text:
Өс бәхетле көн
Яҙыусы Зөлфирә Ҡаҙаҡбаева тыуҙырған әҙәби донъя, күңелде ҡуҙғытырлыҡ хисле һәм нағышлы итеп тасуирланыуына ҡарамаҫтан, ғәжәйеп тормошсан, хатта аяуһыҙ ысынбарлыҡҡа үтә лә яҡын. Шул уҡ ваҡытта автор уҡыусыны үҙе генә белгән алымдар менән бына-бына ниндәйҙер мөғжизә, әкиәт булырына ышандыра, көттөрә белә, уның геройҙарының һағышы яҡты, хәсрәт күмерендә лә өмөт ҡуҙы бар.
Хикәйә
Был донъяла осраҡлылыҡ бармы? Әллә бөтәһе лә Күктәр тарафынан алдан билдәләнеп, Хаҡ Тәғәлә ярҙамында маңлайыңа яҙылған яҙмышмы? Был мәңгелек һорауға әлегә бер кемдең дә яуап таба алғаны юҡтыр. Йәки, киреһенсә, һәммәһенең үҙ яуабы барҙыр һәм һәр кешенең үҙе өсөн генә булһа ла ул дөрөҫтөр.
Был донъяла осраҡлылыҡ бармы? Әллә бөтәһе лә Күктәр тарафынан алдан билдәләнеп, Хаҡ Тәғәлә ярҙамында маңлайыңа яҙылған яҙмышмы? Был һорау әлегә Гөлшаттың башына килмәне, сөнки осраҡлылыҡмы, яҙмышмы, әлегәсә уға ҡағылмай ине. Тик бер секундтан... Бары бер секундтан... осраҡлылыҡмы, яҙмыштарҙы селпәрәмә килтерер тәҡдирме уның ҡаршыһына сыҡты.
Бәләкәй генә ҡаласыҡтың ситендә, рәсми сығанаҡтарҙа «Рим урамы», халыҡ телендә «Башҡорт Рублевкаһы» тип йөрөтөлгән тар ғына урамдан Гөлшат килә. Ниңә уны Рим исеме менән атағандарҙыр – бәлки, Рим атлы уҙаман йәшәгәндер, әллә Италияның баш ҡалаһындағы тар тыҡрыҡтарға оҡшаттылармы икән? Моғайын, икенсеһе хаҡтыр – йәйәүле кешеләр генә үтә алырлыҡ тыҡрыҡ ул. Ә өйҙәре бик ҙур, заманса, ике ҡатлылары, хатта хан һарайҙарына торошлолары ла бар. Шуға ла «Башҡорт Рублевкаһы» тиҙер инде әсе теллеләр. Ә Гөлшат ул турала уйламай. Уның күңеле көр, кәйефе күтәренке: сөнки бөтәһе лә ал да гөл! Хоҙай тарафынан ҡыйырһытылған ошо кескәй генә, баш ҡаланан бик алыҫта ятҡан ҡалаға гастролгә уларҙың труппаһы теләр-теләмәҫ кенә юлға сыҡҡайны. Ыңһарлап ҡына килһәләр ҙә, спектаклдәренең аншлаг менән үтеүе, ҡосаҡ-ҡосаҡ гөлләмәләр, һәр көн кис улар, йәғни баш ҡала ҡунаҡтары өсөн ойошторолған банкеттар артистарҙың күңелен бөтәйтте. Ваҡыт һиҙелмәй ҙә үтте, тағы өс көн рәттән сығыш яһаһалар, ҡотолалар гастролдән. Унан тағы шаулы Өфө, һәүетемсә эш көнө, көндәлек мәшәҡәттәр...
...Тышта октябрь айының иң матур сағы – әбейҙәр сыуағы. Юл ситендә шаулап үҫкән ағастарҙың алтын япраҡтарына, аяҡ аҫтында кешеләрҙән ҡурҡмай-өркмәй ем сүпләгән күгәрсендәргә, юлында осраған кешеләргә бер сәбәпһеҙгә йылмайып килгән Гөлшат, йорт мөйөшөндә уңға ҡайырылғас, уның менән, йәғни осраҡлымы, яҙмыш ҡушыуы буйынсамы, танауға-танау, маңлайға-маңлай бәрелеште.
– Ғәфү итегеҙ! – тине икеһе бер юлы. Икеһе бер юлы ирҙең ҡулынан сәселеп киткән китап-ҡағыҙҙарҙы йыйырға ергә сүгәләне, йәнә баштары менән төкөштөләр.
– Ғәфү итегеҙ! – тине тағы икеһе бергә. Унан ҡапыл ғына ҡысҡырып көлөп ебәрҙеләр. Йәнә бергә генә.
– Бына һиңә унисон! – тине ир ҡағыҙҙарын йыйып ҡалҡынғас. – Рәхмәт һеҙгә!
Гөлшат йылмайҙы.
– Ә мин һеҙҙе беләм! – тине тағы икеһе бер юлы. Тағы көлөштөләр.
– Рәхим итегеҙ! Һеҙ башлағыҙ. Гүзәл зат булараҡ, тәүге һүҙҙе һеҙгә бирәм. Юғиһә икебеҙ бер юлы һөйләйбеҙ. – Ирҙең тауышы ҡалын ғына, әммә яғымлы яңғыраны.
– Һеҙ яҙыусы. Уныһын беләм. Тик... ғәфү итегеҙ, исем-фамилияғыҙҙы онотҡанмын.
– Зарар юҡ. Эйе, мин – яҙыусы Зариф Ғәрифйәнов. Ә һеҙ – актриса... Ғәфү итегеҙ. Һеҙ башҡорт әҙәбиәтен белмәгән кеүек, мин дә театр тирәһендә профан. Ролдәрегеҙҙе, йөҙөгөҙҙө бик яҡшы белһәм дә, исемегеҙҙе онотоп торам. Гөл.. Гөлсөм. Юҡ, Гөлшат... ахырыһы?
– Шулай уҡ зарар юҡ. Исем-шәрифемде белмәйһегеҙ икән, тимәк, ул ҡәҙәр үк билдәле түгелмен! – Көлөмһөрәне лә өҫтәп ҡуйҙы. – Гөлшат Алтыншина.
– Танышыуыбыҙға бик шатмын! – Яҙыусы Гөлшаттың ҡулын ҡыҫты. Унан «Рөхсәтме?» тигәндәй ҡатындың күҙҙәренә ҡарап, ҡулына ирене менән ҡағылды.
Ҡапыл ғына икеһе лә тертләне – ҡулдарҙан семеттереп ток үткәндәй булды. «Кит, иҫәр! Бала-сағамы ни мин?! Юҡты!» – тине ҡатындың дарҫлаған йөрәге. «Был бит Һин! Мин ғүмер буйы эҙләгән Һин!» – тине яҙыусы йөрәге һәм ҡапыл ғына күңеленән урғылған һүҙҙәр ирененән ысҡынып та китте:
– «Ҡулдарыма ғына ҡағылһаң да,
Һөйөүемде аңлар бармаҡтарың».
Унан ҡатынға боролдо:
– Һеҙ берәй ергә ҡабаланмайһығыҙмы?
– Юҡ, ял итергә, саф һауа һуларға сыҡҡайным. Киске спектаклгә тиклем бушмын тиергә мөмкин...
– Улайһа, киттек бергә. Миңә лә мейемде ял иттерергә форсат тыуҙы.
Нисектер аяҡтары үҙҙәренән-үҙҙәре бергә ҡушарлап атлап китте. Әйтерһең, йәнһеҙ ҡурсаҡтарҙы өҫтән берәйһе еп менән йөрөтә.
– Ял итергә тиһегеҙ... Үҙегеҙҙең ҡулығыҙҙа китап-ҡағыҙҙар. Яҙырға йә уҡырға теләгәнһегеҙҙер... Мин мәшәҡәтләмәйемме?
– Һис юҡ. Яҙыусылар үҙҙәре ял итһә лә, мейеләре ял итмәй. Ошолай бушты-юҡҡа ауҙарып йөрөгәндә, кинәт кенә башҡа шәп идея, шәп фекер килеүсән. Шул мәл яҙып ҡуйырға ҡул аҫтында булһын өсөн генә тотҡайным. Ҡайһы саҡ ана тегендә, – ир һулда, төрлө төҫтәргә мансылған ағастар күренгән яҡҡа ымланы, – паркка барып, эскәмйәгә ултырам да китап уҡыйым. Үҙемдең яҙылып ятҡан әҫәремде онотоп, башҡа авторҙарҙың, бигерәк тә классиктарҙың донъяһына сумам.
Аяҡтар парк яғына боролдо.
– Минең әҫәрҙәрем шулай тыуа, – тине яҙыусы бер аҙ тын барғас. – Аяҡ аҫтында ҡыштырҙаған ҡыу япраҡтар йәки ҡайын суҡтарындағы алтын япраҡтарҙың елгә өҙгөләнеүе, торналар сыңрауы үҙәкте өҙә лә йә шиғыр, йә берәй повесть булып күңелдә ярала.
– Мин дә геройҙарым өҫтөндә шулай эшләйем, – тине актриса. – Урамда ҡаршыға осрағандарҙың йөҙҙәренә ҡарайым. Ниндәй осраҡта кеше үҙен нисек тота, нисек көлә, нисек әрләшә, әйберен юғалтһа йәки берәй фажиғәгә тарыһа, ниндәй халәттә юғалып ҡала – тормоштан өйрәнәм. Бәлки, шул күҙәтеүҙәрем миңә уңышлы ролдәр тыуҙырырға ярҙам итәлер...
Бер-береһенә һорау биреү ҙә кәрәкмәне. Һәр икеһе, янындағы яңы танышҡан кешенең нимә һорарға, нимә ишетергә теләүен белгән кеүек, үҙ күңелен асты. Һүҙһеҙ генә бер аҙ яр ситендәге эскәмйәлә ултырҙылар.
– Иң яратҡан урыным ошо, – тине Зариф алыҫҡа төбәлгән ҡарашын ҡаялы тауҙарҙан айырып алмай ғына. – Бала саҡтағы кеүек хыялдар иленә инеп китәм. Хатта ваҡытты ла онотам.
– Һин беләһеңме, – тине ҡапыл Гөлшат. – Мин ғашиҡ булдым, ахырыһы.
– Шулаймы? Был бит бик яҡшы, – тине әңгәмәсеһе. – Мин дә йыш ғашиҡ булам. Сөнки шунһыҙ ижад алға бармай. Хистәр булмаһа, нимәлер яҙыу мөмкин түгел.
Гөлшат шым ғына көлдө.
– Ә ни өсөн кемгә тип һорамайһың?
– Һорарға кәрәкме? Мин бит... артистарҙы бик белмәйем. Барыбер кем икәнен белмәҫмен.
– Ә мин һиңә ғашиҡ булдым, тиһәм, ни әйтерһең?
Ҡараштар осрашты...
Хикәйәнең тулы вариантын журналдың 11-се (2017) һанында уҡығыҙ.
Теги: Зөлфирә Ҡаҙаҡбаева


c: text/html

text:
Кѳтәм һине, улым, күктәрҙән, Ә ул гүр эйәһе булған күптәнән...
Ап-аҡ ҡына йѳҙлѳ, йәшел йәшмә кеүек күҙле, нәзәкәтле, сибәр, балҡып торған апай менән осрашҡас, уның ҡатмарлы тормош һынауҙарын үтеүенә ышанғы ла килмәй ине, сѳнки ул матур донъя ҡосағында наҙланып ҡына йәшәгән ҡатынды хәтерләтте. Ә инде ултырып, йәшәлгән ғүмер йомғағын һүтә башлағас, ѳс балаһын яңғыҙ аяҡҡа баҫтырып, тормоштоң ҡағып-һуғыуына бирешмәгән әсәнең яҙмышын йотлоғоп тыңланым.
Наилә апайҙың атаһы Абдулхаҡ Шәйбәк улы армия хеҙмәтендә саҡта Бөйөк Ватан һуғышы башланып китә һәм ул тәүгеләрҙән булып һуғышҡа оҙатыла. Тыуған илен фашист ҡулына бирмәҫ өсөн йәнен-тәнен аямай яугир. Әсирлеккә эләгеп ил юлбаҫарҙары тарафынан күпме язаланһа ла, еңеүгә өмөт йәшәтә уны. Яу яланында еңеүҙе ҡаршылап, һуғыштан имен-һау ҡайта. Күпме ер-һыу кисеп, донъя күргән Абдулхаҡ ағай ғаиләһен алып, Тажикстанға юллана, сөнки унда йәшәү иркенерәк була. Наилә апай һәм тағы бер ағаһы ошонда донъяға килә. Йылдар үтеү менән тыуған яҡ ауазы үҙенә саҡыра. Улар атаһының тыуған ауылы Красноусольскиға ҡайтып төпләнә. Наилә апай мәктәпте тамамлағас, Салауат ҡалаһының һөнәрселек училищеһында штукатур-маляр һөнәрен үҙләштерә һәм йүнәлтмә менән Бөрө ҡалаһына эшкә ебәрелә. Был ваҡытта ата-әсәһе Белоретҡа күсеп килә. Ҡыҙ йүнәлтмә буйынса хеҙмәтен үтәгәс, апайы артынан Байкал аръяғындағы Читин өлкәһенә сығып китә. Ул ошонда мөхәббәтен осратып, рус егете Сергейға кейәүгә сыға. Бер-бер артлы өс балалалары донъяға килә. Йәш ғаилә көңгөр-ҡаңғыр килеп, үҙ-ара татыу, матур итеп йәшәп ятһалар ҙа, ҡәйнәһе башҡорт киленен өнәп етмәй. Тыныс холоҡло йәш ҡатын ҡәйнәһенең, ҡайныһының түбәнһетеүенә, ҡыйырһытыуына ун йыл буйы түҙеп йәшәй ҙә, бер көн килеп сабырлығы сигенә етә. Мин һеҙгә илһеҙ, ерһеҙ, ата-инәһеҙ етем баламы ни, тип донъяһын күтәрә һуға ла, бәләкәстәрен етәкләп, ата-әсәһе янына күсеп ҡайтып китә. Изге йәнле ата менән әсә ҡыҙҙарын яҙмыш ҡосағына ташламай, хәлдәренән килгәнсе ейәндәрен үҫтерешергә ярҙам итә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, аяуһыҙ сир Наилә апайҙың әсәһе Фатима инәйҙе аяҡтан йыға, ул оҙаҡ йылдар кеше көнлө булып түшәктә ята. Атайһыҙ үҫкән балаларын башҡаларҙан кәм-хур итмәҫ ѳсѳн Наилә апай көнө-төнө эшләй. Олоғайған атаһын, түшәктә ятҡан әсәһен хәстәрләү ҙә уның иңенә төшә. Әммә ошо ваҡытты Наилә апай тормошоноң иң бәхетле мәле итеп, хәтер һандығында тота.
“Ата-әсәйеңдең хәстәрен, йылыһын тойоу, балаларыңдың сыр-сыу килеп уйнаған тауыштарын ишетеү, эштән ҡайтыу менән һине килеп бәләкәс ҡосаҡтарына ҡосоп, яратыуҙары, наҙлауҙары... ”, - тип хәтирәләргә бирелде Наилә апай – Балалар күҙ асып йомғансы үҫте лә китте. Ҡыҙым Лена, мәктәптән һуң ҡала һөнәрселек училищеһына уҡырға инде. Уртансы улым Андрейҙы мәктәпте тамамлау менән армия хеҙмәтенә алдылар. Ә кесе улым Сережа зирәклеге, ололарға хас аҡылы, эшһөйәрлеге менән балаларым араһында айырылып торҙо. Шуға күрә, олатаһы менән өләсәһе лә Сережка, тип уның өсөн өҙөлөп торорҙар ине. Кәйефһеҙ йөрөүемде күрһә, мине күкрәгенә ҡыҫып, әсәкәйем-бәғеркәйем, һин бит донъялағы иң матур әсәй, күңелемде йылытып берҙе генә йылмай әле, тип йыуатыр ине. Сережа мәктәпте тамамлағас, институтҡа уҡырға инеп, уҡытыусы булырға хыялланды. Шулай итеп, һәүетемсә генә йәшәп ятҡанда өйөбөҙ ишеген ҡайғы шаҡыны...
Татыу бергә ғүмер итеүҙәренә илле йыл тигәндә, Наилә апайҙың ата-әсәһе бер-бер артлы гүр эйәһе була. Көтмәгәндә, ҡәҙерлеләренең икеһен дә бер юлы юғалтыуҙы ул ауыр кисерә. Йыш ҡына бер уҡ төш күрә. Бәләкәй генә өй, уның эсе бөхтә итеп йыйыштырылған, түрҙә ике карауат тора. Береһендә атаһы, икенсеһендә әсәһе ултыра. Икеһе лә ап-аҡ ҡына кейемдә, имеш. Тимәк теге донъяла атаһы менән әсәһе бергәләр, тигән уй Наилә апайҙың күңелен йылыта. Әммә бер мәл төшө болара. Был юлы әсәһе ниңәлер сөм ҡара, оҙон, толом сәстәрен тағатҡан, ә өйҙөң иҙәне тулҡын һымаҡ кәкрәйгән. Етмәһә, әсәһе нимәлер әйтергә теләгәндәй йәшел күҙҙәрен тултырып ҡарай, был ҡараштан һиҫкәнеп, уянып китә Наилә апай. Көнө буйы төш уның күңеленән сыҡмай. Тик төш нимәгә ишара яһағанын ғына аңлап етмәй ул... Икенсе төндә улар йәшәгән барак янып китә, йоҡлап ятҡан кешеләр эске күлдәктә генә саҡ сығып ҡотола. Күрше ултырған өс барактың көлө күккә оса. Ун ете ғаилә урамда тороп ҡала.
Был ваҡытта Наилә апайҙың кесе улы Сережа армияла була. Әсәһенең ҡазаға эләккәнен ишетеп, бер йыл хеҙмәт итергә өлгөргән егет отпускыға ҡайта.
“Урамда бер нәмәһеҙ тороп ҡалғас, күп дуҫтар юҡҡа сыҡты, ә туғандарымдың битарафлығы аптыратты. Берәү ҙә ярҙам ҡулы һуҙырға ашыҡманы. Ярай ҙа эштән бирелгән махсус кейем – ҡара халат, калуш булды. Янғандың нисәнсе көнө булғандыр, хәтерләмәйем. Эштә бер ҡатын юбилейын үткәрҙе. Кейергә бер генә күлдәгем дә юҡ, тик һыр бирмәҫ өсөн халатым менән калушымды кейҙем дә байрамға килдем. Ҡурсаҡ һымаҡ кейенгән ҡатындар тәүҙә миңә сәйерһенеп ҡараны, ә мин бер нәмә булмағандай кеше ыңғайына эсеп-ашап, күңелем булғансы бейеп, ҡайтып киттем. Айҙан ашыу кеше тупһаһында йөрөй торғас, ниһайәт, ятаҡтан бүлмә бирҙеләр. Сережамдың отпусканан ҡайтҡан мәле ине. Ятаҡҡа күстек, кешеләрҙең йыйып биргән әйберҙәренән тотонорға таҫтамалдар, түшәктәр тегеүемде күргән улым, мине йәлләгәндер инде. Һәр ваҡыттағыса яурынымдан ҡыҫып: “Әсәкәйем, әҙ генә түҙ, киләсәктә һин күптәрҙән етешерәк, матурыраҡ йәшәйәсәкһең, мин һиңә һүҙ бирәм,” - тигәйне. Һүҙендә торҙо, миңә яҡты киләсәккә юл ярып китте балам...” - тип ирекһеҙҙән аҡҡан күҙ йәштәрен һөрттө Наилә апай.
Сережа отпусктан һуң, контракт менән Чечняға барырға ҡарар итә. Ул үҙҙәрен яңғыҙ тәрбиәләп үҫтергән әсәһенең, урамда бер нәмәһеҙ тороп ҡалыуын күреп, әсенә. Был хаҡта ағаһы Андрейға: “Әсәй беҙҙе ыҙалап үҫтерҙе, хәҙер беҙ уның алдында бурыслы. Шуға күрә, мин Чечняға барам, аҡса эшләп, әсәйгә фатир һәм башҡа кәрәк-яраҡ алып бирәм. Беҙҙең әсәй, иң матур тормошҡа лайыҡлы”, - тип хатында яҙа.
Ысынлап та, өс айҙан 2000 йылдың ғинуарында үҙ теләге менән Чечняға китә, йыл ярым армия сафында хеҙмәт итеп өлгөргән тәжрибәле десантты һуғыштың ҡыҙыу утлы нөктәһенә ташлайҙар. Егет һуғыштағы һәр көнөн көндәлеккә теркәп бара. Уның өс айлыҡ хеҙмәте өс йыллыҡ михнәткә тиң булғандыр. Быға егеттең яҙмаларын уҡығандан һуң инанаһың. Сережа 2000 йылдың 23 апрелендә һәләк була.
Улының үлем хәбәрен алғас, Наилә апай өсөн тормош туҡтай. Һулаған һауаһы ағыу, көнө төн булып тойола. Ул ғәзизен ерләгәс, депрессияға бирелә.
“Бер мәл гел күргән төшөм тағы боҙолдо. Был юлы ла әсәйем сәстәрен таратҡан, тик теге бәләкәй өйөндә түгел, ә миңә килгән. “Һаумы, ҡыҙым, мин һине алырға килдем”, - ти, ә мин, юҡ мин һинең менән китә алмайым, тейем. Ул: “Ярай улайһа, барыбер тағы ике айҙан улым артынан киләм бит”, - тине лә китеп барҙы. Ә ул мәлдә Сережа инде бер ай Чечняла ине. Тап ике айҙан улым һәләк булды. Балаңды юғалтыуҙан да олораҡ ҡайғы юҡтыр был донъяла. Әсәкәйем, тип күҙемә генә ҡарап торған, мине етеш тормошта йәшәтер өсөн үлемдән дә ҡурҡмаған улымды ерләгәс, тормоштан ваз кистем. Йәшәгем, кешеләрҙе күргем килмәне, үҙ-үҙемә бикләндем. Көнө-төнө илап тик ята торғас, төшөмдә Сережаны күрҙем. “Әсәй илама, һин илаһаң миңә ҡыйын. Мин бит һинең һәр саҡ яныңда...”, - тип өндәште ул миңә. Ошо һүҙҙәре менән, әйтерһең дә, ул йәшәүгә йән өрҙө. Ысынлап та, мин уны янымда тоя башланым. Улымдың ҡырҡы ине. Ятаҡтың коридорына сыҡҡайным, ҡапыл ғына бер турғай осоп килеп сыҡты ла баш осомда бер нисәне өйрөлөп-өйрөлөп осто ла юҡҡа сыҡты. Был мөғжизәгә үҙем ышанмайынса хайран ҡалып, аптырап тороп ҡалдым. Шунан бирле ул турғай йыш ҡына тәҙрәм төбөнә килеп, миңә оҙаҡ ҡына ҡарап ултырып китә. Ул тәҙрәмә килдеме, йә Сережа төшөмә индеме миңә уңышҡа юл асыла. Ниәт иткән эшем уңа, йә ҡыуанам.
Улым китте... Килмәҫ өсөн китте, әммә атылған йондоҙ кеүек артынан киң, яҡты юл ҡалдырҙы...
Ул үлгәс, бер нисә айҙан һуң хәрби комиссариаттан һалдат әсәһе булараҡ яңы төҙөлгән йорттан фатир бирҙеләр. Үҙемдең пенсиямдан тыш, Сережамдың пенсияһын алып торам. Шул аҡсаға фатирҙа ремон эшләнем, заманса мебель менән йыһазландырҙым. Улымдың хыялын тормошҡа ашырҙым, ул ҡасандыр, һин күптәрҙән яҡшыраҡ йәшәрһең, тигәйне... Әле мин тормошома зарланмайым. Сережам үҙенән һуң, миңә бөтә нәмә ҡалдырҙы. Етеш тормош, кеше араһында ихтирам, хөрмәт. Хатта уның хеҙмәттәш дуҫтары миңә улдарым кеүек мѳғәлләмәлә”, - тип берсә илап, берсә ғорурланып һөйләне Наилә апай Сережа тураһында.
Тормошто яратҡан, матур киләсәккә хыялдар менән йәшәгән, оло йөрәкле, күңелсәк, ярҙамсыл, тоғро дуҫ була белгән егеттең үлеменә берәүҙең дә ышанғыһы килмәй. Ҡыҫҡа ғына ғүмерендә өлгөлө хеҙмәте өсөн Суворов миҙалы алған, дуҫтары, хеҙмәттәштәре, полкташтары араһында абруй яулап өлгөргән Сережа һәр береһенең күңелендә яҡты иҫтәлек ҡалдыра. Һуғыштағы ҡаһарманлығы өсөн дә, һуңлап булһа ла Батырлыҡ ордены тапшырыла. Тиҫтерҙәренә һәр яҡлап та үрнәк булған Сережаның дуҫтары уның әсәһе Наилә апайҙы үҙ әсәләре кеүек күреп, хөрмәт итеүҙе бурыс итеп алған. Ураған һайын шылтыратып хәлен белешеп, ғаиләләре менән ҡунаҡҡа килеп торалар. Рухи һәм матди ярҙамдан да мәхрүм итмәйҙәр ҡатынды. Наилә апай бөгөнгө көндә ихтирамлы, абруйлы һалдат әсәһе. Ул һуғыш ветерандары һәм һуғышта һәләк булған һалдат әсәләренә арнап үткәрелгән һәр бер сараның оло ҡунағы һәм әүҙем ҡатнашыусыһы. Хатта Сережа хеҙмәт иткән Тула өлкәһендәге Донской ҡалаһында чечен һәм афған һуғышында һәләк булған һалдаттарға ҡуйылған таҡтаташ асыу тантанаһына ла Наилә апайҙы саҡыралар. Һалдат әсәһе улының хеҙмәттәштәре һәм яуҙаштары менән ҙур, татыу бер ғаилә булып йәшәй.
“Улымдың вафатына тиҙҙән 15 йыл була... Сережамдың үҙе булмаһа ла, яҡты рухы ғүмер юлымды яҡтыртып килә. Ауыр булып киткән саҡта, тѳшѳмә булһа ла керһәңсе, тип улыма мѳрәжәғәт итәм. Ул шат йылмайып, тѳшѳмә инһә, бѳтә ҡыйынлыҡтар һыпырып ташлаған кеүек юҡҡа сыға. Ике тапҡыр юл һәләкәтенә эләктем, икеһендә лә үлемдән Сережам аралап ҡалды. Хәҙер мин бер нәмәнән дә ҡурҡмайым, сѳнки беләм - Сережам-фәрештәм һәр саҡ минең менән. Ѳлкән балаларым Лена менән Андрей ҙа ҡустыларының ярҙамын күрә. Икеһенә лә Сережаның пенсияһынан ѳлѳш сығарып торам. Һалдат әсәһе булараҡ, йыл аша бушлай шифаханала ял итеп, дауаланып ҡайтам. Ә бит бик һирәктәрҙең генә тере балалары ата-әсәһенә ошондай иғтибар, ихтирам күрһәтә”,- тип Сережаһы менән ғорурланып һѳйләне.
Эйе, боронғолар юҡҡа ғына әйтмәгәндер, нимә сәсһәң, шуны урырһың, тип. Әлбиттә, Наилә апайҙың аҡыллы, иманлы балалар тәрбиәләүҙә роле сикһеҙ. Үҙе лә оло ата-әсәһен хѳрмәтләүе, хәстәрләүе менән балаларына миҫал, ѳлгѳ күрһәткән.
Үтә лә бер ҡатлы, итәғәтле, алсаҡ апайҙың да матур тормошҡа хаҡлы булыуына шигем юҡ. Изгелек ул – ҡасан да булһа үҙеңә изгелек менән кире ҡайта. Бѳгѳн Наилә апай үҙе сәскән изгелек орлоҡтарының емештәрен күрә. Бер аяғы менән алтмышҡа баҫһа ла, эшһѳйәр, сос, теремек апай эшләүен дауам итә.
Ул һаман да балаларын ярҙамдан ѳҙмәй. Ейән-ейәсәрҙәренең матур киләсәге, Сережаһының яҡты иҫтәлеге ѳсѳн йәшәй һалдат әсәһе.
Бына ошондай кѳслѳ рухлы, фиҙаҡәр ҡатын-ҡыҙҙарҙан, әсәләрҙән үрнәк алып йәшәһәк ине.
Нурия Шәрипова.
Ғаилә архивынан һәм автор фотолары.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 703
ЕМЕШ-ЕЛӘК ЙЫЙЫУ, ҡырағай емеш-еләк, үлән, тамыр, бал һ.б. йыйыуға нигеҙләнгән хужалыҡ эшмәкәрлеге формаһы. Башҡорттарҙа Башҡортостандың тәбиғәт һәм климат үҙенсәлектәренә (ҡара: Тәбиғәт зоналары), хужалыҡ итеү үҙенсәлектәренә бәйле быуындан-быуынға күсә килгән кәсеп. Йыйылған үҫемлектәрҙе башлыса аш-һыу әҙерләүҙә, ш. уҡ халыҡ медицинаһында һәм хужалыҡта файҙаланғандар. Е.‑е.й. м‑н халыҡ календарына ярашлы шөғөлләнгәндәр. Иртә яҙҙа талғыр йыуа, оҫҡон йыуаһы, урман йыуаһы (айыу һуғаны), май аҙағынан балтырған, ҡымыҙлыҡ, ҡуян ҡолағы, әскелтем үлән, кесерткән, япрағы — ашау, тамыры ҡара һәм һары буяу алыу өсөн файҙаланылған ҡуҙғалаҡ йыйғандар. Йәйен ш. уҡ төнәтмә, сәй әҙерләү өсөн төрлө япраҡ, үлән (мәтрүш, һары мәтрүш, бөтнөк һ.б.), дарыу үҫемлектәре йыйыу м‑н шөғөлләнгәндәр. Июль еләк айы тип иҫәпләнгән, был осорҙа ҡырағай сейә, ҡайын еләге, ер еләге, ҡыҙыл бөрлөгән, ҡурай еләге, ҡарағат, муйыл, ҡара көртмәле йыйғандар. Һарына, әтлек, майсыбыҡ, екән тамырын ашауға файҙаланғандар, яҫы япраҡлы екәнде киптергәндәр, он итеп тартҡандар һәм, бойҙай онона ҡушып, икмәк бешергәндәр. Көҙөн ҡырағай емештәр һәм һуң өлгөрөүсе еләктәр (миләш, балан, күк көртмәле, ҡыҙыл көртмәле, мүк еләге), ҡомалаҡ, сәтләүек, һыу сәтләүеге, ғәҙәттә, туҡыусылыҡта ҡулланылған кесерткән йыйғандар. Шулай уҡ ҡара: Солоҡсолоҡ.
Әҙәб.: Муллагулов М.Г. Собирательство и рыболовство у башкир. Уфа, 2007.
М.Ғ.Муллағолов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Күңелдәрҙә йыр тынмаһын
– Сәскәләрҙең һәр береһенең – үҙ фиғеле. Бына был үрмәгөл аяҙ сыуаҡ көндә асыҡ шәмәхә төҫөндә күҙҙең яуын алып ултыра, күкте болот ҡаплағанда иһә ҡарағусҡылланып китә. Уларҙы күҙәтеп, бөгөнгө һауа торошон да күҙаллап була. – Яратҡан шөғөлөң тураһында һөйләге килеп кенә тора бит ул шулай. Руфина апай ҙа, ана, гөл-сәскәләр хаҡында һүҙ сыҡҡас, йәнләнеп китә.
Ер эшен ярата Фазуловтар. Шулай булмаһа, тормоштары инде яйланды, тигәндә, яҡшы ғына урындарҙа эшләп йөрөгән ерҙән баш ҡаланан ауылға ҡайтып китмәҫтәр ине. Йәштәр күберәк ҡалаға ынтылған заманда бит әле ул! Руфина апай менән Валерий ағайҙы тыңлаһаң, барыһы ла уларға тик уңай ғына килеп торғандыр, бәхет, уңыш үҙҙәре ҡулдарына осоп ингәндер кеүек тойолоп китә. Һалған хеҙмәттәре, борсолоу-һыҙланыуҙары, әйтерһең, һис тә булмаған, уларҙы тик изге күңелле кешеләр, бар яҡлап матурлыҡ-гүзәллек кенә уратып алған.
Үткән быуаттың етмешенсе йылдары аҙағында Нуриман районы Баш-Шиҙе ауылында береһе – әхирәтенең туйына килгәндә, икенсеһе өләсәһе янына ҡайтҡанда танышалар. Бер йылдан сәстәрен сәскә бәйләйҙәр. Өйләнешкәс, бер-ике ай ғына икеһе ике ятаҡта йөрөй йәштәр, Черниковка биҫтәһендә йорт һатылыуы хаҡында иғлан күреп ҡалалар. Әле генә ғаилә ҡорған парға ата-әсәләре шул өйҙө алып бирә. Ике хужалы шәхси йорттоң яртыһы була ул. Уға төкәтмә эшләп, бар уңайлыҡтарын булдыралар. Нимәгә тотонһа, шул ҡулдарынан килә йәштәрҙең. Баш ҡалала йәшәгән һигеҙ йыл инде әллә ҡайҙа ҡалғандай. Ваҡ мәшәҡәттәре лә, бәләкәс балаларҙы баҡсаға алып барып, сәғәт етегә тиклем завод ишегенән инеп өлгөрөү өсөн йүгереүҙәр ҙә...
Бер саҡ Яңы Күл ауылында ремонт-техника станцияһына инженер кәрәклеген белеп ҡала Валерий. Етмәһә, йәшәргә урын да бирелә икән. Ике лә уйлап тормай, ҡайталар ауылға. Ҡатынына ла эш табыла. Баҡһаң, ҡалала һис кемдән кәм-хур булмай, матур ғына йәшәп ятһалар ҙа, ер, тәбиғәт, ауыл тартҡан икән дә уларҙы! Хәҙер һөтөбөҙ ҙә, итебеҙ ҙә үҙебеҙҙеке буласаҡ, тип ҡыуана йәш ғаилә.
Яҙмыш тигән юлдың саттары күп, тиҙәр бит. Юл сатында уңға боролаһыңмы, һулға ҡайырылаһыңмы – үҙеңдән тора. Фазуловтар иһә барған юлдарының уң булыуына һәр саҡ ышанған, күңеле менән тойған, көсөн-дәртен йәлләмәгәндер. Тирә-яҡта абруйы таралған өлгөлө ғаиләнең бәхет сере, минеңсә, шунда. Үҙгәртеп ҡороу елдәре иҫеп, донъялар үҙгәреп киткәс тә юғалып ҡалмай улар, үҙ эшен асыу өсөн еңдәрен һыҙғана. “Уңыш-2” крәҫтиән-фермер хужалығы шул йылдарҙан бирле уңышлы эшләп килә. Тәжрибәле эшҡыуар Валерий Фазулов бөгөн райондың крәҫтиән-фермер хужалыҡтары ассоциацияһын етәкләй. Нуриманда әле өс тиҫтә фермер хужалығы бар. Үҙе кеүек ер эшен үҙ иткәндәргә, тәүәккәл һәм ҡыйыуҙарға кәңәштәрен йәлләмәй ул, ярҙам ҡулы һуҙыуҙан да баш тартмай. Тәүге аҙымды баҫыуҙары, ай-һай, еңелдән түгел – онотоп өлгөрмәгән әле. 90-сы йылдарҙа беренселәрҙән булып фермер хужалығы ойошторорға йөрьәт итә улар. Улар, тигәнем – Яңы Күлдән ун ике кеше. Бер нисә ғаилә берләшеп эшләйҙәр: кемдәлер – трактор, икенсеһендә йөк машинаһы бар... Берҙәмлектә көс икәнлеген аңлап, эште шулай ойошторҙолармы икән? Шулай ҙа иң мөһиме тәүәккәллек булғандыр ул йылдарҙа.
Барыһы ла үҙе генә яйға һалынған тиһеңме?! Эш яйын белеү генә етмәй, тормош тәжрибәһе лә кәрәк. Тәүге йылдары ашлыҡ, картуф емерелеп уңа, тик мәлендә генә ташып алырға техника етмәй... Күрше колхоз менән килешәләр ҙә, улары, үҙ эшен тамамламайынса, машина-тракторын тоттороп ебәрәме? Йыйған уңыштың байтағы ваҡытында сығарылмайынса сереп әрәм булыуы ла, хәләл көстө түгеп үҫтергән йәшелсәне һатыу юлын таба алмай йөрөгәндәре лә төш кеүек кенә хәҙер. Тыуған ер ҡәҙерен белеүҙән түгел, бары мал туплау өсөн генә тотонғандар бындай һынауҙарға сыҙамай, байтағы ул эште күптән ташлағандыр. Үҙ юлының хаҡлығына инанғанлыҡтан, Фазуловтарҙы ауырлыҡтар ҡурҡытмай, еңеп сыҡҡан кәртә-ҡатмарлыҡтар оло тәжрибә булып туплана.
…Көҙгө уңыш йыйыу осоро, уттай ҡыҙыу эш ваҡыты. Валерий ағай баҫыуҙан ҡайтмай тиерлек, Руфина апай эшселәргә аш әҙерләү менән мәшғүл. “Әсәй, – ти бер көн ҡыҙы Эльмира. – Мин яңы бейеү өйрәндем, бөгөн концертта сығыш яһайым. Тиҙ генә килеп ҡарап китәһеңме әллә?” Балаларының һәр башланғысын күтәреп алып, һәр шатлыҡ-һағышын да уртаҡлашып өйрәнгән әсә, ҡырҡ эшен ҡалдырып, йәһәт кенә клубҡа юллана. Арттан бик шәп тиҙлектә килгән трактор тауышына иғтибар итмәй ул. Ҡапыл тәгәрмәстәрен сыйылдатып, эргәһенә килеп туҡтағас ҡына һиҫкәнеп китә.
“Техниканың нимәһелер ватылды ла, йүнәтер өсөн запас часть артынан елдерәм. Күҙгә аҡ-ҡара күренмәй, эште туҡтатҡы килмәй бит! Урамдағы кешеләргә ҡарап тороу ҡайҙа! Шулай ҙа бер һын нимәһе менәндер иғтибарҙы йәлеп итте, маңлай күҙем менән түгел, күңел күҙем менән тойоп ҡалдым ахыры. “Ҡалай сибәр ҡатын!” Ҡырҡҡа ярылырҙай булып йөрөһәм дә, матурлыҡты күрмәй үтмәйем ахыры. Яҡшылап ҡараһам, үҙемдең Руфинам! Матур итеп кейенгән, ихлас йылмая.
– Ҡайҙа киттең?
– Клубҡа.
– Клубҡа?.. Нисек?
– Ҡыҙыбыҙ концертта ҡатнаша.
Күҙ алдына килтергәнһегеҙҙер инде минең хис-тойғоларҙы... Икенсе яҡтан, ҡара-ҡаршы ултырып һөйләшеү түгел, шул концерт тураһында һүҙ алышырға ла ваҡытыбыҙ булмағандыр инде. Эш тип, бер туҡтауһыҙ ҡара ер өҫтөндә тир түгеп, сибәр ҡатыныма баш ҡалҡытып ҡарарға ла форсат тапмауыма бөгөн бер аҙ үкенеп тә ҡуям. Аш бешереүсегә, алъяпҡыслы хеҙмәтсегә ҡарағандай баҡҡанмын. Тик уға һөйөүем һис тә һүрелгәне булманы” , – Валерий ағай ҙа, Руфина апай ҙа был мәлдәрҙе көлөп хәтерләйҙәр хәҙер.
Балалары ла йөҙгә ҡыҙыллыҡ килтермәй Фазуловтарҙың. Өлкән улдары Руслан – үҙҙәре эргәһендә, ата-әсәһенең уң ҡулы. Ҡыҙҙары Эльмираны күптәр 1998 йылда “Һылыуҡай” бәйгеһе еңеүсеһе булараљ хєтерлєйҙер єле. Бөгөн юридик факультетты тамамлап, Иглин районында адвокат булып эшләп йөрөй, кейәүҙәре Рус-лан менән ике ҡыҙ үҫтерәләр. Кинйәләре Азамат та – юрист, район үҙәгендә эшләй, ейәндәренә ун бер ай.
– Был аҙнала балалар ҡайта алманы әле, үҙҙәре өй мәшәҡәттәре менән була, – ти һағышҡа бирелгәндәй әсәй кеше. Шунан йөҙө яҡтырып китә. – Ейән-ейәнсәрҙәребеҙ беҙгә ашҡынып тора, ҡайтып инеү менән йүгереп майҙансыҡта уйнарға керешәләр.
Эйе, һағынып ҡайтырлыҡ та шул был майҙансыҡты! Күркәмлеге, үҙенсәлеклеге менән тирә-яҡта “дан” алып өлгөргән бит ул. Күрше-күлән балалары ғына түгел, оло йәштәгеләр ҙә был матурлыҡты күрергә, фотоға төшөргә килеп етә. Дөрөҫөн әйткәндә, мин үҙем дә – һуңғылары иҫәбендә.
Фазуловтарҙың ихатаһындағы әкиәт ҡаласығы хаҡында айырым һөйләмәү мөмкин түгел. Әйтеп үтеүемсә, Руфина апайҙың теләге өй алдын сәскәләргә күмеү була. Артабан иһә, матурлыҡ матурлыҡты тартҡандай, ишәйә, өҫтәлә бара.
Көндәр йылына башлау менән, Фазуловтар йәшелсә ултыртыу мәшәҡәтенә сума. Тал сыбыҡтарын һығып, ергә беркетеп, өҫтөнә шыптыр ябып әҙерләнгән махсус ҡоролма аҫтына сәсәләр орлоҡтарҙы. Ошоға тәғәйенләнгән ихата тулы тал сыбыҡтарынан ситән үреү теләге үҙенән-үҙе килеп тыуа. Мең төҫлө сәскәләр күҙҙе иркәләр түтәлдәр ҙә әҙер. Газ яғыулығы үтеү сәбәпле һүтеп ырғытылған мейестең ҡәҙерһеҙ булып ятҡан кирбестәренән иһә һәр ере ентекләп уйланған уңайлы мейес ҡалҡып сыға. Бына хәҙер шешлек ҡыҙҙырырға ла, сөгөндә өләсәйҙәр бешергәнсә аш ҡуйырға ла, хатта тирә-яҡҡа тәмле еҫтәр таратып икмәк һалырға ла була! Эш араһында ултырып торорға яраған эскәмйә генә етмәй төҫлө хәҙер – уңайлы ғына ял итеү урыны кәрәк. Беседканың яҡ-яҡтары шул уҡ тал сыбыҡтарынан үрелә. Дүрт мөйөшөндә – имән бағаналар. Уларҙың да махсус рәүештә бәшмәклеһе һайлап алынған. Тәбиғи һәм ҡабатланмаҫ ҡоролманың һәр өлөшө бер яңылыҡ асҡандай. Йәтеш кенә ояһына бына-бына ҡошсоҡ килеп ҡуныр ҙа моңло йырын һуҙа башлар кеүек.
Үҙе республиканың нисәмә төбәгенә төҫлө ҡалай ташыған ағай алдында, ҡоролманың ҡыйығын нимә менән ябырға, кеүек һорау тыуыуы ла мөмкин түгел һымаҡ. Әммә тәбиғәтте яратыу, үҙенсәлекле булыу теләге һаман үҙенекен итә. Беседканың башын йүкә ҡабығы менән ябырға булалар. Һалабаш һалыусы ауылдаштарынан йүкә ҡабығы һорап алалар, уны еүешләп тигеҙләйҙәр. Шунан ҡырҡып, “черепица” әҙерләйҙәр...
Һәр ғаиләлә һандыҡтарҙа ҡәҙерләп һаҡланған ҡомартҡылар бар. Фазуловтар уларға бик йәтеш урын тапҡан. Сағыу милли биҙәкле япма, боронғо бизмән, йылтыр самауыр һәм башҡа аш-һыу кәрәк-ярағы оло апайҙарының һандығынан алынған һәм нәҡ ошо урында тәғәйенләнешен тапҡан. Ата-бабаларҙан ҡалған боронғолоҡ менән тәбиғилек һәм уңайлылыҡ шулай ярашҡан.
Һунарға йөрөргә яратҡан кейәүҙәре йәнлек тиреләрен килтергән, Валерий ағайҙың юбилейына үҙе тотҡан ҡабан сусҡаһының ҡарасҡыһын эшләп бүләк иткән.
– Йәйен бында һалҡынса булһа, ҡыш көндәре, киреһенсә, йылыраҡ кеүек. Бигерәк тә балалар ошонда уйнарға ярата. Күрше-тирәнән дә киләләр, бергә күңеллерәктер инде.
Эргәлә балалар өсөн әүһәләй (беҙҙә уны таған тиҙәр), һауа тултырылған балалар бассейны ла урын ала.
– Бына бассейн тишелде әле. Киләһе йыл ерҙе ҡаҙып, бер күл әтмәләп ҡуймай булмаҫ, – ти Валерий ағай. – Тирә-яғын таштар менән уратып алғанда... – тәмләп күңелдә йөрөткән ниәттәре менән уртаҡлаша башлай.
Мин инде барыһы ла тап Валерий ағай һөйләгәнсә буласағына шикләнмәйем дә. Ике ҡулының береһе эшһеҙ торһа, тағы берәй шөғөл эҙләй торған бик тынғыһыҙ, сәмле, уңған кеше ул. “Беҙ бит, фермерҙар, йәйен бар көсөбөҙҙө һалып эшләйбеҙ, ә ҡышын тынысыраҡ барыбер ҙә. Хоҙай биргән ғүмерҙең бер генә минутын да әрәм итке килмәй”, – ти. Тик ултырғансы, тип транспорты менән такси хеҙмәтенә сығып китә, бер машинаһын төҫлө ҡалай (профнастил) ташыуға ҡулайлаштырған, төҙөлөш менән булған балаларына ла барып ярҙам итеп килә. Барған-йөрөгән ерҙәрендә ниндәй генә өйҙәр, башҡа ҡоролмалар күрергә тура килмәй уға. Береһенән-береһе күркәм, зауыҡлы, бай итеп төҙөйҙәр. Халыҡ матур йәшәүгә ынтыла, ни әйтәһең. Шулай ҙа матур тип танылған яңылыҡтарҙың күбеһе асылда тәбиғи булмаған материалдарҙан торған бер төрлөлөккә ҡайтып ҡалғандай булып китә. Фазуловтарҙың әлеге эше бөгөн беҙгә тап ана шул тәбиғилек, тамырҙарға тоғролоҡ, асылды һаҡлау етмәүен тойоуҙан, глобаль бер төрлөлөктән ҡасыу юлын эҙләүҙән дә түгелме икән?
– Ихлас яратып эшләнек был әкиәт ҡаласығын, – тип йылмая хужа. – Хыялымды ысынбарлыҡҡа әйләндерҙем. Хыял сикһеҙ, ә ҡул эш белә, шөкөр. Руфинама элек етмәгән иғтибарымды ла күрһәтә алдым.
– Тимәк, мөхәббәтегеҙҙе шулай сағылдырҙығыҙ?
– Тал сыбығында ла, йүкә ҡабығында ла сағылдырып була ул күңел йылыһын, хәләлеңә тоғролоҡто, тип яҙ әйҙә, – тип ихлас көлә Валерий ағай. Ирен ярты һүҙҙән аңлап торған Руфина апай ҙа йылмайып башын ҡаға. Әйткәндәй, ағайҙың үҙенең исемендә лә тоғролоҡтоң бер сағылышы йәшәй. Атаһы Талибулла ағай Свердловскиҙа йәшәгән сағында иң яҡын, ярҙамсыл рус дуҫының исемен улына ҡуша.
Ҡыҙыҡһыныусан, тиктормаҫ уңған Валерий ағайҙың белмәгән эше юҡ. Йәшләй генә һыуытҡыс, телевизорҙарҙы йүнәтеүсегә лә уҡый, сантехниканы өйрәнә, электрик, машина йөрөтә... “Ҡулымдан эш килә, Хоҙай биргәнгә шөкөр, – ти Валерий ағай. – Ике генә һөнәргә эйә түгелмен – гармунда уйнай һәм йырлай белмәйем”. Күңелегеҙҙәге йыр тынмаһын, Фазуловтар!
Нуриман районы.
Теги:


text:
Ғүмер берәү, икәү түгел ғүмер...
20 июня 2017 йыл | ---
Март айында барлыҡ үҙәк телеканалдар үлемгә саҡырыусы төркөмдәр тураһында һөйләшеүҙәр уҙғарҙы. Был осраҡлы хәл түгел, сөнки күп кешегә "sms"-тар килә башланы. Унда ата-әсәләргә ял көндәрендә балаларын бер ҡайҙа ла ебәрмәҫкә, гел күҙ уңында тоторға кәңәш ителә ине.
Упҡынға илткән юлдар
20 июня 2017 йыл | Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт
Шешәгә ҡулың һуҙғансы,
Ныҡлап уйлансы, кеше.
Тышы быяла булһа ла,
Эсе бит уның ағыу.
Яҙмамды ошо һүҙҙәр менән башлағы килә. Эйе, быяла эсендәге ябай ғына эсемлек күпме кешеләрҙе ағыулай, насар юлға баҫтыра, ғаиләләрҙе тарҡата, балаларҙы етем ҡалдыра, ғүмерҙәрҙе өҙә. Ҡасандыр дарыу өсөн генә ҡулланылған эсемлек ысынлап тороп ағыуға әйләнде. Кешеләр араҡы менән генә сикләнмәй, теләһә ниндәй йыуынғыстар, лосьондар эсеп тә үҙ-үҙҙәрен ағыулай. Былтыр Иркутск өлкәһендә булған фажиғәле хәлдәр күп нәмә тураһында һөйләй. Ә ил буйынса эсеп үлеүселәр күпме?
Ныҡлап уйлансы, кеше.
Тышы быяла булһа ла,
Эсе бит уның ағыу.
Яҙмамды ошо һүҙҙәр менән башлағы килә. Эйе, быяла эсендәге ябай ғына эсемлек күпме кешеләрҙе ағыулай, насар юлға баҫтыра, ғаиләләрҙе тарҡата, балаларҙы етем ҡалдыра, ғүмерҙәрҙе өҙә. Ҡасандыр дарыу өсөн генә ҡулланылған эсемлек ысынлап тороп ағыуға әйләнде. Кешеләр араҡы менән генә сикләнмәй, теләһә ниндәй йыуынғыстар, лосьондар эсеп тә үҙ-үҙҙәрен ағыулай. Былтыр Иркутск өлкәһендә булған фажиғәле хәлдәр күп нәмә тураһында һөйләй. Ә ил буйынса эсеп үлеүселәр күпме?
“Наркотиктарға - юҡ!”акцияһы
20 июня 2017 йыл | Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт
Уҡыу йылы барышында мәктәптәрҙә төрлө саралар уҙғарылды. Улар араһында "Наркотиктарға - юҡ!” исеме аҫтында уҙғарылған акция айы-рыуса иғтибарҙы йәлеп итә.
Был темаға һүрәттәр конкурсы ла иғлан ителеп, еңеүселәр билдәләнде. Иң-иңдәр иһә район мәҙәниәт һарайында сығыш яһаны. Красноусолдағы 3-сө мәктәп уҡыусыларының (һүрәттә) сығышы үҙенсәлеклелеге менән айырылып торҙо. Бер иштән футболка кейеп сығыуҙары, берҙәм сығыш яһауҙары баһалама ағзалары тарафынан һәйбәт баһа алды. Уҡыусыларға кесе йәштән наркотик һәм башҡа аңды томалаусы нәмәләрҙең зыяны хаҡында аңлатып тороу кәрәк, тип иҫәпләй сараны ойоштороусылар.
Был темаға һүрәттәр конкурсы ла иғлан ителеп, еңеүселәр билдәләнде. Иң-иңдәр иһә район мәҙәниәт һарайында сығыш яһаны. Красноусолдағы 3-сө мәктәп уҡыусыларының (һүрәттә) сығышы үҙенсәлеклелеге менән айырылып торҙо. Бер иштән футболка кейеп сығыуҙары, берҙәм сығыш яһауҙары баһалама ағзалары тарафынан һәйбәт баһа алды. Уҡыусыларға кесе йәштән наркотик һәм башҡа аңды томалаусы нәмәләрҙең зыяны хаҡында аңлатып тороу кәрәк, тип иҫәпләй сараны ойоштороусылар.
Батыр яуҙа һынала
20 июня 2017 йыл | Йәмғиәт
Башҡорт халҡының һорауын үтәп, 1941 йылдың 13 ноябрендә, СССР Оборона Комитеты республиканың эске ресурстары иҫәбенә атлы дивизия ойошторорға рөхсәт итте. Был мөһим һәм шатлыҡлы хәбәр бөтә ҡала һәм райондарға йәшен тиҙлегендә таралып өлгөрҙө.
Илле алты йыл тын булыр ине...
20 июня 2017 йыл | Йәмғиәт
1941 йылдың 22 июне – илебеҙ, халҡыбыҙ тарихында иң дәһшәтле, ҡанлы дата ул. Был - Бөйөк Ватан һуғышы башланған көн. Был – 1418 көн һәм төн фажиғәһе. Беҙгә барлыҡ һәләк булғандар, фашист тотҡононда михнәт кисергәндәр, оккупация-ла, тылда аслыҡ-яланғаслыҡтан, ауырыуҙарҙан
донъя ҡуйғандар хаҡында хәтерләтеп тороусы көн ул.
донъя ҡуйғандар хаҡында хәтерләтеп тороусы көн ул.


text:
Бөрйән районының Байназар мәктәбе оҫтаханаһында эш бигерәк ҡыҙыу бара. Һәр кем үҙ шөғөлө менән мәшғүл. Уларҙың оҫта ҡулдарына күҙ генә теймәһен инде! Килеп сыҡмаған, белмәгәнерәк урындарын технология уҡытыусыһы Ильяс Мәхмүтдин улы Муллағоловтан һорайҙар. Ә ул һәр саҡ ярҙам итергә әҙер генә тора.
Һигеҙенсенән Искәндәр Науразбаев үҙенсәлекле генә итеп ултырғыс эшләй башлаған.
– Үткән йыл район олимпиадаһында технологиянан II урын алғайным. Быйыл да һынатмаҫҡа ине. Төрлө әйберҙәр яһағаным булды. Ағастан сәскәм дә матур килеп сыҡҡайны. Был ултырғысымды үҙемсә генә тамамларға теләйем. Бер ҡайҙан да ҡарап өйрәнмәнем. Тәүҙә ағас ботаҡтарынан төп өлөшөн яһап алдым. Әле ултыра торған ерен, артҡы өлөшөн талдан үрәм. Эш ауыр ғына. Шулай ҙа тырышам инде, – ти егет.
Унынсынан Денис Ғабдулхаев күбәләген тамамлап бара ине.
– Иң тәүҙә үҙәген станокта яһап алдым. Ҡанатын беркетә торған ерен таҡтанан эшләнем. Ҡәләм менән билдәләп, ҙур ярымтүңәрәк ҡырынан – 17, бәләкәйенекенән 13 тишек тишеп сыҡтым. Ул урындарға тал сыбыҡтары ҡуйҙым, инде үрергә ҡалды. Барыһын тоташтырып сыҡҡас, лак менән буяп ҡуясаҡмын, – ти ул.
Бәләкәй саҡтан ағастан трактор, машиналар яһау менән мауыҡҡан Денисҡа ағас менән булышыу яратҡан шөғөлөнә әйләнгән. Быйыл беренсе тапҡыр технология олимпиадаһында көсөн һынап ҡарарға теләй.
Сәлим Фәхретдинов менән Фидан Исхаҡовтың яһаған шахмат өҫтәленә лә иҫебеҙ китте. Бөгөндән үк һатыуға сығарырға була. Афарин, егеттәр!
Гөлназ ШӘЙХЕТДИНОВА.


text:
Төбәктә торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға йәштәрҙе йәлеп итеү программаһы тормошҡа ашырыласаҡ
Екатеринбургта Йәштәр эштәре буйынса федераль агентлыҡ, Торлаҡ-комуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды менән Башҡортостан Хөкүмәте һәм башҡа төбәктәр араһында «2013-2014 йылдарға Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға йәштәрҙе йәлеп итеү» исемле өс яҡлы килешеү төҙөлдө. «Граждандар өсөн уңайлы йәшәү шарттарын булдырыу маҡсатында торлаҡ-коммуналь хужалыҡ менән һөҙөмтәле идара итеү» бөтә Рәсәй кәңәшмәһе сиктәрендә әлеге докуменҡа ҡул ҡуйылды.
Уның эшендә РФ Хөкүмәте рәйесе урынбаҫары Дмитрий Козак, РФ Дәүләт Думаһының Торлаҡ сәйәсәте һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Елена Николаева, РФ Дәүләт Думаһының Торлаҡ сәйәсәте һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Павел Качкаев, Торлаҡ-комуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фондының генераль директоры Константин Цицин һәм башҡалар ҡатнашты.
Башҡортостан Республикаһы исеменән кәңәшмәлә БР торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Сергей Афонин һәм уның урынбаҫары Айҙар Суфиянов сығыш яһаны.
Кәңәшмәлә күп фатирлы йорттарға капиталь ремонт үткәреү төбәк системаларын булдырыу йәһәтенән «Рәсәй Федерацияһының Торлаҡ кодексына һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа айырым закондар сығарыу акттарына үҙгәрештәр индреү тураһында»ғы Федераль закон проектын тикшереүгә айырыуса ҙур иғтибар бүленде, тип хәбәр иттеләр министрлыҡтың матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Өфөлә Википедияның төбәк телдәре бүлектәренең әүҙем ағзалары йыйылдыФото: Олег Яровиков
Өфөлә Википедияның төбәк телдәре бүлектәренең әүҙем ағзалары йыйылды
Өфөлә Википедияның төбәк телдәре бүлектәренең әүҙем ағзалары йыйылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостанда Башҡорт Википедияһының 10 йыллығына бағышланған «Вики-Һабантуй 2015» саралар комплексы бара. 25 апрелдә Башҡорт дәүләт университетында ойоштороласаҡ «Википедия һәм мәғлүмәт йәмғиәте» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы проекттың мөһим ваҡиғаһы буласаҡ. «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында Башҡорт Википедияһы администраторы Рөстәм Нуриев ошо хаҡта һөйләне. Күләмле форумда Башҡортостандан, Татарстандан, Тыванан, Чечнянан, Төмән өлкәһенән, Украинанан, Польшанан вәкилдәр ҡатнаша.
— Форумдың маҡсаты — Башҡортостанды донъяға танытыу, ә республика йәмәғәтселегенә төрлө милләтле кешеләр ҡатнашҡан Википедия кеүек донъя күләмендәге проектты күрһәтеү. Улар үҙ теләге менән бөтә кешелек өсөн мәғлүмәт сығанағын булдырыу өҫтөндә эшләй, — тине Рөстәм Нуриев.
«Викимедиа РУ» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы Рәсәй төбәктәрендә энциклопедик проекттарҙы үҫтереүҙең төп ойоштороусыһы булып тора. Уның бурысы — интернет-энциклопедияның бәләкәй бүлектәренә булышлыҡ итеү.
Башҡорт Википедияһы Рәсәй халыҡтарының тел бүлектәре араһында тиҙ үҫешеүсе проекттар иҫәбендә, проекттың татар, төрөк, лезгин биттәре лә әүҙем тулыландырыла. Википедияның башҡорт бүлеге администраторы Зөфәр Сәлихов һүҙҙәренсә, мәҡәләләр яҙыу буйынса конкурс үткәргәндән һуң яңы авторҙар, мөхәррирҙәр күбәйгән. Ул башҡорт телендәге интернет-энциклопедияны донъя берләшмәһендә таныуҙарына ышаныс белдерҙе.
Интернет-энциклопедияның төрлө берләшмә вәкилдәре Башҡорт дәүләт университетында үтәсәк Халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһында белемдәре һәм тәжрибәләре менән уртаҡлашырға ниәтләй, милли проекттарҙың, Википедияның бәләкәй бүлектәренең үҙ-ара килешеп эш итеү мәсьәләләрен тикшерәсәк.
Матбуғат конференцияһы тамамланғас, Башҡорт Википедияһы ирекмәндәренең эшен әүҙем яҡтыртҡан республика журналистарын һәм редакцияларҙы — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығын, «Башҡортостан», «Йәшлек» гәзиттәрен, «Башҡортостан ҡыҙы», «Ватандаш», «Аманат» журналдарын, Башҡортостан юлдаш телевидениеһын, «Юлдаш» каналын бүләкләү булды.


text:
Баш ҡалала Марат Кәримовтың «Донъям ҡәләм осонда» исемле шиғырҙар йыйынтығы баҫылды
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә республиканың халыҡ шағиры Марат Кәримовтың «Донъям ҡәләм осонда» исемле шиғырҙар йыйынтығы донъя күрҙе. Йыйынтыҡҡа йәшәү мәғәнәһе, кешенең тәғәйенләнеше һәм уның халҡы, тыуған ере алдындағы яуаплылығы хаҡында төрлө йылдарҙа яҙылған поэмалар һәм шиғырҙар тупланған. Китапҡа юмористик һәм сатирик әҫәрҙәр ҙә ингән.
Йыйынтыҡты «Китап» нәшриәте магазиндарында һатып алырға мөмкин.
Марат Нәби улы Кәримов Ейәнсура районының Күгәрсен ауылында тыуған. 1947 йылда Йылайыр педагогия училищеһын тамамлаған. 1959-1961 йылдарҙа Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарҙа уҡыған. 1964 йылдан 1968 йылға тиклем «Пионер» балалар журналының баш мөхәррире, «Һәнәк» сатирик журналының мөхәррире булып эшләгән.
1948 йылда йәш шағирҙың шиғырҙары республика матбуғатында күренә башлай. 1956 йылда «Бөрөләр» тигән тәүге китабы донъя күрә. Һуңынан «Йырҙың дауамы» (1959), «Яңы йондоҙ күрҙем» (1962) тигән шиғырҙар йыйынтыҡтары баҫыла. М.Кәримовтың шиғриәтенә лирика, еңелсә юмор, киҫкен сатира хас. 20-нән ашыу проза һәм шиғыр китаптары сығарған.


text:
Республикала Журналистар хаҡында энциклопедия өҫтөндә эш башлана
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Мәүлиҙә Яҡупова/.
Республикала «Башҡортостан журналистикаһы һәм матбуғаты» энциклопедияһы концепцияһы өҫтөндә эш башлана. Ул 2017 йылдағы ваҡиғаларға — башҡорт матбуғатының 100 йыллығына һәм Башҡортостан журналистарының ижади берләшмәһенең 60 йыллығына арналасаҡ.
Республика матбуғатының тарихы төрлө ваҡиғаларға һәм сағыу исемдәргә бай. Баҫма тематик төбәк энциклопедияһына ҡараясаҡ. Унда башҡорт журналистикаһы үҫешенең тарихы сағылдырыласаҡ. Төрлө осорҙа сыҡҡан гәзит-журналдар, шул иҫәптән революция һәм совет осорондағы губерна баҫмалары, хәҙерге матбуғат, юғары уҡыу йорто, ғилми учреждение һәм предприятие, телерадиокомпания һәм студия баҫмалары инәсәк.
Шулай уҡ тармаҡ өсөн кадрҙар әҙерләүсе уҡыу йорттары, республика полиграфия предприятиелары, элекке типографиялар, китап нәшриәттәре мөһим урын биләйәсәк.
Журналистарҙың билдәле критерийҙар буйынса һайлап алынған биографик мәҡәләләрен урынлаштырыу ҙа күҙ уңында тотола. Улар тармаҡтың үҫешенә ҙур өлөш индергән киң мәғлүмәт сараларын ойоштороусылар, ведомство етәкселәре, маҡтаулы исемгә эйә журналистар һәм мөхәррирҙәр, дәүләт, республика һәм тармаҡ премиялары лауреаттары, яҙыусы-журналистар, матбуғат тарихын тикшереүсе ғалимдар буласаҡ.
Билдәле тележурналист Шәүрә Ғилманова авторҙарҙың үҙҙәре хаҡында һөйләргә ваҡыт етте, тип иҫәпләй. Республика журналистар союзында ғына 1,5 мең самаһы ағза. Уның фекеренсә, баҫманы әҙерләүҙә объективлыҡ һәм принципиаллек, йөкмәткене редакция эсендә тикшереү — иң мөһиме, сөнки китап киләсәк быуын өсөн сығарыла.
Белешмә. Рәсәйҙең бер нисә төбәгендә журналистар тураһында энциклопедиялар донъя күргән дә инде: 2013 йылда — Чебоксарҙа, 2014 йылда Саха (Яҡут) Республикаһының Журналистар союзы 55 йыллығына «Яҡутстан журналистары» баҫмаһын сығарҙы, 2015 йылда Удмуртияла «Удмурт дюнне» белешмәһе баҫылды. Шулай уҡ «Архангельск журналистары ХХ» энциклопедияһы (2014), «Сыуаш журналистикаһы һәм матбуғаты энциклопедияһы» бар. 2014 йылда «Рәсәй журналистары: 20-21 быуаттар» белешмә-энциклопедик баҫмаһы донъя күрҙе.


text:
КҮК ИРӘНДЕК ЙЫРСЫҺЫ
Абдулхак Игебаев
Башҡортостандың халыҡ шағиры,
Башҡортостан Республикаһының Ғәлимов Сәләм һәм Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премиялары лауреаты,Салауат Юлаев ордены кавалеры, Баймаҡ районында булдырылған әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Батыр Вәлид исемендәге премияһының тәүге лауреаты, Баймаҡ ҡалаһының һәм районының почетлы гражданины
Ижад шатлығын да ;
татырмын мин,
янырмын.
ғүмер буйы
Фәҡәт үҙем булып ҡалырмын.
Абдулхак Хажмөхәммәт улы Игебаев 1930 йылдың 2 июлендә Башҡортостандың Баймаҡ районы Күсей ауылында тыуған. Ул йәшләй етем ҡала, балалар йортонда тәрбиәләнә. 1946-1950 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетында уҡый. Институтты тамамлағас, “Ҡыҙыл таң”, “Совет Башҡортостаны” гәзиттәре һәм “Ағиҙел” журналы редакцияларында әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй.
1969-1971 йылдарҙа Мәскәүҙә М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ҡаршыһындаға Юғары әҙәби курстарҙы тамамлап ҡайта. 1971 йылдан 1990 йылға ҡәҙәр “Ағиҙел” журналы редакцияһының поэзия бүлеге мөхәррире вазифаһын башҡара.
Абдулхаҡ Игебаевтың шиғырҙары республика матбуғатында 1948-1949 йылдарҙа уҡ күренә башлай. Ә беренсе китабы- “Йәшлек йыры” тигән шиғырҙар йыйынтығы 1954 йылда баҫылып сыға. Шунан бирле авторҙың Өфө, Ҡазан һәм Мәскәү нәшриәттәрендә башҡорт, татар , рус телдәрендә утыҙҙан артыҡ китабы донъя күрҙе.
Абдулхаҡ Игебаев- нигеҙҙә лирик шағир, кешеләрҙе изгелеккә, яҡты күңелелеккә әйҙәй. Аяҡтары уның ерҙә, күҙе – кешеләрҙә, күңеле- донья ғәмендә. Ул халыҡ яҙмышы хаҡында тәрән уйлана, ил хәстәре, ил ғәмдәре менән янып йәшәй, заман менән бергә һулыш ала. Шулай уҡ, шағир күп һанлы шиғри циклдарҙың, ҙур күләмле лиро- эпик, патетик, лирик поэмаларҙың, шулай уҡ уйланыуҙар, борсолоуҙар, хәүеф-хифалар менән һуғарылған ҡобайырҙың авторы.
Абдулхаҡ Игебаев шиғырҙарына күп композиторҙар йыр сығарған һәм данлыҡлы йырсылар уларҙы үҙ репертуарына алған. Мостай Кәрим был турала “А.Игебаевтың ижад арбаһын пар ат тартып бара. Төптә - уның ололар өсөн яҙылған шиғырҙары. Дуғаһында ҡыңғырауы ла бар. Уныһы – шағирҙың композиторҙар моң өргән йырҙары. Уларҙы беҙ ишетеп торабыҙ, зауыҡланабыҙ.” - тип яҙғайны.
Күп йылдар дауамында Абдулхаҡ Игебаев балалар әҙәбиәте өлкәһендә лә ең һыҙғанып эшләй. Уның кесе йәштәге балалар өсөн, мәктәп уҡыусылары өсөн яҙған йыйынтыҡтары бәләкәс дуҫтарыбыҙға яҡшы таныш.
Шулай ҙа А. Игебаев иң элек- тыуған яҡ йырсыһы. Шуға ла уны үҙ илендә һағынып көтөп алалар, яңынан – яңы ижад емештәрен уҡып һөйөнәләр.
Тыуған яҡ- илһам сығанағы
Һәр ҡоштоң үҙ ояһы, һәр балыҡтың үҙ күле, һәр әҙәмдең үҙ иле, йәғни
кендеге береккән, йәне ереккән мәрхәмәтле ғәзиз төйәге, тыуған ере була.
Беҙҙең өсөн нурлы- йырлы төйәгебеҙ, тыуған яғыбыҙ- Баймағыбыҙ бер генә! Күҙ алмаһы кеүек бер генә! Күкрәктәге дөпөлдәп типкән йөрәк кеүек бер генә! Әйе, Баймаҡ үҙ тәбиғәте менән мөғжизәле ил! Баймаҡ үҙ хазинаһы менән зиннәтле ил! Баймаҡ – үҙ икмәге менән икмәкле ил! Баймаҡ- үҙ таланттары менән хикмәтле ил!
Бәрәкәтле Баймаҡ ере халҡыбыҙҙың халҡыбыҙҙың арҙаҡлы улдары Әхмәтзәки Вәлиди, Муса Мортазин, Шәһит Хоҙайбирҙин, Шәйехзада Бабич, Мирхәйҙәр Фәйзи , Зекерейә Аҡназаровтың яҡты эҙҙәрен ҡәҙерләп һаҡлай. Күк Ирәндек һауаһын һулап, селтер шишмәһенең саф һыуын эсеп үҫкән Хөсәйен Әхмәтов, Рәүеф Мортазин, Рәиф Ғәбитов кеүек мәшһүр композиторҙарын, Батыр Вәлид, Сәләх Күлибай, Хөсәйен Ҡунаҡбай, Нәжиб Иҙелбай һымаҡ яугир- шағирҙарын яҡташтарым һәр ваҡыт ҙур ихтирам менән иҫкә ала.
Баймаҡ тарихи ваҡиғаларға бай яҡ. Ҡолаҡ һалып тыңлаһаң, уның һәр ағасы, һәр йылғаһы, һәр убаһы, һәр ҡаяһы әллә күпме хикәйәт, әллә күпме шәжәрә, әллә күпме легенда һөйләр кеүек тойола.
Абдулхаҡ Игебаев
Беҙ- Баймаҡтар бит әле
ЯҠТАШТАРЫ ШАҒИР ИЖАДЫ ХАҠЫНДА
Фекергә лә, телгә лә, хис- тойғоға ла бик бай ул Игебай. Тормошто яҡшы белгән, уның әсе-сөсөһөн мул татыған әҙиптең шиғырҙарын иғтибарлап уҡыһаң, һәр юлында һәр ҡайһыбыҙға төбәп әйтелгән фәһемле фекерҙәрҙең күплегенә хайран ҡалаһың. ә үҙенең тыуған төйәгенә- Баймаҡ еренә, уңың халҡына, айырым кешеләренә шағирҙың туғандарса мөнәсәбәте күп һанлы әҫәрҙәрендә асыҡ кәүҙәләнә. Ҡайнар йөрәкле, тапҡыр һүҙле, үткер ҡәләмле әҙип үҙенең оло таланты, милли рухы, ҙур эшмәкәрлеге менән юғары дәрәжәле ырыуҙаш булыуы менән бер рәттән , яҡташтарына ябай, кешелекле һәм кеселекле иптәш тә, дуҫ та, таяныс та ул. Бәлки, тап бына ошо сифаттары уны беҙгә нығыраҡ яҡынайталыр.
Әмир Сәйғәфәров,
Баймаҡ районы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе,
Башҡортостан республикаһының почетлы крайҙы өйрәнеүсеһе
Ифрат күп уның дуҫтары атайсалында. Тыуған төйәгенә ҡайттыммы-ул һәр йортта түрҙән урын алған ҡунаҡ . Сөнки үҙе шулай ҡунаҡсыл. Кемдәр генә килмәй Өфөнөң Зорге урамындағы йортҡа! Берәүҙәр ярҙам һорарға, икенселәре шатлыҡтарын уртаҡлашырға килә. Ҡайғылы хәбәрҙәрҙе лә алып килгән саҡтары була. Барыһын да күтәрә беләләр бында. Бер саҡ Абдулхаҡ ағайым әйткәне булыр: “Тәфтизан, бер күҙ ҙә илай икән ул. Яңыраҡ обкомға барғайным. Өлкән ағайым шундай әрнетеп сығарҙы, үҙем ергә баҡҡанмын, ә бер күҙемдән бөрсөк-бөрсөк й әштәр тәгәрәй. Күҙемдең икенсеһе , Аллаға шөкөр, иламай. Бына шул инде сабый холоҡло, оло йөрәкле Игебай”
Тәфтизан Ушанов,
Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
Баймаҡ яҡтарының һәр кеме өсөн Абдулхаҡ Игебаевтың ижады берҙәй яҡын һәм ҡәҙерле. Уҡытыусылар, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре өсөн шиғри йыйынтыҡтары өҫтәл китабына әйләнгән. Районда үткән ниндәй генә сараны алма, унда шағирҙың шиғырҙары, йырҙары яңғырай. Абдулхаҡ Игебаевтың ижадын тәрәнерәк өйрәнеү һәм йәш быуынды шул шиғырҙар өлгөһөндә тәрбиәләү маҡсатында район китапханаһы янында Игебай мәктәбе ойошторолдо. Шуныһы ҡыуаныслы, йәш ҡәләм тирбәтеүселәр араһында шағирҙың дауамы булырҙай өмөтлө йәштәребеҙ үҫеп килә.
Л.К. Дәүләтшина
Баймаҡ биләмә -ара китапханаһы директоры
Үҙ күҙемә үҙем ышанмайым,
Атайсалым шундай үҙгәргән,
Йәншишмәмдең һыуы кибеп бара,
Ҡан тамсыһы тама гөлдәрҙән.
Ватанын сикһеҙ һөйгән, халҡының яҙмышы өсөн әрнеп борсолған әҙип кенә ошолай бәғерҙәргә үтеп инерлек юлдар яҙа алалыр ул. Мин иһә Абдулхаҡ ағайҙы тап шундай кеше итеп беләм дә. Ғүмере буйы тыуған яғы тип янған, күк Ирәндеген юҡһынған, егәрле яҡташтарын һағынған нескә күңелле, оло йәнле кеше итеп..”
Гөллирә Исхакова, шағирә
Үҙе ҡанатлы, ижады талантлы


text:
Сегодня, 17:01 / ---
Гран-при - Белоретта
14-18 майҙа Учалы ҡалаһында республика милли театрҙарының “Алтын тирмә” VI төбәк-ара фестивале булып үтте. Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы, Театр эшмәкәрҙәре союзы, Республика халыҡ ижады үҙәге, Учалы муниципаль район хакимиәте ойошторған сарала бөтәһе 20 коллектив - Мишкә, Учалы, Ғафури, Дүртөйлө, Әбйәлил райондары, Белорет, Ағиҙел, Өфө, Межгорье, Күмертау ҡалалары, Силәбе өлкәһенең Арғаяш, Ҡурган өлкәһенең Ҡоншаҡ, Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы халыҡ театрҙары ҡатнашты. Беҙҙең ҡала Мәҙәниәт һарайының “Ирәмәл” башҡорт халыҡ, һәм йәштәр рус театрҙары сығыш яһаны. Спектаклдәрҙе...


text:
Сит телдәр буйынса берҙәм дәүләт имтиханын 35 кеше тапшыра алманы
Башҡортостанда сит телдәр буйынса Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырыусыларҙан 35-е иң кәм 20 балл сиген үтә алманы. Был турала БР Мәғариф министрлығының белем сифатына контроль һәм БДИ бүлеге начальнигы урынбаҫары Әлмира Ғәниева хәбәр итте. Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, 4 июндә сит телдәр буйынса Берҙәм дәүләт имтиханында бөтәһе 1213 кеше ҡатнашты. Инглиз телен – 1150 бала, немец телен – 54, француз телен туғыҙ бала тапшырҙы.
БР буйынса уртаса балл инглиз теле буйынса — 59,11, немец теленән — 41,02, француз теленән 43,11 тәшкил итте.
— Инглиз теле буйынса минималь сикте – 31 кеше (имтиханда ҡатнашыусыларҙың 2,8 проценты), немец теленән дүрт кеше (6,1 проценты) үтә алманы, француз теленән заданиеларҙы барыһы ла үтәне, — тине Әлмира Альберт ҡыҙы. — Бынан тыш, бер уҡыусы инглиз теленән БДИ-ны 100 балға тапшырҙы. Был Өфөнөң 39-сы гимназияһы уҡыусыһы.


text:
12 майҙа Өфөлә Ҡунаҡһарай алдындағы майҙанда тәүге тапҡыр көс экстримы буйынса «Башҡортостан батыры» бәйгеһе ойошторола. Унда ҡатнашыу өсөн Башҡортостандың баш ҡалаһына Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән 12 көслө атлет килә.
Әйткәндәй, лог лифт (120 килограмлыҡ бүрәнәне күтәреү), тракк пулл (йөк машинаһын һөйрәү), автомобилде тартыу һәм башҡа ярыштар буласаҡ. Программаға милли алыштар ҙа индерелгән. Мәҫәлән, стронгмендар 25 килограмлыҡ суҡмар ырғытыуҙа көсөн һынарға тейеш. Аңлауығыҙса, ярыш ҡыҙыҡ булмаҡсы. Килегеҙ, күрмәй ҡалмағыҙ.
Турнирҙы ойоштороусы – пауэрлифтинг һәм армреслинг буйынса спорт мастеры, 2005 йылда «Планетаның иң көслө кешеһе» бәйгеһе вице-чемпионы, дүрт тапҡыр «Рәсәйҙең иң көслө кешеһе» турниры еңеүсеһе, башҡорт батыры Эльбрус Ниғмәтуллин.


text:
Гимназистар һәм чиновтиктар араһындағы осрашыуҙың беренсе өлөшө тамамланды
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернатында дәүләт гимназиялары, лицейҙары һәм башҡарма власть органдары йыйылма командалары араһында күмәк спорт төрҙәре буйынса иптәштәрсә матчтар тантаналы ябылды.
Иптәштәрсә осрашыу биш спорт төрө буйынса үтте: волейбол, өҫтәл теннисы, шахмат, пневматик ҡоралдан атыу, мини-футбол.
Ярыштарҙа БР Хөкүмәте Аппараты, БР Мәғариф министрлығы, БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы һәм алты республика гимназиялары командалары ҡатнашты.
БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев тәҡдиме буйынса ойошторолған был осрашыуҙар традицияға әйләнде һәм артабан да үткәреп торорға планлаштырылды.
Сара Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге гимназия-интернаты һәм 32-се балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе тәрбиәләнеүселәренең концерт программаһы менән тамамланды.
Ярыш һөҙөмтәләре буйынса беренсе урын 5-се республика интернат-мәктәбе, Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты, Рәми Ғарипов исемендәге гимназия-интернаты командаларына бирелә.
Икенсе урынды Ҡ.Дәүләткилдеев исемендәге сәнғәт гимназия-интернаты, Республика башҡорт лицей-интераты, БР Хөкүмәт Аппараты командалары яулай.
Өсөнсө урынға Йәштәр сәйәсәте,спорт һәм туризм министрлығы, Мәғариф министрлығы, Республика иҡтисади лицей-интернаты сыҡты.


text:
Йыл башынан алып Башҡортостанда 222 гектар урман янғындан зыян күргән
2012 йылғы янғын хәүефе миҙгеле башланғандан алып Башҡортостанда 40 урман янғыны теркәлгән. Ут үткән дөйөм майҙан әле 222 гектарҙан аша.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, республикалағы беренсе янғын Бөрйән районында 16 апрелдә теркәлгәйне. Был түбәндән таралған ут ул ваҡытта 8,8 гектар майҙанды ялманы.
«Башинформ» агентлығына БР Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, үткән тәүлектә Йылайыр районында иҫәп буйынса әлегә һуңғы янғын асыҡлаған һәм һүндерелгән, ул дүрт гектарҙағы урманға зыян килтереп өлгөргән.
Янғын Кананикольский урман хужалығы биләмәһендә сыҡҡан. Уны һүндереүҙә дүрт техника берәмеге менән һигеҙ кеше ҡатнашҡан.
Янғын хәүефе миҙгеле башланғандан алып утты һүндереүгә 750-гә яҡын кеше һәм 200-ләгән техника берәмеге йәлеп ителгән. Урмандағы янғындарҙы һүндереү буйынса оперативлыҡ күрһәткесе әле 97 процентҡа тиң.


text:
Әмир Абдразаҡов тураһында китап сыҡты
Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә актер, режиссер, «Башҡортостан» киностудияһына нигеҙ һалыусы һәм уның беренсе директоры Әмир Абдразаҡовтың тормошо һәм ижады тураһында һөйләүсе «Дала бөркөтө» тигән китап сыҡты. Уны авторҙар коллективы төҙөнө. Китап башҡорт телендә нәшер ителде, тип хәбәр иттеләр «Китап» нәшриәтендә.
БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Әмир Абдразаҡов Башҡортостан телевидениеһын үҫтереүгә баһалап бөткөһөҙ өлөш индерҙе, республикала милли кино яҙмышы өсөн ихлас күңелдән борсолдо. Китап иллюстрацияларға бик бай.


text:
- Подробности
- Просмотров: 514
ҠОРБАН БАЙРАМЫ, Ҡ о р б а н ғ ә й е т е, иң мөһим мосолман байрамдарының береһе. Зөлхизә айының (һижрәттең 12‑се айы) 10‑сы көнөндә, хаж тамамланған көндә башлана, 3—4 көн дауам итә. Ҡ.б. тарихы Ҡөрьәндә бәйән ителгән Ибраһим пәйғәмбәргә (Библияла Авраам) Алла тарафынан тоғролоғон тикшереү өсөн ебәрелгән һынау м‑н бәйле. Ибраһим, балаһын Аллаға ҡорбан итергә тейешлеге т‑да төш күреп, берҙән‑бер улы Исмәғил м‑н Мәккә ҡ. (Сәғүд Ғәрәбстаны) эргәһендәге Мина үҙәненә килә һәм уға Алла ихтыярын үтәргә теләүе т‑да һөйләй. Алланың ҡарарына күнеп, Исмәғил ҡорбан салыу урынына ятып, бысаҡтан салынырын көткән ваҡытта, уларҙың тоғролоғона инанған Алла, мәрхәмәтлек күрһәтеп, ҡорбанға һарыҡ бәрәсе алырға була. Шул ваҡыттан алып Ҡ.б. билдәләнә. Бөтә донъя мосолмандары иртә м‑н тороп, тәһәрәт ала, таҙа кейем кейеп, мәсеткәбара, фажр намаҙы уҡый, унан тәҡбир әйтә, Ҡөрьәндән сүрәләр уҡый, байрамдың барлыҡҡа килеүе һәм әһәмиәте, Аллаға шөкөр итеү т‑да хөтбәләр тыңлай, шунан һуң Ҡ.б. төп йолаһын башҡара — ҡорбан сала. Кәмселеге булмаған ҡорбан малы (дөйә, үгеҙ, һыйыр, бәрән йәки кәзә) алырға хәле еткән һәр мосолман был йоланы башҡарырға тейеш, тип һанала. Ит өс өлөшкә бүленә, береһе дөйөм табынға ҡуйыла, икенсеһе туғандарға, күршеләргә таратыла, өсөнсөһө фәҡирҙәргә хәйер итеп бирелә. Был көндәрҙә мәрхүм туғандарҙың ҡәберенә барыу, ҡунаҡҡа йөрөү, бүләктәр биреү, ҡорбан ашына саҡырыу сауап булып тора. БР‑ҙа 1992 й. алып Ҡ.б. беренсе көнө ял ителә торған байрам көнөтип иғлан ителгән.
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Берләштерә лә, дуҫлаштыра ла22-12-2017, 00:05 // Телгенәм - бергенәм // Баҫып сығарырға
– Виктор, тел уҡытыусыһының йәки ҡоролтай вәкиленең түгел, ә рус кешеһенең ошондай изге эште башлап ебәреүе ҡыҙыҡһыныу уята. Был уй ҡасан һәм нисек барлыҡҡа килде?
– Ҡала Советы депутаты һәм Башҡортостан гражданы булараҡ, урындағы халыҡтың туған теле яҙмышы мине лә битараф ҡалдырманы. Мөмкинлеккә ҡарап, уны ҡурсалау, һаҡлау сараһын күреүҙе ҡайғыртырға булдым. Был йәһәттән урамда баннерҙар ҡуйыуҙы тәҡдим иткәйнем, әммә ул күп сығым һәм эшләтеүгә оҙайлы ваҡыт талап итә. Һәм әлегә ошо ҡаланың “Сибай 24” мәғлүмәт порталында (унда барлығы 26 483 кеше яҙылған) эште алып барырға булдым.
Һүҙҙәрҙе, әлбиттә, һүҙлектән алам. Ҡайһы ваҡыт хаталар ҙа ебәрәм. Шунда уҡ төҙәтмә индерәләр. Был иһә проектты тағы ла йәнләндереп ебәрә. Ул башҡорттарға кәрәктер тип уйламайым, ҡалала былай ҙа башлыса үҙ телен яҡшы белгән һәм башҡортса аралашҡан халыҡ йәшәй. Ә бына урындағы халыҡтың телен белеү барыһын да берләштерә һәм дуҫлаштыра тигән фекерҙәмен. Хәҙер уның аудиовариантын да сығарырға әҙерләнәбеҙ.
– Проект донъя күрә башлағас та рус телле сибайҙарҙан ыңғай фекер-аңлатмалар күп булды...
– Эйе, күп яҙалар, ҡыҙыҡһыналар. “Улыбыҙ телде өйрәнһен тип, башҡорт балалар баҡсаһына биргәйнек. Әммә беҙҙең өмөт аҡланманы. Баҡсала күп дәрестәр русса үткәрелә һәм кескәйҙәр русса аралаша булып сыҡты. Хәҙер инде һеҙҙең проект беҙгә ярҙамға килер тип уйлайбыҙ”, – тип яҙа Оксана Толаева, мәҫәлән.
– Минең һорауҙарыма ла башҡортса яуап бирәһегеҙ, афарин!
– Әлбиттә, башҡортса камил һөйләшәм, тип әйтә алмайым. Үҙ ваҡытында беҙгә мәктәптә башҡорт теле дәресе инмәне. Әммә күп һүҙҙәрҙе беләм, тип маҡтана алам. Башҡорт йырҙарын да башҡарам.
– Һоҡланғыс! Сибай институты директоры урынбаҫары Семен Николаевич Черновтың да, мәҫәлән, тап-таҙа, бай итеп башҡортса һөйләшеүе беҙҙе күптән таң ҡалдыра. Әле бына һеҙҙең менән аралашып ҡыуанып ултырам. Ошо урында шағирә Гөлназ Ҡотоеваның шиғыр юлдарын телгә алғым килә:
Башҡорт телем минең, аҫылым,
Балҡып ҡына китер асылым,—
Башҡортсалап берәү өндәшһә,
Йәнем ирей.
– Рәхмәт.
– Виктор, үҙегеҙ тураһында бер кәлимә һүҙ әйтегеҙсе?
– 1971 йылда Сибай ҡалаһында тыуғанмын. Хеҙмәт юлымды 17 йәштә төҙөлөш идаралығында балта оҫтаһы булып башланым. Ә 1990 йылда Ленинградтағы юғары мәҙәниәт мәктәбенә уҡырға индем. Әйткәндәй, был уҡыу йортон ваҡытында А. Мөбәрәков исемендәге драма театрының әлеге директоры, режиссер Дамир Ғәлимов та тамамлағайны. Ә мин социаль-мәҙәни өлкәлә идара тигән бүлекте тамамланым. Сибайға ҡайтҡас, төрлө урындарҙа етәксе вазифаларын башҡарҙым. Торлаҡ-эксплуатация идаралығы начальнигы, “Полигон” муниципаль предприятиеһы директоры булдым. Әлеге ваҡытта Сибай сәнғәт колледжында директор урынбаҫары булып эшләйем.
Дуҫтарым менән сәләмәт тормош алып барабыҙ. Спорт менән шөғөлләнәм, балыҡҡа йөрөйөм.
– Тимәк, һеҙ хәҙер үҙегеҙҙең мөхитегеҙҙә, үҙ урынығыҙҙа. Һәм был, мәҙәниәт өлкәһендә күп идеяларығыҙҙы тормошҡа ашырырға ярҙам да итеп, илһамландыралыр ҙа...
– Музыка миңә бәләкәйҙән яҡын. Шулай булһа ла, сәхнәгә сығырға, үҙемде күрһәтергә ашыҡманым. 2014 йылда ғына ҡала буйынса сараларҙа ҡатнаша башланым. Шулай уҡ мәрхәмәтлек концерттарын ойоштороуҙы маҡсат итеп ҡуйғайным. Шулай итеп, В. Высоцкий, В. Цой иҫтәлегенә ойошторолған тамашаларҙан йыйылған аҡса ярҙамға мохтаж, аҙ тәьмин ителгән ғаиләләргә тапшырылды, уларға Яңы йыл бүләктәре алынды.
Әле ҡалала тәүге шансон фестивален үткәрергә әҙерләнәбеҙ. Автор, режиссер, алып барыусы булараҡ ҡына ҡатнашмайым, бер нисә йыр ҙа әҙерләйем.
Сибай ҡалаһы минең өсөн үтә ҡәҙерле. Һәр ваҡыт уның патриоты булып ҡалам, һәр башҡарылған эшем яҡташтарым өсөн. Киләсәктә “Бергә” исемле проектты тормошҡа ашырырға хыялланам. Ул да булһа, Сибайҙағы бөтә коллективтарҙы берләштереп, концерттар, фестивалдәр ойоштороу. Ике шәп коллектив — “Миләш” вокаль халыҡ һәм “Уралочка” ансамблдәре менән ошо эште башлап ебәргәндә, бик шәп булыр ине.
– Афарин, Виктор! Һеҙгә артабан да уңыштар теләйем. Ихлас яуаптарығыҙ өсөн ҙур рәхмәт!
Сибай ҡалаһы.


text:
Ә инде "Ауыл табибы" программаһы буйынса шәхси иҫәптәренә 1 миллион һум аҡса күсерелгәс, йөҙҙәренең балҡыуын күрһәгеҙ, йөрәктәренең ярһыбыраҡ тибеүен белһәгеҙ икән! Өҫтәүенә, республика Президенты Рөстәм Хәмитов вәғәҙә иткән 100 мең һум аҡсаны ла алаһылары бар.
Ә инде "Ауыл табибы" программаһы буйынса шәхси иҫәптәренә 1 миллион һум аҡса күсерелгәс, йөҙҙәренең балҡыуын күрһәгеҙ, йөрәктәренең ярһыбыраҡ тибеүен белһәгеҙ икән! Өҫтәүенә, республика Президенты Рөстәм Хәмитов вәғәҙә иткән 100 мең һум аҡсаны ла алаһылары бар.
Аллаға шөкөр, үҙҙәренең тормошон матбуғатһыҙ күҙ алдына килтерә алмаған тоғро дуҫтарыбыҙ артҡандан-арта. 70-кә яҡын хужалығы булған Толпарҙа бығаса гәзитебеҙҙе бер-ике кеше генә алдырһа, хәҙер күпләп яҙылалар.
– “Башҡортостан”ды көтөп алам, ундағы мәҡәләләрҙе иғтибар менән уҡыйым.
Сибай ҡалаһының халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплекслы үҙәге коллективы иһә ауыр хәлдә ҡалған кешеләр яҙмышына битараф түгел. Тап уларҙың тырышлығы һәм башланғысы менән февралдә ҡалала социаль ашхана асылғайны, әле асарбаҡтарҙы аҙнаһына бер тапҡыр туҡландырыу мәсьәләһе хәл ителгән. “Урал аръяғы” мәрхәмәтлек фонды менән берлектә ойошторолған йылы ашҡа килеүселәргә ошонда уҡ булдырылған “Әйберҙәр банкы”нан кейем-һалым бирелә
Мәҡәләне уҡып, аптырашта ҡалдым.
Ул урыҫса "Башкирский" тип билдәләнгән юғары уҡыу йорттарының башҡортса "Башҡорт" тип алыныуына ҡаршы сыға, хатта "Башҡорт" тип яҙыуҙан ғына башҡортлоҡ артмай бит, тип тә ебәрә. Ниңә артмаһын, арта ул!
Ҡазандағы гастроль өсөн театрҙың бөгөнгө үҫешен сағылдырған, ижади труппаның башҡарыу оҫталығын билдәләгән һәм, әлбиттә, төрлө тамашасының зауығын ҡәнәғәтләндерерҙәй әҫәрҙәр һайлап алынды.
Шифахана-профилакторий Кама йылғаһы ярында, Николо-Березовка ауылында урынлашҡан. Уның дауалау корпусын реконструкциялауға 200 миллион һум тотонолған булған. Әле бында тейешле ҡорамалдар ҡуйылған, пациенттарҙы ҡабул итеүгә әҙерҙәр. Августа торлаҡ комплексын реконструкциялау күҙаллана, уға 10 миллион һум аҡса бүленәсәк. 100 урынлыҡ профилакторийға ялға килеүселәрҙең 60 процентын “Башнефть” хеҙмәткәрҙәре тәшкил итә.
Республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостан Хөкүмәтенә район хакимиәттәре менән берлектә байрамды ойоштороуҙы тәьмин итергә ҡушылған. Һаулыҡ һаҡлау министрлығына байрам саралары уҙғарылған ерҙә медицина хеҙмәткәрҙәренең дежурлығын ойоштороу, республика буйынса Эске эштәр министрлығы менән Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостандағы баш идаралығына йәмәғәт тәртибен һаҡлау, юл хәрәкәте һәм янғын хәүефһеҙлеге сараларын тәьмин итеү бурысы йөкмәтелгән.
— Үҙем өсөн йәшәргә ваҡыт булманы, эшләнем дә эшләнем... — тип үкенес тә белдереп алды. — Ғүмер үткәнен һиҙмәгәнмен дә, хатта үҙ балаларымды алдыма ултыртып иркәләгәнемде хәтерләмәйем. Хәҙер ғүмеремдең аҙағына етәм, йәшәгән тиклем йәшәй алмаҫмын шул. Бәләкәстәремде, исмаһам, күреп йыуанам, уларға үҙемдең үткәндәрем тураһында һөйләйем. Йәшәйеш бик ҡыҫҡа икән ул, "һә" тигәнсә үтә лә китә...
Ата-әсә ҡарауынан мәхрүмдәр яҙмышына ил кимәлендә лә иғтибар ҙур: Рәсәй Президенты Владимир Путин баланы уллыҡҡа алыуҙы еңеләйтеү һәм тиҙләтеү, ата-әсәне алыштырасаҡ кешеләр өсөн мәктәптәр асыу тураһында бойороҡ сығарҙы.


text:
Фото:
Силәбе өлкәһе башҡорттары үҙ мәҙәниәтенә ярҙам итеү планын билдәләне
Фото:
Силәбе өлкәһе башҡорттары “Башҡорттар ҡоролтайы” Силәбе йәмәғәт ойошмаһы ултырышында үҙ милли мәҙәниәтен үҫтереү пландарын билдәләне. Ултырышта Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Илгиз Солтанморатов, “Башҡорттар ҡоролтайы” Силәбе йәмәғәт ойошмаһы Башҡарма комитеты рәйесе Марсель Йосопов һәм ике йәмәғәт ойошмаһының да ағзалары ҡатнашты.
Марсель Йосопов Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайының яңы эш йүнәлештәрен –өлкәнең дәүләт власы органдары менән үҙ-ара хеҙмәттәшлек һәм башҡорт йәмәғәт ойошмалары тормошонда иҡтисади яҡты үҫтереү – билдәләне. Ул шулай уҡ Башҡортостандың юғары һәм урта махсус уҡыу йорттарында Силәбе өлкәһенән абитуриенттар өсөн техник белгеслектәр буйынса квоталар һанын арттырыу тураһында тәҡдим дә индерҙе.
Илгиз Солтанморатов “Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы” Халыҡ-ара йәмәғәт берләшмәләре союзының бурыстары һәм перспективалары хаҡында һөйләне. Ултырышта шулай уҡ “Башҡорттар ҡоролтайы” Силәбе йәмәғәт ойошмаһының һуңғы ярты йылдағы мәҙәниәт, мәғариф өлкәһендәге эш һөҙөмтәләре һәм уның “Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе менән үҙ-ара хеҙмәттәшлеге тикшерелде.
Силәбе өлкәһе Башҡорт йәштәре иттифағы рәйесе Тимур Сафиуллин был ойошманың үҫеше йомғаҡтары һәм киләсәккә пландары тураһында һөйләне. Уның әйтеүенсә, Силәбе өлкәһе башҡорт йәштәре 2011 йылда эскелекте һәм тәмәке тартыуҙы иҫкәртеү, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау буйынса саралар, Башҡортостан Республикаһының иҫтәлекле даталарына арналған автомобилдәр ярыштары һәм башҡа саралар үткәрергә планлаштыра.
Ултырыш сиктәрендә шулай уҡ “Башҡорттар ҡоролтайы” Силәбе йәмәғәт ойошмаһы Башҡарма комитетының рәсми сайтын презентациялау үткәрелде.


text:
Ни тиклем ҡиммәт торлаҡ, шул тиклем хыял йыраҡ...8-09-2017, 00:13 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға
Ипотека ҡоллоҡ түгел
Ошо урында бер танышымдың монологын килтерәйек: “Беҙ тәүге ипотеканы 2005 йыл аҙағында юлланыҡ. Фатир һатып алыу ғәмәлен тулыһынса атҡарып сыҡҡансы, 2006 йылдың ғинуары тыуҙы. Фатир хаҡы 1 миллион 200 мең һум, тәүге иғәнә – 350 мең һум, ҡалғаны – кредит. Айлыҡ түләү – 11 мең һум самаһы. Күп түгел, әммә ирем генә эшләй, мин бала менән декретта ултырам. Ҡыйын булды. Ремонт эшләү тураһында уйламаныҡ та – фатирҙы йыуып, донъя кәрәк-ярағын урынлаштырғас, нисек бар, шулай йәшәй башланыҡ. Барыһы ла үҙ яйына барҙы. Тәүҙә бик ауыр күренгән ипотекаға ла өйрәндек, яраҡлаштыҡ.
Мин дә эшкә сыҡҡас, хәлебеҙ еңеләйҙе, ремонт эшләнек, йыһазды яңырттыҡ, аҡса башҡа ғәмәлдәрҙе лә теүәлләргә етә башланы. Икенсе бәпесебеҙ тыуғас, Әсәлек капиталы менән бурыстың ҡалғанын ҡапланыҡ. Дөйөм алғанда, ипотеканан мин ҡәнәғәтмен: ошо мөмкинлекһеҙ беҙ фатирлы була алмаҫ инек.
Әйткәндәй, ошо йылдың аҙағында кинәт фатирға хаҡ күтәрелде, торлағыбыҙҙың хаҡы ике миллион һумдан ашып китте. Әгәр ҙә 350 мең һум тәшкил иткән тәүге иғәнә менән тағы ла аҙыраҡ көткән булһаҡ, беҙгә күберәк суммалы кредит алырға тура килер ине. Хәйер, был аҙымға бармаҫ инек, сөнки ул саҡта ҙурыраҡ түләүҙе күтәрә алырлыҡ мөмкинлегебеҙ булманы. Икенсенән, илдәге иҡтисади хәлдең үҙгәреүе, торлаҡ хаҡының ҡапыл күтәрелеүе беҙҙең файҙаға булды – банкка арттырып түләгән сумманы ҡапланы ла ҡуйҙы... Шуға ваҡытында ҡыйыу аҙым яһарға, билде биштән быуып ғаиләнең киләсәге хаҡына тырышырға кәрәк, тип уйлайым. Тәүәккәлләгән – таш ярған!”
Танышымдың фекеренә ҡушылып, ипотека – ҡоллоҡ түгел, ә мөмкинлек, оло хыялығыҙҙы тормошҡа ашырыу сараһы, тип өҫтәге килә. Тик унан дөрөҫ файҙаланырға ғына кәрәк. Кешеләр финанс ҡоллоғона, ғәҙәттә, үҙенең моңһоҙлоғо һәм яуапһыҙлығы арҡаһында эләгә. Беҙҙең кәңәштәр, бәлки, һеҙҙе уйландырырға мәжбүр итер, дөрөҫ ҡарар ҡабул итергә өндәр.
Түләү хәлдән килерлек булһын
Һыу һәм икмәк менән туҡланып ҡына оҙаҡ түҙергә, иртәнән кискәсә ҡара тирең сыҡҡансы эшләргә буламы? Булалыр, бәлки, әгәр үҙ-үҙеңә ниндәйҙер оло маҡсат ҡуйып, йәнтәслим шуға ынтылһаң. Әммә фатир алыу, ни тиклем генә ҙур хыял булмаһын, ғүмерҙе ҡорбанға килтерә торған ғәмәл түгел. Ә кешеләр мөмкинлектәрен бер аҙ арттырыбыраҡ баһалаусан. “Арзаныраҡ аҙыҡ-түлек һатып алһам, эшкә йәйәү йөрөһәм, миңә айына 5000 һум (3000 йә 4000 – сумманың төрлө булыуы ихтимал) етә ул. Ҡалған аҡса – кредит түләүгә. Арттырып түләп, ни тиклем тиҙерәк ҡотолһам, шул тиклем яҡшы!” Ошондай һүҙҙәрҙе ишеткәнегеҙ бар, эйеме? Әммә был – упҡынға илткән юл, кешенең үҫергә, тормошта ҙурыраҡ уңыш яуларға теләмәүен аңлата. Бына, мәҫәлән, һеҙ эш хаҡы алдығыҙ, банкка бурысығыҙҙы алып барҙығыҙ, ти, ә ҡалған сумма... иларлыҡ ҡына. Матур итеп ял итергә, тәмле ашарға ла етмәй. Тимәк, тағы алға, эшкә һәм эшкә... Хәл шулай мөшкөл икән, йәшәү мәғәнәһен нимәнән табырға? Ҡасан да булһа һеҙҙеке буласаҡ фатирҙанмы? Ә тора-бара эшләүе лә ҡыҙыҡ булмаясаҡ, сөнки тырышлығығыҙҙың барлыҡ һөҙөмтәһе банк өсөн һымаҡ. Ҡәнәғәтһеҙлек артасаҡ, йәшәү йәме юғаласаҡ... Унан оҙайлы депрессия башланасаҡ. Эштән яҙырға һәм бөткөһөҙ бурыс һаҙлығына батырға ла йыраҡ ҡалмай. Бына ҡайҙа ул ысын мәғәнәһендә ҡоллоҡ...
Ошонан сығып, тәүге төп ҡағиҙә – ипотека буйынса түләү күтәрерлек булырға тейеш. Кредит тормошоғоҙҙоң ниндәйҙер бер өлөшө булараҡ ҡына үтһен, ә көндәлек ҡара уйҙарға батыу сәбәбенә әйләнмәһен. Ял итергә лә, матур кейем кейергә лә, кафе йә ресторанда тәмле ризыҡтар ашарға ла кәрәк. Һис шикһеҙ, сығымдарҙы самалау мөһим, әммә “бөтә тормошомдо ипотекаға бағышланым” тигән хәл-торош булмаҫҡа тейеш.
Улайһа банкка күпме түләргә һуң? Ғәҙәттә, банк һеҙҙең килем кимәленән сығып, түләү күләмен уның 40 проценты самаһы тирәһендә билдәләй. Әммә уның күләмен үҙегеҙ билдәләгән осраҡтар ҙа бар. Белгестәр фекеренсә, иң ҡулайлы түләү – саф килемегеҙҙең (һалымдарҙы, алименттарҙы, коммуналь хужалыҡ сығымдарын һәм башҡа мотлаҡ түләүҙәрҙән тыш) 30 проценты тирәһе. Башҡа кредиттарығыҙ бар икән, уны ла иҫәпкә алығыҙ. Күберәк түләү психологик йәһәттән ҡыйын, ә аҙ түләүҙән файҙа юҡ, сөнки бурыстан тиҙерәк ҡотолғо килә бит! Тимәк, хәлдән килерлек вариантты һайлағыҙ. Бурысты түләгәндән һуң өйрәнгән тормош рәүешен алып бара аласаҡһығыҙмы? Яратҡан шөғөлөгөҙҙән, диңгеҙгә барып ҡыҙынып ҡайтыуҙан, кейем-һалым һәм башҡа әйберҙәрҙе хәстәрләүҙән баш тартмаҫһығыҙмы? Яңы фатирға ремонт яһау, уны йыһазландырыу хаҡында ла онотмағыҙ. Әлбиттә, сығымдарҙы ҡыҫҡартырға тура киләсәк. Көн һайын булмаһа ла, йыш ҡына ресторанда киске аш ашауҙы, тегендә йәки бында таксиҙа елдереүҙе, магазиндарҙа башығыҙға ни һуға шуны алыуҙы туҡтатырға тура киләсәк.
Күпме ваҡытҡа алырға?
Банктарҙың күбеһе кредитты 30 йылға тиклем алырға тәҡдим итә, 40 йыл вәғәҙәләгәндәре лә бар. Статистика мәғлүмәттәре иһә Рәсәйҙә ипотеканы йышыраҡ 15 йылға алыуҙарын күрһәтә. Күптәрҙең уны алданыраҡ түләп бөткәне лә мәғлүм.
Ҡайһы бер белгестәр фекеренсә, ғөмүмән, бер кредитты ла тиҫтә йылдан артығыраҡҡа алырға ярамай, сөнки тап ошо осраҡта ул “ҡоллоҡ” тигәнде аңлата. Уйлап ҡараһаң, ун йыл да аҙ түгел, ә бында тағы ла күберәк... Ипотека түләгәндә “иртәгәһен ишәк ҡайғыртһын” тип йәшәп булмай шул, тиҫтә йылда донъя хәлдәре нисек үҙгәререн дә күҙаллауы ҡыйын. Кредит алыусы вафат булһа йә иһә янғын осрағы теркәлһә, стандарт страховка ярҙамға килә – банк алдындағы бурысты страховка компанияһы ҡаплай, әммә был фатир ялҡытһа, ғаиләгеҙ ишәйһә, ни эшләргә?
Ун йылда ипотека түләүсе алған кредитын яҡынса 70 процентҡа арттырып түләй. Мәҫәлән, 12 процент ставкалы 1 миллион һум алһағыҙ, ун йыл эсендә 1,7 миллион һум итеп ҡайтарырға тура киләсәк. Ә 15 йыл эсендә арттырып түләү күләме – 100 процент, 20 йылда 140 процент тәшкил итә, йәғни миллион һум алһаң, 2,5 миллион һум ҡайтарырға тура киләсәк! Шуға күрә, бурыстан тиҙерәк ҡотолоу өсөн теләк-хыялдарығыҙҙы бер аҙ ауыҙлыҡлау фарыз булыр. Ғөмүмән, бәләкәй торлаҡтан башлағыҙ – кредитты ла түләүе еңел, үҙ мөйөшөгөҙ ҙә була. Артабан уны ҙурыраҡҡа алмаштырырға мөмкин. Бик тырышҡанда, кредитҡа алынған фатирҙы ла һатып ебәреп, икенсеһен алыу варианты бар.
Ошо урында бер миҫал килтерәйек. Таныштар, иренең юғары эш хаҡына ышанып (төҙөлөш тармағында эшләй ине), өс бүлмәле фатир алды. Ипотека түләүе 30 мең һумдан ашыу тәшкил итте. Бер йылдан ҡатын декрет ялына китте, ә ире эшһеҙ тороп ҡалды. Бер нисә ай эсендә банк алдындағы бурыстары ниндәй суммаға барып баҫҡанын аңлатып тораһы түгел. Оҙаҡ ҡаңғырғандан һуң, улар был фатирҙы ҡулаҡсаға һатып, банк алдындағы бурысын ҡаплап, артып ҡалған өлөшөн тәүге иғәнә итеп, тағы ла кредит юлланы, бәләкәйерәк һәм арзаныраҡ фатир алды. Әлеге лә баяғы, мөмкинлектәрҙе дөрөҫ баһалай белеү мөһим тигәнде аңғарта был күңелһеҙ миҫал.
Ә инде хәлдән килгән күләмдә кредит юллаған осраҡта ла, барыбер фатир һатып алырға көс етмәһә? Улай булһа, әлегә бүлмә менән мөрхәтһенеп тороғоҙ! Унан һуң килемегеҙҙе арттыра башлау хаҡында уйланырға ваҡыт түгелме? Барыһы ла һеҙҙең ҡулда!
Проценттар быумаһын
“Рәсәйҙә кредит ставкаларының бер ваҡытта ла кеше файҙаһына булғаны юҡ, киреһенсә, уларҙы талауға ҡоролған. Ана, Швейцарияла йылына ике процент ставкалы кредит бирәләр!” – тип яр һалыусыларға ышанмағыҙ – Интернет селтәрендә яҙылған һәр мәғлүмәткә шик менән ҡарарға кәрәк. Икенсенән, беҙ Рәсәйҙә йәшәйбеҙ, ә Швейцарияла түгел. Һәр ғәмәлдең ыңғай яҡтары булған кеүек, кире яҡтары ла бар. Унан һуң, илдәге инфляциянан түбәнерәк ставкалы кредитҡа өмөт итергә түгел, ә ул, белеүебеҙсә, беҙҙең илдә йылына уртаса 10-11 процент тәшкил итә. Шуға ауыртмаған яғығыҙҙы ҡарағыҙ, ниндәйҙер психологик сик бар икән, шуға йүнәлеш тотоғоҙ. Белгестәр фекеренсә, кредит суммаһының психологик сиге 100 процент арттырып түләүҙән артмаҫҡа тейеш, шуға күрә 10 – 12 йылға 11 – 13 процент ставкалыҡ ипотека һәр йәһәттән отошло. Әгәр ҙә ҡыҫҡа ваҡытҡа иҫәпләнгән кредит алырға теләһәгеҙ, ставкаһы юғарыраҡ булһа ла, ҡурҡыныс түгел – арттырып түләгән сумма барыбер ҙур булмаясаҡ.
Әле бынан бер нисә йыл элек илебеҙ хөкүмәте ипотека ставкаһын 7-8 процентҡа ҡәҙәр төшөрөү кәрәклеген белдергәйне. Әммә банктар был теләкте ысынбарлыҡҡа әүерелдерергә ашыҡманы, етмәһә, “донъяуи иҡтисади көрсөк” тигән ҡәҙимге граждандар бигүк танып белмәгән күренеш тә үҙенекен эшләне – процент ставкалары, киреһенсә, күтәрелеп китте. Мәҫәлән, 2015 йылда 15 – 17 процентлы ставка менән ипотека юллау ҡәҙимге күренеш ине.
Быйыл иһә Рәсәй банктары бер нисә тапҡыр кредит ставкаларын түбәнәйтте, һуңғы тапҡыр ошо күренеш августа булды. Яңылыҡ, күбеһенсә, торлаҡ кредиттарына ҡағыла, кредит ставкаһы хәҙер 7,5 проценттан башлана. Әммә был сик түгел! Һәр хәлдә, августа Пенза ҡалаһында торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү буйынса үткән кәңәшмәлә Рәсәй Премьер-министры Дмитрий Медведев ведомство һәм банк вәкилдәренә ипотека ставкаларын артабан да түбәнәйтеү мөмкинлеген анализларға һәм ипотека баҙары үҫеше буйынса тәҡдимдәрҙе 4 октябргә тиклем әҙерләргә ҡушты. Унан тыш кредит алыусылар өсөн кредиттың тулы хаҡы тураһында электрон закладной һәм мәғлүмәтте асыу стандарттары системаһын индереү буйынса ҡануниәтте камиллаштырыу ҙа тиҙерәк тормошҡа ашырылырға тейеш.
Стандарт торлаҡ һәм торлаҡ төҙөлөшө проекттарына архитектура конкурсы уҙғарыу, күп фатирлы йорттарҙы проектлау һәм төҙөү нормативтарын үҙгәртеү ҙә – көнүҙәк мәсьәләләр. Медведевтың фекеренсә, Рәсәй иҡтисадының ипотека ставкаларын 6-7 процентҡа тиклем төшөрөрлөк мөмкинлеге бар.
Ә ставканың ҙурлығы нимәнән тора? Беренсенән, кредитты ни тиклем аҙыраҡ арауыҡҡа алһағыҙ, шул тиклем ставка түбәнерәк. Икенсенән, страховкалауҙан. Бер нисә йыл элек күпселек банктар комплекслы страховкалауҙы ҡуллана ине. Хәҙер иһә ул мотлаҡ түгел, әммә страховкаланмаған кредит, ғәҙәттә, 2-3 процентҡа ҡиммәтерәк була. Өсөнсөнән, банкка килемдәрегеҙҙе нисек күрһәтәһегеҙ – был да мөһим. Йыш осраҡта был 2-НДФЛ формаһындағы белешмәнән йәки банк биргән бланкта тултырылған, етәксе һәм бухгалтер ҡултамғаһы ҡуйылған белешмәнән (рәсми булмаған килем булһа) ғибәрәт. 2-НДФЛ формаһындағы белешмә менән кредит 0,5 – 1 процентҡа арзаныраҡҡа төшәсәк, әгәр ҙә ипотека юллаған банк аша эш хаҡы алһағыҙ, кредит ставкаһына тағы ла өҫтәмә ташлама булыуы ихтимал.
Йомғаҡлау һүҙе
Нисек кенә булмаһын, Рәсәй халҡының иң ҙур проблемаларҙың береһен – торлаҡ мәсьәләһен ипотека ысулы аша хәл итә башлауына ике тиҫтә йыл самаһы. Ошо йылдар эсендә ул күптәр өсөн йортло булыуҙың берҙән-бер ысулына әйләнһә, икенселәр уға һаман да шикләнеберәк ҡарай йә иһә уны юлларлыҡ мөмкинлеге юҡ... Шулай ҙа, ятып ҡалғансы, атып ҡал, тиҙәр. Торлаҡлы булыуҙың башҡа юлы юҡ икән, ни өсөн кредит алмаҫҡа? Урта хәлле, ҡәҙимге тормош көткән хеҙмәтсәндәргә миллиондарҙы йыйыу, ай-һай, мөмкин түгел. Шуға ла ошо форсаттан файҙаланмау яҙыҡ булыр ине. Бигерәк тә әлеге осорҙа – кредит ставкалары түбәнәйгән, фатир хаҡтары тотороҡланған ваҡытта.
Әйткәндәй, һуңғы күҙаллауҙар буйынса, киләһе йыл квадрат метрҙарҙың хаҡы артыуы ихтимал. Бының сәбәбе – 218-се Федераль закондың ҡабул ителеүе. Рәсәй Дәүләт Думаһы тарафынан ҡабул ителгән яңы ҡанундар төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашыусыларҙың хоҡуғын яҡлай, етди үҙгәрештәр вәғәҙә итә. Уның буйынса, өлөшләтә төҙөлөш баҙарында муниципаль, дәүләт һәм бәләкәй компаниялар эшләргә тейеш түгел. Унан тыш, төҙөлөштө алып барыусылар махсус компенсация фондына фатир хаҡының 1,2 процентын күсерергә тейеш, был аҡса төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашып алданғандарға түләнәсәк. Әлбиттә, ошо үҙгәрештәр төҙөлөш баҙарында сағылыш табасаҡ, йыл аҙағына йәки 2018 йылдың башында фатирҙарға, бигерәк тә яңы төҙөлгәндәренә, хаҡ күтәреләсәк, ти белгестәр. Шуға күрә киләсәкте бөгөн ҡайғыртыу фарыз.


text:
- Подробности
- Просмотров: 274
ҠАРАШАР ҺАҘЛЫҒЫ, төбәк, тәбиғәт ҡомартҡыһы (2005). Дыуан р‑ны Вознесенка а. көнсығышҡа табан 3,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Майҙаны 63 га. Карбонатлы күрән‑гипна һәм ҡамышлы һаҙлыҡтар, һаҙлыҡҡа әйләнгән йәшел мүкле ҡарағайлыҡтар, ереклектәр, ҡайынлыҡтар, шыршылыҡтар һәм болондар комплексынан тора. Ҡарашар й. (Әй й. басс.) инә. Төбәктең сығанаҡтары һәм шишмәләре буйында эзбизташлы туфтар формалашҡан, улар йыуылған урындарҙа бәләкәй күлдәр барлыҡҡа килгән. Рельефы убалы. Ландшафы болонло далалар урынында барлыҡҡа килгән урман‑далаларҙан һәм һөрөнтө ерҙәрҙән ғибәрәт. Үҫемлектәрҙең БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк төрҙәре үҫә: ваҡ мүк еләге, һаҙ баҙыҡайы, һаҙлыҡ һаҙанағы, ысын кәкүк ситеге, ш. уҡ реликт — тутыҡ схенус. Мышы һәм ҡабан йәшәй.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Юридик шәхестәрҙе дәүләт теркәүе өсөн пошлина арттырылды
2010 йылдың 30 ғинуарынан РФ Һалым кодексының беренсе өлөшө 45-се статьяһына һәм икенсе өлөшө 25-се главаһына үҙгәрештәр һәм Рәсәй Федерацияһының айырым закон акттары үҙ көсөнә инә. Уларға ярашлы, юридик шәхестәрҙе һәм индивидуаль эшҡыуарҙарҙы дәүләт теркәүе өсөн пошлина күләме ике тапҡырға арта.
Мәҫәлән, юридик шәхесте теркәү өсөн дәүләт пошлинаһы хәҙер 4000 һум тәшкил итәсәк, элек уның күләме 2000 һум ине. Юридик шәхес ойоштороу документтарына индергән үҙгәрештәрҙе теркәү, шулай уҡ юридик шәхесте бөтөрөүҙе дәүләт теркәүе (юридик шәхес банкротлыҡ процедураһын ҡулланыу тәртибендә бөтөрөлгән осраҡтарҙан тыш) – 800 һум. Индивидуаль эшҡыуар сифатында теркәлгән физик шәхестәргә лә ошондай уҡ сумма түләргә тура киләсәк. Индивидуаль эшҡыуар сифатында эшмәкәрлекте туҡтатыуҙы теркәү хәҙер 160 һумға төшәсәк.


text:
Силәбе өлкәһендә башҡорт ғалимы Ҡадир Тимерғәзинды иҫкә аласаҡтар
Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районыныда бөгөн, 17 октябрҙә, Әмин урта мәктәбе базаһында билдәле башҡорт ғалимы, геология-минералогия фәндәре докторы, профессор, Башҡортостанда нефть табыуға һәм яңы технологияларға нигеҙ һалыусы Ҡадир Тимерғәзиндың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған хәтер кисәһе уҙасаҡ.
Башҡорт халҡының бөйөк улдарының береһе — Ҡадир Тимерғәзинды күп яҡлы һәм талантлы шәхес булараҡ иҫкә алырға, уның туғандары, бик күп дуҫтары, башҡорт Ҡоролтайы активистары, ғалимдар, уҡытыусылар йыйыласаҡ.
— Был ғалим һәм дәүләт эшмәкәренең Башҡортостан Республикаһы фәнен үҫтереүгә индергән өлөшө баһалап бөткөһөҙ. Ул ысын ғалим ғына түгел, шулай уҡ иҫ киткес оптимист та ине, — тип фекерләй район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Гөлбаныу Йәнтурина.
Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллегенең матбуғат секретары Михаил Хәбиров һөйләүе буйынса, тантаналы кисәгә ғалимдың ҡыҙы Ая Тимерғазина һәм күп кенә туғандары киләсәк. Сараға район хакимиәте башлығы саҡырыуы буйынса Башҡортостан Республикаһы Президентының Силәбе, Ҡурған һәм Төмән өлкәләрендәге рәсми вәкиле Амур Хәбибуллин киләсәк.
Нефть Башҡортостандың символы һәм ғорурлығы, уның иҡтисадының нигеҙе. Һуғышҡа тиклем йылдарҙа уҡ БАССР «Икенсе Баку» үҙәгенә әйләнә. Төбәк нефтселәренең Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында дошманды еңеүгә индергән өлөшө барыһына ла киң билдәле. 1955 йылдың декабрендә республика нефть сығарыу буйынса илдә Азербайжанды уҙып, беренсе урынға сыға. Ҡеүәтле яғыулыҡ-энергетика комплексы үҫешенең нигеҙе булып торған нефть Башҡорт АССР-ын илдең сәнәғәте үҫешкән төбәктәр иҫәбенә сығара.
Бөгөн дә Башҡортостан, Рәсәй Федерацияһында нефть сығарыу буйынса – өсөнсө һәм уны эшкәртеү буйынса беренсе урынды биләп, нефть республикаһы булып ҡала.


text:
Өфөлә Төньяҡ автовокзал эшен яңыртты
Төньяҡ йүнәлеш маршруттары буйынса автобустар хәрәкәте 3 декабрҙән тергеҙелде, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһынан.
Төньяҡ автовокзалда («Төньяҡ» касса пункты) Башҡортостан халҡы республика буйынса һәм унан ситтә төрлө йүнәлешкә билеттар һатып ала, транспорт карталарын тулыландыра ала.
Касса пунктының эш ваҡыты көн һайын 7 сәғәт 30 минуттан 19 сәғәт 40 минутҡа тиклем, тәнәфес – 13 сәғәттән 14 сәғәт 45 минутҡа тиклем.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Төньяҡ автовокзал 15 апрелдә инфраструктураны: килеү юлдарын һәм пассажирҙарҙы ултыртыу платформаларын тикшереү өсөн ябылғайны.


text:
Асҡын районында 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусының шәжәрәһен өйрәнделәр
Асҡын районының мәҙәниәт йортонда 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы Зағафуран Ибраһимов нәҫеленә арналған фәнни-ғәмәли конференция үтте.
Хакимиәт хеҙмәткәрҙәре, ауыл биләмәләре башлыҡтары, район мәктәптәренең башҡорт теле уҡытыусылары, Асҡын халҡы, шулай уҡ республиканан һәм Рәсәйҙең бер нисә өлкәһенән килгән ҡунаҡтар шәжәрә, ғаилә альбомдарынан фотолар, ғаилә йылъяҙмалары менән танышты. Барлыҡ материалдар бер ырыуҙың тарихын сағылдыра, унда меңгә яҡын кеше иҫәпләнә. Телдән был шәжәрә яҡынса 15 быуат урталарына тиклем билдәле, ә документтар буйынса ул 17 быуатҡа тиклем өйрәнелгән.
2006 йылдан башлап районда башҡа шәжәрәләрҙе өйрәнеү буйынса әүҙем эш алып барыла, тип билдәләнеләр конференцияла. «Шәжәрә» һәм «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамдары был эшмәкәрлекте популярлаштырыуға булышлыҡ иткән.
Конференцияла ҡатнашыусылар артабан бындай сараларҙы йышыраҡ үткәрергә тәҡдим итте. Район мәҙәниәт йортоноң ижади коллективтары ҡунаҡтар өсөн матур концерт күрһәтте.


text:
Башҡортостан Хөкүмәтендә Краснодар крайы делегацияһы менән осрашыу үттеФото: Ғәзиз Йосопов
Башҡортостан Хөкүмәтендә Краснодар крайы делегацияһы менән осрашыу үтте
Башҡортостан Хөкүмәтендә Краснодар крайы делегацияһы менән осрашыу үттеФото: Ғәзиз Йосопов
Башҡортостан Хөкүмәтендә 30 майҙа Краснодар крайының рәсми делегацияһы менән осрашыу үтте. Делегация составында Краснодар крайы губернаторы урынбаҫары, финанс министры Иван Перонко, иҡтисад министры Игорь Галась һәм башҡа рәсми кешеләр бар.
Рәсми делегация башлығы Иван Перонко һүҙҙәренсә, Башҡортостанда төрлө тармаҡтарҙы, айырыуса эшкәртеү тармағын үҫтереүгә йүнәлтелгән байтаҡ проекттар бар. Уларҙың күбеһе башҡа төбәктәрҙә ҙур ҡыҙыҡһыныу уята.
— Беҙ етди ниәттәр менән килдек. Кубандә сәнәғәт өлкәһен үҫтереүгә, яңы юғары технологиялы, шул иҫәптән нефтте тәрән эшкәртеү буйынса предприятиелар төҙөүгә ҙур иғтибар бүленә. Башҡортостанда нефть химияһы тармағы яҡшы үҫешкәнгә күрә, республика менән хеҙмәттәшлек итергә теләйбеҙ, — тип билдәләне Иван Перонко.
Ике төбәк араһында хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеү 1999 йылда уҡ төҙөлгән. Шул ваҡыттан алып төбәктәр араһындағы тауарҙар әйләнеше өс тапҡырға артып, бөгөнгө көндә ете миллиард һумдан ашыу тәшкил итә. Башҡортостан Краснодар крайына нефть химияһы продукцияһын поставкалаһа, Кубандән республикаға нигеҙҙә аҙыҡ-түлек сәнәғәте продукцияһы ебәрелә.
— Тауарҙар әйләнешен арттырыу, поставкаланған продукция ассортиментын киңәйтеү беҙҙең төп маҡсат булып тора. Тауарҙарҙан тыш, шулай уҡ хеҙмәттәр күрһәтеү өлкәһендә лә хеҙмәттәшлек итергә теләйбеҙ. Һүҙ, тәү сиратта, туризм, шифахана-курорт тармағын үҫтереү тураһында бара, — тип хәбәр итте журналистарға делегация етәксеһе.
Краснодар крайы вәкилдәренең Башҡортостанға визиты сараларға ифрат бай. Визит программаһы сиктәрендә республиканың иҡтисади үҫеш министры Александр Марьин һәм финанс министры Рузалия Хисмәтуллина, шулай уҡ Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Камил Мансуров менән осрашыуҙар ойоштороласаҡ.
31 майҙа делегация ағзалары Ишембай районына барасаҡ. Унда район етәксеһе менән осрашыу, социаль-мәҙәни өлкә объекттарын ҡарау, «Инман» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Ишембай трикотаж изделиелар фабрикаһы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм «Витязь» машиналар эшләү компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә барыу планлаштырыла.


text:
Өфө эш биреүселәре йәрминкәгә килеүселәргә 350 эш урыны тәҡдим итте
Кесе йома, 24 октябрҙә, Өфөнөң 38 эш биреүсеһе дәүләт милекселегенә ҡарамаған предприятиелар вакансиялары йәрминкәһендә ҡатнашты. Дөйөм алғанда, улар дәғүселәргә 350 буш эш урыны тәҡдим итте. Бында тәҡдим ителгән эш хаҡы 10-25 мең һум тәшкил итте.
Вакансиялар араһында — логист, стоматология поликлиникаһы администраторы, бухгалтер, һатыусы, ҡарауылсы, менеджер һәм видеокүҙәтеү операторы.
— Беҙҙең вакансиялар йәрмикәһенә килгән 320 кешенән 250-һе эш биреүселәр менән әңгәмәләшеүҙә ҡатнашты. Әңгәмәләшеү йомғаҡтары буйынса 100-ө эшкә саҡырыу алды. Тағы 165 кешене эш биреүселәр беҙҙең мәғлүмәттәр базаһынан һайлап алды, — тип хәбәр итте Өфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге бүлеге начальнигы Ирина Турчина.
Киләһе вакансиялар йәрминкәһе 31 октябрҙә үткәреләсәк. Был юлы коммуналь, социаль һәм персональ хеҙмәтләндереүҙәр күрһәтеү менән шөғөлләнеүсе предприятиелар һәм ойошмалар үҙ вакантлы урындарын тәҡдим итәсәк.


text:
Яҙғы сәсеүгә әҙерлек ғәҙәттәгенән иртәрәк башланды
Ауыл хужалығы предприятиелары яҙғы сәсеү алдынан яғыулыҡ-майлау материалдары һатып алыуға республика бюджетынан 400 миллион һум аҡса аласаҡ. Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев 2010 йылдың 11 мартында ярашлы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы.
Субсидияларҙы алдан бүлеү хужалыҡтарға сәсеү кампанияһына иртәрәк әҙерләнә башларға һәм яҙғы сәсеүҙе үткәреүгә көс һәм средстволарын иҫәпләп ҡуйырға булышлыҡ итәсәк. Средстволарҙың бер өлөшө ауыл хужалығы өсөн эшсе кадрҙар әҙерләүсе техникумдарға һәм профтехучилищеларға бүленәсәк.
Яҡындағы көндәрҙә республиканың Ауыл хужалығы министрлығы миҙгелле ауыл хужалығы эштәрен үткәреү өсөн файҙаланылған дизель яғыулығына субсидиялар бүлеү тәртибен БР Хөкүмәтенә раҫлауға индерәсәк.
Республика ауыл хужалығын үҫтереү программаһы сиктәрендә яҙғы баҫыу эштәренә субсидиялар дөйөм дәүләт идараһы менән бәйле дәүләт функцияларын бойомға ашырыуға ҡаралған средстволарҙы кәметеү иҫәбенә бүленде.


text:
Фото:
Рәсми делегация Төркиәгә сәфәргә сыҡты
Фото:
Бөгөн иртә менән ТӨРКСОЙ Халыҡ-ара ойошмаһы саҡырыуы буйынса Башҡортостандың рәсми делегацияһы күренекле сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-төркиәтсе Әхмәт-Зәки Вәлидиҙең тыуыуына 120 йыл тулыуға арналған сараларҙа ҡатнашыу өсөн Төркиәгә осто. БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһы көндөң икенсе яртыһында Төркиә баш ҡалаһы Анкараның Кечиорен районында урынлашҡан Ә.-З. Вәлиди Туған исемендәге паркты асыуҙа ҡатнашасаҡ.
Шул уҡ көндө икенсе Халыҡ-ара Рамазан фольклор фестивале сиктәрендә республика сәнғәт оҫталарының концерты үткәреләсәк.
Сәфәр программаһы менән Төркиәнең мәҙәниәт министры Эртугрул Гюнай, ТӨРКСОЙ-ҙың генераль секретары Дюсен Касеинов, Кечиорен районы хакимиәте вәкилдәре, Төркиә Республикаһының башҡа дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре менән осрашыуҙар планлаштырылған.
Мәғлүм булыуынса, 2010 йыл ТӨРКСОЙ сиктәрендә Әхмәт-Зәки Вәлиди Туған йылы итеп иғлан ителде. Бындай ҡарар былтыр йыл аҙағында төрки телле илдәрҙең мәҙәниәт министрҙары Советы тарафынан ҡабул ителде.
Был Халыҡ-ара төрки мәҙәниәт ойошмаһы сиктәрендә иғлан ителгән тәүге исемле йыл.


text:
Башҡортостанда ҡоролоҡ буйынса ғәҙәттән тыш хәл режимы бөтөрөлдө
Башҡортостан Хөкүмәте 6 сентябрҙәге бойороғо менән ҡоролоҡ буйынса ғәҙәттән тыш хәл режимын бөтөрҙө, бындай режим 20 июлдән – республиканың 18 районында, 7 августан йәнә 28 районда һәм Өфө, Күмертау, Сибай ҡалаларында аномаль эҫе һауа торошо арҡаһында уңыш һәләк булыу айҡанлы индерелгәйне. Шулай уҡ урман янғындары таралыу айҡанлы төбәктең 19 районында айырым янғынға ҡаршы режим индерелгәйне, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығынан.


text:
Юғары мәҙәнилек өлгөһө9-02-2018, 00:03 // Шәхестәр // Баҫып сығарырға
Әйтәйек, 1917–1920 йылдарҙа З. Вәлиди, Ш. Манатов, М. Мортазин, Х.Йомағолов, М. Халиҡов һәм башҡа улар кеүек заманына күрә юғары белемле, донъяуи проблемалар, Рәсәй сәйәсәте кимәлендә фекер йөрөткән, бер нисә сит телде белгән тиҫтәләрсә шәхес, халҡыбыҙҙы ойоштороп, Башҡортостан дәүләтселегенә нигеҙ һалып, киләсәгенә оло юл билдәләгән.
Артабан Совет власының тәүге йылдарынан башлап Бөйөк Ватан һуғышына тиклем Ш. Хоҙайбирҙин, А. Таһиров, М. Ҡулаев, З. Булашев, Ә.Иҫәнсурин һымаҡ шәхестәр халҡыбыҙҙың мәҙәни һәм матди үҫешенә тос өлөш индерә, уның яңы алфавитын төҙөй, төрлө сәнғәт һәм мәҙәниәт тармаҡтары, яңыса хужалыҡ итеү, сәнәғәт формалары булдыра. Халҡыбыҙҙың Бөйөк Ватан һуғышында дан ҡаҙанған иҫәпһеҙ ҡаһармандары, һуғыштан һуңғы тормошто яйға һалған данлыҡлы хеҙмәт батырҙары ла киң билдәле.
1917 йылғы революциянан һуң Ватан һуғышына тиклемге арала донъяға килгән, 1950 йылдарҙа әүҙем эшмәкәрлек итә башлаған быуындың да үҙенә хас һыҙаттары бар. Улар яңы власть тарафынан төҙөлгән ижтимағи донъяла тәрбиәләнеп үҫеп, халҡыбыҙҙың яңы формалашҡан дәүләтселеген, иҡтисадын, сәнәғәтен, мәҙәниәтен артабан үҫтерә, камиллаштыра һәм киңәйтә, патриотизм тойғолары булдыра, уларҙы нығытыуға тос өлөш индерә. Шулар араһында юғары дәрәжәле урын биләгән Данир Камалетдин улы Үзбәков та бар.
Данир ағайға мин ғәҙәти кешегә ҡарата булған мөнәсәбәт кенә түгел, ә үҙенә күрә айырым туғанлыҡ тойғоһо кисерә инем, сөнки 1951–1955 йылдарҙа ағайым Зөбәйер менән Темәс педагогия училищеһында уҡып, уның ятағы тар булғанға, бергә фатирҙа йәшәп, ҡайһы саҡ бер карауатта йоҡлап йөрөнөләр. Мин, ул ваҡытта ун йәшлек үҫмер, 70 саҡрым алыҫлыҡтағы Йомаш ауылынан санаға егелгән ат менән уларға аҙыҡ-түлек, төрлө кәрәк-яраҡ ташыным, үҙҙәрен дә йөрөттөм. Һүҙ ыңғайында шуны ла әйтергә кәрәк: Темәс ауылы республика тарихында ҙур әһәмиәткә эйә булған кеүек, ундағы училище ла барлығы 20 йыл эшмәкәрлек итеү осоронда 3,5 мең уҡытыусы кадрҙы тәрбиәләгән, халҡыбыҙ яҙмышында мөһим урын алған күп кенә шәхестәрҙе тормош юлына сығарған. Был уҡыу йортона бәйле яҙмышлы кешеләр араһында Бөйөк Ватан һуғышы батыры Ә.Ә. Әлибаев, күренекле дәүләт эшмәкәрҙәре З.Ш. Аҡназаров һәм Ф.З. Зәғафуранов, шағир А.Х. Игебаев, билдәле педагогтар Т.Х. Аслаев, А.А. Ғәлләмов бар. Әлбиттә, улар рәтендә күренекле дәүләт эшмәкәре Д.К. Үзбәков та лайыҡлы урын биләй.
Данир ағай менән Зөбәйер ағайыма һәм уларҙың быуынына хас айырым бер һыҙат тураһында әйтке килә: улар хәҙерге күп кеше кеүек тамаҡ ярып, “саң туҙҙырып”, һөрән һалып йөрөмәне, ә тыныс ҡына, баҫалҡы тауыш менән, әммә тәрән йөкмәткеле һәм ныҡлы дәлилдәр килтереп һөйләшә һәм телмәр тота ине. Бер ваҡытта ла кешегә нотоҡ уҡып, аҡыл өйрәтеп, тауыш күтәреп, тупаҫ өндәшмәнеләр, ә һүгенеүҙе ишетеүҙе күҙ алдына ла килтереп булманы. Киреһенсә, улар кешеләргә мөләйем мөнәсәбәтле, сит фекергә, ихтыяжға иғтибарлы, яуаплы ҡарашлы ине. Был һыҙат, Данир һәм Зөбәйер ағайҙар менән бер рәттән, мин күп аралашҡан Зекериә Шәрәфетдин улы Аҡназаровҡа ла хас ине. Улар өсөһө лә яғымлы тауыш менән, йор һүҙҙәр ҡулланып, ҡайһы саҡта шаян лаҡаптар ҡушып һөйләшеүгә әүәҫ булды.
Данир ағайға ҡарап халҡыбыҙҙың “Ағас — япрағы менән, кеше кейеме менән матур” тигән әйтеменең дөрөҫлөгөн иҫбат итерлек ине. Башҡортостан хөкүмәте ағзалары араһында модаға ярашлы ыҫпай һәм күркәм кейенгән, көҙгө кеүек ялтыраған үксәле туфли, фин ҡағыҙы кеүек ап-аҡ таҙа күлдәк, “стрелкаһы” бысаҡ кеүек итеп үтекләнгән салбар кейгән, матур галстук таҡҡан, һәр ваҡыт тап-таҙа ҡырынған, бөхтә сәсле кеше булды Данир ағай. Әлбиттә, был тәңгәлдә еңгәйҙең, йәғни ағайҙың тоғро хәләл ефетенең дә, роле ҙур булғандыр. Йәнә лә Үзбәковтың тәмәке тартмауы, алкоголле эсемлектәр менән мауыҡмауы, сәләмәт тормош алып барыуы билдәле.
24 йыл буйына, З. Аҡназаров хөкүмәткә етәкселек иткән дәүерҙә, Башкортостан иҡтисад өлкәһендәге бөтә күрһәткестәр буйынса СССР-ҙа иң алдынғы автономиялы республикалар рәтендә булды. Хатта 15 союздаш республика менән сағыштырғанда, Башҡортостан был йүнәлештә уларҙың унауһынан юғарыраҡ урынды биләй ине. Ул осорҙа тулы мәғәнәһендә республикала Аҡназаровтың сәйәси һәм ижтимағи командаһы, мәктәбе бар ине, тип әйтергә була. Был төркөмгә ингәндәр араһында ул саҡтағы әүҙем юғары дәүләт һәм партия эшмәкәрҙәре М.З. Шакиров, Ф.В. Солтанов, Р.Ғ. Өмөтбаев, В.Х. Байтурина, Ф.Х. Мостафина, Р.Х. Рәхмәтуллин, Ә.М. Аҙнабаев, З.Ә. Ихсанов, Р.Н. Ғимаев, В.С. Мәҡсүтов, А.Б. Ярлыҡапов, Д.М. Ҡыуатов һәм башҡа күптәр булды. Д.К. Үзбәков та шул мәктәпте үтеп, ошо команданың тулы хоҡуҡлы, хәл иткес тауышлы һәм уңышлы ағзаһы булды.
Данир ағайҙы һәм уның менән бер быуындаш шәхестәрҙе белгән кешеләр, шул иҫәптән мин үҙем дә, ышаныслы рәүештә шуны әйтә алабыҙ: улар ысын мәғәнәһендә юғары интеллигентлыҡ өлгөһө, сәйәси, әхлаҡи, мәҙәни һәм башҡа өлкәләрҙә бөтә донъя кимәлендә фекер йөрөткән һәм эшмәкәрлек иткән, юғары гуманистар исеменә лайыҡ кешеләр ине. Данир ағай менән йыш осрашҡан ваҡытта ул бөтә донъя, Рәсәй, Башҡортостан, уның район һәм ҡалаларындағы, шул уҡ сәйәсәт, иҡтисад, мәҙәниәт һәм башҡа өлкәләрҙәге күп төрлө проблемалар хаҡында тәрән йөкмәткеле итеп, оҙон-оҙаҡ итеп әңгәмәләшеп һүҙ бөтмәй торғайны. Ул бөтә өлкәлә лә энциклопедик белемле булды, уның менән һәр тема һәм проблема тураһында фекер алышырға, кәңәшләшергә мөмкин ине. Ысынлап та, ваҡыты ла шундай ине: беҙҙең әүҙем аралашыу күберәк ҡапма-ҡаршылыҡлы, дәһшәтле 1990 йылдарҙың башында, Совет власы бөтөп, икебеҙ ҙә Башҡортостан хөкүмәте ағзалары булған, республиканы бөтә яҡтан әүҙем һәм тәрән яңыртыу башланған осорға тура килде.
Беҙгә шәхсән аралашыу ғына түгел, күп кенә рәсми эштәрҙе лә бергәләп башҡарырға насип булды. Мин, Башҡортостан мөлкәте менән идара итеүсе дәүләт комитеты рәйесе булараҡ, Данир Камалетдин улына архив идаралығы мөлкәте проблемаларын, уның яңы бинаһын рәсмиләштереү һәм башҡа күп мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә мөмкин тиклем булышлыҡ иттем. Дәүләт милкен хосусилаштырыу өсөн тарихи документтар кәрәк булғанда, күп ваҡыт архив идаралығына мөрәжәғәт итергә тура килде. Башҡортостан юғары дәүләт органдарының төрлө кәңәшмәләрендә, комиссияларында, йыйылыштарында беҙ Д. Үзбәков менән бергә ҡатнашып, эш башҡарып йөрөнөк.
Ошо һынылыш дәүерендә халҡыбыҙҙың, республиканың, айырым ойошмаларҙың һәм шәхестәрҙең тарихи яҙмаларын һаҡлап ҡалыу, уларҙы туплау, системаға һалыу, халыҡҡа еткереү бик мөһим мәсьәлә ине, сөнки яҙма тарихһыҙ халыҡ ысын мәғәнәһендәге халыҡ иҫәбенә инә алмай. Данир Камалетдин улы күп йылдар Башҡортостандың архив эштәре буйынса дәүләт идаралығын етәкләп, уны аҙаҡ Дәүләт комитеты дәрәжәһенә күтәреп, матди һәм финанс базаһын нығытыуға, был яуаплы эште тормошҡа ашырыуға, киңәйтеүгә, республикабыҙ мәҙәниәте үҫешенә ифрат ҙур өлөш индерҙе. Был өлөштөң ололоғона уның бик һирәк осраған Рәсәйҙең дә, Башҡортостандың да икеләтә атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булыуы уҡ дәлил. Мәҙәниәт өлкәһендә ундай дәрәжәгә өлгәшкән кешеләр күп түгел. Ҡыҫҡаса әйткәндә, Үзбәковты Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда тормоштоң киҫкен боролошо осоронда республикабыҙҙа яңы архив системаһына нигеҙ һалыусы тип иҫәпләргә була.
Дөйөм алғанда, Данир Камалетдин улы Үзбәков иң юғары мәҙәнилек өлгөһө, халҡыбыҙға тоғро хеҙмәт иткән шәхес булараҡ, үҙе яратҡан, эшләгән һәм камиллаштырған тарих биттәренә мәңгелеккә инеп ҡаласаҡ.
Хәлил БАРЛЫБАЕВ,
иҡтисад, философия фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Фәндәр академияһы Философия институтының әйҙәүсе
ғилми хеҙмәткәре.


text:
Һаҡланыу саралары күрегеҙ
03 октября 2017 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Киҫкен респираторлы-вируслы инфекция-лар бөгөнгө көнгә тик-лем насар эҙемтәләргә килтереүсе хәүефле сирҙәрҙән һанала. Улар менән киҙеү эпидемияһы осоронда ил халҡының 5-15 проценты ауырый.
Мөғәллимә - уның булмышы
03 октября 2017 йыл | Мәғариф
Ҡарағай мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гүзәл Әхмәҙулла ҡыҙы Үтәгәнова (һүрәттә) был белем биреү йортоноң алдынғы һәм тәжрибәле мөғәллимәлә-ренең береһе. Балаларҙы ярата, улар менән уртаҡ тел табып эшләй. Хеҙмәттәштәре араһында ла хөрмәт, ихтирам ҡаҙанған.
Һөҙөмтәләр эштәрендә сағыла
03 октября 2017 йыл | Мәғариф
Һәр мәктәптең алдынғы уҡытыусылары булған кеүек, Яңғыҙҡайында ла бар ундай мөғәллимдәр. Юғары категориялы математика уҡытыусыһы Рәйлә Сәлихйән ҡыҙы Насирова, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары Светлана Винер ҡыҙы Бикбаева
(I категорияға эйә) менән Гүзәлиә Әсҡәт ҡыҙы Хәйруллина (юғары категориялы) – тап шундайҙарҙан.
(I категорияға эйә) менән Гүзәлиә Әсҡәт ҡыҙы Хәйруллина (юғары категориялы) – тап шундайҙарҙан.
Бында киләсәк уҡый
03 октября 2017 йыл | Мәғариф
Яңы уҡыу йылы башланып мәктәптәр балаларҙың шат тауыштарына күмелгән мәлдә Уҡытыусылар көнө билдәләнә. Байрам алдынан Бурлы урта мәктәбендә булдыҡ.
Ололарҙы ололоҡланылар
03 октября 2017 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
30 сентябрҙә район мәҙәниәт һарайында Красноусол ауылының оло йәштәге кешеләре өсөн Ололар көнөнә арналған байрам сараһы булып үтте. Фойела Красноусол үҙәк район дауаханаһының шәфҡәт туташы Айгөл Сәфиуллина килгән ветерандарҙың ҡан баҫымын үлсәп, махсус дәфтәренә теркәй барҙы. Ошонда уҡ уларға Красноусол ауыл биләмәһе тарафынан әҙерләнгән байрам күстәнәстәре таратылды. Ғафури мәғлүмәт үҙәге "Табын” һәм "Звезда” район гәзиттәренә яҙылыуҙы ойошторҙо. Гәзиткә яҙылыусы һәр кем бүләк алып ҡыуанды.


text:
Эшлекле һөйләшеү булды
28 ноября 2017 йыл | Урындағы үҙидара
Гәзиттә хәбәр ителеүенсә, 27 ноябрҙә "Берҙәм Рәсәй” партияһының 16 йыллығына арналған граждандарҙы ҡабул итеү аҙналығы башланды. Уның тәүгеһен ра-йон хакимиәте башлығы Р.З.Бохаров уҙғарҙы.
Уның эшендә ра-йон хакимиәтенең эштәргә идара итеүсеһе Ш.Н.Хәбибуллин, хакимиәт белгесе Г.Ф.Ардаширова, КУС рәйесе Э.М.Сөләймәнова ҡатнашты. Ҡабул итеүгә килеүселәр араһында төрлө һорауҙар булды. Заречный ауылы старостаһы Мәрйәм Әхмәтйәнова ауыл урамдарында юлдарҙың насарлығына һәм уҡыусыларҙы йөрөтә торған автобус туҡталышында бағаналарҙа яҡтылыҡ булмауға зарланып килгән. Рәмил Зәкәриә улы уны иғтибар менән тыңлағандан һуң, юл мәсьәләһе киләһе йылда хәл ителәсәк, әлегә юлды күтәртеү эштәре башланған, тине. Икенсе һорау буйынса тейешле ойошмаға шылтыратып был етешһеҙлекте бөгөн үк бөтөрөргә ҡушылды.
Красноусол ауылының Новоселка урамында йәшәүсе Альбина Хәмитова урамдың үҙҙәре йәшәгән өлөшөндә юл ҡасан төҙөкләндереләсәк тигән һорау менән килгән. Быға тиклем Красно-усол ауыл хакимиәтенә, депутатҡа мөрәжәғәт итеп ҡараған. Район етәксеһе уға, был мәсьәләне ентек-ле өйрәнеп, урынға барып ҡарағандан һуң, юл картаһы төҙөләсәк, киләһе йылда эшләргә тырышырбыҙ, тип яуап бирҙе.
Красноусолда йәшәүсе Владимир Андреев ҡабул итеүгә торор ере юҡлыҡҡа, төҙөлөш эштәрен башҡарыр өсөн ер алырға ярҙам итеүҙәрен үтенеп килгәйне (һүрәттә). Уға хакимиәт исеменә ғариза яҙырға тәҡдим ителде. Был мәсьәлә лә закон сиктәрендә хәл ителер, тине Р.З.Бохаров. Дөйөм алғанда, ҡабул итеү эшлекле шарттарҙа үтте.
Г.СИРАЕВА.
Уның эшендә ра-йон хакимиәтенең эштәргә идара итеүсеһе Ш.Н.Хәбибуллин, хакимиәт белгесе Г.Ф.Ардаширова, КУС рәйесе Э.М.Сөләймәнова ҡатнашты. Ҡабул итеүгә килеүселәр араһында төрлө һорауҙар булды. Заречный ауылы старостаһы Мәрйәм Әхмәтйәнова ауыл урамдарында юлдарҙың насарлығына һәм уҡыусыларҙы йөрөтә торған автобус туҡталышында бағаналарҙа яҡтылыҡ булмауға зарланып килгән. Рәмил Зәкәриә улы уны иғтибар менән тыңлағандан һуң, юл мәсьәләһе киләһе йылда хәл ителәсәк, әлегә юлды күтәртеү эштәре башланған, тине. Икенсе һорау буйынса тейешле ойошмаға шылтыратып был етешһеҙлекте бөгөн үк бөтөрөргә ҡушылды.
Красноусол ауылының Новоселка урамында йәшәүсе Альбина Хәмитова урамдың үҙҙәре йәшәгән өлөшөндә юл ҡасан төҙөкләндереләсәк тигән һорау менән килгән. Быға тиклем Красно-усол ауыл хакимиәтенә, депутатҡа мөрәжәғәт итеп ҡараған. Район етәксеһе уға, был мәсьәләне ентек-ле өйрәнеп, урынға барып ҡарағандан һуң, юл картаһы төҙөләсәк, киләһе йылда эшләргә тырышырбыҙ, тип яуап бирҙе.
Красноусолда йәшәүсе Владимир Андреев ҡабул итеүгә торор ере юҡлыҡҡа, төҙөлөш эштәрен башҡарыр өсөн ер алырға ярҙам итеүҙәрен үтенеп килгәйне (һүрәттә). Уға хакимиәт исеменә ғариза яҙырға тәҡдим ителде. Был мәсьәлә лә закон сиктәрендә хәл ителер, тине Р.З.Бохаров. Дөйөм алғанда, ҡабул итеү эшлекле шарттарҙа үтте.
Г.СИРАЕВА.


text:
Сәрүәр СУРИНА. ҠАТНАШАЛАР: Уткикрек — Әтәс. Һорлан — Маъмай. Аппаҡ — Аҡ тауыҡ. Ҡараҡай — Ҡара тауыҡ. Хәйләс — Төлкө. Мөсәл – Сысҡан, Һыйыр, Барыҫ, Ҡуян, Аждаһа, Йылан, Йылҡы, Ҡуй, Маймыл, Әтәс, Эт, Сусҡа (хайуандар исеме менән аталып йөрөтөлгән ун ике йыл иҫәбен – мөсәлде сағылдырған балалар төркөмө, күләгәләр, ҡурсаҡтар, һүрәттәр, ишара-пантомима һәм башҡалар күмәк …
Continue reading ‘Уткикрек менән Һорлан’ »
Мәктәп сәхнәһе өсөн инсценировка Байрам залы көҙ фонында биҙәлгән. Күҙ алдыбыҙҙа – иркен йәшелсә-емеш баҡсаһы. Ҡыҙҙар-малайҙар емеш, йәшелсә костюмдарында: алма, груша, сейә, слива, помидор, ҡабаҡ, ҡыяр, кишер, сөгөлдөр… Бер нисә бала ғына ғәҙәти байрам кейемендә баҡсаға килеп инә.
Фәйрүзә ФӘТҠУЛЛИНА Ҡатнашалар: Маймыл Яңы йыл малайы Кәзә Тәкә Ҡуян Арыҫлан Әтәс Ҡыш бабай Ҡарһылыу Сәхнәлә биҙәлгән шыршы, стенала асыҡ тәҙрә эшләнгән, өҫтәлдә банандар ята. Биҙрә менән һыу тора. Маймыл менән Яңы йыл малайы инә. Маймыл. Ҡара әле, әллә һин Яңы йыл булып кейенеп тә алғанһың инде?
Ҡатнашалар: Уҡытыусы – Лилиә Әхәт ҡыҙы. Уҡыусылар: Зариф, Әлиә, Марат, Азат, Зәлифә, Йәмил, Заһит, Айрат. Кескәй ҡыҙ – Гөлкәй. Атай. I күренеш Туған тел дәресе бара. Уҡытыусы. Балалар, хәҙер мин һеҙгә Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың бер шиғырын уҡыйым. Тыңлағыҙ һәм уйлап ултырығыҙ. Шиғырҙы нисек атар инегеҙ? (Уҡый). Сыйырсыҡ, Сыйырсыҡ! Ояңдан осоп сыҡ! Оҡшаһа был …
Continue reading ‘«Сыйырсыҡ» операцияһы’ »