text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Страница 10
Башҡортостанда Дәүләт Йыйылышына һайлауҙарҙа «Берҙәм Рәсәй» 58,39% тауыш йыя
Выборы - 2018 / Сәйәсәт // 10-09-2018, 10:44
Рөстәм Хәмитов: «Һайлауҙар ғәҙел, яҡшы, тыныс шарттарҙа уҙҙы»
Выборы - 2018 / Сәйәсәт // 10-09-2018, 10:43
«Берҙәм Рәсәй» партияһы Рәйесе, Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев Берҙәм тауыш биреү көнө йомғаҡтары буйынса төбәктәр менән видеоконференция режимында селектор кәңәшмә уҙғарҙы. Унда Башҡортостан Башлығы, Партияның Юғары советы ағзаһы Рөстәм Хәмитов ҡатнашты.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарын һайлау тураһында һөйләгәндә, партия Рәйесе уның етди һәм конкурентлы үтеүен билдәләне....
Көс өҫтәүсе эсемлектәр
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 10-09-2018, 06:00
Кәстрүлгә өс өрөк, биш ҡара емеш, өс инжир, бер ҡалаҡ йөҙөм, ике алма, ике лимон киҫәге һалып, өҫтөнә сыҡҡансы һыу ҡойорға һәм 5 – 10 минут ҡайнатырға. Иртәнге аш урынына эсергә мөмкин.
- Бер үк күләмдә бойҙай, һоло, арпа ярмаһы алып, он хәленә килгәнсе иҙергә һәм бер ҡалаҡ онға бер стакан һыу иҫәбенән йылы (ҡайнап һыуына башлаған) һыу ҡойорға. Ике сәғәт төнәткәндән һуң, һөҙөп алып, бал ҡушып эсергә. Аҙ ҡанлылыҡтан һәм хәлһеҙлектән ярҙам итә.
- Бер лимонды ҡайнар һыуға һалып, бер-ике минут тоторға һәм ҡабығы менән бергә ит турағыс аша үткәрергә. Бер аҙ аҡ май, бер-ике ҡалаҡ бал ҡушып болғатырға һәм сәйгә ҡушып эсергә.
- 150 г ҡырғыстан үткәрелгән алмаға ярты әфлисун һуты ҡушып бутарға һәм ун таҙартылған сәтләүек ҡушырға. Был бер кешегә бер көн ашарға етә. Баш мейеһен туҡландырыу өсөн файҙаһы ҙур.
- Бер стакан һолоға биш стакан һыу ҡойоп, ҡуйырғансы ҡайнатырға. Һуңынан һөҙөп алып, шул уҡ күләмдә ҡайнаған һөт өҫтәргә һәм һыуытырға. Килеп сыҡҡан массаға 4 – 5 ҡалаҡ бал ҡушып, көнөнә яртышар стакан эсергә....
Масштаб жалоб не позволяет усомниться в легитимности выборов в Башкирии - политолог 19:35, 9 сентября 2018 ПО
Выборы - 2018 / Сәйәсәт // 9-09-2018, 20:32
Российский политолог Дмитрий Орлов прокомментировал ход выборов в Башкирии.
«Ситуация в Башкирии типична для традиционных российских регионов, — говорит эксперт. — Это консолидированное голосование, это готовность прийти и поддержать сложившиеся обычаи, традиции. Поэтому неудивительно, что она высока — более 30% на 15 часов, и не удивительны те достаточно спокойные тренды, которые мы наблюдали в ходе избирательной кампании. Кампания, на мой взгляд, была умеренно-конкурентной, трудно здесь было ожидать каких-то вызовов власти. При этом кампания вполне позитивна, оппозиция не просто как-то агрес...
«Ситуация в Башкирии типична для традиционных российских регионов, — говорит эксперт. — Это консолидированное голосование, это готовность прийти и поддержать сложившиеся обычаи, традиции. Поэтому неудивительно, что она высока — более 30% на 15 часов, и не удивительны те достаточно спокойные тренды, которые мы наблюдали в ходе избирательной кампании. Кампания, на мой взгляд, была умеренно-конкурентной, трудно здесь было ожидать каких-то вызовов власти. При этом кампания вполне позитивна, оппозиция не просто как-то агрес...
«Матурлыҡ– ул бөйөк көс, Тыуҙыралыр изге хис...»
Новости / Мәҙәниәт // 9-09-2018, 06:30
9 сентябрь – Бөтә донъя матурлыҡ көнө
Матурлыҡ төшөнсәһе башлыса ҡатын-ҡыҙ менән бәйле. Тәбиғәт тарафынан һәр гүзәл затҡа ниндәйҙер кимәлдә һылыулыҡ, сибәрлек бирелгән. Бөгөн, заманса технологиялар алға киткән мәлдә, матурлыҡты арттырыу өсөн бөтә мөмкинлек тә бар. Махсус магазиндарҙа косметика тулып ята, матурлыҡ салондары аҙым һайын, килешле кейем тәҡдим иткән дизайнерҙар тылсым эйәләре кеүек: йыуандарҙы – һомғол, бәләкәй буйлыларҙы оҙон итеп күрһәтә ала.
Нисек кенә булмаһын, тәбиғәт тарафынан бирелгән бүләкте һаҡлау, көсәйтеү өсөн беҙҙең тарафтан да ниндәйҙер ғәмәлдәр кәрәк.
Бөгөн үҙҙәренең матур булыу серҙәре менән бер төркөм билдәле ҡатын-ҡыҙ бүлешә....
Компьютер алдында нисек дөрөҫ ултырырға?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 8-09-2018, 07:00
Монитор менән күҙ араһы 50 – 70 сантиметрҙан кәм булырға тейеш түгел.
Ике компьютер араһындағы ара 2 м 20 сантиметрҙан кәм булмаһын.
Һәр 10 – 15 минут һайын ҡарашты экрандан алып, тәҙрәнән алыҫ нөктәгә ҡарарға кәрәк.
Юғары синыф уҡыусыларының компьютер алдында ултырған ваҡыты – 2,5 сәғәттән, ә 11 – 13 йәштәгеләр өсөн – 1,5 сәғәт, 8 – 10 йәшлектәр өсөн бер сәғәттән дә артмаһын. Ә 7 – 8 йәштәгеләрҙе компьютер менән таныштырырға ла кәрәкмәй. Уларҙың күреү органдары һәм нервы системаһы әлегә компьютер менән «аралашыуға» әҙер түгел.
Күҙ өсөн махсус
күнегеүҙәр
Тәҙрә аша алыҫтағы бер нөктәгә бер минут дауамында ҡарап торорға, шунан ошо уҡ ваҡытҡа күҙҙе йоморға һәм диаметры 5 мм булған ҡара түңәрәккә ҡарап торорға. Был күнегеүҙе бер нисә тапҡыр ҡабатларға.
...
«Уҡыусың рәхмәтле булһын»
Новости / Мәғариф // 8-09-2018, 06:30
Портфолио. Ләйсән Хәсән ҡыҙы Шәрипова Баймаҡ районының Бөрйәнйылға ауылында донъяға килгән. Ауыл мәктәбенән һуң Баймаҡ интернаты, унан һуң Башҡорт дәүләт университетында белем алған. Мерәҫ ауылында урта мәктәп ябылғанға тиклем инглиз теленән уҡыта.
Ләйсән Хәсән ҡыҙы – әүҙем блогер, «Бәйләнештә» сайтында «Л. Шәрипова: объектив+ҡәләм» тип аталған төркөмөн алып бара. Авторҙың ғаилә, мәктәп темаһына көндәлектәр формаһында алып барған фотоһүрәттәре, фекерҙәре, уйланыуҙары һәм борсолоуҙары фәһемле....
Ҡурҡынысһыҙ ҡурҡыныс команда...
Новости / Спорт // 7-09-2018, 10:29
йәки «Салауат Юлаев» хоккейсылары миҙгел һайын тиерлек үҙенең тотороҡһоҙ сығышы менән күптәрҙе һағайта
Быйылдан КХЛ беренселегендә мәрәй иҫәпләү ҡағиҙәһе үҙгәреп, еңеүсе команда төп ваҡытта, өҫтәмә һәм буллит серияһында булһынмы – ике мәрәйле булһа, отолоусыға элеккесә бер мәрәй иҫәпләнәсәк. Был, әлбиттә, турнир таблицаһындағы көсөргәнешлекте арттырасаҡ. Сөнки элек өс мәрәй яулаусылар алға китеп, арттағыларға ҡыуып етеү өсөн ҡыйынлыҡтар тыуҙыра ине. әле үк турнир таблицаһына күҙ һалһаң, үҙгәреш күҙгә ташлана....
Бүләк япма Октябрьский ҡалаһына китте
Новости / Башҡортостан // 7-09-2018, 07:00
йәки 25 сканвордҡа дөрөҫ яуап биргән журналист
“Йәшлек” гәзитен яратып уҡыу сылар, Аллаға шөкөр, күп. Һәр кемдең үҙ зауығы булған кеүек, һәр уҡыусыбыҙҙың яратҡан рубрикаһы йәки бите була. Кемдер спорт битен үҙ итә, бәғзеләр хикәйә, шиғыр уҡырға ярата. Күптәр өсөн билдәле шәхестәр менән әңгәмә оҡшай, “Сәләмәтлек” битен яратыу сылар ҙа байтаҡ. Уҡыусылар араһында тағы ла бер популяр бит бар: ул да булһа сканворд урынлашҡан 21-се бит. Ҡатмарлы һорауҙарға ла дөрөҫ яуап биргән, сер һүҙҙе лә асыҡлаған уҡыусыларҙың күп булыуын күреп, ғорурланып та, һоҡланып та ҡуям.
...
В Башкирии массовый праздник объединит людей всех возрастов
Новости / Мәҙәниәт // 6-09-2018, 12:59
В воскресенье, 9 сентября, в учреждениях образования, культуры, здравоохранения и спорта по всей Башкирии пройдут Дни открытых дверей.
Жители самых разных населенных пунктов республики смогут интересно провести досуг: посетить мастер-классы по кулинарии, косметологии, декоративно-прикладному творчеству, занятия по йоге, попробовать себя в роли художников и музыкантов. На встречах горожанам и сельчанам артисты Домов культуры и воспитанники Дворцов детского творчества представят концертные программы. Также в повестке семейного дня — выставки, презентации, экскурсии, спортивные соревнования, конкурсы и викторины, ярмарки....
[/aviable]


c: text/html

text:
Аҡмулла
Аҡмулла (ысын исеме — Камалетдинов Мифтахетдин Камалетдин улы; 1831 йылдың 14(27) декабре, Ырымбур губернаһы, Бәләбәй өйәҙе, Туҡһанбай ауылы — 1895 йылдың 8(20) октябре, Ырымбур губернаһы, Троицк өйәҙе, Һарыҫтан ауылы янында) — күренекле башҡорт шағиры, мәғрифәтсе. Башҡорт шиғриәтенә тос өлөш индергән, милләттең XIX быуаттағы иң атаҡлы һүҙ оҫтаһы тип һанала.
Аҡмулла башҡорт теле үҫешендә ҙур роль уйнай, уның ижады ҡаҙаҡ һәм татар әҙәбиәттәре үҫешенә әһәмиәтле йоғонто яһай, уның исеме төркмәндәр, ҡарағалпаҡтар һәм башҡа төрки халыҡтарҙа киң билдәле була[2].
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Камалетдинов Мифтахетдин Камалетдин улы 14 (26) декабрь 1831 йылда Ырымбур губернаһы Бәләбәй өйәҙе 12-се Башҡорт кантоны Күл-Иле-Мең улусының (хәҙерге Башҡортостандың Миәкә районының) Туҡһанбай ауылында хәлле ғаиләлә тыуа. Архив мәғлүмәттәре буйынса, атаһы Камалетдин Ишҡужа улы (1805—1869) һәм әсәһе Бибиөмөгөл[3] Сәлимйән ҡыҙы (1809—?) Күл‑Иле‑Мең улусының аҫаба башҡорттары була. 1843 йылда Мифтахетдиндың ҡартатаһы — указлы имам Ишҡужа Ишбулды улы вафат булғас, уның вазифаһын өлкән улы Камалетдин башҡара башлай[4]. Ғилми әҙәбиттәге әсәһе Бибиөмөгөлдең бик иртә үлеүе (йә булмаһа икенсе иргә китеүе) һәм буласаҡ шағирҙың үҙ сиратында етем ҡалыуы тураһындағы раҫлауҙар дөрөҫ түгел, сөнки архив документтары буйынса Мифтахетдинға 19 йәш сағында әсәһе Бибиөмөгөл иҫән булған, әммә 1859 йылғы X ревизияла уның әсәһе күрһәтелмәгән[4].
Тыуған ауылында башланғыс белем ала, күрше Мәнәүезтамаҡ һәм Әнәс ауылдарына йөрөп мәҙрәсәләрендә уҡый[5].
1850 йылдың 1 февраленән 30 июнгә тиклем төрмәлә ултырған. Уның төрмәгә ябылыу сәбәбен әлегә аныҡ белеү мөмкин түгел. Тарихсы Ә. З. Әсфәндиәров фаразлауы буйынса, идара итеүҙең кантон системаһы осоронда башҡорттар хәрби хеҙмәткә алынғандар, һәм рөхсәтһеҙ йәшәгән урындарын ҡалдырғандарҙы, Ырымбур сик һыҙығына хәрби хеҙмәт үтер өсөн йыйылыу пункттарына бармағандарҙы йәки һуңлағандарҙы язаға тарттырғандар һәм зинданға бикләгәндәр, бәлки Мифтахетдин Камалетдинов та бындай яҙмышҡа дусар булғандыр[6].
1850 йылдар уртаһында Стәрлебаш мәҙрәсәһенең шәкерте була, бында ул шағир һәм суфыйлыҡ тарафдары Шәмсетдин Зәкиҙән һабаҡ ала[7]. Ситтә йөрөп, Аҡмулла мөғәллим булып көн күрә, балта оҫтаһы булып эшләй, үҙендә сәсән һәләтен аса.
1859 йылғы һуңғы X ревизия мәғлүмәттәре буйынса, Мифтахетдин Камалетдинов әле атаһының ғаиләһе менән бергә Башҡортостанда йәшәгән һәм уның үҙ ғаиләһе булмаған[6]. Р. Шәкүр яҙғанынса, тыуған ауылына ҡайтҡас ул өйләнә, әммә ҡатыны йәшләй генә вафат булып ҡала. Бәлки шуғалыр Мифтахетдин ауылында төпләнеп ҡала алмай һәм атаһының яҡшы атын алып, тыуған ауылын ташлап китә[7]. Ошо көндән Аҡмулла мосафир тормошона күсә. Махсус йыһазланған арбаһына китап-ҡулъяҙма, яйланма ҡорамалдарын тейәп, башҡорт ауылдары буйлап ил гиҙә. Атын егеп, Ағиҙел, Яйыҡ, Уй, Мейәс йылға буйҙарын ҡыҙыра, Ҡаҙағстан далаларына ла барып етә. Яҙын-йәйен ауылдан-ауылға, йәйләүҙән-йәйләүгә күсеп, Аҡмулла мәғрифәтселек идеяларын тарата, зирәклекте, ғәҙеллекте, кешелеклелекте данлай, сәсәндәр һәм аҡындар әйтештәрендә ҡатнаша, шиғырҙарын халыҡҡа уҡый. Ул әҙәпһеҙлектән әсе көлә, властарҙың башбаштаҡлығын һәм законһыҙлығын фашлай. Һәләтле шағир-импровизатор булараҡ танылыу яулай. Бер үк ваҡытта һөнәрселек итә, балаларҙы уҡырға-яҙырға өйрәтә. Мифтахетдин Камалетдиновтың аҡыл эйәһе булараҡ формалашыуында уның Зәйнулла Рәсүлев менән дуҫлығы ҙур роль уйнай[2].
Ялған ялыу буйынса, батша армияһында хеҙмәт итеүҙән ҡасып йөрөүҙә ғәйепләнеп, 1867—1871 йылдарҙа Троицк ҡалаһы төрмәһендә ултыра. Тотҡонда сағында тәрән мәғәнәле әҫәрҙәренең береһе «Мәҡанем минең — зиндан»[2] («Урыным — зиндан»[8][9]) шиғырын яҙа. Р. Шәкүр фаразы буйынса, яҡынса 1872 йылда Аҡмулла тыуған ауылына һуғылып Ырымбурға бара, артабан Троицк өйәҙенә юллана[7].
Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, Мифтахетдин Камалетдинов Троицк өйәҙендәге (хәҙерге Башҡортостандың Учалы районындағы) Һөләймән ауылында 1892 йылда булғанда Саһира Юлдыбай ҡыҙына (?—1921) өйләнә, әммә һуңынан уның менән айырылыша[10].
8 (20) октябрь 1895 йыл Троицк өйәҙенең Һарыҫтан ауылы янында үлтерелә. Мейәс Заводы ҡасабаһының (хәҙерге Мейәс ҡалаһының) мосолмандар зыяратында ерләнгән.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҡмулланың ижады башҡорт әҙәби теле үҫешендә ҙур роль уйнай[2].
«Башҡорттарым, уҡыу кәрәк...» — Аҡмулланың иң мөһим әҫәрҙәренең береһе булып тора. Был шиғырҙа сәсән үҙ халҡын мәғрифәткә, ғилемгә саҡыра[7]. Мәғрифәтсе әҫәрҙәрендә аҡылылыҡты, ғәҙелеллекте, кешелелекте данлай, әҙәпһеҙлектән көлә, властарҙың башбаштаҡлығын һәм законһыҙ эш итеүҙәрен фашлай. Аҡмулла аҡыл эйәһе булараҡ, үҙ заманы өсөн ысын мәғәнәһендә әхлаҡ-тәрбиә кодексы төҙөп, халыҡҡа был өгөт-нәсихәтен әҫәрҙәре аша халыҡҡа әйтеп биргән. Уның «Нәсихәттәр» шиғыры үҙ заманында ижтимағи-фәлсәфәүи фекер үҫешендә тос өлөш индерә[2].
1892 йылда шағир үҙе иҫән сағында нәшер ителгән берҙән-бер «Дамелла Шиһабетдин хәҙрәттең мәрҫиәһе» китабы донъя күрә. Бында уҡытыу һәм тәрбиә биреү системаларын үҙгәртеп ҡороу тураһындағы ҡараштарҙы сағылдыра[2].
Аҡмулла милли поэзияла үҙенсәлекле йүнәлешкә нигеҙ һала, уның йоғонтоһон Ш. Бабич, М. Ғафури, Д. Юлтый, Ш. Әминев-Тамъяни һәм башҡалар кисерә[2]. 1960—1990-сы йылдарҙа башҡорт әҙәбиәт ғилемендә үҙ аллы ғилми йүнәлеш — аҡмулласылыҡ үҫеш ала. Шағирҙың тормошон һәм ижадын өйрәнеүгә Ә. Х. Вилданов, Ф. Кәрим, К. Мәргән, Ә. И. Харисов, Р. Шәкүр һәм башҡаларҙың хеҙмәттәре арналған[2].
Китаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дамелла Шиһабетдин хәҙрәтнең мәрҫиәсе. Ҡазан, 1892. (төрки)
- Аҡменла әфәнденең иншад итдеки мәнзуматы. Ҡазан, 1904. (төрки)
- Өлеңдер жыйнағы. Алматы, 1935. (ҡаҙ.)
- Әҫәрҙәр. Өфө, 1981.
- Стихи. Уфа, 1986. (рус.)
- Акмулла — гордость рода Мин: сб. произведений. Уфа, 2005. (баш.) (рус.) (тат.)
- Шиғырҙар. Өфө, 2006.
- Стихи. Уфа, 2006. (рус.)
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1911—1916 йылдарҙа айына ике тапҡыр Ырымбур губернаһының Троицк ҡалаһында төрки телендә «Аҡмулла» рәсемле сатирик-юмористик журналы баҫылып сыҡҡан[11].
- 1981 йылда Миәкә районы Туҡһанбай ауылында Аҡмулланың тыуыуына 150 йыл тулыу айҡанлы уның музейы асыла. Был әҙәби музей фондында 500-ҙән ашыу һаҡлау берәмеге һаҡлана[12]. Музей территорияһында Аҡмуллаға һәйкәл ҡуйылған, ауылда уның исеме менән парк аталған.
- Миәкә районының Әнәс, Мәнәүезтамаҡ ауылдары мәктәптәрендә Аҡмуллаға мемориаль таҡтаташтар ҡуйылған; Туҡһанбайҙа, Ҡырғыҙ-Миәкәлә һәм башҡа торама пункттарҙа, Мейәс ҡалаһы урамдарына Аҡмулла исеме бирелгән.
- 1989 йылда Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия булдырылған.
- «Башҡортостан» гәзитенең «Аҡмулла» тигән әҙәби-юмористик ҡушымтаһы һәм Миәкә районында «Аҡмулла төйәге» гәзите баҫылып сыға.
- 1986 йылда композитор З. Ғ. Исмәғилев менән «Аҡмулла» операһы яҙыла һәм тәүге тапҡыр 1996 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә ҡуйыла[13].
- 2006 йылда Башҡорт дәүләт педагогия университетына Мифтахетдин Аҡмулла исеме бирелә. 2008 йылда уның төп корпусы алдында һәйкәл ҡуйылған[14].
- 2006 йылдан алып «Аҡмулла нәсихәттәре» Республика фольклор байрамы ойошторола, 2007 йылдан алып был байрам йыл һайын үткәрелгән Халыҡ‑ара Аҡмулла көндәре сиктәрендә уҙғарыла.
- Аҡмулланың художестволы образын Кирәй Мәргән («Өҙөлгән моң», 1966), Ғ. Шафиҡов («Аҡмулла», 1986), Я. Хамматов («Һыр-Даръя», 2000) һ. б. үҙҙәренең әҫәрҙәрендә тергеҙгәндәр[15].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Мейәс Заводы ҡасабаһында (хәҙерге Мейәс ҡалаһында) ерләнгән
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Шәкүров Р. З. Аҡмулла // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ Башҡа мәғлүмәттәр буйынса — Бибиөммөгөлсөм. Ҡарағыҙ: Шәкүров Р. З. Аҡмулла // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9..
- ↑ 4,0 4,1 Әсфәндиәров Ә. З., 1996, с. 177
- ↑ Вилданов Ә. Х. Мәғрифәт, яҡтылыҡ йырсыһы.// Аҡмулла. Шиғырҙар — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1981. — Б. 8. — 224 б.
- ↑ 6,0 6,1 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — Б. 440. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Шәкүр Р., 2005, с. 61
- ↑ Әҫәрҙәр. Өфө, 1981.
- ↑ Шәрипова З. Әҙәби фекеребеҙ үҫешендә Аҡмулла ижадының әhәмиәте // Ватандаш : журнал. — 2006. — № 5—6. — С. 123—144. — ISSN 1683-3554.
- ↑ Насыров Р. Х. Трагическая судьба поэта // Ватандаш : журнал. — 2005. — № 9. — ISSN 1683-3554. (рус.)
- ↑ Аҡмулла, журнал // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ Шәрипова Ә. В. Аҡмулла музейы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ Угрюмова Т. С. Аҡмулла, опера // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ В Уфе появился памятник просветителю Акмулле. «Комсомольская правда». 11 июнь 2015 тикшерелгән.
- ↑ Давлеткулов А. Певец справедливости, добра и света // Ватандаш : журнал. — ISSN 1683-3554. (рус.)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вильданов А. X., Кунафин Г. С. Башкирские просветители-демократы XIX века. М., 1981. (рус.)
- Вилданов Ә. Х. Яҡтылыҡ йырсыһы. Өфө, 1981.
- Мифтахетдин Акмулла: библиогр. указ. / сост. Г. С. Ахмадиева; отв. ред. С. Р. Бишева; Нац. библиотека РБ им. А.-З. Валиди. — Уфа, 2006. — 70 с. (рус.)
- Мифтахетдин Акмулла: справочно-библиогр. пособие / сост. В. В. Миронова; авт. вступ. ст. Р. К. Амиров; авт. науч. коммент. А. Х. Вильданов; отв. ред. П. И. Федоров; Башк. гос. пед. ун-т им. М. Акмуллы, Библиотека БГПУ. — Уфа: ИПК БГПУ им. М. Акмуллы, 2006. — 40 с. (рус.)
- Наследие М. Акмуллы: взгляд через века: материалы Междунар. науч.-практ. конф. 14—15 дек. 2006 г. / отв. ред. В. С. Хазиев; М-во образования и науки РФ, Башк. гос. пед. ун-т им. М. Акмуллы. — Уфа: Изд-во БГПУ, 2006. — 300 с. (рус.)
- Харисов Ә. И. Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы: XVIII—XIX быуаттар. Өфө, 1965.
- Шакуров Р. З. Звезда поэзии: Мифтахетдин Акмулла. Жизнь. Творчество. Мировоззрение. Уфа, 1981. (рус.)
- Шакур Р. Звезда поэзии. Башкирский поэт-просветитель Мифтахетдин Акмулла. — Изд. 3-е, доп. — Уфа: Китап, 2006. — 200 с. (рус.)
- Шәкүр Р. Арҙаҡлы башҡорттар. Ғилми-биографик очерктар. Тулыландырылған 2-се баҫмаһы — Өфө: Китап, 2005. — 376 б. — ISBN 5-295-02098-3.
- Әсфәндиәров Ә. З. Тарихи документтар эҙенән.// Олатайҙарҙың бар тарихы... — Өфө: Китап, 1996. — Б. 166—178. — 224 б. — ISBN 5-295-01672-2.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- башҡа сығанаҡтар
- Аҡмулланың шәжәрәһе
- Вильданов А. X. Выдающийся мыслитель и педагог ХIХ века // Педагогический журнал Башкортостана : журнал. — 2005. — № 1. — С. 158—169. (рус.)
- Кунафин Г. С. Светоч башкирской поэзии и просветительской мысли // Ватандаш : журнал. — 2006. — № 7. — С. 116—129. — ISSN 1683-3554. (рус.)
- Шафиков Г. Г. Святой источник Акмуллы // Ватандаш : журнал. — 2006. — № 12. — С. 118—132. — ISSN 1683-3554. (рус.)
- Шәкүров Р. З. Аҡмулла // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Шәрипова З. Әҙәби фекеребеҙ үҫешендә Аҡмулла ижадының әhәмиәте // Ватандаш : журнал. — 2006. — № 5—6. — С. 123—144. — ISSN 1683-3554.
Видеояҙмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Личность в башкирской истории: Мифтахетдин Акмулла на YouTube (рус.)
- Башкирское просветительство и его особенности на YouTube (рус.)
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса яҙыусылар
- 14 декабрҙә тыуғандар
- 1831 йылда тыуғандар
- Ырымбур губернаһында тыуғандар
- Миәкә районында тыуғандар
- 8 октябрҙә вафат булғандар
- 1895 йылда вафат булғандар
- Ырымбур губернаһында вафат булғандар
- Силәбе өлкәһендә вафат булғандар
- Алфавит буйынса шағирҙар
- Башҡортостан шағирҙары
- Башҡорт шағирҙары
- Рәсәй шағирҙары
- XIX быуат шағирҙары
- Мейәс ҡала округында вафат булғандар
- Ҡаҙаҡ шағирҙары
- Аҡмулла
- Төрки шағирҙар
- Стәрлебаш мәҙрәсәһе шәкерттәре
- Башҡорт мәғрифәтселәре
- XIX быуат Рәсәй яҙыусылары

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 465
ДИАГНОСТИКА, (гр. diagnostikos — асыҡлауға һәләтле), медицинала: 1) ауырыуҙы асыҡлау өсөн ауырыған кешене тикшереү процесы. 2) Диагноз ҡуйыу һәм тейешле дауа тәғәйенләү маҡсатында ауырыуҙы асыҡлау принциптарын һәм ысулдарын өйрәнгән мед. фәне бүлеге. Табип-диагностика техникаһы, семиология, диагноз методикаһы бүлектәренән тора. Д. б‑са фәнни тикшеренеүҙәр Башҡортостанда 20 б. 20‑се йй. башы — 30‑сы йй. аҙ. трахоматоз, тире‑венерология, физиатрия, һаулыҡ һаҡлау һәм гигиена ҒТИ‑лары, БДМИ асылғандан һуң башлана. Трахома (В.И.Спасский), тире ауырыуҙары (А.К.Якубсон), бруцеллёз (В.А.Жухин), эндокрин ауырыуҙар (А.М.Агоронов һ.б.), крупоз пневмониялар (А.А.Городецкий, З.Ш.Заһиҙуллин), үпкә һәм эсәктең яман шеш ауырыуҙары (Ә.С.Дәүләтов, И.‑Ғ.Ғ.Ҡадиров), йөрәк‑ҡан тамырҙары ауырыуҙары (С.В.Базанова, Г.А.Пандиков, Ғ.Н.Тереғолов) б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә һәм Д. ысулдары камиллаштырыла. 60‑сы йй. ҡалҡан биҙе һәм бөйөр ауырыуҙарын диагностикалауҙа — радиоизотоп препараттар (Н.И.Тришина), инсультты, баш һәм арҡа мейеһе шештәрен диагностикалауҙа — дарыу препараттарын (К.Ғ.Вәлиева, С.П.Зыков, Р.М. Рәхмәтуллин һ.б.), 70‑се йй. ашҡаҙан-эсәк юлдары ауырыуҙарын диагнос- тикалауҙа — туҡыма биопсияһы м‑н эндоскопия (Г.В.Грачёв, Ш.А.Зарипов), абдоминаль хирургияла һәм гинекологияла — ультратауыш диагностикаһын (Н.Н.Кәлимуллин), 80‑се йй. эске ағзалар ауырыуҙарын диагностикалауҙа — туҡыма биопсияһы м‑н компьютер‑томография тикшереүен (Р.Р.Мөхәмәтрәхимов, О.В.Серов, Э.З.Фәррәхов һ.б.), 90‑сы йй. ҡан тамырҙары ауырыуҙарын диагностикалауҙа ультрасонодопплерографик тикшереүҙәрҙе (Н.А.Аверцев, И.В.Верзакова) ҡулланыу ысулдары камиллаштырыла һәм дауалау практикаһына индерелә. 50‑се йй. аҙ. республикала ауырыуҙарҙы дозонологик диагностикалау өсөн диспансерҙарҙа үҙәкләштерелгән махсус лабораториялар, 70—80‑се йй. Респ. клиник дауаханаһы һәм Респ. балалар клиник дауаханаһы базаһында респ. дауалау-диагностикалау үҙәктәре булдырыла. 90‑сы йй. алып респ. дауалау-иҫкәртеү учреждениеларында ҡан ауырыуҙарын (Д.Р.Ваһапова, С.Ғ.Хәсәнова һ.б.), ВИЧ‑инфекцияны (А.В.Панкратов) диагностикалау өсөн файҙаланылған экспресс‑ысулдар, автоматик лаб. анализаторҙар һ.б. индерелә. Медицина университетында Д. лаборатор ысулдары (А.Й.Ғилманов, Э.А.Имелбаева, А.Р.Мәүжитов, Р.М.Хәйруллина) тикшерелә, 80‑се йй. уртаһынан Дипломдан һуң белем биреү ин‑тында лаборатор Д. б‑са белгестәр әҙерләнә. ӨДАТУ һәм БДМУ-ның уртаҡ лаб. эске ағзаларҙың төрлө ауырыуҙарын иртә стадияһында диагностикалау мөмкинлеген биргән ҡан һәм бәүел хемилюминесценцияһы ысулы эшләнә (Р.Ғ.Фәрхетдинов). Аграр университетта, мал ҡырылғанда һәм продуктлылығы кәмегәндә, уларҙың микроэлементоздары Д. өсөн клиник, гематологик һәм иммунологик ысулдарҙы ҡулланыу б‑са фәнни тикшеренеүҙәр үткәрелә (С.А.Ивановский, Ә.Ғ.Маннапов, Р.Т.Маннапова).
Э.А.Имелбаева, А.У.Кинйәбулатов, Р.Р.Мөхәмәтрәхимов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Рәсәй почтаһы бәйләнеш үҙәгенең телефон номеры үҙгәрҙе
Рәсәй почтаһы бәйләнеш үҙәгенең телефон номеры үҙгәрҙе Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 25 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Рәсәй почтаһы бәйләнеш үҙәгенең телефон номеры үҙгәрҙе. Хәҙер клиенттарҙы яҡлау хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре менән 8-800-100-00-00 телефоны буйынса бәйләнешкә сығырға мөмкин. Шуның менән бергә быға тиклемге номер клиенттарҙан шылтыратыуҙар килгәнсе ғәмәлдә була, тип аныҡлыҡ индерҙеләр компанияның матбуғат хеҙмәтендә.
Почта элемтәһе хеҙмәттәренән файҙаланыусылар менән аралашыу каналдары даими арта. Рәсәй почтаһының онлайн-чатында, мобиль ҡушымта аша, социаль селтәрҙәрҙә, шулай уҡ client@russianpost.ru электрон почтаһы аша һәм Viber мессенджерында почта хеҙмәтенең эшләүе мәсьәләләре буйынса оператив мәғлүмәт алырға мөмкин.
Почта хеҙмәттәренең сифаты мәсьәләләре буйынса рәсми мөрәжәғәтте почта бүлексәһенән тыш, сайтта онлайн режимында ҡалдырырға була.
http://www.bashinform.ru/news/1216022-izmenilsya-telefonnyy-nomer-kontakt-tsentra-pochty-rossii/


text:
Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?
27 июня 2016 йыл | Яңылыҡтар
Районда
* Бөгөн Имәндәш ауыл биләмәһенә ҡараған Мораҙ ауылында Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙары иҫтәлегенә һәйкәл асыла һәм "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамы уҙғарыла.
* Бөгөн Имәндәш ауыл биләмәһенә ҡараған Мораҙ ауылында Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙары иҫтәлегенә һәйкәл асыла һәм "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамы уҙғарыла.
Мораҙ ауылы
23 июня 2016 йыл | Йәмғиәт
Мораҙ – Кәлсер Табын ырыуы башҡорттарының боронғо ауылдарының береһе. Тарихи мәғлүмәттәр буйынса, Мораҙ
ауылына XVIII быуат баштарында нигеҙ һалынған тип фаразларға була.
ауылына XVIII быуат баштарында нигеҙ һалынған тип фаразларға була.
Саҡыра ла кәкүк…
23 июня 2016 йыл | Хаттар
Ауылыбыҙ Башҡортостанда берҙән-бер таҙа, йомшаҡ һыулы балыҡҡа бай булған Еҙем йылғаһы буйында урынлашҡан. Ә һыуҙың арғы яғында күккә олғашҡан тирәктәр тирә-яҡҡа йәм бирә, ә ҡышын ауылыбыҙҙы ыжғыр елдәрҙән һаҡлай.
Яҙ етеү менән тирәктәр япраҡ ярып, болондар сәскәләргә күмелә. Ә йылы яҡтан ҡайтып ҡоштар һайрай башлаһа, торғаны бер сихри донъя. Тик шул шат тауышлы ҡоштар араһында кәкүктең саҡырыуы ғына күңелгә ниндәйҙер бер шом өҫтәй кеүек.
Яҙ етеү менән тирәктәр япраҡ ярып, болондар сәскәләргә күмелә. Ә йылы яҡтан ҡайтып ҡоштар һайрай башлаһа, торғаны бер сихри донъя. Тик шул шат тауышлы ҡоштар араһында кәкүктең саҡырыуы ғына күңелгә ниндәйҙер бер шом өҫтәй кеүек.
Нимә ул аслыҡ?
23 июня 2016 йыл | Хаттар
Ике малайым 4-5 йәшлек саҡтарында фотоальбомға ҡуйылған фотоларҙы ҡарап ултырған саҡта миңә һорауҙар биреп йонсотҡайнылар. Һорауҙарына яуап бирһәм дә, яуаптарым уларҙы тағы ла нығыраҡ аптырата ғына ине. Бөгөн шул турала уйлап ултырҙым.
“Хеҙмәт ветераны” исеме кемдәргә бирелә?
23 июня 2016 йыл | Йәмғиәт
2016 йылдың 1 июленән "Социаль яҡлау сараларын адреслылыҡ принцибын күҙәтеү һәм уға мохтажлыҡ критерийҙарын ҡулланыу ихтыяжынан сығып иҫәпкә алыу һәм камиллаштырыуға ҡағылышлы Рәсәй Федерацияһының ҡайһы бер закон акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында” 2015 йылдың 29 декабрендә ҡабул ителгән 388-ФЗ һанлы федераль закон үҙ көсөнә инә.


text:
Ҡыш / Рубрикалар / Ҡоштар
Йәнлектәр нисек ҡышлай?
Йәнлектәр нисек ҡышлай?
Әмир атаһы менән саңғыла йөрөргә сыҡты. Урманда рәхәт, саф һауа!
— Атай, ҡара әле, ниндәй эҙҙәр ул? — тип һораны Әмир.
— Сысҡан эҙҙәре, улым, — тине атаһы.
— Ә сысҡандар ҡышын йоҡламаймы ни?
— Урман сысҡаны ағас төбөн өс метрға тиклем соҡоп, өң яһай. Шунда үҙенә ҡышҡылыҡҡа төрлө орлоҡтар ташып, йыйып ҡуя. Аҙығы бөтөп китһә, ер өҫтөнә сығып ашарға эҙләй. Ҡырмыҫҡалар ҙа үҙҙәренең иләүендә ҡышты үткәрә. Тәрән итеп иләүҙе ҡаҙалар, алдан аҙыҡ әҙерләйҙәр.
—Ә айыу өңөнә инеп йоҡлаймы икән?
— Көҙ көнө йығылған ағас төбөндә йәки текә яр буйында бик тәрән соҡор яһап, төбөн мүк, ағас япраҡтары менән түшәп ҡуя тайыш табан. Уңайлы, ҡоро өңөндә йоҡлап, яҙын ғына сыға. Терпекәй иһә ҡыш көнө ҡоро япраҡтар менән ҡапланған ҡуйы ҡыуаҡлыҡ төбөндә йомарланып йоҡлай.
— Атай, ҡара әле, ағас башында тейен ултыра! — тип ҡысҡырып ебәрҙе Әмир.
— Эйе шул! Тейен йоҡоға китмәй, ҡышҡы һалҡындарҙы ғына йылы ояһында үткәрә.
— Әйҙә, беҙ ҙә үҙебеҙҙең өңгә ҡайтайыҡ, атай! Беҙҙең өң ул — өйөбөҙ! Унда йылы, рәхәт!
Текст буйынса эш:
Ролдәргә бүлешеп уҡығыҙ. Төрлө януарҙарҙың,йәнлектәрҙең нисек ҡышлауы тураһында әңгәмә ҡороғоҙ.
Һүҙлек: иләү — муравейник
өң — нора, берлога
оя —дупло, гнездо
Рубриканы Миңлегөл ТАЙСИНА алып бара.Рәссам Майя ҠӘЙҮМОВА


text:
Нәҫелсәнлек
Нәҫелсәнлек[1], нәҫелселек[2]; нәҫелдәнлек[3] — организмдарҙың үҙҙәренә хас билдәләрен, тереклек үҙсәнлектәрен быуындан быуынға тапшыра алыу һәләтлеге. Ошо һәләтлелектәре арҡаһында нәҫелгә төр өсөн хас булған үҙенсәлектәрен һаҡлап киләләр.
Быуындар бәйләнеше генетик мәғлүмәт тапшырыу аша башҡарыла. Эукариоттарҙа нәҫелсәнлектең материаль берәмеге булып гендар тора. Гендар ядролағы хромосомаларҙа һәм органеллаларҙың ДНК молекулаларында тупланған.
Нәҫелсәнлек үҙгәреүсәнлек менән бергә тереклектең ике ҡапма-ҡаршы үҙенсәлеген: даимилеген, бөтөнлөген һаҡлауҙы, шул уҡ ваҡытта йәнле тәбиғәттең ғәжәп күп төрлөлөгөн, икһеҙ-сикһеҙ күп йәшәү формаларын булдыра. [4].
Нәҫелсәнлек һәм үҙгәреүсәнлек — генетика фәненең төп өйрәнеү предметы булып тора.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кешеләрҙә, хайуандарҙа, үҫемлектәрҙә быуындан быуынға күсеп килгән оҡшашлыҡ билдәләре күптәрҙе уйға һала. Был күренеште аңлатырға тырышып күп фараздар тәҡдим ителә. Тәүге шундай фараз « медицинаға» нигеҙ һалыусы Гиппократ (около 460—470 гг. до н. э.) тарафынан әйтелә. Уныңса атай һәм әсәй организмындағы яралғы башланғысы үҫеш үҙенсәлектәренең сәбәбе булып тора.
Демокрит (б.э. тиклем 460—470 йй. тирәһендә) нәҫел үҙенсәлектәрен тапшырыуҙа ике енес вәкиле лә берҙәй үк тиң тип материаль өлөшөн индерә тип һанай.[5]. Идеалистик уй-фекерҙәрен Аристотель (б.э. тиклем 384—322 йй) дә яҙып ҡалдырған: нәҫеленә материаль башланғысты инә организм, ә ата организм аша материаль булмаған башланғыс — энтелехия тапшырыла.[5].
Шулай уҡ, нәҫел үҙсәнлектәре «ҡан» аша күсә тигән фараздар ҙа әйтелә. Был ҡараштарҙың сағылышы булып, «таҙа ҡанлы», «ҡатнаш ҡан» йәки «зәңгәр ҡан» тигән төшөнсәләр ҡалған. Әлбиттә, бында һүҙ туранан-тура ҡан тураһында бармай, бары ата-бабалар аша нәҫелгә тапшырылыусы барлыҡ билдәләр йыйылмаһын күҙаллана[6].
XIX быуатҡа тиклем "нәҫелсәнлек " һәм " нәҫелгә күсеү " үҙ-ара һөйләштә генә ҡулланыла. Англияла "нәҫелсәнлек " (англ. — heredity) термины XIX быуат аҙағынаса фәндә ҡулланылмай тиерлек. Чарльз Дарвиндың яҙмаларында ғына " нәҫелгә күсеү " (англ. — inheritance) тигән һүҙҙәр осрай. Францияла "тәбиғи нәҫелсәнлек " (франц. — hérédité naturelle) тигән төшөнсә бары 1830 йылдан һуң киң ҡулланыла башлай.[7].
XIX быуат уртаһынан нәҫелсәнлек төшөнсәһе фәнни төҫмөрләмә ала башлай . Тап ошо осорҙа Проспер Люк тың тәбиғи нәҫелсәнлек (1847-50) тураһында хеҙмәтен баҫтыра. Бында кеше организмына хас үҙенсәлектәрҙең нәҫел аша күсеүенә бәйле бик күп факттар бәйән ителә. Ул өс төрлө нәҫелсәнлекте билдәләй: һайланма(атайҙан йәки әсәйҙән генә бер яҡлы килгән билдәләр), ҡатнаш (ике яҡлап килгән). Аҙағыраҡ, Эрнст Геккель (1866) йылда тыумыштан һәм йәшәү дәүерендә эйә булған билдәләр араһын айырып, консерватив һәм прогрессив нәҫелсәнлек тип төркөмләргә тәҡдим индерә.[8].
XIX быуаттың икенсе яртыһында нәҫелсәнлек төшөнсәһен бер тәғлимәткә туплау өсөн тағы ла бер нисә ынтылыш була. XIX быуаттың 60-80-е йылдарында күренекле ғалимдар тарафынан ҡоро фәлсәфәгә генә ҡоролған бер нисә спекулятив тәғлимәттәр тәҡдим ителә.Улар араһында Чарльз Дарвин да була .[8].
Чарльз Дарвин "Үҫемлек һәм хайуандарҙы ҡулға эйәләштергәндә үҙгәреүҙәре " (англ. — «The Variation of Animals and Plants under Domestication», 1868 год) тигән китабының һуңғы бүлегендә ваҡытлыса пангенезис гипотезаһын тәҡдим итә . Уныңса, организмдың бөтә күҙәнәктәре лә ваҡ ҡына яралғы — ("геммулалар ") бүлеп сығара. Шулар яралғы күҙәнәктәрендә йыйылып, уның үҫешен көйләйҙәр тип фараз итә.[5]. Шундайыраҡ фаразды б.э.тиклем V—IV быуатта Гиппократ, XVII быуатта — Дж. Борелли , XVIII быуатта Ж. Бюффон тәҡдим итә.[9].
Нәҫелсәнлектең хромосомалар тәғлимәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гендар хромосомаларҙа урынлашҡан. Һәр хромосома гендар сылбырының тупланмаһы булып тора. Һәр төр өсөн бындай тупланмалар һаны хромосомалар пары һанына тигеҙ (n).
- Һәр гендың хромосомала үҙ урыны бар (локус). Хромосомала гендар бер-бер артлы линия яһап теҙелгәндәр.
- Гомологик хромосомалар үҙ-ара аллель гендары менән алмаша ала (кроссинговер).
- Хромосомала гендар араһы кроссинговер йышлығына пропорциональ була[10]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Е.А. Веселов. Дарвинизм нигеҙҙәре.Урта мәктәптең IX класы өсөн дәреслек. Башҡортостан китап издательствоһы. - Өфө. 1959 й. Икенсе баҫмаһынан тәржемә.
- ↑ Русско-башкирский словарь по ботанике (С.И.Янтурин, Г.А.Хисамов, 1981)
- ↑ Русско-башкирский толковый словарь медицинских терминов (М.Т.Азнабаев, 2007)
- ↑ Тарантул В.З. Толковый биотехнологический словарь. Русско-английский — М.: Языки славянских культур, 2009. — 936 б. — ISBN 978-5-9551-0342-6.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Дубинин Н.П. Генетика — Кишинёв: Штиинца, 1985. — Б. 19-36. — 536 б.
- ↑ Heredity. Britannica. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 ноябрь 2012. 27 октябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Raphael Falk Genetic Analysis. A History of genetic thinking — Cambridge: Cambridge University Press, 2009. — ISBN 9780521884181.
- ↑ 8,0 8,1 Филипченко Ю.А. Генетика — Л.: Типография "Печатный Двор", 1929. — 379 б.
- ↑ Пангенезис — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә (3-е издание)
- ↑ О.-Я.Л.Бекиш Медицинская биология — Витебск: Ураджай, 2000. — Б. 130-131.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гайсинович А.Е. Зарождение и развитие генетики — М.: Наука, 1988. — 424 б. — ISBN 5-02-005265-5.
- Инге-Вечтомов С.Г. Генетика с основами селекции — М.: Высшая школа, 1989. — 591 б. — ISBN 5-06-001146-1.


text:
Яңылыҡтар
Төбәктә күсемһеҙ милек тураһында мәғлүмәттәрҙе онлайн режимда алырға мөмкин
Дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография буйынса федераль хеҙмәттең сайтында Күсемһеҙ милектең берҙәм реестрынан онлайн режимда мәғлүмәттәр биреү һәм документтар ҡабул итеүгә алдан яҙылыу буйынса яңы ике сервис эшләй башланы.
«Онлайн режимда күсемһеҙ милек объекттары буйынса мәғлүмәт» сервисы тиҙ арала Күсемһеҙ милектең берҙәм реестрынан күсемһеҙ милек — кадастр хаҡы, объекттың күләме һәм урынлашҡан урыны, теркәлгән хоҡуҡтарҙың булыу-булмауы, уларҙың сикләүҙәре тураһында мөһим мәғлүмәт алырға мөмкинлек бирә. Бынан тыш, ҡыҙыҡһындырған объектты кадастр һәм шартлы номер, хоҡуҡтың адресы йәки номеры буйынса табырға мөмкин.
«Офистар һәм ҡабул итеү бүлмәләре. Ҡабул итеүгә алдан яҙылыу» сервисы «Росреестр» хеҙмәттәрен алыу өсөн визитты планлаштырырға мөмкинлек бирә.
Шулай уҡ сайтта «Һорауҙарҙың башҡарылыуын тикшереү», «Электрон документты тикшереү» сервистары эшләй, тип хәбәр иттеләр «Росреестр»ҙың Башҡортостан буйынса идаралығында.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.


text:
Был терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Тиҙлек (мәғәнәләр).
Тиҙлек ( аша күрһәтелә, ингл. velocity йәки франц. vitesse) — векторлы физик ҙурлыҡ, ул берәр хисап системаһында ниндәй ҙә булһа нөктәгә ҡарата күсештең етеҙлеген һәм йүнәлештең хәрәкәтен күрһәтә; есемдең ваҡыт берәмегендә үткән юлының оҙонлоғо менән үлсәнә торған дәүмәл[2]; Эш-хәрәкәттең ҡыҫҡа ваҡытта ашығыс башҡарылышы. Эште тиҙлек менән башҡарыу. 2. Хәрәкәттең ваҡытҡа ҡарата булған нисбәте. Күҙ эйәрмәҫ тиҙлек. 3. Машинаның йөрөшөн ваҡытҡа ҡарата билдәләгән дәрәжә[3].
Ваҡыт буйлап радиус-векторҙың сығарылмаһына (дәүмәленә) тигеҙ:
Дөйөм төшөнсә - дүрт үлсәнешле тиҙлек йәки релятивистик механикала тиҙлек.


text:
- Подробности
- Просмотров: 492
ЗАГУМЕННОВ Дорофей Макарович (? — 25.8.1774, Әстерхан губ. Чёрный Яр ҡ. янында), Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—75) ҡатнашыусы, Е.И.Пугачёв полковнигы. Дәүләт крәҫтиәндәренән. 1755 й. алып ӘүжәнПетровск заводтарында мастеровой (ҡара: Мастеровой һәм эшсе кешеләр). 1773 й. көҙөндә ихтилалға ҡушыла. 1774 й. ғин.—мартында Ырымбур ҡ. эргәһендәге һуғыштарҙа ҡатнаша. Апрель уртаһынан Әүжән-Петровск һәм Белорет заводтары, Вознесенка (Ырғыҙлы) заводының тау сәнәғәте крәҫтиәндәренән ойошторолған Әүжән полкы командиры. Июль башында Ҡазан губернаһының Әүжән‑Петровск з‑дтарына беркетелгән торама пункттарында крәҫтиәндәр күтәрелештәренә етәкселек итә. Июль—авг. З. полкы Ҡазан эргәһендәге алыштарҙа, Ҡазан һәм Әстерхан губ. терр‑яһындағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. Һуғышта һәләк була.
И.М.Гвоздикова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 2361
Һеҙҙең иғтибарға башҡорт телендәге күп томлы Башҡорт энциклопедияһының электрон версияһын тәҡдим итәбеҙ. Баҫма рус телендәге күп томлыҡ Башҡорт энциклопедияһының (2005—11 йй.) яңы мәғлүмәттәр менән яңыртылған мәҡәләләре нигеҙендә “Башҡорт энциклопедияһы” ғилми-нәшриәт комплексы тарафынан эшләнде. Энциклопедияның 1-се томын төҙөүҙә 60-тан ашыу редакцион коллегия ағзаһы һәм тәржемәсе ҡатнашты (мәҡәләләрҙәге мәғлүмәттәр, статистика 2010–2011 йй. яңыртылды). 7 томдан торған баҫма 17 меңдән ашыу мәҡәләне туплаған, уның өстән бер өлөшө биографик характерҙа булған мәҡәләнән тора.
Башҡорт энциклопедияһы Башҡортостандың үткәне һәм бөгөнгөһөнә бәйле төрлө яҡлы белемде үҙ эсенә алған, уның Рәсәй һәм донъя цивилизацияһы үҫешенә индергән өлөшө тураһында милли-региональ типтағы универсаль белешмә. Энциклопедияға Башҡортостан менән тарихи, иҡтисади һәм мәҙәни бәйләнештәре булған донъя илдәре һәм Рәсәй Федерацияһы субъекттары; Башҡортостан Республикаһының торама пункттары; география объекттары (тауҙар, йылғалар, күлдәр һ.б.); иҡтисад тармаҡтары; предприятиелар, учреждениелар, ойошмалар; мөһим тарихи ваҡиғалар; республикала йәшәүсе халыҡтар тураһында мәҡәләләр ингән. Башҡортостан халыҡтары мәҙәниәтен һәм көнкүрешен сағылдырған төплө мәғлүмәттәр тупланған, мәғариф, фән, әҙәбиәт һәм сәнғәткә бәйле мәсьәләләр сағылыш тапҡан.
Биографик мәҡәләләрҙә Башҡортостандың арҙаҡлы шәхестәре менән бәйле тарихы сағылдырылған. Башҡортостан тарихында тәрән эҙ ҡалдырған көнсығыш хакимдары һәм урыҫ батшалары, илебеҙҙең һәм сит илдәрҙең сәйәси эшмәкәрҙәре; башҡорт кантондары башлыҡтары, халыҡ күтәрелештәре етәкселәре, революцион хәрәкәттәрҙә әүҙем ҡатнашыусылар, Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғышы ҡаһармандары; республика етәкселәре, сәнәғәт, мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусылар; күренекле фән, әҙәбиәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре; билдәле спортсылар һәм тренерҙар; дин әһелдәре һ.б. тураһында мәғлүмәт бирелгән. Баҫмала шулай уҡ төбәктең билдәле дворян нәҫелдәре, эшҡыуарҙар, тау сәнәғәте эшмәкәрҙәре, сәнғәт әһелдәре династиялары, башҡорт диаспораһы вәкилдәре һәм Башҡортостанда тыуып сит илдәрҙә танылыу алған кешеләр тураһында мәҡәләләр ҙә урын алған.


text:
Ҡытай ImToken эфириум ImToken кошо, беренсе apple һәм app store береһен һанап булмай криптовалюта эфириум н кошо , hasДауам укыла »
Көн: маркет
Крипто айыҡ ҡараш-валюта баҙары
Крипто һәләк баҙарында ғинуар-валюта күрһәтә, был насар эшләгән ябай ысул ҡулланыу баҙарын анализлау өсөн жетон, өсөнДауам укыла »
Швейцарияла эшләй көйләгестәр талаптар ИКО
Февраль һанының ҡырҡа артыуына бәйле проекттары менән швейцария мбо. 16, 2018, the Swiss Financial MarketДауам укыла »
ICO ТУРАҺЫНДА: Сара барышында һатып маркет кем күберәк йыйған.
Уҙған йыл., Иң киң таралған ысул булған аҡсаны йәлеп ИКО. But experts point out that we willДауам укыла »
Мго баҙарҙа нисек үҙгәрә. 2018?
2017 хаҡтың ико күреүселәр һаны арта, инвестициялар йәлеп итеү ысулы булараҡ революция. Был йыл. 234 ИКОДауам укыла »


text:
Дрозофила
Дрозофи́ла (лат. Drosophila бор. грек. δpόσoς — ысыҡ, дым + φιλέw — яратыусы) — емеш себендәре ғаиләлеге ырыуынан себендәр.
Тораҡ, йәшелсә, емеш-еләк келәтендә тереклек итеүсе синантроп төрҙәре ғәҙәти һанала. Үҫемлектәр һуты, серек органик матдәләр, личинкалар, микроорганизмдар менән туҡлана. Дрозофилалар йәшәү ареалы киңәйеүе йәшелсә, емеш-еләкте кешеләрҙең күсереүе менән бәйле. Оло заттары ҡышлай. Айырыуса емеш себендәре melanogaster drosophila киң таралған. Төҫө −һоро, оҙонлоғо 3 мм-ға яҡын, күҙҙәре - асыҡ ҡыҙыл.
Дрозофилалар генетиканың классик объекты булып тора.
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
Пстыго Иван Иванович
Пстыго Иван Иванович (10 апрель 1918 — 23 февраль 2009) — штурм авиацияһы осоусыһы, Советтар Союзы Геройы[2], ете тапҡырҠыҙыл Байраҡ ордены кавалеры, Германиялағы совет ғәскәрҙәре төркөмөнөң Хәрби-һауа көстәре командующийы, 16-сы һауа армияһы командующийы, СССР Ҡораллы Көстәре авиацияһының Осоштар хәүфһеҙлеге үҙәк инспекцияһы начальнигы, авиация маршалы (29 апрель 1975).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иван Иванович Пстыго 1918 йылдың 10 апрелендә Өфө губернаһы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Архангел районы) Сухополь ауылы Башҡортостандың Архангел районы Сухополь ауылында тыуған. Белорус.
Крәҫтиән йәштәре мәктәбендә уҡый, һуңынан Өфөнөң 3-сө урта мәктәбендә белем алыуын дауам итә.
Бөйөк Ватан һуғышына тиклем Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1936 йылдан хәрби хеҙмәттә.
1940 йылда Энгельс хәрби авиация летчиктары училищеһын тамамлай һәм Хәрби-һауа көстәренең Одесса хәрби округына 211-се бомбардировка авиация полкына йүнәлтелә.
Бөйөк Ватан һуғышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөйөк Ватан һуғышын лейтенант Пстыго Днестр йылғаһы буйындағы ялан аэродромында звено командиры вазифаһында ҡаршылай. 1941 йылдың 22 июнендә ул 211-се авиаполктың Су-2 бомбардировщиктары төркөмө составында үҙенең беренсе хәрби осошон яһай. Су-2-лә ул барлығы 21 хәрби осош яһай. Шуларҙың береһендә күрше Су-2-не Александр Покрышкиндың дошман самолеты менән бутап атып төшөрөүенә шаһит була.
Киев һәм Харьков дошман ҡулына ҡалғандан һуң, авиаполкта 11 генә самолет ҡалғас, башҡа осоусылар менән лейтенант Пстыгоны ла Балашов авиация училищеһына уҡырға ебәрәләр. Уларға яңы Ил-2 самолет-штурмовикты үҙләштерергә тура килә. Артабанғы йылдарҙа летчик-штурмовик Иван Пстыго көньяҡ-Көнбайыш, Сталинград фронттарында һуғыша, унда штурмовиктарҙың урам һуғыштарының етәксеһе була[3], Брянск, 1-се һәм 2-се Балтика буйы фронттарында, 3-сө Белорус һәм 1-се Украин фронттарында эскадрилья командиры, штурм авиацияһы дивизияһының һәм авиация корпусының һауа-уҡсылар хеҙмәте начальнигы була, Еңеү көнөн подполковник, 893-сө Ҡыҙыл Байраҡлы Витебск штурм авиацияһы полка командиры вазифаһында ҡаршылай. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Пстыго барлығы 164 хәрби осош яһай, һауа һуғышында шәхсән ике дошман истребителен бәреп төшөрә.
Һуғыштан һуң[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуғыштан һуң Липецк ҡалаһына Хәрби-һауа көстәренең Юғары офицерҙар курсына ебәрелә. Уны уңышлы таммалағандан һуң Алыҫ Көнсығыш хәрби округында хеҙмәт итә, 53-сө ҡатнаш авиация корпусы командиры була. Артабан РФ Ҡораллы көстәре Генераль штабының Хәрби академияһында уҡый, уны 1957 йылда тамамлағас, Хәрби-һауа көстәренең Ленинград хәрби округы омандующийы итеп тәғәйенләнә 1985 йылдан — Хәрби-һауа көстәренең Германиялағы совет ғәскәрҙәре төркөмө командующийының беренсе урынбаҫары, бер йылдан командующий була. Уның ҡарамағында 64000 кеше, 1700 самолет иҫәпләнә. Йылына етегәсә сик боҙоусы самолеттар бәреп төшөрөлә[4]. 1967 йылдан генерал-полковник И. И. Пстыго — СССР Хәрби-һауа көстәре баш командующийының хәрби әҙерлек буйынса урынбаҫары.
1975 йылда уға юғары хәрби дәрәжә — аваиация маршалы исеме бирелә.
1977 йылда Пстыгоға СССР Ҡораллы Көстәренең осоу хәүефһеҙлеге Үҙөк инспекцияһын булдырырға ҡушыла. Шул ваҡытта ул «осоу хәүефһеҙлеге формулаһын» индерә, һәм был формула әлегәсә ғәмәлдә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1978 йылдың 7 апрелендәге Указы менән уавиация маршалы Пстыго Иван Ивановичҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены, «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла (№ 11300). 1983 йылда ул СССР Оборона министрлығының генераль инспекторҙары төркөмөнә индерелә. Пстыго 59 йыл ғүмерен хәрби хеҙмәткә арнай. 52 төр самолетты үҙләштерә, осоу стажы — 42 йыл. Һауала 7500 сәғәт була. Бик күп ҡанатлы машиналарға тормошҡа путевка бирә.
1995 йылда, Еңеүҙең 50 йыллығына РФ Оборона министрлығы башҡа хәрби начальниктар менән бер рәттән Пстыгоға ла яңы өлгөләге маршал формаһы тапшыра. «Сәмреғошло төймәләрҙе мин шунда уҡ ҡырҡып алып, Советтар Союзы гербы төшөрөлгәндәрен тегеп ҡуйҙым, — тип һөйәләй И. И. Пстыго 1995 йылдың 30 июнендә „Правда“ гәзитенә биргән интервьюла. — Шевронды ла ҡырҡып алдым: американдар алдында маймылланып булмаҫ инде! Ә ике башлы сәмреғошло фуражканы баҡсала ырғытып киттем: әйҙә, унда ҡарға үҙенә оя ҡорһон. Формаһы буйынса ла, аксессуарҙары буйынса минең инаныуҙарыма тап килмәй, ә миңә инаныуҙарымды үҙгәртергә һуң»[5].
2003 йылдың 25 июлендә 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышының Үҙәк музейында «Курск һуғышы: алты тиҫтә йыл аша ҡараш» тип аталған түңәрәк ҡор үткәрелә, Пстыго унда «Курс дуғаһы күгендә» доклады менән сығыш яһай. Шул уҡ көндө ул «Курск алышына 60 йыл» иҫтәлекле миҙалы менән бүләкләнә.
Мәскәүҙә йәшәй. Н. Е. Жуковский исемендәге Хәрби-һауа инженер академияһында консультант булып эшләй. 2008 йылда РФ Оборона министрлығының генераль инспекторҙары хеҙмәте ойошторолғас, һуңғы көндәренә тиклем генераль инспектор булып эшләй[6].
Иван Пстыго 2009 йылдың 23 февралендә 91-се йәшендә вафат була. 26 февралдә Троекуров зыяратында ерләнә.
Сәйәси эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1941—1991 йылдарҙа ВКП(б) (һуңынан КПСС) ағзаһы.
Бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР-ҙыҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы № 11300 (7 апрель, 1978);
- ике Ленин ордены (1955, 1978);
- Октябрь Революцияһы ордены(1974);
- ете Ҡыҙыл Байраҡ ордены (август 1942, октябрь 1942, 1945, 1953, 1956, 1968, 1969)[7];
- Александр Невский ордены(1944);
- ике 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены(1943, 1985);
- ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1951);
- 3-сө дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордены (1988);
- ун дүрт хәрби миҙал.
Рәсәйҙеке[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 4-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәте өсөн» ордены (2008);
- миҙалдар.
Сит илдеке[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сит ил наградалары.
Маҡтаулы исемдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- СССР-ҙың атҡаҙанған хәрби осоусыһы (1967);
- Волгоградтың почетлы гражданы (29 май 2003 йыл).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Герой Советского Союза Пстыго Иван Иванович. «Герои страны».
- ↑ Пстыго Иван Иванович // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. А. Н. Ефимов — Москва: Барс, 2007. — Б. 496. — 712 б. — ISBN 978-5-85914-075-6.
- ↑ Пстыго И. И. Труженики неба — Уфа: КИТАП, 1995. — 327 б.
- ↑ Ленский И. Маршал остаётся пленником неба // Правда. — 30 июня 1995. — № 120 (27538). — С. 2.
- ↑ Ленский И. Маршал остаётся пленником неба // Правда. — 30 июня 1995. — № 120 (27538). — С. 2.
- ↑ Служить на благо Отечества.
- ↑ На ряде фотографий у И.
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Книга: Пстыго — На боевом курсе
- Самолёты над Марково и Уэлькалем // Вопросы истории : журнал. — 1993. — № 10. — С. 153-156.
- Труженики неба. — М., 1994. — 469 с., 1 л. ил.
- Труженики неба. — Уфа: Китап, 1995. — 327 с.: портр.
- Жажда неба. — М.: АВИКО-ПРЕСС, 1995.
- И. И. Пстыго Думы о войне и мире — М.: Шаг, 1995. — Б. 265.
- И. И. Пстыго Воспоминания — М.: Издательский центр «Акционер», 2002. — Б. 352.
- И. И. Пстыго Земля и небо — Полигон-пресс, 2002. — Б. 192. — 1500 экз. — ISBN 5-94384-015-X.
- И. И. Пстыго Труженики неба — М.: Издательский центр «Акционер», 2003. — Б. 352.
- И. И. Пстыго Борьба — Голос-Пресс, 2004. — Б. 192. — 4000 экз. — ISBN 5-7117-0065-0.
- И. И. Пстыго Время. Дела. Люди — Голос-Пресс, 2005. — Б. 320. — 1000 экз. — ISBN 5-7117-0074-X.
- И. И. Пстыго. Жизнь (Так это было). — М.: Голос-Пресс, 2006. — С. 288. — 1000 экз. — ISBN 5-7117-0136-3.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Интервью — газета Время новостей: № 78, 07 мая 2004.
- Башкортостан: Краткая энциклопедия. — Уфа, 1996.
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 б. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
- Козлов П. Я. Маршал авиации: Документ. повесть. — М.: Машиностроение, 2002.
- Командующие воздушными армиями. М.: Патриот, 2006.
- Подвиги их — бессмертны. — Уфа: Китап, 2000.
- Красная Звезда: газета. — 2009, 26 февраля (некролог).
- Пстыго Иван Иванович : [Герой Совет. Союза, маршал авиации, 1918—2009 : некролог] // Республика Башкортостан. — 2009. — 26 февр. — Подписи: М. Г. Рахимов, К. Б. Толкачев, Р. С. Сарбаев и др. — (Вечерняя Уфа ; 26 февр.). — (Кызыл таң ; 26 февр.).
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пстыго Иван Иванович. «Герои страны» сайты.
- Биография героя на сайте «Красные соколы».
- Воспоминаниия И. И. Пстыго «Под крылом — Сталинград» — на сайте «АиФ».
- Интервью с маршалом авиации Пстыго И. И. на сайте «Время новостей».
- К 90-летию И. И. Пстыго — на сайте газеты «Красная Звезда».
- О И. И. Пстыго — на сайте «Победа — 60».
- О маршале авиации Пстыго И. И. — на сайте «Башинформ».
- О первом маршале из Башкирии — на сайте «БАШвестЪ».
- Почётные граждане Волгограда.
- Умер Почётный гражданин города-героя Волгограда.
- Парадный мундир Маршала Авиации СССР Пстыго И. И.
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 10 апрелдә тыуғандар
- 1918 йылда тыуғандар
- Өфө губернаһында тыуғандар
- Архангел районында тыуғандар
- 23 февралдә вафат булғандар
- 2009 йылда вафат булғандар
- Мәскәүҙә вафат булғандар
- Советтар Союзы Геройҙары
- IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалерҙары
- Ленин ордены кавалерҙары
- Октябрь Революцияһы ордены кавалерҙары
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
- Александр Невский ордены (СССР) кавалерҙары
- 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалерҙары
- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары
- III дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәт иткәне өсөн» ордены кавалерҙары
- Жуков миҙалы менән наградланыусылар
- «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
- «Сталинград оборонаһы өсөн» миҙал менән бүләкләнгәндәр
- Награждённые медалью «За оборону Киева»
- «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңеүгә 50 йыл» юбилей миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңеүгә 60 йыл» юбилей миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- «Мәскәүҙең 850 йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- «Берлинды алған өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
- «Праганы азат иткән өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
- «Ветеран Вооружённых Сил СССР» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
- «За укрепление боевого содружества» миҙалы менән наградланыусылар
- Волгоградтың почетлы граждандары
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары (Монголия)
- «Халхин-Голдағы Еңеүҙең 50 йыллығы» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- «Монголия Халыҡ Революцияһының 50 йыллығы» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
- «Монголия Халыҡ Армияһының 50 йыллығы» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- Польша Яңырыуы орденының Рыцарь тәреһе кавалерҙары
- Ҡыйыуҙар тәреһе кавалерҙары
- Кавалеры ордена «9 сентября 1944 года»
- Награждённые чехословацкой медалью «За укрепление дружбы по оружию»
- Сухополдә тыуғандар
- КПСС ағзалары
- Бөйөк Ватан һуғышы осоусылары
- Авиация маршалдары
- СССР-ҙың атҡаҙанған хәрби осоусылары
- Троекуров зыяратында ерләнеүселәр
- СССР мемуаристары
- Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында полк командирҙары
- СССР хәрби осоусылары
- «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 60 йыл» юбилей миҙалы менән бүләкләнеүселәр


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Июнь 2018 года
«Көндәшемдең фатихаһы менән йәшәйем»
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 30-06-2018, 07:00
Яңы һатып алған фатирымдың нимәһе оҡшай: үҙәктә булһа ла ишек алды тыныс. Йәшел ағаслыҡ янындағы 12 подъезлы оло йорттоң уйын майҙансығы ла, ял итеү эскәмйәләре лә, урындары ла аулаҡта урынлашҡан. Оло юл шау-шыуы, машиналар тауышы, тегеләй-былай сапҡан кешеләр йорттоң теге яғында ҡала. Эштән иртәрәк бушаныуыма һәм һирәк күренгән ҡояштың йылы нурҙарына һөйөнә-һөйөнә, уҡый башлаған китабымды алып, саф һауаға ашыҡтым. Яратҡан урыным бар: балалар майҙансығы янындағы ҡайын төбөндәге бәүелсәк. Башҡа көндәрҙә бында бала-саға сыр-сыу килә, китап уҡып булмай. Ә бөгөн, эштән ҡайтып килгәндә үк күҙ һалдым, бер кем дә юҡ. Ғәҙәттә, халыҡ киске сәғәт 7-нән һуң тышҡа сыға.
Ҡояш нурҙарына арҡамды ҡыҙҙырып, байтаҡ ултырып ташлағанмын, ниһайәт, Миләүшә Ҡаһарманованың “Күңелем йылы теләй” китабын уҡып бөттөм. Хикәйәләрҙәге геройҙарҙың кисерештәренә бирелеп тә байтаҡ ултырыр инем инде, янымдағы ултырғысҡа биш йәштәрҙәге бала эйәрткән ҡатын килеп ултырҙы.
– Мама, ә где Арсен с Дианой?
– Гөлгөнә, беҙ бит кисә генә һөйләштек, өйҙә тик башҡортса һөйләшәбеҙ.
– Беҙ бит урамда!
– Бында бит тик өйҙәге генә кешеләр......
Кәзә һөтөнөң файҙаһы нимәлә?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 30-06-2018, 07:00
Батшалар эсемлеге – кәзә һөтөн хаҡлы рәүештә шулай тип әйтергә мөмкин. Уның файҙалы үҙенсәлектәре боронғо Мысырҙа һәм Грецияла уҡ билдәле булған. Фирғәүендәрҙең кәшәнәһенә, ҡоралдары һәм ҡиммәтле таштар менән бергә, мотлаҡ бер дүңгәләк еҫле кәзә сыры һалыуҙары шул хаҡта һөйләй.
Кәзә һөтө туҡлыҡлы матдәләргә бик бай һәм составы буйынса кешенекенә ныҡ оҡшаған. Шуға күрә лә ҡайһы бер осраҡта әсә һөтөн уның менән алмаштырырға мөмкин. Ул туҡлыҡлы, файҙалы, еңел үҙләштерелә һәм балаға бер ниндәй ҙә зыяны юҡ.
Әйткәндәй, һыйыр һөтөнә ҡарағанда күпкә туҡлыҡлыраҡ. Бер стакан һөттә кальцийҙың көндәлек нормаһының 40 проценты, витаминдарҙың 20 проценты бар. Шулай уҡ унда калий менән фосфор күп. Ғалимдар асыҡлауынса, ул организмда тимер менән баҡырҙың үҙләштерелеүенә лә булышлыҡ итә.
Һыйыр һөтөнән айырмалы рәүештә, унда аллергия тыуҙырыусы альфа-1s-казеин тип аталған матдәнең кимәле бик әҙ. Казеин – насар үҙләштерелеүсе аҡһым. Шунлыҡтан һыйыр һөтөнә аллергияһы булған кешеләргә лә кәзә һөтөн эсеүҙең бер ниндәй ҡурҡынысы юҡ. Ул балаларға ла, ҡатын-ҡыҙҙарға ла, ир-егеттәргә лә, ҡарттарға ла берҙәй үк файҙалы.
Бөгөн дөрөҫ туҡланыуға ҡыҙыҡһыныу көсәйгәндә кәзә һөтөнөң дә популярлығы арта бара. Кәзә һөтө нимәһе менән файҙалы һәм нимәһе менән һыйыр һөтөнән яҡшыраҡ?...
Витаминлы аштар
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 30-06-2018, 07:00
Йомортҡалы, майлы ҡуҙғалаҡ
Ҡуҙғалаҡты йыуып, әҙ генә тоҙ һалынған һыуҙа бешереп, һыуын һарҡытығыҙ һәм вағыраҡ итеп турағыҙ. Табаға май, һуған һалып, әҙ генә ҡыҙҙырып алығыҙ. Унан әҙер ҡуҙғалаҡты һалып, өҫтөнә йомортҡа һытығыҙ һәм бешкәнсе талғын утта тотоғоҙ.
500 г ҡуҙғалаҡҡа 4 ҡалаҡ ирегән май, 3 баш һуған һәм 2 йомортҡа кәрәк. Тоҙ сама менән алына.
...
Репост эшлә лә емешле сәғәт от!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 29-06-2018, 11:56
Хөрмәтле дуҫтар!
Ошондай матур стена сәғәтен уйнатабыҙ. Емеш-еләкле йәйҙе хәтерләтеп торҙон.
Шарттары ябай:
1) Ошо яҙманы дуҫтарға һөйләргә - репост эшләргә.
2) Йәшлек гәзитенең "Йәшлек" гәзите - газета "Йэшлек" төркөмө ағзаһы булырға кәрәк.
29 июлдә махсус ҡушымта аша осраҡлы һайлау юлы менән репост яһаған кешеләр араһынан бер еңеүсе билдәләнәсәк.
Уға бик елле приз: емеш-еләк төшөрөлгән стена сәғәте тапшырыласаҡ.
Хәйерле сәғәттә!...
«Бер-берегеҙҙе яфаламағыҙ»
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 29-06-2018, 07:00
“Ирем менән туғыҙ йыл йәшәйбеҙ. Ялҡтым. Уның күңелһеҙ, маҡсатһыҙ, ынтылышһыҙ, өнһөҙ, гел генә һытыҡ сырайлы икәнен нишләп дуҫлашҡанда күрмәнем икән, тиер инем, беҙҙе димләп өйләндерҙеләр. Эсмәй. Тарта. Бергә түшәк бүлешмәгәнебеҙгә ике йылдан да ашты. Уның үҙ аҡсаһы, минең – үҙемдеке. АРЫНЫМ. КҮРӘ АЛМАЙЫМ. Ситтән ҡарағанда беҙ бик яҡшы йәшәгән парбыҙ. Үҙ тормошом хаҡында бер кем менән дә бүлешкәнем юҡ, шулай ҙа шөрләтә: айырылһам, яҡындарым – дуҫтарым, туғандарым аңлармы икән?”
...
Һүҙ тамыры тәрәндә
Медиа // 29-06-2018, 07:00
Йәйҙең йәмле көндәренә йәм өҫтәп, “Юлдаш” радиоһында милләт рухы булған туған телебеҙҙең камиллығы, байлығы тураһында телсе-ғалимдарыбыҙ, белгестәр ҡатнашлығында “Рухиәт” тапшырыуының сираттағылары яҙылды. Был яҙмаларҙың әһәмиәте бик ҙур, уларҙың һәр ҡайһыһы уҡыу әсбабы булырҙай.
Халҡыбыҙ иң боронғоларҙан һаналып, туған телебеҙҙең дә тамыры тәрәндә, ҡөҙрәте лә сикһеҙ. Һүҙ ҡөҙрәтен һәм тылсымын раҫлап, “Яҡшы һүҙ – йән аҙығы, яман һүҙ – баш ҡаҙығы” тигән халыҡ мәҡәле киң таралған. Бер һүҙ менән кешенең күңелен иретергә лә, йөрәген әрнетергә лә мөмкин....
Һүнгән йондоҙ яҡтыһы
Рубрикалар / Хәтер // 28-06-2018, 07:00
Шундай талант эйәләре була: уларҙы бер генә күрәһең дә мәңгелеккә ғашиҡ булаһың. Милли йәштәр театрының йәш, өмөтлө актеры Ринат БАСАРИЕВТЫҢ вафатына 19 йыл ваҡыт үтте. Әммә сәхнәлә күргән кешеләр уны һаман да ярата, хәтерләй, һағына. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эш башлау менән уға “Ҡыҙ урлау”, “Зәңгәр шәл” кеүек спектаклдәрҙә төп ролдәр бирелә. Артабан ул хеҙмәт юлын Милли йәштәр театрында дауам итә. 37 йәшлек актер үҙенең ҡыҫҡа ғына ижад юлында исемен халыҡ хәтерендә мәңгеләштереп өлгөрә....
Эт хәленә төшмәйек
Махсус бит / Проблема // 28-06-2018, 06:30
Бер байҙың йортонда тотош көҙгөнән генә торған бүлмәһе булған. Стеналары ла, түшәме лә, иҙәне лә шау көҙгө икән. Бер саҡ шунда осраҡлы ғына рәүештә эт килеп ингән. Тирә-яғында үҙе кеүек бик күп эт күреп, ырылдаған, тешен ыржайтҡан. Уны уратып алған эттәр ҙә шулайтҡан. Был яуап итеп, өрөп ебәргән. Тегеләр ҙә өргән. Шулай итеп, эт төнө буйына үҙенә ҡаршы өргән, асыуланып, ҡойроҡ болғаған, һеләгәйен ағыҙғансы теш ҡайраған эттәр менән “талашҡан”. Иртәгәһенә уны үле килеш тапҡандар. Бахырҙың йөрәге ярылған, имеш.
Ә бит барыһы ла башҡаса булыуы мөмкин ине. Көҙгө-бүлмәгә ингәс, эт тешен ыржайтмайынса, ипле генә ҡойроғон болғап, дуҫтарса мөнәсәбәт күрһәтһә, көҙгөләгеләр ҙә уға шулай яуаплар ине.
…Үҙеңә бәйле бөтәһе лә, үҙеңә.
Айсын АҠБУЛАТОВА әҙерләне.
...
“Башҡа баҫма һис кәрәкмәй, “Йәшлек” гәзите булһа!”
Яңылыҡтар таҫмаһы // 27-06-2018, 07:00
“Аҙна һайын – бүләк!” уйынында был аҙнала Белорет ҡалаһынан Гөлназ БАЙРАМҒӘЛИНА, Ғафури районының Үтәш ауылынан Гүзәл Әһлиуллина – плед, Ҡырмыҫҡалы районының Мөкәй ауылынан Дания РӘХМӘТУЛЛИНА, Ҡыйғы районының Ибрай ауылынан Гөлнур ҒАРИПОВА сәғәт отто.
Гөлнур апай: “Йәшлек” гәзите – минең эшемдә ҙур ярҙамсы. Ғүмерем булһа, яратҡан баҫмамдан айырылмам, – тип таҡмаҡ та яҙып ебәргән.
Гәзитебеҙҙән айырылмағанығыҙ өсөн рәхмәт һеҙгә, Гөлнур апай!
Иҫкәртеп үтәбеҙ: еңеүселәргә бүләктәрен килеп алғанда паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләрен килтерергә кәрәк.
Уйын июнь аҙағына тиклем дауам итә, бүләктәр эйәләрен көтә. Йәһәтерәк гәзитебеҙгә яҙылып, квитанцияларығыҙҙың күсермәһен редакцияға ебәрергә ашығығыҙ!...
Ашаған ризыҡ ашҡаҙанда нисә сәғәт һаҡлана?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 27-06-2018, 07:00
Аҙыҡ Эшкәртелеү ваҡыты
Һыу - шунда уҡ эсәктәргә төшә
Һут 15 – 20 минут
Йәшелсә һурпаһы - 15 – 20 минут
Йәшелсә, йәшелсәнән майһыҙ салат - 30 – 40 минут
Үҫемлек майы менән йәшелсә салаты - 1 сәғәт
Һыуы күп булған емеш һәм еләк - 20 минут
Әфлисун, виноград, грейпфрут - 30 минут
Алма, груша, персик, сейә - 40 минут
Кәбеҫтә, ҡабаҡ, кукуруз - 45 минут
Бешкән йәшелсә - 40 минут
Шалҡан, кишер, пастернак - 50 минут
Крахмалға бай йәшелсәләр (картуф, топинамбур) - 1,5 – 2 сәғәт
Дөгө, ҡарабойҙай һәм тары бутҡаһы - 2 сәғәт
Ҡуҙаҡлылар - 2 сәғәт
Көнбағыш һәм ҡабаҡ орлоғо - 3 сәғәт
Сәтләүектәр - 3 сәғәт
Һөт ризыҡтары - 2 сәғәт
Йомортҡа - 45 минут
Балыҡ - 1 сәғәт
Ҡош ите - 2,5 – 3 сәғәт
Һыйыр ите - 4 сәғәт
Һарыҡ ите - 4 сәғәт
Сусҡа ите - 5,5 – 6 сәғәт
...
[/aviable]


text:
Ғафури балы мул булһын!
29 июня 2013 йыл | Йәмғиәт
Умартасылар йәмғиәтенең район идараһы Ғафури ҡортсоларын төп бал йыйыу мәле башланыу айҡанлы ихлас тәбрикләй.
10 июлгә тиклем яҙылырға була
29 июня 2013 йыл | Матбуғат
Йылдың-йылы гәзит-журналға яҙылыу кампанияһы тамамланыу менән әле бер, әле икенсе ауылдан шылтыратып, "теге йәки был сәбәп арҡаһында "Табын”ға яҙыла алмай ҡалдым, хәҙер беҙгә нишләргә?”, тип һорайҙар.
Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?
29 июня 2013 йыл | Сәйәсәт
Районда
* Балаларҙың йәйге ялы дауам итә. "Имәнкәй санатор-һауыҡтырыу спорт-туристик лагеры 24 июндә балаларҙы икенсе сменаға ҡабул итһә, "Ҡояшлы” лагерында икенсе смена
2 июлдә асыласаҡ.
* Балалар ижады үҙәге базаһында ойошторолған "Толпар” туристик-крайҙы өйрәнеү профилле лагерының тәүге сменаһынан 32 бала (16 малай-16 ҡыҙ) 21-27 июндә Еҙем йылғаһы буйлап кәмәләрҙә йөҙҙө. 30 июндә йәнә шунса бала икенсе сменала 7 көнлөк сәйәхәткә юлланасаҡ.
* Балаларҙың йәйге ялы дауам итә. "Имәнкәй санатор-һауыҡтырыу спорт-туристик лагеры 24 июндә балаларҙы икенсе сменаға ҡабул итһә, "Ҡояшлы” лагерында икенсе смена
2 июлдә асыласаҡ.
* Балалар ижады үҙәге базаһында ойошторолған "Толпар” туристик-крайҙы өйрәнеү профилле лагерының тәүге сменаһынан 32 бала (16 малай-16 ҡыҙ) 21-27 июндә Еҙем йылғаһы буйлап кәмәләрҙә йөҙҙө. 30 июндә йәнә шунса бала икенсе сменала 7 көнлөк сәйәхәткә юлланасаҡ.
Дан, хөрмәт, байман тормош
19 июня 2013 йыл | Урындағы үҙидара
Муниципаль район Хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров башланғысы менән иғлан ителгән "Райондың иң яҡшы ауыл ихатаһы” конкурсын уҙғарыу матур йолаға әйләнеп бара. Быйыл ул районда өсөнсө тапҡыр үткәрелде, конкурс еңеүселәрен бүләкләү район һабантуйының үҙенсәлекле бер биҙәгенә әйләнде.
Полиция хәбәр итә
19 июня 2013 йыл | Хоҡуҡ
(9 май – 7 июнь)
Телефон урлаған
9 майҙа А.-ның "Нокиа” кәрәҙле телефонын урлау факты теркәлә. Тикшереү барышында телефонды В.-ның сәлдереүе билдәле була.
Телефон урлаған
9 майҙа А.-ның "Нокиа” кәрәҙле телефонын урлау факты теркәлә. Тикшереү барышында телефонды В.-ның сәлдереүе билдәле була.


text:
Бөгөнгө әңгәмәбеҙ геройы, үҙе әйтмешләй, "ябай ауыл ҡатыны". Ләкин ул баҫалҡылығына барып, шундай мөһөр һуға үҙенә. Бөгөн, белгегеҙ килһә, ябай ауыл ҡатындары үҙҙәре йәшәгән төбәктәрҙә тотош түңкәрелеш яһар ҡеүәткә эйә. Ағинәйҙәр хәрәкәте республикабыҙҙың рухи тормошона яңы һулыш өҫтәп, иман нуры, ижад ҡомары, матурлыҡ, миллилек өлгөһө булып килеп инде. Хатта ки ҡара урман төпкөлөндә, тауҙар араһында шым ғына көн күреп ятҡан Ишбирҙе ауылын да уятып ебәрҙе уның тулҡыны. Ләкин уяныу - бер эш, ә бына ауылдаштарҙы барлап, туплап, ойоштороп, йырлатып-бейетеүсе генә түгел, әүҙем сәләмәт тормошҡа әйҙәп, рухтарын күтәреп, күңелдәренә уй осҡоно һалып тороусы ла булыр беҙҙең бөгөнгө ҡунағыбыҙ - Баймаҡ районы Ишбирҙе ауылы мәктәбенең инглиз теле уҡытыусыһы, ауылдың "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Наилә ЮНЫСОВА-ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА.
Уҡытыусы Зөбәржәт Абрар ҡыҙы менән рәссам Наил Лоҡман улы Юнысовтар ғаиләһендә ҡалала үҫкән наҙлы, иркә генә бала булһаң да, урман араһында ултырған төпкөл ауылға уҡытырға килеп, аҙаҡ ошонда уҡ тороп ҡалырға нимә мәжбүр итте икән һине, Наилә һылыу?
- Ишбирҙе атайымдың тыуған ауылы. Әсәйемде, Салауат районы ҡыҙын, педучилище бөтөргәс, ошо ауылға уҡытырға ебәрәләр. Бында улар танышып, яратышып, ғаилә ҡороп ебәрәләр. Мин донъяға килгәнмен. Унан атайым дүрт йыл буйы Өфөлә сәнғәт училищеһында уҡый, әсәйем ауылда эшләй. Рәссам дипломы алғас, атайым Баймаҡҡа эшкә ҡайта һәм беҙҙе район үҙәгенә күсереп алып китә. Миңә, башҡортса ғына һөйләшеп йөрөгән балаға, шулай итеп, Баймаҡта урыҫ мәктәбендә уҡып алып китергә тура килде. Етмәһә, бында мине ауылда 1-се класты тамамлап килеүемә ҡарамаҫтан, ҡайтанан 1-се класҡа ултырттылар, сөнки урыҫса бер һүҙ ҙә белмәй инем. Һөҙөмтәлә, мәктәптә әсәм, өләсәм теленән алыҫлаша бащлауымды тойҙом, ләкин был мине туған милли мөхит рухынан, мәҙәниәтемдән айыра алманы, сөнки беҙҙең өйҙә һәр саҡ милли тәрбиә культы һаҡланып ҡалды. Шулай ҙа ул саҡ мин бер ҙә кәмһенеп, баҫылып ҡалманым, киреһенсә, урыҫсаны ла һыу кеүек үҙләштерҙем, мәктәп тормошоноң уртаһында ҡайнаным: комсомол секретары булдым, спорт менән шөғөлләндем - өйгә ҡайтып инмәй инем. Күрәһең, лидерлыҡ сифаттары шул саҡта уҡ үҙен һиҙҙергәндер инде.
Мәктәпте тамамлағас, Өфөгә юлландым: был саҡ мин үҙемде Өфө сәнғәт институты студенты итеп күрә инем инде. Атайымдың бер туған һеңлеһе Римма апайым Йәрмөхәмәтова тап ошо институттың актерҙар факультетын тамамлап, театрҙа эшләп йөрөгән сағында мине "Нәркәс" спектакленә алып барғайны. Шунан һуң апайым минең кумирыма әйләнде һәм мин ғүмерлеккә театрға ғашиҡ булдым. Тик хыялым селперәмә килде: сәнғәт институтында, быйылға актер факультетына набор юҡ, тип әйтеүҙәренән доньям түңкәрелгәндәй булды. Ни эшләргә? Өйгә шылтыратһам, ҡайҙа булһа ла белемеңде һынап ҡара, тинеләр. Шулай итеп, мин Башҡорт дәүләт педагогия институтының сит телдәр факультетына имтихандарҙы уңышлы тапшырып, уҡырға инеп киттем. Уҡып бөткәс, тыуған яғыма, Баймаҡҡа ҡайттым. Бында инде үҙеңде һынау мөмкинлеге ҙур ине: райондың 12 мәктәбендә сит телдәр уҡытылмай булып сыҡты. Һәр ваҡыттағыса, атайым ҡарар ҡылды. Ул, киттек Ишбирҙегә, тигәс, тыңланым. Ләкин ғүмерлеккә шунда ҡалырмын тип башыма ла килтермәнем. Тыуған ауылымда мине ғүмерлек һөнәр юлы ғына түгел, тормош юлдашым да көтөп торған: ошо ауыл егете Сәлим Иҫәндәүләтов менән өс ай ғына дуҫлашып йөрөп өйләнештек.
Шуға инанғанмын һәм гел ҡабатлайым: ауылда йәшәү өсөн "елкә" кәрәк. Бигерәк тә Ишбирҙе кеүек юл да, газ да, башҡа социаль инфраструктура тармаҡтары ла үтеп инмәгән төпкөл төбәктә йәшәүҙәре, ай-һай! Бигерәк тә уҡытыусы кеше - ҡатын-ҡыҙға... Хәҙер күп ерҙәрҙә ауылды ташлап китергә мәжбүрҙәр, сөнки эш юҡ, мәктәптәрҙә балалар һаны кәмей.
- Ауырлыҡтар күп булды. Бигерәк тә ауылға килгән тәүге осорҙарҙа. Дөрөҫөн әйткәндә, улар һаман да кәмемәй шикелле, ә шулай ҙа, шөкөр, бирешкән юҡ. Күрәһең, миндә үҙенә күрә "иммунитет" барлыҡҡа килгәндер хәҙер. Ҡыйын саҡта миңә гел әсәйемдең һүҙҙәре таяныс булды. "Хәл ителмәҫ хәлдәр булмай ул!" тип ҡабатларға яратты гел. Мал-тыуарын да аҫрайбыҙ, баҡсасылыҡ менән "ауырыу" ҙа икебеҙҙә лә бар. Яңыраҡ ауыл өйөбөҙҙә ҡала фатирындағы кеүек бөтөн уңайлыҡтар булдырҙыҡ. Керҙе автомат йыуа - ожмах! Әйткәндәй, ауылда хәҙер күптәр ана шундай "ожмах"ты булдырып алды. Ауылыбыҙ бөтмәй, шөкөр, йәштәребеҙ атай төйәгендә төпләнә: матур итеп йорттар һалып инә. Буш торғандары ла байтаҡ өйҙәрҙең - ни хәл итәһең: быуындар алышыныуы шунан да күренә. Эшләйем тигән, һеҙ әйтмешләй, "елкәһе" бар кеше эшһеҙ ятмай ул. Урмансылыҡ, ағас эше менән шөғөлләнә күптәр. Урман участкаларын арендаға алған эшҡыуарҙар, пилорамалар ир-егеттәрҙе эш урындары менән тәьмин итә. Күпләп мал аҫраусы ауылдаштар ҙа, ни ашайым, ни кейәйем, тип баш ватмай.
Наилә һылыу, һинең ғаиләң, туғандарың өсөн өҙөлөп торған киң күңелле ҡатын, әсәй һәм апай икәнлегеңде беләм. Балаларығыҙҙы үҫтереп, ейән-ейәнсәрегеҙҙе ҡарап тороу өҫтөнә ҡустыларыңды ла ҡанат аҫтына алғанһығыҙ. Тимәк, иптәшең Сәлим Мөхтәр улы ла тарһынмай, күңеле киң. Ошо ҙур ғаиләнең башлығы булып, уның өсөн уңайлы һәм имен йәшәү шарттары булдырып, тырышып тора икән, был уның да кешелек сифаттары хаҡында һөйләй, минеңсә.
- Эйе, бер-береһенең туғандарына ҡарата мөнәсәбәте ир менән ҡатындың кем икәнлектәрен асыҡ күрһәтеп тора, тигәндәрен ишеткәнем булһа ла, ваҡытында был аҡылға иғтибар ителмәгән, ә бына тормош хәлдәре үҙ башыма төшкәс, аңланым ул хәҡиҡәтте. Шөкөр, янымда Сәлимдең иңдәрен тоймаһам, бөгөнгө көнөбөҙҙөң ниндәй булырын күҙ алдына ла килтереүе ауыр. Әсәйем тыумыштан зәғиф Насир ҡустымды ғүмер буйы ҡараны, хатта үҙенең вафаты йылды ла уны шифаханаға алып барҙы. Нисек алып йөрөгәндер атлай алмаған 45 йәшлек ирҙе, үҙе лә сирләп саҡ йөрөнө бит. Әсәйем мәңгелеккә китеп барыр, ҡустым минең ҡулға тороп ҡалыр тип тә уйламағанмын. Ул ғына ла түгел, ҡатыны менән айырылышып, бер ҡайҙа ла эшләмәгән, сиргә дусар булған Ғаяз ҡустымды ла яныбыҙға алырға мәжбүр булдыҡ. Туғандың аҙыры булһа ла биҙере юҡ, тиҙәр бит.
Улыбыҙ Заһир әле өйләнмәгән, яныбыҙҙа, урмансылыҡта эшләп йөрөй. Ҡыҙыбыҙ ситтә, Сургутта эшләй, ике балаһын әлегә тиклем үҙебеҙ ҡарап торҙоҡ. Бына шулай итеп, өй тулы ир-егет, ейән-ейәнсәр менән мәж килеп йәшәп ятҡан көнөбөҙ. Сәлим хәҙер ауылда ҡоролтай рәйесе, киленебеҙҙең (ул ауыл хакимиәте башлығы) уң ҡулы, ныҡ ярҙам итә уға, үҙенең етәкселек эш тәжрибәһе менән уртаҡлаша. Ғөмүмән, беҙ икебеҙ ҙә ғүмер буйы йәмәғәт эштәренең уртаһында ҡайнаныҡ. Сәлим комсомол секретары булған йылдарҙан алып. Ул саҡ беҙҙең гөрләп торған йәштәр үҙәге эшмәкәрлеге хаҡында Мәскәүҙән килеп тә гәзиткә яҙғайнылар хатта. Йәштәр үҙәген мәктәп подвалында асып ебәргәйнек: тир, бильярд бүлмәләре, видеозал, хатта буфет эшләне. Үкенескә, хәҙер йәштәр тормош-көнкүреш мәшәҡәттәренә батты, ойоштороу һәм йәмәғәт эштәре онотолдо. Дөрөҫ, был хәлде уларҙың ғына ғәйебе тип тә әйтеп булмай. Заманы шулай, тиергә тура килә.
Заманы шулай, тип ятмайһығыҙ бит әле үҙегеҙ бер ҙә, афарин. Мин бөгөнгө көндә Наилә Наил ҡыҙы етәкләгән "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы эшмәкәрлеген һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙан торған "Фатиха" вокаль төркөм ижадын күҙҙә тотам. Үҙегеҙ һөйләп киткән йәшлек йылдарығыҙ ялҡыны һүнмәй ҙә, һүрелмәй ҙә, тимәк?
- Әйтеүемсә, мәктәп йылдарынан йәмәғәт эштәрендә ҡайнап өйрәнгәс, бындай тормоштан айырылып булмай икән ул, сөнки үҙеңде кешеләр араһында тойоу, даими аралашыу донъяңды байыта, ыңғайға көйләй. Бына хәҙер "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы эшмәкәрлеген ышанып тапшырҙылар. Эште ауылда самогон һәм араҡы һатыусыларға ҡаршы көрәштән башланыҡ, сөнки бөтөн афәт, сир, енәйәттең башы - эскелек. Эсә барып, өйөндә үлеп ятыусылар ҙа булғылап тора, үҙ-үҙҙәренә ҡул һалыусылар ҙа бар. Бигерәк тә ҡатын-ҡыҙҙарҙың ошондай сиргә һабышыуы әрнетә. Улар менән эшләргә лә эшләргә кәрәк әле. Ә инде самогон һатыусыларға исемләп иҫкәртеү хаттары ебәрҙек. Артабан да тыйылмаһалар, махсус органдарға мөрәжәғәт итеп, ҡатыраҡ саралар күрергә мәжбүр буласаҡбыҙ. Шундай матур ауылда йәшәп тә, ни йөрәктәре етеп кеше ағыулаусы, ғүмерҙәрҙе киҫеүсе хәрәм эштәр менән шөғөлләнергә, кәсеп итергә мөмкин икән ул! Исмаһам, алама ҡылыҡтарының гонаһынан тартынһындар ине - юҡ, бындай аллаһыҙҙарҙан тәүбә көтөргә түгел. Күпме фажиғә сәбәбе булып, күҙ йәштәре, кеше ҡарғышына дусар булып йәшәйҙәр. Әлегә беҙгә ауыл тормошон эскелектән араларға, иманһыҙ кәсепселәргә ҡаршы көрәште дауам итергә тура килә.
Яҡты күңелле, уңған, изгелекле апайҙар, һеңлекәштәр, килен-еңгәләр ҙә күп ауылда. Шундай йондоҙҙарҙан "Фатиха" вокаль төркөмө төҙөп, йырлап йәшәйбеҙ. Матур итеп, эскеһеҙ байрам - "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!" көнөн үткәреп ебәрҙек. Элек бындай әүҙем тормошто Ишбирҙенең күргәне лә булманы, тип рәхмәт әйтеп китәләр. Әйткәндәй, үткән ҡыш буйы Сәлим менән Морат ойоштороп ебәргән спартакиадала ауыл округтары араһында спорт ярыштары барҙы. Үҙем дә спорттан ситтә ҡалышмаҫҡа тырышам: һаулыҡты нығытыу маҡсатында "скандинавса" йәйәү йөрөүҙе ғәҙәткә индерҙем. Миңә эйәреп, башҡа ағинәйҙәр ҙә сыҡты.
Әүҙем йәмәғәтсе, уңған хужабикә булыуҙан тыш, уҡытыусы икәнлегеңде лә онотмайыҡ әле, Наилә һылыу. Мәктәптә эштәр нисек? Ишбирҙе мәктәбе тарихында иң тәүге сит тел уҡытыусыһы ла бит әле һин. Ауылдаштарҙан ишетеп белеүемсә, төпкөл мәктәп һинән бик тә уңған...
- Әллә инде, мәктәп уңдымы, мин уңдыммы, тигәндәй... 32 йыл да булып китте бында эшләүемә. Ауыл балалары өсөн шатланам: мәктәпте өс тел белеп тамамлап сығалар. Иң тәүҙә шулай ҙа мин туған телебеҙҙе - башҡортсаны яҡшы белеүҙәрен талап итәм, сөнки оло тормошҡа юл, ҙур донъя әсә теле аша асыла. Үҙем дә башҡорт телен ҡайтанан камил үҙләштереүгә көстө күп һалдым, сөнки тел белгесе иң тәүҙә туған телен белергә бурыслы. Унан һуң, башҡорт һәм инглиз телмәрендә булған өноҡшаш уртаҡлыҡтар, мәҫәлән, ҙ, ҫ, ү, ә өндәре сит телдә дөрөҫ, таҙа һөйләшкә булышлыҡ итә. Мәҫәлән, ябай ғына бер миҫал: урыҫ кешеһенең: "Сэнк ю" тигәненә ҡарағанда, башҡорттоң көс һалмайынса ғына туған өнө ярҙамында: "Ҫэнк ю" тигәне бер ниндәй акцентһыҙлығы менән отошлораҡ бит барыбер. Әңгәмәсенең быны ҡабул итеү эмоцияһы ла мөһим, тип уйлайым. Шөкөр, 20 уҡыусым минең юлдан китте: сит тел буйынса махсуслаштылар. Өсәүһе АҠШ-ҡа барып ҡайтты, икәүһе әлеге ваҡытта Нью-Йоркта йәшәй. Мәктәп уҡыусылары даими рәүештә район олимпиадалары призерҙары булып тора, имтихандарҙы ла уңышлы тапшыралар. Үҙ эшеңә баһа биреүе ҡыйыныраҡ булһа ла билдәле факттарҙы ситләтеп үтә алманым инде. Әйткәндәй, ситтән бер абруйлы фекер ҙә күңелемде йылытып тора гел. Билдәле ғалим, профессор, илһөйәр һәм телһөйәр ил ағаларының береһе Сәфәрғәле ағай Йәнтүриндың бер осрашыуҙа әйткәне булыр: "Беҙҙең Сибай институтында студенттар инглиз теленән яҡшы өлгәшһә, унан "Һин Ишбирҙенәнме әллә?" тип һорай һалалар, сөнки ишбирҙеләр фәҡәт телде яҡшы белеүҙәре менән айырыла". Был һүҙҙәрҙе мин эшемә ҡарата ҙур баһа тип ҡабул итәм.
Шулай итеп...
Баһа, тигәндән, Наилә Наил ҡыҙынан был хаҡта ҡыҙыҡһына ҡалғас, ул:"Юғары категориянан башҡа бер ниндәй ҙә регалияларым юҡ",- тине уңайһыҙлана биреп. Награда өсөн эшләмәйбеҙ - уныһы дөрөҫ, ләкин эшеңде күрә белеүҙәре, дарманыңды күтәреп, артабанғы уңыштарға дәртләндереп ебәрә алыуҙары ла бик мөһим был донъялыҡта хеҙмәт кешеһе өсөн. Етмәһә, быйыл Наилә Наил ҡыҙының күркәм генә юбилейы ла етеп килә икән. Хәйер, ауыл ағинәйҙәре күптән үҙ баһаһын биргән инде уға: Наиләбеҙ йөрәгендә ҡар өҫтөндә усаҡ ҡабыҙыр ялҡын бар, ти улар. Эйе,Наилә һылыу үҙе әйтмешләй, донъябыҙҙа - именлек, ғаиләбеҙҙә - татыулыҡ, эштәребеҙҙә арҡаҙаштар булғанда, быны яҙмышыңдың оло бүләге, тип ҡабул ҡылып, Илаһыңа, заманыңа рәхмәтле булып йәшәүҙә бит тормош асылы.
Фәүзиә ИҘЕЛБАЕВА әңгәмәләште.
КИРЕ СЫҒЫРҒА


text:
Уҙған ғүмер
Уҙған ғүмер
Ҡайны, күмәк йылҡы араһынан теләгән атыңды һайлап тот та мен, тигәс, кейәү егет ҡайныһына: “Йылҡың араһында толпар юҡ, әгәр рөхсәт итһәң, толпар тыуғанын көтәйем”, — тип үтенгән. Ҡайны быға риза булған, ти.
Өлкәр (Иләк йондоҙ) ҡалҡмай, толпар тыумай, тиелә халыҡ ырымында. Шуға күрә кейәү егет йыл һайын яҙ менән Өлкәр ҡалҡҡан мәлдә йылҡы араһына барып, толпар тыуыуын күҙәткән, ти. Бер йыл көтә, ике йыл көтә, ниһайәт, толпар тыуа. Егет был хаҡта ҡайныһына әйтеп ҡуя. Унан һуң бер йыл үткәс, егет ҡайныһынан: “Толпар менергә эшкинде, беҙгә кәләшем менән икәүләп ҡайтырға рөхсәт ит инде, ҡайным”, — тип үтенгән, ти. Ҡайныһы быға ризалыҡ биргән.
Ҡыҙ өйөрҙән иң яҡшы айғырҙы тотоп эйәрләткән, ә егет мал араһындағы иң алама, яҙғы баҡтаһын да ҡойоп бөтмәгән, күҙен саҡ асып торған бер тайға көмөш йүгән кейҙереп, тирмә янына килтергән. Ҡыҙ: “Был йолҡош, алама тай менән нисек ҡайтып етмәк булаһың? Юл оҙон бит, өйөрҙән иң яҡшы айғырҙы тотоп мен”, —тип илаған. Тик егет быға ҡарамаған, тайҙы эйәрләй башлаған. Шул мәлде тай, ер тетрәтеп һелкенеп, өҫтөндәге баҡтаһын ергә һалды ла һылыу, яҡшы атҡа әйләнде, ти.
Шулай итеп, егет толпарына, ҡыҙ үҙе һайлап алған айғырға атланған да ҡайтырға юлға сыҡҡандар. Эй баралар, эй баралар икән. Бара торғас, ҡыҙҙың аты аҡ күбеккә төшкәнсе тирләп, сәсәй башлаған. Ул арала егет менән ҡыҙҙың алдында, бик алыҫта, бер ҡара ҡарасҡы уларҙың юлын ҡыйып үтергә ынтыла икән. Ошо саҡ егет кәләшенә: “Ана-а... алда бер ҡарасҡы беҙҙең юлды ҡыйып үтергә маташа, ул ҡарасҡы уҙған ғүмер булыр. Әгәр ул юлыбыҙҙы ҡыйып үтһә, икебеҙ ҙә үләбеҙ. Артҡа ҡалма, ҡыу атыңды!” — тип әйткән, ти. Ҡыҙ атын ҡыҫтап ҡыуа торғас, аты, юлда сәсәп, йән биргән. Хәҙер улар икәүһе бер толпарға атланып, һаман алға табан баралар икән. Барған һайын уларға уҙған ғүмер ҡарасҡыһы нығыраҡ яҡынлашҡан, ти. Юлда, толпар өҫтөндә, егет менән ҡыҙ һамаҡлап, көй сығарып әйтемләп барғандар. Шул ваҡыттан алып был көй “Уҙған ғүмер” тип исемләнеп киткән:
Күгәреп кенә ятҡан күк арҡаға
Сабып менһәң, атҡа ла көс була.
Үткән ғүмеркәйҙең юҡ билдәһе,
Таң ата ла дәхи лә кис була.
Был ике йәш йөрәктең бер толпарға атланып, уҙған ғүмер ҡарасҡыһынан юлдарын ҡыйҙырмай барыуы уларҙың тиң һәм татыу йәшәгән ғүмер юлдарын аңлата, тип һөйләйҙәр ине ҡарттар
Саптар юрға
Борон Әнтеү тигән бик бай кеше ғүмер иткән. Уның Көнтөү исемле улы булған. Бай бик күп йылҡы аҫраған. Шуларҙың араһындағы Саптар юрға менән дан тотҡан. Яҡын тирәлә Саптарҙы елеп уҙырҙай юрға булмаған. Шуға күрә Саптарға ҡыҙыҡмаған кеше ҡалмаған.
Берҙән-бер көндө Әнтеү үлеп киткән. Уның бөтә мөлкәте, мал-тыуары улына ҡалған. Әнтеүгә йыназа уҡырға тиҫтәгә яҡын мулла йыйылған. Былар Көнтөүгә:
— Саптар юрғаңды һат, шунһыҙ атайыңа йыназа сыҡмайбыҙ, — тигәндәр.
Ни эшләһен Көнтөү, атай юрғанан ҡәҙерлерәк бит, риза булған. Әнтеүҙе ерләгәндәр.
Был хәбәр тирә-яҡҡа таралып китә. Юрғаны күрергә байҙар йыйыла. Бер сауҙагәр, хаҡына тормай, Саптарҙы алырға килешеп, ҡул һуға. Сауҙагәр һыбайлыларын эйәртеп, Көнтөү йортона килеп етә. Саптар юрға ҙур ғына ялан кәртәлә уйнаҡлап йөрөй икән. Ҡороҡ ырғыталар. Юрға тоттормай, кәртә аша һикереп сыға ла далаға ҡаса. Оҙаҡ эҙләйҙәр уны, таба алмайҙар. Аптырағас, әлеге сауҙагәрҙәр хәбәр тарата:
— Кем дә кем Саптар юрғаның ҡайҙа икәнен белеп әйтә, шуға ҙур бүләк бирәм, — ти.
Берәү Саптар юрғаны күреп ҡалған була. Сауҙагәргә килеп әйтә. Шулай ҙа шулай, Саптар юрға
һыу буйында, ышыҡта йәшеренеп тора, ти, кисен сығып утлай-утлай ҙа, таңға ҡарай кире төйәгенә ҡайта, ти.
Килеп теге урынды ҡамап алалар. Юрғаға ҡороҡ ташлайҙар. Саптар барыбер эләкмәй, сығып ҡаса, тағы ғәйеп була.
Бер аҙҙан һуң юрғаны тағы табалар. Тағы барып баҫалар. Тағы ҡаса теге, баш бирмәй ҙә ҡуя.
Аҙаҡ теге сауҙагәр, иллеләп һыбайлы эйәртеп китеп, юрғаны ҡыуып китә. Тау битләүенә китереп ҡыҫырыҡлайҙар. Барыр ере ҡалмағас, юрға ырғып тау башына менеп китә лә аҫҡа һикерә.
Саптарҙы йәлләп көй сығаралар. “Саптар юрға” көйө ана шунан ҡалған ул
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 15.02.2017 в 22:18, и размещена в категории тарих, риүәйәттәр, легендалар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 395
“УРАЛСИБ” б а н к, ААЙ. “У.” Өфө филиалының 150 һатыу офисы, БР ҡалаларында һәм райондарында 694 банкоматы бар. Һум һәм сит ил валютаһы, ҡиммәтле ҡағыҙҙар м‑н банк операцияларын (ҡара: Коммерция банкыһы, Банкылар), иҫәп‑хисап һәм касса аша хеҙмәтләндереүҙе, юридик һәм физик шәхестәрҙе кредитлауҙы, депозит операцияларын, ашығыс аҡса күсереүҙе, инкассацияны, брокер хеҙмәттәрен, тәңкә һәм аҫыл таштарҙан ҡойолмалар һатыуҙы тормошҡа ашыра, сейф ячейкаларын ҡуртымға биреү б‑са хеҙмәттәр күрһәтә. 2009 й. 2800 кеше эшләгән. 1993 й. “Башкредитбанк” респ. инвестиция-кредит банкыһы булараҡ асыла, 1998 й. алып ААЙ, 2002 й. башлап Урал‑Себер Банкыһы, 2005 й. — “УРАЛСИБ” Финанс корпорацияһы составындағы “УРАЛСИБ банкыһы” ААЙ‑ның Өфө филиалы.
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев


text:
Республикала 200 кеше «Йәштәр праймеризы»нда ҡатнаша
ӨФӨ, 2018 йыл, 22 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанда «Йәштәр праймеризы» проектында ҡатнашыу өсөн ғаризалар ҡабул итеү тамамланды. Ойоштороу комитетына 200-гә яҡын ғариза килде. Республиканың йәш лидерҙары өсөн киләһе һайлап алыу этабы — дебаттар, уларҙы Өфө, Нефтекама, Бөрө, Октябрьский, Сибай һәм Стәрлетамаҡ ҡалаларында ойоштороу ҡаралған, тип хәбәр итә төбәк парламентының матбуғат хеҙмәте.
Күпселек ҡатнашыусылар өсөн праймериз ижтимағи һәм сәйәси эшмәкәрлек өлкәһендә артабан үҫешеү өсөн этәргес булып тора. Иң яҡшы кандидатуралар республика Дәүләт Йыйылышы депутаттары ярҙамсылары булыу, «Берҙәм Рәсәй» партияһының кадрҙар резервына инеү йәки «Граждандар университеты»нда бушлай уҡыу мөмкинлегенә эйә.
«Килгән ғаризалар һаны һайланған эш формаһының дөрөҫлөгөн күрһәтә. Был — республика йәштәренә үҙҙәрен күрһәтеү һәм тәжрибә туплау өсөн ысын мөмкинлек. Әлеге мәлдә һайлап алыуҙың киләһе этабына әүҙем әҙерлек бара, тиҙҙән республиканың йәштәр сәйәси аренаһында яңы кешеләрҙе күрербеҙ», — тип билдәләне Башҡортостан республикаһы Дәүләт Йыйылышы ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы ағзаһы, Йәштәр сәйәсәте лигаһы етәксеһе, «Йәштәр праймеризы» проекты кураторы Вито Сабиров.
http://www.bashinform.ru/news/1106499-v-bashkirii-v-molodezhnykh-praymeriz-primut-uchastie-200-chelovek/


text:
- Подробности
- Просмотров: 506
ДАРЕЛМӨҒӘЛЛИМӘТ (ғәр. — мөғәллимәләр әҙерләй торған мәктәп), мосолман ҡатын‑ҡыҙҙары өсөн проф.-пед. уҡыу йорто. 1916 й. Өфөлә мосолман йәмәғәтселеге һәм Өфө губерна земство башҡармаһы юллауы б‑са асыла. Ырымбур мосолман диниә назараты ҡарамағында була. Д. мәктәп тамамлаған йәки уның уҡыу программаһы күләмендәге белемгә эйә булған, мосолман дине ғилеме, ғәр., туған һәм урыҫ телдәре, математика б‑са ҡабул итеү имтихандары нигеҙендә 13 йәше тулған ҡыҙҙар ҡабул ителә. Уҡыу түләүле була (йылына 35 һум), ярлылар Ырымбур мосолман диниә назараты, мосолман йәмғиәттәре һәм айырым кешеләрҙең аҡсаһына тәьмин ителә. 5 йыллыҡ уҡыу курсы ҡаралған (1‑се — әҙерлек, 2—4‑се — төп, 5‑се — пед.). Дөйөм белем биреү (татар теле һәм әҙәбиәте, урыҫ теле һәм әҙәбиәте, ғәрәп теле, математика, физика, химия, тәбиғәт белеме, тарих, география, һыҙым, рәсем, йыр, музыка, ҡул эше), психология‑пед. (педагогика, психология, башланғыс мәктәп дәрестәрен уҡытыу методикаһы, гигиена) фәндәре һәм дин дәрестәре уҡытыла. Тәрбиәләнеүселәр мәктәптәрҙә бер йыллыҡ пед. практика үткән. Д. 1916 й. — 62, 1918 й. 179 ҡыҙ белем алған. 20‑се йй. башында Д. Өфө ҡатын‑ҡыҙҙар пед. курстарына үҙгәртелә.
Әҙәб.: Аминов Т.М. История профессионального образования в Башкирии. Начало XVII века — до 1917 года. М., 2006.
Т.М.Әминев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 500
ИСМӘҒИЛЕВ Зинфер Ришат улы (15.10.1947, БАССР‑ҙың Нуриман р‑ны Байгилде а.), химик. РФА‑ның мөхбир ағзаһы (2011), химия ф. д‑ры (1988), проф. (1991). РФ‑тың атҡ. фән эшмәкәре (2001). СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1987). Р.С.Исмәғилевтең улы. Новосибирск ун‑тын тамамлағандан һуң (1969) РФА Себер бүлексәһенең Катализ ин‑тында (Новосибирск ҡ.) эшләй, 1982 й. алып Новосибирск ун‑тында лаб. мөдире, бер үк ваҡытта 1973—82 йй. физик химия каф. уҡыта. 2010 й. башлап РФА Себер бүлексәһенең Күмер химияһы һәм химик материалдарҙы өйрәнеү ғилеме ин‑ты дир., бер үк ваҡытта Кузбасс техник ун‑тында (икеһе лә — Кемерово ҡ.) уҡыта. Фәнни эшмәкәрлеге гетероген катализды, нефтехимия һәм күмер химияһын, углеродлы материалдар химияһын, функциональ наноматериалдарҙы һәм сәнәғәт экологияһын өйрәнеүгә арналған. И. тарафынан пр‑тиеларҙың ағыулы ташландыҡтарын зарарһыҙландырыу өсөн керамик блоклы катализаторҙар һәм уларҙың сфера рәүешендәге тотоусыларын етештереү технологиялары (Новосибирск, Пермь, Өфө, Томск ҡҡ. һыналған), көкөртлө водородты бер стадияла көкөрткә окисландырыу процесы (РФ‑тың газ һәм нефть эшкәртеү з‑дтарында һыналған), радиоактив ҡалдыҡтарҙы утилләштереү технологияһы (Новосибирскиҙа һыналған), углеродлы наносүстәрҙе (күмер шахталарындағы метанды утилләштереү аша), азот атомдары м‑н структуралы модификацияланған нанокөпшәләрҙе һ.б. синтезлауҙың фәнни нигеҙҙәре уйлап табыла. И. уран оксидтарының рентгеноаморф наноүлсәмле структуралар рәүешендә термоактивлашыу күренешен аса. И. етәкс. экологик таҙа каталитик “Термокат” каминдарын һәм КТГ маркалы сәнәғәт һауа йылытҡыстарын сәнәғәт күләмендә етештереү ойошторола (Новосибирск). 700‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 130 уйлап табыу авторы. В.А.Коптюг ис. пр. лауреаты (2005).
Хеҙм.: Сжигание топлив и каталитические генераторы тепла //Журнал всесоюзного химического общества им. Д.И.Менделеева. 1984. Т.29. №4; О состоянии активных центров и дезактивации катализаторов Mo-ZSM-5 дегидроароматизации метана //Доклады Академии наук. 2005. Т.404. №4
Ф.Р.Исмәғилев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Ҡасан булһа ла бит ни тиклем рәсми рәүештә башланып түгел, төньяҡ полушария, беҙ оло ғорурлыҡ менән аҙағында версияһын 0.7.5 беҙҙең плагина. Был версия өстә яңы ярҙам телдәрен торған ине ҡатнашасағы нисек Поддерживаемые бөгөн Google компанияһы күсерергә – Бенгальский, Гуджарати, Канада, Тамил һәм телугу теле.
Кереткәнсе торопиться өсөн өстәргә ошо телдәрен үҙ блогы, иҫегеҙгә төшөрәбе, ошо телдәрҙе ҡулланалар прокси AJAX эшләү өсөн хаҡ, тип аңлата улар тудыра йөкләнеше серверы ярҙамында беренсе толкование менән яңы тәржемә юлдар (заставки уны килтерергә тәржемә-се Google). Шуға күрә һайлайһы, тик һеҙ бар ине уведомление…
Бынан тыш, был версия өстә копию түгел предопределяться локаль буйынса шаблон менән transposh шаблон буйынса йоҡа тар таҡта, бындай тәртибе (татарстан, яңы 0.7.4) МУ мөмкинлек бирҙе файҙаланыусыларға эйә админ биттәре уларҙың телендә, әммә икенсе яҡтан раздражать кулланыусылар теләгән идара итә сайттары араһында был башҡа Тел, менән сағыштырғанда, шаблон буйынса, шуға күрә хәҙер был настраиваться.
Беҙ шулай уҡ шыртты тәржемә сит интерфейса, кәрәк һәм бынан алдағы өсөн бәйләнеш сараһы урнаштырырға бурысты хәҙер сохраните үҙгәрештәр, сделанные, һәм диалог булмаясак тағы бер ҡат центрус ваҡытта нажи был кнопок.
Беҙ һезгә шар тип уйлайбы был версия.


text:
- Подробности
- Просмотров: 315
САРМАТ МӘҘӘНИӘТЕ, иртә тимер быуат археологик мәҙәниәте. Б.э.т. 4 б. —б.э. 4 б. ҡарай. Иртә Сармат (Прохоровка; б.э.т. 4 б. аҙ. — 2 б.), урта Сармат (Суслов; б.э.т. 1 б. — б.э. 1 б.) һәм һуң Сармат (б.э. 2—4 бб.) мәҙәниәттәренә бүленә. Түб. Волга буйы һәм Төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйында б.э.т. 4 б. — б.э. 4 б. йәшәгән күсмә ҡәбиләләрҙең (ҡара: Сарматтар) грекса исеме б‑са аталған. “С.м.” термины (шартлы тип һанала) м‑н бер рәттән “иртә күскенселәр мәҙәниәте”, “савромат‑сармат мәҙәни‑тарихи берлеге” атамалары ла ҡулланыла. Башҡортостанда С.м. 60‑ҡа яҡын ҡомартҡыһы (Биш Уба I, Дербенёв ҡурғандары, Иҫке Ҡыйышҡы ҡурғандары, Переволочан ҡурғандары, Сибай ҡурғандары, Темәс ҡурғандары, Әлмөхәмәт ҡурғандары һ.б.) асыҡланған. Торамалар табылмаған. Иртә Сармат мәҙәниәте керамикаһы — туҫтаҡ рәүешендәге хуш еҫле үлән яндырыу һауыттары, аҫлы кубоктар, тальк ҡушып эшләнгән, кәкерсәктәр, өсмөйөштәр, һырҙар, үремдәр м‑н биҙәлгән көршәктәр, яҫы төплө балсыҡ һауыттарҙан; урта Сармат мәҙәниәтенеке — ҡыҫҡа муйынлы, ҡабарынҡы ҡорһаҡлы, башлыса биҙәкһеҙ әүәләп эшләнгән яҫы төплө көршәктәрҙән; һуң Сармат мәҙәниәтенеке яҫы, һирәкләп түңәрәк төплө биҙәлмәгән, ҡом ҡушып эшләнгән балсыҡ көршәктәр, әүәләп яһалған яҫы төплө тотҡалы көршәктәр, хуш еҫле үлән яндырыу һауыттарынан ғибәрәт. Ерләү ҡомартҡыларының күпселеге —ҡурған аҫты ҡәберҙәре. Иртә Сармат мәҙәниәтенең ерләү ҡоролмалары киртләсле, йөҙләнгән соҡорҙарҙан тора, ағас япмалар, үлән ҡалдыҡтары, аҡбур һибелмәһе, күмер осрай; төп ҡәберҙәр (1—2) — уртала, ҡалғандары түңәрәк буйлап урынлашҡан. Мәйеттәр мөйөштәре бер ни тиклем түңәрәкләнгән ҡәбер соҡорҙарында салҡан һалып, баштары м‑н көньяҡҡа ҡаратып ерләнгән. Парлы, коллектив, элекке ҡәбер өҫтөнә ерләү осраҡтары асыҡланған. Ирҙәр ҡәберенә — ҡорал (башы ураҡ рәүешендә һәм тура булған ике йөҙлө тимер ҡылыстар, башы балдаҡ формаһындағы хәнйәрҙәр, өс ҡырлы тимер һәм бронза уҡ башаҡтары, тимер һаҙаҡ элмәктәре), ҡатын‑ҡыҙҙыҡына биҙәүестәр (лигнит, быяла, мәрйен, аҡыҡ муйынсаҡтар, алтын һәм алтын ҡалай м‑н ҡапланған бронза сикә сулпылары), туалет әйберҙәре (бронза көҙгөләр, һөйәк балғалаҡтар) һалынған. Ҡорбан аҙығы ҡалдыҡтары (хайуан һөйәктәре) табылған. Урта Сармат ҡәберҙәрендә башлыса берәр мәйет табылған. Ҡәберҙәрҙә башы балдаҡ рәүешендәге тимер ҡылыстар һәм хәнйәрҙәр, өс ҡырлы тимер һәм бронза уҡ башаҡтары, быяла муйынсаҡтар осрай. Һуң Сармат мәҙәниәтендә мәйеттәр башлыса бронза быуаты, Савромат мәҙәниәте осорондағы боронғо ҡәберлектәр урынында ерләнгән. Мәйеттәр тура мөйөшлө ҡәбер соҡорҙарында салҡан һалып, баштары м‑н төньяҡҡа ҡаратып ерләнгән, ағас япма ҡалдыҡтары осрай. Мәйеттәр башлыса яңғыҙ ерләнгән. Аҡбур киҫәктәре һәм һибелмәһе, охра, реальгар табылған. Яһалма рәүештә баш һөйәктәренең формаһын үҙгәртеү күҙәтелә. Ҡәберҙә ҡорал (башы биҙәлмәгән ике йөҙлө тимер ҡылыстар), биҙәүестәр (лигнит, быяла муйынсаҡтар, фибула, бронза йөҙөк һәм ҡыңғырауҙар), туалет әйберҙәре (бронза көҙгөләр), эш ҡоралдары (тимер бысаҡ, пружина ҡайсы, балсыҡ орсоҡбаш һәм ҡайраҡтар) осрай. Ғалимдарҙың күпселеге (М.Г.Мошкова, К.Ф.Смирнов һ.б.) фекере б‑са, иртә Сармат мәҙәниәте — урындағы Савромат мәҙәниәте һәм Урал аръяғы, Ҡаҙағстан һәм фараз б‑са Арал буйынан килгән ҡәбиләләр нигеҙендә Урал‑Волга буйы далаларында; урта Сармат мәҙәниәте — урындағы халыҡ нигеҙендә Дон аръяғы далаларында; һуң Сармат мәҙәниәте Волга аръяғы далаларында (А.С.Скрипкин) йәки Волга м‑н Дон араһында формалашҡан. Малсылыҡ хужалыҡтың төп тармағы булған. Һундар һөжүменән һуң С.м. халҡының бер өлөшө төньяҡҡа һәм көньяҡҡа ҡыҫырыҡлап сығарылып, күрше ултыраҡ ҡәбиләләр тарафынан ассимиляциялана; ҡалған өлөшө һундар составында көнбайышҡа күсеп китә. С.м. өйрәнеүселәр: Б.Н.Граков, Мошкова, А.Х.Пшеничнюк, М.Х.Садиҡова, Скрипкин, Смирнов һ.б.
Әҙәб.: С м и р н о в К.Ф. Сарматы на Илеке. М., 1975; Степи европейской части СССР в скифо- сарматское время. М., 1989.
А.Х.Пшеничнюк
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Төрки халыҡтарының "Нәүрәз" Халыҡ-ара театр фестивалендә ҡатнашыусы, Ҡазан, 2017
Бөтә замандарҙа һәм бар ерҙәрҙәгесә, боронғо Грецияла ла кешеләр бөткөһөҙ шәхси мәшәҡәттәр һәм ил ғәме менән йәшәй. Тыуым, үлем, мөхәббәт, хыянат, һуғыштар... Бына Фива батшаһы Эдип донъя ҡуя.. Уның ике улы, берәр йыл алмашлап ултырып, аталарының тәхетен һыуытмаҫҡа һүҙ бирешә. Тик, тәүге йылдың аҙағында уҡ өлкән ағай Этеокл ҡустыһы Полиникты тәхеткә яҡын ебәрмәҫкә тигән уй ҡора. Ағаһының мәкерле ниәтен белгәс, Полиник туған ҡалалары янына Фиваның ҡан дошманы булған ҙур ғәскәр килтерә. Дошман ҡыйратыла. Туғандар ҙа һәләк була. Артабан хакимлыҡты Этеокл менән Полиниктың атай яҡлап өлкән ағалары Креон үҙ ҡулына ала. Креон Этеоклды герой итеп ҙурлап, шартына килтереп ерләргә, ә хыянатсы Полиниктың кәүҙәһен сүплеккә, эттәргә ташларға, һәм, кем дә кем уның мәйетен күмергә маташа, шуға үлем язаһы, тигән бойороҡ бирә. Тап ошо урында башлана ла инде иң тетрәткес ваҡиғалар: Эдиптың ҡыҙы, бәләкәй генә ҡараҡай Антигона үлемесле аҙымға бара - ағаһын ерләргә була, сөнки туғанының күмелмәй ятыуы бөтә нәҫелдәре өсөн ҙур гонаһ икәнен белә. Һаҡсылар бер төн, Антигона хәленсә генә күмеп ҡуйған Полиниктың кәүҙәһен яңынан ҡаҙып сығара, ә ҡыйыу ҡыҙҙы тотоп Креон янына илтә...
Француз драматургы Жан Ануй Софоклдың боронғо пьесаһын яңыса яҙа. Ваҡыт та үҙгәрә, трагедияның асылы ла бөгөн бүтәнсә яңғырай, әммә «Антигона», иҫке менән яңының, тәжрибә, олпат зиһен менән йәш, яңы ынтылыштарҙың ҡотолғоһоҙ бәрелешенең мәңгелек символы булып ҡала.


text:
Байрам ҡотло булһын!
23 ноября 2017 йыл | Ауыл хужалығы
Хөрмәтле ауыл хужалығы эшсәндәре, ошо тармаҡ ветерандары!
Һеҙҙең барығыҙҙы ла Ауыл хужалығы эшсәндәре көнө айҡанлы ҡотлайым. Илгә икмәк үҫтереүселәр, башҡа ауыл хужалығы продукцияһы етештереү-селәр үҙ һөнәри байрамдарын юғары хеҙмәт күрһәткестәре менән ҡаршылай.
Һеҙҙең барығыҙҙы ла Ауыл хужалығы эшсәндәре көнө айҡанлы ҡотлайым. Илгә икмәк үҫтереүселәр, башҡа ауыл хужалығы продукцияһы етештереү-селәр үҙ һөнәри байрамдарын юғары хеҙмәт күрһәткестәре менән ҡаршылай.
Рәхмәт һеҙгә, әсәләр!
23 ноября 2017 йыл | Йәмғиәт
Рәхмәт һеҙгә, әсәләр!
Йыл һайын көҙҙөң һуңғы йәкшәмбеһендә иң ҡәҙерле, иң һөйөклө кешеләребеҙ – әсәйҙәрҙе тәбрикләйбеҙ. Үҙендә сикһеҙ һөйөү, рәхимлелек, түҙемлелек сифаттарын туплаған әсә һуңғы һулышына тиклем балаһын йөрәгендә йөрөтә. Һәр бала әсәһенең күңел йылыһы менән бәхетле, ә әсәйҙәр, үҙ сиратында, балаһы бәхетле булһа ғына бәхетле.
Ҡәҙерле әсәләр! Һеҙҙең изгелек тулы оло йөрәгегеҙ, көндәлек хәстәрегеҙ, сабырлыҡ талап иткән хеҙмәтегеҙ алдында баш эйәбеҙ! Бар әсәләрҙең дә балалары өсөн күңеле тыныс булһын. Байрам көнөндә күрһәтелгән иғтибар һәм хәстәрлек һеҙҙе ғүмерегеҙ буйы оҙатып йөрөһөн.
Ысын күңелдән һеҙгә һәм ғаиләгеҙгә бәхет, ныҡлы һаулыҡ һәм изгелек теләйем!
Рәмил БОХАРОВ,
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
Йыл һайын көҙҙөң һуңғы йәкшәмбеһендә иң ҡәҙерле, иң һөйөклө кешеләребеҙ – әсәйҙәрҙе тәбрикләйбеҙ. Үҙендә сикһеҙ һөйөү, рәхимлелек, түҙемлелек сифаттарын туплаған әсә һуңғы һулышына тиклем балаһын йөрәгендә йөрөтә. Һәр бала әсәһенең күңел йылыһы менән бәхетле, ә әсәйҙәр, үҙ сиратында, балаһы бәхетле булһа ғына бәхетле.
Ҡәҙерле әсәләр! Һеҙҙең изгелек тулы оло йөрәгегеҙ, көндәлек хәстәрегеҙ, сабырлыҡ талап иткән хеҙмәтегеҙ алдында баш эйәбеҙ! Бар әсәләрҙең дә балалары өсөн күңеле тыныс булһын. Байрам көнөндә күрһәтелгән иғтибар һәм хәстәрлек һеҙҙе ғүмерегеҙ буйы оҙатып йөрөһөн.
Ысын күңелдән һеҙгә һәм ғаиләгеҙгә бәхет, ныҡлы һаулыҡ һәм изгелек теләйем!
Рәмил БОХАРОВ,
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
Граждандарҙы ҡабул итеү аҙналығы
23 ноября 2017 йыл | Йәмғиәт
27 ноябрҙән 3 декабргә тиклем "Берҙәм Рәсәй” партияһының 16 йыллығына арналған граждандарҙы ҡабул итеү аҙналығы үтә.
Асыҡ тыңлау була
23 ноября 2017 йыл | Йәмғиәт
2017 йылдың 27 ноябрендә 11.00 сәғәттә район хакимиәтенең ултырыштар залында Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль район Советының "2018 йылға һәм пландағы 2019-2020 йылдарға Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы бюджеты тураһында” ҡарары проекты буйынса асыҡ тыңлау була.
Күрһәтер ҡаҙаныштарыбыҙ бар
23 ноября 2017 йыл | Ауыл хужалығы
Көҙгө уңыш йыйып алынғас, йылдың-йылы Ауыл хужалығы эшсәндәре көнөн билдәләү матур бер йолаға әүерелде. Бы-йыл был байрам 23 ноябрҙә билдәләнәсәк. Ошо уңайҙан район хакимиәте башлығының ауыл хужалығы буйынса урынбаҫары Рөстәм АҠБАШЕВҡа бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.


text:
Был һүҙҙе йыш ишетергә була. Республика кимәлендә лә төрлө сәсәндәр бәйгеһе уҙғарыла. Тик дөрөҫ аңлайбыҙмы икән был һүҙҙең мәғәнәһен? Һәр импровизатор, һәр эпосты яттан белгән кеше сәсән тигән исемгә лайыҡмы?
Был һорауға яуап бирер өсөн тарихыбыҙға күҙ һалайыҡ. Сәсәндәр халҡыбыҙҙы донъя кимәленә күтәргән, кәрәк саҡта йор һүҙҙәре менән илебеҙҙе берләштереп яҡтылыҡҡа, яҡшылыҡҡа әйҙәгән. Шулай уҡ ырыуҙар араһында сыҡҡан төрлө көнкүреш һорауҙарҙы сисер өсөн дә сәсәндәргә мөрәжәғәт иткәндәр. Ҙур йыйындарҙа ла улар төп урында булған, һуңғы һүҙҙе уларға биргәндәр. Тимәк, сәсәндәрҙең импровизаторлыҡ һәләтенән тыш, донъяны күрә белеү, киләсәкте күҙаллау, заманса, киң фекер йөрөтөү кеүек сифаттары ла булырға тейештер.
Башҡорт халҡының үткәненә күҙ һалһаҡ, беҙ батырҙарға бай булғанбыҙ. Һәр икенсе башҡорт яуҙа ниндәй ҙә булһа батырлыҡ күрһәткән, яра алған. Эйе, һәр егерме йыл һайын ҙур күтәрелештәр булып торған, шул ваҡыттарҙа ысын ир кеше изге яу эсендә йөрөгән. Был халыҡ ижадында ла ҙур урын алған күпме мәҡәл бар. Мәҫәлән, “Батыр яраһыҙ булмаҫ”, “Батырға үлем юҡ”, “Батырҙы яу тыуҙыра”. Ә ошо батырҙарҙың рухын, дәртен, иманын күтәреүсе булып кем торған һуң? Кем уларҙы Тыуған илде, ерҙе, телде яҡлауға саҡырып изге яуға өндәгән? Бер ҡасан да ата-әсә үҙенең балаһына ауырлыҡ теләмәҫ, яуға сығыу тураһында һүҙ ҙә юҡ. Салауат Юлаевты ғына иҫкә алһаҡ та, тәүҙә атаһы Юлай ҡаршы була, әммә аҙаҡ бергә изге яуға күтәрелә. Үрҙә әйтелгәнсә, һәр йыйылышта, һәр Ҡоролтайҙа төп һүҙ, һуңғы һүҙ сәсәнгә бирелгән. Халыҡты ла дәртләндереүсе, рухландырыусы – ул сәсән.
Милләтебеҙҙең иң бөйөк эпосы – “Урал батыр”. Ул халҡыбыҙҙың иң боронғо ҡомартҡыһы тип һанала. Һәм, белеүебеҙсә, был эпос та беҙҙең көнгә тиклем, быуаттар аша тап сәсәндәр ярҙамында килеп етә. Мөхәммәтша Буранғолов был эпосты 1910 йылда Ғәбит һәм Хәмит сәсәндәрҙән яҙып ала. Ул бер нисә көн эсендә генә яҙып алмай, ә бер нисә ай үтеп китә эпосты тулыһынса уларҙан һөйләткәнсе. Буранғоловтың яҙмаларын уҡыһаҡ, сәсәндәрҙең ниндәйҙер трансҡа инеп китеүен күрәбеҙ, һәм ошо рәүештә улар эпосты һөйләгән, күрһәткән, илаған, ҡайһы саҡ йығылып та киткән. Әгәр ҙә берәй ерҙә туҡтап ҡалһалар, һөйләүҙе иң баштан башлаған.
Тимәк, был эпос үҙендә ҙур әйтеп бөтмәҫлек энергия, көс йөрөтә һәм уны быуындан быуынға сәсәндәр ярҙамында тапшырып килгән. “Урал батыр” эпосын яттан, рухына һеңдерә белгән шәхес, үҙе иҫән саҡта берәй кешене махсус әҙерләп, ошо эпосты уға һөйләп, трансҡа кертеп, бар энергияны, кодты уға ебәргән. Эпосты күп кешегә һөйләп булған, әммә хафиз булараҡ, иң юғары күңеллеләре генә һайланғандыр. Нисек кенә булмаһын, Мөхәммәтша Буранғолов ысын сәсәндәрҙән ғалимдар тарафынан үҙгәртелмәгән эпосты ишеткән, күргән, һиҙгән, шуға күрә лә уны ла ысын сәсән тип әйтә алабыҙ, минеңсә!
“Урал батыр” эпосын халҡыбыҙҙың паспорты тип тә, беҙҙең конституция тип тә әйтәбеҙ. Ысынлап та, ул бит кешене кеше булырға саҡыра, яҡшылыҡҡа өндәй, изгелеккә әйҙәй, йолаларҙың көсөн күрһәтә. Был – халҡыбыҙҙың борон-борондан Аллаһтың көсө менән барлыҡҡа килтерелгән милли ҡомартҡы.
Бөгөн һәр илдең конституцияһы бар. Шул ҡанундарҙы белгән кеше, шул ҡанундар менән хөкөм иткән кеше – судья. Тимәк, борон ниндәй генә сәсән булмаһын, ул иң беренсе халыҡтың ҡанунын – “Урал батыр” эпосын белергә, шуны аңларға ынтылырға тырышҡандыр. Аңлау бер көндә генә килмәй, ә йылдар буйы төрлө фекер менән байып, донъя гиҙгәс кенә тыуалыр.
Беҙҙең халыҡта сәсәндәр менән бәйләнеш, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Совет осоронда өҙөлә. Бөгөн филология фәндәре докторы Розалия Солтангәрәева халыҡта ошо аңды тергеҙергә тырыша, шуның өҫтөндә эшләй. Төрлө конкурстар уҙғарыла. “Сәсәндәр бәйгеһе” тигән атама — бөгөн беҙҙең өсөн иң юғары сара. Эйе, был тәүге аҙымдар, шуға күрә лә ошондай конкурстарҙы үткәреп, халҡыбыҙҙың йөрәгендә бәләкәй генә булһа ла ысын сәсәндәрҙең осҡонон сәсеү дөрөҫ, тип уйлайым.


text:
Башҡортостан юлдаш телевидениеһында өр-яңы проект үҙ эшен башлай. Был мауыҡтырғыс, мәғлүмәтле тапшырыу ҡатын-ҡыҙҙар, хужабикәләр өсөн. Төп маҡсатыбыҙ:
- башҡорт телендә күңел асыуға ҡоролған тапшырыу сығарыу, милли үҙенсәлектән ситкә тайпылмайынса хәҙерге заман өй хужабикәһенең образын тыуҙырыу;
- гүзәл заттарға сәләмәт тормош алып барыуҙы пропагандалау;
- уларҙың көнкүрешен төрләндереү, зауыҡлы һәм фәһемле итеп үткәрергә өйрәтеү. Ток-шоу һәр кемдең күңеленә хуш килер тип ышанабыҙ.
Тапшырыуҙың йөҙө - алып барыусы. Шулай уҡ телевизор ҡараусыларҙың да роле ҙур. Сөнки тамашасылар ярҙамында заман талап иткән яҡшы хужабикә булырға өйрәнергә кәрәк. Алып барыусы Гөлназ Басирова өс йыл яңылыҡтар сығарылышында әүҙем эшләгән. Гөлназ – йәш, дәртле һәм сибәр ҡыҙ. Беҙҙең һынауҙың һөҙөмтәләре ниндәй булыр, быныһын инде ваҡыт күрһәтер. Проект сиктәрендә төрлө конкурстар һәм викториналар уҙғарыласаҡ.


text:
Унынсыла уҡыған Гөлнар Сурағолова көнөн йүгереүҙән башлай. Иртәнсәк 6-ла тора ла ҙур ауылды бер урап сыға. Шунан урамда төрлө күнекмәләр яһай. Һуңынан тамағына ашап, күтәренке кәйеф менән мәктәпкә юллана. Ниндәйҙер сәбәп менән бер генә көн йүгермәй ҡалһа инде, ул үҙендә ауырлыҡ тоя, нисектер ҡыйын булып тора, хатта кәйефе ҡырыла. Өйрәнгәнгә күрә инде. Гөлнар – шулай уҡ шәп саңғысы ла, волейбол менән дә шөғөлләнә. Районда үткән ярыштарҙа ҡатнашмай ҡалмай. Йыш ҡына призлы урындар алып ҡайта.
– Атайым спорт яратты. Өс бала араһынан ни өсөндөр мине спортсы итеп күргеһе килде. Иртә бесән сабырға өйрәндем, кәрәк булһа, утынын да ярам. Һыбай йөрөргә яратам.
Ғәҙәттә, үҫмер саҡта малайҙар ҡыҙҙарҙы үпкәләтеүсән, ә минән улар үҙҙәре ҡурҡа. Физик яҡтан көслөмөн, тип әйтә алам. Атайым бокс менән шөғөлләнеүемде теләгәйне. Ләкин беҙҙә әлегә ундай мөмкинлек юҡ, – ти йәш спортсы.
Синыфташы Гөлнәзирә Зәйнәғәбдинова – Гөлнарҙың иң яҡын әхирәте. Уның да спорт буйынса уңыштары етерлек. Йүгереү, саңғы буйынса алдына сығырмын, тимә. Шуныһы ҡыҙыҡ, уларҙың икеһенең дә атайҙары бер синыфта уҡыған, шулай уҡ спорт яратҡан һәм яҡын дуҫтар булған. Аҙаҡ ғаиләләре менән аралашып йәшәгәндәр. Бер тирәгә йорт һалғандар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, икеһе лә был донъянан иртәрәк китеп бара. Ә ҡыҙҙары уларҙың юлын дауам иткәндәй.
Әйткәндәй, быйыл мәктәптең спорт залында капиталь ремонт яһаласаҡ, спорт кәрәк-яраҡтары ҡайтарыласаҡ. Вәт, исмаһам, рәхәтләнеп шөғөлләнәсәктәр.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА.
Белорет районы, Йөйәк ауылы.