text:
Рәсәй Хөкүмәтенең көрсөккә ҡаршы программаһы ҡаралды
30 мартта Түбәнге Новгородта Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов 2009 йылға Рәсәй Хөкүмәтенең көрсөккә ҡаршы программаһын тормошҡа ашырыу мәсьәләләре буйынса кәңәшмәлә ҡатнашты. Кәңәшмә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары Александр Жуков рәйеслегендә үтте. Александр Жуков ил иҡтисадындағы һәм социаль өлкәһендәге ағымдағы хәл тураһында һөйләне.
Атап әйткәндә, Александр Жуков эшһеҙлектең артыу темпының түбәнәйеүен билдәләне. Ул һуңғы ваҡытта эш менән тәьмин итеү хеҙмәттәренә мөрәжәғәт итеүсе кешеләр ағымының кәмеүе, уларҙың яҡынса 80 процентының яңы эш урындары табыуы хаҡында хәбәр итте. Вице-премьер фекеренсә, эшһеҙлектең иң ныҡ артыуы эшкәртеү сәнәғәте өҫтөнлөк иткән төбәктәрҙә теркәлгән.
— Бындай төбәктәрҙә мәшғүллек хеҙмәттәре эшенең яҡшы ойошторолоуы мөһим, — тине Александр Жуков.
Республика Президенты Мортаза Рәхимов үҙенең сығышында хеҙмәт баҙарындағы хәл, шулай уҡ көрсөктөң кире эҙемтәләрен кәметеү буйынса сараларҙы билдәләне. Ул, эш урындарын һәм кадрҙар потенциалын һаҡлап ҡалыу буйынса саралар көрсөккә ҡаршы саралар комплексында иң мөһимдәргә әүерелде, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды. Февралдә республикала халыҡтың мәшғүллегенә булышлыҡ итеү буйынса тормошҡа ашырылыусы программаға өҫтәп, хеҙмәт баҙарындағы көсөргәнешлелекте кәметеү буйынса 575 миллион һумдан ашыу суммаға өҫтәмә саралар программаһы ҡабул ителде. Улар буйынса дөйөм финанслау күләме 2,5 миллиард һумдан ашыу буласаҡ.
Мортаза Рәхимов, Башҡортостанда көрсөктөң тәүге тулҡынын нейтралләштереүҙе тәьмин итеү мөмкинлеген биргән байтаҡ оператив саралар күрелде, тип белдерҙе. Ошоноң менән бәйле Башҡортостан тәжрибәһе Рәсәй Хөкүмәтенең көрсөккә ҡаршы программаһын тикшергәндә лә кәрәк буласаҡ, тип билдәләне республика Президенты. Башҡортостандың тотороҡло хәлен Рәсәй Төбәктәрҙе үҫтереү министрлығы ла раҫлай. Ағымдағы йылдың ғинуарына министрлыҡ үткәргән социаль-иҡтисади үҫеш мониторингы Башҡортостандың тотороҡло хәлле төбәктәр төркөмөнә инеүен күрһәтте.
Башҡортостан етәкселегенең көрсөк осорондағы позицияларын Мортаза Рәхимов республика парламентына Мөрәжәғәтнамәлә белдергәйне. Мортаза Рәхимов республика Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһендә "эш итеүҙең тәүәккәллелеген, системалылығын һәм эҙмә-эҙлеклелеген" иҡтисади ҡыйынлыҡтарҙы еңеп сығыу өсөн айырыуса мөһим факторҙар тип атаны. Башҡортостан Президенты фекеренсә, республиканың үҫеш стратегияһының асылы дәүләт һәм йәмғиәт тырышлыҡтарын берләштереп, көрсөктө төп ҡаҙаныштарҙы һаҡлап ҡалып һәм социаль йөкләмәләрҙе үтәп кенә түгел, шулай уҡ яңы көс һәм иҡтисади үҫеш сифаты менән еңеп сығыуға ҡайтып ҡала.


c: text/html

text:
Ағиҙел ҡалаһы прокуратураһы урындағы дарыуханаларҙа хаҡтарҙы тикшерҙе.
Улар билдәләнгән хаҡты 20%-ҡаса арттырған. Республиканың һаулыҡ һаҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, бындай етешһеҙлек дәүләт ҡарамағындағы фармацевтика ширҡәттәренә ул тиклем хас түгел.
Мәҫәлән, Башфармация предприятиеһында Рәсәйҙә етештерелгән дарыуҙар сама менән 0,4, сит илдән ҡайтартылғандарға 0,9%-ҡа артҡан.
Ошондай уҡ тикшереү күптән түгел Бөрө ҡалаһында ла үтте. Унда ла алда аталған ширҡәттәрҙең дарыуға хаҡтарҙы 30-40%-ҡа арттырыуы асыҡланғайны.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2012 йылда Башҡортостанда 14,9 миллион тонна нефть сығарылғанФото: Андрей Старостин
2012 йылда Башҡортостанда 14,9 миллион тонна нефть сығарылған
2012 йылда Башҡортостанда 14,9 миллион тонна нефть сығарылғанФото: Андрей Старостин
2012 йылда Башҡортостанда 14,9 миллион тонна нефть сығарылған, шуларҙың 14,6 миллион тоннаһы «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерар йәмғиәтенә тура килә. Республикала үткән йылда нефть һәм газ сығарыу өлкәһендә йәмғеһе ете ойошма шөғөлләнгән. Бындай мәғлүмәт менән 19 февралдә «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында БР буйынса Ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу идаралығы начальнигы Рәсих Хәмитов таныштырҙы.
— 2013 йылда йәнә 14,7 миллион тонна нефть сығарыу планлаштырыла, — тип хәбәр итте Рәсих Хәмитов. — Республиканың тикшерелгән нефть запастары менән тәьмин ителеше төбәктә яҡынса 25 йыл тәшкил итә.
Бөгөнгө көндә Башҡортостанда 202 нефть һәм газ сығарыу урыны иҫәпләнә, 163 урын тикшерелә.


text:
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.
К ОПЛАТЕ ЗА ОДНОГО УЧЕНИКА: ВСЕГО 28 РУБ.
Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
13
Башҡортостан Республикаһы
Мәғариф министрлығы
Бүздәк районы муниципаль район хакимиәтенең мәғариф бүлеге
Иҫке Боғаҙы урта дөйөм белем биреү мәктәбе
Йүнәлеш
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте.
Ғилми тикшереү эше
Ғәйнан Хәйриҙең “Боролош” романында ябай һөйләмдәр ҡулланылышы
Башҡарҙы:
Әхмәтшина
11-се класс уҡыусыһы
Етәксеһе: Баймөхәмәтова
Лариса Арыҫлан ҡыҙы
Иҫке Боғаҙы урта дөйөм
белем биреү мәктәбенең
башҡорт теле һәм
әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Бүздәк 2014
Йөкмәткеһе
Тезис ……………………………………………………………………3-сө бит
Инеш……………………………………………………………………4-се бит
1.Ғәйнан Хәйриҙең тормош юлы…………………………………….6-сы бит
2.”Боролош” романының яҙылыу тарихы………………………….7-се бит
3. “Боролош” романында ябай һөйләмдәр ҡулланылышы………..9-сы бит
Йомғаҡлау………………………………………………………….....12-се бит
Ҡулланылған әҙәбиәт……………………………………………….13-сө бит
Тезис
Ваҡыт тигәндәре бер кемде лә, бер нәмәне лә аямай. Ләкин аҫыл улдары ҡалдырған яҡты эҙҙе халыҡ күңеленән ваҡыт ағышы юйып ташлай алмай. Күренекле башҡорт яҙыусыһы Ғәйнан Хәйри – бына шундай шәхестәрҙең береһе.
Ғәйнан Хәйри ижады – башҡорт әҙәбиәтендә ярайһы уҡ ҙур ғына урын биләп тора. Был яҡты донъяла яҙыусы 35 йыл ғына йәшәп өлгөргән. Әммә шуға ҡарамаҫтан, башҡорт халҡы уның ижадын яратып ҡабул итте, уны оҫта яҙыусы итеп таныны. Мин үҙемдең эшемдә яҙыусының ижадын тел ғилеме күҙлегенән сығып тикшерҙем. “Ә ниңә тап Ғәйнан Хәйри ижады? Башҡорт әҙәбиәтен нимә менән байыҡтырған?” Ниңә “Боролош” романының синтаксик төҙөлөшө?”- тигән һорауҙар ҙа тыуырға мөмкин. Эшемдә ошо һорауҙарға яуап бирергә тырыштым.Бының өсөн миңә күп кенә әҙиптәрҙең хеҙмәттәре менән танышырға тура килде. Шулар араһында Миҙхәт Ғәйнуллин, Ғайса Хөсәйенов, Суфиян Сафуанов, Ғәли Сәйетбатталов хеҙмәттәре бик тә әһәмиәтле булды.
Тәүҙә мине Ғәйнан Хәйриҙең тормош юлы ҡыҙыҡһындырҙы. Ул Нуриман районы Иҫке Күл ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Уның турала уҡыған мәғлүмәттәрҙән сығып, бала саҡтан уҡ уҡыуға зирәк булыуы, ләкин атаһының уны йәшләй эшкә күндереүе, йәшләй йәмғиәт эшенә юлығыуын әйтергә була. Ә бына уның дауыллы йылдарҙа йәшәүе һәм һынмауы - ғәжәпләндерә.
Икенсе һорауға яуап биргәндә, шуны әйтергә кәрәк, быйыл әҙиптең тыуыуына 110 йыл булды. Ул ижад иткән “Боролош” – башҡорт совет әҙәбиәте барлыҡҡа килгән беренсе роман һәм ул милли әҙәбиәттә роман жанрының тыуыу тарихындағы үҙенсәлектәрҙе асыҡ күрһәтеп тороусы этап характерындағы әҫәр булып тора. 10-сы класта уҡығанда “Боролош” романының ҡыҫҡартып бирелгән өлөшө менән танышырға тура килде. Әҫәр бик ҡыҙыҡлы тойолдо, шуға ла романды мәктәп китапханаһынан алып уҡып сыҡтым.Романда кешелек аңында бөйөк һынылыш осоро булған революцияһы ваҡиғаларының ябай халыҡ тормошондағы роле генә һүрәтләнмәй, ә ошо дини ҡаршылыҡтар арҡаһында кешеләр яҙмышының үҙгәреше, ҡатын-ҡыҙ тормошоноң ауыр яҡтары ла яҡтыртыла. Әлбиттә яҙыусы хикәйә-повестар ҙа ижад иткән.
Өсөнсө һорауға яуабымды ошолай итеп бирер инем: әҫәрҙең яҙылыу тарихын өйрәнгәндә, яҙыусы әҫәрен яҙып бөтөп, роман баҫылып сыҡҡас та, яҙыусы уны камиллаштырыуҙы дауам итеүен,телен, стилен шымартыуын, тулыландырыуын асыҡланым. Һәм миндә үткән быуаттың 20-се йылдарында ижад ителгән әҫәрҙең синтаксик төҙөлөшөн тикшереү теләге тыуҙы. Эшемдә романда бирелгән ябай һөйләмдәрҙе тикшерҙем.
Инеш
Бөгөнгө көндә башҡорт әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһыныу арта бара, дәрестәрҙә беҙ арҙаҡлы шәхестәрҙе өйрәнәбеҙ, ләкин улар тураһында киң белемдәр дәреслектән генә алып булмай. Шуға күрә башҡа мәғлүмәттәр аша улар тураһында материалдар туплап, артабан кластарштар менән бәхәстәр ойоштороп әңгәмәләшеү өсөн был эшемдең ярҙамы уңайлы булыр. Эштең актуаллеген шунда күрәм.
Егерменсе быуат башындағы әҙәбиәттә Ғ.Хәйри әҫәрҙәре күренекле урын алып тора. Мин үҙемдең тикшеренеү эшемдә был шәхестең ҡыҫҡа ғына ғүмерендә ни тиклем эш башҡарыуын, ниндәй ауыр һәм фажиғәле ғүмер итеүен һәм, әлбиттә, уҡымышлылығын иҫбатларға тырыштым. Уның ижадын өйрәнеп, уның йәшәү маҡсатын һәм ниндәй уйҙар борсоуын белергә, “Боролош” романының башҡорт әҙәби телен үҫтереүҙәге ролен белергә теләнем. Был эшемдең маҡсаты. Был маҡсатҡа ирешеү өсөн ошондай бурыстар билдәләнем:
Яҙыусының тормош юлын һәм ижадын өйрәнеү;
“Боролош”романын өйрәнеү;
Башҡорт теленең стилистикаһын өйрәнеүсе ғалимдарҙың эштәре менән танышыу;
“Боролош” романының стилистикаһын тикшереү.
Был эште төрлө класс сәғәттәрендә, әҙәби кистәрҙә, кластан тыш сараларҙа ҡулланырға мөмкин.
Кешеләр араһында фекер алашыу һәм аралашыу сараһы булып тел хеҙмәт итә. Ә аралашыуҙың иң мөһим һәм төп формаһы булып һөйләм һанала. Һүҙ иһә, үҙ сиратында, грамматика фәненең бер бүлеге булған синтаксистың өйрәнеү объекты. Грамматик яҡтан ҡарағанда, һәр бер һөйләм үҙ киҫәктәренең эске берҙәмлеген, уларҙың урынлашыу тәртибе һәм интонация берҙәмлеген тәшкил итә.
Бирелгән әҫәрҙең синтаксик үҙенсәлеген тикшерер алдынан стилистика тигән фән бүлегенә лә туҡтап китеү кәрәк. Был фән лексикология менән грамматикаға нигеҙләнә һәм үҙе ике бүлектән тора:
Лингвистик стилистика
Жанрҙар стилистикаһы1.
Тикшереү йәһәтенән жанрҙар стилистикаһына туҡтап китеү урынлы булыр. Был төрҙәргә бүленә:
Халыҡтың йәнле һөйләү стиле
Халыҡ ижады стиле
Художестволы стиль
Ғилми стиль
Публицистик стиль
Рәсми стиль.
Был төрҙәр араһында беҙгә художестволы стиль тигәненә туҡтау кәрәк. Уға аңлатма биреп китәйек.
Художестволы стиль – ғәжәп киң һәм ғәҙәттән тыш ҡатмарлы булыуы менән бүтән стилдәрҙән айырылып тора.2 Уға әҙәбиәтселәр бер күҙлектән, ә лингвистар икенсе күҙлектән ҡарай. Әгәр әҙәбиәтселәр стилде яҙыусының ижад методына, донъяға ҡарашына тығыҙ бәйләп тикшерһә, телселәр һүҙ оҫтаһының тел менән нисек эш итеүен, әҙәби телде нисегерәк үҫтереүен өйрәнеүҙе беренсе планға ҡуялар. Икенсе төрлө әйткәндә, әҙәбиәтселәр йөкмәтке яғына, лингвистар форма яғына баҫым яһайҙар.
Художестволы әҙәбиәттә жанрҙар стиленән тыш һәр яҙыусының индивидуаль ижад стиле лә була. Әҙиптең ижад стиле, бер яҡтан, уның халыҡ теле менән әҙәби телде нисек белеүенә тығыҙ бәйләнгән булһа, икенсе яҡтан, ижадсының индивидуаль ижад итеү манераһы, әҙәби оҫталығы менән тығыҙ мөнәсәббәттә йәшәй. Шуныһы ла мөһим: теге йәки был яҙыусының стиле хаҡында һөйләгәндә, ул йәшәгән һәм ижад иткән осорҙо иғтибарҙан ситтә ҡалдырырға ярамай.
Ғәйнан Хәйриҙең тормош юлы.
Ғәйнан Хәйри исеме башҡорт әҙәбиәтен формалаштырыу һәм үҫтереүҙә күп көс һалған әҙиптәр араһында рәүештә маҡтаулы урын алып тора.
Ғәйнан Хәйри элекке Өфө өйәҙе Бәләкәй Күҙәй волосы( Башҡортостандың хәҙерге Нуриман районы) Иҫке Күл ауылында 1903 йылда тыуған. Ябай крәҫтиән, бер ниндәй ҙә белеме булмаған атаһы Ғәйнанды йәшләй эшкә күндергән. Ауыл мәҙрәсәһендә белем алыу менән бер рәттән атаһына ла ярҙамлаша. Революция Ғ.Хәйриҙе йәмәғәт эшмәкәрлегенә иртә юлыҡтыра. 1920-1922 йылдарҙа Иҫке Күлдә китапхана мөдире, кантондың комсомол үҙәгендә эшләй. 1922 йылда Ырымбурҙағы халыҡ мәғарифы институтына инә, ә инде 1924 йылда комсомолдың Башҡортостан өлкә комитетының саҡырыуы буйынса Өфөгә күсә. 1925 йылда Арғаяш контонына эшкә күсерелә. 192 йылда Башҡортостан пролетар яҙыусылар ассоцияцияһын ойоштороуҙа ҡатнашҡан Ғ.Хәйриҙе идараның яуапл секрктаре итеп ҡуялар. 1928 йылда “Үҫеү” тигән йәштәр ижади ойошмаһы ойоштора тип нахаҡҡа ғәйепләнеп эшенән һәм партиянан сығарыла. Бындай ҡайғылар яҙыусының һаулығын ҡаҡшата, үпкә ауырыуынан һаулығы насарлана. Оҙаҡ йылға һуҙылған туберкулез ауырыуы уны 1938 йылда яҡты донъянан алып китә.
Ҡыҫҡа ғына ғүмере эсендә яҙыусы ҙ талантын таныт, әҙәбиәтебеҙҙе күренекле хикәйә-повестары менән байытырға өлгөрҙө.
“Боролош” романының яҙылыу тарихы.
Ғәйнан Хәйриҙең берҙән-бер “Боролош” романының, ғөмүмән, башҡорт совет әҙәбиәтендәге тәүге романдың яҙылыу һәм баҫылыу тарихы оҙон һәм ҡатмарлы ғына.
Романдың яҙылыу датаһы – 1925-1928 йылдар. Йәғни ул дүрт йыл эсендә яҙылған. Тимәк , Ғ.Хәйри матбуғатта күренә башлаған йылында уҡ роман яҙыу хыялы менән йәшәгән. “Яҙғы ташҡындар” – романдың тәүге исеме – йәмғиәттәге боролош, революцион ташҡынды аңлатҡан. “Боролош” романы иң актив ижад иткән осорона тура килгән, роман менән бер рәттәнхикәйә-повестар ҙа ижад ителгән.
1928 йылда “Яңы ауыл” гәзитендә романдың тәүге бүлеге баҫыла. Т тигәндә лә яҙыусы уны камиллаштырыуҙы дауам итә: төҙәтеү, телен, стилен шымартыу менән шөғөлләнә, яңы бүлектәр өҫтәй, ҡулъяҙманы тулыландырып аҡҡа күсерә. 1929 йылда китап итеп баҫтырыу өсөн Башҡортостан китап нәшриәтенәтапшыра. Нахаҡҡа ғәйепләнгәс, роман баҫылмай ҡала, ул бары 1967 йылда яҙыусының архивынан табып алына һәм китап итеп донъяға сығарыла.
Был романда автобиографик материалдар ҙа мул ғына файҙаланыла, шул уҡ ваҡытта яҙыусы тарихта булған конкрет ваҡиғаларға, шул дәүерҙә йәшәгән кешеләрҙең тормош факттарына ла киң таянып эш итә. Күп кенә образдарҙың прототибы ла билдәле, конкрет тарихи шәхестәр – Баһау Нуриманов, Зәки Мәүлетов – романдың биҙәлеше булып тора.
Йылдар, ваҡыт арауығы шаҡтай ҙур булыуға ҡарамаҫтан, роман актуаллеген юғалтмаған. Ул - жанр тәбиғәте яғынан тормош-көнкүреш романы һәм композицион яҡтан йыйнаҡ һәм бер бөтөн. Б бер сюжет һыҙығы үҫтерелә. Ҡатмарлы осорҙаҡы крәҫтиән егете Шәмси аша тормоштоң үҫеше һүрәтләнә. Романдағы Сәхибәнең яҙмышы, Сабираның аяныслы мөхәббәте, Мәүлетовтың тормошон һүрәтләгән осорҙар Шәмси менән туранан-тура бәйләнмәгән, ошо сюжет һыҙыҡтарын бер-береһенә үрелдереп, композицион төйөндәр хасил итеү оҫталығы етеңкерәмәгәнлеген автор үҙе лә тойомлай һәм романда иҫкәртмәләр биреп китә: “Беҙ хәҙер хикәйәбеҙҙең бер яҡ ҡабырғаһы булғанМәүлетов ваҡиғаһына күсәбеҙ. Ситкә китеп, эҙҙе юғалтабыҙ тип уйларға ярамай. Сөнки фронттың бер яғы ғөмүми булған кеүек, мәғлүм фронттың көрәшселәре йәки типтары ла беҙгә ят түгел. Шулай булғас, аҙашмайбыҙ.”3
Романда кешелек аңында бөйөк һынылыш осоро булған Октябрь революцияһы ваҡиғаларының ябай халыҡ тормошондағы роле генә һүрәтләнмәй, ә ошо дини ҡаршылыҡтар арҡаһында кешеләр яҙмышының үҙгәреше, ҡатын-ҡыҙ тормошоноң ауыр яҡтары лы яҡтыртыла.
“Боролош” – башҡорт әҙәбиәтендә барлыҡҡа килгән беренсе роман һәм ул милли әҙәбиәттә роман жанрының тыуыу тарихындағы үҙенсәлектәрҙе һәм законсалыҡтарҙы асҡ күрһәтеп тороусы характерындағы әҫәр булып тора.
“Боролош” романы рус теленә ителеп, күп милләтле Бөтә Союз әҙәби хазинаһына ла ҡиммәтле өлөш индерҙе.
“Боролош” романында ябай һөйләмдәр ҡулланылышы.
Кешеләр араһында фекер алышыу һәм аралашыу сараһы булып тел хеҙмәт итә,ә аралашыуҙың иң мөһим һәм төп формаһы булып һөйләм һанала. Һ үҙ сиратында айырым һүҙҙәрҙән һәм һүҙбәйләнештәрҙән барлыҡҡа килә. Телдең эске закондарына буйһонмаған һүҙҙәр һәм һүҙбәйләнештәр һөйләм барлыҡҡа килтерә алмай. Һөйләм барлыҡҡа килеүгә тағы бер мөһим шарт бар – тыныш билдәләре ҡуйылышы йәки интонацияның булыуы.
Кешеләр үҙ-ара аралашҡан саҡта алдарына төрлө маҡсат ҡуя: берәй хәл-ваҡиғаны, күренеште раҫлай, тасуирлай, йә булмаһа ҡаға, ҡаршы сыға. О өс аспекттан сыҡып тел ғилемендә һөйләмдәрҙе хәбәр, һорау, өндәү тип аталған өс төргә бүләләр. Әйтергә кәрәк, әҫәр ижад иткәндә яҙыусылар барыһы ла был төрҙәргә мөрәжәғәт итә.
Ниндәй ҙә булһа берәй хәл-ваҡиғаны, йә булмаһа төшөнсә тураһында теләүҙе маҡсат итеп ҡуйған һөйләм һорау һөйләм тип атала.4 Әҫәрҙән миҫалдар:
– Ни эшләнеләр былар? Ҡайҙа баттылар? Ниңә ҡайтмайҙар? Күрмәнеңме? Ҡайтманылармы?(101-се бит)
– Һин алаһыңмы?
Ниңә тынығыҙ тығылып индегеҙ?Нимә булды?(103-сө бит)
–Атай ниңә бик тиҙ ҡалаға китте?(105-се бит)
-Әле генә ошо йорттан сығып китеүсе ҡарараҡ йөҙлө кешене белмәйһегеҙме? У кем? Уның исеме, фамилияһы нисек?(326-сы бит)
–Иптәш командир, һеҙ нимәгә?-тине.(327-се бит)
–Фатима,йә, ни эшләнең? Булдыра алдыңмы?
–Уны Шакир кеҫәһенә ни өсөн һалырға кәрәк?(383-сө бит)
Эш нимәнән тора?-тине Нурыйға(386-сы бит)
–Тауар ҡайҙа? Урлаған тауарҙы ҡайҙа йәшерҙегеҙ?(394-се бит)
–Һаумы,хәҙрәт? Нимә ҡарайһың?-тине(397-се бит)
Ниндәй булһа ла берәй эш эшләргә йәки эшләмәҫкә бойороуҙы, ҡушыуҙы белдергән һөйләм бойороҡ һөйләм тип атала.5 Әҫәрҙән миҫалдар:
-Һин атты яҡшы ҡара, Рәфиҡ!(98-се бит)
–Әйҙә,ҡыуала! Урамдарын үҙем әйтермен!(99-сы бит)
–Етер, үпмәгеҙ инде!
Барығыҙ, креслоға ултырып тороғоҙ!(100-сө бит)
–Әйҙә, атты ҡыуалат! Тиҙерәк!(107-се бит)
–Сабатамды сис әле!(131-се бит)
–Хәҙер,хәҙер ҡайтығыҙ!(159-сы бит)
–Сабира,һин борсолма!(161-се бит)
–Әйҙәгеҙ ҡаршыһына!(176-сы бит)
–Ниндәй гонаһ,әйт,әйт!-тине.(181-се бит)
Ниндәй ҙә булһа берәй эште эшләргә йәки эшләмәҫкә өндәүҙе, саҡырыуҙы, йә булмаһа кешеләрҙең төрлө тойғоларын, эске кисерештәрен аңлатҡан һөйләм өндәү һөйләм тип атала.6 Миҫалдар:
Иншалла, тырыш вә көслө Рәсәй халҡы үҙен дошмандарҙан еңдермәҫ!(159-сы бит)
–Ана,атай ҡайтып килә,һөйөнсө!(103-сө бит)
–Сәхибә апай, әсәй менән татыу тороғоҙ!
–Бик яҡшы, тырышып уҡырға тырышығыҙ!(113-сө бит)
–Минең бәләкәй дуҫтарым бар...Дуҫтарым бар!(131-се бит)
–Беҙгә уҡырға кәрәк!(135-себит)
–Ғибрәт был.ғибрәт!- бөтәһе лә геү килеште.(139-сы бит)
–Мин башҡа бер нәмә лә теләмәйем!(141-се бит)
–Миңә үпкәләп иламаҫһың!
–Иларға йыйынмайым!(144-се бит)
Ниндәй ҙә булһа берәй эште эшләргә йәки эшләмәҫкә теләк барлығын белдергән һөйләм теләк һөйләм тип атала7.
Миҫал: Ауылға бары уның матур тәбиғәте өсөн, уның төрлө еҫтәргә төрөлгән йәйе өсөн ҡайтырға теләйем.
Күптән йәшәп килгән лингвистик традиция буйынса телселәр ябай һөйләм синтаксисында ике һәм бер составлы һөйләмдәрҙе айырып йөрөтәләр. Белеүебеҙсә, бер составлы һөйләмдәрҙә йә эйә, йә хәбәр генә бирелә. Бер составлы һөйләмдәр түбәндәгесә бирелә.
Билдәле эйәле һөйләмдең хәбәре беренсе һәм икенсе заттағы ҡылымдан килә. Миҫалдар:
1. -Ҡайҙа,кемдәр менән эстең?(131-се бит)
2. –Шуны күрһәтегеҙ. Ләкин быныһын күрһәтмәгеҙ.(102-се бит)
3. –Бысраҡ йорттан ҡотолдом!
4. – Тик күңелде борсоған бер нәмәне әйтеп китергә тейешле табам.
5. – Минең киткәнемде берүк Камалиға һөйләй һәм әйтә күрмәгеҙ.(102-се бит)
6. –Бының менән нимә әйтергә теләйһең инде?(103-сө бит)
7. -Инде олоғайып та барам.(98-се бит)
8. – Балаңды үлтерергә тейешһең! Йә булмаһа ауылдан кит!(226-сы бит)
9. –Әллә ҡаланан айырыла алмайһыңмы?(270-се бит)
10.- Нимә иманһыҙ үтергә теләйһеңме?(323-сө бит)
Билдәһеҙ эйәле һөйләмдә билдәле эйә булып та уны әйтеп йөрөтөү кәрәк түгел. Уның хәбәре өсөнсө зат ҡылымы менән билдәләнә. Миҫалдар:
–Минең өсөн яуап бирерҙәр. (322-се бит)
–Тороп ултырҙы.(75-се бит)
–Тыңламаһындар!-тине.(178-се бит)
–Әйҙә, әҙерләнһен!- тип ҡуйҙы(178-себит)
Урманда эшләүселәргә илдәге хәлдәр тураһында аңлата.(291-се бит)
–Ә уны ҡасан төҙөйҙәр һуң?(295-се бит)
Уны урамда туҡтаттылар.(332-се бит)
Шулай уҡ үҙенең улында булмаған нәмәләрҙе башҡаларҙан өмөт тө итмәне.(332-се бит)
Аш алдынан ике шешә һыра һорап алды.(339-сы бит)
Беренсе майға бер нисә көн алдан әҙерлек күрә башланылар(347-се бит)
Атама һөйләм алда һөйләнеләсәк күренештең, ваҡиғаның урынын, ваҡытын, уларҙың фонын тасуирлау йәки берәй предметты атап, исемләп йөрөтөү өсөн ҡулланыла. Миҫалдар:
Ҡышҡы һалҡын.(98-себит)
Аҫта йылға, яр.(109-сы бит)
Ҡатын..ҡатын(130-сы бит)
Әрәмтәмаҡтар...һаңғырауҙар...ҡолаҡһыҙҙар..(136-сы бит)
Оятһыҙҙар...(72-се бит)
Эт, сусҡа! Яуыз бала! Мәлғүн!(73-сө бит)
Ҡара йөҙҙәр!(227-се бит)
–Вон ауылдан!Зинасы!(228-се бит)
Хәбәрҙән сығып эйәне эҙләп тә, уға һорау биреп тә булмай. Бындай
һөйләмдәрҙе эйәһеҙһөйләм тип атайҙар.
-Эйе, әрсергә кәрәк!(226-сы бит)
-Башҡаларҙан айырылырға ярамай!(110-сы бит)
Ҡояш байыр алдынан ауылға керелде(98-се бит)
Теләгән ҡәҙәре алып булыр...(302-се бит)
Йортһоҙҙарҙы йортона индереп урынлаштырырға кәрәк.(298-се бит)
Өҫтә бирелгән миҫалдарҙан күренеүенсә, Ғ.Хәйри үҙенең әҫәрендә ябай һөйләмдең бөтә төрөнә лә йыш мөрәжәғәт иткән. Уларҙы автор бигерәк тә диалогтар биргән ваҡытта, тәбиғәт күренешен һүрәтләүҙә актив ҡулланған. Һорау һөйләмдәрҙе автор ниндәйҙер ваҡиғаны , кешене, уның ни уйлауын белер-белдерер өсөн ҡулланһа, өндәү, теләкһәм бойороҡ һөйләмдәрҙе персонаждарҙыңтуй-теләктәрен белдереү, бойороуҙы белдереү маҡсатында файҙалана. Ябай һөйләмдең бер составлы төрҙәрен күберәк диалогтар биргән ваҡытта ҡулланыла.
Йомғаҡлау
Алдан әйтеүебеҙсә, егерменсе-утыҙынсы йылдар әҙәбиәтендә Ғ.Хәйри ижады айырым бер урын алып тора. Егерменсе йылдар аҙағында ижад ителгән “Боролош” романында автор капиталистик иҫкелектән коммунизм яңылыҡтарына күсеүҙе һүрәтләй. Тәбиғи, халыҡ тормошоноң мөһим моменттарын тәрән һәм күп яҡлы итеп һүрәтләргә тырышҡан яҙыусы, әлбиттә, Октябрь революцияһы ваҡмғаларын да ситләтеп у алмаған. Ғ.Хәйри, бүтән яҙыусылар кеүек үк, үҙенең әҫәрендә башҡорт теленең йәнле һөйләү теленә таянып ижад итте. Шул уҡ ваҡытта яңы ғына формалашып килгән башҡорт яҙма әҙәби телен яңы һүҙҙәр, синтаксик конструкциялар менән байыҡтырҙы.
Билдәле булыуынса, егерменсе йылдарҙа башҡорт яҙма әҙәби теле әле яңы формалашыу дәүерен кисерә ине, шунлыҡтан башҡортса яҙыуҙа революцияға тиклем яҙма тел вазифаһын үтәгән төрки теленең ҡайһы бер элементтары,үҙенсәлектәре һәм ғәрәп, фарсы телдәренән ингән һүҙҙәр ҙур урын алды. Ғ.Хәйри әҫәрҙәрендә лә осрай был һүҙҙәр. Шуныһы характерлы: әҙип ул һүҙҙәрҙе билдәле бер маҡсаттан сығып, теге йәки был персонаждарҙың, бигерәк тә мулла, мәзин кеүек дин әһелдәренең телен индивидуалләштереү өсөн ҡулланған. Оҫта бирелгән пртрет һәм пейзаж күренеш, хәл-ваҡиғаларҙың ҡасан һәм ҡайҙа булғанлығын, унда ниндәй кешеләр ҡатнашҡанлығын хәтерҙә оҙаҡ һаҡларға ярҙам итә.
Яҙыусы романда ябай һөйләм менән бер рәттән ҡатмарлы синтаксик конструкциялар ҙы ла ҡуллана. Фольклор өлгөләрен дә уңышлы файҙалана. Шуның өсөн дә роман бай йөкмәткеле һәм уҡыу өсөн бик ҡыҙыҡ.
Алда әйтелеп үтелеүенсә, романдың теле – башҡорт һөйләү теле менән әле саҡ әле нығынып килгән әҙәби телдең оҫта, матур берләшеү өлгөһө булып тора.
Ҡулланылған әҙәбиәт
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте /Рус мәктәптәренең 10-сы класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. Тикеев Д.С. Өфө:Китап, 2007
Башҡорт әҙәбиәте тарихы,6 томда. Өфө:Китап, 1996
Сәйетбатталов Ғ.Ғ. Башҡорт теле. Педагогия училищелары өсөн дәреслек. Өфө, 1995
Сәйетбатталов Ғ.Ғ. Башҡорт теле.1-се том. Ябай һөйләм синтаксисы. Өфө, 1999
Сәйетбатталов Ғ.Ғ.Башҡорт теленең стилистикаһы.Өфө,1985
Хәйри Ғ. Боролош.- Өфө:Китап,2006
Әхмәр Ҡ. Башҡорт телендә ябай һөйләм синтаксисы. Өфө,1957
1Сәйетбатталов Ғ.Ғ. Башҡорт теле. Педагогия училищелары өсөн. Өфө,1991. 9-сы бит
2 Сәйетбатталов Ғ.Ғ.Башҡорт теленең стилистикаһы.Өфө,1985
3Хәйри Ғ. Боролош.- Өфө, 1979, 394-се бит.
4 Сәйетбатталов Ғ.Ғ. Башҡорт теле.1-се том. Ябай һөйләм синтаксисы. Өфө, 1999
5 Шунда уҡ
6Шунда уҡ
7Сәйетбатталов Ғ.Ғ. Башҡорт теле.1-се том. Ябай һөйләм синтаксисы. Өфө, 1999
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Наркоманияға ҡаршы көрәш көнөнә арналған акция
Рәсәй Федерацияһында Йәштәр йылына һәм Башҡортостан Республикаһында Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылына арналған саралар сиктәрендә 26 июндә Салауат Юлаев һәйкәле алдындағы майҙанда Йәштәр көнөнә һәм Наркоманияға һәм наркобизнесҡа ҡаршы көрәш көнөнә арналған республика йәштәр акцияһы үтәсәк.
Сараның төп маҡсаттары һәм бурыстары: наркоманияны, эскелекте һәм тәмәке тартыуҙы иҫкәртеү, сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау, йәштәрҙә төрлө наркотик матдәләр ҡулланыуҙан аңлы рәүештә баш тартыу позицияһы тәрбиәләү.
Акция программаһында башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары, "Бигматур", "E-dance" һәм башҡа төркөмдәр ҡатнашлығында концерт номерҙары планлаштырылған. Шулай уҡ бында дәүләттеке булмаған ойошмалар араһында наркоманияны иҫкәртеү һәм сәләмәт йәшәү рәүеше тәрбиәләү буйынса иң яҡшы программаға республика конкурсы еңеүселәрен бүләкләү һәм Strongman көс экстримы буйынса БР һайлап алыу чемпионаты — "Урал батыр-2009" Рәсәй этабы үткәреләсәк.
Сараны ойоштороусылар — БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы, РФ Наркотиктар әйләнешенә контроль буйынса федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы, "Олимп" БР Бодибилдинг һәм фитнес федерацияһы.


text:
Рөстәм Хәмитов «ИПС Отомотив» компанияһы башлығы Гюркан Донат менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов «ИПС Отомотив» компанияһы башлығы Гюркан Донат менән осрашты
Рөстәм Хәмитов «ИПС Отомотив» компанияһы башлығы Гюркан Донат менән осраштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты автомобиль компоненттары сығарыу буйынса предприятиелар етәкселәре: «ИПС Отомотив» компанияһы (Төркиә) башлығы Гюркан Донат һәм «АвтоВАЗагрегат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Директорҙар советы рәйесе Алексей Козлов менән осрашты.
Бәләбәйҙең «БелЗАН» заводы нигеҙендә яңы уртаҡ производство төҙөү мәсьәләһенә фекер алышыу булды, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Рөстәм Хәмитов производство төҙөү процесының нисек барышы менән ҡыҙыҡһынды. Алексей Козлов Президентҡа, етди динамика бар, тип һөйләне. «ИПС Отомотив» компанияһы менән хеҙмәттәшлек төплө һәм масштаблы буласаҡ. Козлов әйтеүенсә, яңы ҡорамалдар һатып алыу һәм уны «БелЗАН» территорияһында урынлаштырыу тураһында килешеүҙәр өлгәшелгән. Шулай итеп, республикала автомобиль кластеры, автомобиль техник паркы төҙөү идеяһы тормошҡа ашырыла.
— Бәләбәйҙә ҙур ғына производство төҙөргә тейешбеҙ. Беҙ ярҙам итәсәкбеҙ. Бының өсөн бөтә административ, ойоштороу мөмкинлектәребеҙҙе файҙаланасаҡбыҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты.
Рөстәм Хәмитов, эштең башланғыс этабында бик күп мәсьәләләр тыуа, тип билдәләне. Уларҙың бер өлөшө хәл ителә, икенсеһе фекер алышыу стадияһында тора.
— Үҫеш, хәрәкәт, беренсе һөҙөмтәләр ҙә бар. Донат әфәндене республикабыҙҙа эшләргә саҡыраһым килә. Өҫтәүенә Төркиә менән беҙ яҡшы эш мөнәсәбәттәрендә. Беҙ был бәйләнештәрҙе үҫтерәсәкбеҙ. Һеҙ үҙ производствоғыҙ үҫеше өсөн Бәләбәйҙе һайларһығыҙ тип уйлайбыҙ, — тине республика етәксеһе.


text:
«Берҙәм Рәсәй»ҙән БР Дәүләт Йыйылышына депутатлыҡҡа кандидаттар раҫландыФото: Андрей Старостин
«Берҙәм Рәсәй»ҙән БР Дәүләт Йыйылышына депутатлыҡҡа кандидаттар раҫланды
«Берҙәм Рәсәй»ҙән БР Дәүләт Йыйылышына депутатлыҡҡа кандидаттар раҫландыФото: Андрей Старостин
Дүшәмбе, 24 июндә, «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе конференцияһында берҙәм һайлау округы буйынса Башҡортостан Республикаһы бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға депутатлыҡҡа кандидаттар исемлеге һәм бер мандатлы һайлау округтары буйынса исемлек раҫланды. Ҡарар йәшерен тауыш биреү юлы менән ҡабул ителде.
— Праймериз йомғаҡтары беҙгә лайыҡлы кандидаттарҙы тәҡдим итергә мөмкинселек бирҙе, тип иҫәпләйем, — тине «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе сәйәси советы секретары Константин Толкачев. – Исемлектә – 200-ҙән ашыу кеше. Улар араһында осраҡлы кешеләр юҡ. Уларҙың барыһы ла танылған кешеләр – уҡытыусылар, табиптар, йәштәр.
Берҙәм һайлау округы буйынса исемлеккә 158 кандидатура, шул иҫәптән дөйөм республика исемлеге буйынса өс кандидатура – Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, эшҡыуар Илья Кулаков һәм «БЮТ» телеканалының баш мөхәррире Эльвира Айытҡолова инде.
Бер мандатлы һайлау округтары буйынса исемлеккә 55 кеше инде. «Берҙәм Рәсәй»ҙең дөйөм исемлегендә — 213 кандидат. Улар партия эсендә алдан тауыш биреү йомғаҡтары буйынса тәҡдим ителде.
Республикала юғары сәйәси әүҙемлек осоро – Башҡортостандың закондар сығарыу органына һайлауҙар башланды, тип билдәләне «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе сәйәси советы секретары Константин Толкачев. Кисәге конференцияла «Берҙәм Рәсәй» барлыҡ төбәк төркөмдәре буйынса кандидаттарҙы раҫланы.
Константин Толкачев төбәкте социаль-иҡтисади йәһәттән үҫтереү айҡанлы яңы бурыстар тураһында һөйләне. Шулай уҡ ул һайлауҙарҙа лайыҡлы кешеләрҙең еңеренә ышаныс белдерҙе.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостанда «Берҙәм Рәсәй» партияһының 83 900 ағзаһы теркәлгән. Төбәк сәйәси бүлексәһе конференцияһында урындағы барлыҡ 69 бүлексәнән 241 делегат һайланды.


text:
Бер йылда Куйбышев магистрале 59 миллион тонна йөк ташыны
2009 йылда Куйбышев тимер юлы тарафынан 59 миллион тоннанан ашыу йөк ташылды, был план күрһәткестәренән 0,5 процентҡа күберәк.
Куйбышев тимер юлының йәмәғәтселек менән элемтә хеҙмәте хәбәр итеүенсә, былтыр Куйбышев магистрале 34,6 миллион тонна нефть һәм уны эшкәртеү продукттары ташыны, был дөйөм тейәү күләменең 58,6 проценттан ашыуын тәшкил итте һәм былтырғы күрһәткестән 182 мең тоннаға күберәк булды. Бынан тыш, 4,5 миллион тонна самаһы химикаттар һәм сода, 3,7 миллион тонна төҙөлөш материалдары, дүрт миллион тонна сәнәғәт сеймалы һәм 2,5 миллион тонна ашламалар ташыны.
Былтыр декабрҙә йөк тейәү буйынса 2008 йылдың ошо уҡ осорона ҡарата максималь үҫешкә өлгәшелде. Йөктәрҙең бөтә төп номенклатура төркөмдәре буйынса уртаса үҫеш 13 процент самаһы тәшкил итте.
Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе һәр ваҡыттағыса йөк ташыуҙар буйынса лидерҙар иҫәбенә инә, был бигерәк тә нефть химияһы продукцияһына ҡағыла.


text:
Башҡортостан делегацияһы эш визиты менән ЮНЕСКО-ның Париждағы штаб-фатирында булды
Ағымдағы йылдың октябрендә ЮНЕСКО-ның Париждағы штаб-фатирында Башҡортостан Республикаһының халыҡ-ара презентацияһы үтәсәк. Унда төбәктең мәҙәниәт, сәнәғәт һәм тәбиғәт өләкәләрендәге мөмкинлектәре тәҡдим ителәсәк. Шул уҡ көндәрҙә ЮНЕСКО-ның Башҡарма комитеты ултырышы үтәсәк, унда 200-ҙән ашыу илдән вәкилдәр ҡатнашасаҡ, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың ЮНЕСКО эштәре буйынса комитетынан.
Комитеттан хәбәр итеүҙәренсә, республика өсөн мөһим булған ваҡиғаға әҙерлек мәсьәләләре БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһының Парижға визиты барышында тикшерелде. Вице-премьер Рәсәйҙең Франциялағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Александр Орлов, Рәсәйҙең Париждағы Фән һәм мәҙәниәт үҙәге директоры Игорь Шпынов, ЮНЕСКО-ның штаб-фатиры Секретариаты вәкилдәре менән осрашты.
Визит йомғаҡтары буйынса илселектә Башҡортостандың сәнәғәт һәм инвестицион мөмкилектәренең презентацияһын ойоштороу, Федор Шаляпиндың тыуыуына 140 йыл тулыуға ҡарата Рәсәйҙең Париждағы Фән һәм мәҙәниәт үҙәгендә республика сәнғәт оҫталарының концертын үткәреү, Рәсәй телевидениеһы һәм Францияның киң мәғлүмәт саралары ҡатнашлығында матбуғат конференцияһы ойоштороу тураһында һөйләшеп килешелде. Бынан тыш, Сит илдәрҙә йәшәгән ватандаштарыбыҙ эштәре һәм халыҡ-ара гуманитар хеҙмәттәшлек буйынса федераль агентлыҡта 2013 йылдың декабрендә Рудольф Нуриевтың тыуыуына 75 йыл тулыуға арналған сара үтәреү планлаштырыла.


text:
“Туймазыбыяла” яңы продукция сығарыуҙы үҙләштерә
Быйыл ноябрҙән “Туймазыбыяла” асыҡ акционерҙар йәмғиәте беренсе гидролитик класлы ампулалар сығара башлаясаҡ. Был предприятиеның “Шотт” компанияһы менән берлектәге проекты. “Туймазыбыяла” асыҡ акционерҙар йәмғиәте ҡеүәттәрендә “Шотт” компанияһы етештергән быяла торбанан беренсе гидролитик класлы ампулалар етештереү эксперименты быйыл үткәрелде һәм уңышлы тип табылды.
Берлектәге проектты рәсми презентациялауҙы яҡтар ноябрь айында Мәскәүҙә “Фармтех-2009” күргәҙмәһе сиктәрендә үткәрергә планлаштыра, тип хәбәр иттеләр предприятиеның матбуғат хеҙмәтенән.
Шулай уҡ киләсәктә фирмалар араһындағы хеҙмәттәшлек беренсе гидролитик класлы быяла етештереү буйынса мейес төҙөү өлкәһендә лә үҫтереләсәк.


text:
Башҡортостанда «ҡырағай» полиовирусты индермәҫ өсөн саралар күрелә
Тажикстан Республикаһында полиомиелит менән бәйле хәүефле хәлдәр арҡаһында “Өфө” халыҡ-ара аэропортында санитар-карантин контроль көсәйтелгән.
«Башинформ» агентлығына Рәсәй ҡулланыусылар күҙәтеүенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығындағы транспортта күҙәтеү һәм территорияны санитар һаҡлау бүлексәһе начальнигы Олег Мәүлетовтың хәбәр итеүенсә, «Өфө» аэропортында Тажикстандан килеүселәрҙе тикшереү өсөн санитар-карантин пункт ойошторолған. Экипаж ағзалары һәм пассажирҙар араһында температураһы булған ауырыуҙарҙы асыҡлау өсөн контактһыҙ термометр ҡулланыла. Балаларға – был республиканың 15 йәшкә тиклемге граждандарына махсус иғтибар бирелә. Уларға полиомиелитҡа ҡаршы бер тапҡыр һалыныусы вакцинация үткәрелә.
— Бөгөнгө көндә Рәсәй ҡулланыусылар күҙәтеүенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының махсус ойошторолған бригадаһы менән Тажикстандан килгән өс рейс тикшерелгән, 14 балаға сәсәк һалынған. Ауырыуҙар теркәлмәне, - тине Олег Михайлович.
Өҫтәп үтәйек, 2010 йылдың 29 апреленә ҡарата Тажикстан территорияһында 171 киҫкен һүлпән фалиж осрағы теркәлгән, шуларҙың 12-һе үлем менән тамамланған. 32 осраҡта «ҡырағай» полиовирус булыуы раҫланған.
Ошоноң менән бәйле Ҡулланыусылар хоҡутарын яҡлау һәм кеше именлеге өлкәһен күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт сайтында Рәсәй баш санитар табибының Рәсәй ҡулланыусылар күҙәтеүенең Рәсәй Федерацияһы субъекттары буйынса идаралыҡтары етәкселәренә адресланған тимер юл транспортында Тажикстан Республикаһынан кипкән емештәрҙе илгә индермәү тураһында рәсми хаты урынлаштырылды. Ошо уҡ хатта Тажикстандан «ҡырағай» полиовирусты индермәҫ өсөн кәңәштәр ҙә бирелгән.


text:
Республикала көҙгө саҡырылыш буйынса «ҡыҙыу бәйләнеш» асылды Фото: автор фотоһы
Республикала көҙгө саҡырылыш буйынса «ҡыҙыу бәйләнеш» асылды
Республикала көҙгө саҡырылыш буйынса «ҡыҙыу бәйләнеш» асылды Фото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда хәрби хеҙмәткә саҡырылыш мәсьәләләре буйынса «ҡыҙыу бәйләнеш» телефондары эшләй. Көҙгө кампания осоронда саҡырылыусылар һәм уларҙың ата-әсәләре бер нисә номерға шылтыратып, белгестәргә һорауҙар бирә ала, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Хәрби комиссариатында «Башинформ» агентлығына.
Республиканың Хәрби комиссариатына (347) 228-02-92 (консультация-хоҡуҡи пункт — көн һайын иртәнге сәғәт 9-ҙан киске 6-ға тиклем), 276-65-76 (юридик бүлек), 253-13-48 (граждандарҙы хәрби хеҙмәткә саҡырыу һәм әҙерләү бүлеге) телефондары буйынса шылтыратырға мөмкин. Өфө гарнизонының хәрби прокуратураһы — 250-05-10. Тиҙ психологик ярҙам — 8-800-7000-183.
Бынан тыш, республика Хәрби комиссариатының Өфөләге бүлектәренә мөрәжәғәт итергә була. Киров һәм Ленин райондары — 254-19-76, Октябрь һәм Совет — 241-49-55 һәм 241-37-99, Орджоникидзе һәм Калинин — 238-57-18. Өфөнөң Дим районы һәм Өфө районы — 227-61-94.


text:
Гольфстрим
Гольфстри́м (ингл. gulf stream — ҡултыҡтан ағым) — Атлантик океанда йылы диңгеҙ ағымы. Тар мәғәнәлә Төньяҡ Америка ярындағы Флорида ҡултығынан Ньюфаундленд банкаларына тиклем. Киң мәғәнәлә Төньяҡ Американан Скандинавия ярымутрауына, Шпицберген, Баренц диңгеҙе һәм Төньяҡ Боҙло океанына тиклем йылы диңгеҙ ағымы системаһы[1]. Гольфстрим — океан төбөнә тиклем таралған 70—90 км киңлектәге көслө ағым, океан өҫтөндә максималь тиҙлеге секундына бер нисә метр, аҫтараҡ тиҙлеге аҡрыная (1000—1500 м тәрәнлектә 10-20 см/с). Һыу сығымы 0,1 км3/с.[2][3].
Гольфстрим һыу сығымы секунд һайын 50 миллион куб метр һыу, был донъялағы бөтә йылғаларҙың һыу сығымынан 20 тапҡыр артыҡ. Йылылыҡ ҡеүәте яҡынса 1,4·1015 ватт. Йыл әйләнәһенә ағым динамикаһы үҙгәрә.
Йөкмәткеһе
- 1 Ағымдың Көнбайыш Европаға һәм АҠШ-ҡа йоғонтоһо
- 2 Ағымдың барлыҡҡа килеүе һәм йүнәлеше
- 3 Гольфстрим ағымының боҙолоуы тураһында фараз
- 4 Фараздың нигеҙһеҙ булыуы
- 5 Һылтанмалар
- 6 Иҫкәрмәләр
Ағымдың Көнбайыш Европаға һәм АҠШ-ҡа йоғонтоһо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
АҠШ һәм Көнбайыш Европаның йылы климаты 90 процентҡа Гольфстрим ағымына бәйле. Океандың был ағымы секундына 50 миллион кубометр йылы һыу ағыҙа, был – 1015 киловатт йылылыҡ энергияһы тигән һүҙ! Йәғни Атлантика тирәһендәге Европа, АҠШ һәм Канаданы йөҙҙәрсә йылдар буйы миллион атом электр станцияһы йылытып торған кеүек. Әлеге «йылылыҡ өҫтәмәһе» Европа һәм АҠШ климаты температураһын 8—10 градусҡа, хатта Мәскәүҙекен дә 2 градусҡа арттыра. Рәсәй баш ҡалаһының йыллыҡ уртаса температураһы +3,8 градус. Шаҡтай төньяҡтараҡ урынлашҡан Рейкъявикты иһә Гольфстрим +5С°-ҡә, Хельсинкиҙы +6,8 градусҡа тиклем йылыта. Ә бына шул уҡ киңлектәге Якутскиҙа температура минус 10,2 градус тәшкил итә. Лондонда Гольфстрим арҡаһында уртаса йыллыҡ температура плюс 11 булһа, шул уҡ киңлектәге Воронежда иһә плюс 5 (сөнки Гольфстрим «ярҙам итмәй»), Берлинда плюс 10С° булһа, Новосибирскиҙа минус 0,2С°.
Был АҠШ, Канада һәм Көнбайыш Европаның ауыл хужалығы өсөн иҫ киткес уңайлы шарттар тыуҙыра. Ҡара тупрағы булмаған Германия, Франция, Бөйөк Британия, Швеция, Ирландияла бөртөклөләр уңышы гектарҙан 60-тан алып 85 центнерға тиклем. Ә уңдырышлы ҡара тупраҡлы Украинала — ни бары 24, ә Рәсәйҙең ҡара тупраҡлы булмаған төбәктәрендә — 12—15 центнер ғына. Европа һәм АҠШ-та сәсеүлектәрҙе харап итерлек ҡоролоҡ һәм яҙғы һалҡындар булмай, шуға күрә АҠШ менән Канада йылына 100 миллион тонна, ә Көнбайыш Европа йылына 50 миллион тонна игенде ситкә һата. Гольфстрим арҡаһында, уларҙа уңыштың 5 проценты ғына тәбиғәт шарттарына бәйле, ә Рәсәйҙә 50 процент уңыш тәбиғәт шарттарының нисек килеүенә бәйләнгән! Рәхәт, йылы климат, туң ерҙәрҙең булмауы Көнбайышҡа триллионлаған долларҙы янға ҡалдырырға һәм был аҡсаны инфраструктураға һәм уны эшләтеүгә тотоу мөмкинлеге бирә. Гольфстрим Көнбайыштың гигант күләмдә яғыулығын, төҙөлөш материалдарын янға ҡалдыра. Ҡеүәтле йылылыҡ централдары һәм йылылыҡ трассалары төҙөргә кәрәкмәй. Йылы климатта халыҡ йылы кейемгә лә, юғары калориялы ризыҡҡа ла мохтаж түгел. Юлдар ҙа, һалҡындың емергес тәьҫире булмағанлыҡтан, ун мәртәбә тиерлек оҙағыраҡ хеҙмәт итә һ.б., һ.б.
Ҡыҫҡаһы, Гольфстрим булмаһа, Көнбайыштың эше хөрт... Һауа торошо кухняһы Төньяҡ Атлантик һәм Төньяҡ Боҙло океанда урынлашҡан. Ә Гольфстрим – йылылыҡ системаһы, йәғни «Европаның мейесе», ролен башҡара.
Ағымдың барлыҡҡа килеүе һәм йүнәлеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Океан ағымдары түбәндәгесә «эшләй»: һалҡын һәм тығыҙыраҡ ҡатламы — Лабрадор ағымы, йылы һәм еңелерәк ҡатламы Гольфстрим ағымы аҫтына «сума» һәм, шулай итеп, уға Европаны йылытыу мөмкинлеген бирә. Шунан һуң Лабрадор ағымы, һалҡын Канар ағымы исеме менән Испания ярҙары тирәһендә өҫкә сыға ла, Атлантиканы киҫеп үтеп, Кариб диңгеҙенә етә, йылына һәм, Гольфстримға әйләнеп, бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ Төньяҡҡа ынтыла. Һалҡын Лабрадор ағымының һыу ҡатламы тығыҙыраҡ булыу – донъя өсөн ҙур бәхет. «Парник эффекты»ла, «озон йыртыҡтары» ла, кешелек донъяһының техноген эшмәкәрлеге лә түгел, ә нәҡ бына Лабрадор ағымының һыу составы тығыҙыраҡ булыу йылылыҡты тәьмин итә. Бөгөн был ағымдың тығыҙлығы Гольфстрим һыуы тығыҙлығынан проценттың ундан бер өлөшө ҡәҙәр генә артығыраҡ. Уйлап ҡына ҡарағыҙ: ни бары ундан бер! Ә был – Лондон пальмалары, Пальма де Майорка пляждары, Норвегияның туңмай торған фиордтары һәм Баренц диңгеҙендә йыл әйләнә навигация ул.
Гольфстрим ағымының боҙолоуы тураһында фараз[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Климат үҙгәреүе менән бәйле фараздар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гольфстримдың климатҡа йоғонтоһон иҫәпкә алып, ҡыҫҡа тарихи осорҙа ағымдың боҙолоуы менән бәйле климат һәләкәте булыуы мөмкин тип иҫәпләнелә. Глобаль йылыныу сәбәпле, Төньяҡ Боҙло океан боҙҙары иреп, океан һыуы тоҙһоҙлана, ә Гольфстрим сөсө һәм тоҙло һыу ҡушылмау сәбәпле барлыҡҡа килә, ағым боҙола, Европала Боҙлоҡ осоро башлана – был Голливуд фильмдарының яратҡан темаһы.
Тарихи мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һәләкәт булыуы мөмкин тигән фараз файҙаһына планета климатында элек булған осорҙар һөйләй. Шул иҫәптән, Кесе Боҙлоҡ осоро һәм Гренландия боҙҙарын анализлау мәғлүмәте.
Туфан ҡалҡыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ глобаль йылыныу ағымдың боҙолоуына килтерә, тип иҫәпләнелә. Ағым динамикаһы һыуҙың тоҙлолоғо менән бәйле. Һыу тоҙлолоғо боҙҙар ирегән һайын түбәнәйә. Быуланыу тәьҫире йоғонтоһонда полюс һәм экваторҙа температура айырмаһы булмауы ла ағымдың боҙолоуына килтерә. Шулай итеп, глобаль йылыныу һыу кимәле күтәрелеүгә килтерә, Европаға һәләкәтле һыуыҡлыҡ алып килә.
Лабрадор ағымының тәьҫире[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Лабрадор ағымының һыу тығыҙлығы Гольфстримдыҡы менән тигеҙләнеүгә, ул Гольфстрим аҫтына «сума» алмай башлаясаҡ һәм, океан өҫтөнә күтәрелеп, Гольфстримдың төньяҡҡа табан ағыуына кәртә буласаҡ. Тура мәғәнәһендә 3—10 йыл эсендә Гольфстримды «һүндерәсәк». Океан ағымдарының бер-береһенә бәйле һигеҙ ағымы («бөйөк һигеҙле») боҙлоҡ осорона хас ике ағымға әйләнәсәк.
Гольфстрим, Испанияға йүнәлеш алып, кесе әйләнә буйынса хәрәкәт итә, ә һалҡын Лабрадор ағымы Европаға «сығып», уны шунда уҡ туңдыра башлаясаҡ. Был процестың кинәт һәм киҫкен буласағы элекке туңдырыуҙарҙы тикшереү барышында кире ҡаҡҡыһыҙ дәлилдәр менән раҫланған (мәҫәлән, Гренландия боҙҙарын тикшереү). Европала һауа температураһы «күҙ асып йомғансы» (3—20 йыл эсендә) себер температураһына әйләнәсәк. Лабрадор ағымы «эшкә тотоноу» менән, Европа, Канада һәм АҠШт-а йәшәү бик ауыраясаҡ. Бөгөн Лондонда пальмалар үҫеп ултыра, ә иртәгә ул ҡарға сумасаҡ, һыуыҡтар минус 40-ҡа етәсәк. Хатта төньяҡ боландары ла унда йәшәргә теләмәҫ. Киҫкен, ҡот осҡос һыуыҡ – яҡын йылдарҙың яҡын перспективаһы. Ябыҡ ишектәр артында был проблема тураһында етди һөйләшеүҙәр башланды инде. Сөнки бөгөн Гольфстримдың көсө Европала кәмей бара (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, 30 процентҡа кәмегән). Моғайын, Европала һуңғы бер-ике йылда ҡыш аномаль һалҡындар булыу – шуның һөҙөмтәһелер.
Deepwater Horizon платформаһындағы авария йоғонтоһо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гольфстримдың юҡҡа сығыуы тиҙләнеүенә 2010 йылдың 20 апрелендә Мексика ҡултығында «Бритиш петролиум» нефть платформаһындағы ҡот осҡос ҙур авария лә сәбәп булды. АҠШ президенты Барак Обама был һәләкәтте «тиңе булмаған экологик фажиғә» тип атаны. Мексика ҡултығы һыуҙарына 16-шар километрлы һәм ҡалынлығы 90-шар метрлы нефть «таптары» тулды. Был «таптарҙың» ҡайһы берҙәре 1300 метр тәрәнлектә ята. Нефть таптарына ҡаршы көрәштә 9 миллион литр тирәһе короксит, 10 миллион литр башҡа төрлө диспергаторҙар ҡулланылған. Былар бит һыуҙағы миллиард тоннанан ашыу сей нефткә өҫтәмә! Шуға күрә лә Мексика ҡултығындағы әлеге химик өҫтәмәләр һәм миллиард тоннанан ашыу сей нефть Гольфстрим ағымының тиҙлегенә ҡот осҡос йоғонто яһаған. Спутниктарҙан алынған һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, элекке рәүешендәге Гольфстрим инде юҡ, ә уның менән бергә йылы Норвег ағымы да юҡҡа сыҡҡан. Әлеге ике йылы ағым һыу әйләнеше системаһында үтә лә мөһим роль уйнай ине. Ә Европа һәм АҠШ-тың туңыуы был илдәр өсөн көтөлмәгән фантастик сығымдар «вәғәҙә итә».
Фараздың нигеҙһеҙ булыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге ваҡытта өҫтә күрһәтелгән факттарҙың климатҡа йоғонтоһо тураһында ышаныслы факттар юҡ. Ҡапма-ҡаршы фекерҙәр ҙә бар. География фәндәре докторы, океанолог Бондаренко А. Л. Фекеренсә «Гольфстримдың „эш“ режимы үҙгәрмәй». Ағымда һыу күсмәй, ағым тик Россби тулҡындары ғына, шуға күрә Европа климаты ҡапыл һәм ҡот осҡос рәүештә үҙгәрмәйәсәк[4].
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- БСЭ.Гольфстрим.
- ТОП ФРС против Гольфстрима В. П. Полеванов. 24 июня 2011.
- Вашингтон и Брюссель ищут замену Гольфстриму В. П. Полеванов. 25 мая 2011
- Татарстан яшьләре №39 (11830), 29 сентябрь, 2012
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Большая советская энциклопедия: [В 30 т.]/ Гл. ред. А. М. Прохоров. Издание 3-е. — М.: Сов. энцикл., 1969—1978.
- ↑ М. И. Кошляков в книге “Десять открытий в физике океана”, авторы А. С. Монин, Н. Н. Корчагин, Институт океанологии им. П. П. Ширшова РАН, М., 2008
- ↑ А.С. Монин, Г.M. Жихарев. Океанские вихри. // УФН. — 1990. — В. 5. — Т. 160. — С. 1-47.
- ↑ А. Л. Бондаренко, «Куда течёт Гольфстрим?» // Океанология. Научно-популярный блог о Мировом океане и его обитателях.


text:
Йәрмәкәй районында Йылан ырыуы башлығы һайланды
Йәрмәкәй ауылында Йылан ырыуы башҡорттары съезы үтте, унда ырыу советы һәм башлығы һайланды. Сарала ҡатнашыусылар ырыу башлығы итеп район хакимиәтенең мәғариф бүлеге начальнигы, район башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе Әбүзәр Мөхәмәтйәновты һайланы.
Съезда ауыл биләмәләре башлыҡтары, дөйөм белем биреү учреждениелары хеҙмәткәрҙәре, милли үҙәктәр етәкселәре һәм район активы – йәмғеһе 200-гә яҡын делегат ҡатнашты. Шулай уҡ сарала Борай, Бишбүләк, Туймазы райондары вәкилдәре булды. Башҡортостан баш ҡалаһынан Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Румил Аҙнабаев, БР Фәндәр академияһы Гуманитар тикшеренеүҙәр институтының этнология бүлеге мөдире Юлдаш Йосопов, Республика халыҡ ижады үҙәгенең фольклор буйынса баш белгесе Фәнисә Аҡсурина килде. Үҙҙәренең сығыштарында улар Йылан ырыуының тарихы тураһында һөйләне, һәр ырыу өсөн шәжәрә төҙөү кәрәклеген билдәләне, киләсәктә «Ырыузар ташы» тарихи комплексын төҙөү тураһында пландары менән бүлеште.


text:
Дүртөйлө районында Башҡортостан Ректорҙар советының күсмә ултырышы үтте
Дүртөйлө районында Башҡортостан Ректорҙар советының сираттағы күсмә ултырышы үтте. Республиканың юғары уҡыу йорттары етәкселәре менән осрашыуға уҡытыусылар, мәктәп уҡыусыларының һәм студенттарҙың ата-әсәләре килде.
Сараны Өфө дәүләт авиация техник университеты ректоры, Ректорҙар советы етәксеһе Морат Ғөзәйеров асты. Ул иғтибарын һөнәри йүнәлеш биреү мәсьәләләренә йүнәлтте, шулай уҡ сарала ҡатнашыусыларҙы ӨДАТУ эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре менән таныштырҙы. Башҡорт дәүләт университеты ректоры Әхәт Мостафин вузда булған һөнәри йүнәлештәр тураһында һөйләне, инглиз телен өйрәнеүҙең һәм беренсе курс студенттары өсөн тест үткәреүҙең әһәмиәтен билдәләне. Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры Илдар Ғәбитов төбәккә агросәнәғәт комплексы белгестәре кәрәк булыуы хаҡында әйтте. М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ректоры Раил Әсәҙуллин йәш быуынға тәрбиә биреү, ата-әсәләрҙең яуаплылыҡ тойғоһон арттырыу, студенттарҙы уҡытыуҙа һәм уларға тәрбиә биреүҙә вуз һәм ата-әсәләр араһында бәйләнештәрҙе нығытыу мәсьәләләренә иғтибарын йүнәлтте.
Владимир Путиндың төбәк йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһе етәксеһе булараҡ Раил Әсәҙуллин барыһын да 4 мартта үтәсәк һайлаҙарҙа ҡатнашырға саҡырҙы.
Юғары уҡыу йорто ректорҙары уҡытыусыларҙың һәм ата-әсәләрҙең һорауҙарына яуап бирҙе. Сара аҙағында Дүртөйлө районы хакимиәте башлығы Ринат Хәйруллин бындай осрашыуҙарҙы даими рәүештә үткәреп торорға тәҡдим итте.


text:
«Башҡорт Википедияһына — 10 йыл!» конкурсы башланды
ӨФӨ, 2014 йыл, 6 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Алик Шакиров/.
«Башҡорт Википедияһына — 10 йыл!» Википедияның башҡорт телендәге бүлегенә мәҡәләләр яҙыу буйынса конкурс старт алды.
Башҡорт Википедияһында вики-марафон «Вики-Һабантуй 2015» тигән – Башҡорт Википедияһының ун йыллығына арналған, Рәсәй һәм элекке СССР халыҡтарының тел бүлектәрен үҫтереүгә, Википедияны һәм башҡа Викимедия проекттарын популярлаштырыуға йүнәлтелгән – саралар комплексының тәүге ҙур сараһы булды.
Башҡорт Википедияһы администраторы Рөстәм Нурыев хәбәр итеүенсә, конкурстың маҡсаты – Википедияның статусын күтәреү һәм уның иң яҡшы традицияларын дауам итеү, яңы ҡатнашыусыларҙы йәлеп итеү, иң яҡшы мәҡәләләр авторҙарын асыҡлау, Башҡорт Википедияһында мәҡәләләрҙең иҫәбен һәм сифатын арттырыу.
Конкурс 2014 йылдың 1 ноябренән алып 2015 йылдың 1 апреленә тиклем ике номинацияла: тәжрибәле ҡатнашыусылар һәм яңы башлап тороусылар араһында уҙғарыла. Мәҡәләләр марафонында башҡорт телен белгән һәр кем ҡатнаша ала.
Конкурсты ойоштороусылар яңы ҡатнашыусыларға ярҙам итергә вәғәҙәләй.
Ике номинацияла ла Башҡорт Википедияһының йәшенә ҡарап унышар бүләк отола.
Конкурстың шарттары менән ентекләберәк «Викимедиа РУ» сайтының махсус бүлегендә танышырға мөмкин.
2015 йылдың апрелендә Википедияның башҡорт телендәге бүлегенә 10 йыл тула. «Башҡортостан» тигән тәүге мәҡәлә 2005 йылдың 16 апрелендә яҙылған. Шул ваҡыттан алып 10 меңдән ашыу ирекмән 33 меңдән ашыу мәҡәлә яҙған, Башҡорт Википедияһына ярты миллион самаһы төҙәтмә индергән. Һуңғы айҙа баҫылған статистик мәғлүмәттәр буйынса, Википедияның башҡорт телендәге бүлеге мәҡәләләр һаны буйынса 287 тел бүлеге араһында 80-се урында, инеү буйынса 115-селә тора. Ағымдағы йылда Башҡорт Википедияһына көнөнә 25 мең самаһы уҡыусы инә.


text:
Эльбрус тауы түбәһендә Өфөлә үтәсәк саммиттың логотибы төшөрөлгән флаг күтәрҙеләр
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Альпинистар Эльбрус тауы түбәһенә Өфөлә үтәсәк Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС төркөмө саммиттарының рәсми символикаһы төшөрөлгән флаг ҡаҙаны.
Тауға менеү Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналған «Red Fox Elbrus Race-2015» ҡышҡы спорт төрҙәре халыҡ-ара фестивале сиктәрендә ойошторолдо.
Флагты ҡаҙауҙа Өфөләге туристик компания вәкиле Сергей Семенов һәм Рәсәй Альпинизм федерацияһының спорт альпинизмы комитеты рәйесе Александр Яковенко ҡатнашты.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, уҙған йылдың сентябрендә Башҡортостандың Кушнаренко районы Түбәнге Сәйет ауылы эргәһендәге баҫыуҙа ШОС һәм БРИКС илдәренең баш ҡалаларына күрһәткес ҡуйылды.


text:
Халыҡ-ара күҙәтеүселәр Әлшәй районының һайлау комиссиялары эшмәкәрлеге менән танышты
Халыҡ-ара күҙәтеүселәр — Европала именлек һәм хеҙмәттәшлек буйынса ойошманың Демократик институттар һәм кеше хоҡуҡтары бюроһы вәкилдәре Ханс Биргер Нареског (Швеция) һәм Людмила Блинова (Литва) Әлшәй районында булды, унда һайлау комиссияларының эшмәкәрлеге менән танышты.
Халыҡ-ара күҙәтеүселәр электрон тауыш биреү өсөн комплекстарҙың, шулай уҡ һайлау бюллетендәрен эшкәртеү комплекстарының үткән һайлау кампанияларында ни тиклем уңышлы ҡулланылыуы хаҡында ҡыҙыҡһынды. Декабрҙә үткән һайлауҙарҙа бындай комплекстар Раевка ауылының биш һайлау участкаһында ҡулланылған. 4 мартта Сәпәш, Ҡыпсаҡ-Асҡар һәм Ыҫлаҡ ауылы һайлаусылары был комплекстарҙы ҡулланып тауыш бирәсәк. Халыҡ-ара күҙәтеүселәр участка һәм территориаль һайлау комиссияларының һаны менән дә ҡыҙыҡһынды.
Әлшәй районында 4 мартта 49 участка һайлау комиссияһы эшләйәсәк. Комиссияла һайлау эше буйынса тәжрибәле кешеләр булыуға ҡарамаҫтан, Президент һайлауҙарына әҙерелек барышында барлыҡ белгестәр ҙә квалификация күтәреү буйынса семинарҙарҙа һәм кәңәшмәләрҙә ҡатнашты. Мәғлүмәти, методик һәм хоҡуҡи ярҙам күрһәтеү маҡсатында рәйестәр һәм секретарҙар өсөн дә уҡыуҙар үткәрелде.
Бөгөнгө көнгә тауыш биреү өсөн барлыҡ бүлмәләр ҙә һайлауҙарҙы үткәреү өсөн әҙер. Участкаларҙа комиссия ағзаларының дежурлығы ойошторолған, мәғлүмәти стендтар әҙерләнә. Райондың һайлаусылар исемлегендә йәмғеһе 32 меңдән ашыу кеше иҫәпләнә.
Территориаль һайлау комиссияһы рәйесе Рәйлә Шафиҡова участка комиссиялары алдында уларҙың участкаһында нисә физик мөмкинлектәре сикләнгән кеше булыуын һәм уларҙың нисек тауыш бирәсәген асыҡлау бурысы тороуы хаҡында әйтте. Тауыш биреү урындарына килә алмаған һайлаусылар өсөн был процедураны өйҙә үткәреү өсөн шарттар булдырыласаҡ. Йәшәү урыны буйынса тауыш бирә алмаған кешеләр исемлеге лә әҙерләнә. 28 февралгә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса, Әлшәйҙә районға бүленгән 800 теркәүҙән төшөрөү таныҡлығынан 778-е таратылған.


text:
Мәләүездә болан атҡан браконьерҙар эше тикшерелә. Республикала януар-кейектәр иҫәбен алыу башлана, браконьерҙар иһә һаман да һунарҙан туҡтамай.
Мәләүез районында йәнә браконьерҙар эше тикшерелә. Был юлы болан атҡандар. Тәбиғәтте һаҡлау министрлығы инспекторҙары әйтеүенсә, һунар урынында хайуандың башы һәм эсәк-ҡарыны ғына ятып ҡалған. Әлегә уны атыусы тотолмаған. Күптән түгел район биләмәләрендә Салауат ҡалаһынан килгән 7 эшҡыуар 2 ҡабанды атҡайны. Уларҙың береһе быуаҙ булған. Йәғни улар ике түгел 17-ләп ҡабанды үлтергән булып сыға.
Иҫегеҙгә төшөрөп үтәм, улар тотолмаҫ та ине, әле республика биләмәләрендә ҡанунһыҙ һунар осраҡтарын киҫәтеү маҡсатында Ҡалҡан һәм Браконьер операциялары бара. Йыл башынан ҡанунһыҙ һунарға бәйле 10-ға яҡын енәйәт эше ҡуҙғатылған.
Шул уҡ ваҡытта Башҡортостанда ҡырағай кейек- йәнлектәрҙең иҫәбен алыуға ла тотонасаҡтар. Болан, ҡабан һәм ҡоралайҙарҙың теүәл һанын белеү менән махсус белгестәр шөғөлләнәсәк. Яңы йылдан Урман ҡануниәтенең яңыртылған редакцияһы ғәмәлгә ингәйне. Яңыртылған кодекста теге йәки был төбәктәге урмандарҙағы ҡырағай кейектәрҙең һанын белешеү урындарға йөкмәтелә. Хәҙер экологтар һәм һунарсылар ошо мөһим эшкә йәлеп ителә. Бының өсөн осҡостар ҙа файҙалыналасаҡ. Иҫәп алыусыларға ике вертолет һәм бер Ан маркалы самолет ышандырыласаҡ. Эште башҡарып сығыу өсөн бәйге нигеҙендә Башҡортостан биләмәләрендә булған януарҙар һанын авиация ҡулланып иҫәпләү тип аталған фәнни- тикшеренеү эше уҙғарыласаҡ. Конкурс еңеүсеһенә республика ҡаҙнаһынан 2 миллион 600 мең һум биреләсәк.
Яҡынса мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, республика биләмәләрендә мышылар һаны 11, башҡа кейек- януарҙар һаны хаҡында мәғлүмәттәр тап ошо иҫәп алыуҙан һуң билдәле булыр моғайын.


text:
Фото:
Ике Президент Башҡортостанда шашка уйынын үҫтереү перспективаларын тикшерҙе
Фото:
Дүшәмбе, 18 октябрҙә, Өфөлә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Бөтә донъя шашка федерацияһы Президенты Нидерландынан Гарри Оттен әфәнде менән осрашты.
Осрашыуҙа әлеге ваҡытта Өфөлә барған ҡатын-ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара шашка буйынса донъя чемпионаты хаҡында ғына түгел, шулай уҡ республика менән бөтә донъя шашка федерацияһының артабанғы хеҙмәттәшлеге тураһында ла һүҙ алып барылды.
Төбәк башлығы, Өфө киләсәктә Рәсәйҙең генә түгел, шулай уҡ бөтә донъя шашка баш ҡалаһына әйләнер, тигән ышаныс белдерҙе.
Рөстәм Хәмитов менән Гарри Оттен Ҡытайҙа тамамланасаҡ ҙур дүрт баҫҡыслы шашка серияһы этаптарының береһен Башҡортостан баш ҡалаһында үткәреү перспективаларын тикшерҙе. Был турнирҙа элекке һәм хәҙерге донъя чемпиондарынан, ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙан да, 80-гә яҡын спортсы ҡатнашырға тейеш.
Әңгәмә барышында шулай уҡ Гарри Оттен белгес булып торған метеорология темаһы ла ҡуҙғатылды. Башҡортостанда был йүнәлеште үҫтереү перспективалары тикшерелде.
Баш ҡала ҡунағы Өфө менән һоҡланыуын белдерҙе. Республика Президенты менән осрашыуҙан һуң журналистарға биргән ҡыҫҡаса интервьюһында ул шулай тип билдәләне:
— Әлбиттә, ҡаланың бөтә иҫтәлекле урындарын ҡарап сығыу өсөн беҙҙең ваҡыт тар булды. Әммә мине бында йәшәүсе кешеләрҙең ҡунаҡсыллығы һәм изге күңеллелеге, мине шундай яҡты йөҙ менән ҡаршы алыуҙары таң ҡалдырҙы. Миңә Салауат Юлаев һәйкәле майҙанынан асылған тирә-яҡтағы хозур тәбиғәт бик оҡшаны, һәм мин киләһе йыл йәй тағы килермен, тип өмөтләнәм.


text:
Лацинка
Лаци́нка (шулай уҡ лати́нка исеме осрай) бел. łacinka, лацінка — белорус телендә яҙыу өсөн ҡулланылған латин әлифбаһының варианты.
Хәҙерге ваҡытта Наша ніва гәзитендә, шулай уҡ Arche журналында, белорус диаспора прессаһында һәм Интернетта киң ҡулланыла.
Әлифба[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Лацинка ҡулланылған осорҙа уның әлифбаһы бер нисә тапҡыр үҙгәрҙе. 1990 — 2000 йылдарҙағы (шулай уҡ хәҙер ҡулланылған) лацинка версияһы:
Хәҙерге белорус латиницаһы традицион латин алфавитынан һәм өҫтәлмә č, š, ž, ć, ś, ź, ń, ǔ, ł хәрефтәренән тора.
Тарих һәм ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
16-сы быуаттан башлап латин яҙыуы менән яҙылған белорус телендә тексттар осрай башлай. Улар кодификациялаштырылмаған (дөйөм яҙыу ҡағиҙәләре әле индерелмәгән), яҙыу өсөн поляк хәрефтәре һәм яҙыу ҡағиҙәләре ҡулланыла. Лацинка ҡулланыу сәбәбе: белорус телендәге тексттарынан алынған өҙөктәрҙе поляк һәм латин тексттарына ҡуйыу кәрәклеге.


text:
Мелисса
Мелисса, инә ҡорт үләне (урыҫ. Мели́сса лека́рственная, лат. Melissa officinalis) —баллыбабай һымаҡтар (Lamiaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 50-120 см. Июндән ноябргәсә аҡ, алһыу, һары сәскә ата. Орлоғо һары йәки ҡара төҫтәге сәтләүек.
Таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мелиссаның тыуған иле — Урта диңгеҙҙең көнсығыш районы. Үҫемлек тәбиғи шарттарҙа Кавказда, Ҡырымда һәм Рәсәйҙең көньяк өлкәлерендә үҫә. Башҡортостанда баҡса үҫентеһе булараҡ үҫтерелә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Путырский И. Н., Прохоров В. Н. Дарыу үҫемлектәре — Мн.: Книжный Дом, 2005. (урыҫ.)
- Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. — 160 б. ISBN 5-295-01499-1


text:
Башҡортостанға ураҡ эштәренә 3,96 миллиард һум талап ителә Фото: Андрей Старостин
Башҡортостанға ураҡ эштәренә 3,96 миллиард һум талап ителә
Башҡортостанға ураҡ эштәренә 3,96 миллиард һум талап ителә Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Республиканың Ауыл хужалығы министрлығы күҙаллауы буйынса, Башҡортостанда ураҡ эштәрен атҡарыуға сығымдар 3,96 миллиард һум тәшкил итәсәк. Шуларҙың 1,9 миллиард һумы — яғыулыҡ-майлау материалдарына, 1,66 миллиарды — ауыл хужалығы техникаһы өсөн запас частарға, 0,4 миллиарды машина-технология станцияларының хеҙмәттәрен түләү өсөн кәрәк, тип хәбәр иттеләр министрлыҡтың матбуғат хеҙмәтенән.
Ауыл хужалығы министрлығының иҡтисади анализ һәм һәм проектлау бүлеге мәғлүмәттәре буйынса, шәхси продукцияны һатыуҙан уңыш йыйыуға 2,19 миллиард һум китәсәк. 1,14 миллиард һумды банктарҙан алыу планлаштырыла.


text:
"Салауат Юлаев"ты финанслау ваҡытлыса туҡтатылған
"Урал" фонды етәкселеген бүленгән аҡсаның ни маҡсатлы ҡулланылыуын асыҡларға кәрәк булған. Башҡортостандың бренды, милли ғорурлығы булған хоккейҙы аҡсаһыҙ ҡалдырмаҫҡа вәғәҙәләй фонд етәкселеге.
Быға тиклем президент Рөстәм Хәмитов "Урал" фонды аҡса бирмәгән осраҡта ла "Салауат Юлаев" финанс ярҙамһыҙ ҡалмаясаҡ тип вәғәҙәләгәйне. Әммә көйәрмәндәр һаман да тынысланмай. 3 июндә Совет майҙанындла ҙур митинг үтәсәк. Уны хоккейға әллә ни ҡыҫылышы булмаған ЛДПР фирҡәһенең төбәк бүлексәһе ойоштора.


text:
Өфө депутаттары Республика йылына арналған саралар планын раҫланы
Өфө ҡала Советы депутаттары Башҡортостанда иғлан ителгән Республика йылы менән бәйле Өфөлә үткәреләсәк саралар планын раҫланы.
Ҡала Советының гуманитар мәсьәләләр һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса даими комиссияһы рәйесе урынбаҫары Гүзәл Ибраһимова хәбәр итеүенсә, ҡалала киң саралар программаһы әҙерләнгән. Мәҫәлән, апрелдә Башҡортостан Республикаһы Президентының Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһе тураһында йәмәғәт тыңлауҙары үткәреләсәк. Йыл буйына һайлау округтарында һәм Өфө предприятиеларының хеҙмәт коллективтарында граждандарға Мөрәжәғәтнамәнең төп положениеларын аңлатыу буйынса эш алып барыласаҡ. Ҡала Советы тарафынан Өфөлә урындағы үҙидара тарихына һәм уның үҫеш перспективаларына арналған ғилми-ғәмәли конференция ойоштороласаҡ.
Республика йылына арналған бик күп мәҙәни һәм спорт саралары, ҡала Советы депутаттары етәкселек иткән предприятиелар ҡаҙаныштарын махсус күргәҙмәләрҙә күрһәтеү, хеҙмәт ветерандары һәм ҡаланың белем биреү учреждениелары уҡыусылары менән тематик осрашыуҙар үткәреү планлаштырылған.


text:
Әсәләргә - республика наградаларыФото: Олег Яровиков
Әсәләргә - республика наградалары
Әсәләргә - республика наградаларыФото: Олег Яровиков
Әсәләр көнө алдынан Өфөлә биш һәм унан да күберәк бала тапҡан һәм тәрбиәләгән ҡатындарға Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов “Әсәлек даны” миҙалдарын тапшырҙы.
Республика башлығы Советтар Союзы тарҡалғандан һуң онотолған күп балалы әсәләрҙе тәбрикләү традицияһын Башҡортостан беренсе булып тергеҙеүен билдәләп үтте.
1998 йылдан башлап 4600-ҙән ашыу күп балалы әсә юғары наградаға лайыҡ булды.
Әйткәндәй, тик Башҡортостанда ун һәм унан да күберәк бала тәрбиәләгән ғаиләләргә “Газель” автомобилдәре бүләк итәләр. Бөгөн бындай ғаиләләрҙең барыһы ла транспорт менән тәьмин ителгән һәм шуға республика етәкселеге туғыҙ балалы ғаиләләргә лә микроавтобус асҡыстарын тапшырырға ҡарар итте. Сираттағы 16 автомобиль иртәгә үҙ хужаларына тапшырыласаҡ.
Хәйер , Башҡортостанда ғаиләне, әсәлекте һәм бала саҡты яҡлауға ҙур иғтибар бирелә. Мәҫәлән, федераль бюджет средстволары иҫәбенә күрһәтелгән ярҙамдан тыш, республикала Рәсәйҙең башҡа субъекттарында ҡаралмаған льготалар һәм пособиелар бирелә. Социаль инфраструктура төҙөлөшө тураһында һүҙ ҙә юҡ - йыл һайын республикала 40-ҡа яҡын яңы мәктәптәр файҙаланыуға тапшырыла, балалар баҡсалары, дауаханалар һәм санаторийҙар төҙөлә һәм тергеҙелә. Бындай маҡсатлы саралар комплексын бойомға ашырыуҙың һөҙөмтәһе оҙаҡ көттөрмәне - төбәктә тыуым кимәле артты һәм республика демографик көрсөктән сыға башланы.
Хәйер, әсәләрҙең барыһы ла бер фекуерҙә — балалар көтөп алған ғаиләләрҙә генә доньяға килә. Биш бала әсәһе Мтвариса Кубанеишвили әйтеүенсә, ҡатын-ҡыҙҙың бәхете балаларҙа.
Бөгөн 60 бәхетле әсә тағы ла юғары наградаларға лайыҡ булды. Әсәләр үҙҙәрен герой тип иҫәпләмәй, улар өсөн әсәлек – бәхеттең үҙе.


text:
Фото:
«Башҡортостан» ДТРК-һы «...Әйтер һүҙем бар!» ижади проектын иғлан итте
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Башҡортостан» ДТРК-һы Әҙәбиәт йылына бағышланған «...Әйтер һүҙем бар!» яңы ижади проектын эфирға әҙерләй. Бер нисә көндән башҡорт телендәге сығарылыштарҙы «Рәсәй-Башҡортостан» телеканалы эфирында күрергә мөмкин буласаҡ.
Республиканың күренекле шәхестәре — яҙыусылар һәм шағирҙар, сәйәсмәндәр һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре, табиптар һәм уҡытыусылар, ғалимдар һәм артистар микрофон алдында үҙҙәренең яратҡан шиғырҙарын уҡыясаҡ.
— Хәҙер эргә-тирәлә кире күренештәр, телеэкранда реклама бик күп. Шуға күрә әлеге проектты ойоштороу идеяһы килеп тыуҙы. Ҡатнашыусылар шиғырҙарҙы үҙҙәре һайлай, — тип һөйләне проекттың идея авторы һәм художество етәксеһе Наилә Сәфәрғолова.
Әлеге көндә 12 ҡатнашыусының сығыштары яҙҙырылған да инде. Улар араһында Дәүләт Думаһы депутаты Зөһрә Рәхмәтуллина, композитор Рим Хәсәнов, Яҙыусылар союзы рәйесе Наил Ғәйетбаев, шағирҙар Ҡәҙим Аралбай, Тамара Ғәниева, актер Александр Кузьменко, алып барыусылар Земфира Байбулдина, Фирҙәт Ғәлиев, актрисалар Земфира Хөсәйенова, Гөлбинә Сафуанова бар.
Йыл дауамында 100 ҡатнашыусыны төшөрөп, эфирға сығарыу планлаштырыла, ҡабатлауҙар йыл буйына күрһәтеләсәк. Проект шиғриәт кисәһе менән тамамланасаҡ.
Яңы шиғри проекттың «Бәйләнештә» һәм «Facebook» социаль селтәрҙәрендә төркөмдәре лә бар.


text:
2008-2012 йылдарҙа төбәктә 16 мең кеше авария хәлендәге торлаҡтан күсерелдеФото: Олег Яровиков
2008-2012 йылдарҙа төбәктә 16 мең кеше авария хәлендәге торлаҡтан күсерелде
2008-2012 йылдарҙа төбәктә 16 мең кеше авария хәлендәге торлаҡтан күсерелдеФото: Олег Яровиков
Һуңғы биш йылда Башҡортостанда һигеҙ адреслы программа тормошҡа ашырылды, 7,5 млрд һум аҡса үҙләштерелде, шул иҫәптән 4,5 млрд һумға яҡыны – Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды средстволары иҫәбенә, авария хәлендәге 600-ҙән ашыу йорттан кешеләр күсерелде, 16 мең самаһы кеше яңы торлаҡ алды.
Граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡтан күсереү һәм 2017 йылға тиклем был бурысты тулыһынса үтәү программаһын тормошҡа ашырыу буйынса кәңәшмә Республика йортонда 26 декабрҙә үтте.
«Рәсәй Президенты май айындағы үҙ указдарында һәм Мөрәжәғәтнамәһендә граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡтан күсереү проблемаһына иғтибар йүнәлтте. Сроктары билдәле: программаны 2017 йылдың 1 сентябренә тиклем үтәргә кәрәк», — тине Башҡортостан Президенты.
Был бурысты үтәү өсөн Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фондының эшмәкәрлеге 2017 йылға тиклем оҙайтылды. Рәсәй Хөкүмәтенең күптән түгел сығарған Бойороғона ярашлы, төбәктәрҙә 1912 йылдың 1 ғинуарына тиклем авария хәлендә тип танылған торлаҡ фондынан граждандарҙы күсереү буйынса яңы төбәк адреслы программаһын раҫларға тейештәр. Башҡортостанда бындай торлаҡ 380 мең квадрат метр.
Программаны тормошҡа ашырыу өсөн 12 млрд һум самаһы аҡса кәрәк. Етмәһә муниципалитеттарға күсерелгән майҙандан биреләсәк майҙанды арттырыу талабын үтәү өсөн тағы 2 млрд һум самаһы аҡса кәрәк.
— 2014-2016 йылдарға был маҡсаттарға республика бюджетында 5,6 млрд һумдан ашыу аҡса планлаштырылған, — тине Рөстәм Хәмитов. — Тимәк, беҙгә программаның план өлөшөн үтәү өсөн тағы 6,3 млрд һум аҡса эҙләп табырға кәрәк.
Республика башлығы шулай уҡ баҙар хаҡынан кәмерәк хаҡҡа торлаҡ төҙөү мәсьәләһен дә ҡуҙғатты — бер квадрат метрҙың был хаҡын киләһе йылдан төбәк үҙе билдәләйәсәк.
— Хоҡуҡ майҙаны сиктәрендә халыҡты күсереү программаларын тормошҡа ашырыуға айырым иғтибар бирергә теләйем, — тип билдәләне Президент. — Бөгөнгө көнгә граждандар һәм күҙәтеү органдары яғынан күп һанлы ялыуҙар күсереү программаһын тормошҡа ашырыуҙың бөтә этаптарында ла ҡағиҙә боҙоуҙарға юл ҡуйылыуын раҫлай. Был проблеманы ентекле ҡарарға, әүҙем эшләргә, үҙебеҙҙә булған бөтә ресурстарҙы тупларға кәрәк.
Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты башлығы Камил Мансуров, 2014 йылда Башҡортостанда 178 мең квадрат метр торлаҡ тапшырырға планлаштырыла, бынан тыш, 8500 квадрат метр — республика программаһы сиктәрендә, тип хәбәр итте.


text:
Башҡортостан менән Силәбе өлкәһе иҡтисади хеҙмәттәшлекте киңәйтә
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Бөгөн, 20 мартта, Өфөлә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән Силәбе өлкәһе араһында сауҙа-иҡтисади, фәнни-техник, социаль һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыласаҡ. «Башинформ» агентлығы алдан хәбәр итеүенсә, баш ҡалаға эш сәфәре менән Силәбе өлкәһе губернаторы Борис Дубровский етәкселегендә делегация килде.
Бөгөнгө көнгә ике төбәк башлыҡтарының осрашыуы, эшҡыуарлыҡ даирәләре вәкилдәренең һөйләшеүҙәре, Башҡортостандың һәм Силәбе өлкәһенең иҡтисади һәи инвестиция потенциалын күрһәтеү планлаштырылған. Күрше өлкә делегацияһы «АгроКомплекс» күргәҙмәһен дә ҡараясаҡ.
1997 йылда тәүге тапҡыр ике төбәк араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. 2003 йылда ике йыл һайын яңыртылып торған килешеү төҙөлдө. Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһе етәкселәре ҡатнашлығындағы ошондай осрашыу 2009 йылда булды.
Шуны билдәләп үтергә кәрәк: ике төбәк араһында иҡтисади өлкәләрҙә тығыҙ хеҙмәттәшлек булдырылды. 2013 йыл йомғаҡтары буйынса, Силәбе өлкәһе ил төбәктәре араһында Башҡортостандың тауар әйләнешендә икенсе урын алды — 30,2 миллиард һум, шул иҫәптән республикаға индерелгән тауар — 15,7 миллиард, республиканан ситкә сығарыу 14,5 миллиард тәшкил итте.
Башҡортостандан күрше өлкәгә етештереү-техник тәғәйенләнештәге тауарҙар: дизель яғыулығы, мазут, ҡағыҙ, минераль ашламалар оҙатыла. Ҡулланыу тауарҙарынан — автомобиль бензины, ликер-араҡы продукцияһы, ит-колбаса изделиелары, һөт продукцияһы, минераль һыуҙар. Силәбе өлкәһенән республикаға ҡара металл прокаты, ҡорос торбалар, төҙөлөш материалдары һәм йөк машиналары килтерелә. Ҡулланыу тауарҙарынан — үҫемлек майҙары, һыра, он, макарон, ярма, кондитер изделиелары, аяҡ кейеме.
Учалы ауыл хужалығы ойошмалары «Башаҡ» Уйылға икмәк продукттары комбинаты менән хеҙмәттәшлеген дауам итә. Республиканың көньяҡ-көнсығыш һәм төньяҡ-көнсығыш райондарындағы ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәр һөт эшкәртеү предприятиеларын даими тәьмин итә.
Сәнәғәттең төрлө тармаҡтарында хеҙмәттәшлек тормошҡа ашырыла. Мәҫәлән, Йылайыр районының «Гранд» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте Магнитогорск металлургия комбинатына төрлө ағас материалдары килтерә. Красная Башкирия кирбес заводы Силәбе өлкәһенең төҙөлөш ойошмалары менән әүҙем хеҙмәттәшлек алып бара.
Туризм һәм шифахана-курорт тармағы өлкәһендә хеҙмәттәшлек йылдам үҫешә. Әбйәлил районының Төньяҡ Үләнде күле буйындағы ял йортон төҙөү тамамлана. 2012 йылдың июлендә төбәктә тәүге «Динопарк» асылды. Ҡунаҡхана, кафе, аттракциондар паркы, бассейн төҙөлдө. Саңғы трассаһы, һырғалаҡ, аэродром, медицина пункты, балалар баҡсаһын асыу планлаштырыла.
Дөйөм алғанда, республика һәм Силәбе өлкәһе эшҡыуарҙарының берлектәге инвестиция эшмәкәрлеге Урал аръяғында һәм республиканың төньяҡ-көнсығыш райондарында 60-тан ашыу эш урынын һаҡлап ҡалырға һәм 200 самаһы өҫтәмә эш урындарын булдырырға мөмкинлек бирҙе.


text:
Бөрйән районында 11,5 меңдән ашыу һайлаусы тауыш бирәсәк
Бөрйән районында 11,5 меңдән ашыу һайлаусы иҫәпләнә, уларҙан 126 кеше – тәүгә тауыш бирәсәк, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Бөрйән районының территориаль һайлау комиссияһы рәйесе Сатвал Мерәҫов.
Тауыш биреү 35 һайлау участкаһында үтәсәк, уларҙың иң ҙуры район үҙәге – Иҫке Собханғол ауылында урынлашҡан (1919 кешегә), ә иң бәләкәйе – Үрге Нөгөш ауылында, ул 36 һайлаусыға иҫәпләнгән. Өс парламент партияһы вәкилдәре уларҙың һәр береһендә булырға теләк белдергән.
Сатвал Мерәҫов һүҙҙәренсә, халыҡ та ҙур әүҙемлек күрһәтә, барыһы ла тиерлек алдағы һайлауҙар менән ҡыҙыҡһына.
Агитацион кампания әүҙем эшләй. «Таң» гәзитендә даими рәүештә партиялар һәм уларҙың вәкилдәре тураһында материалдар баҫылып тора. Йәш һайлаусылар өсөн класс сәғәттәре, конкурстар ойошторола, китапханалар тематик стендтар әҙерләгән.


text:
Силәбелә балалар һабантуйы үтәсәк
2 июндә Силәбе ҡалаһының А.С.Пушкин исемендәге баҡсаһында VIII «Һабантуй мозаикаһы» балалар мәҙәни-спорт байрамы үтә. Уны ойоштороусылар булып Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы, өлкәнең Башҡорт йәштәре иттифағы, Рәсәй балалар фондының урындағы бүлексәһе һәм Силәбе өлкәһенең Башҡорт халыҡ үҙәге сығыш яһай.
«Башинформ» агентлығына Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайының матбуғат хеҙмәте белгесе Динә Нафиҡова хәбәр итеүенсә, байрам флаг күтәреүҙән башлана. Балалар һабантуйында төбәктең ижади коллективтары сығыш яһай, милли көрәш буйынса ярыштар, ғаилә конкурсы, милли уйындар һәм аттракциондар ойошторола.
Байрам аҙағында иң яҡшы художестволы үҙешмәкәр коллективтар һәм милли көрәштә еңеүселәр тәбрикләнә. Жюри иң яҡшы тирмәне, биҙәү-ҡулланма сәнғәте һәм балалар ижады күргәҙмәһен һайлаясаҡ.


text:
Ҡалтасы районында йәшәүсе ғаилә «Мөхәббәт һәм тоғролоҡ өсөн» наградаһына лайыҡ булды
Ҡалтасы районы башлығы Рәүис Нуретдинов 54 йыл бергә ғүмер иткән ирле-ҡатынлы Алексеевтарға «Мөхәббәт һәм тоғролоҡ өсөн» миҙалын тапшырҙы.
Ғаилә башлығы Адольф Николаевич – беренсе мари комиссары Николай Алексеевтың улы. Бөрө дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетында белем алғандан һуң, 1961 йылдан алып пенсияға тиклем ете йыллыҡ Кәлтәй мәктәбендә физика һәм математиканан уҡытҡан. Адольф Николаевич – хеҙмәт ветераны, Кәлтәй ауыл биләмәһе депутаты. Һигеҙ йыл түбәнге ветерандар ойошмаһы рәйесе итеп һайланған.
Дауаханала санитарка булып эшләгән ҡатыны Мария Чапаева менән биш ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр, әлеге ваҡытта уларҙың 12 ейәне бар.
«Мөхәббәт һәм тоғролоҡ өсөн» миҙалы «Рәсәй Федерацияһында Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө»н үткәреү буйынса ойоштороу комитеты менән булдырылған.


text:
Дәүләт телдәре тураһындағы ҡанун яңыртылды
Башҡортостандың дәүләт телдәренең береһе булған башҡорт теле ахыр сиктә юридик процестарҙа ҡулланыла башларға уйлай.
Бынан тыш урыҫ теле менән бер ҡатар, башҡорт теле парламентта, сәнәғәтттә, транспортта, энергетикала ла ҡулланыла башласаҡ. Тик башҡортса терминдар менән генә ҡатмарлыҡтар булыуы ихтимал.
Ҡанундағы үҙгәрештәр башҡа телдәрҙе лә инҡар итмәй. Мәҫәлән, бер төбәктә айырым милләт вәкилдәре күпләп йәшәгән осраҡта тыуған тел дә рәсми ҡулланыласаҡ. Мәҫәлән, Баҡалы автостанцияһында автобустар тәртибен татарса, Стәрлетамаҡтағы Золотоножкала украинса, Архангель районы Максим Горький ауылында латыш телендә иғландар ишетергә була.


text:
Рөстәм Хәмитов банкирҙарҙы эшҡыуарҙарға күберәк ярҙам итергә саҡырҙы
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙе дәүләт әһәмиәтендәге бурыс тип атаны. Был турала ул Өфөлә үткән республикалағы банк секторының 2011 йылдағы эшмәкәрлеге йомғаҡтарына арналған кәңәшмәлә белдерҙе.
— Эшҡыуарлыҡты кредит ойошмаларының ярҙамынан тыш күтәреп булмауы аңлашыла, — тип билдәләне Президент.
Төбәк башлығы билдәләүенсә, йыл һайын банктар үҙенең продукттарын ошо сегментҡа күберәк йүнәлтә бара, әммә республикаға алдынғы төбәктәргә етергә йыраҡ әле.
— Бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү динамикаһында, иң мөһиме, иҡтисади, финанс күрһәткестәр буйынса беҙ Рәсәйҙә лидерҙар түгел, — тине Рөстәм Хәмитов. — Рәсәй Федерацияһының иң эре ун төбәге араһында һуңғыһы булып киләбеҙ, тип кенә әйтергә мөмкин, шул уҡ ваҡытта күршеләребеҙ — иң элек Свердловск, Силәбе өлкәһе, Татарстан — бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү өкәһендә әүҙемерәк эшләй. Түбәнге Новгород, Һамар өлкәләре лә алдынғы урындарға әүҙем күтәрелә. Ә беҙҙең Башҡортостан Республикаһындағы бәләкәй бизнесты үҫтереүгә бәйле ваҡиғалар арҡаһында артта һөйрәлгебеҙ килмәй.
Атап әйкәндә, БР Президенты банкирҙар алдында гарантия фонды мөмкинлектәрен файҙаланыу буйынса эштәрҙе әүҙемләштереү бурысын ҡуйҙы. Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары кредит алғанда яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә алыусыны эҙләмәй, гарантия фонды ярҙамынан файҙалана. Былтыр иһә республика Хөкүмәте бизнесмендарға гарантия фонды ярҙамын алыу механизмын да ябайлаштырҙы.
— Беҙ тағы бер йыйылып, был теманы тикшерербеҙ, уны ысын мәғәнәһендә алға ебәрәсәкбеҙ, — тип ышандырҙы Рөстәм Хәмитов. — Был эште банк берләшмәһенән тыш эшләп булмаясаҡ, әлбиттә.
БР Милли банкы рәйесе Рөстәм Мәрҙәновтың әйтеүенсә, 2011 йылда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына бирелгән кредиттарҙың сағыштырма күләме 10 проценттан артҡан. Маҡсатлы ориентир үтәлгән, әммә Рәсәй буйынса 17 проценттан күберәк булған уртаса күрһәткес менән сағыштырғанда был һан әле ҡәнәғәтләнерлек түгел, тип билдәләне Милли банк етәксеһе.


text:
Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнө «йәшел иҡтисад» девизы аҫтында үтәсәк
Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы 2012 йылда Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнө темаһын иғлан итте, ул «Хеҙмәтте һаҡлауҙың «йәшел иҡтисад»та алға китеше» девизы аҫтында үтәсәк, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандағы Дәүләт хеҙмәт инспекцияһынан. Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнө 28 апрелдә билдәләнә.
«Йәшел иҡтисад» — бөгөнгө йәмғиәтте үҫтереүҙең бер йүнәлеше. Был халыҡтың йәшәйешен яҡшыртҡан һәм шул уҡ ваҡытта тирә-яҡ мөхит өсөн хәүефте кәметкән иҡтисад.
— «Йәшел иҡтисад» тотороҡлораҡ иҡтисад һәм киләсәк быуындар өсөн тирә-яҡ мөхитте һаҡларға теләгән йәмғиәт символына әүерелде, — тип иҫәпләй Башҡортостандағы Дәүләт хеҙмәт инспекцияһы етәксеһе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Андрей Цибизов. — Әммә ҡайһы бер эш урындарында ҡулланылған технологиялар тирә-яҡ мөхитте һаҡлап та, эшселәр өсөн хәүефле булыуы мөмкин.
«Йәшел иҡтисад»ты үҫтергәндә хеҙмәтте һаҡлау мәсьәләләрен эшселәр өсөн хәүефле булмаған эш урындарын булдырыу процесына йәлеп итеү мөһим. Эшселәрҙең һаулығын һәм именлеген һаҡлауҙы тирә-яҡ мөхитте һаҡлау менән берләштерергә кәрәк.
Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы билдәләүенсә, 2,3 миллион самаһы кеше йыл һайын эш урындарында бәхетһеҙлек осраҡтары йәки эш менән бәйле ауырыуҙар һөҙөмтәһендә һәләк була. Башҡортостанда, 2011 йыл һөҙөмтәләре буйынса, производсвола имгәнеп, һәләк булған хеҙмәткәрҙәр һанының – 10 процентҡа, йәрәхәт алыусыларҙың һаны 13 процентҡа артыуы теркәлгән. Дәүләт хеҙмәт инспекцияһы мәғлүмәттәре буйынса, производстволағы бәхетһеҙлек осраҡтары һөҙөмтәһендә 213 кеше – ауыр йәрәхәт алған, 87 эшсе һәләк булған.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнөн билдәләү Һәләк булған эшселәрҙе иҫкә алыу көнөнә бәйле, ул тәүге тапҡыр 1989 йылда Америка һәм Канада эшселәре менән үткәрелгән. 2003 йылдан алып Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнө Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы башланғысы менән һәләк булғандарҙы иҫкә алыу өсөн генә түгел, ә эш биреүселәр, хеҙмәткәрҙәр, йәмәғәтселек иғтибарын производствола имгәнеү һәм хәүефле хеҙмәт шарттары мәсьәләләренә йәлеп итеү, шулай уҡ был проблемаларҙы хәл итеүгә булышлыҡ итеү маҡсатында ла билдәләнә.


text:
Башҡортостанда коммерцияға ҡарамаған реабилитация үҙәктәре дәүләт ярҙамы аласаҡФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда коммерцияға ҡарамаған реабилитация үҙәктәре дәүләт ярҙамы аласаҡ
Башҡортостанда коммерцияға ҡарамаған реабилитация үҙәктәре дәүләт ярҙамы аласаҡФото: Олег Яровиков
Наркотиктар ҡулланыусы кешеләрҙе реабилитациялау һәм социализациялау менән шөғөлләнгән йәмәғәт ойошмаларына дәүләт ярҙамы вәғәҙә ителде. Быға наркоманияның киң таралыуы һәм дәүләт наркология хеҙмәте эшмәкәрлегенең насар һөҙөмтәләре сәбәп булды. Реабилитациялауға бәйле мәсьәләләр бөгөн Башҡортостан Республикаһы Наркотиктарға ҡаршы көрәш комиссияһының сираттағы ултырышында тикшерелде, уны Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үткәрҙе. Ул килтергән мәғлүмәттәргә ярашлы, республикала наркотиктар ҡулланыусылар һаны яҡынса 60 мең тәшкил итә, рәсми рәүештә иһә 6 мең кеше теркәлгән. Наркотиктар ҡулланыусы уртаса – йылына ике тапҡыр, ә ҡайһы берәүҙәре хатта 5-6 тапҡыр госпиталгә һалына. Йәғни медицина ярҙамы пациентты тотороҡло ремиссияға сығара алмай. Бындай уңышҡа тик һәр илленсе пациент ҡына өлгәшә. «Дәүләт учреждениелары ярҙамы менән генә мәсьәләне хәл итеп булмауын күрәбеҙ. Коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙы әүҙем йәлеп итергә кәрәк, уларҙа наркотиктар ҡулланыусы кешеләргә ысын күңелдән ярҙам итергә тырышыусы кешеләр эшләй», — тине Президент. 300 урынға иҫәпләнгән 10 дәүләт ҡарамағында булмаған учреждение (уларҙың бишәүһе дини ойошмалар менән булдырылған) былтыр 1200 сирлегә психологик ярҙам күрһәткән. Республика наркология диспансерында 2011 йылда 2112 пациент дауаланған, уларҙан 120 кеше генә реабилитация үткән. Был һандар уйландырырлыҡ, тине Президент.
Рөстәм Зәки улы дәүләттең үҙ бурыстарынан сикә китмәүе тураһында иҫкә төшөрҙө. Йыл башынан Ҡырмыҫҡалы районында наркотиктар ҡулланыусы үҫмерҙәр өсөн 25 урынлыҡ махсуслаштырылған реабилитация үҙәге эшләй башланы. Яңы Черкассы ҡасабаһында бинаға капиталь ремонт үткәреү һәм уны йыһазландырыуға республика бюджетынан 13 миллион һумдан ашыу аҡса бүленгән. Был реабилитация үҙәге 1-се Республика наркология диспансеры бүлексәһе булып тора. 1 марттан учреждение пациенттарҙы ҡабул итә. Был хаҡта Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Георгий Шебаев хәбәр итте. 2011 йылда Наркотиктарға ҡаршы көрәш комиссияһы Нефтекама, Күмертау, Октябрьский, Сибай ҡалаларында реабилитация учреждениеларын асыу тураһында ҡарар ҡабул итте. Әммә был ҡала хакимиәттәре талаптарға яуап бирерлек биналар тәҡдим итә алманы, шуға күрә республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы санитар нормаларға ярашлы модулле конструкциялар төҙөргә тәҡдим итә. Быға 28 миллион һум аҡса кәрәк буласаҡ. Был сумманың күпселек өлөшөн федераль бюджеттан алып була, унан 20 миллион һум аҡса бүленесәк, ә республика үҙе 12 миллион һум йүнәлтәсәк. Ҡалған аҡсаны реабилитация үҙәктәренең матди базаһын нығытуға тотонорға була, тип тәҡдим итте министр.
Ил Хөкүмәте дәүләт ҡарамағында булмаған учреждениеларға ла ярҙам итергә әҙер. Былтыр республика социаль йүнәлештәге коммерцияға ҡарамаған ойошмаларға ярҙам итеү өсөн 24 миллин һум күләмдә федераль грант алды. БР Иҡтисади үҫеш министрлығы ҡарамағындағы Комиссия субсидия алыуға ойошмалар араһында конкурс нигеҙендә һайлап алыу ойоштора.
Кешеләр наркология хеҙмәтенең һөҙөмтәлелегенә ышанмай башланы, шуға күрә һуңғы ваҡытта күп альтернатив тәҡдимдәр барлыҡҡа килде. Наркотиктар ҡулланыусыларҙы реабилитациялау һәм профилактикалау менән шөғөлләнгән дәүләт ҡарамағында булмаған ойошмалар ассоциацияһы идаралығы рәйесе Кирилл Бяков һүҙҙәренсә, улар араһында һөҙөмтәле ойошмалар ҙа, шулай уҡ шик тыуҙырғандары ла бар. Йыш ҡына һуңғыларына дәүләт наркология хеҙмәтендә үҙ проблемаларын хәл итә алмаған һәм альтернатив мөмкинлектәр тураһында хәбәрҙар булмаған кешеләр эләгә, тине Кирилл Бяков. «Быға ҡарамаҫтан, реабилитация менән шөғөлләнеүгә дәүләт сертификаты алған «Алкоголизмға һәм наркоманияға – юҡ!» фондының хеҙмәттәшлек итеү тураһындағы тәҡдимен Республика наркология диспансеры иғтибарһыҙ ҡалдыра, — тине Ассоциация рәйесе. – Шуға күрә фонд башҡа йүнәлештәрҙә үҫешә. Ошо көндәрҙә Ҡазан диспансеры менән килешеүгә ҡул ҡуйылды, шундай уҡ эш Мәскәүҙә, Түбәнге Новгородта, Красноярскиҙа алып барыла».
«Рәсәй Федерацияһы Наркотиктар әйләнешенә контроль буйынса федераль хеҙмәттең Ғилми тикшеренеү үҙәге» федераль ҡаҙна учреждениеһы начальнигы урынбаҫары Борис Крупнов та йәмәғәт һәм коммерцияға ҡарамаған ойошмалар яҡлы сығыш яһаны. Ул реабилитация үҙәктәре эшмәкәрлеген регламентлаған норматив документ — «Социаль реабилитациялау тураһында»ғы республика законын булдырырға тәҡдим итте.


text:
Эшҡыуар Рәсимә Мусинаға алтын орден тапшырылды
Башҡортостандың билдәле эшҡыуары, «Пышка» компаниялары төркөмөн ойоштороусы Рәсимә Мусинаға бәләкәй һәм урта бизнес етәкселәренең «Волга буйы, Урал һәм Себер алтын фонды» Урал төбәк-ара конгресында алтын орден тапшырылды. Шулай итеп уның хәҙерге туҡланыу индустрияһындағы, төбәк брендын күтәреүҙәге һәм ил территорияһына алдынғы тәжрибәһен таратыуҙағы ҡаҙаныштары билдәләнде.
«Перспектива» төбәк үҫеше фонды ойошторған бизнес-конгресс Екатеринбургта үтте. Бизнес, йәмғиәт һәм власть органдарының конструктив хеҙмәттәшлеге ярҙамында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ үҫешенә уңайлы шарттар тыуҙырыуға булышлыҡ итеү, һөҙөмтәле предприятие етәкселәренең ҡаҙаныштарын билдәләү был форумдың төп маҡсаты булып тора.
Конгресс эшендә республиканан эшҡыуарҙарҙың ҙур төркөмө ҡатнашты, улар араһында ла төрлө дәрәжәләге наградаларға лайыҡ булғандар бар.
Өҫтәп китәйек, «Волга буйы, Урал һәм Себер алтын фонды» конгресы РФ Сауҙа-сәнәғәт палатаһы һәм «Рәсәй терәге» дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы ярҙамында үткәрелә.


text:
Бронза быуаты
Бронза быуат — кешелек тарихында бронза (ҡурғаш, баҡыр һәм башҡа металдар эретмәләренең ҡушылмаһы) яһау сере асылғанға күрә, археологияла «бронза быуат» тип йөрөтөлгән, баҡыр быуат һәм тимер быуат араһындағы осор.
Бронза быуат, энеолитты алыштырған тарихи дәүер; был дәүерҙә бронза металлургияһы барлыҡҡа килә, барлыҡ эш һәм һуғыш ҡоралдары, биҙәнеү әйберҙәре бронзанан етештерлә башлай. Бронза быуат яҡынса Б.Э.Т. 4 –се мең йыллыҡ аҙағы - 1-се мең йыллыҡ башын уҙ эсенә ала. Әүелге, урта һәм һуңғы бронза дәүерҙәргә бүленә. Евразияның төп территорияһында бронза быуаттың әүелге дәүере − Б.Э.Т. 3–сө мең йыллыҡҡа; урта дәүере − Б.Э.Т. 3-сө мең йыллыҡ ахыры − 2-се мең йыллыҡтың 2 -се сирегенә; һуңғы дәүере − Б.Э.Т. 2-се мең йыллыҡтың 3-сө сиреге − 1-се мең йыллыҡ башларына тура килә.
Бронза быуат төрлө мәҙәниәттә төрлөсә, яҡынса б.э.т. 35/33 — 13/11 быуаттарға тура килә. Ташҡа ҡарағанда бронза күпкә ҡатыраҡ һәм ныҡлыраҡ, шунлыҡтан хеҙмәт ҡоралдарын (балта, бысаҡ, ураҡ һ.б.) яңы материалдан яһай башлағандар. Металға булған ихтыяж кешене баҡыр рудаһына бай ятҡылыҡтар эҙләргә мәжбүр иткән.
Бронза быуат терлекселектең үҫеүе, примитив игенселек барлыҡҡа килеү, йәмғиәттең социаль яҡтан ҡатмарлана барыуы, ырыу-ҡәбилә инаныуҙары булған тотемизм, ҡояш, ут культтарының таралыуы, миграция процесстарының көсәйеүе, һуғыш ҡоралдарының камиллашыуы менән үҙенсәлекле. Был дәүерҙә мөстәҡил етештереү өлкәһе булараҡ һөнәрселек тармағы айырылып сыға (металлургия, һауыт-һабалар етештереү һ.б.), һуғыш һәм эш ҡоралдары эшләү технологияһы ҡатмарлана. Ситтән күсеп килгән мал аҫырыусы күсмә һәм ярым күсмә ҡәбиләләр күп кенә археологик культура ҡомартҡылыары ҡалдыра, улар тарафынан мәетләрне курганга күмү йоласы, торакларны яңача төзү, үзгә ысул менән керамика әйберҙәре әҙерләү, бронза, һөйәк, таштан әйберҙәр эшкәртеү һөнәрҙәре керетелә.
Тимер металлургияһы барлыҡҡа килеү, тимердән көнкүреш һәм һуғыш ҡоралдары етештереү бронза әйберҙәрҙе көнкүрештән ҡыҫырыҡлай. Был иһә бронза быуаттың тимер менән алышынуына килтерә. Әлбәттә, тимер быуатҡа күсеү аҡрынлап бара, был күсчеш Б.Э.Т. 2 -се мең йыллыҡ аҙағы − 1-се мең йыллыҡ башында тамамлана.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Черных Е. Н., Кузьминых С. В. Древняя металлургия Северной Евразии (сейминско-турбинский феномен). М., 1989
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Горбунов В. С., Морозов Ю. А. Бронза быуаты // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Иблес
Иблес (ғәр. баласа — өмөтһөҙлөккә бирелде), исламда — шайтан, ен; башҡорт мифологияһында — яуыз көс (албаҫты, бәрей, ен, шайтан).
Ҡөрьәндәге сюжетҡа ярашлы, — Аллаға буйһонмай, ул тупраҡтан яралтҡан тәүге кеше — Әҙәм алдында йөҙ түбән йығылыуҙан баш тартҡан берҙән-бер фәрештә. Бының өсөн ул күктән ҡыуыла һәм тамуҡ язаһына хөкөм ителә, ләкин Алланан язаны Ҡиәмәт көнөнә тиклем кисектереп тороуҙы һорай. Ризалыҡ алғас, Иблес Аллаға тоғро кешеләрҙе аҙҙырырға ант итә. Үҙе хасил итергә һәләтле яуыз көстәр донъяһына баш була. Ожмахҡа үтеп инеп, йылан ярҙамында Әҙәм менән Һауаны аҙҙыра, шул арҡала улар ожмахтан ҡыуыла. Иблес бөтә пәйғәмбәрҙәрҙең эшенә ҡамасаулай, кешеләрҙе уларға ҡаршы ҡоторта. Кешеләрҙең Аллаға ышанмауы, донъяла яуызлыҡ булыуы исламда Иблес ҡотҡоһо менән аңлатыла. Башҡорттарҙың инаныуҙары буйынса, ул кешеләр араһында йәшәй, уларҙы гонаһлы эштәргә этәрә, иманды оноттора. Кешеләр Иблес Ҡөрьәндән аяттар уҡып ҡыуа. Башҡорттарҙың тылсымлы йолаларының күбеһе иблис яуызлыҡтарынан һаҡланыуға йүнәлтелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡорт халыҡ ижады. 1‑се т. Йола фольклоры. Өфө, 1995.
- Нәҙершина Ф. А. Хөрәфәти хикәйәләр //Башҡорт фольклоры. Өфө, 1993.


text:
Мәскәүҙә «Асыҡ инновациялар» форумында Башҡортостандың ҡояш электр станцияһы эшенә старт бирелде Фото: Руслан Шәймөхәмәтов
Мәскәүҙә «Асыҡ инновациялар» форумында Башҡортостандың ҡояш электр станцияһы эшенә старт бирелде
Мәскәүҙә «Асыҡ инновациялар» форумында Башҡортостандың ҡояш электр станцияһы эшенә старт бирелде Фото: Руслан Шәймөхәмәтов
ӨФӨ, 2015 йыл, 29 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Мәскәүҙә «Асыҡ инновациялар» форумында Башҡортостандың ҡояш электр станцияһын файҙаланыуға старт бирелде. 29 октябрҙә Хәйбулла районының Бүребай ауылында «Хевел» компанияһы 10 МВт ҡеүәтле Бүребай ҡояш электр станцияһының беренсе сиратын сафҡа индерҙе. Рәсәйҙең энергетика министры Александр Новак, «Ренова» компаниялар төркөмөнөң юғары технологиялы активтарын үҫтереү буйынса директоры Михаил Лифшиц һәм РОСНАНО идараһы рәйесе Анатолий Чубайс «Асыҡ инновациялар» форумы майҙансығынан телекүпер аша станцияны сафҡа индереүгә рөхсәт бирҙе. Бүребай ауылынан республиканың сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министры урынбаҫары Илдар Шахмаев, «Хевел» компанияһының генераль директоры урынбаҫары Олег Шуткин һәм Хәйбулла районы башлығы Раил Ибраһимов станцияны файҙаланыуға рөхсәт итте.
Икенсе сиратты сафҡа индергәс, Бүребай станцияһының дөйөм ҡеүәте 20 МВт тәшкил итәсәк. Станция өсөн ҡорамалдарҙың 70 проценттан ашыуы Рәсәйҙә етештерелгән.
Бүребай ҡояш электр станцияһы — «Хевел» компанияһының Башҡортостанда төҙөргә ниәтләгән ете станцияның беренсеһе. Төбәктәге бөтә ҡояш электр станцияларының дөйөм ҡеүәте 59 МВт тәшкил итәсәк, инвестицияларҙың дөйөм күләме алты миллиард һумдан ашыу тип баһалана, тип хәбәр иттеләр РОСНАНО идараһының матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Бәрәңге
Бәрәңге (шулай уҡ картуф, лат. Solanum tuberosum) — күп йыллыҡ, тамырындағы бүлбеләренән (бәрәңгеләренән) үҫә торған культуралы үҫемлек; эт ҡарағаттары ғаиләһендәге эт ҡарағаты һымаҡтар ырыуынан күп йыллыҡ бүлбеле үҫемлек; крахмаллы йәшелсә культураһы. Аҙыҡ, мал аҙығы булараҡ һәм техник маҡсаттарҙа үҫтерелә.
Йөкмәткеһе
Үҫемлектең тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был үҫемлекте Көньяҡ Америка индейҙары бынан ун дурт мең йыл элек уҡ белгәндәр. 1565 йылда уны Испанияға килтерәләр. Һуңыраҡ инглиз моряктары уны Бөйөк Британияға алып ҡайталар. 1740 йыл тирәһендә «икенсе икмәгебеҙ» Германияла, Италияла, Бельгияла, Францияла күренә башлай. Шулай ҙа яңы, ят культура үҙенә юлды тиҙ генә таба алмай әле. Ҡатын-ҡыҙҙар уның сәскәһен биҙәнеү өсөн сәстәренә ҡаҙаған. Күп кенә илдәрҙә уны «шайтан алмаһы» тип тә йөрөткәндәр. Уны үҫтереү гонаһ тип һаналған.
Францияла аптекарь Пармантье "ер алмаһын" үҫтереүгә күп көс һала. 1785 йылдың авгусында Людовик ХVI картуфтың сәскә атҡан һабағынан яһалған гөлләмәне һәм бер кәрзин өлгөргән уңышты бүләк итәләр. Картуфты шул ук көндө бешереп, королдең өҫтәленә ҡуялар. Шул мәлдән инде был ризыҡҡа ҡараш үҙгәрә. Ул табындарҙа ныҡлы урын ала.
Рәсәйҙә картуф үҫтерә башлау Пётр I исеме менән бәйле. Ул Голландияла сағында Рәсәйгә бер тоҡ картуф ебәрә. Әммә ул заманда картуф киң таралмай. 1765 йылда Екатерина II сит илдән картуф һатып алыу һәм Рәсәйҙә таратыу тураһында указ сығара. Рәсәйҙә картуф тиҙ генә таралмай, халыҡ картуфтың алмаһын ашап күпләп ағыулана.
Картуфты үҫтереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Картуфты үҫтереү өсөн шытып сыҡҡан бүлбеләрҙе, ер температураһы 18—20 градусҡаса йылынғас, ултырталар. Шытҡыларҙан оҙон аҡ тамыр үҫеп сыға, аҡ тамырҙың осонда яңы бүлбеләр барлыҡҡа килә.
Бәрәңге бүлбеһенән 50—80 см бейеклектә 3—6 йәшел йәки миләүшә (антоциан) төҫтәге һабаҡлы ҡыуаҡсыҡ үҫемлек үҫеп сыға. Беренсе япраҡтар үҫеп сыҡҡас, һабаҡ ҡуйынынан ер аҫтында 15—20 см тиклем оҙонлоҡтағы бәбәктәр барлыҡҡа килә, улар, осҡа табан йыуанайып, яңы бүлбеләр хасил итә. Бүлбеләрҙә спираль буйынса урынлашҡан күҙҙәрҙә 3—4 бөрө була. Ғәҙәттә, урта бөрө шытып сыға, ул зарарланған осраҡта ғына башҡалары шытып үҫә башлай. Бәрәңге бүлбеләре йомро, оҙонса һ.б. формала була; эсе аҡ, тышҡы яғы аҡ, һары, ал-ҡыҙғылт, зәңгәрһыу төҫтә. Тамыр системаһы суҡ һымаҡ, сағыштырмаса зәғиф үҫешле.
Бәрәңге вегетатив юл менән, башлыса, бүлбеләрҙән (селекция маҡсатында — орлоҡтан) үрсетелә. Генератив юл менән үрсетелгән бәрәңгенең продуктлылығы кәм була. Үҫемлекте осонан, күҙҙәренән, шытымдан, һабағынан да үрсетергә мөмкин. Бәрәңге бөрөләре тупраҡта 5—8°С йылылыҡ булғанда шыта башлай. Тишелеп сығыу өсөн иң уңай температура — 15—20 °C, фотосинтез, һабаҡ, япраҡ үҫеү, сәскә атыу өсөн — 16—22 °C. Бәрәңге бүлбеләре төнгө температура 10—13 °C булғанда яҡшы үҫә. Юғары температурала (төндә 20 °C һәм унан да юғары булһа) бәрәңгенең йылылыҡ үҙлектәре боҙола. Температура —2 °C-тан түбәнерәк булһа, бәрәңге үҫемлеге ҡырауҙан зарарлана. Бәрәңгенең транспирация (һыуҙы парға әйләндереү) коэффициенты уртаса 400—500. Сәскә атыу осоронда, һабаҡтары иң ныҡ үҫеп, бүлбеләр барлыҡҡа килгән ваҡытта, бәрәңгегә иң күп дым һәм туҡландырыу талап ителә. Бәрәңге уңышы гектарынан 200—250 центнер булғанда, үҫемлек тупраҡтан 100—175 кг азот, 40—50 кг фосфор, 140—230 кг калий ала. Бәрәңге үҫтереү өсөн ҡара тупраҡ, һоро урман тупрағы, кәҫле көл һымаҡ, механик составы буйынса ҡомһол, еңел һәм уртаса балсыҡлы тупраҡ ҡулай һанала.
Селекционерҙар картуфты үҫтереү өсөн картуф алмаһының емешен файҙалана.
Составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бәрәңге уртаса 76, 3 % һыуҙан һәм 23, 7 % (макс. 36,8 % тиклем) ҡоро матдәнән, шул иҫәптән 17,5 % (макс. 29,4 % тиклем) крахмал, 0,5 % шәкәр, 1—2 % (макс. 4,6 % тиклем) аҡһым, 1 % самаһы минераль матдәнән тора. Бәрәңге — С, В1, В2, В6, РР, К витаминдары һәм каротиноидтар сығанағы.
-
-
-
-
Картуф алмаһы (емеше)
-
Картуфтан әҙерләнгән ризыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙер халыҡ уны «икенсе икмәк» тип йөрөтә. Картуфтан 300-ҙән ашыу төрлө ризыҡ әҙерләргә мөмкин.
Аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә бәрәңгенән крахмал, киптерелгән һәм ҡыҙҙырылған бәрәңге (чипсы), бәрәңге боламығы, һыуытылған бәрәңге (гарнир өсөн, биточки, котлет һ.б.), бәрәңге лачауы, саго һ.б. етештерлә. Крахмал — патока һәм спирт етештереү сәнәғәте өсөн сеймал. 17,6 % крахмаллы 1 тонна бәрәңгенән 112 литр спирт, 55 кг шыйыҡ углекислота, 0,39 литр араҡы майы (сивушное масло) йәки 1500 литр барда йәки 170 кг крахмал, 80 кг глюкоза, 65 кг гидрол һ.б. продукттар алырға мөмкин. Бәрәңге спирты — фармацевтика, парфюмерия һәм араҡы-шараб сәнәғәтендә, крахмалы кондитер һәм туҡыу сәнәғәтендә файҙаланыла.
Бәрәңге — мал аҙығы. Органик матдәләрҙең үҙләштерелеүе (83—97 %) буйынса, башҡа тамыр аҙыҡтар кеүек, бәрәңге лә үҫемлек аҙыҡтары араһында алдынғы урындарҙың береһен биләй. Бер майҙан берәмегенән уртаса ғына уңыш алғанда ла, үлән һәм орлоҡ культураларына ҡарағанда бәрәңге туҡлыҡлы матдәләрҙе күберәк бирә. Юғары уңыш бирә торған, киң таралған культура булғас, халыҡ яратып үҫтерә.
Картуфтың ҡоротҡостары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Картуфтың иң ҡурҡыныс ҡоротҡостары булып колорадо ҡуңғыҙы һанала. Ул картуфтың йәшел япрағын һәм бәрәңгеһен ашай. Шулай уҡ киң таралған вирус ауырыуы — фитофтороз. Был ваҡытта картуфтың һабағы ҡарайып кибә.
Бәрәңге төрлө ауырыуҙарға бирешеүсән: бәшмәк ауырыуҙары — фитофтороз, макроспориоз, ҡутыр; бактериаль ауырыуҙар — ҡараяҡ, божра һымаҡ серек; вируслы — «тимгелле тап», япраҡтың төрөлөүе һ.б.; бәрәңге бүлбеһендә һәм һабаҡта була торған нематодалы (йомро) селәүсендәр менән зарарлана. Ҡоротҡостарҙан колорадо ҡуңыҙы, ҡаты ҡорт, ялған ҡаты ҡорт, сиңерткә, болон күбәләге, гамма-күбәләк, лайлалы ҡусҡар иң ҡурҡыныслыларҙан һанала.
Ҡыҙыҡлы фактар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бельгияла картуф музейы бар. Уның экспонаттары — картуф тарихына бәйле почта маркалары, картиналар һ.б.
- Ҡайһы бер тропик утрауҙарҙа картуф аҡса берәмеге урынына йөрөй.
- Картуфҡа бағышланған шиғырҙар һәм балладалар бар.
- Исландияла картуфтан араҡы етештерәләр.
- 2000 йылда Минск ҡалаһында картуфҡа һәйкәл ҡуялар.
- Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы 2008 йылды халыҡ-ара картуф йылы тип иғлан итте.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хәйуллин М. М. Картуф // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Мамонов Е. В. Сортовой каталог. Овощные культуры. — Москва: ЭКСМО-ПРЕСС, Лик Пресс, 2001. с. 430—486
- Бәрәңге // Татар энциклопедияһы. Ҡазан, 2008.
- Бәрәңге — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- Статья о картофеле в энциклопедии «Кругосвет»


text:
Фото:
«Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлексәһе һәм Рәсәй юристар ассоциацияһы хеҙмәттәшлек тураһында Килешеү төҙөнө
Фото:
Бөгөн Өфөлә «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе менән «Рәсәй юристары ассоциацияһы” бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан бүлеге араһында хеҙмәттәшлек тураһында Килешеү төҙөлдө. Уға Партияның төбәк политсоветы секретары, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев һәм Рәсәй юристары ассоциацияһының Башҡортостан бүлеге рәйесе, республиканың Дәүләт Йыйылышы Рәйесе урынбаҫары Рафаил Зинуров ҡул ҡуйҙы.
Килешеүгә ҡул ҡуйыу тантанаһында Константин Толкачев Рәсәй юристары ассоциацияһының беҙҙең республикала юғары абруй ҡаҙаныуын, илдең юридик йәмәғәтселеген туплауҙа, хоҡуҡи реформа үткәреүҙә, шулай уҡ “Берҙәм Рәсәй” партияһының бик күп проекттарын ғәмәлгә ашырыуҙа уның ыңғай ролен билдәләне. Рафаил Зинуров, үҙ сиратында, илдең алдынғы сәйәси партияһы менән хеҙмәттәшлек артабан граждандарыбыҙҙың хоҡуҡи аңлылығын күтәреүгә һәм хоҡуҡи демократик дәүләт төҙөүгә булышлыҡ итеренә ышаныс белдерҙе.


text:
Ҡала бюджеты үтәлеше буйынса йәмәғәт тыңлауҙары көтөлә
2011 йылға ҡала бюджеты үтәлеше буйынса йәмәғәт тыңлауҙары Өфөлә 17 майҙа үтәсәк. Ҡала Советы депутаттары шундай ҡарар ҡабул итте.
— Раҫланғанға тиклем ҡала бюджеты үтәлеше тураһындағы отчет буйынса йәмәғәт тыңлауҙары үткәреү – федераль ҡануниәттең мотлаҡ талабы, — тип билдәләне Өфө ҡалаһы ҡала округы Советы рәйесе Евгений Семивеличенко. — Был ҡала халҡының Өфө хакимиәте эшмәкәрлегенә контроллек итеүҙә ҡатнашыуының бер формаһы. Депутаттар корпусына, һис шикһеҙ, халыҡ фекерен белеү мөһим.
Йәмәғәт тыңлауҙарында теләге булған һәр кем ҡатнаша ала. Уның дауамында граждандар менән индерелгән тәҡдимдәр кәңәш формаһында булһа ла, урындағы властар, ҡағиҙә булараҡ, уларҙы иҫәпкә ала.
Йәмәғәт тыңлауҙары Ҡала мәҙәниәт һарайында үтәсәк. Башлана – 16 сәғәттә.


text:
Өфөлә тәүге көҙгө ауыл хужалығы йәрминкәләре 17 сентябрҙә старт ала
— Өфөлә йолаға әүерелгән көҙгө ауыл хужалығы йәрминкәләре 17 сентябрҙә башланасаҡ. Ә унан алда 10 сентябрҙә Һөт фестивале һәм бал йәрминкәһе үтәсәк. Продукттар менән һатыу итеү ҡала халҡы өйрәнгән урындарҙа ойоштороласаҡ, әлегә майҙансыҡтар исемлегенә асыҡлыҡ индерелә, — тине Өфө хакимиәте башлығы урынбаҫары Марат Ғәлиуллин «Үҙебеҙҙекен һайла – үҙебеҙҙекен һатып ал!» акцияһы башланыуына бағышланған «Башинформ» агентлығында үткән бөгөнгө матбуғат конференцияһында.
Уның фекеренсә, ауыл хужалығы йәрминкәләрен үткәреү – урындағы етештереүселәрҙең продукттарын һатыуҙың бер яҡшы формаһы. Ә халыҡҡа был сара ҡулайлы хаҡтар менән продукттар һатып алыу мөмкинлеген бирә.
— Алдағы йылдарҙағы кеүек үк йәрминкәләр яңы йыл байрамдарына тиклем дауам итәсәк. Ләкин барыһы ла һауа торошона бәйле, — тип асыҡлыҡ индерҙе Марат Ғәлуллин. – Быйыл беҙ айырыуса иғтибарҙы һатыу итеү шарттарына йүнәлтәсәкбеҙ. Продукттарҙың ерҙә ятыуы дөрөҫ түгел. Шуға күрә беҙ ауылдарҙан килгән һатыусылар үҙҙәренең продукттарын һала алырлыҡ махсус өҫтәлдәр әҙерләйәсәкбеҙ.


text:
18 ноябрҙән «Башавтотранс» автобустарында юл йөрөү хаҡы арта
«Башавтотранс» ҡала автобустарында йөрөү 18 ноябрҙән 3 һумға ҡиммәтләнәсәк: ҡулаҡсаһыҙ түләү буйынса билет хаҡы 15 һум тәшкил итәсәк, ә ҡулаҡса менән түләгәндә – 18 һум, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһы генераль директорының пассажирҙар йөрөтөү буйынса урынбаҫары Сергей Паскин.
Әйтергә кәрәк, шәхси маршрут таксийы водителдәре лә хаҡтарҙы күтәрҙе. Мәҫәлән, «Пазик»тарҙа юл йөрөү хаҡы хәҙер 20 һум тора.
— Дәүләт автобустарында йөрөүгә тариф сиген Башҡортостан Хөкүмәте 2008 йылда уҡ билдәләгәйне – улар ҡулаҡса менән иҫәпләшкәндә 18 һумға тиң һәм карта менән түләгәндә 15 һумға тиклем, — тип аңлатты «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһының финанс директоры Алексей Митрофанов. — Бер пассажирҙы йөрөтөүҙең үҙҡиммәте, яғыулыҡҡа хаҡтарҙың артыуын иҫәпкә алғанда, 19 һумға яҡынлаша.
Һуңғы тапҡыр хаҡтар 2012 йылдың 10 майында артҡайны. Шул ваҡыттан алып транспорт картаһы буйынса түләү 12 һум торҙо, унан алда артҡанға тиклем 8 һум 40 тин ине. Ҡулаҡса менән түләгәндә юл йөрөү хаҡы 15 һум тәшкил итте.


text:
Башҡортостан фермерҙары бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнашыуға саҡырыла
«Мин — граждан» порталы ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре һәм ауыл хужалығы ойошмалары араһында «Мин — фермер» бөтә Рәсәй конкурсы тураһында иғлан итте. Бәйге 2013 йылдың 15 сентябренә тиклем үтәсәк.
Йәштәр араһында ауыл хужалығы менән шөғөлләнеүҙе популярлаштырыу сараның төп маҡсаты булып тора.
Ижади бәйгелә крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары етәкселәре, ауыл хужалығы өлкәһендә бизнес менән шөғөлләнгән шәхси эшҡыуарҙар, агросәнәғәт комплексы ойошмалары һәм предприятиелары ҡатнаша ала.
Эштәр өс номинацияла ҡабул ителә. «Уңышҡа өлгәшеү тарихы» номинацияһында очерк, эссе, мәҡәлә формаһында материалдар ҡабул ителә. Артабан фермер хужалыҡтарының уңышҡа өлгәшеү тарихтары айырым китап булып баҫылып сығасаҡ.
«Хужалыҡта иң ҙуры» номинацияһында үҫемлекселек һәм малсылыҡ өлкәһендә иң ҙур продукцияларҙың фоторәссамдары ҡабул ителә. «Эш көндәре» номинацияһына фермерҙар тормошон сағылдырған ҡыҙыҡлы видеояҙмаларҙы тәҡдим итергә мөмкин.
Конкурста ҡатнашыу өсөн «Мин — граждан» порталының «Мин — фермер» бүлегендә теркәлеү шарт. Шунда уҡ конкурс эштәре урынлаштырыласаҡ.