text:
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы көнө билдәләнә
Бөгөн Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы (БМО) көнө билдәләнә. 1945 йылдың 24 октябрендә был ойошманың ул саҡта 51 дәүләт вәкилдәре ҡул ҡуйған Уставы көскә инә. Шул саҡтан был дата бөтә донъяла БМО көнө булараҡ билдәләнә. Икенсе Бөтә донъя һуғышы йомғаҡтары буйынса киләсәктә бындай фажиғәләргә юл ҡуймау маҡсатында булдырылған был ойошма тыныслыҡты нығытыуға һәм халыҡ-ара хеҙмәттәшлеккә булышлыҡ итә. БМО составына бөгөн 190-дан ашыу дәүләт инә.
Йылдан-йыл БМО үҙ эшмәкәрлеге даирәһен киңәйтә бара. Мәҫәлән, БМО-ның ҡораллы бәрелештәр кисергән дәүләттәргә ярҙам итеү эшен юлға һалыусы Донъя ҡоролошо буйынса комиссияһы төҙөлдө һәм әүҙем эшләй башланы. Бер нисә йыл элек ойошторолған Кеше хоҡуҡтары буйынса совет та мөһим роль уйнай, ә күптән түгел БМО составында ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары менән шөғөлләнеүсе тағы бер яңы структура барлыҡҡа килде.
Башҡортостан Республикаһы Рәсәйҙең БМО һәм уның махсуслаштырылған подразделениелары — ЮНЕСКО, ЮНИДО һәм ПРООН программалары буйынса эшләүсе иң әүҙем субъекттарының береһе. Республиканың ЮНЕСКО менән хеҙмәттәшлеге сиктәрендә 2008 йылда һәм быйыл Парижда ЮНЕСКО штаб-квартираһында Башҡортостанды презентациялау үткәрелде, БР Хөкүмәте менән ЮНЕСКО араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Ошо килешеү нигеҙендә республикала мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт өлкәһендә күп кенә ижтимағи мөһим проекттар тормошҡа ашырылды.
ЮНИДО-ның Башҡортостан буйынса интеграцияланған программаһы сәнәғәткә ярҙам итеүгә, инвестициялар йәлеп итеүгә, тирә-яҡ мөхит торошона контроллек алып барыуға йүнәлтелгән. ЮНИДО эксперттарын йөлеп итеп, республикала күп кенә ҙур сәнәғәт проекттары бойомға ашырылды.
Шулай уҡ тиҫтә йылдан артыҡ Башҡортостан Рәсәйҙә БМО-ның Үҫеш программаһы вәкиллеге менән хеҙмәттәшлек итә. Был Программаға ярашлы 2009 йылда Рәсәйҙәге төбәктәрҙән беренсе булып Башҡортостанда берлектәге уникаль хеҙмәт — Кешелек потенциалын үҫтереү тураһында доклад баҫтырып сығарыла.


c: text/html

text:
Өфөлә «Уңышлы бизнес серҙәре» белем биреү проектының презентацияһы уҙасаҡ
Башҡортостан Сауҙа-сәнәғәт палатаһының «Уңышлы бизнес серҙәре» белем биреү проектын презентациялау Өфөлә 27 ноябрҙә үтәсәк. Саҡырылған ҡунаҡтар – республикала билдәле бизнесмендар. Улар башланғыс эшҡыуарҙар менән уңыш серҙәрен уртаҡлашасаҡ.
«Уңышлы бизнес серҙәре» проекты Башҡортостан Сауҙа-сәнәғәт палатаһының бизнес-мәктәбе эксперттары менән видеоинтервьюнан тора.
Презентацияла бизнес-мәктәп эксперттары менән аралашып, бүләккә DVD-дискылар алып буласаҡ.
Ҡатнашыу өсөн алдан теркәлергә кәрәк.
Презентация түбәндәге адрес буйынса үтәсәк: Өфө ҡалаһы, К.Маркс урамы, 3, конференциялар залы. 16 сәғәттә башлана.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Совет районының 166-сы башҡорт һәм 205-се балалар баҡсаларында «Һаумы, һаумы, әкиәт!» ҡала конкурсының район кимәлендә һайлап алыу туры үтте.
Унда барлығы 6 коллектив, 2 ғаилә һәм 49 йәш әкиәтсе сығыш яһаны. Жюри ағзалары тарафынан баһа балаларҙың йәше буйынса уларҙың әкиәтте тасуири һөйләүе, артислыҡ һәләте, тауышының көсө, костюмдар һәм музыкаль яҡтан биҙәлеш буйынса билдәләнде.
Әйтергә кәрәк, балаларҙың барыһы ла ныҡ тырышты. Бәләкәстәрҙең төрлө халыҡ әкиәттәрен үҙ телебеҙҙә кинәнеп, матур итеп һөйләүе күңелдәргә май булып яғылды. Бигерәк тә 225-се балалар баҡсаһынан Асия Хөсәйенова хайран итте. Ысын әкиәтсе инде. Башҡорт халыҡ әкиәте «Зөһрә ҡыҙ»ҙы шул тиклем килештереп һөйләне һәм Гран-приға лайыҡ булды. Рәфис Кәлимуллин (191-се балалар баҡсаһы), Ғайсар Ишеғолов (166-сы), Сафина Фәйзуллина һәм Айлита Йосоповалар ҙа (209-сы) һоҡландырҙы. Коллектив сығыштар ҙа матур булды. Урыҫ халыҡ әкиәте «Теремок» буйынса 234-се балалар баҡсаһының мәктәпкәсә әҙерлек төркөмө бик етди әҙерләнгәйне. Улар жюри тарафынан һәйбәт баһа алып, ярышта артабан көсөн һынаясаҡ.
Инде туғыҙынсы тапҡыр уҙғарылған был сараға быйыл үҙгәрештәр ҙә индерелгәйне. Ғаилә йылы уңайынан ғаилә менән сығыш яһаусылар ҙа булды. Мәҫәлән, Йосоповтар башҡорт халыҡ әкиәте «Гөлбикә»не әҙерләһә, Ибраһимовтар ғаиләһе «Айыу һәм бал ҡорттары» тигән әкиәтте күрһәтте.
Сығыш яһаусыларҙың һәр береһенә жюри ағзалары әкиәт китаптары бүләк итте. Уларҙы уҡып, бәләкәстәр тағы ла әллә күпме яңы әкиәттәр беләсәк.
Шулай итеп, һайлап алыу туры тамам. Ҡала кимәлендәге бәйгегә тағы ла кемдәр үттеме? 166-сы башҡорт балалар баҡсаһынан Гөлназ Хызырова һәм украин халыҡ әкиәте «Башаҡ»ты сәхнәләштергән төркөм, шулай уҡ 234-се балалар баҡсаһынан Ибраһимовтар ғаиләһе. Бәләкәстәргә оло һынауҙар алдынан уңыштар теләйек.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА.
Өфө ҡалаһы.


text:
п к к –й п г билән даешниң мунасивити
террорлуқ тәшкилатлири п к к - й п г билән даешниң мунасивити тоғрисида
террорлуқ тәшкилатлири п к к –й п г билән даеш арисида тоқунуш йүз берип узун өтмәйла уларниң арисидики һәққий мунасивәт ашкарә болди. уларниң арисидики мунасивәт әслидә өз-ара мәнпәәт йәткүзүшкә тайинатти, бу әһвални бәзи мустәқил вә битәрәп мәнбәрләрдин өгәндуқ.
п к к – й п г билән даеш арисидики мунасивәткә төвәндики әһваллар испат болалайду: п к к – й п г раққә шәһирини бесивалғанда даеш террорчилири п к к лиқлар билән алдин келишкән бойичә топ-топ һалда аптобусларға минип шәһәрни ташлап кәтти, бу әһвал видеоға елинди вә тарқалди. 2014-йили даеш террорчилири раққәни ишғал қиливелип пайтәхт қиливалғаниди, 2017-йили өктәбир ейиға кәлгәндә п к к – й п г террорчилири америка вә хәлқара иттипақдаш қисимларниң йардими билән раққәни асанла даешчиларниң чаңгилидин тартивалди. нәтиҗидә даеш террорчилири аптобусларға минип марқада, әл сувар вә дәйр-әз зор районлириға йөткәлди. бу ишларниң һәммиси даеш террорчилири билән п к к- й п г террорчилириниң алдин келишкини бойичә болғанлиқи мәлум. икки террорлуқ тәшкилати арисидики келишим вә даешчиларниң аталмиш пайтәхтини ташлап башқа районларға йөткилиши тоғрисида BBC мухбирлиридин кивинтин соммервилле вә рәим далат мәхсус хәвәр ишләп чиқти.
раққәдә п к к – й п г билән даеш арисида һасил қилинған келишимни америка билән хәлқара иттипақдаш қисимлириму етирап қилған. америка мудапиә министирлиқи-пентагон байанатчилиридин ерик пахон террорлуқ тәшкилатлири арисида имзаланған бу келишимниң тамамән йәрлик хәлқниң бихәтәрликини қоғдаш үчүн түзүлгәнликини илгири сүрүп «шириклиримиз билән һәр вақит келишәлишимиз мумкин әмәс. лекин биз уларниң өз мәсилилиригә чарә тепиш усуллириға һөрмәт қилимиз» деди. буниңдин башқа, хәлқара иттипақдаш қисимлири байанатчиси офестир рийан диллонму твиттер адресида бу тоғрисида учур йезип бу әһвалниң «сир»әмәсликини йазди.
2017-йили 15-нойабирда түркийәгә тәслим болған вә арқидинла әнглийәдә чиқидиған вақит гезитиниң зийаритини қобул қилған с д г байанатчиси талал сило, тәшкилатиниң раққәдә келишим түзүлүштин илгири охшаш келишимни мәнбичтиму түзгәнликини билдүрди. сило п й д –й п г террорчилириниң мәнбични ташлап кәткән даеш террорчилириға тизгини астидики районлардин әркин өтәлиши үчүн 200 долларлиқ сайаһәт кинишкиси сатқанлиқиниму ейтти. с д д тәшкилатиниң башлиқи шаһин җилониң америка билән келишкәнликини вә мәнбичниң «азад» қилинидиғанлиқи елан қилиништин илгирила 2000 даешчиниң йәрлик хәлқни қалқан қилип шәһәрдин чиқишиға рухсәт қилинғанлиқини алаһидә әскәрткән сило, с д г билән америкиниң даеш террорчилириниң бихәтәрликини қоғдап җәраблусқа кетишигә рухсәт қилишиниң америка билән с д г арисида һасил қилинған тунҗи келишиминиң роһий бойичә болғанлиқини тәкитлиди. йәнә бир келишимниң фират дәрйасидики табқада һасил қилинғанлиқини ейтқан талал сило, шаһин җилониң п й д – с д г ға вакалитән америкилиқлар билән көрүшкәндин кейин даеш террорчилириниң бихәтәр қайтишиға рухсәт қилинғанлиқини билдүрди.
бу әһваллардин даеш билән п й д – й п г арисида өз-ара мәнпәәткә тайанған мунасивәт барлиқини асанла көрүвалалаймиз.
талал сило анадолу агентлиқиниң зийаритини қобул қилип п к к ниң дәйр әз-зор вә һасәкәдики нефитни қандақ башқурғанлиқи тоғрисидики соалға мундақ җаваб бәрди: «й п г вә п к к 2012-йили рәмәйландики нефит қудуқлирини ишғал қиливалғандин кейин башқурушқа башлиди. дәсләп бу қудуқлардин қезип чиқарған нефитларни даешниң тизгини астидики районлардин експорт қилатти, п к к каттибашлириниң җәзирәдики пул һесаблириға әли шәйр исимлик шәхс қарайтти, әли шәйр болса камишлида йашайду. бу шәхс п к к каттибашлири билән бивастә алақә қилиду, нефит келишими түзүлгәндә бу шәхс чоқум сорунда һазир болиду. нефиттин қанчилик кирим болидиғанлиқини пәқәт бу шәхсла билиду, бу п к к ниң сиридур. әли шәйр 2012-йилдин буйан нефит експорт қилип кәлмәктә, бурунларда нефит експорти пәқәт даешниң тизгини астидики районлардин елип берилатти, әсәд қисимлириниң офестирлиридин әл-қатирҗи п к к дин нефит импорт қилишқа мәсул, һәтта шаһин җилониңму бу ишқа аришалмайдиғанлиқини дейишти. нефит мәсилиси п к к ниң сири иди. мән хели сүрүштә қилип бу ишлардин хәвәр таптим, тәшкилат нефиттин келидиған пулларни дәсләп ливан банклирида һесават ачтурған адәмлириниң һесаватиға әвәтәтти, арқидин йавропаға йөткәйтти. бу ишқа арилашқанларниң һәммиси п к к лиқтур. бу иш биз ойлиғандинму чоң, һәр күни йүзләрчә нефит машинлири билән нефит йөткиләтти. »
п к к –й п г кейинчә дәйр-әз-зор районида ишғал қилмишлирини башливәтти, даеш террорчилири болса истиратегийәлик җәһәттин толиму муһим һесаблинидиған җайларни бир пай оқму атмай п к к – п й д террорчилириға қош қоллап өткүзүп бәрди, бу әһвални қандақ чүшиниш мумкин? бу әһвал сизни ойландурмамду?
п к к – й п г дәйр-әз зор шәһиригә һуҗум қилиш җәрйанида даеш террорчилири билән йәнә келишти. касийон (Qasioun) хәвәр агентлиқи тәрипидин келишим текисти елан қилинди. мәзкур келишимдә икки террорлуқ тәшкилати оқ чиқиришни тохтитиш тоғрисида келишкән. келишим нәтиҗисидә п к к –й п г даешниң тизгини астидики районларға һуҗум қилишни тохтатти, даеш террорчилири болса районни п к к – й п г лиқларға өткүзүп берип сүрийәниң шәрқтики районлириға чекинди, п к к – й п г террорчилири болса дәйр әз-зор шәһириниң шәрқини асанла ишғал қилди.
сүрийәдә п к к – й п г ниң ишғал қилмишлириға шараит йаритип берилгәндин сирт, түркийәгә қарши даеш террорчилири билән һәр түрлүк келишим имзаланмақта. п к к – й п г ниң раққә вә дәйр әз-зордики аталмиш түрмилиридики даеш террорчилири түркийәгә қарши террорлуқ қилмишлири садир қилиш шәрти билән қойуп берилди. даеш террорчилири түркийәгә актип һалда һуҗум қилмисиму, лекин түркийә әскәрлири туруватқан идлиб вә фират қалқини һәрбий һәрикити елип берилған районларға соқунуп кирип түркийәгә тәһдит шәкилләндүрмәктә. буниңдин сирт, п к к – й п г террорлуқ тәшкилати йуқирида исми қәйт қилинған шәхсләрни алдиға чиқирип хәлқарада түркийәни даеш билән «тил бириктүргәнлики»тоғрисида тәтүр тәшвиқат елип бармақта.
террорлуқ тәшкилати п к к – й п г зәйтун шехи һәрбий һәрикити сәвәбидин түркийә армийәси билән әркин сүрийә армийәсигә қарши уруш қилиш шәрти билән африн түрмилиридики даеш террорчилирини қойуп беришкә башлиған. буниңдин башқа, бу әһвал тоғрулуқ чиққан йеңи хәвәрләргә қариғанда п к к – й п г ниң бешини соқушқа йәр тапалмайватқан даеш террорчилиридин пайдилиниш үчүн уларға йахши турмуш вәдә қилған, шуниң билән даешчиларниң бир қисми фират дәрйасиниң шәрқидин афринға йөткәлгән.
мәмликәтлиригә қайталмиған лекин җәңгә маһир бомба йасийалайдиған қабил даешчилардин п к к – й п г террорчилири устилиқ билән пайдиланмақта. һәтта п к к – й п г террорчилири даешчиларға өзлири үчүн ишлисә алақидар орунлар билән алақә қилип террорчилар тизимликидин исимлирини чиқирип ташлашқа вәдә бәргән. бу әһвалдин даешқа « зәрбә бериватқан » америка вә йавропа дөләтлири болуп нурғун дөләт қоллап келиватқан п к к –й п г ниң икки йүзлүмичиликини вә мәнпәәти үчүн идийә, дунйа қараш җәһәттин өзигә тамамән зит болған даештәк тәшкилат биләнму тил бириктүрәләйдиғанлиқини көрүвалалаймиз.
п к к – й п г ишғал қиливалған районларда етник тазилаш елип бериш, районниң нопуз қурулмисини өзгәртиш ғәризидә әрәб вә түркмән нопусини көчүп кетишкә мәҗбурлимақта. п к к –й п г террорлуқ тәшкилати аталмиш түрмилиридики гепини аңлимайдиған даеш террорчилириниму көчүшкә мәҗбурлиған кишиләрниң арисиға киргүзүп түркийәгә әвәтмәктә. шундақла, террорлуқ тәшкилати йәнә арисида даешчилар болған мусапирлар топини түркийә-сүрийә чеграсидики тунеллар арқилиқ түркийәгә йоллимақта.
америкидики « Nation » (дөләт, милләт)журнилиниң 2017-йили 9-февралда таратқуларда елан қилинған доклатида п й д – й п г ниң сүрийәниң шималида уруш җинайити садир қилғанлиқи вә он миңларчә инсанни йурт-маканлиридин қоғлап чиқарғанлиқи билдүрүлди. й п г ниң сүрийәниң шималидики районларда он миңларчә әрәб вә күрт (корд)аһалини сүргүнгә мәҗбурлап уруш җинайити садир қилғанлиқи әскәртилгән доклатта диққәт тартидиған мундақ нуқта бар: й п г ниң районда даеш билән уруш қилмиғанлиқи, әксичә даеш билән тоқунушқан күчләргә тосалғу болғанлиқи тоғрисида мәлуматлар бар. мәзкур доклатта йәнә п й д – й п г ниң даеш билән тил бириктүргәнликиму алаһидә әскәртилгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 507
ЕР СӘЙӘСӘТЕ, дәүләттең ер мөнәсәбәттәре өлкәһендәге эшмәкәрлеге. Башҡорттарҙың ер мөнәсәбәттәрен дәүләт тарафынан көйләү 13 б. барып тоташа: Алтын Урҙа хакимдары башҡорттарға башҡорт ҡәбиләләре һәм ырыуҙарының аҫаба ерҙәрен һаҡлап ҡалдырыуҙы гарантиялаған ярлыҡтар биргән. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуы барышында башҡ. ҡәбиләләре вәкилдәренә жалованный грамоталар бирелгән, унда майҙаны яҡынса 35 млн дисәтинә аҫаба ерҙәрен һаҡлап ҡалдырыу гарантияһы яҙылған була (ҡара: Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы). Тәүге осорҙа хөкүмәттең төбәк терр‑яһында ер мөнәсәбәттәренә ҡыҫылыуы 16 б. аҙ. Өфө ҡәлғәһен төҙөү м-н сикләнә. 17—18 бб. Е.с. ерҙәрҙе аҫаба башҡорттар ҡарамағында һаҡлап ҡалдырыуға йүнәлтелгән була: башҡорттарҙың аҫаба ерҙәрен һатыу‑һатып алыу, таратыу һәм оҙайлы ваҡытҡа ҡуртымға биреү тыйыла (Собор уложениеһы, 1664, 1694 йй. Өфө воеводаларына наказдар, 1734 й. 31 майы, 1735 й. 20 апр., 1742 й. 10 июле, 1745 й. 21 июне, 1754 й. 16 марты, 1755 й. 1 сент. хөкүмәт указдары, 1790 й. 18 нояб. Сенат ҡарарҙары һ.б.). Колониялаштырыу темпының үҫеше күҙәтелә: ҡәлғәләр һәм нығытмалы сик һыҙыҡтары төҙөлә, хеҙмәтле кешеләрҙе башҡ. ерҙәре иҫәбенә тәьмин итеү, крәҫтиәндәрҙе һәм халыҡтың төрлө категорияларын Үҙәк өйәҙҙәрҙән һәм Волга буйынан күсереп килтереү (ҡара: Крәҫтиәндәр, Күскенселек хәрәкәте), уларҙың күпселеге башҡ. аҫаба ерҙәрен керҙәшлек клешеүе б-са файҙаланған; тау з‑дтары һәм монастырҙар төҙөү. Ырымбур экспедицияһын (1734—44) ойоштороу һәм башҡ. ерҙәрен дворяндарға, хеҙмәтле кешеләргә, тау з-дтары хужаларына һәм халыҡтың башҡа категорияларына һатыу‑һатып алыуҙы, Башҡортостан терр‑яһында ҡәлғәләр һәм тау з‑дтары төҙөүҙе рөхсәт итеүсе, керҙәштәргә ер биләмәләрен оброкһыҙ файҙаланыу хоҡуғын биреүсе указдар (1736 й. 11 февр.) Е.с. яңы этабының башланыуы була. Хөкүмәт ҡаҙна ихтыяждары иҫәбенә башҡ. ерҙәрен ирекле тотҡарлыҡһыҙ тартып алыуға рөхсәт бирә (Сенаттың 1740 й. 31 майы, 1761 й. 15 мартындағы указдары). 1739 й. 20 авг., 1753 й. 13 окт. указдары ситтән килгән халыҡтың ерҙе файҙаланыуын көйләү һәм төбәктә хөкүмәттең соц. терәген нығытыу кәрәклегенә бәйле сығарыла, уларға ярашлы мишәрҙәргә, татарҙарға, типтәрҙәргә һ.б. керҙәштәргә ихтилалдарҙа ҡатнашҡан [ҡара: Башҡорт ихтилалдары (17—18 бб.)] терәген аҫаба башҡорттар ерҙәрендә ерҙе оброкһыҙ файҙаланыу хоҡуғы бирелә; тәүге тапҡыр башҡорттарҙың буш ятҡан ерҙәре ҡаҙнаныҡы тип иғлан ителә һәм күскенселәргә ер ошо фондтан бүленә (1770 й. 30 мартындағы указы). 18 б. башҡ. ихтилалдары хөкүмәтте башҡорттарға аҫабалыҡ хоҡуғын һаҡлауҙы бер нисә тапҡыр раҫларға мәжбүр иткән. Крәҫтиәндәр һуғышынан (1773—75) һуң ер мөнәсәбәттәренең ҡырҡыулашыуы Сенатты башҡорттарҙың аҫаба ерҙәрен мишәрҙәр һәм типтәрҙәргә биреүҙе тыйыу т-да ҡарар сығарырға мәжбүр итә; уларҙа рәсми документтары булған ерҙәр генә һаҡланып ҡала (1740 й. 18 нояб. указы). 1765 й. алып Рәсәйҙә ерҙәрҙе Генераль ыҙанлау үткәрелә, ул ер биләү һәм ерҙе файҙаланыуҙың төҙөлөшө т-да тулы мәғлүмәттәр алырға мөмкинлек бирә. Башҡ. ер биләүселегенең үҙенсәлектәре, төбәктең ҙурлығы Ырымбур һәм Өфө губерналарында Генераль һәм Махсус ыҙанлау үткәреүҙе көйләүсе бер нисә закон акты ҡабул итеүҙе талап итә. 1803 й. 27 июлендәге Сенат ҡарарына ярашлы — башҡорттарҙың аҫаба ерҙәрен, 1804 й. 23 июнендәгеһенә ярашлы тау-завод ерҙәрен ыҙанлау регламентлана. 1818— 32 йй. башҡ. ерҙәрен һатыу тыйыла. Төбәктә ер һатып алыуҙы рөхсәт итеү [указ (1832 й. 10 апр.)] терәген башҡорттар өсөн (ир-ат башына 40—60-ар дисәтинә), хәрби (30-ар дисәтинә) һәм гражданлыҡ ведомстволары керҙәштәре өсөн (15-әр дисәтинә) иң бәләкәй тартып алынмай торған бүлемдәр билдәләү м-н сикләнгән. Аҫабаларҙы һәм керҙәштәрҙе ер м-н тәьмин итеү тәртибе һәм принциптары (1824 й. 15 апр., 1857 й. 10 июне һәм 23 июлендәге указдар); кенәздәр, мырҙалар, сауҙагәрҙәр һәм мещандарҙың (1884 й. 10 ғин. указ) башҡ. дайсаларында ер биләүе билдәләнгән. Ер бәхәстәрен хәл итеү өсөн 1848 й. Өфөлә Башҡ. ыҙан комиссияһы (ҡара: Ыҙан комиссиялары) төҙөлә. Идара итеүҙең кантон системаһын һәм крепостной хоҡуҡты бөтөрөү Е.с. яңы этабының башланғысы була, ул төбәктең аҫаба башҡорттары һәм ситтән килгән халыҡтың ер биләүселеген һәм ерҙе файҙаланыуын тигеҙләүгә йүнәлтелгән була. 1863 й. 14 майындағы “Башҡорттар тураһында положение” б-са, башҡорттарҙа бөтә ер биләмәләре һаҡланып ҡала, тартып алынмай торған ер майҙаны (40 дисәтинә) билдәләнә, йән башына бүлеүҙән ҡалған ерҙәр аҫабаларҙың коллектив милке тип иҫәпләнә. Указ (1869 й. 10 февр.) м-н күп һәм аҙ ерле дайсалар өсөн ер биләмәләренең майҙаны билдәләнә, “запас ерҙәр” фонды булдырыла, күсеп килеүсе крәҫтиәндәр милеккә ер һатып алыу хоҡуғына эйә була. Башҡ. дайсалары эсендә аҫаба башҡорттар һәм халыҡтың төрлө категориялары вәкилдәре араһында ер биләмәләрен тулыһынса бүлеү 1898 й. 20 апр. “Башҡорт дайсаларын ыҙанлау тураһында положение”ға ярашлы үткәрелә. 1884 й. 14 мартындағы указы м‑н башҡ. урмандарының бер өлөшө ҡаҙна файҙаһына һатып алына; 1897 й. 6 июнендә “Өфө һәм Ырымбур губерналарындағы башҡорт урмандарын ҡаҙна ҡарамағына алыу тураһында” законы ҡабул ителә. Столыпин аграр реформаһы осоронда Е.с. башҡ., ш. уҡ крәҫтиән общиналарын тарҡатыуға йүнәлтелә һәм башҡ. ерҙәре майҙанының артабан кәмеүенә килтерә. 1917 й. Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы саҡырылғанға тиклем ер мөнәсәбәттәрен көйләү өсөн ер комитеттары төҙөү башлана. 1917 й. 27 окт. Ер т‑дағы декрет м-н хосуси милек бөтөрөлә, ер халыҡ (дәүләт) милке тип иғлан ителә (ҡара: Национализациялау), ерҙе һатыу, ҡуртымға алыу, залогҡа һалыу һәм уны алыуҙың башҡа юлдары тыйыла. Ерҙе билдәләнгән нормалар б-са тигеҙ бүлеү принцибы иғлан ителә. Крәҫтиәндәрҙең ерҙе шәхси файҙаланыуы м-н бер рәттән, йәмәғәт формалары ла (община, артель һ.б.) рөхсәт ителә. Ерҙе тигеҙләп бүлеү эре хосуси ер биләмәләренә генә түгел, ш. уҡ крәҫтиәндәр биләмәләренә лә ҡағылған; биләмәләр алыҫлаша, уларҙың бер-береһенә үтеп ингән, аралашҡан баҫыуҙар арта. Был осорҙоң Е.с. ер мөнәсәбәттәренә дәүләт идаралығын, ерҙәрҙе һаҡлауҙы, ер төҙөлөшөн, ер өсөн түләүҙе көйләүгә һ.б. йүнәлтелгән була. Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1919 й. 14 февр. “Социалистик ер төҙөлөшө һәм социалистик игенселеккә күсеү саралары тураһында” ҡарары ерҙә хужалыҡ итеүҙең хосуси формаларынан коллектив формаларға күсеүҙе нығыта. 1917—21 йй. Башҡорт милли хәрәкәтенең үҫеше һәм Башҡортостан автономияһының нығыныуы осоронда Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары резолюцияларында башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғын һаҡлап ҡалдырыу, 1917 й. тиклем тартып алынған ерҙәрҙе башҡ. халҡына кире ҡайтарып биреү кәрәклеге белдерелә. 1919 й. 14 окт. Башҡортостан хәрби‑революцион комитетының 1-се закон акты “Башҡорт Совет Республикаһында ерҙе файҙаланыу һәм бүлеү тураһында ваҡытлы ҡағиҙәләр” (ҡара: Ергә хоҡуҡ) ҡабул ителә. 1922 й. БАССР-ҙың Ер кодексы ҡабул ителә, уға дөйөм Рәсәй принциптары м-н бер рәттән төҙәтмәләр һәм өҫтәмәләр индерелгән. Кодекс башҡа шарттарҙың тигеҙ булыуы м-н бергә башҡорттарға ерҙе беренсе сиратта бүлеүҙе күҙ уңында тотҡан; тигеҙләп бүлеү барышында алынған һәм коммуна, артелдәргә соц. ер төҙөлөшө тәртибендә бүлеп бирелгән бөтә ерҙәр ҙә халыҡҡа даими файҙаланыуға бирелә; Башҡ. республикаһы терр-яһындағы һәм унан ситтәге ерҙе бер үк ваҡытта даими файҙаланыу тыйыла; тау‑урманлы игенселек һәм малсылыҡ райондарында ер төҙөлөшөнөң айырым тәртибен эшләү ҡаралған. БАССР-ҙың игенселек ХК тарафынан тау-урман райондары йәмғиәттәренә асыҡтан-асыҡ ғәмәли файҙаланыуға һөрөнтө ер һәм бесәнлектәр, ш. уҡ башҡорт йәйләүҙәре һәм тибенлектәр беркетелә. Урмандарҙы һаҡлау ҡағиҙәләрен һ.б. үтәү шарттары б‑са дәүләт әһәмиәтендәге урмандарҙа түләүһеҙ мал көтөү рөхсәт ителә. 30‑сы йй. башынан алып респ. Е.с. дөйөм дәүләт сәйәсәтенә ярашлы тормошҡа ашырыла. 90‑сы йй. ер реформалары (ҡара: Ер реформаһы) сиктәрендә 1995 й. БР‑ҙа референдум үткәрелә, унда ҡатнашыусыларҙың 84,4%‑ы а.х. ерҙәрен хосусилаштырыуға ҡаршы тауыш бирә. 2001 й. алып БР-ҙа Е.с. федераль закондарға ярашлы алып барыла.
Әҙәб.: Демидова Н.Ф. Землевладение и землепользование в Уфимском уезде в XVI—XVIII вв. //Ежегодник по аграрной истории Восточной Европы. 1962. Минск, 1964; Шакурова Ф.А. Башкирская волость и община в середине XVIII — первой половине XIX века. Уфа, 1992; Акманов А.И. Земельные отношения и башкирское землевладение во второй половине XVI — начале XX вв. Уфа, 2007.
А.И.Аҡманов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
10 майҙан “Бөтә Рәсәй матбуғатҡа яҙылыу ун көнлөгө” башлана. Ул 20 майға тиклем дауам итәсәк. Ошо осорҙа гәзит-журналдарға арзаныраҡ хаҡҡа яҙылырға була.
Ун көнлөк барышында “Йәншишмә”гә икенсе ярты йыллыҡҡа яҙылыу хаҡы 420 һум 42 тин торасаҡ, йәғни 60 һумға яҡын аҡсағыҙ кеҫәгеҙҙә ҡаласаҡ, тигән һүҙ. Мөмкинлектән файҙаланып ҡалығыҙ, дуҫтар!
Арзан хаҡҡа яҙылып ҡалайыҡ!
10 майҙан “Бөтә Рәсәй матбуғатҡа яҙылыу ун көнлөгө” башлана. Ул 20 майға тиклем дауам итәсәк. Ошо осорҙа гәзит-журналдарға арзаныраҡ хаҡҡа яҙылырға була.


text:
Константин Толкачев Хөрмәт грамоталары тапшырҙы
Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев республика ҡануниәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне һәм әүҙем ижтимағи-сәйәси эшмәкәрлеге өсөн Өфө агрегат производство берекмәһенең генераль директоры Юрий Порошинға, «Газсервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең баш инженеры Рәйес Күскилдинға, Башҡортостан Республикаһының Контроль-иҫәп палатаһы рәйесе урынбаҫары Ғәлиә Лоҡмановаға һәм Ҡарлыхан ауыл участка дауаханаһы баш врачы Нәғим Ҡәйүмовҡа Хөрмәт грамоталары тапшырҙы. Уларҙың тәүге икәүһе – Дәүләт Йыйылышы депутаттары, һуңғыһы – Балаҡатай район Советы рәйесе.
Бүләкләнеүселәр, Башҡортостанға һәм уның халҡына хеҙмәт итеүҙә, республика бюджетын һаҡлау буйынса үҙ профессиональ һәм йәмәғәтселек бурыстарын тағы ла сифатлыраҡ үтәүгә бөтә көстәрен һаласаҡ, тип ышандырҙы.


text:
Бәшмәк кенә тимәгеҙ...
Беҙҙең яҡтарҙа киң таралған, барыбыҙ ҙа таныған баллы бәшмәкте (опята) бик тәмле ҡабымлыҡ тип кенә беләбеҙ. Ә ысынында... Урман ѳсѳн бик ҡурҡыныс икән ул. Ныҡ үрсеп, ағастарҙың тамырҙарын ҡорота. Баллы бәшмәктең үҫешен тотҡарлаусы башҡа бәшмәктәрҙе үрсетеп кенә ҡотолоп була икән.
БЕЛӘҺЕГЕҘМЕ?
● Бәшмәк ҡан тамырҙарына холестерин ултырыуға ҡама-саулай.
● Стенокардияны һәм йѳрәк ауырыуҙарын еңеләйтеү ѳсѳн аҡ бәшмәк ашарға кәңәш ителә.
● Әтәс бәшмәге (лисичка) - зарарлы бактерияларҙы юҡҡа сығарыу үҙенсәлегенә эйә булған тәбиғи поливитамин.
● Шампиньондар имму-нитетты нығыта, шәкәр диабеты сиренән дауа.
● Нарат (рыжик) бәшмәге туберкулезға “аяҡ сала”.
● Майлы бәшмәктә һәм әтәс бәшмәгендә күреү һәләтен яҡшыртыусы матдәләр бар.
● Вешенка юғары ҡан ба-ҫымын тѳшѳрә, нервы һәм иммун системаһына ыңғай йоғонто яһай, организмды ҡартайыуҙан һаҡлай.
БӘШМӘКТӘН ИКРА
2 кг бешкән бәшмәк, 3 баш һуған, 3 кишер, 2 стакан үҫемлек майы, 3 лавр япрағы, 10 бѳртѳклѳ ҡара борос, 1 аш ҡалағы тоҙ, 1 аш ҡалағы 9 процентлы һеркә.
Икра ѳсѳн бәшмәктең һәр тѳрѳ лә бара. Бәшмәктәрҙе таҙартып йыуғас, үҙегеҙ теләгәнсә турап, тоҙло һыуҙа 10-15 минут ҡайнатып алырға. Дуршлагка һалып сайып, һарҡҡас, ит үткәргес аша үткәрергә. Һуғанды ваҡ ҡына итеп турарға, кишерҙе таҙалап йыуып, ҡырғыс аша ҡырырға. Һуғанды, кишерҙе ҡыҙҙырғас, бәшмәктәрҙе ѳҫтәп, тәменсә тоҙ һәм ҡалған майҙы, лавр япрағы һалып, яҡшылап болғатып, сәғәт ярым, ике сәғәт быҡтырырға. Иң һуңынан аш һеркәһе ѳҫтәргә. Әҙер икраны стерилләнгән банкаларға һалып, ҡапҡас менән ябырға.
АҠ БӘШМӘК ТОҘЛАУ
1 кг аҡ бәшмәк, бер укроп башағы, 3-4 тырнаҡ һарымһаҡ, 2 аш ҡалағы тоҙ, 10 бѳртѳклѳ ҡара борос, 10 ҡарағат япрағы.
Тоҙло һыу ҡайнатып, йыуылған таҙа бәшмәктәрҙе шуға һалып, ҡайнатып алырға.
Стерилләнгән банка тѳбѳнә әҙерәк тоҙ, 2 бѳртѳк борос, укроп башағы, ҡарағат япрағы һалғас, ѳҫтѳнә бәшмәк һалырға, бәшмәк ѳҫтѳнә тағы ҡарағат япрағы, борос, тоҙ һибеп, йәнә бәшмәк һалабыҙ. Шулай банка тулғансы ҡатлап, тығыҙлап тултырабыҙ. Һуңынан теге бәшмәк ҡайнатҡан һыуҙы ѳҫтѳнә һалабыҙ. Ҡышҡы ҡабымлыҡ әҙер! Снять квартиру в Уфе на сутки.


text:
Профсоюздар хеҙмәт закондарын боҙоуҙарҙы асыҡланы
БР Профсоюздар федерацияһының хоҡуҡи хеҙмәт инспекциялары һәм йәмәғәт юридик консультацияһы былтыр 3469 тапҡыр хеҙмәт закондарын боҙоуҙарҙы асыҡланы.
БР Профсоюздар федерацияһы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 2445 ойошмала хеҙмәт закондарын күҙәтеү комплекслы тикшерелгән. Асыҡланған етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү өсөн, шул иҫәптән эш хаҡы түләү өлкәһендә лә, хоҡуҡи хеҙмәт инспекторҙары эш биреүселәргә 1268 күрһәтмә биргән, уларҙы үтәү даими контролдә тотола.
2008 йылда республика ойошмаларының хеҙмәт бәхәстәре буйынса комиссияларына 61611 ғариза бирелгән. Уларҙың күбеһе эш хаҡы түләүгә ҡағыла. Эш биреүселәрҙең ғариза биргән хеҙмәткәрҙәргә эш хаҡы түләү буйынса бурыстары 410 миллион 576 мең һум тәшкил иткән.
Һөҙөмтәлә хеҙмәт бәхәстәре буйынса комиссиялар тарафынан 61567 ғариза ҡәнәғәтләндерелгән, комиссияларҙың ҡыҫылыуы арҡаһында хеҙмәтсәндәргә 389 миллион 578 мең һум аҡса түләнгән.
Хеҙмәт инспекторҙары талабы буйынса профсоюз ағзаһы булып торған 12 хеҙмәтсән эшенә кире ҡайтарылған. 101 ғариза буйынса бер миллион 462 мең һум суммаға эш хаҡы суд тәртибендә түләтелгән.


text:
Дүрт райондың ауыл хужалығы предприятиелары көнбағыштың рәт араһын эшкәртеүҙе тамамланы
Архангел, Благовещен, Илеш, Шаран районы эшсәндәре көнбағыш сәсеүлегендә рәт араһын йомшартыуҙы тамамланы. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, Ейәнсура, Ишембай, Ҡырмыҫҡалы, Күгәрсен, Кушнаренко, Көйөргәҙе, Мәләүез, Стәрлебаш, Стәрлетамаҡ, Туймазы, Федоровка, Саҡмағош райондары ауыл хужалығы предприятиеларының культиваторҙары планлаштырылған майҙандарҙың яртыһын эшкәрткән.
Бишбүләк, Дәүләкән, Кушнаренко, Көйөргәҙе, Мәләүез райондары эшсәндәре шәкәр сөгөлдөрө сәсеүлектәренең күп өлөшөндә эшкәртеү үткәргән.
Параллель рәүештә химик утау алып барыла. Бишбүләк, Благовар, Бүздәк, Дәүләкән, Кушнаренко, Мәләүез, Шишмә районы аграрийҙары шәкәр сөгөлдөрө сәсеүлектәрен ҡый үләндәренә ҡаршы препараттар менән тулыһынса эшкәрткән.


text:
Фото:
Нефтекама автозаводы Түбәнге Новгородта үткән халыҡ-ара автобус салонында Кубок һәм алтын миҙал алды
Фото:
«Нефтекама автозаводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте халыҡ-ара кимәлдәге наградаларға лайыҡ булды. Түбәнге Новгородта 30 июндән 2 июлгә тиклем барған Рәсәйҙәге беренсе «Busworld Russia» Халыҡ-ара автобус салонында автобус эшләүҙә Рәсәйҙәге лидер булараҡ предприятиеға Кубок һәм алтын миҙал тапшырылды.
Форум IRU Бөтә донъя автомобиль транспорты союзы ҡатнашлығында Busworld International Limited (Бельгия) компанияһы менән ойошторолған. Улар бар донъя буйынса иң күләмле күргәҙмәләр үткәреүсе булараҡ танылған.
Тәүге «Busworld» автобус салоны 1971 йылда Бельгияның Кортрейк ҡалаһында үтә. Артабан был күргәҙмә үткән ҡалалар исемлегендә — Мумбай (Индия), Шанхай (Ҡытай), Истанбул (Төркиә), Сан-Паулу (Бразилия) һәм башҡалар. Һәм бына беренсе тапҡыр салон Рәсәйгә лә килеп етте.
Күргәҙмәгә Рәсәй, Беларусь, Украина, Литва, Швейцария, Бельгия, Израиль, Германия, Ҡытай, Швеция, Төркиә, Франция, Финляндия кеүек 13 илдән пассажир автобустары, троллейбустар һәм шасси етештереүселәр, шулай уҡ донъяның 30-ҙан ашыу иленән делегациялар йыйылды. Үҙенең продукцияһын «ГАЗ» төркөмө», «Минск автомобиль заводы" (МАЗ), MAN, Mercedes, Volkswagen, Youtong һәм башҡа бихисап Рәсәй һәм сит ил компаниялары тәҡдим итте.
«НефАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Нефтекама автозаводы күргәҙмәлә иң күләмле экспозицияларҙың береһен йәйелдергән. Бында VDL-НефАЗ-дың берлектәге производствоһы автобустары — туристик НефАЗ-52999, ҡала-ара маршруттарҙа йөрөүсе НефАЗ-52996, 15 метрлы НефАЗ-52998 ҡала автобусы, өҫтәмә өлөштән торған НефАЗ-52995 ҡуйылған. Бынан тыш, НефАЗ-5299-30-32 ҡала автобусы (уңайлаштырылған интерьерлы), ҡала яны маршрутында файҙаланыусы НефАЗ-5299-11-32, газ двигателе ҡуйылған ҡала яны автобусы, яңыртылған экстерьерлы НефАЗ-5299-37-32 ҡала-ара автобусы ла тәҡдим ителгән.
Наградалар һәм бүләктәр тапшырыу күргәҙмәнең кульминацияһына әйләнә. Нефтекама автозаводы продукцияһы иң юғары баһа ала.


text:
Өфөлә йәш эшҡыуарҙар «Бәләкәй һәм урта бизнес: тенденциялар һәм перспективалар» конференцияһын үткәрәсәк
25 майҙа, Рәсәй эшҡыуарлығы көнөн байрам итер алдынан, Өфөлә «Бәләкәй һәм урта бизнес: тенденциялар һәм перспективалар» конференцияһы үтәсәк. Рәсәй Йәш эшҡыуарҙар ассоциацияһының Башҡортостан Республикаһы буйынса төбәк бүлексәһе сараның ойоштороусыһы булып сығыш яһай.
Конференцияла бәләкәй һәм урта бизнес субъекттарын кредитлау формалары, дәүләт ярҙамы һәм старт-ап, эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙә йәштәр роле, бизнес-белем биреү, инновациялар һәм инновациялы проекттарҙы комерциялаштырыу кеүек темалар ҡараласаҡ.
Конференцияға Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары, БР Иҡтисади үҫеш министрлығы, БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, БР Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитеты, һалым инспекцияһы, банк структуралары, страховкалау һәм лизинг компаниялары, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, эшҡыуарҙар саҡырылған.
Сара сиктәрендә масетр-кластар һәм проекттарҙың презентациялары көтөлә.
Конференция «Башҡортостан» ҡунаҡхана комплексында үтәсәк. Башлана – 10.00-дә.


text:
Ил етәксеһе мөфтөйҙәр менән осраштыФото: Олег Яровиков
Ил етәксеһе мөфтөйҙәр менән осрашты
Ил етәксеһе мөфтөйҙәр менән осраштыФото: Олег Яровиков
Ил Президенты Владимир Путин шишәмбе Өфөлә Рәсәй мосолмандар диниә назаратының мөфтөйҙәре менән осрашты. Дәүләт башлығы ислам руханиҙары менән дәүләт һәм мосолман дини ойошмаларының үҙ-ара килешеп эш итеүенә ҡағылышлы көнүҙәк мәсьәләләрҙе тикшерҙе.
Рәсәй Президенты, Бөгөн Өфөлә мосолман диниә йыйылышын ойоштороуҙың 225 йыллығы билдәләнә, тине. Ул саҡта, 18-се быуат аҙағында, ислам Рәсәйҙә рәсми дин булып таныла. Ислам йәмғиәт тормошоноң мөһим өлөшөнә әйләнә.
Рәсми булмаған дини ойошмалар вәкилдәре күтәргән идеяларҙан айырмалы, бөгөн исламды яңынан социалләштереү мөһим, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рәсәй Президенты. Дин тотоусылар менән эшләүҙең яңы формалары сифатында Владимир Путин йәштәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн ислам клубтары булдырырға тәҡдим итте.
«Рәсәй мосолман эшмәкәрҙәре тауышы донъя берләшмәһендә лә ишетелергә тейеш», тип билдәләне Президент.
Осрашыу барышында ислам руханиҙары өсөн кадрҙар әҙерләү мәсьәләһе тикшерелде.
— Инициатива һеҙгә күсергә тейеш, ә рәсми булмаған лидерҙарға түгел, —тип билдәләне ил башлығы. Радикал көстәр йәмғиәтте тарҡатырға тырыша, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.
Шуның менән бәйле, лайыҡлы мосолман дини тәғлимәт мәктәптәрен булдырыу мөһим, тип билдәләне Владимир Путин.
Мөфтөйҙәр йәштәргә рухи-әхләҡи тәрбиә биреүҙә ил Президенты билдәләгән проблемаларҙы хәл итеүгә ҡарата үҙ фекерҙәрен белдерҙе. Атап әйткәндә, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты рәйесе, юғары мөфтөй Тәлғәт Тажетдин Өфөлә Рәсәй мосолмандары академияһын ойошторорға тәҡдим яһаны.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостанда 21 октябрҙән 23-нә тиклем Ырымбур мосолман диниә йыйылышы – Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратынының 225 йыллығына арналған тантаналар үтә. Икеләтә байрам айҡанлы төп тантаналар Өфөлә уҙа. Юбилей сараһында 30 ил вәкилдәре – 500-ҙән ашыу кеше ҡатнаша.


text:
Мәскәүҙә «Дәүләт заказы-2010» форум-күргәҙмәһе үтәсәк
Рәсәй Федерацияһының Иҡтисади үҫеш министрлығы Мәскәү эшҡыуарҙар ассоциацияһы менән берлектә быйыл 24 марттан 26-һына тиклем Мәскәүҙә «Дәүләт заказы-2010» VI Бөтә Рәсәй форум-күргәҙмәһе үткәрәсәк.
Биш йыл эсендә «Дәүләт заказы» Бөтә Рәсәй форум-күргәҙмәһе үҙен дәүләт һәм муниципаль заказсыларҙың предприятиелар менән үҙ-ара уңышлы хеҙмәттәшлегенең һөҙөмтәле механизмы итеп күрһәтте. Унда йыл һайын федераль, төбәк һәм муниципаль власть органдарының, халыҡ-ара ойошмаларҙың, Рәсәй һәм сит ил компанияларының, банк һәм фәнни үҙәктәрҙең 5000-дән ашыу вәкиле ҡатнаша. Был форум дәүләт һәм муниципаль ихтыяждар өсөн продукция һатып алыуҙың асыҡтан-асыҡ системаһын үҫтереүгә булышлыҡ итә.
Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, форум-күргәҙмә сиктәрендә конкурстар, ғилми-ғәмәли конференциялар, түңәрәк өҫтәлдәр һәм уҡытыу семинарҙары үткәреләсәк. Традицион электрон сауҙа майҙансығында “ситтән тороп” режимында һатыу итеү, аукциондар ойоштороласаҡ.
«2009 йылдың иң яҡшы тәьмин итеүсеһе», «Иң яҡшы төбәк экспозицияһы» рәсми конкурстары, «Иң яҡшы дәүләт заказсыһы» рейтингы йомғаҡтары иғлан ителәсәк.
Форумда ҡатнашыу шарттары менән www.goszakaz.inconnect.ru сайтында танышырға мөмкин.


text:
Республикала 227 мең гектарҙа үлән сабылды
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, республикала 227 мең гектарҙа үлән сабылған. Планға ҡарата был 21 процентҡа тиң. 20 райондың хужалыҡтары сабынлыҡтарының дүрттән бер өлөшөндә тиерлек күп йыллыҡ һәм бер йыллыҡ үләндәрҙе сабып алған. Үлән сабыу буйынса дүртөйлөләр (34 процент), мишкәләр (36 процент) һәм нуримандар (32 процент) алда бара.
Уҙған ял көндәрендәге ямғырҙарға ҡарамаҫтан, бихисап райондар мал аҙығы әҙерләү буйынса күрһәткестәрен яҡшыртыуға өлгәшкән. Дөйөм алғанда, Башҡортостанда шәмбе һәм йәкшәмбелә 37 мең гектар майҙанда бер йыллыҡ һәм күп йыллыҡ үләндәр сабылған.
Дүшәмбегә, 25 июнгә, ҡарата 112 мең тонна бесән (15 процент) һәм 264 мең тонна сенаж (11 процент) әҙерләнгән. Ошо уҡ мәлдә мал аҙығы әҙерләү эштәренең яртыһын сыҡҡан райондар ҙа бар. Тәүгеләрҙән булып бесән әҙерләү буйынса 50 процентлыҡ сикте – Шаран районы ауыл хужалығы предприятиелары, сенаж буйынса Благовещен районы эшсәндәре үткән.


text:
Башҡортостанда игендең уңышы яҡынса 3 миллион тоннаға еткән Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы
Башҡортостанда игендең уңышы яҡынса 3 миллион тоннаға еткән
Башҡортостанда игендең уңышы яҡынса 3 миллион тоннаға еткән Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Бөгөнгә Башҡортостан аграрийҙары 2 989 мең тонна ашлыҡ йыйған. Сағыштырыу өсөн: былтыр 1 420 мең тонна иген йыйылғайны.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, әлегә иң күп ашлыҡты Стәрлетамаҡ, Саҡмағош, Илеш, Мәләүез, Ауырғазы, Дәүләкән һәм Шишмә райондары игенселәре алған.
Республикала һәр гектарҙан уртаса уңыш 19,4 центнер тәшкил итә. Был йәһәттән Саҡмағош районы алда бара, унда һәр гектарҙан 30,2 центнер уңыш алына.


text:
3-10-2017, 16:27 / ---
Һөнәргә тоғролоҡ
Бѳйѳк педагог В.А. Сухомлинский: “Яҡшы уҡытыусы балаларҙы яратырға, уларға ышанып ҡарарға, дуҫ булырға, шатлыҡтары менән уртаҡлашырға, уларҙы аңлай белергә тейеш”, - тигән. Ҡаланың 13-сѳ мәктәбендә 20 йыл башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән белем биргән Сания Бәхтиәр ҡыҙы ШӘҒӘЛИЕВА - тап ошо сифаттарға эйә булған, үҙ эшенә намыҫ менән ҡараған уҡытыусы. Заман һәр дәүер уҡытыусыһы алдына яңы талаптар ҡуя. Уларҙы үтәргә, үҙ эшен еренә еткереп эшләргә, уҡыусыларға тел нескәлектәрен ѳйрәтеүҙән тыш, әҙәп, әхлаҡ тураһында ла аңлатыуҙы үҙ алдына маҡсат итеп ҡуйған ул. Сания Бәхтиәр ҡыҙы алып барған фольклор...


text:
23 февраль – Ватанды һаҡлаусылар көнө.
Бер байрам бар февралдә
Ҡәҙерле ул һәр кемгә.
Уны ҙур байрам тип
Мөмкин хатта әйтергә!
Эйе, Ватанды һаҡлаусылар көнө ҙур байрамдарҙан һанала, сөнки ир-егеттәребеҙ иңендә оло яуаплылыҡ ята, улар изге бурыстарын намыҫ менән үтәй. 2-4 класс уҡыусылары 2 командаға бүленеп, таҫыллыҡҡа, етеҙлеккә, көслөлөккә һынау тоттолар. Ярыш бик ҡыҙыу барҙы. Һөҙөмтәлә: 4 класс командаһы – 1-се, 3 һәм 2 кластар 2-се урынды алды. Дуҫлыҡҡа, берҙәмлеккә арналған был байрамдан һәр кем ҡәнәғәт булып таралышты.


text:
23 яңы республика законы – Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың 20-се ултырышының төп йомғағыФото: Олег Яровиков
23 яңы республика законы – Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың 20-се ултырышының төп йомғағы
23 яңы республика законы – Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың 20-се ултырышының төп йомғағыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың быйылғы көҙгө сессиялағы һуңғы 20-се ултырышында депутаттар 23 закон ҡабул итте, уларҙың һигеҙе генә өсөнсө уҡыуҙа ҡабул итеү өсөн көн тәртибенә индерелде. Тағы 13-ө беренсе уҡыуҙа ҡабул иткәндән һуң төҙәтмәләр булмау сәбәпле тулыһынса ҡабул ителде. Ике бюджет закон проекты бер юлы беренсе һәм өсөнсө уҡыуҙа ҡабул ителде.
Ултырышта Артур Ғүмәров БР судьялары квалификация коллегияһында йәмәғәтселек вәкиле вазифаһына тәғәйенләнеш алды, Маргарита Азарова, Илзирә Аҙнабаева, Флүрә Әхмәтйәнова, Светлана Барашихина, Павел Вертянов, Елена Графенкова, Ольга Должикова, Эльвира Звонова һәм Лилиә Мөғиновалар Башҡортостан Республикаһы айырым суд участкаларының мировой судьялары вазифаларына һайланды.
Депутаттар февраль башында Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы менән Санкт-Петербургтың Закондар сығарыу Йыйылышы араһында хеҙмәттәшлек тураһында Килешеү төҙөү, Учалы районында географик объекттың атамаһын үҙгәртеү, БР Контроль-иҫәп палатаһы коллегияһы составына үҙгәрештәр индереү, дүрт федераль закон проекттарын хуплау йәки кире ҡағыу тураһында ҡарар ҡабул итеү өсөн тауыш бирҙе, 2010 йылдың яҙғы сессияһына үҙ закон проекттары эшенең яҡынса программаһын һәм Дәүләт Йыйылышының 2009 йылдың көҙгө сессияһы осорондағы эшмәкәрлеге хаҡында отчет әҙерләү тураһында ҡарар ҡабул итте.


text:
Профсоюздар Башҡортостан бюджетын билдәләүгә йоғонто яһаны
БР Хөкүмәте 2011 йылға республика бюджетын билдәләгәндә Башҡортостан профсоюздарының тәҡдимен ҡабул итте. Был турала Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары, Башҡортостандың финанс министры Айрат Ғәскәров БР Профсоюздар федерацияһы рәйесе Әмирхан Сәмерханов менән осрашыу ваҡытында телгә ала.
Айрат Ғәскәров әйтеүенсә, республика бюджетын төҙөгәндә профсоюздарҙың төп талабы – Башҡортостанда минималь эш хаҡы күләмен 5500 һумға тиклем арттырырға – иҫәпкә алына. Хәҙерге ваҡытта был мәсьәлә буйынса ыңғай ҡарар ҡабул ителгән. Был сара республикала эш хаҡын арттырыуға килтерергә тейеш.
Айрат Ғәскәров шулай уҡ, киләһе йылда Башҡортостан Хөкүмәте социаль өлкәне һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡты финанслау күләмен арттырырға йыйына, тип хәбәр итте. Бынан тыш, республикала иң көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһе – халыҡты торлаҡ менән тәьмин итеүҙе хәл итеүгә йүнәлтелгән «Торлаҡ» программаһы эшләнәсәк.


text:
Өфөлә 23 хужаһыҙ күсемһеҙ милек объекты асыҡланды
Бөгөнгө көндә Өфөлә 23 хужаһыҙ күсемһеҙ милек объекты асыҡланған. Был турала мэриялағы матбуғат конференцияһында Өфө хакимиәте башлығы урынбаҫары, ҡаланың муниципаль милкенә идара итеү комитеты рәйесе Рәмил Дилмөхәмәтов хәбәр итте.
— Был объекттар Октябрь, Орджоникидзе, Калинин, Дим һәм Ленин райондарында урынлашҡан, — тине ул. — Бөтә ҡоролмалар буйынса эш алып барыла. Шуларҙан быйыл билдәләнгән тәртиптә бер объект иҫәпкә ҡуйылған, быйыл йыл башында – 13. Ноябрҙә Росреестрға тағы бер объект буйынса иҫәпкә ҡуйыу өсөн документтар тапшырылды.
Ҡалған һигеҙе буйынса Муниципаль милек менән идара итеү комитеты был ҡоролмаларҙың хужаһыҙлыҡ статусын билдәләү буйынса эш үткәрә.
Рәмил Дилмөхәмәтовтың һүҙҙәренә ҡарағанда, хужаһыҙ объекттар ҡала халҡына проблемалар тыуҙыра. Уларҙың хужаһы булмағас, бер кем дә уларҙы ҡарамай. Был янғын сығыу ҡурҡынысы тыуҙыра. Шулай уҡ хужаһыҙ биналар, ҡағиҙә булараҡ, йәмһеҙ һәм ҡаланың дөйөм йөҙөн боҙа.
— Беҙ хужаһыҙ объекттарҙы асыҡлау буйынса 2006 йылдан әүҙем эшләй башланыҡ, — тип билдәләне Өфөнөң Муниципаль милек менән идара итеү комитеты рәйесе. – Тап шул саҡта милекте айырыу башланды. Беҙ ҡала буйлап ошондай объекттарҙы эҙләп йөрөп сығабыҙ. Был йүнәлештә махсус бүлектәр эшләй, ер контроле булдырылған. Иң элек, беҙ объекттың хужаһы бармы- юҡмы икәнлеген билдәләргә тейешбеҙ. Әгәр юҡ икән, был объекттарҙы муниципаль милеккә яҙабыҙ. Ҡала өсөн был өҫтөнлөк, сөнки бюджетыбыҙ тулылана. Әгәр объекттарҙы һатһаҡ, уларға баҙар хаҡы ҡуйыласаҡ.


text:
Хеҙмәт министрлығы балалар пособиелары түләү буйынса "ҡыҙыу линия" асты
Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы балаға айлыҡ пособие тәғәйенләгәндә «БР-ҙа балаға айлыҡ пособие тураһында»ғы Законға индерелгән төҙәтмәләр менән билдәләнгән үҙгәрештәр тураһында аңлатма бирҙе, тип хәбәр иттеләр республика Хөкүмәте матбуғат хеҙмәтендә.
Законға ярашлы, заявка биреүсенең һәм ғаилә ағзаларының килемдәрен раҫлаусы документтар тапшырғанда ғына пособие тәғәйенләнә.
Балаға айлыҡ пособие 2010 йылдың 13 декабренә тиклем тәғәйенләнгән граждандарға ул быйыл ғинуарҙа һәм февралдә түләнәсәк. 1 марттан уны түләү туҡтатыласаҡ.
Әммә, әгәр балалар пособиеһы алыусы 2011 йылдың 31 майына тиклем йәшәгән урыны буйынса социаль яҡлау органына ғаиләһенең килемен раҫлаусы документтар килтерһә, пособие түләү ҡайтанан тергеҙеләсәк.
Пособие алыуға хоҡуҡты 31 майҙан һуң раҫлаған осраҡта, ул уҙған ваҡыт өсөн дә түләнәсәк, ләкин документтарҙы килтергән айға тиклемге өс ай өсөн генә.
Балаға пособие алыусыларға пособиеға һәм уны артабан түләүгә хоҡуҡты раҫлау өсөн бөтә һорауҙар менән халыҡты социаль яҡлау органдарына 2011 йылдың 1 мартынан һуң мөрәжәғәт итергә кәрәк.
Шулай уҡ БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында килеп тыуған һорауҙарҙы аңлатыу өсөн «ҡыҙыу линия» асылды.
Шылтыратыуҙар эш көндәрендә 18 сәғәткә тиклем 273-52-12 телефоны аша ҡабул ителә.


text:
Ғафури районында Жәлил Кейекбаев тураһында конференция үтте
Ғафури районының Сәйетбаба ауылында билдәле башҡорт ғалим-тюркологы, телсе, яҙыусы, профессор Жәлил Кейекбаевтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған фәнни-ғәмәли конференция үтте. Был форум ғалим юбилейына арналған сараларҙың аҙаҡҡыһы булды. Ойоштороусылар – Ғафури районы хакимиәте, Сәйетбаба ауыл советы, «Сәйетбаба» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге. Конференцияла дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре, ғалимдар, яҙыусылар, Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары һәм район мәктәптәре уҡытыусылары, республика матбуғаты вәкилдәре, шулай уҡ профессорҙың улы – Дәүләт Думаһы депутаты Морат Кейекбаев ҡатнашты.
Әҙәбиәт, шиғриәт, драматургия үҫешенә индергән өлөшө өсөн, рухи-әхлаҡи традицияларҙы тергеҙгәне, һаҡлап ҡалғаны, нығытҡаны өсөн күптәргә Жәлил Кейекбаев исемендәге премиялар тапшырылды, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Сәйетбаба» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге методисы Рауил Лоҡманов. Улар араһында — яҙыусылар Кәбир Аҡбашев менән Лира Яҡшыбаева, журналист, һуғыш һәм хеҙмәт ветераны Вилдан Шәрипов. Ж.Кейекбаевтың 5 телдә (рус, башҡорт, төрөк, инглиз, немец) донъя күргән «Урман әкиәттәре» йыйынтығын нәшер итеүселәр һәм тәржемә итеүселәр, шулай уҡ профессор мираҫын һаҡлап ҡалғандары өсөн башҡорт теле уҡытыусылары почет грамоталары менән бүләкләнде.
Делегаттар Ж.Кейекбаев исемендәге Сәйетбаба урта мәктәбендә асыҡ дәрестәр ҡараны, уҡыусылар һәм педагогтарҙың эштәре тәҡдим ителгән тематик күргәҙмә менән танышты. Бынан һуң улар ғалимдың тыуған ауылы – Ҡаранйылғаға юлланды, унда сарала ҡатнашыусылар Жәлил Кейекбаевтың йорт-музейын ҡараны.
Форум сиктәрендә ҡунаҡтарға Ж. Кейекбаев хикәйәләре һәм әкиәттәре буйынса ҡуйылған театрлаштырылған тамашалар тәҡдим ителде.


text:
Октябрьский уҡыусылары география буйынса төбәк олимпиадаһында иң көслөләре тип танылды
Мәктәп уҡыусылары араһында предметтар буйынса бөтә Рәсәй олимпиадаһының төбәк этабының иң ҡыҙған осоро. Октябрьский ҡалаһы бына инде икенсе йыл рәттән бөтә республиканан география буйынса иң көслө белгестәр ярышын үткәрә. География буйынса олимпиадаға Башҡортостандың 45 район һәм ҡалаһынан 178 уҡыусы йыйылды.
Олимпиада һөҙөмтәләре буйынса Октябрьский ҡалаһындағы 2-се гимназияның туғыҙынсы синыф уҡыусылары Динара Бәҙретдинова һәм Анастасия Ковалевская, шулай уҡ ун беренсе синыф уҡыусыһы Артем Кәримов уның призерҙары булды.
Олимпиадала ҡатнашыусылар өсөн ҡыҙыҡлы мәҙәни программа ла әҙерләнгән ине, улар Балалар һәм үҫмерҙәр ижады һарайында спектакль ҡараны, күңел асыу программаһында ҡатнашты. Уҡытыусылар өсөн 2-се гимназияла оҫталыҡ класы үткәрелде, улар алдында 2011 йылдың ноябрендә Мәскәүҙә үткән география уҡытыусыларының икенсе съезы делегаттары сығыш яһаны.
Әйткәндәй, Октябрьский ҡалаһының өлкән синыф уҡыусылары дүрт предмет буйынса төбәк олимпиадаларында ҡатнашып, яҡшы һөҙөмтәләргә ирешкән: уларҙың бишәүһе призер булған. Алда уҡыусыларҙы йәнә 16 предмет буйынса интеллектуаль ярыштар көтә.


text:
Өфөлә халыҡтың тәбиғи артыуы – 3538 кеше
Өфөлә ыңғай демографик тенденция һаҡлана. Башҡортостан баш ҡалаһында тыуым 8,8 процентҡа артҡан, үлем 2,4 процентҡа кәмегән. Халыҡтың тәбиғи артыуы күҙәтелә. 2012 йылдың ғинуар-ноябрь айҙары йомғаҡтары буйынса бындай мәғлүмәттәр менән шишәмбе, 29 ғинуарҙа, мэрияла үткән матбуғат конференцияһында ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары Альбина Йосопова таныштырҙы.
Уның һүҙҙәренсә, үткән йылдың 11 айында Өфөлә 14949 сабый тыуған. 2011 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, был 1208 балаға күберәк. Халыҡтың тәбиғи артыуы 3538 кеше тәшкил иткән.
Альбина Йосопова фекеренсә, демографияла күҙәтелгән ыңғай тенденция тәү сиратта ҡала халҡының йәшәү кимәле яҡшырыуы һәм социаль өлкәнең уңышлы үҫешеүе һөҙөмтәһе булып тора. 2012 йыл йомғаҡтары буйынса тыуым күрһәткестәре 16 меңдән ашасаҡ, тип көтөлә.


text:
2013 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостандың иң һөҙөмтәле ведомствоһы тип БР Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты танылды
БР Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты Башҡортостандың иң һөҙөмтәле ведомствоһы тип танылды. 2013 йыл йомғаҡтары буйынса республика башҡарма власть органдарының эш һөҙөмтәлелеген баһалау тураһындағы докладты («Башинформ» агентлығы ҡарамағында бар) БР Территориаль үҫеш буйынса агентлығы әҙерләне.
Алдынғы биш ведомство исемлегенә шулай уҡ Мәҙәниәт министрлығы, Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы, Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы һәм Мәғлүмәти технологиялар буйынса агентлыҡ инде. Рейтингтың түбәнге өлөшөндә Туризм буйынса агентлыҡ (22-се урын), Тарифтар буйынса дәүләт комитеты (21-се) һәм БР Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитеты (20-се) урынлашты.
Докладта әйтелеүенсә, өс төркөм күрһәткестәре анализы нигеҙендә ведомстволарҙы дәрәжәгә бүлгәндәр. Тармаҡ индикаторҙарының төркөмө республика Президентының «Республика башҡарма власть органдарының эш һөҙөмтәлелеген баһалау тураһындағы»ғы Указы менән раҫланған. Функциональ күрһәткестәр квартал һайын саралар планын үтәү һөҙөмтәләре буйынса иҫәпләнгән. Баһалау күрһәткестәре власть органдары эшмәкәрлеге тураһында йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү һөҙөмтәләре буйынса билдәләнгән.


text:
Рөстәм Хәмитов Тәтешле районында ауыл биләмәләре башлыҡтары менән осрашыу үткәрҙе
Был аҙнала Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Үрге Тәтешле ауылында республиканың Тәтешле, Асҡын, Балтас, Борай, Ҡалтасы, Краснокама һәм Яңауыл райондарының ауыл биләмәләре башлыҡтары менән осрашты.
Республика башлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, был ауыл биләмәләре башлыҡтары менән осрашыуҙарҙың дауамы булып тора.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, «был осрашыуҙар аралашыу өсөн яҡшы мөмкинлек бирә. Һәм был эште мин махсус рәүештә һеҙҙең яҡта, республиканың төньяҡ өлөшөндә, тамамлайым».
— Барлыҡ ауыл биләмәләре рәйестәре менән таныштыҡ, барыһы менән дә мөнәсәбәттәр көйләнде. Уларҙың барыһы ла хәлде яҡшы аңлай. Власть системаһына үҙгәрештәр индереү, һеҙҙең кимәлдәге власты аҡса менән тәьмин итеү кәрәклеген аңлай. Һеҙгә күберәк хоҡуҡтар бирергә, матди яҡтан тәьмин итергә, һеҙҙе яҡларға кәрәк, контролдә тотоусы ойошмалар ҙа бик күп. Был һорауҙар минең өсөн яйлап асыҡлана башланы. Шуға күрә бындай осрашыуҙар минең өсөн юғары һөҙөмтәләргә эйә, — тине Президент.
Республика башлығы халыҡ менән бәйләнеш булдырырға кәрәклеген билдәләне.
— Төрлө сәбәптәр арҡылы мөнәсәбәттәр өҙөлдә, власть – үҙ тормошо, халыҡ үҙ тормошо менән йәшәй башланы. Шуға күрә халыҡ власҡа ышанмай башланы. Хәлде үҙгәртеү өсөн күп йылдар кәрәк. Әммә ҡайһы бер мәсьәләләрҙе тиҙ арала хәл итеп була – тәү сиратта, ресурстар бүлеү өлкәһендә. Беҙ республика кимәлендә ябай халыҡ мәсьәләләрен хәл итә башларға тейешбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
— Алдағы йылда ауыл ерендә киләһе программаларҙы башларға ниәтләйбеҙ. Беренсеһе – ауылдарҙы төҙөкләндереү. Был бер йыллыҡ программа түгел, бәлки, ул 10 йылға ла һуҙылыр. Әммә урамдар төҙөк, таҙа булһын, юлдарға асфальт түшәлһен өсөн беҙ йыл һайын 1,5-2 миллиард һум бүлеп торорға тейешбеҙ.
Икенсе программа – урамдарҙы яҡтыртыу. Был программа өс йылға иҫәпләнгән: 1 миллиард 700 миллион һум. Өс йыл эсендә яҡтыртыу буйынса эштәрҙе тамамларға тейешбеҙ.
Киләһе программа – ауылдарҙы һыу менән тәьмин итеү. Ҙур, ауыр, бер нисә миллион һум аҡса талап иткән программаны, әлбиттә, бер-ике йыл эсендә генә хәл итеп булмай. Әммә мәсьәләне яйға һала алырбыҙ, — тине республика башлығы.
— Киләһе мәсьәлә ауылдарҙа йәшәүсе халыҡты хеҙмәтләндереүгә ҡағыла. Фельдшер-акушерлыҡ пункттарына ремонт яһау зарур. Улар беҙҙә ике мең. 500-700 пункт насар хәлдә: уларҙы емереп, урындарына яңынан төҙөү хәйерлерәк булыр ине. Әлегә 100-150 пунктҡа ремонт эшләнгән. Һәм был эштең башы ғына. Был мәсьәлә буйынса Хөкүмәткә программа әҙерләргә ҡушылды.
Артабан эре ауылдарҙа балалар баҡсаларын төҙөргә тейешбеҙ. Киләһе йылда республикала 52 яңы балалар баҡсаһы сафҡа индереләсәк. Был яҡынса 7-8 мең урын тәшкил итәсәк. Һәм ике-өс йыл дауамында, мәсьәлә хәл ителгәнсе, эште ошо темпта дауам итәсәкбеҙ.
Ауыр хәлдә булған мәктәптәр мәсьәләһен дә ҡарарға кәрәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙә төҙөлөп бөтмәгән инфраструктура объекттары бихисап, эштәрҙе тамамлар өсөн 30 миллиард һум аҡса кәрәк. Төҙөй башлағандар ҙа, ташлағандар. Беҙ улай төҙөмәйәсәкбеҙ: башлайбыҙ икән, мотлаҡ рәүештә тамамлаясаҡбыҙ, — тине Рөстәм Зәки улы.
— Эш урындары. Был – глобаль проблема. Фермаларҙы, ауыл хужалығы производстволарын тергеҙергә, әҙер продукция сығарыу буйынса яңы предприятиелар төҙөргә кәрәклеген яҡшы аңлайбыҙ. Киләһе йылдан «500 ферма» программаһын башлайбыҙ. Был бик ҙур программа. Ул кәм тигәндә ун биш миллиард һум торасаҡ. Һөҙөмтәлә биш-алты йыл дауамында беҙ 500 ферма төҙөргә йәки ремонтларға тейешбеҙ. Был ауылдарҙа яҡынса 60-80 мең яңы эш урынын булдырыу мөмкинлеген бирәсәк. Шулай уҡ фермалар төҙөү менән бер рәттән әҙер продукция сығарған производстволар төҙөү мөмкинлеген дә ҡарарға кәрәк. Һатып алыусылар бар. Беҙгә хәләл продукция һорап, мосолман илдәренән киләләр. Хәҙер Малайзия, Бангладеш менән эш итәбеҙ. Сауд Ғәрәбстаны беҙҙән ит һорай, Ҡытай беҙҙән ҡоро һөт һатып алырға әҙер, — тип хәбәр итте Башҡортостан Президенты.


text:
Суд приставтары хеҙмәтендә баһа һәм тәҡдимдәр кенәгәһе булдырыла
Рәсәй федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының барлыҡ бүлексәләрендә лә суд приставтары эшенә баһа һәм тәҡдимдәр кенәгәһе барлыҡҡа киләсәк. Был граждандарҙың һәм ойошмаларҙың хоҡуҡтарын һәм законлы мәнфәғәттәрен яҡлау һәм етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү буйынса оператив ҡарарҙар ҡабул итеү өсөн эшләнә.
Ведомствоның матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, баһа һәм тәҡдимдәр кенәгәһендә граждандар суд приставтары-башҡарыусылар эшмәкәрлегенең сифатына бәйле үҙ фекерен, эштәрендәге етешһеҙлектәр тураһында мәғлүмәт ҡалдыра ала.
Бындай кенәгә Рәсәй федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы аппаратында ла, уның ҡала, район-ара һәм район бүлексәләрендә лә асыласаҡ. Ул граждандарҙы һәм ойошма вәкилдәрен үткәреү пунктында һаҡланасаҡ. Һәр кеше документтарын күрһәтмәйенсә, шулай уҡ сәбәптәрен аңлатмайынса унда яҙыу ҡалдыра ала.
Баһа һәм тәҡдимдәр кенәгәһендә ҡалдырылған һәр яҙма тикшерелергә тейеш, бынан һуң тейешле саралар күреләсәк. Кәрәк булғанда инициаторҙарға яҙма рәүештә яуап ебәреләсәк.


text:
Республиканың һыу хужалығы комплексын үҫтереүгә 9 миллиард һумдан ашыу аҡса бүленәсәк
Төбәктә «2013-2020 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының һыу хужалығы комплексын үҫтереү» республика маҡсатлы программаһы раҫланды. Программаны федераль, республика һәм урындағы бюджеттарҙан финанслауҙың дөйөм күләме туғыҙ миллиард һумдан ашыу тәшкил итә.
Башҡортостан Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, дәүләт заказсыһы итеп БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы билдәләнгән.
— Бөгөнгө көндә төбәктә 940-тан ашыу гидротехник ҡоролма файҙаланыла, уларҙан 221 объект хәүефле иҫәпләнә. 142 объект – авария хәлендә, — тип хәбәр итте БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.
Был оҙайлы сроклы программаны тормошҡа ашырыу сиктәрендә гидротехник ҡоролмаларға капиталь ремонт үткәреләсәк.
Республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, программа ҙур маҡсаттар ҡуя. Улар араһында – һыу объекттарын рациональ файҙаланыуҙы тәьмин итеү, уларҙы тергеҙеү һәм һаҡлау, гидротехник ҡоролмаларҙың хәүефһеҙлеге, шулай уҡ республиканың социаль-иҡтисади йәһәттән тотороҡло үҫеше. Программа сиктәрендә 1153,5 гектар майҙанда һыу объекттарын экологик реабилитациялау күҙаллана.
Илдәге урта күрһәткестәр менән сағыштырғанда, Башҡортостанда һыу ресурстары менән тәьмин ителеү кимәле түбән. Бында яҡынса 13 мең йылға һәм ике меңдән ашыу күл иҫәпләнә. Шул уҡ ваҡытта уларҙың күпселеге – аҙ һыулы йылғалар.
Шулай уҡ программа сиктәрендә халыҡты һәм иҡтисад объекттарын һыу баҫыуҙан һаҡлау маҡсатында махсус инженерлыҡ ҡорамалдар төҙөләсәк, йылғаларҙы тәрәнәйтеү һәм уларҙың үҙәндәрен үҙгәртеү буйынса эштәр башҡарыласаҡ.


text:
Республика делегацияһы төрки донъяһы әҙәби журналдары конгресында ҡатнаштыФото: Әхәт Сәлихов
Республика делегацияһы төрки донъяһы әҙәби журналдары конгресында ҡатнашты
Республика делегацияһы төрки донъяһы әҙәби журналдары конгресында ҡатнаштыФото: Әхәт Сәлихов
Ҡаҙағстандың баш ҡалаһы Астанала ТӨРКСОЙ Халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһы ҡарамағындағы V төрки донъяһы әҙәби журналдары конгресы үтте. Унда Әзербайжан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Төркиә, Үзбәкстан, Украина, шулай уҡ Рәсәй республикалары – Башҡортостан, Ҡабарҙы-Балҡар, Татарстан һәм Якутияның әҙәби баҫмалары етәкселәре ҡатнашты. Беҙҙең республика исеменән сарала «Ағиҙел» журналының яуаплы секретары Гөлназ Ҡотоева, «Аҡ Торна» халыҡ-ара конкурсы жюрийы ағзаһы, яҙыусы Марсель Сәлимов, БР Мәҙәниәт министрлығының ТӨРКСОЙ-ҙағы вәкиле Әхәт Сәлихов сығыш яһаны.
Халыҡ-ара форумда ҡатнашыусылар алдында ТӨРКСОЙ-ҙың генераль секретары Дюсен Касеинов, Ҡаҙағстан Республикаһының мәҙәниәт һәм мәғлүмәт министры Дархан Мынбай, Евразия Яҙыусылар союзы рәйесе Яҡуп Омароглу, Ҡаҙағстан Яҙыусылар союзы рәйесе Нурлан Оразалин, Әзербайжан Яҙыусылар союзы рәйесе Анар Рзаев, «Жулдыз» ҡаҙаҡ әҙәби журналының баш мөхәррире Улугбек Есдаулет, «Гюлстан» үзбәк журналының баш мөхәррире Азим Суюн, Хлыҡ-ара йәмәғәт шиғриәт академияһы президенты Омор Солтанов, «Казан утлары» татар журналының баш мөхәррире Рауил Фәйзуллин, «Ағиҙел» башҡорт журналының яуаплы секретары Гөлназ Ҡотоева сығыш яһаны. Конгресс ултырыштарында тел, тәржемә, шулай уҡ төрки телле баҫмалар араһында бәйләнештәрҙе нығытыу мәсьәләләре тикшерелде.
Билдәле яҙыусы-сатирик, шағир Марсель Сәлимовтың сығышы ҡыҙыҡлы һәм йөкмәткеле булды, ул төрки телле шиғриәт әҫәрҙәрен тәржемә итеүселәрҙең «Аҡ Торна» халыҡ-ара конурсын үткәреү тәжрибәһе тураһында һөйләне. 2011 йылда Башҡортостан баш ҡалаһында булдырылған был бәйге төрки халыҡтарҙың әҙәби һәм мәҙәни тормошонда уникаль ваҡиға булып тора.
Тәржемә эшмәкәрлеген артабан әүҙемләштереү маҡсатында Марсель Сәлимов аныҡ тәҡдимдәре менән таныштырҙы. Атап әйткәндә, ул йыл һайын конкурста ҡатнашҡан тәржемәләр альманахын сығарырға тәҡдим итте.
Дюсен Касеинов, үҙ сиратында, ТӨРКСОЙ Халыҡ-ара ойошмаһы «Аҡ Торна» конкурсын үткәреүҙә һәр яҡлап ярҙам күрһәтәсәк, тип ышандырҙы һәм конгресс делегаттарын унда әүҙем ҡатнашырға саҡырҙы.


text:
Рөстәм Хәмитов Милли музейҙың 150 йыллығын байрам итеү тураһында указға ҡул ҡуйҙы
Башҡортостан Милли музейының 150 йыллығы менән бәйле республика Президенты Рөстәм Хәмитов 2014 йылда дәүләт бюджет мәҙәниәт һәм сәнғәт учреждениеһының юбилейына арналған саралар үткәреү тураһында указға ҡул ҡуйҙы.
БР Мәҙәниәт министрлығына саралар планын һәм тантаналы саралар үткәреү буйынса ойоштороу комитеты составын Башҡортостан Хөкүмәтенә раҫлауға индерергә ҡушылды.
Указды бойомға ашырыу менән бәйле сығымдар ҡаралған бюджет ассигнованиелары сиктәрендә финансланасаҡ.
Был указдың үтәлешенә контроллек итеү республика Президенты хакимиәтенә йөкмәтелде.


text:
Фото:
Өфөлә 34 ветеран ҡаланың юғары наградаларын алды
Фото:
Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 69 йыллығы алдынан Өфөлә йәшәүсе 34 ветеран ҡаланың юғары наградаһына – Почет грамотаһына һәм «Ҡала алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» билдәһенә лайыҡ. Йола буйынса ветерандарға наградаларҙы депутаттар тапшыра. Өфө ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко үҙе дүрт ветеранда булды. Грамота һәм аҡсалата премиянан тыш, уларҙың һәр ҡайһыһы бүләктәр – тонометр, сәскәләр һәм сәйгә татлы ашамлыҡтар кәрзинен алды, тип хәбәр итә ҡала Советының матбуғат хеҙмәте.
Ҡала Советы депутаттары ветерандарға наградаларҙы тапшырыуҙы 8 һәм 9 майҙа дауам итә. Элек бүләкләүҙәр тантаналы шарттарҙа мәҙәниәт һарайҙарында һәм Республика Хәрби Дан музейында уҙа торғайны. Ике йыл элек быға оҡшаш бүләктәр тапшырыуҙы өйҙәрендә үткәрергә ҡарар ителде. Был ҡарар ветерандарҙың йәше һәм һаулығы менән аңлатыла. Сөнки уларҙың күбеһе 90 йәштән өлкәнерәк, ә фронтҡа ҡасып киткән 16 йәшлек малайҙарға кәм тигәндә 85. Уларҙың күптәре өсөн күмәк йыйылыштар, алыҫ юлдар йонсотҡос.


text:
Эксперт РА версияһы буйынса, инвестиция мөхите рейтингында Башҡортостан үҙ позицияһын нығытты
ӨФӨ, 2014 йыл, 16 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
«Эксперт РА» версияһы буйынса, Башҡортостан инвестиция мөхите-2014 рейтингында Татарстан һәм Белгород өлкәһе менән бер рәттән «Уртаса потенциал — минималь хәүеф (2А)» төбәктәренең икенсе төркөмөндә. Һуңғы йылда республика рейтингта үҙ позицияһын нығытты: 2013 йылда Башҡортостан «Уртаса потенциал — урта кимәлдәге хәүеф (2В)» рейтингын алды. «Төбәктәрҙең инвестиция йәлеп итеүсәнлеге-2014» тикшеренеү һөҙөмтәләре рейтинг агентлығының рәсми сайтында баҫылған.
Мәскәү, Мәскәү өлкәһе, Санкт-Петербург һәм Краснодар крайы — «Уртаса потенциал — минималь хәүеф (1А)» лидерҙары төркөмөндә.
Рейтингты төҙөгәндә Рәсәй Федерацияһы субъекттары инвестиция потенциалы һәм инвестиция хәүефе буйынса баһаланды. Интеграль инвестиция хәүефе кимәле буйынса төбәк бер йыл эсендә 19-сы урындан 13-гә күтәрелгән.
Йыл эсендә уртаса ил кимәлендәге инвестиция хәүефе 1,3 процентҡа артҡан. Аҙ бюджетлы субъекттар һаны 13 процентҡа, 77-гә тиклем үҫкән. Дефицитты ҡаплау өсөн төбәктәр бурысты арттырырға мәжбүр. 2014 йылдың өсөнсө кварталында үҙ килемдәрендә 50 проценттан ашыу дәүләт бурысы булған төбәктәр һаны 41-гә еткән, ә 2013 йылдың ошо уҡ осоронда – 34.
1 ноябргә Башҡортостандың тупланма бюджетының килеме – 136 миллиард һум. Төбәк бюджеты дефициты 1,6 миллиард һум тәшкил иткән. Республиканың Финанс министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 1 ноябргә дәүләт бурысы 24, 2 миллиард йәки 17,8 процент килем тәшкил иткән, шул иҫәптән 13,1 миллиард һум – ҡиммәтле ҡағыҙҙар, 6,1 миллиард һум – бюджет кредиттары, 4,5 миллиард һум – һумлыҡ банк кредиттары, 458,8 миллион һум – дәүләт гарантиялары.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан халҡын Белем көнө менән ҡотланы Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан халҡын Белем көнө менән ҡотланы
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан халҡын Белем көнө менән ҡотланы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республикала йәшәүселәрҙе Белем көнө менән ҡотланы.
«Уҡыу йылының башланыуы мәктәп, класташтар һәм уҡытыусылар менән тулҡынландырғыс осрашыу шатлығы менән бәйле. Һәр ваҡыттағыса был яңы белем үрҙәренә, шәхси үҫешкә, изге уй-ниәттәрҙе тормошҡа ашырыуға бер аҙым. Бөгөн республикала 400 меңдән ашыу бала парта артына ултыра һәм 200 меңдән ашыу студент урта, юғары уҡыу йорттарының аудиторияларына инә.
Мәғарифты системалы яңыртыу — киләсәк фәнен һәм иҡтисадын үҫтереү, республика үҫешендә ҡаҙаныштарға өлгәшеү өсөн билдәләүсе шарт. Иң яҡшы традицияларҙы һаҡлағанда заманса белем биреү технологияларын, алдынғы ҡаҙаныштарҙы файҙаланыу мөһим.
Мәктәп тупһаһы аша атлап үткән барлыҡ уҡыусыларға ла яҡшы уҡыуҙарын, ышаныслы дуҫтар, студенттарға иһә компетентлы белгес булыу өсөн маҡсаттарына ынтылыуын һәм үҙ көстәренә ышаныуын теләйем. Уҡытыусыларға һеҙҙең хеҙмәтегеҙҙе баһалаған, уҡыуҙа һәм һөнәри үҫештә ҙур уңыштарға өлгәшкән уҡыусылар, студенттар теләп ҡалам. Был һеҙҙең педагогик оҫталығығыҙға төп баһа буласаҡ.
Яңы уҡыу йылы емешле, сағыу, әһәмиәтле ваҡиғаларға һәм ҡыҙыҡлы асыштарға бай булһын», — тиелә республика Башлығының ҡотлауында.


text:
Республиканың төп телеканалында «Серле Башҡортостан» тигән яңы проект башланды
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
29 февралдә Башҡортостан юлдаш телеканалында «Серле Башҡортостан» тигән яңы проект эфирға сыҡты.
Тапшырыу авторҙары пирамидаларҙы, таш комплекстарҙы, боронғо кешеләрҙең туҡтаған урынын, мәмерйәләрҙе, тауҙарҙы, изге шишмәләрҙе өйрәнә. Программала ни өсөн ошо объекттарҙың мистик көскә эйә булыуы хаҡында бәйән ителә.
«Республикабыҙ биләмәһендә элек-электән ғибәҙәт ҡылыу урыны һаналған изге урындар бик күп, — тип һөйләне проект авторы Гүзәл Хөрмәтова. — Ошо хаҡта легендалар һәм риүәйәттәр йөрөй, халыҡтың тарихы һәм донъяға ҡарашы улар менән айырылғыһыҙ бәйле. Беҙ ысынбарлыҡ менән хыял араһындағы сикте табырға тырышабыҙ».
«Серле Башҡортостан» проектының ижади төркөмө белгестәр, парапсихологтар, ғалимдар, республика халҡы ҡатнашлығында махсус тикшереү үткәрә. Тамашасылар интернетта программаның битендә ошо һорауҙарға яуаптар ҡалдыра, шулай уҡ тауыш бирә ала, тип хәбәр иттеләр телеканалдың матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Олатайым аманаты29-04-2015, 01:09 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Олатайым 1904 йылда Күгәрсен районының Юлдыбай ауылында ишле ғаиләлә алтынсы бала булып донъяға килгән. Улар бик етеш йәшәгән, күпләп йылҡы, һарыҡ-кәзә аҫраған. Мал күп булғас, май аҙағынан октябргә тиклем йәйләүгә сыҡҡандар.
Юлдыбай ауылы хозур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан — тирә-яғын ҡалын урманлы тауҙар уратып алған. Эргәнән генә Тасы һәм Оло Эйек йылғалары аға. Ете километр алыҫлыҡта данлыҡлы Мораҙым тарлауығы урынлашҡан. Ошондай матур тәбиғәтле урында Әхмәҙулла олатайым ғәйрәтле башҡорт ир-уҙаманы булып үҫә. Тәүге белемде урындағы мәҙрәсәлә ала. Уға 10 йәш тулғанда Беренсе донъя һуғышы башлана. Ағалары Сәғиҙулла менән Ғәлиулла ошо ҡыйралышта була, һуңғараҡ Граждандар һуғышында ла ҡатнашалар. Олатайыма ирекһеҙҙән ошо шау-шыулы ваҡиғаларҙың уртаһында ҡайнарға тура килә. 1919 йылдың йәйендә Ырымбур казактары атаманы генерал-лейтенант А.И. Дутов етәкселегендәге аҡтар ғәскәре олатайымдарҙың мал-тыуарын, аҙыҡ-түлеген тартып ала. Ылауҙарҙы оҙатып барыу өсөн 15 йәшлек Әхмәҙулланы ла үҙҙәре менән бергә алып китәләр. Аҡтар, ҡыҙылдарҙың эҙәрләүенән ҡасып, көньяҡҡа — Ҡаҙағстан далаларына — юллана. Шулай итеп Әхмәҙулла ла ҡаҙаҡ еренә барып сыға.
Бында уға аҡтарҙан ҡотолорға мөмкинлек табыла. Һөжүм иткән Ҡыҙыл Армия частарында ағаһы Ғәлиулланың да булғаны асыҡлана. Ул Әхмәҙуллаға ат, кейем, юлға аҙыҡ-түлек биреп, өйөнә ҡайтарып ебәрә. Ләкин юлда ҡаҙаҡтар һөжүм итеп, малайҙың бөтөн әйберен тартып ала. Ас-яланғас, хәлһеҙ Әхмәҙулла бер нисә көндән һуң ғына өйөнә ҡайтып йығыла.
Совет власы урынлаштырылғас, Юлдыбайҙың тирә-яғындағы 10 ауылды берләштереп, ауыл Советы ойошторола. 1924 йылда Ғәлиулла, Граждандар һуғышына тиклем Ырымбур ҡалаһындағы “Хөсәйениә” мәҙрәсәһендә белем алған кеше булараҡ, тыуған төйәгендә мәктәпкә нигеҙ һалып, тәүге уҡытыусы була. Һуңғараҡ Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашып, имен-һау әйләнеп ҡайта. Ҡатыны Нәғимә менән өс ул һәм өс ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерәләр. Уларҙың Сәйфулла исемле улдары полковник дәрәжәһенә күтәрелә. Сәғүрә иһә Мораҡ педагогия училищеһын тамамлағандан һуң Ғафури районының Юлыҡ мәктәбенә эшкә ебәрелә. Ошонда Ҡауарҙы егете Әхмәр Ҡолманов менән танышып, тормош ҡоралар.
1924 йылда 20 йәшлек Әхмәҙулла (ҡарт олатайым), 17 йәшлек Байрамбикә (ҡарт өләсәйем) менән ғаилә ҡора. Тормош үҙ ағышы менән бара. Уларҙың бер-бер артлы балалары тыуа. Колхозлашыу осоронда ҡатмарлыҡтар ҙа кисерәләр — уларға “кулак” мөһөрө таға яҙалар. Бәхетенә күрә, күрше утарҙа йәшәгән ҡыҙыл партизан, ауыл Советы башҡарма комитеты ағзаһы Федор Шлендин тигән кеше ярҙамға килә. Ул комиссия ағзаларына был ғаиләнең үҙ тырышлығы менән етеш йәшәүен һәм бөтә байлығын колхозға бирергә әҙер булыуын аңлата.
Бөйөк Ватан һуғышы башланыр алдынан Әхмәҙулла олатай ҡаты операция кисергән була. Шул сәбәпле уны фронтҡа алмай торалар. Ауыл Советы рәйесе итеп һайлап, бронь менән ҡалдыралар. Тылдағылар “Барыһы ла фронт өсөн!”, “Барыһы ла Еңеү өсөн!” тигән лозунгтар аҫтында эшләй, һәр ғаилә дәүләткә ит, һөт, йомортҡа, тире, мал тапшырырға тейеш була. Ошо эштәрҙе ойоштороуҙың күп ауырлығы ауыл Советы рәйесенә — олатайым — иңенә төшә.
1943 йылдың февралендә ул үҙе теләп фронтҡа китә, Курск дуғаһына эләгә. “Беҙ алғы һыҙыҡта. Немецтар менән румындар 500 метр ғына алыҫлыҡта. Кисә төндә ике немецты “ҡулға төшөрөп”, штабҡа алып килдек. Ҙур, аяуһыҙ алыш көтөлә. Әгәр һәләк булып, ҡайта алмаһам, тип аманатымды еткерәм: уҡығыҙ, һәйбәт кешеләр булып үҫегеҙ”, — олатайымдың балаларына төбәп яҙылған бер хатындa ошондай юлдар бар.
1943 йылдың 5 июлендә Бөйөк Ватан һуғышының иң ҡаты — Курск — Орел алышы — башлана. Унда ике яҡтан да ике миллиондан ашыу һалдат һәм офицер ҡатнаша, меңәрләгән танк, самолет, орудие йәлеп ителә. Ошо яуҙың береһендә ҡарт олатайым Әхмәҙулла ла 39 йәшендә генә батырҙарса һәләк була, Курск өлкәһендәге Кесе Архангел районының Тросна ауылы эргәһендәге туғандар ҡәберлегендә ерләнә. Уның кеүек һуғышҡа киткән 85 ауылдашының 54-е яу яланында һәләк була. Ҡарт өләсәйем иһә алты балаһы менән 35 йәшендә генә тол ҡала. Ул саҡта олатайым Рифҡәт йәш ярымлыҡ ҡына була.
Ҡарт өләсәйем иртә етем ҡалған балаларын аяҡҡа баҫтырыу өсөн көндө төнгә ялғап тир түгә. Мораҙына ирешә ул – ул-ҡыҙҙарын лайыҡлы кешеләр итеп тәрбиәләп үҫтерә, белем бирә. Әммә һаулығы ныҡ ҡаҡшай — 69 йәшендә вафат була. Бөгөн уның өлкән ҡыҙҙарына — 90, 87, 82 йәш. Ә олатайым Рифҡәткә 71 йәш тулды. Ул Ҡара диңгеҙ флотында хеҙмәт итеп ҡайта, БДУ-ның тарих факультетын тамамлай, Ҡауарҙы мәктәбе директоры урынбаҫары, алты йыл ВЛКСМ-дың Ғафури район комитетының беренсе секретары, 12 йыл КПСС-тың район комитеты секретары, 18 йыл Красноусол балалар шифаханаһында белем усағы етәксеһе булып эшләп, хаҡлы ялға туҡтай. Ул — Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, мәғариф алдынғыһы.
Байрамбикә менән Әхмәҙулла Ниғмәтуллиндарҙың нәҫел ебе дауам итә. Уларҙың алты балаһынан тыуған ейән-ейәнсәрҙәре 28-гә етә. Шулар араһында ҡәҙерле әсәйем Әминә лә бар. Ә бүлә-бүләсәрҙәре 40-тан ашыу булһа, тыуа-тыуасарҙары — 22. Ҡарт олатайым бөгөнгө яҡты тормош өсөн көрәшеп яуҙа һәләк булған. Уларҙың быуынын оноторға хаҡыбыҙ юҡ.
БДУ-ның I курс студенты.


text:
- Подробности
- Просмотров: 332
ҠЫУ БӘШМӘКТӘР, базидиомицеттар класының афиллофор һымаҡтар һәм фомитопсид һымаҡтар тәртибенә ҡараған ғаиләләрҙең даими булмаған төркөмө. Яҡынса 600 төрө билдәле, киң таралған. БР‑ҙа бер нисә тиҫтә төрө бар. Бер йәки күп йыллыҡ организм. Ауырлығы 10 кг еткән емешлек тәндәре итләс, ҡалын тиресәле, ҡаты, йәйенке (оҙонлоғо 1,5 м тиклем), йәйенке-ҡайтармалы, ултырма (диам. 0,5—70 см) йәки эшләпәле һәм һаплы; 2 аҙнанан алып 25 йылға тиклем үҫә. Туҡымаһы йомшаҡ ярылы, кигермәкләнгән йәки ағасланған, ҡайһы берҙә ике ҡатлы (өҫкө ҡатламы йомшаҡ, кәүшәк, аҫҡыһы — көпшәләргә тоташҡан, желатин һымаҡ йәки унан ҡатыраҡ); төҫө аҡтан алып көрәнгә тиклем, һирәгерәк ҡыҙыл, ҡыҙғылт һары, ал йәки һарғылт төҫмөрлө. Гифтары нескә, диам. 2—5 мкм, төҫһөҙ, арҡыры бүлкәле (септаланған мицелий), ҡайһы берҙә көрәнһыу төҫтә, күп һанлы таралғылы. Гименофоры бер, күп ҡатламлы, көпшә һымаҡ, һирәк осраҡта лабиринт йәки пластинка рәүешендә. Базидиялары башлыса суҡмар, һирәкләп кәрәҙ һымаҡ, айырылмаған, бүлкәһеҙ. Вегетация осоро буйына (өҙөклөк м‑н) барлыҡҡа килеүсе базидиоспоралар ярҙамында экзоген рәүештә дүрт, ҡайһы берҙә ике споралы базидияларҙа үрсей. Башҡортостанда ысын Ҡ.б., сыбар Ҡ.б., көкөрт һары Ҡ.б., ҡыйыш Ҡ.б., йәки оро бәшмәк, һ.б. осрай. Ҡ.б. ағаста, ҡайһы бер төрө тупраҡта үҫә. Ағастарҙы һәләк итә, лапыны һәм эшкәртелгән ағасты зарарлай. Ҡайһы бер Ҡ.б. (ябай бауыр бәшмәге, сыбар Ҡ.б., көкөрт һары Ҡ.б.) — ашарға яраҡлы бәшмәктәр. Оро бәшмәк медицинала, ысын Ҡ.б. декоратив әйберҙәр яһау өсөн ҡулланыла.
С.В.Кучерова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Корея Башҡортостанға энергияны һаҡлау продукцияһы етештереүҙе ойоштороуҙа ярҙам итәсәк
15 — 17 декабрҙә сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министры Роберт Ваһапов етәкселегендә Башҡортостан делегацияһы визит менән Корея Республикаһында булды. Делегация составына «7 континент», «Урал Софт», «Башземагро» компаниялары етәкселәре инде.
БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы хәбәр итеүенсә, визит сиктәрендә энергияны һаҡлау продукцияһын етештереү менән шөғөлләнгән Корея предприятиеларына сәфәр яһалған. Үткәрелгән осрашыуҙар һәм һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм KE&S Holdings акционерҙар йәмғиәте компанияһы (Корея Республикаһы) араһында хеҙмәттәшлек итергә ниәтләүҙәре тураһында протоколға ҡул ҡуйылған. Документ Башҡортостанда 2014 йылға тиклем берлектәге предприятие ойоштороуҙы һәм энергияны һаҡлау продукцияһы етештереү буйынса завод төҙөүҙе күҙаллай.


text:
Төҙөлөш тармағы өсөн вакансиялар йәрминкәһе үткәрелә
Өфө халыҡты эш менән тәьмин итеү хеҙмәте 17 октябрҙә төҙөлөш ойошмалары өсөн вакансиялар йәрминкәһе үткәрә. Унда 20-нән ашыу эш биреүсе ҡатнаша, улар кәмендә 500 буш эш урыны тәҡдим итәсәк.
— Тәҡдим ителәсәк вакансиялар иҫәбендә — төҙөлөш-монтаж эштәре мастеры, прораб һәм төҙөүсе һөнәре эшселәре. Шулай уҡ йәрминкәгә килеүселәргә ҡалабыҙҙың сауҙа һәм һаҡ предприятиелары ла үҙ вакантлы урындарын тәҡдим итәсәк, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Өфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге бүлеге – йәштәр хеҙмәт биржаһы начальнигы Ирина Турчина.
Бынан тыш, йәрминкәлә ҡатнашыусылар Өфөнөң почтальон-курьерҙар, контролерҙар һәм менеджерҙар эҙләүсе элемтә предприятиеһы менән Skype-әңгәмәләшеү үтә ала.
Йәрминкә үткәреү урыны һәм ваҡыты — Ибраһимов бульвары, 47/1, сәғәт 10-дан 12-гә тиклем.


text:
Фото:
Раил Сарбаев Мәскәүҙә бәләкәй бизнесҡа ярҙам итеүҙе яҡлап сығыш яһаны
Фото:
24 февралдә РФ Хөкүмәте Рәйесенең беренсе урынбаҫары Игорь Шувалов рәйеслегендә үткән «2009 йылда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа дәүләт ярҙамы сараларын тормошҡа ашырыу йомғаҡтары тураһында» РФ Хөкүмәт комиссияһы ултырышында Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев бәләкәй һәм урта бизнесҡа ярҙам буйынса программаларҙы үтәү йомғаҡтарын уҡып ишеттерҙе.
Был линия буйынса республика былтыр 1 миллиард 73 миллион һум үҙләштерҙе. 1100 бәләкәй һәм урта бизнес субъекты республика һәм федераль бюджеттан финанс ярҙамы алды.
– Бөгөн үк беҙ, күрелгән саралар 2 меңдән ашыу яңы эш урыны булдырырға һәм 11 мең эш урынын һаҡлап алып ҡалырға ярҙам итте, тип әйтә алабыҙ, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Премьер.
Эшҡыуарҙарға ярҙам итеүҙең төп механизмдарын һәм программаның һәр йүнәлеше һөҙөмтәләрен асып һалып, Раил Сарбаев, инновациялар һәм сәнәғәт производствоһы өлкәһендә бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә айырыуса ҙур иғтибар бирелә, тип билдәләне.
Ул шулай уҡ бәләкәй бизнесҡа ярҙам системаһын камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр менән сығыш яһаны. Алты пунктта ул федераль кимәлдә хәл итеүҙе талап иткән бәләкәй һәм урта бизнестың төп проблемаларын атаны.
Федераль законда бәләкәй бизнесҡа бирелгән субсидияларҙы һалым һалыуҙан азат итеү мөмкинлеген ҡарарға, бәләкәй бизнес субъекттары өсөн яғыулыҡҡа билдәле бер хаҡтар булдырырға һәм “бәләкәй хосусилаштырыу” тураһында Федераль закондың ғәмәли ваҡытын оҙайтырға тәҡдим ителде.
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры технопарктар, индустриаль, сәнәғәт парктары ойошторғанда шәхси күсемһеҙ милекте йәлеп итеү буйынса тәҡдимдәр индерҙе. Буш майҙан хужаларын ҡыҙыҡһындырыу төбәк һәм федераль бюджет средстволарын һөҙөмтәлерәк файҙаланырға булышлыҡ итәсәк.
Раил Сарбаев шулай уҡ шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙы бәләкәй эшҡыуарлыҡ категорияһына индерергә тәҡдим итте. Был уларға системалы дәүләт ярҙамы алырға мөмкинлек бирәсәк.


text:
Фото:
Салауат егеттәре хәрби хеҙмәттән ҡасыу өсөн хөкөм ителеү тураһында ялған белешмә һатып алған
Фото:
РФ Прокуратураһы ҡарамағындағы Тикшереү комитетының БР буйынса Тикшереү идаралығы хеҙмәткәрҙәре Салауат ҡалаһында ялған документтар тураһында эште тикшерҙе һәм йәнә бер енәйәтте асыҡланы – күп кенә йәштәрҙең хәрби хеҙмәте кисектерелгән. Тәфтишселәр ҡала суды менән Салауат ҡалаһы буйынса Эске эштәр идаралығынан алынған хөкөмгә тарттырыусылар тураһындағы мәғлүмәтте сағыштырып ҡараған һәм 55 кешегә айырма булыуын асыҡлаған.
Өс эш буйынса тикшереү тамамланған. Асыҡланыуынса, хөкөм ителеү тураһында белешмә алыр өсөн йәштәр билдәһеҙ кешегә 45 меңдән 60 мең һумға тиклем аҡса биргән. Хөкөм ителеү ваҡыты үтмәйенсә, билдәле булыуынса, армияға алмайҙар.
Ошондай уҡ белешмәләр тапшырып, хәрби хеҙмәттән кисектереү алған 52 егет эе әлеге мәлдә тикшерелә. Енәйәт эшен тикшереү буйынса эштәр дауам итә, тип хәбәр итә РФ Прокуратураһы ҡарамағындағы Тикшереү комитетының БР буйынса Тикшереү идаралығы матбуғат хеҙмәте.


text:
(Әкиәт)
Борон-борон заманда ауыл ситендәге шырлыҡ туғайҙа ҡарға менән һайыҫҡан йәшәгән. Һайыҫҡан кетәктән йомортҡа ташып дуҫын һыйлаған. Ҡарға бәпкә урлап һайыҫҡанды ҡунаҡ иткән. Берҙән-бер көндө, ауыл араһында күп йөрөргә яратҡан, ҡыҙыҡһыныусан һайыҫҡан, бер малайҙың ап-аҡ ҡына шәкәр кимереп ултырыуын күреп: «Нимә ул?»— тип һораған. «Шәкәр», — тигән малай, хатта уға ла бүлеп биргән. Һайыҫҡан шәкәрҙе тәмләп ҡараған да дуҫын да һыйламаҡсы булған был тәмле ризыҡ менән. Тик әҙерәк осоп бара ла тәмләп ҡарағыһы килеп китә икән. Әҙләп кенә кимерһә лә, кимерә торғас бөткән дә ҡуйған шәкәре. Шулай ҙа, ҡарғаға ҡайтып: «Шәкәр ап-аҡ», — тип хәбәр һалған. Шәкәрҙе ғүмерҙә лә күрмәгән ҡарға: «Юҡ, ҡар аҡ», — тигән. «Шәкәр аҡ!» — тип һүҙен бирмәгән, күреп кенә түгел, тәмләп тә ҡараған һайыҫҡан. «Ҡар!» — тип еңешкән ҡарға. Шулай итеп бәхәсләшә торғас талашып киткәндәр. Шунан башлап «Шәкәр аҡ!» — тип еңешкән һайыҫҡан шыҡырыҡлай, уға һүҙен бирмәгән ҡарға ҡарҡылдай. Бербереһен аңлап, уртаҡ һүҙгә килә алмағас, дуҫлыҡ та бөткән, икеһе ике яҡҡа осоп та киткән.
Рәмилә СОЛТАНОВА. Ейәнсура районы Иҫәнғол ауылы.
Рәссам Азамат ҒАРИПОВ


text:
Өфөлә 20-гә яҡын йорттоң фасадын яңы граффити биҙәйәсәкФото: Роман Хәкимов
Өфөлә 20-гә яҡын йорттоң фасадын яңы граффити биҙәйәсәк
Өфөлә 20-гә яҡын йорттоң фасадын яңы граффити биҙәйәсәкФото: Роман Хәкимов
ӨФӨ, 2016 йыл, 6 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфөлә 20-гә яҡын йорттоң фасадын яңы граффити биҙәйәсәк. Кисә «Өфө буяуҙар палитраһында» проекты сиктәрендә Цюрупа урамындағы 83-сө йорттоң стенаһында тәүге рәсем төшөрөлә башланы.
Эскиздың авторы – Сипайлово биҫтәһендә маршал Георгий Жуковтың портреты буйынса билдәле Артур Аудис. Проектты «Ирәмәл» сауҙа-күңел асыу комплексы ҡаршыһында «Бейеүсе ҡыҙ»ҙы төшөргән рәссам Артур Нурадинов тормошҡа ашыра. Партнер булып «MusicHall27» рестораны сығыш яһай. Техника менән ҡала хакимиәте тәьмин иткән. Һауа торошо яҡшы торһа, эште Ҡала көнөнә тиклем тамамлау ҡаралған.
Һүрәттәрҙең тематикаһы төрлө: мәҙәниәт, сәнғәт, әҙәбиәт, тарих, ғаилә, бала саҡ, спорт, илһөйәрлек, тәбиғәт, кешелеклек, изгелек, дуҫлыҡ, мөхәббәт, тыныслыҡ, милләт-ара берҙәмлек. Эш барышында 20-гә яҡын фасад һайлап алынған.
Өфөлә граффити стилендә башҡарылған 30-ҙан ашыу ҙур һәм шунса уҡ бәләкәй арт-объект иҫәпләнә. Күпселеге – Октябрь һәм Дим райондарында, Советтар Союзы Маршалы Георгий Жуковтың портреты иһә илдә иң ҙуры тип танылған. Баш ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары араһында Юрий Гагарин, Муса Гәрәев һәм сабыйын күтәргән әсәнең портреттары бик популяр.


text:
Һаулығыңды үҙең ҡайғыртмаһаң...16-01-2018, 00:05 // Сәләмәт булайыҡ, Анонстар // Баҫып сығарырға
Был мәсьәлә дәүләттең дә иғтибары үҙәгендә: йыл һайын граждандарҙың билдәле бер категорияһы өсөн диспансерлаштырыу ойошторола. Миҫал өсөн, быйыл 1928, 1931, 1934, 1937, 1940, 1943, 1946, 1949, 1952, 1955, 1958, 1961, 1967, 1970, 1973, 1976, 1979, 1982, 1985, 1988, 1991, 1997 йылдарҙа тыуған Рәсәй граждандары әлеге сарала ҡатнаша ала.
Бушлай үткәрелгән комплекслы медицина тикшереүе – 18 йәштәгеләр һәм унан өлкәнерәктәр өсөн, уларҙың социаль хәле, йәғни уҡып йөрөүе йәки эшләү-эшләмәүе мотлаҡ түгел. Сараның төп маҡсаты – сирҙәрҙе һәм хәүеф факторҙарын башланғыс этапта асыҡлау, уларҙы дауалауҙы ваҡытында башлау. Билдәле булыуынса, сирҙәрҙе иҫкәртеү күпкә отошло, ә инде организмды тулыһынса зарарлаған ауырыу менән көрәшеү күпкә сығымлы ла, һөҙөмтәһе лә билдәһеҙ. Тап ваҡыты үткәреп ебәрелгән сирҙәр Рәсәйҙә инвалидлыҡҡа килтереүҙең йәки халыҡтың ваҡытынан күпкә алда мәрхүм булыуының төп сәбәбе булып тора.
Диспансерлаштырыу үтеү өсөн паспорт һәм мотлаҡ медицина страховкалау ҡағыҙы кәрәк. Ошо документтар менән теркәлеү адресы буйынса урындағы поликлиникаға (граждан ошо дауалау учреждениеһына ваҡытлыса беркетелгән булһа ла ярай) мөрәжәғәт итергә кәрәк. Төплөрәк мәғлүмәтте регистратурала, йәки медицина иҫкәртеүе кабинеттарында алырға була. Бының өсөн алдан яҙылыу кәрәк түгел.
Диспансерлаштырыу күләме ярайһы уҡ ҙур, ул пациенттың йәшенә, енесенә ҡарап билдәләнә. Тәүге этапта анкета тултырыу ҡаралған, унда пациент үҙенең һаулығы тураһындағы мәғлүмәт менән бүлешә. Кешенең буйы, ауырлығы, ҡан баҫымы, күҙҙәренең осҡорлоғо һәм башҡа үҙенсәлектәр асыҡлана, шулай уҡ бихисап анализдар тапшырырға ла тура киләсәк. Электрокардиография (ЭКГ), ҡатын-ҡыҙҙар өсөн маммография үтеү ҙә ҡаралған.
Ошо һәм башҡа тикшереүҙәр диспансерлаштырыуҙың тәүге этабын тәшкил итә. Уларҙың һөҙөмтәһе буйынса участка терапевы һығымта яһағандан һуң, пациенттың артабанғы яҙмышы хәл ителә. Әгәр ҙә инфекциялы булмаған хроник сирҙең, йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарының билдәләре аҙ ғына булһа ла төҫмөрләнә икән, табип пациентты диспансерлаштырыуҙың икенсе этабына ебәрә. Был инде өҫтәмә тикшереүҙәр һәм белгестәрҙең консультациялары талап ителә, диагноз аныҡлана тигән һүҙ.
Әйткәндәй, былтырҙан башлап диспансерлаштырыу сиктәрендә ВИЧ-инфекцияға тикшереү үтергә була. Был процедура бушлай һәм аноним рәүештә башҡарыла.
...Дөрөҫөн генә әйткәндә, көндәлек мәшәҡәттәр, донъяның бөтмәҫ-төкәнмәҫ хәл-әхүәлдәре менән һәммәбеҙ табипҡа күренеүҙе сираттың иң аҙағына ҡалдыра килә. “Бер ерем дә ауыртмай, поликлиникала ни эшләп йөрөмәк кәрәк, ваҡыт әрәм итеп”, – тиеүселәр эргә-тирәбеҙҙә бихисап. Ә киңерәк фекерләгәндә, тап һау-сәләмәт халыҡ илдең ҡеүәтен билдәләй, дәүләт нигеҙен тәшкил итә.
Әйткәндәй, республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһендә диспансерлаштырыуҙың әһәмиәте тураһында әйтеп үткәйне. Унда: “Тәүге медицина ярҙамын камиллаштырыуҙа төп баҫым ауырыуҙарҙы тикшереүгә һәм иҫкәртеүгә яһалырға тейеш. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, граждандарҙың күпселеге, айырыуса ауыл ерендәгеләр, йылдар буйы диспансерлаштырыу үтмәй. Йыш ҡына эскелек, тәмәке тартыу, дөрөҫ туҡланмау, үҙ белдегең менән дауаланыу һөҙөмтәһендә сирҙәр хроник стадияға етә. Үҙ һаулығыңа бындай яуапһыҙ мөнәсәбәтте тамырынан үҙгәртергә, комплекслы сара күрергә, диспансерлаштырыу, халыҡты, айырыуса балаларҙы, дөйөм вакцинациялау йәһәтенән участка табиптарына, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф учреждениеларына, предприятиеларға, ойошмаларға әүҙемерәк эшләргә кәрәк”, – тигән юлдар бар.
Нисек кенә булмаһын, һаулыҡ тәүге сиратта беҙҙең үҙебеҙгә кәрәк. Рөстәм Зәки улы әйтеүенсә, сәләмәт, әүҙем, бәхетле йәшәү принциптары йәмғиәттә һәм һәр беребеҙ тарафынан аҡыл һәм йөрәк менән ҡабул ителергә тейеш. Шул саҡта һөҙөмтә лә буласаҡ.


text:
Стәрлетамаҡта Башҡортостан эшҡыуарҙары форумы үтәсәк
11 ноябрҙән 13-өнә тиклем Стәрлетамаҡта «Башҡортостан Республикаһында эшҡыуарлыҡ көндәре» асыҡ форумы үтәсәк. Ҡала Мәҙәниәт һарайында республиканың көньяҡ төбәге бизнес-берләшмәһе вәкилдәре йыйыласаҡ.
Форумды ойоштороусылар – Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы хакимиәте, БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты, БР Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитеты, БР Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы, «Стәрлетамаҡ эшҡыуарҙары ассоциацияһы» Коммерция булмаған ойошмаһы, Башҡортостан күргәҙмәләр компанияһы.
Форум ҡуйған бурыстар һәм маҡсаттар араһында — Башҡортостанда эшҡыуарлыҡ әүҙемлеген стимуллаштырыу, бизнес-контакттарҙы нығытыу, тәжрибә уртаҡлашыу, мода индустрияһын үҫтереү, ижади йәштәрҙе, һәләтле белгестәрҙе асыҡлау һәм дәртләндереү.
Асыҡ форум сиктәрендә банк һәм страховка ойошмалары, бизнес предприятиелары һәм ойошмалары күргәҙмәләре эшләйәсәк, түңәрәк өҫтәлдәр, ғилми-ғәмәли конференция, дискуссия майҙансығы, тәжрибә уртаҡлашыу һәм бәйләнештәрҙе нығытыуҙың башҡа формалары ойоштороласаҡ.
Бынан тыш, «Көҙгө вернисаж» Асыҡ мода, матурлыҡ һәм сәләмәтлек фестивале һәм «Ҡатын-ҡыҙ — йыл директоры» XIV Бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабын үткәреү планлаштырылған.
Бөтә саралар 12 ноябрҙә «Башҡортостан Республикаһында эшҡыуарлыҡты дәүләт яҡлауы» темаһы менән берләштереләсәк. Йома кис гала-концерт ойоштороласаҡ, конкурстар еңеүселәрен наградлау тантанаһы үткәреләсәк.
13 ноябрҙә, шәмбе көнө, БР Эшҡыуарлыҡ ойошмалары Ассоциацияһы Советының күсмә киңәйтелгән ултырышы үткәреләсәк.


text:
"Һынауҙарға һынманыҡ, Еңеүгә ышаныс көс бирҙе"
Миллиондарса халыҡты зар илатҡан Бөйөк Ватан һуғышы бөтөүен хәбәр иткән иҫтәлекле Еңеү көнө - 1945 йылдың 9 Майы - йылдан-йыл алыҫлаша, тарих биттәрендә ҡала бара. Һуғыш һәм тыл батырҙары сафы ла һирәгәйә. Иҫәндәре шул нужалы йылдарҙы бөгөнгөләй кеүек хәтерләп, йәш быуынға үҙҙәре кисергәндәрҙе һөйләп, илгә именлек теләп, әлеге тормоштарына һөйөнөп йәшәй. Һуғыш яугирҙары…Тыл хеҙмәте батырҙары… Иңдәрендә бер үк ауырлыҡ. Яуҙағылар дошман менән күҙгә - күҙ ҡарашып, Тыуған иле өсөн үҙен аямай һуғышһа, тылдағы “погонһыҙ һалдаттар”- ҡарттарынан алып бала-сағаға тиклем Еңеүҙе яҡынайтыу өсөн ҡара таңдан төнгәсә баҫыуҙарҙа, завод-фабрикаларҙа тир түгә. Һуғыш осоро балалары. “Беҙҙең балалыҡ булды микән ул? Ашарға ризығы, кейергә кейеме наҡыҫ. Ҡасан ғына яҙ килеп, йыуа-ҡуҙғалаҡ, емеш-еләк ашап туйыныр инек, тип өмөтләндек”. Оло быуындың күпселеге хәтирәләрен шулай тип башлаусан.
Рысыҡай ауылының тыл хеҙмәте ветераны Сәйфетдин Мортаза улы ӘҮБӘКИРОВ ошо көндәрҙә 90 йәшлек оло юбилейын билдәләй. Әңгәмәбеҙ - хөрмәтле аҡһаҡал менән.
► Сәйфетдин ағай, бына 73-сө тапҡыр Еңеү байрамын ҡаршылайһығыҙ. Егелеп эшләрлек егет ҡорона ингән, бына-бына армия сафына алынырлыҡ мәлегеҙ булған. Шул шатлыҡлы көн, моғайын, әле лә күҙ алдығыҙҙан китмәйҙер.
- Оноторлоҡмо ни. 9 май һайын күҙ алдымдан үткәрәм, унда ҡат
нашыусыларҙы барлайым. Бармаҡ менән генә һанарлыҡ ҡалғанбыҙ шул. Бергә уйнап үҫкән тиҫтерҙәрем, апай, инәй, ағай-ҡустылар арабыҙҙа юҡ. Еңеү көнө Үләнтауҙан күҙемде алмайым. Шул көндәге шатлыҡлы ваҡиғалар, кинолағы кеүек, күҙ алдымдан үтә.
Яҙғы ҡыҙыу сәсеү мәле, ер һөрә инек. Беҙгә табан бер һыбайлы сабып килә. Ҡулында - ҡыҙыл флаг. Һуғыштан яраланып ҡайтҡан яугир Фәхрислам ағай икән. “Һуғыш бөткән! Һуғыш бөткән! Аттарығыҙҙы туғарығыҙ ҙа Үләнтауға менегеҙ!” - тип ҡысҡыра-ҡысҡыра икенсе яҡҡа сабып китте. Беҙ, малайҙар, тиҙ генә аттарҙы туғарҙыҡ та тауға йүгерҙек. Унда байрам башланған. Ҡыҙыл флаг елберҙәй. Ҡай арала ҡаҙандар аҫҡандар, самауырҙар ҡайнай. Әсәй-инәйҙәр бутҡа бешерә, апайҙар табын йәйә. Кемдең ниндәй ризығы бар - һәммәһе лә ашъяулыҡтарға күскән. Бала саға йүгерекләй, йәш-елкенсәк сырҡылдаша. Барыһының да йөҙөндә нур уйнай. Ҡурай тарталар, ҡумыҙ сиртәләр. “Ҡара ҡағыҙ” алып өлгөргәндәр генә, их, беҙҙекенә ошо көндәрҙе күрергә яҙмағандыр, тип, күҙ йәштәрен һөртөп-һөртөп ала. Икенселәр, өмөт менән тулы ҡараштарын ауыл осона төбәй, әйтерһең, атайҙары, ир- ҙәре, уландары хәҙер үк яуҙан ҡайтып төшөр. Ул көндәге бутҡаның тәмлелеге! Ундайҙы башҡа бер ҡасан да ашағаным булманы! Тәме һаман да онотолмай. Шатландыҡ, көлдөк, уйнаныҡ. Беҙ, йәштәр, фашистарҙан үс алып өлгөрмәгәнебеҙгә үкенешкән булдыҡ. Йәшлек бит, ҡыҙҙар иң матур кейемдәрен кейеп алған. Шундай күңелле лә, һағышлы ла көн булды ул.
► Һуғыш йылы михнәттәрен һеҙ, балалар, ҡатын-ҡыҙ, ҡарттар үҙ иңегеҙҙә күтәрҙегеҙ.
- Мир күргәнде күрҙек, кисерҙек. Бирешмәнек, киреһенсә, сынығып үҫтек. Һуғыш башланғанда 13 йәштә инем. Атайым тәүҙә Хөсәйендә, унан Аҙнағолда колхоз рәйесе булды. Герман һуғыш асҡанда Аҡташта лесник ине. Кәнсәгә саҡыртып, һуғыш башланғанын әйткәндәр. Фермаға, магазинға, иген келәтенә һаҡ ҡуйҙылар.
Атайым генерал Шайморатовтың 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында һуғышҡан. Атайыбыҙҙы көтөп ала алманыҡ. Батыр кавалерист Харьков ҡалаһында һәләк булған. Ҡыйыуҙар затынан ине ул. Атайымдың әсәһе Гөлзаһира данлыҡлы Муса Мортазиндың туғаны булған. Мортазин килеп тә киткеләгән.
► Шул осор үҫмерҙәре кеүек, һеҙ ҙә фронтҡа ынтылып маташҡанһығыҙҙыр әле.
- Дошманды дөмөктөрөү уйы менән яндыҡ беҙ ҙә. Военкоматҡа ла барырға һөйләшкәйнек. “Ниндәй һуғыш ти ул малай-шалайға, ана һеҙгә танк", - тип, тракторҙы күрһәтә колхоз рәйесе Хажиәхмәт ағай. - Фронтҡа икмәк кәрәк!" Зарифа, Сафия апайҙар тракторға ултырҙы, беҙ - ярҙамсылар. Ер һөрҙөк, тырматтыҡ. Көйәҙелә әрҙәнә ҡырҡтыҡ. Уҡыу туҡтап ҡалды. Сермәнгә Магниттан ат менән яғыулыҡ ташыныҡ. Юлда ла йоҡлаған саҡтар булды. Картуфҡа алмаштырырға тип Верхнеуралға тәгәрмәстәр тейәп бара инек.
6 ай ФЗО-ла уҡыным, шунан 3 йыл сым һуҙыусы булып эшләнем. Мурманск өлкәһендә 4 йыл хеҙмәт иттем. Ҡабаттан заводта эшләргә уй бар ине. Өйләнгәс, ауылға ҡайтырға тура килде. Коммунист булараҡ, партия ҡайҙа ҡуша, шунда эшләп тик йөрөлдө.
Ферма мөдире, келәт мөдире, бесән мәлендә звено етәксеһе - барыһын да эшләнем. “Һалдат” ҡушаматы ла таҡтылар. Бесән өҫтө. Район етәкселәре килгән дә, был кем звеноһы, тип һорайҙар икән Зөлфәр ағайҙан. Ул минең исемде онотҡан. Һалдат звеноһы, тигән. Һаман да һалдат кейемен сисмәгәнмендер.
► Әле лә һалдаттарса, өҙә баҫып йөрөйһөгөҙ. Һәр саҡ ҡупшы, эшләпә, галстукта.
- Аллаға шөкөр, Зөбәйлә апайығыҙ менән 60 йылдан ашыу татыу ғүмер иттек. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул 2 йыл элек баҡыйлыҡҡа күсте. Берҙән-бер малайыбыҙҙың ике балаһының 7 бүлә-бүләсәре, 2 тыуа-тыуасарын күреп һөйөнөп ултырам. Ошо матур көндәрҙе күреүемә шатмын.
► Еңеү байрамы, юбилейығыҙ менән ҡотлайбыҙ! Ейәндәр, туған-тыумаса шатлыҡтарын уртаҡлашып, бәхетле ҡартлыҡ кисерергә яҙһын артабан да. Хеҙмәт ветераны Сәйфетдин Мортаза улы әле лә ауыл тормошонда ҡайнап йәшәй. Аҡһаҡал мәктәп уҡыусылары алдында йыш осрашыуҙарҙа була. Гәзит-журналдар уҡый. “Күҙлегем юҡ, кеймәйем”, - ти ул. Ветерандың йәштәргә яҙып-һөйләп ҡалдырырлыҡ иҫтәлектәре күп. Бүләләре уңышына һөйөнөп ултыра. Рәлиф сәнғәт училищеһын бөткән, ҡурайсы, Рәиф матур йырлай. Ғөмүмән, ул балаларҙың ике яҡ олатайҙары ла ҡурайсы, гармунсылар. Заманында Венера өләсәйҙәре ауыл сәхнәһенән төшмәне.
Ветеран ана шулай туғандарына, ейәндәренә аҡыллы кәңәштәрен биреп, уларға терәк- таяныс булып йәшәй. Еңеү байрамы ауылдың һуғыш яугирҙарына ҡуйылған стела янында үтәсәк. Сәйфетдин Мортаза улы, йылдағыса, байрам уртаһында буласаҡ. Хәсрәтле бала-саҡ йыраҡта, томан артында ҡалһа ла, ғүмер үткән һайын ҡәҙерле хәтирә булып һаҡлана.


text:
Фото:
Башҡортостанда яңы «Максат» башҡорт йәштәре хәрәкәте ойошторола
Фото:
27 майҙа, Йәштәр көнөндә, Өфөлә башҡорт йәштәренең яңы «Маҡсат» ойошмаһын ойоштороу конференцияһы үтәсәк.
Кисә Башҡортстан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығында был хәрәкәтте ойоштороу буйынса инициатива төркөмөнөң ултырышы үтте. Унда ойошманың маҡсаттары һәм бурыстары, уның исеме, ойоштороу-хоҡуҡи формаһы, шулай уҡ ойоштороу конференцияһын үткәреү көнө билдәләнде.
Инициатива төркөмө етәксеһе, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының Йәштәр советы ағзаһы Валерия Төмәнцеваның билдәләүенсә, йәштәрҙең милли, мәҙәни, социаль, иҡтисади, сәйәси ҡыҙыҡһыныуҙарын үҫтереүгә булышлыҡ итеү, республика территорияһындағы граждандар йәмғиәте үҫешендә ҡатнашыу, йәштәр мөхитендә милләт-ара татыулыҡ идеяларын пропагандалау, башҡа төрлө йәштәр йәмәғәт ойошмалары менән хеҙмәттәшлек итеү һәм берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу яңы төбәк йәмәғәт ойошмаһының төп маҡсаты булырға тейеш.
— Бөгөнгө көндә йәштәр сәйәсәтен тормошҡа ашырыуҙа дәүләт органдары менән конструктив хеҙмәттәшлек алып барыусы бер генә башҡорт йәштәре ойошмаһы ла юҡ, — тип билдәләне инициатива төркөмө ағзаһы, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы рәйесе урынбаҫары Искәндәр Юлдашев. — Һөҙөмтәлә башҡорт йәштәренең күбеһе республиканың йәмәғәт тормошонан ситтә ҡала. Әле булдырылыусы йәштәр хәрәкәте башҡорт йәштәре менән һөҙөмтәле эш итеүҙе ойоштороп, уны граждандар йәмғиәтенең бер өлөшө яһап, был буш торған өлкәне үҙ ҡулына ала алыр ине.
Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Руслан Ғизәтуллин фекеренсә, йәштәр сәйәсәтен тормошҡа ашырыуҙа әүҙем ҡатнашасаҡ яңы башҡорт йәштәре ойошмаһын булдырыу мәсьәләһе күптән хәл итеүҙе талап итә ине.
— Толерантлыҡ һәм милләт-ара татыулыҡ идеяларына нигеҙләнгән башҡорт йәштәренең яңы хәрәкәте башҡорт халҡының мәҙәни мираҫын һаҡлап ҡалыу һәм арттырыуҙан тыш, республика йәштәре мәнфәғәттәрен дә яҡлаясаҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Руслан Ғизәтуллин.


text:
Беҙҙең Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт интернат-гимназияһында VII – VIII синыф уҡыусылары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән II республика олимпиадаһы уҙҙы. Был бәйгегә үҙ көстәрен һынап ҡарарға 16 райондан, 4 ҡаланан 70-тән артыҡ уҡыусы килгәйне. Жюри ағзалары итеп баш ҡалабыҙҙан Башҡортостан Республикаһы Мәғарифты үҫтереү институтының педагогия фәндәре кандидаты Миндебай Юлмөхәмәтов, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма …
Continue reading ‘Телле башҡорт – мин барында йәшәр әле минең илем!’ »
Баш ҡалабыҙҙа республика гүзәллек конкурсының финалы үтте. Унда 12 башҡорт сибәркәйе араһынан «Һылыуҡай – 2018» титулын 20 йәшлек Әлшәй ҡыҙы Әлфинә Кашапова яуланы. Өфө дәүләт авиация-техник университетының III курс студенткаһы «Мисс-Матбуғат» номинацияһына ла лайыҡ булды. Уға төп приз – «Лада Гранта» машинаһы тапшырылды. Ә Ейәнсуранан Наҙгөл Әйүпова – беренсе, Балаҡатайҙан Илзирә Әсмәндийәрова – икенсе, Бишбүләктән …
Continue reading ‘Иң һылыуы – Әлфинә’ »
Воронежда уҙған шахмат буйынса Рәсәй кубогы этабында 18 төбәктән 180-дән ашыу спортсы ҡатнашты. Ярышта Өфөнөң 5-се лицей уҡыусыһы, «Толпар» интеллектуаль спорт уйындары клубы тәрбиәләнеүсеһе, 7 йәшлек Данил Имамов көмөш миҙал яуланы.
Хайуан-ҡоштарға ғына түгел, ҡыш көнө балыҡтарға ла бик ауырға тура килә. Бәлки, был хаҡта күптәрегеҙ белмәйҙер ҙә әле. Йылға-күл өҫтәрен ҡалын боҙ ҡатламы ҡаплағас, уның аҫтындағы үҫемлектәр серей, кислород кәмегәндән-кәмей бара. Шуға балыҡтарға ла тын алыуы ауырлаша, үлем, тонсоғоу ҡурҡыныстары янай башлай.
Мәктәбебеҙҙә үткән «Атай, әсәй һәм мин – татыу ғаилә» конкурсы Ғаилә йылына арналды. Был ярыштан беҙ ҙә ситтә ҡалманыҡ. Атайым, әсәйем һәм III синыфта уҡыған ҡустым Нуриман беҙҙең Көмөшҡоловтар ғаиләһе данын яҡланы. Шулай уҡ Ҡоланбаевтар, Ситдиҡовтар, Рыҫкилдиндар, Ҡарабаевтар һәр һынауҙа сәмләнеп көс һынашты, әүҙем ҡатнаштылар. Бәйгене физкультура уҡытыусыһы Резеда Рәхмәтуллина ойошторҙо һәм ата-әсәләр комитеты ағзаһы …
Continue reading ‘Ғаилә йылына арнап’ »
Граждандар һуғышы, революцияға бәйле ваҡиғалар ауылыбыҙҙы ситләтеп үтмәгән. Ҡыҙылгвардеецтар ҡалҡыулығы, Шакир хәлфә имәнлеге шуға дәлил. «Ҡыҙылгвардеецтар ҡалҡыулығы» риүәйәтен 1935 йылда Туҡтағол ауылында тыуып, 1954 йылда Бишҡурайға килен булып төшкән һәм ошонда ғүмер кисергән Менәүәрә инәй Ситдиҡова һөйләне:
– «Һин КВНщикмы? – Юҡ, мин «Шаяниум»щик!» – «Үҫәбеҙ, үҫәбеҙ, хатта RNТ ла татар эстрадаһына ашҡына». – «Ысын мосолман колбасаны ла ҡиблаға ҡарай һалып ҡырҡа». – «Тылсымлы тирмә» бөтә хыялдарҙы тормошҡа ашыра, ти. Мәктәптә тәмле итеп ашата башларҙармы икән әллә?» – «Интерспорт». Беҙ магазин түгел, беҙ – мәктәп»…
Рәсәйҙә Ирекмәндәр йылы иғлан ителеү айҡанлы беҙҙең мәктәптең IX «A» синыфы уҡыусылары Дим районында урынлашҡан 13-сө ҡала китапханаһында балалар өсөн ойошторолған кисәлә ҡатнашты. Кем ул ирекмән? Нимә менән шөғөлләнәләр? Күптәрҙе шундай һорауҙар борсой ине. Китапханасы апайҙары видеороликтар күрһәтте, иң кәрәкле мәғлүмәтте табып бирҙе.
Шағирә Таңһылыу Ҡарамышеваға – 70 йәш Ауылыбыҙ мәҙәниәт йортонда республиканың күренекле шағирәһе, публицист, тәржемәсе, йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты Таңһылыу Ҡарамышеваның «Мин тауҙарҙа тыуҙым, тауҙарҙа» исемле юбилей кисәһе үтте.
«Татыу ғаилә – ил терәге», – ти халыҡ. Ысынлап та, шулай ул. Эйе, ғаилә үҙе – бәләкәй генә бер дәүләт. 2018 йыл Башҡортостанда Ғаилә йылы тип иғлан ителде. Минең уйлауымса, был юҡҡа түгелдер. Сөнки әлеге ваҡытта матур, татыу, шулай уҡ насар хәлле ғаиләләр ҙә бар. Үкенескә күрә, уларҙың тарҡалыуы ла күҙәтелә.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Илебеҙ халҡы күп тапҡыр, берҙәмлек күрһәтеп, уны дошмандарҙан ҡотҡарған»Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Илебеҙ халҡы күп тапҡыр, берҙәмлек күрһәтеп, уны дошмандарҙан ҡотҡарған»
Рөстәм Хәмитов: «Илебеҙ халҡы күп тапҡыр, берҙәмлек күрһәтеп, уны дошмандарҙан ҡотҡарған»Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
4 ноябрҙә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Халыҡтар берҙәмлеге көнөнә арналған митингта сығыш яһаны.
– Барыһын да Халыҡтар берҙәмлеге көнө менән ҡотлайым. Ошо байрамды 11-се тапҡыр ғына билдәләйбеҙ. Әммә был көн тамырҙары менән тарихҡа барып тоташа. Илебеҙ халҡы күп тапҡыр, берҙәмлек күрһәтеп, уны дошмандарҙан ҡотҡарған, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бөгөнгө көн дә бергәләп эшләүебеҙҙе, илде һәм республиканы алға ебәреүебеҙҙе күрһәтә, тип әйткем килә. Башҡортостанға килгәндә, беҙҙә финанс, төҙөлөш, инвестиция, яңы проекттар әҙерләү йәһәтенән хәлдәр һәйбәт. Әлбиттә, һеҙҙең менән республикабыҙ алға барһын өсөн бөтәһен дә эшләргә тырышабыҙ.
«Башҡортостан» дәүләт концерт залы алдындағы майҙанда ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн байрам концерты ойошторолдо, республикалағы тарихи-мәҙәни һәм милли-мәҙәни үҙәктәрҙең күргәҙмәләре эшләне. Төбәк етәксеһе митингта ҡатнашыусылар менән аралашты һәм күргәҙмәләр экспозицияһы менән танышты.


text:
- Подробности
- Просмотров: 274
МЕНДЕЛЕЕВ Дмитрий Иванович (27.1.1834, Тубыл ҡ. — 20.1.1907, Петербург), химик, педагог, йәмәғәт эшмәкәре. Петербург ФА‑ның мөхбир ағзаһы (1876), фән д‑ры һәм проф. (1865). Баш пед. ин‑тын тамамлағандан һуң (Петербург, 1855) шунда уҡ эшләй. М. фәнни эшмәкәрлеге химия, химик технологиялар, физика, метрология, һауала осоу, метеорология, а.х. өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә, иҡтисад, халыҡ мәғарифы мәсьәләләренә һ.б. арналған. 1869 й. М. тарафынан “Элементтарҙың атом ауырлығына һәм химик оҡшашлыҡтарына нигеҙләнгән элементтар системаһы тәжрибәһе” табл. төҙөлгән ваҡытта периодик закон асыла. Рәсәйҙең Төп үлсәмдәр һәм үлсәүҙәр палатаһын ойоштороусы һәм уның дир. (1892 й. алып). 1899 й. Рәсәйҙең финанс министры С.Ю.Виттеның ҡушыуы б‑са Урал з‑дтарының эшен тикшереү б‑са (уларҙың етештереүсәнлеген һәм сеймал базаһын өйрәнеү өсөн) Петербург ФА‑ның фәнни экспедицияһын етәкләй. М. Әүжән‑Петровск заводтарында, Белорет заводында, Белембай заводында, Богословский заводында, Златоуст (Косотур) заводында, Ҡағы заводында, Ташлы заводтарында, Ҡытау‑Ивановка заводында, Ҡыштым заводтарында, Һатҡы заводында, Эҫем заводтарында, Сысәрт заводтарында, Тирлән заводында, Шайтан заводында, Йоҡ‑Кама заводында булып киткән. Экспедиция тимер мәғдәнен сығарыуҙың һәм уны разведкалауҙың магнит алымдарын ҡулланыу перспективаларын, Уралдың һәм сиктәш терр‑яларҙың ағас яғыулығы ресурстарын һәм урман байлыҡтарын тергеҙеү проблемаларын, тулы металлургия циклын ойоштороу мәсьәләләрен һ.б. өйрәнә. Экспедицияның һөҙөмтәләре б‑са М. мөхәррирлегендә “1899 й. Урал тимер сәнәғәте” (“Уральская железная промышленность в 1899 г.”) китабы баҫылып сыға (1900).
М.Ғ.Моталов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Фото:
«Ҡалдырма, әсәй!» китабы авторы Айгиз Баймөхәмәтов ҡарауһыҙ балалар хаҡында яңы әҫәр яҙған
Фото:
ӨФӨ, 2018 йыл, 22 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Етемдәр тураһында «Ҡалдырма, әсәй!» китабы авторы Айгиз Баймөхәмәтов яңы әҫәр яҙған. Ул «Урам балалары» тип атала һәм ҡарауһыҙ ҡалған үҫмерҙәр тормошо хаҡында бәйән итә.
Тиҙҙән башҡорт яҙыусыһының яңы китабы өс мең дана менән «Китап» нәшриәтендә донъя күрергә тейеш. Әҫәр рус теленә лә тәржемә ителә. Китапты һатып алырға теләп, республиканың күп кенә китапханалары ғариза биргән.
«Был әҫәремде 2013-2017 йылдарҙа яҙҙым. Урам балаларының тормошон ентекле өйрәндем. Балалар йортонда йәшәгәндә, үҫмерҙәр йыш ҡаса торғайны, кире ҡайтҡас, үҙҙәренең подвалда нисек көн күреүен һөйләй ине. Уҙған быуаттың 90-сы йылдарында СССР тарҡалғандан һуң улар күбәйҙе, яйлап был мәсьәләне хәл итеүгә өлгәшеү, яҡшы, әлбиттә, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына автор. — Шуныһы ғәжәп: башҡорт әҙәбиәтендә ошо темаға арналған бер генә әҫәр ҙә юҡ. Мин тағы ла бер тапҡыр ғаиләлә тәрбиәләнеү кеше өсөн ни тиклем мөһим икәнлеген һыҙыҡ өҫтөнә алғым килә. Яңы китабым республикала иғлан ителгән Ғаилә йылына бағышланған».
Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡалдырма, әсәй!» автобиографик повесы — иң күп данала баҫылған заманса башҡорт китабы. Байтаҡ телдәргә тәржемәләнгән. М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында һәм Х.Намсараев исемендәге Бүрәт драма театрында ошо повесть буйынса спектаклдәр сәхнәләштерелә. 2015 йылда автор Башҡортостандың Ш. Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһына лайыҡ булды. Йәш авторҙың икенсе китабы «Әкиәтһеҙ бала саҡ» тип атала.
http://www.bashinform.ru/news/1106160-avtor-nashumevshey-knigi-ne-ostavlyay-mama-aygiz-baymukhametov-napisal-novuyu-knigu-o-besprizornikakh/


text:
- Подробности
- Просмотров: 463
БЕСТУЖЕВ ТОҠОМО, һыйыр малының һөт‑ит йүнәлешле тоҡомо. Тоҡом эсендәге типтар: һөт һәм ит‑һөт. 18 б. аҙ. — 19 б. башында Сембер губ. урындағы малды голланд тоҡомо, симменталь тоҡомо, холмогор тоҡомо, шортгорн тоҡомо һ.б. м‑н ҡасырып сығарылған. Тоҡомсолоҡ эшен башлаусы завод хужаһы С.П.Бестужев фамилияһы м‑н аталған. Өфө губернаһына Б.т. 20 б. башында индерелә. Эре үлсәмле, оҙонса кәүҙәле, ныҡ һөйәкле һәм яҡшы үҫешкән мускулатуралы, төрлө төҫмөрҙәге ҡыҙыл төҫтә, ҡайһы берҙә аҡ таплы. Үгеҙҙең тере ауырлығы 750—900 кг, һыйырҙыҡы 450—550 кг. Уртаса йыллыҡ һауым 3000—4000 кг тәшкил итә, һөттөң ҡуйылығы 3,8—4,0%. Башҡортостанда Б.т. киң таралған: 80‑се йй. бөтә һыйыр малының — яҡынса 40%‑ын, 2009 й. 21,2%‑ын тәшкил иткән. Һыйыр малының иң юғары бонитировкалау кластарына ингән тоҡом көтөүҙәре Өфө р‑нының А.Д.Цюрупа ис. с‑зында, Иглин р‑нының “Ленин юлы” к‑зында, Бөрө тәжрибә‑производство хужалығында һәм Бәләбәй р‑нының Горький М. исемендәге тоҡомсолоҡ заводында урынлашҡан.
Тоҡомдоң продуктлылыҡ сифаттары Аграр университетта (П.Д.Буслаев), Ауыл хужалығы институтында (А.К.Спивак, И.Ф.Стрелюченко, Ф.Б.Шакиров һ.б.) өйрәнелә.
Әҙәб.: Красота В.Ф., Лобанов В.Т., Бабушкина В.А. Бестужевский скот. М., 1952.
Ф.Б.Шакиров
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
Башҡортостанда ике миллион гектар майҙанда яҙғы сәсеү эштәре башҡарылған
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Башҡортостанда ике миллион гектарҙан ашыу майҙанда яҙғы сәсеү эштәре башҡарылған. Бөртөклөләр һәм ҡуҙаҡлылар майҙандың 67 процентын биләй. Был хаҡта республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Мал аҙығы культураларының дөйөм майҙаны 967 мең гектар тәшкил итә, был үткән йыл кимәленә ҡарата 60 мең гектарға күберәк. Яртыһынан ашыуын кәзә үләне, люцерна, ҡыяҡлылар кеүек күп йыллыҡ үләндәр биләй. Аграрийҙар алдында шартлы бер баш малға 30-32 центнерҙан да кәм булмаған аҙыҡ берәмеге әҙерләү бурысы тора. Дүртөйлө, Илеш, Ҡырмыҫҡалы, Мәләүез, Стәрлетамаҡ һәм Саҡмағош райондарында мал аҙығын әҙерләү башланған.