text:
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класы өсөн календарь-тематик план
№
Лексик тема
Грамматик тема
Һүҙлек
Өй эше
Дәреслек бите
Күргәҙмә материал
Тикшереү эше
Дата
I
Һаумы, мәктәп!(8)
Белем көнө.
Үҙенсәлекле өндәр һәм хәрефтәр.
Тантаналы, хикәйә, сәйәхәт, белем донъяһы , өйрәнергә, әкиәт, шиғыр.
Ф. Ғөбәйҙуллинаның “Рәйфә мәктәпкә бара”шиғырын ятларға.
3, 4.
китаптар.
Аудирование, уҡыу
1-5.09
Алфавит.
Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Заман, янында, эҙләргә.
Алфавитты ятлау;
Йәйге каникул мәлендәге иң иҫтә ҡалған ваҡиғаны һөйләргә;
“Йәйге каникулдарҙы нисек үткәрҙем” темаһына ижади эш.
6-10.
Алфавит, магнитофон.
Аудирование,
Тәржемә эше
Беләһегеҙме?
Исем. Исемдәрҙең һан менән үҙгәреше.
Үлән, ишек, дәрес, кеше, шаршау, урман, ағас, йылға, бүҙәнә, тырышалар, диңгеҙ, рәхәтләнеп.
–лар,-ләр,-дар,-дәр,-тар, -тәр, -ҙар, -ҙәр ялғауҙары ялғап булырлыҡ исемдәр табығыҙ.
“Беҙҙең мәктәп” темаһына 7 һөйләм уйлап килергә.
“Минең мәктәбем” темаһына шиғыр ижад итергә.
11-14.
Һүрәттәр.
һорауҙарға яуаптар, диалог төҙөү, аудирование.
8-12.09
Минең мәктәбем.
Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе.
Мәҡтәп, иркен, яҡты, быйыл, түләүле, ҡат, яңы, һөйләй, урынлашҡан.
34 –се күнегеү. Һөйләмдәргә генә айырыу
36:-сы күнегеү. Һөйләмдәге һүҙҙәр тәртибен урынлаштырыу.
35-се күнегеү. Бирелгән һүҙҙәрҙе ҡулланып, диалог төҙөү.
15-19.
Һүрәттәр, М.Ғафуриҙың портреты, таблица, китаптары.
Диалог төҙөү, уҡыу, аудирование.
Уҡыусылар.
Ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар.
Йөрөй, төрлө, өйрәндем, милләт вәкилдәре, һүҙ, һөйләшә.
1.Ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар менән 5-шәр сифат уйларға.
2.45-се күнегеү.
3. Ҡурай тураһында әйтелгән һүҙҙәр йәки 4 юллыҡ шиғыр яҙып килергә
19-21.
Китаптар, таблицалар
Аудирование, тәржемә эше, ролле уйын.
15-19.09
Ҡурай моңо.
Сифат.
Өҫтәл, көҙгө, аҡыл, сит ил, мәшһүр, моң, ҡыуандырҙы, дәүләт, сәхнә.
7 сифат яҙырға
Сифат хаҡында белемдәрҙе тулыраҡ күрһәтерлек 23- сө биттәге мәғлүмәтте файҙаланып схема уйларға
3. Яҡшылыҡ-яманлыҡ тураһында бер нисә мәҡәл уйлап килергә.
Уҡыу, тәржемә, һөйләмдәр төҙөү.
Зөһрә ҡыҙ.
Сифат.
Үгәй, рәнйеткән, ауыр, кис, төнө буйы, көйәнтә, ай нурҙары.
60, 61, 62-се күнегеүҙәр.
29.
Тәржемә эше, диалог төҙөү, уҡыу.
22-26.09
Ижади диктант.
31.
I I
Башҡортостаныңды беләһеңме?(6)
Урал.
Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр.
Уҡ-һаҙаҡ, ҡорал, тарих, халыҡ, алдау, ҡоролтай, вәкил, башҡорт ерҙәре.
Инша яҙырға.
Һүрәт төшөрөргә.
Башҡортостан хаҡында мәғлүмәт, иллюстрация йәки башҡа ижади әйбер килтерергә.
Һүҙлек диктантына әҙерләнергә.
87-89.
Һүрәттәр.
Һорауҙарға яуаптар, тәржемә эше, аудирование.
29.09-3.10
Республикабыҙҙың тыуған көнө.
Юҡлыҡ алмаштары.
Үҙ аллы, уртаға, азатлыҡ, паҡлыҡ, хеҙмәттәшлек.
Ф. Ғөбәйҙуллинаның “Башҡортостан флагы” шиғырын ятларға
Башҡортостаныбыҙҙың төп эмблемаһы, ҡурай хаҡында мәғлүмәт әҙерләргә
Ижади эш(кроссвод, сканворд, ребус һб.)
91-93.
Диалог төҙөү, аудирование, һорауҙарға яуаптар
Ватаным-Башҡортостан.
Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр.
Ҡәҙерле, аша, таныйҙар, Ватан, милли.
С.Юлаевтың “Уралым” шиғырын яттан яҙырға әҙерләнергә.
232 - се күнегеүҙе тәржемә итергә.
С.Юлаев һәйкәле хаҡында белешмә әҙерләргә.
93-95.
Ҡурай, магнитофон, аудиояҙма, карта.
Һөйләмдәр төҙөү, диалог, аудирование.
6-10.10
Салауат Юлаев һәйкәле.
Һөйләм төҙөлөшөн ҡабатлау.
Һәйкәл, асыла, бейек ярында, бейеклеге, ауырлығы.
Тексты һөйләргә әҙерләнергә
Башҡортостан хаҡында яҙылған әҫәрҙәр
Һүрәттәр
101.
Видеояҙма, карта.
Уҡыу, диалог төҙөү.
Башҡортостаныңды беләһеңме?
Һорау һөйләмдәр.
Майҙан, түбә, кимәл,
файҙалы ҡаҙылма байлыҡтар.
Дифференцияциялы карточкалар
97-98.
Карточкалар, тау һүрәте, флажоктар.
Карточкалар менән эш, диалог төҙөү.
13-17.10
Өфө.
Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәрҙең яҙылышы.
Эргәһенән, аға, һаман, ғибрәтле, тәбиғи, шишмә,әҙәм.
237-се күнегеү
99-100.
Һүрәттәр.
Уҡыу, аудирование.
I I I
Йыл миҙгелдәре(7)
Йыл миҙгелдәре. Көҙ.
Һорауҙарға яуаптар.
Миҙгел, ел, ямғыр, уңыш, ашлыҡ, иген, моңһоу, оҡшай.
Оҡшаған шиғырҙы күсереп яҙырға һәм ятларға.
63, 64.
Тематик һүрәттәр, карточкалар.
Һорауҙарға яуаптар биреү, диалог төҙөү, уҡыу.
20-24.10
Һауа торошо.
Һорау алмаштары.
Һалҡынса, йылы, ҡояшлы, болотло, ҡасан, ҡайҙа, ярата.
153-сө күнегеү.
65-67.
Һүрәттәр.
Диалог төҙөү, уҡыу, тәржемә эше.
Бабай менән һыу инәһе.
Күрһәтеү алмаштары.
Һыу, алтын, көмөш, ябай, бүләк итә, һыу инәһе.
166-сы күнегеү.Диалог .71-се бит. Күрһәтеү алмаштары.
68-71.
Предметтар.
Тәржемә эше, уҡыу, аудирование.
27-7.11
Көҙ рәссам. Йәшелсәләр.
Күрһәтеү алмаштарының килеш менән үҙгәреше.
Һүрәт төшөрә, буяй, буяу, рәссам, бәхәсләшә, осраша, түтәл.
1) теге, тегеләр -hүҙҙәрен килештә үҙгәртергә.
(өй эшен 35-се , 43-сө биттәрҙә бирелгән килеш
ялғауҙарына hәм дәрестән алып ҡайтҡан карточкаға нигеҙләнеп эшләргә.) 2)яңы һүҙҙәр.
79, 68.
Магнитофон, аудиояҙма «Көҙ рәссам», йәшелсәләр һәм ағастар темаһына һүрәттәр, карточкалар.
Тәржемә эше, карточкалар менән эш.
10-14.11
Дүрт теләк.
Ниндәй?
Күбәләк, теләр инем, еләк, балыҡ тота, бәшмәк йыя.
1) Текстың Һорауҙарына яуап бирергә. 2)178-се күнегеү(нөктәләр урынына кәрәкле һүҙҙәрҙе ҡуйып һөйләмдәрҙе күсереп яҙырға).
.
74-77.
Карточкалар.
Капточкалар менән эш, аудирование.
17-21.11
Тәбиғәтте һаҡлайыҡ.
Билдәһеҙлек алмаштары.
Һаҡларға, шишмә, ялан, тәбиғәт, байлыҡ, хужа, бөтә, дәрестән һуң, һәр көн, үҙ, һәр кем.
1. 213-сө күнегеү, күсереп яҙырға.
2.Покажи стрелкой правильный перевод и подчеркни неопределенные местоимения (карточкалар).
а) Атайым әллә ҡасан китте. Что-то шуршит.
б) Нимәлер ҡыштырлай. Кто-то идет.
в) Кемдер килә. Тут какой-то мальчик.
г) Әллә ҡайҙан йыр ишетелә. Папа ушел давно.
д) Бында әллә ниндәй малай. Откуда-то слышна песня.
3. 211-се күнегеү (пользуясь словосочетаниями, данными в упражнении составьте рассказ по выбранной теме).
72-74, 84,85.
Балыҡ һүрәте, кроссворд, туп, карточкалар.
Кроссворд сисеү, карточкалар менән эш, тәржемә эше.
ң
Альбинаның дуҫтары.
Билдәләү алмаштары.
Ашыға, дәрестән һуң,үҙенең дуҫтары, бөтә дуҫтары, ярҙамлаша.
а) Текстан Альбина менән малайҙарҙың һөйләшеүен
яҙып алырға.
б) Диалогты сәхнәләштерергә.
в) Яңы һүҙҙәрҙе иҫтә ҡалдырырға.
Магнитофон,«Альбинаның дуҫтары», балалар йыры менән аудиокассета,яулыҡтар(2), тест һорауҙары
Тест эшләү, уҡыу, тәржемә эше.
24-28.11
Яңы йыл менән
Алмаштарҙы ҡабатлау
Ҡаты һыуыҡ, йәнлек, ярҙам, боҙ менән ҡаплана, ҡарһылыу, ҡышбабай, ағас, урман, айыу
123-сө күнегеү, һүҙҙәр.
.
Тест.
I V
Ҡыш(7)
Алдаkсы йондоҙҙар.
Ни эшләй?
Ҡаты, һыуыҡ, йәнлек, ярҙам, боҙ, Ҡыш бабай, йондоҙ.
1)Хәлимәнең һүҙҙәре менән карточкалар өйгә бирелә.
«Иң hәләтле hәм тырыш актер»- синыф конкурсына әҙерләнеп килергә.
2).303-сө күнегеү,124-се бит (бирелгән исемдәргә күплек ялғауҙары ҡушып яҙ).
3) Һүҙҙәр.
123, 124.
Һүрәттәр (саңғы шыуа, сана шыуа, коньки шыуа, йүгерә, һикерә), карточкалар.
Карточкалар менән эш, уҡыу, тәржемә эше.
01-5.12
Ҡоштарға ярҙам.
Ҡылымдың зат һәм һан менән үҙгәреше.
Тағараҡтар, элеп ҡуйҙым, бойҙай, ярма, икмәк валсыҡтары.
1)319-сы күнегеү.1-се kағиҙәне kулланып ҡылымдарҙы күплектә яҙырға.
2) Тексты уkырға(hүҙҙәр) 127-се бит.
3)Ҡылымдар менән 3 һөйләм төҙөргә.
131.
Тағараҡ, туп, магнитофон, аудиояҙма «Ҡоштарға ярҙам», ҡышлаусы ҡоштар, ағастар, карточкалар.
Аудирование, уҡыу, карточкалар менән эш.
Ҡышҡы уйындар.
Ҡылымдың юҡлыҡ формаһы.
Сана шыуа, саңғы, тауҙан, йығылмаған, ағастарға, бәҫ ҡунған.
1)Ошо тексkа дәреслектәге hүрәт буйынса hөйләмдәр өҫтәп хикәйә төҙөргә. 2) Һүҙҙәр.
3) Хикәйәне һөйләргә.
133, 126.
Һүрәт «Ҡышҡы уйындар», карточкалар, таблица «Ҡылымдың юҡлыҡ ялғауҙары».
Тәржемә эше, аудирование, карточкалар менән эш.
8-12.12
Ҡадир Даян «Шыршы».
Ҡылымдың зат hәм hан менән үҙгәреше.
Уйынсыҡтар нурлана, күмәкләшеп, тирәһендә, әйләнәбеҙ.
1) Синыфта яҙған ҡылымдарҙы юkлыk формаhында яҙырға.
2) Шиғырҙы тасуири уҡырға.
3)Яңы һүҙҙәрҙе иҫтә ҡалдырырға.
129
Шыршы, магниттар(12)ҡағыҙҙан эшләнгән, йәки быяланан сағыу уйынсыҡтар, яҙыуҙар, зат алмаштары (айырым яҙылған).
Уҡыу, тәржемә эше, уйын.
Сәләм Өфөнән! Тылсымлы һүҙҙәр.
Ҡаршы алды, таҙарта, байрамса, майҙан, синыфташ, ҙурайғас.
1)137-се бит,335-се күнегеү «Ҡар өй»(уҡырға)
2)Текст буйынса hүрәт төшөрөргә.
3)Тексты рус телендә һөйләргә.
131, 132, 137.
Балалар һанына ҡарап ҡулъяулыҡтар,карточкалар.
Карточкалар менән эш, тәржемә, аудирование.
15-19.12
Ҡотлау открыткаһы.
Нимә менән?
Ысын күңелдән ҡотлайым, ғүмер, бәхет, һаулыҡ, билдә, уңыштар, теләйем, яҡшы, оҙон.
1)Яратҡан кешеләребеҙгә башҡортса открытка эшләп яҙып
килтерергә.Һуңынан беҙ уларҙы бүләк итербеҙ.
2) Яңы һүҙҙәрҙе ятлау.
134, 135.
Яңы йыл һүрәте, открытка өлгөләре, ҙур хәрефле яҙыуҙар.
Открытка яҙыу, тәржемә эше.
Ғинуар.
Контроль күсереп яҙыу.
Әсе ел, һыҙғыра, олой, ҡоторона.
318-се күнегеү,130-сы бит( йомаk hәм ребустың яуабын табырға).
142.
Карточкалар, ҡышлаусы ҡоштар һүрәттәре.
Күсереп яҙыу.
22-26.12
V
Үҙем тураһында..(7)
Беҙҙең ғаилә.
Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше.
Ғаилә, ғаилә ағзалары, олатай, өләсәй, атай, әсәй, ағай, апай, ҡусты, һеңле.
Татыу, ғәҙел, иғтибарлы, ярҙам итәм.
Килештәрҙе һәм уларҙың һорауҙарын ятла.
Апай, өләсәй һүҙҙәрен килеш менән үҙгәрт.
Әсәйеңдең фотоһын килтер.
10 бит, 45-59 бит.
ғаилә ағзалары төшөрөлгән һүрәттәр; ижектәр һәм һүҙҙәр яҙылған карточкалар.
Карточкалар менән эш, тәржемә эше, уҡыу.
Минең әсәйем.
Берлектәге исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше.
Әсәйем, яратам, ярҙам итәм, матур.
Бәйләй, һәйбәт, эшләй, ҡәҙерле.
Әсәйең тураһында һөйләргә өйрән.
Ағай, кеше һүҙҙәрен килеш менән үҙгәрт.
Яратҡан шөғөлөңдө һүрәт итеп төшөр
32, 45, 167 бит.
һүрәттәр, перфокарталар, таблицалар
Перфокарточкалар менән эш, аудирование.
29-16.01
Минең яратҡан шөғөлөм. Ял көндө.
Күплектәге исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше.
Яратам, яратҡан шөғөлөм, барҙым, ял итәм.
Һүрәт төшөрәм, ҡыҙыҡһынам.
1.Яратҡан шөғөлөң тураһында һөйләргә өйрән.
2. Малайҙар, кешеләр һүҙҙәрен килеш менән үҙгәрт.
3. Бүлмәңдең һүрәтен төшөр.
43, 58, 122 бит.
һүрәттәр,
перфокарталар, таблицалар.
Перфокарточкалар менән эш, тәржемә эше, диалог төҙөү.
Беҙҙең фатир. Минең
бүлмәм.
Алмаш.
Йәшәйбеҙ, фатир, бүлмә, ҡат, ҙур, матур.
Ҡала, яңы, иркен, ҡунаҡ бүлмәһе, йоҡо бүлмәһе.
1.111-се күнегеүҙең һорауҙарына яуап бир.
2. “Алмаш” һүҙенә кроссворд төҙө .
3.Көн режимыңды яҙ.
21, 36, 50, 51 бит
һүрәттәр, перфокарталар, таблицалар
Перфокарточкалар менә эш, диалог төҙөү.
19-23.01
Минең көн режимым.
Зат алмаштары.
Көн режимым, торам, йыям, яһайым, йыуынам, ашайым, эсәм, ҡайтам, әҙерләйем, ятам.
Үҙеңдең көн режимыңды һөйләй бел.
Дуҫыңдың портретын төшөр.
Дуҫлыҡ тураһында 1 мәҡәл тап.
52, 54, 55, 109 бит.
ребус, “Алмаш” темаһына сюжетлы иллюстрациялар, “Зат алмаштары” таблицаһы, һүҙлек, “Минең көн режимым” тексы; “Көн режимы” (10 төҫлө һүрәт), дидактик карточкалар.
Карточкалар менән эш, тәржемә эше, һәйләмдәр төҙөү.
Минең дуҫым.
Зат алмаштарының килеш менән үҙгәреше.
Дуҫ, дуҫлыҡ, бергә, яҡшы.
Бергәләп, икәүләп, ярҙамсыл.
1.“Минең дуҫым” исемле тексты ятла.
2.Дуҫлыҡ тураһында 1 мәҡәл яҙып кил.
3.Тикшереү эшенә әҙерлән, үтелгән темаларҙы ҡабатла.
19, 57, 58, 119, 177 бит.
һүрәттәр,
таблицалар.
Һөйләмдәр төҙөү, тәржемә эше, диалог төҙөү.
26-30.01
Яҙма эш. Үҙем тураһында.
Хат яҙыу (үҙ аллы эш). К-г, ҡ-ғ, п-б тартынҡылары-
ның сиратлашыуы.
Хат, яҙам, мин, минең.
Һаумы, сәләм, һау бул.
Хатты ятлап килергә.
33, 48, 53, 60, 61 бит.
Хаттың тексы яҙылған карточкалар, малай фотоһы.
Хат яҙыу, тәржемә эше.
VI
Кеше. Тән ағзалары. Гигиена.(6)
Тән ағзалары.
Башҡорт телендә эйәлек төшөнсәһе.
Баш, сәс, ҡаш, күҙ, танау, ҡолаҡ, бит, ауыҙ, теш, тел, муйын, ҡул, бармаҡ, аяҡ, минең.
Тән ағзалары, бар.
103-сө биттәге “Уңған ҡыҙ” шиғырын уҡы, тәржемә ит.
Ҡул һәм сәс һүҙҙәрен зат менән үҙгәртегеҙ.
Тән ағзаларының әйтелешен нығыт.
103, 105, 106, 108, 110, 115
Дәреслек, парлап эшләр өсөн карточкалар, һүрәттәр
Карточкалар менән эш, уҡыу, аудирование.
02-06.02
Шәхси гигиена.
Ҡылым.
Йыуам, мин, таҙартам, һабын менән, таҙа.
Таҫтамал, мунса, тараҡ, һөртә.
Яңы һүҙҙәрҙе ҡабатларға.
278-се күнегеү.
“Дауахана” һүҙенә кроссворд төҙөп кил.
103, 107, 114, 119
Һүрәттәр.
Тәржемә эше, аудирование, һөйләмдәр төҙөү.
Мин ауырыйым. Дауаханала.
Ҡылым.
Минең, ауырта, табип, дауахана, дарыу.
Һыҙлай, шешкән, әйләнә, дауалай, төҙәлде.
Яңы һүҙҙәрҙе ҡабатларға.
298-се күнегеү. Уҡы, йөкмәткеһен аңла.
“Һаулыҡ” һүҙенә кроссворд төҙөп кил.
103, 110, 113, 174
Дәреслек, карточкалар, һүрәттәр .
Карточкалар менән эш, уҡыу, аудирование
9-13.02
Дарыу үләндәре.
Ҡылым.
Дарыу үләндәре, йыя, үҫә.
Ярҙам итә, кәрәк, файҙа.
Дарыу үләндәренең исемдәрен ҡабатла.
Бер дарыу үләне тураһында мәғлүмәт яҙ.
“Минең яратҡан спорт төрөм” исемле һүрәт төшөр.
117, 127. бит.
Дәреслек, дарыу үләндәре һүрәттәре: юл япрағы, үгәй инә үләне, әрем, мәтрүшкә, кесерткән, йүкә сәскәһе .
Һөйләмдәр төҙөү, тәржемә итеү, текст менән эш.
Мин спорт менән шөғөлләнәм.
Ҡылым.
Саңғы шыуам, йүгерәм, уйнайым.
Сәләмәт, һаулыҡ, шөғөлләнәм.
“Мин спорт менән шөғөлләнәм” тигән темаға һүрәт төшөрөп кил һәм һөйләргә өйрән.
288-се күнегеү. Уҡы, башҡорт теленә тәржемә ит.
Тикшереү эшенә әҙерлән.
112, 118, 148, 129 бит.
Дәреслек, карточкалар, һүрәттәр .
Карточкалар менән эш, аудирование, аудирование.
16-20.02
Тикшереү эше
Тест һорауҙары.
Тест.
VII
Аҙыҡ-түлек. Кейем-һалым. Баҙар-магазин(7).
Аҙыҡ-түлек.
Башҡорт теленең үҙенсәлкле өндәрен ҡабатлау.
Аҙыҡ-түлек,
эсемлек, ҡап, турай, бешерә, ҡыҙҙыра.
Икмәк, май, һөт, сәй, ҡаймаҡ, ит, балыҡ, шәкәр.
1)350-се күнегеү (Барыһы өсөн).Башҡорт балы хаҡында шиғырҙан өҙөктө яттан яҙырға әҙерләнеп килергә.
2)Башҡорт балы хаҡында мәғлүмәт алып килергә(Теләк буйынса)
3)Башҡорт телендә берәй рецепт яҙып килтерергә.(Теләк буйынса)
132, 140, 143, 144, 145.
һүрәттәр.
Уҡыу, диалог төҙөү, аудирование.
23-27.02
Сәй артында.
Синонимдар.
Табын,
мәжлес, ҡунаҡ, һый, һыйлау.
Самауыр, ҡалаҡ, сынаяҡ, һөтлө, шәкәрле, эҫе, баллы.
а) Яҙып алған тексты һөйләргә әҙерләнеп килергә(Бөтәһе өсөн)
б) Меню төҙөргә.
в) биҙәп, һүрәтен төшөрөргә мөмкин
148-149.
Мәҡәлдәр, темаға яраҡлы һүрәттәр.
Һөйләмдәр төҙөү, тәржемә эше, аудирование, уҡыу.
Икмәк – ил байлығы.
Синонимдар.
Иген, уңыш, бойҙай икмәге, арыш икмәге, он.
Өлгөрә, һуғалар, тарталар, сәсәләр, үҫә
151-се биттәге шиғырҙы тасуири уҡырға әҙерләнеп килергә.
Терәк һүрәттәр ярҙамында һөйләргә әҙерләнеп килергә.
Шиғырҙы ятларға мөмкин (теләк буйынса).
150, 151, 152.
Темаға яраҡлы һүрәттәр.
Тәржемә эше, аудирование, диалог төҙөү.
02-06.03
46
Беҙҙең уңыш.
Синонимдар.
Түтәл, ҡыуаҡ, сүп үләндәре, утау, һыу һибеү, уңды.
Картуф, кәбеҫтә, кишер, сөгөлдөр, һуған.
(155-cе бит) – текст буйынса һорауҙарға яуап яҙып килергә.(Бөтәһе өсөн).
153, 154, 155.
Йомаҡтар,
Йомаҡтар сисеү, диалог төҙөү.
47
Кейем-һалым.
Синонимдар.
Күлдәк яғаһы, күлдәк итәге, бил-бау, ең, төймә.
Күлдәк, салбар, эшләпә, ойоҡ, бейәләй, бирсәткә, кейеү-сисеү.
1)Темаға ҡараған һүҙҙәрҙе ҡулланып 3 (5) һөйләм яҙып килергә.
2)354-се күнегеү, һорауҙарға яуап бирергә. 3) «Минең гардеробым» темаһына һүрәт төшөрөргә, яҡларға әҙерләнеп килергә.
146, 147, 148, 156.
һүрәттәр.
Һүрәттәр менән эш, һорауҙарға яуаптар.
9-13.03
48
Магазинда, баҙарҙа.
Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Һатыу, һатып алыу, үлсәм, сират, күпме тора.
Аҡса, һум, тин, тауар, осһоҙораҡ, ҡыйбатыраҡ.
1. «Көҙгө баҙар» хикәйәһен һөйләргә әҙерләнеп килергә.
2. 379-сы күнегеү. Уҡырға һәм тәржемә итеп килергә.
3. Үҙҙәре диалог төҙөп килә.
156, 157, 158, 159, 160.
Темаға яраҡлы һүрәттәр.
Диалог төҙөү, аудирование, тәржемә эше.
49
Яҙма эш.
Ҡабатларға.
Тест.
Тест.
16-20.03
VIII
8 март – ҡатын-ҡыҙҙар көнө.(7)
50
8 март байрамы.
Антоним.
Хәстәрлек, бәхет, уңыш, һаулыҡ, һөйөклө, ҡәҙерле.
Байрам, ҡотлау, теләү.
1.Йырҙың һүҙҙәрен ятларға.
2. Ҡотлау һүҙҙәре яҙылған ҡағыҙҙарҙы биҙәргә, һүрәт төшөрөргә.
(Открытка яһарға).
3.Әсәйҙәрегеҙҙең фотоһүрәтен алып килергә мөмкин.
163, 164, 165.
Ҡотлау яҙыу өлгөһө.
Ҡотлау яҙыу, тәржемә эше.
51
Минең әсәйем.
Антонимдар.
Хөрмәтле,
яҡшы, эшсән, эшләй, ярҙам итәм, һоҡланабыҙ.
Әҙерләй,
йыйыштыра, йыуа.
Дәрестә өйрәнгән һүҙҙәрҙе ҡулланып «Минең әсәйем»тигән текст төҙөп килергә.
164, 165, 167, 168.
Фотоһүрәттәр
Диалог төҙөү, аудирование.
01-03.04
52
Әсә рәхмәте.
Антонимдар.
1.405-се күнегеү(169-сы бит).Дөрөҫ интонация менән уҡырға өйрәнеп килергә.
2.Әсәйҙәр хаҡында мәҡәлдәр табып килергә.
3.Йырҙың һүҙҙәрен ҡабатларға.
168.
Сюжетлы картиналар.
Уҡыу, тәржемә, һөйләмдәр төҙөү.
53
Эш бөткәс уйнарға ярай.
Антонимдар.
Мауығыу,
ҡыҙыҡһыныу, шөғөлләнеү, сәйәхәт итеү.
Һүрәт төшөрөү, бейеү, йырлау.
1) 415-се күнегеү, 1-се өлөшө (172-се бит). Һөйләмдәр төҙөп яҙып килеү.
2) Өләсәйҙәрегеҙҙән мәҡәлдәр һорап яҙып алып килегеҙ.
3) «Минең өләсәйем»темаһына һөйләмдәр яҙып килергә.
171, 172, 173, 174.
Мәҡәлдәр.
Тәржемә эше, уйындар, аудирование.
06-10.04
54
Тәржемә эше. Наша семья.
Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Тыныслыҡ, буш ваҡыт, уйлап сығарыу, ҡәғәтлек менән, яҙыусы, шағир, рәссам, һүрәт, хеҙмәт, бейеү.
1) 173-сө биттәге һүҙбәйләнештәрҙе иҫтә ҡалдырырға. 2) Ошо һүҙбәйләнештәр менән ике һөйләм төҙөргә.
172.
Темаға яраҡлы һүрәттәр.
Тәржемә эше, диалог төҙөү.
55
Тикшереү эше.
Үтелгән темаларҙы ҡабатларға.
173.
Һорауҙар.
Тест.
13-17.04
IX
Яҙ етте(6)
56
Яҙ етте.
Омонимдар.
Яҙ, ҡара, арыҫлан, Арыҫлан, ҡарға.
1)422-се күнегеү. Тиҙәйткесте ятларға.
2) Омонимдар ҡулланып шиғыр яҙырға.
175-176.
Эл . дәреслек, яҙ темаһына һүрәттәр, омонимдарҙы яҙыу.
Карточкалар менән эш, диалог төҙөү, аудирование.
57
Сыйырсығым –ҡошсоғом.
Алмаш.
Ауырлыҡта,
ҡамасаулай,
ҡайтып етеү,
көслөләр.
1) Йырҙы ҡабатларға 2)463-сө күнегеү. Ятларға.
176,177,188.
Сыйырсыҡ , сыйырсыҡ ояһы һүрәте.
Тәржемә эше, уҡыу.
20-24.04
58
Яҙ ҡайтҡан йылы яҡтан.
Һүҙбәйләнештәр.
Тамсы тама, илай, көлә, һайрай.
432-се күнегеү, ятларға.
179-180..
Яҙ темаһына уҡыусыларҙың үҙҙәренең һүрәттәре.
Һөйләмдәр төҙөү, тәржемә итеү, уҡыу, аудирование.
59
Яҙ һәм хеҙмәт байрамы
Тартынҡы өндәр.
Мейес, байрам, муйыл сәскә ата.
1- 439 – сы күнегеү, һорауҙар яҙырға.
2- ғаиләгеҙҙә 1 Май байрамын нисек үткәреүегеҙ тураһында яҙырға.
180-181.
Хеҙмәт, дуҫлыҡ, тыныслыҡ тип яҙылған плакат, күгәрсендәр һүрәте.
Тәржемә эше, һорауҙарға яуаптар.
27.04 -01.05
60
Ҡоштар ҡайта.
Ҡалын һәм нәҙек өндәрҙе ҡабатлау. Ижектәргә бүлеү.
Умырзая, һандуғастар.
445-се күнегеү. Тәржемә итергә.
181-182.
Умырзая, ҡояш һүрәте. Эл. дәреслек.
Уҡыу, тәржемә эше, диалог төҙөү.
61
Еңеү көнө.
Һөйләм төрҙәре.
Ғәзиз, ҡәҙер-хөрмәт, һаҡлау осрашыу.
453- сө күнегеү. 1- уҡыу, тәржемә.
2- текст буйынса һорауҙар төҙөү, яуап биреү
184-185.
М.Гәрәевтың фотоһүрәте. Еңеү көнөнә арналған һүрәттәр.
Аудирование, тәржемә эше.
04.05-8.05
X
Яҙғы эштәр(2)
62
Хеҙмәте барҙың, хөрмәте бар.
Алфавитты ҡабатлау.
Уңайлы, бәпембә, кесерткән, япраҡ яра,
оя ҡора, баҡсасылыҡ.
1- 466- сы күнегеү . Һүҙҙәрҙе алфавит буйынса яҙырға
2- 467- се күнегеү. Һүҙбәйләнештәр ҡулланып хикәйә яҙырға. 3-Мәҡәл буйынса хикәйә яҙырға.
189-190.
Эл . дәреслек.
Диалог төҙөү, аудирование, уҡыу.
63
Эштән һуң.
Һан.
Үҫенте, түтәл, тупраҡ, алмағас, нефтсе, шат.
493-сө күнегеү.
196-198.
Нурмөхәмәтовтың
“Эштән һуң картинаһы”.
Тәржемә эше, диалог төҙөү, уҡыу.
11-15.05
XI
Яҙғы байрамдар(5)
64
Ҡуҙғалаҡ байрамы.
Ҡылым.
Ҡуҙғалаҡ, балтырған, йыуа, ризыҡ, иреп бөттө, матурлана, йәшеллек, япраҡ ярҙы, сәскә атты.
1.Ҡуҙғалаҡ байрамының проктын эшләп килтерергә.
2.503–сө күнегеү. Ҡотлауҙарҙы тәржемә итеп яҙырға.
3. З. Исмәғилев, В.Э. Меос тураһында сығыштар әҙерләргә.
200, 201, 203
Эл . дәреслек, байрам күренештәре.
Һөйләмдәр төҙөү, уҡыу, тәржемә.
65
Минең тыуған яҡтарым.
Алмаш .
Тәүге һулыш, изге урын, һағыныу, йомарт ерем.
Бер нисә йомаҡ яҙып килергә.
202-203.
В.Э Меостың “На родине Загира Исмагилова. Серменево” картинаһы.
Уҡыу һорауҙарға яуаптар, аудирование.
18-22.05
66
Ҡарға бутҡаһы.
Сифат.
Һый, түңәрәк, татыу урын, хәтер, аҡлан, ялан.
513-сө күнегеү. Берәй үҙегеҙ белгән байрам тураһында яҙып килергә.
.
202, 204-205.
Уйнап йөрөгән балалар һүрәттәре.
Тәржемә эше, уҡыу.
67
Контроль диктант.
Ҡабатларға.
Диктант яҙыу.
25-29.05
68
Һабантуй.
Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Һабантуй, йола, ҡолға, ҡыр, ярыш, ат.
Һабантуйҙан күренештәр.
Һорауҙарға яуаптар, аудирование.
69-70
Резерв
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класы өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы.
Аңлатма яҙыу. .
Эш прогаммаһы 68 сәғәткә бүленгән (аҙнаға 2 сәғәт).
Дәреслек: М.Ғ.Усманова,З.М.Ғәбитова. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класы уҡыусылары өсөн дәреслек. – Өфө : Китап, 2010.
Уҡытыусының тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты:
З.М.Ғәбитова, Х.А.Толомбаев. Урыҫ мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыуҙы ойоштороу буйынса методик кәңәштәр.Өфө – 2006.
М.Ғ.Усманова, З.М.Ғәбитова. Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы. Өфө – Китап – 2009.
Уҡыусылар өсөн тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты:
Дәреслек: М.Ғ.Усманова,З.М.Ғәбитова. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класы уҡыусылары өсөн. – Өфө : Китап, 2010.
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы:
Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теленән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-IX кластары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Толомбаев Х. А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З. М., Усманова М. Г.- Ижевск: «Книгоград», 2008.
Башҡортостан Мәғариф Министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа «13-сө урта дөйөм белем биреү мәктәбе» муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеhының «Уҡыу планы»на ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.
Был эш программаһында федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла
«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы.
Программаның йөкмәткеһе 3 йүнәлештә төҙөлгән:
- телмәр эшмәкәрлеген формалаштырыу;
- тел менән әҙәби материалдары бергә ҡушып өйрәнелә (интеграция).
- лингвистик һәм әҙәби күренештәр, уҡыу материалы нигеҙендә, практик ҡулланыу маҡсатынан сығып өйрәнелә (коммуникатив йүнәлеш).
Башҡорт теленә өйрәтеүҙең маҡсаттары һәм бурыстары:
- Уҡыусыларҙа башҡорт телендә һөйләгәнде, уҡығанды, радио-телетапшырыуҙар тыңлағанды аңлау күнекмәләре булдырыу (аудирование).
- Башҡорт теленең өндәрен, һүҙҙәрен дөрөҫ әйтеп,үҙ-ара һөйләшергә, тәҡдим ителгән темалар, ситуациялар буйынса һөйләргә өйрәтеү.
- Дәреслектәге, уҡыу ҡулланмаларындағы текстарҙы, башҡорт телендә сыға торған “Йәншишмә”, “Аҡбуҙат”, “Аманат” гәзит-журналдарын үҙ аллы һәм аңлы уҡыу күнекмәләрен биреү.
- Аралашыуҙа кәрәк була торған типик һөйләмдәрҙе күсереп,үҙ фекерҙәрен билдәле кимәлдә үҙ аллы яҙыу күнекмәләрен булдырыу.
- Башҡорт телен өйҙә, йәмәғәт тормошонда, хеҙмәт процесында практик файҙаланырға өйрәтеү.
Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе.
Һаумы, мәктәп!
Был тема (1 сентябрь – Белем көнө.Мәктәп, уҡыу, белем алыу, тел өйрәнеү) башлыса “Көҙ” темаһы менән бергә үрелеп бара. Бер үк ваҡытта, уҡыусыларҙың йәйге каникулды нисек үткәреүе тураһында әңгәмә үткәреү, фекер алышыуҙар ойошторола. Был темаларға ҡағылышлы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр иҫкә төшөрөлә, һүҙлек запасын байытыу йәһәтенән яңылары үҙләштерелә.Башҡорт теленең өн-хәрефтәре, ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар. Исем. Исемдәрҙең һан менән үҙгәреше. Һөйләмдә һүҙ тәртибе. Сифат.
Үҙем тураһында
Был теманы үҙләштереү барышында уҡыусы үҙе тураһында,үҙенең ғаилә ағзалары, яҡындары тураһында һөйләргә өйрәнергә тейеш. Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше. Алмаш. Зат алмаштары. Зат алмаштарының килеш менән үҙгәреше. к-г,ҡ-ғ тартынҡыларының сиратлашыуы.
Йыл миҙгелдәре
Йыл миҙгелдәре, һәр йыл миҙгеленә хас үҙенсәлектәр менән танышыу. Йыл миҙгелдәрен, һәр миҙгелгә ҡараған ай исемдәрен дөрөҫ әйтә һәм телмәрҙә ҡуллана белеү. Һорау алмаштары.Күрһәтеү алмаштары. Күрһәтеү алмаштарының килеш менән үҙгәреше. Билдәһеҙлек алмаштары. Билдәләү алмаштары.
Башҡортостанды беләһеңме?
Уҡыусыларҙы үҙҙәре йәшәгән республиканың үткәне, бөгөнгөһө, киләсәге менән таныштырыу. Уҡыусы аңына үҙе йәшәгән ерҙең – Башҡортостандың тарихы, уның байлығы, күренекле шәхестәре һ.б. хаҡында бер бөтөн тыуҙырыу һәм ул турала һөйләй белеүҙәренә өлгәшеү. Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр. Юҡлыҡ алмаштары.
Кеше. Тән ағзалары.шәхси гигиена.
Был тема кешенең тән ағзалары, эске органдарының атамаларын белеү менән бергә шәхси гигиена, көн тәртибе, һаулығы менән берлектә алып барыла. Кешегә һау-сәләмәт булыу өсөн нимә эшләргә кәрәклеге тураһында әңгәмәләр үткәреү, әҫәрҙәр уҡыу. Башҡорт телендә эйәлек төшөнсәһе. Ҡылым.
Яңы йыл менән.
Яңы йыл темаһы ҡыш темаһы менән берлектә алып барыла. Ҡыш миҙгеленең үҙенсәлектәрен билдәләү, Яңы йыл менән туғандарҙы, яҡын кешеләрҙе ҡотларға өйрәтеү, һәр байрамдың үҙенә генә хас күренештәре тураһында һөйләтеү. Ҡылымдың зат һәм һан менән үҙгәреше.
Аҙыҡ-түлек.Кейем-һалым. Өй . Магазин.
Аҙыҡ-түлек, кейем-һалым атамаларын өйрәнеү, һатып алыу этикеты менән таныштырыу, һөйләшергә, аралашырға өйрәтеү. Синоним.
8 март – Ҡатын-ҡыҙҙар көнө.
Әсәй тураһында шиғыр, хикәйәләр уҡыу. Әсәйҙең донъяла иң ҡаҙерле кеше икәнен, уны ихтирам итергә, яратырға, ҡаҙерләргә кәрәклекте аңлатыу. Был тема ғаилә темаһы менән берлектә бара, шуның өсөн алдағы кластарҙа үтелгән ғаилә темаһы ҡабатлана. Ҡотлау открыткалары яҙырға, ҡотлау һүҙҙәрен әйтә белергә өйрәтеү. Антоним.
Яҙ етте.
Яҙ билдәләрен күрә һәм яҙ миҙгеленең үҙенсәлектәрен әйтә белергә өйрәтеү. 1 май, 9 май байрамдары, дуҫлыҡ тураһында һөйләшеү. Омоним.
Яҙғы эштәр.
Яҙғы эштәр, яҙғы баҡса эштәре,баҫыу эштәре тураһында һөйләшеү. Һан. Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Яҙғы байрамдар. (2 сәғәт)Башҡорт халҡының, Башҡортостанда йәшәүсе башҡа халыҡтарҙың яҙғы тәбиәғәт менән бәйле ғөрөф-ғәҙәттәре һәм матур йолалары тураһында һүҙ алып барыла. Уҡыусыларға уларҙың кеше тормошондағы әһәмиәте, мәғәнәләрен, уларҙы тергеҙеү кәрәклеген еткереү. Грамматика буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
V класс уҡыусыларының белем кимәленә талаптар.
1.Уҡытыусы уҡыған йәки һөйләгән, үҙең уҡыған тексты аңлай алыу; 3-6 һөйләмдән торған диалогты аңлау, уны дауам итә белеү;
2. Уҡыған әҫәр, картина, экскурсия, ҡараған диафильм буйынса әңгәмәлә ҡатнашыу;
- предметны, күренеште элементар рәүештә һүрәтләү, уға үҙ мөнәсәбәтеңде булдырыу;
- хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәрҙе, поэтик әҫәрҙәрҙе дөрөҫ интонация менән һөйләү;
- 5 – 7 шиғырҙы яттан тасуири һөйләй белеү;
- тиҙәйткестәрҙе, һынамыштарҙы шыма итеп әйтә белеү.
3.Тексты шыма, аңлы, тасуири уҡыу;
-текстың өлөштәренә, иллюстрацияларына исем биреү;
-текстан аңлашылмаған һүҙҙәрҙе табыу, мәғәнәләрен аңлатыу, һүҙлектәр менән эш итеү;
-хикәйә, әкиәт, мәҡәл, йомаҡ жанрҙарын айыра белеү.
4. Ҙур булмаған һөйләмдәрҙе күсереп һәм яттан яҙыу;
- текст буйынса һорауҙарға яуап яҙыу;
- 6-10 һөйләмдән торған текстың йөкмәткеһен яҙыу;
-бер телдән икенсе телгә тәржемә итеү..
Уҡыу-уҡытыу программаһында планлаштарылған һөҙөмтәләрҙе үҙләштерелеүен баһалау
Класта һәм өйҙә башҡарыла торған яҙма эштәр өйрәтеү һәм тикшереү характерында була.
Уларға түбәндәгеләр инә:
- башҡорт теленән төрлө типтағы күнегеүҙәр;
- тәржемә эштәре (башҡорт теленән рус теленә һәм киреһенсә);
- дәреслектәрҙәге әҙәби текстарға пландар төҙөү;
- һорауҙарға яҙма яуаптар;
- тел һәм әҙәби материалдар буйынса аналитик һәм дөйөмләштереү тибындағы схемалар, проекттар һ.б. төҙөү.
Башҡорт теленең ағымдағы, сирек йәки йыл аҙағында, шулай уҡ уҡыу йылы башында инеү диктанты, ҙур темаларҙан һуң йомғаҡлау контроль эштәре үткәрелә. Ағымдағы контроль эштәр программаның өйрәнелгән материалын үҙләштереүҙе тикшереү маҡсатында уҙғарыла. Уларҙың төрө һәм үткәреү йышлығы өйрәнелә торған материалдың ҡатмарлылығынан, уҡыусыларҙың белем кимәленән сығып билдәләнә. Ағымдағы контроль эштәр өсөн уҡытыусы йә тотош дәресте, йә уның бер өлөшөн генә файҙалана ала.
Уҡыу йылы башында инеү диктанты, сирек һәм йыл аҙағында йомғаҡлау контроль эштәре мәктәп администрацияһы менән берлектә төҙөлгән график буйынса үткәрелә. Контроль эштәрҙе сиректең беренсе көнөндә һәм дүшәмбелә үткәреү тәҡдим ителмәй.
Программа материалының үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана. Бының өсөн башҡорт теленән һәр класта түбәндәге күләмдә контроль эштәр, яҙма эштәр үткәреү ҡарала:
Яҙма эштәрҙең төрҙәре:
Күсереп яҙыу-1
Һорауҙарға яуаптар-1
Диктант-2
Башҡорт (дәүләт) телен өйрәнеү өсөн уҡыу - уҡытыу методик ҡулланмалар.
1.Усманова М. Г. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа һәм схемаларҙа. 2006.
2. Урыҫ мәктәптәренең 5-6 – сы синыфтары өсөн башҡорт теленән электрон дәреслек. – Өфө: Мәғариф министрлығы, 2003.
3. Аслаев Т. Х., Атнағолова С.В. Телмәр үҫтереү буйынса сюжетлы картиналар.-Өфө:Китап, 1996.
4. Башҡорт әҙәбиәте буйынса аудио-видеоәсбап.- Өфө: Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы. 2005.
5. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа. Фонетика. Морфология. Өфө : «Эдвис» уҡытыу – методика үҙәге, 2008.
6. З.М.Ғәбитова, Х.А.Толомбаев.Электрон дәреслек. Башҡорт теле.ru. Өфө,2006.
Материаль-техник ҡулланмалар
- телевизор;
- компьютер;
- принтер;
- DVD-проигрыватель.
Төп һәм өҫтәлмә әҙәбиәт
1.З.М.Ғәбитова, М.Ғ.Усманова. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класы уҡыусылары өсөн дәреслек. – Өфө : Китап, 2010.
2.З.М.Ғәбитова, Х.А.Толомбаев. Урыҫ мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыуҙы ойоштороу буйынса методик кәңәштәр.Өфө – 2006.
3.М.Ғ.Усманова, З.М.Ғәбитова. Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы. Өфө – Китап – 2009.
4.Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. – Өфө: Китап, 2009.
5.Башҡортса – русса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге. – Өфө: Китап, 1994.
6.Әүбәкирова З.Ф., Әүбәкирова Х.E., Дилмөхәмәтов М.И. Мин башҡортса уҡыйым – Өфө: Китап, 2007.
7.Башҡорт теле таблицаларҙа, схемаларҙа hәм ҡағиҙәләрҙә. Әүбәкирова З.Ф.– Өфө, 2006.
8.Тел төҙәткестәр, тиҙәйткестәр, һанамыштар. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.
9.Журналдар: «Башҡортостан уҡытыусыһы», «Аҡбуҙат», «Аманат».
10.Ял минуттары өсөн күнегеүҙәр. Методик ҡулланма. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.
11.М.В.Зәйнуллин. Хәҙерге башҡорт теле.Морфология. - Өфө: Китап, 2005.
12.Толомбаев Х.А., Ғәбитова З.М. Башҡорт теленән тестар. - Өфө: 2005
13.Русско-башкирский учебный словарь.Саяхова Л.Г., Ураксин З.Г. - Уфа: Китап, 2001.
Номер материала: 347181
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


c: text/html

text:
Күңелегеҙ - белем баҡсаһы
Сермән урта мәктәбе коллективы илебеҙгә лайыҡлы граждандар тәрбиәләү менән берҙәм шөғөлләнә. Беҙ, ата- әсәләр, шундай татыу коллектив эшләгән мәктәбебеҙ менән ғорурланабыҙ. Белем усағыбыҙҙан күпме кеше уҡып сығып, дан ҡаҙанған. Ә бөгөнгө һүҙебеҙ ошо көндәрҙә алтын юбилейын билдәләгән башланғыс кластар уҡытыусыһы Люциә Жәмил ҡыҙы ШАҺИМОРАТОВА хаҡында.
Люциә Жәмил ҡыҙы 1967 йылда Учалы ҡалаһында донъяға килә. Бәләкәйҙән үк уҡытыусы булырға хыяллана. Мәктәпте тамамлағас та ошо һөнәрҙе һайлай. 1987 йылда Учалыла вожатый булып эшләй башлай. Тырыш, ныҡышмалы, талантлы йәш белгескә башланғыс кластар уҡытыусыһы эшен ышанып тапшыралар. Ике йыл эшләгәндән һуң, һөйгәне Вәкил Йәнйегет улы менән сәстәрен сәскә бәйләй. Люциә Жәмил ҡыҙы Сермән мәктәбенә башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшкә урынлаша. 30 йыл бер эштә генә эшләүе уның эшен яратып башҡарыуын күрһәтә.
Тәжрибәле, белемле, абруйлы уҡытыусыны балалар ҙа, ата-әсәләр ҙә ярата, һәр кем ихтирам итә.
Уның әллә күпме сығарылыш уҡыусылары ниндәй генә һөнәр һайламаған. Абруйлы уҡытыусы кластан тыш сараларҙы оҫта ойоштороу һәләте менән балаларҙы һәм ата- әсәләрҙе үҙенә йәлеп итә. Һәр байрамға йөкмәткеле һәм тәрән мәғәнәле саралар үткәрә. Тәбиғәткә экскурсия ойошторғанда ата-әсәләр менән ихлас ял итеп ҡайталар. Былтыр әсәйҙәр, балалар менән велосипедтарҙа поход ойошторҙо. Беренсенән, балалар юл ҡағиҙәләрен иҫтәренә төшөрҙө, икенсенән, һаулыҡты нығытыуҙың бер ысулы булды, өсөнсөнән иһә, был ял итеү төрө ныҡ иҫтә ҡалды. Яңыраҡ ҡына Люциә Жәмил ҡыҙы ата-әсәләр, балалар менән Бөрйән ҡурсаулығына походҡа барҙы. Уҡыусылар республикабыҙҙың матур тәбиғәте менән яҡындан танышып ҡайтты, хайуандар донъяһы тураһында фәһемле мәғлүмәт алды.
Үткән йыл мәктәп биләмәһендә Люциә Жәмил ҡыҙының идеяһы менән шыршылар аллеяһы барлыҡҡа килде. Үҫентеләр бик яҡшы үҫеп килә, балалар уларҙы тәрбиәләй.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Мәскәүҙе яулаған башҡорт егете
Радиктың фанаттары, йәғни уның йырҙарына ғашиҡтар, тормошо һәм ижадына битараф булмағандар йырсы хаҡында ҡыҙыҡһынып тора. Бигерәк тә, ошо кѳндәрҙә беҙгә концерт менән килә, тигәстәр, йырсы тураһында яҙыуҙы һорап, хаттар яуҙы. Беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, Радик Юлъяҡшин менән бәйләнешкә инеп, уның тормошо һәм яңылыҡтары хаҡында белешергә һәм гәзит уҡыусыларға еткерергә ашыҡтыҡ.
Радик 1989 йылдың 17 майында донъяға килә. Ата-әсәһе ябай эшселәр була. Атаһы - балта оҫтаһы, әсәһе -штукатур-маляр. Ғаиләлә ике бала үҫә. Радикка 11 йәштә генә атаһы яҡты донъянан китә. Балаларҙы үҫтереү, аяҡҡа баҫтырыу яңғыҙ әсә иңендә тороп ҡала. “Атайым вафат булғас, бик ауыр мәлдәр кисерҙек. Аҡса етмәүҙән йәшәп ятҡан фатирыбыҙҙы һатырға тура килде. Ғаиләлә берҙән-бер ир заты булып тороп ҡалғас, бәләкәйҙән үк нисек итеп аҡса эшләү юлдарын эҙләй башланым”, - ти Радик. Ул Ѳфѳнѳң Черниковка биҫтәһендәге 48-се башҡорт лицейында белем ала.
Ҡала малайы I кластан уҡ башҡорт телендә уҡып үҫкәнгә күрә тартынмайынса саф башҡортса hөйләшә, туған телендә йырҙар ҙа ижад итә. Бәләкәй саҡтан уҡ музыкаль hәләте менән тиҫтерҙәренән айырылып торған Радик ҡаланың 5-се музыка мәктәбендә уҡыған сағында төрлө түңәрәктәргә йөрөй, баянда уйнарға өйрәнә, ҡурай моңон да үҙ итә. КВН-дарҙа, «Шаяниум» көлкө фестивалдәрендә ҡатнашып, үҙенең тапҡыр hүҙле булыуын күрhәтә. Ул Ѳфѳнѳң УМПО мәҙәниәт hарайында шөғөлләнгән «Сулпан» түңәрәгенә йөрѳгән саҡта уҡ (Радикка ул ваҡытта 14 йәш кенә була) сит илдәргә - Швеция, Финляндия, Германияға гастролгә сығырға өлгөрә. Мәктәпте тамамлағас, М. Шолохов исемендәге Мәскәү дәүләт асыҡ педагогия университетының социаль педагогика факультетына уҡырға инә һәм унда ситтән тороп уҡый. I курста ғына уҡыған өлгөр егет, шоу-бизнеста балҡыуы менән бер рәттән,
«Моң» студияhында эшләп, үҙ көнөн үҙе күрә. Әсәhенә, апайы Регинаға төрлө яҡлап ярҙам күрhәтә.
Радиктың ата-әсәhе сығышы менән Fафури районының Ҡауарҙы ауылынан. Унда йәшәгән туғандары егетте hәр саҡ йылы ҡаршы ала. «Күңелемдә йыр-моңға һѳйѳү, музыкаль һәләт әсәйем нәҫеленән бирелгәндер, сѳнки мәрхүмә ѳләсәйем гитарала уйнай, йырларға ярата торғайны», - ти Радик Юлъяҡшин. Холҡо буйынса асыҡ, изге күңелле, эскерhеҙ, күңеле тулы моң булған егет шиғырҙар яҙа, көйҙәр ижад итә, йырсыларға аранжировкалар ҙа эшләй. 2006 йылда «Самый шулай» тип исемләнгән, поп стилендәге йырҙарын үҙ эсенә туплаған беренсе альбомы донъя күрә.
Артабан йырҙарына клип төшөрөү, клипҡа сценарий яҙыу эштәренә тотона. Ул эстрада ѳлкәһендә ижадташ дуҫтарын таба. Улар менән республика һәм күрше ѳлкәләр буйлап оҙайлы гастролдәрҙә йѳрѳй. Уның заман кѳйҙәре хитҡа әйләнә. Әйткәндәй, Радик 2006-2012 йылдарҙа Башҡортостандың “Йыл йырсыһы” номинацияһында еңеүсе була. Шулай уҡ 2012 йылда Татарстан «Туған тел» телеканалының “2012 йыл хиты” номинацияһында гран-при ала. Егеттең хыялы — башҡорт кѳйѳн бѳтә ил кимәленә сығарыу. Ошо ниәтен тормошҡа ашырыу теләге менән Радик Рәсәйҙең баш ҡалаhы
башҡорт егете Мәскәүгә күсеп китә һәм билдәле Рәсәй йырсыһы Алена Высоцкаяны табып, дуэт менән йырларға тәҡдим итә.
Әлбиттә, йырсыны егеттең ҡыйыулығы һәм ныҡышлығы аптырата, әммә ул Радиктың тәҡдимен кире ҡаҡмай. “Краски” тѳркѳмѳнѳң продюсеры Алексей Воронов Радик менән Алена Высоцкаяның “Это любовь” тигән йырына клип тѳшѳрә һәм тырыш егет 2011 йылдың аҙағында «Элвин Грей» ҡушаматы аҫтында Мәскәүҙең “Метрополь” клубында сығыш яһай. Ә инде Радиктан ни ѳсѳн фәҡәт ошо ҡушамат алыуы менән ҡыҙыҡһынғас: “Бәләкәй саҡтан “Алые паруса” фильмын яратып ҡараным, ундағы Грей исемле герой оҡшай торғайны, ә инде Эльвиндың яңғырашы матур, етмәһә, уҡыған саҡта класташтар мине “бурундук (әлгәнйәк)” тип үсекләй торғайны. Тимәк, әлгәнйәктәр менән уртаҡ һыҙаттарым бар”, - тип йылмайҙы Радик. Шулай итеп, йылғыр башҡорт егете тиҙ арала Мәскәүҙе лә яулай. “Это любовь” исеме аҫтында альбомын сығарырға ѳлгѳрә.
Рәсәй эстрадаһында танылыу яулаған Карнелия Манго кеүек билдәле йырсылар менән танышып, ижади тәжрибә алыша. Эйе, талантлы һәм тәбиғәт биргән һәләтен ҡуллана белгән кеше бер ваҡытта ла юғалып ҡалмай. Быға Радик Юлъяҡшин үҙе асыҡ миҫал. Ул башҡорт, татар, рус телдәрендә берҙәй
таҙа, матур итеп йырлай, ѳс телдә лә йырҙар яҙыуын, альбомдар сығарыуын дауам итә. Әлбиттә, йырсының ѳс телдә профессиональ йырлауын уникаль күренеш, тип әйтһәк тә яңылыш булмаҫ. Ул Мәскәүҙә яңынан- яңы альбомдарының презентацияһын үткәреп тора.
Әйткәндәй, Рәсәй кимәлендә уҙғарылған конкурстарҙа ла ҡатнаша. 2013 йылда Мәскәүҙә үткән “Самый талантливый” Бѳтә Рәсәй конкурсында ҡатнашып, “Хит прорыв” номинацияһында еңеүсе һәм тамашасы һѳйѳүе призына лайыҡ булып, II дәрәжәләге диплом менән бүләкләнә. Шулай уҡ “Я - артист” Бѳтә Рәсәй конкурсының финалисы ул! Ә инде былтыр Григорий Лепстың "Рюмка водки на столе" тигән конкурсында еңеү яулай. Яратҡан йырсыбыҙҙың уңыштары беҙҙе шатландыра, халҡыбыҙҙың данын күтәрә. Афарин, Радик! Алдағы тормошоң да hәр саҡ яҡты, моңло булhын, йөҙөңдән ҡояшлы йылмайыу китмәhен, йөрәгеңде тик изге, саф хистәр биләhен. Уңыштар — юлдашың, Ватаның - ҡанатың булһын!
Нурия ШӘРИПОВА.


text:
23-03-2015, 14:21 / Ветеран
«Йәшәргә тырышам»
Егеттәр кеүек тура баҫып йѳрѳгән, йәштәр кеүек кѳр тауышлы Малыбай Дәүләтша улы МѲХӘМӘҘИЕВтең 94 йәштә булыуына ышанғы ла килмәй. Гәзит-журнал уҡып, телевизор ҡарап, ил, донъя яңылыҡтары менән ҡыҙыҡһынып йәшәй ул. Һуғыш ваҡытында ауыр эштән күңеле һыҙлаған мәлдәрҙә: «Эй, Хоҙайым, исмаһам, 50 йәшкә етһәм ине», - тип хыяллана. Тормошто яратҡан изге күңелле, эшһѳйәр, егәрле егеттең уй-теләктәрен фәрештәләр ишетеп торғандыр. Үҙенең 94 йәшкә етеүен Малыбай Дәүләтша улы бер мѳғжизә итеп ҡабул итә....


text:
Төбәктә уртаса хеҙмәт пенсияһы күләме 8560 һум тәшкил итәсәк
1 февралдән бөтә төр хеҙмәт пенсиялары күләме ете процентҡа артасаҡ. Был хаҡта Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең тейешле ҡарарында әйтелә.
Һәр оло кешенең пенсия күләме индивидуаль рәүештә арттырыласаҡ. Ике пенсия алыусыларҙың тик береһе генә – хеҙмәт пенсияһы арттырыла. Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостан буйынса бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, төбәктә уртаса хеҙмәт пенсияһы күләме 560 һумға арттырылып, 8560 һумға етәсәк. Ҡартлыҡ буйынса уртаса хеҙмәт пенсияһы 8900 һум тәшкил итәсәк.
Рәсәй Пенсия фонды идаралығы ағзаһы, Башҡортостан буйынса идарасы Фоат Хантимеров һүҙҙәренсә, төбәктә хеҙмәт пенсияларын алыусылар 2 февралдән яңы күләмдә пенсия ала башлаясаҡ.


text:
Өфө эшҡыуарҙары «Перспектива — Төбәк 2015» конгресында республиканың баш ҡалаһын лайыҡлы күрһәттеФото: Өфө хакимиәте сайтынан
Өфө эшҡыуарҙары «Перспектива — Төбәк 2015» конгресында республиканың баш ҡалаһын лайыҡлы күрһәтте
Өфө эшҡыуарҙары «Перспектива — Төбәк 2015» конгресында республиканың баш ҡалаһын лайыҡлы күрһәттеФото: Өфө хакимиәте сайтынан
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфө эшҡыуарҙары Ҡазанда бәләкәй һәм урта бизнес етәкселәренең «Перспектива — Төбәк 2015» төбәк-ара конгресында республиканың баш ҡалаһын лайыҡлы күрһәтте. 13 октябрҙә муниципалитетта Өфөнө төбәк-ара сарала уңышлы күрһәткәне өсөн эшҡыуарҙарҙы бүләкләү тантанаһы булды.
Конгреста баш ҡала предприятиелары газ һәм нефть үткәргестәрен таҙартыу өсөн поршендәр эшләү, таштарҙы эшкәртеү, аҙыҡ-түлек етештереү, сувенир һәм реклама продукцияһы әҙерләү, экзотик емештәр үҫтереү һәм уларҙы һатыуҙағы ҡаҙаныштары менән таныштырҙы. Сарала 200-гә яҡын кеше — Рәсәйҙең 13 төбәгенән бәләкәй һәм урта бизнес предприятиелары етәкселәре ҡатнашты. Өфө эшҡыуарҙары бер нисә номинацияла лауреат исеменә лайыҡ булды, шулай уҡ «Төбәктәрҙең алтын фонды» һәм «Эшҡыуарлыҡтағы уңыштар өсөн» ордендары һәм миҙалдары менән бүләкләнде. Шунда уҡ Өфө ҡалаһының бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа ярҙам һәм уны үҫтереү фонды менән Татарстандың бәләкәй һәм урта бизнес предприятиелары ассоциацияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды.


text:
Төбәктә сәсеү кампанияһы мәғлүмәттәре билдәле булды Фото: Андрей Старостин
Төбәктә сәсеү кампанияһы мәғлүмәттәре билдәле булды
Төбәктә сәсеү кампанияһы мәғлүмәттәре билдәле булды Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостанда сәсеү эштәренең барышы билдәле булды. Республиканың Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, уҙған ял көндәрендә Әлшәй, Баймаҡ, Ҡырмыҫҡалы, Краснокама, Мәләүез, Стәрлебаш һәм Тәтешле райондарында сәсеү тамамланған.
Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә 1889 мең гектар майҙанда яҙғы культуралар сәселгән, был сәсеү майҙандарының 93 проценты. Бөртөклөләр һәм ҡуҙаҡлылар — 1253 мең гектар, шәкәр сөгөлдөрө — 50,08 мең гектар һәм көнбағыш 207,2 мең гектарҙы биләй.


text:
Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһына Сингапурҙан делегация килде
Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы саҡырыуы буйынса көн элгәре Өфөгә ярҙамсыһы Эдисон Нго оҙатыуында Сингапурҙың Дәүләт хеҙмәте колледжы — «CSC International» директоры Тина Тан ханым килде.
Визиттарының маҡсаты – Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы менән Интернешнл Дәүләт хеҙмәте колледжы (Сингапур) араһында мәғариф өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеү тураһындағы протоколға ҡул ҡуйыу.
Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек сиктәрендә студенттар, тыңлаусылар һәм уҡытыусылар менән алмашыуҙы ойоштороу күҙаллана, уның дауамында Сингапурҙың дәүләт реформалары һәм идараһы өлкәһендәге тәжрибәһе өйрәнеләсәк.
Ике яҡ та был протоколда телгән алынған мәғариф программаларын һәм хеҙмәттәшлектең башҡа формаларын тормошҡа ашырыу өсөн бар тырышлығын һалырға һөйләшеп килеште, тип хәбәр итә Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының матбуғат хеҙмәте.


text:
Йәш эшҡыуарҙар өсөн республика конкурсы
"Башҡортостан Республикаһының ун иң яҡшы инновацион
идеяһы" инновацион проекттар конкурсы иғлан ителде. Ул
республика иҡтисадына яңы перспективалы технологияларҙы
индереү, инновацион производстволарҙы үҫтереү, республика
тауар етештереүселәре продукцияһының конкуренцияға
һәләтлелеген күтәреү, бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттарын
республиканың инновацион үҫеш проблемаларын хәл итеүгә
ылыҡтырыу маҡсаты менән үткәрелә.
Конкурс ике — "Беҙҙең өмөт" һәм "Технологик юл ярыу"
номинациялары буйынса үткәрелә. БР Йәштәр сәйәсәте, спорт
һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, "Беҙҙең өмөт"
номинацияһы быйыл тәүге тапҡыр ойошторолдо. Унда 35 йәшкә
тиклемге йәш эшҡыуарҙар ҡатнаша аласаҡ. Шулай итеп,
ойоштороусылар инициативалы һәм йүнсел йәштәргә ярҙам
итергә ынтыла.
Ҡатнашыусыларҙың эштәре инновацион проекттың яңылығы,
инвестициялар йәлеп итеү мөмкинлеге йәки проектты тормошҡа
ашырыу өсөн йәлеп ителгән инвестициялар күләме, эштең
иҡтисади һөҙөмтәлелеге һәм социаль әһәмиәте кеүек
критерийҙар буйынса баһаланасаҡ.
Конкурсҡа ҡуйылған һәм еңеүсе тип танылған инновацион
проекттар БР инновацион проекттарының берҙәм реестрына
индереләсәк һәм республика предприятиеларында һәм
ойошмаларында индереү өсөн тәҡдим ителәсәк.


text:
18 апрелдә республика халҡы «Тоталь диктант» яҙасаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Өфөлә йыл да үткәрелгән мәғариф акцияһы штабында «Тоталь диктант» яҙыуға әҙерлек эштәре башланды. «Тоталь диктант» — уҡый-яҙа белеүҙе күтәреүгә һәм яҙыу мәҙәнилеген үҫтереүгә йүнәлтелгән халыҡ-ара акция.
Үҙҙәрен һынап ҡарарға теләүселәр 18 апрелдә акцияға ҡушыла ала. Өфөлә акция өс майҙансыҡта — Башҡорт дәүләт университетында (Зәки Вәлиди урамы, 32); Өфө дәүләт авиация техник университетында (К.Маркс урамы, 12); ВЭГУ академияһында (М.Рыльский урамы, 9/1) үтә.
Ойоштороусылар ирекмәндәрҙе, студенттарҙы, журналистарҙы, уҡытыусыларҙы сараны үткәреүҙә ярҙам итеүҙәрен һорай. Бының өсөн «Бәйләнештә» селтәрендәге «Тоталь диктант» төркөмөндә теркәлергә мөмкин.
2014 йылда акцияла баш ҡаланың 1031 кешеһе ҡатнашты, 41-е «бишле» алды. Диктантты шулай уҡ Салауат, Сибай, Белорет, Стәрлетамаҡ, Нефтекама ҡалаларында һәм Әлшәй районының Раевка ҡасабаһында йәшәүселәр ҙә яҙҙы.


text:
Рөстәм Хәмитов «Рәсәй капиталы» банкы идараһы рәйесе Михаил Кузовлев менән осрашты Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов «Рәсәй капиталы» банкы идараһы рәйесе Михаил Кузовлев менән осрашты
Рөстәм Хәмитов «Рәсәй капиталы» банкы идараһы рәйесе Михаил Кузовлев менән осрашты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
19 октябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Рәсәй капиталы» акционерҙар коммерция банкы идараһы рәйесе Михаил Кузовлев менән осрашты. Яҡтар «Социнвестбанк» асыҡ акционерҙар йәмғиәте эшмәкәрлеген үҫтереү перспективаларын тикшерҙе, шулай уҡ Башҡортостандың социаль-иҡтисади үҫеш мәсьәләләрен хәл итеүгә һәм банк системаһының тотороҡло эшләүенә булышлыҡ итеүгә йүнәлтелгән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы.
– Беренсе этапты яҡшы үткәреүегеҙ өсөн һеҙгә рәхмәт белдерәм. Банк эшмәкәрлеген тергеҙҙе, халыҡ тынысланды. Был – иң мөһиме. Артабан республика иҡтисадына эшләү өсөн аҙымдар яһарға кәрәк. Банкты республиканың иҡтисади тормошона йәлеп итмәйенсә эшләү мөмкин түгел, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙ бөтә башланғыстарҙы ла хуплайбыҙ. Банктың торлаҡ-коммуналь комплексы буйынса махсуслашыуы тураһында һүҙ алып барасаҡбыҙ. Беҙ һеҙҙең менән капитализацияны арттырыу өҫтөндә эшләйәсәкбеҙ.
– Банк республика иҡтисадында мөһим урын биләргә, иҫәп-хисап өсөн уңайлы булырға тейеш. Уның республикаға кредит бирә торған банкка әүерелеүе мөһим, – тип билдәләне Михаил Кузовлев. – Банк һәр муниципаль берәмектә тиерлек бар. Ул урындарҙа предприятиеларға кредит биреп, муниципаль берәмектәр менән әүҙем эшләй алыр ине. Әйләнештәге капиталды кредитлауҙан тыш, торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәрен яҡшыртыуға бәйле инфраструктура проекттарын ҡарайбыҙ.
Рәсәй банкының банк-ара кредитлау килешеүҙәре буйынса банк-контрагенттарҙың лицензияһын тартып алыуы «Социнвестбанк»тың түләү һәләтен юғалтыуға сәбәпсе булды. Банктың республика өсөн әһәмиәтле булыуын иҫәпкә алып, Башҡортостан Хөкүмәте һәм Башҡортостандың Милли банкы Рәсәй банкына «Социнвестбанк»ты финанс һауыҡтырыу һәм уның эшмәкәрлеген тергеҙеү үтенесе менән мөрәжәғәт итте. Банк функциялары Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡҡа йөкмәтелде. Башланғыс этапта банкты финанс һауыҡтырыуға «Рәсәй капиталы» банкы йәлеп ителде.
Агентлыҡ ойошторған конкурс йомғаҡтары буйынса, «Рәсәй капиталы» акционерҙар коммерция банкы «Социнвестбанк» асыҡ акционерҙар йәмғиәтен финанс һауыҡтырыу буйынса сараларҙа ҡатнашыу өсөн инвестор итеп һайланды.


text:
Өфөлә UrbanБайрам III Халыҡ-ара ҡала төҙөлөшө форумы эш башланы Фото: автор фотоһы
Өфөлә UrbanБайрам III Халыҡ-ара ҡала төҙөлөшө форумы эш башланы
Өфөлә UrbanБайрам III Халыҡ-ара ҡала төҙөлөшө форумы эш башланы Фото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфөнөң «ВДНХ-Экспо» комплексында UrbanБайрам III Халыҡ-ара ҡала төҙөлөшө форумы эш башланы. Сара 19 ноябрҙән 21-нә тиклем уҙа.
Бөгөн, 19 ноябрҙә, пленар сессияла иҡтисад, кеше потенциалы, киңлек һәм ҡала мөхите өлкәләрендә ҡала үҫеше мәсьәләләре ҡараласаҡ, ҡарарҙар Өфөнөң 2030 йылға тиклемге үҫеш стратегияһының нигеҙен тәшкил итәсәк. Ҡала хакимиәте эшҡыуарлыҡты, йәмәғәт ойошмаларын һәм әүҙем граждандарҙы йәлеп итеп стратегия әҙерләү бурысын ҡуйған. Көн дауамында төбәкте һәм ҡаланы иҡтисади үҫтереү механизмдарын эҙләү, торлаҡ сәйәсәте, социаль өлкәләге инновациялар мәсьәләләре буйынса һигеҙ түңәрәк өҫтәл ойошторола.
20 ноябрҙә Донъя һәм Рәсәй мэрҙарының халыҡ-ара саммиты була. Фекер алышыуҙың төп темаһы — транспорт һәм ҡала халҡының мобиллеге.
21 ноябрҙә өфөләр һәм баш ҡала ҡунаҡтары өсөн Райондар фестивале асыла.
«UrbanБайрам» — ҡала үҫеше мәсьәләләрен тикшереү буйынса ҙур төбәк майҙансығы. Төп бурыс — ҡала халҡы һәм ҡала хакимиәте араһында диалогты башлау, ҡаланың үҫешенә йоғонто яһаған мөһим мәлдәрҙе тикшереү, Өфө райондарының мәҙәниәтен һәм үҙенсәлектәрен күрһәтеү. Форум баш ҡала хакимиәте һәм Ҡала проекттарын үҫтереү фонды булышлығында ойошторолған.


text:
Арышбаш
Арышбаш, бесәй ҡойроғо (лат. Agropýron, рус. Житняк) — ҡыяҡлылар ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлектәр ырыуы. 15-ләп төрө билдәле, Европала, Азияла, Төньяк Африкала, шулай уҡ Австралияла һәм Яңы Зеландияла киң таралған.
Ташлы-далалы һөҙәклектәрҙә үҫә. 20-70 см оҙонлоҡтағы ҡыуаҡланған ҡыяҡлылар. Тамыр системаһы ҡалын, суҡ. Һабағы тура, еңелсә ҡытыршы. Япраҡтары тығыҙ, оҙонса түңәрәк формала. Сәскә төркөмдәре − ҡыяҡ йәки йомортҡа һамаҡ ҡатмарлы башаҡтар. Башаҡтары күп сәскәле, ике рәтле. Емеше − бөртөксә. Орлоҡтан үҫтерелә. Һыуыҡҡа, ҡоролоҡҡа сыҙам, тупраҡҡа талапсан түгел. Көтөү йөрөүҙән ҙур зыян күрмәй. Ҡиммәтле мал аҙығы. Ҡомлоҡтарҙы нығыта, тупраҡ структураһын яҡшырта. Декоратив маҡсаттарҙа үҫтерелә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Об условности отнесения описываемой в данной статье группы растений к классу однодольных см. раздел «Системы APG» статьи «Однодольные».
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Арышбаш — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- Jepson Manual Treatment


text:
Кушымталар apk өсөн Android скачать һуңғы моделе
Скачать АГРОСӘНӘҒӘТ Easytouch: Android системаһы һәм ярҙамсыл етәксе булып эшләгән өсөн махсус программа Easytouch. Был’төймәһе менән йөрөү (ярҙамсы булараҡ Сенсор өсөн iPhone, iOS системалары ) һеҙ бында күсереп экранда ла смотря . Был’ ' s тиҙ, ҙур булмаған, clean and simple to make use of. Бөтәһендә һыйҙырҙы һәм уның иң йыш ҡулланылған система һалынған переключатель өҫтәмә android.. Һеҙ’йәки һеҙ үҙегеҙ яратҡан машиналар торошон асырға була. ll идаралығы өҫтәмә, ҡушымта рәт-рәт сыҡты, әлеге ваҡытта ҡулланыла.. Барлыҡ контакттар бәйләнеш функциялары менән бер ярҙамсы кеүек арзанға тиҙ генә iphone. Смотря йөҙөү һәм IT экран уны ҡала’тиҙ ы, ябай, настроить һәм уңайлы. Темалар мода менән фантастик ала төрҙәре һаны.
Панель менән йөрөүселәр экрандарҙа ла смотря , һеҙҙең iphone смартфон функцияһында ғына ҡулланыла, бәлки һеҙгә оҡшанымы, iOS системалары . Был бик тиҙ инеү өсөн кушымталар һеҙҙең яратҡан өсөн бөтә уңайлы, уйын, көй һәм хәбәрҙәр. Был осраҡта, әгәр һеҙҙең телефон әйләнеүе күҙәтелә., зависать һәм лагать, һеҙ тейеш ҡулланыу эшен яҡшыртыу өсөн, һеҙҙең тиҙ арала телефон. Ябай идеаль өҫтәмә тотонолған булыуы мөмкин, көстө һаҡлау өсөн төймәһенә (Төймәһенә йәшәүселәр һаны тағы йәки ). Бигерәк тә, смартфон өсөн был бик ҙур экран файҙалы. Был барыһын да һеҙҙең өсөн ябай тотонорға мөмкин, һәм был’өр-ына бушлай!
ШУЛАЙ УҠ ҠАРА:-
- iRoot өсөн Android – Скачать apk
- Скачать көй кушымталар apk
- Скачать Снукер – Спорт уйындар Android өсөн бушлай
- Яҙыу: Алып инеү & Скачать файл Apk
- Microsoft корпорацияһы ярҙамсыһы cortana тауыштары – скачать цифрлы ярҙамсыһы apk
- Скачать өсөн бушлай пк, windows CCleaner
- Скачать easypaisa Андроя apk өсөн сайты
- Тиҙ видео-загрузчик скачать
Өсөн 80 беҙ клиент миллион һайлау. Беҙ яҡын ҡуйыу!
💡Вариант Иғтибар :
🚀Еңел һәм ярҙамсы операцияларҙан телефон
– Бөтә операцияларҙы башҡарыу булыуы мөмкин, ябай ябай басыгыз бер яҡтан төймәһен баҫырға һәм тотоп
Ҙур булмаған & Йомшаҡ
– Тиҙ арала алыу һәм ҡуйыу & был мөмкинселек бик күп түгел
🚀 Ram Booster
– Һеҙҙең телефон арта, азат иҫтәлегенә (ОУ), батарея компьютер тиҙләтеү һәм һеҙҙең экономит.
– Кран киңәйтеү, ябай эшләргә өсөн уға, үҙ юлы менән оптимизирован өсөн йорт экран ла смотря .
Өҫтәмә ишек тиҙ бөтә
– Тиҙ арала үҙ уйынын яҙып яратҡан., ҡушымта менән бәйләнештәрҙе көйләү һәм бер генә
Ым-ишара
– Өс ишара таба булып өсөн, һеҙ аҡыллы смартфон!
– Ым-ишара бик аныҡ эштәр өҫтәмә баҙарҙа булһа алаһың .
Push-панелдәр
– Push-хәбәр итеү лә кәрәк булмаған һәм даталары тиклем үткәрелә.
Аҡыллы
– Ябай Менән Тотоноу, бәлки һеҙ бер ябай ғына телефон бәйләнеше функциялары менән һеҙҙең android.
– Тамға баҫып, ҙур булмаған эш режимында үҙ ios өсөн iphone на төймәһе ҡуйыла эсендә йөҙөү .
🔰Ишектәр Экран
– Тиҙ арала экранда телефондарының экрандары бикләп, һаҡлай белергә инһә, һеҙҙең өсөн.
– Моделдәр менән эшләү аныҡ настроить һеҙҙең разблокировканы.
– Ишектәр ябай экран .
- Luckypatcher ярҙамында Android өсөн
- Скачать TowelRoot apk
- Бассейн Снукер 2018 Скачать apk
- Лив: Яңы кешеләр менән таныштым. & Видео-Сат Менән Незнакомцы
Скриншоты
– Скриншоты яһай & Скриншоты һеҙҙең шәхси моделен булдырыу .
Климат Доклад
– Прогнозлау, Климатты (Ыңғай сиселеш кәрәк) ябай тормошта һеҙ эшләгән.
🎨 Темалар Яҡын
– Темалар ярҙам благо & ҡайһы берҙә темалар датаға тиклем яңы иҫ киткес.
– Темалар һынлы сәнғәт төрҙәре (Тотоусылар арта).
Тиҙ көй
– Смартфон, һеҙҙе яратҡан, һеҙ тиҙ арала һайлаусылар менән бергә ҡуйылған
Көй
– Һеҙ’торошон үҙгәртеп була менән бергә һеҙ яратҡан төҫө ҡыҙғылт фоновый ll.
– Һеҙ’бик ябай булған тамғалар менән тамғаларға ll торошон үҙгәртте., бөтөнләй бушлай
– Панелдәр өсөн көйләп йөрөй ишара (Бер сысҡан н сиртеү, Нажмите өсөн ике тапҡыр, Өслө н сиртеү)


text:
Параллелограмм
Параллелогра́мм (бор. грек. πapaλλnλόYpauuov πapάλλnλoς — параллель һәм Ypauuή — һыҙыҡ һүҙҙәренән) — ҡапма-ҡаршы яҡтары параллель, йәғни параллель тура һыҙыҡтарҙа ятҡан дүртмөйөш ул. Тура дүртмөйөш, квадрат һәм ромб параллелограмдың айырым осраҡтары булып торалар.
Йөкмәткеһе
Үҙсәнлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Параллелограмдың ҡаршы ятыусы яҡтары тигеҙ.
- Параллелограмдың ҡаршы ятыусы мөйөштәре тигеҙ.
- Бер яғына теркәлгән мөйөштәренең суммаһы 180°-ҡа тигеҙ (параллель тура һыҙыҡтарҙың үҙсәнлеге буйынса).
- Параллелограмдың диагоналдәре киҫешәләр һәм киҫешеү нөктәһендә урталай бүленәләр:
- .
- Параллелограмдың диагоналдәре киҫешкән нөктә уның симметрия үҙәге була.
- Параллелограмм диагонале менән ике тигеҙ өсмөйөшкә бүленә.
- Параллелограмдың урта һыҙыҡтары уның диагоналдәре киҫешкән нөктәлә киҫешәләр. Был нөктәлә уның ике диагонале һәм ике урта һыҙығы урталай бүленәләр.
- Параллелограмм тождествоһы: параллелограмдың диагоналдәре квадраттарының суммаһы уның ике эргәләш яҡтарының икеләтелгән квадраттары суммаһына тигеҙ: а — AB яғының оҙонлоғо, b — BC яғының оҙонлоғо, һәм — диагоналдәренең оҙонлоҡтары булһын, ти; ул саҡта
- Параллелограмм тождествоһы ирекле дүртмөйөш өсөн Эйлер формулаларының ябай эҙемтәһе булып тора: дүртмөйөштөң диагоналдәренең урталары араһындағы алыҫлыҡтың дүртләтелгән квадраты уның яҡтарының квадраттары суммаһы алынған уның диагоналдәренең квадраттары суммаһына тигеҙ. Параллелограмдың ҡаршы ятыусы яҡтары тигеҙ, ә диагоналдәренең урталары араһындағы алыҫлыҡ нулгә тигеҙ.
- Аффиналы үҙгәртеү һәр ваҡыт параллелограмды параллелограмға күсерә. Теләһә ниндәй параллелограмм өсөн уны квадратҡа үҙгәртеүсе аффиналы үҙгәртеү бар.
Параллелограмдың билдәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
ABCD дүртмөйөшө параллелограмм була, әгәр түбәндәге шарттарҙың береһе үтәлһә (был осраҡта бөтә ҡалған шарттар ҙа үтәлә):
- Дүртмөйөштөң ике ҡаршы ятҡан яғы бер үк ваҡытта тигеҙ һәм параллель булһа: .
- Дүртмөйөштөң ҡаршы ятыусы мөйөштәре пар-пар тигеҙ булһа: .
- Дүртмөйөштөң ҡаршы ятыусы яҡтары пар-пар тигеҙ булһа: .
- Дүртмөйөштөң ҡаршы ятыусы яҡтары пар-пар параллель булһа: .
- Диагоналдәре киҫешеү нөктәһендә урталай бүленһәләр: .
- Күрше ятҡан мөйөштәренең суммаһы 180 градус булһа: .
- Ҡабарынҡы дүртмөйөштөң ҡаршы ятыусы яҡтарының урталары араһындағы алыҫлыҡтарҙың суммаһы уның ярым периметрына тигеҙ булһа.
- Ҡабарынҡы дүртмөйөштөң диагоналдәренең квадраттары суммаһы уның яҡтарының квадраттары суммаһына тигеҙ булһа: .
Параллелограмдың майҙаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бында тап параллелограммға хас булған формулалар килтерелгән. Шулай уҡ ҡара:
ирекле дүртмөйөштәрҙең майҙандары өсөн формулалар.
Параллелограмдың майҙаны уның нигеҙе менән бейеклеге ҡабатландығына тигеҙ:
- , бында — яғы, — был яғына төшөрөлгән бейеклеге.
Параллелограмдың майҙаны уның яҡтарының улар араһындағы мөйөш синусына ҡабатландығына тигеҙ:
- бында һәм — яҡтары, ә — һәм яҡтары араһындағы мөйөш.
Шулай уҡ параллелограмдың майҙаны яҡтары һәм теләһә ниндәй диагоналенең оҙонлоғо аша Герон формулаһы буйынса ике тигеҙ терәлеп ятҡан өсмөйөштәренең майҙандары суммаһы булараҡ күрһәтелә ала:
- бында


text:
Экмеледдин Ихсаноглу: Беҙҙе Башҡортостан менән сауҙа итеү ҙә ҡыҙыҡһындыра
Ислам конференцияһы Ойошмаһы (ИКО) Башҡортостан менән иҡтисади бәйләнештәрҙе үҫтерергә ниәтләй. Был турала бөгөн журналистарға «Волга-Урал төбәгендә Ислам цивилизацияһы» IV Халыҡ-ара симпозиумын асҡандан һуң Ислам конференцияһы Ойошмаһы Генераль секретары Экмеледдин Ихсаноглу хәбәр итте.
— Беҙҙең ойошма үҙ эшмәкәрлеген бөгөн көн тәртибенә ҡуйылған тик ислам мәсьәләләренә генә ҡормай, — тине ул. – ИКО – ҙурлығы буйынса БМО-нан ҡала икенсе халыҡ-ара берләшмә. Уға 57 дәүләт һәм биш күҙәтеүсе дәүләт инә, шул иҫәптән Рәсәй ҙә. Беҙҙең өсөн бөтә өлкәләрҙә – фәндә, мәғарифта, мәҙәниәттә, иҡтисадта, яңы технологияларҙа хеҙмәттәшлек итеү мөһим. Шуға күрә беҙгә һеҙҙең менән сауҙа итеү ҙә, дин мәсьәләләрен тикшергән кеүек үк, ҡыҙыҡлы буласаҡ. Хәҙерге ваҡытта ИКО илдәре араһында тауар әйләнеше бөтә донъя тауар әйләнешенең 16,6 процентын тәшкил итә, ә 2020 йылға беҙ был күрһәткесте 20 процентҡа еткерергә планлаштырабыҙ.
Экмеледдин Ихсаноглу Өфөгә был сәфәренә ҙур өмөттәр бағлауын белдерҙе.


text:
- Подробности
- Просмотров: 511
ЕФАНОВ Владимир Николаевич (13.7.1951, Курск өлкәһе Түбәнге Борки а.), электрон техника инженеры. Техник ф. д‑ры (1995), проф. (2000). БР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (2002). ӨАИ‑ны тамамлағандан һуң (1973) шунда уҡ эшләй (1998—2011 йй. авиация приборҙары эшләү каф. мөдире). Фәнни тикшеренеүҙәре системалы анализ, идара итеү һәм мәғлүмәтте эшкәртеү проблемаларына бәйле. Е. етәкс. күп кимәлле иҫәпләү һәм идара итеү системалары проектлана, операцияларҙы хәүеф һәм билдәһеҙлек шарттарында башҡарыу өсөн яңы интеллектуаль технологияларҙы файҙаланып, уларҙы структур һәм параметрлы ойоштороу принциптары уйлап табыла. Асыштары БР‑ҙың һәм РФ‑тың башҡа төбәктәренең авиация сәнәғәте пр‑тиеларында осоу аппараттары борт ҡорамалдарының тотҡарлыҡһыҙ эшләгән интеграциялы комплекстарын яһағанда ҡулланыла. 300‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 35 уйлап табыу авторы.
Хеҙм.: Авиационные приборы и измерительно-вычислительные комплексы. М., 2010 (авторҙ.).
Ф.Р.Исмәғилев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Таштарҙы йәнһеҙ, тиҙәр. Әммә улар ҙа халҡыбыҙҙың тарихи үткәнен ҡәҙерләп һаҡлай. Яуға киткән башҡорт ир-егеттәре, кейем-һалымын, аҙыҡ-түлеген, уҡ-һаҙағын, шулай уҡ тоғро юлдашы — атын хәстәрләү менән бергә, моҡсайына таш та һалып алыр булған. Ул яугиргә тыуған ерен хәтерләткән, бер талай һағышын баҫҡан, хәтәр алыш алдынан көс-ҡеүәт өҫтәгән, рух биргән. Борон-борондан ана шундай ырымы булған ата-бабаларыбыҙҙың. Мәхшәрҙән иҫән-һау ҡалғандары таштарын кендектәре киҫелгән Уралына ҡәҙерләп кире алып ҡайтҡан...
Бөрйән районының үҙәге — Иҫке Собханғол ауылында 1812 — 1814 йылдарҙағы Ватан һуғышының 200 йыллығы хөрмәтенә асылған стела-һәйкәл ана шундай уйҙарға тарыта ла инде.
Баш ҡалабыҙ исемен йөрөткән футбол командаһы көйәрмәндәрен бер-бер артлы еңеүҙәр менән ҡыуандыра. Һуңғы осрашыуҙа ул турнир аутсайдерын – "Химки" командаһын ҡабул итте.
Ҡунаҡтар тәүге минуттан уҡ көслө һөжүмгә күсте. Әммә өфөләрҙең һөжүме һөҙөмтәлерәк булып сыҡты, 11 минут үтеүгә иҫәп 1:0 ине. Тәнәфескә тиклем ул башҡаса үҙгәрмәне. Ә бына уйындың икенсе өлөшө үтә көсөргәнешле булды.
Халҡыбыҙҙа бик матур йола бар: ҡунаҡты ҡаршылап, һый-хөрмәт күрһәтеп, матур итеп оҙатыу. “Башҡортостан” гәзите редакцияһы ла беҙҙең тарафҡа юлы төшкән арҙаҡлы шәхестәрҙе, абруйлы белгестәрҙе саҡырып алып, “түңәрәк өҫтәл”дәр, тура бәйләнештәр ойоштора, күптәрҙе борсоған, ҡыҙыҡһындырған мәсьәләләр буйынса әңгәмәләр үткәрә. Бөгөнгө ҡунағыбыҙ — Мәскәүҙә эшләгән билдәле ғалим, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, иҡтисад һәм философия фәндәре докторы, профессор, гәзиттең даими авторы Хәлил БАРЛЫБАЕВ. Һөйләшеүҙә иҡтисад фәндәре кандидаты Илдар Ғәбитов, дәүләт һәм хоҡуҡ бүлеге мөдире Даян Мәжитов, иҡтисад бүлеге хәбәрсеһе Рәлис Ураҙғолов ҡатнашты.
Бәләбәй районында үткән "Мин – граждан" төбәк-ара форумында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың ҡатнашыуы сараның мәртәбәһен арттырҙы.
Маҡсат илде граждандарҙың уңышлы проекттары һәм аныҡ эштәре ярҙамында үҫтереү ине. Шуға күрә республика етәксеһенең йәштәр янына килеүе осраҡлы булманы.
Шәжәрәне барланылар
Асҡын районының мәҙәниәт йортонда 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан Зағафуан Ибраһимовтың нәҫеленә арналған фәнни-ғәмәли конференция үтте.
Сараға йыйылған халыҡ шәжәрә, ғаилә альбомдарында һаҡланған фотолар, нәҫелдең йылъяҙмаһы менән танышты. Конференцияла тәҡдим ителгән материалдар бер ырыуҙың тарихын сағылдыра. Нәҫелдең шәжәрәһе тарихи документтарға таянып, 11-се быуынға тиклем өйрәнелгән. 8-се быуын вәкиле Зағафуан Ибраһимов 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Уның башҡорттарҙан йыйылған аттарҙы Вильно ҡалаһына рус ғәскәрҙәренә илтеүе билдәле. Яҡташыбыҙ 5-се полкта хеҙмәт итеп, сотник чины алған.
Эй, тормош…
Ғүмер тауының түбәһен үтеп, түбәнгә тәгәрәгәндә, ирекһеҙҙән, уҙғандарҙы бөгөнгө менән сағыштырып, йәшәлгән йылдарыңа баһа бирәһең, үкенестәреңде һәм бурыстарыңды барлайһың.
Бала саҡты хәтерләйем. Тотош ауыл бер ғаилә булып йәшәй торғайныҡ. Эйе, ул ғаиләнең уңғаны ла, ялҡауы ла, ҡырын ҡылығы менән йәнгә тейгәне лә булғандыр. Әммә шуныһы хаҡ: ауылдың хәстәре лә, ҡыуаныс-шатлығы ла, хәсрәте лә бер, уртаҡ булды.
Талха Ғиниәтуллин, уның әҫәрҙәре хаҡында әҙиптең юбилейҙарына ла, теге йәки был баҫмала хикәйә, повестарын баҫтырғанда ла, быға тиклем ике тапҡыр Салауат Юлаев премияһына тәҡдим иткәндә лә байтаҡ яҙғанмын икән. Иң мөһиме — башҡортса өс йыйынтығын сығарырға насип итте: “Тыуған тупһа янында” (1994), “Тау артында ниҙәр бар” (1997), “Һин аҡ ҡайын янында тора инең” (2007). Уларҙа Мәскәүҙә йәшәп урыҫ телендә ижад иткән яҡташыбыҙҙың байтаҡ хикәйә, повестары тупланды. Хәҙер дүртенсе йыйынтығын әҙерләйем. Шуға күрә ижадын яҡшы беләм тип иҫәпләйем. Был ижад шәхсән үҙемә Ирәмәл кеүек мөһабәт, бейек тау ише ҡабул ителә. Милләтемдә шундай прозаик булыуына ғорурланам, егерме йылға яҡын тәржемә итеү осоронда уны башҡорт уҡыусыһына ҡайтара алыуыма ифрат шатмын.
Матбуғат-2013
Һеҙҙе “Башҡортостан”ға 31 авгусҡа ҡәҙәр 2013 йылдың тәүге яртыһына 2012 йылғы хаҡтар менән яҙылырға саҡырғайныҡ. Август тамамланыуға табан бара, ай аҙағына тиклем ни бары бер аҙна ваҡыт ҡалды. Был мөмкинлектән файҙаланып ҡалығыҙ тип йәнә иҫегеҙгә төшөрәбеҙ.
Башҡортостан Республикаһының Архангел, Күгәрсен, Миәкә, Стәрлетамаҡ, Учалы райондарының хәл иткес тауыш биреү хоҡуғына эйә булған территориаль һайлау комиссиялары ағзалары вәкәләттәренең ваҡытынан алда туҡтатылыуына бәйле, “Рәсәй Федерацияһы граждандарының һайлау хоҡуҡтарының һәм референдумда ҡатнашыуға хоҡуғының төп гарантиялары тураһында”ғы Федераль закондың 29-сы статьяһы 6-сы пунктына ярашлы, Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһы хәл иткес тауыш биреү хоҡуғына эйә булған комиссияларҙың яңы ағзаларын тәғәйенләү өсөн кандидатуралар буйынса тәҡдимдәр ҡабул итә.
Артҡа 1 2 3 Алға
Бит башына
Шулай ҙа гәзитте ваҡытында уҡығы килә
“Матбуғат баҫмаларын һуңлап алған осраҡта тура беҙгә мөрәжәғәт итеүҙәрен һорайым”, — ти Сибай ҡалаһы почтамты начальнигы Азамат Юлдашбаев гәзит-журналдарҙың һуңлап килеүенә бәйле. Ошо яуап менән танышҡандарҙың күбеһе көрһөнөп ҡуйғандыр, моғайын. Бер Фәхрислам ағай Байышев ҡынамы ни “Башҡортостан”ды һуңлап алған кеше?! Сибай ҡалаһының почтальондары күптән инде гәзит-журналды аҙнаһына бер тапҡыр таратыуға күсте. Шуны белмәйме икән ни Азамат ҡусты?


text:
- Подробности
- Просмотров: 499
ЕМЕШ КҮБӘЛӘКТӘРЕ (Laspeyresiini), япраҡтөргөстәр ғаиләһенә ҡараған күбәләк трибаһы. 700‑ҙән ашыу төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Башҡортостанда яҡынса 15 төрө бар: борсаҡ күбәләге, алмағас күбәләге, люцерна орлоғашары һ.б. Ҡанатының ҡоласы 8—24 мм, ҡараһыу һоро, көрән, көлһыу төҫтә; алғы ҡанаты, ғәҙәттә, аҡһыл таплы, ялтыр һыҙыҡлы, артҡылары асығыраҡ төҫтә. Йомортҡалары (диам. 1 мм тиклем) ялпаҡ, оҙонса йәки йомро, тәүҙә йәшкелт аҡ, һуңынан аҡ төҫтә, үҫемлектәрҙең япрағына, емешенә, йәш үҫентеләрҙең ҡайырыһына һала. Ҡарышлауығы бәләкәй, цилиндр рәүешендә, ваҡ көрән энәләре һәм төк шәлкемдәре бар, ҡыҙғылт алһыу, аҡ төҫтә, ҡорһағы һәм ян-яғы йәшкелт аҡ, алһыу йәки һарғылт аҡ, башы ҡараһыу төҫтә; үләндәрҙең емешендә, орлоғонда, һабағында һәм тамырында, ағас ҡайырыһы аҫтында үҫә. Аяғы үҫешкән, тырнаҡлы. Тупраҡта, емештәрҙә, ағас ҡайырылары ярығында ҡурсаҡлана. Ҡурсағы көрән йәки алтынһыу төҫмөрлө асыҡ көрән; ҡорһағында йомро осло 6—8 ырғаҡ һымаҡ төк бар. Башҡортостан шарттарында бер йыл эсендә 1 быуын үҫә. Ҡарышлауыҡтары ҡурсаҡ көбөһөндә йәки тупраҡ өҫтөндә ҡышлай. Е.к. тәүлек әйләнәһенә әүҙем. Ҡарышлауыҡтары үҫемлектәрҙең сәскә бөрөһө, сәскәһе, емеше м‑н туҡлана, имаголары туҡланмай. Респ. бөтә терр‑яһында таралған, күп төрҙәре — ауыл хужалығы һәм урман культуралары, бигерәк тә емеш культуралары ҡоротҡостары.
М.Ғ.Миһранов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Әстерхан өлкәһе
Әстерхан өлкәһе (рус. Астраханская область) — өлкә, Рәсәй Федерацияһы төбәге. Көньяҡ федераль округына инә. Административ үҙәге — Әстерхан ҡалаһы.
Йөкмәткеһе
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әстрәхан өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Башҡарма власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әстерхан өлкәһе Губернаторы — Әстрәхан өлкәһе башлығы һәм Әстрәхан өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Әстерхан өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Әстрәхан өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Әстрәхан өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.
Суд власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әстерхан өлкәһе суд системаһы составында:
- Әстерхан өлкәһе өлкә суды, Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
- Әстерхан өлкәһе арбитраж суды, Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
Закондар сығарыу власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өлкә парламенты — Әстерхан өлкәһе дәүләт думаһы.
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әстерхан өлкәһендә “Капустин Яр” ксомодромы урынлашҡан.


text:
Тарихы
Тәү тапҡыр электән билдәле был һалҡынлыҡ биреүсе эсемлек АҠШ-тың көньяғында XIX быуатта барлыҡҡа килә. Бында сәйҙе Һиндостандан килтерәләр. Унда май айынан октябргә тиклем эҫе һәм дымлы һауа торғанға эҫе сәй һалҡын алдырып сирләгән саҡта ғына эсә торған эсемлек тип һанай башлаған булалар. Шуға күрә сәйҙе һыуытып, һалҡын көйө, йыш ҡына боҙ йә лимон киҫәктәре һалып эсә башлайҙар. Һалҡын сәй американың көньяғында йәшәүселәрҙең яратҡан эсемлегенә әйләнә. Һуңғараҡ инде башҡа региондарға ла тарала. Шундай уҡ сәбәптәр арҡаһында һалҡын ҡәһүә эсеү ҙә билдәлелек яулай башлай.
Швейцария ҡап эсенә ҡойолған (пластик һәм тимер шешәләрҙә) һалҡын сәй етештереүҙең тыуған яғы һанала. Швейцарлы Макс Шпренгер, Америкала булған саҡта, һалҡын сәйҙең шул тиклем тиҙ һыуһын ҡандырыуына ғәжәпләнә һәм, тыуған иленә ҡайтҡас, был сәйҙе шешәләрҙә эшләп сығарыу тураһындағы фекерен тормошҡа ашыра[1].
Һалҡын сәй ҡара ла, йәшел дә булырға мөмкин. Ҡайһы берҙә ҡатнаш, төрлө тәм биргән (лимон, ҡурай еләге һ.б.) тәбиғи һәм махсус эшләнгән һалҡын сәйҙәр сығарыла. Һалҡын сәйҙе шул көйө лә, боҙ киҫәктәре һалып та эсәләр.
Һалҡын сәйҙе өй шарттарында ябай сәй эсемлеген һыуытып та, шулай уҡ махсус әҙерләнгән һалҡын сәй ҡатнашмаларын (концентрат, онтаҡтар) һыуҙа иҙеп тә әҙерләйҙәр. Шулай уҡ судан раузаһы (гибискус) япраҡтарынан әҙерләнгән каркаде сәйенән дә һалҡын сәй әҙерләйҙәр.
Һалҡын сәйҙе эсеү, бигерәк тә уның татландырылмаған төрҙәрен, газлы эсемлектәргә ҡарағанда отошлораҡ. Сөнки сәйҙә газдар юҡ, шәкәре аҙ һәм антиоксиданттары булмай.


text:
Башлап ебәреү өсөн яңы блокчейн NYSE н etf
Реаль ваҡыт режимында. (БКК) акция белеү 32 компания нигеҙендә ята йәки уларҙы эшләү технологиялары криптовалюта blockchain. . Брайан һәм идара итеү реаль ваҡыт режимында идара акцияһында әүҙем рекс Келли, CNBC башлығы авторы һәм BKCM, башлап ебәреү өсөн актив һанлы клиент стратегияһы ул.
Сауҙа майҙанында шулай уҡ фонд һәм акциялар хужалары өҫтәмә рәүештә микро-ҡоролошо.
Франциянан финанс министры әйтәм, сөнки ул’ы менән арбай криптографирование
Франциянан Финанс Министры , Лемер Бруно, иң юғары вазифалы чиновниктарын европа крипто загадочная, ул шул тиклем арауыҡта иғлан итеүгә үҙенең "ярҙам иткеһе һәм тулы".
Күптән тине лемер, яҡынса тәржемәһе өҫтәрәк:
“Мин яңы йыл элек булған., әммә хәҙер мин мөкиббән. Мин йыл кәрәк. Мөнәсәбәтле биреп беҙҙе тәрбиәләне, франция һәм blockchain крипто буйынса беренсе урын өсөн-европалағы активтарҙа инновациялар".
Coinigy яҙыла башлап ебәреү, өҫтәмә сауҙа крипто
Coinigy, болот Платформа криптовалюта , coinigy эшләтеп ебәргән мобиль тураһында иғлан итә., Мобиль кушымталар өсөн iOS һәм Android нигеҙендә яҙылған сауҙа криптовалюта, сауҙа платформа аша клиенттар өсөн тиерлек бирелә. 20 артыҡ мәғлүмәт алмашыу араһында мәғлүмәт менән алмашыуға 40 алмашыу.
Криптовалюта айырмалы рәүештә, барыһы ла тиерлек сауҙа платформаһы , мобиль трейдинг яҙылыу буйынса өҫтәмә coinigy. моделен эшләй, унда инергә мөмкинлек бирә функциялы платформа һәм уны файҙаланыусылар $21.95 ай..
Ханаанда Bitcoin ipo googl тау ҡорамалдары етештереү был файл $1 млрд
Ханаанда Инк., майнинг етештерелгән ҡорамалдар ҙурлығы буйынса икенсе донъя биткоин, листинг на бирже фондына заявка бирелде гонконг, донъя булғас, был’иң ҙур крипто ы менән бәйле ИПО.
Ханаанда һатыла башланы тырышам, сөнки июль ғына., кеше эше менән һөйләй белеү, һорап йөрөү түгел, сөнки конфиденциаль мәғлүмәт булып тора.. Компания, Ханчжоу урынлашҡан., һатыу 300,000 уҙған йылда килем алыу һәм майнинг риг биткоин. 1.3 млрд. юань ($205М). Үткән йыл, саф табыш алты тапҡырҙан ашыуға артты., шишәмбе ярашлы бирелә. .
Ханаанда исемлегендә иң беренсе булып ipo googl криптовалюта тармағы гонконг. .
Социаль-АҠШ инвестициялар алмашыу өсөн платформа etoro крипто ебәрҙе.
эторо, социаль инвестициялар Платформа, криптовалюта алмашыу башлана һәм Мобиль кошо, АҠШ һәм киңәйә..
“Бөтә донъя ҡулланыусылар инструменттарын файҙаланыу мөмкинлегенә эйә булырға тейеш, криптовалюта баҙарында ҡатнашыусылар өсөн кәрәк., уларҙың тәжрибәһенән сығып, ситтә,” Ассия генераль директоры Йони әйтеп пресс-релиз.
Топ-трейд криптовалюта килем ала алмай, мөмкинлек трейдер үҙ эшләү алыш-бирештең башҡа платформа күсереүҙәр үтә күренмәле булыр һәм улар портфеле.
Платформа 10 бер миллион ҡулланыусы 140 илдә, берләшкән короллек, ҡытай, Рәсәй һәм швейцария..
Был ваҡыт булһа ла, ҡасан булһа уңайлы варианты аҡш криптовалюта, һәр сауҙа компанияһы тәҡдим криптовалюта илдең юрисдикцияһына планлаштырыла..
Әзербайжан һалым керемдәре криптовалюта уҡырға инә.
Әзербайжан килеменә һалымдан тора, криптовалюта ала., Ниджат мәғлүмәттәре буйынса Иманов, һалым һәм һалым сәйәсәтенең стратегик тикшеренеүҙәр министрлығы генераль директор урынбаҫары, көрсөгөнөң мәғлүмәт агентлығы мәғлүмәте буйынса .
Әгәр кемдер һатыусынан хаҡты һәм уны һатыу буйынса ла иң юғары криптовалюта, табыш һәм килем һалым булараҡ көйләнмәй, Иманов, физик берәмектәр өсөн һалым һәм һалым табыш алыу өсөн уның юридик берәмектәргә атап подоходный.


text:
ISBN
Фольклорный архив Башкирского государственного университета

Был әкиәттәр Күгәрсен районы Бикбулат ауылында йәшәүсе Хафиза Солтанморатова Ирай ҡыҙынан яҙып алынды.
Борон-борон заманда булған, ти бер әбей менән бабайҙын бер улы ла бер ҡыҙы. Йыл үҫәһен ай үҫеп, ай үҫәһен көн үҫеп, көн үҫәһен сәғәт үҫеп, күп тә үтмәй, был ир бала буйға ла еткән, ти. Тик ул бик ялҡау булған, өйөндә бер нәмәлә эшләмәгән, ти. Бары көндәр буйы гармунын уйнап ултырыр булған, башҡа ер нәмәгә лә ҡыҙыҡмаған икән. Шулай бер мәл уға армияға китергә, йәше лә еткән. Эш яратмағас, армияға ла бик ауырға тура килгән. Көндәр буйы поста торған. Бер ваҡыт был егеткә батша ҡыҙының һүрәте ҡуйылған посҡа ҡуйғандар, ти.
Үҙенә сирут килеп еткәс, батша ҡыҙының һылыулығын күреп, егет шаҡ ҡатҡан. Ул командирҙәре менән: "Мин был ҡыҙҙы барыбер эҙләп табасаҡмын", - тип бәхәсләшкән, ти. Шунан ҡыҙҙың һүрәтен алып, юлға етерлек аҙыҡ-маҙар төйәгән дә ҡыҙҙы эҙләп, юлға сыҡҡан,ти. Йыл барған, ай барған, шулай бара торғас барып сыҡҡан ти бер батшалыҡҡа. Был батшалыҡтың ҡыҙын һорашып, эргәһенә тиерлек барып еткән, ти. Был батша ҡыҙын ҡарауылда тотҡандар. Уның өс еңгәһе булған, улар алмашлап ҡарауылда торғандар, ти. Егет ҡыҙҙың өй эргәһенә килеп, яман итеп, өҙҙөрөп гармунда уйнаған. Бындай моңло гармун тауышын ишеткән ҡыҙ егетте күрергә теләгән һәм еңгәләренә белдергән:
"Еңгәкәйҙәрем, атайымдар йоҡлағас, миңә шул егетте индерегеҙ әле", - тип.
Кис булып, тауыш-тын баҫылғас, еңгәләре уны ҡыҙҙың бүлмәһенә индергәндәр. Былар төнө буйына һөйләшеп ултырғандар. Егет ҡыҙға шунда һүрәтен күрһәткән, ти. "Бына һылыу, һүрәтең миндә. Мин һине төшөмдә күреп, ғашиҡ булдым. Һине үҙем менән алып китергә килдем", - тигән, ти.
Улар шунан нисек ҡасып китеү тураһында кәңәш ҡорғандар ти.
Ҡыҙ: "Егет, һин өй артында көтөп тор, мин ебәк шәлемде сынйыр итеп, бәйләп тәҙрәнән сығарырмын", - тигән. Еңгәләре ишекте бикләп, йоҡоға киткәс, ҡыҙ егет янына төшә лә, икәүләп ҡасып килһә, өйҙә ҡыҙ булмай, бары тәҙрә генә шар асыҡ булып, унан бауҙар ғына һәлберәп тора ти. Эштең ниҙә икәнен аңлаған еңгәләре ҡайны-ҡәйнәләренә әйтергә бик ҡурҡҡандар, ти. Был арала ҡыҙҙың ата-әсәләре ишетеп өлгөргәндәр ти. Шунда уҡ вәзирҙәрен йыйып, тирә-яҡҡа эҙләтергә ебәргән ти. Вәзирҙәрҙең ҡыуып килгәнен күреп, егет: "Мин баҫма булып ятайым, һин йылға булып аҡ", тигән ти. Вәзирҙәр таба алмайынса кире ҡайтҡандар, ти. Батшаға таба алмауҙары, тик юлда йылға ағып ятыуы һәм өҫтөнән баҫма һалыныуы тураһында һөйләгәндәр ти. Батша: "Ана шул йылғаһы минең ҡыҙым, баҫмаһы егет булыр. Йылғаны ҡоротоп, баҫманы емерегеҙ", - тип әмер биреп, тағы ла вәзирҙәрен ебәргән ти. Был саҡта ҡыҙ менән егет ҡасып барғандар ти. Вәзирҙәр килһә, йылға ла, баҫма ла булмаған, арыраҡ эҙләп ятҡан күл, ә өҫтөндә бер йөрәк күргәндәр, ти. Улар эҙләп-әуләп таба алмайынса, тағы кире ҡайтҡандар ти.
Батшаға тапмауҙарын, бары юлда күл, уның өҫтөндә бер өйрәк күреүе тураһында һөйләгәс, батша асыуланып: "Күле егете булыр, өйрәге минең ҡыҙым булыр. Өйрәген йыға һуғып, күлен ҡоротоғоҙ", - тип әмер биреп вәзирҙәрен тағы ла эҙләргә ебәргән ти. Ә ҡыҙ менән егет вәзирҙәр килгәнсе, байтаҡ ер үтеп өлгөргәндәр ти. Улар әле лә ҡыуып килеүҙәрен күргән ҡыҙ.
"Һин ҡая тау булып, мин тораташ булып торайым", - тигән. Вәзирҙәр таба алмай, кире ҡайтҡандар. Батшаға юлда ҡая тау һәм тораташ ҡына тороуын һөйләгәндәр ти. Батша тағы ла:
"Ҡая тау егете, тораташ минең ҡыҙым булыр", - тип вәзирҙәрен, - Уларҙы бөтөрөп килегеҙ, - кире ебәргән, ти. Вәзирҙәр килгәнсе ҡыҙ менән егет арыуыҡ юл киткәндәр. Уларҙың һаман ҡалмайынса ҡыуып килеүҙәрен күргән ҡыҙ: "Ана киләләр, мин ҡалтырауыҡ мәсет булайым, һин уның манараһында аҙан әйтеп ултыр", - тигән ти.
Вәзирҙәр юлда ҡыҙ менән егетте осратмайынса арып, арманһыҙ булып, батшаға: "Бер нәмә лә күрмәнек, арттарынан ҡыуып етеп булманы. Юлда иҫке мәсет менән бер бабай ғына ултыра", - тип, башҡаса бара алмауҙарын әйткәндәр ти.
Батша асыуланып, ҡиммәтле бүләктәр вәғәҙә ите, вәзирҙәрен тағы ла ебәрә ти. Вәзирҙәр барып юлда бер нәмәгә лә осрамайынса тағы ла кире ҡайтып киткәндәр, ҙур ҡыйынлыҡтарҙы кисереп, ауыр һынауҙар үтеп бара торғас, ҡыҙ менән егет егеттең хеҙмәт иткән еренә барып та еткәндәр ти. Егет шунда бәхәсләшкән кешеһенә барып, ҡыҙҙы күрһәткән. Егеттең бындай ҡыйыулығы өсөн уны үрләткәндәр һәм гөрләтеп туй ҙа яһап ебәргәндәр ти. Шулай бик оҙаҡ йылдар буйы донъя торғас, хеҙмәт ваҡыты тулыуына ла иҫәпле йылдар ҡалған. Торған һайын егеттең уйланып, йөҙө һарғая башлаған бисәһе:
- Ниңә һарғая башлағаның, һиңә шул тиклем ни булды? - тип әйтеүен үтенгән ти.
Егет уға: "Хәҙер бик күп йылдар үтте инде". Туғандарымды әсәйемде бик һағындым, күргем килә", - тип бошоноп ҡына яуап биргән. Шунан уның бисәһе эшен үҙе алып ҡалып конвой менән уны юлға оҙатҡан. Улар юлда бара ятҡанда бер өйгә тап булалар ти. Шунда йоҡлау өсөн урын һорағандар. Өйҙә тик бер ҡарт ҡына әбей булған, ти. Ул йоҡларға рөхсәт биргән ти.
Улар аттарын бәйләп һоло һалғандар. Былар өйгә инмәҫ элек, тәҙрәнән аҡ яҡтылыҡ сағылып торған. Шунан улар өйгә инеп, сисенеп ятҡас, аҡ яҡтылыҡ зәңгәргә әйләнгән ти. Уларҙың бөтә кейемдәрен әбей ҙур бер ларға һалдырған. Ә теге егет иптәштәре эргәһенә ятмайынса, кейемдәре өҫтөнә яткан да, йокоға китә алмайынса ятҡан ти. Тәҙрәләге зәңгәр яҡтылыҡты кергән урмандағы мәскәй әбейҙәр, ен-пәрейҙәр өйгә килеп тулғандар ти. Уларҙың һәр береһендә ялтырап торған үткер бысаҡ булған һәм улар шашынып һалдаттарҙы һуйып, ҡандарын эсә башлағандар ти. Был күренеште белеп ятҡан егет кейемен дә алмайынса, сығып ҡасҡан ти. Шулай ҡасып бара торғас ауылына ла барып етеп, өйөнә инһә, аталары уның ҡот осҡос хәлен күреп:
"Йәш сағыңда ла булдыҡһыҙ инең, һаман да шулай икәнһең, бар күҙебеҙгә лә күренеп йөрөмә", - тип ҡыуып сығарғандар. Ул булған хәлдең барыһын да һөйләп биргән, ләкин аталары ышанмағандар ти. Шунан егет күрәше ауылда йәшәүсе апаһына барып, хәлен һөйләгән. Апаһы уға ауылдағы һарыҡ көтөүен алып биргән.Өҫтөн бөтәйтеп баш-күҙ алһын өсөн.
Ул оҙаҡлағас, бисәһе юллап артынан сыға. Ул да өс конвой алып сыға, ирем менән бер-бер хәл булдымы икән, әллә тип. Юлда әбей йортона килеп фатиргә төшәләр. Бисә: "Ирем, моғайын ошо ерҙән үтә алмайынса үлгәндер", - тип һиҙенә. Әбей уларға ла сисенеп, йоҡларға ятырға ҡушҡан ти. Бисә өйҙә тикшеренеп йөрөй торғас, утлы бүлмәне асып ҡараһа, тулы кеше башын күреп, бик ныҡ хафалана. Ирем дә шунда һәләк булғандыр тип. Ләкин йөрөй торғас иренең шинелен табып ала ла ул үлмәгәндер, тип, юлға сыға.
Юлда бара торғас алама ғына кейенгән бер көтөүсегә тап булып, йоҡларға фатир һорап, бер төнгә ҡалырға була. Бисә мунса яҡтырырға ҡуша, күп тә үтмәй, көтөүсе лә ҡайта. Бисә мунса әҙер булғас: "Тәүҙә мин бармайым әле, ана теге көтөүсене ебәрегеҙ", - тигән. Көтөүсе мунсаға барып ингәс тә бисә артынан китә. Улар шулай мунсала бер-береһен табышалар. Көтөүсе баяғы шинелде кейеп, элеккесә ирле-бисәле булып мунсанан килеп сығалар. Улар хәҙер ҙә бик матур ғына тормош көтәләр, бик татыуҙар һәм матур-матур балалар үҫтерәләр ти.
Ссылка на эту публикацию:
[Электронный документ] // Фольклорный архив Башкирского государственного университета: электронное научное издание / под ред. Б. В. Орехова, А. А. Галлямова. [20112018]. Дата обновления: 11.02.2014. URL: http://lcph.bashedu.ru/editions/efolk.php?go=folk_id.290&w=%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD (дата обращения: 27.05.2018).


text:
Амёбалар
Амёбалар (лат. Amoeba, грек. auoιBή — «үҙгәреү») — хәрәкәт иткәндә тән төҙөлөшөн үҙгәртә ала торған иң ябай төҙөлөшлө бер күҙәнәкле заттар[1]. Amoebidae ғаиләһендәге микроскопик бер күҙәнәкле организмдар. Уларҙың даими формаһы юҡ, хәрәкәр иткәндә тән рәүеше үҙгәреп ялған аяҡтар барлыҡҡа килә һәм юғалала.
Ялған аяҡтар (псевдоподийҙар) − цитоплазма бүлтәймәләре ярҙамында хәрәкәтләнеп аҙыҡ эләктереүсе, тән формаһы тотороҡло булмаған бер күҙәнәкле организмнарны берләштерә. Псевдоподийҙарҙың формаһы, ҙурлығы, үрсеү ысулы амёбуларҙың мөһим билдәһе булып тора. Кәүҙә ҙурлыгы 15 -тән 700 мкм -ға ҡәҙәр. Бактерияләр, ваҡ һыу үҫемлектәре, иң ябай организмдар менән туҡланалар. Нигеҙҙә енесһеҙ юл, йәғни 2 өлешкә бүленеп үрсей. Тиҫкәре шарттарҙа тышҡы мөхиттә йәшәргә һәләтле стадиялар − цисталар барлыҡҡа килтерәләр. Тамыраяҡтар аҫ синыфының ҡайһы бер ирекле тереклек итеүсе төрҙәре (ҡабырсаҡлы амёбалар) ҡаты кабырсыҡтар бүлеп сығаралар йәки, ҡом бөртөктәрен беркетеп, үҙҙәренең шәрә цитоплазмалары тирәләй һаҡлағыс ҡатлам хасил итәләр.
Һәр ерҙә киң таралған: һыуҙа (А.протей), яр буйындаға ҡомда (ҡабырсаҡлы амёбалар − арцеллалар һәм дифлюгиялар). Шулай уҡ паразит амёбалар ҙа осорай. Кеше һәм хайуан организмындағы паразит амёбалар етди ауырыуҙар (амёба дизентерияһы һәм амёба менингоэнцефалиты) китереп сығарарға мөмкин.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Русско-башкирский толковый словарь медицинских терминов (М.Т.Азнабаев, 2007)


text:
Декларация кампанияһы осоронда һалым инспекцияларында «ҡыҙыу линия» эшләй
Декларация кампанияһы тамамланыуға ике аҙна ваҡыт ҡалды. Рәсәйлеләр уҙған йылдағы килемдәре буйынса 30 апрелгә тиклем иҫәп-хисап бирергә тейеш. 2012 йылда был көндөң ял һәм байрам көнөнә тура килеүе арҡаһында, 3-НДФЛ формаһы буйынса декларация тапшырыуҙың һуңғы көнө итеп 2 май билдәләнгән.
Кемдәр табышы тураһында мәғлүмәт бирергә тейеш, һәм иҫәп-хисапты ваҡытында тапшырмаған өсөн ниндәй санкциялар ҡаралған? Ошо һәм документтар тултырып тапшырыуға бәйле башҡа һорауҙарға яуаптарҙы «ҡыҙыу линия» телефондары аша алырға мөмкин — декларация кампанияһы осоронда улар Федераль һалым хеҙмәтенең БР буйынса идаралығының һәр бүлегендә тиерлек эшләй. Телефон һандары ведомство сайтында күрһәтелгән.


text:
Төбәктә Урмансылар паркын төҙөкләндереүгә 55 миллион һум бүлендеФото: Олег Яровиков
Төбәктә Урмансылар паркын төҙөкләндереүгә 55 миллион һум бүленде
Төбәктә Урмансылар паркын төҙөкләндереүгә 55 миллион һум бүлендеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостанда Урмансылар паркын төҙөкләндереүгә 55 миллион һум йүнәлтелде. Өфө биләмәһендә урынлашҡан парк зонаһын яңыртыу өсөн аҡсаны «Транснефть» акционерҙар компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте бүлде, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Социаль маҡсатлы программалар фондынан.
2013 йылда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов һәм республика Хөкүмәте булышлығында Социаль маҡсатлы программалар фонды «КИБА-проект» проектлаусылар төркөмө менән берлектә урман паркы биләмәһен реконструкциялау һәм төҙөкләндереү буйынса саралар проектын әҙерләне.
Бөгөнгө көнгә паркта 5,5 саҡрымдан ашыу асфальт юл һалынған, парковкалар булдырылған, футбол, мини-футбол, волейбол, баскетбол, бадминтон өсөн майҙансыҡтар әҙерләнгән. Балалар ҡаласығы төҙөлгән, ял итеү өсөн эскәмйәләр, яҡтыртҡыстар һәм видеокүҙәтеү ҡоролмалары ҡуйылған, йыл әйләнәһенә эшләүсе бәҙрәфтәр урынлаштырылған.
Урман паркын реконструкциялау былтыр яҙ башланды. Төбәк Башлығы Рөстәм Хәмитов ошо паркты төҙөкләндереү мәсьәләһен шәхси контролгә алды. Уның фекеренсә, баш ҡаланың иң ҙур йәшел скверы ҡот осҡос хәлдә, паркты тәртипкә килтереү кәрәклеге хаҡында ул бынан алдараҡ әйткәйне. Республика етәксеһе урман паркын төҙөкләндереү өмәләрендә лә ҡатнашты. Былтыр сентябрҙә парк асылды. Хәҙер уны төҙөкләндереү эштәре дауам итә һәм 2016 йылға тамамланырға тейеш. Өфө урман техникумының уҡытыу-урман хужалығы мөдире Альберт Закиров һүҙҙәренсә, парк биләмәһендә башҡа үҙгәрештәр көтөлмәй, төп бурыс — уны таҙа тотоу. Яҡын арала Сәғит Агиш урамы яғынан парковкаға асфальт һалыу планлаштырыла.
Башҡортостандың Социаль маҡсатлы программалар фондынан хәбәр итеүҙәренсә, урман паркын артабан төҙөкләндереү талап ителһә, аҡса табыласаҡ.


text:
Өфөләрҙең торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн ике миллиард һум самаһы бурысы йыйылған Фото: Андрей Старостин
Өфөләрҙең торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн ике миллиард һум самаһы бурысы йыйылған
Өфөләрҙең торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн ике миллиард һум самаһы бурысы йыйылған Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Ағымдағы йылдың 1 ғинуарына өфөләрҙең коммуналь түләүҙәр буйынса 1 миллиард 900 миллион һум бурысы йыйылған. Баш ҡаланың Берҙәм иҫәп-касса үҙәге генераль директорының беренсе урынбаҫары Айгөл Винникова ошондай һандар килтерҙе.
Уның һүҙҙәренсә, ҡаланың Берҙәм иҫәп-касса үҙәге 375 мең шәхси иҫәпте хеҙмәтләндерә, шуларҙың һигеҙ меңе буйынса алты айҙан ашыу бурыс бар. Милек хужаһы үҙәктең рәсми сайтына инеп, шәхси кабинетта үҙенең бурысы булыу-булмауы хаҡында белә ала.
Фатирҙа йәшәүселәр бурыстарына яуаплы ҡарарға һәм коммуналь хеҙмәттәр өсөн ваҡытында түләргә тейеш. Торлаҡ-коммуналь хужалыҡтар бурысты түләтеү өсөн йылылыҡ, һыу, электр энергияһы менән тәьмин итеүҙе туҡтатырға һәм эште судҡа ебәрергә хоҡуҡлы, тиелә Өфө хакимиәте матбуғат хеҙмәтенең белдереүендә.


text:
Бер һыҙманан – төрлө күлдәк
...Күлдәк өсөн 140 см киңлектәге трикотаж туҡыма кәрәк. Был кейем 42 – 50-се үлсәмдәргә тап килә. Оҙонлоғо шулай самалана: яурындан алып итәк осона тиклем араны үлсәйбеҙ, тегеү өсөн бер нисә сантиметр өҫтәйбеҙ. Үлсәмегеҙ 50-сенән ҙурыраҡ икән, кәрәкле туҡымаға ең оҙонлоғон да ҡушырға тура килер.
Туҡыманы буйынан-буйына уртаға бөкләйбеҙ. Күлдәктең оҙонлоғон үлсәп һалабыҙ. Әйтәйек, алдыбыҙҙа 70х128 см ҙурлығындағы дүртмөйөш хасил булды ти (һыҙманы ҡарағыҙ). Бөкләнгән яҡтан 15 – 20 см ҡалдырып, аҡбур менән һыҙабыҙ. Һул яҡтағы дүртмөйөштөң өҫкө һыҙығының уртаһын табабыҙ. Ошо нөктәнән ике яҡҡа 15-әр см үлсәп билдәләйбеҙ. Уртанан аҫҡа табан 3 см, аҫҡы ҡаттағы туҡымала 1,5 см аҫҡа төшәбеҙ (һыҙмала өҙөк һыҙыҡ менән билдәләнгән). Был муйын уйымы булды. Нөктәләрҙе түңәрәкләтеп тоташтырабыҙ...
Александр ДАНИЛОВ фотолары.
Күлдәктәрҙе М.Ғафури исемендәге БДАДТ актрисаһы Ирада Фазлаева, БЮТ каналының «Ал да гөл» тапшырыуы стилисы Азалия Шәмсетдинова, «Уфа.Собака.ru» журналының «Мода» рубрикаһы етәксеһе Миләүшә Лоҡманова кейеп күрһәтте.
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 11-се һанында уҡығыҙ.
Теги: Сайма Хәсәнова


text:
Зинһар, килегеҙ был биттәрҙә ғариза яһау онлайн.
Рәхим итегеҙ, иғтибар итегеҙ: Үҙенсәлекле тел "Ҡабул Итеү Үҙәге Украина" рухи байлыҡ урыҫ теле. Ҡалғандары телдәрен һеҙҙең өсөн комфорт, әммә уларҙың тәржемәһен мөмкин неправильноТәржемәюҡҡа бонустар
көн
сәғәт
минут
секунд
Курс Дауамлылығы 5 йыл, казанда донъя университет дәрәжәһендәге
Дәрәжәһе, присуждена: Стоматология Яҡшы Белеүсе
ПГ дарыуханала (Д Фармация белгеслеге): 2 йыл
Уҡыу-уҡытыу саралары : Урыҫ теле
Танып белеү: Этюд, ЛАБ, Кем, ЕС, ҘЫҢ, НДП, Барлыҡ Африканские Медицина Киңәштәр
Бәйәһе уҡытыу өсөн 1 курс.
jQuery(document).ready(function($) { $(".pt-cell-blank").parent().fadeOut(); })
Click here to apply now to study Pharmacy in Ukraine
Өйрәнеү фармация Украинала. Был биш йәшлек курсы бүләк итеү "Бакалавр фармация"дәрәжәһе. Курс инглиз телендә тәҡдим ителә, Урыҫ һәм украин теле. Студенттарға преподать күп нигеҙҙәре медицина һәм биология, ә ҡайһы берҙәре клиник аспекттары. Тамамланғандан һуң диплом бирелә фармацевтар. Улар өҫтөндә эшләү өсөн әҙерлек һәм компанияларҙа / йәки фәнни өсөн тикшеренеүҙәр. Методика тормошта барлыҡҡа килгән үрге квалификациялы белгестәрҙе әҙерләү өсөн. Ведомство башлығы: фармакология, биология, генетикаһы, ботаник, бөгөн органик химия, аналитик, физик һәм органик химия. Аспирантурала һәм магистратурала предлагается шулай уҡ дарыуханала.
Click here to apply now to study Pharmacy in Ukraine


text:
Һайыҫҡан
Һайыҫҡан, һауыҫҡан, һайыҫҡаҡ (рус. Сорока, лат. Pica pica)— ҡарғалар төрөнән булған, оҙон ҡойроҡло матур ҡош. Кәүҙәһе, арҡаһы, ҡанаттары һәм ҡойроғо йәшкелт-ҡара; ҡорһағы, яуырындары аҡ. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел. Бөтә кешегә билдәле.
Яңғырауыҡлы итеп шыҡырыҡлай йәки «ҡыйййҡ-ҡыйййыҡ» тип ҡысҡыра. Һирәк ағаслы урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡ, ултыртылған урман һыҙаттарында, кеше торлағы булған урындарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәрҙе, ваҡ ҡоштарҙың йомортҡаларын һәм балаларын, кеше ташлаған аҙыҡ ҡалдыҡтарын ашай. Ултыраҡ ҡош. Киң таралған. Ояһы ағас баштарында йәки ҡыуаҡтарҙа була.Ҡуйы ботаҡтар араһында ҡоро сыбыҡтарҙан оя яһай. Ояны эстән балсыҡ, йөн менән һылай, төбөнә ҡоро үлән түшәй. Көрән таптар менән сыбарланған 5-7 бөртөк зәнгәрһыу йәшкелт йомортҡа һала. Ваҡ йәнлектәр, ашлыҡ бөртөктәре, орлоҡ һәм емештәр менән туҡлана. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып файҙа килтерһә, ваҡ ҡоштарҙың ояларын туҙҙырып бер, аҙ зыян итә.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Позвоночные животные России: Сорока (рус.)
- Ишбирҙин Э. Ф. Башҡортостан ҡоштары.


text:
- Подробности
- Просмотров: 359
ҠАРАҒАС, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Белорет р‑ны аша Ҡапҡалы й. тамағы киңлегенән Ҡояҙы й. (Инйәр й. ҡушылдыҡтары) тиклем Инйәр й. һул яры буйлап субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо яҡынса 9 км, киңлеге 0,5— 2 км. Абс. бейеклеге 921 м. Рельефында 3 түбә айырыла. 100 м тәрәнлектәге билән м‑н төньяҡ һәм көньяҡ өлөштәргә бүленгән. Төньяҡ‑көнбайыш битләүе һөҙәк (ауышлығы 15— 25°), көньяҡ‑көнбайышы һыҙалар һәм уйпатлыҡтар м‑н ҡатмарланған. Көньяҡ өлөшөндә таш һибелмәләре бар. Машаҡ свитаһы метабазальттарынан һәм полимикт ҡомташтарынан тора. Ландшафы һоро тау‑урман тупрағындағы һәм кәҫле көлһыу тупраҡтағы ҡарағай, ҡарағас һәм ҡайын урмандарынан ғибәрәт.
И.М.Япаров
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
- Подробности
- Просмотров: 483
ҠОРБАНҒӘЛИЕВ Мөхәмәт-Ғәбделхәй Ғәбиҙулла улы [1889, Ырымбур губ. Силәбе өйәҙе Миҙиәк а. (Силәбе өлк. Арғаяш р‑ны) — 22.8.1972, Силәбе ҡ.], Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Ғ.Ғ.Ҡорбанғәлиевтең улы. Миҙиәк мәҙрәсәһен тамамлаған. Арғаяш кантоны башҡорттарынан делегат булып 1—3 башҡ. ҡоролтайҙарында (ҡара: Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары) ҡатнаша. 1915— 16 йй. мөфтөй М.А.Баязитовтың секретары. Ә.Ә.Вәлидовҡа оппозицияла тора, милли‑терр. автономия идеяларын ҡабул итмәй, башҡорттарҙың Рәсәй составындағы мәҙәни‑милли автономияһы өсөн сығыш яһай, ерҙе йәмәғәт милкенә әйләндереүгә ҡаршы сыға, монархия яҡлы була. Башҡортостандың автономиялы Диниә назаратын ойоштороуҙы яҡлай. 1919 й. Аҡтар хәрәкәтенә ҡушыла, Омск ҡ. А.В.Колчак ставкаһында йөрөй, “Ҡаһарман башҡорт” гәз. мөхәррире була. 1920 й. июненән Рәсәйҙең көнсығыш сигендәге Башҡорттарҙың хәрби‑милли идаралығы рәйесе. 1920 й. нояб. — Маньчжурияла (Ҡытай), һуңынан Японияла эмиграцияла була. 1923—38 йй. Токио ҡ. имамы, унда мәҙрәсә, типография аса, Ҡөрьәнде нәшер итә. 1925 й. алып Бөтә япон мосолман йәмғиәте рәйесе, бер үк ваҡытта 1932 й. “Япон мөхбире” мосолман дини ж. мөхәррире. Япон властары тарафынан Далянь ҡ. (Ҡытай) һөрөлә, унда 1938 й. алып имам була. 1945 й. ҡулға алына, этап м‑н Мәскәүгә оҙатыла, тотҡон‑ лоҡта була. 1956 й. башлап Силәбе өлк. мулла вазифаһын башҡара.
Әҙәб.: Ҡорбанғәлиев Ғ.Ғ. мәҡ. ҡарағыҙ.
А.Б.Юнысова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Дүшәнбелә Тажикстандың Премьер-министры Кохир Рәсулзада менән осрашты
Фото:
ӨФӨ, 2014 йыл, 11 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
10 сентябрҙә Дүшәнбелә (Тажикстан Республикаһы) Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитовтың Тажикстан Республикаһы Премьер-министры Кохир Рәсулзада менән осрашыуы уҙҙы, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Кохир Рәсулзаданың фекере буйынса, Тажикстан менән Башҡортостандың «бергәләп эшләй, уртаҡ предприятиелар булдыра алырлыҡ күп кенә мәсьәләләре бар. Был ике яҡҡа ла файҙа килтерәсәк». Ул, Өфөлә үтәсәк, Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһының киләһе саммитын республиканың «бик юғары кимәлдә» уҙғарыуына ышаныс белдерҙе, шулай уҡ Башҡортостан етәксеһенә «Өфөлә Тажикстандың генераль консуллығына күрһәтелгән булышлығы өсөн» рәхмәт әйтте. «Ул беҙҙең өсөн бик мөһим. Был ярҙамығыҙҙы баһалайбыҙ», тип билдәләне Тажикстан Республикаһы Премьер-министры.
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан делегацияһының Тажикстанға бер нисә маҡсат менән килеүен билдәләне.
— Беренсенән. Шанхай хеҙмәттәшлек илдәрен ҡабул итеү юҫығында нисек эшләүегеҙҙе ҡарайһы бар. Өйрәнерлек урындар байтаҡ. Барыһы ла яҡшы итеп ойошторолған. Минең хеҙмәттәштәрем бөтә нимәне тиерлек: ҡунаҡтарҙың ҡайҙа урынлашыуын, нисек ҡаршы алыуҙарын, саммиттарҙың ҡайҙа уҙасағын теркәп бара. Был беҙҙең өсөн яҡшы мәктәп. Бик ҙур рәхмәт. Икенсенән. Моғайын, ул иң мөһим һорауҙыр. Иҡтисадта мөнәсәбәттәребеҙҙе көсәйтергә теләйбеҙ. Ауыл хужалығы йүнәлеше буйынса ғына түгел. Рәсәй Федерацияһын һәм Башҡортостанды емеш-еләк, йәшелсә менән тәьмин итеү йүнәлеше буйынса ғына түгел. Берләштерелгән предприятиелар булдырыу тураһында уйлаштырырға теләр инек. Тажикстан һәм Башҡортостан бизнесы араһында әйләнеш 65 миллион доллар тәшкил итә. Ул күп түгел. Бындай эшмәкәрлекте арттырырға мөмкин булған урындарҙы ҡарарға кәрәк. Беҙҙә ҡыҙыҡлы предприятиелар; авиация, вертолет, машина эшләү кеүек продукциялар бар, — тине республика башлығы.


text:
Тәүлек эсендә Йомағужа һыу һаҡлағысындағы һыу кимәле ике метрға күтәрелгән Фото: Андрей Старостин
Тәүлек эсендә Йомағужа һыу һаҡлағысындағы һыу кимәле ике метрға күтәрелгән
Тәүлек эсендә Йомағужа һыу һаҡлағысындағы һыу кимәле ике метрға күтәрелгән Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Башҡортостандағы яҙғы ташҡын буйынса мәғлүмәттәргә ярашлы, 2015 йылдың 22 апреленә тәүлек эсендә Йомағужа һыу һаҡлағысындағы һыу кимәле 214 сантиметрға, Павловка һыу һаҡлағысында — 67, Нөгөштә 151 сантиметрға артҡан. Тораҡ пункттарҙы һыу баҫмаған.
«Башинформ» агентлығына Йомағужа һыу һаҡлағысы хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, тәүлек эсендә һиҙелерлек күтәрелгән һыу кимәле нормаға тап килә һәм тирә-яҡтағы ауылдарҙа йәшәүселәргә хәүефләнергә сәбәп юҡ.
«Өфө» гидрологик посы эргәһендә Ағиҙел йылғаһының кимәле тәүлек эсендә 31 сантиметрға артҡан, әлеге ваҡытта һыу кимәле 307 сантиметр тәшкил итә. Дим йылғаһы бер төн эсендә ете сантиметрға күтәрелгән. Хәҙерге мәлдә һыу кимәле — 266 сантиметр. Шаҡша биҫтәһендә Ҡариҙел йылғаһы 25 сантиметрға артҡан, һыу кимәле 351 сантиметр тәшкил итә. Өфөлә һыу кимәле 620-720 сантиметрға етәсәк тип күҙаллана.


text:
Башҡортостанда 38 кеше БДИ-ны ваҡытынан алда тапшыра
Бөтә Рәсәйҙәге кеүек үк Башҡортостанда бөгөн, 20 апрелдә, берҙәм дәүләт имтихандарын ваҡытынан алда тапшырыу этабы башлана. Быйыл республикала БДИ-ны срогынан алда 38 кеше тапшыра – етәүһе республика райондарынан, ҡалғандары өфөлөләр. БР Мәғариф министрлығының Белем сифатын баһалау һәм берҙәм дәүләт имтиханы бүлеге начальнигы Зәки Мырҙағәлин әйтеүенсә, имтихан биреүселәр араһында БДИ тапшырыуҙың төп этабы үткән арала бөтә Рәсәй кимәлендәге ярыштарҙа ҡатнашасаҡ 25 спортсы бар, 10 кеше сәләмәтлек торошо арҡаһында имтиханды алдан тапшыра, ике уҡыусы сит илгә күсеп китә, береһе уҡыуын сит илдә дауам итәсәк.
— Ваҡытынан алда һынауға килгән йәштәр йәмғеһе 135 имтихан тапшырасаҡ, — ти Зәки Мырҙағәлин. – 18 кеше биологияны һайланы, улар башлыса спортсылар, сөнки физкультура институттарына уҡырға ингәндә тып ошо дисциплинанан БДИ һөҙөмтәләре талап ителә, ғәҙәттәгесә йәмғиәтте өйрәнеү фәне популяр булып ҡала. Был предметты 20 кеше тапшырырға ниәтләй, алты уҡыусы – тарихты, бишәүһе физиканы һайлаған, артабан химия, әҙәбиәт һәм башҡа фәндәр килә.
Имтихандарҙы ваҡытынан алда тапшырыу этабының беренсе көнөндә, 20 апрелдә, уҡыусылар рус теленән мотлаҡ имтиханды тапшыра.
Артабан имтихандар теҙмәһендә түбәндәгеләр килә: 22 апрель — сит телдәр, география һәм физика; 25 апрель — математика; 27 апрель — информатика һәм мәғлүмәт-коммуникация технологиялары, биология һәм йәмғиәтте өйрәнеү; 29 апрель — тарих, әҙәбиәт һәм химия; 30 апрель — бөтә предметтар буйынса резерв көн.
Имтихандарҙы ваҡытынан алда тапшырыусылар Өфөнөң 26-сы мәктәбендә һынау тота.


text:
Республика Президенты: «2015 йыл аҙағына Стәрлетамаҡта балалар баҡсаларына сират мәсьәләһе хәл ителергә тейеш»
Стәрлетамаҡта алдағы йылдарҙа балалар баҡсаларына сират мәсьәләһе хәл ителергә тейеш – был хаҡта республика Президенты Рөстәм Хәмитов шишәмбе, 13 августа, Стәрлетамаҡ буйлап эш сәфәре йомғаҡтары буйынса ҡала халҡы менән осрашыу барышында белдерҙе.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, быйыл бер балалар баҡсаһы файҙаланыуға тапшырыла, йәнә дүртәүһе яңыртыла. Һөҙөмтәлә ҡаланың мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларында 800-900 яңы урын булдырыласаҡ. Шундай уҡ эштәр үткән йылда ла башҡарылды.
— 2015 йыл аҙағына Стәрлетамаҡта балалар баҡсаларына сират мәсьәләһе хәл ителергә тейеш, — тине Рөстәм Хәмитов. – Йыл һайын республика кимәлендә был маҡсаттарға 3-4 миллиард һум аҡса йүнәлтелә.


text:
Уҙған аҙнала Башҡортостанда 23,5 мең кешегә киҫкен респиратор вируслы инфекция диагнозы ҡуйылған
ӨФӨ, 2015 йыл, 10 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Үткән аҙнала Башҡортостанда 23,5 мең кеше киҫкен респиратор вируслы инфекция (ОРВИ) һәм киҙеү менән сирләгән. Был күрһәткес уртаса күп йыллыҡ кимәлдән 3,2 процентҡа юғарыраҡ. Дөйөм алғанда, бөтә йәш категорияларында ла ауырыусыларҙың күбәйеүе билдәләнә. Айырыуса 7-14 йәшлек мәктәп уҡыусылары араһында эпидемик сиктең артыуы теркәлгән.
Шул уҡ ваҡытта Өфөлә һигеҙ меңдән ашыу кеше ОРВИ һәм киҙеү менән сирләгән, эпидемик сик 5,7 процентҡа күтәрелгән. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Роспотребнадзорҙың Башҡортостан буйынса идаралығынан хәбәр иттеләр.
Мониторинг сиктәрендә төбәктә А2 һәм В тибындағы грипп вирустарының бүленеүе асыҡланған.
Бөгөнгө көндә республикала киҙеү һәм ОРВИ буйынса хәл Рәсәйҙең башҡа субъекттары менән сағыштырғанда тынысыраҡ. Шуға ҡарамаҫтан, 12 февралдән Өфөлә сикләү саралары индерелә, тип өҫтәнеләр ведомствола.


text:
Башҡортостанда 2018 йылға тиклем авария хәлендәге торлаҡтан күсереү буйынса программа раҫланды Фото: Гөлнур Әхмәтйәнова
Башҡортостанда 2018 йылға тиклем авария хәлендәге торлаҡтан күсереү буйынса программа раҫланды
Башҡортостанда 2018 йылға тиклем авария хәлендәге торлаҡтан күсереү буйынса программа раҫланды Фото: Гөлнур Әхмәтйәнова
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Башҡортостан Хөкүмәте ҡарары менән 2015-2018 йылдарға Граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡ фондынан күсереү буйынса республика адреслы программаһы раҫланды.
Дөйөм майҙаны 39,2 мең квадрат метрлыҡ авария хәлендәге күп фатирлы йорттарҙы һүтеү ҡаралған. Өфөлә һәм Стәрлетамаҡта, шулай уҡ Мәләүез, Иглин һәм Туймазы райондарында дөйөм майҙаны 47,9 мең квадрат метрлыҡ яңы торлаҡ төҙөләсәк. Республикала йәшәүсе өс меңдән ашыу кеше торлаҡ шарттарын яҡшыртасаҡ.
Программа сараларын финанслауҙың дөйөм күләме 1,77 миллиард һум тәшкил итәсәк, шул иҫәптән 1,45 миллиард һум — республика бюджетынан, 321 миллион урындағы бюджеттарҙан бүленгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 253
МАТЕМАТИК ИҠТИСАД, иҡт. теорияһының анализлау, прогнозлау, планлаштырыу һәм идара итеү мәсьәләләре комплексын хәл иткәндә иҡт. процестарҙы һәм күренештәрҙе тасуирлау өсөн матем. аппаратын ҡулланған бүлеге. Баланс, динамика, детерминациялау, оптималләштереү, стохастик (фундаменталь матем. ҡулланмайынса хәл итеп булмаған ҡатмарлы мәсьәләләр), эконометрик (иҡт. статистикаһы нигеҙендә эшләнгән һәм төплө матем. белем талап итмәгән) моделдәргә айыралар. 1951 й. СССР ФА БФ‑та Иҡт. тикшеренеүҙәр бүлеге ойошторола, уның төп бурысы — иҡт. һәм сәйәси үҙаллылыҡ шарттарында респ. идара итеүҙең иҡт. механизмдарын фәнни яҡтан нигеҙләү, сәнәғәтте эффектлы үҫештереү мәсьәләләрен өйрәнеү. М.и. б‑са беренсе тәжрибә — Х.Н.Ғиззәтуллиндың “Башҡортостанда тимер‑бетон изделиеларҙы етештереү предприятиеларын оптималь урынлаштырыу” (“Оптимальное размещение предприятий по производству железобетонных изделий в Башкирии”; 1963 й.) хеҙмәте. 1970—71 йй. СССР ФА БФ‑та иҡт.‑матем. моделдәр әҙерләү һәм электрон хисаплау машиналарында прогнозлау секторы ойошторола, нефтте һәм нефть продукттарын ташыу проблемалары б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә, оптималь яғыулыҡ‑энергетика балансы иҫәпләп сығарыла (В.И.Калика). 80‑се йй. Ғиззәтуллин Магнитогорск, Силәбе һ.б. металлургия комб‑ттарында, өлөшләтә Белорет металлургия комбинатында, индерелгән технологик процестың (тимер мәғдәнен сығарыуҙан башлап металл изделиелар алыуға тиклем) матем. моделен эшләй. Нефть‑газ үткәргестәренең оптималь схемаларын төҙөгәндә ғәмәли мәсьәләләрҙе, нефть сәнәғәтендәге инвестицияларҙың эффектлылығы проблемаларын хәл итеүгә — В.Г.Карпов, сәнәғәттең үҫешен системалы анализлау өсөн эконометрик модель төҙөүгә Р.Х.Мәрҙәнов ҙур өлөш индергән. Социаль‑иҡтисади тикшеренеүҙәр институтында респ. үҫешенең, ш. иҫ. етештереү һәм соц.‑иҡт. процестарҙың иҡт.‑матем. моделдәре комплексын әҙерләү (Д.Ә.Ғәйнанов), дәүләт төҙөлөшөнөң моделен яһау (И.Ү.Зөлҡәрнәй) һ.б. б‑са эштәр алып барыла. ӨДАТУ‑ла материалдарҙы оптималь бесеүҙең (Э.А.Мухачёва), техник һәм иҡт. объекттар (Н.К.Зәйнәшев), етештереү процестары (Б.Ғ.Ильясов) м‑н идара итеү системаларының матем. моделдәрен, пр‑тиеның иҡт. үҫешенең иҡт.‑матем. моделдәрен төҙөү (Л.А.Исмәғилева); ӨДНТУ‑ла — нефть эшкәртеү пр‑тиеларында технологик структураның камиллашыу дәрәжәһен баһалау (Ю.М.Малышев), БДУ‑ла — финанс һәм актуар матем. б‑са (С.И.Спивак) тикшеренеүҙәр үткәрелә. М.и. өлкәһендәге проблемалар өҫтөндә ш. уҡ Е.М.Бронштейн, И.З.Мостаев һ.б. эшләй.
Әҙәб.: М у х а ч ё в а Э.А., Р у б и н ш т е й н Г.Ш. Математическое программирование. Новосибирск, 1977; К а л и к а В.И. Топливно-энергетический комплекс автономной республики. М., 1991; Г и з а т у л л и н Х.Н., Р и з в а н о в Д.А. Проблемы управления социально-экономическими системами. М., 2005.
Д.Ә.Ғәйнанов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов