c: text/html

text:
Гимназиябыҙҙа шиғыр һөйләүселәрҙең «Илһам» смотр-конкурсы булып уҙҙы. Был сара ысын мәғәнәһендә оло байрамға әүерелде. Сәхнәнән гүзәл Тыуған илебеҙ, хозур тәбиғәтебеҙ, татыу ғаилә, уҡытыусыларға бағышланған бик күп шиғырҙар яңғыраны. Бөйөк шағирҙарыбыҙҙың йөрәккә үтеп инерлек ижад емештәрен уҡыусылар башҡорт һәм урыҫ телдәрендә ҙур оҫталыҡ менән һөйләп ишеттерҙе.
Мәктәп кимәлендә үткән бәйгелә барлыҡ конкурсанттар араһынан II «Б»нан Алиана Мортазина, IV «В»нан Алиса Нәҙершина, VII «Г»нан Лёша Лазарев, VI «А»нан Наҙгөл Ибраһимова, VII «А»нан Арыҫлан Хәмитов һәм ун беренсенән Камилла Ғәлина тасуири һөйләү, башҡарыу оҫталығы, сәхнәлә үҙен тота белеүе менән айырылып торҙо.
Район буйынса уҙған ярышта ла беҙҙең уҡыусылар һынатманы. Алиана – башҡорт, Алиса урыҫ телдәрендә сығыш яһап, башланғыс синыфтар араһында II урын яуланы, V – IX синыфтар бәйгеһендә Наҙгөл менән Лёша икенсе урын алды. Ә Арыҫлан Хәмитов районда иң-иңе булып танылды. Ун беренсенән Камилла Ғәлинаның да енеүсе булыуы беҙҙең өсөн ҡыуаныс.
Афарин, ҡыҙҙар һәм егеттәр! Ҡала кимәлендә уҙасаҡ бәйгелә лә үҙегеҙҙе иң-иңдәр итеп күрһәтегеҙ, йәме!
Илзирә ҒАРИФУЛЛИНА,
китапханасы.
Өфө ҡалаһы,
102-се башҡорт гимназияһы.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Асыла тик һулыш был саҡта...Береһенән-береһе ҡыҙыҡлыраҡ “Ләйсән йыры”, (“Аҡ ҡауырһын” йыйынтығы эсендә), “Әсәй ҡайындары”, “Тормош ҡайтауазы”, “Фазыйләтем минең – асылым” исемле йыйынтыҡтар авторы Фәндиҙә Харрасоваға февраль айында 60 йәш тулды. Әҙибәне ошо гүзәл ваҡиға менән...
«Рәхмәтлемен яҙмыш тигәнемә!»Фәндиҙә ХАРРАСОВА Мин асылым менән хаҡланам Төркәй ҡыҙы, тиеп, ҡаршылайҙар, Сығыу менән баҫыу ҡапҡаһын. Төркәйемдән алда ни эшләп һуң Исем-шәрифтәрем аталһын. Һис үпкәм юҡ, ялан тәпәй йөрөп, Ер йылыһын тойған электән, Исеменән бигерәк есемендә...
«Әсәйемә ҡарап кәләш һайланым...»Ҡамсат бүрек, аҡ елән… Билдәле башҡорт боксеры Денис Шафиҡовты рингта бер кем менән дә бутау мөмкин түгел. Мейәс ҡалаһы егете майҙанға һәр саҡ милли кейемдә сыға. Еңелеү белмәҫ Сыңғыҙхан. Шулай тип яҙалар уның хаҡында төрлө спорт күҙәтеүселәре....
Өҫтә генә ята тәрәнлектәрБеҙ, ҡатын-ҡыҙ, күпселектә бик ҡыҙыҡ, ҡайсаҡ хатта ҡыҙғаныс тормош менән йәшәйбеҙ. Әллә нисә төрлө тәғлимәткә мөрәжәғәт итәбеҙ, аҡыллы китаптар уҡыйбыҙ, психологтарға таянабыҙ, юғары аң, энергетика, прана-мрана ... Баштар әйләнеп китә ҡайһы...
Байыта ла, һағайта ла СеберСебер. Һуңғы йылдарҙа өмөтөбөҙ ҙә, бәхетебеҙ ҙә, хатта бәхетһеҙлегебеҙ ҙә шул Себер менән бәйле була бара түгелме?! Ауылдың дөлдөлдәй ир-егеттәре генә түгел, һәләтле, юғары белемле, типһә, тимер өҙөрҙәй көслө заттарыбыҙ ҙа, тыуған ерҙә толҡа тапмай,...
Намыҫ, выждан булған юлдаштары– Бәхет сере нимәлә? – Тәртиптә. Оҙон ғүмер юлы үткән күркәм парҙың тәү ҡарашҡа үтә ябай яуабында, уйлап ҡараһаң, таң ҡалырлыҡ тәрән хәҡиҡәт ята. Тәртип тигәнгә, күптәр аңлағанса, ҡәҙимге түгел, ғәйәт киң төшөнсә һала улар. Иман да, намыҫлылыҡ та,...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Киномеханик апай
Йәшлек дәрте менән ғүмерҙең уҙғанын һиҙмәйһең дә, өлкәнәйгәс тормоштоң йәмен, тәмен, асылын, бар мәғәнәһен төшөнә башлайһың. Ҡайһы арала балалар ҙа үҫеп еткән, донъя көтөлгән, эш менән йорт араһында нисек өлгөрөлгән?! Шулар хаҡында һүҙ сыҡһа, Әсмә Фазылйән ҡыҙы матур хәтирәләргә төшөп китә.
Ул 1950 йылда Миңлебикә һәм Фазылйән Күсәрбаевтарҙың татыу ғаиләһендә баш бала булып яҡты донъяға килә. Ата-әсәһе һеңлеһе Әсҡәп менән икәүһенә матур тәрбиә биреп үҫтерә. Бала саҡтан йыр-моңдо үҙ итеп үҫә, гармунда уйнарға өйрәнә. Башланғыс белемде Комсомол (Сәйғәфәр), урта белемде Йомаш, Аҡморон мәктәптәрендә ала. Ул ваҡытта мәктәпте тамамлағас, йәштәр мотлаҡ туған хужалыҡта эшкә ҡалырға тейеш була. Йәш ҡыҙ быҙау ҡараусы булып Комсомол бүлексәһендә хеҙмәт юлын башлап ебәрә. Лаборант булып та эшләй.
Дәрте ташып торған, йор һүҙле, үҙ артынан күптәрҙе әйҙәүсе Әсмә апайҙы комсорг итеп һайлайҙар. Ул саҡтарҙа ауыл тормошо гөрләп тора. Байрамдарға ҡарата концерт ҡуйыу, спектакль әҙерләү, “Ҡыҙыл мөйөш”кә йыйылышып ваҡытлы матбуғат менән танышыу булһынмы – ул барыһын да башлап йөрөүсе була. Биш йыл дауамында комсорг вазифаһын ҙур теләк менән башҡара. Ойоштороу һәләтен иҫәпкә алып, уға клуб мөдире эшен ышанып тапшыралар.
Артабан урындағы хужалыҡ юлламаһы буйынса Бәләбәй кинофикация техникумына уҡырға ебәрелә. Был уҡыу йортон гел “бишле” билдәләренә генә тамамлап, кире тыуған ауылына ҡайтып төшә. Тағы ла дәртләнеберәк ауыл клубында киномеханик булып эш башлай. Әсмә апай күңеленә ятҡан һөнәрҙе һайлап һис яңылышмай. Ауыл, совхоз тормошонда ҡайнап йәшәй. Район буйынса үткәрелгән саңғы ярыштарында 8 йыл рәттән беренселекте яулай, шахмат буйынса турнирҙа ике тапҡыр район чемпионы була.
Халыҡ эркелеп кинофильмдар ҡарарға йөрөй, бигерәк тә һинд киноларын үҙ итә. Һәр эштең үҙ ауырлығы, нескәлеге булған кеүек, киномеханик эше лә ҡатын-ҡыҙ өсөн ауыр ҙа, яуаплы ла. Ниндәй генә тәбиғәт шарттары булмаһын, ул асыҡ машина башында йәки ат менән кинотаҫмаларҙы үҙе ташый. Был хәл 1992 йылға тиклем дауам итә – шул ваҡыттан алып был эште Баймаҡ кино селтәре үҙе башҡара.
Әйтеүе генә анһат, ошо эшкә Әсмә апай 30 йыл ғүмерен бағышлай. Эш дәүерендә дүрт өр-яңы аппарат тотона. Иҫке клубты емереп, яңыһын төҙөгәнсе дүрт йыл ваҡыт үтә. Шул арала халыҡтың һорауы буйынса кинофильмдарҙы мәктәптә, фермала “Ҡыҙыл мөйөш”тә лә ҡуя. Халыҡ киноға теләп йөрөй. Төнгө сәғәт ун икелә сеанс башлаған саҡтары ла була, сөнки эшселәрҙең эш көнө тамамланғанын көтөргә тура килә. Зарланмай, риза булып башҡара ул эшен. Айҙан-айға планын арттырып үтәп бара. Тик 1995 йылдан халыҡтың киноға йөрөүе һүлпәнәйә.
Әсмә апай 2005 йылда хаҡлы ялға сыға. Уның хеҙмәте ил етәкселеге тарафынан юғары баһалана: ике тапҡыр Социалистик ярышта еңеүсе билдәһе, бихисап Маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнә. Тормош үҙгәреп китеү сәбәпле, ул эшләгән ойошма ябыла. Быға бик ҡайғыра хеҙмәт ветераны. Телевизорҙан кино ҡарау киң экрандан ҡарағанға етәме һуң?!
Эш эш менән, төп бәхет – ғаиләлә. Тормошонда үҙен аңларҙай кешене иш итеп, балалар үҫтереп, уларҙы үҙаллы тормошҡа аяҡ баҫтырыуҙа ярҙам итеп, бөгөн уларҙың шатлыҡ-ҡыуаныстарын күреү – ошо үҙе бәхет түгелме ни?!
Шөкөр, балаларына яҡшы тәрбиә орлоҡтары һала алды Әсмә менән Хәҙәрис Исламғоловтар. Өлкән улдары Илнур Мәскәүҙә йәшәй, балет артисы. Улдары Илгиз – полиция лейтенанты, ғаиләһе менән Баймаҡта йәшәй. Ҡыҙҙары Илгизә Мәскәүҙә Щепкин исемендәге театр училищеһын тамамланы. Әле ғаиләһе менән Өфөлә тора, 2 бала әсәһе, Милли йәштәр театры артисы.
Әсмә Фазылйән ҡыҙы – һөйкөмлө ҡатын, хәстәрлекле ҡыҙ, яратҡан әсәй, өләсәй, ҡәйнә һәм апай. Бар туғандарын, яҡындарын туплап, бәхетле ғүмер кисерә ул.
Д. Райманова.
Сәйғәфәр ауылы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 300
КАТАЛИЗ (гр. katalysis — емерелеү), ҡатнашҡан матдәләр м‑н ваҡытлыса химик тәьҫир итешеп, һәр бер тәьҫир итешеү циклынан һуң химик составын ҡайтарырға һәләтле катализаторҙар ярҙамында химик реакциялар тиҙлеге үҙгәреүе. К. ыңғай (реакцияның тиҙлеге арта) һәм кире (реакция аҡрыная йәки баҫыла), ҡатнашҡан матдәләр һәм катализаторҙың фаза торошона ҡарап гомоген (бер фазалы), гетероген (күп фазалы), микрогетероген (коллоид хәлендәге системала) төргә бүләләр. Химик асылына ҡарап кислота‑нигеҙле К., металдарҙағы, оксидтарҙағы һ.б. К. айыралар. Фаза‑ара (ҡатнашмаусан ике шыйыҡса сигендә; катализатор — фазалар араһында реагент йөрөтөүсе), мицелляр (өҫкө йөҙҙә актив матдәләр мицеллалары ҡатнашлығында реакцияның тиҙләнеше), ферментатив (ферменттар ҡатнашлығындағы биохимик процестар) К. айыралар. Башҡортостанда сәнәғәт процестарының күбеһе, ш. иҫ. нефтехимия синтезы продукттарын (эреткестәр, ароматик углеводородтар, мотор яғыулыҡтары; синтетик каучук, химик сүстәр һ.б. етештереү өсөн мономерҙар) алыу К. ҡулланып үткәрелә. Нефть эшкәртеүҙә К. ҡулланыу б‑са тәүге тикшеренеүҙәр 40‑сы йй. аҙ. — 50‑се йй. башында Өфө нефть сәнәғәте ҒТИ‑нда башлана (Н.М.Шестакова, А.С.Эйгенсон һ.б.). Каталитик крекинг процесын камиллаштырыу, тәж. ҡоролмаһын үҙләштереү, бензин дистилляттарын каталитик көкөртһөҙләндереүҙе өйрәнеү, катализаторҙарҙы регенерациялау б‑са эштәр башҡарыла. 50‑се йй. аҙ. алып тикшеренеүҙәр Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑ның каталитик процестар бүлегендә дауам ителә. Г.А.Берг, Р.М.Мәсәғүтов һ.б. тарафынан сеймал сифатының эшкәртеү процесы һөҙөмтәһенә тәьҫире өйрәнелә, каталитик крекинг алдынан сеймалды гидротаҙартырға тәҡдим ителә. 70‑се йй. башында Салауат нефтехимия комб‑тындағы (ҡара: “Газпром нефтехим Салават”) һәм КПСС‑тың 22‑се съезы ис. Өфө НЭЗ‑ындағы (ҡара: “Уфанефтехим”) ҡоролмаларҙы тәж. рәүешендә эшләтеп ҡарау был ысулдың перспективалы булыуын күрһәтә. Каталитик процестарҙы һәм улар өсөн катализаторҙар әҙерләүҙе камиллаштырыу б‑са тикшеренеүҙәр 50‑се йй. аҙ. алып М.Е.Левинтер, 70‑се йй. башлап Ж.Ф.Ғәлимов етәкс. ӨНИ‑лә, 60‑сы йй. алып НИИнефтехимда (гетерогенлы К.), 90‑сы йй. — Нефтехимия һәм катализ институтында (башлыса гомогенлы К.) үткәрелә. Шулай уҡ каталитик процестарҙы камиллаштырыу б‑са эштәр Өфө НЭЗ‑ында (А.А.Миронов, Т.И.Селиванов, М.И.Әхмәтшин һ.б.), Яңы Өфө НЭЗ‑ында (В.М.Гермаш, Г.Ф.Ивановский һ.б.), Салауат нефтехимия комб‑тында (Н.Х.Вәлитов, В.А.Потеряхин, М.Ф.Сисин һ.б.) башҡарыла. Шулай уҡ ҡара: Сәнәғәт катализы.
Әҙәб.: Масагутов Р.М. Алюмосиликатные катализаторы и изменение их свойств при крекинге нефтепродуктов. М., 1975; Масагутов Р.М., Морозов Б.Ф., Кутепов Б.И. Регенерация катализаторов в нефтепереработке и нефтехимии. М., 1987.
Р.М.Мәсәғүтов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Спектакль 2 сәғ. 15 мин. бара
Әҙәм балаһы ергә үҙ пары менән килә, тиҙәр.Яҙмыш юрауҙарын үтеп, тәҡдиренә яҙылғанын кисереп, ул үҙ яртыһын юллай, йә таба, йә юҡ... Таба икән- был ғәләм алдында үҙе бер бөйөклөк, таба алмай икән- яҙғаны шул. Ошо бөйөклөктө һаҡлау, ваҡ низағтарҙан ҡурсалау, йә бар итеү, йә юҡ итеү – бәндәнең үҙ ҡулында. Нәркәс һәм Тимерхандың мөхәббәте лә яҙмыш һынауына дусар ителә: дошман ырыуҙың иң һылыу ҡыҙы Нәркәскә Тимерхан, бер күреүҙә ғашиҡ булып, үҙ төйәгенә алып ҡайта, ҡыҙ ҙа Тимерханды хыялындағы егет икәненә инана. Бер - береһенә сикһеҙ ғашиҡ ике йәш йөрәк өсөн уҫаллыҡ, дошманлашыу, бер-береңдән үс алыу, барымта- ҡарымталар, әйтерһең, бөтөнләй юҡҡа сыға. Әммә бер иртәлә ҡыҙ күңеле ҡапыл һиҫкәнеп йондоҙҙарҙан ергә төшә: үҙен тәрбиәләп үҫтергән ырыуҙаштарынан һорамай киткән дәбаһа ул! Дошман тирмәһендә ултыра. «Ирҙән ашмаҡ бар, илдән ашмаҡ юҡ!»,- тип, Нәркәс илен һайлай. Ә Тимерхан? Ҡыҙ артынан дошман ырыуына ҡабат барырға көсө етерме егеттең?


text:
2011 йыл һөҙөмтәләре Өфөнөң инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһенең артыуын раҫлай
Өфөнөң эре һәм урта предприятиелары 2011 йылда 518,8 миллиард һумға үҙҙәрендә етештерелгән продукция тейәп оҙатҡан, эш башҡарған һәм хеҙмәттәр күрһәткән. 2010 йылдағы был күрһәткес менән сағыштырғанда, ул 25,5 процентҡа артҡан. Сәнәғәт производствоһы индексы үткән йыл өсөн 108,1 процент тәшкил итте. «Нефть продукттары» (99,4%), «аҙыҡ продукттары» (89,7%) һәм «резина һәм пластмасс изделиелар» (86,4%) етештереүҙән тыш сәнәғәт производствоһы индексының үҫеше иҡтисади эшмкәрәлектең бөтә төрҙәре буйынса ла күҙәтелә. Ҡала иҡтисадына инвестициялар күләме 62 миллиард һум тәшкил итәсәк, был 2010 йыл кимәленә тап килә.
Бындай мәғлүмәт менән мэрияла үткән матбуғат конференцияһында Өфө хакимиәте башлығы урынбаҫары Альбина Йосопова таныштырҙы, ул 2011 йылда республика баш ҡалаһының социаль-иҡтисади үҫешенең яҡынса һөҙөмтәләре хаҡында һөйләне.
Альбина Сәғит ҡыҙы билдәләүенсә, Өфө ҡалаһы ҡала округының социаль-иҡтисади үҫеше буйынса күрһәткестәр иҡтисад секторы үҫешенең ыңғай темптары, ҡала хужалығы тармаҡтарының һәм социаль өлкәнең тотороҡло эшләүе хаҡында һөйләй.
Ҡала округында 2012 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 76 проект тормошҡа ашырыла, инвестициялар күләме 97 миллиард һум тәшкил итә. Инвестицион проекттар буйынса булдырылған эш урындары һаны 18 меңдән ашыу берәмек тәшкил итә.
Буласаҡ инвесторҙар өсөн ҡаланың инвестицион паспорты — «Инвестор паспорты» булдырылған, ул www.ufacity.info сайтында урынлаштырылған.
«РосБизнесКонсалтинг» баҫмаһы рейтингыһына ярашлы, бизнес менән шөғөлләнеү өсөн уңайлы шарттар булдырыу йәһәтенән Өфөнөң инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһе ҙур.


text:
- Внимание
- Подробности
- Просмотров: 713
АДМИНИСТРАТИВ‑ТЕРРИТОРИАЛЬ ҠОРОЛОШ, дәүләттең терр. берәмектәргә (губерналар, провинциялар, өйәҙҙәр һ.б.) бүленеше, дәүләт власы органдары (ҡара: Урындағы идаралыҡ, Урындағы үҙидаралыҡ) системаһы уға ярашлы төҙөлә һәм эшләй. 19 б. тиклем Башҡортостандың А.‑т.ҡ. нигеҙен башҡорттарҙың ырыу‑ҡәбилә ҡоролошо, ер биләү һәм ерҙе файҙаланыуҙың традицион системаһы тәшкил итә. Алтын Урҙа тарҡалғандан һуң Башҡортостан Ҡазан ханлығы, Нуғай Урҙаһы һәм Себер ханлығы составына инә.
Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң Башҡортостандың төп өлөшө Ҡазан өйәҙе составына инә, 16 б. аҙ. Өфө өйәҙенә айырыла, ул даруға һәм улустарға бүленә һәм воевода тарафынан идара ителә (ҡара: Воевода идаралығы). Төньяҡ‑көнсығыш һәм төньяҡ Башҡортостан (ике “Үрге Өфө улусы”) м‑н Чердын һәм Верхотур воеводалары, көнсығыш Башҡортостан м‑н Тубыл һәм Төмән воеводалары хакимиәте идара итә. Башҡортостан м‑н дөйөм идара итеү 18 б. башына тиклем Ҡазан һарайы приказы һәм Себер приказы м‑н тормошҡа ашырыла. 1708 й. губерна реформаһы б‑са Өфө өйәҙе Ҡазан губернаһы, Башҡортостандың Урал аръяғы (ҡара: Урал аръяғы башҡорттары) Себер губернаһы составынаинә. 1719 й. (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1712—15 йй.) өйәҙ, Кама аръяғы сик һыҙығы һәм Уҫы ҡәлғәләренән башҡа, Өфө провинцияһына (1728 й. тиклем һәм 1734—40 йй. Ҡазан губернаторы, 1728—34 йй. Сенат ҡарамағында була) үҙгәртелә. Провинция м‑н воевода (1740—44 йй. вице‑губернатор) идара итә һәм бер үк ваҡытта 1735 й. алып ул Башҡорт эштәре комиссияһына һәм Ырымбур комиссияһына [ҡара: Ырымбур экспедицияһы (1734—44)] буйһона.1737 й. Себер губ. составында Исәт провинцияһы ойошторола, ул төньяҡ‑көнсығыш һәм көнсығыш Башҡортостанды үҙ эсенә ала. 1744 й. Ырымбур губернаһы ойошторола, уның составына Исәт һәм Өфө провинциялары, Ырымбур провинцияһы һәм Ставрополь провинцияһы инә. 1781 й. 23 дек. указға ярашлы Ырымбур губ. Өфө наместниклығы итеп үҙгәртелә, ул Өфө (Боғорослан өйәҙе, Бөгөлмәөйәҙе, Бөрөөйәҙе, Бәләбәй өйәҙе, Минзәләөйәҙе, Өфө өйәҙе, Силәбе өйәҙе, Стәрлетамаҡ өйәҙе) һәм Ырымбур (Быҙаулыҡ өйәҙе, Сергиевск өйәҙе, Верхнеурал өйәҙе, Ырымбур өйәҙе) өлкәләренән тора. Өфө наместниклыҡ үҙәгенә әүерелә. Боғорослан биҫтәһе, Бөгөлмә биҫтәһе, Бөрө, Быҙаулыҡ ҡәлғәһе, Бәләбәй, Минзәлә, Сергиевск, Силәбе ҡәлғәһе, Стәрлетамаҡ, Верхнеурал ҡәлғәһе, Ырымбур өйәҙ ҡалалары дәрәжәһенә күтәрелә. 1784 й. үҙәге Троицк ҡ. булған Троицк өйәҙе ойошторола. 1796 й. дек. Өфө наместниклығы 10 өйәҙ (Бәләбәй, Боғорослан һәм Сергиевск өйәҙҙәре бөтөрөлә) составында Ырымбур губ. итеп үҙгәртелә. 1797 й. 23 мартындағы указға ярашлы Ырымбур — губерна, Өфө өйәҙ ҡалаһы тип иғлан ителә. 1802 й. мартынан Өфө Ырымбур губ. м‑н идара итеү үҙәгенә һәм губерна ҡалаһына әүерелә, бында гражданлыҡ идаралығы туплана; хәрби губернатор Ырымбурҙа урынлаша. 1804 й. Бәләбәй һәм Боғорослан өйәҙҙәре тергеҙелә.
18 б. аҙ. башҡорттар Ырымбур губ. ситтә Пермь губернаһы (Екатеринбург өйәҙе, Красноуфимск өйәҙе, Пермь өйәҙе, Уҫы өйәҙе, Шадрин өйәҙе), Вятка губернаһы (Алабуға өйәҙе, Сарапул өйәҙе), Һарытау губернаһы (Вольск, Хвалынск һәм Хотинск өйәҙҙәре), 1851 й. алып Һамар губернаһы (Боғорослан, Бөгөлмә һәм Быҙаулыҡ өйәҙҙәре) составында тупланып йәшәй. Башҡортостандың А.‑т.ҡ. сираттағы этабы 1798 й. 10 апр. указға ярашлы идара итеүҙең кантон системаһын индереү була. 11 башҡ. (1803 й. алып — 12, 1847 й. башлап — 13) һәм 5 мишәр (1847 й. алып — 4) кантоны, 5 Ырымбур казактары һәм 2 Урал казактары кантоны ойошторола. Кантондар ауыл төркөмдәренән торған йорттарға бүленә: 1798 й. 103 йортҡа 20908 башҡ. хужалығы инә. Идара итеүҙең кантон‑йорт системаһы м‑н бер рәттән өйәҙ‑улус системаһы ла йәшәй. 1865 й. 31 майындағы һәм 2 июлендәге указдар м‑н Ырымбур губернаһынан Өфө губернаһы (Бөрө, Бәләбәй, Минзәлә, Өфө, Стәрлетамаҡ өйәҙҙәре, Златоуст өйәҙе) һәм Ырымбур губ. (Силәбе, Троицк, Верхнеурал, Ырымбур өйәҙҙәре, Орск өйәҙе) ойошторола. Башҡортостандың төп өлөштәре губерна, өйәҙ һәм улус булып 1865 й. раҫланған А.‑т.ҡ. 1917 й. дек. тиклем үҙгәрмәй (ҡара: карта).
Революция (1917) башланғас губерна учреждениелары системаһы һаҡланып ҡала, губернаторҙар Ваҡытлы хөкүмәт губерна комиссарҙарына, 1917 й. окт. алып губерна башҡарма ком‑ттарына (ҡара: Өфө губерна революцион комитеты, Ырымбур губерна хәрби‑революцион комитеты) алмаштырыла. Был осорҙа Өфө һәм Ырымбур губ. Башҡорт өлкә бюроһы, Башҡорт мәркәз шураһы, Башҡорт хөкүмәте, йәмәғәт именлеге комитеттары, эшсе, һалдат һәм крәҫтиән депутаттары советтары (ҡара: Совет власы), Мосолман хәрби‑революцион комитеты, Башҡортостан Ваҡытлы революцион советы һ.б. эшләй. 3‑сө Бөтә башҡорт ҡоролтайы (1917 й. дек.) ҡарары б‑са автономиялы Башҡортостан 9 кантонға һәм 73 улусҡа (1919 й. башына ҡарата — ярашлы рәүештә 13 һәм 151) бүленә. 1919 й. 20 мартында “Үҙәк Совет власы м‑н Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеү” документына ҡул ҡуйыу һөҙөмтәһендә АСБР составына Ырымбур губ. Верхнеурал, Ырымбур, Орск, Троицк һәм Силәбе өйәҙҙәре; Өфө губ. Златоуст, Стәрлетамаҡ һәм Өфө өйәҙҙәре; Екатеринбург губернаһының Екатеринбург, Красноуфимск һәм Шадрин өйәҙҙәре улустары; Һамар губ. Быҙаулыҡ өйәҙенең Йомран‑Табын улусы инә. Респ. 13 кантонға (Арғаяш кантоны, Бөрйән‑Түңгәүер кантоны, Дыуан кантоны, Ете ырыу кантоны, Көҙәй кантоны, Ҡошсо кантоны, Ҡыпсаҡ кантоны, Табын кантоны, Тамъян‑Ҡатай кантоны, Туҡ‑Соран кантоны, Үҫәргән кантоны, Юрматы кантоны, Ялан кантоны) һәм 134 улусҡа бүленә; 1921 й. башына ҡарата — 12 кантонға (1919 й. июнендә Ете ырыу һәм Ҡыпсаҡ кантондары Ҡыпсаҡ‑Ете ырыу кантонына, 1919 й. сент. Дыуан һәм Ҡошсо кантондары Дыуан‑Ҡошсо кантонына берләштерелә, 1921 й. ғин. Стәрлетамаҡ кантоны ойошторола). Баш ҡала итеп Бөрйән‑Түңгәүер кантонының Темәс а., 1919 й. 21 авг. алып Стәрлетамаҡ ҡ. (ул АСБР составына Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1920 й. 12 авг. декреты м‑н индерелә) иғлан ителә. Башҡортостан хәрби‑революцион комитеты дәүләт власының юғары органы була. Кантон һәм улустарҙа революцион һәм башҡарма ком‑ттар төҙөлә. Эшсе, крәҫтиән һәм ҡыҙылармеец депутаттары советтарының 1‑се Бөтә башҡ. съезында (1920 й. июле) респ. дәүләт власы органдары төҙөлә, уның төп органдары Советтарҙың Бөтә башҡ. съезы һәм Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты (1938 й. алып — БАССР Юғары Советы һәм БАССР ЮС‑ы Президиумы), ХКС (1946 й. июненән — Министрҙар Советы) була. Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1922 й. 14 июнендәге “Автономиялы Башҡорт Совет Социалистик Республикаһы сиктәрен киңәйтеү тураһында” декреты һәм БашҮБК‑ның 1922 й. 5 окт. ҡарары б‑са Башҡ. респ. (Бәләкәй Башҡортостан) составына Өфө губ. (Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1920 й. 27 май декреты б‑са ТАССР составына бирелгән Минзәлә өйәҙенән башҡа; ҡара: Оло Башҡортостан) инә. БАССР 8 кантонға (Арғаяш кантоны, Бөрө кантоны, Бәләбәй кантоны, Йылайыр кантоны, Мәсәғүт кантоны, Стәрлетамаҡ кантоны, Өфө кантоны, Тамъян‑Ҡатай кантоны), 296 улусҡа һәм 3698 ауыл советына бүленә, баш ҡала Стәрлетамаҡтан Өфөгә күсерелә.
20 — 30‑сы йй. башында адм. үҙгәртеп ҡороуҙар һөҙөмтәһендә респ. Силәбе губернаһы (Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1922 й. 17 авг. “Автономиялы Башҡорт Совет Социалистик Республикаһы сиктәрен өҫтәмәүҙгәртеү тураһында”, 1923 й. 1 мартындағы декреттары, Бөтә Рәсәй ҮБК Президиумының 1934 й. 17 ғин. ҡарары һ.б.), Һамар губ. (Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1921 й. 3 окт. ҡарары), Екатеринбург губ. (Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1923 й. 1 мартындағы декреты һ.б.), Ҡырғыҙ АССР‑ы (Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1923 й. 1 марты һәм 1924 й. 21 окт. декреттары, Бөтә Рәсәй ҮБК Президиумының 1927 й. 9 майындағы ҡарары һ.б.), Урал өлкәһе (Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1923 й. 14 нояб. ҡарары, Бөтә Рәсәй ҮБК Президиумының 1925 й. 16 февр. ҡарары, Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1926 й. 7 июнендәге, 1929 й. 29 июлендәге, 1930 й. 30 ғин. һәм 30 апр. декреттары һ.б.) м‑н сиктәре билдәләнә. 1930 й. реформаға тиклем төп адм.‑терр. берәмек булып кантондар, улустар һәм ауыл советтары тора. БашҮБК‑ның 1923 й. 24 ғин., 10 февр., 13 апр. һәм 1924 й. 31 ғин. ҡарарҙары б‑са улустарҙы эреләтеү үткәрелә (296 улустан һәм 3272 ауыл советынан 117 улус һәм 2280 ауыл советы ойошторола). 1926 й. 14 июнендә Бөтә Рәсәй ҮБК-ның БАССР‑ҙың А.‑т.ҡ. төп принциптарын раҫлау т‑да декреты сығарыла. Бөтә Рәсәй ҮБК Президиумының 1930 й. 20 авг. ҡарары м‑н БАССР‑ҙа, кантондар һәм улустарҙы бөтөрөп, административ райондарға бүлеү индерелә (ҡара: табл.). 111 улустан торған 8 кантондан 48 район һәм 1297 ауыл советы ойошторола (ҡара: схема). Өфө туранан‑тура БашҮБК‑ға буйһоноусы үҙ аллы адм. берәмек итеп таныла; Белорет, Бөрө, Бәләбәй, Стәрлетамаҡ ҡҡ. район буйһоноуындағы ҡалалар иҫәбенә индерелә. 30—50‑се йй. респ. райондарҙы бүлгеләү үткәрелә, 1950 й. башына ҡарата уларҙың һаны 63 (Бөтә Рәсәй ҮБК Президиумының 1932 й. 20 февр., 1935 й. 31 ғин., 1937 й. 20 мартындағы ҡарарҙары, РСФСР ЮС‑ы Президиумының 1939 й. 25 июнендәге, 1940 й. 10 февр., 1946 й. 20 мартындағы указдары һ.б.) була. СССР ЮС‑ы Президиумының 1952 й. 29 майындағы указы б‑са БАССР ике өлкәгә — Стәрлетамаҡ өлкәһенә (25 район) һәм Өфө өлкәһенә (38 район) бүленә, 1953 й. апр. улар бөтөрөлә. 1954—60 йй. колхоздарҙы эреләтеү, күп тармаҡлы а.х. артелдәре һәм яңы совхоздар ойоштороу сәйәсәте үткәреү барышында Башҡортостанда 450‑нән ашыу ауыл советы бөтөрөлә.
РСФСР ЮС‑ы Президиумының 1963 й. 1 февр. указы м‑н БАССР‑ҙа 56 райондан 20 ауыл (1964 й. 3 мартынан — 24) һәм 1 сәнәғәт районы ойошторола. БР‑ҙың хәҙ. 54 районға бүленеше 1972 й. ҡарай (РСФСР ЮС‑ы Президиумының 1965 й. 29 ғин. һәм 4 нояб., 1966 й. 30 дек., 1968 й. 13 дек. һәм 1972 й. 31 мартындағы указдар) тамамлана һәм БАССР‑ҙың 1978 й. Конституцияһында нығытыла. БАССР ЮС‑ы Президиумының 1972 й. 11 февр., 29 марты һәм 26 майындағы, 1973 й. 9 марты һәм 25 окт. указдары м‑н ғәмәлдә булмаған күп ауылдар иҫәпкә алыу сығанаҡтарынан алып ташлана. 1993 й. БР Конституцияһы, БР‑ҙың 1993 й. 12 июлендәге, 2005 й. 20 апр. “Башҡортостан Республикаһының административ‑территориаль ҡоролошо тураһында” закондары тарафынан Башҡортостандың хәҙ. А.‑т.ҡ. билдәләнә, уның төп звенолары булып (2010 й. ҡарата) райондар (54), ҡалалар (21), ҡала тибындағы ҡасабалар (2), ауылдар (4532), ауыл биләмәләре (ауыл советтары; 828, ш. иҫ. ҡалалар составындағы — 9) тора.
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Башҡорт дәүләт аграр университеты
Башҡорт дәүләт аграр университеты (БДАУ) — Өфөлә урынлашҡан ауыл хужалығы юғары уҡыу йорто.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан ауыл хужалығы институты СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советының 237-се Ҡарары нигеҙендә, 1930 йылдың 23 июлендә асыла. Институт Совет хакимиәте тарафынан ябылған Өфө семинарияһы йортонда урынлаша. Уҡыу дәрестәре ошо уҡ йылдың 1 октябрендә башлана.
1931 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институты СССР Наркомземының юғары уҡыу йорто һанала һәм ошо почта адресы буйынса теркәлә: Өфө ҡалаһы, Карл Маркс урамы, өсөнсө йорт.
Кадрҙар мәсьәләһе киҫкен тороу сәбәпле беренсе уҡыу йылында уҡыусылар ике тапҡыр ҡабул ителә: сентябрҙә 99 уҡыусы, ә апрелдә — 45. Уҡырға инеүселәрҙен күбеһе махсус урта белемле булыу сәбәпле, ҡыҫҡартылған программа менән 3,3 йыл уҡыйҙар. 1931 йылдын апрелендә уҡырға инеүселәр 4 йыл уҡый. Институтта бер үк ваҡытта әҙерлек факультеттары эшләй. Был йылда унда 303 кеше белем ала.
1930—1931 йылдарҙа тәүге биш кафедра булдырыла: физика, дөйөм һәм агрохимия, ботаника, зоотехния, ауыл хужалығын механизациялау. Был составта 13 уҡытыусы, шулар иҫәбендә профессор, биш доцент һәм ете асистент эшләй.
1933 йылда институт советы булдырыла, унын составына профессорҙар, уҡытыусылар, студенттар инә.
Һуғышҡа тиклемге (1933—1937) йылдарҙа директор М. Н. Ғүмәров — юғары уҡыу йорто кафедраларын билдәле ғалимдәр менән тулыландыра: профессор Н. А. Дроздов, доцент А. С. Шутко, профессор Л. С. Пирогов, доцент Х. Р. Султанаев, доцент Б. М.Сәхәутдинов, профессор П. А. Положенцев, профессор А. Н. Богданов, профессор И. Я. Прицкер.
1934 йылдын ин ҙур ваҡиға — 500 гектар ерҙә уҡыу-тәжрибә хужалығын булдырыу. Бында ферма, умарталыҡ, баҡса, емеш-еләк баҡсаһы, селекция баҫыуы, метеорология станцияһы һ.б. урынлаша.
1934 йылда институтҡа БАССР-ҙын Үҙәк Башҡарма Комитетының һәм Яҙыусылар Союзы рәйесе Авзал Мөхөтдин улы Таһиров исеме бирелә. 1937 йылда «халыҡ дошманы» иҫәпләнеп, Авзал Таһиров атып үлтерелгәс, ошо уҡ йылдын 9 авгусында БАССР-ҙын Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы ҡарары менән институт Авзал Таһиров исемен юғалта.
Һуғыш йылдарында коллективҡа эвакуацияға эләккән ғалимдар килә: Ленинград ауыл хужалығы институтынан профессор С. В. Афанасьев, Мәскәүҙән профессор И. И. Порошков, профессор Н. И. Курбатов, Одессанан доцент А. И. Закин.
1943 йылдын декабрь айына институтта 38 уҡытыусы эшләй, шулар иҫәбендә биш профессор һәм фән докторҙары, 18 доцент һәм фән кандидаттары, 15 ассистент, йәғни уҡытыусыларҙын 60,5 проценты ғилми дәрәжәгә һәм исемгә эйә була. Һуғыш йылдарында 176 агроном һәм зоотехник әҙерләнелә.
1944—1949 йылдарҙа профессорҙар А. Н. Богданов, К. Т. Маньков, П. А. Положенцев, М. Н. Родигин һәм С. Н. Тайчинов етәкселегендә аспирантура асыла.
1947 йылға студенттар 533 кеше, шулар иҫәбендә агрономия факультетында — 237, зоотехнияла — 156, ветеринарияла — 140 кеше.
1954 йылдан башлап институт агрономия фәндәре буйынса кандидатлыҡҡа диссертация яҡлау хоҡуғы ала, ә киләһе йылдан — зоотехния, ветеринария, инженерия һәм экономика фәндәре буйынса.
1967—1970 йылдар эсендә генә ете докторлыҡ һәм 35 кандидатлыҡҡа диссертация яҡлана. Ғилми совет йыл һайын уртаса 20 кандидатлыҡҡа диссертациялар ҡарай.
1970—1971 уҡыу йылында институтта 40 кафедрала 290 уҡытыусы эшләй, шуларҙын 11 профессор һәм докторҙар, йөҙҙән артығы доценттар һәм кандидаттар.
«Экономика һәм ауыл хужалығын ойоштороу» (1966 г.), «Бухгалтер иҫәбе һәм ауыл хужалығында анализ» (1969 г.) кеүек яны факультеттар эшләй башлай.
Ҡаҙаныштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- СССР студенттары араһында ғилми-тикшеренеү эштәре конкурсында институттың 37 уҡыусыһы бүләкләнә.
- 1979 йылда Волга буйы зонаһы олимпиадаһында институттын 14 студенты призлы урын яулай.
- 1979 йылда Ульяновск ҡалаһында үткән ғилми-техник күргәҙмәнен зона ярышында институт 16 диплом һәм маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнә.
- 1978—1981 йылдарҙа уйлап табыу, рационализия һәм патент-лицензия эштәре буйынса конкурста институт СССР-ҙын ауыл хужалығы министрлығының III дәрәжәле Дипломы, 1982 йылда II дәрәжәле Дипломы менән бүләкләнә.
- 1980 йылдын көҙөндә Башҡортостан ауыл хужалығы институты нигеҙләнеүенә 50 йыл тулыуға арналған тантана үткәрә. Юғары квалификациялы ауыл хужалығы белгестәре әҙерләүгә һәм фән үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн СССР-ҙын Юғары Советы Президиумы Указы менән 1980 йылдын 4 ноябрендә институт Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
- 70-80-се йылдар күрһәткесе буйынса илден 108 ауыл хужалығы уҡыу йорттары араһында тәүге унау эсенә инә.
- 1993 йылда институт «университет» статусы ала.
Етәкселәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1930—1933 — А. Г. Әсәҙуллин
- 1933—1937 — М . Н. Омаров
- 1938—1939 — Л. И. Егоров
- 1939—1941 — Т. Р. Ғәйнуллин
- 1941—1943 — П. Д. Бойҙай
- 1943—1950 — Т. Ф. Рудько
- 1950—1951 — Г. С. Смородин
- 1951—1954 — А. Т. Ермолаев
- 1954—1964 — А . П. Соколов
- 1964—1973 — Н. Р Бахтизин
- 1973—1983 — А . М. Байков
- 1983—1988 — О. И. Щепанский
- 1988—1999 — Р. М. Бәширов
- 1999—2007 — В. Д. Недорезков
- 2007—2008 — И. Р. Ғимаев
- 2008 — Ғәбитов И. И.
Факультеттары һәм кафедралары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уҡытыу 7 факультетта алып барыла:
- агротехнология һәм урман хужалығы
- биотехнологиялар һәм ветеринар медицина
- механика
- тәбиғәтте төҙөкләндереү һәм төҙөлөш
- энергетика
- аҙыҡ-түлек технологиялары
- иҡтисад
Билдәле тамамлаусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуңғы йылдарҙа университет коллективы 47 мең белгестәр әҙерләне. Улар араһында:
- Советтар Союзы Геройы М. А. Соколов;
- Социалистик Хеҙмәт Геройҙары Р . Б. Асаев, М. М. Ғәлиев, Р . М. Диваев, С . Н. Зәйнәғәбдинов, Ф. И. Машкин, Ф . М. Павлов, Б. И. Петров.
БГАУ-ҙа уҡығандар:
- Сарбаев Раил Сәлих улы — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Премьер-министры,
- Ш. Х. Вахитов, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Премьер-министрының беренсе урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығы министры , 2011 йылдан Рәсәй Федерацияһы ауыл хужалығы министры урынбаҫары,
- Шәйәхмәтов Иҙел Әмин улы — Башҡортостан Республикаһы тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры (2008—2012),
- Р . Б. Нәбиуллин — Башҡортостан Республикаһы урман хужалығы министры ,
- Ф. А. Сәйфуллин — Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтайы Дәүләт Йыйылышының аграр мәсьәләләр һәм тәбиғәтте файҙаланыу буйынса Комитеты рәйесе,
- В. Г. Аҙнағолов — Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтайы Дәүләт йыйылышы Секретариаты рәйесе,
- Хадыев Илдар Рим улы — Башҡортостан Республикаһы тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министры
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рәсми сайт БГАУ
- Габитов И. И. Аграрный университет // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8.


text:
- Подробности
- Просмотров: 370
ОСТЕОМИЕЛИТ (гр. osteјon — һөйәк, myeloјs — мейе), електең һөйәк ярыһы, көпшәк һәм компакт матдәһе м‑н бер юлы шешеүе. О. специфик булмаған (башлыса коктар тыуҙырған) һәм специфик (туберкулёз, сифилис һ.б. тыуҙырған); гематоген (эндоген) һәм гематоген булмаған (операциялар, травмалар һ.б. һөҙөмтәһендә); киҫкен һәм хроник төрҙәргә бүләләр. Төп билдәләре: һөйәктәр ауыртыу, т‑ра күтәрелеү һ.б. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: сепсис, эренле артрит, һөйәктәрҙең патологик һыныуы һ.б. Диагностика өсөн тикшеренеүҙең инструменталь (рентгенография, радиоизотоп сканерлау, һөйәктең эске баҫымын үлсәү м‑н елеккә пункция эшләү) һәм лаб. (пунктатты бактериологик тикшереү) ысулдары файҙаланыла. Дауалау медикаментоз (антибактериаль, иммунитетты көсәйтеүсе һ.б. препараттар) һәм хирургик (некрэктомия, һөйәк ҡыуышлығын пластик материал м‑н тултырыу). Башҡортостанда О. проблемалары б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 40‑сы йй. уртаһынан Медицина университетында үткәрелә: А.А.Полянцев етәкс. пуля м‑н яраланыуҙан һуң барлыҡҡа килгән О. дауалау ысулдары эшләнә, 70‑се йй. алып ололарҙа ауырыуҙы диагностикалау һәм хирургик дауалау (Е.Н.Кель, Р.Х.Мадьяров, В.Ғ.Сәхәүетдинов, Ш.И.Хөсәйенов), ш. иҫ. аутотрансплантаттар ҡулланып дауалау (В.О.Кузнецов), балаларҙа гематоген О. дауалау алымдары камиллаштырыла (Ф.Х.Ғәйнанов, А.Г.Лютов һ.б.).
В.Ғ.Сәхәүетдинов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Рөстәм Хәмитов «Йатаған» башҡорт этно-төркөмө етәксеһе менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов «Йатаған» башҡорт этно-төркөмө етәксеһе менән осрашты
Рөстәм Хәмитов «Йатаған» башҡорт этно-төркөмө етәксеһе менән осраштыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 1 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул итте. «Йатаған» башҡорт этно-төркөмө етәксеһе Илдар Шакиров уға музыкаль коллективты үҫтереү өсөн ярҙам күрһәтеү мөрәжәғәтен еткерҙе.
«Йатаған» төркөмөн республика халыҡтарының этник музыкаһын һаҡлау һәм популярлаштырыу маҡсатында 2014 йылда З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһын тамамлаусылар ойошторған. Коллектив үҙенең композицияларын заманса аранжировкалар менән бергә эксклюзив башҡорт халыҡ уйын ҡоралдарында, шул иҫәптән ятағанда, ҡыл-ҡумыҙҙа, ҡумыҙҙа, ҡурайҙа, думбырала, бишҡылда, донъялағы башҡа халыҡтарҙың инструменттарында башҡара.
«Йатаған» төрлө халыҡ-ара конкурстарҙа һәм фестивалдәрҙә республика исеменән сығыш яһай. Быйыл коллектив «Себер донъяһы» халыҡ-ара этник музыка һәм һөнәрҙәр фестивалендә «Инструменталь ансамбль» номинацияһында лауреат исемен алды. Яңыраҡ ҡына төркөмдөң рәсми альбомы сыҡты, уны интернет-платформалар ярҙамында ла таратыу күҙаллана.
Илдар Шакиров коллективтың боронғо төрки уйын ҡоралы – ятаған – хөрмәтенә аталғанын һөйләне. Ул көснәгә (гусли) һәм япондарҙың котоһына оҡшаш. «Йатаған» ансамблендә ул сай көйөнсә яңғырай. Республика башлығы инструменттың төҙөлөшө менән ҡыҙыҡһынды һәм унда уйнап ҡараны.
– Мин һеҙҙе тәүге тапҡыр ике йыл элек күргәйнем, һеҙҙе күҙәтеп барам, концерттарҙа тыңлайым, – тине Рөстәм Хәмитов. – Яңғырашығыҙ бик оҡшай.
Төбәк етәксеһе Башҡортостан халыҡтарының милли музыкаһын үҫтереүҙең мөһимлеген билдәләне һәм республика Хөкүмәте вице-премьеры Салауат Сәғитовҡа музыкаль төркөмгә ярҙам күрһәтеү варианттарын әҙерләргә ҡушты.


text:
Салауат Юлаев һәйкәле сираттағы этапҡа үтте
Салауат Юлаев һәйкәле сираттағы этапҡа үтте
Рәсәйҙең үҙәк банкы 200 һәм 2 мең һумлыҡ аҡсаларҙың символына тауыш биреүҙең икенсе этабын иғлан итте.Бөгөнгә илебеҙҙең төрлө төбәктәренән миллион кеше 5 мең символ өсөн тауыш биргән. Икенсе этапҡа 49 ҡаланан 76 иҫтәлекле урын үткән. Ошо турала исемлек Твоя-Россия.рф сайтында баҫылған. Бөгөн икенсе этап башлана һәм 30 августҡа тиклем дауам итә. Һорау алыу бөтә ил буйынса алып барыла, ойоштороусылар 200-ҙән ашыу ауыл-ҡалаларҙа булырға ниәтләй. Унда 18 йәше тулған 6 мең респондент ҡатнаша. Икенсе этапҡа Башҡортостандан Салауат Юлаев һәйкәле үтте. Йәғни, 200 һәм 2 мең һумлыҡ купюраларҙа милли батырыбыҙҙың һыны урын алыуы ихтимал.


text:
Өфөлә Элвин Грейҙың концерты ҙур аншлаг менән үттеФото: elvirarafi
Өфөлә Элвин Грейҙың концерты ҙур аншлаг менән үтте
Өфөлә Элвин Грейҙың концерты ҙур аншлаг менән үттеФото: elvirarafi
ӨФӨ, 2017 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Кисә баш ҡалабыҙҙағы «Өфө-Арена»ла Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Радик Юлъяҡшиндың (Элвин Грей) ижадын һөйөүселәр йыйылды. Уның башҡарыуында башҡорт, татар, рус, румын телдәрендә йырҙар яңғыраны.
Халыҡтың яратҡан йырсыһы тыуған республикаһында ошондай ҙур концерт менән тәүгә генә сығыш яһамай.
Билдәле булыуынса, «Өфө-Арена» 8 мең самаһы тамашасыны һыйҙыра ала.
Концертҡа килгән тамашасылар инстаграм селтәрендәге биттәрендә фотолар, видеояҙмалар менән бүлеште һәм тамашаның 3D шоу менән башланыуы хаҡында яҙҙы. Ҡайһы берәүҙәр хатта «Өфө-Арена»ла үткән сараны Мәскәүҙең «Крокус Сити Холл» залындағы концерттар менән сағыштырҙы.
Әйткәндә, Элвин Грей милли эстрада йондоҙҙарынан тәүгеләрҙән булып ошондай ҙур зал йыйҙы. Быға тиклем «Өфө-Арена»ла боҙ шоуҙары ғына ойошторолдо, Алла Пугачева, Стас Михайлов, «Scorpions» һәм «ДДТ» төркөмдәренең концерттары уҙҙы.
Төрлө мәғлүмәттәр буйынса, Элвин Грейҙың концерттарына билет хаҡтары трибунаға — 500-1700, бейеү майҙансығына — 800, фан-зонаға 1200 һум тәшкил итте.
http://www.bashinform.ru/news/1089679-elvin-grey-sobral-anshlag-na-samoy-bolshoy-ploshchadke-ufy/


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Страница 11
Рәхмәт һиңә, изге йөрәкле хат ташыусы!
Махсус бит / Письма // 8-02-2011, 10:40
Мәсетле районының Һөләймән ауылында почтальон булып эшләүсе, изгелекле, ҡыйыу, оло йөрәкле Анфиса Кашаф ҡыҙы Сафина тураһында яҙмаҡсымын. Был хәл былтыр июнь айында булды. Мин улым Рәмил, тормош иптәшем Рәис менән Өфөнән Екатеринбургҡа ҡайтып бара инек. Көтмәгәндә иптәшемдең хәле насарланып китте. «Хәлем бөтә, тын алыуы ауырлашты», – тигәс, беҙ туҡтаныҡ. Сөнки ирем йөрәк сирле. Үткән машиналарға улым ҡул күтәреп ҡарай, тик береһе лә туҡтамай. Ошолай ни эшләргә белмәй торған саҡта, юл ситенән беҙҙең яҡҡа табан бер ҡатын килгәнен күреп ҡалдыҡ. Улым тиҙ генә уның эргәһенә йүгерҙе һәм хәлебеҙҙе аңлатып бирҙе. Нимә булғанын аңлағас та, ул беҙҙең эргәгә йүгерә-атлай килеп тә етте....
Ҡәйнәмде әсәй кеүек күрәм
Махсус бит / Письма // 8-02-2011, 10:39
Килен булып төшкән тәүге көнөмдән алып, әсәйем кеүек яҡын күреп, ҡәйнәмә «инәй» тип өндәшәм. Ҡәҙерле кешем тураһында гәзит битенә яҙып, күңелен күргем килде.
Сәлимә Йосоп ҡыҙы Таһирова 1921 йылда Әбдрәхим ауылында донъяға килә. Уның бала сағы, үҫмер йылдары ауыр ваҡытҡа тура килә. Аслыҡ-яланғаслыҡ, ҡәһәрле һуғыш был быуын кешеләренең иң гүзәл йәшлек йылдарын әрәм итә. Ләкин ул бер ваҡытта ла ауырлыҡтар алдында юғалып ҡалмай. Уңған, сая ҡыҙ, һәр үҫмер кеүек үк, эшкә сума. Колхозда ал-ял белмәй эшләй. Тракторсы булараҡ, ер һөрә, ашлыҡ сәсә. Тылда үҙенең хеҙмәте менән фашистарҙан үс ала, Еңеү көнөн яҡынайтыуға үҙ өлөшөн индерә....
Сәлимә Йосоп ҡыҙы Таһирова 1921 йылда Әбдрәхим ауылында донъяға килә. Уның бала сағы, үҫмер йылдары ауыр ваҡытҡа тура килә. Аслыҡ-яланғаслыҡ, ҡәһәрле һуғыш был быуын кешеләренең иң гүзәл йәшлек йылдарын әрәм итә. Ләкин ул бер ваҡытта ла ауырлыҡтар алдында юғалып ҡалмай. Уңған, сая ҡыҙ, һәр үҫмер кеүек үк, эшкә сума. Колхозда ал-ял белмәй эшләй. Тракторсы булараҡ, ер һөрә, ашлыҡ сәсә. Тылда үҙенең хеҙмәте менән фашистарҙан үс ала, Еңеү көнөн яҡынайтыуға үҙ өлөшөн индерә....
Ерҙән биҙҙереү
Махсус бит / Письма // 15-01-2011, 11:03
Халҡыбыҙ башлыса ауыл ерендә йәшәй. Унда кешеләргә эш юҡ, шунлыҡтан эскелек, ялҡаулыҡ баҫа. Ситкә китеп эшләү өсөн һөнәр, тәүәккәллек кәрәк. Бөгөн ауылдарҙа ҡарттар, пенсионерҙар өҫтөнлөк итә. Ауылдағыларҙың төп кәсебе – мал аҫрау. Быйылғы ҡоролоҡло йылда күптәр мал һанын ҡыҫҡартты. Сөнки үлән үҫмәне, ҡышҡылыҡҡа бесән аҙ булды. Үлән үҫмәгән сабынлыҡтарға һалым һалдылар....
Дошмандар
Махсус бит / Письма // 21-12-2010, 10:26
Кешенең тәнен генә түгел, йәнен дауалаған Ишмырҙа ағай, аҡ халатлы фәрештә кеүек, айырылып тора. Сөнки ул, киләсәкте күрә белеүе, киң ҡарашлы һәм тәрән белемле, оло тәжрибәгә эйә булыуы менән бер рәттән, олоһона ла, кесеһенә лә, түрәһенә лә, ябайына ла ихтирамлы һәм иғтибарлы ҡарашы менән күптәребеҙгә өлгө ине.
Әбйәлилдең генә түгел, республикабыҙҙың да олуғ шәхесе булған, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, медицина фәндәре кандидаты хаҡындағы бер тарих мине таң ҡалдырҙы. Уны «Йәшлек»те уҡыусылар иғтибарына тәҡдим итәм....
Әбйәлилдең генә түгел, республикабыҙҙың да олуғ шәхесе булған, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, медицина фәндәре кандидаты хаҡындағы бер тарих мине таң ҡалдырҙы. Уны «Йәшлек»те уҡыусылар иғтибарына тәҡдим итәм....
Йәш барһа ла, кеше йәшәүҙән туймай
Махсус бит / Письма // 11-12-2010, 12:41
Хәтер яҙылмаған китап булып күңел һандығына инеп ята ла, асылмаған сер булып үҙең менән был донъянан китә. Шул һандыҡты асып, ҡайһы бер эпизодтарҙы байҡап үтергә булдым.
1928 йылғымын. Мин тыуғанда атайыма – 59, ә инәйемә 47 йәш була. Уларҙың 11 балаһынан иҫән ҡалғаны – мин һәм дүрт йәшкә өлкән апайым. 1935 йылда атайым үлеп китте. Тормош тыныс булһа ла, аслыҡ, яланғаслыҡ хөкөм һөрҙө. Оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, беҙҙе йәшәтеү өсөн инәйем «Ҡыҙыл Башҡортостан» колхозының һарыҡ фермаһына эшкә сыҡты. Йәйгеһен апайым менән мин дә көтөштөк....
1928 йылғымын. Мин тыуғанда атайыма – 59, ә инәйемә 47 йәш була. Уларҙың 11 балаһынан иҫән ҡалғаны – мин һәм дүрт йәшкә өлкән апайым. 1935 йылда атайым үлеп китте. Тормош тыныс булһа ла, аслыҡ, яланғаслыҡ хөкөм һөрҙө. Оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, беҙҙе йәшәтеү өсөн инәйем «Ҡыҙыл Башҡортостан» колхозының һарыҡ фермаһына эшкә сыҡты. Йәйгеһен апайым менән мин дә көтөштөк....
«Йәшлек»тең беренсе бәпесе – Зөбәржәт
Махсус бит / Письма // 4-12-2010, 14:52
Егерме йыл ғүмер. Әҙәм балаһының ғына йөҙөндә, килеш-килбәтендә, хатта бөтөн булмышында юйылмаҫлыҡ эҙҙәрен ҡалдыра, тип йөрөһәм, баҡһаң, йылдар гәзит биттәрен дә үҙгәрмәҫлек итеп һарғайта, таушалдыра икән. Бына, егерме йыл элек сыҡҡан «Йәшлек» гәзитенең төпләмәһе ҡулыма килеп эләккәс, биттәрен бер-бер артлы ҡыҙыҡһынып аҡтарам. Ҡасандыр аҡҡа ҡара менән баҫылған хәрефтәр бер аҙ уңып, ҡағыҙға буяу ныҡ һеңеп таралғанлыҡтан, тоноҡланып ҡалған. Ә фотоһүрәттәре... күҙҙең яуын алып торған бөгөнгө сағыу төҫтәгеләре менән сағыштырырлыҡмы һуң?! Эйе, ваҡыт тигәнең үҙенекен эшләй......
Буй етмәҫлек йондоҙом булып балҡы
Махсус бит / Письма // 27-11-2010, 11:48
Мөхәббәтемде үҙ ҡулдарым менән селпәрәмә килтерҙем. Их, минең балҡып һүнгән йондоҙом! Ҡайҙарға китеп юғалдың һин? Кемде генә үҙеңә йәр итеп һайланың? Уны ысын йөрәктән яратаһыңмы икән? Хәйер, уныһын белеү кәрәкмәйҙер, былай ҙа янған йөрәгем, уны яратыуыңды белһә, билләһи, шартлаясаҡ....
Ауыр саҡта китап биттәрен асам
Махсус бит / Письма // 27-11-2010, 11:46
Иҫән саҡта бер-беребеҙҙең ҡәҙерен белмәһәк тә, ҡара ер ҡуйынына барып ингәс, ерҙе күпме генә тырнап илама, үлгән яҡыныңды кире торғоҙоп ултыртып булмай. Бына ошо иң үкенеслеһе лә инде.
Беҙ ирем менән 25 йылға яҡын йәшәп, өс бала үҫтерҙек. Тик уларҙы аяҡҡа ныҡлы баҫтырып өлгөрмәнек – тормош иптәшем мәңгелеккә яҡты донъя менән хушлашты. Уны ерләгәндән һуң тәүге көндәрҙә, айҙарҙа, ни булғанын төшөнөп етмәйенсә, шаңҡып йөрөгәнмен. Ана, ҡайтып инер, бына, ҡайтып, алдыма тып итеп баҫыр кеүек тойолдо тәүҙә. Балалар ҙа уны артыҡ юҡһынмаған кеүек ине. Тик ике ай тирәһе үтеүгә иремде юҡһыныуҙан, һағыныуҙан йәнемә – йәм, өйөмдә толҡа тапмайынса, һарыға һабыштым. Ҡулға – эш, ауыҙға аш барманы. Көндөҙ, кеше араһында йөрөп, икенсе яҡтан, эшкә лә әүрәп, ваҡыттың үткәне һиҙелмәй ҙә ҡала, ә бына кистәрен......
Беҙ ирем менән 25 йылға яҡын йәшәп, өс бала үҫтерҙек. Тик уларҙы аяҡҡа ныҡлы баҫтырып өлгөрмәнек – тормош иптәшем мәңгелеккә яҡты донъя менән хушлашты. Уны ерләгәндән һуң тәүге көндәрҙә, айҙарҙа, ни булғанын төшөнөп етмәйенсә, шаңҡып йөрөгәнмен. Ана, ҡайтып инер, бына, ҡайтып, алдыма тып итеп баҫыр кеүек тойолдо тәүҙә. Балалар ҙа уны артыҡ юҡһынмаған кеүек ине. Тик ике ай тирәһе үтеүгә иремде юҡһыныуҙан, һағыныуҙан йәнемә – йәм, өйөмдә толҡа тапмайынса, һарыға һабыштым. Ҡулға – эш, ауыҙға аш барманы. Көндөҙ, кеше араһында йөрөп, икенсе яҡтан, эшкә лә әүрәп, ваҡыттың үткәне һиҙелмәй ҙә ҡала, ә бына кистәрен......
Бушҡа уҙмаған ғүмер
Махсус бит / Письма // 27-11-2010, 11:34
Оҙайлы тормош юлы үткән өлкән йәштәрҙәге кешеләр осрашһа, балалыҡ иленән башлап, бөтә йәшәлгән ғүмер йылдарын иҫкә алмай ҡалмайҙар. Башҡаса мөмкин дә түгелдер. Замана, донъяуи үҙгәрештәр үҙенекен итә. Булып үткән хәл-ваҡиғалар әкренләп онотола бара.
Хәйбулла районының Үрге Иҫәнгилде ауылында урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуып үҫкән Ғиниәтулла Сәғит улы Иҫәнгилдинды бөгөн дә ауылдаштарының ихтирам менән иҫкә алыуы осраҡлы хәл түгелдер. Һәр нәмәгә иғтибарлы, ҡыҙыҡһыныусан малайын атаһы Башҡортостандағы танылыу алған мәҙрәсәләрҙең береһенә уҡырға бирә. Ауыл малайы мәҙрәсәлә алған белеме менән хушһынмай, киләсәген күҙаллап, уны үҙ аллы арттырыу яғын ҡарай. Ул саҡтарҙа тыйылған гәзит-журналдарҙы күҙҙән яҙҙырмай уҡып бара. Бындай хәлде белеп ҡалып, уға мәҙрәсәнән ҡыуыу менән янайҙар....
Хәйбулла районының Үрге Иҫәнгилде ауылында урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуып үҫкән Ғиниәтулла Сәғит улы Иҫәнгилдинды бөгөн дә ауылдаштарының ихтирам менән иҫкә алыуы осраҡлы хәл түгелдер. Һәр нәмәгә иғтибарлы, ҡыҙыҡһыныусан малайын атаһы Башҡортостандағы танылыу алған мәҙрәсәләрҙең береһенә уҡырға бирә. Ауыл малайы мәҙрәсәлә алған белеме менән хушһынмай, киләсәген күҙаллап, уны үҙ аллы арттырыу яғын ҡарай. Ул саҡтарҙа тыйылған гәзит-журналдарҙы күҙҙән яҙҙырмай уҡып бара. Бындай хәлде белеп ҡалып, уға мәҙрәсәнән ҡыуыу менән янайҙар....
Бәхетһеҙлекте еңеүселәр
Махсус бит / Письма // 20-11-2010, 13:02
Ҡыйғы районында йәшәүсе күп балалы йәш ғаилә – Айгөл һәм Юнир Латиповтар хаҡында был яҙмам. Тәү ҡарамаҡҡа ғәҙәти күренгән замандаштарыбыҙ өлөшөнә ҙур һынауҙар төшә, күп кенә тетрәнеүҙәр кисерергә мәжбүр итә уларҙы яҙмыш.
Йәштәр Салауат районында тыуған: Айгөл Бишәүҙәр ауылы ҡыҙы, Юнир – Ахундыҡы. Биш йыл элек улар тормош юлын бергә үтергә һүҙ ҡуйыша. Юнир Айгөлдөң улы Батырҙы үҙ балаһылай күрә, артабан бер-бер артлы уртаҡ мөхәббәт емештәре – Салауат (2007 йылғы), Азалия (2008), Ынйы (2009) тыуа.
Йәш ярымлыҡ ҡына сағында Батыр ҡапыл ҡаты ауырып китә....
Йәштәр Салауат районында тыуған: Айгөл Бишәүҙәр ауылы ҡыҙы, Юнир – Ахундыҡы. Биш йыл элек улар тормош юлын бергә үтергә һүҙ ҡуйыша. Юнир Айгөлдөң улы Батырҙы үҙ балаһылай күрә, артабан бер-бер артлы уртаҡ мөхәббәт емештәре – Салауат (2007 йылғы), Азалия (2008), Ынйы (2009) тыуа.
Йәш ярымлыҡ ҡына сағында Батыр ҡапыл ҡаты ауырып китә....
[/aviable]


text:
Республикала инвалидтарға һәм уларҙың ғаилә ағзаларына консультациялар биреү аҙналығы башланды
Республикала инвалидтарға һәм уларҙың ғаилә ағзаларына консультациялар биреү аҙналығы башланды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 23 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Халыҡ-ара инвалидтар көнөнә ҡарата республиканың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мөмкинлектәре сикле граждандарға һәм уларҙың ғаилә ағзаларына төрлө темалар буйынса консультациялар биреү аҙналығын ойоштора.
23 ноябрҙән 3 декабргә тиклем Башҡортостандың ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау министрлыҡтарына, республика буйынса Социаль страховкалау фондына, медик-социаль экспертизаның баш бюроһына ҡағылышлы компетенциялар буйынса һорауҙар ҡабул ителә.
Һорауҙарҙы «Ломаябарьеры.рф» сайтында ошо бүлектә ҡалдырырға мөмкин. Тулыраҡ мәғлүмәт өсөн телефон: 8-917-741-80-69.
Халыҡ-ара инвалидтар көнө Берләшкән Милләттәр ойошмаһының Генераль ассамблеяһы тарафынан раҫланған һәм 3 декабрҙә билдәләнә. Төп бурыс — инвалидтарҙың проблемаларына йәмғиәттең иғтибарын йәлеп итеү һәм уларҙы бергә туплау. Был көндә инвалидтарға ярҙам итеүгә йүнәлтелгән бик күп саралар һәм акциялар, концерттар, социаль роликтар күрһәтеү ҡаралған.


text:
Пәйғәмбәребеҙ ауырыуҙар хаҡында
Пәйғәмбәребеҙ ауырыуҙар хаҡында
Пәйғәмбәребеҙҙең тыйб ғилеме.
Донъя көткәндә бәндә белергә тейешле ҡанун- ҡағиҙәлөр бәндәгә Ҡөрьән аяттары, хәҙистәр, әүлиәға тиң ғалимдарҙың, хикмәтле нәсихәттәре менән аңлатып бирелә.
Пәйғәмбәребеҙ өйрәткән: ”Бер-береһенә, ҡарата мәрхәмәт-шәфҡәттә, һөйөү һәм теләктәшлектә иманлы бәндәләр, бер тән кеүек: тәндең бер ере ауыртһа; башҡа ерҙәре лә уға һыҙланыу менән яуап бирә”, — тигән.
Мосолман — мосолмандың көҙгөһө, мосолмандың — ҡәрҙәше, уға ул — терәк. Кәрәк-ярағын табырға ярҙам- итә, үҙе юғында мал-мөлкәтең һаҡлап тота. Уға ҡарата хыянатҡа бармай. «Зәғифтәргә һәм фәҡирҙәргә иғтибарлы булығыҙ. Сөнки шундайҙарҙың булып ҡына тороуы сәбәпле Аллаһ һеҙгә ярҙам итә, рәхмәтенән ташламай ”. ”Әгәр ҙә бөкөрөһө сығып бөткән ҡарттар, әсә күкрәгенән айырылмаған сабыйҙар, болондарҙа үлән уртлап йөрөгән көтөү-көтөү малдар булмаһа, әҙәм башынан йөрөргә генә торған бәләләрҙә бөтмәҫ ине” — тигән ул.
”Хәрәмдәрҙән Һаҡлан — ғибәҙәтең тулы камиллыҡта булыр; Аллаһ биргәндәргә риза бул (кеше хаҡына инергә тырышып, — артығын эҙләп йөрөмә; ҡулымда бар ваҡытта сумырып ҡалайым тип тә уйлама) — һинән бай кеше булмаҫ; күршеңә ҡарата яҡшы бул — иманы камил мөьминдәрҙәң булырһың; үҙең өсөн нәмә теләр булһаң, башҡаларға ла шуны телә — мосолмандарҙың иң яҡшыһы булырһың; Күп көлмә — күп көлөү күңелде ҡатыра”, тигән ул. Пәйғәмбәребеҙ әйткән: ”Эй, Аллаһ ҡолдары! Ауырыуҙарығыҙҙы дауалағыҙ, Аллаһы Тәғәлә һәр ауырыуҙы дарыуы менән бергә бар итте, бары тик ҡартлыҡҡа ғына дауа юҡ’’, — тигән.
- Дауалау Аллаһы Тәғәләнең тәҡдирен үҙгәртәм әллә?- тиҙәр сәхәбәләр.
- Дауаланыу, сихәт табыу — үҙе үк Аллаһы Тәғәләнең тәҡдире, — ти пәйғәмбәр, ғәлләйһис-сәләм.
Күп кешеләр бөгөн ауырыуҙарҙы үҙҙәре эҙләп йөрөй, үҙҙәре таба, үҙ ғәйебе менән ауырыуға һабыша. Донъялағы бөтә ауырыуҙар бөгөн — Аллаһы Тәғәләнең тыйғандарынан тыйыла белмәү сәбәпле, килгән ауырыуҙар.
Дарыу тигәндәренең дә хатта күбеһе бөгөн байып ҡалыу өсөн генә эшләнә.
Әле теге заманда уҡ пәйғәмбәребеҙ өйрәткән:»Биш нәмә килмәҫтән элек биш-нәмәңде ғанимәт (байлыҡ, бәхет, уңыш) тип бел, тигән.
Улар — үлемеңдән алда — йәшәүеңде; ауырып киткәнсе — сәләмәт сағыңды, эштән башың сыҡмаҫтан алда — буш ваҡыттарыңды, ҡартлыҡ килерҙән алда — йәшлегеңде, фәҡирлеккә төшөү ихтималынан алда — барлы ваҡыттарыңдың ҡәҙерен белеү”.
Бына шуны белмәүҙәре сәбәпле күп кешеләр — матди һәм мәғәнәүи бәхеттең нимә булыуын аңламай юҡ-бар артынан ҡыуып ғүмерен заяға үткәрә. Аллаһы Тәғәлә тәүфиҡ биргән кеше аҙ ғына ғүмерҙән дә күп нәмә алып, үҙенә лә, үҙенән һуң йәшәйәсәктәр ҙә файҙаланып ҡына торорлоҡ хәйерле эштәр эшләргә өлгөрөп ҡала.
Ундай кешеләр йәшәгән йылдарында уҡ яҡшы ниәт, сәләмәт күңел, изге — ғәмәлдәрҙе үҙенә юлдаш итеп һайлай белә.
”Раббыңдан, — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм, тән сәләмәтлеге менән күңел сәләмәтлеген Һорап ҡына тор”.
Ауырыуҙарҙы дауалау табиптар һәм дарыуҙар менән генә сикләнмәй, ауырыу кешенең иң элек рухын дауаларға кәрәк.
Кешенең рухын, йәнен, тимәк, бөтә -булмышын паклап ҡына тороу юлдарының иң камилы тәрбиә һәм тәрбиәсенең дә тәрбиәле булыуы. Тәрбиәнең иң оло дәреслеге — Ҡөрьән.
”Ҡөрьән аяттарын уҡы һәм уҡығанды ҡабатлап ҡына тор, — тип өйрәтә ул, — Намаҙ уҡы. Кешене ул донъя керенән, аҙғынлыҡтан тыя. Аллаһты зекер итеп кенә, тороуҙың файҙаһы бик ҙур. Һеҙҙең нимә эшләп йөрөгәндәрҙе ул күреп кенә тора”. "Ғәнҡәбүт”, «Үрмәксе” сүрәһе, 45-нсе аят.
Күңелдең пак, малдың, кейемдең, ризыҡтың хәләл, эштәрҙең игелекле булыуын һөйә дин. Сәфәрҙәрҙә йөрөгәндә лә пакланьп ҡына торорға бойора.
Ауырыуҙар эргәһенә барған ваҡыттарында пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм, уның күкрәгенә йә булмаһа маңлайына ҡулын ҡуйып, Аллаһтан ауырыуҙың хәлен еңеләйтергә ярҙам итеүен үтенеп доға ҡыла торған була.
»Бөтәһе лә яҡшы. Аллаһ теләге менән һин дә һауығыу табырһың”, -тип йыуата.
Хәҙис Шәриф.
Хәйбәрҙә ваҡытында йәһүд ҡатындарынан берәү Пәйғәмбәребеҙгә ағыу һалып бешерелгән һарыҡ ите килтерә. ”Был нәмә?” — ти пәйғәмбәр. ”Бүләк” — ти ҡатын. Пәйғмбәребеҙ менән уның сәхәбәләре һарыҡ итен ашай башлай. Шул ваҡыт пәйғәмбәребеҙ үҙе лә ашауҙан туҡталып ҡала, "Туҡтағыҙ!” — тип башҡаларҙы ла туҡтата. ”Был һарыҡты һин ағыулап килтергәнһең”- ти пәйғәмбәр ҡатынға ҡарап. ”Был хаҡта һиңә кем әйтте?” — ти ҡатын. "Бына был һөйәк!”- ти пәйғәмбәр ҡулындағы һөйәккә күрһәтеп ”Эйе, ағыуланым”, — ти ҡатын. ”Ә ниңә?” "Белер өсөн. Әгәр ҙә һиң ялған пәйғәмбәр булһаң, кешеләр һинән ҡотолоу табыр; әгәр ҙә һин ысын пәйғәмбәр булһаң, иттең зыяны теймәҫ, — тип уйланым”, — ти ҡатын.
Ашауҙан туҡталып ҡалған пәйғәмбәребеҙ һәм сәхәбәләр арҡаһынан, Аллаһ илсеһенең үҙенең тәҡдиме менән, өс тапҡыр ҡан алалар. Шулай ҙа сәхәбәләрҙән ҡайһы берәүҙәр шифа таба аламай үлеп ҡала.
Был ваҡиғанан һуң өс йыл үткәс, пәйғәмбәребеҙҙең дә ауырыуы көсәйә. "Үлемем яҡынайып килгән был көндәрҙә мин ағыулы ит ашауҙың эҙҙәрен тойоп торам”, — тигән ул.
Ғалимдар өйрәткән: ”Аллаһ ихтыярындағы үҙенә тейешле бөтә әжер-сауаптарҙы үҙе алып ҡалһын тип, Аллаһ Үҙе маңлайына яҙып ҡуйған тәҡдире бойомға аша һәм пәйғәмбәребеҙ тәнендә ҡалған ағыу яңынан көсәйеп, ул шәһидтәр үлеме менән үлә”, — тигән.
Пәйғәмбәребеҙ йәшәгән йылдарҙа берәү яраланып, тамырҙарында ҡан ойошоп ҡала. Шул ваҡыт пәйғәмбәребеҙ бәнү Әмр ҡаүеменән булған ике кешене саҡырып ала:
”Һеҙҙең арағыҙҙан ҡайнығыҙҙың тыйб ғилеменән хәбәре бар? — ти. ”Ә һуң дарыу ҡулланырға мөмкинме?” — ти ғәрәптәрҙең береһе. ”Ауырыуҙарҙы яралтып бар иткән зат уларҙы дауалау юлдарын да яралтып бар иткән”, — ти пәйғәмбәр.
Был хәҙискә ҡарағанда тормоштоң, төрлө даирәләрендә белгестәргә, үҙ эшендә оҫта булған кешеләргә, дини мәсьәләләргә килгәндә инде дин ғалимдарына, остаздарға мөрәжәғәт итергә кәрәклеге көн кеүек асыҡ.
Ғалимдарҙан ҡайһы берәүҙәрҙең фекеренә, ҡарағанда бәндәләрҙең ерҙәге эштәре, шул иҫәптән ауырыуҙар һәм уларҙы дауалау өсөн дә яуаплы итеп Аллаһ үҙенең фәрештәләрен ебәрә. Әсә ҡарынында яралғы сағынан башлап улар ғүмер буйы бәндәләргә күҙ-ҡолаҡ булып йөрөй.
Дарыуҙарҙың икенселәре ямғыр һыуҙары менәй төшә, ямғыр. Һыуҙары үҫемлектәрҙең үҫеп китеүенә сәбәп була. Тау-таштарҙан ағып төшкән төрлө минералдар, баҫыу киңлектәрен тултырып үҫкәп ашлыҡтар, емеш-еләктәр, сәскәләр, шишмә һыуҙары — бөтәһе лә шифалы дарыуҙар сығанағына әйләнә, — тиҙәр.
Аллаһтың беҙ үҙ ҡолдарын гонаһтар менән һынап ҡына тороуын беләбеҙ. Гонаһтарҙан ҡотолоу юлы тәүбә. Ауырыуҙар менән дә бәндәләрҙе һынай ҡына тора Ул.
Ауырыуҙарҙан һауығыу юлы — дауалана һәм дауалай белеү.
Бында бик ҙур хикмәт бар.
Пәйғәмбәребеҙ өйрәткән: Үҙ һөнәрендә оҫталығы Һәм ғилеме етешмәгән көйө ауырыуҙарҙы дауалап йөрөгән кеше Ҡиәмәт көнөндә бының өсөн дә яуап бирәсәк”, — тигән. Сөнки улар ҙа ғәмәл дәфтәренә яҙылып бара.
Шуның өсөн ғәмәл булған ерҙә, әлбиттә, имандың да ҡатнашы булырға тейеш. Иманлы кеше дарыуҙарҙан да, Ҡөрьән аяттарынан да ҡеүәт таба.
Хәҙистәрҙә әйтелә: ” Йәһүдтәр сихыр менән сырхау ебәргәндә пәйғәмбәребеҙҙең баш осонда бер, аяҡ осонда икенсе фәрештә ултырған була”. ”Уның менән нимә булды?”- ти береһе. ”Сихыр шауҡымы ҡағылды”, — ти икенсеһе. ”Был сихыр уға ҡайҙан килде?” — ти береһе. Фәлән-фәлән йәһүдтән”, — ти икенсеһе. ’’Ябраил, ғәләйһис-сәләм, килде лә:
”Эй, Мөхәммәд! Һин ауырыуҙарҙан зарланаһыңмы?” — тине. ”Эйе”, — тине пәйғәмбәр.
”Бисмилләһир-рахмәәнир-рахим! Үҙеңә килеү ихтималы булған төрлө ауырыуҙарҙан, ямаң күҙҙәрҙән һәм ямаң рухтар зарарынан, көнсөлдәрҙең көнсөллөгөнән, күҙ тейеүҙәрҙәң ҡурсалап ҡына тороуын теләп, Аллаһы Тәғәләгә доға ҡылам. Иншаъ Аллаһ, Ул һиңә шифаһын бирер”, — ти.
Аяттарҙа ла бит әйтелә: ” Ҡөрьәндә Беҙ иманлы бәндәләребеҙ өсөн шифалы дауа һәм үҙебеҙҙең рәхмәтебеҙ булырҙай хикмәттәрҙе генә индерәбеҙ. Иманһыҙҙар өсөн улар, юғалтыуҙарҙы ғына арттыра”.
”Үҙ рәхмәтенән башҡа Аллаһтың Һиңә биргән бәрәкәттәре лә күптән күп”. “Әл-Исра”,”Төндәге күсереү” сүрәһе, 82,87 — нсе аяттар.
”Бер ваҡыт мин, ауырып киттем, — тип һөйләр булған Сәғид ибн Әбү Ваҡҡас, — Хәлемде белергә тип пәйғәмбәребеҙ килде. Ҡулын күкрәгемә ҡуйып, уңың һалҡынлығын тоя башлағансы тотоп торҙо. "Йөрәгеңдән зарланаһыңмы?” — Ҫәҡиф ҡаүеменән булған табиб Әл- Харис ибн Ҡаләдәгә барып ҡара. Дауалау юлдарын ул яҡшы белә. Мәҙинәлә үҫкәндәрен һайлап ете хөрмә емеше алһын да, уларҙы төштәре менән бергә ыуалап һиңә бирһен”, — ти. Хөрмә емешенең яңы ғына йыйып алынғанын да, киптерелгән емештең йөрәк ауырыуҙарын дауалау өсөн шифалы булыуы ғәрәптәргә билдәле була.
Дауалау өсөн хөрмәнең етеһен һайлап алыу — сер. Уны Аллаһы Сүбехәнә үә Тәғәлә менән пәйғәмбәр үҙе генә белә.
Шул уҡ Әбү Ваҡҡастан риүәйәт булып ҡалған тағы ла бер хәҙистә уның: Иртәләрҙә Мәҙинәлә үҫкән ете хөрмә емеше ашап ғәҙәтләнгән кешегә ағыу ҙа, сихыр ҙа зыян итә алмаҫ”, — тигән һүҙҙәре килтерелә.
Бер һүҙ менән әйткәндә, хөрмә емеше тәнгә эҫелек һәм көс бирһә, ҡыяр иһә кәрәк ваҡытта тәндә һалҡынлыҡ булдырырға ярҙам итә.
”Мин үтә лә сибек инем, кешеләр миңә тулыланыуға ярҙам итерлек берәр нәмә табырға кәңәш бирҙе, — тип һөйләр булған Ғәйшә рази Алла ғәнһә, — Хөрмә менән ҡыярҙы ҡушып ашай башлағас ҡына миңә шундай мөмкинлек тыуҙы”.
Әлбиттә, һәр төбәктең тәбиғәте төрлө булған кеүек, төрлө төбәктә йәшәгәндәрҙең тәне лә шул шарттарға, шунда үҫкән емеш-еләккә, ризыҡтарға күнегеп бөткән була. Тимәк, ризыҡтың да, емештең дә бер яҡта йәшәгәндәр өсөн шифаһы, икенсе яҡтағылар өсөн зыянлы булыуы бар. Үҙ ҡәрҙәшенә пәйғәмбәребеҙ ҙә бит бер ҙә юҡҡа ғына табибҡа барырға бойормай.
Кеше бит ул ғәҙәттә пәйғәмбәрҙәр һүҙенә ҡолаҡ һала, әммә тирә-йүндә даны таралған табибтар һүҙенә нығыраҡ ышанып бара.
Пәйғәмбәребеҙ биргән кәңәштең рухи һәм матди яҡтан да, мәғәнәүи яҡтан да әһәмиәте бына шунда.
Көндәлек тормошта пәйғәмбәребеҙ яңы ғына өлгөрөп еткән хөрмә емешен оҙон-оҙон сортлы ҡыяр менән ҡушып ашарға яратҡан. Һәр емештең файҙа менән бергә зарарлы яҡтары ла була, тиҙ боҙолоусан хөрмә емешенең һыуһауға, тештәрҙе, ҡанды боҙоп, баш өйәнәгенә сәбәп булыуын, иҫәпҡә алып, ул емештең был етешһеҙлектәрен ҡыяр ярҙамында юҡҡа сығарған.
Ҡыяр орлоҡтарын онтап һәм иләп, ғәрәптәр теш таҙартыу һәм уны ағартыу өсөн паста әҙерләгәңдәр. Онталған ҡыяр орлоғон пәйғәмбәребеҙ йөҙөм емеше менән бергә ҡатнаштырып, бинт рәүешеңдә ҡуланған, бындай, бинтты ҡоторған эт тешләгән урынға ябыу бик файҙалы, тип өйрәткән.
”Һәр ауырыуҙың үҙенә генә хас, дарыуы була. Сырхауына ҡарап уңы ҡуллана ла белһәң, Аллаһ рәхмәте менән уның шифаһын да табырһың тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм.
Ауырыуҙар эргәһенә барғанда беҙҙә был яҡтар өсөн бөтөнләй ят булған емеш-еләк алып барыу ғәҙәте бар.
” Аллаһ, — тип өйрәткән, ул, — Бер үк ваҡытта сиренә дауа булырлыҡ дарыуҙарын да булдырмай тороп бер ниндәй ауырыу бирмәгән”. Ризыҡ менән дә шулай.
Һәр кемдең үҙе, үҙ халҡы өсөн күнегелгән ризығы булған- кеүек, үҙенә генә шифа бирер дарыуҙары ла була.
Табибтың ауырыуға дарыуҙар биргәндә хаталаныуы зыянлы булған кеүек, уны төрлө ризыҡ менән күмеп ташлауҙың да файҙаһы юҡтыр.
”Диета, — тигән ғәрәп табибы Әл-Харис ибн Ҡатада, — дауалауҙың иң яҡшы юлы. Сөнки ауырыуҙар йыйылып ҡына торған урын — бәндәнең ашҡаҙаны”. Шуға ла бәндә ауырыған ваҡытта ла уны үҙе ашап күнеккән ризыҡтан айырыу дөрөҫ түгел. Дин дәрестәре биргән был кәңәштәр Аллаһтан индерелгән аяттарҙағы хөкөмдәр менән ауаздаш. Тимәк, улар бер ниндәй шик-шөбһәгә урын ҡалдырмай ҡабул ителергә, ҡабул итеү өсөн бәндә күңелендә ныҡлы ышаныс һәм иман да булырға тейеш.
Бәндә күңелендәге иман, инаныуҙар күп төрлө ауырыуҙарҙы еңеп сығыу өсөн көс биреүен дә беҙ беләбеҙ. Инаныу булмаһа әллә ниндәй дарыуҙарҙың да файҙаһы булмаҫҡа мөмкин.
Шуға ла изге Ҡөрьән үҙе үк — бәндә өсөн шифалы дауа сығанағы, тип өйрәткән беҙҙең бабайҙар. Күңелде ул төрлө боҙоҡлоҡтан ҡотҡара, тән сәләмәтлегенә, донъялар именлегенә зыян килтереү ихтималы булған-бөтә нәмәнән ҡурсалап тора.
”Яҡшы һүҙ — йән аҙығы”, — тигәндәр бабайҙар. "Ауырыуҙарҙың хәлен белергә барһағыҙ, АллаҺ ризалығы өсөн тип яҡшы Һүҙҙәр һөйләгеҙ. Бындай һүҙҙәр уның күңеленә тынғылыҡ бирә”, — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм, — Уларҙың борсолоуҙарын юҡҡа сығара, ауырыуҙарға ҡаршы торор өсөн көсөн арттыра”.
Ҡөрьән өйрәтә: «Ҡоро ерҙә һәм диңгеҙҙәрҙә булып ҡына торған бәләләр үҙ ҡулдары менән эшләп кенә торған насарлыҡтарының бер өлөшөн генә булһа ла күреп өлгөрһөн тип бәндәләргә яза булараҡ бирелә, шуны аңлап улар, бәлки, хаҡ юлға ҡайтыр”, — ти.
”Рум” сүрәһе, 41-се аят.
Кешелек һәм кешеләр насарлыҡҡа, гонаһтарға үҙҙәре бирелеп кенә торор булһа, уңың туҡланыр ризығында, һулар — һауаһында, эсер — һыуында һәм... күңелендә лә төрлө -ауырыуҙар тыуып һәм ишәйеп кенә тора башлай.
— Аллаһы Тәғәлә беҙҙе күренеп һәм күренмәй генә килгән ана шундай әллә күпме ауырыуҙар сәбәбенән һаҡлап ҡына тора, һаҡланырға көс биреп яралтҡан, — тип өйрәтә дин.
Әгәр ҙә бәндә яралтылмыш хәлендәге ошо сифаттарына зарар килтерә башлаһа ауырыуҙар ҙа уның үҙен дә йыға һуғырға ғына тора. Йығылып тора алмағандар, ятып ҡалғандар ҙа бөгөн аҙ түгел.
Сәхәбәләрҙән Әбү Өмәмә атлы берәү бынан мең йыл ярым самаһы элек үк себендәргә оҡшап кешеләрҙе бәләләр уратып алыуы, фәрештәләрҙең уларҙы ҡыуып ҡына тороуы тураһында ишеткәс: ”Әгәр ҙә был бәләләр күренеп килһә, һеҙ уларҙы ауыҙҙарын асып, ҡанаттарын йәйеп Һеҙгә ташланырға ғына торғанын күрер инегеҙ.
Был ауырыуҙарҙан, был бәләләрҙән ҡотолоп ҡалыу өсөн шифалы дарыуҙар эшләнә. Аллаһы Тәғәлә үләндәргә лә шифалы сифаттар биргән, ти. Дине Һәм иманы булмаған кеше генә быға иғтибар итмәй. Ауыҙҙарын асып ҡанаттарын йәйеп килгән ҡот осҡос бәләләргә ҡаршы ҡолас йәйеп үҙе йүгереп бара һәм... барған юлын-да ятып та ҡала. Улар күп. Тереләр үҙҙәре генә үлемдең сәбәбен аңлауҙан алыҫ.
Бәндәләр ғәҙәттә тәндәге ауырыуҙарға ғына иғтибар итеүсән. Ә бит ауырыуҙар улар тән менән генә сикләнеп ҡалмай, бөтә булмышына үтеп инә лә, тән зәғифлегенән рухи зәғифлеккә әйләнеп, кешенең әҙәбенә, тәртибенә, доньяға ҡарашына үлемесле эҙен һалып үтә.
Изгелек яуызлыҡ менән алмашына, аманат хыянат аҫтына күмелеп ҡала, хаҡлыҡ тигәнебеҙ ялғанға әйләнеп китә, әҙәмлек тигәнебеҙ әшәкелеккә әйләнә. Быны бар тип тә белмәй бәндә үҙенә бәлә килеп еткәнгә тиклем ай-вайына ҡарамай мин генәмен тип- йәшәй бирә.
Кәсептең, сауҙаның, етәкселектең, хатта табибтың да төп маҡсаты — алдашыу, кеше хаҡына инеү, ҡан ҡойоу йән ҡыйыу иҫәбенә байыу тураһында ҡайғыртыуға әйләнә башлай.
Эсер һыуҙарыбыҙ, йыйыр ризығыбыҙ, һулар һауабыҙ — бөтәһе лә, бер тин тормаҫ химикатҡа әйләнеп бара.
Өмәүиҙәр заманынан ҡалған келәттәрҙә кешеләр бер ваҡыт -бөртөктәре хөрмә емеше төшө дәүмәл бойҙай тултырылған бер төйөнсөк табып ала.
Был орлоҡ араһында: ” Белегеҙ: бәндәләрҙе ғәҙеллек ташлап -китмәгән дәүерҙәрҙә бойҙай орлоғо бына шундай ине”, — тип яҙылған ҡағыҙ ҙа була унда.
Дин өйрәтә: бәндәләр кисергән бәлә һәм сирҙәрҙең күбеһе беҙгә тиклем йәшәгән халыҡтар өлөшөнә төшкән ғазап һәм яфаларҙың ҡайтауаҙы булып ҡала, ти.
Беҙгә лә бөгөн тыуыр быуындарға; „Беҙҙең дәүерҙә ит, һөт, май бына шулай көтөү-көтөү булып болонда йөрөгән малдарҙан алына, икмәк игендән тартылған ондан бешерелә, дарыуҙарҙың тәнгә шифаһы була ине”, — тип яҙып ҡалдырырға тура килмәгәйе.
Бының өсөн бөтәбеҙгә лә иман кәрәк. Имандың да тиҫбе урыныңа автомат, мәсеттә намаҙ уҡыу урынына тауҙарҙа ҡасҡын булып йөрөү, татыулыҡ урынына — араларҙы боҙа торғаны түгел, имандың күңелдәргә тынғылыҡ, илдәргә именлек, тормошҡа йәм бирә торғаны.
Үҙен ниндәй ҙә булһа бер нимә борсоған ваҡыттарҙа пәйғәмбәребеҙ доғанан айырылмаған. Сөнки доғалар улар күңелгә тынғылыҡ, тәнгә сәләмәтлек, йән тыныслығы бирә, яманлыҡтарҙан ҡурсалай тора, шайтан ҡотҡоһонан ҡотолорға ярҙам итә.
”Күп кешеләр ике төрлө мәрхәмәттән мәхрүм ҡала: улар — буш ваҡыт менән сәләмәтлек”; — тигән пәйғәмбәр. Тәне сәләмәт, торор ере хәүеф-хәтәрҙәрҙән азат, ашар икмәге булған хәлдә иртәләрҙә йоҡонан уяна алған кеше — бөтә донъяға хужа булған кеүек була”, — тигән ул.
Кешеләргә һәм башҡа төрлө йән эйәләренә файҙалы булһын тип Аллаһ диңгеҙ һыуын тоҙло итеп яралтҡан. Әгәр ҙә диңгеҙ һәм океан һыуҙары ла сөсө булһа, унда үлеп ҡалған йән эйәләре сереп һыуҙы бөтөнләй боҙоп бөтөр ине.
Диңгеҙ һыуҙары тоҙло булыуы менән файҙалы. Йылға һәм шишмә һыуҙары эсер -өсөн, йәшәр өсөн. Уларҙан башҡа тормошто күҙ алдына ла килтереү мөмкий түгел.
Эсемлектәрҙең иң яҡшыһы, иң файҙалы һәм ҡиммәтле булғаны — зәм-зәм Һыуы. Инәбеҙ Хәжәр менән Исмәғилгә уның шишмәһен Ябраил, ғәләйһис-сәләм, үҙе асып биргән. Тәүге пәйғәмбәрҙәрҙең һәр береһе шул шишмә һыуын эсеп ҡарарға йәки эсеп ҡалырға тырышҡан.
Күкрәген асып фәрештәләр, зәм-зәм һыуы менән пәйғәмбәребеҙҙең йөрәген паклаған”.
”3әм-зәм шишмәһенән алынған һыу бөтә ауырыуҙарға дауа”, — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм.
Ямғыр һыуҙары ла шундай уҡ пак. Йәшен йәшнәп һәм кук күкрәп яуған ямғыр һыуы бигерәк тә яҡшы.
”Бер ваҡыт пәйғәмбәребеҙ менән бергә йөрөгәндә ямғыр яуа башлағас, пәйғәмбәребеҙ: ”Был бит Аллаһтың үҙ хозурынан, килә! ” — тип өҫ кейемдәрен һалып ташланы” , — тип хәтерләр булған Әнәс ибн Малик.
”Ҡиәмәт көнөндә, — тигән ул, — һорауҙарҙың иң яҡшыһы һыу тураһында булыр:- ”Һиңең тәнеңә Беҙ сәләмәтлек биреп, -һалҡын һыу менәң һыуһыныңды, ҡайтарманыҡмы ни?” — тиелер”.
”Аллаһтан һеҙ иманда инанғанлыҡ биреүен һорағыҙ; иманлы булыуына ныҡ инанған һәм тәне сәләмәт кешенән дә байыраҡ бер кем дә юҡ”, — тигән ул. Кешелек һәм кешеләр насарлыҡҡа, гонаһтарға үҙҙәре бирелеп кенә торор булһа, уның туҡланыр ризығында, һулар һауаһында, эсер һыуында һәм... күңелендә лә төрлө ауырыуҙар тыуып һәм ишәйеп кенә тора башлай.
Аллаһ илсеһенең тыйб ғилемендә мөһим урын тотҡан шифалы, үҫемлектәрҙең береһе — ладан.
Пәйғәмбәребеҙҙең мин: ” Һеҙгә һинд ладаны меңән файҙаланырға кәрәктер. Ул — ете төрлө- сирҙән дауа. Яндырып, уның төтөнөн һулау тамаҡ ауыртҡанда, плеврит менән яфа сиккәндә бик файҙалы”, — тигән кәңәштәре хәтерҙә ҡалған”, — тип һөйләр булған Өммө Ҡайҫ бинт Михсан.
Ладан — ағастарҙың айырым бер төрөнән алынған хуш еҫле, сайыр, ыҫмала. Шәкәр ҡатнаштырып уны ас ҡарыңға эсеү хәтер зәғифлегенән ҡотҡара”.
”Ладан, — тип өйрәткәндәр сәләфтәр, яранан аҡҡан ҡанды туҡтатыу, эс ауыртыуын, эс китеүҙе баҫыу, аш һеңдереү өсөн бик файҙалы”.
Ладаң менән дауалау алымдары исламға тиклем замандарҙа ла- булған.
” Тамағы ауыртһа, тамағына бармаҡ менән баҫып, баланы интектермәгеҙ, тигән румдарҙың бороңго табибы Гален, — Дауалау өсөн уны ладан менән төтәҫләгеҙ”.
“Диңгеҙ ладаны столбняктан, бил ауыртыуынан дауа, биттәрҙә барлыҡҡа килгән таптарҙы юҡҡа сығара”, — тигән ул.
»Диңгеҙ ладаны менән файҙаланып өйрәнегеҙ. Унда ете төрлө ауырыуға дауа бар. Шуларҙың береһе — плеврит", — тигән имам Әхмәд.
Пәйғәмбәребеҙ һуған ашаған, һуған ашаған көйө мәсеткә барыуҙан ғына тыйған ул.
Һуған тураһында ғәрәптәр Ғәйшә, инәбеҙҙән дә һорайҙар. «Пәйғәмбәребеҙ ашаған иң һуңғы ризыҡ һуған булды”, — тигән ул.
»Кешенең тултырып ҡына торғай һауыттары араһында ашҡаҙанынан да насарырағы юҡ. Ашарға теләгегеҙ бик ҡаты булған саҡта ла ҡарынығыҙҙың өстән бер өлөшөн аш өсөн, — өстән береһен — һыу, өстән береһен һауа йөрөу өсөн бүлегеҙ”, — тигән бәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм.
Был да боронғо табибтар фекере менән ауаздаш.
Галендан һорайҙар: ”Ни өсөн тип һин ауырыу тигәнде белмәйһең?” — тиҙәр. «Бер ваҡытта ла мин бер ҡарында бергә була алмай торған ике төрлө ризыҡҡа ҡул һуҙып бармайым, асыҡмай тороп ашарға ултырмайым, эсем ауыртыр булһа, ризыҡты ашҡаҙанында тотмайым”, — ти табиб. “
»Дүрт төрлө нәмә кешенең күҙҙәрен аса, йәғни күреү һәләтен арттыра, — тигән пәйғәмбәр, ғәләиһис-сәләм, — Кәғбәгә ҡарап ултырыу, йоҡлар алдынан күҙҙәргә һөрмә тартыу, йәшел төҫ һәм ултырып өйрәнгән ереңдең таҙа булыуы”.
Пәйғәмбәребеҙ өйрәткән: «Ауырыуҙарығыҙҙы ашарға, һәм эсергә мәжбүр итмәгеҙ. Әгәр ҙә ауырыу ашарға ла, эсергә лә теләп бармай икән, уның тәне, тимәк, ауырыу менән көрәш алып бара һәм был ваҡытта уны Аллаһ үҙе ризыҡландырып тора”, — тигән.
Шуға ул сәләмәт кешегә ҡарағанда оҙағыраҡ ашамай тора ала.
Был да — бер хйкмәт.
”3әйтүн майы менән туҡланығыҙ һәм уны һөртөнөү өсөн дә ҡулланығыҙ. Ул май ағастарҙың иң яҡшыһынан алына”, — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм.
Мосолман тормошонда эсемлектәр.
Тән сәләмәтлеге өсөн эсемлектең файҙаһы бик ҙур, тип өйрәткән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм.
Ғәрәптәр тормошонда һыу — иң ҡәҙерле һый булып һанала. Табын ҡорған ваҡытта ла ғәрәптәр ҡунаҡтар алдына иң элек һыу ҡуйып сыға.
Һалҡын һыуҙан һыуһын тиҙерәк- ҡана, тәндәге һыуға булған ҡытлыҡ тиҙерәк юҡҡа сыға, ризыҡты йомшарта һәм унда булған файҙалы матдәләрҙең ҡанға тиҙерәк күсеүенә булышлыҡ итә. һыу — тормоштоң төп сығынағы.
Ҡөрьән өйрәтә: ”Күктәр менән ерҙең тәүҙә бер бөтөн булыуын иманға килмәгән кешеләр әллә белмәйме? Беҙг уларҙы айырҙыҡ һәм һәр нәмәне һыу ярҙамында тереклек биреп яралттыҡ. Инде шуларҙы аңлап торған килеш тә иманһыҙҙар иманға килмәҫме?” — ти. ”Әл-Әнбиә”, ” Пәйғәмбәрҙәрсүрәһе, 30 — нсы аят.
Пәйғәмбәребеҙ ғәҙәттә һалҡын һыуҙы бал менән ҡушып эсә торған була. Бындай һыуҙы ас ҡарынға эскәндә ашҡаҙандың ул төрлө зарарҙарға ҡаршы тороу ҡеүәтен арттыра, эсәктәр, бөйөрҙәр һәм бауыр эшмәкәрлеген яҡшырта. Йәнгә лә, тәнгә лә көс бирә. Тимәк, ул һут һәм татлы эсемлектәрҙең бөтәһенә ҡарағанда ла файҙалыраҡ. Баллы эсемлектәрҙән улар үт һыуы килеп йөҙәткәндә генә туҡталып, уның зарарлы тәьҫирең һеркә ярҙамында юҡҡа сығара торған була.
Һыу эскән ваҡытта пәйғәмбәребеҙ уны өсәр-өсәр йотом итеп бүлеп-бүлеп эсергә яратҡан. Бер тына эсеп алғандан, һуң һауытын ситкәрәк ҡуйып, бер аҙ көтөп тора ла, әсеүҙе шул уҡ тәртиптә яңынан ҡабатлай. Дөйә кеүек итеп һыуҙы бер тында эсеп ҡуймағыҙ. Эсер алдынан бисмиллә әйтеп, эсеп бөткәс биргәненә шөкөр итеп, һыуҙы айырым-айырым йотомдарға бүлеп эсегеҙ”, — тигән ул.
”Дүрт төрлө сифаты булғанда ризыҡ, тулы камиллыҡта була, -тигән ул, — Ашар алдынан бисмиллә әйткәндә, ашап бөткәс шөкөр иткәндә, ашағанда ҡулдарҙың күп, ризыҡтың хәләл юлдар менән табылған булыуында”.
»Кувшиндарығыҙҙы ябып, һыу тултырылған турһыҡтарығыҙҙың ауыҙың бәйләп ҡуйығыҙ, сөнки йылдың шундай бер көнө була: ул көндө, күктән төрлө ауырыуҙар яуа башлай. Уларҙың өҫтө, ябылмаған кувшиндарға, ауыҙы бәйләнмәгән турһыҡтарға төшөп ҡалыу ихтималы бар. — тигән ул.
Был — Аллаһ биргән тәрбиә.
’’Мосолман булмағандарҙың да был көн тураһында хәбәре бар, — тип өйрәтдән дин ғалимы Ләйс ибн Сәғид, — Был — ғинуар айы тип ғинуар айында ауырыуҙарҙан һаҡланып ҡалырға тырыша улар”. Мөьминдәргә пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм, бер нимә лә булмағанда һауыттарҙы ағас ботағы менән булһа ла ябып ҡуйырға бойорған. ”Был инде уны бөжәктәр төшөүҙән дә һаҡлай. Бөжәктәр бит улар ботаҡтар буйлап йөрөргә ярата”, — тигән.
Ендәрҙе, бөжәктәрҙе яҡын ебәрмәҫ өсөн һауыттарҙы бисмиллә әйтеп ябып ҡуйырға бойорған.
Һауыт ауыҙынан эсеп йөрөмәгеҙ. Бындай ваҡытта эсемлектең эскә күпләп төшөүе, уға төрлө бөжәктәр эләгеүе сәбәпле ашҡаҙанға зыян килеүе бар”, — тигән.
Йоҡоһоҙлоҡтан дауа.
Сәхәбәләрҙән Халид атлы берәү килеп пәйғәмбәребеҙгә йоҡоһоҙлоҡтан зарлана.
”Йоҡларға ятыр алдынан, — тип кәңәш бирә пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм, — “Эй, Аллаһ! Ете күк һәм күктәр аҫтында булғандар, ете Ер һәм ерҙәр өҫтөндә йөрөгәндәр Раббыһы, ендәр һәм бәндәләрҙе аҙаштырырға ғына торғандар Раббыһы! Үҙең яралтып бар иткәндәрҙең береһе лә миңә зарар килтерә һәм ғәҙелһеҙлеккә юл ҡуя алмаҫлыҡ итеп һаҡлап ҡына йөрөткәндәрҙән бул. Һинең яҡлауыңда булғандарҙы көс-ҡеүәт, ташламаҫ, улар Һинең үҙ ризалығыңа лайыҡ кешеләр, һинән башҡа Иләһе юҡ!” — тип доға ҡылып ят”, ти.
Хәүеф-хәтәрҙәргә юлығыуҙан-ҡурҡҡан саҡтарҙа ул сәхәбәләрен: “Аллаһтың үҙенең асыуыңан һәм язаһынан, Уның ҡолдарынан килеп торған золомдарҙан, шайтандарҙың аҫтыртын ғына бышылдашып йөрөүенән һинең үтә лә камил һүҙҙәреңдән яҡлау эҙләйем.
Эй, Раббым! Уларҙың эргәмдә генә йөрөүенән ҡурсалап тор!” — тип доға ҡылырға өйрәтә. Сәхәбәләрҙән Ғабдулла ибн Ғүмәр был доғаларҙы үҙенең бөтә балаларына өйрәткән, хәтерҙә ҡалдырырға мөмкинлектәре булмағандарға ул быны яҙып ҡуйырға бойорған.
Был һүҙҙәрҙең һәр төрлө зыяндан ҡотҡарып ҡына тороуында мосолман күңелендә бер ниндәй шик булмаған.
Дин — ул нәсихәт китабынан. Авторҙар Сәләх Суҡбаев. Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтулла
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 11.03.2017 в 05:09, и размещена в категории Сәләмәт булығыҙ. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
Елдәй елә юрғалар…
08 июня 2016 йыл | Спорт
Һабантуйҙа иң күп тамашасыны – олоһон да, кесеһен дә үҙенә йыйған ат сабышын һәр кем ҙур кинәнес менән тамаша ҡыла. Шуға ла уға старт бирелеү менән бар халыҡ дәррәү бәйге майҙансығына ағылды. Ат сабышында райондың төрлө хужалыҡтарынан, ауыл биләмәләренән ике тиҫтәнән ашыу юрға ҡатнашты.
О, спорт! Һиндә - сәм. Һиндә - ғәм!
08 июня 2016 йыл | Спорт
Көрәш майҙаны - батырҙарға
08 июня 2016 йыл | Спорт
Милли көрәш ат сабышынан ҡала һабантуйҙың төп йәме булып тора. Шуға ла көрәш барған майҙанға яҡын барырлыҡ та түгел, тамашасылар уғата күп була бында. Келәмдән ситтәрәк бәйләп ҡуйылған 5 тәкә күндәм генә үҙҙәренең яңы хужаларын көтөп тора. "Был тәкәләр кемгә эләгер?” – тигән һорау тынғы бирмәй көйәрмәндәргә.
Хеҙмәт батырҙары байрамында
08 июня 2016 йыл | Йәмғиәт
4 июндә барса халыҡ байрамса кейенеп район Һабантуйы үтәсәк майҙанға -”Лукойл” автозаправкаһы артындағы киң болонға ағылды. Көнө лә матур бит әле - ҡояш та ҡыҙҙырмай, былтырғы ише ямғыр ҙа ҡамасауламай. Әйтерһең дә билдәһеҙ ҡөҙрәти көс: ”Әйҙәгеҙ, рәхәтләнеп байрам итегеҙ, күңел асығыҙ, бының өсөн һеҙгә мөмкинлек бирәм”,- тигәндәй, еләҫ көн үҙенән-үҙе байрамға әйҙәй.


text:
Психология
Психологияның өйрәнеү даирәһе булып психика тора, өлөшләтә ҡылыҡты өйрәнеү аша булдырыла. Фәнни методтарға нигеҙләнеп, психология дөйөм принциптарҙы аныҡлау һәм конкрет осраҡтарҙы өйрәнеү кеүек, туранан-тура маҡсаты булып индивидты һәм төркөмдәрҙе аңлау, ошоларҙың күбеһе, һөҙөмтә булараҡ, йәмғиәткә файҙа килтереүгә йүнәлтелгән. Был өлкәлә профессианаль практикты йәки ғилми өйрәнеүсене психолог тип атайҙар, һәм шулай уҡ социолог, ҡылыҡтар өйрәнеүсе ғалим, йәки когнитив ғалим тип классификацияланыла. Психологтар индивидуаль һәм социаль ҡылыҡ, психик функцияларҙы аңларға тырышалар, һәм шулай уҡ когнитив функциялар (төшөнөү функциялар, йәки икенселәй, белеп кисереү функциялары) һәм ҡылыҡ нигеҙҙәрендә ятыусы физиологик һәм нейробиологик процесстарҙы өйрәнәләр.
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Психология һүҙе һүҙмә-һүҙ итеп әйткәндә «йәнде өйрәнеү»ҙе аңлата (ψuxή, psukhē, «һулыш алыу»ҙы аңлата, «йән» йәки «йән эйәһе», һәм, λoYoς — логос, «өйрәнеү» йәки «тикшереү» тип тәржемә ителә). Psychologia тигән латынь һүҙен беренсе тапҡыр хорват гуманисы һәм латинисы Marko Marulić үҙенең Psichiologia de ratione animae humanae исемле китабында 15 быуат аҙағы 16 быуат башында ҡулланған.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Радий Хәбиров бөгөн Башҡортостандың беренсе Президенты Мортаза Рәхимов менән осрашты
Радий Хәбиров бөгөн Башҡортостандың беренсе Президенты Мортаза Рәхимов менән осрашты
Ике сәйәсмән һөйләшеүе эшлекле юҫыҡта үтте. Радий Фәрит улы белдереүенсә, тап Мортаза Ғөбәйҙулла улы республиканы етәкләгән 20 йыл эсендә Башҡортостан Рәсәйҙең социаль-иҡтисади юҫыҡта үҫешкән иң алдынғы төбәктәренең береһе булды. Аҙаҡтан ул артабан да М.Ғ. Рәхимов республика менән идара итеүҙең уникаль тәжрибәһе менән бүлешеренә ышаныс белдерҙе.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Фото:
Виктор Христенко Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең эшен баһалай
Фото:
Өфөгә Рәсәй Федерацияһының сәнәғәт һәм сауҙа министры Виктор Христенко эш сәфәре менән килде. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән бергә Виктор Христенко, шулай уҡ Рәсәй Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығының Авиация сәнәғәте департаменты директоры Юрий Слюсарь, «ОБОРОНПРОМ» Берләшкән сәнәғәт корпорацияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Андрей Реус Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең (ӨМЭПБ) ҡайһы бер объекттарында булды. Улар араһында –газотурбина двигателдәре компрессорҙарының монотәгәрмәстәрен әҙерләү өсөн эксперименталь линия иретеп йәбештереү участкаһы. Был участка – Рәсәйҙә беренсе һәм Европала дүртенсе.
Виктор Христенко шулай уҡ махсус технология ҡулланып двигателдәр йыйылған заводтың йыйыу производствоһын ҡараны. Бының өсөн йыйыу подразделениеһына айырым узелдар өсөн комплекттар һәм әҙер изделиелар килә.
Бынан тыш, федераль министр перспективалы газотурбина двигателдәре етештереү өсөн турбиналар һәм компрессорҙар роторҙары әҙерләү комплексының йыйыу участкаһы менән танышты. Был комплекс «ӨМЭПБ производствоһын реконструкциялау һәм ҡайтанан техник ҡоралландырыу» проектын тормошҡа ашырыуҙың беренсе этабы булып тора.
Виктор Христенко, бөгөн Рәсәй хәрби һәм граждандар двигателдәр эшләү проекттарын тормошҡа ашырыу барышы, тармаҡты үҫтереү перспективалары менән танышыу үтә мөһим, тип билдәләне.


text:
Еңел һулышӘҙәбиәт өлкәһендә Нобель премияһына лайыҡ билдәле урыҫ яҙыусыһы Иван Алексеевич Бунинды бөгөн күберәк прозаик булараҡ беләбеҙ. Ул – шулай уҡ ике тапҡыр Пушкин премияһын алған ҙур шағир ҙа. Тап шул шағирлығы, һәр остоҡ хисте, кисереште тотоп алып,...
ҺӘҘИӘАрҙаҡлы, хөрмәтле шағирәбеҙ, ил инәһе Гүзәл Ситдиҡова үҙенең 65 йәшен мул уңыштар менән ҡаршылай. Рухиәтебеҙ һәм әҙәбиәтебеҙҙең яҡты йондоҙо Һәҙиә Дәүләтшинаның күңел тәрәнлеген, киңлеген һәм бейеклеген уның шәхесенә тиң кеше генә тулыһынса аса...
«Түгеләйем әле даръя булып, Ҡояш булып бағайымсы көлөп...»Ғәлиә Кәлимуллина шиғриәте ғәм тәрәнлеге, көтөлмәгәнсә саялығы, хиссиәтенең төҫмөр байлығы менән әсир итә. Берсә тыуған ерҙең һәр ҡарышының тарихын тойоп, тупраҡтың үҙе булып асыла, тәрәнгә тарта, берсә үҙенең иркен хыял асманына әйҙәп, йөрәктәрҙе...
ҺыбайлыМиләүшә Ҡаһарманованың хикәйәләре уҡыусы тарафынан йылы икмәктәй көтөп алына. Сере – һутлы телендә, халыҡсан образдарҙа һәм яҙыусының башҡалар өсөн ябай ғына тойолған күренештәрҙән дә әтнәкә таба белеүендә....
«Бәхет тәхетенә эйә Мөхәббәтле йәр генә»Билдәле шағирә Зөһрә Ҡотлогилдина – донъяға төрлө халәттә: бала, ҡатын, әсәй булараҡ бағып, уны гелән яңы төҫмөрҙәр аша танһыҡ итеп һүрәтләгән, шиғырҙарында кем сифатында асылһа ла, һәр ваҡыт бәҫле һәм мәрхәмәтле ҡала белгән лирик геройҙы тыуҙырған...
Эҫе һыуСабахатдин Али – XX быуаттың тәүге яртыһында йәшәп ижад иткән төрөк яҙыусыһы. Уның хикәйәләре һәм романдарында ауыр шарттарҙа йәшәп, хәләл көсө менән мал табырға тырышҡан, ҡара эштә йөрөгән ябай, хеҙмәтсән халыҡтың тормошо һүрәтләнә. Беренсе донъя...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 484
АНТРОПОГЕН ЛАНДШАФТ, кешенең хужалыҡ эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә үҙгәргән йәки барлыҡҡа килгән географик ландшафт. Ф.Н.Мильков классификацияһына ярашлы, барлыҡҡа килеүенә ҡарап техноген, пироген, дигрессион, һөрөнтө ер һ.б. айырыла; антропоген йөкләнеш характерына ҡарап — а.х. (культуралы көтөүлектәр, һөрөнтө ерҙәр, баҫыуҙар, баҡсалар), сәнәғәт (өйөмдәр, карьерҙар, сәнәғәт зоналары), юл (үткәргес торба, автомобиль юлдары һәм тимер юлдар), урман (баҫыу һаҡлағыс, һыу һаҡлағыс урман һыҙаттары), һыу (һыуһаҡлағыстар, каналдар, быуалар), селитеб (ауыл биләмәләре, ҡала), рекреацион (парктар, урман парктары, ял зоналары) һәм беллигератив (һуғыш хәрәкәте урындары, һаҡланыу урҙары, ҡорал һынау полигондары); соц.‑иҡт. функциялары б‑са — ресурстарҙы тергеҙеү, тирә‑яҡ мөхитте булдырыу, тирә‑яҡ мөхитте һаҡлау һ.б.; эҙемтәләр характеры б‑са — культуралы, культуралы булмаған, деградацияға бирелгән (бедлендтар) А.л. Культуралы А.л. булдырған ваҡытта ландшафт архитектураһы, ландшафт дизайны, фитодизайн ысулдары файҙаланыла. БР‑ҙа А.л. формалашыуына терр‑яның юғары кимәлдә үҙләштерелеүе йоғонто яһай: ауыл хужалығы ерҙәренең майҙаны 51,4% тәшкил итә, терр‑яның һөрөлөүе — 25,4%, һыуһаҡлағыс һәм быуалар майҙаны — дөйөм майҙандың яҡынса 1%‑ы.
И.М.Япаров
Тәрж. И.М.Япаров


text:
- Подробности
- Просмотров: 508
КАРУАНҺАРАЙ, тарих‑архитектура комплексы. Ырымбур ҡ. урынлашҡан. 1838—44 йй. В.А.Перовский инициативаһы б‑са (архитектор А.П.Брюллов проекты) ҡаланан бер аҙ ситтәрәк Башҡорт‑мишәр ғәскәре командующийының канцелярияһын урынлаштырыу һәм ситтән килгән мосолмандарҙы ҡунырға индереү өсөн төҙөлә. Комплексты төҙөү өсөн аҡсаның күп өлөшө башҡ. халҡынан (804 мең һум) йыйып алына. Бөтә эштәр ҙә башлыса ш. уҡ башҡорттар (1838 й. июль—окт. 2789 кеше ат м‑н һәм 1257 атһыҙ кеше) тарафынан башҡарыла. К. асылыуы император Николай I тыуған көнөнә бағышлана һәм 1846 й. 30 авг. үтә. К. 5 га майҙанды биләгән парк (элекке сиктәрендә һаҡланмаған; уның өсөн Стәрлетамаҡ өйәҙенән ағастар килтерелгән булған) һәм таш ҡойма м‑н уратып алынған. Комплексҡа эске ихатаһы булған төп корпус, композицияның үҙәген хасил иткән мәсет һәм ихатаға инеү яғынан ансамблдең арауыҡтағы үҙәген нығытып торған манара инә. Төп корпус бер‑береһе м‑н тоташтырылған 3 ҡатлы 5 таш бинанан тора, улар П хәрефе рәүешендә урынлашҡан, ихатаның эске яғында бер‑береһенән тигеҙ алыҫлыҡта урынлашҡан 13 ишек бар; көнбайыш һәм көнсығыш яҡтарында хужалыҡ ихатаһы төҙөлгән. Мәсет (бейеклеге — 18,9 м, киңлеге — 12,6 м) бинаһы 8 мөйөшлө, көмбәҙ м‑н ябылған, инеү урыны төньяҡта. Мәсеттең планировкаһы уға оҡшаш ҡоролмаларҙың Көнсығыш илдәрендә ҡабул ителгән традицион формаларынан айырыла. Башҡорттар араһында шундай риүәйәт йөрөй: К. төҙөгән ваҡытта уның төп ихата уртаһына тирмә ҡуйылған йәйләү ҡоролошон сағылдырыу теләге иҫәпкә алынған. Намаҙ бүлмәһенең стеналары мәрмәрле, пилястралар м‑н биҙәлгән, улар араһына алтын ялатылған ғәрәп хәрефтәре м‑н Ҡөрьән сүрәләре яҙылған. Көньяҡ стенаһының намаҙ бүлмәһендә башына манара м‑н алтын ялатылған ярым ай ҡуйылған сатыр түбәле кафедра (ул михрабты алмаштырған) урынлаштырылған. Мәсеттең көмбәҙе эске яҡтан 3 өлөшкә бүленгән: өҫкөһөндә уртаһында ҡояш балҡыған күк йөҙө төшөрөлгән, ҡояшты 8 ярым ай м‑н 6 ҡанатлы йондоҙҙар уратып алған; урталағыһы һәр ҡайһыһы биҙәкләп һыланған, уртаһына 8 ҡанатлы йондоҙ төшөрөлгән бер тигеҙ 8 өлөшкә бүленгән; түбәнге өлөшөндә аркалы тәҙрәләр уйылып, уларҙың аралары арабескалар һәм башҡ. орнаменты м‑н биҙәлгән. Көмбәҙҙе 6 ҡырлы гәлсәр призмалы алтын ялатылған люстра йәмләп тора. Конус рәүешле осло манараһы 3 яруслы башня (бейеклеге — яҡынса 38,8 м) һымаҡ: түбәнге ярусы квадрат формаһында эшләнгән, 5,2 м бейеклектә 8 ҡырлыға әйләнә, урталағыһы — каннелюралар м‑н биҙәлгән колонна (эсе ҡыуыш, диам. — 2,1 м) рәүешендә, 19 м бейеклектә сталактит кәрниз м‑н биҙәлгән, өҫкө өлөшө цилиндр формаһында, икенсе кәрниз м‑н ҡаймаланып тамамланған. Манарала 136 баҫмалы бормалы таш баҫҡыс бар. Проект эшләгәндә һәм стиль һайлағанда автор көнсығыш төҙөлөш сәнғәте мираҫына мөрәжәғәт итә. Бөтә биналар ҙа уҡ башағы кеүек осло өс ҡанатлы аркалар, мөйөштәре парлы кескәй башнялар м‑н биҙәлгән; намаҙ бүлмәһендәге кафедра, манара, мәсет алтын ялатылған ярым ай ҡуйылған осло манара м‑н тамамлана, биҙәүҙә ағас һырлағанда (ҡара: Нәфис ағас сәнғәте), аппликацияларҙа һәм сигеүҙәрҙә осраған элементтар, үҫемлек һәм геом. орнамент ҡулланылған. К. башҡорттарға идара итеү учреждениелары, ситтән килеүсе мосолмандар өсөн юлаусылар йорто, башҡорттар өсөн оҫтахана һәм мәктәп, 1865 й. алып Ырымбур ген.‑губ‑рының фатиры һәм канцелярияһы, губерна учреждениелары, башҡ. ерҙәрен ыҙанлау б‑са комиссия урынлаша. 1917 й. июлендә 1‑се Башҡорт ҡоролтайында К. милли милек тип иғлан ителә һәм нояб. унда Башҡорт мәркәз шураһы урынлаша, 1918 й. 6 февр. РСФСР Милләттәр эштәре б‑са ХК декреты м‑н К. башҡ. халҡына тапшырылыуы т‑да иғлан ителә, авг.—дек. Башҡорт хөкүмәте м‑н уның ғәскәри учреждениелары урынлаша. 1921 й. К. Башҡ. халыҡ мәғарифы ин‑ты (һуңыраҡ Ырымбур башҡорт педагогия техникумы) асыла. 1924 й. сент. комплекс (БАССР‑ҙың мәғариф ХК ҡарамағында ҡалдырылған пед. техникум бинаһынан тыш) Ҡырғыҙ респ., 1934 й. — Ырымбур өлкәһенә тапшырыла. 1936 й. алып К. Ырымбур геология берекмәһе, 1998 й. — Сауҙа‑сәнәғәт палатаһы; 1954—91 йй. мәсет бинаһында планетарий урынлаша. Мәсет хәҙ. көндә лә эшләй. К. тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы булып тора. К. бинаһына 1917 й. дек. унда Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы (ҡара: Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары) үтеүе һәм Башҡ. хөкүмәте м‑н Башҡорт ғәскәре штабы урынлашыуы иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған (2007).
Әҙәб.: Янгузин Р.З. Караван-Сарай — национальная святыня башкирского народа //Оренбургской губернии — 250 лет: проблемы истории и культуры. Оренбург, 1994.
М.Ғ.Вәлиева, Р.Н.Ҡотошов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Бишбүләк районында Уҡытыусылар көнөндә һәләтле уҡыусыларға тәү тапҡыр Мең ырыуының премияһы тапшырылды. Апрель айында уҡ Өфөлә уҙған меңлеләр йыйынында уны булдырыу тураһында һүҙ ҡуҙғатылғайны. Меңлеләр ҡоро етәксеһе Әхнәф Дәүләтйәр улы Тимербулатов мәғариф өлкәһендә көс һалған уҡытыусыларға изге теләктәрен еткергәндән һуң, туған тел буйынса төбәк-ара һәм республика күләмендә үткәрелгән конкурстар еңеүселәре булған алдынғы уҡыусыларға — Артур Нафиҡовҡа (Ҡаныҡай […]
Продолжить чтение…
Һәләтле уҡыусыларға – Мең ырыуы премияһы
Бишбүләк районында Уҡытыусылар көнөндә һәләтле уҡыусыларға тәү тапҡыр Мең ырыуының премияһы тапшырылды. Апрель айында уҡ Өфөлә уҙған меңлеләр йыйынында уны булдырыу тураһында һүҙ ҡуҙғатылғайны. Меңлеләр ҡоро етәксеһе Әхнәф Дәүләтйәр улы Тимербулатов мәғариф өлкәһендә көс һалған уҡытыусыларға изге теләктәрен еткергәндән һуң, туған тел буйынса төбәк-ара һәм республика күләмендә үткәрелгән конкурстар еңеүселәре булған алдынғы уҡыусыларға — Артур Нафиҡовҡа (Ҡаныҡай […]


text:
- Подробности
- Просмотров: 247
СЕЛТӘРҠАНАТЛЫЛАР (Neuroptera), бөжәктәр отряды. Бер нисә тиҫтә ғаиләһе, яҡынса 5 мең төрө билдәле; Башҡортостанда 15 төрө бар. Кәүҙә оҙонлоғо 0,2—2 см, оҙонса, йәшел йәки көрән төҫтә. Башы хәрәкәтсән, овал фасеткалы, ҡайһы бер төрҙәре ш. уҡ ябай күҙле. Мыйыҡтары еп рәүешле, күп быуынлы, тараҡ, суҡмар йәки баш формаһында. Ауыҙ аппараты — кимереүсе. Ҡорһағы цилиндр формаһында, ҡайһы бер төрҙәрҙең инә заттарында йомортҡа һалғысы бар. Ҡанаттары үтә күренмәле (ҡайһы берҙә ҡара йәки төрлө төҫтәге таптар м‑н), күп һанлы арҡыры һәм буй һеңерсәләр, ҡыҫҡа төк йәки тәңкәләр м‑н ҡапланған; тынлыҡ хәлендә яҫы. Аяҡтары ҡыҫҡа, нәҙек, йүгереүсән, 5 быуынтыҡлы, бөгөлгән тырнаҡлы. Үҫеше тулы әүерелешле. Оҙонса овал йәки һабаҡ һымаҡ формалағы, төрлө төҫтәге йомортҡаларын берәмләп йәки төркөмләп субстратҡа һала. Балағорттары орсоҡ рәүешле, ауыҙ аппараты — сәнсеүсе‑һурыусы, оҙонса улаҡлы, яңаҡтары үҫешкән һәм табышты тишеү, һурып алыр өсөн хеҙмәт итә, аш һеңдереүе тышҡы; ҡорһаҡ сегменттарында айғолаҡтары бар, ҡурсаҡ көбөндә ҡурсаҡлана. Ҡурсаҡтары ирекле. Респ. шарттарында йылына 1 быуын үҫә. Балағорттары йәки ҡурсаҡтары ҡышлай. Башлыса эңерҙә әүҙем. Балағорттары — төрлө бөжәктәр, ш. уҡ болоттар, бүздәктәр һ.б. умыртҡаһыҙҙар, оло заттар сәскәләрҙең таты һәм һеркәһе м‑н туҡлана, ҡайһы бер төрҙәре — йыртҡыстар. Үҫемлектәрҙә йәшәй, урмандарҙа, далала, болондарҙа осрай. Ҡоротҡос бөжәктәрҙе юҡ итә. Йөклө күбәләк БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
М.Ғ.Миһранов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Әбйәлилдәр яңы етәксегә нимә бүләк итте?
Яңылыҡтар таҫмаһы // Вчера, 19:53
Әбйәлил районын ошо көндәрҙә өмөтлө, йәш етәксе үҙ теҙгененә алды. Илдар Таһир улы Нафиҡов —Ташбулат ауылы егете, урындағылар, яҡташтарын ихлас ҡаршы алды. Район Советының барлыҡ 16 депутаты ла Илдар Нафиҡовтың кандидатураһы өсөн берҙәм тауыш бирҙе.
Ә бына «Красная Башкирия» ауыл хужалығы комплексы директоры Раил Фәхрисламов яңы етәксегә үҙенсәлекле символик бүләк тә әҙерләгәйне. «Беҙҙең йәмғиәткә яңылыҡтар кәрәк. Бигерәк тә Әбйәлилдең элекке данын ҡайтарғандай, беҙҙе берләштергәндәй, халыҡтың власҡа ышанысын күтәргәндәй йәш кадрҙар. Һеҙ үҙегеҙҙе яҡшы менеджер итеп күрһәттегеҙ, «Яҡтыкүл» шифаханаһында быға тиклем булған күп проблемаларҙы хәл иттегеҙ. Әле районда ла хәл итәһе мәсьәләләр апаруҡ», — тип Раил Салауат улы Илдар Таһир улына сөйлө ултырғыс һәм һепертке тапшырҙы.
—Район башлығы креслоһы һеҙгә иҙрәп ултырырға ирек бирмәһен. Был сөйҙәр кисекмәҫтән хәл итеүҙе талап иткән проблемалар хаҡында иҫкәртеп торһон. Ә һепертке ярҙамында районда тәртип урынлаштырырһығыҙ, тип ышанабыҙ, — тине тырышлығы менән уңыш ҡаҙанған, республикала алдынғы булып танылған хужалыҡ директоры Р. Фәхрисламов....
Әпәт "пазик"...
Яңылыҡтар таҫмаһы // Вчера, 14:59
Бөгөн баш ҡалала иртәнсәк ҡайһы биҫтәләрҙә йәмәғәт транспорты булманы. Юғарынан килгән ҡарарҙарға үсләшкән "маршрутка" йөрөтөүселәр көндәлек эшенә сыҡманы. Һөҙөмтәлә Сипайлово, Затон, Дим биҫтәһенән һәм башҡа урындарҙан эшкә, бараһы ерҙәренә ашыҡҡа халыҡ туҡталыштарҙа торҙо, "Башавтотранс" автобустарын штурмланы.
Һуңғы көндәрҙә "маршрутка"ларҙы ЮХХДИ ныҡлап тикшерә, юлда туҡтата, арест һала. Ҡала хакимиәтендәге бөгөнгө ултырыш мэр вазифаһын башҡарыусы Салауат Хөсәйеновтың сығышы менән башланды. Ул Өфө халҡынан барлыҡҡа килгән транспорт коллапсы өсөн ғәфү үтенде.
Сүп өҫтөнә сүмәлә тигәндәй, бөгөн төш алдынан "Галле ҡалаһы" туҡталышы янында "ПАЗ" автобусы аварияға осраны.
...
Ҡырмыҫҡалы районын Әлфир Сабиров етәкләйәсәк
Яңылыҡтар таҫмаһы // Вчера, 14:18
Бының тураһында ҡарар бөгөн Ҡырмыҫҡалы районы депутаттары Советында сығарылды. Әлфир Фәрхәт улы вазифаһы менән районды ваҡытлыса етәкләгән Илдар Латыповты алмаштырҙы.
Сентябрь аҙағында районда 2011 йылдан бирле башлыҡ булған Фәнзил Сыңғыҙов БР Хөкүмәте вице-премьеры итеп тәғәйенләнде.
Әлфир Сабиров 1980 йылдың 12 декабрендә тыуған. Бығаса ул район хакимиәтенең район Советы секретары булып эшләне....
Өфөлә Бөтә донъя фольклориадаһына әҙерлек барышында Бөтә Рәсәй сәсәндәр фестивале уҙғарыла
Яңылыҡтар таҫмаһы // Вчера, 13:25
Унда Башҡортостан, Саха-Яҡут, Коми, Марий Эл, Дағстан, Ҡырғыҙстан республикалары, Ханты-Мансийск автономия округы, Мәскәү ҡалаһы вәкилдәре ҡатнаша. 25 октябрь – һайлап алыу туры, 26 октябрь – 10 сәғәттә Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт музейы залында Мөхәмәтша Буранғоловтың 130 йәшенә арналған Халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференция үтә.
Гала-концерт Башҡортостан республикаһының Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт бейеү ансамбленең концерт залында уҙа.
Киске сәғәт 6-ла башлана
Белешмәләр өсөн телефон: 8 (347)289-66-47...
Рәсәй лидерҙары һәм Радий Хәбиров
Яңылыҡтар таҫмаһы // Вчера, 10:43
Бөйөк Британияла йәшәгән Әбйәлил егете Илсур Сөләймәновтың видеоларын һағындыҡ ...
"Йондоҙло табын" - Тәскирә ДАЯНОВА
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // Вчера, 07:30
Гәзитебеҙҙе хәтерләтеп торһон!
Яңылыҡтар таҫмаһы // Вчера, 07:00
“Аҙна һайын – бүләк!” конкурсында был аҙнала Асҡын районының Упҡанкүл ауылынан Венера Вәлиеваға бәхет йылмайҙы. Ул салат һауыттары йыйылмаһы отто.
“Хаттар яҙҙым ултырып,
Ҡағыҙ битен тултырып.
Хатым китә, үҙем ҡалам,
“Йәшлек”тән бүләк көтөп.
Бәлки, был юлы беҙгә бәхет йылмайыр. Төймә лә – бүләк, дөйә лә – бүләк, тигәндәй, яратҡан баҫмабыҙҙан бүләк алыу үҙе бер иҫтәлек булыр ине”, – тигән ул. Фаяз ағай менән Венера апай Вәлиевтар һигеҙенсе тиҫтәне тултыра икән. Ошо йәштә лә матбуғат баҫмаларын алдырып уҡыуығыҙға “Афарин!” тиергә ҡала. Еңеүселәргә бүләктәрен алырға паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләрен килтерергә кәрәк.
Уйын дауам итә, бүләктәр эйәләрен көтә. Йәһәтерәк гәзитебеҙгә яҙылып, квитанцияғыҙҙың күсермәһен редакцияға ебәрергә ашығығыҙ....
«Яҡтыкүл» шифаханаһы директоры Илдар Нафиҡов Әбйәлил районы башлығы итеп тәғәйенләнде
Яңылыҡтар таҫмаһы // 22-10-2018, 18:26
Башҡортостандың Әбйәлил районында яңы хакимиәт башлығы тәғәйенләнде. Райондың депутаттар Советы ҡарары буйынса бөгөндән муниципалитетты 2018 йылдың сентябрендә Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаты булып һайланған «Яҡтыкүл» шифаханаһы директоры Илдар Нафиҡов етәкләй.
Ул үҙ вазифаһында Әбйәлил районы хакимиәте башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Ғәлим Солтановты алмаштырҙы.
«Мин Әбәйлил районында тыуып үҫкәнмен, был урын минең өсөн бик мөһим, — тине Илдар Нафиҡов тәғәйенләнгәндән һуң. — Бурысым — район үҫешенә яңы импульс биреү, уның ҙур ҡеүәтен тормошҡа ашырыу».
2018 йылдың сентябрендә район советы депутаттары Әбйәлил районы хакмиәте башлығы Рим Сыңғыҙовтың яҙма ғаризаһы нигеҙендә үҙ теләге буйынса вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу тураһында ҡарар ҡабул итте. Рим Сыңғыҙов район башлығы вазифаһында 2009 йылдан алып эшләне....
Балерундың иҫтәлеге мәңгеләштерелде
Яңылыҡтар таҫмаһы // 22-10-2018, 13:54
Ҡазанда Рудольф Нуриевҡа һәйкәл ҡуйылды
Ҡаланың архитектура идаралығы хеҙмәткәрҙәренең, биш метрлыҡ һәйкәл театрҙы ҡаплаясаҡ, тигән ризаһыҙлығына ҡарамайынса, Муса Йәлил исемендәге опера һәм балет театрында алдында, иҫке фонтан янына урынлаштырылды. Скульптор Зураб Церетели балерундың СССР-ҙан ҡасҡан ваҡытта легендар «иреккә һикереү»ен кәүҙәләндергән. Әйтергә кәрәк, һәйкәл, йәмәғәт фекеренә ҡолаҡ һалмайынса, тиҙ арала ҡуйылған. Уның хаҡы 30 – 40 миллион һум самаһы, ти эксперттар. Ә рәсми сығанаҡтарҙа был хаҡта өндәшмәүҙе хуп күрәләр.
Зураб Церетели һәйкәлдең тап Өфөлә ҡуйылыуын теләгәйне һәм уны ике вариантта яһағайны. Ләкин беҙҙекеләр, аҡса юҡлыҡҡа һылтанып, бронза һәйкәлдән баш тартты. Ә Татарстанда скульптураны килтереү өсөн транспорт һәм урынлаштырыу сығымдарын билдәһеҙ меценат үҙ иңенә алған.
Л. ҒӘЛИМЙӘНОВА....
Пассажир транспортына ниндәй дәғүәләрегеҙ бар?
Яңылыҡтар таҫмаһы // 22-10-2018, 12:37
Бөгөн Башҡортостан Хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә БР Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе Тимур Мөхәмәтйәнов яңынан төҙөлгән "Юл картаһы" буйынса алты эш блогын уҡып ишеттерҙе. Шуның менән Башҡортостан башлығы вазифаһын үтәүсе Радий Хәбировтың күрһәтмәһе - Өфөлә һәм Башҡортостанда пассажирҙар ташыу буйынса проблема хәл ителәсәк.
Иптәштәр! Автобус, маршрут транспорты буйынса ниндәй дәғүәләрегеҙ бар? Ауылдарҙан ҡалаларға, район үҙәктәренә нисек барып етәгеҙ? Тасуирлап яҙығыҙ, нимәләр өмөт итәгеҙ.
"Бәйләнештә" селтәрендәге төркөмдәге пост аҫтына яҙығыҙ:
https://vk.com/wall-35065816_26268...
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 391
КОКСЛАШТЫРЫУ, яныусан ҡаты һәм шыйыҡ ҡаҙылдыҡтарҙы осоусан берләшмәләр һәм кокс барлыҡҡа килтереп юғары т‑рала эшкәртеү. Таш күмер, таш күмер пегы, юғары т‑рала ҡайнаусы нефть ҡалдыҡтары К. сеймалы булып тора. К. ваҡытында алынған сеймалдың молекулалары тарҡатылып (крекинг), кокс барлыҡҡа килгән тығыҙланыу реакцияларына йәлеп ителә. Таш күмерҙе эшкәртеп (процесты 900—1100°С‑та үткәрәләр) — кокс, кокс газы, таш күмер ыҫмалаһы, ауыр нефть ҡалдыҡтарын эшкәртеп (450—540°С‑та) кокс, углеводород газы, бензин һәм газойль фракцияларын алалар. Башҡортостан К. ҡоролмаларының күбеһенең технологияларын уйлап табыу, аппараттарын сығарыу һәм СССР‑ҙа, БДБ‑ла һәм байтаҡ сит илдәрҙә индереү б‑са төп ғилми үҙәк булып тора. Яйлатып К. технологияларын уйлап табыу б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 50‑се йй. Өфө нефть сәнәғәте ҒТИ‑нда башлана, Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑нда А.Ф.Красюков һәм ӨНИ‑лә З.И.Сөнәев етәкс. дауам ителә. 1956 й. Яңы Өфө НЭЗ‑ында нефть ҡалдыҡтарын яйлатып К. СССР‑ҙа тәүге ҡоролмаһы төҙөлә (етештереүсәнлеге йылына 300 мең т). Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑нда (Г.Г.Валявин, Н.Т.Походенко, С.М.Слуцкая һ.б.) ӨНИ (Р.Н.Ғимаев һ.б.) һәм “Башгипронефтехим” ин‑ты (Н.А.Железников, Ю.Н.Каракуц) м‑н берлектә Баҡы, Волгоград, Гурьев, Красноводск, Яңы Куйбышев, Фирғәнә НЭЗ‑дары өсөн яйлатып К. ҡоролмаларын проектлау һәм төҙөү регламенттары эшләнә һәм тапшырыла. 2009 й. “Уфанефтехим” ААЙ‑нда яйлатып К. ҡоролмаһы (ҡеүәте 1,2 млн т) файҙаланыуға тапшырыла. Нефтехимия эшкәртеү институты хеҙм‑рҙәре тикшеренеүҙәренең һөҙөмтәләре 21 К. ҡоролмаһын, ш. иҫ. Волгоград, Яңы Өфө НЭЗ‑дарында, төҙөү һәм реконструкциялау өсөн файҙаланыла.
Әҙәб.: Сюняев З.И. Замедленное коксование нефтяных остатков. М., 1967; Сюняев З.И., Гимаев Р.Н. Коксование нефтяных остатков. М., 1968; Ахметов М.М. Получение малосернистых коксов из сернистых нефтей. Уфа, 2010.
М.М.Әхмәтов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 17(2011) » Страница 3
Кеше матур эше менән
Рубрикалар // 5-03-2011, 09:47
Беҙҙә бында һауынсылар, белгестәр етешмәй, ә һин ҡалаға туҡыусы булып китергә йыйынаһың. Ауылға эшсе көстәр нығыраҡ кәрәк, иҫәп карточкаңды бирмәйем, – тип, колхоз рәйесе И. Пеннер егәрле, эшкә сос ҡыҙҙы төрлө өгөт-нәсихәт менән ситкә ебәрмәй, ауылда алып ҡала һәм бик дөрөҫ эшләй. Баҫҡан урынында ут сәсрәтеп тора, тиҙәр ундайҙар хаҡында. Сулпан Сәғитова ла рәйестең ышанысын тулыһынса аҡлай. 1975 йылдан ул «Заветы Ильича» колхозында. Ниндәй генә ауырлыҡтар, үҙгәрештәр кисермәһен, Сулпан Ғәйнетдин ҡыҙы колхозды ташламай. Йәш белгес ырҙын табағында үлсәүсе булырға ла, йөн ҡабул итергә лә, ашханала мөдир булырға өлгөрә. Иңенә йөкмәтелгән бурыстарҙы һәр саҡ ваҡытында һәм теүәл атҡарғаны өсөн етәкселәр ҙә, хеҙмәттәштәре лә ихтирам итә....
Ҡатын-ҡыҙ ҡышҡы буранда ла сәскә эҙләй
Рубрикалар // 5-03-2011, 09:45
Ҡыш, ҡар яуа. Бынан 20 йыл элек уны осратҡанда ла тап шулай ине. Бер-беребеҙҙең күҙҙәребеҙгә лә тура ҡарарға оялып, ҡулға-ҡул тотоношоп Өфө урамы буйлап атлайбыҙ. Шул тиклем рәхәт. Күңелдәребеҙ талпынып, йөрәктәребеҙ атылырҙай булып типһә лә, вәғәҙәләр бирешмәнек. Хистәрҙе йүгәнләнек. Бынан һуң ергә егерме тапҡыр буранлы ҡыш килде. Һәм, ниһайәт, беҙ тағы уның менән уйламағанда осраштыҡ. Тик беҙ яңғыҙ түгел, икебеҙ ҙә ғаиләле. Ҡыҫҡаһы, һуңланыҡ. Бер-беребеҙҙе йылы, матур һүҙҙәр менән наҙлар, иркәләр мәлдең үтеүен аңланыҡ. Үкенесле....
Ҡатын-ҡыҙ логикаһы
Рубрикалар // 5-03-2011, 09:44
Бер үк мәсьәләне ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың төрлөсә хәл итеүе һәр кемгә мәғлүмдер. Баҡһаң, был көслө енес менән көсһөҙ енестең психологияһы менән генә аңлатылмай, ә баш мейеһенең төҙөлөш үҙенсәлегенә лә бәйле икән....
АЙЫРМА УНДА ҒЫНА ТҮГЕЛ...
Рубрикалар // 5-03-2011, 09:44
Үҙ маҡсаттарына ирешеү өсөн ирҙәрҙең ҡатын-ҡыҙ булып һын-ҡиәфәтен, хатта енесен үҙгәртеүе күптәргә таныш. Ҡатын-ҡыҙҙар ҙа ирҙәрҙән ҡалышмаҫҡа тырыша. Урыҫ мәрйәһе Надежда Дурованың, ирҙәрсә кейенеп, рус армияһының офицеры булып киткәне тарихи факт. Хәҙерге Рәсәй эстрадаһында был күренеш ғәҙәти хәлгә әйләнеп китте. Был алымды разведка ла киң ҡуллана. Әммә, нисек кенә тырышмаһындар, ир менән ҡатын араһында «юйып» булмаҫлыҡ айырмалар байтаҡ. Бына уларҙың ҡайһы берҙәре:
– Иҫнәгәндә ҡатын-ҡыҙ ауыҙын – усы, ирҙәр йоҙроғо менән ҡаплай;...
– Иҫнәгәндә ҡатын-ҡыҙ ауыҙын – усы, ирҙәр йоҙроғо менән ҡаплай;...
Йөрәгенең йылыһы барыһына ла етерлек
Рубрикалар // 5-03-2011, 09:42
Ҡатын-ҡыҙ һәр ҡайҙа ла, хатта һайлаған һөнәрендә лә гүзәл булып ҡалырға тейеш. Үрге Йәркәй ауылындағы «Ҡайынҡай» балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып эшләүсе Рәзифә Хамматова ана шундайҙарҙан. Күҙҙәренән нур, йылылыҡ һирпелеп торған был мөләйем ханым 40 йылға яҡын ғүмерен балалар тәрбиәләүгә биргән. Ғаиләһе, туғандары, дуҫтары өсөн хөрмәтле кеше, эшендә оло тәжрибәгә эйә, алмаштырғыһыҙ хеҙмәткәр ул. Рәзифә Фаяз ҡыҙы Илеш районының Иғмәт ауылында тыуып үҫкән....
Гүзәл заттың бөтмәҫ серҙәре
Рубрикалар // 5-03-2011, 09:41
Йыш ҡына ирҙәр ҡатын-ҡыҙ менән һүҙ көрәштереүҙе файҙаһыҙ тип һанай. Һөҙөмтәлә күптәр шулай итә... гүзәл затты тыңлай ҙа, үҙенекен эшләй. Хәйер, ҡатын-ҡыҙ ҙа аптырап тормай. Теләһә, тиҫкәре ирҙе лә яҙа, күндерә ала, ҡурҡаҡты – батыр, ғәмһеҙҙе сәмле итә. Тимәк, ике яҡтың да көсө тигеҙ. Шулай ҙа барыбер ирҙәр гүзәл заттың уйҙырмаларына тиҙ бирелеүсән, яп-ябай ҡапҡанға ла тиҙ эләгеүсән. Ысын....
Буйһонмаҫ ҡатын-ҡыҙҙы ла ҡалыпҡа һалып була
Рубрикалар // 5-03-2011, 09:39
Ҡатын-ҡыҙҙың ниндәйе генә юҡ. Уларҙы ниндәйҙер бер үлсәүгә һалып үлсәп тә, нимә уйлағанының төбөнә төшөп тә булмай. Ҡатын-ҡыҙ үҙен-үҙе аңламай, мин уны ҡайҙан аңлайым, тип уйлай ир-егет. Шулай ҙа тапҡырыраҡтары, күҙәтеүсәндәре гүзәл затты үҙҙәренсә бер нисә төркөмгә бүлеп йөрөтә. Был дөрөҫлөккә тулыһынса тап килеп тә бөтмәйҙер. Сөнки һәр кеше үҙе айырым шәхес. Шулай ҙа ир-егеттең күҙлеге аша үҙегеҙгә күҙ һалыу ниндәйҙер һығымтаға килергә, нимәнелер үҙгәртергә ярҙам итер, тип ышанабыҙ....
Ҡыҙымды һағынам
Рубрикалар // 5-03-2011, 09:38
Һин хат яҙышырға яратаһыңмы? Ябай хат, почта аша? – Питерҙа йәшәгән Натальяның һорауына, әлбиттә, ыңғай яуап бирҙем. Сөнки һуңғы йылдарҙа гел интернет аша электрон хаттар, кеҫә телефонынан смс-хәбәр генә яҙып, ялҡытып кителде. Нисек кенә уңайлы, тиҙ булмаһын, улар барыбер ҡулдан яҙылған хаттарға етмәй. Конвертты (һалым инспекцияһынан, пенсия фондынан йәки башҡа инстанцияларҙан килгәндәрен түгел!) асып, дәфтәр биттәрен ҡулға алғанда яҙған кешенең күңел йылыһын тойғандай булаһың, мәрйендәй теҙелгән хәрефтәр кем менәндер рухи бәйләнеш тыуҙырғандай... Шундай йылы тойғоларҙы кисереүҙән нисек баш тартаһың? Һәм әхирәтем мине ҡарттар йортонда көн иткән Людмила С. менән таныштырҙы. Әйткәндәй, Наташа – волонтер. Иптәштәре менән улар ҡарттар йортонда йәшәүсе әбей-бабайҙар тураһында хәстәрлек күрә: концерт, тамаша ҡуялар, байрамдар айҡанлы бүләк тапшыралар, китаптар, кейем-һалым, ваҡ-төйәк әйбер йыялар (кер һәм еҫле һабын, бәҙрәф ҡағыҙы, ойоҡбаштар һ.б.)....
Һеҙҙәң хәүефһеҙлек- һеҙҙең ҡулда!
Рубрикалар // 5-03-2011, 09:35
Хөрмәтле Башҡортостан Республикаһы халҡы!
1 марттан 31 мартҡа тиклем «Газ- Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Башҡортостан Республикаһында көнкүрештә газ менән хәүефһеҙ файҙаланыуҙы пропагандалау буйынса сираттағы айлыҡты үткәрә. Был сараның маҡсаты – газ йыһаздарын ҡулланғанда хәүефһеҙлекте пропагандалау, газ приборҙары менән файҙаланғанда хәүефле хәлдәр һәм авариялар булмаһын өсөн халыҡты иҫкәртеү....
1 марттан 31 мартҡа тиклем «Газ- Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Башҡортостан Республикаһында көнкүрештә газ менән хәүефһеҙ файҙаланыуҙы пропагандалау буйынса сираттағы айлыҡты үткәрә. Был сараның маҡсаты – газ йыһаздарын ҡулланғанда хәүефһеҙлекте пропагандалау, газ приборҙары менән файҙаланғанда хәүефле хәлдәр һәм авариялар булмаһын өсөн халыҡты иҫкәртеү....
Йондоҙнамә 7-13 март
Рубрикалар // 5-03-2011, 09:33
Ылаҡ (22.12 – 20.01)
Көсөргәнешле осор. Мәшәҡәттәрегеҙ мәңге бөтмәҫ һымаҡ. Шишәмбе тормошоғоҙға үҙгәрештәр индереү өсөн уңайлы. Кесе йомала теләһә ниндәй мәсьәлә буйынса ла уртаҡ тел табыуы еңеләйер....
Көсөргәнешле осор. Мәшәҡәттәрегеҙ мәңге бөтмәҫ һымаҡ. Шишәмбе тормошоғоҙға үҙгәрештәр индереү өсөн уңайлы. Кесе йомала теләһә ниндәй мәсьәлә буйынса ла уртаҡ тел табыуы еңеләйер....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 239
ТЕРПЕКӘЙ ҮЛӘН (Echinops), астра һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлектәр заты. 100‑ҙән ашыу төрө билдәле, башлыса Евразияның һәм Африканың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда Мейер Т.ү., ябай Т.ү., йомробаш Т.ү. үҫә. Күп йыллыҡ үлән. Һабағы 50—150 см тиклем бейеклектә, төҙ, ябай йәки өҫкө өлөшөндә тармаҡлы, йомро, ҡырлы, сәнскеле. Япрағы сиратлы, өҫ яҡтан йәшел төҫтә, аҫтан аҡ төҫтәге кейеҙ һымаҡ төклө, ҡауырһын‑бүлемле йәки ике тапҡыр ҡауырһын һымаҡ теленмә, ситтәре сәнскеле һәм сәнскеле‑тешле, аҫҡылары — һаплы, ҡалғандары ултырма. Сәскәһе ваҡ, зәңгәр, күк йәки аҡ төҫтә, ике енесле, шар һымаҡ сәскәлектәргә йыйылған бер сәскәле кәрзинкә. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — өлпөлө орлоҡса, авг.—сент. өлгөрә. Ябай Т.ү. далала, ташлы битләүҙәрҙә, йомробаш Т.ү. — БР‑ҙың бөтә терр‑яһында болондарҙа, ҡалдауҙарҙа үҫә. Мейер Т.ү. респ. көньяҡ һәм көньяҡ‑көнсығышында ташлы ҡоро битләүҙәрҙә, ҡоро болондарҙа, ҡыуаҡлыҡтар араһында үҫә. Декоратив, баллы һәм дарыу үҫемлеге.
Л.М.Абрамова
Тәрж. Г.А.Миһранова