text:
Юлдарҙа хәүеф арта
20 июля 2015 йыл | Кәңәштәр
Юлдарҙа именлек, хәүефһеҙлек мәсьәләһе көнүҙәк проблема булыуҙан туҡтамай. Ағымдағы йылдың 8 июненә ҡарата республикала 1500 юл-транспорт ваҡиғаһы булып, унда 205 кеше һәләк булһа, 1837 кеше төрлө кимәлдәге тән йәрәхәттәре алды. Ҡануниәт ҡәтғиләнеп тороуға ҡарамаҫтан, 110 юл-транспорт ваҡиғаһының эскән килеш руль артына ултырған водителдәр ғәйебе менән килеп сығыуы айырыу-са хәүефкә һала. Район юлдарында хәл-торош нисегерәк тора? Ошо хаҡта һөйләүен һорап ЮХХДИ начальнигы Жәлил Әнүәр улы ҒӘЙНУЛЛИН менән әңгәмә ҡорҙоҡ.
- Республикала авария осраҡтары-ның уғата артыуы билдәле, был тәңгәлдә районда хәл-торош нисегерәк?
- Ысынлап та, республикалағы кеүек, район юлдарында ла авария осраҡтарының ҡырҡа артыуы күҙәтелде. 5 ай арауығында ғына ла 18 юл-транспорт ваҡиғаһы булып (былтырғынан 10-ға күберәк!), шуның 4-һе (былтырғы менән сағыштырғанда 3-әүгә күберәк) эсеп руль арына ултырған водителдәр ғәйебе менән ҡылыныуы хәүефләндерә. Ә 8-ендә ситтән килеүсе водителдәр ғәйепле. Шуныһы ғына ҡыуандыра, үлем осраҡтары булманы, былтыр ошондай 2 осраҡ булғайны.
Аварияларҙа зыян күреүселәр, йәғни имгәнеүселәр һаны 27 булып, шулай уҡ 16 осраҡҡа үҫеш күҙәтелде.
2012 йылда эсеп руль артына ултырыу-сы водителдәргә ҡарата яза ҡатыланыуға ҡарамаҫтан, һаман да яҡшы яҡҡа үҙгәреш юҡ, киҫекһеҙ водителдәрҙе бер нимә лә өркөтмәй икән. Транспорт сараһына эскән килеш идара итеүсе водитель тәүгеһенән автоинспектор ҡулына эләкһә, ул 1,5-2 йылға тиклем водитель таныҡлығынан мәхрүм ителеп, уға 30 мең һум күләмендә штраф һалыу ҡаралған ине. Йыл арауығында ошондай уҡ хәл ҡабатлана ҡалһа, ҡануниәтте боҙоусыға 3 йылға рулгә идара итеү хоҡуғынан мәхрүм итеү янап, штраф та 50 мең һумғаса артты. 1 июлдән иһә ошоға өҫтәп енәйәт яуаплылығы ла күҙаллана.
Йыл башынан эскән килеш рулгә идара итеүсе 149 (+8) водитель асыҡланып, улар яуаплылыҡҡа тарттырылһа, 14-е ҡайтанан инспекторҙар "ҡармағына эләкте”. Нигеҙҙә күпселекте тәжрибәһеҙ йәштәрҙең – 1980 - 1990 йылдарҙа тыуғандарҙың эләгеүе бигерәк аяныслы. Уларҙың күптәре хатта бер ҡайҙа ла эшләмәй, әммә ата-әсәһе елкәһендә, автомашинаһында штраф менән "аҡса эшләй”, шулай уҡ водитель таныҡлығынан да "ҡолаҡ ҡаға”. Ошондай бер ниндәй ҡағиҙәләргә лә буйһонмай "елләнеп” йөрөргә яратыусы йәштәргә был бик ҡиммәткә төшә.
- Жәлил Әнүәр улы, йәйге йылы көндәр башланыу менән автомобиль юлдарында үҫмерҙәрҙең хатта бер-береһен уҙышып скутерҙа, мопед-мотоциклдарҙа йөрөүе арта.
- Эйе, ундай скутер, мопедтарҙа йөрөүсе бәлиғ булмағандар (күптәре юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен дә тейешенсә төшөнмәй) беҙҙең инспекторҙарҙың баш бәләһенә әйләнде. Әммә әленән-әле ата-әсәләрҙең иҫтәренә төшөрөп тороу кәрәктер: уҙған йылдың ноябренән (яңы ҡағиҙәләргә ярашлы) скутер, мопедтар транспорт сараһы булып иҫәпләнеп, уларға идара итеү өсөн "М” категориялы водитель таныҡлығы булыуы мотлаҡ. Билдәле булыуынса, уҡып, имтихан биргәндән һәм бәлиғ булғандан һуң ғына ҡулға идара итеү таныҡлығы бирелә.
Тимәк, үҫмерҙең был транспорт сараһына идара итеүгә бер ниндәй ҙә хоҡуғы юҡ, тигән һүҙ. Шуға ла 2014 йылда ҡағиҙәләр белмәгән ошондай скутерсылар ғәйебе менән районда 6 юл-транспорт ваҡиғаһы булды. Был осраҡта үҫмерҙең бәлиғ булмаған йәштәлеген иҫәпкә алып, уға скутер һатып алып биреп, үҙ иркендә йөрөргә рөхсәт иткәндәре өсөн ата-әсәләргә штраф һалыу ҡаралған. Ә транспорт сараһы тартып алынып, Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы махсуслаштырылған штраф ҡуйыу урынына урынлаштырыла.
- Һуңғы арала автомашиналарҙы урлап алып китеү осраҡтары ла йышайҙы булһа кәрәк.
- Автомашиналарҙы урлап алып китеүҙәргә килгәндә, был да кешеләрҙең вайымһыҙлығынан, моңһоҙлоғонан килеп сыға. Яңыраҡ, 14 июндә генә Красноусолда булған хәлде иҫкә төшөрөү ҙә етә. Бер ғәмһеҙ әҙәм автомашинаһын төнгөлөккә йорто янында ҡалдырып, өҫтәүенә, уғрыларға ултыр ҙа кит, тигәндәй, автомашина асҡысын ҡабыҙғыста, документтарын да эстә ҡалдырып (хатта багында бензины ла булған), йоҡларға ятҡан, иртән тороуына автомашинанан "елдәр иҫкән”. Ярай әле, был урланған транспорт сараһының эҙенә тиҙ төштөләр. Уғрыны Өфөлә ҡулға алдылар, ә бит билдәле ваҡыт арауығында уның республиканан ситкә лә сығып китеп өлгөрөү ихтималлығы бар ине.
- Хәүефһеҙлек ҡайыштары хаҡында ла бер нисә һүҙ әйтеп үтергә кәрәктер.
- Әлбиттә, хәүефһеҙлек ҡайыштарын ҡаптырып йөрөүҙе күптәр автоинспектор өсөн кәрәк, тип төптө яңылыша. Был үҙеңдең, бары тик үҙеңдең хәүефһеҙлегең өсөн икәнде аңларға ваҡыт. Ниндәй генә юл-транспорт ваҡиғаһын алһаң да, хәүефһеҙлек ҡайышының кемгәлер ҡамасаулауын бер ҙә хәтерләмәйем. Тағы ла бер миҫал, яңыраҡ ҡына булған юл-транспорт ваҡиғаһында автомашинаның артҡы урындығында бала өсөн махсус креслола ултырған 1,5 йәшлек бала имгәнмәй ҡалһа, ә алда әсәһенең алдында ултырған 6 айлыҡ сабый әсәһе менән бергә алғы тәҙрәнән сығып осоп, зыян күрә, һөҙөмтәлә, дауаханаға эләгәләр. Әсә кеше хәүефһеҙлек ҡайышын ҡаптырмаған булып сыға ла инде.
Водителдәрҙең йәнә бер тапҡыр иҫтә-ренә төшөрөргә кәрәк, ҡайыштар һеҙҙең һәм пассажирҙарығыҙҙың хәүефһеҙлеге өсөн ҡулайлаштырылған. Һеҙ пассажирҙарығыҙ хәүефһеҙлек ҡайыштарын ҡаптырмаған осраҡта урынығыҙҙан ҡуҙғалырға ла те-
йеш түгелһегеҙ, ә балалар өсөн кресло булмағанда уларҙы бөтөнләй йөрөтөү
тыйыла. Ул булмағанда 3 мең һум штраф һалыу ҡаралған, кресло 1,5-3 мең һум тирәһе тора.
- Күптән түгел Красноусолда 5 йәшлек баланы автомашина бәрҙереп, ул ныҡлы зыян күргәйне…
- Эйе, ундай осраҡ булғайны, әлегә уның буйынса эш ябылмаған. Йыл башынан йәйәүлеләр ҡатнашлығында 4 юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлде, уларҙың ҡайһы берендә йәйәүлеләр ғәйепле тип табылды. Йәйәүлеләрҙең күптәре тейешле махсуслаштырылған юлды аша сығыу урындарынан сығыуҙы хуп күрмәй. Ҡайһы бер водителдәр ауыл урамдары араһында ла юғары тиҙлектә йөрөргә әүәҫ. Ҡапыл ғына балалар юлға килеп сығырға, ҡайһы берәүҙәр тирә-яғына ҡарамай, юлды аша сыға башларға мөмкиндәр. Водителдәрҙең күптәре һаман да йәйәүлеләрҙең юлды аша сығыу урындарында туҡталып үтергә "онота”.
Шулай уҡ малды бәрҙереү осраҡтары ла булып тора. Бында ла водителдәргә иғтибарлыраҡ, уяуыраҡ булырға кәрәк, бигерәк тә эңер төшкәс. Малдар бит ҡағиҙәне белмәй, ҡапыл ғына юлға килеп сығыуҙары ихтимал.
Юлдарҙағы хәүефһеҙлек беҙҙең һәр беребеҙҙән тора. Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен теүәл үтәү, бер-береңә ҡарата итәғәтле, сабыр, ихтирамлы булыу, һәр кемдең, водителдең дә, йәйәүленең дә бурысы. Нисек кенә эшең ашығыс булмаһын, ул юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоу өсөн сәбәп тә, аҡланыу ҙа була алмай. Юл – хаталаныуҙы ғәфү итмәй. Һәр юл билдәһе артында кеше ғүмере торғанын оноторға ярамай. Юлдарыбыҙ имен булһын!
- Фәһемле әңгәмә өсөн рәхмәт.
- Республикала авария осраҡтары-ның уғата артыуы билдәле, был тәңгәлдә районда хәл-торош нисегерәк?
- Ысынлап та, республикалағы кеүек, район юлдарында ла авария осраҡтарының ҡырҡа артыуы күҙәтелде. 5 ай арауығында ғына ла 18 юл-транспорт ваҡиғаһы булып (былтырғынан 10-ға күберәк!), шуның 4-һе (былтырғы менән сағыштырғанда 3-әүгә күберәк) эсеп руль арына ултырған водителдәр ғәйебе менән ҡылыныуы хәүефләндерә. Ә 8-ендә ситтән килеүсе водителдәр ғәйепле. Шуныһы ғына ҡыуандыра, үлем осраҡтары булманы, былтыр ошондай 2 осраҡ булғайны.
Аварияларҙа зыян күреүселәр, йәғни имгәнеүселәр һаны 27 булып, шулай уҡ 16 осраҡҡа үҫеш күҙәтелде.
2012 йылда эсеп руль артына ултырыу-сы водителдәргә ҡарата яза ҡатыланыуға ҡарамаҫтан, һаман да яҡшы яҡҡа үҙгәреш юҡ, киҫекһеҙ водителдәрҙе бер нимә лә өркөтмәй икән. Транспорт сараһына эскән килеш идара итеүсе водитель тәүгеһенән автоинспектор ҡулына эләкһә, ул 1,5-2 йылға тиклем водитель таныҡлығынан мәхрүм ителеп, уға 30 мең һум күләмендә штраф һалыу ҡаралған ине. Йыл арауығында ошондай уҡ хәл ҡабатлана ҡалһа, ҡануниәтте боҙоусыға 3 йылға рулгә идара итеү хоҡуғынан мәхрүм итеү янап, штраф та 50 мең һумғаса артты. 1 июлдән иһә ошоға өҫтәп енәйәт яуаплылығы ла күҙаллана.
Йыл башынан эскән килеш рулгә идара итеүсе 149 (+8) водитель асыҡланып, улар яуаплылыҡҡа тарттырылһа, 14-е ҡайтанан инспекторҙар "ҡармағына эләкте”. Нигеҙҙә күпселекте тәжрибәһеҙ йәштәрҙең – 1980 - 1990 йылдарҙа тыуғандарҙың эләгеүе бигерәк аяныслы. Уларҙың күптәре хатта бер ҡайҙа ла эшләмәй, әммә ата-әсәһе елкәһендә, автомашинаһында штраф менән "аҡса эшләй”, шулай уҡ водитель таныҡлығынан да "ҡолаҡ ҡаға”. Ошондай бер ниндәй ҡағиҙәләргә лә буйһонмай "елләнеп” йөрөргә яратыусы йәштәргә был бик ҡиммәткә төшә.
- Жәлил Әнүәр улы, йәйге йылы көндәр башланыу менән автомобиль юлдарында үҫмерҙәрҙең хатта бер-береһен уҙышып скутерҙа, мопед-мотоциклдарҙа йөрөүе арта.
- Эйе, ундай скутер, мопедтарҙа йөрөүсе бәлиғ булмағандар (күптәре юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен дә тейешенсә төшөнмәй) беҙҙең инспекторҙарҙың баш бәләһенә әйләнде. Әммә әленән-әле ата-әсәләрҙең иҫтәренә төшөрөп тороу кәрәктер: уҙған йылдың ноябренән (яңы ҡағиҙәләргә ярашлы) скутер, мопедтар транспорт сараһы булып иҫәпләнеп, уларға идара итеү өсөн "М” категориялы водитель таныҡлығы булыуы мотлаҡ. Билдәле булыуынса, уҡып, имтихан биргәндән һәм бәлиғ булғандан һуң ғына ҡулға идара итеү таныҡлығы бирелә.
Тимәк, үҫмерҙең был транспорт сараһына идара итеүгә бер ниндәй ҙә хоҡуғы юҡ, тигән һүҙ. Шуға ла 2014 йылда ҡағиҙәләр белмәгән ошондай скутерсылар ғәйебе менән районда 6 юл-транспорт ваҡиғаһы булды. Был осраҡта үҫмерҙең бәлиғ булмаған йәштәлеген иҫәпкә алып, уға скутер һатып алып биреп, үҙ иркендә йөрөргә рөхсәт иткәндәре өсөн ата-әсәләргә штраф һалыу ҡаралған. Ә транспорт сараһы тартып алынып, Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы махсуслаштырылған штраф ҡуйыу урынына урынлаштырыла.
- Һуңғы арала автомашиналарҙы урлап алып китеү осраҡтары ла йышайҙы булһа кәрәк.
- Автомашиналарҙы урлап алып китеүҙәргә килгәндә, был да кешеләрҙең вайымһыҙлығынан, моңһоҙлоғонан килеп сыға. Яңыраҡ, 14 июндә генә Красноусолда булған хәлде иҫкә төшөрөү ҙә етә. Бер ғәмһеҙ әҙәм автомашинаһын төнгөлөккә йорто янында ҡалдырып, өҫтәүенә, уғрыларға ултыр ҙа кит, тигәндәй, автомашина асҡысын ҡабыҙғыста, документтарын да эстә ҡалдырып (хатта багында бензины ла булған), йоҡларға ятҡан, иртән тороуына автомашинанан "елдәр иҫкән”. Ярай әле, был урланған транспорт сараһының эҙенә тиҙ төштөләр. Уғрыны Өфөлә ҡулға алдылар, ә бит билдәле ваҡыт арауығында уның республиканан ситкә лә сығып китеп өлгөрөү ихтималлығы бар ине.
- Хәүефһеҙлек ҡайыштары хаҡында ла бер нисә һүҙ әйтеп үтергә кәрәктер.
- Әлбиттә, хәүефһеҙлек ҡайыштарын ҡаптырып йөрөүҙе күптәр автоинспектор өсөн кәрәк, тип төптө яңылыша. Был үҙеңдең, бары тик үҙеңдең хәүефһеҙлегең өсөн икәнде аңларға ваҡыт. Ниндәй генә юл-транспорт ваҡиғаһын алһаң да, хәүефһеҙлек ҡайышының кемгәлер ҡамасаулауын бер ҙә хәтерләмәйем. Тағы ла бер миҫал, яңыраҡ ҡына булған юл-транспорт ваҡиғаһында автомашинаның артҡы урындығында бала өсөн махсус креслола ултырған 1,5 йәшлек бала имгәнмәй ҡалһа, ә алда әсәһенең алдында ултырған 6 айлыҡ сабый әсәһе менән бергә алғы тәҙрәнән сығып осоп, зыян күрә, һөҙөмтәлә, дауаханаға эләгәләр. Әсә кеше хәүефһеҙлек ҡайышын ҡаптырмаған булып сыға ла инде.
Водителдәрҙең йәнә бер тапҡыр иҫтә-ренә төшөрөргә кәрәк, ҡайыштар һеҙҙең һәм пассажирҙарығыҙҙың хәүефһеҙлеге өсөн ҡулайлаштырылған. Һеҙ пассажирҙарығыҙ хәүефһеҙлек ҡайыштарын ҡаптырмаған осраҡта урынығыҙҙан ҡуҙғалырға ла те-
йеш түгелһегеҙ, ә балалар өсөн кресло булмағанда уларҙы бөтөнләй йөрөтөү
тыйыла. Ул булмағанда 3 мең һум штраф һалыу ҡаралған, кресло 1,5-3 мең һум тирәһе тора.
- Күптән түгел Красноусолда 5 йәшлек баланы автомашина бәрҙереп, ул ныҡлы зыян күргәйне…
- Эйе, ундай осраҡ булғайны, әлегә уның буйынса эш ябылмаған. Йыл башынан йәйәүлеләр ҡатнашлығында 4 юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлде, уларҙың ҡайһы берендә йәйәүлеләр ғәйепле тип табылды. Йәйәүлеләрҙең күптәре тейешле махсуслаштырылған юлды аша сығыу урындарынан сығыуҙы хуп күрмәй. Ҡайһы бер водителдәр ауыл урамдары араһында ла юғары тиҙлектә йөрөргә әүәҫ. Ҡапыл ғына балалар юлға килеп сығырға, ҡайһы берәүҙәр тирә-яғына ҡарамай, юлды аша сыға башларға мөмкиндәр. Водителдәрҙең күптәре һаман да йәйәүлеләрҙең юлды аша сығыу урындарында туҡталып үтергә "онота”.
Шулай уҡ малды бәрҙереү осраҡтары ла булып тора. Бында ла водителдәргә иғтибарлыраҡ, уяуыраҡ булырға кәрәк, бигерәк тә эңер төшкәс. Малдар бит ҡағиҙәне белмәй, ҡапыл ғына юлға килеп сығыуҙары ихтимал.
Юлдарҙағы хәүефһеҙлек беҙҙең һәр беребеҙҙән тора. Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен теүәл үтәү, бер-береңә ҡарата итәғәтле, сабыр, ихтирамлы булыу, һәр кемдең, водителдең дә, йәйәүленең дә бурысы. Нисек кенә эшең ашығыс булмаһын, ул юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоу өсөн сәбәп тә, аҡланыу ҙа була алмай. Юл – хаталаныуҙы ғәфү итмәй. Һәр юл билдәһе артында кеше ғүмере торғанын оноторға ярамай. Юлдарыбыҙ имен булһын!
- Фәһемле әңгәмә өсөн рәхмәт.
Индира ИШКИНА әңгәмәләште.
Ҡырым өсөн ҡыҫымға алмаҡсылар
20 июля 2015 йыл | Сәйәсәт
Баҡы ҡалаһында Европа уйындары барыуы, НАТО көстәренең илебеҙ сигенә яҡынлауы, Европа Союзының илебеҙгә ҡарата иғлан иткән санкцияһын оҙайтыуы иғтибар үҙәгендә булды.
уйындары” тип аталһа ла, унда Европа Союзы илдәре етәкселәренән берәү ҙә ҡатнашманы. Баҡыла сағында Владимир Путин Әзербайжан Президенты Илһам Әлиев менән рәсми осрашыу уҙғарҙы, ике ил араһындағы мөнәсәбәттәрҙе тикшерҙе. Киләсәктә ике ил араһындағы тауар әйләнешен арттырыу күҙаллана. Һуңғы йылдарҙа илебеҙ Әзербайжанға ҡарағанда Әрмәнстан менән нығыраҡ аралашты һәм яҡынайҙы. Әрмәнстандың Белоруссия, Ҡаҙағстан артынса Евразия Союзына ағза булып инеүе лә күп нәмә хаҡында һөйләй. Ә Әзербайжан менән Әрмәнстан араһынан күптән инде "ҡара бесәй” үткән һәм был ике ил әленән-әле биләмәләр буйынса низағҡа инеп тора. Әрмәнстан Рәсәй менән бер союзда торғанлыҡтан, Әзербайжан яғы быға ҡырын күҙ менән ҡарай ине. Владимир Путин Илһам Әлиев менән осрашыу барышында күҙгә күренмәгән "кәртәләрҙе” емереп ташларға тырышты ла инде.
Әзербайжан спортсыларҙы тупланыҮткән аҙнала донъяны шаулатҡан бер ваҡиға – Баҡы ҡалаһында I Европа уйындарын асыу тантанаһына туҡталып китеү кәрәктер. Әйтергә кәрәк, Әзербайжандың баш ҡалаһына 49 илдән меңәрләгән спортсы йыйылды. Улар 20 спорт төрө буйынса 253 миҙал комплекты өсөн көрәш алып бара һәм уйындар 28 июнгә тик-лем дауам итә. Европа уйындарында илебеҙҙән 350 спортсы ҡатнаша. 23 июнгә ҡарата дөйөм миҙалдар һаны буйынса ватандаштарыбыҙ беренсе урында килә. Владимир Путиндың был сарала үҙе ҡатнашыуы ҙур мәртәбә булды. Ә бына спорт байрамы "Европа
уйындары” тип аталһа ла, унда Европа Союзы илдәре етәкселәренән берәү ҙә ҡатнашманы. Баҡыла сағында Владимир Путин Әзербайжан Президенты Илһам Әлиев менән рәсми осрашыу уҙғарҙы, ике ил араһындағы мөнәсәбәттәрҙе тикшерҙе. Киләсәктә ике ил араһындағы тауар әйләнешен арттырыу күҙаллана. Һуңғы йылдарҙа илебеҙ Әзербайжанға ҡарағанда Әрмәнстан менән нығыраҡ аралашты һәм яҡынайҙы. Әрмәнстандың Белоруссия, Ҡаҙағстан артынса Евразия Союзына ағза булып инеүе лә күп нәмә хаҡында һөйләй. Ә Әзербайжан менән Әрмәнстан араһынан күптән инде "ҡара бесәй” үткән һәм был ике ил әленән-әле биләмәләр буйынса низағҡа инеп тора. Әрмәнстан Рәсәй менән бер союзда торғанлыҡтан, Әзербайжан яғы быға ҡырын күҙ менән ҡарай ине. Владимир Путин Илһам Әлиев менән осрашыу барышында күҙгә күренмәгән "кәртәләрҙе” емереп ташларға тырышты ла инде.
Ҡайһы саҡ кинәйәләп әйтеү ҙә етәБаҡыла сағында илебеҙ етәксеһе тағы ла бер мөһим – Төркиә Президенты Тайып Эрдоган менән осрашыу уҙғарҙы. Был осрашыу ике яҡ өсөн дә бик мөһим. Сөнки Болгария кире ҡаҡҡандан һуң "Көньяҡ ағым” газ үткәргесе Төркиә биләмәһе аша уҙырға тейеш. Осрашыу барышында "Көньяҡ ағым” газ магистрален һуҙыу, Сүриәләге хәлдәр һәм башҡа мәсьәләләр ҙә тикшерелде. Төркиә менән сиктәш Сүриәлә оҙайлы һуғыш бара. Илебеҙ Сүриә Президенты Бәшәр Әсәд алып барған сәйәсәтте хуплай. Әле Ираҡ һәм Сүриәнең байтаҡ биләмәләре "Ислам дәүләте” боевиктары тарафынан баҫып алынған. Ошондай шарттарҙа Төркиә өсөн күрше дәүләттәр менән уртаҡ тел табыу мөһим. Етмәһә, яңыраҡ булып уҙған һайлауҙарҙа курдтар партияһы парламентҡа үтеп инде. Тайып Эрдоган өсөн был ауыртмаған башҡа тимер таяҡ менән бер. Сөнки быға тиклем парламентта өс кенә партия булһа, хәҙер дүртәү һәм президентҡа үҙе теләгән закондарҙы ҡабул итеү бик ауырға төшәсәк. Курдтар партияһы иһә Төркиәлә төрлө яҡлап ҡыҫырыҡланған төрлө милләт халыҡтарын берләштерә. Төркиәнең һаман да Европа Союзына ҡабул ителмәүе лә борсой президентты. Владимир Путин ошо мәсьәлә буйынса Эрдоганға "төрттөрөп” алырға ла өлгөрҙө. Был тема Тайып Эрдогандың иң ауыртҡан урыны икәнлеген белһә лә. Эйе, илебеҙ етәксеһе ҡайһы саҡта төртмә телле булырға ла, юмор аша кинәйәләп әйтергә лә булдыра. Һәйбәт дипломат булыр өсөн былары ла кәрәктер.
НАТО өҫтәмә ҡоралланаҮткән аҙнала хәүефҡа һалған ваҡиғалар ҙа булды. НАТО көстәренең Европаға уҡтала башлаған мәлендә ҡойма ямғыр һөҙөмтәһендә Тбилиси, Мәскәү ҡалаларын һыу баҫыуы үтә лә ваҡ мәсьәлә булып күренә. АҠШ Көнсығыш Европа һәм Балтик буйы илдәрендә ауыр хәрби техникаһын урынлаштырыр өсөн мөмкинлектәр эҙләй. Пентагон Болгария, Латвия, Литва, Польша, Румыния һәм Эстонияла БМП һәм танктарын урынлаштырырға йыйына. Был хаҡта Пентагон етәксеһе – АҠШ-тың оборона министры Эштон Картер белдерҙе. 24-25 июндә Брюссель ҡалаһында НАТО илдәренең оборона министрҙары осрашыу уҙғарырға тейеш һәм унда был мәсьәлә хупланыр тип көтөлә. НАТО-ның өҫтәмә ҡоралланыуы "Рәсәй агрессияһы”нан һаҡланыу өсөн эшләнә. Барак Обама илебеҙҙә уларға ҡарата "агрессия көсәйеүе”н күргән. Ошондай шарттарҙа теләйме, теләмәйме илебеҙгә лә яуап аҙымы эшләргә тура килә. Үткән аҙнала Владимир Путин быны эшләне лә инде. "Армия-2015” хәрби-техник форумында сығыш яһап былай тине: "Булған ядро ҡоралына өҫтәп быйыл илдең Ҡораллы Көстәре 40-лап яңы континент-ара ракеталар менән тулыланасаҡ”. Был инде өҫтәмә ҡоралланыу тигән һүҙ һәм уның яҡшыға алып килмәйәсәге көн кеүек асыҡ.
Санкциялар оҙайтыла22 июнь илебеҙ өсөн "ҡара” көндәрҙең береһе. Бөйөк Ватан һуғышы башланыуҙың, кешелек тарихында иң ҡан ҡойғос һуғыштың башланыу көнөндә Европа Союзы илебеҙгә ҡарата былтыр август айында иғлан ителгән санкцияны 2016 йылдың 31 ғинуарына тиклем оҙайтыу тураһында ҡарар ҡабул итте. Көнбайыштың бындай ҡарарына илебеҙ етәкселеге шунда уҡ яуап бирҙе. 22 июндә РФ Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев АҠШ һәм ЕС илдәренә (28 ил), шулай уҡ Норвегия, Австралия һәм Канадаға ҡарата яуап санкцияһы иғлан ителеүен белдерҙе. Санкциялар һөҙөмтәһендә был илдәрҙең айырым тауарҙарын илебеҙгә индереү тыйыла. Санкцияларҙың эҙемтәләре ил иҡтисадында ла сағылыш табасаҡ. Уның ыңғай яғы күберәк булырмы, кире яғымы, ваҡыт күрһәтер.
Самат ҒӘЛИУЛЛИН.
Төплө белем талап ителә
20 июля 2015 йыл | Мәғариф
Йәмле йәйҙең беренсе айы сығарылыш класс уҡыусылары өсөн айырыуса ҡыҙыу осор булды. Улар ун бер йыл буйы алған белемдәрен ҡулланып, берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырҙы, үҙҙәренең киләсәген билдәләне тиергә лә мөмкин. Сөнки тап ошо имтихан һөҙөмтәләре менән күптәр үҙҙәре һайлаған һөнәр буйынса уҡыу йорттарына инеп китәсәк.
Техника, фән, иҡтисад ныҡ үҫешкән хәҙерге заман йәштәрҙән төплө белем һәм бөтә йәһәттән дә юғары әҙерлек талап итә. Бер нисә йыл элек мәктәптәргә индерелгән яңы федераль дәүләт белем биреү стандарттары буйынса уҡытыусының маҡсаты ла тап ошоға ҡайтып ҡала. Хәҙер ул уҡыусыға мәғлүмәт биреп, уны ятлап алы-
уын талап итергә түгел, ә мәғлүмәтте уҡыусының үҙенә табырға, үҙ аллы һығымталар эшләргә булышлыҡ итергә тейеш. Ошоларҙы күҙ уңында тотоп, быйылғы берҙәм дәүләт имтихандарына күп кенә үҙгәрештәр индерелгән.
Имтихандар барышы, яңылыҡтар тураһында район мәғариф бүлеге етәксеһе урынбаҫары Венер Хәйҙәр улы БАСАРИЕВ түбәндәгеләрҙе һөйләне:
- Быйылдан башлап рус теленән берҙәм дәүләт имтиханын тапшырырға мөмкинлек биреүсе рус әҙәбиәтенән инша индерелде. Инша һөҙөмтәләре юғары уҡыу йортона уҡырға ингәндә лә иҫәпкә алына. Беҙҙең район уҡыусыларының күрһәткестәре насар түгел – 195 уҡыусының икәүһе генә иншаны ҡабаттан яҙҙы.
Үҙгәрештәр рус теленән бирелгән эштәрҙә лә бар. Үткән йылдарҙан
айырмалы, улар төрлө ҡыйынлыҡтағы 25 заданиены берләштергән ике өлөштән тора. Һорауҙарға әҙер яуаптар ҙа бирелмәй, дөрөҫ яуапты үҙеңә табырға кәрәк. Быйылғы уҡыу йылында рус теленән имтиханды 194 уҡыусы бирҙе. Шуларҙың 16-һы 80-дән ашыу балл йыйҙы (уртаса балл – 63).
Математиканан үткән имтиханда ла үҙгәрештәр бар: хәҙер ул төп һәм профилле кимәлдәргә бүленгән. Төп кимәлдә еңелерәк заданиелар бирелә. Уның һөҙөмтәһе менән ингәндә математика фәне мотлаҡ булмаған уҡыу йорттарына керергә мөмкин. Беҙҙә был имтиханды 97 уҡыусы тапшырҙы.
Математика буйынса профилле һынауҙы 146 уҡыусы бирҙе. Араларынан 56 кеше тейешле балдарҙы йыя алманы.
Сығарылыш уҡыусылары мотлаҡ тапшырырға тейеш булған рус теле һәм математиканан имтихандарҙан тыш, үҙ теләктәре менән һайлап алған фәндәр араһында, йылдағыса, йәмғиәтте өйрәнеү, биология фәндәренә өҫтөнлөк бирелде.
Шулай уҡ быйыл беренсе тапҡыр инглиз теленән имтиханды телдән тапшырырға мөмкинлек булды. Уны беҙҙә 5 уҡыусы һайланы, улар был һынауҙы 23 июндә Стәрлетамаҡ ҡалаһында тотто.
Берҙәм дәүләт имтихандарына ниндәй ҙә булһа сәбәптәр арҡаһында билдәләнгән көндәрҙә килмәгән уҡыусылар өсөн резерв көндәр булдырылған. Имтихандарҙы бөтөнләй бирә алмағандар уларҙы бер йылдан һуң ғына ҡабаттан тапшыра ала.
Дөйөм алғанда, район буйынса имтихан һөҙөмтәләре күрһәткестәре ҡәнәғәтләнерлек тип әйтергә мөмкин.
Техника, фән, иҡтисад ныҡ үҫешкән хәҙерге заман йәштәрҙән төплө белем һәм бөтә йәһәттән дә юғары әҙерлек талап итә. Бер нисә йыл элек мәктәптәргә индерелгән яңы федераль дәүләт белем биреү стандарттары буйынса уҡытыусының маҡсаты ла тап ошоға ҡайтып ҡала. Хәҙер ул уҡыусыға мәғлүмәт биреп, уны ятлап алы-
уын талап итергә түгел, ә мәғлүмәтте уҡыусының үҙенә табырға, үҙ аллы һығымталар эшләргә булышлыҡ итергә тейеш. Ошоларҙы күҙ уңында тотоп, быйылғы берҙәм дәүләт имтихандарына күп кенә үҙгәрештәр индерелгән.
Имтихандар барышы, яңылыҡтар тураһында район мәғариф бүлеге етәксеһе урынбаҫары Венер Хәйҙәр улы БАСАРИЕВ түбәндәгеләрҙе һөйләне:
- Быйылдан башлап рус теленән берҙәм дәүләт имтиханын тапшырырға мөмкинлек биреүсе рус әҙәбиәтенән инша индерелде. Инша һөҙөмтәләре юғары уҡыу йортона уҡырға ингәндә лә иҫәпкә алына. Беҙҙең район уҡыусыларының күрһәткестәре насар түгел – 195 уҡыусының икәүһе генә иншаны ҡабаттан яҙҙы.
Үҙгәрештәр рус теленән бирелгән эштәрҙә лә бар. Үткән йылдарҙан
айырмалы, улар төрлө ҡыйынлыҡтағы 25 заданиены берләштергән ике өлөштән тора. Һорауҙарға әҙер яуаптар ҙа бирелмәй, дөрөҫ яуапты үҙеңә табырға кәрәк. Быйылғы уҡыу йылында рус теленән имтиханды 194 уҡыусы бирҙе. Шуларҙың 16-һы 80-дән ашыу балл йыйҙы (уртаса балл – 63).
Математиканан үткән имтиханда ла үҙгәрештәр бар: хәҙер ул төп һәм профилле кимәлдәргә бүленгән. Төп кимәлдә еңелерәк заданиелар бирелә. Уның һөҙөмтәһе менән ингәндә математика фәне мотлаҡ булмаған уҡыу йорттарына керергә мөмкин. Беҙҙә был имтиханды 97 уҡыусы тапшырҙы.
Математика буйынса профилле һынауҙы 146 уҡыусы бирҙе. Араларынан 56 кеше тейешле балдарҙы йыя алманы.
Сығарылыш уҡыусылары мотлаҡ тапшырырға тейеш булған рус теле һәм математиканан имтихандарҙан тыш, үҙ теләктәре менән һайлап алған фәндәр араһында, йылдағыса, йәмғиәтте өйрәнеү, биология фәндәренә өҫтөнлөк бирелде.
Шулай уҡ быйыл беренсе тапҡыр инглиз теленән имтиханды телдән тапшырырға мөмкинлек булды. Уны беҙҙә 5 уҡыусы һайланы, улар был һынауҙы 23 июндә Стәрлетамаҡ ҡалаһында тотто.
Берҙәм дәүләт имтихандарына ниндәй ҙә булһа сәбәптәр арҡаһында билдәләнгән көндәрҙә килмәгән уҡыусылар өсөн резерв көндәр булдырылған. Имтихандарҙы бөтөнләй бирә алмағандар уларҙы бер йылдан һуң ғына ҡабаттан тапшыра ала.
Дөйөм алғанда, район буйынса имтихан һөҙөмтәләре күрһәткестәре ҡәнәғәтләнерлек тип әйтергә мөмкин.
Гөлдәр КИНЙӘБАЕВА.
Фажиғә килтергән көн онотолмай
20 июля 2015 йыл | Йәмғиәт
Бынан 74 йыл элек, йәйҙең иң ҡыҫҡа төнөндә Германия илебеҙгә ҡаршы һуғыш башлай. Бөйөк Ватан һуғышы башланған, илебеҙгә ҙур юғалтыуҙар алып килгән был көндө халыҡ бөгөн дә иҫләй һәм хәтерләй.
Дөрөҫ, был йылдарҙың ауырлыҡтарын үҙ иңдәрендә татыған оло быуын кешеләре көндән-көн һирәгәйә бара. Әммә тылдағыларҙың күргән михнәттәре, яугирҙарҙың батырлыҡтары онотолмай. 22 июндә Крансоусолдағы Геройҙар Аллеяһында Хәтер һәм ҡайғы көнөнә арналған матәм митингыһы булып уҙҙы. Был сарала район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Салауатов, район ветерандар советы рәйесе Эльвира Мөлөкова, Красноусол ауыл биләмәһе башлығы урынбаҫары Альбина Ғәзизова,
ветерандар, урта быуын кешеләре, йәштәр, уҡыусы балалар ҡатнашты. Һаулыҡтары булмау сәбәпле был һуғыштың тере шаһиттары – Бөйөк Ватан һуғыш яугирҙары үҙҙәре генә ҡатнаша алманы.
Рәсәй һәм Башҡортостан Дәүләт Гимндары яңғырағандан һуң район хакимиәте башлығының мобилизация эштәре бу-йынса ярҙамсыһы Владимир Герасимов тәүге һүҙҙе Руслан Йәғәфәр улына бирҙе. Ул үҙ сығышында һуғыштың бер генә ғаиләне лә урап уҙмауын, халҡыбыҙҙың фиҙаҡәрлеге һөҙөмтәһендә Еңеү яуланыуын билдәләне.
Артабан һүҙ һуғыш осоро балаларына (1928-1945 йылдарҙа тыуғандар) бирелде. Район халҡына яҡшы таныш булған Эльвира Сәйет ҡыҙы Степанова менән Рифҡәт Әхмәҙулла улы Ниғмәтуллин сығыш яһаны. Уларҙың икеһенең дә аталары һуғышта һәләк була, икеһе лә "атай” һүҙен әйтә алмай үҫә. Атайһыҙ үҫһәләр ҙә, икеһе лә юғары белем алып, районда оҙаҡ йылдар юғары вазифа биләнеләр, халыҡҡа хеҙмәт иттеләр. Улар үҙҙәренең сығыштарында һуғыш килтергән ауырлыҡтар хаҡында һөйләнеләр, быны онотмаҫҡа саҡырҙылар. Сара барышында Владислава Сибәғәтуллина, Шамил Антигаев, "Землячки” халыҡ хоры һуғыш темаһына арналған һәм патриотик йөкмәткеле йырҙар башҡарҙы. Митинг яугирҙар иҫтәлегенә ҡуйылған обелискка сәскә гөлләмәләре һалыу менән тамамланды.
Эйе, был ҡәһәрле көн илебеҙ халҡына ҙур юғалтыуҙар алып килһә лә, беҙ уны оноторға тейеш түгел. 22 июндә башланып, 1418 көн һуҙымында барған һуғыш 9 майҙа Бөйөк Еңеү көнө менән тамамлана һәм был осор илебеҙ тарихының фажиғәле көндәре булып тора. Тарих яңынан ҡабатлана күрмәһен. Митингта ҡатнашыусылар ошондай фекерҙә булды.
Дөрөҫ, был йылдарҙың ауырлыҡтарын үҙ иңдәрендә татыған оло быуын кешеләре көндән-көн һирәгәйә бара. Әммә тылдағыларҙың күргән михнәттәре, яугирҙарҙың батырлыҡтары онотолмай. 22 июндә Крансоусолдағы Геройҙар Аллеяһында Хәтер һәм ҡайғы көнөнә арналған матәм митингыһы булып уҙҙы. Был сарала район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Салауатов, район ветерандар советы рәйесе Эльвира Мөлөкова, Красноусол ауыл биләмәһе башлығы урынбаҫары Альбина Ғәзизова,
ветерандар, урта быуын кешеләре, йәштәр, уҡыусы балалар ҡатнашты. Һаулыҡтары булмау сәбәпле был һуғыштың тере шаһиттары – Бөйөк Ватан һуғыш яугирҙары үҙҙәре генә ҡатнаша алманы.
Рәсәй һәм Башҡортостан Дәүләт Гимндары яңғырағандан һуң район хакимиәте башлығының мобилизация эштәре бу-йынса ярҙамсыһы Владимир Герасимов тәүге һүҙҙе Руслан Йәғәфәр улына бирҙе. Ул үҙ сығышында һуғыштың бер генә ғаиләне лә урап уҙмауын, халҡыбыҙҙың фиҙаҡәрлеге һөҙөмтәһендә Еңеү яуланыуын билдәләне.
Артабан һүҙ һуғыш осоро балаларына (1928-1945 йылдарҙа тыуғандар) бирелде. Район халҡына яҡшы таныш булған Эльвира Сәйет ҡыҙы Степанова менән Рифҡәт Әхмәҙулла улы Ниғмәтуллин сығыш яһаны. Уларҙың икеһенең дә аталары һуғышта һәләк була, икеһе лә "атай” һүҙен әйтә алмай үҫә. Атайһыҙ үҫһәләр ҙә, икеһе лә юғары белем алып, районда оҙаҡ йылдар юғары вазифа биләнеләр, халыҡҡа хеҙмәт иттеләр. Улар үҙҙәренең сығыштарында һуғыш килтергән ауырлыҡтар хаҡында һөйләнеләр, быны онотмаҫҡа саҡырҙылар. Сара барышында Владислава Сибәғәтуллина, Шамил Антигаев, "Землячки” халыҡ хоры һуғыш темаһына арналған һәм патриотик йөкмәткеле йырҙар башҡарҙы. Митинг яугирҙар иҫтәлегенә ҡуйылған обелискка сәскә гөлләмәләре һалыу менән тамамланды.
Эйе, был ҡәһәрле көн илебеҙ халҡына ҙур юғалтыуҙар алып килһә лә, беҙ уны оноторға тейеш түгел. 22 июндә башланып, 1418 көн һуҙымында барған һуғыш 9 майҙа Бөйөк Еңеү көнө менән тамамлана һәм был осор илебеҙ тарихының фажиғәле көндәре булып тора. Тарих яңынан ҡабатлана күрмәһен. Митингта ҡатнашыусылар ошондай фекерҙә булды.
С.ТИМЕРОВ.
Хеҙмәтенә күрә - хөрмәте
20 июля 2015 йыл | Уңғандарыбыҙ
Фиҙаҡәр эшләгәндәре һәм Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө айҡанлы Муниципаль район хакимиәтенең Маҡтау грамоталары менән бүләкләнделәр:
Красноусол үҙәк район дауаханаһы БР Дәүләт һаулыҡ һаҡлау бюджет учреждениеһы буйынса:
Раушан Рәфис улы АРЫҪЛАНОВ – терапия бүлексәһе табип-терапевы;
Гөлнур Ғәлинур ҡыҙы СӘЛИМОВА – Юлыҡ фельдшер-акушерлыҡ пункты акушеры;
Зәйнәб Мирзокул ҡыҙы МИРЗОКУЛОВА – бала табыу бүлексәһе мөдире – табип акушер-гинеколог.
"Красноусол” шифаханаһы ДУП-ы буйынса:
Лариса Марат ҡыҙы ФӘЙЕЗОВА – дауалау физкультураһы буйынса табип;
Винера Ғайса ҡыҙы ҒҮМӘРОВА – физиотерапия буйынса шәфҡәт туташы.
Красноусол үҙәк район дауаханаһы БР Дәүләт һаулыҡ һаҡлау бюджет учреждениеһы буйынса:
Раушан Рәфис улы АРЫҪЛАНОВ – терапия бүлексәһе табип-терапевы;
Гөлнур Ғәлинур ҡыҙы СӘЛИМОВА – Юлыҡ фельдшер-акушерлыҡ пункты акушеры;
Зәйнәб Мирзокул ҡыҙы МИРЗОКУЛОВА – бала табыу бүлексәһе мөдире – табип акушер-гинеколог.
"Красноусол” шифаханаһы ДУП-ы буйынса:
Лариса Марат ҡыҙы ФӘЙЕЗОВА – дауалау физкультураһы буйынса табип;
Винера Ғайса ҡыҙы ҒҮМӘРОВА – физиотерапия буйынса шәфҡәт туташы.


c: text/html

text:
Башҡортостан муниципалитеттарына «ҡоро закон» индереү хоҡуғын биреү ихтимал
«Айыҡ Башҡортостан» төбәк йәмәғәт хәрәкәте республиканың Өфө һәм Баймаҡ районы халҡының алкоголде һатыу тураһындағы федераль законға үҙгәрештәреү индереү тураһында башланғысты хупланы. Республика халҡы БР Дәүләт Йыйылышына ҡануниәткә төҙәтмәләр индереү тәҡдиме менән мөрәжәғәт итте, уға ярашлы урындағы депутаттар үҙ ауыл биләмәһе территорияһында алкоголде һатыуҙы тыйыу тураһында ҡарар ҡабул итә аласаҡ.
Бөгөнгө көнгә активистар был закондар инициативаһын әҙерләү һәм индереүгә меңдән ашыу ҡул тамғаһы йыйған.
Дәүләт Йыйылышында Сәнәғәт, инновацион үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитеты ҡарамағындағы эксперт советы ултырышында Башҡортостандың айырым райондарында «ҡоро закон» индереү тураһындағы башланғысты Совет рәйесе Рәшит Хәйруллин әйтеп бирҙе.
«Этил спирты, алкоголь һәм составында спирт булған продукция етештереүҙе һәм уның әйләнешен дәүләт көйләүе һәм алкоголь продукцияһын файҙаланыуҙы (эсеүҙе) сикләү тураһында»ғы Федераль закон Рәсәй субъекттарына алкоголде һатыу буйынса сикләүҙәр индереү хоҡуғы бирә, тип билдәләне ул. Рәшит Хәйруллин был һорауға тағы ла айырым ҡарарға тәҡдим итте: алкоголь продукцияһын үҙ муниципалитеты территорияһында ваҡлап һатыуҙы тыйыу хоҡуғын урындағы үҙ идара органдарына биреү.
— Һәр субъект үҙ территорияһында алкоголь продукцияларын һатыуҙы тыя ала, тип яҙылған федераль закон бар. Ошоға оҡшаш норманы айырым районға, айырым торама пунктҡа индерә алабыҙ, тип иҫәпләйбеҙ, — тип хәбәр итте Рәшит Хәйруллин. — Беҙ был норманы федераль законда яҙырға тәҡдим итәбеҙ.
Был тәҡдимде эксперт советы ағзалары етди өйрәнәсәк. Һуңынан әҙерләнгән инициатива Дәүләт Йыйылышының Сәнәғәт, инновацион үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитеты депутаттарына ҡарарға тәҡдим ителәсәк.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Республика халҡы «Иҫәп алыу дөрөҫлөгө» викторинаһында ҡатнаша һәм еңеү яулай
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
2016 йылда үтәсәк Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуға арналған «Иҫәп алыу дөрөҫлөгө» викторинаһының беренсе турына йомғаҡ яһалды.
Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуҙың матбуғат үҙәге хәбәр итеүенсә, викторинаның беренсе турының еңеүселәре билдәләнде. Туғыҙ еңеүсе араһында Башҡортостандан Леонид Ефимов, шулай уҡ Вологдала, Мәскәүҙә, Волгоградта, Приморье крайында, Коломнала һәм Тыва Республикаһында йәшәүселәр бар.
Алдан хәбәр ителгәнсә, 3 февралдән 23 мартҡа тиклем «Иҫәп алыу дөрөҫлөгө» викторинаһының икенсе этабы уҙғарыла. Һәр шаршамбы Мәскәү ваҡыты буйынса сәғәт 10-да Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу сайтындағы «Викторина» бүлегендә өс һорау баҫыласаҡ. Улар шаршамбы һайын киске сәғәт 7-се 25 минутта «Рәсәй радиоһы»нда «Иҫәп алыу дөрөҫлөгө» программаһы эфирында ла яңғыраясаҡ.


text:
Дөрөҫ башлаһаң...5-01-2018, 00:03 // Иман // Баҫып сығарырға
В. СӘЙЕТОВА.
Иглин районы.
Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН:
– Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!
Күптәр “эш” төшөнсәһен һаман да тик дәүләткә хеҙмәт итеү тип ҡабул итә кеүек. Бындай тәрбиә, мәғлүм ки, үткән быуаттағы ҡоролошта тамырланды. Совет осоронда халыҡ күберәк дөйөм мәнфәғәт өсөн эшләп, хеҙмәттең асылын шунда күреп өйрәнде. Күренеүенсә, әлеге һорауҙың нигеҙендә лә ошо тәрбиә ята. Хеҙмәт урынынан оҙайлы ял бирелде тип кеше аяҡ күтәреп ятырға тейешме һуң? Башҡа эш юҡмы?
Тормош хеҙмәттән ҡорола, унһыҙ алға китә алмай. Әҙәм балаһы эш ярҙамында үҙен, ғаиләһен ҡарай, йәмғиәттә абруй ҡаҙана. Борон-борондан һаҡланып, быуындан быуынға тапшырыла килгән милли кәсептәрҙең, шөғөлдәрҙең нигеҙендә лә кешенең тырышлығы, ҡул көсө ята. Бөгөнгө ауыл-ҡалаларыбыҙҙың яҡты киләсәге тураһында һүҙ йөрөткәндә лә эшһөйәр, тырыш, хәстәрлекле замандаштарыбыҙға өмөт бағлайбыҙ.
Шул уҡ ваҡытта әҙәм балаһы ял да итә белергә тейеш. Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең ошо хаҡтағы хәҙисен йәнә бер ҡат иҫкә төшөрөп үтәйек. “Күңелгә ваҡыты-ваҡыты менән ял биреп тороу мөһим, – тигән Пәйғәмбәребеҙ. – Әгәр ул арыһа, һуҡырая, изгелектәрҙе күрмәй башлай”.
Оҙайлы ял көндәрен бушҡа уҙғарыу дөрөҫ түгел. Балалар менән бергә саф һауала йөрөү, спортҡа урын бүлеү, быға ҡәҙәр ҡул теймәгән эштәрҙе башҡарыу өсөн ҡулайлы мәл был. Ә иң мөһиме – атай-әсәй, туғандар менән осрашыу. Яҡындарыңдың хәлен белеү, аралашыу, фекер алышыу алдағы көндәргә ҙур бәрәкәт бирә, күңелгә һиллек килтерә. Атай-әсәйҙең фатихаһынан да ҙурыраҡ нимә бар һуң?!
Ғөмүмән, ял яҡшы ниәттәр менән файҙалы үткәрелергә тейеш. Ислам дине тап шулай ҡуша. Буш ваҡыт күңелде үҫтерерлек итеп уҙғарыла икән, кешенең эш урыны ла зыян күрмәҫ, киреһенсә, яңы һулыш алыр, алға китер, иншаллаһ.
Бындай оҙайлы ял көндәре мәжлес үткәреү өсөн дә ҡулайлы. Мәғлүм ки, динебеҙҙә ҡунаҡ йыйыуға ҙур урын бүленә. “Ризыҡтың бәрәкәте – табаҡтағы ҡулдарҙың күплегендә”, – тигән мөбәрәк хәҙисендә Пәйғәмбәребеҙ. Ҡунаҡтың йортҡа ҡот-бәрәкәт алып килеүе тураһында әйтемдәр ҙә байтаҡ. Табын янында йыйылышып һөйләшеү, фекер алышыу, хәл белешеү, уртаҡ маҡсаттар ҡороу ҙа алдағы көндәрҙе яҡты, һөҙөмтәле итер.
Йылды Ҡөрьән мәжлестәре менән башлау айырыуса мөһим. Был ғәмәлдең бәрәкәте иҫәпһеҙ-хисапһыҙ. Беренсенән, яҡын кешеләр менән осрашабыҙ. Был уңайҙан Пәйғәмбәребеҙ үҙенең мөбәрәк хәҙисендә: “Туғандар илә күрешеү ғүмергә ҙур бәрәкәт бирә”, – тигән. Икенсенән, йортобоҙға Ҡөрьән инә, уны нурға күмә. Өсөнсөнән, был мәжлес йомарт булыу зарурлығын аңғарта. Өҫтәүенә Ҡөрьән күңелебеҙгә инә, балаларыбыҙ, туғандарыбыҙ дингә яҡынлай, доға мәрхүмдәрҙең рухын яҡтырта... Әйткәнемсә, изге ниәттә ҡылынған ғәмәлдең бәрәкәте икһеҙ-сикһеҙ.
“Ашағыҙ, эсегеҙ, саҙаҡа өләшегеҙ, ләкин исраф һәм тәкәбберлек ҡушылмаһын”, – тигән Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм үҙенең мөбәрәк хәҙисендә. Оҙайлы ял көндәрендә лә ошоно онотмаһаҡсы, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Һәр нәмәнең самаһын, ваҡыттың ҡәҙерен беләйек. Аллаһ Тәғәлә һәммәбеҙгә лә динебеҙ биргән күркәм тәрбиәне ҡулланып, ял көндәрен матур, файҙалы үткәрергә, аралашып йәшәргә, туғанлыҡты, ҡәрҙәшлекте нығытып торорға насип ҡылһын. Балаларыбыҙға ҙур иғтибар бүләйек. Улар беҙҙән ваҡытты дөрөҫ файҙаланырға өйрәнеп үҫһен. Шул саҡта, иншаллаһ, Аллаһ Тәғәлә тормошобоҙға тағы ла күберәк бәрәкәт бирер. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин.


text:
14-11-2012, 14:15 / Һаулығың-байлығың
Һуғандың мөғжизәле көсө
Халыҡ медицинаһында һуған көслө дауалау сараһы булараҡ төрлө ауырыуҙарҙа ҡулланыла. Уның составында тимер, калий, аскорбин кислотаһы, каротин, кверцетин, эфир майҙары, РР һәм В төркөмө витаминдары бар. Мәғлүм булыуынса, кверцетин - рак менән көрәшеүсе ҡеүәтле элемент. Һуғандың яңы һығылған һуты ангина, грипп менән сирләгәндә, йоҡоһоҙлоҡтан интеккәндә, нервылар ҡаҡшағанда ярҙам итә. Диабетта: 2-3 ваҡлап туралған һуғанға 2 стакан йылы һыу ҡойоп, 7-8 сәғәт тоторға, һөҙөргә һәм дауаны көнөнә 3 тапҡыр аш алдынан 50-100 миллилитр эсергә....


text:
Өфөлә Беренсе Рәсәй-Ҡытай нейрохирургтары конгресы үтәФото: Олег Яровиков
Өфөлә Беренсе Рәсәй-Ҡытай нейрохирургтары конгресы үтә
Өфөлә Беренсе Рәсәй-Ҡытай нейрохирургтары конгресы үтәФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 19 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Өфөнөң Конгресс-холында Беренсе Рәсәй-Ҡытай нейрохирургтары конгресы үтә. Унда нейрохирургия өлкәһендә Рәсәйҙең, Ҡытайҙың, шулай уҡ башҡа илдәрҙең алдынғы ғалимдары ҡатнаша.
Конгреста ҡатнашыусылар алдында сәләмләү телмәре менән Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов сығыш яһаны, ул республикала нейрохирургияның үҫеше хаҡында һөйләне.
— Конгреста тикшерелгән һорауҙар республикабыҙ өсөн дә мөһим практик әһәмиәткә эйә. Һаулыҡ һаҡлауға бүленгән етди иғтибар халыҡ һаулығының төп күрһәткестәрен яҡшыртырға мөмкинлек бирҙе, – тине Рөстәм Хәмитов. – 2010 йылдан юғары технологик медицина ярҙамының күләме өс тапҡырға артты. Уның байтаҡ ресурстар талап итеүе аңлашыла ла. Шуға ошо тармаҡҡа бер ниндәй йәлләүҙәрһеҙ финанслау оҙатабыҙ һәм,әлбиттә, тейешле һөҙөмтәләргә өлгәшәбеҙ.
Төбәктә клиникалар һәм махсуслаштырылған үҙәктәр уңышлы эшләп килә, позитрон-эмиссия томографияһы һәм «Кибер-бысаҡ» үҙәге асылған, тип билдәләне республика Башлығы. Яңы йылдан медицина-генетика үҙәге тулы ҡеүәтенә эшләй башлай. Нейрохирургия хеҙмәте әүҙем үҫешә, заманса диагностика һәм хирургия ҡорамалдары менән тәьмин ителә.
— Ике ил нейрохирургтары Конгресы тарихында тәүгеһе нәҡ Рәсәйҙә, Башҡортостанда башланыуы бик мөһим. Ҡытай – Рәсәйҙең төп донъя сәйәсәте һәм көнүҙәк һорауҙары буйынса берҙәм позицияларҙа торған стратегик партнеры һәм союздашы, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Ғалимдарҙың һәм ғилми коллективтарҙың бәйләнештәре нығына, уртаҡ тикшеренеүҙәр, конференциялар, консилиумдар уҙғарыла. Медицина университеттарыбыҙ араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәр төҙөлдө. Беҙҙең табиптар-аспиранттар Харбин һәм Сычуань университеттарында белем ала. 100-ҙән ашыу Ҡытай студенты Башҡорт дәүләт медицина университеты клиникаларында стажировка үтте. Тағы ла күберәк талантлы йәштәрҙең нейрохрирург булырға ынтылыуы, яңы технологияларҙы өйрәнеүе ҡыуандыра.
Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш нейрохирургы Владимир Крылов республика нейрохирургия бүлексәләренең техник тәьминәтен айырым баһалап, нейрохирургия өлкәһендәге ҡаҙаныштарҙы билдәләне. Республиканың медицина ойошмаларында нейрохирургия ярҙамын күрһәтеү өсөн 24 компьютер томографы, һигеҙ магнит-резонанс томографы, 18 С-дуға, биш навигация станцияһы, ике рамалы стереотаксис, 11 операция микроскопы, ете эндоскопия терәү таяуы эшләй.
— Бөтә төбәктәр ҙә бындай юғары технологик ҡорамалдары менән маҡтана алмай, – тине баш нейрохирург Рөстәм Хәмитовтың Башҡортостанда Волга буйы нейрохирургия һәм нейрореабилитация үҙәген булдырыу тураһындағы тәҡдимен хуплап.


text:
Гѳлдәр ҠАДАЕВА
Социаль-иҡтисади үҫешкә ынтылыш, һәр йәһәттән ҡеүәтле дәүләт тѳҙѳү тәү сиратта мәғариф тармағына ҙур бурыстар ҡуя. Белем, тәрбиә биреү учреждениелары алдынғы ҡарашлы, яңы технологияларҙы иркен файҙалана белгән, үҙ кѳсѳнә ышанған, киләсәкте ҡулына алырҙай һәм үҫтерерҙәй быуын тәрбиәләргә тейеш. Сибай ҡалаһы мәғариф хеҙмәткәрҙәренең быйылғы август кәңәшмәһендә педагогтарға тап шундай бурыстар ҡуйылды.
Эшлекле шарттарҙа үткән сарала Сибай ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Хәлит Хәмзә улы Сѳләймәнов, Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры урынбаҫары, БР Хѳкүмәте Аппараты етәксеһе Илшат Азамат улы Тажетдинов, Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы Мырҙабаева, Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы—Ҡоролтай депутаты Эльвира Әхтәм ҡыҙы Юнысова ҡатнашты. Мәртәбәле ҡунаҡтар башта бәләкәй эшҡыуарлыҡ объекттары, яңы сафҡа ингән «Әкиәт» балалар баҡсаһы, балалар ѳсѳн спорт майҙансыҡтары, «Ирәндек» боҙ һарайы эшмәкәрлеге менән танышты.
Был кѳндѳ Баймаҡ-Сибай юлы буйындағы Бәхет шишмәһенә иш булып «Бәхет» кафеһы асылды. Шәхси эшҡыуарҙар Лилиә һәм Руслан Абдуллиндар йәмәғәт туҡланыу урыны булдырыуға күп кѳс һалған. Йәштәр башланғыстарын урындағы хакимиәт етәкселегенең хуплауы, ҡаланан ярайһы ғына ярҙам алыуҙары ѳсѳн ҙур рәхмәтле булыуҙарын йәшермәне.
Бәләкәй эшҡыуарлыҡтың икенсе объекты—«Урал аръяғы йылылыҡ блогы» йәмғиәте булды. Тѳҙѳлѳш материалдары етештергән предприятие киләсәктә бер ҡатлы йорттар тѳҙѳү эшмәкәрлеген үҙләштерергә иҫәп тота. Бында етештерелгән блоктан һалынған торлаҡ йылы булыуы һәм уны тыштан кѳпләү талап ителмәүе менән айырыла. Блоктарҙың хаҡы ла сағыштырмаса арзан. Эшҡыуар Илдар Дәүләтбаев әйтеүенсә, тѳҙѳлѳш материалдары етештереү менән булышҡан шәхси предприятиены үҫтереүгә 4 миллион һум инвестиция һалынған. Шул иҫәптән эшҡыуарлыҡты үҫтереү муниципаль программаһы сиктәрендә 300 мең һум ярҙам алған.
Ҡаланың Кѳнсығыш биҫтәһен йәмләп ҡалҡып сыҡҡан «Әкиәт» балалар баҡсаһының тәүге сираты йыл башында уҡ сафҡа ингәйне. Яңы уҡыу йылында иһә балалар баҡсаһы—үҫеш үҙәге тулы ҡеүәтенә эш башларға әҙер. Баҡса 220 балаға иҫәпләнһә лә, 260 кескәй кешене ҡабул итеү мѳмкинселегенә эйә.
Тантананың рәсми ѳлѳшѳ уҙған Балалар ижады үҙәге ҡунаҡтарҙы һәм уҡытыусыларҙы, тәрбиәселәрҙе сәскәләргә күмелеп ҡаршы алды. «Сәскәләр—тәбиғәт ижады» тип исемләнгән Сәскәләр байрамына мәғариф учреждениелары хеҙмәткәрҙәре ихлас әҙерләнгән.
Мәғариф хеҙмәткәрҙәренең август кәңәшмәһенең пленар ѳлѳшѳн ҡала хакимиәте башлығы Х.Х.Сѳләймәнов асып, һүҙҙе Башҡортостан Республикаһының Премьер-министры урынбаҫары, БР Хѳкүмәте Аппараты етәксеһе И.А.Тажетдиновҡа бирҙе. Илшат Азамат улы республика мәктәптәренең яңы уҡыу йылына дѳйѳм әҙерлеген, Белем байрамы уңайынан тѳбәктә 4 яңы мәктәп асылыуын билдәләп үтте.
—Республика ҡаҙнаһынан мәғариф ѳлкәһен финанслау артҡандан-арта (йылына 20-25 процент). Башҡа бер тармаҡҡа ла бындай сығымдар ебәрелмәй. Белем биреү тармағына бүленгән аҡсаның 76 проценты хеҙмәткәрҙәргә эш хаҡы түләүгә йүнәлтелә,—тине Хѳкүмәт Аппараты етәксеһе.—Әлеге кѳндә Сибай ҡалаһы уҡытыусыларының уртаса эш хаҡы 22 мең һум тәшкил итә. Балалар баҡсалары тәрбиәселәре 18,5 мең һум тирәһе ала.
РФ Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы Мырҙабаева 1 сентябрҙән «Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында» яңы закон үҙ кѳсѳнә инә, тип белдерҙе. Был закон Рәсәйҙә йәшәгән һәр дүртенсе кешегә, йәғни 40 миллион самаһы яҙмышҡа йоғонто яһаясаҡ: илебеҙҙә 30 миллион тирәһе мәктәпкәсә йәштәге бала, уҡыусы, студент иҫәпләнә, бынан тыш, белем биреү һәм фән ѳлкәһендә 10 миллионға яҡын кеше эшләй. Яңы законда тѳп иғтибар белем биреүҙең сифатына, асыҡлығына, һѳҙѳмтәле эшкә, уҡыусыларҙың, педагогтарҙың хоҡуҡтарына йүнәлтелә. Йәш быуын тәү сиратта яҡшы шарттарҙа белем алырға тейеш. Был йәһәттән республикала хәл тотороҡло: мәктәптәрҙең күбеһе яңы, шулай уҡ уларға ремонт яһау, тѳҙѳкләндереү ѳсѳн ил һәм республика ҡаҙнаһынан тейешле аҡса бүленә. Иң ҙур иғтибар сифатҡа йүнәлтелә. Балалар баҡсалары тѳҙѳүҙә лә ошо шарт тѳп урынды биләй. Республика Президенты талап иткәнсә, йәш быуын ѳсѳн барыһы ла юғары сифатлы булырға тейеш. Эске шарттарға килгәндә, кабинеттарҙы компьютерлаштырыу йәһәтенән ҙур эш алып барыла. «Йәш быуын икенсе тѳрлѳ, заманса фекер йѳрѳтә, ә беҙ уларҙы элеккесә уҡытыуҙы дауам итәбеҙ. Эшкә яңылыҡ индереүҙән ҡурҡһаҡ, мѳмкинлектәр булдырмаһаҡ, донъя буйынса киң ҡулланылған заманса ысулдарҙан артта ҡаласаҡбыҙ»,—тине Рѳстәм Хәмитов республика мәғариф кәңәшмәһендә.
Ҡануниәттәге айырым статьялар электрон белем биреүҙең мѳһимлеген раҫлап, уны ҡулланыу юлдарын күрһәтә. Яңы закон уҡыусыларҙың баҫма һәм электрон әсбап менән тулыһынса тәьмин ителергә тейешлеген гарантиялай. Рәсәй субъекттарында туған телде, мәҙәниәтте ѳйрәнеү ѳсѳн тәғәйенләнгән китаптарҙың да булыуы шарт. Яңы закон телде уҡытыуҙа һѳҙѳмтәлерәк, интерактив алымдар эҙләргә юл аса. Быға ҡәҙәр эштең бигүк ыңғай бармауының тѳп сәбәбен дәреслектәрҙең ҡатмарлы булыуында күрҙек. Дәреслектәрҙән тыш, педагогтарҙың да заманса эшләүе, дәрестәрҙе ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс итеп үткәреүе мѳһим. Әгәр дәүләт телен һаҡлап ҡалырға тырышабыҙ икән, уны ѳйрәтеүҙең яңыса алымдарын ҡулланыу, эҙләү мѳһимлеге кѳн кеүек асыҡ. Яңы законда кластан тыш саралар үткәреү, мәктәп эшенә ата-әсәне йәлеп итеү хаҡында әйтелә. Тимәк, туған телдә кисәләр, ярыштар, түңәрәктәр ойоштороу, уларға ѳлкәндәрҙе лә саҡырып, фекер алышыу отошло буласаҡ—тел аралашыуҙа асыла. Ә мәктәптәрҙе ҡулайлаштырыу йәһәтенән, белеүегеҙсә, урындағы халыҡтың фекерен иҫәпкә алырға ҡарар ителде. Бәләкәй мәғариф учреждениеларын ябып, уҡыусыларҙы ҙурыраҡ мәктәптәргә йѳрѳтѳп уҡытыу һәр бала заманса шарттары булған кабинеттарҙа белем алырға хоҡуҡлы булыуын аңлата. Яңы законда рухи-әхлаҡи, спорт тәрбиәһенә, балаларҙың сәләмәтлеген һаҡлау сараларына ҙур иғтибар бүленә. Ҡануниәт Берҙәм дәүләт имтиханының һаҡланыуын гарантиялай, тимәк, һынау камиллаштырыласаҡ.
Хәлит Хәмзә улы Сѳләймәнов: «Беҙҙең бурыс—заманса ҡала мәғариф системаһы булдырыу» темаһына доклад менән сығыш яһаны. Башлыҡ мәғариф ѳлкәһенең «иң ауыртҡан урыны»—оптимизация ҙур тетрәнеүҙәр тыуҙырмауын һыҙыҡ ѳҫтѳнә алды. Уҙған уҡыу йылында ҡыҫҡартыуға дусар булған 6 педагог та эшкә урынлаштырылған. Мәктәптәрҙә кластарҙағы балалар һаны уртаса 23 уҡыусы тәшкил итә, һәр уҡытыусыға 15 уҡыусы тура килә. Күптән түгел асылған Арҡайым мәктәбе уңышлы эшләп китте, унда кластар тулыһынса комплектланған.
Мәктәпкәсә йәштәге балалар учреждениеларында урындар һанын арттырыуға ѳлгәшелгән. 2012 йылда ҡаланың балалар баҡсаларында 330 яңы урын барлыҡҡа килһә, быйыл 180 урынлыҡ яңы баҡса сафҡа инеүе күҙаллана. Алтын ҡасабаһында 115 урынлыҡ балалар баҡсаһы тѳҙѳлѳшѳ башланырға тора.
Бынан тыш, ҡалала 5 ғаилә тѳркѳмѳ, 7 балалар баҡсаһында ҡыҫҡа ваҡыт ҡарауға йүнәлтелгән тѳркѳмдәр эшләп килә. Яңы эш башлаған «Әкиәт» балалар баҡсаһы хаҡында республикабыҙ Президенты Р.З.Хәмитов Бѳрѳлә үткән мәғариф хеҙмәткәрҙәренең август кәңәшмәһендә йылы фекерҙәр әйтеүе лә был ѳлкәлә эштәрҙең уңышлы барыуына ишара.
Ѳҫтәмә белем биреү ѳлкәһе мәсьәләләре ѳсѳнсѳ йыл рәттән күтәрелеп килә. Ни сәбәплелер, был тармаҡҡа бүленгән сығымдар һѳҙѳмтә бирмәй. 2009 йылда эшен туҡтатҡан Йәш техниктар станцияһы яңынан тергеҙелде. Әлеге кѳндә унда 11 техник һәм спорт-техник ижад берекмәләре эшләп килә. Станцияны киләсәктә техник ижад үҙәгенә әүерелдереү маҡсаты ҡуйыла.
Хәлит Хәмзә улы Берҙәм дәүләт имтихандары һѳҙѳмтәләренә ҡағылышлы һандар ҙа килтерҙе. Мәғариф тураһындағы яңы законға ярашлы, уҡытыусыларҙың хеҙмәт хаҡы сәнәғәт ѳлкәһе эшселәренең уртаса эш хаҡынан сығып билдәләнә. Шуға күрә башлыҡ кәңәшмәлә ҡатнашыусыларҙың ҡаланың дѳйѳм иҡтисади хәле менән таныштырҙы.
Мәғариф бүлеге начальнигы Ғаяз Әхмәҙулла улы Хәсәнов үҙенең сығышын «Мәғариф тураһындағы яңы закон тормошҡа ашырыла башлар алдынан ҡала мәғарифы проблемалары» темаһына арнаны. Әлеге кѳндә ҡала мәктәптәрендә 946 педагог эшләй, шуларҙың 6,7 процентын йәш белгестәр тәшкил итә. Уҡытыусыларҙың уртаса йәше—40 йәш. Мәғариф хеҙмәткәрҙәренең 97 проценты комьютерҙы яҡшы белә һәм эштәрендә уны ҡуллана. Электрон белем биреү стратегияһы әҙерләнгәндә был күрһәткес иң мѳһим талаптарҙың береһе булып иҫәпләнә. Яңы системалар ҡулланғанда ғына замана балаларын ҡыҙыҡһындырып, белем биреү сифатын күтәреп була. Быйылдан мәктәптәргә директор билдәләү конкурс нигеҙендә атҡарыла башланы. Кандидат тейешле вазифаға эйә булыу ѳсѳн үҙенсәлекле имтихан бирергә тейеш. Ғаяз Әхмәҙулла улы үҙенең сығышында шулай уҡ тирә-яҡ мѳхитте һаҡлау, тәрбиә мәсьәләләренә айырым туҡталды.
Кәңәшмәнең икенсе ѳлѳшѳндә мәғариф ѳлкәһендә ҙур уңыштарға ѳлгәшкән хеҙмәт алдынғылары, «Йылдың йәш педагогы» ҡала конкурсы еңеүселәре тәбрикләнде. Илшат Азамат улы Тажетдинов гимназия уҡытыусыһы З.И.Шәрипова, 12-се мәктәптең директор урынбаҫары Ф.Ә.Һамарина, «Айгѳл» балалар баҡсаһы мѳдире Ф.З.Наҙарғоловаларҙың түшенә «Рәсәй Федерацияһы дѳйѳм мәғарифының почетлы хеҙмәткәре» знагын ҡаҙаны. Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығының Почет грамотаһы менән мәғариф бүлегенең фәнни-мәғлүмәт методик үҙәге директоры урынбаҫары Г.Н.Зәйетова, 11-се мәктәп уҡытыусыһы Р.Х.Ишниязова, «Ҡайынҡай» балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе Г.А.Валявина, Сибай политехник колледжы уҡытыусыһы Н.С.Рязанов наградланды.
Икенсе йыл рәттән ҡала хакимиәте башлығы грантына «Йылдың йәш педагогы» конкурсы ойошторола. Уҙған уҡыу йылы һѳҙѳмтәләре буйынса конкурстың еңеүсеһе тип гимназияның физик тәрбиә уҡытыусыһы Юлдыбаев Рәвил Тәлғәт улы билдәләнде. 3 йыл уҡытыу стажы булған йәш педагог башлыҡ ҡулынан 30 мең һум аҡсалата бүләк алып ҡыуанды.
Ғѳмүмән, ҡаланың педагогик йәмғиәте яңы уҡыу йылын аныҡ бурыстар, яңы йүнәлештәр менән ҡаршылай. Һүҙҙә генә тороп ҡалмай, һәләтте, аҡылды, белемде эшкә еккәндә, республика, ҡала етәкселеге талап иткән заманса мәғариф системаһы тѳҙѳлѳрѳнә ышаныс бар.
Һүрәттә: Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығы грантына лайыҡ булыусы йәш уҡытыусы Р.Т.Юлдыбаев.


text:
Октябрьскийҙың бейеү коллективы «Йәшлек» фестивалендә Гран-при яуланы
Испанияның Салоу ҡалаһында «Йәшлек» ХI Халыҡ-ара балалар һәм үҫмерҙәр ижады фестиваль-конкурсы тамамланды. Фестиваль-конкурстың Гран-прийын Башҡортостандың Октябрьский ҡалаһынан БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Венера Петрова етәкселегендәге «Ваҡыт ритмы» эстрада бейеүҙәре халыҡ коллективы яуланы.
«Йәшлек» фестивален уҙғарыу – ул төрлө милләт вәкилдәрен бергә йыйыу ғына түгел, ә коллективтар араһында тәжрибә уртаҡлашыу, сәнғәттең төрлө жанрҙарында шәхси башҡарыуҙа йәштәрҙең һәм балаларҙың ижади потенциалын асыу, шулай уҡ быуындарҙың иң яҡшы йолаларын үҫтерә һәм дауам итә алырлыҡ яңы һәләттәрҙе асыҡлау, тип хәбәр иттеләр Октябрьский хакимиәтенән.
Белешмә өсөн. «Йәшлек» балалар һәм үҫмерҙәр фестиваль-конкурсы 2000 йылдан алып уҙғарыла. Һәр бер уҡыу йылында 10 фестиваль-конкурс үтә һәм һәр ҡайһыһына төрлө жанрҙағы һәм йүнәлештәрҙәге коллективтар йыйыла. Географияһы бик киң. Рәсәйҙең төрлө мөйөштәре һәм БДБ илдәре. Традиция буйынса көҙөн фестиваль сит илдә үткәрелә.


text:
Николай Красников — Рәсәй чемпионаты лидеры
ӨФӨ, 2014 йыл, 29 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Николай Ермоленко/.
Ғ.Ҡадиров исемендәге техник спорт төрҙәре үҙәге егете Николай Красников — боҙҙа мотоуҙышыу буйынса Рәсәйҙең 55-се шәхси беренселеге финалында лидер. Икенсе финал этабында ул мөмкин булған 15 мәрәйҙән 15 мәрәй йыйҙы. Беренсе этап еңеүсеһе Игорь Кононов (Тольятти) йәнә Красниковтан еңелде. Шулай итеп, хәҙер инде Красников Кононовтан ике мәрәйгә алда бара. Беренсе этапта иһә киреһенсә ине.
Красниковтан тыш, Башҡортостан вәкилдәре араһында Егор Мышковец (Өфө) һәм Сергей Карачинцев (Стәрлетамаҡ) айырылып торҙо.
Шулай итеп, чемпионатта әлегә Красников менән Кононов лидерҙар рәтендә. Өсөнсө урында дүрт мәрәйгә ҡалышып, Иванов килә. Артабан – алты спортсы, беренсеһе менән һуңғыһы араһындағы айырма шулай уҡ дүрт мәрәй. Өфөләге финалға тиклем әле ике аҙна ваҡыт бар. Оҙайлы ялдар мәлендә ҡатнашыусыларҙың әҙерлеге, сәләмәтлек торошо һәм техниканың торошо, әлбиттә, үҙгәрешһеҙ ҡалмаясаҡ. Шуға күрә чемпионат нисек тамамланасағын бер кем дә әйтә алмай.
Рәсәй чемпионатының икенсе этабы йомғаҡтары.
Финал 2 Өфөлә 2015 йылдың 10-11 ғинуарында «Төҙөүсе» стадионында уҙа.


text:
Йәштәрҙең тормошо - йәштәрсә
Атаһының оҫта ҡулдары менән эшләнгән сәңгелдәктә тыныс ҡына ҡыҙ бала йоҡлай. Ағаһы, бәләкәй һеңлеһенең йоҡоһон бүлмәй генә, бишек янында уйынсыҡтары менән уйнай. Яратҡан машиналары менән уйнап туйғас, китаптарын тотоп, аш бүлмәһендә йөрөгән әсәһе янына ашыға. Өй мәшәҡәтенән бушамаған йәш әсә ошо ике йыуанысына - бәләкәстәренә ваҡытын да, һөйөүен дә йәлләмәй. Оҙаҡламай тормош иптәше, балаларының атайҙары ла эштән ҡайтасаҡ. Ошондай ҡыуаныслы ғаилә мәшәҡәттәре менән үтә Вилиә Мөхәмәтшинаның кѳнѳ. Оҙаҡламай ѳс йәшен тултырасаҡ Морат һәм туғыҙ айлыҡ кескәй Мәҙинә менән өйҙә декрет ялында ултыра йәш хужабикә.
Ғаилә - йәшәү башланғысы, мөхәббәт, ихтирам сығанағы. Ғаиләлә йәшәү көсө бирерлек йылы усаҡ, унда һыйыныр тыныс урын таба белә кеше. Һәр беребеҙ ер йөҙөнә яратырға, донъя ҡорорға, бәхетле булырға килгәнбеҙ. Йөйәк йәштәре - Вилиә һәм Айгиз Мөхәмәтшиндарҙың да матур туйҙар үткәреп, ғаилә ҡороп йәшәй башлауҙарына дүрт йыл ғына әле. Йәш булыуҙарына ҡарамаҫтан, тормоштарын да лайыҡлы башлап ебәргән улар. Белорет медицина колледжын тамамлаған йәш белгес - Вилиә хеҙмәт юлын тыуған ауылында башлай. Айгиз дә Өфө автотранспорт колледжын бөтөп, Йөйәгенә ҡайта. Тимер юлында эшен башлағансы, ауыл пилорамаһында эшләп ала. Шунда буласаҡ йорттарының бурсаларын әҙерләй һәм һатып ала. Йәштәр Айгиздең ата-әсәһе янынан ер алып, бура ултырта. Бәләкәйҙән эш рәтен белеп үҫкән Айгиз был юлы ла һынатмай.


text:
Еңел атлетика буйынса донъя чемпионатында көмөш призер Данил Лысенко Өфөгә ҡайтты Фото: асыҡ сығанаҡтарҙан
Еңел атлетика буйынса донъя чемпионатында көмөш призер Данил Лысенко Өфөгә ҡайтты
Еңел атлетика буйынса донъя чемпионатында көмөш призер Данил Лысенко Өфөгә ҡайтты Фото: асыҡ сығанаҡтарҙан
ӨФӨ, 2017 йыл, 16 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дмитрий Слезин/.
Еңел атлетика буйынса донъя чемпионаты триумфаторы, бейеклеккә һикереүҙә көмөш миҙал яулаусы Данил Лысенко бөгөн төндә Өфөгә ҡайтты. Өфө аэропортында донъя вице-чемпионын Башҡортостан юлдаш телевидениеһының ижади төркөмө ҡаршы алды.
Данилдың әсәһе Ирина улы өсөн нисек янып-көйгәне хаҡында һөйләне: «Бөтә ғаилә, туғандар, дуҫтар, ҡала – бөтәһе лә уның өсөн ҡайғырҙы, барыһы ла ҡотлай. Тренерҙарыбыҙға – Николай Михайлович Ковальский һәм Евгений Петрович Загорулькоға ҙур рәхмәтемде белдерәм. Уларҙың тырышлығы менән был еңеү булды».
Николай Ковальский ҙа тәьҫораттары менән уртаҡлашты: «2012 йылда Рөстәм Хәмитов менән осраштыҡ, яңы япма тураһында һорау күтәрҙек. Шул ваҡытта Усманов үҫмерҙәр араһында донъя чемпионатында икенсе булды, шунан сығып заманса япма эшләтеү үтенесе менән мөрәжәғәт иттек. Республика Башлығы был мәсьәләне хәл итте. Беҙҙең шарттар яҡшырҙы һәм һөҙөмтәләр ҙә, моғайын, Данилдыҡы ла шуға күрәлер».
«Ауыр булды, әлбиттә, әммә миңә йәрәхәт ныҡ түгел, һикерергә була, ләкин ауыртасаҡ тинеләр. Һикерергә тура килде. Ауырта ине, әммә түҙҙем. Был минең өсөн өлкәндәр кимәлендә етди башланғыс. Барыһы ла уңышлы. Мин бик бәхетле», – тип һөйләне Данил Лысенко.


text:
Инвазион сирҙәр араһында, малдан кешегә йоға торған эхинококкоздың республика күләмендә йышайыуы хәүефкә һала. Ауырыуҙы таратыусы иң төп сығанаҡ – эт һәм бесәйҙәр. Эттең эсәктәрендә үҫеп өлгөрөп, йомортҡалары тиҙәк менән тирә-йүнгә (үләнгә, һыуға, ергә, емеш-еләккә) тарала. Хайуандарға – үлән йә һыу менән, кешегә иһә бысраҡ ҡул, ҡайнатылмаған һыу, еләк-емеш аша эләгеп, йомортҡанан ҡарышлауыҡҡа әүерелеп, ҡан тамырҙары аша бауыр, үпкә һәм башҡа эске ағзаларға урынлашып бәләкәй шар формаһында үҫә.
Эшҡыуарҙарҙың ҡылын тартып ҡарау булдымы ул, башҡаһымы, Пенсия фондына күсерелеүсе иғәнә ҡапыл икеләтә — 17 мең 208 һумдан 35 мең 665-кә артты ла ҡуйҙы. Был ғына аҙ ине, 2015 йылдан ул хатта өскә күтәрелергә тейеш ине.
Үҙ эшен яңы асҡан, элек башлап та йыллыҡ аҡса әйләнеше 100 мең һум тирәһе булғандар бигерәк тә ни эшләргә белмәне.
— “Өфө уттары” комплексы, Рәсәйҙәге бик күп компаниялар кеүек үк, ерҙе льготалы һатып алыу хоҡуғынан файҙаланды, — тине Александр Филиппов. — Кадастр хаҡынан 2,5 процентлы ташлама менән ер алыу мөмкинлеге федераль ҡануниәт менән нығытыла. Бындай хоҡуҡтан Рәсәйҙәге, шул иҫәптән Өфөләге байтаҡ ойошмалар файҙаланды.
70 йәшлек һәм унан олораҡтар категорияһында Әмир Вәлитов менән Виктор Трофимов Санкт-Петербург командаһы өсөн уйнаны. Ярҙамсы төркөмдә улар беренсе урынды яуланы. Ә бына ярымфиналда рәсәйҙәр Бразилияның 1-се йыйылма командаһынан 34:48 иҫәбе менән еңелде. Бронза өсөн алышта баскетболсыларыбыҙ Бразилияның 2-се командаһын еңеүгә өлгәште.
Бындай сараның маҡсаты — коммуналь хеҙмәт өсөн хаҡтың йылына 6 проценттан ашыуға артыуына юл ҡуймау. Компенсацияға аҡса республика һәм ҡала ҡаҙнаһынан бүленә.
Әүәлерәк граждандарға адреслы социаль түләү алымы ҡаралғайны. Бының өсөн өфөләр Республика субсидиялар үҙәгенә мөрәжәғәт итергә тейеш ине. Ығы-зығыға, сиратҡа юл ҡуймау өсөн социаль түләүҙе компенсацияға алмаштырырға ҡарар ителде.
— “Рәсәй Федерацияһында мотлаҡ пенсия страховкаһы тураһында”ғы Закон буйынса страховка иғәнәһе тарифының шәхси өлөшө 16 процент күләмендә ҡарала. Был аҡса шәхси иҫәптә сағыла, хеҙмәт пенсияһын хисаплағанда иҫәпкә алына. 16 проценттың10-ы — страховка, 6 проценты тупланма өлөшкә индерелә.
Унда төбәк-ара хеҙмәттәшлек мөмкинлектәре тикшерелде. Һөйләшеүҙәрҙә Техас менән Башҡортостан иҡтисадының аграр һәм нефть химияһы йәһәтенән оҡшашлығы билдәләнде. Ике яҡлы хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүҙе әҙерләргә ҡарар ителде. Техас губернаторы Башҡортостанға килергә теләк белдерҙе.


text:
25 йыл почта тарата
Үҙәнбаш ауылында тыуып үҫкән йәш ҡыҙ хеҙмәт юлын Белорет металлургия комбинатында башлай. Унда 4 йыл самаһы эшләп алғас, буласаҡ тормош иптәше Ринат Абдрахман улын осратып, Асы ауылына килен булып тѳшә. Эш булмау сәбәпле, башта ѳйҙә ултыра. Почтала эшләгән ҡәйнәһе Мосама Билал ҡыҙы пенсияға киткәс, уның урынына почта алыштырыусы булып эшкә урынлаша. Кѳнѳнә ике тапҡыр Ѳфѳ-Инйәр, Инйәр-Ѳфѳ поезына сығып, Асыға киткән почтаны ебәреп, үҙҙәренә тәғәйенен ҡаршы ала. 2001 йылда ауылдарына почта машинаһы йѳрѳй башлағас, эшен почтальон булып дауам итә һәм бѳгѳнгә тиклем ошо эшенә тоғро ҡала. Халыҡҡа яңы һәм ҡыҙыҡлы мәғлүмәт, хат-хәбәрҙәр ташый торғас, үҙ эшенең ысын оҫтаһына әйләнә ул. Тырышлығы ѳсѳн Федераль почта хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығының, Белорет почтамтының, муниципаль район Советының бик күп Маҡтау ҡағыҙҙарына, бүләктәренә лайыҡ булған. Былтыр Ѳфѳләге “Йәйғор” шифаханаһына юллама менән бүләкләнгән. Быйыл Нажия Ишмырҙа ҡыҙы Белорет почтамты хеҙмәткәрҙәренең отчет йыйылышында “Урал”ға иң күп яҙҙырыусы почтальон булараҡ, “Урал” гәзите редакцияһының Рәхмәт хатына һәм бүләгенә лайыҡ булды.
Нәзиә Ишмырҙа ҡыҙының тормош иптәше Ринат Абдрахман улы йәш сағынан, инде бына 31 йыл, Инйәр депоһында ??? машинист ярҙамсыһы булып эшләй. Улар 3 бала тәрбиәләп үҫтерә. Иң оло ҡыҙҙары Гѳлкәй Берештамаҡ ауылында үҙ ғаиләһен ҡорған. Улдары Дим дә кәләш алып, балалар үҫтерә. Ә иң кинйәләре Дилә быйыл Ѳфѳнѳң медицина колледжына уҡырға ингән.
Ауылыбыҙҙа Асы шифаханаһы асылғас, икенсе, аҡсалыраҡ эшкә күсеү мѳмкинлеге лә булды. Тик ѳйрәнгән эшемде ташлағым килмәй, бер ҡайҙа ла китмәй ошонда ҡалдым. Шуныһы күңелде ҡыра, эш хаҡы бәләкәй булғас, күптәр почтальон булырға теләмәй. Ошо арҡала, әгәр пенсияға китһәм, минең урыныма алмашҡа ҡалыр кеше лә юҡ. Ошо мәсьәлә ыңғай хәл ителһә, почтальондар етешмәү проблемаһы ла үҙенән-үҙе сиселер ине, - ти бар ғүмерен почта таратыуға арнаған Нәзиә Ишмырҙа ҡыҙы.
Э. Мѳхәмәҙиева. Автор фотоһы.


text:
“Башҡортостандың йәш урмансылары”ойошмаһы съезы үтә
Бөгөн Башҡорт дәүләт аграр университетында ”Башҡортостандың йәш урмансылары” Республика йәштәр йәмәғәт ойошмаһының ойоштороу съезы үтә.
БР Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, берекмәнең бурысы – урман хужалығы менән бәйле профессияларҙы популярлаштырыу, балаларҙы республика урмандарын тергеҙеү, тәрбиәләү, һаҡлау һәм яҡлау буйынса эшкә ылыҡтырыу. Йәмәғәт ойошмаһы мәктәп лесничестволары менән бәйләнеш урынлаштырасаҡ – улар Башҡортостанда 218 иҫәпләнә һәм уларҙа 10 меңгә яҡын бала уҡый.
БР Урман хужалығы министрлығы яңы ойошма төҙөү инициативаһын хупланы һәм уға булышлыҡ күрһәтергә әҙер.


text:
Урал Ҡолошов – өс китап авторы. Уның хикәйәләре һәм шиғырҙары шулай уҡ әҙип үҙе етәкләгән «У камина» тип аталған район яҙыусылары һәм шағирҙары берекмәһе хәстәрлегендәге һәм Аҡмулла исемендәге өлкә ижадсылары ойошмаһы әҙерләгән йыйынтыҡтарға ингән.
Рифаттың ҡыҫҡа ғына ваҡытта бер нисә конкурста еңеп сығыуы, ҡурайҙа уйнау оҫталығын камиллаштырыу маҡсатында бөгөн дә тырышып эшләүе уның киләсәктә ҙур сәхнәләрҙе яуларына өмөтләндерә.
— Баймаҡтан дуҫтар килә, пейнтбол клубына барырға ине...
— Балалар пониҙа йөрөргә теләй...
Лидар Әхтәмовтың һәр көнө телефон аша шундай һорауҙарға яуап биреүҙән башлана тиһәк тә, яңылыш булмаҫ.


text:
Категория:User es
испан теленә эйә булған ҡатнашыусылар.
- {{user es-0}} - был телде белмәүен аңлата,
- {{user es-1}} - был телдең нигеҙҙәрен генә белеүен аңлата,
- {{user es-2}} - был телде һәйбәт белеүен аңлата,
- {{user es-3}} - был телдә һәйбәт һөйләшә һәм яҙыша алғанын аңлата,
- {{user es-4}} - был телде үҙ туған теле кеүек белеүен аңлата,
- {{user es-5}} - был телде бик оҫта дәрәжәлә белеүен аңлата,
- {{user es}} - туған теле инглиз теле булғандарҙы күрһәтә.
Эске категориялар
Был категориялағы барыһы 3 эске категорияның 3 эске категорияһы күрһәтелгән.
«User es» категорияһындағы мәҡәләләр.
Был категорияла булған 33 биттең 33 бите күрһәтелгән.


text:
Ағас — тамыры, кеше - нәҫеле менән
Шуға ла Хәмиҙә Хаммат ҡыҙы менән Хәбибулла Шаһивәли улы Ғилмановтарҙың дүрт улы һәм бер ҡыҙы тәрбиәле, тырыш, маҡсатҡа ынтылышлы кешеләр булып үҫә һәм башҡаларға ѳлгѳ булырлыҡ ғүмер кисерә. Дүрт улдары ла юғары белем алып (Сабир ағай ике юғары белемгә эйә), халҡыбыҙға тоғро хеҙмәт итеп, бына тигән балалар үҫтереп, йәмәғәт эштәрендә актив ҡатнашып йәшәй. Бабайҙары Арыҫлан Мѳбәрәковтан ѳлгѳ алып, уның менән ғорурлана улар. Сабир Хәбибулла улының яҙмышы комсомол, партия, мәғариф һәм эске эштәр органдары менән тығыҙ бәйләнештә була. Инйәр урта мәктәбен һәйбәт билдәләргә тамамлаған егетте Исҡушты мәктәбенә уҡытырға ебәрәләр. Шунан армия сафына алына. Секретлы часта хеҙмәт иткән егетте Свердловск ҡалаһына тиҙләтелгән радиотехник хәрби училищеға уҡырға ебәрәләр. Армиянан һуң медицина институтына уҡырға инә. Ике курсты тамамлағас, атаһы сирләп китеү сәбәпле, ауылына ҡайтып китергә мәжбүр була.
Ямашты мәктәбендә уҡытып йѳрѳгәндә ситтән тороп БДУ-ның филология факультетын тамамлай. Ошо уҡ мәктәптә директор вазифаһын башҡара. Һуңынан уны Белорет урман комбинатына комсомол эшенә, аҙаҡ райкомға яуаплы секретарь итеп алалар, һуңынан ойоштороу бүлегенә инструктор итеп күсерәләр. Райком эшен туҡтатҡас, милицияға эшкә ебәрелә. 18 йыл 6 ай ошонда эшләп, майор званиеһында пенсияға сыға. Хаҡлы ялға сыҡҡас та район хакимиәтенең ойоштороу бүлегендә, 4 йыл судта хужалыҡ эштәре буйынса урынбаҫар, 3 йыл башҡорт гимназияһында уҡытыусы булып эшләп ала. «Хеҙмәт ветераны» миҙалына лайыҡ булған Сабир Хәбибулла улы Ғилманов күп һанлы Почет грамоталары һәм Рәхмәт хаттары, «Милиция отличнигы»
знагы, «Граждандар оборонаһы отличнигы» миҙалдары менән бүләкләнгән. Намыҫлы, принципиаль, юғары әхлаҡлы булыуы менән ихтирам һәм хѳрмәт ҡаҙанған аҡһаҡал әле лә ҡул ҡаушырып ѳйҙә ултырмай, йәмәғәт эштәрендә актив ҡатнаша. Тормош иптәше Хәҙисә Хәсән ҡыҙы менән оҙаҡ йылдар башҡорт театрының алыштырғыһыҙ артистары булып торалар. Сабир ағай ѳҙҙѳрѳп гармунда уйнаһа, Хәҙисә ханым уға ҡушылып йырлай. Эшендә лә, шәхси тормошонда ла гармонияға ѳлгәшкәндәр бик һирәк. Улар тап ошондайҙар рәтендә. Балалары менән дуҫ, татыу, аралашып йәшәйҙәр. Уларҙың барыһы ла юғары белем алып, юғары урындарҙа эшләп йѳрѳй, үҙҙәре лә бына тигән балалар үҫтерә. Бѳгѳнгѳ кѳндә Хәҙисә апай менән Сабир ағай ѳс ейәнсәрҙе башҡорт рухлы итеп үҫтереүгә ҙур кѳс һала. Исмаҡайҙа тыуып үҫкән Хәҙисә апай туғаны, халыҡ яҙыусыһы Яныбай Хамматов менән, Сабир ағай СССР-ҙың халыҡ артисы Арыҫлан Мѳбәрәков менән ғорурланып, килер быуындарға ѳлгѳ итеп ҡуйып йәшәйҙәр. Хаҡлы ялда булыуҙарына ҡарамаҫтан, ике ҡатлы ҙур йорт тѳҙѳп, бына тигән баҡса үҫтереп йәшәй улар. Мал тотмауҙарына ла бер-ике йыл ғына.
- Аллаға шѳкѳр, күҙ тейеп кенә ҡуймаһын инде, тормош иптәшемдән шул тиклем уңдым, балалар, ейәнсәрҙәр һѳйѳндѳрѳп кенә тора, - ти Хәҙисә Хәсән ҡыҙы ихлас йылмайып. - Асынан, Исмаҡайҙан туғандарыбыҙ, уларҙың балалары килеп тора, тимәк, һәммәһе лә беҙҙе үҙ итә. Шуға ҡыуанып бѳтә алмайбыҙ. Бына тормош иптәшемдең юбилейына хатта алыҫ араларҙан килергә теләк белдерәләр. Беҙҙе яраталар, хѳрмәт итәләр икән, тимәк, ғүмер заяға уҙмаған. Беҙ ҙә ошо кѳндәрҙә үҙенең күркәм юбилейын билдәләгән Сабир Хәбибулла улы Ғилмановты ихлас ҡотлап, сәләмәтлек, бәхетле оҙон ғүмер теләйбеҙ.
З. СѲЛӘЙМӘНОВА.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » «Йәшлек»кә яҙыл да, бүләк от!
«Йәшлек»кә яҙыл да, бүләк от!
"Аҙна һайын - бүләк!" уйыны дауам итә. Гәзитебеҙгә икенсе ярты йыллыҡҡа яҙылып, квитанцияларығыҙҙың күсермәләрен тиҙерәк ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан тағы ла ҡиммәтле бүләктәргә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен ебәрергә кәрәк.
Сәй сервизы, сәйнүктәр, термостар эйәләрен көтә.
Сәй сервизы, сәйнүктәр, термостар эйәләрен көтә.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Башҡортостанда эшһеҙлек буйынса пособиеның уртаса күләме 3788 һум тәшкил итә
Башҡортостанда 2013 йылдың июлендә эшһеҙлек буйынса пособиеның уртаса күләме 3788 һум тәшкил итте. Был эшкә яраҡлы халыҡ өсөн йәшәү минимумы күләменең 50 процентына тиң.
БР Халыҡ мәшғүллеге дәүләт хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, төбәктә эшһеҙлек буйынса пособиеның минималь күләмен эшһеҙҙәрҙең – 32 проценты, максималь күләмен 42 проценты ала.
Сағыштырыу өсөн. 2012 йылдың июлендә республикала эшһеҙлек буйынса пособиеның уртаса күләме 3563 һум тәшкил итте.
2013 йылдың 1 авгусына ҡарата Башҡортостанда, дөйөм алғанда, рәсми рәүештә теркәлгән 23,6 меңгә яҡын эшһеҙ иҫәпләнде. Уларҙың 43 проценты – ауыл халҡы.
Ағымдағы йылдың башы менән сағыштырғанда, төбәктә эшһеҙҙәр һаны 2,9 мең кешегә кәмегән, тип хәбәр иттеләр БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Төбәктә Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы температураның 30 градусҡа тиклем түбәнәйеүе хаҡында хәбәр итә Фото: Олег Яровиков
Төбәктә Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы температураның 30 градусҡа тиклем түбәнәйеүе хаҡында хәбәр итә
Төбәктә Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы температураның 30 градусҡа тиклем түбәнәйеүе хаҡында хәбәр итә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанда Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы температураның 30 градусҡа тиклем түбәнәйеүе тураһында хәбәр итә. Ведомствоның республика гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы мәғлүмәттәренә һылтанып хәбәр итеүенсә, 15 ноябрҙә көндөң аяҙлы-болотло булыуы көтөлә. Төндә урыны менән бер аҙ ҡар яуасаҡ, көндөҙ яуым-төшөм булмаясаҡ. Ел төньяҡ-көнсығыштан секундына 5-10 метр тиҙлектә иҫәсәк. Һауа температураһы төндә — 15-20, төньяҡ һәм көнсығыш райондарҙа — 25-30, көндөҙ 11-16 градус һалҡын.
Юлдарҙа күреү мөмкинлеге яҡшы, айырым урындарҙа — боҙлауыҡ.
Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығында һыуыҡтан һаҡланыу саралары тураһында һөйләнеләр.


text:
Тәүге туҡталыш — металл конструкцияларын тутығыуҙан һаҡлау өсөн цинк менән ҡаплаусы “Салауатметалл” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Белгестәр әйтеүенсә, бындай ысул менән ҡапланған конструкцияларҙың файҙаланыу ваҡыты илле йылға тиклем оҙая. Артабан Рөстәм Хәмитов “Битум” предприятиеһының эше менән ҡыҙыҡһынды. Бында төрлө тармаҡтарҙа киң ҡулланыу мөмкинлегенә эйә булған битумды Башҡортостан предприятиеларының һатып алмауы асыҡланды. Баҡтиһәң, салауаттар үҙҙәре етештергән продукцияны республиканан ситкә оҙатырға мәжбүр икән.
Тәүге туҡталыш — металл конструкцияларын тутығыуҙан һаҡлау өсөн цинк менән ҡаплаусы “Салауатметалл” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Белгестәр әйтеүенсә, бындай ысул менән ҡапланған конструкцияларҙың файҙаланыу ваҡыты илле йылға тиклем оҙая. Артабан Рөстәм Хәмитов “Битум” предприятиеһының эше менән ҡыҙыҡһынды. Бында төрлө тармаҡтарҙа киң ҡулланыу мөмкинлегенә эйә булған битумды Башҡортостан предприятиеларының һатып алмауы асыҡланды. Баҡтиһәң, салауаттар үҙҙәре етештергән продукцияны республиканан ситкә оҙатырға мәжбүр икән.
— Рәсәй Президенты Дмитрий Анатольевич Медведев ҙур иғтибар бүлгән яңыртыу, һис шикһеҙ, ил үҫешенең өҫтөнлөклө мөһим йүнәлештәренең береһе булып тора. Өҫтәүенә, ул иҡтисадта ғына түгел, социаль өлкәлә һәм сәйәсәттә лә мөһим.
Сәйәсәттә яңырыу — властың асыҡлығы һәм уның менән бөтәһе лә файҙалана алыу принцибын тормошҡа ашырыу, кешеләрҙең проблемаһын хәл итеүгә булышлыҡ итеү. Эшемдә “Власть — кешеләр өсөн!” принцибын тормошҡа ашырыуҙы иң мөһиме тип иҫәпләйем, һәм ул властың барлыҡ кимәлдәрендә — республика Президентынан башлап ҡасаба Советтары башлыҡтарына тиклем эш итә башланы ла инде.
Тейешле документ тиҙ арала әҙерләнеп, Рөстәм Хәмитовтың ҡушыуы буйынса 12 ноябрҙә ҡала һәм район хакимиәттәренә ебәрелде.
Башҡортостан Президентының матбуғат секретары Артем Вәлиев аңлатыуынса, Рөстәм Хәмитовтың эш сәфәрҙәрен әҙерләүҙе тәьмин итеүселәр урындарҙа республика етәкселеген көткән ваҡытта яһалма тантана мөхитен тыуҙырмауҙы һәм Президент барасаҡ предприятиеның туранан-тура эшмәкәрлегендә ҡатнашмаған кешеләрҙе йәлеп итмәүҙе күҙәтеп барасаҡ.
Бөгөн Башҡорт дәүләт университетында күренекле тарихсы, этнограф, профессор Рим Янғужиндың тыуыуына 70 йыл тулыу айҡанлы Бөтә Рәсәй фәнни-ғәмәли конференция башлана.
Ике көн дауамында барасаҡ сарала Мәскәү, Санкт-Петербург, Ҡазан, Түбәнге Новгород, Саранск, Пермь, Ижевск, Новосибирск һәм башҡа ҡалаларҙан, шулай уҡ Латвия һәм Ҡаҙағстандан 80-дән ашыу ғалим ҡатнаша. Конференцияла Урал һәм Волга буйы халыҡтарының этник тарихы, төбәктәрҙең тарихын, этнологияһын өйрәнеү һәм уҡытыу проблемалары методологияһы, профессор Рим Янғужиндың Башҡортостандың этнология фәненә индергән өлөшө һәм башҡа темалар ҡараласаҡ.
“Дүшәмбе Р. Сарбаевҡа ҡарата Рәсәй Федерацияһы Енәйәт кодексының 160-сы статьяһы буйынса бюджет аҡсаһын туҙҙырыу хаҡында ғәйепләү эше асылды”, — тине ул.
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов үткәргән кәңәшмәлә үҙәкте урынлаштырыу варианттары ҡаралды.
2010 йыл аҙағында ил етәксеһенең ҡатыны Светлана Медведева Рәсәйҙә ошондай уҡ диагностика үҙәге булдырыу башланғысы менән сығыш яһағайны. Тәүге үҙәк Санкт-Петербургта асыласаҡ.
Алексей Кубрин инвестиция вәкилдәре институты булдырыуҙа дәүләт власы органдарына ҡарата ҡуйылған талаптар менән таныштырҙы.
Тулы хоҡуҡлы вәкил урынбаҫары, төбәктәргә инвесторҙар килһен өсөн норматив хоҡуҡ базаһын эшләүҙе индереп, уңайлы инвестиция мөхите тыуҙырыуҙың округ механизмын, шулай уҡ документтар ҡабул итеүҙең ябайлаштырылған системаһын булдырыуҙы яҡын киләсәктәге төп бурыс тип билдәләне.
Сертификат Мәскәүҙә үткән “Әүҙем оҙон ғүмер донъяһы” форумында тапшырылды. Был Башҡортостандың өлкән йәштәгеләр өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыу өлкәһендәге ҡаҙаныштарын таныуҙы аңлата.
Бер ай элек был хеҙмәт, үҙенең мониторингы, мәғлүмәт-аналитика агентлыҡтары, баҙарҙа ҡатнашыусылар һәм киң мәғлүмәт саралары белешмәләренән сығып, 2011 йылдың мартынан башлап бензинға хаҡтарҙың бер төрлө генә артмауы хаҡында хәбәр иткәйне.
Ғаилә башлығы Хәмзә Рәшит улы тыуған ауылындағы һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлап, уҡыуын Үрге Йәркәй һөнәрселек училищеһында дауам итә. Артабан армия сафына алына. Тыуған яғына имен-һау әйләнеп ҡайтып, хеҙмәт юлын М. Горький исемендәге колхозда башлап ебәрә. Бөгөн дә механизатор булып эшләй.
— Иң тәжрибәле механизаторҙарҙың береһе ул. Һәр эшкә яуаплы ҡарай, ваҡытында үтәй, намыҫ менән башҡара, — ти хужалыҡ рәйесе Иршат Ғилфанов.


text:
Республиканың һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһында «Минең ҡәҙерле яҡташтарым» циклын яҙыусы Наил Ғәйетбаев менән осрашыу дауам итәсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
25 февралдә республиканың һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһында Башҡортостандың Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе, яҙыусы, драматург Наил Ғәйетбаев менән ижади осрашыу ойошторола. Сара «Минең ҡәҙерле яҡташтарым» республикала тыуып үҫкән билдәле шәхестәр менән осрашыу циклының дауамы булып тора.
Наил Ғәйетбаевтың ижад юлы 1970 йылдарҙа башлана. Ул 20-нән ашыу китап, өс роман, 20-гә яҡын повесть, 80 хикәйә авторы. Бынан тыш, драматург 50-нән ашыу пьеса яҙған, улар Башҡортостан, Татарстан, Рәсәй һәм сит ил сәхнәләрендә ҡуйыла.
Махсус китапхана менән ҡуллланыусыларға яҙыусы һәм драматургтың ижады буйынса «Кешеләрҙе ышандырыу һәләте» тип аталған тауышлы китап күргәҙмәһе тәҡдим ителәсәк. Наил Ғәйетбаев үҙенең ижади пландары һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзы планлаштырған саралар хаҡында һөйләйәсәк. Осрашыу көндөҙгө 3-сө яртыла башлана. Китапхананың адресы: Киров урамы, 47.


text:
Әлифба байрамы
Алып барыусы.
Эй Әлифба,Әлифба- Оло юлға юл алдык
Беззен беренсе китап. Ынтылып,канатланып.
Әлифба менән киләбез Әкиәт тә, хикәйәт тә
Белем һукмағын тапап. Без укыйбыз шатланып.
Рәхмәт һиңә ,Әлифбабыз-
Белем юлының башы,
Асыштарзың ,табыштарзың,
Бәхеттең нигез ташы.
-Һаумыһығыз кәзерле ата-әсәләр,кунактар һәм балалар! Бөгөн беззә зур байрам- 1-се класс укыусылары үззәренең якын дусы –Әлифба менән хушлашырға йыйындылар.Хәзер инде улар Әлифбалағы бөтә һүззәрзе,һөйләмдәрзе,бәләкәй генә хикәйәләрзе укырға һәм һөйләргә, дәфтәргә матур итеп язырға өйрәнделәр.Кәзерле балалар! Әлифба – һеззең белем илендә яулаған тәүге бейеклектәрегез ул. Әлифбаны уңышлы тамамлауығыз менән котлайым.Киләсәктә лә шулай тырышып укығыз, белем иленең юғары баскысына күтәрелегез.
Кәзерле ата-әсәләр!Бөгөн һеззең өсөн дә зур байрам.Балаларығыз өлгәшкән уңыштарза һеззең өлөшөгөз зур. Әлифба байрамы менән!
Әлифба байрамы.
Байрам бөгөн ,байрам беззә, «Әлип-би»-зе доға итеп
Көттөк һине йыл буйы. Бабайзар ятлағандар.
Котло булһын,котло булһын, Онотмайса, юғалтмайса
Әлифба һабантуйы. Безгә лә һаклағандар.
Әлифбабыз-Әлиф бабай, Әсәйзе лә укыткан,
Әлифба-Әлиф бикә, Атайзы ла укыткан,
Иң кәзерле китап ул, Олатайзы укыткан,
Якын ул безгә бик тә. Бына кем ул-Әлифба.
Алып барыусы.
Беренселәр үззәре тураһында бик шәп йыр беләләр.
«Без беренселәр.» йыры
Алып барыусы.
Мәктәпкә һәр бала укып өйрәнергә , язырға зур теләк менән килә.Ошо турала шиғыр тыңлайык.
«Теләк» Р.Ниғмәти
Башланып китте укыузар «Я» тигән һуңғы хәрефкә
«А» тигән хәреф менән . Барып еткәйнек бер сак.
Атайзарыбыз за беззең Бөтә серзәрен һөйләргә
Башлаған ана шунан. Асылды безгә китап.
«Укытыусым» йыры.
Реклама.(йомактар)
1.Ккт-кат катлама ,акылың булһа ташлама.(китап)
2.Ғүмере буйы яза.(кәләм)
3.Белеме лә , йәне лә юк,үзе ғүмер буйы яза,
Язған һайын яйлап кына кесерәйә бара.(кәләм)
4.Ун ике битле,һызык ситле,ап-ак төслө, тимер епле.(дәфтәр)
«Малайзар» бейеүе.
Әлифбаның биттәрен Әлифбабыз тамам булды
Укығы килеп тора. Без йыйылдык байрамға.
Матур-матур хәрефтәрен Шатлығыбыз эскә һыймай
Язаһы килеп тора. Нисек һезгә һөйләргә.
Хәзер ,әсәй,зур үстем, Әлифба,Әлифба,
Укый-яза беләмен. Беренсе битеңде.
Әлифбаның биттәрен Аскан көн хәтерзә
Ятка һөйләп бирәмен. Зур байрам шикелле.
Ниндәй күңелле Кызык әкиәтте
Хәреф белеүе. Укыуы рәхәт.
Шул хәрефтәрзән Рәхмәт,Әлифба,
Һүззәр төзөүе. Һиңә зур рәхмәт.
Алып барыусы.Шулай итеп,балалар мәктәптә укырға,язырға ғына түгел,йырларға,бейергә,хезмәт дәрестәрендә кыркып йәбештерергә,хатта тегергә лә өйрәнделәр.Ошо турала йыр.
«Кара бесәй балаһы» йыры.
Алып барыусы.Китап-белем шишмәһе.Уны һәр кем белә.Беззең укыусылар за быны якшы белә.С.МИХАЛКОВТЫң Әлифба тураһында шиғырзы сәхнәләштергәндәр.
«ӘЛИФБА» шиғыры.
-Нимә булды? Ни булған?
-Минең Әлифбам йығылған.Аяғын нык ауырттырған.
-«М» - Мескенкәй.
-«Ғ» - аз ғына ботон борған.
-« Ж» - таралған бөтөнләй.
-«Ю» - юғалткан үзенең урта күперен ,изәнгә төшөп кырын.
-«У»- һындырған койроғон.
-«Ф»- бисара, эй шешенгән,укый алырлык түгел.
-«Р»- ның асты өскә килгән –йомшак билдәһе төслө.
-«С»-бөгөлгән,йығылып төшкәс – булған ул «О» шикелле.
-«А» - хәрефе аңға килгәс, таныманы бер кемде.
Алып барыусы.Ошо шиғырзы ишеткәс , беззең укыусылар китапты кәзерләргә, һаксыл тотонорға кәрәк тигән фекерзә.Ошо турала тыңлайык.
«Якын дусың булһын» Х.Шабанов.
Китап –кәңәшсең һинең, Кәзерләп йөрөттөк без һине
Дусың,ярзамсың һинең, Буяманык ,йыртманык,
Ул хөрмәткә бикхаклы, «Өф» итеп кенә һакланык,
Кәзерлә һин китапты. Төштә күреп йокланык.
Мөйөштәрен бөкләмә, Рәхмәт,Әлифба,һин беззе
Биттәрен дә йыртма һин. Әллә күпме үстерзең
Бысрак кул менән уны Яңы баскыска күтәрзең
Бер касан да тотма һин. «Туған телгә» күсерзең.
Укы,кәзерлә һин уны,
Китабыңдың дусы бул.
Бик күп һораузарыңа
Яуап биреп тоорор ул.
Алып барыусы.Шулай итеп,Әлифба китабы тамам.Бына был китапта ла бик күп шиғырзар,әкиәттәр,хикәйәләр бар.Был «Туған тел» китабы.Ә минең кәнәш һезгә былай.
Күзең менән кара һин,
Күңелең менән уйла һин,
Уйын уйлап,языуыңды
Яңылыш язып куйма һин.
Кат-кат уйла хисапты,
Дөрөс сығыр шул сакта.
Уйла етез,уйла тиз,
Биш кат уйла, бер кат кис.
Дәфтәрең таза булһын,
Китабың көлөп торһон.
(китаптар таратып биреү)
Ә укыусылар безгә һүз бирә.
-Отлично укырбыз!
-Отлично эшләрбез!
-Отлично ял итербез!
-Отлично үсербез!
Номер материала: ДВ-085905
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
Йылайыр районында иң яҡшы Ҡыш бабай исеменә 40-тан ашыу әкиәт персонажы көс һынашты
27 декабрҙә Йылайыр ауылында тәүгә «Аждаһа йылы» тип аталған Ҡыш бабайҙар парады үтте.
Байрамда райондың предприятие, ойошма, учреждение һәм барлыҡ 13 ауыл биләмәһе вәкилдәре ҡатнашты. Иң яҡшы Ҡыш бабай исеменә 40-тан ашыу әкиәт персонажы көс һынашты, еңеүсегә Яңы йыл төнөндә Йылайыр халҡын байрам менән ҡотлау мөмкинлеге биреләсәк.
Сара сиктәрендә иң яҡшы әҙерләнгән байрам өҫтәленә конкурс ойошторолдо. Кискә тиклем дауам иткән матур байрамда теләгән һәр кем ҡатнаша алды.


text:
Бөрйән районында яңы хакимиәт башлығы
27 июндә Бөрйән районы Советы Рөстәм Шәриповты контракт буйынса район хакимиәте башлығы вазифаһына тәғәйенләү тураһында ҡарар ҡабул итте. Әлеге көнгә тиклем ул Бөрйән районы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары булып эшләгән.
Рөстәм Динислам улы Шәрипов 1982 йылдың 29 июлендә Бөрйән районының Яңы Мөсәт ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтын һәм БР Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған.
2014 йылдың 6 июнендә, Динир Әхмәтйәновтың хакимәт башлығы вазифаһынан китеп БР урман хужалығы министры итеп тәғәйенләнгәндән һуң, Бөрйән районы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарған.
Рөстәм Шәрипов Башҡортостан район һәм ҡала башлыҡтары араһында иң йәш етәксе булып тора.


text:
- Подробности
- Просмотров: 400
БОБРОВАЯ, ҡара ҡарағат сорты. 1978 й. М.Ғ.Әбдеева (БНИИСХ) һәм В.М.Литвинова тарафынан (Бөтә Рәсәй баҡсасылыҡ һәм питомниксылыҡ селекция‑технология ин‑ты, Мәскәү) Крупная, Бредторп һәм Хлудовская сорттарын һеркәләндереү юлы м‑н сығарыла. Ҡыуағы уртаса бейеклектә, уртаса тармаҡлы, үренделәре еңелсә бөгөлөп тора, асыҡ йәшел төҫтә. Япрағы асыҡ йәшел, тоноҡ. Емеш тәлгәше бөгөлөп тора, эре 8—10 тумалаҡ еләкле, уртаса ауырлығы 1,4 г, тәме һәйбәт. Өлгөрөү ваҡыты уртаса булған сорт. Шәкәр миҡдары — 7,6%, С витамины — 167 мг %. Насар һауа шарттарына сыҙамлылығы уртаса. Онло ысыҡ һәм антракноз м‑н аҙ зарарлана. Уңдырышлылығы — 99 ц/га (Өфө тәжрибә‑производство хужалығы, 1984). БР б‑са 1994 й. ҡулланылышҡа индерелгән, бөтә ауыл хужалығы зоналарында үҫтерелә.
М.Ғ.Әбдеева
Тәрж. Р.С.Мөфтәхетдинова


text:
Ойоштороу моменты
Уҡытыусы:
Һаумыһығыҙ!
Уҡыусылар:
Һаумыһығыҙ, уҡытыусым!
Һаумы, дуҫым.
Мин сәләмәт, мин матур,
Салауат кеүек батыр!
Уҡытыусы:
Матур ҡыҙҙарҙы һәм батыр малайҙар күреүемә бик шатмын.
II Дәрестең төп өлөшө
Уҡытыусы:
Батыр һүҙен нисек аңлайһығыҙ?
Уҡыусының яуабы:
Уҡытыусы: - Ә бына һүҙлектә былай тип әйтелә: Ҡурҡыу белмәҫ ҡыйыу. Эш, тормошта тәүәккәл, ҡыйыу. Ҡыйыулығы, көсө менән танылған кеше. СЛАЙД.(бер бала һүҙлектән, ә ҡалғандар слайдтан) Дәрес барышында батыр һүҙенә бәйле Он-лайн китап та туплаясаҡбыҙ.
Уҡытыусы: - Батыр һүҙенә ниндәй синонимдар беләһегеҙ?
Уҡыусылар: СЛАЙД Синоним: баһадир, азамат, ҡаһарман, ҡыйыу, тәүәккәл, баҙнатлы, баҙнатсыл, баҙымсаҡ, йөрәкле.
Антоним: ҡурҡаҡ
Ә хәҙер әйткән мәғлүмәтте лә китапсыҡҡа ебәрҙек
Уҡытыусы: Батыр һүҙе икенсе телдәрҙә нисек тәржемә ителә?
Рус – храбрый, сильный
Төрөк –
Инглиз –
Немец –
Уҡытыусы: ә бына күрәһегеҙме бер һүҙҙең күпме тәржемәһе бар.
Ниндәй әкиәт батырҙарын беләһегеҙ?
(Аҡъял батыр, Урал батыр, Ҡамыр батыр, Тау батыр, Урман батыр һ.б) Ә Башҡорт халҡының иң мәшһүр, бөйөк әҫәре нисек атала әле?
Уҡыусыларҙың яуабы: “Урал батыр” эпосы. Китапсыҡҡа был мәғлүмәтте лә ебәрәйек
Ниндәй мәҡәлдәр беләһегеҙ?
Уҡытыусы: Һеҙҙең әйткәндәргә өҫтәп, тағы бер мәҡәлде слайдта ҡарап үтәбеҙ.
Батыр егет – ил күрке. (СЛАЙД)
Был мәҡәлде нисек аңлайһығыҙ?
Күрке – матурлығы, биҙәге – ошо мәҡәл дәресебеҙҙең булһын.
Әйткәндәрегеҙҙе Он-лайн китапҡа индерҙем
Уҡытыусы: - Ә хәҙер бөгөнгө дәрестең темаһын белер өсөн текст менән танышайыҡ.
Текст:
Өфөлә, күкһел Ағиҙелдең текә ярында, Еңеү паркында, ғорур һәйкәл тора. Бейек мәрмәр һәм гранит бағана башында алтын йондоҙ яна. Аҫтараҡ ике батыр яугирҙың бюсы ҡуйылған. Шунда уҡ уларҙың батырлығын күрһәтеүсе һын төшөрөлгән, автоматлы һалдат дошман утын үҙ йөрәге менән ҡапларға уҡталған.
Был – Советтар Союзы геройҙары Александр Матросов менән Миәкә батыры лейтенант Миңлеғәле Ғөбәйҙуллинға һәйкәл. Батырҙар беҙҙең менән ҡалыр, исемдәре йөрәктәрҙә мәңге йәшәйәсәк. Беҙ уларҙың үлемһеҙ подвигын онотмаясаҡбыҙ.
Ғ.Рамазанов
Ниндәй һәйкәл тураһында һүҙ бара
Бюст тигән һүҙҙең мәғәнәһен һүҙлектән ҡарай алаһығыҙ, һүҙлек һеҙҙең алдығыҙҙа. Александр Матросов – башҡорт егете, ысын исеме Шакирйән Мөхәмәтйәнов
Тексттағы һүрәтләнгән һәйкәлде күргәнегеҙ бармы?
Өфө ҡалаһында иң матур һәйкәлдәрҙең береһе.
Был әйткәндәрегеҙ Он-лайн китапсыҡ өсөн бик мөһим
Уҡыусылар, яңынан текстҡа иғтибар итәйек. Аҫтына һыҙылған һүҙҙәр ниндәй һүҙ төркөмөнән бирелгән?
Уҡыусыларҙың яуабы: ҡылым
Дөрөҫ. Ни өсөн ҡылымдарҙың ялғауҙары төрлө?
Уҡыусыларҙың яуабы: Сөнки эш-хәл, хәрәкәт төрлө ваҡытта башҡарыла.
Ҡылымдар нимәлә үҙгәргәндәр?
Уҡыусыларҙың яуабы: заман, (зат һәм һанда)
Тимәк, бөгөнгө темабыҙ: Ҡылымдарҙың заман, зат һәм һан менән үҙгәреше.
Асығыҙ дәфтәрегеҙҙе, яҙып ҡуйығыҙ бөгөнгө көндөң датаһын һәм темаһын.
Уҡыусылар, дәресебеҙҙең маҡсатын кем әйтер – ҡылымдарҙың заман, зат һәм һан менән үҙгәреше тураһындағы белемдәрегеҙҙе иҫкә төшөрөү һәм нығытыу, шулай уҡ, Он-лайн китапсыҡ булдырыу.
Тексттағы һөйләмдәге ҡылымды тамырын табып, уны заманда һәм затта үҙгәртәйек.
Хәҙерге заманда.(СЛАЙД)(ИКЕШӘР БАЛА СЫҒЫП ЭШЛӘЙ)
Берлектә күплектә
I зат. Мин тор... Беҙ. Тор...
II зат Һин тор... Һеҙ тор...
III зат Ул тор... Улар тор...
Үткән заманда
Берлектә күплектә
I зат. Мин тор... Беҙ. Тор...
II зат Һин тор... Һеҙ тор...
III зат Ул тор... Улар тор...
Киләсәк заманда
Берлектә күплектә
I зат. Мин тор... Беҙ. Тор...
II зат Һин тор... Һеҙ тор...
III зат Ул тор... Улар тор...
Беҙ үҙгәрткән ҡылым, ниндәй формала килгән? (барлыҡ)
САҒЫШТЫРЫУ ӨСӨН ИКЕ ҠЫЛЫМДЫ ӘЙТЕП КИТӘМ:
Мин торам, тормайым, торасаҡмын, тормаясаҡмын(ЮҠЛЫҠ ФОРМАҺЫ)
Ошо миҫалдарға ҡарап, ҡағиҙә сығарайыҡ.
Уҡыусыларҙың яуабы: (Ҡылымдар өс заманда киләләр. Үткән. Хәҙерге, киләсәк заманда. Ҡылымдар затта, һанда үҙгәрә ала, барлыҡта юҡлыҡта була.)
Шулай итеп, телмәрҙә ҡылымдарҙың заман, затта һәм һанда үҙгәреше ни өсөн кәрәк?
Уҡыусыларҙың яуабы:
Был эштәрегеҙ менән китапсығыбыҙҙы тулыландырайыҡ
Эш-хәрәкәттең кем тарафынан, төрлө ваҡытта үтәлгәнен белер өсөн. (Алда уҡыусыларға әйтеп ҡуйырға кәрәк)
Ял минуты. Күҙҙәрҙе йомабыҙ, шул йырҙағы ваҡиғалар мәленә сәйәхәт ҡылырға саҡырам.(МУЗЫКА)
Ҡылыс ҡынының осона ҡарап, күҙҙәргә ял ойошторабыҙ. Ял минуты тамамланды, уҡыусылар арҡаларҙы төҙәйтеп, матур итеп, ултырығыҙ.
Бөгөнгө теманы нығытыу өсөн 196-сы биттәге, 261-се күнегеүҙе телдән эшләйбеҙ. Дәреслектәге текст – алдығыҙҙа.
Һөйләмдең мәғәнәһенә ҡарап, һыҙыҡтар урынына беренсе вариант белешмәләге тейешле Ҡылымдарҙы хәҙерге заманда, ә икенсе вариант үткән заманда өҫтәп яҙа.(балаларға алдан әйтеп ҡуйырға)
Уҡытыусы: Тексттағы ҡылымдар нисәнсе затта бирелгән?(өсөнсө)
Белемебеҙҙе баһалар өсөн ошондай өс төрлө эш тәҡдим итәм.
“5” билдәһен алыр өсөн йәшел карточкалағы эштәр,
“4” билдәһен алыр өсөн һары карточкалағы эш,
“3” билдәһенә зәңгәр карточкалағы эш.
Баһалау: уҡыусылар, эштәрегеҙҙе алмаштырығыҙ, дөрөҫ яуапҡа ҡарап баһалама ҡуйығыҙ, кемдәрҙең биш баҫығыҙ, ҡалай күмәкһегеҙ.Ә быға ҡарап нимә әйтә алаһығыҙ? Дүрткә эшләгәндәр баҫығыҙ, һеҙҙә күмәкһегеҙ икән, ә һеҙ нимә әйтә алаһығыҙ. Кемдәр үҙ баһаһы менән риза түгел. Төҙәтергә мөмкин. Бөгөнгө дәрескә ҡағылышлы ниндәй мәғлүмәт өҫтәй алаһығыҙ.
Уҡытыусы: Аңлағанығыҙҙы иҫбатлар өсөн бирелгән схеманы тултырайыҡ.
Ҡылымдар нимәләр менән үҙгәрә?
Ҡылымдар үҙ аллы һәм ярҙамсы була, ул теманы киләһе дәрестә үтәсәкһегеҙ. Ә хәҙер өйгә эште яҙып алығыҙ. Һәр кем үҙ теләгәненән сығып эш төрөн һайлап ала.
Бәләкәй генә Он-лайн китапсыҡ киләсәктә ҙур китап булыр, һәр кем үҙ батырлыҡтарын ошо китапҡа яҙыр.
Һығымта: Минең теләгем һеҙгә шул уҡыусыларым: Ҡараһаҡал, Салауал Юлаев, Таһир Кусимов, Муса Гәрәй, Зөбәй Үтәғолов, Муса Мортазин кеүек батырҙарыбыҙҙың рухы һеҙҙе лә киләсәктә – матурлыҡҡа һәм батырлыҡҡа әйҙәһен.
Номер материала: 70570041550
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
Төбәктә оҫталар йөҙҙән ашыу дебет шәл өлгөләрен күрһәттеФото: Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәте
Төбәктә оҫталар йөҙҙән ашыу дебет шәл өлгөләрен күрһәтте
Төбәктә оҫталар йөҙҙән ашыу дебет шәл өлгөләрен күрһәттеФото: Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 4 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Республикала «Стәрлебаш биҙәктәре» дебет шәл байрамы уҙҙы. Стәрлебаш районында ойошторолған күргәҙмәгә оҫталар йөҙҙән ашыу эш килтерҙе. Байрам Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың художество һәм халыҡ ижадын үҫтереүгә арналған республика кәңәшмәһе йомғаҡтары буйынса тәҡдимен үтәү сиктәрендә уҙғарылды.
Башҡортостандың мәҙәниәт министры урынбаҫары Рәнис Алтынбаев, Ҡаҙағстандың атҡаҙанған артисы, Кустанай филармонияһы солисы, «Урал моңо» республика фестиваленең даими жюри ағзаһы Азамат Мукатов һәм республика Дәүләт Йыйылышы депутаты Зөһрә Исмәғилева абруйлы ҡунаҡтар булды. Урындағы Мәҙәниәт йортонда уларҙы райондың йыр-бейеүгә маһир үҙешмәкәр коллективтары ҡаршы алды. Башҡорт дебет шәле оҫталары клубы күргәҙмә ойошторҙо.
Байрамда шәлдең тарихы менән таныштырыу булды. Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, республиканың халыҡ художество кәсептәре оҫталары ассоциацияһы рәйесе Зөһрә Исмәғилева үҙ сығышында Стәрлебаш шәлселәренең оҫталығын юғары баһаланы һәм әйберҙәрҙең сифатлы булыуын билдәләне.
«Байрам башҡорт халҡының бай тарихын, шулай уҡ хәҙерге быуындың ата-бабаларҙың традицияларын һаҡлап ҡалыу теләген сағылдыра, — тине депутат. — Беҙгә лайыҡлы, сифатлы эштәр тәҡдим ителде. Иҡтисади яҡтан ҡарағанда, байрамда күрһәтелгән халыҡ ижады төрө дөрөҫ ойошторғанда килем килтерә, яңы эш урындары булдырыуға булышлыҡ итә ала».


text:
Төбәктә Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы юлдарҙа томан төшөүе хаҡында иҫкәртә Фото: автор
Төбәктә Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы юлдарҙа томан төшөүе хаҡында иҫкәртә
Төбәктә Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы юлдарҙа томан төшөүе хаҡында иҫкәртә Фото: автор
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Төбәктә Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы томан төшөүе хаҡында иҫкәртә. Юлдарҙа 2-4 километрҙан күреү мөмкинлеге кәмей. Ведомствоның республика гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы мәғлүмәттәренә һылтанып хәбәр итеүенсә, 19 ноябрҙә көндөң аяҙлы-болотло булыуы көтөлә.
Республикала урыны менән бер аҙ ҡар яуасаҡ. Ел йүнәлешен үҙгәртеүсән, талғын. Һауа температураһы төндә 13-18, ҡайһы бер райондарҙа 23 градусҡа тиклем, көндөҙ 8-13 градус һалҡын. Көнсығыш райондарҙа төндә 23-28, көндөҙ 15-20 градус һыуыҡ. Иртәле-кисле юлдарҙа томан төшөүе фаразлана.
Федераль трассаларҙың юл япмаһын ремонтлау һәм реконструкциялау эштәре алып барылған участкаларында транспорт хәрәкәтенең ауырлашыуы, авариялар һанының артыуы ихтимал. Һауа шарттарына бәйле, М-5, М-7, Р-240 автомобиль юлдарында юл-транспорт ваҡиғалары булыуы мөмкин, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығында.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Бахыр бала. Йәне йәннәттә булһын...
Бахыр бала. Йәне йәннәттә булһын...
3 майҙа хәбәрһеҙ юғалған 9 йәшлек Яна Перчаткинаның кәүҙәһен Белореттың Фурманов урамындағы бер йорт ихатаһында тапҡандар. Хоҡуҡ һаҡлаусылар асыҡлауынса, баланың юғалыуына һәм үлеменә 38 йәшлек ир сәбәпле булған.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ: ҡыҙ май айы башында хәбәрһеҙ юғалды. Уны эҙләргә бар ҡала һәм район халҡы күтәрелде, башҡа яҡтарҙан волонтерҙар килде. Янаның яҡындары хатта маҡталған экстрасенстарға мөрәжәғәт итеп бөттө.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Быйылғы уҡыу йылында республикабыҙҙа Төп дәүләт имтиханын 38 мең туғыҙынсы синыф уҡыусыһы тапшырасаҡ. Уны үткәреү тәртибе өс йыл эсендә яйға һалынған. Былтырғынан айырмалы рәүештә, ҡайһы бер үҙгәрештәр ҙә бар. Ун беренселәр йомғаҡлау иншаһы яҙған кеүек, туғыҙынсылар ҙа беренсе тапҡыр 13 – 16 апрелдә йомғаҡлау әңгәмәһе үтеп ҡараясаҡ. Ул нимәнән ғибәрәтме? Уҡыусыларға дүрт эш төрө тәҡдим …
Continue reading ‘Үҙгәрештәр, яңылыҡтар көтә’ »
ЛДПР партияһы депутаттары Дәүләт Думаһына Берҙәм дәүләт имтихандарын бөтөрөргә теләп, уны ғәҙәти дәүләт имтихандары менән алыштырыу тураһында закон проекты әҙерләп биргәйне. Был һынау системаһы буйынса бәхәстәр, һөйләшеүҙәр алдағы көндәрҙә лә күп буласаҡ әле. Ә беҙҙең гәзит уҡыусылары БДИ хаҡында ни уйлай, ниндәй фекерҙә икән?
Яңы ғына мәктәп тамамлап, оло тормош юлына аяҡ баҫҡан йәштәр алдында сираттағы һынау: уҡырға ҡайҙа барырға? Шуныһы ҡыҙыҡ: элек юғары уҡыу йорттарына тик яҡшы уҡығандар ғына документтарын бирә торғайны, тиһәк, һуңғы йылдарҙа Берҙәм дәүләт имтиханын уртаса тапшырғандарҙы ла, мәҫәлән, урыҫ теленән 36 балға, алалар. Ә БДИ һөҙөмтәләрен 5 баллы баһалау яғынан ҡарағанда, был «өслө» тигән …
Continue reading ‘Хыялдар тормошҡа ашһын!’ »
Сығарылыш синыф уҡыусыларының ун бер йыл буйы мәктәптә алған белем кимәлен һынау – Берҙәм дәүләт имтихандары бара. Был осор уҡытыусыларҙы, ата-әсәләрҙе лә ныҡ борсой, тулҡынландыра. Имтихандар нисек бара? Һынауҙарға нисек әҙерләнәләр? Ошо һорауҙарға яуап табыр өсөн һүҙҙе XI синыфты тамамлаусы уҡыусыларға бирҙем.
Сығарылыш синыф уҡыусылары өсөн ҡыҙыу мәл. Тулҡынланып көтөп алған Берҙәм дәүләт имтихандары бара. Нисек тапшырырмын, һөҙөмтәләрем нисек булыр, юғары уҡыу йортона инә алырмынмы? Оло тормош юлына аяҡ баҫырға торған ҡыҙҙар һәм егеттәрҙе мең төрлө һорауҙар борсой. Ата-әсәләре лә улар менән бергә хафалана.
Һынау һынау инде. Барыбер бер аҙ ҡурҡыта. Иҫләгәндәрҙе генә эшләрмен, тип әҙерләнеп торманым. Уҡыусы саҡта математиканы башҡа фәндәргә ҡарағанда нығыраҡ ярата инем бит. Ә шулай ҙа мәктәпте тамамлағанға 19 йыл үтеп киткән.
Июнь айында Рәсәй мәғарифты күҙәтеү хеҙмәте, күренекле сәйәхәтсе Дмитрий Шпароның «Мажара клубы» фонды Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырғанда иң юғары балл йыйыусыларға юллама вәғәҙә иткәйне. Ниһайәт, конкурсҡа йомғаҡ яһалды. 260-тан юғары балл йыйған 50 ҡатнашыусы араһынан 6 сығарылыш синыф уҡыусыһы бындай бәхеткә лайыҡ булды. Улар Карелия һәм Краснодар крайындағы «Ҙур мажара» лагерҙарына ял итергә юлланды.
Бына аттестат алыр көн дә етте. Үҙем синыф етәксеһе булған туғыҙынсылар менән имтихандарға нисек әҙерләнеүҙәре, тапшырыуҙары тураһында һөйләшеп алдым.
Ҡасан ғына БДИ тиҙерәк үтеп китә инде, тип сығарылыш синыф уҡыусылары ла, ата-әсәләре лә, уҡытыусылары ла хафаланһа, ниһайәт, һынауҙар артта ҡалып та бара. Күптәр, арҡаһынан бер йөк төшкән һымаҡ, еңел һулап та ҡуйғандыр. Бәғзеләргә ҡурҡыныс төш кеүек кенә булып иҫтә ҡалыр инде.
Республикабыҙҙа 20 мең 472 кеше Берҙәм дәүләт имтиханы тапшырасаҡ, шуларҙың 18 мең 956-һы – ун беренселәр, 287-һе – һөнәри уҡыу йорттарынан, 1 мең 166-һы – үткән йылдарҙағы сығарылыш синыф уҡыусылары, 62-һе – былтыр һынауҙы бирә алмағандар. Был һан былтырғыға ҡарағанда 1 меңгә кәмерәк.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Үзбәкстандың бизнесы менән әүҙем эшмәкәрлек алып барырға теләйбеҙ»Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов: «Үзбәкстандың бизнесы менән әүҙем эшмәкәрлек алып барырға теләйбеҙ»
Рөстәм Хәмитов: «Үзбәкстандың бизнесы менән әүҙем эшмәкәрлек алып барырға теләйбеҙ»Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 28 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
27 апрелдә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Үзбәкстан Республикаһының Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Аҡмал Камалов менән осрашты. Яҡтар сәнәғәт һәм сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлек перспективаларын, миграция сәйәсәтенең мөһим мәсьәләләрен, шулай уҡ халыҡ-ара ШОС һәм БРИКС саммиттарына әҙерлек барышын тикшерҙе.
– Ике айҙан беҙҙә Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы илдәренең саммиты була. Һис шикһеҙ, унда Үзбәкстан делегацияһы ла ҡатнашасаҡ. Ошо саралар алдынан Башҡортостан Республикаһының Үзбәкстандың сәнәғәт, ауыл хужалығы предприятиелары, бизнесы менән үҙ-ара килешеп эш итеү мөмкинлектәре хаҡында һөйләшергә теләгебеҙ бар, – тине Рөстәм Хәмитов.
Төбәк Башлығы Башҡортостан машиналар эшләү продукцияһын, нефть-газ ҡорамалдарын, газ һәм нефть үткәргестәр өсөн материалдар тәҡдим итергә әҙер булыуын белдерҙе. Хәҙерге ваҡытта Салауат катализаторҙар заводы, Белореттағы Көньяҡ-Урал заводы продукцияларын Үзбәкстанға ебәреү тураһында һөйләшеүҙәр алып барыла. Республика предприятиелары Үзбәкстанға ит-консерва, ит һәм колбаса изделиелары, ҡоро һөт, аҡ май, ашлыҡ һәм ҡарабойҙай ярмаһы, шулай уҡ ашламалар оҙатырға әҙер. Республика, үҙ сиратында, Үзбәкстандан йәшелсә-емештәр килтереү менән ҡыҙыҡһына.
Илсенең һүҙҙәренсә, бөгөн Үзбәкстанда сәнәғәт продукцияһы, шул иҫәптән электр тауарҙары, кеҫә телефондары, компьютерҙар, шулай уҡ еңел һәм йөк автомобилдәре сығарыла. Бынан тыш, йөк, пассажир вагондары һәм цистерналар эшләү үҫешә.
Фекер алышыу барышында миграция ҡануниәте темаһы ла күтәрелде. Рөстәм Хәмитов килеп тыуған һорауҙарҙы тиҙ арала хәл итеү өсөн Өфөлә Үзбәкстандың Генераль консуллығын асырға тәҡдим итте.
– Үзбәкстандың бизнесы менән әүҙем эшмәкәрлек алып барырға теләйбеҙ. Беҙ мәҙәни, социаль өлкәлә эшләргә әҙер. Был барыбыҙ өсөн дә яҡшы буласаҡ, – тип билдәләне төбәк етәксеһе.
2014 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостан менән Үзбәкстан араһында тауар әйләнеше 127,2 миллион доллар, шул иҫәптән экспорт – 71,6 миллион доллар, импорт 55,5 миллион доллар тәшкил иткән.
Төбәктә Үзбәкстан капиталы ҡатнашлығында 78 предприятие эшләй.


text:
Башҡортостанда икенсел сеймалды ҡабул итеү пункттарының интерактив картаһы эшләй
Экология порталында Башҡортостан Республикаһындағы икенсел ресурстарҙы ҡабул итеү пункттарының яңы интерактив картаһы барлыҡҡа килде.
— Көн һайын көндәлек сүп-сарҙа ҡағыҙ, быяла, алюминий, ПЭТ һәм пластик кеүек ҡиммәтле фракциялар бөтөнләйгә юғала. Улар барыһы ла артабан файҙаланыуға яраҡлы. Күп осраҡта кешеләр уларҙы ҡайҙа тапшырырға белмәй. Әлегә тиклем икенсел сеймал ҡабул итеү һәм эшкәртеү урындары тураһында айырым-айырым мәғлүмәт бирелде, берҙәм мәғлүмәт базаһы булманы. Проблеманың көнүҙәк булыуын белеп, беҙ республика биләмәһендә икенсел ресурстар ҡабул итеү пункттарының интерактив картаһын булдырыу проектын тормошҡа ашыра башланыҡ, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһының инженер-экологы Альбина Шәмсетдинова.
Уның әйтеүенсә, әлеге ваҡытта картала икенсел сеймалды эшкәртеү менән шөғөлләнгән 60-тан ашыу предприятие билдәләнгән һәм уларҙың телефондары күрһәтелгән.
Әкренләп карта яңыртыла һәм тулылана барасаҡ. Был эштә карта төҙөүселәр әүҙем ҡулланыусыларҙың һәм ҡыҙыҡһынған кешеләрҙең ярҙамына иҫәп тота.
Уңайлыраҡ булһын өсөн икенсел сеймал төрлө төҫтәр менән төрҙәргә бүленгән: макулатура, быяла, металл, пластик, текстиль. Картала хәүефле ҡалдыҡтар ҡабул итеү пункттары ла билдәләнгән. Был исемлеккә терегөмөшлө лампалар, оргтехника, автомобиль покрышкалары, май һеңгән ҡалдыҡтар һәм аккумулятор батареялары инә.
— Кире бәйләнеш тә ҡаралған. Мәҫәлән, ҡулланыусылар картаны нисек баһалауҙары тураһында яҙып ҡалдыра, мәғлүмәттең дөрөҫлөккә тап килмәүе йәки яңы пункт асылыуы тураһында хәбәр итә ала. Бының өсөн махсус форманы тутырып, уны беҙгә ебәрергә генә кәрәк. Шулай итеп, теләге булған һәр кеше беҙҙең картала булмаған, әммә уға билдәле теләһә ниндәй пункт тураһында мәғлүмәт өҫтәй аласаҡ. Һәр беребеҙ планетаға ябай ғәмәлдәребеҙ менән ярҙам итә ала! Сүп-сарҙы ташламағыҙ, уны эшкәртеүгә тапшырығыҙ. Ә ҡайҙа тапшырырға икәнен беҙҙең интерактив карта әйтер, — ти Альбина Шәмсетдинова.
Эко-порталда тағы ике интерактив проект – һауа торошоноң картаһы менән тәбиғи ҡурсаулыҡтар картаһы уңышлы тормошҡа ашырыла.


text:
"Таҫма теллелек беҙгә хас"29-12-2012, 02:07 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
– Гүзәл затта юхалыҡ сифаты өҫтөнлөк итә. Минең менән килешәһегеҙме?
– Бер көн ай булһам, иртәгәһенә ҡояшмын. Хәйер, ир ҡатыны, өй йылыһын һаҡлаусы хужабикә икәнһең, шунһыҙ ҙа булмайҙыр. Донъя көткәс, һауыт-һаба шылтырамай тормай. Ҡояш һүҙен юҡҡа ғына телгә алманым. Ысынлап та, юхалыҡ, таҫма теллелек һәр беребеҙгә хастыр ул. Ир-ат үҙенсә, ул аҡса табыусы, ғаиләне туйындырыусы. Ә һылап-һыйпап тороуға уның ваҡыты ҡалмай, көйләү-шымалау иһә беҙгә килешә, был йәһәттән маһирбыҙ.
– Эштән һуң ҡайтып барышлай бер ир дуҫын өйө янында осрата һәм, уң ҡулын өҫкә күтәреп, бармаҡтарын яртылаш бөгөп, нимәлер һорай. Тегеһе башын һелкә. Шулай итеп, ул юлын артабан дауам итә...
– Бисәләрҙең зәһәрлеге тураһында ниндәй генә көләмәс сығармағандар! Быны ла ишеткәнем бар. Йәнәһе, ҡысҡырып: "Кобраң өйҙәме?" – тип һораһа, ҡатыны ишетеүе ихтимал. Һүҙһеҙ аңлашалар былар. Улай уҡ яуыз түгелбеҙ ҙә инде. Ә бына ҡатын-ҡыҙ халҡының теле әселеген беләм. Белорет районындағы бер урынды халыҡ тиккә генә "Ҡәйнә теле" тимәгән.
– Йәне теләгән – йылан ите ашаған, тиҙәр. Һөйләшкәндән һуң ошоно һеҙгә ҡарата ла әйтә алам.
– Һәр кеше үҙенә ниндәй ҙә булһа маҡсат ҡуя, уны ғәмәлгә ашырырға ынтыла. Тормош иптәшем менән күпмелер ваҡыт Пермдә йәшәгәс, ҡалала фатирыбыҙ бар ине, аҙаҡ яҙмышыбыҙҙы ауыл тормошо менән бәйләргә ҡарар иттек. Илдар ошо ауылдыҡы, мин – Бурһыҡтан. Ауылды маҡтаһаң да, ҡалала йәшәйһең, тип кемдер аптыраны, хуплаусылар иһә иңдәргә ҡанат ҡуйҙы. Ереклелә магазин астыҡ, шөкөр, ижтиһад иткәс, эшебеҙ көйлө генә бара. Өҫтәүенә, йыл да мал үрсетеп һәм ҡаҙ бәпкәләре үҫтереп, һатыуға сығарабыҙ. Илле гектар ер алдыҡ – баҡсасылыҡҡа йәбешеп ятыуыбыҙ тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Бынан тыш, ирем тауар ташыу менән дә шөғөлләнә. Ҡунаҡ саҡырһаҡ, һығылыр сиккә еткән өҫтәлдәге һыйға ымлап: "Аҡса түгел, ә баҡса емеше", – тип йыш ҡына шаяртам. Быларҙың барыһын да ни өсөн һөйләйем? Тырышһаң, күгәрсен һөтөн дә эсергә, йылан итен дә ашарға мөмкин.


text:
Рухтан яралған уңыш31-01-2013, 03:31 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға
Ошо йәһәттән Нәзилә Мырҙаҡованың бәхетенә һоҡланырлыҡ. Сибай педагогия училищеһын тамамлап, Күмертауға эшкә ебәрелгән Баймаҡ ҡыҙын тәүге эш урынында ҡолас йәйеп ҡаршы алалар. Рухы ташып торған йәш белгесте ҡаланың 5-се мәктәбендә асылған башҡорт класына уҡытыусы итеп тәғәйенләйҙәр. Әлегә тәжрибәһеҙ булыуына ҡарамаҫтан, ныҡышмал, тәүәккәл Нәзилә Йыһангир ҡыҙы ең һыҙғанып эш башлай. Ә ҡаршылыҡтар ифрат күп, башҡортса дәреслектәрҙең етешмәүе айырыуса бәкәлгә һуға. Ата-әсә менән бер йүнәлештә эшләү, класс сәғәттәрен, йыйылыштарҙы даими үткәреү, һайлаған һөнәрҙе, туған телде мөкиббән яратыу үҙ емешен бирмәй ҡалмай — башҡорт класы яйлап аяҡҡа баҫа. "Ике йылдан, кейәүгә сығып, Яҡуп ауылына күсергә тура килде. Ә хеҙмәт юлымды башлаған урыҫ мәктәбендә башҡорт класының һаман да уңышлы эшләп килеүе — минең өсөн ҙур ғорурлыҡ", — ти Нәзилә Йыһангир ҡыҙы.
Яҡуп мәктәбендә ун йылдан ашыу башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшләгәндә лә, Күмертау авиация техник колледжында башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрен алып барғанда ла төп маҡсатына — йәш быуында телебеҙгә, милләтебеҙгә һөйөү тәрбиәләүгә — тоғро ҡала рухлы педагог. Уҡыусыларының төрлө конкурс, олимпиадаларҙа яулаған ҡаҙаныштары — тырыш хеҙмәттең аныҡ дәлиле. Нәзилә Йыһангир ҡыҙы үҙе лә һөнәри бәйгеләрҙә ихлас ҡатнаша, алдынғы урындарҙы яулай.