text:
Абдулхаҡ Игебаевтың шиғырҙарында бөгөнгө тәбиғәттең яҙмышы.
план-конспект урока (7 класс) на тему
1. Абдулхаҡ Игебаевтың тормош юлы һәм ижады менән таныштырыу, әҫәрҙәренең идея-художество үҙенсәлектәрен асыу, лирик геройҙың уй-кисерештәрен аңлауҙа уҡыусыларға ярҙам итеү;
2. Уҡыусыларҙың әүҙемлеген булдырыу, һүҙлек байлығын арттырыу, тасуири шыма уҡыу, һорауҙарға тулы һәм төплө яуап биреү, бығаса үҙләштергән белемдәрҙе, һәләттәрҙе анализлау һәм ҡулланыу күнекмәләрен, телмәр һәм фекерләү ҡеүәһен үҫтереү ;
3. Шағирҙың әҫәрҙәре аша тыуған яҡ тәбиғәтен һаҡлау, һөйөү тәрбиәһен биреү ; тәбиғәттең аяныслы яҙмышын асыу, шағирҙың ижадына , поэзияға ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү;
Скачать:
Предварительный просмотр:
Тема: Абдулхаҡ Игебаевтың шиғырҙарында бөгөнгө тәбиғәттең яҙмышы.
(7-се класс)
Маҡсат:
- Абдулхаҡ Игебаевтың тормош юлы һәм ижады менән таныштырыу, әҫәрҙәренең идея-художество үҙенсәлектәрен асыу, лирик геройҙың уй-кисерештәрен аңлауҙа уҡыусыларға ярҙам итеү;
2. Уҡыусыларҙың әүҙемлеген булдырыу, һүҙлек байлығын арттырыу, тасуири шыма уҡыу, һорауҙарға тулы һәм төплө яуап биреү, бығаса үҙләштергән белемдәрҙе, һәләттәрҙе анализлау һәм ҡулланыу күнекмәләрен, телмәр һәм фекерләү ҡеүәһен үҫтереү ;
3. Шағирҙың әҫәрҙәре аша тыуған яҡ тәбиғәтен һаҡлау, һөйөү тәрбиәһен биреү ; тәбиғәттең аяныслы яҙмышын асыу, шағирҙың ижадына , поэзияға ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү;
Йыһазландырыу: проектор, экран, шағирҙың портреты, таблица ” Һүрәтләү саралары”, “Тәбиғәт “ ҡумтаһы, һүрәттәр, эпиграф:
Тәбиғәт беҙҙән мәрхәмәтлек көтә!
Дәрес барышы:
- Мобилизация этабы.
Сәләмләйбеҙ дәресте
Уратып алған донъяны!
Тирә-яғым шундай матур
Хайран ҡаламын тағы! 1-се слайд ( тәбиғәттең матур күренештәре күрһәтелгән һүрәттәр )
- Антиципация нигеҙендә яңы теманы билдәләү.
Ребусты сисеү. (2-се слайд)
- Яҡын- тирәләге тауҙың исеме? ( Ирәндек)
- Сит-ерҙең(нимәһенән?) үҙ ереңдең дегәнәге лә артыҡ?( гөл )
- “Аҡ ҡуянҡайҙарҙан тун тектерҙем,
Тышҡынаһын ниҙән тышлайым?” юлдарының авторы, Ҡускар ауылынан сыҡҡан данлыҡлы батыр, сәсән? (Бейеш)
- Күлдәр иле (Әбйәлил)
- Тыуған төйәгебеҙҙе тағы ла нимә тип атайбыҙ? (Урал)
- Был легендар йылғаның исеменә арнап әллә күпме йырҙар сығарылған (Ағиҙел)
- Күңелгә яҡын ер... (Ватан)
(Ребусты сискәс, уҡыусылар кем хаҡында һүҙ барыуын билдәләйҙәр)
(3-сө слайд – А. Игебаев портреты..)
- Ә һеҙ уның хаҡында нимәлер ишеткәнегеҙ бармы? (Башҡортостандың халыҡ шағиры, киң билдәле шәхес, күрше генә райондан...)
- Уҡыусылар, һеҙ нисек уйлайһығыҙ, дәресте башлағанда хор менән әйткән һүҙҙәрҙе лә иҫәпкә алғанда, А. Игебаевтың шиғырҙарында төп тема нимә хаҡында барасаҡ?
- Яңы материал
1. Уҡытыусының инеш һүҙе. (4-се слайд- число ,тема, эпиграф « Тәбиғәт беҙҙән мәрхәмәтлек көтә..»)
- Уҡыусылар, шиғырҙарҙың исеменә генә ҡарап ҡына ла шиғырҙарҙың төп темаһын билдәләп буламы? (үҙ фекерҙәрен әйтәләр)
Күп кенә шағирҙарыбыҙ, яҙыусыларыбыҙ тарафынан тыуған еребеҙҙең матурлығына, тәбиғәтенә һоҡланып, әммә тәбиғәттең һуңғы мәлдәрҙә бик ныҡ аяныслы хәлдә булыуын күреп, әсенеп, ижад иткән әҫәрҙәр бар. Был бөтә кешелек проблема һәр кемгә ҡағыла. Шағир А.Игебаев та үҙенең шиғырҙарында был мәсьәләне күтәреп сыҡҡан. Тәбиғәткә ҡарата ғәмһеҙлекте, рәхимһеҙлекте күреп һыҙланған, әрнегән шағир “ Донъябыҙҙан ни ҡала...”, “Үҙ күҙемә үҙем ышанмайым “ шиғырҙары шуны еткерә. (ҡыҫҡаса ғына А. Игебаевтың биографияһы менән таныштырыу)
(5-се слайд – ҡыҫҡаса биография)
( 6-сы слайд ) Һүҙлек эше:
Мәрхәмәт, хәсрәт, айҡала, һөрөм, айбалта, атайсал, Сағыл, ырыҫ, ҡурсыу
һүҙҙәренә аңлатма биреү;
“Донъябыҙҙан ни ҡала?” шиғырын тасуири уҡыу.
Һорауҙар өҫтөндә эш:
- Шиғырҙы уҡығанда ниндәй уйҙар, хис-тойғолар кисерҙегеҙ?
- Автор нимәләр хаҡында уйланырға саҡыра?
- Шағир шиғырҙың идея-тематик йөкмәткеһен асыр өсөн ниндәй һүрәтләү саралары ҡулланған? ( йәнләндереүҙәр, сағыштырыуҙар...)
- Ә ни өсөн “Донъябыҙҙан ни ҡала” һүҙҙәре йыш ҡулланыла икән? (авторҙың хафаланыуын аңлайбыҙ, гүйә, беҙҙе һәр саҡ иҫкәртеп тора)
- Балалар, ә беҙҙең тормошто эсер һыуһыҙ, һулар һауаһыҙ, сал урманһыҙ күҙ алдына килтереп буламы? Ул саҡта донъя ниндәй булыр ине?
- (7-се слайд - һүрәттәр күрһәтелә бысраҡ, йән әсеткес күренештәр)
- Һуңғы дүрт юлды яңынан уҡып cығайыҡ. Ни өсөн тәбиғәттең матурлығы шиғырҙа еребеҙ, моңобоҙ, телебеҙ менән иҫкә алына? (Тәбиғәтебеҙ матурлығы - ул еребеҙҙең матурлығы. Тәбиғәтте яратмаған кеше - илен яратмай, илен яратмаһа, телен дә, моңон да яратмай, юғалта )
- Ял минуты. Ҡоштар тауышын тыңлау (берәй хәрәкәттәр эшләтеү)
- ”Үҙ күҙемә үҙем ышанмайым” шиғыры менән танышыу.
- Тасуири уҡыу.
- Һорауҙар:
- Был шиғырҙы “ Донъябыҙҙан ни ҡала?” шиғырының дауамы итеп ҡарарға буламы?
- Лирик геройҙы нимә борсой?
- “Йәншишмәмдең һыуы кибеп бара” юлдарын нисек аңларға?
- Йәншишмә һүҙе халыҡ ижадының тағы ла ҡайһы жанрында осрай? (“ Урал батыр ” эпосында.)
(8-се слайд – « Урал батыр» эпосында Урал батырҙың Йәншишмә һыуын тәбиғәткә бөркөүе һүрәте күрһәтелә)
- Һуңғы өс юлды тағы ла уҡыйыҡ. Был һорауға нисек яуап бирерһегеҙ? Шулай итеп, тәбиғәткә кем ярҙам итергә тейеш? (Ярҙам көтөп ятыу кәрәкмәй, үҙебеҙ ҡуҙғалырға, тәбиғәткә ярҙам ҡулы һуҙырға тейешбеҙ. Тәбиғәт- беҙҙең ҡулда!)
- Яңы теманы нығытыу. Төркөмдәр менән эш.
Мин һеҙгә серле, яуаптары сиселмәгән һорауҙары булған ҡумта килтергәнмен. Эсендәге һорауҙарға яуаптар бирәйек.
Яҡынса һорауҙар:
-Һеҙ нисек уйлайһығыҙ, тәбиғәтте һаҡлау етәкселәрҙең, урмансыларҙың ғына эшеме? Ни өсөн ?
- Шағир А. Игебаев һеҙҙең ауылда булып китһә, ҡайһы урындарҙы үҙенең әҫәрҙәрендә әсенеп һүрәтләр ине?
-Ҡулығыҙҙа серле таяҡ булһа, еребеҙҙе һәләкәттән ҡурсалау өсөн нимәләр эшләр инегеҙ?
- Ә һеҙ тәбиғәтте һаҡлау өсөн ниндәй сараларҙа ҡатнаштығыҙ?
(9-сы слайд )
- Рефлексия.
- Шулай итеп, бөгөн беҙ һеҙҙең менән ниндәй шағирҙың шиғырҙары менән таныштыҡ?
- Дәрестең эпиграфына туҡталыу. (10-сы слайд – Тәбиғәт беҙҙән мәрхәмәтлек көтә!) Уҡытыусы: Эйе, тәбиғәт беҙҙән мәрхәмәтлек көтә. Ер- әсәбеҙ йәшле күҙҙәре менән беҙгә төбәлгән. Донъябыҙҙан ни ҡала, тип әсенеп яҙған шағирыбыҙға эйәреп, ошо хаҡта бер ҡасан да онотмайыҡ , уҡыусылар! Ер яҙмышы-беҙҙең ҡулда!
- Баһалау.
8. Өйгә эш: Үҙ тиҫтерҙәребеҙгә Ер-әсәбеҙҙе һаҡлауға өндәгән мөрәжәғәт йә асыҡ хат яҙырға.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Методическая разработка урока информатики в 5 классе "Компьютерная помощница - мышь"
Методическая разработка урока информатики по УМК Макаровой Н.В. "Информатика. Учебник 5-6. Начальный курс", изд "Питер", 2007 представляет собой комплект, в состав которого входят:1. план урока;2. пре...
Рабочий стол. Управление компьютером с помощью мыши
Презентация к уроку по теме "Рабочий стол. Управление компьютером в помощью мыши". Тип урока - урок усвоение новых знаний. На уроке вводятся первые понятия графического интерфейса: рабочий стол, значо...
Урок английского языка во 2 классе "Городская мышь, деревенская мышь. Развитие навыков аудирования и говорения"
Урок заканчивает учебную тему “I like food”, связан с предыдущими и является завершающим уроком....
Самоанализ урока английского языка "Городская мышь, деревенская мышь. Развитие навыков аудирования и говорения"
Самоанализ урока — это мысленное разложение проведенного урока на его составляющие с глубоким проникновением в их сущность, задачи с целью оценить конечный результат своей деятельности путем сравнения...
Сценарий оперетты И.Штрауса "Летучая мышь"
Этот материал предназначен для учащихся старших классов или студентов для проведения мероприятия по немецкому языку....
Презентация к уроку информатики в 5 классе по теме "Компьютерная помощница - мышь"
Презентация используется на уроке информатики в 5 классе при изучении нового материала и закреплении пройденного....
Приемы управления мышью. Указатели мыши.Раздаточный материал и Тест
Приемы управления мышью. Указатели мыши.Раздаточный материал и Тест...


c: text/html

collection: archivebot

text:
Эссе "Мин - Уҡытыусы"
статья на тему
Эссе " Мин - Уҡытыусы"
Скачать:
Предварительный просмотр:
Мин - уҡытыусы
...Шиғырһыҙ ҙа һеҙ бит аңлайһығыҙ
Йөрәгемдең иң саф хистәрен...
Һәр һүҙегеҙ миңә алтын булды, -
...Улар яныр яҡты йондоҙ булып,
Юл күрһәтеп алға барырға.
Рәми Ғарипов
Әлеге иҫ китмәле юлдарҙан, донъяла иң ғәҙел, иң күркәм, иң гүзәл һәм иң сабыр зат – Уҡытыусы тураһында һүҙ барғаны аңлашылып тора. Уҡытыусы... күпме мәғәнә, күпме аң, күпме балаларға һәм бар кешеләргә булған мөхәббәт хистәре тупланған был һүҙҙә...Тормошто алға этәреүсе, донъяға матурлыҡ өҫтәүсе, аҡыл менән бәләкәй генә сабыйҙарҙан Шәхес үҫтереүсе, тәрбиәләүсе, шул уҡ ваҡытта тормоштоң беренсе һалҡын бурандарынан, көҙҙөң әсе елдәренән һаҡлаусы һәм оло тормошҡа юл күрһәтеүсе бөйөк кеше – ул Уҡытыусы.
Һәр бер кеше был тормошта уҡытыусы була аламы икән? Минең уйлауымса, юҡтыр, сөнки әлеге бөйөк һөнәргә сабыр холоҡло, белемле, ә иң мөһиме, балаларҙы ысын күңелдән яратҡан, улар өсөн янып – көйгән, киң күңелле кешеләр генә лайыҡтыр.
“Уҡытыусы, тик уҡытыусы ғына булам!...” Ҡыҙыҡ... Әлеге хыялым минең күңелемә ҡасан инеп урынлашты икән? Эйе, Эйе... Барыһы ла хәтерҙә. Беренсе класҡа барыуым бөгөнгөләй күҙ алдымда. Мин, матур кейенеп, ҡулыма сәскә гөлләмәләре тотоп, әсәйем менән мәктәпкә киттем. Беҙҙе, әсәйҙәребеҙҙең ҡулдарынан да ысҡынырға ҡурҡып, бер аҙ шөрләп тә торған балаларҙы, олпат кәүҙәле ир уҙаманы, түше орден – миҙалдар менән тулы Ғүмәр Мәсәлим улы Байморатов ҡаршы алды. Эстән генә: «Ҡарағыҙ, беҙҙе Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашып, Еңеү яулаған ветеран уҡытасаҡ!” -тип ғорурланып та, саҡ ҡына маһайып та тороуыбыҙ иҫемдә. Тантаналы линейка тамамланып, беҙ ғүмеребеҙҙәге тәүге дәрескә ингәндә, осраҡлы рәүештәме, бәхетемә күрәме, мин иң алдан уҡытыусымдың йомшаҡ ҡулдарын тотоп, мәктәп ишеген астым. Ошо ҡулдарҙан күскән уҡытыусының әйтеп аңлатмаҫлыҡ энергияһымы, уның ирҙәрсә тыйнаҡ йылмайыуы, яғымлы һүҙҙәре, балаларға яратып һәм һөйөп ҡарауымы, күңелемдә: “ Мин дә уҡытыусы буласаҡмын!”- тигән хыялым тап ошо мәлдә тыуҙы.
Күпме ваҡыт үтте, төрлө ваҡиғалар булды! Мәктәп йылдары, дәрестәр, һуңғы ҡыңғырау, имтихандар... Күптәрҙе борсоған: “Ҡайҙа барырға, ниндәй һөнәр һайларға?” – тигән һорау миңә ҡағылманы. Минең маҡсатым асыҡ: уҡытыусы булырға!
Аллаға шөкөр, ниндәй шатлыҡ, минең ҡулымда диплом. Мин –уҡытыусы! Бала саҡ хыялым тормошҡа ашты, мин балалар уҡытасаҡмын.
Беренсе дәрестәр. Тәүге үҙ аллы дәресемде айырыуса тулҡынланып көттөм. Нисек итеп класҡа инермен, аяҡтарым тыңлармы, уҡыусыларҙың һынаулы ҡарашынан ҡойолоп төшмәҫменме? Иң башлап әйтәсәк һүҙҙәремде ятлап алдым тиерлек. Шулай ҙа ҡурҡыта, ҡаушата. Был саф күңелле, донъяға ышанып, киң асылған күҙҙәр менән ҡараған балалар һинән ниндәйҙер яңы һүҙ, яңы ғилем көтә. Ошо күҙҙәр, рентген нуры кеүек, һине үтәнән – үтә күрә, асылыңды аңлай, уйҙарыңды белеп тора кеүек. Минең күҙҙәремә лә көн һайын ышанып, өмөт менән тиҫтәләгән бала төбәлә. Ниндәй генә һорауҙар бирмәй улар? Көндәлек тормоштан алып, космос, киләсәк, сәйәсәт тураһында ла. Бер һорауҙы ла яуапһыҙ ҡалдырмаҫҡа тырышам. Шуға ла мин – мәңгелек уҡыусы ла. Ысын уҡытыусы үҙен теләһә ниндәй имтиханға әҙер уҡыусы, студент итеп тойорға тейештер. Шунһыҙ ҙур тиҙлектә үҙгәргән донъяла мөмкин дә түгелдер.
Юлымда осраған беренсе ҡыйынлыҡтар тәүге күҙ йәштәремә сәбәпсе булды. Кесерәк кластар менән уртаҡ тел тиҙ тапһам, юғары класс уҡыусылары мине үҙ тиҫтерҙәре һымаҡ ҡабул иттеләр, шикелле. Тәүге мәлдәрҙә уҡытыусы эше ауырыраҡ һымаҡ тойолһа ла, минең бер ваҡытта ла бала саҡ хыялыма хыянат итеп, ошо һөнәремде икенсегә алыштырырға тигән уй башыма ла инеп сыҡманы. Мин ауырлыҡтар менән көрәшергә, ҡыйынлыҡтарҙы еңергә тейешмен, тип һананым.
Студент йылдарында бер уҡытыусымдың әйткән һүҙҙәре әле лә иҫемдә: «Һеҙгә уҡырға бәләкәй генә кеше килеп ултыра.Ул һеҙгә ышана, һеҙҙең менән һоҡлана, ғорурлана, һеҙгә оҡшарға тырыша. Әгәр һеҙ уның өмөттәрен аҡлап, уның йөрәгенә юл таба алһағыҙ, бик күп йылдар үткәс, осрашҡанда ул һеҙҙе килеп ҡосаҡлап алыр, ә инде киреһенсә булһа, һеҙҙең менән осрашмаҫ өсөн, уҡыусығыҙ юлдың икенсе яғына сығыр. Ошоно хәтерегеҙҙә тотоғоҙ: бәләкәй балалар ҙур үҫә “,- тигәйне ул.
Тәжрибә үҙенекен итә. Ниһайәт, мин дә аңланым. Ысын уҡытыусы булыр өсөн белем һәм балаларҙы үҙ итеү генә етмәй икән. Уларҙың хәлдәрен аңлай, хистәрен тоя белергә кәрәк. Улар бит тере кешеләр! Уларҙың бит һәр береһе шәхес! Һәр береһенең холҡонда тиҫкәре сифаттар булған кеүек, ыңғайҙары ла етерлек икән.
Мин бик күп уйланым. Тиҙҙән минең дәрестәремдән балалар үҙгәреп сығыуын, мин биргән белемде иркен ҡулланыуҙарын, тормошҡа үҙ ҡараштары тыуғанын күреү – минең өсөн оло бәхеткә әйләнде. Мин үҙемдең уҡыусыларымды көндән–көн нығыраҡ ярата башланым. Уларҙы белемле булғандары, яҡшы билдәләре өсөн генә түгел, ә тере, шат, ҡыҙыҡһыныусан, аралашыусан һәм башҡа бик күп сифаттары өсөн яраттым.
Шулай итеп, мин көндән – көн үҙемә һығымта яһайым: “Минең һөнәрем дөрөҫ һайланған, тик күңел биреп, тырышып эшләргә генә кәрәк.” Бөйөк педагог К.Д. Ушинскийҙың һүҙҙәрен иҫемә төшөрәм: “Әгәр ҙә һөнәрегеҙҙе дөрөҫ итеп һайлаһағыҙ һәм эшегеҙгә күңелегеҙҙе биреп башҡарһағыҙ, бәхет һеҙҙе үҙе эҙләп табыр”. Бәхет мине лә эҙләп тапты, күрәһең.
Бигерәк тә әлеге ҡатмарлы заманда, күпселек атай –әсәйҙәрҙең балаһына ваҡыты етмәгән саҡта, уҡыусыларыңа кәңәшсе, серҙәш, таяныс була алһаң, кәрәк сағында дөрөҫ юл күрһәтеп, хаталарҙан һаҡлаһаң, шунан да ҙур бәхет юҡтыр ул уҡытыусыға.
Ауыл мәктәбендә эшләгән уҡытыусы булараҡ, мин көн буйына әллә нисә кешенең ҡарашын тойоп, энә күҙе аша үтәм. Нисек кейенеүем, атлап үтеүем, кем менән аралашыуым, һөйләшеүем – барыһы ла күҙ алдында. Уҡыусыға ғына түгел, уның ата – әсәһенә лә өлгө булырға тейеш уҡытыусы. Һәр яҡлап белемле, бар эшкә лә маһир булмаһаң, абруй яулармын тимә. Юҡ икән, ысын тәрбиәсе була алмайһың. Ә ауылда уҡытыусы мөһим урын тота. Ул кәңәшсе лә, психолог та, хатта ҡай саҡ полиция хеҙмәткәре ролен дә үтәй. Ауыл уҡытыусыһы – артист та, режиссер ҙа, лекция уҡыусы ла, спортсы ла. Сценарийҙар төҙөү, шиғырҙар яҙыу, йырлау, бейеү – күпме һөнәр эйәһен берләштерергә тейеш уҡытыусы.
Кемдер: «Тейеш тә тейеш», - тиһең, ә ни өсөн ошо тиклем йөктө тартырға, хеҙмәт хаҡы ла юғары түгел, әллә ниндәй юғары исемдәр ҙә биреп бармайҙар, шифаханаға барып ял итеү ҙә бик эләкмәй”, - тип әйтер. Уға ла яуабым әҙер. Уҡытыусы һөнәре матди байлыҡ, наградалар менән генә баһаланмай. Үҙемдең күңелемде, илһамымды биреп башҡарған хеҙмәтемә иң ҙур баһаны мин балалар күҙҙәрендә күрәм – һүҙһеҙ генә рәхмәт әйтә улар. Ҡолағымда Мостай Кәримдең шиғыры сыңлап киткән кеүек була:
Һин, уҡытыусым, шундай наҙлап,
Ҡараның күҙҙәремә.
Һүнмәҫлек ҙур дәрттәр һалдың
Бәләкәс йөрәгемә.
Минең педагогик маҡсатымдың нигеҙе - юғары һөнәри оҫталыҡҡа ынтылыу, балаларҙың шәхси үҙенсәлектәрен өйрәнеү һәм үҫтереү, ныҡлы белемле, йәмғиәт алдында килеп тыуған мәсьәләләрҙе үҙ аллы хәл итә алырлыҡ шәхес тәрбиәләү. Был иһә тәрбиә һәм белем биреүҙең яңынан – яңы технологияларын, алымдарын, методтарын эҙләү һәм өйрәнеүгә, һәр дәресте уйлап, методик талаптарға тура килтереп ойоштороуға килтерә.
Һәр яңы дәүер кешелектең тормош – көнкүрешенә, эшенә үҙенең яңы бурыстарын йөкмәтә, яңылыҡтарын индерә. Хәҙерге заман мәктәптәренә ҡуйылған талап буйынса, уҡыусы һәр тарафта киң ҡарашлы, көслө рухлы, уҡымышлы, мәҙәниәтле булырға тейеш. Ошоларҙы иҫәпкә алып, мин телде өйрәнеүҙе лингвомәҙәни йүнәлештә алып барғанда ғына яҡшы һөҙөмтәләргә ирешеп булырына инандым. Бына бер нисә йыл инде “Башҡорт телен өйрәнеүҙе лингвомәҙәни йүнәлештә ойоштороу” методик темаһы өҫтөндә эшләйем. Ниндәй генә халыҡтың телен өйрәнһәк тә, беҙ уны шул халыҡтың мәҙәниәте аша тулыраҡ аңлайбыҙ. Шуның өсөн телде мәҙәниәтһеҙ өйрәнеү мөмкин түгел. Мәҙәниәт менән телдең үҙ – ара бәйләнешен, бер –береһенә йоғонтоһон өйрәнеү – лингвокультурологияның төп принцибы. Туған телде өйрәнеү – донъяны танып белеү, халыҡтың быуаттар буйына йыйылып килгән ғөрөф – ғәҙәттәрен , йолаларын, мәҙәниәтен өйрәнеүгә, һаҡлауға берҙән – бер асҡыс булып тора. Дәрестәрҙә лә, дәрестән тыш сараларҙа ла уҡыусыларымды бигерәк тә халыҡ ижады өлгөләре нигеҙендә тәрбиәләргә тырышам. Үткәнде һәм бөгөнгөнө, ысынбарлыҡты һәм киләсәкте, сал тарихты һәм халыҡты бәйләүсе серле бер донъя бар... Ул да булһа – халҡымдың бай ижады, уның сағыу өлгөләре. Ошо өлкәлә эшләүем миңә үҙ емештәрен бирҙе лә инде. Иң оло уңыштарымдың береһе – Республика кимәлендә үткәрелгән “Урал батыр” йәш сәсәндәр бәйгеһендә минең уҡыусымдың бер нисә йыл рәттән еңеү яулауы. Уҡыусыларым Урал батыр кеүек Тыуған илен һәм ерен һаҡлаусы балалар булып үҫеүенә иманым камил.
Балаларҙың күҙҙәре балҡып торһа, тирә – яҡҡа яҡты нур сәсһә, улар үҙ телендә сатнатып Рәми Ғариповтың “Туған теле”н һөйләһә, “Урал батыр” эпосын сәхнәләрҙән яңғыратһа, уҡып сыҡҡас, мәктәпкә килеп: ”Рәхмәт, апай!” –тип әйтһә, иң ҙур шатлыҡ, бәхет ошо булыр.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
ЭССЕ "МИН - УҠЫТЫУСЫ"
"МИН - УҠЫТЫУСЫ"...
Эссе "Мин башҡорт теле уҡытыусыһы"
Мин уҡытыусы. Бала саҡтағы хыялым тормошка ашты. Хәҙер һәр көн мине яратып ҡаршы алыусы уҡыусыларым бар....
Йыл уҡытыусыһы - Педагог года - 2016
Заявление, рекомендации, информационная карта участника конкурса "Педагог года - 2016"....
Эссе "Мин - уҡытыусы"
Уҡытыусы булып китеүемә булышлыҡ иткән хәл-ваҡиғалар хаҡында бәйән итәм. Бөгөнгө көн уҡытыусыһының бурыстарын нисек аңлауымды еткерәм....
Эссе “Мин – уҡытыусы”.
Уҡытыусы һөнәрен һайлау – үҙеңә ҡарата талапсанлыҡ, тырышлыҡ билдәһе. Һис шикһеҙ, хаҡ юлдан барам. Хеҙмәт стажым – 23 йыл. Янымда – яратҡан уҡыусыларым, хөрмәтле хеҙмәттәштәрем. Зауығыма ярашлы ...
Мин - уҡытыусы (Эссе)
О миссии, о предназначении профессии учителя...
Эссе "Мин уҡытыусы"
Эссе...
-  Мне нравится

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Эссе “Мин – уҡытыусы”.
методическая разработка по теме
Уҡытыусы һөнәрен һайлау – үҙеңә ҡарата талапсанлыҡ, тырышлыҡ билдәһе. Һис шикһеҙ, хаҡ юлдан барам. Хеҙмәт стажым – 23 йыл. Янымда – яратҡан уҡыусыларым, хөрмәтле хеҙмәттәштәрем. Зауығыма ярашлы һөнәр һайлауым менән бәхетлемен.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Кешенең иң яҡты иҫтәлектәре, изге хыялдары, тәүге шатлыҡ-ҡыуаныстары бала сағына, үҫмер осорона бәйле. Ошо матур хәтирәләр араһында, һис шикһеҙ, мәктәп дуҫтары, уҡытыусылар төп урынды алып тора.
“Алтын һуҡмаҡ”ҡа тәү тапҡыр аяҡ баҫҡан көндә мине асыҡ йөҙлө, мөләйем, йөрәген кескәйҙәргә асып һалырға әҙер беренсе уҡытыусым ҡаршы алды. Уҡырға, яҙырға, донъяны танырға өйрәтте ул. Остазыма ҡарата ихтирам-хөрмәт ниндәй уҡытыусы һөнәрен һайлауыма этәргес бирҙе. Киләсәгемде белем биреүгә арнаясағымды башланғыс класта уҡығанда уҡ белә инем.
Уҡытыусы һөнәрен һайлау – үҙеңә ҡарата талапсанлыҡ, тырышлыҡ билдәһе. Һис шикһеҙ, хаҡ юлдан барам. Хеҙмәт стажым – 23 йыл. Янымда – яратҡан уҡыусыларым, хөрмәтле хеҙмәттәштәрем. Зауығыма ярашлы һөнәр һайлауым менән бәхетлемен.
Остазым тип Салауат педагогия училищеһында оҙаҡ йылдар уҡытыусы-методист булып эшләгән Фруза Йәғәфәр ҡыҙы Хәбибуллинаны иҫәпләйем. Хәтеремдә: IV курста башҡорт телен уҡытыу методикаһы дәресе бара. Остазым мине янына саҡырып алды ла: ”Ошо юлдан ситкә китмә. Һин мотлаҡ башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булырға тейешһең!” – тип белдерҙе. Һүҙҙәре менән күңелемә талмаҫ ҡанат ҡуйҙы.
Уҡытыусымдың ышанысын аҡлау юлындамын. Унан тайпылмаҫ көстө ҡәҙерле уҡыусыларым көн дә арттырып тора.
Балалар йәрәгенә асҡыс табып,уларҙың күңел донъяһына үтеп ине өсөн,миңә тәрбиәсе лә,актриса ла,журналист та,врач та,адвокат та булырға тура килә.Шуға күрә мин бер туҡтауһыҙ эҙләнеү,өйрәнеү өҫтөндәмен.
Һәр башҡорт теле уҡытыусыһы мәғариф өлкәһендәге яңылыҡтарҙы өйрәнергә ашҡынып торған кеүек,мин дә уҡытыуҙа барлыҡҡа килгән ңы технологияларҙы һәр саҡ теләп өйрәндем һәм әле лә дауам итәм.
Уҡытыусы үҙенең һәм уҡыусыларҙың эшмәкәрлеген ойоштороуҙы иң тәүҙә аныҡ маҡсаттар ҡуйыуҙан башларға тейеш.Башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәресенең төп маҡсаты булып кеше тәрбиәләү булды һәм булып ҡаласаҡ.Ошо маҡсатҡа ярашлы технологияларҙы барлап,өйрәнеп,шәхескә йүнәлтелгән технологияларҙы үҙләштерәм,эшем тәжрибәмдә ҡулланам.
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының методик берекмә етәксеһе булараҡ,Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты тарафынан ойошторолған курстарҙа белемемде камиллаштырам,
ФГОС буйынса үткәрелгән курстарҙа, семинарҙарҙа йыш ҡатнашам. Бөгөн заман мәғариф алдына мәғлүмәти йәмғиәт, инновацион иҡтисад талаптарына, демократик йәмғиәт төҙөү бурыстарына яуап бирерлек сифаттарға эйә булған шәхестәр тәрбиәләүҙе беренсе маҡсат итеп ҡуя.
Мин - башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, ошо дөйөм эшкә ниндәй өлөш индерә алам һуң? Тел һәм әҙәбиәт уҡытыусыһы - ул белем биреүсе генә түгел, баланы тормош ҡанундарын аңларға ярҙам иткән төп тәрбиәсе ул. Әҙәбиәт ул - тормош дәреслеге, быны билдәле педагог Е.Н. Ильин һүҙҙәре лә ҡеүәтләй: «Әҙәбиәт дәресе - ысын мәғәнәһендә, кеше күңеленә йүнәлтелгән берҙән-бер дәрес». Һәр әҫәр, герой яҙмышы йәш быуын вәкилен тормоштағы ҡатмарлы юлдарҙы, ҡырҡа боролоштарҙы имен үтергә өйрәтә, хаталар яһалһа, уларҙы төҙәтеү юлдары булыуына инандыра, үҙе өсөн һығымталар яһарға, фәһем алырғ 200e булышлыҡ итә. Дәрес темаһын, маҡсаттарын билдәләгәндә мин «кәрәк», «тейешһегеҙ», «шулай итегеҙ, былай итегеҙ» кеүек һүҙҙәрҙән һаҡланам, «бергәләп асайыҡ», «аңларға тырышайыҡ», «һәр беребеҙҙең фекере мөһим булыуын онотмайыҡ» тигән кеүек үҙ-ара хеҙмәттәшлеккә йүнәлтелгән тәҡдимдәр яһайым. Минең бурысым - уҡыусыға үҙен танып-белергә, шәхси һәләттәрен асырға, үҫтерергә, баланың булмышынан сығып, теләктәрен тормошҡа ашырырға ярҙам итеү. Һәр хәлдә, мин балаларҙы ошоға ышандырырға тейешмен. Улар миңә ышана, кеше булараҡ хөрмәт итә, ярата. Бала уҡытыусы шәхесен аңламаһа, ҡабул итә алмай, күңелендә уҡытыусыға ҡарата хөрмәт итеү хисе йөрөтмәһә, ул уҡытҡан предметты ла үҙ итә алмай. Был осраҡта яңы технологиялар, заманса методикаларҙың да ярҙамы теймәйәсәк!
«Яҡшы уҡытыусы булыу өсөн үҙең уҡытҡан фәнде һәм шул фәнде өйрәнгәндәрҙе яратырға кәрәк», - тигән XIX быуат ғалимы Василий Ключевский. Быуаттар үтһә лә, педагогиканың төп асылын «гуманлыҡ, кешелеклек факторы» билдәләүенә дәлил был фекер.
Ҡараштарым, хәрәкәттәрем, тауышым, ғөмүмән, бөтә булмышым менән балала ыңғай эске торош булдырырға ынтылам: «мин һине аңлайым», «һин - бик аҡыллы, матур кеше», «борсолма, хаталарҙы төҙәтеп була», «мин һиңә ярҙам итәм», «мин һиңә ышанам», «һин булдыра алаһың». Һәр бала эшенән яҡшы һөҙөмтә көтә, үҙенең ҙур булмаған уңышын юғары баһаларға теләй. Уҡытыусы булараҡ минең бурысым балала ошо теләкте һүндермәҫкә ярҙам итеү, уны уңышҡа әйҙәү. Һәр бала үҙенең холҡона, донъяны танып-белеү һәләтенә, үҙе тәрбиәләнгән социаль мөхиткә ярашлы, мәғлүмәтте ҡабул итә, өйрәнә, сағыштыра, баһалай, һығымта яһай. Минең өсөн уҡыусымдың уйлана, фекерләй, үҙ фекере менән уртаҡлаша, кәрәк саҡта уны ҡыйыу яҡлай белеүе мөһим. Камиллыҡтың сиктәре юҡ тигән билдәле фекергә эйәреп, уҡытыусы эшмәкәрлеге лә сикһеҙ тип һанайым, шуға ла мин һәр ваҡыт өйрәнеү, эҙләнеү өҫтөндәмен. Өйрәнгәнем үҙем өсөн булһа, хеҙмәтем йәш милләттәштәремде йәмғиәтебеҙгә кәрәкле, белемле, креатив фекерләй белгән, юғары әхлаҡи сифаттарға эйә булған шәхестәр итеп тәрбиәләүгә ныҡлы нигеҙ була.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
ЭССЕ "МИН - УҠЫТЫУСЫ"
"МИН - УҠЫТЫУСЫ"...
Эссе "Мин - уҡытыусы"
Уҡытыусы булып китеүемә булышлыҡ иткән хәл-ваҡиғалар хаҡында бәйән итәм. Бөгөнгө көн уҡытыусыһының бурыстарын нисек аңлауымды еткерәм....
Эссе "Мин - Уҡытыусы"
Эссе " Мин - Уҡытыусы"...
Эссе "Мин уҡытыусы"
Эссе...
Эссе. Мин - уҡытыусы
Эссе...
Эссе "Мин--уҡытыусы"
эссе...
Эссе. Мин-уҡытыусы!
Эссе. Мин-уҡытыусы!...


text:
7758
Республика көнөнә һәм Әҙәбиәт йылына арналған инша.
Бәхетле булһын бала саҡ
Етем илаһа, ер – һыу илар.
Етем баланың күңеле китек.
Мәҡәл
Үҙемдең ҡысҡырған тауышыма үҙем уянып киттем. Илап буҫлығып бөткәнмен. Төшөмдә әсәйем берсә шашынып-шашынып көлдө, берсә һылыуым менән икебеҙгә моңайып ҡарап торҙо ла, яйлап ҡына томан араһына инеп юғалды. Шул саҡ мин үҙемдең: “Әсәй, әсәй, әсәкәйе-е-ем!- тип ҡысҡырыуыма һикереп тороп ултырҙым. Эргәмдә мыш-мыш йоҡлаған һылыуымды ҡосаҡлаған әсәйемде күргәс, ирекһеҙҙән йылмайып ебәрҙем. Донъялағы иң яҡын, ҡәҙерлелерҙән – ҡәҙерле кешем, ер йөҙөндә тик берәү генә, ул – минең әсәйем. Әсәй! Ниндәй яғымлы, матур һүҙ ул. Күпме наҙ, илаһи сафлыҡ бар был һүҙҙә. Бөтә кешегә лә әсәй бик ҡәҙерлелер ул. Әсәйем - тырыш, оло йөрәкле, изге күңелле, йомшаҡ һүҙле. Ауыр ваҡыттарҙа таяныс эҙләп тә, урғылып торған шатлыҡтарыбыҙҙы ла уртаҡлашырға һиңә йүгереп барабыҙ. Әлдә төш кенә булған әле тип тағы бер ҡыуанып ҡуйҙым. Ә тынысһыҙ йоҡлауымдың сәбәбе кисә генә илай – илай уҡып сыҡҡан китап булғандыр, моғайын.
Кластан тыш уҡыу дәресендә тәү тапҡыр Айгиз Баймөхәмәтов исемле йәш яҙыусы тураһында ишеттем. Уҡытыусы уның “Ҡалдырма, әсәй!” тигән повесы менән ҡыҫҡаса ғына таныштырғас, тулыһынса уҡып сығырға теләгем тыуҙы. Әҫәрҙә йәш быуынды тәрбиәләү мәсьәләһе, хөкүмәт хәстәрлегенә ҡалған етем балалар яҙмышы яҡтыртыла. Повесть мине беренсе битенән үк эсенә алып инеп китте лә, уҡып бөтмәйенсә үҙенән ебәрмәне.
Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең Журналистар союзы ағзаһы, “Аманат” журналының М.Аҡмулла исемендәге премияһы лауреаты Айгиз Баймөхәмәтов 1988 йылда Белорет районының Абҙаҡ ауылында ишле ғаиләлә тыуа. Үкһеҙ етем ҡалғас, Сермән балалар йортонда тәрбиәләнә. Ете баланың тәүҙә әсәһе үлеп китә. Яман ауырыуҙан. Балаларын йәлләп, ул дауаханаға ла бармай. Аҙаҡтан барырға теләһә лә, бик һуң була. Әсәләре үлгәс, аталары ла был яҡты донъяла оҙаҡ йәшәй алмай. Тиҙҙән ул да баҡыйлыҡҡа күсә. Өйҙә ете бала үкһеҙ етем тороп ҡала. Уларҙың барыһын да балалар йортона урынлаштыралар. Айгиз ауырлыҡтар алдында юғалып ҡалмай, үҙ тырышлығы менән Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетын тамамлай. Әлеге ваҡытта “Башҡортостан” гәзитенең әҙәбиәт һәм мәҙәниәт бүлегендә эшләй.
Автобиографик повестың төп геройы – үкһеҙ етем ҡалған Ильяс. Ата-әсәләрен юғалтыу уның өсөн яңы һынауға әйләнә: ул ауыр тормош һынауҙары алдында ҡалған балалар араһына барып эләгә. Уға иң мөһим булған мөхәббәт, яҡындарының мәрхәмәте етмәй. Ҡайһы бер тәрбиәселәрҙең ҡаты бәғерлелеге, вайымһыҙлығы малайҙың күңелен яралай. Яҡын дуҫы менән булған фажиғә бигерәк тә тетрәндерә. Ильяс Мөхәммәтов образы повестың үҙәгендә, уға барлыҡ сюжет ептәре килеп тоташа. Балалар йортона килеп эләккән көнөндә «детдомовский» тигән һүҙҙе беренсе тапҡыр ишеткәс, кисергән тойғолары күҙҙән йәш һығып сығарырлыҡ.
Йәш яҙыусы үҙенең повесын "Ҡалдырма, әсәй!" тип исемләгән. Дөрөҫ атаған, әлбиттә. Был өндәшеү теге донъяға алып кит тигәнде аңлатмай. Әсәй рухы үҙ етемдәренә ошо енәйәтсел донъяла шәфҡәт, мәрхәмәт күрһәтергә тейеш. Уға юғарынан үҙ балаларының нисек рәнйетелгәне ап-асыҡ күренеп тора. Уның рухы үлемһеҙ. Шуға ла Ильяс әсәһенең тере рухына өндәшә. Ниндәй генә ауыр шарттар тыумаһын, кешелек намыҫын һаҡлап ҡалыр, юғалтмаҫ өсөн был донъянан киткән әсәһенән ярҙам һорай. Ильястың әсәһе менән төшөндә һөйләшеүе шул тиклем тетрәндерерлек итеп бирелгән: " Әсәй, ниңә беҙҙе иртә ташлап киттең? Бында ҡыйын. Һине уйламаған көнөбөҙ юҡ. Ишетәһеңме мине, әсә-ә-әй! — Сеү, илама, улым. Күҙ йәштәрегеҙ ҡәберемә һыу булып тула. Белһәгеҙсе ни хәтлем йәнем өҙгөләнгәнен... Анау көндә тәрбиәсегеҙ асҡыс менән һинең башыңа һуҡҡанын күрмәне тиһеңме, улҡайым? Эй, әрненем шунда! Тик ярҙам итә алмайым — шуныһы үкенесле... — Теге донъяла рәхәт, тиҙәр. Был дөрөҫмө? — Йән киҫәккәйҙәремдән айырылғас, ожмахтың да тәмен һиҙмәйем. Һеҙҙең менән хушлашҡан һуңғы минуттарҙы иҫкә төшөрәм дә һыҡтайым..." Иң ғәзиз кешеһе йыш төшөнә инә Ильястың. Мәрхүмә әсәһенә "Ҡалдырма!" тип өндәшә, сөнки әсәһе тоҡандырған усаҡ малайҙың күңелен һаман да йылыта. Ә бит беҙҙең илдә ата-әсәһе иҫән булып та, дәүләт ҡарамағына ҡалған етемдәр бихисап. Уларҙы баштарыннан һыйпап, хәйерле төн теләп, әки1ттәр һөйләй-һөйләй йоҡлатыусы, иң тәмлеләрен генә һайлап, ҡыҫтай-ҡыҫтай ашатыусы әсәйҙәре, уҫал күзҙәрҙән, уҫал кулдарҙан һаҡлаусы, яҡлаусы атайҙары юҡ. Был балаларҙың күңелдәре китек. Өҫ-баштары мул, тамаҡтары туҡ булһа ла, улар ата - әсә наҙынан мәхрүм. Барыбыҙ ҙа шәфҡәтлерәк, мәрхәмәтлерәк булһак ине уларға ҡарата.
Балаларын ташлаған атай-әсәйҙәр! Һеҙгә өндәшәм! Йөрәгегеҙ бармы икән һеҙҙең?! Уйланығыҙ! Балаларығыҙға иркәләү, наҙ кәрәк. Ошо урында Марсель Ғафуровтың шиғыры бик урынлы яңғырай.
Леп-леп килгән йөрәк менән
Әсәһен һөйә малай.
Һөйөүе таңғы ысыҡтай,
Бешеп еткән алмалай.
Үҙе еңмеш, текә маңлай –
Үҙ аршыны һәр нигә.
Әсәһе ябай, ә уға
Типә-тиңдәй Тәңрегә.
Нурлы йорт, ҡояшлы күгең –
Әсәйең биргән бүләк.
Көтмәгән 14b5 дә иҫкә төшөп,
Мең ҡат өҙөлөр үҙәк.
Йылдар үтер... Был тойғонан
Бөйөк эштәр яралыр.
Һөйөү менән генә кеше
Кеше булып ҡалалыр.
«Ҡалдырма, әсәй!» повесының авторы беҙгә, йәш быуынға, илебеҙ өҫтөндәге ҙур проблеманы күрһәтте. Уйландырҙы ла, илатты ла. Яҙыусы яҡындарыңдың ҡәҙерен белергә, ауыр саҡта бер – береңә мәрхәмәтле булырға өндәй.
Быйылғы Әҙәбиәт йылында Айгиз Баймөхәмәтовтың Шәйехзада Бабич исемендәге республика йәштәр премияһына тәҡдим ителгәнен ишеткәс, бик ҡыуандым. Мин уның киләсәктә үҙе өсөн генә түгел, башҡорт әҙәбиәте өсөн дә яңы асыштар яһарына ныҡ ышанам һәм уның ижады ошо юғары премияға лайыҡ тип иҫәпләйем. Ул беҙҙе киләсәктә яңынан – яңы көнүҙәк проблемаларҙы яҡтыртҡан әҫәрҙәре менән ҡыуандырыр тигән өмөттәмен.
Был бик тә ғибрәтле повесть күптәрҙе уйландырыр һәм фәһем бирер тип уйлайым.
Ошондай тормоштан алынған, йәш быуынды уйландырырлыҡ, оло тормошҡа әҙерләй торған әҫәрҙәр күберәк булһа ине киләсәктә.
Ворона
Финист - Ясный сокол
Галка в чужих перьях
Человек несгибаем. В.А. Сухомлинский
Как зима кончилась


text:
b781
Олатайым менән ғорурланам.
Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы
Учалы районы муниципиаль районының 1-се лицейы
Бөйөк Еңеүгә 70 йыл тулыуға арналған
ғилми – тикшеренеү конференцияһы.
Ғилми - тикшеренеү эшенең темаһы:
Олатайым менән ғорурланам…
Эште үтәне:
7 г класс уҡыусыһы
Ғүмәрова Алһыу
Тикшерҙе:
башҡорт теле һәм
әҙәбиәте уҡытыусыһы
Фәтҡуллина Ә.М.
Учалы – 2015 йыл
Йөкмәтке
I. Инеш ………………..2
II.Төп өлөш…………..3 - 4
III.Йомғаҡлау…………5
IV.Ҡ улланылған әҙәбиәт.6
V. Ҡушымта……………7
Маҡсат:
Олатайымдың биографияһын өйрәнеү.
Бурыстар:
1.Ғаилә архивын өйрәнеү.
2.Туғандарҙан биографик факттарҙы белергә.
3. Үҙемдең эш һөҙөмтәләре тураһында һөйләргә.
Тикшеренеү эшенең темаһы:
Олатайымдың Германияны еңеүгә индергән ( өлөшө, батырлығы)
Тикшеренеү эшенең методы:
I. Инеш
Кешелек тарихында булған иң яуыз һуғыштарҙың береһе – ул Бөйөк Ватан һуғышы. Уның тамамланыуынына быйыл 70 йыл була.Күп вакыт кеүек.Тик был һуғыштың күрһәткән яуызлығы,күҙ йәштәре,етем балалар һәм ҡатындар һыҡтауы,түгелгән ҡан уны оноттормай.Һуғыш тураһындағы материалдарҙы уҡығанда ла иҫ китәрлек.Һәр бер һан артында күпме ҡайғы.Бына улар:32 мең шартлатылған завод һәм фабрикалар, 65 мең километр тимер юлы,40 миллион совет халҡы,1725 мең юҡҡа сығарылған ҡасаба һәм ҡалалар,70 меңдән артыҡ ауылдар.Бына нимә ул был һуғыш - 1418 көн.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында башҡорт халҡы үҙен күп милләтле Тыуған илебеҙҙең ышаныслы терәге, еңеүҙең мөһим арсеналдарының береһе булараҡ күрһәтә.Һуғыштың тәүге көндәрендә ук республикала заводтарҙы һәм фабрикаларҙы фронт өсөн продукция етештереүгә күсереү буйынса ҙур эш башлана.Белорет металлургтары танк,артиллерия һәм авиация юғары сифатлы маркаларын сығарыуҙы үҙләштерә.Өфө,Ишембай нефть әшкәртеү заводтары яғыулыҡ-майлау материалдарының яңы төрҙәрен,бензиндың юғары сорттарын бирә башлай. Өфө паровоздар ремонтлау заводында бронепоезд ҡорамалдары йүнәлтелә.Өфө, Ишембай тегенселәре гимнастеркалар,шинелдәр,салбарҙар тегеүҙе ойоштора. Башҡорт халҡының борондан килгән хәрби традициялары бар.
Ваҡыт ағышы мәңгелек хәрәкәттә. Май беҙгә көләс ҡояшы, йылы елдәре, наҙлы яҙ һулышы менән генә ҡәҙерле түгел. Был көндө беҙгә ата-бабаларыбыҙ фашизмды тар-мар итеп, еребеҙгә йәшәүҙең үҙен ҡайтарҙы. Кешелек тарихындағы ҡанҡойғос ҡәһәрле һуғыш 9 май көндө Совет иленең еңеүе менән тамамланды.
Бөйөк Ватан һуғышы көндәре йылдар үткән һайын беҙҙән алыҫлаша. Ләкин халҡыбыҙҙың фашизм менән тиңһеҙ көрәштәге батырлыҡтары көндән-көн яҡтыраҡ сағыла.
Йәмле май айы тәбиғәткә йәшеллек, күңелдәргә наҙ бүләк итеүе менән айырыуса яҡын. Шулай ҙа майҙың иң оло байрамдарының береһе — Еңеү көнө барыбыҙ өсөн дә иң ҡәҙерлеһе. Илебеҙҙә һуғыштың әсе еле ҡағылмаған бер ғаилә лә юҡтыр, шунлыҡтан хәтер һәм ғорурлыҡ көнөнә әүерелгән был датаны олоһо ла, кесеһе лә көтөп ала.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас та, ил халҡы менән бергә яҡташтарыбыҙ ҙа алғы һыҙыҡҡа ашыҡты. Башҡортостан фронтты ҡорал, яғыулыҡ һәм аҙыҡ-түлек менән өҙлөкһөҙ тәьмин итте.
-2-
II. Төп өлөш
Йортона һуғыш еле ҡағылмаған бер генә ғаилә лә юҡтыр ул. Мин үҙемдең олатайым, әсәйемдең атаһы, Ғәбитов Ғабиҙулла Садиҡ улы тураһында һөйләргә теләйем. Ул 1921 йылдың 15 майында Иҫке Байрамғол ауылында тыуған.Бәләкәй саҡтан эшкә тырыш, зирәк була. Шуға күрә лә, йыл һайын ауыл көтөүсеһенә ярҙамсы булып эшкә сыға. Иртә таңдан алып кискә тиклем йүгереү төрлө һауа торошонда ҡырҙа йөрөү олатайымды ныҡ сыныҡтыра.
Һәм ҙур булмаған Әүеш күлен бер осонан икенсе осона, буйына дуҫтары менән йөҙөргә оҫтарып китәләр. Олатайымдың бер туған ҡустыһы Рәжәп бабай малайҙарҙың әйберҙәрен бер күл ситенән икенсе ярға ташып йөрөр булған.
1941 йылдың мартында ветеринарҙың ярҙамсыһы булып эшләп йөрөгәндә, уның ҡулына повестка тотторалар.
28 март Шәрип, Иҫке Байрамғол ауылынан 3 егет армияға китә. Олатайымды икенсе эшелон менән Көнбайышҡа Белоруссияға ебәрәләр.Брест крепосының 100 км алыҫлыҡта урынлашҡан Кортуза- Берёза ҡалаһына эләгеп армия сафын башлай. Төрлө тренировкаларҙы олатайым өлгөлө үтә.
22 июнь « подъём» 2 сәғәткә һуңыраҡ була. Физкультуранан һуң һалдаттар казармаға ҡайтып һәр береһе үҙ эше менән булған ваҡытта :
- Тревога!!! К оружиям!!!- тигән команда яңғырай. Бөтә һалдаттар казарманан сығыуға баш осонан ғына самолёттар осоп китәләр.Шунда ғына һуғыш башланғанын бөтәһе лә аңлай. Олатайымдың часы Комбриг ҡалаһының янында оборонаға эләгә. Бик күп самолёттар. Эвакуацияға әҙерләнеп йөрөгән ҡоралһыҙ халыҡ өҫтөнә бомбалар ташлайҙар.Был ҡала эсендә, тирә-яҡта илаш, ыҙғыш башлана. Ә ил һаҡсылары самолёттарға ҡаршы ут асалар һәм бер самолётты атып төшөрәләр.
Һалдаттарға: “Отступать!”- командаһы яңғырай һәм Ҡыҙыл армия артҡа сигенә башлай.
Сигенгән ваҡытта күп һалдаттар аяҡтары ауыртыуға түҙә алмай ятып ҡалалар.
Олатайым бәләкәй саҡтан көтөү көтөп ,физик ауырлыҡтарға өйрәнгәс, ауыр йөк күтәреп йүгереү был ауыр хәлдән ҡотҡара.
Сос егет командирҙың күҙенә шунда уҡ ташлана һәм :”Габитов туда, Габитов сюда…”, тип төрлө ергә разведкаға ебәреп, кәрәкле мәғлүмәттәр алып килергә ҡуша. Шулай итеп, разведканың береһендә төндә бер өйҙөң тәҙрәһен шаҡып, рус әбейе йәшәгәнен белә. Әбейҙең улдары ла, ире лә һуғышҡа киткән була. Ул олатайымды үҙ улындай күреп, картуф, икмәк менән һыйлай һәм өҫтәп үҙе менән аҙыҡ та биреп ебәрә. Аҙыҡ – түлек менән килгән олатайыма һалдаттарҙың ҡыуанысы сикһеҙ була.
Олатайымдарҙың 16-сы армия 524-се уҡсылар полкы 1941 йылдың 1 октябрендә ҡамауға эләгә. Юхнов ҡалаһы янында ҡамауҙан сығалар.
Уратып алған дошманды йырып сығыу еңелдән булмай.Шулай бер йылғаны сыҡҡан ваҡытта , олатайым икенсе ярға йөҙөп сығып, кәмә табып килтерә һәм яралы
командирҙы үлемдән ҡотҡара. Был батырлығы өсөн “Ҡыҙыл йондоҙ” ордены менән
бүләкләнә. ( Командирҙың фамилияһын иҫләмәйбеҙ) . 1968 йылдың 12 июнендә
Учалы районының военком полковнигы Соков был һуңлаған бүләкте тапшыра.
Һуңынан олатайым 1206 –сы уҡсылар полкында автоматсы булып китә. Ржев ҡалаһының янында ҡаты һуғыш була. 6 тапҡыр атаканы кире ҡағып, дошманды үткәрмәй, бөтә ротанан 18 генә кеше иҫән ҡала.
-3-
1942 йылда 362-се Омск гвардия дивизия составында хеҙмәт итә. Олатайымдың
Эргәһендә мина шартлап, ул контузия ала, яралана. 6 ай госпиталдә ятҡандан һуң , 6 айға ауылға ҡайтарыла. Ә ауылда : аслыҡ, хәйерселек, яланғаслыҡ. Балалар һәм ҡатын-ҡыҙҙар ғына ҡалып:”Бөтә фронт өсөн!”- тигән лозунг менән эшләйҙәр һәм йәшәйҙәр.
Олатайымдың һөйләүе буйынса: ”Бөтә ҡыйынлыҡ һуғыш ваҡытында тылда ҡалғандарға төшә. Һуғышҡа киткәндәрҙе алмаштарып, улар бөтә эште үҙ иңдә-
нә ала. “Шинелһеҙ” һалдаттар ҡыйынлыҡтарҙы ,ҡайғы-хәсрәттәрҙе еңеп, арымай-талмай эшләй, аҙыҡ-түлек һәм ҡорал етештерә, иген үҫтерә, яраланып ҡайтҡан һалдаттарҙы дауалай, тәрбиәләп аяҡҡа баҫтыра.
Һуңынан олатайым 54-се армияға эләгеп Ленинград блокадаһында дошмандарға ҡаршы һуғыша башлай. Бында фашистар төрлө юлдар менән герой-ҡаланы алырға
теләйҙәр. Ленинград 900 көн 36c3 һәм төн оборанала тора. Берҙән-бер Ладога күлен, “Йәшәү юлын”, фашистар үҙ ҡулдарына алырға теләйҙәр. Бында күрһәткән Ҡыҙыл Армияның батырлыҡтары сикһеҙ.
( Олатайым һуғыш бөткәс, Ленинград блокадаһында өйрәнеп алған йырҙарҙы көйләп йөрөр булған). Бында ла ҡаты яраланып ,Ладога күле аша сығарып, госпитал-гә һалып ҡуялар. Госпиталдән төҙәлеп сыҡҡандан һуң ,үҙенең полкына ебәрелә.
Бер көндө олатайымдарға немец генералын “тел” итеп алырға тигән бойороҡ бирелә. Ҡыш көнө, тейешле әйберҙәрен кейеп, разведчиктар ҡарға күмелеп, фашистар ниндәйҙер мәжлес ойошторған өйҙө күҙәтә башлайҙар… Бына …дошман генералы ла күренде…Урамға сыҡты… Ил һаҡсылары немецты бер мөйөшкә ҡамап, аяҡ-ҡулдарын бәйләргә теләйҙәр, ләкин дошман ныҡ көслө булып сыға, ауыр итектәре менән тибешә, ҡаршылыҡ күрһәтә. Бер ниндәй өн сығартмай үҙ частаренә алып ҡайталар. Был батырлыҡтары өсөн һалдаттар “ Бөйөк Ватан Һуғышының II дәрәжәле” ордены менән бүләкләнәләр.
Выборг ҡалаһын азат иткәндән һуң, олатайымды Алыҫ Көнсығышҡа “ Хәрби округ батальонына “ хеҙмәт итергә ебәрәләр. Бында Херосима, Нагасакиға атом бомбаһы төшөргәндәре тураһында мәғлүмәттәр билдәле була. Олатайым ейәндәренә гел шуны һөйләр булған.
1946 йыл 17 июнь 9-сы бригада 67759 часынан өйгә ҡайтарыла.( хәрби танытмаһы-ның № 959727).
Ауылға ҡайтҡас, Стәрлетамаҡта ветеринарлыҡҡа уҡып сыға.
Ауыл советы депутаты итеп 17 тапҡыр һайлана.
Хеҙмәт һәм һуғыш ветераны Ғәбитов Ғабиҙулла Садиҡ улы Сталинград, Ржев ҡаларында күрһәткән батырлыҡтары өсөн “Ҡыҙыл Йондоҙ” һәм 1985 йылда “Бөйөк
Ватан һуғышы” ордендары менән наградлана. Миҙалдары бик күп ине. Бөгөнгө көнгә күптәре юғалып та бөткән.
Хәҙерге көндә һуғыш ветерандарының һаны кәмегәндән-кәмей. Олатайым да 1995 йылдың 5 мартында был донъянан китә.
Ғәбитов Ғабиҙулла Садиҡ улы беҙҙең күңелебеҙҙә мәңге һаҡланыр!
-4-
III. Йомғаҡлау.
9 май- Еңеү көнө. Был дата бөйөк батырлыҡ һәм ватансылыҡ, ҙур ҡайғы һәм һуғыш ҡорбандарын иҫкә алыу, бөтә донъяны ҡанлы фашизмдан ҡотҡарған яугирҙа-быҙ батырлыҡтары өсөн оло шатлыҡ, ғорурлыҡ символына әүерелгән. Беҙ ҙә йыл һа-йын олатайымдың костюмын түргә элеп ҡуябыҙ.
Ҡот осҡос һуғыш 1418 көн дауам итә. Башҡортостандан 704448 кеше һуғышҡа кит-
кән. Тыуған ил азатлығы өсөн республиканан бөтәһе 297979 яугир башын һалған.
9 май – илебеҙҙең һәр гражданы өсөн күптән инде изге байрамға әйләнде. Еңеү көнөн лайыҡлы билдәләү – барыбыҙҙың да мөҡәддәс бурысы, сөнки беҙҙә һуғыш еле ҡағылмаған бер ғаилә лә юҡ. Ул Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары ғына түгел, ә уларҙың балалары һәм ейән-ейәнсәрҙәренең күңелдәренә лә тәрән инеп ултырған. Шуға күрә лә республикабыҙҙа Еңеүҙең 70 йыллығына әҙерлек бик ҡыҙыу барҙы.
Еңеү көнө!
Ветерандар атлай,
Баһадирҙар, иҫән ҡалғандар.
Сал сәслеләр, аҡ күңелле ҡарттар,
Ә бит күпме ҡайтмай ҡалғандар.
Онотоу юҡ һуғыш ҡорбандарын!
Йәшәй улар йөрәк түрендә.
Тәрән хистәр беҙҙең күңелдәргә
Үрмә гөлдәр булып үрелгән.
1
Ҡулланылған әҙәбиәт:
1.Ғаилә архивынан алынған мәғлүмәттәр.
2. Олатайымдың шәхси документтары һәм фотоһүрәттәре.
3. Башҡортостандың ҡыҫҡаса энциклопедияһы.
-6-
Сказки пластилинового ослика
Загадка Бабы-Яги
Финист - Ясный сокол
Чья проталина?
Дельфин: сказка о мечтателе. Серджио Бамбарен


text:
b78b
Исследовательская работа
Башҡортостан Республикаһы
Ҡыҫынды төп дөйөм белем биреү мәктәбе
"Минең шәжәрәм"
номинацияһында эҙләнеү эше
Башҡарҙы: Ғайсаров Искәндәр Етәксеһе: Ғайсарова Рәшиҙә Факил ҡыҙы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
2015 йыл
Йөкмәткеһе
Инеш.
Йомғаҡлау.
Ҡулланылған әҙәбиәт.
Ҡушымта.
"Шәжәрә" һүҙе ғәрәп теленән тәржемә иткәндә "нәҫел", "ырыу тарихы" тигәнде аңлата, һәр халыҡтың үҙенең ырыу тарихы булған. Европа монархтары, урыҫ батшалары , ҡытай императорҙарының генеологиялары булғанлығы билдәле. Башҡорттарға ла үҙеңдең шәжәрәңде белеү мотлаҡ һаналған. Шәжәрәләр, иң беренсе, телдән-телгә тапшырыла килгән, һуңғараҡ яҙма төрө барлыҡҡа килгән.Бөгөнгө көндәрҙә лә Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ҡулъяҙма фондында башҡорт ырыуҙары, ауылдары һәм билдәле шәхестәренең 96 уникаль шәжәрәһе һаҡлана.
Тикшереү эшемдең актуаллеге: Үҙенең илен, халҡын, туған-тыумасаларын хөрмәт иткән һәр кеше үҙенең шәжәрәһен төҙөргә бурыслы, тип уйлайым. Шуға ла был фәнни- эҙләнеү эшемдә нәҫел тармаҡтарын барларға булдым.
Эҙләнеү эшенең маҡсаты: Әбделмәновтарҙың шәжәрәһен өйрәнеү, төҙөү, ғалимдарҙың шәжәрәгә арналған мәҡәләдәре менән танышыу, ошо йүнәлештә белемемде арттырыу, камиллаштырыу, иптәштәремдә шәжәрәне өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу уятыу.
Эҙләнеү эшенең этабы:
3. Системаға килтереп яҙыу.
Эҙләнеү эшенең методтары:
2. Ғафури районында йәшәгән тыуғандар менән осрашыу, әңгәмәләшеү.
Эҙләнеү эше сығанаҡтары:
Тикшереү эшен башҡарыр өсөн шәжәрәгә ҡағылышлы фәнни тикшеренеүҙәр, аңлатмалы һүҙлектәр, мәҡәләләр, М.Ғафури тураһында иҫтәлектәр файҙаланылды.
Эҙләнеүҙең практик әһәмиәте:
Был материалдар ауыл тарихын, Әбделмәневтар шәжәрәһен, М.Ғафуриҙең тормош һәм ижад юлын өйрәнгәндә ҡулланыла ала.
Структураһы:
Тикшереү эше инештән, төп өлөштән, йомғаҡлауҙан, ҡулланылған әҙәбиәт исемлегенән тора.
Минең шәжәрәм.
" Аҫаба башкортҡа өс нәмәне белеү мотлаҡ: беренсеһе-үҙеңдең сығышыңды, икенсеһе - йондоҙҙарҙы исемләп аңлатыу һәм халык ижадын белеү".
(М.Өмөтбаев)
Башҡортостаныбыҙҙа һуңғы йылдарҙа шәжәрә өйрәнеүгә ҙур иғтибар бирелә башланы. Беҙҙең Архангел районы Ҡыҫынды мәктәбендә лә шуға ярашлы байрамдар йыш ҡына уҙғарылып тора.
Мин, Ғайсаров Искәндәр, Ҡыҫынды мәктәбенең 5-се класс уҡыусыһы, шәжәрә төҙөү эше менән ҡыҙыҡһынып, нәҫел-ырыуымды барларға булдым. Был хаҡта яҡындарым белеп ҡалғас, шәжәрә төҙөүҙә атай-әсәйем, өләсәйем һәм Ғафури районында йәшәгән тыуғандарым да һәр яҡлап ярҙам иттеләр. Нәҫел тармаҡтарын барлағанда бик күп асыштар яһаным, тамырыбыҙҙа арҙаҡлы шәхес - Мәжит Fафури барлығын да белеп ҡалдым.Ул миңә 5-се быуын бабайым булыуы асыҡланды.
Тарихи документтарға ҡарағанда, минең ата- бабаларым 1795 - 1859 йылдарҙа Стәрлетамаҡ өйәҙе Еҙем һәм Бажыҡ ауылында, һунынан Ырымбур өлкәһендә йәшәгәндәр. Ырыу башлығы булып Ишим(1710- 1780) исемле кеше торған. Уның Ғәбделмән исемле малайы тыуған. Уның исемен олатайҙарыбыҙ фамилия итеп алған. Ғәбделмән Бажыҡ ауылының иҫке зыяратында ерләнгән. 2007 йылда уның ҡәбер ташын Мира Дәүләтшина тапҡан. Ғәбделмән һаҡай ауылының типтәр ҡыҙы Гөлөй Сатлыковаға өйләнгән. Уларҙың 1796 йылда Ғәбделғафур исемле улдары тыуа.
1837- 1839 йылдарҙа Ғәбделғафур Стәрлетамаҡ әйәҙе Еҙем -Ҡаран ауылында указлы мулла була. Уның Нурғани(1839- 1893), Мырҙағәли
исемле малайҙары һәм Ғәбиҙә Хәбибямал, Бибикәримә, Бибифайза исемле ҡыҙҙары тыуа.
Нурғани Ғәбделғафуров Ҡыйышҡы Ҡаран мәҙрәсәһендә уҡый. 1859
йылда Стәрлетамаҡ өйәҙе Мостафа ауылынан Мәрзиә исемле ҡыҙға
өйләнә. Уларҙың Нурислам (1861-1921),Мәхәҙи (1866-
1920),Ғәбделмәжит(1880- 1934) һәм Әҡсән (1882- 1975) исемле малайҙары һәм Фатима(1864- 1904),Сафия(1868- 1892) исемле ҡыҙҙары тыуа. Нурғани көҙҙән яҙға тиклем балалар уҡытҡан, ә йәй көндәре бөтә ғаиләһе менән умарталыҡта йәшәгән. Әлегә тиклем умарталыҡ булған урынды "Нурғәни утрауы" тип йөрөтәләр.Ул балаларына талапсан булған һәм ололарға ихтирамлы итеп тәрбиәләгән.
Мәжит Ғафуриҙең иҫтәлектәрендә Нурғәниҙең улдары 3-4 йәштә намаҙға баҫҡандар һәм ураҙа тотҡандар тип яҙылған.Ғаиләлә китап уҡырға һәм һөйләргә яратҡандар.Бында ҡыш һәм көҙҙөң оҙон кистәрендә Нурғаниҙең өйөнә китап уҡырға күршеләре йыйылыр булған. Улар бында вәғәздәр әйткәндәр һәм "Ахыры заман"китабын уҡығандар. 1893 йылдың йәйендә Нурғәни ауырып китә һәм ҡышына вафат була.Уның үлгәненә бер йыл тулыр-тулмаҫтан Мәрзиә өләсәй ҙә үлә.
Нурғәни олатайҙың оло улы Нурислам йомшаҡ күңелле була. Ул белемде үҙенең атаһынан ала. Иң өлкәне булғас бөтә өй эштәре уның елкәһенә төшә.
Икенсе улы Мәһәҙи - киреһенсә ҡыҙыу булған. Атаһы уны Стәрлетамаҡ һәм Ырымбур ҡалаларына уҡырға ебәрә. 1894- 95 йылдарҙа армияға алына.Һуң өйләнә.Ике улы Хәмзә(1905- 1947) , Ғәббәс(1913- 1985) һәм ҡыҙы Рауза донъяға килә. Мәһәҙи1905 йылдағы беренсе бөтә донъя һуғышында ҡатнаша.
Фатиманы Олокүл ауылына кейәүгә бирәләр. Ул алты бала тәрбиәләп үҫтергән.
Сафия Мәжиттең иң яратҡан апаһы була. Ул матур,һомғол буйлы ҡыҙ булып үҫә.Матур йырлаған һәм ҡурайҙа оҫта уйнаған. Уға 16-17 йәш булғанда уны Һаҡай ауылына үҙенән 30-35 йәшкә өлкән кешегә өсөнсө ҡатынлыҡҡа биргәндәр. 1892-93 йылдарҙа ул туберкулез аурыуы менән ауырып китә һәм Еҙем -Ҡаранға ҡайтып үлә.
1882 йылда Еҙем-Ҡаран ауылында Нурғәни хәлфәнең ғаиләһендә иң бәләкәй бала булып өләсәйемдең олтатаһы Әҡсән донъяға килгән. Ул ғәрәп телендә уҡый -яҙа белгэн.Башланғыс белемде Оло Үтәш ауылында Хатип мулланан ала. Ун йәштә етем ҡала һәм Нурислам тигән ағаһы тәрбиәһендә үҫә.20 йәшендә Хиҙәйә исемле ҡыҙға әйләнә.Улар 9 бала тәрбиәләп үҫтерә. Заһиҙә(1908- 1998),Ғәбиҙә(1910- 1967),Рабиға(1913- 2004),Минсрур(1915-2001),Абдулла 1921й.,Халиҙа(1925- 2005),Әсҡәт(1928 - 1998),3өфәр(1932-2000),Мәхмүт 1934Й.
Минең өләсәйемдең әсәһе Әбделманова Минсрур Әҡсән ҡыҙы 4-се бала булып донъяға килгән.Еҙем -Ҡаран мәктәбендә белем ала.1937йылда ауылдашы,өс һуғышта: Ханкингол,Фин һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан Бикмөхәммәт исемле егеткә тормошҡа сыға. Ул Бөйөк Ватан һуғышында хәбәрһеҙ юғала. Өләсәйемдең әсәһе ғүмер буйы Абдулла ауылында йәшәй,колхозда эшләй.Бер үҙе өс бала тәрбиәләп үҫтергән. Ул шиғырҙар яратҡан һәм үҙе лә шиғырҙар ижад иткән. Уның яҙған шиғырҙары Ғафури районының "Табын"газетаһында ла баҫылып торған.
Уның ҡыҙы, минең өләсәйем Йәүиҙә, 1938 йылда Абдулла ауылында тыуған. Еҙем-Ҡаран ауылының ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай. Өфө ҡалаһында эшләй. 1960 йылда Архангел районы Ҡыҫынды ауылы егете Хисаметов Факил олатайыма кейәүгә сыға.
Өләсәйем менән олатайым алты балаға ғүмер биргәндәр: Әлфир, Рәмзиә, Рәзинә, Рәсилә, Әмир, Рәшиҙә.
Улар 50 йыл бергә татыу ғүмер итәләр. Балаларына тәрбиә һәм белем биреп, оло тормош юлына аяҡ баҫтырҙылар. Балалары ла ата-әсәһенән үрнәк алып, үҙ ғаиләләре менән матур тормош ҡорғанда 2bff р.
Минең әсәйем Рәшиҙә алтынсы бала булып донъяға килә. Ун йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт педогогия университетында белем
ала. Уны тамамлағас Ҡыҫынды мәктәбенә эшкә ҡайта . Ә 2003 йылда атайым менән сәстәрен - сәскә бәйләйҙәр.Беҙҙең ғаиләлә бер малай һәм бер ҡыҙ үҫә. Атай-әсәйебеҙҙең йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермәҫ лек итеп уҡырға тырашабыҙ.
Мин үҙем дә мәктәптә үткәрелгән һәр сарала ла әүҙем ҡатнашып йөрөйөм. Район кимәлендә үткәрелгән сараларҙа ла призлы урындар йыш яулайым.
Киләсәктә үҙемә оҡшаған һәнәрҙе һайлап, белемемде юғары уҡыу йортонда дауам итеү теләге менән йәшәйем.
Нәҫелемдең ғорурлығы
Шәжәрәбеҙҙең йөҙөк ҡашы -Башҡортостандың халыҡ шағиры Мәжит Ғафури хаҡында булыр артабанғы һүҙем. Ул Әбделмәновтарҙың бөтә нәҫеленә үрнәк булған- оло шәхес.
Мәжит Ғафури 1880 йылда Стәрлетамаҡ өйәҙенең (хәҙерге Ғафури районы) Еҙем-Ҡаран ауылында Нурғани ғаиләһендә бишенсе бала булып донъяға килә. Бала донъяға яралғанда ата-әсәләре киләсәктә ошо төбәк улдарының шәрифе менән йөрөтөлөр тип уйламағандар ҙа.Бәләкәй Мәжит тыуған ауылының, аҙаҡ Үтәш ауылы мәҙрәсәләрен тамамлай, бик йәшләй үкһеҙ етем ҡала.Шулай ҙа бәләкәйҙән белемгә ынтылышы уны Өфө эргәһендәге Ҡыйышҡы мәҙрәсәһенә алып килә, әммә ауыр тормош шарттарына бәйле,Мәжит уны тамамлай алмай. Ауылына ҡайтып уҡыта,Урал заводтарында эшләй.
1898 йылда - Троицкиҙа Зәйнулла ишан мәҙрәсәһенә, 1904 йылда Ҡаҙндағы"Мөхәммәдиә" мәҙрәсәһенә уҡырға инә.Ҡаҙаҡ далаларында уҡыта, рус, ҡаҙаҡ әҙәбиәтен өйрәнә. 1906 йылда Өфөгә ҡайта, "Ғәлиә" мәҙрәсәһендә уҡый.Башҡортостан матбуғаты үҫешенә күп көс һала. Совет власы осоронда ул өс жанрҙа әүҙем ижад итә.Кемдәр генә "Ҡара йөҙҙәр" , "Ярлылар йәки өйҙәш ҡатын", "Фәҡирлектә үткән тереклек" проза әҫәрҙәрен, "Үҙем һәм халҡым","Ураҡ һәм сүкеш" шиғырҙарын, "һарыҡты кем ашаған?" мәҫәлен белмәй икән! 1923 йылда уға ижади эшмәкәрлеге өсөн Башҡортостандың халыҡ шағиры исеме бирелә. Уның әҫәрҙәре башҡорт, рус, татар, латыш, ҡырғыҙ, удмурт, мари, сыуаш, белорус,украин,үзбәк, ҡаҙаҡ телдәрендә баҫылып сыға. 1934 йылдың 28 октябрендә әҙип үпкә ауырыуынан Өфөлә вафат була һәм уны Шәһит Хоҙайбирҙин менән йәнәшә А. Матросов исемендәге паркта ерләйҙәр. 1980 йылда М.Ғафуриҙың тыуыуына 100 йыл тулыу Бөтә Союз күләмендә ҙур тантаналыҡ менән билдәләнгән.
Бөгөн яҙыусының исемен тыуған районы ғына түгел, ойошмалар, урамдар йөрөтә. Өфөнөң иң ҙур ял парктарының береһенә уның исеме бирелгән. Башҡорт дәүләт академия драма театрына исеме ҡушылып, алдына һәйкәле ҡуйылған.
Уның хаҡта иҫтәлектәр беҙҙең йөрәгебеҙҙә мәңге һаҡланыр.
Йомғаҡлау
Башҡортҡа үҙеңдең ырыуыңды, арҙаҡлы кешеләрҙең шәжәрәләрен белеү һәр кемдең бурысы һаналған. Мин дә шәжәрәмде өйрәнгәндә ҡыҙыҡлы факттарға, төрлө мәғлүмәттәргә осраным. Ырыуыбыҙҙың ғорурлығы - Башҡортостандың халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың тормош һәм ижад юлы менән таныштым.
Туғанлыҡ тамырҙарын барлап, атай-әсәйемдең, ата-бабаларыбыҙҙың ғорурлығы , ышаныслы киләсәге булырмын, тип уйлайым.
Ҡулланылған әҙәбиәт
Кактусы из сада камней
Гном Гномыч и Изюмка. Агнеш Балинт
Шелковая горка
Заяц, косач, медведь и весна
Ручей и камень


text:
"Мәктәптә дистанцион уҡытыу" (доклад)
статья
"Мәктәптә дистанцион уҡытыу" (доклад)
Скачать:
Предварительный просмотр:
Мәктәптәрҙә дистанцион белем алыу.
(доклад)
Дистанцион белем алыу бик боронғо йылдарҙа уҡ барлыҡҡа килгән. Уның тарихы 1836 йылда Лондон университетында башлана. Университетта мәктәп укыусыларын имтиханға әҙерләү өсөн курстар асыла. Улар университетҡа йөрөмәйенсә генә ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә ниндәйҙер фән буйынса өҫтәмә белем алалар. Шунан бирле ул үҙенең актуаллелеген һаҡлаған һәм бөгөнгө көнгә ҡәҙәр үҙ-үҙен аҡлаған белем алыуҙың бер йүнәлеше.
Дистанцион уҡыуға күсеү – ул заман талабы. Коллегалар , безгә һеҙҙең менән дистанцион укытыузын тәмен татырга тура килде. Әлбиттә , әсеһе лә,сөсөһө лә булды. Ниндәй ҡаршылыҡтар осраны ,ниндәй ыңғай яҡтары булды һуң? Хәҙерге ваҡытта дистанцион белем алыуҙа төп шарт булып компьютер техникаһы, интернет селтәре тора. Ошолар арҡаһынды төрлө ҡытыршылыҡтар килеп сыкты.Әммә ләкин, беҙ аптырап ҡалманыҡ .Төрлө юлдарын табып был эште атҡарып сыҡтыҡ.Уҡытыусылар өсөн тағы бер яҡшы яғын атап үтер инем. Йыл да тип әйтерлек ҡабатланып торган уҡытыусылар өсөн курстарҙың дистанцион булыуы бик якшы, сөнки уҡытыусының дәресе ҡалмай, икенсенән курс тип әллә ҡайҙа барып йөрөйһө түгел.
Дистанцион уҡытыу әле алыҫ китмәгән ,шуға күрә тағы ла бер куҙ алдынан үткәрәйек әле.
Апрель айында мәктәптәр дистанцион уҡытыуға күсерелде. Башҡортостан Мәғариф һәм фән министрлығы Мәғарифты үҫтереү институты менән берлектә мәктәптәр өсөн методик инструкциялар әҙерләнде.
Методик инструкцияларҙа дистанцион уҡытыуҙы ойошторғанда уҡытыусылар тарафынан ҡулланыу өсөн бер нисә онлайн-платформа: “Рәсәй электрон мәктәбе”, “Мобиль электрон белем биреү”, “Асыҡ мәктәп”, “Учи.ru”,
“Якласс”, “Сириус”, белем биреү үҙәге майҙансығы тәҡдим ителде.
Методик инструкцияларга ярашлы рәүештә
Дистанцион уҡытыуҙың төрлө форматтары тәҡдим ителде:
– Видео-дәрес. Унда ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә бик күп мәғлүмәт биреп була. Шулай уҡ уҡыусы был дәресте үҙенә уңайлы ваҡытта асып ҡарай ала (офлайн режим). Дәресте махсус видеокамераға (веб-камера), ноутбук, планшет, смартфонға ла төшөрөргә була. Видео-дәрестә кәрәкле мәғлүмәтте асыҡ, аңлайышлы итеп бирергә кәрәк;
– Вебинар. Дәресте аңлатыуҙан тыш, бында һорауҙарға яуап бирергә була;
– Төрлө форматтағы дәрестәр: текст материалы, презентация, инфографика һәм башҡалар.
Уҡытыусылар дистанцион белем биреү өсөн платформа, блог, сайт, ябыҡ төркөм һәм башҡа бәйләнеш булдырырға тейеш.
Уҡыу материалын биргәндә һәр дәрескә эште башҡарыу өсөн ҡыҫҡа инструкция тәҡдим итеү мотлаҡ. Аҙнаһына ике тапҡыр булһа ла уҡытыусы уҡыусылар менән аралашырға бурыслы ине.
“Белем биреү” АИС системаһында эшләү өсөн һылтанма (ссылка), пароль һәм логин һәр бер уҡыусыға бирелә һәм уҡытыусы, уҡыусыларҙың эшен контролдә тотоп, электрон журналға баһа ҡуя. Электрон журналда көн дә дәрестең темаһы, күнегеү һәм үҙ аллы эштәр ҡуйыла бара. Дәрестәр теҙмәһенә яраҡлы рәүештә эштәрҙе ебәреү, баһалау өсөн ваҡыт бирелә.
Уҡытыусы уҡыусыларҙың эштәрен (скриншот, тест һөҙөмтәләре, һорауҙарға яуаптар, мәсьәләләрҙе сисеү, эссе, реферат һәм башҡа проекттарҙы) отчет өсөн йыйып барырға тейеш ине.
Әгәр ҙә дистанцион уҡытыу мөмкинлеге булмаһа, уҡытыусы телефон, ватсап аша өйгә эштәр, консультация бирә ала. Яңы теманы ҡыҫҡаса яҙҙырып, ватсапҡа, “Бәйләнештә” социаль селтәренә йә мәғлүмәт (сообщение) формаһында ла ебәрә ала.
Уҡытыусы дистанцион уҡытыу системаһында бар булған формаларҙы ла ҡуллана ала. Ул иң ябай, иң кәрәкле ресурстарҙы һайлап, дәресте төҙөй, күнегеүҙәр, тестар индерә. Почта, чат, электрон журнал аша видео-дәрестәрҙе вебинар, скайп, zoom һәм башҡа форматта үткәрергә була.
Уҡытыусы әҙер материалды һәм шулай уҡ үҙенең белем биреү контентын булдырып дәрес үткәрә ала. Шулай уҡ уҡытыусыларҙың шәхси сайттарындағы электрон дәрестәрҙе лә ҡулланырға мөмкин. Был контенттың материалы эсенә кейс, тренажер, күнегеүҙәр инергә тейеш. Дәрестәрҙе уҡыусы төрлө ваҡытта асып ҡарай ала.
Дәрес ике яҡлы булһын өсөн, онлайн-дәрестә уҡытыусының күберәк проблема күтәреү, һорауҙар биреү формаһын ҡулланыуы отошло.
Әлбиттә, уҡытыусы дәрестәрҙе алдан планлаштырырға, һәр бер дәресте ниндәй формала, ниндәй форматта үткәреүен аҙна башында уҡ уйлап эшләргә тейеш. Дистанцион дәрестәрҙе әҙерләгәндә уҡытыусы дәрестең маҡсатын, уҡыусыларҙан теүәл генә нимә талап итеүен, ниндәй һөҙөмтә көтөүен, яңы теманы нисек аңлатыуын, был тема буйынса ҡыҙыҡлы, файҙалы, дәрестең һөҙөмтәһен билдәләрлек эш төрҙәре биреүен, уларҙы тикшереү һәм баһалау формаларын яҡшы итеп күҙалларға бурыслы. Шуның өсөн дә бөтә эштәрҙе алдан планлаштырырға кәрәк.
Үҙ аллы эштәрҙе артыҡ күп бирергә ярамай, уларҙы дөйөмләштереп, аҙнаһына 1-2 тапҡыр бирергә тәҡдим ителде. Мәҫәлән: башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре буйынса тест, текст өҫтөндә эш, презентация, ижади һәм проект эштәрен тәҡдим итергә була. Уҡытыусы был осраҡта күнегеүҙәрҙе, проекттарҙы эшләп ебәреү технологияһын ентекләп аңлатып яҙа. Мәҫәлән: уҡыусы был эште скандан үткәреп, фотоға төшөрөп йә тесты эшләп, электрон адресҡа ебәрә һ.б.
Шул уҡ ваҡытта уҡытыусы дәрескә әҙерләнгәндә СанПин нормаларын иҫәпкә ала:
Киләсәктә беҙ уҡыусыларҙың үҙ аллы уҡыу эшсәнлеген әүҙемләштерергә йүнәлтелгән мәғлүмәти технологиялар нигеҙендә яңы быуын уҡытыу материалдары эшлә нер тигән уйҙабыҙ, сонки бер нисә йылдан дистанцион укытыуга күсеү тураһында һуҙҙәр бара.
Дөйөм алғанда, дистанцион уҡытыу бер яҡлап ыңғай баһаланһа, ата-әсәләр балаларына күберәк иғтибар биреп, артта ҡалған балалар материалды нығыраҡ үҙләштерҙеләр, үҙ аллылыҡҡа өйрәнделәр. Икенсе яҡлап кире яғы ла булды, балалар менән яҡындан аралышыу мөмкинлеге булманы. .
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Дистанционный урок по алгебре 7 класс в дистанционной оболочке Moodle
Дистанционный урок - отрезок времени, в котором процесс получения знаний, умений и навыков основан на использовании телекоммуникационных технологий и посвящен одному или нескольким школьным учеб...
Дистанционный урок по алгебре 7 класс в дистанционной оболочке Moodle
Дистанционный урок - отрезок времени, в котором процесс получения знаний, умений и навыков основан на использовании телекоммуникационных технологий и посвящен одному или нескольким школьным учеб...
Всероссийский дистанционный конкурс «Funny Rap Contest» Всероссийский дистанционный конкурс «Funny Rap Contest»
Конкурс веселых речитативов в стиле «рэп» на английском языке...
Перечень документов, необходимых для предоставления в Центр дистанционного образования для детей-кандидатов в участники проекта «Дистанционное образование детей-инвалидов» в Краснодарском крае
список документов...
Дистанционное обучение школьников. Принципы и средства дистанционного обучения. Развитие дистанционной формы обучения в школьном образовании.
В статье помещен материал, который поможет организовать дистанционное обучение в школе. Поможет понять сущность такого обучения, его принципы....
Дистанционное обучение школьников Принципы и средства дистанционного обучения Развитие дистанционной формы обучения в школьном образовании.
Дистанционное обучение школьников в последние годы становится одним из перспективных направлений модернизации общего образования, с которым связано развитие системы открытого образования, расширение д...
Дистанционные курсы по навыкам 21 века и функциональной грамотности (авторские курсы): Дистанционный курс "Прокачай креатив", Дистанционный курс "Время читать", Дистанционный курс "Дела житейские".
Функциональная грамотность уже давно перестала быть для образования просто критерием измерения результатов обучения. На сегодня, развитие таких составляющих функциональной грамотности, как финанс...


text:
Презентация " Башҡорт халҡының милли йолалары"
презентация к уроку (11 класс) на тему
Тикшеренеү эшемдең актуаллеге
Актуаллеге хәҙерге ваҡытта йола байрамдарға иғтибар арта. Байрамдар ашаәйләнә – тирәгә һаҡсыл ҡараш, тәбиғәткә һөйөү тәрбиәләнә.
Эҙләнеү эшенең маҡсаты
Ø Йолаларҙы өйрәнеү
Ø Иптәштәремдә йолаларҙы өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу уятыу.
Эҙләнеү эшенең гипотезаһы
Ø Йолаларҙың тарихын өйрәнеү;
Тикшеренеү объекты
Темаға ярашлы әҙәбиәт ,аҡһаҡалдар менән әңгәмә.
Эҙләнеү эшенең сығанаҡтары
Тикшеренеү эшен башҡарыу өсөн йолаларға ҡағылышлы фәнни тикшеренеүҙәр, аңлатмалы, диалектик һүҙлектәр, теоретик ҡулланмалар, йолаларҙы төрлө яҡлап өйрәнеүгә бәйле мәҡәләләр, йыйынтыҡтар файҙаланды. Шулай уҡ ауыл аҡһаҡалдары менән фекер алышыу ойошторолдо.
Эҙләнеүҙең практик әһәмиәте
Йыйылған материалдар артабан ауыл тарихын өйрәнеүҙә, йолаларҙы өйрәнеүҙә,мәктәп музейында файҙаланыла ала.
Структураһы – тикшеренеү эше инештән, төп өлөштән, йомғаҡлауҙан, ҡулланылған әҙәбиәт исемлегенән тора.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Слайд 1Баш ҡ орт халҡының милли йолалары. Боҙ оҙатыу йолаһы. Ҡарға бутҡаһы. Ҡаҙ өмәһе.
Слайд 2
Э ҙләнеү эшене ң сы ғ ана ҡ тары Тикшерене ү эшен баш ҡ арыу ө с ө н йолаларға ҡ а ғ ылышлы ф ә нни тикшерене үҙә р, а ң латмалы, диалектик һүҙлектә р, теоретик ҡ улланмалар, йолаларҙы т ө рл ө я ҡ лап өйрәнеүгә бәйле мәҡәләләр , йыйынты ҡ тар фай ҙ аланды. Шулай у ҡ ауыл а ҡһ а ҡ алдары мен ә н фекер алышыу ойошторолдо. Эҙләнеүҙең практик әһәмиәте Йыйылған материалдар артабан ауыл тарихын өйрәнеүҙә, йолаларҙы өйрәнеүҙә,мәктәп музейында файҙаланыла ала. Структураһы – тикшеренеү эше инештән, төп өлөштән, йомғаҡлауҙан, ҡулланылған әҙәбиәт исемлегенән тора .
Слайд 3
Э ҙ л ә не ү эшене ң ма ҡ саты Йолаларҙы өйрәнеү Иптәштәремдә йолаларҙы ө йр ә не ү г ә ҡ ы ҙ ы ҡһ ыныу уятыу. Э ҙ л ә не ү эшене ң гипотеза һ ы Йолаларҙың тарихын ө йр ә не ү ; Тикшерене ү объекты Тема ғ а ярашлы әҙәбиәт ,а ҡһаҡалдар мен ә н әңгәмә .
Слайд 4
Йола һ үҙе нимәне аңлата? Йола - халыҡтың йәшәйешенә борондан кереп урынлашҡан тормош – көнкүреш тәртиптәрен йәки дини ҡанундарҙы үтәүгә бәйләнешле эш – хәл, ғөрөф – гәҙәт.
Слайд 5
Әбейем менән һөйләшеп ултырырға яратам .
Слайд 6
Ҡаҙ өмәһе көз аҙағы, ҡыш башында уҙғарыла. Ҡаҙ йолҡорға ҡыҙҙар саҡырыла. Йолҡонған ҡаҙҙарҙы һыу буйына йыуырға төшәләр. Ҡаҙ майы менән ҡоймаҡ бешереләр. Ҡаҙ өмәһе киске уйын менән тамамлана. Ҡаҙ өмәһе.
Слайд 7
« Ҡарға бутҡаһы » бешереүҙәре тураһында әбейем бик яратып һөйләй.
Слайд 8
Яҙ көнө ҡара ҡарғалар килгәс уҙғарыла. Балалар йорт буйлап таҡмак әйтеп ашамлыҡтар йыялар. Болонда был ашамлыҡтарҙан бутҡа бешерәләр. Бутҡанан барлыҡ ауыл халҡы ауыҙ итә. Усаҡ янында бейеп-йырлап күңел асалар. Ҡалған бутҡаны ҡарғаларға һибәләр. Ҡарға бутҡаһы.
Слайд 9
1. Яҙ башында боҙҙар киткәндә уҙғарыла. 2.Барлыҡ ауыл халҡы йылға буйына төшә. 3.Һыу буйында егет- ҡыҙҙар күңел асҡандар. Боҙ оҙатыу.
Слайд 10
Уртак билдәләр. 1. Һәр йола ла күмәк уҙғарыла. 2. Һәр йола ла тәбиғәт менән бәйле. 3. Бер генә йола ла бейеү, йыр, уйындарһыҙ уҙмай.
Слайд 11
Йомғаҡлау. Хәтерләүҙән ҡурҡма һин! Үткәнеңде онотма һин! Бел һин йыраҡ бабаларҙың Нисек итеп көн иткәнен, Ниндәй уйҙар, ниндәй моңдар Беҙгә ҡалдырып киткәнен.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
“Без бер тамырдан” (керәшен татарларының ел фасыллары белән бәйле бәйрәмнәр һәм йолалар)
Без Зәй төбәгендә яшәүче татарлар – ислам динен тотучы Казан татарлары булабыз. Төбәгебездә татарлар һәм керәшеннәр бер милләт булып яшиләр, чөнки телләребез...
НИКАХ МӘҖЛЕСЛӘРЕ ҺӘМ АЛАРНЫҢ ЙОЛАЛАРЫ. Авылыбыз фольклорчысы Камил ага Шәмсуаров иҗатыннан.
Н 16da иках-кеше тормышының иң истәлекле мизгеле. Гаилә корып, тормыш башлап җибәрү ике як өчен дә җитди чара, аек акыл белән уйлап башкарыла торган вакыйга. Борынгы заманнарда да яшьләргә туйга кадәр үк ни...
УКЫТУЧЫНЫҢ ШӘХСИ ИҖАДИ ЭШ ТЕМАСЫ: “Милли төбәк материалын дәресләрдә куллану һәм укучыларда милли үзаң тәрбияләү”.
Без соңгы елларда укыту һәм тәрбия процессын фикерләүдә күп очракта халык педагогикасына таянабыз. Халыкның педагогик осталыгы, аның тәрбияви байлыгы галимнәрне генә кызыксындырып калмады, прак...
Татар халкының ел фасыллары, табигать күренешләре белән бәйле йолалары. ( фәнни-гамәли конференция)
Эчтәлек: 1. Кереш сүз. Табигатьнең кеше тормышындагы әһәмияте.2. Әби-бабаларыбызның табигатькә мөнәсәбәте.3. Йола һәм...
Милли мәгариф - милләт киләчәге
Материалда Татарстан Республикасы Актаныш муниципаль районы татар теле һәм әдәбияты укытучыларының милли мәгариф эшчәнлеге яктыртыла...
Каюм Насыйри хезмәтләрендә татар халкының йолалары.
КАЮМ НАСЫЙРИ ХЕЗМӘТЛӘРЕНДӘ ТАТАР ХАЛКЫНЫҢ ЙОЛАЛАРЫ. ТУЙ ЙОЛАСЫФәнни эш....
Эҙләнеү эшенең темаһы: «Башҡорт халыҡ йолалары”
Тикшеренеү эшемдең актуаллегеАктуаллеге хәҙерге ваҡытта йола байрамдарға иғтибар арта. Байрамдар ашаәйләнә – тирәгә һаҡсыл ҡараш, тәбиғәткә һөйөү тәрбиәләнә.Эҙләнеү эшенең маҡсатыØ Й...


text:
777c
Сочинение на тему: «Республикам тураһында йырлайым» (Инша) Рассказ о человеке, внесший большой вклад в развитие родного края
Башҡортостандың гүзәл төбәктәренең береһе –Күгәрсен районы Бикҡужа ауылы минең бәләкәй Ватаным. Ә Күгәрсен районы Башҡортостанда үҙенең күренекле, абруйлы шәхестәргә бай булыуы менән билдәле. Улар араһында дәүләт эшмәкәрҙәре лә, яҙыусылар, шағирҙар, бейеүселәр ҙә бихисап. Күрәһең, күркәм тәбиғәт төбәктә ихлас күңелле, иленә, еренә ғашиҡ шәхестәр үҫеүгә булышлыҡ итәлер.
Әле һүҙем дә ошо райондың Бикҡужа ауылында, минең бәләкәй Ватанымда, тыуған төйәгенең үҫешенә ҙур өлөш индергән кеше, бәхетле ҡартлығын кисереүсе, ғәзиздәрҙән-ғәзиз, беҙҙең өсөн иң ҡәҙерле, иң яҡын булған кешебеҙ, беҙгә үрнәк булып торған минең яратҡан оләсәйем Мәғизова Зәкиә Ғәйфи ҡыҙы хаҡында. Ул ауылда утыҙ биш йыл буйына фельдшер булып эшләгән, уның ярҙамы менән күпме кеше һауығып киткән, ә бәлки ҡайһы берҙәре үлем ҡосағынан да ҡотолғандыр! Ауылда уны «духтыр Зәкиә» тип йөрөтәләр. Был, бәлки Зәкиә исемлеләр бер нисә кеше булғанғалыр, ә бәлки ололап шулай тиҙәрҙер... Оләсәйем беҙҙең ауылдың күренекле кешеләре иҫәбенә инә. Уны район советы депутаты итеп тә һайлағандар. Ауыл кешеләре өләсәйемде бик ихтирам итә, ул шул тиклем ярҙамсыл, бер ваҡытта ла ярҙам һораусыларҙың һүҙен буш итмәй. Оләсәйем кешеләрҙе иғтибар менән тыңлай белә, уларҙы дауалай һәм файҙалы кәңәштәр бирә. Халыҡ уны бик ярата, хөрмәт итә һәм ышаныс менән дауаланырға йөрөйҙәр. Оләсәйем медпунктта ғына ҡабул итмәй, ә төнөн дә, кисен дә саҡырыу буйынса ауырыуҙарға ярҙам күрһәткән. Әле өләсәйем хаҡлы ялда булһа ла, өйҙә тик ултырмай: тәҙрә төбөндә уның ҙур ғына лимон ағасы үҫә, баҡсаһында ла бик мауығып эшләй, ниндәй генә йәшелсә, еләк үҫмәй уның баҡсаһында! Беҙ, өләсәйемдең балалары, уны яратабыҙ, беҙгә ул өлгө булып тора, беҙ уға оҡшарға тырышабыҙ. Мин был турала бөтә ейән-ейәнсәрҙәре исеменән әйткем килә. Ә киләсәктә иһә, миңә тик тырышып уҡырға, атай-әсәйемдең миңә бағлаған өмөттәрен аҡларға ғына ҡала, шулай уҡ үҙемдең һәм ауылым тормошо тураһында ҡыҙыҡһынырға, улар тураһында яҡшы хәбәрҙәр менән генә ҡыуандырып яҙырға тырышырмын.
Шулай итеп, беҙ халҡыбыҙың йөрәк тибешен тойоп, уның тамырҙарынан һут алып, шатлығына ҡыуанабыҙ, хәсрәтенә бошонабыҙ. Үҙ тамырҙарыбыҙҙы белеп, быуын-тоҡомдарыбыҙ, Ватанымдың ихлас күңелле, иленә, еренә ғашиҡ шәхестәре өсөн ғорурланып үҫәбеҙ.
Республика иншалар конкурсы
«Республикам тураһында йырлайым»
Тыуған төйәгенең үҫешенә ҙур өлөш индергән кеше.
Башҡортостан Республикаһы
Күгәрсен районы муниципаль
районының Йомағужа ауылының
2-се һанлы урта дөйөм белем
биреү мәктәбе муниципаль
бюджет мәғариф учреждениеһы
8 класс уҡыусыһы Ғилманова Илүзәнең иншаһы
Уҡытыусыһы: Мысырғалина
Хәнифә Әнүәр ҡыҙы.
Йомағужа-2015
Республиканский конкурс
«Пою мою республику»
Человек, внесший большой вклад в развитие родного края.
Сочинение ученика 8 класса
муниципального бюджетного
общеобразовательного учреждения
средняя общеобразовате 10db ьная
школы №2 с. Юмагузино
МР Кугачинский район
Республика Башкортостан
Гильмановой Илюзы
Учитель: Мысыргалина Ханифа Анваровна
Юмагузино-2015
Рисуем кактусы акварелью
Упрямый зяблик
Кактусы из сада камней
Учимся ткать миленький коврик
Рисуем белые грибы пастелью


text:
Главные вкладки
Толомбаева Эльза Юрис ҡыҙы
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
Профессия: Учитель
Профессиональные интересы: Использование ИКТ на уроках, изучение нового в образовании и педагогике
Увлечения: Чтение книг, люблю смотреть фильмы.
Регион: Республика Башкортостан
Населенный пункт: город Уфа
Место работы: МАОУ "Центр образования № 35"
Звание, ученая степень: Заслуженный учитель Республики Башкортостан
Навигация
Мои сайты
Ссылка на мой мини-сайт:https://nsportal.ru/tulumbaeva-elza-yurisovna
О себе
1995 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамланым. Өфө ҡалаһының "35-се белем биреү үҙәге"ндә 26 - сы йыл башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләйем. Юғары категориялы уҡытыусы.
Книги, которые сформировали мой внутренний мир
Башҡорт халыҡ эпосы. Урал батыр.
Мостай Кәрим. Оҙон-оҙаҡ бала саҡ.
Ноғман Мусин. Һайлап алған яҙмыш.
Мәрйәм Бураҡаева. Арғымаҡ.
Әмир Әминев. Ҡытайгород.
Талха Ғиниәтуллин. Әсә һәм бала.
Гүзәл Ситдиҡова. Үҙ Ҡояшым, үҙ Айым.
А. С. Пушкин. Евгений Онегин.
Мой взгляд на мир
Донъя иҫ киткес матур! Уға һоҡланып йәшәргә кәрәк. Бар нәмәне лә үҙ ваҡытында эшлә һәм алдыңа ҡуйылған маҡсаттарҙы үтәп өлгөрөргә ашыҡ. Яныңда булған кешеләрҙең ҡәҙерен бел. Тормошта бер нимә лә осраҡлы түгел. Ауырлыҡтар осрай икән, тимәк, тормош һине һынап ҡарай. Бирешмә! Алға бар! Барыһы ла яҡшы буласаҡ. Эргәңдә яратҡан балаларың, терәк булған тормош иптәшең, яҡындарың бар ҙа бер ниндәй һынау ҙа ҡурҡыныс түгел.
Добавить творческую работу ученика
Код для вставки списка публикаций на другие сайты


text:
778a
...фәрештәләр түгел,
Мин үҙем бит бәхет өләшәм!
(М. Кәрим)
.
Мостай Кәрим беҙҙең арала, Мостай Кәрим беҙҙең ғаиләлә. Беҙҙең бәләкәй генә ғаиләлә бөйөк яҙыусыға, уның ижадына ихтирам шул тиклем ҙур. Ул беҙҙең күңелдәрҙә йәшәй. Тере сағында нисек кешеләрҙе ҡыуандырып йәшәһә, әле лә әҫәрҙәре аша бәхет, аҡыл, тәрбиә өләшеүен дауам итә. Әсәйемдең “өҫтәл китабы” бар – М.Кәримдең “Оҙон – оҙаҡ бала саҡ” китабы. Әсәйем ҡат-ҡат уҡый ул китапты. “Тормош китабы” – ти. Беҙ М. Кәримдең әҫәрҙәрен яратабыҙ.Театрға йөрөп тамашаларҙы ҡарайбыҙ. Һоҡланғыс Мостайы булған Башҡортостанда йәшәүем менән бәхетлемен.
Беҙҙең ғаиләнең Мостайы
...фәрештәләр түгел,
Мин үҙем бит бәхет өләшәм!
(М. Кәрим)
Йәйге каникулда өләсәйем янына ҡайтырға ашҡынып ҡына торам. Һуңғы йылдарҙа атайым менән әсәйем дә, ағайым да эштән бушамай. Ауылға үҙемде генә ҡайтарып ебәрәләр. Ә өләсәйем шәп кеше ул. Оҙаҡ йылдар мәктәптә уҡытыусы булып эшләгән. Әле уға 84 йәш. Өлкән, хаҡлы ялда булыуына ҡарамаҫтан ҡош-ҡорт, мал-тыуар аҫырай, баҡса үҫтерә. Буш ваҡытында бәйләм бәйләй, күп уҡый. Китаптары бихисап, гәзит-журналдар ҙа алдыра. Икәүләшеп ауыл китапханаһына барып китап алып та уҡыйбыҙ.
Быйыл әсәйемде һағынып китеп: “Өләсәй, әсәйемдең бала сағы тураһында һөйлә әле”- тип үтендем. Өләсәйем ҙур фотоальбом килтереп сығарҙы. Фотоларға күрһәтеп һөйләй, әсәйемдең, ағайымдың бала саҡтағы шуҡлыҡтарын иҫкә төшөрөп көлдөрөп тә ала. Күп һанлы фотолар араһынан бер ваҡыт мин китаптарҙа ғына күргән йөҙҙө шәйләнем. “Булыуы мөмкин түгел!” – тип уйлайым. Һораулы ҡарашымды өләсәйемә төбәйем. Ул йылмайып: “Эйе, эйе, тап үҙе” – ти. Был бит Мостай Кәрим! Мин уның шиғырҙарын конкурсҡа ятлайым, “Мостай уҡыуҙары” тигән бәйгелә лә ҡатнашҡаным бар. 3- сө класта уҡығанда “Беҙҙең өйҙөң йәме” китабын уҡып, әҙәбиәт дәресендә һөйләп класташтарымды таң ҡалдырғайным. Тәнәфестә китапханаға йүгергән инеләр... Ә ағайым мин бәләкәй саҡта гел генә мине Оксанаға тиңләп: “Һин беҙҙең өйҙөң йәме” – ти торғайны... Әсәйем, мәктәптә уҡый башлағас, миңә йоҡлар алдынан әкиәттәр урынына “Әлфиә хикәйәләре”н уҡый ине. Мостай Кәрим тураһында күп кенә беләм тип уйлай инем. Был фото аптыратты әле...
Өләсәйем: “Беҙ уҡытыусылар йыш ҡына Өфөгә театр-концерттарға, уҡыу курстарына бара инек” – тип һүҙ башланы. “Өфөгә килеү менән билдәле шәхестәребеҙ менән осрашырға тырышабыҙ. Уҡыу курстары мәлендә һөйләшеп яҙыусылар, шағирҙар, композиторҙар, йырсылар менән осрашыу кисәләре үткәрә торғайныҡ. Фотограф та саҡырабыҙ. Ул ваҡытта аҙым һайын фото төшөп йөрөп булмай ине. Бына шул осрашыуҙан инде был фото. Ысын Мостайҙы күреп һөйләшә алыуым менән бәхетлемен мин, ҡыҙым” – тип өләсәйем һүҙен тамамларға уйланы. “Ниндәй ине ул ысын Мостай?” – миңә бик ҡыҙыҡ. “ Бөйөк булһа ла, ябай ине. Һүҙ араһында шаяртып та ала. Ябайлығы менән бөйөк булғандыр. Әҫәрҙәре менән генә халыҡ күңелен яуламаны ул. Мостай Кәрим һүҙҙәренең көсө була торған ине”. Тағы ла өләсәйем М. Кәрим автографтары булған китаптарын күрһәтте. Өфөлә юбилей кисәһендә булғанын һөйләне. “Сәхнәгә сығып шиғыр уҡыған малайға үҙенең ручкаһын бүләк итте” – тине. Була бит бәхетле кешеләр!
Кисен әсәйемә шылтыраттым. Эй һөйләйем, эмоцияларымды тыйып булмай. Әсәйем көлдө лә: “Ул бәхетле кешеләр араһында Дим ағайың менән мин дә бар” – тине. “Фотолар һаҡланған, Өфөгә килгәс күрһәтермен” – тип өҫтәне. Вәт, әсәй! Шул турала бер тапҡыр ҙа һөйләмәсе әле...
Өфөгә килеү менән фотолар таптыра башланым. Театрҙа төшкәндәр. Йәштәр театрында. 2005 йылда театрға әсәйем класы менән “Беҙҙең өйҙөң йәме” спектаклен ҡарарға барған. “Килдек. Димде гел үҙем менән алып йөрөтә инем.Ҡышҡы баҡсаға инһәк мөләйем йылмайып эскәмйәлә Мостай Кәрим ултыра. Янына барҙым, һөйләшеп алдыҡ. Һуңынан беҙҙең менән фотоға төшөүөн һораным. Йүнле генә фотоаппарат та юҡ ине. Шулай ҙа фотоға төштөк, бына иҫтәлеккә ҡалды. Уҡыусыларым ысын яҙыусыны, Мостайҙың үҙен күреүенә бик ҡыуандылар.Уларҙың ҡыуанысына мин шатландым. Мостай ағай улар менән ихлас аралашты, һорауҙарына яуап бирҙе” . “Ағай, Дим ағай, һин шуны хәтерләйһеңме?!” – тим. “Ниндәй тамаша ҡарағанымды хәтерләмәйем, ә М. Кәрим менән һөйләшкәнемде иҫләйем” – ти ағайым. “Нимә тураһында һөйләштегеҙ?” – төпсөнөүөмде дауам итәм. “Ҙур үҫкәс кем булаһың?” – тип һораны. “Ә һин нимә тинең?” “Ресторан асырға уйлайым” – тигән инем, тип ағайым көлә. М.Кәрим: “Яҡшы, рестораныңда башҡорт аш-һыуҙары ла булһын” – тип әйткән ине...
Тап шул саҡта быйыл әсәйемдең класы менән йәштәр театрына “Беҙҙең өйҙөң йәме”нә барғаныбыҙ иҫемә килеп төштө. Нисәмә йылдар театр репертуарынан төшмәй ҡуйыла икән был спектакль. Мин дә бәхетле! М. Кәримдең әллә күпме шиғырын ятҡа беләм. Улар йыр кеүек, күңелгә ятып ҡына тора! Ә күптән түгел, беләһегеҙме, ниндәй бәхет татыны?! А. Галибиндың “Һеңлекәш” премьера- презентацияһында булдыҡ. Унда конкурста еңеүҙәр яулаған балаларҙы саҡырғайнылар. Класташым Айгүзәл менән булдыҡ был сарала. Ойоштороусыларға рәхмәт! “Ҡыҙыл келәм”дән үткән актерҙарҙы ҡул сабып залға оҙаттыҡ. Сәхнәлә төп геройҙарҙың һөйләгәндәрен иҫебеҙ китеп тыңланыҡ, өлкәндәрҙең уларға ололап та, яратып та ҡарауы һоҡландырҙы. Минең, хатта, улар урынында булғым килде. Ә фильм иҫ киткес!Бер тында ҡаралды. Китапты уҡыу бер, ә кино ҡарау башҡа икән. Кинонан һуң төп геройҙарҙың береһе һәм Мостай Кәримдең ейәне Тимербулат Олег улы менән фотоға ла төштөк. Шунан һуң беҙ бәхетле булмай кем бәхетле?!
Мостай Кәрим беҙҙең арала, Мостай Кәрим беҙҙең ғаиләлә. Беҙҙең бәләкәй генә ғаиләлә бөйөк яҙыусыға, уның ижадына ихтирам шул тиклем ҙур. Ул беҙҙең күңелдәрҙә йәшәй. Тере сағында нисек кешеләрҙе ҡыуандырып йәшәһә, әле лә әҫәрҙәре аша бәхет, аҡыл, тәрбиә өләшеүен дауам итә. Әсәйемдең “өҫтәл китабы” бар – М.Кәримдең “Оҙон – оҙаҡ бала саҡ” китабы. Әсәйем ҡат-ҡат уҡый ул китапты. “Тормош китабы” – ти. Беҙ М. Кәримдең әҫәрҙәрен яратабыҙ.Театрға йөрөп тамашаларҙы ҡарайбыҙ. Һоҡланғыс Мостайы булған Башҡортостанда йәшәүем менән бәхетлемен.
Как нарисовать китайскую розу
Ель
Весенняя гроза
Композитор Алексей Рыбников
Без сердца что поймём?


text:
Абзелилу - 85!
презентация к уроку (5 класс)
Презентация про Абзелиловский район
Скачать:
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Слайд 14
Ҡотоева (ҡыҙ фамилияһы Исхаҡова) Гөлназ Мират ҡыҙы 1974 йылдың 1 ғинуарында Әбйәлил районының Ишҡол ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Башҡортостан « Китап » нәшриәтендә консультант, Сибай ҡалаһы яҙыусылар ойошмаһы рәйесе, «Ағиҙел» журналы мөхәрирриәтендә яуаплы сәркәтип булып эшләй. Хәҙерге көндә « Башҡортостан ҡыҙы » журналының баш мөхәррире. Бер нисә китап авторы. Башҡортостан Республикаһы яҙыусылар союзы ағзаһы.
Слайд 17
Рәссам 1928 йылда Ишҡол ауылында донъяға килә. Уның йәш йылдары Асҡар һәм Абҙаҡ ауылдарында үтә. Һуғыш башланғас, йәш егет Магнитогорск ҡалаһына йәйәү бара, унда училищеға инеп токарь һөнәрен үҙләштерә башлай. Һуғыштан һуң ул Ленинград ҡалаһында архитектура һәм һынлы сәнғәт, Өфөлә театр һәм һынлы сәнғәт училищеларын тамамлай, Литва республикаһындағы дәүләт һынлы сәнғәт институтында уҡый.
Слайд 21
Айһылыу Йәғәфәрова 3 сентябрь 1948 йылда Әхмәт ауылында тыуа. 1966 йылда Ташбулат урта мәктәбен тамамлай һәм балалар баҡсаһы тәрбиәселәрен әҙерләү курсында уҡый. Шул мәлдән алып бөтә ғүмерен кескәйҙәр тәрбиәләүгә арнай. Красная Башкириялағы “Бәләкәс” балалар баҡсаһында башта тәрбиәсе булып эш башлай. 1968 — 1974 йылдарҙа ситтән тороп БДУ-ла белем ала. Һуңғы 27 йылда балалар баҡсаһы мөдире була. Кескәйҙәргә матур әҙәбиәттең етешмәүе борсоуға һала уны. Тәүәкәлләп балалар өсөн әкиәттәр, шиғырҙар яҙырға, күмәк уйын, күңел асыу программалары әҙерләргә тотона. Ошо ваҡыттан А.Йәғәфәрованың илһамлы ижады яңынан-яңы бейеклектәргә үрләй.
Слайд 23
Әсхәл Әхмәт-Хужа — шағир, тәржемәсе. Әхмәтҡужин Әсхәл Әбүталип улы 1942 йылдың 24 июнендә Әбйәлил районы Амангилде ауылында тыуған. Ауылдарында урта мәктәпте тамамлай. Унан һуң Стәрлетамаҡ педагогия институтында белем ала. 1965-1985 йылдарҙа "Ағиҙел" журналында әҙәби хеҙмәткәр, бүлек мөдире, редактор урынбаҫары, яуаплы сәркәтип вазифаларын башҡара. Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстар тамамлап ҡайта. Башҡортостан яҙыусылар союзында эшләй. 1996 йылдан Әбйәлил районы башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе. 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1983 йылдан КПСС ағзаһы. 30-лап китап авторы. Әсхәл Әхмәт-Хужа 2015 йылда балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт, сәнғәт өлкәһендәге Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге республика дәүләт премияһына лайыҡ булды.
Слайд 24
Рамазан Уметбаев
Слайд 25
1924 йылдың 7 aпpeлендә Әбйәлил районының Әлмөxәмәт ауылында ишле ғаиләлә баш бала булып тыуа. Халыҡ ижадына ынтылышы малайҙа иртә асыла. Кoлxoз һәм paйoн һaбaнтуйҙарында башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарып беренсе урындар ала. 1939 йылдың декабрендә Совет-фин һуғышы башланғас, 9-сы класта уҡыған Paмaҙaн йәйәүләп Бeлopeт ҡалаһына осоусылар мәктәбенә уҡырға инергә сығып китә, әммә, йәше тулмағас, уны мәктәпкә алмайҙар. 1941 йылда, урта мәктәпте маҡтау грамотаһы менән тамамлап, тopф ҡырҡыусы булып Баймаҡ баҡыр иретеү заводында эшкә төшә. 1942 йыл башында үҙ теләге менән фронтҡа китә. 1945 йылдың ноябренән башлап «Cибaйалтын» руднигында эшләй, pудниктың комсомол ойошмаһының сәркәтибе була.
Слайд 26
Сәйәси темаларға арналған китаптары донъя күрә. 1965—1967 йылдарҙа — Мәскәүҙең йәмғиәт фәндәре академияһы аспиранты. Бында Paмaҙaн Өмөтбaeв иҡтисад фәндәре кандидаты, иктисад буйынса бер нисә китап авторы була. 1967—1975 йылдарҙа Бaшҡорт ACCP-ының Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй. КПСС-тың XXI съезы делегаты итеп һайлана. Алты тапҡыр БАССР -ҙың Юғары Советы депутаты булып һайлана, уның Президиумы ағзаһы була. 1982 йылда хеҙмәт юлын БACCP-ҙың Кинофикация буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһында тамамлай. 1997 йылдың 24 авгусында, Баймаҡ paйoны уҡытыусылары конференцияһынан ҡайтып, хәләл ефете Мөхтәрәмә Таһир ҡыҙы менән бер көндә яҡты донъя менән хушлаша. Өфө мосолман зыяратында ерләнгән.
Слайд 29
КүсимовТаһирТайып улы , генерал-майор, Советтар Союзы Геройы . 1909 йылдың 14 февралендә Әбйәлил районы Күсем ауылында донъяға килә. 1986 йылдың 10 майында донъя ҡуя. Өфө ҡалаһында, мосолман зыяратында ерләнгән.
Слайд 32
Хызыров Вахит Галибай улы Хызыров Вахит Галибаевич родился 16 ноября 1965 года в c. Таштимерово Абзелиловского в музыкальной семье. Башкортостандың атҡаҙанған һәм халыҡ артисы, Ш.Бабич премия лауреаты
Слайд 33
Римма Амангильдина
Слайд 34
Амангильдина Римма Зайнитдиновна родилась 1 апреля 1972 года в д. Халилово Абзелиловского района Башкирская АССР . Народная артистка РБ (2012). Заслуженная артистка РБ (2006).
Слайд 35
Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт!


text:
Талантливые дети
Горжусь и восхищаюсь талантливыми детьми. Мои статьи о них в республиканских СМИ. О Салихове Айдаре можно узнать из газеты “Киске Өфө”, статьи про Нагаева Рустама, Ахмерова Тамерлана и Байбулатову Алтынай печатались в газете “Йәншишмә”.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Ун йәшлек донъя чемпионы
Написал в 22 мая 2015, 00:00 - http://yanshishma.ru/un-jәshlek-donya-chempiony/
Һәр мәктәптең йөҙөн уҡыусылары биҙәй, уға дан-шөһрәт килтерә. Беҙҙең 35-се мәктәптә лә яҡшы уҡыған, спортта алдынғылыҡты бирмәгән, йырға-бейеүгә маһир булған балалар күп. Шуларҙың береһе – III синыф уҡыусыһы Тамерлан Әхмәров. Тыйнаҡ йылмайыуы, һөйкөмлөлөгө менән әсир иткән, аҡыллылығы менән һоҡландырған уҡыусымды дәрестәремдә көтөп алам. Ниндәй генә теманы өйрәнһәк тә, Тамерлан бик тиҙ үҙләштерә, дәфтәренә матур итеп яҙа һәм иң мөһиме – бөтә эште лә тиҙ башҡара, бер ваҡытта ла хата ебәрмәй. Моғайын, быға шашка менән мауығыуы ярҙам итәлер.
Дүрт йәшенән уйнай башлай ул. Әлеге ваҡытта «Шашка клубы»нда тренер Михаил Викторович Пекерскийҙың ҡул аҫтында шөғөлләнә. Тәүге тапҡыр уйнап ҡарағандан һуң был спорт төрөнә мөкиббән китә. Йылдан-йыл уның серҙәренә нығыраҡ төшөнә. Ярыштарҙа, турнирҙарҙа үҙен һынап ҡарай. Тырышлығы, маҡсатлы булыуы Тамерланға еңеү артынан еңеү алып килә. Әле уның 36 миҙалы, 9 кубогы бар. Диплом-грамоталары һанап бөткөһөҙ. Башҡортостан ҡалаларынан тыш, шашкасы малай Рәсәйҙең Сочи, Кострома ҡалаларында, Белоруссияла, Эстонияла, Польшала турнирҙарҙа сығыш яһап, ҙур еңеү менән ҡайтҡан. Шашка буйынса 7 тапҡыр – Башҡортостан, 4 тапҡыр Рәсәй һәм донъя чемпионы булып танылған. Ун йәшлек малай өсөн әҙме был, күпме – һығымталарҙы үҙегеҙ яһағыҙ.
Ә минең күҙ алдымда былтыр Сочи ҡалаһында Ҡышҡы олимпиада үткәндән һуң, белем усаҡтары буйынса «Беҙ – һинең балаларың, Рәсәй!» проектының мәктәбебеҙҙә уҙғарылған сараһы килеп баҫа. Тап шунда Өфө ҡала советы рәйесе Евгений Семивеличенко Тамерлан Әхмәровҡа Рәхмәт хаты тапшырып: «Ҡала кимәлендә был награда менән быға тиклем беҙ өлкәндәрҙе генә бүләкләй инек. Әммә Тамерлан – ысын мәғәнәһендә талант эйәһе, бәләкәй булыуына ҡарамаҫтан, тыуған ҡалаһы өсөн күпте эшләп өлгөргән. Өфөнөң намыҫын бик күп ярыштарҙа яҡлаған. Шуның өсөн дә депутат корпусы уны Рәхмәт хаты менән бүләкләргә булды. Тамерлан йәштәр өсөн өлгө булып тора», – тине.
Әле малай йөҙ шаҡмаҡлы шашкала уйнай, ярыштарҙа ҡатнашыуын дауам итә. Шул уҡ ваҡытта тик «бишле» билдәләренә генә уҡый. Синыфташтары ла, мәктәптәге уҡыусылар һәм уҡытыусылар ҙа йәш чемпионға хөрмәт менән ҡарай, ғорурлана. Шашканан тыш, ул география менән ҡыҙыҡһына (аптырарлыҡ түгел – илдәр буйлап йөрө лә, ҡыҙыҡһынма, имеш), боҙҙа конькиҙа йүгереү спорты менән мауыға.
«Һөнәрҙәр» темаһын үткәндә Тамерлан: «Мин карап капитаны буласаҡмын», – тине. Булмаҫ, тимәйем, булыр бала – биләүҙән. Маҡсатлы, аҡыллы, уйлап эш итә белгән малайға диңгеҙ-океандар ҙа шашка таҡтаһындағы һындар кеүек үк буйһонор. Артабан да уңыштар юлдаш булһын һиңә, Тамерлан!
Эльза ТОЛОМБАЕВА.
Өфө ҡалаһы.
Предварительный просмотр:
Алтынға бәрәбәр Алтынай
Написал в 16 июня 2017, 14:43, http://yanshishma.ru/altynғa-bәrәbәr-altynaj/
Тәүҙән үк шуны әйтәйем – был ҡыҙ үҙе лә исеме кеүек үҙенсәлекле. Һоҡланғыс та!
Ғаиләне шатлыҡҡа күмеп, беренсе булып тыуған ҡыҙыҡайға ата-әсәһе яратып, ҙур өмөттәр бағлап, Алтынай тип исем ҡуша. Алтын ҙур булмай, тиҙәр. Әле алтынсыла ғына уҡыуына ҡарамаҫтан, уңыштары бихисап. Әсәһе менән атаһы, журналистар Рәмзиә Кәримова һәм Илдар Байбулатов, ҡыҙҙарын бәләкәй генә сағынан аҡыллы, төрлө яҡлап үҫешкән булһын тип, Монтессори үҙәгенә йөрөтә. Алтынай уҡырға ла иртә өйрәнә. Өфөлә билдәле булған «Бэби-шлягер» вокал студияһында 5 йәшенән шөғөлләнә башлай. Төркөмдә солист булараҡ, күп йырҙарҙы башҡара. Ҡаланың ҙур байрамдарында гел генә сығыш яһайҙар. Илебеҙҙең төрлө ҡалаларына конкурстарға йөрөйҙәр. Ҙур еңеүҙәр менән ҡайталар. Билдәле йырсылар, хатта бар донъя белгән «Абба» ансамбле менән дә сәхнәлә йырлағандар.
6 йәшендә уны ата-әсәһе Өфө ҡалаһында үткән «Бәләкәй даһи» конкурсына әҙерләп сығара. Алтынай һынатмай – I урын алып, яҡындарын ҡыуандыра.
Әле бына Алтынай Байбулатова Өфө ҡалаһының 35-се белем биреү үҙәгендә VI синыфты тик «бишле»билдәләренә генә тамамланы. Йыл да башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса уҙғарылған конкурс-олимпиадаларҙа ҙур теләк менән ҡатнаша. Әйтергә кәрәк, һәр саҡ һәйбәт һөҙөмтәләргә өлгәшә. Туған тел буйынса олимпиадаларҙа гел призлы урындар яулай. Бында минең, уҡытыусыһының, ата-әсәһенең генә тәрбиәһе, рухы, өҫтәмә белем биреүе шарт булып тормай, олатай-өләсәйҙәренең дә роле ҙур. Һәр байрам һайын, каникулдарҙа шунда ҡайтырға ашҡынып, яҡындарын күрергә талпынып тора Алтынай. Үҙҙәренең өс балаһына яҡшы тәрбиә биргән өләсәһе Рәбиға менән олатаһы Зөлфәр Байбулатовтар ейәнсәрҙәрен һағынып көтөп ала. Ә унда бөтә нәмә башҡорт рухы менән һуғарылған – өҫтәлдә башҡорт аш-һыуы, ауыҙ тултырып саф башҡортса, ауылса һөйләшеү, йырҙар йырлау… Шундай мөхиттә тәрбиәләнеп, телеңде белмәй, халҡыңды яратмай ҡара!
Тағы ла мине һоҡландырғаны – Байбулатовтар ғаиләһенең, эштәре бик тығыҙ булыуына ҡарамаҫтан, һәр саҡ мәҙәни сараларға йөрөргә, ял итергә ваҡыт табыуҙары. Улар Өфө ҡалаһының бөтә театрҙарында ла булған, пьесаларҙы ҡарап, балалары менән фекер алышҡан. Бер яңылыҡтан да ситтә ҡалмайҙар – музейҙарға, күргәҙмәләргә барып торалар. Шуға ла Алтынайҙың күпте белеүе, тәрән фекерле булыуы мине аптыратмай. Дүртенселә генә уҡығанда «Берҙәм Рәсәй» партияһы ойошторған «Бөйөк Ватан һуғышында минең ғаиләм» конкурсында финалға сыҡты. Шул уҡ йылды: «Яҙыусылар ҙа һуғышта булғанмы ни?» – тип һорау биреп, әсәһе яуап урынына уны Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, осоусы, яҙыусы Азат Мағазовҡа ҡунаҡҡа алып бара. Осрашыуҙан бай тәьҫораттарға бирелеп ҡайтып, Алтынай матур инша яҙа. Уның был эше тураһында әле лә мәктәптә йыш иҫкә алып һөйләйҙәр.
Ярыш сәме Алтынай Байбулатоваға ныҡлы һалынған – 2016 йылда Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай тарафынан үткәрелгән уҡыусыларҙың I республика әҙәби әҫәрҙәр конкурсында еңеүсе булды. «Шифалы каникулдар» мәҡәләһе «Йәншишмә» гәзитендә лә донъя күрҙе.
Быйыл Өфө ҡалаһында тәүге тапҡыр үткәрелгән медиафестивалдә ҡатнашып, «Интервью» номинацияһында I урын алды. Атаһы Илдар Байбулатов менән Экология йылына арнап Ағиҙел йылғаһының бысраныуы, һайығыуы тураһында интервью әҙерләгәндәр.
Алтынай һәр саҡ яҡшы кәйефтә – алсаҡ йылмая, үҙе ашыға. Шулай булырһың да, сөнки инглиз теленән өҫтәмә дәрестәр алырға, фортепьяно синыфында шөғөлләнергә, аҙнаһына ике тапҡыр бассейнда йөҙөргә, вокалға, степҡа өлгөрөргә кәрәк… «Ҡыҙығыҙ арымаймы? Ауыр түгелме икән?» – тип һорағанға әсәһе: «Баланың буш ваҡыты әҙерәк булһын ул. Юҡ-бар уйҙар башын бутамаһын. Маҡсаттар ҡуйып йәшәй белергә, төрлө яҡлап үҫешкән шәхес булырға тейеш», – тип яуап бирҙе. Алтынайға артабан да ҙур уңыштар насип булһын, тип теләйем. Исемеңде лайыҡлы йөрөтәһең, уҡыусым!
Эльза ТОЛОМБАЕВА, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Өфө ҡалаһы, 35-се белем биреү үҙәге.


text:
778e
Мостай Кәрим. Башҡортостан картаһына ҡараһаң яҡшы ғына...Унда тауҙар, күлдәр, ҡалалар ғына түгел, ә уларҙы яратҡан, яҡлаған, тыуған ере өсөн хеҙмәт иткән кешеләрҙе лә күҙалларға була. Мостай Кәрим - минең һәм минең уҡыусыларым өсөн оло йыһан. Байҡап бөтөрөрлөк түгел... Бер кем дә битараф ҡала алмаған йыһан... Был презентацияларҙа улар үҙҙәренең бөйөк әҙибебеҙгә ҡарата оло ихтирамдарын, иғтибарҙарын күрһәтергә тырыштылар. Йылдар уҙыр, уҡыусылар мәктәпте тамамлап үҙ юлдары менән китерҙәр. Ә йөрәктәрендә Мостай Кәрим ҡалыр. Тормош үҙ дәрестәрен бирер. Ә мин биргән дәрестәр, бигерәк тә Мостай хаҡында, күңелдәренән юйылмаҫ. Иманым камил.
Слайд 1Мостай К әрим Ҡайын япрағы тураһында
Слайд 2
Ер шарының картаһына Ҡараһаң яҡшы ғына,- Башҡортостан шул картала Бер япраҡ саҡлы ғына. .
Слайд 3
Эйе, япраҡ, аҡ ҡайындың Бер япрағы ни бары. Ә ҡайыны – бөйөк Рәсәй – Шундай йәшел, юғары
Слайд 4
Нисә быуат шул япраҡты Ҡайындан өҙмәк булып, Боҙ һалҡынында туңдырмаҡ, Утта көйҙөрмәк булып, Нисә диңгеҙ аръяғынан Ниндәй елдәр иҫмәгән, Ниндәй йәшен уйнамаған, Ниндәй ҡырау төшмәгән.
Слайд 5
Ғорур япраҡ өҙөлмәгән Ғорур ҡайын – әсәнән, Әсәһенең һуты менән, Көсө менән йәшәгән .
Слайд 6
Картаға ҡарап, еремде : Бер япраҡ саҡлы, - тинем, Мин хайранмын киңлегеңә, Башҡортостаным – илем! Бер сигең Яйыҡ ярында, Ыҡ буйында бер сигең, Бөркөт ҡанатын талдырыр Сал тауҙарың бар һинең. Һиндә тормоштоң көрлөгө, Донъялар именлеге, Һиндә тауҙар ғорурлығы, Далалар иркенлеге. Һыуҙарың көмөш. Тупрағың Торғаны алтын һинең, Бар хазинаңдан ҡиммәтле Бәхетле халҡың һинең!
Слайд 1Мостай Кәрим Ҡайын япрағы тураһында
Слайд 2
Ер шарының картаһына Ҡараһаң яҡшы ғына,- Башҡортостан шул картала Бер япраҡ саҡлы ғына.
Слайд 3
Эйе, япраҡ, аҡ ҡайындың Бер япрағы ни бары. Ә ҡайыны – бөйөк Рәсәй – Шундай йәшел, юғары.
Слайд 4
Нисә быуат шул япраҡты Ҡайындан өҙмәк булып, Боҙ һалҡынында туңдырмаҡ, Утта көйҙөрмәк булып, Нисә диңгеҙ аръяғынан Ниндәй елдәр иҫмәгән, Ниндәй йәшен уйнамаған, Ниндәй ҡырау төшмәгән. Шул япраҡты, ашар булып, Нисә төрлө ҡорт һырыған, Ҡайһы “милләт”, ҡайһы “дәүләт”, Йә “өммәт” затлы булған.
Слайд 5
Ғорур япраҡ өҙөлмәгән Ғорур ҡайын – әсәнән, Әсәһенең һуты менән, Көсө менән йәшәгән.
Слайд 6
Картаға ҡарап, еремде : Бер япраҡ саҡлы, - тинем, Мин хайранмын киңлегеңә, Башҡортостаным – илем! Бер сигең Яйыҡ ярында, Ыҡ буйында бер сигең, Бөркөт ҡанатын талдырыр Сал тауҙарың бар һинең.
Слайд 7
Һиндә тормоштоң көрлөгө, Донъялар именлеге, Һиндә тауҙар ғорурлығы, Далалар иркенлеге. Һыуҙарың көмөш. Тупрағың Торғаны алтын һинең, Бар хазинаңдан ҡиммәтле Бәхетле халҡың һинең!
Слайд 8
Донъя картаһында ерем Бер япраҡ саҡлы ғына, Ә быуаттар төпкөлөнә Ҡараһаң яҡшы ғына, Ошо изге ерҙән уҙған Күпме быуын яҙмышы - Һауаларға ашҡан даны, Һыуға һеңгән һағышы. Был тупраҡҡа сәмле тарих Ҡандар менән яҙылған, Ҡаяларҙа ҡылыс эҙе – Ташҡа тамға һалынған.
Слайд 9
« Эйгән башты ҡылыс сапмай » , - тиһә лә иҫке мәҡәл, Баш эймәгән ғорур халҡым, Теҙ сүгеп йәшәмәгән. …Бик хәйерсе булған халҡым, Тик хәйер һорашмаған. Билгә ҡылыс таҡҡан, ләкин Күршелә ил баҫмаған.
Слайд 10
Кем уға ҡорал күтәрһә, Шуны яуҙа тураған, Дошманының атын һорап, Затын һорап тормаған .
Слайд 11
Кисәгең дә, бөгөнөңдәй, Күңелемә яҡын минең, Утты, һыуҙы кисеп үткән Ҡаһарман халҡым минең !
Слайд 1Мостай К әрим Ҡайын япрағы тураһында
Слайд 2
Ер шарының картаһына Ҡараһаң яҡшы ғына,-
Слайд 3
Башҡортостан шул картала Бер япраҡ саҡлы ғына
Слайд 4
Эйе, япраҡ, аҡ ҡайындың Бе япрағы ни бары. Ә ҡайыны – бөйөк Рәсәй – Шундай йәшел, юғары.
Слайд 5
Нисә быуат шул япраҡты Ҡайындан өҙмәк булып, Боҙ һалҡынында туңдырмаҡ, Утта көйҙөрмәк булып, Нисә диңгеҙ аръяғынан Ниндәй елдәр иҫмәгән, Ниндәй йәшен уйнамаған, Ниндәй ҡырау төшмәгән.
Слайд 6
Шул япраҡты, ашар булып, Нисә төрлө ҡорт һырыған, Ҡайһы “милләт”, ҡайһы “дәүләт”, Йә “өммәт” затлы булған .
Слайд 7
Ғорур япраҡ өҙөлмәгән Ғорур ҡайын – әсәнән, Әсәһенең һуты менән, Көсө менән йәшәгән.
Слайд 8
Бөгөнгө яҙ килде илгә, Елдәр, дауылдар аша. Ҡайындың шат япраҡтары, Тыңла, нисек шаулаша!
Слайд 1Мостай Кәрим – мәңгелек йыр
Слайд 2
Ҡәҙерле уҡыусыларым ! Һеҙ мине бер ваҡытта ла үҙегеҙҙең иғтибарығыҙҙан мәхрүм итмәнегеҙ . Мөхәббәтемде яуапһыҙ ҡалдырманығыҙ . Һеҙҙең йылы , игелекле мөнәсәбәтегеҙҙе татып та, һиҙеп тә беләм . Уйлаған уйымды , әйткән һүҙемде ихлас ҡабул итеүегеҙ миңә һәр саҡ дәрт , ҡеүәт , илһам бирҙе , йәнемә таяныс , шиктәремде , хафаларымды таратыусы мәрхәмәтле саф ел булды . Һеҙ бар саҡта , уҡыусыларым , телебеҙ ҙә , моңобоҙ ҙа , әҙәбиәтебеҙ ҙә йәшәр . Һеҙ йәшәгәндә беҙ ҙә онотолмабыҙ . Ә һеҙ иһә - үлемһеҙ . 28 май, 1995 Мостай Кәримдең уҡыусыларына һүҙе
Слайд 3
Ҡоштар осорам Ваҡ мәшәҡәт,ығы – зығы тамам, Бар эшемдең сыҡтым осона. Шуға күрә бөгөн таңдан алып Күкрәгемдән ҡоштар осорам. Аҡлыҡ, һаҡлыҡ өсөн көрәшселәр! Тәү бүләгем һеҙгә, ҡарағыҙ : Ҡанаттарын ғорур ҡаға – ҡаға Күтәрелде күккә ҡарағош. С ығып осто ярһыу бер һандуғас Ғашиҡтарым, һеҙҙең өлөшкә. Көткәндәргә аҡ күгәрсен килер, Яңы өмөт өҫтәп өмөткә. Юлдағылар! Һеҙгә ебәрәмен Ел – дауылдар үтер торнаны. Сирлеләрем, кәкүк осорам һеҙгә – Оҙаҡ – оҙаҡ саҡыра торғанын.
Слайд 4
Тимербулатҡа өгөт Яҡты донъя бер ҡа 34e8 райһа, Бер ағарыр. Бөтөн күңел бер кителһә, Бер ямалыр. Тик ҡараны ағартам тип , яфа сикмә. Туң күңелде иретәм тип , өмөт итмә. Форсатың бар, балам аҡҡа Ҡара яҡма. Нескә күңел йыуаш була , - Шуны яҡла. Шуны ҡаҡма, Шуны яҡла.
Слайд 5
Хыял Күтәрелдем бейек түбәләргә, Сәләм бирҙе миңә шаңдауҙар. Тауға ҡарап, тау булаһым килде. Ах, хыялым минең – шул тауҙар. Диңгеҙ кистем.Тулҡындар, һеҙ ниңә Йөрәгемә бәреп индегеҙ ? Индегеҙ ҙә ҡабат тынмағыҙ. Ах, хыялым хәҙер – шул диңгеҙ. Ғүмерлеккә ғашиҡ булдым һиңә, Һәр бер һулышыңды тоямын. Һөйҙөң дә һин, һөйҙөрә лә белдең, Тик һаман һин минең хыялым.
Слайд 1Вы Кәримов Мостафа Сафа улы – Башҡортостандың халыҡ шағиры Минең яратҡан шиғырҙарым
Слайд 2
« Йәшәйһе бар, һаҡла үҙеңде », - ти һең Теләктәрең , эйе, хаҡ һымаҡ. Ләкин мин бит бөтә ғүмерем буйы Бәйгеләрҙә сапҡан ат һымаҡ. Донъя беҙҙән генә ҡалмаған ул, Бер саҡ килер үлем – ят ҡунаҡ, Ауһам ине шул саҡ бәйгеләрҙә Йөрәге ярылып үлгән ат һымаҡ.
Слайд 3
Йәш китап уҡыусылар менән
Слайд 4
- Һөйөү нимә ? – тинем ир кешегә. -Ҡатын өсөн тамуҡтарҙы үтеү. -Һөйөү нимә ? – тинем мин ҡатынға. -Ғаләмдәрҙә янып көлгә ҡалған ирҙе көтөү.
Слайд 5
Китеп бар һ ам , ҡан – ҡәрҙәштәр,һеҙгә Нимә ҡалдырам , тип ҡаңғырам . Түп – түңәрәк ер ҡалдырам һеҙгә , Сатнамаған ҡояш ҡалдырам . Янып торған ут ҡалдырам һеҙгә , Ағын һыу ҡалдырып китәмен . Ер һәм ҡояш , ут йәнә һыу булғас Үҙегеҙ хәстәрләгеҙ бүтәнен . Бына шуға өмөт итәмен .
Слайд 6
Рус түгелмен, ләкин россиян мин, Россияның һыуын эскәнмен, Сағылдарҙа имән нисек үҫһә, Үҙ еремдә шулай үҫкәнмен.
Слайд 7
И,шағирым,һин үләндән түбән. И, шағирым! Тауҙан олоһоң. Заманыңдың зирәк хакимы һин, Заманыңдың һуҡыр ҡоло һин .
Слайд 8
Бер саҡ әйттем : «Бир ә күрсе, яҙмыш, Оҙон ғүмер, ҡыҫҡа ғына ҡартлыҡ » Хәҙер ялбарамын : «Ғүмерҙе лә Бирмә, зинһар, кәрәгенән артыҡ» Самаларға кәрәк булған бокалға ла Йомартланып ҡойған саҡта шарап : Артылып уҡ китһә,танһыҡ ризыҡ Әрәм генә була, була харап. Сиктән уҙған, хаттин ашҡан ғүмер Ситкә аҡҡан анау шарап ише. Теләгем шул: булмаһам да ине Шәүләһенә абынып йәшәр кеше.
Слайд 9
Үҙемә өгөт Бәлйерәмә, рухым, бөгөлмә, бил, Кисә дауыл ине,ә бөгөн һил. Кисә дымлы ине керпектәрем, - Кипмәҫ һымаҡ йәшем бөрсөктәре. Керпектәрем кипте. Бөгөн ана Үлән ҡыяғында ысыҡ яна. Ярым – ярты көнөм булыр бөтөн, Етем ҡалдырмаһа бер Өмөтөм. Көсөм артыр, тағы Иҙел кисһәм. Һыйынайым тиһәм, Башҡортостан атлы илем иҫән.
Слайд 10
Ирҙәр йөрөр юлға оҙатҡанда Әйтте атайым миңә ошолай тип : « Уҙамандар ҡорона тап килгәндә Ҙур һуҙ һөйлә,эре һөйләшмә тик » Йәнә әйтте : «К өсөң ташҡанда ла Йөгөндөрөр йөктө йөкмәмә һис. Ахмаҡтың һәр һүҙен кире ҡаҡма, Маҡтансыҡтың һуҙен йөпләмә һис »
Слайд 11
Тауҙар кешеләр шикелле – Бейек булған һайын Ғүмерҙәре бәхәслерәк , Яҙмыштары ҡыйын .
Слайд 12
Күңелемдә минең көн сыуағы, Күҙҙәремдә ҡояш нурҙары, Йөрәгемдә мең йыл тотҡонлоҡто Үтеп сыҡҡан өмөт йырҙары.
Слайд 13
Еңеүҙәрем, уңыштарым булды, Бүләк алдым, хөрмәт татыным ; Менмәһәм дә, һыйпағаным булды Алтын ялын шөһрәт атының .
Слайд 1Мостай К ә рим (Мостафа Сафа улы Кәримов)
Слайд 2
20 октябрҙә 1919 йылда Шишмә районының Келәш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1941 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетын тамамлай.
Слайд 3
Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәренән алып еңеүгәсә фронтта элемтә начальнигы, артдивизион штабы начальнигы булып хеҙмәт итә. Ауыр яраланғандан һуң фронт газеталарында корреспондент булып йөрөй. Һуғыштан һуң үҙен тулыһынса ижад эшенә бағышлай.
Слайд 4
Мостай Кәрим 30-сы йылдар уртаһында яҙыша башлай. 1938 йылда «Отряд ҡуҙғалды» тигән тәүге китабы сыға, 1941 йылда — «Яҙғы тауыштар» тигән икенсеһе баҫыла. Шул ваҡыттан башлап йөҙләгән шиғри һәм проза, ундан ашыу драматик әҫәрҙәре донъя күрә.
Слайд 5
1951 йылдан 1962 йылғаса Мостай Кәрим БАССР – ҙың яҙыусылар Союзы председателе, 1962 йылдан 1984 йылғаса — РСФСР – ҙың яҙыусылар Союзы секретаре була.
Слайд 6
1967 йылда «Ай тотолған төндә» пьесаһы өсөн К.С. Станиславский исемендәге РСФСР премияһы, шул уҡ йылда «Һайланма әҫәрҙәр»енең беренсе томына Салауат Юлаев исемендәге Республика премияһы бирелә. 1972 йылда «Йылдар артынан»китабы СССР – ҙың дәүләт премияһын ала. 1978 йылда «Хәбәр көтәм» китабы Г.-Х. Андерсен исемендәге халыҡ – ара жюриның Почет дипломын алыуға өлгәшә. 1984 йылда «Ташлама утты, Прометей!» трагедияһы һәм «Оҙон – оҙаҡ баласаҡ» өсөн Ленин премияһы бирелә.
Слайд 7
Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим 21 сентябрҙә 2005 йылда оҙайлы ауырыуҙан һуң вафат булды. Өфөнөң мосолман ҡәберлегендә хәләл ефете Рауза ханым янына ерләнгән. Мостай Кәримдең исеме, әҫәрҙәре халыҡ хәтерендә мәңге йәшәйәсәк.
Можно от Солнца уйти...
Мальчик и колокольчики ландышей
Сказочные цветы за 15 минут
Лиса-охотница
Ёжикина Радость


c: application/octet-stream

text:
Ҡәҙерле уҡыусыларым! Һеҙ мине бер ваҡытта ла үҙегеҙҙең иғтибарығыҙҙан мәхрүм итмәнегеҙ. Мөхәббәтемде яуапһыҙ ҡалдырманығыҙ. Һеҙҙең йылы, игелекле мөнәсәбәтегеҙҙе татып та, һиҙеп тә беләм. Уйлаған уйымды, әйткән һүҙемде ихлас ҡабул итеүегеҙ миңә һәр саҡ дәрт, ҡеүәт, илһам бирҙе, йәнемә таяныс, шиктәремде, хафаларымды таратыусы мәрхәмәтле саф ел булды.Һеҙ бар саҡта, уҡыусыларым, телебеҙ ҙә, моңобоҙ ҙа, әҙәбиәтебеҙ ҙә йәшәр. Һеҙ йәшәгәндә беҙ ҙә онотолмабыҙ. Ә һеҙ иһә - үлемһеҙ. 28 май, 1995 Мостай Кәримдең уҡыусыларына һүҙе
Мостай Кәрим – мәңгелек йыр
Тимербулатҡа өгөтЯҡты донъя бер ҡарайһа,Бер ағарыр.Бөтөн күңел бер кителһә,Бер ямалыр.Тик ҡараны ағартам тип, яфа сикмә.Туң күңелде иретәм тип, өмөт итмә.Форсатың бар, балам аҡҡаҠара яҡма.Нескә күңел йыуаш була, -Шуны яҡла.Шуны ҡаҡма,Шуны яҡла.
ХыялКүтәрелдем бейек түбәләргә,Сәләм бирҙе миңә шаңдауҙар.Тауға ҡарап, тау булаһым килде.Ах, хыялым минең – шул тауҙар.Диңгеҙ кистем.Тулҡындар, һеҙ ниңәЙөрәгемә бәреп индегеҙ?Индегеҙ ҙә ҡабат тынмағыҙ.Ах, хыялым хәҙер – шул диңгеҙ.Ғүмерлеккә ғашиҡ булдым һиңә,Һәр бер һулышыңды тоямын.Һөйҙөң дә һин, һөйҙөрә лә белдең,Тик һаман һин минең хыялым.
Ҡоштар осорамВаҡ мәшәҡәт,ығы – зығы тамам,Бар эшемдең сыҡтым осона.Шуға күрә бөгөн таңдан алыпКүкрәгемдән ҡоштар осорам.Аҡлыҡ, һаҡлыҡ өсөн көрәшселәр!Тәү бүләгем һеҙгә, ҡарағыҙ:Ҡанаттарын ғорур ҡаға – ҡағаКүтәрелде күккә ҡарағош.Сығып осто ярһыу бер һандуғасҒашиҡтарым, һеҙҙең өлөшкә.Көткәндәргә аҡ күгәрсен килер,Яңы өмөт өҫтәп өмөткә.Юлдағылар! Һеҙгә ебәрәменЕл – дауылдар үтер торнаны.Сирлеләрем, кәкүк осорам һеҙгә –Оҙаҡ – оҙаҡ саҡыра торғанын.


text:
Мостай Кәрим Ҡайын япрағы тураһында
Эйе, япраҡ, аҡ ҡайындың Бер япрағы ни бары.Ә ҡайыны – бөйөк Рәсәй – Шундай йәшел, юғары
Нисә быуат шул япраҡтыҠайындан өҙмәк булып,Боҙ һалҡынында туңдырмаҡ,Утта көйҙөрмәк булып,Нисә диңгеҙ аръяғынан Ниндәй елдәр иҫмәгән,Ниндәй йәшен уйнамаған,Ниндәй ҡырау төшмәгән.
Ғорур япраҡ өҙөлмәгәнҒорур ҡайын – әсәнән,Әсәһенең һуты менән,Көсө менән йәшәгән.
Картаға ҡарап, еремде: Бер япраҡ саҡлы, - тинем,Мин хайранмын киңлегеңә,Башҡортостаным – илем!Бер сигең Яйыҡ ярында,Ыҡ буйында бер сигең,Бөркөт ҡанатын талдырырСал тауҙарың бар һинең.Һиндә тормоштоң көрлөгө,Донъялар именлеге,Һиндә тауҙар ғорурлығы,Далалар иркенлеге.Һыуҙарың көмөш. ТупрағыңТорғаны алтын һинең,Бар хазинаңдан ҡиммәтле Бәхетле халҡың һинең!
Ер шарының картаһына Ҡараһаң яҡшы ғына,-Башҡортостан шул карталаБер япраҡ саҡлы ғына..


text:
Йәш китап уҡыусылар менән
Бер саҡ әйттем: «Бирә күрсе, яҙмыш,Оҙон ғүмер, ҡыҫҡа ғына ҡартлыҡ»Хәҙер ялбарамын: «Ғүмерҙе ләБирмә, зинһар, кәрәгенән артыҡ»Самаларға кәрәк булған бокалға лаЙомартланып ҡойған саҡта шарап:Артылып уҡ китһә,танһыҡ ризыҡӘрәм генә була, була харап.Сиктән уҙған, хаттин ашҡан ғүмерСиткә аҡҡан анау шарап ише.Теләгем шул: булмаһам да инеШәүләһенә абынып йәшәр кеше.
И,шағирым,һин үләндән түбән.И, шағирым! Тауҙан олоһоң.Заманыңдың зирәк хакимы һин,Заманыңдың һуҡыр ҡоло һин.
Рус түгелмен, ләкин россиян мин,Россияның һыуын эскәнмен,Сағылдарҙа имән нисек үҫһә,Үҙ еремдә шулай үҫкәнмен.
Китеп барһам, ҡан – ҡәрҙәштәр,һеҙгәНимә ҡалдырам, тип ҡаңғырам.Түп – түңәрәк ер ҡалдырам һеҙгә,Сатнамаған ҡояш ҡалдырам.Янып торған ут ҡалдырам һеҙгә,Ағын һыу ҡалдырып китәмен.Ер һәм ҡояш, ут йәнә һыу булғасҮҙегеҙ хәстәрләгеҙ бүтәнен.Бына шуға өмөт итәмен.
-Һөйөү нимә? – тинем ир кешегә.-Ҡатын өсөн тамуҡтарҙы үтеү.-Һөйөү нимә? – тинем мин ҡатынға.-Ғаләмдәрҙә янып көлгә ҡалған ирҙе көтөү.
«Йәшәйһе бар, һаҡла үҙеңде», - тиһеңТеләктәрең , эйе, хаҡ һымаҡ.Ләкин мин бит бөтә ғүмерем буйыБәйгеләрҙә сапҡан ат һымаҡ.Донъя беҙҙән генә ҡалмаған ул,Бер саҡ килер үлем – ят ҡунаҡ,Ауһам ине шул саҡ бәйгеләрҙәЙөрәге ярылып үлгән ат һымаҡ.
Үҙемә өгөтБәлйерәмә, рухым, бөгөлмә, бил,Кисә дауыл ине,ә бөгөн һил.Кисә дымлы ине керпектәрем, -Кипмәҫ һымаҡ йәшем бөрсөктәре.Керпектәрем кипте. Бөгөн анаҮлән ҡыяғында ысыҡ яна.Ярым – ярты көнөм булыр бөтөн,Етем ҡалдырмаһа бер Өмөтөм.Көсөм артыр, тағы Иҙел кисһәм.Һыйынайым тиһәм,Башҡортостан атлы илем иҫән.
Тауҙар кешеләр шикелле – Бейек булған һайынҒүмерҙәре бәхәслерәк,Яҙмыштары ҡыйын.
Ирҙәр йөрөр юлға оҙатҡандаӘйтте атайым миңә ошолай тип:«Уҙамандар ҡорона тап килгәндә Ҙур һуҙ һөйлә,эре һөйләшмә тик» Йәнә әйтте: «Көсөң ташҡанда ла Йөгөндөрөр йөктө йөкмәмә һис.Ахмаҡтың һәр һүҙен кире ҡаҡма,Маҡтансыҡтың һуҙен йөпләмә һис»
Еңеүҙәрем, уңыштарым булды,Бүләк алдым, хөрмәт татыным;Менмәһәм дә, һыйпағаным булдыАлтын ялын шөһрәт атының.
ВыКәримов Мостафа Сафа улы– Башҡортостандың халыҡ шағирыМинең яратҡан шиғырҙарым
Күңелемдә минең көн сыуағы,Күҙҙәремдә ҡояш нурҙары,Йөрәгемдә мең йыл тотҡонлоҡтоҮтеп сыҡҡан өмөт йырҙары.


text:
Нисә быуат шул япраҡты Ҡайындан өҙмәк булып,Боҙ һалҡынында туңдырмаҡ,Утта көйҙөрмәк булып,Нисә диңгеҙ аръяғынанНиндәй елдәр иҫмәгән,Ниндәй йәшен уйнамаған,Ниндәй ҡырау төшмәгән.
Ер шарының картаһына Ҡараһаң яҡшы ғына,-
Башҡортостан шул карталаБер япраҡ саҡлы ғына
Эйе, япраҡ, аҡ ҡайындың Бе япрағы ни бары.Ә ҡайыны – бөйөк Рәсәй – Шундай йәшел, юғары.
Бөгөнгө яҙ килде илгә,Елдәр, дауылдар аша.Ҡайындың шат япраҡтары,Тыңла, нисек шаулаша!
Ғорур япраҡ өҙөлмәгәнҒорур ҡайын – әсәнән,Әсәһенең һуты менән,Көсө менән йәшәгән.
Мостай Кәрим Ҡайын япрағы тураһында
Шул япраҡты, ашар булып,Нисә төрлө ҡорт һырыған,Ҡайһы “милләт”, ҡайһы “дәүләт”,Йә “өммәт” затлы булған.