text:
- Подробности
- Просмотров: 308
СИНТЕТИК ДАРЫУ БЕРЛӘШМӘЛӘРЕ, фармакол. активлыҡ күрһәткән һәм дарыуҙар әҙерләү өсөн тәғәйенләнгән химик берләшмәләр. Органик булмаған һәм органик С.д.б. айырыла. Органик булмаған С.д.б. Д.И.Менделеев периодик системаһы төркөмдәре б‑са классификациялана (мәҫ., водород перекисы С.д.б. VI төркөмөнә ҡарай), органик С.д.б. алифатик, ароматик һәм гетероцикликҡа бүленә. Алифатик һәм ароматик С.д.б. — функциональ төркөмдәре б‑са (мәҫ., карбон кислоталары, фенол сығарылмалары), гетероциклик С.д.б. гетероциклдың тәбиғәте б‑са (мәҫ., пиримидин, фенотиазин сығарылмалары) айырыла. С.д.б. күбеһен ярым синтетик (тәбиғи сығышлы матдәләрҙе органик синтез ысулдары м‑н үҙгәртеп), биол. (мәҫ., стероид гормондарҙы синтезлағанда микробиологик окислау) һәм биотехнологик ысулдар м‑н алалар. С.д.б. сығанаҡтары: минераль сеймал (мәҫ., кальций хлоридын аҡбурҙан хлорлы водород к‑таһы м‑н үҙ‑ара тәьҫир итештереп алалар), таш күмер ыҫмалаһы (пиколиндар фракцияһынан — пиридин сығарылмалары: никотин к‑таһы, изониазид һ.б.), дарыу үләндәре сеймалы (мәҫ., тәбиғи морфиндан — этилморфин һәм налтрексон ярым синтетик аналогтары), микроорганизмдар (мәҫ., тәбиғи антибиотиктарҙан — ампициллин, цефепим ярым синтетик аналогтары), хайуандарҙың ағзалары (мәҫ., тәбиғи кортикостероидтарҙан дексаметазон һәм флуоцинолон ацетониды ярым синтетик аналогтары алалар). С.д.б. сифат контроленә дусар ителә (фармакопея статьяларының талабы: дөрөҫлөк, таҙалыҡ, һан яғынан миҡдары һ.б. күрһәткестәр). Дарыуҙарҙы стандартлаштырыуға дөйөм талаптар һәм уларҙы анализлау ысулдары Дәүләт фармакопеяһында килтерелгән. С.д.б. — фарм. химияның төп өйрәнеү объекты. Башҡортостанда биол. актив берләшмәләр һәм улар нигеҙендә С.д.б. эҙләү Медицина университетында, Нефтехимия һәм катализ институтында, Органик химия институтында, БДУ‑ла, ӨДНТУ‑ла алып барыла. БДМУ‑ла һәм Органик химия ин‑тында иммунитетты модуляциялаусы, антиоксидантлы һәм гепатопротекторлы һ.б. активлыҡ күрһәткән үҙенсәлекле иммурег дарыу препараты эшләнә.
Әҙәб.: Иммурег‑Immureg. Уфа, 2004; В а р т а н я н Р.С. Синтез основных лекарственных средств. М., 2005.
Ф.Ә.Хәлиуллин
Тәрж. Ф.А.Ғималова


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 502
ЙӘНЛЕК СТИЛЕ, боронғо сәнғәттә киң таралған йәнлектәр, уларҙың стилләштерелгән кәүҙә өлөштәре һыны йәки бер нисә йәнлектән торған композицияларҙың шартлы дөйөм атамаһы. Бронза быуатында барлыҡҡа килә, боронғо тимер быуатта таралыу ала. Й.с. барлыҡҡа килеүе изге хайуандарға табыныуға (ҡара: Тотемизм) бәйле, йәнлек һүрәттәре яйлап шартлы биҙәү мотивына әүерелә. Скифтар, саҡтар, савроматтар, сарматтар мәҙәниәтендә айырыуса үҫеш алған. Й.с. Көньяҡ Уралдағы иң боронғо билдәле булған төрҙәре б.э.т. 1‑се мең йыллыҡҡа ҡарай. Ҡатын‑ҡыҙҙарҙың Й.с. эшләнгән биҙәнеү әйберҙәре, ҡорал һәм ат егеү кәрәк‑ярағы, кейем, һауыт‑һаба өлөштәре һ.б. осрай. Материалдар төрлө була: бронза, ағас, алтын, һөйәк, көмөш. Й.с. өсөн йәнлек һындарын һәм хәрәкәттәрен (сабып, осоп барған һ.б.) ысынбарлығында күрһәтеү, уларҙың көрәшен һүрәтләгән композицияларҙың динамизмы хас. Ысынбарлыҡ билдәле бер шартлылыҡ м‑н үрелеп барған: тояҡлылар ғәҙәттә бөгөлгән аяҡтар, йыртҡыстар ыржайған ауыҙ м‑н һүрәтләнгән. Шартлы алымдар (күҙҙәре түңәрәк рәүешендә, мөгөҙҙәре — кәкре, ауыҙҙары – ярым түңәрәк һ.б.) кәүҙәнең айырым өлөштәрен һүрәтләүҙә лә күренә; ҡайһы ваҡыт теге йәки был йәнлек символы булып һаналған кәүҙә өлөшө генә (баш, тәпәй, тырнаҡ, мөгөҙ һ.б.) һүрәтләнә. Й.с. айырыуса Филипповка ҡурғандары материалында тулы бирелгән (яҡынса 1 мең берәмек). Биҙәкләүҙә төрлө рәүештәге болан һүрәте йәки уның хикмәтле кәкерсәктәр рәүешендәге тармаҡлы мөгөҙлө башы өҫтөнлөк итә (ағас һауыт‑һабаның алтын пластина м‑н көпләнгән тышында һәм тотҡаһында, төрлө кейем биҙәүестәрендә, ҡоралда). Боландарҙың алтын һәм көмөш пластина м‑н көпләнгән ағас фигуралары (26 берәмек, бейеклеге 0,5 м тиклем) уникаль иҫәпләнә. Йыш ҡына ике үркәсле дөйә (алтын айылдарҙа, аҫлыҡтарҙа, алтын ялатылған ағас һауыт-һабаның тотҡаһында һәм тышында), грифон (сүмес тотҡаһында, ҡыҫҡа тимер ҡылыстың һабында һәм йөҙөндә), архар (көршәктең алтын тотҡаһында, айылдарҙа һ.б.), һирәгерәк — ҡоралай, сайғаҡ, ат һындары осрай. Айылдарҙағы һәм һауыт‑һаба тотҡаларындағы “яфалау күренештәре” ҡыҙыҡлы: йыртҡыстың (юлбарыҫтың, бүренең) тояҡлы хайуанға (ҡырағай һарыҡҡа, боланға, сайғаҡҡа) ташланыу һүрәттәре; һауыт‑һаба тышындағы һунар итеү күренештәре (һыбайлы йәйәнән атып ике сайғаҡты яралай) иғтибарға лайыҡ. Йәнлектәрҙең декоратив һүрәтләнеше башҡа ерләү ҡомартҡыларында ла осрай: 5 алтын болан фигураһы м‑н биҙәлгән һаҙаҡ (Ғүмәр ҡәберлеге), ике дөйә көрәше һүрәтләнгән бронза айыл (Пятимар), грифондар башы һүрәтләнгән алтын айыл (Биш Уба I), ҡыр кәзәһе, ат, айыу, болан башы һүрәтләнгән бронза билбау биҙәүестәре һ.б. (Биктимер археологик комплексы), ат, айыу, ҡош һыны рәүешендәге бронза суҡтар һәм болан, бүре төшөрөлгән ҡайыш биҙәүестәре һәм баштары (Бөрө ҡәберлеге), аяҡтары йәнлек һындары рәүешендә биҙәлгән таштан эшләнгән ҡорбан килтереү өҫтәлдәре (Биш Уба I, Сибай ҡурғандары) һәм башҡалар. Й.с. эшләнгән әйберҙәр ш. уҡ хазиналарҙа табылған: мифик хайуандар төшөрөлгән бронза айылдар һәм пластиналар (Ҡуғанаҡ хазинаһы), тау кәзәһе төшөрөлгән көмөш табаҡ, үгеҙ һәм дөйә башы төшөрөлгән мөгөҙ рәүешендәге һауыттар, аяғы дөйә тояғы формаһында, тотҡаһы кәкре томшоҡло фил башы рәүешендә эшләнгән һауыт‑һаба (Әүрезтамаҡ хазинаһы) һ.б.
Әҙәб.: Пшеничнюк А.Х. Звериный стиль Филипповских курганов //Южный Урал и сопредельные территории в скифо‑сарматское время. Уфа, 2006.
А.Х.Пшеничнюк
Тәрж. М.В.Хәкимова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ошо исемендәге Бөтә Рәсәй көҙгө акцияһы нигеҙендә республика Урман хужалығы министрлығының үҙәк аппараты белгестәре Әлшәй урмансылығы биләмәһендә ҡарағай ултыртты. Бер гектар майҙанда дүрт мең төп ағас гөрләп үҫәсәк.
– Акциябыҙ Башҡортостан тәбиғәте ынйыһы Асылыкүлдең экологияһын яҡшыртыуға булышлыҡ итәсәк, – тине Әлшәй урман хужалығы директоры Илдус Мадияров.
“Йәшә, урман!” акцияһы Федераль урман хужалығы агентлығы тарафынан ойошторола. Рәсәйҙә ул етенсе йыл рәттән уҙғарыла. Сара барышында ағас ултыртыла, сәтләүек, орлоҡ йыйыла, урман тематикаһына бәйле күргәҙмәләр ойошторола, биләмәләр сүп-сарҙан таҙартыла. Башҡортостанда акция октябрь аҙағына тиклем дауам итә.


text:
“Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе” асыҡ акционерҙар йәмғиәте ойошторолоуға 90 йыл тулыу уңайынан уҙғарылған тантанала Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың ҡатнашыуы сараның мәртәбәһен арттырҙы.
Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең мәҙәниәт һарайы байрамса биҙәлгән: күңелде күтәрә торған көй яңғырай, эшселәрҙең кәйефе көр, хеҙмәт ветерандарының һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәй.
Рәсәй һәм Башҡортостан гимндары яңғырағандан һуң төбәк етәксеһе йөкмәткеле сығыш яһаны.
– Башҡортостан өсөн был – мөһим дата, – тине Рөстәм Зәки улы. – Завод Рәсәйҙән ситтә лә яҡшы билдәле, моторҙар эшләү тармағында флагман һанала.
Ул – республикабыҙ иҡтисады өсөн терәк предприятие. Шәхсән минең өсөн ул айырыуса ҡәҙерле, сөнки хеҙмәт кенәгәмдәге тәүге яҙма нәҡ Өфө моторҙар эшләү заводында яҙылды. Бынан 40 йыл элек бында мастер ярҙамсыһы, унан һуң 6-сы цехта мастер булып эшләнем.
Рөстәм Хәмитов ул саҡта үҙенә ярҙам иткән һәм кәңәштәренән өҙмәгән миһырбанлы кешеләрҙең барыһына ла рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.
Республика Башлығы белдереүенсә, Өфө һәм Башҡортостан әле һаман беҙҙә булып үткән саммиттар тәьҫирендә йәшәй, ситтән килгән бихисап хөрмәтле ҡунаҡтар сараны бик юғары баһалаған һәм һоҡланыу менән тыуған яҡтарына ҡайтып киткән, баш ҡалабыҙ донъя сәйәсәтенең үҙәгенә әйләнгән, Өфө тарихҡа инеп ҡалған. Моторҙар эшләү берекмәһенең күргәҙмә майҙансығына ҡуйылған двигатель макеты янында халыҡ күп булған, Ҡытай һәм Һиндостан илдәре вәкилдәре уның менән яҡындан ҡыҙыҡһынған.
– Һеҙҙең хеҙмәтегеҙ Рәсәй һәм Башҡортостандың визит карточкаһы икәнлегенә саммитта тәрән инандыҡ, – тип дауам итте һүҙен республика Башлығы. – Илдә төрлө үҙгәрештәр бара, иҡтисадта хәлдәр ҡатмарлашты. Әммә шул иғтибарға лайыҡ: импортҡа алмаш тауар етештереү юлға һалынған. Һуңғы биш йылда завод табыш алыуҙы ике ярым тапҡырға күбәйткән, етештереү күләме лә ярайһы артҡан. Заказдар иһә бер нисә йылға алдан төҙөлгән.
Республика Башлығы бер төркөм хеҙмәт алдынғыларын бүләкләне, аҙаҡтан тамашасылар йыр-моң тыңланы, бейеү ҡараны.


text:
Бәйге күп һәләттәргә ҡанат ҡуйҙы, яңы исемдәр асты
“Ҡош юлы” башҡорт бард фестивале етенсе йыл рәттән алдынғы ҡарашлы, рухлы башҡорт йәштәрен генә түгел, әҙәбиәткә, мәҙәниәткә битараф булмағандарҙы йыйҙы. Әммә һүҙем гитарала уйнап йырлаған бард фестивале ҡатнашыусылары тураһында түгел, ә ошо уҡ проект нигеҙендә уҙғарылған “Ҡош юлы” республика шиғриәт бәйгеһе хаҡында.
Бер аҙ артҡа ҡайырылып күҙ ташлаһаҡ, шиғриәт бәйгеһе фестивалдең айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнде. Шулай булмай ни: тап бард йырҙарында, ғөмүмән алғанда, йыр сәнғәтендә иң мөһиме ул – шиғриәт. Юҡ, һүҙ бында мәғәнәһеҙ шиғырға (шиғыр тип әйтеп булһасы?!) ҡоролған ялтырауыҡлы попса хаҡында түгел. Тап бард, рок, романс йүнәлешендәге йырҙарҙың нигеҙендә шиғриәт ята.
Әле лә иҫемдә: гимназияла уҡып йөрөгәнемдә әҙәбиәт уҡытыусыһы бик ҡыҙыҡлы өйгә эш бирҙе. Ул һүҙҙәре айырым шиғыр булараҡ яңғыраған йырҙарҙы табып алып килеүҙән ғибәрәт ине. Улай ғына ла түгел, дәрестә шул йырҙарҙың һүҙҙәрен классик шағирҙарҙың әҫәрҙәрен кеүек бар шарттарына килтереп анализларға, уларҙың көйһөҙ ҙә үҙаллы шиғыр булып йәшәй алыуын иҫбатларға ине. Был миңә ғүмерлеккә һабаҡ һәм йыр текстарының кимәлен асыҡларға йәтеш әмәл булып ҡалды.
Ә үҙебеҙҙең башҡорт халыҡ йырҙары һуң! Тәрән мәғәнә, ҡабатланмаҫ сағыу образдар: һүҙ сәнғәте менән ҡайһылай ҙа оҫта эш иткән ата-бабаларыбыҙ! Йырҙарҙың быуат-быуат аша бөгөнгө көнгәсә тарих биттәрендә һаҡланып ҡалыуҙары тәү сиратта ошоға бәйлелер ҙә.
Шуға күрә “Ҡош юлы” башҡорт бард фестивале сиктәрендә үткән шиғриәт бәйгеһенең төп маҡсаты – шағирҙар һәм йырсылар араһында ижади күпер булдырыу. Кемдер иҫ киткес көйҙәр ижад итә, әммә һүҙҙәре килеп сыҡмай. Тап ошондай мәлдә уларға йәш ижадсыларҙың ярҙамы кәрәк. Ошо һәм башҡа мәсьәләләрҙе күтәреп сыҡты “Ҡош юлы”ның икенсе көнөндә үткән “Ижад сере” семинар-практикумы. Бик йәнле барған һөйләшеүҙә шиғриәт бәйгеһенең һайлап алыу турын үткән финалистары, баһалама ағзаларының береһе Фирүзә Абдуллина һәм мин ҡатнаштыҡ. Беҙгә фестивалдең гитарала уйнап йырлау бәйгеселәренең дә ҡушылыуы, ихлас тыңлап ултырып, шиғырҙарҙы ҡарарға, көй яҙырға теләк белдереүҙәре ҡыуаныс булды.
Ҡулына ҡәләм алған һәр кем “Нимә ул минең өсөн шиғриәт?” тигән һорауға аныҡ ҡына яуап бирергә тейеш. Бәйгенең марттан алып июлгәсә дауам иткән һайлап алыу ваҡытында шиғырҙарын баһалама ағзаларына тәҡдим иткән һәр кемгә ошо һорауҙы юҡҡа ғына бирмәнек. Төрлөһө була бит: кемдер шиғриәткә үҙ-үҙен ҡорбан итеү сигенә етеп ғашиҡ, кемгәлер шиғыр яҙыу хобби ғына, кемдер текә күренер өсөн яҙып маташа. Ысын шағир өсөн шиғриәт – ул күңел талабы, донъяға булған ҡарашты, йөрәктә ҡойон уйнатҡан хис-тойғоно шиғыр аша еткереү. Шул уҡ ваҡытта шағирмын тигән шағирҙың гражданлыҡ позицияһы ла булырға тейеш. Халҡы өсөн янырға, Ғариповса, Есенинса Тыуған илен мөкиббән бирелеп һөйөргә тейеш ул. Заман еле, заман рухы аңҡыһын ине бөгөнгө шиғриәттән...
Бәйгелә Гран-при яулаған Ғәзиз Әбделмәнов өсөн шиғриәт – һынау ул.
“Һәр бер шиғыр минең өсөн “булдыра аламмы?” тигән һорауҙан башлана. Был тойғомдо, был фекеремде шиғри ҡалыптарға һыйҙыра, башҡалар үткән алымдарҙы мөмкин тиклем әҙерәк файҙаланып, үҙемә генә хас шиғри һүҙемде һаҡлап, әйтергә теләгәнемде еткерә аламмы? Һәр бер юлда, һәр бер һүҙҙә мин үҙемдең һәләтемә, көсөмә, сабырлығыма ышаныуымды ҡаҡшатырға тырышам. Алдымда ҡуйған был һынауҙы һәр саҡ уңышлы үтәм, тип әйтә алмайым. Шулай ҙа ижади мөмкинлектәремә шик, ышанмаусанлыҡ менән ҡарамаһам, дәғүә белдермәһәм, йүнле шиғыр килеп сыҡмай”, – ти ул. Үҙе, ижады өҫтөндә даими эшләү, йыш эҙләнеүҙәр, шиғриәттә үҙ тауышын, үҙ юлын табыу теләге – былар барыһы ла Ғәзиздең ижадын үҙенсәлекле итә. Һис арттырыу юҡ бында, егеттең шиғырҙарын уҡыйһың да, тетрәнеүҙән күңелең аҫты-өҫкә килгәндәй була.
Үҙенең йәш ҡыҙҙарға ғына хас нескә, нәзәкәтле лирикаһы менән баһалама ағзаларының ғына түгел, шиғыр һөйөүсе йәштәрҙең дә иғтибарын яулаған Лилиә Ҡаһарманова ла шиғриәткә юғары баһа ҡуя: “Шиғриәт минең өсөн – уйҙарымдың, тормошомдоң сағылышы. Һүҙҙәр менән генә әйтеп бирә алмаҫлыҡ хис-тойғоларым минең шиғырҙарыма күсә”, – ти ул. Һәләтле Бөрйән ҡыҙы бәйгелә беренсе урынды яуланы. Уның исемен киләсәктә йыш ишетергә яҙһын.
Икенсе урынға бер юлы өс өмөтлө ҡәләм оҫталары сыҡты: Ләйсән Сәлимова, Илһам Аслаев һәм Гүзәл Батталова.
Ләйсән Сәлимованы яҙмыш Мәскәү ҡалаһына илткән, унда инде оҙаҡ йылдар йәшәй, уҡытыусы булып эшләй. Шуға ла уға шиғриәт йыш һағындырған тыуған Башҡортостанына өҙөлмәҫ күпер булып тора: “Шиғырҙар – минең өсөн йыуаныс, башҡорт телендә хистәремде ҡағыҙға түгеү Башҡортостандан алыҫта йәшәргә ярҙам итә. Был минең өсөн халҡым, мәҙәниәтем, тамырҙарым менән бәйләнеш”.
“Шиғриәт – ул сәнғәт баҡсаһы, ә шағир иһә – баҡсасы. Шул баҡсаға инеп, баҡсасы сәскәләрҙе терелтә, донъяны йәмләндерә, күңелендә, йөрәк түрендә ятҡан хистәрен йыйып яңынан-яңы сәскәләр тыуҙыра!” Өсөнсө урынға сыҡҡан Миләүшә Һатыбалова үҙенең шиғриәткә булған ҡарашын ошондай бик сағыу образдар аша асып бирһә, шул уҡ өсөнсө урынды яулаған Раушания Хәзеева өсөн шиғриәт – йөрәк ауазы, ҡыуаныс-шатлығын уртаҡлашыр сара, һағышын баҫыр дауа, милли рухҡа һыуһаған күңел талабы.
Шиғриәт бәйгеһендә “Өмөт” номинацияһы һәр кемгә лә бирелмәй. Был номинацияға лайыҡ булған ҡатнашыусыға айырыуса ҙур өмөт бағлана, унда һәләтле башланғыс ярылып ята, тигән һүҙ был. Нәркәс Ҡәйепҡолованың шиғырҙары ла бер уҡыуҙан үҙенең бай телмәре, хис-тойғолар төрлөлөгө менән иҫтә ҡала, эскерһеҙлеге менән арбай, үҙенә ышандыра. Шуға ла уның шиғриәтте сикһеҙлектең үҙе менән сағыштырыуы бушҡа түгелдер: “Шиғырҙарым – йөрәгемдә йәшерелгән хистәрем, ә хистәрем гел йыһанға тартыла... Тимәк, шиғриәт – йөрәгемдәге сикһеҙ йыһаным”.
Шиғриәт бәйгеһе быйыл тағы ла еңеүселәр араһында балалар ижадына ла айырым иғтибар бүлеү менән үҙенсәлекле ине. Зилиә Буранбаева, Руфина Лоҡманова, Гөлназ Ишемғужина кеүек, бала ғына булыуҙарына ҡарамаҫтан, ҡыйыу-ҡыйыу шиғырҙар яҙған ҡыҙҙар ҙа йәмләне ярыш майҙанын.
Быйылғы “Ҡош юлы” республика шиғриәт бәйгеһе бай уңыш йыйҙы. Хистәрен ҡағыҙ битенә шиғыр итеп төшөргөләгән кешеләр генә түгел, ә ысын ижадсылар ҡатнашты унда. Диңгеҙ төбөндәге ынйыларҙай табыш улар, һәм был ынйылар тиҙҙән, бик тиҙҙән башҡорт әҙәбиәтен биҙәйәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 315
ПАЛЕОЗОЙ (палео... һәм гр. zōē — тормош), п а л е о з о й э р а т е м а һ ы, п а л е о з о й э р а һ ы, фанерозойҙың аҫҡы бүлексәһе. Эраның башы — 542 млн йыл, тамамланыуы — 251 млн йыл. 1838 й. А.Седжвик тарафынан айырып күрһәтелә. Кембрий, ордовик, силур, девон, ташкүмер (карбон) һәм пермь системаларына (осорҙар) бүленә. П. башында палеоконтиненттар күп була: Гондвана (иң ҙуры), Лаврентия, Балтика, Сибирия, Казахстания һ.б. Палеоконтиненттарҙың йөҙөүе уларҙың бәрелешенә һәм ҙурайыуына килтерә; ҡоро ер массивтарының үҫеше утрау дуғаларын, микроконтиненттарҙы бүлеү иҫәбенә бара, тауҙар һәм йыйырсыҡтар хасил була. П. аҙағында был процестар Протопацифик (Панталасса) палеоокеаны м‑н ура‑ тылған Пангея суперконтинентын барлыҡҡа килтерә. П. дауамында органик донъя әкренләп ҡоролоҡто үҙләштерә, ҡыҫҡа геол. ваҡыт эсендә хайуандар донъяһы төркөмө күбәйә. Тәүге тапҡыр һөлдәле формалар һәм умыртҡалылар, үҫемлектәр араһында — споралылар һәм ылыҫлылар барлыҡҡа килә. Эраның аҙағына хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһының күбеһе юҡҡа сыға, диңгеҙ хайуандары араһында 90% тиерлек төр юғала. П. ултырмалары башлыса балсыҡ, эзбизташ, доломит, мергель, ҡомташ, таш күмер һәм һоро күмерҙән тора; боҙлоҡ ҡатламдары була. Башҡортостанда бөтә П. системаларының, үҫешеп етмәгән кембрийҙан башҡа, ултырмалары һәм магмалы тау тоҡомдары киң таралған. П. респ. эндоген файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтарының күпселек өлөшө барлыҡҡа килә, П. ҡатламдарында бөтә билдәле нефть ятҡылыҡтары туплана.
В.Н.Пучков
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
---
Изгелекле ҡулдарҙан
З. Биишева исемендәге "Китап" нәшриәте "Изгелекле ҡулдарҙан" тигән акция үткәрҙе. Сарала Стәрлетамаҡтан ҡала һәм район китапханалары вәкилдәре, шағирә Земфира Муллағәлиева, шулай уҡ Өфөләге 84-се гимназия, 136-сы лицей уҡыусылары һәм уҡытыусылары ҡатнашты. Башҡортостандың халыҡ шағирәһе Гөлфиә Юнысова балаларға китаптарын бүләк итте.
"Аҡбуҙат" журналының баш мөхәррире, шағирә Тамара Искәндәриә-Юлдашева Өфөләге Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге 1-се балалар йортонан килгән тәрбиәселәргә үҙенең яңы ғына сыҡҡан "БӘРӘКӘТЛЕ КӨН" тигән әкиәттәр һәм хикәйәләр йыйынтыҡтарын, шулай уҡ Рәсимә Ураҡсина һәм башҡа бер нисә авторҙың китаптарын бүләк итте. "Китап" магазинында хәҙер "Аҡбуҙат" журналы ла һатыла, улар ҙа балалар йортона бүләк ҡумтаһына һалынды.
УВАЖАЕМЫЙ ПОСЕТИТЕЛЬ, МЫ РАДЫ, ЧТО ВЫ У НАС В ГОСТЯХ.
ВЫ МОЖЕТЕ ПРИСЛАТЬ СВОИ МАТЕРИАЛЫДЛЯ ПУБЛИКАЦИИ
.


text:
Skype
Skype (МФА: [skaɪ̯p]) — ябыҡ кодлы түләүһеҙ проприетар программа тәьминәте, компьютерҙар араһында Интернет аша текслы, тауышлы һәм һынлы элемтә урынлаштыра (IP-телефония), пиринг селтәрҙәре технологияларын, шулай уҡ мобиль һәм стационар телефондар өсөн түләүле хеҙмәттәрҙе лә ҡуллана. 2010 йыл аҙағына 663 млн файҙаланыусыһы була[1]. Программа эшләнмәселәренең күпселеге һәм дөйөм бүлек хеҙмәткәрҙәренең 44%-ы — Эстонияның Таллин һәм Тарту ҡалаларынан[2][3].
Программа конференц-шылтыратыуҙар (инициаторҙы ла һанап, бөтәһе 25 тауыш абоненты), һынлы шылтыратыуҙар (шулай уҡ 10-ға тиклем абонент ҡатнашҡан видеоконференциялар) үткәреү мөмкинлеген бирә, текслы хәбәрҙәр (чат) һәм файлдар тапшырыуҙы тәьмин итә. Һынланышты веб-камеранан да, монитор экранынан да тапшырып була[4], йәнә программаның өҫтәл версияларын файҙаланыусылар һынлы хәбәрҙәр ебәрә һәм ҡабул итә ала.
Mac OS X, iOS, Windows, Linux, Windows Phone, Open webOS, Android, PSP, Maemo, Xbox 360, PlayStation Vita, BlackBerry өсөн Skype программа клиенттары сығарылған. Шулай уҡ Java, Kindle Fire HD һәм Xbox One өсөн версиялар бар, Symbian өсөн дә клиент эшләнгән. Шулай уҡ LG, Panasonic, Philips, Samsung, Sharp, Sony Bravia, Toshiba, Vizio кеүек хәҙерге заман телевизорҙары өсөн Skype менән тоташыу ҡаралған.
Йөкмәткеһе
- 1 Тарихы
- 2 Әйләнеш һәм статистика
- 3 Технология
- 4 Хәүефһеҙлек һәм бирелмәләрҙе һаҡлау
- 5 Платформалары
- 6 Хеҙмәттәр
- 7 Пасха йомортҡалары
- 8 Иҫкәрмәләр
- 9 Әҙәбиәт
- 10 Һылтанмалар
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Skype Technologies компанияһы 2003 йылда швед Никлас Зеннстрем һәм дат Янус Фриис тарафынан ойошторола[5]. Скайп программаһын эшләүҙә эстон программистары Ахти Хейнла, Прийт Казесалу һәм Яан Таллинн ҡатнаша, элгәре улар KaZaA файл алмашыу программаһын ижад иткән.
Программаның тәүге версиялары (0.97, 0.98) 2003 йылдың сентябрь-октябрендә үҙен швед сайты тип танытҡан сайтта барлыҡҡа килә. Программа, ICQ һәм MSN Messenger кеүек мессенджерҙарҙан айырмалы рәүештә,тауышлы бәйләнешкә көйләнгән ябай интерфейслы була. Skype уны ҡуйған мәлдә үк Windows’та торған телде һайлай, логины ла башҡаларҙыҡына ҡарағанда етеҙ була. Был программаны ҡуйыу һәм ҡулланыу ябайлығы уға бик күп файҙаланыусыларҙы йәлеп итә.
1.2 версияһында тәүләп автоматик яуап биреүсе (Voicemail) хасил була, ә 1.3 версияһынан башлап, һәр кем был хеҙмәтте ҡулланмаған файҙаланыусыларға ла хәбәр ебәрә ала. 1.2 версияһында тағы SkypeIn функцияһы барлыҡҡа килә, ул Skype’тағы иҫәп яҙмаһын телефон номерына бәйләй.
1.4 версияһында шылтыратыуҙарҙы Skype’тағы башҡа иҫәп яҙмаларына һәм ябай телефондарға күсереп йүнәлтеү мөмкинлеге тыуа.
2.0 версияһы — һынлы элемтәгә инеү, ә 2.5 SMS ебәреү, SkypeCast ойоштороу (был технология 2008 йылдың 1 сентябренән рәсми һүндерелә) һәм Microsoft Outlook менән ҡушылыу мөмкинлеген бирә.
2007 йылдың мартында 3.1 версияһында SkypeFind сервисы барлыҡҡа килә, ул файҙаланыусыларға фирмалар исемлеге төҙөү һәм уларҙың тасуирламаһын эшләү мөмкинлеген тыуҙыра. Ошо уҡ версияға Skype Prime ҡуйыла. 2007 йылдың авгусында Windows өсөн 3.5 барлыҡҡа килеп, унда файҙаланыусы профилендә видео ҡулланыу, чатҡа һынлы яҙма ҡыҫтырыу, шулай уҡ башҡа файҙаланыусыға йә төркөмгә шылтыратыуҙы йүнәлтеү һәм автоматик ҡабат шылтыратыуҙы көйләү мөмкинлеге була.
2008 йылдың 30 ғинуарында Sony PSP өсөн версия сыға. 2008 йылдың 13 мартында Linux өсөн видеоконференциялы Skype 2.0 сыға. 2008 йылдың 26 декабрендә Nokia Nst-4 өсөн 1.0.0 барлыҡҡа килә.
2009 йылдың 3 февралендә Windows өсөн 4.0 версияһы, 2009 йылдың 31 мартында iPhone өсөн клиент сыға[6]. 2009 йылдың 12 майында конференциялар үткәреү мөмкинлеге бөтөрөлә. 2009 йылдың 9 ноябрендә MS Outlook өсөн инструменттар панеле булдырыла[7]
2010 йылдың 19 февреленән Skype Lite (Java-телефондар өсөн Skype) һәм Windows Mobile өсөн Skype туҡтатыла. 2010 йылдың 2 сентябренән чатта оффлайн-хәбәрҙәр алмашыу булдырыла. 2010 йылдың 5 октябрендә Android өсөн клиент сығарыла. 14 октября 2010 йылдың 14 октябрендә сығарылған 5.0 версияһында Windows өсөн төркөмлө һынлы шылтыратыуҙар мөмкинлеге асыла[8].
2011 йылдың 1 ғинуарында iPhone һәм iPod touch өсөн һынлы клиент версияһы сыға[9].
2011 йылдың 10 майында Microsoft корпорацияһы программаны эшләүсе компанияны $8,5 миллиардҡа һатып ала, ошонан башлап Skype'ҡа бөтә хоҡуҡ Microsoft компанияһына күсә. Windows өсөн 2011 йылдың 16 июнендә 5.3 версияһында Facebook менән интеграция барлыҡҡа килә. 13 сентябрҙәге яңыртыу (5.5.113-тән 5.5.117-гә тиклем) ярҙамында Windows 8 менән эш итеү башлана.
2012 йылдың 23 февралендә Skype яңы рекордты теркәй — селтәрҙә VoIP-сервисында бер юлы 32 млн файҙаланыусы ултыра[10]. 2012 йылдың 23 апрелендә Windows Phone 7 өсөн 3G, 4G һәм Wi-Fi селтәрҙәрендә видео ҡулланыу асыла. 2012 йылдың 25 апрелендә — PlayStation Vita өсөн Skype, 2012 йылдың 14 июнендә Linux өсөн 4.0 версияһы асыла. 13 сентябрҙә сервис Opus аудиокодегына күсә[11]. Windows өсөн 6.0 версияһында (24.10.2012) Facebook йәки Microsoft сервистары аша инеү мөмкинлеге асыла. 29.10.2012 — Windows 8 өсөн программаның махсус версияһы, 11.11.2012 — Windows Phone 8 платформаһы өсөн таныштырыу версияһы, 13.11.2012 — iOS өсөн iPhone 5-кә ҡуйыла торған версия, 10.01.2013 — Outlook почта клиенты менән интеграция яһала.
29.01.2013 Microsoft Windows, Live Messenger'ҙан баш тартып, тулыһынса Skype менән шөғөлләнә башлай. 2013 йылдың1 июленә Android өсөн программа тейәү һаны 100 миллионға етә. 2013 йылдың 13 декабренән Android өсөн Skype'ҡа PiP технологияһы индерелә.
2014 йылдың 7 апрелендә Microsoft Skype TX — Skype базаһында телестудиялар һәм радиостанциялар өсөн махсус мөмкинлек асылыу тураһында иғлан итә[12]. 2014 йылдың 29 апреленән төркөмдәр өсөн һынлы конференциялар түләүһеҙгә әйләнә.
Әйләнеш һәм статистика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бер файҙаланыусы берәүҙән артыҡ иҫәп яҙмаһы аса ала.
Skype аша халыҡ-ара тауышлы шылтыратыуҙар күләме бик күп була. Ул тауышлы шылтыратыуҙар трафигы буйынса лидерға әйләнә[19].
Технология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡа бик күп IP-телефония программаларынан айырмалы, мәғлүмәттәр тапшырыу өсөн Skype баштан уҡ үҙәкһеҙ P2P-архитектураһын ҡуллана. Skype файҙаланыусылар каталогы Skype селтәрен файҙаланыусыларҙың компьютерҙарына бүленә, һөҙөмтәлә селтәр, үҙәкләштерелгән серверҙарҙың ҡиммәтле инфраструктураһынан айырмалы рәүештә, бик йылдам киңәйә (тиҫтәләрсә миллион файҙаланыусы).
Skype өсөн берҙән-бер үҙәк элемент — идентификация серверы, унда файҙаланыусыларҙың иҫәп яҙмалары һәм уларҙың контакттар исемлегенең резерв күсермәһе ята. Үҙәк сервер элемтә урынлаштырыу өсөн генә кәрәк.
Тауышлы һәм һынлы бирелмәләрҙе тапшырыу мөмкин тиклем тура башҡарыла, мәҫәлән, ике компьютер бер локаль селтәр эсендә булһа, улар араһында Skype аша тоташыу барлыҡҡа килгәс тә (үҙәк узелдар һәм суперузелдар ярҙамында) Интернеттан сығырға була, ә һөйләшеү дауам иттерелә ала.
Skype протоколы ябыҡ һәм документлаштырылмаған, ул Skype программа тәьминәтенең төп нөсхәһе тарафынан ғына ҡулланыла ала.
Тауышлы бирелмәләр тапшырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышлы чат бер йәки бер нисә файҙаланыусы менән һөйләшергә, шулай уҡ конференц-бәйләнеш урынлаштырырға мөмкинлек бирә.
Skype ҡулланған кодектар (бирелмәләрҙе ҡыҫыу алгоритмы) арҡаһында һәм интернет-тоташыуҙың тейешле тиҙлеге шарттарында (30—60 кбит/с) тауыш сифаты ҡәҙимге телефон бәйләнешендәге кеүек була, тоташыу шарттары һәйбәт булһа — хатта яҡшыраҡ та.
Тоташҡан саҡта ПК араһындағы тауышлы бирелмәләр AES-256 ярҙамында шифрлана, уның асҡысы 1024 битлы RSA асҡысы ярҙамында тапшырыла. Файҙаланыусыларҙың асыҡ асҡыстары системаға ингәндә Skype’тың үҙәк серверы тарафынан 1536 йәки 2048 битлы RSA сертификатын ҡулланып сертификатлана[23].
Тауышлы шылтыратыу һәм Интернетҡа киң һыҙатлы тоташыу ваҡытында инеүсе һәм сығыусы трафик бер төрлөрәк күләмдә тотонола. Суммала трафиктың уртаса күләме 500 кбайт/минут тәшкил итә (10 минут ~ 5 Мбайт; 100 минут ~ 50 Мбайт).
Һынлы бирелмәләр тапшырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Видео өсөн VP7 (5.5 версияһына тиклем), VP8 һәм H.264 кодектары ҡулланыла. Тотороҡло һынлы элемтә өсөн 200 кбит/с ашыу интернет-тоташыу тиҙлеге кәрәк һәм такт йышлығы 1 ГГц-тан кәм булмаған процессор булыуы яҡшы.
Һынлы шылтыратыуҙа трафик тауышлы шылтыратыуға ҡарағанда 10 тапҡырға артыҡ. Веб-камеранан юғары тиҙлекле шаулы һынлы ағымдар өсөн трафик күләме артығыраҡ булыуы ихтимал. Яҡынса күләм — минутына ~5 Мбайт.
Текслы хәбәрҙәр һәм файлдар ебәреү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Skype файҙаланыусыларға текслы хәбәрҙәр менән алмашыу мөмкинлеген дә бирә (IM-чат). Унда төркөмдәр менән текслы чаттар ойоштороп була.
Үҙенең йылмайликтар тупланмаһы бар, тарих һаҡлана (серверҙа, 30 көнгә тиклем). Шулай уҡ IM-чат мөмкинлектәре бар.
Skype’та күләм буйынса сикләүһеҙ файлдар алмашыу мөмкин.
Mac OS өсөн 7.0 һәм Windows 7 өсөн 6.21 версияһынан башлап, Skype программаһы етеҙ хәбәрҙәр яҙғанда тексты форматлау мөмкинлеген бирә[24].
Хәүефһеҙлек һәм бирелмәләрҙе һаҡлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Skype файҙаланыу шарттары шифры сиселгән бирелмәләрҙең селтәр хужаһына (Microsoft), Microsoft йәки аффилирланған компаниялар хеҙмәткәрҙәренә, шулай уҡ Интернет селтәре провайдерҙарына билдәле булыу мөмкинлеген күҙҙә тота. Skype серверҙары ебәрелеүсе текстарҙы һәм уларҙағы һылтанмаларҙы спам һәм яуызлыҡтар менән көрәшеү маҡсатында автоматик рәүештә сканлап тора; ҡайһы бер һылтанмаларҙың текстарҙан юйҙырылыуы ихтимал. Ҡулланыу шарттарында шулай уҡ ебәрелеүсе текстарҙың тотоп алыныу һәм ҡулдан эшкәртелеү ихтималлығы ла әйтелә[25][26][27].
Платформалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Linux, Mac OS X, iOS (iPhone, iPod touch һәм iPad), Windows (2000, XP, Vista, 7, 8, Windows Mobile, Windows Phone), PSP, Symbian OS, Java (мобиль телефондарға), Android өсөн Skype версиялары бар.
2010 йылдың февралендә Skype Windows Mobile өсөн клиенттар эшләүҙе һәм уларҙы хеҙмәтләндереүҙе, шулай уҡ Java өсөн Skype Lite эшен туҡтатты. 8.01.2013 Skype Lite клиенттарын хеҙмәтләндереү туҡтатылды[28]. 2014 йылдың йәйендә Symbian OS платформаһындағы ҡоролмалар өсөн Skype эшләмәҫ булды[29].
Хеҙмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Түләүһеҙ хеҙмәттәр
- SkypeCast (ингл. Skype — VoIP программаһы һәм broadcasting — киң һыҙатлы Интернет, ҡайһы берҙә ҡыҫҡартып «каст» тиелә) — Skype файҙаланыусылар төркөмөндә (150 кешегә тиклем) тауышлы аралашыу төрө. Конференц-шылтыратыуға оҡшаған, ләкин, унан айырмалы, үҙәк сервер аша урынлаштырыла. Хеҙмәтте күрһәтеү туҡтатылған.
- Skype Voicemail — тауышлы почта. 10.03.2005 эшләтелә башлаған. Файҙаланыусы селтәрҙә булмағанда хәбәр яҙып алына, автояуап эшләй.
- Skype Me. SkypeMe статусы абунасының бөтә донъянан килгән шылтыратыуҙарға ла асыҡ булыуын күрһәтә. Ул сит телдәрҙә һөйләшеү күнекмәһе алырға теләүселәрҙе генә түгел, яуыз ниәтле кешеләрҙе һәм спамерҙарҙы ла йәлеп иткәнлектән, 4-се версиянан башлап SkypeMe статусы программанан алып ташланған.
- Түләүле хеҙмәттәр
- SkypeOut — телефондарға шылтыратыу. Күп илдәрҙә стационар һәм мобиль телефондарға шылтыратып була. Хаҡы минутлап һанала. Түләүһеҙ номерҙарға шылтыратыу — түләүһеҙ.
- SkypeIn — онлайн номер. Традицион телефон селтәрҙәренән шылтыратыуҙар ҡабул итеп була.
- Skype To Go номеры — махсус номер, билдәләнгән тарифтар буйынса, уға теләһә ҡайһы телефондан (стационар йәки мобиль) шылтыратып, башҡа номер менән элемтәгә инеп була, ә хаҡы Skype’тағы иҫәптән түләнә.
- Бизнес өсөн хеҙмәттәр
Баҙарҙың корпоратив өлкәһе өсөн Skype SIP Open Beta[30] һәм Skype Connect тигән хеҙмәттәрҙе тәҡдим итә[31]. Файҙаланылған линиялар өсөн түләү айына бер тапҡыр алына.
Гаджеттар һәм тауарҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Skype үҙ программаһы өсөн төрлө кәрәк-яраҡ етештерә һәм һата. Мәҫәлән, компьютерһыҙ шылтыратыу өсөн RTX Dualphone 3088 сымһыҙ телефоны[32], Skype Freetalk Wireless гарнитураларын — Skype аша аралашыу өсөн USB-тапшырғыслы сымһыҙ ҡолаҡсындар[33], һынлы шылтыратыуҙар өсөн аппаратура (Freetalk Buddy Pack)[34] һәм веб-камералар (Freetalk Connect 2)[35] һатыла.
Тәнҡит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2011 йылдың майында Microsoft компанияһы Skype’ты һатып алғанға тиклем, уны йәшерен рәүештә тыңлап булмай, шунлыҡтан уны күп илдәрҙең махсус хеҙмәттәре тәнҡитләй[36]. Шул уҡ ваҡытта сервис үҙе АҠШ һәм Ҡытай файҙаһына шпионлыҡ итеүҙә ғәйепләнә[37]. 2013 йылда шул билдәле була: Рәсәй махсус хеҙмәттәре Skype файҙаланыусыны тыңлап ҡына ҡалмай, уның ҡайҙалығын да билдәләй ала. Skype’тың Ҡытай версияһына клавиатураның ҡайһы төймәләренә баҫҡанды теркәп барыусы ҡуйылған, ул тексҡа тыйыулы һүҙҙәр индереләме икәнен күҙәтә һәм тупланған логтарҙы дәүләт хеҙмәттәренә ебәреп тора[38].
- Skype етешһеҙлектәренең береһе тип проприетар протокол файҙаланыу һанала, ул асыҡ стандарттар (мәҫәлән, SIP йәки H.323) менән һыйышмай.
- Мәғлүмәт хәүефһеҙлегенә арналған Black Hat Europe 2006 конференцияһында Skype'ҡа анализ яһала[39]. Һығымталар араһында шундайҙары ла була:
- программаларҙағы хаталарҙы төҙәтеүгә аяҡ салыусы ысулдар һәм кодты бутау ҡулланылыуы;
- бирелмәләрҙең даими ебәрелеп тороуы (хатта программа көтөү режимында булғанда ла).
- Мәҫәлән, 2007 йылда Крис Касперски Skype’ты[40] ябыҡлыҡ, трафиктың йәшертен барыуы, программаларҙағы хаталарҙы төҙәтеүгә ҡаршылыҡ күрһәтеүсе алымдар ҡулланғаны өсөн тәнҡитләй, уныңса, былар сервисты вирустар йөрөтөүсе итеп ҡулланыуға юл аса.
- 2007 йылдың февралендә Skype’тың ваҡытлы файлдар өсөн каталогта
1.comфайлын яһата торған хатаһы табыла, ул BIOS-та мәғлүмәтте уҡыу мөмкинлеген бирә. Рәсми блогта хәбәр ителеүенсә, быға Skype Extras Manager өсөн EasyBits Software эшләгән хәүефһеҙлек системаһы ғәйепле, ошо юл менән ул инә нигеҙҙең сериялы номерын ҡулға төшөргән һәм һәр компьютерҙы идентификациялауға өлгәшкән[41]. Был система 3.0.0.216 һәм унан һуңғы версияларҙа ҡулланылмай.
- P2P принцибы буйынса эшләй торған бөтә селтәрҙәр кеүек үк, Skype та вируслы эпидемияларға эләгеп тора. Skype’та һәйләшкәнде тотоп яҙып ала торған зарарлы программалар таралыу осраҡтары билдәле[42].
- 2011 йылдың 24 майында Mozilla Firefox браузеры ярҙамында бизнес-аккаунтҡа ингәндә «manager.skype.com ғәмәлләшмәгән хәүефһеҙлек сертификаты файҙалана» тигән иҫкәртеү ҡалҡыр булды.
- 2012 йылдың 14 ноябрендә Skype’тың тауышлы һәм һынлы элемтә сервисында, аккаунт теркәлгән почтаны ғына белгән хәлдә лә, ул аккаунтты ватырға мөмкинлек биргән хәүефле етешһеҙлек табылды[43].
- 2013 йылдың 18 майында немец тикшеренеүселәре Skype’тың файҙаланыусылар араһында ебәрелеүсе етеҙ хәбәрҙәрҙе анализлауын фашланы[44].
- 2013 йылдың 11 июнендә Эдвард Сноуден Американың PRISM күҙәтеү системаһы тураһында белдерҙе. Был система Skype файҙаланыусыларҙы күҙәтеп, уларҙың программала нимә тураһында хәбәрләшеүен белеп тороу мөмкинлеген биргән[45][46].
Пасха йомортҡалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәбәр тексын йыйғанда бер юлы өс йәки унан күберәк йәнәш төймәгә баҫҡанда әңгәмәләшеүсе ғәҙәттә күренә торған яҙыу ҡәләмен түгел, ә клавиатура буйлап йөрөгән бесәйҙе күрә. Төймәләргә теләһә нисек баҫыуҙы дауам итһәң, ҡәләмде һындырыусы ҡулдар рәсеме килеп сыға.
Skype'ҡа ҡуйылған йылмайликтарҙан тыш, унда бер нисә «йәшерен» йылмайлик бар (ниндәй версия тороуына ҡарап, уларҙың стандарт йылмайликтарҙа булыуы бар). Әгәр программаның көйләүҙәрендә хәбәрҙәр тәҙрәһендә шрифтты Comic Sans'ҡа үҙгәртһәң, тәҙрә аҫтындағы йылмайликтар төймәһендәге йылмайлик моңһоуға әйләнә (Windows өсөн 5.5-се версия).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Skype grows FY revenues 20 %, reaches 663 mln users. Архивировано из первоисточника 31 октября 2012.
- ↑ Skype employees.
- ↑ Microsoft confirms takeover of Skype. bbc.com (10 May 2011). Проверено 6 ноября 2012.
- ↑ Screen sharing (англ.
- ↑ Интервью с Джошем Сильверманом. Ведомости (13.04.2010). Проверено 28 ноября 2012. Архивировано из первоисточника 28 ноября 2012.
- ↑ Вышел Skype для iPhone.
- ↑ Skype Email Toolbar Beta
- ↑ Morfling.
- ↑ Новая версия Skype позволяет совершать видеозвонки с iPhone 4 через Wi-Fi и 3G. iXBT (1 января 2011). Проверено 1 января 2011. Архивировано из первоисточника 25 августа 2011.
- ↑ Очередной рекорд Skype — 32 млн пользователей одновременно в сети
- ↑ Skype переходит на аудиокодек Opus с «кристально чистым звуком». Хакер (13 сентября 2012). Проверено 13 сентября 2012. Архивировано из первоисточника 17 октября 2012.
- ↑ Skype in Media — Skype TX
- ↑ eBay Inc. reports third quarter 2006 results. ??? (???). Проверено ???. Башланғыс сығанаҡтан 2011 йылдың 25 авгусында архивлаштырылған.
- ↑ eBay Inc. reports first quarter 2007 results. ??? (???). Проверено ???. Башланғыс сығанаҡтан 2011 йылдың 25 авгусында архивлаштырылған.
- ↑ eBay Inc. reports first quarter 2008 results. ??? (???). Проверено ???. Архивировано из первоисточника 25 августа 2011.
- ↑ Skype is the limit thanks to recession (недоступная ссылка с 14-05-2013 (751 день) — история)
- ↑ Skype fast facts Q4 2008. ??? (???). Проверено ???. Архивировано из первоисточника 25 августа 2011.
- ↑ Skype facts Q1 2009. ??? (???). Проверено ???. Архивировано из первоисточника 25 августа 2011.
- ↑ 19,0 19,1 «Skype is largest international voice carrier, says study»
- ↑ 20,0 20,1 «International carriers' traffic grows despite Skype popularity»
- ↑ "Skype Commands 13 Percent of International Phone Calls.
- ↑ 22,0 22,1 The Bell Tolls for Telcos?
- ↑ What type of encryption is used? (недоступная ссылка с 14-05-2013 (751 день) — история) Skype Technologies, 2006
- ↑ Форматирование текста в чате Skype.
- ↑ 8.
- ↑ Busted: Microsoft intercepts, decrypts, and reads your Skype messages // Ventureboat Security, May 20, 2013: "Skype currently uses 256-bit AES encryption to secure communications between users, which is considered very secure.
- ↑ Skype с заботой о пользователе — Microsoft читает всё, что вы пишете? // 3d news, 17.05.2013 : "Представитель Skype, в свою очередь, сослался на политику защиты информации, согласно которой допускается автоматизированное сканирование мгновенных и SMS-сообщений на предмет «выявления возможного спама и/или определения URL-адресов, которые были ранее отмечены, как связанные со спамом, мошенничеством или фишингом».
- ↑ The Skype Community — Ошибка подключения к Skype серверу.
- ↑ Прекращение поддержки для Symbian OS.
- ↑ Skype для SIP Open Beta.
- ↑ Skype Connect.
- ↑ Skype Shop — Телефон RTX Dualphone 3088 (недоступная ссылка с 14-05-2013 (751 день) — история)
- ↑ Skype Shop — FREETALK® Freedom Wireless (Беспроводные наушники с передатчиком)
- ↑ Skype Rates | Cheap International Calls
- ↑ Skype Rates | Cheap International Calls
- ↑ Атака на Skype, Берд Киви // Компьютерра № 11 (775), 31 марта 2009
- ↑ Skype обвиняют в шпионаже за пользователями // CyberSecurity.ru, 02.10.2008
- ↑ Серьгина Е., Никольский А., Силонов А.
- ↑ Philippe BIONDI, Fabrice DESCLAUX.
- ↑ Skype: скрытая угроза Хакер, 8 июня 2007; опубликовано с изменениями в бумажной версии: Как Крис надругался над Skype, Хакер № 100 "Skype — это чёрный ящик с многоуровневой системой шифрования, напичканной антиотладочными приёмами исполняемого файла, считывающий с компьютера конфиденциальную информацию и передающий её в сеть по закрытому протоколу.
- ↑ Skype Extras plug-in manager (англ.
- ↑ В Интернете опубликованы исходники трояна, перехватывающего звонки Skype // CyberSecurity.ru, 29.08.2009
- ↑ Технологии: В Skype обнаружили критическую уязвимость // Lenta.ru, 2012-11-14
- ↑ Skype’s ominous link checking: Facts and speculation // H Security, Jürgen Schmidt, 17 May 2013
- ↑ Glyn Moody.
- ↑ Ryan Gallagher. http://www.slate.com/blogs/future_tense/2013/06/13/nsa_surveillance_leaks_suggest_microsoft_may_have_misled_public_on_skype.html (англ.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Яковлева Е. С. Самоучитель Skype. Бесплатная связь через Интернет — СПб.: БХВ-Петербург, 2008. — Б. 304. — ISBN 978-5-9775-0177-4.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сайттар һәм ресурстар
- Рәсми сайт (рус.)
- Мәҡәләләр
- Безопасность Skype в корпоративной среде (рус.)
- Skype для каждого — интересные возможности и дополнения (рус.)
- Күҙәтеүҙәр
- Обзор приложений для Linux. Часть III: коммуникационные программы. Tom's Hardware Guide Russia (16 ноября 2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 август 2011. 8 января 2010 тикшерелгән.
- Андрей Пировских. Skype против Gizmo: бесплатная интернет-телефония. Tom's Hardware Guide Russia (10 марта 2006). Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 август 2011. 23 июль 2010 тикшерелгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 230
УРМАН ПИТОМНИГЫ, 1) урманда үҫкән ағас һәм ҡыуаҡ тоҡомдарының ултыртыу материалын (үҫенте һәм үрсетмәлектәрен) үҫтереү хужалығы. 2) Урман тоҡомдарының ултыртыу материалын үҫтергән ер участкаһы. Биләгән майҙандың ҙурлығы б‑са — ваҡ (5 га тиклем), уртаса (5—15 га) һәм эре (15 га ашыу), эшмәкәрлек ваҡыты б‑са ваҡытлыса (5 йылға тиклем ваҡытҡа) һәм даими (төп) У.п. айырыла. Даими У.п. продукция биргән һәм ярҙамсы бүлектәре була. Продукция биргән бүлегендә сәсеү (орлоҡтарҙан үҫентеләр үҫтерелә), мәктәп (үҫенте һәм сыбыҡсаларҙан үрсетмәлектәр үҫтерелә) һәм инә (У.п. ағас һәм ҡыуаҡ тоҡомдарының орлоҡтары һәм сыбыҡсалары м‑н тәьмин итә) бүлексәләр бар. Ярҙамсы бүлеге һаҡлау һәм хужалыҡ ойоштороу функцияларын үтәүгә тәғәйенләнә. У.п. тупраҡҡа йыш эшкәртеү осрағында һәм ултыртыу материалын ҡаҙып алғанда интенсив механик тәьҫир итеү, үҫемлектәр массаһын тулыһынса алып ташлау, серетмәле ваҡ ерҙе сығарыу тупраҡтың боҙолоуына һәм уның уңдырышлылығын тергеҙеү кәрәклегенә килтерә. Башҡортостанда 19 б. 80‑се йй. башында Бәләбәй өйәҙе Өҫән‑Ивановка заводы а. (БР‑ҙың Бәләбәй р‑ны Өҫән‑Ивановка а.) эргәһендә тәүге У.п. береһе ойошторола. 2013 й. БР терр‑яһында 106 даими У.п. эшләй, дөйөм майҙаны 845 га була. Уларҙың иң ҙурҙары: Туймазы урман хужалығының Бишенде У.п., Борай һәм Ҡыйғы урман хужалыҡтарының ш. уҡ исемле У.п. Республикала йыл һайын 114 млн дананан ашыу ултыртыу материалы, ш. иҫ. 52,4 млн дана стандарт ултыртыу материалы һәм яҡынса 10 млн дана 4—5 йәшлек ултыртыу материалы, ябыҡ тупраҡта үҫтерелгән ылыҫлы һәм япраҡлы тоҡомдарҙың яҡынса 3 млн үҫентеһе үҫтерелә. У.п. агрокәҫле көлһыу тупраҡта (дөйөм У.п. майҙанының яҡынса 5,5%‑ы), текстуралы‑айырымланған агроһоро (33,2%), балсыҡлы‑иллювиаль агроҡара тупраҡтарҙа (42%), агроһоро һәм агроҡара тау тупрағында (10,4%), иллювиаль ҡара серетмә тупрағында (8,9%) булдырыла. 20 б. 60‑сы йй. башлап БР Урман хужалығы министрлығының Урман эксперименталь производство ғилми‑тикшеренеү лаб. У.п. тупрағы өйрәнелә, агрохимик яҡтан тикшерелә, уларҙа ултыртыу материалын үҫтереү агротехникаһы эшләнә (А.А.Баталов, В.Ш.Ғатауллин, Ф.В.Садиҡова, З.С.Сурағолова, Ф.Г.Хөсәйенов һ.б.). У.п. үҫеше м‑н М.Х.Абдулов, И.А.Ибраһимов, Н.Ф.Морозов, И.С.Юлашев һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
Әҙәб.: Ч у р а г у л о в а З.С. О защитном лесоразведении в Башкирском Зауралье. Уфа, 1998; ш у л у ҡ. Почвы лесных питомников Южного Урала: состояние, изменения, оптимизация. М., 2003; ш у л у ҡ. Полезные растения лесов Башкортостана: опыт использования и выращивания посадочного материала. Уфа, 2013.
З.С.Сурағолова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 660
ЖЕЛАТЕЛЕВ Павел Петрович (1828 – 17.11.1897, Өфө), дин эшмәкәре. Дини тәғлимәт канд. (1854). Священник дәрәжәһен ҡабул итә (1855). Ҡазан дини акад. тамамлағандан һуң (1854) Ырымбур ҡ. хеҙмәт итә: Спас-Преображение соборының, төрмә замогының священнигы һәм 1‑се мәхәллә уч‑щеһының Алла Ҡануны уҡытыусыһы. 1857—69 йй. һәм 1877 й. алып Өфөлә: төрмә замогы ҡарамағындағы Пётр һәм Павел сиркәүе священнигы, балалар приютының, өйәҙ уч‑щеһының, Мариин ҡыҙ балалар гимназияһының Алла ҡануны уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1863—69 йй. сиркәүҙәр благочинныйы, 1877 й. башлап Воскресение кафедраль соборының настоятеле, монастырҙар благочинныйы, “Уфимские епархиальные ведомости” гәз. инспекторы, бер үк ваҡытта 1883 й. алып Успение ирҙәр монастырының настоятеле вазифаһын башҡара. 1869—77 йй. Минзәлә соборы протоиерейы, настоятеле. 1867 й. башлап Епархия ҡыҙ балалар училищеһы советы рәйесе, 1877 й. — дини консистория һәм дини семинария идараһы ағзаһы. Өфө епархияһы б‑са тарихи‑статистик хеҙмәттәр авторы. Өфө губерна статистика ком‑ты ағзаһы (1861 й. алып), төрмәләр попечителлеге ком‑ты дир. (1869 й алып). 3‑сө (1893) һәм 4‑се (1883) дәрәжә Изге Владимир, 2‑се (1879) һәм 3‑сө (1875) дәрәжә Изге Анна орд., көмөш кандидатлыҡ тәреһе (1886), түшкә таға торған алтын тәре (1875), Владимир таҫмаһындағы түшкә таға торған бронза тәре (1858), суҡмар (1887) м‑н бүләкләнгән.
Ю.Н.Сергеев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 391
КИЛЕМ ҺАРАЙЫ, 19 б. архитектура ҡомартҡыһы һәм ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы. БР‑ҙың Бүздәк р‑ны Килем а. урынлашҡан. 1848 й. төҙөлә, архитекторы билдәһеҙ. Тәвкилевтәр усадьбаһының бер өлөшө булған. Һарай‑усадьба комплексына ш. уҡ Килем мәсете, үрге һәм түбәнге парктар ингән. Көнсығыш стилистикаһы мотивтары ҡулланылған классицизм стилендәге (ҡара: Архитектура стилдәре) симметриялы 2 ҡатлы аҡ таш бина үрге парк эсендә урынлашҡан һәм көнсығыш фасады урам яғына, көнбайышы — йылғаға ҡарай. К.һ. мөйөштәре бейек манара м‑н нығытылған, кәрниз аҫтындағы горизонталь сығынтылар бинаның периметры буйлап һылап эшләнгән биҙәктәр м‑н, ҙур аркалы тәҙрәләренең өҫкө өлөшө төрлө төҫтәге быялалар м‑н биҙәлгән була. Көнсығыш фасады симметриялы композициянан ғибәрәт: өҫкө яғы аттика һәм башняны имитациялаусы бағаналар м‑н биҙәлгән, улар стенаның бөтә бейеклеге буйлап һуҙыла һәм ҡыҫҡа баҫҡыслы инеү урынын айырып күрһәтә. Ошолай уҡ биҙәлгән көнбайыш фасадының аттикаһы ҡатмарлыраҡ, ш. уҡ башняға оҡшатып эшләнгән 6 ҡырлы 4 бағаналы балконы бар. Икенсе ҡаттың стеналары, түшәмдәре арабескалар һәм геом. орнамент, вестибюль стеналары һәм уның өҫтөндәге бүлмәләр түңәрәк һәм 8 ҡырлы төҫлө медальондар м‑н биҙәлгән. Күп кенә бүлмәләрҙә иҙәнгә паркет түшәлгән була; залдарҙың төрлө мөйөштәрендә урынлашҡан һәм кафель м‑н ҡапланған өсмөйөш формаһындағы мейестәр интерьерҙы биҙәү элементтарының береһе булып торған. Интерьерҙарҙы биҙәгән ваҡытта бик күп келәм, шаршау һәм таҫтамал ҡулланылған; йыһаздары башлыса бәрхәт м‑н тышланған. 1848 й. алып һарайҙа Тәвкилевтәр, 1903 й. — С.С.Йәнтүрин йәшәгән, 1918 й. — бина буш тора, 1924—96 йй. бында урта мәктәп урынлаша. 2000 й. алып Р.И.Кирайдт проекты б‑са К.һ. яңыртыу эштәре алып барыла.
Әҙәб.: Ширгазин А.Р., Калимуллина Д.Б. Памятники архитектуры ислама города Уфы. Уфа, 2006. Вып.2.
Р.М.Вәлиева
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
МЕНЮ
Мәләүездең һәм Мәләүез районы муниципаль районының ижтимағи-сәйәси гәзите.
Рубрики
11.10.2018
10:10
Реконструкцияның беренсе этабы, йәғни административ-хужалыҡ бинаһын төҙөү тамамланыуға яҡын. Ҡыйығы ябылған, тәҙрәләр ҡуйылған, II ҡатта иҙән йәйелгән, штукатурлау, электр үткәреү эштәре алып барыла. I ҡатта иҙән бетон йәйеүгә әҙерләнгән.
“РТ-ГРУПП” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт етәксеһе Рөстәм Ғәйнетдинов билдәләүенсә, бинаның тәүге ҡатында спортсылар һәм сәләмәт тормош һөйөүселәр өсөн душ, сисенеп-кейенеү, көнкүреш-хужалыҡ бүлмәләре, икенсеһендә комментаторҙар өсөн кабинет, vip-бүлмә урынлашҡан.
Стадион биләмәһен төҙөкләндереү эше киләһе йылда башланасаҡ. Мәғлүм булыуынса, унда футбол, баскетбол, волейбол һәм еңел атлетика менән шөғөлләнеүселәр өсөн шарттар булдырыласаҡ.


text:
Йома кис Стәрлетамаҡтан уҡыуҙан ҡайтып барышлай Гагарин урамында урынлашҡан «Светлана» магазинына инеп сығырға булдым. Шул саҡ ишек төбөндә ултырған ҡарараҡ бесәй күҙемә салынды. «Китекат» һатып алып, ас мыяуҡайҙы ашатҡас, уны ентекләп ҡарарға тотондом: йөнө таҙа, йомшаҡ, ялтыр, тәнендә бер ниндәй ҙә сабыртмалар юҡ. Һатыусылар әйтеүенсә, бесәй магазин тирәһендә бер-ике аҙна йөрөй икән, тәүҙә уның ҡара төҫтә муйынсағы ла булған, аҙаҡ кемдер сискән.
«Беҙ уны колбаса менән һыйлап алабыҙ. Күренеп тора, өй бесәйе!» – тип һөйләне улар. «Юғалтмағыҙ, мин үҙен өйгә алып ҡайтып, социаль селтәрҙәргә йә иғландар таҡтаһына мәғлүмәт ҡуям», – тип яңы дуҫым менән сығып киттем.
Өйгә тиҙ генә өйрәнеп алды. Ҡайтҡас та интернетҡа инеп, бесәй тураһында мәғлүмәт яҙып, фотолар ҡыҫтырып, баҫтыра һалдым. Был эштә миңә социаль селтәрҙән Регина Халиҡова ярҙам итте. Рәхмәт инде уға.
Икенсе көндө шәхси эшем буйынса йөрөгән ваҡытта Регина: «Хужаһы табылды!» – тип хәбәр итте. Ныҡ ҡыуандым. Һуңынан бесәйҙең хужаһы Закира апай менән бәйләнешкә сығып, осрашыу тураһында һөйләштек.
Күп тә үтмәй: «Беҙ һинең янға киләбеҙ!» – тип хәбәр итте ул. Мин тағы ла адресымды ҡабатлап, тәҙрә янына килеп баҫтым. Ана, өйөбөҙ алдында машина ла күренде. Автомобилдең артҡы ишегенән килеп сыҡҡан апай мине күреп, ҡул болғаны. Тиҙ генә ҡунаҡтарҙы ҡаршы алырға йүнәлдем. Бесәйҙең хужаһы бик алсаҡ һәм ихлас кеше булып сыҡты. Рәхмәт әйтеп, бәләкәй генә күстәнәсен ҡалдырып, шатланып ҡайтып китте. Мин тәҙрә алдына баҫып, уларҙы оҙатып ҡалдым. Яңы ғына тапҡан дуҫымдан айырылыу ҡыйын ине…
Клим, зинһар, бүтән юғалма!
Илшат БАЙЫҠОВ.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 545
АБДУЛЛИН Рәүеф Әхәт улы (21.5.1935, БАССР‑ҙың Ейәнсура р‑ны Башҡорт Үргене а.), нефтсе, йәмәғәт эшмәкәре. Техник ф. канд. (1971). РФ‑тың почётлы нефтсеһе (1995). ӨНИ‑не тамамлағандан һуң (1957) нефть һәм газ сәнәғәте пр‑тиеларында эшләй. 1985 й. алып И.М.Губкин ис. Рәсәй нефть һәм газ ун‑тында (Мәскәү) нефть һәм газ сығарыу сәнәғәтендә сит илдәр тәжрибәһен ойрәнеү һәм дөйөмләштереү б-са ғилми-тикшеренеү лаб. мөдире, ғилми етәксеһе.
Фәнни эшмәкәрлеге көкөртлө водороды булған газ ятҡылыҡтарын, нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеү, нефть һәм газ скважиналарын төҙөгәндә тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һ.б. м‑н бәйле. 80‑дән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 4 уйлап табыу авторы. “Башҡортостан” Мәскәү йәмғиәте советы рәйесе (1991—2002), Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы) башҡарма ком‑тының бюро ағзаһы (1995—2002).
Л.Ғ.Шәмиғолова
Тәрж. Т.С.Дәүләтбирҙина


text:
Хәтерҙәге хикмәттәр
Хәтерҙә генә тотор хикмәттәр
Күңелдәрегеҙҙә нимәләр йәшеренеп ятҡанын Раббығыҙ Үҙе бөтәһенән дә яҡшыраҡ белә. Әгәр ҙә һеҙ ғәҙел була белһәгеҙ, тәүбәгә килеп доға ҡылып ҡына торғандарҙы бит Ул ғәфү ҙә итә.
Бер нәмә лә, хәстәрлектәрҙең бигерәк тә ата-әсәгә ҡарата мөнәсәбәттәргә ҡағылышлы булғандары, Уның иғтибарынан ситтә ҡалмай. «Әл-Исра» («Төндәге күсереү») сүрәһе, 25-се аят
Файҙалы ғәмәлең булһа, ул дауамлы булһын, дауамлы ғәмәлдәр бәндәгә үҙ алдына ҡуйған изге ниәттәрен бойомға ашырыу өсөн мөмкинлек бирә.
«Ҡулдарығыҙ хәрәмгә ҡағылмаһын, ҡолаҡтарығыҙ хәрәм тураһында ишетмәһен, аяҡтарығыҙ хәрәмгә ҡағылышлы ерҙәргә баҫмаһын, ашҡаҙанығыҙға хәрәм инмәһен, телегеҙ юҡ-бар һүҙ һөйләмәһен, бөтә тәнегеҙҙе хәрәмдән һаҡлай күрегеҙ, һаҡлап ҡала алмаһағыҙ, харап булыуығыҙ бар. Әгәр ҙә күҙҙәрегеҙ, үҙегеҙ ҙә аңғармаҫтан, хәрәм нәмәләрҙе күреп ҡалһа, бында гонаһ юҡ. Әммә күргән нәмәгеҙгә ҡабат-ҡабат ҡарау — гонаһ. Хәрәмде күреү менән ҡараштарығыҙҙы ситкә йүнәлтегеҙ», — тип нәсихәт биреп кенә торған ололар.
Хәрәмдәрҙән дә хәүефлерәк нәмә Исламда ата-әсә хаҡын танымауҙан башлана.
Үҙенең хаҡ илсеһе Мусаға, ғәләйһис-сәләм, Аллаһы Тәғәлә әйтә: — Эй, Муса! — ти. — Ата-әсәһенә баш бирмәгән кешенең телен киҫ, әгәр ҙә инде уларҙы башҡа берәр төрлө рәнйетә ҡалһалар, рәнйеткән ерен өҙөп ташла. Ата-әсәһенә күндәм булған кеше алдында Йәннәттәрҙең ике ҡапҡаһы асып ҡуйыла, ата-әсәһенә баш бирмәгән кеше алдында ла ике ҡапҡа асылып ҡуйылыр, әммә ул ҡапҡалар йәһәннәмгә генә илтер. Ата-әсәләре ғәҙел була белмәгән, ҡаты бәғерле булған хәлдә лә, уларға ҡаршы тороп, дорфалыҡ күрһәтеүгә рөхсәт юҡ.
Гонаһтар араһында иң ауыры һәм иң олоһо — ата-әсәң һиңә өндәшкән ваҡытта тиҫкәрелек менән уларға яуап биреүең. Асыуҙары ҡабарып, һиңә ҡысҡыра ҡалһалар ҙа өндәшмәй тор.
Һинең бәхетле булыуың да, бәхетһеҙлегең дә улар ҡарамағында. Әгәр ҙә ата-әсәң олоғайып йәки ауырып китһә, тәрбиәңдән ташлама.
«Эй, Муса! — тигән Аллаһ. — Ата-әсәләре ҡәнәғәт булған балалар менән Мин дә ҡәнәғәтмен. Ата-әсә менән яҡшы мөнәсәбәттә булыу нәфел намаҙҙары, нәфел ураҙалары, хаж һәм ғөмрә хажынан да яҡшыраҡ. Ата-әсәһенә хеҙмәт күрһәтә белгән кешенең тормошо бәрәкәтле, ғүмере оҙонораҡ буласаҡ, ата-әсәгә баш бирә белмәгәндәрҙең йәшәүе — мәғәнәһеҙ, ғүмере ҡыҫҡа булыр. Улар — Аллаһтың ләғнәтенә юлыҡҡан кешеләр».
Ҡәғбәтуллаға барып, тәүәф ҡылып йөрөгәндә Хәсән Әл-Басри бер ваҡыт арҡаһына кәрзин аҫып, мосолмандар менән бергә Ҡәғбә, тирәләй тәүәф ҡылып йөрөгән бер кешене күрә: «Дуҫ кеше! Әгәр ҙә арҡаңдағы был йөктө ҡуйып торһаң, тәүәф ҡылырға ла еңелерәк булмаҫ инеме? » — ти.
«Һинең йөк тип атағаның — ул минең атайым. Тәүәф ҡылыр өсөн мин уны Димәшектән етенсе тапҡыр алып киләм. Ул мине иманға һәм иман талаптарын үтәргә өйрәткән, Ислам тәрбиәһе биреп үҫтергән зат», — ти кеше.
«Һин уны бына ошолай тәүәф ҡылыу өсөн Ҡиәмәт көнөнә тиклем йөрөтә алаһың, әммә шуны ла бел: ғүмереңдә тик бер генә тапҡыр атайыңдың кәйефен ҡырыр булһаң, бөтә был тырышлыҡтарың юҡҡа сығыр. Киреһенсә, ғүмерендә бер тапҡыр ғына атайыңа һөйөнөс бирер булһаң, һинең әллә күпме игелегеңә бирелер әжер-сауаптарҙы ла алмай ҡалмаҫһың», — ти Хәсән Әл-Басри.
Фәҡирҙәргә, сабыйҙарға, ололарға ҡарата мәрхәмәтле бул, тип ҡабат-ҡабат нәсихәт биреп тора дин.
Юлыңда бер сабый күрһәң: «Был сабыйҙың бит бер гонаһы ла юҡ, ә мин гонаһтарға батып бөткәнмен. Шул сәбәпле был бала минән яҡшыраҡ», — тип уйланып ал. Олоғайған бер мөъмин- мосолманды күреп ҡалһаң да: «Был бит ғибәҙәттә минән күберәк торған, шуға уның күңеле лә минекенән яҡшыраҡ», — тип уйлап ҡуй. Мосолмандарҙан динде яҡшы белгән бер ғалимды осратһаң, күңелеңдә: «Мин наҙанмын, ул минән белемлерәк, тимәк, дәрәжәһе лә олораҡ», — тигән уй сағылып үтһен. Бер наҙанды күреп ҡалһаң да: «Был бит белмәүе сәбәпле гонаһҡа батып йөрөй, ә мин белгән көйө гонаһ эшләйем. Тимәк, ул да минән яҡшыраҡ», — тип фекереңде эшкә ек.
Бөтөнләй иманы булмаған бер әҙәмде күрһәң дә: «Был әҙәмдең дә бит иманға килгән хәлдә донъянан үтеп китеүе бар, ә мин иман менән үтерменме? Белеп булмай. Был йәһәттән ҡарағанда әле иманға килмәй йөрөгән кеше лә бит минән өҫтөнөрәк була түгелме һуң? » — тип игелек эшләп ҡалырға ашыҡ.
Ислам алып килгән хөкөмдәрҙә бәндәгә ауырлыҡ тыуҙырыу, диндән баш тартыуға сәбәп булырлыҡ бер нәмә лә юҡ. Мәрхәмәт, шәфҡәт, игелек, миһырбанлыҡ менән тулы иман, Аллаһы Тәғәлә тарафынан индерелгәндәргә, Аллаһтың Барлығына һәм Берлегенә, Ул ебәргән илселәрҙең һәр береһенә инаныу ғына бар. Мосолман ана ошо инаныуы менән көслө.
Был турала Ҡөрьән үҙе аңлатып бирә: Иман килтергән бәндәләрҙең һәр береһе Аллаһы Тәғәләгә, Уның фәрештәләренә, Китаптарына һәм илселәренең һәр береһенә бер һүҙһеҙ инанып һәм бер үк төрлө хөрмәт күрһәтеп, улар: «Һинең саҡырыуҙарҙы ишеттек һәм уға буйһонабыҙ! һинең, Раббым, ярлыҡауыңа өмөт бағлайбыҙ. Ҡайтыр урыныбыҙ ҙа тик Үҙ хозурыңда», — тиҙәр.
«Бер кемгә лә Аллаһ көсө етмәҫлек вазифалар тапшырмай. Яҡшылыҡ эшләһә, бәндәнең үҙ файҙаһына, насарлыҡҡа барһа, үҙенә зыян килтерә».
«Эй, Раббыбыҙ, — тиҙәр улар, — йә онотоп, йә яңылышлыҡ менән гонаһ эшләп ҡуйһаҡ, беҙҙе ғазаптарға һала күрмә. Беҙҙән алда килеп киткәндәргә тапшырған кеүек ауыр йөктө, көсөбөҙ етмәҫлектәрҙе беҙгә лә тапшырма, һин бит беҙҙең Хужабыҙ, мәрхәмәтеңдән ташлама, иманға килмәгәндәргә ҡаршы тора белергә ярҙам ит». «Әл-Бәҡара» («Һыйыр») сүрәһе, 284—286-сы аяттар
Ете төрлө доға менән Раббыһына мөрәжәғәт итә мосолман, дөрөҫөрәге, доға менән мөрәжәғәт итергә Аллаһы Тәғәлә уны Үҙе өйрәтә.
Әгәр ҙә онотоп ҡуйһаҡ йәки хаталанып, гонаһ эшләүгә барһаҡ, язаға тарта күрмә, тиҙәр. Тормошта бит кеше яңылышыуҙарҙан, хаталанып ҡуйыуҙарҙан да азат түгел. Бындай осраҡтарҙа бәндә доға ҡылып, гонаһтарын таный һәм Аллаһтың ярлыҡауына ла өмөт бағлай ала. Белеп торған көйө гонаһтар эшләп ҡуйыуҙан да бәндәне тыя.
Элек йәшәп үткән өммәттәргә бирелгән кеүек, ауырлыҡтарға, көсөбөҙ етмәҫлек бәләләргә дусар итмә, ти. Ете төрлө доға менән Раббыһына мөрәжәғәт итә. Был доғалар бәндәнең фани донъялағы тормошона ла, ахирәттәге тормошона ла ҡағыла.
Дини ҡанундар, бойороуҙар һәм тыйыуҙар бәндәнең тормошона ауырлыҡ килтереү өсөн бирелмәй. Әйтәйек, ауырып китһә йәки тәненә зыян килтерерлек ниндәйҙер йәрәхәт барлыҡҡа килһә, таҙарыныу өсөн уға һыу урынына ҡом йәки таҙа тупраҡ ҡулланырға рөхсәт ителә.
Ғибәҙәтте еңеллек менән генә үтәп барыу өсөн тыуҙырған мөмкинлектәр: Кешегә намаҙ уҡыу вазифаһын тапшырып, дин намаҙҙың төрлө рөҡөндәрен үтәгәндә көсө етер тиклем еңеләйтеп, уларҙы баҫҡан, ултырған, ятҡан көйө уҡырға, йә булмаһа башын һәм керпектәрен хәрәкәткә килтереп, күңеле менән генә бирелеп тә үтәргә рөхсәт итә. Аҡылы бар ваҡытта бәндәгә намаҙ Аллаһ менән элемтәлә генә торорға мөмкинлек бирә. Был элемтәнең юлдарын еңеләйтә. Был еңеллекте аяттары менән дә дәлилләп бирә: «Һеҙгә Аллаһ еңел булыуын теләй, ауырлыҡ теләмәй», — ти.
Башҡортса дини календарь 2019 йыл.
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 03.08.2018 в 02:59, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
Translating:Нимәнән башларға
Нисек башларға
Башлап ебәреү өсөн, беренсе нәмә-һеҙгә translatewiki.net. битендә Ҡулланыусының теркәлеү кәрәк. Теркәлеү бер минуттан аҙ ваҡыт ала һәм эшләнгән эште күҙәтеү маҡсатында эшләнә.
Теркәлеү,тәржемә буйынса ҡайһы бер һынауҙар үтергә кәрәк; был һеҙҙең телде белем нигеҙе барлығын асыҡлау өсөн эшләнә. Был тәржемәләр оҙаҡ йәшәмәй, тик былар ышаныслы ҡатнашыусыларҙың иҫке тәржемәләре менән сағыштырып, һеҙгә тере хәбәрҙәр ебәреү өсөн хоҡуҡ бирә Тимәк, һеҙ ебәргән тәржемәле хәбәрҙәр, киләһе программалар/сайттар яңыртыу өсөн ҡулланыласаҡ!
Бәйләнеш тоторға
Ярҙам бында һорау бирергә йәки тәҡдим яһарға була
Портал һеҙҙең үҙ телегеҙҙәге интерфейса, мәҫәлән, портал:Интернет, үҙәк урыны булып тора, ҡайһы бер мәғлүмәт һәм тел ойошмаһының әүҙемлек иҫәбен күрә алаһығыҙ. Шулай уҡ был урын башҡа тәржемәселәр менән бер телдә әңгәмәләшеү өсөн һәм терминология тураһында фекер алышыу, һәм башҡалар.
Махсус:ҡулланыусы чаты үҙ веб-браузер аша беҙҙең IRC-каналға тоташырға мөмкинлек бирә . IRC тураһында өҫтәлмә мәғлүмәт бында: m:IRC. Ҡыҫҡаса әйткәндә, һеҙ реаль режимдә, шул уҡ ваҡытта беҙҙе актив тип һанап, translatewiki.net разработчиктары һәм сотрудниктары менән әңгәмә ҡора алаһығыҙ.
Тәржемәне башларға
Һеҙ тәржемә итеүгә рөхсәт алғандан һуң, һеҙҙең инеү нөктәһе оҡшаған еңел, тәржемәсе ҡорал. Унда беҙҙә булған барлыҡ керә алырлыҡ төркөм хәбәре бар. Тәржемәләрҙең күбеһе ошо ҡорал файҙаланыу ярҙамында эшләнде, бында ҡарағыҙ: дәреслек.
Медиавики тәржемәһе барышына кәңәштәр
Башҡа Проект тәржемәселәре был исемлектке һанға һуҡмауы ихтимал.
- беренсе тәржемә йыш ҡулланылған хәбәрҙәр
- тултырығыҙ хәбәр үҙәге
- һәммәһен дә тәржемә итергә кәрәкме, тикшерегеҙ хәбәрҙәрҙе опциональ
- тура килеүен тикшерергә (терминология, формаль/неформаль) һеҙҙең локалләштереүгә
- махсус битте тәржемә итергә, һүҙҙәрҙең һәм исемдәрҙең тылсымы Махсус:AdvancedTranslate
- тәржемә итергә Викимедиа проектында ҡулланған Хәбәрҙәр киңлеге
- тәржемә итергә ҡалған хәбәрҙәр киңлеге
- тура килеүен тикшерергә (терминология, формаль/неформаль) һеҙҙең төп хәбәрҙәр һәм киңлек хәбәрҙәре араһындағы тупланыуға.
- ғәҙәти рәүештә үҙегеҙҙең тел туплауҙы идара итә башлағыҙ. Юғында, айына бер тапҡыр өҫтәү тәҡдим ителә.
Әгәр һеҙ күберәк белергә теләһәгеҙ уҡығыҙ (шул иҫәптән, башҡа тәржемәләрҙе). Уҡыу мәжбүри түгел, әммә, локалләштереүҙең киңәйтелгән функцияларын дөрөҫ аңлау өсөн кәңәш ителә. Хәйер, бер нисә көндө тәржемәгә арнап, һеҙгә күберәк мәғлүмәт кәрәк тип иҫәпләһәгеҙ, һуңыраҡ яңынан әйләнеп килергә мөмкин.
Онотмағыҙ: һылтанмаларҙы, исем арауыҡтарын, хәбәрҙәрҙе нисек бар, шулай тәржемә итергә кәрәк. Оригиналдан ситкә тайпылмағыҙ!


text:
- Подробности
- Просмотров: 526
ҒОСМАНОВ Хәйрулла, У с м а н о в Х. [1848 (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1846), Ырымбур губ. Стәрлетамаҡ өйәҙе Ибрай а. — 1907, Өфө], дин эшмәкәре, мөҙәрис. Ахун (1888). Вятка губ. Мачкара а. мәҙрәсәһен тамамлаған. 1888 й. Беренсе йәмиғ мәсетенең имам‑хатибы, унда мәҙрәсә (уның хөрмәтенә “Ғосмания” исеме бирелгән) аса; бер үк ваҡытта 1906 й. алып Ырымбур мосолман диниә назараты ҡазыйы. Үҙе етәкселек иткән мәҙрәсәлә Өфө губернаһында беренселәрҙән булып уҡытыуҙың яңы ысулын индерә (ҡара: Йәдитселек). Мәҙрәсәләр өсөн ислам б‑са дәреслектәр авторы.
Н.Б.Усманова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Башҡортостанда республика мөфтөйө вазифаһына дүрт дәғүәсе билдәле булды
Башҡортостанда республика мөфтөйө вазифаһына дүрт дәғүәсе билдәле булды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Уҙған көн Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты пленумында республика мөфтөйө вазифаһына дәғүәселәр билдәләнде, тип яҙа «Реальное время».
Беренсе кандидат – республиканың ғәмәлдәге мөфтөйө Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин. Икенсе – Сибай имам-мөхтәсибе һәм Урал аръяғы ҡазыйы Әғләметдин Ғәзизов. Өсөнсө – «Фәтхислам» мәсете имамы (Өфө ҡалаһының 8 март ҡасабаһы) Айнур Бирғәлин. Дүртенсе – Башҡортостан мосолмандары Диниә назаратының хаж буйынса комитеты етәксеһе Илшат Хафизов.
Төбәктең баш мөфтөйө вазифаһын кем биләйәсәге 21 ноябрҙә Башҡортостан мосолмандары Диниә назаратының отчет-һайлау йыйылышында билдәле була.
http://www.bashinform.ru/news/1214248-v-bashkirii-opredelili-chetyrekh-pretendentov-na-dolzhnost-muftiya-respubliki/


text:
26 ғинуар
26 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 26-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 339 көн ҡала (кәбисә йылында 340).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1525 — Бөйөк Мәскәү кенәзлеге ерҙәренең тәүге баҫма картаһы донъя күрә.
- 1788 — Австралияның Сидней ҡалаһына нигеҙ һалына.
- 1934 — Мәскәүҙә ВКП(б)-ның XVII съезы асыла.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дәүләтбирҙин Сәлихйән Хафиз улы (26.01.1927). педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1982).
- Йомағолов Илшат Хәлил улы (26.02.1932—3.11.2007), театр актёры, драматург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1953 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы, 1989 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР‑ҙың (1979) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған артисы.
- Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы (26.02.1937), опера йырсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1986).
- Можаев Борис Иванович (26.01.1937), энергетик. БАССР-ҙың атҡаҙанған энергетигы (1989), СССР-ҙың почётлы энергетигы (1976), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1983), СССР-ҙың энергетика һәм электрофикация отличнигы (1987), Рәсәй Федерацияһының почётлы энергетигы (1994), Рәсәй Федерацияһы Берҙәм энергетика системаһының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1918 — Николае Чаушеску, Румынияның дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
23 кеше Рәсәй Президенты вазифаһына һайланырға теләк белдергән
23 кеше Рәсәй Президенты вазифаһына һайланырға теләк белдергән Фото: автор
ӨФӨ, 2017 йыл, 18 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
23 кеше Рәсәй Президенты вазифаһына һайланырға теләк белдергән дә инде. Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһының мәғлүмәттәре ошондай. Бөгөн, 18 декабрҙә, Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы кәңәшмәһендә шундай мәғлүмәт яңғыраны.
Владимир Путин үҙенең дүртенсе президент һайлауҙарында үҙен үҙе тәҡдим итә. Бынан алда Владимир Путин «Берҙәм Рәсәй» партияһынан һайланғайны. Берҙәм Рәсәйҙәр Путинға бар яҡлап ярҙам күрһәтеүҙәре һәм уның өсөн һайлаусыларҙың 300 мең ҡултамғаһын йыйыуҙа ҡатнашыуҙары хаҡында белдерҙе.
Кампания башланғансы «Яблоко» партияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе Григорий Явлинский һәм ЛДПР лидеры Владимир Жириновский үҙҙәренең һайланырға әҙер булыуы хаҡында белдерҙе. Үҫеш партияһы рәйесе Борис Титов, политолог, Социаль технологиялар үҙәге етәксеһе Андрей Богданов, алып барыусы Ксения Собчак, «Ҡатын-ҡыҙҙар диалогы» партияһы рәйесе Елена Семерикова, бизнесмен Сергей Полонский, йырсы һәм хоҡуҡ яҡлаусы Екатерина Гордон, шулай уҡ киң даирәгә билдәле булмаған йәмәғәт эшмәкәрҙәре дәүләт башлығын һайлауҙа ҡатнашырға ниәтләй.
Президент ярышында ике парламент партияһы — КПРФ һәм «Ғәҙел Рәсәй»ҙең ҡатнашыуы менән интрига һаҡлана.
http://www.bashinform.ru/news/1094408-23-cheloveka-zayavili-o-zhelanii-ballotirovatsya-na-post-prezidenta-rossii/


text:
Фәһемле осрашыу
22 февраля 2018 йыл | Мәғариф, Йәмғиәт
Йылдың-йылы 15 февралдә илебеҙҙә Яугир-интернационалистарҙы иҫкә алыу көнө билдәләнә. Красноусол башҡорт гимназия-интернатында үткән "Тере хәтер” тигән осрашыу ошо датаға арналды.Беҙгә ҡунаҡҡа алыҫ Афған илендә интернацио-наль бурысын үтәп ҡайтҡан А.П.Мигунов, Р.Р.Рәхмәтуллин, Ж.К.Асимов килде. Улар менән бергә ошо ил тураһында фильм ҡараныҡ.
Яуҙа сыныҡҡан һалдат
22 февраля 2018 йыл | Йәмғиәт
Был кешеләр, тормоштоң иң аяныслыһын үҙ күҙҙәре менән күреп-кисерһә лә, үткәндәре хаҡында һөйләргә яратмай. Утлы-ҡанлы алышты үткән батыр йөрәклеләрҙең бар теләге – бындай ҡурҡыныс бер ҡасан да, бер ҡайҙа ла ҡабатланмаһын. Тыныслыҡты иң ҙур бәхет күргән был кешеләр – Бөйөк Ватан, Афған һәм Чечен һуғыштарында ҡатнашҡан һалдаттар.Сәйетбаба ауылы биләмәһенә ҡараған Туғай ауылында йәшәүсе Рифат Иғзаҡов хәрби хеҙмәткә 1995 йылдың декабрендә саҡырыла. Башҡортостандан үҙе һымаҡ йөҙләгән егет менән Алыҫ Көнсығышҡа юллана уларҙың эшелоны.
Ҡабул итеү була
22 февраля 2018 йыл | Хоҡуҡ, Йәмғиәт
28 февралдә 10.00 сәғәттән 16.00 сәғәткә тиклем район хакимиәте бинаһында Башҡортостан Республикаһы Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау, БР Мөлҡәт һәм ер мөнәсәбәттәре министрлыҡтары ҡарамағындағы учреждение хеҙмәткәрҙәре, Башҡортостан Республикаһы Юстиция эштәре буйынса, Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеттары, "Башҡортостан Республикаһы Дәүләт юридик бюроһы” һәм РФ Пенсия фондының БР буйынса бүлегенең район бүлексәһе белгестәре граждандарҙы күсмә ҡабул итә.
Алдан яҙылыу өсөн телефон: 2-12-78, 2-11-79.
Алдан яҙылыу өсөн телефон: 2-12-78, 2-11-79.
Бушлай юридик ярҙам
22 февраля 2018 йыл | Хоҡуҡ
Район хакимиәте бинаһында дәүләт юридик бюроһы белгесе Оксана Михайловна Гнатюк бушлай юридик ярҙам күрһәтеү буйынса граждандарҙы ҡабул итә.
Бушлай юридик ярҙам алыу өсөн граждандар шәхес таныҡлығының, бушлай юридик ярҙам алыу категорияһына ҡарағанлығын белдергән танытма күсермәләрен алып килергә тейештәр.
Бушлай юридик ярҙам алыу өсөн граждандар шәхес таныҡлығының, бушлай юридик ярҙам алыу категорияһына ҡарағанлығын белдергән танытма күсермәләрен алып килергә тейештәр.
Киләсәгебеҙ үҙебеҙҙән тора
22 февраля 2018 йыл | Сәйәсәт, Йәмғиәт
20 февралдә район мәҙәниәт һарайында Рәсәй Федерацияһы Президентлығына кандидат Владимир Владимирович Путиндың ышаныслы кешеһе, "Өфө” халыҡ-ара аэропортының генераль директоры Александр Владимирович Андреев менән осрашыу булып үтте. Осрашыуҙа райондың хеҙмәт коллективтарынан вәкилдәр, ветерандар ҡатнашты.Александр Андреев үҙ сығышында халыҡты 18 марттағы һайлауҙа әүҙем ҡатнашырға саҡырҙы, илебеҙҙең һуңғы йылдарҙағы ҡаҙаныштары хаҡында һөйләне.


text:
- Подробности
- Просмотров: 308
ПЕКАРСКИЙҘАР, дворяндар нәҫеле. Нәҫелде башлап ебәреүсе — Николай П., 16 б. аҙ. Речь Посполитаянан рус хеҙмәтенә килә. Өфө тармағына нигеҙ һалыусы — Григорий Иванович П. Баяр балаларынан. 1646 й. Ҡазандан Өфөгә ҡалмыҡ эштәре б‑са ебәрелә. 1652 й. уның поместье оклады 300 сирек ер тәшкил итә, Шаҡша й. (Өфө й. ҡушылдығы) буйында 60 сирек ер биләй. Уның улы — Семён Григорьевич П., 1687 й. һәм 1689 й. Ҡырым походтарында, башҡорт ихтилалын (1681—84) баҫтырыуҙа ҡатнашыусы. 1667 й. түләүле (поместье һәм аҡсалата эш хаҡына) хәрби хеҙмәткә алына. 1680 й. 400 сирек поместье оклады, Бобровое күле буйында 20 сирек һөрөнтө ере була. 1682 й. Бөрө воеводаһы, Өфө өйәҙенең Ҡаракүл а. батша һарайы приказчигы (Удмурт Респ. Ҡаракүл р‑ны). 1692 й. Өфө сит ил хеҙмәтле кешеләре ротмистры. Уның улы — Николай Семёнович П., капитан. 1723 й. лейб‑гвардия Семёновск полкында, 1738 й. Өфө һалдат полкында хеҙмәт итә. Өфө й. буйында 10 сирек ере була. Уның улдары: Сергей Николаевич П., поручик. Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) осоронда һәләк була; Николай Николаевич П. (1731—?), подполковник. 1762 й. Түб. Новгород пехота полкында хеҙмәт итә. 1769—71 йй. Өфө өйәҙе дворяндары (ҡара: Дворянлыҡ) башлығы. 1773—75 йй. Крәҫтиәндәр һуғышы осоронда Өфөнө обороналауҙы ойоштороусыларҙың береһе. Өфө өйәҙендә 21 ир‑атҡа хужа була. Уның улдары: Михаил Николаевич П. (1756 — яҡынса 1825), полковник. Ырымбур гарнизонында хеҙмәт итә. 1773—75 йй. Крәҫтиәндәр һуғышы т‑да һуңыраҡ В.И.Даль баҫтырып сығарған хәтирәләр яҙған; Пётр Николаевич П. (17.12.1764 — 22.9.1853), майор. Типтәр полкы командиры. 1812—23 йй. Ырымбур губ. дворяндары, 1864 й. Өфө өйәҙенең дворяндар йыйылышы етәксеһе. Уның улы П.П.Пекарский. П. нәҫеле Ырымбур губернаһының дворян нәҫел тарихы китабының 6‑сы киҫәгенә яҙылған. Генераль ыҙанлау мәғлүмәттәре б‑са нәҫел вәкилдәренә 1101 дисәтинә ер һәм Пекарское а. (ҡара: Базилевка) ҡараған.
Б.Ә.Аҙнабаев
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Тукай БАШКОРТча
Ут, төтөн, фабрик-завод менән һаман ҡайнайҠазан; Имгәтеп ташлап һауын, һау эшселэр һайлай Ҡазан. 1913 Башкортчага М.Сираҗи тәрҗемәсе (Г.Тукайның "Казан" шигыре). (Чыганак/Источник: Тукай Г.М. Шигырьләр (татар, рус, башкорт, чуваш, удмурт, мари телләрендә). — Казан: Татар. кит....
Ѓабдулла Туҡай Татар йәштәре
Диҡҡәткә лайыҡ хәҙерге көн татарҙың йәштәре: Аңламаҡ, белмәҡ, тәрәҡҡи, мәѓрифәт, хикмәт менән Әйләнеп һәм нурланып тормаҡта һәр мәл баштары. Бындай күренеш һөйөнөсөнән инде мин алдан беләм: Тик былар беҙгә кәрәк диңгеҙ төбә ѓаувастары. Өҫтә был...
Ѓабдулла Туҡай Буран
Тик кенә торѓанда ҡапланды томанга бар һауа; Ҡар оса, ҡар һеперелә, ҡар ҡоторона һәм ҡар яуа. Ҡар бәрә йөҙгә рәхимһеҙ, күҙ асып булмай ҡарап; Һәр ҡара нәмә — бүре һәм һәр маяҡ булды ҡараҡ. Ҡарҙы...
Ѓабдулла Туҡай Ауылда ауырып ятыу
Мин әле ауырыйым ауылда, бында ҡайттым ҡыш көнө; Ял итә бында аѓайҙар, йәйҙә ҡалган эш көнө. Һызганып мин дә аѓайҙар менән ялҡаулыҡ итәм; Туйҙым инде хәстәлектән, яҙ көтәм, һаулыҡ көтәм. Яҙганым — ҡыштың буранлы һәм ...
Ѓабдулла Туҡай Морон
Электә бер кешелә бар ине киң бит, ҙур ырҙындай, Уның нәҡ уртаһында бер морон һәм ҙур сөгөлдөрҙәй. Тәкәббер был танау, китмәй иҫе һис башҡа мәхлүккә; Ололоҡто һөйә торѓан, сөйә торѓан үҙен күккә. Морон мыҫҡыллай торѓан...
Ѓабдулла Туҡай Ситен хәл
Ни була тыуыу сиратын кисмәһәм? Был әсе ѓүмерем шарабын эсмәһәм?! Әйләнә бит, үтмәй, бөтмәй ѓүмере лә! — Йәй килә уттар сәсеп, һин ҡышлаһаң. Арыным инде, ҡайҙа аҡтыҡ юл осом? Елкенәмен, бер баҫырѓа өс баҫам. Ҡаршыма...
Ѓабдулла Туҡай Ҡәтиле нәфескә
Ҡотолмаҡсы булып татһыҙ хаяттан, Ѓүмергә йән ауырттырѓыс ѓазаптан, Аҡыл был тип, үҙеңде үҙең үлтерҙең, Тыныслыҡ эҙләнең дә гүргә керҙең. Вә ләкин, эй ҡәрендәш, алданаһың, Үҙеңде мәңгелек утҡа һалаһың. Һинең тик һүрәтең китте йыһандан, Һаман да...
Ѓабдулла Туҡай Сабыйга
Һис һине ҡурҡытмаһындар шүрәле, ен һәм убыр; Барыһы юҡ һүҙ — уларҙың булѓаны юҡтыр ѓүмер. Ен-фәлән тип һөйләшеүҙәр иҫкеләрҙән ҡалѓан ул; Һөйләүе якшы, күңелле — шаѓирәнә ялѓан ул. Һис өрәк, албаҫты булѓан сәхрәләр, ҡырҙар ҙа...
Ѓабдулла Туҡай Арба, Сана, Ат
Бер заман бер ергә килгән Ат менән Арба, Сана; Был өсәү һәр береһе үҙ тормошонан зарлана. Арба әйтә: «Йәй көнө мин һис тә рәхәт күрмәйем: Көнө-төнө эштә йөрөйөм, һис бер егелмәй тормайым». «Әммә һуң был...
Ѓабдулла Туҡай Әсә доѓаһы
Бына кис. Ҙур ауыл өҫтендә сыҡты нурлы ай ҡалҡып, Көмөшләнгән бөтөн өйҙәр, вә сәхрәләр тора балҡып. Ауыл тын; иртәнән кискә ҡәҙәр хеҙмәт итеп ар(ы)ѓан Халыҡ йоҡлай — ҡаты, тәмле үә рәхәт йоҡоѓа талѓан. Урамда өрмәй...


text:
- Подробности
- Просмотров: 537
АРБАУ, имләү, башҡ. йола фольклоры жанры, объектҡа тәьҫир итеүгә һәләтле һүҙ формулаһы. Исламға тиклемге дини инаныуҙарға барып тоташа. Борон А. тылсымлы ғәмәлгә (ҡара: Магия, Йолалар) бәйле була, һуңыраҡ һүҙ формулаһы үҙе үк тылсымлы әһәмиәт ала. Шиғри, шиғри‑проза, проза формаларында йәшәй. А. шиғырҙары һамаҡ стилендә башҡарыла. Композицияһы: башы, төп өлөшө һәм йомғаҡлау һүҙе. А. иҫкә алынған ғәмәлдәр ысынбарлыҡта теләгән һөҙөмтә килтерергә тейеш. Маҡтау, ҡурҡытыу, үҙеңә ҡаратыу һ.б. ысулдар ҡулланыла. А. йыш осраҡта үтенес йәки бойороҡ м‑н аллаларға, атай‑олатайҙар рухтарына һәм әүлиәләргә, тәбиғи көстәргә, тәбиғәт объекттарына, тотем хайуандарына һ.б. мөрәжәғәт итеүҙе үҙ эсенә ала. Йөкмәткеһе б‑са дауалау (халыҡ медицинаһында ҡулланыла), хужалыҡ (ямғыр, ҡояш һ.б. саҡырыу, ш. уҡ игенселек, һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ һ.б. уңышҡа йүнәлтелгән А.), кешеләр араһындағы мөнәсәбәттәрҙе көйләү (мөхәббәттә үҙеңә ҡаратыу һәм үҙеңдән биҙҙереү, мәрхәмәтлек һәм дан йәлеп итеү А.) А. бүленә. Башҡорттарҙа йыландарҙы А. ҙа киң таралған була. А. баҡсы, арбаусы һ.б. башҡарған. А. элементтары байтаҡ фольклор жанрҙарында (алғыш, ҡарғыш, һарнау һ.б.) бар. Күп кенә халыҡтарҙың фольклорында йәшәп килә.
Әҙәб.: Башҡорт халыҡ ижады. 1-се т. Йола фольклоры. Өфө, 1995; Султангареева Р.А. Жизнь человека в обряде (фольклорно‑этнографическое исследование башкирских семейных обрядов). Уфа, 2006.
Р.Ә.Солтангәрәева
Тәрж. Р.М.Шәрипова


text:
- Подробности
- Просмотров: 354
ЙОҠ-КАМА ЗАВОДЫ, 1746 й. Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы башҡорттары ерҙәрендә Кама Йоғо й. (Кама й. ҡушылдығы) буйында А.Г.Строганов (ҡара: Строгановтар) тарафынан баҡыр иретеү һәм тимер етештереү заводы булараҡ нигеҙ һала. Хужалары: Строгановтар, 1823 й. алып В.П.Бутеро-Родали, 1864 й. — Шуваловтар; 1918 й. национализациялана. Йоҡ-Кама тау округына ингән. 1748 й. эшләй башлай. 6 баҡыр иретеү мейесе, 6 крица горны, 6 йәйеү сүкеше була. 18 б. заводта 44,3 мең бот баҡыр иретелә, 1767 й. — 1,6 мең бот, 1789 й. — 288 бот баҡыр. 1793 й. баҡыр иретеү туҡтатыла. 1845 й. заводта пудлинглау индерелә, пар сүкештәре, үҙенән-үҙе өрҙөрөүсе пудлинг, табаҡ йәйеү, иретеп йәбештереү һәм тигелле мейестәр ҡуйыла. Вагранкалы ҡойоу оҫтаханаһы, мартен цехы асыла, ашлыҡ һуҡҡыс һәм уға приводтар етештереү яйға һалына. 20 б. башында завод сортлы тимер (400 мең бот), түбә ҡалайы (20 мең бот), һауыт-һаба, һабан өсөн һ.б. тимер сорттары (яҡынса 100 мең бот), ш. уҡ ашлыҡ һуҡҡыстар, сынйырҙар, якорҙар һ.б. етештерә. Граждандар һуғышы йылдарында ҡыйратыла. 1924 й. завод аяҡҡа баҫтырыла. Й.-К.з. нигеҙендә “Йоҡ-Кама машиналар эшләү заводы” ЯСЙ ойошторола. Хәҙ. завод ҡасабаһы урынында Пермь крайының Йоҡ-Кама ҡасабаһы урынлашҡан.
Н.М.Ҡолбахтин
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Ҡарағош яуы
«Ҡарағош яуы» («Һәнәк һуғышы») — Бөрө, Бәләбәй һәм Минзәлә өйәҙҙәре, Өфө өйәҙенең бер өлөшө, Ҡазан һәм Һамар губерналарының Өфө губернаһына сиктәш өйәҙҙәре крәҫтиәндәренең большевиктарға ҡаршы ҡораллы күтәрелеше.
Ихтилал сәбәптәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәрби коммунизм сәйәсәтенә ҡарата ризаһыҙлыҡ һөҙөмтәһендә башланып китә. 1920 йылдың 7 февралендә Минзәлә өйәҙенең Троицк улусы Яңы Йылан ауылы иген йыйырға (продразверсткаға ярашлы, 5,5 мең бот) килгән аҙыҡ-түлек отрядының көс ҡулланып эш итеүе сәбәпле башлана[1] .
Хәрби көрәш барышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ихтилалсыларҙың штабы Бәләбәй өйәҙенең Баҡалы ауылында урынлаша. Ихтилал башлыҡтарының күпселеге урындағы һул эсерҙар була. Баш күтәреүселәрҙең төп көсө булған крәҫтиәндәр РКП (б)-ның Өфө губерна комитеты мәғлүмәттәре буйынса, яҡынса 26 мең иҫәпләнә. Ихтилалсылар күпселек осраҡта һәнәк, балта, һөңгө менән ҡоралланғандар. Уларҙың яҡынса 1200-гә яҡын винтовка, бер нисә пулеметы булған. Баш күтәреүселәр продразверстканы бөтөрөүҙе, советтарҙан коммунистарҙы ҡыуыуҙы, сауҙа һәм дин азатлығы һәм башҡаны талап итәләр. Февраль аҙағында Өфө губернаһында хәрби хәл иғлан ителә. 1 мартта ихтилалсылар Бәләбәй ҡалаһын ҡамай. Ихтилалды баҫтырыу өсөн ваҡытлы Өфө губерна ХРК ойошторола, уның етәксеһе итеп Бөтә Рәсәй ғәҙәттән тыш комиссияһынан АСБР буйынса вәкиле Ф. А. Сергеев тәғәйенләнә. «Ҡарағош яуы»н туҡтатыу өсөн Төркөстан фронтының 2-се дивизияһы Эске һаҡ ғәскәрҙәренең Урал буйы секторы частары, Башҡортостан ғәҙәттән тыш комиссияһы һәм Өфө губерна ғәҙәттән тыш комиссияһы батальондары (7 меңдән ашыу кеше, 48 пулемет һәм 4 артиллерия орудиеһы) шөғөлләнә. 15 мартҡа — Бөрө һәм Өфө, 18 мартҡа Бәләбәй һәм Миңзәлә өйәҙҙәрендә ихтилал үҙәктәре баҫтырыла. Ихтилалсыларҙың 1078-е үлтерелә, 2400-ө яралана, ҡыҙылармеецтарҙың иһә 15-е үлтерелә, 44-е яралана.
Ихтилал һөҙөмтәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Илдең башҡа төбәктәрендә крәҫтиәндәр сығыштары менән бергә «Ҡарағош яуы» продразверстканы бөтөрөп, яңы иҡтисади сәйәсәткә күсеүгә этәргес көс була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡарағош яуы // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8.
- Ҡолшәрипов М.М. Восстание “Чёрный орёл” в Башкирии// Актуальные проблемы социально-политической истории советского общества: вопросы источниковедения и историографии. Уфа, 1991. (рус.)
- Салауат Хәмиҙуллин «Вилочное восстание»: издевательства продотрядов, национальный фактор и китайско-венгерские зверства. Часть 1. (рус.). Интернет-газета «Реальное время» (06.02.2018). 7 февраль 2018 тикшерелгән.
- Салауат Хәмиҙуллин «Вилочное восстание»: «башкирский король» Валиди, джихад против коммунистов, жесткое подавление и создание новых регионов России. Часть 2 (рус.). Интернет-газета «Реальное время» (07.02.2018). 7 февраль 2018 тикшерелгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 660
АВИАЦИЯ ТЕХНИК УНИВЕРСИТЕТЫ, Өфөгә 1941 й. дек. эвакуацияланған Рыбинск авиация ин‑ты (1932 й. асылған) базаһында С.Орджоникидзе ис. ӨАИ булараҡ 1942 й. асыла. 1992 й. алып Өфө дәүләт авиация техник университеты. Ун‑т составына 8 ф‑т [авиация двигателдәре; авиация приборҙары төҙөү; авиацион-технологик системалар; ғәҙәттән тыш хәлдәрҙән һаҡлау; информатика һәм робототехника; дөйөм ғилми; ӨМЭПБ (1942) эргәһендәге киске ф‑т, хәрби белем биреү]; 3 ин‑т (идара итеү, системалы анализ, робототехника һәм мехатроника проблемалары; иҡт. һәм идара итеү; инфокоммуникацион технологиялар); ғилми‑уҡытыу комплекстары: 5‑еһе РФА ин‑ттары м‑н, 2‑һе “Искра” ғилми конструкторлыҡ-технологик бюроһы м‑н берлектә; Күмертау (1977), Ишембай (1982), Нефтекама, Стәрлетамаҡ, Туймазы (бөтәһе лә — 2003), Белорет (2005) ҡҡ. филиалдары; Авиация техникумы, 5 ҒТИ (авиацион технологиялар; компьютер тикшеренеүҙәре; материалдарҙы физик‑техник эшкәртеү, реновация һәм иретеп йәбештереү; Перспективалы материалдар физикаһы институты; триботехника һәм майлау; электрохимик эшкәртеү теорияһы һәм технологияһы проблемалары); Башҡ‑н төбәк яңы информацион технологиялар үҙәге; “Компьютерҙар һәм телекоммуникациялар” информацион-техник үҙәге; Төбәк тармаҡ-ара белгестәрҙең квалификацияһын һәм белемен күтәреү үҙәге, Өфө төбәк информатизация үҙәге; редакция‑нәшриәт комплексы инә. Китапханаһы, музейы, шифахана‑профилакторийы, “Ағиҙел” спорт‑һауыҡтырыу лагеры, “Авиатор” шифахана‑туристик базаһы бар. Ун‑т Инновациялы ғилми‑технологик парктың, авиацион технологиялар, “ХТЦ—УАИ”, инфокоммуникацион технологиялар технопарктарының база уҡыу йорто булып тора. ӨДАТУ эргәһендә 153‑сө лицей (1991) эшләй. Ун‑тты тамамлаусыларға белгес, бакалавр, магистр квалификацияһы бирелә. Уҡытыу көндөҙгө, киске һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә 26 йүнәлеш һәм 61 һөнәр б‑са алып барыла. 38 һөнәр б‑са аспирантура, 14 һөнәр б‑са докторантура, докторлыҡ һәм кандидатлыҡ дисс. яҡлау б‑са 8 совет эшләй. Уҡытыусылар араһында 1 РФА акад., 20 БР ФА акад. һәм мөхбир ағзаһы, 198 фән д‑ры һәм 717 фән канд. бар (2010). Ун‑т хеҙм‑рҙәре тарафынан 5 меңдән ашыу уйлап табыу патентланған. Яҡынса 90 мең белгес әҙерләнгән. АҠШ, Бөйөк Британия, Германия, Дания, Ҡытай, Португалия, Швеция һ.б. ғилми‑тикшеренеү уч-реждениелары м‑н хеҙмәттәшлек итә. Ун‑тта йыл һайын 80‑дән ашыу ғилми йыйынтыҡ, дәреслек һәм монография нәшер ителә; “Вестник УГАТУ” (“ӨДАТУ хәбәрҙәре”) ж., “Авиатор” гәз. сыға. Ленин орд. м‑н бүләкләнгән (1982). Ректорҙары: И.П.Емелин (1943 й. алып), Р.Р.Мәүлитов (1961 й. алып), С.Т.Күсемов (1992 й. алып), М.Б.Ғөзәйеров (2003 й. алып), А.Н.Дегтярёв (ректор вазифаһын башҡарыусы; 2014 й. алып), Н.К.Криони (2015 й. алып).
Әҙәб.: Мавлютов Р.Р. Высшая школа глазами ректора. М., 1992.
М.Б.Ғөзәйеров
Тәрж. Р.Р.Мәһәҙиева


text:
Баптизм
Баптизм (грек. Bάπtισua: сумдырык, һыуҙа суҡындырыу) — протестанлыҡта XIIбыуат башында барлыҡҡа килгән дини йүнәлеш.
XIX быуатта бөтә донъяга, шул иҫәптән халыҡның күпселеге католик, православие һ.б. диндәр тотҡан илдәрҙә таралып, иң көслө дини хәрәкәттәрнең береһенә әүерелә. Баптизм тәғлимәте тарафтарҙары дини серҙәр, руханилар изгелеге, изгеләр культы кеүек тәғлимәттәрҙе әүәлге саф христиан диненә ҡаршы килә тип һанай. Библия — дини тәғлимәттең бердәнбер сығанағы, баптизм тәғлимәтенә аңлы рәүештә инанган, рухи яҡтан өлгөрөп еткән кешеләр генә суҡынырга хаҡлы тип иҫәпләнә. Йәмғиәт етәкселәре, вәғәҙселәр һәм баптизм нигеҙҙәрен өйрәтеүсе руханилар приход халҡы тарафынан һайлана. Динһеҙҙәр һ.б. диндәгеләр араһында баптизм идеяларен таратыу һәр кемдең бурысы булып һанала.
Рәсәйҙә баптизм XIX быуат урталарында (Финляндияла һәм Латвияла), башлыса, лютерандар — немецтәр һәм латыштар араһында барлыҡҡа килә. 1880 йылдар башында Украинала һәм Түбән Волга буйында тарала.
Өфө губернаһында тәүге баптистар XX быуат башында күренә башлай. Тәүге общиналар Өфө өйәҙенең Архангел (95 кеше) һәм Иглин (81 кеше) улустарының немец ауылдарында, Бәләбәй өйәҙенең Дәүләкән ауылы һәм Өфөлә төҙөлә. Архангел өйәҙендә латыштар Эҫем общинаһына нигеҙ һала. 1913 йылда Өфө губернаһында 623 баптист иҫәпләнә. 1917 йылдан башлап уларҙың һаны арта, 1927 йылда 5 община Стәрлетамаҡ һәм 2 — Өфө кантондарындаэшләй (2 мең кеше). 1938 йылда общиналар тарҡатыла, етәкселәре репрессиялана, ғибәҙәтханалары ябыла. 1945 ййылда инжил христиан баптистары Өфө, Стәрлетамаҡ ҡалалары, Бәләбәй районы Шаровка ауылы яңынан барлыҡҡа килә, һуңыраҡ Дәүләкән (1969), Бәләбәй, Белорет, Бөрө, Сибай (1979), Күмертау (1987) ҡалаларынжа теркәлә. 1994 йылда Башҡортостан Республикаһы Инжил христиан баптистарының төбәк берекмәһе ойошторола. Нефтекама һәм Салауат ҡалаларында ғибәҙәтханалар төҙөлә. Үҙәге Өфөлә урынлашҡан.


text:
Быйыл Башҡортостан сит илдә йәшәгән 60 табипты ҡабул итергә әҙер
ӨФӨ, 2018 йыл, 22 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Быйыл Башҡортостан сит илдә йәшәгән 60 ватандаш табипты ҡабул итергә әҙер. Республикала раҫланған махсус ярҙамсы программаға ярашлы, медицина хеҙмәткәрҙәрен һәм медицина һөнәре буйына уҡып йөрөгән студенттарҙы Башҡортостанға ҡайтарыу күҙаллана. Шул рәүешле хеҙмәт ресурстарына ҡытлыҡты бөтөрөргә һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә сифатлы составты яҡшыртырға ниәтләйҙәр. Кисә республиканың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында ярҙамсы программа сараларын ғәмәлгә ашырыу буйынса эшсе төркөмдөң тәүге ултырышы үтте.
Республикала күскенселәрҙең һәм уларҙың ғаилә ағзаларының нормаль йәшәү эшмәкәрлеген тәьмин итеүгә, уларҙы илебеҙ йәмғиәтенә яраҡлаштырыуға йүнәлтелгән саралар комплексы ҡаралған. Тыуған иленә ҡайтырға ҡарар иткәндәгәр эшкә урынлашыу мөмкинлеге бирелә, социаль ярҙам саралары, медицина һәм социаль хеҙмәттәр күрһәтелә. Шулай уҡ күскенселәрҙең кесе һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарын ойошторған, йәки крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары асырға хәл иткән ғаилә ағзаларына ла ярҙам ҡаралған.
«Сит илдәрҙә йәшәгән ватандаштарыбыҙҙы үҙ ирке менән Башҡортостанға ҡайтарыуға булышлыҡ итеү» ярҙамсы программаһы сараларын бойомға ашырыу йыл һайын республика биләмәһенә 60 белгесте һәм уларҙың 120 ғаилә ағзаһын күсерергә мөмкинлек бирергә тейеш. Ошо маҡсатта йыл һайын республика ҡаҙнаһынан — 2,2 миллион һум, федераль бюджеттан тағы ярты миллион һум финанслау ҡаралған. Программа 2020 йылға тиклем иҫәпләнгән.
http://www.bashinform.ru/news/1132941-v-etom-godu-bashkiriya-gotova-prinyat-60-medikov-sootechestvennikov-prozhivayushchikh-za-rubezhom/


text:
- Подробности
- Просмотров: 270
КОЛОНИЯЛАШТЫРЫУ, яулап алынған йәки буш ятҡан ерҙәргә күсеп ултырыу һәм хужалыҡ итеү. Башҡортостанды К. 17 б. уртаһынан алып 20 б. башына тиклем дауам итә. К. 1‑се этабы (17 б. уртаһы — 18 б. 30‑сы йй.) хөкүмәт сәйәсәтенең ике йөҙлөлөгө шарттарында бара: батша хакимиәте башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғын күп тапҡырҙар раҫлауына ҡарамаҫтан, ҡәлғәләр төҙөү өсөн башҡ. ерҙәрен тартып алыу һәм улар тирәһендәге ерҙәрҙе дворяндарға, хеҙмәтле кешеләргә өләшеү башлана. 2‑се этабы (18 б. 30‑сы йй. — 18 б. аҙ.) Ырымбур экспедицияһы ойошторолоуға бәйле. Указ (1736 й. 11 февр.) м‑н батша хөкүмәте башҡ. ерҙәрен тартып алыуҙы законлаштыра. Илдең үҙәк губерналарынан крәҫтиәндәрҙең күсеп ултырыуы (ҡара: Күскенселек хәрәкәте) хуплана. 18 б. 30—40‑сы йй. алып Башҡорт ихтилалдарында (17—18 бб.) иң әүҙем ҡатнашҡандарҙың аҫаба ерҙәре ҡаҙна иҫәбенә яҙҙырыла, күп кенә сик буйындағы ерҙәр ҙә дәүләт ҡарамағына алына. Башҡорттарҙың керҙәштәренә, типтәрҙәргә һәм бобылдәргә төрлө шарттарҙа башҡорттарҙан ҡуртымға алынған ерҙәр бирелә. 18 б. 30—90‑сы йй. Башҡортостан терр‑яһында 58 тау заводы, 46 ҡәлғә, бик күп редут һәм форпостар төҙөлә, 94 мең ир‑ат, ш. иҫ. 30 мең урыҫ, 20 мең татар, 19 мең мордва, 18,5 мең сыуаш һәм 7 мең башҡа халыҡ вәкиле килеп ултыра. Ер биләү ҡоролошонда ла үҙгәрештәр була: башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы м‑н бергә ҡаҙна, дворян, завод, бүлем һ.б. ер биләү формалары барлыҡҡа килә. 18 б. аҙ. башҡорттар аҫаба ерҙәренең 50%‑тан ашыуын юғалта, ул ерҙәрҙең дөйөм майҙаны 14 млн дисәтинә тәшкил итә. К. 3‑сө этабының (18 б. аҙ. — 20 б. башы) үҙенсәлеге булып башҡорттарҙан алынған ерҙәрҙе дворяндарға, чиновниктарға, завод хужаларына, крәҫтиәндәргә, казак һәм һалдаттарға милеккә биреү иҫәпләнә. Генераль ыҙанлау төбәкте артабан К. мөмкинлектәрен асыҡлау өсөн ентекле мәғлүмәт бирә. Крепостной хоҡуҡты һәм идара итеүҙең кантон системаһын бөтөрөү күскенселек хәрәкәтенең көсәйеүенә һәм башҡ. ерҙәрен күпләп талауға килтерә. “Башҡорттар тураһында положение”ға ярашлы, башҡорттар, мишәрҙәр, типтәрҙәр һәм бобылдәр граждандар ҡатламына күсерелә. Дәүләт һәм удел крәҫтиәндәренең күсеп ултырыуы дәүләт тарафынан ойошторолһа, крәҫтиәндәрҙең стихиялы рәүештә күсенеүе айырыуса көслө була. 19 б. 60—90‑сы йй. Өфө губ. 168 мең, Ырымбур губ. 125 мең күскенсе крәҫтиән килеп ултыра. Ер мәсьәләһе б‑са халыҡтың төрлө төркөмдәре араһында ҡапма-ҡаршылыҡ көсәйә: 1851—68 йй. Ырымбур хәрби губернаторына 300, ш. иҫ. күскенселәрҙән 146, аҫаба башҡорттарҙан 131 мөрәжәғәт килә. 20 б. башына 2 губернала йәшәгән халыҡтың дөйөм иҫәбе 3,8 млн кеше тәшкил итә, шуларҙың 1,3 млн башҡорт, 1,9 млн урыҫ, украин һәм белорус, 540 меңе башҡа халыҡ була. Столыпин аграр реформаһы осоронда Ырымбур губ. — 65,5 мең, Өфө губ. 43,8 мең кеше күсеп килә. Күскенселәрҙең төп өлөшө ерҙе аҫаба башҡорттарҙан ала: 1905—15 йй. 522 мең дисәтинә, ш. иҫ. Ырымбур губ. — 300 мең, Өфө губ. 222 мең дисәтинә ер һатыла. 17 б. башында 33 млн дисәтинәнән ашыу ер биләгән башҡорттар 1917 й. яҡынса 9,5 млн дисәтинә м‑н тороп ҡала. Башҡорт милли хәрәкәте һәм Башҡортостан автономияһы формалашҡан йылдарҙа Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары ҡарарҙарында юғалтылған аҫаба ерҙәрҙе кире ҡайтарыу мәсьәләһе ҡәтғи ҡуйылыуға ҡарамаҫтан, 1917 й. 27 окт. Ер т‑дағы декретҡа ярашлы хосуси милек бөтөрөлөү (ҡара: Национализациялау) арҡаһында ғәмәлгә ашмай.
А.И.Аҡманов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 249
ТИССАГЕТТАР, ф и с с а г е т т а р, боронғо күсмә ҡәбиләләр. Геродот фекере б‑са, будиндарҙан (“7 көнлөк юл”) һәм савроматтарҙан көнсығышта һәм төньяҡ‑көнсығышта йәшәгәндәр. Т. Ананьин мәҙәни‑тарихи берлегенең бер өлөшөн тәшкил иткән Волга‑Кама буйының (Марий Эл Респ. һәм ТР‑ҙың көнсығыш райондары терр‑яһы) Ахмыл мәҙәниәтенә ҡараған, тип фараз ителә; көнсығыш фин ҡәбиләләренә (ҡара: Фин‑уғыр ҡәбиләләре) ингәндәр. Һунарсылыҡ, малсылыҡ м‑н шөғөлләнгәндәр.
В.А.Иванов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Бәләкәй балалар өсөн уйындар бик кәрәк. Улар бөтә организмды хәрәкәтләндерә: ҡан йөрөшө шәбәйә, тын алыу йышая, яҡшы, ыңғай тәьҫораттар бирә. Уйындарҙы бина эсендә лә, саф һауала ла ойошторорға була. Әйҙәгеҙ, һеҙ ҙә тәүәккәлләп ҡарағыҙ.
«Иң шәп танау»
Еҫ һиҙеү, иғтибарлылыҡты арттыра. Бәләкәй генә ҡапсыҡтарға еҫле әйберҙәр – әфлисун тышы, алма, лимон киҫәктәре, һарымһаҡ, борос, һуған һалына. Балаларға ҙур булмаған аралыҡтан уларҙы сиратлап еҫкәтергә кәрәк. Кем күберәк дөрөҫ яуап бирә, шул еңеүсе була.
Уйынды ике-өс тапҡыр ҡабатларға мөмкин, ҡатнашыусылар һаны сикләнмәй.
«Күгәрсендәр»
5 – 7 йәшлек балаларҙа мәргәнлек һәм етеҙлек тәрбиәләй. Алдан ҡағыҙҙан «күгәрсендәр» – ябай самолёттар яһала. Уларҙы балалар осороп ярыша. Кемдеке алыҫыраҡ барып ята, шул еңә.
Уйында өлкәндәр ҙә ҡатнаша ала.
«Дуҫыңды таны»
6 – 7 бала күҙен яулыҡ менән бәйләп, майҙансыҡ буйлап йөрөй. Ә ҡалған уйынсыларҙың күҙҙәре бәйләнмәгән. Яулыҡтағылар ҡул ярҙамында яулыҡһыҙҙарҙың кейемдәрен, сәстәрен тотоп ҡарап, танырға тырыша. Кем икәнен белгәс, уйынсылар урындарын алмаша.
Әгәр ҙә ҡатнашыусы баланы таный алмаһа, тауыштан белергә тәҡдим ителә.
Резеда МӨХӘМӘТШИНА,«Йондоҙло» балалар үҙәге тәрбиәсеһе.
Баймаҡ ҡалаһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 268
“ТӨХВӘТ КАНТОН”, башҡ. халыҡ йыры, оҙон көй. Тәүге тапҡыр 1931 й. З.Ш.Шакиров Урал өлк. Ғәйет а. И. Искәндәровтан яҙып ала, шиғри тексы “Башҡорт халҡ ижады” (1‑се том, 1954), ноталы тексы “Халҡым йыры” (“Песни моего народа”; 1995) йыйынтыҡтарында баҫтырыла. Драматик характерҙағы йыр. Халыҡҡа аяуһыҙ мөнәсәбәттә булған 4‑се кантон башлығы Төхвәтулла Үтәев исеме м‑н аталған. Шиғри тексында уның яуызлыҡтары фашлана, енәйәтсегә ғәҙел яза биреү т‑да теләктәр белдерелә. Шулай уҡ риүәйәттәрҙең береһендә Ҡазан сауҙагәре, Бәҙринең (Төхвәт кантон ҡатындарының береһе) атаһы, башҡорттарға бурысҡа тауар биреүе, әммә уларҙың ваҡытында түләй алмауы т‑да х и к ә й ә л ә н ә . Сауҙагәр ҡурҡытып янай башлағас, башҡорттар уны үлтерә. Үлтереүҙә Төхвәт кантонды ғәйепләйҙәр һәм Себергә һөргөнгә ебәрәләр. Децима диапазонындағы аҙ орнаментланған көй минор пентатоникаһына ҡоролған. Башҡарыусылар араһында Ф.Ә.Килдейәрова.
Әҙәб.: Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар. Китап. Өфө, 1974.
Г.Ә.Ишкинина
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Башҡортостан аграрийҙары ауыл хужалығы техникаһын яңырта
Башҡортостан аграрийҙары ауыл хужалығы техникаһын яңырта Фото: БР Ауыл хужалығы министрлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 16 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Республика аграрийҙары яңы ауыл хужалығы техникаһы һатып ала. Ағымдағы йылдың тәүге ике айында Башҡортостандың ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәр дөйөм 174 миллион һумға 120 берәмек төрлө техника алған.
Уларҙан – алты иген йыйыу комбайны. Сағыштырыу өсөн: бер йыл элек ошо ваҡытҡа төбәк аграрийҙары шундай уҡ ике комбайн алған. Һатып алынған тракторҙар, тупраҡ эшкәртеү һәм иген урғыс машиналар һаны былтырғы күрһәткестәргә тап килә, тип хәбәр иттеләр Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Малсылыҡ машиналарына һәм ҡорамалдарына килгәндә, уларҙы һатып алыуға республика хужалыҡтары 38 миллион һум тотонған. Был уҙған йылға ҡарағанда яҡынса өс тапҡырға күберәк, тип өҫтәнеләр ведомствола.
http://www.bashinform.ru/news/1128926-agrarii-bashkirii-obnovlyayut-selkhoztekhniku/


text:
Шөкөр итеү
- Аллаһ уның ниғмәттәренә шөкөр итмәүселәрҙе яратмай. — Аллаһ сит кешенең мөлкәтен ашаусыларҙы яратмай.
- Аллаһ тәрбиәһеҙ һәм тупаҫ кешеләрҙе яратмай.
- Аллаһ яуызлыҡ эшләүселәрҙе яратмай.
- Аллаһ алдаҡсыларҙы яратмай.
- Аллаһ кемдәр уның ҡанундарын үтәмәй һәм беҙҙең яратҡан Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) нимәгә өндәгән шуны үтәмәүселәрҙе яратмай.
- Аллаһ тәкәбберҙәрҙе яратмай.
- Аллаһ ялҡауҙарҙы һәм һәпрәләрҙе яратмай.
- Аллаһ золомлоҡ ҡылыусыларҙы һәм ғәҙел булмағандарҙы яратмай.
Хикәйәт: Аллаһ яратҡан балалар ғилемле аҡһаҡал, намаҙлыҡ өҫтөндә ултырып, устарын юғары күтәреп Аллаһ Тәғәләгә мөрәжәғәт иткән: «Эй минең Аллаһым! Мин инде ҡарт һәм минең үлем сәғәтем яҡынлаша. Миңә һин биргән ғилемде мин кемгә биреп ҡалдырайым икән, Үҙемдең китапханамды кемгә ҡалдырырға, унда йыйылған китаптың ҡәҙерен белерлек кеше булһын ине. Ундағы ғилемде кем һаҡлай алыр икән?» Шул уҡ төндә аҡһаҡал асыҡ ҡына төш күрә. Уға йәшел ҡанатлы фәрештә килгән һәм һүҙ башлаған: «Һин китапханала һаҡланыусы бик һәйбәт китаптарҙы кемгә бирергә мөмкин икәнлеген белергә теләгәйнең... Ҡайғырма. Аллаһ мине һиңә ебәрҙе, ул турала аңғартыу өсөн. Иртәнге намаҙҙан һуң күршеләге өс өйгә барырһың. Был өйҙәрҙән өс малайҙы китапханаға саҡыр һәм китаптарҙы алыуҙарын һора. Был өсәү һинең китаптарыңды алырға лайыҡлылар». Был турала әйткәндән һуң фәрештә елпенгән дә осоп та киткән. Уянғас аҡһаҡал үҙенең төшөн иҫенә төшөргән. Ул фәрештә тарафынан әйтелгән һүҙҙәр тураһында уйланған һәм төш шайтан тарафынан бирелмәгәнен уйлап алғас, шулай эшләргә ҡарар иткән. Иртәнге намаҙҙан һуң аҡһаҡал өс күрше малайын саҡырып алған һәм уларҙы үҙенең китапханаһына алып килгән һәм һораған.
- Ҡәҙерле балалар, Аллаһ һеҙҙе бик ярата, тик миңә билдәһеҙ ниндәй сәбәп менән. Һеҙ буш ваҡытта нимә менән шөғөлләнеүегеҙҙе һөйләп бирә алмаҫһығыҙмы?
Беренсе малай һөйләй башлаған:
- Иртәнсәк уянғас, мин урман, ағастар йәшеллегенә, йөҙөм ағастарына һәм баҡсаларға ҡарайым. Улар бөтәһе лә ҡышҡыһын ҡоройҙар, япраҡтары ҡойолоп бөтә. Ә яҙ көнө улар яңынан йәшәрә, сәскә ата һәм һуңынан емеш бирә. Оҙаҡ уйланам. Был ағастарҙың эсендә быларҙың бөтәһен дә эшләүсе механизм юҡ? Кем уны эшләй икән, Былар бөтәһе лә үҙенең ниғмәттәре менән беҙҙе шатландырырға теләүсе Аллаһ ихтыяры менән эшләнә. Быларҙы аңлап, мин Аллаһты тағы нығыраҡ яратам. Ошолар тураһында уйлап, йыш ҡына дини китаптар уҡыйым, һәм минең Аллаһты яратауым тағы ла арта.
Күпте белгән аҡһаҡал былай тип яуап биргән:
- Балаҡай, үҙеңдең һүҙҙәрең менән һин мине шатландырҙың. Аллаһ һине ярата. Әйләнә тирә -яҡ доньяны күҙәтеү һәм үҙ күҙәтеүҙәреңдән фәһем өсөн ғилем алыу, көн дә дини китаптар уҡыу — был бик һәйбәт.
Һуңынан икенсе малай һөйләгән:
- Мин төндә йондоҙҙар һибелгән күккә һәм тирә яҡты яҡтыртыусы айға ҡарайым. Һуңынан беҙгә ямғыр килтереүсе болоттар һәм улар туйындырған уҫемлектәр тураһында уйлайым, Һәм быларҙың -бөтәһен дә беҙҙең мәнфәғәтебеҙ өсөн барлыҡҡа килтергән Аплаһҡа минең яратыуым тағы ла нығыраҡ арта. Шуға ла мин дини китаптарҙы күп уҡыйым, мин бөтә буш ваҡытымда Ислам буйынса үҙемдең белемемде арттырырға тырышам.
Асыҡ сырайлы аҡһаҡал, уны тыңлап бөткәс, былай тигән:
- Балаҡайым, һин эшләгән нәмәләр Аплаһҡа ныҡ оҡшай. Буш ваҡытта тирә-яҡ донъяны өйрәнеү, унан һығымға яһау, һуңынан дини китаптар уҡыу һәм иманлы нығытыу — ул Аллаһҡа оҡшаған эштәрҙең береһе.
Өсөнсө малай былай тип яуап биргән:
- Бабай, минең дуҫтарымдың береһе күкте, икенсеһе ерҙе өйрәнә. Ә мин бөтәһен дә, күктә һәм ерҙәге нәмәләрҙе, ҡоштар һәм хайуандарҙы күҙәтәм. Бит Аллаһ Тәғәлә күктә йәшәүсе ҡоштарға, ерҙә йәшәүсе һарыҡ һәм һыйырҙарға ашамлыҡ бирә. Ә хайуандар беҙгә аҙыҡ бирә. Улар бер нәмәне ашай, ә беҙгә бөтөнләй икенсе нәмә бирәләр. Үләндең ит һәм һөткә әйләнеүенә ҡарап, һарыҡ һәм һыйырҙарҙың эсендә эшҡәртеү фабрикаһы бар икән тип уйларға ярамай. Мин быны төшөнгәс, минең Аллаһҡа ҡарата һөйөүм арта, һәм бөтә буш ваҡытымды мин дә минең дуҫтарым кеүек үк Ислам буйынса китаптар уҡыйым һәм мосолман булараҡ иманым нығый.
Аҡһаҡал, уның яуабын ишетеп тағы ла шатланған. Ул үҙенең китаптарын бүлеп балаларға таратҡан һәм әйткән: — Балалар, бөгөн төндә миңә йәшел ҡанатлы фәрештә килде. Һәм миңә минең китаптарымды Аллаһ яратҡан балаларға бирергә ҡушты, Мин ни өсөн Аллаһ һеҙҙе яратҡанын белергә теләгәйнем. Һәм хәҙер мин быны аңланым. Ҙур шатлыҡ һәм ҡәнәғәтлек менән үҙемдең китаптарымды һеҙгә бирәм. Уларҙы алығыҙ, уҡығыҙ, һеҙ ҙә шулай уҡ, ваҡыты еткәс, хөрмәтле ғалимдар булырһығыҙ.
Балалар шатланышып китаптарҙы үҙҙәренең өйөнә, ата- әсәләренә алып ҡайтып киткәндәр. Аллаһҡа һөйөү менән янған балалар, ошо көндән башлап Ислам буйынса күп уҡығандар. Һәм үҙҙәренә фәһем алып, әйләнә тирә яҡты иғтибарлы өйрәнеүҙе дауам иткәндәр. Бөтә барлыҡҡа килтерелгән нәмәләрҙе Аллаһ нимә өсөн яратҡан? Бөтә тереклек нимә өсөн барлыҡҡа килтерелһә, шул функцияны башҡара. Бал ҡорто бал йыя, ебәк ҡорто ебәк үрә, тауыҡ күкәй һала. Ҡояш йылылыҡ һәм яҡтылыҡ сығара. Ер беҙгә ашамлыҡ бирә. Беҙ тауыҡтың ите һәм күкәйе менән туҡланабыҙ. Бал ҡортоноң балын ашайбыҙ. Беҙ һыйырҙың итен, һөтөн, тиреһен файҙаланабыҙ, һәм хатта уңың тиҙәге менән ерҙе ашлайбыҙ, ҡайһы саҡта тик кешенең генә билдәле бурыстары юҡ һымаҡ күренергә мөмкин. Ысынлап та, кеше донъяла айырым урын биләп тора, сөнки тәбиғәттә булған бөтә нәмә уға хеҙмәт итергә тәғәйенләнгән. Кеше фәндә, сәнғәттә һәм техникала яңылыҡ тыуҙырырға һәләтле. Әммә уларҙың барыһы ла йәнһеҙ. Мәҫәлән, ҙур талантҡа эйә булған рәссам бик матур картина яҙа тик был картинаның һәм рәссамдың Барлыҡҡа килтереүсе берәү – Аллаһ. Бөтә булған нәмәләр кеше өсөн барлыҡҡа килтерелгән, кеше үҙе Аллаһ Тәғәләне танып белеү өсөн яратылған.
Үҙеңдең ҡулдарыңа ҡара. Бәләкәй йомшаҡ ҡулдарына ҡара... — Һоҡланғыс һәм матур — Кем тыуҙырған һинең ҡулдарыңды, — Эй, уҡытыусым минең, мин бер тапҡыр ғына ҡараманым, Әсәйем уларҙы барлыҡҡа килтермәгән, Атайым да уларҙы яһамаған, Бер кем дә ярата алмай Кемдендер ҡулдарын. Минең ҡулдарымды Аллаһ Тәғәлә яратҡан. Аллаһ кешене нимә өсөн яратҡан, Уны белһендәр, Уның биргән ниғмәттәре өсөн уны маҡтаһындар өсөн һәм Уның Йомартлығы өсөн рәхмәт әйтеп ғибәҙәт ҡылһындар өсөн. «Мин бит ендәрҙе һәм кешеләрҙе Миңә ғибәҙәт ҡылһындар өсөн генә яраттым». Ҡөрьән «Әҙ-Ҙәрийәт, 56».
Кеше ерҙә һынау үтә. Аллаһ кешене сикһеҙ ниғмәттәр менән бүләкләгән. Ә бына беҙҙең көндәрҙә мосолман Аллаһ нисек ҡушһа, шулай йәшәйме? Үтәйме ул бөтә бурыстарын да?
Хиҡәйәт: Муса пәйғәмбәр ғәләйһис-сәләмдең һорауы: «Эй, Раббым, кешеләрҙе нимәгә барлыҡҡа килтерәһең, һуңынан уларҙы үлтергәс? Аллаһ Тәғәлә яуап итеп Мусаға (ғәләййис-сәләмгә) бойҙай сәсергә ҡушҡан. Муса Пәйғәмбәр (ғәләйһис-сәләм) бойҙайҙы сәскән, ҡарап үҫтергән. Һыу һипкән. Ваҡыты еткәс, уңыш өлгөргән. Муса пәйғәмбәр (ғәләйһис-сәләм) бойҙайҙы сапҡан һәм уны һуға башлаған. Аллаһ Тәғәлә уға өндәшкән: — Эй, Муса! Нимә менән шөғөлләнәһең? — Эй, Раббым! Мин бойҙайҙы саптым һәм хәҙер орлоғон һаламдан айырам, — тип яуап биргән Муса.
- Аллаһ Тәғәләнең һүҙҙәре ошо булған. Аллаһ Тәғәлә «Әл- Мүлк» сүрәһенең икенсе аятында әйтә: «Аллаһ үлем менән тормошто — барлыҡҡа килтерҙе, һеҙҙең кемегеҙ үҙенең эштәре менән яҡшырак икәнен һынау өсөн».
Беренсе кеше нимәнән барлыҡҡа килтерелгән? Аллаһ Тәғәлә беренсе кешене. Әҙәм пәйғәмбәрҙе (ғәләйһиссәләмде) балсыҡтан яһаған. Һуңынан уға йән кереткән. Уны нәмә бар шуларҙың бөтәһенең дә исемдәренә өйрәткән. Фәрештәләргә Әҙәмге (ғәләйһи-сәләмгә) сәждә ҡылырға ҡушҡан. Шайтан үҙенең тәкәбберлеге арҡаһында Аллаһ Тәғәләнең ҡушыуын эшләүҙән баш тартҡан һәм шунлыҡтан Аллаһ Тәғәлә тарафынан Ожмахтан ҡыуылған. Шайтан пәйғәмбәр Әҙәм (ғәләйһис-сәләм) менән уның изге ҡатыны Һауа (ғәләйһис-сәләм) араһына тыйылған ағастың емешен ашап ҡарауға үәсүәсә һалған. Улар ҡушҡанды тыңламағандары өсөн Ожмахтан ергә һөрөлгәндәр. Аллаһ Тәғәлә бөтә кешеләрҙе лә бер атай һәм әсәйҙән барлыҡҡа килтергән. Аллаһтың ниғмәттәрө ниндәй? Аллаһтың ниғмәттәре сикһеҙ. Аллаһ Тәғәлә беҙҙең өсөн бөтә был, донъяны, күкте, тауҙарҙы, яландарҙы, йылғаларҙы, үҫемлек һәм хайуандарҙы барлыҡҡа килтергән. Беҙгә аҙыҡ һәм һауаны биргән. «Һәм Ул (Аллаһ) һеҙгә күктәрҙә һәм Ерҙә булған нәмәләрҙе буйһондорҙо» Ҡөрьән «Әл-Джәҫиә, 13».
Ул беҙҙе кешеләр итеп яратҡан. Кеше — Аллаһ мәхлүктәренең иң яҡшыһы. Һәм ул кешегә бөтә кәрәкле нәмәләрҙе лә биргән. Фекер йөрөтөү өсөн аҡыл биргән, куреү өсөн күҙ биргән; ишетеү өсөн ишетеү һәләте биргән; аралашыу өсөн телмәр биргән. Кешегә тағы ла бик куп нәмәләр биргән, Үҙендең тәнеңә ҡара, ул ҡатмарлы механизм кеүек эшләй. Әгәр ҙә беҙҙең күреү һәләтебеҙ булмаһа, ул сағында нимә булыр ине? Аллаһ биргән нәмәләрҙең иң ҡиммәтлеһе — ул тура юлды күрһәтеүсе Изге Ҡөрьән һәм Ислам дине. Аллаһ беҙгә иман биргән.
Аллаһ иманлы кешене нимә менән бүләкләй? Кеше файҙаһына күп төрлө ниғмәттәр биргән Аллаһ Тәғәләгә ышаныу кешегә сикһеҙ бәхет килтерә. Аллаһҡа хеҙмәт итеү кешегә күңел рәкәтлеге һәм йән тыныслығы бирә. Кеше ҡайһы саҡта өмөтһөҙлөккә бирелә. Ҡайһы ваҡытта ауырлыҡтар, ҡайғы-хәсрәт, юғалтыуҙар баҫа. Тик Аллаһҡа ышаныусы ғына бер ваҡытта ла ышанысын юғалтмай. Ауыр саҡтарҙа ул Аллаһтан яҡлау эҙләй һәм Унан ярҙам һорай, сөнки Аллаһ өлөшһөҙҙәрҙең, яфа сигеүселәрҙең һәм бәхетһеҙлеклек кисереүселәрҙең яҡын Дуҫы.
“Кем Аллаһ ҡурҡа, Ул уға юлын күрһәтә, һәм Ул уйламаған ерҙән ризыҡ бирә. Кем Аллаһҡа ышана, уның өсөн Ул еткән. Ҡөрьән “Ат-Талаҡ,2-3”.
Рисәләт газетаһы №13-14 (210) ғинуар-февраль 2016 йыл
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 15.03.2017 в 01:44, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 499
АЛЮМИН ИРЕТМӘЛӘРЕ, баҡыр, магний, цинк, кремний, марганец, литий һ.б. легирлау элементтары ҡушылған алюмин нигеҙендәге иретмәләр. Эшкәртеү алымдарына ҡарап деформацияланыусан һәм ҡойоу А.и. айыралар. 20 б. 60—90‑сы йй. Авиация техник университетында һәм махсуслаштырылған “Тантал” конструкторлыҡ-технологик бюроһында М.Х.Рабинович етәкс. А.и. төҙөлөшө һәм үҙенсәлектәре, уларҙы термомеханик юл м‑н эшкәртеү алымдары өйрәнелә. 80‑се йй. башынан Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтында А.и. б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла (М.В.Маркушев, В.Г.Трифонов), А.и. механик үҙенсәлектәрен (ныҡлыҡ, һығылмалылыҡ һ.б.), коррозияға сыҙамлылығын арттырыуҙы тәьмин итеүсе үтә ваҡ бөртөклө структура биреү алымдары һәм уларҙан ҡатмарлы профилле деталдәр штамплауҙың технологик процестары уйлап табыла. 90‑сы йй. башына тиклем Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары ин‑тының тәжрибә производствоһында ошо технологиялар б‑са эске яныулы двигателдәрҙең поршендәре, автомобиль тәгәрмәстәренең дискылары һ.б. яһала. 50‑се йй. башынан Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә, “Гидравлика” ФДУП‑ында — А.и. авиация двигателдәренең деталдәре, Күмертау авиация производство предприятиеһында вертолёт деталдәре һәм быуындары (70‑се йй. урталарына тиклем самолёт фюзеляждары) сығарыла.
Әҙәб.: Рабинович М.Х. Термомеханическая обработка алюминиевых сплавов. М., 1972; Kaibyshev O.A. Superplasticity of Alloys, Intermetallides and Ceramics. Berlin; Heidelberg, 1992.
В.И.Добролюбов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов