text:
Мөхәмәтйәнов Шакирйән Юныс улы
Мөхәмәтйәнов Шакирйән Юныс улы (Александр Матвеевич Матросов; 5 февраль 1923 — 27 февраль 1943) — Советтар Союзы Геройы (1943), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған ҡыҙылармеец, ВЛКСМ ағзаһы.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шакирйән Юныс улы Мөхәмәтйәнов 1923 йылдың (башҡа сығанаҡтар буйынса 1924 йылдың) 5 февралендә Башҡорт АССР-ы Тамъян-Ҡатай кантоны Ҡунаҡбай ауылында (хәҙерге ваҡытта Башҡортостандың Учалы районына ҡарай) тыуған. Рәсми сығанаҡтарҙа Екатеринослав (Днепропетровск) ҡалаһында тыуған тип иҫәпләнә. Милләте башҡорт.
Бәләкәйҙән үк әсәйһеҙ ҡала. Ульяновск өлкәһе Иваново балалар йортонда, 1940-42 йылдарҙа Өфөләге НКВД ҡарамағында булған хеҙмәт колонияһында тәрбиәләнә. Балалар йортонда Александр Матросов тигән яңы исем һәм фамилия ала. 1942 йылдың сентябрендә Ҡыҙыл Армияға саҡырыла һәм Ырымбур янындағы Краснохолмск хәрби-пехота училищеһына уҡырға алына. 1943 йылдың ғинуарында Калинин фронтына 91-се айырым уҡсылар бригадаһына хеҙмәткә ебәрелә.
1943 йылдың 27 февралендә Псков өлкәһе Чернушки ауылы өсөн ҡаты һуғышта кәүҙәһе менән дошман амбразураһын ҡаплай һәм үҙенең батальонының уңышлы һөжүмен тәьмин итә. Был батырлығы өсөн ҡыҙылармеец Матросовҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.[1][2][3]
Батырҙы башта Чернушки ауылы янында ерләйҙәр, һуңынан Великие Луки ҡалаһына күсерәләр. 1943 йылдың 8 сентябрендә герой хеҙмәт иткән 254-се гвардия уҡсылар полкына Александр Матросов исеме бирелә.
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Өфөлә Александр Матросовҡа һәйкәл ҡуйылған.
- Салауат ҡалаһында Матросов бульварында Матросовҡа бюст ҡуйылған.
- 2015 йылда Учалы районының Ҡунаҡбай ауылында Александр Матросовтың ҡаһарманлығына арналған тәүге хәрби-тарихи реконструкция үтә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
- ↑ Мәғлүмәт ОБД «Мемориал» документтар электрон базаһында
- ↑ Мәғлүмәт ОБД «Мемориал» документтар электрон базаһында
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Насыров Р. Х. Откуда ты родом, Матросов? [Лит. запись Я. Бурангулова] — Уфа: Китап, 1994. — 170,[2] с. ил.
- Шакирйән Мөхәмәтйәнов — Александр Матросов // Ватандаш. — 1997. — № 2. — С. 152—158. — ISSN 1683-3554.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мөхәмәтйәнов Шакирйән Юныс улы. «Герои страны» сайты.
- Насиров Р. Х. Матросов Александр Матвеевич // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Батырҙарыбыҙҙан оялабыҙмы? «Башҡортостан» гәзите, 23-02-2013
- Бондаренко-Снитин О. Правда и вымысел // Ватандаш : журнал. — 2005. — № 2. — С. 107—112. — ISSN 1683-3554.
- Учалы районында Александр Матросовтың ҡаһарманлығы тергеҙеләсәк
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 5 февралдә тыуғандар
- 1923 йылда тыуғандар
- Учалы районында тыуғандар
- 27 февралдә вафат булғандар
- 1943 йылда вафат булғандар
- Псков өлкәһендә вафат булғандар
- СССР хәрби хеҙмәткәрҙәре
- Советтар Союзы Геройҙары
- Ленин ордены кавалерҙары
- Псков өлкәһендә ерләнгәндәр
- Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар
- Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар
- Советтар Союзы Геройҙары (Башҡортостан)
- Башҡорттарҙан Советтар Союзы Геройҙары
- ВЛКСМ ағзалары


c: text/html

text:
Плазма – заман дауаһы2-02-2018, 00:03 // Сәләмәт булайыҡ // Баҫып сығарырға
Плазма матди хәле буйынса стоматологияла йыш ҡулланылған дүртенсе агрегатҡа ҡарай. Мәҫәлән, эҫе йәки юғары температуралы плазма пациентты консультациялау һәм ҡарау, ауыҙҙы дауалау маҡсатында ҡулланылған медицина ҡорамалдарын стерилләү өсөн файҙаланыла.
Германияның Гамбург ҡалаһындағы Саарландск университеты ғалимдары плазманың кариесты дауалау өсөн нәтижәле сара булыуын иҫбат иткән. Асығыраҡ әйткәндә, уны теш сереүенә булышлыҡ иткән бактерияларға ҡаршы көрәш өсөн файҙаланалар. Плазмалы башаҡ менән зарарлы урынға тәьҫир итеү патоген микроорганизмдарҙы серей башлаған ҡыуышлыҡ менән бергә тулыһынса бөтөрөүгә булышлыҡ итә. Ошоға бәйле, ҡырҡ градусҡа тиклем йылытылған плазма (түбән температуралы матдә) теш сереүгә ҡаршы көрәштә тәьҫирле сараға әйләнергә тейеш. Әҙерләүселәр фекеренсә, был алым әлеге ваҡытта ҡулланылған бормашинаны ҡыҫырыҡлап сығарасаҡ.
Белгестәр фекеренсә, теште дауалауҙа һалҡын плазманы фаҙаланыу пациенттарға ла, табиптарға ла оҡшаясаҡ, сөнки ул бәйләнешкә инмәйенсә, ауыртыуһыҙ һәм һөҙөмтәле тәьҫир итеү мөмкинлеген тыуҙыра. Был сифаттар дауалау ваҡытын ҡыҫҡартыуға килтерәсәк, пациенттарҙы йоғошло ауырыуҙар йоғоуынан аралаясаҡ һәм кешеләрҙе теш дауалауға йөрөүгә бәйле ҡурҡыуҙан азат итәсәк.
Әҙерләүселәр инновациялы стоматология практикаһын яҡын арала индерергә йыйына. Тимәк, тиҙҙән балалар ҙа ҙур теләк һәм ҡурҡыуһыҙ теш табиптарына йөрөй башлаясаҡ.
Теште нисек һаҡларға?
= Йәшелсә-емеш, күберәк һөт ризыҡтары менән туҡланығыҙ.
= Ашағандан һуң ауыҙығыҙҙы сайҡатығыҙ.
= Теште көнөнә ике тапҡыр таҙартығыҙ: иртәнге аштан һуң һәм йоҡлар алдынан.
= Теш щеткаһын өс ай һайын алмаштырығыҙ.
= Төрлө осло предметтар менән тешегеҙҙе соҡомағыҙ, сәтләүек кеүек ҡаты әйберҙәрҙе тешләмәгеҙ.
= Йылына ике тапҡыр стоматологка барығыҙ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 577
ҠӨРЬӘН (ғәр. яттан ҡысҡырып уҡыу, ятлау), мосолмандарҙың төп изге китабы — Алла тарафынан Ябраил фәрештә аша 610 й. һәм 632 й. араһында Мөхәммәт пәйғәмбәргә ебәрелгән хаҡ һүҙҙәре; пәйғәмбәр мәрхүм булғандан һуң яҙып алына (иҫән сағында телдән телгә тапшырыла килә). Ҡ. ҡануни тексының тулы редакцияһы Ғосман хәлифә (644—656) әмере б‑са әҙерләнә һәм яҙып алына; орфографияһы, уҡыу ҡағиҙәләре һәм текстың төҙөлөшө 1923 й. нәшер (Ҡаһирә) м‑н тулыһынса ҡанунлаштыры‑ ла. Ҡ. ғәрәп телендә яҙылған, 114 сүрәнән тора, һәр береһе исемләнгән, улар төрлө һандағы (3‑тән 287‑гә тиклем) аяттарҙан тора. Инеш “Әл-Фәтиха” (бөтә намаҙҙа ла уҡыла торған 7 аят) сүрәһенән башҡа, бөтә оҙон сүрәләр китаптың башында, ҡыҫҡалары аҙағында урынлашҡан. Уларҙы шартлы рәүештә Мәккә сүрәләренә, Мәккәлә 610—22 йй. һөйләгәндәре (86; мөшриптәргә төбәлгән һәм мәрхәмәтлелек, иман ныҡлығын, күңел таҙалығын күҙ уңында тотҡан этик кодекс булып тора), һәм Мәҙинә сүрәләренә, 622—32 йй. Мәҙинәлә әйтелгәндәре (28; мосолман йәмғиәтенең ижт. тормошон көйләгән хоҡуҡи бойороҡтарҙы үҙ эсенә ала), бүләләр. 1530 й. Венецияла ғәрәп телендә сыҡҡан (1537 й. яңынан баҫыла) китап Ҡ. нәшер ителгән тәүге баҫмаһы булып иҫәпләнә. Ҡ. донъяның күп телдәренә тәржемә ителгән.
Рәсәйҙә урыҫ телендәге тәүге Ҡ. “Мөхәммәт тураһында әл‑ Ҡөрьән йәки төрөк Законы” (1716; француз теленән Андрэ дю Рие тәржемәһенән Д.К.Кантемир м‑н П.В.Постников тәржемәһе тип фараз итәләр) Пётр I бойороғо б‑са нәшер ителә. Ҡ. урыҫ теленә М.И.Верёвкин (1790; ш. уҡ Андрэ дю Рие тәржемәһенән), А.В.Колмаков (1792; инглиз теленә Дж.Сэйлдың тәржемәһенән) һәм Ҡ.Николаев (1864; француз теленә А.Биберштейн-Казимирский тәржемәһенән) тәржемәләре билдәле. Рәсәйҙә Ҡ. тәүге ғәр. тексы Екатерина II Указы (1787) б‑са нәшер ителә, бының өсөн махсус ҡойолған шрифт ҡулланыла (мулла У.Ибраһим тексы һәм аңлатмалары). Ҡ. урыҫ теленә төп нөсхәнән Д.Н.Богуславский (1871), Г.С.Саблуков (1877), И.Ю.Крачковский (1963), В.М.Порохова (1993) һ.б. тарафынан эшләнгән тәржемәләре билдәле. Бохараға археографик экспедиция (1914) ваҡытында Ә.Ә.Вәлидов тарафынан табылған һәм Император С.‑Петербург ФА өсөн һатып алынған ҡулъяҙма төрки телендәге иң боронғо тәржемә (10 б.) булып һанала. Ҡ. ғәрәп теленән төрөк теленәтәржемәһенең бер нисә вариантына Инан Әбделҡадир ғилми анализ яһай. 1869 й. алып Император халыҡ китапханаһында (С.‑Петербург) Сәмәрҡәнд ҡ. килтерелгән, Ғосман Ҡөрьәне (8 б. ғәрәп яҙмаһы ҡомартҡыһы) тип аталған бик боронғо ҡулъяҙма һаҡланған.
1918 й. мәғариф халыҡ комиссары А.В.Луначарский бойороғо б‑са ҡулъяҙма Эске Рәсәй һәм Себер мосолмандарының Үҙәк Диниә назаратына (ҡара: Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты) тапшырыла; 1923 й. Үзбәкстанға ҡайтарыла. Ғосман Ҡөрьәненең факсимилеһы (1905) Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назаратында һаҡлана. “Урал” Башҡ. халыҡ үҙәгенең башланғысы б‑са, Д.Кинельскийҙың ғәрәп теленән башҡорт теленә тәржемәһе тексына таянып, ижади коллектив (Ф.Н.Байышев, Д.Д.Мәһәҙиев, Н.Ә.Һөйәрғолов) тарафынан ғәрәп һүҙҙәрен башҡ. хәрефтәре м‑н транскрипциялап Ҡ. тексының башҡ. һәм ғәрәп телдәрендәге тулы редакцияһы әҙерләнә, ул “Китап” нәшриәте тарафынан нәшер ителә — “Ҡөрьән‑Кәрим” (1993; 2009 й. яңынан баҫыла). Ҡ. 50 сүрәһе М.Ямалетдин тарафынан башҡ. теленә тәржемә ителә һәм баҫтырып сығарыла “Ҡөрьән. Мәүлит Ямалетдиндың шиғри тәржемәләре” (2002), “Ҡөрьән‑Кәрим сүрәләренә шиғри аңлатма” (2015).
Әҙәб.: Кудеевский Ф.Д. Главные мысли и дух Корана. Казань, 1875; Пиотровский М.Б. Коранические сказания. М., 1991; Резван Е.А. Коран и его толкования: (тексты, переводы, комментарии.). СПб., 2000.
М.Ғ.Вәлиева, Р.Үтәбай-Кәрими
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Ишетеү һәләтенең боҙолоуы
Ишетеү һәләтенең боҙолоуы — тауыштарҙы ҡабул итеү һәм аңлау бөтөнләй (һаңғыраулыҡ) йәки өлөшләтә әҙәйеү (ҡолаҡҡа ҡатылыҡ). Теләһә ниндәй тауышты ҡабул итә ала торған организмдың ишетеү һәләте боҙолоуы мөмкин . Тауыш тулҡындары йышлыҡ һәм амплитуда менән айырыла. Ҡайһы бер (йә иһә бөтә) йышлыҡта тауыштарҙы ҡабул итә алмау , йәки түбән амплитудалы тауыштарҙы айыра алмау ишетеү һәләте боҙолоу, тип атала.
Киң спектр биология һәм экология факторҙары тарафынан барлыҡҡа килтерелә. Сәбәптәре булып эске ҡолаҡтың һәм ишетеү нервыһының ауырыуы, урта ҡолаҡтың елһенеүе, йә иһә ҡайһы бер йоғошло ауырыуҙар — менингит, грипп һәм башҡалар; ҡай ваҡыт — йәрәхәтләнеү, йә иһә оҙаҡ ваҡыт тауыш һәм вибрацияларҙың тәьҫире аҫтында булыу.
Кешенең ишетеү һәләте әҙәйеүе, телмәрҙе ҡабул итә алмау, һаңғыраулыҡ тип атала, ә еңелерәк булған ишетеү һәләте боҙолоу, телмәрҙе ауыр ҡабул итеү — ҡолаҡҡа ҡатылыҡ (нейросенсор, кондуктив йәки ҡатнаш ҡолаҡҡа ҡатылыҡ). Бынан тыш, һаңғыраулыҡ тыумыштан булыуы йәки кеше ғүмер эсендә һаңғырауланыуы мөмкин.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Александр Мещеряков Познание мира без слуха и зрения


text:
26 март
26 март — григориан стиле буйынса йылдың 85-се (кәбисә йылында 86-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 280 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Вьетнам — Йәштәр көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1830 — Мормон китабы баҫыла.
- 1871 — Париж коммунаһы советы һайлана.
- 1872 — Рәсәйҙә беренсе почта карточкаһы сыға.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мөҡсинов Ирек Шәриф улы (26.03.1932—29.10.1999), хоҡуҡ белгесе һәм дәүләт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты, Башҡортостан Республикаһының Конституция Судының тәүге Рәйесе (1996-1999), юридик фәндәр кандидаты, профессор, РСФСР-ҙың (1989) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған юрисы.
- Лоҡманов Алик Харис улы (26.03.1947), Башҡортостан композиторы, йәмәғәтсе. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
- Теләүембәтов Иршат Әнүәр улы (26.03.1962), журналист, яҙыусы. 1995 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мәсәлим Вәлиев (26.03.1888—2.01.1956), композитор, башҡорт профессионал музыка сәнғәтенә нигеҙ һалыусы, беренсе башҡорт операһы авторы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1940). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).
- Фузеев Борис Дмитриевич (26.03.1923—21.09.1997), скульптор. Башҡортостандың халыҡ рәссәмы (1974). Бөйөк Ватан һәм 1945 йылғы совет‑япон һуғыштарында ҡатнашыусы.


text:
Газета "Йәшлек" » Последние публикации на сайте » Страница 6
Телебеҙ киләсәге – беҙҙең ҡулда!
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 10-05-2018, 13:06
Халҡыбыҙҙың һәр вәкиле башҡорт телен белергә тейеш. Сөнки туған тел аралашыу ҡоралы ғына түгел, ул күңел нуры ла. Ул беҙҙең тән, һәр күҙәнәгебеҙҙең теле. Ошоно һәр ата-әсә тоя белергә бурыслы. Туған телһеҙ кеше – йәнһеҙ ғәрип. Балаларығыҙ, ейәндәрегеҙ ниндәй телдә һөйләшә, һеҙ шул милләткә хеҙмәт итәһегеҙ тигән һүҙ....
Ҡатын-ҡыҙҙың бәхет сере нимәлә?
Махсус бит // 10-05-2018, 10:40
Ул – республикалағы мосолмандар өсөн « Аиша» журналының баш мөхәррире, ҡатын- ҡыҙҙар өсөн тренингтарҙың авторы, мосолмандарҙың танышыу агентлығы етәксеһе. Гөлбикә Хәйрлваринаны мосолман йәмәғәтселегендә күптәр эшлекле ханым, ғаилә консультанты булараҡ белә. Уның менән ҡатын-ҡыҙҙың көсө, гүзәл заттың күңел матурлығы тураһында һөйләштек....
«Йәшлек» менән дуҫ булғас
Яңылыҡтар таҫмаһы // 10-05-2018, 08:00
«Йәшлек» менән дуҫ булғандар бер ҡасан да бүләкһеҙ ҡалмай.
Даландары булғас, гәзитебеҙҙең тоғро дуҫтары был аҙнала «Аҙна һайын – бүләк» уйынында Әбйәлил районының Ишбулды ауылынан Гөлнара ХАЖИНА – сәйнүк, Ейәнсура районының Үтәғол ауылынан Тутыя АЛСЫНБАЕВА – cалат һауыттары йыйылмаһы отто.
Еңеүселәргә бүләктәрен килеп алғанда паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләрен килтерергә кәрәк.
Уйын дауам итә, бүләктәр эйәләрен көтә. Йәһәтерәк гәзитебеҙгә яҙыла һалып, квитанцияларығыҙҙың күсермәһен редакцияға ебәрергә ашығығыҙ....
Ҡайҙа ғына бармай, ниҙәр күрмәй...
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 9-05-2018, 08:00
18 йәшендә генә һуғышҡа китеп тотҡонлоҡ михнәттәрен кисергән башҡорт егете Фәтхулла Юламанов 30 йәшендә саҡ тыуған яғына әйләнеп ҡайта
Хәйбулла районының Аҡъяр ауылында йәшәүсе Фәтхулла Әһлиулла улы Юламановҡа быйыл йәйгеһен 95 йәш тула. 18 генә йәшендә Ватанын фашист илбаҫарҙарынан яҡларғафронт ҡа алынған йәш һалдат сал далалы тыуған еренә 30 йәшендә генә кире әйләнеп ҡайта ала. Яҙмыш уны нисек кенә һынамаһын, алдына ниндәй генә кәртә ҡормаһын, ул Тыуған иленә тоғро яугир булыуҙан тайпылмай, барлыҡ ауырлыҡҡа
тешен ҡыҫып түҙә, шуға ла мораҙына ирешә – тыуған яҡтарына ҡайта......
Еңеү көнө менән, дуҫтар!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-05-2018, 06:00
Гәзитебеҙгә арзаныраҡҡа яҙылып ҡалығыҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы / Гәзиткә яҙылыу // 8-05-2018, 15:41
Гимндар төрлө була…
Махсус бит // 8-05-2018, 07:00
Иң боронғо гимн һүҙҙәре – япондарҙа. X – XI быуатта аноним йыйынтыҡта баҫылған бер шиғырға көй яҙыу идеяһы ирланд дирижеры Джон Фентондың башына килә. Ул 1870 йылда көй яҙа ла япон императоры алдында йырлай. Әммә япондар был йырҙы, бигүк тантаналы түгел, ти. Шунан шул уҡ һүҙҙәргә үҙҙәре көй яҙа. Ә Фентондың варианты Иокогама ҡалаһының бер ҡорамында йыл да башҡарыла. Әйткәндәй, япон гимны бер куплеттан тора һәм ике тапҡыр ҡабатлана.
Уругвай гимны – иң оҙоно. Парагвайҙыҡы ҡыҫҡараҡ булһа ла, авторы бер үк кеше – Уругвай гражданы Франсиско Акунья де Фигероа.
Британия гимнының авторы үҙ шиғырының тотош ил символына әйләнеүен белмәйенсә, үҙ-үҙенә ҡул һалған. Генри Кэри исемле музыка уҡытыусыһының ғаиләһе ярлы, күп балалы булған. Нимәһе ҡыҙыҡ: гимн һүҙҙәре власта батша йә батшабикә ултырыуына ҡарап үҙгәртелә, ҡатын-ҡыҙ, ир-ат өсөн варианттары бар.
Афғанстан гимнында, ил Конституцияһына ярашлы, унда йәшәүсе бөтә халыҡтар ҙа телгә алына. Һәм, әлбиттә, “Аллаһу әкбәр” тигән һүҙҙәре бар.
Һиндостан гимны 54 секундта йырланып бөтә. Әммә бик бай тарихлы. Ә Таиландтың ике дәүләт йыры бар: батшаныҡы һәм граждандарҙыҡы. Әгәр дөрөҫ булһа, батша өсөн гимн авторы рус композиторы Петр Щуровский икән.
...
Үәт, ҡыҙыҡ! (4.05.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 7-05-2018, 17:11
Эльвина ХӘСӘНОВА
Объявления / Йәшлек гүзәле // 7-05-2018, 16:46
Республикабыҙҙың балға-майға, арҙаҡлы шәхестәргә, матур ҡыҙ-егеттәргә бай Баймаҡ районының Ниғәмәт ауылында 2001 йылдың 28 февралендә ғаиләлә икенсе бала булып донъяға килгәнмен.
Әле ауылыбыҙҙағы мәктәптең 11-се класында белем алам. Тик “дүртле” һәм “бишле” билдәләренә генә уҡыйым. Спортты үҙ итәм, волейбол уйнарға яратам, еңел атлетика менән шөғөлләнәм. Буш ваҡытымда ҡул эштәре менән булышырға яратам.
Киләсәктә яҙмышымды хоҡуҡ һаҡлау өлкәһе менән бәйләгем килә. Берҙәм дәүләт имтихандарын уңышлы тапшырып, ошо йүнәлештә белем алырға теләйем....


text:
СССР ордендары
Совет Рәсәйендә һәм Совет Социалистик Республикалар Союзында ордендарға ҡағылышлы элекке традицияларҙан баш тартыла. Мәҫәлән, Совет Рәсәйенең беренсе ордены (РСФСР Ҡыҙыл Байраҡ ордены) ҡат-ҡат бирелә алған. Бер нисә дәрәжә орден менән наградлағанда бер юлы бөтә дәрәжә билдәләре лә йөрөтөлгән. Тәүҙә совет ордендарының таҫмалары ла, ҡалыптары ла булмаған, улар винт менән беркетелгән. Айырым осраҡтарҙа (мәҫәлән, Ватан һуғышы орденының тәүге сығарылыштары) ҡыҙыл туҡыма менән көпләнгән тура дүртмөйөшлө планкаға беркетелгән. Совет ордендарында ҡалып менән таҫма 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ғына барлыҡҡа килгән. Башҡа социалистик илдәрҙең орден системалары ла күп йәһәттән совет системаһыныҡына оҡшаш булған.
Йөкмәткеһе
СССР ордендары исемлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР ордендары өсөн түләүҙәр һәм льготалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советы 1936 йылдың 7 майында сығарған ҡарар менән раҫланған «СССР ордендары тураһында дөйөм положение» ордендар менән бүләкләнгәндәргә түбәндәге льготаларҙы билдәләй:
- ай һайын ордендар буйынса тәғәйен аҡса суммаларын түләү
- торлаҡ майҙаны өсөн түләүҙә ташлама (10-дан 50 процентҡа тиклем)
- пенсияға сыҡҡанда хеҙмәт стажын иҫәпләүгә ҡағылған льгота
- килем һалымынан азат ителеү
- йылына бер тапҡыр тимер юл йә һыу транспортында бушлай барыу һәм ҡайтыу
- трамвайҙа һ. б. бушлай йөрөү
Орден йөрөтөүселәргә ай һайын түләнә торған түләүҙәрҙең суммалары[1][Прим. 1]:
- Советтар Союзы Геройы — 50 һум.
- Ленин ордены — 25 һум.
- I дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Байраҡ ордендары — 20 һум.
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, II дәрәжә Ватан һуғышы, I дәрәжә Дан ордендары — 15 һум.
Башҡа ордендар һәм миҙалдарға — 10 йәки 5 һум.
Ике йәки унан күберәк награда менән бүләкләнеүселәр һәр наградаһы өсөн түләү алған. Аҡсалата түләүҙәргә һалым һалынмаған, уларҙы бер ниндәй мәжбүри түләтеүҙәр иҫәбенә, шулай уҡ башҡарыу ҡағыҙҙары буйынса ла, тартып алып булмаған. Шулай уҡ был түләүҙәр алимент, фатир өсөн түләү, һалым һәм башҡа түләүҙәрҙе хисаплағанда ла иҫәпкә индерелмәгән.
Түләүҙәрҙең һәм льготаларҙың бөтөрөлөүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1948 йылдың 1 ғинуарынан ордендар өсөн бирелә торған түләүҙәр һәм орден йөрөтөүселәрҙең ҡала транспортында һәм йылына бер тапҡыр тимер юл йә һыу транспортында бушлай йөрөү льготаһы бөтөрөлә[2].
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Түләүҙәр буйынса иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ После войны на 20 руб. можно было купить 1 кг краковской колбасы или чуть меньше 1 кг сливочного масла, или три пачки сигарет «Казбек» высшего сорта или одну пару галош. Указаны цены «по карточкам», то есть на нормированные продукты. В т. н. коммерческих магазинах цены были намного выше: буханка ржаного хлеба стоила 24 рубля
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Портал Онаградах.ру
- ОРДЕНА И МЕДАЛИ СССР
- Ордена и медали СССР
- Списки награждённых орденами, медалями и нагрудными знаками СССР
- Описание разновидностей и тиражей орденов, медалей и нагрудных знаков СССР
- Из истории учреждения орденов и медалей СССР
- «Записка Г. К. Жукова в ЦК КПСС о восстановлении денежных выплат награждённым орденами и медалями за боевые подвиги»
Төшөрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Радио «Свобода», Документы прошлого — День Победы. — (Тикшерелгән 23 май 2010)(Тикшерелгән 23 май 2010)
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 10 сентября 1947 год


text:
Дәүләт Думаһы торлаҡ-коммуналь хужалыҡ квитанцияларында рекламаны тыйҙы Фото: telegra.ph
Дәүләт Думаһы торлаҡ-коммуналь хужалыҡ квитанцияларында рекламаны тыйҙы
Дәүләт Думаһы торлаҡ-коммуналь хужалыҡ квитанцияларында рекламаны тыйҙы Фото: telegra.ph
ӨФӨ, 2017 йыл, 24 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Дәүләт Думаһы торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә түләү квитанцияларында реламаны тыйыу тураһында закон ҡабул итте. Хәҙер коммерция ғына түгел, социаль реклама ла тыйылған, тип хәбәр итә «Известия» гәзите.
Документҡа аңлатмала билдәләнеүенсә, түләү документтарында реклама мәғлүмәтенең күп булыуы тураһында халыҡтан байтаҡ ялыуҙар килгән.
Депутаттар фекеренсә, квитанциялағы реклама граждандарға приборҙарҙың күрһәтмәһен һәм түләү суммаһын ҡарағанда ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Хәҙер түләү ҡағыҙында реклама булырға тейеш түгел. Өҫтәүенә ундағы мәғлүмәт йыш ҡына дөрөҫлөккә тап килеп бөтмәй. Шуға күрә түләү документында тарифтар һәм хеҙмәттәр менән тәьмин итеүселәр тураһында ғына мәғлүмәт буласаҡ.
Ошо закон рәсми баҫылып сыҡҡандан һуң 60 көн үткәс үҙ көсөнә инә.


text:
2018 йылға «Йәншишмә» гәзитенә яҙылғандар өсөн «Серле шаҡмаҡтар» конкурсын дауам итәбеҙ. Ул ғинуарҙа башланып, май аҙағына тиклем барасаҡ. Һеҙгә, йәш шахматсылар, тағы ла 10 мәсьәлә тәҡдим ителәсәк.
Бәйгелә мәктәп, лицей, гимназия уҡыусылары, шахмат түңәрәктәрендә шөғөлләнеүселәр ҡатнаша ала. Еңеүселәргә редакцияның Почёт грамоталары һәм иҫтәлекле бүләктәре тапшырыласаҡ.
Яуаптарығыҙҙы ебәргәндә исем-фамилияғыҙҙы, нисәнсе синыфта, ҡайһы мәктәптә уҡығанығыҙҙы, тулы адресығыҙҙы күрһәтергә онотмағыҙ, йәме.
Беренсе мәсьәлә
Аҡтар башлай ҙа ике йөрөштән мат ҡуя.
Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крс5, Фһ5, Лһ7 (3 фигура), ҡаралар – Кра5, Сb5, ппа4, с4 (4 фигура).
Был миниатюраның авторы – Ю. Жариков (Һамар).
Икенсе мәсьәлә
Аҡтар башлап, был юлы ла ике йөрөштән мат ҡуйырға тейеш.
Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крһ7, Фс2, Ле4, Лg5, пg4 (5 фигура), ҡаралар – Крf6, Сd 7 (2 фигура).
Билдәле шахмат композиторы К. Гавриловтың мәсьәләһе. Уның сиселеше көслө аҡ фигураның йөрөшөнә бәйле.
Яуаптарығыҙҙы тикшереп ҡарағыҙ
(«Йәншишмә» №51, 22 декабрь, 2017 йыл.)
Туғыҙынсы мәсьәлә
1. Крg2 – һ2 һ6 – һ5
2. g4 – g5 һ7 –һ6
3. Крһ2 – g2 һ6:g5
4. Сf4 – g3х.
Унынсы мәсьәлә
1. Сf6 – d8! Крf4 – е4
2. Сd8 – е7! Кре4 – f4
3. с3 – с4 Крf4 – е4
4. Се7 – d6 Кре4 – d4
5. Лg5 – g4х.
Был мәсьәләләргә дөрөҫ яуаптарҙы Айшат АҪЫЛБАЕВ, Нәфис БИКБУЛАТОВ, Родион ИШМӨХӘМӘТОВ, Динара МӨХӘМӘТЙӘНОВА, Тимур МАННАТОВ, Наҙгөл СӘҒИТОВА, Илнар ҺИБӘТУЛЛИН, Илгизәр ЙӘНСУРИН, Ғәлим ҠЫЛЫСБАЕВ, Әмир НИҒМӘТУЛЛИН (Абҙан, Ейәнсура), Коля ШИБАЕВ (Күмертау) һәм конкурстан тыш ҡатнашыусы уҡытыусы, депутат Илһам ЛАТИПОВ (Алағуҙ, Ҡыйғы) ебәргән.
Еңеүселәрҙе ҡотлайбыҙ!
Шахмат бәйгеһенең тәүге өлөшөндә бирелгән бөтә ун мәсьәләне лә дөрөҫ сисеп, Ейәнсуранан Айшат Аҫылбаев, Нәфис Бикбулатов, Родион Ишмөхәмәтов, Динара Мөхәмәтйәнова, Тимур Маннатов, Наҙгөл Сәғитова, Илнар Һибәтуллин, Илгизәр Йәнсурин һәм Күмертауҙан Коля Шибаев еңеүсе булды. Уларға «Йәншишмә» гәзите редакцияһының Почёт грамотаһы һәм иҫтәлекле бүләге тапшырыласаҡ.
Шулай уҡ Ҡыйғынан өлкән дуҫыбыҙ Илһам Латиповҡа ла рәхмәт әйтке килә. Ул да бөтә мәсьәләләрҙе дөрөҫ систе.
ШАХ БАБАЙ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 335
ҠАНДАЛАГӨЛ (Lepidium), әүернә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 150 төрө билдәле, ер шарының арктик булмаған өлкәләрендә таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Бер, ике йәки күп йыллыҡ үлән, бейеклеге 10—80 см. Һабағы төҙ, ябай йәки тарбаҡлы. Япрағы йомортҡа, ланцет йәки таҫма формаһында, бөтөн ситле йәки теленмә, сиратлы, ултырма йәки япраҡты яртылаш уратып алған. Сәскәһе аҡ йәки һары төҫтә, һирәк йәки ҡуйы тәлгәштәргә йыйылған. Май—авг. сәскә ата. Емеше — пәрҙәле бәләкәй ҡуҙаҡ, июль—сент. өлгөрә. Һыу ятҡылыҡтары ярҙарында, ҡалдауҙарҙа, ташландыҡ ерҙәрҙә, юл ситтәрендә, ҡоро далаларҙа үҫә.
Сүп Ҡ. республиканың бөтә терр‑яһында таралған, киң япраҡлы Ҡ. башлыса Башҡортостандың Урал алдында, итләс япраҡлы Ҡ. ш. уҡ Хәйбулла р‑нында, ҡуйы сәскәле Ҡ. һәм теҙмә Ҡ. Өфөлә, Өфө р‑нында осрай. Ҡ. составында С, Е витаминдары, каротин, дуплаусы матдәләр, кумариндар, сапониндар, флавоноидтар һ.б. бар. Халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Баллы, инсектицид ҡый үләне. Киң япраҡлы Ҡ. — ашарға яраҡлы үҫемлек. Культурала сәсеүлек Ҡ. йәки кресс‑салатты ҡулланалар.
Ә.Х.Ғәлиева
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Исинбаева Елена Гаджиевна
Исинбаева Елена Годжаевна (3 июнь 1982, Волгоград, РСФСР, СССР) — Рәсәйҙең ҡолға менән һикереүсеһе. Ике тапҡыр Олимпия чемпионы (2004, 2008), 2012 йылғы Олимпия уйындарының бронза миҙалын яулаусы. Асыҡ һауала өс тапҡыр донъя чемпионы һәм бинала 4 тапҡыр донъя чемпионкаһы, асыҡ һауала, шулай уҡ бинала Европа чемпионы.Ҡолға менән һикереү буйынса ҡатын-ҡыҙҙар араһында донъяла 28 тапҡыр рекорд ҡуйған[1] .Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.
22 июль, 2005 йыл. Лондондағы ярыштарҙа донъя тарихында беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар араһында ҡолға менән һикереү буйынса биш метр бейеклекте алды.
6 март, 2012 йыл. Иң уңышлы эш итеүсе Рәсәй спортсыһы тип танылды. Армияның Үҙәк спорт клубында еңел атлетика буйынса инструктор, Рәсәй армияһы[2] майоры[3].
Йөкмәткеһе
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Еленаның атаһы — Гаджи Гафанович Исинбаев — табасаран милләтле, Дағстанда[4] Хив районының Чувек ауылында тыуған, әсәһе — Наталья Петровна Исинбаева — рус. Апаһы Инесса цирк артисы Михаил Голевта кейәүҙә.
Оҙаҡ ваҡыт Монте-Карлола(Монако)[5] йәшәгән. Үҙенең һүҙҙәре буйынса, күп ваҡытын ғаиләһе, дуҫтары менән үткәрергә уйлап, Исинбаева 2011 йылдың мартында Волгоградҡа[6] ҡайта[7]. 2013 йылда Исинбаева кире Монакоға[8][9] әйләнеп ҡайтыуҙы планлаштырғанын әйткән. 2014 йылдың 28 июнендә Елена Исинбаева Рәсәйҙең йыйылма командаһының[10] һөңгө сөйөү спортсыһы Никита Петиновтан (тыуған 1990) Ева исемле ҡыҙ таба[11] тапты.
12 декабрь, 2014 йыл. Никита Петиновҡа[12] кейәүгә сыға.
Спорт карьераһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1998—2003[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Еленаға 5, ә уның бәләкәй һеңлеһе Иннаға 4 йәш булғанда, ата-әсәһе уларҙы спорт гимнастикаһы клубына шөғөлләнергә бирә. 15 йәшендә Ленаны олимпия резервы училищеһынан, перспективаһыҙ спортсы тип, сығарып ебәргәндәр. Уның тренеры Александр Лисовой, телевидениела ҡолға менән һикереп сығыш яһаған ҡыҙҙы күреп, Ленаны еңел атлетика буйынса тренер Евгений Трофимовҡа күрһәткән. Ярты йылдан һуң, 1998 йылда, Елена Исинбаева Мәскәүҙә Бөтә Донъя үҫмерҙәр уйындарында 4 метр бейеклеккә һикерә. Киләһе йылында ул үҫмерҙәр араһында донъя күләмендә рекорд ҡуйып, 4,10 метр бейеклекте яулай. Шул уҡ йылда Европа чемпионатында юниорҙар араһында 5-се урынды ала.
2000 йылда 18 йәшлек Рәсәй спортсыһы йәнә «донъя чемпионы» исеменә лайыҡ була, 4,20 метр бейеклеккә һикереп, юниорҙар араһында донъя рекорды ҡуя. Сиднейҙағы Олимпиадала донъя тарихында беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар араһында ҡолға менән һикереү буйынса ярыш була. Елена квалификация буйынса иҫәпкә кергән бер генә һикереү эшләй алмай һәм финалға сыҡмай (квалификацияны күрһәтеү өсөн 4,30 метр бейеклекте алырға кәрәк була). Сиднейҙа 4,60 метр һөҙөмтә менән донъя рекордсыһы Стэйси Драгила чемпион була (донъя рекордынан ни бары 3 сантиметрға түбәнерәк). Көмөш миҙалды Австралия өсөн сығыш яһаған элекке Рәсәй спортсыһы Григорьева Татьяна яулай (4,55 метр).
2001 йылда Европа юниорҙар чемпионатында, 4,40 метр бейеклекте алып, Исинбаева тағы ла беренсе була. Шул уҡ йылда, Берлиндағы Халыҡ-ара фестивалдә (ISTAF) ҡатнашып, 4,46 метр бейеклеккә һикерә һәм юниорҙар араһында яңы донъя рекорды ҡуя. Уны немец спортсыһы Сильке Шпигельбург, Исинбаева күрһәткесенән 2 сантиметрға бейегерәк һикереп, бары тик 2005 йылда ғына яңырта ала. 2002 йылда Мюнхендә үткән Европа чемпионатында Елена, 4,55 метр бейеклек күрһәтеп, икенсе урын яулай. Рәсәй спортсыһы Светлана Феофанова чемпион исемен ала.
2003 йылда Европа чемпионатында бина эсендәге ярыштарҙа 23 йәшкә тиклемге спортсылар араһында ул 4,65 метр һөҙөмтә менән алтын миҙал яулай. 2003 йылдың 13 июлендә Гейтсхедта Британияның Grand Prix ярышында Елена яңы донъя рекорды ҡуя — 4,82 метр. 2003 йылда Парижда үткәрелгән еңел атлетика чемпионатында ул ярыштың фавориты булып иҫәпләнһә лә, Светлана Феофанова һәм немец ҡыҙы Аннике Бекерҙән ҡалыша һәм бронза миҙал яулай.
2004—2009[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
30 июль, 2008 йыл. Монакола Супер Гран-при ярыштарының сираттағы этаптарының серияһында Исинбаева сираттағы донъя рекорды ҡуйҙы — 5,04 метр (был рекорд үткәндәгеһенән бер см артығыраҡ була). Үҙ ҡаҙаныштары тураһында спортсы ошоларҙы әйтте[13]:
«Мин Монакола йәшәйем. Өйҙәге стадионда үткәрелгән был ярыш миңә ҙур көс бирҙе».
18 август, 2008 йыл. Пекинда үткәрелгән Олимпия уйындарында ул, бер-бер артлы башта олимпия (4,95 метр), унан һуң донъя (5,05 метр) рекордтары ҡуйып, алтын миҙал яуланы.
2010 — бөгөнгө көндә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
15 февраль, 2009 йыл . Донецкиҙә үткәрелгән XX халыҡ-ара «Ҡолға йондоҙҙары» турнирында ул бина эсендә 2 донъя рекордын ҡуя, башта 4,97 метр һәм унан һуң 5,00 метрға һикерә[14] (һөҙөмтә әлегә рәсми рәүештә раҫланмаған).
Бөтә Донъя спорт даны Laureus академияһының версияһы буйынса Елена 2007 һәм 2009 йылдарҙа планетаның иң яҡшы спортсыһы булып һанала.
2009 йыл. Берлинда үткән донъя чемпионатында ул бер ниндәй ҡыйынлыҡһыҙ финалға үтеп инһә лә , финалда еңеүгә өлгәшә алмай. Ярыштан һуң Исинбаева быны быға тиклем бер туҡтауһыҙ ярыштарҙа еңеп килгәнгә күрә концентрацияһын юғалтыу менән аңлатты. Ысын күҙ йәштәре түгеп, ул тренеры алдында оятҡа ҡалғанын белдерҙе.
28 август, 2009 йыл. Цюрихта "Алтын лиганың « бишенсе этабында ул 27-се тапҡыр донъя рекорды ҡуйҙы (5,06 метр)[15].
10 апрель 2010 йыл. Биналарҙа үткән Дохалағы донъя чемпионатындағы уңышһыҙ сығышынан һуң ул билдәһеҙ ваҡытҡа үҙенең спорт карьераһында тәнәфес яһарға булды[16].
2010 йылдың апрелендә Елена Сингапурҙа үткәрелгән Йәш үҫмерҙәр Олимпиадаһында Рәсәйҙең илсеһе булып һайланды.[17].
Спортта алған паузанан һуң матбуғатта Елена спортҡа 2011 йылда ҡайтасаҡ тигән хәбәрҙәр сыҡһа ла, рәсми рәүештә был мәғлүмәт бары тик 2010 йылдың 1 декабрендә генә дөрөҫләнә. Бөтә Рәсәй еңел атлетика федерацияһының сайтында Еленаның „рус ҡышы“ ярышында сығыш яһаясағы тураһында мәғлүмәт бирелә[18].
6 февраль, 2011 йыл . „рус ҡышы“ турнирында карьераһындағы бер йыллыҡ паузанан һуң Исинбаева һикереүҙәр секторына сыҡты, бейеклеккә 4,81 м һикереп, ярыштарҙың донъялағы иң яҡшы сезон нәтижәһен күрһәтте һәм еңеүсе булды.[19]. 2011 йылдың 30 авгусында Көньяҡ Кореяның Тэгу ҡалаһында үткән еңел атлетика чемпионатында миҙалһыҙ ҡалды.[20]
2012 йылдың 6 февралендә Рәсәй Федерацияһының Президентына кандидат итеп күрһәтелгән, шул ваҡытта Рәсәй Федерацияһының Хөкүмәт Рәйесе булып торған, Владимир Путиндың ышаныслы кешеһе ителеп рәсми рәүештә теркәлгән[21].
23 февраль, 2012 йыл. Стокгольмдағы гран-при ярыштарында Елена бина эсендә яңы рекорд ҡуйҙы— 5,01. м. 2012 йылдың 6 авгусында Лондонда үткән Олимпия уйындарында ярыштарҙың төп фавориты булһа ла, бейеклеккә 4,70 м һикереп, бары тик бронза миҙалына лайыҡ булды. Олимпиаданың алтын миҙалын америкалы Дженнифер Сур 4,75 м нәтижәһе менән (2008 йылда Исинбаева ҡуйған рекордҡа ҡарағанда 30 см түбәнерәк күрһәткес менән) алды, көмөш миҙал шулай уҡ 4,75 м бейеклегенә һикергән Куба спортсыһы Ярислей Сильвегә эләкте.
18 май, 2013 йыл. Shanghai Golden Grand Prix ярышында, 4,70 м күрһәтеп, еңеүсе булды.
13 август, 2013 йыл. Мәскәүҙә үткән донъя чемпионатында, 4,89 м бейеклеккә һикереп, алтын миҙал яуланы[22].
2013 йылдың Донъя чемпионаты алдынан Елена Исинбаева бер нисә тапҡыр үҙенең спорт карьераһын тамамларға йә булмаһа туҡтатып торорға теләгәнен әйтте. Бының сәбәбе уның әсә булырға теләүҙә ине[23][24][25]. Әммә чемпионатта еңеү нәтижәһе тренер тарафынан планлаштырғандан байтаҡ түбән булғанлыҡтан, тренер Еленаның бер нисә коммерциялы ярыштарҙа[26] һәм 2016 йылдағы Олимпиадала ҡатнашыу мөмкинлеген аныҡлап әйтте[27].
2013 йылдың октябрендә Исинбаева Сочиҙағы Олимпия ауылының мэры вазифаһын үтәй башланы[28].
2015 йылдың 12 февралендә спорт карьераһын дауам итәсәген иғлан итте.[29].
2015 йылдың 6 майында Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы Елена Исинбаева менән биш йыл контракт төҙөнө. Был контракт буйынса уға Армияның Үҙәк клубында еңел атлетика буйынса хәрби инструктор вазифаһы йөкләтелә[2].
2016 йылдың 8 февралендә Халыҡ-ара еңел атлетика федерацияһының ассоциацияһы (IAAF) Елена Исинбаеваға, Бөтә Рәсәй еңел атлетикаһы федерацияһының IAAF-тағы ағзалығынан сығыу сәбәпле, халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнашыуҙы тыйҙы..
Тәнҡит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2013 йылдың 13 авгусындағы матбуғат-конференцияһындағы журналист Исинбаеванан швед спортсы ҡатын-ҡыҙҙарыынң ЛГБТ-Рәсәй берләшмәһен яҡлаған акцияһына ҡарата мөнәсәбәтен белдереүен һорағас, ул Рәсәйҙәге гомосексуализмды тыйыу тураһындағы законды яҡлап сыға[30]. Күп кенә сит ил киң мәғлүмәт саралары уның был фекерен гомофобиялы тип һанап, Елена Исинбаеваны Олимпия уйындарының илсеһе посынан төшөрөүҙе талап итә башлай. Исинбаеваның һүҙәрен күп кенә танылған спортсылар шелтәләп сыға[31][32][33]. Быны Исинбаева Еңел атлетика Федерацияһының матбуғат-хеҙмәте аша үҙ фекерен инглизсә бик үк дөрөҫ аңлата алмағанлығы менән бәйләй. Сексуаль ориентацияһына ҡарап кешене дискриминациялауға үҙенең ҡаршы торғанлығын, ләкин чемпионат ҡунаҡтарының Рәсәйҙәге закондарҙы хѳрмәт итергә һәм үтәргә тейешлеген әйтә.[30][34].
Рекордтар исемлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
13 август .2013 г. Исинбаеваның тренеры Евгений Трофимов ағымдағы йылдың яҙы башында спортсы 5,11 метр бейеклекте алды тине . Шунда уҡ ул Исинбаеваның 5,15—5,20 м бейеклекте алырлыҡ көсө барлығын әйтте.[26][27].
Бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Орден „За заслуги перед Отечеством“ IV степени (2 августа 2009 года) — за большой вклад в развитие физической культуры и спорта, высокие спортивные достижения на Играх XXIX Олимпиады 2008 года в Пекине[35].
- Орден Почёта (18 февраля 2006 года) — за большой вклад в развитие физической культуры и спорта и высокие спортивные достижения[36].
- Медаль ордена „За заслуги перед Отечеством“ II степени (13 августа 2012 года) — за большой вклад в развитие физической культуры и спорта, высокие спортивные достижения на Играх XXX Олимпиады 2012 года в городе Лондоне (Великобритания)[37].
- Премия принца Астурийского (октябрь 2009 года)[38].
- Почётный гражданин Донецка (2006 год)[39].
- 31 января 2010 года Елена Исинбаева была признана лучшей легкоатлеткой десятилетия журналом Track&Field News[40].
- Лучший легкоатлет мира по версии журнала Track & Field News в 2004 и 2005 годах.
- Лучший атлет мира по версии ИААФ (2004, 2005, 2008).
- 16 ноября 2013 года на церемонии награждения в Монако была удостоена наградой „За особые заслуги в спорте“.
- Лучший легкоатлет Европы в 2005 и 2008 годах.
- Фонтан, названный в честь неё, стоит около кинотеатра „Высота“ в районе Москвы Кузьминки.
- По итогам 2013 года признана Спортсменкой года (её имя назвало большинство болельщиков путём голосования в интернете, а также делегаты отчетной конференции Всероссийской федерации легкой атлетики).[41]
- „Серебряная лань“ — лучший спортсмен года (Федерация спортивных журналистов России, 18 декабря 2013 года)[42]
- Спортсмен года в Европе (2013). По результатам голосования Международной федерации спортивных журналистов[43].
Белеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Волгоград дәүләт физик культура академияһын тамамлаған.
- 2010 йылдың октябрендә педагогия фәндәре кандидаты дәрәжәһенә эйә булған.
Рекламала төшөүҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- В 2010 году снялась в ТВ-ролике с рекламой „Lady Speed Stick“.
- Снялась в 2016 году рекламном ролике сока.
- С ноября 2015 года является рекламным лицом телеканала „Матч ТВ“
Телетапшырыуҙарҙа төшөүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Елена 2013 йылда „КВН“, „Минута славы“ телетапшырыуҙарында жюри ағзаһы була һәм „Киске Ургант“ тапшырыуында төшә.
Ҡыҙыҡ факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ярыштар ваҡытында спортсы үҙенә генә хас булған тактиканы ҡуллана: уның беренсе һикереүе- тән яҙыу өсөн, икенсеһе-еңеү өсөн, өсөнсөһө — рекорд ҡуйыр өсөн. Еленаның үтенесе буйынса ҡолғалар эшләүсе „Спирит“ фирмаһы уларҙы төрлө төҫтә яһап сығара. Исинбаева үҙенең һикереүҙәрен алһыу төҫлө ҡолғалар менән башлай, еңер өсөн-зәңгәр төҫтө һәм рекорд ҡуйыр өсөн алтын төҫөндәге ҡолғаларҙы ҡуллана[44].
- Ул Рәсәй армияһы сафында эшләүсе майор дәрәжәһендәге офицер[45].
- Православие динендә[46].
- Һикерерҙән алда Елена үҙенең ҡолғаһына ниндәйҙер һүҙҙәр әйтә, тик был һүҙҙәрҙе уның бер кемгә лә һөйләгәне юҡ.
- Ике тапҡыр олимпия чемпионы үҙ исемен рәсми бренд итергә уйлай, шуның өсөн ул Роспатентҡа „Исинбаева“ исемле тауар тамғаһын теркәүҙе һорап ғариза биргән. Спортсының был шәхси тауар тамғаһы уның исеме менән генә аталмаҫ , ә һүрәтләмәле лә булыр тип көтөлә.[47].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Eurosport, 24.12.2012. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ 2,0 2,1 Елена Исинбаева заключила 5-летний контракт с Минобороны — Иван Петров — Российская газета
- ↑ ТАСС: Спорт — Двукратной олимпийской чемпионке Елене Исинбаевой присвоено воинское звание майора
- ↑ Дагестанские олимпийцы получат премии от 50 до 5 тысяч рублей. ИА REGNUM (31.08.2004). Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
- ↑ Би-би-си. Радио. Утро на Би-би-си. Спорт по утрам: среда. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Исинбаева — Трофимов: встреча в Прощеное воскресенье. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Елена Исинбаева вернулась к первому тренеру — Евгению Трофимову!. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Кузьмина, Надежда «Всё, что у нас есть – шиш с маслом». Елена Исинбаева о господдержке спорта. Аргументы и факты (2013-08-21). — «Я думаю, что жить буду за границей. Сюда буду приезжать, тренера проведывать.» Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 сентябрь 2013. 26 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Исинбаева: в Волгограде у меня будет много обязательств, но жить хочу в Монако. Чемпионат.com (2013-08-22). Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 сентябрь 2013. 26 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Максим Кравченко. Исинбаева родила дочку от легкоатлета Петинова (рус.). «Советский спорт» — www.sovsport.ru (29 июня 2014). 18 август 2014 тикшерелгән.
- ↑ Елена Исинбаева крестила дочь (рус.). Вокруг ТВ — www.vokrug.tv (18 августа 2014). 18 август 2014 тикшерелгән.
- ↑ Исинбаева вышла замуж за легкоатлета Петинова.
- ↑ Би-би-си: Спорт по утрам. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Isinbayeva volvió a tocar el cielo al superar los 5 metros bajo techo. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012. (исп.)
- ↑ Елена Исинбаева установила новый мировой рекорд.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Елена Исинбаева взяла паузу на неопределенный срок.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Исинбаева и Фелпс выбраны послами юношеской Олимпиады-2010.
- ↑ Возвращение Елены Исинбаевой в сектор.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Исинбаева вернулась. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Lenta.ru: Спорт: Исинбаева осталась без медали в прыжках с ҡолғаом на ЧМ-2011. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Постановление ЦИК России № 96/767-6, 6 февраля 2012. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Исинбаева завоевала Алтын на прощальном чемпионате мира в Москве. Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 август 2013.
- ↑ Легендарная прыгунья с ҡолғаом Елена Исинбаева готовится стать матерью. NEWSru.com (2013-06-27). Тәүге сығанаҡтан архивланған 19 август 2013. 18 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Елена Исинбаева завершит карьеру на чемпионате мира в Москве. РИА Новости (2013-07-23). Тәүге сығанаҡтан архивланған 19 август 2013. 18 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Елена Исинбаева: «Этот чемпионат был последним в карьере». Спорт-Экспресс (2013-08-13). 18 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ 26,0 26,1 Евгений Трофимов: «Неудобно показывать запись прыжка Исинбаевой на 5,11». Спорт-Экспресс (2013-08-13). 20 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ 27,0 27,1 Исинбаева поделилась с журналистами планами на будущее. Аргументы и факты (2013-08-13). Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2013. 20 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Е.
- ↑ Елена Исинбаева: „Будь я мужчиной, выступала бы до пятидесяти“
- ↑ 30,0 30,1 Гей, атлеты!. Фонтанка (2013-08-16). Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2013. 20 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Russian pole vault champ Yelena Isinbayeva condemns homosexuality, supports new anti-gay law (инг.). NYDaylyNews (2013-08-13). Тәүге сығанаҡтан архивланған 19 август 2013. 18 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Isinbayeva speaks out against homosexuality (инг.). BBC (2013-08-15). Тәүге сығанаҡтан архивланған 19 август 2013. 18 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Запад ополчился на Исинбаеву. Спорт-Экспресс (2013-08-16). 18 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Елена Исинбаева: «Меня неправильно поняли». Спорт-Экспресс (2013-08-16). 18 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 2 августа 2009 года № 885
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 18 февраля 2006 года № 126
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 13 августа 2012 года № 1165 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Официальный интернет-портал правовой информации (15 августа 2012). 15 август 2012 тикшерелгән.
- ↑ Исинбаева получила премию принца Астурийского. Взгляд (24 октября 2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 август 2011. 24 октябрь 2009 тикшерелгән.
- ↑ Елене Исинбаевой присвоили звание «Почётный гражданин города Донецка». Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Елена Исинбаева признана лучшей легкоатлеткой десятилетия. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Исинбаева и Меньков стали спортсменами года по версии ВФЛА — Иван Ильин — Российская газета
- ↑ Лучшие российские спортсмены 2013 года
- ↑ Радио ЭХО Москвы :: Новости / Россиянка Елена Исинбаева признана спортсменкой года в Европе
- ↑ Оружейник для Исинбаевой. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ Сергей Шойгу вручил Елене Исинбаевой погоны майора (2015-05-16).
- ↑ Елена Исинбаева: „Я смелая в спорте, а не в жизни“.
- ↑ Ъ-Новости — Елена Исинбаева регистрирует свою фамилию в качестве товарного знака
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- yelena-isinbaeva.com — рәсми сайты
- http://isinbaeva-fund.com/ - официальный сайт БФ Елены Исинбаевой
- Аккаунт Twitter сайттаТвиттере»
- Аккаунт на сайте Instagram
- Биография Исинбаевой на сайте IAAF. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Профиль на сайте федерации лёгкой атлетики России. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Рейтинг самых успешных действующих спортсменок России. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Елена Исинбаева: Никто не должен видеть моих слез. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Евгений Трофимов: Исинбаева может прыгать на 5.10-5.15. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Газета. Ру об историческом рекорде Исинбаевой. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- «Спортивный Волгоград» о Елене Исинбаевой. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Е. Исинбаева: Волгоград — страшный и нищий, жить хочу в Монако // РБК Спорт, 22.08.2013
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Волгоградта тыуғандар
- IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалерҙары
- Почёт ордены кавалерҙары
- II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы менән наградланыусылар
- Принц Астурийский премияһы лауреаттары
- Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастерҙары
- Алфавит буйынса спортсылар
- Википедия:Статьи с вики-ссылкой, переданной в Модуль:URL
- 1982 йылда тыуғандар
- 3 июндә тыуғандар
- Рәсәй спортсылары
- Алфавит буйынса еңел атлеттар


text:
- Подробности
- Просмотров: 541
ЕМЕШСЕЛЕК, 1) емеш-еләк алыу өсөн емеш культураларын һәм еләк культураларын үҫтереү; үҫемлекселек тармағы. Е. йүнәлештәре: Е. үҙе (алмағас, груша, сейә, слива һ.б. орлоҡло һәм төшлө емеш культураларын үрсетеү), питомниктарҙа емеш һәм еләк культураларының ултыртыу материалын үҫтереү, еләкселек (ҡайын еләге, ҡарағат, ҡурай еләге һ.б. еләк культураларын үҫтереү), субтропик емеш (гранат, инжир һ.б.), емешле сәтләүек (грек сәтләүеге, миндаль һ.б.), цитрус (лимон, цитрон һ.б.) культураларын культивациялау. Башҡортостанда тәүге демонстрациялау баҡсалары 20 б. башында Бөрө өйәҙе мәктәптәре һәм училищелары эргәһендә, Ляхов умартасылыҡ, баҡсасылыҡ һәм йәшелсәселек мәктәбендә, Бәләбәй а.х. мәктәбендә (ҡара: Аксёнов ауыл хужалығы техникумы) һ.б. ойошторола. Уларҙа Мәскәү, Пенза һәм Полтава губ. килтерелгән һабаҡсалар м‑н ялғанған ҡырағай алмағастар ултыртыла. Баҡсалар майҙаны (га) революцияға (1917) тиклем — яҡынса 150, 1929 й. — 600, 1937 — 4000, 90‑сы йй. аҙ. яҡынса 20 мең (ш. иҫ. 9 меңдән ашыуы колхоздарҙа һәм совхоздарҙа һәм 10 меңдән ашыуы өй янындағы һәм коллектив баҡсаларҙа) тәшкил итә. Респ. 30‑ҙан ашыу төрлө емеш һәм еләк культуралары, ш. уҡ айыу баланы, актинидия, арония, балан, виноград, лимонник, һырғанаҡ, әлморон, япон айваһы үҫтерелә. Баҡалы, Боҙаяҙ, Бөрө, Иглин, Стәрлетамаҡ, Шишмә емеш-еләк питомнигы хужалыҡтары эшләй. Е. продукцияһы Бөрө консерва заводында, Бүздәк консерва комбинатында һ.б. эшкәртелә. 2) Емеш культураларының биологияһын һәм уларҙы үҫтереү ысулдарын өйрәнеүсе фән. 1926—36 йй. Топорнин тәжрибә-помология пунктында (ҡара: Кушнаренко емеш-еләк һәм виноград культуралары селекцияһы үҙәге) ҡайын еләгенең, сейәнең, крыжовниктың, ҡурай еләгенең, ҡарағаттың, алмағастың урындағы һәм интродукцияланған сорттары тикшерелә; В.П.Стреляев һәм Р.И.Болотина тарафынан алмағастың урындағы Башкирский красавец, Бирское грушевое һәм Сеянец Титовки сорттары сығарыла. 1937 й. башлап виноградты өйрәнеү башлана, орлоҡло, төшлө һәм еләк культураларын гибридлаштырыу б‑са эштәр алып барыла. Л.Н.Стреляеваның селекция эше һөҙөмтәһендә — виноградтың (Башкирский ранний, Башкирский изумруд, Кечкенэ һ.б.); Болотина тарафынан алмағастың (Бельское, Гафури, Юбилейное), ҡарағаттың (Башкирский великан, Башкирская урожайная һ.б.), ҡайын еләгенең (Превосходная, Радость) яңы сорттары сығарыла. 1954 й. Стәрлетамаҡ тәжрибә-производство хужалығында (А.Я.Егоров, К.С.Егорова, Г.Ә.Мансуров, Р.Г.Финк һ.б.), 1956 й. Өфө тәжрибә-производство хужалығында (Мансуров, Ә.Я.Күсмәев), 1960 й. Баймаҡ тәжрибә-производство хужалығында (В.Л.Алёхина, С.Ф.Кириллов, Мансуров, Финк һ.б.) зона тәжрибә баҡсаларына нигеҙ һалына. Е. б‑са фәнни тикшеренеүҙәр Ауыл хужалығы институтында (Т.Ғ.Дёмина, Мансуров, Х.Н.Фазлиәхмәтов, Р.Ә.Шафиҡов, М.Ғ.Әбдиева), Аграр университетта (Мансуров) алып барыла. Тикшеренеүҙәр үткәрелә һәм ҡыуаҡһыҙ ел үтеүсән баҡса һаҡлағыс урман һыҙаттарын ултыртып сығыу; емеш һәм еләк культураларын иртә көҙ ултыртыу; алмағастың, сейәнең, ҡарағаттың рәттә тығыҙлап ултыртылышы; алмағастың ҡыҫҡа клонлы ялғанмалары һ.б. индерелә. Алмағастың (Башкирский изумруд, Бельфлёр Башкирский, Буляк, Кушнаренковское осеннее, Пепин Башкирский һ.б.), виноградтың (Александр, Башкирский юбилейный, Карагай, Памяти Стреляевой), грушаның (Башкирская летняя, Башкирская осенняя һ.б.), ҡара ҡарағаттың (Баррикадная, Бобровая, Валовая һ.б.), һары ҡарағаттың (Венера, Ляйсан, Шафак һ.б.) яңы сорттары сығарыла.
Әҙәб.: Садоводство в Башкортостане /М.Г.Абдеева [и др.]. Уфа, 2006.
Г.Ә.Мансуров
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
“Мәғарифта ислам идеалдары һәм ҡиммәттәре” халыҡ-ара конференцияһы асылдыФото: Олег Яровиков
“Мәғарифта ислам идеалдары һәм ҡиммәттәре” халыҡ-ара конференцияһы асылды
“Мәғарифта ислам идеалдары һәм ҡиммәттәре” халыҡ-ара конференцияһы асылдыФото: Олег Яровиков
Башҡорт дәүләт филармонияһының Бәләкәй залында “Мәғарифта ислам идеалдары һәм ҡиммәттәре” Икенсе халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы асылды. Конференцияға илебеҙҙең төрлө төбәктәренән, Үзбәкстандан, Төркиәнән, Германиянан һәм Һиндостандан ғалимдар һәм мосолман руханиҙары вәкилдәре йыйылды.
Был сараның ойоштороусылары булып БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Дин эштәре буйынса совет, М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты (БДПУ), Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының Рәсәй ислам университеты тора.
— Быйылғы конференцияны үткәреү урыны осраҡлы ғына һайланманы, — тине тәбрикләү һүҙендә БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Дин эштәре буйынса совет рәйесе Вячеслав Пятков. – Республикабыҙ баш ҡалаһы – Өфө XVIII быуаттан башлап рәсми рәүештә Рәсәй империяһының мосолман баш ҡалаһы тип танылды, һәм хәҙерге Рәсәйҙә лә шулай булып ҡала. Иғлан ителгән тема ла бик актуаль. Рәсәй Федерацияһы – Ислам донъяһы периферияһы түгел, ә уның айырылғыһыҙ өлөшө, миллионлаған мосолмандар йәшәгән ил булыуын күптән аңларға ваҡыт.
— Ил һәм республика етәкселеге бөгөн дини мәғариф системаһын үҫтереүҙең мөһимлеген аңлай, — тине М. Аҡмулла исемендәге БДПУ ректоры Раил Әсәҙуллин. – Ул үҫеп килеүсе быуынды тәрбиәләүгә туранан-тура йоғонто яһай.
— Бөгөнгө конференцияла күтәрелгән тема хәҙерге тиҙ үҙгәреүсән донъяла бик актуаль, — тип иҫәпләй БР мосолмандары диниә назараты рәйесе, мөфти Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин. – Беҙгә һуңғы ваҡытта илебеҙҙә ислам мәғарифын үҫтереү өсөн яңынан-яңы мөмкинлектәр барлыҡҡа килеүен күҙәтеү бик тә ҡыуаныслы. Башҡортостанда һәм тотош Рәсәйҙә ислам мәғарифының яңы программалары эшкәртелә, мосолмандарҙың Үҙәк диниә назаратының Рәсәй ислам университеты эшләп килә, ә беҙҙең Диниә назараты үҙ сиратында был йүнәлештә М. Аҡмулла исемендәге БДПУ менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә.
Һуңғы йылдарҙа Башҡортостанда мосолман мәғарифын тергеҙеү һәм башҡа конфессиялар вәкилдәренең рухи мираҫын яҡлау өсөн бик күп эшләнә. Мәҫәлән, бөгөн республикала 900-ләп мәсет, 200 сиркәү һәм башҡа конфессияларҙың 20-нән артыҡ ғибәҙәт йорто иҫәпләнә, ете дини үҙәк, 1360-тан ашыу төрлө дини берекмәләр эшләй. Был республикала йәшәүселәрҙең һәр береһе иркен үҙ динен тота алыуы хаҡында һөйләй.
— Һуңғы тиҫтә йылдар дауамында республикала тотороҡло дини хәл һаҡлана, — тип иҫәпләй Вячеслав Пятков. — Халыҡтарыбыҙ милләт-ара һәм конфессия-ара татыулыҡта йәшәй, ә ул йәмғиәтебеҙҙең һәм дәүләттең имен үҫеш нигеҙе булып тора.
Конференцияның эше өс көн дауам итәсәк. Уның сиктәрендә секция эше, шулай уҡ “Мәктәптә рухи мәҙәнилек нигеҙҙәре” һәм “Киң мәғлүмәт саралары һәм заманса ислам мәғарифы системаһы” темаларына түңәрәк өҫтәлдәр ҡаралған.


text:
Мәскәүҙә «Интурмаркет-2010» күргәҙмәһендә Башҡортостан туриндустрияһының яңы мөмкинлектәре күрһәтелә
13 — 16 мартта Мәскәүҙә, «Крокуc-Экспо» күргәҙмә комплексында V «Интурмаркет-2010» халыҡ-ара туристик күргәҙмәһе үтә. БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм вәкилдәре күргәҙмәлә комплекслы республика туристик продукттарынан экспозиция тәҡдим итә. Башҡортостан туриндустрияһы вәкилдәренән торған делегацияны БР Йәштәр, спорт һәм туризм министрының беренсе урынбаҫары Кинйә Күскилдин етәкләй.
Күргәҙмәлә, ғәҙәттәгесә, Рәсәй төбәктәренең һәм сит илдәрҙең туриндустрияһының бөгөнгө көн ҡулланыусылары һорауын күҙ уңында тотоп әҙерләнгән киң масштаблы экспозицияһы күрһәтелә. Ҡатнашыусыларҙы семинарҙар, мастер-кластар, консультациялар һәм ике яҡҡа ла файҙалы эшлекле осрашыуҙарҙы үҙ эсенә алған программа көтә.
Башҡортостан территорияһында әүҙем ял ойоштороу буйынса үҙ хеҙмәтен республиканың алдынғы туроператорҙары — «Роза ветров» һәм «Тәңре» тәҡдим итәсәк. Һауыҡтырыу туризмы менән билдәле «Ассы» һәм «Красноусольский» шифаханалары таныштырасаҡ.
Комплекслы республика турпродуктын формалаштырыу сиктәрендә профилле министрлыҡҡа БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы һәм БР Ауыл хужалығы министрлығы ярҙам күрһәткән. «Умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса башҡорт фәнни-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһы, мәҫәлән, уникаль башҡорт балын алып килә. Күргәҙмәлә Өфө ит-консерва комбинатының һәм «НУМИК» яңы Өфө ит комбинатының ат итенән әҙерләнгән ит ризыҡтарын, Өфө икмәк комбинатының сәк-сәген, 119-сы Өфө ат заводының ҡымыҙын һәм «Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең үлән төнәтмәләренән шифалы бальзамын күрергә мөмкин буласаҡ.
«Нефтекама автозаводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте әлеге ваҡытта Рәсәйҙең автомобиль сәнәғәтендә сығарылған берҙән-бер комфортлы туристик автобусын күргәҙмәгә ҡуя. Был «VDL-НефАЗ» автобусына павильон эсендә абруйлы урын бирелгән.
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, делегация вәкилдәре ғилми-ғәмәли конференцияларҙа һәм семинарҙарҙа, шул иҫәптән Бөтә донъя туристик ойошмаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Туризм буйынса федераль агентлығы менән ойошторолған «Дәүләт – шәхси эшҡыуарҙар хеҙмәттәшлеге: хәл итәһе мәсьәләләр, перспективалар» исемле семинарҙа ҡатнашасаҡ.


text:
Фото:
Парламент закон проекттарын тикшергәндә интернет-технологияларҙы ҡулланыу яҡлы
Фото:
Спикер Константин Толкачев БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың даими нигеҙҙә эшләүсе депутаттары менән осрашыуҙа уҙған йылдағы закондар сығарыу эшенә йомғаҡ яһаны.
— 2010 йыл БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары өсөн республика ҡануниәте системаһын әүҙем камиллаштырыу осоро булды, — тип билдәләне Константин Толкачев. — Үҙ эшендә депутаттар һәр ваҡыт республиканың дәүләт-хоҡуҡи, социаль-иҡтисади һәм мәҙәни-рухи өҫтөнлөктәренән сығып эш итә.
Былтыр парламент эшмәкәрлеге новациялары иҫәбендә спикер төрлө йүнәлештәр буйынса парламент төркөмдәре төҙөүҙе билдәләне. БР Дәүләт Йыйылышында көҙгө сессия осоронда эшсе төркөмдәр ойошторолдо.
— Бындай эшмәкәрлек ҡануниәтебеҙҙең һөҙөмтәлелеген реаль баһаларға, хоҡуҡ ҡулланыу практикаһының баһалап бөткөһөҙ тәжрибәһен булдырырға, министрлыҡтар һәм ведомстволар, муниципаль органдар вәкилдәре менән тығыҙ бәйләнеш урынлаштырырға ярҙам итәсәк, — тип билдәләне Константин Толкачев.
Уның фекеренсә, закон проекттарын интернет-технологиялар файҙаланып асыҡтан-асыҡ тикшереү практикаһын дауам итергә кәрәк. Шулай уҡ БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе блогы Башҡортостан парламенты эшендә мөһим бер яңылыҡ булып торҙо.


text:
Өфөлә тиҙҙән Республика халыҡ медицинаһы һәм апитерапия үҙәге асыласаҡ
Ошо арала Өфөлә Республика халыҡ медицинаһы һәм апитерапия үҙәге сафҡа индереләсәк, уның дөйөм майҙаны 1800 квадрат метр самаһы тәшкил итә. Бөтөн кәрәкле ҡорамалдар, халыҡ медицинаһы средстволары урынлаштырылып бөткән.
Штатта әлегә 40 белгес иҫәпләнә. Киләсәктә, үҙәк ике сменала эшләй башлағас, персонал иҫәбен 100 кешегә еткереү планлаштырыла, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһының генераль директоры Әмир Ишемғолов.
Республика үҙәгенең төп йүнәлештәре булараҡ герудо- һәм фитотерапия, бал ҡорттарынан саҡтырыу һәм баллы массаж билдәләнгән.


text:
Башҡорт режиссерының «Еңмеш» фильмы Һиндостанда Гран-при яуланы
Режиссер Айнур Асҡаровтың «Башҡортостан» киностудияһында төшөрөлгән ҡыҫҡа метражлы «Еңмеш» фильмы «Свирский миф» (Рәсәй) һәм «Кинодиалог стран Брикс 2012» (Һиндостан) фестивалдәренән еңеү менән ҡайтты. Унда ул Гран-приға һәм «Иң яҡшы ир-егет роле өсөн приз»ға лайыҡ булды. (Төп ролде Хәйбулла районының Аҡъяр мәктәбендә уҡыусы Ғәлимйән Мәмбәтов башҡара).
Яҙғыһын «Еңмеш» фильмы Македония, Сербия, Франция, Испания һәм Германия илдәрендә конкурстарҙа ҡатнашасаҡ.
Әлеге ваҡытта Айнур Асҡаров Санкт-Петербургта «Беҙ ҡол түгел» ҡыҫҡа метражлы фильмын төшөрөү өҫтөндә эшләй.


text:
Рөстәм Хәмитов Ҡариҙел һәм Асҡын райондары предприятиеларының эшмәкәрлеге менән таныштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Ҡариҙел һәм Асҡын райондары предприятиеларының эшмәкәрлеге менән танышты
Рөстәм Хәмитов Ҡариҙел һәм Асҡын райондары предприятиеларының эшмәкәрлеге менән таныштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостандың Ҡариҙел районы Тайга ауылында фермер Рәйфә Шафиҡованың һарыҡсылыҡ хужалығы үҫтереләсәк. Малсылыҡ производствоһы пландары менән төбәктең төньяҡ-көнсығыш райондары буйлап эш сәфәре барышында республика Президенты Рөстәм Хәмитов танышты.
Бөгөн Рәйфә Шафиҡованың хужалығында 600 һарыҡ аҫырала. Киләсәктә был һанды бер меңгә тиклем еткереп, йылына 10 тоннаға тиклем һарыҡ ите һатыу планлаштырыла. Фермер ҡарамағында 385 гектар ер бар.
Ҡариҙел районының «Нур+Р» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә Рөстәм Хәмитов һөрөнтө ерҙе эшкәртеү технологиялары менән танышты. Хужалыҡ 2006 йылда «Осҡон» ауыл хужалығы етештереү кооперативы нигеҙендә булдырылған.
Хужалыҡ ҡарамағында 4000 гектар ер бар, уларҙың 1800 гектары – һөрөнтө ер. Машина-трактор паркы һәм механизацияланған ырҙын табағы бар. Әлеге ваҡытта бында тупраҡтың өҫкө ҡатламын эшкәртеү технологияһы ҡулланыла, әммә һуңғы йылдар һөҙөмтәләре ҡәнәғәтләндерерлек түгел. Насар һауа шарттары арҡаһында етештереү күләмдәре ҡырҡа кәмегән. Был аграрийҙарҙы тупраҡ эшкәртеүҙең яңы ысулдарын эҙләргә мәжбүр иткән. Хәҙер хужалыҡ етәкселеге нуль технологияһына өмөт бағлай. Был заманса алым ҡоролоҡ шарттарында ерҙе минималь эшкәртеүҙе күҙ уңында тота.
«Нур+Р» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә 45 кеше эшләй. Үҫемлекселектән тыш, улар ҡортсолоҡ менән дә шөғөлләнә. Хужалыҡта 28 күс иҫәпләнә. Шулай уҡ бында 250 баш эре мал һәм 48 ат аҫырала. Производствоны яңыртыуға һәм үҫтереүгә һуңғы йылдарҙа 25 миллион һум аҡса һалынған.
Байҡыбаш ауылындағы «Уфалеспром» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте «Кроношпан» компанияһы менән хеҙмәттәшлек итергә йыйына. Ҡариҙел предприятиеһы урман сеймалын поставкаларға планлаштыра. Рөстәм Хәмитов бындай хеҙмәттәшлеккә яҡшы әҙерләнергә кәңәш итте.
Башҡортостан Президенты «Уфалеспром» етәкселеге менән предприятиеның бөгөнгө хәлен һәм етештереү күләмдәрен арттырыу буйынса пландарын тикшерҙе. Рөстәм Хәмитов бында 2011 йылда булып киткән. Шул ваыттан алып предприятиеның етештереү күләмдәре дүрт тапҡырға артҡан.
Компанияла 80 кеше эшләй, уртаса эш хаҡы 14,5 мең һум тәшкил итә. Төп продукция – ағастан төҙөлөш материалдары һәм мебель. Бөгөнгө көндә бында йылына 25 мең кубометр ағас эшкәртелә. Предприятие мебеле Рәсәй, Ҡаҙағстан һәм Әрмәнстандың сауҙа селтәрҙәренә сығарыла.
«Башагропром» траст компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә республика Президенты һөт заводын үҫтереү һәм яңы төр продукция етештереү буйынса пландар хаҡында ҡыҙыҡһынды. Һөт заводы 2006 йылда асылған. Бында тәүлегенә 209 тонна һөт эшкәртелә һәм 15 төр продукция етештерелә. Заводты һөт менән Ҡариҙел һәм Асҡын райондарының ауыл хужалығы предприятиелары һәм фермерҙары тәьмин итә.
Алдағы ваҡытта «Башагропром» кәзә һөтөнән ҡымыҙ етештерә башларға иҫәп тота. Ә киләсәктә предприятие махсус дауаланыу учреждениеһы төҙөргә ниәтләй. Бында килеүселәр кәзә һәм бейә һөтө менән һаулыҡтарын нығыта аласаҡ. Төбәк башлығы был идеяны хупланы.


text:
Өфөгә тәүге тапҡыр киң корпуслы Аirbus A330 самолеты килде
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Өфөлә тәүге тапҡыр «Аэрофлот» авиакомпанияһының киң корпуслы Аirbus A330 самолеты ултырҙы. Рейс Мәскәүҙән килгән. Был хаҡта Өфө блогеры stonerized хәбәр итә.
«Самолет түбәнәйгән һайын уның ни тиклем ҙур икәнлеген аңлай башлайһың. Аэробустың ҡанаты — 60 метр тирәһе, яҡынса осоу-ултырыу һыҙатының киңлегенә тиң», тип яҙа ул үҙенең блогында. Шулай уҡ блогер, салондың урынлашыуына ҡарап А330 бортҡа 295-тән 440-ҡа тиклем пассажир алыу мөмкинлегенә эйә, тип билдәләй.
Өфө аэропортының матбуғат секретары Татьяна Ризван хәбәр итеүенсә, «бындай самолеттар Өфөгә йыш килмәйәсәк, әммә ШОС һәм БРИКС саммиттары алдынан персонал уларҙы ҡабул итә һәм хеҙмәтләндерә белергә тейеш».
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2014 йылдың сентябрендә «Өфө» халыҡ-ара аэропортына Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең йөгөн ташыу өсөн «Волга-Днепр» авиакомпанияһының «Руслан» Ан-124 самолеты ултырҙы. Ете йыл эсендә тәүге тапҡыр «Өфө» аэропорты шундай типтағы һауа судноһын ҡабул итте.
Шул саҡта аэропорт хакимиәте, «Өфө» аэропорты «Боинг-747», «Боинг-777» ҙур пассажир һауа судноларын ҡабул итергә әҙер, ә хеҙмәткәрҙәр «А-330» тибындағы самолеттарҙы хеҙмәтләндерергә өйрәнә, тип белдерҙе.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Халыҡ-ара паралимпия комитетының Рәсәй йыйылма командаһын ситләтеү тураһында ҡарары – кешелекһеҙлек»
ӨФӨ, 2016 йыл, 24 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Халыҡ-ара паралимпия комитетының Рәсәй йыйылма командаһын Рио-де-Жанейролағы Паралимпия уйындарынан ситләтеү тураһында ҡарарын кешелекһеҙлек тип атаны.
– Халыҡ-ара паралимпия комитетының бер ниндәй дәлилһеҙ Рәсәй йыйылма командаһын уйындарҙан ситләтеү тураһында ҡарары – кешелекһеҙлек. Ул юридик принциптарға ла, дөйөм халыҡ әхлағына ла яуап бирмәй. Юғары ҡаҙанышлы спорт паралимпиясылар өсөн ярыш ҡына түгел. Спортта еңеү яулап, улар яҙмышҡа саҡырыу ташлай. Беҙ ошо килеп тыуған хәлде ентекле тикшерергә тейешбеҙ. «Таҙа» спортсыларҙы халыҡ-ара кимәлдә яҡлау механизмдарын булдырырға кәрәк, – тине республика етәксеһе. – Башҡортостан Паралимпия хәрәкәтенең данлы традициялары бар. Иртәме-һуңмы, ғәҙеллектең өҫкә сығыуына бер ниндәй ҙә шик юҡ. Спортсылар һәм тренерҙар уларҙың хеҙмәттәрен шик аҫтына ҡуйырға маташыусыларға еңеүҙәр менән яуап бирәсәк. Йәмғиәттең һәм властың бурысы – уларға ошо йәһәттән төрлө яҡлап ярҙам күрһәтеү.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 7 августа Халыҡ-ара паралимпия комитеты Бөтә донъя допингка ҡаршы агентлыҡ комиссияһының докладын өйрәнгәндән һуң Рәсәй спортсыларын Рио-де-Жанейролағы Паралимпия уйындарынан ситләтеү тураһында ҡарар ҡабул итте.
22 августа Спорт арбитраж суды Рәсәй Паралимпия комитетының дәғүәһен кире ҡаҡты һәм Халыҡ-ара паралимпия комитеты ҡарарын үҙ көсөндә ҡалдырҙы.
Рәсәй йыйылма командаһы составында Башҡортостандан 13 спортсы ҡатнашырға тейеш ине.


text:
«Йәй мәлдәре – үҙе бер ғүмер» рубрикаһының бөгөнгө ҡунағы халыҡ-ара, бөтә Рәсәй һәм республика конкурстары лауреаты МАРСЕЛЬ ҠОТОЕВ.
Йәйге ялыңды нисек үткәрәһең? Иҫтә ҡалған мәлдәре булдымы?
Ғөмүмән, ғаиләбеҙ менән ялды алдан планлаштырабыҙ. Үҙебеҙҙең Башҡортостан буйлап сәйәхәт итергә яратабыҙ: тауҙары, күлдәре, йылғалары буйлап. Иң иҫтә ҡалғаны минең өсөн ул - Бөрйән районында урынлашҡан Шүлгәнташ мәмерйәһенә барыу. Нисә тапҡыр булһам да, һәр ваҡыт үҙем өсөн яңы асыштар табам, ижад итергә көс-дәрт алып ҡайтам. Бигерәк тә мәмерйәгә яҡынлашҡан тауҙар араһынан аҫҡа төшөү, тәүтормош кешеләренең һүрәттәрен күреү, бөтмәҫ тәьҫораттар ҡалдыра. Ҡурсаулыҡ биләмәһе булғас, тәбиғәт бында тейелгеһеҙ итеп һаҡланған. Ошо көндәрҙә лә Ғафури районында урынлашҡан Киндерле мәмерйәһенә (урыҫ. Пещера Победа) барып ҡайтырға уйыбыҙ бар. Көньяҡ Уралда оҙонлоғо буйынса икенсе урында торған мәмерйә ул.
Һинең яратҡан «йәйге рецебың».
Минең бала-саҡтан яратҡан шөғөлдәремдең береһе – балыҡ тотоу. Шуға күрә лә, йылға буйҙарында ял иткән ваҡыттарҙа уха бешерергә яратам. Һурпаһы үтә күренмәле булырға тейеш. Йәшелсә һәм тәмләткестәрҙе әҙ генә ҡулланырға кәрәк. Уха өсөн иң уңайлы балыҡтар: алабуға һәм этеш. Табан балыҡ, һаҙан, ҡыҙылҡанат та – бының өсөн ҡулай. Кәмендә ике төрлө балыҡ булһа, һурпа тәмлерәк килеп сыға.
Ҡайһы мәҙәни объекттарҙа мотлаҡ булырға кәрәк тип иҫәпләйһең (Өфөлә, республикала)?
Әгәр мин баш ҡалабыҙға турист булып килһәм, Салауат Юлаев майҙанында йөрөмәй, Салауат һәйкәлен күрмәй китмәҫ инем.


text:
Миңә ҡалһа ысын ҡурай, Уралыбыҙҙа ғына үҫә торған еҙекәй үләндең кипкән көпшәһе (ҡурайы) һәм уны үҙәк өҙҙөрөп тартыусылары башҡа тараф ҡәүемдәрендә бик һирәк йә һис тә юҡ, шуға күрә "башҡорт ҡурайы" тигәндә тап шул еҙекәй ҡурайҙы, шул еҙекәйҙән моң тартыусыны күҙ уңында тотабыҙҙыр. Ошо ғәзиз ҡурай үләненең исемен башҡортобоҙ үҙенең ғәзиз уландарына ла ҡушҡан: Алтын Урҙа империяһы дәүерендә Башҡортостанының үҙ аллылығын даулап ҡанлы яуҙарға сапҡан башҡорт батыры Еҙекәйҙе (урыҫ йылъяҙмаларындағы Едигейҙы) иҫебеҙгә алайыҡ...
Эйе, еҙекәй ҡурайыбыҙ һәр яҡлап та берҙән-бер һәм ул шулай уҡ берҙән- бер халыҡтыҡы, башҡорттоҡо. Ҡыйыҡ башлы сыбызғынан (ул да башҡорт көй тартҡысы, ләкин ысын ҡурай түгел) башҡаны белмәгән күрше-күлән ҡәүемдәрҙең ҡайһы бер йылғырҙары ерле-юҡтан ҡурайыбыҙға ҡул һуҙып, уны үҙенеке итергә - - үҙләштерергә яҫҡына, хатта бәғзе бер талымһыҙыраҡ ҡурайсыбыҙҙы йылы мөйөшөнә саҡырып килтереп, һабаҡ алып маташа, әммә барлыҡ көҫәнеүҙәре елгә оса ла ҡуя. Башҡортһоҙ ерҙә ысын еҙекәй үләне үҫмәгәндәй, ысын башҡорт рухы тиртмәгән бәндәнән ысын ҡурайсы ла сыҡмай (күпме генә көсәнеп ҡараһа ла). Сүбек сәйнәп май сыҡмағандай, һыбыҙғысыны ҡурайсы тип атауҙары ла мәғәнәһеҙ.
Дөрөҫ, ят яҡтарҙың үтә моңло йәндәре лә ҡулдарына эләккән, ҡурай килбәтенә килгән еҙ, алюмин, ағас, синтетика көпшәнән, хатта Һаҡмар, Һүрән буйҙарынан ҡырҡып алып ҡайтҡан ысын ҡурай - еҙекәй үләне көпшәһенән күркәм тауыш сығарырға - көйҙәр тартырға өйрәнеүҙәре бик ихтимал (сыйырсыҡ-ҡош һандуғас булып һайраған кеүек). Ләкин ысын ҡурайсы булыуҙары, ай-һай... Сөнки сихри башҡорт моңон биш тишекле сихри еҙекәй көпшәнән башҡорт рухы тип аталмыш тылсым ғына тартып сығара ала.
Башҡортостанда тыуып үҫкән һәм ҡурай моңон бала сағынан уҡ йәненә һеңдергән татар әҙибе Әмирхан Еники "Ҡурай" тигән хикәйәһендә яҙа:
"Беҙҙең күршелә генә Миңлегәрәй исемле башҡорт тора ине... өйөнөң тәҙрәләре киңенсә асыҡ... Бына шул асыҡ тәҙрәләрҙән инде бер ваҡыт, абзыҡайым, ҡурай менән йыр ағыла башлай!.. Һәм мин шуны ишетеүгә, барған еремдән ҡапҡанға эләккәндәй, шып-туҡталып ҡала инем. Һис ысҡына алмай инем мин ул татлы әсирлектән... Бөтөн донъямды онотоп, ләззәтенән, һыҙландырыуынан иларға етешеп тыңлайым да тыңлайым... Күҙ алдымда үҙенең яҡты киңлектәре, тын түбәләре, утлауҙа йөрөгән йылҡылары менән ҡылғанлы дала әкрен генә йәйелә лә йәйелә... Бик бейектә бөркөт һалмаҡ ҡына йөҙә. Йыраҡта яңғыҙ яйҙаҡ шәүләһе күренеп ҡала, әллә ҡайҙа ғына ирлән һыҙғырыуы ишетелгән кеүек була... Һәм иң ғәжәбе, шул далала аҡ тастарлы еңгәнең муйынына ҡороҡ һалған бейәне һауып ултырғанын бик асыҡ итеп күрә торған инем. Был шул тиклем асыҡ-йәнле булып күҙ алдына килә, мин хатта еңгәнең ике теҙ араһына янтайтыбыраҡ ҡыҫтырған ағас силәген дә, шул силәккә бейәнең ике имсәгенән алмаш-тилмәш бәреп төшкән нескә генә һөттө лә күргәндәй була инем... Әнә шулай әллә ҡайҙарға алып китә, хыялый итә ине мине был башҡорт ҡурайы, башҡорт йыры!.."
Ғүмере буйына шул тылсымлы ҡурай моңон һағынып-һыҡтап йәшәгән яҡташыбыҙ Ҡазан радиоһында алюмин көпшәнән көй тартыусы - "шәһәрҙә берҙән-бер ҡурайсы" менән таныша, әммә ҡурайы һис кенә лә күңеленә ятмағас: "Ни өсөн тәбиғи ҡурай беҙҙә юҡ, ни өсөн ул, әйтәйек, башҡорттарҙа һаҡланған да, беҙҙә һаҡланмаған?.." - тип эстән өҙәләнә. Һәм ысын ҡурай моңон үлерҙәй танһыҡлаған автор Башҡортостандың йәмле Һаҡмар буйҙарына - үҫәргәндәр төйәгенә сәйәхәт ҡылып, ете дана "тәбиғи ҡурай" көпшәһе алып ҡайта, Ҡазандың шул берҙән-бер "татар ҡурайсыһы"на тапшыра.
"Әммә ни ҡыҙғаныс, Исмәғил абзыйҙың ялан ҡурайында уйнағанын миңә ишетергә тура килмәне... "Белмәйем шул" тигән ине ул, ҡурайҙарҙы минән алып киткән сағында... - тип үкенеп хикәйәтләй яҙыусы.. - Бары күптән түгел генә ишетеп белдем: баяғы барлыҡ ҡурайҙар ҙа Тел, әҙәбиәт институтының музыка кабинетында һаҡлана икән... Исмәғил абзый һәр ҡайһыһына өҫтән - дүрт, аҫтан бер тишек яһаған (нәҡ башҡорт ҡурайы төҫлө итеп), ҡулыңа ал да һыҙҙырып- һуҙып ебәр!.. Әммә улар өнһөҙҙәр, һыҙҙырып-һуҙып ебәрерлек кешеһе юҡ - кешеһен, кешеһен ҡайҙан табырға?!."
Бына шулай ул хәлдәр, әхүәлдәр...
Билдәле булыуынса, ҡурайыбыҙ Ҡазанда ла, Алматыла ла (һәм башҡаларында ла) музей ҡомартҡыһы рәүешендә күҙгә салына, тик унда уларҙан моң тартыусыһы ғына юҡ, сөнки башҡорт күкрәгендә ҡайнаған рух башҡаларҙың күкрәгенә һыйғыһыҙ, рухты музей кәштәләренә лә һалып булмай - фәҡәт беҙҙең тәбиғи һәм айырылғыһыҙ айышыбыҙ ул...
Егерменсе быуаттың бөйөк башҡорто Әхмәтзәки Вәлиди Туған Башҡортостанынан мәңгелеккә һөрөлөп, диңгеҙ аръяғы Төркиәлә хатта башҡортса һүҙ ҡатырлыҡ форсаты ҡалмағанда ла ҡурайынан яҙмаған, алыҫтағы тыуған иле, халҡы менән ҡурай моңдарын ағылдырып һөйләшкән...
Шундай уҡ хәл ун өсөнсө быуат бөйөгө Сыңғыҙ-хан бабабыҙ менән дә булған, тиһәк, бәғзеләр шаңҡып ҡалыр: "Ҡурайҙың унда ни ҡыҫылышы бар - татар-монгол Тэмучжин бит ул!" - тип тәкәббер яр һалыр. Әммә донъя тәкәбберҙәрҙән генә тормай, төплө һүҙгә ҡолаҡ ҡуйған, фәһем алғандар ҙа ишле, сөнки башҡорт Темәсйәндең ырыу шәжәрәһе Үҫәргән батшалар шәжәрәһенән үркәнләп, атаһы - бөрйән башҡорто, әсәһе лә үҫәргәндән икәнлеген, уны ҡаған- император итеп аҫаба башҡорт аҫылдары Муйтән-бей менән Майҡы-бейҙәр күтәргәнлеген, заманының ғәййәр башҡорт сардарҙары (полководецтары) уға ярты донъяны яулап алышып биргәнлеген һуңғы йылдарҙа матбуғаттан уҡыштырып торабыҙ. Ә тәғәйен ҡурай менән йыһангирҙең бәйлелеге ышаныслы сығанаҡта - Сыңғыҙ-хандың төпсөк улы Тулайҙың тура тоҡомо Лубсан Данзан (XVII быуат) тарафынан үҙенең бабаһы Сыңғыҙ-хан дәүере сығанағтарына таянып яҙылған тәүәрихнамәлә сағыла (Лубсан Данзан. Алтан тобчи - "Золотое сказание". М., 1973).
Баҡтиһәң, донъяның дәһшәтле илбаҫары Сыңғыҙ-хан да мауығып ҡурай (ҡур) тартҡан, ҡурайһыҙ йәшәй алмаған, ҡурайҙы үҙенең алтын бәхет асҡысы итеп һанаған. Тәүәрихтә был ҡурай, ап-асыҡ рәүештә, Сыңғыҙ-ханға тығыҙ бәйләп: "Һинең төрки ҡурайың", "Һинең алтын (бәхет) ҡурайың" тип әйтелә. "Төрки" тигәне - дөйөмләштерелмеш башҡорт тигән һүҙ, әлбиттә; ә "алтын ҡурайың" тигәне, уның алтын көпшәнән яһалыуын белдереүҙән дә бигерәк, бәхет символы икәнлеген аңлата, сөнки һарай әһелдәре араһында ҡаған ҡурай тартҡан саҡта илгә ҡот ҡуна, бәхет килә тигән ырым йәшәгән.
Сыңғыҙ-хан һарайында уның министр дәрәжәһендәге ҡурайсы (ҡурчи) вазифаһы ла булған, уны атаҡлы Ирхәсән-ҡурайсы[1] (Аргасун-ҡурчи) башҡарған. Һәм был инсан ҡәҙимге башҡорт сәсәндәренә хас тура һүҙле, ҡыйыу - ил зарын һәм асы хаҡиҡәтте ҡағандың күҙенә төртөп әйтмәле икән:
Бөйөк халҡың ни рәүешле көн күргәнен белмәйһең!
Ауыҙын йыртып ни тапһа шуны - ҡатҡан тире, ҡайыры кимерә ул. Бөтөн халҡың ни рәүешле көн күргәнен белмәйһең!
Сарсаған ауыҙы менән ҡарлы һыу һемерә ул.
Мәңгел халҡың ни рәүешле көн күргәнен белмәйһең!
Был уҙаман, мәшһүр ҡурайсы булыуы менән бергә, ҡағандың баяғы "төрки ҡурайы"н - бәхет асҡысын күҙ ҡараһындай күреп һаҡлаусыһы ла имеш, бына уның, Ирхәсәндең, үҙенең ҡағанға әйткән һүҙҙәре:
Егерме йәшемдән һинең төрки ҡурайыңды һаҡланым,
Һинең аҡыллы һабаҡтарыңды алдым,
Һәм һис ниндәй ҙә насарлыҡ ҡылманым.
Дөрөҫ, бер саҡ хаталанып эстем аҡ-араҡыһын,
Араҡынан алйып алдым шул төрки ҡурайыңды,
Әммә яман ниәт менән алманым!
Ә эш шунда: Корея иленә яу йөрөп ҡайтмыш Сыңғыҙ-ханды һарайында күңелһеҙлек көтөп торған - тоғро ҡурайсыһы Ирхәсән, өҫтәге шиғри юлда әйтелгәнсә, араҡы эсеп иҫергән дә ҡағандың йәндәй күргән һәм ул һарайҙан тышҡа сығармаҫҡа бойорған бәхет асҡысын - "төрки ҡурайын" алып, ҡайҙалыр төнгө уйында ҡурай тартырға сығып киткән...
"Бөйөк ҡаған Майҡыға (Бағурчиға) һәм Муйтәнгә (Мухулиға) бойорҙо: "Эҙләгеҙ!" һәм ошолай һеңдереп юлландырҙы: "Ирхәсән-ҡурайсыны һис ни белдертмәйенсә саҡырып алығыҙ ҙа юҡ итегеҙ!"
...Ләкин был ике түшимәле[2] үлтермәне уны, хакимға баш эйеп ғәфү үтенергә кәңәш итте".
Һәм Ирхәсән баяғы шиғыр юлдары менән ғәфү үтенгәс, ҡағандың асыуы һүрелә:
Ғ үмереңде һин, Ирхәсәнем, бик яҡшы ҡурсаланың,
Шуҡлығыңды шәп аҡланың, ҡурайсым!
Ирхәсән-ҡурайсынан һуңдыр, моғайын, Сыңғыҙ-хандың "төрки ҡурайы"н Жәбә-башҡорт (Жэбэ-бесут) тигән кеше һаҡлаған һәм уның туранан-тура нәҫел вәкиле Ҡуширҙай-ҡурайсының Лубсан Данзан менән бер осорҙа - XVII быуатта Ордоста (Ҡытай) йәшәгәнлеге билдәле.
1227 йылда Сыңғыҙ-хан вафат булғас, мәйетен ныҡ йәшерен рәүештә оҙон сәфәргә йыйнап, юл буйына сеңләй-сеңләй, тыуып үҫкән яғына оҙаталар:
Көрүлән далаһындағы һин хан булып күтәрелгән Арал - Шундалар бит!
"Көрүлән" тигәндәре - тарихи Башҡортостан тупрағындағы Ҡараған йылғаһы (Яйыҡҡа ҡоя) һуғарған иркен дала, боронғо Туҡан (Арҡайым) ҡалаһы төбәге ул. "Арал" - Урал тауҙары.
Бураған-Туҡан - һинең тыуған ер-һыуың,
Бағырсы һәм Мухули, һинең һөйөклө дуҫтарың, -- Шундалар бит!
Был "Бураған-Туҡан" - боронғо Арҡайым (Туҡан) ҡалаһы урыны. Темәсйән башлап үҙенең хан дәрәжәһен шул төбәктә сағында алғанлыҡтандыр, Үҫәргән батшалар шәжәрәһенә ул "Туҡан-хан" тип теркәлгән. "Бағырсы" - Майҡы-бей, "Мухули" - Муйтән-бей.
Һәм шул Аралда (Уралда) ғына үҫкән, Сыңғыҙ-хан үҙенең йәнеләй күргән еҙекәй үләненең ысын ҡурайы ла телгә алына, әлбиттә:
Һинең ҡурайҙарың һәм һыбыҙғыларың,
Һәм йырҙарың - шундалар бит!..
Боронғо башҡорт сеңләүе был, һәм ундағы һүҙҙәр менән килешмәү мөмкин түгел: бөтәһе лә шунда шул - бында шул!..


text:
Башҡортостан Президенты Белорет ҡалаһы активы менән территорияны артабан үҫтереү мөмкинлектәрен тикшерҙеФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Белорет ҡалаһы активы менән территорияны артабан үҫтереү мөмкинлектәрен тикшерҙе
Башҡортостан Президенты Белорет ҡалаһы активы менән территорияны артабан үҫтереү мөмкинлектәрен тикшерҙеФото: Андрей Старостин
23 мартта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Белорет ҡалаһы һәм районы буйлап эш сәфәре барышында ҡала активы менән осрашты. Һүҙ Белоретта яңы производстволар төҙөү, туризм һәм социаль өлкәләрҙе үҫтереү тураһында барҙы.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, республикала «алдағы ике-өс йылда ярайһы уҡ ҙур предприятиелар төҙөләсәк», улар иҫәбендә ағас эшкәртеү буйынса предприятиелар ҙа бар.
— «Башлеспром» менән «Кроношпан» предприятиелары берлектә дүрт миллион кубометрға яҡын ағас эшкәртәсәк. Шулай уҡ «Белсталь» исемле икенсе ҙур инвестиция проекты сиктәрендә Белоретта ҙур предприятие төҙөү планлаштырыла. Был проектҡа һәр яҡлап ярҙам итәсәкбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты.
Белорет районында туризм өлкәһен үҫтереү шулай уҡ мөһим йүнәлештәрҙең береһе булып тора. Әлеге ваҡытта тергеҙеү эштәре алып барылған Морат тау саңғыһы үҙәге ҡаланың үҫешенә ҙур йоғонто яһаясаҡ.
— Үткән йылда Морат тау саңғыһы комплексы өҫтөндә эшләй башланыҡ. Белорет өсөн был мөһим объект булып тора. Һуңғы 15 йылда үҙәк эшмәкәрлеге яйлап һүрелә башлағайны. Тиҙ арала яһалма ҡар системаһын булдырыуға өлгәштек, ҡунаҡхана төҙөлөп бөттө. Алдағы ваҡытта ул файҙаланыуға тапшырыласаҡ. 2013 йылда ике күтәргес төҙөү планлаштырыла. Шулай уҡ ике-өс яңы трасса булдырыласаҡ. Ҡунаҡханалар, ресторандар комплексын төҙөү өсөн инвесторҙар менән һөйләшеүҙәр алып барыла, — тип һөйләне республика Президенты.
Стенограмманың тулы тексы менән Башҡортостан Президентының рәсми сайтында танышырға мөмкин.


text:
Республиканың баш ҡалаһында «Көмөш быуат солғанышында» исемле моноспектакль ҡуйыла
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
26 сентябрҙә М.В.Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында романс һәм шиғриәт һөйөүселәр өсөн Рус драма театры артисы Тимур Ғарипов сығыш яһай. Сара Әҙәбиәт йылы сиктәрендә уҙғарыла.
«Көмөш быуат солғанышында» исемле моноспектаклдә актер гитара моңдары аҫтында шиғырҙар уҡыясаҡ һәм бөйөк шағирҙар — Анна Ахматова, Александр Блок, Александр Вертинский, Николай Гумилев, Осип Мандельштам, Игорь Северянин, Георгий Иванов, Михаил Кузьминдың шиғырҙарына ижад ителгән романстар башҡарасаҡ.
Тимур Ғарипов — Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, республиканың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, «Рус шиғриәтенең алтын быуаты» девизы аҫтында Театр эшмәкәрҙәре союзы иғлан иткән «Һүҙ оҫтаһы» конкурсы еңеүсеһе.
Кисә икенсе залда киске сәғәт 7-лә башлана.


text:
Башҡорт Ҡыш бабайының ҡунаҡ тирмәһе Ишембай районында буласаҡФото: Олег Яровиков
Башҡорт Ҡыш бабайының ҡунаҡ тирмәһе Ишембай районында буласаҡ
Башҡорт Ҡыш бабайының ҡунаҡ тирмәһе Ишембай районында буласаҡФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 9 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡорт Ҡыш бабайының ҡунаҡ тирмәһе Ишембай районында урынлашасаҡ. Бөгөн «Башинформ» агентлығында уҙған матбуғат конференцияһында ошо хаҡта билдәле булды. Республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты вәкилдәре иң яҡшы тирмәгә конкурс йомғаҡтары тураһында һөйләне һәм ғинуар айындағы каникулда ғаилә менән ял итеүгә иҫәпләнгән «Һоҡланғыс Башҡортостан» социаль проекты менән таныштырҙы.
Республика халҡы ғына түгел, күрше төбәктәрҙә йәшәүселәр ҙә Башҡортостан туроператорҙары һәм отельерҙары хеҙмәттәре менән файҙаланыр тип күҙ уңында тотола. Ведомство мәғлүмәттәре буйынса, ҡунаҡханаларҙың күбеһе ярайһы уҡ ташлама яһарға ризалашҡан, мәҫәлән, «Таң» ҡунаҡханаһы 50 процентлы дисконт тәҡдим итә. Һөҙөмтәлә йәшәү хаҡы тәүлегенә бер кешегә 550 һум буласаҡ. Өфөлә иһә тәүлегенә 400-500 һум.
Дәүләт комитеты етәксеһе Вячеслав Ғиләжетдинов һөйләүенсә, Өфөлә Яңы йыл шыршылары ҡуйылған майҙандар буйлап сәғәт һайын метробустар йөрөйәсәк. Хаҡы — 10 һум самаһы.
Урындағы туристик компаниялар Ҡыш бабай тирмәһенә «бер көнлөк» автобус турын тәҡдим итә, улар Яңы йыл майҙансыҡтары асылғас та эшләй башлай. Конкурста бай саралар программаһы әҙерләгән Ишембай районы еңеп сыҡты.
Ҡыш бабайға килгәндә, Яңы йылдың төп персонажы Өфөгә самолет менән киләсәк, баш ҡала шыршыларын ҡарап сығасаҡ һәм балалар йорттары тәрбиәләнеүселәре менән осрашасаҡ, һуңынан уның өсөн әҙерләнгән тирмәгә юл тотасаҡ. Унда ул ҡунаҡтарҙы ҡабул итәсәк һәм бәләкәстәрҙең хыялдарын бойомға ашырасаҡ.
Ҡыш бабайға хатты ошо адресҡа яҙырға кәрәк: Башҡортостан, Ишембай районы, Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы, Ҡыш бабайға.


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Проза » Иҙел бит ул...
Иҙел бит ул...
Эсе бошҡанда йәки юлда йөрөгәндә тыңлай торған бер нисә йыры бар уның. Шуларҙың теҙмәһен телефонына ҡуйып алған. Әле лә автобусҡа инеп урынлашыу менән ҡолағына наушниктарын тығып та алды һәм был донъянан айырылды ла:
Иҙел бит ул, тәрән бит ул,
Тәрән бит ул, киң бит ул...
Алһыу Бәхтиева йырлай. Күкрәге менән күтәреп, төптән сығарып башҡара белә йырҙы. Ҡайһылар кеүек сәрелдәмәй. Шуға тап уның яҙмаһын һайлап алған. Бик һирәк йырсыларҙы ғына тыңлай ул Ләйлә, тауыштарында бәрхәт йомшаҡлығы, моң тулҡындары булғандарҙы ғына. Һәм йырҙарының да мәғәнәле, йөрәккә үтерлектәрен генә.
Иҙел диңгеҙгә ҡоя...
Был йырҙы ла бушҡа һайламаған. Ғөмүмән, һәр яратып тыңлай торғаны бер иҫтәлеккә, хәтирәгә нигеҙләнгән шул. Бына “Зәңгәр күлдәк” – атаһыныҡы, шул сәбәптән ҡәҙерле. “Зәңгәр күҙҙәр, бөҙрә сәстәр, беҙҙәйҙәргә пар түгел. Пар түгеллеген белһә лә, өҙөлөп һөйә йәш күңел” тигән, исемен дә белмәгәнен, әсәһе, үҙенең әсәһенә атаһы шаяртып йырланы, тип һөйләй торғайны. “Ҡышҡы серенада”ны туған тейешле бер апай сәңгелдәк бәүелткәндә йырлай ине, инде бигерәк һағышлы һәм моңло итеп. Еҙнәһе менән киноға барыр булһалар, Ләйләне бала менән ҡалдырырға алалар, апай шул йыр менән сабыйын йоҡлатып китә. Әллә ни эшләп шул апаһы бәхетһеҙҙер, эсендә зар барҙыр тип һиҙҙе, әле бала ғына тойомлауы менән. Ә инде “Иҙел бит ул”... асылда атамаһы “Һыу буйлап” шикелле был йырҙың. Тик бала сағында уны башҡарыусы ла, тыңлаусылар ҙа “Иҙел бит ул” тине лә ҡуйҙы һәм хәтерендә лә шулай уйылып ҡалған. Хәтерендә... Эйе, хәтерендә шул...
Һабантуй яланының бер осондараҡ йылға ярында урынлашҡан оло табындың ир-егеттәре көрәш-ярыш ҡарарға китеп бөткәс, унда ҡалған ҡатын-ҡыҙ, ашъяулыҡ өҫтөн бер ҡат йыйыштырып, сәй-аштарын эҫетеп, иркенләп ултырҙы. Бая ир-аттың, бала-сағаның тамағын ҡайғыртҡан булһалар, әле бер-береһен һыйлашты:
– Килендәр, яҡыныраҡ ултырһағыҙсы. Әйҙә, һалма ҡуйырып китә атыу, ашайыҡ.
– Аштан алда сәй эсмәһәм, батмай миңә. Сәйгә еткәне бармы?
– Ҡомалаҡ икмәген, ҡана, был яҡҡа ебәрегеҙ әле?
– Э-эй, ҡалай татты буған мынау һурпа! Һыйыр ите һыйыр ите инде, һурпаһы ла башҡа.
Аҙыраҡ тынып китеп тамаҡ ялғағас, табынға быу бөркөп торған самауырҙар килеп ултыра ла, тағы сыр-сыу һөйләшеү, көлөшөү, мәрәкәләшеү китә. Унан иң ололарҙан булған Кәримә әбей, табындың сираттағы өлөшөн асып ебәреүҙе белдереп, Рабиғаға өндәшә:
– Йә, килен, Иҙелде йырҙай һал, һәҙер абышҡаң килеп етер...
Рабиға инәй (Ләйлә иҫләгәндә инәй ине инде), ҡайынбикәһенең әйткәненә йәһәт күнеп, таҫтамал менән ауыҙ-ҡулын һөртә лә, сәскәле яулыҡлы башын саҡ ҡына ҡырынаҡ һалып, йырлап та ебәрә:
– И-иҙе-е-ел би-ит у-ул, И-и-иҙе-ел би-и-ит ул...
Барыһы ла, шул иҫәптән Ләйлә лә уға ҡарап ҡата. Берәү ҙә был йырҙы, юҡ, улай түгел, Рабиға инәй йырлаған йырҙы ситкә ҡарап тыңламай. Сөнки, йырынан, тауышынан бигерәк, үҙе матур. Иллегә етеп барғанда ла ул әле артыҡ оло төҫ алмаған, күҙ-ирен ситтәренә ятҡан ваҡ һырҙарҙы иҫәпләмәгәндә, йөҙ-төҫө, һын-ҡиәфәте, әлеге Кәримә әбей әйтмешләй, кәртинкә кеүек. Ә инде ирендәренең йырлағанда ҡупшы ҡыбырлауы, оҙон керпекле түңәрәк күҙҙәренең хисле генә булып йомолоп-йомолоп китеүе, нәфис аҡ муйынының һуҙылып, ҡупшы эйәгенең өҫкә күтәрелеп, яурындарының бәүелә биреп ултырыуы... Ҡыҫҡаһы, ауылда унан матур ҡатын да, килен дә юҡ. Әле инәйҙәр рәтенә инеп, өлкән балалары 16 – 17 йәштәрҙә булғанда ла, сибәрлектә уны алмаштырыр ҡатын заты күҙгә салынмай.
Онотолоп киткән ҡатын-ҡыҙҙы иҫенә килтерергә, унан бигерәк, Рабиға инәһен туҡтатырға теләмәһә лә, Ләйлә, сараһыҙҙан өндәшергә мәжбүр:
– Рабиға инәй, шым, апам килә!
– Эй, ҡороғор, йөрөй бирһә ней буған! – Кәримә әбей, һуҡранып, самауырға үрелә. – Шыл бы яҡҡа, теге алйот килеп самауырға тибеп ебәрмәһен, – тип Рабиғаны үҙе яғына күсертеп ала.
Алпан-толпан баҫып килгән Әхмәт апаның үгеҙ ҡарашы мәжлес араһынан ҡатынын эҙләй. Иҫереп үк етмәһә лә, ҡыҙмаса. Самай енләнә торған кимәлендә. Ул аңғарғансы уҡ, Рабиға инәй аяҡ үрә баҫа:
– Мине эҙҙәйеңме, Әхмәт, кил бында. Һурпа һалып бирәйемме? Сәйме?
Уға ҡапаҡлап, башҡалар ҡушыла:
– Әйҙә, ҡайнаға, иҙелгән ҡорот бар – эсһәң.
– Мына, һимеҙҙән ҡалъя ҡәйнешемә, кил.
Холоҡһоҙ ирҙең көйөн көйләй инде ҡатын-ҡыҙ. Табында, әҙәм араһында уларҙың ҡайһындайының да бәҫен төшөрмәй ҙә инде бисәләр.
Әхмәт ҡатыны янына ҡырын төшөп ятты ла, түшәк аҫтына тығылғанын ым менән генә һорап алып, кәсә төбөнә һалып күтәреп ҡуйҙы. Ул шуны йотҡансы апай-килен, еңгә-һеңлеләре ҡулынан ите-һурпаһы, икмәге-ҡорото, майы-кәнфите алдына шылып ултырҙы.
– Аша-аша, ҡабып эс! – Кәримә әбей уның әсәһенең һеңлеһе, зат араһындағы иң оло ҡатындарҙан һанала, уға ағай-энегә һелкетәһенәнерәк һүҙ ҡушһа ла, шелтәләп ебәрһә лә бара. Һүҙе бата, ҡаршы өндәшеүсе булмаясаҡ. Хатта Әхмәт кеүек эт арҡыры, иҫереп әллә нимәләр сығарып бөтөр кеше лә ауыҙ эсенән мығырлауҙан артыҡ үтә алмай.
– Әллә ятып тораңмы? – иренең ойоп барғанына өндәшкәйне Рабиға, тегеһе шундайыраҡ бер нәмә генә көткән:
– Нишәп ятайым мин? Бар ғәм күңел асҡанда! Мынауынан, һуғыр ҙа йығырмын! – тип тә һалды.
– Йә-йә! Һуҡмай тор әле. Ҡана, килен, мынау самауырҙы терелтеп әпкиһәң, – йәһәтләп Рабиғаны ситкә ебәреү яйын да тапты Кәримә.
Ҡатыны самауыр тотоп киткәс, уның усаҡ тирәһендә тилбер генә ҡыланғанын ҡарап ятҡан ир, тороп янына барып, нимәләрҙер һөйләнеп эргәһендә уралана башланы. Ҡатын йәһәтләп эшен бөтөп, самауырҙы алып кире табынға килде. Ир бында ла эйәрҙе. Ҡатын табындың икенсе яғына сығып, аҙыҡ-түлекте өҫтәп сыҡты. Талағы ташып барған ир яйлап шул яҡҡа сыҡһа, быныһы түңәрәктең икенсе яғына юлланды. Улар шулай йөрөп табынды әллә биш, әллә алты әйләнделәр. Был хәлде ултырыусыларҙың барыһы ла белә лә, телдәре һөйләшеп, ауыҙҙары йырылышып ултырһалар ҙа, күҙ ҡырыйҙары ипләп кенә аяҡ өҫтө йөрөүселәрҙе күҙәтә. Һәр береһе ирҙең ҡатынына ана һуғып-бына һуғып ебәреүенән биҙрәп, һағайған. Ярай әле, бәхеткә, ошо табын ирҙәренең бер йәшерәге килә һалып сыҡты. Ул етер-етмәҫтән үк һөрәнләй:
– Әхмәт ағай, ҡайҙа киттең дә барҙың ул? Тимерйән көрәшкә сыҡты бит! Дауай!
Ир, ай-вайына ҡуймай, апаны алып китә. Сөнки был ғаилә ирҙәренә уны ҡатынынан алыҫыраҡ йөрөтөү бурысы йөкмәтелгән. Ҡалғандар еңел һулап ебәрә, әммә берәү ҙә әлеге хәлде телгә алмай. Был әрләү ҙә, тикшереү ҙә, насарлау ҙа кимәлендә түгел, күрәһең. Бары йәшерәк ҡатын-ҡыҙҙар ғына һиҙҙермәҫтән Рабиғаға йәлләүле ҡараштарын ташлап-ташлап алалар. Ололар ғәҙәти итеп өйрәнгән, күнгән әллә...
Рабиға инәйҙең матурлығын үҙе белгән тел менән һөйләгәйне бит инде Ләйлә. Ә бына Әхмәт апаның йәмһеҙлеген әйтеп кенә аңлатып булмайҙыр. Үҙ сиратында уның кеүек ямаҡай әҙәм ауылда ла юҡтыр. Ул кәрлә, ул тайыш, ул һыңар күҙенә тай типкәндән аҡ төшкән, ул ҡаҙан төбөндәй ҡарасманлығы, ул һалбыр ауыҙы – тфү! Бәләкәйерәк сағында Ләйлә уға ҡарарға ла ҡурҡа торғайны. Әсәһе менән атаһына ла: “Әхмәт апа шайтан, ивет”, – тип әйтеп көлдөрөп, әсәһе: “Хоҙай биргән төҫө инде – ҡалайтаң”, – тип тыйып ҡуйғайны. Һәм, әлбиттә, ауылдағы уны-быны яңы аңлай башлаған йөҙләгән бала кеүек үк, Ләйлә лә был парҙың бергә булыу сәбәбен һорамай ҡалманы.
– Рабиға инәй нишәп Әхмәт апаға сыҡҡан икән, әсәй? – тигәйне әсәһе менән икәү генә сәй эскән бер кисте. Дүрт балаһының һәр береһе ниндәйҙер бер йәштә бирә торған һорау булғас, әсәһе лә артыҡ аптыраманы. Ауылда барыһы ла белгән тарихты һөйләп һалды.
... Рабиғаның үҙенән ике йәшкә оло апаһы Рәйсәгә бала саҡтан йәрәшелгән булған икән Әхмәт апа. Аталары фронтовиктар, бергә һуғыш юлы үтеп йөрөп ҡайтып, тәүге балалары, береһендә – ҡыҙ, икенсеһендә – ул, тыуғас, ҡоҙалашырға вәғәҙәләшкәндәр икән. Рабиғалар икенсе ауылда йәшәһә лә, Әхмәт атаһына эйәреп уларға барып, ҡыҙҙарҙы күреп йөрөй. Улар ҙа Әхмәтте төҫ-башҡа беләләр һәм ҡыҙ өйөндә йыш ҡына “кәләш”те “ямаҡ кейәү”гә ҡушып үсекләйҙәр. Шаярыуын шаяралар, әммә берәү ҙә Әхмәткә сығырға йыйынмай унда. Рәйсә егетен хеҙмәттән көтөп алған, Рабиға оҙатҡан мәл була Әхмәттең атаһы ҡыҙ һората барғанында. Кәләш була торған ҡыҙ ҙа күп уйлап тормай, “һыуға барам” һылтауы менән сыға ла юғала. Ул да булмай көтөп ултырғандарға “Рәйсә егете менән ҡасҡан” тигән хәбәр ҙә килеп етә. Дуҫы алдында оятҡа ҡалған өй хужаһы, аяҡ аҫтына төкөрөп ҡапҡаға юлланған ҡоҙаларҙың ҡаршыһына тороп туҡтата:
– Йо-оҡ! Боролоғоҙ! Ҡорҙашҡа ҡыҙ бирәм тигәнмен икән – бирәм! Миндә ҡыҙҙар бүкән һайын ултыра, ана! Һайҙап ал!
Енләнеп киткән аталарынан ҡурҡышҡан ҡыҙҙар һәм ҡатыны иҫенә килгәнсе, мулла Рабиға менән Әхмәткә никах уҡып та ҡуя. Шулай итеп, атаһының намыҫын аяҡ аҫтына һалып тапай алмай, үҙ бәхетен ашаҡлап сығырға мәжбүр була ҡыҙ.
Әхмәт ғаиләһендә, киреһенсә, бер өйөр ир-егет үҫә. Ҡарағай шикеллеләр. Баш бала ғына ниңәлер ҡустыларының буй-һынынан, холоҡ-күркенән мәхрүм. Әбейҙәр әйтмешләй, ысынлап “ен алмаштырған” булғандыр уны.
Эргәһендә шундай матур ҡатындың булыуын күтәрә алмай әллә ир, әллә ҡыҙғаныуҙан, әллә башҡа сәбәптән тота ла туҡмай, тота ла туҡмай инде. Саҡ ҡына ауыҙына алдымы, ул табында, ул кеше араһында тимәй, һелтәй ҙә ебәрә. Ире эскәндә ҡасып-боҫоп, этелеп-төртөлөп йөрөй бисара ҡатын. Тик шул көнөндә лә ҡайтыуҙы, китеүҙе белмәй – йәшәп ята.
– Ә теге егете армиянан ҡайттымы икән? – был һорау тағы ла бер нисә йылдан ғына килде Ләйләгә.
Әсәһе уйлана биреп ултырып, тағы һөйләп ҡуйҙы:
– Әле тәүге генә балаһын күтәреп әсәһенә ҡайтып барғанда юлда осрап утыртып алған уны теге егет. Шуфир буған икән. Ишетмәй тормағандыр инде, белгәндер Әхмәттең кем икәнен дә. “Киләм дә алам, Рабиға, бер нәмәнән дә ҡурҡмайым да, оялмайым да. Туҡматып йәшәтмәйем”, – тигән, ти...
– Һы-ы... Рабиға инәй нимә тигән?
– “Ыста! Кем әйтә аны? Һатта һәйвәт йәшәйбеҙ, ирем һатта һәйвәт”, – тигән дә төшкән дә ҡалған. Анан, ҡайтып еткәнсе, баламды йөҙөмә ҡаплап илап килдем, тей...
Был тарихты белгәндән һуң инәһенең йырлағандағы һағышлы ҡарашын аңлай Ләйлә. Уны тыңлаусыларҙың барыһы ла аңлағандыр инде. Шуны, моғайын, Әхмәт апа ла белгәндер ҙә, шуға ла йырлауын ене кеүек күргәндер. Хоҙай ҡөҙрәте менән һылыу итеп яратылған ҡатынының күркәмлеген әллә кешенән, әллә үҙенән нисек йәшерергә белмәй аҙапланғандыр. Битен ҡоромға буярҙай, ҡойоға манырҙай, телен ҡырҡып алырҙай булып йөрөгәндер... Әллә инде... Шулайтып булһа ла аҡлап ҡарай ул кешеләр яҙмышын. Ҡалайтһалар ҙа, ярты быуаттан ашыу бергә ғүмер итеп, тиҫтәләгән балаға ғүмер биреп, икеһе лә баҡыйлыҡҡа күскәндәр инде. Зат-туған араһында күҙгә-башҡа сибәрерәк ҡыҙҙар үҫеп еткәндә “Рабиға инәһенә оҡшап тора” тигәнерәк осондороу һүҙҙәре генә тороп ҡалған. Унан йыры ҡалған инде, йыры – “Иҙел бит ул”ы!
Иҙел бит ул, тәрән бит ул,
Тәрән бит ул, киң бит ул.
Ҡараңғы төн, болотло төн,
Беҙ айырылған төн бит ул...
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Екатеринбургта алдынғы медицина технологиялары менән танышты
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина һәм Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Георгий Шебаев составындағы республика делегацияһы Екатеринбургта Өлкә балалар клиник дауаханаһы менән танышты.
Улар Перинаталь үҙәккә барҙы, ҡыйбатлы заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған бала табыуға ярҙам итеү һәм операция бүлексәләрен ҡараны.
Был үҙәк йылына 5 мең бала табыуға иҫәпләнгән. Көн һайын бында 16-17 сабый донъяға килә. Уның составында 5 операция һәм 15 бала табыу залы бар. Үҙәк составына йөклөлөк патологияһы, интенсив терапия, сабыйҙар патологияһы һәм башҡа бүлеусәләр инә. Перинаталь үҙәк ресурстары патологиялары асыҡланған йөклө ҡатындар һәм сабыйҙарға иҫәпләнгән. Бар Свердловск өлкәһенән яңы тыуған сабыйҙарҙы һәм ауырлы ҡатындарҙы бында ебәрәләр.
Рөстәм Хәмитов үҙәктә күргәндәренән ҡәнәғәт ҡалды. Бында ҡулланылған технологияларҙың күбеһе беҙҙең республикала ла файҙаланыла ала.


text:
Яҙыусы Сафуан Әлибаев Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге премияға тәҡдим ителде
Яҙыусы Сафуан Әлибаев Башҡортостан Республикаһының Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһына тәҡдим ителде. Республиканың Яҙыусылар союзы ултырышында түбәндәге өс кандидатура ҡаралды: Сафуан Әлибаев, Әсхәл Әхмәт-Хужа һәм Рәмзәнә Әбүталипова. Яҙыусы һәм шағир, халыҡ-ара Андерсен исемендәге премия дипломанты Сафуан Әлибаев кандидатураһы бер тауыштан үтте.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан Республикаһының балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы 2005 йылдың 1 октябрендә булдырылды. Был ваҡыт эсендә балалар өсөн ижад иткән һигеҙ әҙип лауреат исемен алды.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы рәйесе Ольга Панчихина менән осраштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы рәйесе Ольга Панчихина менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы рәйесе Ольга Панчихина менән осраштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
18 февралдә Республика йортонда Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы рәйесе Ольга Панчихина менән осрашты. Осрашыу барышында палатаның былтырғы эш йомғаҡтары һәм Коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың ресурс үҙәген булдырыу мәсьәләһе тикшерелде.
Ольга Панчихина 2015 йылда Башҡортостанда гражданлыҡ йәмғиәте үҫешенең торошо тураһында доклад менән сығыш яһаны, республикала Коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың ресурс үҙәген булдырырға тәҡдим итте.
– Коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың күбеһе үҙаллы ойошторола һәм үҙҙәренең йүнәлештәренә нигеҙ һалыусы булып тора. Ләкин уларҙы туплаусы берҙәм ресурс үҙәге кәрәк, – тип билдәләне ул. – Һуңғы өс йылда коммерцияға ҡарамаған ойошмалар конкурстарҙа бик әүҙем ҡатнаша. Быйыл республиканан Президент гранттарына 425 ғариза бирелде, шуларҙың 21-е еңеп сыҡты. 2013 йылда 120-нән ашыу ғариза ебәрелгән, 15-е еңеү яулаған, был иһә сифаттың юғары булыуы хаҡында һөйләй. Шуға күрә ресурс үҙәге мәғлүмәт ярҙамы өсөн кәрәк.
Рөстәм Хәмитов Йәмәғәт палатаһының республика тормошондағы әһәмиәтен билдәләне.
– Ошо мөһим орган йәмәғәт, коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың көсөн бергә тупларға мөмкинлек бирә. Һеҙ ҙур эштәр башҡараһығыҙ һәм ҡатмарлы процестарҙы көйләйһегеҙ, – тине республика Башлығы. – Бик күп кешеләр Йәмәғәт палатаһы аша дөрөҫ, кәрәкле проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуға йәлеп ителә. Киләсәктә һеҙҙең менән бергәләп эшләйәсәкбеҙ.
Республика етәксеһе фекеренсә, яңы коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың барлыҡҡа килеүе гражданлыҡ йәмғиәте үҫешендә ыңғай сағыла.
– Беҙҙең бурыс – кешеләр үҙҙәрен хужа итеп тойһон өсөн үҙ-үҙен көйләүсе мөхит булдырыу. Муниципалитеттарҙа, ҡала округтарында мөһим ҡарарҙарҙы етәкселәр түгел, халыҡ ҡабул итергә тейеш, – тине Рөстәм Хәмитов. – Ошо йәһәттән Йәмәғәт палатаһы ҙур эш башҡара. Аңлашыла, гранттар алырға кәрәк, кешеләр бөтә йүнәлештәрҙә үҫешергә тейеш. Әммә был – икенсе мәсьәлә. Тәү сиратта йәмғиәт фекерен тыуҙырыу, халыҡты дөрөҫ эшкә йәлеп итеү, коммерцияға ҡарамаған ойошмаларға, эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү шарт.


text:
Милләтселек (
Милләтселек нигеҙен үҙ милләтеңә тоғролоҡ, сәйәси бойондороҡһоҙлоҡ,
Хәҙерге радикаль хәрәкәттәр үҙҙәренең миллилеген һыҙыҡ өҫтөнә алырға тырышһа ла, милләтселек бик йыш этник, мәҙәни һәм дини түҙмәүсәнлек (йәки «башҡа» этник төркөмдәргә теләһә ниндәй кире мөнәсәбәт) менән ассоциациялана. Бындай түҙмәүсәнлек милләтселектә уртасылыҡта тороусылар тарафынан ғәйепләнә.
Милләтселек — ул тәү сиратта «идеология». Ул тойғо булып торған һәм шул рәүешле үҙ-үҙеңде тотошҡа йоғонто яһаған түбәндәге элементтарҙы[3][4][5] үҙ эсенә алған патриотизмдан һәм милли ғорурлыҡтан нимәһе менән айырыла:
Милләтселек милләттәрҙең айырмалығын, колоритын һәм үҙенсәлеген һыҙыҡ өҫтөнә ала. Был айырма һыҙаттар мәҙәни-этник характерға эйә[7]. Милли үҙаң мәҙәниәткә индерелгән ғәмәлдәге сит мәҙәниәтте таныуҙы һәм үҙ милләтеңә файҙа килтерерҙәй нәмәләрҙе башҡа мәҙәниәттәрҙән алыу перспективаларын рациональ анализлауға ярҙам итә[8].
Бынан тыш, милләтселек милләтте индивидуумдың эквиваленты, социологик организм итеп ҡарай. Закон алдындағы тиңлек милләттәрҙең социаль сығышына бәйле булмаған кеүек, уларҙың күләме йәки ҡеүәтенә бәйле түгел. Милләтселәр күҙаллауынса, милләттәр һәләттәргә эйә йәки үҙҙәрен ҡорбан итеп тоя. Милләт шулай уҡ хәҙерге быуынды үткәндәр һәм киләсәк менән бәйләй, кешеләрҙе юғары фиҙакәрлеккә дәртләндерә, хатта улар уны ҡотҡарыу өсөн ғүмерҙәрен фиҙа ҡылырға ла риза [9].
Был концепцияға «милли ҡиммәттәр», «милли ихтыяж», «милли именлек», «милли бойондороҡһоҙлоҡ», «милли уҙаң» һ.б. атамалар бәйле.
Әйтеп үтелгәндәр дөйөм милләтселеккә ҡағылһа ла, уның төрҙәре шулай уҡ башҡа идеологик талаптар күтәрергә лә мөмкин: билдәле этнос (милләт) тирәләй милләт формалаштырыу, дөйөм хоҡуҡи статус һ.б.


text:
Азат Йыһаншин Башҡортостан Республикаһы Ветеринария идаралығы етәксеһе итеп тәғәйенләнде Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Азат Йыһаншин Башҡортостан Республикаһы Ветеринария идаралығы етәксеһе итеп тәғәйенләнде
Азат Йыһаншин Башҡортостан Республикаһы Ветеринария идаралығы етәксеһе итеп тәғәйенләнде Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2017 йыл, 16 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитовтың бойороғо менән Азат Йыһаншин Башҡортостан Республикаһы Ветеринария идаралығы етәксеһе итеп тәғәйенләнде. Башҡортостан Башлығының икенсе бойороғо менән Вәкил Буранбаев икенсе эшкә күсеү сәбәпле Башҡортостан Республикаһы Ветеринария идаралығы етәксеһе вазифаһынан бушатылды.
Йыһаншин Азат Салауат улы 1973 йылдың 3 сентябрендә Учалы районының Имәнғол ауылында тыуған. «Ветеринария» һөнәре буйынса Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1990 йылда Учалы районының «Коммунар» колхозындай башлай.
1995-200 йылдарҙа – Учалы районының «Коммунар» ауыл хужалығы етештереү кооперативы ветеринария фельдшеры, баш ветеринария табибы. 2000-2004 йылдарҙа – Учалы ҡалаһы ветеринария станцияһы ветеринария табибы.
2004 йылда – Учалы районы «Ирәмәл» йылҡы-спорт комплексы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры.
2004-2005 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы Учалы районы хакимиәтенең баш зоотехнигы, ауыл хужалығы идаралығы етәксеһе урынбаҫары. 2006-2007 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы Учалы районы хакимиәтенең ауыл хужалығы бүлеге етәксеһе урынбаҫары. 2007-2009 йылдарҙа – Хакимиәт башлығының беренсе урынбаҫары – Башҡортостан Республикаһы Учалы районы хакимиәтенең ауыл хужалығы бүлеге етәксеһе.
2009-2010 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы Учалы районы хакимиәте башлығы.
2010 йылда – Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығы министры. 2010-2017 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары.


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Йондоҙнамә (5-11 февраль)
Йондоҙнамә (5-11 февраль)
Ылаҡ (22.12 – 20.01)
Матди мәсьәләләр даими борсоп торор. Был арала аҡсағыҙҙы иң кәрәкле нәмәләргә генә тотонорға кәңәш ителә. Ҡайһы бер таныш-дуҫтарығыҙ кәрәкмәгән мәшәҡәт өҫтәп тора һымаҡ. Аҙна барышында аралашыуҙарҙы кәметегеҙ, осраҡлы танышлыҡтарҙан тыйылығыҙ.
һыуғояр (21.01 – 19.02)
Әүҙемлек һәм тырышлығығыҙ арҡаһында яҡын киләсәктә күпкә өлгәшеүегеҙ бик ихтимал. Элек һеҙҙең өсөн бикле ишектәрҙе лә еңел аса алырһығыҙ. Тик эштәге ҡайһы бер коллегаларығыҙ менән арағыҙ боҙолоуы бар. Етәкселәр менән һәр саҡтағыса уяу булығыҙ.
Балыҡ (20.02 – 20.03)
Үҙ көсөгөҙгә ышанысығыҙ мотлаҡ артыр. Мәл тәнде лә йәнде лә һауыҡтырыу өсөн уңайлы. Элек булған ҡайһы бер ваҡиғаларҙың асылын аңларһығыҙ. Ҡасандыр борсоған мәсьәләләр бөтөнләй онотолор. Йомаға тәғәйенләнгән эштәрегеҙ бигерәк тә һәйбәт барыр.
Ҡуҙы (21.03 – 20.04)
Аҙна барышында төрлө сәбәп арҡаһында йыш ҡәнәғәтһеҙлек кисереүегеҙ ихтимал. Матди хәлегеҙ, аҡса мәсьәләләре лә эсегеҙҙе бошорор. Йондоҙҙар бер аҙ көтөргә, түҙемлерәк булырға ҡуша. Шаршамбы ниндәйҙер ҡыуаныс килтерер.
Буға (21.04 – 21.05)
Ижади һәләтегеҙ асылып китер. Күптәрҙә үҙҙәрен күрһәтеү һәләте тыуыр. Мәл яңы эштәрҙе башлап ебәреү өсөн бик уңайлы. Шаршамбы аҡсалата килем алыуығыҙ бар. Йомала күптән күрмәгән кешенән хәбәр килер.
Игеҙәктәр (22.05 – 21.06)
Ҡайһы ваҡыт ерҙәге хәлдәрҙән айырылып, «һауала йөҙөүегеҙ» ихтимал. Аҙна барышында һеҙҙе алдау, башығыҙҙы юҡ-бар менән бутау еңел булыр. Бындай хәлгә юл ҡуймаҫҡа тырышығыҙ. Эргәгеҙҙәге күп һөйләгән кешеләргә бер үк ышанмағыҙ.
Ҡыҫала (22.06 – 23.07)
Башлаған яңы эштәрегеҙҙе бер аҙға туҡтатып торорға тура килер, бәлки. Юғиһә көсөгөҙҙө бушҡа түгерһегеҙ. Төп эшегеҙҙә артыҡ күҙгә салынмайынса, тыныс ултырырға кәңәш ителә. Элек бөтөрә алмаған эшегеҙҙе тулыһынса тамамларға тырышығыҙ.
Арыҫлан (24.07 – 23.08)
Һуңғы ваҡыттағы ваҡиғаларҙы барлап сығып, уларҙан фәһем алыуығыҙ дөрөҫ булыр. Был арала артыҡ көсәнмәй, күберәк ял итергә ҡушыла. Кесе йомала үҙегеҙ өсөн ниндәйҙер мөһим булған ваҡиға көтөгөҙ. Кеше араһында абруйығыҙ ҙа артыр.
Ҡыҙ (24.08 – 23.09)
Бөтә эшегеҙ ҙә һәйбәт барыр. Башҡарғанығыҙ үҙегеҙгә лә ҡәнәғәтлек килтерер, үҙ көсөгөҙгә ышанысығыҙ мотлаҡ артыр. Тик кеше мәсьәләләре менән генә артыҡ булышмаҫҡа тырышығыҙ. Шаршамбыла эске тауышығыҙҙы тыңлағыҙ.
Үлсәү (24.09 – 23.10)
Иң мөһим мәсьәләләрҙе сер итеп һаҡларға кәңәш ителә. Шәхси мөнәсәбәттә лә һаҡ булырға ҡушыла. Яңы таныштарығыҙға артыҡ ышанмағыҙ. Ҡатмарлы саҡта оло кешенең кәңәше ярҙам итер. Йомала башлаған эшегеҙ аҙаҡ мул килем килтерер кеүек.
Саян (24.10 – 22.11)
Был арала ныҡ икеләнерһегеҙ. Ғөмүмән, һеҙҙең өсөн был файҙалы – элек күрмәгән нәмәләргә иғтибар итерһегеҙ. Аралашыуҙар ҙа файҙалы булмаҡсы, тик дәғүәгә инмәҫкә тырышығыҙ. Йәмәғәт эшенән ҡәнәғәтлек тойорһоғоҙ.
Уҡсы (23.11 – 21.12)
Аҙна бер аҙ көсөргәнешле, ләкин бер юлы уңышлы үтер. Йондоҙҙар бар эшегеҙҙә лә булышлыҡ итеп торор. Ҡыҫҡа эш сәфәрҙәре лә уңышлы булмаҡсы. Икенсе яҡтан, үҙегеҙгә һәм башҡарған эштәргә ҡарата талаптар артыр. Был турала һеҙгә ҡаты ғына әйтерҙәр.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.