text:
"ЙѲРӘГЕ ҺӘР САҠ АУЫЛЫНА ЫНТЫЛДЫ"
Исмаҡайҙар был байрамға ихлас әҙерләнгән. Ауыл матур итеп биҙәлгән. Һәр урам байрам табыны ҡорған. Милли кейем кейгән исмаҡайҙар сараға килгән ҡунаҡтарҙы ихлас ҡаршылап, гармун уйнап, таҡмаҡ әйтеп, башҡорт милли аш-һыуы менән һыйлап торҙо. Байрамға саҡырылған хѳрмәтле ҡунаҡтарҙы ҡаршы алғандан һуң, мәктәп музейын күрһәттеләр. Артабан тантана мәктәп кәртәһендә ҡуйылған сәхнәлә дауам итте. Тәбрикләү һүҙе менән район Советы рәйесе Е.Я. Карепанов сығыш яһаны. - Яныбай Хамматов тѳрлѳ яуаплы вазифаларҙа эшләһә лә, ижадҡа ваҡыт таба. Тарихи романдарында беҙҙең район халҡы яҙмышы сағыла. “Хәсрәтле бала саҡ” романын уҡыһаң, күҙҙәрҙән йәш сыға. Мин уның менән яҡындан таныш инем. Ул ауылы тураһында һәр саҡ ҡыҙыҡһынып торҙо. Ябай кеше булды. Яныбай Хамматов күп наградаларға эйә. Минең уйлауымса, “Белорет районының Почетлы гражданины” исемен биреп, уның исемен тағы ла мәңгеләштерҙек, - тине Евгений Яковлевич. Е.Я. Карепанов әҙәбиәт ѳлкәһендә уңыштарға ирешкән яҙыусыларыбыҙ Дамир Шәрәфетдиновҡа, Айгиз Баймѳхәмәтовҡа, Фәриха Вәлиуллинаға, беҙҙең районда йәшәгән һәм ижад иткән шағирәләр Зѳлфирә Сѳләймәноваға, Зѳһрә Үтәғоловаға район Советы Президиумының Маҡтау ҡағыҙҙарын тапшырҙы. Районда күренекле яҡташыбыҙҙың исемен мәңгеләштереү буйынса күп эштәр башҡарылды һәм был йүнәлештә эш әле Яныбай Хамматов исемендәге премия булдырҙы.
Быйыл был премияға Мансур Яҡшыбай улы Һиҙиәтов лайыҡ булды һәм Исмаҡайҙағы байрамда Евгений Яковлевич премияны тантаналы рәүештә хужаһына тапшырҙы. - Миңә Яныбай Хамматовты бер генә күрергә насип булды. Минең ѳсѳн башҡорт халҡы рухын күтәргән ѳс шәхес - Арыҫлан Мѳбәрәков, Заһир Исмәғилев, Яныбай Хамматов бик ҡәҙерле. Бәләкәй генә хеҙмәтемде ҙурлауҙары ѳсѳн рәхмәт, - тине Мансур Һиҙиәтов. Гүзәл Хаммат ҡыҙы Яныбаева Мансур Һиҙиәтовҡа ғаиләһе исеменән бүләк тапшырҙы. “Хәтирә” халыҡ фольклор ансамбле һәүәҫкәр артистары (етәксеһе Клара Миһранова) Яныбай Хамматовҡа арнап, матур таҡмаҡтарын бүләк итте. Динислам Шәғәлиндың “Һунарсы” бейеүен (етәксеһе Артур Ибраһимов) тамашасы яратып ҡабул итте. БР мәҙәниәт министры урынбаҫары Ранис Рәис улы Алтынбаев Башҡортостан Республикаһы Хѳкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Тәлғәт улы Сәғитовтың тәбрикләү һүҙен еткерҙе һәм уны Евгений Яковлевичҡа тапшырҙы. Шулай уҡ БР Мәҙәниәт министрлығының Рәхмәт хаттары менән Исмаҡай ауылы старостаһы Радик Мәхмүтов, Яныбай Хамматов исемендәге ҡала башҡорт гимназияһы директоры Зѳлфиә Ғәлийәнова, Исмаҡай ауылы мәктәбе директоры Ғәфифә Хитауллина бүләкләнде. Инйәр район мәҙәниәт йортоноң “Ҡолонсаҡ” балалар театры (етәксеһе Сәғилә Мырҙағәлина) Яныбай Хамматовтың “Бѳртѳкләп йыйыла алтын” романынан ѳҙѳк сәхнәләштерҙе. Республиканың Әҙәбиәт музейы директоры Гѳлдәр Сабит ҡыҙы Моратова: “Әҙәбиәт йылы юбилейҙарға бай.
Бѳгѳн һеҙҙең байрам - күп дәүләт премиялары лауреаты Яныбай Хамматовтың юбилейын билдәләйһегеҙ. Һеҙ яҡташығыҙ менән лайыҡлы ғорурлана алаһығыҙ. Беҙ ошондай талантлы кешеләрҙе, етәкселәрҙе бүләк иткән Белорет еренә рәхмәтлебеҙ”, - тине сығышында һәм яҙыусы, Шығай мәҙәниәт йорто директоры Сәғирә Шәрәфетдиноваға, Гүзәл Ситдиҡоваға Республика әҙәбиәт музейының Маҡтау ҡағыҙҙарын тапшырҙы. Тәбрикләү һүҙе менән Абҙаҡ ауылынан сыҡҡан шағир Әхмәҙин Әфтәх сығыш яһаны һәм: “Исмаҡай ауылына беренсе тапҡыр киләм, әммә беҙ Яныбай ағай менән аралашып йәшәнек. “Шашынмағыҙ, шашынмағыҙ, егеттәр! Ипләп, абынып ҡуймағыҙ...” - тип беҙҙе ҡурсалап торҙо. Яныбай Хамматовҡа Халыҡ яҙыусыһы исемен бирергә ине”, - тигән тәҡдим индерҙе. Үрге Әүжән ауылынан Владимир Серегин етәкселегендә халыҡ хоры ансамбле тыуған ергә, тәбиғәткә һѳйѳү менән һуғарылған йырҙарын бүләк итте. Сәхнәгә байрамдың тѳп ҡунаҡтары - Гүзәл Хаммат ҡыҙы менән Алһыу Әнүәр ҡыҙы Яныбаевалар саҡырылды. - Атайыбыҙ ауылға йыш ҡайта алманы, хәҙер беҙ киләбеҙ уның тыуған ауылына. Минең күңелемә “Хәсрәтле бала саҡ”, “Карьера” автобиографик әҫәрҙәре бик яҡын. Ул тәү сиратта үҙенә талапсан ҡараны. Тынғыһыҙ хеҙмәт юлында ижадҡа ваҡыты әҙ ҡала ине, әммә ул күп эштәрен башҡарып ҡалырға ѳлгѳрҙѳ. Алтындың бѳртѳкләп йыйылыуына бѳгѳн тағы ла берҙе инандым. Рәхмәт һеҙгә, - тине Гүзәл Хаммат ҡыҙы һәм ауыл китапханасыһы Нәйлә Шакироваға бүләген тапшырҙы, ә инде ауыл музейына Яныбай Хамматовтың 75 йәшенә бүләк ителгән картинаны иҫтәлек итеп бирҙе. Бына сәхнәгә тағы ла “Ҡолонсаҡ” балалар театрының йәш артистары күтәрелде. Был юлы улар Яныбай Хамматовтың биографияһынан яҙыусының Инйәр мәктәбендә уҡый башлауы тураһындағы ѳҙѳктѳ сәхнәләштерҙе. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Мѳхәррәм Сәлимов “Исмаҡай” йырын башҡарҙы һәм: “Ғүмер буйы беҙҙең Беҙәк-Әхмәр ауылы менән Исмаҡай халҡы аралашып йәшәне. Ауыл аралары 15 саҡрым. Бәләкәй саҡтан бѳйѳк яҙыусының йәш сағын күреп йѳрѳгәнмен икән, сѳнки ул беҙҙең ауыл аша үтеп, узкокалейка менән Белоретҡа йѳрѳй торғайны”, - тине. - Бѳгѳн беҙ шундай юғары кимәлдә Яныбай Хамматовтың юбилейын билдәләйбеҙ. Мин уның ижады менән 70-се йылдарҙа “Салауат” романы һәм башҡа әҫәрҙәре аша таныштым. Аҙаҡ инде уның китаптары менән ғаилә китапханаһын тулыландыра килдем. Беҙ күрше ауылдан шундай бѳйѳк яҙыусы сығыуы менән ғорурланабыҙ.
Исмаҡайҙа ихлас халыҡ йәшәй. Элек был ауылда урыҫ милләтле кешеләр ҙә йәшәгән. Улар ерләнгән урыҫ зыяраты ташландыҡ хәлдә ине, Исмаҡай ауылы башҡорттары уны кәртәләп, тәре ҡуйҙы. Рәхмәт һеҙгә! - тине Үрге Әүжән ауыл хакимиәте башлығы Михаил Петрович Телятников. Бына хәрби кейемдәге егеттәр сәхнәгә күтәрелде. Улар - Яныбай Хамматовтың “Башҡорттар китте һуғышҡа” романы буйынса һалынған “Миңлеғәле Шайморатов” бейеүен башҡарған “Йәшлек” бейеү ансамбле (етәксеһе Айгѳл Мағазова) егеттәре. Был да Яныбай Хамматовтың шундай заманда ниндәй әһәмиәтле тарихи әҫәрҙәр яҙырға ҡыйыулыҡ табыуы тураһында һѳйләй. Яныбай Хамматовтың исемен йѳрѳткән ҡала башҡорт гимназияһынан ҙур делегация килгән. Гимназия директоры Зѳлфиә Ғәлийәнова район мәғариф идаралығының һәм гимназия коллективының тәбрикләү һүҙҙәрен уҡыны һәм киләсәктә гимназияның яҡшы уҡыусыларына Яныбай Хамматов исемендәге стипендия булдырасаҡтары тураһында белдерҙе. Гимназияның элекке директоры Зѳбәржәт Суфиянова гимназияға яҙыусы исемен юллау тарихын һѳйләне. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, шағирә Зѳһрә Үтәғолова яҙыусыға бағышланған “Исмаҡай йондоҙо” шиғырын уҡыны. Ә инде гимназияла тәрбиәләнеүселәр Гѳлдәр Зыкрина, “Толпар” вокаль ансамбле егеттәре башҡарыуындағы йыр алҡыштарға күмелде. Исмаҡайҙар ҙа сарала әүҙем ҡатнашты. Мәҫәлән, Илнара Фәтҡуллинаның “Бѳртѳкләп йыйыла алтын” бейеүен тамашасы яратып ҡабул итте. Шулай итеп, муниципаль райондың мәҙәниәт идаралығы хеҙмәткәрҙәре әҙерләгән концерттан һәр кем ҡәнәғәт ҡалды. Ә инде Яныбай Хамматовтың тыуыуына 90 йыл тулыу айҡанлы ойошторолған байрам һәр кемдең күңелендә яҡты хәтирәләр булып уйылып ҡалғандыр. Юбилей байрамы юғары кимәлдә ойошторолдо. Уны әҙерләүҙә Исмаҡай мәктәбе коллективы, ауыл клубы, китапхана хеҙмәткәрҙәре, ауыл старостаһы Радик Мәхмүтов, ауылдаштары Хафиз Иҙрисов ҙур ѳлѳш индергән. Киләсәктә лә исмаҡайҙар бѳйѳк ауылдаштары, яҙыусы Яныбай Хамматов рухына тоғро ҡалыр һәм уның кеүек ҙур бейеклектәргә күтәрелгән йәш быуынды тәрбиәләп үҫтерер тигән ышаныста ҡалабыҙ. Алһыу Әнүәр ҡыҙы Хамматова, әҙиптең ейәнсәре: - Мин ауылға ѳсѳнсѳ тапҡыр киләм. Юл ауыр. Был юлы ла: “Нисек инде олатайым йәйәү йѳрѳгән?” - тип уйлап килдем.
Тәбиғәт матур. Уның бала сағы хәсрәтле булған. Бик иртә әсәһенән ҡалған. Ғаиләлә иң оло бала булғас, бәләкәй туғандарын хәстәрләү уның иңенә тѳшкән. Олатайым Исмаҡай тураһында күп һѳйләне. “Хәсрәтле бала саҡ” романын биҙәгәндә үҙем белгәндәрҙе иҫләп, фотоларға ҡарап эшләнем. Һѳнәрем буйынса табипмын. Республика тире-венерология диспансерының 3-сѳ бүлек мѳдире булып эшләйем. Бынан ике кѳн алда уҡ Белоретҡа эш буйынса килдем, дауахананы тикшерҙем. Ошо ваҡытта башҡортса һѳйләшкән кешене осратманым, ғәжәпләндем. Ѳйҙә һәр саҡ башҡортса һѳйләшәбеҙ, олатайым да шуны талап итте. Ҡыҙҙарым Әйшә менән Наилә лә тыуған телдәрендә яҡшы һѳйләшә, Наилә балалар баҡсаһына йѳрѳмәгәс, әле русса һѳйләшә лә белмәй. Оло ҡыҙым Әйшә Фатима Мостафина исемендәге башҡорт гимназияһында уҡый. Шуға ла райондаштарыма үҙ телдәрен белһендәр, ѳйрәнһендәр ине, тигән теләгемде белдерәм. Гүзәл Яныбай ҡыҙы Хамматова, әҙиптең ҡыҙы: - Байрамдан иҫ китмәле тәьҫораттар алдыҡ. Һәр бер ҡатнашҡан кешегә, исмаҡайҙарға ҙур рәхмәт. Атайымдың рухы ҡыуанғандыр инде, сѳнки уның йѳрәге һәр саҡ ауылына ынтылды. Бесән сапҡан, бала сағы үткән юлдарын күрһәтергә теләне... Район етәкселегенә, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә, “Урал” гәзи- тенә, ойоштороусыларҙың бѳтә- һенә лә ҙур рәхмәт. “Урал”ды уҡып барабыҙ, шуға ла районда булған хәл-ваҡиғалар менән яҡшы танышбыҙ. Рәхмәт һеҙгә!
Рәмилә МУСИНА.


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Иман » Рамаҙан айында намаҙ ваҡыты
Рамаҙан айында намаҙ ваҡыты
Бәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһиссәләм үҙенең хәҙисендә: «Көндәрҙең иң олоһо – йома көнөлөр, кисәләрҙең иң олоһо − Ҡәҙер киселер, айҙарҙың иң олоһо Рамаҙан айылыр», − тип әйткән. Был ай, ураҙа тотоу, инсафлыҡ һәм бер-беребеҙгә күркәм мөнәсәбәттә булыу айы булараҡ, мосолмандар тормошонда айырым әһәмиәткә эйә. Рамаҙандың тәүге ун көнө – рәхмәт көндәре, икенсе ун көнө − гонаһтарҙан пакланыу көндәре, һуңғы ун көнө уттан (йәһәннәм ғазабынан ) ҡотолоу көндәре булып һанала. Башҡа айҙарҙа бер изгелеккә ун сауап яҙылһа, Рамаҙанда бер изгелеккә мең сауап яҙыла.
Ураҙа тотоу − мосолмандарға фарыз биш һынауҙың береһе. Бер көн буйына ғына түгел, айлап ашау- эсеүҙән тыйылып тороу беҙгә үҙебеҙгә нәфсебеҙҙән өҫтөн икәнебеҙҙе, уны еңә алыуыбыҙҙы күрһәтеү мөмкинлеге бирә. Был айҙа яҡшылыҡ, изгелек эшләргә, ялған һөйләүҙән, боҙоҡ эштәрҙән тыйылып торорға тейешбеҙ. Ураҙалы булыу − кешенең яҡшылыҡҡа, изгелек эшләргә ынтылыуы, башҡаларға яҡшы мөнәсәбәттә булыуы, кешеләрҙе рәнйетеүҙән тыйылып тороуы ул. Ураҙа ул − тәрбиә. Аллаһы Тәғәлә беҙҙең ихтыяр көсөбөҙҙө аслыҡ менән һынай. Туҡланыуҙы сикләү әҙәм балаһын тәртипкә, ашаған ризығының ҡәҙерен белергә, уны сарыф итмәҫкә өйрәтә. Ураҙала туҡланыуҙың билдәле бер ҡағиҙәләре лә бар. Иртән, ҡояш сығырға ике сәғәт ҡалғас, сәхәр ашайҙар һәм ураҙаға ниәт әйтәләр. Ашаған ризығығыҙ туҡлыҡлы булырға тейеш. Сәхәр ашамау ураҙа һаналмай. «Сәхәр ашағыҙ. Унда бәрәкәт бар», – тигән Мөхәммәт бәйғәмбәр.
Ураҙа ваҡыты ингәс ашаһаң, тәмәке тартһаң, һағыҙ сәйнәһәң, ураҙа боҙолған, тип һанала. Был ваҡытта енси яҡынлыҡ ҡылыу, мунса инеү, дарыу эсеү, укол алыу, әҙәпһеҙ һүҙҙәр һөйләү, һүгенеү изге ғәмәлде юҡҡа сығара. Сирлеләргә, оҙайлы ваҡыт ас торорға ярамаған кешеләргә ураҙа тотоу тыйыла. Улар һауыҡҡас ҡына ураҙаларын дауам итә йәки уны башҡа ваҡытта тота ала. Йәшәгән, торған еренән 90 саҡрым алыҫҡа киткән кеше юлда һанала. Сәфәрҙә булған кешеләр ураҙаларын тотмаһа ла була. Йөклө, бала имеҙгән ҡатындарға, хәлһеҙ, оло йәштәге кешеләргә ураҙа тотоу мәжбүри түгел. Күрем ваҡытында был изге ғәмәлде башҡарыу тыйыла. Ниәт әйтеп ураҙаға инһәң дә ул һаналмай.
Ашау-эсеүҙән тыйылыу ваҡытынан һуң ас ҡарынға аш ашау ҙа үҙенә күрә бер ысул талап итә. Иң тәүҙә еңел үҙләштерелә торған ризыҡтар (йәшелсә-емеш) ашарға кәрәк.
Ҡояш байығас, ураҙа тотоусы ауыҙ аса. Был ғәмәлде башҡарғанда күршеләрҙе, туған-тыумасаңды саҡырыу сауаплы һанала. Ҡунаҡтар саҡырып һыйлаған, йомартлыҡ һәм хөрмәт күрһәткән кешеләр үҙҙәренә оло сауап алыр.
Ураҙа тота алмағандар фидиә саҙаҡаһын һәр көн өсөн 150 һум менән иҫәпләп бирә.
Хөрмәтле дин ҡәрҙәштәребеҙ, Рамаҙанда, олуғ ғибәҙәт айында, сауаплы ғәмәл – ураҙабыҙҙы хәлебеҙҙән, мөмкинлегебеҙҙән килгәнсә тоторға онотмайыҡ. Изге ғәмәлдәр ҡылып, тормошобоҙға бәрәкәт ҡунһын. Рамаҙан айында иманыбыҙ һәм Ҡөрьәнебеҙ гонаһтарыбыҙҙы юйһын, сәхәрҙәребеҙгә бәрәкәт бирһен, ифтарҙарыбыҙға осрашыу ләззәте бүләк итһен!
Ураҙа тотоу − мосолмандарға фарыз биш һынауҙың береһе. Бер көн буйына ғына түгел, айлап ашау- эсеүҙән тыйылып тороу беҙгә үҙебеҙгә нәфсебеҙҙән өҫтөн икәнебеҙҙе, уны еңә алыуыбыҙҙы күрһәтеү мөмкинлеге бирә. Был айҙа яҡшылыҡ, изгелек эшләргә, ялған һөйләүҙән, боҙоҡ эштәрҙән тыйылып торорға тейешбеҙ. Ураҙалы булыу − кешенең яҡшылыҡҡа, изгелек эшләргә ынтылыуы, башҡаларға яҡшы мөнәсәбәттә булыуы, кешеләрҙе рәнйетеүҙән тыйылып тороуы ул. Ураҙа ул − тәрбиә. Аллаһы Тәғәлә беҙҙең ихтыяр көсөбөҙҙө аслыҡ менән һынай. Туҡланыуҙы сикләү әҙәм балаһын тәртипкә, ашаған ризығының ҡәҙерен белергә, уны сарыф итмәҫкә өйрәтә. Ураҙала туҡланыуҙың билдәле бер ҡағиҙәләре лә бар. Иртән, ҡояш сығырға ике сәғәт ҡалғас, сәхәр ашайҙар һәм ураҙаға ниәт әйтәләр. Ашаған ризығығыҙ туҡлыҡлы булырға тейеш. Сәхәр ашамау ураҙа һаналмай. «Сәхәр ашағыҙ. Унда бәрәкәт бар», – тигән Мөхәммәт бәйғәмбәр.
Ураҙа ваҡыты ингәс ашаһаң, тәмәке тартһаң, һағыҙ сәйнәһәң, ураҙа боҙолған, тип һанала. Был ваҡытта енси яҡынлыҡ ҡылыу, мунса инеү, дарыу эсеү, укол алыу, әҙәпһеҙ һүҙҙәр һөйләү, һүгенеү изге ғәмәлде юҡҡа сығара. Сирлеләргә, оҙайлы ваҡыт ас торорға ярамаған кешеләргә ураҙа тотоу тыйыла. Улар һауыҡҡас ҡына ураҙаларын дауам итә йәки уны башҡа ваҡытта тота ала. Йәшәгән, торған еренән 90 саҡрым алыҫҡа киткән кеше юлда һанала. Сәфәрҙә булған кешеләр ураҙаларын тотмаһа ла була. Йөклө, бала имеҙгән ҡатындарға, хәлһеҙ, оло йәштәге кешеләргә ураҙа тотоу мәжбүри түгел. Күрем ваҡытында был изге ғәмәлде башҡарыу тыйыла. Ниәт әйтеп ураҙаға инһәң дә ул һаналмай.
Ашау-эсеүҙән тыйылыу ваҡытынан һуң ас ҡарынға аш ашау ҙа үҙенә күрә бер ысул талап итә. Иң тәүҙә еңел үҙләштерелә торған ризыҡтар (йәшелсә-емеш) ашарға кәрәк.
Ҡояш байығас, ураҙа тотоусы ауыҙ аса. Был ғәмәлде башҡарғанда күршеләрҙе, туған-тыумасаңды саҡырыу сауаплы һанала. Ҡунаҡтар саҡырып һыйлаған, йомартлыҡ һәм хөрмәт күрһәткән кешеләр үҙҙәренә оло сауап алыр.
Ураҙа тота алмағандар фидиә саҙаҡаһын һәр көн өсөн 150 һум менән иҫәпләп бирә.
Хөрмәтле дин ҡәрҙәштәребеҙ, Рамаҙанда, олуғ ғибәҙәт айында, сауаплы ғәмәл – ураҙабыҙҙы хәлебеҙҙән, мөмкинлегебеҙҙән килгәнсә тоторға онотмайыҡ. Изге ғәмәлдәр ҡылып, тормошобоҙға бәрәкәт ҡунһын. Рамаҙан айында иманыбыҙ һәм Ҡөрьәнебеҙ гонаһтарыбыҙҙы юйһын, сәхәрҙәребеҙгә бәрәкәт бирһен, ифтарҙарыбыҙға осрашыу ләззәте бүләк итһен!
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Башҡортостанда «Йәшел планета» халыҡ-ара экология фестивале 2 июндә Өфөлә үтәсәк. Уның барышында эшлекле һәм күңел асыу программалары ҡаралған. Тирә-яҡты һаҡлау өлкәһендә яңы алымдар һәм ҡаҙаныштар күрһәтеләсәк. Башҡортостан тәбиғәтенә бәйле фотокүргәҙмә лә әҙерләнә, шулай уҡ экологик яҡтан таҙа аҙыҡ-түлекте ауыҙ итергә була. Республикала халыҡ-ара экология фестивален ойоштороу тәҡдиме менән «Йәшелдәр» партияһының төбәк бүлексәһе вәкилдәре сығыш яһаны. Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов был башланғысты хупланы һәм сараны уҙғарыуға булышлыҡ итергә вәғәҙәләне.


text:
- Подробности
- Просмотров: 473
ГАЗ БҮЛЕҮ СТАНЦИЯЛАРЫ, газ бүлеү селтәрҙәренә газ биреү өсөн тәғәйенләнгән техник ҡоролмалар. Г.б.с. магистраль газ торбаларының йәки уларҙың тармаҡтарының остағы участкаларында урынлаша. Составына йүнәлеште үҙгәртеү, одоризация, таҙартыу, гидрат барлыҡҡа килеүҙе булдырмау, көйләү, йылытыу, газ тотоноу һ.б. үлсәү, контроль һәм автоматика, элемтә һәм телемеханика, электр яҡтыртыу, йәшендән һәм статик электрҙан һаҡлау системалары һ.б. инә. Башҡортостанда беренсе Г.б.с. 1953 й. төҙөлә. 2011 й. “Газпром трансгаз Уфа” ЯСЙ‑нда файҙаланылған 148 Г.б.с. эшләгән. Газ биреп тороу тәүлек әйләнәһенә йәй көнө 18 млн. м3, ҡыш көнө 45 млн. м3 тиклем тотоноу кимәле м-н йылына уртаса 14 млрд. м3 самаһы тәшкил иткән. 1942 й. алып Благовещен арматура заводында үткәргес торба арматураһы (япма, вентиль, һаҡлағыс клапандар һ.б.) етештерелә, 1965—2002 йй. “Салаватнефтемаш” ААЙ‑нда Г.б.с. өсөн ҡорамалдар (саң тотҡос, одорант, конденсат йыйыу өсөн һауыт, рессиверҙар) сығарыла.
Әҙәб.: “Газ бүлеү селтәрҙәре” мәҡ. ҡарағыҙ.
А.И.Гольянов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Яңауылда терегөмөшлө иҫке лампаларҙы йыйыу акцияһы үткәреләсәк
Шишәмбе, 20 декабрҙә, терегөмөшлө изделиелар йыйыу буйынса Башҡортостандағы берҙән-бер күсмә пункт — экомобиль — Яңауылға юлланасаҡ. Ул халыҡтан иҫке лампалар һәм термометрҙарҙы бушлай ҡабул итәсәк.
— «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһының экомобиле төшкө сәғәт 12-нән 1-гә тиклем район мәҙәниәт йорто алдындағы майҙанда эшләйәсәк. Яңауыл халҡын беҙҙең экологик акцияла ҡатнашыуға саҡырабыҙ. Әгәр өйөгөҙҙә эшлектән сыҡҡан элект утын һаҡсыл файҙаланыусы йәки люминесцент лампаларығыҙ, эшләмәгән термометрҙарығыҙ булһа, беҙгә тапшырығыҙ. Уларҙы бер осраҡта ла сүп-сар багына ташларға ярамай, — тине предприятиеның инженер-экологы Альбина Шәмсетдинова.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһы терегөмөшлө лампаларҙы айырып йыйырға һәм айырым утилләштерергә кәрәклеге хаҡында даими аңлатыу эштәре алып бара. Республика ҡалалары һәм райондарына экомобиль — терегөмөшлө изделиеларҙы йыйыу буйынса күсмә пункт ебәрелә.
Бөтә төрҙәге терегөмөшлө лампалар халыҡтан бушлай ҡабул ителә, ә юридик шәхестәр менән предприятие килешеү нигеҙендә эшләй. Йыл башынан алып экомобиль Башҡортостан буйынса 20 рейд яһаған һәм халыҡтан 4700-ҙән ашыу лампа ҡабул иткән.


text:
Республика малсылары 1316 баш тоҡомло мал һатып алды
Башҡортостанда тоҡомло малды яңыртыу буйынса эштәр дауам ителә. Йыл башынан алып республиканың ауыл хужалығы предприятиелары һәм ойошмалары 1316 баш эре мал һатып алған, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә. Был уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарағанда 207 башҡа күберәк.
Республиканың аграр ведомствоһына мал поставкалау буйынса Венгриянан тәҡдимдәр килә. Американан башмаҡ һатып алырға теләүселәрҙән төркөм төҙөлә. Бынан тыш, республиканың тоҡомсолоҡ хужалыҡтары ҡара-ала тоҡомло 500 тана һәм 700 башмаҡ һатырға әҙер. Шулай уҡ голштин, симменталь һәм бестужев тоҡомло башмаҡтар ҙа бар. Йәнә һуғымға үрсетергә лимузин һәм герефорд тоҡомло башмаҡтар ҙа һатыуға тәҡдим ителә.


text:
Фәрит Ғәбитов — республиканың иң әүҙем кино эшмәкәрҙәренең береһе булараҡ танылыу яулаған шәхес, ошо өлкәлә бай тәжрибә туплаған кеше. Уның хәтерендә башҡорт кинематографының образы һаҡлана. Фәрит Фәтих улы Ғәбитов кинопрокат эшен ойоштороусы, Рәсәйҙең кинематографистар Союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәйҙең почетлы кинематографы. Ул- милли кино сәнғәтенең барлыҡҡа килеүенән алып бөгөнгө үҫешенә баһа бирә алыусы шаһит.
Рәсәй Президенты Укызана ярашлы, дәүләт киноһы сәнғәтенең сифатын үҫтереү маҡсаты менән, 2016 йыл—Рәсәй киноһы йылы тип иғлан ителгәйне.Кино йылы-2016 тамамланыу уңайынан Фәрит Фәтих улы менән күрешеп, йыл йомғаҡтарын байҡап, һөҙөмтәләр менән танышып әңгәмә ҡорҙом.
Фәрит Ғәбит улы, бер аҙ тарихҡа күҙ һалып китәйек, Башҡортостанда кино ҡасан төшөрөлә башлай?
Башҡортостанда тәүге таҫмаларҙы Мәскәү һәм Екатеринбургтан килгән студиялар төшөрә һәм улар, нигеҙҙә, этнографик характерҙа була. 1910 йылда "Ырымбур", "Алтын приисккыларын эшкәртеү" тигән ҡыҫҡа метражлы фильмдар төшөрөлә. 1915 йылда "Ҡымыҙ" исемле фәнни-популяр фильм, 1916 йылда – "Ҡылғанлы дала" фильмы донъя күрә. 1915 йылда режиссер В. Гардин Л.Н. Толстойҙың "Кешегә күпме ер кәрәк?" хикәйәһен экранлаштыра.
Граждандар һуғышы осоронан байтаҡ ҡына документаль-хроник фильмдар һаҡланған. Артабан "Өфөлә 1 май", "Һабантуй" (1925), "Ҡыҙыл Башҡортостан" (1929), "Азия сигендә", "Совет әкиәте", "Башҡорт ҡыҙы" (1930), "Данлы юбилей" (1939), "Икенсе Баку" (1940) тигән документаль фильмдар ижад ителә. 1937 йылда "Ленфильм"дан режиссер П. Петров-Бытов Башҡортостанда "Пугачев", фильмының ҡайһы бер күренештәрен төшөрә. С. Юлаев ролен К. Мөхөтдинов башҡара. 1940 йылда режиссер Яков Протазанов төп ролдә Арыҫлан Мөбәрәков уйнаған "Салауат Юлаев" фильмын эшләй. 1959-1960 йылдарҙа Свердловск киностудияһы "Сыңрау торна" фильм-балетын экранлашыра.
Мәғлүм булыуынса 1959 йылда Башҡортостан телевидениеһы барлыҡҡа килә, һеҙҙең ҡарамаҡҡа кино сәнғәтен үҫтереүҙә телевидение ниндәй роль уйнаны?
Телевидениеның кино төркөмө байтаҡ фильмдар ижад итте. Улар араһында "Башҡорт балы" (сценарий авторы А. Филлипов), Заһир Исмәғилевтың кинопортреты булған "Тыуған моңдар" фильмы (режиссеры Ғ. Ҡудашев) иң уңышлы эштәрҙән һанала.
Башҡорт киноһының тәүге режиссерҙары кемдәр улар?
1972 йылда Ғата Имаев сценарийы буйынса, оператор Ильдус Ғәлиуллин һәм режиссер Әмир Абдразаков тәүге тапҡыр “Өмөт” фильмын төшөрә. Әмир Абдразаков - башҡорт киноматографияһына нигеҙ һалыусы тәүге режиссер, тип мин һанайым. 1990 йылдың 25 майында республикала "Башҡортостан" киностудияһы эш башлай. Уның етәксеһе итеп юллап астырыусы һәм ойоштороусы билдәле режиссер Әмир Абдразаҡов билдәләнә. "Ишмулла", "Зәки Вәлиди Туған" (режиссеры Ә. Абдразаҡов), "Аксаков һәм Башҡортостан", "Азатлыҡ ҡапҡаһы" (режиссеры Малик Яҡшымбәтов), "Инештәр", "Ғәскәров" (режиссеры Вил Кәримов), "Мин – Салауат Азатлыҡ" (режиссеры Г. Шеверов), һәм байтаҡ документаль фильмдар төшөрөү менән эшен башлап ебәргән киностудия һуңғы йылдарҙа нәфис фильмдары менән тамашасы күңелен яулай башланы.
Режиссер Әмир Абдразаҡов яҙыусы Яныбай Хамматов романдары буйынса "Бөртөкләп йыйыла алтын" тигән 4 сериялы нәфис фильм ижад итә.
Режиссер Булат Йосоповтың "Быяла юлсы", "Ауыл өҫтөндә йәйғор", "Сөмбөлдөң етенсе йәйе", Мостай Кәрим әҫәре буйынса "Оҙон-оҙаҡ бала саҡ" фильмдары экранға сыҡты.
Заманында үҙен талантлы театр һәм кино актеры итеп танытҡан Айсыуаҡ Йомағолов кино юлын һайлай һәм үҙенең , "Төндә мөмкин" тигән диплом эше менән бер нисә абруйлы халыҡ-ара һәм Рәсәй кинофестивалдәрендә , "Иң яҡшы режиссер", "Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы фильм" тигән исемдәр яуланы.. Танылған Рәсәй актеры Марат Башаров төшкән "Елғыуар" кинофильмы ла тамашасылар күңеленә хуш килде.
Беҙҙең кинотаҫмалар башҡаларҙан ниндәй яҡтары менән айырыла?
Беҙҙең режиссерҙарҙың эштәре бик көслө, һәр фильмда тәбиғилек, ысынбарлыҡ ярылып ята. Башҡорт киематографияһы үҙ ҡарашы, үҙ фекере булған йәш көстәр менән йылдан-йыл тулылана. Бөгөнгө көндә башҡорт киноһы ла яйлап үҫешә, донъя кимәленә сыға, милли колоритлы фильмдар халыҡ-ара фестивалдәрҙә призлы урындар яулай. Башҡорт режиссерҙарының картиналары изге хис-тойғолар, ихласлыҡ менән туҡылған. “Башҡортостан” киностудияһының фильмдары- халҡыбыҙҙың рухи хазинаһы, тип әйтер инем. Милләтебеҙҙең үҫеш кимәлен күрһәтеп тороусы сәнғәт ул. Кинематографияһы киң үҫеш алған халыҡты донъя кимәлендә таныйҙар. Йәш, талантлы кинорежиссерҙарыбыҙ тырышлығы менән туған телебеҙҙә фильмдар төшөрөлә. Башҡорт кеүек көслө, бай тарихлы халыҡтың кино сәнғәте, бер һүҙһеҙ, йәшәргә хаҡлы. Йәштәр өсөн кинонан да көслөрәк пропаганда юҡ. Улар, китап уҡымаһа ла, кинофильмдарҙы ҡарай, шуларҙан фәһем ала, һығымта яһай, донъяға ҡарашы формалаша. Башҡорт халҡының үҙ мәнфәғәттәрен яҡтыртҡан, уны борсоған мәсьәләләрҙе күтәргән милли киноһын ҡарарға тейеш.
Башҡорт “кинематография мәктәбе” нисек барлыҡҡа килде?
Мәктәп йылдар дауамында балыҡҡа килә. Башҡорт телендә фильмдар төшөрөлеүе кино тарихында үҙе бер ҙур аҙым һанала. Милли үҙенсәлектәрҙе һәм һыҙаттарҙы, көнкүренешебеҙҙе сағылдырған фильмдар төшөрөлә. Киләсәк тә беҙҙең режиссерҙар иҫ киткес тәбиғәтебеҙҙе, халҡыбыҙҙың данлы шәхестәре тураһында яңы фильмдар төшөрөр әле.
Кино йылы сиктәрендә ниндәй саралар ойошторолдо?
Билдәле булыуынса, ғинуарҙа Өфөлә тантаналы шарттарҙа Кино йылы асылды, уның сиктәрендә төрлө саралар уҙҙы. Шулай уҡ Башҡортостанда Рәсәй киноһы йылында Республика марафонына старт бирелде. Ағымдағы йылдың 1 мартында эстафетаны тәүгеләрҙән булып Сибай ҡалаһы ҡабул итте, 2 мартта Баймаҡ халыҡ ижады үҙәгендә йөрәктәргә үтеп инерлек сара уҙғарылды. Шулай уҡ Ауырғазы, Ғафури, Миәкә, Федоровка –барлығы 20 –ләп район үҙәктәрендә кино марафондарында ҡатнашырға тура килде.
Быйыл да һәр йылдағыса “Көмөш Аҡбуҙат” III Халыҡ-ара милли һәм этник кино фестивале шаулап-гөрләп уҙып китте...
Башҡортостан ике континент бәйләнгән ерҙә, Европа һәм Азия цивилизациялары киҫешкән ерҙә урынлашыуы юҡҡа түгел. Ысынлап та, Башҡортостан - ил сәйәсәте һәм мәртәбәле мәҙәни саралар үткәреү үҙәгенә әүерелгән. Фестивалдә сит ил киноматографистарының күпләп ҡатнашыуы, байрамға сағыу һәм милли биҙәктәр өҫтәне.
Быйылғы “Көмөш Аҡбуҙат» III Халыҡ-ара милли һәм этник кино фестиваленә Германия, Ҡазаҡстан, Ҡырғыҙстан, Иран, Непал, Мексика, Америка Ҡушма Штаттары, Әрмәнстан, Сирия, Франция, Әзербайджан, Таджикстан, Афғанстан, Швейцария, Тайвань, Бангладеш, Монголия илдәренән 268 эш тәҡдим ителде. Фестиваль Башҡортостан Республика Башлығы грантына уҙғарылды.
Өсөнсө йыл уҙғарылып килгән был фестиваль йылдан –йыл киң офоҡтарға һуҙыла, билдәлелек яулай. Мәғлүм булыуынса, “Көмөш Аҡбуҙат” кинофестивале милли һәм этник фильмдарға бағышланған фестиваль. Фестивалдә ҡатнашҡан кинотаҫмаларҙы ҡарап, беҙ һәр милләттең мәҙәниәтен, ғөрөф-ғәҙәтен, йолалары менән асыҡ танышабыҙ.
Кино - ул милләтте тәрбиәләүсе сәнғәт тармағы. Кино сәнғәте һөнәр кешеһенең гүзәл образын тыуҙырып, рухи йәһәттән файҙалы эш башҡара. Фәрит Фәтих улы Ғәбитов Рәсәй һәм Башҡортостан киноһының да ныҡлы үҫеш аласағына, кинематография өлкәһенә ныҡлы иғтибар биреләсәгенә ышаныс белдерҙе. Рәсәй киноһы йылы башҡорт киноһына ла үҫеш килтерер. Кино йылы йәмғиәтебеҙҙә юғары әхлаҡи ҡиммәттәрҙең нығыныуына тағы бер аҙым яһаны, тип әйтеп булалыр.
Әңгәмә ҡороусы: Гүзәл Багаева
Фото: Рустам Имамов
Приглашаем к участию в акции «Мой язык – язык дружбы. Минең телем – дуҫлыҡ теле».
Желающим принять участие в акции необходимо разместить заявку в группу «Вконтакте».


text:
- Подробности
- Просмотров: 439
БӘЛЕШ, башҡорт аш‑һыуының традицион аҙығы. Эслек һалып сөсө ҡамырҙан бешерелгән өҫтө ябыҡ түңәрәк ризыҡ. Эслек өсөн ит, ҡаҙ үпкә‑бауыры, ярма (тары, дөгө), йәшелсә (картуф, ҡабаҡ), татлы Б. өсөн емеш‑еләк (балан, ҡайын еләге) ҡулланыла. Итһеҙ Б. мул итеп май ҡушып әҙерләнә. Итле Б. табынға эҫе көйө ултырталар (бәлеш өҫтөн ҡырҡып алып, эслеген, һуңынан төбөн ашайҙар). Ғәҙәттә Б. туй, бала тыуыу (ҡара: Бишек туйы, Исем ҡушыу) уңайынан байрам өҫтәленә, өмәлә ҡатнашыусылар һ.б. өсөн бешергәндәр. Б. оҡшаш аҙыҡ мордва, урыҫ, татар, сыуаш һ.б. халыҡтар аш‑һыуында осрай.
С.Н.Шитова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 297
ҠОРОЛОҠҠА СЫҘАМЛЫЛЫҠ, ҡоролоҡта үҫемлектәрҙең һыуһыҙ һәм туҡымаларҙың үтә ҡыҙыу булыуына бирешмәү һәләтлеге. Үҫемлек төҙөлөшөнөң үҙенсәлектәре (тамыр системаһының оҙонлоғо һәм ҡеүәте, йөнтәҫлеге һ.б.), ш. уҡ ҡоролоҡтоң интенсивлығы һәм оҙайлығы м‑н билдәләнә. Иң юғары Ҡ.с. ксерофиттар эйә. Культуралы үҫемлектәр араһынан ксерофиттарға артишок, сорго һ.б. инә. Күпселек а.х. культуралары — мезофиттар, үҫемлектәр генератив ағзалар барлыҡҡа ки‑ леү осоронда ҡоролоҡҡа бигерәк һиҙгер була. Ҡоролоҡҡа сыҙамлы а.х. культураларына — ҡабаҡ, судан үләне, тары, уртаса сыҙамлыларға — арпа, бойҙай, кукуруз, сыҙамлылығы түбән булғандарға борсаҡ, ҡарабойҙай, һоло инә. Агротехник саралар үткәреү (тәрән һөрөү, ҡар тотоу, ашламалар индереү) үҫемлектәрҙең Ҡ.с. арттыра. Башҡортостанда Ҡ.с. б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 40‑сы йй. башлана. Аграр университетта ҡылған, бүтәгә һ.б. үҫемлектәрҙең Ҡ.с. тамыр системаһының ҡеүәтенә (А.Н.Богданов), тарының, соргоның, судан үләненең һ.б. культураларҙың Ҡ.с. биоморфол. үҙенсәлектәргә (Л.К.Ишмөхәмәтов) бәйле булыуы өйрәнелә; Биология институтында (В.К.Ғирфанов) һәм Ауыл хужалығы институтында (Н.Р.Бәхтизин) иген культураларыныңҠ.с. күтәреүгә минераль ашламаларҙың йоғонтоһо б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә. Башҡорт дәүләт университетында үҫемлектәр үҫешенең төрлө фазаларында уларҙың Ҡ.с. өйрәнелә (Г.В.Заблуда).
Әҙәб.: Физиология сельскохозяйственных растений. В 12 т. Т.3. М., 1967.
Н.Р.Бәхтизин, Р.Р.Исмәғилев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
“Һәр берегеҙ һәләтле!” – тиҙәр31-05-2014, 04:00 // Тубырсыҡ // Баҫып сығарырға
Бында ифрат тырыш, уңған уҡытыусылар эшләй. Улар ҡыҙҙарҙы бәйләргә, сигергә өйрәтә. Уҡыусылар теккән күлдәктәр, уларҙың ҡул йылыһы һалынған мамыҡ шәлдәр һоҡланып туймаҫлыҡ! Флористика түңәрәгенә йөрөгәндәр иһә сәскәләрҙе магазинда һатылғандан да матурыраҡ, зауыҡлыраҡ итеп эшләп ҡуя. Ынйы-мәрйен теҙеп үрелгән уйынсыҡтары ғына ни тора! Һүрәт төшөрөргә яратҡан балалар ҙа һәләтен кинәнеп үҫтерә бында.
— Һәр берегеҙ һәләтле! — тип маҡтап ҡына тора беҙҙе уҡытыусыларыбыҙ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 473
ҠАҘТУҒАН ЙЫРАУ, Ҡаҙтуған Һөйөнөс улы, шағир‑импровизатор. Ҡ.й. тормошо т‑да документаль мәғлүмәттәр юҡ. Күп кенә башҡ., ҡаҙаҡ, ҡарағалпаҡ ғалимдары (М.Х.Иҙелбаев, К.Мәмбәтов, Г.Муштак, Х.Суйыншәлиев һ.б.) фекеренсә, Ҡ.й. яҡынса 1420 й. Волга буйҙарында (Әстерхан өлк. Ҡыҙыл Яр а. эргәһендә) тыуған. Сығышы м‑н аҡһөйәк хәрбиҙәр нәҫеленән, төрки ырыуҙарының береһенең (нуғайҙарҙың ҡара‑ҡыпсаҡ ырыуы, тип фараз итәләр) юлбашсыһы була. 15 б. 2‑се ярт. уның ырыуы Ҡ.й. етәкс. тыуған ерҙәрен ташлап китә һәм Ҡаҙаҡ ханлығы составына барып ҡушыла. Ғ.Б.Хөсәйенов фекеренсә, Ҡ.й. Көньяҡ Уралда тыуған, башҡ. ырыуҙарының береһенән сыҡҡан. Йырауҙың ижади мираҫына “Ялан да ялан, ялан йорт...” ҡобайыры, “Ҡабарынған өкө шикелле...” һәм “Билгеле бейек күк бөркөт...” шиғырҙары инә. Әҫәрҙәрендә Ҡ.й. ил юлбашсыһының һәм халыҡтың ҡаҡшамаҫ берҙәмлек идеяһын раҫлай, хәрби батырлыҡҡа, тыуған тәбиғәттең матурлығына дан йырлай. Йырау ижады башҡорт, ҡаҙаҡ, ҡарағалпаҡ, нуғай халыҡтарының уртаҡ ҡаҙанышы һанала.
М.Х.Иҙелбаев
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
Ҡамәт
Ҡамәт (ғәрәпсә إقامة) — Исламда фарыз намаҙы алдынан уҡылыусы, аҙанға оҡшаған һүҙҙәр. Айырма шунда, ҡамәт аҙан кеүек һуҙып әйтелмәй, шәп- шәп итеп әйтелә. Ул фарыз намаҙҙары йәмәғәт менән уҡыр алдынан әйтелә. Ир - егеттәр әйтә. Яңғыҙ уҡыған осраҡта ла ҡамәт әйтеү хәйерле. Әммә ҡатын - ҡыҙҙар әйтмәҫтәр.
Аллааһһү әкбәр - 4 тапҡыр
Әшһәдү әл-ләә иләәһә иллаллааааһ - 2 тапҡыр
Әшһәдү әннә Мүхәммәдәр - рәсүлүл лаааһ - 2 тапҡыр
Хәййә ғәләс саләәәһ - 2 тапҡыр
Хәййә ғәләл - фәләәәх - 2 тапҡыр
Ҡаде ҡамәтис - саләәһ - 2 тапҡыр
Аллааһу әкбәр - 2 тапҡыр
Ләә иләәһә илләллаааһ - 1 тапҡыр
Ҡаде ҡамәтис - саләәһ тигәндә, имам ыңғайына тәҡбир әйтеп, намаҙ уҡырға тотоноу мөхтәсәб.