text:
Чернобыль АЭС-ы
В. И. Ленин исемендәге Чернобыль атом электр станцияһы, ЧАЭС — 1986 йылдың 26 апрелендә Украина территорияһында булған билдәле авария арҡаһында туҡтатылған атом станцияһы .
Хәҙерге рәсми атамаһы — Черно́быль атом электр станцияһы махсуслаштырылған дәүләт предприятиеһы (Чернобыль АЭС-ы ДМП). Станция Экология министрлығы буйһоноуында тора.
Әлеге ваҡытта станцияны ғәмәлдән сығарыу һәм һәләкәт булған 4-се энергия блогы өҫтөндә яңы саркофаг ҡороу этабы бара. Яңы саркофагты ҡороу проектын 2020 йылдың 30 ноябренә тамамлау планлаштырылған.
Йөкмәткеһе
- 1 Географик урыны
- 2 Станцияның тасуирламаһы
- 3 Тарихы
- 4 Электр станцияһы хеҙмәткәрҙәре
- 5 Энергоблоктар тураһында мәғлүмәт
- 6 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 7 Топографик карталар
- 8 Иҫкәрмәләр
- 9 Әҙәбиәт
- 10 Һылтанмалар
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Чернобыль АЭС-ы Украинаның төньяғында, Беларусь Республикаһы менән аралағы сиктән 11 километр алыҫлыҡта, белорус-украин Полесьеһының көнсығышында, Днепрға ҡойған Припять йылғаһы буйында урынлашҡан.
АЭС-тың өс километрлы санитар-һаҡ зонаһынан көнбайышта түбәндәгеләр бар:
- ташландыҡ Припять ҡалаһы
- станциянан көньяҡ-көнсығышҡа 18 километрҙа элекке район үҙәге — Чернобыль ҡалаһы урынлашҡан, унда вахтасылар (4000 самаһы кеше) һәм үҙ белдеге менән урынлашҡан кешеләр (1500-ләп кеше) йәшәй
- көньяҡҡа ҡарай 110 километрҙа — Киев ҡалаһы
Станцияның тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
ЧАЭС-тың беренсе сираты (РБМК-1000 реакторҙары ҡуйылған беренсе һәм икенсе энергоблоктар) 1970—1977 йылдарҙа төҙөлгән, икенсе сираты (шундай уҡ реакторлы өсөнсө һәм дүртенсе энергоблоктар) ошо уҡ майҙансыҡта 1983 йыл аҙағына төҙөлә. 1981 йылда беренсе—икенсе сираттар майҙанынан 1,5 километрҙа өсөнсө сиратты — ошондай уҡ реакторлы бишенсе һәм алтынсы энергоблоктарҙы һалыу башлана, ләкин дүртенсе энергоблоктағы һәләкәттән һуң төҙөлөш туҡтатыла.
АЭС торған майҙандан көньяҡ-көнсығышта тәүге дүрт энергоблоктың турбиналары конденсаторҙарын һәм башҡа йылылыҡ алмашҡыстарын һыуытыу өсөн Припять йылғаһы кимәленән 7 метрға өҫтәрәк өҫкө йөҙө 22 км² майҙанлы быуа эшләнә.
ЧАЭС-тың проектта ҡаралған энергия эшләп сығарыу ҡеүәте 6000 МВт тәшкил итә, 1986 йылдың апреленә РБМК-1000 реакторлы дүрт энергоблок эшләп тора, уларҙың дөйөм энергия эшләп сығарыу ҡеүәте 4000 МВт була. Авария булған мәлгә Чернобыль АЭС-ы, Ленинград һәм Курск АЭС-тарын да иҫәпкә алғанда, СССР-ҙа иң ҡеүәтлеһе була (МАГАТЭ мәғлүмәттәре буйынса, Курск АЭС-ының дүртенсе энергоблогы 1986 йылдың февралендә тоҡандырыла һәм ул проект ҡеүәтенә саҡ сыға башлаған була).
2000 йылдың 15 декабрендә, 23 йыл һәм бер көн эксплуатациялағандан һуң, станция энергия эшләп сығарыуҙы туҡтата.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР Министрҙар Советының 1966 йылдың 29 июнендә сыҡҡан Ҡарары менән 1966—1977 йылдарҙа атом станцияларын файҙаланыуға тапшырыу планы раҫлана. Уға ярашлы, 11 900 мегаватлыҡ, шул иҫәптән РБМК реакторҙары ҡуйылған 8 000 мегаватлыҡ энергетика ҡеүәттәрен эшкә ҡушыу планлаштырыла. Атом электр станцияларының береһе Үҙәк энергетика районында — Көньяҡтың Берләшкән энергетика системаһындағы (БЭС) иң ҙур төбәктә — электр энергияһына ихтыяжды ҡәнәғәтләндерергә тейеш була. Украинала беренсе атом электр станцияһының беренсе энергоблогын — 1974 йылда, икенсеһен 1975 йылда файҙаланыуға индереү планлаштырыла.
Төҙөлөш һәм файҙаланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Майҙансыҡ һайлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Атом электр станцияһын урынлаштырыу өсөн майҙансыҡ эҙләп, 1965—1966 йылдарҙа «Теплоэлектропроект» проект институтының Киев бүлексәһе тарафынан Киев, Винница һәм Житомир өлкәләрендә 16 нөктә тикшерелә.
Припять йылғаһының уң ярында, Чернобыль районының Копачи ауылынан 4 километр алыҫлыҡта, Чернобыль ҡалаһынан 15 километрҙа, Чернигов — Овруч тимер юлының Янов станцияһы эргәһендә яраҡлы майҙансыҡ табыла.
Был майҙансыҡ Дәүләт комиссияһы тарафынан тәҡдим ителә һәм Украина Компартияһының Киев Өлкә Комитеты, Киев өлкә Советы башҡарма комитеты, УССР-ҙың Энергетика һәм электрификация министрлығы һәм мәнфәғәте булған башҡа ойошмалар менән яраштырыла. 1967 йылдың 18 ғинуарында УССР Госпланы коллегияһы АЭС-ты Киев өлкәһенең Копачи ауылы эргәһендә урынлаштырырға тәҡдим итә, буласаҡ станцияға Чернобыль атамаһы бирелә. 1967 йылдың 2 февралендә КПСС ҮК һәм СССР Министрҙар Советы Ҡарары менән УССР Госпланының АЭС-ты Киев өлкәһенең Копачи ауылы эргәһендә урынлаштырыу тураһындағы тәҡдиме раҫлана.
Энергетика ҡоролмаһы тибын һайлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2000 МВт ҡеүәтле Чернобыль АЭС-ы төҙөлөшө проекты «Теплоэлектропроект» институтының Урал бүлексәһе тарафынан төҙөлә. СССР Энергетика министрлығы 1967 йылдың 29 сентябрендә раҫлаған проект өс төрлө реактор өсөн төҙөлә:
- графит-һыу РБМК-1000 реакторы;
- графит-газ РК-1000 реакторы;
- һыу-һыу ВВЭР реакторы.
СССР-ҙың Энергетика һәм электрификация министрлығы менән Уртаса машиналар эшләү министрлығының 1969 йылдың 19 июнендә сыҡҡан һәм 1970 йылдың 14 декабрендә СССР Министрҙар Советы тарафынан раҫланған берлектәге Ҡарары менән проектта РБМК-1000 (Реактор Большой Мощности Канальный мощностью 1000 МВт) реакторын ҡулланыу раҫлана.
СССР Минэнергоһының 1970 йылдың 30 мартындағы бойороғо менән Чернобыль АЭС-ын артабан проектлау «Гидропроект» институтына йөкмәтелә. ЧАЭС-тың беренсе сиратының реактор бүлексәһе проекты субподрядсы — СССР Уртаса машиналар эшләү министрлығының ВНИПИЭТ институты тарафынан башҡарыла.
Төҙөү һәм файҙаланыуға тапшырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
РБМК-1000 проектының ғилми етәксеһе итеп — Курчатов исемендәге Атом энергияһы институты (АЭИ), ә баш конструкторы итеп СССР Уртаса машиналар эшләү министрлығының Энерготехника ғилми-тикшеренеү һәм конструкторлыҡ институты (ЭҒТКИ) тәғәйенләнә. КПСС ҮК һәм СССР Министрҙар Советының 1969 йыл 28 май Ҡарары менән Чернобыль АЭС-ының тәү сираттағы объекттары төҙөлөшөнә смета-финанс хисапламаһы раҫлана. Электр станцияһын төҙөү Кременчуггэсстрой коллективына йөкмәтелә. Станция һәм юлдаш ҡала төҙөлөшө идаралығы начальнигы итеп Кизима В. Т., баш инженеры итеп Луков И. П. тәғәйенләнә. СССР энергетика һәм электрификация министрының 1969 йыл 17 декабрь бойороғо менән 1970 йылдың 1 ғинуарында Чернобыль АЭС-ы дирекцияһы ойошторола. 1970 йылдың апрелендә В. И. Ленин исемендәге Чернобыль АЭС-ы директоры итеп Брюханов В. П. тәғәйенләнә, ул төҙөлөшкә һәм станцияға 1986 йылдың апреленә тиклем етәкселек итә.
1970 йылдың 4 февралендә буласаҡ энергетиктар ҡалаһы — Припять төҙөлә башлай. 1970 йылдың майында ЧАЭС-тың 1-се энергоблогының нигеҙ урыны билдәләнә, 1971 йылдың июлендә Чернобыль подстанцияһының 110 кВ электр тапшырыу линияһы төҙөлөп бөтә, ә шул уҡ йылдың 7 декабренә Чернобыль АЭС-ы объекттарын ҡабул итеү буйынса даими комиссия ойошторола. 1972 йылдың 15 авгусында, Төҙөүселәр көнөндә, көндөҙгө 11 сәғәттә тантаналы шарттарҙа станцияның беренсе сиратының төп корпусы нигеҙе һалына башлай.
КПСС ҮК һәм СССР Министрҙар Советының 1972 йылдың 15 авгусындағы № 648-200 ҡарары менән 1976—1981 йылдарҙа ЧАЭС-тың икенсе сиратын төҙөү планлаштырыла. Уның техник проекты Министрҙар Советының 1975 йылдың 1 декабрендәге № 2638Р ҡарары менән раҫлана.
1981 йылда өсөнсө сиратҡа ингән бишенсе энергоблокты төҙөү-ҡороу эштәре башлана. Уны 1986 йыл аҙағында эшләтеп ебәреү планлаштырыла[1]. Яңы сират объекттарын проектлаусылар — Мәскәү "Гидропроект"ы (1986 йылға тиклем) һәм Харьков "Атомэнергопроект"ы (1986 йылдан һуң).
Энергоблоктарҙы эшкә ҡушыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1975 йылдың 16 майында ЧАЭС директоры приказы менән 1-се энергоблокты файҙаланыуға тапшырыу буйынса комиссия төҙөлә.
1977 йылдың май башында ЧАЭС-тың монтажсылар, төҙөүселәр, көйләүселәр һәм эксплуатациялау персоналы 1-се энергоблокты эшләтеү-көйләү эштәренә тотона. 1977 йылдың 14 декабрендә ЧАЭС-тың беренсе энергоблогын ҡабул итеү тураһында актҡа ҡул ҡуйыла. 1978 йылдың 24 майында беренсе энергоблок 1 000 МВт ҡеүәтенә сығарыла.
1978 йылдың 16 ноябрендә икенсе блокты эшкә ҡушыу башлана. 1979 йылдың 10 ғинуарында икенсе энергоблокты ҡабул итеү тураһындағы актҡа ҡул ҡуйыла. Ошо уҡ йылдың 28 майына 2-се энергоблок проектта ҡаралған 1 000 МВт ҡеүәтенә сыға. 1979 йылдың 5 октябрендә Чернобыль АЭС-ының ике энергоблоктан торған беренсе сираты 2 000 МВт номиналь ҡеүәт кимәленә сыға. ЧАЭС-тың беренсе энергоблогын үҙләштереүгә — 8 ай, икенсеһенә 5 ай ваҡыт китә.
1980 йылдың 21 октябрендә 750 кВ-лыҡ ЛЭП көсөргәнеш аҫтына ҡуйыла.
1981 йылдың 3 декабрендә өсөнсө энергоблок эшләй башлай.
1982 йылдың 9 июненә ул 1 000 МВт күләмендәге проект ҡеүәтенә сыға.
1983 йылдың 25 ноябрендә 4-се энергоблоктың реакторына тәүге ТВС һалына, ә 21 декабрҙә 7-се турбогенератор селтәргә тоташтырыла. 1984 йылдың 28 мартында 4-се энергоблок 1 000 МВт проект ҡеүәтенә сыға.
1984 йылдың 21 авгусында Чернобыль АЭС-ында тәүге 100 миллиард кВт·сәғ. электр энергияһы етештерелә.
Авариялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1982 йылдың 9 сентябрендә планлы ремонттан һуң 1-се энергоблок реакторын эшләтеп ҡараған саҡта, 62-44-се технологик каналының йылылыҡ сығарыу сборкаһы зыянлана. Һөҙөмтәлә актив зонаның графит түшәмәһе боҙола, ватылған йылылыҡ сығарыу сборкаһынан радиоактив матдәләр реакторҙан ситкә һарҡыла.
Авариянан һуң ремонт эштәре 3 ай буйы бара. Артабан бындай инциденттарҙы булдырмау саралары күрелә.
1986 йылдың 26 апрелендә 1:23:47 (башҡа сығанаҡтар буйынса, 1:23:45) сәғәттә 4-се энергоблоктағы 8-се турбогенераторға проект һынауы үткәргәндә шартлау була, ул реакторҙы тулыһынса емерә. Энергоблок бинаһы, машина залының ҡыйығы ла зыянлана. Төрлө биналарҙа һәм ҡыйыҡта, бөтәһе 30-ҙан ашыу урында, янғын башлана. 26 апрелдә сәғәт 5-кә янғын һүндерелә[2].
26 апрелдә 20 сәғәттә 4-се блоктың үҙәк залының төрлө мөйөшөндә тағы янғындар башлана. Уны вертолет техникаһы менән һүндерәләр.
Авария һөҙөмтәһендә тирә-яҡ мөхиткә 14·1018 Бк ташланты сыға, ул сама менән 380 миллион кюри радиоактив матдәнан тора, уның составында уран, плутоний, иод-131, цезий-134, цезий-137, стронций-90 изотоптары була .
4-се энергоблоктағы шартлау ваҡытында бер кеше һәләк була, йәрәхәттәрҙән тағы бер кеше мәрхүм була. 27 апрелдә зыян күргән 104 кеше Мәскәүҙең 6-сы дауаханаһына оҙатыла. Артабан 134 кешелә (ЧАЭС хеҙмәткәрҙәре, янғын һүндереү һәм ҡотҡарыу командалары ағзалары) нур ауырыуы башлана, уларҙың 28-е бер нисә ай эсендә вафат була.
Авария эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн СССР Министрҙар Советы бойороғо менән хөкүмәт комиссияһы төҙөлә, уның рәйесе итеп СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары Б. Е. Щербина тәғәйенләнә. Эштәрҙең төп өлөшө 1986—1987 йылдарҙа башҡарыла, уларҙа яҡынса 240 000 кеше ҡатнаша. Ликвидаторҙарҙың дөйөм һаны (артабанғы йылдарҙағыларын да һанағанда) йәмғеһе 600 000-гә етә. Тәүге көндәрҙә бөтә көс ҡыйралған реакторҙан сыҡҡан радиоактив ташлантылар күләмен кәметеүгә йүнәлтелә.
Унан һуң территорияны таҙартыу, ҡыйралған реакторҙы күмеү эштәре башлана. Шартлау көсө менән АЭС территорияһына һибелгән киҫәктәр йыйып алына, саркофаг эсенә тултырыла, шунан бөтәһе бетон ҡойоп көпләнә. 4-се блок тирәләй бетондан «саркофаг» ҡорола. «Саркофаг» төҙөгәндә 400 мең куб метрҙан ашыу бетон һалына, 7 000 тонна металл конструкциялар ҡорола. 1986 йылдың 30 ноябрендә Дәүләт ҡабул итеү комиссияһы тарафынан Акт төҙөлөп, консервацияланған дүртенсе энергоблок техник хеҙмәтләндереүгә ҡабул ителә.
1986 йылдың 22 майында КПСС ҮК һәм СССР Министрҙар Советының 583-сө Ҡарары менән ЧАЭС-тың 1-се һәм 2-се энергоблоктарын файҙаланыуға тапшырыу мөҙҙәте билдәләнә — 1986 йылдың октябре.
СССР Минэнергоһы тарафынан 1986 йылдың 27 июнендә раҫланған станцияны таҙартыу, йүнәтеү, яңыртыу, хәүефһеҙлекте тәьмин итеү буйынса раҫланған саралар ғәмәлгә ашырылып бөткәс, 18 сентябрҙә беренсе энергоблок ректорын эшкә ҡушырға рөхсәт бирелә. 1986 йылдың 1 октябрендә беренсе энергоблок эшләй башлай һәм 16 сәғәт 47 минутта ул селтәргә тоташтырыла. 5 ноябрҙә 2-се энергоблок эшләй башлай.
1987 йылдың 24 ноябрендә өсөнсө энергоблок реакторында физик эшләтеп ебәреү үтә, энергетик эшләтеү 4 декабрҙә була. 1987 йылдың 31 декабрендә Хөкүмәт комиссияһының 473-сө ҡарары менән ЧАЭС-тың ремонтланған 3-сө энергоблогын файҙаланыуға тапшырыу тураһындағы актҡа ҡул ҡуйыла.
5-се һәм 6-сы блоктар төҙөлөшө, объекттар юғары кимәлдә әҙер булыуға ҡарамаҫтан, туҡтатыла. 1987 йылдың 27 майында өсөнсө сираттың төҙөлмәйәсәге тураһында рәсми белдерелә.
1986 йылдың 27 апрелендә ЧАЭС-тың юлдашы — Припять ҡалаһының һәм 10 километрлы зоналағы башҡа торама пункттарҙағы халыҡ эвакуациялана. Артабан 30 километрлы зонанан халыҡ күсерелә.
1986 йылдың 2 октябрендә Чернобыль АЭС-ы хеҙмәткәрҙәре һәм уларҙың ғаилә ағзалары өсөн яңы Славутич ҡалаһын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителә. 1988 йылдың 26 мартында беренсе фатирға ордер тапшырыла.
Авария һөҙөмтәһендә 5 миллион гектар самаһы ер ауыл хужалығы әйләнешенән алына, АЭС тирәләй 30-километрлы зона ҡулланыуҙан алына, йөҙҙәрсә ваҡ торама пункт бөтөрөлә, 200 000 самаһы кеше эвакуациялана.
Авария INES шкалаһы буйынса 7-се кимәлле тип баһалана.
1986 йылдың 23 майында 02:10 сәғәттә дүртенсе авариялы энергоблокта көс кабелендәге ҡыҫҡа тоташыу арҡаһында янғын сыға . Янғын 7 сәғәт дауам итә.
Янғынды һүндереү ваҡ төркөмдәр тарафынан бронетехника ярҙамында башҡарыла. Уны һүндереүҙә 268 янғын һүндереүсе ҡатнаша, ҡайһы берҙәре ярайһы уҡ һиҙелерлек нурланыш дозаһы ала: радиацион ерлек сәғәтенә 200 рентген тәшкил итә.
М. С. Горбачёв приказы менән янғын ҡәтғи сер итеп тотола. Янғынды һүндереүҙә ҡатнашыусылар үҙҙәренең ауыр хәленең сәбәптәре тураһында хатта дауалаусы табиптарға ла һөйләй алмай .
1991 йылдың 11 октябрендә икенсе энергоблоктың 4-се турбогенераторын ремонтҡа туҡтатҡанда авария була.
Йәнә 2013 йылдың 12 февралендә 14 сәғәт 03 минутта 4-се блоктың машина залының ҡыйығы менән стена панелдәре өлөшләтә емерелә. Емерелгән майҙан ҙурлығы 600 м² самаһы тәшкил итә. Зыян күреүселәр булмай.
1990-сы йылдарҙа файҙаланыу. Тулыһынса ябыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1997 йылдың 22 сентябренән «Чернобыль АЭС-ы» етештереү берекмәһен үҙгәртеп ҡороу һәм уны «Энергоатом» атом энергияһы эшләп сығарыу милли компанияһына ҡушыу башлана. 2001 йылдың 25 апрелендә ЧАЭС Чернобыль АЭС-ы дәүләт махсуслаштырылған предприятиеһы итеп үҙгәртелә, ә 2005 йылдың 15 июлендә Украина МЧС-ы идаралығына тапшырыла .
1990 йылдың 17 февралендә Украин ССР-ы Юғары Советы һәм Украин ССР-ы Министрҙар Советы Чернобыль АЭС-ы энергоблоктарын 1990 йылда файҙаланыуҙан сығарыу мөҙҙәтен билдәләй, 17 майҙа СССР Министрҙар Советы энергоблоктарҙы файҙаланыуҙан сығарыу программаһын эшләү тураһында бойороҡ сығара.
2 августа Украин ССР-ы Юғары Советы яңы атом станцияларын төҙөүгә һәм булғандарының ҡеүәттәрен арттырыуға биш йыллыҡ мораторий иғлан итә.
1991 йылдың 11 октябрендә икенсе энергоблокта булған янғын Украина Юғары Советы өсөн Чернобыль АЭС-ында икенсе энергоблокты кисекмәҫтән ябыу, шулай уҡ 1993 йылда беренсе һәм өсөнсө энергоблоктарҙы ябыу тураһында ҡарар сығарыуға нигеҙ була. Әммә 1993 йылда уҡ 1990 йылғы яңы атом станцияларын төҙөүгә Мораторий мөҙҙәтенән элек туҡтатыла һәм Украина Министрҙар Кабинеты тәҡдиме менән Чернобыль АЭС-ын уның техник торошона ярашлы артабан файҙаланыу тураһында ҡарар сығарыла.
Донъя йәмәғәтселеге һәм үҙ өҫтөнә алған йөкләмәләр баҫымы аҫтында Чернобыль АЭС-ын файҙаланыуҙан сығарыу тураһында һуңғы ҡарар ҡабул ителә. Украина Министрҙар Кабинетының 1997 йыл 22 декабрь ҡарары менән 1996 йылдың 30 ноябрендә туҡтатылған 1-се энергоблокты мөҙҙәтенән алда файҙаланыуҙан алыу маҡсатҡа ярашлы тип табыла.
Украина Министрҙар Кабинетының 1999 йыл 15 март ҡарары менән 1991 йылда булған авариянан һуң туҡтатылған 2-се энергоблокты файҙаланыуҙан мөҙҙәтенән алда алыу маҡсатҡа ярашлы тип табыла.
2000 йылдың 29 мартында Украина Министрҙар Кабинеты 3-сө энергоблокты файҙаланыуҙан ала. Апрелдә Украина Президенты Кучма Л. Д. Указы менән Чернобыль АЭС-ы проблемаларын комплекслы хәл итеү буйынса ведомство-ара (хөкүмәт) комиссия ойошторола.
2000 йылдың 15 декабрендә 13 сәғәт 17 минутта Украина Президенты ҡушыуы буйынса Чернобыль АЭС-ының 3-сө энергоблогы бөтөнләйгә туҡтатыла. Станция электр энергияһы эшләп сығарыуҙы туҡтата.
2016 йылдың октябрь аҙағына реактор бинаһы өҫтөнә арка ҡороу уңышлы тамамлана.
Электр станцияһы хеҙмәткәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Етәкселәр
- Брюханов В. П. — 1970 йылдың апреленән 1986 йылдың июленә тиклем В. И. Ленин исемендәге Чернобыль АЭС-ы директоры;
- Поздышев Э. Н. — 1986 йылдың июленән 1987 йылдың ғинуарына тиклем В. И. Ленин исемендәге Чернобыль АЭС-ы директоры;
- Уманец М. П. — 1987 йылдың 1 февраленән 1992 йылға тиклем Чернобыль АЭС-ы директоры;
- Сорокин Н. М. — эксплуатациялау буйынса баш инженер урынбаҫары (1987—1994), баш инженер, генераль директор;
- Парашин С. К. — ЧАЭС етештереү берекмәһе буйынса генераль директор;
- Толстоногов В. К. — ЧАЭС етештереү берекмәһе буйынса генераль директор;
- Неретин Ю. А. — ЧАЭС етештереү берекмәһе буйынса генераль директор;
- Смышляев А. Е. — 2004 йылдың 1 июленән 2005 йылдың 11 авгусына тиклем генеральный директор ГСП «Чернобыль АЭС-ы» ДМП генераль директоры;
- Грамоткин И. И. — реактор цехының смена начальнигы (1988—1995), 2005 йылдың 11 августынан әлеге ваҡытҡа тиклем — «Чернобыль АЭС-ы» ДМП генераль директоры.
Станцияның билдәле хеҙмәткәрҙәре
- Фомин Н. М. — 1986 йылдың июленә тиклем баш инженер;
- Ситников А. А. — авария булған төндә беренсе сираттың эксплуатациялау буйынса баш инженеры урынбаҫары;
- Дятлов А. С. — 1986 йылдың июленә тиклем икенсе сираттың эксплуатациялау буйынса баш инженеры урынбаҫары;
- Рогожкин Б. В. — авария төнөндә станцияның смена начальнигы;
- Акимов А. Ф. — авария төнөндә 4-се энергоблоктың смена начальнигы;
- Перевозченко В. И. — авария төнөндә 2-се реактор цехының смена начальнигы;
- Топтунов Л. Ф. — авария төнөндә 4-се энергоблокта реактор идаралығының өлкән инженеры;
- Ходемчук В. И. — авария төнөндә 2-се реактор цехының өлкән операторы (шартлау ваҡытында һәләк була, кәүҙәһе табылмай).
- Столярчук Б. — 4-се энергоблокта блок идаралығы өлкән инженеры;
- Лелеченко А. Г. — авария төнөндә электр цехы начальник урынбаҫары;
- Карпан Н. В. — 1989 йылға тиклем ЧАЭС-тың фән һәм йәҙрә хәүефһеҙлеге буйынса баш инженер урынбаҫары, Йәҙрә хәүефһеҙлеге бүлегенең йәҙрә физикаһы лабораторияһы начальнигы урынбаҫары (1986 йылда);
- Билык А. А. — әлеге ваҡытҡаса техник директор — баш инженер;
- Гончаров Б. И. — 2004 йылдың 30 авгусынан баш инженер;
- Кизима В. Т. — 1970 йылдан Чернобыль АЭС-ы төҙөлөшө идаралығы начальнигы;
- Луков И. П. — 1970 йылдан Чернобыль АЭС-ы төҙөлөшө идаралығы баш инженеры.
- Жабянский А. И. — техник күҙәтеү.
Электр станцияһын төҙөүселәр
- Моисеенко — 1971 йылға тиклем төҙөлөш идаралығы начальнигы.
- Кизима В. Т. — 1971 йылдан алып төҙөлөш идаралығы начальнигы.
- Луков И.П; Гора (ТИ нач. урынб.); Рыбалко В.И. (ТИ нач.); Лоза А (прораб); Шмидт (ТИ нач.); Ткач (ТИ нач.); Третьяков (ОТЗ нач.); Фатеев В.И. (ТИ техбүлеге нач.); Дели И.Н.(ТИ начальнигы); Матвеев Ю. (өлкән прораб); Свинчук П.Н. (мастер); Пилипейко С.Б. (ТИ баш геодезисы); Швед (Укрхимзащита идар. нач.); Пасека В.Г.(мастер); Даниленко И. (мастер); Даниленко Г. (инж. ТО); Козлов (баш диспечер); Штокало Е.И. (диспетчер); Штокало Д. (водитель); Корж В. (мастер); Дробноход М. (прораб); Рыбалко Г.(инж. ТО); Искра А.(инж. ТО); Дели О.М. (тех. бүлек инж.); Бондарчук Ф.П. (прораб); Куренной В. (ТИ профкомы рәйесе); Цысь В.И.(ОГМ баш механигы); Цысь О. (ОГМ инж.); Майборода В. (төҙөүселәр ТЮ бригадиры); Положенцев А. (проектлаусы); Родзиковская Р.И. (табип); Дмитренко И. (архитектор); Варицкий С.В. (мастер); Смеричинский А.Ф. (прораб); Овчинников В. (проектлаусы); Овчинникова С. (проектлаусы); Коврижных В.Л. (бухгалтер); Коврижных В. (бетонсы); Колесник Н.Д. (бетонсы); Колесник М.И. (бкитапханасы); Сердюк (ЮТЭМ идар. нач. урынб.); Кочеров А. (крансы); Кочерова В. (һыу кимәлен түбәнәйтеү операторы); Соколова А. (тәрбиәсе); Лернер И.Я. (уҡытыусы);|31|07|2016}}
Энергоблоктар тураһында мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Авария на Чернобыльской АЭС
- Чернобылдең ябыҡ зонаһы
- Чернобыль
- Припять
- Славутич
Топографик карталар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Карта бите M-36-I Припять. Масштаб: 1 : 200 000. Состояние местности на 1983-86 год. Издание 1986 г.
- Лист карты M-36-13 Припять. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1986 год. Издание 1986 г. Лист карты M-36-13 Припять. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1986 год. Издание 1986 г.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Авария на Чернобыльской АЭС: Опыт преодоления. Извлеченные уроки / А. В. Носовский, В. Н. Васильченко, А. А. Ключников, Б. С. Пристер; Под ред. А. В. Носовского. — К.: Техніка, 2006. — 263 с. ISBN 966-575-113-1
- Карпан Н. В. Чернобыль. Месть мирного атома / Исторический обзор этапов развития атомной науки и техники. Анализ причин событий Чернобыльской катастрофы/ Киев: ЧП «Кантри Лайф», 2005. ISBN 966-96377-4-0
- «Зарево над Припятью» Владимир Губарёв, 1987 г.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт ГСП ЧАЭС
- Информация о последствиях для окружающей среды аварии на ЧАЭС
- Чернобыльская авария на сайте Института проблем безопасного развития атомной энергетики Российской академии наук
- Резниченко А. Я. Чернобыль: ложь и правда спустя 30 лет // РИА Новости. — 22.04.2016.
- Обзор саркофага в Яндекс картах
- Обзор саркофага на картах Google
билдәһе дөрөҫ түгел;
lg1987 төшөрмәләре өсөн текст юҡ
билдәһе дөрөҫ түгел;
INSAG-1 төшөрмәләре өсөн текст юҡ


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 327
САУҘА‑ИҠТИСАД КОЛЛЕДЖЫ, 1972 й. совет сауҙаһы техникумы булараҡ асыла, 1992 й. алып сауҙа- коммерция техникумы, 1993 й. Өфө сауҙа‑иҡт. колледжы. Нефтекама ҡ. филиалы (2001 й. асылған) бар. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә ҡунаҡхана сервисы, ер-мөлкәт мөнәсәбәттәре, коммерция, маркетинг, менеджмент, йәмәғәт туҡланыуында хеҙмәтләндереүҙе ойоштороу, йәмәғәт туҡланыуы продукцияһы технологияһы, тауар өйрәнеү ғилеме, иҡт. һәм бухгалтерия иҫәбе һөнәрҙәре б‑са алып барыла. Компьютер, мед. кабинеттары, китапханаһы, медиаүҙәге, тамаша, спорт һәм уҡыу залдары, редакция‑нәшриәт бүлеге, уҡытыу‑производство ашханаһы, спорт‑һауыҡтырыу комплексы, ятағы бар. 12 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән (2009). Башҡ‑н дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү акад., ӨДНТУ, Рәсәй иҡтисад университетының Өфө ин‑ты, “Edupoli” (Финляндия) проф. белем үҙәге һ.б. м‑н хеҙмәттәшлек итә.
Т.О.Якимова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Мәғариф министрлығы «Әсә теленә рәхмәт!» хәйриә акцияһын башлап ебәргәйне. Унда уҡытыусылар, ата-әсәләр, уҡыусылар ҡатнаша ала. Акция барышында өй китапханаһынан туған телдәге китапты сканер аша үткәреп, бүләк итергә һәм уны сайтҡа урынлаштырырға; туған мәктәп өсөн гәзиткә йәки журналға яҙылырға, мәктәп программаһынан әҫәрҙәр менән слайдтар эшләргә һәм медиатеканы тулыландырырға мөмкин. Акцияның координаторы – Гүзәлиә Исхаҡова, телефоны: (347) 218-03-53. Материалдарҙы «Бәйләнештә»ге Башҡортостан Мәғариф министрлығы берләшмәһенә йәки ishakova.Gl@bashkortostan.ru электрон почтаһына ебәрергә кәрәк.


text:
Йорт хайуандарын ныҡ яратам. Бигерәк тә көсөк, бесәй балаһы күрһәм, һушым китә. Өләсәйемдең Роза исемле ҡарт бесәйе бар. Уның күңеле бик тә йәш, гел һикереп уйнап, иркәләнеп кенә тора. Үҙе көнө буйы йүгерә. Түңәрәкләнә башлаһа, балалары тыуыуын көтә башлайым, өләсәйемдән һорап йөҙәтәм. Был юлы ҡаты ауырып дауаханаға яттым. Розаның балаларын, күҙҙәре асылғас, кешеләргә таратып бөткәндәр, ә миңә иң матурын – өс төҫлөһөн ҡалдырғандар.
Дауахананан кискә генә ҡайтып еттек, шул тиклем арығайным, тиҙерәк йоҡларға яттым. Иртәнсәк уяныу менән тарау ятҡан әйберҙәремде шифоньерға теҙә башланым. Шул саҡ ҡулым йомшаҡ, йылы бер нәмәгә тейҙе. Тәүҙә тертләп киттем. Һуңынан абайлабыраҡ ҡараһам, бәләкәс бесәйем икән. Ул шундай матур, сиам тоҡомонан. Мин уға Кукки тип исем ҡуштым. Бик аҡыллы булып сыҡты, үҙен яҡшы итеп тәрбиәләйем. Кукки шаян, бергәләп уйнайбыҙ. Бик бөхтә генә йөрөй, мин уны йыуындырып та торам. Ул әсәһенә бик оҡшаған, ә ҡойроғо атаһыныҡылай оҙон. Атаһы менән гел һуғыша. Миңә шул ғына оҡшамай, әрләп бөтәм. Бысранһа, Кукки уны «йыуындыра». Төнөн «ҡосаҡлашып» йоҡлайҙар.
Ҡайҙалыр барһам, бесәйем мыяулап оҙатып ҡала. Ҡайтһам, ҡаршыма йүгерә. Кукки – минең дүрт аяҡлы дуҫым.
Ирина ХӘЗИЕВА, VII синыф уҡыусыһы.
Туймазы районы, Бишҡурай ауылы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 450
ИЛАҒУТ (Lythrum), илағут һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 40 төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Башҡортостанда талъяпраҡ И. һәм сыбыҡ И. үҫә. Күп йыллыҡ үлән. Һабағы ҡырлы, төҙ, тармаҡлы, 50—150 см бейеклектә. Япрағы ябай, ланцет рәүешендә, ултырма, ҡапма‑ҡаршы йәки суҡлы теҙелешле. Сәскәһе алһыу йәки ҡуйы ҡыҙыл, япраҡ ҡуйынында, һепертке йәки тәлгәш сәскәлеккә йыйылған. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — күп орлоҡло ҡумта, авг.—сент. өлгөрә. Һыу буйында, һаҙлыҡта, һаҙлы болонда һәм урманда үҫә; респ. бөтә терр‑яһында таралған. Декоратив, баллы үҫемлек, буяу үләне. Составында дуплау матдәләре бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 207
ТЕЛЯТЕВТАР, дворяндар нәҫеле. Өфө тармағына нигеҙ һалыусы — Василий Алексеевич Т. (?—1643). Өфөгә хеҙмәткә Ҡазандан күсерелә. 1632 й. түләүле (поместье һәм аҡсалата эш хаҡына) хәрби хеҙмәткә алына. 1633 й. Соҡалаҡ й. (Ағиҙел й. ҡушылдығы) буйындағы поместье (17 сирек ер) м‑н бүләкләнә. Тур яланындағы (хәҙ. Өфө эсендә) ауылға (крәҫтиәндәрһеҙ) хужа була. 1635 й. Өфөнөң хеҙмәтле кешеләр отряды составында Себер батшаһы улы Аблайҙы тотоуҙа ҡатнаша. Ҡалмыҡтар м‑н яуҙа үлтерелә. Уның улдары: Матвей Васильевич Т. 1647 й. 350 сирек ер поместье оклады м‑н хәрби хеҙмәткә алына. 1668 й. алып Өфө атлы казактары, 1681 й. Өфө стрелецтары башлығы; Лука Васильевич Т. 1647 й. түләүле хәрби хеҙмәткә алына. Уның поместье оклады 500 сирек ер тәшкил итә. 1681 й. башлап Өфө өйәҙенең Ҡаракүл а. (Удмурт Респ. Ҡаракүл р‑ны) батша һарайы приказчигы, 1683 й. — Тоҙ ҡайнатыу ҡаласығы воеводаһы. 1685 й. ҡаласыҡты баш күтәреүселәрҙән [ҡара: Башҡорт ихтилалы (1681—84)] обороналауға етәкселек иткәне өсөн почётлы батша һарайы исемлегенә индерелә. 1694 й. Ҡазан өйәҙенең Вознесенск а. (хәҙ. Сарапул ҡ.) батша һарайы приказчигы. Уның улы — Алексей Лукьянович Т. 1700 й. уның поместье оклады 250 сирек ер тәшкил итә. Башҡорт ихтилалы (1704—11) ваҡытында үлтерелә. Алексей Лукьянович Т. ейәне — Тимофей Сергеевич Т., подпрапорщик. 1759 й. алып 3‑сө Ырымбур гарнизоны батальонында хеҙмәт итә, 1785 й. — Өфө юғары башҡармаһы вахмистры. Уның улы — Егор Тимофеевич Т., губ. секретары (1806). 1784 й. башлап Өфө юғары башҡармаһында, 1794 й. — Боғорослан өйәҙ судында, 1800 й. — Өфө ҡала идараһында, 1803 й. — Өфө ҡала магистратында, 1812 й. алып Өфө өйәҙ судында хеҙмәт итә. Т. нәҫеле Ырымбур губернаһы дворяндары нәҫел тарихы китабының 6‑сы киҫәгенә яҙылған.
Б.Ә.Аҙнабаев
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
- Подробности
- Просмотров: 292
САУҘА‑СӘНӘҒӘТ ПАЛАТАҺЫ, БР‑ҙың дәүләт ҡарамағында булмаған коммерциялашмаған ойошмаһы, БР иҡтисадын, эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеген һ.б. үҫтереүгә булышлыҡ итеү маҡсатында булдырыла. Өфөлә урынлашҡан. 1990 й. алып эшләй. Составына йәмәғәт бәйләнештәре һәм эшҡыуарлыҡты үҫтереү, мәғлүмәт- аналитик, халыҡ‑ара һәм төбәк‑ара хеҙмәттәшлек, экспертиза, сертификация һәм сифат системалары, арбитраж‑хоҡуҡ идаралыҡтары; мәғлүмәт системалары, эш һәм проф. мәғариф үҙәктәре; 10 ком‑т; Төньяҡ (Нефтекама ҡ.), Көнбайыш (Октябрьский ҡ.), Көньяҡ (Стәрлетамаҡ ҡ.) һәм Урал аръяғы (Белорет ҡ.) филиалдары инә. 800‑ҙән ашыу ойошманы берләштерә. 2009 й. 87 кеше эшләгән. Ойошманың төп бурыстары: дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдарында эшлекле даирәләрҙе тәҡдим итеү һәм уларҙың мәнфәғәттәрен яҡлау; бәләкәй, урта һәм эре бизнес эшҡыуарҙарының хеҙмәттәшлек итеүен ойоштороу; инновацияларҙы, тышҡы сауҙа бәйләнештәрен үҫтереүгә булышлыҡ итеү һ.б. Етәкселәре: В.И.Евстигнеев (1990 й. алып), А.Н.Скужин (1991 й. алып), К.А.Борисов (1992 й. алып), Л.Г.Кирәев (1994 й. алып), Р.Р.Шәйәхмәтов (1996 й. алып), З.Х.Хәйруллин (2001 й. алып), Б.А.Бондаренко (2003 й. алып), С.П. Ефремов (2008 й. алып), А.М. Бондарук (2010 й. алып), Ю.Л. Пустовгаров (2011 й. алып), етәксе вазифаһын башҡарыусы А.М.Фазлыев (2015 й. дек. алып).
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 408
КАМА-БЕРЁЗОВКА БОГОРОДИЦА ИР-ЕГЕТТӘР МОНАСТЫРЫ. 1901 й. Бөрө өйәҙенең Берёзовка а. (хәҙ. БР-ҙың Краснокама р‑ны Николо-Берёзовка а.) эргәһендә Успение ир‑егеттәр монастырының Кама-Николай подворьеһын (1878) Кама‑Берёзовка Богородица ир‑егеттәр миссионерлыҡ ятаҡ монастыры итеп үҙгәртеү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Исеме Изге Синодтың 1900 й. 16—19 дек. Указы һәм Антоний III 1901 й. 18 февр. ҡарары б‑са бирелә. Монастырь хужалыҡ биналары булған 2 ҡатлы ағас йортта урынлашҡан, 1871—73 йй. ер биләүсе һәм сауҙагәр П.Д.Дягилев аҡсаһына төҙөлә. Монастырь эргәһендә 2 йорт сиркәүе һәм 1 собор була: беренсе сиркәү йорттоң 2‑се ҡатында урынлаша, 1881 й. святитель һәм чудотворец Николай хөрмәтенә изгеләндерелә (Ҡазан Божья матерь иконаһына арнап яңынан изгеләндерелә), икенсеһе — 1‑се ҡатта була, яҡынса 1914 й. Тәре Воздвижениеһы (Крестовоздвижение) хөрмәтенә изгеләндерелә. Таш соборҙың нигеҙе, преподобный Серафим Саровскийға арнап, 1903 й. һалына (төҙөлөп бөтмәй), 1909 й. ярымподвал ҡатында уның өҫтәлдәре (Воскресение һәм Сергий) изгеләндерелә.
Монастырҙа православие байрамдары һәм тәре йөрөштәре ваҡытында Берёзовка святитель Николай Чудотворец иконаһы тотола. Монастырға ике тапҡыр (1910 й. һәм 1914 й.) бөйөк княгиня Елизавета Фёдоровна килеп китә. 1903 й. монастырҙа 1 игумен, 4 иеромонах, 2 иеродьякон, 3 монах һәм яҡынса 40 послушник йәшәй. Монастырға Кама‑Николай подворьеһының 15 дисәтинә ере күсә, Дягилев тарафынан Уҫы өйәҙендәге яҡынса 152 дисәтинә ер иғәнә ителә. Монастырь эргәһендә башҡа милләттәр өсөн мәктәп (1901 й. — 39, 1910 й. — 90 кеше уҡый), миссионерлыҡ курстары (1910) эшләй. Миссионерлыҡ эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә 50 мари, 10 татар суҡындырыла, бер нисә старообрядсы (ҡара: Старообрядсылыҡ) диндәшлеккә күсә; монастырь настоятеле 2‑се дәрәжә Изге Анна орд. һәм түшкә таға торған тәре м‑н бүләкләнә (1909). Изге Синодтың 1912 й. 28 майындағы Указы б‑са монастырь ябыла (монахтар — Өфө Успение ир-егеттәр монастырына, настоятель Богородица Одигитрия сыуаш ир‑егеттәр монастырына күсерелә), уның базаһында ш. уҡ исемле ҡатын-ҡыҙҙар монастыры асыла (20‑се йй. уртаһында ябыла, һуңынан емертелә). Бинаның ярымподвал ҡаты һаҡланып ҡалған, унда иҫтәлекле тәре ҡуйылған (2003). Настоятеле — игумен Анастасий (1901—12).
Әҙәб.: Златоверховников И.Е. Уфимская епархия. Уфа, 1899; Роднов М.И., Васильева О.В. История Николо-Берёзовки. Уфа, 1997.
Ю.Н.Сергеев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина
БЕРЁЗОВКА СВЯТИТЕЛЬ НИКОЛАЙ ЧУДОТВОРЕЦ ИКОНАҺЫ
НИКОЛО‑БЕРЁЗОВКА, ауыл, Краснокама р‑ны


text:
- Подробности
- Просмотров: 511
АВТОМОБИЛЬ ПОЕЗЫ, ярым тағылма йәки тағылма (бер йәки бер нисә) м‑н эшләүсе автомобиль‑тартҡыс. Пассажир (тағылмалы автобус) һәм йөк А.п. айырып йөрөтөлә. А.п. файҙаланыу йөк күтәреүсәнлекте 1,5—2 тапҡырға арттырырға (тейешле хәрәкәтсәнлекте элеккесә һаҡлап ҡалып) һәм юлға сағыштырма йөкләмәне кәметергә, йөк әйләнешен арттырырға һәм йөк ташыуҙың үҙҡиммәтен кәметергә мөмкинлек бирә. 1982 й. алып Нефтекама автозаводында А.п. составында эшләү өсөн төрлө тәғәйенләнешле — үҙбушатҡыс, бортлы, япмалы — тағылмалар һәм ярым тағылмалар; нефть продукттарын ташыу өсөн цистерналар сығарыла. А.п. төҙөгәндә тартҡыс итеп ш. уҡ пр‑тиела етештерелгән йөк автомобилдәре файҙаланыла.
В.К.Корнеев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Зинһар, килегеҙ был биттәрҙә ғариза яһау онлайн.
Рәхим итегеҙ, иғтибар итегеҙ: Үҙенсәлекле тел "Ҡабул Итеү Үҙәге Украина" рухи байлыҡ урыҫ теле. Ҡалғандары телдәрен һеҙҙең өсөн комфорт, әммә уларҙың тәржемәһен мөмкин неправильноТәржемәюҡҡа бонустар
көн
сәғәт
минут
секунд
Одесская Милли Диңгеҙ Академияһы был-диңгеҙ көллиәте, Одесса, Украина. Ул нигеҙ һалына 1944 ҡайһылайОдессе Үрге Инженерлыҡ Училищеһына Морской һәм переименовано" 2002.
Тикшеренеүҙәр нигеҙендә башҡарыла системаһы градацион. Ваҡыты өйрәтеү түбәндәге: дүрт йыл өсөн бакалавр, биш йыл ярым өсөн яҡшы белеүсе һәм магистр. Әҙерләү системаһы экипаж судтар талаптары нигеҙендә халыҡ-ара Конвенцияһы әҙерләү тураһында, Дипломированный һәм моряков внесении вахты (ДНВ -78/ 95) һәм башҡа халыҡ-ара конвенция бирә торған сығарыу класс уҡыусыларына эш итеү хоҡуғы бөтөнләй типа судтар илебез һәм сит ил компанияларының.
Факультетын:


text:
- Подробности
- Просмотров: 502
ДАРЫУҘАР, ауырыуҙы иҫкәртеү, диагностикалау, дауалау һәм ауырға ҡалыуҙы булдырмау өсөн ҡулланылған матдәләр. Химик синтез ысулдары м‑н йәки биотехнологиялар ярҙамында кеше йәки хайуан ҡанынан, ағзаларынан һәм туҡымаларынан, микроорганизмдарҙан, үҫемлектәрҙән һәм минералдарҙан алына. РФ‑та Д. дәүләт реестрына индерелгән, теркәлеү һаны һәм сифат сертификаты булған саралар ҡарай. Медицинала 3000‑гә яҡын дарыу препараты (ҡулланыуға әҙер дозалы Д.) файҙаланыла. Д. периферик һәм үҙәк нервы системалары, башҡарыу ағзалары һәм системалары (тын алыу, ҡан әйләнеше, аш һеңдереү һ.б.) функцияларын, матдәләр алмашыныу процестарын көйләгән, микробҡа (бактерия, вирус, протозой һ.б.) ҡаршы, иммунобиологик (иммунологик иҫкәртеү һәм терапия өсөн), наркотик һәм психотроп (махсус исемлектәргә индерелгән), ағыулы (А исемлеге), көслө тәьҫир иткән (Б исемлеге) һ.б., ш. уҡ яңы (сәнәғәт кимәлендә 1‑се тапҡыр эшләп сығарылғандан һуң 3 йыл үтмәгән), стандарт (өйрәнелгән Д. тәьҫире улар м‑н сағыштырыла) һ.б. төрҙәре айырыла. Башҡортостанда 1908 й. алып Бактериология ин‑тында (ҡара: “Иммунопрепарат”) В.Н.Крыжановский етәкс. иммунобиологик мед. препараттарын һәм уларҙы етештереү технологияларын булдырыу б‑са фәнни тикшеренеүҙәр башлана. 30‑сы йй. уртаһынан Медицина университетында И.А.Лерман етәкс. Д. үҙенсәлектәре, тәьҫир итеү механизмы, ҡулланыу һөҙөмтәлелеге өйрәнелә, яңы препараттар эшләнә, 40‑сы йй. Өфө витамин заводында витамин етештереү башлана (А.А.Богомолец, А.В.Палладин һ.б.). Респ. Д. “Иммунопрепарат” пр‑тиеһында, Өфө фармацевтика фабрикаһында, Тәжрибә заводында, Бәләбәй һөт комбинатында, Органик химия институтында, Күҙ ауырыуҙары институтында һ.б. эшләнә. Ветеринарияла 1000‑гә яҡын Д. ҡулланыла, улар а.х. малы ауырыуҙарын иҫкәртеү һәм дауалау өсөн, хайуандарҙың үҫеш, продуктлылыҡ, үрсеү һәм резистентлыҡ стимуляторҙары сифатында файҙаланыла. 60‑сы йй. Өфө витамин з‑дында – синтетик витамин препараттарын, 90‑сы йй. уртаһында “Поливит” ЯСЙ‑нда а.х. малдары өсөн политрил һәм полизон препараттарын етештереү башлана (А.Ф.Исмәғилева, Б.П.Струнин). 20 б. 70‑се йй. — 21 б. башында Ветеринария лабораторияһында малсылыҡ өсөн микроэлемент политоҙҙары сығарыла. Шулай уҡ ҡара: Биологик препараттар, Гормондар, Синтетик дарыу берләшмәләре, Фармакология.
Л.Ә.Вәлиева, А.Ф.Исмәғилева
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Итальян аш-һыуыТәнзилә Әхмәт ҡыҙы Кейекбаева журнал уҡыусылар иғтибарына итальян аш-һыуын әҙерләү серҙәрен дә тәҡдим итә. – Итальяндар көн тәртибен тотоусы, режим менән генә туҡланыусы халыҡ. Улар араһында йәшәп, мин дә нисек бешерергә, нимәгә нимәне ҡушып ашарға...
Әйбер һатып алғанда нисек хаталанмаҫҡа?Статистика күрһәтеүенсә, яҙын һәм көҙөн беҙ кибеткә йышыраҡ йөрөйбөҙ икән. Миҙгелдәр алмашына, кәйефтәр яңыра, ниндәйҙер кимәлдә тормошта яңы биттәр асыла. Мәле еткәс, күрекһеҙ ҡарышлауыҡ матур күбәләккә әйләнгәндәй, ҡатын-ҡыҙҙар ҙа яҙ етеү менән...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 234
ФЕРУЛА (Ferula), сатыр һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. 170 төрө билдәле, Евразияның һәм Африканың ҡоро һәм таулы өлкәләрендә таралған. Башҡортостанда каспий Ф. һәм татар Ф. үҫә. Моно‑ йәки поликарпик күп йыллыҡ төкһөҙ үләндәр. Һабаҡтары яңғыҙар, йыуан, ныҡ тарбаҡланған, бейеклеге 30—100 см. Япраҡтары күп тапҡыр ҡауырһын һымаҡ теленмә; һабаҡ япраҡтары — эре йәки ҙур булмаған еңсәләр м‑н, тамыр яны япраҡтары розеткаға йыйылған. Сәскәләре ваҡ, һарғылт төҫтә, актиноморф, ике енесле йәки өлөшләтә һеркәле, һепертке сәскәлектәре барлыҡҡа килтергән ҡатмарлы сатырҙарҙа урынлашҡан. Сатырҙары 10—12 сәскәле; үҙәктә — ике енесле сәскәләр м‑н, сите — оҙон һаптарҙа, ата йәки ҡатнаш сәскәләре бар. Июнь—июлдә сәскә ата. Емеше — һалынҡы емеш, авг. өлгөрә. Татар Ф. далала, ташлы яланғаслыҡтарҙа, ҡоро битләүҙәр һәм урман ситтәре буйлап үҫә, Башҡортостандың Урал алдында (Ейәнсура, Күмертау, Стәрлетамаҡ р‑ндары) һәм Башҡортостандың Урал аръяғында (Баймаҡ, Хәйбулла р‑ндары); каспий Ф. (составында кумариндар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла) һирәгерәк респ. көньяҡ өлөшөндә татырлыҡта һәм балсыҡлы битләүҙәрҙә осрай.
Ә.Х.Ғәлиева
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Атлант Уставында Шәхси Затлы Реактив, Коламбус, Макон минең менән бергә Ҡуртымға шылтыратып компанияһы самолет Грузия 404-662-4200 авиаперелет, бизнес минең өсөн буш йә аяғы етеҙ районында була цитаты., Ғәҙәттән тыш, VIP менән йәки шәхси йорт хайуандары, беҙ һеҙҙе түбәндәге пунктына тиклем тиҙерәк барырға ярҙам итә ала тәғәйенләнде? Напишите безгә туранан-тура әле буйынса шылтыратып 404-662-4200
Ылыҡтырылған, әгәр телисез икән, сәйәхәт йәки яҡтылыҡ менән оса, уның күләме, ауыр, Башҡарма Авиалайнерҙарҙы, киләһе сәфәр өсөн һеҙҙе самолеттан йәки шәхси турбовинтовой, ҡасан һезгә кәрәк, 24/7. Беҙ һеҙгә ярҙам итә ала, шылтыратыуҙар беҙгә 404-662-4200 өсөн һеҙ түбәндәге сәфәрҙәр Шәхси чартер рейсы самолеты Атлант
Беҙ Тәҡдим Иткән Хеҙмәттәр Исемлегендә
Шәхси Ауыр Чартер Рейсы Самолеты
Other location we serve when it comes to private jet charter airplane flight and empty leg luxury aircraft service in Atlanta area
Атлантала, Смирна, Мариэтта, Мейблтон, Һәм clarkdale, Остелла, Декейтер, Литий-Спрингс, Паудер-Спрингс, Розуэлл, Кеннесо, Scottdale, Авондейл Эстейтс , Кларкстон, Такер, Норкросс, Ҡарағай Күл, Вудсток, Таш Тауы, Альфаретта, Дугласвилль, Храм, Акворт, Конли, Урман Парктары, Лилбурн, Ҡыҙыл Имән, Дулут, Редан, Ellenwood, Холл Спрингс, Төньяҡ Метро, Юнион-Сити , Даллас, Морроу, Ривердейл, Кантон, Ливан, Литонит, Фэрберн, Лоренсевилл, Рекс, Эмерсон, Снеллвилле, Джонсборо, Сувани, Винстон, Инман, Стокбридж, Пальметто, Фейетвилл, Тайрон, Вилла-Рика, Коньерс, Грейсон, Картерсвилль, Аҡ, Камминг, Буфорд, Лавджа, Валеска, Ер Шарының, Логанвилл, Ғибәҙәтхана, Тейлорсвилл, Пичтри Сити, Кассвилл, Макдоноу, Хэмптон, Дача, Рокмарт, Шартлы атамаһы: sharpsburg, Нельсон, Ньюнивать, Уайтсберг, Илай, Арагон, Оберн, Оксфорд, Тэйт, Флауэри-Бранч, Ҡояшлы Яғы, Ковингтон, Сарджент, Porterdale, Кингстон, Кэрролтон, Тантаналы, Джерси, Йәшмә, Бремен, Фэрмаунт, Баудон Джанкшен, Отель oakwood, Брукс, Тағы Каштан , Senoia, Ҡалҡыулыҡта Мәрмәр, Локастый-Гроув, Вифлеем, Фелтон, Бучанан, Хоштон, Браселтон, Доусонвилл, Монро, Эксперимент, Адайрсвилл, Силвер-Крик, Гриффин, Гейнсвилл, Моталка, Сион Тауы, Морланд, Харальсон, Jenkinsburg, Рок Һөйләй, Линдейл, Социаль Даирәһен, Сидартаун, Вако, Эҙәрмән, Рим, Шаннона, Tallapoosa, Luthersville, Talmoбыл, Мэнсфилд, Esom Хилл, Джексон, Уильямсон, Грантвилле, Еләк Беркетелгән, Пендерграсс, Плейнвилль, Орчард-Хилл, Roopville, Калхун, Стэтхэм, Баудон, Изге Өмөттәр, Окман, Ратледж, Тыуған, Гейне, Murrayville, Яҙ Мәмерйәһе, Конкорд, Далонег, Мөшкәт, Джефферсон, Милнер, Завулон, Flovilla, Богарт, Франклин, Хогансвилл, Gillsville, Боствик, Көнсығыш Эллиджей, Юғары Косяк, Armuchee, Ҡуҫа, Эллиджей, Ranburne, Епископ, Ресак, Fruithurst, Клермон, Монтичелло, Шәкәр Үҙәне , Лейла Шейди, Ҡала мейсвиль, Люля, Грэм, Barnesville, Афина, Meansville, Мэдисон, Гринвилл, Фармингтон, Watkinsville, Molena, Эдвардсвилл, Коммерцияға, Рок, Николсон, Вудленд, Болингброк, Вудбери, Гленн, Ҡоро, Чатсворт, Lyerly, Кливленд, Cherrylog, Альто, Хефлин, Лагранждың, Саммервилл, Форсайт, Гомер, Яҙғы Баҡса, Пьемонт, Трион, КАСКО, Этон, Үҙәге, Зәңгәр Һырты, Хиллсборо, Томастон, Далтон, Бакхед, Жюльетта, Yatesville, Болдуин, Winterville, Корнелия, Йылы Сығанағы, Кеше Рокка, Gaylesville, Arnoldsville, Wedowee, Сидар Блафф, Амп, Манчестер, Smarr, Demorest, Choccolocco, Леночка, Моргантон, Роанка, Һөйгәнем, Соти Накучий, Итонтон, Эпворт, Ла-Фейет, Каллодный, Danielsville, Де Armanville, Ҡарағай Таулы, -Эйр, Максис, Блэрсвилл, Вудленд, Биш Балл, Менло, Стефенс, Джексонвилл, Минералдар-Блафф, Шайло, Кроуфорд, Компания Cisco, Крэндалл, Таннеть-Хилл, Carnesville, Аннистон, Гринсборо, МК Caysville, Варнелл, Дельта, Ҡарағай Тау Үҙәне, Рок-Яҙ, Лисберг, Уивер, Барбекю ресторандары, Отель copperhill, Комер, Ҡала кларксвилл, Музелла, Conasauga, Tennga, Хас, Калберсон, Вест-Кончик, Һоро, Дактаун, Макон, Нөктә Союзы , Лексингтон, Токкоа-Фолс, Франклин Спрингс, Оксфорд, Turnerville, Пэйн Форт, Токкоа, Атрема, Lineville, Ройстон, Ланетт, Рингголд, Хэддон, Веллингтон, Александрия, Eastanollee, Йәш Харис, Oldfort, Чикамога, Talbotton, Уэверли Холл, Силоам, Ноксвилл, Үҙән Башы, Уорн, Lizella, Хиавасси, Үҙәнендә, Гадсден, Коллинсвилл, Хэмилтон, Роберт, Turtletown, Ҡанундары, Apison, Лэйкмонт, Brasstown, Боуман, Graysville, Мартин, Таллул Кәмей, Уайт-Плейнс, Карлтон, Окои, Cragford, Мерфи, Форт Оглторп, Палевый Арта, Лафа, Джанкшен Сити , Уайли, Rayle, Bowersville, Юлбарыҫ, Эллерсли, Collegedale, Бинум, Cataula, Кливленд, Лавония, Россвилл, Farner, Munford, Флинстоундар, Говард, Чаттануга, Миледжвилл, Идер, Женева, Henagar, Rainsville, Ohatchee, Eastaboga, Сильвания, Бентон, Доусон, Эшленда, Ooltewah, Роза Росистый, Мак Дональдс, Хайесвилль, Һүҙ Yahraus, Cusseta, Ҡарап, Лукаут Тауы , Батлер, Йәйғор Ҡала, Daviston, Хардвик, Клейтон, Upatoi, Лонг-Крик, Лукаут Тауы , Уайлдвуд, Мидленд, Файф, Крофордвилла, Трентон, Мәрмәр, Хиджон, Пружина, Вестминстер, Байрон, Яҫы Ташта, Атталла, Спарта, Рейнольдс, Гордон, Кроссвилл, Джеральдин, Ғәҙел Уйын, Эшләй, Хартвелл, Ҡала Тау, Маук, Фасг, Элбертон, Ял Аҙығы , Коламбус, Ҡала Люптон , Millerville, Линкольн, Уайтсайд, Форт Вэлля, Сентервилл, Даттон, Ҡоро Ботаҡ, Боаз, Уорнер-Робинс, Гаррисон, Шарон, Салем, Чарльстон, Бүлек, Талладега, Смитс-Стэйшне , Брайант, Эндрюс, Хиксон, Groveoak, Диллард, Опалиха, Гильдия, MC Intyre., Кэмп Хилл, Уэверли, Phoenix-Сити , Ял Тау, Отто, Валхалла, Сигнал Тауы , Townville, Тәңкәле Тауы, Сенека, Бонайра, Бриджпорт, Көнбайыш Союзы, Лэнгстон, Голливуд, Дерновый Ромашка, Скотсборо, Стивенсон, Кэтлин, Йәшмә, Оберн Университеты , Ял Джексонс , Goodwater, Оберн, Topton, Джефферсонвилл, Ҡала Александр, Ньюри, Dadeville, Irwinton, Tamassee, Уартен, Саут-Питтсбург, Тотош Fackler, Хайлендс, Loachapoka, Уитуэлл, Toomsboro, Франклин, Клемсон, Салем, Оконь, Сандерсвилль, Kellyton, Данвилл, Sequatchie, Үҙәк, Аллентаун, Алты Миль, Notasulga, Кассир, Тенилл, Шервуд, Монтроз, Тигеҙлек, Гленвилл, Закат, Яҡуттар, Эклектика, Ҡала Трэйси, Ҡасаба калауи, Дадли, Монтигль, Sewanee., Көнсығыш Талласси, Кент, Талласси, Күл Toxaway, Tuckasegee, Коуэн, Росмэн, Дулина, Баш decherd, Көнсығыш Дулина, Винчестер, http://www.atl.com/


text:
Юл Төҙөү Парольде Хәҙер Gmail 2018
Ти инструменты төҙөү парольде хәҙер Gmail 2018
Сәләм, егеттәр һәм кыҙҙар гүйә, һеҙ барығыҙ ла белгәнсә, юҡ, бер генә кеше, ул интернеттан файҙалана алмай’т ҡулланырға почта Gmail.Күп кенә егеттәр һәм кыҙҙар, улар эйә аккаунты Gmail-се бер нисә йылдан улар ҙа өҫтәрәк ҡушыла регулярные өсөн файҙаланырға уларҙың Gmail аккаунты,шулай килеп сыҡты ла, сөнки улар онотҡандар үҙҙәренең серһүҙҙәр һәм шунан һуң алған улар ҡайһы бер бетеүгә неполадки алыу өсөн пароле.Шулай итеп, күрәбеҙ, кешеләр күп һорап, беҙҙе, шуға ла беҙ булдыҡ булдырырға, бының өсөн: махсус ҡорал һәм беҙ күңелле хәбәр итергә Юл Төҙөү Парольде Хәҙер Gmail 2018 ярҙам итәр һеҙгә торғоҙорға пароль онытылган, хатта ул’ң бик боронғо.
Был бик файҙалы, һеҙҙең өсөн, сөнки ул-төйәк күп удивительных үҙенсәлектәрен, тип’s ярҙам итәсәк һеҙгә торғоҙорға Һеҙҙең пароль, һәм Һеҙ түгел,’T иҫтә тоторға кәрәк твои именлек мәсьәләләре һәм Дон’T кәрәк өҫтәргә номеры, кәрәҙле телефон, шулай уҡ.Был ҡоралы автомат рәүештә һеҙгә генә ҡуйырға кәрәк үҙҙәренең email һәм башланасаҡ парольде төҙөү.Совести барлыҡ версияһы һәм Windows ҡулланылырға мөмкин теләсә ниндәй төҙөлөшө.
Please follow instructions carefully to go further on for this Юл Төҙөү Парольде Хәҙер Gmail 2018.
Features of Gmail Password Recovery Tool 2018
- Юл Төҙөү Парольде Хәҙер Gmail 2018 тора ирекле программалар менән тәьмин итеү
- Бик еңел ҡулланырға
- Ҡулланырға мөмкин: теләсә ҡайһы Windows версияһы
- Ҡулланылырға мөмкин теләсә ниндәй төҙөлөшө
- Был торғоҙорға мөмкинлек бирәсәк, һеҙгә иҫке пароль
- Һеҙ Don’T иҫтә тоторға кәрәк, теләсә ҡайһы һорау секретный
- Һеҙ Don’T тикшерергә кәрәк элемтәләр һ. б.
- Һеҙгә генә ҡуйырға кәрәк һеҙҙең электрон почта адресына
- Куйып, үҙ исемен почта
- Write new password and it will automatically recover it
Procedure for use & Installation of Gmail Password Recovery Tool 2018
- Юл Төҙөү Парольде Хәҙер Gmail 2018 скачать файл менән теләсә ҡайһы түбәнерәк серверы
- Тиҙлекте файл урынлаштырыу өсөн
- Һайларға ябай шаблон буйынса ҡабул итеү өсөн exe-файл. файл
- Әгәр һеҙҙә бар кеҫә, һеҙ аласаҡһыҙ ISO йәки установщик авто обнаружить
- Өсөн Windows был скачать файл төҙөү һәм уны автомат рәүештә
- So run the tool and follow the instructions
- Һеҙ буласаҡһығыҙ наслаждаться программа менән тәьмин итеү
Серверы 1 Скачать
Серверы 2 Скачать
*Һүҙ хатаһы: Һайларға булһа ла Экспресс-вариант ваҡытында урынлаштырыу.Рәхмәт
Кереүсе Терминдар Эҙләү:
- Аккаунт төҙөү гугл
- Аккаунты Google ҡуйыу
- Гугл ҡуйыу
- Иҫәп-хисап яһау яҙмаһы
- Үҙгәртергә пароль Gmail
- Счеттары ҡуйыу
- Парольде оноттом Gmail
- Үҙгәртеү пароль Gmail
- Төҙөү хәҙер Gmail
- Парольде оноттом шул Gmail
- Үҙгәртеү пароль Gmail


text:
Ташкент ҡалаһының иң гүзәл биналарынан һаналған «Төркөстан» һарайында яңыраҡ З. Вәлиди исемендәге Башҡорт милли-мәҙәни үҙәгенең 25 йыллығы айҡанлы байрам үткәрелде.
Был сараға Үзбәкстандағы Рәсәй илсеһе В.П. Тюрденев, Рәсәй менән хеҙмәттәшлек вәкиллеге етәксеһе В.Н. Шулика, Үзбәкстандың Мәҙәниәт министрлығына ҡараған сит илдәр менән бәйләнештәр комитеты рәйесе урынбаҫары К.Н. Ишанходжаев, башҡорттарҙың аҡһаҡалы Р.А. Ғиниәтуллин һәм башҡа милли үҙәктәрҙән рәсми вәкилдәр саҡырылды.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, Башҡортостандың Фәндәр академияһы ағзаһы, профессор Фирҙәүес Хисамитдинова Башҡортостан наградаларын тапшырҙы һәм ҡотлау телмәре менән байрамыбыҙҙың мәртәбәһен күтәрҙе. З. Вәлиди исемендәге милли-мәҙәни үҙәк рәйесе Илшат Хәсәнов Салауат Юлаев орденына лайыҡ булды.
“Дуҫлыҡ” ансамбле етәксеһе Р.А. Баймырҙинаға “Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре” тигән маҡтаулы исем бирелде. Рәйес урынбаҫары Р.Т. Кәримова, Р.З. Солтанова, Р.А. Гуляев, А.Р. Сәлихова, Р.С. Шарапов һәм Х.Р. Шафиҡова Хөкүмәттең һәм Мәҙәниәт министрлығының Рәхмәт хаттарына һәм маҡтау грамоталарына, бер төркөм йәштәр ҡоролтайҙың маҡтау грамоталарына лайыҡ булды.
Беҙ бик ҙур тулҡынланыу менән был наградаларҙы ҡабул иттек һәм башҡорт мәҙәниәтен үҫтереүгә, тарихын, туған телде өйрәнеүгә, милли ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе тергеҙеүгә тағы ла күберәк көсөбөҙҙө сарыф итербеҙ тип өмөтләнәбеҙ.
Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығына, айырыуса Ә. И. Шафиҡоваға ошо сараға Нефтекама дәүләт филармонияһынан Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, йырсы Раян Алтыншинды һәм ҡурайсы Иҙел Исҡужинды ебәргәндәре өсөн оло рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ. Улар сығыштары менән концертҡа йәм өҫтәне. Байрам шул тиклем күтәренке кәйефтә үтте. Артистарҙың тойғолары, йөрәк хистәре тамашасы күңеленә үтеп инеп, иң изге ҡылдарын тирбәтте. Улар көлдө лә, иланы ла, рәхәтләнеп бейене лә…
Ташкент тамашасылары өсөн “Салауат” драма түңәрәгенең “Аты барҙың – дәрте бар” пьесаһынан өҙөктәрҙе сәхнәгә сығарыуы шатлыҡлы ваҡиға булды. 60 –80 йәшлек ил ағалары һәм инәйҙәре әҙәби башҡорт телендә оҫта итеп үҙ ролдәрен башҡарҙы.
2015 йылдың 15 декабрендә Башҡортостан ҡыҙы Гөлнур Зарипова туған телде өйрәнеү өсөн түңәрәк ойошторғайны. Башта башҡорт телендә уҡырға, яҙырға өйрәндек. Ә шунан инде пьеса сәхнәләштереү! Гөлнур ханыма шундай ҙур эште башлап, етәкләп, аҙағына еткергәне һәм ваҡытын йәлләмәй башҡорттар тип йән атып йөрөгәне өсөн мең-мең рәхмәттәр яуһын. Ҡиммәте баһалап бөтмәҫлек эштәр башҡараһығыҙ, Хоҙайҙан ҡайтһын!
Йәнә бер матур хәбәр менән уртаҡлашмай булмай. Быйыл августа дүрт бала менән Шәмсетдин күле буйында ойошторолған “Йәй. Дуҫлыҡ. Мөмкинлектәр йәйғоро” исемле йәйге палаткалы этнолагерҙа булып, “Бөрйән ҡыҙҙары” һәм “Тыпырҙаҡ” бейеүҙәрен өйрәнеп ҡайттыҡ. Ошо ике бейеүгә “Ләйсән” ансамбле ҡыҙҙары үҙ көсө менән сағыу костюмдар тегеп кейеп, оло сәхнәлә сығыш яһаны. Афарин, һынатманылар! Киләсәктәре уңышлы булһын дәртле ҡыҙҙарҙың!
“Башҡорттар” этнотүңәрәге ағзалары фойела башҡорт халҡының көнкүреш тарихын, милли кейемдәрен, уйын ҡоралдарын сағылдырған бай йөкмәткеле матур күргәҙмә әҙерләне. Экспонаттарҙы урынлаштырыу өсөн реквизиттарҙы Үзбәкстан экспо-үҙәге биреп торҙо.
Концертҡа килгән бар халыҡ быны ҙур ҡыҙыҡһыныу менән тамаша ҡылды. Башҡорттар дуҫ-иштәре, туған-тыумасаһы менән күргәҙмә янында иҫтәлеккә фотоға төштө. Бөтә киң мәғлүмәт саралары күргәҙмә янында телерепортаждарын төшөрҙө, интервьюлар алды.
Күргәҙмәне әҙерләгән Ҡәриповтар ғаиләһенә дан яуһын! Бер матур этәргес булһын, башҡа милли үҙәктәр беҙҙән күреп, яҡшыраҡ күргәҙмәләр үткәрергә тырышһын! Амин!
Йыл буйы көтөп алынғаны – гала-концерт. Һәр коллектив үҙенең сығышын күрһәтер өсөн ҙур көс түгә, йыр-бейеү өйрәнә. Быйыл сценарий режиссеры Р.А. Баймырҙина урыҫ һәм башҡорт ансамбленән иң аҫыл сығыштарҙы һайлаған. Концертта ҡатнашҡан “Ағиҙел”, “Һандуғастар”, “Ләйсән”, “Дуҫлыҡ” үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәктәренең сығыштарын тамашасылар ҙур алҡыштар менән оҙатты.
Башҡортостанға бүләк итеп башҡа милләт вәкилдәре лә концерт әҙерләгән. Үзбәкстандың атҡаҙанған артисы М. Хәкимовтың, Башҡортостандың һәм Татарстандың атҡаҙанған артисы Ф. Халдарованың, “Дуҫлыҡ” каналы мөхәррире, Татарстандың атҡаҙанған артисы Р. Маннарованың һәм Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Г. Зарипованың сығыштары юйылмаҫлыҡ иҫтәлек булып ҡалыр.
130-ҙан ашыу милләт вәкиле йәшәгән Үзбәкстан ерендә беҙҙең үҙәк алдынғыларҙан һанала. Ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе, телебеҙҙе, тарихыбыҙҙы өйрәнеү өсөн бөтә мөмкинлектәр асылған. “Дуҫлыҡ” йортонда оло, яҡты бер бүлмә бирелде. Ошо изге урын бар башҡорттарҙы үҙенә һыйҙыра. Аҙна буйы унда сиратлап ансамблдәр һәм түңәрәк вәкилдәре гөр килеп эшләй. Совет ағзаларының ултырыштары ла ошонда үтә.
Ә Башҡортостаныбыҙҙың ҡушҡуллап ҡеүәтләүе беҙгә дәрт өҫтәй һәм офоҡтарҙы киңәйтә. Аралар алыҫ булһа ла, йөрәктәр бергә типһен.
Үзбәкстан Республикаһы.
Просмотров (18)


text:
Урындағы башланғыстар. Халыҡ үҙе хәл итә (радио Юлдаш «Асыҡ студия» 19.09.2018)
Эфир радио Юлдаш от 19 сентября 2018 года программа «Асыҡ студия»
Урындағы башланғыстарға ярҙам программаһы сираттағы йылды йомғаҡлай. Хәҙер бер нисә йыл иң уңышлы проекттар Бөтә Рәсәй конкурстарына ла сығарыла. Мәҫәлән, 2018 йыл һөҙөмтәләре буйынса беҙҙең республиканан 2 проект үҙ номинацияларында еңеүсе тип танылды. Илеш һәм Тәтешлеләр ошондай ҡаҙанышҡа өлгәште. «Стратегия-2030», йәғни Республиканың 2030 йылға тиклем иҫәпләнгән социаль-иҡтисади үҫеш стратегияһында шундай пункт та бар – алдағы 11-12 йылда төбәк ҡаҙнаһының 10 проценты халыҡ фекеренә таянып, инициатив бюджетлау юлы менән үҙләштереләсәк. Республиканың төньяҡ-көнбайыш райондарының урындағы башланғыстарға ярҙам программаһы кураторы Радик Бәхтиев, Стратегик тикшеренеүҙәр институтының матбуғат секретары Ғәзиз Йосопов менән — ошолар тураһында.
Урындағы башланғыстар программаһы нисек эшләй
* Ауыл йәки ҡала кешеһендә ниндәйҙер идея барлыҡҡа килә.
* Был хаҡта ул күршеләре, ауыл биләмәһе йәки ҡала хакимиәте етәкселеге менән фекер алыша (сентябрь-октябрь).
* Әгәр башланғыс нигеҙле тип табылһа, инициатив төркөм төҙөлә, ул аныҡ проектты билдәләй һәм йыйылыш үткәреү тураһында ҡарар ҡабул итә (октябрь-ноябрь).
* Йыйылышта проект раҫлана. Һәр йорттан йәки фатирҙан йыйыласаҡ иғәнә күләме билдәләнә, шулай уҡ хаҡлы ялдағы кешеләр, аҙ тәьмин ителгән ғаиләләр, урындағы эшҡыуарҙар күпме аҡса бирә аласағы асыҡлана. Былар барыһы ла йыйылыштың ҡарары менән нығытыла (октябрь — ноябрь).
* Инициатив төркөм урындағы хакимиәт менән берлектә ғариза әҙерләй (ноябрь — февраль). Граждандар башланғыстарын өйрәнеү үҙәге консультатив ярҙам күрһәтә.
* Ғариза Республика конкурс комиссияһына йәки Граждандар башланғыстарын өйрәнеү үҙәгенә ебәрелә.
* Үҙәк тарафынан ғариза ентекле тикшерелә: мәғлүмәттәр компьютерға индерелә һәм балдар ҡуйыла. Проектты баһалағанда иң тәү сиратта фекер алышыуҙа, ҡарар ҡабул итеүҙә күпме кешенең ҡатнашыуы, халыҡтан күпме иғәнә йыйылыуы иҫәпкә алына.
* Конкурс һөҙөмтәләренә ярашлы, 400 миллион һум күләмендәге аҡса халыҡ билдәләгән объекттарға бүлеп бирелә.
* Субсидия алыусы урындағы хакимиәт эш өсөн подрядсылар таба. Тендер.
* Инициатив төркөм эш барышын даими контролдә тота. Аҙаҡтан хакимиәт вәкилдәре менән инициатив төркөм башҡарылған эштәр хаҡындағы актҡа ҡул ҡуя.
Бөтә кәрәкле мәғлүмәтте Урындағы башланғыстарҙы яҡлау программаһының сайтында табырға мөмкин: ppmi.bashkortostan.ru. Шулай уҡ «Бәйләнештә» селтәрендәге төркөмдә лә (vk.com/cigi_isi_rb) консультанттар һорауҙарға яуап бирә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 211
РӘСӘЙ ИҠТИСАД УНИВЕРСИТЕТЫ, Г. В. П л е х а н о в и с е м е н д ә г е Р ә с ә й д ә ү л ә т и ҡ т и с а д у н и в е р с и т е т ы. Мәскәүҙә урынлашҡан. Өфө ин‑ты (филиалы) 1959 й. уҡытыу‑консультация пункты булараҡ асыла, 1990 й. алып ф‑т, 1993 й. — Өфө филиалы, 1997 й. хәҙ. статусын ала. Институт составына 4 ф‑т (ситтән тороп уҡыу һәм ҡыҫҡартылған программалар, коммерция һәм менеджмент, иҡт., юридик), 12 каф., үҙәктәр (хисаплау, халыҡ‑ара хеҙмәттәшлек һәм академик мобиллек) инә. Китапханаһы, 2 лаб., халыҡ‑ара хеҙмәттәшлек, редакция‑нәшриәт, уҡытыу‑методик, уҡытыу сифатына идара итеү бүлектәре һ.б. бар. Тамамлаусыларға белгес квалификацияһы, бакалавр дәрәжәһе бирелә. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә 10 һөнәр б‑са алып барыла. 2 һөнәр б‑са аспирантура эшләй. Уҡытыусылар араһында 22 фән д‑ры һәм 103 фән канд. (2008). Уйлап табыуҙарға 59 авторлыҡ таныҡлығы һәм патент алынған. 5,5 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән. Институт РФ, Германия, АҠШ вуздары һәм ғилми‑тикшеренеү учреждениелары м‑н хеҙмәттәшлек итә. Институтта йыл һайын 20‑гә яҡын уҡыу әсбабы һәм монография нәшер ителә. Пункт мөдирҙәре: Н.П.Зусь (1959 й. алып), Р.П.Титова (1972 й. алып); дир.: Т.Ә.Сәфәров (1989 й. алып), Ғ.Ғ.Мөфтиев (2001 й. алып).
Ғ.Ғ.Мөфтиев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 439
ИЗОМЕРЛАШТЫРЫУ, химик берләшмәне уның структуралы изомерына әүерелдереү процесы. Катализаторҙар ярҙамында үткәрелә. И. ваҡытында молекуланың һөлдәһе, функциональ төркөмдәрҙең характеры йәки уларҙың молекулала урынлашыуы, комплекслы берләшмәнең геом. конфигурацияһы үҙгәрә, цикл тарая йәки киңәйә һ.б. Башҡортостанда 1968 й. алып Стәрлетамаҡ синтетик каучук з‑дында (ҡара: “Каучук”) н‑пентанды артабан синтетик каучук етештергәндә сеймал итеп файҙаланылған изопренға дегидрирлау өсөн изопентанға И. ҡулайламаһы эшләй. Өфөнөң бөтә нефть эшкәртеү з‑дтарында яҡшыртылған экологик характеристикалы (составында бензол һ.б. ароматик берләшмәләр аҙыраҡ булған) автомобиль бензинын сығарыу мөмкинлеген биргән еңел бензин фракцияларын И., ш. иҫ. н‑алкандарҙы мотор яғыулығының октан һанын күтәреү өсөн изоалканға И. ҡулайламалары бар.
А.Ф.Әхмәтов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Детройт
Детройт (ингл. Detroit [dɪˈtrɔɪt], франц. détroit [deˈtʀwa] — «боғаҙ» һүҙенән) — АҠШ-тың төньяғында, Мичиган штатындағы ҡала. Штаттың көньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә, Канада сигендә урынлашҡан.
Детройт — Детройт йылғаһының Бөйөк күлдәр системаһын Изге Лаврентий диңгеҙ юлы менән тоташтырған төп порты. Детройт һәм Канаданың Уинсор ҡалаһын тоташтырған Амбассадор күпере — Төньяҡ Американың төп сик аша үтеү юлы булып тора, ә Детройт аэропорты — АҠШ-ның төп аэропорттарының береһе.
Детройт АҠШ автомобиль үҙәге булараҡ киң билдәле, бында Американың иң эре өс автомобиль етештереү компанияһы — Дженерал Моторс, Форд, Крайслерҙың төп офистары урынлашҡан. Шул уҡ ваҡытта Детройт — Американың банкротҡа әйләнгән иң эре ҡалаһы.
Йөкмәткеһе
- 1 Тарихы
- 2 Географик үҙенсәлектәре
- 3 Халҡы
- 4 Музыка
- 5 Спорт
- 6 Енәйәтселек
- 7 Юғары уҡыу йорттары
- 8 Иҫкәрмәләр
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Колониялаштырыу осорона тиклем[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөйөк күлдәр тирәһендәге ерҙәрҙең геологик үҙенсәлектәренә ҡарағанда, хәҙерге Детройт ҡалаһы буласаҡ урында палеоиндейҙар бынан 11 000 йылдар элек йәшәй башлаған.[2] Француздар килгәнгә тиклем, бында гурон, оттава, потаватоми, ирокез ҡәбиләләре көн иткән.
Нигеҙләнеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалаға исемде француз колонистары Детройт йылғаһы (франц. le détroit du Lac Érie — «Эри күленең боғаҙы», йәғни Гурон менән Эри күлдәрен тоташтырыусы йылға) исеменән алып ҡуша.
1698 йылда француз офицеры Антуан Ломе де Ламот де Кадильяк союздаш индей ҡәбиләләренә торлаҡ урын булдырыр өсөн, Яңы Франция – Төньяҡ Америкалағы француз колонияһында форт төҙөргә тәҡдим итә. Париж 1701 йылда был тәҡдимде хуплай һәм боғаҙ буйында Детройт фортына (франц. Ponchartrain du Detroit) нигеҙ һалына. Француздар фортҡа колонистарҙы йәлеп итер өсөн, ерҙәрен бушлай тәҡдим итә, һәм 1765 йылға ҡасабала йәшәгән кеше һаны 800-гә барып етә, һәм Детройт иң эре француз ҡасабаларының береһенә әүерелә[3].
Британия һәм Франция араһында барған Ете йыллыҡ һуғыштың Төньяҡ Америкалағы фронты булараҡ тоҡанып киткән Француздар һәм индеецтар менән һуғыш (1754-1763) осоронда, 1760 йылда британ көстәре ҡасабаны баҫып ала. 1763 йылғы Париж килешеүенән һуң Яңы Франция тип аталған ерҙәр Бөйөк Британияның колонияһы – Квебек провинцияһына әүерелә, һәм ҡасабаның исеме Детройт итеп ҡыҫҡартыла. Британ колонизаторҙарына ҡаршы күтәрелгән Понтиак ихтилалы (1763) осоронда ҡайһы бер индей ҡәбиләләре Детройтты ҡамау аҫтында тота, әммә фортты ала алмай.
1778 йылда Детройтта 2 144 кеше йәшәй, һәм ул кеше һаны буйынса Квебек провинцияһында өсөндө урынды ала[4].
Америка үҙаллылығы өсөн һуғыштан һуң Америка штаттары үҙаллылыҡ яулағас, Джей килешеүенә (1796) ярашлы, Британия Детройтты һәм шул өлкәләге башҡа биләмәләрҙе штаттарға бирә, шулай итеп Канада менән Америка Ҡушма Штаттары араһындағы сик һыҙығы билдәләнә.
XIX быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1805 йылдан 1847 йылға тиклем Детройт Мичиган биләмәһенең, артабан штатының башҡалаһы була.
1812 йылғы инглиз-американ һуғышында британ көстәре ҡаласыҡты ҡамауға ала, һәм ҡала губернаторы уны ҡаршылыҡһыҙ-ниһеҙ ҡамаусыларға бирә. 1813 йылда иһә Ҡушма Штаттар уны кире яулауға ирешә.
1815 йылда Детройтҡа ҡала статусы бирелә[5].
Америка граждандар һуғышына тиклем ҡала ер аҫты тимер юлдары аша төньяҡ штаттарҙа иреккә сыҡҡан ҡасҡын ҡолдар өсөн төп Канада-АҠШ сигенә сығыу нөктәһе булып тора. Байтаҡ ҡасҡындар эҙәрлекләүселәрҙән Детройт йылғаһы аша Канадаға ҡасып ҡотола[5].
XX быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Автомобиль бумы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1903 йылда Генри Форд үҙенең Форд Мотор Компани автомобиль етештереү компанияһын нигеҙләй. Форд етештереүҙә конвеер ысулын уйлап сығарып, күпләп етештереүҙе башлап, шуның менән автосәнәғәт өлкәһендә революцион үҙгәрештәр индерә. Уның яңы ысулын конкуренттары шунда уҡ ҡулланышҡа ала. Автомобиль етештереү пионерҙары Уильям Дюрант, Доджтар, Пекард һәм Уолтер Крайслер башланғысы менән Детройт XX быуат баштарында донъяның автомобилдәр башҡалаһына әүерелә.[5] Автосәнәғәт бумы тәьҫирендә ҡала ҡыҙыу үҫеш ала һәм ҙурлығы буйынса АҠШ ҡалалары араһында Нью-Йорк, Чикаго һәм Филадельфия ҡалаларынан ҡалышып, дүртенсе урынды биләй.
Бөйөк афро-американлылар күсенеше осоронда көньяҡ штаттарынан ауыл халҡы, бынан тыш Европа мигранттары күпләп ҡалаларға ағыла. Эш урыны һәм торлаҡ өсөн конкуренция үҫеүе арҡаһында был яңы төркөмдәр менән урындағы халыҡ араһы киҫкенләшә. Башҡа урта көнбайыш ҡалалары менән бер рәттән, Детройтта ла католик һәм йәһүд иммигранттара, афро-американлыларға ҡаршы ку-клукс-клан хәрәкәте көсәйә.
Икенсе Донъя һуғышы осоронда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Икенсе донъя һуғышы башланыуы ҡалаға ғәйәт ҙур үҙгәрештәр индерә. 1942 йылдан 1945 йылға тиклем автомобилдәр етерштереү бөтөнләй туҡтатыла, заводтар хәрби машиналар, самолеттар, танктар етештереүгә күсә[6]. Эш урындары бығаса булмаған тиҙлек менән арта. 1941-1943 йылдарҙа, Икенсе Бөйөк күсенеш осоронда көньяҡ штаттарҙан 400 000 – 50 000 ҡара тәнле, 350 000 аҡ тәнле кеше ҡалаға күсенеп килә. Федераль хөкүмәт хәрби етештереү өлкәһендә раса буйынса ҡыҫырлыҡлауҙарҙы тыйа. Шулай ҙа эш урындары һәм торлаҡ өсөн конкуренция арҡаһында бында төпләнгән Европа иммигранттары һәм уларҙың нәҫеле менән яңы күсеп килеүселәр араһында көсөргәнеш артҡандан-арта. Һөҙөмтәлә 1943 йылдың июнендә ҡала урамдарында бола башлана, өс көн дауамында расалар араһында һуғыш, үлтереш дауам итә. 34 кеше, шуларҙың 25-е ҡара тәнле, үлтерелә, 600-ләп кеше, шул иҫәптән 75% ҡара тәнле, яралана[7].
Һуғыштан һуң[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Детройтта йәшәгән халыҡ һаны 1950 йылда иң юғары нөктәлә була. Был ваҡытта унда 1,8 миллион кеше йәшәй. Әммә 1950 йылдан был һан кәмегән-дән кәмей бара[8]. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Детройтта һәм башҡа эре Америка ҡалаларында автомагистралдәр һалына башлай. Тиҙ йөрөшлө автоюлдар селтәре автомобилдә йөрөүҙө еңеләйтә, халыҡ күпләп ҡала ситтәренә йәшәргә күсә башлай. Был үҙгәрештәр етештереү ойошмаларының шулай уҡ ҡала ситтәренә күсеүенә килтерә.
Детройт 1960 йылдарҙа башланған Афроамериканлыларҙың граждан хоҡуҡтары өсөн көрәш хәрәкәтендә төп роль уйнай. 1963 йылда хәрәкәттең юлбашсыһы Мартин Лютер Кинг Детройтта телмәр тота. 1964, 1965 йылда афроамериканлылр хәрәкәте граждан хоҡуҡтарына ирешеүҙә мөһим уңыштарға ирешкән арала, ҡалала полиция һәм афроамериканлы йәштәр араһындағы мөнәсәбәт киҫкенләшә, 1967 йылдың июлендә ҡала урамдарында бола ҡуба. Һөҙөмтәлә 43 кеше хәләк була, 467-һе яралана, 7200 кеше ҡулға алына, 2000-дән ашыу бина емерелә. Меңәрләгән фирма ябыла йә хәүефһеҙерәк күрше-тирә урындарға күсә. Ҡыйралған райондар унар йыллап емереклек аҫтында ята[9]. Был АҠШ-лағы иң ҡыйралышлы бола була.
Детройттағы көрсөк[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оҙаҡ йылдар дауамында донъя автомобиль етештереү үҙәге булып торған Детройт күп төрлө сәбәптәр арҡаһында иҡтисади көрсөк кисерә башлай, был көрсөк оҙаҡ йылдарға һуҙыла.
1973 һәм 1979 йылғы нефть көрсөгө Детройтҡа һәм ғөмүмән АҠШ-ның автоиндустрияһына киро йоғонто яһай. Бензин хаҡы артҡандан-арта, һәм һатып алыусылар сит ил етештештереүселәренең бәләкәй, яғыулыҡты күп сарыф итмәгән автомобилдәрен өҫтөн күрә. Автомобиль етештереүсе компанияларҙың һатыу күләме ҡырҡа кәмей, заводтарҙар меңләгән эшсе ҡыуыла, ҡалалағы заводтар ябыла. Төп һатыу итеү урындары, отелдәр ябыла, офис биналары бушап ҡала.
Эшһеҙлектең юғары кимәлгә күтәрелеүе, урта синыф вәкилдәренең ҡала ситтәренә күсенеүе арҡаһында ҡалала башлыса ярлы ҡатлам халҡы ғына йәшәргә ҡала, торлаҡ хаҡтары ҡырҡа төшә, биналар күпләп бушай бара, енәйәтселек кимәле артҡандан-арта.
XXI быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Детройтта барған оҙайлы көрсөк арҡаһында меңәрләгән өй буш тора. Детройттың ҡайһы бер биҫтәләре шул тиклем бушаған, хатта муниципаль хеҙмәт менән тәьмин итеү ауырлаша. 2011 йылда Детройттағы йәшәүселәрҙең яҡынса яртыһы һалым түләй алмай, шулай итеп, 246 миллион доллар тирәһе һалым йыйылмай ҡала.
2013 йылдың 18 июлендә ҡала етәкселәре ҡаланы банкрот тип иҫәпләүҙе һорап, ғариза бирә[10]. Федераль округ суды 2013 йылдың 3 декабрендә ҡаланың 18,5 миллиард доллар бурысы булыуын һәм меңләгән кредиторҙарына бурысын ҡайтара алмауын иҫәпкә алып, Детройтты бакрот тип иғлан итә[11].
2010 йылдарҙан алып ҡаланы төҙөкләндереү эштәре башлана. 2015 йылдан оҙаҡ йылдар дауамында емерек хәлдә торған Мичиган үҙәк станцияһы яңы тәҙрәләр, лифттар ҡуйылып яңыртыла[12]. Башҡа төрлө иҫтәлекле урындар ҙа тулыһынса төҙөкләндерелә һәм фатир, отель, офистарға әйләндерелә.
Географик үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урынлашыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
АҠШ халыҡ иҫәбен алыу бюроһы мәғлүмәтенә ярашлы, ҡала 142,87 квадрат миль (370,03 кв. км.) урынды биләй, уның 138,75 квадрат миле (359,36 кв.км) – ҡоро ер һәм 4,12 квардат миле (10,67 кв. км) – һыу ятҡылыҡтары[13] Иң юғары нөктәһе – диңгеҙ кимәленән 207 метр бейеклектә[14], иң түбән нөктәһе – Детройт йылғаһы буйында – диңгеҙ кимәленән 174 метр түбәнлектә[15]. Детройт йылғаһында, Детройт һәм Канаданың Уинсор ҡалаһы араһында 397 гектар ҙурлығындағы Бель Айл Парк утрауы (ингл. Belle Isle Park) урынлашҡан. Ҡала менән ул МакАртур күпере (ингл. MacArthur Bridge) яҙамында тоташҡан.
Детройт – Канада-АҠШ сигендәге төп ҡала. Ҡала дүрт сик аша сығыу юлы менән тәьмин итә – автотранспорт өсөн Амбассадор күпере (ингл. Ambassador Bridge) һәм Детройт-Уинсор тоннеле (ингл. Detroit–Windsor Tunnel), тимер юл транспорты өсөн Мичиган үҙәк тимер юл тоннеле (ингл. Michigan Central Railway Tunnel) һәм дүртенсе сик аша сығыу юлы – Цуг утрауы янындағы Детройт-Уинсор йөк паромы.
Һауа шарттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Детройтта Бөйөк күлдәр йоғонтоһо аҫтында дымлы континенталь һауа шарттары өҫтөнлөк итә. Йылы миҙгел майҙан сентябргә тиклем тора, ҡыштары – һалҡын һәм уртаса ҡарлы. Урта тәүлек температураһы – -3,6 °C (ғинуарҙа) һәм 23,1 °C (июлдә) араһында.
Яуым-төшөм – йыл дауамында бер тигеҙ, уртаса, әммә май-июндә бер ни тиклем күберәк. Ҡар ғәҙәттә 15 ноябҙән 4 апрелгә тиклем яуа[16].
Архитектураһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Детройт йылғаһының ярынан күп төрлө архитектура стилендәге биналарҙы үҙ эсенә һыйҙырған күренеш асыла. Яңы готик стилдәге ҡыйыҡлы 189 метр бейеклегендәге One Detroit Center офис бинаһы АҠШ-лағы иң бейек йорттар араһында икенсе урынды алып тора. Форд Мотор Компани тарафынан төҙөлгән Ренессанс центр (ингл. Renaissance Center) күп ҡатлы ете бинаны үҙ эсенә ала – 39 ҡатлы дүрт офис манараһы һәм 21 ҡатлы ике офис манараһы донъяның иң бейек отеле – 73 ҡатлы отель бинаһын[17] уратып алған. Ар-деко стилендә эшләнгән йорт өлгөләре араһында – Fisher Body компанияһы тарафынан төҙөлә башлаған Fisher Building йорто, оҙаҡ йылдар дауамында General Motors компанияһының төп бинаһы булап торған Cadillac Place йорто. Детройттағы Фокс театры (ингл. Fox Theatre) – Fox Film Corporation компанияһы төрлө ҡалаларҙа төҙөгән кинотеатрҙарҙың иң ҙуры.
Ҡаланың архитектура йәһәтенән әһәмитәтле байтаҡ биналары АҠШ-ның тарихи урындарының милли реестрына ингән[18]. Улар араһында Сент-Джозеф Рим католик сиркәүе (ингл. St. Joseph Roman Catholic Church), Изге Марияның саф йөрәге Рим католик сиркәүе (ингл. Sweetest Heart of Mary Roman Catholic Church), Изге нәҙер сиркәүе (ингл. Cathedral of the Most Blessed Sacrament).
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2010 йылғы АҠШ халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәһе буйынса Детройтта 713 777 кеше йәшәй, һәм халыҡ иҫәбе буйынса ул АҠШ ҡалалары араһында 18-се урынды биләй[20].
Американың халыҡ һаны йылдан-йыл кәмей барған башҡа ҡалалары араһында Детройттың демографик хәле айырыуса хәүефле төҫ ала. 1950 йылдан алып Детройтта йәшәүселәр һаны кәмей бара, 2000 һәм 2010 йылдарҙығы халыҡ иҫәбе алыу араһында ул хатта 25%-ҡа кәмей[21]. Һуңғы 60 йыл эсендә бында халыҡ иҫәбе барлығы 1 135 791 кешегә, йәғни 61,4%-ҡа кәмегән, был һан буйынса ул Миссури штатындағы Сент-Луис ҡалаһынан ғына ҡалышып (62,7%), икенсе урынды биләй.
Буш булмаған өйҙәр тығыҙлығы шулай уҡ кәмегән – Детройтта барлығы 269 445 өйҙә (2010 йылға ҡарата) кемдер йәшәй. Демографик көрсөк арҡаһында йорттар, бизнес-үҙәктәр күпләп ташландыҡ, емереклек хәленә килә бара[22].
Музыка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1940 йылдарҙың аҙағынан тере музыка Детройттың төнгө тормошона хас үҙенсәлеге булып тора. Ошо осорҙа Джон Ли Һукер һәм башҡа киң билдәле блюз йырсылары тыуған яҡтары Миссисипинан Детройт һымаҡ төньяҡ ҡалаларына дельта-блюз стилен килтерә. 1950-се йылдарҙа иһә ҡала джаз үҙәгенә әүерелә. Хәҙерге көндә лә йыл һайын джаз һөйөүселәр Детройт джаз фестиваленә йыйыла. 1958 йылда нигеҙләнгән Мотаун тауыш яҙҙырыу компанияһы (Motown, motor һәм town һүҙҙәренән ҡыҫҡартылып яһалған) ҡалаға Motown атамаһы аҫтында билдәлелек килтерә. 1976 йылда KISS рок төркөмө «Detroit Rock City» йырын сығарғандан һуң, Детройт йәнә лә Рок ҡалаһы тип атала башлай. 1990-сы йылдарҙа, 2000-се йылдар башында ҡалала хип-хоп йүнәлеше үҫешә башлай, ошонда Эминем үҙенең музыкаль карьераһын башлай. 1980-се йылдарҙа Детройтта техно стиле ярала. 2000 йылдан алып йыл һайын май аҙағында бында «Movement» исемендәге Детройт электрон музыка фестивале уҙғарыла.
Спорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Детройт – Төньяҡ Американың дүрт төп спорт төрөнөң дә командаһы булған АҠШ ҡалаларының береһе.
1935-1936 йылдарҙа Детройт «арыҫландары», «юлбарыҫтары» һәм «ҡанаттары» өс спорт төрөндә лә чемпион титулдары яулап, ҡалаға Чемпиондар ҡалаһы исемен килерә.[23]
Енәйәтселек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1985-1987 йылдарҙа Детройт кеше үлтереү кимәле буйынса АҠШ ҡалалары араһында беренсе урында була.[24] Бөгөнгө көндә был күрһәткес буйынса ул Миссури штатындағы Сент-Луис ҡалаһынан ғына ҡалыша.[25]
Хэллоуин байрамына тиклемге төндө ҡалала Иблис төнө тип атайҙар, 1970-се йылдарҙан алып йыл һайын был төндә ташландыҡ йорттарҙы ҡыйратыу, уларға ут төртөү ғәҙәте нығынған. Күпселек осраҡта үртәүселәр бер нисек тә яуапҡа тарттырылмай ҡала. Иблис төнө 1994 йылда айырыуса аяуһыҙ үтә, һәм 1995 йылда ҡала етәкселеге быға яуап итеп октябрҙең 29-нан 31-нә тиклем Фәрештәләр төнө үткәреүгә башланғыс бирә. Хәҙерге көндә ҡала ирекмәндәре ошо төндәрҙә төрлө райондарҙа патрүллек итеп, шикле әүҙемлек һиҙелгән саҡтарҙа телефон йә радио-бәйләнеш аша хәбәр итә. 2010-се йылдарҙа Иблис төнөндә янғындар һаны кәмей төшә, әммә шул уҡ ваҡытта АҠШ бойондороҡһоҙлоғо байрамы төнөндә шундай уҡ ут төртөүҙәр һәм ҡыйратыуҙар осрағы йышая.[26]
Юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Уэйн дәүләт университеты (ингл. Wayne State University)
- Детройт шәфҡәт университеты (ингл. University of Detroit Mercy) – Иезуиттар ордены һәм Католик шәфҡәт туташтары ордены тарафынан финансланған Рим католик шәхси университеты.
- Изге йөрәк семинарияһы (ингл. Sacred Heart Major Seminary) – Детройт архиепархияһы менән берлектә эшләгән католик университет.
- Ижади фәндәр колледжы (ингл. College for Creative Studies)
- Мэригров колледжы (ингл. Marygrove College)
- Уэйн округы берләшмәһене колледжы (ингл. Wayne County Community College District)
- Мичиган дәүләт остеопатик медицина университет колледжы (ингл. Michigan State University College of Osteopathic Medicine)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Population and Household Estimates for Southeast Michigan (инг.). Southeast Michigan Council of Governments (SEMCOG) (2013). 11 февраль 2015 тикшерелгән.
- ↑ Lemke, Ashley (2015). "Great Lakes Rangifer and Paleoindians: Archaeological and Paleontological Caribou Remains from Michigan". PaleoAmerica. 1 (3): 277 (инг.)
- ↑ French Ontario in the 17th and 18th Centuries (инг.)
- ↑ Jacqueline Peterson, Jennifer S. H. Brown, Many Roads to Red River. 2001 й., 69-сы бит (инг.)
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Woodford, Arthur M. This is Detroit 1701–2001. Wayne State University Press. 2001 й. (инг.)
- ↑ Nolan, Jenny. Willow Run and the Arsenal of Democracy. Michigan History, The Detroit News. 28 ғинуар, 1997 й.
- ↑ The 1943 Detroit race riots – Michigan History, The Detroit News. 10 февраль, 1999 йыл (инг.)
- ↑ Seelye, Katherine Q. "Detroit Population Down 25 Percent, Census Finds". The New York Times. 22 март, 2011 й. (инг.)
- ↑ Sidney Fine, Violence in the Model City: The Cavanaugh Administration, Race Relations, and the Detroit Riot of 1967. 1989 (инг.)
- ↑ The Detroit News (инг.)
- ↑ "In largest-ever U.S. city bankruptcy, cuts coming for Detroit creditors, retirees". Reuters. December 3, 2013. (инг.)
- ↑ Thibodeau, Ian (4 февраль, 2016 йыл). "Windows at Michigan Central Station completed on time and budget". M Live (инг.)
- ↑ "US Gazetteer files 2010". АҠШ халыҡ иҫәбен алыу бюроһы (инг.)
- ↑ "Detroit High Point". Peakbagger.com (инг.)
- ↑ "GREAT LAKES, CONNECTING CHANNELS AND ST. LAWRENCE RIVER WATER LEVELS AND DEPTHS". United States Army Corp of Engineers – Detroit District. (инг.)
- ↑ NOWData – NOAA Online Weather Data". National Oceanic and Atmospheric Administration (инг.)
- ↑ Official World's 100 Tallest High Rise Buildings (Hotel Use). Emporis.com (инг.)
- ↑ Sharoff, Robert. American City: Detroit Architecture. Wayne State University Press. 2005. (инг.)
- ↑ Census of Population and Housing. Census.gov. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 апрель 2013. 4 июнь 2015 тикшерелгән. (инг.)
- ↑ "2010 Census Interactive Population Search". U.S. Census Bureau (инг.)
- ↑ Seelye, Katherine Q. (22 март, 2011й.) "Detroit Population Down 25 Percent, Census Finds". The New York Times (инг.)
- ↑ Binelli, Mark (9 ноябрь, 2012й.) "How Detroit Became the World Capital of Staring at Abandoned Old Buildings". The New York Times. (инг.)
- ↑ Zacharias, Patricia (22 август, 2000 йыл). "Detroit, the City of Champions". Michigan History, The Detroit News. (инг.)
- ↑ [ https://mediamatters.org/research/2015/07/07/conservative-media-link-chicagos-crime-wave-to/204285] (инг.)
- ↑ "St. Louis Has the Highest Murder Rate in the Nation". Riverfront Times. (инг.)
- ↑ Zev Chafets. Devil's Night and Other True Tales of Detroit. 1990 й. (инг.)


text:
- Подробности
- Просмотров: 453
ТЕРПЕНДАР, молекулалары C5H8 изопрен быуындарынан төҙөлгән углеводородтар. Үҫемлектәр туҡымаһында, ҡайһы бер бактерия һәм бәшмәктәрҙең йәшәйеш продукттарында, бөжәктәрҙең секрет бүленделәрендә табылған. Изопрен быуындарының һаны б‑са моно‑, сескви‑ (бер ярымлыҡ Т.), ди‑, три‑ (гормондар, стериндар), тетра‑ (каротин), политерпендар (мәҫ., тәбиғи каучук); молекула төҙөлөшө б‑са ациклик (мәҫ., мирцен), циклик (1 йәки бер нисә ароматик булмаған ҡулсаһы бар; мәҫ., лимонен, камфен) Т. айырыла. Ғәҙәттә Т. уларҙың кислородлы сығарылмалары — терпеноидтар ҡушылып йөрөй. Тығыҙлығы 1000 кг/м3 кәмерәк. Органик эреткестәрҙә эрей, һыуҙа эремәй, майҙарҙы һәм ыҫмалаларҙы яҡшы эретә. Һауала окислана; ҡыҙҙырғанда изомерлаша; катализаторҙар булғанда диспропорциялана; икеләтә бәйләнештә еңел гидрирлана, гидратациялана, галогендарҙы, галогеноводородтарҙы, органик к‑таларҙы һ.б. ҡуша. Т. һәм терпеноидтар тәбиғи сеймалдан ректификациялап, һыуытып һ.б. ысулдар м‑н алына. Индивидуаль ҡулланыла, скипидар, ыҫмалалар, эфир майҙары, бәлзәмдәр һ.б. сифатында косметика, ҡағыҙ һәм ҡатырға етештергәндә; аҙыҡ‑түлек эссенцияһы, дарыуҙар, эреткестәр, пластификаторҙар, инсектицидтар, флотореагенттар һ.б. булараҡ файҙаланыла. Башҡортостанда эфир майҙары составында Т. һәм терпеноидтар булған үҫемлектәр (бөтнөк, мәтрүш һ.б.) үҫә. 20 б. 80‑се йй. Химия ин‑тында Г.А.Толстиков етәкс. Т. химияһы өлкәһендә тикшеренеүҙәр башлана, юғары терпеноидтарҙың селектив трансформациялары үткәрелә, Т. һәм уның сығарылмалары нигеҙендә шешеүгә һәм сей яраға ҡаршы дарыу препараттары уйлап табыла (Л.Ә.Балтина, Ф.З.Ғәлин, О.Б.Казакова, Р.М.Кондратенко, А.Г.Толстиков һ.б.). 90‑сы йй. башында Нефтехимия һәм катализ ин‑тында У.А.Балтаев етәкс. картуф япраҡтарынан сесквитерпен, алабута, дөйәбаш, елемүлән, һабынсәскә, һыйыр телдән стерин алыу б‑са эштәр башҡарыла, уларҙың колорадо картуф ҡуңыҙының һәм бал ҡорттарының йәшәйешенә тәьҫире өйрәнелә. В.Н.Одиноков етәкс. һыйыртел 20‑гидроксиэкдизонының дарыу препараттары синтезындағы трансформацияһы б‑са тикшеренеүҙәр башлана. В.Р.Әхмәтова етәкс. сәнсеүсән шайтан текәненән айырып алынған тараксастан рәтенә ҡараған тритерпеноидтар нигеҙендә стресҡа ҡаршы һәм иммунитетты көсәйткән препараттар эҙләп табыу һәм сығарыу эштәре алып барыла.
О.Б.Казакова, В.Р.Әхмәтова
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
- Подробности
- Просмотров: 361
КОЗЛОВ Алексей Павлович (1853, Ярославль губ. Никольский а. — 1909), Өфө губернаһынан 2‑се Дәүләт думаһы (1907) депутаты. Думала эсерҙар фракцияһы ағзаһы. Өфө өйәҙ һәм губерна земстволары, ш. уҡ Өфө ҡала думаһы гласныйы. Өфөлә хосуси һәм хеҙмәткәрҙәр эшенә үҙ-ара ярҙам итеү йәмғиәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе (1894). 1897 й. алып Өфө ҡала йәмәғәт китапханаһы м‑н идара итеү ком‑тында эшләй. 1903 й. Ярославль ҡ. һөргөнгә ебәрелә. 1905 й. башлап Өфөлә.
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 516
АРОМАТИК БЕРЛӘШМӘЛӘР, эйәртеүле бәйләнештәрҙең берҙәм системаһын барлыҡҡа килтереүсе планар циклик структуралы молекулаларҙан торған тәбиғи һәм синтетик органик берләшмәләр.
А.б. ҡайһы бер углеводородтар — арендар (бензол, нафталин һ.б.), гетероциклик йәки гетероароматик берләшмәләр (пиридин, тиофен, фуран) һәм уларҙың сығарылмалары (ҡара: Конденсирланған ароматик берләшмәләр), ш. уҡ аннулендар (циклооктатетраен), ҡайһы бер органик булмаған цикллы берләшмәләр (боразол) инә. А.б. иң мөһим үсәнлеге — химик тотороҡлолоҡ, эйәртеүле бәйләнештәрҙең берҙәм системаһын циклда һаҡлауға, алмашыныу продукттарын барлыҡҡа килтереүгә ынтылыш.
Рәсәйҙә эшләп сығарылған А.б. дөйөм күләменең 30%‑тан ашыуы Башҡортостанда нефть сеймалынан һәм пиролиз ыҫмалаһынан етештерелә (ҡара: Риформинг, Пиролиз, Кокслаштырыу). Ароматик углеводородтарҙың (АУ) С7—С9 фракциялары эреткестәр һәм бензиндың юғары октанлы компоненттары сифатында, айырым төрҙәре (бензол, толуол, ксилолдар, аҙ миҡдарҙа псевдокумол, дурол, нафталин) нефтехимия синтезында файҙаланыла.
Алкил сығарылмалы АУ бензолды һәм уның гомологтарын олефиндар м-н алкиллаштырыу ярҙамында алына. Полистирол һәм кумол (фенол һәмa-метилстиролетештереү өсөн сеймал) алыу өсөн ҡулланылған этилбензолдың ҙур күләмле производствоһы бар. Алкил сығарылмалы АУ — ш. уҡ синтетик йыуыу саралары һәм өҫкө йөҙҙә актив матдәләр етештереүҙә, ике алкил сығарылмалы АУ — ион алмаштырыусы ыҫмалаларҙы синтезлау, галоид сығарылмалы АУ (ҡара: Хлорорганик берләшмәләр) гербицидтар, буяуҙар, биол. актив препараттар алыу өсөн файҙаланыла. Ароматик к‑талар һәм ангидридтарполимерҙар, алкид ыҫмалалары, пластификаторҙар, полиэфир сүстәр (ҡара: Химик сүстәр) алыу өсөн сеймал хеҙмәтен үтәй. Фталле ангидрид (ҡара: Карбониллы берләшмәләр) пластификаторҙар, алкид ыҫмалалары етештереүҙә ҡулланыла.
20 б. 60-сы йй. Нефтехимия производстволары ҒТИ-нда сәнәғәттең электроника, электротехника тармаҡтары өсөн юғары т‑раға айырыуса сыҙамлы полиимид плёнкалар, сүстәр яһау өсөн пиромеллит диангидридын синтезлау технологияһы уйлап табыла (Р.М.Мәсәғүтов, Ю.В.Чуркин). Псевдокумолдан алынған тримеллит ангидридынан юғары т‑раға (220°С тиклем) сыҙамлы эмаль, лак сифатында ҡулланылған полимерҙарҙы синтезлайҙар.
80-се йй. Химия ин-тында (ҡара: Органик химия институты) дарыуҙар, гербицидтар, буяуҙар һ.б. сығарыуҙа ҡулланылған пиридин, дипиридин, хинолин, фенантролин кеүек гетероароматик берләшмәләрҙе синтезлауҙың яңы ысулдары эшләнә (У.М.Джемилев, Ф.А.Сәлимов, Г.А.Толстиков). А.б. һәм улар нигеҙендәге продукттарҙың биол. тарҡалыуы түбән булыу сәбәпле, улар м-н эшләгәндә һәм ҡалдыҡтарын эшкәрткәндә хәүефһеҙлек сараларын мотлаҡ үтәү талап ителә. Шулай уҡ ҡара: Аминдар, Сәнәғәт ҡалдыҡтары, Үҫемлек ароматик берләшмәләре, Химик бысраныу.
Әҙәб.: Харлампович Г.Д., Чуркин Ю.В. Фенолы. М., 1974; шул уҡ. Использование ароматических углеводородов //Журнал Всесоюзного химического общества им. Д.И.Менделеева. 1977. Т.22. Вып.1; Эфрос Л.С., Горелик М.В. Химия и технология промежуточных продуктов. Л., 1980; Овчинников В.И., Назимок В.Ф., Симонова Т.А. Производство терефталевой кислоты и её диметилового эфира. М., 1982.
В.Н.Одиноков, Ю.В.Чуркин
Тәрж. Л.И.Шарапова


text:
Газета "Йәшлек" » Медиа » “Самауыр янында” йыйылығыҙ
“Самауыр янында” йыйылығыҙ
Йәй – шифалы үләндәр әҙерләү өсөн иң ҡулай ваҡыт. Башҡортостанда үҫкән ҡырағай үҫемлектәрҙең ике йөҙҙән ашыуы халыҡ медицинаһында ҡулланылыуы билдәле.
Һуңғы осорҙа шифалы үҫемлектәр менән ҡыҙыҡһыныусылар һаны артыуын күҙәтәбеҙ. Күптәр һатыу сәйенә ҡарағанда үлән сәйҙәрен өҫтөн күрә. Йәйен самауырҙарға ла “эш” күбәйә. Сәхрәлә туғандар, дуҫтар менән йыйылып сәй эсеүҙәр ойошторола. Йырлы самауыр ихаталағы йәки баҡсалағы өҫтәлдәргә менеп ҡунаҡлай. Бер һүҙ менән әйткәндә, йәмле йәйҙе самауырһыҙ, хуш еҫле үлән сәйенән башҡа күҙ алдына ла килтереп булмай. Йәйҙең ошо һәм башҡа йәмдәрен татып ҡалыу теләге беҙҙең тыңлаусыларҙы радионан бер аҙ ситләштерә, әлбиттә. Әммә был “Юлдаш”ты тыңламайҙар тигәнде аңлатмай. Бары тик тура эфирға шылтыратыусылар, әңгәмәлә ҡатнашыусылар һаны ғына бер аҙ кәмей. Төш ваҡытында эфирға сыҡҡан “Самауыр янында” тапшырыуында күтәрелгән темаларға ҡарата үҙ фекерен тыңлаусыларыбыҙ яҙма рәүештә WhatsApp (әйткәндәй, уның һандары: 8-937-167-54-66) аша еткереүҙе ҡулай күрә. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, студия менән элемтәгә баҡсанан, юлдан, көтөүлектән, умарталыҡтан, бесәнлектән, еләклектән дә сығалар. Тоғро дуҫтарыбыҙҙың ялда ла яратҡан радиоһынан айырылмауы ҡыуандыра. Аҙнаһына биш тапҡыр, дүшәмбенән йомаға тиклем, беҙ улар өсөн “Самауыр” ҡайнатабыҙ. Төшкө табында йәйге ял, миҙгел мәшәҡәттәре менән бәйле темалар күтәрелә, ҡунаҡтар саҡырыла. Бер үҡ ваҡытта яңы ижади миҙгелгә лә әҙерлек бара.
Сентябрҙә дуҫтарыбыҙҙы “Самауыр янында” тағы ла бер алып барыусы сәләмләйәсәк. Тапшырыу буйынса теләк-тәҡдимдәр ҡабул итәбеҙ. Электрон почта: guzelzaripova79@mail.ru. Рәхим итегеҙ.
Гүзәл ЗАРИПОВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 485
ВЕКСЕЛЬ (нем.Wechsel — алмаштырыу), ҡиммәтле ҡағыҙ төрө. Закон м-н ҡаралған формалағы яҙма бурыс йөкләмәһе. Заём алыусы (вексель биреүсе) тарафынан кредиторға (вексель эйәһенә) бирелә һәм һуңғыһына билдәле бер ваҡыт үткәндән һуң заём алыусынан күрһәтелгән аҡса суммаһын түләүҙе талап итеүгә хоҡуҡ бирә. Ябай һәм күсермәле В. була (түләүсе булып вексель биреүсе түгел, ә өсөнсө шәхес, ғәҙәттә, банк тора). Банк, ҡаҙнасылыҡ (ҡаҙна), коммерция, тауар, ипотека, финанс, сәнәғәт пр-тиелары һ.б. В. була. Номиналь, номиналдән түбән йәки проценты һөйләшеп килешелгән номиналь хаҡ б‑са һатып алына. Аҡса түләү һәм туплауҙың бер сараһы, банк кредиты алғанда һ.б. ваҡытта залог итеп файҙаланыла ала. Яңы иҡтисади сәйәсәт осоронда В. пр-тиелар һәм ойошмаларҙың хужалыҡ әйләнешендә киң ҡулланылыу таба. 1922 й. Вексель тураһындағы положение м-н көйләнгән В. әйләнеше 1930 й. кредит реформаһы м-н туҡтатыла һәм 1937 й. СССР ХКС-ы һәм ҮБК-ның «“Күсермәле һәм ябай вексель тураһындағы положение”ны ғәмәлгә индереү тураһында» ҡарары м‑н тергеҙелә. В. әйләнешенең роле 90‑сы йй. көсәйә, 1994 й. (1917 й. һуң тәүге тапҡыр) РФ-та ҡаҙнасылыҡ В. сығарыла, улар ҡыҫҡа ваҡытлы (3, 6 һәм 12 айға) дәүләт йөкләмәләренең төп төрҙәрен тәшкил итә. 1997 й. алып В. м-н бөтә операциялар “Күсермәле һәм ябай вексель тураһында” федераль закон м-н көйләнә. Башҡортостанда ябай В. киң ҡулланыла. В. эмиссияһын пр-тиелар һәм коммерция банкылары тормошҡа ашыра. Иң эре эмитенттар булып “Социнвестбанк”, Торлаҡ төҙөлөшө фонды, Төбәк үҫеш банкыһы, “УРАЛСИБ”, “Башкирэнерго”, “Газпром нефтехим Салават” ААЙ‑лары һ.б. тора.
В.М.Резбаев, Р.Э.Әхтәмов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 218
УГЛЕРОДЛЫ СҮСТӘР, составына массаһы б‑са 80—99,5% углерод ингән ептәр. Эшкәртеү ысулы б‑са У.с. өлөшләтә карбонланған, күмер (карбонланған) һәм графитланғандарға; ҡайталыусанлыҡ модуле б‑са — түбән, уртаса һәм юғары модулле булғандарға бүленә. У.с. юғары күҙәүле була. У.с. юғары ныҡлыҡ, ҡатылыҡ, йылытыуға, химик һәм радиацияға сыҙамлы булыу, түбән йылы үткәреүсәнлек хас. Ярымүткәргестәр. У.с. химик сүстәрҙе һәм органик тәбиғи сүстәрҙе (башлыса гидратцеллюлоза, акрилонитрил сополимерҙарынан һәм нефть пектарынан) өҫ баҫҡыслы термик эшкәртеү юлы м‑н алына (400°С тиклем т‑рала түбән температуралы пиролиз, 800—1500°С карбонлау һәм 1500—3000°С инерт газ мөхитендә графитлау). У.с. механик үҙенсәлектәрен яҡшыртыу өсөн тартылыш аҫтында юғары т‑ралы эшкәртеү уҙғарыла. Бирелгән үҙенсәлектәге У.с. физик һәм химик модификациялау (легирлау һ.б.), өҫкө йөҙөн эшкәртеү, активлаштырыу юлдары һ.б. ысулдар м‑н алына. У.с. еп, бау, таҫма, туҡымалар, туҡылмаған материалдар һ.б., улар нигеҙендә — углепластиктар, агрессив шыйыҡлыҡтарҙы һәм газдарҙы фильтрлау системалары, адсорбенттар, каталитик системалар һ.б. әҙерләнә. 1970—90 йй. Башҡортостанда Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ (ҡара: Нефтехимия эшкәртеү институты), Өфө тәжрибә з‑ды (ҡара: Өфө аҙ күләмле нефть химияһы производстволарының тәжрибә заводы), ӨНИ (Р.Н.Ғимаев), БДУ, Салауат нефтехимия комб‑ты (ҡара: “ГазпромнефтехимСалават”) ҡатнашлығында нефть пектарынан У.с. етештереү технологияларын эшләү б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла. Сүс барлыҡҡа килтереүсе пектарҙы алыу технологияһы һәм тәжрибә ҡулайламаһы Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑нда уйлап табылған (Г.А.Берг, Ә.Ә.Хәйбуллин) һәм Өфө тәжрибә з‑дында һынау үткәрелгән (В.И.Шапиро). Пектарҙың өлгөләре тикшереү өсөн Бөтә Союз синтетик сүстәр ҒТИ‑нда (Калинин ҡ.), Бөтә Союз органик синтез ҒТИ‑нда, Графит нигеҙендәге конструкция материалдары ҒТИ‑нда (икеһе лә — Мәскәү) һ.б. файҙаланылған.
М.М.Әхмәтов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Башҡорт рәссамдарының исемен Төньяҡ ҡотопта күрергә мөмкин. Ерҙең төньяҡ нөктәһендә «Башҡортостандың яратҡан рәссамдары» халыҡ рейтингында еңеүселәрҙең һәм проекттың төп партнерҙарының исемдәре яҙылған вымпел ҡуйыу күҙаллана.
«Тәүгеләрҙән булып Төньяҡ ҡотопто американ Роберт Пири яулай. 1909 йылдың 6 апрелендә ул эттәр егеп төньяҡ ҡотопҡа барып етә. Шул ваҡыттан алып унда сәйәхәт ҡылыусылар булды, ләкин бындай проект тәүгә тормошҡа ашырыла», — ти проектты ойоштороусылар.
Танылған башҡорт рәссамы Ринат Миңлебаев вымпелдың эскизын әҙерләү менән мәшғүл. Үҙҙәренең сәнғәте менән бик күп кешеләрҙең йөрәген яулаған һәм призлы урын алған башҡорт рәссамдарының исемен башҡорт һынлы сәнғәте оҫталары антологияһына индереү ҡаралған. Бәйге һөҙөмтәләре буйынса донъя күргән китапты башҡорт рәссамдарының исеме яҙылған вымпелды ҡуйыу барышын сағылдырған фотоһүрәттәр менән биҙәү күҙаллана.Әле халыҡ рейтингында Башҡортостандан 560 рәссам ҡатнаша, улар өсөн донъяның 84 иленән тауыш бирәләр. Проектты 800 мең кеше ҡараған.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Тамыр" балалар телеканалының фильм-әкиәте "ТЭФИ-Төбәк" Бөтә Рәсәй конкурсының финалына сыҡты. Бөтәһе 12 номинация билдәләнгән, һәр береһендә өс проект һайлап алынған. Статуэткалар хужалары декабрҙә билдәле була. "Тамыр" телеканалары директоры Гөлназ Ҡолһарина әйтеүенсә, телевидение шарттарында әкиәт төшөрөү бөтә коллективтан ҙур көс талап иткән үтә ҡатмарлы эш булып тора. Башҡортостанда тәүге бронза "Орфей" статуэткаһы 2004 йылда шулай уҡ балалар әкиәте өсөн тапшырыла. Федераль конкурста "Тамыр" телеканаланың "Ҡоралай" фильмы еңеп сыға.


text:
Ҡотлауҙар / Бәпембә / Шиғырҙар
“Бисмиллаһ”
Республикабыҙ буйлап Башҡортостан Яҙыусылар союзының "Әҙәби нағыш" исемле марафоны атлай. Ейәнсурала үткән марафонда 12 йәшлек Ғайсар Ҡансурин иң өмөтлө ҡәләм эйәһе тип табылды. Иҫегеҙҙә булһа, "Аҡбуҙат” журналының "Бәпембә” фестивалендә лә беренселекте яулағайны ул. Әҙәбиәт йылында ҡаҙанған уңышы менән ҡотлайбыҙ Ғайсарҙы!
"Бисмиллаһ”
"Бисмиллаһ” менән уянам,
Торам "бисмиллаһ" менән.
Өҫтәл артына ултырам
"Бисмиллаһ” менән гелән.
Һәр башлаған яңы эшкә -
"Бисмиллаһ” тип тотонам.
"Бисмиллаһ” тип бар күңелһеҙ
Уйҙарымдан ҡотолам.
"Бисмиллаһ” тип, төндәр еткәс,
Ҡулға алам мендәрем.
Иртәгә лә көтһөн мине
"Бисмилла”лы көндәрем!
Ғайсар ҠАНСУРИН.
Ейәнсура районы Байыш мәктәбе уҡыусыһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 360
ОКТЯБРЬСКИЙ НЕФТЬ ПРОМЫСЛАҺЫ ҠОРАМАЛДАРЫ ЗАВОДЫ, ЯСЙ. Быраулау һәм нефть промыслаһы ҡорамалдары (500‑ҙән ашыу төр), уларға запас частар, нефть промыслаһы инструменттары яһау һәм ремонтлау пр‑тиеһы; нефть промыслаһы ҡорамалдарын техник яҡтан хеҙмәтләндерә, йөк күтәреү ҡоролмаларына, ҡаҙандарҙы күҙәтеү һ.б. объекттарға эксперт тикшереүе һәм техник яҡтан ҡарау эшен алып бара. Составында нефть промыслаһы ҡорамалдары (1985 й. асыла), ремонт-механика стандарт булмаған ҡорамалдар һәм әҙерләмәләр (икеһе лә – 1976), махсус техника һәм ҡорамалдар ремонтлау (2001) һәм насос‑компрессор торбалары (2006) цехтары; техник диагностика һәм эксперт тикшереүе үҙәге (1997), кислород (1987), инструменталь-ремонт (1976), нефть промыслаһы ҡорамалдарын ремонтлау һәм хеҙмәтләндереү (2011), тәрәндән алыусы насос ҡорамалдарын сервис хеҙмәтләндереү (2013) участкалары бар. 2012 й. 2500‑ҙән ашыу кеше эшләгән. Продукцияһын ҡулланыусылар – БР‑ҙың һәм РФ‑тың башҡа төбәктәренең быраулау һәм нефть‑газ сығарыу пр‑тиелары.
1976 й. “Башнефть” ПБ‑ның быраулау һәм нефть промыслаһы ҡорамалдарын ремонтлау һәм прокатлау б‑са Октябрьский производство хеҙмәтләндереүенең үҙәк базаһы булараҡ ойошторола, 1995 й. алып хәҙ. исеме м‑н “Башнефть” АНК филиалы, 2003 й. хәҙ. статусын ала.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Страница 292
Санъяп ауылында Шәжәрә байрамы
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 21-06-2011, 11:56
Иғлан . 25 июндә Күгәрсен районының Санъяп ауылында Шәжәрә байрамы уҙасаҡ. Барлыҡ ауылдаштарҙы ошо сарала көтөп ҡалабыҙ.
Сәғәт 11-ҙә башлана.
Ойоштороу комитеты....
Сәғәт 11-ҙә башлана.
Ойоштороу комитеты....
Осрашайыҡ, курсташтар!
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 21-06-2011, 11:42
Осрашайыҡ, курсташтар! БДУ-ның филология факультетының башҡорт-рус бүлеген 1986 йылда тамамлаған курсташтарыбыҙҙы 25 июндә үтәсәк осрашыуға саҡырабыҙ. Һеҙҙе сәғәт 12-лә БДУ алдында көтәбеҙ.
Бәйләнеш өсөн телефондар: 89174795135 (Гамлет), 89063758709 ( Тәнзилә)....
Бәйләнеш өсөн телефондар: 89174795135 (Гамлет), 89063758709 ( Тәнзилә)....
Депутатҡа һорау бирегеҙ
Новости / Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 20-06-2011, 16:21
Шишәмбелә, йәғни 21 июндә, «Йәшлек» гәзите редакцияһында сәғәт 11-ҙә башланасаҡ «тура бәйләнеш»тә РФ Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосопов милләттәштәребеҙҙе борсоған һорауҙарға яуап бирәсәк.
Һорауҙарығыҙҙы (347)-273-46-38 телефоны буйынса шылтыратып та бирә, электрон почта (ye02@yandex.ru) аша ла ебәрә алаһығыҙ....
Һорауҙарығыҙҙы (347)-273-46-38 телефоны буйынса шылтыратып та бирә, электрон почта (ye02@yandex.ru) аша ла ебәрә алаһығыҙ....
«Йәшлек» - фараз»да ҡатнашығыҙ, бүләктәр отоғоҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 18-06-2011, 16:01
Һуңғы йылда гәзиткә яҙылыусылар өсөн шәп ярҙам уйлап тапҡайныҡ, хәтерегеҙҙә булһа – кем дә кем баҫманың яңы тиражын дөрөҫ фаразлай, редакция коллективы менән уның өйөнә барып, берәй «елле» генә эшен башҡарып китә инек. Был юлы ла фаразлаусылар өсөн арыу ғына сюрприз бар. Бының өсөн һеҙгә гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияғыҙҙың күсермәһен, фараз яҙылған купонға тулы адресығыҙҙы, исем-шәрифтәрегеҙҙе, телефонығыҙҙы ла теркәп, редакцияға ебәрергә генә ҡала....
«Йәшлек» менән бергә булайыҡ!
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 18-06-2011, 11:22
Башҡортостаныбыҙҙа сыҡҡан барлыҡ баҫмаларҙы ла яратам, ә шулай ҙа, иң яратҡаным, күңелемә яҡыны – «Йәшлек».
Яратҡан баҫмам өйҙә лә, эштә лә, юлда ла һәр саҡ минең менән. Унан бер генә көнгә лә айырылғаным юҡ. Дуҫтарым, яҡындарым да «Йәшлек»кә тоғро икәнемде, унһыҙ йәшәй алмауымды белә. Минән күреп, күптәре гәзитте яҙҙырып йә һатып алып уҡый башланы, бай йөкмәткеле баҫма күптәрҙең күңеленә хуш килде. Гәзитте уҡымлы, ҡыҙыҡлы итеп сығарыуға күп көс һалған йәшлектәргә ҙур рәхмәтемде еткергем килә. Үҙ эшен тырышып, яратып башҡарғандарҙың хеҙмәт емеше ул «Йәшлек». Редакция хеҙмәткәрҙәре халыҡҡа яҡын, улар һәр ваҡыт үҙ уҡыусылары менән осрашып, аралашып йәшәй. Шулай булмай ни, тағы ҡайһы гәзиттең журналистары ҡыштың сатнама һыуыҡ көнөндә ауыл ерендә көн итеүсе уҡыусыһының баҡсаһында ҡар тотоп, ә йәйен миндек бәйләшеп йөрөй?...
Яратҡан баҫмам өйҙә лә, эштә лә, юлда ла һәр саҡ минең менән. Унан бер генә көнгә лә айырылғаным юҡ. Дуҫтарым, яҡындарым да «Йәшлек»кә тоғро икәнемде, унһыҙ йәшәй алмауымды белә. Минән күреп, күптәре гәзитте яҙҙырып йә һатып алып уҡый башланы, бай йөкмәткеле баҫма күптәрҙең күңеленә хуш килде. Гәзитте уҡымлы, ҡыҙыҡлы итеп сығарыуға күп көс һалған йәшлектәргә ҙур рәхмәтемде еткергем килә. Үҙ эшен тырышып, яратып башҡарғандарҙың хеҙмәт емеше ул «Йәшлек». Редакция хеҙмәткәрҙәре халыҡҡа яҡын, улар һәр ваҡыт үҙ уҡыусылары менән осрашып, аралашып йәшәй. Шулай булмай ни, тағы ҡайһы гәзиттең журналистары ҡыштың сатнама һыуыҡ көнөндә ауыл ерендә көн итеүсе уҡыусыһының баҡсаһында ҡар тотоп, ә йәйен миндек бәйләшеп йөрөй?...
«Тамаша» журналының 3-сө һаны донъя күрҙе
Әҙәбиәт / Объявления // 14-06-2011, 13:44
Билдәле урыҫ шағиры Андрей Вознесенскийҙың «Я вышел в сайт» исемле поэмаһын күптәр уҡығандыр, моғайын. Донъя мәшәҡәттәренән арынып, сайтта сәйәхәт итеүенән башланып китә ул, мәктәп программаларынан беҙгә яҡшы таныш шиғри әҫәрҙәрҙән цитаталар ҡулланылған был әҫәрҙә виртуаль һәм реаль донъялар тураһында фәлсәфәүи фекерҙәр ярылып ята. Нимә һуң ул интернет һәм уны файҙаланыуҙа ниндәй ҡаршылыҡтар килеп тыуа? Сираттағы «Мөхәррир һүҙе» ошо турала.
Драматургияның, башҡорт драматургияһының киләсәге бармы? Апрель айында Өфөлә Башҡортостан яҙыусыларының ХV съезында драматургия секцияһы етәксеһе, танылған драматург Наил Ғәйетбайҙың сығышы сәнғәттең был төрөн айырыуса үҙ итеүселәр өсөн генә түгел, барлыҡ журнал уҡыусыларыбыҙ өсөн дә ҡыҙыҡлы булыр....
Драматургияның, башҡорт драматургияһының киләсәге бармы? Апрель айында Өфөлә Башҡортостан яҙыусыларының ХV съезында драматургия секцияһы етәксеһе, танылған драматург Наил Ғәйетбайҙың сығышы сәнғәттең был төрөн айырыуса үҙ итеүселәр өсөн генә түгел, барлыҡ журнал уҡыусыларыбыҙ өсөн дә ҡыҙыҡлы булыр....
Гәзитебеҙгә яҙылып, «Йәшлек»-фараз»да ҡатнашығыҙ, бүләктәр отоғоҙ
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 14-06-2011, 12:48
Ҡәҙерле дуҫтар, быйылғы йылдың икенсе яртыһына гәзит-журналдарға яҙылыу кампанияһы тамамланыуға ни бары бер генә аҙна ваҡыт ҡалды. Әлбиттә, әлеге мәлдә ауылда ҡылды ҡырҡҡа ярыр мәл: йәшелсә баҡсаларындағы сүп-сарҙы, ямғырҙарҙан һуң дәррәү күтәрелгән картуфты утайһы бар. Шулай ҙа эш менән мауығып, рухи тормошоғоҙ тураһында ла онотоп ебәрмәгеҙ – яратҡан «Йәшлек» гәзитенә квитанция тултырып, беҙҙең «Йәшлек» – фараз» конкурсында ҡатнашығыҙ. Гәзитебеҙгә иң беренселәрҙән булып яҙылып, тиражын мөмкин тиклем дөрөҫ күҙаллаған тәүге 50 кешене, һәр ваҡыттағыса, бүләктәр һәм ҡыҙыҡлы сюрприз көтә. Тик бының өсөн әлеге һанда баҫылып сыҡҡан купонды ентекләп тултырып, тиҙерәк редакцияға ебәреүегеҙ һорала. Купонға, иң мөһиме, киләһе ярты йыллыҡҡа гәзитебеҙҙең тиражы күпме буласағын фаразлаған һандарҙы, исем-шәрифегеҙҙе һәм теүәл адресығыҙҙы, хатта телефон номерҙарығыҙҙы (өйҙөкө лә, кеҫәнеке лә ярай) яҙып ебәреүегеҙ мотлаҡ....
Һәләк булғандармы?
Яңылыҡтар таҫмаһы // 8-06-2011, 17:03
Урман ҡасабаһындағы фажиғәлә һәләк булыусылар юҡ тиелһә лә, 12 көндән һуң 99 йәшлек пенсионер Вера Терентьева менен 65 йәшлек һаҡсы Фәтих Фәттәховтың хәбәрһеҙ юғалыуы асыҡланған. Әбей йәшәгән йортҡа снаряд төшөп,өй тулыһынса янған. Әммә янғын һүндереүселәр унда мәйет ҡалдыҡтары тапмаған. Фәтих Фәттәхов арсеналда һаҡта тора. Өйҙән велосипедта сығып китә һәм ҡайтмай. Хәбәрһеҙ юғалғандар шартлауға эләккәнме әллә туғандарына киткәнме? БР буйынса Эске эштәр министрлығы әлеге көндә уларҙы эҙләү менән мәшғүл....
Рудольф Нуриев фестиваленә рәхим итегеҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 8-06-2011, 14:37
XVII Рудольф Нуриев исемендәге Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивале бөгөн 8 июндә балет һөйөүселәр өсөн ишектәрен аса. Ул Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында үтәсәк. Фестиваль 16 июнгә тиклем дауам итә.
Фестиваль Ете һылыу балеты менән асыласаҡ. Тамашасылар көнбайыш легендаһын 8-9 июндә ҡарай аласаҡ. Фестиваль дауамында балет оҫталары "Баядерка", "Жизель", "Аҡҡош күле", "Дон-Кихот"ты тәҡдим итәсәк....
Фестиваль Ете һылыу балеты менән асыласаҡ. Тамашасылар көнбайыш легендаһын 8-9 июндә ҡарай аласаҡ. Фестиваль дауамында балет оҫталары "Баядерка", "Жизель", "Аҡҡош күле", "Дон-Кихот"ты тәҡдим итәсәк....
Беренсе урынға – 4000 һум!
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 7-06-2011, 09:40
Хат ташыусылар, еңегеҙҙе һыҙғанығыҙ! Матбуғат баҫмаларына яҙылыу кампанияһы барышында тоғро дуҫтарыбыҙ – почтальондарҙы тағы ла әүҙемерәк булырға саҡырабыҙ. Һеҙҙең өсөн, тик һеҙҙең өсөн генә үҙенсәлекле конкурс иғлан ителде: республика баҫмаларына иң күп яҙылыу ойоштороусылар аҡсалата приз менән бүләкләнәсәк. Уның күләме I урын өсөн – 4000, II урынға – 3000, III урынға – 2000 һум....
[/aviable]


text:
1933 йыл
1933 (бер мең туғыҙ йөҙ утыҙ өсөнсө) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1933 йылы, 2 мең йыллыҡтың 933 йылы, XX быуаттың 33 йылы, XX быуаттың 4 ун йыллығының 3 йылы, 1930 йылдарҙың 4 йылы.
Йөкмәткеһе
ВаҡиғаларҮҙгәртергә
ТыуғандарҮҙгәртергә
- 10 май — Ғәфүров Марсель Абдрахман улы, Башҡортостандың рус телендә ижад иткән яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе. Башҡорт АССР-ының (1976) һәм РСФСР-ҙың (1982) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, әҙәби премиялар лауреаты.
- 19 август — Аҡманов Ирек Ғайса улы, башҡорт ғалимы һәм тарихсыһы, тарих фәндәре докторы (1981), профессор (1984).
- 20 август — Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы академигы (2006).


text:
Хәтер мәңгелек
20 апреля 2015 йыл | Хаттар
Күптән түгел Бурлы ауыл мәҙәниәт йортонда "Хәтер мәңгелек” тип аталған бик күркәм сара үтте. Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған был кисәгә һуғыш йылдарында тылда эшләгән хеҙмәт ветерандары ла саҡырылды. Яугирҙарға һәм тыл хеҙмәткәрҙәренә "1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығы” юбилей миҙалдары тапшырылды.
Уҡыусылар шиғыр һөйләне
20 апреля 2015 йыл | Мәғариф
Красноусол башҡорт гимназия-интернатында уҡыусыларҙың һәләтен төрлө яҡтан асҡан, тәрбиәүи әһәмиәтле булған ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғас саралар үткәрелеп тора. Яңыраҡ Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына, Әҙәбиәт йылына, М.Ғафуриҙың тыуыуына 135 йыл тулыуға арналған шиғыр һөйләүселәр конкурсы булып үтте. Ә БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалынан килгән уҡытыусы-филологтар был сараның биҙәге булды.
Упҡынға бер аҙым
20 апреля 2015 йыл | Йәмғиәт
Район хакимиәте эргәһендә төҙөлгән махсус комиссия тарафынан Профилактика көнө барлыҡ ауыл биләмәләрен урап сыҡҡандан һуң Бельский ауыл советында тамамланды. Унда күсмә ултырыш уҙғарылманы, сөнки бәхеткә күрә, ауыр ғаиләләр күп түгел. Комиссия составы – ра-йон хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Салауатов, Опека һәм попечителлек секторының әйҙәүсе белгесе Рима Шәрипова, бәлиғ булмағандар эше буйынса комитетының секретары Альмира Уренева, Үҙәк район поликлиникаһының наркология кабинеты медсестраһы Асия Рафиҡова, Халыҡты социаль яҡлау Комплекслы үҙәге белгесе Рәзилә Хоҙайбирҙина, Бельский ауыл биләмәһе башлығы Юнир Әхмәров, эштәргә идара итеүсе Гөлнара Абсаттарова ауыр хәлле булараҡ иҫәптә торған ғаиләләрҙең хәл-торошо менән танышты.
Балалар бында ашҡынып килә
20 апреля 2015 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Красноусол балалар санаторийы шифалы ләм һәм һыу менән дауалау, күп сирҙәрҙе профилактикалау йәһәтенән республикала ғына түгел, унан ситтә лә киң билдәле учреждениеларҙың береһе. Республикабыҙ райондарынан тыш, Мәскәү, Силәбе, Ырымбур өлкәләренән, Алыҫ Себерҙән һәм Санкт-Петербургтан дауаланырға килеүселәр бик күп. Иң мөһиме, ата-әсәләр балаларын бер тапҡыр килтереү менән сикләнмәй. Киләһе йылға алдан уҡ путевка хәстәрләп ҡуялар.
Дәүләт Йыйылышы эшҡыуарҙарҙан тәҡдим көтә
20 апреля 2015 йыл | Йәмғиәт
"Башҡортостан Республикаһында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү өлкәһендәге закондарҙы бойомға ашырыу барышы тураһында” мәсьәлә бу-йынса парламент тыңлауына әҙерлек сиктәрендә Дәүләт Йыйылышының Сәнәғәт, инновация үҫеше һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитеты бизнес йәмәғәтселегенә федераль һәм төбәк закондарын камиллаштырыу буйынса үҙ тәҡдимдәрен индерергә тәҡдим итә.


text:
Журнал тураһында / "Аҡбуҙат"ҡа бағышлана
Тоғро булайыҡ!
Дуҫлыҡ, иптәшлек тойғоһо — йәшәйешебеҙҙәге иң саф, матур тойғо ул. Дуҫтар булғанда, һәр эш ырай. Ихласлыҡ, бер-береңә ихтирам күңелде үҫтерә, һәр төрлө ауырлыҡтарҙан ҡурсалай.Балалар! Ата-әсәләр, уҡытыусылар һәм тәрбиәселәр! Беҙҙе һеҙҙең менән йылдар аша һыналған ысын дуҫлыҡ ептәре бәйләй. «Аҡбуҙат» журналы республикабыҙҙағы һәр өйгә илһам ҡанаттарында осоп килә. Ғаилә журналы, тип яратып алдыра уны күптәр. Йортобоҙҙа яҡтылыҡ, нур, йылылыҡ тағы ла артып китһен. Яңы йылда балалар атаәсәләрҙе гел ҡыуандырып торһон, ә өлкәндәр кескәйҙәрҙең күңелен, киләсәккә хыялдарын аңлаһын!
Еребеҙгә Эт йылы аяҡ баҫа, ти йондоҙнамә. Тимәк, тоғролоҡ, ихласлыҡ, хөрмәт һәм мөхәббәт йылы килә. Әйҙә, шулай булһын!
«Аҡбуҙат» журналы ла һеҙгә тоғролоғон һаҡлар. Бергә булайыҡ!
Тамара ИСКӘНДӘРИӘ-ЮЛДАШЕВА, баш мөхәррир.