c: text/html

text:
Сабыйҙар һѳтһѳҙ ҡалды
Һѳт ашханаһы махсуслаштырылған балалар йортон, балалар һәм инфекция дауаханаларында дауаланыусы бәләкәй пациенттарҙы ла тәьмин итте.
Беҙгә, ата-әсәләргә, Белорет үҙәк район клиник дауаханаһындағы һѳт ашханаһы, аҡса булмау сәбәпле, 2013 йылдың 1 ғинуарынан ябылыуы кѳтѳлмәгән хәл булды. Бюджет средстволарын экономиялау ниңә беренсе сиратта беҙҙең балалар һаулығында сағылырға тейеш һуң? Бѳтә ил кимәлендә әсәлек һәм балалыҡты яҡлау буйынса реформалар барғанда, яңы балалар баҡсалары һәм мәктәптәр тѳҙѳлгән саҡта беҙҙә ошондай хәл күҙәтелә. Мәҫәлән, Ҡазанда һѳт ашханаһы пункттары һаны арта ғына.
Урындағы һаулыҡ һаҡлау бүлегендә белдереүҙәренсә, был федераль закон ҡабул ителеүенә һәм мотлаҡ медицина страховкалау системаһы буйынса финанслауға бәйле. Икенсе һүҙҙәр менән әйткәндә, балаларҙы һѳт продукттары менән бушлай тәьмин итеү федераль бюджетта ҡаралмаған. Әммә урындағы бюджет үҙенә алғанда, был мәсьәләне ыңғай хәл итергә була. Илдәге, республикалағы, Межгорьелағы, шулай уҡ күрше Силәбе ѳлкәһендәге һѳт ашханалары нәҡ шулай эшләй ҙә.
Беҙ муниципаль район хакимиәте башлығы Владислав Мироновтың, район депутаттар Советы рәйесе Евгений Карепановтың һәм бѳтә район Советы депутаттарының был мәсьәләне ыңғай хәл итеүҙәрен һорайбыҙ. Мѳһим объектты ябыу аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙең финанс хәлендә, иң мѳһиме - район-ҡаланың иң бәләкәй һәм яҡлауһыҙ сабыйҙары һаулығында сағылыш табасаҡ.
Ата-әсәләр.
Бер тѳркѳм ата-әсәнән килгән хатҡа Белорет үҙәк район клиник дауаханаһының баш табибы Хәбир Мѳжәүир улы МОСТАФИН-дан түбәндәге яуапты алдыҡ:
- Рәсәй Федерацияһы закондары үҙгәреүенә, атап әйткәндә, һаулыҡ һаҡлау учреждениеларының мотлаҡ медицина страховкалауы (ОМС) системаһы буйынса бер каналлы финанслауға күсеүе сәбәпле, 2010 йылдың 8 майында ҡабул ителгән «Дәүләт (муниципаль) учреждениеларының хоҡуҡи положениеларын камиллаштырыуға бәйле Рәсәй Федерацияһының айырым закондар актына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы 83-сѳ Федераль закон, һаулыҡ һаҡлау учреждениеларының тѳрҙәре 2010 йылдың 29 ноябрендә ҡабул ителгән «Рәсәй Федерацияһында мотлаҡ медицина страховкалауы тураһында»ғы 326-сы Федераль законға ярашлы үҙгәрҙе.
Бѳгѳнгѳ кѳндә Белорет үҙәк район клиник дауаханаһы составында эшләгән һѳт ашханаһы эшен туҡтатты, сѳнки ОМС-ҡа ауырыуҙарҙы дауалау стандарты ғына инә. Статус үҙгәреү сәбәпле, Белорет үҙәк район клиник дауаханаһы ОМС аҡсаһынан һѳт ашханаһын тотоуға түләй алмай. Башҡортостан Республикаһының 2007 йылдың 12 ғинуарында ҡабул ителгән «Башҡортостан Республикаһында ѳс йәшкә тиклемге балаларҙы һѳт ризығы менән тәьмин итеү тураһында»ғы 1-се ҡарарына ярашлы, балаларҙы бушлай һѳт аҙыҡ-түлеге менән тәьмин итеүгә бәйле сығымдарҙы финанслау урындағы бюджет иҫәбенә башҡарыла.
Һѳт ашханаһы эшен туҡтатыу дауахана етәкселеге ҡарары менән башҡарылмай, ә алда әйтелгән закон нормалары талаптарын үтәү.
Үрҙә әйтелгәндәргә нигеҙләнеп, 2011 йылдың 21 ноябрендә ҡабул ителгән «Рәсәй Федерацияһы граждандары һаулығын һаҡлау нигеҙҙәре тураһында»ғы 323-сѳ Федераль законы, Башҡортостан Республикаһы граждандары һаулығын һаҡлау тураһында кодексы, Башҡортостан Республикаһы Хѳкүмәтенең 2007 йылдың 12 ғинуарында ҡабул ителгән «Башҡортостан Республикаһында ѳс йәшкә тиклемге балаларҙы һѳт ризығы менән тәьмин итеү тураһында»ғы 1-се ҡарары, Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының 2001 йылдың 13 февралендәге «Башҡортостан Республикаһында ѳс йәшкә тиклемге балаларҙы һѳт аҙыҡ-түлеге менән тәьмин итеү тураһында»ғы 161-Д ҡарары, РФ Граждандар кодексына ярашлы, Рәсәй Федерацияһының 2003 йылдың 6 октябрендә «Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны дѳйѳм ойоштороу принциптары тураһында»ғы 131-се федераль законы, Рәсәй Федерацияһының 1996 йылдың 1 декабрендә ҡабул ителгән «Коммерция булмаған ойошмалар тураһында»ғы 7-се Федераль законы, Рәсәй Федерацияһының 2010 йылдың 8 майында ҡабул ителгән «Дәүләт (муниципаль) учреждениеларының хоҡуҡи положениеларын камиллаштырыуға бәйле Рәсәй Федерацияһының айырым закондар актына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы 83-сѳ Федераль законына, РФ Конституцияһына нигеҙләнгән Рәсәй Федерацияһы закондары нормаларына таянып, юридик нигеҙҙә Белорет районы муниципаль районының Белорет һѳт ашханаһы муниципаль бюджет учреждениеһын ойоштороу һѳт ашханаһын һаҡлауҙың иң уңайлы варианты булып тора.
Белорет үҙәк район клиник дауаханаһы үҙ йәһәтенән ярҙам итергә, һѳт ашханаһы ѳсѳн бина бирергә әҙер.
Р. МУСИНА әҙерләне.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Республика Президенты ШОС һәм БРИКС саммитарына әҙерлек буйынса ойоштороу комитеты составына инде
Дәүләт башлығы Владимир Путин ил Президенты ярҙамсыһы Юрий Ушаковты Рәсәйҙең 2014-2015 йылдарҙа Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһында һәм 2015 йылда БРИКС берләшмәһендә рәйеслек итеүен тәьмин итеү һәм саммиттарға әҙерлек буйынса ойоштороу комитеты рәйесе итеп тәғәйенләү тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы.
Ойоштороу комитеты составына 27 кеше инде. Улар араһында – Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, Финанс министрлығы башлығы Антон Силуанов, иҡтисади үҫеш министры Андрей Белоусов, транспорт министры Маким Соколов, РФ Президентының эштәр идарасыһы Владимир Кожин, Федераль һаҡ хеҙмәте директоры Евгений Муров, Сит ил эштәре министрлығы башлығы урынбаҫарҙары Игорь Моргулов һәм Сергей Рябков, Кремль хакимиәте башлығы урынбаҫары – РФ Президентының матбуғат секретары Дмитрий Песков, РФ Президентының Матбуғат хеҙмәте һәм мәғлүмәт идаралығы начальнигы Андрей Цыбулин, РФ Президентының Протоколдар идаралығы начальнигы Владислав Китаев, РФ Президентының канцелярия етәксеһе Антон Кобяков, Федераль именлек хеҙмәте директорының беренсе урынбаҫары Сергей Смирнов, РФ Президенты советнигы Игорь Левитин, РФ Президенты ярҙамсыһы Эльвира Нәбиуллина, Федераль именлек хеҙмәтенең Оператив мәғлүмәт һәм халыҡ-ара бәйләнештәр хеҙмәте етәксеһе Сергей Беседа.
Алдан хәбәр ителеүенсә, ШОС һәм БРИКС илдәренең сираттағы саммиты Башҡортостан баш ҡалаһында 2015 йылда үтә.


text:
Ихтирам билдәһеСәйәсәт, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Башҡорт донъяһы, Телгенәм - бергенәм // 22-08-2017, 01:45
Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты, Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы рәйесе Зөһрә РӘХМӘТУЛЛИНА:
– Ысынлап та, бөгөн йәмғиәттә башҡорт телен уҡытыу йәһәтенән халыҡта төрлө фекер йөрөй. Кемдәрҙер ҡаршы, икенселәр быны урынлы һанай. Дөрөҫөн әйткәндә, күп телдәрҙе белеү, шулай уҡ башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнеү уҡыусыларға, бигерәк тә башҡорт милләтенән булмаған балаларға бик ыңғай йоғонто яһай. Күп телдәрҙе белеү ҡыҙ һәм малайҙарҙың зиһенен нығыта, донъяға ҡарашын киңәйтә. Шул уҡ ваҡытта әгәр ҙә иптәштәрең менән уларҙың телендә аҙ булһа ла аралаша алаһың икән, тәү сиратта был иғтибар һәм ихтирам күрһәтеүгә тиң.
Башҡортостан – башҡорт милләтенең тыуған төйәге, уның даирәһе. Ошо илдә, ошо республикала башҡорт теле һаҡланырға, үҫешергә тейеш.
Күмертау ҡалаһында ул авиация предприятиеһының 55 йыллығына арналған “Вертолет” авиация техникаһы паркын асыу тантанаһында сығыш яһаны, халыҡты — Ҡала көнө, авиаторҙарҙы һәм тармаҡ хеҙмәткәрҙәрен һөнәри байрам — Рәсәйҙең һауа флоты көнө менән ҡотланы.


text:
Константин Цициндың Башҡортостанға сәфәре кисектерелә
Константин Цициндың 19-20 ноябргә планлаштырылған Башҡортостанға сәфәре кисектерелә. БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, "Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды" дәүләт корпорацияһы генераль директорының республикаға килеүе ике аҙнаға кисектерелә һәм ул декабрь башында көтөлә.
Константин Цицин Башҡортостанға һуңғы тапҡыр июль айында килгәйне. Ул саҡта генераль директор етәкселегендә Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фондының эшсе төркөмө Өфөлә эконом-класлы аҙ ҡатлы йорттар етештереү буйынса төҙөлөп ятҡан заводта булғайны, шулай уҡ Завод урамында эксперименталь аҙ ҡатлы йорт төҙөү барышы менән танышҡайны.


text:
Драники
Дра́ники, дра́нки (бел. дранікі, укр. деруни) — картуф оладьиһы, Европа аш-һыуының блюдоһы. Европала, бигерәк тә көнсығыш Европа аш-һыуында киң таралған.
«Драники» тип аталған картуф оладьиһы Белорус кухняһының айырылғыһыҙ бер өлөшө булып һанала[1]. Был блюдо шулай уҡ украиндарҙың, йәһүдтәрҙең аш-һыуында ла популяр. Картуф ҡоймағын һәм оладьиһын аш-һыуҙа картуф ҡулланылған бөтә ерҙә лә тиерлек, Латин Америкаһынан алып Төньяҡ Европаға тиклем осратырға була.
Тасуирлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Драникины ҡырғыстан үткәрелгән картуфҡа тоҙ һәм йомортҡа ҡушып әҙерләйҙәр. Шулай уҡ уға он да өҫтәйҙәр. Теләккә ҡарап, һуған, һарымһаҡ ҡушырға ла мөмкин. Килеп сыҡҡан массаны болғап, табала, сусҡа йәки үҫемлек майында ҡыҙҙыралар. Блюдоны табынға традицион рәүештә эҫе көйө ҡаймаҡ, аҡ май йәки иретелгән сусҡа майы ҡушып бирәләр. Һыуынған драники үҙенең тәмен тиҙ юғалта. Шуға күрә, бер нисә сәғәттән һуң уны үҙаллы блюдо итеп түгел, икенсе блюдоға ингредиент булараҡ файҙаланыу яҡшы. Табынға бирер алдынан ғына ҡыҙҙырылған йәки шунда уҡ табанан алып өҫтәлгә ҡуйылған драники иң тәмлеһе тип һанала. Шулай уҡ драникины төрлө һауытта быҡтырыу ҙа бар, мәҫәлән, эҫе мейес эсендә балсыҡ көршәктә. СССР-ҙа драникины, голубцы өлгөһөндә, эсенә фарш һалып та әҙерләү киң таралған була.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Драники тәүге тапҡыр 1830 йылда телгә алына һәм немец аш-һыуы (Kartoffelpuffer). йоғонтоһонда барлыҡҡа килә. Был блюдоның башҡа исмедәре лә бар:
- Рәсәйҙең төрлө өлкәләрендә— драники, какорки, теруны, терунцы, терунки, дёрики
- Белоруссия — дранікі;
- Израиль һәм йәһүд диаспораһы— латкес;
- Литва — bulviniai blynai (картофельные блины);
- Польша — placki ziemniaczane (картофельные оладьи);
- Украина — деруны, тертюхи, терчиники, кремзлики (у ашкеназских евреев Удмуртии и Татарстана зафиксирован вариант произношения «крезлики»[2]);
- Чехия — bramboraky;
- Швеция — raggmunk (щетинистый монах);
- Швейцария — рёшти.
-
-
-
-
-
-
Американские Хашбраун (Hash brown)[3]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Похлебкин В. В., Белорусская национальная кухня.
- ↑ Алтынцев А. В. Чувство любви в понимании евреев-ашкенази Удмуртии и Татарстана / Наука Удмуртии — 2013. № 4. — С. 130
- ↑ хашбраун инглиздәрҙең иртәнге ашында


text:
Врач-физкультура диспансерында асыҡ ишектәр көнө
26 ноябрҙә Республика врач-физкультура диспансерында Әсә көнөнә арналған Асыҡ ишектәр көнө үткәреләсәк.
Республика врач-физкультура диспансерының баш врачы Наил Ҡотләхмәтов хәбәр итеүенсә, сәғәт 9-ҙан 15 сәғәткә тиклем бушлай консультациялар үткәреләсәк һәм сәләмәт йәшәү рәүеше, сыныҡтырыу, физкультура һәм спорт менән шөғөлләнеү буйынса белгестәрҙең рекомендациялары биреләсәк.
Диспансер врачтары кәүҙә торошо боҙолған, сколиоз, яҫы табанлылыҡ, умыртҡа бағанаһы остеохондрозы, быуын сирҙәре менән пациенттарҙы реабилитациялау хаҡында һөйләйәсәк.
Ошо уҡ көндө 235-60-07 телефоны буйынса консультация ла алырға мөмкин.


text:
Фото:
Мәҙәниәт министры Асҡар Абдразаҡов тәүге тапҡыр наградлау тантанаһы үткәрҙе
Фото:
Шишәмбе, 7 декабрҙә, Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығында алдынғы мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәрен наградлау тантанаһы үткәрелде. Тәүге тапҡыр уны ведомствоның яңы етәксеһе Асҡар Абдразаҡов үткәрҙе.
— Тәүге имтихандағы кеүек тулҡынланам, — тип тураһын таныны ул.
Министр артистарҙың, башҡа мәҙәниәт эшмәкәрҙәренең хеҙмәтенә ҙур ихтирам менән һәм аңлап ҡарауын билдәләне.
— Барығыҙ ҙа күреп тораһығыҙ, бөтә халыҡ ял иткәндә, беҙ эшләйбеҙ. Шул рәүешле үҙ ижадыбыҙ, үҙ хеҙмәтебеҙ менән беҙ кешеләргә матурлыҡты тойорға, күрергә һәм аңларға өйрәтәбеҙ, — тине ул.
БР-ҙың яңы мәҙәниәт министры, донъя кимәлендәге опера йондоҙо ҡулынан бөгөн 12 кеше награда алды. Уларҙың туғыҙына «БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелде. Ҡалғандарына килгәндә, Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтенең уҡыу-педагогика әҙәбиәте редакцияһы мөхәррире Зөһрә Йәйкәрова Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы менән бүләкләнде, уның коллегаһы Әлфиә Әсәҙуллина «БР-ҙың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре» исемен алды. Ә Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле артисы Марат Яҡупов был тантанала «Башҡортостандың атҡаҙанған артисы» тигән иң юғары исем алыуға лайыҡ булды.
Тантананы тамамлап, Асҡар Абдразаҡов бүләкләнеүселәрҙең барыһына ла яңы йылда үҙ эштәрен тағы ла ҙурыраҡ дәрт һәм илһам, яңы көс менән дауам итеүҙәрен теләне.
— Беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, һеҙгә һәр яҡлап ярҙам итергә тырышасаҡбыҙ, — тине министр.


text:
Баш ҡалала иң яҡшы башҡорт музыка ҡоралдарында уйнаусылар билдәләнәсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 23 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
27 ноябрҙә Өфөлә башҡорт халыҡ музыка ҡоралдарында уйнаусыларҙың IV республика конкурсы уҙғарыла. Яҡшы йолаға әүерелгән бәйгелә ҡурайҙа, думбырала һәм ҡыл-ҡумыҙҙа уйнаған музыканттар — Өфө, Салауат, Учалы, Асҡар урта махсус уҡыу йорттары һәм махсус мәктәптәре студенттары ҡатнаша. Конкурс тыңлауҙары Шаляпин исемендәге концерт залында үтә. Сара лауреаттарҙың концерты менән тамамланасаҡ.
Инеү ирекле.
Конкурсты Өфө дәүләт сәнғәт академияһының башҡорт музыкаһы факультеты ойоштора. Әлеге көндә факультет деканы вазифаһын билдәле ҡурайсы һәм педагог, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Азат Айытҡолов башҡара.


text:
Үгәйлек әсеһе
Былар хаҡында полицияға ҡыҙыҡайҙың әсәһе хәбәр иткән. Хәҙерге ваҡытта улар был әҙәм менән бергә йәшәмәй. Енәйәт эше ҡарау өсөн урындағы судҡа ебәрелгән.
Бәләкәй балаға ни йөрәге етеп ҡул күтәрҙе икән был әҙәм аҡтығы? Нисә тапҡыр сабыйын туҡматып, йәнен, тәнен имгәткән әсәһен дә әйтер инем. Минең уйымса, әсә, ниндәй генә хәл-ваҡиға булмаһын, иң беренсе сиратта балаһы өсөн яуаплылыҡ тойорға, уны ҡурсаларға бурыслы. Юҡ, мин уны, нишләп кенә бала менән икенсегә тормошҡа сыҡты икән, тип ғәйепләргә йыйынмайым, был – һәр кемдең шәхси эше.
Статистика мәғлүмәттәренә күҙ һалһаҡ, Рәсәйҙә йыл һайын ғаиләләрҙең күпләп тарҡалыуы йыш осраҡта эскелек арҡаһында килеп сыға. Шунан ҡала ирҙәрҙең эшләргә теләмәүе, айырым торлаҡ юҡлығы, ата-әсәләрҙең һәм туғандарҙың араға төшөүе лә сәбәп булып тора. Тулы булмаған ғаиләләр сафын төрлө сир йәки фажиғә арҡаһында иң ғәзиздәрен юғалтып, етем ҡалғандар ҙа тулыландыра. Мәҫәлән, минең үҙемә лә сабый сағымдан атайһыҙ үҫергә тура килде. Йәшләй генә юл һәләкәтендә ғүмере өҙөлгән уның. Әсәй беҙҙе, ике балаһын, ел-ямғыр тейҙермәй, яңғыҙы үҫтерҙе... Мәктәптә уҡып йөрөгәндә өлкән йәштәге ауылдаш апайҙың, ҡыҙым, берүк әсәйегеҙҙең ҡәҙерен белегеҙ инде, һеҙҙе үгәй күҙенә күрһәтмәне, тигәне хәтеремдә уйылып ҡалған. Ул ваҡытта бала аҡылым менән быға әллә ни әһәмиәт бирмәһәм дә, хәҙер йәшәй-йәшәй уның һүҙҙәрендә ниндәйҙер кимәлдә дөрөҫлөк тә бар кеүек.
...Бынан байтаҡ йыл элек әсәйем менән бесәнлектән ҡайтып киләбеҙ. Урам уртаһына еткәс, бер йортта иҫерек ирҙең зыҡ ҡубып кемделер һүгеп әрләгәне ишетелде. Уға асы ҡатын-ҡыҙ тауышы, сеңләп илаған бала ла ҡушылды. Күрше райондан булған Гөлфиә еңгәне был ағайға димләп биргәйнеләр шикелле. Бер йәшлек ҡыҙы ла бар ине. Ҡаты күңелле, эсергә яратҡан, етмәһә, ике үҫмер улы булған әлеге кеше менән донъя көтөп алып китеү һис тә еңелдән булмағандыр. Теге ҡыҙыҡайҙың мәктәпкә төшкәндә хатта йүнләп теле лә асылып етмәгәйне, үҙе килеп тороп өркәк, һәр нәмәгә шикләнеп, хәүеф менән ҡараусан. Ярай әле, уҡытыусыһы кешелекле, изге күңелле булып сыҡты, уның менән айырым шөғөлләнде. Һөйләштерә торғас, яйлап теле асылды, тиҫтерҙәренә ылығып, уйнай, көлә башланы. Тик күҙҙәрендә ҡатып ҡалған теге хәүеф кенә юғалманы. Күпме кәмһетелеп, атай кеше эсеп ҡайтҡанда карауат аҫтынан сыҡмаған ҡыҙыҡайҙың шулай булыуына аптырайһы түгел. Бәхетенә күрә, артабанғы тормошо ыңғай яҡҡа үҙгәрҙе. Һөнәр алып, башлы-күҙле булып, бер бала үҫтерә.
...Моңһоу ҡарашлы, зәңгәр күҙле, һипкелле Данил исемле малай менән бер синыфта уҡыныҡ. Уның да атаһы үгәй ине. Данилдан тыш, ғаиләлә тағы ла биш бала. Ата-әсәһе колхозда эшләһә лә, аҡса түләнмәй, юҡлыҡ, ашау яғы наҡыҫ, өйҙәр ҙә газ менән түгел, утын яғып йылытыла. Һуңынан ишетеүемсә, фамилияһын биреп, сабый сағынан үҫтерһә лә, атай кеше уны бик ҡаҡҡан. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, синыфташымдың ғүмере иртә өҙөлдө, мәктәпте тамамлаған йәйҙә мотоциклдан осоп, аңына килә алмайынса китеп барҙы.
...Әлфиә апай дүрт йәшлек ҡыҙы менән, иренән айырылып, ауылға атай йортона ҡайтты. Ҡап-ҡара сәсле, томрап торған ҡара күҙле ҡыҙы тере ҡурсаҡ һымаҡ һылыу ине. Күп тә үтмәй, был апай үҙе кеүек ғаиләһенән айырылған синыфташы менән сәсен сәскә бәйләне. «Үҙеңде лә, ҡыҙыңды ла яратам. Үҙ балам кеүек ҡарармын», – тигән теге ағай. Арыу ғына йәшәп киттеләр, бер-бер артлы уртаҡ балалар тыуҙы. Әллә ни йылылыҡ күрһәтмәһә лә, үгәй ҡыҙын улай ҡаҡҡылап һуҡҡыламаны шикелле. Тик бер ваҡыт, Әлфиә апайҙың әсәйемә һөйләгән хәбәрен ишетеп, шаҡ ҡаттым. Хәл былай булған. Таң менән иртәнге һауынға эшкә киткәндә балалар йоҡлап ҡала бит инде. Бер көн атай кеше матур ғына булып үҫеп килгән үгәй ҡыҙы янына барған да ятҡан һәм... ебәрмәй маташҡан. «Ҡайтып инһәм, балам илап шешенеп бөткән, теге һантыйҙың тетмәһен теттем генә, ярай әле, ҡайтып өлгөрҙөм», – тине апай.
Ысынлап та, үгәй бала бер кемгә лә татлы емеш түгел. Тик үҙең риза булып, балалы ҡатынға өйләнгәнһең икән, тимәк, хәҙер ул – һинең дә балаң. Тормоштан алынған был миҫалдар менән мин һис кенә лә айырылған йәки тол ҡалғандарға, икенсегә ғаилә ҡорорға кәрәкмәй, тигәнде әйтергә теләмәйем. Ете-ят баланы бишектән тәрбиәләп, белем биреп үҫтергәндәр ҙә күп тормошта. Тик ниндәй генә хәл килеп тыуһа ла, иң тәүҙә кеше булып ҡалайыҡ, яуаплылыҡ тойғоһон юғалтмайыҡ, тигәнде журнал уҡыусыларға еткергем килде.
Теги: Ғаилә


text:
Фото:
Истанбулда Башҡортостандың инвестицион проекттарын презентациялау үтте
Фото:
Төркиәләге Башҡортостан Республикаһы вәкиллеге Башҡортостандың яңыртылған инвестицион проекттарын презентациялау үткәрҙе.
Башҡортостан Республикаһының инвестицион проекттары буйынса түңәрәк өҫтәл шишәмбе көнө Төркиәнең Бизнесмендар һәм сәнәғәтселәр конфедерацияһы бинаһында үтте.
Иртәгәһенә, 14 октябрҙә, Төркиәнең Палаталар һәм биржалар союзы бинаһында Төркиә-Рәсәй Эшлекле Советы менән берлектә Башҡортостандың инвестицион проекттары презентацияланды. Түңәрәк өҫтәлдә һәм презентацияла БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе Сергей Ефремов сығыш яһаны, ул Башҡортостанға инвестициялар һалыу мөмкинлектәре тураһында һөйләне, бигерәк тә ағас эшкәртеү, еңел сәнәғәт һәм күн производствоһына төп баҫым яһаны.
Презентацияларҙа Рәсәйҙең Төркиәләге сауҙа вәкиле вазифаһын башҡарыусы Рәшит Баталов, РФ Сауҙа вәкиллегенең Истанбулдағы бүлексәһе етәксеһе Александр Сенаторов, Башҡортостан Республикаһының Төркиәләге вәкиле Каншаубий Мизиев, БР Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығының инвестицион и инновацион эшмәкәрлек бүлеге начальнигы Елена Артемова ҡатнашты.


text:
Алъяпҡыста – болон сәскәләре
Өфө ҡалаһынан Рәмилә ӘБСӘЛӘМОВА:
«Бәләкәстән ҡул эштәре менән мауыҡтым: сиктем дә, бәйләнем дә, тектем дә. Башҡалар ҡурсаҡ менән уйнағанда, мин уларға кейем йүнләнем. Бына әле яратҡан журналым бәйге иғлан иткәс, халҡыбыҙҙа алъяпҡыстарҙы нисек биҙәү хас икән, тип төрлө мәғлүмәт йыйҙым. БР Милли музейына ла махсус барып ҡарап йөрөнөм. Тамбур менән сигелгән алъяпҡыстар бик оҡшаны, шуға үҙем дә тап ошо ысул менән сигергә булдым. Энә менән башҡарған был эшемдә урман-ҡырҙарыбыҙҙың үлән-сәскәләре төрлөлөгөн сағылдырырға тырыштым» (һулдағы алъяпҡыс).
Баймаҡ районы Һаҡмар ауылынан Фәриҙә ӘБСӘЛӘМОВА:
«Матур биҙәк һалып ҡына
Алъяпҡыс тектем әле.
Алма кеүек йәш килендәр
Яратып кейһен әле.
Алъяпҡысы билендә
Үҙенә оҡшап тора.
Тәмле аштар бешерһә,
Ҡәйнәгә ярап тора.
Бәйгелә ҡатнашыуымдың маҡсаты – бүләк алыу түгел, күңел саҡырыуы. Журналда сыҡҡан эштәрҙе күреп, ихлас шатланам. Барлыҡ йәштәребеҙ ҙә матурлыҡҡа, сафлыҡҡа ынтылып, төшөнкөлөккә бирелмәһен, үҙебеҙҙең баҫмаларҙы алдырһын, илһамланып, дәртләнеп йәшәһен, тигән изге теләктә ҡалам» (уңдағы алъяпҡыс).
Алъяпҡыстарҙы Линара Таһированың «Һылыуҡай» Bashkirian Beauty студияһы гүзәлдәре Зөһрә Мөхәрәмова менән Земфира Байдәүләтова кейеп күрһәтте. Земфираны шулай уҡ «Мисс Азия – 2017» халыҡ-ара бәйгеһендә Гран-при яулауы менән дә ҡотлайбыҙ.
Теги: Аллы-гөллө селтәрле


text:
Ангела Меркель
А́нгела Дороте́я Ме́ркель (нем. Angela Dorothea Merkel, ҡыҙ фамилияһы Каснер (нем. Kasner); род. 17 июль 1954, Гамбург, ФРГ) — Германия дәүләт эшмәкәре , ғалим-физикохимик. 2005 йыл 22 ноябренән алып — Германияның федераль канцлеры. Христиан демократтары союзы партияһы етәксеһе ( 10 апрель, 2000 йылдан башлап).
Германия тарихында тәүге һәм әлегә берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ канцлер .
Йөкмәткеһе
- 1 Ата-әсәһе. Уҡыу йылдары
- 2 ГДР (1978- 1990)
- 3 ХДС-ҡа күсеү (1990)
- 4 Федеральный канцлер (с 2005)
- 5 Ғаиләһе
- 6 Иҫкәрмәләр
- 7 Әҙәбиәт
- 8 Һылтанмалар
Ата-әсәһе. Уҡыу йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гамбургта 1954 йылдың 17 июлендә Хорст Каснер (1926- 2011 ) һәм Герлинда Каснер (род. 1928) ғаиләһендә Гамбургта тыуған. Хорст Каснер (Kasner, үҙ фамилияһы Казмерчак) Гитлерҙың власҡа килеренән өс йыл алдараҡ фамилияһын немецса Каснергә әйләндерә, Гейдельберг һәм Гамбург университетында теология өйрәнә. Ангеланың олатаһы, Людвик Казмерчак (Анна Казмерчак менән Людвик Войцеховский улы), Познань ҡалаһында полицияла хеҙмәт итә, Беренсе донъяһы һуғышы ваҡытында герман армияһында һуғыша, Францияла әсиргә эләгә, бында генерал Юзеф Халлерҙың поляк армияһына яҙыла. Польша -Украина һәм Польша- Совет Рәсәйе һуғышында ҡатнаша. 1923 йылда Берлинға күсә, полицияла хеҙмәт итә, 1943 йылдан башлап, хәүефһеҙлек полицияһы сержанты . Ангеланың әсәһе, Герлинда Йентцш (Jentzsch), Данцигта (Гданьск) тыуған, 1936 йылда Эльбингта йәшәгән (хәҙерге Эльблонг).[5][6][7].
Ангелатыуып,бер нисәаҙна үткәс, Кастнер ғаиләһе ГФР-ҙағы Гамбургтан ГДР-ға күсенә, Хорст Каснер Перлеберг ҡалаһында лютеран сиркәүенә эшкә ебәрелә ( Берлин-Бранденбург). 1957 йылда, Каснерҙар Темплин ҡалаһында йәшәй башлай. Бында Ангеланың атаһы пастор булмай , лютеран сиркәүенең үҡыу үҙәген булдырыуҙа ҡатнаша, оҙаҡ йылдар пасторҙар әҙерләй торған колледж етәксеһе була һәм Берлин-Бранденбургеренең лютеран сиркәүе тормошонда ҙур роль уйнай[8]. Ҡатыны латин һәм инглиз теле уҡыта. Ғаиләлә Ангеланан тыш тағы ике бала була: улдары Маркус ( 1957 йылғы), ҡыҙҙары — Ирена ( 1964 йылғы).
Каснерҙар лютеран сиркәүенең ГДР хөкүмәте сәйәсәтен һәм СЕПГ-ның сиркәүгә ҡарата сәйәсәтен аңлап, ҡабул иткән өлөшөнә ҡарай. Каснерҙарға ҡайһы бер өҫтөнлөктәр бирелә, уларға көнбайышҡа сығып йөрөргә рөхсәт ителә. Герлинда Каснерға мәктәптә эшләргә рөхсәт бирелмәй , шуға күрә ул үҙен баларын тәрбиәләүгә бағышлай. Ангела Каснер балалар баҡсаһына ла, мәктәптә оҙайтылған көн төркөмөнә лә йөрөмәй.
1961 йылда Темплиндағы политехник урта мәктәптең беренсе класына уҡырға бара. Мәктәптә артыҡ күҙгә салынып бармаған, ләкин иптәштәре менән уртаҡ тел таба алған ҡыҙ була. Бик яҡшы уҡый, бигерәк тә математиканан ҙур уңыштарға өлгәшә. 1973 йылда сығарылыш имтихандарын тик «бишле» билдәләренә генә бирә[9].
Мәктәп йылдарында Ангела Эрнст Тельман исемендәге пионер ойошмаһында һәм һуңыраҡ Ирекле немец йәштәре союзында ( СССР-ҙағы комсомол кеүек йәштәр ойошмаһы) ағза булып тора.
Ҡыҙ Лейпциг университетының физика факультетына уҡырға инергә була , 1973 йылдан Лейпцигта йәшәй. ГДР-ҙағы төҙөлөш менән риза булмаған оппозиция сафында булмай, ләкин үҙе әйтеүенсә, диссидент- яҙыусы Райнер Кунце менән таныша, уны яратҡан яҙыусыһы тип атай.
Йәш саҡта студенттар менән хөкүмәт магазинынан арзан хаҡҡа черника һатып алып (хөкүмәт дотация биргән), кире шул магазинға артыҡ хаҡҡа һатып аҡса эшләштергәндәре тураһында А.Меркель үҙе һөйләй[10].
1974 йылда Мәскәү һәм Ленинградтан студент физиктар менән осрашыу ваҡытында, буласаҡ ире, Фогландтан студент-физик Ульрих Меркель менән таныша. Темплин сиркәүендә улар 1977 йылдың 3 сентябрендә никахлаша.
«Влияние пространственной корреляции на скорость бимолекулярных элементарных реакций в плотной среде» тигән диплом эшен Ангела Меркель 1978 йылда бишлегә яҡлай. Университетта уҡығанда Ангела йәштәр ойошмаһында әүҙем эшләй, агитация һәм пропаганда өсөн яуап бирә.
ГДР (1978- 1990)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Университетты тамамлағас, Ангела менән Ульрих Меркель Берлинға китә. 1978-1989 йылдарҙа Ангела Меркель ГДР Фәндәр Академияһының Физик химия үҙәк институтында эшләй. 1986 йылда ул теоретик химия буйынса диссертация яҡлай һәм тәбиәғәт фәндәре докторы дәрәжәһен ала.
1989-1990 йылдарҙа ГДР-ҙа демократлаштырыу процессы башлана. Быға тиклем бик ҙур сәйәси әүҙемлек күрһәтмәгән А.Меркель «Demokratischer Aufbruch» (Демократик ынтылыш) партияһында эшләй башлай. 1990 йылда ГДР дәүләте күҙгә күренеп тарҡала бара, был осорҙа Ангела Меркелдең сәйәси карьераһын үҫтереүгә ГДР-ҙың Министрҙар Советы рәйесе янындағы парламент Дәүләт секретаре Гюнтер Краузе ҙур өлөш индерә. Ангела Меркель ГДР хөкүмәте пресс-секретаренең урынбаҫары вазифаһын биләй. 1990 йылдың 3 октябрендә рәсми рәүештә ГДР дәүләте йәшәүҙән туҡтай.
ХДС-ҡа күсеү (1990)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1990 мартында «Демократик ынтылыш» ГДР Халыҡ палатаһына һайлауҙарҙа уңышһыҙлыҡҡа осрай. 1990 йылдың 4 авгусында христиан демократтары менән яҡынлашыу процессы ХДС составына инеү менән тамамлана. Был ваҡытҡа ГДР-ҙағы ХДС ФРГ-лағы ХДС менән бер партия булып ҡушылған була. Меркель «Демократик ынтылыш»тан өс делегаттың береһе булараҡ , Гамбургта 1990 йыл 1— 2 октябрендә үткән ойоштороу съезында ҡатнаша. Был съезд алдынан уның инициативаһы буйынса, ХДС рәйесе һәм ФРГ-ның федераль канцлеры Гельмут Коль менән тәүге осрашыу була.
ГДР тарҡалғас, Меркель ФРГ-ның матбуғат һәм информация федераль ведомствоһында министр кәңәшсеһе вазифаһын биләй(нем. BPA). . Меркель бундестаг депутаты урыны өсөн көрәшергә ҡарар итә. Мекленбург-Померанияла (элекке ГДР территорияһы) ХДС-тың бүлексәһе етәксеһе Гюнтер Краузеның ярҙамы Ангела Меркелгә бик ваҡытлы була .
Ҡатын-ҡыҙҙар һәм йәштәр эше буйынса федераль министр (1991—1994)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1990 йылдың 2 декабрендә үткән бөтә Германия һайлауҙарында Меркель үҙ округында бөтә тауыштың 48,5 % йыя. 1990 йылдың 20 декабрендә , Ангела Меркель бундестаг депутаты мандатын ала.
Гельмут Коль үҙенең дүртенсе кабинетында А.Меркелгә ҙур булмаған Ҡатын-ҡыҙҙар һәм йәштәр эше буйынса министрлыҡты тәҡдим итә.
Оҙаҡламай төрөлө финанс мутлыҡтарында ғәйепләнеп, ГДР-ҙан сыҡҡан ХДС етәкселәре үҙ постарын юғалта. 1991 йылдың декабрендә ХДС-тың Дрезденда үткән съезында Меркель ХДС-тың рәйесе урынбаҫары вазифаһын биләй. 1993 йылдың июнендә ХДС-тың Мекленбург — Алғы Померания бүлексәһенең етәксеһе вазифаһына һайлана.
Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау федераль министры (1994—1998)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1994 йыл 16 октябрендә бундестагҡа яңы һайлауҙар үтә, Гельмут Коля Меркелгә Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм ядро хәүефһеҙлеге федераль министры портфелен тәҡдим итә. Үҙ федераль һайлау округында Ангела Меркель өсөн 48,6 % тауыш бирелә .
ХДС-ты законһыҙ финанслау тураһындағы низағ (1999)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1998 йылдың 27 сентябрендә үткән бундестагҡа һайлауҙарҙа ХДС/ХСС блогы уңышһыҙлыҡҡа осрай. 1998йылдың 7 ноябрендә Шойбле партияның рәйесе итеп һайлана, бығаса Г.Коль "минең ҡыҙыҡайым" тип йөрөткән Меркель- генераль секретарь, Г.Коль- почетлы рәйес вазифаларына күрһәтелә.
Киләһе һайлауҙарҙа ХДС һиҙелерлек уңышҡа өлгәшә, был Меркельдең позицияларын тағы ла нығыта.
1999 йылдың ноябрендә ХДС законһыҙ финанслау тураһында низағ тыуа. Гельмут Колде «Сәйәси партиялар тураһында»ғы федераль законды боҙоп, ҙур капиталдан миллионлаған марка аҡса алыуҙа ғәйепләнә. 1999 йылдың 22 декабрендә «Frankfurter Allgemeine Zeitung» гәзитендә ХДС-тың генераль секретаре Ангела Меркелдең Гельмут Колде тәнҡитләгән мәҡәләһе сыға, ул «ҡарт гвардия»нан һис шикһеҙ баш тартырға саҡыра:
2000 йылдың башында ХДС рәйесе Вольфганг Шойбле лә эре эшҡыуарҙарҙан партия өсөн ҙур сумма аҡса алыуын һөйләй.
ХДС рәйесе (2000)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2000 йылдың февралендә Вольфганг Шойбле вазифаһынан бушалытла. Бер нисә аҙна етәксеһеҙ ҡалған партияла Ангела Меркель һиҙелерлек роль уйнай башлай. Урындағы ойошмалар Ангела Меркелде партия рәйесе вазифаһында күрергә теләүҙәрен белдерә. Меркелдең карьераһының һуң башланыуы уны финанс мутлыҡтарында ғәйепләүҙән ҡотҡара.
2000 йылдың 10 апрелендә Эссендә үткән съезда Меркель ХДС рәйесе булып һайлана.
Оппозиция лидеры (2002—2005)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2002 йыл 22 сентябрендәге һайлауҙарҙа СДПГ менән «йәшелдәр» партияһы еңә ( Герхард Шрёдер һәм Йошка Фишер). ФРГ -ның ул саҡтағы хөкүмәтенән айырмалы рәүештә , Ангела Меркель Джордж Буштың Ирактағы сәйәсәтен хуплап сыға. Меркель бундестагта ХДС/ХСС фракцияһының етәксеһе урыны өсөн көрәш башлай.
2003 йылда һайлауҙар ваҡытында ХДС Гессен һәм Түбәнге Саксонияла еңеү яулай. Оппозицияла булһа ла, ХДС хөкүмәттең сәйәсәтенә йоғонтоһон көсәйтә. «Программа действий 2010», һаулыҡ һаҡлау реформаһын һәм хеҙмәт баҙарында заманса хеҙмәт күрһәтеү тураһында дүртенсе законды яҡлап сыға.
2005 йылдағы бундестагҡа ваҡытынан алдағы һайлауҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төнъяҡ Рейн-Вестфалия ландтагына 2005 йылдың 22 майында үткән һайлауҙар Германия социал-демократик партияһы өсөн уңышһыҙ тамамлана. СДПГ рәйесе Франц Мюнтеферинг, унан һуң федераль канцлер Герхард Шрёдер 2005 йылдың көҙөнә ваҡытынан алда һайлауҙар үткәреү тураһында белдереү яһай .
30 майҙа ХДС һәм ХСС президиумы Меркелде үҙ партияларынан федераль канцлер вазифаһына кандидат итеп күрһәтә. Партияла уға ҡаршы тора алырлыҡ кандидаттар инде булмай.
2005 йылдың 18 сентябрендә ХДС/ХСС блогы (беренсе номер- Меркель була) 35,2 % ( 2002 йылда — 38,5 %) тауыш йыя, ә төп конкурент СДПГ-34,2 % . Һайлау һөҙөмтәһе буйынса Германия ирекле демократик партияһы (Свободная демократическая партия Германии) менән парламент күпселеген тәшкил итеү маҡсатына ирешеп булмай. Үҙенең һайлау округында (Штральзунд, Төнъяҡ Алғы Померания һәм Рюген) Меркель һайлаусыларҙың 41,3 % тауышын ала. Социал-демократтар менән «йәшелдәр» партияһы ла парламентта күпселекте юғалта.
Федеральный канцлер (с 2005)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Коалиция төҙөү тураһындағы һөйләшеүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һайлауҙар үткән көндөң кисендә теледебат ваҡытында Герхард Шредер яңы хөкүмәт төҙөргә теләүе тураһында белдерә.
20 сентябрҙә ХДС/ХСС яңы фракцияһы Меркелде үҙ рәйесе итеп күрһәтә. Бер нисә көн барған һөйләшеүҙәрҙән һуң, 10 октябрҙә СДПГ, ХДС һәм ХСС фракциялары XVI саҡырылыш бундестагына Меркелде ФРГ-ның федераль канцлеры вазифаһына тәҡдим итергә, тигән фекергә килә .
2005 йылдың 22 ноябрендә Ангела Меркель ФРГ-ның федераль канцлеры итеп һайлана ( 611 депутаттың 397 уның өсөн тауыш бирә). ФРГ тарихында ул- тәүге ҡатын-ҡыҙ канцлер, бынан тыш, яңы федераль ерҙән һәм канцлер вазифаһындағы тәүге тәбиғәт фәндәре буйынса белгес.
ФРГ-лағы күп ҡатын-ҡыҙ быны үҙ еңеүе кеүек ҡабул итә. Белгестәр фекеренсә, Меркель немецтарҙың ғәҙәти бер һайлаусыһына оҡшап тора, тышҡы ҡиәфәте, үҙ-үҙен тотоуына ҡарап, Меркелде харизмалы етәкселәр иҫәбенә индереүе ҡыйын. Ләкин көслө амбиция, конъюнктуралыҡ (мәленә ҡарап, яраҡлаша белеү) һәм эшкә һәләт менән ул бик күптәрҙән айырылып тора.
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тәүге ире — Ульрих Меркель (1977—1982); уның менән өсөнсө курста уҡығанда таныша, ул да физик була. Бер йылдан улар өйләнешә, Ангела Каснер Меркель фамилияһын ала. 1981 йылда улар ташлаша, тағы бер йылдан айырылышалар. Һуңыраҡ Меркель үҙенең тәүге никахы тураһында: « Беҙ барыһы ла өйләнешкәнгә өйләнештек. Бөгөн был алйотлоҡ кеүек күренә, ләкин мин никахҡа бик етди ҡарамағанмын. Мин яңғылыштым». Тәүге ире менән айырылышһа ла, Ангела иренең Меркель фамилияһын ҡалдыра ( немец телендә merklich- күренеп тора, заметная).
- Икенсе ире — Иоахим Зауэр, химик. Икенсе ире менән, ул ваҡытта уның ҡатыны була, Ангела Меркель 1984 йылда осраша башлай. 30 декабрь 1998 йыл улар өйләнешә. Йәмәғәтселектең иғтибарын йәлеп итмәҫ өсөн, профессор Йоахим Зауэр ҡатынының канцлер вазифаһына инаугурацияһында булмай.
Ике никахта ла Ангела Меркелдең балаһы булмай .
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ http://web.archive.org/web/20170127061337/https://www.bundestag.de/abgeordnete18/biografien/M/merkel_angela/258788
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #119545373 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
- ↑ SNAC
- ↑ https://www.bundestag.de/blob/472878/c1a07a64c9ea8c687df6634f2d9d805b/mdb-stammdaten-data.zip
- ↑ Dziadek Angeli Merkel był w armii Hallera. Walczył z Niemcami? (пол.)
- ↑ Merkels Opa kämpfte gegen Deutsche
- ↑ Merkels Opa war ein Pole
- ↑ SPIEGEL:http://www.spiegel.de/politik/deutschland/kanzlerin-merkel-hat-polnische-wurzeln-a-888674.html
- ↑ Десять неизвестных фактов об Ангеле Меркель | ИноСМИ — Все, что достойно перевода
- ↑ Авдеенко Сергей Нашего бору ягода…. «Новое время». The New Times (2009-09-14). Тәүге сығанаҡтан архивланған 19 октябрь 2011. 15 март 2017 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Wolfgang Stock: Angela Merkel: eine politische Biographie. Neuauflage. München 2005, ISBN 3-7892-8168-9
- Jacqueline Boysen: Angela Merkel. 2. Auflage. Berlin 2005, ISBN 3-548-36302-4
- Evelyn Roll: Das Mädchen und die Macht. Berlin 2001, ISBN 3-87134-429-X
- Gerd Langguth: Angela Merkel. München 2005, ISBN 3-423-24485-2
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт (нем.).
- Видео-подкаст Ангелы Меркель (нем.).
Ҡалып:Главы правительств Германии Ҡалып:Министры по охране окружающей среды Германии Ҡалып:Лидеры большой восьмёрки Ҡалып:Европейский совет Ҡалып:Лидеры НАТО Ҡалып:Человек года (по версии журнала Тайм) 2001—2025
- 17 июлдә тыуғандар
- 1954 йылда тыуғандар
- Гамбургта тыуғандар
- «Италия Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены Ҙур тәре кавалерҙары
- «Перу ҡояшы» орденының ҙур тәреһе кавалерҙары
- «Стара Планина» ордены кавалерҙары
- Азатлыҡ Президент миҙалы менән наградланыусылар
- Австрия Республикаһы алдында күрһәткән хеҙмәте өсөн Почёттың ҙур йондоҙо кавалерҙары
- Республика ордены кавалерҙары (Молдова)
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Википедия:Викимилеккә һылтанған мәҡәләләр
- Германия федеральканцлерҙары
- Дәүләттәрҙең әлеге етәкселәре
- Ҡатын-ҡыҙ ил һәм дәүләт етәкселәре
- Германияның тирә -яҡмөхитте һаҡлву министрҙары
- XXI быуат хакимдары
- Германияның христиан демократтар союзы ағзалары
- Ангела Меркелдең икенсе кабинеты
- Ангела Меркелдең беренсе кабинеты
- Лейпциг университетының почетлы докторҙары
- Тель-Авив университетының почетлы докторҙары
- Рәсәй химия технологияһы университеты почетлы докторҙары
- Иерусалим йәһүд университеты почетлы докторҙары
- .Бөйөк Карл исемендәге халыҡ-ара премия лауреаттары
- Германияның ҡатын-ҡыҙ сәйәсмәндәре
- Азатлыҡ Президент миҙалы менән бүләкләнгәндәр
- Инфант дон Энрике орденының ҙур Тәреһе кавалерҙары
- «За заслуги перед Итальянской Республикой» ордены кавалерҙары
- « Перу Ҡояшы» ордены Ҙур тәреһе кавалерҙары
- Члены Ирекле немец йәштәре союзы ағзалары
- Берн университетының почетлы докторҙары
- Химиктар алфавит буйынса
- Германия химиктары
- Кырғыҙстандың «Курманжан Датка» ордены кавалерҙары


text:
Яҙыусының рухи йәдкәре
06 октября 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Билдәле булыуынса, районыбыҙҙан бик күп күренекле шәхестәр сыҡҡан. Әҙәбиәт, мәҙәниәт өлкәһендә улар айырыуса күп. Райондың һәр ауылында тиерлек яҙыусы тыуып үҫкән. Шулар араһында Ибраһим ауылында тыуып үҫкән Шакир Ғиниәтулла улы Насиров та бар.
Тормоштан йәм табып йәшәй улар
06 октября 2017 йыл | Йәмғиәт
Ҡартлыҡты юҡҡа ғына ғүмер көҙө тип атамайҙар. Сөнки оло быуын вәкилдәре сыуаҡлы, йәмле ғүмер миҙгелен кисерә. Уңыштарын барлап, тәжрибәләрен башҡаларға өләшә торған бәхетле мәлдәре ул ололарҙың һәм улар шуның менән бәхетле.
Көҙ сыуағы күңелдә
06 октября 2017 йыл | Йәмғиәт
Ололар көнөндә Үзбәк мәктәбендә уҙған байрамға килеүселәр көйһөҙ һауа торошона әһәмиәт бирмәне, сөнки һәр кемдең күңелендә көҙ сыуағы ине.
Улар араһында уҡытыусы ветерандар Тимерғәле Шәрипов, Фәриҙә Ильясова, Нәзирә Килмөхәмәтова, "Ағи-ҙел” колхозында тир түгеп хаҡлы ялға сыҡҡан Үзбәк ауылынан Сания Төхвәтова, Үтәштән Динә Шәйәхмәтова, Гөлбикә Халиҡова, Рәмилә Башарова, Әхмәт Кинйәбаев, Үзбәк ауылының иң оло кешеһе, күптән түгел 90 йәшен тултырған Биктимер Шәрипов, III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры, заманында СССР Юғары Советына депутатлыҡҡа кандидат Тәғзимә Мәхийәнова һәм башҡа хөрмәткә лайыҡ ауылдаштарым бар ине.
Улар араһында уҡытыусы ветерандар Тимерғәле Шәрипов, Фәриҙә Ильясова, Нәзирә Килмөхәмәтова, "Ағи-ҙел” колхозында тир түгеп хаҡлы ялға сыҡҡан Үзбәк ауылынан Сания Төхвәтова, Үтәштән Динә Шәйәхмәтова, Гөлбикә Халиҡова, Рәмилә Башарова, Әхмәт Кинйәбаев, Үзбәк ауылының иң оло кешеһе, күптән түгел 90 йәшен тултырған Биктимер Шәрипов, III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры, заманында СССР Юғары Советына депутатлыҡҡа кандидат Тәғзимә Мәхийәнова һәм башҡа хөрмәткә лайыҡ ауылдаштарым бар ине.
Халыҡ тарихын барланыҡ
06 октября 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Имәндәш ауылында Оло йәштәгеләр көнөнә арналған саралар йыл да бик матур итеп ойошторола. Ә быйылғыһы бигерәк тә үҙенсәлекле булды. Ауыл ағинәйҙәре ауыл китапханаһы һәм мәҙәниәт йорто менән берлектә "Яулыҡтарҙа – халыҡ тарихы” тип аталған тәрбиәүи маҡсатлы музыкаль сара әҙерләп, оло йәштәге ауылдаштары алдында сығыш яһаны.
Бер йылы һүҙ етә
06 октября 2017 йыл | Йәмғиәт
Һәр йылдағыса Ололар көнө алдынан өлкәндәрҙе байрам менән ҡотлау һәм уларға булған ихтирамыбыҙҙы белдереү өсөн Табын ауылындағы ҡарттар йортона юл тоттоҡ. "Изгелек шишмәһе” ойошмаһы хеҙмәткәрҙәре менән бергә район ветерандар советы рәйесе Эльвира Мөлөкова, мәҙәниәт һарайында эшләп килеүсе "Землячки” ансамбле, китапхана хеҙмәткәре лә барҙы.


text:
Балалар был көндө көтөп алды. Тамаша залы шығырым тулы. Алма төшөрлөк тә урын юҡ ине, тиһәк тә һис хата булмаҫ. Өфөләге 20-се башҡорт гимназияһына осрашыуға «Йәншишмә» гәзите хеҙмәткәрҙәре менән бергә балаларҙың яратҡан йырсылары Илнур Рамаҙанов һәм Гөлгенә Баһауетдинова ла килде бит!
Беҙҙең мәктәптән күптәр «Йәншишмә»гә яҙыша. Уның биттәрендә минең ағайым һәм беҙҙең синыфыбыҙ тураһында ла мәҡәлә баҫылып сыҡты. Шуға был гәзитте яратып уҡыйым, килгәнен көтөп алам. Тиҫтерҙәрем ижад иткән шиғырҙар, әкиәттәр оҡшай. Герой-пионерҙар тураһында ла уҡырға яратам.
Гәзитте ниндәй генә бала уҡымай. Хатта ололар ҙа ҡыҙыҡһынып ҡарап сыға. Ни өсөн? Сөнки балалар һәм үҫмерҙәр өсөн сыҡҡан «Йәншишмә» матур ғына түгел, ҡыҙыҡлы ла. Уның биттәрендә файҙалы нәмәләр бик күп. «Тәбиғәт мөйөшө», «Ғаилә усағы», тиҫтерҙәремдең ижад емештәре баҫылған «Илһам» рубрикалары мауыҡтырғыс. Ә уҡыусыларҙың һүрәттәре һуң, ысын рәссамдарҙыҡынан кәм түгел! Миңә лә бик күп баҫмалар …
Continue reading ‘Иң яҡыны – «Йәншишмә»!’ »
«Йәншишмә»ләр менән осрашыу була, тигән хәбәр мәктәптә тиҙ таралды, шунда уҡ ниндәйҙер йәнлелек башланды. Ни тиһәң дә, бала күңеленә илһам, дәрт өҫтәүсе, ижади үрҙәргә әйҙәүсе матбуғат баҫмаһының баш мөхәррире үҙе килә бит!
– Ҡыҙым, почтальон апайың гәзит таратып йөрөй! Әсәйемдең йәки өләсәйемдең шулай тип әйтеүе була, мин уҡ һымаҡ атылып, урамға сығып йүгерәм. Шулай бәләкәйҙән гәзит-журналдар ҡосағында үҫтем. Үҙебеҙҙең район гәзитенә, «Йәншишмә», «Йәшлек» гәзиттәренә, «Аманат», «Шоңҡар», юғары синыфтарҙа «Ағиҙел» журналдарына яҙыла торғайныҡ. Өйгә почта килгән көн – ҙур байрам. Өләсәйем әйтмешләй, «кино ҡарағандай булабыҙ». IV синыфҡа күскән …
Continue reading ‘Иңдәремә ҡанат ҡуйҙы’ »
Йәйге каникулын Юлай НИЗАЕВ өйҙә генә үткәрә. Атай-әсәйҙәренә мал-тыуар, ҡош-ҡорт ҡараша, баҡса эштәрендә ярҙамлаша. Яҡындары менән еләк йыйырға, балыҡ тоторға ла йөрөгән.
йәки Ни өсөн балалар матбуғатына битарафлыҡ күрһәтәбеҙ? Был ни хикмәт: милли матбуғат баҫмаларының тиражы кәмегәндән-кәмей. Заманында 74 мең тираж менән сыҡҡан «Йәншишмә» лә мең дананан саҡ ҡына күберәккә ҡалған. Әле киләһе ярты йыллыҡ өсөн яҙылыусылар һаны ни бары 400-ҙән ашыу ғына. Иҫ киткес насар был хәл. Башҡа гәзит-журналдар хаҡында ла шуны уҡ әйтергә мөмкин: йылдан-йыл …
Continue reading ‘Милли баҫма кемгә кәрәк? Үҙебеҙгә!’ »
Өләсәйем «Йәншишмә»не һәр ваҡыт алдырып, яратып уҡып барған. Редакциянан килгән яҙмаларын бер папкаға туплаған. Ҡәҙерләп һаҡлай. Почёт грамоталары, редакция ебәргән хаттар, Сафуан Әлибаев менән Рәмил Йәнбәковтың ҡотлауҙары – барыһы ла бар. Шулай уҡ апайым Рәшиҙә менән атайым Илнур Фәссаховтарҙың яҙмаларын да уҡып сыҡтым. «Йәш хәбәрсе» танытмалары ла һаҡланған. Гәзиткә үҙемдең дә хәбәр ебәргәнем булды, артабан …
Continue reading ‘Эстафета миңә күсте’ »
37 йыл мәктәптә уҡытҡан осорҙа «Йәншишмә» минең рухи юлдашым, кәңәшсем, әйҙәүсем булды. Эшкә дәрт-дарман бирҙе гәзит. Подписка бик әүҙем барҙы ул саҡта, уҡыусы йәшәгән һәр йортҡа килер ине. Үҙем дә яҙып, балаларҙы ла дәртләндерә торғайным. Күп уҡыусылар һәләтен һынап ҡараны. Гәзит иғлан иткән төрлө конкурстарҙа – «Ҡояшлы дәфтәр», «Тарих йәшәй эргәлә», «Ауылым уңғандары» һәм башҡаларында …
Continue reading ‘«Йәншишмә» – минең йәшлек дуҫым!’ »
Уҡыған белер, уҡымаған бөлөр, тигән әйтемде ишеткәнегеҙ барҙыр, моғайын? Әҙәби китаптар, гәзит-журналдар – һәр беребеҙҙең белем иленә илткән юлдашы. Был йәһәттән беҙгә борсолорға урын юҡ. Төрлө баҫмаларға яҙылып, алдырып, рәхәтләнеп уҡып барабыҙ.


text:
Башҡортостандың көньяҡ райондары баҫыуҙарҙа дым ҡаплата Фото: youtube.com
Башҡортостандың көньяҡ райондары баҫыуҙарҙа дым ҡаплата
Башҡортостандың көньяҡ райондары баҫыуҙарҙа дым ҡаплата Фото: youtube.com
ӨФӨ, 2018 йыл, 23 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостанда Әбйәлил, Көйөргәҙе, Мәләүез, Стәрлебаш, Стәрлетамаҡ һәм Хәйбулла райондары аграрийҙары баҫыуҙарҙа дым ҡаплата. Был бик мөһим агротехник эш, тип асыҡлыҡ индерҙеләр Башҡортостандың Ауыл хужалығы министрлығында. Уны ҡыҫҡа ваҡыт эсендә башҡарырға кәрәк, сөнки тупраҡ, айырыуса көслө елдә, тиҙ кибә. Бының өсөн тырма файҙаланыла.
Урал алды далаһының көньяҡ өлөшөндә яҙғы эштәр 19 апрелдә башланһа, республиканың төньяҡ урман далаһы һәм төньяҡ-көнсығыш биләмәһендә сәсеү эштәрен башларға тәбиғәт шарттары мөмкинлек бирмәй әле.
http://www.bashinform.ru/news/1148327-v-bashkirii-yuzhnye-rayony-zakryvayut-vlagu-na-polyakh/


text:
Магнитогорскиҙа үткән форумда Көньяҡ Урал тарихы тикшерелде
Магнитогорскиҙың «Крашенинников китапханаһы» хоҡуҡи һәм эшлекле мәғлүмәт үҙәгендә тарихсыларҙың һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәренең Силәбе, Ырымбур өлкәләре һәм Башҡортостан тарихына арналған форумы үтте. Форум инициаторы булып «Салауат» башҡорт йәмәғәт ойошмаһы сығыш яһаны.
Форум эшендә Көньяҡ Уралдың билдәле ғалимдары һәм ҡала йәштәре вәкилдәре ҡатнашты.
Башҡортостандың билдәле тележурналисы Салауат Хәмиҙуллиндың доклады айырыуса ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллегенең матбуғат секретары Михаил Хәбиров.
Журналисҡа тарихи темаларға, шулай уҡ журналист эшмәкәрлегенә ҡағылышлы күп һорауҙар бирелде. Осрашыу барышында Магнитогорскиҙа йәшәүселәр Башҡортостан юлдаш телевидениеһының Силәбе өлкәһенең бөтә райондарында ла күрһәтмәүенә зарланды.
— Үҙем өсөн күп нәмә алдым, мәҫәлән, Көньяҡ Уралда башҡорт ҡәлғәләрен төҙөү тарихы тураһында белдем, — тип тәьҫораттары менән бүлеште «Салауат» ойошмаһы активисы Илгиз Мырҙағолов.
Ойоштороусылар һүҙҙәре буйынса, крайҙы өйрәнеүҙәге етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү форумдың төп маҡсаты булып торҙо.


text:
Сибайҙа Урал аръяғы эшҡыуарҙары өсөн мәғлүмәт-консультация үҙәге асылды
Сибайҙа «Урал аръяғының эшлекле донъяһы» бизнес үҙәге» идара компанияһы муниципаль унитар предприятиеһы базаһында көньяҡ-көнсығыш райондарының бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре өсөн беренсе мәғлүмәт-консультация үҙәге асылды.
Эшҡыуарҙар бында һалым һалыу, бухгалтерлыҡ иҫәп-хисабы алып барыу, кредитлау, хоҡуҡи яҡтан яҡланғанлыҡ, предприятиены үҫтереү, бизнес-планлаштырыу, квалификация күтәреү һәм башҡа эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенә бәйле мәсьәләләр буйынса консультация ала аласаҡ.
Мәғлүмәт-консультация үҙәге граждардарҙы 14-тән 16 сәғәткә тиклем һәр кесаҙна ҡабул итәсәк.


text:
Башҡортостанда «Рәсәйҙең йәш эшҡыуары» конкурсының төбәк этабында еңеүселәр билдәләнде Фото: Вера Пояркова
Башҡортостанда «Рәсәйҙең йәш эшҡыуары» конкурсының төбәк этабында еңеүселәр билдәләнде
Башҡортостанда «Рәсәйҙең йәш эшҡыуары» конкурсының төбәк этабында еңеүселәр билдәләнде Фото: Вера Пояркова
ӨФӨ, 2016 йыл, 8 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостанда «Рәсәйҙең йәш эшҡыуары» конкурсының төбәк этабында еңеүселәр билдәләнде. Бәйге «Һин — эшҡыуар» федераль программаһы сиктәрендә уҙғарылды.
Проекттарҙы яҡлау Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығында үтте. Ойоштороусылар әйтеүенсә, йәш эшҡыуарҙарҙың проекттарын баһалағанда уңышлы бизнес алып барыу өсөн бер нисә мөһим шарт иҫәпкә алынған. Улар араһында — инновациялы ҡараш һәм эшҡыуарлыҡ башланғысының булыуы, финанс күрһәткестәре һәм конкурентлыҡ һәләте.
Сибайҙан Гөлназ Азарова «Йыл асышы» номинацияһында төбәк этабы еңеүсеһе булды. Ул конкурсҡа «Буҙа» проектын тәҡдим иткән. «Йыл етештереүе» номинацияһында Кушнаренко районынан Эльвир Нафиҡов һәм Артур Ғайсин иң яҡшылары тип танылды. Улар иттән әҙер һәм консерваланған продукция етештерә. «Йыл эш биреүсеһе» номинацияһында Ғафури районынан Виталий Осипов еңеү яуланы. «Йылдың социаль бизнесы» номинацияһында Стәрлетамаҡтан Азат Дәминов еңде. Йәштәр эшҡыуарлығын үҫтергәне өсөн Салауаттан Светлана Быкова «Йылдың шәхси өлөшө» номинацияһында иң яҡшыһы тип танылды. Махсус призға Күмертауҙан Роман Рахман лайыҡ булды.
Төбәк этабында еңеүселәр үҙ проекттарын федераль кимәлгә сығара.


text:
Һау бул, лицей!
Эйе, йыл һайын үткәрелеп килгән был кисәләр күптән инде традицияға әйләнһә лә, уларҙың һәр береһе нимәһе менәндер үҙенсәлекле һәм әһәмиәтле.
Ҡала лицей-интернатын тамамлаусылар ѳсѳн ул юбилей сығарылыш кисәһе булыуы менән үҙенсәлекле ине. Матур тантана мәктәп тарихында 50-се тапҡыр уҙғарылды.
Тимәк, 50-се тапҡыр беҙ балаларыбыҙҙы уҡытып, белем биреп, тәрбиәләп, ҡанаттарын нығытып, оло тормошҡа фатиха бирҙек.
Быйыл лицей-интернатты 21 уҡыусы тамамланы. Беҙ үҙебеҙҙең сығарылыш класс уҡыусылары менән хаҡлы рәүештә ғорурлана алабыҙ. Улар күп тапҡыр лицей-интернаттың намыҫын яҡлап, уның данын күтәреп, ҡала-район, республика һәм Рәсәй күләмендә уҙғарылған олимпиадаларҙа, фәнни-ғәмәли конференцияларҙа, конкурстарҙа ҡатнашып, ҙур еңеүҙәр яуланы, спортта ла һынатманы. Берҙәм дәүләт имтихандарын да яҡшы тапшырҙылар, икәүһе мәктәпте тик “5”ле билдәләренә генә тамамлап, ҡыҙыл аттестатҡа лайыҡ булды. Бына ошондай уҡыусыларыбыҙ менән айырылышыу, әлбиттә, еңел булманы. Күҙ йәштәре аша һәр кем: уҡытыусылар ҙа, тәрбиәселәр ҙә, ата-әсәләр ҙә йәштәргә кәңәштәрен бирергә, изге теләктәрен еткерергә тырышты, киләсәктә тик уңыштар ғына юлдаш булыуын, алдарына ҡуйған маҡсаттарына ирешеүҙәрен теләне. Сығарылыш класс уҡыусыларының да хѳрмәтле уҡытыусыларына, тәрбиәселәренә әйтер һүҙҙәре күп ине.
Нигеҙ һалдың, лицей, яҙмыштарға,
Инде үҙебеҙ тормош ҡорорбоҙ.
Йылдар үткән һайын һағынышып,
Юлыбыҙҙы һиңә борорбоҙ! -
тип хушлашты улар һѳйѳклѳ мәктәбе менән.
Бына шулай, сәскәләр, йырҙар менән оло байрам ойоштороп, ҙурлап, хәйерле юл теләп оҙатты 50-се сығарылыш уҡыусыларын лицей-интернат. Артабан да уҡыу йорттарында уңышлы уҡып, күңелдәренә ятҡан һѳнәргә эйә булып, тормоштарын тик изге эштәр менән генә биҙәп йәшәүҙәрен теләйек.
М. Миңлеғәлиева,
тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары.


text:
- Подробности
- Просмотров: 449
БАШҠОРТОСТАН ДЕМОКРАТИК ЙӘШТӘР СОЮЗЫ — Рәсәй йәштәр союзының республика ойошмаһы. Өфөлә урынлашҡан. Бөтә Союз Ленинсы коммунистик йәштәр союзының Башҡ‑н өлкә ойошмаһы булараҡ барлыҡҡа килә, 1991 й. алып хәҙ. исемен һәм статусын йөрөтә. Респ. йәштәр хәрәкәте составына инә. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: ижади һәләтте үҫтереү (“Мин — йәш”, “Шаяндар һәм тапҡырҙар клубы үҫмерҙәр лигаһы”), патриотик һәм рухи тәрбиә биреү (“Патриот һәм гражданин”, “Беҙ — Рәсәй граждандары”), сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау һ.б. б‑са проекттарҙы һәм программаларҙы тормошҡа ашырыу. Эшмәкәрлегенең төп формалары: акциялар (“Халыҡҡа үҙ иркең менән ярҙам итеү”, “Тәмәкене кәнфиткә алмаштырабыҙ”), форумдар (“Арт‑Профи форум”), фәнни хеҙмәттәр конкурсы һ.б. үткәреү, йәйге профилле лагерҙар ойоштороу.
Г.А.Рященко, Р.С.Хисаметдинова
Тәрж. Т.С.Дәүләтбирҙина


text:
Һарайлы-мең башҡорттарында осрашыу6-02-2018, 00:03 // Рухиәт // Баҫып сығарырға
Тарихҡа сәйәхәт
Х-ХI быуаттарҙан уҡ был ерҙә Мең ырыуы башҡорттары йәшәгән. Ә инде үҙ заманында тап Ҡәнзәфәр бей нуғайҙар менән башҡорттарҙы көньяҡҡа алып китмәһендәр өсөн көрәш алып барған, яуға сыҡҡан. Ҡазандағы хәлдәрҙән һуң 1552 йылда Ҡәнзәфәр бей Иван Грозный батша менән бәйләнешкә инә. Был хаҡта 1554-1555 йылғы шәжәрәләрҙә лә мәғлүмәт һаҡланған. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Аҡ батша башҡорттарға ер биргән тип тә яҙалар, был дөрөҫ түгел: ул бары тик аҫаба халыҡтың булған ерҙәренә хоҡуғының үҙҙәрендә ҡалыуын раҫлаған грамота тапшыра. Был ваҡиға – башҡорт халҡының тормошонда бик мөһим этап.
Был хаҡта яҙғаным да булды. Төрлө ҡалаларҙа, дәүләттәрҙә нуғайҙар менән осрашырға насип иткәне бар. Уларҙың йән әрнеткес һүҙҙәре ҡолаҡ төбөндә яңғырап тора: “Вот уже пять веков ногайцам не везет!” – ти улар. Ә бит башҡорттарҙың да улар менән бергә китеүе, йә булмаһа, ҡыпсаҡ араһында юғалыуы, таралыуы ихтимал ине. Ниндәйҙер ҡөҙрәт менән халҡыбыҙ һаҡланып ҡалған. Тап Ҡәнзәфәр бей кеүек улдарының зирәк аҡылы менән дине, теле башҡа булған урыҫтар менән ҡатнашып йәшәүҙе хуп күргән улар. Эйе, бөгөнгө күҙлектән ҡарағанда, был хәлгә төрлө ҡараш ташларға була. Имеш, йолаларыбыҙ юғалған, башҡаларҙың арбаһына ултырғанбыҙ. Әммә нисек кенә булмаһын, ХХI быуатта ла башҡорт йәшәй бит әле! Аллаға шөкөр, республикабыҙ, гербыбыҙ, гимныбыҙ, халҡыбыҙ, телебеҙ бар!
Һарайлы-Моталип – боронғо башҡорт ауылы. Ҡәнзәфәр бейҙең кесе улы Дистандан таралған тоҡом көн иткән бында. Тарихҡа күҙ һалып, иҫкә төшөрөп китәбеҙ: мең башҡорттары башлығы Ҡәнзәфәр – үҙ заманында урыҫ батшаларынан аҫаба ерҙәренә хоҡуғын раҫлаған грамота алған бей. Мең башҡорттарының Алексей Михайловичҡа 1671-1672 йылдарҙа яҙған айырым хатында Дистандың ер биләмәләренең сиктәре лә күрһәтелгән. Аҫаба башҡорттар булһалар ҙа, билдәһеҙ сәбәптәр арҡаһында улар үҙ ерҙәренә хоҡуғын юғалтып, припущенниктар булып китә. Әммә ике яҡлы килешеү менән Ҫыбыу мең башҡорттары уларҙы ҡабул итә – Ҡәнзәфәр бейҙең икенсе улы Ҡаҙаштың тоҡомдары улар.
Һарайлы еренә тәүгеләрҙән булып Дистан килеп ултырған тигән риүәйәт тә йәшәй. Әммә ул XVI быуаттың икенсе яртыһында ғүмер иткән, ә былар Баштирмә ауылынан Һарайлыға XVIII быуат башында күсеп ултырған. Шуға күрә ауылға бер нисек тә уның нигеҙ һалыуы мөмкин түгел. Һарайлыны Дистан нәҫеле вәкилдәре, атап әйткәндә, Моталип нигеҙләгән. Был ерҙәрҙәге бик күп ауылдар яҙмышы, көнитмеше Дистан исеме менән бәйле: Һарайлы, Балышлы, Өйҙөрәкбаш, Шамай. Мәҫәлән, Шамай ауылыныҡылар Балышлынан 1723 йылда айырылып сыҡҡан. Байтаҡ йылдар Дистан нәҫеле вәкилдәре хөрмәт йөҙөнән уның исемен фамилия итеп йөрөткән.
Тарихсы Салауат Хәмиҙуллин һарайлыларға үҙ тарихтарын һөйләне. Һәр дәлилде ревизия документтарына, тарихи ваҡиғаларға нигеҙләп, ентекләп аҫаба мең башҡорттарының боронғо йәшәйеше картинаһын күҙ алдына баҫтырҙы.
Һарайлы мәктәбендә
Осрашыу Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның һеңлеһе Ләлә Бейешеваны, башҡорт халҡы ырыуҙары тарихын өйрәнгән билдәле тарихсы Салауат Хәмиҙуллинды, Халыҡтар дуҫлығы йорто методисы Регина Йосопованы һәм мине Һарайлы ауылында урынлашҡан Ҡәнзәфәр бей исемендәге “Һарайлы” башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге менән таныштырыуҙан башланды. Ул ауыл халҡынан йыйылған ҡомартҡылар, тирмә, шәжәрәләр, тарихи белешмәләр менән байытылған. Әйткәндәй, тарихи-мәҙәни үҙәк 2011 йылдың 28 февралендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы нигеҙендә ойошторолған.
Артабан осрашыу Һарайлы мәктәбендә дауам итте. Белем усағы ла яңыларҙан түгел. Ул 2015 йылда үҙенең 130 йыллығын байрам иткән. 2009 йылға тиклем Балышлы урта мәктәбе тип йөрөтөлгән. Мәктәп директоры Рауил Ғүмәров, тарихсы булараҡ, үҙе лә мәктәп тарихы менән ҡыҙыҡһынып, музей булдырған. Әйткәндәй, ул райондағы тыуған яҡты өйрәнеүселәр ойошмаһын да етәкләй. Шуға күрә Мең ырыуы йыйыны алдынан Һарайлылағы осрашыу, моғайын, үҙенең һөҙөмтәһен бирер, тап ул төбәк башҡорттарын, Һарайлы-меңдәрҙе сараға йәлеп итеүгә көс һалыр, тип өмөт итәбеҙ.
Урындағы халыҡ менән аралашып, район гәзиттәрен байҡап, ауыл тарихы хаҡында бай материал тупланған. Нимә генә тимә, Ҡәнзәфәр бей тоҡомдары йәшәй бит бында. Киләсәктә улар менән дә танышырға насип булыр.
Мәктәптә алынған мәғлүмәттәргә күҙ һалабыҙ. Белем усағы – районда тәүге уҡыу йорттарының береһе. Тирә-яҡтағы башҡорт, татар балалары мәхәллә мәсеттәрендә белем алған. Мәүлит Мусин, Исламетдин Таһиров, Фәтхелислам Ҡорбанғәлиев, Ғариф мулла балаларҙы уҡытҡан, ә һуңғыһы золомға эләккән.
Һарайлыға килеп ингәс тә шуға иғтибар иткәйнем: урам Әхмәт Ғәлиев исемен йөрөтә. Баҡтиһәң, урындағы уҡытыусы булған икән. Мәктәп музейында уның хаҡында ла мәғлүмәт бар. Ул – уҡыусыларына тәүгеләрҙән булып урыҫ теленән дәрестәр биргән мулла. 1864 йылда тыуған Әхмәт Абдулвәли улы Ғәлиев. Уның уҡыу йортон тамамлау тураһындағы таныҡлығы ла ҡуйылған: милләте – башҡорт. Халҡыбыҙҙың мәғрифәтсе асылына, һәр дәүер белемгә ынтылыуына хайран ҡалам. Совет дәүләте генә башҡорттарҙы белемле иткән тигән фекер менән нисек килешәһең шунан?! Белемле генә түгел, үҙе белем таратыусы булған башҡорт. Башҡортостандың халыҡ шағиры М. Ғафуриҙың “Баштан үткәндәр” очеркында ҡаҙаҡ далаларында, ҡырғыҙ илендә халыҡтың бик насар йәшәүе, белемһеҙ булыуы хаҡында бәйән ителә. Аҡмулла, Бабичтар барып уҡытып йөрөгән уларҙы. М. Ғафури ҙа бер ҡырғыҙ ауылында мулла булған. Был ни хаҡында һөйләй? Башҡорт халҡының боронғо дәүерҙәрҙән килгән ижади ҡеүәте хаҡында. Эпостар, халыҡ йырҙары – ошоға асыҡ һәм ныҡлы дәлил. Мең ҡәүеме ерендә тыуған “Заятүләк менән Һыуһылыу” эпосы үҙе ни тора!
Баяғы Әхмәт Ғәлиев, Ырымбурҙағы дүрт йыллыҡ уҡытыусылар мәктәбенә һынауҙарҙы уңышлы үтеп, 17 йәшендә уҡырға инә һәм 1885 йылда тамамлап, мәҙрәсәнең Һарайлы класына уҡытыусы итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ йылдың 1 сентябренән ул үҙ өйөндә төрлө йәштәге балаларға белем бирә башлай. Мосолман динен тотҡан халыҡ, балаларының урыҫлашып китеүенән ҡурҡып, тәүге йыл уларҙы унда уҡытырға ебәрмәй тора.
1887 йылда Өфө өйәҙенең халыҡ училищелары инспекторы И.И. Троцкий тарафынан мәктәп саҡ-саҡ ябылмай ҡала. Әхмәт Абдулвәли улына аңлатыу эше алып барырға, белем алыу зарурлығын төшөндөрөргә кәрәк була (ЦГИА РБ. Арх. №442, Ф113, л3). Аҙаҡ хеҙмәте өсөн Ә. Ғәлиевкә 1889 йылда рәхмәт әйтәләр, ә 1912 йылда күкрәгенә көмөш миҙал тағалар. Уның тырышлығы менән 1912-1913 йылдарҙа таштан мәктәп бинаһы һәм уҡытыусыларға фатирҙар һалына. Бөгөн ана шул биналарҙың береһендә мәктәп оҫтаханаһы урынлашҡан.
Тап шул белем усағында әллә нисә быуын Һарайлы балалары белем алып сыҡҡан. Архивта 1928 йылдың 20 декабрендә төҙөлгән документ та һаҡлана: унда мәктәп мөдире Хөсәйен Ишбулатов тип яҙылған. Әйткәндәй, был уҡытыусы үҙ заманында Өфөлә 1910 йылда “Ғәлиә” мәҙрәсәһен тамамлаған, кемдәр менән бергә белем алыуы аңлашылып тора инде. Дәүләкән, Шишмә районы мәктәптәрендә лә уҡытҡан ул. Үкенескә ҡаршы, яҙмышы бик аяныслы була: 1937 йылда уны ҡулға алалар, 1940 йылда золом ҡорбаны Өфө төрмәһендә һәләк була.
1930 йылдарҙа мәктәптә дүрт йыл бер сменала уҡытҡандар. Ауыл ҡыҙы Бейза Әхкәметдин ҡыҙы Биккининаның таныҡлығына ҡарағанда, башҡорт теле, математика, тәбиғәт белеме, йәмғиәт, география, урыҫ теле, гимнастика, рәсем дәрестәре ингән. Ул йылда 159 бала, шул иҫәптән 85 малай, 44 ҡыҙ белем алған.
Сығарылыш уҡыусылары хәтерләүенсә, бында ла мәктәп мейесенә утынды уҡыусылар менән бергә әҙерләгәндәр, тиреҫ кирбес яҡҡандар. Кластарҙы кәрәсин лампалары яҡтыртҡан. Әле мин бәләкәй саҡта ла ут һүнһә, ул лампаларҙың хәжәте тейеп ҡуя ине. Яҙыу өсөн ҡараларҙы тутыҡҡан ҡаҙаҡтарҙы йәки имән сәтләүектәрен һыуға һалып ҡуйып яһағандар. Бер нисә көндән шыйыҡса ҡарараҡ төҫкә ингән һәм уны ҡулланырға мөмкин булған.
Бөйөк Ватан һуғышына китеп ҡайтмаған уҡытыусылар ҙа булған: Мәснәүи Вәлиуллин (директор), Хәлиулла Ишбулатов, Ғариф Зарипов, Зәйнулла Килдебәков, Әкрәм Мостафин.
1953 йылға тиклем мәктәпкә Ғәлинур Ваһапов етәкселек иткән. Ул хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн орден менән дә бүләкләнгән. 1934 йылда мәктәп – ете йыллыҡ, 1953-1954 йылдарҙа ун йыллыҡ булып китә. Урта мәктәптең тәүге директоры – Фәриха Таһирова.
Элекке мәсеттәр бында белем усағына әүерелә. Оҫтахана, мәктәп яны биләмәһе булдырыла. Юғары белем алып ҡайтҡандар менән педагогик состав байытыла. Ә 1973 йылда беренсе уҡыусылар етештереү бригадаһы төҙөлә. 59 бала унда эшләү һәм ял итеү хоҡуғына эйә була. Базаның тәүге етәксеһе – Данира Тимерғәлиева. Уңышлы эшләгәндәр Фирғәнә, Сухуми, Ҡаҙан, Харьков ҡалаларына сәйәхәт менән бүләкләнгән. 21 йыл коллективҡа Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Рауил Тимерғәлиев етәкселек иткән. 1993 йылдан мәктәп майҙанында балалар баҡсаһы эшләй. 1998 йылда белем усағы Бөтә Рәсәй “Матур мәктәп – ХХI быуат мәктәбе” конкурсында ҡатнашып, дипломға лайыҡ булған. 1999 йылда уҡытыу, тәрбиә өсөн дә бүләкләнгәндәр.
Йылдар дауамында мәғлүмәт тупланып, музей Бөтә Рәсәй тыуған яҡты өйрәнеүселәр дипломы менән наградланған. Юҡҡа ғына уны Башҡортостандың иң шәп мәктәп музейҙарының береһе тип иҫәпләмәйҙәр, күрәһең. Әйткәндәй, ошондай уҡ һоҡланғыс мәктәп музейын Благовар районының Иҫке Күсәрбай мәктәбендә күрҙем. Был төбәктә тарихҡа, туған телгә иғтибарлы халыҡ уны йәш быуынға еткереү хәстәрлеген дә күрә!
2009 йылда белем усағы ҡулайлаштырыу һөҙөмтәһендә Благовар урта мәктәбенең филиалына әйләндерелгән. Этник башҡорттар йәшәгән ауылда бөгөн башҡорт теле предмет булараҡ ҡына өйрәнелә. Эйе, башҡорт класы асасаҡбыҙ, тип вәғәҙәләп ҡалды мәктәп директоры Рауил Ғүмәров. Шуға өмөт итәйек. Мәктәп тарихы тураһында ентекләп яҙыуым да юҡҡа түгел, аҫаба башҡорттар йәшәгән төбәктә халыҡ менән аңлатыу эше алып барыу кәрәк. Етмәһә, тап Ҡәнзәфәр бейҙең исемен йөрөткән тарихи-мәҙәни үҙәк тә ошо ауылда булдырылған бит.
Бөгөн уҡытыусылар араһында Рәсәйҙең атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре – икәү, Башҡортостандың мәғариф отличнигы биш кеше иҫәпләнә. Ете уҡытыусының юғары категорияһы бар, дүртәүһе беренсеһенә эйә.
1956 йылдан мәктәпте ике меңдән ашыу кеше тамамлаған. Уларҙың 34-енә миҙал тапшырылған, шуларҙың икәүһе – алтын.
Бөгөн Һарайлы, Балышлы, Яңы Бүләк, Иҫке Усман ауылдарынан бында 63 бала белем ала. Шуныһы ғына ғәжәп: мәктәптең тышындағы яҙмалар башҡорт телендә лә, урыҫса ла түгел, ә татарса.
Әҙәбиәт майҙанында
Алда әйткәнемсә, мәктәптә райондың башҡорт теле һәм әҙәбиәте, татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары, китапханасылар, уҡыусылар йыйылғайны. Осрашыу республиканың Халыҡтар дуҫлығы йорто тарафынан ойошторолоп, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның тыуыуына 100 йыл тулыуға арналды.
Сара яҙыусы, журналист Сәрүәр Суринаның Зәйнәб Биишеваға арналған “Ерҙәге яҡтылыҡ” фильмын ҡарау менән башланып китте. Унда әҙибәнең яҙмышы, китаптары, халыҡ яҙыусыһы исемен биреүҙәре тураһында бәйән ителә. “Эшләрҙәй саҡта күңел күтәрер өсөн бирһәләр, шатланыр инем, хәҙер ни минең әллә ни иҫ китмәй. Әммә рәхмәт!”– ти ул, халыҡ яҙыусыһы исемен биреүҙәренә ҡарата мөнәсәбәтен белдереп. Исеме төрки донъяһында таныш прозаиктың әҫәрҙәрен тотош СССР дәүләтенә ҡараған халыҡтар уҡыған. Зәйнәб Биишева әҫәрҙәре – башҡорт халҡының яҙмышы сағылышы, үҙенең кисергәндәре яҙмаһы. Тура һүҙле, ғәҙел холоҡло әҙибә рухи ҡеүәте, ихласлығы менән бик күптәргә өлгө булырлыҡ. Тура һүҙҙе теләһә кем әйтә ала, әммә уның һымаҡ әхлаҡи хоҡуғың да, эшләгән эшең дә булырға тейеш бит әле!
Сараны йырсы Айһылыу Ҡарасурина моңло тауышы, Зәйнәб Биишева һүҙҙәренә яҙылған йырҙары биҙәне. Халыҡ таланттарын көн буйы тыңларға була: ҡолаҡты яғымлы ауаздар иркәләй.
Район хакимиәтенең мәғариф бүлеге методисы Светлана Кәлимуллина төбәктәге туған телдәр уҡытыу процесы, З. Биишеваның ижадына ҡағылышлы саралар хаҡында һөйләне. Әйткәндәй, уҙған йыл аҙағында Благовар районында, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ҡарарына ярашлы, тап Аҡмулланың тыуған көнөндә Башҡорт теле көнөн билдәләгәндәр. Бик мәслихәт! Киләсәктә лә был эш дауам ителергә тейеш.
Һарайлы – Благовар районының бер сигендә урынлашҡан ауыл, шуға күрә сараға бөтә уҡытыусылар ҙа йыйылып бөтә алманы. Беҙҙән тәҡдим – киләсәктә Ҡәнзәфәр бей исемендәге тарихи-мәҙәни үҙәкте район үҙәгенә – Языков ауылына күсерергә кәрәк. Был фекерҙе район хакимиәтенең мәғариф бүлеге методисы Светлана Кәлимуллина хупланы. Сара ойошторор өсөн барыбер бина, уҡыусылар, тамашасылар кәрәк бит. Шуға күрә мәктәптәрҙең ишеге асыҡ булһа, тарихи-мәҙәни үҙәккә яңы урын табыуы ла, эштәрҙе ойоштороу ҙа еңелерәк булыр ине. Был темаға тағы әйләнеп ҡайтырбыҙ әле.
Райондың этнография музейы директоры Светлана Ғәйнәтуллина ла тарихи мәғлүмәттәргә, әҙәби фекерҙәргә бай осрашыу хаҡында йылы ҡарашын белдереп, киләсәктә Ҡәнзәфәр бей исеме менән бәйле саралар уҙғарыу, халыҡҡа тарихи мәғлүмәтте еткереү эшен дауам итеүҙе киң йәйелдерергә теләүен белдерҙе. Ул бигерәк тә төбәк тарихын яҡшы белгән Салауат Хәмиҙуллинға ҙур рәхмәт әйтте. Беҙгә ошо мәғлүмәтте район халҡына ла еткерергә кәрәк, тине ул, Һарайлы-мең башҡорттары тарихына әйләнеп ҡайтып.
Ләлә апай Бейешева апаһының бала сағы, үҫмер йылдары, ғаиләһе, балалары тураһында һөйләне. Ул китапханасыларға, уҡытыусыларға халыҡ яҙыусыһының китаптарын бүләк итте, йырҙары, шиғырҙары, йыйынтыҡтары яҙылыу тарихын һөйләне. Уға һорау биреүселәр ҙә күп булды. Залдағылар ауыр һынауҙар үткән Зәйнәб Биишеваның төҫө итеп баҡты һымаҡ Ләлә апайға.
Башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнгәндәр араһында ла ауылда уңышҡа өлгәшкәндәр бар икән. Һарайлы мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Менәүәрә Насированың уҡыусыһы, белорус ҡыҙы Анастасия Букатая Өфөлә уҙған төбәк-ара башҡорт теле олимпиадаһында призер булған. Был ҡыҙҙың уңышы башҡа бик күп башҡорт балаларына өлгө булып тора. Тарихи-мәҙәни үҙәкте ойоштороп ебәреүселәрҙең береһе – тап Менәүәрә Абдулхай ҡыҙы.
Эйе, башҡа телдәрҙе лә өйрәнергә була, әммә тамырҙарың, әйтәйек, йүкә ағасыныҡы икән, япраҡтарыңды имәндеке итеп ҡырҡҡандан ғына һин бит имәнгә әйләнеп китмәйһең, шулай бит?! Нисек кенә сит телдәрҙе яҡшы белһәк тә, этник тамырҙарҙы онотоу милли хыянатҡа тиң!
Сараны йомғаҡлап, Ҡәнзәфәр бей исемендәге тарихи-мәҙәни үҙәк етәксеһе, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ағзаһы Салауат Батыраев былай тине: “Ил инәһе, әҙәбиәтебеҙҙең яҡты йондоҙо, шәреҡ донъяһында тәүгеләрҙән булып трилогия ижад иткән, ҡатын-ҡыҙҙар араһында беренселәрҙән булып халыҡ яҙыусыһы булып киткән Зәйнәб Биишеваның исеме йылдар үтеү менән сағыуыраҡ балҡыр, уның ижадын өйрәнеүселәр күбәйер, сөнки уның ғүмере – ул халҡыңа, милләтеңә фиҙакәр хеҙмәт өлгөһө. Ул балаларын да башҡорт итеп тәрбиәләгән, ижадҡа ынтылышлы итеп үҫтергән. Беҙ ҙә үҙ дәүеребеҙҙә халҡыбыҙ өсөн эшләп ҡалайыҡ, Ҡәнзәфәр бей вариҫтары булыуыбыҙҙы һәр ғәмәлебеҙ менән иҫбатлау өсөн көрәшәйек!”
Әйткәндәй, Салауат Батыр улы ҡатыны Мәрзиә Яҡшыбай ҡыҙы менән өс ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергән. Һәр береһе туған телен, тарихын яҡшы белә. Улар парлашып ошо тарихи-мәҙәни үҙәктең эшмәкәрлеген әүҙемләштерә. Туған телебеҙ яҙмышы ата-әсәләр ҡарамағына ҡалдырылғанда, халыҡ иҫәбен алыу елдәре иҫә башлар мәлдәрҙә Һарайлы-мең башҡорттарының үҙаңы уяныр тигән ҙур өмөт менән ҡайттыҡ был төбәктән.
Благовар районы.


text:
18-01-2016, 09:56 / ---
Ҡатын-ҡыҙ донъя тотҡаһы
Ошондай матур әйтем бар халыҡта. Был һүҙҙәрҙең хаҡлығына шик белдергән, бәхәсләшергә теләгән кеше лә юҡтыр бѳгѳн. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ йорт усағын, ғаилә именлеген һаҡлаусы ғына түгел, киләсәгебеҙҙе дауам итерҙәй сәләмәт быуын тәрбиәләүгә, тормош дилбегәһен дѳрѳҫ тотоп, заманға яраҡлашып йәшәй белеүгә ҙур ѳлѳш индереүсе лә. Ҡатмарлы, шаулы заманда йәшәүебеҙ ҙә гүзәл зат иңенә етди яуаплылыҡ, ѳҫтәмә мәшәҡәттәр һала. Шулай ҙа бер ҡыйынлыҡһыҙ, зарһыҙ үтәй ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ үҙ бурысын....


text:
СУЛПЫЛАР – «ОНОТОЛҒАН ҠИММӘТТӘР»
...Мәҫәлән, Ейәнсура районы Ибрай (Урмансы) ауылында йәшәүсе Хаҡҡолой Хәбибҡолой улы Ҡыҙрасов «Айыры ҡарағай» тип аталған ерҙә тапҡан сулпыла башҡорттоң «Саҡ менән Суҡ» бәйетенең көйө сүкелгән булып сыҡты.
Ноталарыбыҙҙың «Доңри миhасул лясин\\Тәңрене маҡтар өсөн барлыҡҡа килтерелгән тел» тигән махсус атамаһы булып, билдәләре ошондай рәүешле.
Ғәжәп хәл! «Ҡырағай-күсмә тормош алып барған» тигән башҡорт борондан мәҙәниәтле, юғары зауыҡлы халыҡ булған да баһа! Уйға һала! Ахыр, тарихыбыҙҙы ентекләп өйрәнгәндән hуң, шуға төшөндөм. Беҙҙең ир-ат, алыҫ көтөүлектәрҙә йә оҙайлы яуҙарҙа йөрөү сәбәпле, үҫеп килгән быуынды тәрбиәләү күбеһенсә ҡатын-ҡыҙ тарафынан атҡарылған. Ир балалар 12 йәшкә тиклем ғаиләлә, әсәләре янында, тәрбиәләнеп, бер мөсәл үткәс, йә ат ҡараусы, йә ҡорал йүнәтеүсе булып ғәскәри хеҙмәт башлаған. Күсмә тормошта китап ташып йөрөп булмай. Ата-бабалар, ҡатындарына ярҙам йөҙөнән, биҙәүестәр менән уҡыу-уҡытыу әсбаптарын берләштерә.
Мәләүез районында табылған бер биҙәүестән күренеүенсә, уларҙың hәр береhе йә ниндәйҙер дини мөнәжәткә, йә иhә, Ейәнсура сулпыhы кеүек, айырым халыҡ көйҙәренә бағышланған. Биҙәүес сулпыларындағы мәғлүмәттәр талас-сирия hәм нота яҙмалары ҡулланып башҡарылған...
...Тәнҡитселәребеҙ айырым hүҙҙәрҙе «башҡорттоҡо түгел» тип, был мәҙәни ҡомартҡыларыбыҙҙан айырырға тырышыр. Шуға күрә уларҙың бик борондан башҡорт текстарында ла, XX быуатҡа тиклемге башҡорт hәм татар әҙәбиәтендә лә ҡулланыуҙарын атап үтәм.
«Ннитуз» – ҡушма hүҙҙер, йәғни «Нни+туз\\икмәк-тоҙ». Ғабдулла Туҡай яҙа: «Миңә hәр көн бирә ул аш вә наны».
«Низлу» – шулай уҡ ҡушма hүҙ. «Ней+залу\\Тыңла аҙашҡан кем». «Ней» hүҙе хәҙерге телебеҙҙә «тыңла әле» тигәнде аңлата. Ошо ук hүҙҙе Ғәбделтаhир әл Бөрйәни иhә «нәгү\\тыңла» тип яҙа. Ҡәйүм Насыри, мәҫәлән, былай ти: «вә hәвәскә эйәргән кеше залләләттер».
«Нирзг» – ҡушма hүҙ «ни+рзг\\йәшерен булмаған».
Ҡол Ғәли яҙа: «Разын эҙләп айрык hүҙ hис өндәшмәне».
«Лмг» – боронғо hүҙ, хәҙерге башҡорт теленә «ялтырауыҡ, нурлы» тип тәржемә ителә.
«Ктп» – диалект hүҙ, «кдб\\алдаҡсы» мәғәнәһендә. Утыҙ Имәни яҙа: «Оғроно, кәзибте hәм наҙанды ғалим кемсә сәвәме шимде уны».
«Глн» – диалект hүҙ, «гыйллан\\асыуҙан; күрә алмауҙан» hүҙенән. Ғабдулла Туҡай яҙа: «Күрмәй иҙҙе беҙҙе милләт күҙендә булған гыйлләттэн».
«Злкн» – диалект hүҙ, «за лөгән\\тел хужаhы; hүҙ хужаhы» тигән мәғәнәлә.
Мәләүез сулпыларының аналогы Йылайыр районында ла табылған.
Шулай итеп, айырым сулпылар өлгөhөндә бөгөн башҡорт көйҙәре тураhында яңы мәғлүмәт белдек. «Сулпы» hүҙе «онотолған ҡиммәт» тигәнде аңлата. Тимәк, «онотолған ҡиммәттәргә» рухи ҡомартҡылар, көйҙәр яҙып, изге хазинаны киләсәккә мираҫҡа ҡалдырған ата-бабалар.
Теги:


text:
Ураҙа байрамы мөбәрәк үтте
14 августа 2013 йыл | Хаттар
Изге Рамазан айы ла үтеп китте. Был айҙа ураҙа тотоп, изге ғәмәлдәр ҡылып сауап алыусылар Үзбәк ауылында ла күп булды.
Намыҫлы хеҙмәт һәм лайыҡлы тормош өсөн
14 августа 2013 йыл | Йәмғиәт
КПРФ партияһынан депутат мандаты өсөн көрәшкә ҡушылып, беҙ Ҡоролтай тарафынан ҡабул ителгән ҡарарҙарҙың республика халҡының күпселеге мәнфәғәтенә яуап биреүенә өлгәшергә теләйбеҙ. Был ауыл хужалығы предприятиеларын яһалма рәүештә банкротлыҡҡа ҡалдырып, уларҙың ерҙәрен шикле фирмаларға - инвесторҙарға биреүгә ҡаршы төшөп, ерҙе ошонда йәшәгән һәм эшләгәндәргә беркетеү, төбәк бюджетының кәмендә 10 процентын ауылдарҙы үҫтереүгә бүлеүгә ҡағыла.
Төҙөүселәр һөнәри байрамдарын билдәләне
14 августа 2013 йыл | Йәмғиәт
Йылдың-йылы август айының икенсе йәкшәмбеһендә Төҙөүселәр көнө билдәләнә. Ошо уңайҙан уҙған йомала районыбыҙ төҙөүселәре район мәҙәниәт һарайында үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләргә йыйылды.
“Ғәҙел Рәсәй” партияһы манифесы
14 августа 2013 йыл | Йәмғиәт
Рәсәй һынылыш алдында. Иҡтисадтың сеймал моделе файҙаланып бөтөлдө. Беҙ газ, нефть һатабыҙ, электроника һатып алабыҙ. Беҙгә Урта Азия-нан эшселәр килә, ә һәләтле йәштәребеҙ китә. Был хәл артабан да дауам итә алмай. Рәсәйлеләрҙең иллюзияһы һәм оптимизмы реаль социаль гарантияларҙың ҡыҫҡарыуына, мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлауҙа түләүле хеҙмәттәр һанының артыуына, пенсия йәшенең күтәрелеүенә ҡурҡыу менән алмашына.
Алдан хәстәрләгәндең күңеле тыныс
14 августа 2013 йыл | Матбуғат
1 июлдән барлыҡ матбуғат баҫмаларына, шул иҫәптән "Табын” район гәзитенә 2014 йылдың беренсе яртыһына алдан яҙылыу иғлан ителде.


text:
Йәш саҡтан район гәзитендә мәҡәләләрем баҫылып торҙо. Колхоз йәйләүҙәрендә класым менән барып, концерттар ҡуйып, ферма тормошо тураһында репортаждар яҙҙым. Алдынғы хеҙмәтсәндәрҙе данланым, тәнҡит мәҡәләләрем дә булды. Шулай итеп, мәктәптә ҡырҡ бер йыл физиканан уҡытып, хаҡлы ялға сыҡтым. Ҡатыным математиканан белем бирҙе. Хәҙер инде дүрт ҡыҙым да ғаиләле, үҙ донъяһын көтә, Аллаға шөкөр.
...Көҙгө кис. Көндәлек мәшәҡәттәрҙе теүәлләп ҡайтып барабыҙ, йортобоҙға боролорға күп тә ҡалмаған, юл аша ғына үтәһе бар. Шул саҡ асфальтта ятҡан кеше күҙгә салынды, ыңғырашҡан тауыш ишетелде. Күрәләтә тороп автомобиль юлында ятҡан кешенең эргәһенән битараф үтеп китеү оятһыҙлыҡ булыр ине: яҡын килдек, хәлен һораныҡ. Машина бәрҙереп киткән тигән уйыбыҙ аҡланманы – егет, йәш кенә булыуына ҡарамаҫтан, аяғында ла баҫып торорлоҡ түгел, әллә сирле, әллә иҫерек. Күрәһең, абынып йығылған, тик ҡайҙа йығылғанын аңларлыҡ хәлдә түгел. Юлда ҡалдырыу хәүефле – бер туҡтауһыҙ үтеп торған автомобилдәрҙең иҙеп китеүе бар. Ҡыҫҡаһы, уны ситкәрәк күсерергә, “Ашығыс ярҙам” килгәнсе көтөп торорға тура килде. Ғөмүмән, кешеләр ҙә битараф тимәҫ инем – ярҙам күрһәтергә теләүселәр йыйылып китте.
Батша заманында Өфө губернаһында малсылыҡ бик һүлпән үҫә. Хужалығы бар башҡорттарҙың 20 проценты бер ниндәй ҙә мал тотмай, 30 проценты — атһыҙ, 42 проценты һыйырһыҙ көн күрә.
Үҙ-ара һөйләшкәндә йыш ҡына “ҡартлыҡ маразмы” тигән һүҙбәйләнеште ҡулланғанығыҙ йә иһә ишеткәнегеҙ барҙыр бит? Мыҫҡыллау рәүешендә әйтелгән был күренеште белгестәр бер термин менән билдәләй – “деменция”. Бының нимә аңлатҡанын иһә табиптарҙан башҡа һирәк кеше генә белгәненә иманым камил.
Ауылда дауахананың булыуы бик мөһим, айырыуса район үҙәгенән йыраҡ урынлашҡан урындар өсөн. Мәҫәлән, районыбыҙҙың төньяғындағы төпкөл Илсеғол ауыл хакимиәтенә ун ауыл ҡарай, әлеге көндә Мулдаш, Һөйөндөк, Көсөк, Һөләймән, Кәримдә фельдшер-акушерлыҡ пункттары эшләй, Илсеғолда участка дауаханаһы ҡабул итеү ойошторолған. “Ашығыс ярҙам”ды Комсомол участка дауаханаһынан саҡырталар.
Уральск участка дауаханаһы терапевы Земфира Дауытова мәктәп йылдарында уҡ табип булырға хыяллана. Яҡшы билдәләргә уҡыған ҡыҙ бер ҡыйынлыҡһыҙ медицина университетына инә. Уҡыу йортон тамамлап, 2004 йылда Учалы үҙәк ҡала дауаханаһы поликлиникаһында хеҙмәт юлын башлай. Ауыл ерендә табиптарҙың етешмәүе – ил кимәлендәге киҫкен мәсьәлә, аҡ халатлылар ауыл ерендә эшләргә бигүк атлығып та тормай. Әммә Земфира Илдар ҡыҙы Уральск участка дауаханаһында эш тәҡдим итеүҙәренә шатланып риза була. Тормош иптәше Азамат Алмас улы ла атай йортона ҡайтып нигеҙләнергә күптән хыяллана бит! Шулай итеп, “Ауыл табибы” программаһына ярашлы, ғаилә Уральскиға күсенә. Дауытовтар Арыҫлан һәм Алмас исемле малайҙар үҫтерә, ғаилә башлығы Себергә йөрөп эшләй.
Ишембай ҡалаһындағы милли мәҙәниәттәр үҙәгендә “Тыуған яҡтың шифалы үҫемлектәре” тип исемләнгән кисә булды. Унда төбәктең әүҙем йәмәғәтселәре, үләндәрҙең дауалау һәләтенә инанған кешеләр йыйылғайны. Һүҙ шифалы үләндәр, уларҙы ҡулланыу ысулдары, ҡағиҙәләре хаҡында барҙы.
“Йәшә” (“Живи”) хәйриә фонды Рәсәйҙә беренселәрҙән булып балалар лейкозының тәүге билдәләре тураһында мәғлүмәти онлайн-платформа булдырҙы. “Стоп лейкоз” тигән һылтанма аша инеп, һәр кем был ҡурҡыныс сир тураһында тулы мәғлүмәт менән бер рәттән тест үтә һәм, яҡынының һаулығы тураһында шик тыуған осраҡта, артабан нимә эшләргә, ҡайҙа мөрәжәғәт итергә кәрәклеген белә ала.
Рәсәй кеше репродукцияһы ассоциацияһы хәбәр итеүенсә, илебеҙҙә суррогат әсәйҙәрҙән тыуған сабыйҙар һаны арта. Был быға тиклем бәпес һөйөү мөмкинлегенән мәхрүм булғандарға заман технологиялары ярҙамға килә тигән һүҙ.
Артҡа 1 ... 3 4 5 6 7 8 9 10 11 ... 45 Алға
Бит башына
...Күптән түгел элекке хеҙмәттәшебеҙ, алсаҡ күңелле, ихлас булмышлы шәхес, тәжрибәле журналист Рәшиҙә Мәхийәнованың өлөшөнә төшкән ҙур һынау хаҡында хәбәрҙар булдыҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 281
МИХАИЛ АРХАНГЕЛ СИРКӘҮЕ, Бәләбәй ҡ. урынлашҡан. Мәхәллә кешеләре аҡсаһына, Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) ваҡытында яндырылған ағас сиркәү (яҡынса 1757 й. асылған) урынында төҙөлә һәм 1828 й. изгеләндерелә, тип фараз ителә, 1879 й. йәмиғ сиркәүе итеп үҙгәртелә, 1988 й. хәҙ. исемен ала. Классицизм стилендәге, 2 рәт ярымтүңәрәк тәҙрәле, дүрт ҡырлы (ҡабырғаларынан тәҙрә уйымы булған көмбәҙ ябылған) һәм тәреле һигеҙ ҡырлы таш сиркәү; аспидаһы биш ҡырлы; манараһы бейек түгел. Өҫтәлдәре бар: төп — изге Архистратиг Михаил исеме (1828 й. изгеләндерелә) һәм Владимир Божья Матерь иконаһы (1998) хөрмәтенә. Сиркәүҙә, риүәйәт б‑са, натуранан төшөрөлгән изге преподобный Серафим Саровский образы һаҡлана. М.А.с. мәхәлләһен ҡала һәм яҡын‑тирәләге ауыл диндарҙары тәшкил итә. 1929 й. ябыла, манараһы һүтелә, бинаһында складтар урынлаша. 1988 й. диндарҙарға ҡайтарыла, реконструкциялана. 1989 й. алып сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылына. М.А.с. изге мученица Татиананың, преподобный архимандрит Гавриил Мелекесскийҙың һ.б. изге мәйет киҫәктәре яғылған иконалар бар. Сиркәү эргәһендә өлкәндәр һәм балалар өсөн йәкшәмбе мәктәбе, китапхана эшләй. Настоятелдәре: Г.Плохов, К.Евдокимов.
П.В.Егоров
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Фото:
Төньяҡ Осетия башҡорттары Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына әҙерләнә
Фото:
Владикавказда, Республика Дуҫлыҡ йортонда Салауат Юлаев исемендәге Башҡорт милли-мәҙәни йәмғиәтенең ултырышы үтте, унда III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына әҙерлек барышы тикшерелде. Ултырышта Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы, БР Фәндәр академияһының Социаль-сәйәси тикшереүҙәр институты директоры Рим Вәлиәхмәтов ҡатнашты. Төньяҡ Осетия башҡорттары тормошо хаҡында, йәштәрҙе Башҡортостандың юғары уҡыу йорттарында уҡытыу, башҡорт телен һаҡлау һәм өйрәнеү тураһында конструктив, фәһемле һөйләшеү үтте.
Ултырышта Төнъяҡ Осетия башҡорттарынан быйыл июндә Өфөлә үтәсәк халыҡ-ара форумға вәкил булып профессор Роберт Ғәниев барасаҡ, тигән ҡарар ҡабул ителде. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына ҡунаҡ сифатында Төньяҡ Осетия Республикаһы эске эштәр министры саҡырылды.


text:
Фото:
НефАЗ модернизацияланған самосвал тағылмаһы сығара башланы
Фото:
«Нефтекама автозаводы» габарит бейеклеге 150 миллиметрға кәметелгән НефАЗ-8560 модернизацияланған самосвал тағылмаһын сығарыуға тотондо.
Предприятиенан хәбәр итеүҙәренсә, тағылманың габарит бейеклеген түбәнәйтеү тейәү кимәлен кәметергә, бушатҡанда һәм ташығанда махсус сараның тотороҡлолоғон арттырырға ярҙам итә, был үҙ сиратында хәрәкәт тиҙлеген арттырыуға булышлыҡ итәсәк.
Тағылманы модернизациялау, иң элек, уның конструкцияһын үҙгәртеү менән бәйләнгән. Электр үткәргестәр нығытмаһы ла камиллаштырылды. Етмәһә, тағылма еңелерәк тә булып ҡалды: уның массаһы 70 килограмға кәмене.


text:
2015 йылда республика Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға федераль бюджеттан 1,5 млрд һумдан ашыуыраҡ аласаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 19 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
2015 йылда Башҡортостанда йәшәүсе Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға федераль субвенциялар күләме 1,572 миллиард һум тәшкил итәсәк. Бының хаҡта Еңеүҙең 70 йыллығына әҙерлек һәм уны үткәреү буйынса республика ойоштороу комитеты ултырышында БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Хәлит Мәхмүдов хәбәр итте.
Ветерандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү ултырыштың төп темаларының береһе булды. Республика башлығы Рөстәм Хәмитов был өлкәләге мөһим проблемаларҙы билдәләп үтте.
— Ветерандарҙы йәшәү урыны буйынса сиратҡа ҡуймау факттары билдәле. Етәкселәр формаль яуап яҙыу менән шөғөлләнә. Бынан тыш, өлкән кешеләр яңы фатир алғандан һуң йыш ҡына унда уларҙың яҡын туғандары күсә. Хеҙмәт министрлығының мәғлүмәттәре буйынса, торлаҡ менән тәьмин ителгән ветерандарҙың тик 65 проценты ғына федераль бюджет саралары иҫәбенә алынған торлаҡтың хужалары булып ҡала. Сәбәптәр төрлө — ҡайҙалыр намыҫһыҙ туғандар, ҡайҙалыр йылғыр кешеләр ветерандарҙы бүләк итеү, алыу-һатыу килешеүҙәрен рәсмиләштерергә күндерә, һуңынан ветерандар торлаҡһыҙ ҡала, — тине Башҡортостан Президенты.
Рөстәм Хәмитов БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығына, шулай уҡ муниципалитет башлыҡтарына ветерандар һәм уларҙың туғандары менән әүҙемерәк аңлатыу эштәре, шулай уҡ урындарҙағы хәлдең даими мониторингын алып барырға ҡушты.
Республиканың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова һуңғы ике йылда 2275 ветерандың үҙ торлаҡ шарттарын яҡшыртыуын билдәләне. Шуға ҡарамаҫтан, федераль бюджет иҫәбенә торлаҡ менән тәьмин ителгән 1647 кеше емерек һәм йәшәү өсөн яраҡһыҙ йортта йәшәүҙәрен дауам иткән. Башҡарылған эш һөҙөмтәһендә 976 ветеран яңы фатирға күсерелә.
Республиканың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Хәлит Мәхмүдов, 2012 йылдан алып был маҡсатҡа йүнәлтелгән федераль бюджет сараларының күләме 4,684 миллиард һум тәшкил итте, тип хәбәр итте. Тик быйыл ғына субвенциялар формаһында республикаға 746,1 миллион һум күсерелде, ул 639 ветеранды торлаҡ менән тәьмин итеү мөмкинлеге бирә. 535 кеше яңы торлаҡҡа күсте лә инде, тағы ла 104 кеше алынған торлаҡ сертификаттарын әлегә ғәмәлгә индермәгән. 1 ноябргә ҡарата торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға сиратта 1786 кеше тора, өҫтәүенә уларҙың һаны ай һайын арта бара. 2015 йылда бүленәсәк саралар менән тик 1304 кешене генә торлаҡ менән тәьмин итеп буласаҡ.
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Хөкүмәтенә өҫтәмә финанслау бүлеү үтенесе менән мөрәжәғәт әҙерләргә ҡушты. Ул торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтажлы һуғыш ветерандарының сиратын тулыһынса бөтөрөргә мөмкинлек бирәсәк.


text:
Киләһе йылда «500 ферма» программаһында ҡатнашыусылар ныҡлы һайлап алынасаҡ — Ауыл хужалығы министрлығы
ӨФӨ, 2014 йыл, 16 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Республикалағы ҡайһы бер хужалыҡтар программа сиктәрендә планлаштырылған һөҙөмтәләргә ирешә алманы һәм бүленгән дәүләт субсидияларын кире ҡайтарырға тейеш буласаҡ. Был турала ағымдағы йылдың һөҙөмтәләре һәм 2015 йылға бурыстар буйынса райондар менән профиллле видеоселектор кәңәшмә барышында Башҡортостандың ауыл хужалығы министры Николай Коваленко белдерҙе.
Ведомство етәксеһе программаның бурыстарын үтәй алмаған хужалыҡтарҙы атаны. Улар араһында Күгәрсен районының «Октябрьское», Ейәнсура районының «Импульс» йәмғиәте, Бишбүләк районының М.Горький исемендәге СПК-һы, Өфө районының Цюрупа исемендәге агорофирмаһы һәм Бүздәк районының «Тармыш» йәмғиәте бар. Бында малдар һаны һәм етештереү күләме кәмегән, был иһә программа шарттарына тап килмәй.
«500 ферма» программаһын ғәмәлгә ашырыу осоронда уға 200-ҙән ашыу һөтсөлөк-тауар хужалығы ҡушылған. Николай Коваленконың һүҙҙәренсә, ошо ваҡыт эсендә 304 малсылыҡ бинаһы, 34 силос-сенаж ҡоролмалары яңыртылған һәм төҙөлгән, 5,5 мең тоҡом малы һатып алынған. Дәүләт ярҙамына 1,3 миллиард һум йүнәлтелгән.
2015 йылда программаны тормошҡа ашырыу дауам итәсәк. Николай Коваленко әйтеүенсә, унда 57 предприятие ҡатнашырға иҫәп тота.


text:
Республикала «Немец теле аҙналығы» үтәсәк
Башҡортостан Республикаһында «Немец теле аҙналығы» 1 апрелдә старт ала. Йыл һайын үткәрелеүсе мәғариф форумы сараларға бай булмаҡсы. Эшлекле программала немец филологияһы һәм уны уҡытыу методикаһы буйынса фәнни-ғәмәли конференциялар, уҡтыусылар өсөн оҫталыҡ дәрестәре һәм семинарҙар, ижади конкурстар, олимпиадалар ҡаралған. Быйыл сараларҙың береһе Стәрлетамаҡта үтә. 4 апрелдә унда «Немец теле көнө» ойошторола.
Мәҙәни программа сиктәрендә Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында донъяның иң яҡшы дуэттарының береһе сығыш яһаясаҡ. Германия пианиносылары – ағалы-ҡустылы Ханс-Петер һәм Фолькер Штенцли кисәлә Иоганнес Брамстың Немец реквиемын башҡарасаҡ.
Республика халҡында немец теленә һәм мәҙәниәтенә ҡыҙыҡһыныу уятыу тематик аҙналыҡтың төп маҡсаты булып тора.
Сараны асыу тантанаһы 1 апрелдә Өфө ҡалаһы, Коммунистик урамы, 19 адресы буйынса роман-герман филологияһы факультеты бинаһында үтә. Башлана – 10 сәғәттә.


text:
Фото:
Ҡырымдар Башҡортостан Башлығына һорау бирергә әҙерләнә
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Башҡортостан Башлығы менән «тура линия»ға дүрт меңдән ашыу шылтыратыу һәм 500-ҙән күберәк яҙма мөрәжәғәт ҡабул ителгән. 7 апрелдә республика халҡы менән асыҡтан-асыҡ һөйләшеү ойошторола. Трансляцияны «Рәсәй-24 Башҡортостан», Башҡортостан юлдаш телеканалы, «Бөтә Өфө», РБК телеканалдарында ҡарарға мөмкин.
Бөгөнгә дүрт меңдән ашыу шылтыратыу һәм 500-ҙән күберәк яҙма мөрәжәғәт ҡабул ителгән. Халыҡты юлдарҙың торошо, хеҙмәт хаҡы һәм социаль пособие түләү, торлаҡ һәм балалар баҡсалары менән тәьмин итеү мәсьәләләре ҡыҙыҡһындыра. Мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ һәм ауыл хужалығы ла иғтибар үҙәгендә.
«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының колл-үҙәгенә һәм сайтына бөтә республиканан шылтыраталар һәм яҙалар.
Ҡырымдың Белогорск районында йәшәүселәр ҙә үҙҙәренең һорауҙарын әҙерләй. Әлеге ваҡытта «Рәсәй 1» телеканалы журналистары — хәбәрсе Алина Каматова һәм оператор Юрий Ефремов — илдең көньяғында эшләй.
Тәү сиратта Белогорск районы халҡы күрһәткән ярҙамы өсөн Башҡортостанға ҙур рәхмәт белдерә. Республикала йыйылған аҡса иҫәбенә «Ҡырым розаһы» ҡасабаһында балалар баҡсаһы йүнәтелде, урындағы мәктәп тә икенсе һулыш алды. Ике уҡыусы иһә киләһе йылда республика юғары уҡыу йорттарының береһенә уҡырға инергә теләк белдерҙе.
Журналистар бер нисә ауыл хужалығы предприятиеһында ла булды. Уларҙың береһе сәсеүгә 15 иген йыйыу комбайны әҙерләй — был да Башҡортостан бүләге. Яңы техника былтыр үҙен күрһәтте лә инде — ауыл халҡы Белогорск районы сәсеү майҙандарының яртыһын тиерлек йыйып алды. Икенсе хужалыҡта башҡорт тоҡомло аттар Ҡырым тәбиғәтенә яраҡлашҡан.
«Рәсәй 1. Башҡортостан» телеканалының ижади төркөмө Севастополдә Ҡара диңгеҙ флоты караптарында булырға ниәтләй. Унда республикабыҙҙан егеттәр хеҙмәт итә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, республика Башлығына һорауҙарҙы «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы сайтында ҡалдырырға, йәки эш ваҡытында 8-800-700-88-85 телефоны буйынса бушлай шылтыратырға мөмкин.


text:
Матбуғат биттәрендә беҙ, ғәҙәттә, халыҡ араһында билдәлелек яулаған шәхестәр менән әңгәмә бирергә күнеккәнбеҙ. Ә “ябай” кешеләр ундай иғтибарға һирәк лайыҡ була. Шундайҙарҙың береһе – Өфө ҡалаһында оҙаҡ йылдар музыка мәктәбендә уҡытҡан Наум Сегал. Уны туғандары менән хеҙмәттәштәренән башҡа бер кем дә белмәй, ләкин ул белемле, эшһөйәр, үҙ милләте менән ғорурлана... Хәйер, донъяға ҡарашы һәм тормошта әүҙемлеге буйынса уны бик үк ғәҙәти шәхес тип тә булмайҙыр.
Башта, бер ҡатлыраҡ тойолһа ла, ошо һорауҙы ҡуяйыҡ әле: әҙәбиәттә документаллек ни дәрәжәлә кәрәк? Жанры шулай тип аҡҡа ҡара менән тәғәйен күрһәтелһә, аңлашыла, аҡлана, ә улай булмағанда? Кемгә нисектер, әлбиттә. Мин, мәҫәлән, бынан мөмкин тиклем ситләшергә тырышам, сөнки сәнғәтте, бығаса ла әйткәнем бар, үрҙәрәк күргем килә, әҫәрҙә үҙеңдекеме, оҡшашмы исем менәнме, ишара менәнме танылып торорлоҡ ҡиммәтле урынды алыр өсөн ниндәйҙер, яҡшымы, яманмы, ләкин һине мотлаҡ башҡаларҙан һиҙелмәле айырған сифаттарың, эштәрең, исмаһам да, ҡылыҡтарың булырға тейеш тәбаһа.
Эй балалар! Боронғо киң ерҙәр бөттө,
Башҡа милләттәр ҡулына кереп китте.
Инде хәҙер уянырға ваҡыт етте,
Ғафил булып ҡалмағыҙ һеҙҙәр имде.
Тәржемә итеү ҡайһы берҙә үҙенсәлекле шиғыр яҙыуға ҡарағанда ла ауырыраҡ.
Рәми ҒАРИПОВ.
Флүр Ғәлимовтың “Аҙғын тәүбәһе” трилогияһы беҙҙең яҡтарға ла килеп етте. Ярайһы тос, апаруҡ ҡалын булыуына ҡарамаҫтан, китапты өс-дүрт көндә йотлоғоп уҡып сыҡтым. Бик тәрән фекерҙәр, идеялар һалынған әҫәрҙең сюжеты үтә ҡатмарлы, ҡатлы-ҡатлы, әммә еңел уҡыла, сөнки бай, шул уҡ мәлдә ябай, аңлайышлы тел, һоҡланғыс оҫталыҡ юғарылығында ижад ителгән.
Кемгә нисектер, әммә мин, гәзит – аралашыуҙың иң көслө һәм йоғонтоло сараһы, тип иҫәпләйем. Көн һайын “Башҡортостан” гәзитен алып уҡымаһам, үҙемде тормоштан мәхрүм итеп күрәм, донъя ағышынан артта ҡалғанмын тип һанайым. Хәйер, мин “Башҡортостан”ды ауылдың “избач”ына барып, латин хәрефтәре менән баҫылғандан бирле ҡарап барам. Ә һуңғы осорҙа инде был баҫма йәшәүемдең айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнде. Ҡатыным да ошо гәзитте һуңғы хәрефенә тиклем уҡып сыға, хатта ҡайһы бер һөйләмдәренең аҫтына ҡәләм менән һыҙып ҡуя ла ҡалғандарға уҡырға тәҡдим итә.
21-22 май төнөндә “Музей төнө-2016” тигән халыҡ-ара сара уҙҙы. Башҡортостан Республикаһы инде алтынсы йыл рәттән уға ҡушылды, тамашасылар өсөн 23 дәүләт, 62 муниципаль һәм китапханалар эсендәге 13 музей эшләне.
Алдымда – “Мәғариф баҫҡыстары буйлап” тигән китап. Авторы – филология фәндәре кандидаты Рәүеф Шаһиев. Матбуғат һөйөүселәргә күптән таныш исем. Һуңғы йылдарҙа уның ижад офоғо шаҡтай киңәйҙе. Тәүҙә әҙәби тәнҡитсе атында билдәле булһа, бөгөн ул – ғалим-педагог һәм журналист ҡәләмен үҙләштергән автор.
Көслөнөкө – замана... Кемдең ҡулында – шуның ауыҙында... Ҡарға күҙен ҡарға суҡымай... Әшнәлек, коррупция кеүек күренештәр сәскә атҡанда, был халыҡ әйтемдәре бөгөн дә көнүҙәклеген юғалтмай.
Артҡа 1 ... 3 4 5 6 7 8 9 10 11 ... 38 Алға
Бит башына
Кисә Өфөлә Конгресс-холда Башҡортостандың III Граждандар форумы асылды. Ул “Йәмғиәт һәм власть: төбәкте үҫтереүҙә бергәләп ҡатнашыу механизмдары” тигән исем менән уҙа.


text:
Өфө-Киев-Өфө рейсы асылды
10 йыллыҡ тәнәфестән һуң «Өфө» халыҡ-ара аэропортынан Украинаның баш ҡалаһы менән даими бәйләнеш тергеҙелде. «Өфө — Киев» маршруты буйынса рейстарҙы «Ямал» авиакомпанияһы аҙнаһына бер тапҡыр шәмбе көндәрендә башҡара. Әле уңайлы CRJ-200 самолетында икенсе рейс әҙерләнә. Артабан осоштар Boeing-737 судноһында башҡарыласаҡ.
— Киевҡа даими рейстарҙың тергеҙелеүе иҡтисади һәм мәҙәни бәйләнештәрҙе нығытыу, туризм тармағын үҫтереү өсөн генә кәрәкмәй. Бөгөнгө көндә Башҡортостанда 40 меңгә яҡын украин диаспораһы вәкилдәре йәшәй, — тип аңлатма бирҙеләр был ваҡиғаға «Өфө» халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең маркетинг бүлегендә. — Осоштар географияһын киңәйтеү буйынса авиакомпанияның аэропорт менән берлектә алып барған эштәре маршрут селтәрен киләсәктә Украинаның Симферополь, Днепропетровск, Донецк кеүек ҡалаларына тиклем киңәйтергә мөмкинлек бирәсәк.


text:
Сәлиә Мырҙабаева Башҡортостан халҡының медицина проблемаларын хәл итә
Уҙып барған йылдың көҙгө сессияһында Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева Башҡортостан халҡының 240-тан ашыу яҙма һәм телдән мөрәжәғәттәрен ҡараны. Уларҙың һәр береһе буйынса тәғәйен ҡарар ҡабул ителде, кешеләргә кәрәкле ярҙам күрһәтелде.
Парламентарийға республика халҡы йыш ҡына медицина ярҙамы алыу мәсьәләләре буйынса мөрәжәғәт итә – 40 процент. Инвалидлыҡ билдәләү, реабилитация ярҙамы, аяҡҡа баҫтырыу һәм шифахана-курорт дауалауы менән тәьмин итеү буйынса мөрәжәғәттәр бар. Граждандар ғаризаларының 14 проценты торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға бәйләнгән.
Депутат Өфөлә ауырыуҙарҙы иҫкәртеүгә һәм студент йәштәрҙең һаулығын һаҡлауға йүнәлтелгән «Йәштәргә һаулыҡ» социаль проектын индереүҙе дауам итә.
Башҡортостандан депуттың закондар сығарыу эшмәкәрлеге һәм инициативалары тураһында тулыраҡ мәғлүмәт менән уның сайтында танышырға мөмкин.


text:
«Башҡорт Википедияһына — 10 йыл» конкурсына йомғаҡ яһалды
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Алик Шакиров/.
Башҡорт Википедияһының ун йыллығы айҡанлы ойошторолған мәҡәләләр конкурсы тамамланды. Биш ай буйына 11 тәжрибәле мөхәррир һәм 13 яңы автор төрлө темаға мәҡәләләр яҙҙы. Һөҙөмтәлә виртуаль энциклопедияның башҡорт телендәге бүлегенә 764 мәҡәлә өҫтәлде.
— Яңы башлаусылар айырыуса әүҙем яҙышты, — тип һөйләне Башҡорт Википедияһы хакимы Рөстәм Нуриев. — Ике ҡатнашыусы — Ишбаев менән Айсар — алмашлап рейтингтың тәүге урынын биләне. Иң һуңғы мәлдә «Тәүтормош йәмғиәте» мәҡәләһе Айсарға уңыш килтерҙе. Ул Башҡорт Википедияһының беренсе конкурсы еңеүсеһе исеменә лайыҡ булды. Айсар 91 мәҡәлә өсөн 154 балл йыйҙы. Ишбаев 143 мәҡәлә яҙған, әммә улар күләме яғынан бәләкәй йәки «1000 әһәмиәтле мәҡәлә» исемлегенә инмәгән. Шуға күрә уның балдары ла әҙерәк. Яңы авторҙар араһында өс призлы урынды Фәһим Йәркәев (38), Alfiya55 (18,5) һәм Азат Алтынсурин (12) алды. Шулай уҡ Күмертау ҡалаһының политехник лицей-интернаты уҡыусылары Алһыу Хәлилова менән Лиана Йосопованы ла билдәләп үтергә кәрәк. Улар бергәләп ете яңы мәҡәлә яҙған. Жюри ағзаһы, шағирә Гүзәл Ситдыҡова йәш мөхәррирҙәргә үҙенең исеменән дәртләндереү бүләктәре тапшырҙы.
Тәжрибәле мөхәррирҙәр араһында беренсе урынға башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, Башҡорт Википедияһы ирекмәне Азат Хәлилов лайыҡ булды. Ул 148 яңы мәҡәлә яҙып, 221,5 балл йыйған. Артабанғы дүрт призлы урындар түбәндәгесә: Саған (105), YANBEK (85), TagKosh (75,5), Ryanag (69). Бәйге йомғаҡтары буйынса тулыраҡ мәғлүмәт һәм конкурс мәҡәләләре исемлеге Башҡорт Википедияһының махсус битендә бирелгән.
Еңеүселәр 24-25 апрелдә Өфөлә үтәсәк «Википедия һәм мәғлүмәт йәмғиәте» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференция барышында бүләкләнәсәк. Конференцияла теләгән һәр кем ҡыҙыҡлы докладтар тыңлай, Филиппин, Алжир, Израиль, Эстония, Польша, Украина, Ҡаҙағстандан килгән ирекмәндәр һәм Википедияның башҡорт, мари, удмурт, коми, тыва, саха, татар, рус телдәрендәге бүлектәре вәкилдәре менән аралаша ала, тип хәбәр итте Рөстәм Нуриев.


text:
Республикала китап күргәҙмә-йәрминкәһе ойошторола
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Октябрҙә Башҡортостанда Әҙәбиәт йылына бағышланған автоуҙыш башлана. 1 октябрҙән 5-нә тиклем Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте республиканың көньяҡ-көнсығыш райондарында китап күргәҙмә-йәрминкәһен ойоштора. Сара Бөрйән, Ейәнсура, Хәйбулла, Баймаҡ һәм Әбйәлил райондарында уҙғарыла.
Күргәҙмәлә Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналған китаптар, танылған яҙыусылар һәм шағирҙарҙың йыйынтыҡтары, иллюстрацияланған фотоальбомдар, бәләкәстәр өсөн сағыу китаптар, Ҡөрьән, 2016 йылға мосолман, йыртма, мәктәп календарҙары, ғилми-методик баҫмалар һәм башҡа әҙәбиәт тәҡдим ителә. Рим Әхмәтов, Тамара Ғәниева, Дамир Шәрәфетдинов, Марсель Сәлимов әҙәбиәт һөйөүселәрҙе яңы китаптары менән ҡыуандырасаҡ.
«Төп бурысыбыҙ — китаптарҙы республиканың иң алыҫ мөйөштәренә тиклем алып барып еткереү. Нәшриәт хеҙмәткәрҙәре милли әҙәбиәтте пропагандалау һәм китап уҡыуға иғтибарҙы йәлеп итеү маҡсатында яҙыусылар менән осрашыуҙар, ошо авторҙарҙың китаптарынан күргәҙмәләр ойоштора», — тип билдәләнеләр нәшриәттә.


text:
Башҡорт халҡына хас әйтем-мәҡәлдәр былар. Ысынлап та, хатта үҙ ауылын ҡалдырып ҡайҙалыр китергә теләмәгәндәр күп милләтебеҙҙә. Шулай булмай, кендек ҡаның тамған ерҙе нисек ташлайһың?!
Әммә бөгөнгө бикһеҙ сиктәр заманында күрше ауылға, яҡындағы ҡалаға ғына түгел, донъяның теләһә ниндәй мөйөшөнә юлдар асыҡ. Башҡорт аяҡ баҫмаған ҡитға ҡалмағандыр хәҙер. Һәм ул сит ер-һыу күрергә генә бармай, ә оҙаҡҡа эшләргә, йәшәргә. Тик һағыш баҫҡан саҡта барыбер “бер ҡайтмаһам, әсәй, бер ҡайтырмын...” тип йырын һуҙып ебәрәлер...
Яуаплы урында эшләгән таныш апайыбыҙ сентябрҙә хаҡлы ялға сыҡты. Дөрөҫөрәге, бәлки, артабан да эшләр ине, тик был компанияла пенсия йәшенә еткәндәрҙе бик хушһынмайҙар, тиҙерәк хаҡлы ялға оҙатыу яғын ҡарайҙар. Ҡыҫҡаһы, уңған ханым тиҙ арала документтарға бәйле эштәрен тамамланы ла өс аҙна эсендә... Америкаға сыҡты ла китте.
“Ниңә аҙыраҡ ял итмәйһең?”, “Ҡайҙа ҡабаланаһың?”, “Нисек, ни эшләп, ҡасан?” кеүек һорауҙар борсоған кешеләр хатта аңламай ҙа ҡалды шикелле – етеҙ апайыбыҙ Атлантик океан ярын, Нью-Йорк урамдарын ҡыҙыра ине инде. Бына шулай, тәүәккәл кешеләр башҡалар уйлағансы эшен теүәлләй ҙә ҡуя.


text:
Рөстәм Мусин Мишкә районы хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләнде
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
25 февралдә өсөнсө саҡырылыш Мишкә районы Советы Рөстәм Мусинды контракт буйынса район хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләне.
Рөстәм Мусин 1965 йылдың 10 авгусында Иштебай ауылында тыуған. Башҡортостан ауыл хужалығы институтын һәм Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған.
Төрлө йылдарҙа ветеринар, «Мишкә» совхозының Ленин бүлексәһендә бригадир, Ленин ауыл советы хакимиәте башлығы, Мишкә районы хакимиәте башлығының кадрҙар менән эшләү буйынса урынбаҫары, «Мишкә» совхозы директоры, агросәнәғәт комплексы хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Мишкә район комитеты рәйесе, Мишкә районы милеге менән идара итеү буйынса комитет рәйесе, Мишкә районы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары, «Башрапс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең инфраструктура объекттары менән идара итеүсеһе, башҡарма директоры, Нефтекама ҡалаһының «Уралагро» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең етештереү буйынса директоры булып эшләгән.


text:
Был аҙнала төбәктә 30 градус эҫе буласаҡ Фото: Андрей Старостин
Был аҙнала төбәктә 30 градус эҫе буласаҡ
Был аҙнала төбәктә 30 градус эҫе буласаҡ Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Был аҙнала Башҡортостанда эҫе буласаҡ, тип хәбәр итә республика гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы.
Дүшәмбе, 23 майҙа, урыны менән ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр яуыуы, йәшен йәшнәүе ихтимал. Һауа температураһы төндә 10-15, көндөҙ 22-27 градус йылы.
Шишәмбе, 24 майҙа, көндөҙ термометр бағанаһы 23-28, төндә 10-15 градус күрһәтәсәк.
Шаршамбы, 25 майҙа, яуым-төшөм көтөлмәй. Һауа температураһы көндөҙ 29-30 градусҡаса етәсәк.
Аҙна аҙағында республиканың төньяғында йәшенле ямғыр яуыуы һәм елдең көсәйеүе ихтимал.


text:
1942 йыл
1942 (бер мең туғыҙ йөҙ ҡырҡ икенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1942 йылы, 2 мең йыллыҡтың 942 йылы, XX быуаттың 42 йылы, XX быуаттың 5 ун йыллығының 2 йылы, 1940 йылдарҙың 3 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2 ғинуар — Абдрахманов Илдус Барый улы, химия фәндәре докторы (1990), Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһы академигы.
- 10 май — Рәшиҙә Туйсина — бейеүсе, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1978) һәм БАССР-ҙың халыҡ артисы (1974), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1974).
- 19 декабрь — Антошкин Николай Тимофеевич, Советтар Союзы Геройы (1986).


text:
Рәсәйҙә билдәле гитарасы Рөстәм Асанбаев тыуған көнөн билдәләй
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Бөгөн ХХ быуат рок музыкаһының сағыу вәкилдәренең береһе, билдәле гитарасы, йырҙар авторы, «ДДТ» төркөмөнөң тәүге составы музыканты Рөстәм Асанбаев тыуған көнөн билдәләй.
Рөстәм Николаевич күренекле драматург, халыҡ яҙыусыһы Нәжиб (Николай Васильевич) Асанбаев ғаиләһендә үҫкән. Алтмышынсы йылдар аҙағында ул телевизорҙан Сопот ҡалаһында барған фестивалде ҡарай. Рөстәм «Breakout» поляк төркөмөнөң сығышына хайран ҡала. Атаһы улының шөғөлөнә ыңғай ҡарай һәм Мәскәүгә барғанда уға «Tornado» ҡыйбатлы уйын ҡоралын һатып ала.
Шуға ҡарамаҫтан, Рөстәм Өфө дәүләт сәнғәт институтында рәссамлыҡҡа уҡып сыға. Музыкант Өфөлә тәүгеләрҙән булып рок һәм блюз уйнай башлай. Юрий Шевчук менән бергә Рөстәм Асанбаев илдә яңыса яңғырашлы рок музыкаһы дәүерен аса. Гитарасы «ДДТ»-ла төркөм ойошторолғандан алып 1983 йылға тиклем уйнай. Рок музыканы концерт майҙансыҡтарына үткәрмәйҙәр, төркөм Өфөнөң бөтә бейеү майҙансыҡтарында сығыш яһай. Нефть институтында бер генә концерт була һәм телевидениела «Свинья на радуге» альбомын яҙҙырып өлгөрәләр. Ошо ваҡиғаларҙан һуң «ДДТ» бөтә илдә танылыу яулай. Артабанғы йылдарҙа Рөстәм Асанбаев элекке төркөмө менән концерттарҙа уйнай.
«ДДТ» төркөмө менән бер рәттән музыкант «Кода» (һуңғараҡ — «Руда») төркөмөндә ижад итә башлай. Концерт ҡуялар, фестивалдәрҙә сығыш яһайҙар, гастролдәргә сығалар. «Ҡышҡы блюз» альбомын яҙҙырғас, төркөм тарҡала.
1997 йылда «DDT Records» студияһында Рөстәм Асанбаев «Пассажир» альбомын сығара. «Аҙаштым» һәм «Туҡталышта блюз» композициялары меңдәрсә тыңлаусының һөйөүен яулай. Музыкант «Boogie Band» тигән Өфө төркөмө гитарасыһы булып китә, төрлө проекттарҙа ҡатнаша, «Jimi Blues Cafe» арт-директоры булып эшләй.
«Беҙ авторлыҡ тапшырыуҙары әҙерләмәйбеҙ, рок классикаһын уйнайбыҙ. Уның һәр саҡ үҙ тыңлаусыһы бар. «Круиз»дан Валерий Гаин, бик шәп йырсылар Николас Берд, Нино Катамадзе һәм Шэрон Кларк беҙҙең менән бергә сығыш яһаны. Илдә лә концерттар ҡуябыҙ, Мәскәүгә лә, Санкт-Петербургҡа ла барабыҙ», — тине музыкант «Версия в Башкирии» баҫмаһына биргән интервьюһында.
Рөстәм Асанбаев дуҫтары араһында мәҙәктәре менән дан тота, хатта уға китап сығарырға әҡдим иткәндәр. Фанаттары уны яңы сифатта ла күрер, бәлки.


text:
Мәскәү эксперттары Өфөлә көрсөккә ҡаршы семинар үткәрәсәк
20-21 октябрҙә Өфөлә «Көрсөк. Нимә эшләргә?» тип аталған семинар үтәсәк. Уны Рәсәйҙең билдәле иҡтисадсылары Михаил Хазин һәм Олег Григорьев (Мәскәү) үткәрә.
— Семинар үҙенең киләсәген бөгөндән хәстәрләгән, 2008 йылғы көрсөк хаталарын ҡабатламай, көрсөктән мөмкин тиклем аҙыраҡ юғалтыуҙар менән сығырға теләгән төрлө кимәлдәге бизнесмендарға адресланған, — тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Кредит ойошмалары ассоциацияһының матбуғат хеҙмәтенән. — Сарала ҡатнашыусылар Рәсәйҙең был өлкәләге алдынғы белгестәренән донъяла, Рәсәйҙә, Башҡортостан Республикаһында көрсөк барлыҡҡа килеү сәбәптәре һәм уның үҫешен күҙаллау буйынса тулы мәғлүмәт аласаҡ.


text:
Төбәк ауыл хужалығы предприятиеларында йыл башынан алып 222 мең тонна һөт алынған
Республика ауыл хужалығы предприятиеларында крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарын иҫәпкә алыу менән тулайым һауым 222,3 мең тонна тәшкил итте, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Башҡортостандың 35 районында һәр һыйырҙан былтырғыға ҡарағанда 22 килограмға күберәк һөт һауып алынған.
Хәҙер һәр һыйырға һауым көнөнә уртаса 12 килограмм тура килә. Мәләүез һәм Саҡмағош райондарында был күрһәткес 16 килограмдан күберәк, Стәрлетамаҡта – 18,3 кг.
Шулай уҡ йыл башынан алып халыҡтан 20,9 мең тонна һөт һатып алынған. Иң ҙур күләмдәр Баймаҡ (1394 тонна), Йәрмәкәй (1027) һәм Илеш (1534) райондары шәхси ярҙамсы хужалыҡтарынан алынған.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡтың сәнәғәт предприятиелары менән танышты
Фото:
Стәрлетамаҡ районы буйынса эш сәфәре барышында Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан сода компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә булды. Предприятиеның инженер-производство үҙәгендә республика башлығы технологик процестарҙы яҡшыртыу, продукцияның сифатын арттырыу һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау мәсьәләләрен өйрәнеүсе лабораторияны ҡараны.
Шулай уҡ бында Рөстәм Хәмитов ағас-полимер плиталар эшләү өсөн ҡулланылған полимерҙар етештереү менән танышты. Бөгөн республикала тик сеймал ғына етештерелә, ә әҙер продукцияны ситтән алалар.
— Беҙҙең төп маҡсаттар – Башҡортостанда импортты алмаштырыу һәм әҙер продукцияны алыу, — тине төбәк башлығы. – Әлегә беҙҙең бизнес баҙар талаптарына берҙәй тәьҫир итмәй. Был йүнәлештә эште әүҙемләштерергә кәрәк.
Бынан тыш, Башҡортостан сода компанияһы территорияһында республика Президенты заманса һауаны бүлеү ҡорамалының төҙөлөшө менән танышты. Ҡорамал ябай һауанан уның компоненттарын: кислород, азот, анион, ксенон һәм криптонды бүлеү өсөн файҙаланыласаҡ. Яңы ҡулайламаның төҙөлөшө тураһында ҡарар 2011 йылда иҫке ҡулайламаның үҙ ресурстарын бөтөрөү менән бәйле ҡабул ителде.
Яңы линияның проект ҡеүәте сәғәтенә газ рәүешендә 20 мең кубометр азот, ете мең кубометр техник кислород һәм дүрт килограмм шыйыҡ техник кислород алырға мөмкинлек бирәсәк. Шундай ысул менән алынған азотты Стәрлетамаҡтың нефть-химия профилендәге сәнәғәт предприятиелары файҙаланасаҡ.
Предприятиеның белгестәре Рөстәм Хәмитовҡа хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытта ҡорамалды монтажлау эштәре 99,5 процентҡа тамамланған. Ҡулайламаны сафҡа индереү ағымдағы йылдың июленә билдәләнгән. Капитал һалыуҙар күләме бер миллиард һум тәшкил итте.
Шулай уҡ сәфәр барышында республика башлығы «Сода» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең дистиллерлы шыйыҡсаның фильтрланыу бүлексәһен ҡараны. Был сода етештереүҙең ҡалдығы органик булмаған тоҙҙар иретмәһенән тора. Әлеге ваҡытҡа тиклем был шыйыҡса шламтуплауыстарҙа йыйылды, унда ҡаты һәм таҙартылған өлөштәргә бүлеү процесы барҙы. Һуңынан таҙартылған өлөшө Ағиҙел йылғаһына түгелде, ә ҡалғаны шламтуплауыстарҙа йыйылды.
Яңы ҡорамалда дистилле шыйыҡса ҡаты һәм шыйыҡ фазаларға фильтрҙан аша үтеү ваҡытында бүленә. Килеп сыҡҡан продукттарҙы ауыл хужалығында һәм төҙөлөш материалдарын етештереүҙә мелиорант сифатында файҙаланырға мөмкин буласаҡ. Хәҙер соданы етештереү тулыһынса ҡалдыҡһыҙға әйләнәсәк.
Был ҡулайлама Германияның ANDRITZ AG концернынан килтерелгән. Быға оҡшаш дистилле шыйыҡсаны бүлеү ҡулайламаһы Рәсәйҙә әлегә тиклем юҡ ине. Инвестиция тотоноуҙарҙың күләме 600 миллион һумлап тәшкил иткән. Сафҡа индереү ағымдағы йылдың өсөнсө кварталына билдәләнгән.
Рөстәм Хәмитов ҡулайламаны ҡараны, белгестәр менән аралашты. Компания вәкилдәре төбәк башлығына предприятиеның таҙартыу ҡорамалдарын киңәйтеү буйынса алдағы пландары тураһында һөйләне.