text:
«Башҡортостан ҡыҙы» яҙмышыма яҙылған
–һөйөнсө! Яңы йылдан беҙҙә лә ҡатын-ҡыҙҙар өсөн махсус журнал сыға башлаясаҡ. Татарстандың «Азат хатын»ы һымаҡ инде. Баш мөхәррире – яратҡан шағирә апайыбыҙ Кәтибә Кинйәбулатова, яуаплы секретары йәш яҙыусыларҙың кумиры Рәми Ғарипов була икән. Билдәле балалар шағирәһе Фәүзиә Рәхимғолова апай, тағы ла һәләтле йәш әҙибәләр Мәрйәм Бураҡаева менән Әнисә Таһирова ла ошо журналда эшләйәсәктәр, тиҙєр.
Бер көн килеп, БДУ-ла уҡып, «Шоңҡар» әҙәби-ижад түңәрәгендә шөғөлләнеүсе студент-шағирәләрҙе фотоға төшөрөп, шиғырҙарыбыҙҙы алып киттеләр. Был күркєм шєлкем «Башҡортостан ҡыҙы» тип исемләнгән яңы журналдың тәүге һанында, 1968 йылдың ғинуарында килеп тә сыҡты. Журналды ҡулдан-ҡулға йөрөтөп ҡыуаныуыбыҙ! «Ҡыҙҙар моңо» тип аталған шиғри шәлкемгә минең шиғырҙың исеме ҡуйылған: «Мин әлегә тик ҡояшҡа ғашиҡ» тигән юлдар журнал уртаһындағы ике биттең өҫкө өлөшөнә ҙур хәрефтәр менән баҫылған. Әнисә Таһирова, Таңһылыу Ҡарамышева, Фирҙәүес Нафиҡова (хәҙер Бәширова), Факиһа Нафиҡова (хәҙер Туѓыҙбаева), Шәүлиә Зөлҡәрнәева һәм минең берәр шиғырыбыҙ менән Миңниса Юлдашбаеваның (хәҙер Баһуманова) фоторәсемдәре төҫлө итеп бирелгән. Шәлкем уртаһында љая ташында ғорур ҡоралай һүрәте төшөрөлгән. Әле лә ғәжәпләнәм: журнал 2000 йылдан ғына төҫлө булып донъя күрә башланы. Уның шиғри күңелле етәкселәре уҡыусыларҙы йәш шағирәләр менән таныштырыу өсөн мөмкин булмағанды ла эшләгәндәр инде. Йәш әҙибәләрҙе үҫтереү өсөн ихлас көс һалған кешеләр булды Кәтибә апай менән Рәми ағай.
Рәми Йәғәфәр улы «Совет Башҡортостаны» (хәҙерге «Башҡортостан») гәзитенең әҙәбиәт бүлегендә эшләгән сағында әлеге йәш ҡәләм тирбәтеүселәрҙең тәүге яҙмаларын әҙерләп, гәзит битен тултырып «Ун ете йәшлектәр ижады», «Ун һигеҙ йәшлектәр ижады», «Урал ҡыҙы» тигән рубрикалар аҫтында даими баҫтырып торҙо. Беҙгә, әҙәби донъяға ҡыйыуһыҙ ғына аяҡ баҫыусыларҙы күҙ уңынан ысҡындырмай, кәңәштәре менән дә ярҙам итте, шиғри кисәләргә саҡырып, әҙиптәр өсөн халыҡ менән осрашыу кеүек бик тә кәрәкле сараларға ылыҡтырҙы. «Башҡортостан ҡыҙы»ның тәүге етәкселәре һәм хеҙмәткәрҙәре арҡаһында журналыбыҙ баштан уҡ юғары художество кимәлендә сыға башланы. Башҡортостан ҡатын-ҡыҙҙарының ғына түгел, республиканан ситтә йәшәүселәр араһында ла яратҡан баҫмаға әйләнде. Инде тәүге һанда уҡ шиғырҙарын сығарыу бәхетенә эйә булыусыларҙың барыһы ла билдәле әҙибәләр һәм журналистар булып китте. Шулар араһынан минең тормошомдоң, ижади ғүмеремдең иң ҡанатлы, иң емешле йылдары «Башҡортостан ҡыҙы» журналы менән бәйләнде.
Хеҙмәт юлым университетты тамамламаҫ борон уҡ уҡытыусылыҡ эше менән башланды. Өсөнсө курста уҡыған саҡта уҡ армиянан ҡайтҡан йәш ҡәләмдәшем Мирас Иҙелбаевҡа тормошҡа сығып, дүртенсе курста инде Артур исемле малай үҫтереп, ситтән тороп уҡыу бүлегенә күсмәй генә, икебеҙгә лә эшләп уҡырға тура килде. Булған бит шәп саҡтар. Сибай педагогия училищеһына практика үтергә барған ерҙән, бер уҡытыусы Өфөгә эшкә күсеп, мине уның урынына эшкә ҡалдырҙылар. Сибай менән Өфө араһында поезд, автобус юҡ әле ул осорҙа. Имтихандарға самалы ѓына кеше һыймалы «АН-24» самолетында барып ҡайтабыҙ. Улары буран, ямғыр көндәрендә осмай. Ярай әле, һәйбәт уҡыйбыҙ, уҡытыусыларыбыҙҙың ҡайһылары беҙҙең ситтән тороп уҡығанды белмәне лә шикелле.
Алдан уҡ уҡытыусы һөнәрен һайлағас, эшем оҡшай. Шулай ҙа Өфөгә ҡайтып, журналист булыу теләге көслө. Атай-әсәйҙәргә йыраҡлыҡ та үҙәкте өҙә. «Совет Башҡортостаны», «Башҡортостан ҡыҙы» баҫмаларына шиғри шәлкемдәр генә түгел, мәҡәләләр, очерктар ҙа ебәреп торам. Студент саҡта уҡ балалар өсөн ике шиғыр китабым сыҡҡайны. Сибайҙа йәшәгәндә «Тылсымлы бүләк», «Ҡояшлы иртә» исемле йыйынтыҡтарым донъя күрҙе. Улар мине баш ҡалаға тағы ла нығыраҡ яҡынайтҡан кеүек булды. Мирастың да аспирантурала уҡып, ғалим булғыһы килә, хикәйәләре лә бер-бер артлы республика баҫмаларында донъя күрә. Сибайҙа Урал улыбыҙ тыуҙы. Ике бәләкәй бала менән ҡапыл-ғара нисек йыйынып сығып китәһең? Бында, исмаһам, бәләкәй булһа ла ике бүлмәле фатир алғанбыҙ. Уны Мирасҡа Урал аръяғы зонаһы буйынса Башҡортостан радиоһы хәбәрсеһе булараҡ биргәйнеләр. Ул саҡта БДУ-ны тамамламағайныҡ әле. Шулай уйланып йөрөгәндә, Сибайға «Башҡортостан ҡыҙы»ның бүлек мөдире Сәриә Мәһәҙиева апай килеп төштө. Эштән ҡайтҡанды ла көтөп тормаған, туп-тура педучилищеға килгән. Мине яҡындағы Маяковский скверына саҡырып сығарҙы ла уратып-суратып тормай һүҙ башланы:
– Мине Кәтибә апайың ебәрҙе, – тине ул, оло сер еткергән һымаҡ тауышын әкренәйтеп, – һиңә шағирә һәм журналист булараҡ үҫергә кәрәк, Өфөгә ҡайт, ижад кешеһе бит һин.
– Үҙебеҙ ҙә шулайыраҡ уйлап торабыҙ ҙа ул, тик…
– Бер ниндәй «тик» юҡ, каникулға сыҡҡас та күсегеҙ ҙә ҡайтығыҙ, эш табылыр. Ләкин бер нәмәне онотма: партияға инеп кил. Сибай – эшселәр ҡалаһы. Дүрт эшсегә бер интеллигенция вәкиле ҡабул ителеү тәртибе һаҡланһа ла, сират тиҙерәк етер. Ҡурҡма, партия ҡала комитетының беренсе секретарына инеп хәлде аңлат, Кәтибә апайың да шылтыратыр, – Сәриә Сәмиғулла ҡыҙы, тирә-яҡта таныш кеше булмаһа ла, бөтөнләй бышылдауға күсте, – Кәтибә апайың пенсияға китергә йыйына, урынына кемде ҡалдырыу мәсьәләһен мотлаҡ һораясаҡтар, ул һине тәҡдим итмәксе.
Был тәҡдим миңә тормошсан тойолманы. Ысынлап та, 24 йәшлек ике йәш бала әсәһен кем Обком журналына баш мөхәррир итеп ҡуйһын инде?! Инде фирҡәле булыу мәсьәләһен хәл итеп, Өфөгә күскәндә һәйбәт булыр ине. Баш ҡалала тиҙ генә был теләкте тормошҡа ашырып булмаясаҡ бит. Унһыҙ мөхәррир түгел, ябай журналист булып та эшкә урынлашыу ҡыйынға төшәсәк.
Үҙем хыял иткәнсә, бер аҙ илгә эш күрһәткәс, партия сафына инеү дөрөҫ булыр ине лә, ваҡыт көтмәй шул. Икенсенән, партия сафында тағы ла илһамланыбыраҡ, тырышыбыраҡ эшләргә мөмкинлек тыуасаҡ. Инанғанлыҡ, намыҫсанлыҡ етерлек миндә – уларында шик юҡ. «Бирәм тигән ҡолона – сығарып ҡуйыр юлына» тигәндәй, бер-бер артлы һәлмәк кенә мәҡәләләрем донъя күргәс, «Совет Башҡортостаны»ның ул саҡтағы мөхәррире Абдулла Ғиниәт улы Исмәғилев ағай мине гәзиткә эшкә саҡырҙы.
Иң тәүҙә бәләкәй улым менән мин киттем. Мирас, фатир мәсьәләһен хәл иткәнсе һәм ул осорҙа комсомолдың ҡала комитетында башҡарған вазифаһын икенсе кешегә ҡалдырғансы тип, өлкән малай менән Сибайҙа ҡалды.
Өфөлә күргән ауырлыҡтарға, балалар баҡсаһында, яслела урын булмағанлыҡтан, малайҙарҙы ауылға ҡайтарып йә бөтөнләй сит кешеләргә ҡалдырып йөрөргә мәжбүр булыуҙарға әле туҡталып тормайым. Шуны ғына әйтәм: баш ҡалаға күскәнгә һис ҡасан үкенмәнем. Ул саҡта «Башҡортостан ҡыҙы» Октябрь проспектынан Матбуғат йортона күскән, унда баш мөхәррир булып минең яҡташ апай эшләй. Эшлекле, әммә ҡатҡыл күңелле, үҙ бәҫен һәйбәт белгән тәжрибәле журналист. Һуңғы йылдарҙа билдәле сәбәптәр арҡаһында эшһеҙ йөрөгән Рәми Ғарипов ағайҙы әҙәбиәт, сәнғәт бүлеге мөдире итеп эшкә алғайны. Миңә ҡарата яҡташ тип әллә ни яғымлылыҡ күрһәтмәһә лә, шиғри шәлкемдәремде ваҡытында сығара, геройҙарҙы үҙе тәҡдим итеп, мәҡәләләр ҙә яҙҙырып ала ине. Үҙе эшләгән һуңғы йылда редколлегия ағзаһы исемлегенә индерҙе. Тағы ла шуныһы ҡыҙыҡ, ул да: «Мине оҙаҡламай пенсияға ебәрерҙәр ул, хаҡлы ялға тиклем өс-дүрт йыл бар-барын да, журналға яҡыная тор, үҙемдең урынға һинән башҡа кеше күрмәйем», – тине.
Йәшәү ауыр, һаулыҡ та тейешле кимәлдә түгел: Сибайҙағы фатирыбыҙҙы Черниковкалағы бер бүлмәгә алмаштырғайныҡ, нефть эшкәртеү заводтары урынлашҡан төбәктең һауаһы яраманы, тын ҡыҫыла, иҫтән яҙған саҡтарым да булғыланы. Мирас аспирантурала уҡып йөрөй, бер-бер артлы үҫеп килгән һеңле-ҡустылар Өфөгә күсә башланы. Аҡса етмәгәнлектән, радио, телевидение өсөн тапшырыуҙар әҙерләйем.
Балаларҙы икешәр айлап әле бер, әле икенсе балалар баҡсаһына йөрөтәбеҙ. Даими урынға өмөт тә итеп булмай. Бер саҡ Уралымды, бер йәшлек сабыйҙы, Черниковканан Карл Маркс урамындағы яслеға бирҙек. Хәрби завод балалары өсөн тәғәйенләнгән яслены иртәнге һигеҙҙә ябып та ҡуялар. Шуға тиклем баланы килтереп еткерергә кәрәк. Ясле – завод түгел дә бит. Улай тип әйтеп ҡара! Киске биштә баланы барып алырға кәрәк. Эштән гел генә һорап китеп булмай. Ниндәй генә хәйләләргә барылманы баланы ваҡытында илтеп, кире алыр өсөн! Шуға ла ҡатын-ҡыҙҙар журналының баш мөхәррире булған йылда уҡ партияның Башҡортостан өлкә Комитеты ҡарарына нигеҙләнеп, республикала балалар учреждениелары төҙөү барышын контролгә алдыҡ. Был хаҡтағы материалдар баҫмала даими сығып торҙо. Был эшкә профсоюз ойошмаларын да, урындағы ҡатын-ҡыҙҙар союздарын да йәлеп итергә тура килде.
Ә инде баш мөхәррир итеп тәғәйенләнеү яҙмышыма яҙылғандыр, тип уйлайым.
Йылдың бер яҙғы таңы атҡанда ғәжәп бер төш күреп уяндым. Ғәҙәти төш тә түгел ул, төш менән уяулыҡ араһындағы бер халәт инде. Тәүҙә ҡолағымдамы әллә күңелемдәме әйтеп аңлатҡыһыҙ моңло ла, наҙлы ла, серле лә тауыш менән ҡыңғырау сыңлап алды, унан һуң рәсми тауыш яңғырағандай булды, хатта уның ир кешенекеме әллә ҡатын-ҡыҙҙыҡымы икәнен дә аңғармай ҡалдым: «Һине вазифаң буйынса күтәрәсәктәр!» Ысынлап уянып киттем. Ошондай тылсымлы төштәрҙе элек тә күрә инем. Рустар уны «вещее сновидение» тиҙәр. Тормошомдоң хәл иткес саҡтарында була ундай мәлдәр. Аҙаҡтан да ошондай «иҫкәртеү» алғаным булғыланы. Мәҫәлән, баш мөхәррирлектән китер саҡта юлымды ҙур быяла (гәлсәр микән) тәре ҡапланы икән тип күрҙем.
Уйланып ятам. Балалар өсөн яңы китабым донъя күргәйне. Шуны Ғ.Сәләм премияһына тәҡдим итерҙәр, моғайын, тип хыял итәм. Сөнки студент саҡта сыҡҡан икенсе йыйынтығым был премияға тәҡдим ителгәйне инде. Конкурентым артыҡ көслө булып сыҡты. Ул саҡта уҡ күренекле шағир Әнғәм Атнабаев һәм егерме ике йәшлек бала-саға. Премияның миңә тәтемәҫе көн кеүек асыҡ ине. Шулай ҙа тәҡдим ителеү үҙе үк мине танылдырып ебәрҙе: радио-телевидение аша тапшырыуҙар ойошторолдо, китаптарым хаҡында гәзит-журнал биттәрендә мәҡәләләр баҫылды. Әлеге китабыма йөҙҙән артыҡ шиғыр ингән. Яҙыусылар союзында йәштәр премияһын йәштәргә биреү хаҡында ҙур һөйләшеү булды. Ә, бәлки… Ошондай яҡты хыялдар солғанышында шәп кәйеф менән Матбуғат йортона эшкә барһам, унда иҫ киткес ҡайғылы хәбәр: «Башҡортостан ҡыҙы»ның баш мөхәррире фажиғәле вафат булған. Бер редакция ла йүнләп эшләрлек хәлдә түгел: һәр мөйөштә хеҙмәткәрҙәр, журналистар йыйылышып тора. Һүҙ бары тик вафат булған апай хаҡында ғына. Минең дә күңелдәге яҡтылыҡты болот ҡапланы. Бер ҡатта эшләгәс, көн дә аралашып торолдо, яҡташым да бит әле ул минең.
Күпмелер ваҡыттан һуң баш мөхәррир эҙләйҙәр икән, тигән хәбәр таралды. Шиғриәтте, әҙәбиәтте аңлаған кеше килһә ярар ине, тип теләйем. Рәми ағай ҙа вафат ине ул саҡта. Үҙемдең кандидатура ла булыу мөмкинлеге башыма ла инеп сыҡмай. Сөнки утыҙға ла етмәгән, балалар журналында бүлек мөдире генә булып эшләгән, етәкселектә тәжрибәһеҙ кешене республика журналына башлыҡ итеп тәғәйенләү күрелмәгән хәл.
Шул осорҙа ғаилә тормошонда ла ҡыуаныслы, тынғыһыҙ осор башланды. Черниковканан Пушкин урамына яңы фатирға күстек, бәләкәй малайҙы ошо яҡта балалар баҡсаһына урынлаштырырға кәрәк, Мирас Хәмзә улының кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлау көнө еткән. Уларға яңы фатирҙы йәшәү өсөн ҡулайлаштырыу, барлы-юҡлы әйберҙәрҙе урынлаштырыу мәшәҡәттәре өҫтәлә.
Өлкә комитетына саҡыралар. Пропаганда бүлеге мөдире булып эшләгән, сәстәре яртылаш ағарған бер аѓай (ул саҡта был мөдир Урал Насир улы Бакировҡа ҡырҡ биш кенә йәш булған) эшемде, тормошомдо һорашып, анкеталар тултыртты ла: “Өфөнән ситкә китмә, беҙҙән хәбәр көт”, – тип ҡайтарып ебәрҙе.
Бер аҙна тирәһе ваҡыт үткәс, өлкә комитетының идеология буйынса секретары Таһир Исмәғил улы Ахунйәнов беренсе секретарь Миҙхәт Закир улы Шакировҡа алып инде. Өлкә комитетҡа барып йөрөүсе гәзит-журнал мөхәррирҙәре, район-ҡала, завод, предприятие етәкселәре был юғары чиновниктар алдында дер ҡалтырап тора икән, тигәндәрен ишеткәнем бар ине. Мин ышанманым да. (Дөрөҫөн әйткәндә, аҙаҡтан да шулай булды). Шунан алдағы көндә Мирас Хәмзә улы диссертация яҡлағайны. Ҡаҙағстандан, Ҡазандан ғалимдар килгән. Үҙебеҙҙекеләр бер төркөм, күмәкләшеп был ваҡиғаны билдәләп таңға тиклем йөрөгәнбеҙ. Йоҡо туймаған, баш аңҡы-тиңке. Миҙхәт Закир улы сәйәсәткә лә, республика тормошона ла, журналистика мәсьәләләренә лә ҡағылған һорауҙар бирә. Мин йылмайып ҡына яуап љайтарам. Тик бер мөһим һорау ғына ҡаушатты.
– «Башҡортостан ҡыҙы»ның тиражы күпме? – ти һорау алыусы. Башыма ҡан йүгергәнен һиҙәм, йөрәк дөпөлдәп тибә. Вазифа мәсьәләһе онотолдо: белмәйем дә баһа, үҙем эшләгән «Пионер» журналын һорашһалар ни була икән?! Таһир Исмәғил улына ҡарап алам. Ул бөтөнләй битараф ултырған һымаҡ. Үҙемә ниҙер өндәшергә кәрәк! Башыма килгән һанды әйттем: алтмыш биш мең!
– Мөхәррир булғас, был һанды йөҙ меңгә еткерһәң, машина бирәм, – ти Миҙхәт Закир улы. Ул саҡта журнал редакцияларының машинаһы юҡ ине. Ысынлап та, һүҙендә торҙо республика етәксеһе: тиражыбыҙ 100 меңгә еткәс тә, машина бирҙе. «Башҡортостан ҡыҙы» журналдар араһында машиналы берҙән-бер баҫма булып ун йыллап эшләгәндер әле. Ә 65 меңде «күктән» алып ҡына әйткәйнем, ҡайтҡас, ҡараһам, ысынлап та, шулай булған. Мөғжизә тимәй, ни тиһең?!
– Бына киләһе бюрола һине мөхәррир итеп тәғәйенләйәсәкбеҙ, бөтә СССР-ҙа партия матбуғатында иң йәш етәксе буласаҡһың, йәшмен, тип «пощада» көтмә!
Мин өндәшмәйем. Һеҙҙән «пощада» өмөт итеп эшләмәҫмен әле, тип уйлап ҡуям шулай ҙа.
Иртәгә – бюро. Ә минең етди күлдәк-костюмым юҡ. Булған ғына аҡса күсенеү, диссертация яҡлау мәшәҡәттәренә тотонолған. Аҡсаһын да табыр инең, магазинда әйбер юҡ. Көн буйына эҙләй-эҙләй, комиссион магазиндан бер зәңгәр костюм алдым. Мин, ғәҙәттә, бындай магазиндан әйбер алғаным юҡ ине, яңыны тектереп йәки бәйләтеп алырлыҡ ваҡыт булмағас нимә эшләйһең?!
Үҙемә бик килешеп тора ине костюмым. Ултырыштың миңә ҡағылышлы өлөшө шыма ғына үтеп китте. 1978 йылдың 4 майы ине был. Иртәгәһен инде Матбуғат йортоноң конференция залы президиумында баш мөхәррирҙәр менән матбуғат байрамына арналған тантанала ултыра инем.
Был саҡта әле ғүмеремдең артабанғы сирек быуатҡа яҡын дәүере «Башҡортостан ҡыҙы» менән үрелер, тип башыма ла килмәгәйне.
Теги:


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 516
БЫУЫНТЫҒАЯҠЛЫЛАР (Arthropoda), умыртҡаһыҙҙар тибы. 5 класы, 2 млн ашыу төрө (БР‑ҙа 20 меңдән ашыу төрө) билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Ярым типтары: трилобит һымаҡтар (юҡҡа сыҡҡан трилобит класы м‑н бергә); хелицерҙар (меростомдар һәм үрмәксе һымаҡтар кластары м‑н бергә); айғолаҡ аша тын алыусылар (ҡыҫала һымаҡтар класы м‑н бергә); трахея аша тын алыусылар, йәки парлы мыйыҡлылар (ҡырғаяҡтар һәм бөжәктәр кластары м‑н бергә). Кәүҙәһе баш, күкрәк һәм ҡорһаҡтан тора; ике яҡлы симметриялы, һаҡлағыс һәм һөлдә панцирын барлыҡҡа килтереүсе хитин кутикула (уға эске мускулдар йәбешә) м‑н ҡапланған. Тән ҡыуышлығы ҡатнаш типлы (миксоцель). Гетероном сегментациялы. Эволюция процесында ҡыуыш, быуынтыҡлы аяғы ауыҙ аппаратына, йөрөү аяғына, йөҙөү ағзаһына һ.б. әүерелгән йәки редукцияға бирелгән. Эсәклеге хитин м‑н ҡапланған эктодермаль алғы һәм артҡы эсәктәрҙән һәм энтодермаль урта эсәктән [уның м‑н ҡайһы бер Б. аш һеңдереү (бауыр-ашҡаҙан аҫты) биҙҙәре, йәки бауыр көпшәләре тоташҡан] тора. Айғолаҡтар (ҡыҫала һымаҡтар), үпкәләр һәм (йәки) трахеялар (үрмәксе һымаҡтар һәм бөжәктәр) аша тын ала. Нервы системаһы 3 пар тоташҡан йотҡолоҡ өҫтө ганглийынан (баш мейеһе) һәм ҡорһаҡ нервы сылбырынан тора. Күп Б. ҡатмарлы фасеткалы күҙе, механик һәм хеморецепторҙары, ишетеү ағзалары һ.б. бар. Ҡан тамырҙары системаһы йомоҡ түгел (аорта һәм артериялар һаҡланған), йөрәге метамер, артериаль. Бүлеп сығарыу ағзалары — метанефридия, йәки мальпиги тамыры (ер өҫтө формаларының). Аяғы быуынтыҡлы, күсеп йөрөү, тын алыу, эләктереү һ.б. функциялар үтәй. Күпселек Б. айырым енесле. Енси юл м‑н үрсей, ҡайһы ваҡыт партеногенез хас. Үҫеше тулы булмаған (ҡурсаҡ стадияһы юҡ) йәки тулы метаморфозлы. Б. ҡау һалған ваҡытта үҫә. Фитофаг, сапрофаг, ш. иҫ. детритофаг, некрофаг, йыртҡыс, паразит һ.б. Б. — экосистемаларҙағы туҡланыу сылбыры компоненты, күп төрҙәрен (креветкалар, лангустар, йылға ҡыҫалалары, омарҙар һ.б.) кеше аҙыҡ итеп ҡуллана. Үҫемлектәрҙе һеркәләндерә, йәшәү эшмәкәрлегенең ҡиммәтле продукттарын (бал ҡорто балауыҙы, бал, ебәк һ.б.) эшләй, үрсетеү объекттары (башҡорт бал ҡорто, тут ебәк күбәләге), кеше һәм хайуан паразиттары (бөрсә, бет, ҡорсаңғы бетсәһе), инфекцион ауырыуҙарҙы таратыусылар (малярия серәкәйе, иксод талпандары һ.б.), ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары булып тора. Б. 28 төрө (бөжәктәр класы) — БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына, шуларҙың 12‑һе ш. уҡ РФ‑тың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
М.Ғ.Миһранов
Тәрж. Г.А.Миһранова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфө полицияһында бөгөн Асыҡ ишектәр көнө үткәрелә
Бөгөн, 12 декабрҙә, 17-нән 19 сәғәткә тиклем Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө ҡалаһы буйынса идаралығы граждандарҙың хоҡуҡтарына арналған Асыҡ ишектәр көнө ойоштора. Ҡабул итеүҙе Идаралыҡ етәкселәре һәм ведомствоның Йәмәғәт советы ағзалары алып барасаҡ.
— Ҡабул итеүгә килгән Өфө халҡы эске эштәр органдары эшмәкәрлегендә кеше хоҡуҡтарын һәм азатлығын яҡлау мәсьәләләре буйынса мөрәжәғәт итә ала, — тип хәбәр иттеләр баш ҡала полицияһының матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Республика Президенты төбәктең Йәмәғәт палатаһы эшмәкәрлегендәге үҙгәрештәргә бәйле законға ҡул ҡуйҙы
Көн элгәре Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһының Йәмәғәт палатаһы тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы законына үҙгәрештәр индереү хаҡында» БР законына ҡул ҡуйҙы. Проект БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың һуңғы ултырышында ҡаралды һәм үткән аҙнала, 20 декабрҙә һуңғы уҡыуҙа ҡабул ителде. Закон федераль ҡануниәттәге үҙгәрештәргә бәйле һәм Палатаның статусын күтәреүгә йүнәлтелгән.
Документтағы нормаларға ярашлы, граждандарҙың һәм йәмәғәт ойошмаларының хоҡуҡтарын һәм законлы мәнфәғәттәрен үтәүгә бәйле көнүҙәк мәсьәләләрҙе тикшереүгә граждандар, йәмәғәт ойошмалары һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре йәлеп ителәсәк. БР Йәмәғәт палатаһы Рәсәй Федерацияһының Йәмәғәт палатаһы һәм субъекттарҙың, муниципаль берәмектәрҙең йәмәғәт палаталары менән бәйләнеш булдырырға тейеш.
Бынан тыш, Палата төбәктә гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү йүнәлешендә эшмәкәрлек алып барған йәмәғәт ойошмаларына мәғлүмәти һәм методик ярҙам күрһәтергә бурыслы.
Йәмәғәт палатаһы ағзалары БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ултырыштарында, шулай уҡ республика Хөкүмәте, башҡарма власть органдары коллегияларының ултырыштарында ҡатнашасаҡ.
Палата ҡарарҙары тәҡдим рәүешендә Башҡортостан Президентына, республиканың Дәүләт Йыйылышына, Башҡортостан Хөкүмәтенә, республика башҡарма власть органдарына һәм урындағы үҙидара органдарына йүнәлтеләсәк.
Йәмәғәт палатаһы эшмәкәрлеген мәғлүмәти йәһәттән тәьмин итеү өсөн рәсми сайт булдырыу күҙ уңында тотола. Закон 2013 йылдың 1 ғинуарында үҙ көсөнә инәсәк.


text:
Еңеү көнө айҡанлы Башҡортостан «Китап» нәшриәте автоуҙыш ойоштора
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте республиканың ҡала һәм райондарында китап күргәҙмә-сауҙаһын ойоштора. Сара Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына һәм Әҙәбиәт йылына арнала.
Нәшриәттән хәбәр итеүҙәренсә, халыҡҡа «Башҡортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында», «Уларҙың ҡаһарманлығы — үлемһеҙ», Талха Ғиниәтуллиндың, Суфиян Поварисовтың һәм Шакир Янбаевтың «Һайланма әҫәрҙәре», «Кеше яҙмышы» (төҙөүсеһе Сабир Шәрипов); Зөһрә Ҡотлогилдинаның «Һуғыш яралаған бала саҡ», Рәшиҙә Бикмәтованың «Берлинға тиклем!», Екатерина Савельеваның «Еңеү ҡоралы» китаптары; мосолман, йыртма, мәктәп календарҙары, уҡыу һәм методик әсбаптар тәҡдим ителәсәк.
Күргәҙмә 13 һәм 14 майҙа Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында, 15 майҙа — Әбйәлил районы Асҡар ауылының Үҙәк китапханаһында, 16 майҙа — Баймаҡ районы Темәс ауылының үҙәк майҙанында, 17 майҙа Баймаҡ ҡалаһының Үҙәк баҙарында ойошторола.


text:
Башҡортостан ҡаҙнаһына 98 миллиард һумдан ашыу һалым ингән Фото: Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәте
Башҡортостан ҡаҙнаһына 98 миллиард һумдан ашыу һалым ингән
Башҡортостан ҡаҙнаһына 98 миллиард һумдан ашыу һалым ингән Фото: Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Быйыл ғинуар-октябрь айҙарында Башҡортостанда бөтә кимәлдәге бюджеттарға 228959 миллион һум һалым һәм башҡа мотлаҡ түләүҙәр ингән. Уҙған йылғы шул уҡ осор менән сағыштырғанда керемдәр 2700 миллион һумға йәки 1,2 процентҡа артҡан.
Республиканың тупланма бюджетына 98890 миллион һум аҡса ингән, был 4307 миллион һумға йәки 4,6 процентҡа күберәк, тип хәбәр иттеләр Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәтендә.
Файҙалы ҡаҙылмалар сығарыуға һалым кереме күләме 55367 миллион һум (24,2 процент) тәшкил иткән, акциздарға 45680 миллион һум (20 процент) тура килә, килемгә һалым күләме 37756 миллион һум (16,5 процент) тәшкил итә, физик берәмектәр килеменә һалым — 36869 миллион һум (16,1 процент), өҫтәмә хаҡҡа һалым — 30129 миллион һум (13,2 процент), мөлкәткә һалым суммаһы — 14452 миллион һум (6,3 процент), махсус һалым режимына 6142 миллион һум (2,7 процент) тура килә.
Файҙалы ҡаҙылмалар сығарыуға һәм мөлкәт һалымынан тыш, һалымдың бөтә төрҙәре буйынса керемдәрҙең ыңғай динамикаһы билдәләнгән, сөнки уларҙы түләү ваҡыты үҙгәргән (2016 йылдың 1 декабре), тип билдәләнеләр һалым ведомствоһында.


text:
Баш ҡалала телевидение һәм радио тарихы күргәҙмәһенә 100-ҙән ашыу артефакт ҡуйылғанФото: Олег Яровиков
Баш ҡалала телевидение һәм радио тарихы күргәҙмәһенә 100-ҙән ашыу артефакт ҡуйылған
Баш ҡалала телевидение һәм радио тарихы күргәҙмәһенә 100-ҙән ашыу артефакт ҡуйылғанФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Республиканың Милли музейында тәүге тапҡыр «Башҡортостанда радиотапшырыуҙар һәм телевидение тарихы» тигән күргәҙмә асылды. Проект Халыҡ-ара телевидение көнө һәм «Башҡортостан» ТРК ДУП-ның 15 йыллығы уңайынан әҙерләнгән. Уны асыу тантанаһына телевидение хеҙмәткәрҙәре һәм ветерандары, абруйлы ҡунаҡтар, республика киң мәғлүмәт саралары хәбәрселәре йыйылды.
Ике экспозиция залындағы стендтарҙа 1920 йылдарҙан башлап беҙҙең көндәргә тиклем ил тарихы менән тығыҙ бәйле булған этаптар сағылдырылған. Радиотапшырыуҙарҙың эфирға сыға башлауы, яңы ғына төҙөлгән Почтамт бинаһына күсеү, тәүге дикторҙар, Бөйөк Ватан һуғышы осоронда эшләү, телевидение булдырыу, төҫлө тапшырыуҙарға күсеү. Күргәҙмәне ойоштороу өсөн байтаҡ эш башҡарылған, ҙур фотоархив һәм текстар тупланған. «Башҡортостан» ТРК ДУП-ның бөтә бүлектәренең стендтары хронологик тәртиптә, 40 күренекле кеше тураһында мәғлүмәт, 100-ҙән ашыу артефакт, инструменталь-техник база: камералар, диктофондар, төрлө ҡоролмалар урын алған. Башҡортостан телерадиокомитеты программалары менән бәйле гәзиттән ҡырҡып алынған мәҡәләләр ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра.
Күргәҙмә менән телевидение ветерандары — Телерадиотапшырыуҙар мәктәбе етәксеһе Шәүрә Ғилманова һәм «Ҡурай» каналы директоры, музей экспозицияһын булдырыу буйынса эшсе төркөм етәксеһе Юнир Аҙнабаев таныштырҙы.
«Беҙҙә телевидение 1959 йылда ғына эшләй башлай, һәм үҫеш буйынса баш ҡаланы ҡыуып етеү бурысы ҡуйыла, — тип һөйләне Шәүрә Ғилманова. — 1980 йылғы Олимпиадала иһә Башҡортостандан ҙур ижади төркөм ҡатнаша. Ошо йылдар үҫеш осоро була. Беҙҙә тәүге нәфис фильмдар төшөрөлә башлай, һуңынан уларҙы Үҙәк телевидениенан да күрһәттеләр».
Күргәҙмә менән ике ай дауамында танышырға мөмкин.
«Башҡортостан» телерадиотапшырыуҙар компанияһына «Башҡортостан юлдаш телевидениеһы», «Ҡурай-ТВ» һәм «Ҡурай HD» музыкаль телеканалдары, «Тамыр» балалар телеканалы, «Юлдаш», «Спутник ФM», «Ашҡаҙар» радиоканалдары ҡарай. Проект Башҡортостан телевидение һәм радиоһының иң яҡшы традицияларын таратыу, лайыҡлы йәш белгестәр әҙерләүгә булышлыҡ итеү маҡсатында ойошторолған.


text:
Ошо көндәрҙә Байғаҙы ауылында ғәҙәти булмаған сара үтте, сөнки уның геройы беҙҙең арала күптән юҡ инде. Миллионлаған ҡорбандар аша яуланған Еңеүгә 66 йыл үтеп китһә лә, уның шаңдауы бөгөн дә ишетелә.
Байғаҙынан һуғышҡа 62 ир-егет китеп, шуның 24-е яу яланында ятып ҡалған, ә 38-е төрлө тән яралары менән әйләнеп ҡайтып, ең һыҙғанып тыныс тормош төҙөүҙә ҡатнаша, ғаилә ҡороп, балалар үҫтерә. Һуғыштан әйләнеп ҡайтҡан һалдаттар араһында Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм “Батырлыҡ өсөн” миҙалы менән наградланған өлкән сержант Дамулла Фазулла улы Баязитов та була. Хәйер, Дан ордены биреү тураһындағы бойороҡто ишетеп, уны ҡулына ала алмағанына ғүмере буйы әсенеп йәшәй ветеран. Бына ҡанлы һуғыш тамамланыуға 66 йылдан ашыу ваҡыт үткәс, ниһайәт, орден батырҙы эҙләп тапты.
Орденды тәүҙә ветерандың улы Марс Баязитов юллай башлай.


text:
Мәскәүҙәге «Башҡортостан яҡташтар берлеге» етәксеһе миҙал менән наградланды
Мәскәүҙә теркәлгән «Башҡортостан яҡташтар берлеге» төбәк йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Тәлғәт Хурамшин «Урындағы үҙидараны үҫтергән өсөн» миҙалы менән наградланды. Был награда уға Мәскәү ҡалаһының Яҡташтар ассоциацияһы советының сираттағы ултырышында тапшырылды. Ассоциация составына 40-тан ашыу йәмәғәт берекмәһе инә, тип хәбәр ителә РФ Президенты ҡарамағындағы БР Тулы хоҡуҡлы Вәкиллеге сайтында.
«Москвич» асыҡ акционерҙар йәмғиәте мәҙәниәт үҙәгендә үткән ултырышта шулай уҡ «Башҡортостан яҡташтар берлеге» төбәк йәмәғәт ойошмаһын Мәскәү ҡалаһының Яҡташтар ассоциацияһы составына индереү тураһында ҡарар ҡабул ителде. Ултырышта баш ҡала яҡташтар берекмәләре вәкилдәренән тыш, Мәскәү Хөкүмәтенең Төбәк-ара хеҙмәттәшлек, милли сәйәсәт һәм дини ойошмалар менән бәйләнештәр департаменты етәксеһенең беренсе урынбаҫары Юрий Нуждин һәм Рәсәй муниципаль Академияһы президенты Владимир Зотов ҡатнашты. Осрашыуҙа берекмәләрҙең ағымдағы эш мәсьәләләре, ассоциацияның киләсәккә пландары тикшерелде. Күп кенә берекмәләр етәкселәре төрлө номинацияла Почет грамоталары менән наградланды.


text:
Өфөлә электрон юл йөрөү билетын тулыландырыу адрестары үҙгәрҙе
«Өфө ҡалаһының электр транспорты идаралығы» муниципаль унитар предприятиеһы тарафынан ойошторолған универсаль электрон карталарын тулыландырыу пункттарында Башҡортостан социаль карталарындағы берҙәм социаль юл йөрөү билеттарын башҡаса тулаландырып булмай.
Юл йөрөү билеттарын Рәсәй Почтаһы бүлексәләрендә һәм «Башинформсвязь» салондарында тулыландырып мөмкин. Ғәмәлдәге тулылындырыу пункт адрестары тураһында мәғлүмәтте 8-800-100-81-80 ҡыҙыу линия телефоны аша (шылтыратыу бушлай) шылтыратып йәки Башҡортостан социаль карталар регистры сайтында алырға була.


text:
“Һуғыш ҡупмаһын, хәтерҙән сыҡмаһын”
Үҙәк район китапханаһының башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған-яҡты өйрәнеү бүлеге 2-се һанлы Аҡъяр мәктәбенең 8 һәм 10 класс уҡыусылары өсөн Бөйөк Ватан һуғышына арналған “Һуғыш ҡупмаһын, хәтерҙән сыҡмаһын” тип аталған хәтер кисәһе үткәрҙе.
Тарих – ул халыҡ яҙмыштары төйөнө, заманалар һағышы. Яҡтылыҡ менән ҡаранғылыҡ, аң менән томанлыҡ, яҡшы менән яман көрәше.
Бөйөк Ватан һуғышы – оло тарихи ваҡиға. Тарихлы халыҡ – бәхетле халыҡ. Ул тарихи үткәнен һаҡлаусы, ирек, бәхет өсөн көрәшеүсе улдарын ололауы, онотмауы менән бәхетле.
Һуғыш! Биш кенә хәрефтән торған был һүҙҙә мәңге уңалмаҫ ер яраһы, күңел яраһы, ватылған-емерелгән яҙмыш, өҙөлгән ғүмер, яралы мөхәббәт, йәтимлек ята.
Бөйөк Ватан һуғышына арнап күренекле яҙыусыларыбыҙ бик күп әҫәрҙәр, шиғырҙар, поэмалар ижад итте. Китапханасылар шуларҙың береһе Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы Талха Ғиниәтуллиндың (русса псевдонимы Анатолий Генатулин) ижады менән таныштырып үтте.
Талха Ғиниәтуллин күп кенә әҫәрҙәрендә һуғышта, госпиталдә, һуғыштан һуңғы ваҡиғалар хаҡында һөйләй һәм күбеһе автобиографик характерында. Автор, нигеҙҙә, үҙе кисергәнен, үҙенең башынан үткәндәрҙе яҙа, шуға ла улар ифрат тормошсан, ышандырғыс, хис-тойғоға, бала саҡ, йәшлек кисерештәренә бай. Еңел уҡылһа ла, Талха Ғиниәтуллин прозаһы ҡатмарлы, күп ҡатлы, күп ҡырлы. Уның әҫәрҙәре йыш ҡына тормоштоң ҡараңғы яҡтарын яҡтыртыусан.
Китапхана хеҙмәткәрҙәре «Тыуған тупһа янында», «Тау артында ниҙәр» китабындағы хикәйәләрҙең ҡыҫҡаса йөкмәткеһен һөйләп уҡыусыларҙа Талха Ғиниәтуллиндың ижадына ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятты. Яҙыусының һәр әҫәрендә һуғыш шарттарында тере ҡалыу мөмкинлеге — бер-беренә булған мөхәббәт хисе, киләсәккә өмөт менән ҡарау, йәшәүгә ынтылыш сағылыш таба.
Лира Такалова «Әсә һәм бала» хикәйәһенән монолог һөйләп, әсәйҙәргә ҡарата изгелекле, мәрхәмәтле булырға өндәне.
«Ерҙә йәшәгән һәр кемгә лә иң мөһиме – Тыныслыҡ! Тыныс тормоштоң ҡәҙерен белеп, тарихыбыҙҙы онотмай, кәрәк саҡта тыуған илебеҙҙе яҡлап, дөрөҫ юл табып йәшәргә тейешбеҙ» тигән һүҙҙәр менән тамамланды хәтер кисәһе.
Автор: Такалова Л.Х.
Фото: Файзуллина Р.З.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитовтың блогы популярлыҡ буйынса өсөнсө урынға сыҡты
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитовтың блогы «Йәнле журнал» берләшмәһе рейтингында популярлыҡ буйынса өсөнсө урынға сыҡты. Һуңғы тәүлектә генә унда ее меңдән ашыу кеше ингән. Был турала төбәк башлығы бөгөн «Мин — граждан» йәштәр профилле лагеры ҡатнашыусылары менән осрашҡанда хәбәр итте.
— Был популярлыҡ, беренсенән, беҙҙең республикаға дөйөм алғанда ҡыҙыҡһыныуҙың көслө булыуын, ә республика халҡының ярайһы әүҙем икәнен күрһәтә, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов, — икенсенән, эш шунда: тормоштоң бар өлкәһендә лә йылдам хәл итеүҙе талап иткән бихисап проблемалар өлгөрөп еткән.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, «Йәнле журнал» (Livejournal.com) биттәрендә үҙ блогын төбәк башлығы 2010 йылдың 30 июлендә асҡайны. Тәүге минуттарҙан уҡ ул бик популяр булып китте. Блог республика халҡы менән аралашыу, диалог режимында мөһим мәсьәләләр һәм проблемалар буйынса фекер алышыу, идеялар һәм уй-фекерҙәр менән алмашыу өсөн булдырылған. Башҡортостан Президенты блогында комментарийҙарҙы башҡорт телендә лә ҡалдырырға мөмкин.


text:
БДИ барышында аудиторияларҙың 75 проценты онлайн-күҙәтеү режимында эшләйәсәк Фото: автор фотоһы
БДИ барышында аудиторияларҙың 75 проценты онлайн-күҙәтеү режимында эшләйәсәк
БДИ барышында аудиторияларҙың 75 проценты онлайн-күҙәтеү режимында эшләйәсәк Фото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Берҙәм дәүләт имтиханы ваҡытында Башҡортостанда аудиторияларҙың 75 проценты онлайн-күҙәтеү режимында эшләйәсәк. Был уҙған йыл менән сағыштырғанда 20 процентҡа күберәк, тип хәбәр итте республиканың мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре менән түңәрәк өҫтәл барышында.
27 майҙа — 11 кластарҙа, 26-да туғыҙынсыларҙа дәүләт йомғаҡлау аттестацияһының төп этабы башлана.
«Имтихандар 22 июнгә тиклем дауам итә. Һуңынан етди сәбәптәр буйынса имтихан тапшыра алмаған уҡыусылар өсөн өҫтәмә этап башлана», — тине мәғариф ведомствоһы башлығы.
Берҙәм дәүләт имтиханы үтәсәк аудиторияларға ике күҙәтеү камераһы ҡуйылған. Имтихан барышында йәмәғәт күҙәтеүселәре лә эшләйәсәк.
Дәүләт имтихан комиссияһы вәкилдәре аудиторияларҙың БДИ-ға әҙерлеген тикшергән. Тәртип һаҡлаусылар, медицина хеҙмәткәрҙәре, белем биреү ойошмалары вәкилдәре өсөн урындар әҙерләнгән. Ойоштороусыларҙың барыһы ла уҡыуҙар үткән.
Быйыл республикала 36 692 туғыҙынсы һәм 20 842 ун беренсе класс уҡыусылары Төп дәүләт имтиханы һәм Берҙәм дәүләт имтиханы тапшыра.


text:
Буддизм
Будди́зм (санскр. बुद्ध धर्म, buddha dharma IAST; пали बुद्ध धम्म, buddha dhamma, «Асыҡ яҡты күңелленең ғилеме»[1]) — яңы эраға тиклемге VI б. аҙағында Төньяҡ Һиндостанда барлыҡҡа килеп, Тибет, Монголия, Һинд-Ҡытай, Ҡытай, Мьянма (Бирма), Япония һәм башҡа ҡайһы бер Көнсығыш илдәрҙә таралған дин[2].
Йөкмәткеһе
Тәп тәғлимәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Б. э. т. VI быуат урталарында, хәҙерге Һиндостан урынындағы дәүләттәрҙең береһендә, батша улы Сиддхартха Гаутама донъяға килә. Яңы тыуған балаға яңғыҙлыҡта ғүмер кисергән дәрүиш юлын юрағандар. Ул ваҡытта Һиндостанда йәненә рухи хаҡлыҡ эҙләп, асығып хәрәкәтһеҙ ултырған, ауыртыуға түҙергә күнеккән йогтар күп булған. Батша улын һарәйҙан ситкә сығармай тотҡан. Гаутама нужа күрмәй үҫә. 16 йәшлек сағында ҡалала мәрхүмдәрҙе ерләгәнде, ауырыуҙарҙы, ҡарттарҙы күреп тетрәнә. Был күренештән һуң ул донъяға хаҡлыҡ аса һәм ул Буддаға, йәғни аң-зиһененә асыллыҡ килгән дәрүишкә әйләнә.
Ул донъяға дүрт хаҡлыҡты аса:
- тормош — ул яфа сигеү;
- яфа сигеүҙәрҙең сәбәбе — кешенең байлыҡ, власть яратыуында; шулар кешене яңынан тыуып яфа сигергә мәжбүр итә.
- яфа сигеүҙең аҙағы — теләктәрҙең ҡабат тыумауында;
- һәр кем теләктәрҙең яңынан тыумауын, йәғни ҡотолоу юлын үтә ала.
Ғазаптарҙан ҡотолоу өсөн һәр кем тыйнаҡ, баҫалҡы булырға тейеш, тереклеккә зян килтермәҫкә, эсеүҙән, енси аҙғынлыҡтан тыйылырға тейеш. Ошо юлды үткән кеше ҡабат тыуыу түңәрәген үтеп нирванаға (тыныслыҡ хәленә) «үлем һәм ҡартлыҡ булмаған утрауға етә.»
Гаутама вәғәзен тыңларға бик күп кеше йыйылған. Улар араһында сауҙагәрҙәр, ауыл эшсәндәре, яугирҙәр булған. Ҡайһы берҙәре ғаиләһен, йортон ҡалдырып уның дауамсыһы булып киткән. Уның ғилемен дауам итеүселәр уны «Дхарма» (ҡанун, ғилем) йәки «Буддхадхарма» (Будда ғилеме) тип атайҙар. «Буддизм» терминын европалылар XIX быуатта ҡуллана башлай[3].
Төрлө ғөрөф-ғәҙәттәре булған бик күп халыҡтар ҡабул иткән, донъялағы иң боронғо диндәрҙең береһе тип һанала.
Бөтә донъяла Буддизм динен тотоусылар һанын билдәләү, һанау ысулына ҡарап, төрлөсә тирбәлә, иң әҙе 350—500 млн тип билдәләнә[4]. Буддистар күберәк Көньяҡ Азия, Көньяҡ-Көнсығыш Азия илдәрендә йәшәй: Бутан, Вьетнам, Һиндостан, Камбоджа, Ҡытай (шулай уҡ Сингапур Малайзия), Корея, Лаоста йәшәгән ҡытай халҡы), Монголия, Мьянма, Непал, Таиланд, Тибет, Шри-Ланка, Япония. Рәсәйҙә буддизм динен Бурятия, Ҡалмыҡстан, Тыва халҡы тота. Һуңғы йылдарҙа будда общиналары Мәскәү, Санкт-Петербург һәм башҡа эре ҡалаларҙа барлыҡҡа килде.
Йылдар уҙған һайын Будданың абруйы үҫә бара, ул, ғөмүмән, Алла дәрәжәһендә ҡарала башлай. Будда дине, Һиндостанда тыуып, унда тамыр йәйгән булһа ла, саф милли күренеш булып ҡына ҡалмай, Ер шарының Көнсығыш тѳбәгендә урынлашҡан ҡайһы бер башҡа илдәрҙәге халыҡтарға ла үҙенең йоғонтоһын ирештерә. Был яҡтан ҡарағанда, Будда диненең Ҡытай, Япония, Монголия һ. б. илдәрҙә яралыуы тураһында әйтмәй булмай.
Буддизм Ҡытайҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытайҙа ул I быуаттың уртаһында махаяна шәкелендә барлыҡҡа килә. Быны бигерәк тә Ҡытайҙың саүҙа элемтәләре үҫә башлау менән аңлатырға кәрәк. Ill—IV быуаттарҙа Ҡытайҙың төньяҡ династия башлыҡтары будда динен көньяҡ династияларе менән көрәштә файҙаланырға тырыша. Буддизмға конфуцианлыҡ ҡаршы төшә, будда дине монастырҙары көсѳн юғалта, ә конфуцианлыҡ идеологияһы буддасыларҙы ҡыҫырыҡлай бара. Ике дин араһындағы көрәш XX быуатта ла дауам итә әле.
Буддизм Японияла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Японияға будда дине VI быуат урталарында Ҡытай аркылы үтеп керә башлай. Был илдә буддизм күп төрлө секталарҙа кәүҙәләнә. XII быуатта Японияла амидаизм сектаһы барлыҡҡа килә. Уның төп эстәлеген йәннәт менән тәмуғ тәғлимәте тәшкил итә. Был динде тотоусыларға «ҡотҡарылыу» өсөн ябай ғына ҡағиҙәне үтәү һорала, ул да булһа, Амида (Амитаба) буддаһының исемен туҡтамайса ҡабатлау таләп ителә (кара: Краткий научно-атеистический словарь.— M., 1964.—С. 98). Японияла буддизмдың мөһим үҙенсәлеге шунда: ул, Һиндостан буддасыларынан айырмалы булараҡ, әхлаҡи нормаларҙы үтәүҙән азат. Хатта, киреһенсә, бында монахтарҙан һуғышсан рух талап ителә. Самурайлыҡты Японияла будда диненең үҙенсәлекле бер сағылышы тип ҡарарға кәрәк.
Буддизм Монголияла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Монголияла буддизмдың иң таралған сектаһы ламаизм тип атала. Ул XVI быуатта барлыҡҡа килә, XVI быуатта Бурятияға, һуңыраҡ Туваға һәм ҡалмыҡтарға үтеп керә. Лама, ҡағиҙә буларак, барлык монахтарҙы (ҡалмыҡтарҙа Лама — дин башлығы) аңлата, ә будда дине башында тороусолар «далай-лама» тип аталалар. Ғөмүмән, Монголия һәм Бурятияла лама «тере Будда» тип һанала. Был илдәрҙә ламаизм — киң йәйелгән күренеш. Будда дине нормаларын үтәү улар өсөн мәжбүри талап һанала, ләкин был тѳбәктәрҙәге буддизмға шаманлыҡ сифаттары ла хас. Улар тәбиғәт предметтары (тауҙар, йылғалар) рухына ғибәҙәт ҡылыуҙы ҡағиҙә итә, ҡайһы бер хайуандарҙы (мәҫәлән, этте) «изге» тип һанай.
Будда дине шаҡтай төрлөсә. Ләкин ул, ниндәй генә шәкелдә булмаһын, үҙенең төп үҙенсәлеген, эске асылын юғалтмаған. Будда диненең төп принцибы — йәшәү бығауынан ҡотолоу, уның гүзәл сифаттарынан арынырға тырышыу.Һѳҙѳмтәлә — социаль тормоштан ситләшеү, индивидуаллеккә бирелеү, ысынбарлыҡтағы рухи һәм физик сығанаҡтарҙан баш тартыу, ваз кисеү. Ләкин, донъялағы башҡа нәмәләр кеүек үк, Будда дине лә бер урында ғына тормай, үҙгәрә бара. Мәҫәлән, XX быуат уртаһында Вьетнам буддасылары Көнбайыш империалисттарына ҡаршы йәйелгән милли азатлыҡ хәрәкәтендә актив ҡатнаштылар, социаль тормоштан ситтә ҡалманылар.
Башҡа диндәрҙән айырмаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Монотоетик диндәрҙән айырмалы булараҡ (иудаизм, христианлыҡ, ислам), буддизмда түбәндәгеләр юҡ[5]:
- сикһеҙ ҡкүәтле, ижад итеүсе алла,
- донъяның яралыуы, донъяны бер кем дә тыуҙырмаған һәм ижад итмәгән[6]; в то же время вопрос о том, есть ли у мира начало, считается «не имеющим ответа»[7],
- мәңгелек йән,
- гөнаһ ғафу ителеү,
- тылсымлы көстәргә ышаныу,
- ысын күңелдән бирелгәнлек,
- дини ойошма, буддизмдағы сангха ойошма түгел, төркөм,
- бидғәт, буддизмада был юҡ[8]:
- дөйөм диги текстар юҡ.
- барлыҡ мәктәптәр өсөн дөйөм догмалар юҡ.
- донъя бер генә түгел, донъялар сикһеҙ[9],
- алла ҡөҙрәте юҡ[9],
- башҡа диндән баш тартыу юҡ[10],
Ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Online Sanskrit Dictionary (инг.) Buddha — Просветленный (The Enlightened One). Dharma — Закон, Истина, Учение (Law, Truth, Doctrine).
- ↑ Русско-башкирский словарь (под редакцией З. Г. Ураксина, 2005)
- ↑ Торчинов Е. А. Введение в буддологию — стр. 5.
- ↑ Major Religions Ranked by Size; U.S. State Department’s International Religious Freedom Report 2004. http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/ Accessed 20 September 2008; Garfinkel, Perry. «Buddha Rising», National Geographic Dec. 2005: 88-109; CIA — The World Factbook
- ↑ Лысенко, 2003, с. 8—9
- ↑ Лысенко, 2009, с. 172
- ↑ Торчинов, 2000, с. 23—24
- ↑ Лысенко, 2003, с. 10
- ↑ 9,0 9,1 Лысенко, 2010
- ↑ Лысенко, 2003, с. 25
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гиззәтов К. Т., Философия: 2 китап. 2-се китап: Ҡыҫҡаса философия тарихы. Философиянең нигеҙ проблемулары: Юғары уҡыу йорто өсөн дәреслек. (тат.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рон Хаббард «Гимн Азии» (рус.)


text:
Ергә төшкән зөһрә ҡыҙ
Өфө ҡалаһынан Рәмилә Талипованың йөндән ҡурсаҡ эшләүгә ныҡлап тотоноуына бер нисә генә йыл. Әлеге Алһыу исемле йөн ҡурсаҡ та еүеш һәм ҡоро ысул менән баҫылған, эстән тимерсыбыҡ каркас менән нығытылған. Күҙҙәре – полимер балсыҡ, биҙәү өсөн акрил буяу, ялтыр әйберҙәр файҙаланылған. Ҡурсаҡ менән уйнау бәләкәстәрҙе йөн кеүек тәбиғи сүс менән таныштыра. Йәтеш кенә йомшаҡ уйынсыҡты ниндәй бәләкәс яратмаһын? Ҡурсаҡ менән уйнау уларҙың бармаҡ остарындағы тойоу һәләте үҫешенә ыңғай йоғонто яһай. Милли кейем иһә баланың үҙаңын уятыуға булышлыҡ итә, зауыҡ тәрбиәләй.
Теги: Башҡорт ҡурсағы


text:
«Башҡортостан фарфоры» яңы баҙарҙар үҙләштерә
Октябрьский ҡалаһынан «Башҡортостан фарфоры» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте Мәскәүҙең «Крокус Экспо» күргәҙмә үҙәгендә үткәрелгән «ПИР–ҡунаҡсыллыҡ индустрияһы – 2010» ХШ халыҡ-ара күргәҙмәһендә ҡатнашты, тип хәбәр итә «Октябрьский нефтяник» гәзите. Бында 25 илдән 850-нән ашыу компания – аҙыҡ-түлек продукттары, эсемлектәр, ҡорамалдар етештереүселәр, ресторан һәм ҡунаҡханалар өсөн хеҙмәтләндереү күрһәтеүселәр йыйылды.
Октябрьскийҙар завод сығарған продукцияның бөтә ассортиментын тиерлек күрһәтте. Былар, иң элек, ресторандар һәм кафе өсөн һауыт-һаба. Әйтергә кәрәк, «Башҡортостан фарфоры» – Рәсәйҙә Европа продукцияһына тиңләшерлек ресторан һауыт-һабаһы сығарған берҙән-бер предприятие. Күргәҙмәгә килеүселәр йоҡа ғына «Сакура» сервизын, «Көнсығыш» фасоны сәй сервиздарын, яңыса биҙәлгән шахмат фигураларын юғары баһаланы. Завод күргәҙмәлә бөтә Рәсәйҙән, шулай уҡ Ҡаҙағстандан һәм Ҡырғыҙстандан хеҙмәттәшлек тураһында өс йөҙ самаһы тәҡдим алды. Хәҙер маркетинг хеҙмәте һәм һатыу бүлеге бөтә мәғлүмәтте ҡайтанан ҡарап, системаға һала, ҡайһы бер потенциаль клиенттарға контракт төҙөү өсөн документтар оҙатылды ла инде.
Фарфорсыларыбыҙ Мәскәү күргәҙмәһенән ҡайтҡас та сираттағыһына – Өфөлә үтәсәк төбәк-ара күргәҙмәгә әҙерләнә башланы. Бизнес кеүек эштә өлгәшелгәндә туҡтап ҡалырға ярамай бит: ҡунаҡсыллыҡ индустрияһы даими үҫешә бара.


text:
Башҡортостанда 500 һөтсөлөк фермаһын яңыртыу программаһы раҫланды
Башҡортостан Хөкүмәте «Һөт малсылығын үҫтереү һәм һөт етештереүҙе арттырыу. Башҡортостан Республикаһында 500 һөтсөлөк-тауар фермаһын комплекслы яңыртыу» программаһын раҫланы. Ул биш йылға иҫәпләнгән, тип хәбәр иттеләр республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтендә.
Был арала 500 һөтсөлөк-тауар фермаһы яңыртыласаҡ һәм реконструкцияланасаҡ, тағы 6 яңы һөтсөлөк комплексы төҙөләсәк. Ауыл хужалығы ойошмаларында хеҙмәт етештереүсәнлеге кәм тигәндә 25 процентҡа артасаҡ, тип көтөлә. Быға өҫтәп, республикала тоҡомсолоҡ эше буйынса алты сервис хеҙмәте булдырыласаҡ.
Алдан билдәләнгән пландарға ярашлы, программаны ғәмәлгә ашырыу арҡаһында программала ҡатнашыусы ауыл хужалығы предприятиеларында һөт етештереүҙең тулайым күләме 2012 йылдағы 52 мең тоннанан 2016 йылда 72 мең тоннаға тиклем артасаҡ.
Дәүләт ярҙамы саралары республикалағы тулайым һөт етештереү күләмендә лә сағыласаҡ. Биш йыл эсендә ул 1750 меңдән 2220 мең тоннаға етәсәк. Үҫеш яҡынса 27 процентты тәшкил итәсәк. «500 ферма» программаһында ҡатнашыусылар ошо уҡ осорҙа һөт етештереүҙең 37 процентҡа артыуын тәьмин итергә тейеш. Тимәк, һыйырҙар һаны ла, уларҙың етештереүсәнлеге лә артасаҡ.
Бөтә сараларҙы 27 миллиард 579 миллион һум күләмендә финанслау ҡаралған (бюджеттан тыш сығанаҡтарҙан — 17 миллиард 812 миллион һум, республика бюджетынан — 8 миллиард 20 миллион, муниципаль бюджеттарҙан 1 миллиард 746 миллион һум бүленәсәк).


text:
«Алтын тирмә» фестивалендә Бәләбәйҙең «Браво» театр-студияһы Гран-при яуланы
Стәрлебаш районында «Алтын тирмә» төбәк-ара милли театрҙар фестивале тамамланды. Бәләбәй мәҙәниәт йортоноң «Браво» рус халыҡ театр-студияһы Гран-при яуланы.
Республика халыҡ ижады үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, милли театрҙар фестивале өс йылға бер үткәрелә, ул иң яҡшы театр коллективтарын, уңышлы спектаклдәрҙе асыҡлауға йүнәлтелгән. Быйыл был матур сарала Хакасия, Татарстан һәм Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынан да театр коллективтары ҡатнашты.
Республикала йәмғеһе 128 халыҡ һәм өлгөлө театр коллективы бар. Улар араһында 57 – башҡорт, 36 – татар, 29 – урыҫ, 4 – сыуаш, 2 – мари, 30 балалар театры.
Февраль-март айҙарында комиссия 123 театрҙың спектаклдәрен ҡараны.
Сараны ойоштороусылар һүҙҙәренсә, репертуар һайлау һәүәҫкәр театрҙарҙың төп проблемаһы булып тора. Ғәҙәттә, коллективтар түбән сифатлы драматургия материалын һайлай. Әммә Ауырғазы, Краснокама, Илеш, Балтас, Баймаҡ, Борай, Ҡырмыҫҡалы, Ҡыйғы, Мишкә, Ейәнсура, Учалы, Өфө, Яңауыл райондары, Бәләбәй, Белорет, Бөрө, Межгорье, Октябрьский ҡалаларының ижади коллективтары юғары кимәлдәге постановкалар тәҡдим итте.
Фестиваль һөҙөмтәләре буйынса Хакасия Республикаһы Кызлас ауылы мәҙәниәт йортоноң Хакасия халыҡ театрына беренсе урын бирелде. Илеш районы мәҙәниәт йортоноң «Сағыл» татар халыҡ театры һәм Ауырғазы районы мәҙәниәт йортоноң «Ауырғазы» театры икенсе урынға сыҡты. Учалы районы Ҡорама ауылы мәҙәниәт йортоноң «Ҡорама» башҡорт халыҡ театры, Октябрьский ҡалаһы мәҙәниәт йортоноң «Ыҡ» татар халыҡ театры һәм Ишембай районы Кинйәбулат ауылы мәҙәниәт йортоноң «Зөбәржәт» башҡорт халыҡ театры өсөнсө булды.


text:
N районында бер йылда дәүләт бүләген алған биш ҡатындың дүртәүһе фажиғәле вафат булған
Әсә. Оло мәғәнәгә эйә был һүҙ. Әсә донъяға йән бирә, йәм өҫтәй. Ҡояш менән йәнәш ҡуйып йөрөтөлгән ошо илаһи һүҙ менән сабыйҙың теле асыла. Ғалимдар — хеҙмәттәрендә, шағирҙар ижадында уларға дан йырлай. Эйе, барыбыҙға ғүмер бүләк иткән әсәләр ҙур хөрмәткә, оло ихтирамға лайыҡ.
Йәшерен-батырын түгел: СССР тарҡалғас, илебеҙҙә ҡатын-ҡыҙға иғтибар кәмеп ҡалғандай булды. Хатта бер мәл ниндәйҙер аҡыллы баштар 8 Март байрамын юҡҡа сығарырға ла маташты. Аллаға шөкөр, сабыйҙарға ғүмер бүләк итеп, төн йоҡоларын йоҡламайса, уны бағып үҫтергән әсәләрҙе ҙурлау, уларға йылы ҡараш – республика етәкселегенең сәйәсәтендә төп йүнәлештәрҙең береһе.
Хөрмәтле уҡыусыларыбыҙ! 2013 йылдың тәүге яртыһына яҙылыу барышында ла "Коллектив менән – "Башҡортостан"ға!" акцияһына дәррәү ҡушылып, баҫмабыҙға өҫтөнлөк биреүселәрҙең күп булыуы ихлас һөйөндөрҙө. Тимәк, фекерҙәштәребеҙ бар, һәм уларға артабан да таяна алабыҙ.
Бөгөн һеҙҙең иғтибарға рухлы, телһөйәр һәм киләсәгебеҙ өсөн яуаплылыҡ тойоусы хеҙмәткәрҙәр эшләгән белем усаҡтарының, гәзит редакцияларының һәм йәмәғәт ойошмаларының исемлеген тәҡдим итәбеҙ. Араларында быға тиклем үк беҙҙең менән тығыҙ бәйләнеш урынлаштырған, дуҫлыҡты нығытҡан байтаҡ мәктәп коллективының булыуы икеләтә һөйөнөслө. Уларға йәнә рәхмәт һүҙҙәрен еткерәбеҙ.
Илебеҙҙең өс төрлө юлдан үҫешеү мөмкинлеге бар
Рәсәйҙәр ни өсөн аҡса йыя?
Давоста үткән сираттағы Халыҡ-ара иҡтисад форумында был юлы Европаға һәм Грециялағы финанс көрсөгөнә бик аҙ иғтибар бүленде. Хәҙер бөтәһенең дә ҡарашы АҠШ-тағы һәм үҫешеүсе бүтән илдәрҙәге хәлгә йүнәлтелгән. Ни тиһәң дә, бөгөнгө донъя иҡтисадының нигеҙ ташы тип тап АҠШ-ты атарға була. Унда торғонлоҡ башланһа, һис шикһеҙ, бының бөтәһенә лә тәрән йоғонто яһауы һәм ҡотолғоһоҙ кире күренештәргә килтереүе ихтимал.
Нефтекама ҡалаһында һуғыш, хәрби хәрәкәт һәм хеҙмәт ветерандарының меңдән ашыуы көн күрә. Һуңғы ике категорияға ҡарағандарҙы бергә туплаған йәмәғәт ойошмаһы уҙған быуаттың 90-сы йылдарында әүҙем генә эшләп килде, һуңыраҡ төрлө сәбәптәр арҡаһында тарҡатылды.
Ҡораллы Көстәр сафында Тыуған илде һаҡлауҙы һөнәр итеп һайлағандар үҙҙәренең социаль проблемалары менән яңғыҙы тороп ҡалды. Элекке хеҙмәттәштәр һәм фекерҙәштәр менән аралашыу, иҫтәлектәрҙе һәм көндәлек мәшәҡәттәрҙе уртаҡлашыу өсөн даими осрашып тороу тураһында онота ла башланы улар. Әлбиттә, ҡалала һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы уңышлы һәм әүҙем эшләп килә.
Салауат ҡалаһында Чернобыль фажиғәһе эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашҡан өс батырҙың ғаиләһенә торлаҡ сертификаты тапшырылды.
Владимир Осадчий ҡырҡ йәшендә өс айҙан ашыу Чернобыль атом электр станцияһындағы шартлау менән бәйле махсус операцияла ҡатнашҡан.
— Рәсәй Хөкүмәтенең ярҙамын тойоп йәшәйбеҙ, аҡсалата түләүҙәрҙән һәм льготаларҙан файҙаланабыҙ. Хәҙер бына торлаҡ шарттарын яҡшыртырға ла мөмкинлек тыуҙы, — тип һөйөнөсө менән уртаҡлаша ул.
Чернобыль фажиғәһенән һуң 27 йылға яҡын ваҡыт үтте.
"Мосолмандар, үҙҙәре мохтажлыҡ кисереп торған хәлдә лә, кешенән ярҙамға өмөт итмәй. Аллаһтың ризалығы өсөн булһын тип, үҙҙәренә үтә лә ҡәҙерле ризыҡтан фәҡирҙәргә, етемдәргә өлөш сығара. "Асыу һәм күңелһеҙлектәр алып килгән Ҡиәмәт көнөндә Раббыбыҙҙың хөкөмөнән ҡурҡабыҙ", — ти улар. Шуның өсөн Аллаһ уларҙы ана шул көндөң бәлә-ҡазаһынан ҡотҡарыр, йөҙҙәренә — нур, күңелдәренә ҡыуаныс бирер".
Тәмәкегә ҡаршы көрәш артабан да ҡыҙмаҡсы. Рәсәйҙең Дәүләт Думаһы депутаттары закон проектына яңы төҙәтмәләр, өҫтәмәләр тәҡдим итә.
Шуларҙың береһе — сигаретҡа оҡшатып эшләнгән бөтә әйберҙе (хатта һағыҙҙы ла) етештереүҙе тыйған өҫтәмә. Тәмәкегә ҡаршы закон проектының офиста тәмәке тартыу бүлмәләрен булдырыуҙы һәм яңы фильмда, телевизион тапшырыуҙа, театр сәхнәһендә төтөн һурыуҙы күрһәтеүҙе тыйған яңы төҙәтмә менән дә тулыланыуы ихтимал. Иҫке фильмдарҙа тәмәке көйрәтеү күренештәрен юҡ итеп булмаһа ла, әмәлен тапҡандар: экранда тәмәкеселәр күҙгә салынып ҡалғандан һуң никотиндың зыяны хаҡында социаль реклама "көрәшкә сығасаҡ".
Былтыр Рәсәйҙә тыуым 6,4 процентҡа артып, нисбәте 100 мең кешегә 13,3 тәшкил иткән. Илдең 79 төбәгендә сабыйҙар элекке йылдарҙағынан күберәк тыуған.
Рәсәйҙең Һаулыҡ һаҡлау министрлығы тарафынан ошо көндәрҙә үткәрелгән видеоселектор кәңәшмәһендә республикабыҙҙың һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Рәлиҙә Шакирова, дауалау-иҫкәртеү учреждениеларының баш табиптары ҡатнашты. Былтыр илебеҙ халҡы 1 миллион 700 меңгә артҡан, тип билдәләнде унда. Тәбиғи артым — 4 мең 600 кеше. Сабыйҙар үлеме 8,8 промилле тәшкил итә.
Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Татьяна Яковлева үҙенең сығышында илдәге демографик хәлгә баһа бирҙе.
Һуңғы йылдарҙа ғалимдар йәшел сәйҙең файҙаһы тураһында күп һөйләй. Швеция ғалимдарының асыҡлауынса, ҡара сәйҙең дә шифаһы күп: уны көн дә дүртәр сынаяҡ эскән кешелә инсульттың барлыҡҡа килеү хәүефе 21 процентҡа кәмей икән.
Быны асыҡлар өсөн ғалимдар ун йыл буйы 75 меңгә яҡын сәйхурҙы күҙәткән. "Ҡара сәйҙәге флавоноид тигән берләшмә йөрәк һәм баш мейеһе өсөн шифалы", — ти белгестәр.
Ҡара сәйҙең файҙаһын күрер өсөн бер нисә шартты үтәргә кәрәк: көнөнә дүрт сынаяҡтан да кәм эсмәҫкә, ҡан баҫымын контролдә тоторға, араҡы ҡулланмаҫҡа һәм тәмәке тартмаҫҡа.
Артҡа 1 ... 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ... 36 Алға
Бит башына
"Дауаханабыҙҙы яба күрмәһендәр", тип хәүефләнә ауылдаштарым
Бик күп йылдар тракторҙа эшләнем. Хәҙер йыш ҡына сирләп алам, дауахана юлын тапамай сара юҡ.
Йыш ҡына медицина хеҙмәтенән ҡәнәғәтһеҙлек кисергән ауырыуҙарҙың дәғүәләрен уҡырға, ишетергә тура килә. Шул саҡта үҙебеҙҙең ниндәй яҡшы табиптар күҙәтеүендә булыуыбыҙҙы һиҙеп, ғорурланып та, шатланып та ҡуям. Ғәжәп, ни өсөндөр, Илеш районының Андреевка ауылы дауаханаһына гел генә мәрхәмәтле, булдыҡлы табиптар килеп эләгә лә тора.


text:
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының ноябрь һанына күҙәтеү
Республика перинаталь үҙәгенең ярҙамсы репродуктив технологиялар бүлеге мөдире Рәмилә Оморҙаҡ ҡыҙы Үҙәнбаеваның тормош юлы Башҡортостан медицинаһы үҫеше менән тығыҙ бәйләнгән. Англияла пробирка эсендә яралған Луиза Браун исемле ҡыҙҙың тыуыуы бөтә донъяны шаулатһа, 1986 йылда Рәсәйҙә ошондай ысул менән барлыҡҡа килгән Ленаның яҙмышы күптәрҙе тетрәндерә. Башҡортостанда ошо эштәрҙең инешендә тороу, бүлекте булдырыу, етәкләү тап Рәмилә ханым иңенә төшә. Тышлыҡты биҙәгән Рәмилә Үҙәнбаева тураһындағы мәҡәләһен Гөлназ Ҡотоева “Бәхетле яҙмыш яҡтыһы” тип атаған.
“Әсәйҙәр һәм ҡыҙҙар” рубрикаһы аҫтында Гөлдәр Яҡшығолованың хозур тәбиғәтле Бөрйән районында ғүмер итеүсе абруйлы хеҙмәт ветераны, ете ҡыҙға ғүмер бүләк итеүсе Зәлифә Дауытова хаҡындағы мәҡәләһен уҡырһығыҙ.
“Парлы ғүмерҙәр”ҙә Альбина Ғөбәйҙуллина “Асылыбыҙ – донъя ҡотайтыу” тигән мәҡәләһендә Мәләүез ҡалаһында тормош көткән Гөлназ менән Флүр Аҡсуриндарҙың тырыш һәм спорт һөйөүсән ғаиләһенә арнаған.
Ейәнсура районынан Гөлзирә Юлдашбаева гармунсы Хөсәйен Юлдашбаев хаҡындағы йылы иҫтәлектәре менән уртаҡлаша.
Андроид-телефондар, компьютерҙар – яңы быуын өсөн тыумыштан күнегелгән, көндәлектә ҡулланылған ғәҙәти әйберҙәр. Улар файҙаһы, уңайлылығы менән бергә әллә күпме хәүеф тә килтереү ҡурҡынысы менән янай. Гөлнара Хәлфетдинованың “Ике донъя араһында – балалар” тигән мәҡәләһе тап ошо теманы яҡтырта.
“Әҙәби балҡыш”та Йомабикә Ильясованың хисле шиғырҙарын, Зөлфирә Ҡаҙаҡбаеваның “Өс бәхетле көн” тигән мөхәббәт сюжетына ҡоролған мауыҡтырғыс хикәйәһен уҡырһығыҙ.
”Йондоҙло яңылыҡтар”ҙа Халыҡ-ара “Иҙел” башҡорт һәм татар йыры фестиваль-бәйгеһенән репортаж тәҡдим ителһә, “Аллаһ бәрәкәте” рубрикаһында изге китабыбыҙ Ҡөрьәндәге һандар сере менән танышырһығыҙ.
“Сихәт” рубрикаһының был сығарылышында Альмира Кирәева медицина фәндәре кандидаты, юғары категориялы табип-эндокринолог Гөлзифа Әбүшахманова менән быуаттың “татлы” сире – шәкәр ауырыуы хаҡында әңгәмәләшә.
“Минең өлгөр әсәкәйем”. Рәшиҙә Мәһәҙиеваның ҡәҙерле кешеһе тураһындағы мәҡәләһе “Хәтер яҡтыһы” рубрикаһы аҫтында урын алған.
“Йөрәктән сыҡҡан ғына йөрәккә етә”, – ти билдәле журналист, республика матбуғатына бағышлаған ҙур хеҙмәтенең ун биш йылын журналыбыҙға арнаған Флорида Иҫәнбаева. “Башҡортостан ҡыҙы”на – 50” бәйгеһе сиктәрендәге уның ҡыҙыҡлы ла, йәнле лә, фәһемле лә хәтирәләре уҡыусылар күңеленә айырыуса хуш килер, тип уйлайбыҙ.
“Милли биҙәк” рубрикаһында Учалынан Азат Ғарипов башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының биҙәнеү әйбере дәүәт тураһында яҙа.
“Тәмлекәс”тең был сығарылышында Өфө районынан Гөлшат Дәүләтшина тәме менән күптәрҙең күңелен яулаған, баҙыҡ төҫө күҙҙе ҡамаштырған “Ҡыҙыл бәрхәт” тортын бешереү серҙәре менән уртаҡлаша.
“Башҡорт ҡурсағы” бәйгеһенә Рәмилә Талипова йөндән эшләгән ҡурсағын тәҡдим иткән. Ә һеҙ, дуҫтар, яратҡан журналығыҙҙа барған бәйгеләргә эштәрегеҙҙе ебәрергә онотманығыҙмы? Ашығығыҙ, тиҙҙән йомғаҡлау мәле етә!
Теги: журнал күҙәтеү


text:
Барыһы ла сыуалыштарға бәйле
26 ноября 2014 йыл | Сәйәсәт
Уҙған аҙнала Украинала сыуалыш башланыуға бер йыл тулды, шул айҡанлы Киевта яңы сараға нигеҙ һалынды. Рәсәйҙә Америка Ҡушма Штаттарының яңы илсеһе Джон Теффт эш башланы.
Аҡса менән әүрәтәләр
Былтыр 21 ноябрҙә Украина Президенты Виктор Янукович ЕС ассоциацияһы менән килешеүгә ҡул ҡуйманы, тап шул сәбәпле илдә сыуалыш башланды, Евромайҙан барлыҡҡа килде. Был ваҡиға февраль революцияһына алып килде, һөҙөмтәлә Виктор Янукович властан ситләтелде. Дөрөҫөрәге, ул үҙе иленән сығып ҡасты. Ҡатыраҡ ҡуллы булһа, бәлки, хәл башҡа төрлө юл алыр ине. Баш күтәргәндәрҙе көс ҡулланып баҫтырыу тураһында ҡарар ҡабул итергә ихтыяры етмәне. Мәҫәлән, Сүриәлә илдең яртыһын тиерлек боевиктар баҫып алған осраҡта ла Президент Бәшәр Әсәд үҙендә һуңғы сиккә тиклем халҡы менән бергә булырға көс тапты бит. Көрәште әле лә дауам итә.
21 ноябрҙә Евромайҙан ваҡиғаларына бәйле Киевта Азатлыҡ һәм лайыҡлылыҡ көнө билдәләнә башланы. Февраль сыуалыштарында һәләк булғандар иҫтәлегенә асылған мемориалға сәскә гөлләмәләре һалынды. Сара барышында Петр Порошенко телмәр тоторға маташып ҡарағайны ла, йыйылған халыҡ, башлыса һәләк булғандарҙың туғандары, яҡындары уға һүҙ һөйләргә ирек бирмәне. Азатлыҡ һәм лайыҡлылыҡ көнөндә АҠШ-тың вице-Президенты Джозеф Байден, Украина Премьер-министры Арсений Яценюк, Юғары Рада спикеры Александр Турчинов та ҡатнашты. Тәүгеһе Киевҡа 20 ноябрҙә хоҡуҡ һаҡлау органдарында реформа уҙғарыу һәм коррупцияға ҡаршы көрәш мәсьәләләренә арналған "түңәрәк өҫтәл” уҙғарырға килгәйне. АҠШ-тың вице-премьерын Европа һәм Евразия эштәре буйынса дәүләт департаментының рәсми вәкиле Виктория Нуланд оҙатып йөрөнө.
Украинала Евромайҙан көнө билдәләнгән мәлдә Американың бында үҙ кешеләрен юҡҡа ғына ебәрмәгәнлеге тоҫмаллана: ул Украина революцияһына теләктәшлек күрһәткәнен асыҡтан-асыҡ белдермәксе. АҠШ Украина етәкселеген матди йәһәттән дәртләндереп торорға ла онотмай. Әлбиттә, алдан әйтеүҙәренә ҡарамаҫтан, аҡсаны күп итеп тоттормайҙар. Америка менән Европа союзы "сыуалыш иле”нә 30 миллиард евро бирергә вәғәҙә иткәйне, АҠШ шуның 1 миллиард долларын ғына тотторҙо (уныһы ла кредит рәүешендә). 22 ноябрҙә иһә Вашингтонда Украинаға тағы ла 23 миллион долларлыҡ финанс ярҙамы күрһәтеү тураһында ҡарар ҡабул ителде. Шуның 20 миллион доллары – илдәге суд һәм хоҡуҡ һаҡлау органдарын реформалауға, ҡалғаны аҙыҡ-түлек һатып алыу өсөн тотонолорға тейеш. Маҡсатҡа ярашлы бирелгән аҡсаны Украина ҡорал һатып алыуға сарыф итә алмай. Ә уға илдең көнсығышындағы ополчение көстәренә ҡаршы тороу өсөн ҡорал кәрәк. Дөрөҫ, һуңғы бер нисә ай һуҙымында Украина Халыҡ-ара валюта фондынан һәм Евросоюздан дүрт миллиард долларҙан ашыулыҡ финанс ярҙамы алыуға өлгәште. Быларҙан тыш, уға БМО-ның Балалар фонды ла 2017 йылға тиклем ярҙам күрһәтеү планын раҫлаған. Күренеүенсә, илгә һәр яҡлап булышлыҡ итергә тырышалар. Ярҙамсыларҙың маҡсаты бер – Украина бер үк Рәсәй яғына ауышып ҡуймаһын!
Милләтселекте өс ил яҡлай
21 ноябрҙә Нью-Йорк ҡалаһында БМО Генераль Ассамблеяһының 69-сы ултырышында милләтселекте геройлыҡҡа тиңләүгә, халыҡты тән төҫөнә, теленә ҡарап юғары һәм түбән ҡатламдарға бүлеүгә ҡаршы көрәш буйынса резолюция ҡабул ителде. Был документты Рәсәй яғы тәҡдим иткәйне. Билдәле булыуынса, бөгөн Берләшкән Милләттәр Ойошмаһында 193 ил ағза булып тора, шуларҙың 115-е Рәсәй тәҡдим иткән документты хупланы. Ә АҠШ, Канада һәм Украина резолюцияға ҡаршы тауыш бирҙе. Ҡалған 55 ил ағзалары, башлыса ЕС илдәре (27), икеләнеүен белдерҙе. Быларҙың барыһы ла – алдан килешеп башҡарылған эш. Тимәк, Украина милләтселекте, уның нигеҙендә фашизмды үҫтереүгә булышлыҡ итә, күңеле милләтселек идеяһы менән һуғарылғандарҙың эшмәкәрлегенә юл аса. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығын байрам итер алдынан Европала йәнә фашизмдың баш ҡалҡытыуы ҙур хафаға һала. Ошо идеяны яҡлаған АҠШ менән Канада иһә Рәсәйгә нисек тә аяҡ салырға, илебеҙ күтәреп сыҡҡан барлыҡ башланғыстарҙың насар икәнлеген күрһәтергә тырыша. Ошондай шарттарҙа Украина НАТО-ға һәм ЕС-ҡа ағза булып инергә уҡтала. Маҡсат тиҙ арала бойомға ашмаҫ, сөнки уға ҡаршылар ҙа байтаҡ. Мәҫәлән, Европа союзының "арҡа һөйәген” тәшкил иткән Германияның сит ил эштәре министры Франк-Вальтер Штайнмайер Украинаны НАТО-ға ла, ЕС-ҡа ла ағза итеп алыуға ҡаршы икәнлеген белдерҙе. Аңлатыуынса, ил быға әҙер түгел. Европала Штайнмайерҙың фекере менән килешеүселәр, уны хуплаусылар байтаҡ.
Рәсәйҙә АҠШ-тың яңы илсеһе Джон Теффт рәсми рәүештә эш башланы. Владимир Путин 19 ноябрҙә уға ышаныс грамотаһын тапшырҙы. Джон Теффт та Украинаға НАТО-ға ағза булып инергә иртәрәк тип иҫәпләй.
Аҡса менән әүрәтәләр
Былтыр 21 ноябрҙә Украина Президенты Виктор Янукович ЕС ассоциацияһы менән килешеүгә ҡул ҡуйманы, тап шул сәбәпле илдә сыуалыш башланды, Евромайҙан барлыҡҡа килде. Был ваҡиға февраль революцияһына алып килде, һөҙөмтәлә Виктор Янукович властан ситләтелде. Дөрөҫөрәге, ул үҙе иленән сығып ҡасты. Ҡатыраҡ ҡуллы булһа, бәлки, хәл башҡа төрлө юл алыр ине. Баш күтәргәндәрҙе көс ҡулланып баҫтырыу тураһында ҡарар ҡабул итергә ихтыяры етмәне. Мәҫәлән, Сүриәлә илдең яртыһын тиерлек боевиктар баҫып алған осраҡта ла Президент Бәшәр Әсәд үҙендә һуңғы сиккә тиклем халҡы менән бергә булырға көс тапты бит. Көрәште әле лә дауам итә.
21 ноябрҙә Евромайҙан ваҡиғаларына бәйле Киевта Азатлыҡ һәм лайыҡлылыҡ көнө билдәләнә башланы. Февраль сыуалыштарында һәләк булғандар иҫтәлегенә асылған мемориалға сәскә гөлләмәләре һалынды. Сара барышында Петр Порошенко телмәр тоторға маташып ҡарағайны ла, йыйылған халыҡ, башлыса һәләк булғандарҙың туғандары, яҡындары уға һүҙ һөйләргә ирек бирмәне. Азатлыҡ һәм лайыҡлылыҡ көнөндә АҠШ-тың вице-Президенты Джозеф Байден, Украина Премьер-министры Арсений Яценюк, Юғары Рада спикеры Александр Турчинов та ҡатнашты. Тәүгеһе Киевҡа 20 ноябрҙә хоҡуҡ һаҡлау органдарында реформа уҙғарыу һәм коррупцияға ҡаршы көрәш мәсьәләләренә арналған "түңәрәк өҫтәл” уҙғарырға килгәйне. АҠШ-тың вице-премьерын Европа һәм Евразия эштәре буйынса дәүләт департаментының рәсми вәкиле Виктория Нуланд оҙатып йөрөнө.
Украинала Евромайҙан көнө билдәләнгән мәлдә Американың бында үҙ кешеләрен юҡҡа ғына ебәрмәгәнлеге тоҫмаллана: ул Украина революцияһына теләктәшлек күрһәткәнен асыҡтан-асыҡ белдермәксе. АҠШ Украина етәкселеген матди йәһәттән дәртләндереп торорға ла онотмай. Әлбиттә, алдан әйтеүҙәренә ҡарамаҫтан, аҡсаны күп итеп тоттормайҙар. Америка менән Европа союзы "сыуалыш иле”нә 30 миллиард евро бирергә вәғәҙә иткәйне, АҠШ шуның 1 миллиард долларын ғына тотторҙо (уныһы ла кредит рәүешендә). 22 ноябрҙә иһә Вашингтонда Украинаға тағы ла 23 миллион долларлыҡ финанс ярҙамы күрһәтеү тураһында ҡарар ҡабул ителде. Шуның 20 миллион доллары – илдәге суд һәм хоҡуҡ һаҡлау органдарын реформалауға, ҡалғаны аҙыҡ-түлек һатып алыу өсөн тотонолорға тейеш. Маҡсатҡа ярашлы бирелгән аҡсаны Украина ҡорал һатып алыуға сарыф итә алмай. Ә уға илдең көнсығышындағы ополчение көстәренә ҡаршы тороу өсөн ҡорал кәрәк. Дөрөҫ, һуңғы бер нисә ай һуҙымында Украина Халыҡ-ара валюта фондынан һәм Евросоюздан дүрт миллиард долларҙан ашыулыҡ финанс ярҙамы алыуға өлгәште. Быларҙан тыш, уға БМО-ның Балалар фонды ла 2017 йылға тиклем ярҙам күрһәтеү планын раҫлаған. Күренеүенсә, илгә һәр яҡлап булышлыҡ итергә тырышалар. Ярҙамсыларҙың маҡсаты бер – Украина бер үк Рәсәй яғына ауышып ҡуймаһын!
Милләтселекте өс ил яҡлай
21 ноябрҙә Нью-Йорк ҡалаһында БМО Генераль Ассамблеяһының 69-сы ултырышында милләтселекте геройлыҡҡа тиңләүгә, халыҡты тән төҫөнә, теленә ҡарап юғары һәм түбән ҡатламдарға бүлеүгә ҡаршы көрәш буйынса резолюция ҡабул ителде. Был документты Рәсәй яғы тәҡдим иткәйне. Билдәле булыуынса, бөгөн Берләшкән Милләттәр Ойошмаһында 193 ил ағза булып тора, шуларҙың 115-е Рәсәй тәҡдим иткән документты хупланы. Ә АҠШ, Канада һәм Украина резолюцияға ҡаршы тауыш бирҙе. Ҡалған 55 ил ағзалары, башлыса ЕС илдәре (27), икеләнеүен белдерҙе. Быларҙың барыһы ла – алдан килешеп башҡарылған эш. Тимәк, Украина милләтселекте, уның нигеҙендә фашизмды үҫтереүгә булышлыҡ итә, күңеле милләтселек идеяһы менән һуғарылғандарҙың эшмәкәрлегенә юл аса. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығын байрам итер алдынан Европала йәнә фашизмдың баш ҡалҡытыуы ҙур хафаға һала. Ошо идеяны яҡлаған АҠШ менән Канада иһә Рәсәйгә нисек тә аяҡ салырға, илебеҙ күтәреп сыҡҡан барлыҡ башланғыстарҙың насар икәнлеген күрһәтергә тырыша. Ошондай шарттарҙа Украина НАТО-ға һәм ЕС-ҡа ағза булып инергә уҡтала. Маҡсат тиҙ арала бойомға ашмаҫ, сөнки уға ҡаршылар ҙа байтаҡ. Мәҫәлән, Европа союзының "арҡа һөйәген” тәшкил иткән Германияның сит ил эштәре министры Франк-Вальтер Штайнмайер Украинаны НАТО-ға ла, ЕС-ҡа ла ағза итеп алыуға ҡаршы икәнлеген белдерҙе. Аңлатыуынса, ил быға әҙер түгел. Европала Штайнмайерҙың фекере менән килешеүселәр, уны хуплаусылар байтаҡ.
Рәсәйҙә АҠШ-тың яңы илсеһе Джон Теффт рәсми рәүештә эш башланы. Владимир Путин 19 ноябрҙә уға ышаныс грамотаһын тапшырҙы. Джон Теффт та Украинаға НАТО-ға ағза булып инергә иртәрәк тип иҫәпләй.
Самат ҒӘЛИУЛЛИН.


text:
Башҡортостандағы "Марий ушем" мари мәҙәниәте йәмғиәтенә - 20 йыл
Шаран районында “Марий ушем” мари мәҙәниәте йәмғиәте 20 йыллығын байрам итте.
“Марий ушем” (“Марийҙар союзы”) Йошкар-Ола ҡалаһында I Бөтә мари съезы үткәрелгән 1990 йылда ойошторола. Башҡортостанда ошо йылдың ноябре аҙағында Шаран мариҙары үҙ мәҙәниәтен һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү мәсьәләләрен хәл итергә йыйыла. Маҡсаттарға өлгәшеү өсөн “Марий ушем” йәмғиәте ойошторола. Ошо 20 йылда уҡытыусы Александр Асмаев уның етәксеһе булып тора. Әле ул – “Чолман” республика гәзитенең үҙ хәбәрсеһе.
— Ул йылда беҙ, Бөтә мари съезы ҡарарҙары менән илһамланып, алдыбыҙға байтаҡ бурыстар ҡуйҙыҡ, – тип хәтерләй Александр Акбатырович. – Ул, иң элек, мари халҡының телен һәм мәҙәниәтен һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү, быуаттарҙан килгән йолаларҙы өйрәнеү, уларҙы йәштәргә еткереү.
Мари мәҙәниәтенең башҡа район ойошмалары, Мари Эл Республикаһының йәмәғәт ойошмалары менән бәйләнештәрҙе нығытыуға ҙур иғтибар бирелә. Әле райондағы мари халҡы туған телендәге ваҡытлы баҫмаларҙы алдыра, китапханаларҙа милли әҙәбиәт фондтары булдырыла, клубтарҙа, учреждениеларҙа, мәктәптәрҙә, балалар баҡсаларында йәш быуын мари халҡының иң яҡшы традицияларында тәрбиәләнә. Шулай уҡ мариҙарҙың урындағы үҙидарала ҡатнашыуы, дини тормошто тергеҙеү, мари ауылдарын төҙөкләндереү һәм үҫтереү мәсьәләләре лә “Марий ушем” йәмғиәте мәнфәғәттәре даирәһенә инә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 532
ГАЛОФИТТАР (гр. hals – тоҙ һәм ...фит), татырлы тупраҡта үҫеүгә яраҡлашҡан үҫемлек. Г. 3 төркөмгә бүленә: эвгалофит, киногалофит, гликогалофиттар. Эвгалофиттар, йәки ысын Г., күпселектә итләс япраҡлы һәм һабаҡлы, күҙәнәктәренең цитоплазмаһы юғары тоҙлолоҡҡа бирешмәй, татырлыҡтарҙа үҫә (татырлан, шведка һ.б.). Киногалофиттар махсус биҙҙәр ярҙамында артыҡ тоҙҙо япраҡ өҫтөнә бүлеп сығара, ҡоро далала үҫә (татыр үләне, франкения һ.б.). Гликогалофиттарҙың тамыр системаһы тоҙҙо насар үткәрә, тоҙлолоғо бик юғары кимәлдә булмаған тупраҡта (билсән, ланцет япраҡлы юл япрағы) йәки тоҙло тупраҡта үҫә (татыр әреме). Г. тупраҡ тоҙлолоғоноң биол. индикаторы булып тора. Мал аҙығы үҫемлектәре (мамығүлән, ҡайын еләге клеверы, Невский арпаһы һ.б.), һаҙ һарыгүҙе — дарыу үҫемлеге. БР-ҙың Ҡыҙыл китабына Г. үҫемлектәрҙең яҡынса 16-гә һирәк төрө (һаҙ һарыгүҙе, каспий татыр үләне, керпексәле тоҡортаж, ыҫпай һуған, кершәнләнгән франкения һ.б.; реликттар — ятыусан бабасыр уты, һаҡаллы йәнтиана, тамырсалы һуған; эндемиктар — Крашенинников юл япрағы, Коржинский татлы тамыры) индерелгән.
Б.М.Миркин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Дәүләт телдәрен үҫтереү - беҙҙең бурыс15 ғинуарҙа Ѳфѳлә Рәсәй матбуғаты кѳнѳнә арналған ҙур тантанала республика ижади конкурстар еңеүселәрен тәбрикләү сараһы булды. Сараны Башҡортостан Журналистар союзы һәм Башҡортостан Республикаһы матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлыҡ ойошторҙо....
Ҡурсаулыҡ-“Урал”дың ышаныслы дуҫыКѳньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы йыл да район гәзитен пропагандалауҙа әүҙем ҡатнаша. Ҡурсаулыҡтың директоры, район Советы депутаты Фәнүр Хажиғәле улы Әлибаев һәм уның татыу коллективы быйыл да район гәзитенә дәррәү яҙылды. Лапышты, Бирҙеғол, Ямашты урман хужалыҡтары һәм ҡурсаулыҡ коллективы бѳтәһе 33 дана “Урал” алдыра. Яңы йылда дуҫтарыбыҙҙың барыһына ла эштәрендә, ғаиләләрендә уңыштар, татыулыҡ, берҙәмлек, милли үҙаңды үҫтереүгә ҙур ѳлѳш индереүҙәрен теләйбеҙ һәм рәхмәт белдерәбеҙ....
Эштәре ауыр ҙа, яуаплы ла2011 йылдың 15 ғинуарынан «Рәсәй Федерацияһының Тикшереү комитеты тураһында» 403-сѳ Федераль Закон кѳсѳнә инә. Бына инде икенсе йыл яңы орган һѳнәри байрамын 15 ғинуарҙа билдәләй....
КѳләмәстәрҺарыҡ фермаһында эшләүсе бер ҡатын ѳйѳнә ҡайтҡас иренә: - Яңы мәҙәк ишеткең киләме? - Килә. - Бер ир менән бер ҡатын аулаҡ урында осрашалар. Эш хутланып китте тигәндә генә әллә ҡайҙан тәкә килеп сыға ла теге ирҙе арттан килеп һелтәп ырғытмаһынмы. Шундай ҡаты итеп һѳҙҙѳ быны, теге меҫкен, минең ѳҫтән тәгәрәп тѳшѳп, әллә ҡайҙа тиклем осоп китте......
Яңы йыл «мажаралары»2013 йылдың тәүге аҙнаһында Белорет полицияһында 517 хәбәр теркәлгән, шуларҙың 118-е криминаль характерға эйә. Яңы йылдың тәүге көнөндә Уҡшуҡ ауылында йәшәгән 30 йәшлек ир Яңы йылды ҡаршылағандан һуң байрамды ҡалала дауам итергә була. Иптәше, иртәгәһе көнгә эшкә булғанлыҡтан, был тәҡдимдән баш тартып, йоҡларға ята. Ир кеше, форсаттан файҙаланып, иптәшенең автомобиленә ултырып ҡалаға йүнәлә. Үҙе менән дуҫлашып йөрөгән ҡыҙын да ала. Ҡалаға етеп барғанда, иҫерек водитель, автомобиль менән идара итә алмайынса, юл хәрәкәте ҡағиҙәһен боҙа. Зыян күреүселәр дауаханаға эләгә. Шуға ҡарамаҫтан,...
Музейҙа - тәбиғәтебеҙ ҡомартҡылары1997 йылда асылған Кѳньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы һуңғы йылдарҙа тәбиғәтте һаҡлау буйынса саралар ойоштороуҙа әүҙем ҡатнаша. Ҡурсаулыҡтың хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһын сағылдырған фотоһүрәттәр, яҙма материалдар, ағастарҙы, таштарҙы, башҡа тѳрлѳ тәбиғи материалдарҙы файҙаланып, балалар ҡулы менән эшләнгән сувенирҙар, ҡурсаҡтар, ҡоштар, йыртҡыстар, йәнлектәрҙең киптереп махсус эшләнгән һѳлдәләренән торған күргәҙмә был юлы тыуған яҡ-крайҙы ѳйрәнеү музейында асылды....
Балҡыр ауыл урамдарыДекабрҙең һуңғы кѳнѳ Рысыҡай ауылы халҡы ѳсѳн ҡыуаныслы булды. Ниһайәт, күптән кѳткән «Ильич уттары» ауыл урамдарын балҡытты. Сосновка ауылы хакимиәте башлығы Айгиз Мусин ең һыҙғанып эшкә тотондо. Әле сосновкаларҙы хоккей ҡабы менән ҡыуандырһа, Яңы йылда Республика Хѳкүмәтенең квартал һайын ауылдарҙы тѳҙѳкләндереүгә бүлгән 100 мең һум аҡсаға Рысыҡай ауылына электр лампалары ҡуйҙыртты....
ЙҮНСЕЛГӘ кәртә юҡҺуңғы йылдарҙа бәләкәй эшҡыуарлыҡ күҙгә күренеп үҫә. Хөкүмәтебеҙ кәсепселеккә тос өлөш индерә, һәр яҡлап ярҙам итә. Ауылдарҙа ла эш юҡ, аҡса юҡ, тип ҡаңғырып йөрөүселәр һирәгәйә. Халыҡ заманаға яраҡлаша бара, хәленән килгәнсе мал таба. Күп итеп ҡош-ҡорт, мал аҫрай, йәшелсә ултырта, үҙенән артҡанын һатыуға сығара. Әле ул ауылда, әле икенсеһендә магазиндар асылып тора....
“Мәғариф” тураһында яңы законПрезидент Владимир Путин «Мәғариф» тураһындағы законға ҡул ҡуйҙы Документҡа ярашлы, I класҡа тәүҙә мәктәп биләмәһендә йәшәгән уҡыусылар ҡабул ителә. Төплө белем биргән мәктәптәргә балаларҙы алыу урта һәм өлкән кластарҙа ғына башҡарыла. Ижади учреждениеларға уҡыусылар конкурс нигеҙендә алына....
Кешеләргә шатлыҡ ѳләшеп«Иң яҡшы Яңы йыл биҙәлеше» смотр-конкурсын быйыл Сосновка ауыл биләмәһе хакимиәте үткәрҙе. Сосновканан Илшат Әҡсәнов, Фидан Ғилметдинов, Римма һәм Шамил Нарынбаевтар, ейәнсәрҙәре менән бергә Ғәйшә Янышева, Айгѳл Минһажитдинова менән Илфат Зикриндар бик актив ҡатнашһа, Рысыҡайҙан Мәрйәм Зикрина ғаиләһе менән баҡсаһын матур итеп биҙәгән. Үҙҙәренең йорт алдына ла, урамға ла Шыршы ултыртыусылар, йәки үҫеп ултырған шыршыны биҙәүселәр, ҡарҙан тѳрлѳ һындар эшләүселәр күп булды. Смотр-конкурста еңеүселәр ҙә, ҡатнашыусылар ҙа бүләкһеҙ ҡалманы....
Новости Башкортостана
Жители Башкирии могут принять участие в публичных слушаниях об исполнении бюджета
23 мая 2018 14:01
В Уфе на подземной парковке торгового комплекса «загорелся» автомобиль
23 мая 2018 13:59
В Башкирии МЧС предупреждает о шквалистом усилении ветра до 21 м/с
23 мая 2018 13:52
Новое реалити-шоу «Свадьба наизнанку»
23 мая 2018 12:44
Делегация Башкирии представила Россию на конференции пчеловодов в Словении


text:
Һуңлап ҡына килгән Яңы йыл
- Ошондай ожмахта ла йәшәр кѳн бар икән. 40 йыл ҡала һауаһын һуланыҡ. Хәҙер рәхәтләнеп сығып күккә ҡарап тораһың, ниндәй һиләүәт! - ти Ғәбит һәм ҡурайын алып һыҙҙырып ебәрә. - Ҡала ѳйѳндә ошолайтып уйнап ҡара, хәҙер стенаға туҡылдатырҙар. Ҡыҙыҡай ҙа бейергә ярата, бында килһә, туйғансы тыпылдатып бейеп ала.
Оҫта ҡурайсы, гармунсы Ғәбит ана шулай әле ҡурайында, әле гармунында уйнап ебәрә.
Ҡатыны Нәсимә лә кинәнеп тыңлап ултыра.
- Хәҙер клубтарҙа гармунға бейейҙәр микән?
- Юҡтыр.
- Ә беҙ гармунсыһын һайлап, инәлтеп кенә бейей торғайныҡ. - Нәсимә хәтирәләргә тѳшѳп китә. - Клубҡа барып етәбеҙ ҙә тыңлап торабыҙ. Һинең кѳйѳң ишетелһә, инәбеҙ, икенсе берәү уйнаһа, инмәгән булабыҙ.
- То-то! Ағаңдың кѳйѳнә кемдәр генә баҫманы. Йә, ярай. Тамаҡ ялғап алайыҡ.
Сәйгә ултырҙылар.
Юл аша ғына ѳйҙә тиңдәштәре Сәлмән менән Аймара йәшәй.
- Ҡара-ҡара, күршеләр һуғым тураҡлай түгелме? - ти Нәсимә тәҙрәгә күҙ һалып. - Йылҡы инде әллә?
- Һин гурытҡа киткәндә үҙем һуйыштым даһа. Ҡайтыуыңа ап-аруҡ булып алғайным.
- Мәйтәм, Ғәбит, ике йыл рәттән Яңы йылды беҙҙә ултырҙыҡ, бәлки, быйыл күршеләр саҡырыр.
- Кѳт Аймаранан, һаран да ул, - Ғәбит ҡыҙып китте. - Ниндәй сатнамала һуғымын һуйҙыҡ, ә ул беҙгә тамсы ла һалманы.
- Ә һеҙ ҡайҙан табып һыйландығыҙ? Ѳйҙѳ емереп алып бара инегеҙ ҙәһә!
- Сәлмәндең ынзыһы булған, кәбән аҫтынан килтереп сығарҙы. Шунан беҙгә инеп яңы йыр ѳйрәндек. Малай уларҙың ҡыҙына күҙ һала, шикелле, уныһы әпсәһенә оҡшамаһа ярар ҙа. Атаһы алтын, былай.
- Шулай шул.
- Бына ауылға ҡайтҡас ҡына ҡурайыма ҡушылып йырлай белгән кешене осраттым. Сәлмәндән дә шәп йыраусы юҡ, уйнауҙары күңелле.
«Ҡурайсы ла менән ай йыраусы
Тәҙрәләш кенә торһасы»,
тип бик дѳрѳҫ йырлайҙар.
- Маҡтанырға тиһәң һине ҡуш. Ә Аймараның юҡҡа-бушҡа һеҙҙе эсермәгәне һәйбәт. Һараныраҡ, кѳнсѳлѳрәк тә, нисауа, беҙҙең арбаға ултырыр, ѳйрәнер.
Шулай сѳкѳрҙәшеп сәй эстеләр.
Был мәлдә күршеләр ҙә ѳйҙәренә инеп, тәҙрәгә күҙ һала-һала сәй эсә башланы.
- Яңы йыл етте, ҡарсыҡ. Әллә быйыл беҙҙә ҡаршылайыҡмы? Етмәһә, һинең Йылан йылың килә, - тине Сәлмән.
- Нишләп минең йыланым булһын?
- Бәй, оноттоңмо ни, былтыр Нәсимәнең Аждаһа йылын ҡаршыланыҡ, элекке йыл Ғәбиттең йылын. Ҡуян ите ҡалай тәмле була икән дәһә тип ашап ултырғаныңды оноттоңмо?
- Шунан мин ѳҫтәлгә йылан ите ҡуйырға тейеш буламмы?
- Оят таһа, гелән күршеләр һыйлай.
- Һыйлаһындар, улар бай, городскойҙар, улдары оҙон аҡса таба.
- Эй, һине сѳңкѳлдәтеп, ҡайҙан әйттем...
Шул арала күршеләрен күреп ҡалдылар.
- Нишләйҙәр ул?
- Шыршы биҙәйҙәр.
- Һай-һай, кәртә эсендәме? Ҡоторған былар... Ыста, Нәсимә яңы тун кейеп алған даһа. Ошо арала гурытҡа йыш йѳрѳнѳ шул. Күлдәк алыштырамы ни. Әллә ҡыҙыныҡын кейеп алған.
- Әйттең һүҙ. Был тунға ике ҡыҙ һыймалы.
- Миңә, исмаһам, ҡуянын да әпирмәнең, ҡартайҙым шулай. - Нәсимә иренең беләгенән умырып семтеп алды.
- Әлеү, ҡоторма, бына тигән бәлтәң бар.
- Ыста, былар тағы нимә ҡыйрата башланы?
- Һарыҡ һатып алғайнылар. Малай ялға ҡайта, ти ине Ғәбит. Йәштәр шашлыҡ-машлыҡ ярата. Ҡала кешеһенең ниндәй малы булһын башҡа.
- Былай булғас, быйыл да уларҙа ҡаршыларбыҙ ул, - тине тынысланып Аймара. - Әлдә күршеләребеҙ һәйбәт, йомарттар, алсаҡтар.
Күршеләр бер-береһенән байрамға саҡырыу кѳтә башланы.
- Нишләп һаман ѳндәшмәйҙәр? - тине Сәлмән. - Ғәбиттән һорашайым да ҡуяйым.
- Кѳт, берәй ярты сәғәт ҡалғас, инерҙәр, - тине Аймара тәҙрәнән күҙен алмай...
- Нәсимә, әллә быйыл да үҙебеҙҙә генә ҡаршылайыҡ та ҡуяйыҡмы? - тине Ғәбит сабырһыҙланып.
- Аймараның йылы етә бит, мотлаҡ улар саҡырасаҡ, сыҙа, берәй ярты сәғәт ҡалғас, әйтерҙәр, - Нәсимә ирен шулай тынысландырҙы.
- Сәлмән менән беҙ был сәғәттәрҙә бер-икене тѳшѳрѳп, йырлашып та ала торғайныҡ. Ошо бисәләрҙән күргән ыҙа бар.
* * *
Күршеләр бер-береһенең тәҙрәһенә күҙ һала-һала, шулай ҙа ѳҫтәл әҙерләне. Кем белә, бәлки, берәй ҡунаҡ та килеп инер.
Концерттар ҡарап, Президенттарҙың ҡотлауын тыңлап бѳттѳләр, куранттар 12-не һуҡты!
- Яңы йыл менән! Шатлыҡ-бәхеттәре менән килһен!
Ғүмерҙәрендә тәү тапҡыр, үҙҙәре генә, ап-айныҡ ҡаршыланы ике күрше Яңы йылды. Бәлки Сәлмән урамға сығыр тип, Ғәбит ҡуйынына ярты тығып, бәлки Ғәбит сығыр тип, Сәлмән йәшерткән ынзыһын алып тәҙрәгә ҡарап-ҡарап алдылар. Ике яҡтан да ҡапҡа асылманы.
Иртәгеһен күршеләр бер үк мәлдә иртәнге сәй эсәләр ине Ғәбиттәрҙең ѳй алдына машина килеп туҡтаны. Унан улдары Ғайнан килеп тѳштѳ, икенсе ишектән - күрше ҡыҙы Ләйсән. Үҙҙәре йылмайышып былар яғына ҡарай.
Ғәбит менән Нәсимә, теге яҡтан Сәлмән менән Аймара йүгереп сыҡты.
- Яңы йыл менән, атай-әсәйҙәр! Саҡ ҡына һуңланыҡ. Атай-әсәй, киленегеҙҙе ѳйгә алып инегеҙ.
- Ай, Аллам, ниңә хәбәр итмәнегеҙ?
- Шылтыратһағыҙ ни була. Ҡоҙа-ҡоҙағыйҙы кисә үк ҡунаҡҡа индерә торор инек, - Аймара бер ҡыҙына, бер буласаҡ кейәүенә ҡарай. Эргәләрендә бейеп кенә тора. - Ҡана, билмәндәремде, ҡаҙыларымды әбинәйем!
Ғәбит менән Сәлмән шатланышып ҡосаҡлашты.
- Кисә эсеп алған булһаҡ, әле бер нәмә лә аңламай торған булыр инек, - тиештеләр.
- Яңы йыл менән, ҡоҙа! Байрам яңы башлана.
- Тѳнѳ буйы һеҙҙең яҡтан күҙ алманым. Тәки ҡарсыҡ сығарманы. Күрҙеңме, арыу кейәүҙе күргәс, нисек кенә һайрай. Ҡурҡмағыҙ, ҡыҙыҡай үҙемә оҡшаған.
Ғәбит менән Сәлмән шул арала бышылдашып та алды.
- Тѳклѳ аяғың менән, килен!
- Әйткәнең килһен, ҡоҙағыйҡайым. Бәхетле булығыҙ, балалар!
Ҡайһы арала ауыр сумкаһын тотоп Аймара килеп баҫҡан. Үҙенең шатлығы эсенә һыймай.
- Яңы йыл менән! Ҡоҙаларҙың ауыҙ ҡолаҡҡа еткән. Шулай булмайса, 12 сәғәткә һуңлап булһа ла Яңы йыл башлана.
Фәриха ВӘЛИУЛЛИНА.


text:
Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты әсәлек капиталын инвалид балаларҙы дауалау өсөн файҙаланырға рөхсәт итеүҙе тәҡдим итә
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының әүҙем ағзалары әсәлек капиталын ҡулланыуҙы киңәйтеү башланғысы менән сығыш яһаны. Улар дәүләт ярҙамы сараларын инвалид балаларҙы дауалау өсөн файҙаланыу мөмкинлеген күҙ уңында тота.
— Был бик ваҡытлы башланғыс, әгәр ҙә ул яҡлау тапһа, яҡшы буласаҡ, — тип билдәләне Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы рәйестәше, Халыҡ фронтының Үҙәк штабы ағзаһы Эльвира Айытҡолова. — Шундай ҡарар ҡабул итеүгә йоғонто яһарлыҡ төп мәсьәлә — аҡсаны файҙаланыу механизмы. Ул, бер яҡтан, уңайлы, икенсенән, ғаиләләрҙе мутлашыусыларҙан һәм ялған медицина хеҙмәттәренән һаҡлау өсөн хәүефһеҙ булырға тейеш. Бәлки, быны йәмәғәтселек кимәлендә лә, мәҫәлән, балалары дауалауға мохтаж ата-әсәләр берләшмәһендә тикшерергә кәрәктер.
Статистика буйынса, бөгөн ғаиләләрҙең 96,8 проценты әсәлек капиталын торлаҡ һатып алыу өсөн файҙалана. Әммә әсәләр власть органдарына дәүләт ярҙамы сараларын инвалид балаларҙы дауалауға йүнәлтергә рөхсәт итеүҙе һорап күп тапҡыр мөрәжәт иткән.


text:
Республика йырсыһы Беренсе каналдағы «Тауыш» проектының жюри ағзаларын әсир итте Фото: Беренсе каналдың сайтынан
Республика йырсыһы Беренсе каналдағы «Тауыш» проектының жюри ағзаларын әсир итте
Республика йырсыһы Беренсе каналдағы «Тауыш» проектының жюри ағзаларын әсир итте Фото: Беренсе каналдың сайтынан
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Күмертау ҡалаһынан 21 йәшлек Борис Шешера Беренсе каналдағы «Тауыш» проектында Э.Ч. Уильямстың «Why»(«Почему») джаз композицияһын башҡарҙы. Уның сығышын дүрт жюри ағзаһының өсәүһе: Дима Билан, Леонид Агутин, Григорий Лепс бик оҡшатты. Бынан тыш, улар Бористы аяғүрә баҫып алҡышланы, тамашасылар ҙа ихлас ҡабул итте.
Григорий Лепс әйтеүенсә, уның ҡыҙыҡһыныусанлығы күп түгел, шулай ҙа бар, һәм уларҙың береһе — джаз. Командалар бик көслө һәм конкуренция ҙур буласаҡ, тип билдәләне Дима Билан.
«Һеҙҙең ошо сәхнәлә баҫып тороуығыҙ — үҙе бәхет», — тип өҫтәне ул.
«Минең командала булыуығыҙҙы теләйем», — тине Леонид Агутин.
Ҡыҙыҡтырғыс тәҡдимдәргә ҡарамаҫтан, Борис Шешера Леонид Агутинды һайланы.
Сығыш яһар алдынан биргән интервьюһында Борис дүрт йыл элек үк «Тауыш» проектында ҡатнашырға теләүе һәм ул саҡта ошондай күләмле проектҡа әҙер булмауы хаҡында һөйләне.


text:
Бишенсе мәсьәлә Аҡтар башлай ҙа өс йөрөштән мат ҡуя. Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крс7, Фһ7, Сс3, Сһ1 (4 фигура), ҡаралар – Кре6, Кg8, пе7 (3 фигура). Был ҡыҙыҡлы миниатюраның авторы – атаҡлы урыҫ шахмат композиторы Леонид Куббель (1909). Сиселеш аҡ филдең алыҫ йөрөшө менән башлана. Ә мат ҡара атты файҙаланып ҡуйыла. Бер генә вариантты күрһәтергә …
Continue reading ‘Өсөнсө тур’ »
Плей-оффҡа саҡ-саҡ эләктек, «Авангард»ты етенсе уйында ғына еңеп, үҙ боҙобоҙҙа «Трактор» менән етенсе осрашыуҙа отолдоҡ. Шулай итеп, тағы ла бурысын үтәй алманы «Салауат Юлаев». Көсөбөҙ самалы ине шул. Сит илдән саҡырылған баш тренер Эркка Вестерлунд та өмөттө аҡламаны. Белгегеҙ килһә, ул «Трактор»ҙың йәш тренеры Әнүәр Ғәтиәтуллиндан еңелде.
Салауат районы Лағыр мәктәбе уҡыусыһы Нилә Бәширова өсөнсө сиректе «дүртле», «бишле» билдәләренә генә тамамланы. Әле ауылда рәхәтләнеп ял итә. – Каникулда бик күңелле! Күбеһенсә тыштан инмәйбеҙ. Саңғыла йөрөйөм, конькиҙа шыуам. Нил ағайым менән ҡар бәрешеп уйнайбыҙ, сана шыуабыҙ. Бәләкәй саҡтан бик ныҡ дуҫбыҙ. Ул VI синыфта уҡый. Каникул булһа ла, спорт менән бергәләп шөғөлләнәбеҙ. Алты …
Continue reading ‘Ялдары матур үтә’ »
Йәшәйем мин рәхәтләнеп Хозур, матур илемдә. Яҡты ҡояш нурҙар һибә, Тыныс зәңгәр күгем дә.
Мәктәбебеҙҙә «Атай, әсәй һәм мин – спортсы ғаилә» тип аталған ярыш булды. Уны уҡытыусыбыҙ Гүзәл Әнүәр ҡыҙы Атнағолова һәм физкультура уҡытыусыһы Гүзәл Зөфәр ҡыҙы Абдрахманова ойошторҙо. Ата-әсәләр, I «Г» һәм II «Г» синыфы уҡыусылары ла саҡырылғайны.
Әкиәт Борон-борон заманда йәшәгән, ти, бер бабай. Ул бик изгелекле булған. Бөтә кешеләргә лә ярҙам итергә тырышҡан. Үҙенең ҡыҙы ла бар икән.
Ҡалабыҙҙың Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге башҡорт лицейы – милләтебеҙҙең рухи ҡиммәттәренә, матур ғөрөф-ғәҙәттәренә таянып, замандан артта ҡалмай уҡытыу-тәрбиә эштәрен алып барыусы белем усағы.
2018 йылғы Президент һайлауҙарын балалар ҙа ҡыҙыҡһынып көтөп алды. «Ә һин һайлауға бараһыңмы, кемде һайлайһың? Мин дә һиңә эйәрәйем әле…» Ошондай һүҙҙәр күп ғаиләләрҙә булғандыр, моғайын. Быйылғы һайлауҙа йәштәрҙең дә әүҙемлеге күренде. Быны уларҙың социаль селтәрҙәргә ҡуйған фотоларынан да белеп була ине. Ә 18 йәшен тултырып, тәүгә гражданлыҡ бурысын үтәүселәр Башҡортостанда – барлығы 50 мең …
Continue reading ‘Путин – беҙҙең Президент!’ »
Егеттәр араһында ла белемгә ынтылыусан, тырыш, маҡсатлы уҡыусыларҙың күп булыуы ҡыуандыра. Шундайҙарҙың береһе – XI синыфтан Рәмис Сәхибгәрәев. Ул Раевкалағы Мөхәмәтша Буранғолов исемендәге башҡорт лицейында тик «бишле» билдәләренә генә уҡый. Директорҙың урынбаҫары, биология уҡытыусыһы Лилиә Сабит ҡыҙы Шириязданова әйтеүенсә, белем усағында егет – иң әүҙем, алдынғы уҡыусыларҙың береһе. Үҙҙәрендәге «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» командаһының капитаны. Һәр …
Continue reading ‘Ғалим булыр әле Рәмис’ »
Рәсәй мәктәптәренең һәр бишенсеһендә инвалид балаларҙы уҡытыр өсөн уңайлы шарттар булдырылған, тип белдерҙе үҙҙәренең киңәйтелгән ултырышында мәғариф һәм фән министры Ольга Васильева. Үткән йылда Рәсәй Федерацияһының 81 төбәгендә 973 белем биреү учреждениеһы инклюзив белем биреү өсөн уңайлыҡтар тыуҙырған.


text:
– Әле үҙенән-үҙе Мостай Кәримдең “Ауыл адвокаттары” әҫәре иҫемә төштө, – тине Башҡортостан Хөкүмәтенең Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова. – Әгәр алыҫҡа барып аҙашһаң, кире юлды табыу өсөн нимә эшләрһең, тип һораған уҡытыусы уҡыусыларҙан. “Ә мин Рәсәйгә таянасаҡмын”, – тип яуаплаған уҡыусы. Был фекер шағирҙың тотош ижадында сағылыш таба. Шуғалыр ҙа илебеҙҙең төрлө төбәктәренән уға хаттар, телеграммалар яуып торҙо. Беҙ Мостайҙың һәр һүҙен көтөп алдыҡ. Уның ҡыҫҡа, тос һәм аңлайышлы телмәре һәр ваҡыт урынлы ине.
– Әле үҙенән-үҙе Мостай Кәримдең “Ауыл адвокаттары” әҫәре иҫемә төштө, – тине Башҡортостан Хөкүмәтенең Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова. – Әгәр алыҫҡа барып аҙашһаң, кире юлды табыу өсөн нимә эшләрһең, тип һораған уҡытыусы уҡыусыларҙан. “Ә мин Рәсәйгә таянасаҡмын”, – тип яуаплаған уҡыусы. Был фекер шағирҙың тотош ижадында сағылыш таба. Шуғалыр ҙа илебеҙҙең төрлө төбәктәренән уға хаттар, телеграммалар яуып торҙо. Беҙ Мостайҙың һәр һүҙен көтөп алдыҡ. Уның ҡыҫҡа, тос һәм аңлайышлы телмәре һәр ваҡыт урынлы ине.
Ҡала йөҙөнөң үҙгәреүендә йыл да үткәрелгән махсус конкурстың өлөшө ҙур. Халыҡ кемуҙарҙан зауыҡ менән сәскә түтәлдәре яһай, йорто алдын, эшләгән еренең биләмәһен матурлауға бар күңелен һала.
— Яңауылдар фантазияға бай — улар быны йыл да раҫлай, — ти ҡала хакимиәтенең баш белгесе Зөһрә Ялашева. — Түтәлдәрҙең формаһына, биҙәлешенә һәр саҡ яңылыҡ индерелә, үҫентеләр ҡәҙерләп тәрбиәләнә.
Рида Таһир ҡыҙы Собханҡолова 1958 йылда Бүздәк районының Яңы Таулар ауылында тыуған. Ҡазан финанс-иҡтисад институтын тамамлаған.
1979 — 2005 йылдарҙа Башҡортостандың Финанс министрлығында ревизор-инспектор, иҡтисадсы, бүлек начальнигы урынбаҫары, бүлек начальнигы булып эшләй. 2005 — 2011 йылдарҙа — республиканың финанс министры урынбаҫары, 2011 йылдан әлегә тиклем беренсе урынбаҫары була.
Сибайҙы ысын мәғәнәһендә шашка үҙәге тип атарға мөмкин. Бөгөн ҡала ошо спорт төрө менән йәшәй тиерлек, ярыштар, бәйгеләр үтә, шашка секциялары селтәре ойошторолған. Башта проект уҡыусыларға һәм йәштәргә йүнәлтелгәйне.
Ботаҡтарын күккә һоноп, береһенән-береһе бейегерәк булып ярышып үҫкән ҡуйы ағаслы урмандарында ниндәй генә ҡош-ҡорт, йәнлек мыжғып йөрөмәй! Ялан-ҡырҙарында мең төрлө хуш еҫле, аллы-гөллө сәскәләре тәсбих әйтеп ултыра. Күккә ашҡан зәңгәр тауҙар кешеләрҙе әллә ҡайҙан сәләмләп, үҙҙәренә саҡырып тора. Ата-бабалары мираҫ итеп ҡалдырған, еренең аҫты ла, өҫтө лә хазинаға тиң Гөлөстан илендә кешеләр үҙ ерҙәренә үҙҙәре хужа булып, Хоҙайға шөкөр итеп, һәр кем үҙе яратҡан һөнәренә эйә булып, кәрәк саҡта бер-береһенә ярҙам итешеп, байманлыҡта һәүетемсә генә йәшәп ята, ти.
Японияла, башҡа байтаҡ илдәрҙәге кеүек, күптән түгел рулгә ултырған водителдәрҙең автомобилдәренә махсус билдә беркетәләр. Ул үҫентегә оҡшаған.
Әммә япондар шулай уҡ оло йәштәге водителдәрҙе лә иғтибарһыҙ ҡалдырмай, имеш. Koreisha тип аталған махсус билдәне 75 йәштән уҙған һәр автоһәүәҫкәрҙең “ҡорос ат”ына йәбештерәләр. Ул тәүҙә һулып барған япраҡҡа оҡшаған була. Ҡайһы бер оло кешеләр был үҙенсәлекте бик ауыр ҡабул иткән, “беҙҙе үлгән япраҡ менән сағыштыралар” тип дәғүә белдергән. Шуға күрә 2011 йылда билдә үҙгәртелгән, ул хәҙер дүрт япраҡлы үҫемлекте хәтерләтә.
Республика көнөндә Башҡортостан Президентының грантын алған проекттар күрһәтелде. “Аманат” студияһының “Урал батыр” эпосы буйынса ҡуйған анимациялы тамашаһына халыҡ күпләп йыйылды. Ошондай уҡ грант алған йәш музыкант Злат Хәбибуллин Ленин майҙанында сағыу байрам концерты тәҡдим итте.
Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителеүгә быйыл 23 йыл тулды. Йола буйынса, байрам Дуҫлыҡ монументына сәскә һалыуҙан башланды. Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй дәүләтенә ҡушылыуына 400 йыл тулыу иҫтәлегенә төҙөлгән монументҡа сәскәне Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, республика Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев һалды.
Башҡортостан Президенты ике төбәк араһындағы мөнәсәбәттәрҙе бөтә яҡлап әүҙемләштереү зарурлығына айырым иғтибар бирҙе, республикабыҙҙағы нефть химияһы, нефть эшкәртеү тармаҡтарының үҫеше хаҡында һөйләне.
— Төбәк предприятиелары һәм беҙҙә эшләгән компаниялар киләсәген химия менән бәйләй. Уны етештереүҙең, сәнәғәттең нигеҙе тип атарға мөмкин, — тине Рөстәм Хәмитов. Республикабыҙҙа “Ҙур Химия” халыҡ-ара форумының уҙғарылыуы хаҡында ла әйтеп үтте.


text: Тәбиғәттең аҡлыҡҡа сумған илаһи мәле. Ауыл халҡы, ошо матурлыҡтың эсендә йәшәгәнгәлер, бер-беребеҙҙе уҙышып, ҡарҙа эҙ ҡалдырырға тырышыуыбыҙға ла, көрт йырып алға ынтылыуыбыҙға ла сәйерһенеп ҡарағандай тойолдо. Төпкөлдөң ҡөҙрәте ҙур шул: унда тыуған ерҙең күңелгә ни тиклем яҡын булыуына ныҡлы инанаһың. Бала саҡ, үҫмерлек йылдары хәтергә төшөп һағышҡа һала, йөрәкте семетеп ала... Тап төпкөлдә күкрәгеңде тултырып тын алыу, эшсән, уңған халыҡҡа ысын күңелдән һоҡланыу, ябайлыҡта бөйөклөк икәнлегенә инандырған кешеләр менән танышыу мөмкинлеге бар. Ихласлыҡ, дәрт, сәм, ихтыяр көсө, рух йәшәй бында!


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов һәүәҫкәр спортсылар һәм ветерандар араһында тау саңғыһы һәм сноуборд буйынса Башҡортостан кубогын асыу тантанаһында сығыш яһаны
Фото:
Республика Президентының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 15 ғинуарҙа Нуриман районында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һәүәҫкәр спортсылар һәм ветерандар араһында тау саңғыһы һәм сноуборд буйынса Башҡортостан кубогы ярыштарын асыу тантанаһында сығыш яһаны.
Ярыштарҙа тау саңғыһы спортын һәм сноубордты яратыусылар, шулай уҡ РФ Тау саңғыһы һәм сноуборд федерацияһының квалификацион календарь ярыштарында даими сығыш яһауҙарын биш йыл элек тамамлаған спортсылар ҡатнашты.
Ярыштарҙың киләһе этаптары «Ҡандрыкүл» (Туймазы), «Өйәҙе тау» (Октябрьский), «Аҡ йорт» (Өфө), «Морат тауы» (Белорет), «Олимпик-парк» (Өфө) тау саңғыһы комплекстарының майҙандарында үтәсәк.
— Һеҙҙе бөгөнгө ярыштарҙың асылыуы уңайынан ҡотлайым, — тип мөрәжәғәт итте Рөстәм Хәмитов ярыштарҙа ҡатнашыусыларға. — Беҙ былтыр ойошторған һәүәҫкәр спортсылар лигаһы ярыштары уңышлы үтте. Беҙҙең турала республикала ғына түгел, Рәсәйҙә лә ишеттеләр. Беҙҙең барыбыҙҙы ла тау саңғыһына, сноубордҡа, әүҙем ваҡыт үткәреүгә булған һөйөү берләштерә. Башҡа көндәрҙә эшләгәс, шәмбе-йәкшәмбе ял итеү — дөрөҫ. Беҙ үҙебеҙ яратҡан спорт төрө менән шөғөлләнәбеҙ. Лиганың яҡшы дауамы, һәйбәт һөҙөмтәләре булыр, һәм беҙ тағы ла оҙаҡ йылдар бергә шыуырбыҙ, аралашырбыҙ, тип уйлайым.
Башҡортостан Президенты һүҙҙәренсә, «Павловка паркы»ның тау биттәре бик уңайлы, ҡайһы бер трассаларҙы ул шәхсән үҙе тикшереп ҡараған да инде.
— Тау саңғыһы спортының перспективаларына килгәндә, Стәрлетамаҡ менән Белореттағы тау саңғыһы үҙәктәренең әүәлге данын тергеҙә алырбыҙ, тип ышанам, — тип билдәләне ул. – Киң билдәле тау саңғыһы курорттарына иғтибар итергә кәрәкмәй. Быйылдан алып беҙ Стәрлетамаҡта яһалма ҡар булдырыу эштәрен башларға тейешбеҙ. Ошо уҡ эштәрҙе Белоретта ла башлаясаҡбыҙ – төньяҡ тау битләүен дә, көньяҡтағыһын да эшләйәсәкбеҙ. Бөгөн ресурстар эҙләйбеҙ. Алда беҙҙе матур киләсәк көтә.


text:
Хәйҙәр Вәлиев Бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә республикала парламент һайлауҙары хаҡында һөйләне
Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев Рәсәй Федерациһы субъекттарының һайлау комиссиялары рәйестәре менән «Һайлауҙар һәм йәмғиәт» Бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә республикала парламент һайлауҙарын ойоштороу һәм үткәреү, сәйәси партияларҙың төбәк бүлексәләре менән үҙ-ара эш алып барыу тураһында доклад менән сығыш яһаны. БР Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе эш нескәлектәре һәм һуңғы ваҡыттағы ҡаҙаныштар тураһында һөйләне.
Шулай уҡ Мәскәү ҡала һайлау комиссияһы рәйесе Валентина Горбунова, Төмән өлкәһе һайлау комиссияһы рәйесе Игорь Халин, Карелия Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Алексей Бахилин һәм башҡалар үҙ эш һөҙөмтәләре хаҡында хәбәр итте.
Кәңәшмәне асып, Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Владимир Чуров, ултырыштың төп бурысы — эштәге етешһеҙлектәрҙе баһалау һәм һайлау системаһындағы проблемаларҙы хәл итеү юлдарын билдәләү, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды. Үҙ докладында ул хәҙерге ватан һайлау системаһын үҫтереүҙең төп этаптарын яҡтыртты. Атап әйткәндә, Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһының аяҡҡа баҫыу этаптары, һайлауҙар тураһында закондарҙағы үҙгәрештәр, һайлау системалары өлкәһендә халыҡ-ара хеҙмәттәшлектең үҫеше тураһында һөйләне.


text:
Дәүләт Думаһы депутаты Иршат Фәхритдинов граждандарҙы ҡабул итте
Башҡортостандан Дәүләт Думаһы депутаты Иршат Фәхритдинов «Берҙәм Рәсәй» партияһы Рәйесенең Төбәк йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандарҙы ҡабул итте. Парламентарийға 10-дан ашыу кеше килде, башлыса, хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусыларҙың социаль проблемаларына бәйле һорауҙар бирелде.
Күп хәлдәр депутаттан ентекле тикшереү талап итә, әммә ҡайһы берҙәрен хәл итеүҙе тиҙләтергә лә мөмкин булыуы асыҡланды. Мәҫәлән, мөрәжәғәт итеүселәрҙең береһе менән әңгәмәнән һуң Дәүләт Думаһы депутаты урында уҡ телефон аша Өфө районы хакимиәте башлығына шылтыратып, гражданға иғтибарлы ҡарауҙарын үтенде.
Шулай уҡ Иршат Фәхритдиновҡа Мәләүез районында йәшәүсе Бөйөк Ватан һуғышында ирен юғалтҡан тол ҡатын мөрәжәғәт итте. Ул торлаҡ һатып алыуға закон буйынса үҙенә тейешле сертификатты алыуҙа ярҙам итеүҙәрен үтенде. Депутат был проблеманы үҙ контроленә алырға вәғәҙә итте.
Ҡабул итеү көнөндә ҡайһы бер һорауҙарға телдән аңлатма бирелде, ҡалғандары буйынса тейешле муниципаль һәм дәүләт органдарына депутат запростары ебәреләсәк.


text:
Өләсәйем менән ғорурланам
Минең өләсәйем – Рәғитә Вәли ҡыҙы Ғәлиева Ниғәмәт ауылында йәшәй. Ул 1932 йылдың 22 авгусында Бөрйән районы Иҫәнғаҙы ауылында ғаиләлә өсөнсө бала булып донъяға килгән. Бәләкәйҙән етем ҡалып, тормоштоң әсе-сөсөһөн бик иртә татый башлай. Әсәһе үлгәс, атаһы һуғышҡа киткәс, береһенән-береһе бәләкәй алты бала үҙ йүнен үҙе күреп йәшәй. Эшкә әрһеҙ, тырыш өләсәйем һеңле-ҡустыларын ҡарауҙан тыш, һуғыш ваҡытында балаларҙың, үҫмерҙәрҙең иңенә төшкән башҡа эштәргә лә өлгөрә.
1951 йылда өләсәйем Ниғәмәт ауылы егете – ҡартатайымды осратып, яҙмышын уның менән бәйләй. Килен булып төшкәс тә, ең һыҙғанып колхозда эшләй башлай. Уның тырыш хеҙмәте бик күп маҡтау грамоталары, иҫтәлекле бүләктәр менән баһалана. Хатта беренселәрҙән булып Мәскәүгә ВДНХ-ға ла барып ҡайта.
Ҡайғылар ҙа урап үтмәй өләсәйемде. Бик оҙаҡ ҡаты ауырығандан һуң 57 йәшендә ҡартатайым, ә унан һуң берҙән-бер улы Рәмил гүр эйәһе булалар. Был ауыр ҡайғыларға бөгөлөп төшмәй, үҙендә көс табып йәшәүен дауам итә.
Йылғалар – диңгеҙгә, тауҙар – күккә, үләндәр – ҡояшҡа, ҡоштар – көньяҡҡа, ә кешеләр бәхеткә ынтыла. Бәхетле булһын өсөн һәр әҙәм балаһын Хоҙай һынауҙар биреп сыныҡтыра. Бына ошо һынауҙарға бирешмәйенсә сабыр, көслө рухлы оло йөрәкле өләсәйем үҙенең оло юбилейы – 80 йәшкә лә килеп етте. Бала сағы һуғыш йылдарына тура килеп ныҡлы белем ала алмаһа ла, үҙ фекере булды, аныҡ маҡсат ҡуйып йәшәне һәм үҙенең биш ҡыҙына ла шуны һеңдерҙе, матур тәрбиә бирҙе. Әлеге ваҡытта уларҙың һәр береһе үҙ урынын табып, матур итеп төрлөһө-төрлө яҡта донъя көтә, балалар үҫтерә.
Һаулығы бер аҙ ҡаҡшаһа ла, өләсәйем тормоштан йәм табып, сер бирмәй йәшәүен дауам итә.
Бәхетле ғүмер! Бына шулай балаларыңа терәк, кәрәк булып, иҫәнлектә, именлектә балаларың, туғандарың, ейән-ейәнсәрҙәрең менән йәшәүе ниндәй ҙур бәхет!
Мин өләсәйемде юбилейы һәм Ололар көнө менән ҡотлайым! Уға ныҡлы һаулыҡ, беҙгә таяныс булып тағы ла оҙаҡ-оҙаҡ йәшәүен теләйем! Өләсәйем менән сикһеҙ ғорурланам, һәр яҡлап уға оҡшарға тырышам.
Гөлфинә ФӘЙЗУЛЛИНА.
Өлкәндәр һүҙе – аҡылдың үҙе
Пар ҡанаттарым – ул минең йәндәй күргән өләсәйем Зифа Хәмзә ҡыҙы менән ҡартатайым Исрафил Хилал улы Ҡоланбаевтар. Улар тырышып донъя көткән, үҙ көсө менән йорт һалған, баҡса тултырып йәшелсә, емеш-еләк үҫтергән кешеләр.
Ҡартатайым 1956-1959 йылдарҙа Ҡаҙағстандың Семипалатинск хәрби полигонында атом бомбаһын һынауҙа ҡатнашҡан. 1962 йылда өләсәйемде осратып Йәнйегет ауылында донъя көтә башлайҙар. 4 ул, 2 ҡыҙ үҫтереп, оло тормош юлына аяҡ баҫтыралар. Балалары ла ата-әсәһенә оҡшап, мул, ырыҫлы тормош көтә.
Ҡәҙерле кешеләремдең хеҙмәт юлы бик иртә башлана. Эшһөйәр өләсәйем 30 йылдан ашыу ғүмерен һауынсы һөнәренә арнаған. Көн һайын иртә таңдан тороп киске ҡараңғыға тиклем фермала булыу түҙемлек тә, көслө булыуҙы ла талап итә. Ә оҫта ҡуллы ҡартатайым көн-төн тимәй баҫыуҙа ер эштәрен башҡарған. “Сибай” совхозының Йәнйегет бүлексәһендә хаҡлы ялға тиклем эшләйҙәр, хеҙмәт кенәгәләрендә лә бер генә яҙыу. Улар яҙмышын ауыл хужалығы менән бәйләгәнгә һис тә үкенмәйҙәр. Тырыш хеҙмәттәре Хөкүмәт, ауылдаштары тарафынан юғары баһаланған. “Герой әсә”, “Хеҙмәт ветераны” миҙалдары, аҡсалата премиялар, күп һанлы маҡтау ҡағыҙҙары бихисап, өләсәйем ауыл советы депутаты ла була.
Ғәҙел, кешелекле, ҡәҙерле өләсәй-ҡартатайҙы беҙ, 11 ейән-ейәнсәре, бик ихтирам итәбеҙ. Хәҙерге ваҡытта төрлөбөҙ-төрлө тарафтарҙа белем алабыҙ. Беҙ һәр саҡ ҡәҙерле кешеләребеҙгә ярҙам итергә тырышабыҙ. Сөнки ауыр эш, күп бала тәрбиәләү, ҡартатайымдың фажиғә булған урында хеҙмәт итеүе уларҙың һаулығын ҡаҡшатҡан. Шулай ҙа улар тормош дауылына бирешмәй, балаларының, туғандарының уңыштарына һөйөнөп йәшәй. Ауылда олоһо ла, кесеһе лә уларҙан кәңәш һорап килә, хөрмәтләп хәл белешә.
Ололар һүҙе – аҡылдың үҙе. Беҙ ҙә ҡартатай һәм өләсәйҙең кәңәштәре менән йәшәйбеҙ, улар менән сикһеҙ ғорурланабыҙ.
Азалия МОРАТОВА, Сибай гимназия-интернаты уҡыусыһы.
“Бәхетле булырға яҙһын...”
С.Р. Әминева:
– Ололар көнө һуңғы йылдарҙа ғына билдәләнә башланы бит. Шуға күрә уға артыҡ әһәмиәт бирмәйем. Шулай ҙа эш урынына саҡырып тәбрикләүҙәре оҡшай. Балалар ситтә булғас, шылтыратып ҡына ҡотлайҙар.
А.Ә. Яҡшығолов:
– Өлкәндәр тураһында 1 октябрҙә генә түгел, ә йыл әйләнәһенә хәстәрлек күрһендәр ине. Ярай, пенсияһы килеп тора, әммә хаҡтар ҙа көндән-көн арта бит. Ҡайһы саҡта иртән торғансы, бар нәмәнең ҡиммәтләнеүен белеп хафаланырға тура килә.
Ғ.С. Хәмитова:
– Йыл һайын Ололар көнөн балаларым, ейән-ейәнсәрҙәрем менән бергә үткәрәбеҙ. Улар матур итеп табын ҡора, бүләктәр әҙерләй. Уларҙың мәшәҡәтләнеүен теләмәһәм дә, шулай ҡәҙер-хөрмәт итеүҙәре күңелемә бик тә яҡын. 1 октябрҙә бар ололар шулай шатланырға, балаларының иғтибарын тойоп, бәхетле булырға тейештер.
Гүзәл ИҪӘНГИЛДИНА әҙерләне.


text:
Төбәктең өс проекты — «МедиаТЭК-2016» Бөтә Рәсәй конкурсы финалында
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандан өс проект «МедиаТЭК-2016» II Бөтә Рәсәй киң мәғлүмәт саралары, йылылыҡ энергетика комплексы компаниялары һәм төбәк хакимиәттәренең матбуғат хеҙмәттәре конкурсының финалына сыҡты.
Финалсылар араһында Башҡортостан электр селтәрҙәре компанияһы, Энергия һатыу компанияһы һәм «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йортоноң Туймазылағы филиалының проекттары бар.
Конкурс еңеүселәре ENES халыҡ-ара форумының рәсми сайтында интернет-тауыш биреү юлы менән һайлана. Тауыш биреүҙә теләге булған һәр кем ҡатнаша ала.
Интернет-тауыш биреү 10 ноябргә тиклем дауам итә.
«Тауыш биреү йомғаҡтары буйынса иң күп тауыш йыйған проекттар һәр номинацияла еңеүсе тип иҫәпләнә. Һәр номинацияла өс еңеүсе билдәләнә, — тип аңлатма бирҙе Башҡортостандың Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы ҡарамағындағы Энергияны һаҡлау һәм энергетик яҡтан һөҙөмтәле технологиялар буйынса республика ғилми үҙәге белгесе Светлана Әбүбәкерова. — Барыһын да Башҡортостандың проекттарын яҡларға һәм тауыш биреүҙә ҡатнашырға саҡырабыҙ».
Еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһы ENES V халыҡ-ара форумы сиктәрендә ойошторола. Сара 23-25 ноябрҙә Мәскәүҙә уҙа.


text:
Һорауға Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының Кушнаренко селекция үҙәге етәксеһе Ринат ШАФИҠОВ яуап бирә:
Һорауға Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының Кушнаренко селекция үҙәге етәксеһе Ринат ШАФИҠОВ яуап бирә:
2005 йылда асылған белем усағының ике уҡыу корпусы, 300 урынға иҫәпләнгән ятағы, уҡыу-спорт комплексы, 100 урынлыҡ ашханаһы, автодромы, йәшелсә баҡсаһы бар. Шулай уҡ Сибай ҡалаһынан йыраҡ булмаған Күлтабан ауылында филиалдың 50 гектар майҙанды биләгән агробиостанцияһы, умарталығы урынлашҡан. 290 студент көндөҙгө бүлектә уҡыһа, 300 кеше ситтән тороп белем ала.
Хәҙер үҙ машинаңда, йортоңда, фатирыңда йәки махсус тәғәйенләнгән урында ғына тәмәке көйрәтергә мөмкин. Был хаҡта бөтәһе лә тиерлек яҡшы хәбәрҙар. Бынан тыш, был мауығыуҙың зарары хаҡында ла аңлатып тороу кәрәкмәй. Әммә Рәсәй дәүләт социаль университетының Пенза, Тольятти, Өфө ҡалаларындағы филиалдарында белем алған ҡырҡҡа яҡын студент халыҡҡа сәләмәт тормош алып барыу зарурлығы тураһында тағы ла бер тапҡыр өндәшеү маҡсатында ил буйлап


text:
Республикала эконом торлаҡтың квадрат метры 34 мең һумдан артмаясаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 10 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
Эконом торлаҡтың бер квадрат метрына яҡынса хаҡ 31-34 мең һум күләмендә билдәләнгән. Бының тураһында БР Дәүләт Йыйылышының Торлаҡ сәйәсәте һәм инфраструктур үҫеш буйынса комитет ултырышында Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Камил Мансуров хәбәр итте.
— Эконом торлаҡ төҙөү өсөн Өфө районында өс ер участкаһы һайланған, — тип хәбәр итте Камил Мансуров. — Граждандар өсөн торлаҡтың хаҡын түбәнәйтеү маҡсатында ғәҙәттәге аукциондар урынына «голланд» аукциондары механизмы ҡулланыласаҡ.
Бындай аукционды үткәреү механизмының үҙенсәлеге – эконом торлаҡтың бер квадрат метрының хаҡын түбәнәйтеү.
Башҡортостан Хөкүмәте Өфө районында 9–12 мең кешегә иҫәпләнгән эконом класлы 3 000 таун-хаус төҙөү буйынса проектты тормошҡа ашырырға ниәтләнә.