text:
Республика башлығы Раевка дауаханаһын ремонтлауҙың реаль варианттарын әҙерләргә ҡушты Фото: Динар Кәлимуллин,БР Президентының матбуғат хеҙмәте
Республика башлығы Раевка дауаханаһын ремонтлауҙың реаль варианттарын әҙерләргә ҡушты
Республика башлығы Раевка дауаханаһын ремонтлауҙың реаль варианттарын әҙерләргә ҡушты Фото: Динар Кәлимуллин,БР Президентының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2014 йыл, 27 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Раевка үҙәк район дауаханаһында булды, унда райондың 41,5 меңдән ашыу кешеһе хеҙмәтләндерелә. Медицина учреждениеһы составында 212 койкалыҡ һигеҙ профиле бүлексә, хирургия бүлексәһе составында алты реанимация койкаһы, дүрт ярҙамсы бүлексә һәм ашығыс медицина ярҙамы бүлексәһе, шулай уҡ поликлиника һәм ете табип амбулаторияһы эшләй.
Төкәтеп һалынған ике ҡатлы дауалау-административ корпусы менән кирбестән стационарҙың дүрт ҡатлы төп бинаһы 1976 йылда төҙөлгән. Шул ваҡыттан алып капиталь ремонт эшләнмәгән. Ағымдағы ремонт бюджет сараларына ғына түгел, урындағы бизнес капиталын йәлеп итеү менән дә уҙғарылған.
Үҙәк район дауаханаһы баш табибы Наил Зиязетдинов, 2009 йылда тупраҡтың ултырыуы һөҙөмтәһендә төкәлгән корпустың бөтә периметры буйынса ярыҡтар барлыҡҡа килде, тип хәбәр итте. Бина авария хәлендә тип таныла һәм шул ваҡыттан алып эшләмәй. Унда урынлашҡан балалар консультацияһы стационарға күсерелә, ул терапия корпусының бер өлөшөн биләй.
Авария хәлендәге бинаның (майҙаны 1200 квадрат метр) капиталь ремонтын баш табип 60 миллион һумға баһалай. Был сумма яңы дауахана корпусын төҙөү хаҡы менән менән сағыштырырлыҡ, тине Башҡортостан Президенты. Килеп тыуған шарттарҙа төҙөлөш кәмендә ике-өс йылға һуҙыласаҡ.
— Сығымдар һәм объектты тапшырыу ваҡыты ҡарашынан төплө варианттар тәҡдим итегеҙ, – тип ҡушты һаулыҡ һаҡлау министрына һәм район башлығына Рөстәм Хәмитов. – Ысынында күпме аҡса барлығынан сығып эш итергә тейешбеҙ, ә, сметаларға артыҡ сығымдар һалыусы, төҙөлөш ойошмалары проектлаусыларының теҙгенендә барырға түгел.


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Страница 292
БЕҘГӘ ГАСТАРБАЙТЕРҘАР КӘРӘК
Яңылыҡтар таҫмаһы // 24-11-2010, 20:25
Мәскәү ҡалаһында эшләгән гастарбайтерҙарҙың эш хаҡын белеп, бөтә ил «аһ» итте. Баҡтиһәң, ситтән килеп беҙҙә эшләүселәр араһында байлыҡ туплағандар етерлек икән! Атап әйткәндә, гастрабайтер-сәғәт төҙәтеүсе илебеҙ баш ҡалаһында рәсми рәүештә айына 120 мең һум эш хаҡы ала. Сит ил вәкилдәре араһында программистар ҙа бар – уларҙың эш хаҡы 130 мең һум тирәһе. Сит ил банкыларының беҙҙәге филиалдарында эшләүсе гастарбайтерҙарҙың эш хаҡы бөтөнләй миллион һумдар тирәһендә өйөрөлә. Ә инде Мәскәүҙең бер фирмаһында сит илдән килгән белгескә айына 22 млн һум аҡса түләүҙәре бөтөнләй телһеҙ ҡалдыра яҙҙы....
Гүзәл зат үҙгәрә, йәмәғәт!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 24-11-2010, 17:47
Гүзәл зат үҙгәрә, йәмәғәт!
Аналитиктар үткәргән тикшереүҙәр, һуңғы ваҡытта хеҙмәт баҙарында ҡатын-ҡыҙҙарҙың әүҙемләшеүен асыҡлаған. Ул ғына ла түгел, гүзәл зат ҙур компанияларға ла күпләп тәғәйенләнә. Өҫтәүенә, ябай булмаған иҡтисади хәлдән дә көсһөҙ зат вәкилдәре еңелерәк сыға икән. Рәсәй Фәндәр академияһы Социология институтының сектор мөдире Михаилом Чернышов та, иҡтисади көрсөк ҡатын-ҡыҙҙың тотҡан урынын ҡырҡа үҙгәртте, тип билдәләй....
Аналитиктар үткәргән тикшереүҙәр, һуңғы ваҡытта хеҙмәт баҙарында ҡатын-ҡыҙҙарҙың әүҙемләшеүен асыҡлаған. Ул ғына ла түгел, гүзәл зат ҙур компанияларға ла күпләп тәғәйенләнә. Өҫтәүенә, ябай булмаған иҡтисади хәлдән дә көсһөҙ зат вәкилдәре еңелерәк сыға икән. Рәсәй Фәндәр академияһы Социология институтының сектор мөдире Михаилом Чернышов та, иҡтисади көрсөк ҡатын-ҡыҙҙың тотҡан урынын ҡырҡа үҙгәртте, тип билдәләй....
Миәкә йәштәренең дә хәҙер үҙ иттифағы бар
Яңылыҡтар таҫмаһы // 24-11-2010, 15:20
Баш ҡалабыҙ Өфөлә йылдан-йыл яҡташтар ойошмаһы барлыҡҡа килә бара, бер район студенттары, йәштәре берләшеп, аралаша, байрамдар ойоштора, күңел аса. Һоҡланып та, көнләшеп тә ҡарарлыҡ. Ниһәйәт, беҙҙең район да әүҙемлек күрһәтә башланы. Миәкә йәштәре иттифағы барлыҡҡа килеү тураһында хәбәр ишетеп ҡалғас, шатлығымдың сиге булманы. Афарин!
Тиҙҙән тәүге байрамыбыҙ ҙа көтөлә. Беренсе курсҡа уҡырға килеүселәрҙе тәбрикләйәсәкбеҙ. Бөтәһен дә байрамда көтөп ҡалабыҙ...
Тиҙҙән тәүге байрамыбыҙ ҙа көтөлә. Беренсе курсҡа уҡырға килеүселәрҙе тәбрикләйәсәкбеҙ. Бөтәһен дә байрамда көтөп ҡалабыҙ...
"Урал батыр" эпосын төрлө телдә
Яңылыҡтар таҫмаһы // 24-11-2010, 14:50
Өфө ҡалаһында "Урал батыр"ҙы һөйләүселәрҙең I республика конкурсын уҙҙы. Уны Мәғариф министрлығы менән берлектәЮНЕСКО эштәре буйынса Башҡортостан Республикаһы комитеты ойошторҙо. Конкурста республиканың төрлө ҡала һәм райондарынан 100-ҙән ашыу уҡыусы ҡатнашты. Улар араһында мәктәп уҡыусылары ла, урта һәм юғары уҡыу йорто студенттары ла бар....
Милицияға - сит ил автомобилдәре
Яңылыҡтар таҫмаһы // 24-11-2010, 14:47
Башҡортостан милицияһына өр-яңы машиналар бирелде. Хоҡуҡ һаҡлау органдарына тапшырылған машиналарҙың моделдәре төрлө, сит илдекеләре лә бар.
Яңы машиналар республиканың төрлө урындарында эшләгән милиционерҙарға тапшырылды. Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министры Игорь Алешиндың ҡулынан авто асҡысын алыу бәхете Салауат, Ишембай, Ағиҙел, Дәүләкән һәм Баймаҡ ҡалалары, Әлшәй районыны вәкилдәренә эләкте....
Яңы машиналар республиканың төрлө урындарында эшләгән милиционерҙарға тапшырылды. Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министры Игорь Алешиндың ҡулынан авто асҡысын алыу бәхете Салауат, Ишембай, Ағиҙел, Дәүләкән һәм Баймаҡ ҡалалары, Әлшәй районыны вәкилдәренә эләкте....
Башҡортостанда сарматтар ҙа йәшәй
Яңылыҡтар таҫмаһы // 24-11-2010, 14:31
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында республикабыҙҙың ҡайһы бер төбәктәрендә сарматтар йәшәүе асыҡланған. Переписчик милләт тураһында мәғлүмәтте граждандың һүҙҙәренән сығып ҡына яҙа ала, тип Алдан күп тапҡырҙар әйткәйнек инде. Бына шул һөҙөмтәлә замананың яңы сарматтары барлыҡҡа килгән. Уларҙың теүәл һаны рәсми һөҙөмтәләр яһалғас билдәле буласаҡ.
...
...
Аллаға ышан, әммә үҙең дә ҡымшан
Яңылыҡтар таҫмаһы // 24-11-2010, 14:07
Башҡортостан Республикаһының Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты быйыл туғыҙ айҙа Башҡортостанда күпме торлаҡ төҙөлөүе тураһында һандар һәм факттар килтерә....
Уның йәшәгеһе килә!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 24-11-2010, 13:40
Уның йәшәгеһе килә!
Яҙмыш тигәнең ниндәй генә һынау ҡуйһа ла, әҙәм балаһы һәр саҡ көрәшергә, башына төшкән бәләне еңергә, ышанысын юғалтмаҫҡа көс таба. Был кешенең сабырлығын күрһәткән, аҡылын асҡан мөһим сифаттар. Ошо турала уйланғанда, бер йыуатыу һүҙе иҫкә төштө, имеш, Аллаһы Тәғәлә кешегә йәне күтәрә алған ҡайғыны бирә, көс тапмаҫлығынан үҙе үк аралай. Ысынлап та, шулай булһасы! Егерме ике йәшендә ҡатмарлы сиргә дусар булып, бөгөн әжәл менән ғүмер араһында көрәшкән Екатерина Хәбибуллина өсөн борсолғанда, шулай тип уйланым.
Екатерина ике йыл элек кенә кейәүгә сығып, һөйөп тә, һөйөлөп тә туймаған йәш ҡатын, әсәһе Надежда Ильинична Еремееваның күҙ төбәп торған яңғыҙ балаһы. Ҡасан ғына әле ул ире Эльдар менән бала табырға, аҡса йыйып фатир алырға хыялланған....
Яҙмыш тигәнең ниндәй генә һынау ҡуйһа ла, әҙәм балаһы һәр саҡ көрәшергә, башына төшкән бәләне еңергә, ышанысын юғалтмаҫҡа көс таба. Был кешенең сабырлығын күрһәткән, аҡылын асҡан мөһим сифаттар. Ошо турала уйланғанда, бер йыуатыу һүҙе иҫкә төштө, имеш, Аллаһы Тәғәлә кешегә йәне күтәрә алған ҡайғыны бирә, көс тапмаҫлығынан үҙе үк аралай. Ысынлап та, шулай булһасы! Егерме ике йәшендә ҡатмарлы сиргә дусар булып, бөгөн әжәл менән ғүмер араһында көрәшкән Екатерина Хәбибуллина өсөн борсолғанда, шулай тип уйланым.
Екатерина ике йыл элек кенә кейәүгә сығып, һөйөп тә, һөйөлөп тә туймаған йәш ҡатын, әсәһе Надежда Ильинична Еремееваның күҙ төбәп торған яңғыҙ балаһы. Ҡасан ғына әле ул ире Эльдар менән бала табырға, аҡса йыйып фатир алырға хыялланған....
Ауыл мәсьәләһе
Яңылыҡтар таҫмаһы // 24-11-2010, 13:30
Бөгөнгө көндә «Башҡортостан Республикаһы агросәнәғәт комплексының 2020 йылға тиклем үҫеш стратегияһы» әҙерләнә. Иң мөһиме - әле проект рәүешендә булған документҡа республиканың һәр бер кешеһе үҙгәреш индерә, тәҡдимдәрен еткерә ала. Стратегияның проекты Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығының сайтында бар. Проект тураһында ҡыҙыу һөйләшеүҙәр БР ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншиндың шәхси блогында бара. Һөйләшеүҙәр асыҡ һәм эшлекле йүнәлештә ойошторолған, шуға ла унда ҡатнашыу агросәнәғәт комплексы менән ҡыҙыҡыһынған һәр кем өсөн файҙалы буласаҡ. «Ятып ҡалғансы, атып ҡал!» ти халыҡ мәҡәле, республикабыҙҙың төп иҡтисади тармағын юлға һалырлыҡ эштәр башҡарыу өсөн пландар ҡорғанда үҙ һүҙеңде әйтеп ҡалыу мотлаҡ.
Ауыл хужалығы Башҡортостан өсөн ҙур тармаҡ, ни тиһәң дә, республика халҡының яҡынса 40 проценты ауыл ерендә йәшәй һәм был халыҡтың ныҡ ҙур өлөшө агросәнәғәт менән шөғөлләнә....
Ауыл хужалығы Башҡортостан өсөн ҙур тармаҡ, ни тиһәң дә, республика халҡының яҡынса 40 проценты ауыл ерендә йәшәй һәм был халыҡтың ныҡ ҙур өлөшө агросәнәғәт менән шөғөлләнә....
"Толпар" Омск үҫмерҙәрен ҡыйратты...
Яңылыҡтар таҫмаһы // 24-11-2010, 11:41
МХЛ беренселегендә сығыш яһаусы Өфөнөң "Толпар" командаһы сираттағы уйынын Омскиҙа урындағы "Омские ястребы" үҫмерҙәре менән уҙғарҙы һәм уларҙы 5:0 иҫәбенә отто. Был еңәүҙәң һуң, Александр Семак тәрбиәләнеүселәре 25 осрашыуҙа 47 мәрәй туплап, турнир таблицаһында 8-10-сы урындарҙы бүлешә....

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфөлә “Урал сәнәғәт форумы” асылдыФото: Андрей Старостин
Өфөлә “Урал сәнәғәт форумы” асылды
Өфөлә “Урал сәнәғәт форумы” асылдыФото: Андрей Старостин
Өфө Спорт һарайында “Урал сәнәғәт форумы” асылды. Был проект быйыл яңы форматта бирелгән. «Иретеп йәбештереү һәм контроль», «Металл эшкәртеү: станоктар, инструмент, технологиялар» һәм «Ағас эшкәртеү. Йорт һалыу» төбәк-ара махсус күргәҙмәләре берләштерелгән. Быйыл экспозиция ун өсөнсө тапҡыр асылды.
Форумды рәсми асыуҙа сығыш яһаусылар уның сәнәғәт тармағы өсөн ни тиклем әһәмиәтле булыуын билдәләп үтте. Иретеп йәбештереү һәм контроль милли ассоциацияның техник директоры Александр Чупрак әйтеп үтеүенсә, финанс көрсөккә ҡарамай, Өфө күргәҙмәһе мәртәбәле сара булып ҡала килә һәм унда өр-яңы технологияларҙан тыш, реновация буйынса тәҡдимдәр булыуы ҡыуандыра. Иҫкергән металл конструкцияларҙы яңыртыу ысулдары табылған икән, был Рәсәйҙә инженер фекере йәшәүенә ишара. Бөгөн милли продукцияны эске һәм тышҡы баҙарҙарға үткәреү өсөн бөтә тырышлыҡты һалырға һәм ватан машиналар эшләү, ағас эшкәртеү һәм иретеп йәбештереү тармаҡтарын үҫтереүгә йүнәлтелгән сараларҙа әүҙем ҡатнашырға кәрәк.
Быйылғы форумда Мәскәү, Санкт–Петербург, Екатеринбург, Пермь, Киров, Ҡазан, Рязань, Түбәнге Новгород, Силәбе, Брянск, Ульяновск, Новосибирск, Краснодар, Волгоград, Дондағы Ростов һәм Рәсәйҙең башҡа ҡалаларынан 80-дән ашыу етештереүселәр ҡатнаша. Сәнәғәттең төрлө тармаҡ белгестәре был күргәҙмәләрҙә яңы тауарҙар һәм өлгөләр менән таныша.
Традиция буйынса форум сиктәрендә “Рәсәйҙең иң яҡшы иретеп йәбештереүсеһе – 2009” конкурсы үткәреләсәк.
Күргәҙмә 30 октябргә тиклем эшләйәсәк.


text:
Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы Әҙәбиәт йылының иң яҡшы эмблемаһына конкурс иғлан итте
ӨФӨ, 2014 йыл, 18 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостандың Мәҙәниәт Министрлығы республикала Әҙәбиәт йылы эмблемаһының иң яҡшы проектына конкурс иғлан итте.
1 декабрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Әҙәбиәт йылын уҙғарыу тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы.
Конкурста республика граждандары һәм ойошмалары ҡатнаша ала. Һәр ҡатнашыусы бер генә заявка бирергә тейеш. Юғары кимәлдәге художество мәҙәниәте һәм дизайнер сәнғәте, эштәрҙең сағыу, үҙенсәлекле һәм заманса булыуы төп критерий булып тора.
Конкурс тураһында положение һәм заявка формаһы республика Мәҙәниәт министрлығының рәсми сайтында бирелгән. Материалдар 2015 йылдың 15 ғинуарына тиклем ҡабул ителә. Телефон (347) 280-87-70. Электрон почта: gafarova.r@bashkortostan.ru.


text:
Илле алты йыл тын булыр ине...
20 июня 2017 йыл | Йәмғиәт
1941 йылдың 22 июне – илебеҙ, халҡыбыҙ тарихында иң дәһшәтле, ҡанлы дата ул. Был - Бөйөк Ватан һуғышы башланған көн. Был – 1418 көн һәм төн фажиғәһе. Беҙгә барлыҡ һәләк булғандар, фашист тотҡононда михнәт кисергәндәр, оккупация-ла, тылда аслыҡ-яланғаслыҡтан, ауырыуҙарҙан
донъя ҡуйғандар хаҡында хәтерләтеп тороусы көн ул.
донъя ҡуйғандар хаҡында хәтерләтеп тороусы көн ул.
Уңғандарыбыҙ
20 июня 2017 йыл | Ауыл хужалығы, Уңғандарыбыҙ
Ленин исемендәге – "Р.В.Мөьминов” хужалығы эшсәндәре сәсеүҙе әҙерлекле ҡаршылап, уны йомғаҡланы.
Хужалыҡтарҙа дөйөм 569 гектар арпа, 600 гектар шәкәр сөгөлдөрө, 140 гектар көнбағыш, 50 гектар һоло, 150 гектарҙа бер йыллыҡ мал аҙығы культуралары сәселгән, яҙғы бойҙай сәсеүлектәре 432 гектарҙы биләй. Механизаторҙар ямғыр яумай торған арала сәсеүлектәрҙә дым ҡаплатыу, ашлау, тырматыу эштәрен башҡарҙы. Азат Йәрмөхәмәтовтың ("Т-150” тракторында) ярҙамсылары Илдус Ғәлиев, Илдус Вәлишин, Әмир Ғәйнуллиндарҙан торған агрегаты шәкәр сөгөлдөрө баҫыуҙарына химик утау уҙғарып, мул уңышҡа нигеҙ һалды.
Һүрәттә: заправкалаусы Әмир Ғәйнуллин, тракторсы Азат Йәрмөхәмәтов, һыу
ташыусы Илдус Ғәлиев.
Хужалыҡтарҙа дөйөм 569 гектар арпа, 600 гектар шәкәр сөгөлдөрө, 140 гектар көнбағыш, 50 гектар һоло, 150 гектарҙа бер йыллыҡ мал аҙығы культуралары сәселгән, яҙғы бойҙай сәсеүлектәре 432 гектарҙы биләй. Механизаторҙар ямғыр яумай торған арала сәсеүлектәрҙә дым ҡаплатыу, ашлау, тырматыу эштәрен башҡарҙы. Азат Йәрмөхәмәтовтың ("Т-150” тракторында) ярҙамсылары Илдус Ғәлиев, Илдус Вәлишин, Әмир Ғәйнуллиндарҙан торған агрегаты шәкәр сөгөлдөрө баҫыуҙарына химик утау уҙғарып, мул уңышҡа нигеҙ һалды.
Һүрәттә: заправкалаусы Әмир Ғәйнуллин, тракторсы Азат Йәрмөхәмәтов, һыу
ташыусы Илдус Ғәлиев.
Баҫыу көндәлеге
20 июня 2017 йыл | Ауыл хужалығы
Йәйен бесән сап, ҡышын ит-май ҡап, ти халыҡ мәҡәле. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә әҙерләнгән бесән юҡ районда. Тик "Урожай” крәҫтиән хужалығы һәм "Күркәм дөйәғоштар” фермер хужалығы ғына мал аҙығы әҙерләүгә тотонған. Башҡа хужалыҡтарҙа эш башланмаған. Быйыл
хужалыҡтарға 3 мең гектар майҙанда күп йыллыҡ, 2118 гектарҙа бер йыллыҡ үләндәрҙе сабып, мал аҙығы әҙерләү бурысы тора. Бынан тыш 633 гектарҙа силос өсөн кукуруз сәселгән. Хужалыҡтарға һәр аяҙ көндөң сәғәтен тулы ҡеүәтенә файҙаланып, барлыҡ көстө мал аҙығы әҙерләүгә йүнәлтеү зарур.
хужалыҡтарға 3 мең гектар майҙанда күп йыллыҡ, 2118 гектарҙа бер йыллыҡ үләндәрҙе сабып, мал аҙығы әҙерләү бурысы тора. Бынан тыш 633 гектарҙа силос өсөн кукуруз сәселгән. Хужалыҡтарға һәр аяҙ көндөң сәғәтен тулы ҡеүәтенә файҙаланып, барлыҡ көстө мал аҙығы әҙерләүгә йүнәлтеү зарур.
Ун көнлөктә өлгөрөп ҡалығыҙ!
20 июня 2017 йыл | Матбуғат
Хөрмәтле гәзит уҡыусылар!
20 июндән 30 июнгә тиклем гәзиткә яҙылыу ун көнлөгө иғлан ителде.
Шулай итеп, ошо арауыҡта "Табын”ға ярты йылға яҙылыу хаҡы 751 һум 74 тин (индексы 50675), Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, I, II төркөм инвалидтар өсөн 686 һум 70 тин (50675), пенсионерҙар өсөн 687 һум 78 тин (06075), Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары һәм I, II төркөм инвалидтар өсөн 622 һум 74 тин (06075) тора. Бынан тыш Красноусолда йәшәүселәр өсөн альтернатив подписка ла ойошторола (редакция аша). Бындай осраҡта "Табын” ға ни бары 630 һумға яҙылырға була. "Табын”дың электрон вариантының хаҡы - 521 һум.
20 июндән 30 июнгә тиклем гәзиткә яҙылыу ун көнлөгө иғлан ителде.
Шулай итеп, ошо арауыҡта "Табын”ға ярты йылға яҙылыу хаҡы 751 һум 74 тин (индексы 50675), Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, I, II төркөм инвалидтар өсөн 686 һум 70 тин (50675), пенсионерҙар өсөн 687 һум 78 тин (06075), Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары һәм I, II төркөм инвалидтар өсөн 622 һум 74 тин (06075) тора. Бынан тыш Красноусолда йәшәүселәр өсөн альтернатив подписка ла ойошторола (редакция аша). Бындай осраҡта "Табын” ға ни бары 630 һумға яҙылырға була. "Табын”дың электрон вариантының хаҡы - 521 һум.
Владимир Путин “тура бәйләнеш”тә аралашты
20 июня 2017 йыл | Яңылыҡтар, Йәмғиәт
Ил етәксеһе тура эфирҙа дүрт сәғәт аралашыу арауығында 68 һорауға яуап бирҙе. Һорауҙарҙан күренеүенсә, халыҡты һаман да торлаҡ, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, хеҙмәт хаҡы һәм пенсия мәсьәләләре борсой. Президент яуаптарының төп тезистарын гәзит уҡыусыларға тәҡдим итәбеҙ.


text:
Заимов Халиҡ Шакир улы
Халиҡ Шакир улы Заимов (1914—1977) — башҡорт совет композиторы, педагог, музыкаль йәмәғәтселек эшмәкәре. СССР Композиторҙар союзы ағзаһы, Башҡорт АССР-ы Композиторҙар союзы рәйесе (1953—1954).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1914 йылдың 13 ноябрендә Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе (хәҙерге Силәбе өлкәһе Сосновка районы) Һултай ауылында тыуған.
1937 йылда — Өфө музыка училищеһының классик скрипка класын, 1940 йылда П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү консерваторияһы эргәһендәге башҡорт студияһында профессор В. А. Беловтың композиция класын тамамлаған.
1952 йылда консерваторияның төп курсының профессор А. Н. Александров класын тамамлай.
1941—1944 йылдарҙа Өфө гарнизонының хәрби оркестры музыканты булып хеҙмәт итә.
1952—1956 һәм 1963—1977 йылдарҙа Өфө ҡалаһында эшләй.
1956—1963 йылдарҙа Мәскәү өлкәһе Лыткарино ҡасабаһы Балалар музыка мәктәбе директоры була, 1963 йылдан вафатына тиклем Өфө сәнғәт училищеһы директоры була.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Композитор А. Э. Спадавеккиа менән бергә «Аҡбуҙат» операһын яҙа. Опера Б. Бикбай һәм Ҡ. Даян либреттоһына ижад ителә. Сюжеты нигеҙендә «Аҡбуҙат» башҡорт эпосы ята. «Аҡбуҙат» — тарих-фольклор нигеҙендә яҙылған тәүге башҡорт операларының береһе.
Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса Н. Канин һәм Х. Мостаев либреттоһына ҡуйылған ошо уҡ исемдәге балетҡа Заимов А. Г. Чугаев менән бергә музыка яҙа.
Композиторҙың төп әҫәрҙәренә Баязит Бикбай шиғырына «Башҡортостан» кантатаһы (1947), симфоник оркестр өсөн увертюра (1952), фортепиано өсөн 24 прелюдия (1952), Б. Бикбай менән М. Сөндөклө шиғырҙарына балалар өсөн 16 йырҙан торған «Бәхетле бала саҡ» циклы (1951) һәм башҡалар инә.
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнгән (1949, 1955).
- 1992 йылда Өфөнөң 13-сө музыка мәктәбенә башҡорт композиторы Халик Заимов исеме бирелә[1][2], ул йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
- 2009 йылдың 12 декабрендә Лыткарино ҡалаһы музыка мәктәбенең концерт залында мәктәпкә нигеҙ һалған һәм уның беренсе директоры булған Халик Шакир улы Заимов иҫтәлегенә концерт була[3].
- 2009 йылдың 29 октябрендә Силәбе өлкәһенең Султай ауылында, башҡорт композиторы Халик Заимовтың тыуған ерендә, музыкант тыуған йортта мемориаль таҡтаташ асыла. Шулай уҡ Султай мәктәбенә уның исемен биреү һәм мәктәп бинаһы алдына композиторҙың бюсын ҡуйыу планлаштырыла[4].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әхмәҙиева Г. Н. Заимов Халиҡ Шакир улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- 13 ноябрҙә тыуғандар
- 1914 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Сосновка районында (Силәбе өлкәһе) тыуғандар
- Ырымбур губернаһында тыуғандар
- 9 февралдә вафат булғандар
- 1977 йылда вафат булғандар
- Өфөлә вафат булғандар
- Алфавит буйынса музыканттар
- Алфавит буйынса композиторҙар
- СССР композиторҙары
- XX быуат композиторҙары
- Башҡортостан композиторҙары
- СССР музыка педагогтары
- XX быуат музыка педагогтары
- «Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары
- СССР-ҙың академик музыканттары
- Балет композиторҙары
- Мәскәү консерваторияһын тамамлаусылар
- Йыр ижад итеүсе композиторҙар
- Өфө музыканттары
- Өфө мосолман зыяратында ерләнгән шәхестәр
- СССР Композиторҙар союзы ағзалары


text:
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт гимны
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт гимны — Башҡортостандың дәүләт символы. 1993 йылдың 12 октябрендә ҡабул ителгән. Гимндың тексы 2008 йылдың 18 сентябрендә ҡулланыуға индерелгән.
Һүҙҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Авторҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көй
- Фәрит Иҙрисов
Башҡорт телендә һүҙҙәр
Урыҫ телендә һүҙҙәр
- Фәрит Иҙрисов, Светлана Чураева
Татар телендә һүҙҙәр
- Татар телендә һүҙҙәр авторы рәсми танылмаған һәм билдәһеҙ. Әммә татар телендә һүҙҙәр яҙмаһы бар[3].
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан Республикаһы рәсми сайтында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт гимны башҡорт телендә аудиояҙма
- Башҡортостан Республикаһы рәсми сайтында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт гимны урыҫ телендә аудиояҙма
- Башҡортостан Республикаһы рәсми сайтында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт гимны ноталары
- «Рәсәй менән 450 йыл» сайтында герб һәм гимн тураһында
- «Башҡортостан» гәзитендә Фәрит Иҙрисов менән әңгәмә: «Гимн минеке түгел, ул — халыҡтыҡы!» (№229 (26319), 17 ноябрь, шәмбе, 2012 йыл)


text:
Өфөлә оптимистик ҡарашлы кешеләр йәшәй
ӨФӨ, 2014 йыл, 12 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
Өфөлә Волга буйы федераль округындағы иң оптимистик ҡарашлы кешеләре йәшәй. Ошондай һығымтаға, октябрҙә Рәсәй иҡтисадындағы хәлде тасуирлаусы тикшереүҙәрҙе уҙғарған, «Росгосстрах» компанияһы эксперттары килгән.
Ҡала мэрияһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, иртәгәге көнгә ышаныслы ҡарашлы булғандарҙың өлөшө Рәсәй буйынса уҙған айҙа өс процентҡа үҫеп, 69 процент тәшкил итә. Өфөлә күрһәткес 67 процентҡа тиң, ул былтырғыға ҡарағанда дүрт процентҡа күберәк. Шулай уҡ өфөләрҙең 75 проценты улар эшләгән предприятиеларҙың позитив киләсәгенә ышана. Былтыр был күрһәткес 72 процент тәшкил иткән.
Үҙ тормошо менән тулыһынса ҡәнәғәт ҡала халҡының да һаны арта. Ундайҙар 82 процент.


text:
- Подробности
- Просмотров: 437
ҠОЛАҠСЫН, башҡорт ир-егеттәренең йәнлек тиреһенән осло түбәле итеп тегелгән традицион баш кейеме (ҡара: Башҡорт кейеме). Ҡ. осо киҫелгән 4 ҡыйыҡтан, козырёк рәүешендәге маңлайсанан һәм 3 арҡалыҡтан (арҡа яғынан һәм баулы итеп 2 яурын яғынан ҡалдырылған) беселгән. Башлыса һарыҡ, төлкө, бүре, һеләүһен һ.б. тиреһенән теккәндәр. Буҫтау йәки ҡалын туҡыма м‑н тышлағандар; уҡа, төҫлө таҫма, йәнлек тиреһе м‑н матурлағандар. Шулай уҡ кейеҙ, буҫтау (кейеҙ ҡолаҡсын, көләпәрә), эсле һәм эсһеҙ, төҫлө таҫма м‑н биҙәлгән Ҡ. булған. Ҡайһы ваҡыт уны бүрек өҫтөнән кейгәндәр. Ҡ. көндәлек баш кейеме булған. Башлыса Башҡортостандың көньяҡ һәм көнсығыш, айырыуса дала райондарында таралған була. Күп күсмә халыҡтарҙа осрай.
С.Н.Шитова
Тәрж. Р.Х.Сәғитов


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Объявления » “Бүләк итеп сәскәләр өҙмәнем...”
“Бүләк итеп сәскәләр өҙмәнем...”
Үлеп яратаһыңмы? Мөхәббәтеңде аңлата алмайһыңмы? Нисек һөйөүеңде белдереү тураһында баш ватаһыңмы? Нимә бүләк итергә белмәйһеңме? Улайһа, был яҙма нәҡ һинең өсөн!
- Магазин кәштәләре Яңы йыл тауарҙарынан һуң Ғашиҡтар көнөнә сувенирҙар менән тулды. Нимә генә юҡ – уларҙың күп төрлөлөгөнән күҙ ҡамаша.
- Иң романтик бүләк, әлбиттә, балдаҡ. Ул йылы хистәрҙе генә белдермәй, ә киләсәктә бергә булырға теләүгә ишара яһай. Һөйгәнеңдең зауығын яҡшы белгәндә, хушбуй һайларға мөмкин. Ҙур йомшаҡ уйынсыҡ йәки йөрәк формаһындағы мендәр барыһына ла тап килә.
- Бер-береһен күптән белгән парҙар, хәстәрлек күрһәтеп, кейем бүләк итә ала. Ирҙәр өсөн универсаль бүләктәр – шарф, галстук һәм ҡайыш.
- Һуңғы йылдарҙа эмоциональ бүләктәр киң танылыу яулай: массаж сеансы, һауа шарында осоу, лимузинда, атта йөрөү һәм башҡалар. Психологтар әйтеүенсә, бындай бүләктәр иң яҡшыһы. Әйбер ҡасан булһа ла ҡиммәтен юғалтасаҡ, ә яҡты хәтирәләр мәңгелеккә күңелдә һаҡланып ҡаласаҡ. Ә бына ҡул сәғәте, фото өсөн рамка, ойоҡбаш кеүек бүләктәр белгестәр тарафынан хупланмай икән. Улар етерлек кимәлдә матур хис-тойғоларҙы уята алмай, күрәһең.
- Байрам көнө мотлаҡ һауа фонарен осороғоҙ, табынығыҙға бәләкәй шәмдәр серлелек өҫтәр. Ғөмүмән, яратҡан кеше өсөн иң ҙур бүләк – һөйгәнеңдең бәхетле ихлас йылмайыуы һәм иғтибары.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Баһадир һуғыш осоронда 134 тапҡыр уңышлы хәрби осош яһай. Ҡаршы көстөң ҡеүәтен кәметерлек ҙур батырлыҡтар күрһәтә. Фашистарҙың 22 танкын, бер бронетранспортерын, 40 автомашинаһын, биш самолетын, туғыҙ артиллерия батареяһын, ҡораллы ике эшелонын юҡ итә, шулай уҡ 500-гә яҡын һалдат һәм офицерҙарын ҡыйрата. Яҡташыбыҙҙың бындай уңышын СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы юғары баһалап, күкрәгенә Алтын Йондоҙ таға.
134 хәрби осош... Күпме был, әллә әҙме? Сағыштырыу өсөн ошо һандарҙы атап үтеү ҙә етә. Һуғыш осоронда летчиктарҙың ғүмере уртаса һигеҙ осош менән “баһалана”. “Бөтәһе лә һине бәреп төшөрөргә генә тора! Пехотаһы ла, зениткалары ла, дошман самолеттары ла... Утта, һәр саҡ утта!” – тип һөйләгәйне Ҡотдос ағай. Ә инде 50 тапҡыр уңышлы штурмлау үткәрһәң, Советтар Союзы Геройы исеме бирелгән. Ә Ҡотдос Ҡәниф улы 134 тапҡыр һауаға күтәрелә... Ғорурланырлыҡ бит!
Йыш ҡына демография мәсьәләләре социологик хәл-торош менән бергә ҡарала. Был дөрөҫ тә. Башҡорт халҡының социаль-демографик проблемаларын өйрәнеү – бөгөн көнүҙәк мәсьәлә. Беҙ ишәйәбеҙме? Ғаилә мәсьәләләрендә проблемалар бармы? Ни өсөн үҙ-үҙенә ҡул һалыуҙар арта? Тормоштан ҡәнәғәтбеҙме? Ҡайҙа һәм нисек йәшәргә тейешбеҙ?


text:
Рөстәм Хәмитов Ғафури районындағы һабантуйҙа ҡатнаштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов Ғафури районындағы һабантуйҙа ҡатнашты
Рөстәм Хәмитов Ғафури районындағы һабантуйҙа ҡатнаштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
6 июндә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Ғафури районы Красноусол ауылында уҙғарылған һабантуйҙа ҡатнашты. Республика етәксеһе аграрийҙарҙы яҙғы баҫыу эштәренең тамамланыуы менән ҡотланы һәм райондың алдынғы хеҙмәткәрҙәренә дәүләт наградалары тапшырҙы.
– Ғафури районы – көслө кешеләрҙең тыуған төйәге. Ғафуриҙарҙың тарихы бик бай, тәбиғәте лә ғәжәйеп матур. Бөтә яҡтан да ышаныслы район тип әйтергә була. Мин уның киләсәктә лә шундай булып ҡалыуын теләйем, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Байрамда ижади коллективтар сығыш яһаны, район ауыл хужалығы предприятиеларының тирмәләр күргәҙмәһе һәм төрлө конкурстар ойошторолдо. Республика Башлығы милли көрәш һәм ат ярыштары майҙансығын ҡараны, район халҡы менән аралашты.
Сығыштың тулы стенограммаһы һәм бүләкләнеүселәрҙең исемлеге Башҡортостан Башлығының рәсми сайтында баҫылған.


text:
Етенсе мәсьәлә Аҡтар башлай ҙа өс йөрөштән мат ҡуя. Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крһ3, Фа6, Сс7, пg2 (4 фигура), ҡаралар – Крһ5, пf6 (2 фигура). Мәсьәләнең авторы – Виктор Чепижный (1986). Тәүге йөрөштә көтмәгәндә аҡтар бер фигураһын юғалта. Өс вариантты ла табырға.
Бишенсе мәсьәлә Аҡтар башлай ҙа өс йөрөштән мат ҡуя. Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крd3, Фf7, Кс7 (өс фигура), ҡаралар – Кре5 (1 фигура). Мәсьәләнең авторы – А. Феранте (1859). Сиселештәге беренсе йөрөштә бер аҡ фигура таҡтаның ситенә күсә. Бер вариантты ғына күрһәтергә кәрәк.
Өсөнсө мәсьәлә Аҡтар башлай ҙа ике йөрөштән мат ҡуя. Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Kpd4, Фe4, Cf4 (3 фигура), ҡаралар – Крd1, Са4, ппb2, һ4 (4 фигура). Миниатюраның авторы – С. Гольд (1896). Сиселештең өс вариантын да табырға кәрәк.
Шахмат мәсьәләләре сисеү конкурсын дауам итәбеҙ. Быныһы инде ғинуарҙа башланып, майға тиклем барасаҡ. Еңеүселәр июндә билдәле буласаҡ. Был бәйгелә лә һеҙгә 10 мәсьәлә, күберәген миниатюралар, тәҡдим ителәсәк. Яуаптарығыҙҙы редакцияға һуңлатмай 10 көн эсендә ебәрергә тырышығыҙ. Хатығыҙҙа тулы исем-шәрифегеҙҙе, адресығыҙҙы, нисәнсе синыфта, ҡайһы мәктәптә уҡыуығыҙҙы күрһәтергә онотмағыҙ, йәме. Беренсе мәсьәлә Аҡтар башлай ҙа ике йөрөштән мат …
Continue reading ‘Беренсе тур’ »
Ҡәҙерле йәш шахматсылар, сентябрь – декабрь айҙарында барған «Серле шаҡмаҡтар» бәйгеһенә йомғаҡ яһарға ла ваҡыт етте. Һеҙгә 10 шахмат мәсьәләһе тәҡдим ителгәйне. Уларҙың бөтәһен дә дөрөҫ сисеп, Кәрим БАТЫРШИН, Коля ШИБАЕВ (Күмертау), Зөлфәт МӘМБӘТОВ (Әбүбәкер, Хәйбулла), Нуршат СӘЙФЕТДИНОВ, Айнур ИСКӘНЙӘРОВ, Айгиз ИЛЬЯСОВ, Саша ЮРТАЕВ (Таҙлар), Нурислам ФӘЙРУШИН, Динислам ЮЛДАШБАЕВ, Артур ТИМЕРМУЛЛИН (Иҫәнғол, Ейәнсура) еңеүсе булды! …
Continue reading ‘Шах бабай бүләктәре’ »
Аҡтар башлай ҙа биш йөрөштән мат ҡуя. Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крb8, Сf1, ппb4, b5, с6 (5 фигура), ҡаралар – Крb6 (1 фигура). Мәсьәләнең авторы – Александр Максимовских (1968).
Бишенсе мәсьәлә Аҡтар башлай ҙа өс йөрөштән мат ҡуя. Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крf6, Фb6, Ке5 (3 фигура), ҡаралар – Кре4, ппd5, f4 (3 фигура). Мәсьәләнең авторы – Б. Лоуз (1988).
Өсөнсө мәсьәлә Аҡтар башлай ҙа ике йөрөштән мат ҡуя. Диаграммалағы позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крf4, Фа3, Сg6, Kb4, пе3 (5 фигура), ҡаралар – Крс4, пс6 (2 фигура). Мәсьәләнең авторы – О. Блюменталь (18 71).
Ҡәҙерле дуҫтар, «Серле шаҡмаҡтар» бәйгеһен башлайбыҙ. Һеҙгә был юлы ла 10 мәсьәлә тәҡдим ителәсәк. Был конкурста мәктәп йәшендәге һәр гәзит уҡыусы ҡатнаша ала. Яуаптарығыҙҙы ебәргәндә тулы исем-фамилияғыҙҙы, нисәнсе синыфта, ҡайһы мәктәптә уҡыуығыҙҙы, адресығыҙҙы күрһәтергә онотмағыҙ, йәме. Еңеүселәргә редакцияның Почёт грамотаһы һәм иҫтәлекле бүләк тапшырыласаҡ.
Аҡтар башлай ҙа бер нисә йөрөштән һуң еңәләр. Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крһ4, Кg5, пһ6 (3 фигура), ҡаралар – Крf4, ппа2, f5 (3 фигура). Был этюдты А. Галицкий төҙөгән (1892).


text:
Башҡортостанда ХХI быуат лидерҙарын һайлайҙар
«ХХI быуат лидеры» республика балалар һәм йәштәр йәмәғәт берекмәләре етәкселәре һәм лидерҙары конкурсының финалы Өфө районының “Йондоҙсоҡ” балалар һауыҡтырыу үҙәгендә старт алды.
Унда ҡатнашыу өсөн балалар үҙәгенә Башҡортостандың 20 ҡала һәм районынан һайлап алыу турын үткән 100-гә яҡын еңеүсе йыйылған. Ярыштар дауамында уларға хоҡуҡ буйынса белемдәрен, социаль проекттарҙы бойомға ашыра һәм командала эшләй белеүҙәрен күрһәтергә тура киләсәк.
Баһалама ағзаларына «Балалар йәмәғәт берекмәһе лидеры» (12-15 йәш), «Балалар һәм йәштәр йәмәғәт берекмәһе лидеры» (16-18 йәш), «Йәштәр йәмәғәт берекмәһе лидеры» (19-25 йәш), «Балалар йәмәғәт берекмәһе етәксеһе», «Йәштәр йәмәғәт берекмәһе етәксеһе» кеүек биш номинацияла иң яҡшыларҙы билдәләргә тура киләсәк. Һуңғы ике номинацияла йәш сикләүҙәре юҡ. Төбәк этабы еңеүселәре артабан "XXI быуат лидеры" бөтә Рәсәй конкурсында Башҡортостан данын яҡлаясаҡ.
«Башинформ» агентлығына БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, конкурс балалар-йәштәр мөхитендә әүҙем гражданлыҡ позицияһы булған уңышлы шәхес образын формалаштырыуға, балалар һәм йәштәр йәмәғәт берекмәләре алдынғыларының эшмәкәрлеген дәртләндереү, шулай уҡ йәмәғәтселек эшендәге уңышлы идаралыҡ тәжрибәһен таратыуға йүнәлтелгән.


text:
Өфөлә «Евро-Өфө-Азия-2011» мода форумы үтәсәк
2 һәм 3 ноябрҙә Өфөлә, «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында, «Текстиль һәм мода» XII махсус күргәҙмә сиктәрендә «Евро-Өфө-Азия – 2011» мода форумы үтәсәк.
Баш ҡаланың мода һәм матурлыҡ индустрияһы предприятиеларының абруйын арттырыу, производствоны заманаға ярашлы итеп үҫтереү, предприятиеларҙың ижади мөмкинлек потенциалын асыу, шулай уҡ халыҡты хеҙмәтләндереү өлкәһендә артабан бәләкәй бизнесты үҫтереү өсөн шарттар булдырыу сараның төп маҡсаттары булып тора.
«Евро-Өфө-Азия» йыл һайын яңы исемдәр аса. Тамашасыларҙы авторлыҡ коллекцияларын күрһәтеү көтә, йәш дизайнерҙар, рәссам-модельерҙар һәм ҡайтанан асылған ательелар үҙ эштәрен тәҡдим итәсәк. 2 ноябрҙә 15 сәғәттә «Нефтсе» мәҙәниәт һарайының өсөнсө ҡатында үтәсәк йомғаҡлау сараһы сағыу һәм ҡыҙыҡлы булыуға оҡшай.
Мода форумында ҡатнашасаҡ предприятиелар, бәләкәй һәм урта бизнес субъекттары, кейем тегеү буйынса ательелар, Башҡортостандың ирекле дизайнерҙары үҙ эштәрен тәҡдим итеп, заманса кейем тегеү предприятиеларының иғтибарын йәлеп итә аласаҡ, тип иҫәпләй сараны ойоштороусылар — Өфө хакимиәте һәм Башҡортостан күргәҙмә компанияһы.


text:
Башҡортостан Президентын һайлауҙы 230-ҙан ашыу журналист яҡтырта – БР Үҙәк һайлау комиссияһы
ӨФӨ, 2014 йыл, 14 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Республикала тауыш биреү барышын 180-ләп киң мәғлүмәт сараһынан, шул иҫәптән 25 телерадиокомпанияһынан 230-ҙан ашыу журналист яҡтырта, тип хәбәр иттеләр Үҙәк һайлау комиссияһында. Республикала «Һайлауҙар-2014» мәғлүмәт үҙәге ойошторолған. Көн дауамында тауыш биреү барышы, республика территорияһында һайлау участкаларының эше тураһында дүрт брифинг уҙасаҡ.
Һайлауҙар үткәреү ваҡытында һайлаусыларға мәғлүмәт еткереү һәм уларҙың хоҡуҡтарын бойомға ашырыу маҡсатында «Ҡыҙыу линия» үҙ эшен дауам итә. Ул 2014 йылдың 8 сентябренән алып 14-нә тиклем күп каналлы 8 800 347 54 54 телефоны буйынса ойошторолған. Бөгөн, берҙәм тауыш биреү көндө, 14 сентябрҙә, ҡыҙыу линия киске сәғәт 8-гә тиклем эшләй. Һорауҙарға Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһының тауыш биреү хоҡуғына эйә булған ағзалары һәм Үҙәк һайлау комиссияһы аппараты хеҙмәткәрҙәре яуап бирә.


text:
Ноябрҙә Башҡортостан халҡын дүрт көнлөк каникулдар көтә
4-7 ноябрь Башҡортостанда ял көндәре тип иғлан ителде. Республиканың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан асыҡлауҙарынса, 4 ноябрь – Халыҡтар берҙәмлеге көнө — ял көнө булып тора.
Ул йомаға тура килгәнлектән, кесе йома – 3 ноябрҙә эш көнө бер сәғәткә ҡыҫҡартыла.
Бынан тыш, Ҡорбан ғәйете байрамы йәкшәмбе – 6 ноябргә тура килә.
Рәсәй хеҙмәт ҡануниәтенә ярашлы, ял һәм эшләмәгән байрам көндәре тура килгәндә ял көнө байрамдан һуңғы эш көнөнә күсерелә.
Шулай итеп, биш көнлөк эш аҙнаһында Башҡортостанда 4, 5, 6 һәм 7 ноябрь ял көндәре булып тора.


text:
Wp/sty/Әмәл пайрам
Wp > sty > Әмәл пайрам
Әмәл (йә Наурыс) — Сыбырларның календарента йылның пашы.
Үткәреү цаҡ: 21–27-се Март (1–7-се Әмәл).
Әмәл пайрам — Сыбырларның порнаңкы йаңа йыл пайрамы, Төрөк ҡалыҡларның ҡәсерге саманҡаца кәнесентә саҡланып ҡалған. Пайрам килгән цорға, цылғыр уйаныуның перенце пилгеләре пилгеләгәнтә. Сыуыҡ ҡыш суң, йас килеүне цылғыр йаңарыш та йаңа өмөр пайрамын тай оцорағаннар. Шаның өцөн Сыбырлар та пашҡа Төрөк ҡалыҡлар Тыуыу цор тип аны атағаннар.
Өйләртә рәтләнкәннәр, та кицкелек пайрам өстәл алтта иске йылны осатып йоҡлағалы йатҡаннар. Ирттә көн 1-е Әмәл (20-се Март) цын пайрам пашланҡан ите.
Порналыҡта пайрамның тың кәрәкле пайы ҡорманлыҡ суйыу йоло нәсел пашлыҡның аураҡларына пулған. Әргем ул ҡорманлыҡны ҡылған, тура килеү, үс ҡәленә тә пайлығына. Әр әйлә йаҡшыраҡ ҡына үс нәсел пашлыҡларның аураҡларын сыйлап алғалы тырышҡан.
Ҡорманлыҡ суң йаңа йылғы утырыш пашланҡаннар, та тағы та уйыннар тула үсенә пашҡа мәғнәсе тә сиғерле мәғнәсе мән, өйтән өйгә йөрөү тә перпергәләп ҡотлаулар, ололарға кецеләртән тә ололартан йаҡшы теләкләр әйтеү, пүләкләр мән алмашыныу, нимә тың кәрәклек Төрөк мәтәни системата пар пулған.
Йаңа йыл Әмәл-пайрамны Сыбырлар пигерәгентә тантаналы та күңелле пайрамлаған, уйлағаннар өцөн, Йаңа йылның перенце көнө ницек пулыр, шалай уҡ та пөтөн йыл пулаты тип. Шаның өцөн ҡалыҡ йөрөшләрне ниткәннар, кән кеше өцөн уйыннарны, ат цапмаҡларны, көрәшне, әтәткә кергән йағыт атыштан йарышлар.
Йаңа йылғы йолоута кән шылғымнар та уйыннар пулған. Йаңа йыл тантана суң өмөр ипләп үс тик йулына кергән ите, туар ҡарауцылар та кешеғалыҡ йас эшләргә әсерләнә пашлағаннар.
Ҡәсерге саманта тиний кәрәклек ул пайрамның Исламның йөғөнтосоннан энте онотолған, та Әмәл ҡәсер тик миллий ҡалыҡ пайрам тип исләнеләте. Ауылцыларның истәлектән йәшләр тә йеткәннәр таң ирттәтән өйтән өйгә йөрөгәннәр, ҡапҡаға төңкөртәтеп, ҡыцҡырып:
Әмәл! Әмәл! (Наурус! Наурус!)
Пер көлцәсән айаған
Артын йергә тайаған!
Әмәл көн йас пулыр,
Күктә полот ас пулыр,
Пылбыл ҡош ҡаныт цәйнәр,
Ҡарғаның эце ҡайнар!
Цаупҡа өйнөң ҡуца-ҡуцапигәләре пайрам ашамныҡларны, ҡамырның нигесентә пешерелгәнкеләрне (туғац, пауырцаҡ, көлцә), лампасы-цуҡҡышлар, уаҡ аҡцалар апцыҡҡаннар.
Әр ҡуца үс йумартлығын күргәскәле тырышҡан, Йаңа йылта өй "сауытның ҡырынаца" тула пулсын өцөн, ул йыл уңышлы пулсын өцөн, пәғет әйләтән поролмасын өцөн. Йаңа йыл үткәреләте Түрк йәй көйөмлө айланмаҡҡа тайанып.


text:
Баймаҡ биләмә-ара үҙәк китапхана
Буранбаев Вара Бәшәр улы
Бөйөк Ватан һуғышы ветераны,
Баймаҡ ҡалаһының почетлы гражданины,
Батыр Вәлид премияһы лауреаты.
Буранбаев Вара Бәшәр улы 1924 йылдың 28 июнендә Баймаҡ районы Түбә алтын прискыһында шахтер-забойсы ғаиләһендә тыуған. 1931 йылда ете йәштән мәктәпкә уҡырға барып, Ватан яуы башланған йылда Түбә урта мәктәбен тамамлай. Атаһын ҡулға алып китеүҙәре сәбәпле, ғаиләлә иң өлкәне булараҡ, 16 йәштән ҡара эштә эшләй башлай. Башта өс ай торф ҡырҡа, шунан өс ай шахтала эшләй. 1942 йылдың авгусына тиклем приискының урмансылыҡ складында весовщик, яуаплы ҡабул итеүсе вазифаларын башҡара.
1942 йылдың йәйе уртаһында, 18 йәше тулғас, әрмегә алалар. Алкино хәрби лагерында биш ай уҡығас, сержант званиеһы бирәләр һәм фронтҡа оҙаталар. Фронттағы тәүге сынығыуҙы теүәл 19 йәшендә, 1943 йылдың июлендә, Курск дуғаһындағы ҡанлы һәм ҡаты алыштарҙа ала. Артиллерия расчетында тоҫҡап атыусы була. Ошо хәрби дәрәжәлә, дошманды сигендерә-сигендерә, илебеҙҙең Көнбайыш Союз республикаларын немец баҫҡынсыларҙан азат итеүҙә ҡатнаша. 1944 йылдың көҙөндә бер төркөм артиллеристарҙы фронттан алалар ҙа, Силәбе ҡалаһына ебәрәләр. Бында өс ай танкистлыҡҡа уҡытып, 1945 йылдың февралендә кире фронтҡа оҙаталар. Вара Бәшәр улы Бөйөк Ватан һуғышындағы Еңеү таңын танк командиры вазифаһында Берлиндың көнъяғындараҡ Подстам ҡалаһында ҡаршылай. Һуғыштан һуң, 1947 йылдың мартына ҡәҙәр Польшаның Ноештеттин ҡалаһында Совет хәрби базаһында хеҙмәт итә. 1947 йылдың 1 апрелендә, армиянан демобилизацияланып, тыуған яҡтарына ҡайтып төшә.
1948 йылдың авгусына тиклем төрлө ҡара эштәрҙә йөрөгәндән һуң, уға Түбә руднигында эшләп килгән район Пионерҙар йортоноң директоры вазифаһын тәҡдим итәләр. 1949 йылдың йәйендә был Пионерҙар йорто Баймаҡҡа, район үҙәгенә күсерелгәс, Вара Бәшәр улын Баймаҡҡа эшкә саҡыралар. Партия райкомы уны район гәзиттәре редакциялары эргәһендәге урындағы радиотапшырыу мөхәррире эшенә тәғәйенләй.
Вара Бәшәр улының артабанғы хеҙмәт эшмәкәрлеге түбәндәгесә;1949 – 1950 йылдарҙа – урындағы радиотапшырыу мөхәррире;1950 – 1952 йылдарҙа – Баймаҡ партия райкомының пропаганда һәм агитация бүлегендә пропагандист; 1952 - 1954 йылдарҙа – “Ҡыҙыл Баймаҡ” район гәзитенең яуаплы мөхәррире; 1954 – 1958 йылдарҙа - Өфө дүрт йыллыҡ юғары партия мәктәбендә тыңлаусы (слушатель); 1958 – 1962 йылдарҙа – Баймаҡ партия райкомының пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире; 1962 – 1963 йылдарҙа – Баймаҡ хеҙмәтсәндәр депутаттарының район Советы рәйесе урынбаҫары; 1963 – 1965 йылдарҙа – Баймаҡ производство парткомының инструктор-парторганизаторы; 1965 – 1978 йылдарҙа – Баймаҡ районы халыҡ контроле комитеты рәйесе; 1978 – 1985 йылдарҙа – “Башкинопрокат” тың Баймаҡ филиалы директоры.
Вара Бәшәр улы 1985 йылдың ғинуарында хаҡлы ялға сыға. Уға РСФСР әһәмиәтендәге персональ пенсия тәғәйенләнә. Шуға ҡарамаҫтан 1985 йылдың йәйендә граждандар оборонаһының штаб начальнигы итеп тәғәйенләйҙәр. Партия райкомы 1987 йылдың авгусында район крайҙы өйрәнеү музейына етәкселек итеү эшен йөкмәтә. Был вазифала 1991 йылдың майына тиклем эшләй, музей эшенә күп үҙгәрештәр индерә, яңы экспонаттар менән байыта.
Хаҡлы ялға тулыһынса сыҡҡас мемуарҙар, хикәйәләр яҙа башлай. Улар гәзит-журнал биттәрендә донъя күрә. Вара Бәшәр улы “Хәтер”, “Күк Ирәндек буйында”, “Һуғыштарҙан әгәр иҫән ҡайтһам”, “Рухи көсөм тыуған еремдән”, “Яугир яу яландарынан ҡайтҡас” исемле китаптар авторы. Уға 1997 йылда журналистика буйынса Сәғит Мифтахов премияһы лауреаты исеме бирелә, 1999 йылда әҙәбиәт буйынса Батыр Вәлид исемендәге премияға лайыҡ була. 1998 йылда Баймаҡ ҡалаһының һәм районының Почетлы гражданины тигән исем бирелә.
Вара Буранбаев оҙаҡ йылдар “Атайсал тип янған йөрәктәр” аҡһаҡалдар һәм ағинәйҙәр ҡоро менән етәкселек итә.
Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлыҡтары өсөн “Великая Отечественная война” ордены, “За боевые заслуги”, “За победу над Германией” миҙалдары, һуғыштан һуң тырыш хеҙмәте өсөн “Почет билдәһе” ордены, “За трудовые отличия”, “За доблестный труд”, “Ветеран труда” миҙалдары менән наградлана.
Фотоларҙа – ғүмер миҙгелдәре
Илгә - хеҙмәт, илдән - хөрмәт
“Бөйөк Ватан һуғышында немец оккупанттарына ҡаршы көрәштә күрһәткән батырлыҡтарығыҙҙы иҫбатлап Һеҙҙең күкрәгегеҙҙә дәүләт наградалары ялтырай.
Һуғыш йылдарынан һуңғы осорҙа районыбыҙҙың үҙәк башҡарма органдарында уңышлы эшләнегеҙ, бер ваҡытта ла ҡыйынлыҡтар алдында баш эйеп, юғалып ҡалманығыҙ, тыуған илебеҙгә намыҫлы хеҙмәт иттегеҙ. Һеҙҙе дуҫтарығыҙ һәм хеҙмәттәштәрегеҙ хеҙмәт һөйөүсәнлек, заман алдында оло яуаплылыҡ тоя белеүегеҙ, кәрәк саҡта һәр саҡ ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер булғанығыҙ өсөн хөрмәт итәләр.
Бөгөнгө көндә лә йәмәғәт эштәрендәге әүҙемлегегеҙҙе күреп ғорурланабыҙ. Һеҙҙең ижад емеше булған “Күк Ирәндек буйында”, “Һуғыштарҙан әгәр иҫән ҡайтһам”, “Рухи көсөм тыуған еремдән”, “Яугир яу яландарынан ҡайтҡас…” исемле китаптарығыҙ халыҡсанлығы һәм тәрән фекерлеге менән айырылып тора, улар Һеҙҙең оло шәхес булып етеүегеҙҙе тағы ла бер тапҡыр раҫлай”.
Р.Сәйетов,
Баймаҡ районы муниципаль район хакимиәте башлығы
“Ветерандың яҙмалары киләсәк быуынға үҙе күргәнде, үҙе кисергәнде үҙ ҡулдары менән яҙып ҡалдырыуы менән ҡиммәт. Уның шиғырҙары, мәҡәләләре, повестары һәм хикәйәләре – күп йылдар буйы өҙлөкһөҙ эҙләнеү, уйланыу, ижад итеү һөҙөмтәһе. Халҡыбыҙҙың милли ҡомартҡыһы – йырҙарыбыҙ тарихын өйрәнеү һәм йәш быуынға еткереү, әҙәби тәнҡит, пародиялар, юмор һәм сатира – былар бөтәһе лә уның күп яҡлы ижад белгесе булыуын дәлилләй”.
Л.Ҡ.Дәүләтшина,
Баймаҡ биләмә-ара үҙәк китапхана директоры
“Фронтта һәләк булған яугирҙәр тураһында район хәтер китабын сығарыуҙа, “Улар еңеү яулап ҡайттылар” китабы өсөн төрлө мәғлүмәт йыйыуҙа ветерандың хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ. Уның журналистика, әҙәби ижад өлкәһендәге хеҙмәте бик уңышлы: район, төбәк, республика баҫмаларында әүҙем яҙышты. Әҙиптең тормошсан, халыҡсан ижады тейешле баһа алды.”
Р.Үтәев,
С.Мифтахов һәм Ш.Хоҙайбирҙин исемендәге премиялар лауреаты
“Яҙышыу тигәндәй, Вара Бәшәр улы тарихи - документаль китаптар яҙыу менән бергә әҙәби әҫәрҙәр, хикәйәләр, шиғырҙар ижад итергә лә бик маһир. “Йәшлек” гәзите уҙғарған әҙәби конкурстарҙа ике тапҡыр еңеү яулап, редакциябыҙҙың махсус приздары менән дә бүләкләнде ул.”
Ю. Мәксүтов,
“Йәшлек” гәзитенең хәбәрсеһе.
“ Тормош юлдары ҡатмарлы, тиелә бит билдәле бер йырҙа. Вара олатайыбыҙ һуғыш ваҡытында шиғыр юлдарына һалған изге маҡсатын барыбер тормошҡа ашыра- беҙгә күп итеп китап яҙып бүләк итә. Уның был эшмәкәрлеге һуғыш юлындағы ҡаһарманлыҡтарына тиң, минеңсә. Сөнки ташҡа баҫылған бер ваҡытта ла юйылмай ҙа, утта ла янмай. Ул үлемһеҙ. Китаптары менән үҙенә һәйкәл ҡуйҙы Вара Бәшәр улы Буранбаев.”
А. Иҙелбаева,
“Һаҡмар” газите хәбәрсеһе,
“Йәнгүҙәй” әҙәби-ижад берекмәһе етәксеһе
Сығарыу өсөн яуаплы – Дәүләтшина Л.Ҡ.
Төҙөүселәр - Йәнтурина Р.Ә.,
Юнысова М.А., Газина Г.И.


text:
Ырғыҙ ҡыҙы Һәҙиә Дәүләтшина
Үҙәндәрҙең күңелендә мәңге йәшәй
«По вашему требованию высылаю свои документы, которые сохранились и которые необходимы для разбора моего заявления о восстановлении в членах СП СССР:
1. Членский билет ВАППа за №56 от 1932 г.
2. Командировочное удостоверение, выданное политотделом Зилаирского зерносовхоза для поездки в Москву на I съезд писателей СССР от 10 августа 1934 года.
3. Мандат № 165 на Пленум СП СССР, который состоялся в г. Минске.
4. Мандат № 1, выданный Правлением СП БАССР на Пленум СП Башкирии в г. Уфе.»
( Из письма Хадии Давлетшиной
в Союз писателей СССР)
Һаумыһығыҙ, Һәҙиә инәй ?!
Һеҙҙең яҡты рухығыҙға оло ихтирам менән өндәшеүсе Баймаҡ яҡтарынан Фидалия исемле ҡыҙ. Мин был яҡтарҙа йәшәүсе Һамар башҡорттарының ҡыҙымын, һеҙҙең яҡын туғандарығыҙҙың береһе.
Ҡасандыр Ғөбәй Дәүләтшин кәңәше һәм ярҙамы менән алыҫ Ырғыҙ буйҙарынан килеп, йәмле Урғаҙа һыуы буйында Үҙән исемле ауылға нигеҙ һалып, шунда төпләнеп ҡалған күп һанлы Һамар башҡорттарынан – яҡташтарығыҙҙан күп сәләм тапшырамын.
Беҙҙә Һеҙҙең тоҡомдо дауам итеүселәр – Лотфуллиндар, Дәүләтшиндар, һ.б. ихлас донъя көтәләр, ең һыҙғанып эшләйҙәр, балалар үҫтерәләр. Улар Һамар һөйләшен дә, тыуған яҡтарының ғөрөф-ғәҙәтен дә, тыуған яҡтарын да – Кәрәлек, Ырғыҙ буйҙарын да һис онотмайҙар, беҙгә- йәштәргә өлгө итеп ҡуялар. Тыуған яҡтары менән бәйләнеш һис өҙөлмәй. Бына быйыл йәй Үҙән ауылының төҙөлөүенә 80 йыл тулыу айҡанлы шәжәрә байрамы үткәрелде. Һамарҙан килгән ҡунаҡтар иң хөрмәтлеләре булды. Күпме хәтирәләр, осрашыуҙар, ҡыуаныстар булды. Бөтәһе лә туғанлыҡ, ҡәрҙәшлек ептәре өҙөлмәүгә ҡыуанышып, тағы ла осрашып торорға һүҙ бирешеп таралыштылар.
Беҙ Һеҙҙең менән хаҡлы рәүештә ғорурланабыҙ, Һәҙиә инәй, яҡты иҫтәлегегеҙҙе ҡәҙерләп һаҡлайбыҙ.
Һеҙҙең рухығыҙ алдында ихтирам
менән баш эйеүсе Фидалия. 2008 йыл
Һәҙиә Дәүләтшинаға
Ауылыңда булдым, Һәҙиә апай,
Ҡырҙарыңды һинең ҡыҙырҙым.
Хас та беҙҙең ауыл һинең Хәсән,
Хас Урғаҙа инде Ырғыҙың.
Баланлы ла булдым. Романың бит
Шул йәйләүҙәр менән башлана.
Тәбиғәтең һаман шундай гүзәл,
Шишмәләрең шундай татлылар.
Яҡташтарың бик ҡунаҡсыл икән,
Һинең кеүек яҡын, мөләйем.
Һәр аҙымың һинең һағыналар,
Тик һин генә быны белмәйһең.
Халыҡ һине һөйә, үҙ ҡыҙым тип,
Халҡыңа һин хеҙмәт иткәнгә.
Бик бәхетлеһең, Һәҙиә апай,
Йөрәк һүҙең уға еткәнгә.
Рәйсә Үҙәнбаева – башҡорт теле
һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Яковлевка ауылы, 1989 йыл.
Мин уны юғары рухлы,
яҙыусы йәнле
кеше итеп белә инем.
Мостай Кәрим.
Һәҙиә Дәүләтшинаның ижадында, бигерәк тә уның “Ырғыҙ” ында, яҙыусы оло фекер эйәһе, ғалим – тарихсы, этнограф, социолог, психолог, философ булып һәм, иң мөһиме, үҙ халҡының яҙмышы менән йәшәүсе патриот булып күҙ алдына баҫа.
Әнүәр Вахитов,
яҙыусы, ғалим
Һаҡмарҙан - Һамарғаса
Баймаҡ районы делегацияһы
Һәҙиә Дәүләтшинаның иҫтәлеген мәңгеләштереп, уның тыуған яғында мәрмәр плита ҡуйҙы


text:
Башҡортостанда пластик карталар буйынса түләү системаһы үҫешә
Башҡортостанда ағымдағы йылдың 9 айында төбәк банкылары тарафынан 3100-ҙән ашыу пластик карталар бирелгән. Шул уҡ ваҡытта, йыл башы менән сағыштырғанда, карталар һаны 3,4 процентҡа кәмегән. Был август аҙағында “ACCORD” түләү системаһының ябылып, хеҙмәтләндереүҙе туҡтатыуына бәйле.
Түләү карталары буйынса иҫәп-хисап үткәреү системаһында республиканың һигеҙ кредит ойошмаһы һәм икенсе төбәктәр кредит ойошмаларының 37 филиалы эшләй.
Түләү карталары буйынса 2009 йылдың 9 айында 143,7 миллиард һумлыҡ 52,1 миллион операция үткәрелгән. Был күрһәткестәр, былтырғы йылдың шул уҡ осоро менән сағыштырғанда,11,9 һәм 6,8 процентҡа юғарыраҡ.
Туғыҙ ай эсендә республиканың сауҙа селтәрҙәрендә терминалдар һаны 17,6 процентҡа (8,6 мең берәмеккә тиклем), банкоматтар һаны 18,6 процентҡа (1,9 мең берәмек) күтәрелгән.


text:
Билдәле булыуынса, Алдар батыр Нуғай даруғаһы Бөрйән улысында (хәҙерге Баймаҡ районы) тыуған. Тархан, башҡорт ихтилалдары башлығы. XVII быуат аҙағында урыҫ армияһының Ҡырым һәм Аҙау (Азов) походтарында ҡатнаша. 1696 йылда Петр I уға вариҫи тарханлыҡ ярлығы (грамота) һәм алтын яҙыулы көмөш ҡынлы ҡылыс бүләк итә.
Арабыҙҙағы йәш ғаилә Зәлиә менән Илнур Үтәбаевтарҙың өс йәшлек
улдары Илйән яман сиргә дусар булды. Әле ул Өфө дауаханаһында химия терапияһы үтә. Апрель уртаһында Мәскәүҙәге Рәсәй рентгенорадиология ғилми үҙәгенә күсереләсәк. Унда малайға параллель рәүештә химия һәм нур терапиялары биреү планлаштырылған.


text:
Өфөнө Рәсәй мосолмандарының дини үҙәге тип таныйҙар
Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының тарихи резиденцияһында шаршамбы көнө «Өфө – Рәсәй мосолмандарының дини үҙәге» түңәрәк өҫтәле үткәрергә планлаштырыла. Был сараның инициаторҙары булып Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының Рәсәй ислам университеты һәм «Родина» журналы (Мәскәү) редакцияһы тора.
Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, түңәрәк өҫтәл эшендә РФ Президенты Хакимиәтенең Эске сәйәсәт буйынса идаралығы советнигы Алексей Гришин, БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Дин эштәре буйынса совет рәйесе Вячеслав Пятков, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты рәйесе, Юғары мөфти Тәлғәт Тажетдин, Башҡортостандың һәм илдең башҡа төбәктәренең мосолман руханиҙары вәкилдәре, ғалимдар һәм педагогтар ҡатнашасаҡ.
Түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының элекке һәм хәҙерге эшмәкәрлеге, мосолман мәғарифын үҫтереү проблемалары, Рәсәй исламы тарихы һәм илебеҙҙә тотороҡлолоҡто һәм граждандар татыулығын һаҡлауҙа уның роле менән бәйле мәсьәләләрҙе тикшерәсәк.


text:
Өфө властары сүп-сарҙың ҡайҙа юғалыуын асыҡлаған
Өфө властары дөйөм ҡала өмәһе дауамында сығарылған сүп-сарҙың ҡайҙа юғалыуын асыҡлаған. Ҡала башлығы Павел Качкаевтың оператив кәңәшмәлә хәбәр итеүенсә, ҡала райондарының иҫәп-хисап биреүҙәре буйынса, дөйөм алғанда Өфө биләмәһенән 10 мең кубометр сүп-сар сығарылған. Күрһәткес насар түгел һымаҡ. Әммә сүплеккә дүрт мең кубометры ғына барып еткән. Сүп-сарҙың ҙур өлөшө, тимәк, ҡайҙалыр ғәйеп булған.
Павел Качкаевтың фекеренсә, сүп-сар бер ҡайҙа ла юғалмаған, ахыры. Ни бары райондар эш күрһәтер өсөн ысынбарлыҡҡа тура килмәгән мәғлүмәт биргән. Киров районы, мәҫәлән, сүп-сарҙы үҙенә сүплеккә сығарып түгелгәнгә ҡарағанда өс тапҡырға күберәк өҫтәп яҙған – 2,5 мең кубометр, ә сүплеккә 700 кубометрҙан күберәген генә алып барған. Октябрь районы 1825 кубометр сүп-сар түгеүе хаҡында мәғлүмәт биргән, ә сүплеккә 1300 кубометрын алып барып еткергән.
Ҡаланы таҙартыу буйынса ысынбарлыҡтағы эштәрҙең һәм ҡағыҙҙағы мәғлүмәттең тап килмәүе Өфөнөң әлеге торошонан да асыҡ күренә. Ҡалала таҙа урамдар әлегә бик һирәк.


text:
Фидус Ямалетдинов: «Башҡортостанда эш хаҡы артасаҡ»
Хеҙмәт хаҡын арттырыу буйынса республикала системалы эш алып барыла. Башҡортостан Президенты тарафынан республика Хөкүмәте алдында ҡуйылған өс бурыс араһында – эш, хеҙмәт хаҡы, торлаҡ — был иң өҫтөнлөклөһө, сөнки эш хаҡы граждандар табышының төп сығанағы булып тора. 2012 йылға ла эш хаҡын күтәреү буйынса пландар бар. Был турала «Ижтимағи электрон гәзит» (www.i-gazeta.com) сайтында барған онлайн-конференцияла Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов хәбәр итте. Әйткәндәй, был һорау беренсе булып яңғыраны.
Вице-премьер әйтеүенсә, 2011 йылда республикала эш хаҡын арттырыу өсөн бер нисә сара күрелгән. Уның минималь кимәле уҙған йылдың 1 ғинуарынан 5,5 мең һумға тиклем күтәрелгән. Ошоға өҫтәп, бюджет өлкәһендә ике тапҡыр эш хаҡы артҡан – 6,5-шәр процентҡа. Бынан тыш, иҡтисадтың реаль секторында тариф ставкаһы ла юғары темптарҙа артҡан. Һөҙөмтәлә ул 15 процентҡа күтәрелгән.
— Һөҙөмтәлә 2011 йыл аҙағында Башҡортостанда эш хаҡы үҫеше динамикаһы күҙәтелгән, — тип билдәләне Фидус Ямалетдинов. – Шулай итеп, ысынлап та үҫеш бар, әммә хеҙмәт хаҡы кимәле буйынса башҡа төбәктәрҙән артта ҡалабыҙ әле.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, уҙған йыл йомғаҡтары буйынса уртаса эш хаҡының күләме яҡынса 13 процентҡа артҡан һәм 18 мең һумдан ашыу сумманы тәшкил иткән.


text:
22 октябрҙә Өфөлә Милләт-ара мөнәсәбәттәр советы ултырышы үткәрелә
РФ Президенты Владимир Путин быйыл 22 октябрҙә Өфөлә дәүләт башлығы ҡарамағындағы Милләт-ара мөнәсәбәттәр буйынса совет ултырышын үткәрергә ҡушты, тип хәбәр итә Интерфакс.
РФ президентының рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған бойороғона ярашлы, ултырышта РФ субъекттарында дәүләт милли сәйәсәтен тормошҡа ашырыу мәсьәләһе тикшереләсәк. Ултырышты әҙерләү һәм үткәреүҙе тәьмин итеү президент хакимиәтенә, дәүләт башлығының эштәр идаралығына һәм Башҡортостан хөкүмәтенә йөкмәтелгән.


text:
Фото:
Өфөлә 22 йәшлек БДМУ студенткаһы юғалған
Фото:
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә Башҡорт дәүләт медицина университетының 5 курс студенткаһы Ғәзетдинова Гүзәл Рим ҡыҙы юғалған. Әхирәте әйтеүенсә, ул 16 ғинуарҙа иртәнге сәғәт 9-10-дар тирәһендә Минһажев урамы, 138 адресы буйынса урынлашҡан ятаҡтан сығып киткән һәм юғалған.
«Гүзәл «Матбуғат йорто» туҡталышынан 21-се ҡала клиник дауаханаһына дәрескә барырға тейеш ине, ләкин килмәне. — тип һөйләне әхирәте. — Әлегә тиклем уның ҡайҙа булыуы билдәһеҙ. Телефоны һүндерелгән».
Краснокама районында йәшәгән туғандары ла Гүзәл тураһында бер ни ҙә белмәй һәм тиҙҙән улар Өфөгә килә.
«Уның кемгәлер ҡунаҡҡа барыуы мөмкин түгел, егете юҡ. Әгәр шулай була ҡалһа, ул мине мотлаҡ иҫкәртер ине. Беҙ уның бик яҡшы мөнәсәбәттә, шуға күрә ул әйтә, — тип көйә әхирәте. — Өҫтәүенә беҙҙең кискә пландар ҙа бар ине, тимәк, уҡыуҙан һуң ул бүлмәгә ҡайтырға йыйынған».
Гүзәл дауаханаға эләкмәгән. Полицияға ғариза яҙылған.
Билдәләре: буйы 165-168 сантиметр, 22 йәштә. Ҡаҡса кәүҙәле, ҡыҫҡа ҡара сәсле, һоро күҙле.
Фотолағы кеүек мамыҡ куртка һәм йөн башлыҡ кейгән. Аяғында аҡ табанлы күк итек.
Ошо ҡыҙ тураһында ниндәйҙер мәғлүмәт белгән кешеләрҙең 102 йәки 8-937-159-89-97, 8-917-730-57-13, 8-937-158-60-28 телефондары буйынса шылтыратыуҙарын һорайҙар.
http://www.bashinform.ru/news/1104936-v-ufe-propala-22-letnyaya-studentka-bgmu-guzel-gazetdinova-/


text:
Америкала Булат Йосоповтың «Бабич» фильмын күрһәттеләр
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Сан-Франциско ҡалаһында режиссер Булат Йосоповтың «Бабич» тигән тарихи фильмын күрһәттеләр. Фильм башҡорт шиғриәте классигы, йәмәғәт эшмәкәре, беренсе Башҡорт Хөкүмәте ағзаларының береһе Шәйехзада Бабичтың тормош һәм ижад юлына арналған.
«Америкала йәшәп, «Бабич» фильмын ҡараным, нәҡ шуға ла был фильм миңә үҙенә бер төрлө булды, ахыры. Актерҙарҙың иҫ киткес уйнауын, Илгиз Таһировтың күңел биреп шиғыр уҡыуын һәм уларҙың тәрән мәғәнәле булыуын билдәләп үтәһем килә. Ҡаралы-аҡлы постановка фильмға айырыуса килешә һәм сюжетты ысынбарлыҡҡа яҡын итә, тип уйлайым. Өс көн үткәс тә ҡайһы бер мәлдәрен уйлап йөрөйөм. Тимәк, фильм ысынлап та йөрәккә үтеп ингән», — тип тәьҫораттары менән уртаҡлаша Зөһрә Сәләхетдинова.
«Фильмды төшөргәндән һуң иң ҡыуаныслы мәл – тамашасының нисек үҙгәреүен күреү, ишетеү, тойоуҙыр ул. Тамашасының үҙ асышы менән уртаҡлашырға мөмкинлек табыуы, айырыуса ҡәҙерле», — тип социаль селтәрҙәге сәхифәһендә яҙған Булат Йосопов.
«Бабич» фильмы Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы булышлығында республика Башлығы грантына һәм шәхси бағыусылар ярҙамы менән төшөрөлгән. Төп ролде Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрының алдынғы артисы Илгиз Таһиров башҡарған.
http://www.bashinform.ru/news/1105263-v-amerike-pokazali-film-bulata-yusupova-babich/


text:
Рәсәйҙә башҡорт телендәге сценарийҙар конкурсы башланды
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Рәсәйҙә башҡорт телендәге сценарийҙар конкурсы башланды. Сараның кураторы Фатима Янбаева хәбәр итеүенсә, «Осҡон» башҡорт видеоһы конкурсын ойоштороусылар ҡыҫҡа һәм тулы метражлы уйын форматындағы фильмдар өсөн башҡорт телендәге сценарийҙарҙы һайлап алыу тураһында иғлан итте. Һайлап алыу туры Башҡортостандың Заманса драматургия һәм режиссура үҙәге ярҙамында уҙа. Эштәрҙе компетентлы жюри баһалай. Иң яҡшы проект авторҙары бүләкләнәсәк һәм үҙ сценарийҙарын тормошҡа ашырыуҙа ярҙам аласаҡ. Ғаризалар ноябрь аҙағына тиклем ҡабул ителә.
Конкурсҡа йомғаҡ 2017 йылдың ғинуар аҙағында Силәбелә «Осҡон» башҡорт видеоһы фестивалендә яһала. «Осҡон» шулай уҡ «Ҡыҫҡа метражлы уйын фильмы», «Документаль фильм», «Анимациялы видеоролик», «Социаль видеоролик» һәм «Микрокино» номинацияларында башҡорт телендәге видеолар ҡабул итә. Бөтә номинацияларҙа ла эштәргә ҡарата талаптар бар. Бәйгенең положениеһы менән конкурстың рәсми сайтында танышырға мөмкин. Яңылыҡтарҙы сайтта йәки #Oskon билдәһе буйынса һәм «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге төркөмдә күҙәтеп барырға була.
— «Осҡон» — бик кәрәкле конкурс, сөнки ошо арҡала башҡорт видеоһы төшөрөлә һәм үҫешә. Йәнә конкурс яңы белем алырға дәртләндерә. Бәйгенең тап башҡорт йәштәре араһында ойошторолоуы һәм туған телдә фильм төшөрөү мөмкинлегенең барлыҡҡа килеүе миндә унда ҡатнашыу теләген уятты. Һәммәһенә лә үҙ көсөнә ышаныуҙарын һәм идеяларын тормошҡа ашырыуҙарын теләйем! — тип һөйләй былтыр «Ҡыҫҡа метражлы фильм» номинацияһында еңеүсе Илмир Билалов.
Конкурсты ойоштороусылар — Силәбе өлкәһенең Башҡорт йәштәре союзы, Мәскәү һәм Санкт-Петербургтағы Башҡортостан студенттары, аспиранттары ассоциацияһы. Фестиваль икенсе тапҡыр үткәрелә, уҙған йылда бәйгегә Башҡортостандың һәм күрше төбәктәрҙең төрлө райондарынан 60-ҡа яҡын эш килгән.


text:
Киләһе аҙнанан Өфөлә ҡапыл һалҡынайта
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Киләһе аҙнанан баш ҡалала ҡапыл һалҡынайта. Синоптиктар фаразлауынса, дүшәмбе, 14 ноябрҙә, һауа температураһы төндә 15 градусҡа тиклем һыуыта. Көндөҙ — 7 градус һалҡын.
Шишәмбе, 15 ноябрҙә, төндә — 22, көндөҙ 14 градус һыуыҡ.
Шаршамбы, 16 ноябрҙә, бер аҙ йылыта — төндә 15 градус һалҡын. Көндөҙ ҙә шундай температура буласағы фаразлана. Артабанғы көндәрҙә синоптиктар йылы вәғәҙәләй. «Яндекс.Һауа торошо» шунндай мәғлүмәттәр килтерә.
Көндәр ҡапыл һалҡынайтасаҡ. Ошо ял көндәрендә Өфөлә ҡар ҡатыш ямғыр яуыуы көтөлә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 202
СТОМАТОЛОГИЯ (гр. stoma — ауыҙ, тишек һәм ...логия), тештәр, ауыҙ ҡыуышлығы, яңаҡтар һәм бит, муйын ситтәре ауырыуҙарын өйрәнгән һәм уларҙы диагностикалау, дауалау һәм иҫкәртеү ысулдарын эшләгән клиник медицина өлкәһе. Терапевтик, хирургик, ортопедик С., пародонтология, ортодонтия һәм балалар С. айырыла. Башҡортостанда беренсе дәүләт стоматология амбулаторияһы 1919 й. Өфөлә асыла. 1920 й. Башҡ‑н респ. Һаулыҡ һаҡлау ХК системаһында 22, 1938 й. 100‑гә яҡын табип эшләй. 1924 й. Өфөлә Үҙәк теш дауалау поликлиникаһы ойошторола, уның нигеҙендә 1934 й. өлкә теш дауалау мәктәбе асыла (ҡара: Өфө медицина колледжы). Республикала С. б‑са тәүге фәнни тикшеренеүҙәр Б.В. һуғышы йылдарында БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) башлана һәм яңаҡ‑бит тирәһе яраларын рентгендиагностикалауға, пуля м‑н яраланыуҙан һуң барлыҡҡа килгән ауыҙ тишеге деформацияларын һәм дефекттарын хирургик дауалауға арнала (Л.С.Гольдберг һ.б.). 50—70‑се йй. шайыҡ‑таш ауырыуы (П.Ф. Евстифеев), висмут стоматиттары (Л.И. Ишмөхәмәтова) булғанда биол. пломба барлыҡҡа килеү сәбәптәре өйрәнелә, Башҡортостанда һыу м‑н тәьмин итеү сығанаҡтарында фтор миҡдары һәм теш кариесының таралышы өйрәнелә (Т.А.Байбурина, Ә.Ә.Сатаева), яңаҡ‑бит хирургияһында тергеҙеү һәм пластик операциялар ысулдары камиллаштырыла (Д.В.Воронцов, В.Ф.Татаринов). 1951 й. Республика стоматология поликлиникаһы асыла. 1962 й. 192 теш дауалау кабинеты була, унда 57 стоматолог, 346 теш табибы һәм 115 теш технигы эшләй. 1976 й. БДМУ‑ла стоматология ф‑ты ойошторолғандан һуң яңаҡ‑бит тирәһе шешеү ауырыуҙары, өҙлөгөүҙәр этиологияһы, патогенезы өйрәнелә, дауалау алымдары эшләнә (С.В.Чуйкин), яңаҡ‑бит тирәһе тыумыштан һәм тормошта алынған патологиялы балаларҙы реабилитациялау ысулдары камиллаштырыла (Ю.В.Андрианова, Н.А.Дәүләтшин, Т.В.Снеткова), ауыҙ ҡыуышлығының лайлалы тиресәһе ауырыуҙарын (Т.С.Чемикосова), пародонтты (А.И.Булгакова, Х.М.Шәйҙуллина), сикә‑аҫҡы яңаҡ быуынын, теш рәттәре дефекттарын (Р.Ғ.Ғәлиев), кариестың киҫкен формаларын (В.В.Миронова) дауалау ысулдары эшләнә; яңаҡ‑бит тирәһе патологияһы булғанда аллотрансплантация һәм туҡымалар күсереп ултыртыу (Г.Ғ.Минһажев, Ф.З.Мирсаева, Н.Е.Сельский), теш‑яңаҡ аномалияларын һәм яңаҡ‑бит тирәһе деформацияларын иҫкәртеү һәм дауалау (Л.П.Герасимова, Ф.Ф.Маннанова) өлкәһендә тикшеренеүҙәр алып барыла. 2007 й. БР‑ҙа өлкәндәр өсөн 17 (1 респ., 14 муниц., 2 хужалыҡ иҫәбендәге), балалар өсөн 4 стоматология поликлиникаһы, вуздарҙың стоматология поликлиникаһы эшләй; 1360 стоматолог (ш. иҫ. яңаҡ‑бит хирургтары), шуларҙан 565 терапевт, 164 хирург, 222 ортопед, 51 ортодонт, 147 балалар теш табибы эшләй.
С.В.Чуйкин
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Рөстәм Хәмитов ауыл ерендә эшләүсе йәш табиптарға түләүҙәр тураһында указға ҡул ҡуйҙы
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһының ауыл ерендә урынлашҡан һаулыҡ һаҡлау учреждениеларының кадрҙар потенциалына дәүләт ярҙамы саралары тураһында»ғы указға ҡул ҡуйҙы.
2012 йылдың 1 ғинуарынан ауыл дауаханаларында эшләргә теләүсе йәки әле эшләгән юғары белемле йәш белгестәр йөҙ мең күләмендә бер тапҡыр бирелә торған пособие аласаҡ.
Башҡортостан Хөкүмәтенә бер тапҡыр бирелә торған пособие түләү тәртибен әҙерләргә ҡушылды.


text:
- Подробности
- Просмотров: 343
ҠАРА ЙЫЛАНДАР (Vipera), йыландар отрядының ҡара йыландар ғаиләһенә ҡараған һөйрәлеүселәр заты. 25 төрө билдәле, Африкала һәм Евразияла таралған. Башҡортостанда 2 төрө бар. Кәүҙә оҙонлоғо 1 м тиклем, төҫө асыҡ һоронан алып ҡараға тиклем, арҡаһы кәкре һыҙыҡлы. Башы өсмөйөш йәки трапеция рәүешендә, өҫ яҡтан дөрөҫ булмаған формалағы ваҡ мөгөҙсә м‑н ҡапланған; ябай Ҡ.й. башында тәре рәүешендәге һүрәт бар. Күҙ ҡараһы вертикаль. Өҫкө яңағында 2 хәрәкәтсән көпшә һымаҡ ағыулы теш урынлашҡан. Енси диморфизм хас: инә йыландар аталарына ҡарағанда эрерәк. Полигам. Енси яҡтан 3—5 йылда өлгөрә. Йомортҡа-тере бала тыуҙырыусы, көҙөн инә йылан 5‑тән алып 18‑гә тиклем бала тыуҙыра. 15 йылға тиклем йәшәй. Эңерҙә һәм төндә әүҙем. Оло йыландар башлыса ваҡ кимереүселәр, тәлмәрйендәр, йәштәре бөжәктәр, лайлалы ҡусҡарҙар, селәүсендәр һ.б. м‑н туҡлана. Яңғыҙ йәки бәләкәй төркөмдәр (2—5 зат), һирәгерәк ҙур өйкөмдәр м‑н кимереүселәр, һуҡыр сысҡан өңдәрендә, ағас тамырҙары аҫтында, яр, ҡая ярыҡтарында ҡышлайҙар. Ябай Ҡ.й. ҡуйы үләнле ҡатнаш урмандарҙа һәм уларҙың ситтәрендә, һыу ятҡылыҡтары ярҙарында тереклек итә, урман һәм урман-дала зоналарында таралған. Дала Ҡ.й. далала, һыубаҫар урмандарҙа, йырындарҙа, ташлы битләүҙәрҙә тереклек итә, дала һәм урман-дала зоналарында таралған. Ҡ.й. экосистемаларҙа сысҡан һымаҡ кимереүселәрҙең, моллюскыларҙың, бөжәктәрҙеңһанын көйләй. Ҡ.й. сағыуы кеше өсөн хәүефле. Ҡ.й. йылан ағыуына ҡаршы сывороткалар, башҡа дарыуҙар алыу маҡсатында аҫрайҙар.
В.Ф.Хәбибуллин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
1947 йыл
1947 (бер мең туғыҙ йөҙ ҡырҡ етенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1947 йылы, 2 мең йыллыҡтың 947 йылы, XX быуаттың 47 йылы, XX быуаттың 5 ун йыллығының 7 йылы, 1940 йылдарҙың 8 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 7 октябрь — Сергей Михалёв, билдәле совет хоккейсыһы һәм тренеры, СССР-ҙың спорт мастеры (1974).
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 19 ғинуар — Дәүләткилдиев Ҡасим Сәлиәсҡәр улы, башҡорт совет рәссамы, СССР художниктар Союзы ағзаһы, башҡорт рәссам сәнғәтенә нигеҙ алыусы.


text:
“Социаль дәүләт моделенән — социаль инвестициялар дәүләтенә”5-12-2017, 00:09 // Сәйәсәт, Анонстар // Баҫып сығарырға
30 ноябрҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 47-се ултырышында Башҡортостан Республикаһы Башлығының Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһаны
Хөрмәтле депутаттар!
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамә тәҡдим итәм.
Рәсәйҙең төп төбәктәре иҫәбендә Башҡортостандың позицияһын артабан нығытыуға, иҡтисадты һәм социаль өлкәне үҫтереүгә, демографик хәлде яҡшыртыуға, республикала йәшәү сифатын күтәреүгә булышлыҡ итәсәк ғәмәлдәге һәм киләсәккә бурыстарҙы билдәләп үтәм.
Власть, уның бөтә тармаҡтары өсөн иң мөһиме — халыҡ менән һәр саҡ бергә булыу, кешеләр мәнфәғәтендә һәм улар файҙаһына эшләү. Иңебеҙҙә — республика өсөн уртаҡ яуаплылыҡ, уртаҡ хәстәрлек, дүрт миллиондан ашыу кешенең именлеге. Уларҙың эше, мул тормошо һәм иртәгәһе көнгә ышанысы булырға тейеш.
Алға табан эҙмә-эҙлекле барыу өсөн яҡшы нигеҙ һалынды. Бөгөн Башҡортостан — Рәсәй Федерацияһының тотороҡло иҡтисадҡа һәм баланслы бюджетҡа эйә булған ныҡлы, уңышлы төбәге. Һуңғы йылдарҙа республика күп кенә төп күрһәткестәр буйынса уртаса Рәсәй кимәленән юғарыраҡ баҫҡысты биләй, аҙ бурыслы, инвестиция хәүефе түбән төбәктәр төркөмөнә инә. Бөтә социаль йөкләмәләр тулыһынса үтәлә.
Тулайым төбәк продукты, сәнәғәт, ауыл хужалығы күрһәткестәре йылдан-йыл яҡшыра. 2010 йыл менән сағыштырғанда, тулайым төбәк продукты — 20 процентҡа тиерлек, сәнәғәт һәм инвестиция — өстән бер, аграр сектор 1,5 тапҡырға, бынан тыш, торлаҡ төҙөлөшө күләме — өстән бер, автомобиль юлдарын һалыу ике тапҡырға артҡан.
Ыңғай үҙгәрештәр быйыл да дауам итте. Ун ай эсендә сәнәғәт етештереүе индексы 102,3 процент тәшкил итте. Йыйылма бюджет килеме 160 миллиард һумға етте. Табышҡа һалым буйынса керемдәр 14 проценттан ашыуға — 40 миллиард һумға тиклем – артты. Ваҡ сауҙа әйләнеше ике процентҡа тиерлек үҫте. Уртаса эш хаҡы 6,3 процентҡа — 29,3 мең һумға тиклем — артты. Халыҡтың миграцион үҫеше күҙәтелә. Күп кенә ауырыуҙар буйынса үлем кимәле түбәнәйҙе. Көтөлгән ғүмер оҙайлылығы тәүге тапҡыр 71 йәш сиген үтте.
Ил етәкселеге республиканың ватан иҡтисадына, фәненә, мәғарифына, мәҙәниәтенә индергән тос өлөшөн юғары баһалай. Хөрмәтле дуҫтар, һеҙгә, Башҡортостандың барлыҡ эшсәндәренә көндәлек намыҫлы хеҙмәтегеҙ өсөн ихлас рәхмәт белдерәм.
Ғәмәлдәге сәнәғәт ҡеүәте республикаға төп бурыстарҙы уңышлы тормошҡа ашырыу мөмкинлеген бирә, әлбиттә. Бөгөн Башҡортостан юғары технологиялы һәм фән ҡаҙаныштарын күпләп талап иткән тармаҡтар продукцияһы күләменең яртыһын сығарған төбәктәр тиҫтәһенә инә. Әммә был индустриаль базис донъя иҡтисады үҫешенең инновациялы йүнәлешенә тулыһынса тап килеп етмәй. Әле барлыҡҡа килгән һәм яһалма аңға, био- һәм нанотехнологияларға, робототехникаға, виртуаль ысынбарлыҡҡа һәм ген инженерияһына, үҙенсәлекле материалдар, өр-яңы энергия сығанаҡтарын, уны һаҡлау һәм тапшырыу алымдарын файҙаланыуға нигеҙләнгән технологик тормош сәнәғәт етештереүен һәм башҡа эшмәкәрлек өлкәләрен яңыртыу зарурлығын билдәләй.
Хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу яңы сифатлы иҡтисадҡа илткән төп факторға әүерелә. Башҡортостан алты пилот төбәк иҫәбендә тейешле федераль программаға инәсәк. Ошондай уҡ төбәк программаһын эшләргә, 2025 йылға унда ҡатнашҡан предприятиеларҙа был күрһәткесте кәмендә 30 процентҡа арттырыуҙы күҙ уңында тоторға кәрәк.
Беҙҙең бурыс — хеҙмәт етештереүсәнлеге буйынса ил төбәктәренең тәүге тиҫтәһенә инеү. Уны тормошҡа ашырыуҙың уңышы күп йәһәттән яңы процестарҙы ғәмәлгә индерәсәк белгестәрҙең компетенцияһына бәйле. Бер үк ваҡытта етештереү базаһын һәм кадрҙар ҡеүәтен нығытыуға инвестиция йәлеп итеү зарур.
Бөгөн һәр биләмәне үҫтереүҙә төп этәргес көс — тәү сиратта хеҙмәт, шул иҫәптән интеллектуаль ресурстар. Республиканың киләсәге ижади һәм инициативалы белгестәрҙең, бөтә өлкәләрҙә ыңғай үҙгәрештәр тәьмин итергә һәләтле йәштәрҙең компетенцияһына, талантына бәйле.
Шул уҡ ваҡытта 90-сы йылдар аҙағындағы демографик көрсөк арҡаһында 35 йәшкә тиклемгеләр һанының 2030 йылға сирек өлөшкә кәмейәсәген иҫәпкә алырға кәрәк. Илдәге бындай шарттарҙа Рәсәй иҡтисады өсөн йәштәрҙең һәр береһе ҡиммәт. Юғары иҡтисад мәктәбе ректоры Ярослав Кузьминовтың фекеренсә, йәштәр һанын арттырыу мөмкинлеге юҡ икән, технологик һәм социаль инновацияларҙың төп этәргесенә әүерелһен өсөн уларҙың “сифатына” — белеменә, һаулығына, ижади ҡеүәтенә әүҙем йоғонто яһарға кәрәк.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, хәҙер йәштәр йыш ҡына тормошта ауыр хәлдә ҡала, эш эҙләүҙә, ғаилә ҡороуҙа, торлаҡ мәсьәләһен хәл итеүҙә ҡыйынлыҡ кисерә. Һөҙөмтәлә әрәмтамаҡлыҡ кәйефе тыуа, хәүеф төркөмөнә эләгәләр. Бындай хәл илдең яңырыу ихтыяжына яуап бирмәй. Бөгөн алдынғы мәғариф системаһына эйә булған Европа дәүләттәре граждандарҙың уңышҡа өлгәшеү ихтималлығында юғары (90 процентҡа тиклем) күрһәткестәргә өлгәшә. Белем биреү, фән һәм мәҙәниәт, улар ҡуйған ынтылыштар, инновацияларға әҙерлек кимәле — республиканың конкурентлыҡ ҡеүәһен арттырыу, уның иҡтисадын нығытыу өсөн киләһе тиҫтә йылға төп фактор һәм төп ресурс бына ошолар.
Йәшәү һәм һөнәри йәһәттән һәләттәреңде тулыһынса тормошҡа ашырыу мөмкинлеген киңәйтеү мөһим бурысҡа әүерелә. Әле тәү сиратта мохтаждарға ярҙам күрһәтеүгә йүнәлтелгән социаль дәүләт моделенән социаль инвестициялар дәүләтенә күсәбеҙ. Бындай дәүләттә халыҡты социаль яҡлауҙың юғары кимәлен һаҡлап ҡалып, бөтә граждандарға белем алыу, һөнәри үҫеш, йәмәғәт һәм иҡтисади эшмәкәрлектә ҡатнашыу, сәләмәт һәм әүҙем тормош алып барыу өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыуға баҫым яһала. Бындай дәүләт сәйәсәте һәр кемдең компетенцияһын, карьера перспективаһын, физик, аң һәм ижади мөмкинлектәрен киңәйтеү аша кеше капиталын үҫтереүгә булышлыҡ итә.
Рәсәй Президенты Владимир Владимирович Путин “Рәсәй саҡыра!” форумындағы сығышында билдәләүенсә, ватан иҡтисадының тотороҡлолоғон һаҡлау менән уның үҫешендәге өр-яңы факторҙарға әүҙемерәк булышлыҡ итеү араһында тигеҙлекте табырға кәрәк. Бының өсөн ҡаҙна сығымдарын ҡайтанан ҡарау, ресурстарҙы иң элек фәнгә, медицинаға һәм мәғарифҡа инвестиция йәлеп итеүгә туплау мөһим.
Ошо тармаҡтарҙың инновациялары инфраструктураһын, күләмле иҡтисади, социаль программаларҙы һәм проекттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн уларҙың матди-техник, кадрҙар, мәғлүмәти, технологик базаһын нығытыуҙы дауам итеү шарт.
Хөрмәтле депутаттар!
Бөгөн мәғариф системаһы республиканың глобаль конкурентлыҡ ҡеүәһен нығытыуҙа, уны юғары квалификациялы яңы быуын белгестәре, заманса компетенциялы эшсе кадрҙар менән тәьмин итеүҙә ҙур әһәмиәткә эйә.
Һуңғы йылдарҙа Башҡортостанда ошо йүнәлештә бик күп эштәр башҡарыла. Колледждарҙың күпселегендә иң кәрәкле 50 һөнәр һәм белгеслек буйынса өр-яңы федераль дәүләт мәғариф стандарттары ғәмәлгә индерелә. Федераль һәм республика субсидиялары иҫәбенә уларҙың ресурстар базаһын яңыртыу дауам итә.
WorldSkills хәрәкәте, Туймазы индустриаль колледжының “МастерОК” проекты, “Киләсәк командаһы” интернет ресурсы эшсе һөнәренең абруйын күтәреүҙә ҙур әһәмиәткә эйә. Бындай башланғыстар һәм ҡыҙыҡлы проекттар, мәҫәлән, “Алтын ҡулдар” селтәрле индустриаль мәктәбе программаһы Мәғариф министрлығы тарафынан әүҙем хупланырға тейеш.
Төплө уйланылған һөнәри йүнәлеш биреүҙең бөтә уҡыу йорттары өсөн төп темаға әүерелеүе, уҡыусыларҙы һөнәрҙәр, предприятиелар менән виртуаль һәм реаль таныштырыуҙың ҡыҙыҡлы ойошторолоуы мөһим. Тармаҡ министрлыҡтары һәм ведомстволары, эш биреүселәр берекмәләре, эшҡыуарлыҡ ошо эшкә ҡушылырға тейеш. Дуаль белем биреү сифатын күтәрергә кәрәк. Шул саҡта уҡыу йорттарын тамамлаған студенттар яҡшы технологик әҙерлекле таныш етештереү майҙансыҡтарына киләсәк.
Юғары уҡыу йорттарында белем биреүҙә практика мөмкинлектәрен файҙаланыу арта бара. Бөгөн дәрестәр университеттарҙың предприятиеларҙа урынлашҡан тиҫтәләрсә база кафедраларында үткәрелә. 1,5 мең ойошма менән белгестәр уҡытыуға килешеү төҙөлдө. Башҡорт дәүләт университетында, Өфө дәүләт нефть техник университетында, Өфө дәүләт авиация техник университетында инновациялы продукция етештереү технологияһын эшләгән инжиниринг үҙәктәре, лабораториялар ойошторолдо. Быйыл нефть университеты илдә терәк университеттарҙы үҫтереү программаларын тормошҡа ашырыу йәһәтенән алдынғыларҙың береһе булды.
Шул уҡ ваҡытта республикала кадрҙар әҙерләү структураһын иҡтисадтың ихтыяждары менән яраштырыу буйынса системалы саралар әлегә тиклем юҡ. Дәүләт власы органдары кимәлендә ошо эшкә тейешле анализ, координация һәм идара юҡ.
Әле Рәсәй Федерацияһының ҡайһы бер субъекттары пилот режимында сәнәғәт үҫешен кадрҙар менән тәьмин итеү буйынса төбәк стандартын ғәмәлгә индерә. Ул сәнәғәт үҫешен ысын производство талаптарына мөмкин тиклем яҡынайтырға тейеш. Ошо эшкә әүҙем ҡушылырға, тармаҡ министрлыҡтарының, Сауҙа-сәнәғәт палатаһының, республика Эш биреүселәр союзының үҙ-ара эшмәкәрлеген ойошторорға, ә Хөкүмәткә йыл аҙағына тиклем был мәсьәләне хәл итергә, Стратегик башланғыстар агентлығы менән ошо проектта ҡатнашыу буйынса килешеү төҙөргә кәрәк.
Эшсе көсөнә ихтыяжға һәм тәҡдимгә анализ йомғаҡтары буйынса колледждарҙа һәм юғары уҡыу йорттарында белгеслектәр реестрын яңыртыу, өр-яңы һөнәрҙәр навигаторын төҙөү зарур. Тармаҡ министрлыҡтары һәм ведомстволары перспективалы кадрҙарға ихтыяжды, тормошҡа ашырылған инвестиция проекттарын иҫәпкә алып, предприятиеларҙағы хәлде дөрөҫ баһаларға, мәғариф ойошмаларының программаларына кәрәкле үҙгәрештәр индерергә тейеш. Республика Хөкүмәте ҡарамағындағы Иҡтисад һәм социаль өлкә тармаҡтарын кадрҙар менән тәьмин итеү буйынса ведомство-ара советҡа ошо эште координациялауҙы ойоштороу, аныҡ һөҙөмтәләргә өлгәшеү бурысын ҡуям.
Республикалағы хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлекте түбәнәйтеү өсөн эштән бушатыу хәүефе янаған хеҙмәткәрҙәрҙе, рәсми теркәлгән эшһеҙҙәрҙе алдан уҡ уҡытыу ойошторолдо. Республика Хөкүмәтенә халыҡтың бөтә категориялары өсөн квалификацияны камиллаштырыу йәки ҡайтанан әҙерлек үтеү программаларында ҡатнашыу, бының өсөн төп мәғариф үҙәктәрен һайлау хоҡуғын биргән, финанс йәһәтенән тәьмин ителгән белем биреү сертификатын ғәмәлгә индереү буйынса пилот проектын эшләүгә ҡағылышлы тәҡдимдәр индереү бурысын йөкмәтәм.
Билдәле булыуынса, юғары уҡыу йорттарын һәм колледждарҙы тамамлаусыларҙың компетенцияһы йыш ҡына эш биреүселәрҙең талаптарына яуап бирмәй. Һөнәри квалификацияларҙың төбәк милли системаһы сегментын ойоштороу хәлде яйға һалыуҙағы алымдарҙың береһенә әүереләсәк. Уларҙы бойондороҡһоҙ баһалауҙың биш үҙәге асылды, әммә был ғына етмәй. Илдә төрлө квалификациялар буйынса 28 төрлө совет эшләй, ә беҙҙә иһә шуларҙың етәүһе йүнәлешендә генә ошондай совет ойошторолған. Бөтә тармаҡтарҙа һөнәри стандарттарҙы ғәмәлгә индереүҙе тиҙләтеү шарт. 2020 йылдан бюджет өлкәһендә уларҙы ҡулланыу мотлаҡ буласаҡ. Министрлыҡтарға һәм ведомстволарға ошо эшкә контроллек итергә кәрәк.
Квалификацияны иҫбатлау зарурлығына бәйле уларҙы өҙлөкһөҙ яңыртыуҙың әһәмиәте арта. Һуңғы өс йылда колледждар нигеҙендә ойошторолған ғәмәли квалификациялар буйынса һигеҙ күп йүнәлешле үҙәктә 10 меңдән ашыу кеше уҡып сыҡҡан. Эш биреүселәр берекмәләре, кадрҙар агентлыҡтары һәм мәшғүллек хеҙмәттәре менән үҙ-ара эш итеү өсөн Өҫтәмә һөнәри белем биреү ойошмалары ассоциацияһы төҙөлдө. Өҙлөкһөҙ белем биреү буйынса тармаҡ үҙәктәрен үҫтереү һәм уларға булышлыҡ итеү, бындай үҙәктәрҙе ҙур компанияларҙың корпоратив университеттары миҫалы буйынса төҙөүгә ярҙам итеү мөһим.
Шулай уҡ дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдары етәкселәре һәм белгестәре белемен камиллаштырыуға мохтаж. Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы нигеҙендәге Республика һөнәри компетенциялар үҙәге киләһе йыл тулы ҡеүәтенә эшләй башларға (шул иҫәптән электрон һәм дистанцияла уҡытыу буйынса) тейеш.
Бөгөн цифрлаштырыу процестары мөһим үҙгәрештәргә сифат йәһәтенән бөтөнләй башҡа динамика биреп, иҡтисадҡа үтеп инә. “Һанлы иҡтисад” федераль программаһына ярашлы, 2025 йылға тиклем һанлы хеҙмәттәрҙең берҙәм баҙарын төҙөү тотороҡло иҡтисади күтәрелештең, эшмәкәрлектең бөтә өлкәләрендәге йылдам үҫештең төп алымына әүерелергә тейеш.
Быйыл мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, транспорт, “Электрон Хөкүмәт” өлкәһендәге күләмле IT-проекттар һөҙөмтәһендә Башҡортостан төбәктәрҙе мәғлүмәтләштереү рейтингында 31-се урындан етенсегә күтәрелде. “Заманса һанлы белем биреү мөхите” өҫтөнлөклө проекты нигеҙендә беҙҙә тормошҡа ашырылған модулле система федераль конкурста “Мәғарифтағы IT” номинацияһында иң яҡшыһы тип танылды.
Шул уҡ ваҡытта республикала төрлө кимәлдәге мәғариф ойошмаларының асыҡ селтәрҙәге хеҙмәттәшлеген ойоштороуҙы тиҙләтергә кәрәк. Алға киткән күп кенә илдәр электрон университеттар, алдынғы ғалимдарҙың онлайн-курстары мөмкинлеген киң файҙалана. Улар уҡытыуҙың айырылғыһыҙ өлөшөнә, йәштәрҙе йәлеп итеүҙең мөһим алымына әүерелгән. Был йәһәттән беҙҙә үҫеш өсөн ҙур ҡеүәт бар.
Мәғлүмәтләштереү буйынса дәүләт комитетына мәғлүмәт технологиялары өлкәһендә халыҡтың белемен арттырыу буйынса комплекслы программа эшләү бурысын йөкмәтәм. Йәштәргә, компетенцияларын даими киңәйтеү мөмкинлеген биреп, IT-өлкәлә яҡшы белем биреү, ә өлкәндәргә Интернетта эшләү алымдарын өйрәтеү (ауыл ерендә бөгөн асылған Йәмәғәт файҙаланыуы үҙәктәре нигеҙендәге мобиль хеҙмәттәрҙә), бының өсөн университеттарҙа һәм колледждарҙа уҡытыу структураларын ойоштороу, өҫтәмә белем биреү учреждениеларын йәлеп итеү зарур.
Иҡтисад, эшҡыуарлыҡ, хоҡуҡ, сит телдәр өлкәһендә компетенция булдырыу ҙа мөһим. Республикала Рәсәй финанс министрлығы менән Бөтә донъя банкының “Өлкән класс уҡыусылары өсөн бюджет ғилеме” курсы апробацияһы буйынса берлектәге пилот проекты тормошҡа ашырылды. Уҡыусыларыбыҙ яҡшы һөҙөмтә күрһәтте. Йәштәр менән ошо эште дауам итергә, халыҡтың финанс белемен үҫтереү буйынса проектты ғәмәлгә индерергә кәрәк.
Төп бурыстарҙың береһе — йәштәрҙең ҡеүәтен үҙебеҙҙә, республикала, тулыһынса файҙаланыу, уҡыу, фән менән шөғөлләнеү өсөн шарттар тыуҙырыу, уларҙы перспективалы эш менән тәьмин итеү. Берҙәм дәүләт имтиханында юғары һөҙөмтәләргә эйә булған йәштәр, төрлө конкурс һәм олимпиада призерҙары, еңеүселәре йыш ҡына үҙ һәләттәрен Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта, башҡа төбәктәрҙә үҫтерә. Яңы ылыҡтырыу урындарының — кванториумдар һәм технопарктарҙың (шул иҫәптән ауыл уҡыусылары өсөн мобиль объекттарҙың) барлыҡҡа килеүе, төп юғары уҡыу йорттары нигеҙендә лицейҙар, йүнәлешле лагерҙар һәм компьютер мәктәптәре эшмәкәрлеген камиллаштырыу республикабыҙ йәштәре өсөн өр-яңы мөмкинлектәр асырға тейеш.
Һәләтле балалар менән эште эшлекле, етди уйлап ойоштороу шарт. Һәр мәғариф ойошмаһында ошо өлкәләге белгестәр булырға тейеш. Хөкүмәттән тейешле программа әҙерләүҙе һорайым. Гранттарҙың өҫтәмә системаһын уйларға, финанслау сығанаҡтарын, шулай уҡ конкурс нигеҙендә һәләтле йәштәрҙе асыҡлау һәм үҫтереү буйынса системалы саралар ойоштороу өсөн операторҙы билдәләргә кәрәк.
Мәғариф министрлығына ошондай балалар өсөн тәбиғи-ғилми йүнәлешле лицей-интернат төҙөү бурысы ҡуйылды. Ул киләһе йыл асылырға тейеш. Инженерлыҡ белеме системаһында ла республика учреждениеһы етәкселегендәге вертикаль-интеграциялы структура кәрәк тигән фекерҙәмен. Техник яҡтан йыһазландырылған инженерлыҡ мәктәптәре бөтә республика буйынса эшләргә тейеш. Шул уҡ ваҡытта мәктәптәрҙе, кластарҙы “ябай”ға һәм “элиталы”ға айырырға ярамай. Һәр уҡыусының шәхси, ижади үҫеше өсөн шарттар тыуҙырыу, бөтә мәктәптәрҙә белем сифатын күтәреү шарт.
Үҙҙәрен фән, юғары технологиялар, эшҡыуарлыҡ өлкәһендә, йәмғиәт тормошонда танытырға әҙер булған йәш лидерҙарҙы эҙләү һәм үҫтереү бик мөһим. Әлегә беҙҙә Башҡорт дәүләт университетындағы Кесе дәүләт идараһы академияһының, медицина университетындағы Һаулыҡ һаҡлауҙы йәш ойоштороусы мәктәбенең генә тәжрибәһе бар. М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында әүҙем студент йәштәрҙе белем биреү сараларында ҡатнашыуға йәлеп итеү өсөн тренинг үҙәге асыла. Бындай практиканы киңәйтергә кәрәк.
Республика ирекмәндәр хәрәкәте һәм йәштәрҙең башланғысына булышлыҡ итеү үҙәге бөтә ирекле ойошмаларҙың координаторына әүерелергә тейеш. Хөкүмәттән һәм муниципалитеттарҙан йәш лидерҙар менән эшләү буйынса йәмәғәт берекмәләре менән үҙ-ара хеҙмәттәшлек системаһын төҙөүҙе, тейешле программа әҙерләүҙе һорайым.
Йәш быуында донъяға ҡараш тәрбиәләүҙә тағы ла бер мөһим тема — балалар туризмын үҫтереү. Республика “Минең Рәсәй” милли программаһында ҡатнаша. Уның нигеҙендә конкурстарҙа һәм олимпиадаларҙа еңеүселәр, ишле һәм аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙәге балалар Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалаларына сәфәр ҡыла. Шул уҡ ваҡытта ҡала, ауылдарыбыҙҙа йәшәгән балаларҙың үҙ республикаһы, уның баш ҡалаһы менән яҡынданыраҡ танышыуы ла мөһим. Өфө буйлап ҡыҙыҡлы маршруттар төҙөргә, “Рәсәй — минең тарихым” тарихи паркына, “Кванториум”ға, төп университеттарға, музейҙарға, театрҙарға, Конгресс-холға, “Өфө-Арена”ға, аквапаркка һәм башҡа урындарға сәйәхәт итеүҙе ойошторорға кәрәк.
Әле беҙ мәҙәни үҙәктәрҙең мөмкинлеген тулыһынса файҙаланып еткермәйбеҙ. Тарихи паркка асылған мәлдән алып ни бары 17 мең кеше барған, йәғни көнөнә 100 кешенән аҙыраҡ. Йәштәр һаны миллионға еткән ҙур республика өсөн был бик аҙ. Республика Хөкүмәтенә уҡыусылар һәм студенттар өсөн паркка бушлай инеүҙе тәьмин итеү, бында килеүселәр һанын бер нисә тапҡырға арттырыу бурысын йөкмәтәм. Үҙенсәлекле мультимедиалы үҙәк йәштәргә белем биреү һәм уларҙа ватансылыҡ тәрбиәләү мәсьәләләрен әүҙем хәл итергә тейеш.
Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетына Өфө хакимиәте менән берлектә республика йәштәренә һәм ҡунаҡтарына мөмкинлектәребеҙҙе күрһәтеү, уларҙы уҡыу һәм һөнәри карьера перспективаһы менән ҡыҙыҡһындырыу өсөн киләһе йыл баш ҡала буйлап балалар белем биреү-туристик маршрутын ойоштороу бурысын ҡуям.
Хөрмәтле депутаттар!
Йәшәү сифатын күтәреүҙә һаулыҡ һаҡлау системаһы ҙур әһәмиәткә эйә. Уны үҫтереү буйынса мөһим бурыстар иҫәбенә медицина хеҙмәттәренән файҙаланыу мөмкинлеген арттырыу, ауырыуҙар кимәлен түбәнәйтеү, ғүмер оҙайлылығын арттырыу, әүҙем тормош алып барыуҙы ойоштороу инә.
Тармаҡтың матди базаһы нығытыла. Йәшәгән урын буйынса тәүге медицина ярҙамы күрһәтеү сифаты яҡшыра. Әле ҡалаларҙа “Һаҡсыл поликлиника” пилот проекты тормошҡа ашырыла. Уның бурысы — хеҙмәттәрҙең эшен дөрөҫ ойоштороу иҫәбенә пациенттарҙы ҡабул итеүҙе һәм процедуралар үткәреүҙе ҡулайлаштырыу. Киләһе ике-өс йылда ауылда фельдшер-акушерлыҡ пункттарын, табип амбулаторияларын яңыртыу (яңыларын төҙөү һәм ғәмәлдәгеләрен реконструкциялау иҫәбенә), бында республикабыҙҙа етештерелгән тиҙ ҡоролмалы конструкцияларҙы файҙаланыу күҙаллана. Был эш башланды, быйыл модулле 23 фельдшер-акушерлыҡ пунктын һалыуға 80 миллион һум йүнәлтелде.
Участка дауаханаларын һәм табип амбулаторияларын заманса ҡорамалдар менән йыһазландырыу, уларҙы кадрҙар менән тәьмин итеү дауам итә. “Ауыл табибы” программаһына ярашлы, һуңғы биш йылда меңдән ашыу йәш табип ауыл еренә эшкә күсте. “Ауыл фельдшеры” программаһы 100 фельдшер-акушерлыҡ пунктын табиптар менән тәьмин итеү мөмкинлеген бирҙе. Ауылға белгестәрҙе йәлеп итеү буйынса программалар артабан да тормошҡа ашырыласаҡ.
Тәүге медицина ярҙамын камиллаштырыуҙа төп баҫым ауырыуҙарҙы тикшереүгә һәм иҫкәртеүгә яһалырға тейеш. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, граждандарҙың күпселеге, айырыуса ауыл ерендәгеләр, йылдар буйы диспансерлаштырыуҙы үтмәй. Йыш ҡына эскелек, тәмәке тартыу, дөрөҫ туҡланмау, үҙ белдегең менән дауаланыу һөҙөмтәһендә сирҙәр хроник стадияға етә. Үҙ һаулығыңа бындай яуапһыҙ мөнәсәбәтте тамырынан үҙгәртергә, комплекслы сара күрергә кәрәк, диспансерлаштырыу, халыҡты, айырыуса балаларҙы дөйөм вакцинациялау йәһәтенән участка табиптарына, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф учреждениеларына, предприятиеларға, ойошмаларға әүҙемерәк эшләргә кәрәк. Киң мәғлүмәт саралары, телетапшырыуҙар, фильмдар, сайттар кешеләрҙән һаулығын, хатта ғүмерен тартып алған яман ғәҙәттәргә кире мөнәсәбәт тәрбиәләргә тейеш. Хоҡуҡ һаҡлау органдарына ялған алкоголдең, башҡа суррогаттарҙың таралыуына ныҡлы кәртә ҡуйыу шарт. Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығына, муниципалитеттарға спорт комплекстарында, стадиондарҙа ғына түгел, ихаталарҙа, парктарҙа һәм скверҙарҙа физик культура һәм спорт менән шөғөлләнеү өсөн шарттар тыуҙырырға кәрәк. Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының бурысы — ҡала һәм ауылдарҙа атмосфера һауаһының, һыуҙың һәм тупраҡтың бысраныуына юл ҡуймау. Зарарлы аҙыҡ-түлек етештереүселәргә ҡаршы саралар системаһы, май һәм шәкәрҙе, тәмәке һәм алкоголле эсемлектәрҙе ҡулланыуҙы кәметеүгә (айырыуса йәштәр араһында) йүнәлтелгән программалар кәрәк. Диагностика нигеҙендә дөрөҫ туҡланырға, физик йөкләмәне билдәләргә, кәрәкле препараттар, витаминдар һайларға йәки әҙерләргә ярҙам иткән үҙәктәр һәм белгестәр кәрәк.
Сәләмәт, әүҙем, бәхетле йәшәү принциптары йәмғиәттә һәм һәр беребеҙ тарафынан аҡыл һәм йөрәк менән ҡабул ителергә тейеш.
Беҙҙә үлем кимәлен түбәнәйтеү буйынса пландар, һаулыҡ һаҡлау буйынса модулле программа бар. Шул уҡ ваҡытта уларҙың үтәлешенә анализ да үткәрелмәй, йомғаҡтарҙы асыҡтан-асыҡ тикшереү ҙә ойошторолмай. Республика Хөкүмәтенә ошо пландарҙың тормошҡа ашырылыуына анализ мониторингын, һаулыҡ күрһәткестәренә уларҙың йоғонтоһон баһалауҙы тәьмин итеү бурысын ҡуям. Халыҡты диспансерлаштырыуға күпләп йәлеп итеүгә ынтылырға кәрәк, шул иҫәптән күсмә диагностика комплекстарының предприятиеларҙа, уҡыу йорттарында, алыҫ биләмәләрҙә үткәрелгән планлы эше нигеҙендә.
Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, эш биреүселәр берекмәләре һәм профсоюздар, район һәм ҡала хакимиәттәре менән берлектә диспансерлаштырыу буйынса граждандарҙың әүҙемлеген, предприятиеларҙың корпоратив яуаплылығын арттырыу алымдарын ғәмәлгә индереү мөһим.
Республика кардиология үҙәгендә ауырыуҙарҙы иҫкәртеүҙең уңышлы тәжрибәһе тупланған. Йөрәк сирҙәрен иҫкәртеүҙең бында эшләнгән модулле программаһы илдә иң яҡшыһы тип танылды. Һаулыҡ һаҡлау министрлығына ошо тәжрибәне ғүмер оҙайлылығына һәм сифатына туранан-тура йоғонто яһаған башҡа ауырыуҙарҙы иҫкәртеүгә лә таратырға кәрәк. Республикала превентив медицинаны үҫтереү йәһәтенән мөһим аҙым яһалды. Киләһе йылдың ғинуарында Республика медицина-генетика үҙәге эшләй башлау менән нәҫелдән килгән һәм киң таралған сирҙәрҙе иртә ДНК-диагностикалау, иҫкәртеү үткәреләсәк, халыҡты генетик паспортлаштырыу ойоштороласаҡ.
Өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙең береһе — өлкән быуындың сәләмәтлеге хаҡында хәстәрлек күреү. Республикала ғүмер оҙайлылығы арта барған һайын оло йәштәгеләрҙең өлөшө лә өҙлөкһөҙ үҫә. Бөгөн ҡарттарҙы, ҡарыуһыҙ кешеләрҙе оҙайлы ҡарауға байтаҡ аҡса йүнәлтелә. Ауырыуҙарҙы иҫкәртеү, ваҡытында һәм һөҙөмтәле дауалау, сәләмәт тормош ҡағиҙәләрен үтәү өлкәндәрҙең әүҙемлеген ярайһы уҡ арттырыуға булышлыҡ итә.
Республика Һаулыҡ һаҡлау министрлығына Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы менән берлектә оло быуын кешеләренә медицина һәм социаль ярҙам күрһәтеүҙең бер бөтөн системаһын ойоштороу өсөн тырышлыҡты берләштереү зарур. Тәүге аҙымдар яһалды ла инде. Махсус гериатрия үҙәге, ике бүлек һәм 32 кабинет асылды, профилле белгестәр әҙерләнә.
Республика гериатрия хеҙмәтен үҫтереү, медицина реабилитацияһының һөҙөмтәле моделен ойоштороу, берҙәм телемедицина селтәренә интеграция буйынса федераль пилот проекттарында ҡатнаша. Бөгөн ауыл участка дауаханаларына тиклем барлыҡ һаулыҡ һаҡлау учреждениелары дөйөм мәғлүмәт селтәренә берләштерелде, киләсәктә уға фельдшер-акушерлыҡ пункттары ла ҡушыласаҡ.
Медицина реабилитацияһының комплекслы моделен ойоштороу өсөн ҡайһы бер клиникаларҙа тейешле бүлектәр асылды. Уны стационарға инеүҙән алып амбулатор хеҙмәтләндереүгә тиклемге бөтә этаптарҙа ойоштороу схемаһы төҙөлә. Пациенттарҙы ауыр йәрәхәттәрҙән һәм хирургия операцияларынан һуң реабилитациялауҙы мотлаҡ үткәреү, бының өсөн төрлө финанслау сығанаҡтарын йәлеп итеү мөһим. Балаларҙың һаулығын тергеҙеүсе дауа айырым иғтибар талап итә. Бындай дауаның ваҡытында үткәрелеүе ауыр өҙлөгөүҙәр һанын кәметеү мөмкинлеген бирә. Республикала шифахана-курорт учреждениеларына таянып төбәк-ара нейрохирургия йәки нейрореабилитация үҙәген асыу йәһәтенән эш алып барыу зарур.
Медицина фәненең һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереүгә индергән өлөшөн нығытырға кәрәк. Республика ғалимдары офтальмология, хирургия, тергеҙеүсе дауаның һәм курортологияның алдынғы алымдары, инновациялы медицина материалдары етештереү өлкәһендәге тикшеренеүҙәре менән билдәле. Япония ғалимдары менән бергә яман шешкә ҡаршы өр-яңы препараттар эшләгән онкологтарыбыҙҙың да уңыштары бар.
Республикала фәнни ҡаҙаныштарҙы таратыу, препараттарҙың һәм техниканың яңы өлгөләрен эшләү, юғары технологиялы медицина ярҙамын киңәйтеү өсөн тикшеренеү үҙәктәре, төп клиникалар һәм инновациялы предприятиелар ҡатнашлығында медицина ғилми-белем биреү кластерын ойоштороу хаҡында һүҙ алып барырға кәрәк.
Әле республикала мохтаждарҙың 50 проценттан ашыуына юғары технологиялы медицина ярҙамы күрһәтелә. Шул уҡ ваҡытта бер нисә йыл элек кенә был күрһәткес 15 процентҡа ла етмәй ине. Медицина хеҙмәттәренең ошо төрөн үҫтереүҙе һәм уны дәүләт финанслауын эҙмә-эҙлекле арттырыу шарт.
Хәҙер һанлы медицинаға күсеү, дистанциялы технологияларҙы ғәмәлгә индереү пациенттың һаулығына системалы идара итеү мөмкинлеген киңәйтә. Медицина беләҙектәре, һуңғы быуын кардиостимуляторҙары һаулыҡ торошона тәүлек әйләнәһенә контроллек итергә, мәғлүмәттәрҙе клиникаға тапшырырға булышлыҡ бирә. Өр-яңы юғары технологиялы компетенцияға эйә булған профилле белгестәр әҙерләргә кәрәк.
Кеше потенциалын үҫтереү күрһәткестәренә, шул иҫәптән халыҡтың һаулығын баһалауға сифатлы мониторинг үткәреү өсөн республика Фәндәр академияһына йыл һайын тейешле тематик докладтар әҙерләү һәм уны Хөкүмәткә, Башҡортостан йәмәғәтселегенә тәҡдим итеү бурысын ҡуям.
Хөрмәтле депутаттар!
Иҡтисадты күләмле модернизациялауҙа фәндең әһәмиәте арта. Йәмғиәт тормошоноң бөтә өлкәләрен үҙ эсенә алған инновациялар тиҙлегенең үҫә барыуы фәнни-технологик сәйәсәтте үҙгәртеп ҡороуҙы талап итә. Тикшереүҙәрҙе мөһим социаль-иҡтисади бурыстарҙы тормошҡа ашырыуға, белем трансферын дәртләндереүгә һәм ғилми ҡаҙаныштарҙы коммерциялаштырыуға, компанияларҙың инновациялы әүҙемлеген арттырыуға, халыҡ-ара фәнни-техник кооперацияны үҫтереүгә йылдам йүнәлтеү тураһында һүҙ бара.
Был йүнәлештәрҙең бөтәһе буйынса мөһим аҙым яһала. Илдә “Сколково”, Милли технологик башланғыс һәм башҡа фәнни-белем биреү системалары эшләй. Республикабыҙҙа ла Башҡортостан технологик башланғысы ғәмәлгә индерелде, уның концепцияһы, өҫтөнлөклө проекттарҙы тормошҡа ашырыу буйынса ярҙамсы программа раҫланды. Хәҙер уны үтәү буйынса “юл картаһы”н ҡабул итеүҙе тиҙләтергә кәрәк. Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге составына ингән академия институттары нигеҙендә яҡын арала Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө федераль тикшеренеү үҙәге ойоштороласаҡ.
Фәндең инновациялы инфраструктураһы нығытыла. Юғары уҡыу йорттарында алты технопарк, дүрт бизнес-инкубатор, 15 фәнни ҡорамалдарҙан коллектив файҙаланыу үҙәге, 57 инновациялы бәләкәй предприятие асылды. Ошондай уҡ үҙәктәр һәм предприятиелар республика Фәндәр академияһында һәм Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгендә эшләй. Фән һәм технология йорто составында Республика технополисын, шулай уҡ IT-парк ойоштороу буйынса эш дауам итә.
Беҙҙә оборона сәнәғәтендә, нефть һәм газ, химия һәм энергетика, машиналар эшләү тармағында етди фәнни ҡаҙаныштар бар. Шул уҡ ваҡытта агросәнәғәт һәм төҙөлөш комплекстарында, фармацевтикала, туризмда, хеҙмәттәр, киң мәғлүмәт саралары өлкәһендә һәм башҡа йүнәлештәрҙә фәндең ҡеүәте тулыһынса файҙаланылмай.
Былтыр илдең эске тулайым продуктында ғилми тикшеренеүҙәр һәм ҡаҙаныштар өлөшө 1,7 процент тәшкил итте. Беҙҙең Иҡтисади үҫеш министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Башҡортостандың тулайым төбәк продуктында ул ни бары 0,74 процент, йәғни 2,5 тапҡырға түбәнерәк. Бындай күрһәткестәр беҙҙе ҡәнәғәтләндермәй. Ҡайһы бер тикшеренеүҙәр тематикаһының кәрәклеге, уларҙың заман талаптарына һәм республиканың ысын ихтыяждарына яуап биреүе икеле уйҙар тыуҙыра. Шулай уҡ ғалимдар, тәрбиәселәр быуындары араһындағы күсәгилешлелектең, аспиранттар, йәш ғилми хеҙмәткәрҙәр менән системалы эштең етешмәүен билдәләргә кәрәк.
Вуз фәне лә әлегә өмөтләндермәй. Республикалағы барлыҡ юғары уҡыу йорттарының ғилми-тикшеренеү һәм тәжрибә-конструкторлыҡ эшенең дөйөм күләме бер миллиард һумдан кәмерәк.
Башҡортостан Фәндәр академияһы ҡарамағындағы Ғилми-координация советының, Хөкүмәт ҡарамағындағы Фәнни-техник һәм инновация сәйәсәте советының эшенә анализ яһарға, Үҫеш корпорацияһының, Фәнгә булышлыҡ итеү һәм уны үҫтереү фондының, республика Венчур фондының тикшеренеүҙәрҙе финанслауға индергән өлөшөн баһаларға кәрәк.
Минеңсә, аҡса йүнәлтеүҙең һөҙөмтәлелеген арттырыуҙа Фәнгә булышлыҡ итеү һәм уны үҫтереү фондының әһәмиәтен көсәйтергә кәрәк. Әле ул, республика Фәндәр академияһы структураһы булараҡ, ҡаҙнанан бүленгән аҡса иҫәбенә эш итә. Хөкүмәткә өҫтәмә финанслау сығанаҡтарын йәлеп итеп, уға республика статусын биреү мәсьәләһен тикшереү бурысын ҡуям.
Республикала күптән түгел ойошторолған Сәнәғәтте үҫтереү фонды технология өлкәһендә дәүләт көйләүе алымдарының береһенә әүерелергә тейеш. Предприятиелар өсөн мөһим проекттарҙы үтәү маҡсатында был фондҡа бизнестың ғилми үҙәктәр һәм университеттар менән кооперацияһын дәртләндереү талабы ҡуйыла.
Республикала иҡтисадты үҫтереү, хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу һәм йәшәү сифатын яҡшыртыу менән бәйле булған өҫтөнлөклө ғилми йүнәлештәргә ресурстарҙы туплау иҫәбенә тикшеренеүҙәрҙең һәм ҡаҙаныштарҙың һөҙөмтәлелеген арттырыу шарт.
Мәҫәлән, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге Ауыл хужалығы министрлығы менән берлектә әҙерләгән селекциялағы һәм орлоҡсолоҡтағы инновациялы технологиялар нигеҙендә үҫемлекселекте үҫтереү программаһын раҫлауҙы тиҙләтергә, малсылыҡ буйынса ошондай уҡ комплекслы программа эшләргә кәрәк.
Башҡортостан технологик башланғысы нигеҙендә республикала органик баҫма электроника өлкәһендәге яңы компетенциялар буйынса федераль үҙәк ойоштороуға ҡағылышлы Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге проектын тормошҡа ашырыу бурысы тора. Унда электроника, робототехника, әйберҙәр интернеты өсөн әйберҙәр етештереләсәк. Ошо перспективалы йүнәлеште ҙур сит ил компаниялары әүҙем үҙләштерә. Республика әлегә илебеҙҙә булмаған өр-яңы производстволар ойоштороу мөмкинлегенә эйә.
Шулай уҡ республикала ЮНЕСКО-ның халыҡ-ара программаһы нигеҙендә геологик парк ойоштороу проектын ғәмәлгә ашырыу зарур.
Фән өлкәһендә талантлы йәштәргә булышлыҡ итеү — мөһим бурыс. Эксперттар билдәләүенсә, илебеҙ башҡа дәүләттәр өсөн ғилми кадрҙарҙың төп “доноры”н тәшкил итә, шул уҡ ваҡытта уларҙы әҙерләүгә йүнәлтелгән бик күп инвестицияларҙы юғалта.
Йәш ғалимдарҙы үҙебеҙҙә, республикала, ҡалдырырға, башҡа төбәктәрҙән һәм илдәрҙән һәләтле йәштәрҙе йәлеп итергә, улар өсөн Башҡортостанда уңайлы эш шарттары тыуҙырырға кәрәк. Йәш ғалимдарға һәм йәштәр коллективтарына гранттар һанын һәм күләмен арттырыу (шул иҫәптән Рәсәй һәм халыҡ-ара ғилми үҙәктәрендә стажировка үтеүгә), яңы лабораториялар ойоштороуҙа ярҙам күрһәтеү, торлаҡ, стипендия биреү хаҡында һүҙ бара. Республика Фәндәр академияһына Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге, Мәғариф министрлығы менән берлектә үҙҙәренең йүнәлеше буйынса тәҡдимдәр әҙерләү, ә Хөкүмәткә финанслау сығанаҡтарын асыҡлау бурысын йөкмәтәм.
Хөрмәтле депутаттар!
Күп кенә иҡтисади һәм социаль, шул иҫәптән мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау мәсьәләләре киҫешкән киңлек тураһында айырым әйтеп үтәйем. Ғаилә тураһында һүҙ алып барам. Уны абсолют күпселек тормошта төп ҡиммәт тип иҫәпләй. Ғаиләнең кәйефе дәүләттең һөҙөмтәлелегендә, йәмғиәттең именлегендә һәм әхлаҡи сәләмәтлегендә төп күрһәткесте тәшкил итә.
Быйыл Рәсәй Президенты тарафынан иғлан ителгән Балалыҡ ун йыллығы ишле ғаиләләргә дәүләт ярҙамы сараларын көсәйтеүҙе күҙ уңында тота. Ошо көндәрҙә Бала мәнфәғәтендәге ғәмәлдәрҙең милли стратегияһын тормошҡа ашырыу буйынса координация советы ултырышында Владимир Владимирович Путин үҙе ҡабул иткән бер нисә мөһим ҡарарҙы яңғыратты. Уларҙы илебеҙҙең киләсәге һәм Рәсәй Федерацияһының демография сәйәсәте өсөн хәл иткес әһәмиәткә эйә тип әйтергә мөмкин. Ил Президенты Әсәлек капиталы программаһын 2021 йыл аҙағына тиклем ғәмәлдә ҡалдырырға, уны файҙаланыуҙың өҫтәмә мөмкинлектәрен билдәләргә, аҙ тәьмин ителгән ғаиләләргә беренсе сабыйҙары тыуғанда айлыҡ пособие түләргә, балалы ғаиләләр өсөн ташламалы ипотека кредитлауы программаһын ҡабул итергә, балалар баҡсаһына сиратты бөтөрөргә, шулай уҡ балалар өсөн медицина ярҙамы күрһәтеү мөмкинлектәрен арттырырға, уның сифатын күтәрергә ҡушты. Ошо маҡсаттарға федераль ҡаҙнанан байтаҡ аҡса бүленәсәк. Ил Президентының был ҡарарҙары рәсәйҙәрҙә, шул иҫәптән республикабыҙ халҡында ла ҙур хуплау тапты.
Башҡортостанда балалы ғаиләләргә — ә ундайҙар беҙҙә ярты миллиондан ашыу — айырым иғтибар бирелә. Йыл һайын республика бюджетынан уларға ярҙам күрһәтеүгә 10 миллиард һум самаһы аҡса йүнәлтелә. Социаль ярҙам буйынса федераль сараларға өҫтәмәләр индерелгән.
Быйылдан башлап торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж булған йәш ғаиләләр тәүге сабыйҙары тыуғас 300 мең һум аҡса аласаҡ. Республика Хөкүмәтенә ошо ярҙамға хоҡуҡлы йәш ғаиләләр категорияһын, шулай уҡ уны файҙаланыу йүнәлештәрен киңәйтеү мәсьәләһен тикшереү бурысын йөкмәтәм.
Икенсе сабыйҙары тыуған осраҡта Әсәлек капиталы бирелә, өсөнсөһөнә ер участкаһы бүленә, ошо рәүешле беҙҙә балалы ғаиләләргә ярҙам күрһәтеүҙең тотош системаһы барлыҡҡа килде.
Һуңғы йылдарҙа бала табыу тураһындағы ҡарар аңлы рәүештә ҡабул ителә. Сабыйҙарҙы яратып, яҡты донъяға килеүен көтөп алыуҙары мөһим. Бөгөн ата-әсәләр баланы үҫтереүгә, тәрбиәләүгә, уның һаулығына бөтә көсөн һалырға әҙер. Хәҙер “аҫыл бала эраһы” етә тип әйтергә мөмкин.
Һөҙөмтәле ғаилә сәйәсәте төп өҫтөнлөктәр иҫәбенә инә. Башҡортостандың әсәлекте һәм балалыҡты һаҡлау, атап әйткәндә, “Бала табыу сертификаты” программаһын тормошҡа ашырыу, перинаталь үҙәктәр төҙөү, социаль етемлекте иҫкәртеү өлкәһендәге тәжрибәһе федераль кимәлдә танылыу алды. Ясле йәшендәге балаларҙы өйҙә тәрбиәләү буйынса дәүләт “социаль бала ҡараусылар” хеҙмәтен ойоштороу буйынса республика проекты Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы ҡарары буйынса башҡа төбәктәрҙә лә тормошҡа ашырыласаҡ.
Республикала Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ойошторолдо. Ул ғаиләгә ярҙам күрһәтеү мәсьәләләре, шул иҫәптән төрлө ведомстволарҙың һәм төрлө кимәлдәге власть органдарының ошо өлкәләге эшмәкәрлеген көйләү менән комплекслы шөғөлләнә. Коллегалар, урындарҙа был эштең һөҙөмтәлелеге өсөн айырым яуаплылыҡ буласаҡ.
“Үҙәгендә ғаилә торған мөхит”те үҫтереү буйынса төрлө йүнәлештәге сараларға социаль ташламалар, йәш ғаиләләр өсөн шарттар тыуҙырыу, күп балалыҡ йолаларын тергеҙеү, сәләмәт тормош тәрбиәләү инә. Муниципалитеттарҙы “бәхетле тормош биләмәһе”нә әүерелдереү йәһәтенән перспективалы программа күҙаллана. Был маҡсат бик юғары кеүек күренһә лә, уға өлгәшергә мөмкин, ошо мөһим йүнәлештә бергә эшләйәсәкбеҙ. Программаның төп идеяһы — бәхетле тормошҡа юл ғаиләлә башлана.
Ғаилә институтын һаҡлап ҡалыу һәм нығытыу беҙҙең өсөн мөһим бурыс булып ҡала. Республикала никахтарҙың 40 проценты бергә йәшәүҙең тәүге йылдарында тарҡала. Теркәлмәгән никахтар, тулы булмаған ғаиләләр, никахһыҙ бал


text:
Ислам терминдары
Ислам терминдары — Ислам динендә ҡулланылған, уға ҡағылған һәммә төшөнсәләр, исемдәр, йолалар һәм башҡалар.
Әлегә башҡорт телендә Ислам терминдары һүҙлеге булғаны юҡ. Википедияла Ислам диненә бағышланған мәҡәләләрҙе «Ислам терминдары» категорияһы[1] ҡуйып, бындай һүҙлек үҙлегенән төҙөлә барасаҡ.
Ислам терминдары даирәһенә был диндең тарихына бәйле, шәриғәт һәм дини хоҡуҡиәт, мәсеттәр (ғибәҙәтханалар) һәм уларҙың ҡоролошо, ғибәҙәттәр башҡарыу кәрәк-ярағы, дини йолалар, Исламдың биш нигеҙенә ингән, уларға бәйле терминдар һәм башҡалар инә.
Уларҙың күбеһе урыҫ телендә юҡ, шуға күрә ғәрәп, фарсы һәм төрки телдәрҙән алына, улар ҡулланған мәғәнә менән аңлатма бирелә.
Йөкмәткеһе
Башҡа телдәрҙә Ислам терминдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ислам дине — интернациональ дин, шуға күрә күп халыҡтар үҙ алфавитына яраҡлаштырып терминдар глоссарийҙары, һүҙлектәре эшләй. Беҙҙең илдә ул татар, Кавказ мосолмандары телдәрендә сығарыла. Урыҫ телендә лә глоссарий бар[2]
Намаҙ терминдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
|
|
Намаҙ рәүештәре һәм мәсет өлөштәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
|}
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡөрьән Кәрим (башҡортсаға тәржемә) [3]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Али-заде, А. А. all // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — 3000 экз. — ISBN 5-98443-025-8 (рус.).
- [[]] Ислам терминдары // Ислам: энциклопедический словарь / отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, 1991.
- Мусульманский справочник
- Русско-арабский терминологический словарь проповедника
- Словарь Askimam.ru
- Исламская глоссария
- Мусульманский словарь [4]
- Русская историческая библиотека: Словарь исламских терминов и понятий [5]
- Энциклопедия ислама: Ханников Александр Александрович. Краткий словарь основных понятий и терминов ислама [6]