text:
Өфөлә йәшәүселәрҙең 76 проценты хаҡлы ялға сыҡҡас эшләргә теләй
ӨФӨ, 2016 йыл, 8 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфөлә йәшәүселәрҙең 76 проценты хаҡлы ялға сыҡҡас эшләргә теләй, тип иҫәпләп сығарған HeadHunter эксперттары. Өфөләрҙең күпселеге сәләмәтлеге мөмкинлек биргәнгә тиклем эшләйәсәк. Бының төп сәбәбе — пенсияның етмәүе. Пенсиянан һуң да эштәрен дауам итергә теләүселәр араһында эшселәр һәм дәүләт хеҙмәткәрҙәре күп.
Һорау алыныусыларҙың һигеҙ проценты пенсия йәшенә етмәйенсә ялға китергә йыйына. Уларҙың яртыһы торлаҡты ҡуртымға биреүҙән килгән аҡсаға, банктағы проценттарға йәшәргә ниәтләй йәки ғаилә ағзаларына иҫәп тота. Икенсе яртыһы эштән ваҡытынан алда китеү тураһында ҡарарын дәлилләй алманы.
Эшләмәҫкә мөмкинлек биргән ҙур сумма аҡса килеп сыҡҡан осраҡта һорау алыныусыларҙың өстән бер өлөшө генә ялға китергә әҙер. Башҡалар иһә кире яуапты үҙҙәренең эше оҡшауы йә иһә тормоштарын эштән башҡа күҙ алдына килтермәүҙәре менән аңлатты.


c: text/html

text:
Ҡарабаев М.И.
Диалекттарҙа фитонимдарҙың лексик-семантик төркөмсәләре
Телдә ҡулланылған атамалар үҙҙәре атап йөрөткән объекттарҙың төрлө билдәләрен, сифаттарын сағылдырырға мөмкин. Номинация процесы семасиологияның бер өлөшө булараҡ, төрлө проблемаларҙы хәл итеү менән бәйләнгән. Белеүебеҙсә, һәр бер конкрет нәмә һәм күренеш тирә-яҡ мөхиттә бер бөтөн система рәүешендә төрлө үҙенсәлектәре менән үҙ-ара бәйләнештә йәшәй.
Үҫемлектәр төрлө сифаттар менән характерлана. Был сифаттар объектив һәм конкрет булалар, шул рәүешле теге йәки был үҫемлеккә номинация нигеҙе булып сығыш яһайҙар. Шул төрлө сифаттар араһынан атаманың иң аңлайышлыһы, үҙенсәлеклеһе атама булып һайланып алына.
Башҡорт телендә үҫемлектәр атамаларының үҙенсә бер системаһы барлыҡҡа килгән. Фитонимдарҙың исемләнеү үҙенсәлектәре буйынса түбәндәге лексик-семантик төркөмсәләргә бүлеп ҡарарға мөмкин:
1. Үҫемлектәрҙең морфологик, йәғни төҙөлөшө буйынса, билдәһенең атамала сағылыш табыуы. Башаҡ, һабаҡтарҙы, һабаҡ төҙөлөшөн аңлатҡан фитонимдар. Мәҫәлән: суҡтал (арғаяш), сәнескәкле гөл (ҡариҙел, урта), энағас (салйоғот, төньяҡ-көнсығыш, һаҡмар), күгәрсен күҙе (эйек-һаҡмар).
2. Үҫемлектәрҙең төҫ билдәһе. Төҫ үҫемлектең атамаһы нигеҙендә ҡулланыла, ул үҫемлектәрҙең иң боронғо билдәһе. Күреүебеҙсә, фитонимдарҙың төҫ билдәһенә нигеҙләнеп аталыуы кеше тормошонда айырым роль уйнағандар. Бында һары, аҡ, зәңгәр, ҡара, ҡыҙыл төҫтәр актив ҡулланыла.
– Аҡ һүҙе менән бирелгән фитонимдар:
– аҡбабай (урта;
аҡбаш (гәйнә, ҡариҙел);
аҡбиләңкә (төньяҡ-көнбайыш);
аҡбаш үлән (ҡыҙыл);
аҡ йарма (мейәс);
аҡтәтәй (урта урал);
ағүлән (урта һ.);
аҡмысай.
Ҡара берәмеге түбәндәге үҫемлек атамаларында бирелгән:
ҡарайеләк (дим);
ҡара ҡайын (дим, урта);
ҡара мүк еләге (урта);
ҡара мәмәй (дим);
ҡарачерки (гәйнә);
Күк һүҙе менән түбәндәге фитонимик берәмектәр бар:
– күкбаш (гәйнә);
күк борсаҡ (ҡыҙыл);
күксин (урта);
күк жиләк (гәйнә, ҡариҙел, урта урал);
күк көртмәле (мейәс, ҡыҙыл, урта);
күксәскә (мейәс, урта);
күксәсәк (урта);
күктирәк (һаҡмар);
күк үлән (арғаяш);
күгелсән (салйоғот).
Айырым фитонимдарҙа төҫтө күрһәтеүсе һары һүҙенең дә ҡулланылыу осраҡтары бар:
– һарыбаш (ҡыҙыл, мейәс);
– һары мөтөрөшкә (эйек-һаҡмар);
һарымай (урта);
һарсәскә (дим);
һарут (урта);
һарысай (эйек);
һарысискә (салйоғот);
сарбаш (гәйнә);
сары бәжей (ҡариҙел);
сары торма (гәйнә);
сарышәңгә (гәйнә);
ҫарымҫаҡ (дим);
ҫарыбаш (дим);
ҫары сискә.
Күп кенә фитонимдарҙа ҡыҙыл һүҙе ҡулланыла:
ҡыҙылалма (дим);
ҡыҙылйеләк (урта);
ҡыҙыл мүк еләге (урта);
ҡыҙыл шалҡан (мейәс).
Ала һүҙе лә фитонимдар составында осрай:
алабай (ҡариҙел);
алағарға үләне (һаҡмар);
ала күгәрсен (дим).
Миҫалдарҙан күренеүенсә, үҫемлектәрҙең төҫ билдәләрен сағылдырыусы лексик берәмектәрҙән ҡара һәм аҡ һүҙҙәре бик актив ҡулланыла.
Атамаларҙа үҫемлектәрҙең тышҡы билдәләренең сағылышы :
– айыутабан;
– алҡа үләне (ҡариҙел);
– алҡагөл (урта);
ҡоймағүлән (әй);
самауыр үләне (эйек);
түмәрәк үлән (һаҡмар);
энағас (арғаяш, урта урал, эйек-һаҡмар, әй).
4. Үҫемлектәрҙең үҫеп сығыу урыны. Фитонимдың билдәләүсе компоненты булып шул ерҙең атамаһы сығыш яһай (һыу, һаҙ, урман һ.б):
– ағас еләге (ҡыҙыл, урта, эйек-һаҡмар)
– йар сәскәһе (урта);
ҡырсын тал (дим, мейәс, салйоғот, урта)
һыу йефәге (салйоғот);
һыу сәскәһе, һыу сәсәге (мейәс);
һыуһар (әй).
Сәскә атыу һәм үҫеп сығыу ваҡыты. Семантик билдәһе түбәндәгеләрҙә күренә:
– айбағыр (ҡариҙел, төньяҡ-көнбайыш);
Үҫемлектәрҙең берәй ниндәй һут бүлеп сығарыуы:
– һөтлөк (урта);
– һөтлөгән, һөтлөкәс, һөтлөүлән (урта, эйек-һаҡмар);
– һөттөмәкәй (ҡыҙыл).
7. Дауалау сифаты булған үҫемлектәр. Билдәле булыуынса, күп үҫемлектәрҙең шифалы үҙенсәлектәре бар, һәм улар халыҡ медицинаһында киң ҡулланыла. Мәҫәлән:
– жарапечин (гәйнә);
жарапечин жабу (төньяҡ-көнбайыш);
– йара япрағы (арғаяш, дим, ҡыҙыл, урта, эйек-һаҡмар).
Номинация принцибы – тәм. Был төркөм фитонимдарҙың нигеҙендә тәм үҙенсәлектәре ята. Мәҫәлән: татлы һүҙе менән яһалған үҫемлектәр исемдәре:
татлы тамыр (һаҡмар);
татты тамыр (мейәс);
татлы йафраҡ (төньяҡ-көнбайыш);
татлыҡай (ырғыҙ).
Үҫемлектәрҙең тауыш сығарыуы. Тауыштар үҫемлектәргә механик тәьҫир итеү арҡаһында килеп сыға. Бындай фитонимдарға түбәндәгеләр ҡарай:
зыңғалаҡ (мейәс);
– шалтыраҡ (ҡыҙыл).
Халыҡ ышаныуҙары, юҡ-бар күҙ алдына килтереү. Кешеләрҙең мифологик күҙ алдына килтереүҙәренә нигеҙләнгән атамалар фитонимияла күп кенә урын алып тора. Миҫалдар:
– шайтан дегәнәге (урта);
шайтан ҡымыҙлығы (дим)
– шайтан көпшәҫе (дим).
Үҫемлектәрҙең еҫе буйынса аталыу принцибы. Был семантик төркөмдә фитонимдарҙың иң күп өлөшө бирелгән. Үҫемлектәрҙең атамаларында еҫте белдергән компонент төп урын алып тора, ул төрлө мәғәнәлә ҡулланыла: хуш еҫле ", еҫле. Мәҫәлән:
– ислекәй (төньяҡ-көнбайыш);
– ислеҡурай (ҡариҙел.
Үҫемлектәр атамаһы системаһында күп кенә зоонимик берәмектәр ҡулланыла. Улар, ғәҙәттә, фитонимдарҙың тәүге компоненты рәүешендә сығыш яһайҙар. Был атамалар составында түбәндәге зоонимдар актив ҡулланыла:
Айыу:
– айыуғурайы (ҡыҙыл, һаҡмар);
айыу ҡамыры (төньяҡ-көнбайыш);
айыутабан (гәйнә, ҡариҙел);
айыутубыҡ (урта);
айыушоморт (гәйнә).
Ат:
– ат ҡойроғо (ҡариҙел);
атҡолаҡ (дим);
ат ҡуҙғалағы (гәйнә, дим, мейәс, төньяҡ-көнбайыш, урта);
ат тойағы үләне (ҡариҙел).
Баҡа:
баҡүлән (дим);
баҡа йефәге (арғаяш, дим);
баҡа үләне (урта урал);
баҡа яфрағы (дим, ҡариҙел, минзәлә, төньяҡ-көнбайыш, һаҡмар).
Бесәй:
– бесей ғойроғо (дим, урта);
бесей емеше (арғаяш);
бесәй аяғы (мейәс);
бесәй тарыһы (урта);
бесей һәҙәбе (әй).
Бүре:
бүре емеше (көнсығыш);
бүре көпшәҫе (дим);
бүре ҡуҙғалаҡ (гәйнә).
Эт:
– эт борсағы (һаҡмар);
эт йемеше (төньяҡ-көнбайыш);
этҡолаҡ (дим, эйек-һаҡмар);
этпорон (гәйнә);
эт теште ғайын (арғаяш).
Төрлө төркөмгә ҡараған хайуан атамалары:
быҙау (ҡариҙел);
дөйә аяғы (мейәс);
ҡолонтойаҡ (гәйнә);
төлкөйемеш, төлкөйемеш ағасы (әй);
төлкөҡойроҡ (дим);
һарыҡ йыуаһы (ҡыҙыл, эйек-һаҡмар, әй).
Ҡош атамалары ла ҡараған берәмектәр үҫемлек исемдәре составында бирелгән:
алағарға үләне (һаҡмар);
ала күгәрсен (дим);
бәпкә (салйоғот);
бәпкүлән (төньяҡ-көнбайыш, урта, һаҡмар, ырғыҙ);
күгәрсен күҙе (эйек-һаҡмар);
ҡарлуғас йыуаһы (һаҡмар);
турғайбаш (урта);
турғай еләге (ҡыҙыл, урта, эйек-һаҡмар).
Фитонимдарҙың бер төркөмөндә этник берәмектәр ҙә урын алған. Бындай атамаларға түбәндәгеләр ҡарай:
ҡаҙаҡ һөттөкәйе (мейәс);
урыс көпшәге (һаҡмар);
урыҫ кесерткәне (эйек-һаҡмар);
урыһ ҡымыртҡығы (салйоғот).
Айырым үҫемлек атамаларында туғанлыҡ-ҡәрҙәшлек терминдары урын алған:
кейәү ҡамҫыҫы;
аҡбабай (урта);
бабайбаш (ҡариҙел, төньяҡ-көнбайыш, урта);
– әбей ҡамыры (дим);
әбей йемеше (эйек-һаҡмар).
Составында ағас атамалары булған үлән исемдәре. Был төркөмсәгә ингән үлән атамаларында беренсе компонент сифатында ағас атамалары сығыш яһай:
– ҡайынгөл (ҡариҙел);
ҡарағай йеләге (нөгөш, урта).
Шулай итеп, үҫемлек атамалары 15 лексик-семантик төркөмсәгә бүленә. Был төркөмсәләр араһында хайуандар нигеҙендә яһалған фитонимдар күпселекте тәшкил итә.
Әҙәбиәт
Ареальные исследования по башкирской диалектологии и ономастике Башкирии. – Уфа: ИИЯЛ, 1988. – 83 с.
Ишбулатов Н.Х. Башҡорт теле һәм уның диалекттары. – Өфө: Китап, 2000. – 210 б.
Максютова Н.Х. Восточный диалект башкирского языка в сравнительно-историческом освещении. – М.: Наука, 1976. – 292 с.
Миржанова С.Ф. Северо-западный диалект башкирского языка: Формирование и современное состояние. – Уфа: Китап, 1991. – 296 с. (2-е издание, стереотипное. – Уфа: Китап, 2006. – 300 с.)Шәкүров Р.З. Башҡорт диалектологияһы. – Өфө: Китап, 2012. – 240 б.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Ремонт эшләүселәргә кәңәштәр
Ремонт эшләүселәргә кәңәштәр
- Кухняла мөмкин тиклем күберәк розетка ҡуйырға тырышығыҙ. Улар техника торасаҡ һәр ерҙә булырға тейеш. Тройник ҡулланмаҫ өсөн, ике яҡлы розетка һатып алығыҙ.
- Иҫке канализация торбаларын пластик торбаларға алмаштырғанда уларҙы нимә менәндер тышларға онотмағыҙ. Сөнки өҫтәге күршеләрегеҙ унитаз менән файҙаланғанда тауыш ныҡ ишетелеп торасаҡ.
- Ҡараңғы төҫтәге иҙән, паркет матур, әлбиттә, әммә ҡояшлы көндә ундағы саң асыҡ күренәсәк.
- Капиталь ремонт эшләгәндә материалдарҙы экономияламағыҙ. Обой, буяу, клей ҙа яҡшы сифатлы булһын.
- Көҙгө туҙан йыймаһын тиһәгеҙ, крахмал иретмәһендә сыланған сепрәк менән һөртөгөҙ ҙә, таҙа ҡағыҙ менән ялтыратҡансы ышҡығыҙ.
- Скотчтан ҡалған таптарҙы бөтөрөргә теләһәгеҙ, был урынды тәүҙә фен менән йылытығыҙ һәм үҫемлек майы йәки уайт-спирит менән һөртөп алығыҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Өфөнөң Дим районында «Башҡортостан Республикаһының 100 йылллығына — 100 объект» проекты сиктәрендә 1000 урынлыҡ мәктәп төҙөлә. Яңы белем биреү учреждениеһы «Сағыу» биҫтәһендә асыла, эштәрҙе 2018 йылда башларға ниәтләйҙәр. Дим районы хакимиәтендә һөйләүҙәренсә, әле был урында төҙөлөш майҙанын әҙерләйҙәр: тупраҡтың уңдырышлы ҡатламы алынған, подъезд юлдары төҙөлә. Мәктәптең майҙаны 22 мең квадрат метрҙан ашыу: бында уҡыу бүлмәләре, башланғыс мәктәп, спорт һәм тамашалар залы ҡаралған. Проект интерактив белем биреү комплексын индереүҙе, заманса ҡорамалдар ҡуйыуҙы, электрон китапханалар менән файҙаланыуҙы күҙ уңында тота. Бынан алда «Башинформ» Дим районында көтөлгән башҡа үҙгәрештәр хаҡында ла хәбәр иткәйне. Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул итеү һөҙөмтәләре буйынса район башлығы Сергей Плотниковҡа Баланов — Яңы Александровка ҡасабаһының социаль инфраструктура объекттарына ихтыяжын анализларға һәм уларҙы проектлауға тотонорға ҡушты.


text:
26 август
26 август — григориан стиле буйынса йылдың 238-се (кәбисә йылында 239) көнө. Йыл аҙағына тиклем 127 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Абхазия — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
- Аргентина — Теләктәшлек көнө.
- Малайзия — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
- Көньяҡ Осетия — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1961 — Зөһрә Рәхмәтуллина, Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 2011 йылдан Рәсәй Федерацияһының VI саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты.
- 1976 — Земфира, башлыса үҙенең әҫәрҙәрен башҡарыусы рок-йырсы, Өфөлә тыуған.
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дмитриев Александр Семёнович (26.08.1912—30.11.1983) — юғары мәктәп хеҙмәткәре, ғалим-физиолог, биология фәндәре докторы (1951), профессор (1952). 1957—1981 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, 1980 йылға тиклем кафедра мөдире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сығышы менән хәҙерге Ульяновск өлкәһенең Ундора ауылынан.
- Рассказов Иван Павлович (26.08.1917—28.02.1980) — Социалистик хеҙмәт Геройы (1971). Өфөләге элемтә аппаратураһы заводының элекке фрезерсыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сығышы менән хәҙерге Кушнаренко районының Гуровка ауылынан.
- Мельниченко Павел Романович (26.08.1947—15.12.1996) — режиссер, юғары мәктәп педагогы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987). Өфө ҡалаһында тыуған.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1676 — Роберт Уолпол, Бөйөк Британияның беренсе премьер-министры.
- 1882 — Джеймс Франк, нимес физигы, Нобель премияһы лауреаты.
- 1907 — Ғариф Ғөбәй, татар яҙыусыһы.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1921 — Николай Гумилёв, рус шағиры.
- 1983 — Хәниф Кәрим, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт шағиры.


text:
Башҡорт йәштәре форумы күрше төбәктәрҙәге милләттәштәребеҙҙе берләштерәсәк Фото: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты
Башҡорт йәштәре форумы күрше төбәктәрҙәге милләттәштәребеҙҙе берләштерәсәк
Башҡорт йәштәре форумы күрше төбәктәрҙәге милләттәштәребеҙҙе берләштерәсәк Фото: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Киләһе йылда «Башҡорт йәштәре дуҫтарын йыя» асыҡ форумы Илеш районында ойошторола. Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш өлөшөнә күсеү Татарстандан һәм Пермь крайынан йәштәрҙе йәлеп итергә мөмкинлек бирәсәк, тип хәбәр итә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының матбуғат хеҙмәте.
Ойошма рәйесенең беренсе урынбаҫары Вельмир Аҙнаев белдереүенсә, Илеш районынан һуң эстафетаны Салауат районына тапшырыу күҙаллана. Был осраҡта Свердловск, Ҡурған һәм Силәбе өлкәләренән ҡунаҡтарҙы ҡабул итергә мөмкин.
Быйыл «Башҡорт йәштәре дуҫтарын йыя» асыҡ форумы Баймаҡ районындағы Граф күле буйында үтте. Конференцияның маҡсаты — үҙеңдең һәләтеңде күрһәтеү, фекерҙәштәр табыу өсөн майҙансыҡ булдырыу.


text:
- Подробности
- Просмотров: 281
МАГНИТОГОРСК МЕГАСИНКЛИНОРИЙЫ, М а г н и т о г о р с к б ө г ө л ө, М а г н и т о г о р с к с и н ф о р м а һ ы, М а г н и т о г о р с к з о н а һ ы, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралы көнсығыш битләүенең ҙур тектоник структураһы. БР‑ҙа, Силәбе һәм Ырымбур өлк. урынлашҡан. Уралдағы Тагил‑Магнитогорск‑Моғажар йәшел ташлы һыҙатының (850 км) көньяҡ сегменты. Оҙонлоғо төньяҡтан көньяҡҡа табан 450 км, киңлеге 100 км тиклем. Уралтау зонаһынан — Төп Урал һынылышы, Көнсығыш Урал ҡалҡыуынан Көнсығыш меланж зонаһы м‑н айырыла. Хәҙ. күҙаллауҙар б‑са (И.Б.Серавкин һ.б., 1992; В.Н.Пучков, 2000), кембрий—ордовикта М.м. формалашыуына Көнсығыш Европа палеоконтиненты ситенең ярылыуы сәбәп була (океан алды рифтогенезы), ул һуңынан спредингҡа әйләнә (океан төбөнөң киңәйеүе) һәм ордовик— силурҙа Урал палеоокеаны барлыҡҡа килтерә. Иртә девондан, һуң ордовик— иртә силурҙан көнсығышҡа ауышлы субдукция зонаһына (океан литосфераһы йотолоу) буйһонған утрау дуғалары системаһы формалаша башлай. Һуң девонда океан ҡабығы йотолоу һөҙөмтәһендә океан басс. кәмеүе флиш ҡатламдарының барлыҡҡа килеүенә, утрау дуғалары комплекстарының Көнсығыш Европа палеоконтиненты сите м‑н яҡынайыуына, карбон—пермдә — уларҙың бәрелешеүенә (коллизия стадияһының үҫеше), тау тоҡомдарының деформацияһына, көнбайышта Төп Урал һынылышы зонаһы буйлап палеоконтинент ситенә һәм көнсығышта Көнсығыш меланж зонаһы буйлап М.м. борттарынан океан комплекстарының хәрәкәт итеүенә (обдукция) килтерә. М.м. 3 структур‑формация зонаһына бүленә: Көнбайыш, Үҙәк һәм Көнсығыш Магнитогорск. Океан стадияһының үҫеш комплекстары (базальт, ультрабазит, саҡматаш тоҡомдары) серпентинит меланжы зоналарында фрагмент рәүешендә һаҡланған. Базальт, базальт‑риолит (контраст), базальт‑андезитдацит‑риолит (тотош) һәм базальт‑андезибазальт (порфирит) комплекстарын индергән утрау дуғаһы, дуға‑ара һәм дуға арты бассейндарының вулкан‑ултырма тоҡомдары башлыса Көнбайыш һәм Көнсығыш Магнитогорск зоналарында ята. Әселеге б‑са эффузивтарҙың айырмаһы үҫешендә, толеит петрохимия серияларының магнезиаль, эзбизташ‑һелтеле һәм субһелтеле сериялар м‑н алмашыныуында, һелтеләр суммаһында калий өлөшө үҫеүендә, лава материалы м‑н сағыштырғанда эксплозив материал (туфтар, агломераттар) һаны артыуында океан һәм утрау дуғалы вулканизмдың эволюцияһы күренә. Үҙәк Магнитогорск зонаһының коллизия трогтарында иртә карбонда утрау шарттарында толеит базальттары һәм калий‑натрий тибындағы субһелтеле, һелтеле базальттар, риолиттар, трахириолиттар, һирәгерәк андезиттар, ҡалын эзбизташ һәм терриген ҡатламдар формалаша. М.м. баҡыр колчеданы ятҡылыҡтары (Юбилейный, Учалы, Сибай, Подольск, Бүребай һ.б.), алтын колчеданы‑полиметалл (Баҡыртау, Балтатау һ.б.), алтын‑сульфид (Муртыҡты, Миндәк һ.б.), баҡыр‑порфир (Вознесенка) ятҡылыҡтары, баҡыр, алтын, марганец, тимер һ.б. ваҡ ятҡылыҡтар һәм сығанаҡтар бар.
Әҙәб.: П у ч к о в В.Н. Палеогеодинамика Южного и Среднего Урала. Уфа, 2000.
И.Б.Серавкин
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Белоруссияның административ бүленеше
Белоруссия, рәсми исеме — Белару́сь Республикаһы (бел. Рэспубліка Беларусь) — унитар дәүләт, беренсе кимәл административ-территориаль берәмек булып 6 өлкә (Брест, Витебск, Гомель, Гродно, Минск, Могилёв) һәм бер өлкәгә лә инмәгән Минск ҡалаһы тора.
Өлкәләр 118 районға һәм өлкә буйһоноуындағы 10 ҡалаға бүленә (икенсе, база, кимәлендәге административ-территориаль берәмектәр). Административ-территориаль берәмектәрҙең өсөнсө, башланғыс, кимәлен ауыл, ҡасаба һәм ҡала Советтары хасил итә. Минск, өлкә үҙәктәре, шулай уҡ Бобруйск ҡалаһы ҡала райондарына бүленгән.
Йөкмәткеһе
Административ-территориаль берәмектәрҙең төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белоруссияның административ-территориаль бүленеше «Беларусь Республикаһының административ-территориаль бүленеше һәм административ-территориаль ҡоролош мәсьәләләрен хәл итеү тәртибе тураһында» Беларусь Республикаһының 1998 йылдың 5 майындағы № 154-З Законы менән билдәләнә[1].
Был Законға ярашлы, Белоруссияның административ-территориаль берәмектәре булып түбәндәгеләр тора:
- Беренсе кимәл:
- — Белоруссияның баш ҡалаһы (Минск ҡалаһының статусы закон менән билдәләнә)
- — өлкәләр (бел. вобласць);
- Икенсе (база) кимәл:
- — өлкә буйһоноуындағы ҡалалар (бел. горад абласнога падпарадкавання) — халыҡ һаны 50 меңдән дә кәм түгел, административ һәм эре иҡтисади һәм мәҙәни үҙәк булып торалар, алға киткән производство һәм социаль инфраструктураға эйәләр (халыҡ һаны кәмерәк булһа ла, мөһим сәнәғәт һәм тарихи әһәмиәткә, артабанғы үҫеш һәм халҡы артыу перспективаһына эйә ҡалаларҙың да был статусты алыуы мөмкин);
- — райондар (бел. раён);
- Өсөнсө (башланғыс) кимәл:
- — район буйһоноуындағы ҡалалар (бел. горад раённага падпарадкавання) — халыҡ һаны 6 меңдән ашыу, сәнәғәт предприятиелары, социаль-мәҙәни һәм көнкүреш тәғәйенләнешле предприятиелары, артабанғы үҫеш һәм халҡының һаны артыу перспективаһы бар;
- — ҡала тибындағы ҡасабалар:
- — ҡала ҡасабалары (бел. гарадскія пасёлкі) — халыҡ һаны 2 меңдән ашыу, сәнәғәт һәм коммуналь предприятиелары, социаль-мәҙәни учреждениелары, сауҙа, йәмәғәт туҡланыуы, көнкүреш хеҙмәттәре күрһәтеү предприятиелары бар;
- — курорт ҡасабалары (бел. курортныя пасёлкі) — халыҡ һаны 2 меңдән ашыу, территорияһында һауыҡтырыу учреждениелары, сауҙа, йәмәғәт туҡланыуы һәм көнкүреш хеҙмәттәре күрһәтеү предприятиелары, мәҙәни-ағартыу учреждениелары бар;
- — эшсе ҡасабалары (бел. рабочыя пасёлкі) — халыҡ һаны 500 кешенән ашыу, сәнәғәт предприятиелары, электр станциялары, төҙөлөш, тимер юл станциялары һәм башҡа объекттар эргәһендә урынлашҡан;
- — ауыл торама пункттары
- — агроҡаласыҡтар (бел. аграгарадок) — төҙөкләндерелгән торамалар, уларҙа һәм тирә-йүнендәге территорияларҙа йәшәүселәр өсөн социаль стандарттарҙы тәьмин итерлек производство һәм социаль инфраструктуралары бар; ауыл Советы территорияһында агроҡаласыҡ булһа, административ үҙәк шунда урынлаша («агроҡаласыҡ» төшөнсәһе Белоруссияла «2005—2010 йылдарға ауылды тергеҙеү һәм үҫтереү буйынса дәүләт программаһы» ҡабул ителеүгә бәйле барлыҡҡа килә);
- — ҡасабалар, ауылдар, утарҙар — бөтә башҡа торама пункттар
- — ауыл Советтары (бел. сельсавет) — райондар составына инәләр, үҙ территорияһында бер нисә ауыл торама пунктын берләштерәләр; ауыл Советының административ үҙәге — агроҡаласыҡта, агроҡаласыҡ булмаһа, ауыл Советы территорияһындағы торама пункттарҙың береһендә урынлаша.
Административ-территориаль берәмектәр һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әлеге ваҡытта Белоруссияла төрлө кимәлдә билдәләнгән административ-территориаль берәмектәр түбәндәгеләр:
- 6 өлкә;
- 118 район;
- 1 республика буйһоноуындағы ҡала (баш ҡала - Минск);
- 10 өлкә буйһоноуындағы ҡала (уларҙың 5-е — өлкә үҙәге, 3-ө — район үҙәге, Жодино ҡалаһы һәм Новополоцк ҡалаһы);
- 102 район буйһоноуындағы ҡала;
- 90 ҡала тибындағы ҡасаба;
- 1295 ауыл Советы;
- 24 ҡала районы — өлкә буйһоноуындағы 6 ҡалалағы һәм ил баш ҡалаһындағы райондар.
Торама пункттар [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белоруссия законы торама пунктты халыҡтың ойошоп йәшәгән территорияһы, граждандар даими йәшәй торған һәм уларҙың йәшәүе өсөн кәрәкле торлаҡ һәм башҡа биналары һәм ҡоролмалары, үҙ атамаһы һәм тейешле тәртиптә нығытылған территориаль сиктәре булған урын (уларға ҡалалар, ҡала тибындағы ҡасабалар һәм ауыл торама пункттары инә) тип билдәләй. Ҡалаларҙың территориялары үҙ аллы административ-территориаль берәмек булмаған райондарға бүленергә мөмкин.
Өлкәләрҙең, райондарҙың йәки ауыл Советтарының власть органдары урынлашҡан торама пункттар уларҙың административ үҙәктәре булып тора (шул уҡ ваҡытта уларҙың был административ-территориаль берәмектәр составында булыуы мотлаҡ түгел).
Территориаль берәмектәр иҫәбенә депутаттарҙың урындағы Советтары, башҡарма һәм етәкселек органдары булмаған торама пункттар, шулай уҡ махсус файҙаланыу режимындағы территориялар (ҡурсаулыҡтар, милли парктар, заказниктар, тарихи ҡомартҡылар һәм тәбиғәт ҡомартҡылары территориялары, оборона тәғәйенләнешендәге территориялар һ.б.) инә.
Белоруссия өлкәләренең төҙөлөү тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1919 — Белорус ССР-ы ойошторола
- 1924 — Белоруссия түбәндәге 12 округҡа бүленә: Бобруйск, Борисов, Витебск, Гомель, Калинин, Минск, Могилёв, Мозырь, Орша, Полоцк, Речица, Слуцк.
- 1930 — округтарға бүленеш бөтөрөлә.
- 1938 йылдың 15 ғинуары — тәүге өлкәләр барлыҡҡа килә: Витебск, Гомель, Минск, Могилёв, Полесье (үҙәге — Мозырь ҡалаһы).
- 1939 йылдың 4 декабре — яңы ҡушылған территорияла Барановичи, Белосток, Брест, Вилейка һәм Пинск өлкәләре төҙөлә[2]
- 1944 йылдың 20 сентябре — Бобруйск, Гродно һәм Полоцк өлкәләре ойошторола[3]; Вилейка өлкәһенең атамаһы Молодечно өлкәһе тип үҙгәртелә[4]
- 1945 — Белосток өлкәһе территорияһының ҙур өлөшө 1945 йылдың 16 авгусындағы Совет-Польша договорына ярашлы Польшаға тапшырыла, өлкә бөтөрөлә.
- 1946 йылдың 14 майы — Минск ҡалаһы республика буйһоноуындағы ҡалалар иҫәбенә индерелә.[5]
- 1954 йылдың 8 ғинуары — Барановичи, Бобруйск, Пинск, Полесье һәм Полоцк өлкәләре бөтөрөлә.[6]
- 1960 йылдың 20 ғинуары — Молодечно өлкәһе бөтөрөлә.[7]
Беренсе кимәл административ берәмектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белоруссияла беренсе кимәл административ берәмектәр булып 6 өлкә һәм айырым статусҡа эйә булған Минск ҡалаһы тора.
Белоруссияның өлкәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмә. Минск өлкәһенең майҙаны Минск ҡ. менән бергә 40238 км² тәшкил итә.
Икенсе кимәл административ берәмектәр [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белоруссияла икенсе кимәл административ берәмектәр булып өлкә буйһоноуындағы райондар һәм ҡалалар тора.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Закон Республики Беларусь от 5 мая 1998 года № 154-З «Об административно-территориальном делении и порядке решения вопросов административно-территориального устройства Республики Беларусь»
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 20 сентября 1944 года «об образовании Барановичской, Белостокской, Брестской, Вилейской и Пинской областей в составе Белорусской ССР»
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 20 сентября 1944 года «Об образовании Бобруйской, Гродненской и Полоцкой областей в составе Белорусской ССР»
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 20 сентября 1944 года «О перенесении областного центра Вилейской области Белорусской ССР и переименовании Вилейской области»
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета БССР от 14 мая 1946 года «Об отнесении города Минска к городам республиканского подчинения»
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 8 января 1954 года «Об упразднении Барановичской, Бобруйской, Пинской, Полесской и Полоцкой областей Белорусской ССР»
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета БССР от 20 января 1960 года «Об упразднении Молодечненской области Белорусской ССР»
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 Реестр земельных ресурсов Республики Беларусь (по состоянию на 1 января 2016 года)


text:
Ғәбдѳктәр юғалып ҡалманы
- Һыу сыҡҡанын кѳтѳп ултырмаһындар ине, ниңә белгәс, малды, кешеләрҙе ѳҫкә сығармағандар алдан? - тип әйтеүселәргә тағы ла бер тапҡыр аңлатып үтәйек. Йѳйәк һәм Ғәбдѳк ауылдарында боҙ китеүгә халыҡ әҙерләнгән, әммә ләкин ярты кѳн һәм кис буйы боҙ тығылмай-нитмәй район сиген үткәс, халыҡ тыныслана һәм ѳйҙәренә таралыша. Ә ҡаза тѳн еткәс, ауылдың аҫҡы яғынан шым ғына килеп баҫа. Мал, ҡош-ҡорт ҡурала бикле, хужалар ҙа уны-быны кѳтмәй. Бәлә кѳтмәгәндә килә, тигәне ошо була инде.
Иңләп килгән метр ярымлыҡ бейеклектәге һыу даръяһына ҡаршы ауылдың ир-егеттәре ҡалҡан булып ҡаршы сыға. Фәил Шѳғәйепов һыуҙа ҡалған күрше-күләнен ҡотҡарам тип, ҡаршыға шаулап килгән ҡалын боҙҙар араһына инеп китә. Ҡәҙир Шѳғәйепов та тиҙерәк кешеләрҙе, малды сығарырға ашыға. Һыуҙың иң кѳслѳ ағымына эләккән Фәүзиә һәм Рәис Йосоповтарҙың бер атын һәм ҡолоҡайын ҡотҡарыу ѳсѳн йәш егеттәр Анил Шѳғәйепов, Илфир Рәхмәтовтар бар кѳстәрен һала. Икәүләшеп атты, ҡолоҡайҙы ѳй башында тотоп торалар.
Йосоповтарҙың тиҫтәнән ашыу малы, бѳтә ҡош-ҡорто һәләк булған, ошо ике баш мал ғына иҫән ҡалған. Фәилә һәм Азат Ғариповтарға Вадим Баһауетдинов ярҙамлаша. Ләлә Мѳхәмәтшинаны һәм күршеләрен, малды ҡоро ергә сығарыуҙа депутаттар Ғаян Баязитов, Рифат Ғилманов, Сәүиә Закирова, Бакир Закировтар үҙҙәрен йәлләмәй, Ғәли Хѳсәйенов, Мәҡсүт, Мәхмүт Мәһәҙиевтәр, эш еренән йүгереп ҡайтып еткән Рәүф Закиров һәм Ғизетдин Шѳғәйеповтар, Ғилметдин Шѳғәйепов, Айнур, Илгиз Мѳхәмәтшиндар, Айгѳл, Флүр Шѳғәйеповтар туғандарына, күршеләренә, ауылдаштарына беренселәрҙән булып яр-ҙамға ташлана.
Ғилметдин Шѳғәйепов хатта ағын һыуҙан ѳс умартаны тотоп алып ҡала. Телефон аша ауылдаштары Айнур Ғималетдиновҡа, Ка-мил Йыһангировҡа, Даян, Данил Мѳхәмәтйәновтарға, Дамир Ғәл-ләмовҡа һәм уның ҡатынына, Шакир Баязитовҡа, Илшат Мәхмүтйәновҡа, Ил-дус Баязитовҡа, Рәфис Ғәлиәкбәровтарға, малды һа-рай башына мендереп алып ҡалған Нурил Йосоповҡа, Илмир Рәхмәтовҡа, Айрат Фәтҡуллинға һәм уның улы Илнурға, Раяз Мѳхәмәтдиновҡа, Ғарифйән, Шәрифйән, Ғә-линур Тәҡиуллиндарға, уларҙың малын ҡотҡарышҡан Филүс Әсмәндияровҡа, Ли-нур Баязитовҡа, Руслан Мырҙагилдинға, Фаил Ғәлиуллинға, Әҡлимә, Рәмил Айытбаевтарға, Фәнил Шѳғә-йеповҡа, Тимур Закировҡа, Нил Ғималетдиновҡа һәм кѳнѳ-тѳнѳ ауыл халҡы араһында ҡайнап йѳрѳгән хакимиәт башлығы Шәүҡәт Ғариф улы Салауатовҡа, уның улы Юлдаш Салауатовҡа ҙур рәхмәт белдерҙеләр. Шулай уҡ һалҡын һыуҙа ѳшѳп кеше ҡотҡарыусы ауылдаштарын ҡайнар сәйе, тәмле ашы менән һыйлаған уҡытыусы Рәфиға Ибраһимоваға һәм уның ғаиләһенә, ғүмерен ҙур хәүеф аҫтына ҡуйып, боҙло һыуҙа йѳҙѳп йѳрѳп ѳс балаһын юғарыға мендергән һәм ҡотҡарған Әлиә Ғәлләмоваға ла оло рәхмәт белдереп шылтыратты хакимиәттең эштәр идарасыһы Ғәзимә Мырҙагилдина. Йѳйәктән килеп ярҙам итешкән туғандарға, яҡындарына, таныштарына рәхмәтле бѳгѳн зыян күреүселәр.
Редакциянан: муниципаль район хакимиәте ғәбдѳктәргә ярҙам күрһәтеү һәм күпме зыян күреүҙе асыҡлау ѳсѳн комиссия ебәрҙе. Бынан тыш, ауыл халҡының хәлен иғтибарҙа тотоу ѳсѳн Йѳйәк хакимиәте менән бәйләнеш ѳҙѳлмәй. Район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Теләүбаев урындағы гәзиттәргә һәм телевидениеға Ғәбдѳк халҡына аҡсалата, әйберләтә ярҙам ойоштороу буйынса мәғлүмәт бирергә ҡушты. Ярҙам Йѳйәк хакимиәте аша тапшырыласаҡ. Һуңынан был турала “Урал” гәзитендә отчет баҫыласаҡ. Зыян күреүселәр янына табиптар ҙа барасаҡ.
Ярҙам ойошторайыҡ
Аҙна һәм эш кѳнѳ аҙағында редакцияға ете ауыл малын ҡараусы зоотехник Фират Ҡунаҡбаев килеп инде. Ул, район ветеринария станцияһы мѳдире, ауыл хужалығы бүлеге хеҙмәткәрҙәре менән бергә, үлек малды күмеүҙә ҡатнашҡан. Бында ла тѳп эште, йѳрәктәренә ҡан һауҙырып, ауыл ирҙәре башҡарған. Видеотаҫманы, һүрәттәрҙе ҡарауы иҫ киткес ауыр. “Ярай ҙа мал урынында кешеләр шулай һәләк булмаған”, тигән уй ғына бер аҙ тынысландыра һымаҡ.
- Әйҙәгеҙ, ғәбдѳктәргә ярҙам ойошторайыҡ. Кем аҡсалата, кем әйберләтә, бәрәс, быҙаулата ла була инде, - тине Фират Ҡунаҡбаев.
Ярҙам итергә теләүселәр “Урал” гәзитенә 3-14-91 телефонына шылтырата, йә иһә килә ала, Инйәр тѳбәгендә йәшәүселәр Берешкә Фират Ҡунаҡбаевҡа, Йѳйәк ауыл хакимиәтенә, зыян күреүселәрҙең үҙҙәренә мѳрәжәғәт итә ала. Бәлә ағас башынан йѳрѳмәй, ти халыҡ мәҡәле. Һәр кем 100-әр һумдан ғына аҡса бирһә лә, бѳтә әйберҙәре тәләфләнгән, балаларҙың уҡыу кәрәк-яраҡтары, электр приборҙары юҡҡа сыҡҡан кешеләргә ялғанып китеү ѳсѳн ҙур ярҙам булыр ине.
З.Абзалова.


text:
Юҡ донъяла күберәк ҡарағанда ябай Google тәржемәсе, унда ла күберәк өсөн донъя ҡарағанда ябай күсерергә Bing, күрәһең ~150 млн россияла шулай уҡ эшләйбез оло материал, менән Яндекс, иң популяр поисково системаһы Россияла.
Яндекс хуплай бик күп телдәр килтерә һәм төрлө нәтижәләре менән сағыштырғанда башҡа двигательдәр, ул шулай уҡ специаллеге үҙ телдәре булған, ти Россияла кеүек Башҡорт теле, Ҡырғыҙ һәм татар ир-аты. Унда беҙ инде хәҙер торошо өстәргә исемлек т теле, дөйөм һаны поддерживаемых автоматическое телдәрҙе тәржемә итеү колоссальная 95!
Добавление Яндекс шулай уҡ сабата үҙгәргән ысулдары үҫтереү тәржемә автоматический, шуға күрә хәҙер бар урынлаштырыу мөмкинлеге өҫтөнлөк биреү тәржемә итеү двигателдең һеҙ ҡулланырға теләйбез.
Беҙ шулай уҡ күп булды (һәм беҙҙең күҙ алдында бик күп) хаталар исправлено был версияһы, журнал үҙгәрештәр бурыс һезгә тәмен яҡшы ошо:
- Яндекс тәржемәсе ярҙам добавлена
- Добавлена һайлап алыу мөмкинлеге представительного тәржемәселәр тәртибе ярҙамында предания
- Исправлена хәл бик ҡатмарлы итеп хата күсерергә һәм күсерәсәк бастырып сығарыуы
- Ремонт шул телде һайлап Алыу сит интерфейса (оҙон теле исемдәре)
- Исправлено тәржемә диалогового тәҙрә йөкләнеше түгел, беренсе щелчок
- Күберәк түгел подвергать Гугле ачкычлары тышҡы яҡтан
- Төнәтергә саф автоматический тәржемәһен был вкладку һәм utils
- Ярҙам Башҡорт Ир-Аты, Кыргызстан һәм башҡорт рәхмәт Яндекс – Хәҙер ярҙам 95 Телдәре!
- Өҫтәләсәк суахили теле ярдам Bing
- Уменьшенном ваҡытта көтөү араһында постам был переводе ла барыһын 2 секунд
- Осрактарын ла төрки ҡыҫҡа, ҡасан упаковка   тег
- Яңы Google значок
- Төнәтергә WP_Widget осуждение өсөн тимер WordPress 4.3
- Ваҡ-төйәк фикс өсөн эҙләү, яңы плагины интеграцияһы
- Исправлено ҡайһы бер осрактар URL-адресты https булмаясак перепистән
- Төнәтергә яҙыу переписать ярҙам итеү өсөн өс телдәрҙе (әлеге мәлдә генә кср)
Наслаждайся был версияһы!


text:
Ҡараншишмәнән илһам алып
09 февраля 2018 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Уҡытыусы-ветеран, район һәм респуб-лика баҫмаларының штаттан тыш авторы Флүрә Хәлилова бер-бер артлы ике китап баҫтырып сығарып, ошо шатлығын матур сарала ауылдаштары, яҡындары, матбуғат баҫмалары вәкилдәре менән уртаҡлашты.
...Милли кейемдәге ҡыҙ сәхнә алдына көйәнтәләп һыу алып керә. Был – ауылға исеме ҡушылған, мәшһүр Мәжит Ғафуриҙан алып тағы бик күптәргә йәшәү көсө, илһам биргән, туңыу белмәҫ данлыҡлы Ҡаран шишмә һыуы. Кисәне шишмә һыуын түргә ҡуйып, уны ҡунаҡтарға тәмләтеп башлау бик мәғәнәле: бөгөнгө сара сәбәпсеһе Флүрә Хәмит ҡыҙы үҙе лә ошо шишмәнән илһамланып, уға һоҡланып йәшәй. Хәйер, кендек ҡаны тамған Еҙем-Ҡаранын, уның бай тарихын, матур бөгөнгөһөн, уңған кешеләрен, һәйбәт эштәрен данлап туймаҫ, булған кәмселектәргә күҙ йома алмаҫ фиҙаҡәр шәхес тә ул.
Матбуғат менән хеҙмәттәшлеккә олпат йәшкә еткәс кенә килһә лә, Ф.Хәлилованың ижади багажы һәлмәк, тос. Унда тыуған ауылы, мәктәбе тарихы ла, илдә барған ваҡиғаларға үҙенең, ауылдаштарының ҡарашы ла, баҫмалар иғлан иткән төрлө конкурс-бәйгеләргә яҙылған мәҡәләләр ҙә, шиғырҙар ҙа бар. Ике тиҫтә йыллыҡ ижади хеҙмәт емештәренең иң тостарын туплап, "Йөрәк ауазы” һәм "Инә ҡаҙ” тип аталған китаптар баҫтырып сығара ул. Улар "Ағиҙел китапханаһы” серияһында, йәғни республика әҙәби журналы мөхәрририәте ярҙамы менән донъя күргән. Шуға ла китаптың исем туйына "Ағиҙел” һәм "Һәнәк” журналдары мөхәррире, яҙыусы, драматург Рәлиф Кинйәбаев, "Тамаша” журналы мөхәррире, драматург Сөләймән Латипов, "Ағиҙел” журналының бүлек мөдире, яҙыусы Сабир Шәрипов та килгәйне.
- Еҙем-Ҡаран минең өсөн ғәжәйеп иҫтәлек арҡылы яҡын, - тип бер ваҡиғаны бәйән итеүҙән башланы үҙ сығышын Рәлиф Мөстәҡим улы. – 1980 йылда халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың 100 йыллығы СССР кимәлендә киң билдәләнде. Еҙем-Ҡаранда үткән байрамда Төркмәнстан яҙыусыһы Саитзада Сатай ҙа була. Аҙаҡ ул үҙ яҙмаларында: "Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында минең полкта бер башҡорт һалдаты булды. Ул яуға Мәжит Ғафуриҙың китабын тотоп килгәйне, һәр саҡ ошо китапты үҙе менән алып йөрөттө, буш ваҡыттарҙа алып уҡый ине. Мәшһүр шағир исеме, ижады менән тәүге танышыуым шулай булды. Ә һалдатымдың исеме Мөстәҡим Кинйәбаев ине”, - тип яҙып сыға. Был бит минең атайым! Ул саҡта ул мәрхүм ине инде. Ошо яҙманы уҡығас, мин С.Сатайға хат яҙып ебәрҙем, аҙаҡ осрашырға ла насип булды. Бына шундай хәтирәләр менән бәйле Еҙем-Ҡаран һәр саҡ ниндәйҙер серле лә, ҡөҙрәтле лә урын булып күңелдә ҡалды. Һиҙемләүем дөрөҫ тә, буғай. Шағирҙың бөгөнгө ауылдаштары ла матур күңелле, ижади шәхестәр икән. Бына Флүрә Хәмит ҡыҙы Хәлилова – тап шундайҙарҙан.
- Яҙыусыһы булған ауыл – бик бәхетле. Ошонда тыуып-үҫеп, ошонда йәшәгән, һәр аҙымы күҙ алдында торған яҙыусығыҙ булыуы – икеләтә бәхет. Ул үҙ төйәгенең ысын патриоты. Үҙ артынан китап ҡалдырып, йәғни ауылығыҙ йылъяҙмаһын мәңгеләштереп, иҫ киткес ҙур эш башҡарған. Уның ижады - эскерһеҙ, ихлас. Унда сафлыҡ бөркөлөп тора, - тине үҙ сығышында яҙыусы Сабир Шәрипов.
Сөләймән Латипов та ҡәләмдәштәренең һүҙен ҡеүәтләп, ауылығыҙҙы данлаған, күтәргән ошондай шәхестәрҙе күтәрегеҙ һәм ҡәҙерләгеҙ, тип мөрәжәғәт итте һәм, драматург булараҡ, Флүрә Хәмит ҡыҙына драма жанрына ныҡлабыраҡ тотонорға кәңәш итте.
"Табын” гәзитенең яуаплы секретары Зифа Ғайсина гәзиттең Н.Фәрхшатов исемендәге премияһы лауреаты Ф.Хәлиловаға Рәхмәт хаты тапшырып, тап ошондай тулы ҡанлы тормош менән йәшәүсе, бер нәмәгә лә битараф булмаған кешеләр ауыл йәне, уларҙың гәзит менән хеҙмәттәшлек итеүе оло табыш икәненә баҫым яһаны.
Район Ағинәйҙәр ойошмаһы һәм "Табын” район гәзите эргәһендә эшләп килгән "Мағаш тауышы” әҙәби берекмәһе етәксеһе Рәмзиә Монасипова, авторҙы тәбрикләп, уны электән, уҡытыусы сағынан, коллега булараҡ белеүен, ижади эшләгән, алдынғы ҡарашлы, абруйлы мөғәллимә икәнен билдәләп үтте. Әҙәби берекмә ағзаһы булараҡ та әүҙем ижад итеүен әйтте.
Еҙем-Ҡаран ауылы Ағинәйҙәр ойошмаһы етәксеһе Сәриә Мәһәҙиева ла элекке хеҙмәттәшенә йылы теләктәрен еткерҙе.
- Һәр нәмәне үҙенә хас тырышлыҡ менән башҡарыусы егәрле кеше ул, - тине ул. – Ире Миҙхәт Ишмөхәмәт улы менән ғаилә тормошон да, уҡытыусылыҡ эшен дә ҡулға-ҡул тотошоп, тиң алып барҙылар, дүрт балаларын да тәрбиәле, белемле, ысын граждандар итеп тәрбиәләп үҫтерҙеләр, хәҙер ейән-ейәнсәрҙәрен һөйөп кинәнәләр.
Еҙем-Ҡаран ауыл мәҙәниәт йортоноң баш художество етәксеһе Рәүилә Килмөхәмәтова Ф.Хәлиловаға рәхмәт һүҙҙәре белдерҙе.
- Бынан бер нисә йыл элек республика күләмендә һәр ауылдың үҙенсәлеген сағылдырырҙай брендтар конкурсы үтте. Беҙ ауылыбыҙҙың илһам шишмәһе – Ҡараншишмә Еҙем-Ҡарандың йөҙөк ҡашы булырға хаҡлы тип, уның хаҡында видеояҙма эшләнек. Уның нигеҙенә тап Флүрә Хәмит ҡыҙының шишмәбеҙ һәм уның легендалары хаҡында яҙған мәҡәләләре, хәтирәләре ятты. Видеояҙмала Флүрә ханымдың үҙенең һөйләгәндәре лә бар. Ошо эшебеҙ беҙгә ҙур еңеү килтерҙе. Уңышыбыҙҙың яртыһы – һеҙҙең өлөш, - тине Рәүилә Рөстәм ҡыҙы. – Ғөмүмән, Флүрә ханым ауылыбыҙҙа үткән һәр сарала уйландырып-көлдөрөп тә, тоҙлап-борослап та сәхнәнән сығыш яһай. Еҙем-Ҡарандың йондоҙо, һүҙ ҡәҙерле шәхесе тип таныйбыҙ һеҙҙе.
Сарала ҡатнашыусыларға был матур видеояҙманы тамаша ҡылыу мөмкинлеге лә бирелде.
Был көндө Еҙем-Ҡаран мәктәбе уҡыусылары Ф.Хәлилованың шиғырҙарын уҡыны, "Ҡараншишмә” халыҡ театры артистары Гүзәл Шафиҡова менән Динира Биктимерова авторҙың икенсе китабына ингән төп әҫәр - "Инә ҡаҙ” пьесаһынан өҙөк башҡарҙы. Ошо төбәктең иң моңло йырсыһы Динислам Шафиҡов башҡарған йырҙар күңел ҡылдарына сиртте. Күрше Баҡраҡ ауылы һәүәҫкәрҙәренең йыр-бейеүле сәләме, Юлиә Хәсәнованың Ф.Хәлилованың "Аҙымымды баҫҡан һайын” шиғырын уҡыуы ла һәр кемгә оҡшаны. Кисәне Еҙем-Ҡаран урта мәктәбе директоры урынбаҫары Гөлнур Әнүәр ҡыҙы Батыршина әҙерләп, юғары кимәлдә, ҙур оҫталыҡ менән алып барҙы.
Ижад кешеһе үҙенең хеҙмәтен баһалауға мохтаж. Яҙғандарым ҡабул ителерме, аңларҙармы, тигән һорауҙы үҙ-үҙенә ҡат-ҡат бирә. Һәр кемгә лә донъя, ил күләмендә танылыу килмәҫ. Әммә күңелендә йөрөткән фекерҙәрен, уйланыуҙарын көтөп алған ауыл-даштары, райондаштары, Флүрә Хәлилова миҫалындағы һымаҡ республика халҡы бар икән, тимәк, мәҡәләләре, яҙмалары төн йоҡоларынан яҙҙырып бушҡа тыумаған. Ауыл-
даштарына, ғаиләһенә, дуҫ-иптәштәренә, килгән ҡунаҡтарға һәм матбуғат әһелдәренә ихлас рәхмәт һүҙҙәрен еткергәндә Флүрә Хәмит ҡыҙының йәнә икенсе һулышы асылғандай ине. Тимәк, артабанғы китаптар көтөргә лә урын бар.
З.СУФИЯНОВА.


text:
Һаулыҡ һаҡлау системаһын финанслау күләмдәре һаҡланасаҡ
2010 йылда Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау системаһын финанслау күләмдәре былтырғы кимәлдә һаҡланасаҡ. Был турала БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы коллегияһында ведомство башлығы Андрей Евсюков хәбәр итте.
Ул, 2009 йылда тармаҡты дөйөм финанслау күләме 25 миллиард һум тәшкил итте, был 2008 йылдағынан 5 процентҡа күберәк, тип билдәләне. Башҡортостанда йәшәүсе һәр кешегә медицина хеҙмәтләндереүенә сығымдар ҙа артты – үҫеш 20 процент тәшкил итте.
2009 йыл йомғаҡтары буйынса һуңғы 17 йылда тәүге тапҡыр республикала халыҡтың тәбиғи артыуы билдәләнде. Тыуым күрһәткесе 2,3 процентҡа үҫте, үлем күрһәткесе 3,9 процентҡа кәмене.
Халыҡтың сәләмәтлегенең төп күрһәткестәре яҡшырыуға бара. Шул уҡ ваҡытта, министрҙың һүҙҙәренә ҡарағанда, республиканың ҡайһы бер ҡалаларында һәм райондарында ауырыу күрһәткестәре республика буйынса уртаса һандарҙан юғарыраҡ.
Уҙған йылға йомғаҡ яһап һәм алдағы осорға бурыстарҙы билдәләп, министр республика етәкселегенә, ҡатмарлы иҡтисади шарттарға ҡарамаҫтан, һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә ярҙам күрһәткәндәре өсөн рәхмәт белдерҙе.


text:
Өфө күн-галантерея фабрикаһы яңы миҙгелдә сағыу төҫтәргә өҫтөнлөк бирҙе
«Өфө күн-галантерея фабрикаһы» яңы яҙғы-йәйге миҙгелгә һатып алыусыларға сумкаларҙың яңы коллекцияһын тәҡдим итә. Унда – 80-гә яҡын ҡыҙыҡлы модель.
Фабриканың генераль директоры урынбаҫары Зөһрә Йәрмөхәмәтова хәбәр итеүенсә, коллекцияның нигеҙен ҡатын-ҡыҙҙар сумкалары тәшкил итә, әммә ирҙәр өсөн, юл һәм спорт сумкаларының да төрлө яңы төрҙәре бар.
Бөтә моделдәр яһалма күндән һәм еңел материалдан эшләнгән. Улар былтырғыларынан һиҙелерлек айырыла. Сумкалар хәҙер күләмлерәк, уларҙың биҙәлеше лә үҙгәрҙе, яңы декоратив биҙәүестәр өҫтәлде. Эске һәм тышҡы бүлектәре, кеҫәләре лә яңыртылды. Был деталдәр сумкаларҙың тышҡы йөҙөн матурлай һәм уңайлылыҡ та өҫтәй.
— Һәр ваҡыттағыса йәйге коллекцияла асыҡ һәм сағыу төҫтәр өҫтөнлөк итә, — ти предприятиеның техник контроль бүлеге инженеры Әлфиә Ямалиева. – Сумкаларҙың байтағын ялтырауыҡһыҙ күндән әҙерләнек. Лаклы күн дә моданан сыҡмай.
Әлеге ваҡытта дизайнерҙар көҙгө коллекция өҫтөндә эшләй.


text:
22 июндә Өфөлә Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнөнә арналған тантана үткәрелә
22 июндә 14 сәғәттә Өфөлә Республика Хәрби дан музейында Өфө ҡалаһы ҡала округы Советы тарафынан ойошторолған Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнөнә арналған тантана үткәрелә. Тантана барышында Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнгән, Өфөнән саҡырылған һалдаттарға һәм офицерҙарға арналған “Хәтер. 1941-1945. Өфө” («Память. 1941-1945. Уфа») китабын презентациялау үткәреләсәк.
Үҙ методикаһын ҡулланып эҙләнеү эше алып барыу һөҙөмтәһендә , БР Эҙәрмәндәр отрядтары фонды күп кенә хәбәрһеҙ юғалғандар тураһында мәғлүмәттәрҙе аныҡлай, 245 яугирҙың ерләү урынын билдәләй, 347 һалдат һәм офицер тураһында булған мәғлүмәттәрҙе тулыландыра алды.
Китапты презентациялау тантанаһында Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, эҙәрмәндәр, власть органдары һәм йәмәғәт берләшмәләре вәкилдәре, хәбәрһеҙ юғалған һалдаттар һәм офицерҙарҙың туғандары ҡатнашасаҡ.


text:
Фото:
Республикала БДИ үткәреүгә контроль көсәйтеләсәк
Фото:
Мәктәптәрҙәге сығарылыш имтихандарында мөмкин тиклем дөрөҫлөктө тәьмин итеү маҡсатында Башҡортостанда берҙәм дәүләт имтихандарын үткәреүгә контроль арттырыласаҡ. Был мәсьәлә Мәғариф һәм фән өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт етәксеһе Любовь Голубеваның Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашыуында тикшерелде.
Любовь Глебова билдәләүенсә, БДИ тапшырыу буйынса иң юғары күрһәткестәрҙең береһе беҙҙең республикала. Башҡа төбәктәр менән сағыштырғанда, Башҡортостанда 81-ҙән 96-ға тиклем балл йыйған уҡыусылар байтаҡҡа күберәк. Әммә педагогтар берләшмәһе, имтихандарҙы уңышлы тапшырыуҙың юғары проценты уның ғәҙел тапшырылмауы менән аңлатыла, тип иҫәпләй. Уҡыусыларҙың кемеһенәлер уҡытыусылар ярҙам итә, кемгәлер – интернет. Шуға күрә әле, объектив баһаларға нисек өлгәшергә, тигән һорау тора.
Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, беҙҙең республикала һуңғы йылдарҙа, үкенескә күрә, төрлө өлкәләрҙә өҫтәп яҙыуҙар күҙәтелде. Эре малды һанау, мәҫәлән, уның иҫәбенең әүәлерәк тапшырылған рәсми статистиканан 30 процентҡа кәмерәк булыуын күрһәткән. Шундай уҡ күренештең төҙөлөштә лә күҙәтелеүе билдәле. Юғары һөҙөмтәләр күрһәтеүгә ынтылыштың мәғарифта ла сағылыуына аптырарға түгел.
— Мин тартып-һуҙыу яҡлы түгел, — тине Башҡортостан Президенты.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, БДИ буйынса юғары күрһәткестәр кадрҙарҙың төбәктән ситкә китеүенә булышлыҡ итә. Юғары балл алған абитуриенттар Мәскәү һәм Санкт-Петербург вуздарына уҡырға инә. Һәм бик йыш уҡыуын тамамлағандан һуң улар шунда тороп ҡала. Республикаға был отошло түгел, сөнки яҡшы белгестәр бында, урындарҙа кәрәк.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, Башҡортостанда бөгөн 430 мең уҡыусы иҫәпләнә. Шуларҙың 29 меңгә яҡыны быйыл БДИ тапшырҙы.


text:
ХАЛЫҠ ӘЙТҺӘ, ХАҠ ӘЙТӘ5-01-2018, 00:03 // Аҡмулла // Баҫып сығарырға
Һәр ваҡыт ил мәнфәғәтен үҙеңдекенән өҫтөн күреү яҡшы була. Кәрәкһә, Урал батыр кеүек Тыуған ил өсөн ҡаһарманлыҡ эшләргә әҙер булығыҙ.
Һәр кем ил ҡанундарын, хоҡуҡ ҡоралдарын төплө белеп, уларға таянып эш итергә тейеш. Башҡа халыҡтарҙың милли ғөрөф-ғәҙәтен, йолаларын белергә һәм хөрмәт итергә кәрәк.
Хеҙмәт бурыстарыңды бөтә көсөңдө, күңелеңде биреп эшләргә тырышыу маҡтала. Бурысын тейешлесә башҡарыусыларҙы хөрмәт итәләр. Тәү сиратта уларға мөрәжәғәт итәләр, уларға вазифа бирәләр.
Эшең менән үҙ мәнфәғәтеңдең сиктәрен белергә, аяғыңды юрғаныңа ҡарап һуҙырға кәрәк.
Вәғәҙә биргәс, үтәү фарыз. Шуның өсөн эшеңә бәйле вәғәҙәләр бирмәҫкә кәрәк, сөнки эшләгән урыныңдағы мөмкинлектәр эшеңә генә бәйле. Әйткән һүҙ — атҡан уҡ. Шуның өсөн әйтер алдынан мең ҡат уйларға кәрәк, сөнки вәғәҙә – иман, биргән һүҙ үтәлергә тейеш.
Эшеңә зарар бирәсәк һис бер эшкә ҡатнашмаҫҡа кәрәк. Эшкә тотонмаҫ борон ете ҡат үлсәп, бер ҡат киҫергә кәрәккәнде лә аҡылдан сығармау шарт.
Ҡырын эш ҡырҡ йылдан һуң да беленә. Шуның өсөн бындай эштәрҙән һаҡланырға кәрәк. Изгелек ҡыл да һыуға ташла, халыҡ белер, халыҡ белмәһә, балыҡ белер.
Ил төкөрһә, күл була, ил менән күргән туй була. Халыҡтың хөрмәтен яулауы ауыр, уның ҡиммәтен белергә кәрәк. Ғәҙел, әҙәпле булғандарҙы халыҡ сикһеҙ ихтирам итә.
Кеше булам тиһәң, Салауат Юлаевтан — батырлыҡҡа, Мифтахетдин Аҡмулланан — уҡырға тырышырға, Ризаитдин Фәхретдиновтан — белемде хөрмәт итергә, Әхмәтзәки Вәлидиҙән — көслө рухлы булырға, Рәми Ғариповтан телде ҡәҙерләргә өйрәнергә кәрәк.


text:
Рубрикалар
БАБИЧБилдәле яҙыусы, драматург Наил Ғәйетбай Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына арналған «Бабич» романын тамамланы. Ошо әҫәрҙән өҙөк тәҡдим итәбеҙ....
«Ярһынамын мин дә сыҙамайса, Яҙ наҙына түҙмәй башлаһа...»Билдәле шағирә Таңһылыу Ҡарамышева ағинәйҙәр йәшенә артылып, үҙенең етмешен билдәләй. Ә ижадтың йәше юҡ, әҙибәнең яңы шәлкеме лә һәр ваҡыттағыса ярһыу, әммә аҡыллы, дәртле вә сәмле, шул уҡ ваҡытта сабыр, бер ҡараһаң, сабый көлөүен, икенсегә баҡһаң,...
Уймаҡ хикмәттәрАрҙаҡлы хикәйәсе, кинәйә телле юмор оҫтаһы Сабир Шәрипов 70 йәшен билдәләй. Ошо матур уңайҙан файҙаланып, яҙыусыны байрамы менән ҡотлайбыҙ, һаулыҡ һәм оҙон ижад юлы теләйбеҙ! Билдәле ҡәләм эйәһенән уҡыусыларыбыҙға күстәнәскә – яңы «Юл хикмәттәре»....
«Тормош шундай, кеше гел дә Ынтыла үрҙән үргә...»Виниса Фәттәхова халыҡ араһында байтаҡ популяр йырҙарҙың авторы булараҡ билдәле. Бала сағы үткән Илешен һағынып, уға мәңге ынтылып йәшәгән ижадсының халыҡсан, ихлас шиғриәтенән тормошҡа, тыуған ергә ҡарата сикһеҙ һөйөү бөркөлә....
Саф мөхәббәт бар бит улОҙаҡ йылдар балалар матбуғатына тоғро хеҙмәт иткән Хәлиҙә Чембарисова хикәйәләрендә лә ниндәй генә хәл-ваҡиға тураһында бәйән итмәһен, хатта ҡыҙғаныс хәлдәрҙе сабыйҙарса яҡты хистәргә һуғарып тасуирлай. Яҙмыш аямай мәңгегә аҙаштырған, яңылыштырған...
КӨЛ БУЛАЙЫММЫ ҺИҢӘ?..Шөкөр, әҙәбиәтебеҙгә яңы һулыш өрөп, йыл һайын баҙыҡ исемдәр өҫтәлә. Ғүмер буйы Баймаҡ районында уҡытыусы булып эшләгән Таңһылыу Вәлиева ла хаҡлы ялға сыҡҡас, ҡәләменә ихлас тотоноп, халыҡсан әҫәрҙәре менән һөйөндөрә....
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Страница 4
Үәт, ҡыҙыҡ! (09.02.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 13-02-2018, 09:00
Капитал
Әҙәбиәт / Юмор // 8-02-2018, 06:30
Аҫылгәрәй менән ҡатыны Алмабикә донъя көтөү өсөн аҡса етмәүенә бик оҙаҡ зарланып ултырҙы. Аҡса табыу юлдарын да эҙләп ҡарайҙар, тик килеп сыҡмай. Шунда улдары Әбделхаҡ инде лә: «Телевизор ҡарағанығыҙ йәки радио тыңлағанығыҙ бармы? Унда бит аҡса табырға, матурлап капитал яһарға аңлайышлы өйрәтәләр. Барығыҙ, бында юҡты бушҡа ауҙарып ултырғанса, капитал яһағыҙ», – тип ата-әсәһен йоҡо бүлмәһенә ҡыуып сығарҙы. Ата-әсәһенең һаман да һөйләшеүҙәрен ишеткәс: «Ҡасан шул ләстит һатыуҙы туҡтатаһығыҙ, эшкә тотоноғоҙ, тиҙерәк капитал яһағыҙ», – тип асыуланып ҡуйҙы. Күршеләре улына капитал яһауҙары, оҙаҡламай аҡсаны ҡайҙа ҡуйырға белмәүҙәре тураһында әйткән. Хатта исем дә уйлап ҡуйғандар: малай булһа – Капулла, ҡыҙ тыуһа, Конкония тип атарға булғандар. Атаһы: «Мин К. Маркстың «Капитал»ын бер нисә ҡат уҡып сыҡтым, унда хәҙерге капитал, йәғни баланың капиталға әйләнеүе хаҡында бер ни ҙә яҙылмаған. Ярай, әсәһе, улыбыҙ талап иткәс, эшләмәй булмаҫ, яҡыныраҡ ят, мин дә капиталға үҙ өлөшөмдө индерәйем», – тип, бәхетле минут-йылдарҙы көтә башланылар....
Кәңәшсе
Әҙәбиәт / Юмор // 6-02-2018, 09:00
Ауыл халҡы өсөн үтә мөһим йыйылыш бара: иртә яҙҙан башлап ҡара көҙгә тиклем һыйыр-башмаҡтарҙы көтөргә көтөүсе билдәләү тураһында етди һөйләшеү ҡуҙғатылған. Ысынында, хәҙерге заманда көтөүсе табыу ни ауыр проблемаға әйләнде. Элегерәк көтөүселәр сиратҡа баҫып торалар ине. Әлеге ваҡытта улар юҡ. Кешеләр малдарҙы сиратлап та көтөп ҡараны – һөҙөмтәһе насар. Кемдер был эшкә ихлас тотонһа, күрше-тирәһенән, дуҫ-иштәренән насар һүҙ ишетмәҫ өсөн бар тырышлығын һала, ә берәүҙәр, ололар, үҙҙәренең мал артынан йөрөргә хәле етмәгәс, ҡалала йәшәгән бала-сағаһын ҡайтарып ҡуша. Улар мал көтә беләме ни, тороп һуғып ебәрәләр ҙә, үҙҙәре ҡолаҡсын тығып музыка тыңлап, таш өҫтөндә тик ултыралар. Улар өсөн иң мөһиме – ваҡыт үткәреү. Халыҡ һәйбәт кенә көтөүсене күрергә зар-интизар булған, күпме һораһа, шул тиклем аҡса түләргә әҙер.
Көтөүсе лә үҙ баһаһын халыҡҡа еткерергә тырышты: «Мин был ауыл кешеһе түгел, көтөүлектәрҙе, мал эсерә торған йылғаны белмәйем. Шуға күрә бик аҡыллы ғына, тыуған ерен яҡшы белгән бер кәңәшсе кәрәк булыр. Әлбиттә, ул бушҡа эшләмәҫ, уныһын үҙегеҙ ҡарағыҙ», – тине.
Әбделкәрим баҫты ла: «Беҙҙең ауыл халҡы бик уңған, мал һанын ҡыҫҡартмаҫ, был йәһәттән көтөүсегә зарланырға урын юҡ. Ауыл йәштәре ҡалаға китеп бөттө, эш юҡ. Мәктәпте яптылар, клубты һаттылар. Беҙ шул мал менән булышабыҙ, балалар хаҡына, уларҙы ҡайғыртып йәшәйбеҙ. Бала – бауыр ите, тип юҡҡа ғына әйтмәгәндәрҙер. Мәҫәлән, минең күрше Гөлъямалдың ҡыҙы ҡалала йәшәй, йылына бер тапҡыр ялға ҡайта. Әсәһенә күстәнәскә бер әсмүха сәй, өс-дүрт йөҙ грамм кәнфит алып ҡайта. Әсәһе шатлығын ҡайҙа ҡуйырға белмәй, иң яҡын кешеләрен ҡыҙының күстәнәс сәйенән ауыҙ иттереп сығара. Ә ҡыҙы киткәндә 3 – 4 ҡапсыҡ ит-май тейәп алып ысҡына. Йәки Әхмәтдиҙең улы Себерҙә эшләй. Улар ни ярты машина ризыҡ тейәп китә. Алһындар – йәл түгел. Беҙ, ҡарттар, күп ашамайбыҙ, балалар асыҡмаһын, ит-майға улар интекмәһен», – тип һүҙен тамамланы.
Йыйылышты алып барыусы: «Ситкә киттегеҙ, көтөүсе һәм уға кәңәшсе тураһында һөйләшәйек», – тип иҫәртеп ҡуйҙы.
Аҡ күлдәк кейгән, муйынына галстук таҡҡан мыҡты кәүҙәле бер ир торҙо ла: «Бында күп һөйләүҙең кәрәге юҡтыр. Көтөүсе һәм уға кәңәшсе кәрәклеге бер кемдә лә шик тыуҙырмай. Әле мин ҡалала булып ҡайттым. Бер вуздың ректоры менән һөйләшеп ултырғанда ҡулдары менән ике таяҡҡа таянған, ишекте саҡ асып бер ҡарт килеп инде. «Нәҡ үҙ ваҡытында килдең, Аллабирҙе олатай, – тине ректор, – ул ошонда күп йылдар ректор булып эшләгән, әле хаҡлы ялда, минең иң тоғро кәңәшсем булып тора. Уға арыу ғына эш хаҡы билдәләгәнмен, аҙнаһына 1 – 2 тапҡыр килеп, файҙалы кәңәш биреп китә. Мин уның әйткәнен үтәп, ҡул ҡуям, мисәт һуғам», – ти. Заман башҡа – заң башҡа тигәндәй, хәҙер көтөүсенән министрға тиклем кәңәшсе тоталар. Тимәк, ул – тормош өсөн бик кәрәкле кеше. Шулай булғас, ҡәҙерле иптәштәр, көтөүсенең һорауын тулыһынса үтәйек, эш хаҡын йәлләмәйек. Малыбыҙ туҡ, ҡараулы булыр», – тип үҙе башлап ҡулын күтәрҙе. Күптәр уның тәҡдимен хуплап ҡабул итте. Шулай итеп, көтөүсе һәм кәңәшсе билдәләнде....
Бөгөн Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Назар НӘЖМИҘЕҢ тыуыуына – 100 йыл
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 5-02-2018, 11:37
Бәрәкәтле Дүртөйлө еренең шиғри күңелле улы Назар Нәжмиҙең тыуыуына быуат ваҡыт үтте. Шағирҙар үлемһеҙ, тиҙәр. Ысынлап та, “Өфө йүкәләре”, “Ҡышҡы романс”, “Юҡҡа түгел”, “Һыу һибегеҙ гөлдәргә” кеүек популяр йырҙары, бик күп шиғыры, “Шағир һәм шаһ”, “Күлдәк”, “Урал”, “Ҡапҡалар” кеүек бай йөкмәткеле поэмалары Назар Нәжмигә мәңгелек һәйкәл булып ҡаласаҡ. Шағирҙың үҙе, ижады тураһында замандаштары, әҙәбиәт белгестәре, уны кумиры тип күргән йәш ижадсылар бик күп мәҡәлә, очерк яҙҙы, бағышлау, мәҙхиә ижад итте. Улар 2015 йылда “Йырҙың булмай һуңлағаны” тип аталған айырым йыйынтыҡта донъя күрҙе. Бындай мәҡәләләр киләсәктә лә яҙыласаҡ. Сөнки Назар Нәжми шиғриәтенең сикһеҙ асылын һәр кем үҙенсә аңлай, кисерә һәм күрә.
Шағирҙың тыуған көнөндә шиғыр яратыусы уҡыусыларҙың иғтибарына уның төрлө йылдарҙа ижад иткән әҫәрҙәрен тәҡдим итәбеҙ....
Үәт, ҡыҙыҡ! (2.02.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 5-02-2018, 10:18
БАЛУ (хикәйә)
Әҙәбиәт / Проза // 4-02-2018, 07:30
Ҡышты ауыл халҡы ыҙаланып саҡ сыҡты. Йәй ҡоролоҡ булыу сәбәпле, аҙбар баштарында мал аҙығы бик наҡыҫ ине. Ферма һарыҡтарын баҫыраулап, ҙур соҡор ҡаҙып, шунда ташларға тура килде. Аслыҡтан интеккән ҡайһы берәүҙәр шул үлгән һарыҡты алып ҡайтып ашаны. Вәсимдәрҙең ғаиләһе лә ҡышты саҡ үткәрҙе. Ярай уларҙың Алиһә исемле һауын кәзәһе булды, аслыҡтан шул ҡотҡарҙы. Бесәне лә етте, күмәкләшеп өшәләктәй өйҙә ҡыш сыҡтылар. Алиһәнең ауыҙы бер буш тормай, һаҡалын һелкетә-һелкетә, көнө-төнө керт-керт килә. Вәсимдең әсәһе уны һауғанда тәүҙә иркәләп ярата, арҡаһынан, муйынынан һыйпай. Уныһы, шуны ғына көткәндәй, муйынын алға һона. Шунан һуң ғына Ғәзимә апай кәстрүлгә гөмбөрләтеп һауырға тотона. Вәсим һауылған һөттөң өҫтөнә ултырған күпереген яларға ярата. Ғәзимә апай йылы ғына көйө, һауап булһын тип, күрше Нәйлә әбейгә лә һөт алып инә. Уныһы саҡ ҡына йота ла, рәхмәтен әйтеп, балаларына эсергә бирә. Унда ла дүрт бала. Ҡыҙы Сәмиғә еңгәй фермала һарыҡ ҡарай. Ул да балаларына үлгән һарыҡ итен алып ҡайтып бешергән икән. Бригадир Әнүәр ҡарт килеп: «һин, шилма бисә, ипләп кенә тере һарыҡты йәшереп һуйып, көсөктәреңә ашатып ятаһыңмы, белермен мин башыңды ҡайҙа оҙатырға!» – тип бармаҡ янап, әрләп сығып киткән. Бахыр Сәмиғә еңгә илап килеп: «Ғәзимә апай, нишләргә икән? Хәҙер шул үлгән һарыҡтарҙы елкәмә һалып ҡуйһалар? Ул Әнүәр ҡарттан булмаҫ тимә, һаман да шул яғынан беҙгә теш ҡайрай бит», – тип Вәсимдең әсәһенә үҙе һөйләне. «Миңә бит дүрт баламды ҡарарға кәрәк...» – тип иңрәне....
«Хәҙер Һинең сират!"
Әҙәбиәт / Юмор // 3-02-2018, 07:00
Хрущев мәлендә ваҡ ауылдарҙы бөтөрөп, эреләтеү барғаны барығыҙға ла мәғлүм. Бөрйән районының Аралбай ауылында, минең иҫемдә, хатта магазин да бар ине. Халыҡты ҙурыраҡ ауылдарға күсереп бөткәс, тик Йомағужа ҡарт ҡына урынынан ҡуҙғалманы. Ике әбейе менән бейә, ҡорт, башҡа мал аҫрап йәшәй бирҙе.
Баш ҡалаға командировкаға барған район етәкселәре ҡайтышлай Йомағужа ҡарттың утарында туҡтап, ял итеп ҡайта ине. Яңғыҙ, тыныс ятҡан утар, бал да, май ҙа, ҡымыҙ ҙа етерлек. Ҡала күстәнәстәре лә бар.
Шулай бер көн райондың дүрт етәксеһе – хәрби комиссар, район советы етәксеһе, райком кешеләре һуң ғына бабайҙың өйөндә туҡталған. Ҡымыҙҙы ла, ҡаланан алып ҡайтып килгән шешәләрҙе лә ҡунаҡтар ҙа, хужа бабай менән әбейҙәре лә арыу ғына һуҡҡан. Бабайҙың әбейҙәре стенанан стенаға тиклем һалынған урындыҡтың бер башында үҙҙәренә, икенсе башында түрәләргә урын йәйгән икән. Йор район Советы түрәһе йоҡламайраҡ ятҡан. Шуға ла урындыҡтың икенсе башында ике әбейе уртаһында ятҡан Йомағужа ҡарттың ни ҡылғанын аңғарған.
Башта бабай иң төптә ятҡан йәш әбейен ҡыуандырған. Унан әйләнеп, оло әбейен ҡыуандыра башлаған.
Муллабаев бабай яғынан беренсе булып ятҡан военкомды төртөп: «Бабай сиратлап эшкәртеп килә. Киләһе сират һинеке, ыштаныңды һала башла», – тип уятҡан......
“Балалар, балын үҙегеҙ ашағыҙ, һитәһен олатайығыҙға бирегеҙ”
Әҙәбиәт / Юмор // 1-02-2018, 07:00
Бөрйәндәр элек-электән ҡорт тота, балды мул тотона. Шулай, әбей менән бабай ғүмер буйы ҡорт тотоп, бал ашап , оло йәштәргә еткән. Балалары ҡалала, йәйге каникул мәлендә ейәндәрен килтереп ҡалдыралар икән.
Иртән сәй эсеп ултырғанда әбей кеткелдәп көлөп бабайға әйтә һалған: “Бабай, ошо йәшкә етһәң дә, ҡөҙрәтең бар!” Ул: “Әбей, мин ҡорттоң һитәһен ашайым бит. Ир ҡөҙрәте шунан килә”, – тип яуаплаған.
Тағы йәй етеп, ейәндәрҙе олатай-өләсәйенә килтереп тултырғандар.
Әбей йүгереп йөрөп ейәндәрен самауыр сәйе эсергә саҡырған. Келәттән тәриликәгә рамдан кәрәҙле бал ҡырҡып килтерә лә, ейәндәренә: «Ашағыҙ, ашағыҙ, балаҡайҙар, тик һитәһен олатайығыҙға бирегеҙ», – тип һыйлай икән.
Сания СӘҒИТОВА....
Иртән сәй эсеп ултырғанда әбей кеткелдәп көлөп бабайға әйтә һалған: “Бабай, ошо йәшкә етһәң дә, ҡөҙрәтең бар!” Ул: “Әбей, мин ҡорттоң һитәһен ашайым бит. Ир ҡөҙрәте шунан килә”, – тип яуаплаған.
Тағы йәй етеп, ейәндәрҙе олатай-өләсәйенә килтереп тултырғандар.
Әбей йүгереп йөрөп ейәндәрен самауыр сәйе эсергә саҡырған. Келәттән тәриликәгә рамдан кәрәҙле бал ҡырҡып килтерә лә, ейәндәренә: «Ашағыҙ, ашағыҙ, балаҡайҙар, тик һитәһен олатайығыҙға бирегеҙ», – тип һыйлай икән.
Сания СӘҒИТОВА....
Үәт, ҡыҙыҡ! (26.01.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 31-01-2018, 08:00
«Ҡайҙа булды эшләпәң?..»
Әҙәбиәт / Юмор // 28-01-2018, 07:30
Студент саҡ, ғинуар айы. Ял көнө ауылға ҡайтып, кисен әхирәттәрем менән клубҡа сығырға әҙерләнеп йөрөйөм. Биҙәнеп-төҙәнеп алғандан һуң урамға ашыҡтыҡ. Әсәйем, бәләкәй балаға әйткән кеүек:
– Башыңа тиҙ генә кей әле, – тип, ҡулға эшләпәмде тотторҙо. Әрләшеп тормаҫ өсөн уны кейгән булдым да, аҙаҡ ярты юлда куртка кеҫәһенә һалып алдым. Йәнәһе, прическаны боҙмайым....


text:
Фото:
Өфөлә мартта Рәсәйҙең эшлекле авиация форумы үтәсәк
Фото:
17 мартта Өфөлә Рәсәйҙең эшлекле авиация форумы үтәсәк. Был ҙур сараны үткәреү өсөн Башҡортостан баш ҡалаһы осраҡлы ғына һайланмаған: республикала төбәк ташыуҙары үҫешә, «Өфө Халыҡ-ара» аэропорты Европа кимәлендәге аэропортҡа әйләнә бара, төбәктә етди кадрҙар һаҡлана, авиасәнәғәт, техник вуздар бар.
Форумда 300 самаһы белгес, шул иҫәптән сит ил авиатехника етештереүселәре ҡатнашасаҡ, тип көтөлә. Форум сиктәрендәге күргәҙмәлә ике-өс урындан алып 19 урынлыҡҡа тиклем төрлө класлы һауа суднолары күрһәтеләсәк. Бынан тыш, күрһәтеү осоштары ойоштороласаҡ.
Был турала «Башинформ» агентлығында Башҡортостанда бәләкәй авиацияны үҫтереү перспективаларына арналған матбуғат конференцияһында Берләшкән милли эшлекле авиация ассоциацияһы президенты, Советтар Союзы Геройы Валерий Очиров һөйләне.
Был форум Башҡортостан Хөкүмәте ярҙамында үтәсәк.
— Беҙ республика Президенты Рөстәм Хәмитов, Хөкүмәт ағзалары менән осраштыҡ, — тине Валерий Николаевич. – Форумды үткәреү идеяһы хуплау тапты.
Валерий Очировтың һүҙҙәренә ҡарағанда, эшлекле авиацияның киләсәге яҡшы. Беҙҙең илдә байтаҡ шәхси һауа суднолары барлыҡҡа килде, ләкин уларҙың күбеһе сит илдә теркәлгән. Бының сәбәбе — унда һалымдар аҙыраҡ, закондар күберәк либераль булыуында.
— Әммә беҙҙә лә яҡшы яҡҡа үҙгәрештәр булырға тейеш, — тип иҫәпләй Валерий Очиров. – Бәләкәй авиация самолеттары мотлаҡ талап ителәсәк.


text:
Өфөнөң Калинин районында яңы балалар баҡсаһы асылды
Өфөлә балалар баҡсаһы артты. 12 июндә, байрам көнөндә, Калинин районының Черниковская урамында 219-сы яңы мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы асылды.
Әүәлерәк был урында санитар-эпидемиологик талаптарға һәм янғын хәүефһеҙлеге нормаларына яуап бирмәгән ике иҫке балалар баҡсаһы урынлашҡан ине. Шуға күрә уларҙы ябып, урынына ҙурҙан бер бина төҙөргә ҡарар ителде.
Яңы мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы 220 балаға иҫәпләнгән. Беренсе ҡатында бәләкәстәр өсөн төркөмдәр, ашхана блогы, бассейн, медицина блогы, кер йыуыу бүлмәһе, административ баналар урынлашҡан. Икенсе ҡатында урта һәм өлкән йәштәге балалар төркөмдәре, физкультура залы, педагог-психолог һәм логопед бүлмәһе, рәсем студияһы, ҡышҡы баҡса, йәш эколог бүлмәһе урын алған.
Һуңғы алты йылда Калинин районында биш балалар баҡсаһы сафҡа индерелгән, алдағы өс йылда иһә тағы бишәүҙе төҙөү планлаштырыла, тип хәбәр ителә Өфө хакимиәтенең сайтында.


text:
- Подробности
- Просмотров: 608
ЕЛМӘРҘӘК, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы тау һырты. Белорет р‑ны буйлап Егәҙе й. тамағы киңлегенән Инйәр й. тиклем меридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 70 км, киңлеге 4—9 км, абс. бейеклеге 909 м. Рельефында һөҙәк биләндәр м‑н айырылған ҡаялы һәм тигеҙ түбәләр өҫтөнлөк итә. Аркоз һәм кварцлы ҡомташтарҙан, елмәрҙәк свитаһы гравелитынан, әүжән свитаһы эзбизташынан, доломитынан һәм полимикт ҡомташынан, вендтың әшә серияһына ҡараған ҡомташтан һәм алевролиттан тора. Тау битләүҙәре ҡайын, йүкә ҡатыш киң япраҡлы һәм ҡара ылыҫлы урман м‑н ҡапланған. 600 м бейегерәк өлөшөн шыршы, ҡарағай ҡатыш киң япраҡлы кәкре урман биләй, түбәләрендә ҡоро тау болондары осрай. Тау араһы уйһыулыҡтары һаҙланған торфлы болондарҙан тора.
И.М.Япаров
Тәрж. И.М.Япаров


text:
2015 йылда пенсиялар 3 ғинуарҙан таратыла башлаясаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 22 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
2015 йылдың 3 ғинуарынан почта элемтәһе ойошмалары пенсия һәм башҡа төрлө социаль түләүҙәрҙе ғәҙәти график буйынса таратасаҡ, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Пенсия ведомствоһының матбуғат хеҙмәтенән. Кредит ойошмаларына аҡсалар ағымдағы йылдың 31 декабренән дә һуңға ҡалмайынса күсереләсәк.
Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостан буйынса бүлексәһе дүшәмбе, 22 декабрҙә, 2014 йылға пенсияларҙы һәм башҡа төрлө социаль түләүҙәрҙе тулы күләмдә финанслаған. Рәсәй Пенсия фонды идараһы ағзаһы, Башҡортостан буйынса идарасы Фоат Хантимеров һүҙҙәренсә, төбәк бүлексәһе 1 миллион 120 мең пенсионерға пенсия түләй. Шуларҙың 49,8 проценты — «Рәсәй почтаһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһы почта элемтәһе ойошмалары, шунса уҡ — кредит ойошмалары аша хеҙмәтләндерелә.


text:
Иман шарты
Һеҙгә 1900 – нсы йылда Казан ҡалаһында Кәримиләр матбағаһында нәшер ителгән китаптың бер аҙ ҡыҫҡартып Һеҙгә тәҡдим итәбеҙ. Инҡилабҡа ҡәҙәр был китап мәҙрәсәләрҙә дәреслек булып хеҙмәт иткән. Пәйғәмбәр ғәләйһис-сәләм әйткән: ”Аллаһ Тәғәлә Ләүхел Мәхфүҙ менән ҡәләмде яратты. Һәр нәмә Ләүхүл-Мәхфүҙдә (күктәге яҙыла торған китап) яҙылғандыр. Унда яҙылғандан тыш һис бер нәмә булмаҫ.
Аллаһ Тәғәлә ҡәләмгә әйтте: ”Ләүхел-Мәхфүҙгә яҙ!”- тине. Ҡәләм әйтте: ”Эй, Раббым! Ниндәй һүҙ менән башлайым”, -тине.
Аллаһ Тәғәлә әйтте: ”Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим, тип башла”, -тине.
Ҡәләм “Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим” тигән һүҙҙе 700 йыл буйына яҙҙы.
Аллаһ Тәбәрәкә үә Тәғәлә әйтте: ”Үҙемдең ғиззәтем һәм жәләлем менән ант итеп әйтәм, кем дә кем Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм өммәтенән ихлас менән “Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим” тип әйтһә, уның ғәмәл дәфтәренә 700 йыллыҡ ғибәҙәт сауабын яҙырмын”. Әмин.
Икенсе хәбәрҙә килгәндер: ”Ҡиәмәт көнөндә Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм өммәтенең ғәмәле менән бәни Исраилдәге пәйғәмбәрҙәрҙең өммәттәренең ғәмәлдәре тиңләштерелер”. Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм өммәтенең бер рәкәғәт намаҙҙарының сауабы башҡа өммәттәрҙең мең рәкәғәт намаҙы сауабына тиндер, бәлки артығыраҡ та булыр. Әмин.
Башҡа өммәттәр әйттеләр: ”Был Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм өммәтенең ғәмәлендә ниндәй хасыят барҙыр, уларҙың бер рәкәғәт намаҙы беҙҙең мең рәкәғәт намаҙыбыҙҙан артығыраҡтыр”, -тип.
Аллаһ Тәғәлә әйтте: ”Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм өммәттәренең намаҙҙарында “Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим” тигән һүҙ бар, һеҙҙең намаҙҙарығыҙҙа ул юҡ, шуның өсөн Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм өммәтенең бер рәкәғәт намаҙы һеҙҙең мең рәкәғәт намаҙҙарығыҙҙан артығыраҡтыр”.
Кем дә кем “Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим”- ды һәр ваҡыт уҡыһа, ул кеше утта янмаҫ, һыуҙа батмаҫ, йылан саҡмаҫ һәм ағыуҙар зарар бирмәҫ.
Риүәйәт ҡылынды: Пәйғәмбәр ғәләйһис-сәләмдән һоранылар: ”Шайтан ниндәй кеше менән бергә ашар?”- тип. Пәйғәмбәр ғәләйһис-сәләм әйтте: ”Әгәр кеше тағам ашағанда “бисмилләһ”-те әйтмәһә, шайтан шул кеше менән бергә ашар, «бисмилләһ»- те әйткән кешеләрҙән ҡасыр”.
Пәйғәмбәр ғәләйһис-сәләм сәхәбәләре менән тағам ашап ултыра ине. Шул ваҡыт сәхәбәләр уның (үҙ алдына) йылмайып ҡуйыуын күрҙеләр: ”Эй, Рәсүлүллаһ, ниндәй күңелле нәмә күрҙең?”- тип һоранылар. Пәйғәмбәр ғәләйһис-сәләм әйтте: ”Һеҙҙең арағыҙҙан берегеҙ “бисмилләһ”- те әйтеп ашай ине, шайтан-ләғин дә уның янында ашай ине. Кинәт кенә был кеше хатаһын иҫенә төшөрөп “бисмилләһ”- те әйтте, шайтан ләғин тиҙ-тиҙ уның арҡаһынан төшөп китте, шуны күреп йылмайҙым”,- тине.
Ғалимдар әйткәндәр: ”Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим һүҙендә 19 хәрефтер (ғәрәп хәрефтәре менән), бында файҙа барҙыр:
Береһе шулдыр— ғазап фәрештәләренең ололары 19-ҙыр. Кем дә кем һәр ваҡыт “Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим” тип әйтһә, 19 ғазап фәрештәләренән ҡотолор, ғазап ҡылынмаҫ.
Икенсе файҙа — кис менән көн — 24 сәғәттер. Шул 24 сәғәттә биш ваҡыт намаҙ фарыздыр. Был 19 хәрефле “бисмилләһ” сәғәт араларында булған гонаһтары кисерелеүгә сәбәптер.
Кем дә кем ихласлыҡ менән “Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим” тип әйтһә, Аллаһ Тәғәлә ул кешенең ошо 24 сәғәт эсендә хаталыҡ менән ҡылған гонаһтарын ғәфү итер (әгәр ул хаталарҙы яңынан ҡабатламаһа). Әмин.
Эй, Раббым! Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд Мостафа салләллаһү ғәләйһи үә сәлләмдең бөтөн өммәтенә тәүфиҡ биреп, һәр ваҡытта Аллаһ исемен зикер ҡылып, гонаһтарын ярлыҡаһаң ине. Үҙең беҙгә бүләк итеп биргән биш ваҡыт намаҙҙарыбыҙҙы үҙ ваҡытында дөрөҫ итеп үтәргә насип итһәң ине. Әмин— доғаларыбыҙҙы ҡабул ҡыл.


text:
Ойошмалар милкенә һалым тураһында законды 2015 йылдың 1 ғинуарынан индерергә планлаштырылаФото: Олег Яровиков
Ойошмалар милкенә һалым тураһында законды 2015 йылдың 1 ғинуарынан индерергә планлаштырыла
Ойошмалар милкенә һалым тураһында законды 2015 йылдың 1 ғинуарынан индерергә планлаштырылаФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Хөкүмәтендә республика ҡаҙнаһының һалым һәм һалым булмаған табыштарын һәм муниципаль берәмектәрҙең бюджеттарын арттырыу мәсьәләләре тикшерелде.
— Бер ай тирәһе элек Рәсәй Федерацияһының Һалым кодексына мөһим үҙгәрештәр индерелде. Хәҙер төбәктәргә ойошмалар милкенә ҡараған айырым күсемһеҙ милек объекттарына һалым һалыу буйынса һалым базаһын билдәләү үҙенсәлектәре тураһында закондар ҡабул итеү хоҡуғы бирелде, — тип билдәләне табыштар потенциалын арттырыу мәсьәләләре буйынса Ведомство-ара комиссия ултырышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. — Шуныһы мөһим, офис һәм сауҙа күсемһеҙ милкенә һалым уларҙың кадастр хаҡы буйынса иҫәпләнәсәк (әлегә тиклем баланс ҡиммәте буйынса иҫәпләп сығарыла ине). Бөгөн күп ҙур комплекстарҙың баланс, асылда, ҡалдыҡ ҡиммәте — бик түбән. Тимәк, һалым суммаһы ла ҙур түгел.
Республика башлығы һүҙҙәренә ҡарағанда, ваҡлап һәм күмәртәләп һатыу, түләүле хеҙмәтләндереүҙәр һәм йәмәғәт туҡланыуы әйләнеше 2012 йылда Башҡортостанда 1,4 триллион һумдан ашҡан. Был иҡтисади эшмәкәрлектең бөтә төрҙәре буйынса дөйөм әйләнештән 57 процент, йәки өстән ике өлөшө.
Башҡортостандың тупланма бюджетына сауҙанан, көнкүреш хеҙмәтләндереүенән һәм йәмәғәт туҡланыуынан былтыр 11 миллиард һум самаһы һалым ингән, йәғни бөтә һалым керемдәренән 11,5 процент. Шул иҫәптән ойошмалар милкенә һалым 483 миллион һум тәшкил иткән, ә дөйөм республика күләмендә 8,1 миллиард һум ҡаралған, йәғни ни бары алты процент. Шулай итеп, «был секторҙа республика бюджетына керемдәр өлөшөндә ингән һалым ни бары 0,7 процент ҡына тәшкил итә».
— Яңы закон бюджет табыштарын арттырырға ярҙам итәсәк. Әммә беҙ, был законды тормошҡа ашырыу эҙемтәләренә ентекле анализ яһамайынса, яңы ҡағиҙәләрҙе индерә алмайбыҙ, тип иҫәпләйем, — тине Башҡортостан Президенты. — Республика бюджеты өҫтәмә килем алыу мөмкинлегенә ҡарамаҫтан, беҙ бизнес-берләшмәнең мәнфәғәттәрен дә иҫәпкә алырға тейешбеҙ. Эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге алып барыу өсөн уңайлы шарттар булдырыу беҙҙең өҫтөнлөктәребеҙҙең береһе булып тора. Бынан тыш, был яңылыҡ тауарҙарға һәм хеҙмәттәргә ҡулланыу хаҡтарында, ҡуртым хаҡында туранан-тура сағылыуы мөмкин.
Федераль закон менән төбәктәргә һалым ставкаһын үҙ аллы билдәләү хоҡуғы бирелгән. 2014 йылда — 0-дән 1 процентҡа тиклем, 2015 йылда – 1,5 процентҡа тиклем, 2016 һәм унан һуңғы йылдарҙа – 2 процентҡа тиклем.
Үҙ сиратында БР Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Рөстәм Мәрҙәнов аңлатыуынса, «тора-бара физик һәм юридик шәхестәрҙең күсемһеҙ милкенә баҙар хаҡы нигеҙендә һалым һалынасаҡ».
Беренсе вице-премьер һүҙҙәренә ҡарағанда, 2013 йылдың 10 айында республика бюджетына 9,3 миллиард һум күләмендә милеккә һалым ингән. Был уҙған йылдың ошо уҡ осорондағыға ҡарағанда 19 процентҡа күберәк.
— Һалым һалыуҙы ҡайтанан ҡарау мәсьәләһе, күренеүенсә, бик етди. Шуға күрә күсемһеҙ милек объекттарына инвентаризация үткәреү мөһим. Был һалымды индереү буйынса вәкәләтле орган итеп республиканың Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министрлығын тәғәйенләргә тәҡдим ителә, — тип хәбәр итте ултырышта Рөстәм Мәрҙәнов.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 31.01.2018
«Фәрештәнең күҙ йәше» бәлеше
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 31-01-2018, 08:00
Ҡамырға 1 стакан он, бер ҡалаҡ ҡамыр йомшартҡыс, 80 г аҡ май, 2 ҡалаҡ шәкәр, 1 йомортҡа кәрәк. Эслеккә 500 г эремсек, 100 г ҡаймаҡ, 3 йомортҡа,1 ҡалаҡ манный ярмаһы, 0.5 стакан шәкәр, суфле әҙерләргә 3 йомортҡа ағы, 3 ҡалаҡ шәкәр оно алына.
Иң тәүҙә ҡамыр баҫырға. Онға ҡамыр йомшартҡысы һалып, май менән ыуырға. Уның өҫтөнә шәкәр менән туҡылған йомортҡа өҫтәп, ҡамыр баҫырға ла, ярты сәғәткә һыуытҡысҡа ҡуйып торорға. Унан һуң эслек әҙерләргә. Эремсеккә өс йомортҡа, ярты стакан шәкәр, ҡаймаҡ һалып, блендер менән болғатырға. Суфле әҙерләгәндә өс йомортҡа ағына аҙ-аҙлап шәкәр оно һалып, уны ап-аҡ төҫкә ингәнсе күпертергә. Һыуытҡыстағы ҡамырҙы алып, табаға эслек ағып сыҡмаҫлыҡ формаға килтереп йәйергә. Өҫтөнә эремсек һалып, 180 градусҡа тиклем ҡыҙҙырылған мейескә ярты сәғәткә бешерергә ҡуйырға. Һуңынан бәлештең өҫтөнә суфле һылап, тағы 15 минут бешерергә. Духовканы һүндергәс, ишеген асып ҡуйығыҙ, бәлеште алмағыҙ. Ул шунда һыуынырға тейеш. Ярты сәғәттән өҫтөндә тамсылар барлыҡҡа киләсәк....
Үәт, ҡыҙыҡ! (26.01.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 31-01-2018, 08:00
Төп шарт – ғәҙеллек тантанаһы
Медиа // 31-01-2018, 07:00
Заман һайлауын киң мәғлүмәт сараларынан тыш үткәреү, ныҡ баҙнатлы уйҙа, бәлки, мөмкиндер, ә ғәмәлдә күҙ алдына килтергеһеҙ ҡатмарлы, әлбиттә. Беренсенән, һайлау тигәндә, етмәһә, тауыш күпселектә туранан-тура бирелгән беҙҙең илдә, үҙе үк асыҡлыҡ күҙҙә тотола, уртаға тап асыҡ эшмәкәрлек менән шөғөлләнәсәк кешеләр сыға; икенсенән, дөйөм мәғлүмәт тә кәрәк: ҡасан була, нисек була, кемдәр була һәм башҡалар. Әлеге һөнәри ҙә, ижтимағи ҙа бурыстың беҙҙә, хәбәрселәрҙә, ятҡанын өҫтәмә белдереп тормайыҡ. Ләкин был эштә лә, айырыуса ошондалыр ҙа, үҙенсәлектәр күп – һайлау кимәле ни тиклем юғарыраҡ, улар шул хәтлем етдиерәк тә. Үҙенсәлектәр тигәндә, яуаплылыҡты ла аңлау дөрөҫ. Ә яуаплылыҡ – һайлауға ҡағылышлы бөтә закон нормаларының теүәл, хәрефкә хәреф үтәлеүе....


text:
- Подробности
- Просмотров: 410
ҠУҘАҠЛЫЛАР (Fabaceae, йәки Leguminosae), ике өлөшлөләр ғаиләһе. Яҡынса 400 заты, 9 меңдән ашыу төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Үләндәр, ҡыуаҡтар, ваҡ ҡыуаҡтар, ярым ҡыуаҡтар, лианалар, ағастар.
Башҡортостанда 23 заттан (аморфа, астрагал, борсаҡ, йүтәл үләне, йылан ҡуҙағы, клевер, күкһәүел, кәрешкә, ҡоросүлән, ҡыйыҡтаж, сысҡанборос, татлы тамыр, торна борсағы һ.б.) яҡынса 100 төрө үҫә. Бүлбе бактериялары м‑н симбиозға инә. Күп, һирәгерәк ике һәм бер йыллыҡ үлән, һирәкләп ҡыуаҡлыҡ. Һабағы төҙ, тармаҡлы, уралыусан, йәбешеүсән, һирәгерәк йәйелеүсән йәки түшәлеүсән. Япрағы ҡатмарлы (ҡауырһынлы, бармаҡ һымаҡ, өсәрле), япраҡ ҡолаҡ‑ сындары м‑н, сиратлы, һаплы. Япраҡтары, ваҡ япраҡтары, япраҡ ҡо‑ лаҡсындары йыш ҡына мыйыҡсаларға әүерелгән. Сәскәһе йыш ҡына ваҡ, ҡыҙыл, ал, күк, һары, аҡ төҫтә; дөрөҫ төҙөлөшлө түгел, ике енесле. Каса япраҡсаһының япрағы ҡушылып үҫкән, 5—4 тешле, ҡайһы берҙә 2 иренле. Тажы күбәләк рәүешле, эре өҫкө япраҡтан (флаг, йәки елкән), 2 ситке (ҡанаттар, йәки ишкәктәр) һәм 2 үҙ‑ ара тоташҡан аҫҡы япраҡтарҙан (кәмә) тора. Һеркәстәре 10, йышыраҡ үҙ‑ара һеркәс ептәре м‑н тоташтырылған бер туғандар; ике туғандар араһында 1‑еһе ирекле ҡала, ә 9‑ы көпшә барлыҡҡа килтерә.
Емешлеге 1, емшәне өҫкө. Сәскәһе тәлгәш (ҡайһы берҙә бер яҡлы), башаҡ, баш, һирәгерәк һепертке булып йыйылған. Бал ҡорттары, иңкештәр, күбәләктәр һ.б. бөжәктәр м‑н, ҡайһы берҙә үҙ аллы һеркәләнә. Емеше — ҡуҙаҡ. Орлоҡтары ҡоштар, кимереүселәр, ҡырмыҫҡалар, ел ярҙамында тарала. Йышыраҡ болондарҙа һәм далаларҙа, һирәгерәк урмандарҙа һәм баҫыуҙарҙа үҫә. Ашарға яраҡлы үҫемлектәр (борсаҡ, соя, фасоль һ.б.), мал аҙығы үҫемлектәре (аҡ ҡандала үләне, румын люцернаһы, себер йылҡы борсағы, туғай клеверы һ.б.), дарыу үҫемлектәре (баҫыу ҡоросүләне, ҡандала үләне, татлы тамыр һ.б.), баллы үҫемлектәр (йылҡы борсағының, ҡандала үләненең бөтә төрҙәре һ.б.), декоратив үҫемлектәр (аҡ акация, ҡарға ҡуҙағы, һары акация һ.б.), буяу үҫемлектәре (буяу балғыуағы), ағыулы үҫемлектәр (сыбар сысҡанборос, Шишкин йүтәл үләне).
БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына Ҡ. үҫемлектәрҙең 27 һирәк төрө, ш. иҫ. 3 реликт (бысрағыраҡ ҡыйыҡтаж, күп һабаҡлы кәрешкә, яҫы емешле бойҙан), 12 эндемик (Гельм астрагалы, Гмелин ҡыйыҡтажы, Карелин астрагалы, татлы тамыр) һәм субэндемик Горча‑ ковский астрагалы, индерелгән. Эре тәңкәгөл һәм 5 эндемик (Клер астрагалы, көңгөр астрагалы, Разумовский тәңкәгөлө, селтәрле люцерна, Цингер астрагалы) ш. уҡ РФ‑тың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Бала күңелен асыу баҫмаһын
Икенсе әсәйҙе башҡа ерҙә үҙен тәртипле тотҡан балаһының өйҙә алмашынған кеүек булыуы, туғандарына, яҡындарына ҡарата тупаҫ мөғәмәләһе хайран ҡалдыра:
«4 йәшлек ҡыҙым – балалар баҡсаһында үҙ төркөмөнөң иң аҡыллы, иң тыңлаусан балаһы. Тәрбиәселәре уны маҡтай. Ҡыҙым менән уйнарға, дуҫлашырға теләгән балалар бихисап. Тик өйҙә баланы алмаштырып ҡуялармы ни? Һүҙ әйтеп булмай, беҙгә, ағаһына ҡаршы өндәшә, ҡайһы берҙә ҡул күтәреүҙән дә тартынмай. Кейемдәрен, уйынсыҡтарын йыймай, беҙ әйткәнде ҡолағына ла элмәй, әгәр уныңса түгел икән, яр һалып илай... Өйгә ҡунаҡтар килһә, ҡыҙым уларға ла үҙ холҡон күрһәтә. Уның шундай ҡылыҡтары арҡаһында килгән кешеләр алдында оят булып китә…»
Күпселек ата-әсәнең балаларының тәртипһеҙлегенә, ярһыуҙан ҡыҙарынған йөҙ менән башҡаларға ташланған йә иһә ҡулындағы уйынсыҡты ботарлап ташлаған мәлдәренә шаһит булғаны бар...
Ундай тәртип өсөн язаға тарттырыу мотлаҡмы?
Материалдың тулы вариантын журналдың 2-се һанында уҡығыҙ.
Теги:


text:
ДИНИ ТӘРБИӘ ОРЛОҠТАРЫ КҮҢЕЛ АША ҒЫНА ҺАЛЫНА27-09-2013, 03:33 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
"Мөхәммәт пәйғәмбәр — Исламға нигеҙ һалыусы"
“Киске Өфө” гәзитендә яҙыусы Илгизәр Бураҡаевтың Мөхәммәт пәйғәмбәр тураһында тәржемәүи яҙмалары байтаҡ баҫылды, шулай уҡ ғалим-яҙыусы Ғайса Хөсәйеновтың хеҙмәте нәшер ителде. Уҡытыусы уларҙы уҡып сыҡһа, үҙе өсөн күп мәғлүмәт алыр.
Был теманы үткән саҡта төп иғтибарҙы Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең кешелек сифаттарына йүнәлтеү һәм улар аша уҡыусыла ыңғай һыҙаттар тәрбиәләргә тырышыу мөһим. Пәйғәмбәрҙең тормошондағы ҡайһы бер ваҡиғаларҙы риүәйәт итеп һөйләү әһәмиәтлерәк булыр. Китапта бәйән ителгән хәлде — Мөхәммәттең йөрәген алып, алтын һауыттағы таҙа һыуҙа йыуып, кире урынлаштырыу ваҡиғаһын — 10-11 йәшлек уҡыусылар ауыр ҡабул итер. Шуның өсөн риүәйәттең ни икәнен аңлатып, пәйғәмбәрҙәр тормошо тураһында ифрат күп риүәйәт барлығын һөйләп китеү урынлы булыр. Мөхәммәттең етем үҫкәне, кешеләргә ялланып эшләгәне, эшһөйәрлеге, саф намыҫлылығы, фиҙакәр хеҙмәт иткәне тураһында яҡшы беләбеҙ. Уның хатта "Тоғро" тигән ҡушаматы ла булған. Мөхәммәттең иҫ китмәле ихласлығына, күңеленең сафлығына һоҡланып та, аптырап та, ни өсөн шулай булып үҫкәнлегенең сәбәбенә төшөнөргә тырышып, ошондай риүәйәт уйлап сығарылғандыр, тип аңлатыу бала күңеленә ятышлыраҡ алым булыр.
Уҡыусылар дәфтәргә Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тыуған ҡалаһын, тыуған, өйләнгән йылдарын, ҡатынының, балаларының исемдәрен яҙып ҡуйһын.
2. "Донъя диндәренең мәҙәниәт нигеҙҙәре"
"Мәҙәниәт һәм дин"
Был дәресте үткәндәрҙе ҡабатлауҙан башлап, уҡыусыларҙың матди байлыҡ, уның ниҙән ғибәрәт икәне тураһында фекерен белергә кәрәк. Балалар, әлбиттә, иң элек биналарҙы, ҡоролмаларҙы, ҡорамдарҙы әйтеп сығыр. Ошонан һуң дингә ҡағылған матди байлыҡҡа күсеп китергә һәм, мәсет, сиркәү, ҡорам (ғибәҙәтхана) эсендәге әйбер, һүрәт, яҙыу, китап, кейем-һалым, шәмдәл һәм башҡаларҙың дини мәҙәниәткә инеүен аңлатып, диндең мәҙәни үҫешкә ни тиклем тос өлөш индереүен билдәләргә кәрәк.
"Был матди байлыҡты кемдәр тыуҙырған?" тигән һорау менән рухиәткә күсегеҙ. Оҫталарҙы әҙерләү, уҡытыу, төҙөү-биҙәү һөнәре, ижад, яҙыу-һыҙыу, шиғри әҫәрҙәр, риүәйәттәр, хикәйәттәр, легендалар, йырҙар һәм башҡалар барлыҡҡа килә башлай — рухи байлыҡ туплана. Ошо ысул менән дәрестең темаһын асырға һәм аҙаҡ дөйөмләштереп һығымта яһарға ғына ҡала. Беҙҙең заманда мөмкинлектәр ҙур, күргәҙмә мәғлүмәт табыу өсөн донъя киңлегенә сығып, "ҡолас ташлап йөҙөргә" була.
Дәфтәргә "Мәҙәниәт — кешелек донъяһының үҙ тарихында барлыҡҡа килтергән матди һәм мәҙәни ҡиммәттәре" тигән аңлатманы яҙырға һәм уны күмәкләп ҡабатларға кәрәк. Баһа ҡуйыу ҡаралмағас, уҡыусының дини дәрескә илке-һалҡыраҡ мөнәсәбәт күрһәтеүе лә ихтимал. Шуға күрә фекерҙәрҙе күмәкләп ҡабатлау, дәфтәргә яҙҙырыу ысулы менән мөһим мәғлүмәттәрҙе нығыраҡ иҫтә ҡалдырырға мөмкин.
Матди һәм рухи мәҙәниәткә ниҙәр инә — уҡыусылар үҙаллы уйлап яҙһын. Мөмкин булһа, һүрәттәр табып, төрлө дини ғибәҙәтханаларҙың тыш яғынан да, эске йыһаздарын да күрһәтеп таныштырыу яҡшы һөҙөмтә бирер.
3. "Донъяуи этика нигеҙҙәре"
"Мәҙәниәт һәм әхлаҡ"
Уҡыусылар тәбиғи һәм мәҙәни тәбиғәттең айырмаһын нығыраҡ иҫтә ҡалдырһын өсөн дәфтәргә яҙҙырып ҡуйыу отошло. Уларға ниҙәр инә, нисек хасил булғандар?
Мәҙәни тәбиғәт үҙ сиратында тағы ике төргә бүленә: матди һәм рухи мәҙәниәт. Шул уҡ ваҡытта ер йөҙөндә йәшәгән халыҡтар төрлө булыу сәбәпле, уларҙағы был төшөнсәләр бер-береһенән айырыла: географик шарттарҙың, традицияларҙың, шөғөлдәрҙең тәьҫире ҙур. Мәҫәлән, йылы яҡтарҙа ҡалын диуарлы, йылытылған ишек-тәҙрәле йорт төҙөмәйҙәр, быйма, тун кейеп йөрөмәйҙәр. Шулай булғас, уларҙа быйма баҫыу, тире иләү кеүек кәсеп тә, был шөғөлдәргә бәйле һөнәр ҙә, эш ҡоралдары ла юҡ. Тимәк, уларҙың атамалары ла уйлап сығарылмаған.
Берҙәм көс талап иткән кәсеп менән шөғөлләнгән халыҡтарҙа туғанлыҡ, үҙ-ара ярҙам итешеү көслө. Тимәк, күмәк тәрбиә йолаһы барлыҡҡа килә. Халыҡ күп урында кеше үҙ холҡон башҡаларҙыҡы менән сағыштырып ҡарай башлай, аралашырға, йәшәргә ҡамасаулаған насар ғәҙәттәрен бөтөрөргә тырыша. Һөҙөмтәлә үҙтәрбиә барлыҡҡа килә.
Башҡорттарҙа йәйләүгә күсенеү, тирмә ҡороу, йорт һалыу, мал бағыу, урман эше, ҡатын-ҡыҙ ғына башҡара торған тула, кейеҙ баҫыу, дебет эшкәртеү һәм башҡа эштәр өмә яһап башҡарылған. Уларҙың тәрбиәүи әһәмиәте бик ҙур. Шулай итеп, матди байлыҡ тыуҙырыу барышында кешелә әхлаҡи сифаттар тәрбиәләнә.
Дүртенсе дәрес
1. "Ислам мәҙәниәте нигеҙҙәре"
"Пәйғәмбәрлектең башланыуы"
Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм йәшәгән осорҙа Ғәрәбстанда тарҡаулыҡ, әҙәпһеҙлек көслө булған. Был хәл буласаҡ Пәйғәмбәрҙе уйға һалған, халыҡтың яҙмышы өсөн борсолдорған. Ошо уйланыуҙар, тәртип урынлаштырыу теләге буласаҡ Пәйғәмбәргә асылырға ярҙам иткән: уға саф күңелле кешегә генә яҡынлай торған изге фәрештә Ябраил килгән.
Мөхәммәт пәйғәмбәр — Исламға нигеҙ һалыусы. Тик ғәрәптәр тәүҙә уның тәғлимәтен аңламай, һөҙөмтәлә илаһтарға табыныусылар — ҡөрәйштәр, ә Ислам динен ҡабул итеүселәр мосолман тип атала башлай. Мосолмандар Аллаһҡа ғына ышана. Ошо урында мәжүсилек менән Ислам диненең айырмаһын ныҡлап аңлатып китеү яҡшы булыр — артабанғы темаларҙы үткән саҡта кәрәге тейер.
Дәфтәргә "Бисмилләһир-рахмәнир-рахим" тигән һүҙҙең тәржемәһен — “Рәхмәтле һәм рәхимле Аллаһ исеме менән" тип яҙып ҡуйырға кәрәк. Бына ни өсөн мосолмандар, ниндәй генә эшкә тотонһа ла, юлға сыҡһа ла, "бисмиллә"һен онотмай.
Был хаҡта һөйләгәс, уҡыусыларҙан йәшәгән төйәктәрендә ниндәй тәртипһеҙлектәр күреүе (эскелек, тәмәке тартыу, тәбиғәтте тәләфләү, урмандарҙы сүпләү, шешә ырғытыу, йылғаға төшөп машина йыуыу һәм башҡалар) тураһында һөйләтергә кәрәк. Ошондай кире күренештәр ҡайҙан килеп сыға? Кемдәр эшләй уны? Барыбыҙ ҙа мәктәптә уҡыйбыҙ, белем алабыҙ, фәҡәт яҡшы булырға өйрәнәбеҙ, ә киләсәгебеҙҙе кем хәстәрләр? Үҙебеҙ түгелме? Балалар менән ошондай һорауҙарға яуап эҙләү, йәнле һөйләшеү алып барыу мөһим.
2. "Донъя диндәренең мәҙәниәт нигеҙҙәре"
"Диндәрҙең барлыҡҡа килеүе"
Тәүге диндәр тураһында аңлатҡан саҡта уҡыусыларҙың бығаса белгән мәғлүмәттәренә таяныу яҡшы булыр. Әлбиттә, бөтөн халыҡ та бер төптән фекерләмәгән, дингә бер юлы килмәгән. Шуның өсөн дә донъяла дин йүнәлештәре күп. Хатта бер үк илдә, мәҫәлән, беҙҙә, мәжүсиҙәр тип аталған халыҡтарҙың күҙаллауҙары төрлө булған: мариҙар ҡояш менән яҡтылыҡты иң юғары Аллаһ тип атаһа, мордваларҙа аллаһтар етмеш етегә еткән. Башҡорттарҙың иһә 12 эйәһе булған, 13-сөһө — Тәңре.
Аллаһтың берлегенә ышанған иң тәүге халыҡ — йәһүдтәр. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тәғлимәте лә ошоно раҫлай.
Уҡыусылар пәйғәмбәр исемдәренең бөтөн диндәр өсөн уртаҡ булыуын, тик Исламда уларҙың тәржемә ителгәнен белергә тейеш: Адам — Әҙәм (Атабыҙ Әҙәм), Авраам — Ибраһим, Моисей — Муса, Иисус — Ғайса, уның әсәһе Мария — Мәрйәм.
Йәһүд дине тураһында һөйләгәндә Израилдең һәм Фәләстиндең (Палестина) карталарын ҡулланырға кәрәк. Йәһүдтәрҙең Нәҙер ителгән иле, Йәрүсәлим ҡалаһындағы ғибәҙәтханаһы хаҡында бәйән иткәндә уҡыусылар ни өсөн был ерҙәрҙә әлегәсә һуғыш туҡталмағанын аңлар: әле Фәләстингә ҡараған Газа секторы йәһүдтәрҙең боронғо Нәҙер ителгән ерендә урынлашҡан — һәр халыҡ үҙ хоҡуғын даулай.
3. "Донъяуи этика нигеҙҙәре"
"Әхлаҡлылыҡ үҙенсәлектәре"
“Урал батыр” эпосындағы төп фекер — һәйбәт кеше булып йәшәү, үҙеңдән һуң яҡшы исем ҡалдырыу мөһимлеге. Ә кем, ниндәй һуң ул бындай сифаттарға эйә әҙәм балаһы? Яҡшы кеше тәбиғәт, халыҡ, ил, киләсәк өсөн янып йәшәй, дошман ябырылһа, төйәген ҡурсалай, башҡалар мохтажлыҡ кисергән нәмәне (эпоста — һыу) үҙ ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып булһа ла таба, етем-еһерҙе баға, өлкәндәрҙе ололай, кеселәрҙе ҡурсалай белә. Мәктәптә, ғаиләлә, йәмғиәттә алып барылған тәрбиә эштәре ошо маҡсатҡа — шундай шәхес үҫтереүгә — йүнәлтелгән. Уға нисек, ниндәй юлдар менән өлгәшергә мөмкин? Нимә яҡшы, ә нимә насар был донъяла? Кешелә ҡайһы сифаттар маҡтала, ниндәйҙәре тәнҡитләнә? Әхлаҡ үҙенсәлектәре, нормалары ошондай һорауҙарға яуаптарҙан тора ла инде.
Кеше ғүмер буйы тәрбиәләнә. Әммә ҡайһы берәүҙәр тыштан ялтырап, эстән ҡалтырап йәшәй. Дини тәрбиә бындай кешеләрҙең үҙ язаһын аласағы тураһында өйрәтә. "Яҡшылыҡҡа — яҡшылыҡ, яуызлыҡҡа яуызлыҡ ҡайта, "теге донъя"ла ожмах һәм тамуҡ бар" тигән фекер ята унда. Ә дини булмаған тәғлимәттә — донъяуи әхлаҡ нормаларында — кешенең иң элек үҙ намыҫы алдында таҙа, саф булырға тейешлеге хаҡында һабаҡ бирелә. Ошо уҡ фекер меңдәрсә йыл элек ижад ителгән “Урал батыр” эпосында былай тип әйтелгән:
Утта ла янмаҫ яҡшылыҡ,
Һыуҙа ла батмаҫ яҡшылыҡ,
Телдән дә төшмәҫ яҡшылыҡ —
Бары эшкә баш булыр,
Үҙеңә лә, кешегә лә
Мәңге йәшәр аш булыр.


text:
28-02-2013, 13:52 / Мәҙәниәт
Гимназистар үҙ традицияһына тоғро
Үҙен хөрмәт иткән һәр уҡыу йортоноң, белем биреү усағының традициялары, ҡиммәттәре була. Был, һис шикһеҙ, шулай булырға тейеш тә, сөнки нәҡ ошо ҡиммәттәр аша йәш быуын күңеленә тәрбиә орлоҡтары һалына, Тыуған илебеҙгә, мәшһүр яҡташтарыбыҙға, телебеҙгә, милләтебеҙгә ҡарата хөрмәт уятыла. Бушҡа ғына:” Мәктәп - ул белем усағы ғына түгел, ә тәрбиә һәм шул уҡ ваҡытта милли, интернациональ рухты, үҙаңды, һәм шәхесте үҫтереүсе, формалаштырыусы социаль институт та”, - тип әйтмәйҙәр. Ошо йүнәлештә тәрбиәләнеп белем алған балалар мотлаҡ йәмғиәтебеҙгә кәрәкле кешеләр булып үҫәсәк, улар иңенә ятҡан...


text:
Ниндәй мөғжизә һин, театр?!
Түшәмдәге бәллүр шәмдәр талғын ғына һүнә. Мәж килгән тауыштар тынып ҡала, шаршау асылыу менән, гүйә, шаулы донъя икенсе үлсәмгә күсә. Йөрәкһегәндәр мөғжизәүи тулҡынға көйләнеп, тыныслана, онотолоп, сәхнәләге тормош менән йәшәй башлай. Бөтмәҫ сер, мәңге үҙенә тартып торған бер тылсым бит ул театр! Шуғалыр ҙа бында ҡатын-ҡыҙ байрамға килгән кеүек йөрөй: сәстәрен килешле итеп йыя, иң күркәм күлдәген кейә, сатлама һыуыҡтарҙа ла аяғына туфлиҙарын алырға онотмай. Бергәләшеп театрға йөрөү ғаилә өсөн дә бер матур йолаға әйләнә. Был тышҡы, тамашасы күргән яҡ. Ә сәнғәтте тыуҙырыусылар өсөн иһә ул тотош ғүмер бағышлауҙы талап итә, әммә улар өлгәшкән бейеклекте тамашасының күңел талабын, зауығын ҡәнәғәтләндереп, тормошто, хаталарын ихлас аңлап, күҙ йәштәре аша таҙарынып, бер башҡа үҫеп, ҡанатланып ҡайтыуынан билдәләһәк, сәхнә оҫтаһы өсөн был, алдағы уңыштарға таянып үҫеш кисереү, камиллашыу, яһалмалыҡтан ҡасып, тәбиғи булып ҡалыу, тип аңланым Башҡортостан Республикаһының халыҡ, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы, Әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы һәм Салауат Юлаев исемендєге республика дәүләт премиялары лауреаты, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының художество етәксеһе Олег Закир улы Ханов менән әңгәмәләшкәндән һуң.
– Олег Закир улы, Һеҙҙең театрға эшкә килеүегеҙ ниндәй тарихи ваҡиғалар менән билдәләнде?
– Бик йәш инем. Партия заманы, СССР ваҡыты. Моғайын, театрға килеүем минең өсөн үҙе бер тарихи ваҡиға булғандыр. Беҙҙең быуын, Суфия Ҡорбанғәлиева, Илсөйәр Ғәзетдинова, Анфиса Хафизова, Таңсулпан Бабичева, һуңғараҡ килгән Эльвира Юнысова, Шәүрә Дилмөхәмәтова, беҙҙән алдараҡ сәхнәгә сыҡҡан Фидан Ғафаров, Нурия Ирсаева, Заһир Вәлитов, Әхтәм Абушахмановтар быуыны, исемдәре легендаға әйләнгән Арыҫлан Мөбәрәков, Зәйтүнә Бикбулатова, Вәли Ғәлимов, Ғәлиә Имашева, Шәүрә Мортазина, Рәғиҙә Янбулатова, Ғәлимйән Ҡарамышев, Ғабдулла Шамуҡов кеүек сәнғәт әһелдәренән эстафетаны ҡабул итеп, уны үҫтереүгә һәлмәк өлөш индерҙе. Башҡортостан йондоҙҙары менән генә түгел, Татарстан театр сәнғәтенең танылған шәхестәренән дә күпте өйрәндек, тығыҙ бәйләнештә йәшәнек. Шәүкәт Биктимеров, Хәким Сәлимжанов, Ринат Тазетдинов, Рәшиҙә Йыһаншиналарҙың исемен атар инем. Драматург Туфан Миңнуллин менән таныш ҡына түгел, дуҫ та булдыҡ. Аяз Ғиләжев менән аралаштыҡ. Ваҡытында Дауыт Юлтый театр хаҡында «ҡасан һуң беҙ бер матур ролде бөтөн эске тойғолары, кисереүҙәре менән рәхәтләнеп ҡарай алғаныбыҙ бар?» тип, «йыйнаҡ, эшлекле, ижадҡа ынтылыусы, сәнғәтте һөйөүсе ансамбль» төҙөү мәсьәләһенең ҡырҡыу тороуын билдәләгән мәҡәләһендә бөгөнгө көндә лә көнүҙәк һорауҙарҙы ҡуҙғатып китә. Актерҙарҙың интеллектуаль әҙерлеге, эшкә бирелгәнлек, репертуар хаҡында борсолоуҙары әлеге көнгә ауаздаш... Беренсе ҡарлуғастар – Вәлиулла Мортазин-Иманский, Мәкәрим Мәһәҙиев, аҙаҡ сәнғәт училищеһы сығарылышынан Арыҫлан Мөбәрәков, Рим Сыртланов, Ғәзим Туҡаев, Зәйни Иғдәүләтов, Әмин Зөбәйеров. Улар башҡорт театр сәнғәтенең инешендә торҙо. Бөйөк Ватан һуғышынан алда һәм унан һуң театрҙың художество йөҙө билдәләнде. Бергә эшләү дәүерендә уларҙың оҫталығын, сәнғәткә һаҡсыл мөнәсәбәтен булмышыбыҙға һеңдереп ҡалдыҡ. Беҙҙең юл башы талантлы режиссер Лек Вәлиев дәүеренә тура килде, шулай уҡ уникаль шәхес Вәзих Сәйфуллин һәм ГИТИС тамамлап ҡайтҡан Рифҡәт Исрафилов менән эшләү бәхете яҙҙы. Һуңғыһы Рәсәй театрының асылын билдәләгән Иосиф Райхельгауз, Борис Морозов, Анатолий Васильев йондоҙлоғонда лайыҡлы урын биләй. Рус театрында тыуған уйын асылын һәм формаһын милли яҡтан көсәйтеүе менән ҙур баһаға лайыҡ был режиссер. Ул сәхнәгә сығарған «Ғәлиәбаныу», «Тапшырылмаған хаттар», «Айһылыуҙың айлы кистәре», «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ», «Әсәләр көтәләр улдарын» һәм башҡа таныулы спектаклдәр дәүере башҡорт театр сәнғәтен яңы бейеклеккә күтәрҙе. ГИТИС тамамлап ҡайтҡан Зинира Атнабаева, Гөлли Мөбәрәкова, Роза Кәримова, Хәмит Яруллин, Муллаян Һөйәрғолов, Илшат Йомағолов, Шамил Рәхмәтуллин, Әмир Абдразаҡов, Гүзәл һәм Хәкимйән Сәғитовтар, Рәмзиә Әделшина, Наил Тибеевтар быуынының тулҡыны уңыштарҙы нығытты. Улар театр сәнғәтен иҫ киткес юғарылыҡҡа күтәреүгә өлгәште. Беҙҙең быуын, Фидан Ғафаров, Нурия Ирсаева, Заһир Вәлитов, Әхтәм Абушахманов, Рәүис Заһитов, Таңсулпан Бабичева, Илсөйәр Ғәзетдиновалар быуыны, улар менән типә-тиң, партнерҙар булараҡ уйнаны. Аҙағыраҡ Миңзәлә Хәйруллина, Эльвира Юнысова, Илдар Ғүмәров, Илдар Сәйетовтар килде. Уларға инде эстафетаны беҙ тапшырҙыҡ. Ошо исемдәр аша күренә лә инде театрҙың өҙөлмәҫ тормош юлы.
– Театр йәш көстәр менән тулыланамы?
– Бөгөн яңы быуын – щепкинсылар заманы килде. Артур Ҡунаҡбаев А.Островскийҙың «Бирнәһеҙ ҡыҙ»ында Карандышев, Ирада Фазлаева Т. Ғарипованың «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» мюзиклында Маҡтымһылыу, Урал Әминов «Руди Never off» эксперименталь спектаклендә Руди, Фәнис Рәхмәтов С. Айытматовтың «Аҡ пароход» драмаһында Малай, Милена Сираева «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» тарихи драмаһында Нәзмиә, Өфө сәнғәт академияһын тамамлағандар: Фирғәт Ғарипов Т. Ғиниәтуллиндың (Р. Кинйәбаев инсценировкаһы) «Ер менән күк араһында» өндәге күрәҙәлегендә Ильяс, Руслан Хайсаров «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» мюзиклында Ҡара юрға, М. Кәримдең «Ай тотолған төндә» спектаклендә Аҡъегет ролдәрендә үҙҙәрен ысын актер итеп раҫланы. Театр сәхнәһендә йәштәр нығына. Бәлки, тулыһынса беҙ теләгәнсә лә түгелдер, әммә уларҙың үҙ юлы. Уларға берҙән-бер теләгем: сәнғәткә тоғролоҡ һаҡлаһындар һәм ысын күңелдән уға фиҙакәр хеҙмәт итһендәр ине. Шул ваҡытта ғына «ваҡыттарҙы бәйләр еп өҙөлмәҫ». Үкенесле, беҙҙең сафтар ҙа һирәгәйә, әммә Азамат Ғафаров, уның хәләл ефете Алһыу Ғафарова, Светлана Хәкимова, Сара Буранбаеваларҙың быуындары нығына, театрҙың эске йөкмәткеһен улар үҙ иңдәренә ала.
– Театр тарихында легендаға күскән иҫ киткес ханымдар бар. Һеҙ уларҙы шәхес булараҡ тулыраҡ күҙ алдына баҫтыраһығыҙҙыр, моғайын...
– Ваҡыт һынауын үтеп тә, бейек булыуҙан туҡтамаған ҡаялар улар. Маяҡ кеүек, сәнғәткә тоғро хеҙмәт итеүгә юл күрһәтеп торалар. Мәҫәлән, СССР-ҙың халыҡ артисткаһы Зәйтүнә Бикбулатова. Оҙаҡ йылдар Театр эшмәкәрҙәре союзы идараһының рәйесе булып эшләне. Йәмәғәтселек йөгөн егелеп тартты. Уның Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» спектаклендәге Оло Инәй интонацияһын берәү менән дә бутап булмай. Һаман да тауышы, моңо ҡолағымда яңғырап торғандай. Ер йөҙөндә күпме йәшәһәм, шунса ул минең хәтеремдән юйылмаясаҡ. К. Тинчуриндың «Зәңгәр шәл»ендә Ишандың Оло ҡатынын уйнағанда, йәше байтаҡ ине, әммә ул эске һәм тышҡы матурлығын юғалтмағайны. Мостай Кәримдең «Салауат»ында Екатерина ролендә ниндәй мәғрур ине ул! Бер ҡасан да туғарылып, сиселеп китмәне, күңелендә 37-се йылдың һағышын, һыҙланыуын йөрөттө. Шул да уны беҙҙән бер аҙ ситләтә, алыҫлаштыра, буй етмәҫлек итә кеүек тойолдо.
Икенсе маяҡ – Ғәлиә Шәкир ҡыҙы Имашева. Ул, театрҙың баш рәссамы булараҡ, үҙ мәктәбен ҡалдырҙы, ҡулы таныулы ине, киң фекер йөрөтөүе менән арбаны.
Өсөнсө мөғжизә – Шәүрә Муса ҡыҙы Мортазина. Сағыу шәхес, атаһы кеүек үткер, ҡыҙыу ҡанлы. Беҙ институтҡа ингәндә, ул режиссерҙар әҙерләү кафедраһы мөдире ине. Әнғәм Атнабаевтың «Игеҙәктәр»е – уның режиссерлыљ эше. Өйөндә булырға тура килгәндә китаптарының күплеге хайран ҡалдырғайны. Шекспирҙың «Отелло»һын ҡуйырға әҙерләнде. Бер йылды уныњ менєн Ялтала осраштыҡ, ул мине Яго ролендә күрергә теләүен әйткәйне...
Үҙ быуыным актрисаларынан Гөлли Мөбәрәкова, Зинира Атнабаева, Роза Кәримова театр сәнғәтенә индергән өлөшө, тынғыһыҙ эшмәкәрлектәре менән һоҡландыра. Ошонда Фәрдүнә Ҡасим ҡыҙы Ҡасимованың исеме лә телгә килә. Ул педагог булараҡ үҙен раҫланы. Ҡатыным хаҡында ла әйтмєй булдыра алмайым: Анфиса менән сәнғәт институтында бергә уҡыныҡ, 3-сө курста ғына бер-беребеҙгә эҫенешеп киттек. Уҡыу, ҡыҙыҡһыныуҙар берлеге бәйләне беҙҙе. Ул да театр эшмәкәре, Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы.
– Актер ҡатыны булған актрисаға еңел түгелдер...
– Ҡатыным миңә ижадта үҙ-үҙемде табыуға булышлыҡ итте, ҡыйынлыҡтарға ҡарамай, яҙмыш ҡуйған һынауҙарҙы лайыҡлы үттек. Уның сыҙамлығы һәм аҡылы арҡаһында ғаиләбеҙ ҙә ныҡлы булды. Улыбыҙ – медицина фәндәре докторы, киленебеҙ банк өлкәһендә эшләй, ейәнебеҙ үҫеп килә, мәктәптә уҡый.
– ...Театр, һеҙҙең күҙаллау буйынса, ниндәйерәк йүнәлештә үҫешәсәк?
– Хәҙерге театр сәнғәте тамашасынан уйлауҙы, үҙе фекер йөрөтөүҙе талап итә. Режиссер һөнәре алға сыҡты. Уға барыһы ла, бөтәһе лә буйһона. Беҙҙең тамашасы күпселектә мелодрама ярата. Был да күңел талабы. Сентименталлекте инҡар итеп булмай. Хәҙерге театрға килеү өсөн быуындар алмашыныуы кәрәк. Театр яңы йүнәлешкә йәлеп итеүсе, әйҙәүсе лә булырға тейеш. Йөрәккә, ҡолаҡҡа ятышлыны кире ҡаҡмай, яңылыҡҡа ынтылырға, алға барырға иҫәп. Ысынбарлыҡ шуны талап итә. Яңылыҡ театр сәнғәтенә көсләү һәм көсәнеүһеҙ инергә тейеш. Донъяла башҡа башҡорт театры юҡ бит. Алға киткән Австралия сәхнәһендә башҡорт хаҡында спектакль ҡуйылмаясаҡ. Ҡуйған хәлдә лә, унда халҡыбыҙ тормошо мотив булараҡ ҡына инеп китеүе ихтимал.
– Репертуар ниндәй ҡыҙыҡлы әҫәрҙәр менән байыр икән?
– Хәмит Ирғәлиндың Б. Бикбайҙың «Ҡаһым түрә» трагедияћы буйынса љуйыласаљ яңы пьесаһын коллектив менән уҡып сыҡтыҡ. Эшкә тотонорға була, тигән фекер әйтелде. Айрат Абушахманов Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр»ен сәхнәгә сығарырға әҙерләй. Илнур Муллабаев Рәлиф Кинйәбаевтың «Әбей урлау» пьесаһы буйынса спектакль ҡуясаҡ. Классик әҫәрҙәрҙән Мольерҙың «Ҡарун»ы, Ф. Достоевскийҙың «Ағалы-энеле Карамазовтар»ы планыбыҙға ингән. Ошондай әҫәрҙәр башҡорт театры сәхнәһендә бара икән, ул ижады менән юғары профессионализмға өлгәшкән, тигән һүҙ. Яңы миҙгелдә Мостай Кәрим ижадына ла мөрәжәғәт итәсәкбеҙ. Алдағы эштәрҙе тормошҡа ашырыу өсөн Президентыбыҙ Грантын алдыҡ. Был театрҙың юбилейын лайыҡлы ҡаршы алырға ярҙам итәсәк.
...Юбилейың ҡотло булһын, Театр! Беҙ һиңә элеккеләй ашҡынып, йөрәкһеп киләйек тә бөтмәҫ дәрт һәм ҡыуаныс алып таралышайыҡ! Ә инде коллективҡа, уның етәкселегенә тик уңыштар ғына теләйек.
Теги:


text:
– Илен, телен, мәҙәниәтен һөйгән кеше генә тыуған ерендәге тормошто яҡшыртыу, халҡын үҫтереү йәһәтенән эш алып барасаҡ. Тимәк, беҙ йәш быуында шундай сифаттар тәрбиәләргә бурыслыбыҙ, – ти Гөлшат Нәбиулла ҡыҙы.
Ветеринария белгестәре граждандарҙың һаулығын, малсылыҡ продукцияһының хәүефһеҙлеген, райондағы эпизоотик именлекте һаҡлау ниәтенән байтаҡ эш башҡара.
(Тулы исемлек менән гәзитебеҙҙең йома һанында танышырһығыҙ).
Уҡыу йортоноң стадионында халыҡ мәж килә: кемдер тирмәләр ҡарай, икенселәр төрлө ярыштарҙа ҡатнаша, бәғзеләре рәхәтләнеп ял итә. Студенттарҙың байрамын уртаҡлашырға төрлө тарафтарҙан мәртәбәле ҡунаҡтар саҡырылған: Сибай ҡала хакимиәте башлығы Хәлит Сөләймәнов, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Буранбай Күсәбаев, Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Наил Ғәйетбаев һәм башҡалар.
Әлфис Ғаязов — 1956
Ауырғазы
Ғәлимйән Ибраһимов (1887 — 1938)
Ғиләж Ғүмәрский (1890 — 1967)
Фәрит Богданов (1932 — 2001)
Салауат Рәхмәтулла – 1942
Салауат Әсфәтуллин — 1942
Рәшит Назаров (СЮ) (1944 — 2006)
Флүзә Мырҙабаева — 1950
Әлфиә Әсәҙуллина — 1959
Рәсим Рәхмәтуллин — 1964
Бүздәк районынан да редакцияға бер ҡосаҡ ҡулъяҙма килеп төштө. Бөгөн һеҙҙе, хөрмәтле дуҫтар, уларҙың ижад емештәре менән таныштырабыҙ.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 12.05.2017
Өсөнсө дәрес (булған хәл)
Әҙәбиәт / Проза // 12-05-2017, 16:00
Класта немец теле дәресе башланды. Уҡыусылар үрә баҫып, уҡытыусы Нәҙхәт Насировты ҡаршы алды. Дүшәмбе көндө күптәр, ауыр, ти. Уҡыусылар өсөн дә шулайҙыр. Ул көндө, зиһен таралмаһа ла, бер нимәгә лә күңел ятмай. Күптәр кисәге көн менән йәшәй бирә. Нәҙхәт немец теле дәфтәрен партаға алып һалды, ә уйы кисә Үргелә йәш йүкә эҙләгәндә ҡышҡы тәбиғәт менән наҙланған сағында ине. Көнө буйы урманда булып, өйгә ҡайтҡас, сабата үрергә ваҡыты ҡалманы. Йүкә ҡабығынан 14 таҫма телде, сабата башы иште, ә бына үрергә өлгөрмәне....
Михалевты халыҡ онотмай
Новости / Спорт // 12-05-2017, 10:32
Һамар өлкәһенең Подстепки ауылында билдәле хоккей белгесе Cергей Михалевҡа һәйкәл ҡуйылды.
Михалев бынан ике йыл элек 68 йәшендә автоһәләкәттә вафат була. Ул беренселәрҙән булып «Салауат Юлаев» командаһын Рәсәй беренселеге чемпионы итә. Шулай уҡ заманында «Северсталь» менән «Торпедо» клубтарын да етәкләй. «Лада» клубында баш тренер ярҙамсыһы була. Уйынсы булараҡ, «Салауат Юлаев», «Буревестник» (Силәбе) һәм СКА (Куйбышев, әлеге Һамар) командалары өсөн уйнай.
Тыумышы менән Силәбе өлкәһенең Шершни ҡасабаһынан....


text:
Йәнлектең дә була төрлөһө...30-12-2015, 01:06 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Гөлнара ӘМИРОВА,
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы:
– Беҙҙең ғаиләлә өс “маймыл” – ирем (Алмас Әмиров, Башҡортостандың халыҡ артисы), мин һәм ҡыҙыбыҙ Айсулпан. Улым Эмиль генә Ат йылында тыуған, шуға ҡайһы саҡ: “Һеҙ өс маймыл миңә аҫылынып рәхәт йәшәйһегеҙ, ә мин, бахыр, эшләйем, алға тартам”, – тип шаярып та ала. Шәхсән “маймыллығыма” килгәндә, тыныс та, үтә хисле лә булып китәм. Балаларға ҡарата шулай уҡ етди ҙә, йомшаҡ та тотам үҙемде. Ҡайһы саҡ әрләһәм йә ҡатыраҡ бәрелһәм, “Их, бигерәк уҫал ҡағылдым”, тип борсолам. Ғөмүмән, эргә-тирәләгеләрем мине йомшаҡ күңелле тип һанай. Ирем менән 25 йыл бергә йәшәп, бер-беребеҙгә оҡшап та киткәнбеҙҙер инде, һәр хәлдә, ижади ҡараштар, театр хаҡында фекерҙәребеҙ уртаҡ, тап килә. Тормошҡа ла бер иш бағабыҙ, шөкөр, ҡапма-ҡаршылыҡтар, аңлашылмаусанлыҡтар һирәк осрай.
Рида ТИМЕРШӘЙЕХОВА,
М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт
педагогия университеты магистранты:
– Ҡайҙа ғына булыуыма ҡарамаҫтан, хатта таныш булмаған кешеләргә лә эскерһеҙ күңел менән йылмайған, ҡыҙыҡлы ваҡиғаларҙан, дуҫтар һөйләгән көләмәстәрҙән туҡтай алмайынса тиерлек ихлас көлгән, ят бер кешенең йылмайыуынан да йәм тапҡан Маймыл мин.
Люциә НӘЖМИЕВА,
кадрҙар бүлеге етәксеһе:
– Үҙемде тасуирларға ҡыймайым, әммә яҡындарым, коллегаларым фекеренсә, мин – йыуаш Маймыл. Өйҙә татыулыҡ, именлек, тыныслыҡ яратам. Шау-шыуҙы әллә ни үҙ итмәйем, унан ситтәрәк булырға тырышам. Шулай ҙа балаларымдан ололарға ҡарата ихтирам, иғтибар, ярҙам күрһәтеүҙе, тырышып уҡыуҙы, хаҡлыҡты талап итәм, һәр нәмәнең үҙ урынында булыуы яҡлымын. Республикабыҙҙың, илебеҙҙең киләсәге – имен, ғаиләләр – ипле, һау-сәләмәт, күңелдәребеҙ пак, ихлас булыуын теләйем.
Рәшит КӘЛИМУЛЛИН,
журналист:
– Шәреҡтең йылдар мөсәле буйынса Маймыл булыуым менән ғорурланам: аҡыл үҫеше буйынса кешегә иң яҡын торған йәнлек бит! Башҡортса “маймыл” һүҙе төрлөсә ҡыланыу, көлдөрөүсе ҡиәфәткә инеү тигән мәғәнәне бирә, тиҙәр. Ҡыҫҡаһы, маймылланыу була инде. Ана бит: кеше үҙе маймыл кимәленә төшә! Тиң итеп ҡабул итә, тимәк. Урыҫса ла “обезьяна”ның килеп сығышын ҡайһы бер сығанаҡтар “О! Без изъяна!” һүҙенән тип аңлата. Бер кәмселеге лә юҡ йәғни. Эсмәй ҙә, тартмай ҙа.
Аҡыллы булыу өҫтөнә Маймыл бик йылғыр ҙа. Әйтәйек, светофорҙа ҡыҙыл ут тоҡаныр алдынан ғына, машиналар ҡуҙғалыр-ҡуҙғалмаҫтан, уларҙың алдынан урам аша йүгереп сығып өлгөрәм, сөнки ултырыр автобусым яҡынлап килә. Был йылғырлыҡ түгелме ни?! Маймылдың зыялылығы башҡа йәнлектәр менән сағыштырғанда юғарыраҡ тигән фекер менән дә килешәм: автобуста ултырып барғанда, яныма ҡарт әбей килеп баҫһа, тәҙрәгә текәләм. Ни өсөн икәне аңлашылалыр: беренсенән, Маймылға ҡыҙыҡһыныу хас, икенсенән, был әбейгә күтәрелеп ҡарарға юғары мәҙәнилегем рөхсәт итмәй. Бәй, был урынды ла мин салонға башҡаларҙан алдараҡ йүгереп инеү арҡаһында алдым бит! Әлеге шул йылғырлыҡ ул. Урынымды ла бирә алмайым, сөнки Маймылдың тағы бер шәп сифаты бар – ныҡышмалылыҡ.
Бына бит ул: урам аша сығып, транспортҡа ултырып эшкә килеп еткән арауыҡта ғына ла маймыл сифаттарым ап-асыҡ күренә. Шәреҡ мөсәлен төҙөүселәр аҡыллы булған шул. Маймылдар һымаҡ.
яҙып алды.


text:
Әммә гаджет экранынан түгел, ә ҡағыҙға баҫылған мәғлүмәт сығанағына өҫтөнлөк бирегеҙ: ғалимдар билдәләүенсә, был ғәмәл коммуникатив һәләтте яҡшырта һәм депрессияға яҡын хәл-тороштан сығырға ярҙам итә.
Әммә гаджет экранынан түгел, ә ҡағыҙға баҫылған мәғлүмәт сығанағына өҫтөнлөк бирегеҙ: ғалимдар билдәләүенсә, был ғәмәл коммуникатив һәләтте яҡшырта һәм депрессияға яҡын хәл-тороштан сығырға ярҙам итә.
Был хаҡта ҡала хакимиәтендә наркотиктарға ҡаршы комиссия ултырышында Рәсәй Эске эштәр министрлығының Стәрлетамаҡ буйынса идаралығы өлкән оператив вәкиле Денис Петров хәбәр итте. Шулай уҡ наркотик матдәләр әйләнешенә ҡаршы көрәш бүлеге хеҙмәткәре килтергән тағы бер һан уйға һалмай ҡалманы: ошо өлкәлә теркәлгән енәйәттәр һаны – 515! Комиссия ултырышында, ғөмүмән, хафаланырлыҡ статистика ла килтерелде, бындай хоҡуҡ боҙоуҙарҙы кәметеүгә булышлыҡ итерлек алымдар тураһында етди фекерҙәр ҙә яңғыраны.
Һуңғы йылдарҙа скандинавса йөрөү алымы менән мауыҡҡан кешеләр күбәйҙе.
Аҙыҡтың тәьҫире ыңғай ҙа, кире лә булыуы ихтимал. Бер ниндәй файҙаһы булмаған, йәғни балласт ризыҡтар ҙа бар. Витаминдарға, микроэлементтарға бай, ашҡаҙан эшмәкәрлеген яйға һалған, файҙалы матдәләрҙе үҙләштерергә ярҙам иткән ризыҡтар ҙа етерлек.
Ә бит, ысынлап та, уйлап ҡараһаң, һуңғы ваҡытта һап-һау күренгән, ҡәҙимге тормош алып барған кешеләр ҙә ҡапыл ғына ошо сиргә һабыша, яҡты донъя менән хушлаша. Сирҙе нисек танып белергә, нимә ул инсульт, уны иҫкәртеү саралары бармы һәм башҡа һорауҙар менән беҙ Учалы үҙәк дауаханаһының неврология бүлексәһе мөдире, юғары категориялы табип, Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау отличнигы Хазина СӨЛӘЙМӘНОВАҒА мөрәжәғәт иттек.


text:
«Рәсәй терәге» Башҡортостан төбәк бүлексәһе етәкселеге Стәрлетамаҡ эшҡыуарҙары менән осрашты
2009 йылда республикала бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары үҫеше һәм дәүләт ярҙамын ғәмәлгә ашырыу йомғаҡтары «Рәсәй терәге» Башҡортостан төбәк бүлексәһе етәкселегенең Стәрлетамаҡ эшҡыуарҙары менән осрашыуында тикшерелде. Бында шулай уҡ Стәрлетамаҡ эшҡыуарлығы үҫешенең өҫтөнлөклө йүнәлештәре һәм механизмдары тураһындағы мәсьәләләр ҙә күтәрелде.
Башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе Денис Мусин һәм финанс департаменты етәксеһе Глеб Абдулин эшҡыуарҙарға 2010 йылға Башҡортостан Республикаһында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары үҫеше программаһы тураһында һөйләне. 1 апрелдән эшҡыуарҙарҙан был программа сиктәрендә субсидиялауға документтар ҡабул ителә башлаған.
«Рәсәй терәге» матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, властар һәм бизнес «Дәүләт контролен (күҙәтеүен) һәм муниципаль контролде башҡарғанда юридик шәхестәр һәм шәхси эшҡыуарҙар хоҡуғын яҡлау тураһында» Федераль законын ғәмәлгә ашырыуҙы һәм янғын хәүефһеҙлеге өлкәһендә норматив-хоҡуҡи акттарҙы көйләүҙе тикшерҙе.
Эшҡыуарҙар менән осрашыуға шулай уҡ Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы урынбаҫары Рәсүл Хәсәнов, «Стәрлетамаҡ эшҡыуарҙары ассоциацияһы» коммерция булмаған ойошмаһының башҡарма директоры Дилара Халикова, Стәрлетамаҡ ҡалаһы прокуроры урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Гөлназ Ғүмәрова, ҡала ведомстволары етәкселәре килде.
Сара «Волга буйы, Урал һәм Себерҙең алтын фонды» премияһы лауреаттарын бүләкләү менән тамамланды.