text:
«Әсәлек һәм балалыҡ донъяһы» Өфөлә махсуслаштырылған күргәҙмәлә күрһәтеләсәк Фото: Андрей Старостин
«Әсәлек һәм балалыҡ донъяһы» Өфөлә махсуслаштырылған күргәҙмәлә күрһәтеләсәк
«Әсәлек һәм балалыҡ донъяһы» Өфөлә махсуслаштырылған күргәҙмәлә күрһәтеләсәк Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2014 йыл, 10 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
12-15 ноябрҙә Өфөлә тәүге тапҡыр «Әсәлек һәм балалыҡ донъяһы» махсуслаштырылған күргәҙмә уҙасаҡ. Ойоштороусылар билдәләүенсә, был социаль проект ғаилә һәм балалыҡ мәнфәғәттәрендә балалар тауарҙары һәм хеҙмәттәре баҙарын үҫтереүгә йүнәлтелгән, ә эшлекле программаға конференциялар, лекциялар, түңәрәк өҫтәлдәр, оҫталыҡ кластары һәм консультациялар менән үҙенсәлекле коммуникация майҙансығы инә.
Миҫалға, килеүселәр гинекологтарҙан, неонатологтарҙан, педиатрҙарҙан һәм күкрәк һөтө имеҙеү буйынса белгестәрҙән бушлай кәңәш ала аласаҡ. Күргәҙмәлә ҡатын-ҡыҙҙар өсөн вакансиялар йәрминкәһе эшләйәсәк, унда декрет ялында булғанда яңы һөнәр үҙләштереү мөмкинлеген белеп буласаҡ.
Буласаҡ әсәйҙәргә сәхнәләге сығыштар һәм мода күрһәтеүҙәр менән ҡыҙыҡлы программа тәҡдим ителә, алдынғы медицина үҙәктәре, бала табыу йорттары, йөклө ҡатындар һәм яңы тыуған балалар өсөн тауарҙар етештереүсе вәкилдәр менән осрашыуҙар уҙасаҡ. Бәләкәй килеүселәр ҙә иғтибарһыҙ ҡалмаясаҡ: ойоштороусылар улар өсөн бәйләм бәйләү, вокал һәм ижади шөғөлдәр буйынса бушлай оҫталыҡ кластары үткәрәсәк. Бынан тыш, «Урман илселеге» бәйләнеш зоопаркы асыласаҡ.
Ата-әсәләрҙе шулай уҡ ҡыҙыҡлы һәм файҙалы мәғлүмәт көтә. Шәхси балалар баҡсаһы үҙ учреждениеларының презентацияһын тәҡдим итәсәк, бында социаль хеҙмәтләндереү, сәләмәт туҡланыу һәм балаларҙы тәрбиәләү, психологик консультациялау мәсьәләләре буйынса бушлай консультациялар алырға мөмкин буласаҡ.
13 ноябрҙә белгестәр өсөн «Сәләмәт ҡатын-ҡыҙ — сәләмәт йәмғиәт» конференцияһы ойоштороласаҡ.
Яңы йыл алдынан «Татлы яңы йыл байрамы» махсус проект тәҡдим ителәсәк.
Шулай уҡ һәр килеүсене бушлай фотосессия көтә. Экспозиция «ВДНХ-Экспо» күргәҙмә комплексында эшләйәсәк.


c: text/html

text:
Өфөлә Әҙәби ҡунаҡханала яҙыусы Айҙар Хөсәйенов менән осрашыу була
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
15 октябрҙә Башҡортостандың Милли музейы Әҙәби ҡунаҡханаға саҡыра. Шиғриәт кисәһенең төп ҡунағы — шағир, яҙыусы, драматург, «Истоки» гәзитенең баш мөхәррире Айҙар Хөсәйенов.
Сара киске сәғәт 5-тә башлана, инеү ирекле. Музейҙың адресы: Совет урамы, 14.
«Әҙәби ҡунаҡхана» проекты Әҙәбиәт йылы сиктәрендә Башҡортостандың Милли музейында ойошторолған. Унда республикабыҙҙың танылған әҙиптәре ҡатнаша. Әҙәби ҡунаҡханаға килгән һәр кем Милли музейҙың 35 залын ҡарап сыға ала.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ноябрҙең икенсе яртыһында ҡыш килеүе көтөлә
Башҡортостанда был башланған аҙна артыҡ һыуыҡтар килтереүе көтөлмәй. Был турала “Башгидромет” үҙәгенең баш синоптигы Анна Козаева хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, төнөн һауа температураһы нулдән биш градус һыуыҡҡа тиклем тәшкил итәсәк. Көндөҙ биш градусҡа тиклем йылы буласаҡ. Икенсе яртыһында ике-ете градус нулдән юғары булыуы көтөлә.
— Аҙна барышында бер аҙ яуым-төшөм булыуы ихтимал, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Анна Козаева. Шулай уҡ ул әлеге ваҡытта Учалыла һәм Белоретта ҡар ятыуын теркәгән. Республиканың айырым райондарында боҙлауыҡ һәм сымдарға еүеш ҡар йәбешеү осраҡтары күҙәтелгән. Шулай ҙа ноябрь уртаһына тиклем ҡыш көтөлмәй әле.


text:
Фото:
«Кадровик-профессионал-2011» республика конкурсы еңеүселәре билдәләнде
Фото:
Кисә Өфөлә «Кадровик-профессионал-2011» республика конкурсын ябыу тантанаһы үтте, бәйгене Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ярҙамында «Респект» хоҡуҡ компанияһы ойошторҙо.
Ойоштороу комитетын республиканың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова етәкләне, Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының кадрҙар һәм дәүләт граждан хеҙмәтен ойоштороу бүлеге начальнигы Рәйлә Ғәлиәкбәрова жюри рәйесе булып сығыш яһаны.
Конкурста Өфө, Учалы, Баймаҡ, Стәрлетамаҡ, Салауат, Ишембай ҡалаларының, Белорет һәм Иглин райондарының алдынғы бухгалтерҙары ҡатнашты.
Йәмғеһе 56 кеше заявка биргән, уларҙың ун туғыҙы финалға сыҡҡан.
Конкурста еңеүселәр I, II һәм III дәрәжә дипломдары һәм иҫтәлекле приздар менән бүләкләнде.
«Кадрҙар менән эш итеү» номинацияһында беренсе урынды Көҙәй йорт-интернатының кадрҙар буйынса белгесе Оксана Камалова яуланы (Иглин районы). Икенсе урында — «Видео Интернешнл-Башҡортостан» ябык акционерҙар йәмғиәтенең персонал менән эш итеү буйынса бүлек белгесе Светлана Исламова (Өфө). Өсөнсө урында — Мировой судьяларҙың эшмәкәрлеген ойоштороу һәм хоҡуҡ акттары регистрҙарын алып барыу буйынса Башҡортостан Республикаһы идаралығының кадрҙар бүлеге начальнигы Светлана Ишморатова.
«Персонал менән идара итеү» номинацияһында беренсе урында – Белорет медицина колледжының кадрҙар буйынса белгесе Рита Арыҫланбаева, икенсе урында — Мировой судьяларҙың эшмәкәрлеген ойоштороу һәм хоҡуҡ акттары регистрҙарын алып барыу буйынса Башҡортостан Республикаһы идаралығының кадрҙар бүлеге начальнигы урынбаҫары Алһыу Сафина. Өсөнсө урынды «Подземнефтегаз» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең персонал менән эш итеү буйынса белгесе Ирина Мартынова яуланы (Салауат ҡалаһы).


text:
Айыу һымаҡтар
Айыу һымаҡтар (лат. Ursus) — ауыр кәүҙәле, йыуан ҡыҫҡа аяҡлы имеҙеүсе йыртҡыс йәнлек ғаиләһе. Башҡа хайуандарҙан мыҡты кәүҙәһе менән айырыла. Айыуҙар бөтә нәмәне ашаусы йәнлек. Ағасҡа яҡшы үрмәләүсе, йөҙөүсе, йүгереүсе, артҡы аяғында баҫып бер аҙ атлай белеүсе хауан. Ҡойроғо ҡыҫҡа, тәне ҡуйы оҙон йөн менән ҡапланған, ишетеү һәм еҫ һиҙеү һәләте ныҡ үҫешкән. Һүнарға кистән, йә иһә таң алдынан сыға. Ғәҙәттә кешенән ҡурҡа, шулай ҙа кеше өсөн хәүефле булыуы мөмкин. Ҡорт сығыуына иғтибар итмәй.
Айыу һоро төҫтә була. Төньяҡта йәшәүсе айыуҙар — aҡ төҫтә.


text:
Мортаза Рәхимов Пермь крайы башҡорттары мәҙәниәте көндәрендә ҡатнашыусыларҙы ҡотлай
Башҡортостанда Пермь крайы башҡорттары мәҙәниәте көндәре үтә. Күрше төбәктән республикаға ҙур делегация килде: дәүләт власы органдары вәкилдәре, ғалимдар, бизнесмендар, башҡорт ижади коллективтары. Ҡунаҡтарҙы БР Президенты Мортаза Рәхимов тәбрикләне.
"Ҡәҙерле дуҫтар!
Башҡортостан Республикаһының күп милләтле халҡы исеменән һеҙҙе башҡорт ерендә ихлас тәбрикләйем һәм Пермь крайы башҡорттары мәҙәниәте көндәрен асыу менән ҡотлайым!
Хәҙерге Башҡортостанда этник-ара татыулыҡ һәм дуҫлыҡты һаҡлауҙың һөҙөмтәле системаһы юлға һалынған. Республиканың милли-мәҙәни сәйәсәт алып барыуҙағы тәжрибәһе ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Уның мөһим өлөшө булып башҡорт милләтен, башҡа төбәктәрҙә йәшәгән башҡорт диаспораһын да индереп, туплауға, социаль-мәҙәни үҫешенә дәүләт ярҙамын тәьмин итеүгә йүнәлтелгән “Рәсәй Федерацияһы башҡорттары” программаһы тора.
Башҡортостан менән Пермь крайын дөйөм тарих, ныҡлы дуҫлыҡ, юлға һалынған иҡтисади һәм эшлекле мөнәсәбәттәр, рухи-мәҙәни бәйләнештәр берләштерә. Төбәктәребеҙ араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеү татыу күршеләрсә мөнәсәбәттәрҙе артабан киңәйтеүгә һәм тәрәнәйтеүгә нигеҙ һалды.
Пермь крайында элек-электән Ғәйнә ырыуы башҡорттары йәшәй. 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Пермь крайының этник структураһында башҡорт халҡы һаны буйынса урыҫтарҙан, татарҙарҙан, коми-пермяктарҙан ҡала дүртенсе урында тора һәм 40,7 мең кеше тәшкил итә. Барҙа, Октябрьский, Чернушки һәм башҡа райондар башҡорттары крайҙың ижтимағи-сәйәси һәм социаль-иҡтисади тормошонда һиҙелерлек роль уйнай. Төбәктең абруйлы милли ижтимағи ойошмаларының береһе булып күп ҡалаларҙа һәм райондарҙа әүҙем эшләүсе Башҡорттар ҡоролтайы тороуы ҡыуаныслы. Чернушки ҡалаһында Кама буйы башҡорттарының Тел һәм мәҙәниәт үҙәге эшләп килә. Былтырҙан башлап “Пермь башҡорттары” гәзите сығарыла.
Мәҙәниәт көндәре Башҡортостан халҡына крайҙың Башҡорттар ҡоролтайы, Кама буйы башҡорттарының Тел һәм мәҙәниәт үҙәге эшмәкәрлеге менән яҡшыраҡ танышырға ярҙам итер, тип ышанам. Был матур байрам тарихи традицияларыбыҙҙы тергеҙеүгә, халыҡтар дуҫлығын, тыуған яҡҡа һөйөүҙе артабан нығытыуға булышлыҡ итһен.
Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ, именлек һәм бәхет, төбәктәребеҙ һәм бөтә бөйөк Рәсәй хаҡына ижади эштәрегеҙҙә уңыштар теләйем!
Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Рәхимов".


text:
Магнитогорскиҙа башҡорт һылыуҙары араһында конкурс ойошторолдо
Беренсе башҡорт һылыуы исеменә Башҡортостандың һәм Силәбе өлкәһенең төрлө райондарынан 11 гүзәл зат дәғүә итте, тип һөйләне «Башинформ» агентлығына Силәбе өлкәһенең «Башҡорт ҡоролтайы» йәмәғәт ойошмаһы ағзаһы журналист Динә Нафиҡова.
Бәйге бер нисә этаптан торҙо. Ҡатнашыусылар үҙҙәре хаҡында башҡорт телендә һөйләне, ижади һәләттәре менән таныштырҙы, ҡупшы күлдәктәрҙә һәм тундарҙа дефиле оҫталыҡтарын күрһәтте, башҡорт тарихын һәм мәҙәниәтен белеү кимәлен күрһәтте һәм үҙ ҡулдары менән теккән милли костюмдарҙы тәҡдим итте.
Еңеүсене билдәләү жюри ағзаларына еңелдән булманы: ҡыҙҙарҙың барыһы ла «Һылыуҡай-2012» исеменә лайыҡ ине. Шулай ҙа һөҙөмтәлә өсөнсө урынды – Илгизә Йәнгилдина (Сибай), икенсе урынды – Айзирә Әүбәкирова (Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы), беренсе урынды Лиза Ялмырҙина (Әбйәлил районы) яуланы. Гран-приға Силәбе һылыуы Русалина Сәйетғәлина лайыҡ булды.
Еңеүселәр бүләккә ҡиммәтле биҙәүестәр алды, ә беренсе башҡорт һылыуы бриллиант муйынсаҡ менән бүләкләнде.
Матурлыҡ бәйгеһенең төп асылын күрһәтә алған ойоштороусыларға айырыуса рәхмәт әйтергә кәрәк, тип билдәләне Силәбе өлкәһенең Башҡорт йәштәре иттифағы рәйесе Тимур Сәфиуллин. Башҡорт һылыуҙарына хас матурлыҡты айырып күрһәтә белеү, башҡорт халҡының милли үҙенсәлектәре хаҡында һөйләү конкурстың асылын тәшкил итә лә инде.
«Башҡорт ҡоролтайы» йәмәғәт ойошмаһының Башҡарма комитеты исеменән концертты ойоштороусыларға һәм «Салауат» башҡорт йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Динис Башаровҡа Тимур Сәфиуллин иҫтәлекле бүләктәр тапшырҙы.
Теги:


text:
Фото:
Башҡортостанда мәғлүмәт-консультация үҙәге төҙөлә
Фото:
Өфөлә Башҡортостан Республикаһы Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы советы ултырышы үтте. Ассоциация рәйесе Алексей Щербацкий ойошмаларҙың 2009 йылдың декабренән 2010 йылдың апреленә тиклем осорҙағы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһаны. Ул Ассоциацияның закондар сығарыу инициативалары тураһында һөйләне. Уларға «Башҡортостан Республикаһы территорияһында халыҡты пассажир автомобиль транспорты менән хеҙмәтләндереүҙе ойоштороу тураһында» БР Законы проектына республика Ассоциацияһы индергән төҙәтмәләр инә.
— Был төҙәтмәләр арҡаһында хеҙмәтләндереүҙәр күрһәткәндә контроль-касса аппараттарын мотлаҡ файҙаланыу кире ҡағылды һәм ҡәтғи отчетлылыҡ бланкаһы формаһында квитанция биреүгә өлгәшелде, — тип билдәләне Алексей Щербацкий.
Ул бизнес-берләшмәнең республика Прокуратураһы менән үҙ-ара хеҙмәттәшлегенә айырыуса ҙур иғтибар бүлде.
— Бында тығыҙ хеҙмәттәшлеккә һәм килеп тыуған мәсьәләләрҙе бергәләп хәл итеүгә тенденция билдәләнде, — тине БР Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы рәйесе.
Ойошманың матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, ултырышта Ассоциация ҡарамағында мәғлүмәт-консультация үҙәге төҙөү тураһында билдәле булды. Бөтәһе ун бер йүнәлеш төҙөлдө, улар буйынса эксперттар Ассоциация ағзаларына бушлай консультация бирергә әҙерҙәр. Улар араһында — банкынан кредит алғанда, документтар тултырғанда ярҙам, хоҡуҡ яҡлауы һәм юридик консультациялар, бизнес-проекттар әҙерләү һәм башҡалар.
1 апрелдән шулай уҡ БР Эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм ярҙам фондында төрлө субсидиялар алыуға заявкалар ҡабул ителә. БР Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы был процеста үҙенә консультант ролен алды.
Сара аҙағында Ассоциацияға инеүсе ойошмалар менән таныштырыу үткәрелде. Улар иҫәбендә «Ишембай станоктар ремонтлау заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Витценманн – Руссия» берлектәге предприятиеһы, «Башинвестбанк» яуаплылығы сикләнгән предприятиелары, «Банк Интеза» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте. Улар барыһы ла ойошма ағзаһы булырға ышаныс күрһәткәндәре өсөн рәхмәт белдерҙе һәм БР Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итергә әҙер булыуҙары хаҡында әйтте.


text:
Башҡортостанда йылытыу миҙгеле тамамланды
Йылытыу миҙгеле Башҡортостанда 95 процентҡа тамамланды. Был хаҡта Өфөлә үткән матбуғат конференцияһында Башҡортостан Республикаһының торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Ирек Ялалов хәбәр итте. Уның һүҙҙәренсә, климат шарттарына ҡарап, республиканың ҡайһы бер төньяҡ райондары муниципаль берәмектәрендә генә йылы биреү дауам итә.
— Башҡортостанда йылытыу миҙгеле уңышлы үтте, — тине ул. – Төбәк территорияһында коммуналь ресурстар менән тәьмин итеүҙә һиҙелерлек өҙөклөктәр, тотҡарлыҡтар булманы. Ҡышҡа әҙерлек эштәренең ярайһы юғары кимәлдә башҡарылыуы һөҙөмтәһендә, килеп тыуған проблемалар кисекмәҫтән хәл ителеп килде.
Киләһе 2011-2012 йылдарҙағы йылытыу миҙгеленә килгәндә, министрлыҡ менән тейешле документтар әҙерләнгән. Урындағы үҙидара органдары һәм коммуналь предприятиелар алдында эш планын әҙерләү, сараларҙы билдәләнгән ваҡытта башҡарыу һәм тамамлау бурысы ҡуйылған.


text:
Фото:
Өфө VI Ҡышҡы Халыҡ-ара балалар уйындарында ҡатнашыусыларға саҡырыу ҡағыҙҙары ебәрә
Фото:
VI Ҡышҡы Халыҡ-ара балалар уйындары дирекцияһы хеҙмәткәрҙәре ярыштарҙа ҡатнашасаҡ спортсыларға саҡырыу ҡағыҙҙары ебәрә башланы. Уйындар 2013 йылдың февралендә Өфөлә асыла. Баш ҡаланың Физкультура һәм спорт буйынса комитеты матбуғат секретары Рената Байғужина хәбәр итеүенсә, саҡырыу ҡағыҙҙарын донъяның 64 иленән 250 ҡала вәкилдәре аласаҡ. Теркәлеү 30 сентябргә тиклем дауам итә.
Уйындар дирекцияһы «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында урынлашҡан.
— Бында көн һайын төрлө йүнәлештәр буйынса эш пландары әҙерләнә. Улар иҫәбендә — ҡала ҡунаҡтарын һәм спортсыларҙы ҡаршылау, уларҙы урынлаштырыу, ашатыу, волонтерҙар хәрәкәтенең эшмәкәрлеген ойоштороу, Уйындарҙы мәғлүмәти йәһәттән тәьмин итеү, сувенир продукцияһын әҙерләү, — тип хәбәр итте Рената Байғужина.
Беренсе рәсми эш кәңәшмәһе үткәрелде лә инде, унда БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов һәм Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов ҡатнашты.
Дирекция етәксеһе, Өфөнөң Физкультура һәм спорт буйынса комитеты рәйесе Сергей Степанов ойошма структураһы һәм уның эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре хаҡында һөйләне.
Бөгөнгө көнгә 2013 йылғы Халыҡ-ара балалар уйындарының төп судьялар коллегияһы һәм һәр спорт төрө буйынса коллегиялар составы раҫланған. Уларҙың составына республика һәм ҡала спорт мәктәптәре етәкселәре ингән.


text:
Өфөлә йәшәүселәр ҡала хакимиәтенең «ҡыҙыу пейджер»ына ярты йыл эсендә 15 меңгә яҡын мөрәжәғәт ебәргән
Өфө халҡынан ҡала хакимиәтенә ағымдағы йылдың тәүге алты айы эсендә 14748 мөрәжәғәт килгән. 13740 осраҡта граждандар чиновниктарға яҙма рәүештә мөрәжәғәт иткән, ҡалған мәрәжәғәттәр «ҡыҙыу пейджер»ға ебәрелгән. Был хаҡта ҡала башлығында оператив кәңәшмәлә Өфө хакимиәтенең эш башҡарыу бүлеге начальнигы Александр Смирнов хәбәр итте.
Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, Өфөлә элеккесә граждандар әүҙемлеге үҫеүе күҙәтелә. Сағыштырыу өсөн, 2010 йылдың тәүге ярты йыллығында өфөлөләрҙән мөрәжәғәт әлегегә ҡарағанда 2267-гә кәмерәк килгән.
Мөрәжәғәттәрҙе тикшереү шуны күрһәтә: ҡала халҡы өсөн иң актуаль темаларҙың береһе булып ер менән файҙаланыу тора – был темаға 5,5 мең мөрәжәғәттә яҙылған. 2 меңдән ашыу мөрәжәғәт төҙөлөш һәм биналарҙы реконструкциялау мәсьәләләренә бәйле. Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ темаһы буйынса өфөлөләр 2 меңгә яҡын һорау биргән. Шулай уҡ граждандарҙы урамдарҙы һәм өй алдарын төҙөкләндереү һәм ремонтлау, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәтенә тарифтар, йәмәғәт транспорты эше мәсьәләләре борсой.
Ҡала администрацияһына ебәрелгән мөрәжәғәттәрҙән тыш, халыҡ 22 мең тапҡыр ҡала властарына Өфө хакимиәтенең комитеттары һәм идаралыҡтары аша, 12,5 мең тапҡыр ҡаланың район хакимиәттәре аша мәрәжәғәт иткән.


text:
Баян ҡош
Баян ҡош, сыбар һайыҫҡан, шыршы һыйыҫҡаны (рус. Кедровка, лат. Nucifraga caryocatactes) — турғайҙар төркөмөнә ҡараған ҡош. Рәсәйҙең ылыҫлы урмандарында йәшәй.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күгәрсендән бәләкәйерәк. Парлашып та, күмәкләшеп тә йөрөйҙәр. Яҙғыһын, бала сығарған осорҙа, йәшертен һәм шым була, башҡа ваҡыттарҙа ҡысҡырып, күҙгә ташланып йөрөй. Түбәһе, елкәһе, ҡанаттары һәм ҡойроғо ҡара, ҡойроғоноң осо аҡ. Кәүҙәһенең ҡалған өлөшө аҡ төртөктәр менән сыбарланған ҡуңыр-көрән. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы тупаҫ: «рәәәж-рәәәж» йәки «кррәй-крәәй».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ылыҫлы урмандарҙа йәшәй. Башлыса шыршы һәм ҡарағай орлоҡтары менән туҡлана, йылы яҡҡа китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй, һирәк осрай. Ҡайһы бер йылдарҙа бөтөнләй күренмәй. Ағастарҙа оялай. Ҡара һипкелле 4—5 йәшкелт һоро йомортҡаһы була. Б1лыҫлы ағастарҙың орлоғон таратып, файҙа килтерә.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Баян ҡош тел аҫтында моҡсайы бар. Ул унда 100 кедр сәтләүеген һыйҙыра һәм бол (запас) тота.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Альфред Брем Кедровка // Жизнь Животных — М.: Эксмо, 2009. — Б. 320. — 960 б. — 51 000 экз. — ISBN 978-5-699-39094-6.


text:
Ырымбур өлкәһе менән сиктәш дала зонаһында урынлашҡан “Тарҡаҙы” ауыл хужалығы предприятиеһы эшсәндәре бөгөн йәшел ураҡты ойошҡанлыҡ менән үткәреү, ҡышҡылыҡҡа мал аҙығы запасын күберәк туплау хәстәре менән яна.
— Беҙҙең хужалыҡта сабынлыҡтар, тәбиғи көтөүлектәр иркен. Күп йыллыҡ үләндәрҙең майҙаны ғына ла 1800 гектарға яҡын. Шифалы ямғырҙар һуңлатыбыраҡ яуып үтһә лә, быйыл һыйлы мал аҙығын мул әҙерләргә мөмкинлек бар, — ти хужалыҡ етәксеһе Ләбиб Насриев. — Әле бер звено техника Ыҡ буйындағы болонда эшләй.


text:
Ғүмерҙәре йыр кеүек
Маныштыла тыуып үҫкән Гѳлфинә Сәлмән ҡыҙы Миһранова йәшләй генә етем ҡалып, күп ауырлыҡтар кисерә. Ноҡатта күп балалы ғаиләлә тыуып үҫкән Хәким Мырҙабай улына ла бик иртә үҙаллы тормош юлына баҫырға тура килә. Ѳйләнешеп, 1955 йылдан бирле һоҡланғыс ғүмер кисергән бәхетле парҙың йәшәү сере ябай - бер-береңә ихтирам һәм хѳрмәт, түҙемлек, сабырлыҡ, икең бер булып ғаилә йѳгѳн тартыу. Шулай булмаһа, 10 балаға ғүмер, матур тәрбиә һәм белем биреп, оло тормош юлына аяҡ баҫтыра алырҙар инеме ни!? Икеһе лә тырыш, уңған һәм оҫта ҡуллы юбилярҙар бѳгѳнгѳ кѳндә лә гѳрләтеп донъя кѳтә. Хәким Мырҙабай улының намыҫлы фиҙаҡәр хеҙмәт емеше булып күкрәген орден-миҙалдар биҙәй. Герой-Әсә Гѳлфинә Сәлмән ҡыҙының иңенә балаларҙы ҡарау, хужалыҡ эштәрен алып барыу ята. Шуға ла юбилярҙарҙы ҡотлаған балаларының, ейән-ейәнсәрҙәренең генә түгел, килен-кейәүҙәренең дә йѳрәккә үтеп инерлек һүҙҙәре ағинәй менән аҡһаҡалға иң ҙур баһа булып тора.
Юбилярҙарҙы Инйәр ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы урынбаҫары Альберт Азаматов, 2-се Инйәр мәктәбе директоры Рәфил Иҙрисов, ошо уҡ мәктәптән Наилә Кималова, Мѳнирә Сәлимйәнова, Инйәр ветерандар советы рәйесе Насир Әлибаев, ветерандар советы ағзалары Нурулла Миһранов, Нурғәле Хәлилов, Сәғилә Мырҙағәлина ҡотлап бүләктәр тапшырҙы. Моңло йырҙар, шиғырҙар һәм бейеүҙәр был байрамды тағы ла йәнләндереп ебәрҙе. Бигерәк тә музыка мәктәбе тәрбиәләнеүселәре, юбилярҙарҙың бүләһе Салауат Хисмәтуллин менән Эльвина Яҡупованың, Рияна Мохтарованың бейеүҙәре, музыка мәктәбе хеҙмәткәре, һәүәҫкәр композитор Илнур Ҡәләмовтың йыры кѳслѳ алҡыштарға күмелде.
Тѳрлѳ яҡтарҙан килгән ҡоҙа-ҡоҙағыйҙар һәм туғандар ҙа талантлы булып сыҡты.
Ябайлыҡта - бѳйѳклѳк, тип дѳрѳҫ әйткәндәр. Һүҙгә һаран, үтә лә ябай һәм баҫалҡы юбилярҙарҙың ғүмер юлы ысын мәғәнәһендә маҡтауға лайыҡ. Бѳтә балаларығыҙға, ейән-ейәнсәрҙәрегеҙгә һәм бүлә-бүләсәрҙәрегеҙгә йәшәү ѳлгѳһѳ булып, бәхетле оҙон ғүмер кисерегеҙ.
З. Сѳләймәнова.


text:
Силәбе башҡорттары ҡоролтайы күп балалы әсәләрҙе тәбрикләне
Силәбе башҡорттары ҡоролтайы Силәбе өлкәһе Арғаяш районының күп балалы әсәләрен Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар байрамы менән ҡотланы. Арғаяш районы мәҙәниәт йортонда «Ҡатын-ҡыҙ.Мөхәббәт.Яҙ» тип аталған байрам кисәһе үтте, унда күп балалы әсәләргә премиялар тапшырылды. Тәбрикләү һүҙҙәре менән уларға Силәбе өлкәһенең билдәле башҡорт спортсылары Эльбрус Ниғмәтуллин, Денис Шафиҡов, Сабир Сөләймәнов, Руслан Йосопов мөрәжәғәт итте.
Концерт күп балалы әсәләргә ижади бүләк булды. Унда «Ҡолой моңдары», «Айгөл», «Уралым», «Миләш», «Һултай ҡыҙҙары», «Йәшлек», «Тамсылар», «Хазина» кеүек билдәле башҡорт музыкаль коллективтары сығыш яһаны. Башҡортостандан килгән популяр йырсы, «Гәлсәр һандуғас» республика конкурсы лауреаты Рәдиф Зариповты зал алҡыштар менән ҡаршыланы.
Ойоштороусылар Силәбе өлкәһенең төрлө район һәм ҡалаларында бындай кисәләр үткәреүҙе дауам итергә ниәтләй.


text:
Өфө «Рәсәй Федерацияһының иң төҙөк ҡала (ауыл) биләмәһе» конкурсында икенсе урын алды
РФ Хөкүмәте рәйесе Владимир Путин көн элгәре Рәсәйҙең иң төҙөк ауыл биләмәһе исеменә конкурста еңеүселәргә Хөкүмәт дипломдары тапшырҙы.
Великий Новгород, Түбәнге Кама ҡалалары, Белгород өлкәһенең «Төҙөүсе ҡала» ҡала биләмәһе, Ростов өлкәһендәге Целинское ауыл биләмәһе, Ставрополь крайының Сухая Буйвола ауылы һәм Липецк өлкәһендәге Преображеновский ауыл советы беренсе дәрәжә дипломдарға лайыҡ булды.
Икенсе дәрәжә дипломдар менән Новосибирск һәм Өфө бүләкләнде.
Өсөнсө дәрәжә дипломдарҙы Хөкүмәт башлығы Саранск, Хабаровск, Ижевск ҡалаларына тапшырҙы.
— Беҙҙең ҡалаларҙа, ауылдарҙа урамдар һәм ихаталар төҙөкләндерелә, балалар һәм спорт майҙансыҡтары төҙөлә, юлдар, йәмәғәт транспорты һәм торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өлкәһе тәртипкә килтерелә. Халыҡ уңайлы йәшәһен, эшләһен, балалар үҫтерһен өсөн шарттар булдырыла, — тине Владимир Путин, конкурста еңеүселәрҙе ҡотлап.
Ул яҙыусы Александр Солженицындың Рәсәй яҙмышында урындағы үҙидаралыҡ роле тураһындағы һүҙҙәрен әйтеп ишеттерҙе: «Йылға гөрләүектәрҙән башлана».
Владимир Путин һәр мэрҙы, һәр ауыл биләмәһе башлығын халыҡ, айырым кеше мәнфәғәтенән сығып эш итергә саҡырҙы. Премьер, иң яҡшы муниципаль берәмектәргә Хөкүмәт тарафынан ярҙам күрһәтеү дауам ителәсәк, шул иҫәптән конкурстың приз фонды өс тапҡырға арттырыласаҡ, тип билдәләне.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «Рәсәйҙең иң төҙөк ҡала (ауыл) биләмәһе» исеменә конкурс РФ Хөкүмәте менән 2009 йылда булдырылды, тәүге тапҡыр ул 2010 йылда үткәрелде.


text:
Башҡортостан Президенты тәбиғәтте һаҡлау ҡануниәтен үтәү буйынса кәңәшмә үткәрҙеФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты тәбиғәтте һаҡлау ҡануниәтен үтәү буйынса кәңәшмә үткәрҙе
Башҡортостан Президенты тәбиғәтте һаҡлау ҡануниәтен үтәү буйынса кәңәшмә үткәрҙеФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республикала хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү буйынса даими эшләүсе координация кәңәшмәһе ултырышын үткәрҙе. Унда экологик хәлгә контроллек итеү мәсьәләләре тикшерелде.
— Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау мәсьәләһе иғтибар үҙәгенә ҡуйыла, халыҡты экология мәсьәләләре борсой. Был теманы 2011 йылдың сентябрь-декабрь айҙарында тикшереп, мөһим ҡарарҙар ҡабул иттек. Билдәләнгән сараларҙың күпселеге бөгөнгө көндә тормошҡа ашырыла. «Өфөхимпром» һәм Семеновка алтын сығарыу фабрикаһы объекттарын йыйылып килгән экологик зыянды бөтөрөү буйынса федераль маҡсатлы программа проектына индереүгә өлгәштек. Әгәр программа Рәсәй Хөкүмәте кимәлендәге килешеүҙе уңышлы үтһә, алдағы йылдарҙа был биләмәләрҙе санациялауға инвестициялар йәлеп итеүҙе күҙалларға мөмкин. Һүҙ миллиардлаған һумдар тураһында бара.
Атмосфераны бысратыуға мониторинг автоматлаштырылған системаһын үҫтереү дауам итә. Республика бюджеты иҫәбенә Стәрлетамаҡта тағы ла бер шундай контроль станцияһы, шулай уҡ күсмә лаборатория урынлаштырылды. Өфө өсөн дә бындай лаборатория һатып алынасаҡ. Йыл аҙағына баш ҡаланың нефть эшкәртеү заводтарында ҡалдыҡтарға контроль буйынса датчиктар ҡуйыласаҡ. БР Хөкүмәте менән «Башнефть» компанияһы араһында килешеү төҙөлдө. Документҡа ярашлы, компания производствоны яңыртыу һәм заманса технологиялар ҡулланыу буйынса бурыстарҙы үҙ өҫтөнә ала.
Стәрлетамаҡ эргәһендәге Кантюковка ауылы ысын мәғәнәһендә экологик һәләкәт зонаһына әүерелде. «Газпром нефтехим Салауат» концерны заводтарынан Ағиҙел йылғаһына нефть продукттарын түгеү һөҙөмтәһендә 709 миллион һумлыҡ зыян килтерелде.
Тирә-яҡ мөхит торошоноң элеккесә насар булыуын, атмосфера, ер, һыуҙы бысратыу күләмдәренең артыуын танырға мәжбүрбеҙ. Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеү йәһәтенән дә эштәр насар. Өфө, Салауат, Стәрлтемаҡтағы экологик хәл ентекләберәк тикшереүҙе һәм, иң мөһиме, яҡшыртыуҙы талап итә. Хәлде яҡшыртыу буйынса өҫтәмә һөҙөмтәле саралар кәрәк. Был эштә ағымдағы ҡануниәттең положениелары кәртә булып тора. Улар ҙур предприятиеларға контроллек итеү буйынса Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең БР буйынса идаралығының һәм Ҡулланыусылар хоҡуғын һәм кеше именлеген яҡлау өлкәһендәге күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең БР буйынса идаралығының хоҡуҡтарын сикләй. Тәбиғәтте һаҡлау ведомстволарының прокуратура менән үҙ-ара тығыҙ эш итеүенә таянып, бөгөн был өлкәләге закон боҙоуҙар менән көрәште яңы кимәлгә сығарырға кәрәк, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.
Ултыршта шулай уҡ докладтар менән республика прокуроры Андрей Назаров, Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең БР буйынса идаралығы етәксеһе Андрей Дудников, Башҡортостандың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев сығыш яһаны. Был сығыштарға анализ яһап, Президент атмосфера һауаһы сифатын контролдә тотоу мәсьәләһен хәл итеү бурысын ҡуйҙы. Бынан тыш, республика етәксеһе атмосфера торошон контролдә тотоусы автоматлаштырылған станцияларҙы Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат ҡалалары өсөн һатып алырға тәҡдим итте. Шул уҡ ваҡытта сығымдарҙың яртыһын зыян килтереүсе предприятиелар ҡапларға тейеш. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, яҡынса 20 станция талап ителә. Уларҙың һәр береһе 15 миллион һум тора. Шулай уҡ Рөстәм Хәмитов суд хеҙмәткәрҙәрен минималь штрафтар менән сикләнмәйенсә, экология ҡануниәтен боҙоусыларға ҡатыраҡ яза бирергә саҡырҙы.


text:
Яңы йыл каникулдарында Башҡортостанда дөгөгә һәм йәшелсәгә хаҡтар һиҙелерлек күтәрелде Фото: Олег Яровиков
Яңы йыл каникулдарында Башҡортостанда дөгөгә һәм йәшелсәгә хаҡтар һиҙелерлек күтәрелде
Яңы йыл каникулдарында Башҡортостанда дөгөгә һәм йәшелсәгә хаҡтар һиҙелерлек күтәрелде Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
31 декабрҙән 12 ғинуарға тиклем республиканың ҡулланыусылар баҙарында аҙыҡ-түлек тауарҙарының ҡайһы бер төрҙәре ҡиммәтләнгән. Хаҡтар күбеһенсә дөгөгә һәм йәшелсәләргә артҡан, тип хәбәр итә Башҡортостанстат.
Ике аҙна тигәндә дөгө 8 процентҡа ҡыйбатланды — 12 ғинуарға уның килограмы уртаса 52,96 һум тора ине. Башлы һуған 9,4 процентҡа (килограмы 29,02 һум), кишер — 8,1 процентҡа (29,88 һум), картуф — 6,3 процентҡа (26,85 һум) ҡиммәтләнде.
Шулай уҡ аҡ күсәнле кәбеҫтәгә (5,9 процентҡа, килограмы 32,31 һумға тиклем), ҡара бөртөклө сәйгә (3,9 процентҡа, 504,49 һумға ), вермишелгә (3,6 процентҡа, 40,79 һумға), шәкәргә (3,7 процентҡа, 50,56 һумға) хаҡтарҙың артыуы билдәләнгән.
Бойҙай оно (2,2 процентҡа, килограмы 28,03 һумға тиклем), шулай уҡ икмәк һәм икмәк-ҡалас изделиелары (1,7-2,9 процентҡа), аҡ май (2,4) һәм көнбағыш майы (1,5), тары ярмаһы (2), алмалар (2,2), һөт (1) ҡиммәтләнде.
12 ғинуарға һыйыр итенең килограмы республика буйынса уртаса 268,47 һумға (плюс 1,1 процент), һарыҡ ите 314,5 һумға (плюс 1 процент), сусҡа ите 251,06 һумға (плюс 0,1 процент) һатылды. Һыуытылған һәм туңдырылған тауыҡтар 1,5 процентҡа ҡиммәтләнде һәм бер килограмы 131,95 һумға тәҡдим ителә. Туңдырылған балыҡҡа хаҡтар 2,8 процентҡа артты, уртаса хаҡы — килограмы 110,2 һум.
Үткән йылғы һөҙөмтәләр буйынса инфляция 11,2 процент тәшкил итте, был һуңғы биш йылдағы күрһәткестәрҙән юғары. Туҡланыу продукттарына хаҡтар 2013 йылға ҡарата 15,4 процентҡа артты.


text:
Рөстәм Хәмитов хәйриә фестивалендә булдыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов хәйриә фестивалендә булды
Рөстәм Хәмитов хәйриә фестивалендә булдыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
17 ноябрҙә Өфөлә Башҡортостан Башлығы «Ҡатын-ҡыҙҙар диалогы. Сикһеҙ мәрхәмәтлек» халыҡ-ара форумы барышында Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында үткән хәйриә фестивалендә булды.
Фестивалдә республиканың төп ижади коллективтары һәм башҡарыусылары менән бер рәттән һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән талантлы балалар ҡатнашты.


text:
Рөстәм Хәмитов Нидерландтар архитекторы Йос Куйперс менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Нидерландтар архитекторы Йос Куйперс менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Нидерландтар архитекторы Йос Куйперс менән осраштыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
18 ноябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов архитектура, ҡала һәм ландшафт дизайны, мираҫты һаҡлау өлкәһендәге эксперт, «Cuijpers Consultancy» бюроһы (Нидерландтар) етәксеһе Йос Куйперс менән осрашты. Өфөлә архитектор «Ҡунаҡсыллыҡ һәм туриндустрия форумы» XII махсуслаштырылған күргәҙмәһендә ҡатнашты.
Яҡтар ҡаланы планлаштырыу, мәҙәни һәм тарихи мираҫ объекттарын һаҡлау мәсьәләләрен, шулай уҡ Өфөнө үҫтереү мөмкинлектәрен тикшерҙе.
– Республикала ҡала халҡы өсөн уңайлы йәшәү шарттары булдырыу өҫтөндә эш алып барырға тырышабыҙ. Кешеләрҙең тораҡ пункттарҙа үҙҙәрен икенсерәк, иркенерәк тойоуҙарын теләйбеҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Үҙ ваҡытында ҡалалар сәнәғәт майҙансыҡтары – предприятие булараҡ төҙөлгән. Йәшәү өсөн шарттарға иғтибар ителмәгән. Бөгөн хәл үҙгәрә. Ҡала халҡының талаптары ғәҙел рәүештә арта. Тейешле йүнәлештә хәрәкәт башланды. Ҡала биләмәһендә ял итеү өсөн майҙандар, парктар, скверҙар төҙөлдө.
Ыңғай йүнәлештәр төҙөүселәр, бюрократик кәртәләр менән бәйле мәсьәләләргә лә осрай, тип билдәләне республика Башлығы.
Йос Куйперс уның эше ҡаланы планлаштырыу һәм мәҙәни мираҫты һаҡлау менән бәйле булыуын әйтте. Шуға күрә ул Өфөнө ошо күҙлектән баһалай.
– Тарихи, мәҙәни туризмға килгәндә, хәҙер Өфөнөң хәле еңел түгел. Беренсе, артабан икенсе тарихи объектты емереү йәһәтенән ҙур проблема юҡ. Һөҙөмтәлә ул уртаса статистик ҡалаға әүерелә, – тине архитектор. – Ябай ҡала кешеләр өсөн генә түгел, туристар өсөн дә насар, сөнки улар һеҙгә килеүҙән туҡтаясаҡ. Бер кем дә Мәскәүҙән, Санкт-Петербургтан йәки Владивостоктан Өфөгә килмәйәсәк, улар быны үҙҙәренең ҡалаһында ла күрә ала. Туризмды үҫтереү өсөн булған тарихи объекттарҙы һаҡларға саҡырам.


text:
Яңыраҡ Белореттағы Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһында 2-се төбәк-ара «Илһам» балалар ижады конкурс-фестивале уҙҙы. Был сараны икенсе йыл рәттән Мәүлит Ямалетдинов етәкселегендәге «Өлкәр» һәләтле балаларҙы күтәрмәләү хәйриә фонды «Ҡуңыр буға» төбәк йәмәғәт ойошмаһы менән берлектә ойоштора.
Башҡортостаныбыҙҙа ике ауыл Муллаҡай тигән данлы исемде йөрөтә. Уларҙың береһе баш ҡалабыҙ Өфөнән йөҙ саҡрым алыҫлыҡта ята, ә икенсеһе иһә – Һаҡмар йылғаһы буйында. Мин халҡыбыҙҙың йырҙарында бихисап маҡталған ошо йылға ярында урынлашҡан ауылда тыуғанмын һәм бала сағымды үткәргәнмен. Муллаҡайҙа бер тиҫтә йыл ғына йәшәп китһәм дә, ул күңелемдә мәңгелеккә урын алған. Мин һеҙгә, ҡәҙерле …
Continue reading ‘Биреле утар’ »
Күренекле башҡорт яҙыусыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре, башҡорт әҙәбиәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе Дауыт Юлтыйҙың тыуыуына 125 йыл тулыу айҡанлы «Ҡурай сәскәһе» моделле китапханалар комплексында «Юлтый уҡыуҙары» аҙналығы ойошторолдо.
Баш ҡаланың 40-сы моделле китапханаһында «Китапхана эңере» тигән акция үткәрҙек. Уның программаһы бик ҡыҙыҡлы һәм бай булды. Китапхананың ирекмәндәре «Хайуандар өсөн дауахана» исемле ҡурсаҡтар спектаклен күрһәтте. Ә музыка колледжының V синыф уҡыусыһы Радмир Ғәзизов оригами, яҙғы сәскәләрҙе эшләү буйынса оҫталыҡ дәрестәре бирҙе.


text:
- Подробности
- Просмотров: 449
БУЗАЕВ Вячеслав Степанович (22.1.1948, Өфө — 12.4.2012, шунда уҡ), йөрәк-ҡан тамырҙары хирургы. Мед. ф. д‑ры (2007). БР‑ҙың атҡ. табибы (1999). БДМИ‑ны тамамлағандан һуң (1974) — 17‑се ҡала дауаханаһында, 1975 й. алып (өҙөклөк м‑н) — 6‑сы ҡала клиник дауаханаһында (икеһе лә — Өфө); 1981—89 йй. Новосибирск ҡан әйләнеше патологияһы ҒТИ‑нда эшләй. 1991 й. башлап Респ. кардиология диспансерында (2010 й. тиклем бүлек мөдире). Фәнни тикшеренеүҙәре йөрәктең һул ҡарынсығы насос функцияһының төрлө боҙолоуҙары ваҡытында ҡан әйләнешенең кесе түңәрәгендәге гемодинамик үҙгәрештәргә арналған. Б. ҡатнашлығында тире аша коронар операция яһағанда интраоперация һәм операциянан һуң тәүге өҙлөгөүҙәрҙе иҫкәртеү ысулы эшләнә. 60‑тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 6 уйлап табыу авторы. БР б‑са тикшереү һәм дауалауҙың рентгенэндоваскуляр алымдары б‑са белгестәр йәмғиәте рәйесе (2009—12).
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Президент булам тиһәң...9-01-2018, 00:05 // Информация // Баҫып сығарырға
Һайлау кампанияһы башланған мәлдән алып 46 граждан президент итеп һайланырға теләк белдергәйне, әммә документтарын ни бары ун бише генә тапшырҙы. Үҙәк һайлау комиссияһы ҡабул иткән рәсми ҡағыҙҙарҙың барыһы ла закон нормаларына яуап биреү йәһәтенән мотлаҡ тикшереләсәк.
Әле В.В. Михайлов һәм В.В. Путин кандидаттарҙың махсус һайлау иҫәбен асты, һәм улар һайлау кампанияһы нигеҙендә (киң мәғлүмәт сараларынан тыш) агитация алып барырға хоҡуҡлы.
Рәсәй президентын һайлау кампанияһы башланғандан алып Үҙәк һайлау комиссияһына сәйәси партияларҙан кандидаттар күрһәтеүгә бәйле саралар үткәреү теләге сағылған 21 белдереү килде. Әйткәндәй, комиссия сәйәси партиялар тәҡдим иткән кандидаттарҙан документты 2018 йылдың 12 ғинуарында төнгө сәғәт 12-гә тиклем ҡабул итә.


text:
Өфө Волга буйы федераль округында иң хәүефһеҙ миллионлы ҡала тип танылды Фото: Өфөнөң 112-се ҡотҡарыу хеҙмәте
Өфө Волга буйы федераль округында иң хәүефһеҙ миллионлы ҡала тип танылды
Өфө Волга буйы федераль округында иң хәүефһеҙ миллионлы ҡала тип танылды Фото: Өфөнөң 112-се ҡотҡарыу хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфө Волга буйы федераль округында иң хәүефһеҙ миллионлы ҡала тип танылды. Баш ҡалабыҙ дүртенсе йыл рәттән еңеү яулай. Конкурсты йыл һайын Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Волга буйы төбәк үҙәге ойоштора.
«Беренсе урын — ҡалала штаттан тыш хәлдәрҙе хәл итеүгә комплекслы ҡараш, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе үҙ ваҡытында иҫкәртеү һөҙөмтәһе ул. Муниципаль ҡотҡарыу хеҙмәте, янғын һағы, йәмәғәт хәүефһеҙлеге үҙәге, йәшәйеште тәьмин итеү хеҙмәттәре Өфөнөң еңеүенә үҙ өлөшөн индерҙе», — тип хәбәр иттеләр баш ҡаланың «112» ҡотҡарыу хеҙмәтендә.


text:
Саксония
Саксо́ния (нем. Sachsen, үр.-луж. Sakska), рәсми: Саксония ирекле дәүләте (нем. Freistaat Sachsen, үр.-луж. Swobodny stat Sakska) — Германия федераль штаты. Административ үҙәге — Дрезден.
Йөкмәткеһе
Административ ҡоролош[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Райондар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гёрлиц
- Баутцен
- Саксонская Швейцария — Восточные Рудные Горы
- Майсен
- Средняя Саксония
- Рудные Горы
- Лейпциг (район)
- Северная Саксония
- Цвиккау (район)
- Фогтланд
Ирекле ҡалалар (Kreisfreie Städte)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйләнештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Быйыл беҙ Саксония менән хеҙмәттәшлекте үҫтереүҙең 25 йыллығын билдәләйбеҙ. 1992 йылда беҙҙең хөкүмәттәр Берлектәге белдереүгә ҡул ҡуйҙы. Быға тиклем Саксония һәм Башҡортостан тауарҙарының алмаш күргәҙмә-презентациялары уҙғарыла торғайны. Предприятиеларыбыҙ Лейпциг йәрминкәһендә әүҙем ҡатнашты, республикабыҙҙа иһә Саксония фирмалары эшләне. Башҡортостанда әһәмиәтле инвестиция проекттары тормошҡа ашырылды, – тине Рөстәм Хәмитов. – Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы йылдарҙа осрашыуҙар ныҡ һирәгәйҙе. Беҙ һеҙҙең килеүегеҙҙе элекке әүҙем бәйләнештәрҙе һәм хеҙмәттәшлекте тергеҙеүгә ынтылыш булараҡ баһалайбыҙ. Германия менән бәйләнештәрҙе киңәйтеү беҙҙең өсөн мөһим. Берлектәге эш өсөн мөмкинлектәр бик ҙур.[2]
Хәмитов Рөстәм Зәки улы, Өфө, 08 июнь, 2017
Фән[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
УниверситеттарЛейпцигта, Фрайбергта, Дрезденда һәм Хемницта бар.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Aktuelle Einwohnerzahlen nach Gemeinden 2013 2013 йылдың 31 декабренә ҡарата халыҡ һаны (2011 йылдың 9 майҙа уҙғарылған йәниҫәп күрһәткестәренә таянып)
- ↑ Рөстәм Хәмитов Саксония Ландтагы делегацияһы менән осрашты
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- www.sachsen.de — официальный сайт
- www.die-sachsen-kommen.de (Саксонцы идут)
- Погода Саксония
- Биография премьер-министра Саксонии


text:
Республиканың социаль учреждениеларында тәрбиәләнгән балалар 1 сентябргә бүләктәр алды
«БР Микрофинанслау үҙәге» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы Әбйәлил, Дыуан, Нуриман райондарының, Күмертау, Бәләбәй, Учалы ҡалаларының социаль учреждениеларында тәрбиәләнгән балаларға хәйриә ярҙамы күрһәтте. Ойошма вәкилдәре 1 сентябргә спорт инвентаре һәм өҫтәл уйындары һатып алып, уларҙы балаларға яңы уҡыу йылына бүләккә тапшырҙы.
БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был идея осраҡлы ғына барлыҡҡа килмәгән. Алда әйтеп үтелгән ҡала һәм райондарҙа «БР Микрофинанслау үҙәге»нең офистары эшләй, уларҙа Бәләкәй бизнесты үҫтереү һәм уға ярҙам итеү республика программаһы сиктәрендә төбәк эшҡыуарҙары льготалы микрокредиттар ала.


text:
Башҡорттарҙың федераль милли-мәҙәни автономияһының резолюцияһы ҡабул ителде
ӨФӨ, 2015 йыл, 21 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Ойоштороу конференцияһында Башҡорттарҙың федераль милли-мәҙәни автономияһы советы резолюция ҡабул итте.
«Башҡорттарҙың федераль милли-мәҙәни автономияһы илдең йәмәғәт тормошонда, милләт-ара тыныслыҡты нығытыуҙа, халыҡ традицияларын тергеҙеүҙә, туған телде, башҡорт халҡының мәҙәниәтен һаҡлауҙа һәм үҫтереүҙә әүҙем ҡатнашырға, илдәге барлыҡ башҡорт йәмәғәт ойошмалары өсөн туплаусы көс булырға тейеш», — тип хәбәр ителә документта.
Башҡорттарҙың федераль милли-мәҙәни автономияһы Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы һәм башҡа йәмәғәт ойошмалары менән үҙ-ара эш итергә, 2025 йылға тиклемге дәүләт милли сәйәсәте стратегияһын ғәмәлгә ашырыуҙа ярҙам күрһәтергә, федераль, төбәк, муниципаль власть органдары менән хеҙмәттәшлек итергә тейеш, тип яҙылған резолюцияла.
18 декабрҙә Мәскәүҙә Башҡорттарҙың федераль милли-мәҙәни автономияһы ойошторолдо. Уның рәйесе итеп Федерация Советы ағзаһы Лилиә Ғүмәрова һайланды.


text:
БашДУ менән Глиндор университеты үҙ-ара аңлашыу тураһында меморандумға ҡул ҡуйҙы
Башҡорт дәүләт университеты һәм Глиндор университеты (Уэльс, Великобритания) үҙ-ара аңлашыу тураһында меморандумға ҡул ҡуйҙы. БашДУ-ның матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, яҡтар бер нисә йүнәлеш буйынса (предприятие менән идара итеү, мәғлүмәт технологиялары, инженерлыҡ эше, сәнғәт һәм дизайн, инглиз теле) бакалавр һәм магистрлыҡ программаларын әҙерләргә ниәтләй. Бынан тыш, Британия университеты йыл һайын БашДУ студенттары өсөн стипендия түләргә һәм уҡытыусыларҙы инглиз теленә өйрәтергә әҙер.
Халыҡ-ара программалар буйынса директор Брайан Фоксон билдәләүенсә, Глиндор университетының Рәсәйҙең юғары уҡыу йорттары менән килешеп эш итеү буйынса тәжрибәһе бар. Күп йылдар дауамында улар Н.Э.Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты менән тығыҙ бәйләнештә эшләй.
Башҡорт дәүләт университеты ректоры Әхәт Мостафин сит ил ҡунаҡтарына юғары уҡыу йорто эшмәкәрлеге хаҡында һөйләне. Брайан Фоксонды әлеге ваҡытта университетта белем алған студенттар һаны ғәжәпләндерҙе. Глиндор университетында уҡыусылар һаны өс тапҡырға тиерлек кәмерәк, тип билдәләне ул. Вузға ике педагогия академияһын ҡушыу процедураһы тамамланғас, студенттар һаны тағы ла артып, яҡынса 37 мең буласаҡ, тине Әхәт Мостафин.
Бөгөн Великобритания ҡунаҡтары студенттар, факультет декандары менән осрашырға, БашДУ-ның геология һәм файҙалы ҡаҙылмалар музейында булырға һәм Өфө буйлап экскурсия ойошторорға ниәтләй.


text:
«Башҡортостандың төбәк операторы»ның сайты барлыҡҡа килде
«БР төбәк операторы» фондының рәсми сайты барлыҡҡа килде. Был хаҡта ойошманың матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Порталда Башҡортостан территорияһында күп фатирлы йорттарҙа капиталь ремонт үткәреү тәртибе тураһында көнүҙәк мәғлүмәт, шулай уҡ фонд һәм капиталь ремонт өлкәһендә төбәк яңылыҡтары тураһында мәғлүмәт урынлашҡан.
Бынан тыш, сайтта йортта йәшәүселәрҙең дөйөм йыйылышын үткәреү өсөн кәрәкле документтарҙың формаһын, шулай уҡ күп фатирлы йорттарҙа капиталь ремонт системаһы эшенең ентекле брошюраһын табырға була.


text:
“Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Уставына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында” Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы МР Советы ҡарары проекты тураһында Муниципаль район Советы ҡарары
31 марта 2014 йыл | Урындағы үҙидара
"Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Уставына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында” Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы1. "Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Уставына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында” Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы МР Советы ҡарары проектын ҡабул итергә (1-се ҡушымта).
МР Советы ҡарары проекты тураһында
Муниципаль район Советы ҡарары
МР Советы ҡарары проекты тураһында
Муниципаль район Советы ҡарары
2. "Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Уставына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында” Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы МР Советы ҡарары проектын Ғафури районы муниципаль районы граждандары ҡатнашлығында тикшереү өсөн 2014 йылдың
8 апреленә (10.00 сәғәттә башлана) асыҡ тыңлау тәғәйенләргә. Асыҡ тыңлауҙы Ғафури районы муниципаль район хакимиәтенең ултырыштар залында уҙғарырға.
3. Муниципаль район Советы ҡарары проектын "Табын” һәм "Звезда” район гәзиттәрендә баҫтырып сығарырға.
4. Был ҡарар рәсми баҫылып сыҡҡан (халыҡҡа еткерелгән) көндән көсөнә инә.
5. Ҡарарҙың үтәлешен контролдә тотоуҙы үҙ өҫтөмә алам.
Ф.Һ.ЗӘЙНЕТДИНОВ,
Муниципаль район Советы рәйесе.
Муниципаль район Советы рәйесе.
28 март, 2014 йыл.
№24-197з.
№24-197з.


text:
- Подробности
- Просмотров: 471
БАШҠОРТ ЯРУСЫ, карбондың урта бүлегенең түбәнге бүлексәһе. Серпухов ярусында ята, мәскәү ярусы м‑н ҡаплана. С.В.Семихатова Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының Еҙем һәм Йүрүҙән йй. басс. Үрге Лука ҡасабаһы (Силәбе өлк.) янындағы Йүрүҙән й. типик киҫелеше булған һул ярында айырып күрһәтә (1934). Аҫҡын й. (Инйәр й. ҡушылдығы) буйы гипостратотибында һай диңгеҙ карбонат ултырмаларынан (доломит ҡатыш эзбизташ) тора; ҡалынлығы 225 м. Ылымыҡтар, фораминиферҙар, брахиоподтар һ.б. хас. 4 ярым ярусҡа бүленә: һүрәм, әкәүәҙ, аҫҡынбаш, архангел; түбәнгеһе һәм үргеһе һәр береһе — ике горизонтҡа, икенсеһе һәм өсөнсөһө ш. уҡ исемдәге горизонттар кимәленә тап килә. Башҡортостандың платформалы өлөшөндә башлыса карбонат тоҡомдарынан тора, скважиналарҙағы ҡалынлығы 20— 90 м; Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнбайыш битләүендә Еҙем һәм Егән йй. районында ҡалынлығы 195— 275 м. Йүрүҙән һәм Әй йй. басс. ғәҙәттәүрге ярым ярус ултырмалары юҡ, ҡалынлығы 110—210 м. Йылайыр синклинорийында һүрәм, әкәүәҙһәм аҫҡынбаш ярым ярустары — карбонат тоҡомдарынан, архангел ярым ярусы — аргиллит, ҡомташ, эзбизташконгломераты, эзбизташ ҡатыш мергелдән (күгәрсен свитаһы) тора; ҡалынлығы 400—500 м. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнсығыш битләүендә Йәнгел й. районында органоген эзбизташтарҙан, һирәгерәк карбонат- терриген тоҡомдарҙан ғибәрәт; ҡалынлығы 200—250 м.
Е.И.Кулагина
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Марсель Сәлимов «Алтын ҡаурый» һәм «Мәғарифҡа өлөш индергәне өсөн» ордены менән бүләкләндеФото: Валерий Киселёв
Марсель Сәлимов «Алтын ҡаурый» һәм «Мәғарифҡа өлөш индергәне өсөн» ордены менән бүләкләнде
Марсель Сәлимов «Алтын ҡаурый» һәм «Мәғарифҡа өлөш индергәне өсөн» ордены менән бүләкләндеФото: Валерий Киселёв
Халыҡ-ара Көлкө көнө алдынан күренекле башҡорт яҙыусыһы-сатирасы, шағир-юморист һәм журналист Марсель Сәлимов Мәскәүгә үткән әҙәби йылға йомғаҡтар яһау тантанаһына саҡырылды. Беҙҙең яҡташ һәм коллегабыҙ Рәсәй Яҙыусылар союзының Мәскәү ҡала ойошмаһы «Әҙәбиәт республикаһы» – әҙәбиәт һәм мәҙәниәт өлкәһендә яңы коммуникуацион технологиялар ярҙамында эшмәкәрлек алып барған әҙәбиәтселәр, нәшриәтселәр, полиграфсылар, китап һатыу берләшмәләренең коммерцияһы булмаған партнерлыҡ – менән берлектә ойошторолған конкурста еңеүсе булып сыҡты. Награданы — «Алтын ҡаурый» статуэткаһын – шағир-сатирикка Әҙәбиәтселәрҙең үҙәк йортонда Рәсәй Яҙыусылар союзының Мәскәү ҡала ойошмаһы идара рәйесе, күренекле рус шағиры Владимир Бояринов тапшырҙы.
Марсель Сәлимовтың, һуңғы йылдарҙа яҙылған, киҫкен публицистик һәм сатира шиғырҙары «Рәсәйҙең әҙәби байлығы 2013», «Рәсәйҙең иң яҡшы шағирҙары һәм яҙыусылары 2013», «Минең Ватан», «Че-пу-ха», «Цветаева усаҡтары» Мәскәү йыйынтыҡтарында баҫылған. Уның ижады тураһында мәҡәләләр «Яҙыусылар союздарының Халыҡ-ара берләшмәһе хәбәрҙәре»ндә, «Журналист», «Журналистика һәм медиабаҙар» журналдарында баҫылған.
«Әҙәбиәт республикаһы» коммерцияһы булмаған партнерлыҡ тәҡдиме буйынса Рәсәй геральдик палатаһы Марсель Сәлимовты «Мәғарифҡа өлөш индергәне өсөн» ордены менән бүләкләне.
Коллегабыҙҙы яңы ижади еңеүе һәм уның иртәгәге һөнәри байрамы – Көлкө көнө – менән ҡотлайбыҙ.


text:
Башҡортостан кинорежиссерҙары «Донъяға яҡтылыҡ» Халыҡ-ара кинофестивале лауреаттары булды
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостан кинорежиссерҙары «Донъяға яҡтылыҡ» V Халыҡ-ара йәштәр кинофестивале лауреаттары булды. Ул 6 июндә Ярославлдә тамамланды.
Республика Кинематографистар союзының матбуғат секретары Зөһрә Бураҡаева хәбәр итеүенсә, республика кинематографтары Роман Пожидаевтың «Япраҡ» («Башҡортостан» киностудияһы), Андрей Носковтың «Шәхси эш» һәм Вадим Вәлиуллиндың «Террорсы» ҡыҫҡа метражлы фильмдарын тәҡдим иткән.
«Шәхси эш» фильмы беренсе дәрәжә дипломға лайыҡ булған, шулай уҡ төп геройҙы уйнаған Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрының рус труппаһы актеры Андрей Ганичев «Иң яҡшы ир-ат роле өсөн» дипломы менән бүләкләнгән.
«Япраҡ» фильмы өсөнсө дәрәжә диплом, шулай уҡ балалар жюрийының икенсе дәрәжә дипломы менән билдәләнгән.
Фестиваль бер юлы бер нисә ҡалала барҙы. Кинофестиваль Рыбинскиҙа асылды, артабан саралар Мышкин, Углич, Борисоглебск ҡалаларында дауам итте. Уны тантаналы ябыу сараһы иһә Ярославлдә үтте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 270
МЕТАЛЛУРГИЯ (гр. metallurgeјō — мәғдән сығарам, металл эшкәртәм), 1) тәбиғи сеймалдан һәм икенсе металл ингән продукттарҙан (ш. иҫ. металл материалдар, иретмәләр, изделиелар етештереү ҡалдыҡтарынан) металл етештереүҙе, иретмәләр алыуҙы, металдарҙы юғары һәм түбән т‑раларҙа эшкәртеүҙе (ҡара: Металдарҙы баҫым ярҙамында эшкәртеү), иретеп йәбештереүҙе, металға билдәле форма биреүҙе (ҡара: Ҡойоу), һаҡлағыс һәм нығытҡыс металл ҡаплауҙар йүгертеүҙе (ҡара: Гальванотехника) үҙ эсенә алған сәнәғәт тармағы. Ҡара металлургияға һәм төҫлө металлургияға бүленә. Металдарҙы айырып алыу алымдары — гидрометаллургия, пирометаллургия, онтаҡ металлургияһы һ.б. Айырып алыу процесы эсенә мәғдәнде әҙерләү (онтау, ваҡлау, иләү, айырыу, эретеү) һәм байыҡтырыу (флотация, гравитация, магнит, электростатик һ.б. ысулдар), концентраттарҙы уларҙың реакцияға инеү һәләтен һәм артабанғы эшкәртеүҙәрҙең етештереүсәнлеген арттырыу өсөн киптереү, составындағы киҫәктәрҙе бер төрлө үлсәмле итеп ваҡлау, ҡатыштырыу һәм киҫәктәргә уҡмаштырыу (агломерация, катанкалау, брикетлау), металдарҙы айырып алыу һәм рафинирлау, металл онтаҡтарынан изделиелар яһау инә. Шахталы, ҡайтарма йәки электростатик мейестәрҙә, конвертерҙарҙа һ.б. алып барыла. Сорбция м‑н экстракцияны ҡулланыу эретмәләрҙән һәм пульпанан металдарҙы туранан‑тура айырып алыу мөмкинлеген бирә. Төҫлө металдарҙы һыулы эретмәләрҙән (баҡыр, никель, кобальт, цинк) һәм иретмәләрҙән (алюмин, магний) рафинирлау өсөн электролитик тондороу ысулын, айырыуса таҙа металдарҙы һәм ярымүткәргестәрҙе алыу өсөн — рафинирлауҙың кристаллофизик ысулдарын (зонала иретеү, иретмәләрҙән монокристалдарҙы һуҙып сығарыу), металдарға ярашлы үҙенсәлектәр биреү өсөн эшкәртеүҙең термик, термомеханик, химик‑термик һ.б. төрҙәрен ҡулланалар. Тимерсыбыҡ яһау өсөн һуҙыу ысулы ҡулланыла. Прокат стандары ярҙамында табаҡтар, таҫмалар, торбалар, бөгөлгән һәм периодик профилдәр, биметалдар һ.б. төр изделиелар сығарыла. Башҡортостанда М. барлыҡҡакилеүе тау__эше һәм тау сәнәғәте үҫешенә бәйле. Республиканың ҡара М. пр‑тиеһына Белорет металлургия комбинаты ҡарай, төҫлө М. Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комбинаты, Бүребай тау‑байыҡтырыу комбинаты, Учалы тау‑байыҡтырыу комбинаты, алтын табыу сәнәғәте пр‑тиелары инә. Металл һыныҡтарын, ҡалдыҡтарын йыйыу һәм эшкәртеү “Башвтормет”, “Башвторцветмет” пр‑тиеларында ойошторолған. 2) Мәғдәндәрҙән һ.б. материалдарҙан металдар алыу процестарын өйрәнгән фән һәм техника өлкәһе. Металдарҙы концентрациялау, сығарып алыу, рафинирлау һәм легирлау процестарының законлыҡтары, ш. уҡ иретмәләрҙең, материалдарҙың, ярым фабрикаттарҙың һәм уларҙан яһалған изделиеларҙың составы, структураһы һәм үҙенсәлектәре физик, химик, физик‑химик ысулдарҙы файҙаланып өйрәнелә. М. файҙалы ҡаҙылмаларҙы сығарыу һәм эшкәртеүҙә файҙаланылған машиналарҙы, аппараттарҙы, агрегаттарҙы уйлап табыу, эшләү, эксплуатациялау, металдар өҫтөнә һаҡлағыс ҡаплауҙарҙы йүгертеү процестарын камиллаштырыу ҡарай. Еңел, ныҡлы һәм коррозияға сыҙамлы яңы материалдарҙы уйлап табыу машиналар эшләү, электроника, космонавтика өлкәләрендә күп ғәмәли мәсьәләләрҙе хәл итеүгә булышлыҡ итә. Республикала 20 б. 60‑сы йй. аҙ. Авиация техник университетында металдарҙы өйрәнеү һәм металлофизика өлкәләрендә тикшеренеүҙәр алып барыла. Металдарҙы баҫым ярҙамында эшкәртеү, термик һәм химик‑термик юл м‑н эшкәртеү, ҡойоу производствоһы, онтаҡ М., иретеп йәбештереү, паять итеү, металлаштырыу процестары уйлап табыла һәм камиллаштырыла. 70‑се йй. Химия ин‑тында Ю.Е.Никитин етәкс. нефть сульфидтарын һәм сульфоксидтарын ерҙә һирәк элементтарҙы экстракция ысулы м‑н айырып сығарыу һәм алыу, азот һәм көкөрт ингән полимер сорбенттарын сорбциялап концентрациялау б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелгән. 80‑се йй. алып Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтында, ӨДАТУ‑ла металдарҙың үтә һығылмалылығы, 90‑сы йй. башлап күләмле наноструктур материалдар алыу өлкәһендә тикшеренеүҙәр үткәрелә.
И.Н.Латипов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Ғинуар айының пенсия һәм пособиеларын 26 декабрҙә түләй башлайҙар
2010 йылдың ғинуар айынының пенсияһы яңы үҙгәртелгән күләм менән республикала – 26 декабрҙә, ә Өфөлә — 25 декабрҙә түләнелә башлай. Рәсәй Федерацияһы Пенсия фондының Башҡортостан бүлегендә раҫлауҙарынса, 2 – 4 ғинуарҙа таратыласаҡ пенсия алдан уҡ бирелә башлаясаҡ.
2010 йылдың 5 ғинуарынан “Рәсәй почтаһы” пенсия һәм пособиеларҙы график буйынса тапшырасаҡ.
Пенсияһы менән башҡа түләүҙәр бергә йәшәү минимумына етмәгән пенсионерҙарға ғинуар айының пенсияһы Башҡортостанда билдәләнгән федераль социаль түләүҙең суммаһы иҫәпкә алынып түләнеләсәк.
Ғинуар айының пенсия һәм пособиеларын ваҡытынан алда тапшырыу - Рәсәй Пенсия фонды өсөн яңы йыл алдынан ҡәҙимге күренеш. Башҡортостанда бөтәһе 1 миллион 35 мең кеше пенсия ала, шуларҙың 32проценты — кредит ойошмалары аша, 68 проценты “Рәсәй почтаһы” аша хеҙмәтләндерелә.


text:
Иглинда прокуратура үҙ ҡарарын үҙгәртергә йыйына
Иглин район суды Иглин ауыл советының элекке башлығын, үҙ вазифаһы менән файҙаланып, мөлкәтте үҙләштереүҙә ғәйепле тип таныны һәм 53 йәшлек экс-чиновникҡа 150 мең һум күләмендә штраф һалды. БР Прокуратураһы матбуғат хеҙмәтендә, район прокурорҙары хөкөм ҡарарын сиктән тыш йомшаҡ тип табып, ҡарарҙы ҡайтанан ҡарарға йыйына, тип хәбәр иттеләр.
«Былтыр майҙа муниципалитеттың элекке етәксеһе район үҙәген төҙөкләндереүгә тип 50 мең һумдан ашыуға металл черепица алыуға килешеү төҙөй, әммә уны Ягодная ауылындағы үҙ йортоноң түбәһен ябыуға тотона. Үҙләштереү факты прокурор тикшереүе ваҡытында асыҡланды. Хөкөм ителеүсе үҙ ғәйебен тулыһынса таныны һәм урындағы бюджетҡа килтерелгән зыянды тулы күләмдә кире ҡайтарҙы», — тип хәбәр иттеләр ведомствола.


text:
Президент бәләкәй бизнестың ҙур проблемаларын хәл итергә саҡырҙы
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов республика халҡын бәләкәй бизнестың ҙур проблемаларын хәл итеүҙә төбәк етәкселегенә ярҙам итергә саҡырҙы. Ул йәкшәмбе көндө «Йәнле журнал»дағы үҙ блогында ошондай саҡырыу менән мөрәжәғәт итте.
Президент теләүселәрҙең барыһына ла бәләкәй бизнес темаһына үҙ фекерҙәрен белдерергә: уға был өлкәләге ҙур һалымдар һәм ҡаршылыҡтар тыуҙырыу тураһында хәбәр итергә, шулай уҡ һалым системаһын һәм биналарҙы ҡуртымға алыу тәртибен камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр индерергә тәҡдим итте.
Халыҡтан алынған мәғлүмәт, Рөстәм Хәмитовтың фекеренсә, бәләкәй һәм урта бизнестағы проблемаларҙы хәл итергә ярҙам итәсәк. Ул бигерәк тә күптән түгел БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе итеп тәғәйенләнгән Руслан Кинйәкәев өсөн файҙалы буласаҡ. Президент, Руслан Кинзйәкәев тиҙҙән «Йәнле журнал»да үҙ битен асыр һәм халыҡ менән уның блогы аша түгел, ә туранан-тура аралаша башлар, тигән ышаныс белдерҙе.


text:
Өфө коляскалағы мушкетерҙар турнирын ҡабул итә
2 — 4 апрелдә Өфөлә, Башҡортостан Республикаһының Юғары спорт оҫталығы мәктәбендә, терәк-хәрәкәт аппараты имгәнгән спортсылар араһында коляскала фехтование буйынса бөтә Рәсәй турниры үтәсәк.
Ярыштарҙы РФ Коляскала фехтование федерацияһы, Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы, БР Фехтование федерацияһы, «Яңырыу» төбәк йәмәғәт ойошмаһы, Башҡортостан Республикаһы физик мөмкинлектәре сикләнгән спортсыларҙың паралимпия һәм сурдолимпия хәрәкәте ассоциацияһы ойоштора.
Ярыштарҙа 16 йәштән үткән спортсылар ҡатнаша ала.
2 апрелдә рапирала фехтование буйынса шәхси ярыштар үтә.
3 апрелдә — ҡылыстарҙа фехтование буйынса шәхси һәм команда ярыштары.
4 апрелдә — шпагаларҙа фехтование буйынса шәхси һәм команда ярыштары.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Иман » Хоҙайым ярҙам итте!
Хоҙайым ярҙам итте!
Беҙ ғаиләлә бөтәһе һигеҙ бала үҫтек, иң өлкәне ағайым ине. Әсәйем 42 йәшендә генә тол ҡалды. Атайым оҙаҡ ауырығандан һуң вафат булғанда, иң бәләкәйебеҙгә 1 йәш тә 5 ай ғына ине. Сабитулла ағайым 10-сы синыфта, апайым 8-селә, мин 7-селә, һеңлеләремдең береһе 5-тә, икенсеһе 3-тә уҡый, ә ҡалған икәүһе 6, 3, 1 йәштә. Бәләкәй генә өйҙә үҫтек. Әсәйемдең әсәһе лә беҙҙә булды. Ауылдың оло кешеләре әле лә хәтерләйҙер: эргәлә генә ҡыҙы бер үҙе, ике улы икешәр бүлмәле ҙур өйҙә йәшәй, ә өләсәйем беҙҙә торҙо. Йылыға йылан эйәләй, тиҙәр, шул дөрөҫтөр ул. Әсәйем үтә егәрле, тынғыһыҙ кеше булды. Ауыл әбейҙәренә матур итеп күлдәктәр текте, мейес сығарҙы, матур юрғандар һырыны. Шуға ла уңғанлығы өсөн барыһы ла хөрмәт итте. Күп бала үҫһәк тә, ирешеп-талашып ултырманыҡ, һәр беребеҙ үҙ эшебеҙ менән булдыҡ. Әсәйем 62 йәшендә ҡапыл ғына үлеп китте. Ул ваҡытта беҙ ғаиләле булып бөткәйнек инде.
Яҙмыш мине йөрөтөп-йөрөтөп, Учалы еренә килтерҙе. Тормош иптәшем дә күп балалы ғаиләлә үҫкән, үҙе төпсөк малай. Ҡәйнәм менән биш йыл, ә ҡайным менән 15 йыл бергә ғүмер иттек. Төп өйҙә булғас, уларҙың ейән-ейәнсәрҙәре, кейәүҙәре-улдары, килендәре-ҡыҙҙары өҙлөкһөҙ килеп торҙо. Ул арала үҙебеҙҙең дә балалар булып китте. Иптәшем колхозда − электрик, ә мин һауынсы булып эшләнем.
90-сы ауыр, аҡсаһыҙ йылдарҙы ла үткәреп ебәрҙек, мал аҫраныҡ, һәүетемсә донъя көттөк. Балалар ҙа үҫеп сығып китте. Тормош иптәшем ҡаты ауырыуҙан һуң үлеп ҡалды.
Бер заман шаулап-гөрләп торған ҙур өйҙә бер үҙем ҡалдым. Ирем ауырығас, эште ташлағайным. Эшләмәгәс, кәйеф-сафа ҡорорға өйрәнеп алдым. Шешәләш дҫтарым күбәйҙе, көндән-көн упҡынға тәгәрәй башланым. Көндөҙ эсеп йөрөйөм, шашам. Ауылдаштар мине күрһә, көтөп тора, һәр береһенә һүҙ ҡушам, оятһыҙ анекдоттар һөйләйем, тешһеҙ ауыҙымды ҙур асып көләм. Мин шәп, ә улар циркта маймыл ҡараған кеүек ҡарай, көлә. Ә ул миңә барып етмәй, мине яраталар, тип уйлайым. Инде упҡын ситенә килеп еттем тигәндә генә иң бәләкәс һеңлем дин юлына баҫты. Алла ярҙамы менән Гөлсөм һеңлем мине эскелек һаҙлығынан тартып сығарҙы. Былтыр «Йәшлек»тә Лира Яҡшыбаеваның бер мәҡәләһен баҫҡайнығыҙ. Унда эсеп йөрөгән бер ҡатын дин юлына баҫҡас, ауылдаштары «үткәнен онотҡан», «кеше булған» тип көлгән, тип яҙылғайны. «Элекке эскесе икәнеңде оноттоңмо, хәҙер кеше булдыңмы?» – тип миңә лә әйттеләр. Юҡ, ауылдаштарым, онотманым! Бала сағымды бөгөнгөләй хәтерләгәнемде, ул хәлдәрҙе онота торғаным бармы инде?! Эйе, Аллаға шөкөр, кеше булдым. Гөлсөм һеңлем, Аллам ярҙамы менән, ауылымдың ағинәйе (хәҙер мәрхүмә инде) Миңъямал апайым ярҙамы менән Кеше булдым! Ә хәҙер Роза Карам ҡыҙы беҙҙе ғәрәпсә уҡыта. Мәсеттә аҙнаһына ике тапҡыр уҡыйбыҙ – элекке уҡытыусы Нәфисә Йәнгиз ҡыҙы, ауылыбыҙ абыстайы Нурзиҙә апай, Гүзәл ҡыҙым, Гөлнур, Зөлфирә һәм мин. Дингә аяҡ баҫҡас, донъяға икенсе күҙлектән ҡарай башланым. Үҙемдең дүрт ҡыҙым, кейәүҙәрем, 12 ейән-ейәнсәрем бар. Оло ейәнсәрем, Филүзәм, БДАУ-ның 4-се курсында, икенсе ейәнем Вадим да Өфөлә техникумда белем ала. Бер ейәнсәрем – Альнира Заһиҙуллина «Урал батыр» эпосын ятлау буйынса конкурста ҡатнашып, 1-се урын яулап һөйөндөрҙө. Балаларымдың бөтәһе лә һәйбәт уҡый, кейәүҙәрем дә, ҡыҙҙарым да, ҡайҙа эшләһәләр ҙә, маҡтаулы.
Уларҙың һәр бер уңышы – минең өсөн ҡыуаныс. Дин юлына баҫмаһам, шуларҙы күрмәйенсә теге донъяға китеп барыр инем бит! Ҡәҙерле милләттәштәрем, яңғыҙ ҡалған әсәләр, инәйҙәр, апайҙар, зинһар өсөн, туҡтағыҙ эскелектән. Минән үрнәк алығыҙ! Дин юлына баҫһағыҙ, Тәүбәгә килһәгеҙ, Хоҙай Тәғәлә һеҙгә ярҙам итер, ышанығыҙ миңә.
Вәсилә ЗАҺИҘУЛЛИНА.
Учалы районы,
Рысай ауылы.
Яҙмыш мине йөрөтөп-йөрөтөп, Учалы еренә килтерҙе. Тормош иптәшем дә күп балалы ғаиләлә үҫкән, үҙе төпсөк малай. Ҡәйнәм менән биш йыл, ә ҡайным менән 15 йыл бергә ғүмер иттек. Төп өйҙә булғас, уларҙың ейән-ейәнсәрҙәре, кейәүҙәре-улдары, килендәре-ҡыҙҙары өҙлөкһөҙ килеп торҙо. Ул арала үҙебеҙҙең дә балалар булып китте. Иптәшем колхозда − электрик, ә мин һауынсы булып эшләнем.
90-сы ауыр, аҡсаһыҙ йылдарҙы ла үткәреп ебәрҙек, мал аҫраныҡ, һәүетемсә донъя көттөк. Балалар ҙа үҫеп сығып китте. Тормош иптәшем ҡаты ауырыуҙан һуң үлеп ҡалды.
Бер заман шаулап-гөрләп торған ҙур өйҙә бер үҙем ҡалдым. Ирем ауырығас, эште ташлағайным. Эшләмәгәс, кәйеф-сафа ҡорорға өйрәнеп алдым. Шешәләш дҫтарым күбәйҙе, көндән-көн упҡынға тәгәрәй башланым. Көндөҙ эсеп йөрөйөм, шашам. Ауылдаштар мине күрһә, көтөп тора, һәр береһенә һүҙ ҡушам, оятһыҙ анекдоттар һөйләйем, тешһеҙ ауыҙымды ҙур асып көләм. Мин шәп, ә улар циркта маймыл ҡараған кеүек ҡарай, көлә. Ә ул миңә барып етмәй, мине яраталар, тип уйлайым. Инде упҡын ситенә килеп еттем тигәндә генә иң бәләкәс һеңлем дин юлына баҫты. Алла ярҙамы менән Гөлсөм һеңлем мине эскелек һаҙлығынан тартып сығарҙы. Былтыр «Йәшлек»тә Лира Яҡшыбаеваның бер мәҡәләһен баҫҡайнығыҙ. Унда эсеп йөрөгән бер ҡатын дин юлына баҫҡас, ауылдаштары «үткәнен онотҡан», «кеше булған» тип көлгән, тип яҙылғайны. «Элекке эскесе икәнеңде оноттоңмо, хәҙер кеше булдыңмы?» – тип миңә лә әйттеләр. Юҡ, ауылдаштарым, онотманым! Бала сағымды бөгөнгөләй хәтерләгәнемде, ул хәлдәрҙе онота торғаным бармы инде?! Эйе, Аллаға шөкөр, кеше булдым. Гөлсөм һеңлем, Аллам ярҙамы менән, ауылымдың ағинәйе (хәҙер мәрхүмә инде) Миңъямал апайым ярҙамы менән Кеше булдым! Ә хәҙер Роза Карам ҡыҙы беҙҙе ғәрәпсә уҡыта. Мәсеттә аҙнаһына ике тапҡыр уҡыйбыҙ – элекке уҡытыусы Нәфисә Йәнгиз ҡыҙы, ауылыбыҙ абыстайы Нурзиҙә апай, Гүзәл ҡыҙым, Гөлнур, Зөлфирә һәм мин. Дингә аяҡ баҫҡас, донъяға икенсе күҙлектән ҡарай башланым. Үҙемдең дүрт ҡыҙым, кейәүҙәрем, 12 ейән-ейәнсәрем бар. Оло ейәнсәрем, Филүзәм, БДАУ-ның 4-се курсында, икенсе ейәнем Вадим да Өфөлә техникумда белем ала. Бер ейәнсәрем – Альнира Заһиҙуллина «Урал батыр» эпосын ятлау буйынса конкурста ҡатнашып, 1-се урын яулап һөйөндөрҙө. Балаларымдың бөтәһе лә һәйбәт уҡый, кейәүҙәрем дә, ҡыҙҙарым да, ҡайҙа эшләһәләр ҙә, маҡтаулы.
Уларҙың һәр бер уңышы – минең өсөн ҡыуаныс. Дин юлына баҫмаһам, шуларҙы күрмәйенсә теге донъяға китеп барыр инем бит! Ҡәҙерле милләттәштәрем, яңғыҙ ҡалған әсәләр, инәйҙәр, апайҙар, зинһар өсөн, туҡтағыҙ эскелектән. Минән үрнәк алығыҙ! Дин юлына баҫһағыҙ, Тәүбәгә килһәгеҙ, Хоҙай Тәғәлә һеҙгә ярҙам итер, ышанығыҙ миңә.
Вәсилә ЗАҺИҘУЛЛИНА.
Учалы районы,
Рысай ауылы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Нәҫер
Нәҫер (ғәр. نثر) —— тәртип, ҡылыҡ, әҙәп-әхләҡ тураһында өйрәткән, вәғәзләберәк яҙылған кескәй жанр; лирик йөкмәткеле бәләкәй күләмдәге проза әҫәре[1]; лирик йөкмәткеле бәләкәй сәсмә әҫәр[2].
Улар сәсмә һәм теҙмә формала яҙылған. Жанр тәбиғәте менән нәҫер - лирик-поэтик әҫәр. Башҡорт әҙәбиәтендә Мәжит Ғафуриҙың, Әхнәф Таңғатаровтың, Али Карнайҙың, Ибраһим Абдуллиндың нәҫерҙәре яратып уҡыла.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғ. Хөсәйенов. Башҡорт әҙәбиәте. 9-сы класс өсөн дәреслек. 2-се баҫма. — Өфө, 2010. — ISBN 978-5-295-04834-0


text:
Дмитрий Масютин Башҡортостандың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде
Республика башлығы Рөстәм Хәмитов үҙенең указы менән Дмитрий Масютинды Башҡортостан Республикаһының торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры урынбаҫары итеп тәғәйенләне.
Дмитрий Геннадьевич Масютин 1981 йылда Мәләүездә тыуған. Мәскәү дәүләт иҡтисад, статистика һәм информатика университетын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1998 йылда БР ҡала-район эске эштәр бүлеге дежур ярҙамсыһы булып башлай. Төрлө йылдарҙа «Мәләүез аҙыҡ-түлек комбинаты», асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә менеджер, «Уралтранснефтепродукт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Өфө етештереү бүлексәһе янғын һүндереүсеһе, «Максим» сауҙа компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте сауҙа вәкиле, «Цитринь» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте төбәк менеджеры, «СНС-Өфө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте коммерция директоры, Өфөнөң «Орджоникидзе районы торлаҡ хужалығы идаралығы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры урынбаҫары булып эшләй. 2012 йылдан әлегә тиклем – Өфөнөң Ленин районы «Торлаҡ хужалығы тресы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры.


text:
Өфө ҡала округы Советы ултырышы үтә
Өфө ҡалаһы ҡала округы Советының сираттағы ХIV ултырышы үткәрелә.
Совет депутаттарынан тыш, уның эшендә Өфө хакимиәте башлығы Павел Качкаев, хакимиәттең структура подразделениелары, ҡала ойошмалары һәм учреждениелары етәкселәре ҡатнаша. Депутаттар Өфө хакимиәтенең 2008 йылдағы эш һөҙөмтәләрен ҡараясаҡ, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһында Ғаилә йылына һәм Башҡортостан Республикаһында Ғаиләгә социаль ярҙам йылына арналған сараларҙың үтәлеше хаҡында мәғлүмәтте тыңлаясаҡ.
Бынан тыш, донорҙарға аҡсалата компенсация күләмдәре, Өфөнөң муниципаль белем биреү учреждениеларында балаларҙы уҡытыу өсөн ата-әсәләр түләгән аҡса күләмен раҫлау тураһында мәсьәләләр ҡараласаҡ.
Депутаттар "2009-2011 йылдарға мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙы, дистанцион белем биреү технологияларын ҡулланып, дөйөм белем биреү программалары буйынса уҡытыу" яңы ҡала маҡсатлы программаһын тикшерәсәк.


text:
Батыршин Нәҡий Хурамша улы
Батыршин Нәҡий Хурамша улы (11 апрель 1932 йыл — 28 май 2002) — инженер-төҙөүсе, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Батыршин Нәҡий Хурамша улы 1932 йылдың 11 апрелендә Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районы Айҙарәле ауылында тыуған.
Юғары белемле, 1959 йылда Ҡаҙаҡ педагогия институтын, 1969 йылда — Ҡаҙаҡ политехник институтын тамамлай. 1952—1954 йылдарҙа Совет армияһы сафында хеҙмәт итә.
1954 йылда Төркмән ССР-ының Ташауз ВЛКСМ ҡала комитетында эшләй башлай. 1956 йылда комсомол путевкаһы буйынса Ҡаҙаҡ ССР-ының Кустанай өлкәһе Рудный ҡалаһына Соколов-Сарбай тау-байыҡтырыу комбинаты төҙөлөшөнә килә, 1958 йылда мөһим объект — Рудненск йылылыҡ электр станцияһын төҙөүгә йүнәлтелә. Ташсы булып эшләй, һуңынан — «Соколоврудстрой» тресының «Промстрой-5» төҙөлөш идаралығында комплекслы ташсылар бригадаһы бригадиры була.
Н. X. Батыршиндың бригадаһы йылылыҡ электр станцияһының төп корпусы стенаһын һалыуҙы билдәләнгән ваҡытынан 30 көн алда тамамлай, шуның менән турбина һәм ҡаҙан агрегатын графигынан 15 көн алда монтажларға һәм тапшырырға мөмкинлек бирә. Уның тәҡдиме буйынса тәүге тапҡыр төҙөлөштә, металл экономиялау маҡсатында, аҫылмалы баҫмалар ҡулланыла, был тиҫтәләгән эшсе көсөн бушатырға һәм 12 мең һум дәүләт аҡсаһын экономияларға мөмкинлек бирә. ТЭЦ объекттарында бригада норманы ай һайын 125—138 процентҡа үтәй.
Капиталь төҙөлөш буйынса ете йыллыҡ план йөкләмәһен (1959—1965) үтәүҙә өлгәшкән уңыштары өсөн, СССР Юғары Советы Президиумы указы менән 1966 йылдың 11 авгусында Н. X. Батыршинға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1971—1992 йылдарҙа баш инженер, «Татагропромстрой» тресының ПМК-245 башлығы булып эшләй.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
- Ленин ордены менән бүләкләнә
Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татарстандың Социалистик Хеҙмәт Геройҙары
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Герои труда/ Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трех степеней из Башкортостана./ сост. Р. А. Валишин [и др.]. — Уфа: Китап, 2011. — 432 с. : ил. — ISBN 978-5-295-05228-6
- Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 1. А-Б. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2005. — 624 с. — ISBN 5-88185-053-X
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сергей Каргапольцев Накий Хурамшинович Батыршин. «Герои страны» сайты. 8 июль 2016 тикшерелгән.
- Накий Хурамшинович Батыршин (рус.). lib.znate.ru. 21 июль 2014 тикшерелгән.(рус.). lib.znate.ru. 21 июль 2014 тикшерелгән.


text:
Комсомол тарихы тураһында иң яҡшы материалға конкурс
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы һәм БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ журналистар араһында республика, ҡала һәм район киң мәғлүмәт сараларында комсомол тарихы тураһында иң яҡшы материалға конкурста ҡатнашыуға заявкалар ҡабул итә.
Уның төп маҡсаттары һәм бурыстары — республиканың йәштәр йәмәғәт берләшмәләренең барлыҡҡа килеү тарихына журналистарҙың иғтибарын йәлеп итеү, киң мәғлүмәт сараларында берләшмәләрҙең эшмәкәрлеген яҡтыртыу, йәш талантлы журналистарҙы асыҡлау һәм яҡлау, Башҡортостандың йәштәр йәмәғәт берләшмәләренең барлыҡҡа килеү тарихы тураһында халыҡтың хәбәрҙарлығын арттырыу.
Конкурста йыл буйына комсомол тарихы темаһын әүҙем яҡтыртҡан штаттағы, шулай уҡ штаттан тыш журналистар ҙа ҡатнаша ала. Материалдар гәзит мәҡәләһенән башлап очеркка тиклем төрлө жанрҙағы булыуы мөмкин.
Заявкалар һәм материалдар 2010 йылдың 30 декабренә тиклем Өфө ҡалаһы, Киров урамы, 45-се йорт, 413а кабинет (Матбуғат нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ) адресы буйынса ҡабул ителә. Телефондар: 273-51-37, 251-16-32.


text:
Башҡортостан һайлаусыларҙың һайлауға килеүҙәре буйынса Рәсәй субъекттары араһында беренселектә – РФ Үҙәк һайлау комиссияһы
ӨФӨ, 2014 йыл, 14 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Рәсәй Федерацияһының 30 субъектына юғары вазифалы кешеләрҙе һайлауҙарҙа тауыш биреүселәрҙең иҫәбе буйынса Башҡортостан Республикаһы лидерлыҡ итә – 47,44 процент, тип хәбәр итә Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы. Саха Республикаһында тауыш бирергә барыусыларҙың иҫәбе 45,53 процент тәшкил иткән, Алтай Республикаһында – 38,61 процент, Төмән өлкәһендә – 38,18 процент, Приморье крайында – 32,12 процент, Һамар өлкәһендә – 28,75 процент.
Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһының Мәғлүмәт үҙәге биргән мәғлүмәттәргә ярашлы, Мәскәү ваҡыты буйынса көндөҙгө сәғәт 12-гә һайлаусыларҙың тауыш бирергә барыуҙары тауыш биреү барышының һуңғы йылдарҙа төбәктәрҙәге дөйөм тауыш биреү тенденцияларына ярашлы барыуы тураһында дәлилләй; шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер төбәктәрҙә хатта яҡшыраҡ тауыш бирәләр.


text:
Һаулыҡ
Должно оставить беспечность, коль дело пойдёт о здоровье.
Меру важно во всём соблюдать — в еде и напитках
И в упражненьях для тела, и мера есть то, что не в тягость.
Һаулыҡ — һәр тере организмдың һәм уның бар ағзаларының тулыһынса үҙ функцияларын үтәй алыу торошо, сирҙәр, ауырыуҙар юҡлығы. Һаулыҡты өйрәнеүсе фәндәргә диетология, фармакология, биология, эпидемиология, психология (һаулыҡ психологияһы, үҫеш психологияһы, эксперименталь һәм клиник психология, социаль психология), психофизиология, психиатрия, педиатрия, медицина социологияһы һәм медицина антропологияһы, психогигиена, дефектология һәм башҡа фәндәр инә. Кеше һаулығын һаҡлау (һаулыҡ һаҡлау) — дәүләттең төп бурыстарының береһе. Донъя кимәлендә кешелек һаулығын һаҡлау менән Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы шөғөлләнә. Бөтә донъя һаулыҡ көнө йыл һайын 7 апрелдә, Бөтә донъя психик һаулыҡ көнө 10 октябрҙә билдәләнә[2].
Йөкмәткеһе
Һаулыҡтың билдәләмәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы уставына ярашлы, «һаулыҡ — ул сирҙәр йә физик етешһеҙлектәр юҡлығы ғына түгел, ә тулыһынса физик, рухи һәм социаль именлек торошо.»[3] Әммә был билдәләмә популяция һәм шәхси кимәлдәрҙә һаулыҡты баһалау өсөн ҡулланыла алмай. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы фекеренсә, медицина-санитария статистикаһында шәхси кимәлдәге һаулыҡ мәғәнәһендә сир йә хәл насарайыуы асыҡланмауы, ә популяция кимәлендә — үлем, ауырыуға дусар булыу, зәғифлек кимәлдәренең кәмеүе аңлатыла.
П. И. Калью «„Һаулыҡ” төшөнсәһенең төп характеристикаһы һәм һаулыҡ һаҡлауҙы үҙгәртеп ҡороуҙың ҡайһы бер һорауҙары: күҙәтмә мәғлүмәт» хеҙмәтендә төрлө илдәрҙә, төрлө осорҙа һәм төрлө фән вәкилдәре тарафынан аныҡланған 79 билдәләмә ҡараған. Улар араһында түбәндәгеләр бар[4][5]:
- Һаулыҡ — организм төҙөлөшөнөң һәр кимәлендә лә нормаль эше, шәхсән иҫән ҡалыу һәм тергеҙелеү мөмкинлеген булдырыусы биологик процестарҙың нормаль барышы
- Организмдың һәм уның функцияларының тирә-яҡ мөхит менән тигеҙләнеше
- Социаль эшмәкәрлектә һәм ижтимағи файҙалы хеҙмәттә ҡатнашыу, төп социаль функцияларҙы тулыһынса үтәй алыу һәләте
- Сир, ауырыу торош һәм үҙгәрештәр юҡлығы
- Организмдың даими үҙгәреүсән тышҡы мөхит шарттарына яраҡлашыу һәләте
Кальюға ярашлы, һаулыҡтың бөтә характеристикалары түбәндәге концепцияларға нигезләнә:
- Медицина моделе — медицина билгеләре һәм характеристикаларын үҙ эсенә алған билдәләмәләр өсөн; һаулыҡ — сирҙәр һәм уларҙың билдәләре юҡлығы
- Биомедицина моделе — һау түгел икәнлеген субъектив тойоу һәм органик боҙолоуҙар юҡлығы
- Биосоциаль модель — медицина һәм социаль билдәләр берлектә ҡарала, социаль билдәләргә өҫтөнлөк бирелә
- Ҡиммәт-социаль модель — һаулыҡ кеше ҡиммәте булараҡ; Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы билдәләмәһе нәҡ ошо моделгә ҡарай.
Медицина-социаль тикшеренеүҙәрҙә һаулыҡ кимәле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шәхси һаулыҡ — айырым кешенең һаулығы
- Төркөм һаулығы — социаль һәм этник төркөмдәр һаулығы
- Төбәк һаулығы — административ биләмәләрҙә халыҡ һаулығы
- Йәмғиәт һаулығы — тотош популяцияның, йәмғиәттең һаулығы; сирҙәрҙе иҫкәртеү, дөйөм тырышлыҡ һәм йәмғиәттең, ойошмаларҙың аңлы теләге аша ғүмерҙе оҙонайтыу һәм һаулыҡты нығытыу фәне һәм сәнғәте булараҡ билдәләнә. Йәмғиәт һаулығына профилактика алымдары — белем биреү программаларын индереү, сәйәсәт, хеҙмәтләндереү юлдарын булдырыу, ғилми тикшеренеүҙәр үткәреү[6]. Йәмғиәт һаулығы төшөнсәһе вакцинация төшөнсәһе менән бәйле. Дәүләт программаларының һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә ыңғай йоғонтоһо киң таныла. Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә алып барылған сәйәсәт арҡаһында 20-се быуатта сабыйҙар һәм балаларҙың үлем осраҡтары кәмеүе, шулай уҡ донъяның төрлө ҡитғаларында ғүмер оҙонлоғо артыуы теркәлгән.
Һаулыҡ күрһәткестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кеше һаулығы һан — күләм параметрҙары йыйылмаһынан тороусы сифат характеристикаһы һанала. Һан-күләм параметрҙары тип антрометрик (оҙонлоҡ, ауырлыҡ, күкрәк ситлеге күләме, ағзалар һәм тән туҡымаларының геометрик формаһы); физик (пульс йышлығы, артериаль баҫым, тән температураһы); биохимик (организмда химик элементтар, эритроциттар, лейкоциттар, гормондар булыуы); биологик (эсәк флораһы составы, вируслы һәм йоғошло ауырыуҙар булыуы) һәм башҡа биомаркерҙарҙы атайҙар. Кеше организмы торошо өсөн «норма» тигән төшөнсә ҡулланыла, йәғни параметрҙарҙың ҡиммәте медицина фәне тарафынан һәм ғәмәлдә раҫланған билдәле бер арауыҡҡа һыя. Ҡиммәттең билдәле булған арауыҡтан тайпылыуы һаулыҡтың насарайыуын күрһәтеүсе һәм дәлилләүсе билдә булыуы ихтимал. Һаулыҡты юғалтыу тышҡы яҡтан организмдың функциялары һәм төҙөлөшө боҙолоуын, уның яраҡлашыу һәләте үҙгәреүен аңлата. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы фекеренсә, кешеләр һаулығы-социаль сифат, шуның өсөн дә йәмғиәт һаулығын баһалау өсөн түбәндәге күрһәткестәр ҡулланыу тәҡдим ителә:
- тулайым милли продукттан һаулыҡ һаҡлауға бүлем
- беренсе медик-санитар ярҙамының файҙаланырлыҡ булыуы
- халыҡтың иммунизация кимәле
- йөклө ҡатын-ҡыҙҙарҙың квалификациялы белгестәр тарафынан тикшерелеү кимәле
- балаларҙың туҡланыу торошо
- балаларҙың үлем кимәле
- уртаса ғүмер оҙонлоғо
- халыҡтың гигиена грамоталылығы
Уртаса өлкән кешегә ҡайһы бер биологик норма күрһәткестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Артериаль ҡан баҫымы — терегөмөш бағанаһының 140/90 мм-нан юғары түгел
- Тән температураһы — 35,5-37,4 °C
Һаулыҡ күҙлегенән ҡарағанда, артериаль ҡан баҫымының ике төрөн билдәләргә мөмкин:
- оптималь: САБ терегөмөш бағанаһының 120, ДАБ 80 мм-нан кәм
- нормаль: САБ терегөмөш бағанаһының 120—129, ДАБ 84 мм
САБ — систола артериаль ҡан баҫымы. ДАБ — диастола артериаль ҡан баҫымы[7][8]
Йәмғиәт һаулығы күрһәткестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Медицина-демографик — тыуым, үлем, халыҡтың тәбиғи артымы, сабыйҙар үлеме, етлекмәгән балалар тыуыу йышлығы, көтөлгәнсә уртаса ғүмер оҙонлоғо.
- Ауырыусанлыҡ — эшләү һәләтен ваҡытлыса юғалтыу менән бергә, медицина тикшеренеүҙәре һөҙөмтәләре буйынса, төп эпидемик булмаған сирҙәр менән госпитализацияланып, дөйөм, йоғошло сиргә дусар булыу.
- Зәғифлек күрһәткестәре.
- Физик үҫеш күрһәткестәре.
Бөтә күрһәткестәр үҫештә баһаланырға тейеш. Халыҡтың һаулығын баһалауҙа мөһим күрһәткес — һаулыҡ индексы, йәғни тикшереүҙәр мәленә (мәҫәлән, йыл дауамында) ауырымаусылар өлөшө.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ iph.ras.ru/uplfile/root/biblio/ps/ps13/7.pdf с. 72
- ↑ Психология здоровья: новое научное направление // Психология здоровья / под редакцией Г.С. Никифорова — СПб.: Питер, 2003. — Б. 28-30. — 607 б. — (Учебник для вузов).
- ↑ Преамбула к Уставу (Конституции) Всемирной организации здравоохранения
- ↑ Калью П.И. Сущностная характеристика понятия «здоровье» и некоторые вопросы перестройки здравоохранения: обзорная информация — М., 1988.
- ↑ Психология здоровья / под редакцией Г.С. Никифорова — СПб.: Питер, 2003. — Б. 42-43. — 607 б. — (Учебник для вузов).
- ↑ Association of Schools of Public Health. What is Public Health? Retrieved 2010-06-24
- ↑ 1.ESH-ESC Guidelines Committee. 2007 guidelines for the management of arterial hypertension. J Hypertension 2007; 25: 1105-87
- ↑ Всероссийское научное общество кардиологов: национальные кардиологические рекомендации


text:
Мәскәүҙә Башҡортостан рәссамдарының күргәҙмәһе асылды
Йома көндө, 19 мартта «Тушино» күргәҙмә залында (Мәскәү) Башҡортостан Республикаһы рәссамдары Ижади Союзының 15 йыллығына арналған күргәҙмәне асыу тантанаһы үтте. Был күргәҙмә ойошманың юбилейы һәм Республика йылына арналған күләмле проекттарҙың дауамы. Беренсе экспозиция быйылғы йыл башында Үҙәк рәссамдар йортонда күрһәтелде һәм йәмәғәтселектә киң резонанс алды.
Рәссамдар Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов ярҙамы арҡаһында бындай күренекле сәнғәт форумында ҡатнашыуға мөмкинлек алған.
Экспозицияға 30 авторҙың 45 эше ингән. Был Флүр Исмәғилов, Муллаян Дәүләтйәров, Әдис Әғлетдинов, Виктор Пегов, Сергей Краснов, Александр Заярнюк, Айҙар Әлмәтов, Валерий Мельников, Илдар Ғаянов, Георгий Карпов һәм башҡа рәссамдарҙың картиналары.
Сараны асыу тантанаһында Рәсәй Рәссамдары Ижади Союзының вице-президенты Николай Чибисов, Мәскәү рәссамдары, сәнғәт белгестәре, сәнғәт һөйөүселәр ҡатнашты. Башҡортостан Республикаһы исеменән БР рәссамдары Ижади Союзы Президенты Виктор Пегов, идара ағзаһы, сәнғәт белгесе Лариса Ҡоҙаярова, РФ Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллегенең ижтимағи-сәйәси бүлеге начальнигы Азат Ғәфүров һәм бүлектең баш белгесе Мария Черных сығыш яһаны.


text:
Урман
Урман — ҙур майҙанды алып торған ҡуйы эре ағаслыҡ[1]; ағас үҫемлектәр менән ҡапланған Ер йөҙөнөң бер өлөшө. Урмандар 380 млн йылдар элек девон осоронда барлыҡҡа килгән. Урмандар ҡоро ерҙең 27 %, 3,4 млрд га майҙанын биләп тора, 30 проценты — ылыҫлы, 70 проценты япраҡлы ағас.
Әлегә урмандар ҡоро ерҙең яҡынса өстән бер өлөшөн тәшкил итә һәм Ер йөҙөндә һауа һулаусы тормош өсөн бик әһәмиәтле роль уйнай. Урмандарҙа, ағас һәм үҫемлектәрҙән башҡа, үҙенә генә төрлө микроорганизмдар, бөжәктәр һәм хайуандарҙы алған үҙенсәлекле ҡатмарлы экосистема барлыҡҡа килә.
Йөкмәткеһе
Урман структураһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урмандағы тереклек — үҫемлектәр, йәнлектәр, бәшмәктәр, микроорганизмдар — үҙ ара тығыҙ бәйләнештә тора, бергәләшеп уртаҡ тормошта йәшәй. Шуға күрә урманды тәбиғи берҙәмлек тип атайҙар.
Тәбиғи урман бер нисә "ярус"тан тора. Иң өҫкө ярус — ағастар. Унан түбәнерәк «урман аҫты» — ваҡ ағастар һәм ҡыуаҡтар ярусы урынашҡан. Ул ҡош-ҡорттоң күп төрҙәренә һыйыныу һәм туҡланыу урыны бирә. Тағы ла түбәндәрәк — кескенә ҡыуаҡсыҡтар (мәҫәлән, ҡурай еләге, нарат еләге) һәм үләндәр. Иң аҫҡы ярусты мүктәр һәм лишайниктар тәшкил итә. Улар тупраҡты ҡаплап торалар. Урман шулай уҡ бәшмәктәрһеҙ йәшәй алмай. Бәшмәк ептәре ағас тамырҙары менән ҡушылып үҫәләр һәм ағастағга тупраҡтан һыу, унда эрегән тоҙҙарҙы һуырырға ярҙам итәләр. Элек урман булмаған урынға полоса (ышыҡлау полосаһы) итеп ағастар ултыртыу йыш ҡына нәтижә бирмәй, сөнки тупраҡта бәшмәк булмағас, агастар үҫеп китә алмай.
Ярустан тыш үҫемлектәр ҙә осорай. Улар үрмәле үҫемлектәр, мәҫәлән лианалар һәм үрмәләүсе үҫемлектәр — орхидеялар.
XVIII быуатта Пруссиялә фәнни урмансылыҡ тип бер ҡыҙыҡлы эксперимент үткәрәләр. Урманда бер төрлө генә ағас ҡалдырыла, урман аҫты (бейек ағастар аҫтындағы ҡыуаҡтар) бөтөрөлә, тар һуҡмаҡтар урынына туры киң ыҙандар һуҙыла. Бер-ике йылдан урман үлә башлай. Ҡатлаулы биологик сылбырҙар өзөлгәс, урман табыш сығанагынан дотацияға ҡала, сөнки яһалма урман янғындарға тиҙерәк бирешә, ул минераль ашлама керетеүгә, ҡоротҡостарға ҡаршы сараларға, үҫентеләр ултыртыуҙа даими мохтаж була.
Урман төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тайга — ылыҫлы урман, урман зонаһының күп өлөшөн алып тора. Тайгала ҡышын һалһын,ә йәйен тундраға ҡараганда йылыраҡ. Үҫемлектәр бейек, ҡояшҡа бик талапсан түгел, ылыҫлы ағастар.[2] Ылыҫлы урмандарҙың киң таҫмаһы, күлле Карелиянан алып, көнсығышҡа таба һуҙылған, Уралтау һырттарын ҡаплап алған, унан Себер һәм Йыраҡ Көнсығыштың икһеҙ-сикһеҙ киңлектәренә йәйелгән. Был — мөһабәт тайга. «Тайга» һүһе саха телендә «урман» тигәнде аңлата. Тайга зонаһында яҡынса 7 төрлө агас һәм бер ничә төрлө ҡыуаҡ үҫә. Ылыҫлы урмандарҙың күпселеген ҡарағай тәшкил итә. Ул — иң сыҙам ағастарҙың береһе, эҫегә лә, һалҡынға ла бирешмәй. Урмансылар уның ике төргә бүлә: себер ћәм даур. Улар урмандың — 40, ҡарағай һәм кедр — 22, шыршылар — 16, ҡайын менән уҫаҡ 17 процент майҙанын биләй.
Тайганан көньяҡҡа табан ҡатнаш урмандар осорай. Бында күп йыллыҡ туңлыҡ юҡ. Ҡыш шактай йылы. Шуға урманда ылыҫлы һәм ярраҡлы ағастар, ҡыуаҡтар бергә үҫә. Рәсәйҙә ҡатнаш урмандарҙа ылыҫлы ағаслар менән йәнәшә ҡайын, уҫаҡ, имән һәм башҡа төр ағастар үҫә. Япраҡлы ағастарҙыың япраҡтары ҡышҡа ҡойола.
Ҡатнаш урмандар зонаһы тайганан киң япраҡлы урмандарға күсеш зонаһы булып тора. Ҡатнаш һәм киң япраҡлы урмандарҙа тупраҡ һоро һәм көрән төҫтә. Улар тайганың көлһыу тупрағына ҡарағанда серетмәгә байыраҡ.
Тропик һәм субтропиктарҙа үҫә торған ҡуйы, кеше үтеп сыға алмаҫлыҡ ағастар һәм ҡыуаҡлыҡларҙан торған урман джунгли тип атала.
Донъялағы иң ҙур дымлы тропик урман (сельва) Амазонка йылғаһы буйлап 6 миллион квадрат километрга һуҙылған. Был икһеҙ-сикһеҙ массив аша үтеп сығыу мөмкин булмағанлыҡтан, уны белгестәр элек-электән «йәшел тамуҡ» тип йөртәләр икән.[3]
Урман байлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй урмандарында 160 тан артыҡ төрлө еләк-емеш ағасы һәм ҡыуағы үҫә. Урман еләктәренең уңышы йылына 11 миллион тонна, сәтләүек — 5 миллион, бәшмәк 330 мең тонна тәшкил итә. Хатта уңыш аҙ булған йылдарҙа ла 1 гектар ерҙән 50 килограмм эрбет сәтләүеге, 10 килограмм бәшмәк, 60 килограмм ҡарағат, 100 килограмм мүк еләге йыйырға була.
Урман — һауала газ алмашыу кеүек мөһим процесста актив ҡатнашыусы гигант фильтр ул. Урман үҫемлектәре һауанан кеше һәм хайуандар бүлеп сығарған углекислый газды йотоп бара һәм уны кислород менән байыта. Иҫәпләүҙәр күрһәткәнсә, мәҫәлән, дүрт ҙур ағас бер кешене тәүлек буйына етәрлек кислород менән тәъмин итә.
Ағастарҙың сәләмәтләндереү әһәмиәте тағы шунда, улар һауаны туҙандан һәм завод-фабрикалар бүлеп сығарған зарарлы газдарҙан таҙарталар. Урманда туҙан булмай. Ҡарама, йүкә, сирень ағастары туҙанды башҡаларға ҡарағанда күберәк йота — 1 йылға 35 килограмм тирәһе. Урман һауаны төрлө зарарлы ҡатнашмаларҙан таҙарта, уны кислород менән туйындыра. Ғалимдәр бер кешегә 100—150 квадрат метр йәшел зона тура килергә тейешлеген иҫәпләп сығарған.[4]
Фитонцидтар — күҙгә күренмәй торған урман «санитарҙары». Был матдәләр ауыырыу тыуҙырыусы микробтарҙың, бактерияләрҙың, бәшмәктәрҙең үҫеш процесстарын бер туҡтауһыҙ кәметеп тора һәм уларҙы аяуһыҙ рәүештә юҡ итә.
Мәҫәлән, ҡорһаҡ тифы, туберкулез, дизентерия, дифтерит кеүек ҡурҡыныс ауыруҙар тыуҙырусы микробтар ҡайын, муйыл, артыш бүлеп сығарған фитонцидтар тәьҫирендә бик тиҙ һәләк булалар. Имән, осло япраҡлы өйәңке, ҡайын, уҫаҡ, муйыл, ҡарағай, шыршы һәм башҡа агаслар микробтарҙы 1,5-3 минут эсендә юҡ итәләр.
Ҡарағай һәм кедр ағаслыҡтарындағы фитонцидтар айырыуса көслө була. Улар көндөҙ ҙә, төндә дә һауа ҡатлауын ғажәйеп ҙур теүәллек менән айҡап сығалар, нәтижәлә һауа таҙара.
Фитонцидтар ауырыу тыуҙырыусы микробтарга ғына һәләк иткес тәэҫир яһап ҡалмай. Муйыл фитонциды, мәҫәлән, инфекция таратыусы талпандарҙы һәм кимереүселәрҙе лә ағыулай. Фитонцидтарҙың был үҙенсәлегенән медицинада, аҙыҡ сәнәғатендә һәм ауыл хужалыгында файҙаланалар. Медицинала фитонцидлы препараттар киң ҡулланылыш тапты.[4]
Урман һәм кеше әүҙемлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихҡа күҙ һалһаҡ, һуңғы 10 мең йылда ул осорҙағы урмандарзың өстән ике өлөшө генә ҡалған, 500 миллион гектар ер ваҡ-төйәк ҡыуаҡтарҙан башҡа бер нәмә лә үҫмәй торған ҡыҫыр сүлгә әүерелгән. Англияла урман ерҙәренең 95 проценты ҡырылһа, Италия, Франция, Испания кеүек илдәрҙә был тәбиғәт байлығының 10-15 проценты ғына ҡалған.[3] Кешелек йәшәйше өсөн мөһим булған тропик урмандар минутына 26 гектар тиҙлек менән юҡҡа сыға бара. 25 йылдан һуң уларҙың бөтөнләй юҡҡа сығыу ҡурҡынысы бар, ти белгестәр. Урмандар әҙәйгән һайын, һауа сафлығын юғалтып ғына ҡалмай, йылғалар һайыға, күлдәр кибә, ер аҫты һыуҙары төпкә китә бара һәм ер йөҙөнә ҡоролоҡ янай. Ер шарындағы урмандарҙың 22 проценты Рәсәйгә тура килә. 722 миллион гектар урманда, 75 миллиард кубометр ағас запасы бар. Рәсәй урмандарының 42,7 проценты техник яҡтан өлгөргән урманға керә. Ләкин һуңғы йылдарҙағы ҙур янғындар нәтижәһендә миллион гектар урман юҡҡа сыҡты.[5]
Урмандың иң яуыз дошманы — янғын. Ҡоролоҡло йылдарҙа илдең теге йәки был төбәгендә урман янғындары ҡабына. Урман янғындары сығыуға йыш ҡына кеше сәбәпсе була, сөнки урман янғындарының 95 % ы тораҡ пункттарынан 20 километрға тиклем булған арала ҡабына. Урман янғындары, нигеҙҙә, урманда булған кешеләрҙең һаҡһыҙлығы арҡаһында килеп сыға.[4]
2011 йыл БМОның Үҙәк ассамблеяһе тәҡдиме менән Халыҡ-ара «Урмандар йылы» тип иғлан ителгән. Был юҡҡа ғына түгел — урман мәйҙаны кәмегәндән кәмей бара. Биологтар билделәп үткәнсә, урман мәйҙанының кәмей барыуы глобаль әһәмиәттәге тиҫкәре процесстарға килтерә. Нәтижә булараҡ, тупраҡ эрозияға дусар була, үсемлектәр һәм хайуандар донъяһы төрлөлөго кәмей, һыу бассейндары һайыға, атмосфера һауаһында углекислы газ арта, сәнәғәт һәм яғыулыҡ маҡсаттарына ярашлы ағас күләме кәмей.[6]
Башҡортостан урмандары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан урмандары имән, йүкә, йыла, уҫаҡ өҫтөнлөк иткән киң япраҡлы ағастарҙан тора. Ағас араларындағы төп үлән үҫемлектәргә еҫле балтырған, төньяҡ райондарҙа — турғай борсағы, еҫле һырмауыҡ, тайтояҡ, турғай йондоҙҡайы, ә көньяҡтараҡ урынлашҡан райондарҙа торна сырмалсығы, ҡыуаҡ сейәһе, ҡолонғойроҡ, ноғот борсағы һәм башҡалар ҡушыла. Киң япраҡлы урмандарҙағы йәш ағастар араһында сәтләүек, зелпе ҡыуаҡтары, миләш үҫә.
Ылыҫлы урмандар Башҡортостандың Урал алдының төньяҡ өлөшөндә осрай, шыршы һәм аҡ шыршынан тора. Ылыҫлы урмандарҙың төп өлөшө таулы райондарҙы биләй. Тауҙарҙың түбәнге өлөшөнде урмандар ҡарағайҙан, ә өҫтәрәк шыршынан тора. Шыршы төптәрендә иһә ҡыҙыл һәм ҡара көртмәленән һәм башҡа ҡуйы тайга үҫемлектәренән торған йәшеллек япмаһы йәйелеп киткән. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының үҙәк райондарында (Ҡыраҡа тау теҙмәһе, Йылайыр яйлаһы) һәм уның көнсығыш тау алдарында (Ҡырҡтытау, Ирәндек) бәләкәйерәк майҙандарҙа ҡарағас урмандары һаҡланып ҡалған. Ҡарағай урмандарының күп өлөшө ҡырҡылып бөткән һәм уларҙың урынын һөйәлле аҡ ҡайын урмандары баҫып алған. Туғай урмандары тирәк, тал һәм йүкә ағастарынан тора, һаҙлы яр буйҙарында башлыса ҡара ерек үҫә. Тирәклектәр һәм таллыҡтар кешеләр тарафынан тулыһынса йәиһә өлөшләтә юҡ ителгән һәм сабынлыҡ, көтөүлек ерҙәренә әйләндерелгән.
Далалар Башҡортостан территорияһын интенсив рәүештә үҙләштергәнгә тиклем уның тигеҙлек ерҙәренең өстән бер өлөшөн биләгән. Һөрөргә яраҡлы бөтөн ерҙәрҙе үҙләштергәндән һуң далаларҙың майҙаны ҡырҡа кәмене, ә Урал алдында улар бөтөнләй юҡҡа сыҡты. 50-се йылдарҙа сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү Башҡортостандың Урал аръяғы далаларын да юҡҡа сығарҙы. Хәҙер далаларҙың төп массивтары Урал аръяғының тау һәм түбә битләүҙәрендә, шулай уҡ Урал алдының Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулыҡтарындағы тау итәктәрендә һәм Дөйөм Һырттың Төньяҡ армыттарында ғына һаҡланып ҡалған. Далаларҙың өс зона вариантында ла, тау баштарындағы һәм уларҙың иң юғары көньяҡ битләүҙәрендә йоҡа ташлы тупраҡта ташлы ер яратҡан үҫемлектәр (кейәү үләне, ябай оносма, энә япраҡлы ҡәнәфер һәм башҡалар) үҫә. Башҡортостан тигеҙлектәрендә (нигеҙҙә, Урал аръяғының көньяҡ өлөшөндә) урыны-урыны менән татырлауыҡлы далалар һаҡланып ҡалған.
Болондар республиканың башлыса ҡырҡылған урмандар урынында, йыл һайын бесән сабыу йә мал көтөү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Тау болондарына бейек үләндәр хас (йылан тамыр, ҡымыҙлыҡ, ҡырҡҡолас һәм башҡалар), улар араһында һирәкләп ҡыяҡлы һәм ҡуҙаҡлы үләндәр ҙә үҫә. Был болондарҙа эт табаны үләне күп. Ҡоро болондар республиканың төньяғындағы тигеҙлектәрҙә урынлашҡан, уларҙа башлыса дала бажаты өҫтөнлөк итә.
Һаҙлыҡтар республикала аҙ майҙанды биләй. Бейек тауҙарҙа (Ирәмәл, Ямантау баштарында) тау тундраларына хас булған күк көртмәле, һаҙ емеше, дриада һәм башҡа үҫемлектәр үҫә. Республиканың байтаҡ майҙандарында әрем, алабута, маҙа киндер, шайтан таяғы, ике өйлө кесерткән, дегәнәк, аҡ ҡандала һәм дарыу ҡандала үләндәре үҫә. Улар ауылдарҙа һәм ҡалаларҙа уңайлы экологик шарттар булдырыуҙа мөһим роль уйнай.[7]
Тағы ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)
- ↑ Әйләнә — тирә донъя
- ↑ 3,0 3,1 Урмандарыбыҙ — Гиннесстың рекордтар китабында (тат.)
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Ағасларҙа кеше яҙмышы
- ↑ Һайрар ҡоштарың менән матур һин, урман! (тат.)
- ↑ Гамәлгә куелган Халыкара Урман көне төркиләр һәм иранлыларның Нәүрүзенә туры килә
- ↑ Үҫемлектәр донъяһы


text:
Башҡортостанда «Парктар маршы – 2013» ойоштороласаҡ
20-26 апрелдә Башҡортостанда матур йолаға әүерелгән «Парктар маршы» республика акцияһы ойошторола.
Республика Хөкүмәте бойороғона ярашлы, дәүләт тәбиғәт ҡурсаулыҡтарына, «Башҡортостан» милли паркына, тәбиғәт парктарына, заказниктарға, балалар экология ойошмаларына һәм йәмәғәт берләшмәләренә үҙҙәренең биләмәләрендә акциялар үткәреү буйынса саралар планын раҫларға тәҡдим ителде. Муниципалитеттарға эко-марш ойоштороуҙа һәм үткәреүҙә ҡатнашырға ҡушылды, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Хөүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән.
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы 10 июнгә тиклем «Парктар маршы-2013» акцияһына йомғаҡ яһаясаҡ.
Әлеге акция Башҡортостанда 1996 йылдан башлап үткәрелә. Республика халҡы иғтибарын айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре мәсьәләләренә йәлеп итеү, тыуған яҡтың тәбиғәтен һаҡлау сараның төп маҡсаты булып тора.


text:
Республика һылыуҡайы «Мисс Рәсәй 2016» исеменә дәғүә итәФото: Айбулат Аҡбутин һәм «Хылыукай-Bashkirian Beauty» студияһы
Республика һылыуҡайы «Мисс Рәсәй 2016» исеменә дәғүә итә
Республика һылыуҡайы «Мисс Рәсәй 2016» исеменә дәғүә итәФото: Айбулат Аҡбутин һәм «Хылыукай-Bashkirian Beauty» студияһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 22 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
23 йәшлек Гөлнур Зиннәтова «Мисс Рәсәй 2016» исеменә дәғүә итә. Ул конкурстың сайтында барған интернет аша тауыш биреүҙә еңеп, Мәскәүҙә ойошторолған кастингта уңышлы сығыш яһаны. Унда илебеҙҙең төрлө ҡалаларынан 400-ҙән ашыу ҡыҙ ҡатнашты. Яҡташыбыҙ бөтә Рәсәй конкурсының 50 финалсыһы иҫәбенә инде.
Гөлнур биш йылдан ашыу Линара Таһированың «Хылыукай — Bashkirian Beauty» студияһында шөғөлләнә. Уның ҡыҙыҡһыныуҙары күп. Өс музыка ҡоралында (фортепиано, флейта, аккордеон) уйнай. Һөнәре буйынса — музыка уҡытыусыһы, бейеү, бокс менән мауыға. Республика һәм төбәк-ара гүзәллек бәйгеләрендә ҡатнашҡан, Сочиҙа ҡышҡы Олимпия уйындарында ирекмән булып эшләгән.
Студия етәксеһе Линара Таһирова һөйләүенсә, контракт шарттары буйынса һылыуҙар бер ай буйына 16 апрелдә үтәсәк финалға әҙерләнә. Конкурс барышын «Бәйләнештә» төркөмөндә күҙәтеп барырға мөмкин.


text:
Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттары билдәләнде
Абруйлы журналист наградаһын биреү буйынса комиссия Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2010 йыл өсөн Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттары исемдәрен атаны. Улар түбәндәгеләр:
Лена Абдрахманова – «Нисек йәшәйһең, башҡорт ауылы?» рубрикаһы аҫтындағы мәҡәләләр циклы өсөн;
Гөлсәсәк Ханнанова – «КоммерсантЪ-Башкортостан» гәзитендә баҫылған ижтимағи-сәйәси темаларға мәҡәләләр серияһы өсөн;
Азат Ярмуллин – «Автономиялы Башҡортостан байрағы аҫтында» китабы һәм «Шонҡар» журналында «Тарихнамә» рубрикаһында Башҡортостан тарихы буйынса мәҡәләләр серияһы өсөн, тип хәбәр итә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
Фото:
«Рәсәй һылыуҡайы-2012» конкурсында өфөлө Элина Кирәева еңеүсе булды
Фото:
25 йәшлек өфөлө Элина Кирәева «Рәсәй һылыуҡайы-2012» конкурсында еңеү яуланы. Бәйгелә ҡатнашҡан 63 гүзәл зат араһынан ул иң яҡшыһы тип танылды. Финал Мәскәүҙә үтте.
Был сибәркәйҙең әлеге конкурста тәүге еңеүе түгел – 2009 йылда ул «Рәсәй Көнсығышы һылыуҡайы» исеменә лайыҡ була.
Элина Кирәева Рәсәй дәүләт сауҙа-иҡтисад университетын ҡыҙыл диплом менән тамамлай. Инглиз теленә тәржемә итеүсе дипломына ла эйә. Фитнесс, сәйәсәт менән ҡыҙыҡһына, рухи камиллашыу юлында. Ҡыҙҙың тормошҡа ҡарашы: «Үткәндәргә әйләнеп ҡарамай, бөгөнгө көн менән йәшәү, киләсәк тураһында хыялланыу! Үҙ-үҙеңә ышаныу һәм үҙең менән гармонияла йәшәү!»
Хәҙер Элина донъя кимәлендә үтәсәк һылыуҡайҙар конкурсында ҡатнашыуға әҙерләнә.
Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, әлеге конкурста еңеүсенең һеңлеһе – Альбина Кирәева – 2007 йылда «Мисс Өфө» бәйгеһендә еңеү яулаһа, 2008 йылда Рәсәйҙең иң һылыу ҡыҙы тип таныла.


text:
Баш ҡалала модельер Вячеслав Зайцев магазин-ателье асты
Вячеслав Зайцев Өфө трикотаж фабрикаһының «Tricardo» магазин-ательеһын асыуҙа ҡатнашты.
Бынан тыш, Өфөлә модельер, Өфө трикотаж фабрикаһы базаһында тормошҡа ашырыласаҡ, 2014-2015 йылдарға яңы көҙ-ҡыш коллекцияһы өҫтөндә эшләне.
Яңы «Өфө» коллекцияһында башҡорт биҙәктәре менән күлдәк, пальто коллекциялары буласаҡ. Рәссам, Өфөлә бәйләнгән, пледтар менән илһамланды – һүрәттәр һәм символдар коллекцияның бөтә элементтарында ла буласаҡ.
— Фабрика рәссамдары менән биш көн эшләнек, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына Вячеслав Зайцев. — Тәүге алты модель апрелдә Мәскәүҙә күрһәтеләсәк, бер аҙҙан уларҙы Өфөгә килтерәсәкбеҙ.
Билдәләп үтергә кәрәк, Вячеслав Зайцев һәм Өфө трикотаж фабрикаһы менән уртаҡ эше беренсе тәжрибә генә түгел. 2013-2014 көҙ-ҡыш коллекцияһын 2013 йылдың октябрь башында Парижда ЮНЕСКО-ның штаб-фатирында «Башҡортостан – Рәсәй ынйыһы» күргәҙмәһендә, һуңынан Мәскәүҙә Slava Zaitsev Мода йортонда «Сәнәғәт коллекциялары» күрһәтеүҙәре сиктәрендә Mercedes-Benz мода аҙналығында күрһәттеләр. Яңы коллекцияға заказдар биреүселәр араһында – Алла Пугачева. Өфө трикотаж фабрикаһының әйберҙәрен һатып алыусылар Францияла ла бар. Бынан тыш, Өфөлә күренекле рәссам-модельер мәктәп формаһы эскиздары өҫтөндә эшләне.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Алданған өлөшсөләр мәсьәләһе 2013 йыл аҙағынаса хәл ителәсәк»Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов: «Алданған өлөшсөләр мәсьәләһе 2013 йыл аҙағынаса хәл ителәсәк»
Рөстәм Хәмитов: «Алданған өлөшсөләр мәсьәләһе 2013 йыл аҙағынаса хәл ителәсәк»Фото: Андрей Старостин
— Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, халыҡты алдаған һәм «мифик» йорттар төҙөгән профессиональ мутлашыусылар бар. Әүәлгәсә шулай булды. Быйыл халыҡҡа төҙөлөш баҙарында булған ышанысһыҙ фирмалар тураһында хәбәр итә башланыҡ. Халыҡ улар тураһында белә, был хәлде контролдә тотабыҙ, — тине Рөстәм Хәмитов, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы каналында тура эфир барышында һорауҙарға яуап биреп.
— «Ҡояшлы», «Йәшел яр» һәм «Күктең етенсе ҡаты» биҫтәләре төҙөлөшөнә килгәндә, мәсьәләне хәл итеү варианттарын таптыҡ, — тине БР Президенты. – Бюджеттан аҡса бүлмәйәсәкбеҙ, сөнки улар унда юҡ. Был проблемалы объекттарҙы төҙөп бөтәсәк ойошмалар менән ер йәки башҡа матди актив ярҙамында иҫәпләшергә тырышабыҙ. «Ҡояшлы» биҫтәһен төҙөп бөтөү өсөн генә 1,5 миллиард һумдан ашыу аҡса кәрәк. Республика өсөн был ҙур сумма. Төҙөлөш эштәрен 2013 йыл аҙағынаса тамамлау өсөн варианттар эҙләйбеҙ.