text:
9 март
9 март — григориан стиле буйынса йылдың 68-се (кәбисә йылында 69) көнө. Йыл аҙағына тиклем 297 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Халыҡ-ара диджей көнө.
- Ливан — Уҡытыусылар көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1497 — Николай Коперник тәүге астрономик күҙәтеүҙәр үткәрә.
- 1858 — Филадельфияла почта йәшнигенә патент алына.
- 1918 — Совет Рәсәйенең баш ҡалаһы Петроградтан Мәскәүгә күсерелә.
- 1972 — Нижневартовск эшселәр ҡасабаһына ҡала статусы бирелә.
- 1990 — Берлинда Германияның берләшеүе хаҡында һөйләшеүҙәр башлана.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1966 — Мөхәммәтша Буранғолов, Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944).
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гәрәев Ғилимхан Ғилмөғәле улы (09.03.1947), уҡытыусы, методист. БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.
- Рим Хәсәнов (09.03.1947), композитор, яҙыусы. СССР Композиторҙар союзы ағзаһы (1973), Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостана Республикаһы яҙыусылар соююзы ағзаһы, Республика комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты (1976), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979), Татарстандың Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2009).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Камалов Миңлеғәли Хажиғәли улы (9.03.1928—8.04.1998), ғалим-табип-хирург, дәүләт һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре. Медицина фәндәре кандидаты (1959). Башҡорт АССР-ының 1960—1987 йылдарҙағы һаулыҡ һаҡлау министры һәм БАССР-ҙың 6—11 саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 12 саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1998), СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1975). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм ике «Почёт Билдәһе» ордендары (1961, 1966) кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районының Суйынсы ауылынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1934 — Гагарин Юрий Алексеевич, Ерҙең беренсе космонавы.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1814 — Тарас Григорьевич Шевченко, күренекле украин шағиры һәм художнигы.
- 1992 — Менахем Бегин, Израилдең сәйәси эшмәкәре, Тыныслыҡ өсөн Нобель Премияһы лауреаты.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


c: text/html

text:
Нефтекама ҡалаһынан Артём Ғүмәровҡа Максим Галкиндың беренсе каналдағы «Лучше всех» программаһында ҡатнашыу бәхете тейҙе. Дүртенсе синыфта ғына уҡыуына ҡарамаҫтан, зирәк малай динозаврҙар тураһында күпте белеүен күрһәтте.
Мөхәмәтсафа олатайым 43 йыл фермала мал ҡараусы булып эшләгән. Хәҙер ул хаҡлы ялда инде. Мәүлиха өләсәйем 1975 йылда мәктәпте тамамлағас, хеҙмәт юлын Шаҡшалағы кирбес заводында башлай. Һуңынан олатайым менән өйләнешкәс, ауылға ҡайтып фермала һауынсы була. Ул 28 йыл колхозда эшләп, хаҡлы ялға сыға. Әле мал аҫрап, баҡсала йәшелсә-емеш үҫтереп йәшәй. Шулай уҡ апайым менән мине …
Continue reading ‘Минең ғаиләм’ »
Мәликә КИМАЛОВА баш ҡалабыҙҙағы 325-се балалар баҡсаһына йөрөй. Үҙенә 5 кенә йәш әле. Кескәй генә булыуына ҡарамаҫтан, рәсемдәре бигерәк матур килеп сыға. Айырыуса тәбиғәт, хайуандарҙы төшөрөргә ярата. Бер нисәүһен һеҙгә лә тәҡдим итәбеҙ.
Ғалим, яҙыусы һәм журналист, дәүләт эшмәкәре Нияз Сәлимов 1958 йылдың 27 сентябрендә Ғафури районы Яугилде ауылында тыуған. Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлаған. «Йәшлек», «Башҡортостан» гәзиттәрендә, Ғафури районының «Йондоҙ», «Табын» баҫмаларында баш мөхәррир булып эшләй.Әлеге көндә ул – Башҡортостан Республикаһы Милли архивының директор урынбаҫары. Балалар өсөн яҙған китаптары: «Ҡурсаҡ булғы килмәне» (1992), «Атайым йомаҡтары» …
Continue reading ‘Шағир, журналист, йәмәғәт эшмәкәре Нияз СӘЛИМОВҡа – 60 йәш’ »
Киләһе йылда ниндәй иҫтәлекле ваҡиғалар көтөлә? Һәр ай, һәр көн ниндәй даталарға бай буласаҡ? Ошо хаҡта алдан белгегеҙ киләме? Улайһа, Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте магазинына йүгерегеҙ. 2019 йылға «Мәктәп календары» һеҙҙең өсөн сығарылған.
Быйыл иң яҡшы тип табылған дүрт ғаилә «Йәй һәм китап» конкурсының финалына сығып, «Родина» кинотеатрында тылсымлы ғаиләләр турнирында үҙ-ара ярышты.
Район балалар китапханаһында «Йәй һәм китап» конкурсына йомғаҡ яһалып, бик матур байрам үтте. Унда бөтә ауылдарҙан да бәйгелә әүҙем ҡатнашҡан балалар йыйылды. Китапханасы Ләйлә Ишкинина ҡунаҡтарҙы сәләмләп, һәр береһе менән таныштырып үткәс, күңелле квест башланды. Балалар уйында бик дәртләнеп ҡатнашты, ҡатмарлы этаптарҙы сәмләнеп уҙҙы. Уҡыған әҙәби әҫәрҙәрҙе, яратҡан геройҙарын иҫкә төшөрҙөләр.
Һуңғы ваҡытта гәзит, журналдарға яҙылыу йылдан-йыл һүлпәнәйә барған кеүек. Быға баҫмаларҙың хаҡтары юғары, һәр өйҙә тиерлек интернет булыуы ла сәбәпселер инде. Ә уйлап ҡараһаң, бынан бер нисә йыл элек кенә гәзиттәр төп мәғлүмәт сығанағы булып тора ине. Уҡыусыларыбыҙҙан йыш ҡына: «Почта килгәнен түҙемһеҙләнеп көтөп алабыҙ, гәзит битендә баҫылған һәр мәҡәләне ҡалдырмай уҡып сығабыҙ», – тигән …
Continue reading ‘«Йәншишмә»һеҙ – донъя йәмһеҙ!’ »
Баш ҡаланың Зәйнәб Биишева исемендәге 140-сы башҡорт гимназияһында күп функциялы спорт майҙансығы асылды. Уның төҙөлөүен ике йыл тирәһе көткәйнеләр, ниһайәт, изге хыялдарын тормошҡа ашырырға «Аныҡ эштәр» проекты ярҙам итте.
Өфө дәүләт авиация техник университеты ҡарамағындағы 153-сө лицей сығарылыш синыф уҡыусыларының көнәркәшлек һәләтлеге буйынса Рәсәйҙең иң яҡшы мәктәптәре исемлегенә индерелгән. 100 белем усағы араһында ул утыҙынсы урынды яулаған. Тикшереүҙе Raex агентлығы үткәреп, барлығы 15 мең мәктәптән 125 меңдән ашыу сығарылыш синыф уҡыусыһы мәғлүмәттәренә таянып, һығымта яһаған.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Мөхәмәтсафа олатайым 43 йыл фермала мал ҡараусы булып эшләгән. Хәҙер ул хаҡлы ялда инде. Мәүлиха өләсәйем 1975 йылда мәктәпте тамамлағас, хеҙмәт юлын Шаҡшалағы кирбес заводында башлай. Һуңынан олатайым менән өйләнешкәс, ауылға ҡайтып фермала һауынсы була. Ул 28 йыл колхозда эшләп, хаҡлы ялға сыға. Әле мал аҫрап, баҡсала йәшелсә-емеш үҫтереп йәшәй. Шулай уҡ апайым менән мине тәрбиәләү ҙә улар өҫтөндә. Сөнки атайым менән әсәйем Өфөлә эшләп йөрөй.
Ә беҙҙең ғаиләбеҙҙә алты кеше: олатайым, өләсәйем, атайым, әсәйем, Алина апайым һәм мин. Атайым – Альберт, әсәйем – Светлана. Улар – икеһе лә төҙөүселәр. Аҙна һайын ҡайтып, өләсәйемдәргә ярҙам итеп торалар. Каникул ваҡытында беҙ ҙә Өфөгә барабыҙ. Атай, әсәйем менән бергәләп кино, театр ҡарайбыҙ, музейҙа, паркта булабыҙ.
Алина апайым һигеҙенсе синыфта уҡый. Ул яҡшы билдәләргә генә өлгәшә. Матур итеп бейей, спорт менән шөғөлләнә. Өләсәйемдәргә өй эштәрендә булыша, миңә дәрес әҙерләргә ярҙам итә. Ә үҙем йырларға, бейергә, һүрәт төшөрөргә әүәҫмен. Уҡыуҙа ла һынатмайым.
Мин яҡындарымды ныҡ яратам. Ошондай татыу, тырыш ғаиләлә йәшәүемә бик шатмын.
Әлиә ТАҺИРОВА, IV синыф уҡыусыһы.
Нуриман районы, Иҫке Күл мәктәбе.


text:
Геза Гардони
Геза Гардони (Гардоньи Эгер, мадьярса Gárdonyi Géza; 3 август 1863, Австрия империяһы — 30 октябрь 1922, Эгер, Венгрия) — мадьяр яҙыусыһы һәм журналисы. Күп һанлы ғилми һәм нәфис хеҙмәт авторы. Барыһынан да бигерәк, «Эгер йондоҙҙары» һәм «Күренмәҫ кеше» кеүек тарихи романдар авторы булараҡ билдәлелек яулаған.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гардони көнсығыш Венгриялағы аристократтар поместьеһынан килгән слесарҙең улы була. Ул уҡытыусылыҡ колледжын тамамлай һәм бер ни тиклем ваҡыт уҡытыусы һәм католик канторы булып эшләй. Гардони 1885 йылда Мария Молнарға өйләнә, әммә никах бәхетһеҙ булып сыға һәм 1892 йылда тарҡала.
1880 йылдар уртаһында Гардони гәзит һәм журналдарға мәҡәләләр яҙа башлай. Ауыл тормошо тураһындағы «Göre Gábor» сатирик новеллалары — уның тәүге уңышы була. Һуңғараҡ ул был новеллаларынан баш тарта. Быуат алышынған йылдарҙа Гардони үҙенең яҙмаларында тарихи темаларҙы сағылдыра һәм тап улар популяр хикәйәләр серияһына нигеҙ була ла инде.
1897 йылда Гардони әсәһе менән Эгергә (бөгөнгө төньяҡ Венгрия) күсеп килә һәм ғүмер ахырынаса шунда йәшәй. Геза Гардониның ҡәбере Эгер крепосында; унда «Csak a teste» (Бары кәүҙәһе генә) тип яҙылған. Гардони йәшәгән һәм үҙенең билдәле эштәрен яҙған йорт бөгөнгө көндә музейға әйләндерелгән.
Билдәле эштәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эгер йондоҙҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гардониның айырыуса киң билдәле әҫәре — «Egri csillagok» — тәү тапҡыр 1899 йылда баҫыла. Әҙәби телдә ул «Эгер йондоҙҙары» тип тәржемәләнгән. Китапта 1552 йылда Ғосман империяһының төрөк ғәскәрҙәре ҡамауға алған венгр ҡалаһы Эгерҙәге тормош һүрәтләнә. Уның геройҙары араһында билдәле Балинт Терек һәм унда хеҙмәттә торған Шебештьен Тиноди ла була. 1968 йылда режиссер Зольтан Варконьи роман буйынса шул уҡ исемдә фильм төшөрә. 2002 йылда «Эгер йондоҙҙары»н «Big Read» (Венгрияла — «A Nagy Könyv») телетапшырыуы тамашасылары «иң популяр венгр романы» тип һайлай.
Күренмәҫ кеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡайһы берәүҙәрҙең фекеренсә, Гардониның иң яҡшы әҫәре тип уның 1901 йылда баҫылған «A láthatatlan ember» китабын атарға кәрәк. Был фекер шунан килә: «Эгер йондоҙҙары»нан айырмалы рәүештә был китап венгр булмаған китап уҡыусыларына яҡыныраҡ. Әҫәрҙә һундарҙың башлығы Атилла йәшәгән осор һүрәтләнә. Сюжеттың ҙур өлөшөндә византия дипломаты Приск Панийскийҙың Атилла станына килеүе һүрәтләнә. Роман геройы — һун ҡыҙына ғашиҡ булған Зэта исемле византия ҡоло. Зэта ҡаса һәм һундарҙың ҡолона әүерелә. Был иһә уға яратҡан ҡыҙына өйләнеү өмөтөн бирә. Шулай уҡ китапта Каталаун яландары янындағы һун һәм римлылар араһындағы алыштың драматик эпизодтары һүрәтләнгән.
Ошо ике роман Гардонины Венгрияла билдәле итә, әммә бары тик егерменсе быуаттың икенсе яртыһында ғына башҡа телдәргә тәржемәләнә һәм баҫыла башлай.
Библиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Egri csillagok (Эгер йондоҙҙары)
- A láthatatlan ember (Күренмәҫ кеше)
- Isten rabjai (Хоҙай тотҡоно)
- A lámpás (Лампа)
- A bor (Шарап)
- Ida regénye (Ида хикәйәһе)
- Hosszúhajú veszedelem (Оҙон сәсле ҡурҡыныс кеше)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса яҙыусылар
- 3 августа тыуғандар
- 1863 йылда тыуғандар
- Австрия империяһында тыуғандар
- 30 октябрҙә вафат булғандар
- 1922 йылда вафат булғандар
- Венгрияла вафат булғандар
- Венгрия яҙыусылары
- XIX быуат яҙыусылары
- XX быуат яҙыусылары
- Алфавит буйынса журналистар
- XIX быуат журналистары
- XX быуат журналистары
- Венгр яҙыусылары
- Тарихи романдар авторҙары


text:
- Подробности
- Просмотров: 491
АЛЛЕЛОПАТИЯ (гр. аllelon — үҙ‑ара һәм ...патия), төрлө органик матдәләр (антибиотиктар, колиндар, фитонцидтар һ.б.) бүлеп сығарыу һөҙөмтәһендә үҫемлектәрҙең, микроорганизмдарҙың бер‑береһенә тәьҫире. А. үҫемлек бергәлектәренең барлыҡҡа килеүенә, үҫешенә һәм алмашыныуына тәьҫир итә, тупраҡ барлыҡҡа килеү процесында ҡатнаша. Аллелопатик активлыҡ тере үҫемлектәрҙә һәм уларҙың тупраҡта йыйылыусы тарҡалыу ҡалдыҡтарында бар. Аллелопатик матдәләр туҡланыу сығанағы түгел, үҫемлектәр тарафынан үҙләштерелмәй һәм тик көйләүсе әһәмиәткә эйә. Оҙаҡ ваҡыт бергә үҫкән үҫемлектәрҙең бер‑береһенең аллелогендарына күнегеү барлыҡҡа килә. БР флораһында аллелопатик активлыҡ ҡыяҡлылар, сатыр һымаҡтар, саған һәм һуған һымаҡтар ғаиләләренең ҡайһы бер төрҙәренә хас. Ләкин тирә‑яҡ мөхит факторҙары йоғонтоһонда, тупраҡҡа һеңеү һәм микроорганизмдар тарафынан тарҡатылыу, аллелопатик матдәләр концентрацияһы кәмеү һөҙөмтәһендә, А. тәбиғи экосистемаларҙағы роле ҙур түгел.
Б.М.Миркин
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
Беҙ – беренсе!
21 марта 2017 йыл | Мәғариф, Хаттар
Беҙ, Красноусол башҡорт гимназия-интернатының «Төлкәҫ» бейеү ансамблендә шөғөлләнеүселәр, ошо көндәрҙә ҙур шатлыҡ кисерәбеҙ. Күптән түгел Стәрлетамаҡ ҡалаһында үткәрелгән Бөтә Рәсәй "Таланттар һәм ижадсылар” бейеү бәйгеһендә I дәрәжә дипломға лайыҡ булдыҡ.
Ҡанлы һәм шанлы йылдар
21 марта 2017 йыл | Сәйәсәт
20 мартта "Үҙәк Совет власының Башҡорт Хөкүмәте менән Башҡорт Совет автономияһы хаҡындағы килешеүе”нә ҡул ҡуйылыуға 98 йыл тулды.
Һайлап алған яҙмыш
21 марта 2017 йыл | Матбуғат, Хаттар
Тормошон башҡорт матбуғатына хеҙмәт итеүгә арнаған билдәле журналист, ҡыҙыҡлы юморескалары һәм фәһемле сатирик хикәйәләре менән уҡыусы күңелен яулаған яҙыусы-сатирик Венер Исхаҡов ошо көндәрҙә 50 йәшлек юбилейын билдәләне.
«Табын» дуҫтарын йыйҙы
21 марта 2017 йыл | Матбуғат
Йыл һайын уҙғарылып килгән «Табын» гәзите хәбәрселәре ҡороноң сираттағыһы 15 мартта булды
Унда иң әүҙем хәбәрселәребеҙ Красноусол ауылынан Вилдан Шәрипов, Рәмзиә Монасипова, Зәйтүнә Зәйнешева, Сәйетбабанан Римма Ишмырҙина, Рәйлә Сабитова, Еҙем-Ҡарандан Флүрә Хәлилова, Үзбәктән Фәрғәт Ғәлин, Родина ауылынан Фәүзиә Ҡотлогилдина, Игенйылғанан Зилә Сәйетбатталова, Ҡарағайҙан Тәғзимә Салауатова һәм редакция хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.
Шәреҡ илдәре сәйәсәтте билдәләйме?
21 марта 2017 йыл | Сәйәсәт
АҠШ Президенты Дональд Трамптың Германия канц-леры Ангела Меркель менән осрашыуы һәм Азия менән мөнәсәбәттәрҙе яҡшыртырға ынтылыуы, Рәсәйҙең Израиль һәм Төркиә менән дуҫлыҡҡа ынтылыуы, Молдованың ярҙам һорауы үткән арауыҡтың мөһим ваҡиғалары рәтендә торҙо.


text:
- Подробности
- Просмотров: 469
ВИТАМИНОЛОГИЯ (витаминдар һәм ...логия), туҡланыу гигиенаһы, биохимия, фармакология һ.б. мед.- биол. фәндәре бүлеге, витаминдарҙың төҙөлөшөн һәм тәьҫир итеү механизмдарын өйрәнә, ауырыуҙы дауалау һәм иҫкәртеү маҡсатында уларҙы ҡулланыу ысулдарын эшләй. Башҡортостанда В. өлкәһендәге тәүге тикшеренеүҙәрҙе 20 б. 30‑сы йй. 2‑се ярт. Б.В. Сөләймәнов башлай, ул зәңгене дауалағанда составында С витамины булған ҡымыҙ ҡулланыуҙың һөҙөмтәле булыуын иҫбатлай. 1942 й. А.В.Палладин етәкс. Өфөгә эвакуацияланған Украина ССР‑ы ФА‑ның Биохимия ин‑ты һәм Өфө витамин заводы хеҙм‑рҙәре тарафынан К витаминын синтезлау б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла, уның һыуҙа эреүсе аналогы (К3 — викасол, ҡанды туҡтатыу өсөн ҡулланыла) алына һәм уны эшләп сығарыу цехы асыла. БДМИ‑ла 40—50‑се йй. клиник В.: ашҡаҙан ауырыуҙары ваҡытында В1 витамины (Л.Н. Переводчикова), дерматоздарҙы дауалағанда А витамины (Е.А.Кадысева), йөклө осорҙа К витамины (А.М.Агаронов) ҡулланыу проблемалары б‑са фәнни тикшеренеүҙәр үткәрелә. 80—90‑сы йй. респ. балаларының витаминдар м‑н тәьмин ителеүе өйрәнелә (Е.В. Покшубина, О.Н.Школьная һ.б.), 80‑се йй. алып витаминотерапияның иммун системаһы торошона тәьҫире б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла (Н.А. Мофазалова) һ.б. 2000 й. башлап репродуктив система ағзаларында, тоташтырғыс һәм һөйәк туҡымаларында алмашыныу боҙолоуын коррекциялау өсөн антиоксидант витаминдар (А, С, Е һ.б.) ҡулланыу өйрәнелә (Э.Р. Бикмәтова, Р.Э.Хәбиров, Э.Ф.Әһлетдинов).
Әҙәб.: П а л л а д и н А.В. Витамин К. М., 1944.
Ф.Х.Камилов, Ф.Ә.Сәғиҙуллин
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Ижад шатлыҡтары алда күп булһын
Хөсәйен Әхмәтов исемндәге Башҡорт дәүләт филармонияһы йырсыһы Әлиә Исҡужина.
Бөрө ҡалаһында - Һәҙиә Дәүләтшина көндәре
Унда күренекле яҙыусы һәм дәүләт эшмәкәре Гүзәл Ситдиҡованың ярҙамы менән ойошторолған “Һәҙиә” үҫмерҙәр өсөн күләмле проза әҫәрҙәре конкурсына йомғаҡ яһалды.
Үрҙәргә талпынған сағы
Музыкант,йырсы,йырҙар яҙыусы Иҙел Нурғәлин.
Башҡортостан Республикаһында үткән Татарстан башҡорттарының мәҙәниәт көндәрен Гала-концерт йомғаҡланы.
М.Ғафури ис.Башҡорт дәүләт драма театры сәхнәһендә Татарстан башҡорт фольклор ансамблдәре сығыш яһаны.
Маһирлыҡта юҡтыр тиңдәре
Рәсәйҙең атҡаҙанған,Башҡортостандың халыҡ артисы,республикабыҙҙың С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Миңләмәт Ғәйнетдинов.
Берҙәм дәүләт имтиханы уҡыусының белемен асыҡларлыҡ берҙән-бер сара түгел...
Башҡортостан мәғарифте үҫтереү институтының БДИ мәғлүмәттәрен эшкәртеү үҙәге етәксеһе Рөстәм Рәмов ҡатнаша.
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- …
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »


text:
Йәйге каникулымды һағынып көтөп алам. Бигерәк күңелле ваҡыт бит ул. Һыу инергә, велосипедта йөрөргә, һабантуйҙарҙа ҡатнашырға, берәй ергә ял итергә барырға мөмкин. Быйыл 1 июндән беҙҙә мәктәп лагеры асылды. Унда көн һайын ҡыҙыҡ-ҡыҙыҡ уйындар уйнаныҡ, тәмле аштар ашаныҡ. Ә 7 июндә мәктәптә шаулап-гөрләп һабантуй уҙҙы. Төрлө уйындарҙа ҡатнаштым: эстафетала йүгерҙем, ҡапсыҡта һикерҙем.
Уҡытыусыларыбыҙ беҙҙе һәр ваҡыт экскурсияларға, походтарға алып йөрөргә тырыша. Синыф етәксебеҙ Илүзә Хатип ҡыҙы менән дә күп кенә урындарҙа булдыҡ. Бөрсөнсө һәм Талҡаҫ күлдәренә, өлтөк ҡарағастарға, Асҡарҙағы бассейнға, Белорет районында урынлашҡан «Абҙаҡ» спорт-һауыҡтырыу комплексындағы аквапаркка сәйәхәт ҡылдыҡ.
Каникулда рәхәтләнеп велосипедта йөрөнөм. Малай кешенең шул инде, «тимер ат»ҡа атланһаң, донъяңды онотаһың. Дуҫтарым Даниэль, Тимур, Айнур, Айҙар менән ярыштар ойошторҙоҡ. Мин гел беренсе булдым. Хатта бер заман велосипедымдың тәгәрмәсе шартланы. Уны күтәреп алып ҡайтырға тура килде. Ярай әле дуҫтарым ярҙам итеште, юғиһә, велосипед ауыр ғына икән.
Каникулды мин дә көтөп алдым. Сөнки сәйәхәттәр, мажаралар менән үтә ул. Хыялдар тормошҡа аша. Яңы уй-пландар барлыҡҡа килә. Етмәй ҙә ҡала каникул көндәре. Быйылғы өс айым да һиҙелмәйенсә үтеп китте. Мәктәптә ойошторолған «Йәйләү» лагерында башланды ялым. Тамъян ырыуы башҡорттары бит беҙ! Тарихты өйрәндек, йыр-бейеү буйынса ярышып, еңеүҙәр яуланыҡ, спортта ла алдынғылыҡты бирмәнек. Районыбыҙҙың иҫтәлекле урындарына …
Continue reading ‘Тамъяным барыбер матурыраҡ’ »
Беләһегеҙме, быйыл мин Һаҡмар йылғаһының урғылып сыҡҡан еренән алып ҡойған урынына тиклем сәйәхәт ҡылдым. Ул Өмөтбай ауылы тирәһендәрәк бәләкәй генә шишмә булып башлана икән. Синыфыбыҙ менән Шүлгәнташ мәмерйәһенә экскусияға барғанда шунда туҡталып киттек. Беҙҙең ауылыбыҙ ҙа Һаҡмар буйында урынлашҡан. Экскурсиянан ҡайтҡас, бер нисә көндән ағайым беҙҙе Ырымбур ҡалаһына алып барҙы. Шулай итеп, Бөрйән, Баймаҡ, Йылайыр, …
Continue reading ‘Һаҡмар буйлап сәйәхәт’ »
Бик ҡыҙыҡлы, күңелле булды быйылғы йәйге ялым. Башта көндәр һалҡыныраҡ торғас, эс бошҡайны, аҙаҡ йылытып ебәргәс, Илнара туғаным менән Инйәр йылғаһында һыу индек, ҡыҙындыҡ. Әсәйемә өй эштәрендә лә булыштыҡ, өләсәйҙәрҙе лә ярҙамһыҙ ҡалдырманыҡ. Фәниә өләсәйемдең ҡулы йәрәхәтләнгәс, уға ҙур терәк булырға тырыштым. Ситәнен буяным, кер йыуҙым, еләк йыйҙым. Ныҡ ҡыуанды инде өләсәйем.
Йәйҙе нисек яратмайһың инде? Зәңгәр күк йөҙө, йәшел үлән, сәскәле болон, шаян күбәләктәр, сағыу ҡояшҡай тышҡа саҡырып ҡына тора. Каникулға сығыу менән: «Алда өс айлыҡ ялым, бигерәк оҙаҡ, мәктәп, иптәштәрем һағындырыр инде», – тип уйлағайным. Ә өс ай ваҡыттың нисек үткәнен һиҙмәй ҙә ҡалдым. Каникулым бик матур уҙҙы.
Быйылғы йәй минең өсөн бик иҫтәлекле ваҡиға менән башланды. Беҙҙең «Урал ҡыҙы» бейеү ансамбле Сочи ҡалаһында үткән балалар ижади фестивалендә ҡатнашыу бәхетенә иреште бит. Әлбиттә, унда барыуҙы түҙемһеҙләнеп көттөк. Былтыр октябрь айында Түбәнге Новгород ҡалаһында уҙған фестивалдә сығыш яһап, Сочиҙа үтәсәк ҙур сараға йүнәлтмә алғайныҡ. Артабан алты ай буйына халыҡ-ара конкурста ҡатнашыу өсөн яңы бейеүҙәр …
Continue reading ‘Донъя гиҙеп, үҙебеҙҙе күрһәтеп ҡайттыҡ’ »
Мин ялымды йыл да Әлшәй районының Себенле ауылында йәшәүсе өләсәйемдә үткәрәм. Өфөнән ике туған ҡустым Айҙар ҙа унда ҡайтҡас, бигерәк тә күңелле була. Бында рәхәт тә шул: йоҡо туя, өләсәйебеҙ тороуыбыҙға тәмле итеп ҡоймаҡ ҡоя, Дим буйында ял итәбеҙ, дуҫтарыбыҙ ҙа күп. Ҡайһы саҡ үҙебеҙ мәҙәк хәлдәргә лә тарып ҡуябыҙ. Бер көн өләсәйебеҙ иртән мине …
Continue reading ‘Ишектән түгел, тәҙрәнән сыҡтыҡ’ »
Һәр ваҡыттағыса, йәйге каникулым быйыл да иҫтәлектәргә бай булды. Атайым менән әсәйемә рәхмәт инде, улар ялды матур итеп ойоштора белә шул. Телевизор, компьютер алдында ултырманым, ә илебеҙҙең иҫ китмәле урындарына сәйәхәт иттек. Каникулымдың күңелле көндәре Төркиәлә башланды. Мармарис ҡалаһында, Эгей диңгеҙе буйында ял иттек. Һыуы таҙа, матур урын. Элек диңгеҙ буйында ял итеү минең өсөн …
Continue reading ‘Тәбиғәт ҡосағында мунса индем’ »


text:
- Подробности
- Просмотров: 524
ИГЕНСЕЛЕК СИСТЕМАҺЫ, 1) игенселек өлкәһендә хужалыҡ итеүҙең тарихи барлыҡҡа килгән органик-технологик формаһы; 2) ерҙе рациональ файҙаланыуға, тупраҡтың һәм а.х. культураларының уңдырышлылығын күтәреүгә йүнәлтелгән ойоштороу‑хужалыҡ, агротехник, мелиоратив саралар йыйылмаһы. И.с. хужалыҡта һәм ер терр‑яһында сәсеү әйләнештәрен ойоштороуҙы, ер эшкәртеү, ашламалар индереү, орлоҡсолоҡ, үҫемлектәрҙе ҡоротҡостарҙан, ҡый үләндәренән һәм ауырыуҙарҙан һаҡлау системаларын, хужалыҡта экологик торошто контролдә тотоуҙы, мелиоратив сараларҙы үҙ эсенә ала. И.с. етештереүҙең йәмғиәт ысулы, агрономия үҫеше, а.х. техникаһын камиллаштырыу йоғонтоһонда барлыҡҡа килә һәм үҫешә. Интенсификация дәрәжәһе б‑са игенселектең үтә ябай (ағастарҙы төпләп яндырыу, урман‑баҫыу, ҡалдау, ҡаты баҫыу системалары), экстенсив (пар, күп баҫыулы‑үлән), экстенсивтан интенсивҡа күсеүсе (яҡшыртылған иген, үлән сәсеү), интенсив (алмаш уңдырышлылыҡ, сәнәғәт‑завод) системаларын айырып йөрөтәләр. Башҡортостанда игенселек үҫешенең иртә осоро өсөн төньяҡ урман райондарында ағастарҙы төпләп яндырыу һәм урман-баҫыу системаһы, дала райондарында ҡалдау һәм ҡаты баҫыу системаларын ҡулланыу хас. Игенселектең экстенсив (пар) системаһы — 16—17 бб., күсеүсе (яҡшыртылған иген) — 18—19 бб., интенсив — 19—20 бб., адаптив‑ландшафт (ҡара: Ландшафт игенселек) 20 б. 90‑сы йй. аҙ. үҫеш ала. Алмаш уңдырышлылыҡ системаһы — төньяҡ райондарҙа дымлылыҡ етерлек булғанда йәки һуғарғанда, сәнәғәт-завод ҙур ҡалаларға һәм сәнәғәт үҙәктәренә яҡын урынлашҡан терр‑яларҙа (мәҫ., «“Алексеевка” с‑зы» ДУАХП) ҡулланыла. Бөтә ауыл хужалығы зоналарында — яҡшыртылған иген, төньяҡ урман‑дала зонаһында, төньяҡ‑көнсығыш урман‑дала зонаһында — ш. уҡ алмаш уңдырышлылыҡ, көньяҡ урман‑дала зонаһында — сәнәғәт‑завод, Урал аръяғы дала зонаһында — иген‑пар, тау‑урман зонаһында үлән сәсеү системалары файҙаланыла. Игенселектең адаптив‑ландшафт системаһы б‑са фәнни тикшеренеүҙәр Аграр университетта (Ҡ.Б.Мәғәфүров, В.Д.Недорезков, Н.А.Середа, М.Ғ.Сираев, Г.С.Смородин, Ә.М.Рәхимов, И.Ҡ.Хәбиров, И.П.Юхин һ.б.), Ауыл хужалығы институтында (Н.Р.Бәхтизин, Я.З.Ҡәйепов һ.б.), БДУ‑ла (Б.М.Миркин) алып барыла. Шулай уҡ ҡара: Игенселектең тупраҡ һаҡлау системаһы.
Әҙәб.: Основы адаптивно-ландшафтного земледелия /И.К.Хабиров [и др.]. Уфа, 1999; Экологический императив сельского хозяйства Республики Башкортостан /Б.М.Миркин [и др.]. Уфа, 1999; Недорезков В.Д., Магафуров К.Б. Системы земледелия. Уфа, 2004.
Ҡ.Б.Мәғәфүров, Б.Т.Щербаков
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Йыһанға осоу
Йыһанға осоу — йыһанға йәки йыһан аша сәфәр йәки транспортлау. Ер менән йыһан араһында аныҡ ҡына сик юҡ, шуға күрә ул Халыҡ-ара авиация федерацияһы тарафынан Ер өҫтөнән 100 км бейеклектә билдәләнгән. Был бейеклектә осоу аппараты аэродинамик көс ярҙамында хәрәкәт итә алһын өсөн тәүге космик тиҙлек кәрәк[1][2], аэродинамиктан бигерәк был осошто орбиталь итә,[3][4]. Авиа- һәм йыһан осоштары араһындағы классик бүленеш йылдан-йыл юйыла бара, сөнки суборбиталь йыһан караптары һәм орбиталь осҡостар үҫеш ала.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Айға осош тураһында күҙаллауҙар күптән йәшәп килһә лә, фәҡәт XX быуатта ғына, планетанан күтәрелеп китерлек тиҙләнеште тәьмин иткән ракета техникаһы барлыҡҡа килгәс, шундай мөмкинлек тыуа һәм берҙән-бер ысул булып ҡала.
Теоретик башланғыстар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыһанға осоштоң теоретик башланғыстарын беренсе булып урыҫ ғалимы Константин Циолковский өйрәнә башлаған һәм ракета двигателдәренең төп математик иҫәпләүҙәре нигеҙендә Циолковский формулаһын сығарған. Немец Герман Оберт 1923 йылда шулай уҡ ракета техникаһының төп тигеҙләмәһен әҙерләй һәм күп быуынлы ракета концепцияһы ярҙамында теләгән орбитаға күберәк файҙалы йөк сығарыу мөмкинлеген һүрәтләй.
Тәүләп америкалы Роберт Годдард инженер һәм ғалим булараҡ телгән алынған. Ул 1910 йылда бәләкәй ракета двигателе эшләй. 1926 йылда ул беренсе тапҡыр шыйыҡ яғыулыҡлы ракета двигателен хәрәкәткә килтереүгә өлгәшә. Бынан алда Больцанонан астроном һәм ракета техникаһы пионеры Макс Валье был өлкәлә йылдам ғына эшләп ала. Ул Европала беренсе булып шыйыҡ яғыулыҡ менән тәжрибәләр үткәрә һәм ракета двигателе ҡуйылған автомобиль эшләй, ул хәҙер немец музейында һаҡлана. Берлинда һынау үткәргән саҡта яныу камераһы шартлай һәм тимер киҫәге 35 йәшлек инженерҙы үлемесле яралай[5].
Ракета эшләү нигеҙҙәрен өйрәнгән айырым кешеләрҙең тәжрибәһе 1930-сы йылдарға тиклем яңы технологияларға нигеҙ һала . Был эш тик хәрби ихтыяж һәм дәүләттән финанс бүлеү нигеҙендә генә үҫешә алған. Космонавтика үҫешенә Пенемюнденан Вернер фон Браун иң ҙур өлөш индерә . 1934 йылда Фау-2 (күп совет һәм америка ракеталары өсөн өлгө) менән башлап 1969—1972 йылдарҙа Айға төшкән Сатурн-5-кә тиклем уның хеҙмәте.
Техник нигеҙҙәрҙән тыш йыһан механикаһы буйынса астрономик мәғлүмәттәр күбәйә бара һәм космосҡа осоуға алшарттар барлыҡҡа килә.
Армия һәм сәнәғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Космик техника үҫешен башта немец рейхында ҡулланалар, унда яңы технология ярҙамында Версаль тыныслыҡ килешеүе урап үтергә мөмкинлек күрәләр. Икенсе донъя һуғышы башланғанға тиклем Пенемюнда Вернер фон Браун етәкселегендә тикшеренеү һәм етештереү комплекстары барлыҡҡа килә һәм «Фау-2» ракетаһы эшләнә. Ул донъяла идара ителә торған беренсе ауыр ракета була һәм Лондон һәм Бельгияның ҙурлығы буйынса икенсе булған Антверпен ҡалаһына ҡаршы ҡулланыла. Хәрби-иҡтисади яҡтан ҡарағанда сағыштырмаса мәргән был ракета төрө хаҡы менән емергес көсө тура килмәгәнлектән уңышлы тип һанала алмай. СССР менән АҠШ-тың хәрби стратегтары һәм сәйәсмәндәре ракета техникаһының ҡеүәтен күреп, Германиянан эшләнеше менән һыҙмаларын ғына түгел, етештереү серҙәрен дә алып сығалар. Икенсе донъя һуғышының һуңғы көндәренән үк был ике ил араһында космик уҙыш башлана һәм тиҫтәләрсә йылдарға һуҙыла. Һуғыштан һуң АҠШ-ҡа ла, СССР-ға ла тулыһынса эшләнгән ракеталар ҙа, етештереү ҡорамалдары ла, бик күп ғалимдар менән инженерҙар ҙа алып сығыла. Улар шул илдәрҙә тиҫтәләрсә йылдар дауам иткән ракета эшләү нигеҙҙәрен барлыҡҡа килтерәләр (ингл. Operation Paperclip)
Һалҡын һуғыш ваҡытында космик уҙыш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һалҡын һуғыш ваҡытында йыһанға осоштар барыһынан да алда психологик баҫым өсөн һәм пропаганда рәүешендә ҡулланыла. Мөһим хәрби әһәмиәтенән тыш улар ике көнәркәш илдең ҡеүәте һәм үҫеше күрһәткесенә әйләнә.
1957 йылдың октябрендәге «Спутник кризисы» ваҡытында Америка йәмғиәте СССР-ҙың тулыһынса технологик артта ҡалыуҙы юҡҡа сығарғанын аңлай. Шул мәлдән АҠШ космонавтиканы бар яҡлап үҫтерә һәм асыҡтан-асыҡ космоста ярыш башлай.
Совет космос программаһы күп йүнәлештәрҙә беренсе булып юл аса. Спутник-1 йыһанға осҡандан һуң бер ай үтеүгә тере йән эйәһен — «Лайка» тигән этте осоралар . 1961 йылдың 12 апрелендә Юрий Гагарин йыһанға оса һәм Ер шарын урап сыға. «Луна-2» һәм «Луна-9» 1959 йылда һәм 1966 йылда Айға төшә. АҠШ-та президент Джон Кеннеди ваҡытында быға ҡаршы Айға кеше идара иткән осош үткәреүгә көс һалалар, 1969 йылдың 20 июлендә быны ярты миллиард тамашасы телевизорҙарынан күҙәтә.
NASA-ның космик программаһындағы граждандар ведомствоһы йәмғиәт иғтибарында торһа ла, уның төп йүнәлеше — тулыһынса абруйлы хәрби проекттар менән эшләү. Яһалма ер юлдаштарының дүрттән өс өлөшө хәрби маҡсаттарҙа етештерелә. АҠШ 1959 йылдан спутник-шпиондар етештерә, ә 1960 йылдан — метео- һәм навигация, шулай уҡ алыҫтан күҙәтеү спутниктары эшләй.
СССР 1960-сы йылдарҙан йыһан караптарын тоташтырыу, оҙайлы осоштар, асыҡ йыһанға сығыу буйынса эш алып бара. АҠШ менән 1975 йылда хеҙмәттәшлек башлана һәм даими кешеләр ебәрелеп торған «Мир» космик станцияһы ебәрелә.
Космонавтикала хеҙмәттәшлек һәм глобалләштереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Мир» станцияһы эшләгән сағында уҡ Рәсәй һәм АҠШ араһында хеҙмәттәшлек көсәйә. Мәҫәлән, «Спейс шаттл» иҫкергән станция менән тоташып, уның эшләргә яраҡлы ваҡытын оҙайта.
Хеҙмәттәшлек Халыҡ-ара космик станция проектлауға килтерә. Шаттл шартлағандан һуң АҠШ уны файҙаланыуҙан баш тарта.
Әһәмиәтле ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1942 йылдың 3 октябрендә кеше эшләгән беренсе объект «Фау-2» атмосфера сигенә (85 км) етә.
- 1957 йылдың 4 октябрендә: Ерҙең беренсе яһалма юлдашы «Спутник-1» осорола.
- 1957 йылдың 3 ноябре: «Спутник-2» — «Лайка» тигән эт менән осҡан беренсе спутник.
- 1959 йылдың 13 сентябре: «Луна-2» — Айға барып еткән беренсе спутник.
- 1959 йылдың 7 октябрендә «Луна-3» Айҙың күренмәгән яғын фотоға төшөрә.
- 1960 йылдың 19 авгусында «Спутник-5» ике тере йән эйәһе — эттәр Белка һәм Стрелка менән Ергә беренсе тапҡыр әйләнеп ҡайта.
- 1961 йылдың 12 апреле: Юрий Гагарин «Восток-1» карабында космосҡа осҡан беренсе кеше.
- 1961 йылдың 5 майы: Алан Шепард — Американың йыһанға осҡан беренсе вәкиле.
- 1962 йылдың 11-12 авгусы: Андриян Григорьевич Николаев — «Восток-3»-тә һәм Павел Романович Попович «Восток-4»-тә донъяла беренсе булып төркөмләп космосҡа оса. 6,5 км аралыҡҡа яҡынаялар.
- 1963 йылдың 16 июне: «Восток-6» карабында йыһанға беренсе ҡатын-ҡыҙ Валентина Владимировна Терешкова оса[5].
- 1965 йылдың 18 марты: Алексей Архипович Леонов «Восход-2» карабынан беренсе булып асыҡ космосҡа сыға. Экипаж командиры — Павел Иванович Беляев.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Левантовский В.И. Механика космического полета в элементарном изложении — 3-е изд. — М.: Наука, 1980. — 512 б.
Меркулов И. А. Полет ракет в мировое пространство. — М.: Изд-во ДОСААФ, 1958. — 88 с.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Sanz Fernández de Córdoba Presentation of the Karman separation line, used as the boundary separating Aeronautics and Astronautics (инг.). Халыҡ-ара авиация федерацияһының рәсми сайты (2004 йылдың 21 июне). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 26 декабрь 2010 тикшерелгән.
- ↑ йыһандың йәнә бер сиге табылған. Мембрана (веб-сайт) (2009 йылдың 10 апреле). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 12 декабрь 2010 тикшерелгән.
- ↑ Андрей Кисляков Где начинается граница космоса?. РИА Новости (16 апреля 2009 года). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 4 сентябрь 2010 тикшерелгән.
- ↑ Ученые уточнили границу космоса. Lenta.ru (10 апреля 2009 года). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 4 сентябрь 2010 тикшерелгән.
- ↑ Фоторепортаж. Первая женщина в космосе. «Mail.Ru» сайты (рус.) (Тикшерелгән 6 март 2017)


text:
- Подробности
- Просмотров: 540
ЙОМАҒОЛОВ Харис Йомағол улы [3.1.1891, Һамар губ. Николаевск өйәҙе Хәсән а. (Һамар өлк. Оло Чернигов р‑ны) — 2.11.1937, Мәскәү], Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.1917—21 йй., 1931—35 йй. РКП(б) ағзаһы. Мәскәү прапорщиктар әҙерләү мәктәбен (1917), К.А.Тимирязев ис. Мәскәү а.х. акад. тамамлаған. 1917 й. рус армияһында, прапорщик. Бөтә башҡорт ҡоролтайҙарында ҡатнашыусы. 1917 й. июленән Башҡорт мәркәз шураһы ағзаһы, көҙөн Һамар губернаһы башҡорттарынан Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышына ағзалыҡҡа кандидат, дек. алып Кесеҡоролтай ағзаһы. 1918 й. башлап РКП(б) ҮК эргәһендәге Мосолмандарҙың коммунистик ойошмалары Үҙәк бюроһы ағзаһы, Ҡазандың хәрби комиссары, Үҙәк мосолман комиссариаты комиссары урынбаҫары. 1919 й. февр. алып Башҡортостан хәрби-революцион комитетында Бөтә Рәсәй ҮБК вәкиле, майҙан — Башревком рәйесе, бер үк ваҡытта сент.—нояб. РКП(б)‑ның Башҡ‑н өлкә ком‑ты секретары. 1920 й. ғин., Башревком м‑н РКП(б)‑ның Башҡ‑н өлкә ком‑ты араһындағы низағтан һуң, Мәскәүгә саҡыртып алына. “Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында” декреты ҡабул ителгәндән һуң башҡа Башревком ағзалары м‑н Урта Азияға сығып китә. 1921 й. башлап аслыҡҡа ҡаршы көрәш б‑са БашҮБК, 1922 й. — Бөтә Рәсәй ҮБК эргәһендәге БАССР вәкиллеге (ҡара: Башҡорт вәкиллектәре) вәкиле, 1926 й. — респ. сауҙа вәкиллеге мөдире ярҙамсыһы, 30‑сы йй. СССР Игенселек һәм малсылыҡ с‑здары ХК Көнбайыш Себер һөт-ит с‑здары идаралығының (бөтәһе лә — Мәскәү) иҫәп һәм статистика бүлеге начальнигы. Репрессиялана (1937), атыла. 1956 й. аҡлана.
А.Ш.Ярмуллин
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
Рут, ҡом, йәки ялтырауыҡ, ҡоралдары һәм материалдары ҡулланып төрлө ҡул ҡул, энергетик ҡорамал, отправиться, таш, балсыҡ, арзан, йәки быяла материалдан. Шул иҫәптән дробилка, буфер, һәм отделочник. Career Skills Qualification Mud, эш, таҙартыу, йәки участка йәки объекттарын камиллаштырыу, артабан төҙәтеү өсөн хатта тултырыу өсөн материал әҙерләү йәки дефекттар, using palm tools …Ентекле »
Билл Һәм Һүрәтләү Эштәре Иҫәбенә Коллекционер / Ҡалып Вакансиялар Һәм Яуаплы
Ваҡытында түләнмәгән бурыстар тураһында клиенттар тапты һәм посылка юлы цэрийға, телефон, кире ҡайтарып алыу өсөн йәки шәхси визит. Разноска счетов түләү һәм бурыс суммаһынан buyeris ҡабул итә. ; кредит бюроһы әҙерләгән дәғүәләре булған, әгәр клиент яуап; почтовые йәки ҡуҙ һаҡлау һәм документтар эштәр, яҙма репутация һәм сериялар. Career …Ентекле »
Бармен Эштең Тасуирламаһы / Ҡалып Роле Һәм Бурыстары
Клиенттар өсөн эсемлек һәм ҡатышмалар, аша йәки туранан-тура хеҙмәтләндереү персоналы. Career Skills Qualification Acquire funds for products supported. Алкоголь һатыу өсөн һатып алыу, техник характеристикаларын тикшереү өсөн тикшереү йәшкә нөсхә идентификаторы. Тотороҡлолоҡ килем тураһында декларация . Тырышлыҡ күрһә, бурыстар, проблемалар һәм сикләү өсөн, һатып алыу менән бәйле’ extreme drinking by taking actions for …Ентекле »
Эш Һәм Эш Отделочник Һүрәтләү Терраццо / Шаблон Һәм Яуаплы Бурыс
Комбинация башҡарып из бетона, ҡом, сәскә, иҙән өсөн чипсы йәки ҡырсын, баҫҡыстары, көрсөгөнөң өҫтө һәм көп өсөн аксессуарҙар, ныҡлы һәм косметика. Career Skills Need Minimize material department strips and push these in to the terrazzo foundation for bones or changes of coloring to form styles or designs …Ентекле »
Староста Һәм Һүрәтләү Эштәре Тюремщик / Ҡалып Тәғәйенләү Һәм Яуаплы
Тикшереү ысулдары һәм законға ярашлы һаҡлана. корпорацияһы менән хөкөм холоҡ төҙәтеү.. Төрмәләге тотҡондар араһындағы юлды һаҡларға мөмкин., суд, азатлыҡтан мәхрүм итеү, йәки башҡа урында. Шериф урынбаҫары һәм полиция бар, консервалауҙа улар күп холоҡ төҙәтеү ваҡытта енәйәтсе үҙенә арналған ойошмалар.. Career Skills Prerequisite Shield facility gates to display readers. Examine send for …Ентекле »
Һүрәтләү Операция Аэродром Эштәре Белгесе / Ҡалып Роле Һәм Бурыстары
Хәрби һәм граждандар самолетына менән тәьмин итеү’ҡабул итеү һәм хәүефһеҙ ы. Бурыс шул иҫәптән контроль идаралығы һәм хеҙмәтләндереү персоналы араһында һауа хәрәкәте ; оҙатыу; аҡсаға аэродром файҙаланыу һәм навигация; процедура ҡулланыу хәүефһеҙлеген тәьмин итеү аэродром; контроль һәм яҙма һаҡлау өсөн авиаперелет; ҡулланыу температураһы һәм белем тураһында мәғлүмәт. Career Skills Qualification Apply airfield security treatments …Ентекле »
Санитар Эштең Тасуирламаһы / Маҡсаты Һәм Бурысы
Бындай кеше ташыу өлкәһендә, йәки инвалид коляскаһын ҡуллана рентген кеүек йоҡо йоҡо идаралығы носилки, күсмә йәки матраслы карауат менән. Аҙыҡ-түлек һәм материалдар һаҡларға мөмкин фьючерс . Job Skills Prerequisite Solution individual call techniques, хәбәр йәки лампалар тапшырыу өсөн талап билдәләне населениеопределять. Документтарҙы йәки мәғлүмәттәрҙе подразделениелары араһында. Отрегулировать …Ентекле »
Кер Йыуыу Һәм Хеҙмәткәрҙәр Эш Йыйыштырыусы Тасуирлама / Ҡалып Һәм Эш Подотчетность
Ҡағиҙә булараҡ, йә эштә, йә йыйыштырыусы постирать таҙартыу йәки йорт йыйыштырыусы моделен йәки бизнес-контент , шул иҫәптән текстиль болан тире., жалюзи фурс, япраҡ, половик , һәм келәм. Контент индереү корректировщик. Career Skills Qualification Receive and level content for washing or drycleaning using pinpointing code amounts or names, applying appliance …Ентекле »
Урман Янғындары Һүндереү Эшенә Тасуирлама / Өлгө Роле Һәм Бурыстары
Ер йәки урмандан утын идара һәм йәмәғәт кәметергә, йәғни яланғас. Job Skills Qualification Retain connection with fireplace dispatchers at all times to alert these of the requirement for supplies and further firefighters, хатта теләһә ниндәй мәсьәләләрҙең тәрәнлеге һәм тәжрибәлеге. . Янғын тематикаһына тергеҙеү, and provide emergency help that is …Ентекле »
Аудиология Эштең Тасуирламаһы / Функция Һәм Яуаплылыҡ Өлгөһө
Кеше тикшерелде һәм дауаланды, сир бар, һәм ҡәрҙәшлек. Спид менән уҡыуын тыңларға һәм ишетергә мөмкин матч. Тикшеренеү үтергә мөмкин,-имеш-мимеш менән проблемалар. Job Skills Need Examine and clean people’ канал ушной. Һаулыҡ һаҡлау һәм идара-ғының персоналды уҡытыу һәм уҡыу аудиология. Скрининг ойоштороу һәм идара уҡыусылар өсөн ҡушымта . Show people and aide …Ентекле »


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 16.02.2018
1976 йылдың 16 февралендә тәүге “КамАЗ” машинаһы сығарыла
Яңылыҡтар таҫмаһы // 16-02-2018, 16:48
Петунияларҙы нисек сәсергә?
Экономика / Үҙ эшеңде башла! // 16-02-2018, 09:00
Йәйге баҡсалағы күпереп сәскә атҡан петуния кемде генә һоҡландырмай икән. Уңған баҡсасылар уны гөл һауыттарына, аҫылмалы көршәктәргә ултыртып, ихаталарын, йорттарын биҙәй. Был сәскәләр июнь башында уҡ сәскәләре менән һеҙҙе һөйөндөрһөн тиһәгеҙ, үҫентеһен февраль башында уҡ ултыртырға кәрәк. Май аҙағы, июнь уртаһына тиклем ҡырауҙар булғас, беҙҙә март башында әлеге сәскә үҫентеһен ултыртырға мөмкин. Асыҡ тупраҡҡа ултыртыу өсөн сәскә 12 – 13 аҙна йылыла үҫергә, тамыр системаһын йәйелдереп, нығытырға тейеш. Петуния еңел, һауа үтеп ингән, ашламалы тупраҡты ярата. Орлоҡтары ваҡ булғас, сәсеүе лә мәшәҡәтле. Шуға ла тупраҡ өҫтөнә тәүҙә ҡар һалырға, һуңынан орлоҡто уның өҫтөнә һибеп сығырға кәрәк. Бер урынға бер нисә орлоҡ төшһә, осло әйбер менән таратып сығығыҙ. Ҡар ирегәс, орлоҡ үҙе тупраҡты тишеп төшөп шытасаҡ. Һауытты үҫентеләрегеҙ морон төрткәнсе пленка менән тығыҙлап ҡаплап ҡуйығыҙ. Петуния әсе тупраҡты яратмай. Һабаҡтары буйға оҙонайып китмәһен өсөн яҡты урынға ултыртығыҙ.
...
Ни өсөн сусҡа ите ашарға ярамай
Новости / Иман // 16-02-2018, 07:00
Ни өсөн сусҡа итен ашарға ярамауҙың үҙем белгән-ишеткән сәбәптәрен еткергем килә. Сөнки үҙен мосолман тип йөрөгән, инде аҡыл инерлек йәштәге ҡайһы бер кешеләрҙең баҙарҙа сусҡа ите эҙләп, һайлап, һатыулашып алғанын күҙәткәнем бар. Колбаса хаҡында әйтеп тораһы ла түгел – ниндәй иттән яһалғанын ҡарап та тормайҙар. Ярай, элек аҙыҡ-түлек һайлап алырлыҡ күп түгел ине, беҙ үҙебеҙ ҙә күп нәмәне белмәнек. Сөнки мәғлүмәт булманы, атай-әсәйҙәрҙең иҫкәрмәләренә ҡолаҡ та һалманыҡ. Беҙгә уларҙың әйткәндәрен “үткәндәр ҡалдығы” тип өйрәттеләр. Әсәйемдең: “Һеҙ магазин ите ашап ҡына ауырыйһығыҙ”, – тигәненә көлөп кенә ҡарай инем. Сусҡа ите йомшаҡ була, тип, билмәнгә лә ҡушып ебәреү, магазиндан әҙер билмәнде, колбасаны сиратта тороп алыуҙар булды.
...
Һалҡын тейеүҙән дауаланырғамы?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 16-02-2018, 07:00
Һәр кем йылына бер тапҡыр ғына булһа ла һалҡын тейҙереп ауырый. Күптәр уға артыҡ иғтибар итеп бармай. Әммә белгестәр һәр ауырыуға яуаплы ҡарарға кәңәш итә. Ни өсөн?
Йүтәл, тымау, күҙҙәрҙең ҡыҙарыуы, тамаҡ ауыртыу – вируслы инфекцияға хас күренештәр. Гигиена һәм эпидемиология үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, инфекция ауырыуҙарының 93 проценты киҫкен респиратор вируслы инфекцияларға тура килә.
Кешеләрҙең 90 проценты йылына кәмендә бер тапҡыр, халыҡса әйткәндә, һалҡын тейҙереп ауырый. Әммә шул уҡ ваҡытта, тирә-яҡтағыларҙы зарарлап, эшкә, уҡырға йөрөүен дауам итә. Күптәр үҙ аллы дауаланыуға өҫтөнлөк бирә. Киҫкен вируслы инфекцияны дауалау кәрәкме, юҡмы?...
Йүтәл, тымау, күҙҙәрҙең ҡыҙарыуы, тамаҡ ауыртыу – вируслы инфекцияға хас күренештәр. Гигиена һәм эпидемиология үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, инфекция ауырыуҙарының 93 проценты киҫкен респиратор вируслы инфекцияларға тура килә.
Кешеләрҙең 90 проценты йылына кәмендә бер тапҡыр, халыҡса әйткәндә, һалҡын тейҙереп ауырый. Әммә шул уҡ ваҡытта, тирә-яҡтағыларҙы зарарлап, эшкә, уҡырға йөрөүен дауам итә. Күптәр үҙ аллы дауаланыуға өҫтөнлөк бирә. Киҫкен вируслы инфекцияны дауалау кәрәкме, юҡмы?...
[/aviable]


text:
Башҡортостан Республикаһының Милли архивында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, Яҙыусылар союзы ағзаһы, фронтта нәшер ителгән «Ҡыҙыл атлылар» гәзите хеҙмәткәре Әхтәм Сөләймән улы Ихсановтың шәхси фонды һаҡлана. Ул 1908 йылдың 24 декабрендә хәҙерге Күгәрсен районының Аҡман-Ибрай ауылында тыуып үҫә. 1929 йылдан «Башҡортостан йәштәре», «Коммуна», «Баҫыу ударнигы» һәм «Удар төҙөлөш» гәзиттәре редакцияларында эшләй. 1933 – 1937 йылдарҙа «Башҡортостан» гәзитенең мәҙәниәт бүлеге мөдире вазифаһын башҡара.
1941 йылда Әхтәм Сөләймән улын «Ленинсы» гәзите мөхәррире урынбаҫары итеп тәғәйенләйҙәр. 1942 йылда үҙе теләп фронтҡа китә – 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итергә насип була уға. «Ҡыҙыл атлылар» гәзите мөхәррире урынбаҫары булараҡ, уға яугирҙар менән бергә алғы һыҙыҡта йыш булырға тура килә. Ҡуш йөрәкле яҡташтары тураһында гәзиткә мәҡәләләр яҙа, дивизияның хәрби юлын, аяуһыҙ алыштарын аҡ ҡағыҙға теркәп бара.
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғас, яугир-яҙыусы Башҡортостан радиоһында һәм «Башҡортостан ауыл хужалығы» журналы редакцияһында хеҙмәт эшмәкәрлеген дауам итә. Даны бар илгә таралған дивизия тураһында китаптар сығара. Ике китаптан торған «Саҡма тояҡ аттарҙа» документаль повесы – Әхтәм Ихсановтың иң билдәле әҫәрҙәренең береһе. Бынан тыш, яҙыусы-журналист оҙаҡ йылдар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Советтар Союзы Геройҙары тураһында бай документтар туплай. Уның «Генерал Шайморатов» пьесаһын Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры һәм башҡа театрҙар сәхнәләштерә.
Ғөмүмән, Әхтәм Ихсанов – 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының йылъяҙмаһын алып барып, ике тиҫтә самаһы китап сығарыуға өлгәшкән тынғыһыҙ журналист, һәләтле әҙип. Уның шәхси архивында һаҡланған бихисап документтар араһынан утлы яу эсендә яҙылған бер мәҡәләһен, тел-стиль үҙенсәлектәрен әллә ни үҙгәртмәйенсә гәзит уҡыусылар иғтибарына тәҡдим итәм.
Нияз СӘЛИМОВ.
Башҡорт панфиловсылары
Йылға. Ҡаршыла бейек ҡалҡыулыҡ. Ул тирә-яҡтағы бөтә урынды күҙәтеү һәм ут аҫтында тотоу өсөн бик уңайлы – ус өҫтө кеүек. Дошман шунда, махсус командалар тарафынан айҙар буйына нығытылған рубежда, ята.
Группа хәрби задание алды:
– Дошманды ҡалҡыулыҡтан ҡыуып сығарырға һәм шунда нығынырға!
Лейтенант иптәш Атаев Аннаки боецтарын йыйҙы, бурысты аңғартты һәм:
– Ҡыйыу хәрәкәт итегеҙ, еңеү беҙҙә булыр! – тип өҫтәне.
Иң алда командир барҙы, өҙлөкһөҙ ут аҫтында тотолған кисеү аша группаны юғалтыуһыҙ алып сыҡты.
– Тауға һаҡлыҡ менән күтәрелегеҙ, – тине ул һәм нисек үрләүҙең юлдарын күрһәтте.
Улар ҡатмарлы блиндаждарҙа, дзоттарҙа, шахталарҙа ултырған фрицтар янына килеп баҫты.
Лейтенант ҡолаҡтан ҡолаҡҡа бойороҡ бирҙе:
– Группа, залп, пли!
Винтовкалар, автоматтар пулялар яуҙырҙы. Көтөлмәгән «күстәнәстәр»ҙән немецтар аптырап ҡалды.
– Гранаталар! – тип ҡысҡырҙы иптәш Атаев һәм үҙе беренсе булып блиндажға граната ырғытты.
Дошман ҡалтыранды һәм өңөнән ҡуҙғалды. Группа утты тағы ла көсәйтте һәм ҡыҫымды унлата арттырҙы. Боецтар арыҫлан кеүек алға ынтылды, сигенеүсе һәр бер фрицты мушкаға алды.
Ҡалҡыулыҡ ҡыйыуҙар ҡулына күсте.
Ләкин дошман тынысланманы, юғалған рубежды ҡайтарыу өсөн көслө артиллерия әҙерлеге башланы. Ул оҙаҡ дауам итте. Һуңынан 4 бронемашина ярҙамында 150 фриц һөжүмгә ташланды.
Батырҙар ҡоторонған һөжүмде тыныс һәм берҙәм ҡаршыланы. Ул дүрт тапҡыр ҡабатланды, барыһы ла кире ҡағылды. Дошман бер рота һалдатын юғалтып, артҡа тәгәрәне. Бишенсе һөжүм башланды, был юлы ике рота немец һалдаты килде. Ҡыйыуҙар һуғышты дауам итте, артҡа әйләнеп ҡараусы ла булманы.
Ҡаты һуғышлы көн үтте. Иптәш Атаев боецтарын барланы, улар менән атайҙарса һөйләште.
– Барыбер дошманды үткәрмәйбеҙ, ҡоралдаштарыбыҙ өсөн үс алырбыҙ, – тине ул.
Иртән тағы ла һөжүм башланды. Дошман 50 автоматсы һәм 4 танк ебәрҙе.
– Егеттәр, Урал ҡаяһындай ныҡлы булығыҙ! – тип ҡысҡырҙы командир.
Көрәш ҡыҙып китте. Боецтар дошманды дауыллы ут менән ҡаршыланы. Һуғыш ҡырында 30 мәйет ҡалдырып, фашистар тағы ла сигенде.
Дошман һан яғынан етенсе һөжүмгә тотондо. Ул 10 танк һәм батальонға яҡын пехота ташланы.
– Сталин өсөн! Тыуған ил өсөн! Үлербеҙ, ләкин ҡалҡыулыҡты бирмәбеҙ! – тип ҡысҡырҙы Атаев.
Тарихта тиңе булмаған көрәш башланды. Дошман 150-гә яҡын һалдатын һәм өс танкыһын юғалтты. Совет һалдаттары аяуһыҙ һуғышты. Һуңғы патронға тиклем гитлерсыларға аттылар. Яралылар ҙа ҡулдарынан ҡоралдарын төшөрмәне. Ҡандарын ағыҙып, тештәрен ныҡ ҡыҫып һуғыша бирҙеләр.
Улар 30 кеше ине. 30 совет һуғышсыһы! Ватандың бөйөк патриоттары, башҡорт дивизияһының ышаныслы улдары үҙ рубеждарынан аҙым да сигенмәне һәм ҡалҡыулыҡты дошманға бирмәне.
Бына батырҙарҙың исемдәре: Атаев Аннаки, Шевченко Николай, Инабилов Байрам, Саҙретдинов Әнүәр, Багаев Душан, Бәширов Фазылйән, Илһамов Шура (?), Юлдашев Ибрай, Байморатов Ҡәйүм, Шарапов Алексей, Ишкабилов Байрам, Зидев Сафар, Нәғимов, Титов Яков, Олейник Михаил, Мягких Пётр, Астаев Павел, Пайжаков (?), Юлаев, Болдышев, Турганов, Кәримов, Абдрахманов, Хәлиев, Ағибаев, Хөсәйенов, Азимов, Плотников, Хәсәнов, Ҡасимов.
Беҙҙең 30 боецтың ҡыйыулығы – 28 герой-панфиловсының онотолмаҫ батырлығының ҡабатланыуы ғына. Һәм беҙ маҡтаулылар алдында ғорур рәүештә уларға «Башҡорт панфиловсылары» тип әйтәбеҙ.
Ҡурҡыу белмәүсе воиндарҙың исеме быуаттар буйына йәшәр. Беҙ Совет Ватанын һөйгән һәм уның өсөн аяуһыҙ көрәшкән ябай 30 батырҙы мәңге онотмабыҙ. Беҙ улар ҡаршында киләсәк һуғыштарҙа тағы ла нығыраҡ энергия менән һуғышырға, дошманды тар-мар итергә, ҡан өсөн ҡан, үлем өсөн үлем менән яуап бирергә һүҙ бирәбеҙ.
(«Ҡыҙыл атлылар» гәзите,
1943 йыл, 26 ғинуар, № 115).


text:
Белорет металлургия комбинатында быға тиклем сит илдәрҙән килтерелгән күп өлтөклө канаттарҙы, шул иҫәптән полимер япмалыларын етештереү буйынса яңы инвестиция проектының тормошҡа ашырылыуы тураһында гәзит уҡыусыларыбыҙ хәбәрҙар.
Әле инвестиция проектына ярашлы яңы полимер япмалы канаттарҙың өлгөләре “Мечел” төркөмөнә ҡараған “Көньяҡ Кузбасс” һәм “Яҡуткүмер” компанияларында, Коршунов тау-байыҡтырыу комбинатында һәм Пугачев карьерында һынау үтә.
“Көньяҡ Кузбасс” компанияһында ЭКГ-20 экскаваторында ҡулланылған 57 миллиметрлыҡ полимер япмалы канат февраль – август айҙарында 45 градус һалҡындан алып 35 градус йылыға ҡәҙәр өҙлөкһөҙ эксплуатациялана. Алты ай эсендә ҡеүәтле техника 1 миллион 40 мең кубометр тау тоҡомо сығара. Канат норманан ике тапҡырға оҙағыраҡ хеҙмәт итә.
Июль башынан предприятиела диаметры 52 миллиметр тәшкил иткән канаттарҙы һынау бара. Улар күмер тейәү өсөн тәғәйенләнгән ЭКГ-12 экскаваторҙарына ҡуйыла. Быға тиклем япмаһыҙ канаттарҙы ҡулланыу срогы ике ай ғына ине. Ә полимер япмалыларының торошо, ошо арауыҡ үтһә лә, бик яҡшы хәлдә һәм артабан да эксплуатацияланыуын дауам итә.
Коршунов тау-байыҡтырыу комбинатында ла Белорет предприятиеһында етештерелгән продукциянан бик ҡәнәғәт эшселәр. Февралдә диаметры 45,5 миллиметр тәшкил иткән канаттар ЭКГ-8И экскаваторҙарының күтәреү, баҫым яһау, кире ҡайтарыу механизмдарына ҡуйылған. Ошо арауыҡта техника 477 мең кубометр руда сығарған. Был ябай канат менән эшләгәнгә ҡарағанда бер нисә тапҡырға күберәк һанала.
– Сираттағы һынауҙар полимер япмалы канаттарҙың ҡәҙимгеләренә ҡарағанда оҙағыраҡ эксплуатацияланыуын һәм юғары хеҙмәт ресурсына эйә булыуын иҫбатлай. Улар экскаваторҙарҙың ҡиммәтле деталдәренең эшлектән сығыуына ла юл ҡуймай, – ти Белорет металлургия комбинатының генераль директоры Виктор Камелин. – Һөҙөмтәлә илебеҙҙең тау-руда предприятиелары һәм сит ил сәнәғәтселәре өсөн презентация төҙөнөк. Беҙҙең продукция менән ҡыҙыҡһыныусылар табылды.
Дөйөм күләме 510,6 миллион һум тәшкил иткән инвестиция проекты Рәсәй сәнәғәтте үҫтереү фонды һәм Башҡортостан Хөкүмәте ярҙамы менән өс йыл элек ғәмәлгә индерелә башлай. Сәнәғәт масштабында комбинат яңы канат етештереү һәм уларҙы полимер япма менән ҡаплауҙы 2019 йылда тулы көскә атҡара аласаҡ тип күҙаллана. Әйткәндәй, яңы производство Белорет металлургия комбинатында юғары квалификациялы эш урындары ла булдырасаҡ.
Белоретта етештерелгән канаттар ныҡлығын иҫбатланы.


text:
«Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы Башҡортостан радиоһы нигеҙендә 2000 йылдың 25 сентябрендә барлыҡҡа килә. «Юлдаш» каналын FM-йышлыҡтарҙа Башҡортостанда, күрше өлкәләрҙә һәм республикаларҙа тәүлек әйләнәһенә тыңларға мөмкин. Тапшырыуҙар башҡорт һәм татар телдәрендә.
«Юлдаш» радиоһы – йыр-моң һөйөүселәр өсөн алыштырғыһыҙ ҙур сәхнә, шулай уҡ тотош республиканың ижтимағи-сәйәси, мәҙәни тормошо, иҡтисади һәм социаль мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһыныусылар өсөн ышаныслы мәғлүмәт сығанағы. Радиотыңлаусылар беренселәрҙән булып ил һәм донъя хәбәрҙәре менән таныша, төрлө һорауҙар буйынса етди аңлатмалар ала, белгестәр фекерен тыңлай. Тапшырыуҙарҙа күтәрелгән мәсьәләләр тормоштоң һәр яғын яҡтырта.
«Юлдаш» эфирҙан тыш та әүҙем эшмәкәрлек алып бара. Һәүәҫкәр башҡарыусылар араһында “Юлдаш йыры” республика асыҡ конкурсы, “Йыл йыры” фестивале уҙғарыла. Йыл һайын 1 сентябрҙә “Сәләм, студент!” концерт-дискотекаһы ойошторола. Балалар, өлкәндәр, сирлеләр, ярҙамға мохтаждар өсөн акциялар үткәрелә.
«Юлдаш» - киң мәғлүмәт сараһы ғына түгел, таныштырған, кәңәш биргән, ярҙам иткән, тимәк, үҙе тотош ижтимағи институт. Тәүлек әйләнәһенә эфирға сығыу мөмкинлеген ҡулланып, радио тормоштоң бөтә даирәләрендә лә әүҙем ҡатнаша һәм киләсәккә яңы маҡсаттар ҡуйып, ышаныслы үҫеш юлын дауам итә.


text:
Республиканың күп функциялы үҙәге «Үлемһеҙ полк» акцияһында ҡатнашыусыларға ярҙам күрһәтә
Республиканың күп функциялы үҙәге «Үлемһеҙ полк» акцияһында ҡатнашыусыларға ярҙам күрһәтә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 25 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 73 йыллығы алдынан бөгөндән башлап һәм 8 майға тиклем Башҡортостандың күп функциялы үҙәгендә «Үлемһеҙ полк» акцияһында ҡатнашырға теләгәндәрҙе ҡабул итеү ойошторола.
Күп функциялы үҙәктең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был көндәрҙә белгестәр теләгән кешеләргә Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан туғандарының тарихын «Үлемһеҙ полк» электрон Хәтер китабына индерергә ярҙам итә. Күп функциялы үҙәк офистарына мөрәжәғәт иткән һәр кем www.moypolk.ru сайтында мәғлүмәт ҡалдыра ала.
Бынан тыш, күп функциялы үҙәк хеҙмәткәрҙәре Еңеү көнөнә арналған парадта һәм «Үлемһеҙ полк» акцияһында ҡатнашыу өсөн А4 форматындағы фотоһүрәттәрҙе сканерлай һәм баҫтырып сығара.
Өфөнөң Яңы Күпер урамындағы 8-се йортта урынлашҡан офиста А3 форматындағы фотоны баҫтырып сығарырға мөмкин.
Акция республика күп функциялы үҙәгенең түбәндәге офистарында уҙғарыла:
Өфө, Яңы Күпер урамы, 8;
Өфө, Интернациональ урамы, 113;
Өфө, Менделеев урамы, 205а;
Өфө, Б. Бикбай урамы, 44;
Өфө, Ғөбәйҙуллин урамы, 6;
Өфө, М. Рыльский урамы, 2/1;
Өфө, Менделеев урамы, 137, 4к;
Өфө, Дағстан урамы, 2;
Өфө, Г. Мушников урамы, 17;
Өфө, Октябрь проспекты, 4/1;
Стәрлетамаҡ, Хоҙайбирҙин урамы, 83;
Күмертау, Ғафури урамы, 35;
Октябрьский, Кортунов урамы, 15;
Бәләбәй, Революционерҙар урамы, 3;
Яңауыл, Азин урамы, 29;
Сибай, Горький урамы, 74к;
Белорет, 5 Июль урамы, 3;
Мәсәғүт И.Усов урамы, 3.
http://www.bashinform.ru/news/1149894-mfts-bashkirii-pomozhet-uchastnikam-aktsii-bessmertnyy-polk/


text:
Яйыҡ
Яйыҡ (рус. Урал, ҡаҙ. Жайық) — Көнсығыш Европалағы йылға.
Йөкмәткеһе
Исеме
Боронғо исем (1775 йылға тиклем) - Яйыҡ. Гидроним боронғо-иран теленән *Daiks исеме менән Клавдий Птолемейҙың II быуаттағы картаһында күрһәтелгән[1]. Хәҙерге ваҡытта рәсми рәүештә «Яйыҡ» исеме Ҡаҙағстанда ҡулланыла. Рәсәйҙә — Урал. Башҡорт телендә йылғаны «Яйыҡ» һәм «Урал» исемдәре менән йөрөтәләр (мәҫәлән, Учалы районы Уральск ҡасабаһы янында юл таҡтаһы). Александр Пушкин «Пугачёв тарихында» түбәндәгеләрҙе яҙа:
Оҙонлоҡ буйынса Европала өсөнсө урында (Волга ,Дунайҙан һуң) [2].
Боронғо Европа карталарында йылға Rhymnus fluvius исемен йөрөтә. 1140 йылда беренсе тапҡыр урыҫ йылъяҙмаларында осрай:
Емельян Пугачев етәкселегендәге Крәҫтиән һуғышынан һуң 1775 йылда Екатерина II үҙенең указы менән Яйыҡтың исемен Уралға алмаштырған.
Галерея
Яйыҡ ярында тораҡ пункттар
- Буранғол (Учалы районы)
- Рысай (Учалы районы)
- Ҡалҡан
- Юлдаш (Учалы районы)
- Ураҙ (Учалы районы)
- Уральск (Учалы районы)
- Яңы Байрамғол (ауыл)
- Ғәҙелша
- Наурыҙ (Учалы районы)
- Йәһүҙә (Учалы районы)
- Мишкә (Учалы районы)
- Мәҫкәү (Учалы районы)
- Волковский, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе
- Үрге Урал, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе
- Дзержинка, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе
- Каширинский, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе
- Спасский, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе
- Ивановский, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе
- Приморский, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе
- Үрге Ҡыҙыл, Агаповка районы, Силәбе өлкәһе
- Магнитогорск, Силәбе өлкәһе
- Агапов, Аблязово, Янгельский, Агаповка районы пункттары, Силәбе өлкәһе
- Ҡыҙыл районы, Силәбе өлкәһе
- Кваркено районы, Ырымбур өлкәһе
- Новотроицк, Ырымбур өлкәһе
- Орск, Ырымбур өлкәһе
- Новоорск районы, Ырымбур өлкәһе
- Гай районы, Ырымбур өлкәһе
- Ҡыуандыҡ районы, Ырымбур өлкәһе
- Беляевка районы, Ырымбур өлкәһе
- Ырымбур районы, Ырымбур өлкәһе
- Ырымбур
- Переволоцк районы, Ырымбур өлкәһе
- Новосергиевка районы, Ырымбур өлкәһе
- Ташлы районы, Ырымбур өлкәһе
- Кваркено районы, Ырымбур өлкәһе
- Ҡаҙағстан
- Каспий диңгеҙе
География
Йылға Учалы районының Буранғол ауылы янында башлана [3]. Пётр Рычков «Топография Оренбургская» китабында яҙған [4]:
Үҙенең башында Яйыҡ төньяҡтан көньяҡҡа аға. Ҡаҙаҡ далаһының бәләкәй тауҙарына етеп, төньяҡ-көнбайышҡа китә. Ырымбурҙан көньяҡ-көнбайышҡа китә. Уральск янында йылға яңынан бөгөлә. Яйыҡтың бассейны 237 000 км²[5][6][7]. Оҙонлоғо 2428 км. Ҡаҙағстанда оҙонлоғо 1082 км. Һыуҙың горизонты 635 м абсолют бейеклектә.
Учалы районында Яйыҡ аша күпер
«Европа — Азия» таҡтаһы Яйыҡ ярында Үрге Урал районы, Үрге Урал ҡалаһы
Яйыҡтың ҡушылдыҡтары
Уң яҡтан
- Артазым
- Оло Ҡыҙыл
- Таналыҡ (йылға)
- Губерля
- Һаҡмар (йылға)
- Заживная
- Кинделя
- Иртек
- Чаган, Ҡаҙағстан
Һул яҡтан
Фауна
Әзербайжан почта маркаһында колпица
Иҫкәрмәләр
- ↑ http://www.kirsoft.com.ru/skb13/KSNews_267.htm Юлиан Кулаковский. Карта Европейской Сарматии по Птолемею
- ↑ река Урал
- ↑ Урал — статья в Энциклопедии Башкортостан
- ↑ Рычков Пётр Иванович: «Топография Оренбургская» СПб., 1762 стр.223—224
- ↑ Географический атлас России — М.: ПКО «Картография», 1998.
- ↑ Урал // Словарь современных географических названий : Электронное издание / Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова.. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
- ↑ Урал, река // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
Әҙәбиәт
- Чибилёв А. А. Река Урал: Историко-географические и экологические очерки о бассейне р. Урал — Л.: Гидрометеоиздат, 1987. — 168 б. — (Реки и озёра нашей Родины).
Һылтанмалар
- Балков В. А. Яйыҡ // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8. (рус.)
- Урал, река // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Яйыҡ — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә


text:
Радио тураһында
"Юлдаш" мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы Башҡортостан радиоһы нигеҙендә 2000 йылдың 25 сентябрендә барлыҡҡа килә. Тапшырыуҙар тәүлек әйләнәһенә ҒM-йышлыҡтарҙа алып барыла. "Юлдаш"ты Башҡортостан республикаһында, күрше өлкәләрҙә, шулай уҡ Интернет селтәре аша бөтә донъяла тәүлек әйләнәһенә тыңларға мөмкин. Тапшырыуҙар башҡорт һәм татар телдәрендә ойошторола.
Төп маҡсат – күп милләтле республиканың үҙенсәлекле мәҙәниәтен һаҡлап ҡалыу һәм артабан үҫтереү, йәш быуында илһөйәрлек тойғоһо уятыу. Тапшырыуҙарҙың тематикаһы ошо маҡсаттарға ҡоролған.
"Юлдаш" радиоһы көндәлек рубрикалар, тапшырыуҙар, радиоуйындар, конкурстар, әңгәмәләр, осрашыуҙар, музыкаль ҡотлауҙарҙан торған берҙәм аҙналыҡ тапшырыуҙар теҙмәһе буйынса эшләй. Уларҙың мәғлүмәти йөкмәткеһен яңылыҡтар хеҙмәте әҙерләгән һәм һәр сәғәт һайын сығыусы һуңғы хәбәрҙәр, һауа торошо, социаль тапшырыуҙар, тура бәйләнештә барған күңел асыу программалары тәшкил итә. Киң мәғлүмәт саралары араһында радио иң оператив сара булараҡ, уның төп маҡсаты, тәү сиратта, тыңлаусыларға ышаныслы һәм объектив мәғлүмәт еткереү.
"Юлдаш" – йыр-моң һөйөүселәр өсөн генә түгел, шулай уҡ тотош республиканың ижтимағи-сәйәси, мәҙәни тормошо, иҡтисади һәм социаль мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһыныусылар өсөн дә алыштырғыһыҙ мәғлүмәт сығанағы. Радиотыңлаусылар беренселәрҙән булып төрлө төбәктәрҙәге яңылыҡтар менән таныша, теге йәки был һорауҙар буйынса етди аңлатмалар ала, белгес фекерен тыңлай. Радиотапшырыуҙарҙа күтәрелгән темалар тормоштоң һәр яғын яҡтыртыуға йүнәлтелгән. Тыңлаусыларҙың йәш арауығын иғтибарға алып, беҙҙең тулҡындарҙа яңы музыкаль композициялар ҙа, радионың фондында һаҡланған йыр-моң да даими яңғырай. Күп тыңлаусылар өсөн радио артабанғы үҫеш өсөн үҙенә күрә башланғыс булып тора. Тыңлаусылар менән бәйләнеш булдырыу, даими социаль акциялар ойоштороу аудиторияның һанын арттырыу мөмкинлеге бирә.
Ижади коллективты һәләтле һәм тәжрибәле хеҙмәткәрҙәр тәшкил итә. Даими эҙләнеү, яңылыҡҡа ынтылыу "Юлдаш" радиоһына заман менән бергә атларға, хатта тормоштағы хәл-ваҡиғаларҙан алдараҡ барырға мөмкинлек бирә.
"Юлдаш" - киң мәғлүмәт сараһы ғына түгел, таныштырған, кәңәш биргән һәм ярҙам иткән, тимәк, үҙе үк тотош бер ижтимағи институт. Радиотулҡындарҙа тәүлек әйләнәһенә эшләү мөмкинлеген ҡулланып, "Юлдаш" тормоштоң бөтә даирәләрендә лә әүҙем ҡатнаша һәм киләсәккә яңы маҡсаттар ҡуйып, ышаныслы үҫеш юлын дауам итә.
“Юлдаш” радиоһына йырҙар ҡабул итеү тәртибе
Радиоға килгән йырҙарҙы эфирға биреү маҡсатында һайлап алыу өсөн Художество советы ойошторолған. Унда күренекле йырсылар, артистар, музыканттар һәм шағирҙар инә.
Улар ҡуйған талаптар:
- йырҙың һүҙҙәренә иғтибар итеү (тема, йөкмәтке, рифма);
- йыр һүҙҙәренең көй менән бәйләнешле булыуы (музыкаль яҡтан дөрөҫ төҙөлөшө, гармония);
- аранжировкала музыка ҡоралдарының дөрөҫ һәм урынлы ҡулланылыуы;
-йырсының башҡарыу кимәле (дикция, һүҙҙәрҙе башҡорт йәки татар телендә дөрөҫ әйтеү, вокал);
-яҙманың сифаты;
-яҙмаларҙа йыр авторҙары – шағир һәм композиторҙың исем-шәрифе мотлаҡ ҡуйылырға тейеш.
"Юлдаш" радиоһына килгән яҙмалар рецензияланмай һәм кире ҡайтарылмай.
- Ҡабул ителгән йырҙар фондта һаҡлана һәм эфирҙа яңғырай.
Хөрмәтле йырсылар һәм башҡарыусылар!
Һеҙҙән сифатлы һәм эстәлекле яҙмалар көтөп ҡалабыҙ.
Электрон адрес: uldashpesni@mail.ru
Элемтә:
«Юлдаш» радиоһы
Адресы: 450076, Өфө ҡалаһы, Мәжит Ғафури урамы, 9-сы йорт
Директор урынбаҫары: Үлмәҫбаева Тәнзилә Абдулла ҡыҙы
Телефон: (347) 262-87-00 (күп каналлы) өҫтәмә һандар: 4-02
өҫтәмә һандар: 4-36 (ҡабул итеү бүлмәһе)
Баш мөхәррир: Миләүшә Ҡасим ҡыҙы Йәғәфәрова
Телефон: (347) 262-87-00 (күп каналлы) өҫтәмә һандар: 4-07
Музыкаль мөхәррир: Риф Хәмит улы Арыҫланов
Реклама бүлеге: (347) 262-88-08.
Хаттар бүлеге: (347) 262-88-18
Тура эфир студияһы: (347) 285-77-85
Яңылыҡтар хеҙмәте: (347) 262-88-02, 246-58-45, 8 (937) 84-98-802.
Сығарылыш бүлеге: (347) 262-87-00 (күп каналлы) өҫтәмә һандар: 2-46.


text:
Шеф-ашнаҡсы: Конкурста һигеҙ номинацияла. сундсвалль йыйыу һәм муниципалитет мәктәптәрендә туҡланыу ҙа бик яҡшы. …
Холма үҙе шеф-ашнаҡсы күренде гленн (т.. был һүрәттәр) кесе Гудие мальме һәм гала аҡ күсә.. Skolrestaurang номинацияһында иң яҡшы булып Lidens!
Һеҙ һаман хәтеремдә, мәктәпкә алмайҙар, күпселеге һәр көн булараҡ кулинарияла smakresan. Ихтимал, һеҙ түбәндәге образдар Lidens skola på facebook бар, әммә, асыҡланыуынса, бөгөн был ысынбарлыҡҡа булған башҡа. Студент Хольм, Индал һәм Лидный, мәктәптә үткән һәр көнө бөгөнгө төшкө lidens күптән түҙемһеҙлек менән көтә рәхәт була.. Н sidan högtidsmåltiden һеҙҙе бер күрергә мөмкин һуң, башҡа аҙыҡ-түлек менән мөмкин гламур, үҙ аш-һыу әҙерләү. Ябай ҡарамаҫтан matkassa, һәр осраҡта ул яҡшы белем һәм ҙур булыуы менән һоҡландыра.. Күп нәмәне аңлата нәҡ яңы шеф-ашнаҡсы күренде гленн, уҙған йылдарҙағы кеүек, убалар һәм ресторан ашнаҡсылары эшләмәй, хәҙер ғаилә менән бергә мәктәп сифаты күсә.. Шулай уҡ әлеге ваҡытта исеме аҫтында шеф-ашнаҡсы! Йыл үҙе менән бергә хеҙмәткәрҙәр Гленн. (билдәле Лидный White Guide Juniors skolrestaurang йыл был конкурста номинант. 2016. Гленн һәм мәктәптә иншалар конкурсында тик уңыштар lidens!


text:
- Подробности
- Просмотров: 484
ДАРИНЦЕВ Олег Владимирович (26.7.1967, Ҡаҙаҡ ССР‑ының Берлек а.), инженер-электромеханик. Техник ф. д‑ры (2008). ӨДАТУ‑ны тамамлағандан һуң (1992) шунда уҡ, бер үк ваҡытта 2001 й. алып Механика ин‑тында эшләй: өлкән, 2008 й. башлап төп ғилми хеҙм‑р, 2009 й. — лаб. мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге интеллектуаль идара итеү системаларына һәм микроробототехникаға арналған. Д. ҡатнашлығында тиҙ хәрәкәт иткән пьезоэлектрик микройыйылмалы роботтар ғаиләһе һәм микроҡорамалдарҙың төрлө типтары, микророботтар төркөмө өсөн тотҡарлыҡлы мөхит эсендә иң ҡулай маршрут планлаштырыуҙың генетик алгоритмы, роботлаштырылған микройыйыу ф‑каһының идара итеү системаһын аппарат-программа м‑н тәьмин итеү һ.б. уйлап табыла. 90‑дан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 27 уйлап табыу авторы.
Хеҙм.: Нейрокомпьютеры в авиации (самолёты). М., 2004 (авторҙ.); Основы микроробототехники. Уфа, 2004 (авторҙ.).
С.Ф.Урманчеев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 536
ДОНЪЯҒА ҠАРАШ, донъя һәм унда кешенең урыны т‑да дөйөмләштерелгән күҙаллауҙың бөтөн системаһы; кешеләрҙең объектив ысынбарлыҡҡа теоретик, практик һәм эмоциональҡиммәт мөнәсәбәтен асыусы ҡиммәттәр, идеалдар һәм инаныуҙар системаһы. Мифологик, дини, филос., ғилми Д.ҡ. айырыла. Д.ҡ. м‑н бәйле төшөнсәләр: “донъя картинаһы” (донъя т‑да донъяға ҡараш белеме йыйылмаһы), “донъяны аңлау” (кешенең тәбиғәтте, йәмғиәтте һәм үҙен танып белеүе), “ысынбарлыҡты тойоу” (кешенең үҙ көнитмешен хис м‑н кисереүе), “донъяны ҡабул итеү” (донъяның “ваҡыт”, “киңлек” һ.б. категориялар аша асыла торған шәхси образы).
Башҡорттарҙың Д.ҡ. этногенез барышында барлыҡҡа килгән. Исламға тиклемге осор мәжүси Д.ҡ. ҡатмарлы системаһы м‑н айырылып тора (ҡара: Исламға тиклемге дини инаныуҙар). Зороастризм, тәңрелек һ.б. хас донъяға ҡараш күҙаллауҙары, анимизм һәм тотемизм киң таралған була. Башҡорттарҙың Д.ҡ. 13 б. алып ғәрәп-мосолман Д.ҡ. һәм мәжүсилектең синтезын тәшкил итә, тип фараз ителә; уға ш. уҡ 16—20 бб. тарихи ысынбарлығы, ш. иҫ. мәғрифәтселек фекере, суфыйсылыҡ, йәдитселек һәм ҡәҙимселек, марксистик философия һ.б. йоғонто яһай.
Боронғо башҡорттарҙың Д.ҡ. т‑да иң күп мәғлүмәттәр Ибн Фаҙлан яҙмаларында бирелә. 19—20 бб. урыҫ сәйәхәтселәре, яҙыусылары һәм ғалимдары башҡ. халҡының Д.ҡ. фольклор йыйғанда һәм өйрәнгәндә тикшергән. Башҡорттарҙың Д.ҡ. үҙенсәлектәре Аҡмулла, М.М.Биксурин, М.А.Буранғолов, М.Ә.Ҡыуатов, М.И.Өмөтбаев, Р.Ф.Фәхретдинов һ.б. хеҙмәттәрендә яҡтыртылған. 20 б. Д.ҡ. фәнни аспекттары Д.М.Азаматов, Н.В.Бикбулатов, Д.Ж.Вәлиев, Б.С.Ғәлимов, А.Й.Зарипов, Р.М.Йосопов, Н.А.Мәжитов, З.Й.Рәхмәтуллина, Ә.М.Сөләймәнов, Ф.С.Фәйзуллин, Ғ.Б.Хөсәйенов, А.Б.Юнысова һ.б. тарафынан өйрәнелгән.
Әҙәб.: Салихов Г.Г. Человек в картине мира башкир: социально-филос. анализ. Уфа, 2007.
Л.Ә.Итҡолова
Тәрж. М.Ә.Ҡотлоғәлләмов


text:
«Ете тажлы сәскә» балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүселәр ойошторған Покров байрамы ошондай һынамыштар менән башланып китте.
Тамашасылар күп йыйылды. Ҡунаҡтар, ата-әсәләр килде. Зал гөл-сәскәләр менән матур итеп биҙәлгәйне. Һәр кемдең йөҙөнән байрам кәйефе һиҙелде. Кескәйҙәр ниндәй генә милләт кешеһе булып кейенмәгән! Башҡорт, урыҫ, украин, сыуаш халыҡтарын сағылдырған кейемдәрҙәге балаларҙың үҙ-ара мөнәсәбәте ғорурлыҡ хистәре уятты.
Атай-әсәйҙәр менән берлектә ойошторолған матур байрамда уйын-конкурстар музыкаль сығыштар менән үрелеп барҙы. Сыуаш йыры «Ямғыр» байрамға йәм өҫтәне. Украин халҡының уйыны барыһын дәртләндерҙе, ә ҡыҙҙар башҡарыуындағы башҡорт халыҡ бейеүҙәре күңелдәрҙе күтәрҙе.
Был көндө милли йолаларыбыҙҙы, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе күрһәтеү буйынса күп эш башҡарылды. Байрам матур концертҡа әйләнде, көслө алҡыштарға күмелде.
И. САФИУЛЛИНА.
Өфө районы, Булгаков ауылы.


text:
Бөгөн бөтә донъяла телевидение көнө билдәләнә
Бөгөн бөтә донъяла телевидение көнө билдәләнә
Башҡортостанда уның тарихы уҙған быуаттың илленсе йылдары аҙағына барып тоташа. 1956 йылда Өфөлә телеүҙәк төҙөлөшө башлана. Ошо ваҡыттан алып телевидене өлкәһе техник үҫеш, тапшырыуҙарҙың йөкмәткеһе һәм төрлөлөгө, шулай уҡ экран сифаты буйынса ла йылдам алға бара. Әлеге ваҡытта республикала тиҫтәләрсә район һәм ҡала телеканалдары эшләй. Һөнәри байрам уңайынан, киләһе яҙмабыҙ Башҡортостан юлдаш телеканалы ҡаҙаныштары тураһында.Телевизор ҡараусыларҙы иртәнге «Сәләм» тапшырыуы хәйерле иртә теләп уятһа, «Яңылыҡтар» көндәлек хәбәрҙәр менән таныштырырға ашыға. Тәүлегенә ете тапҡыр эфирға сыҡҡан яҙмаларҙың һәр береһен үҙенсәлекле итеп эшләүҙә, оператив рәүештә еткереүҙә хәбәрселәр үҙ көсөн һалһа, телевизор ҡараусыны ҡыҙыҡһындырып ебәреү өсөн алып барыусыларға ла тырышырға кәрәк, ти хеҙмәттәшебеҙ Гүзәл Мөхәмәтйәнова.
Журналистар әҙерләгән материалдар сығарылыш бүлегенә махсус программа буйынса компьютер аша ғына тапшырыла. Ә бит ҡасандыр хәбәрселәргә тапшырыуҙарҙы таҫмаларға төшөрөгә, көс еткеһеҙ төргәктәрҙе күтәреп ташырға тура килә. Телевидение өлкәһендәге техник үҫеш «Яңылыҡтар»ҙың йөкмәткеһен байытырға булышлыҡ итә.
Ысынлап та, аҡлы-ҡаралы телевизорҙарҙан, ҡатлы-ҡатлы таҫмаларҙан башланған телевидение бөгөн төҫлө, һанлы форматта эшләй. Шулай ҙа журналистарға халыҡ күңеленә ятырҙай, уларҙы йәлеп итерлек тапшырыуҙар әҙерләү зарур. Миллиондарса тамашасыһы булған Башҡортостан юлдаш телевидениеһы был юҫыҡта уңышлы эшләй. Хеҙмәткә лайыҡлы баһаны Рәсәй, халыҡ-ара конкурстарҙа еңеүҙәр дәлилләй. Күптән түгел «Федерация» телевизион бәйгеһендә телеканал бер юлы биш награда лайыҡ булды.
Телеканалда етештерелгән проекттар үҙенсәлекле алымдары менән айырылып тора. Уның аудиторияһы киң, йәштәр, оло быуын вәкилдәре, балалар. Шулай уҡ спорт, юмористик һәм башҡа тапшырыуҙарҙа кескәйҙәр һәм үҫмерҙәр үҙҙәре үк ҡатнаша.
Күптән түгел «Тамыр» балалар һәм үҫмерҙәр телеканалы «Бирешмә» сериалын төшөрҙө. Фильм тамашасылар өсөн яңы йылға ҙур бүләк булыр тип көтөлә.
Башҡортостан юлдаш телевидениеһы иһә тамашасылар һорауы, теләге буйынса Яңы йылға «Зәңгәр уттар» проектын тергеҙеү өҫтөндә эшләй.
Бөгөн Башҡортостан юлдаш телевидениеһы донъяның бөтә ҡитғаларында ла күрһәтә, уның тамашасылары миллиондар менән иҫәпләнә. Зәңгәр экрандар һәр ваҡыт яҡты, матур, ә яңылыҡтарҙы оператив рәүештә хәбәр итеүҙә водитель, оператор һәм башҡа хеҙмәттәштәребеҙҙең роле ҙур. Тынғыһыҙ хеҙмәт емешен Яңы йыл байрамдарында телевизор ҡараусылар үҙҙәре ҡарай аласаҡ.


text:
Мәмәтәй ауыл Советы (Тәтешле районы)
Мәмәтәй ауыл Советы — Тәтешле районы составында ауыл биләмәһе, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы) Почта индексы — 452839. ОКАТО коды — 80250847000. ИФНС коды — 0271. Башҡортостан республикаһы закондарына ярашлы «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» 2004 йылдың 16 декабрендәге Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә[1].
2008 йылда Бүл-Ҡайпан ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәмәтәй ауыл Советы: Мәмәтәй ауылы — административ үҙәге, Иҫке Ҡайпан, Иҫке Соҡор, Ҡарман ауылдары (ҡушымта 45к);[1]
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә[2]:
Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
41) Тәтешле районы буйынса:
Бүл-Ҡайпан ауылында административ үҙәге менән «Бүл-Ҡайпан» атамаһын һаҡлап, Бүл-Ҡайпан һәм Мәмәтәй ауыл Советтарын берләштерергә.
Мәмәтәй ауыл Советының Иҫке Ҡайпан, Иҫке Соҡор, Мәмәтәй, Ҡарман ауылдарын Бүл-Ҡайпан ауыл Советы составына индерергә.
Бүл-Ҡайпан ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Мәмәтәй ауыл Советын алып ташларға;
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2008 йылда Пермь өлкәһе, Аҡсәйет ауыл Советы , Бәҙрәш ауыл Советы, Бүл-Ҡайпан ауыл Советы, Ҡоҙаш ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы")[3].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан (в ред. Законов РБ от 20.07.2005 N 211-з, от 21.06.2006 N 329-з, от 29.12.2006 N 404-з)
- ↑ Закон Республики Башкортостан от 19.11.2008 № 49-з «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населённых пунктов»
- ↑ Закон Республики Башкортостан от 17.12.2004 N 126-з «О границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан»


text:
Ратмир Бәҙретдинов: «Байыҡ» конкурсы башҡорт бейеүен үҫтерә һәм беҙҙе Фәйзи Ғәскәровтың традицияларына алып ҡайта»Фото: Олег Яровиков
Ратмир Бәҙретдинов: «Байыҡ» конкурсы башҡорт бейеүен үҫтерә һәм беҙҙе Фәйзи Ғәскәровтың традицияларына алып ҡайта»
Ратмир Бәҙретдинов: «Байыҡ» конкурсы башҡорт бейеүен үҫтерә һәм беҙҙе Фәйзи Ғәскәровтың традицияларына алып ҡайта»Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 12 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Байыҡ» конкурсы башҡорт бейеүен үҫтереү өсөн ҙур әһәмиәткә эйә. Ул беҙҙе күренекле хореограф Фәйзи Ғәскәровтың традицияларына алып ҡайта. Элекке йылдарҙа хатта Мәскәүгә алып барырлыҡ кеше юҡ ине. Ул ваҡытта халыҡ ижадына ҡыҙыҡһыныу булманы. «Байыҡ» иһә яңы башҡарыусыларҙы асты, беҙҙе тәртипкә, бейеү мәҙәниәтенә өйрәтте. Ойоштороусыларға, әлеге проектҡа булышлыҡ иткән республика етәкселегенә шуның өсөн бик рәхмәтлебеҙ», — тип белдерҙе Башҡортостандың халыҡ артисы, алыштырғыһыҙ жюри рәйесе Ратмир Бәҙретдинов «Башинформ» агентлығында «Байыҡ»тың 10 йыллығына бағышланған матбуғат конференцияһында.
13 декабрҙә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында «Байыҡ» башҡорт бейеүен башҡарыусыларҙың республика телевизион конкурсының гала-концерты уҙа. Унда республиканың төрлө ҡала-райондарынан, Рәсәй төбәктәренән һәм яҡын сит илдәрҙән 500-нән ашыу һәләтле бейеүсе ҡатнаша. Быйыл байрамға Ҡаҙағстандан, Төньяҡ Осетия-Аланиянан, Татарстандан, Мәскәүҙән башҡарыусылар һәм коллективтар саҡырылған. Өфөгә «Барс» бейеү ансамбле (Төньяҡ Осетия-Алания) һәм «Салтанат» дәүләт бейеү ансамбле солисы Ернур Карыкбол (Ҡаҙағстан) килгән дә инде. Гала-концертта проекттың хроникаһын күрһәтеү күҙаллана, ойоштороусылар, ҡатнашыусылар һәм тамашасылар 10 йыл эсендә булған иң сағыу мәлдәрҙе иҫкә төшөрә ала.
Йола буйынса, иң оҫта бейеүселәр ситек рәүешендә эшләнгән статуэтка һәм дипломдар менән бүләкләнә. Быйыл төрлө номинацияларҙа һигеҙ Гран-при тапшырыу ҡаралған, тип билдәләне проекттың авторы, атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре Рита Өмөтбаева.
«Беҙгә 10 йыл тула, «Байыҡ» проекты 2007 йылда башланғайны. Тәүҙә бәйгелә яңғыҙ бейеүҙәрҙе башҡарыуҙы күҙ уңында тотһаҡ, хәҙер ансамблдәрҙе лә саҡырабыҙ. Беренсе тапҡыр 50 ҡатнашыусы ғына булғайны. Уларҙың һаны йылдан-йыл арта бара, ошо йылдар эсендә конкурста һигеҙ меңдән ашыу бейеүсе ҡатнашты, араларында халыҡ артистары ла, ябай кешеләр ҙә булды. Республика сәнғәтенең алтын фондына ингән 150 яңы бейеү һалынды. Ауылдарҙан беҙгә төркөмдәр, тотош ғаиләләр менән киләләр. «Байыҡ»та ҡатнашыусылар бөгөн Ғәскәров исемендәге ансамблдә лә, «Мираҫ»та ла, Һамарҙа ла, Мәскәүҙә лә бейей», — тип һөйләне Рита Өмөтбаева.
Башҡортостандың халыҡ артисы, «Байыҡ» телевизион конкурсының жюри ағзаһы Риф Ғәбитов Рәсәйҙең бер төбәгендә лә ошоға оҡшаш проекттың булмауын һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Риф Ғәбитов әйтеүенсә, проект барған йылдарҙа күсәгилешлелек нығынды, тотош балетмейстерҙар быуыны үҫеп сыҡты, яңы ҡыҙыҡлы бейеүҙәр ҡуйылды, музыкаль биҙәлештең сифаты яҡшырҙы, яңы үҙенсәлекле костюмдар тегелде.
Проекттың финалын Башҡортостан юлдаш телеканалында 2018 йылдың 1 ғинуарында ҡарарға мөмкин.
http://www.bashinform.ru/news/1091549-radmir-batretdinov-konkurs-bayyk-razvivaet-bashkirskiy-tanets-i-vozvrashchaet-nas-k-traditsiyam-fayz/


text:
10 август
10 август — григориан стиле буйынса йылдың 222-се (кәбисә йылында 223-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 143 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мырҙаханова Сәйҙә Нуриман ҡыҙы (10.08.1947), архивсы, 1983—2006 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт берләшмәләренең үҙәк дәүләт архивы директоры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
- Рәмил Йәнбәк (10.08.1952—11.01.2017), башҡорт шағиры һәм журналисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002), Шәһит Хоҙайбирҙин (2002), Зәйнәб Биишева (2006) һәм Фәтих Кәрим исемендәге премиялар лауреаты.
- Гәрәев Вячеслав Юрьевич (10.08.1957), мәғариф хеҙмәткәре һәм йәмәғәт эшмәкәре. Нефтекама ҡалаһының 1-се лицейы директоры. Башҡортостан Республикаһының IV саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостандың мәғариф отличнигы. Сығышы менән Стәрлетамаҡ ҡалаһынан.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әхмәтйәнов Әхәт Әбделхаҡ улы (10.08.1918—3.08.1976), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, снайпер, өлкән сержант. II дәрәжә Ватан һуғышы (1943) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары (1942) кавалеры.
- Хоҙайбирҙина Тамара Шәһит ҡыҙы (10.08.1923—27.04.1998), балет артисы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. РСФСР-ҙың (1955) һәм Башҡорт АССР-ының (1953) атҡаҙанған артисы. Йәштәр һәм студенттарҙың бөтә донъя фестивале лауреаты (Бухарест, 1953). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
- Ғатауллин Наил Ғәйнәт улы (10.08.1928—26.04.2015), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы академигы (1995), медицина фәндәре докторы, профессор. РСФСР-ҙың (1991) һәм БАССР-ҙың (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1995) һәм һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы (2002), Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2013). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1971).
- Ишбулатов Нәғим Хажғәле улы (10.08.1928—7.02.2006), башҡорт тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1975), профессор (1981). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980).
- Хәйруллин Ирек Хәниф улы (10.08.1938), ғалим-инженер-электромеханик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1983—2000 йылдарҙа Өфө авиация институтының һәм Өфө дәүләт авиация техник университетының кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (1981), профессор (1983). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1991). Сығышы менән Үзбәк ССР-ынан.
- Әхмәтов Морат Хөсәйен улы 10.08.1948—26.02.2006), башҡорт композиторы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1996). Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1999).
- Халиуллин Юрий Михайлович (10.08.1943), хәрби инженер-механик-ғалим, контр-адмирал (1990). Юғары хәрби мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 1992—1998 йылдарҙа В. И. Ленин исемендәге Ленинград Юғары хәрби-диңгеҙ инженер училищеһы начальнигы, 1998—2000 йылдарҙа — Хәрби-диңгеҙ инженер институты етәксеһе. Техник фәндәр докторы (1996), профессор (1998). Ҡырым Республикаһының 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002). III дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәт иткән өсөн» (1988) һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1998) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Шаран районы Анисимова Поляна ауылынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1874 — Герберт Гувер, АҠШ-тың 31-се президенты.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Мишкәлә һарайҙы ер упһа, Ауырғазыла, киреһенсә, ер аҫтынан бысраҡ бәрә. Солтанморат ауылы эргәһендә торба тишелеү арҡаһында түгелгән нефтте һаман да йыйып бөтә алмайҙар. Башҡортостанда әлегә көндәрҙең һыуытып ямғырҙар булмай тороуы ғына экология хәлен ул тиклем ҡурҡынысҡа әйләндермәй.
Мишкә районында ҡаралтыларҙы ер йота
Мишкәлә һарайҙы ер упһа, Ауырғазыла, киреһенсә, ер аҫтынан бысраҡ бәрә. Солтанморат ауылы эргәһендә торба тишелеү арҡаһында түгелгән нефтте һаман да йыйып бөтә алмайҙар. Башҡортостанда әлегә көндәрҙең һыуытып ямғырҙар булмай тороуы ғына экология хәлен ул тиклем ҡурҡынысҡа әйләндермәй.


text:
Республика демографик хәлде яҡшыртыуға 15,2 миллиард һум аҡса йүнәлтә
Республика демографик хәлде яҡшыртыуға 15,2 миллиард һум аҡса йүнәлтә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, /.
Яҡынса 15,2 миллиард һум өҫтәмә финанслау күләме менән 150 сара. Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов раҫлаған республиканы йылдам социаль-иҡтисади үҫтереүҙең комплекслы планы шундай.
Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, ошо аҡсаға демографик хәлде яҡшыртыуға, Рәсәй Президентының «май» Указдарын тормошҡа ашырыу барышында хеҙмәт мөнәсәбәттәрен үҫтереүгә, республикала уңайлы инвестиция мөхите булдырыуға, дәүләт милкен файҙаланыуҙың һөҙөмтәлелеген арттырыуға йүнәлтелгән һәм башҡа сараларға ярҙам күрһәтеү ҡаралған.
Шулай уҡ уҙған ултырышта ведомствола халыҡтың аҡсалата килеменең реаль үҫешенә килтерергә тейешле саралар тикшерелде.
http://www.bashinform.ru/news/1211747-na-uluchshenie-demograficheskoy-situatsii-bashkiriya-potratit-15-2-mlrd-rubley/


text:
Боҫоп та ғына һайрай һандуғас
Хикәйә
...Утыҙлап йыл уҙыуға ҡарамаҫтан, әүәлге дуҫтарҙай осрашты был икәү.
– Сәфинә-ә! – ғәжәпһенеп тә, икеләнеберәк тә тәүҙә биштәрле ирекәй өндәште тар ғына таш юлдан яйлап балалар арбаһы этеп килгән ҡатынҡайға. – Сәфинә?..Ҡара әле...
– Бә-әй, Һула?...
Ҡатын «Һулаҡай» тип әйтеп бөтмәүенә һөйөндө, ә ир кеше асыҡ- шаран: – Һорашып торғоланым һирәк- мирәк һине зимләктәреңдән, – тине.
Арбалағы сабый, һөйләшеүгә ҡушылғандай, ныйылдай башланы.
– Бәһлеүән, әй, әлүктән арбаһын ҡалай һелкетә! Әллә үҙеңдеке, бабуля?
– Иллелә бала тапҡан, тип бот сабырҙар! – ҡатын шаяртыуға үпкәләмәне. – Өйө а-ана... Ҡыҙымдың малайы был. Ярай, ныҡлап уянмаҫ борон, апҡайтайым.
Сәфинә колясканы тимер ҡапҡаға ыңғайлатты, Батыр йәнәш атланы. – Ә... нисек йәшәү? Дөрөҫөрәге, ҡайҙа?
– Ауылда инде, ҡайҙа булһын. Медпункт ябылды, эш юҡ. Өйҙө һатып, бында күсергәрәк тә уйланыла. Ә үҙең һуң?
– Хәҙер бәғзеләр ауылға тартыла. Хатта мин... Ну, дәртеңә дарман, – тип ҡеүәтләне уны Батыр. – Үҙемме? Һаман урман хужалығында, шоферить итәм. Бисәм үлеп ҡуйҙы, яман ауырып... Ней, Сәфинә, әйҙә иркенләп кенә гәпләшеп ултырайыҡ, ә-ә? – Теге өнһөҙ, тимәк, икеләнә йә риза. – Мин кәнде отпускыла...
...«Абау, бисура! Ул тиклем биҙәнмәһә оло башы менән! Күҙҙе ҡыҙҙыра, йәнәһе! Уйнатып әйттем дәһә, баҡсала ҡунырбыҙ, тип». Ирекәй ҙә әскелтем күҙәмәһен эсенә йомдо.
Батыр бөгәсә һөйләнсек түгел, шулай ҙа ҡарбуз үҫтереү серҙәрен, ғаилә хәлдәрен әҙ-мәҙ уртаҡлашты. Ҡыҙы күрше йорттағы егеткә сыҡҡан икән. Эсә, етмәһә, йоҡа елкә... «Проблема! Ҡатынымды ерләгәс, оноғом менән миңә ҡайттылар. Кейәү ике арала сабауыллай. Тегендә фатирҙары тар, өҫтәүенә, ҡәйнәһе уҫал. Лутсы ауыл яғынан һатлыҡ иҫке өй алам, ҡулым эш белә...»
Сәфинә эстән генә «ундай проблема ни, аҙым һайын...» – тип һығымта яһаны. Әллә тиңдәш ирҙең «теге саҡты ғүмерҙә онотманым... Ауылыңа килеп йөрөнөм, тик бигерәк ҡапыл тормошландың...» кеүегерәк хыялбай иҫтәлеген ишеткеһе килгәнме? Кәнде шулай, әтеүсә, кәрәкһә лә, кәрәкмәһә лә, һиңмайҙарса баш сайҡап ултырмаҫ ине. Батырҙың күңелһеҙ хәбәрҙәренән ялҡһа ла, сығып китмәй, һаман да ултырыуын дауам итте, үҙенә-үҙе аптырап.
«Һәйбәт ине ҡатыным», – тине аҙаҡ буйҙаҡ. Сәфинә лә эстән генә килеште: «Шамилым да йүнле ине». Иҫләһәң… Икеһенең дә эше ябылғас, йәшелсә кәсебенә керештеләр. Апаруҡ мал-бол йыйҙылар. Әгәр әжәл ашыҡтырмаһа?! Совет власы бөткәс, димләһәләр ҙә, бер фирҡәгә лә инмәне Шамил, сөнки партиянан партияға һикерәндәгән ике йөҙлө карьеристарҙы өнәмәне. Сәфинә бәғер төбөнән ҡабатланы: «Тыныс йоҡла ҡәбереңдә, теләһә кемдең ҡуйынына инмәм!» Ҡәйнәһенең әйткәне лә ҡолағына сағылғандай: «Киленкәйем, кешеһе осрап, бер-бер һоратһа, бар ҙа ҡуй, беҙҙекеләр разый...» Әммә Батыр, шампандан теле көрмәлгән төҫлө, шып-шым тик ултырасы. Кисәге батыр тимәҫһең»...
Хикәйәнең тулы вариантын журналдың 9-сы һанында уҡығыҙ.
Теги:


text:
"Унһыҙ мин тын ғына үләм..."Алдымда ҡарап туйғыһыҙ һылыу 30 йәштәрҙәге ҡатын ултыра. Берәү ҙә сибәркәйҙең эсе тулы ут тип әйтә алмаҫ. Ул һуңғы биш йылда иҫе китеп бер егеткә ғашиҡ. Егет бай ҙа, әллә ни егәрле лә, һушты лырлыҡ матур ҙа түгел, ләкин Гөлсара өсөн ул донъялағы...
Только после запрета на регистрационные действия с автомобилем, должник погасил долг по алиментамТолько после запрета на регистрационные действия с автомобилем, должник погасил долг по алиментам Судебный пристав-исполнитель Стерлибашевского районного отдела УФССП по Республике Башкортостан обязал погасить задолженность по алиментам мужчину,...
Сәхнәбеҙҙең нуры улЙондоҙло сәғәттәре күп булған уның. Оҙайлы алҡыштар, ҡосаҡ-ҡосаҡ сәскәләр, һоҡланыу һәм һөйөү тулы ҡараштар. Тормошон сәхнә менән бәйләгән һәр кемдең хыялы, ынтылғаны шул түгелме ни? Яратҡан эшендә бәхетен тапҡан Рәсәйҙең, Башҡортостандың,...
Даръяларҙы иңләп, бәхет яулап...Уның йырҙарынан түгелеп һағыш ағыла. Мөлдөрәмә тулы күҙҙәрендә – әйтерһең дә, көҙҙөң илаһи моңһоулығы. 20 йыллап эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән һәм бөгөн аяғында ныҡлы баҫып торған эшлекле ханымдың йөҙөндәге моңһоулығы уның ысын булмышына бер нисек тә...
Нажиә Игеҙйәнова: Саша(Хикәйә) Күтәренке кәйеф менән табынға ултырҙылар. – Таныштырайым әле, – тип һүҙ башланы Саша, – беҙҙең яныбыҙҙа минең класташым Динә ултыра. Һеҙгә, Айҙаҡай ауылына, фельдшер булып эшкә килде. Динәнең ире лә фронтта. Колхоз председателе:...
Ризыҡтарҙың сифатын кем билдәләй?Иттән баш тартыуҙы нисек кенә маҡтамаһындар, мосолмандарҙың борондан ейгән төп ризығы барыбер иттән, һөттән, майҙан ғибарәт. Ҡунаҡ һыйлағанда, өҫтәлдәребеҙ тултырма, ҡаҙы, ҡымыҙ, ҡорот, эремсек, ҡош иттәре ризыҡтарынан һығылып тора. Ошо һый-ниғмәт...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 317
КЕРҘӘШТӘР, ебәрелмеш, килмешәк, әтәмбәй, башҡ. йәмғиәтенең социаль структураһында башҡорттарҙың аҫаба ерҙәрен (ҡара: Аҫабалыҡ) керҙәшлеккә алыу нигеҙендә формалашҡан халыҡ категорияһы. Теге йәки был ҡылыҡтары, ш. иҫ. башҡорт ихтилалдарында (17—18 бб.) ҡатнашҡаны өсөн ергә аҫабалыҡ хоҡуғын (ҡара: Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы) юғалтҡан башҡорттар К. булып киткән; улар үҙ улусында йәки башҡа улуста билдәле бер шарттарҙа төпләнә алған. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һәм төбәкте киң колониялаштырыу, күскенселек хәрәкәте башланғандан һуң К. күпселек өлөшөн үҙәк өйәҙҙәрҙән һәм Волга буйынан күсеп килгән татарҙар, сыуаштар, мордвалар, мишәрҙәр, мариҙар, удмурттар, һирәкләп урыҫтар һ.б. тәшкил итә. К. араһында казактар, сауҙагәрҙәр, хеҙмәтле кешеләр, яһаҡлы крәҫтиәндәр һ.б. ҡатлам кешеләре лә булған. К. аҫаба башҡорттар (ҡара: Аҫаба) м‑н яҙма килешеү (ерҙән файҙаланыу шарттары т‑да керҙәшлекяҙмалары) төҙөп, уларҙы өйәҙ һәм губерна учреждениеларында теркәгән. Телдән килешеү осраҡтары ла булған (ҡара: Бобылдәр). К. иҫәбенән типтәрҙәр ҡатламы барлыҡҡа килгән. Аҫаба башҡорттар м‑н К. араһында ер мөнәсәбәттәре дөйөм Рәсәй закондары тарафынан көйләнгән (ҡара: Ер сәйәсәте, Ер биләү, Ерҙе файҙаланыу). Башҡ. дайсалары эсендә аҫаба башҡорттар, К. һәм халыҡтың башҡа категориялары араһында биләмә сиктәрен билдәләү Махсус ыҙанлау ваҡытында үткәрелгән, ә ерҙе бүлеү 1898 й. 20 апр. сыҡҡан “Башҡорт дайсаларын ыҙанлау тураһында положение”ға ярашлы атҡарылған. 8‑се ревизия (1834) мәғлүмәттәре б‑са, Башҡортостанда 95,7 мең К. һәм 107,2 мең аҫаба башҡорт иҫәпләнгән; Бөгөлмә өйәҙендә, Бөрө өйәҙендә, Бәләбәй өйәҙендә К. күпселекте тәшкил итһә, Минзәлә өйәҙендә, Өфө өйәҙендә һәм Троицк өйәҙендә аҫаба башҡорттар м‑н К. һаны бер тигеҙ булған.
Ә.З.Әсфәндиәров
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Спорт » Страница 5
Юлаевсылар фин белгесенә ышаныс белдерҙе
Новости / Спорт // 12-04-2017, 13:00
«Салауат Юлаев» командаһы үҙ тарихында тәүгә сит ил белгесенә мөрәжәғәт итеп, үҙенә баш тренер итеп Финляндия вәкиле Эркка Вестерлундты һайланы.
59 йәшлек белгес юлаевсылар менән ике йылға килешеү төҙөгән. Ул үҙенең тренерлыҡ карьераһын 1981 йылда башлай. Финляндияның төрлө клубын етәкләп, иленең үҫмер, йәштәр һәм төп команда баш тренеры вазифаһын да үтәй. Уның етәкселегендә Финляндия йыйылма командаһы Олимпия уйындарының көмөш, донъя беренселегенең көмөш һәм бронза миҙалы призеры була. Быға тиклем «Йокерит» хоккей клубында баш тренер булып эшләй. Уның ярҙамсыһы юлаевсыларҙың элекке һаҡсыһы, 41 йәшлек Николай Цулыгин буласаҡ. Быға тиклем ул «Толпар»ҙың баш тренеры ярҙамсыһы булып эшләй....
Фәһем алырлыҡ йәштәр бар
Новости / Спорт // 10-04-2017, 12:44
Спортты үҙ иткән, сәләмәт тормош алып барған кешеләр һаны артҡандан-арта бара. Был бик ҡыуаныслы күренеш, әлбиттә. Күптән түгел генә Әбйәлил районының Хәмит ауылында район волейбол ярышы уҙғарылды. Ул ябай ярыштан айырылып торҙо. Сөнки Хәмит командаһының алмаштырғыһыҙ уйынсыһы, йәшләй генә фажиғәле рәүештә беҙҙең аранан китеп барған Сафуан Ниғмәтуллиндың яҡты иҫтәлегенә арналып өсөнсө тапҡыр ойошторолдо.
...
...
Билдәле хоккей белгесе Сергей Ғимаев вафат булды
Новости / Спорт // 24-03-2017, 13:36
Хоккейсы, халыҡ-ара спорт мастеры, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры, билдәле спорт комментаторы Сергей Наил улы Ғимаев 62 йәшендә ҡапыл вафат булды.
Ул 1955 йылдың 1 ғинуарында элекке союздаш Беларусь Республикаһында тыуған. Атаһы беҙҙең Туймазы районының Кәкребаш ауылынан. Хәрби летчик. Һуғыштан һуң Украинала ҡалып, шунда өйләнә. Польшала хеҙмәт итә. Беларусь Республикаһына күсеп килгәс, улдары Сергей тыуа. Демобилизациянан һуң Ғимаевтар тыуған яғына – Башҡортостанға күсеп ҡайта. 11 йәшлек Сергейҙы атаһы «Салауат Юлаев» хоккей мәктәбенә бирә. Әрме сафына алынғас, егет Һамар ҡалаһының ул ваҡыттағы СКА командаһы өсөн сығыш яһай. ЦСКА етәкселеге уның уйыны менән ҡыҙыҡһынып, үҙенә саҡырып ала. Улар составында ете тапҡыр СССР чемпионы була. Өс тапҡыр көслө 33 уйынсы исемлегенә индерелә. Һаҡсы амплуаһында бөтәһе 305 уйын уҙғарып, 45 гол индерә. Карьераһын 1986 йылда тамамлай. Һуңынан 14 йыл буйы ЦСКА хоккей мәктәбендә спорт директоры булып эшләй. Ике йыл үҫмерҙәр йыйылма командаһы тренеры булып та өлгөрә. 2000 йылдан төрлө спорт каналында эксперт һәм комментатор һөнәрен башҡара. Хоккей ветерандары командаһында ла уйнай. Ана шуларҙың береһендә үҙен насар тойоп, иҫенә килә алмай, яҡты донъя менән хушлаша....
«Өфө» футболсылары тарих яҙа
Новости / Спорт // 17-03-2017, 13:12
КХЛ-дың "Йондоҙҙар матчы" тамамланды!
Новости / Спорт // 23-01-2017, 11:03
Оло спорт сараһы Чернышев дивизионының "Көнсығыш" конференцияһы командаһы һәм Тарасов дивизионының "Көнбайыш" командаһы араһындағы финал менән тамамланды. Чернышевсылар 3:2 иҫәп менән еңеү яуланы.
Өфөләге "Хоккей йондоҙҙары аҙналығы" тамамланды.
Әйткәндәй, кисә БР Башлығы Рөстәм Хәмитов менән Халыҡ-ара хоккей федерацияһы президенты Рене Фазель осрашты. Эшлекле һөйләшеү барышында Өфөлә артабан да хоккей буйынса оло саралар үткәреләсәгенә өмөт бар икәне асыҡланды. Атап әйткәндә беҙҙә хоккей буйынса халыҡ-ара чемпионат ойошторорға мөмкин тигән фекер яңғыраны....
Өфөләге "Хоккей йондоҙҙары аҙналығы" тамамланды.
Әйткәндәй, кисә БР Башлығы Рөстәм Хәмитов менән Халыҡ-ара хоккей федерацияһы президенты Рене Фазель осрашты. Эшлекле һөйләшеү барышында Өфөлә артабан да хоккей буйынса оло саралар үткәреләсәгенә өмөт бар икәне асыҡланды. Атап әйткәндә беҙҙә хоккей буйынса халыҡ-ара чемпионат ойошторорға мөмкин тигән фекер яңғыраны....
"Оҫталыҡ шоуы - 2017" лә Көнсығыш йыйылма командаһы еңде
Новости / Спорт // 21-01-2017, 22:58
Өфөлә Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының Йондоҙҙар матчы уҙҙы
Новости / Спорт // 20-01-2017, 12:18
Көнсығыш йыйылмаһы был көрәштә Көнбайыш командаһынан 0:4 иҫәбе менән еңелде.
Алтынсы минутта уҡ Алевтина Штарева күпселектә иҫәпте аса. Һуңынан Александра Хусак өҫтөнлөктө икеләтә арттыра – 2:0.
«Көнсығыш» ҡыҙҙары уйында иҫәп буйынса ете тапҡыр өҫтөнлөктә булһа ла, ярышташын бер тапҡыр ҙа язалай алмай.
«Көнбайыштар» тағы ла ике тапҡыр мөмкинлектәре менән файҙалана: икенсе осор аҙағында Людмила Белякова һәм өсөнсө осор һуңында Анна Шохина индерә.
Шохина «Көнбайыштан» матчтың иң яҡшы уйынсыһы бүләген ала. Көнсығыш команда составында шундай уҡ бүләк Өфө «Ағиҙеленән» Ольга Сосинаға тейә....
«Феникс» — Континенталь кубогының тәүге еңеүсеһе
Новости / Спорт // 19-01-2017, 17:47
Өфөлә следж-хоккей буйынса Континент кубогы финалында илдең «Феникс»ы Италияның «South Tyrol Eagles» клубын ҡыйратты.
Следж-хоккей буйынса Континент кубогы тамамланды. Тәүҙә Чехияның «Спарта» командаһы, ҡытайҙарҙы 5:1 иҫәбе менән еңеп, бронза миҙалдар яуланы.
Һуңынан илебеҙҙең «Феникс»ы һәм Италияның «South Tyrol Eagles» клубы боҙға сыҡты. Бынан алдағы көсөргәнешле ярышта рәсәйҙәр еңгәйне. Иҫәп — 2:1.
Был юлы барыһы ла беренсе осорҙоң башында бер нисә минут эсендә хәл ителде. Тәүҙә Дмитрий Лисов — үҙ ҡапҡаһына, унан һуң Станислав Барыкин һәм команда капитаны Вадим Селюкин «Көньяҡ Тироль бөркөттәре» ҡапҡаһына тағы ла ике шайба индерҙе. Осор аҙағында иҫәп — 4:0.
Икенсе осорҙа итальяндар ҡапҡаһына бер генә шайба инде — 5:0.
Селюкин өсөнсө осор башында йәнә бер шайба ташланы, Иван Бердник та шайба индерҙе — 7:0. Осрашыу тамамланыуға бер минут ҡалғас ҡына итальяндар иҫәпте «боҙҙо». Шуға ҡарамаҫтан, «Феникс» — ошо Континенталь кубогының тәүге еңеүсеһе.
...
Следж-хоккей буйынса Континент кубогы тамамланды. Тәүҙә Чехияның «Спарта» командаһы, ҡытайҙарҙы 5:1 иҫәбе менән еңеп, бронза миҙалдар яуланы.
Һуңынан илебеҙҙең «Феникс»ы һәм Италияның «South Tyrol Eagles» клубы боҙға сыҡты. Бынан алдағы көсөргәнешле ярышта рәсәйҙәр еңгәйне. Иҫәп — 2:1.
Был юлы барыһы ла беренсе осорҙоң башында бер нисә минут эсендә хәл ителде. Тәүҙә Дмитрий Лисов — үҙ ҡапҡаһына, унан һуң Станислав Барыкин һәм команда капитаны Вадим Селюкин «Көньяҡ Тироль бөркөттәре» ҡапҡаһына тағы ла ике шайба индерҙе. Осор аҙағында иҫәп — 4:0.
Икенсе осорҙа итальяндар ҡапҡаһына бер генә шайба инде — 5:0.
Селюкин өсөнсө осор башында йәнә бер шайба ташланы, Иван Бердник та шайба индерҙе — 7:0. Осрашыу тамамланыуға бер минут ҡалғас ҡына итальяндар иҫәпте «боҙҙо». Шуға ҡарамаҫтан, «Феникс» — ошо Континенталь кубогының тәүге еңеүсеһе.
...
ЖХЛ "Йондоҙҙар матчы"н телевизорҙа ҡарағыҙ
Новости / Спорт // 18-01-2017, 16:41
Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының "Йондоҙҙар матчы"н "Өфө-Арена" трибуналарынан тыш, телевидение аша ла күҙәтергә мөмкин буласаҡ.
Матчта 34 хоккейсы ҡатнашасаҡ: яланда һәр командала 15-әр һәм икешәр ҡапҡасы уйнай. "Запад"сыларҙы Лиганың ғәмәлдәге чемпионы "Торнадо" ЖКХ-һының баш тренеры Алексей Чистяков етәкләйәсәк. Ә "Восток"ты Өфө "Ағиҙел"енең баш тренеры Денис Афиногенов алға әйҙәйәсәк.
Боҙҙағы алышты КХЛ ТВ HD каналы 19 ғинуарҙа, киске сәғәт 7-се яртыла тура эфирҙа күрһәтәсәк. Шулай уҡ трансляцияны ЖХЛ сайтында һәм YouTube каналында алып барасаҡтар. "Башҡортостан юлдаш каналы" ла матчты күрһәтәсәк....
"Йондоҙҙар матчы" командалары капитандары билдәле булды
Новости / Спорт // 18-01-2017, 10:44
Континенталь хоккей лигаһы 22 ғинуарҙа Өфөлә уҙасаҡ "Йондоҙҙар матчы"нда ҡатнашасаҡ дүрт команданың капитандарын билдәләне. Улар:
- Бобров дивизионы: Павел Дацюк (СКА);
- Тарасов дивизионы: Максим Афиногенов («Витязь»);
- Харламов дивизионы: Сергей Мозякин («Металлург» Магнитогорск);
- Чернышёв дивизион: Евгений Медведев («Авангард»)....
[/aviable]