text:
Республика башлығы: «Беҙҙең асыштарҙы дөйөм тәғәйенләнештәге авиацияла уңышлы файҙаланырға мөмкин»
Үтә еңел һауа судноларын етештереү йәки йыйыу менән шөғөлләнгән авиация предприятиеларының технологик потенциалын файҙаланыу перспективалары 27 июндә, Кушнаренко районының «Первушино» аэродромында уҙған, Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Дөйөм тәғәйенләнештәге авиацияны үҫтереү мәсьәләләре буйынса комиссияның күсмә ултырышында тикшерелде.
Башҡортостанда эшләүсе «Кондор» предприятиеһы ике урынлы «Саванна» һәм «Вимана» Италия самолеттарын, шулай уҡ СН-801 Канада самолетының дүрт урынлыҡ моделен йыя. Шулай уҡ республикала вертолет («АЭРОСОЮЗ-ӨФӨ») һәм ике автожир үҙәк («Магни Гиро РУС» һәм «АвтоГиро МСК») эшләй.
«Әммә беҙҙә иң мөһиме – ул Күмертау авиация етештереү предприятиеһы бар, унда ярты быуаттан ашыу донъяның тиҫтәләгән илдәрендә файҙаланған беренсе класс вертолеттарын эшләйҙәр, — тине үҙенең сығышында Башҡортостан етәксеһе Рөстәм Хәмитов. – Уны бәләкәй авиация техникаларын эшләүгә ҡыҙыҡһындырырға кәрәк».
Әлеге ваҡытта Күмертау авиация етештереү предприятиеһы Ка-27 ПС (эҙләү-ҡотҡарыу), Ка-28, Ка-29 (транспорт-хәрби), Ка-31 (радиолокация), Ка-32А (урта кластағы күп маҡсатлы), Ка-32А11ВС (күп маҡсатлы), Ка-226 (еңел күп маҡсатлы) вертолеттарын эшләй. Күмертауҙа белдекле кадрҙар ҙа, яйға һалынған етештереү процесы ла, инжиниринг та бар.
«Һеҙ барығыҙ ҙа Rotorfly вертолетының нисек осоп күрһәтеүенә шаһит булдығыҙ. Ул Күмертауҙа эшләнгән. Инде 8-10 йыл был вертолеттың серия сығарылышының кәрәклеге тураһында һөйләшеүҙәр бара, әммә әлегә барыһы ла үҙгәрешһеҙ ҡала. Хәҙер Ҡытай, Германия ҡыҙыҡһына башланы. Ысынында иһә, улар беҙҙең яҡшы машинаны «алып китә» һәм үҙҙәрендә сығара, ә һуңынан беҙгә һата ала. Был конкуренцияға һәләтле, ҡыҙыҡлы продукт. Бындай машиналар үҙебеҙгә кәрәк», – тине Рөстәм Хәмитов.
«Ротор» тәжрибә-конструкторҙар бюроһында (Күмертау авиация етештереү предприятиеһы) әҙерләнгән Rotorfly үтә еңел вертолет үҙенең тауышһыҙ булыуы һәм еңеллеге менән айырыла. Вертолеттың осоп менеү ауырлығы – 490 килограмм. Ул тиҙлеген сәғәтенә 160 саҡрымға тиклем арттыра һәм өҫтәмә заправкалауһыҙ 400 саҡрым оса ала. Машина 4500 метр бейеклеккә тиклем күтәрелә ала һәм сағыштырмаса яғыулыҡты аҙ сарыф итеүе менән айырыла – сәғәтенә 15 литр. Бындай вертолет – патруллек иткәндә, ауыл хужалығы эштәрен башҡарғанда конкуренциянан ситтә. Вертолетта парашют ҡотҡарыу системаһы ҡуйылған. Шулай уҡ вертолетты махсус автопилот менән йыһазландырыу планлаштырыла.


c: text/html

text:
Ҡазанда һунарсылыҡ хужалыҡтарын үҫтереү проблемалары буйынса кәңәшмә үткәрелә
22-24 октябрҙә Ҡазанда “Балыҡсы. Һунарсы” күргәҙмәһе сиктәрендә Рәсәй Федерацияһы Ауыл хужалығы министрлығы Урман һәм һунарсылыҡ хужалығы департаментының Волга буйы федераль округында һунарсылыҡ хужалыҡтарын үҫтереү проблемалары буйынса күсмә кәңәшмәһе үткәрелә.
Күсмә кәңәшмәлә БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Хайуандар донъяһын һаҡлау буйынса идаралығы начальнигы Илдус Яхин ҡатнашасаҡ, тип хәбәр итә ведомствоның матбуғат хеҙмәте.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостанда Дәүләт программаларын әҙерләү, тормошҡа ашырыу һәм уларҙың һөҙөмтәлелеген баһалау тәртибенең яңы редакцияһы раҫландыФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда Дәүләт программаларын әҙерләү, тормошҡа ашырыу һәм уларҙың һөҙөмтәлелеген баһалау тәртибенең яңы редакцияһы раҫланды
Башҡортостанда Дәүләт программаларын әҙерләү, тормошҡа ашырыу һәм уларҙың һөҙөмтәлелеген баһалау тәртибенең яңы редакцияһы раҫландыФото: Олег Яровиков
Бөгөн Башҡортостан Хөкүмәте ултырышында Республиканың дәүләт программаларын әҙерләү, тормошҡа ашырыу һәм уларҙың һөҙөмтәлелеген баһалау тәртибенең яңы редакцияһы раҫланды.
Дәүләт власы органдарына 2014 йылдың 15 апреленә тиклем эшләп килгән дәүләт программаларын раҫланған Тәртипкә ярашлы итеп килтерергә, йәки яңыларын уға ярашлы рәүештә сығарырға ҡушылды.
Ултырышта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хәбәр итеүенсә, айырым йылдарҙа төбәктә ғәмәлгә ашырылған программаларҙың иҫәбе 80-гә тиклем етте. Шул уҡ ваҡытта «уларҙың сифаты ҡайһы берҙә лайыҡһыҙ булды», уларҙың үтәлешен контролдә тотоу етерлек кимәлдә ойошторолманы.
— Хәҙер беҙ бүтәнсә эшләйбеҙ. Хәҙер программаларҙы формалаштырыу буйынса эш системаға килтерелгән, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика башлығы.
Әлеге ваҡытта Башҡортостанда белем биреү, һаулыҡ һаҡлау, ауыл хужалығы, транспорт һәм башҡа өлкәләр буйынса 22 дәүләт программаһы раҫланған һәм ғәмәлгә ашырыла. Бынан тыш, тағы ла биш программа әҙерләнеп бөтөп килә.
— Уларҙы тотоуға хәҙер талаптар көсәйтелә. Ә программаларҙы әҙерләү тәртибен регламентлаған документ 2010 йылдың декабрендә раҫланған һәм шул ваҡыттан алып айырыуса төҙәтелмәгән, ә бөгөн бында кәрәклек бар, — тине Рөстәм Хәмитов. — Программа – бюджет ресурстарын йәлеп итеү өсөн ниндәйҙер рәсми документ ҡына түгел. Ул тәрән эшләнгән нигеҙ, билдәле бер ресурстар булғанда аныҡ ваҡыт араһында ысын ирешерлек, аңлайышлы ҡуйылған маҡсатлы күрһәткестәргә өлгәшеүгә йүнәлтелгән министрлыҡтарҙың, ведомстволарҙың эште ойоштороу планы булырға тейеш.
2014 йылда бюджет программаһының формалашыуы шулай уҡ әһәмиәтле. Тейешенсә, «дәүләт программаһын бюджет планлаштырыу менән ҡаты бәйләргә кәрәк».
— 2014 йылдың 1 мартына тиклем улар бөтәһе лә раҫланған бюджет менән ярышлы рәүешкә килтерелергә тейеш. Һәр программа сараһын финанс яҡтан нығытыу кәрәк. Баланс был өлөштә боҙолмаҫҡа тейеш. Шул уҡ ваҡытта бюджет средстволарын тотоноу һөҙөмтәлелеге программаны тормошҡа ашырыу баһаһының төп критерийҙарының береһенә әйләнә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.


text:
2009 йылдың IV кварталындағы йәшәү минимумы күләме билдәләнде
"Башҡортостан Республикаһында ҡулланыу кәрзине тураһында" һәм "Башҡортостан Республикаһында ҡулланыу кәрзинен һәм йәшәү минимумын билдәләү тәртибе тураһында" БР закондарына ярашлы, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2009 йылдың 15 февралендәге 48-се ҡарары менән 2009 йылдың дүртенсе кварталында айына уртаса йәшәү минимумы күләме билдәләнде.
Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы һәм Федераль дәүләт статистика хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса Территориаль органы күрһәтеүе буйынса 2009 йылдың дүртенсе кварталында айына уртаса йәшәү минимумы күләме 4274 һум тәшкил итте. Эшкә һәләтле граждандар өсөн ул – 4563 һумға, пенсионерҙар өсөн 3510 һумға тигеҙ булды. Был осорҙа балалар өсөн йәшәү минимумы 4180 һумға тигеҙ.


text:
Али ибн Әбү Талип
Али (Ғәли) ибн Әбү Талип ибн Ғәбд әл-Моталлип ибн Хашим ибн Ғәбд-әл-Манаф (ғәр. علي بن أبي طالب [ʕaliː ibn ʔæbiː t̪ˤɑːlib]; яҡ. 600 — 24 ғинуар, 661) — атаҡлы сәйәсмән һәм йәмәғәт эшмәкәре [1]; Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ике туған ҡустыһы, кейәүе һәм сәхәбә, дүртенсе хаҡ хәлиф (656—661) һәм шиғыйҙарҙың беренсе имамы. Идара иткән осорҙа хәҙрәти Ғәлигә Әмир әл-Мөьминин (мөьминдәр юлбашсыһы) исеме бирәләр[1].
Ғәли Ислам ҡабул иткән беренсе бала була; артабан ул Исламдың тәүге йылдарындағы бар ваҡиғаларында һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәр Ислам дошмандары менән алып барған барлыҡ яуҙарҙа ҡатнаша. Мин ғилем ҡалаһы булһам, Ғәли ошо ҡаланың асҡысы» — ти торған булған Рәсүл. Хәлиф Усманды фетнә күтәргән һалдаттар үлтергәндән һуң хәҙрәти Ғәли хәлиф булып ҡала. Мүәвиә күтәргән фетнәгә ҡаршы сыға, харижит ҡулынан һәләк була.
Ислам тарихына хәҙрәти Ғәли фәжиғәле яҙмышлы хәлиф булып инеп ҡала[2]. Сөнниҙәр уны дүртенсе хаҡ хәлиф тип һанай. Шиғыйҙар хәҙрәти Ғәлиҙе Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡандаш туғаны булыуы, яугирлеге һәм юлбашсылығы өсөн изгеләр рәтенә ҡуйып, Беренсе Имам тип ололоҡлай. Ул һуғышта ҡаһарманлыҡ һәм кирәмәттәр күрһәткәне хаҡында риүәйәттәр күп. Урта Азияла хәҙрәти Ғәлиҙең ете ҡәбере бар тип һанайҙар, йыназа ваҡытында кешеләр мәрхүм һалынған дөйә етәүгә әйләнеп, төрлө яҡҡа йүнәлгәнен күргән икән.
Йөкмәткеһе
- 1 Тормош юлы
- 2 Хәлифә
- 3 Үлеменән һуң
- 4 Хәҙрәти Ғәли шәхесе
- 5 Ғаиләһе һәм тоҡомдары
- 6 Иҫтәлеге
- 7 Иҫкәрмәләр
- 8 Әҙәбиәт
- 9 Һылтанмалар
Тормош юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бала сағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәли 600 йылда рәжәп айының 13-өндә Мәккәлә ҡөрәйештәрҙең Бану Хашим ырыуы башлығы Әбү Талип һәм Ватима бинт Әсәд ғаиләһендә донъяға килгән. Бик күп сығанаҡтарҙа әтелеүенсә, Ғәли Ҡәғбәтуллала тыуған берҙән-бер бала булған.[3]. Әбү Тали Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең атаһының бер туған ҡустыһы булған. Мөхәммәт с.ғ., ата-әсәһе вафат булғас, ошо ағаһында тәрбиәләнгән. Мөхәммәт ғ.с. Ғәрәбстандың бик бай ҡатынына өйләнгәндән һуң етеш йәшәй башлай, ә ағаһы, киреһенсә, бөлгөнлөккә төшә. Шул шарттарҙа Пәйғәмбәр Ғәлиҙе үҙенә тәрбиәгә ала.
Ғәлигә 9 йәш тулғас, иман шартын ҡабул итә. Шулай итеп, балалар араһынан ғына түгел, ғөмүмән, Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙән һуң беренсе булып Ислам ҡабул иткән мосолман булып сыға.
Яугир[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бәҙер һуғышында хәҙрәти Ғәли байраҡсы була. Был һуғышта ул үҙен ҡаһарман яугир итеп күрһәтә. Үҙенә ташланған Вәлид ибн Муғирәне еңә һәм үлтерә [1].Бынан һуң яраланған Хәмзә менән бергәләп әл-Харисҡа ярҙамға ташланалар, һәм уға һөжүм иткән Шәйбәне үлтереп, әл-Харисты яу ҡырынан алып сығалар [4]. Мосолмандар һәм ҡөрәйештәр араһындағы тәүге һуғышта тәүгеләре еңеп сыға. Ҡаһарманлығы өсөн Ғәлигә «Аллаһ Арыҫланы» тигән ҡушамат бирәләр[1]. Был һуғыштан һуң Мөхәммәт Пәйғәмбәр уға "Зүлфиҡәр" тип аталған ике ҡырлы ҡылыс бүләк итә[5].
625 йылдың мартында Үхүд тауы янында йәнә мосолмандар менән ҡөрәйештәр бәрелешә. Яу алдынан алышҡа Ғәли менән Талха ибн Әбү Талха сыға. Ғәли еңеп сыҡҡандан һуң мосолмандар һөжүмгә ташлана[6]. Мәгәр Үхүдтәге яуҙа мосолмандар тәүге тапҡыр еңелә, әммә был берҙән-бер осраҡ булып ҡала .
Ғәли һәм тәүге хәлифәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мөхәммәт Пәйғәмбәр бәхилләшеү хажынан һуң Мәккә менән Мәҙинә араһында туҡталып, Ғәли тарафына ахырҙа төрлө мәғәнә һалып аңлатыласаҡ һүҙҙәр әйтә. Пәйғәмбәр ғ.с. Ғәлиҙе үҙенең вариҫы, бар күңеле менән тоғро туғаны тип атап, өммәтенең уны мәүлә тип ҡабул итеүен теләгәнен әйтә а[3]. Шиғыйҙар быны хәҙрәти Ғәли Мөхәммәт Пәйғәмбәр урынында ҡалырға тейешле кеше булған тип аңлата. Сөнниҙәр иһә хәҙрәти Ғәлигә Пәйғәмбәрҙең туғаны булараҡ бурыстар һалып ҡалынған тип һанай. [3].
Мөхәммәт с.ғ.с. 632 йылдың 8 июнендә үҙенең Мәҙинәләге йортонда вафат була. Вафатын белгәс, бер төркөм ансар йыйылып, кемде хәлифә итеү мәсьәләһен күтәрәләр. Уларға хәҙрәти Ғүмәр, Әбү Бәкр, Әбү Ғөбәйд һәм йәнә бер нисә мөһәжир килеп ҡушыла[7]. Хәҙрәти Ғәли менән ғаилә ағзалары Пәйғәмбәрҙең йыназаһына әҙерләнеп тороп ҡалалар [3]. Башта йыйылған кешеләр Мәҙинәләге хәҙрәжиҙәр ҡәбиләһе башлығы Сәғәд ибн Үбәдте һайламаҡсы була, әммә күптәр был вазифаға Пәйғәмбәр туғандары лайығыраҡ тигән фекер белдерә. [7]. Хәҙрәти Ғәлиҙе сәхәбәләр Әбү Зәрр әл-Ғифари, Миҡдад ибн әл-Әсүәд һәм фарсы Сәлмән әл-Фариси күрһәтә, әммә уларҙы тыңлаусы булмай[8]. Әбү Бәкр менән фекерҙәштәре килеп етеүе хәлде үҙгәртеп ебәрә. Йыйылыш Әбү Бәкергә ант килтерә, уға «Аллаһ рәсүле урынбаҫары» дәрәжәһе бирелә — хәлифә рәсүли-л-лаһи (ябай ғына әйткәндә хәлифә). Хәҙрәти Ғәли ҡаршы булмай, әммә йәмәғәт тормошонан ситләшеп, тулыһынса тормошон Ҡөрьәнде өйрәнеүгә һәм өйрәтеүгә бағышлай[3].
Әбү Бәкер вафаты алдынан үҙ урынына хәҙрәти Ғүмәрҙе күрһәтә, ә уныһы үлер алдынан 6 сәхәбәнең исемен атай һәм шуларҙан башлыҡ һайларға ҡуша. Ахыр сиктә 4 исем ҡала - хәҙрәти Ғәли, Усман ибн Ғаффан, Сәғәд ибн Әбү Ваҡҡас һәм Әз-Зөбәйер). Исеме аталған Талха ҡайҙалыр киткән була. Йыйылышта алып барған Ғәбд-Рахман, үҙегеҙҙе һайламаһалар, кемде күрһәтер инегеҙ, тигән һорауға хәҙрәти Ғәли хәҙрәти Усманды атай, ә уныһы - хәҙрәти Ғәлиҙе. Ҡалған икәү хәҙрәти Усманды атай. Хәҙрәти Усман өсөнсө хәлифә итеп һайланаБольшаков О. Г. История Халифата. Эпоха великих завоеваний. 633-656 гг — «Восточная литература» РАН, 2000. — Т. 2. — Б. 157. — ISBN 5-02-017376-2. » .
Хәлифә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙрәти Усманды үлтергәндең өсөнсө көнөнә хәҙрәти Ғәлиҙе хәлифә итеп һайлайҙар. Ант килтергәндең иртәгәһенә мәсеттә вәғәз тотоп, ул былай ти:
Аллаһ һеҙҙең арала үлем ҡапҡаһын асты һәм төн ҡараңғылығындай фетнә башланды. Сабыр һәм зирәк булмаһаҡ, уйлап эш итмәһәк, был хәлдән сығып булмаҫ. Әгәр миңә һәм Аллаһы тәғәләгә буйһонһағыҙ, мин Пәйғәмбәребеҙ юлына өндәйем. Биллаһи,һеҙ бер фекергә килмәйенсә минең Мөхәммәт өммәтенә хаким булырға теләмәгәнде Аллаһы тәғәлә күреп тора, әммә бөгөн һеҙ минең хаҡта бер фекергә килдегеҙ һәм шуға күрә мин һеҙҙе ташлап ҡуя алмайым. …[9]
Хәлифәттә фетнә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Идара итергә тотонғас, хәҙрәти Ғәли Мәҙинәлә тиҙ үк тәртип урынлаштыра. Уның хакимлығын Мысырҙа, Ираҡта һәм Йәмәндә таныйҙар. Мәгәр Сүриә башлығы һәм Усмандың туғаны — Мүәвиә I яңы хәлифте Усманды үлтереүселәр яҡлы тип һанап, уға ҡаршы сыға. Ул Шам (Дамаск) мәсетендә Усмандың ҡанлы күлдәген һәм ҡатыны Наиләнең туралған бармаҡтарын ҡуя. [10]. Хәҙрәти Ғәлиҙе хәлифә итеп таныуҙан полководец Сәғәд ибн Әбү Ваҡҡас та баш тарта[11].
Ғәрәбстанда ла хәҙрәти Ғәлигә ҡаршылар байтаҡ була. Уларҙың күбеһе Мәҙинәнән Мәккәгә күскән була, ә бында Пәйғәмбәрҙең ҡатыны Ғәйшә р.ғ. хәҙрәти Ғәлиҙең Усманды үлтереүселәрҙе язаларға ашыҡмауҙа ғәйепләй.
Дөйә һуғышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
656 йылдың авгусында, Мүәвиә менән аралар тамам өҙөлгәс, хәҙрәти Ғәли уның менән һуғышҡа әҙерләнә башлай. Мәгәр беренсе булып уға ҡаршы Талха ибн Ғөбәйҙулла етәкселегендә мәккәләр сыға, уның ике туғаны әз-Зөбәйер һәм Ғәйшә р.ғ. лә уға ҡушыла. Ғәйшә был көндө дөйәнән төшмәй һуғышта ҡатнаша. Улар Басра кешеләрен ҡотортоп, хәҙрәти Усманды үлтереүселәрҙе ҡырып бөтөрә. Мәгәр күрше Күфә хәҙрәти Ғәлиҙе яҡлаша. Тиҙҙән 12 меңәлп ғәскәр менән хәҙрәти Ғәли Басраға һөжүм яһай һәм, декабрҙә һуғыш хәҙрәти Ғәли файҙаһына тамамлана. Талха үлтерелә, әз-Зөбәйер менән Ғәйшә р.ғ. ҡасып китә. Басра тулыһынса баш һала һәм хәҙрәти Ғәлиҙең хакимлығы нығына.
Сиффин һуғышы. Харижиҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
657 йылдың ғинуарында хәҙрәти Ғәли Күфәгә күсенеп, шунда үҙенең хөкүмәтен урындаштыра. Хәлифәттең алыҫтағы төбәктәре лә уға баш һалып, хакимиәте нығына, ғәскәре 50 меңгә етә. Апрелдә ул Сүриәгә яу менән сыға, Евфрат аша сығып, Сиффин ауылы янында Мүәвиә ғәскәре менән бәрелешә.
Алыштың икенсе көнөнә хәҙрәти Ғәли ғәскәре өҫтөнлөк ала[11]. Фетнәселәр еңелә башлай, әммә Әмр әл-Әс һөңөләргә Ҡөрьән биттәре ҡаҙап күтәрергә ҡуша - һуғыш шунда уҡ туҡтай . Хәҙрәти Ғәли ҡор баштарына кәңәш һорап мөрәжәғәт итә. Берәүҙәр ярашайыҡ, ти, икенселәр яуҙы дауам итеү яҡлы була. Бер аҙ уйланғас, хәҙрәти Ғәли уларға: «Мин кисә һеҙгә бойора инем, бөгөн һеҙҙең бойороҡто тыңлайым, идара итеүсенән идара ителеүсегә әйләндем. Һеҙҙең тере ҡалғығыҙ килә, шуға күрә мин һеҙҙең ихтыярға ҡаршы бара алмайыми »[12]. Мүәвиәнең ғәскәре һаҡланып ҡала,ә Ғәли яғында бүленеш башлана: 12 мең һалдат хәҙрәти Ғәлиҙе ҡыйыуһыҙлыҡта ғәйепләп, ташлап китә. Уларҙы хәрижиттәр тип атай башлайҙар.
Һәләк булыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙрәти Ғәли үҙен үлтереҙәрен белә, был хаҡта Пәйғәмбәр ҙә әйткән була, үҙенең дә күңеле һиҙенә. Харижиҙар өммәт бүленеүенә сәбәпсе булған 3 кешене лә - хәҙрәти Ғәлиҙе, Мүәвиәне һәм Әмр әл-Әсте бер юлы үлтерергә кәрәк тигән фекергә киләләр. [13].
661 йылдың 22 ғинуарында 3 хаслыҡсы, шул иҫәптән, Ибн Мулжәм, Күфә мәсетендә сабах намаҙына тиклем ҡалалар. Таңда хәҙрәти Ғәли аҙан ҡысҡыра ла мәсеткә инә. Шул саҡ теге өсәү уға ташлана, Ибн Мүлжәм: «Хөкөм Аллаһ ҡулында, ә һинең менән хәнйәрле кешеләрең ҡулында түгел!»- тип ҡысҡыра. Фетнәселәрҙең берәүһе яҙа тейә, тап Ибн Мулжәм ағыулы хәнйәр менән хәҙрәти Ғәлиҙе яралай. Ҡасып барғандарында уны тотоп алып хәлифә алдына баҫтыралар: «Йәнгә - йән, әгәр үлһәм - үлтерегеҙ, тере ҡалһам, үҙем хәл итермен", - ти хәҙрәти Ғәли[14].» Мүәвиә менән әл-Әс ҡотолоп ҡала. Мүәвиәнең аяғы ғына яралана, ә Әмр урынына яңылыш икенсе берәүҙе үлтерәләр.
Хәҙрәти Ғәли Хәсән һәм Хөсәйен улдарын саҡырып ала һәм уларға тәҡүә һәм намыҫлы, сабыр булырға васыят итә, икенсе ҡатынынан тыуған ҡустыларын шәфҡәтлелек менән тәрбиә ҡылырға ҡуша. Яҡындарын йыйып, мосолмандарға васыятын әйтә. Һуңғы һулышына тиклем шәһәҙәне ҡабатлап ята. 23 ғинуар көнө, Рамаҙандың 21-се көнөндә хәлиф Ғәли ибн Әбү Талип вафат була.
Хәҙрәти Ғәлиҙе Күфә янында ерләйҙәр. Уны ерләгән урын сер итеп тотола, нәммә хәлифә Һарун әр-Рәшит осоронда билдәле була һәм уның өҫтөнә төрбә төҙөйҙәр. Изге урын янында Ән-Нәжәф ҡалаһы барлыҡҡа килә[15].
Үлеменән һуң[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дошмандары хәҙрәти Ғәлиҙе «Әбү Тураб» («Туҙан атаһы») тип атай. [16]. Риүәйәттәрҙән күренеүенсә, 664 йылда, вафаты алдынан Әмр ибн әл-Әс гонаһтарына тәүбә итә, һәм хәҙрәти Ғәлигә ғәҙелһеҙ булыуына үкенес белдерә. [17]. Хакимлыҡҡа килгән Мүәвиә Өмийәдтәр династияһына баш һала, улар хәлифәткә 90 йыл баш булып тора. Мүәвиә тарафдарҙары йылдар буйы төрлө тантаналарҙа хәҙрәти Ғәлиҙе исемләп ҡарғай. Ғәли яҡлылар иһә уға тиклемге 3 хәлифәне һәм Мүәвиәне ҡарғап яуап бирә. [18].
Хәҙрәти Ғәли шәхесе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ислам тарихына хәҙрәти Ғәли бик фажиғәле яҙмышлы кеше булып инеп ҡалған[2]. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙән тыш мосолман халыҡтары телендә уның тиклем бер кемгә лә бағышланған китаптар юҡ [3]. Барыһы ла хәҙрәти Ғәлиҙең бик тәҡүә, Ҡөрьәнгә һәм Сөннәткә ярашлы йәшәгән, шулар буйынса хөкөм сығарған шәхес тип иҫбатлай. Дин ҡушҡанса ғына йәшәгән, нәфселәнмәгән, донъя малы йыймаған. Ҡайһы бер авторҙар уға сәйәси оҫталыҡ һәм хәйлә етмәгән тип һанай. [15].
Хәҙрәти Ғәлиҙе сөнниҙәр ҙә, шиғыйҙар ҙа ололоҡлай. Шиғыйҙар династияһын башлап ебәргән Сефевиҙәр шаһы Исмәғил I Хатаи үҙенә сеги-дери Ғәли (һүҙмә-һүҙ «Ғәли ишеге эте») тигән титул да ала[19]. Шаһ Исмәғил 1-се ваҡытында һуғылған көмөш тәңкәгә (Тебриз, 1510—1511 йй.)хәҙрәти Ғәлигә данлау яҙылған. [20]}}
Ғаиләһе һәм тоҡомдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡатыны һәм балалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1-се ҡатыны, Фатима:[21]
- Имам Хәсән
- Имам Хөсәйен
- Үмм Күлсүм
- Зәйнәб
- 2-се ҡатын, Хәүлә, Ҡайса ибн Жәфәр әл-Хәнәфи ҡыҙы:
- 3-сө ҡатыны, Үмм әл-Бинәйн, әл-Мәһел ибн әд-Диян ибн Хазам әл-Киләби ҡыҙы:
- Ғәббәс әл-Әкбәр
- Абдаллаһ
- ОУсман әл-Әкбәр
- Джафар ал-Акбар
- Ғүмәр
- 4-се ҡатыны, әс-Сәхбә үмм Хәбиб, Рабиа әт-Тәғлиби ҡыҙы:
- Әмр әл-Әкбәр
- 5-се ҡатыны, Ләйлә, Масуд ибн Хәлит әт-Тамими ҡыҙы:
- Абд ар-Рахман, ҡушаматы Әбү Бәкр
- Ғөбәйҙуллаһ
- 6-сы ҡатыны, Әсмә, Умайс әл-Хасамийа ҡыҙы:
- Йахиа
- Аун
- 7-се ҡатыны, Үмәмә, Әб--л-Әс ибн әр-Рабиа ибн Ғәбд әл-Ғазза ибн Ғәбд Шәмс ҡыҙы:
- Мөхәммәт әл-Әсһәр
- Башҡа ҡатындарынан:
- Жәфәр әл-Әсһәр
- Мөхәммәт әл-Аусат
- Ғаббас әл-Әсһәр
- Ғүмәр әл-Әсһәр
- Усман әл-Әсһәр
Тоҡомдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
624 йылда Мөхәммәт с.ғ.с. уға ҡыҙы Фатиманы бирә.[22]. Уларҙың 5 балаһы була: улдары Хәсән менән Хөсәйен, Мөҡсин (бәләкәй сағында үлеп ҡала) өыҙҙары Үмм Күлсүм һәм Зәйнәб[23].
Ҡыҙы Зәйнәбте хәҙрәти Ғәли туғаны Абдулла ибн Жәфәргә кейәүгә бирә[24].
Хәсән менән Хөсәйен шиғыйҙарҙа икенсе һәм өсөнсө имамдар тип һанала. Ҡалған 9 имам Хөсәйендән киткән тоҡомдан.
Хәҙрәти Ғәлиҙең улы Хәсәндән киткән бүләһе Идрис I Фәс ҡалаһына нигеҙ һала (хәҙер Марокко), Идрисиҙар династияһын башлай, улар Төньяҡ Африкала X быуатҡа тиклем идара итә.
Иғлан ителгән тоҡомдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мысырҙа хакимлыҡ иткән фитимиҙар династияһы үҙен Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ҡыҙы фатиманан һәм хәҙрәти Ғәлиҙән киткән тип иҫәпләй. XVI быуатта Иранда Сефевиҙәр династияһы ла үҙен Пәйғәмбәр затынан киткән тип иғлан итә[25], 1979 йылдың октябрендә Ираҡ президенты сөнни Сәддәм Хөсәйенде Ән-Нәжәфтә имам Ғәлиҙән киткән быуындан тип иғлан итәләр[26].
Иҫтәлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Иранда хәҙрәти Ғәли исеме Ғәскәр офицер университетына бирелгән, уның исемендәге метро һәм шоссе бар.
- Таһранда Имам Али музейы бар.
- Иранда 12 томлыҡ Имам Али Энциклопедияһы сығарылған.
- Баҡы янында (Әзербайжан) һәм Захедан ҡалаһында (Иран) Али ибн Әбү Талип мәсете бар.
- Һамбургта (Германия) иран Имам Али мәсете бар.
- Иранда хәҙрәти Ғәли тураһында «Имам Али» тигән телесериал төшөрөлгән. Шулай уҡ « Аллаһ арыҫланы» тигән фильм бар (Al-Nebras).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Али-заде, А. А. Али (Ғәли) ибн Абу Талиб // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — 3000 экз. — ISBN 5-98443-025-8 (урыҫ.).
- ↑ 2,0 2,1 Ислам: Энциклопедический словарь — Наука, 1991. — Б. 18. — ISBN 5-02-016941-2.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 ʿAlī (Muslim caliph) (инг.), Encyclopædia Britannica.
- ↑ Большаков О.Г. История Халифата — «Восточная литература» РАН, 2000. — Т. 1. — Б. 100. — ISBN 5-02-018165-Х, 5-02-016552-2.
- ↑ Ислам: Энциклопедический словарь — Наука, 1991. — Б. 79. — ISBN 5-02-016941-2.
- ↑ Большаков О.Г. История Халифата — «Восточная литература» РАН, 2000. — Т. 1. — Б. 114. — ISBN 5-02-018165-Х, 5-02-016552-2.
- ↑ 7,0 7,1 Большаков О.Г. История Халифата — «Восточная литература» РАН, 2000. — Т. 1. — Б. 190. — ISBN 5-02-018165-Х, 5-02-016552-2.
- ↑ И.П. Петрушевский Ислам в Иране в VII—XV веках (курс лекций) — Изд-во Ленинградского университета, 1966. — Б. 39.
- ↑ Олег Георгиевич Большаков История Халифата — Наука, 1989. — Т. 3. — Б. 18-19.
- ↑ Philip K Hitti History of Syria, Including Lebanon and Palestine — Gorgias Press LLC, 2004. — Б. 431. — ISBN 1593331193, 9781593331191.
- ↑ 11,0 11,1 И.П. Петрушевский Ислам в Иране в VII—XV веках (курс лекций) — Изд-во Ленинградского университета, 1966. — Б. 43.
- ↑ Олег Георгиевич Большаков История Халифата — Наука, 1989. — Т. 3. — Б. 58-59.
- ↑ The Encyclopaedia of Islam — Brill, 1986. — Т. 3. — Б. 887-890. — ISBN 90-04-08118-6.
- ↑ Олег Георгиевич Большаков История Халифата — Наука, 1989. — Т. 3. — Б. 88.
- ↑ 15,0 15,1 ALĪ B. ABĪ ṬĀLEB. Encyclopædia Iranica. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2012.
- ↑ В. В. Бартольд Сочинения — Наука, 1966. — Т. 6. — Б. 20-21.
- ↑ Али-заде, А. А. Амр ибн аль-Ас // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — 3000 экз. — ISBN 5-98443-025-8 (урыҫ.).
- ↑ Энциклопедическій лексикон — Санкт-Петербург, 1835 Т. 1. — Б. 515.
- ↑ Л. И. Климович Ислам — Наука, 1965. — Б. 273.
- ↑ Л. И. Климович Ислам — Наука, 1965. — Б. 122.
- ↑ Сказал автор
- ↑ Ислам: Энциклопедический словарь — Наука, 1991. — Б. 253. — ISBN 5-02-016941-2.
- ↑ FĀṬEMA. Encyclopædia Iranica. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2012.
- ↑ Али-заде, А. А. Зайнаб бинт Али // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — 3000 экз. — ISBN 5-98443-025-8 (урыҫ.).
- ↑ И. П. Петрушевский Ислам в Иране в VII—XV веках (курс лекций) — Изд-во Ленинградского университета, 1966. — Б. 362.
- ↑ Криворучко А. П., Рощупкин В .Т. Багдадский вождь: взлёт и падение... Политический портрет Саддама Хусейна на региональном и глобальном фоне — М.: Проспект, 2008. — Б. 193. — ISBN 978-5-392-00071-5.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Большаков О. Г. История Халифата. Т. 3. Между двух гражданских войн (656—696). М.: Восточная литература, 1998. С. 9—89.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Али бен-Аби-Талеб // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Викиһаҡлағыста Али ибн Абу Талиб темаһы буйынса медиафайлдар бар
- В Йемене найден древнейший Коран и меч имама Али


text:
Ҡамыш
Ҡамыш (лат. Scírpus) — күрәндәр төрөнә кергән бер бер һәм күп йыллыҡ яр буйы һыу үҫемлеге; Ҡамыш ырыуындағы (Scirpus) тропик, субтропик һәм уртаса бүлкәттә киң таралған үҫемлек. 250 төр билдәле. Улар — күбеһенсә һыуҙа йәки ярҙа ҡуйы әрәмәлектәр хасил итеп үҫеүсе үҫемлектәр.
Күрән һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Урман ҡамышы, күл ҡамышы республиканың барлыҡ терр‑яһында тиерлек, Табернемонтан ҡамышы башлыса Башҡортостандың Урал алдында һәм Башҡортостандың Урал аръяғында, ҡырлы ҡамыш һәм тамырланыусы ҡамыш күбеһенсә Башҡортостан Урал алдының дала һәм урманлы дала райондарында таралған.
Таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҫемлектең Ер йөҙөндә 300-гә яҡын төрө осрай, бөтә ер шарында таралған. Рәсәйҙә 20-гә яҡын төрө таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Күп йыллыҡ үлән. Һаҙлы болондарҙа, юл буйҙарындағы канауҙарҙа, иҫке үҙәндәрҙең ярҙары һәм уйһыу һаҙлыҡтарҙың ситтәре буйлап, күл һәм быуаларҙың һай ерҙәрендә үҫә.
Ботаник яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һабағы төҙ, өс йәки тупаҡ өс ҡырлы, ҡайһы берҙә дуға һымаҡ ергә бөгөлә һәм тамырлана , бейеклеге 0,5—2,5 м. Япрағы киң ланцет йәки тәңкә рәүешендә. Сәскәләре ҡыҙғылт йәки һарғылт‑көрән, ике енесле, сатыр һымаҡ йәки баш һымаҡ сәскәлектәргә йыйылған эре башаҡтарҙа, һирәгерәк башаҡтары яңғыҙар. Май—июлдә сәскә ата. Емеше — кире йомортҡа формаһындағы сәтләүек, август—сентябрҙә өлгөрә.
Сәскәләре — ике енесле, сәскә тирәлеге 6 ҡылдан тора, ҡайһы саҡ бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан. Башаҡсыктар сатыр һымаҡтар төркөмөндә. Емеше 3 ҡырлы. Күл камышы (S. lacustris) — 50—250 см бейеклегендәге, 1 м тирәнлектә үҫә ала торған үҫемлек. Һабағы йыуан, япраҡһыҙ, ҡуйы йәшел төҫтә (фотосинтез функцияһын һабаҡ үтәй). Сатыры йәйенке, көрән төҫтә. Күбеһенсә оҙон тамырҙан үрсей. Һабағы төҙөү эшендә, төрлө әйберҙәр үреү өсөн ҡулланыла. Төп торф яһаусы үҫемлекләрһең береһе. Һыу ятҡылығын биологик таҙартыуҙа зур роль уйнай. Таберномонтан ҡамышы (S. tabernaemontanii) күл ҡамышынан күгелйем һабактары һәм япма ҡабырсыҡтың ҡыҙғылт көрән биҙҙәре менән айырылып тора. Дымлы урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа, йылға ярҙарында урман ҡамышы (S. sylvaticus) үҫә.
Әһәмиәте һәм ҡулланылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Составында каротиноидтар, липидтар, сапониндар, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Декоратив үҫемлек. Ҡиммәтле тиреле һыу хайуандары өсөн, урман ҡамышы — боландар өсөн аҙыҡ булып тора. Ҡамыш һабаҡтарын үрелгән әйберҙәр эшләү өсөн ҡулланалар.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡайһы саҡта ҡамыш тип екән ҡамышын атайҙар.
Сығанаҡ[вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡорт энциклопедияһы. Өфө, 2013 йыл
- Мәүлүдова Л.Г., Ботаника: Югары төзелешле үсемлекләр системасы: Югары уку йортлары өчен дәреслек.


text:
Башҡортостанда ер торошона һәм ерҙе файҙаланыуға контроль көсәйтелә
Башҡортостан буйынса Росреестр идаралығы менән башҡарма власть органдары араһында республикалағы ерҙәр торошо һәм уларҙы файҙаланыу тураһындағы мәғлүмәт менән алмашыу ойоштороласаҡ. Был турала БР буйынса Росреестр идаралығында үткән ергә дәүләт мониторингын алып барыу тураһындағы положениены тормошҡа ашырыу мәсьәләләренә арналған кәңәшмәлә билдәле булды.
Унда БР Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы, БР Урман хужалығы министрлығы, Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең БР буйынса идаралығы һәм башҡа ведомстволар вәкилдәре ҡатнашты.
БР буйынса Росреестр Идаралығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, кәңәшмәлә ҡатнашыусылар республикала ергә мониторинг үткәреүҙә ведомство-ара хеҙмәттәшлек эштәрен дауам итергә ҡарар иткән. Шулай уҡ эштәрҙе координациялау маҡсатында эш төркөмө ойошторорға һәм уның составы буйынса тәҡдимдәр әҙерләргә кәрәклеге билдәләнгән.


text:
Урман хужалығы министрлығы янғын хәүефһеҙлеге миҙгеленә йомғаҡ яһаны
Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығы 2013 йылғы янғын хәүефһеҙлеге миҙгеленә йомғаҡ яһаны.
— Быйыл йыл башынан алып республиканың урман фонды территорияһында 136,26 гектар майҙанда 60 янғын сығыу осрағы теркәлгән. Урман янғындарын һүндереүгә алты миллион һум аҡса бүленгән, бер миллион һумы тотонолған. Урман фондына килтерелгән зыян 111 мең һум тәшкил итә, тип билдәләне министрлыҡтың матбуғат хеҙмәте етәксеһе Айбулат Ғәйнуллин.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, беренсе янғын 4 майҙа Белорет районының Лапышты ауылынан 5 километр алыҫлыҡта Инйәр урман хужалығында теркәлгәйне.
Үткән йылдарҙан айырмалы, быйыл урман янғындарының сәбәбе булып «ҡоро» йәшен торҙо. Уның арҡаһында Башҡортостанда 35 янғын сыҡты.
Халыҡтың ут менән һаҡһыҙ эш итеүе сәбәпле 21 тапҡыр урман янды. Ҡалған 4 янғындың сәбәбе әле асыҡлана.
2013 йылда күпселек янғындар таулы-урман зонаһында сыҡты: Белорет, Бөрйән һәм Йылайыр райондарында.
Быйыл Дәүләт урман һәм янғын күҙәтеүе инспекторҙары тарафынан ҡағиҙә боҙоусыларға һалынған штрафтың дөйөм суммаһы 2,6 миллион һум тәшкил итә. Әлеге ваҡытта шуның 1,3 миллион һумы түләнгән.
Тикшереү органдарына янғын сығыуҙар буйынса 60 материал юлланған. Бер енәйәт эше ҡуҙғатылған, икәүһе буйынса тикшереү эше алып барыла. Ҡалған материалдар буйынса енәйәт эше ҡуҙғатыу кире ҡағылған.
Һуңғы ике ай эсендә Башҡортостанда урманда янғын сығыу осраҡтары теркәлмәгән.


text:
Фото:
"Эшлекле Рәсәй" эшҡыуарҙар проблемаларын хәл итеүгә ҡушыла
Фото:
«Эшлекле Рәсәй» дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы эшҡыуарҙар проблемаларын хәл итеүгә ҡушыла. РФ Хөкүмәте башлығы Владимир Путиндың бойороғо буйынса «Эшлекле Рәсәй» инвестицион климатты яҡшыртыу һәм бәләкәй бизнес алдында торған административ барьерҙарҙы кәметеү буйынса эшкә йәлеп ителәсәк.
Беренсе вице-премьер Игорь Шуваловҡа башҡарма власть органдарының инвестицион климатты яҡшыртыу, административ кәртәләрҙе кәметеү, Рәсәй һәм сит ил инвесторҙарының мөрәжәғәттәрен йылдам һәм һөҙөмтәле тикшереү буйынса эшен контролдә тоторға ҡушылған.
"Эшлекле Рәсәй» ойошмаһының Башҡортостан бүлексәһенән хәбәр итеүҙәренсә, «Рәсәй терәге» менән берлектә был йәмәғәт ойошмаһына артабан Рәсәй Хөкүмәтенә тапшырыу өсөн эшҡыуарҙар хоҡуғын боҙоу менән бәйле килгән мөрәжәғәттәргә һәм хәл-ваҡиғаларҙың нисек үҙгәреүенә мониторинг алып барырға, шулай уҡ эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын боҙоу шарттарын һәм сәбәптәрен бөтөрөү буйынса тәҡдимдәрҙе әҙерләргә тәҡдим ителгән.
«Рәсәйҙә инвестицион климатты яҡшыртыу — Хөкүмәт Рәйесе ҡул ҡуйған бойороҡтоң төп маҡсаты, — тип аңлатма бирҙеләр Игорь Шувалов аппаратынан, — Әле бер нисә закон әҙерләнгән, ҡайһы берәүҙәре ҡабул ителгән. Әммә был ғына аҙ. Эшҡыуарҙарҙан килгән ялыуҙарҙы тиҙ арала хәл итеп өйрәнергә кәрәк. Шул уҡ мәлдә беренсе вице-премьерҙың был эшмәкәрлектең координаторы кеүек функциялары башҡа власть органдарының бурыстарын алмаштырыуҙы аңлатмай. Бюрократик кәртәләр, коррупция һәм үҙ эшеңде белмәү кеүек күренештәр менән көрәш, иң элек, иҡтисади үҫеш өсөн яуап биргән беренсе звенолағы башҡарма власть органдарының бурысы булырға тейеш».


text:
Башҡортостан ғалимдарының тикшеренеүҙәре III дәрәжә дипломға лайыҡ булды
Башҡортостандан профессор Михаил Доломатов Берлинда үткән нанотехнологиялар буйынса Европа конгресында III дәрәжә «Nanotech Europe 2009» дипломына лайыҡ булды. Башҡортостан социаль технологиялар институты профессоры форумда Башҡортостан ғалимдары исеменән сығыш яһаны.
Үҙенең “Наноэлектроника өсөн материалдар һәм молекуларҙың электрон структураһын билдәләүҙең ябай ысулдары” тигән докладында Михаил Юрьевич үҙ аспиранттары менән бергә әҙерләгән молекуляр ҡоролмаларҙың һәм наноматериалдарҙың электрон структураһын тикшереү нескәлектәренә ентекле туҡталды. Михаил Долматовтың тикшеренеү һөҙөмтәләрен белгестәр юғары баһаланы, һәм ул абруйлы наградаға лайыҡ булды.
Конгреста донъяның 50 иленән нанотехнологиялар өлкәһендәге күренекле ғалимдар, ҙур фирмалар белгестәре һәм етәкселәре ҡатнашты.


text:
Республиканың 35 районында ураҡ эштәре алып барыла
Башҡортостандың 35 районында урып-йыйыу эштәре алып барыла, шуларҙың 24-ендә аграрийҙар иген һуғыуға төштө, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығында. 13 июлдә тағы туғыҙ муниципаль берәмек – Архангел, Балтас, Бәләбәй, Балаҡатай, Ғафури, Ҡыйғы, Хәйбулла, Саҡмағош һәм Шаран райондары иген һәм ҡуҙаҡлылар культураларын сабыуға төштө.
40 мең гектар майҙанда ужым арышы һәм борсаҡ сабып алынған, сәсеүлектәрҙең был ике процентына тиң. 18 мең гектарҙа иген һуғылған, һуғып алынған иген 27 мең тоннанан ашҡан.
Ауыл эшсәндәре өс миллион гектарҙан ашыу майҙандан уңыш йыйып алырға ниәтләй. Иген сәселгән майҙандар сәсеүлектәрҙең 48,3 процентын тәшкил итә.


text:
Олег Йосопов Башҡортостандың Архив эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы урынбаҫары итеп тәғәйенләнде
Олег Йосопов Башҡортостандың Архив эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы урынбаҫары итеп тәғәйенләнде. Тейешле бойороҡҡа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйҙы.
Олег Йосопов 1960 йылда Омскиҙа тыуған. 1982 йылда Өфө авиация институтын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1984 йылда Өфө авиация институтының «Машиналар төҙөү технологияһы» кафедраһында инженер булып башлай.
1985-91 йылдарҙа – комсомол һәм партия эштәрендә.
1991-94 йылдарҙа – БР Йәштәр эштәре буйынса дәүләт комитетының баш белгесе.
1994-97 йылдарҙа – «Катюша» яуаплылығы сикләнгән ширҡәте директоры.
1997-2008 йылдарҙа – БР Президенты Хакимиәтенең социаль сәйәсәт бүлегендә дәүләт хеҙмәте.
2008-2013 йылдарҙа – Өфө ҡалаһының Дим районы хакимиәте башлығы урынбаҫары.
2013 йылдан әлегә тиклем – Башҡортостан Республикаһының Йәмәғәт палатаһы Аппараты баш белгесе.


text:
Мортаза Рәхимов төньяҡ-көнсығыш төбәктә булып ҡайтты
11 майҙа, бөтә Рәсәйҙә ял көнө булыуға ҡарамаҫтан, Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов эш сәфәре менән Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш төбәгенә барҙы. Республика башлығының иғтибар үҙәгендә райондарҙың иҡтисади һәм социаль үҫеш мәсьәләләре булды.
Салауат районының Мөрсәлим ауылында буласаҡ участка дауаханаһы — Башҡортостан Президенты ҡараған тәүге объект. Ҡасандыр ятаҡ булып хеҙмәт иткән ике ҡатлы бинала заманса дауахана урынлашасаҡ. Бындай медицина комплексына ихтыяж күптән бар: ауылда 4,5 мең кеше йәшәй, ә медицина хеҙмәтләндереүе яҡшынан түгел. Хәлде баһалап, республика етәкселеге бинаны тулыһынса реконструкциялау хаҡында ҡарар ҡабул иткәйне. Эштәр февралдә башланды. Әле бинаның иҫкергән барлыҡ өлөшө һүтелгән, тик төп конструкциялар ғына ҡалған.
Участка дауаханаһының майҙаны 1,4 мең квадрат метр тәшкил итәсәк. Мортаза Рәхимов төҙөлөштөң финанс яғы менән ҡыҙыҡһынды.
Республика Президенты Мөрсәлим ауылының дөйөм белем биреү мәктәбе бинаһын капиталь ремонтлау һәм киңәйтеү мәсьәләһен ҡараны. 1986 йылда төҙөлгән бина иҫкергән. Уның ҡыйығы, ишектәре, тәҙрәләре һәм туҙған башҡа өлөшө һүтеләсәк. Капиталь ремонт яһағанда стеналар ҙа йылытыласаҡ.
Мортаза Рәхимов урындағы власть органдары вәкилдәре иғтибарын ауылды төҙөкләндереү эшен әүҙемерәк алып барыу кәрәклегенә йүнәлтте.
Ҡыйғы районында Башҡортостан Президенты Түбәнге Ҡыйғыла урта мәктәп һәм район үҙәгендә үҙәк район дауаханаһы төҙөлөшөн баһаланы.
Түбәнге Ҡыйғылағы яңы урта мәктәп йәшен һуҡҡан 1966 йылғы бина урынында төҙөләсәк. Унда ошо ауылдан һәм яҡындағы дүрт ауылдан 180 бала уҡыясаҡ. Әле эшселәр бинаның эсен биҙәү менән шөғөлләнә. Төҙөлөштө республика Президенты үҙе контролдә тота.
Районда тағы ла бер "социаль" төҙөлөш тамамланыу алдында. Үрге Ҡыйғы ауылында үҙәк район дауаханаһының яңы бинаһы тулыһынса әҙер тиерлек.
Рспублика Президенты төҙөлөш менән проблемалар юҡлығына ышанды. Район етәкселеге менән ул биләмәне төҙөкләндереү мәсьәләләрен тикшерҙе. Атап әйткәндә, Мортаза Рәхимов төҙөкләндереү эшен яңы бина тирәләй генә түгел, район үҙәге урамдарында ла алып барырға кәңәш итте.
Балаҡатай районының Билән ауылында иҫке мәктәп урынында социаль-мәҙәни үҙәк ҡалҡып сығасаҡ. Башҡортостан Президенты буласаҡ үҙәк бинаһын ҡараны. Реконструкция ғинуарҙа башланған һәм июндә тамамланасаҡ. Финанс мәсьәләләре уңышлы хәл ителгән, төҙөлөш материалдары етерлек.
Республика башлығы шулай уҡ төҙөүселәр менән аралашты, хеҙмәт шарттары һәм хаҡы менән ҡыҙыҡһынды. Эшселәр зарланмай. Эш хаҡын тотҡарлыҡһыҙ ваҡытында бирәләр. Тимәк, объектты билдәләнгән ваҡытта файҙаланыуға тапшырыу өсөн ҡаршылыҡтар юҡ.
— Һеҙҙең бурыс — объектты ваҡытында тапшырыу ғына түгел, эште сифатлы итеп башҡарыу, — тип билдәләне Мортаза Рәхимов төҙөүселәр менән әңгәмә ваҡытында.
Яңыбай ауылында Мортаза Рәхимов урта дөйөм белем биреү мәктәбен капиталь ремонтлау мәсьәләһен ҡараны. Мәктәп янындағы оҫтаханалар урынлашҡан ағас йорт иҫкергән. Бинаны һуғыштан һуңғы йылдарҙа һалғандар һәм уны яңынан тергеҙеүҙән файҙа юҡ. Уның урынына мәктәпкә яҡшы төкәтмә кәрәк, тип иҫәпләй Мортаза Рәхимов. Киләсәктә оҫтаханалар шунда күсәсәк.
Республика Президенты үҙен оҙатып йөрөүсе төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры Рауил Ибәтуллинға аҙна эсендә төҙөлөш-биҙәү эштәре, кәрәкле материалдар күләмен билдәләргә ҡушты.
Мортаза Рәхимов 27 июндә таҡмаҡсылар бәйгеһе үтәсәк Ямаш ауылында булды. Бөтә республиканан кәмендә 850 таҡмаҡсы халыҡ ижадын һөйөүселәр киләсәк.
Бөгөнгә ҡатнашыусыларҙы һәм ҡунаҡтарҙы ҡаршылау өсөн нимәләр эшләнгән? Республика властары сараны үткәреүҙә районға нимә менән ярҙам итә ала? Республика Президенты районға эш сәфәре барышында урындағы власть вәкилдәренә ошондай һорауҙар бирҙе.
Проблема ауыл мәҙәниәт йортоноң иҫке булыуында. Ул 1982 йылда төҙөлгәндән һуң бер тапҡыр ҙа ремонтланмаған. Республика Президенты бинаның торошон баһаланы.
Дыуан районының Ярославка һәм Вознесенка ауылдарында Мортаза Рәхимовҡа мәктәпте нисегерәк тиҙ һәм сифатлы төҙөү миҫалын күрһәттеләр.
Ярославкала урта дөйөм белем биреү мәктәбе 2008 йылдың октябрендә төҙөлә башлаған, бөгөн белем биреү усағы балаларҙы ҡабул итергә әҙер тиерлек. Яңы корпусты иҫкеһенә йылы коридор тоташтырасаҡ.
Вознесенкала мәктәпте мартта ғына төҙөй башлағандар, бөгөн бинаның икенсе ҡаты стеналары күтәрелә. Мәктәп ике өлөштән тора. Вознесенка мәктәбендә 240 бала уҡыясаҡ.
Мортаза Рәхимов шулай уҡ "Янғантау" шифаханаһындағы төҙөлөш эштәре менән танышты. Шифахана биләмәһендә быуа төҙөү мәсьәләһе тикшерелде. Быуаның майҙаны 1,5 гектар самаһы буласаҡ тип күҙаллана. Бынан тыш, унда ял итеү генә түгел, балыҡ үрсетеү мөмкинлеге лә буласаҡ.
Эш сәфәре барышында Мортаза Рәхимов социаль объекттар төҙөлөшөнөң яҡшы темпын һәм сифатын билдәләне.


text:
Фото:
Башҡортостан Хөкүмәте менән «Рәсәй почтаһы» хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйҙы
Фото:
20 июндә Өфөлә Башҡортостан Хөкүмәте менән «Рәсәй почтаһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһы араһында республикала почта элемтәһен камиллаштырыу һәм үҫтереү өлкәһендә үҙ-ара килешеп эш итеү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылды.
«Рәсәй почтаһы»ның Башҡортостандағы филиалы эшмәкәрлеген яҡшыртыу документтың төп маҡсаты булып тора.
— Республикала «Рәсәй почтаһы»ның 1300-ҙән ашыу бүлексәһе иҫәпләнә. Ул Башҡортостандағы ҙур предприятиеларҙың береһе булып тора, унда 10 меңдән ашыу кеше эшләй. Беҙ артабан да «Рәсәй почтаһы» менән тығыҙ бәйләнештәр булдырырға, үҙ-ара килешеп эш итеүҙең яңы юлдарын эҙләргә, хеҙмәттәшлек итеү даирәһен киңәйтергә тырышасаҡбыҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды килешеүгә ҡул ҡуйыу тантанаһында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов.
Почта элемтәһе хеҙмәттәре менән ҡулланыусыларҙың ихтыяжын тулыраҡ ҡәнәғәтләндереүгә йүнәлтелгән берлектәге эшмәкәрлекте координациялау килешеп эш итеүҙең төп йүнәлеше булып тора. Артабан хеҙмәттәшлек итеү өсөн йәнә бер мөһим йүнәлеш – «Рәсәй почтаһы»ның фәнни, техник, мәғлүмәти һәм производство мөмкинлектәрен үҫтереү.
— Хөкүмәттең яңы составы билдәләнгәндән һуң, дәүләттең «Рәсәй почтаһы»на ҡарата иғтибары ҡапыл артты. Шул уҡ ваҡытта беҙ Башҡортостан Республикаһынан мөһим үҙгәрештәр көтмәйбеҙ, сөнки республика етәкселеге менән федераль почта операторы араһындағы мөнәсәбәттәр кимәле һәр ваҡыт конструктив булды. Тик тығыҙ хеҙмәттәшлек итеү генә беҙҙең барыбыҙға ла күрһәтелгән хеҙмәттәрҙән ҡәнәғәт ҡалырға мөмкинлек бирәсәк, — тип иҫәпләй «Рәсәй почтаһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры урынбаҫары Игорь Мандрыкин.


text:
Өфөлә электр транспортында йөрөү өсөн пластик карталар индереләсәк
Өфөлә электр транспортында йөрөү өсөн пластик карталар индереләсәк. Бының өсөн электрон иҫәпләү ҡоролмалары – терминалдар ҡайтарылған. Әлегә пассажирҙарға билет ҡулаҡсаға бирелә, 1 декабрҙән башлап ҡағыҙ билеттарҙы алмаштырыусы пластик карталарға күсеү ҡаралған. Был хаҡта мэрияла үткән матбуғат конференцияһында “БР Өфө ҡалаһы ҡала округы электр транспорты идаралығы” муниципаль унитар предприятиеһының генераль директоры Михаил Давыдов хәбәр итте.
Михаил Давыдов һүҙҙәренсә, электр транспорты менән көн һайын 300 мең пассажир ҡуллана. Туғыҙ ай эсендә 65 миллион кеше транспорттың был төрө менән файҙаланған, уларҙың күпселеге төрлө льготалар менән ҡуллана.
– Бөгөн электр транспортында билет хаҡы Өфө ҡалаһы ҡала округы Советының 2008 йылдың 1 ғинуарында сыҡҡан ҡарарына ярашлы 7 һум тәшкил итә һәм был тариф ике йыл тиерлек үҙгәртелмәгән. Пластик карталар иң элек “Башавтотранс” автобустарында ҡулланыла башланы. Уларҙың тәжрибәһенән сығып, пластик транспорт карталарҙы һатыу, файҙаланыу һәм контролләү тәртибе тураһында республика баш ҡалаһының транспорт идаралығы Положение төҙөнө. Ошо документҡа ярашлы, “Башҡортостандың социаль картаһы”на транспорт ҡушымтаһы индерелгәнсе, ҡала электр транспортында пластик транспорт карталарҙың 4 төрө ғәмәлдә буласаҡ: “Социаль карта”, “Мәктәп уҡыусыһы картаһы”, “Студент картаһы”, “ Транспорт картаһы”.
Ағымдағы йылдың 1 декабренән Өфөлә ҡала электр транспортында йөрөү өсөн яңы тариф билдәләнәсәк. Пластик транспорт картаһы булмаған пассажир өсөн билет хаҡы 9 һум тәшкил итәсәк. Пластик карталары булған граждандар һәм ойошмаларға (карта иҫәбендә 100 һумдан да кәм булмаҫҡа тейеш) юл хаҡы 8 һумға төшәсәк.
– Ҡала етәкселеге һәм Электр транспорты идаралығы льготалар менән ҡулланыусы пассажирҙар, пенсионерҙар өсөн яңы иҫәп-хисап механизмын булдырыуға ҙур яуаплылыҡ менән ҡараны, – тине Михаил Давыдов. – Ноябрь- декабрь айҙарында улар өсөн социаль транспорт карталарын һатыу, уның иҫәбен тулыландырыу ойоштороласаҡ. 2010 йылдың беренсе ғинуарынан был пассажирҙар өсөн льготалы тариф ҡаралған, трамвай һәм троллейбустарҙа улар билет өсөн ни бары 3 һум түләйәсәк. Юғары, урта һәм профессиональ белем йорттарының көндөҙгө бүлектәрендә уҡыусылар өсөн бер билет хаҡы 5 һум тәшкил итәсәк.


text:
2010 йылда Өфөнөң бюджет сығымдары 15,5 миллиард һум тәшкил итте
Уҙған йыл өсөн федераль программалар средстволарын индереп, Өфөнөң бюджет сығымдары 15,5 миллиард һум самаһы тәшкил итте, үҫеш 106,8 процентҡа. Шуның 9,8 миллиард һумын ҡала округы бюджетының үҙ сығымдары тәшкил итте. Был турала ҡала мэрияһында үткән матбуғат конференцияһында БР Финанс министрлығының Өфө территорияһындағы территориаль финанс идаралығы начальнигы Илгиз Насыртдинов хәбәр итте.
Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, мәғарифҡа сығымдар 5,5 миллиард һум тәшкил итте, 2009 йылдағынан 15,5 процентҡа артығыраҡ. 2010 йылда һаулыҡ һаҡлауға, физик культураға һәм спортҡа бюджет сығымдары 2,8 миллиард һум тәшкил итте, был былтырғынан 29,3 процентҡа күберәк.
Шулай итеп, бюджеттың ҡала халҡын социаль яҡлауға йүнәлтелгән сығымдарының мөһим статьялары буйынса финанслау күләмен көрсөккә тиклемге 2008 йылдағынан да арттырыуға өлгәшелде, тип билдәләне Илгиз Насыртдинов.
Өфө бюджетының торлаҡ-коммуналь хужалыҡҡа сығымдары дүрт миллиард һум самаһы тәшкил итте, шуның 1,7 миллиард һумы федераль һәм республика программалары буйынса финансланды, был ҡала округына бәйле булмаған факторҙар буйынса 2009 йылғы финанслау кимәленән ун процентҡа кәмерәк.
Хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлегенә һәм именлеккә 503,7 миллион һум йүнәлтелде — былтырғы йыл менән сағыштырғанда үҫеш ун процент. Был башлыса медицина айнытҡыстарын бөтөрөүгә өҫтәмә сығымдарға бәйле булды.
Мәҙәниәткә 286 миллион һум тотонолдо, үҫеш 7,4 процентҡа. Отчет йылында «милли иҡтисад» бүлеге буйынса бюджет сығымдары бер миллиард һумдан артығыраҡ тәшкил итте, был 2009 йыл кимәленән 11,4 процентҡа кәмерәк.


text:
Башҡорт телен өйрәнеү кемгә зыян итә?
Башҡортостан өсөн хәҙер төп тема милли компонентҡа ҡайтып ҡалды. Президент блогында ошо тема буйынса фекерҙәр иң күбе тиергә була.
Президент һәм мәғариф блогына бер кеше төбәк компоненты предметтары кәрәкле фәндәрҙе ситкә этәреп сығара тип яҙа. Икенсеһе башҡорт телен өйрәнеү рус теленә зыян итә тип белдерә. Өсөнсөһө бөтөп барған башҡорт телен өйрәнеү аҙ һанлы аҫаба халыҡтың мин-минлеген ҡәнәғәтләндереү тип фекерләй.
Башҡорт теле өсөн борсоулы был тема башҡа милли телдәргә лә ят түгел. Мәҫәлән, Өфө мәктәптәрендә уҡытыусылар Татарстанға көнләшеп ҡарай. Күрше республикала татар һәм рус теле уртаҡ күләмдә уҡытыла. Татарстан юғары уҡыу йорттарында уҡытыу, кәңәшмәләр, форумдар рус телендә генә түгел, ә татар телендә лә алып барыла тигән хәбәр йыш ишетелә.
Башҡортостандағы башҡорт булмаған милләттәр дәүләт теле башҡортсаны өйрәнмәй, ә бына Башҡорттарҙың тәүге ҡоролтайында делегат булараҡ ҡатнашҡан Германия профессоры Маргарет Эрсен Раш ханым башҡорт телендә бик иркен аралаша. Германияла хатта уның эшен дауам итеүсе шәкерттәре лә бар. Маргарет ханым башҡорт теле һүҙлеге тигән китап та сығарып өлгәрҙө.


text:
“Һылыуҡай-2010”да ҡатнашыусыларҙы һайлап алыу башлана
Бөгөндән Башҡортостанда “Һылыуҡай-2010” республика конкурсына һайлап алыу турҙары башлана. Ул бер нисә тораҡ пунктында үтәсәк: 25 ғинуарҙа Учалыла, 28 ғинуарҙа Нефтекамала, 1 февралдә Сибайҙа, 2 февралдә Иҫке Собханғол ауылында, 4 февралдә Стәрлетамаҡта һәм 5 февралдә Өфөлә.
Һайлап алыу этабында ҡатнашыусыларға түбәндәге талаптар ҡуйыла: тәбиғи матурлыҡ һәм мөләйемлелек, тура һын, 170 сантиметр оҙонлоғонда буй, әҙәби башҡорт теленә эйә булыу, 16-22 йәштә булыу.
Башҡортостандың иң һылыу ҡыҙы исеменә дәғүә итеүселәрҙең һәр береһенең үҙе менән портфолиоһы, спорт формаһы һәм документтары булырға тейеш.
Алдан һайлап алыу турҙары йомғаҡтары буйынса 6 февралдә Өфөлә, «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы бинаһында, конкурстың ярым финалы үткәрелә.
«Һылыуҡай-2010» финалын 14 февралдән 8 мартҡа тиклем Нефтселәр Мәҙәниәт һарайында үткәрергә планлаштырыла. Былтырғы кеүек, ул «БЮТ» каналы эфирында “Һылыуҡай” конкурсы көндәлеге” программаһында яҡтыртып барыласаҡ.
Ҡатнашыуға заявкалар miss-asia-ufa@mail.ru электрон адресына йәки Өфө ҡалаһы М. Ғафури урамы, 11, «Тамыр» студияһы адресы буйынса ҡабул ителә.
8(347) 291-25-57, 273-19-47, 8-919-14-62-008 телефондары аша белешмә алырға мөмкин.


text:
Фото:
Өфөлә Р.Нуриев исемендәге XVIII Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивале асылды
Фото:
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында Адольф Адандың «Корсар» балеты премьераһы менән Рудольф Нуриев исемендәге XVIII Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивале асылды.
Йола буйынса, фестивалде асыр алдынан театр етәкселәре, артистар һәм ҡала ҡунаҡтары Рудольф Нуриев барельефына сәскәләр һалды.
Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, Нуриев фестивале тәүгә «Сочи-2014» мәҙәниәт олимпиадаһы сиктәрендә үтә.
— Был премьераға тоташ миҙгел дауамында әҙерләндек, — тине фестивалдең художество етәксеһе, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Леонора Ҡыуатова. — «Корсар» спектакле, «Аҡҡош күле» йәки «Жизель» кеүек үк, мәңгелек.
Фестиваль ҡунаҡтарын һәм артистарҙы республика Президенты Рөстәм Хәмитов сәләмләне. Ул балетты сәхнәгә ҡуйыусы Юрий Григоровичҡа рәхмәт әйтте һәм оҫтаның беҙҙең театр менән артабан да хеҙмәттәшлек итәсәгенә ышанысын белдерҙе.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Рудольф Нуриев иҫтәлегенә арналған балет сәнғәте фестивале Өфөлә 1993 йылдан үткәрелә. Нәҡ Башҡортостан баш ҡалаһында 1955 йылда ул тәүгә сәхнәгә сыға.
«Башинформ» агентлығы алдан хәбәр итеүенсә, фестиваль программаһына театрҙың дүрт балеты индерелгән. 31 майҙа - йәнә «Корсар», 2 июндә — «Жизель», 3 июндә «Аҡҡош күле» спектаклдәре ҡуйыла.
4 июндә Рәсәй балеты йондоҙҙарының концерты үтә. 5 июндә — «Баядерка», 6 июндә — «Дон Кихот» спектаклдәре ҡуйыла. Фестиваль 7 июндә донъя сәхнәһе йондоҙҙары һәм Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының иң яҡшы бейеүселәре ҡатнашлығындағы ҙур гала-концерт менән тамамлана.


text:
Ял һәм байрам көндәрендә төбәктә һалҡын буласаҡ Фото: Андрей Старостин
Ял һәм байрам көндәрендә төбәктә һалҡын буласаҡ
Ял һәм байрам көндәрендә төбәктә һалҡын буласаҡ Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 9 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Ял һәм байрам көндәрендә Башҡортостанда һалҡын буласаҡ. Республиканың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, 9,10 һәм 11 октябрҙә епшек ҡар яуыуы, буран сығыуы көтөлә.
Йоманан шәмбегә ҡарай төндә республиканың төньяҡ райондарында көслө ҡар яуасаҡ, боҙлауыҡ буласаҡ. Был көндәрҙә һауа температураһы -1, +4 тәшкил итәсәк, төндә 2-7 градусҡа тиклем төшәсәк. 10 октябрҙә яуым-төшөм кәмей, төндә аяҙайтҡанда 12 градусҡа тиклем һыуыта, көндөҙ -3, +2 градус буласаҡ.
Синоптиктар вәғәҙәләүенсә, киләһе аҙнала яуым-төшөм булмай һәм һауа шарттары яҡшыра.


text:
Силәбе өлкәһендә башҡорт музыканттары концет ҡуйҙы
Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, БР-ҙың халыҡ артисы Рәмил Ғәйзуллин етәкселегендәге БР халыҡ инструменттары милли оркестры Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ һәм Арғаяш райондарында концерт ҡуйҙы. Музыканттар менән бергә сәхнәлә БР халыҡ артисы Вәхит Хызыров һәм Гүзәл Үлмәҫҡолова сығыш яһаны.
— Музыка беҙҙең тормошобоҙға илаһи шиғриәт алып килә һәм Ер шарының бөтә тарафтарында ла тәржемәһеҙ ҙә аңлап була. Кешене кешелекле итеп тәрбиәләү – йәмғиәттең төп маҡсаты, был мәсьәләне музыка ярҙамы менән дә хәл итергә була. Сәнғәтте һәр кемгә аңлайышлы еткереү – Оркестрҙың бурысы, — тип әйтте Рәмил Ғәйзуллин.
Оркестр Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы коллективтарының береһе. Уның эшмәкәрлеге – ул башҡорт һәм рус халыҡтарының классик һәм хәҙерге заман музыкаларын, бөтә донъя музыка култьтураһының гүзәл әҫәрҙәрен пропагандалауҙы, радио һәм телевидение сығыштарын, тауыш яҙҙырыу, йәш таланттарҙы үҫтереү, белем биреү эшмәкәрлеген, йәш тыңлаусылар проекттарын үҙ эсенә индереүсе киң күләмле художестволы проект.
Ҡоншаҡ һәм Арғаяш райондарында йәшәүселәрҙең күпселеген башҡорттар тәшкил итә, шуға күрә лә Башҡортостандың һәр коллективын шатланып ҡаршы алалар, тип хәбәр итте Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге даими вәкиллегенең матбуғат сәркәтибе Михаил Хәбиров.


text:
Ивриттың икенсегә тыуыуы, йәки йәhүдтәр үҙ телен нисек күтәрә алғандар?
- Подробности
- Родительская категория: Мәҡәләләр
- Опубликовано 13.04.2009 06:34
Хәҙерге ваҡытта төрлө халыҡтар үҙ телдәренә төрлө мөнәсәбәттә. Ҡайһы берҙәре туған телдәрен яратып, һаҡлап йәшәй, ә ҡайһы берҙәре үз теленә үтә вайымһыҙ. Бигерәк тә вак халыҡтарға был мәсьәлә ҡағыла. Әгәр ҙә улар, башҡа халыҡтарырың мәҙәниәтенә иҫе китеп, йә иһә бөйөк милләттәрҙең ҡысыуына дусар ителеп,
үҙ телдәренә кире ҡарай башлай, уларҙың теле юҡҡа сыға. Мәҫәлән, хәҙерге бойондороҡһоҙ Ирландияла (Англияның элекке колонияһында), төп халыҡтың теле онотолоп бара. Ирланд телен инглиз теле алмаштырып бөткән. Йәһүдтәр менән уға оҡшаш хәл булған. Улар туған телен бөтөнләй онота яҙған. Әммә йәһүдтәр, үҙҙәренең боронғо иврит телен 2000 йылдан һуң, XX быуатта тергеҙә алғандар. Әлбиттә, был мөғжизәле күренеш. Йәhүдтәр уҙ телен нисек күтәрә алғандар һуң? Был турала аҫтағы мәҡәләлә уҡый алаһығыҙ.
Ивриттың икенсегә тыуыуы
Иврит телендә Тәүрәтте өйрәнгәндәр, доғалар ҡылғандар, был телдә мөһим-мөһим рухи хазиналар ижад ителгән. XIX быуат аҙағына тиклем ивритты «изге тел» итеп күргәндәр, уны көнкүрештә, ябай ихтыяждар өсөн файҙаланыу вәхшилек һаналған.
Йәһүд халҡының боронғо ватанына әйләнеп ҡайтыуы, сионизм идеяларының тормошҡа ашыуы иврит телен тергеҙеү менән бер вакытҡа тура килгән.
«Тере, һөйләшеүҙә еңел ҡулланылған ивритһыҙ илдәге милли үҙаңдың тергеҙелеүе хаҡында уйларға ла түгел». Был фекерҙәрен Элиэзер Бен-Иехуда эмиграцияһына хәтлем ике йыл алда, Венала сыҡҡан абруйлы «Рассвет» журналында белдергән. Һуңыраҡ мәҡәләне йәһүд баҫмаларының күпселегендә күсереп баҫҡандар, Бен-Иехуданың уй-фекерҙәре күп илдәрҙә көн иткән йәһүд интеллигенцияһы араһында бәхәстәр, дискуссиялар ҡабыҙған.
Бен-Иехуда Иерусалимда иврит телендә сыҡҡан «Хавацелет» гәзитендә йыш сығыш яһар булған. Уны Д. Фрумкин исемле кеше нәшер иткән. Бен-Иехуда, унан эш һорап, ризалығын алғас, ҡатыны Двора менән Иерусалимға ашыҡҡан. 1881 йылдың октябрендә булған был ваҡиғалар.
Израиль еренә аяҡ баҫыу менән Элиэзер Бен-Иехуда йәһүдтәр менән тик ивритта аралашырға ант иткән.
… Элиэзер менән Двора Иерусалимдың Яффо ҡапҡаһына таң атҡанда килеп етә. Ҡапҡа әле бикле булғанлыҡтан, инеп-сығып йөрөүселәр өсөн «энә тишеге» тип йөрөтөлгән бәләкәй генә ишек асыҡ торған була. Башыңды эйеңкерәп үттең дә - рәхим ит. Тик Бен-Иехуда изге ҡалаға эйелгән килеш инергә теләмәй. Ул ҡояш ҡалҡҡанын, оло ҡапҡаның асылыуын көтөп ала…
Фрумкиндар ғаиләһе ир менән ҡатынды ихтирам менән ҡабул иткән. Мөхәррир йорто мосолман кварталында, Әләм тыҡрығында булған. Бында бәләкәй типография эшләгән, редакция ла урынлашҡан.
Тәүге осрашыуҙа уҡ гәзиттең хужаһы Бен-Иехудаға сит илгә китергә йыйыныуы, мөхәррирлекте уға тапшырырға ниәтләүе тураһында әйткән. Эше өсөн айына 20 франктан (4 доллар самаһы) артыҡ түләй алмаясағын да йәшермәгән.
Был эш хаҡының иң кәрәкле нәмәләргә лә етмәүен аңлауына ҡарамаҫтан, Бен-Иехуда тәҡдимгә ризалашҡан, гәзитте сығарыуға кәрәгенсә ваҡытын бүлергә вәғәҙә иткән. Иң ҙур шатлығы – иврит телендәге гәзит уның ҡулда буласаҡ. Тимәк, был баҫма иң мөһим маҡсатҡа – ата-бабалар төйәгендә милли телде тергеҙеүгә хеҙмәт итәсәк.
Израилдәге беренсе өс айында Бен-Иехуда бары тик гәзитте мөхәрирләү эше менән мәшғүл булған. Хатта өйөнән дә сыҡмаған. Двора өнһөҙ кешеләй аҙапланған – ире унан фәҡәт ивритта һөйләшеүҙе талап иткән, ҡатын иһә телде бөтөнләй белмәгән.
Ҡалаға килеп төшкәндән һүң бер нисә көн үткәс, ирле-ҡатынлы бер сефардтар ғаиләһенең (сефардтар - йәһүд йәмғиәтенең ике тармағының береһе) йортонда ике бүлмәне биләй башлаған. Яңы торлаҡтарына эләгеү өсөн улар, сүп-сарға батҡан ете ихата аша үтеп, баҫҡыс буйлап өҫкә үрләгән. Урам-ихаталарҙың бындай ҡоролошо ул замандағы йәһүд кварталдарына хас күренеш булған.
Бүлмәләрҙең түбәһе бейек, ярым түңәрәк була, иҙәне – таштан. Диуарҙары хан заманында һыланған, буғай, тик унан һуң ҡот осҡос бысранып өлгөргән. Ике бүлмә лә буп-буш – ултырғыс та, карауат та юҡ. Уның ҡарауы, уларҙың тәҙрәһенән Һыҡтау Диуары (Стена Плача) күренеп тора.
Эргә-тирәһендәге бер бөртөк йән дә Бен-Иехуданы хупламаған, хатта бик белемле кешеләр ҙә уны сәйерһенгән. Рухи ярҙам күрһәтеүсе бер нисә кешенең иһә уй-хыялын тулыһынса яңы саҡ барлыҡҡа килгән Яффо ҡасабаһы солғаған. Ләкин Бен-Иехуда изге ҡаланы ташлап китергә риза булмаған.
Ивритты тергеҙеү өсөн тәүге алыш Бен-Иехуда йәшәгән өйҙә үткән. Йорт хужалары, сефард-йәһүдтәр, Элиэзерға идеаль күршеләр булып күренгән: идишты белмәгәндәр, ивритта һөйләшеүҙе ашкеназиҙарға (йәһүдтәрҙең йәнә бер тармағы) ҡарағанда нығыраҡ хуп күргәндәр.
Двора өсөн улар япа-ят кешеләр булғанлығы уның яңғыҙлыҡ тойғоһон тағы ла көсәйткән. Йәш ҡатын диңгеҙ аръяғында ҡалған ғаиләһен, дуҫтарын һағынған. Әлбиттә, Иерусалимда ла таныштары, дуҫ-иштәре юҡ түгел, әммә уларҙың йәшәү рәүеше, фекерләүе үҙҙәренекенән шаҡтай айырыла. Ә инде ҡатынға иң ауыр тойолған һынау – ире дусар иткән өндәшмәүе. Ҡатынын яратыуына, ихтирам итеүенә ҡарамаҫтан, Бен-Иехуда унан тик ивритта һөйләшеүен талап иткән, һәм был мәсьәләлә бер ниндәй компромистарға бармаған: иң башта үҙе өлгө бирмәһә, нисек башҡаларҙан ҡорбан талап итмәк кәрәк?..
Тәүҙәрәк Двора ивриттағы һүҙҙәрҙе көс-хәл менән ҡулланған, ләкин ике-өс йыл да үтмәй, ҡаланың Эвелина Ротшильд исемендәге ҡыҙҙар мәктәбендә иврит уҡытыусыһы булып эшләүгә өлгәшкән.
Бен-Иехуда бер туҡтамай эшләгән, ваҡытын буш һүҙ-хәбәр һатыуға, күңел асыуға әрәм итмәгән. Һаулыҡҡа сарсабыраҡ үҫкән өлкән улдары Итамарҙы ҡарау-хәстәрләү бурысы Двораның иңендә булған. Бик оҙаҡ айҙар буйы сабый үҙенең үҫеүендә тиҫтерҙәренән ҡалышҡан. Бишектәге бала өнһөҙ генә әсә күҙҙәренә бағып ятыр булған, ә ғазапланған Двора йөрәген рус йырҙары менән йыуатҡан.
Ҡыштың бер көнө Бен-Иехуда, өйөнә инеп барышлай, улының бишеге янында русса йырлаған тауышты ишеткән. Ир шундуҡ йоҙроҡ төйөп ҡатынына ташланған, ләкин тап шул минутта «өнһөҙ» бала, бишегендә ҡалҡынып, атаһына ҡулдарын һуҙған да: «А-ба!» (атай) тигән. Был уның иврит телендәге беренсе һүҙе булған. Аптырауҙан шаҡ ҡатҡан ата-әсә, бер-береһен ҡосаҡлап, ҡыуаныстан илап ебәргән, теле ивритта асылған сабыйҙың йөҙөнә уларҙың шатлыҡлы күҙ йәштәре тамған.
Ивритты Эрец Исраэль йәһүдтәренең көндәлек тормошона индереү өсөн Бен-Иехуда бар булған сараларҙы файҙаланған. Мәҫәлән, ивритта һөйләшмәгән һатыусыларҙан аҙыҡ-түлек, әйбер алмаған. Уның йорто рухташ, фекерҙәш йәштәр өсөн үҙенә күрә мәғлүмәт үҙәгенә, илһам сығанағына әүерелә башлаған.
Иерусалимдағы тәүге йылдарҙа Бен-Иехуданың матди хәле бик ауыр булған: Фрумкин түләгән аҡса ғаилә аҫрауға етмәгән. Аҙыҡ-түлеккә аҡса табыр өсөн Двора биҙәүестәрен һатырға мәжбүр булған. Бер нисә бөртөк аң-ғилемле кешеләрҙе һанамағанда, Иерусалимда Бен-Иехуда һаман да ҡасандыр Көнсығыш Европа биҫтәләрендә йәшәгәндәй көн иткән ортодоксаль йәһүдтәр йәмғиәтенә тап булған. Улар араһында ивритта һөйләшеүселәр байтаҡ булһа ла, телде бик һирәк ҡулланғандар.
Телде белгән ортодокстар ивритты тергеҙеү өсөн көрәште етәкләмәҫме икән, тигән өмөттә Бен-Иехуда уларға һәм лидерҙарына яҡынайырға тырышҡан, хатта боронғо йәһүд биҫтәләренә хас тормош рәүешен ҡабул иткән, шул стилдә кейенә башлаған.
… Лужки тигән биҫтәлә йәшәгән атаһы – ортодоксаль йәһүд Иегуда Лейб Перельман – вафат булғанда Бен-Иехуда ни бары биш йәштә була. Әсәһе Фейга уны Полоцк ҡалаһына хедерға (башланғыс дини мәктәпкә), артабан – ешиваға (юғары дини уҡыу йортона) уҡырға ебәрә, улының раввин булырына өмөт итә. Ешивала уҡыу осоронда Бен-Иехуда ул йылдарҙа «ғилемлеләр әҙәбиәте» тип йөрөтөлгән фәлсәфәүи китаптар һәм донъяуи китаптар менән мауыға башлай, уларҙы йәшерен генә уҡый бара. Шулай итеп, әкренләп ул донъяуи тормош рәүешенә күсә. Рус гимназияһында белем ала. Әҙ һанлы халыҡтар яҙмышы, айырыуса үҙ халҡының яҙмышы менән етди ҡыҙыҡһынып, диндән тамам алыҫлаша.
Иерусалимда иһә, дингә кире ҡайтҡас, Бен-Иехуда яңынан ортодокс ише кейенә башлай, һаҡал, пейстар (сәстең ҡырҡылмаған өлөшө) ебәрә, ҡатынынан парик йөрөтөүҙе талап итә. Тәүрәт ҡанундарын тота, синагогаға йөрөй башлай. Ғибәҙәткә килеүселәрҙе «Шалом!» тип сәләмләр була. Ғәҙәттә, уға сәйерһенеп ҡарағандар, һирәк-һаяҡ ҡына яуап ҡайтарғандар, бала-саға сәйер ағайҙың артынан эләкләп йөрөгән.
Ул саҡта «Хорба» синагогаһы алдындағы майҙан Иерусалимдағы ашкеназиҙар йәмғиәтенең тормош үҙәге булып торған. Унда доғалар тыңлап, Бен-Иехуда үҙе бығаса белмәгән иврит һүҙҙәрен ятлай барған. Тап шулай итеп тергеҙелә барған телгә индерерлек боронғо һүҙҙәрҙе эҙләү башлана. Күп тә үтмәй, ортодокстар ивриттың Бен-Иехуда өсөн бер ҙә «изге тел» булмауын төшөнә. Уғаса инде был юлдың хаталы икәнлеген Бен-Иехуда үҙе лә күрә. Ортодоксаль ҡәрҙәштәр менән яҡынайырға тырышыу шуның менән тамамлана.
Бынан һуң Бен-Иехуда диндән тамам алыҫлаша, хатта үҙен «милләте буйынса йәһүд, бер индәй ҙә динде тотмай» тип яҙзыра. Ортодокс булыу тәжрибәһенән бары тик һаҡал тороп ҡала.
Бер ваҡыт «Хорба» синагогаһы янында ҙур шаңдау уятҡан, Бен-Иехуданың йәш гәзите тиражын байтаҡҡа арттырған ваҡиғалар була. Йәһүд йәмғиәтенең «хоҡуҡтарҙы күҙәтеү» тип аталыусы төркөмө сит ир менән осрашҡан никахлы бер ҡатындың өҫтөнә сыға. Йәмғиәттең суды уны кеше буйы бейеклегендә ике ырғаҡ беркетелгән «мәсхәрә бағанаһы»на бәйләп ҡуйырға хөкөм итә. Ҡатынды ысынлап та сынъяр менән бағанаға бәйләйҙәр, йыйылған халыҡ уға алдан әҙерләп килтергән сүп-сар ырғыта. Һуңыраҡ ҡатын йән бирә.
Бен-Иехуда был ваҡиға тураһында гәзиттә яҙып сыға, ҡәтғи рәүештә фашлай. Ул прогресҡа ҡамасаулыҡ тип күренгән һәр күренеш, «иҫкелек ҡалдығы» менән аяуһыҙ көрәшә. Раввиндар, элекке тәртипкә тоғролар уның үҙенә лә, гәзитенә лә ҡаршы йүнәлтелгән бойкот, эҙәрлекләү менән яуап ҡайтара. Бер тапҡыр хатта уны ҡулға алдырыуға өлгәшәләр.
Уны «ҡарғау» ритуалдарының береһе бигерәк тә шау-шыулы үтә: «Хорба» синагогаһында шофар-борғоларға өрөп, ҡара шәмдәр яндыралар. Ул ваҡыттағы Иерусалимда бойкот менән язалау иң ауырҙарҙан һанала: бойкотка дусар булыусы менән берәүгә лә аралашырға ярамаған. Балалар, үҫмерҙәр Бен-Иехуда артынан «Ҡарғыш алған!» тип ҡысҡырып йөрөй, диндар йәһүдтәр күҙлегенән унан да ауыр яза булмай.
Шулай ҙа, барса эҙәрлекләүҙәргә ҡарамаҫтан, ҡайһы бер ортодокстар, хатта уларҙың лидерҙары, Бен-Иехуданың эшмәкәрлеген ихтирам итә – кемеһелер йәшертен, кемеһелер асыҡтан-асыҡ. Ундайҙар араһында раввиндар Шмуэль Салент, Ицхак Виноград, хатта атаҡлы раввин Кук була.
Әкренләп Бен-Иехуда ҡаланың иң абруйлы кешеләренең береһенә әүерелә. «Хорба» синагогаһында ул Бөйөк Британияның Эрец Исраэлдәге беренсе етәксе-вәкиле, һуңыраҡ ивритты инглиз һәм ғәрәп телдәре менән бер рәттән Израилдең рәсми теле тип иғлан иткән Герберт Самуэлде тәбрикләп уҙғарылған тантанала ҡатнаша.
Был ваҡытта Бен-Иехуда әле һаман документтары буйынса Ульянов булып йөрөй. Рус фамилияһы студент саҡтар, ағзалары Александр Икенсегә һөжүм иткән йәшертен народоволецтар түңәрәгендә ҡатнашыуҙы хәтерләтеп торғандай була. Фамилияны алмаштырыуҙы ватандан ситтә үткән осор менән тулыһынса хушлашыу тип аңларға кәрәктер.
Рәсәй илселегенә килеп, Бен-Иехуда мәһим мәсьәлә буйынса аудиенция һорай. Уны оҙон коридорҙың иң төбөндәге кабинетҡа ебәрәләр. Бен-Иехуда кабинеттағы оло йәштәге һаҡалтай иргә рус гражданлығынан баш тартырға, паспортын ҡайтарып бирергә ниәте тураһында әйтеп һала. Фамилияны алмаштырыу сәбәптәрен аңлата.
Кабинеттан сығып барғанында, хеҙмәткәр уға конверт һуҙа: «Һеҙгә тигән хат». Бен-Иехуда, хатты алып, тышындағы яҙыуҙы уҡығас, кире ҡайтарып бирә. Хат Ульянов әфәндегә төбәлгәнгә күрә, Бен-Иехуда уны алырға ла, элекке фамилияһы менән ҡул ҡуйырға ла теләмәй. (Һуңыраҡ асыҡланыуынса, конверта Бен-Иехудаға был көндәрҙә бигерәк тә кәрәкле ярайһы ҙур аҡса була). Хеҙмәткәр Бен-Иехуданан хат ебәреүсе хаҡында белешә. «Ахырыһы, хат бер туған ҡустымдан», - тип яуаплай тегенеһе. Хат ебәреүсе йәшәгән урынды – Луцкты телгә алыу хеҙмәткәргә уның апаһы, ҡасандыр шунда йәшәгән Фейгалены хәтерләткәс, ул Бен-Иехуданан шул ҡатын тураһында һораша. «Фейгале – ул минең әсәйем. Уның ағаһы ла бар ине, хәтерләүемсә, Лейб-Бар исемле. Әсәйем уның турала йыш һөйләй торғайны. Ағаһына ете йәш булғанда уны казактар тотоп алған да, армияға оҙатҡан. Шунан алып уның турала ишеткәндәре юҡ» - ти Бен-Иехуда. Ҡапыл хеҙмәткәр бер һүҙһеҙ Элиэзерҙы күкрәгенә ҡыҫып, оҙайлы айырылышыуҙан һуң улын тапҡан атай ише ҡосаҡлап ала. Бен-Иехуда эргәһендә уның олатаһы баҫып торған була.
…Бен-Иехуда мәктәп, айырыуса, мәктәпкә тиклемге мәғарифта көндәлек аралашыуҙа ҡулланырлыҡ ивритты тергеҙеү өсөн бик ҙур мөмкинлектәр күргән. Эмиграцияһы алдынан белдерә башлаған был уй-фекерен ул үҙенең гәзите биттәрендә ҡабат-ҡабат ҡалҡытып торған.
Илгә Франциянан «Бар Израиль – дуҫтар» компанияһы вәкиле килеп, төрлө общиналарҙан сыҡҡан йәһүд егеттәре һәм ҡыҙҙары өсөн мәктәп булдырыу эшенә тотонғас, ул иврит теле уҡытыусыһы итеп Бен-Иехуданы алырға ҡарар итә. Директор яңы педагогтың шартына – дәрестәрендә тик ивритта аралашыуға ризалаша. Шулай итеп, Бен-Иехуда ивритты тере, гел ҡулланылған тел булараҡ уҡытыу эшен ҡуҙғатҡан беренсе кешегә әүерелә.
Элиэзерға тәғәйен эш хаҡы көн дә 7-әр уҡытыу өсөн айына 50 франк тәшкил иткән. Ул ваҡыт өсөн был ифрат әҙ аҡса һанала. «Бар Израиль – дуҫтар» компанияһы директорҙың үҙ теләге менән алып барылған иврит дәрестәренә аҡса бүлмәй, шуға күрә ул кәрәкле сумманы динде уҡытҡан ике мөғәллимдың эш хаҡын ҡыҫҡартыу иҫәбенә туплай.
Ортодоксаль йәһүдтәр йәмәғәтселеге донъяуи мәктәптәр асыу ниәтенә ҡырҡа ҡаршы була; улар мәктәптәргә лә, хатта балаларын унда ебәрергә йөрьәт иткән ата-әсәләргә лә бойкот аса. Бен-Иехуда эшләгән мәктәпкә күп тапҡыр таш ырғыталар, тәҙрәләрен онтайҙар. Ул үҙе лә әллә күпме тапҡыр йәрәхәтләнә. Бары тик бер нисә йылдан һуң ғына күпселек кеше Бен-Иехуданың педагогик алымының етдилегенә инана, дөрөҫлөгөн таный башлай. Бихисап уҡытыусылар уның һуҡмағынан китә, артабан «Ивриттағы иврит» исемле хәрәкәт ойоштора.
Бен-Иехуданың һаулығы ҡаҡшай, мәктәптәге көсөргәнешле эш сирен аҙҙырып ебәреп, уның үпкәһенән ҡабат ҡан килә башлай. Табиптарҙың ҡаты тыйыуына ҡарамаҫтан, ул йәнә бер нисә йыл уҡыта бирә: тормошоноң оло маҡсатына өлгәшеү, шулай уҡ ғаиләһен тәьмин итеү өсөн быны бик мөһим һанай.
Элиэзер менән Двора Бен-Иехудаларҙың танышыу тарихы эмиграцияға тиклем ун йыл алда башлана. Ун дүрт йәшлек сағында Элиэзер донъяуи китап уҡып тотолғаны өсөн туғаны Давид Вольфсон өйөнән ҡыуыла. Төндә, йәйәүләп, үҫмер Глубокое исемле ҡаласыҡҡа барып етеп, синагогала төйәк таба. Ғибәҙәткә йөрөүселәрҙең береһе, Ионас тигән фамилиялы ярайһы бай кеше, үҫмерҙе күреп ҡалып, яҙмышы менән ҡыҙыҡһына ла, егеттең һөйләгәндәрен тыңлағас, уны үҙ йортона ала. Бен-Иехуда был өйҙә ике йылдай йәшәй. Ионастың өлкән ҡыҙы Двора уны француз, рус телдәренә өйрәтә. Был йорттан ул гимназияға юл тота, уны бик яҡшы баһалар менән тамамлай.
Егетте Ионастың бар ғаиләһе ярата, үҙ итә, ғаилә башлығының ике ҡыҙы ла һуңынан уның тормош иптәше була. Тәүге ҡатыны Двора үпкә сиренән вафат булғас, Бен-Иехуда уның һеңлеһе Поляға өйләнә. Израилгә күскәс, ҡатын исемен Хемдаға үҙгәртә.
Бергә йәшәгән һуңғы йылдарын Элиэзер менән Двора Бохара кварталында уҙғара, Хемда ла шул ергә күсеп килә. Апаһы кеүек, ул да башта ивритты бөтөнләй белмәй. Бен-Иехуда типографияны йортоноң бер бүлмәһенә күсергән була. Ә типография эшселәре эш мәлендә ивритта белгән бер нисә бөртөк булһа, ла йырҙы йырлай. Шулай итеп, Хемда тирәләй ивритта һөйләшкән даирә барлыҡҡа килә. Ярты йыл эсендә ул ивритты ифрат яҡшы өйрәнеп, бары тик унда ғына һөйләшергә күнеккән кешегә әйләнә. Был хәбәр шунда уҡ Иерусалим, Яффо һәм тирә-яҡ ҡаласыҡ-ҡасабалар буйлап тарала, ғәжәйеп көслө тәьҫир итә: Хемда үҙ миҫалында ивритты өйрәнеү мөмкин икәнлеген, был эш һәр кемдең ҡулынан килгәнлеген раҫлай. Ҡатын иренең эшмәкәрлеген бик ныҡ ихтирам итә, хуплай, уны барлыҡ өй мәшәҡәттәренән, балалар тәрбиәләүҙән азат итеп кенә ҡалмай, иренең эшендә ярҙам итергә лә форсат таба.
Хемда «Цви» гәзитенә яҙыша башлай, күбәйгәндән-күбәйә барған иврит һөйөүселәр өсөн кисәләр ойоштора, гәзитте таратыу, яңы уҡыусылар йәлеп итеү өсөн ҡала буйлап күп йөрөй.
Бохара кварталынан Элиэзер менән Хемда Яффо урамындағы 107-се йортҡа күсә. Ул саҡта Яффо урамында кешеләр әллә ни күп булмай, бейек ҡойма менән кәртәләнгән ҙур баҡсалы йорт яңғыҙ тора. Хужалары уны, Бен-Иехудалар ремонт яһаясаҡ тигән иҫәп менән, осһоҙ хаҡҡа 10 йылға ҡуртымға бирә. Хемда был өйҙө хан һарайындай итеп үҙгәртә ала.
Бен-Иехуда ғаиләһен быға тиклем уратҡан яңғыҙлыҡ, башҡаларҙан ситләшеү мөхите үҙгәрә: ивритта һөйләшеүселәр түңәрәген булдырыу менән уларҙың йорто Иерусалим элитаһының осрашыу урынына әйләнә. Шәмбе етеү менән унда дуҫтарса әңгәмәләр ҡороу өсөн белемле, күренекле кешеләр йыйыла. Алсаҡ, егәрле Хемда һәр саҡ уларҙың үҙәгендә була. Уның менән аралашыу барыһында ла ыңғай тәьҫорат ҡалдыра, ә инде гәзиттә мода битен алып бара башлағас, ҡатын Иерусалим ҡатын-ҡыҙҙары араһында мода билдәләүсе дәрәжәһенә эйә була.
Ивритта һөйләшеүсе беренсе ғаилә аҙнаһына бер тапҡыр сыҡҡан бәләкәй генә гәзитте һатыуҙан килгән аҡсаға көн итә.
«Цви» («Болан») гәзитен Бен-Иехуда 1884 йылдан сығара башлай. Тиражы әллә ни ҙур булмай, барон Эдмонд Ротшильд гәзиткә ай һайын аҡсалата ярҙам күрһәтә башлағанға тиклем баҫманың ғүмере йыш ҡына ҡыл өҫтөндә тора. Ләкин консерватив йәмғиәт менән бер туҡтауһыҙ көрәш барыбер гәзитте яптырыуға килтерә.
Бен-Иехуда һүҙлек өҫтөндә эш башлай. Был ҡыш айырыуса һалҡын килә, аҡса етешмәүе сэбәпле ғаилә утын һатып ала алмай, Элиэзер эшен ҡат-ҡат кейелгән кейемдә дауам итә.
1897 йылда Базелдә үткән сионистик конгресс сионизм эшенә ҙур өлөш индерә. Әйтәйек, Англияның етеш йәһүдтәре, филантроптар йәмғиәтен булдырып, изге ерҙә төпләнергә теләгән йәһүдтәргә ярҙам итеүҙе маҡсат итеп ҡуя. Был йәмғиәт Бен-Иехудаға 5 000 франк күләмендә ай һайын бирелә торған, үҙ ҡарамағына файҙаланырлыҡ аҡсалата ярҙам күрһәтә. Шул арҡала Бен-Иехуда бурысын ҡайтара, типография өсөн яңы шрифтар ала. Ҡалған аҡсаны ғаилә яңы йортто ҡуртымға алыу өсөн файҙаланырға була. Оҙаҡламай Хемда «Эфиопия, 11» адресы буйынса бейек, иркен, янында ҙур баҡсаһы булған йортто таба. Өй янындағы ҡарауыл башняһына ихаталағы ҡоҙоҡтан һыу үткәреп, Хемда уны ванна бүлмәһе итеп ҡора. Беренсе донъя һуғышынан һуң ғаилә тап ошо йортҡа ҡайта, ғүмеренең ахырынаса Бен-Иехуда бында йәшәй.
Ниһайәт, Элиэзерҙың яңы өйҙөң юғары ҡатында эш өсөн махсус кабинеты була. Бар стеналар буйлап, иҙәндән алып түбәгә хәтлем, китап кәштәләре теҙелә; иң уртала асылған килеш ивриттағы һәм сит телдәрҙәге унарлаған китап ятҡан киң өҫтәл тора.
Көн һайын Бен-Иехуда иртәнге 6-нан эш башлай, төнгө 12-нән һуң ғына туҡтай, төшкө һәм киске ашҡа тигән ике генә тәнәфес яһай. Иртәнге сәғәттәрен – һүҙлек төҙөүгә, киске һәм төнгө ваҡытын - гәзитте мөхәрриләүгә арнай.
Ивриттың тулы, күләмле һүҙлеге кәрәклеген Бен-Иехуда элек үк, Парижда йәшәгән сағында аңлай. Телдә ябай көнитмеш өсөн кәрәкле бик күп һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр етешмәгәнлеген дә тоя. Шул саҡтан алып бөртөкләп тигәндәй һүҙҙәр йыйыуҙан туҡтамай.
Уның тикшеренеүҙәре Тәүрәт һәм Талмуд менән генә сикләнмәй, ивриттағы һуңғыраҡ осор әҙәбиәтенең иң күркәм өлгөләрен дә, онотолған яҙыусы һәм шағирҙарҙың әҫәрҙәрен дә, бары тик ҡулъяҙма рәүешендә һаҡланған яҙмаларҙы ла индерә. Унар меңләгән һүҙҙе «соҡоп сығарыр» өсөн Бен-Иехуда 40 мең китап менән ҡулъяҙманың биттәрен барлаған. Һуңынан был һүҙҙәр ҙур һүҙлектә урын алған.
«Ижадсы йорто» тигән атама менән танылған йорттан Бен-Иехуда бер ҡасан да тиерлек сыҡмаған. Унда-бында ғына китап һаҡлағыстарҙа ниндәйҙер бер мәсьәләне асыҡлау өсөн китапханаға юл тотҡан; Иерусалимдағы бер нисә белемле кешеләрҙең өйөнә барған – уныһы ла бик оло ваҡиғалар айҡанлы ғына. Дуҫтарын, ҡунаҡтарын фәҡәт шәмбеләрҙә генә ҡабул иткән. Бен-Иехуданың кабинеты ишеге һәр саҡ асыҡ булған берҙән-бер кеше билдәле тикшеренеүсе, Париждағы осорҙа уҡ Бен-Иехуда менән ивритта аралашҡан Авраам Моше Лоиц булған.
Эфиопия урамындағы 11-се йорт диуарында һаман да Бен-Иехуда исеме яҙылған мемориаль таҡта тора. Уның дини самаһыҙлыҡҡа ҡаршы көрәшкәнен иҫтә тотоп, ортодокс-күршеләр ваҡыты-ваҡыты менән таҡтаны сисә, ләкин уны һәр саҡ яңынан ҡуйыусылар була.
Консерваторҙар һәм ортодокстар күҙлегенән Бен-Иехуданың эшмәкәрлеге хәүефле, зыянлы тип ҡабул ителгән: ул гәзит биттәренән мәғрифәтселек, динһеҙлек идеяларын һөргән, дини таяуҙарҙы, иҫке тәртиптәрҙе ҡаҡшатырға маташҡан, етмәһә, эшмәкәрлеген ортодоксаль тормош рәүешенең ҡап уртаһында – Иерусалимда йәйелдергән. Дини общиналар етәкселәре нисек булһа ла «башҡаларҙы ла гонаһҡа этәреүсе гонаһлы»ны юҡ итергә тырышҡан. Уны эҙәрлекләп, ҡабат-ҡабат үҙенә лә, гәзитенә лә бойкот иғлан иткәндәр. Бер ниҙән дә фәтеүә сыҡмағас, ортодокстар Төркиә властары вәкилдәренә мөрәжәғәт итергә булған.
Гәзит һандарының береһендә Бен-Иехуда түбәндәге фекерен белдергән: «Хасмонейҙарҙан өлгө алып, беҙ тағы ла нығыраҡ берләшергә лә, алға ынтылырға тейеш». Публицистың дошмандары, контексты йәшереп, был һөйләмде төрөк теленә төптө икенсе төрлө мәғәнәлә тәржемә иткән: «Әрме йыяйыҡ та, көнсығышҡа юл тотайыҡ». Һәм был яҙыуҙы төрөк телендәге аңлатма менән төрөк власы вәкилдәренә гәзит мөхәррирен ғәйепләү рәүешендә алып барып тотторғандар. Гәзит сыҡҡандан һуң бер нисә сәғәт эсендә үк Яффо урамындағы йорттарҙың диуарҙары дин әһелдәренең Бен-Иехуданы төрөктәргә ҡаршы ҡораллы сығышҡа өндәүҙә ғәйепләгән яҙыуҙары менән тулған. Иртәгеһенә Бен-Иехуданың йортона төрөк полицияһы вәкилдәре килеп етеп ҡулға ала ла, Ала-а-Дин урамындағы «Эль-Рибат» төрмәһенә бикләй. Был урам һаман да «Әл-Хабас», йәғни «Төрмә урамы» тип атала.
Бен-Иехуданың дуҫтары һәм фекерҙәштәре был хәбәрҙе ярһыу, асыу менән ҡабул итә, уның миҫалында «Сиондың беренсе тотҡоно»н күрә. Улар йәһәтләп дуҫтарын иреккә сығарыуҙы ҡайғырта башлай. Көн һайын Бен-Иехуда менән күрешергә тип илдең төрлө тарафынан йөҙәрләгән кеше килә; төрмәнең ҡапҡаһы төбөндә килеүселәр өсөн хатта бәләкәй кафетерий асыла. Дошмандарҙы аптырашта ҡалдырып, Бен-Иехуданы ҡулға алыу, киреһенсә, прогрессив көстәрҙең берләшеүенә килтерә.
Мөхәррирҙе төрмәлә 8 көн тоталар. Башта ул 15 тотҡон ултырған камераға индерелә, әҙме-күпме саф һауа һулар өсөн ишектәге бер тишеккә һыйынып, төн оҙоно аяҡ өҫтө үткәрергә мәжбүр була. Был шарттарҙа Бен-Иехуданың сәләмәтлеге тағы ла хәүеф тыуҙыра башлай. Төрмә табибы, уны ҡарап сыҡҡас, айырым камераға индерергә ҡуша. Унда Бен-Иехуда карауат, өҫтәл, ултырғыс, һүҙлек өҫтөндә эшләүгә кәрәкле бар нәмә, хатта кескәй генә нефть мейесе менән тәьмин ителә. Тотҡонлоғоноң һигеҙенсе көнөндә Бен-Иехуда суд алдына баҫа. Хөкөм итеүселәр уны хыянатта ғәйепләй. Хөкөмдарҙары бер йәһүд-сефард менән ике ғәрәп була. Дини общинаһы менән аралар ҡырҡыулашыуынан ҡурҡҡан сефард ғәйепләүҙе хуплай; ике яҡтан да ришүәт алған ғәрәптәр иһә ҡыйын хәлдә ҡала. Суд хөкөмө Бен-Иехуданы «хәүефле янъялсы» тип түгел, бары «ҡотҡо таратыусы» тип таный, шуға ҡарамаҫтан, уны бер йылға иректән мәхрүм итергә, гәзит сығарыуға лицензияһын тартып алырға ҡарар итә. Ләкин уға юғарыраҡ инстанцияға аппеляция биреү мөмкинлеге бирелә, «ҡотҡо таратыусы»ны, залог түләтеп, төрмәнән сығаралар.
Аппеляцияны ҡарау Бейрутта үтә, барон Ротшильд Бен-Иехуданы аҡлауға кәрәкле аҡса бирә. Шулай ҙа Төркиәнең Иерусалимдағы етәксе-вәкиле Ибраһим-паша уға гәзит сығарырға рөхсәт итмәй. Бер аҙ ваҡыт үткәс илгә барон Ротшильдтың ярҙамсыһы килеп, пашаға бүләккә репродукциялар альбомы тапшыра, һәр репродукция аҫтына меңәр франклыҡ банкнота һалынған була. Хәйлә маҡсатҡа өлгәшергә ярҙам итә. Бен-Иехуда гәзитен сығарыуға рөхсәт ала.
Аҙнаһына бер мәртәбә сыҡҡан бәләкәй генә гәзиттән «Цви» көн дә донъя күргән 6-8 битлек баҫмаға әйләнә. Гәзит Беренсе донъя һуғышына тиклем даими сыға. Исеме бер нисә тапҡыр үҙгәрә («Болан», «Сағылыш», «Яҡтылыҡ»), төрлө исемдәр гәзиттең дә, журналист булараҡ Бен-Иехуданың да үҙгәреү осорҙарын сағылдыра. Баҫма «бәләкәй, шулай ҙа бойондороҡһоҙ дәүләттең тере телдәге гәзите булып, Европаның иң беренсе булып ивритта сыҡҡан, глобаль йәмәғәтселек һәм финанс мәсьәләләр хаҡында фекер алышҡан гәзите» тип һанала.
Бен-Иехуда бар ғүмеренең төп эшен – һүҙлекте тамамлап өлгөрмәй, иҫән сағында уның 6 томы ғына сығып ҡала. Һүҙлекте сығарыуҙа ярҙамлашҡан Хемда Берлинда нәшриәт таба, аҡса йыя, тик эште уның вафатынан һуң ғына тамамлай ала.
1920 йылда Бөйөк Британияның Эрец Исраэлдәге беренсе етәксе-вәкиле ивритты бындағы өс рәсми телдең береһе тип иғлан итә, йәғни Бен-Иехуданың хыялы бойомға аша….
Бен-Иехуда тергеҙелгән, ҡабат йән ингән телдең символына әүерелә. Ул 65 йәшендә донъя ҡуя, шул ғүмерҙең 41 йылы берҙән-бер маҡсатына өлгәшеүгә бағышлана.
…Бен-Иехуданың ҡәбере «Йәйғорҙоң ете төҫө» ҡунаҡханаһына табан юлда, тауҙа урынлашҡан. Янында ҡатыны Хемда менән өлкән улы Итамар ҡуйылған.
Владимир Цывкин
"Мишпоха" журналы
№ 13, 2003й.
Ивриттан Лариса Смолянская тәржемәһе.


text:
Башҡортостан аграрийҙары 253 мең тонна бесән әҙерләне
Башҡортостан аграрийҙары 253 мең тонна бесән әҙерләне, планға ҡарата был 35 процентҡа тиң. 558 мең тонна (25%) сенаж һалынған. Аграр ведомство мәғлүмәттәренә ярашлы, 4 июлгә бер шартлы мал башына йәмғеһе 5,7 ц мал аҙығы берәмеге әҙерләнгән. Иң ҙур запас Яңауыл районында – 16,1, Ҡалтасыла – 12,7, в Борайҙа – 12,5, ә Благовещенда 12,4 ц мал аҙығы берәмеге һаҡлауға һалынған.
Сабылған мал аҙығы культураларының майҙаны 438 мең гектарға еткән (40%). Борай районында (52%), Дәүләкәндә (50%), Мишкәлә (54%), Нуриманда (67%), Яңауыл (77%) районында майҙандарҙың яртыһынан ашыуында мал аҙығы культуралары сабып алынған.
Баҡалы районы ауыл хужалығы предприятиелары иһә үләндәрҙе беренсегә сабыуҙы тамамлаған.


text:
Фото:
Зөһрә Рәхмәтуллина: «Нуриман районы мәктәпкәсә белем биреү мәсьәләһен уңышлы хәл итә»
Фото:
Нуриман районының Никольский ауылында башланғыс мәктәп базаһында 30 урынлыҡ мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы асылды. Балалар баҡсаһын асыу тантанаһы Башҡортостан Республикаһы Конституцияһының 20 йыллығына арналды. Тантанала Дәүләт Думаһының Мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина һәм БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары Венер Ғимаҙетдинов һәм Вячеслав Якин ҡатнашты.
Ауылда мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһын асыу – балалар һәм ата-әсәләр өсөн күптән көтөлгән бүләк. Мәктәпкәсә белем биреү төркөмө элек коммуникацияларһыҙ, белем биреү эшмәкәрлеген ойоштороу өсөн майҙаны аҙ булған, ҡулайлаштырылмаған бинала урынлашҡайны. Бөгөнгө көнгә ауыл мәктәбе бинаһында ҙур ғына реконструкция үткәрелде, һәм хәҙер ул заманса санитар-эпидемиологик талаптарға һәм балаларҙың эстетик зауығына яуап бирә. Бинала кәрәкле коммуникациялар үткәрелгән, балалар өсөн заманса уңайлы һәм матур йыһаздар, төрлө уйынсыҡтар һәм һәләтлелекте үҫтереү уйындары, уҡытыу әсбаптары һәм баланың гармониялы үҫеше өсөн материалдар һатып алынған. Бында балалар үҙҙәрен уңайлы һәм иркен тойһон өсөн кәрәкле бөтә нәмәләр ҙә бар.
— Нуриман районы мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары менән тәьмин итеү мәсьәләһен уңышлы хәл итә, — тип иҫәпләй Зөһрә Рәхмәтуллина. — Район хакимиәте ауылда мәктәпкәсә белем биреүҙе ойоштороуҙың заманса формаларын индереүгә етди иғтибар бүлә. 2013 йылда ғына Яңы Субай, Яңы Бүрес, Үкәрле ауылдарында мәктәптәр ҡарамағында 105 урынлыҡ мәктәпкәсә белем биреү төркөмдәре асылған.
Парламентарий әйтеүенсә, әкренләп райондың мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларына сират кәмей, быйыл 184 бала сиратта тора ине.
— Районда яңы балалар баҡсалары төҙөлөүен, һәм 2014 йылда Красный Ключ ауылында бассейны булған 110 урынлыҡ балалар баҡсаһы асылыуын иҫәпкә алғанда, урындар етмәү мәсьәләһе бөтөрөләсәк, — тип иҫәпләй Зөһрә Рәхмәтуллина.
Әлеге ваҡытта районда 4 муниципаль мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы эшләп килә: Яңы Күл ауылында «Дуҫлык» балалар баҡсаһы, Павловкала «Баҙлауыҡ», Красный Ключта «Йылмайыу», Красный Горкала «Әкиәт» һәм ауыл мәктәптәрендә 11 мәктәпкәсә белем биреү төркөмө.


text:
Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы елдең көсәйәсәге һәм томан төшәсәге хаҡында иҫкәртә
ӨФӨ, 2016 йыл, 31 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығы 1 сентябрҙә елдең көсәйәсәге һәм томан төшәсәге хаҡында иҫкәртә. Республиканың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, кесаҙна төбәктә көндөң аяҙлы-болотло, яуым-төшөмһөҙ булыуы көтөлә. Көндөҙ көнбайыш райондарҙа ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр яуасаҡ, урыны менән йәшен йәшнәйәсәк. Ел көньяҡтан секундына 5-10 метр тиҙлектә иҫә, көндөҙ көсәйеүсән. Һауа температураһы төндә 8-13, көндөҙ 21-26 градус йылы. Иртән юлдарға томан төшөүе ихтимал.


text:
Башҡортостан Профсоюздар федерацияһы рәйесе менән осрашыу
23 июлдә Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республика Профсоюздар федерацияһы рәйесе Әмирхан Сәмерханов менән осрашты.
Осрашыуҙа төрлө тармаҡтар хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡы түләү менән хәл ҡаралды, юғары уҡыу йорттарын тамамлаусыларҙы эшкә урынлаштырыу мәсьәләләре тикшерелде. Шулай уҡ хеҙмәт ветерандары пенсияларына өҫтәмә түләү билдәләү мөмкинлектәре тураһында ла һүҙ алып барылды.
Профсоюздар федерацияһы рәйесе республика Президентына Башҡортостан Хөкүмәте, Профсоюздар федерацияһы һәм эш биреүселәр берекмәләре араһында өс яҡлы килешеүҙе тормошҡа ашырыу буйынса эш тураһында ла хәбәр итте.
Рөстәм Хәмитов менән Әмирхан Сәмерханов яҡын араларҙа Башҡортостан Президенты республиканың профсоюз активы менән осрашыу үткәрәсәге тураһында һөйләшеп килеште.


text:
Күмертауҙан «Контраст» бейеү ансамбле XV «Европа өмөттәре» фестивалендә ҡатнаша
Күмертауҙағы балалар сәнғәт мәктәбенең «Контраст» халыҡ бейеү ансамбле Сочиҙа XV «Европа өмөттәре» фестивалендә ҡатнаша.
Күмертауҙан йәш бейеүселәр был абруйлы конкурсҡа «Алтын сапсан» бөтә Рәсәй балалар һәм үҫмерҙәр ижады фестивале һөҙөмтәләре буйынса саҡырылған. Әлеге бәйгелә улар Гран-при яулаған. «Европа өмөттәре» — күп фестивалдәрҙе һәм конкурстарҙы берләштергән халыҡ-ара ҙур мәҙәни проект. Быйыл фестивалдә 10 илдән 1500-ҙән ашыу кеше ҡатнаша. Фестиваль барышын конкурс сайтында тура эфирҙа ҡарап була.
13 ғинуарҙа еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы һәм гала-концерт үтәсәк.


text:
Силәбелә Башҡортостан предприятиеларына ҡыҙыҡһыныу ҙур булды
Силәбе бизнесы вәкилдәре менән һөйләшеүҙәрҙе һөҙөмтәле тип танырға мөмкин, сәфәр барышында хеҙмәттәшлекте үҫтереү өсөн үҙ-ара файҙалы бәйләнештәр урынлаштырыуға өлгәшелде. Башҡортостан бизнес-делегацияһы Силәбеләге эшлекле сараларға ошондай баһа бирҙе.
Хәбәр итеүебеҙсә, йома көндә БР Президенты Мортаза Рәхимов етәкселегендәге республика рәсми делегацияһы Силәбелә булып ҡайтты. Сәфәрҙең төп маҡсаты булып республика һәм өлкә Хөкүмәттәре араһында Хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙе тормошҡа ашырыу буйынса Протоколға ҡул ҡуйыу торҙо.
Делегацияның БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе Сергей Ефремов етәкселегендәге эшлекле өлөшө айырым программа буйынса эшләне. Төп бизнес-осрашыу Көньяҡ Урал сауҙа-сәнәғәт палатаһында үткәрелде. Ҡабул итеүсе яҡтан ҡыҙыҡһыныу ярайһы уҡ юғары булды: һөйләшеүҙәргә Силәбе өлкәһенең 37 предприятиеһы вәкиле килде. Башҡортостандан "Бүребай тау-байыҡтырыу комбинаты" ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, "Белорет металлургия комбинаты", "Бәләбәй "Автонормаль" заводы", "Өфө трикотаж фабрикаһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре, "Авангард" федераль ҡаҙна предприятиеһы, "Башҡортостан" телерадиокомпанияһы" дәүләт унитар предприятиеһы, "Павловка" туристик тау-саңғы үҙәге", "СтройСмесь" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре ҡатнашты.
Һөйләшеүҙәрҙә ҡорамалдар, төҙөлөш материалдары минераль ашламалар һәм еңел сәнәғәт продукцияһы оҙатыу һәм һатып алыу мәсьәләләре, техниканы яңыртыу проблемалары, үҙ-ара сауҙа һәм туризмды үҫтереү мәсьәләләре тикшерелде.
Делегация шулай уҡ Силәбе торба-прокат заводында булды, унда төҙөлөп ятҡан торба-электросварка цехы перспективалары менән танышты.


text:
Илеш районында матбуғат байрамы үтте
Илеш районының Үрге Йәркәй ауылында бөгөн республика баҫмалары мөхәррирҙәре ҡатнашлығында матбуғат һәм гәзит алдырыусылар байрамы булып уҙҙы.
Сара райондың Мәҙәниәт йортонда урындағы үҙешмәкәр артистарҙың сығышы менән башланды. Байрамда Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы урынбаҫары Артур Иҙелбаев, республика гәзиттәре һәм журналдарының баш мөхәррирҙәре, район хакимиәте башлығы Илдар Мостафин һәм башҡалар ҡатнашты.
Иртәгә ошондай уҡ байрам Өфө районында үткәреләсәк.


text:
Салауатта республика хеҙмәткәрҙәренең ҡышҡы спартакиада финалы үтәсәк
28 февралдән 2 мартҡа тиклем Салауатта Башҡортостан Республикаһы эшселәренең ҡышҡы спартакиада финалы уҙасаҡ. Уға тиклем хеҙмәт коллективтарында күмәк ярыштар, шулай уҡ тармаҡ профсоюз ойошмаларының ҡала һәм республика спартакиадалары уҙғарылған.
Әлеге ваҡытта спорт ярыштарын күпселек тармаҡ профсоюз ойошмалары үткәргән. Уларҙа өс меңдән ашыу күмәк спорт һөйөүсе ҡатнашҡан.
Финалда алданғы этап йомғаҡтары буйынса иң яҡшы һөҙөмтә күрһәткәндәр осрашасаҡ. Дөйөм команда урыны өс төркөм буйынса – ҡала округтары араһында, муниципаль райондың административ үҙәктәре менән ҡалалар араһында, республика тармаҡ профсоюз ойошмалары арыһында билдәләнә.
Эшселәр үҙҙәренең һәләттәрен саңғы ярышында, ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың саңғы эстафетаһында, ҡышҡы мини футболында, ғаилә старттарында һәм дартста күрһәтәсәк. БР Профсоюздар федерацияһында билдәләүҙәренсә, 500-гә тиклем кеше ҡатнашыуы көтөлә.


text:
Өфөлә Башҡорт милли кейеме көнө уҙа Фото: Андрей Старостин
Өфөлә Башҡорт милли кейеме көнө уҙа
Өфөлә Башҡорт милли кейеме көнө уҙа Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 27 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
28 майҙа «Евразия йөрәге» халыҡ-ара сәнғәт фестивале сиктәрендә Өфөлә Башҡорт милли кейеме көнө уҙа. Байрам программаһында тамашасылар менән «Башҡортса кейен» флешмобын, башҡорт кейемен белеүгә уйын-викторина, «Мин башҡорт кейемендә!» билдәһе менән селфи-шоу ойоштороу ҡаралған.
«Башҡорт кейемендәге ҡурсаҡ», этнография һәм сәхнә костюмы, башҡорт халҡының ҡулланма-биҙәү сәнғәте күргәҙмәләре эшләйәсәк һәм милли аш-һыуҙы тәмләп ҡарарға мөмкин буласаҡ. Оҫталар һәм коллективтар күргәҙмә-йәрминкәлә байрам ҡунаҡтары өсөн үҙҙәренең әйберҙәрен тәҡдим итәсәк. Өфөләрҙе һәм баш ҡала ҡунаҡтарын милли костюмдарҙа йөрөш, «Елән, кәзәкей...» тип аталған инсталляция, «Йәйләү» тарихи реконструцияһы көтә.
Республика байрамы «Традицион башҡорт кейеме», «Башҡорт сәхнә костюмы», «Заманса кейемдә башҡорт элементтары», «Ике нөктә» балалар кейеме, «Пар күгәрсен» башҡорт кейемендәге иң матур пар номинациялары буйынса дефиле менән тамамлана.
Сараның ойоштороусылары булып Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы, Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы, Халыҡтар дуҫлығы йорто һәм Өфө хакимиәтенең Мәҙәниәт һәм сәнғәт буйынса идаралығы сығыш яһаны. Биш фестиваль көнөндә Өфө амфитеатры майҙанында «Симфония төнө», «Кино төнө», «Ufa-Kuraifest», «Этнотөн», «Донъя халыҡтары мираҫы» исемле халыҡ-ара конференция, «Урал моңо» төрки йәштәренең халыҡ-ара фестивале уҙғарыла.


text:
Сираттағы Рәсәй философтары конгресы Өфөлә үтәсәк
Етенсе Рәсәй философтары конгресы 2015 йылда Өфөлә үтәсәк. Бындай ҡарар Түбәнге Новгородта тамамланған алтынсы Рәсәй философтары конгресында ҡабул ителде. Өфө Владивосток һәм Санкт-Петербург менән конкурентлыҡ итте, әммә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың Рәсәй философтары йәмғиәте Президиумына ебәрелгән хаты һәм профессор Баязит Ғәлимовтың сығышы беҙҙең республиканы һайларға булышлыҡ итте. Конресс Рәсәйҙең милли республикаһында тәүгә үткәреләсәк.
Үткән форумда Башҡортостан үҙен лайыҡлы күрһәтте – конгресс материалдарында 90 автор, форум эшендә 30 ҡатнашыусы, конгрестың төп секцияларында 4 етәксе – БДУ профессорҙары Александр Кудряшов, Аркадий Лукьянов, Ғәфүр Сәлихов, Сергей Семенов.
Шулай уҡ Рәсәй философтары конгресында беренсе тапҡыр илдең бер төбәгендә — Башҡортостан Республикаһында философияны үҫтереү буйынса махсус ултырыш үтте.
— Сираттағы Рәсәй философтары конгресын Өфөлә үткәреү тураһында ҡарар ҡабул итеү республиканың философия мәктәбе, фән һәм мәҙәниәтенең юғары абруйын күрһәтә. Шуға күрә, алдағы өс йылға Өфө Рәсәйҙең «философия баш ҡалаһы»на әүереләсәк, — тип был ҡарарға комментарий бирҙе философия фәндәре кандидаты Сергей Семенов.


text:
«Граждандар көсө» Рөстәм Хәмитовҡа һайлау ваҡытында сит ил эксперттарына уңайлы шарттар булдырғаны өсөн рәхмәтен белдерҙе
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов исеменә «Граждандар көсө» дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Валерий Ивановскийҙан хат килде. Ул 2011 йылдың 4 декабрендә үткән парламент һайлауҙарында халыҡ-ара эксперттарҙы, Европарламент депутаттарын йылы ҡабул иткәне өсөн рәхмәтен белдерҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
«Башҡарма власть һәм беҙҙең ойошма тарафынан булдырылған команданың уртаҡ тырышлығы һәм берҙәмлеге арҡаһында сит ил эксперттары өсөн Башҡортостан Республикаһы биләмәһендә эшләү, йәғни һайлау участкаларына барыу, һайлау комиссияһы рәйестәре менән осрашыу, һайлаусылар, йәмәғәтселек һәм журналистар менән аралашыу өсөн бөтә кәрәкле шарттар ҙа булдырылды», — тиелә хатта.
Валерий Ивановский республикала үткәрелгән һайлау кампанияһына юғары баһа бирҙе, кампания һәм дөйөм республика хаҡында ыңғай тәьҫораттары менән уртаҡлашты. Шулай уҡ йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Рөстәм Хәмитовҡа эшендә уңышлыҡтар теләне.


text:
Башҡортостанда техник тикшереү өсөн иң сикке хаҡ билдәләнде
Башҡортостанда транспорт сараларының техник торошон тикшереүгә түләүҙең иң юғары күләме билдәләнде.
Республика Хөкүмәтенең тейешле ҡарары «Транспорт сараларының техник торошон тикшереү тураһында һәм Рәсәй Федерацияһының айырым закондар сығарыу акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы федераль законға ярашлы ҡабул ителде, тип аңлаттылар Хөкүмәттең матбуғат хеҙмәтенән.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, 2012 йылда техник тикшереүҙе ЮХХДИ-ла ла – был функция 2014 йылға тиклем Дәүләт автоинспекцияһында ҡаласаҡ, шулай уҡ шәхси станцияларҙа ла үтергә мөмкин. Һуңғыларының эшмәкәрлеген Рәсәй автостраховкалаусылар союзы контролдә тота.
Раҫланған хаҡтарға ярашлы, 1 ғинуарҙан Башҡортостанда еңел автомобилдең техник торошон тикшереү өсөн иң күбендә – 450 һум, 3,5 тоннаға тиклемге ауырлыҡтағы йөк машинаһы өсөн – 480 һум, һигеҙҙән артыҡ урыны булған биш тоннаға тиклемге ауырлыҡтағы пассажирҙар автобусы өсөн 810 һум түләргә кәрәк буласаҡ.
Бөтә төр транспорт сараларының техник торошон тикшереү өсөн ҡаралған түләүҙәрҙе БР Хөкүмәте сайтында урынлаштырылған Ҡарарҙың ҡушымтаһынан белергә мөмкин.


text:
Мәскәү композиторҙар йортонда Салауат Низаметдинов иҫтәлегенә башҡорт йырының Студент фестивале уҙасаҡ
Мәскәү композиторҙар йортоноң Ҙур концерт залында Салауат Низаметдинов иҫтәлегенә башҡорт йырының Студент фестивале уҙасаҡ, тип хәбәр итә «Башҡортостандан Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта уҡыусы студенттар һәм аспиранттар ассоциацияһы». Йырлау оҫталығын музыкаль форумда Рәсәйҙең Мәскәү, Санкт-Петербург, Өфө, Сибай, Учалы һәм Стәрлетамаҡ кеүек ҡалаларынан талантлы студенттар күрһәтәсәк. Еңеүселәр «Башҡорт халыҡ йыры», «Халыҡ йырына әйләнгән, эстрада йыры» һәм «Автор йыры» номинацияларҙа билдәләнәсәк. Шул уҡ ваҡытта артыҡ ихтирам Салауат Низаметдиновтың күренекле йырҙарына биреләсәк.
Фестиваль ҡунаҡтары сифатында Мәскәү тамашасылары алдында башҡорт эстрада йондоҙҙары, улар араһында – популяр йырсы Айгөл Үтәгәнова, «Бүреләр» рок-төркөмө, «Zaman» этно-проекты, билдәле скрипкасы Сыңғыҙ Ханнанов, шулай уҡ «Тамыр» студияһының балалар йыр ансамбле сығыш яһаясаҡ.
Сараны ойоштороусылар – «Башҡортостандан Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта уҡыусы студенттар һәм аспиранттар ассоциацияһы» төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы, Рәсәй Композиторҙар союзы, Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге, «Мираҫ» хәйриә фонды һәм Башҡортостан Республикаһының Композиторҙар союзы. Генераль мәғлүмәти уҙаҡташ – «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы.
— Йәштәр араһында башҡорт милли йыр мәҙәниәте йолаларын һаҡлау һәм быуындарҙы берләштергән йырҙарҙы популярлаштырыу фестивалдең төп маҡсаты булып тора, — тип ваҡиғаның әһәмиәтен һыҙыҡ өҫтөнә алды «Башҡортостандан Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта уҡыусы студенттар һәм аспиранттар ассоциацияһы» етәксеһе Азат Бәҙрәнов.
Фестиваль 16 апрелдә 18 сәғәттә (Мәскәү ваҡыты буйынса) асыла. Сараны үткәреү адресы: Брюсов тыҡрығы, 8/10.


text:
Баш ҡалаға Вьетнам илселеге делегацияһы килде
Өфөгә Вьетнам Социалистик Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Фам Суан Шон етәкселегендәге Вьетнам илселеге делегацияһы килде.
Саралар программаһында Башҡортостан етәкселеге, республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, Өфө хакимиәте, Федераль миграция хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы вәкилдәре менән осрашыуҙар ҡаралған.
Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бөгөн мэрияла осрашыу барышында Өфө менән Вьетнамдың эшлекле даирәһе вәкилдәре араһында хеҙмәттәшлекте киңәйтеү мөмкинлектәре тикшереләсәк.
Өфө хакимиәте исеменән башлыҡ урынбаҫары Альбина Йосопова, ҡулланыусылар баҙары идаралығы начальнигы Ирина Рублева, хакимиәт башлығы ярҙамсыһы Олег Хәкимов һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр бүлеге начальнигы Тимур Солтанов сығыш яһаясаҡ.
Вьетнам делегацияһы визиты 25 мартҡа тиклем дауам итәсәк. Иртәгәгә Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы етәкселеге менән осрашыу планлаштырылған.


text:
Башҡорт дәүләт филармонияһында композитор Таһир Кәримовтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған кисә үтәсәк
Композитор, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, «Почет билдәһе» ордены кавалеры, СССР Композиторҙар союзы ағзаһы Таһир Кәримовтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған тантаналы кисә Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында 14 апрелдә үтәсәк.
Сәхнәлә «Оскар-ансамбль» һәм Башҡортостан хор капеллаһы сығыш яһаясаҡ. Шулай уҡ сарала М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артистары ҡатнашасаҡ. Тамашасылар Ф.Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең Таһир Кәримов музыкаһына һалынған таҫмаға яҙҙырылған бейеүҙәрен ҡарай аласаҡ.


text:
Башҡортостан Хөкүмәте «Йәшел аҙна-2012» күргәҙмәһенең махсус призы менән бүләкләнде
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм Ауыл хужалығы министрлығы «Йәшел аҙна-2012» күргәҙмәһендә тәҡдим ителгән продукцияның киң ассортименты һәм юғары сифаты өсөн» махсус призы менән наградланды, тип хәбәр иттеләр ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән.
Башҡортостан Ҡортсолоҡ һәм апитерапия ғилми-тикшеренеү үҙәге, «Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Бәләбәй һөт заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, Башҡорт дәүләт аграр университеты юғары һөнәри белем биреү федераль дәүләт мәғариф учреждениеһының ҡортсолоҡ кафедраһы күргәҙмәнең иҫтәлекле миҙалдарын алды.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, халыҡ-ара аграр форум Берлинда 20-29 ғинуарҙа үтте. Башҡортостан Ҡортсолоҡ һәм апитерапия ғилми-тикшеренеү үҙәге дәүләт учреждениеһы Берлинда 150 төр продукцияһын тәҡдим итте.
Республикала етештерелгән продукттарҙан ауыҙ итеү ойошторолдо.
Республика предприятиелары наградалар алыу менән генә сикләнмәне, үҙенең продукцияһын Европа баҙарына поставкалау буйынса килешеүҙәр ҙә төҙөнә. Башҡортостан Ҡортсолоҡ һәм апитерапия ғилми-тикшеренеү үҙәге немец фирмаһы менән продукцияны Германияның рус магазиндарына (3 меңгә яҡын магазин) поставкалау буйынса һөйләшеүҙәр үткәрҙе.
«Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте күргәҙмәлә 35 төр продукцияһын тәҡдим итте. Германияла предприятие Dalstor UG, Leon GmbH, Galeria Kaufhof, Real GmbH һәм Metro Group компаниялары менән һөйләшеүҙәр үткәрҙе. Һөҙөмтәлә продукцияны Real сауҙа селтәренә индереү тураһында килешеүгә өлгәшелде. «Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән Leon GmbH дистрибьюторы араһында ниәттәр тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды.
Бынан тыш, республиканың ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Николай Коваленко етәкселегендәге Башҡортостандың рәсми делегацияһы Германияның алдынғы предприятиеларында булды.


text:
Башҡортостандан продукция – «KAZANHALAL 2010» I Халыҡ-ара күргәҙмәһендә
Башҡортостан предприятиелары II Халыҡ-ара ислам бизнесы һәм финанстар саммиты сиктәрендә үткән «KAZANHALAL 2010» I Халыҡ-ара күргәҙмә-йәрминкәһендә ҡатнаша. Был ҙур сара Татарстан, Башҡортостан, Марий Иле республикаларынан, Силәбе, Һамар, Нижегородка, Пенза, Мәскәү өлкәләренән, Пермь крайынан, шулай уҡ сит илдәрҙән хәләл продукция етештереүселәрҙе йәлеп итте. «Ҡазан» Милли-мәҙәниәт үҙәгендә 40-тан ашыу экспонент шәриғәт ҡанундары буйынса етештерелгән төрлө тауарҙар – өҫ кейеме, косметика, дарыу препараттары, ит һәм һөт продукты, китаптар, сувенирҙар һәм башҡа әйберҙәр тәҡдим итә. Бынан тыш, йәрминкәлә медицина, типография һәм дизайнер хеҙмәтләндереүҙәре күрһәтеүсе ойошмалар ҙа ҡатнаша.
Башҡортостандан күргәҙмәлә БР мосолмандары Диниә назараты ҡарамағындағы «Хәләл» стандарты буйынса Комитет сертификаттарына эйә булған предприятиелар ҡатнаша. Ҡатнашыусыларҙың һәр береһе өсөн күргәҙмә — ул халыҡ-ара баҙарҙа үҙе тураһында белдереү, үҙ бизнесына инвесторҙарҙың иғтибарын йәлеп итеү һәм хәләл стандартлаштырыуы үҙенсәлектәренең айышына төшөнөү мөмкинлеге. Сит илдәрҙән ҡатнашыусыларға әлегә бик аҙ үҙләштерелгән мосолмандар өсөн тауарҙар һәм хеҙмәтләндереүҙәр Рәсәй баҙарына беренселәрҙән булып сығыу мөмкинлеге бирелә.


text:
Фото:
Башҡорт йырсыһы Марсель Ҡотоев «Жайыҡ DAUYSY» халыҡ-ара конкурсында лауреат булды
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 6 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡорт йырсыһы, Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Марсель Ҡотоев «Жайыҡ DAUYSY» халыҡ-ара музыка фестивале лауреаты тип танылды. Ошо көндәрҙә Ҡаҙағстандың Атырау ҡалаһында конкурс тамамланды.
Продюсер Зәлифә Барлыбаева хәбәр итеүенсә, бәйгелә Марсель Ҡотоев «Уралым» йырын һәм «Бабалар» исемле ҡаҙаҡ халыҡ йырын башҡарған. Конкурста Ҡаҙағстан, Рәсәй, Азербайжан, Ҡырғыҙстан, Украина вәкилдәре лә ҡатнашҡан.
Марсель Ҡотоев — күп кенә конкурстар, шул иҫәптән «Ирәндек моңдары» төбәк-ара бәйгеһе, «Гәлсәр һандуғас» телевизион фестивале, «Урал моңо» төрки йәштәр конкурсы, Хакасияла үткән «От ыры» Бөтә Рәсәй конкурсы еңеүсеһе.


text:
Республиканың Юғары суды киң мәғлүмәт саралары араһында конкурс уҙғара Фото: Олег Яровиков
Республиканың Юғары суды киң мәғлүмәт саралары араһында конкурс уҙғара
Республиканың Юғары суды киң мәғлүмәт саралары араһында конкурс уҙғара Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 ғинуар./«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/. Башҡортостандың Юғары суды киң мәғлүмәт сараларында судтарҙың эшмәкәрлеген иң яҡшы яҡтыртыуға конкурс уҙғара. Эштәр 31 ғинуарға тиклем ошо адрес буйынса ҡабул ителә: Өфө ҡалаһы, А.Матросов урамы, 1, 201-се бүлмә. Телефон: (347) 250-31-79.
Конкурс «Иң яҡшы мәҡәлә», «Иң яҡшы видеосюжет/радиоматериал», киң мәғлүмәт саралары коллективтары араһында – «Суд системаһы эшмәкәрлеген әүҙем һәм профессиональ яҡтыртҡан өсөн», суд аппараттары хеҙмәткәрҙәре араһында – «Иң яҡшы матбуғат хеҙмәте/иң яҡшы матбуғат секретары» номинацияларында үткәрелә.
Шарттар менән республиканың Юғары суды сайтында танышырға мөмкин. Еңеүселәр район-ара, район һәм ҡала судтары рәйестәренең йомғаҡлау кәңәшмәһендә бүләкләнә.


text:
– Бөгөн ямғыр ғәләмәт шәп яуҙы!..
– Ямғыры ярай ҙа ул, йәшене яман бит!..
Шул ваҡыт төнгө ҡарауылсы һүҙгә ҡушыла:
– Эйе, эйе! Кәк ялтырай башлай, башымды юрған аҫтынан сығарып ҡарайым да сыразы кире бисә ҡуйынына сумам...
– Ун биш баш ҡорот һәм ике йомғаҡ май Себер китте, – тигәндәр, ти.
Әбей ята биргәс:
– Йә инде, Хоҙай, ике майоры урыҫтыр әле, уларына бер ни булмаҫ, анау ун биш башҡорто ни эшләр инде, меҫкендәр, – тип йәлләгән икән.
Иртән тороп аласыҡҡа сыҡһалар, ун биш баш ҡорот, ике йомғаҡ май урынында юҡ, ти.
Был хәл 60-сы йылдар аҙағында Сытырман ауылында булған. Халыҡтың тамағы ашҡа туйып, ларҙары ашлыҡҡа тулып, ҡуралары малға, ҡош-ҡортҡа һыйышмаған ваҡыт. Күрше ауылдарҙан да кеше саҡырып ҡунаҡ булғандар.
Кәримә инәй ҙә мул ғына бал ҡойоп, ҡунаҡтарын ашатып-эсереп оҙата. Һауыт-һабаһын йыуып, төпрәһен (бүрттерелгән бойҙай) түгергә йәлләп, ҡаҙҙарына сығарып һала. Бер аҙҙан ҡараһа, ни күҙе менән күрһен: ҡаҙҙары ҡырылышып үлеп ята. “Әй, ҡаҙҙарымды харап иткәнмен икән, исмаһам, йөндәрен йолҡоп ҡалайым, бер мендәрлек булһа ла ярар”, – тип килендәшен саҡыра. Икәүһенә егермеләгән ҡошто йолҡоп та бөтәләр. Ә ҡаҙҙарын ауыл осондағы соҡорға ауҙаралар. Үҙҙәре зарланышып, сәй эсергә, донъя хәлдәрен һөйләшергә тотона.


text:
Республикала Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге премияға Рауил Ғәлин һәм Сафуан Әлибаев дәғүә итә
Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендә Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһын тапшырыу буйынса комиссия конкурста ҡатнашыусыларҙың исемдәрен иғлан итте.
Улар араһында – Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театры артисы Рауил Ғәлин (урта һәм өлкән йәштәге мәктәп уҡыусылары өсөн тәғәйенләнгән «Дүрткүҙ» китабы өсөн). Ул Башҡортостан Яҙыусылар союзының Стәрлетамаҡ яҙыусылар ойошмаһы менән тәҡдим ителде.
Шулай уҡ премияға яҙыусы Сафуан Әлибаев дәғүә итә (балалар өсөн тәғәйенләнгән «Һайланма әҫәрҙәр. II том» китабы өсөн). Уның кандидатураһы «Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы» йәмәғәт ойошмаһы менән тәҡдим ителде.
Комиссия йәмәғәт ойошмаларын, хеҙмәт коллективтарын һәм айырым кешеләрҙе 2013 йылдың 25 февраленә тиклем баҫма матбуғат биттәрендә, телевидение һәм радио тапшырыуҙарында, шулай уҡ хаттарҙа премияға дәғүә иткән эштәрҙе тикшереүҙә ҡатнашырға, үҙ фекерҙәрен, тәҡдимдәрен белдерергә саҡыра.
Комиссия адресы: 450101, Өфө ҡалаһы, Туҡай урамы,46, 419-се бүлмә, телефон: 280-80-75.


text:
Башҡортостанда суд приставтары журналистар конкурсында еңеүселәрҙе бүләкләне
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығында журналистарҙың «Закондың көсө — үтәлешендә» тигән ижади конкурсҡа йомғаҡ яһалды.
Ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ижади бәйгелә еңеүселәр һәм призлы урын яулаусылар «Телевидение», «Радио», «Баҫма киң мәғлүмәт саралары», «Электрон киң мәғлүмәт саралары һәм мәғлүмәт агентлыҡтары», «Социаль реклама» номинацияларында билдәләнде. Наградаға төрлө киң мәғлүмәт сараларының 20 хеҙмәткәре лайыҡ булды. Улар араһында «Республика Башкортостан», «Вечерняя Уфа», «Октябрьский нефтяник» гәзиттәре, «Башинформ» агентлығы, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы, «Рәсәй-Башҡортостан», «Арис» (Күмертау) телеканалдары, «Юлдаш» һәм «Спутник ФМ» радиоһы журналистары бар.
Республиканың баш суд приставы Зариф Байғусҡаровтың һүҙҙәренсә, «күп осраҡта киң мәғлүмәт саралары эше арҡаһында ведомствоға йәмғиәттең иғтибарын күптән борсоған мәсьәләләргә йүнәлтергә, уларҙы бергәләп хәл итергә мөмкинлек бирә».


text:
Төҙөлөш тармағында координацион совет ойошторолдо
Башҡортостан Республикаһының Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты ҡарамағында Башҡортостандың төҙөлөш тармағында координацион совет ойошторолдо. Совет республикала төҙөлөш өлкәһендә үҙ-үҙен көйләүсе ойошмаларҙың эшмәкәрлеген яраштырыу, шулай уҡ ойошма ҡарарҙарының һөҙөмтәлелеген күтәреү маҡсатында ойошторолған коллегиаль кәңәшмә органы булып тора.
Координацион советтың төп бурыстары булып Башҡортостандың төҙөлөш тармағында эште юлға һалыуҙы үҫтереү буйынса тәҡдимдәр эшкәртеү һәм Дәүләт комитеты өсөн тармаҡта эште юлға һалыу сәйәсәтен яраштырыу мәсьәләләре буйынса тәҡдимдәр әҙерләү тора. Шулай уҡ совет төҙөлөш ойошмаларының эшмәкәрлеген көйләүсе закондарҙы камиллаштырыуға йоғонто яһарға тейеш.