text:
Төбәктең Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы һайлаусылар менән «тура бәйләнеш» үткәрә Фото: Олег Яровиков
Төбәктең Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы һайлаусылар менән «тура бәйләнеш» үткәрә
Төбәктең Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы һайлаусылар менән «тура бәйләнеш» үткәрә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев республика һайлаусылары менән тура бәйләнешкә сыға. 8 сентябрҙә көндөҙгө сәғәт 3-тән 8-800-347-54-54 телефоны буйынса шылтыратып, уға һорау бирергә мөмкин. Үҙәк һайлау комиссияһында төрлө кимәлдәге һайлауҙарҙа ҡатнашыуға бәйле проблемалы мәсьәләләргә асыҡлыҡ индерергә ярҙам итәсәктәр.
Атап әйткәндә, Межгорье ҡалаһынан тыш, һигеҙ ҡала округтары Советына (Ағиҙел, Күмертау, Нефтекама, Октябрьский, Салауат, Сибай, Стәрлетамаҡ, Өфө); 54 муниципаль район һәм 10 ҡала биләмәһе Советтарына (Баймаҡ, Бәләбәй, Благовещен, Дәүләкән, Дүртөйлө, Ишембай, Мәләүез, Туймазы, Учалы, Яңауыл); Асҡын, Белорет, Бишбүләк, Бөрө, Благовар, Йәрмәкәй, Ейәнсура, Ҡалтасы, Кушнаренко, Мәләүез, Нуриман, Салауат райондарындағы 41 ауыл биләмәһе Советтарына депутаттар һайлау була. 2-се Инорс бер мандатлы һайлау округы һәм 19-сы Нарыш бер мандатлы һайлау округы буйынса Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттарын өҫтәмә һайлау тәғәйенләнгән.


c: text/html

text:
Йыл башынан алып Өфө янындағы йорттар һәм коттедждарға 18 процентҡа хаҡ артты
Өфө янындағы йорттар һәм коттедждарға уртаса хаҡ квадрат метрына 29230 һумды тәшкил итә. Йыл башынан алып ул 18 процентҡа күтәрелгән. Һатыуға ҡуйылған бөтә йорттар буйынса тәҡдимдәрҙе ҡарап, иң арзан йорттоң — 170 меңгә (баҡсасылыҡ ширҡәттәрендәге дачалар), иң ҡыйбаты 35 миллионға (евроремонт эшләнгән коттедж) һатылыуы билдәләнде.
Күсемһеҙ милек агентлыҡтарының береһенең мәғлүмәттәренә ярашлы, ер участкаһына уртаса хаҡ бер сутыйына 36760 һумға тиң. Участкалар хаҡы төрлөсә: 35 меңгә лә, 15 миллион һумға ла тәҡдим ителгәндәре бар.
Белгестәр билдәләүенсә, йәйгә табан Өфө халҡының ҡала яны объекттарына ҡыҙыҡһыныуы арта. Йорттар һәм участкаларҙы улар башлыса ҡаланан ситтә ял итеү өсөн ала. Шуға күрә ҡала халҡы күберәк күсемһеҙ милектең осһоҙыраҡ хаҡҡа тәҡдим ителгәндәрен эҙләй.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Республикала йәй башынан сәләмәтләндереү лагерҙарында өс йөҙ меңдән ашыу бала ял иткән
Башҡортостандың сәләмәтләндереү лагерҙарында икенсе йәйге смена тамамлана. Республикала программа сиктәрендә әлеге ваҡытта 2473 учреждение үҙ эшен тамамланы. Уларҙа 153 меңдән ашыу бала ял итте, тип хәбәр иттеләр БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Балаларҙы сәләмәтләндереү һөҙөмтәлелегенә баһа биреү буйынса күҙәтеү мәғлүмәттәренә ярашлы, балаларҙың 86 процентында ыңғай һөҙөмтә билдәләнә. Тәүге сменала был күрһәткес 82 процент тәшкил иткәйне.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе сәләмәтләндереү һәм уларҙың ялын ойоштороу маҡсатында беренсе йәйге сменала 2607 республика учреждениеһы эшләне. Уларҙа 150 меңдән ашыу бала ял итте.


text:
Башҡортостан транспорт һаны буйынса Волга буйы федераль округында беренсе урында тора
Башҡортостанда транспорт һаны Волга буйы федераль округындағы башҡа ҡалаларға ҡарағанда күберәк. Республикала иҫәптә торған транспорт саралары Волга буйы федераль округында теркәлгәндәрҙең дөйөм һанының 14 процентын тәшкил итә. Бындай мәғлүмәттәр менән Федераль һалым хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы таныштыра.
Шул уҡ ваҡытта иҫәпләнгән транспорт һалымы суммаһы буйынса республика округтың 14 субъекты араһында бишенсе урында тора. Идаралыҡта быны тәү сиратта бихисап ташлама булыу менән аңлаталар.


text:
Сәтләүек
Сәтләүек — ҡайһы бер үҫемлектәрҙең (ағас йәки ҡыуаҡлыҡтың) емеше, ғәҙәттә ҡаты ҡабыҡлы һәм ашауға яраҡлы үҙәкле.
Ботаникала ике билдәләмә бар:
- Сәтләүек ( емеш төрө; лат. nux) — ҡоро, асылмай торған синкарпик аҫҡы емеш ағас кеүек емешлек эргәлеге менән (мәҫәлән, сәтләүек ҡыуағының эсендә 1-2 иркен ятҡан орлоҡ). Сәтләүек бер нисә сәскә ҡолаҡсыны менән уратылған, уларҙан тышлыҡ барлыҡҡа килә. Мәҫәлән, урман сәтләүеге йәки фундук . Башҡа емештәрҙе кеүек үк, аҙыҡҡа ҡулланырға була (мәҫәлән, кокос сәтләүектәре 3 ай йылға буйлап сәйәхәт иткәндән һуң да үҫеп китә алалар; ғөмүмән, кокос пальмаһы кешеләр сәтләүекте үҙҙәре менән ашарға алғас, алыҫҡа таралған№;
- Сәтләүек — сәтләүеклеләр ғаиләһенең төрө, (Juglandaceae ), ҡайһы берҙә — ырыу төрө сәтләүек (Juglans, мәҫәлән, грек сәтләүеге), ҡайһы саҡтарҙа — Бук сәскәлеләр тәртибе (Fagales) вәкиле, унда Сәтләүеклеләр ғаиләһе лә инә. Ул арала Сәтләүеклеләр ғаиләһе үҫемлектәренең емешен сәтләүек (беренсе билдәләмә) тип атайҙар. Ғәҙәттә, ул һөйәксә эсендә орлоғо булған емеш, уның һөйәген орлоғо менән бергә яңылыш сәтләүек тиҙәр. Сәтләүек ағасы бик юғары баһалана, сәтләүектең төрлө өлөштәре дарыу әҙерләүҙә кәрәкле.
Башҡа «сәтләүектәр» ботаника ҡарамағынан ысын булмаған йәки дөрөҫ аталмаған сәтләүектәр. Мәҫәлән, «ер сәтләүеге», арахис, ысынында иһә ноҡот үләне генә[1].
- Кулинарияла сәтләүек тип бөтә ашауға яраҡлы, ҡабыҡ (ҡаты йә йомшаҡ) эсендә йомшаҡ үҙәкле емештәрҙе атайҙар. Сәтләүектән ҡайнатма, тәм-томдар (торттар, пирожныйҙар, хәлүә) эшләйҙәр, ингредиент итеп ҡушалар. Бәлки шуғалыр ҙа күп кулинарҙар үҙ өлкәләрендә уны емеш-еләк тип атайҙар.
- Ауыл хужалығында бындай емешле үҫемлектәрҙе сәтләүек емешле культура тип атайҙар. Ботаник мәғәнәһендәге сәтләүектән башҡа бында эрбет сәтләүеге, кокос сәтләүеге һ.б. инәләр.
Грек сәтләүегенең йәҙрәһе мейегә оҡшаған, шуға Вавилонда уны күп ашауҙан тыйғандар. Геродот яҙыуынса, әһелдәр кеше грек сәтләүеген ашауҙан ҡапыл аҡыллана тигәндәр, Платон «Атлантида тураһында әңгәмәләр»ендә сәтләүектәр, йыйыусыларҙан ҡасып, фекерләйҙәр, ә Свен Гедин, швед сәйәхәтсеһе, өҙөлгән сәтләүектәр илай, тип уйлаған.
Йөкмәткеһе
Сәтләүек төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бук сәскәлеләр (Fagales ) тәртибе үҫемлектәренең емештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был тәртип сәтләүектәре араһында ашауға яраҡһыҙҙар ҙа бар. Ашауға яраҡлылар рәтенә алда күрһәтелгән ғаилә емештәре инә:
- Сәтләүеклеләр ғаиләһе (Juglandaceae )
- грек сәтләүеге/0} (Juglans regia )
- ҡара сәтләүек (Juglans nigra )
- маньчжур сәтләүеге (Juglans mandshurica ),
- пекан (пекан сәтләүеге, кария, гикори) (Carya illinoensis )
- әсе сәтләүек (Hicoria minima )
- Ҡайынлылар ғаиләһе (Betulaceae ) — емеш төрөнә ҡарағанда, емештәре ысын сәтләүек
- урман сәтләүеге (сәтләүек ағасы (Corylus avellana ))
- төрөк йәки айыу сәтләүеге (ағасы — сәтләүек ҡыуағы (Corylus colurna ))
- фундук йәки ломбард сәтләүеге (ағасы — эре сәтләүек ҡыуағы (Corylus maxima ))
- Бук һымаҡтар ғаиләһе (Fagaceae ) — кулинарияла был ғаилә емештәре сәтләүек тип һаналмай:
- каштан (Castanea sativa )
- бук сәтләүеге йәки чинарик (Fagus spp)
- имән сәтләүеге (Quercus spp)
Башҡа тәртип сәтләүектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәҙәттә, сәтләүек тип исемләнгән емештәр, әммә ҡәтғи фәнни яҡтан сәтләүек булмағандар.
- Роза сәскәлеләр ғаиләһе (Rosaceae )
- баҙам сәтләүеге (Amygdalus communis )
- Күрәнлеләр ғаиләһе (Cyperaceae )
- ер баҙамы, чуфа (Cyperus esculentus )
- Сумах ғаиләһе (Anacardiaceae )
- кешью (кажу, акажу, көнбайыш анакардиумы; Anacardium occidentale )
- фисташка (Pistacia )
- Дербенниклылар ғаиләһе (Lythraceae )
- чилим, һыу сәтләүеге, рогульник (Trapa natans )
- Ноҡотлолар ғаиләһе (Leguminosae )
- арахис йәки ер сәтләүеге (Arachis spp)
- пажитник сенной, фенугрек, шамбала (Trigonella foenum-graecum )
- Лецитислылар ғаиләһе (Lecythidaceae )
- Бразилия сәтләүеге (Bertholletia excelsa )
- ожмах сәтләүеге (Lecythis spp. )
- Протейнлылар ғаиләһе (Proteaceae )
- макадамия (Macadamia spp. )
- гевуина, Чили урман сәтләүеге; (Gevuina ) — (ағасы — Чили сәтләүек ҡыуағы)
- Бурзерлылар ғаиләһе (Burseraceae )
- Филиппин канариумы (Canarium ovatum )
- Комбретлылар ғаиләһе (Combretaceae )
- тропик баҙам (Terminalia spp. )
- Бесәй тырнаҡтар (Malvaceae )
- Малабар каштаны (Pachira aquatica )
- Һөтлөләр ғаләһе (Euphorbiaceae )
- монгонго (Ricinodendron rautanenii )
- Пальмалылар ғаиләһе (Arecaceae йәки Palmae )
- кокос сәтләүеге — кокос пальмаһы (Cocos nucifera )
- Сейшел сәтләүеге, Мальдив, батшалар — Сейшел пальмаһы (Lodoicea maldivica )
- Ҡарағайҙар ғаиләһе (Pinaceae )
- эрбет сәтләүеге — Себер сәтләүеге, себер эрбет ҡарағайы (Pinus sibirica )
- пиния сәтләүеге йәки пиниоли — пиния, Италия ҡарағайы (Pinus pinea )
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Африка музыка ҡоралы ахоко ағас таяҡҡа бәйләнгән сәтләүектәрҙән яһала.
- Австралия сәтләүеге макадамия, урындағы аборигендар өсөн мөһим аҙыҡ төрө булһа, бөгөнгө көндә деликатес һанала, иң ҡиммәт аҙыҡтарҙың береһе ( 30 доллар 1 кг өсөн). Донъяла сәтләүекте йылына 40 мең тонна самаһы йыялар. Австралиянан башҡа, макадамия Бразилияла, Көньяҡ Африка республикаһында һәм АҠШ-та (көньяҡ штаттар һәм Гавай утрауҙары) үрсетелә.
- Ашауға яраҡлы йәҙрәле, ҡаты тышлы емеш ағасы (йәки ҡыуаҡ), шулай уҡ уның ҡаты ағасы, ағас эштәрендә шулай уҡ «сәтләүек».
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ М. Аксёнова и др. Бобовые // Энциклопедия для детей. Биология — 7. — М.: Мир энциклопедий Аванта+, Астрель, 2010. — Б. 319. — 589 б. — ISBN 9785989862658.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Артюшенко З. Т., Фёдоров Ал. А. Атлас по описательной морфологии высших растений. Плод / АН СССР; Бот. ин-т им. В. Л. Комарова — Л.: Наука, Лен. отд, 1986. — 392 б.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сәтләүек ағасы, сәтләүектәр, сәтләүек баҡсаһы Һүрәтле Библия Энциклопедияһында (1891—92) (Тикшерелгән 20 ноябрь 2011)


text:
Йыл башынан төбәктә 14 меңдән ашыу сабый донъяға килгән Фото: Олег Яровиков
Йыл башынан төбәктә 14 меңдән ашыу сабый донъяға килгән
Йыл башынан төбәктә 14 меңдән ашыу сабый донъяға килгән Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Йыл башынан Башҡортостанда 14 меңдән ашыу бала тыуған. Былтыр 59 меңдән ашыу сабый донъяға килгән, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөндә статистиктар республикала тыуым һәм мәғариф системаһының үҫеше тураһында мәғлүмәттәрҙе тикшергән. Бөгөн төбәктә 1333 мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы, 210 филиал хоҡуғына эйә булған ойошма һәм мәктәптәрҙә 453 мәктәпкәсә тәрбиә биреү төркөмдәре эшләй.
2016 йыл башына 233,8 мең бала балалар баҡсаһына йөрөгән. Һуңғы йылда уларҙың һаны 10,2 меңгә артҡан.
2015-2016 уҡыу йылында республикала 1369 дөйөм белем биреү мәктәбе һәм 709 филиал хоҡуғына эйә булған ойошма эшләй. Уларҙа 441,8 мең кеше уҡый.
Мәктәптәрҙә уҡытыу рус, башҡорт, татар, мари, сыуаш, удмурт телдәрендә алып барыла. Бынан тыш, мордва, немец, украин, белорус, латыш телдәре предмет булараҡ өйрәнелә. Йәкшәмбе мәктәптәрендә поляк, әрмән һәм йәһүд телдәрен өйрәнәләр.
Балалар ижады студиялары, спорт мәктәптәре һәм клубтары, художество мәктәптәре һәм башҡа учреждениелар эшләй. Спорт мәктәптәре һәм клубтарында 76,2 мең бала шөғөлләнә. Музыка, художество һәм сәнғәт мәктәптәренә 39,7 мең бала йөрөгән.
Башҡортостанда йәйге каникулдар ваҡытында уҡыусыларҙы һауыҡтырыуға һәм уларҙы реабилитациялауға ҙур иғтибар бүленә. Башҡортостанстат мәғлүмәттәре буйынса, йыл һайын өс меңгә яҡын һауыҡтырыу лагерҙары асыла, унда һәр икенсе мәктәп уҡыусыһы ял итеп өлгөрә.


text:
Башҡортостандың Экология министрлығы Ҡырымдың Белогорск районына методик һәм матди ярҙам күрһәтәсәк
Башҡортостан Республикаһының Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында Ҡырым Республикаһының Белогорск районына методик һәм матди ярҙам күрһәтеү буйынса эшсе төркөм ойошторолдо. Уға ведомство етәкселеге һәм белгестәр, ведомство ҡарамағындағы ойошмалар директорҙары инде.
Ведомствоның матбуғат секретары Нина Никандрова хәбәр итеүенсә, эшсе төркөм Белогорск районында тирә-яҡ мөхиттең һәм тәбиғәттән файҙаланыуҙың хәле, шул иҫәптән һыу-хужалыҡ комплексы, айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияларының ойошторолоуы, хайуандар донъяһын һаҡлау һәм ҡулланыу, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу һәм юҡ итеү буйынса эш, экологик контролде ойоштороу, тураһында мәғлүмәт һораны.
Эшсе төркөм ағзалары фекеренсә, алынған мәғлүмәттәр экология һәм тәбиғәт өлкәһендә төп мәсьәләләрҙе аныҡларға, был тармаҡта райондың төп һәм кисектергеһеҙ талаптарын асыҡларға, уларҙы хәл итеү юлдарын, шулай уҡ районға методик һәм матди ярҙам күрһәтеүҙә республика Экология министрлығының ҡатнашыу формаларын билдәләргә мөмкинлек бирәсәк.
Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендә ике республика араһында үҙә-ара эш итеүҙең төп йүнәлештәре булып һыу хужалығы өлкәһендә хеҙмәттәшлек тора, шул иҫәптән гидроҡоролмалар һәм һыуһаҡлағыстары, айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялары, хайуандар донъяһын һаҡлау һәм ҡулланыу, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу һәм юҡ итеү.
Урында экологик хәл менән танышыу өсөн 17-18 апрелдә Башҡортостан Республикаһының тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев һәм уның урынбаҫарҙары Ҡырым Республикаһының Белогорск районына барасаҡ, тип билдәләнеләр министрлыҡтың матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.
К ОПЛАТЕ ЗА ОДНОГО УЧЕНИКА: ВСЕГО 28 РУБ.
Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Муниципаль бюджет белем биреү учреждениеһы
Башҡортостан Республикаһы Учалы районы Абҙаҡ урта мәктәбе
Мирасова Йондоҙ 10 –сы класс
Мостай Кәрим ижадында һуғыш темаһы
//эҙләнеү эше//
Ғилми етәксе:
Ситдикова Р.Р.
« __ »__________2014й.
Учалы - 2014
Йөкмәткеһе:
Инеш 3-сө бит.
Беренсе бүлек
Мостай Кәрим поэзияһында героика һәм патриотизм. 6-сы бит.
Икенсе бүлек
Мостай Кәрим прозаһында батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ. 9-сы бит.
Өсөнсө бүлек
Мостай Кәрим драматургияһында үлемһеҙлек. 12-се бит.
Һығымта 14-се бит.
Ҡулланылған әҙәбиәт 15-се бит.
Инеш.
№2р халы7 16ене8 726ерле ул-7ы66ары мен2н данлы 32м б0й0к. Баш7орт хал7ыны8 бе6г2 билд2ле ме8 йылдан ашыу шанлы тарихына к16 3ал4анда ла, к1пме ут-3ыу6ар киск2н с2мле битт2рен, йорт-ер62рен 3а7лап 7ан 7ой4ан, дан ал4ан азаматтарын, ил, халы7тар ара3ында оло исем-ат 7а6ан4ан ул 32м 7ы66арын к1рерг2 м0мкин.
Х26ерге баш7орт 262би2тене8 ишле 4аил23енд2 шундай я6мышлы 6ур талант7а эй2 бул4ан 72л2м о9таларыны8 и8 ата7лы3ы Баш7ортостанды8 халы7 ша4иры Мостай К2рим тип 3ис икел2нм2й 2йтерг2 м0мкин. Ул 262би2тебе66е8 данын б0т2 Союз, хатта донъя к1л2мен2 алып сы7ты, халы7 к18еле к1гене8, поэзиябы66ы8 я7ты йондо6о булып бал7ыны.
Б0й0к Ватан 3у4ышы йылдан йыл алы9лаш3а ла, уны8 ша8дауы кешел2р к18елен2 тын4ы бирм2й. Ул йылдар6ы8 ауырлы4ын 16 и8енд2 таты4ан 3у4ыш ветерандары, тыл хе6м2тс2нд2ре к1рг2н-кисерг2нд2рен б0г0н д2 к18елен2н сы4армай.
Баш7орт я6ыусылары Б0й0к Ватан 3у4ышыны8 т21ге к0нд2рен2н алып у7 илебе66е8 азатлы4ы 0с0н к0р2шк2 к1т2релде. №14ышты8 башынан алып а6а4ынаса М.К2рим фронт яландарында батыр6арса 3у4ыша 32м 42ж2йеп актив ижад эше мен2н й2ш2й. Я6ыусы заманды 32м замандаштарыны8 рухи донъя3ын ни д2р2ж2л2 я7тырта алды, 262би2те бе6г2 нинд2й я8ылы7тар алып килде, 7а6аныштары 6урмы, бе662 нинд2й хис-той4олар уята алды, ысынбарлы7ты к1р32те1г2 ирештеме - ошондай һәм башҡа бихисап һорауҙар тыуа. Ошо һорауҙарға яуап табырға тырышыу, шул йәһәттән үҙ фекеремде лә әйтеү, һорауҙарҙың актуаллеген билдәләү - минең эҙләнеү эшемдең төп маҡсаты. Эшемдең актуаллеге шунда, яраланып, һуғыш юлын үткән яугир яҙыусының ижадын өйрәнеп, илһөйәрлек, ғорурлыҡ тойғолары тәрбиәләү. Эҙләнеүҙең практик әһәмиәте - йыйылған һәм күҙәтеү үткәрелгән материалдар артабан дәрестәрҙә ҡулланыла ала.
Ҡуйылған һорауҙарға яуап эҙләгәндә мин республика баҫмаларынан “Ағиҙел”,”Башҡортостан уҡытыусыһы” журналдарына, Р.Байымовтың, Ғ.Хөсәйеновтың айырым хеҙмәттәренә таяндым.
Структураһы - эшем инештән, бүлектәрҙән, йомғаҡлауҙан, ҡулланылған әҙәбиәттән тора.
Мостай Кәрим-шәхес. Мостай Кәрим-шағир. Мостай Кәрим-публицист. Мостай Кәрим-драматург… Ошо тәртиптә уның һуғыш осорона арналған ижадын байҡап сығыу, геройҙарының рухи донъяһын асып һалыу, патриотик рух тойғоһо уятыу-“Мостай Кәрим ижадында һуғыш темаһы” исемле эҙләнеү эшемдең шулай уҡ маҡсаты булып һанала.
5.
Беренсе бүлек
Мостай Кәрим поэзияһында героика һәм патриотизм
Әле генә институт тамамлап, иркенләп ең һыҙғанып хеҙмәт, ижад ҡосағына керергә торған шағир М.Кәрим ил уҙамандары менән бергә дошман яуын ҡайтарыр өсөн иңенә шинель һалырға, ҡулына мылтыҡ алырға мәжбүр булды.
Шағирҙың дошманға булған үсе уның “Үс алынһын” тигән шиғырында күренде.
Фронтҡа китерҙән алда яҙылған “Мин фронтҡа китәм, иптәштәр!” шиғыры шағирҙың ил алдындағы поэтик анты булып яңғыраны.
Һуғыштың тәүге йылында М.Кәримгә ҡулына ҡәләм алырға форсат бик теймәй.Мәшәҡәтле яу осороноң ығы-зығыһы, ҡыҫҡа сроклы хәрби курстарҙа уҡыу, алһыҙ-ялһыҙ һуғыш белеменә өйрәнеүҙәр менән ғүмер үтеп тора.Уҡып йөрөгәндә һәм фронтта һөжүм араларында яҙғылаштырған шиғырҙар тора-бара бер блокнот булып китә, ләкин ҡаты һуғыштарҙың береһендә ул блокнот юғалып, бар шиғырҙар юҡҡа сыға.Шуға күрә лә М.Кәримдең һуғыштың тәүге йылдарында тыуып, хәтерендә ҡалған шиғырҙары ике-өс бөртөк кенә.
1942 йылда госпиталдә яҙылған “Минең атым” шиғыры ваҡытлыса яуҙа ҡатнаша алмаған шағир – һуғышсының психологик характеристикаһы булып ҡабул ителә. Яу барғанда ауырып ятыу еңел түгел, тиҙерәк дошмандытар-мар итергә кәрәк. Халыҡ поэзияһы традицияларына тоғролоҡ һаҡлап, шағир был шиғырында үҙенең атын төштә күреү эпизодын индерә. Аҡбуҙ ат өсөнсө ай инде яландарҙа егетһеҙ, яңғыҙ тилмерә, уның тиҙерәк дуҫы өсөн үс алғыһы килә.
1943 йылдың көҙөндә, Днепр йылғаһы буйында бик ҡаты һуғыштар барғанда, фронтовиктар башҡорт халҡының башҡорт һалдаттарына яҙған хатын алалар. Оҙаҡламай, М.Кәрим фронтташтары исеменән “Башҡорт халҡына яуап хат”ын яҙа.Был шиғри сәләм хаты фашизмдың илебеҙгә килтергән ҡазаһы өсөн, етем ҡалған балаларҙың күҙ йәше өсөн, һәләк булған батырҙарҙың ҡаны өсөн үс һәм нәфрәт менән тулы йөрәктән сыҡҡан ант булып яңғырай.
М.Кәрим һуғыш темаһына яҙған “Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа” шиғырында яңы һуғыш уты тоҡандырырға самалағандарға сикһеҙ нәфрәт белдерә.
М.Кәрим 1942 йылдың көҙөндә “Үлмәҫбай” поэмаһының тәүге ике бүлеген тамамлай. Стационар госпиталдә “Үлмәҫбай”ҙың икенсе өлөшө, “Декабрь йыры” ижад ителә.
Был ике поэма бер-береһенә оҡшаш һымаҡ:шул уҡ фронт тормошо, үҙәктә бер герой-һалдат һәм уның үҙе хаҡында үҙе һөйләгәне.
Ләкин был ике поэма характер тыуҙырыу, ысынбарлыҡты поэтиклаштырыу яғынан икеһе ике төрлө. “Декабрь йыры” поэмаһында романтик план өҫтөнлөк алһа, “Үлмәҫьай” поэмаһында иһә конкрет батырлыҡты һүрәтләүҙә реалистик йүнәлеш төп урын биләй.
Был поэмаларында әкиәт алымдарына, ғөрөф-ғәҙәттәргә, йолаларға мөрәжәғәт итеүҙең бер сәбәбе барҙыр тип уйлайым: был һуғышта оло Ватанды яҡлау ғына түгел, һәр халыҡтың үҙен, тарихын, рухын, бар
булмышын һаҡлап ҡалыу.
7.
Автор милли тойғоноң, милли аңдың нескә ҡылдарына ҡағылып, уҡыусыла ғорурлыҡ һәм яуаплылыҡ тойғоһон уятырға тырыша.
Патриотик тойғо автор геройҙарында героика менән үрелеп бара. Улар бер нисә тапҡыр немецтар менән күҙмә-күҙ осрашһа ла ҡурҡып ҡалмайҙар, еңеү өсөн бар көстәрен, оҫталыҡтарын, ышаныстарын һалалар.
Һуңғы йылдарҙа ижад иткән “Ҡара һыуҙар” поэмаһында М.Кәрим һуғыштың трагико-драматик моменттарына, ҡара яҡтарына нығыраҡ ҡағыла, уның ҡырыҫ реаллеген, аяуһыҙ һәм аяныс яҡтарын яҡтырта.
Был поэманы уҡығандан һуң күңел тетрәнеп китә. Аяуһыҙ яу мәлендә дошман алдында теҙ сүгеп, ер ҡорто урынына иҙелеп үлгән ҡурҡаҡ йәндең бахыр яҙмышы һәм уны яу ҡырында батырҙарса һуғышып хәбәрһеҙ юғалған һөйгән йәрем тип йөрәк төбөндә күпме ҡәҙерле хистәр, ғазап ҡатыш өмөттәр һаҡлап килгән сабыр һәм ғорур тол ҡатын сыҙамлығы хаҡындағы фажиғәле хикәйәт ул. Һалдат-ветеран исеменән һөйләтелгән фронт эпизоды фажиғәле ситуациялары менән әҫәргә драматик төҫ биреп, хәл-ваҡиғаларҙы яҡшыраҡ аңларға ярҙам итә.
М.Кәрим үрҙә һаналған һәм башҡа поэтик әҫәрҙәре ярҙамында һуғыш дөрөҫлөгөн асып һалған, яугирҙың батырлығын һәм патриотик рухын беҙгә түкмәй-сәсмәй еткерә алған.
8.
Икенсе бүлек
Мостай Кәрим прозаһында батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ
Проза – М.Кәрим ижадының икенсе ҙур тармағы. Прозаға ул балалар әҙәбиәте аша бала саҡ темаһы менән килде.
Миҫал өсөн “Малайҙар”хикәйәһен алайыҡ. Был бик ҡыҫҡа ғына, сюжеты яғынан ябай ғына бер хикәйә. Автор үҙенең иҫтәлектәренең береһен хикәйәгә әйләндергән. Ошо ҡыҫға ғына хикәйәне уҡығандан һуң күп балаларҙа, бигерәк тә малайҙарҙа батырлыҡ хисе, патриотик рух, һәр ваҡыт ярҙам итергә әҙер тороу теләге уянғандыр.
1951 йылда республикабыҙҙың “Пионер” журналында М.Кәримдең “Беҙҙең өйҙөң йәме” повесы донъя күрә. Ҡәҙимге ауыл тормошо, кескәй балалар донъяһы һүрәтләнә. Осоро – Бөйөк Ватан һуғышы йылдары. Бәләкәй Йәмилдең атаһы фронтта. Ул – ете йәшлек малай. Әсәһе менән генә йәшәй. Күрше ауылда өләсәһе бар. Һуғыш шарттарында тормоштары еңелдән түгел.
Бына бер саҡ әсәһе атаһының яҙыуы буйынса ҡайҙалыр алыҫҡа барып, Оксана исемле дүрт йәшлек бер ҡыҙҙы алып ҡайта. Оксана Йәмилдең бер туғанылай яҡын кешеһенә әйләнә. Оло һуғыш еңеү менән бөтә. Йәмилдең атаһы ҡайта. Оҙаҡламай Оксананың атаһы ҡыҙын табып, Украинаға алып китә.
Һуғыш йылдарының иҫ киткес ауырлыҡтарын, мохтажлыҡтарын түгел, йәшәүҙе йәмләй торған һәйбәт кешеләр тураһында һөйләүҙе автор тәүге урынға ҡуя. Һуғыш ни тиклем аяуһыҙ булһа ла, изгелек һәм гармония, кешелек тураһындағы хыял кешеләрҙең әхлаҡи йәшәйешенең тәүге нигеҙе булып ҡалыуын иҫбат итергә тырыша.
Был повесында автор балалар образы, уларҙың хыялдары, уйҙары аша Тыуған илгә һөйөү, тыныс, бәхетле тормош өсөн көрәш, батырлыҡ тойғоларын тәрбиәләй.
Етмешенсе йылдарҙа М.Кәрим “Оҙон оҙаҡ бала саҡ” повесын яҙа. Китапта яҡты иҫтәлектәр, тетрәткес хәтирәләр, хатта үлем-фажиғәләр күп. Уның ҡанлы, үлемесле һуғыш яланы тамашаһы менән башланып китеүе лә осраҡлы түгелдер тип уйлайым. Яу яланында ауыр яралы һалдат ята. Хәле үтә мөшкөл. Иҫе лә йә бар, йә юҡ.
Был һалдат – авторҙың үҙе. Һушын юйып, күпмелер ятҡас, тағы аңына килә. Ята торғас ул һулыш алған һайын күкрәгенең һул яғынан ҡан ҡатыш тын сыҡҡанын һиҙә.Ул бер ниндәй һыҙлау тоймай, ғазапланмай ҙа.Ирекһеҙҙән яра алған моменттары күҙ алдынан үтә.
Авторҙың был повесы изгелек, кешелеклелек, намыҫ, выждан, әҙәп кеүек төшөнсәләрҙе тәрбиәләүсе әҫәр, тип иҫәпләйем мин. Ошо бөйөк төшөнсәләр генә батырлыҡҡа һәм ысын дөрөҫлөккә юл асалыр, кешене лә ысын кеше итәлер.
М.Кәримдең беҙ өйрәнәсәк “Ярлыҡау” повесы Бөйөк Еңеүҙең ҡырҡ йыллығы тулыу айҙарына тамамланған әҫәр. Һуғыш, әммә ҡанлы яуҙың үҙе хаҡында түгел.
Ғөмүмән, М.Кәрим – именлек, тыныс ғүмер йырсыһы. Ул Бөйөк Ватан һуғышында башынан аҙағынаса ҡатнашһа ла, яу тураһында сағыштырмаса аҙ яҙған. “Ярлыҡау” повесында һуғыш фажиғәһенең бер яғы ғына асыла.
10.
Әммә ул үҙе төрлө уйҙарға һала, күңелде тетрәндерә. Тәү ҡарамаҡта повесть алынған ваҡиғаһы, сюжеты менән ябай, ыҡсым ғына әҫәр. Фронт һыҙығына яҡын ерҙә ярты тәүлек эсендә барған хәл-ваҡиға. Сюжеты- йәштәрҙең ҡыҫҡа, ҡайнар мөхәббәте һәм фажиғәле үлеме. Бында һуғыш дәһшәттәре юҡ, әммә һәр һөйләменән һуғыш һауаһы һәм касафаты бөркөлөп тора. Әлбиттә, хәрби темаға арналған әҫәрҙең мөһимлеге, яу ҡаһарманлығы, ҡан-үлемдәре күплеге-аҙлығы менән түгел, бәлки һуғышҡа туранан-тура мөнәсәбәтле мәсьәләләрҙең нисек ҡуйылышы һәм нисек хәл ителеше менән билдәләнәлер, минеңсә.
Батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ М.Кәрим прозаһында иң тәүҙә уның “Малайҙар” хикәйәһендә асыҡ сағыла. Анастас менән Младен исемле малайҙарҙың батырлығын күптәргә үрнәк итеп ҡуйырлыҡ.
Артабан был тойғоно автор “Беҙҙең өйҙөң йәме” повесында реаль ваҡиғалар аша сағылдыра.
“Оҙон оҙаҡ бала саҡ” повесында иһә автор үҙенең иҫтәлектәренә таянып, һалдат батырлыҡтарын тетрәтеп, йөрәге аша үткәреп һүрәтләй.
Батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ темаһы “Ярлыҡау” повесында сержант Зухтың мөхәббәте аша һәм лейтенант Йәнтимер Байназаров батырлыҡтары ярҙамында сағыла.
11.
Өсөнсө бүлек
Мостай Кәрим драматургияһында үлемһеҙлек
М.Кәрим драматургияһы – үҙе бер драматик тамашалы сәнғәт иле.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, яу йылдарында драма әҫәре яҙырға форсат теймәй Шулай ҙа, фронтта ҡаты яраланып, тыуған яғына ҡайтҡас та пьеса яҙырға ултыра.1947 йылда “Туй дауам итә” тигән өс шаршаулы драмаһын яҙып бөтә.
“Туй дауам итә” Бөйөк Ватан һуғышы темаһына арналған, яу йылдарында совет кешеләренең айырыуса сағыу сағылған иң яҡшы яҡтарын – тыуған илгә һөйөүҙе, дошманға нәфрәтте, батырлыҡты, үлемһеҙлекте, тоғролоҡто, берҙәмлекте, фиҙәҡәрлекте – һалдат һәм офицер образдары аша конкрет кәүҙәләндереүгә нигеҙләнгән әҫәр.
Ике йәш кешенең – Заһир менән Гөлшаттың шат туйҙарын тасуирлауҙан башланған был пьесала, Бөйөк Ватан һуғышы сығып, туйҙың өҙөлөп ҡалыуы, уларҙың яу юлдарын үтеүе һәм фашизмды еңгәс, туйҙың дауам итеүе рәүешендәге сюжет һыҙығы барлыҡҡа килә.
Яңы йәмғиәттең еңелмәҫлеге, совет кешеләренең оптимизмы, йәшлек дәрте, яуҙағы ҡаһарманлығы һәм киләсәккә яҡты өмөттәре пьесаны героик-романтик рух менән һуғара.
Бөйөк Ватан һуғышына арналған башҡа драмалар менән сағыштырғанда “Туй дауам итә” драмаһында яу ҡырыҫлығы, ҡан-йәш, үлемгә ҡарағанда героик рух, яҡты буяуҙар, романтик күтәренкелек өҫтөнлөк итә. Ямалетдин менән Горячев кеүек яугирҙар фронт шарттарында күңелдәрҙе күтәрерлек, һағыштарҙы баҫырлыҡ, ҡайғыларҙы онотоп торорлоҡ йор һүҙҙәр, юмор сатҡылары таба беләләр.Пьеса оптимистик рухта, еңеү, туй, йәшәү шатлығы менән тамамлана.
“Айгөл иле” драмаһында ваҡиғалар 1955-1956 йылдарҙа бара. Әҫәрҙә уй-тойғолар – шатлыҡ һәм ҡайғылар, өмөт һәм өмөтһөҙлөктәр, осрашыу ҡыуаныстары, кешеләр тормошоноң һынылышлы яҡтары бар.
Прологта уҡ пьесаның ниндәй хәл-ваҡиғаларға ҡоролғанлығы аңлашыла тиерлек. Етеп килгән Айгөл үҙ-үҙен, мөхәббәтен, юғалған әсәһен эҙләй. Атаһы фронтта үлеп, әсәһе лә һуғышҡа китеп ғәйеп булғас, сабый сағынан уҡ Йәғәфәр бабаһы ҡулында тәрбиәләнгән. Илен, туғандарын алмаштырған Зөлхәбирәне бер кем дә ғәфү итә алмай. Тик уның менән улай ҡыланырға мөмкинме һуң? Ул бит һөйөклө ҡыҙын, илен, туғандарын үҙ теләге менән ташлап китмәгән. Уны һуғыш шундай аҙым яһарға мәжбүр иткән. Ул-трагик фигура.Хәбәрһеҙ юғалған ирен эҙләп фронтҡа китеп, үҙе лә ғәйеп була: дошман ҡулына эләгә, аҙаҡ яҙмышын итальян Пиноккио менән бәйләй. Һуғыш сыҡмаһа, бәлки бындай хәлдәр ҙә булмаҫ ине. Барыһы ла шул һуғыш арҡаһында ғына сыға.
Айгөл иле ул – символик мәғәнәгә эйә киң донъя, рухи матурлыҡ, гүзәллек иле. Бында дуҫлыҡ, мөхәббәт, тыуған илгә һөйөү, бәхеткә ынтылыу бөтмәҫ-төкәнмәҫ көскә эйә.
13.
Һығымта
Шағирлыҡ һәм яугирлыҡ. Донъяға бары ижад итеү маҡсаты менән тыуған шағирҙарҙың иңенә үлемесле ваҡиғалар, тарихта әлегә быға тиклем тиңдәше булмаған һуғыш һалған ауыр яугирлек бурысы… Башҡорт шиғриәте был алыштарҙа һәр саҡ алғы сафта булды, ҡыйыу булды, бер генә һүҙе менән дә Тыуған ил алдындағы антына хыянат итмәне. Иң мөһиме – ошо ҡайғылы йылдарҙа шиғриәттең, ғөмүмән, әҙәбиәттең теле үткерләнде.
Әҙәбиәтебеҙҙә халҡыбыҙҙы, бөтә кешелек донъяһын немец фашистары ҡоллоғонан ҡотҡарып ҡалыу темаһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыу-ҡатнашмауға ҡарамаҫтан, һәр кемдең изге бурысы һәм мөһим проблема булып ҡаласаҡ. Яу батырлыҡтарын үткән, тәндәре пуля, тимер ярсыҡтары менән телгеләнгән, әммә рухтары менән көслө ҡаһармандар быуынын йәшерәк һәм киләсәк быуындар алмаштырыр. Әммә был проблемаға халҡы, тарих алдында намыҫы булған берәүҙең дә ҡарашы, мөнәсәбәте үҙгәрмәйәсәк.
Һуғыш йылдарының үҙе һәм үҙ быуыны өсөн оло һынау, патриотизм һәм гражданин рухын тәрбиәләүҙә дәһшәтле мәктәп булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алып, М.Кәрим үҙенең әҫәрҙәре аша һүрәтләне. Был эшемдә ошо һыҙаттарҙы табырға, уларҙы сағылдырырға тырыштым һәм маҡсатыма ирештем, тип уйлайым. Сөнки был эшемде яҙған ваҡытта уның геройҙарын үҙемдең янымда кеүек тойҙом, улар менән бергә яндым, бергә көрәштем.
14.
Ҡулланылған әҙәбиәт
Башҡорт әҙәбиәте тарихы. 6 томда. 5-се т.:Башҡорт совет әҙәбиәте (1956-1965). (томдың редколлегияһы: Р.Бикбаев, С.Сафуанов, Ғ.Рамазанов.) Яуаплы редакторы:Р.Бикбаев.- Өфө ; Китап, 1993.-600 бит.
Ғ.Хөсәйенов. М.Кәрим: Шәхес. Шағир. Прозаик.-Өфө : Башҡортостан китап нәшриәте, 1994.-416 бит.
М.Ғәнуллин. Бөйөк Ватан һуғышы һәм яугир яҙыусылар.//Башҡортостан уҡытыусыһы. 2000.-№ 5.- 29-32-се б.б.
М.Ғәнуллин. Бөйөк Ватан һуғышы һәм яугир яҙыусылар.//Башҡортостан уҡытыусыһы. 2000.-№ 6.- 31-34-се б.б.
М.Кәрим. Ғүмер миҙгелдәре. (Әҫәрҙән өҙөктәр). // Ағиҙел. – 1999.-№ 2. – 5-22-се б.б.
М.Кәрим. Йөрәктәрҙә беҙҙең- яу ялҡыны, йөрәктәрҙә – ижад ялҡыны. // Ағиҙел. – 2000. - № 5. – 5-6-сы б.б.
М.Кәрим. Европа-Азия. Шиғырҙар. – Өфө : Башҡортостан китап издательствоһы, 1954. – 56 бит.
М.Кәрим. Әҫәрҙәр дүрт томда. 1-се том. Шиғырҙар, поэмалар.-Өфө:Башҡортостан китап нәшриәте, 1987. – 400 бит.
М.Кәрим. Һайланма әҫәрҙәр. Ике томда. 2-се т.-Өфө : Башҡортостан китап нәшриәте.
10. М.Кәрим. Ғүмер миҙгелдәре. – Өфө : Башҡортостан “Китап” нәшриәте, 1992. – 256 бит.
15.
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Мортаза Рәхимов йәштәр байрамында ҡатнаштыФото: Альберт Загиров
Мортаза Рәхимов йәштәр байрамында ҡатнашты
Мортаза Рәхимов йәштәр байрамында ҡатнаштыФото: Альберт Загиров
Бөрйән районы буйлап эш сәфәре сиктәрендә Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов Бөтә Рәсәй йәштәр көнөнә арналған йәштәр байрамында ҡатнашты.
Программаны Сибай дәүләт филармонияһының бейеү ансамбле һәм Бөрйән районының балалар ижади коллективтары башҡарыуында «Сал Урал» хореографик сюитаһы асты.
«Ирәндек» студенттар төҙөлөш отряды һәм “Бергә” төбәк йәмәғәт йәштәр ирекле хәрәкәте агитбригадалары үҙҙәренең бейеү һәм вокаль оҫталығын күрһәтте.
Концертта ҡатнашыусылар араһында «Ғаилә — Рәсәй ғорурлығы» Бөтә Рәсәй конкурсында еңеүсе, Баймаҡ районынан Хәсәновтар ғаиләһе лә бар ине.
Байрамда ҡатнашыусылар алдында сығыш яһап, төбәк башлығы, Башҡортостанда һәләтле йәштәргә ярҙам итеүгә, уларҙың ижади потенциалын үҫтереүгә ҙур иғтибар бирелә, тип билдәләне. Республиканан егеттәр һәм ҡыҙҙар Бөтә Рәсәй инновацион конкурстарында һәм проекттарында даими ҡатнаша.
Йәштәр байрамы ваҡытында Башҡортостан Президенты Көньяҡ Уралдың төрлө райондарынан һәм ҡалаларынан 12 йәш ғаиләгә торлаҡҡа сертификаттар тапшырҙы. Улар торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж йәш ғаиләләргә республика дәүләт ярҙамы программаһында ҡатнашыусылар.
Йәш ғаиләләрҙе шатлыҡлы ваҡиға менән ҡотлап, Мортаза Рәхимов, республикала йәш ғаиләләрҙең торлаҡ мәсьәләһен хәл итеүгә ҙур иғтибар бирелә тип билдәләне. Һуңғы ете йылда ун меңдән ашыу йәш ғаиләгә торлаҡ шарттарын яҡшыртыуҙа дәүләт ярҙамы күрһәтелде. Быйыл ғына 224 йәш ғаилә 35 миллион һумға субсидия алды.


text:
Ауыл эшсәндәре көнбағыш сәсеүлектәрендә рәт араһын йомшартыуҙы тамамлай
Республикалағы 12 райондың ауыл хужалығы предприятиелары көнбағыш сәсеүлегендә рәт араһын йомшартыуҙы тамамланы. БР Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәте буйынса, Архангел (512 га), Бүздәк (5217 га), Ғафури (4500 га), Ейәнсура (5356 га), Йылайыр (1810 га), Ҡариҙел (200 га), Ҡырмыҫҡалы (1657 га), Стәрлетамаҡ (14112 га), Өфө (3900 га), Хәйбулла (13814 га), Саҡмағош (3553 га), Шаран (2050 га) райондарында май бирә торған культуралар сәсеүлектәрен эшкәртеү тулыһынса тамамланған.
Республикала сәсеүлектәрҙе тәрбиәләү һәм сүп үләндәре менән көрәш дауам итә. Белорет, Дүртөйлө, Көйөргәҙе, Саҡмағош райондары хужалыҡтары химик утауҙы тулыһынса атҡарып сыҡҡан.


text:
Рузалия Хисмәтуллина Халыҡтар дуҫлығы орденына лайыҡ булды
ӨФӨ, 2014 йыл, 16 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Башҡортостан Президенты Дәүләт Йыйылышының Бюджет, һалым, инвестиция сәйәсәте һәм территориаль үҫеш буйынса комитет рәйесе Рузалия Хисмәтуллинаны республиканың социаль-иҡтисади үҫешенә ҙур өлөш индергәне һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн Халыҡтар дуҫлығы ордены менән бүләкләү тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы.
Рузалия Сафиулла ҡыҙы Хисмәтуллина 1954 йылдың 14 октябрендә Марый АССР-ының Моркин районында Комсомольск ҡалаһында тыуған, Ҡазан финанс-иҡтисади институтын тамамлаған.
1976 йылдан алып төбәктең финанс системаһында эшләй башлай. Иҡтисадсынан алып Башҡортостандың финанс министры вазифаһына тиклем хеҙмәт юлын үтә. БР атҡаҙанған иҡтисадсыһы.
2013 йылдың 8 сентябрендә 47-се бер мандатлы Ермолаев һайлау округы буйынса республиканың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайына депутат итеп һайлана.


text:
Фото:
Башҡортостан сауҙа ассоциацияһы «Хәтер» байрам акцияһын үткәрә
Фото:
Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығын байрам итеү сиктәрендә Башҡортостан сауҙа ассоциацияһы БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты ярҙамында “Хәтер” акцияһын үткәрә.
Уҙған йылда «Хәтер» акцияһы Өфөлә генә үткәрелгәйне. Унда ҡулланыусылар баҙарынаң 428 предприятиеһы ҡатнашты, 25 меңдән ашыу кеше хеҙмәтләндерелде.
Быйыл ветерандарға һәм уларға тиңләштерелгән граждандар категорияһына социаль ярҙам күрһәтеү маҡсатында үткәреләсәк акцияла республиканың муниципаль район һәм ҡала округтарының халыҡты көнкүреш хеҙмәтләндереү һәм сауҙа предприятиелары ҡатнашырға иҫәп тота. БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытта 18 муниципаль берәмек акцияла ҡатнашырға теләк белдергән, сауҙа предприятиелары-ҡатнашыусылар иҫәбе һәм улар менән аҙыҡ-түлеккә һәм иң кәрәкле әйберҙәргә ташламалар күләме асыҡлана. Бер Өфөлә генә 465 сауҙа предприятиеһы ҡатнашырға планлаштыра.
Байрам көндәрендә селтәрле сауҙа предприятиелары тауарҙың бар ассортиментына ташлама эшләргә ниәтләй. «Пятерочка» һәм «Байрам» сауҙа селтәрҙәре республика территорияһындағы бөтә предприятиеларында ла ташламалар яһаясаҡ.
Был предприятиеларҙан тыш, ветерандарға һәм уларға тиңләштерелгән граждандарға башҡа төрлө милектәге предприятиелар ҙа (шәхси эшҡыуарҙар, сауҙа-сервис комплексы, бәләкәй магазиндар һәм башҡалар) социаль ярҙам күрһәтәсәк.
Мәҫәлән, Өфөнөң Октябрь районында шәхси эшҡыуар Иҙрисовтың «Хазина» һәм «Ихлас» магазиндарында һатыуға ҡуйылған бар ассортиментҡа, шулай уҡ «Вкусные продукты» магазинында кондитер изделиеларға 20 процентлы ташламалар билдәләнгән. «Новое поколение» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә 10-15-процентлы ташламаларҙан тыш һәр ветеранға бүләк тә тапшырыласаҡ. «Персей» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә, «Корсо» сауҙа-сервис комплексында, «Королев урамындағы» баҙарҙа — 5 процентлы, «Башҡортостан» сауҙа үҙәге асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә 10 — 20 процентлы ташлама ҡаралған. Ветерандар ғаиләһендә йәшәүсе йорт хайуандары өсөн «Ветна» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте 10-процентлы ташлама тәҡдим итә. Хужалыҡ кәрәк-ярағы менән сауҙа итеүсе магазиндар («Любимая дача», 11-се магазин, шәхси эшҡыуар Белогуровтың «Хозтовары» магазины) 5-10 процент ташлама бирә.
Орджоникидзе районында «Урал» сауҙа-сервис комплексында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы танытмаһын күрһәткәндә 10 апрелдән 9 майға тиклем иткә 20 процентлы ташлама бирелә. «Лопатино» сауҙа-сервис комплексында ветерандарҙы бар ассортиментҡа 10 процентлы ташлама менән ҡыуандырасаҡтар.
Өфөнөң Совет районында шәхси эшҡыуар Кумпан («Милли»эспрессо-бары) байрам көндәрендә бар ассортиментҡа 30 процентлы ташлама тәҡдим итә. «Добрый день — Косметик» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә һатып алған тауарға өҫтәп бүләк тапшырыласаҡ.
Дим районындағы «Лео» магазинында («Прима» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт) тауар һатып алғанда һәр ветеранға бер ҡап кәнфит тәҡдим ителә.
Шулай уҡ республиканың һәр муниципаль берәмегендә ветерандарға аҙыҡ-түлек йыйылмаһын бушлай тапшырыу ҡаралған.


text:
«2011 йылдағы айыҡ ауыл» конкурсында ҡатнашыуға заявкалар ҡабул итеү 1 апрелгә тиклем оҙайтылды
Көн элгәре Өфөлә Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты һәм «Айыҡ Башҡортостан» төбәк йәмәғәт хәрәкәте етәкселәренең «2011 йылдағы айыҡ ауыл» республика конкурсын үткәреү мәсьәләләре буйынса берлектәге ултырышы үтте.
Осрашыуҙа ҡатнашыусылар бер тауыштан ауыл биләмәләре араһында үткәрелеүсе «2011 йылдағы айыҡ ауыл» конкурсында ҡатнашыуға заявкалар ҡабул итеүҙе 1 апрелгә ҡәҙәр оҙайтыу тураһында ҡарар ҡабул итте. Бынан тыш, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға республикалағы алкоголь продукцияһы етештереүселәр менән этикеткаларҙа һәм спиртлы эсемлектәрҙең атамаларында бренд сифатында этнографик символдар (ҡурай, төньяҡ амурҙары, шихан) ҡулланыуҙарына юридик баһа биреүҙе һораған мөрәжәғәт әҙерләнәсәк.
«2011 йылдағы айыҡ ауыл» республика конкурсы ауыл биләмәләре етәкселәрен айыҡ, сәләмәт тормош алып барыуҙы пропагандалауға дәртләндереү маҡсатында үткәрелә. Уның ойоштороусыһы булып Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Һаулыҡ һаҡлау министрлығы менән берлектә «Айыҡ Башҡортостан» төбәк йәмәғәт хәрәкәте сығыш яһай.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Белорет районының Мөхәмәт ауылы, Хәйбулла районының Йәнтеш ауылы, Ғафури районының Сәйетбаба ауылы, Йәрмәкәй районының Йәрмәкәй, Ҡолбай,Күпсәнәй, Рәтамаҡ һәм Спартак ауылдары, Әбйәлил районының Ҡырҙас һәм Әхмәт ауылдары, Учалы районының Сөләймән ауылы конкурста ҡатнашыуға беренсе булып заявкалар бирҙе. Был ауыл биләмәләре алкоголгә ҡаршы саралар үткәрә башланы ла инде.


text:
Башҡортостанда Рәсәй киноһы йылының рәсми логотибы раҫланды
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда Рәсәй киноһы йылының рәсми логотибы раҫланды. Был хаҡта Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр. Ведомство ултырышында бәйге комиссияһы бер тауыштан рәссам, «Рампа. Башҡортостан мәҙәниәте» журналының баш мөхәррире Игорь Тонконогийҙың эшен иң яҡшыһы тип тапты.
Логотип текст һәм график өлөштәрҙән тора. Логотиптың төп элементы — кинотаҫма. Эмблемаға башҡорт һәм рус телдәрендә «Рәсәй киноһы йылы» тип яҙылған. Республика флагы төҫөндәге өс дүртмөйөш экран һәм кинотаҫманы кәүҙәләндерә. Уртала ҡурай сәскәһе төшөрөлгән, ул логотипҡа милли колорит өҫтәй.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр рәссам Игорь Тонконогий Башҡортостанда Әҙәбиәт йылы эмблемаһының иң яҡшы проекты конкурсында ла еңеп сыҡҡайны.


text:
Алфавит
Алфавит (грек. alphabtos, грек алфавитының беренсе — альфа һәм бета хәрефтәренән), — билдәләр стандартлы йыйылмаһы нигеҙҙән яҙма формаһы, телдең өндәрен билдәләү өсөн ҡабул ителгән һәм билдәле бер тәртиптә урынлаштырылған тамғалар системаһы. Алфавитта айырым билдәләр — хәрефтәр — фонмалар аңлатылар, әммә мәғәнәләш ярашлылығы тауыш ↔ хәреф һирәк күҙәте.
Алфави́т яҙыу системаһында хәрефтәрҙең, ижек билдәләренең һ. б. графемаларҙың билдәле бер эҙлеклелектә урынлашҡан йыйылмаһы. Алфавитҡа төҙөү тәртибе Көнбайыш семит халыҡтарында (Төньяк Сүрия) Б. э. т. 3 мең йыллыҡ урталарында барлыҡҡа килә. Боронғо китап күсереүселәр алфавитты шумер телендә яҙыу өсөн ҡулланылған шына яҙыунан алынған ижек билдәләрен классификациялаү нигеҙендә төҙөгәндәр. Шына һәм мысыр яҙыуы ҡулланыу тәжрибәһе һуҙынҡылар менән сиратлашҡан тартыҡларҙы белдереүсе билдәләре (хәрефтәр) булған беренсе төр консонант-ижек яҙыуы барлыҡҡа килеүгә этәргес бирә. Хәҙерге хәрефле йә иһә ижекле алфавиттарҙың күпселеге, арамей (йәһүд, ғәрәп), грек (латин, әрмән, славян-кириллица) алфавиттары аша Финикия алфавитынан барлыҡҡа килгән.
Башҡорт алфавиты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорттар хәрефле яҙма ҡабул ителгәнгә тиклем ырыу тамғаларын файҙалана, уларға боронғо төрки рун яҙмаһы билдәле була. Ислам динен ҡабул итеү менән, ғәрәп яҙмаһын ҡуллана башлайҙар. Иҫке төрки телендә ғәрәп графикаһы менән яҙылған тарихи ҡомартҡылар — шәжәрәләр, тарихи документтар, әҙәби әҫәрҙәр — 14—15 бб. алып һаҡлана. 1924 йылда ғәрәп графикаһы нигеҙендә 33 хәрефтән торған алфавит раҫлана. 1928 йылда башҡорт теле фонетикаһына нығыраҡ тап килгән латинал фавиты нигеҙендә яңы башҡорт алфавиты ҡабул ителә. Урыҫ графикаһы (Кириллица) нигеҙендә төҙөлгән, башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен билдәләү өсөн өҫтәлмә 9 хәрефе (ғ, ҙ, ҡ, ң, ө, ҫ, ү, һ, ә) булған хәҙерге башҡорт алфавиты 1940 йылдан алып ҡулланыла һәм 42 хәрефтән тора.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гамкрелидзе Т. В. Происхождение и типология алфавитной системы письма // Вопросы языкознания. 1988. № 5-6.
- Лундин А. Г. О происхождении алфавита // Вестник древней истории. 1982. № 2.


text:
Фото:
Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең БР буйынса идаралығында – яңы етәксе
Фото:
Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы етәксеһе итеп Марат Вәхитов тәғәйенләнде.
Биографик белешмә. Марат Муса улы Вәхитов 1964 йылда Дүртөйлө районының Семилетка ҡасабаһында тыуған. Өфө авиация институтын, 1998 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаған.
Һалым органдарында Марат Вәхитов 1994 йылдан алып эшләй, карьера үҫешенең бар баҫҡыстарын да үткән. 1999 — 2002 йылда РФ Һалым һәм йыйым буйынса министрлыҡтың Стәрлетамаҡ районы инспекцияһы етәксеһе вазифаһын башҡарған. 2002 йылдан алып 2003 йылға тиклем – РФ Һалым һәм йыйымдар буйынса министрлығының БР буйынса 15-се район-ара инспекцияһы етәксеһе. 2003 — 2005 йылдарҙа ул РФ Һалым һәм йыйым буйынса министрлығының БР буйынса эре һалым түләүселәр район-ара инспекцияһы менән етәкселек иткән. Артабан, 2005 — 2009 йылдарҙа, Марат Вәхитов БР буйынса Рәсәй күсемһеҙ милек идаралығын етәкләй. 2009 йылдан алып — Федераль дәүләт теркәүе, кадастр һәм картографияһының Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары.
2009 йылда Марат Вәхитов Рәсәй Президенты патронажы аҫтындағы идара итеүсе кадрҙар резервына индерелгән.


text:
1 мартта Башҡортостанда һайлауҙар үтәсәк
Был көндө Башҡортостан биләмәһендә 43-сө бер мандатлы Дүртөйлө һайлау округы буйынса Дәүләт йыйылышы-ҡоролтай депутаты, шулай уҡ ҡала округтары һәм ауыл биләмәләре депутаттары һайланасаҡ.
Участка комиссиялары ағзалары әле тауыш бирергә хоҡуҡлы граждандарҙың исемлектәрен асыҡлай, халыҡ араһында аңлатыу эштәре алып бара, һайлауҙарға саҡырыу ҡағыҙҙары тарата. Календарҙағы планға ярашлы, был көндәрҙә киң мәғлүмәт сараларында депутатлыҡҡа кандидаттарҙы агитациялау бара.
Һайлау көнөндә гражданлыҡ бурысын үтәй алмаусыларға алдан тауыш биреү мөмкинлеге бирелде. Бының өсөн уларға территориаль, ә 25 февралдән үҙ участка комиссияларына килергә кәрәк. Бындай хоҡуҡ менән вахта ысулы менән эшләүселәр, студенттар һәм башҡа граждандар файҙалана ала.


text:
Фото:
Рус география йәмғиәте ағзаларының Бөрйән бал ҡортон өйрәнеү буйынса экспедицияһы тамамланды
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Марина Чепикова/.
Рус география йәмғиәте Башҡортостан бүлексәһенең 2015 йылдағы тәүге проекты тамамланды.
— Беҙ ошо идея менән Рус география йәмғиәтенә мөрәжәғәт иттек, сөнки ул Рәсәйҙәге көслө йәмәғәт ойошмаларының береһе, — тип һөйләне экспедицияның ғилми етәксеһе, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө биология институтының геоботаника һәм үҫемлектәр донъяһын һаҡлау лабораторияһы мөдире Василий Мартыненко. — Рус география йәмғиәтенең абруйы солоҡ бал ҡортон өйрәнеүгә махсуслашҡан донъялағы берҙән-бер ҡурсаулыҡтың биләмәһен киңәйтеү идеяһын бойомға ашырырға ярҙам итер тип ышанабыҙ.
Рус география йәмғиәте Башҡортостан бүлексәһе ағзаларының күсмә экспедицияһы ҡурсаулыҡтың киңәйтеләсәк зонаһы менән танышыу өсөн тап ҡышҡыһын юлланды, сөнки йәй көнө ҡуйы урмандарға үтеп инеү ҡыйыныраҡ. Экспедиция ағзалары урмансылар, солоҡсолар менән аралашты. Бөрйән районы хакимиәте башлығы Рөстәм Шәрипов менән осрашыу ҙа һөҙөмтәле булды. Ул да әлеге идеяны хуплай һәм йәйгелеккә килтерелгән бал ҡорттарының урындағылары менән ҡушылыуына ҡаршы. Сөнки Бөрйән бал ҡорто һәм ҡырағай бал күптән инде бөтә донъянан ҡунаҡтарҙы йәлеп итә. Ошо биләмәнең имен киләсәге тап туризмды, урындағы кәсептәрҙе үҫтереүгә һәм ҡурсаулыҡтарҙың уңышлы эшләүенә бәйле.
— Экспедиция материалдарын дөйөмләштереп, ҡурсаулыҡ биләмәһен киңәйтеү кәрәклеге тураһында республика Хөкүмәте бойороғо проектын әҙерләйәсәкбеҙ, — тип һүҙен йомғаҡлай Василий Мартыненко. — Документ өс район хакимиәте башлыҡтары, БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология, Урман хужалығы министрлыҡтары менән килешеп хәл ителергә ителергә тейеш.
Хәҙер иң мөһиме — ҡурсаулыҡты киңәйтеү һәм Бөрйән солоҡ ҡорто генофондын һаҡлау киләсәк быуындар өсөн әһәмиәтле булыуына власть структураларын ышандырыу.
Экспедицияның дүрт көн буйына барыуына ҡарамаҫтан, һәммәһе лә уның һөҙөмтәләре менән ҡәнәғәт ҡалды. Бөрйәнгә киләһе сәфәр йәйгелеккә планлаштырыла.


text:
Эшҡыуарҙарҙы Шанхайға күргәҙмәгә саҡыралар
Башҡортостан Республикаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы «Expo-2010» күргәҙмәһенә эшлекле сәфәр ойоштора, унда Шанхай һәм Пекин ҡалаларына барыу күҙ уңында тотола. Башҡортостан делегацияһы Ҡытайҙа 26 сентябрҙән 2 октябргә тиклем буласаҡ, тип планлаштырыла.
«Expo-2010» Бөтә донъя универсаль күргәҙмәһе Шанхайҙа ярты йыл буйына — 1 майҙан 31 октябргә тиклем үтә. Күргәҙмәнең дөйөм майҙаны ҙур — 5,28 квадрат километр. Күргәҙмәлә 190-дан ашыу ил ҡатнаша. Быйылғы күргәҙмәнең темаһы: «Ни тиклем ҡала яҡшыраҡ булһа – тормош та шул тиклем яҡшыраҡ».
Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, «Expo-2010» – ул бөтә донъяның иҡтисади, фәнни, технологик һәм мәҙәни ҡаҙаныштары менән танышыу мөмкинлеге. Башҡортостан предприятиелары һәм эшҡыуарҙарының да үҙ потенциалын күрһәтеү мөмкинлеге бар.
Визаны ваҡытында төҙөү өсөн заявкалар 30 июлгә тиклем ҡабул ителә, тип хәбәр иттеләр БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһында.


text:
Мәсетле районында күп милләтле «Раштыуа осрашыуҙары» үтте
Оло Ыҡтамаҡ ауылының Үҙәк район китапханаһында «Раштыуа осрашыуҙары» үтте, байрамға Мәсетле районында йәшәүсе күп төрлө милләт вәкилдәре йыйылды.
«Раштыуа осрашыуҙары»нда ҡатнашыусылар башҡорт, татар, рус, әрмән, үзбәк халыҡтарының Яңы йыл йолалары менән танышты. Һәр милләт вәкилдәре үҙҙәренең оҫталыҡтарын күрһәтте – халыҡ йырҙарын йырланы, бейене. Байрам ҡунаҡтары төрлө милли ризыҡтарҙан ауыҙ итте.
Күп милләтле «Раштыуа осрашыуҙары» Башҡортостан Республикаһында Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылы тамамланыуға ҡарата үткәрелде.


text:
Шағир һүҙе – халыҡ намыҫы (шағир, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре Рауил Бикбаевтың 75 йәшенә ҡарата)
Бөгөн Рауил Төхвәт улы Бикбаев үҙенең 75 йәшлек юбилейын билдәләй – ул башҡорт шиғриәтендә иң олпат, абруйлы шағирҙарҙың береһе, күренекле парламентарий һәм йәмәғәт эшмәкәре. Күптәргә ул Рауил Бикбай псевдонимы буйынса билдәле.
Рауил Төхвәт улы 1938 йылдың 12 декабрендә Ырымбур өлкәһе Покровка районының Үрге Ҡунаҡбай ауылында тыуған. 1953 йылда ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай, 1953-1956 йылдарҙа Аҡбулаҡ педагогия училищеһында уҡый. Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай. Университетты тамамлағандан һуң 1962-65 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты аспирантураһында уҡый. 1965 йылдан – ошо институттың әҙәбиәт бүлеге ғилми хеҙмәткәре. 1966 йылда – «Хәҙерге заман башҡорт шиғриәте» темаһына кандидатлыҡ, 1996 йылда докторлыҡ диссертацияларын уңышлы яҡлай. 1995-2011 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы идараһына етәкселек итә. Фән менән күп ҡырлы әҙәби эшмәкәрлекте уңышлы берләштерә.
Ижади эшмәкәрлек менән Рауил Бикбаев студент йылдарында уҡ шөғөлләнә башлай. 1957 йылдан алып мәҡәләләр баҫтыра. 1962 йылда «Ағиҙел» журналында уның «Вокзал» исемле беренсе поэмаһы сыға. 1964 йылда "Дала офоҡтары" тигән тәүге шиғырҙар йыйынтығы донъя күрә. 60-сы йылдар аҙағында уның үҙенсәлекле «Автобиография» китабы баҫылып сыға.
Рауил Бикбаев шиғырҙар, әҙәбиәтте өйрәнеү һәм ғилми-тикшеренеү эштәренән торған 30-ҙан ашыу китап авторы. Уның ижадына тарихи фекерләү, тормошсан хәлдәрҙе фәлсәфәүи дөйөмләштерергә ынтылыу хас. Туған тел, мәҙәниәт һәм халыҡтың тарихы яҙмышы темалары мөһим урын биләй. Замананың киҫкен проблемалары «Халҡыма хат» шиғри монологында, «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!», «Баҙар балтаһы» поэмаларында сағылыш таба. Бикбаевтың шиғырҙары сағыу образлылыҡ, үҙенсәлекле символикаһы менән айырылып тора.
Рауил Бикбаев шиғриәттә эпик жанрҙары үҫтереүгә тос өлөш индерә. Үҙенең шиғырҙарында һәм поэмаларында шағир йыш ҡына традицион образдарға мөрәжәғәт итә.
Бөйөк шағир жанр формалары һәм һүрәтләү саралары өлкәһендә әүҙем эҙләнде һәм эҙләнә.
Рауил Төхвәт улы Башҡортостан Республикаһының мәҙәни һәм йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша, даими рәүештә матбуғатта үткер публицистик һәм тәнҡит мәҡәләләре менән сығыш яһай.
Рауил Бикбаев Салауат Юлаев, Ғәлимов Сәләм, Рәми Ғарипов, Зәйнәб Биишева исемендәге республика премияларына лайыҡ булған. Почет Билдәһе, Дуҫлыҡ, Салауат Юлаев һәм «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордендары менән наградланған. Уға «Өфө ҡалаһының Почетлы гражданы» исеме бирелгән.
2007 йылда Рауил Төхвәт улы Бикбаев Башҡортостан Республикаһы Президент Советы составына инде. 2008 йылдың 2 мартында Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға депутат итеп һайланды.


text:
"Полиэф"тың производство майҙансыҡтары - бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа
Өфө, 26 июнь, "Башинформ", .
Бөгөн БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев "Полиэф" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттарын урынлаштырырға планлаштырылған производство майҙансыҡтарында булды. Уны БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министры Юрий Пустовгаров һәм БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты рәйесе Ринат Зәйнуллин оҙатып йөрөнө. Бөгөн бында БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты, "Полиэф" асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм "Энергоресурс" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйырға планлаштыралар. Документҡа ҡул ҡуйыуҙың маҡсаты — Башҡортостанда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарының иҡтисади эшмәкәрлеген әүҙемләштереү.
Берлектәге проектты тормошҡа ашырыу һөҙөмтәһендә республика өсөн яңы производство, өҫтәмә эш урындары барлыҡҡа киләсәк һәм һалымдар формаһында бюджетҡа өҫтәмә керем инәсәк.


text:
22 декабрҙә Өфөлә республика Башлығы шыршыһы үткәрелә Фото: Олег Яровиков
22 декабрҙә Өфөлә республика Башлығы шыршыһы үткәрелә
22 декабрҙә Өфөлә республика Башлығы шыршыһы үткәрелә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
22 декабрҙә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында төп Яңы йыл иртәлеге — республика Башлығы шыршыһы үткәрелә. Байрамға республиканан 780 бала саҡырылған. Улар араһында — уҡыу алдынғылары, мәктәп олимпиадаларында, ил һәм төбәк фестивалдәрендә, конкурстарҙа, спорт ярыштарында еңеүселәр, хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған хәрбиҙәрҙең һәм эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәренең, аҙ тәьмин ителгән ишле ғаиләләрҙең балалары.
Быйыл уҡыусыларға «Яңы йыл биттәре буйлап, йәки Әкиәт урлаусылар» тигән спектакль күрһәтелә. Режиссер Илшат Фәхертдинов һүҙҙәренсә, тамашаның төп геройы — балаларға иң яҡшы әкиәт китаптары бүләк итергә теләүсе Ҡыш бабай. Уны асҡандан һуң, ул һәр әкиәттә ниндәйҙер мөһим деталдең йәки төп геройҙың юҡҡа сығыуын асыҡлай. Мәҫәлән, Пушкиндың «Балыҡсы һәм балыҡ тураһында» әкиәтендә — балыҡ, Ҡыҙыл башлыҡта иһә уның башлығы юғалған.
Ролдәрҙе Петр Шеин исемендәге «Өсөнсө быуын» театры актерҙары һәм «Башҡортостан» дәүләт концерт залының ижади коллективтары башҡара.
Бынан тыш, ҡунаҡтарҙы концерт залы фойеһында традицион программа: уйын-көлкө, әйлән-бәйлән, күңелле конкурстар, викториналар көтә.


text:
Ҡалтасы районының шәхси предприятиелары ауылда һөҙөмтәле бизнес алып барыу өлгөһөн күрһәтәФото: Андрей Старостин
Ҡалтасы районының шәхси предприятиелары ауылда һөҙөмтәле бизнес алып барыу өлгөһөн күрһәтә
Ҡалтасы районының шәхси предприятиелары ауылда һөҙөмтәле бизнес алып барыу өлгөһөн күрһәтәФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республиканың төньяҡ райондары буйынса эш сәфәре барышында Ҡалтасы районы Красный Холм ҡасабаһында ике бәләкәй бизнес предприятиеһында булды. Икәүһе лә ауылда һөҙөмтәле бизнес алып барыу өлгөһө булып тора.
Уларҙың берәүһе – ағас эшкәртеү һәм ағастан әйберҙәр эшләү буйынса предприятие – 2002 йылда ойошторолған. Шәхси производство киҫелгән материалдар, шулай уҡ евровагонкалар, блок-хаустар һәм ылыҫлы ағастарҙан башҡа изделиелар сығарыу менән шөғөлләнә. Продукция сит ил ҡорамалдарында етештерелә, Европа стандарттарына һәм ГОСТ-ҡа тап килә.
Рөстәм Хәмитов пилораманы ҡараны, етештереү циклы һәм сығарылған продукция менән танышты. Предприятиела ун киптергес бар. Етештереү ҡеүәте йылына алты мең кубометр ағасты эшкәртеүгә эйә. Эшҡыуар Ринат Низамутдинов һөйләүенсә, продукция Ҡалтасы районының үҙендә лә, шулай уҡ Яңауылда, Нефтекамала, Бөрөлө һәм Борай районында һатыла. Хаҡ сәйәсәте баҙар ҡиммәтен, иң тәүҙә уларҙың продукцияһын, иҫәпкә алып төҙөлә.
Президент сығарылған материалдарға хаҡтар менән ҡыҙыҡһынды. Эшҡыуар әйтеүенсә, ваҡлап һатҡанда бер квадрат метры 250 һумға һатыла, ә күмәртәләп – 190 һум.
Сеймал алыу буйынса Ринат Низамутдинов,бөгөнгә проблемалар юҡ, тип билдәләне. Ағастың 15 проценты Ҡалтасы урман хужалығынан, ә ҡалғаны Свердловск өлкәһе һәм Пермь крайынан килтерелә.
Һуңынан Рөстәм Хәмитов «Доверие» сауҙа селтәренең етештереү цехының эше менән танышты. «Доверие» селтәре һатып алынған элекке «Башнефт»ең сауҙа предприятиеһының етештереү объекттары нигеҙендә ойошторолған. Бөтә биналар реконструкцияланған, кәрәкле ҡорамалдар менән йыһазландырылған. Етештереү һәм сауҙа бинаһының дөйөм майҙаны 4,8 мең квадрат метр тәшкил итә. Сауҙа хеҙмәтләндереүе 28 магазинда ойошторолған. Персоналдың иҫәбе – 350 кеше. Уртаса эш хаҡы 15 мең һум тәшкил итә.
Республика Президентына компанияның башҡарма директоры Ольга Шайбакова һөйләүенсә, бөгөн өс цех: икмәк бешереү, кондитер һәм ит ярымфабрикаттары етештереү буйынса цех, эшләй. Бөтә ерҙә заманса ҡорамалдар ҡуйылған.
Икмәк бешереү цехында 12 төр продукция етештерелә. Көн һайын 3000 самаһы икмәк һатыла. Кондитер цехының төрҙәре 70-тән ашыу иҫәпләнә. Көн һайын бында 200 килограмдан ашыу кондитер изделиелаһы сығарыла.
Иртә һайын махсус транспорт предприятиеның продукцияһын райондың бөтә сауҙа нөктәләренә, белем биреү һәм мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларына, дауалау учреждениеларына, ҡарттар йортона, коррекция мәктәбенә илтеп ҡуя.
Етештереү һәм сауҙа объекттарын ҡарап, Рөстәм Хәмитов йүнселгә селтәрҙе киңәйтеү һәм етештереүҙе арттырыу тураһында уйланырға кәңәш итте.


text:
Өфө ҡала Советында республика парламентына закон сығарыу башланғыстары әҙерләнгән Фото: Андрей Старостин
Өфө ҡала Советында республика парламентына закон сығарыу башланғыстары әҙерләнгән
Өфө ҡала Советында республика парламентына закон сығарыу башланғыстары әҙерләнгән Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 29 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфө ҡала Советы депутаттары республика парламентына закон сығарыу башланғыстарын әҙерләй. Был хаҡта баш ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко Советтың сираттағы ултырышында белдерҙе.
28 ғинуарҙа 2015 йылдың тәүге ярты йыллығына раҫланған эш планына 80-дән ашыу саралар инә. Улар араһында Совет, Совет Президиумы һәм даими комиссия ултырыштарында тикшереү талап ителгән ҡарар проекттары бар.
Ғинуар-март айҙарында Өфө ҡала Советы республика парламентына өс закон сығарыу башланғыстары менән мөрәжәғәт итергә йыйына. Уларҙың тәүгеһе Башҡортостан Республикаһының Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексына үҙгәрештәр индереүгә бәйле.
— Тағы ла бер башланғыс Башҡортостан Республикаһының «Йорт хайуандары тураһында»ғы Законының муниципалитеттарға берәҙәк хайуандарҙы тотоу хоҡуғын биреүҙе күҙ уңында тотҡан бүлегенә үҙгәрештәр индереү тәҡдименә бәйле. Шулай уҡ беҙ республика парламенты ярҙамында Дәүләт Думаһына Рәсәй Федерацияһының Урман кодексына үҙгәрештәр тәҡдим итергә планлаштырабыҙ. Тәҡдим ҡала биләмәһендәге урмандар аша магистраль һәм инженер коммуникацияларын үткәреүгә мөмкинлек биреүгә ҡайтып ҡала, — тип аңлатма бирҙе Евгений Семивеличенко.
Бөгөн был Өфө өсөн генә түгел, башҡа ҙур ҡалалар өсөн дә мөһим мәсьәлә булып тора.


text:
Башҡортостанда Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек ассоциацияһы булдырылдыФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек ассоциацияһы булдырылды
Башҡортостанда Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек ассоциацияһы булдырылдыФото: Олег Яровиков
Көн элгәре Өфөлә үткән «Гражданлыҡ йәмғиәтен һәм территорияларҙы үҫтереү факторы булараҡ халыҡ-ара хеҙмәттәшлек һәм халыҡ дипломатияһы» республика форумы һөҙөмтәһе булараҡ Башҡортостанда Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек ассоциацияһы булдырылды. Был хаҡта «Башинформ» агентлығында матбуғат конференцияһында Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе, сит илдәрҙә йәшәгән ватандаштарыбыҙ эштәре һәм халыҡ-ара гуманитар хеҙмәттәшлек буйынса федераль агентлыҡ етәксеһе урынбаҫары, Рәсәй халыҡ-ара хеҙмәттәшлек ассоциацияһы Президиумы рәйесе Георгий Мурадов һәм «Башҡортостан — Германия» дуҫлыҡ йәмғиәте рәйестәше, БР Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы ректоры Сергей Лаврентьев һөйләне.
Ассоциацияға туғыҙ Дуҫлыҡ йәмғиәте индерелде. Улар иҫәбендә — «Башҡортостан — Германия», «Башҡортостан – Болгария», «Башҡортостан – Ҡытай», «Башҡортостан – Һиндостан», Поляк мәҙәниәте үҙәге, Ғәрәп илдәре, Франция, Израиль менән дуҫлыҡ йәмғиәттәре.
— Халыҡ дипломатияһы территорияларҙы үҫтереүҙә, төбәктәрҙең ыңғай йөҙөн формалаштырыуҙа ярҙам итә алырлыҡ фактор булып тора. Бер Дуҫлыҡ йәмғиәтенә быны башҡарыу ауыр. Шуға күрә уларҙы Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек ассоциацияһына берләштерергә булдыҡ.
Республика форумында ҡатнашыусылар Дуҫлыҡ йәмғиәттәренең Кооординация советын булдырҙы. Әлеге Совет Рәсәй халыҡ-ара хеҙмәттәшлек ассоциацияһы составына инеү тураһында ҡарар ҡабул итте.
— Башҡортостанда Дуҫлыҡ йәмғиәттәрен төбәк кимәлендә бер Ассоциацияға берләштереүгә арналған форум үткәреү беҙҙең өсөн көтөлмәгән ҡыуаныс булды, — тине Георгий Мурадов. – Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлеге ваҡытта Рәсәйҙә ни бары өс төбәк Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек ассоциацияһы бар. Улар Мәскәү, Санкт-Петербург һәм Новосибирск ҡалаларында урынлашҡан. Башҡортостанда йәмғиәт көслө булғанға күрә, бында көслө Ассоциация булдырылыуын күреп торабыҙ.
Георгий Мурадов билдәләүенсә, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе, сит илдәрҙә йәшәгән ватандаштарыбыҙ эштәре һәм халыҡ-ара гуманитар хеҙмәттәшлек буйынса федераль агентлыҡты республиканың «Интеркинд» халыҡ-ара хеҙмәттәшлегенә ингән Мәктәп ассоциацияларын булдырыу буйынса тәжрибәһе ҡыҙыҡһындыра. Уның фекеренсә, был тәжрибәне Рәсәйҙең башҡа төбәктәренә, ғөмүмән, бөтә илгә таратырға була.
Әлеге Агентлыҡ менән Башҡортостан араһында килешеү төҙөләсәк, тип хәбәр итте Георгий Мурадов. Ул республикаға Агентлыҡтың мөмкинлектәрен тулыһынса файҙаланырға ярҙам итәсәк. 60 илдә урынлашҡан Рәсәйҙең Фән һәм мәҙәниәт үҙәктәре Башҡортостанға ярҙам итергә әҙер.


text:
Өфө амфитеатрында Симфоник төн уҙҙыФото: Олег Яровиков
Өфө амфитеатрында Симфоник төн уҙҙы
Өфө амфитеатрында Симфоник төн уҙҙыФото: Олег Яровиков
«Өфө амфитеатрында» (Конгресс-холл артындағы майҙанда) «Симфоник төн» исемле open air концерты уҙҙы.
Өс сәғәт дауамында асыҡ һауала Ағиҙел йылғаһы буйында симфоник музыка – башҡорт, рус һәм сил ил музыкаларынан халыҡ яратып алған һәм популяр әҫәрҙәр яңғыраны.
Тамашасылар араһында абруйлы ҡунаҡтар – республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов үҙенең тормош иптәше менән булды.
Кисәнең төп геройҙары – йәш солистар, З.Исмәғилов исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы студенттары һәм уны тамамлаған сәнғәт эшмәкәрҙәре, Башҡортостан Республикаһының Йәштәр симфоник оркестры.
Дирижер пульты артында Өфө дәүләт сәнғәт академияһы ассистенты-стажеры, Александрия ҡалаһында (АҠШ) «Донъя кубогы» конкурсы лауреаты һәм Костромала Мусин исемендәге бөтә Рәсәй дирижерҙар конкурсы дипломанты, «Рәсәйҙең йәш һәләттәре» федераль конкурсы еңеүсеһе Линар Дәүләтбаев булды.
Халыҡ-ара, бөтә Рәсәй һәм республика конкурстары лауреаттары: йырсылар Артур Кәйепҡолов (Ҡаҙағстан), Ян Лейше, Гөлнара Вәлиева, Иҙел Аралбаев, Дилара Иҙрисова, Аида Мәзитова, Рәсәй дәүләт академия симфоник оркестры солистары, скрипкасылар Айһылыу Сәйфуллина һәм Александр Маломожнов (Мәскәү), Сыңғыҙ Ханнанов, пианинола уйнаусылар Шәүрә Сәғитова, Денис Хөсәйенов һәм Элина Арцибашева, виолончелсе Рөстәм Хәмиҙуллин һәм Аяз Нухов, флейтасылар Инна Фоменко һәм Андрей Позяк, аккордеонсы Екатерина Герасимова, кларнетта уйнаусылар Артур Нәзиуллин һәм Руслан Вәлиев, ҡурайсы Марсель Вәхитов, «Splash» барабан шоуы, «Ятаған» ансамбле тәбиғи амфитеатр битләүҙәрендә йыйылған тамашасыларға үҙ ижадын йомарт өләште.
Концертты Рушана Бабич менән Александр Алексеев алып барҙы.
— Европала бындай фестивалдәр даими уҙғарыла – меңләгән кеше ғаиләләре, дуҫтары менән килә, улар күңелдәре менән ял итә, — тип һөйләне скрипкасы Айһылыу Сәйфуллина. — Классик музыканы төшөнөү һис тә кәрәкмәй, ултырырға һәм ләззәт алырға ла була.
Яҡынса баһалар буйынса, «Симфоник төнгә» 12 меңләп кеше йыйылғайны. Улар тәбиғи амфитеатр битләүҙәрендә урынлашты. Сәхнәләге бөтә күренеште ике ҙур экранда күрһәттеләр. Видеорәтте октокоптер – осоп йөрөүсе камера төшөрҙө.
Концерт классик музыка шлягерҙары теҙмәһе һәм сағыу музыкаль фейерверк менән тамамланды.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2013 йылдың сентябрендә Өфөлә Конгресс-холл артындағы майҙанда беренсе тапҡыр музыка сәнғәте йондоҙҙары һәм БР Милли симфоник оркестры ҡатнашлығында масштаблы ореn air уҙа. Шул ваҡыттан алып майҙансыҡҡа Өфө амфитеатры исеме беркетелде. 2014 йылда «Симфоник төн» проекты Башҡортостан Республикаһы Президентының 15 миллион һумлыҡ грантына лайыҡ булды – финанслау сиктәрендә Йәштәр симфоник оркестры өсөн музыка ҡоралдары алыу планлаштырылған.


text:
2016 йылда Башҡортостанда коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар арта Фото: Олег Яровиков
2016 йылда Башҡортостанда коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар арта
2016 йылда Башҡортостанда коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар арта Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
2016 йылдың икенсе ярты йыллығында Башҡортостанда коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар 5,8 процентҡа артасаҡ. Рәсәй Хөкүмәте бойороғо менән киләһе йылға халыҡтың коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләү индексы раҫланды.
Дөйөм ҡағиҙә буйынса тарифтарҙы индексациялау икенсе ярты йыллыҡта үткәрелә, шуға күрә 2016 йылдың 1 июленә тиклем торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн хаҡтар артмаясаҡ. Билдәләнгән ваҡыттан һуң төбәктәр коммуналь түләүҙәр күләмен күтәрә ала.
Коммуналь хеҙмәттәр өсөн иң ҙур хаҡ Мәскәүҙә (7,5 процент), Санкт-Петербургта, Саха (Яҡут) Республикаһында һәм Камчатка крайында көтөлә (6,5 процент). Башҡортостанда торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙәрҙе индексациялау 5,8 проценттан артмаҫҡа тейеш.


text:
Етен
Етен, орлоҡ етене (урыҫ. Лён, лат. Línum) — етен һымаҡтар (Linaceae) ғаиләһенән бер йыллыҡ үлән үҫемлек. Бейеклеге 120 см-ға етә. Май-июнь айҙарында зәңгәр сәскә ата, июль-сентябрҙә орлоғо өлгөрә. Етен борон борондан сәсеп үҫтерелә.
Яҡынса 230 төрө билдәле, иң киң таралганы игүле етен — Евразия төре, 4 төрҙәге төркөмдө уҙ эсенә ала. Сүс һәм май үҫемлеге булараҡ үҫтерелә. Килеп сығышы — Һиндстан һәм Ҡытайҙың, Урта диңгеҙ һәм Кавказ аръяғының таулы райондары. Грузия территорияһында (Колхида), Мысырҙа — б.э.т бер нисә мең йыл элек, Европала — б.э.т 2-се мең йыллыҡта культуралы үҫемлек булараҡ игелә башлай. Рәсәйҙә 10-13 быуаттарҙа барлыҡ ерҙәрҙә таралған була. 1960 йылдарға тиклем Рәсәйҙең ҡара тупраҡлы зоналарында, шулай уҡ Кама алдында төп техник культура булараҡ һанала.
Етендең сүсе бик оҙон күҙәнәктәрҙән (һабаҡтың ҡабыҡ өлөшөндә бәйләм булып йыйылған ябай сүстәрҙән) тора, уның оҙонлоғо һабаҡтың ботаҡланмаған өлөшөнөң оҙонлоғона бәйле. Етен сүсенән төрлө маҡсат өсөн тукымалар эшләнә. Оҙон етен 80-100 см лы һәм унан да бейегерәк, оҙон шымаа һабаҡлы, аҙ һандағы орлоҡ емешле (тармасыҡлы), нигеҙҙә, сүс алыу өсөн үҫтерелә, уртаса 25 % сүс һәм 10 %- ҡа тиклем майҙан тора (майлылығы — 37 %-ҡа тиклем). Көдрәш етен — май культураһы, 30-35 см бейеклектәге ҡыҫҡа һабаҡлы, һабаҡ төбөндә ныҡ ботаҡланған, күп һанда тартмасыҡтары бар (200 данагә тиклем); 52 %-ҡа тиклем майҙан торған орлоҡтары юғары уңыш бирә, был май аҙыҡ-түлек һәм медицина сәнәғәтендә, буяу, лак, олиф эшләгәндә, ҡыҫҡа сүстәре ҡапсыҡ, брезент, шпагат яһағанда ҡулланыла. Дауалау өсөн өрлоғо ҡулланыла.
Ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сизов И. А. Лён. М., 1955; Справочник льновода. М., 1985; Халиков Н. А. Хозяйство татар Поволжья и Урала. Казань, 1995; Пути повышения эффективности масличных культур // Слагаемые эффективного агробизнеса: обобщение опыта и рекомендации. Ч. 1. Земледелие и растениеводство. Казань, 2005.
- Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. —Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. −160 б. ISBN 5-295-01499-1


text:
Республикала йәйге профилле лагерҙар программалары конкурсы иғлан ителде
БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы йәштәр сәйәсәте учреждениелары һәм балалар-йәштәр йәмәғәт ойошмалары араһында республика йәйге профилле лагерҙар программалары конкурсын иғлан итә.
Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, конкурс маҡсаты — профилле лагерҙарҙың балалар, үҫмерҙәр һәм йәштәрҙең рухи, интеллектуаль, ижади, физик һәм социаль ихтыяждарын бойомға ашырыуға йүнәлтелгән инновацион программаларын һәм проекттарын асыҡлау.
Материалдарҙа программаның социаль-тәрбиәүи әһәмиәтен сағылдырыуҙан тыш, авторҙар уны тормошҡа ашырыуҙың иҡтисади йәһәттән маҡсатҡа ярашлы булыуын да иҫәпкә алырға тейеш.
Эштәр 19 мартҡа тиклем Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 10, 24-се кабинет адресы буйынса ҡабул ителә. Телефон: 251-57-19.
Конкурс тураһында тулыраҡ мәғлүмәт БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының рәсми сайтында www.mmpsrb.ru «Йәштәр сәйәсәте» (Конкурстар) бүлегендә урынлаштырылған.


text:
Парижда Башҡортостандың инвестицион мөмкинлектәре тәҡдим ителде
Парижда, «Рәсәй осрашыуҙары-2012» сиктәрендә, Башҡортостандың инвестицион һәм производство мөмкинлектәре тәҡдим ителде. Презентация Халы-ара аренала Франция предприятиеларының иҡтисади эшмәкәрлеген үҫтереү буйынса агентлыҡта (UBIFRANCE) үтте, тип хәбәр иттеләр БР Президентының матбуғат хеҙмәтенән.
Презентацияны Башҡортостан Хөкүмәтендә иҡтисад һәм сәнәғәт өлкәләренә контроллек иткән вице-премьерҙар Евгений Маврин һәм Дмитрий Шаронов үткәрҙе.
Белешмә өсөн. UBIFRANCE – Францияның бер нисә министрлығы һәм Казначейство ҡарамағында булған дәүләт сауҙа-сәнәғәт учреждениеһы. Агентлыҡ Франциялағы коммерция компанияларының продукцияһын экспортлауҙа уларҙың партнеры булып сығыш яһай.


text:
Башҡортостанда энергия һаҡлау мәсьәләләренә ҙур иғтибар бүленә
Башҡортостан вәкилдәре Волга буйы федераль округы төбәктәрендә энергия комплексы үҫеше мәсьәләләре буйынса кәңәшмәлә ҡатнашты. Рәсәйҙең Энергия министрлығы менән уртаҡ кәңәшмәлә «Энергияны һаҡлау һәм энергия һөҙөмтәлелеге тураһында» федераль закондың округта тормошҡа ашырылыуы тикшерелде. Кәңәшмәне Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкил урынбаҫары Галина Изотова алып барҙы.
Башҡортостандан Баш федераль инспектор Петр Капишников, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – иҡтисади үҫеш министры Евгений Маврин һәм «Республиканың знергияны һаҡлау һәм энергия һөҙөмтәлелеге технологияһы ғилми үҙәге» дәүләт автономиялы учреждениеһы директоры Денис Шаменин ҡатнашты. Башҡортостан энергия һаҡлау өлкәһендә саралар уҙғарыу өсөн байтаҡ бюджет средстволары бүлә. «2010-2014 йылдарға һәм 2020 йылға тиклем осорға энергияны һаҡлау һәм энергия һөҙөмтәлелеген арттырыу» комплекслы программаға республика бюджетынан 2011-2013 йылдарға 2 миллиард һумдан ашыу бүленгән, быйылға 421,4 миллион һум бүленгән. Энергияны һаҡлау сәйәсәтен тормошҡа ашырыу өсөн Рәсәйҙең Энергия министрлығы 2011-2012 йылдарға 652 миллион һум бүленгән, ул әһәмиәтле ярҙам.
Республикала бюджеттан тыш финанслауҙы йәлеп итеү буйынса ҙур эш башҡарыла: энергия сервисы контракттары системаһы, инвестиция проекттарына дәүләт ярҙамы, шул иҫәптән, энергия һаҡлау, йылылыҡты тәьмин итеү өлкәһендә. Мотлаҡ энергия тикшеренеүҙәре уҙғарыла, йорттар иҫәп приборҙары менән йыһазландырыла. Бөгөнгө көнгә күп фатирлы йорттарҙы тәьмин итеү өлөшө һыу кеүек, электр һәм йылы энергия буйынса ла 100 процент тәшкил итә. Электр энергияһы буйынса йорттарҙы шәхси иҫәп приборҙары менән тәьмин итеү өлөшө 99,3 процент тәшкил итә, һыу буйынса – 59,5 процент.
Берҙәм төбәк мәғлүмәт системаһы булдырылған, ул энергия һаҡлау сараларын тормошҡа ашырыуҙан һөҙөмтәне билдәләргә һәм уларҙың бойомға ашырылыуын контролдә тоторға мөмкинлек бирәсәк.
Кәңәшмә барышында Галина Изотова, күпселек төбәктәрҙә энергия аудиты өлөшөндә эш тамамланған тиерлек, тип хәбәр итте. Уртаса округ буйынса энергияны өйрәнеү 89 процент ойошмаларҙа башҡарылған.
Шулай уҡ кәңәшмәлә энергияны һаҡлау һәм энергия һөҙөмтәлелеген арттырыу төбәк программаларын тормошҡа ашырыуға Рәсәй Федерацияһы субъекттарына федераль бюджеттан быйыл субсидиялар бүлеү йомғаҡтары ҡаралды, тип хәбәр иттеләр Баш федераль инспекторҙың матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Бесбесәй
Бесбесей, беснәк, ҡарабаш турғай, майсыл, майгис(урыҫ. Московка, лат. Periparus ater) — ҙур булмаған ҡошсоҡ.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Турғайҙан бәләкәйерәк. Түбәһе ҡара, сикәләре аҡ. Арҡаһы күкһел һоро, ҡанаттары һәм ҡойроғо күкһел көрән. Кәүҙәһенең аҫ яғы һорғолт аҡ, ҡабырғалары һарғылт көрән. Тебейек-тән аҡ сикәләре һәм күкһел төҫө менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы яңғырауыҡлы; «си-пи-си-пи» йәки «ти-ти-түй,- ти-ти-түй».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аралаш һәм ылыҫлы урмандарҙа йәшәй. Бөжәктәр, уларҙың ҡурсаҡтары менән туҡлана. Йылы яҡҡа китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Киң генә таралған. Ағас ҡыуыштарында оялай. Ҡыҙғылт һипкелле4 6—11 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ № 3478 28.693.35 И 90
- Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Арнадия, 1996. — ISBN 5-88666-011-9


text:
Фото:
Сафуан Әлибаев Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге премияға лайыҡ булды
Фото:
Башҡортостан Президенты Указы менән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендә Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы «Һайланма әҫәрҙәр. II том» китабы өсөн яҙыусы Сафуан Әлибаевҡа тапшырылды.
Башҡортостан Республикаһының балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендә Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы 2005 йылдың 1 октябрендә булдырылды. Был ваҡыт эсендә уға яҙыусылар Факил Мырҙаҡаев һәм Кәтибә Кинйәбулатова лайыҡ булды. Сафуан Әлибаев премияның өсөнсө лауреаты булды.


text:
Jooble - это один сайт, на котором Вы можете искать работу по всему Интернету.узнать больше
Работа Федоровский район, Республика Башкортостан
Популярные вакансии Федоровский район, Республика Башкортостан
бухгалтер Федоровский район, Республика Башкортостан
водитель Федоровский район, Республика Башкортостан
директор Федоровский район, Республика Башкортостан
директор по персоналу Федоровский район, Республика Башкортостан
инженер Федоровский район, Республика Башкортостан
1с Федоровский район, Республика Башкортостан
автомобиль Федоровский район, Республика Башкортостан
агроном Федоровский район, Республика Башкортостан
анализ Федоровский район, Республика Башкортостан
без опыта работы Федоровский район, Республика Башкортостан
безопасность Федоровский район, Республика Башкортостан
бизнес Федоровский район, Республика Башкортостан
бизнес процесс Федоровский район, Республика Башкортостан
ведущий Федоровский район, Республика Башкортостан
ветеринар Федоровский район, Республика Башкортостан
ветеринарный врач Федоровский район, Республика Башкортостан
водитель категории д Федоровский район, Республика Башкортостан
водитель категории е Федоровский район, Республика Башкортостан
водитель на грузовой автомобиль Федоровский район, Республика Башкортостан
водитель с автомобилем Федоровский район, Республика Башкортостан
водитель экспедитор Федоровский район, Республика Башкортостан
водитель-экспедитор категории е Федоровский район, Республика Башкортостан
врач Федоровский район, Республика Башкортостан
главный Федоровский район, Республика Башкортостан
директор компании Федоровский район, Республика Башкортостан
директор магазина Федоровский район, Республика Башкортостан
директор руководитель Федоровский район, Республика Башкортостан
дополнительная Федоровский район, Республика Башкортостан
дояр Федоровский район, Республика Башкортостан
заведующий Федоровский район, Республика Башкортостан
заведующий хозяйством Федоровский район, Республика Башкортостан
землеустройство Федоровский район, Республика Башкортостан
зоотехник Федоровский район, Республика Башкортостан
инженер эксплуатации Федоровский район, Республика Башкортостан
кассир Федоровский район, Республика Башкортостан
категорийный Федоровский район, Республика Башкортостан
качества Федоровский район, Республика Башкортостан
компьютер Федоровский район, Республика Башкортостан
кредит Федоровский район, Республика Башкортостан
кредитный специалист Федоровский район, Республика Башкортостан
магазин Федоровский район, Республика Башкортостан
машинист катка Федоровский район, Республика Башкортостан
музыка Федоровский район, Республика Башкортостан
на дому Федоровский район, Республика Башкортостан
не полный рабочий день Федоровский район, Республика Башкортостан
офис Федоровский район, Республика Башкортостан
персонал Федоровский район, Республика Башкортостан
пк Федоровский район, Республика Башкортостан
планирование Федоровский район, Республика Башкортостан
преподаватель Федоровский район, Республика Башкортостан
продавец Федоровский район, Республика Башкортостан
продавец кассир Федоровский район, Республика Башкортостан
продажи Федоровский район, Республика Башкортостан
производство Федоровский район, Республика Башкортостан
рабочий Федоровский район, Республика Башкортостан
рабочий по комплексному обслуживанию зданий Федоровский район, Республика Башкортостан
рабочий по комплексному обслуживанию и ремонту зданий Федоровский район, Республика Башкортостан
рабочий по обслуживанию здания Федоровский район, Республика Башкортостан
разное Федоровский район, Республика Башкортостан
регион Федоровский район, Республика Башкортостан
ремонт Федоровский район, Республика Башкортостан
руководитель Федоровский район, Республика Башкортостан
руководство Федоровский район, Республика Башкортостан
с клиентами Федоровский район, Республика Башкортостан
с пк word Федоровский район, Республика Башкортостан
санитарка Федоровский район, Республика Башкортостан
сварщик Федоровский район, Республика Башкортостан
свободный Федоровский район, Республика Башкортостан
связь Федоровский район, Республика Башкортостан
сельское хозяйство Федоровский район, Республика Башкортостан
сменный Федоровский район, Республика Башкортостан
сотрудник Федоровский район, Республика Башкортостан
сотрудник для работы на дому Федоровский район, Республика Башкортостан
специалист Федоровский район, Республика Башкортостан
специалист по работе с клиентами Федоровский район, Республика Башкортостан
специалист по учету Федоровский район, Республика Башкортостан
сторож Федоровский район, Республика Башкортостан
строительство Федоровский район, Республика Башкортостан
техник Федоровский район, Республика Башкортостан
технический Федоровский район, Республика Башкортостан
товар Федоровский район, Республика Башкортостан
торговый Федоровский район, Республика Башкортостан
тракторист-машинист Федоровский район, Республика Башкортостан
тракторист-машинист сельскохозяйственного производства Федоровский район, Республика Башкортостан
транспорт Федоровский район, Республика Башкортостан
тренинг Федоровский район, Республика Башкортостан
уборка Федоровский район, Республика Башкортостан
уборщик Федоровский район, Республика Башкортостан
уборщик производственных и служебных помещений Федоровский район, Республика Башкортостан
уборщик производственных помещений Федоровский район, Республика Башкортостан
управление Федоровский район, Республика Башкортостан
управление персоналом Федоровский район, Республика Башкортостан
ученик Федоровский район, Республика Башкортостан
экспедитор Федоровский район, Республика Башкортостан
эксплуатации Федоровский район, Республика Башкортостан
эксплуатация здания Федоровский район, Республика Башкортостан
электрогазосварщик Федоровский район, Республика Башкортостан
электромонтер Федоровский район, Республика Башкортостан
электромонтер по ремонту и обслуживанию электрооборудования Федоровский район, Республика Башкортостан
Поиск работы по городам, работа Федоровский район, Республика Башкортостан
работа Федоровка, Федоровский р-н, Республика Башкортостан
работа Михайловка, Федоровский р-н, Республика Башкортостан
работа Каралачик, Республика Башкортостан
работа Юрматы, Республика Башкортостан
работа Балыклы, Республика Башкортостан
работа Гончаровка, Республика Башкортостан


text:
Фото:
Эшҡыуарҙар өсөнсө тапҡырына һөнәри байрамдарын билдәләне
Фото:
Республика бизнес-ширҡәте өсөнсө тапҡырына Рәсәй эшҡыуарҙары көнөн байрам итте. Быйыл ойоштороусылар — «Рәсәй терәге» Башҡортостан төбәк бүлексәһе һәм БР Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы — юғары раут форматынан ситләшеп, йыйылыу урынын Өфөнән алыҫ түгел Йәмле күл янына күсерергә ҡарар итте.
Бөтә республиканан бизнесмендарҙы ҡотларға БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты рәйесе Ринат Зәйнуллин, БР Бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм яҡлау фонды генераль директоры Илдар Байбулатов, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың Сәнәғәт, транспорт, төҙөлөш, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Дмитрий Купцов, БР Кредит ойошмалары ассоциацияһы рәйесе Айҙар Зөбәйеров килде.
Бизнесты яҡлау буйынса йәмәғәт ойошмалары вәкилдәренә эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә булышлыҡ иткән өсөн рәхмәт билдәһе итеп иҫтәлекле дипломдар тапшырылды.
«Чародеи» шоу-студияһының сығышы, Самат Макаев башҡарыуында шлягерҙар һәм Марсель Йосоповтан утлы шоу кисә ҡунаҡтарының хәтерендә оҙаҡ һаҡланасаҡ.
—Рәсәй эшҡыуарлығы көнө кеүек бындай саралар, һис шикһеҙ, мөһим. Беҙ коллегалар менән эш шарттарында осрашырға, һәр ваҡыт ниндәйҙер кисектергеһеҙ мәсьәләләрҙе хәл итеү менән шөғөлләнеүгә күнеккәнбеҙ. Бындай атмосферала үҙеңде һәр ваҡыт көсөргәнештә тотаһың, ә инде ҡатмарлы мәсьәләләргә “ял иткән” күҙлектән ҡараһаң, улар сиктән тыш сетерекле лә булмауын күрәһең бит. Тап шуға күрә лә коллегалар менән тәбиғәт ҡосағында йыйылышып, ябай аралашыу мөмкинлеге — күп проблемаларҙы хәл итеүгә аҙым ул, — тип иҫәпләй «Йәйғор» компаниялары төркөмө президенты, «Рәсәй терәге» Өфө бүлексәһе етәксеһе Дмитрий Щербацкий.


text:
Фото:
Президент аҫрауға бала алыусы ғаиләләргә аҡсалата түләү билдәләү инициативаһын хупланы
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов аҫрауға бала алыусы ғаиләләргә республика бюджеты иҫәбенә бер тапҡыр бирелә торған аҡсалата түләү индереү инициативаһын хупланы. Аҡса был ғаиләләргә етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы тапшырғанда күсереләсәк, тип планлаштырыла. Был турала Рөстәм Хәмитов 20 октябрҙә Өфөгә эш сәфәре менән килгән РФ Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Павел Астахов менән осрашыу барышында белдерҙе.
Павел Астаховтың һүҙҙәренә ҡарағанда, Рәсәйҙә ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған 700 меңдән ашыу бала иҫәпләнә. «Бер баланы аҫрауға дәүләт йылына 300 меңдән 1,5 миллион һумға тиклем аҡса тотона. Ғаилә тәрбиә биреүҙең иң яҡшы формаһы булып тороуын иҫәпкә алып, балаларҙы аҫрауға алыусы ғаиләләргә урынлаштырыуҙы, уларға бер тапҡыр түләнә торған аҡсалата премия биреүҙе дөрөҫ тип иҫәпләйем», — тип аңлатты балалар омбудсмены.
Павел Астахов Калининград өлкәһен миҫалға килтерҙе, унда тәрбиәгә бала алған ғаиләләр 600 мең һумға тиклем аҡса ала. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, бындай түләүҙәр биреү мөмкинлеге яҡын араларҙа – 2011 йылға республика бюджетын проектлау барышында уҡ ҡараласаҡ, тип билдәләне.
Рәсәйҙә Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Павел Астахов яңы балалар баҡсалары төҙөү һәм элеккеләрен кире ҡайтарыу буйынса республика программаһын ыңғай баһаланы. Башҡортостан бюджеты мәктәпкәсә балалар учреждениелары төҙөүгә 9,5 миллиард һум аҡса тотонасаҡ.
«Хәҙер балалар баҡсаларында урын алыуға сиратта 50 меңгә яҡын бала тора. Яҡындағы өс йылда беҙ 30 мең самаһы яңы урын асасаҡбыҙ һәм, шулай итеп, проблеманың киҫкенлеген бөтөрәсәкбеҙ», — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.


text:
Район
Улица Все районы Чкаловский Железнодорожный Кировский Ленинский Октябрьский Орджоникидзевский Верх-Исетский Все улицы бульвар Верх-Исетский пер. Речной пер. Саранинский проспект Ленина Режевской тракт 15 км шоссе Елизаветинское ул. 40 лет Комсомола ул. 8 Марта ул. Академика Шварца ул. Академика Вонсовского ул. Альпинистов ул. Аппаратная ул. Бахчиванджи ул. Белинского ул. Белореченская ул. Берёзовая ул. Блюхера ул. Братская ул. Чебышева ул. Чекистов ул. Черепанова ул. Декабристов ул. Электриков ул. Фронтовых Бригад ул. Фрунзе ул. Генеральская ул. Гурзуфская ул. Карьерная ул. Комсомольская ул. Космонавтов проспект ул. Краснодарская ул. Краснолесья ул. Крауля ул. Крылова ул. Куйбышева ул. Ленина проспект ул. Луганская ул. Лукиных ул. Луначарского ул. Малышева ул. Мамина-Сибиряка ул. Машинная ул. Маяковского ул. Мельковская ул. Металлургов ул. Мраморская ул. Окружная ул. Отто Шмидта ул. Патриотов ул. Павла Шаманова ул. Первомайская ул. Победы ул. Посадская ул. Предельная ул. Проезжая ул. Радищева ул. Розы Люксембург ул. Сакко и Ванцетти ул. Самолётная ул. Щорса ул. Шаумяна ул. Шефская ул. Совхозная ул. Союзная ул. Старых Большевиков ул. Степана Разина ул. Строителей ул. Студенческая ул. Сулимова ул. Сурикова ул. Сыромолотова ул. Таганская ул. Татищева ул. Толедова ул. Учителей ул. Уральских Рабочих ул. Ветеринарная ул. Вилонова ул. Вильгельма де Геннина ул. Восточная ул. Ясная ул. Юлиуса Фучика ул. Заводская ул. Завокзальная Применить


text:
Район
Улица Все районы Чкаловский Железнодорожный Кировский Ленинский Октябрьский Орджоникидзевский Верх-Исетский Все улицы Ленина пер. Автоматики пер. Банковский пер. Центральный рынок пер. Черноморский пер. Красный пер. Проходной пер. Театральный пер. Угловой пер. Замятина проспект Космонавтов проспект Ленина проспект Орджоникидзе проспект Седова Щербакова Сибирский тракт Сибирский тракт дублер ул. 40 лет Комсомола ул. 40 лет Октября ул. 8 Марта ул. Академика Бардина ул. Академика Шварца ул. Амундсена ул. Артинская ул. Азина ул. Бабушкина ул. Бажова ул. Баумана ул. Бебеля ул. Белинского ул. Белореченская ул. Бетонщиков ул. Билимбаевская ул. Бисертская ул. Блюхера ул. Большакова ул. Чебышева ул. Челюскинцев ул. Черкасская ул. Черняховского ул. Чкалова ул. Циолковского ул. Дагестанская ул. Долорес Ибаррури ул. Электриков ул. Ерёмина ул. Фрезеровщиков ул. Фрунзе ул. Фурманова ул. Гагарина ул. Грибоедова ул. Халтурина ул. Хохрякова ул. Ильича ул. Инженерная ул. Карла Либкнехта ул. Кирова ул. Кислородная ул. Комсомольская ул. Краснолесья ул. Красных Командиров ул. Красных Партизан ул. Крауля ул. Крестинского ул. Куйбышева ул. Кузнечная ул. Лобкова ул. Ломоносова ул. Луначарского ул. Малышева ул. Мамина-Сибиряка ул. Маневровая ул. Марата ул. Маршала Жукова ул. Маяковского ул. Менделеева ул. Металлургов ул. Мичурина ул. Миномётчиков ул. Некрасова ул. Новгородцевой ул. Новинская ул. Новостроя ул. Папанина ул. Первомайская ул. Пионеров ул. Победы ул. Попова ул. Посадская ул. Пушкина ул. Радищева ул. Репина ул. Сакко и Ванцетти ул. Санаторная ул. Щербакова ул. Щорса ул. Шаумяна ул. Шевченко ул. Соболева ул. Старых Большевиков ул. Сулимова ул. Сурикова ул. Свердлова ул. Татищева ул. Техническая ул. Трактористов ул. Тверитина ул. Учителей ул. Уральская ул. Вайнера ул. Викулова ул. Вилонова ул. Вильгельма де Геннина ул. Воеводина ул. Волгоградская ул. Восстания ул. Восточная ул. Высоцкого ул. Ясная ул. Заводская ул. Завокзальная ул. Зои Космодемьянской Вайнера Применить


text:
Скачать презентацию
Идет загрузка презентации. Пожалуйста, подождите
Презентация была опубликована год назад пользователемСвятослав Якушко
1 Электронный вариант тестов по государственному башкирскому языку для 5-9 классов С о з д а н и е э л е к т р о н н о г о в а р и а н т а т е с т о в п о г о с у д а р с т в е н н о м у б а ш к и р с к о м у я з ы к у д л я к л а с с о в Служебные части речи Яр ҙ амсы һү ҙ төркөмдәре
2 Поставьте нужные слова в предложения Быйыл ямғыр мул яу ҙ ы, (но, однако,а) уңыш а ҙ булды. Атаһы (с, вместе) ҡ ы ҙ ы Айһылыу ҙ а килде. Мәктәптән ҡ айт ҡ ас Әминә (или) Алһыу өй ҙ ә яр ҙ амлашыр. Көн (к обеду) асылып китте. Ҡ ап ҡ а янында Иштуған (лишь) тороп ҡ алды.
3 Выберите подходящий послеслог : Миңә Баш ҡ ортостандың ү ҙ ирке... Рус дәүләтенә ҡ ушылыуы... китап кәрәк. Менән Тураһында Өсөн Кеүек Сөнки Ҡ ә ҙ әре
4 Выберите подходящий послеслог. Рәми Ғарипов... күп у ҡ ыным. менән тураһында кеүек ҡ ә ҙ әр
5 Выберите подходящий послеслог. Мин ү ҙ ебе ҙҙ ең шәжәрәбе ҙ... ҡ ы ҙ ы ҡ һынам. һуң тураһында кеүек өсөн сөнки менән
6 Выберите подходящий послеслог. Мин Баш ҡ ортостанда йәшәүем... ғорурланам. һуң тураһында кеүек өсөн сөнки менән
7 Выберите подходящий союз. Әлиә походтан ҡ айтты... унда күргәндәрен һөйләне. һәм әммә ләкин Әле тағы йәки
8 Какие слова нужно ставить вместо точек в предложении : - А-у! - тип ҡ ыс ҡ ыр ҙ ы Азамат урманда. -...!тип яуапланы ҡ айтауаз.
9 Напишите вместо точек определение данных слов : Әгәр, ләкин, ә, тағы, һәм – теркәүестәр ; Бар, түгел, буғай, тейеш - Кеүек, шикелле, бирле, һайын - Урра, аһ, ай-һай, эх - бәйләүес мөнәсәбәт һү ҙҙ әр ымлы ҡ тар
10 Определите, к какой части речи относится выделеннре слово : Ҡ ала ситендә бомба шартланы (З.Биишева) Теркәүес Бәйләүес Ымлы ҡ Ки ҫ әксә
Еще похожие презентации в нашем архиве:
© 2017 MyShared Inc.
All rights reserved.


text:
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов Бахрейн принцессаһы менән осраштыФото: Андрей Старостин
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов Бахрейн принцессаһы менән осрашты
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов Бахрейн принцессаһы менән осраштыФото: Андрей Старостин
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов Бахрейн принцессаһы менән осрашты. «Рияда» төркөмө президенты Шейха Дейя бинт Ибраһим Әл Хәлифә Башҡортостанға эш визиты менән килде. Осрашыуҙа республика предприятиелары менән хеҙмәттәшлек итеү, берлектәге халыҡ-ара проекттарҙа ҡатнашыу мәсьәләләре һәм инвестициялар тураһында һүҙ барҙы.
Бахрейн принцессаһының Башҡортостанға визиты сараларға бай: бизнесмендар менән осрашыуҙар, заводтарға барыу планлаштырылған. Республика Президенты төбәк иҡтисады үҫешенең төп күрһәткестәре, предприятиелар һәм сәнәғәт өлкәһендәге өҫтөнлөклө йүнәлештәр тураһында һөйләне һәм берлектәге проекттарҙа ҡатнашырға саҡырҙы.
— Башҡортостанда инвестициялар йәлеп итеү эшмәкәрлеге әүҙем алып барыла, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Заманса ҡануниәт булдырылды. Уға ярашлы, инвесторҙар өсөн ҙур һалым ташламалары ҡаралған. Беҙҙә инвесторҙар өсөн уңайлы шарттар булдырыла, һеҙҙе хеҙмәттәшлек итергә саҡырабыҙ. Һеҙҙең инвестициялар йәлеп итеү һәм ҙур фондтар менән килешеп эш итеү буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып барыуығыҙ хаҡында беләбеҙ, беҙҙең проекттарҙы ла ҡарап сығырға тәҡдим итәбеҙ. Республика банк структураларының Фарсы ҡултығы илдәрендә эшмәкәрлек алып барыуы һәм Башҡортостан предприятиелары продукцияһын Яҡын Көнсығыш илдәренә сығарыу өлкәләрендә хеҙмәттәшлек итергә теләр инек. Беҙҙә донъя кимәлендәге продукция етештергән, халыҡ-ара проекттарҙа ҡатнашҡан предприятиелар бар. Атап әйткәндә, һүҙ Кубала өс нефть эшкәртеү заводын ойоштороу тураһында бара. Ҡорамалдар урынлаштырыуҙан алып технологиялар индереүгә тиклем барлыҡ эштәрҙе Башҡортостан белгестәре башҡара ала. Проект бюджеты – яҡынса 20 миллиард доллар.
Бахрейн принцессаһы күптән Башҡортостанды күрергә хыялланыуы хаҡында әйтте. Шейха Дейя бинт Ибраһим Әл Хәлифә нефть һәм нефть продукттарын һатыу, ауыл хужалығы, аҙыҡ-түлек продукттары етештереү, энергетика өлкәләрендә хеҙмәттәшлек итергә теләүен белдерҙе. Шулай уҡ, уның һүҙҙәренсә, киләсәктә нефть-газ секторын да үҫтерергә мөмкин.


text:
Республикала 166 меңдән ашыу уҡытыусы иҫәпләнә
Башҡортостанда мәғариф системаһында инновацион үҫеш программаһын тормошҡа ашырыу дауам итә. Бөгөн мәктәптәрҙең 80 процентынан күберәге, шулай уҡ барлыҡ урта һәм юғары һөнәри белем биреү йорттары интернет менән ҡулланыу мөмкинлегенә эйә.
«Башинформ» агентлығына Федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәтенең БР буйынса территориаль органы хәбәр итеүенсә, 100 уҡыусыға иҫәптә көндөҙгө дәүләт дөйөм белем биреү учреждениеларының компьютерҙар менән тәьмин ителеше 4,3 берәмек тәшкил итә. 100 студентҡа иҫәптә дәүләт юғары уҡыу йорттарының – 9,4 берәмек, дәүләт урта махсус уҡыу йорттарының – 8,7 берәмек.
Инновацион белем биреүҙең мотлаҡ шарты – уҡыу йорттарында иң яҡшы педагогтарҙы һаҡлап ҡалыу һәм уларҙың квалификацияһын даими үҫтереүҙе тәьмин итеү.
Әлеге вҡытта мәғариф өлкәһендә 166,5 мең кеше йәғни республикала эшселәр һанының 14 проценты эшләй. Мәктәп уҡытыусыларының 84 проценты юғары белемгә эйә. Урта махсус уҡыу йорттарында был күрһәткес бер аҙға юғарыраҡ – уҡытыусыларҙың 94 проценты. Һәм юғары уҡыу йорттары уҡытыусыларының өстән ике өлөшө (65 проценты) – фән докторы йәки кандидаты.


text:
Рөстәм Хәмитов «АгроКомплекс-2016» халыҡ-ара махсуслаштырылған күргәҙмәһе менән таныштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов «АгроКомплекс-2016» халыҡ-ара махсуслаштырылған күргәҙмәһе менән танышты
Рөстәм Хәмитов «АгроКомплекс-2016» халыҡ-ара махсуслаштырылған күргәҙмәһе менән таныштыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
15 мартта Өфөләге «ВДНХ-Экспо» майҙансығында Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «АгроКомплекс-2016» халыҡ-ара махсуслаштырылған күргәҙмәһе менән танышты.
Тәүҙә республика Башлығы «ВДНХ-Экспо» алдындағы асыҡ майҙанда урынлашҡан машина эшләү комплексының яңы өлгөләрен ҡараны. 120-нән ашыу Рәсәй һәм сит ил компаниялары, шул иҫәптән республиканың ауыл хужалығы машиналарын эшләү предприятиелары яңы ауыл хужалығы техникаһы, ҡорамалдар тәҡдим итте.
Башҡортостан Башлығы төбәктең агросәнәғәт комплексында импортты алмаштырыу программаһының нисек ғәмәлгә ашырылыуы, аграрийҙарға ниндәй техника талап ителеүе һәм быйыл урып йыйыу кампанияһын уңышлы уҙғарыу өсөн ниндәй ҡорамалдар һатып алырға кәрәклеге менән ҡыҙыҡһынды.
Күргәҙмәлә тәүге тапҡыр шыйыҡ комплекслы минераль ашламалар тәҡдим ителде. Быйыл ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәр уларҙы әүҙем ҡулланырға ниәтләй. Улар араһында «ФосАгро» компанияһы етештергән шыйыҡ фосфор бар. Әлеге ваҡытта республикала минераль ашламаларҙы һатыу буйынса логистик үҙәк һәм компаниялар асыу буйынса эштәр алып барыла, тип хәбәр итте предприятие вәкилдәре.
Мал-тыуар, ҡош-ҡорт, затлы тиреле йәнлектәр, балыҡ үрсетеү менән шөғөлләнгән хужалыҡтар малсылыҡ йүнәлешен тәҡдим итә. Мәҫәлән, Борай районының «Золотое руно» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте — роман тоҡомло һарыҡтарҙы үрсетеү буйынса тоҡомсолоҡ репродукторы. Өфө районының «ТДК» агрофирмаһы бүҙәнә һәм ҡырғауыл үрсетеүгә махсуслаша. Хужалыҡ вәкилдәре әйтеүенсә, бөгөн фермала ҡоштарҙың һаны 40 меңгә еткән. Агрофирма продукцияһына (йомортҡа, ҡош ите) ихтыяж арта һәм республика, федераль сауҙа селтәрҙәренә һатыуға сығарыла.
Башҡорт дәүләт университетының стендын ҡараған саҡта Рөстәм Хәмитов вузда итальян технологияһына нигеҙләнеп сыр етештереү буйынса уҡыу үҙәген асырға тәҡдим итте.
Бынан тыш, республика Башлығы 20-нән ашыу, шул иҫәптән Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге, «Тәүәкән» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы, «Мәсәғүт һөт-консерва комбинаты» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Рассвет» фермер хужалығы һәм башҡа предприятиеларҙың продукцияһы ҡуйылған туҡланыу продукттары экспозицияһы менән танышты. Айырым стенд республика ауыл хужалығы етештереүселәренең «Башҡортостан аҙыҡ-түлеге» бренды аҫтында сығарылған продукцияһына арналған.


text:
Башинформ агентлығының баш мөхәррире республиканың һалым идаралығы ҡарамағындағы Йәмәғәтселек советы составындаФото: Федераль һалым хеҙмәтенең матбуғат хеҙмәте
Башинформ агентлығының баш мөхәррире республиканың һалым идаралығы ҡарамағындағы Йәмәғәтселек советы составында
Башинформ агентлығының баш мөхәррире республиканың һалым идаралығы ҡарамағындағы Йәмәғәтселек советы составындаФото: Федераль һалым хеҙмәтенең матбуғат хеҙмәте
Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығында Йәмәғәтселек советының беренсе ултырышы уҙҙы. Уның составына БР буйынса Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы Советы рәйесе Алексей Щербацкий; БР Эш биреүселәр союзы рәйесе, БР Йәмәғәт палатаһының Иҡтисади мәсьәләләр, эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау буйынса комиссия рәйесе Владимир Шолом; «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры Ғәлим Яҡупов; «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының баш мөхәррире Шамил Вәлиев; Өфө хакимиәте башлығы ҡарамағындағы инвестиция климатын яҡшыртыу буйынса Йәмәғәтселек советы ағзаһы Ольга Одинокова; БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһының хоҡуҡи департамент директоры Вера Алябьева; Бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм уға ярҙам итеү фонды рәйесе, «Рәсәй таянысы» ағзаһы Денис Мусин; «Эшлекле Рәсәй» Башҡортостан төбәк бүлеге башҡарма директоры Альберт Ғарипов; Өфө дәүләт авиация техник университетының һалым һәм һалыу һалыу кафедраһы мөдире Маргарита Аристархова инде.
Совет ағзалары үҙҙәренең рәйесе итеп Владимир Шоломды һайланы, уның урынбаҫары – Альберт Ғарипов.
РФ Федераль һалым хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы етәксеһе Марат Вәхитов эшмәкәрлектең өҫтөнлөклө йүнәлештәре һәм идаралыҡ ғәмәлгә ашырған программалар тураһында һөйләне.
Ултырышта ҡатнашыусылар ойоштороу мәсьәләләрен тикшерҙе һәм бөтә йүнәлештәр буйынса хеҙмәттәшлеккә әҙер булыуҙарын белдерҙе, тип хәбәр иттеләр ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән.
РФ Федераль һалым хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы ҡарамағындағы Йәмәғәтселек советы йәмәғәт контроленең даими эшләгән кәңәш итеү органы булып тора. Советтың бурысы – идаралыҡ эшмәкәрлеге өлкәһендә мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн Рәсәй граждандары, йәмәғәт берләшмәләре, ойошмалары, дәүләт власы органдары яҡлауын тәьмин итеүҙә һәм мәнфәғәттәрен яраштырыуҙа булышлыҡ итеү.


text:
Өфөнөң вакансиялар банкы аҙна эсендә 1600 берәмеккә тулыланды
Өфөнөң вакансиялар банкы үткән аҙна эсендә яңы эш урындары менән ярайһы уҡ тулыланды. Бөгөнгө көнгә унда 9600-ҙән ашыу вакантлы урын иҫәпләнә. Көсөргәнешлек коэффициенты йәки эшһеҙҙәр менән вакансиялар нисбәте түбәнәйҙе һәм әлегә 0,96-ға тиң.
«Башинформ» агентлығына Өфөнөң халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытта Башҡортостандың баш ҡалаһында рәсми рәүештә 8600-гә яҡын эшһеҙ теркәлгән, уларҙың 8000-гә яҡыны эшһеҙлек буйынса пособие ала.
Ҡаланың халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә йәмғеһе 9200 кеше иҫәптә тора. Йәнә 2000-гә яҡыны үткән аҙнала Өфөләге халыҡ мәшғүллеге үҙәгенең төрлө хеҙмәттәре менән файҙаланған.


text:
Благовар районында сабаталар үреү техникаһын үҙләштерәләр
Ҡәнзәфәр бей исемендәге «Һарайлы» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге «Олатайымдың сабаталары» темаһына танып белеү сәғәтен үткәрҙе. Оҫта Ринах Ғиндуллин Благовар районы Һарайлы дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусыларына сабаталар үреү техникаһы тураһында һөйләне.
Оҫта был аяҡ-кейеменең тарихы тураһында һөйләп кенә ҡалманы, ә сабатаны нисек үреүен дә күрһәтте. Уҡыусылар шулай уҡ үҙҙәре лә сабата үреп маташты, ә һуңынан яңы аяҡ-кейемде кейеп ҡараны. Сара уҡыусыларға тарихты, традицион милли көнкүреште тәрәнерәк белергә ярҙам итте.
Һыҙырылған йүкәнән үрелгән аяҡ-кейеме ауыл ерендә киң ҡулланылған. Сабаталар үреү менән ауыл халҡы ҡышын, баҫыу эштәре булмағанда, шөғөлләнгән. Уға сеймалды йәйен әҙерләгән. Ныҡлыҡ өсөн табанын тал, йүкә, бау менән үргәндәр йәки күн менән теккәндәр. Хәҙер сабаталарҙы музейҙарҙа ғына күреп була.


text:
Президент ЮНЕСКО етәксеһен ҡотланы
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Ирина Боковаға Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының мәғариф, фән һәм мәҙәниәт мәсьәләләре буйынса (ЮНЕСКО) генераль директоры вазифаһына һайланыуы һәм раҫланыуы менән ҡотлап телеграмма ебәрҙе.
Ҡотлауҙа шулай тиелә:
"Хөрмәтле Ирина Георгиева!
ЮНЕСКО-ның 60 йылдан ашыу тарихында ошондай абруйлы халыҡ-ара ойошманың етәксеһе итеп тәүге тапҡыр ҡатын-ҡыҙ – Рәсәй һәм уның төбәктәре мәғариф, фән һәм мәҙәниәт, мәҙәни һәм тарихи мираҫты һаҡлау өлкәләрендә күп яҡлы хеҙмәттәшлек алып барған туғандаш Болгария, Көнсығыш Европа вәкиле һайланыуына бик шатбыҙ.
Башҡортостан Республикаһы – Рәсәй Федерацияһының алдынғы субъекттарының береһе – ЮНЕСКО-ның күп сараларында, программаларында һәм проекттарында ҡатнашып, 10 йылдан ашыу инде уның менән әүҙем бәйләнеш тота. Мәҫәлән, 2008 йылдың мартында берлектәге акция –ЮНЕСКО-ның Париждағы штаб-фатирында Башҡортостан Республикаһы менән таныштырыу үтте. Унда мәғариф, фән һәм мәҙәниәт, мәғлүмәт һәм коммуникация, йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм өлкәләрендә хеҙмәттәшлектең перспективалы йүнәлештәрен билдәләүсе Хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә — ЮНЕСКО менән Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте араһындағы коммюникеға ҡул ҡуйылды.
Хөрмәтле Ирина Георгиева, Һеҙгә бөтә донъя халыҡтарының сәскә атыуы һәм именлеге мәнфәғәттәрендәге яуаплы халыҡ-ара эшмәкәрлегегеҙҙә уңыштар теләргә рөхсәт итегеҙ!
Форсаттан файҙаланып, Һеҙҙе ҡунаҡсыл Башҡортостан еренә килеп, күп милләтле һәм күп конфессиялы республикабыҙҙың үҙенсәлекле мәҙәниәте һәм уникаль тәбиғәте менән танышырға саҡырам”.


text:
Туймазы индустриаль техникумында батырлыҡ дәрестәре уҙҙы
Оборона-спорт эштәре айлығы сиктәрендә Туймазы районының профессиональ белем биреү учреждениеларында социаль-ватансылыҡ акциялары, конкурстар, спорт ярыштары һәм эстафеталар уҙҙы.
Техникум студенттарының лайыҡлы эшләнгән эштәре, беҙҙең дәүерҙә лә батырлыҡҡа урын барлығын раҫлай. 2013 йылдың йәйендә Серафимовка ауылы быуаһында беренсе курс студенты Виталий Черепанов батып барған баланы ҡотҡара. Ә унан бер йыл алданыраҡ Евгений Морозов, хәҙер инде техникумды тамамлаған, осраҡлы рәүештә юл транспорт хәл-ваҡиғаһы урынында була. Ҡыйыу егет ваҡиға урына ашығыс ярҙам бригадаһын саҡыра һәм зыян күреүсегә тәүге медицина ярҙамы күрһәтә.
Был осраҡтарҙың һәр ҡайһыһы батырлыҡты, сыҙамлыҡты, тотанаҡлыҡты һәм һалҡын ҡанлылыҡты талап итә. Әммә үҫмер туймазылар киҫкен хәлдә аңлап һәм дөрөҫ саралар күреү өсөн үҙҙәрендә етерлек көс һәм батырлыҡ таба. Бындай кешеләр хәҙерге заман йәштәре өсөн яҡшы өлгө булып тора, тип билдәләнеләр Туймазы районы хакимиәтендә.