡҡа тауыш тирбәлеүҙәренең тапшырылыуы боҙола. Әгәр шешеү процесы эске ҡолаҡҡа таралһа, ишетеү рецепторҙарының зарарланыуы арҡаһында кешенең һаңғырауланыуы мөмкин. Ғәҙәттә, ишетеү ағзаларында шешеү процесы барһа, ҡолаҡ ныҡ һыҙлай. Ҡолағығыҙ ауыртһа, шунда уҡ врачҡа күренергә кәрәк. Үҙ ваҡытында күрһәтелгән медицина ярҙамы ауырыуҙарға һәм уға бәйләнгән өҙлөгөүҙәргә юл ҡуймай.
Көслө тауыштарҙан ишетеү насарланырға мөмкин. Мәҫәлән, шартлау ваҡытында барлыҡҡа килгән көслө тауыш тулҡыны барабан ярыһына бәрелеп, уны йыртырға мөмкин. Бындай осраҡтарҙа шартлау ваҡытында ауыҙҙы асып торорға кәңәш ителә.
Ҡолаҡ мәҙәниәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡолаҡ өсөн клипса, кафф һәм алҡа кеүек ҡолаҡ биҙәгестәре бар. Алҡаны тишелгән ҡолаҡ йомшағына тағалар[1], клипса тағыу өсөн ҡолаҡ йомшағын тишеү кәрәкмәй. Ҡолаҡ пирсингы боронғо замандан уҡ ҡәбиләлә общинаһында йәшәгән кешеләргә билдәле булған, күп һанлы археологик ҡаҙылмалар быны раҫлай. Австрияның Симилаун боҙлоғонда табылған Эци мумияһының ҡолағы тишелгән балған, мумияның йәше 5300 йыл[2]. Ҡалаҡҡа биҙәүестәр тағыуҙан башҡа ҡолаҡты һуҙып (тоннелау) формаһын үҙгәртеү ысулы бар.
Ҡолаҡ формаһын үҙгәртеү өсөн үткәрелгән хирургик операция опластика тип атала.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сонин Н. И. Биология. Кеше. тәрж. С. М. Рәхимова. — Өфө; Китап: Дрофа, 2005. — ISBN 5-295-03615-4
- Колесов Д. В. Биология. Кеше. — 9-сы стереотип баҫманан тәржемә. — Өфө: Китап, 2009. — ISBN 978-5-295-04946-0
- ↑ Кибалова Людмила, Гербенова Ольга, Ламарова Милена. Драгоценные украшения // Иллюстрированная энциклопедия моды — Прага: Артия, 1966.
- ↑ Hesse R. W. Jewelrymaking through History: an Encyclopedia — Greenwood Publishing Group, 2007. — P. xvii. — ISBN 0313335079.


text:
Иғтибар, ташҡын!
13 апреля 2016 йыл | Хаттар, Йәмғиәт
Алда йылдың иң көсөргәнешле һәм яуаплы осоро – яҙғы ташҡын тора. Ул хужалыҡ субъекттары өсөн генә түгел, ә контроль органдарына ла ярайһы ғына мәшәҡәт тыуҙыра. Экологтарҙың төп бурысы –
һыу объекттарының бысраныуына юл ҡуймау.
һыу объекттарының бысраныуына юл ҡуймау.
Яҙһылыуҙың наҙлы бүләге
13 апреля 2016 йыл | Хаттар, Йәмғиәт
Йыл һайын апрель-май айҙарында Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәттән фай-ҙаланыу һәм экология министрлығы тарафынан республикала "Умырзая” экологик акцияһы уҙғарыла. Уның маҡсаты – тәүге сәскәләрҙең популяцияһын һаҡлау.
Белемлеләр көс һынаша
13 апреля 2016 йыл | Мәғариф, Йәмғиәт
28-нән 30 мартҡа тиклем Өфө ҡалаһында уҡыусыларҙың геология буйынса олимпиадаһы уҙҙы. Унда республиканың 8 районы һәм 6 ҡалаһынан килгән уҡыусылар көс һынашты.
Көрәк, һепертке ал да, өмәгә ҡушыл
13 апреля 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
Билдәле булыуынса, район хакимиәтенең махсус ҡарарына ярашлы, районда 1 апрелдән ауыл биләмәләрен санитар таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса эко-логик өмәләргә старт бирелде.
Һаумы, китап иле!
13 апреля 2016 йыл | Мәғариф, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Балаларҙың яҙғы каникулы көндәрендә 28 марттан 1 апрелгәсә "Балалар китабы аҙналығы” үтәсәге тураһында гәзиттә хәбәр иткәйнек инде.
Аҙналыҡ сиктәрендә район
мәҙәниәт һарайында әҙәби кисәләр, викториналар, конкурстар, күңел асыу программалары һәм башҡа мауыҡтырғыс саралар үтте. Сара үҙәк район балалар китапханаһы хеҙмәткәрҙәре әҙерләгән "Һаумы, китап иле!” конкурс-күңел асыу программаһы менән асылды.
Аҙналыҡ сиктәрендә район
мәҙәниәт һарайында әҙәби кисәләр, викториналар, конкурстар, күңел асыу программалары һәм башҡа мауыҡтырғыс саралар үтте. Сара үҙәк район балалар китапханаһы хеҙмәткәрҙәре әҙерләгән "Һаумы, китап иле!” конкурс-күңел асыу программаһы менән асылды.


text:
Цӹлдӹр
Цӹлдӹр (латинлӓ Bombycilla garrulus; алыкмарла шелде, ильывуй, чуркатвуй) — цӹлдӹр йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 19–23 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 32–35.5 см, нелӹцшӹ 55 г якте шоэш. Вуйыштыжы раскыдын цаклаш лимӹ кекрек улы, партьывлӓ доно сӓрнӓ, пӹсӹн чонгештӓ. Пӹжӓшӹжӹм шоэнрӓк кушшы шӹргӹ пушӓнгӹвлӓ вӹлнӹ опта. Кӹцкӹ дон пӓртнявлӓм качкын ӹлӓ. Пӹжӓшӹштӹ 3–7 мыны якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ[тӧрлӓш | править код]
- Bombycilla garrulus garrulus – йыдпел Sweden гӹц ирвел Урал кырыквлӓ якте йыдпел Европа
- Bombycilla garrulus centralasiae – ирвел Урал кырыквлӓ гӹц йыдпел Ази якте
- Bombycilla garrulus pallidiceps – йыд-вадывел Америка


text:
Лайыҡлы тормош бәхете
Яңынан Иҫке Яҡуп ауылына ҡайтып, колхозға эшкә сыға. Күптән күсеп килеп ошонда көн күргән ҡаҙаҡ егете Ғиззәт менән яҙылышып, Япарһаҙ ауылында йәшәй башлайҙар. Биш ул һәм дүрт ҡыҙға ғүмер бирәләр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, өлкән улдары үлеп ҡала. Хәҙерге ваҡытта һигеҙ балаһы, Аллаға шөкөр, иҫән-һау, тыуған йорттарына ҡайтып әсәһенең хәлен белеп тора.
– Тәүҙәрәк, балалар бәләкәйерәк саҡта, Ҡаҙағстан яҡтарына барып йәшәп ҡараныҡ. Балалар ул яҡты оҡшатмағас, ике йылдан һуң кире Япарһаҙға ҡайттыҡ. Тормош иптәшем Петропавловка ауылында тимерсе булып эшкә төштө, беҙҙе лә шул ауылға күсереп алып барҙы. Шулай итеп, 1967 йылдан ошонда йәшәйем, – тип хәтер йомғағын һүтте Маһира Хафиз ҡыҙы.
Маһира инәйҙең балалары, һәр береһе тормошта үҙ урынын табып, күркәм кешеләр булып үҫеп етә. Әсәләрен ейән-ейәнсәрҙәр менән ҡыуандырып, уға терәк булып йәшәйҙәр. «Йәш, көслө саҡта ауырлыҡтарҙы нисек тә күтәрәһең, ә бына оло йәшкә еткәс, яҡындарың хәстәренә мохтажһың. Шөкөр, балаларымдың изгелеген, ҡәҙер-хөрмәтен күрәм. Нисә йыл инде Зәйдулла улым һәм Зөлфирә киленем менән йәшәйем. Киленем менән үҙ-ара татыубыҙ. Балалар менән көн үткәрәм инде, килеп хәлемде белеп торалар», – ти инәй.
«Оҙон ғүмерле булыуығыҙҙың сере нимәлә ?» – тигән һорауыма ул:
– Беҙҙең ваҡытта ауырып ултырырға мөмкинлек булманы, йүгереп эшләп йөрөнөк. Әле лә тик ултырырға яратмайым, хәрәкәттә булырға тырышам. Атай-әсәйем дә оҙон ғүмерле булды, бәлки, нәҫелдән дә киләлер, – тип яуапланы.
Ғүмер йомғағының артта ҡалған йылдарын барлағанда ҡәнәғәтлек тойғоһо кисереп, үткәндәр өсөн йөҙө ҡыҙармаҫлыҡ итеп лайыҡлы йәшәүенә һөйөнә ағинәй. Ни сәсһәң, шуны урырһың, ти халыҡ. Намыҫлы, тырыш йәшәгәндәр бына шулай бәхетле ҡартлыҡҡа лайыҡ.
Хәйбулла районы.
Теги: Лайыҡлы тормош


text:
Фото:
Башҡортостанда йәшенле ямғырҙар көтөлә
Фото:
9 һәм 10 августа Башгидромет синоптиктары һауа температураһының бер аҙ түбәнәйеүен күҙаллай. Көндөҙ 28-33 градус йылы буласаҡ. Ошо уҡ көндәрҙә кискә табан республиканың көнсығышында урыны менән йәшенле ямғырҙар яуыуы ихтимал. Күк күкрәгәндә көслө ел иҫәсәк. Үкенескә күрә, яуым-төшөмдәр ҡоролоҡтан ныҡ зыян күргән Урал аръяғы райондарын һаман урап үтә.
Синоптиктар йәшенле ямғырҙар ғына түгел, яуым-төшөмһөҙ ҡоро йәшендәрҙе лә прогнозлай. Уларҙан яҡшылыҡ көтөргә тура килмәй, сөнки бындай йәшен зарядынан янғындар арта ғына.
Республика өҫтөндә бына инде өс ай буйына ямғыр фронттарын беҙҙән ситкә ҡыуыусы антициклон хакимлыҡ итә. ул Азор антициклоны иҫәбенә көсәйә генә бара.
Башгидрометтың баш синоптигы Анна Козаева «Башинформ» агентлығына интервьюһында бындай эҫе һауа торошоноң кәм тигәндә икенсе аҙна аҙағынаса һаҡланасағын раҫланы. Республикала ҡоролоҡ буйынса ғәҙәттән тыш режим һаҡлана. Йылғалар кимәле төшөүен дауам итә. Грунт һыуҙары бөтөп бара, һәм оҙайлы ҡойма ямғырҙар ҙа элекке балансты тиҙ арала тергеҙә алмаясаҡ.


text:
Әбйәлил районында аграр туризм программаһын тормошҡа ашырыу буйынса курстар үткәрелде. Уҡыуҙар федераль ҡаҙнанан финанслана һәм Урал аръяғы райондарын социаль- иҡтисади үҫтереүгә йүнәлтелә.
Ағасҡа бәйләнгән арҡан буйлап йөрөү, сәләмәтлекте нығытыу һәм спорт менән шөғөлләнеү өсөн уңайлыҡтар. Әбйәлил районында йәшәүсе Әхтәмовтар туристик базаны биш йыл элек асҡан. Ял итеү үҙәге йыл әйләнәһенә эшләй, туристар ҡыш саңғыла шыуа. Балалар өсөн дә махсус трасса бар. Туйҙар һәм юбилейҙар, байрамдар үткәреү өсөн бөтә шарттар булдырылған.
“Аттракциондарыбыҙ бар, бассейн, унда балалар шар эсендә һыуҙа йөрөйҙәр, һикерә торған батут, 3 квадроцикл, 3 тюбинг трассаһы бар”.
Ял итеү урынына Әбйәлилдән генә түгел, Белореттан,Сибай һәм Магнитогорск ҡалаларынан да киләләр. Әүҙем ял — модала. Тик ошондай шарттар тыуҙырыусы базалар әлегә күп түгел. Аграр бизнесты үҫтереү юлдарын өйрәтеү мөһим. Ауыл хужалығында һәм аграр туризмда эшҡыуарлыҡ проблемалары Әбйәлил районында үткән түңәрәк өҫтәлдә ҡаралды һәм махсус уҡыуҙар ойошторолдо.
“Хөкүмәттең ярҙамын ҡайҙан алырға, нисек башларға? Әгәр кеше хөкүмәттән ярҙам алам да, шунан эшләй башлайым, тип өмөтләнә икән, уның ҡарашы дөрөҫ түгел. Кеше эшләйем, тип башларға тейеш”.
Сарала муниципалитеттарҙа туризм өсөн яуаплылар, аграр туризм менән шөғөлләнеүселәр һәм ошо тармаҡта эш башларға йыйыныусылар ҡатнашты. Кәңәшмәлә Рәсәй өлкәләренән дә эксперттар сығыш яһаны. Сит ил һәм Рәсәй төбәктәрендәге тәжрибәләр миҫалға килтерелде.
“Аграр туризымды күтәрергә, яңы бейеклектәргә күтәрергә. Беҙең республикалағы төпкөл райондарҙағы эшҡуарҙарға үҫеш юлдарын бирәбеҙ”.
Курстар федераль ҡаҙнанан финанслана. Ул республиканың Урал аръяғы райондарын социаль-иҡтисади үҫтереүгә йүнәлтелә.
Башкирское спутниковой телевидение


text:
Нервы системаһы
Нервы системаһы — иммун һәм эндокрин системалар менән бергә организмдың дөйөм эшмәкәрлеген бар яҡтан көйләүсе, уның тышҡы һәм эске мөхит менән бәйләнешен, ундағы төрлө үҙгәрештәргә яуабын бойомға ашырыусы морфологик һәм функциональ яҡтан үҙ-ара бәйле төрлө нервы структуралары берлеге. Баш һәм арҡа мейеһенән таралып, бер система тәшкил иткән, бөтә организмдың эшмәкәрлегенә етәкселек итеүсе нәҙек кенә еп рәүешендәге үҫенде булған нервылар уның беренсел нигеҙе булып тора.
Йөкмәткеһе
Дөйөм мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нәҡ нервы системаһы тәү сиратта организмдың барлыҡ функцияларын яйлауҙа бик мөһим роль уйнай. Ул күҙәнәк, туҡыма, тән ағзалары һәм уларҙың системаларының үҙ-ара ярашып эшләүен тәьмин итә. Кешенең әйләнә-тирәләге мөхитте белеп-тикшереүенә генә түгел, уны әүҙем рәүештә үҙгәртә лә алыуына ярҙам итеүсе һиҙеү-тойоу, уҡып өйрәнеү, хәтер, телмәр һәм фекер йөрөтөү кеүек барлыҡ психик процестар нигеҙендә нерв системаһы эшмәкәрлеге ята. Ул иммун һәм эндокрин системалар менән берлектә һәм дөрөҫ эшләгәндә генә организм, бөтөн бер система булып, үҙенә тейешле барлыҡ бурыстарҙы ла тулы мәғәнәһендә тормошҡа атҡара. Организмдың дөйөм нервы системаһы үҙ сиратында күләме һәм эшмәкәрлеге йәһәтенән вағыраҡ булған үҙәк нервы системаһын, вегетатив нервы системаһын, симпатик һәм парасимпатик нервы системаларын, висцераль нервы системаларын үҙ эсенә ала.
Нервы системаһының төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нервы системаһы нейрондарҙан һәм ваҡ-ваҡ (эйәрсән) күҙәнәктәрҙән торған нервы туҡымаһынан төҙөлә.
- Нейрондар — нервы туҡымаһының төп күҙәнәктәре, улар нервы системаһының эшсәнлеген тәьмин итә.
- Эйәрсән күҙәнәктәр (урыҫса «нейроглиальные клетки»), нейрондарҙы уратып алып, уларҙы туҡландырыу һәм һаҡлау бурыстарын башҡара. Нейрондарға ҡарағанда эйәрсән күҙәнәктәрҙең һаны 10 тапҡыр самаһы күберәк.
Нейрондар, ярһыусы күҙәнәктәр булараҡ, электрик импульстарҙы барлыҡҡа килтереү һәм уларҙы тапшырыу һәләтенә эйә. Төрлө формала һәм ҙурлыҡта булған нейрондар тәндән һәм үҫентеләрҙән тора. Оҙон һәм ҡыҫҡа булған үҫентеләр үҙҙәре ике төргә — дендриттарға һәм аксондарға бүленә.
Күпселек дендриттар (грекса «дендрон» — ағас) — ҡыҫҡа, ныҡ тармаҡланған үҫентеләр. Бер нейронда улар бер нисә булырға мөмкин. Нервы импульстары дендриттар буйынса нервы күҙәнәге тәненә килеп инә.
Аксон (грекса «аксис» — үҫенте) — оҙон, башлыса аҙ тармаҡланыусан үҫенте, уның буйынса ла импульстар күҙәнәк тәненә килә. Һәр бер нервы күҙәнәгенең бары бер генә аксоны бар, шул уҡ ваҡытта уның оҙонлоғо бер нисә тиҫтә сантиметрға етергә мөмкин. Шулай итеп, нервы күҙәнәктәренең оҙон үҫентеләре аша импульстар организм кимәлендә ҙур алыҫлыҡтарға тапшырыла ала. Оҙон үҫентеләр йыш ҡына аҡ төҫтәге май һымаҡ матдәнән торған шекәрә менән көпләнгән була. Уларҙың үҙәк нервы системаһындағы тупланмалары аҡ матдә барлыҡҡа килтерә. Нейрондарҙың ҡыҫҡа үҫентеләренең һәм тәндәренең ундай шекәрәһе юҡ. Уларҙың тупланмалары һоро матдәне барлыҡҡа килтерә.
Нейрондар үҙ формалары һәм башҡарған эшмәкәрлеге буйынса бер-береһенән айырыла. Уларҙың берәүҙәре, һиҙгерҙәре, импульстарҙы һиҙеү органдарынан арҡа һәм баш мейеләренә тапшыра. Һиҙгер нейрондарҙың тәндәре үҙәк нервы системаһы юлындағы нервы төйөндәрендә ята. Нервы төйөндәре — нервы күҙәнәктәре тәндәренең үҙәк нервы системаһынан ситтәге тупланмалары. Нейрондарҙың икенселәре, хәрәкәт нейрондары, импульстарҙы арҡа һәм баш мейеләренән мускулдарға һәм эске ағзаларға тапшыра. Һиҙгер һәм хәрәкәт нейрондары араһындағы бәйләнеш арҡа һәм баш мейеләрендә өҫтәмә нейрондар тарафынан бойомға ашырыла. Уларҙың тәне һәм үҫентеләре мейенән ситкә сыҡмай.
Арҡа һәм баш мейеләре организмдың барлыҡ ағзалары менән нервылар аша бәйләнгән. Нервылар — нервы күҙәнәктәренең шекәрә менән көпләнгән оҙон тупланмалары ул. Хәрәкәт нейрондарының аксондарынан торған нервылары хәрәкәт нервылары тип атала. Һиҙгер нервылар һиҙгер нейрондарҙың дендриттарынан тора. Күпселек невыларҙа аксондар ҙа, дендриттар ҙа бар. Бындай нервылар ҡатнаш нервылар тип исемләнә. Улар буйынса импульстар ике йүнәлештә — үҙәк нервы системаһына һәм артабан ағзаларға бара.
Нервы системаһы бүлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Научно-познавательная коллекция «Маршалл Кавендиш». Универсальный иллюстрированный справочник для всей семьи. Организам человека / — М., Алмаз-пресс, 2002. — 162 с. — (Древо познания). ISSN 1684-582X (рус.)
- Биологический энциклопедический словарь. Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986. (рус.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Атлас анатомии человека. Издание на русском языке. / Перевод: к.м.н. В. В. Серов. / — М.: Белый город, 2005. — 103 с. с илл. ISBN 5-7793-0982-5 (рус.)
- Цузмер А. М., Петришина О. Л. Кеше. Анатомия, физиология и гигиена. / С. В. Атнағолова тәржемәһе / — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1987. — 239 бит.
- Советский энциклопедический словарь: — М.: Советская энциклопедия, 1980. — 1600 с. с илл. (рус.)
- Ожегов С. И. Словарь русского языка. — М., 1968. (рус.)
- Русско-башкирский словарь: В 2 т. / Под редакцией З. Г. Ураксина, Уфа: Башкирская энциклопедия, 2005. Т. 2. П — Я. — 2005. — 680 с.


text:
Башҡорт дәүләт университетының Сибай институты Баймаҡ ТВ менән күптәнән хеҙмәттәшлек итә. Ике яҡлы килешеүгә ярашлы, “Юлдаш” радиоһы хеҙмәткәрҙәре ойошторған сираттағы тура бәйләнештә уҡыу йортоноң ғалимдары: иҡтисад фәндәре докторы Әҙәһәм Барлыбаев, биология фәндәре докторы Сәфәрғәле Йәнтүрин ҡатнашты. Ғалимдар радио тыңлаусыларға быйылғы уҡыу йылына Сибай институтына студенттар ҡабул итеү шарттары хаҡында бәйән итте. Осрашыуҙа шулай уҡ төбәктең иҡтисади, экологик торошона ла байҡау яһалды. Тапшырыуҙы “Юлдаш” радиоһы аша 9 февраль 11сәғ. 45 минутта тыңларға мөмкин.
Р.Хәсәнова, матбуғат хеҙмәте хәбәрсеһе
© Сибайский институт Башкирского Государственного Университета 1998-2017
Верстка и дизайн - Ринат Байрамгулов


text:
«Мин тере ҡалдым һәм еңеп сыҡтым»
Геройҙың юбилейы айҡанлы Шаһи Ямалетдиновтың батырлығын тағы ла юғарыраҡ баһалау ѳсѳн ҡәберлек ташын гранитҡа алыштырып, Шығай Мәктәбенә мемориаль таҡта ҡуйырға һәм яҡын киләсәктә Бѳйѳк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға арналған һәйкәлдәр комплексы янына Геройҙың бюсын урынлаштырырға ҡарар итте. Шулай уҡ сессияла Шығай мәктәбенә Шаһи Ямалетдинов исемен биреүҙе юлларға кәрәк тип табылды. Депутаттарҙың был ҡарарын сессияла ҡатнашыусы муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары И.С.Теләүбаев та хупланы һәм үҙ яғынан мѳмкин тиклем ярҙам итерен белдерҙе.
Данлы башҡорт улдары
Шығай ауылы районыбыҙҙың бик матур урынында – Кѳньяҡ Урал тауҙары теҙмәһе буйында урынлашҡан: кѳньяҡ-кѳнсығышта мѳһабәт Рәз ташы, кѳньяҡта - Аҡбейек һәм Ҡағыташы күренә, ә кѳнбайышта Шығайға терәлеп Оҙонғор һәм Ҡыраҡа тауҙары һуҙылған.
Ошондай сихри тәбиғәтен дошманына бирмәү тойғоһо менән алышҡан Шығай батырҙары: данлыҡлы ҡурайсы, снайпер, «Батырлыҡ ѳсѳн», «Хәрби ҡаҙаныштары ѳсѳн» миҙалдары, I дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры һәм алтмыш дүрт фашистың башына еткән Рәхәдил Хәлфетдинов, Чехословакия ерен азат иткәндә Ҡыҙыл Байраҡ орденына һәм башҡа хәрби наградаларға лайыҡ булған Хѳсәйен Әбүталипов, һалдат ѳсѳн иң данлы награда - «Батырлыҡ ѳсѳн» миҙалдары кавалерҙары Әбделвәли Ғәлиуллин, Һарун Харисов, Манаф Хажин, Хәсән Әйүпов һәм башҡалар. Һуғыштың башынан аҙағына тиклем фронтҡа йѳҙҙән ашыу яугир алынған. Шуларҙың 70 тирәһе Еңеүҙе күрмәй, беҙҙең азатлыҡ ѳсѳн башын һалған. Уларҙың, моғайын, күбеһе тѳрлѳ дәрәжәләге хәрби наградаларға лайыҡ булғандыр.., ләкин уларҙы асыҡлау бѳгѳнгѳ кѳндә мѳмкин түгел. Снайпер Рәхәдил Хәлфетдиновтың батырҙарса һуғышыуын бер нисә тапҡыр 1-се Прибалтик фронтының “Пограничник-фронтовик, гәзите яҙып сыға. Ул 1944 йылдың октябрендә батырҙарса һәләк була.
Һуғышҡа тиклем
Шығайҙа тыуып үҫеп, Бѳйѳк Ватан һуғышында Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған һәм 1968 йылда тыуған тѳйәгендә ерләнгән Шаһи Ямалетдин улы Ямалетдиновҡа Шығай мәктәбендә мемориаль мѳйѳш эшләнгән. Ул мѳйѳш үҙ ваҡытында мәктәптә эшләп, хәҙер хаҡлы ялда булған Х.Х. Канафин һәм мәрхүм уҡытыусы Р.И. Сайфуллин тырышлығы менән булдырылды. Бѳйѳк Еңеүҙең 30 йыллығына, 1975 йыл, был педагогтар Оборона министрлығы архивынан Шаһи Ямалетдиновтың командиры, капитан Сучков Кондратьевтың уны Геройлыҡҡа күрһәтеүен һәм СССР Юғары Советының уға Советтар Союзы Геройы исеме бирелеүе тураһындағы Указының күсермәһен алдырып, бѳгѳнгѳ кѳндәге иҫтәлекте булдырҙылар.
Шаһи Ямалетдин улы Ямалетдиновтың юбилей йылында уның тормош юлына күҙ һалмай булмай. Ул 1914 йылдың 20 (7) апрелендә Шығай ауылында Диңгеҙбикә һәм Ямалетдин Баһауетдиновтар ғаиләһендә донъяға килә. 1928 йылда Шығайҙа асылған беренсе совет мәктәбен, Сермән ете йыллыҡ мәктәбен 1930 йылда тамамлағас, Шығайҙағы изба-читальня (грамотаһыҙлыҡты бѳтѳрѳү мәктәбе) мѳдире итеп ҡуялар. Ѳс йыл эшләгәндән һуң тағы ла ѳс йыл ауыл Советында секретарь вазифаһын башҡара. 1936 йылдың аҙағында Шаһи Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына алына һәм ике йыл хеҙмәт итеп ҡайта. Ауыл Советында секретарь эшен дауам итә. Бѳгѳнгѳ кѳн күҙлегенән, шундай ҡаты һуғыш һѳрѳмѳ еҫе һиҙелгәндә, ауыр репрессия йылдары барғанда, Шаһиға был эшендә ни тиклем ҡатмарлы булыуын аңлатып тороу кәрәкмәй. Шаһи Ямалетдин улын белгәндәр, элегерәк, иҫән саҡтарында, уның күптәрҙе кәрәкле документтар биреп, нахаҡ бәләләрҙән, ҡулға алыуҙан ҡотҡарып ҡалыуын, хәтерләйҙәр ине.
Шығай ауыл Советына бѳгѳнгѳ кеүек, бер нисә ауыл ҡараған була. Эшенә бәйле Шаһи ябай халыҡ менән аралашып йәшәй һәм эшләй. Хәрби хеҙмәттән ҡайтҡан кеше булараҡ, халыҡҡа армиябыҙҙың кѳслѳ булыуын, шулай ҙа уяу, кѳтѳлмәгән хәлгә әҙер булыуҙы пропагандалай. Халыҡ, совет хеҙмәткәренә ышанып, киләсәккә ѳмѳт менән йәшәй бирә. Нишләйһең, ѳмѳтлѳ кешенең генә киләсәге бар бит.
Ә бѳтә донъя империализмы бәйенән ысҡынған бурҙай этте - фашистик Германияны Советтар Союзына һѳсләй, дәһшәтле һуғыш машинаһы яйлап беҙҙең ил сиктәренә яҡынлаша.
Ә иртәгә һуғыш ине
1941 йылдың 22 июне таң менән Бѳйѳк Ватан һуғышы тоҡанып та китә. Бронь менән йѳрѳгән Ямалетдинов 1941 йылдың октябрендә һуғышҡа алына, Сталинград һәм II Украина фронттары составында 1053-сѳ полкта орудие командиры булып, күп кенә ҙур ҡалаларҙы азат итеүҙә ҡатнаша. Ике тапҡыр яраланып та ҡуя.
1945 йылдың мартында II һәм IV Украина фронттары Чехословакия сиген аша сығып, немец фашистарына ҡаршы яңы ҙур һѳжүм әҙерләй. Ә гитлерсылар, ашыҡ-бошоҡ оборона ҡоролмалары тѳҙѳп, ҡаршы торорға йыйына.
Алдағы алыштар беҙҙең ғәскәрҙәр ѳсѳн бик ҡаты, ҡан ҡойғос булмаҡсы ине. Ш.Я. Ямалетдинов хеҙмәт иткән 41-се танк бригадаһы ҙурлығы һәм әһәмиәте буйынса Чехославакияның Прагаһынан һуң икенсе ҡала – Брно янында була.
Батырлыҡ ѳсѳн түгел, ә еңеп, тере ҡалыр ѳсѳн
Алыш ваҡытында батырлыҡ талап иткән үлемесле хәлдәр килеп сыға, ә аҙаҡ, еңеп сыҡҡас, үҙ аҙымыңды анализлап ҡарағанда, уның шул тиклем аяныс булыуын аңлайһың. Шундай мәлдәрҙә ысын патриоттың, һалдаттың ихтыяр кѳсѳ, дѳрѳҫ уйлау, тәүәккәллек кеүек сифаттар асылалыр.
Старшина Ямалетдиновҡа шундай кѳн 45-се йылдың 18 апрелендә килә. Командование бойороғо буйынса, уларҙың батальоны һѳжүм итеп, дошмандың кѳсѳн “ҡапшап ҡарарға” тейеш була. Механик-йѳрѳтѳүсе Лавренов, үҙе орудие командиры, пушкаға снаряд яһаусы Курицын, радист Митин һәм танк командиры лейтенант Сидоренко экипажы баш дозорҙа килеп, фашистарҙың бик кѳслѳ тѳркѳмѳнә юлыға. Попувки ауылы янында фашистарҙың ҡаты ҡаршылығына тап булалар: немецтарҙың биш “Тигр”ы беҙҙең танкка ут аса, ауыл ситендә ныҡ итеп йәшеренгән танкка ҡаршы батарея, тегеләренән ҡалышмай, беҙҙең танкка ут һибә. Ни эшләргә? Кѳстәр тигеҙ түгел. Кире боролорғамы? Ярамай. Дошман, ваҡыттан файҙаланып, оборонаһын тағы ла нығытасаҡ. Кѳстәр тигеҙ булмаһа ла, тәүәккәлләргә кәрәк! Башҡорт әйтмешләй: “Үҙеңде йәлләмә, дошманды юҡ ит!”
Радист аша командованиеға: “Дошманға тап булдыҡ, һѳжүмгә күсәбеҙ!” - тип хәбәр итергә ҡушыла. Т-34, маневрҙар яһап, пушканан, пулеметтан ут асып, фашистарға ташлана. Был ҡан ҡойғос алыш тураһында бик ҡыҫҡа һәм аныҡ итеп бүләкләү ҡағыҙында былай тип әйтелгән:
“... В боях на территории Чехословакии в юго-западном направлении города Брно товарищ Ямалетдинов проявил мужество, решительность и геройство. В рейде на Брно экипаж его танка двигался в головном дозоре. Непрырывно ведя наблюдение, правильно используя местность, экипаж умелыми и решительными действиями прочишал путь для батальона. В рейде у деревни Попувки противник оказал яростное сопротивление. Меткими выстрелами в сочетании с умелым маневром товарищ Ямалетдинов побил два танка и унижтожил три пушки. При дальнейшем продвижении огнем автоматчиков был убит командир танка Сидоренко. Командование танком старшина Ямалетдинов взял на себя. При подходе к населенному пункту Веселки сопротивление противника росло. Особенно активничали истребители танков с ФАУ-снарядами, засевшие на чердаках, в подвалах, и в каналах, которые сильно мешали продвижению машин. На полном ходу, ведя беспрерывный огонь, товарищ Ямалетдинов уничтожил более десяти истребителей с ФАУ-снарядами. Противник выставил танки и артиллерию. Завязался поединок. Поставив машину за укрытие, товарищ Ямалетдинов принял бой с превосходящем по силе противником. После короткого, но ожесточенного боя, было подбито еще три танка противника. Обойдя деревню справа, выйдя в тыл врага, огнем и гусеницами машины экипаж подавил пять пушек. Противник не ожидал такого дерзкого действия одинокого Т-34 и отошел. После ожесточенного боя в течение 4-5 часов товарищ Ямалетдинов со своим экипажем уничтожил пять танков, восемь пушек, три бронетранспортера и более тридцати солдат и офицеров противника. Своим решительным и дерзким действием товарищ Ямалетдинов обеспечил выполнение поставленной задачи батальону, лишив противника возможности дальнейшего сопративления.
Достоин присвоения звания Героя Советского Союза.
Командир 2-го танкового батальона гвардии капитан Сучков-Кондратов.
7 мая 1945 г. ”.
Чехословакияның Брно ҡалаһы ҡапҡаһы алдындағы тиңдәшһеҙ батырлығы ѳсѳн Шаһи Ямалетдинов СССР Юғары Советының 1946 йылдың 15 майындағы Указы менән илебеҙҙең иң юғары наградаһы - Советтар Союзы Геройы исеменә - алтын Йондоҙға һәм Ленин орденына лайыҡ була.
Бѳйѳк Еңеүҙе Герой Проса ҡалаһында ҡаршылай. Әммә Шаһи ѳсѳн һуғыш бѳтмәгән була әле. Уның полкы Япон интервенттары менән һуғышта ҡатнаша. Һуғыш юлын 1946 йылдың йәйендә Порт-Артурҙа тамамлай.
Һуғыштан һуң 40-сы йылдар аҙағында Белорет район Советы аппаратында ике йыл үткән хеҙмәт юлын иҫәпләмәгәндә, ғѳмүмән, Шаһи Ямалетдинов Шығай ауыл Советының алыштырғыһыҙ етәксеһе була.
Ш.Я. Ямалетдинов 1968 йылдың 28 майында яҡты донъя менән хушлаша һәм Шығай ауылында ерләнә.
Быйыл Еңеү кѳнѳндә традицияға әйләнгән Советтар Союзы Геройы Ш.Я. Ямалетдинов призына Күсмә кубок ѳсѳн Шығайҙа 24-се эстафета үтәсәк. Был байрам быйыл бик тантаналы, дѳйѳм халыҡ байрамы булып, Геройҙың туғандарын, район етәкселәрен, ветерандарҙы саҡырып үтер. Геройҙың бюсы ҡуйылып ѳлгѳрмәһә лә, депутаттар сығарған ҡарарҙың 9 Майға башҡа ѳлѳштәре - мемориаль таҡта ҡуйылыр, Ш.Я. Ямалетдиновтың ҡәбере тәртипкә килер, Шығай мәктәбенә уның исеме бирелер, тип ышанғы килә.
И. КАНАФИН,
крайҙы ѳйрәнеүсе.
Шығай.


text:
Төбәк башлыҡтарын һайлап ҡуйыу ғәмәлен тергеҙергә кәрәк, тип иҫәпләй Рәсәй Президенты
Ил Президенты Дмитрий Медведев, Дәүләт Советының киңәйтелгән ултырышында сығыш яһап, йәмғиәттең Рәсәй Федерацияһы субъекттары башлыҡтарын һайлап ҡуйыу системаһына кире ҡайтыуға әҙер булыуын билдәләне.
— Үҙ ваҡытында төбәк етәкселәрен һайлап ҡуйыу системаһын туҡтатырға мәжбүр булғайныҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент. – 90-сы йылдарҙан ҡалған тотороҡһоҙ сәйәси системаны санациялау һәм һауыҡтырыу талап ителде. Был маҡсаттарға ирештек, сепаратизм тенденциялары туҡтатылды. Эре сәйәси партиялар бөтә төбәк парламенттарында фракциялар булдырыуға иреште. Система стабилләште, әммә унда торғонлоҡ билдәләре күҙәтелә башланы.
Дмитрий Медведев фекеренсә, хәҙер төбәктәрҙә йәшәүсе халыҡҡа үҙенә сәйәси тормошта ҡатнашыу мөмкинлеген бирергә кәрәк, атап әйткәндә, Рәсәй Федерацияһы субъекттары башлыҡтарын һайлап ҡуйыу хоҡуғын биреү.
— Губернаторҙарҙы һайлап ҡуйыу, партияларҙың ирекле рәүештә теркәлеүе, парламент һайлауҙарының яңы тәртибе йәмғиәттәге сәйәси мәҙәнилек кимәленең юғары булыуы хаҡында һөйләй, — тип иҫәпләй ил башлығы. – Демократия хәҙер әрләү һүҙе түгел, илдә уның абруйы тергеҙелә.


text:
Башҡортостанда 102 айыу өңө эшләнәсәк
Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылында «Башинформ» агентлығы «Ижтимағи электрон гәзит» менән берлектә яңы экологик акция башлай. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, бығаса журналистар ҡоштарҙың ҡала шарттарында йәшәү мәсьәләһенә иғтибарын йүнәлткәйне. Ҡоштар көнөн тергеҙеү буйынса акция сиктәрендә «Башинформ» агентлығы заказы буйынса 102 сыйырсыҡ ояһы әҙерләнде, улар Өфө парктарында һәм скверҙарында урынлаштырылды. Хәҙер журналистар айыуҙар, төлкөләр һәм һыуырҙарҙың торлаҡ мәсьәләһен хәл итә.
«Башинформ» агентлығы акцияһы Башҡортостандың хайуандар донъяһын һаҡлап ҡалыу маҡсатында ойошторола. Акция сиктәрендә Бөрйән һәм Хәйбулла райондарында 102 айыу өңө эшләү һәм 102 өң ҡаҙыу планлаштырыла. Өңдәрҙең конструкцияһын әҙерләүгә Өфөнөң атҡаҙанаған зоология белгестәре йәлеп ителде. Хайуандар өсөн «йорттар» биология фәндәре докторы Валентин Медведов контроле аҫтында эшләнәсәк. Әлеге ваҡытта ирекмәндәр отряды әҙерләнә. Һәүәҫкәр экологтарҙың Бөрйән районына тәүге сәйәхәте 3 апрелгә билдәләнгән. Акцияға ҡушылырға теләүселәр «Бәйләнештә» социаль селтәрендә «Ижтимағи электрон гәзит» битендә яҙыла ала.


text:
«Еңеү» ордены
«Еңеү» ордены (рус. Орден «ПОБЕДA») — Бөйөк Ватан һуғышы выҡытында булдырылған орден. Был орден менән Оло еңеүгә мөһим өлөш индергән юғары хәрби етәкселәр бүләкләнгән. 1944—1945 йылдарҙа был юғары хәрби орденға 16 кеше 19 тапҡыр лайыҡ булған. Шулар араһында 10 Советтар Союзы Маршалы, бер армия генералы һәм 5 сит ил кешеһе бар.
«Еңеү» ордены менән бүләкләү тәртибе бер тапҡыр тупаҫ рәүештә боҙола. Үкенесле хәл 1978 йылдың 20 февралендә КПСС ҮК Генераль сәркәтибе, СССР Юғары Советы Президиумы рәйесе, СССР оборона Советы рәйесе, Советтар Союзы Маршалы Л. И. Брежневҡа СССР Юғары Совет Президиумы тарафынан сираттағы бүләк итеп тапшырыу арҡаһында барлыҡҡа килә. Был ваҡиға кешеләрҙең, бигерәк тә яугирҙәрҙең, хәтерен ныҡ ҡалдырҙы. СССР-ҙың беренсе һәм һуңғы президенты Михаил Горбачёвтың 1989 йылдың 21 сентябрендәге ҡарары менән үрҙә әйтелгән тарихи хата төҙәтелә. СССР Юғары Совет Президиумы ҡарары юҡҡа сығарыла.
«Еңеү» ордены Рәсәй Федерацияһының рәсми хөкүмәт бүлектәре исемлегенә индерелмәгән. Был орден менән башҡа бер кем дә бер ваҡытта ла бүләкләнмәйәсәк.
Йөкмәткеһе
Орден[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Платинанан эшләнгән биш осло йондоҙ. Диаметры 72 мм. Дөйөм ауырлығы 16 карат (3,2 г) булған 150 алмаз менән биҙәлгән. Йондоҙҙоң нурҙары рубиндан эшләнгән. Йондоҙ уртаһында урынлашҡан зәңгәр төҫтәге медальонға Кремль стенаһы, Спас манараһы, В. И. Ленин мавзолейы рәсеме төшөрөлгән. Медальондың өҫкө өлөшөндә «СССР», аҫҡы яғында «ПОБЕДА» тип яҙылған.
Планка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Орден планкаһы башҡа совет ордендарының планкаларына ҡарағанда ике тапҡырға оҙонораҡ. 6 совет орденының төҫөн үҙ эсенә алған, һәр төҫ араһы ярты миллиметр киңлегендә аҡ һыҙыҡтар менән бүленгән.
- Ҡыҙғылт һары, уртаһында ҡара — Дан ордены
- Зәңгәр — Богдан Хмельницкий ордены
- Ҡара ҡыҙыл — Александр Невский ордены
- Күм — күк — Кутузов ордены
- Йәшел — Суворов ордены
- Ҡыҙыл (урталағы өлөш) — Ленин орден
Орден менән бүләкләнгәндәр исемлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ике тапҡыр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Василевский Александр Михайлович: 1944 йылдың 10 апрелендә, 1945 йылдың 8 сентябрендә
- Жуков Георгий Константинович: 1944 йылдың 10 апрелендә, 1945 йылдың 30 мартында
- Сталин Иосиф Виссарионович: 1944 йылдың 29 июлендә, 1945 йылдың 26 июнендә
Бер тапҡыр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Конев Иван Степанович: 1945 йылдың 30 мартында
- Рокоссовский Константин Константинович: 1945 йылдың 30 мартында
- Малиновский Родион Яковлевич: 1945 йылдың 26 апрелендә
- Толбухин Фёдор Иванович: 1945 йылдың 26 апрелендә
- Говоров Леонид Александрович: 1945 йылдың 31 майында
- Тимошенко Семён Константинович: 1945 йылдың 4 июнендә
- Антонов Алексей Иннокентьевич: 1945 йылдың 4 июнендә
- Мерецков Кирилл Афанасьевич: 1945 йылдың 8 сентябрендә
- Брежнев Леонид Ильич (1978 йылдың 20 февралендә бирелгән, 1989 йылдың 21 сентябрендә ғәмәлдән сығарылған)
Сит ил кешеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бернард Монтгомери (Бөйөк Британия): 1945 йылдың 5 июнендә
- Дуайт Эйзенхауэр (АҠШ): 1945 йылдың 5 июнендә
- Михай I (Румыния короле): 1945 йылдың 6 июлендә
- Михал Роля-Жимерский (Польша): 1945 йылдың 9 авгусында
- Иосип Броз Тито (Югославия): 1945 йылдың 9 сентябрендә
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ионина Н. А. Сто великих наград — Киев: Вече, 2003. — 432 б. — ISBN 5-7838-1171-8.
- Савичев Н. П. Символы трудовой и ратной доблести — Киев: Радяньска школа, 1987. — 233 б.
- Смыслов О. С. Загадки советских наград — Киев: Вече, 2005. — 352 б. — ISBN 5-9533-0446-3.
- Цыпленков Кирилл. Орден Победа. Архивная находка к 60-летию учреждения // Цейхгауз : журнал. — М., 2003. — В. 21. — С. 42-44.
- Цыпленков Кирилл. «Победа» меняет владельца. Опыт идентификации орденов: от Жукова до Брежнева // Старый Цейхгауз : журнал. — М., 2014. — В. 2(58). — С. 60-72.


text:
Студенттар тураһында
* Бары тик ятаҡта ғына юҡтан винегрет яһарға һәм уны тәмләп ҡарарға ла өлгөрмәй ятып ҡалыуың бар.
* Студент кеҫәртке кеүек. Уға ҡойроҡто һаҡлауҙың кәрәге юҡ, кәрәк икән, тағы ла үҫеп сығасаҡ.
* Деградацияға бирелгән студенттар хатта бишәр ҡойроҡ менән сессияға килә.
* Зачет тапшырғанда студенттар бөтә нәмәне лә белгән, ә профессорҙар ышанған булып ҡылана.
* Имтихандарға тиклем көндәрҙе, имтихандан һуң стипендияны, яҙғыһын студенттарҙы һанайҙар. Балыҡ башынан сереһә, студент ҡойроғонан.
* Студенттар ҡапма-ҡаршы ике категорияға бүленә: бер нәмә лә белмәгән һәм белергә лә теләмәгән, икенсеһе - бөтә нәмәне лә белгән һәм тағы ла күберәк белергә теләгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 397
ҠЫҘЫЛ КӨРТМӘЛЕ (Vaccinium vitis idaea), ҡыҙыл көртмәле һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек. Евразияның, Төньяҡ Американың уртаса һәм субарктик бүлкәттәрендә таралған. Йәйелеүсән тамырһабаҡлы мәңге йәшел ваҡ ҡыуаҡ, 100 йылдан ашыу йәшәй. Үрендеһе төҙ, тармаҡлы, бейеклеге 10—25 см. Япрағы эллипс формаһында, тупаҡ, бөгөлгән, һирәк осраҡта бер аҙ бысҡылы ситле, ҡалын тиресәле, ҡыҫҡа һаплы; өҫ яҡтан ялтыр, аҫ яҡтан ҡара‑көрән төҫтәге биҙсәләр м‑н. Сәскәһе ваҡ, тоноҡ ал төҫтә, ҡыңғырау рәүешендә, һалынҡы ос тәлгәштәрендә. Май—июндә сәскә ата. Емеше — ҡыҙыл еләк, авг.—сент. өлгөрә. Тау тундраһында, яҡты ылыҫлы урмандарҙа, күрән‑сфагнум һаҙлыҡтарында үҫә. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында һәм Башҡортостандың Урал алдында осрай. Дарыу үҫемлеге. Ҡ.к. еләктәре аҙыҡ итеп ҡулланыла. Айыу һәм ҡарағай урманы кейектәре өсөн аҙыҡ булып тора.
Е.В.Кучеров
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Аҡманов Айтуған Ирек улы
Айтуған Ирек улы Аҡманов (1966 йылдың 16 майы, Өфө) — башҡорт ғалимы һәм тарихсыһы, тарих фәндәре докторы (2003), профессор (2005).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Айтуған Ирек улы Аҡманов 1966 йылдың 16 майында Өфөлә тыуған. И. Ғ. Аҡмановтың улы.
- Өфөнөң 31-се һанлы мәктәбендә белем һәм тәрбиә ала.
- 1988 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын яҡшы билдәләр менән тамамлай.
- 1988—1992 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетының тарих факультеты аспирантураһында уҡый һәм тарих фәне буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
- 1993 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетында уҡыта, 2005 йылдан башлап Ватан тарихы кафедраһы мөдире.
Ғилми эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
А. И. Аҡмановтың фәнни тикшеренеүҙәре башҡорттарҙың ер биләү һәм ерҙе файҙаланыу, XVI быуат уртаһы — XX быуат башында Рәсәй Хөкүмәтенең Башҡортостандағы ер сәйәсәте проблемаларына арналған. 70-тән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Земельная политика царского правительства в Башкирии в середине XVI — начале XX вв. Уфа: «Китап», 2000;
- Башкирское землевладение в XIX — начале ХХ вв. Уфа: РИЦ БашГУ, 2000;
- Земельные отношения в Башкортостане и башкирское землевладение во второй половине XVI — начале XX в. Уфа, «Китап», 2007;
- Историко-культурный энциклопедический атлас Республики Башкортостан. Главный редактор Акманов И. Г. Уфа-Москва, 2007.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кто есть кто в Республике Башкортостан, 1995.
- 16 майҙа тыуғандар
- 1966 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Өфөлә тыуғандар
- Тарих фәндәре докторҙары
- Алфавит буйынса ғалимдар
- Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар
- Башҡортостан тарихы буйынса белгестәр
- Башҡортостан Фәндәр Академияһы академиктары
- Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары
- Алфавит буйынса тарихсылар
- Башҡортостан ғалимдары


text:
Өфөлә «Төбәк ғәмәли консалтинг сессиялары» конференцияһы үтәсәк
16 — 18 апрелдә республикала инновациялы эшмәкәрлекте үҫтереү маҡсатында Башҡортостандың Фәндәр академияһы Рәсәй венчур компанияһы менән берлектә «Төбәк ғәмәли консалтинг сессиялары» конференцияһын үткәрә.
Ойоштороусыларҙың хәбәр итеүенсә, был практик характерҙағы сара инновация компаниялары етәкселәренә, юғары уҡыу йорттары, тикшеренеү институттары һәм дәүләт власы органдары вәкилдәренә ҡыҙыҡлы буласаҡ.
Конференцияла ҡатнашыу өсөн теркәлеү мотлаҡ. invite.bti @gmail.com электрон почтаһына хат ебәрергә лә мөмкин.
Сара К.Маркс урамы, 3, конференц-зал адресы буйынса үтәсәк.


text:
Йыл аҙағында Стәрлетамаҡта боҙ аренаһы асыласаҡ
Стәрлетамаҡта боҙ һарайын төҙөү дауам итә. Эштәрҙең күпселек өлөшө башҡарылған да инде. Шулай уҡ төҙөүселәр бина биләмәһен төҙөкләндереү менән дә шөғөлләнә.
Рәсәй Федерацияһының Спорт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, яңы аренала фигуралы шыуыу һәм хоккей буйынса тренировкалар үткәреләсәк. Арена трибунаһына 2500-гә яҡын кеше һыя. Комплекс составына универсаль спорт залы ла инәсәк, унда төрлө спорт төрҙәре менән шөғөлләнеп буласаҡ.
Объект «2006-2015 йылдарға Рәсәй Федерацияһында физик культураны һәм спортты үҫтереү» Федераль маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә төҙөлә. Объектты файҙаланыуға тапшырыу ағымдағы йылдың декабренә планлаштырылған.


text:
«Салауат йыйыны» байрамында Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаттары сығыш яһаясаҡ
4-5 июлдә Салауат районының Малаяҙ ауылында йыл һайын уҙғарылып килгән «Салауат йыйыны» республика фольклор байрамы үтәсәк.
— Быйыл байрам алдағыларҙан тәү сиратта йәштәр өсөн тәғәйенләнгән эстәлекле заманса программа менән айырылып торасаҡ, — тип хәбәр итте Республика халыҡ ижады үҙәге хеҙмәткәре Гөлгөнә Баймырҙина.
Байрам сиктәрендә бер төркөм саралар үтәсәк, шул иҫәптән республика хакимиәттәре башлыҡтары кәңәшмәһе һәм 2014 йылда БР Президенты грантын яулаған «Йор үҙән» республика этнофестивале.
«Йор үҙән» этнофестивале 4 июлдә кис конкурста ҡатнашыусыларҙың сығышы менән асыласаҡ. Байрам программаһын диско-кисә һәм йәш башҡорт эстрада башҡарыусылары ҡатнашлығында «Salavat» киске бейеү флешмобы дауам итәсәк.
5 июлдә иртәнге сәғәт туғыҙҙа һабантуй майҙанында эшҡыуарлыҡ инициативаһы һәм «Көмөш өҙәңге» һөнәрҙәр конкурсы башланасаҡ. Йәштәр сәхнәһендә «Йөҙөк ҡашы — Зөләйха» этноконкурсы еңеүсеһен һайлаясаҡтар, «Исемем минең Салауат» Салауат исемен йөрөткән ир-уҙамандарҙың парады уҙасаҡ. Байрам ҡунаҡтары «Урал батыр» кейеҙ этнокостюмдарын ҡарай аласаҡ. «Салауат йыйыны» республика фольклор байрамын тантаналы рәүештә асҡандан һуң театрлаштырылған тамаша башланасаҡ.
Төрлө йылдарҙағы Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаттары тамашасыларҙы үҙҙәренең шиғриәтле, йыр һәм бейеү сығыштары менән ҡыуандырасаҡ. Улар араһында – башҡорт бейеүе легендаһы, Башҡортостандың халыҡ артисы, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Рәшиҙә Туйсина, Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев, яҙыусы Таңсулпан Ғарипова, билдәле ҡурайсы һәм алып барыусы, Башҡортостандың халыҡ артисы Юлай Ғәйнетдинов, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Флүрә Килдийәрова.
Байрам программаһы тантаналы ябыу менән тамамланасаҡ, унда уҙған бөтә этнофестиваль конкурсы еңеүселәрен бүләкләйәсәктәр, тамашасыларға иң яҡшы номерҙар тәҡдим ителәсәк. Рәссамдар, «Салауат ҡарашы» пленэры ҡатнашыусылары тантаналы рәүештә үҙҙәренең һүрәттәрен Арҡауыл ауылындағы картиналар галереяһына бүләк итәсәк.


text:
Йәш егеткә ярҙам итәйек
26 января 2013 йыл | Йәмғиәт
Уйламағанда килеп сыҡҡан бәлә-ҡаза, хәл-ваҡиғалар әҙәм балаһының бөтә хыялдарын селпәрәмә килтереп, яҙмышын бөтөнләй кирегә бороусан һәм беребеҙ ҙә "минең менән бындай хәл булмаясаҡ” тип ышаныс менән әйтә алмайбыҙ. Барыһы ла Хоҙай Тәғәлә ҡулында.
Ҡотлайбыҙ!
26 января 2013 йыл | Урындағы үҙидара
Аҡкүл ауылынан Бөйөк Ватан һуғышы яугиры Василий Егорович ПРОКОПЬЕВты 88 йәш тулыуы айҡанлы ысын күңелдән ҡотлайбыҙ. Уға иҫәнлек-һаулыҡ, ғаилә бәхете, именлек теләйбеҙ.
Эльвира МӨЛӨКОВА,
район ветерандар советы рәйесе.
район ветерандар советы рәйесе.
Киноға йөрөйөк!
26 января 2013 йыл | Урындағы үҙидара
Ниһайәт, красноусолдар өсөн рәхәтләнеп кинофильм-дар ҡарау форсаты асылды - уңайлы ултырғыстар, яҡшы сифатлы һүрәтләнеш, һәйбәт тауыш быға тулы мөмкинлек бирә.
Хоҡуҡтарығыҙҙы яҡлап вәкилгә килегеҙ
26 января 2013 йыл | Урындағы үҙидара
Республикала эшҡыуарҙарҙың хоҡуҡтары буйынса вәкил Р.В.Ғибаҙуллин муниципаль властар менән килешеү нигеҙендә ҡала округтарында һәм Муниципаль райондарҙа үҙенең ярҙамсыларын тәғәйенләне.
Рәхәтләнеп “Еҙем”дә йөҙәбеҙ
26 января 2013 йыл | Йәмғиәт
- Бөгөн эштән һуң "Еҙем”дә һыу инәбеҙме?
- Әлбиттә.
Ошондайыраҡ һөйләшеүҙең шаһиты булғандар башта әңгәмәләшеүселәргә аптырабыраҡ, сәйерһенеп ҡарайҙар ине. Ҡыш уртаһында, өҫтәүенә, ҡарлы-буранлы көндә кемдәрҙер Еҙемдә һыу инергә йыйынһынсәле, аптырамаҫ ереңдән аптырарһың. Хәҙер инде красноусолдар өйрәнде, ололар ғына түгел, балалар ҙа һүҙҙең "Еҙем” физкультура-һауыҡтырыу комплексы хаҡында барыуын белеп тора.
- Әлбиттә.
Ошондайыраҡ һөйләшеүҙең шаһиты булғандар башта әңгәмәләшеүселәргә аптырабыраҡ, сәйерһенеп ҡарайҙар ине. Ҡыш уртаһында, өҫтәүенә, ҡарлы-буранлы көндә кемдәрҙер Еҙемдә һыу инергә йыйынһынсәле, аптырамаҫ ереңдән аптырарһың. Хәҙер инде красноусолдар өйрәнде, ололар ғына түгел, балалар ҙа һүҙҙең "Еҙем” физкультура-һауыҡтырыу комплексы хаҡында барыуын белеп тора.


text:
Алдағы көндәрҙә төбәктә ямғыр яуасаҡ Фото: Андрей Старостин
Алдағы көндәрҙә төбәктә ямғыр яуасаҡ
Алдағы көндәрҙә төбәктә ямғыр яуасаҡ Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Ошо арала республикала көндәр болотло буласаҡ. Башҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, уҙған төндә республикала урыны менән ямғыр яуған, йәшен йәшнәгән, елдең тиҙлеге секундына 15 метрға еткән.
Синоптиктар фаразлауынса, бөгөн, 6 майҙа, көн болотло буласаҡ. Урыны менән ҡыҫҡа ваҡытлы ямғырҙар яуыуы, ҡайһы бер райондарҙа йәшен йәшнәүе ихтимал. Ел төньяҡтан, төньяҡ-көнсығыштан секундына 5-10 метр тиҙлектә иҫәсәк. Һауа температураһы төндә — 5-10, көндөҙ 17-22 градус йылы.
Гидрометүҙәк хәбәр итеүенсә, 9 майҙа ла көндөң болотло булыуы көтөлә. Бары тик 10-11 майҙан ғына йылыта, тип билдәләй синоптиктар.


text:
Башҡортостандан Полина Егорова йөҙөү буйынса донъя беренселегендә алтын миҙал яуланы Фото: Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы сайтынан
Башҡортостандан Полина Егорова йөҙөү буйынса донъя беренселегендә алтын миҙал яуланы
Башҡортостандан Полина Егорова йөҙөү буйынса донъя беренселегендә алтын миҙал яуланы Фото: Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы сайтынан
ӨФӨ, 2015 йыл, 31 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостандан Полина Егорова Сингапурҙа уҙған юниорҙар араһында йөҙөү буйынса донъя беренселегендә еңеүсе булды. Ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың ҡатнаш эстафетаһында алтын миҙал алды. Был юлы спортсы шәхси беренселектә миҙалдар яулай алманы, тип хәбәр итә Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәте.
Донъя беренселегендә 87 илдән йөҙөүсе ҡатнашты. Дөйөм алғанда, Рәсәй йыйылма командаһы 21 миҙал— ете алтын, дүрт көмөш, 10 бронза миҙалға лайыҡ булды һәм Австралия командаһынан ҡала икенсе урын алды. Өсөнсөлә — АҠШ командаһы.


text:
"Башинформсвязь" йәмғиәтенең идара составы раҫланды
"Башинформсвязь" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Директорҙар советы йыллыҡ дөйөм йыйылышта 12 кешенән торған идара составын раҫланы. Был турала компанияның белдереүендә әйтелә. Идара рәйесе итеп ҡайтанан "Башинформсвязь" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Салауат Ғайсин һайланды.
Идара составына түбәндәге иптәштәр инде: Петр Квашнин — генераль директорҙың беренсе урынбаҫары; Рөстәм Сафиев — генераль директор урынбаҫары — коммерция директоры; Рафаиль Ибраһимов — генераль директор урынбаҫары; Рәсих Исҡужин -генераль директор урынбаҫары; Виктор Акульшин — "Өфө ҡала телефон селтәре" филиалы директоры; Гүзәл Насртдинова — баш бухгалтер; Флүзә Хәсәнова — акционерҙар капиталы һәм милекселек идаралығы начальнигы; Дон Дусов — персонал менән эшләү буйынса идаралыҡ начальнигы; Ольга Бирюкова — финанс-иҡтисад идаралығы начальнигы; Марс Латипов — техник эксплуатация идаралығы начальнигы; Азамат Шаморатов — маркетинг идаралығы начальнигы.
Хәтерегеҙгә төшөрөп үтәбеҙ, "Башинформсвязь" асыҡ акционерҙар йәмғиәте — Башҡортостан Республикаһында төп элемтә операторы, ул төбәктең телекоммуникацион баҙарының 90 процентын биләй. Компанияның төп акционерҙары булып Рәсәй милекселеге (28,24 процента) һәм БР Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министрлығы (17,84 процента) тора.


text:
Өфөлә республика уҡыусыларының фехтование буйынса Спартакиада ярыштары үтә
Өфөләге Башҡортостан Республикаһының юғары спорт оҫталығы әҙерлек үҙәгендә республика уҡыусылары Спартакиадаһының фехтование буйынса ярыштары үтә.
Шәхси иҫәптә ҡыҙҙар араһында рапира буйынса турнирҙа призлы урындарҙы Өфөнөң Совет районы спортсылары алды: беренсе урында — Татьяна Голосеева (23-сө олимпия резервындағы махсус балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе), Элина Ибрагимова — икенсе (шул уҡ 23-сө спорт мәктәбе), Арина Грушина — өсөнсө (19-сы спорт мәктәбе).
7 сентябрҙә ҡыҙҙар араһында рапирала команда ярыштары үтәсәк, 8 һәм 9 сентябрҙә— егеттәр араһында рапирала шәхси һәм команда ярыштары, 11 һәм 12 сентябрҙә — шпагасы егеттәр араһында шәхси һәм команда иҫәбенә ярыштар.
Ярыштар 1994-1999 йылғы егет һәм ҡыҙҙар араһында үткәрелә.
Ойоштороусылар – Башҡортостан Республикаһының Юғары спорт оҫталығы әҙерлек үҙәге һәм БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы.


text:
Тау сәпсеге
Тау сәпсеге , тау кәмәрсеге(рус. горная трясогузка, лат. Motacilla cinerea— турғай һымаҡтар ғаиләһендәге ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Турғай ҙурлыҡ. Оҙон ҡойроғон бәүелтеп йөрөүсе ҡош. Ағастарға, сымдарға ҡуна. һырты һоро, ҡойроғоноң төбө өҫ яҡтан һары. Ҡара төҫтәге ҡанатта¬рында һәм ҡойроғоноң ике яғында аҡ һыҙыҡтар бар. Кәүҙәһенең аҫ яғы сағыу һары. Тамағы аҡһыл һары. Ата ҡоштоң тамағы, түшенең өҫкә яғы яҙғыһын ҡара була. һары сәпсектән һоро арҡаһы һәм ҡара ҡанаттары менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы яңғырауыҡлы: «си-ситт».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тау йылғаларының яр буйҙарында йәшәй. Бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ҡая таштар ярығында, таш өйөмдәре араһында, өңөлгән ярҙар аҫтында оялай. Ҡара таплы 4—6 бөртөк һарғылт һоро йомортҡаһы була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90


text:
«Кәкүк сәйе»н байрам иткәс, матур килhен йәйебеҙ
Борон-борондан башҡорттар ҡоштарға табынып йәшәгән. Кәкүк - халҡыбыҙҙың риүәйәт-әкиәттәрендә ҡошҡа әйләнгән әсәне йәки һөйгәненә тоғро ҡалған ҡыҙҙы сағылдырған. Ҡарға, кәкүк кешеләргә изгелек килтергән ҡоштар, тип иҫәпләгән халҡыбыҙ. Кәкүк сәйе лә борондан килгән матур йола. Икенсе төрлө уны Яҙ байрамы, тиҙәр. Ер ҡарҙан әрселеп, йәшеллеккә күмелә башлағас, тәүге кәкүк тауышы ишетелеү менән ҡатын-ҡыҙ, бала-саға йыйылышып туғайға сыҡҡан. Халыҡ изге тип һаналған ҡошто ризалатыу өсөн тәбиғәт ҡосағында уйын-көлкө ойошторған, сәй табыны әҙерләгән. Ҡатындар, күккә ҡарап, йылдың уңышлы, имен килеүен һораған, теләктәр әйткән, күрәҙәлек ҡылған. Балалар, ҡулдарын өҫкә күтәреп, кәкүк булып ҡысҡырған. Ҡайтыр саҡта ҡалған ризыҡты ағас төптәренә һалғандар.
Ошондай халыҡ байрамдарын, йолаларын, милли-мәҙәни үҙенсәлектәрҙе үҫтереү, баш- ҡорт фольклоры традицияларын һаҡлау һәм йәш быуынға башҡорт халҡының йолалары аша тәрбиә биреү, фольклор коллективтарының ижади эшмәкәрлеген үҫтереү маҡсатында Шығай ауылының «Ѳлкәр» башҡорт мәҙәни үҙәге район мәҙәниәт идаралығы, Инйәрҙәге район мәҙәниәт йорто менән берлектә II район «Кәкүк сәйе» этно-байрамы үткәрҙе.
Тәбиғәттең, татлы йоҡоһонан уянып, йәшеллеккә күмелгән иң матур сағын бергәләп ҡаршылар өсөн моңло Кәкүк бар халыҡты - Әхмәр, Әзекәй, Абҙаҡ, Аҙнағол, Ҡаһарман, Мѳхәмәт, Сермән, Сосновка, Үткәл, Шығай, Новобельский, Рысыҡай, Үҙәнбаш, Хөсәйен, Мәхмүт ауыл мәҙәниәт йорттары һәм клубтарының халыҡ фольклор коллективтарын, ҡул оҫталарын, йыр-бейеүгә маһир балаларҙы йыр-моңға бай Шығай еренә сәйгә саҡырҙы.
Башҡорт мәҙәни үҙәге майҙанында тирә- яҡты яңғыратып, күңелле музыка уйнай, биләмәлә бал, сәй, милли ризыҡ, ҡул эштәре күргәҙмәләре ойошторолған. Бер яҡ ситтә бала- саға рәхәтләнеп уйнай, халыҡ шау-гѳр килә. Ҡалҡыулыҡта усаҡ яғылған, ҡаҙандарҙа бутҡа бешә, самауырҙар борхоп ҡайнай.
Район кимәлендә икенсе тапҡыр ойошторолған «Кәкүк сәйе» этно-байрамын майҙан хужалары Шығай ауылының «Гѳлнәзирә» халыҡ фольклоры ансамбле һәм «Һомай» фольклор түңәрәгендә шѳғѳлләнгән балалар асты, улар театрлаштырылған тамаша - «Кәкүк сәйе» йолаһын күрһәтте.
Былтырғы «Кәкүк сәйе» этно-байрамында театрлаштырылған тамаша конкурсында гран- при яулаған Асы ауылының «Еңгәләр» халыҡ фольклор ансамбле быйыл да ҡунаҡтарға Яҙ байрамына арналған тамаша күрһәтте. «Еңгәләр»ҙең сағыу костюмдарға, йыр-бейеүгә, һамаҡ-әйтемдәргә бай йолаһын тамашасы яратып ҡараны.
Кәкүк - башҡорт мифологияһында изге ҡош, шулай уҡ шомло һәм бәләле булып һаналған, уны ризалаштырыу ѳсѳн махсус йола үткәрелгән. Байрамдарҙа кәкүктәрҙе һынландырған там- ғалар, бетеүҙәр эшләп, ағастарға элгәндәр, кәкүккә арнап йырҙар сығарғандар. Этно- байрамда ла борондан килгән ғѳрѳф-ғәҙәтте боҙмай, конкурс формаһында тулыһынса атҡарырға тырышты ойоштороусылар. Сәхнә түренә бер-бер артлы фольклор түңәрәктәре, ансамблдәр сығып, кәкүкте данлап, йола башҡарҙы, йырланы, бейене. Һуңынан «Иң яҡшы кәкүк костюмы» карнавалы башланды. Байрамға ысын ҡоштар осоп килгән тиерһең! Береһенән-береһе матур костюмдар күрһәтелде карнавалда. Быйылғы кәкүк костюмдары сағыулығы, тѳрлѳлѳгѳ менән айырылып торҙо. «Кәкүк»тәр парадта үтеп, нәзәкәтлеген, бар матурлығын күрһәтергә тырышты. Мѳхәмәт, Әзекәй, Шығай, Әхмәр ауылдары конкурсанттары костюмдарында тѳп элементтар һаҡланған, тѳҫтәре лә тура килә. Конкурстарҙан һуң байрамда ҡатнашыусылар концерт күрһәтте.
Ниһайәт, сараның көтөп алынған сағыу мәле - «Кәкүк сәйе» конкурсында ҡатнашыусыларҙы номинациялар буйынса наградлау тантанаһы етте. Дауыт Юлтый исемендәге милли китапхана мѳдире Флүрә Шакирова етәк- селегендәге жюри ағзалары еңеүселәрҙе түбәндәгесә билдәләне: «Кәкүктең иң яҡшы йыры»на Мѳхәмәт ауыл клубы һәүәҫкәрҙәре лайыҡ булды. Быйылғы байрамда тәүге тапҡыр тотем (тамға) эшләү буйынса конкурс иғлан ителгәйне. Һәр коллектив тотемды еренә еткереп эшләргә тырышҡан: ағастан семәрләп эшләнгәндәре лә, туҡыманан тегелгәндәре лә булды. Шулай ҙа Шығай һәм Сермән ауылдары мәҙәниәт усаҡтары тамғаны дѳрѳҫ, түңәрәккә алып эшләгән. «Иң яҡшы тотем» конкурсында I урынды Шығай ауылы һәүәҫкәрҙәре алды. «Иң яҡшы кәкүк костюмы» буйынса конкурста Әхмәр ауылы мәҙәниәт йорто юғары баһа алып, I урын яуланы. «Иң яҡшы кәкүк бейеүе» номинацияһында үткәлдәргә етеүсе булманы. Еңеүселәр ҙә, ҡатнашыусылар ҙа Грамоталар менән билдәләнде.
Төп саралар тамамланғас, тамашасы, ҡунаҡтар йыр-бейеү күстәнәстәренән тыш, Хѳсәйен, Үҙәнбаш, Новобельский ауылдары апайҙары, инәйҙәре, ағинәйҙәре бешергән аш- һыуҙан, шифалы сәйҙән ауыҙ итте. Ѳҫтәлдәрҙә милли ризыҡтар, еләк-емеш урын алған. Хѳсәйендәр шифалы үләндәрҙән әҙерләнгән сәй тѳрлѳлѳгѳ, әҙерләгән сценарийҙары менән айырылып торҙо.
Шулай итеп, илдәр именлеген, иген ишелеп уңыуын, йәйҙәр матур булыуын теләп, тәмле ризыҡтар менән һыйланып, самауыр сәйен эсеү менән тамамланды был күркәм йола. Бындай байрамдан һуң, моғайын, ҡоштар илебеҙгә бәрәкәт, муллыҡ, тыныслыҡ килтерер. «Кәкүк сәйе»нән матур тәьҫораттар алып һәм киләһе йылға тағы ла именлектә осрашҡанға тиклем хушлашты ҡунаҡтар.
Э.ХӘМЗИНА.
Автор фотоһы.


text:
Фото:
2 октябрҙән башлап элекке Сипайлово баҙары урынында йәрминкәләр үтәсәк
Фото:
Быйылғы миҙгелдә беренсе тапҡыр ауыл хужалығы йәрминкәләре Башҡортостан республика ҡулланыусылар йәмғиәттәре союзы ҡатнашлығында 2 октябрҙән алып һәр шәмбелә Жуков урамы, 10 адресы буйынса урынлашҡан элекке Сипайлово баҙары урынында үтәсәк. Бында киң ассортиментта йәшелсәләр, ит, бал, һөт продукцияһы, икмәк-ҡалас изделиелары, хужалыҡ тауарҙары тәҡдим ителәсәк.
Шулай уҡ был көндә Спорт һарайы алдындағы майҙанда ла йәрминкә ойошторола, унда һөнәрселек училищелары һәм лицейҙар уҡыусылары етештергән тауарҙарҙы һәм ауыл хужалығы продукцияһын һатыу буйынса Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының 200 сауҙа нөктәһе урынлаштырыласаҡ.
Өфөнөң Октябрь районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, 9 октябрҙә Спорт һарайы алдындағы майҙанда үҙенең продукцияһын Саҡмағош һәм Дыуан райондары тәҡдим итәсәк. «Башҡортостан» сауҙа үҙәге алдындағы майҙанда традицияға әйләнгән Көйөргәҙе районы ҡатнашлығында ауыл хужалығы йәрминкәһе үтәсәк.
«Гагарин» сауҙа-сервис комплексы менән «Фрегат» сауҙа комплексы ла үҙҙәренең майҙандарында йәрминкәләр үткәрергә иҫәп тота.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » «Бөгөнгө эстрада ул – шоу»
«Бөгөнгө эстрада ул – шоу»
йәки театралдың опера йырсыһы булып китеүе
Уны “Башҡорт йыры” телепроектының йөҙөк ҡашы тип әйтергә мөмкин. “Зәңгәр экран” аша барған тапшырыуҙарҙы күңелле итеп алып барыусы ла, һәр йыл һайын моңло йырҙары менән концерттарҙы биҙәүсе лә Иҙел АРАЛБАЕВ булыр.
Бөгөн уның менән йыр һәм сәнғәт тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ.
– Иҙел, Яңы йыл байрамын ниндәй кәйеф менән ҡаршы алдың? Ниндәй маҡсаттар, хыялдар менән янаһың?
– Аллаға шөкөр, кәйеф шәп, күңел көр. Байрамдар ҙа күңелле үтте. Иң яҡын, ҡәҙерле кешеләр менән йырлашып, бейешеп, күңелле итеп табын артында ултырҙыҡ. Йыл буйы йырҙан, дуҫ-туғандарҙан айырылмай, ошо шәп кәйефтә йәшәргә, эшләргә иҫәп тотам инде.
– Тамашасылар һине концерттарҙа, “зәңгәр экран” аша ниндәй генә образда күргәне юҡ?! Ә Ҡыш бабай ролен үҙ ғүмереңдә нисә тапҡыр уйнарға тура килде?
– Ышанаһығыҙмы, юҡмы, бер тапҡыр ҙа уйнаманым.
– Быға, ысынлап та, ышаныуы ҡыйын. Һиндә, йырсы булараҡ дан ҡаҙанған Иҙел Аралбаевта, актерлыҡ һәләтен күреү бер аҙ аптырата ла...
– Мин ваҡытында Сибай сәнғәт колледжының театр факультетын тамамланым. Әгәр ҙә күңелемдә йыр сәнғәтен ныҡлы өйрәнеү теләге булмаһа, бөгөн Сибай театрында йәки Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләп йөрөгән булыр инем, моғайын. Сөнки диплом алғас, ошо ике театр ҙа үҙенә эшкә саҡырғайны. Минең өсөн был оло мәртәбә булды. Әлеге мәлдә йыр менән театр сәнғәтен берләштергән опера һәм балет театрында эшләп йөрөйөм. Ниндәй уңыштар, ҡаҙаныштар булыр, әлегә әйтә алмайым, ваҡыт күрһәтер. Иҫ белгәндән сәнғәтте яраттым, телевизорҙан бейеү ансамбле сығыш яһағанда айырыуса мөкиббән китеп ҡарай инем. Бала саҡта сәхнәнән төшмәнем: ҡурайҙа ла уйнаным, актерлыҡ һәләте лә булды, бейенем дә, йырланым да. Тәүге теләгем бейеүсе булыу ине, тик кәүҙә төҙөлөшө тап килмәгәс, икенсе юлды һайларға тура килде. Сәнғәт училищеһының бер юлы өс факультетына ла уҡырға ингәйнем, ул ваҡыттағы директор Камил Абдрахман улы Вәлиев саҡыртып алып, береһен һайларға ҡушты. Мин ул саҡта үҙемдә йырсы булырлыҡ талант барлығына ышанмай инем. Ҡурай – ул беҙҙең ҡанға һалынған, был йүнәлеш буйынса ла ҙур асыш яһай алмаҫ инем. Шуға күрә театр юлын һайланым.
– Хәҙер театр үҙенә тартамы?
– Ҡыҙыҡһынам. Әлеге ваҡытта башҡорт театрҙарының ниндәй репертуар, ниндәй актерҙар менән эшләүен беләм. Үҙемде теге йәки был актер урынына ҡуйып ҡарайым. Оҡшағандары күп, ҡабул итә алмағандары ла осрай. Ә эшкә барырға теләк юҡ, үҙемә йырсы булараҡ үҫергә, камиллашырға тигән маҡсат ҡуйғанмын.
– Күңелеңә классик йырҙар яҡынмы әллә эстрадамы?
– Элекке эстраданы яратам. Мәшһүр шәхестәребеҙ, белеме буйынса опера йырсылары Мәғәфүр Хисмәтуллин, Камил Вәлиев та бит композитор әҫәрҙәрен башҡарған. Ә бөгөнгө эстрада ул – шоу. Халыҡ ижадына, йыр сәнғәтенә ҡарата шундай һаҡсыл ҡарашта тәрбиәләнгәнгәме, күңелем менән еңел-елпене ҡабул итә алмайым. һәр замандың үҙ геройы булған кеүек, хәҙерге йәштәр Элвин Грейҙы тыңлап үҫһә, мин халыҡ йырҙарында тәрбиәләндем. Олатайым да, туғандарым да, ғөмүмән, Буранбай ауылының һәр йырсыһы оҙон көйҙәрҙе башҡара. Азамат Тимеров, Абдулла Солтанов, Илһам Вәлиев, ағалы-ҡустылы Абдразаҡовтар – минең кумирҙарым. Халыҡ йырҙары, классик әҫәрҙәр, ретро йырҙар тауышыма ла, булмышыма ла яҡын.
– Ә туғандарың, таныштарың араһында опера яратыусылар бармы? Нисек кенә булмаһын, был сәнғәт төрөн күптәр үҙ итеп бармай...
– Эйе, ябай халыҡҡа опера сәнғәтен аңлауы ауыр. Уҡый башлаған осорҙа үҙем дә классик сәнғәтте ҡабул итә алмай торғайным. Ваҡыт үтеп, үҙемде бер аҙ әҙерләгәс кенә уларҙы башҡарырға батырсылыҡ иттем. Спектаклдәрҙе ҡарайым, уйланып йөрөйөм. Йөкмәткеһе менән көйҙөң гармонияһын аңлағас, тағы бер ҡат ҡарай инем. Опера сәнғәтенең нескәлектәре бик күп, тамашасыға әҙерлек кәрәк.
– Өфөгә килеүеңә байтаҡ ваҡыт үтте. Баш ҡала күңелеңдәге ябай ауыл малайын ҡыуып сығара алдымы?
– Нисек кенә булмаһын, мин – тәбиғәт балаһымын. Ауылымды һағынып ҡайтам. Ҡышҡыһын ауылдағы төтөн еҫен, йәйен бесән мәлен яратам. Сит илдә булһам, Башҡортостанды юҡһынам, тәбиғәтен, климатын һағынам.
– Сәхнәлә һин күңелле кеше, ә тормошта нисекһең? “Йондоҙ ауырыуы” йоҡманымы?
– Кешенең холҡо ситтән күренә бит, үҙ-үҙемде баһалай алмайым. Һәр нәмәнән позитив эҙләргә тырышам. Эргә-тирәмдә шат күңелле, йор һүҙле кешеләр булһа, үҙемде иркен тотам, шаярам, көләм. Ә инде өндәшмәҫ, етди кешеләр алдында шаярып тороу ахмаҡлыҡ кеүек күренә бит, үҙемде тыям. Кемгәлер, бәлки, “йондоҙ ауырыулы”, кемдәрҙер өсөн артыҡ ябаймындыр. Ваҡыт үтә, кешеләр ҙә үҙгәрә бит. Кемдер алға китә, кемдер артта ҡала, көнләшеүселәр ҙә була. Һәр кем үҙ күҙлегенән, үҙенсә ҡабул итә.
– Көнө буйы йырларға тура киләме?
– Оят булһа ла әйтәм инде, йырлауҙан башҡа һөнәрем юҡ (көлә – авт.). Иртәнсәк торғас та тауышты уятыр өсөн яйлап ҡына йырлай башлайым. Өйрәнәһе йырҙарҙы барлайым, аҙаҡ – репетиция, кискелеккә концерттар. Уның араһында төрлө тапшырыу төшөрөлә, конкурстарға әҙерлек бара. Көн һайын, иртәнән кискә тиклем йырлайым, тип әйтһәм дә, дөрөҫ булыр. Йырламаған саҡта башҡаларҙы тыңлайым. Имтихандарға әҙерләнгән саҡта төшөмдә лә йырланым, хатта бүлмәләш егеттәрҙе уятҡанмын.
– Белеүемсә, тәүҙә опера театрының хорында эшләгәнһең. Был һинең өсөн нимәлер бирҙеме?
– Әлбиттә, хорҙа йырлау миңә ҙур тәжрибә булды. Бәләкәй генә аҙымдар менән опера сәнғәтенә килеп инеү, тип атар инем был осорҙо. Яңғыҙ йырлауға ҡарағанда, бер-береңде тыңлап, аңлап, хорҙа йырлау күпкә ауыр.
– Ни өсөн опера һәм балет театры? Һине, моғайын, филармониялар ҙа эшкә алырға теләк белдергәндер...
– Юҡ шул, мине филармонияға эшкә ҡабул итмәнеләр. Конкурс иғлан ителгәйне, ниндәйҙер сәбәптәр менән үтмәнем. Күңелемде төшөрөп, депрессияға бирелеп ултыра торған кеше түгелмен. Тимәк, шулай кәрәк булған, тип уйланым да, артабан эш эҙләргә тотондом. Опера һәм балет театры мине үҙенә саҡырҙы, етәкселәренә ҙур рәхмәтемде еткергем килә.
– Ниндәй партияларҙы башҡараһың?
– Әлегә маҡтанырлыҡ ҙур ролдәр булманы, ваҡтарын һанап тороу кәрәкмәҫ. Эшләргә лә эшләргә әле миңә.
– Шулай ҙа Салауат Юлаев роле менән тамашасыларҙы таң ҡалдырғаныңды йәшереп ҡалдыра алмаҫһың...
– Бала саҡтан ҡартатайымдан, атайымдан Салауат Юлаев шәхесенең бөйөклөгө тураһында ишетеп үҫтем. Уның тураһындағы әҙәбиәтте уҡыным, йырҙарҙы тыңланым. Училищеға уҡырға ингәс, ҡартатайым Салауатты уйнаған Арыҫлан Мөбәрәков тураһында һөйләне һәм уның кеүек булырға өндәне. Фильмды ҡарағас, үҙемдә лә батыр ролен башҡарыу хыялы барлыҡҡа килде. Бер аҙ уҡып театр тормошона төшөнә башлағас, ролдәрҙең еңел генә уйналмауын аңлағас, күктән бер аҙ ергә төштөм. Шулай ҙа институтҡа уҡырға ингәндә, имтихандар ваҡытында Салауат арияһын йырлап маташтым.
Театрҙа “Салауат Юлаев” операһы ҡуйылыуын ишеткәс, кастингка килдем. Репетицияларға бер аҙ йөрөгәс, төп ролгә алдылар. Был уңышыма, минән бигерәк, ҡартатайым ныҡ шатланды.
– Ә Илһам Вәлиев менән дублер булыу ҡурҡытманымы?
– Илһам Вәлиев – Рәсәй кимәлендә билдәле шәхес, кумир, бик күпте күргән кеше. Шул уҡ ваҡытта ябай ҙа, миңә белгәндәрен йәлләмәй өйрәтте. Уның менән бергә эшләү ҙә, дублер булыу ҙа оло бәхет.
– Йыш ҡына талантлы артистар еңел-елпе йырҙар менән мауыға, тамада эшенә тотона. Хатта сәнғәтте ташлап, икенсе һөнәр һайлағандар ҙа бар.
– Һәр кемдең үҙ маҡсаты, үҙ юлы. Күңеленә рәхәтлек бирһә, тамашасыны ылыҡтыра ала икән, әйҙә еңел-елпене лә йырлаһындар. Ә бына сәнғәтте ташлаусылар йәл. Уның урынында икенсе берәйһе уҡыһа, халыҡҡа хеҙмәт итер ине. Тимәк, йыр сәнғәтен күтәрерлек шәхесте юғалтҡанбыҙ. Төрлө сәбәп була, әлбиттә. Һәр хәлдә, сәнғәткә килгәндә үк, бар ауырлыҡ хаҡында уйлап, аңлап, ҡабул итеп килдем. Күңелем һүрелмәҫ, тип уйлайым.
– Тәнҡит һүҙҙәрен йыш ишетергә тура киләме? Уларҙы нисек ҡабул итәһең?
– Тәнҡит кәрәк нәмә ул, айыҡ аҡыл менән, аңлап ҡабул итәм. Ҡолондоң билен ауырттырмаҫ, артыҡ маһайып китмәҫ өсөн бирелгән дарыу кеүек. Һәр ваҡыт абруйлы кешеләрҙең фекеренә ҡолаҡ һалам. Мәҫәлән, конкурстарҙа мин кешене үҙем менән сағыштырмайым. Төшөп ҡалам икән, хаталарымды эҙләйем. Ныҡышмалылыҡ та күрһәтәм. “Ирәндек моңдары” конкурсында тәүге тапҡыр ҡатнашҡанда, беренсе турҙа уҡ төшөп ҡалдым. Икенсеһендә – 3-сө урын, 2016 йылда ғына гран-при яуланым.
– Тамашасылар алдында юғалып ҡалған осраҡтар булдымы?
– Элек булғыланы, хәҙер тәжрибә тупланым инде. Залдағы мөхит сығыш яһауға йоғонто яһай. Кемдер, ҡаш аҫтынан ҡарап: “Беҙ килдек, йә күрһәтегеҙ һөнәрегеҙҙе!” – тип ултырһа, ауыр. Ә яратып, ихлас ҡарап, ҡыуанып ултырған кешеләр алдында йырлауы ла рәхәт. Һәр хәлдә, сәхнәгә сығам икән, һәр кешенең күңеленә йырҙарымды еткерергә тырышам.
– Әңгәмә өсөн ҙур рәхмәт, Иҙел! Яңы йыл һиңә ижади уңыштар, һаулыҡ, моңло йырҙар алып килһен!
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Башҡортостан Республикаһының Милли архивында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, Яҙыусылар союзы ағзаһы, фронтта нәшер ителгән «Ҡыҙыл атлылар» гәзите хеҙмәткәре Әхтәм Сөләймән улы Ихсановтың шәхси фонды һаҡлана. Ул 1908 йылдың 24 декабрендә хәҙерге Күгәрсен районының Аҡман-Ибрай ауылында тыуып үҫә. 1929 йылдан «Башҡортостан йәштәре», «Коммуна», «Баҫыу ударнигы» һәм «Удар төҙөлөш» гәзиттәре редакцияларында эшләй. 1933 – 1937 йылдарҙа …
Continue reading ‘Һуғыш йылъяҙмасыһы’ »
Ҡартатайым Кашаф Усманов 1941 йылдың 18 авгусында һуғышҡа алына. Һауа-десант ғәскәрҙәренә эләгә. Балтик буйындағы алышта фашистарҙың ике танкыһын яндыра. Был батырлығы өсөн уны II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләйҙәр.
Күреп һине белмәһәм дә, Мин һине яҡын күрәм. Фотоңа ҡарап булһа ла, Яҡшы кеше һин, беләм.
Ауылдашыбыҙ Ғайса Күсәрбаев 1942 йылда фронтҡа китә. Ул пулемётсы була. Пушкаларҙы үгеҙ менән күсереп йөрөтәләр. – 1943 йылда беҙҙе Курск дуғаһы йүнәлешендә III Украина фронтына алып киттеләр. Немец илбаҫарҙары йоҡлаған саҡта кемдер һал менән, кемдер кәмә менән Днепрҙы аша сыҡтыҡ. Таң атыуға һөжүмгә әҙерләндек. Һыу юҡ. Ҡып-ҡыҙыл ҡан булып аҡҡан йылғанан һалдаттарға эсергә тура килде.
Дүрт йыл элек ҡәҙерле өләсәйем яҡты донъянан китеп барҙы. Мин уны ныҡ һағынам, гел иҫкә алам. Беҙ бик дуҫ булдыҡ. Өләсәйемдең һөйләгәндәрен йотлоғоп тыңлай торғайным. Кистәрен янына ултырып, бәләкәй сағы тураһында һораша инем.
Ауылдашыбыҙ Хәллә Сөләймәнов һуғышҡа 1941 йылдың декабрендә китә. Тәүҙә Американың «Фордзон» тракторы менән пушкалар һөйрәтә, унан элемтәсе була, Курск дуғаһындағы алыштарҙа ҡатнаша. «Шундағы һуғыштан да имәнесерәге булмағандыр, әйтерһең дә, ер менән күк тоташҡайны», – тип хәтерләр булған был турала. Унда бөтәһе 1 мең 200 немец һәм совет танкылары ҡатнаша. Бәрелеш Прохоровка ауылы янында үтә.
Еңеү! Ниндәй ҙур мәғәнә һалынған был һүҙгә. Уны яулау өсөн күпме көс түгелгән, миллионлаған ғүмер ҡыйылған. Илебеҙҙә Бөйөк Ватан һуғышы ҡағылмаған бер генә ғаилә лә юҡтыр ул. Ете балалы Шәмсейыһан һәм Әбделнәғим Ғатауллиндар ғаиләһе Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән улдары Нуриҙы фронтҡа оҙата. Ул Ленинград өсөн барған ҡаты бәрелештә ҡатнаша, яралана, госпиталдә дауаланып сыҡҡас, ҡабат …
Continue reading ‘Еңеү хаҡы’ »
1941 йылдың 22 июне йәкшәмбе була. Ҡала халҡы ял итә, ә ауыл эшсәндәре һабантуй үткәрергә яланға йыйыла. Өләсәйемдең атаһы ла байрам үткәреү мәшәҡәттәре менән янып йөрөй. Көтмәгәндә бөтә ерҙе яңғыратып граммофон аша: «Фашистар Германияһы СССР-ға ҡаршы һуғыш башланы», – тигән ауаз тарала.
Олатайым Баймырҙа Ҡотоев 1922 йылдың июль башында, бөтә ил аслыҡтың ҡот осҡос афәттәренән яңы ғына арына башлаған мәлдә, Йылайыр районының Аралбай ауылында донъяға килә. Эйе, ул осор кешеләренә йәшәү еңелдән булмай. Балалар тиҙ арала ир ҡорона инә, ауыр эштә сынығып үҫә. Ошо быуынға ҡараған олатайым да мыҡты егет булып буй еткерә. Хеҙмәт юлын бик иртә …
Continue reading ‘Олатайым көндәлеге’ »
Ҡарт олатайым Мөкмин Ғәбделмән улы Латипов һуғыш башланғанда армия сафында хеҙмәт иткән була. 1941 йылда уҡ фронтҡа китә. Уның менән бергә өс бер туған ағайҙары ла эләгә. Ҡарт олатайым Белоруссия фронтында, Балтик буйында һуғыштарҙа ҡатнаша. Бер нисә тапҡыр яралана. Хатта бер ваҡыт үлгән тип ерләй башлағандар. Бәхеткә, кемдер бармаҡтары ҡыбырлауын күреп ҡалып, ҡәберенән һөйрәп сығаралар …
Continue reading ‘Тереләй күмә яҙалар’ »


text:
27 апрель көнө театр сәхнәһендә «...Ҡыҙҙар моңо - моңо халҡымдың» тигән ҙур поэтик – музыкаль тамаша уҙҙы. Проект авторы – Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең халыҡ артисы, С. Юлаев ис. дәүләт премияһы лауреаты Хөрмәтулла Үтәшев. Билдәле шағирәләр - Тамара Ғәниева, Лариса Абдуллина, Тәнзилә Дәүләтбирҙина, Зөлфиә Ханнанова, Тамара Искәндәриә, Гөлназ Ҡотоева әҫәрҙәре һәм уларҙың шиғырҙарына яҙылған йырҙары театрҙың төрлө быуын артистары башҡарҙы. Кисәнең сценарийы, һәр шағирәнең ижады айырым яҡтыртылып, шиғырҙың йөкмәткеһенән образдар, идеяһына ярашлы художестволы биҙәлеп, махсус музыка менән байытылып бик мауыҡтырғыс төҙөлгәйне һәм ошо айырым күренештәр кисәнең бер бөтөн образын тыуҙырҙы. Был образ - тыуған ил, милләт яҙмышы, тормош йәме, йәшәү асылы, бәхет һәм мөхәббәт. Кисәлә театрҙың барлыҡ ижади көстәре ҡатнашты. Шиғриәткә бындай ҙур иғтибар, артистарҙың йөрәгенә яҡын, үҙҙәрен тулҡынландырған шиғырҙарҙы бөтә күңелен һалып уҡыуҙары тамашасыны ысын мәғәнәһендә әҫәрләндерҙе, илаһи минуттар бүләк итте. Рухыбыҙ, халҡыбыҙ киләсәге хаҡында тәрән уйланыуҙары әҫәрҙәрендә ярылып ятҡан шағирәләребеҙгә күрһәтелгән оло хөрмәт тамашасыларҙы ла, әҙәбиәт һөйөүселәрҙе лә ихлас шатландырҙы.
Ә башҡорт милли кейемдәрендә сәхнәгә күтәрелеп тамашала ҡатнашып киткән шағирәләр үҙҙәре лә был көндө фәрештәләргә тиң ине. Был һоҡланғыс поэтик - театраль кисә – Мәҙәниәт йылында тамашасыға ҙур бүләк булды һәм был сара театрҙың 95 йыллыҡ юбилей йылының матур бер иҫтәлеге булып тарихта ҡаласаҡ.


text:
Фото:
Башҡортостан делегацияһы Мәскәү һабантуйында ҡатнашты
Фото:
Мәскәүҙә «Һабантуй-2011» гөрләп үтте. Тәүгә уны үткәреү урыны итеп Мәскәүҙең «Коломенское» музей-ҡурсаулығы һайланды.
Башҡортостан делегацияһын республика Премьер-министры Азамат Илембәтов етәкләне.
— Һабантуйҙы хаҡлы рәүештә күршеләребеҙ йолаларын яҡшыраҡ белергә һәм халыҡтарҙы нығыраҡ берләштерергә ярҙам иткән халыҡ дипломатияһының мөһим элементтарының береһе тип әйтергә була. Кешеләрҙең был ябай аралашыуы нәтижәлә үҙ-ара файҙалы иҡтисади һөҙөмтәләргә әүереләсәк, — тине журналистарға интервьюла Азамат Илембәтов.
Һабантуй ҡунаҡтары өсөн Башҡортостан, Татарстан, Мәскәү сәнғәт оҫталары сығыштарын, халыҡ һәм балалар уйындарын үҙ эсенә алған махсус программа әҙерләнде.
Майҙандарҙа милли көрәш буйынса ярыштар үтте, башҡорт тирмәләрендә байрам ҡунаҡтарының башҡорт халҡының традицион көнкүреше менән танышырға һәм милли ашамлыҡтарҙан ауыҙ итергә мөмкинселеге булды, тип хәбәр иттеләр республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Йәш гвардиясылар Өфө янында янғындан зыян күргән кешене ҡотҡарған
Йәш гвардиясылар ҡан тапшырып, янғындан зыян күргән кешене ҡотҡарҙы. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» Башҡортостан төбәк бүлексәһенең матбуғат секретары хәбәр итте.
— Өфө янындағы дача ҡасабаларының береһендә өй янып китә, – тип һөйләне ул. – Һөҙөмтәлә был өйҙәге ир ике аяғын да утҡа бешерә. Береһенә хатта ампутация яһарға тура килә. Ғүмерен һаҡлап ҡалыу өсөн ҡан биреү талап ителә. Уға йәш гвардиясылар ярҙамға килде һәм шуларҙан ун биш кеше яртышар литр ҡан тапшырҙы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 187
СЫРХЫУАТ, кешенең инфекцион ауырыуы, уға организмдың дөйөм ағыуланыуы һәм тән тиреһенең шешеп зарарланыуы хас. Тыуҙырыусыһы: А төркөмөндәге B‑гемолитик стрептококк. С. зарарланыу кимәле б‑са – буллёз, геморрагик, некротик, флегмоноз, эритематоз һ.б.; таралышы б‑са – локалл ºшкән, гиҙеүсе, метастатик; ҡабатланыуы б‑са беренсел, икенсе ҡат, ҡабатланып торған төрҙәргә бүленә. Инфекция сығанаҡтары: стрептококк инфекцияһының төрлө формалары м‑н ауырығандар һәм бакте-рия йөрөтөүселәр. Тыуҙырыусы зарарланған тире һәм лайлалы тиресә аша үтеп инә. Инкубация осоро – 3–5 көн. Төп билдәләре: юғары т‑ра, өшөп ҡалтыраныу, баш ауыртыу, тиренең ҡайһы бер урындарында (йышыраҡ сираҡта һәм биттә) асыҡ күренеп торған гиперемия, шешенеү, әсетеү, ҡысытыу. Диагностика өсөн клиник һәм лаб. тикшеренеү мәғлүмәттәре файҙаланыла. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: флегмона, тәрән тире некроздары, флебит, лимфостаз һ.б. Дауалау: медикаментоз (антибиотиктар, шешеүгә ҡаршы стероид булмаған препараттар һ.б.), хирургик, дезинтоксикация терапияһы, физиотерапия һ.б. Иҫкәртеү: хроник стрептококк инфекцияһы сығанаҡтарын һауыҡтырыу һ.б.; ҡабатланып торған формаларҙа – йыл әйләнәһенә дауалау (бициллин‑5 ҡулланып). Башҡортостанда 10 мең кешегә С. м‑н ауырығандар 1,4–2,2 кеше тура килә. БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) 20 б. 60‑сы йй. – Б.В.Сөләймәнов етәкс. С. клиникаһы, диагностикалау һәм дауалау мәсьәләләре, 80–90‑сы йй. клиник‑иммунологик үҙенсәлектәре (В.Б.Егоров, А.П.Мамон, Р.Т.Мырҙабаева, Р.Г.Сәлимова, Д.Х.Хунафина) өйрәнелә. 2000 й. алып С. ҡатнаш дауалау ысулдары, ш. иҫ. хирургик (Ә.Ғ.Хәсәнов), лазер м‑н (Ә.М.Шәмсиева, Л.Р.Шәйхуллина) һәм лимфа системаһын лазер терапияһы ҡулланып антибиотик м‑н электрофорез ярҙамында туйындырыу (Р.Х.Абдулов, Г.Р.Абдулова, Д.Ә.Вәлишин) эшләнә, С. барышы үҙенсәлектәре тикшерелә (Р.К.Ибра-һимов, Д.Ғ.Шәйбәков).
Д.Х.Хунафина
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
22 февраль көнө Баймаҡ үҙәк китапханаһында башҡорт әҙәбиәте күгендә йондоҙ булып балҡыусы халыҡ шағирҙары Назар Нәжми һәм Әнғәм Атнабаевтың оло юбилейҙары айҡанлы район шиғыр һөйләүселәр бәйгеһе үтте. Бәйге 8-11 класс уҡыусылары, йәштәр һәм өлкән йәштәге шиғриәт һөйөүселәр араһында ойошторолдо. Быйыл февраль айында үҙҙәренең халыҡсан, үҙенсәлекле ижады менән халыҡ күңелен яулаған арҙаҡлы шағирҙарыбыҙ Назар Нәжмиҙең тыуыуына 100, Әнғәм Атнабаевтың тыуыуына 90 йыл тулды. Был оло юбилейҙар бөтә республикала киң билдәләп үтелде,төрлө саралар ойошторолдо.Был сараларҙа бигерәк тә өлкән быуын вәкилдәре бик теләп, әүҙем ҡатнашты, сөнки был шағирҙарҙың шиғри гәүһәрҙәре уларҙың күңелендә мәңгелеккә урын алған, һаман да яратып яттан һөйләнелә. Район шиғыр һөйләүселәр бәйгеһендә 1 –се турҙа еңеүсе 37 кеше ҡатнашты. Улар башҡарыуында юбиляр шағирҙарыбыҙҙың поэмаларынан өҙөктәр, шиғырҙары һәм йырҙары яңғыраны. Сара бик йәнле, ойошҡанлы үтте. Күптәр шағирҙарыбыҙҙың ижадын яҡшы белеүҙәре, бер генә түгел, бер нисә шиғырҙарын яттан тасуири һөйләүҙәре, йырҙарын яратып оҫта башҡарыуҙары менән ҡыуандырҙы.
Бәйгеселәрҙең сығыштары 2 төркөмгә бүлеп баһаланды. Өлкәндәр араһында 1-се урынды Туйсина Мәҙинә (Сыңғыҙ), 2-се урынды Минбагисов Мөхәмәт (Урғаҙа) һәм Ғүмәрова Хәмдиә (2-се Этҡол), 3-сө урынды Биктимирова Хөриә ( Йомаш), Ғатауллина Нурия(Бикеш) һәм Байымов Арсен (1-Этҡол) яуланы. Йәштәр араһында 1-се урын Сәйҙәлиев Йәмилгә (2-се һанлы мәктәп), 2-се урын Мәсәлимова Миңлегөл (Төркмән) һәм Йәнғәлин Иреккә (Ҡолсора), 3-сө урын Үҙәнбаев Данис (Таулыҡай), Искужина Элина (3-сө һанлы мәктәп) һәм Ямалова Миләүшәгә (Темәс) бирелде.
Яратҡан шағирҙарыбыҙ Назар Нәжми һәм Әнғәм Атнабаевтың ижады буйынса үткәрелгән шиғыр һөйләүсәләр бәйгеһе күңелдәргә сағыу бер нур өҫтәп, яҡты хәтирәләр ҡалдырҙы.


text:
Ҡоштар өҙҙөрөп һайраған йәйге сихри таңдарҙы, көтөүсенең сыбыртҡы шартлатыуынан уянып киткән матур иртәләрҙе күптәребеҙ хәтерләйҙер. Ауыл урамдарына һыйыша алмайынса, көтөү артынан көтөү үткәне, мөңрәшкән һыйырҙарҙың ялҡау ғына атлап уҙыуы, көтөүсе этенең һирәк-мирәк өрөп алыуы әле лә күҙ алдында тора. Былар иһә иртәнге тынлыҡҡа ниндәйҙер биҙәк өҫтәй. Ошо ҡабатланмаҫ ваҡытты һағынаһың да ауылдың бөгөнгө йөҙөнә күҙ һирпәһең, әлеге һулышына ҡолаҡ һалаһың.
Һайрар ҡоштарын алып килгән ҡояшлы яҙҙар ҙа, эҫе йәйҙәр ҙә үтеп китте. Хәҙер көн һайын иртәнге сихри тынлыҡты боҙоп, ихата ҡапҡалары шығырҙап асыла, ихатаға мал-тыуар ағыла. Әммә яҙ яҡынлашҡан һайын ауыл халҡын бер һорау борсой: миҙгеле еткәс, махсус рәүештә ялланып эшләүсе көтөүсе табылырмы? Элек ауылда бындай проблема булманы. Һәр урамда халыҡ яллаған көтөүсе бар ине, килешеү буйынса йорт хужалары көтөүсене иртәле-кисле ашатты, хатта мунсаһын яҡты, уға тейешле аҡсаһын, бәрәңгеһен, ашлығын бирҙе. Малың — көтөүҙә, үҙең — эштә: йәнең тыныс.


text:
Өфөгә Татарстан делегацияһы килде
Өфөгә Президент Рөстәм Миңнеханов етәкселегендә Татарстан Республикаһы делегацияһы килде. Күрше республика башлығының Башҡортостанға был тәүге визиты. Визит программаһы бай эстәлекле, ике туғандаш республика башлыҡтары көн дауамында тиерлек бергә буласаҡ.
Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостан һәм Татарстан араһында хеҙмәттәшлек тураһында ике яҡлы килешеүгә ҡул ҡуйыу төп ваҡиға буласаҡ. Бынан тыш, ике президент та “Биатлон" спорт-һауыҡтырыу комплексы менән танышасаҡ, Нефтселәр мәҙәниәт һарайында президент шыршыһында, Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә буласаҡ, Археология һәм этнография музейын ҡараясаҡ. Татарстан Президенты менән бергә Өфөгә күрше республиканың популяр артистары ла килгән, улар ҙур концерт менән Өфө татар дәүләт «Нур» театрында сығыш яһаясаҡ.


text:
Бөгөн – күренекле башҡорт телсеһе һәм этнографы Жәлил Кейекбаевтың тыуыуына 100 йыл
Бөгөн, 25 октябрҙә, күренекле ғалим-этнограф, төркиәтсе, яҙыусы Жәлил Ғиниәт улы Кейекбаевтың тыуыуына 100 йыл тула.
Ул Башҡортостандың әлеге Ғафури районы Ҡаранйылға ауылында тыуған. «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте» белгеслеге буйынса Өфө педагогия училищеһын тамамлағандан һуң, Мәскәү педагогия сит телдәр институтына юлланған, унда немец филологияһын өйрәнгән.
Юғары белем алып, Кейекбаев урта мәктәптәрҙә немец, инглиз һәм рус телдәрен уҡытҡан. 1948 йылдан Башҡорт педагогия институтында доцент, профессор булып эшләгән, башҡорт теле кафедраһы мөдире булған.
1960 йылда башҡорттар араһында тәүге филология докторы булған. Кейекбаев профессор, СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Николай Дмитриевтың ғилми теорияһын дауам итеүсе булған. Илленән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Кейекбаевтың оло хеҙмәте Ленин ордены һәм «Почет билдәһе» менән билдәләнгән. Ул РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы, БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре исемдәренә лайыҡ булған.
Жәлил Кейекбаев исемен Өфөнөң Совет районы урамы йөрөтә, Башҡорт дәүләт университетында ғалимдың мемориаль кабинеты асыҡ. Ҡаранйылға ауылында Жәлил Кейекбаев исемендәге музей эшләй, урта мәктәп тә уның исемен йөрөтә.
Шулай уҡ Кейекбаев уҡыуҙары, төрлө ижади кисәләр, төбәк һәм халыҡ-ара кимәлдә форумдар, конференциялар үткәрелә. Шулай итеп, ғалимдың тыуған ерендә, Ғафури районы Ҡаранйылға ауылында, ижади кисә үткәрелде, Башҡортостандың күпселек райондарында конференциялар үтә. Ошо көндәрҙә Башҡорт дәүләт университетында «Профессор Жәлил Ғиниәт улы Кейекбаев һәм уның Урал-Алтай һәм төрки филологияһы үҫешенә индергән өлөшө» халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы үтәсәк. Ноябрҙә Ғафури районы Сәйетбаба ауылында яҙыусының тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары форумы уҙғарыласаҡ.


text:
БР Дәүләт Йыйылышының сайты «Һеҙҙең депутат» сервисы менән тулыландырылған
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың сайты яңы сервис менән тулыланды, уның арҡаһында теләге булған һәр кем хәҙер үҙенең округынан һайланған депутатты таба ала.
Бының өсөн сайттың баш битендә урынлашҡан «Депутаттар» бүлегенә инеп, «Һеҙҙең депутат» тигән эҙләү бүлегенән файҙаланырға кәрәк. Республика парламентының яңыртылған сайтында һәр депутаттың хәҙер үҙенең бите бар, унда «Интернет-ҡабул итеү» хеҙмәте эшләй. Был биттә биографик характерҙағы мәғлүмәт, шулай уҡ депутаттың халыҡты ҡабул итеү графигы бирелгән.


text:
Республикала «Ҡандракүл» тәбиғәт паркы тураһында Положение раҫланды
Республикала «Ҡандракүл» тәбиғәт паркы тураһында Положение раҫланды. БР Хөкүмәтенең тейешле ҡарарына ҡул ҡуйылған да инде.
— Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығына «Ҡандракүл» тәбиғәт паркына Туймазы урман хужалығының Ҡандра участка урман хужалығы территорияһынан айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияларына ҡараған урман фонды участкаларын сикләнмәгән ваҡытҡа даими файҙаланыуға бирергә ҡушылды, — тип хәбәр итте БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.
Күрһәтмә үтәлешенә контроллек итеү Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Эрнст Исаевҡа йөкмәтелде.


text:
Башҡортостандың алты районында шәкәр сөгөлдөрөн йыйыуға төштөләр
Башҡортостан хужалыҡтары шәкәр сөгөлдөрөн йыйыуға төштөләр. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бөгөнгө көнгә был культураны алты район аграрийҙары йыя башлаған.
Әлеге ваҡытта шәкәр сөгөлдөрө 595 гектар майҙанда ҡаҙып алынған. Иң юғары эш темптары Баҡалы районында күҙәтелә, унда был техник культура өсөн бүленгән майҙандарҙың 10 процентында сөгөлдөр йыйылған.
Төбәктә уртаса уңыш гектарынан 342 центнер тәшкил итә, әлеге ваҡытта 20,3 мең тоннанан ашыу татлы тамыраҙыҡ ҡаҙып алынған. Шул уҡ ваҡытта иң юғары уңыш Благовар районында теркәлгән, унда гектарынан 528 центнер сөгөлдөр йыйып алалар.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, яҡынса күҙаллауҙар буйынса, республикала һәр гектарҙан 250-шәр центнер шәкәр сөгөлдөрө йыйып алыу планлаштырыла. 2013 йылда Башҡортостанда был культура йәмғеһе 55,2 мең гектар майҙанда сәселде. Үткән йыл менән сағыштырғанда, был 1,5 процентҡа күберәк.
Насар һауа шарттары арҡаһында сәсеүлектәрҙең бер өлөшө һәләк булды, шуға күрә республика аграрийҙары шәкәр сөгөлдөрөн 52,6 мең гектар майҙанда, йәғни сәсеүлектәрҙең 95 процентында йыйып аласаҡ.


text:
Башҡортостанға Әрмәнстан илселеге делегацияһы килә
Бөгөн, 8 февралдә, Башҡортостанға рәсми визит менән Әрмәнстандың Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Олег Есаян етәкселегендәге Әрмәнстан Республикаһы Илселеге делегацияһы килә.
Визит программаһы менән бөгөнгә әрмән йәкшәмбе мәктәбенә барыу планлаштырылған. Көндөң икенсе яртыһында делегация ағзалары әрмән йәмәғәтселеге вәкилдәре менән осрашасаҡ.
Кесаҙна, 9 февралдә, ҡунаҡтарҙың делегацияһы Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһына йыйына. Республика етәкселеге менән осрашыу ҙа планлаштырылған.
Әрмәнстандың эшлекле даирәләре вәкилдәре Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте менән танышасаҡ, Милли музейға барасаҡ. Рәсми визит ике көнгә иҫәпләнгән.


text:
Октябрьский ҡалаһында 176 ғаилә бушлай ер участкалары алды
«Башҡортостан Республикаһында ер мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында»ғы БР законына үҙгәрештәр индереү хаҡында»ғы 437-се законға ярашлы, Октябрьский ҡалаһында 176 ғаилә бушлай ер участкалары алды. Участкалар йәрәбә һалыу юлы менән бүленде.
Ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, закон үҙ көсөнә ингәндән алып шәхси торлаҡ йорт төҙөү өсөн бер тапҡыр бушлай ер участкаһы алыуға хоҡуҡлы 513 кеше иҫәпкә ҡуйылған. Улар араһында – һигеҙ йәш ғаилә, дүрт бюджет өлкәһе хеҙмәткәре, өс һәм унан ашыу балиғ булмаған бала тәрбиәләгән 120 граждан, инвалид балаһы булған 41 ғаилә.
Әлеге ваҡытта йәнә 27 ер участкаһын бүлеү өсөн документтар әҙерләнә.


text:
Өфөгә Халыҡ-ара балалар уйындары комитеты етәкселәре килә
17 ғинуарҙа Өфөгә Халыҡ-ара балалар уйындары комитеты етәкселәре килә. Делегация составында Башҡортостанға Халыҡ-ара балалар уйындары комитеты президенты Торстен Раш, Комитет вице-президенты Игор Тополь, Комитеттың генераль секретары Ричард Смит һәм Техник комиссия ағзаһы Златко Кауран киләсәк. 2013 йылғы Халыҡ-ара балалар уйындарының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Өфөлә улар өс көн була.
18 ғинуарҙа ҡунаҡтар VI Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындарының барлыҡ ярыштары үтәсәк дүрт спорт объектын ҡараясаҡ.
Шулай уҡ улар Уйындарҙың Өфөләге Дирекцияһында әлеге ойошма вәкилдәре менән эш кәңәшмәһе үткәрәсәк.
19 ғинуарҙа Халыҡ-ара балалар уйындары комитеты етәкселәре «Йәшел сауҡалыҡ» шифағанаһына бара. Был учреждениела ярыштарҙа ҡатнашасаҡ спортсыларҙың күпселек өлөшө, шулай уҡ команда тренерҙары урынлаштырыласаҡ.
20 ғинуарҙа ҡунаҡтар Башҡортостан баш ҡалаһы менән хушлашып, яңынан бында 26 февралдә киләсәк.


text:
2014-2016 йылдарға өс яҡлы килешеүгә ҡул ҡуйылдыФото: Олег Яровиков
2014-2016 йылдарға өс яҡлы килешеүгә ҡул ҡуйылды
2014-2016 йылдарға өс яҡлы килешеүгә ҡул ҡуйылдыФото: Олег Яровиков
Йома көнө Өфөлә Республика социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләү буйынса өс яҡлы комиссияның киңәйтелгән ултырышында БР Профсоюздар федерацияһы, эш биреүселәр берләшмәләре һәм Башҡортостан Хөкүмәте араһында 2014-2016 йылдарға Республика килешеүе төҙөлдө.
Килешеүгә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, БР Профсоюздар Федерацияһы рәйесе Әмирхан Сәмерханов һәм республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Юрий Пустовгаров ҡул ҡуйҙы.
Документҡа, хәүефһеҙ хеҙмәт шарттары булдырыу, халыҡты эш менән тәьмин итеү һәм хеҙмәткәрҙәрҙе социаль яҡлау йүнәлештәрен индереп, социаль сәйәсәттең бөтә төп мәсьәләләре буйынса яҡтарҙың 190 йөкләмәһе индерелгән.
Тәүге бер йыллыҡ өс яҡлы килешеү 1994 йылда төҙөлә. Әлеге ваҡытта иҫәп буйынса туғыҙынсы республика килешеүе тормошҡа ашырыла – ул 2011-2013 йылдарға иҫәпләнгән. Бынан тыш, Башҡортостанда 18 республика тармаҡ, 62 территориаль килешеү һәм ете меңдән ашыу коллектив договор үҙ көсөндә.


text:
Сода производствоһын сеймал менән тәьмин итеү мәсьәләһе асыҡ ҡала
— Сода производствоһын сеймал менән тәьмин итеү мәсьәләһе, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә асыҡ көйөнсә ҡала, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Уфа» журналының баш мөхәрриренә интервьюла. — Хәҙер республиканың Ғафури, Стәрлетамаҡ һәм Ишембай райондарында геологик эҙләнеүҙәр алып барыла. Сеймалһыҙ комбинат эшләй алмаясаҡ. Был бәхәсһеҙ. «Сода» эшләүҙән туҡтап, биш меңгә яҡын кешенең эшһеҙ ҡалыуын күҙ алдына ла килтереүе ауыр. Шуға күрә сеймал, эзбиз ятҡылығын эҙләп табырға кәрәк.
Шул уҡ ваҡытта республика башлығы Башҡортостан сода компанияһында (БСК) етди модернизация алып барылыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды, уға «әгәр беҙ «Башҡортостан химияһы» компанияһы менән альянстан баш тартҡан булһаҡ, республиканың үҙенең аҡсаһы бер ваҡытта ла етмәҫ ине. Уның ҡарауы, бөгөн БСК кальцийлы сода етештереү буйынса Европала беренсе урынды биләй».


text:
- Подробности
- Просмотров: 279
МАТРАЙ РАЙОНЫ, БАССР‑ҙың көньяғында урынлашҡан, төньяҡта — Баймаҡ р‑ны, көнсығышта — Чкалов өлк. (хәҙ. Ырымбур өлк.), көньяҡта — Хәйбулла, көнбайышта Йылайыр р‑ндары м‑н сиктәш булған. 1937 й. 20 мартында Хәйбулла р‑нын бүлеү һөҙөмтәһендә ойошторолған (ҡара: Административ район). 1956 й. 4 июлендә бөтөрөлгән, терр‑яһы Баймаҡ, Йылайыр һәм Хәйбулла р‑ндары составына индерелгән. Майҙаны 2000 км2. Район үҙәге — Юлдыбай а. (1938 й. тиклем — Матрай а.). Районда 8 ауыл советы, 56 ауыл торама пункты булған. Халҡы — 12,9 мең кеше (1956), башҡорттар күпселекте тәшкил иткән. Иҡт. нигеҙен һөт‑ит йүнәлешле һыйыр малы үрсетеүгә, һарыҡсылыҡҡа, иген культуралары һәм мал аҙығы культуралары, көнбағыш, етен, киндер үҫтереүгә махсуслашҡан а.х. тәшкил иткән. 15 колхоз, 2 совхоз, 2 МТС, урындағы сәнәғәт район комб‑ты, 49 дөйөм белем биреү мәктәбе, ш. иҫ. 2 урта мәктәп, балалар йорто, 4 дауахана, 11 фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт һарайы, 14 клуб учреждениеһы, 10 китапхана булған. “Коммунизм өсөн” гәз. сыҡҡан.
Тәрж. З.Б.Латипова


text:
Өфөлә навигация асыу тантанаһы һәм нефть ташый торған флот парады була
ӨФӨ, 2018 йыл, 26 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфөлә теләгән һәр кемде навигация асыу тантанаһына һәм нефть ташый торған флот парадына саҡыралар. Сара йома, 27 апрелдә, көндөҙгә сәғәт 12-нән 3-кә тиклем «Ватан» этнопаркында уҙа. Шунда уҡ Волга һыу транспорты дәүләт университетының Өфө филиалы курсанттары, «Мираҫ» ансамбле солистары һәм Роберт Юлдашев, уның «Ҡурайсы» төркөмө ҡатнашлығында концерт була.
Сараны ойоштороусылар булып Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты һәм «БашВолготанкер» компанияһы сығыш яһаны. «Быйылғы навигация Башҡортостан флоты өсөн юбилейлы: 160 йыл элек Ағиҙел йылғаһында тәүге тапҡыр пар суднолары йөрөй башлай, ә 70 йыл элек Өфөлә Волга нефть ташыу пароходлығының Башҡортостан идаралығы асыла, артабан ул уникаль йылға предприятиеһына әүерелә. Хәҙер «БашВолготанкер» компанияһы Башҡортостанда төп нефть продукттары ташыусы булып тора. 2018 йылғы навигация компания өсөн ҙур әһәмиәткә эйә. Быйыл ул «Роснефть» компанияһы менән ҙур контрактты ғәмәлгә ашыра башланы. 2 миллион тоннаға тиклем нефть продукттарын ташыу күҙаллана. Эшкә 100-гә яҡын судно йәлеп ителә», — тип асыҡлыҡ индерҙеләр Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитетында.
http://www.bashinform.ru/news/1150536-v-ufe-vsekh-zhelayushchikh-priglashayut-na-tseremoniyu-otkrytiya-navigatsii-i-parad-neftenalivnogo-f/