text:
Президенттың яңы ярҙамсыһы тәғәйенләнде
Республика Президенты Мортаза Рәхимов Дәүләткилдин Азамат Хәким улын Башҡортостан Президенты ярҙамсыһы итеп тәғәйенләү тураһындағы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы.
Азамат Дәүләткилдин 1947 йылдың 1 майында Сибай ҡалаһында тыуған. Ростов дәүләт университетын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1964 йылда Баймаҡ көнкүреш комбинаты эшсеһе булып башлай.
1969-1970 йылдарҙа — Баймаҡ машиналар эшләү заводы инженер-технологы, инженеры, Баймаҡтың 39-сы ҡала һөнәрселек-техник училищеһында комсомол ойошмаһы секретары.
1970-1975 йылдарҙа Ростов дәүләт университетында уҡый. 1975-1992 йылдарҙа — Башҡортостан ауыл хужалығы институтының политэкономия кафедраһы ассистенты, өлкән уҡытыусы.
1992-1994 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Дәүләт милкенә идара итеү буйынса дәүләт комитеты баш белгесе, бүлек начальнигы урынбаҫары.
1994-2000 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең Территориялар һәм кадрҙар менән эшләү идаралығының территориялар менән эшләү бүлеге баш белгесе, мөдире урынбаҫары.
2000 йылдан әлеге ваҡытҡа тиклем Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең эштәр идарасыһы булып эшләне.
Азамат Дәүләткилдин Башҡортостан Республикаһы Почет грамотаһы менән бүләкләнгән, "Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы" тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ.


c: text/html

text:
Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына һайлауға килеү күрһәткесен аныҡланы Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына һайлауға килеү күрһәткесен аныҡланы
Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына һайлауға килеү күрһәткесен аныҡланы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына һайлауға килеү күрһәткесен аныҡланы. Һайлау комиссиялары протоколдарын «Һайлауҙар» дәүләт автоматлаштырылған системаһына индергәндән һуң республикала халыҡтың 69,78 проценты һайлауҙа ҡатнашыуы асыҡланды.
Берҙәм тауыш биреү көнөндә 2 миллион 121 мең 993 кеше һайлау хоҡуғы менән файҙаланған. Тауыш биреү өсөн исемлектәргә 3 миллион 40 мең 701 һайлаусы индерелгән.
Партиялар араһында 56,37 процент тауыш йыйып, «Берҙәм Рәсәй» партияһы алда бара. Икенсе урында — КПРФ (18,62 процент), өсөнсөлә — ЛДПР (11,29). «Ғәҙел Рәсәй» — 6,88, «Рәсәй коммунистары» — 1,84 процент, башҡа сәйәси партияларҙың һәр береһе бер проценттан кәмерәк тауыш йыйған.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Рөстәм Хәмитов күп балалы һәм инвалид балалар тәрбиәләүсе ғаиләләргә бушлай ер участкаларын бүлеү тураһында законға ҡул ҡуйҙы
28 сентябрҙә Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһында ер мөнәсәбәттәрен көйләү тураһына» Башҡортостан Республикаһы законына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы законға ҡул ҡуйҙы.
Президенттың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, закон өс һәм унан да артыҡ бәлиғ булмаған бала тәрбиәләүсе граждандарға шәхси торлаҡ төҙөү өсөн бер тапҡыр бушлай ер участкаларын биреүҙе күҙаллай. Ошо уҡ хоҡуҡ менән инвалид бала тәрбиәләүселәр ҙә файҙалана ала.
Законға ярашлы, ҡалала йәшәүселәргә ер участкалары – әлеге ҡала йәки уның менән сиктәш булған район биләмәһенән, ә районда йәшәүселәргә тейешле район биләмәһенән бүленәсәк.
Участкаларҙың минималь һәм максималь ҙурлығы 0,08-ҙән 0,2 гектарға тиклем тәшкил итә. Ер участкаларын бүлеү менән башҡарма властың ер мөнәсәбәттәре өлкәһендә республика органы, йәки урындағы үҙидара органы вәкилдәре шөғөлләнәсәк.
Ер участкаларын алыуға дәғүә итеүсе граждандарҙы ғаризалар тапшырыу сираты менән йәшәү урыны буйынса муниципалитет хакимиәте иҫәпкә аласаҡ.


text:
2 февралдә Стәрлетамаҡ дәүләт театр-концерт берләшмәһендә Назар Нәжмиҙең тыуыуына 100 йыл айҡанлы «Күптәрҙе бит йырҙар осраштыра» исемле театрлаштырылған концерт программаһы үтте.
Башҡортостандың халыҡ шағиры, ҡыйыу драматургтың ғүмеренә һәм ижадына байҡау яһар өсөн йәш режиссёр, сценарий авторы Зиннур Сөләймәнов “Ашҡаҙар” башҡорт эстрада-фольклор төркөмө һәм башҡорт драма театры актёрҙарын туплап йөкмәткеле тамаша менән һөйөндөрҙө.
Назар Нәжмиҙең йәш, дәртле студент сағын Марат Зөбәйеров күҙ алдына баҫтырһа, ир ҡорона ингән осорон Илфир Баймырҙин уйнаны. Ә инде Башҡортостандың халыҡ артисы Рауил Галинға шағирҙың халыҡ араһында танылыу яулаған осорон кәүҙәләндереү, уның фәлсәфәүи уйҙарын, кешелекте алға әйҙәгәншиғырҙарын тамашасыларға еткереү бурысы йөкмәтелгәйне. Актерҙарҙың Назар образын күңел биреп, ысын итеп башҡарыуынан, шағир яңынан терелгәйндәй булды. Етмәһә,кисәлә Назар Нәжми һүҙҙәренә яҙылған йырҙарҙың яңғырауы, тамашасыны берсә дәртләндерҙе, берсә уйландырҙы. Сөнки шағирҙың талантына һоҡланмау мөмкин түгел шул.
“Ашҡаҙар” башҡорт эстарада-фольклор төркөмө солистары Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Ғәзинур Хужәхмәтов, Гүзәлиә Татлыбаева, Зөлфиә һәм Рәмил Әүбәкировтар, Ришат Хәмитов, Илдар Әбдрәшитов, Илдар Рәхимғолов башҡарған “Аҡ шишмә”, “Берәүҙең берәүенә”, “Һиңә тағы мин бер киләм әле” йырҙарға залда ултырған тамашасылар ҡушылып рәхәтләнде.
Приглашаем к участию в акции «Мой язык – язык дружбы. Минең телем – дуҫлыҡ теле».
Желающим принять участие в акции необходимо разместить заявку в группу «Вконтакте».


text:
Хәлдәрең нисек, Нөгөш?25-07-2017, 01:16 // Эй ултыра балыҡсы... // Баҫып сығарырға
– Һеҙҙә балыҡсыларҙың яҙғы ярышы ойошторолорға тейеш ине. Һеҙ уны Йылыкүлгә күсереп үткәрҙегеҙ. Сәбәбе нимәлә?
– Һыу һаҡлағыс милли парк биләмәһенә ҡарағас, прокуратура ҡарары менән ярышты тыйҙылар, әммә беҙ юлын табып, үткәреп ҡуйҙыҡ. Паркка инеү хаҡы ҡыйбат түгел, ни бары 100 һум. Был ғына аҡса менән әллә ни ҡыйратып булмай. Кеше ял итергә килгәс, ҡармағын да ала бит инде. Һәүәҫкәр балыҡсыларҙың күбеһе ял итергә ғаиләһе менән килә бында. Әммә ҡармаҡ һалып булмай.
Балыҡсылыҡ тураһында федераль закон сыҡһа ла, милли паркта ҡармаҡ менән балыҡ тотоу тураһында унда әйтелмәй. Шул сәбәпле низағтар килеп сыға ла инде. Һәүәҫкәр балыҡсыларға рөхсәт итергә кәрәк. Әлеге ваҡытта ике балыҡсылыҡ хужалығы эшләп килә. Үрек йылғаһы буйында дамбалар ҡороп, бағры балығы үрсетәләр.
Башҡортостан Республикаһы тәбиғәтте һаҡлау район-ара прокуратураһының 2017 йылдың 3 мартынан Нөгөш, Яҡтыкүл һәм Көньяҡ Үләнде күлдәрендә балыҡ тотоуҙы тыйыу тураһындағы ҡарары нигеҙендә уларҙа һаҡлау ойошторолған.
Бында ҡырағай туризм сәскә ата. Арттарынан сүп-сар ҡалдырыусылар ҙа юҡ түгел. Ял итеүселәрҙең 70 процент тирәһе Ырымбур өлкәһенән. Хаҡты күтәрһәләр, килмәүҙәре лә бар. Салауат комбинаты селбәрә ебәреп тора, Ҡарман балыҡсылыҡ хужалығының филиалы эшләй. Әле яңыраҡ ҡына һаҙан, табан селбәрәләре ебәрелде. Бағрыны селбәрәнән һатыуға тиклем үҫтерәләр.
Ял көндәрендә 22 базаға 15 меңгә яҡын кеше килә. Һәргәй, Нөгөш ауылдары халҡы емеш-еләген һата, ҡайһы берҙәре өйҙәрен ҡуртымға ла бирә. Экология йылында төҙөкләндереү эштәре лә башҡарыла, юл һалына.
Республикала туризмды үҫтереү буйынса байтаҡ эш башҡарыла, әммә, ҡайһы бер Рәсәй төбәктәре менән сағыштырып ҡараһаң, әллә ни алға китеш юҡ. Шәхси эшҡыуарҙарға юл асырға кәрәк. Урындағы эске эштәр бүлеге айырым маҡтауға лайыҡ, ярҙамға кешеләр биреп торалар, сөнки ял итеүселәр араһында төрлөһө була бит инде.


text:
Башҡортостанда уртаса хеҙмәт хаҡы билдәле булды Фото: Гөлфиә Акулова
Башҡортостанда уртаса хеҙмәт хаҡы билдәле булды
Башҡортостанда уртаса хеҙмәт хаҡы билдәле булды Фото: Гөлфиә Акулова
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостанда уртаса хеҙмәт хаҡы 27 519 һум тәшкил итә.
Быйыл III кварталда хеҙмәткәрҙәрҙе һайланма тикшереү мәғлүмәттәре буйынса, республиканың иҡтисади яҡтан әүҙем халыҡ һаны яҡынса 2 миллион кеше тәшкил итә. Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы стандарттарына ярашлы, төбәктә эшһеҙҙәр һаны — 110 меңдән ашыу. Дөйөм эшһеҙлек кимәле 5,7 процентҡа тиң, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, республикала 22 мең эшһеҙ иҫәпләнә. Теркәлгән эшһеҙлек кимәле 1,09 процент тәшкил итә.


text:
Хәбәрҙәр - 12.07.17
- Өс ҡыҙға атай, ейәнсәрҙәренә олатай.Бөгөн Шишмә районы судында пневматик ҡоралдан 3 балаға атҡан ир эше буйынса тәүге ултырыш үтә.
- Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә палуба истребителдәренә двигателдәр етештереү тергеҙелде. Көс агрегаттарының тәүге партияһы эшләнеп заказ биреүсегә оҙатылды.
- Белем тауына менеү нисә һум тора?Абитуриенттар ниндәй һөнәрҙәргә өҫтөнлөк бирә?
- Ни өсөн юғары кимәлдә сығыш яһаған командаларҙа Башҡортостан спортсылары һирәк?Республика башлығы спортҡа бүленгән аҡсаларҙы һөҙөмтәле файҙаланылырға саҡыра.


text:
3 декабрь
3 декабрь — григориан стиле буйынса йылдың 337-се көнө (кәбисә йылында 338-се). Йыл аҙағына тиклем 28 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- БМО — Халыҡ-ара ғәриптәр (инвалидтар) көнө.
- Рәсәй — Билдәһеҙ һалдат көнө (2014 йылдан).
- Рәсәй — Юристар көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1586 — Колумбиянан Англияға тәү тапҡыр бәрәңге индерелә.
- 1818 — Иллинойс АҠШ-тың 21-се штаты булараҡ раҫлана.
- 1966 — Мәскәүҙәге кремль стенаһы янында Билдәһеҙ һалдат ерләнә.
- 1989 — «Һалҡын һуғыш»тың тамамланыу көнө.
- 1992 — Беренсе «SMS-хәбәр» ебәрелә.
- 2006 — Уго Чавес Венесесуэла президенты итеп һайлана.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ерикәй Әхмәт Фазыл улы (3.12.1902—15.09.1967), шағир, журналист, йәмәғәт эшмәкәре. 1945—1950 йылдарҙа Татарстан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе. СССР-ҙың 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ике Почёт Билдәһе һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл (1958) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы Өлкөндө ауылынан.
- Солтанов Йыһат Әҙеһәм улы (3.12.1932), журналистика ветераны, яҙыусы, 1967 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1971 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
- Матюхин Николай Михайлович (3.12.1937), йылға флоты хеҙмәткәре, 1984—2001 йылдарҙа Өфөләге Йылға суднолары ремонтлау-эшләү заводы директоры, РСФСР-ҙың йылға флотының почётлы хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре.
- Тагариев Рәшит Зәки улы (3.12.1952), ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре докторы (1992), профессор (1992), Рәсәй тәбиғәт фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000).
- Гильманов Зинур Зуфарович (3.12.1967), Өфө ҡалаһының «Горзеленхоз» муниципаль унитар предприятиеһының идараһы урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған торлаҡ-коммуналь хужалығы хеҙмәткәре.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1888 — Карл Цейсс, немец сәнәғәтсеһе.
- 1892 — Афанасий Афанасьевич Фет, рус шағиры.
- 1894 — Роберт Льюис Стивенсон, инглиз яҙыусыһы.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов кинорежиссер Александр Сокуров менән осрашты
Фото:
4 февралдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Республика Йортонда кинорежиссер, Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре һәм халыҡ артисы Александр Сокуров менән осрашты.
Осрашыуҙа республикала кинематография сәнғәтен үҫтереү мәсьәләләре тикшерелде. Рөстәм Хәмитов Александр Сокуровтан уның артабанғы ижади пландары менән ҡыҙыҡһынды.
Ошо уҡ көндө «Родина» кинотеатрында «Губернатор премьераһы» проекты сиктәрендә Александр Сокуровтың «Фауст» фильмы күрһәтелде. «Фауст» кинотаҫмаһы власть тәбиғәтен өйрәнеүгә бағышланған кинокартиналар циклын тамамлай. Фильм Гётеның ошондай уҡ исемле трагедияһының беренсе бүлегенә нигеҙләнгән.


text:
“Сәйетбаба” тарихи-мәҙәни үҙәге халҡыбыҙҙың милли йолаларын, телен, ғөрөф-ғәҙәттәрен, боронғо кәсептәрҙе һаҡлап алып ҡалыуҙа һәм үҫтереүҙә ҙур эш башҡара. Тарихи-мәҙәни үҙәк етәксеһе Рәзим Мәүлетҡолов билдәләүенсә, ауылдағы һәр кеше үҙен ошо мәҙәни үҙәк ағзаһы итеп тойоп, ҙур яуаплылыҡ менән йәшәй, донъя көтә.
“Сәйетбаба” тарихи-мәҙәни үҙәге халҡыбыҙҙың милли йолаларын, телен, ғөрөф-ғәҙәттәрен, боронғо кәсептәрҙе һаҡлап алып ҡалыуҙа һәм үҫтереүҙә ҙур эш башҡара. Тарихи-мәҙәни үҙәк етәксеһе Рәзим Мәүлетҡолов билдәләүенсә, ауылдағы һәр кеше үҙен ошо мәҙәни үҙәк ағзаһы итеп тойоп, ҙур яуаплылыҡ менән йәшәй, донъя көтә.
Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы ниндәй маҡсаттар ҡуйып эшләй, ниндәй уңыштарға өлгәшкән? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап биреүен һорап, уның рәйесе Әхәт МОСТАФИНҒА мөрәжәғәт иттек.
– Бөгөнгө заман шарттарында Ассамблеяның эше бик кәрәк. Республиканың бөтөн йәмәғәт ойошмаларын дөйөмләштереп торған орган ул. Дөйөм мәсьәләләр килеп сыҡҡан мәлдә, тиҙ генә йыйылышып, уларҙы хәл итеү майҙансығы. Мәҫәлән, һуңғы йыйылышта Украиналағы ваҡиғаларҙы байҡаныҡ. Туған телде уҡытыу буйынса көн ҡаҙағында торған мәсьәләләрҙе тикшерҙек. Был йыйылыштарҙа ҡаралған тәҡдимдәр һуңынан республика Башлығына еткерелә.
Биш йыл һайын үткәрелеп торған съезда һәр кем үҙ фекерен әйтә ала.


text:
Президент республика райондары буйлап эш сәфәрендә
Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов республика райондары буйлап эш сәфәренә сыҡты. Бүздәк районында республика башлығы капиталь ремонттан һуң дөйөм белем биреү мәктәбе асылған Туғай ауылына, шулай уҡ Бүздәк консерва комбинатына барырға планлаштыра. Саҡмағош районында ул "Баҙы" ауыл хужалығы производство кооперативына барырға, ә Благовар, Кушнаренко, Шишмә райондарында ураҡ эштәре барышы менән танышырға йыйына.
Президенттың эш сәфәрендә төп объекттарҙың береһе, әлбиттә, Туғай ауылындағы мәктәп буласаҡ. 1902 йылда төҙөлгән мәктәп бинаһын капиталь ремонтлау 2009 йылдың 1 июлендә башланғайны. Ремонт эштәрен финанслауҙың күп өлөшөн республика бюджеты үҙенә алды. Мәктәп бинаһы ғына түгел, ашхана һәм балаларға йәшәү өсөн интернат та капиталь ремонтланды.


text:
Хеҙмәт инспекцияһы Стәрлетамаҡ халҡы мөрәжәғәттәрен ҡараны
Башҡортостанда эш хаҡы буйынса бурыстарҙың дүрттән бер өлөшө Стәрлетамаҡ ҡалаһы, Ишембай һәм Стәрлетамаҡ райондары предприятиеларына тура килә. БР-ҙағы Дәүләт хеҙмәт инспекцияһы мәғлүмәте буйынса, республикала эш хаҡы буйынса 85,4 млн һум бурыстың 21,6 млн һумы тап ошо муниципаль берәмектәрҙең дүрт предприятиеһыныҡы.
Мәҫәлән, Стәрлетамаҡтағы «УЗБАШавто» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең 450 хеҙмәткәре 19,4 млн һум эш хаҡын алмаған, предприятиела конкурс производствоһы ойошторолған. Йыл башынан алып 10 ойошма мәшғүллек хеҙмәттәрен 275 хеҙмәткәрен эштән бушатасағы хаҡында иҫкәрткән.
БР-ҙа Дәүләт хеҙмәт инспекцияһы етәксеһе вазифаһын башҡарыусы Андрей Цибизов Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиленең Стәрлетамаҡ һәм Башҡортостандың көньяҡ зонаһы буйынса территориаль йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә күсмә ҡабул итеү ойошторҙо. Ҡабул итеүгә Стәрлетамаҡ һәм Ишембай ҡалалары, шулай уҡ Стәрлетамаҡ районы ойошмаларының 26 хеҙмәткәре килде. Мөрәжәғәттәрҙәге төп мәсьәләләр – эш хаҡы буйынса бурыстар, эштән бушатылғанда гарантиялар һәм компенсациялар. Инспекторҙар тарафынан тикшереү үткәреү өсөн 11 яҙма мөрәжәғәт ҡабул ителде, ҡалған хеҙмәткәрҙәргә консультатив ярҙам күрһәтелде.


text:
Фото:
Әхмәт Хисмәтуллин «Ижтимағи электрон гәзит» уҡыусыларына Башҡортостандың архив хеҙмәте эшмәкәрлеге хаҡында һөйләне
Фото:
26 октябрҙә «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында (www.i-gazeta.com) Башҡортостандың Архив эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы Әхмәт Хисмәтуллиндың онлайн-конференцияһы үтте.
Интернет менән ҡулланыусыларҙан йәмғеһе 30-ҙан ашыу һорау килде. Ведомство етәксеһе уларҙың күпселегенә тулы яуап бирҙе.
Интернет менән ҡулланыусылар өсөн i-gazeta.com сайтынан видеотрансляция «Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ярҙамында ойошторолдо.
Әхмәт Хисмәтуллиндың виртуаль киңлектәге әңгәмәһе «Ижтимағи электрон гәзит» һәм «Башинформ» агентлығы материалдарында сағылыш табасаҡ.
Тейешле техник эштәр башҡарылғандан һуң, «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында онлайн-конференция буйынса тулы видеоотчет урынлаштырыласаҡ.


text:
8 августан «Эвакуатор эшләй» тигән яҙыу булған осраҡта ғына автомобилдәрҙе алып китергә мөмкин Фото: Олег Яровиков
8 августан «Эвакуатор эшләй» тигән яҙыу булған осраҡта ғына автомобилдәрҙе алып китергә мөмкин
8 августан «Эвакуатор эшләй» тигән яҙыу булған осраҡта ғына автомобилдәрҙе алып китергә мөмкин Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
8 августан эргәлә «Эвакуатор эшләй» тигән яҙыу булмаһа, автомобилде алып китеү тыйыла. Шәмбе Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы кодексҡа үҙгәрештәр ғәмәлгә инә.
Был яҙыу «Туҡталыш тыйыла» тигән юл билдәһе эргәһенә ҡуйылырға тейеш.
Әгәр тыйыусы билдә янында иҫкәртеүсе күрһәткес юҡ икән, эвакуациялау законһыҙ тип иҫәпләнә, һәм автоһәүәҫкәр суд аша килтерелгән зыянды ҡаплауҙы талап итеү хоҡуғына эйә.


text:
1-11-2013, 11:52 / Яңылыҡтар
Тормош һабаҡтары
Барҙың ҡәҙерен бел Күрше ҡатындың ире үлеп ҡалды. Уның уңған, тырыш, хәстәрлекле хужа булыуы донъяларының матурлығынан, тѳҙѳклѳгѳнән үк күренеп тора ине. Тик ниңәлер ҡатын ирен кеше алдында яманланы, ризаһыҙлығын белдерҙе. Саҡ ир ҡорона ингән шап-шаҡтай кешенең мәрхүм булып ҡалыуына бер кемдең дә ышанғыһы килмәне. Йѳрәге туҡтаған, тинеләр. Йәшләй генә ирһеҙ тороп ҡалған ҡатын, әлбиттә, йәл ине. Әммә уның ауыҙынан шул тиклем һәйбәт, һәр яҡлап та килгән тормош иптәшен юғалтыуы тураһындағы һүҙҙәрҙе ишетеү нисектер сәйер тойолдо. Барҙың ҡәҙерен юғалтҡас ҡына аңлайбыҙ икән....


text:
- Подробности
- Просмотров: 425
“БАШКОММУНВОДОКАНАЛ”, ДУП. Һыу менән тәьмин итеүҙе һәм канализация коммуналь системаларын файҙаланыуҙы һәм камиллаштырыуҙы тормошҡа ашыра. Өфөлә урынлашҡан. “Б.” составында БР ҡалаларындағы һәм райондарының адм. үҙәктәрендәге 21 һыу үткәргес-канализация хужалығы пр‑тиеһы. Эсәр һәм ағынты һыуҙарҙың сифатын күҙәтеү б‑са база (1978 й. нигеҙләнгән) һәм объект лаб. бар. 2010 й. 3279 кеше эшләгән.
1966 й. “Башводоканал” респ. производство идаралығы булараҡ нигеҙ һалына, составына Өфө, Белорет, Ишембай, Күмертау, Октябрьский, Салауат, Сибай, Стәрлетамаҡ, Туймазы ҡҡ. һыу үткәргес-канализация хужалығы идаралыҡтары инә. 1974 й. алып ПБ, 1990 й.— хәҙ. исемде йөрөткән ПБ, 1999 й. хәҙ. статусын ала. 2000 й. ҡарата бөтә ҡалаларҙа һәм 13 район үҙәгендә һыуҙы тулы биологик таҙартыу м‑н канализация таҙартыу ҡоролмалары (дөйөм ҡеүәте тәүлеккә 776 мең м3 ашыу) һәм 418 км коллектор төҙөлә. 1972 й. Бөрө ҡ. һәм Кушнаренко р‑ны Кушнаренко а., 1974 й. Белорет, Мәләүез, Октябрьский ҡҡ. һыуҙы озон м‑н эшкәртеү технологиялары; ултырманы механик ҡоротоу технологияһы, ағынты һыуҙарҙы таҙартыу б‑са блоклы-компактлы ҡулайламалар индерелә (1977).
В.С.Першанин
Тәрж. Р.Х.Сәғитов


text:
Библия
Библия, Мөҡәддәс китап — йәһүд һәм христиан диненең изге китаптары тупланмаһы. Уртаҡ бүлеме — Тәүрат, тик христианлыҡта ғына изге һаналғаны — Инжил. Ислам динендә Тәүрат, хөрмәт ителһә лә, Аллаһтың хаҡ һүҙе тип танылмай.
Библия — иудаизм һәм христиан диндәрендә Изге Китап сифатында ҡанунлаштырылған яҙмалар йыйынтығы. Ислам Библияны Изге Китап булараҡ таный, ләкин уны «көфөр», йәғни боҙолған, тип һанай. Библия Иҫке Ғәһед (Ветхий Завет; ҡанундар − Тәүрат, ) һәм Яңы Ғәһед (Новый Завет; 4 Инжил һәм Апостолдар ғәмәлдәре) тип аталған өлөштәрҙән тора. Беренсеһе христиан дине барлыҡҡа килгәнсе үк яҙылған китаптарҙы берләштерә, ул б.э.т. III быуатта яҙылған.
Иҫке Ғәһед бер нисә өлөштән тора. Тәүрат (йәһүдсә — Тора) тип аталған өлөшөн Муса пәйғәмбәрҙең 5 китабы тәшкил итә, тағы бер ҙур ғына өлөшө йәһүд халҡының боронғо тарихын бәйән итеүсе 13 китапты берләштерә, Зәбүр (Псаломдар) тигән өсөнсө өлөшөндә христиандарҙа һәм йәһүдиҙәрҙә ғибәҙәт ҡылғанда уҡыла торған дини шиғырҙар тупланған. Иҫке Ғәһед ун бер йәһүд пәйғәмбәренең асылмыштарын бәйән иткән Пәйғәмбәрҙәр китабы менән йомғаҡланған. Йәһүҙиҙәр Иҫке Ғәһедтең йәһүд телендәге текстын изге тип иҫәпләй. Христиандар иһә б. э. т. II быуатта Александрия ҡалаһында тәржемә ителгән тексты (уның төҙөлөшө һәм тексы йәһүдиҙәрҙекенән бер аҙ айырала) ҡануни тип таный. Иҫке Ғәһед латин, боронғо славян һ.б. телдәргә грек теленән тәржемә ителгән. Яңы Ғәһед фәҡәт христиандарҙа ғына изге булып һанала. Ул 27 китаптан — Ғайсаның тормошо һәм тәғлимәте, Изге апостол ғәмәлдәре менән бәйән ителгән 4 Инжилдән (Евангелие; мәғәнәһе — «изге хәбәр»), апостолдарҙың 21 хатынан һәм Иоанн Богослов асылмышынан ғибәрәт. Яңы Ғәһед тексты грек телендә яҙылған.
Урыҫ православие сиркәүе Библияның IX Кирилл һәм Мефодий тарафынан тәржемә ителгән боронғо славян телендәге текстын файҙалана. Христиан динендәге башҡа милләт вәкилдәре үҙ теленә тәржемә иткелгән Библияны ҡуллана. Библияны урыҫ теленә XI быуат башында тәржемә итә башлайҙар. 1822 йылда тәүге тапҡыр Яңы Ғәһедтең урыҫ телендәге тексы тулыһынса баҫылып сыға. 1876 йылда Урыҫ православие сиркәүенең юғарғы идаралығы Синод етәкселегендә тәржемә ителгән тулы Библия (Иҫке һәм Яңы Ғәһед) баҫтырып сығарыла һәм сиркәү тарафынан рәсми раҫлана. Был баҫманы урыҫ протестанттары ла ҡуллана.
Өҫтәлмә мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Библия, Ҡөрьән, Танах һәм Ганджур китаптары Рәсәй халыҡтарының тарихи мираҫы тип танылған. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 25 ноябрь[1].
- 2015 йылдың 27 мартында Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында Инжил китабының — тарихта тәүге тапҡыр башҡорт теленә тәржемә ителгән Яңы Ғәһедтең — исем туйы үтте. Башҡорт телендәге хеҙмәт баҫмаға Рәсәйҙең Библияны тәржемә итеү институты тарафынан әҙерләнгән. Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты директоры Фирҙәүес Хисаметдинова билдәләүенсә, тәржемәнең маҡсаты — башҡорт халҡын дөйөм кешелек ҡомартҡыһы менән таныштырыу, башҡорт телен байытыу, уның функцияларын киңәйтеү. Яңы баҫма башҡорт теленең матбуғат йәки нәфис әҙәбиәттең теле генә түгел, шулай уҡ кешелектең төп ҡомартҡыһы — Тәүратты — тәржемә итерлек байлыҡҡа эйә булған тел булыуын да күрһәтә. Баҫма ҡыҙыҡһыныусыларға Тәүраттың тексын башҡорт телендә ентеклерәк өйрәнергә мөмкинлек бирерәсәк. Китап, беренсенән, дини, әхлаҡи, тәрбиәүи һәм ғилми-тикшеренеү эш менән шөғөлләнеүселәргә яҡшы ҡулланма булһа, икенсенән дин-ара аралашыуға ла булышлыҡ итәсәк.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Беренсе каналдың «Беренсе бул» хәйриә акцияһы сиктәрендә балаларға ярҙамға бер көнлөк эш хаҡын күсерҙе
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡыйбатлы медицина ярҙамына мохтаж балаларға бер көнлөк эш хаҡын күсерҙе. Ауыр хәлдә ҡалған балаларға аҡса йыйыу Беренсе каналдың «Беренсе бул» хәйриә акцияһы сиктәрендә ойошторолған. Быйыл был акция Башҡортостанда үтә.
Тупланған средстволар ҡаты ауырыуҙарҙан яфаланған Өфөләге ете йәшлек ҡыҙҙы һәм Стәрлетамаҡтан 16 йәшлек үҫмерҙе дауалауға йүнәлтеләсәк, тип планлаштырыла. Был балаларға кәрәкле ҡиммәтле дарыуҙар дауалау средстволарының дәүләт реестрына индерелмәгән, шуға күрә уларҙы бюджет аҡсаһына һатып алып булмай.
Башҡортостан Президенты Хакимиәтенең һәм Хөкүмәтенең бик күп башҡа хеҙмәткәрҙәре лә хәйриә акцияһы иҫәбенә бер көнлөк хеҙмәт хаҡын күсерҙе, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.
Был акцияға ҡушылырға һәм балаларға ярҙам итергә теләгәндәр өсөн банкта иҫәп асылған:
БР Финанс министрлығы (“Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн республика социаль приюты” дәүләт учреждениеһы л/с 02110120230)
ИНН 0277052425
КПП 027701001
р/с 40603810700003000314 Өфөләге «УралСиб» асыҡ акционерҙар йәмғиәте филиалы
к/с 30101810600000000770
БИК 048073770
Алыусыһы: БР Финанс министрлығы (“Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн республика социаль приюты” дәүләт учреждениеһы л/с 02110120230)
Түләүҙең кемгә тәғәйенләнеүендә табыш кодын күрһәтергә /3039902002/848/0000/180


text:
Өфө ихаталарында 94 Яңы йыл шыршыһы ҡуйылды
Яңы йыл байрамдары алдынан баш ҡаланың торлаҡ хужалығы идаралығы хеҙмәткәрҙәре йорт ихаталарына 94 урман сибәркәйен килтереп ҡуйҙы. Бала-саға өсөн ҡышҡы каникулдар иҫтә ҡалырлыҡ булып үтһен өсөн ихаталарҙа 93 таусыҡ та яһап ҡуйҙылар. Ә инде боҙҙа шайба артынан йүгерергә яратыусылар өсөн 48 хоккей ҡумтаһы яһап ҡуйылды һәм 72 һырғалаҡ майҙансыҡ әҙерләнде.
“Өфө Торлаҡ хужалығы идаралығы” муниципаль унитар предприятиеһының маҡсатлы программалар һәм халыҡ менән бәйләнеш бүлеге начальнигы Альфред Зиннәтуллин әйтеүенсә, иң күп таусыҡтар һәм Яңы йыл шыршылары – баш ҡаланың Кирой районында.


text:
Еңеү көнөн байрам иткәндә ҡайҙа һәм ҡасан урамдар ябыласаҡ
Өфө ҡалаһы хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығына арналған сараларҙы үткәреү менән бәйле, Башҡортостандың баш ҡалаһында Октябрь проспектын бер нисә тапҡыр ябыу планлаштырыла.
2010 йылдың 4 һәм 7 майында 19.00 сәғәттән 22.00 сәғәткә тиклем – Шәфиев урамынан Кольский урамына тиклем.
2010 йылдың 9 майында сәғәт 10.00-дан 14.00 сәғәткә тиклем – шулай уҡ Шәфиев урамынан Кольский урамына тиклем.
2010 йылдың 9 майында 20 сәғәт 30 минуттан алып 22 сәғәт 30 минутҡа тиклем «Дәүләт циркы» туҡталышынан алып «Р.Ғарипов исемендәге Республика башҡорт гимназия-интернаты» туҡталышына тиклем.
Ҡала властары ваҡытлыса уңайһыҙлыҡтар тыуҙырған өсөн ғәфү үтенә һәм Өфөнөң был өлөшөндә үҙ маршрутығыҙҙы алдан планлаштырыуығыҙҙы һорай.


text:
Ҡырмыҫҡалы районында «Любезники, любизар» республика байрамы үткәрелә
Ҡырмыҫҡалы районында 10 июндә һабантуй сиктәрендә Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 200 йыл тулыуға арналған «Любезники, любизар» фольклор-театрлаштырылған халыҡ ижады байрамы үтәсәк. Байрам 1812 йылғы Ватан һуғышында һәләк булғандарҙың иҫтәлеген мәңгеләштереү, Башҡортостанда йәшәгән халыҡтарҙың берҙәмлеген һәм дуҫлығын нығытыу, үҫеп килеүсе йәш быуында илһөйәрлек тойғоһо тәрбиәләү маҡсатында үткәрелә.
Байрам программаһында — театрлаштырылған тамаша, шулай уҡ хәрби-тарихи реконструкция. Республика райондары һәм ҡалаларынан килгән фольклор, инструменталь, вокаль, бейеү коллективтары һәм башҡарыусылар концерт программаһы тәҡдим итәсәк. 1812 йылғы һуғышта ҡатнашыусыларҙың нәҫелдәре шәжәрәләр күргәҙмәһен әҙерләй.


text:
Башҡортостан Президентын республика Башлығы тип атарға тәҡдим ителде
«Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында» закон проектына ярашлы, төбәк етәксеһе вазифаһы икенсе төрлө аталасаҡ. Был закон проекты республика парламентының бөгөнгө пленар ултырышында беренсе уҡыуҙа күпселек тауыш менән ҡабул ителде. Был турала инициативаны БР Конституция суды рәйесе Люция Ғүмәрова еткерҙе. Үҙ докладында ведомство башлығы, проект менән республика Конституцияһының ҡайһы бер статьяларына үҙгәрештәр индерелә, тип хәбәр итте. Улар араһында — 2010 йылдың 28 декабрендәге федераль законға ярашлы, Рәсәй Федерацияһы субъектының иң юғары вазифалы кешеһенең вазифаһы атамаһын үҙгәртеү. Закон проекты менән республиканың иң юғары вазифалы кешеһенең вазифаһын «Башҡортостан Республикаһы Башлығы» тип атарға тәҡдим ителә.
«Бер төрлө ҡағиҙәгә буйһондороу маҡсатында республиканың иң юғары вазифалы кешеһенең вазифаһы рәсми рәүештә дәүләт телдәрендә билдәләнә. «Глава Республики Башкортостан» һәм «Башҡортостан Республикаhы Башлығы» атамаларының мәғәнәһе бер төрлө тип иҫәпләнә», — тиелә проектҡа аңлатмала.


text:
Баш ҡалала VI Урал сәнәғәт форумы асылдыФото: Мирон Доровских | Видео: Ренат Искужин, Мирон Доровски
Баш ҡалала VI Урал сәнәғәт форумы асылды
Баш ҡалала VI Урал сәнәғәт форумы асылдыФото: Мирон Доровских
ӨФӨ, 2014 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлиә Антипина/.
VI Урал сәнәғәт форумы Өфөнөң «ВДНХ-Экспо» күргәҙмә комплексында асылды.
Ойоштороусылары – «БашЭкспо» күргәҙмә үҙәге, БР Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы, БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты, республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, РФ Машина эшләүселәр союзының төбәк бүлексәһе, Рәсәй ғилми-техник иретеп йәбештереүселәр йәмғиәте. Ойоштороусылар иҫәбендә шулай уҡ Санкт-Петербург һәм Төньяҡ-көнбайыш төбәктәре иретеп йәбештереүселәре альянсы, Рәсәй Федерацияһы сәнәғәте һәм төҙөлөшөнөң нефть, газ тармағы хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан республика ойошмаһы, Өфө дәүләт авиация техник университеты, Өфө дәүләт нефть техник университеты.
Форум предприятиелар һәм ойошмаларға конкуренцияға һәләтле юғары технологик продукциялар сығарыуҙы киңәйтеү буйынса мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә, яңы фәнни технологиялар һәм ҡорамалдар индереүҙә, яңы заманса ҡорамалдар күрһәтеүҙә булышлыҡ итеү өсөн ойошторолған.
— Был тармаҡтарҙы үҫтереү өсөн фән һәм сәнәғәттең үҙ-ара эш итеү әһәмиәтен артыҡ баһалау ҡыйын. Яңы нәмәләр үҙҙәренең ҡулланыусыларын табасаҡ, ә түңәрәк өҫтәлдәрҙә хәл ителмәгән мәсьәләләрҙе тикшерергә мөмкин буласаҡ, — тип билдәләне БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Николай Гавва.
Форум бүлектәре Урал-Волга буйы төбәктәре үҫешенең төп сәнәғәт йүнәлештәрен сағылдыра. Бер нисә эре бүлек тәҡдим ителгән. «Иретеп йәбештереү һәм контроль» технологияларға, ҡорамалдарға, инструменттарға арналған.
«Металл эшкәртеү: станоктар, инструмент, технологиялар» машина эшләү өлкәһендәге белгестәргә ҡыҙыҡлы, сөнки сәнәғәт металл эшкәртеү өлкәһендә станок ҡорамалдарын һәм технологияларын тәҡдим итә.
«Нефть газ сервисы. Торбалар һәм торба үткәргестәр» бүлегендә сәнәғәттең нефть химияһы һәм нефть газ тармаҡтары өсөн эштәр күрһәтелгән.
Форумда Рәсәй һәм сит ил предприятиелары ҡатнаша. Үҙ продукцияларын һәм технологияларын йәмғеһе йөҙләгән предприятие тәҡдим итә. Эшлекле программа сиктәрендә көнүҙәк темаларға түңәрәк өҫтәлдәр һәм ғилми конференциялар уҙасаҡ.
БР Фәндәр академияһы вице-президенты форумдың ғилми өлөшөнөң көнүҙәклеген билдәләне:
— Форумды уҙғарыуҙа ғалимдарҙы йәлеп итеү бөгөн бигерәк тә мөһим. Башҡортостан Президенты үҙенең йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһендә фәндең, производствоның һәм дәүләт идаралығының үҙ-ара килешеп эш итеүенең әһәмитен билдәләне. БР Фәндәр академияһы интеллектуаль милек баҙарын һәм инновацион эшмәкәрлекте үҫтереү менән бәйле ике мөһим стратегияны әҙерләй. Инновацион иҡтисад яңы белемһеҙ мөмкин түгел. Ғалимдарҙың һәм етештереүселәрҙең аралашыуы производствоға яңы алымдар һайларға һәм яңы технологияларҙы индерергә мөмкинлек бирәсәк.
Форум 13 ноябргә ҡәҙәр дауам итәсәк.


text:
Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһында интернет-сервистар эшләй
15 февралдән 4 мартта тауыш биреү тамамланғанға тиклем Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһында ҡайтанан «Һайлау участкаңды тап» һәм «Һайлаусылар исемлегендә үҙеңде тап» тип аталған интернет-сервистар эшләй.
Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы сайтына мөрәжәғәт иткән һәр кеше үҙенең һайлау участкаһы, шул иҫәптән участка һайлау комиссияһы һәм/йәки тауыш биреү өсөн бинаның адресы тураһында мәғлүмәт ала, шулай уҡ ошо участканың һайлаусылар исемлегенә индерелеүен тикшерә аласаҡ. Бының өсөн сайттың баш битендә түбәндәге интернет-сервистар ойошторолған: «Һайлау участкаңды тап» (online режимда йәшәү урынының адресын индергәндән һуң һайлау участкаһы тураһында мәғлүмәт бирелә) һәм «Һайлаусылар исемлегендә үҙеңде тап» (шәхси кабинетта теркәлеп, исем-шәрифеңде, тыуған йылыңды һәм йәшәгән урыныңдың адресын индергәндән һуң тейешле һайлау участкаһындағы һайлаусылар исемлегенә индерелеү тураһында мәғлүмәт бирелә).
Тәүге тапҡыр был интернет-сервистар алтынсы саҡырылыш Дәүләт Думаһына депутаттар һайлау кампанияһы осоронда ойошторолғайны. РФ Үҙәк һайлау комиссияһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, сервис хеҙмәттәренән 350 меңгә яҡын кеше файҙаланған, шул иҫәптән тауыш биреү көнөндә – 135 мең.


text:
Павел Бикмурзин: «Башҡортостанда ғына марийҙар һаны артты»
«Эрвел Марий» төбәк мари милли-мәҙәни автономияһы рәйесе Павел Бикмурзин БР Президенты Рөстәм Хәмитовтың 2011 йылды республикала Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылы тип иғлан итеү тураһындағы Указына үҙ ҡарашын белдерҙе.
— Башҡортостан башҡа төбәктәр менән сағыштырғанда өҫтөн тора, — тип билдәләне Павел Бикмурзин. – Беҙҙә, ғөмүмән, милләт-ара конфликттар тураһында мәсьәлә күтәрелмәй, сөнки ул юҡ. Оҙаҡ йылдар берлектәге тырышлыҡтар һөҙөмтәһеҙ үтмәй. Проблемалар килеп сыҡһа, бергәләп тикшерәбеҙ. Бөтә ил буйлап фин-уғыр халыҡтары кәмей бара. Шул иҫәптән Марий Илендәге мариҙар ҙа 1989 йылдан үҙ халҡының 6 процентын юғалтты. Башҡортостанда ғына һуңғы йылдарҙа мариҙар һаны артты. Был үҙе үк феномен бит. Әммә шул уҡ ваҡытта был республика етәкселегенең халыҡҡа ҡарата дөрөҫ сәйәсәт алып барыуы тураһында ла һөйләй.


text:
Ҡурай моңдары «Культура» телеканалында яңғыраясаҡ
Ошо көндәрҙә билдәле ҡурайсы Роберт Юлдашев коллективы менән Мәскәүҙә булып ҡайтҡан. Баш ҡалала улар «Культура» бөтә Рәсәй телеканалының халыҡ-ара этно-фолк-рок халыҡ ижады фестивален төшөрөүҙә ҡатнашҡан, унда Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең иң яҡшы коллективтары сығыш яһаған. Улар иҫәбендә — «Терем квартет», «Пелагея» төркөмө, Игорь Моисеев исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Якутиянан «Айархаан» этник ансамбле һәм башҡалар. Билдәле булыуынса, Роберт Юлдашев командаһы фестивалдә «Сыңрау торна» боронғо башҡорт халыҡ көйөн уйнаған.
«Культура» телеканалында фестиваль декабрь айында күрһәтеләсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов Бөрөләге физкультура-һауыҡтырыу комплексын асыу тантанаһында ҡатнаштыФото: Динар Кәлимуллин
Рөстәм Хәмитов Бөрөләге физкультура-һауыҡтырыу комплексын асыу тантанаһында ҡатнашты
Рөстәм Хәмитов Бөрөләге физкультура-һауыҡтырыу комплексын асыу тантанаһында ҡатнаштыФото: Динар Кәлимуллин
16 февралдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Бөрөгә эш сәфәре барышында яңы физкультура-һауыҡтырыу комплексын асыу тантанаһында ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Объект 2010 йылда төҙөлә башлаған, уның дөйөм смета хаҡы 120 миллион һум тәшкил иткән, ә спорт инвентары 19 миллион һумға һатып алынған. Комплекста универсаль спорт залы, ҡалалағы беренсе 25 метрлыҡ бассейн, тренажерҙар һәм фитнес менән шөғөлләнеү өсөн ике зал урынлашҡан.
Гер күтәреүселәре, бейеклеккә һикереүселәре һәм уҡсылары менән дан тотҡан ҡала һәм райондың әүәлге спорт базаһы ҡырҡ йылдан ашыу ваҡыт элек төҙөлгән һәм әле заман талаптарына яуап бирмәй.
Яңы спорт комплексы туғыҙ спорт төрөн үҫтереү мөмкинлеге бирәсәк. Бында бер үк ваҡытта йөҙләгән һәүәҫкәр спортсы шөғөлләнә ала, комплекс тәүлегенә 700-ҙән ашыу, иң күбендә 1040 кешене ҡабул итә ала.
Әйткәндәй, гер спорты буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы Илшат Әхмәтханов, карате киокушинкайҙың өсөнсө данына эйә Андрей Гурьянов, йәйә менән уҡ атыу буйынса халыҡ-ара класындағы спорт мастеры Ольга Кавырдина һәм Шотландиялағы Бөтә донъя балалар уйындары еңеүсеһе Даниил Лысенко спорт карьераһын тап Бөрөлә башлаған.
Яңы физкультура-һауыҡтырыу комплексын асыу тантанаһында сығыш яһап, Рөстәм Хәмитов спорт менән уңышлы һәм әүҙем шөғөлләнеү, уйнау, йөҙөү, күнекмәләр үткәреү өсөн ҡала халҡының хәҙер бөтә мөмкинлектәре лә булыуын билдәләне. Президент әйтеүенсә, республика артабан да ошондай спорт ҡоролмалары төҙөү өсөн бөтә көсөн һаласаҡ.
— Был спорт үҙәгендә республика ҡаҙнаһының аҡсаһы бар, 100 млн һум тиерлек. Аҙ сумма түгел, әммә улар кешеләрҙең сәләмәтлеген нығытыуға, кәйефен күтәреүгә, һеҙ көслө, ҡыйыу, етеҙ булып үҫһен өсөн йүнәлтелгән, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. Ул, был комплекста Рәсәй, донъя, Олимпия уйындары чемпиондары күнекмәләр үткәрер, яңы, ғәйрәтле спортсылар, көслө кешеләр әҙерләнер, тигән ышанысын белдерҙе.
Рөстәм Хәмитов Бөрө районы спортсылары менән дә осрашты. Уның билдәләүенсә, республикала спорт объекттары төҙөү программаһы ярайһы күләмле, һәм ул үтәлә.
— Быйыл республика ҡалалары һәм ауылдарында ундан да кәм булмаған физкультура-һауыҡтырыу комплексы асыласаҡ, — тине республика башлығы. — Был алға ҙур аҙым буласаҡ. Киләһе йылда программаны дауам итәсәкбеҙ, 2013–2014 йылдарҙа район үҙәктәрендәге, ҡалаларыбыҙҙағы физкультура-һауыҡтырыу үҙәктәрен төҙөү буйынса эштәрҙе тамамларға тейешбеҙ.
Президент республиканы оло спорт ярыштары көтөүен дә телгә алды:
— Беҙ быйылғы йылда ғына ике донъя чемпионатын ҡабул итәсәкбеҙ. Береһе – йәйге биатлон буйынса, ә икенсеһе — йәштәрҙең шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты. Былар ҙа ҙур ваҡиға. Беҙ был ярыштарға яңы спорт объекттары әҙерләйбеҙ, бер үк ваҡытта булғандарын да ремонтлайбыҙ. «Биатлон» спорт-һауыҡтырыу комплексында косметик ремонт үткәрелә, бәлки, яңы трассалар һалырбыҙ, яңы ҡорамалдар һатып алырбыҙ. Хоккей буйынса донъя чемпионатына Зорге урамындағы иҫке Спорт һарайын ремонтлайбыҙ. Ул сентябрҙә сафҡа индереләсәк. Ул бөтөнләй икенсе — заманса, матур спорт ҡоролмаһы буласаҡ. Эштәр хаҡы ла ҙур ғына — 200 млн һумдан ашыу. Өфөлә тағы бер боҙ һырғалағы эшләргә теләк бар — «Төҙөүсе» стадионында, был эште быйыл уҡ башларбыҙ, моғайын. Беҙгә «Газпром» ярҙам итә, йәмғиәт спорт ҡоролмаһына 200-250 млн һум самаһы аҡса бүләсәк, ҡалғанын үҙ өҫтөбөҙгә алабыҙ, тип беҙ «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе Алексей Борисович Миллер менән һөйләшеп килештек.
Үткән аҙнала ғына Рәсәй Федерацияһының спорт министры Виталий Леонтьевич Мутко менән Өфөлә паралимпия үҙәге төҙөлөшө буйынса күләмле эштәр башлау тураһында һөйләшеү булды. Был объекттың хаҡы — ике миллиард һумдан ашыу. Ул республикала ғына түгел, тотош Рәсәй Федерацияһында иң ҙур спорт ҡоролмаларының береһе иҫәпләнһә, паралимпиясылар өсөн берҙән-бер ҙур ҡоролма буласаҡ. Унда ла бассейн, манеж төҙөләсәк. Асылда, паралимпиясыларҙан тыш, унда һаулыҡ мөмкинлеге сикләнмәгән ҡәҙимге спортсылар ҙа шөғөлләнә аласаҡ. Һис шикһеҙ, был төҙөлөш беҙҙең өсөн төп эштәрҙең береһе булып тора.
Артабан. Быйыл Белорет тау саңғыһы мәктәбе кеүек спорт ҡоролмаларына йән өрә алырбыҙ, тип уйлайбыҙ. Яңы нигеҙҙә яңы тау саңғыһы комплексы буласаҡ. Стәрлетамаҡта ла ошондай эштәр планлаштырыла. Ә Салауатта 50 метрлыҡ бассейн төҙөп, быйыл файҙаланыуға тапшырасаҡбыҙ. Был республикалағы вышкалы 50 метрлыҡ икенсе бассейн буласаҡ. Унда ла ҙур ярыштар үткәреп буласаҡ.
Бынан тыш, Өфөләге «Нефтсе» стадионын реконструкциялау ҡаралған, сөнки беҙҙә әкренләп футбол үҫешә башланы. Республикала мотлаҡ юғары лига йәки премьер-лига командаһы булырға тейеш, тигән бурыс ҡуйҙыҡ, тип әйтергә теләмәйем, был үтә ҡиммәт. Әммә лайыҡлы, яҡшы кимәлдәге футбол уйындары үткәрәсәкбеҙ. Ғөмүмән, республикаға яҡшы стадион кәрәк. Бөгөнгө көндә беҙҙә бындай стадиондар юҡ.
Был объекттарҙың барыһы ла, шул иҫәптән халыҡ күпләп шөғөлләнһен өсөн төҙөлгәндәре лә, чемпиондар өсөн генә түгел, спорт менән профессиональ кимәлдә шөғөлләнгән кешеләр өсөн. Йәштәр унда күнекмәләр үткәрә аласаҡ, беҙ был өлкәлә дөрөҫ, һәйбәт юлдан барабыҙ, тип уйлайым.
Президент, күләмле спорт – ул нигеҙҙәрҙең нигеҙе, шуға күрә һәр тораҡ пунктта хоккей ҡумталары, саңғы стадиондары төҙөлөргә тейеш, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
— Минең иң ҙур хыялым — беҙҙә малайҙар ҡыҙҙар менән бергә хоккей уйнаһын, саңғыла йүгерһен, еңел атлетика, көрәш һәм башҡалар менән шөғөлләнһен ине. Республикала һәр кем шөғөлләнә алырлыҡ спорт төрҙәренең барыһы ла тәҡдим ителергә тейеш, — тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Республика етәксеһе Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырҙыФото: Олег Яровиков
Республика етәксеһе Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырҙы
Республика етәксеһе Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырҙыФото: Олег Яровиков
11 июлдә Өфөлә Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырҙы. Республика башлығының рәсми сайтында хәбәр ителеүенсә, ордендар, исемдәр, рәхмәт хаттары һәм почет грамоталары менән төрлө иҡтисад тармағында һәм социаль өлкәлә 47 белгестең һөнәри ҡаҙаныштары билдәләнде.
— Һеҙ йәштәр, үҙегеҙҙең коллективтарығыҙ өсөн өлгө булып тораһығыҙ. Үҙегеҙ тирәләй ижади атмосфера булдыраһығыҙ, ул бөтәһен дә тиерлек күңел биреп эшләргә саҡыра. Бөтәһен дә үҙенең эшен намыҫлы һәм лайыҡлы башҡарырға дәртләндерә. Мин быны ысын күңелдән һөйләйем. Был дежур һүҙҙәр түгел. Бөгөн һеҙҙең менән осрашып нимә уйлағаныбыҙҙы һөйләргә тейешбеҙ. Мин ихлас күңелдән һөйләйем һәм һеҙгә тағы ла бер тапҡыр эшегеҙ өсөн рәхмәт әйтәм, — тип мөрәжәғәт итте тантананың сәбәпселәренә Рөстәм Хәмитов.
— Беҙ яҡшы, уңышлы республикала, матур ҡалала йәшәйбеҙ. Хәл ителмәгән мәсьәләләребеҙ байтаҡ, әммә уға ғына айырым иғтибар бүлергә кәрәкмәй. Ғүмеребеҙ берәү генә. Һәм беҙ уны гел генә негатив «һүрәткә» әйләндерергә тейеш түгел. Барыбыҙҙың да ғаиләһе, яҡындары,туғандары бар. Эргәбеҙҙә булған кешеләрҙә оптимизмды һаҡларға тейешбеҙ. Көслө кешеләребеҙ, яҡшы ҡаҙаныштарыбыҙ барлығы тураһында һөйләү зарур. Быны эшмәкәрлегебеҙҙең төп мәғәнәһе итергә ярамай. Әммә үҙеңде кәмһетергә лә кәрәкмәй. Шуға күрә, хөрмәтле хеҙмәттәштәр, һеҙ шул иҫәптән йәмғиәттәге мөхит, тирә-яғыбыҙҙа, эш урындарында, хеҙмәт коллективтарында нимә барғаны өсөн дә яуаплыһығыҙ, — тип айырып әйтте Башҡортостан етәксеһе.


text:
- Подробности
- Просмотров: 207
СИБИРЯК Сергей Владимирович (6.11.1955, Өфө — 26.6.2009, шунда уҡ), иммунолог. Мед. ф. д‑ры (1996), проф. (2000). БДМИ‑ны тамамлаған (1979). 1980 й. алып Өфөнөң ашығыс мед. ярҙамы станцияһында эшләй, 1982 й. — Органик химия ин‑тының өлкән инженеры, 1984 й. башлап БДМИ‑ла уҡыта, 1992 й. алып Бөтә Рәсәй күҙ һәм пластик хирургия үҙәгенең бүлек мөдире, 2006 й. — РФА Урал бүлексәһенең Иммунология һәм физиол. ин‑тының баш ғилми хеҙм‑ре, төп ғилми хеҙм‑ре (Екатеринбург ҡ.), бер үк ваҡытта Биохимия һәм генетика ин‑тында баш ғилми хеҙм‑р. Фәнни эшмәкәрлеге иммунитет регуляцияһы һәм иммун системаһының тирә‑яҡ мөхит тәьҫиренә адаптацияһы механизмдарын, күҙәнәктәр иммунитеты активлығын көйләүҙә “химик микромөхит”тең һәм цитохром Р450‑бәйле монооксигеназ системаһының ролен өйрәнеүгә, апоптоздың иммунологик аспекттарына, иммун статусын баһалау ысулдарын эшләүгә һ.б. арналған. С. ҡатнашлығында иммунотроп, антиагрегацион һәм бәшмәктәргә ҡаршы активлыҡ тыуҙырған, йөрәк мускулының ишемияға ҡаршы тороу һәләтен күтәргән һ.б. дарыуҙар эшләнгән. 240‑тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 7 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Иммуномодуляторы. Уфа. 1999 (авторҙ.); Цитокиновая регуляция биотрансформации ксенобиотиков и эндогенных соединений. Екатеринбург, 2007 (авторҙ.); Оценка апоптоза в иммунологических исследованиях. Екатеринбург, 2008 (авторҙ.).
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Әһлиуллин Әхмәт Кәбир улы
Әхмәт Әһлиуллин (1927).
Миниәхмәт Кәбир улы Әһлиуллин 1927 йылдың 23 февралендә Башкортостандың Стәрлетамаҡ районы Талас ауылында тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ауылда ете класс тамамлағас, колхозда эшләй. 1945 йылда Стәрлетамаҡ ҡала коммуналь хужалығында башта төрлө эштәрҙә, унан электромонтер өйрәнсеге булып эшләй.
1946—1949 йылдарҙа Йоматау умартасылыҡ техникумында уҡый һәм тыуған ауылында башланғыс кластар укытыусыһы булып китә.
1950 йылда педагогия институтына уҡырға инә. Уны тамамлағас, Стәрлетамаҡ районының төрлө мәктәптәрендә завуч, урта мәктәп директоры булып эшләй.
Әхмәт Әһлиуллин ижадын журналистиканан башлап ебәрә, аҙак балалар әсән әкиәттәр, нәҫерҙәр яҙа башлай. Уның тәуге китабы 1974 йылда донья курҙе. Аҙак «Беҙ урманда йәшәйбеҙ», «Һандуғас инәй һәм ауылдаштары», «Йылансая мажаралары» исемле китаптары баҫылып сыкты.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әһлиуллин Әхмәт Кәбир улы // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8.


text:
13-07-2017, 12:52 / ---
Әүҙем булайыҡ!
Ер участкаһы алабыҙ, йорт та күптән төҙөлгән, ҡайһы ваҡытта биләмәнән ситкә сығыбыраҡ та кәртәләп ҡуябыҙ... Әммә уны теркәргә, рәсмиләштерергә ашығып бармайбыҙ, һөҙөмтәлә йылдар буйы һалым түләүҙән ситләшәбеҙ. Шул сәбәпле, дәүләт ҡаҙнаһына йыйыласаҡ табыш та кәмей. Ә бит барыбыҙҙың да яҡты, күркәм йорттарҙа йәшәгеһе, тигеҙ юлдарҙан йөрөгөһө, балаларыбыҙҙы уңайлы, йылы балалар учреждениеһына алып барғыһы, иркен мәктәптә уҡытҡыһы килә. Бындай социаль объекттар, юлдар тупланған һалымдар иҫәбенә төҙөлә һәм һалына. Йылдар дауамында ерҙе бушлай файҙаланабыҙ ҙа бит, тик шулай ҙа һалымдың дәүләт...


text:
Өфөнөң вакансиялар банкы тулыланыуын дауам итә
Бер аҙна эсендә Өфөнөң вакансиялар банкы яҡынса 1300 берәмеккә тулыланды. Бөгөн унда 11 меңгә яҡын буш эш урыны иҫәпләнә. Шул уҡ ваҡытта ғинуар башында баш ҡаланың вакансиялар банкында йәмғеһе 8100 берәмек булған, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән.
Бер вокантлы урынға Өфөлә бер кешенән дә әҙерәк тура килә. Көсөргәнешлек коэффициенты ҡалала әлеге ваҡытта 0,84 тәшкил итә.
Өфөнөң халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтендә 8600-ҙән ашыу кеше иҫәптә тора, уларҙың 8 меңе эшһеҙлек буйынса пособие ала. Эшһеҙлек кимәле баш ҡалала әлегә 1,56 процентҡа тиң.
Баш ҡаланың Хеҙмәт биржаһында бөгөнгө көндә йәмғеһе 9250-нән ашыу кеше иҫәптә тора.


text:
“Рәсәйҙә милләттәрҙе бер ҡасан да сортҡа айырманылар”29-09-2017, 00:15 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға
– Ошо проектты тормошҡа ашырыуға Рәсәй Президенты Владимир Путиндың гранты бирелеүе – беҙҙең хеҙмәткә юғары баһа ла, дөрөҫ юлдан барыуыбыҙҙы раҫлаған дәлил дә, – тине үҙенең инеш сығышында конференцияның ойоштороу комитеты рәйесе, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Дәүләт төҙөлөшө, хоҡуҡ тәртибе һәм суд мәсьәләләре буйынса комитеты рәйесе Виктор Пчелинцев. Әйткәндәй, был сара ул етәкселек иткән “Башҡортостан урыҫтары соборы” республика йәмәғәтселек ойошмаһы башланғысы менән саҡырылғайны. Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты, Башҡорт дәүләт университеты ярҙамында үткәрелгән был сарала дин әһелдәре, муниципаль, милли-мәҙәни берекмәләр вәкилдәре һәм йәмәғәтселек ойошмалары етәкселәре, шулай уҡ Мәскәүҙән һәм Ҡазандан ҡунаҡтар ҡатнашты.
Сығыш яһаусылар, Рәсәйҙәге һәм беҙҙең республикалағы милләт-ара һәм дини татыулыҡҡа юғары баһа биреп, төрлө милләттәрҙең мәҙәниәтен һәм телен һаҡлап ҡалыу буйынса саралар тураһында һөйләп кенә ҡалманы, был мәсьәләнең иғтибар үҙәгенән төшмәҫкә тейешлеген, милли сәйәсәтте артабан камиллаштырыу кәрәклеген дә билдәләне. Конференция бер нисә секцияла эшләне: 1) Рәсәй Федерацияһында һәм Башҡортостан Республикаһында милләт-ара һәм диндәр араһындағы мөнәсәбәттәр тарихы. Миграция шарттарында йәштәр араһындағы милләт-ара мөнәсәбәт. Башҡортостан үҫешендә халыҡтарҙың роле; 2) милләт-ара һәм диндәр араһындағы мөнәсәбәттәрҙе яраштырыу. Йәмәғәт ойошмаларының, муниципаль органдарҙың, дәүләт власының, ғилми учреждениеларҙың һәм уҡыу йорттарының, киң мәғлүмәт сараларының милләт-ара һәм диндәр араһындағы мөнәсәбәттәрҙә ыңғай мөхит булдырыуҙағы роле һәм бурыстары; 3) Башҡортостанда һәм Рәсәй төбәктәрендә дәүләт телен, тарихты һәм әҙәбиәтте өйрәнеү һәм уҡытыу.
– Урыҫ халҡының берләштереүсе роле нигеҙендә беҙҙең ил биләмәһендә халыҡтарҙың күп төрлөлөгөн рухи берҙәмлеккә туплаған милләт барлыҡҡа килде, – тине Виктор Пчелинцев. – Рәсәйҙә бер ҡасан да хакимлыҡ иткән милләт һәм ҡол милләт булманы, милләттәр бер ҡасан да сорттарға бүленмәне, Рәсәйҙе “халыҡтар төрмәһе” тип атау бер нисек тә дөрөҫлөккә тап килмәй. Башҡортостан быуаттар дауамында күп милләтлелек һәм күп динлелек шарттарында татыу һәм берҙәм йәшәү өлгөһөн күрһәтә. Донъяның төрлө тарафтарында дини ҡаршылыҡ көсәйә барған һәм ҡораллы ыҙғыштарға алып килгән заманда беҙҙең республиканың тәжрибәһе айырыуса ҡиммәт. Былтыр ғына ла төбәгебеҙгә сит илдәрҙән 150 мең самаһы кеше килеүе беҙҙәге шарттарҙың ил халыҡтары өсөн генә түгел, мигранттар өсөн дә ыңғай булыуын тағы бер тапҡыр раҫлай.
Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачевтың сығышында әйтелгәнсә, Рәсәй борондан уҡ күп милләтле дәүләт булараҡ үҫкән һәм милли мәҙәниәттәрҙең бер-береһенә йоғонтоһо донъя күләмендәге уникаль күренеш булып тора. Этник һәм конфессиональ хәрәкәт һәм күренештәр тормоштоң ғәмәлдә барлыҡ өлкәләренә лә үтеп ингән, улар мәҙәниәттә лә, иҡтисадта ла, сәйәсәттә лә, шәхестәр һәм айырым төркөмдәр араһындағы мөнәсәбәттәрҙә лә, хатта халыҡ-ара хеҙмәттәшлектә лә сағылыш таба. “Бөгөнгө Рәсәй – халыҡтар союзы ул”, – тине парламент етәксеһе. Уның әйтеүенсә, Рәсәй милләтенең бөтөнлөгөн нығытыу һәм халыҡтарҙың этник мәҙәниәтен һаҡлап ҡалыу өсөн Башҡортостанда маҡсатҡа ярашлы эш алып барыла. Республика халыҡтарын яҡлауға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән норматив хоҡуҡи нигеҙ булдырылған, милләт-ара һәм диндәр араһындағы мәсьәләләр буйынса комиссиялар үҙ бурыстарын уңышлы атҡара.
– Рәсәй һәм Башҡортостан мәҙәниәте, быуаттар буйы күп милләтле булараҡ, киләсәктә лә беҙҙең йәмғиәттең идея-әхлаҡи тупланыуы өсөн ҡеүәтле шарт булып хеҙмәт итәсәк, – тине Константин Толкачев.
– Беҙҙең мәҙәни һәм социаль-иҡтисади үҫеш халыҡтар татыулығынан тыш мөмкин түгел, – тип сығыш яһаны республика Башлығы Хакимиәте етәксеһе Владимир Нагорный. – Бөтә халыҡ исеменән сығыш яһаған айырым төркөмдәр ҙә осрай, ләкин улар – үҙ мәнфәғәттәрен күҙәткән “лобби”. Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйған “Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен һәм Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрен үҫтереү буйынса саралар тураһында”ғы Указы ил төбәктәре араһында Владимир Путиндың ошо мәсьәлә буйынса күрһәтмәләрен тормошҡа ашырыуға йүнәлтелгән тәүге документ булараҡ барлыҡҡа килде.
“Алланың милләте юҡ!” – был һүҙҙәр Урыҫ православие сиркәүенең Башҡортостан митрополияһы етәксеһе, Өфө һәм Стәрлетамаҡ митрополиты Никондың сығышында төп фекер булып яңғыраны. Уның артынса һүҙ алған Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назаратының Рәсәй ислам университеты проректоры Дамир хәҙрәт Нафиҡов беҙҙең республикала дини яҡтан татыулыҡ булыуында мөфтөй Тәлғәт Тажетдиндың роле ҙур булыуын билдәләне. “Уның тәрбиәһе һөҙөмтәһендә беҙҙең Диниә назаратында һәм уның ойошмаларында дини йәки милли тарлылыҡ хисенән интеккән кеше юҡ!” – тине ул. Мөфтөй үҙе сирләү сәбәпле был ҙур йыйынға килә алмаған икән, уның тиҙерәк һауығып аяҡҡа баҫыуын теләүҙе хуплап алҡыштар яңғыраны.
Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһының башҡарма директоры Азат Ибраһимов Рәсәйҙә милләт-ара татыулыҡты нығытыуға йүнәлтелгән сәйәсәт дәүләт власының иң көнүҙәк бурыстарының береһе булып тороуы тураһында һөйләне. “Был шуның менән бәйле: дәүләтебеҙҙең федератив ҡоролошо һәм этник күп төрлөлөк халыҡтарҙың аралашыуын да көсәйтә”, – тине Азат Әхмәт улы.
Рәсәй Президенты ҡарамағындағы милләт-ара мөнәсәбәттәр буйынса Советтың Милли дәүләт сәйәсәтен мәғлүмәт менән тәьмин итеү буйынса комиссияһының Этномәҙәни, конфессиональ һәм миграция белемен анализлау үҙәге етәксеһе, Мәғарифты үҫтереү федераль институты доценты Ольга Артеменконың сығышы ярайһы уҡ тойғоло булды:
– Беҙ 1993 йылдан бирле федераль дәүләт төҙөйбөҙ һәм был осорҙа юл ҡуйылған хаталарҙы төҙәтергә ваҡыт инде, – тине ул. – Тыныслыҡ һәм татыулыҡ, милләттәрҙең һәм диндәрҙең бер-береһенә ихтирамлы булыуын барыбыҙ ҙа теләй. Был – күп милләтле дәүләттең бөтөнлөгөн һаҡлап ҡалыу өсөн төп шарт. Рәсәй Конституцияһында: “Беҙ – күп милләтле халыҡ...” – тип яҙылған. Шул уҡ ваҡытта Конституция һәр халыҡтың үҙбилдәләнешкә хоҡуғын һәм тиңлеген таный. Был ике йөкмәткенең тигеҙлеге боҙолмаһын өсөн һәр ваҡыт һәм һәр аҙымды алдан ентекләп уйлап яһарға кәрәк. Милли сәйәсәт менән профессионалдар шөғөлләнергә тейеш. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был эш 90-сы йылдарҙың башынан уҡ этнологтарға һәм социологтарға йөкмәтелгән. Төп йүнәлеште фәҡәт этник үҙаңды һаҡлауға, мәғарифта ла этник нигеҙҙә белем биреүгә арнап яңылыштыҡ.
Эш шуға барып етте: кемдәрҙер олатай-өләсәйҙәрҙең һөйләгәнен яҙып ала ла артабан шуны мәктәп дәреслектәренә индерә һала... Был осраҡта милли аңды уятыу тураһында һөйләгәндә ни өсөндөр урыҫ халҡы ғына иғтибарҙан ситтә ҡала. Бөгөн был хәлде үҙгәртеү талап ителә. Мин барыһынан да бигерәк мәктәптәге милли сәйәсәтте күҙ уңында тотам. Мәғарифтағы йүнәлештең хаталы юлдан барыуы тураһындағы ялыуҙар Рәсәй төбәктәренән бик күп килә. Яҡут Республикаһында, мәҫәлән, балалар бер юлы дүрт телде мотлаҡ өйрәнергә мәжбүр. Беҙ төрлө халыҡтарҙың мәнфәғәттәрен килештерә белергә, йәғни улар араһында тиңлек табырға тейешбеҙ, ләкин был осраҡта иң мөһиме – таяҡты бер яҡҡа ғына бөгөргә һис ярамай. Мин республика Башлығын был ҡатмарлы хәлдә яҡлап сығырға саҡырам. Ыҙғышҡа алып килерлек сәбәптәрҙе көсәйтеү түгел, ә беҙҙең күп милләтле йәмғиәтте берләштерә алырлыҡ яңы механизмдар эҙләү талап ителә.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Әмир Ишемғолов республикалағы милли-мәҙәни үҙәктәрҙең оҙаҡ йылдар инде уңышлы эшләп килеүе һәм Башҡортостанда һәр милләткә туған телен һәм мәҙәниәтен һаҡлап ҡалыу өсөн барлыҡ шарттар ҙа булдырылыуы тураһында һөйләне.
“Халыҡтар дуҫлығы быуаттар буйы төҙөлә һәм нығытыла килә, ләкин уны бер нисә ай эсендә тулыһынса юҡҡа сығарыу хәүефе лә бар” – был һүҙҙәрҙе Мәскәү дәүләт лингвистика университеты профессоры, “Бөтә донъя рус халыҡ соборы” ойошмаһының хоҡуҡ һаҡлау үҙәге директоры Роман Силантьев әйтте. Миҫалға ул күптән түгел Рәсәйҙә ҙур шау-шыу тыуҙырған “Матильда” фильмын килтерҙе. Православие кешеләренең дини тойғоһон кәмһетеү тип тә ҡабул ителгән был фильмды тыйыу кәрәклеге тураһында тәүҙә Чечня етәксеһе Рамзан Ҡадиров, уның артынса уҡ Дағстандың дин әһелдәре сығыш яһағайны. “Был хәлде, бер яҡтан, кемдәрҙер ижади азатлыҡты сикләү тип баһалаһа, икенсе яҡтан, ул мосолман һәм православие диндәре араһындағы татыулыҡты нығыта төштө”, – тине ғалим, йәғни ошо ваҡиға үҙе үк милли сәйәсәттең һәм диндәр араһындағы мөнәсәбәттең үтә ҡатмарлы булыуын һәм һаҡ эш итергә кәрәклеген раҫлап тора.
“Башҡортостан Республикаһы татарҙарының милли-мәҙәни автономияһы” төбәк йәмәғәтселек ойошмаһы рәйесе Римма Үтәшеваның һәм башҡа күптәрҙең сығышы ла милләт-ара татыулыҡты һәм диндәрҙең үҙ-ара ихтирамлы һыйышып йәшәүен иғтибарҙан ситтә ҡалдырмау, Рәсәй Конституцияһының был тәңгәлдәге ҡағиҙәләрен тайпылышһыҙ үтәү кәрәклегенә арналғайны.
Конференция йомғаҡтары буйынса ҡабул ителгән резолюцияла был сарала ҡатнашыусыларҙың төбәктәге этник һәм конфессиональ хәлде тотороҡло тип таныуы тураһында әйтелә. Документ Рәсәй милләтенең берҙәмлеген һаҡлап ҡалыу һәм халыҡтарҙы этник-мәҙәни яҡтан үҫтереү буйынса Башҡортостанда комплекслы һәм маҡсатҡа ярашлы эш алып барылыуы тураһында белдерә. Республикала 14 тел өйрәнелә һәм алты телдә уҡытыу алып барыла, шулай уҡ алты телдә киң мәғлүмәт саралары нәшер ителә. Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көндәре, “Берҙәмлек” халыҡ-ара фестивале, “Шәжәрә байрамы”, Халыҡ-ара Аксаков байрамы, “Науруз” яҙ байрамы, башҡарыу оҫталығы буйынса төбәк-ара конкурстар һәм башҡа милли мәҙәни саралар даими үткәрелә.
Был халыҡ-ара сара Башҡортостандың дәүләт власы органдарына республика халыҡтарының телдәрен һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү буйынса программаларҙы эшләүгә коммерцияға ҡарамаған йәмәғәтселек ойошмаларын йәлеп итергә, ә урындағы үҙидараға – милли йүнәлештәге йәмәғәтселек ойошмалары менән хеҙмәттәшлекте көсәйтергә тәҡдим итте.
Резолюцияла шулай уҡ Башҡортостандың милли-мәҙәни берекмәләренә йәштәр һәм ирекмәндәр менән бәйләнеште йәнләндереү, Башҡортостандың Фәндәр академияһына милләт-ара һәм дини мөнәсәбәттәр буйынса ғилми-тикшеренеү эше алып барыу, Рәсәй халыҡтары ассамблеяһына ил Хөкүмәтенә милли сәйәсәт менән шөғөлләнергә тейешле министрлыҡ кимәлендәге башҡарма власть органы булдырыу хаҡында һорап мөрәжәғәт итеү кәрәклеге тураһындағы кәңәштәр яҙылған.


text:
Фото:
Краснокама районында башҡорт метро төҙөүселәренә мемориаль таҡтаташ асылды
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлсәсәк Ханнанова/.
«Мосметрострой» компанияһы ойошторолоуға 85 йыл тулыу уңайынан Краснокама районының Николо-Берёзовка ауылында Башҡортостан метро төҙөүселәренә арналған мемориаль таҡтаташ асылды. Краснокама районының яҙмышы Мәскәүҙә метро төҙөүҙең тәүге йылдары менән тығыҙ бәйләнгән. 1935 йыда Николо-Берёзовка һәм тирә-яҡтағы ауылдарҙан биш меңгә яҡын кеше ҙур төҙөлөшкә ярҙам ҡулы һуҙа. Тап уларҙың хеҙмәте арҡаһында «Сокольники», «Красносельская», «Комсомольская», «Красные Ворота» һәм башҡа станциялар төҙөлә.
Урындағы тыуған яҡты өйрәнеүсе Маргарита Хәлилованың башланғысы менән һәм Краснокама районы хакимиәте булышлығында төҙөүселәрҙең хәтерен мәңгеләштереү өсөн мемориаль таҡтаташ эшләргә хәл ителде. Хәҙер ошо төҙөкләндерелгән бинала ҡунаҡхана урынлашҡан. Мемориаль таҡтаташта былай тип яҙылған: «1935-1937 йылдарҙа район комитеты Бөтә союз коммунистар партияһының ошо бинаһында райондағы иң яҡшы 5000 йәш кешенән Мәскәү метрополитенының беренсе сиратын төҙөүселәр отряды ойошторолған». Таҡтаташты Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы, Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы, Рәсәй Тимерселәр союзы ағзаһы Илшат Ғиләжев эшләгән.
Мемориаль таҡтаташты асыу тантанаһында Краснокама районы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы Рәзиф Ғилмуллин, район Советы, Николо-Берёзовка ауыл советы депутаттары, белем биреү учреждениелары, бюджет ойошмалары, мәҙәниәт учреждениелары етәкселәре һәм хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты. Таҡтаташты асыу хоҡуғы район хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы Рәзиф Ғилмуллинға һәм проектҡа башланғыс һалыусы, күп йылдар башҡорт метро төҙөүселәренең тарихын өйрәнеүсе Маргарита Хәлиловаға бирелде. Тәүге метро төҙөүселәр иҫтәлегенә бер минутлыҡ тынлыҡ иғлан ителде. «Яҡташтарыбыҙҙың фиҙакәр хеҙмәте, батырлығы тураһында иҫтәлек һаҡлаған ошондай һәйкәлдәр һәм мемориаль таҡтаташтар тарихыбыҙҙың иң яҡшы биттәре тураһында хәтерҙе һаҡларға һәм киләсәк быуындарға тапшырырға мөмкинлек бирә», — тип билдәләне тантанала сығыш яһаусылар. Сараға шулай уҡ метро төҙөүселәрҙең әлеге ваҡытта Ҡалтасы һәм Краснокама райондарында йәшәгән нәҫел-нәсәптәре саҡырылғайны.
Хәҙер районда йәшәүселәр Мәскәүҙә республика төҙөүселәренең ҡаһарманлығына бағышланған мемориаль таҡтаташ асыу хаҡында хыяллана. Район активистары Мәскәү метрополитены етәкселегенә метро станцияларының береһенә «Башҡортостан» исемен биреү үтенесе менән мөрәжәғәт иткән. Ошо башланғысты тормошҡа ашырыу өсөн республика йәмәғәтселегенең ярҙамы кәрәк, тип иҫәпләй тыуған яҡты өйрәнеүсе Маргарита Хәлилова.


text:
Октябрьскийҙа «Изге эштәр эшләйем» акцияһы үтә
Октябрьскийҙа «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы»ның 15 сентябрҙә башланған «Изге эштәр эшләйем» акцияһы үтә. Йәш гвардиясылар 30-ҙан ашыу оло йәштәге кешегә һәм яңғыҙ йәшәгән кешегә өй эсен, йорт тирәһен йыйыштырыуҙа ярҙам күрһәткән.
Изге эштәр исемлегендә балаларға ла ярҙам күрһәтеү бар. «Мәктәпкә әҙерләнергә ярҙам ит» акцияһын дауам итеп, ҡалала ауыр хәлдә ҡалған ғаиләләрҙә тәрбиәләнгән балалар өсөн канцелярия тауарҙарын, кейем йыйыу дауам итә. Октябрьскийҙың йәш гвардиясылары мохтаждарға ярҙам күрһәтеү буйынса тағы ла күп кенә саралар үткәрергә планлаштыра. Уларға барлыҡ теләүселәр ҙә ҡушыла ала.


text:
80-се хәрби-санитар поезд, йәки Эҙләнеү дауам итә29-01-2016, 01:07 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Фажиғә фронтта түгел, тыныс тип иҫәпләнгән тылда була. Халыҡ араһында ғауға тыуҙырмау маҡсатындамы, башҡа етди сәбәптәр арҡаһындамы, был аяныс хәлде “онотторорға” мәжбүр итәләр. Тик кеше хәтере мәңгелек: сирек быуат үткәс, һәләк булған 38 кешенең, шулай уҡ поезд командаһының дүрт яугиренең кем булыуын асыҡлау, исемдәрен мәңгеләштереү өсөн балалыҡтары һуғыш йылдарында үткәндәр, фажиғәне күреп-ишетеп белеүселәр, йәш быуын изге эшкә тотона. Эҙләнеү әле лә дауам итә…
Ошо турала һөйләүен һорап, Шишмә районының һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы рәйесе урынбаҫары, запастағы подполковник Зиннур УСЕЕВҡа мөрәжәғәт иттек.
– Зиннур Әнүәр улы, һүҙҙе яҡындан танышыуҙан башлайыҡ.
– Шишмә районының Ураҙбахты ауылында тыуғанмын. Мәктәпте тамамлағас, армияға алындым. Унан һуң Ленинград хәрби-сәйәси училищеһына уҡырға индем. Юрист һөнәрен алғас, Балтик буйы республикаларына ебәрҙеләр. Аҙаҡ инде хеҙмәтем буйынса Советтар Союзының төрлө төбәктәрендә булдым. Подполковник дәрәжәһенә тиклем күтәрелеп, отставкаға сыҡтым. 2000 йылда тыуған яҡтарыма ҡайттым. Фатир алып, ғаиләм менән көн күрәбеҙ. Тик тыныс ҡына ята торғандарҙан түгелмен, ғүмер буйы кеше менән аралашып йәшәгәс, йәмәғәт эшенә тартылдым…
– Бынан 73 йыл элек булған фажиғә тураһында хәҙер күптәр белмәй. Йылдар төпкөлөндәге ваҡиғаға бәйле документтар йыйыуға, бигерәк тә һәләк булыусыларҙың исемдәрен асыҡларға ынтылыуға нимә этәрҙе? Һеҙ туплаған документтарҙы өйрәнгәндән һуң иҫ китте – был бит баһалап бөткөһөҙ хеҙмәт! Ҡарап сығыу өсөн генә лә 300 биткә яҡын…
– Коллектив хеҙмәт тип әйтер инем. Башлап йөрөгән бер нисә кеше булһа, дөйөм алғанда, бик күптәрҙең тырышлығы.
Материалдарға килгәндә, ишеткән-күргәндәрҙе барлаштырғас, 2008 йылда ныҡлап фажиғәнең эҙенә төшөргә тотондом. Бала саҡта был турала ишетмәгәйнем, ауыл да Шишмәнән йыраҡ. Ә инде 2007 йылда район гәзитендә донъя күргән мәҡәләнән һуң уйға ҡалдым: “Туҡта әле, янып һәләк булған 42 кеше ни өсөн онотолорға, исемдәре билдәһеҙ ҡалырға тейеш?” Төрлө архивтарға яҙҙым. Тик республиканың бер архивы ла ярҙам итә алманы. Өс-дүрт һөйләм менән генә яуап килде: бер ниндәй ҙә мәғлүмәт юҡ, шунда-шунда мөрәжәғәт итегеҙ. Һуңынан Оборона министрлығының Мәскәү өлкәһе Подольск ҡалаһындағы Үҙәк архивына яҙҙым. Ике-өс айҙан һуң, фажиғә фактын дөрөҫләп, яуап бирҙеләр. Баҡһаң, әлегә тиклем 1943 йылда булған тип йөрөтөлгән һәләкәт 1942 йылдың 5 декабрендә, киске сәғәт ун тулыр алдынан булған икән. Тағы ла Санкт-Петербургтағы хәрби-медицина документтары архивына яҙырға ҡуштылар. Унда поездарҙың бәрелеүен раҫланылар. Ләкин һәләк булғандарҙың исем-шәрифен асыҡлай алманылар. Ә миңә шуныһы мөһим ине. Тетрәндергес хәл бит был: һауығам тип тылға ҡайтып барған 81 кешенең 38-е, тағы ла дүрт хеҙмәткәр янып үлһен әле… Әйткәндәй, был урынды халыҡта “ҡәһәрле” тип йөрөтәләр: 1885 йылда тимер юл асылғандан бирле эреле-ваҡлы һәләкәттәр булып торған.
– Һуғыш ваҡытында яралыларҙы теркәгән документтар ҙа вагон эсендә янғандыр тиергә була…
– Поезд бригадаһы начальнигының бәләкәй генә рапорты булған. Шуның буйынса Подольскиҙан да, Петербургтан да яуап бирҙеләр. Унда тик биш-алты поезд бригадаһы кешеһе, шәфҡәт туташтары, кондуктор күрһәтелә. Вагондарҙа өс шәфҡәт туташы, кондуктор, 38 хәрби янып үлә. Араларынан береһенең генә фамилияһы билдәле – Сафар ауылынан Байбурин. Янған вагондан: “Мин Байбурин, Сафар ауылынан”, – тип ҡысҡырғанын ишеткәндәр булған. Исемен әйтеп өлгөрмәй…
– Ул меҫкенең: “Утлы һуғышты үтеп, тыуған ергә ҡайтырға яҙҙы”, – тип килгән бит инде…
– Эйе, дауаланырға ҡайтып килгән булған. Ошондай аяныслы хәлдәр. Байбуриндарҙы эҙләргә тотондом. Уйлап ҡарағыҙ, Сафарҙан 45 Байбурин илен һаҡларға китһә, шуларҙың 28-е хәбәрһеҙ юғалған! Исмаһам, береһенең генә исемен асыҡлай алһаҡ та, яҙмышы билдәле булыр ине…
– Тупланған документтарҙан күренеүенсә, һеҙ шәхсән төрлө архивтарға, инстанцияларға 60-лаған рәсми һорау ебәргәнһегеҙ.
– Әйткәндәй, закон буйынса ҡаралған ваҡытҡа ярашлы яуап биреп торҙолар. Ләкин аныҡ ҡына исемлек табылманы. Һуңынан инде Башҡортостан Башлығына яҙырға булдыҡ. Ул контролгә алып, үҙ Хакимиәте етәксеһенә эште ойошторорға ҡушҡан. Комиссия йыйҙылар. Мине лә саҡырҙылар. Унда эш барышы тураһында һөйләнем. Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһынан Илдар Бикбаев ярҙам итергә вәғәҙә бирҙе. Улар Яңы йыл алдынан республиканың Архив эштәре буйынса идаралығы бүлеге начальнигы Ирина Әсфәндийәрова менән Санкт-Петербургка ла барып ҡайтты. Бик күп мәғлүмәт туплағандар. Документтарҙың байтаҡ өлөшө Оборона министрлығының Үҙәк архивына ебәрелгәнлектән, ҡалған эҙләнеүҙәр унда үткәреләсәк. Тимәк, яугирҙәрҙең исемен асыҡларға өмөт бар.
– Документтар туплауҙан, исемдәрен асыҡлауҙан тыш, һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы, район, ҡасаба хакимиәттәре ярҙамы менән мәктәп уҡытыусылары, уҡыусылары билдәһеҙ һәләк булыусыларҙың һуңғы төйәге булған урындарҙы тәрбиәләп тора, мәңгеләштереү буйынса ҙур эш башҡара.
– Изге ғәмәл 1968 йылда Неля Смирнова тарафынан башланған. Ябай ғына пионервожатый ололарҙан һораштырып, фажиғә урынын таба. Уны кәртәләп алыуҙы һорап ҡасаба Советына бара. Ләкин уға ышанмайҙар. Һуңынан Неля Петровна бер нисә өлкән класс уҡыусыһы, элекке тимер юл эшсеһе Филипп Зеленкин менән бергә тупраҡтың өҫкө ҡатламын аса. Фажиғә эҙемтәләре материалдарын, кеше һөйәктәре ҡалдыҡтарын тоҡҡа йыйып, Смирнова ышанмаған кешегә алып бара. Һуңынан инде төрлө власть, райком вәкилдәре ҡушыла. Пионерҙар металл йыйып тапшырған аҡсаға кәртә ҡуйыла, обелиск ултыртыла. Уйлап ҡарағыҙ: йәш кенә ҡыҙыҡай ул заманда оло эш башҡара. Үҙе ҙур батырлыҡ бит!
5 декабрь иң һыуыҡ ваҡыт була. Вагондар яна, ә йыйылыусылар бер ни эшләй алмай. Һүндерергә һыу юҡ, ҡар бәреп булмай. Һуңынан шаһиттар, ҡарап тороп яндырҙыҡ инде, тип әсенә. Аҙаҡ был урынға аҙна буйы халыҡты ебәрмәйҙәр. Һәр бер деталь, ҡалаҡ, котелок тигәндәй, кеше ҡалдыҡтарының ваҡ өлөштәре бергә йыйылып, 51 септә тоҡҡа тултырыла ла, тимер юлдан ситтәрәк соҡор ҡаҙылып, шунда күмелә. Ә кемдең тәне аҙмы-күпме һаҡланған, уларҙы Шишмәнең христиан зыяратына ерләйҙәр. Тағы ла ҡалғандарын, 42 кеше күп бит инде, Алкин тауына алып баралар.
– Бер фажиғәгә бәйле өс иҫтәлекле урын һаҡлана хәҙер Шишмә ерендә. Уларҙы тәрбиәләп тороу – үҙе ҙур, изге ғәмәл. Уҡыусыларҙың ҡатнашыуы тәрбиәүи яҡтан да баһалап бөткөһөҙ. Бында “патриотизм” тип тылҡып тороуҙың кәрәге лә юҡ…
– Нәҡ шулай. Иҫтәлек булһын тип, 2009 йылда Шишмә христиан зыяратында әлегә исемдәре билдәһеҙ яугирҙәргә һәйкәл ҡуйҙыҡ. 2012 йылда Алкинда мәңгеләштерҙек. Куйбышев тимер юл идаралығына, Шишмә районы хакимиәтенә, ғөмүмән, изге эшкә көс һалған барыһына ла рәхмәт.
– Һеҙ үҙегеҙ – был фажиғәнең шаһиттары менән һөйләшкән кеше. Ҡыҙғаныс, тәбиғәт ҡануны шулай, күптәре хәҙер үҙҙәре гүр эйәһе. Изге эштә уларҙың башланғысы, иҫтәлектәре лә бик ҙур әһәмиәткә эйә бит.
– Эйе. Мәҫәлән, Филипп Зеленкинды алайыҡ. Ул фажиғәне үҙе күргән, ярҙам итәйек тип йүгереп йөрөгән. Тик ни эшләй алһындар инде, вагон ишектәре емерелгән – асылмай. “Буржуйка” мейесе янып торған – һалам мендәр, һалам тултырылған матрастарға шунда уҡ ут ҡапҡан. Вагон стеналары, иҙәндәре ағас. Етмәһә, яғыулыҡ, спирт булған… Филипп Николаевич һөйләүенсә, тәүҙә үтеп-һүтеп йөрөгән паровоздар сигнал биреп ҡысҡыртҡан. Һуңынан кем йәйәүләп, кем паровозда, арбаларҙа авария урынына ашыҡҡан. Унда бер боролош бар, шунда поездар бәрелешкәнсе светофор янып торған: “Инергә ярамай!” Икенсе хәрби-санитар поезы машинисы йоҡлап китеп, уны күрмәгән. Эҙләнеүҙәр барышында шуны белдек: бисара 34 сәғәт буйы йоҡламайынса эшләгән. Шунда уҡ “енәйәт эше” асылып, күп вазифалы кеше хөкөмгә тарттырылған.
Зеленкин иҫән ҡалған берҙән-бер оло йәштәге шаһит ине. Ҡалғандары инде ул саҡта үҫмер генә булған. Шунан һуң, әйткәнемсә, тәүге көндәрҙә НКВД һалдаттары уратып алған, бер кемде лә ебәрмәгән. Тик барлыҡ әйберҙәрҙе йыйып күмгәс, урынын тырматып ҡуйғас ҡына “ҡулса”ны алғандар.
Үҫмер саҡтарында унда булыусыларҙан Миңлединә Алмаева, Хәтмулла Собханғолов, Галина Смахина – барыһы ун бишләгән кеше үҙҙәре күргән-белгәндәрҙе һөйләне. Лидия Листкованы айырым атағы килә. Ул эҙәрмәндәргә Шишмәләге ҡәберлекте күрһәткән. Баҡһаң, әхирәте Бурченко фажиғә ваҡытында госпиталдә эшләгән икән. Ул былай тип һөйләгән: “Госпиталгә ауыр яралыларҙы килтерҙеләр. Шуларҙың ун бере икенсе тапҡыр янған. Тәү тапҡыр һуғышта, аҙаҡ бында…” Һуңынан Листкова менән Бурченко госпиталдә үлгән бер нисә кешенең, фажиғәлә һәләк булғандарҙың ҡәберлеген тәрбиәләп торған.
– Бөгөн һеҙҙең төп маҡсат – әруахтарҙың исемен асыҡлау. Элек тә бындай ынтылыш, шаһиттар иҫән саҡта теләк булғандыр…
– Әлбиттә. Тик, алда әйткәнемсә, ул саҡта күп нәмә сер итеп һаҡланған бит, хатта һөйләшеп тә тормағандар. Хәҙер иһә мөмкинлектәр киңерәк. Бөгөн 80-се, шулай уҡ 191-се хәрби-санитар поезы тураһында мәғлүмәттәр тупланды, шаһиттарҙың күрһәтмәләре бар. Тәүҙә тик Байбуриндың фамилияһы билдәле булһа, эҙләнеүҙәр барышында санитарка Мария Завьялованың исемен асыҡланыҡ. Ун туғыҙ ғына йәшлек ҡыҙ Пермь крайынан булып, үҙе теләп фронтҡа киткән. Киләсәктә Оборона министрлығының Подольскиҙағы Үҙәк архивында эштәр дауам итеп, янғында һәләк булған яугирҙәрҙең барыһының да исеме асыҡланыр тип ышанам.


text:
Депутаттар республиканың 2014-2016 йылдарға бюджетын раҫланы
БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың пленар ултырышында парламентарийҙар «2014 йылға һәм 2015-2016 йылдар план осорона республика бюджеты тураһында» закон ҡабул итте. Был проект бер юлы икенсе һәм өсөнсө уҡыуҙа ҡабул ителде. Был мәсьәлә буйынса доклад менән Бюджет, һалым, инвестиция сәйәсәте һәм территориаль үҫеш буйынса комитет рәйесе Рузалия Хисмәтуллина сығыш яһаны.
Закон проектын беренсе уҡыуҙа ҡарағандан һуң индерелгән төҙәтмәләрҙе, беренсе сиратта, республикаға федераль бюджеттан керемдәр күләмен иҫәпкә алып, БР бюджетының яҡындағы өс йылға төп параметрҙары бер аҙ үҙгәртелде.
Индерелгән төҙәтмәләрҙе иҫәпкә алғанда, 2014 йылға табыш өлөшө 123,9 миллиард һум тәшкил итә, сығым — 138,9 миллиард һум, дефицит 15 миллиард һумға тигеҙ, был алдағы редакциянан 3 миллиард һумға кәмерәк. 2015 йылда табыштар күләме 124,4 млрд һум күләмендә планлаштырылған, сығымдар — 137,4 млрд, дефицит, 1 млрд һумға кәметелеп. 13 млрд һум тәшкил итәсәк. 2016 йылға табыштар 134,3 млрд һум тип билдәләнгән, сығымдар — 143,3 млрд, дефицит 9 млрд кимәлендә һаҡланасаҡ.
Төбәк Хөкүмәте тарафынан индерелгән икенсе төҙәтмәләр төркөмө БР Хөкүмәте тарафынан дәүләт программаларын раҫлау һәм үҙгәртеү буйынса ҡайһы бер норматив-хоҡуҡ акттары ҡабул итеү, шулай уҡ дөйөм күләмен үҙгәртмәйенсә, бюджет сығымдарының функциональ, маҡсат һәм ведомство структураһына тейешле төҙәтмәләр индереү менән бәйләнгән. Законда 21 дәүләт программаһын тормошҡа ашырыуға средстволар ҡаралған.
Өсөнсө төҙәтмәләр төркөмө айырым норматив-хоҡуҡ акттары ҡабул итеүгә бәйләнгән, уларға ярашлы коммерция булмаған ойошмалар, субсидия алыусылар исемлеге раҫланған. Бында субсидияларҙың дөйөм күләме үҙгәрмәй.


text:
Нух (Ной)
Нух (йәһ. נֹחַ, Но́ах, Библияла (Башл. 5:29) «тынысландырыусы» тип аңлатыла; бор. грек. Nῶe, ғәр. نوحنوح, Нух) — туфанға тиклемге осорҙоң һуңғы, унынсы, Иҫке Ғәһед аҡаһаҡалы, Әҙәмдең тура вариҫы; Ламехтың улы, Меҫушелахтың (урыҫ. Мафусал, Мафусаил) ейәне, Шемдың (урыҫ. Сим), Хамдың һәм Йәфәҫтең (урыҫ. Иафет) атаһы (Башл. 5:28—32, 1Йылъяҙм.1:4).
Библияға ярашлы, Нух үҙ заманы өсөн ифрат тәҡүә кеше була, шуның өсөн Алла уны бөтә донъяны баҫҡан туфандан ҡотҡара һәм кешелекте дауам итеүсе итә. Ошо маҡсатта Алла уға көймә төҙөргә һәм унда ғаиләһенең ағзаларын, шулай уҡ һәр төрлө тереклектән берәр парҙы алып инергә ҡуша. Туфан ҡайтҡас, көймә Арарат тауына килеп туҡтай (Башл. 8:4), шунда Нух Аллаға ҡорбандар сала, Алла, уға һәм бөтә тоҡомона фатиха биреп, уның менән килешеү төҙөй.
Ислам динендә Нух пәйғәмбәр тип таныла.
Йөкмәткеһе
- 1 Изге Яҙмаларҙа
- 2 Башҡа мәҙәниәттәр менән ихтимал булған бәйләнеш
- 3 Иудаизмда
- 4 Сәнғәттә һәм әҙәбиәттә
- 5 Төшөмәләр һәм сығанаҡтар
- 6 Һылтанмалар
Изге Яҙмаларҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биш китапта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туфан ҡалҡҡанға тиклем[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башланмыш китабында һөйләнелеүенсә, тәҡүәлеге өсөн Нух ғаиләһе менән туфандан һуң кешелекте дауам итеү вазифаһына һайлана. Туфан язаһын Алла кешелектең әхлаҡһыҙлығы өсөн ебәрә. Ул Нухҡа ерҙә бөтә тереклекте һыу менән юҡ итергә йыйыныуы хаҡында хәбәр итә һәм көймәне нисек төҙөргә кәрәклеге тураһында күрһәтмәләр бирә.
Туфан ҡалҡыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙерлек тамам булғас, Алла Нухҡа көймә эсенә хайуандарҙың һәм ҡоштарҙың һәр төрөнән берәр пар, ә ашарға яраҡлы «таҙаһын» (йәғни ҡорбан килтерергә мөмкин булғандарын) етешәр пар алып инергә ҡуша. Көймәгә Нух менән бергә уның ҡатыны һәм өс улы менән өс килене лә ултыра.
Икенсе айҙың 17-се көнөндә төпһөҙ упҡындар асылып, ер йөҙөн томалап ямғыр ҡоя башлай. Ташҡын 40 көн һәм 40 төн дауам итә, шунан һыу көймәне күтәреп, йөҙҙөрөп алып китә. Һыу кимәле шул тиклем бейек була, хатта көймә иң бейек тау баштарынан да өҫтәрәк булып сыға. Ерҙәге бөтә тереклек туфан даръяһында һәләк була, тик Нух менән уның юлдаштары ғына иҫән ҡала. 150 көндән һуң ғына һыу кәмей башлай, етенсе айҙың 17-се көнөндә Арарат тауының башында көймә туҡтап ҡала (диңгеҙ кимәленән 5000 метр бейеклектә). Башҡа тауҙарҙың түбәләре туғыҙынсы айҙың беренсе көнөндә генә күренә, шунан һуң Нух тағы 40 көн үткәнен көтә лә ҡоҙғондо сығарып ебәрә. Әммә ҡоҙғон ҡоро ер тапмайынса кире ҡайта. Ҡоро ер сыҡҡансыға тиклем Нух көн дә ҡоҙғондо осороп ҡарай.
Шунан һуң Нух күгәрсенде осора (ете көн һайын). Беренсе тапҡырында күгәрсен буш ҡайта, икенсеһендә суҡышына зәйтүн ботағы ҡыҫтырып ҡайта, өсөнсөһөндә бөтөнләй ҡайтмай. Был «ерҙә һыуҙың кипкәнен» аңлата. Ниһайәт, тирә-яҡ тамам ҡороғас, Нух ергә төшә.
Алла менән килешеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башланмыш китабында артабан Нухтың Арарат тауы эргәһендә ҡотолоуы өсөн рәхмәт йөҙөнән ҡорбан килтереүе тураһында хикәйәләнә. Библияла ошо урында беренсе тапҡыр хайуандарҙы тотош яндырып ҡорбан килтереү осрай. Алла ергә элекке тәртипте ҡайтарырға һәм башҡа бер ваҡытта ла кешеләрҙең ғәйебе өсөн ерҙе буш ҡалдырырлыҡ яза бирмәҫкә вәғәҙә итә. Шунан Алла Нухҡа һәм уның балаларына (йәғни туфандан һуңғы бөтә кешелеккә), ерҙәге бөтә тереклеккә фатиха бирә һәм кешелеккә әхлаҡ ҡанундарын еткерә. Шунан Алланың кеше менән килешеүе билдәһе булып күктә йәйғор балҡый.
Туфандан һуң[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көймәнән сыҡҡас, Нух ер эшкәртә, йөҙөм баҡсаһы үҫтерә, шарап ҡойорға өйрәнеп ала. Бер заман иҫерек Нух шәрә килеш сатырында ята. Шул саҡ улы Хам (моғайын, эргәһендә Ҡәнғән улы ла булғандыр) сатырға инә лә атаһын күрә һәм туғандарына һөйләргә ашыға. Шем менән Йәфәҫ иһә кейем-һалым алып иңбаштарына һалалар ҙа, сатырға арттары менән генә инеп, аталарының өҫтөнә һалып сығалар. Мыҫҡыллағаны өсөн Нух Хам улын ҡәһәрләй һәм Шем менән Йәфәҫтең ҡоло тип иғлан итә. Ә был ике улына фатихаһын бирә. Туфандан һуң Нух тағы 350 йыл йәшәй һәм 950 йәшендә вафат була (Башл. 9-29).
Нухтың балалары һәм тоҡомо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башланмыш китабының 10-сы бүлегендә Нухтың тоҡомдары тураһында яҙылған. Нух донъялағы бөтә халыҡтарҙың тәүатаһы була, донъя халыҡтары иһә өс төп төркөмгә бүленә:
- Шемдан (урыҫ. Сим) таралған халыҡтар (семиттар, был әлеге мәлгә иҫкергән термин һанала, ҡарағыҙ: Афразия телдәре);
- Хамдан таралған халыҡтар (хамиттар, иҫкергән термин);
- Йәфәҫтән таралған халыҡтар (һинд-европа халыҡтарының ҡайһы бер төркөмдәренә яҡын).
Яңы Ғәһедтә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Илсе Пётр Нухты хәҡиҡәт вәғәзсеһе тип иҫәпләй һәм уның туфандан көймәгә ултырып ҡотолоуында сумырыу йолаһы аша рухи ҡотолоу мөмкинлегенә ишара күрә. Илсе Павел шулай уҡ Нухты иманлылыҡ өлгөһө итеп миҫалға килтерә.
Ҡөрьәндә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Библияла Нух Ной тип алынһа, Ҡөрьәндә Нух тип йөрөтөлә һәм ислам динендә Аллаһтың биш ҙур пәйғәмбәренең иң беренсеһе һәм емертеүсе тип аталған пәйғәмбәрҙәрҙең дә беренсеһе булып тора[7]. Нух Аллаһ тарафынан мәжүси ырыуҙаштары эргәһенә берҙән-бер Аллаһты таныһындар һәм мәжүсилектән баш тартһында өсөн өгөтләргә ебәрелә. Әммә ырыуҙаштары Нухты ҡыуып ебәрә (Ҡөрьән, 71:23) һәм ул ялбарып: «Раббым! Ер өҫтөндә бер кафырҙы ла ҡалдырма!» — ти (71:26). Нухтың доғаһына яуап итеп, Аллаһ ергә туфан ҡалҡыта (54:11). Нух Аллаһҡа ышаныусылар һәм төрлө йәнлектәр менән бергә таҡта көймәлә ҡотола.
Башҡа мәҙәниәттәр менән ихтимал булған бәйләнеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тикшеренеүселәр фекеренсә, туфан тураһындағы легенда персонажы сифатында Нухтың месопотам мәҙәниәтендәге Зиусудра һәм Утнапиштим хикәйәттәрендә үк элгәрҙәре булған.
Мосолман традицияһындағы риүәйәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аллаһтың пәйғәмбәре Нух менән уның көймәһе тураһында һуңыраҡ осорҙарҙа барлыҡҡа килгән легендаларҙа был тарих башҡасараҡ һөйләнелә. Мәҫәлән, әл Жүзи тауы (Ҡөрьән тәфсирселәре араһында берәүҙәре был тауҙы Месопотамияла ти, икенселәре уны Арарат ти) иҫке ғәрәп сығанаҡтарындағыса Ғәрәбстандағы Нәдждә[8] түгел, ә «Әрмәнстанды Курдистандан айырған Кирдала» тип раҫлана[9][10]. Тәфсирҙәрҙә туфан тураһында бик күп хикәйәләр бар, көймәгә йәбешеп иҫән ҡалған бәһлеүән Удж тураһында ла һөйләнелә. Тәфсирҙәр арҡаһында Нух менән бергә ҡотолған улдарының да исемдәре билдәле була: Арк, Сам, Хам һәм Иафит. Нухтың ҡатыны тәфсирҙәрҙә Нухты аҡылдан яҙған тип иҫәпләгән гонаһлы ҡатын итеп күрһәтелә[7].
Риүәйәттәргә ярашлы, көймәгә Нухтың ҡатыны менән Йам исемле улынан башҡа бөтә ғаиләһе ултыра. Йам, тау башында ҡотолоп ҡалмаҡ булып, атаһы менән барыуҙан баш тарта һәм һәләк була. Туфан бөткәс, Нух Аллаһтан улын кире ҡайтарыуҙы һорай, әммә Аллаһ уның теләген үтәмәй, сөнки Аллаһҡа ышанмаған улы Нухтың ғаиләһенә инергә тейеш булмай.
Иудаизмда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туфан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәһүд риүәйәте буйынса[11], Нух көймәне 120 йыл төҙөгән. Аллаһы Тәғәлә уны бер һүҙе менән йә көймә төҙөлөшөн тиҙләтерлек мөғжизәһе менән дә ҡотҡара алыр ине. Ундай сара күрелмәүҙең сере Раббының кешеләргә гонаһтарына тәүбә итергә һәм тәртиптәрен төҙәтергә мөмкинлек биреүе менән аңлатыла. Нухтың замандаштары уның эшен күрә-күҙәтә йөрөгән. Ни эшләүе тураһында һорағандарға Нух Аллаһтың кешелекте юҡҡа сығарырға ҡарар ҡылыуы, әгәр кешеләр холоҡ-фиғелен төҙәтмәһә, 120йылдан туфан һыуы менән юҡ ителәсәге тураһында аңлатҡан. Әммә бөтәһе лә Нухтан көлгән, һөйләгәненә бер әһәмиәт тә бирмәгән.[12]
Нух тоҡомдарының ете ҡануны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иудаизмға[13] ярашлы, Нух тоҡомдарының ете ҡануны Аллаһтың Әҙәм менән Нух аша бөтә кешелеккә биргән бойороҡтарының иң кәрәкле минимумы булып тора.
- Мәжүси илаһтарға табынмаҫҡа — бер Аллаға ышаныу
- Аллаһты хурламаҫҡа — Алланы хөрмәтләү
- Үлтермәҫкә — кеше ғүмеренә ихтирам
- Зина ҡылмаҫҡа — ғаиләгә хөрмәт
- Урламаҫҡа — яҡыныңдың мөлкәтен хөрмәт итергә
- Тере хайуандан ҡырҡып алынғанды ашамаҫҡа — тере йән эйәләренә хөрмәт
- Ғәҙел хөкөм булдырырға
Сәнғәттә һәм әҙәбиәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һынлы сәнғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнбайыш Европа һынлы сәнғәтендә Нух образы түбәндәге икона сюжеттарында ҡулланыла:
- Нухтың тыуыуы (һирәк осраусан сюжет)
- Туфан алдынан тәҡүә тормош (һирәк осраусан сюжет)
- Көймә төҙөү һәм унда хайуандарҙы индереү
- Туфан һәм кешелекте юҡ итеү. Туфандан һуңғы иртә
- Нух күгәрсен осора. Көймәнән төшөү
- Ҡорбан килтереү (йәйғорло)
- Нухтың иҫереүе
- Нух Хамды (һәм Хамдың улы Ҡәнғәнде) ҡәһәрләй
- Нухтың үлеме (һирәк осраусан сюжет)
- Нухтың тоҡомо (һирәк осраусан сюжет).
Нухтың киң билдәле һүрәттәре булып уның тормошонан Микеланджело төшөргән Сикст капеллаһы һүрәттәре циклындағы фрескалар иҫәпләнә. Микеланджело өс ҙур фреска төшөрә: «Туфан», «Нухтың ҡорбан килтереүе» һәм «Нухтың иҫереүе»[14]. Микеланджелоға тиклем Нух темаһына итальян сәнғәтендә — Уччелло менән Беноццо Гоццоли, үҙенең станцаларында Рафаэль, ә скульптурала Лоренцо Гиберти и Андреа Пизано мөрәжәғәт итә.
Православие сәнғәтендә Нухтың һыны башҡа тәүаталар менән бергә һүрәтләнә һәм ҡулындағы көймә моделенән танылып тора. Новгородтың Илья урамындағы Спас сиркәүендә Феофан Грек төшөргән фреска бар (XIV быуат). Шулай уҡ Дионисийҙың фрескаһы һаҡланған.
Әҙәбиәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йост ван ден Вондел. «Ной, или гибель первого мира», трагедия
- [15]
- Педро Кальдерон де ла Барка. Auto sacramental (дини драма) «Вавилонская башня».
- Андре Обэ, «Ной», пьеса.
- Gelett Burgess. «The Maxims of Noah»
- А. А. Милн. «Перед потопом», хикәйә[16]
- Хуго Лёчер. «Ной».
- Джулиан Барнс. «История мира в 10 ½ главах» романындағы бер нисә бүлек.
- Джеральд Даррелл. «Новый Ной», «Перегруженный ковчег», «Ковчег на острове».
- А. Платонов. «Ноев ковчег (Каиново отродье)», пьеса (1950)
Кинематограф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Ной» / Noah (2014; АҠШ) режиссёры Даррен Аронофски, Нух ролендә Дакота Гойо (бала сағында), Рассел Кроу (өлкәнәйгәс).
Ной — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
Төшөмәләр һәм сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Kantor M. (unspecified title) — 2004. — P. 8. — ISBN 978-0-87668-229-6
- ↑ Kantor M. (unspecified title) — 2004. — P. 15. — ISBN 978-0-87668-229-6
- ↑ 28-29 // Книга Бытия
- ↑ Раши 22 // (unspecified title)
- ↑ ידוע מ. ל. נח // סֵפֶר הַיָּשָׁר
- ↑ 6,0 6,1 6,2 32 // Книга Бытия
- ↑ 7,0 7,1 Гордон Ньюби Краткая Энциклопедия Ислама = ингл. A CONCISE ENCYCLOPEDIA OF ISLAM, 2002 — М.: ФАИР-ПРЕСС, 2007. — Б. 218. — ISBN 978-5-8183-1080-0 (рус.), 1-85168-295-3 (англ.), УДК 28, ББК 86.38 (4Вел) H92.
- ↑ Horovitz J. Koranische Untersuchungen, S. 107—108.
- ↑ Коран. Перевод и комментарии И. Ю. Крачковского, с. 544.
- ↑ Л. И. Климович. Книга о Коране
- ↑ Мидраш Танхума, разд. Берешит 37
- ↑ Талмуд, Санхедрин 108б
- ↑ Талмуд, Санхедрин 56а; Тосефта, Авода Зара 8:4; ср. Маймонид, «Мишне Тора», разд. Законы царей 9:1
- ↑ Цикл Ноя в Сикстинской капелле Микеланджело
- ↑ Йост Ван Ден Вондел. «Ной, или гибель первого мира»
- ↑ Алан Милн. Перед потопом
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ной — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- Статья «Ной» в Католической энциклопедии (инг.)(инг.)
- Потоп и «утверждение на камне». Путь праведных и путь нечестивых, Дмитрий Щедровицкий
- Галерея изображений Ноя
- Праотеческая икона Ноя в музее Рублёва
- Миниатюра в Бедсфордском часослове


text:
29 декабрь
29 декабрь — григориан стиле буйынса йылдың 363-сө көнө (кәбисә йылында 364-се). Йыл аҙағына тиклем 2 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1845 — Техас АҠШ-тың 45-се штаты була.
- 1860 — Беренсе броненосец һыуға төшөрөлгән.
- 1869 — Днепропетровскта метрополитен асылған.
- 1895 — Беренсе кинематограф сеансы.
- 1996 — Гватемалала гражданлыҡ һуғышы бөткән.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Абдуллин Мазһар Ғиләжетдин улы (29.12.1912—25.08.1942), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт совет яҙыусыһы һәм журналисы.
- Астальцев Виктор Владимирович (29.12.1927—8.12.1994), РСФСР-ҙың атҡаҙанған рәссамы (1989). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1893 — Дәүләтшин Ғөбәйҙулла Әхмәткирәй улы, дәүләт эшмәкәре һәм яҙыусы. 1930-сы йылдарҙа ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә Башҡортостандың халыҡ мәғарифын ойоштороуға, мәктәптәрҙә уҡытыу-тәрбиә эшен яҡшыртыуға ҙур өлөш индерә.
- 1914 — Суфиянов Суфый Хажи улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
- 1921 — Хәйбуллин Ҡотлоәхмәт Ҡотлоғәлләм улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1731 — Брук Тейлор, инглиз математигы.
- 1905 — Чарлз Тайзон Йеркс, Америка финансисы.
- 1980 — Надежда Яковлевна Мандельштам, Рәсәй яҙыусыһы, Осип Мандельштамдың ҡатыны.
- 2017 — Маслобоев Юрий Александрович, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре.


text:
Ҡара йәнле ҡара йөҙҙәр
Мәжит Ғафури исемендәге башҡорт дәүләт академия тетрында Айрат Абушахманов ҡуйған “Ҡара йөҙҙәр“ спектакле бара. Был әҫәр башҡорт яҙыусыһының иң билдәле повесты тип әйтергә мөмкин. Минең уйлауымса, ысынлап та, иң танылғаны. Мәктәп йылдарында уҡ, миңә ныҡ йоғонто яһап, ғүмергә иҫтә ҡалды. Шуға күрә, барырғамы юҡмы тигән һорау тыуманы.
Бынан да ҡыҙғаныс повесть юҡтыр… Ҡыҫҡаса әйткәндә, кеше боҙоҡлоғо, мосолман дине ҡанундары менән аҡланып, ике йәш кешене һәләк итеүе тураһында был әҫәр.
Спектакль төп геройҙың хәтерләүҙәренән башланып китә – йәш шәкерт Ғәли: тыуған ауылынан хат ала, уның туғаны Ғәлимә донъянан китеүе тураһында хәбәр итәләр. Тамашасы был трагик ваҡиғаның башына күсә. Ғәлимә – ата-әсәһенең ғорурлығы, ярлы ғаиләнән булған Закирға ғашик була. Шәриәт ҡанундары буйынса, ҡыҙ менән егет никахҡа хәтлем осрашырға тейеш түгел.
Ауыл старостаһы Ахун хәҙрәт асыуланып йөрөгән кешеләрҙең тынысланыуын һәм алдан һығымталар яһамауын һорай, тик үҙе ике ут араһына эләгә. Бер яҡтан ҡарағанда, шәриәт буйынса кешеләр, үҙ-ара дошманлыҡ һаҡлаһалар ҙа, бер береһенә алдамайынса һәм бер береһен ғәйепләмәйенсә йәшәргә тейештәр. Икенсе яҡтан, ул Закир менән Ғәлимәне ғәфү итә алмай, сөнки уларҙың ҡылыҡтары башҡаларҙың дингә ихтирамын юҡҡа сығара яҙҙы. Һәр әҫәрҙе яҙылған ваҡыты һәм һүрәтләнгән ваҡыты менән бергә күҙәтергә кәрәк: 20 быуат башында төпкөл ауылдарҙа динде шәриәт буйынса ғына тотҡандар. Наҙан халыҡтың ҡанундары ла ҡатыраҡ булған. Совет осоро идеологияһы ваҡытында, Мәжит Ғафури повестын атеистик пропагандалауҙа һәм мосолман ҡатламын тәнкит итеүҙә ҡулланғандар, тик был бәҫен төшөрөү генә булған, сөнки беҙ асыҡ күрәбеҙ: автор был әҫәрҙәшәриәт ҡанундарын шик аҫтына алмай, ә дини фанатизмды һәм кеше етешһеҙлеген фаш итә.
Повесть нигеҙендә мәңгелек тема: кешелек һәм боҙоҡлоҡ. Дөрөҫөндә, кем һуң ул ҡара йөҙҙәр икәнлеге асыҡ күренә.
Ғәлимәнең һүҙҙәре спектаклдә күп түгел. Римма Ҡаһарманова уйнауында иң мөһиме булып кеше күңелендәге тойғоларҙы күрһәтә белеүе тора. Күңел эсендәге трагедия ауырлаша төшә, сөнки Ғәлимәнең атаһының асыуы килеп, үҙ ҡыҙынан баш тарта. Китапта атаһы үҙ ғорурлығы арҡаһында үҙ ғәйебен танымай, ә спектаклдә – атаһы Ғәлимәнән ғәфү үтенә, тик һуң була. Закир инде, китаптағы кеүек үк, сәхнәлә лә көрәшә алмайынса, һөйгәнен ташлап, ауылдан сығып ҡаса. Ғәлимәнең ҡайғынан иҫ-аҡылы китә.
Күҙ алдында һүрәт: ҡара ыҫмала сәхнә тултырып ағып төшә һәм саф күңелле гүзәл йәнде үҙ эсенә алып, һүнек йөрәкле, аҡылдан яҙған ҡарашлы елғыуарға әйләндерә.
Бигерәктә ҡыҙыҡлы итеп өшкөрөү процессын сәхнәләштергәндәр: мулла менән шәкерттәр, ятҡан ҡыҙҙы уратып алып, доға ҡылалар, көслө тойғоло ҡыланыу башлана, был барыш иблес саҡырыу йолаһына оҡшай башлай.
Бөтә спектакль аша Ғәлинең ғаиләһе һәм дин башлыҡтары вәкилдәре араһындағы конфликт теҙмәһе һуҙыла. “Күп китап уҡыһаң, аңды юғалтыуы мөмкин. Ҡөръән уҡыуы ла етә“, – тип Ғәлиғә әйтә мәҙрәсә уҡытыусыһы. Ғәлине атаһы ҡалаға ебәреп уҡытыу теләгенә Ҡаҙый хәҙрәт ҡаршы тора: уға ауылдағы ырыу башлыҡтарын аша атлап сығырға теләгәндәр кеүек итеп тойола. “Минең улым белем алһын, беҙҙең кеүек наҙанлыҡта батмаһын!“, – тип атаһы әйткән һүҙҙәре, Закир менән Ғәлимәнең трагедияларында мөһим урын ала.
“Ҡара йөҙҙәр“ – үткән театр сезоны премьераһы. Минең уйлауымса, театр репертуарыны был әҫәрҙе һайлау юҡҡа түгел, сөнки дини фанатизм проблемалары әлеге ваҡытта ла актуаль рәүештә. Мәжит Ғафуриҙың повесты шулай уҡ кешенең эске донъяһының тәбиғәтен һәм ҡылған эштәренең сәбәптәрен асыҡлай, ә ул инде һәр дәүерҙәрҙә лә тамашасы һәм уҡыусылар өсөн ҡыҙыҡлы тойола.
Был спектаклдең тамашасылары сәхнәнең икенсе яғында урынлашҡан. Ҡара төҫтә ҡабырға яҡтағы ҡормалар һәм өҫтәге софитлы конструкциялар ауылдағы “ҡараңғылыҡ“ атмосфераһын тыуҙыра. Декорациялар булып сәхнә утраһында ағас сәкеләр тора. Ваҡыты менән сәхнәне шылдырып икенсе яҡтағы буш тамаша залы күренеп ҡала, шул саҡ аҡ туҡыма менән ҡапланған ултырыр урындар ҙа күреп ҡалабыҙ. Төҫтәр менән уйнау башҡа геройҙарҙа ла күҙәтелә: төп геройҙарҙың туғандарҙың һәм иптәштәрҙең кейемдәре уларҙың ҡылыҡтарына ҡарай үҙгәрә. Ҡайһы бер геройҙар үҙ икеләнеүен күрһәтер өсөн елкәләренә битлек кейеп сығалар. Сәхнәләштереү ябай ғына булыуға ҡарамаҫтан, тойғоларҙы юғары күтәрә. “Ҡара йөҙҙәр“ тамашасының ихтибарын беренсе минуттарынан аҙаҡҡыһына тиклем үҙендә тота, сөнки актерҙар сығыштары иҫ киткес, сюжет барышы һәм ҡыҙыҡлы ваҡиғалар үҫеше вайымһыҙ ҡалдырмай. Тауыш ҡушылыуы ла бигерәк тә тылсымлы тойола:
“Ҡара йөҙҙәр“ спектакле “Алтын битлек“ премияһының биш номинацияһында еңеүгә лайыҡлы. Уңыштар!
Фото: bashdram.ru архивынан.
Тәржемә: Гөлназ Сабирова.
Вариант текста на русском языке


text:
- Подробности
- Просмотров: 249
РЕКОНСТРУКЦИЯ м а ш и н а э ш л ә ү с ә н ә ғ ә т е н д ә, хәҙ. производство майҙандарында һәм хеҙм‑рҙәр һаны ш. уҡ булғанда яңы продукция етештереүҙе ойошторор өсөн производство процестарын һәм технологияларын тамырынан үҙгәртеп ҡороу, етештереү ҡеүәттәрен әҙерләү б‑са саралар комплексы. Р. эсенә реконструкция, производствоны техник яҡтан яңынан йыһазландырыу, комплекслы автоматлаштырыу, реновация, инновацион конверсия, оборона производствоһын конверсиялау, производство һәм ойоштороу структураларын яңынан үҙгәртеү, бина һәм ҡоролмаларҙы реконструкциялау инә. Р. өсөн эште генподряд һәм субподряд ойошмаларын, төҙөлөш, төҙөлөш‑монтаж йәки монтаж пр‑тиеларын йәлеп итеп подряд ысулы (производствоны техник яҡтан з‑дтан тыш әҙерләү) һәм хужалыҡ ысулы (производствоны техник яҡтан з‑д көстәре м‑н әҙерләү) — проектлау документтарын әҙерләй алған реконструкциялау бүлектәре аша ойоштороу файҙаланыла. Башҡортостанда 20 б. 80‑сы йй. ғәмәлдәге производствоны туҡтатмайынса Р. ысулы уйлап сығарылған (Г.В.Панков, С.Г. Селиванов); Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә подряд ысулы м‑н башҡарылған Р. ваҡытында яңы быуын авиация двигателдәре етештерелгән; Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһендә реконструкциялау эштәрен маҡсатлы программалар һәм календарь графигын ҡулланып хужалыҡ ысулы м‑н ойоштороу юғары һөҙөмтәләр биргән: 5 йыл эсендә 8 цехты, 50 производство участкаһын Р. иҫәбенә етештереү күләменең артыу индексы 194,5%, хеҙмәт етештереүсәнлеге — 179,6% тәшкил иткән, 52 яңы изделиены етештереү үҙләштерелгән.
Әҙәб.: П а н к о в Г.В., С е л и в а н о в С.Г., А и т о в Н.А. Непрерывная реконструкция предприятий машиностроения. М., 1991.
C.Г.Селиванов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 382
МОРФЕМИКА, һүҙҙең иң бәләкәй мәғәнәүи берәмеге булған морфемалар йыйылмаһы; морфемаларҙың типтарын һәм төҙөлөшөн, уларҙың бер- береһенә һәм һүҙгә ҡарата мөнәсәбәтен өйрәнгән тел ғилеме бүлеге. Морфема телмәрҙә бер йәки бер нисә төр морфтар (алломорфтар) — һүҙ формаһының иң бәләкәй мәғәнә берәмеге рәүешендә бирелгән фонетик варианттары м‑н характерлана. Башҡорт телендә морфемаларҙың 2 тибын айырып йөрөтәләр: тамыр һәм аффикс (һүҙ яһаусы, форма яһаусы һәм һүҙ үҙгәртеүсе). Тамыр — һүҙҙең һүҙ һәм форма яһау процестарында үҙгәрмәгән төп өлөшө; лексик мәғәнәгә эйә; айырым һүҙ йәки яңы һүҙҙәр яһау өсөн нигеҙ булып тора (ҡара: Һүҙьяһалыш). Төҙөлөшө б‑са тамырҙың ирекле (телдә үҙ аллы һүҙ булып сығыш яһай) һәм бәйле (тик башҡа тамырҙар йәки аффикстар м‑н берлектә генә ҡулланыла) төрҙәре айырыла. Башҡ. теленең хәҙ. лексикаһында 1, 2, һирәгерәк 3 тамырҙан торған һүҙҙәр бар. Тамыр һәм аффиксаль морфемалар үҙ‑ара бәйләнешкә ингәндә һүҙҙәрҙә фонетик, морфол. һәм семантик кимәлдәрҙә (ҡара: Морфонология) структур үҙгәрештәр бара. Башҡорт тел ғилемендә М. б‑са тикшеренеүҙәр К.Ғ.Ишбаев, М.Х.Әхтәмов һ.б. тарафынан үткәрелә; морфемаларҙың типологияһы, мәғәнәһе, төрҙәре дәреслектәрҙә һәм махсус һүҙлектәрҙә теркәлә.
Әҙәб.: И ш б а е в К.Ғ. Башҡорт теленең һүҙьяһалышы. Өфө, 1994; И ш б у л а т о в Н.Х., Ә х т ә м о в М.Х. Хәҙерге башҡорт теле. Фонетика, графика, орфография, орфоэпия, грамматиканың төп төшөнсәләре, морфемика, морфонология, һүҙьяһалыш. Өфө, 2002; И ш б а е в К.Ғ., А б д у л л и н а Г.Р., И ш к и л д и н а З.К. Башҡорт теленең морфемикаһы, һүҙьяһалышы һәм морфонологияһы. Өфө, 2006.
К.Ғ.Ишбаев
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Уңайлы ҡала мөхитен булдырыуға федераль һәм республика ҡаҙналарынан 1 миллиард һумдан ашыу аҡса йүнәлтелгәнФото: Олег Яровиков
Уңайлы ҡала мөхитен булдырыуға федераль һәм республика ҡаҙналарынан 1 миллиард һумдан ашыу аҡса йүнәлтелгән
Уңайлы ҡала мөхитен булдырыуға федераль һәм республика ҡаҙналарынан 1 миллиард һумдан ашыу аҡса йүнәлтелгәнФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 5 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
«Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу» өҫтөнлөклө проекты сиктәрендә ихаталарҙы һәм йәмәғәт биләмәләрен төҙөкләндереүгә федераль һәм республика ҡаҙналарынан йәмғеһе 1 миллиард һумдан ашыу йүнәлтелгән. Ошондай һандарҙы төбәк Башлығы Рөстәм Хәмитов был йүнәлеш буйынса ведомство-ара комиссияһы ултырышында килтерҙе.
Быйыл программаны тормошҡа ашырыуға төбәктәргә федераль ҡаҙнанан – 25 миллиард һум, уларҙың 856 миллион һумы – Башҡортостанға бүленде. Республика бюджетынан өҫтәмә финанслау 175 миллион һум тәшкил итте, тип билдәләне республика етәксеһе.
— Шул аҡсаның өстән ике өлөшө (700 миллион һумға яҡын) ҡалаларыбыҙҙағы ихаталарҙы төҙөкләндереүгә иҫәпләнгән. Йыл аҙағына тиклем республиканың бөтә ҡалаларында 400-гә яҡын ихата биләмәһе йәлеп ителәсәк. Нефтекамала, Дүртөйлөлә һәм Яңауылда ошо программа буйынса эштәр тулыһынса тамамланған, – тине Рөстәм Хәмитов. – 344 миллион һум 35 йәмәғәт биләмәһен төҙөкләндереүгә йүнәлтелгән. Шул уҡ ваҡытта уларҙы ҡала халҡы үҙе һайланы – ул йылға буйы, парк, сквер, урам, майҙан була алды. Ошо эштә халыҡтың ҡатнашыуы һәм йәмәғәт контроле – был өҫтөнлөклө проектты ғәмәлгә ашырыуҙың төп ҡағиҙәләре.
Төҙөкләндерелгән объекттар иҫәбендә – Межгорьелағы парк, Нефтекамала «Бөйөк Ватан һуғышын хәтергә алыу аллеяһы», Белореттың ҡала паркы, Сибайҙа «Йәшлек» скверы, Яңауылда мәҙәниәт һәм ял итеү паркы.
Шуның менән бергә төҙөкләндереү буйынса эштәр 35 йәмәғәт урынының тик һигеҙендә генә тулыһынса тамамланған. Киләһе йылда шул уҡ статья буйынса ярайһы уҡ финанслау алыу өсөн бөтә эштәрҙе ағымдағы йылда тамамлап өлгөрөргә кәрәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Башлығы.
Республиканың торлаҡ-коммуналь хужалығы министры Сергей Афонин үҙ сығышында аныҡлыҡ индерҙе: был проектта төбәктән тик 23 ҡала һәм ҡала тибындағы ҡасаба ҡатнаша. Халыҡ менән фекер алышыу барышында адреслы исемлек төҙөлгән, унда 604 күп фатирлы йортты берләштергән 354 ихата һәм 35 йәмәғәт биләмәһе ингән. Конкурс процедураларының йомғаҡтары буйынса 2017 йылғы адреслы исемлеккә ингән ихаталарҙың һаны 393-кә тиклем артҡан.
— Бөгөнгө көнгә ихаталарҙа асфальт түшәү буйынса эштәр объекттарҙың 70 процентында тулыһынса тамамланған, 15 октябргә тиклем бөтә ихаталарҙа ла асфальт һалынырға тейеш, – тип хәбәр итте торлаҡ-коммуналь хужалығы министры.
Сергей Афониндың һүҙҙәренсә, ремонт эштәрен һуңлап башлау процедура мәсьәләләре менән бәйле булды: белдерелгән проекттарҙы экспертиза аша үткәрергә кәрәк ине.
Башҡортостан Башлығы муниципалитет етәкселәрен ҡалаларҙа һәм ҡасабаларҙа төҙөкләндереү эштәренең тиҙлеген кәметмәҫкә, әммә шул уҡ ваҡытта закондың һәр хәрефен етди үтәргә саҡырҙы.
Шул уҡ ваҡытта Башҡортостан «Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу» өҫтөнлөклө федераль проекты башланғанға тиклем күпкә алда үҙе республика аҡсаһына йүнәтелгән ҡала ихаталары һәм йәмәғәт биләмәләре базаһын үҫтерә алды, тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
— Тик Өфөлә генә 2011 йылдан 4 меңдән 1116 ихата төҙөкләндерелде, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бөгөн ҡала халҡының тормошон һәм көнкүрешен яҡшыртыуға йүнәлтелгән яңы эштәр этабы бара. Ябай халыҡҡа ихатала, йорт эсендә һәм уның тирәләй тәртип булыуы мөһим. Бында экономияларға ярамай. Был минең ҡәтғи ҡарашым. Ошо йәһәттән республика муниципалитеттарға һәм ҡалаларға ярҙам итәсәк.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Йоҡоһоҙлоҡтан йонсоғандар өсөн
Йоҡоһоҙлоҡтан йонсоғандар өсөн
Йәш саҡта йоҡо тәмле, иртән дә көскә тороп, эшкә китәһең. Ә бына олоғая килә йоҡо әллә ҡайҙа ҡаса ла ҡуя. Инде йоҡо килеп ятаһың, әммә ятыу менән йоҡо оса. Әйҙә ятаһың шунан әйләнеп-тулғанып, йоҡлап китеп булһасы. Ҡайһы саҡта күҙ ҙә элмәй төн үткәрергә тура килә. Бына шулай йоҡоһоҙлоҡтан этләнеп йөрөгәндә бер танышым яҡшы кәңәш бирҙе. Әле булһа ошо кәңәште тотам, миңә күпмелер файҙаһы тейҙе, бәлки, башҡаларға ла ярҙам итер.
Йоҡлар алдынан бер аҙ йылытылған көнбағыш майын елкә соҡорона, теләһә ҡайһы алты быуынға, устарға һәм табандарға һөртөргә. Мин был процедураны көн дә ҡабатлайым. Йоҡом да яйға һалынды, йоҡо туйғас, үҙемде лә күпкә яҡшыраҡ тоям.
Фәрзәнә.
Борай районы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Һорауҙарҙан өйөлә "Иләү"31-01-2012, 04:50 // Тубырсыҡ // Баҫып сығарырға
Бында бәләкәстәр тап ошондай һорауҙарға яуап эҙләй. Һүҙгә килешеп, үпкәләшеп тә алалар, һә тигәнсә ярашып та өлгөрәләр. Донъяны танып белеү еңел түгел шул.
Дуҫтар, ә һеҙ “Иләү” тапшырыуының хәҙер инде “ҙур үҫкән” “Тамыр” балалар һәм үҫмерҙәр телеканалына нигеҙ һалғанын беләһегеҙме? Ысынлап та, 1989 йылдың 1 июнендә радиола “Иләү”ҙең беренсе сығарылышы яңғырай, “Тамыр” тарихының тәүге бите ана шулай асыла. Барыһы ла ҡыҙыҡһыныуҙан башлана шул. Ғәмһеҙ булырға ярамай, эйеме, дуҫтар?
“Иләү” һеҙҙе һәр көн, шәмбе менән йәкшәмбенән тыш, киске сәғәт унынсы ун биш минутта көтә. Уны алып барыусы тиңдәштәрегеҙ менән бергә төрлө һорауҙарға яуап табырһығыҙ, мажаралы әкиәт тә тыңларһығыҙ. Тапшырыуҙы әҙерләп алып барыусы Зөлфиә Даянова һәм тауыш режиссеры Айҙар Хәмзин менән кистәрегеҙҙе күңелле, фәһемле, иҫтә ҡалырлыҡ итеп үткәрегеҙ. “Иләү”ҙең ишектәре һәр саҡ асыҡ!


text:
Башҡортостанда сәнәғәт производствоһы 2012 йылда 5,7 процентҡа артҡан
Башҡортостанда сәнәғәт производствоһы индексы 2012 йыл йомғаҡтары буйынса 105,7 процент тәшкил иткән. Бындай мәғлүмәт менән Федераль дәүләт статистика хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса Территориаль органы (Башҡортостанстат) таныштыра.
Статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, һуңғы биш йыл дауамында республикала сәнәғәт производствоһы индексы, дөйөм Рәсәй күрһәткестәре менән сағыштырмаса, тотороҡло үҫешә. Рәсәйҙә сәнәғәт производствоһы индексы 2012 йылда 102,6 процент тәшкил иткән.


text:
Иртәгә яңы ҡала Советының беренсе ултырышы үткәрелә
16 мартта яңы составтағы Өфө ҡалаһы ҡала округы Советының беренсе ултырышы үтәсәк. Унда Совет структураһы формалаштырыласаҡ һәм Советты кем етәкләйәсәге билдәле буласаҡ, тип көтөлә.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, яңы ҡала Советы составына 36 депутат инде. Шуларҙың 18-е партия исемлектәре буйынса һайланған: туғыҙы — «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһенән, дүртеһе – коммунистарҙан, өсәүһе — «Ғәҙел Рәсәй» партияһынан, икәү – Рәсәйҙең Либераль-демократик партияһынан. Тағы 18 кеше бер мандатлы округтар буйынса һайланған. Уларҙың күбеһе берҙәм рәсәйлеләр менән тәҡдим ителгән.
Ултырыш сәғәт 10-да башлана.


text:
Соломон диңгеҙе
Соломон диңгеҙе (ингл. Solomon Sea) — Тымыҡ океан диңгеҙе.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Соломон архипелагы, Яңы Британия һәм Яңы Гвинея утрауҙары араһында урынлашҡан. Майҙаны 755 мең км², уртаса тәрәнлеге 2652 м. Өҫкө ҡатламдағы уртаса йыллыҡ һыу температураһы +27 °С-тан юғарыраҡ, тоҙлолоғо — 34,5 ‰. Йыл эсендә 220 көн болотло һәм ике көн менән төндөң тигеҙлеге ваҡытында ямғырҙар осоро була. Диңгеҙ төбөндә ике ҙур котловина урынлашҡан, максималь тәрәнлеге — 9103 м. Һыу аҫтында янар вулкандар бар. Көньяҡта бихисап мәрйен рифтары бар.
Төп порт — Хониара (Гуадалканал утрауында; Соломон Утрауҙарының баш ҡалаһы).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Solomon Sea. Encyclopaedia Britannica. 26 февраль 2016 тикшерелгән.
- Limits of Oceans and Seas, 3rd edition. International Hydrographic Organization (1953). 26 февраль 2016 тикшерелгән.


text:
Территориаль һайлау комиссияһы мәғлүмәте
4-се округ
Һайлауҙа ҡатнашҡан – 108 (98,18 процент)
Күсәрбаев Йәҙгәр Булат улы – 70 (64,81 процент)
Кинйәбулатова Зимфира Марс ҡыҙы – 38 (35,19 процент)
Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы муниципаль районы егерме алтынсы саҡырылыш Мерәҫ ауыл Советы ауыл биләмәһе Советына өҫтәмә депутат һайлауҙары һөҙөмтәһе
6-сы округ
Һайлауҙа ҡатнашҡан – 71 (82,56 процент)
Хафизова Таңсулпан Миңләхмәт ҡыҙы – 59 (83,10 процент)
Сөләймәнов Илгиз Иршат улы – 12 (16,90 процент)
Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы муниципаль районы егерме алтынсы саҡырылыш Темәс ауыл Советы ауыл биләмәһе Советына өҫтәмә депутат һайлауҙары һөҙөмтәһе
2-се округ
Һайлауҙа ҡатнашҡан – 212 (91,38 процент)
Йәнсурин Рауил Хөрмәт улы – 152 (71,70 процент)
Яҡупов Сулпан Сәлмән улы – 54 (25,47 процент)