text:
Тема. М.Аҡмулланың тормош юлы һәм ижадына арналған дәрес- конференция.
Маҡсат:
Белем биреү:
М.Аҡмулланың тормош юлын һәм ижадын ҡабатлау,йомғаҡлау,
өҫтәлмә мәғлүмәттәр биреү.
Үҫтереү:
Уҡыусыларҙың һөйләү телмәрен,һүҙ байлығын үҫтереү,үҙ фекерҙәрен аныҡ итеп әйтергә,сығыш яһарға өйрәтергә.
Тәрбиәүи:
Аҡмулланың тормошо өлгөһөндә уҡыусыларҙа белемгә ынтылыш уятыу,әҙәп-әхлаҡ тәрбиәһе биреү.
Йыһазландырыу:Слайд-1
М.Аҡмулланың портреты,китаптары күргәҙмәһе.
Сығыштар өсөн кәрәкле материалдар:карта,шәжәрә,Презентация”Аҡмулла”
Һүҙлек:Мәғрифәт,мәғрифәтсе,золом,йофар,инсафлыҡ,мосафир,ғәрип
Дәрес барышы.Магнитофондан әкрен генә «Урал» көйө ишетелә.
Уҡытыусы Ф. Рәхимғолованың шиғырын һөйләй.Слайд-2
Бик йәштән үк ата йортон
Мәжбүр булды ташларға,
Халыҡтар араһына сығып,
Яңы тормош башларға.
Әй, Аҡмулла, Аҡмулла,
Сәсән телле бер мулла.
Яһилға һин дау мулла,
Халҡыңа һин аҡ мулла.
Ун өс йылдан ҡайтып ингәс,
Ата йортоң үҙ итмәне.
Әммә туған ғәзиз халҡың
Һине ситкә типмәне.
Эй Аҡмулла, Аҡмулла,
Сәсән телле бер мулла
Әхлаҡһыҙға дау мулла
Халҡыңа һин аҡ мулла
Ф.Рәхимғолова ошо бәләкәй генә шиғырында Аҡмулланың тормошо тураһында
бик тә тапҡыр әйткән.
XIX быуаттың икенсе яртыһында йәшәгән һәм ижад иткән күренекле шағир М.Аҡмуллны мәғрифәтсе-шағир тип йөрөтәләр.Мәғрифәт һүҙе нимәне аңлата һуң?
Әйҙәгеҙ белешмәнән ҡарап китәйек әле.
Слайд-3
Мәғрифәт-ғәрәп теленән ингән һүҙ-аң-белем,культура
Мәғрифәтсе-аң-белем таратыусы-просветитель.
Аҡмулланың әҫәрҙәре башҡорттар араһында ғына түгел,ҡаҙаҡтар,татарҙар араһында ла яратып уҡыла,күп шиғырҙарын халыҡ яттан белгән.2016 йылдың декабрендә тыуыуына 185 йыл була.Бөгөн беҙ ошо мәшһүр шағирыбыҙҙың тормош юлына, ижадына арналған дәрес-конференцияға йыйылғанбыҙ.Дәрес барышында уның үҫмер сағын,уҡыу йылдарын,ижад юлын ҡабатлап китербеҙ.Ҡайһы бер шиғырҙарын тасуири уҡырбыҙ.
Уҡытыусы:
Һорау:1.Аҡмулланың бала, үҫмер сағы нисек уҙған? ( Бер уҡыусы бала,үҫмер сағын һөйләй)
2.Уҡыу йылдары (икенсе уҡыусы һөйләй)
3.Ҡалған ғүмерен нисек уҙғара һуң? (өсөнсө уҡыусы һөйләй.)
Уҡытыусы: Аҡмулла башҡорт халҡының наҙан , ярлы булыуына бик әсенгән, уны уҡырға, белем алырға саҡырған.
Һорау:Аҡмулланың белемгә саҡырыуы, өндәүе ниндәй шиғырында яңғырый?
(«Башҡорттарым, уҡыу кәрәк» тасуири уҡыу)
Слайд-4
Уҡытыусы: «Аҡмулла Салауаттан һуң беренсе тапҡыр үҙ халҡына, башҡорттарым, тип ихлас күңелдән өндәшә, уны айырыуса бер ярһыныу менән мәғрифәткә, ғилемгә саҡыра,» - тип яҙҙы профессор Әхнәф Харисов.
Уҡытыусы: «Нәсихәттәр» шиғырын видео яҙманан тыңлау.
Һорау:Балалар, был шиғырында Аҡмулла нимәгә өндәй?
Яуаптар: Тәрбиәле, аҡыллы,тәртипле, әҙәпле, иманлы,сабырлы булырға өндәй.
Уҡытыусы: Дөрөҫ, балалар, бөтә уңыштар аҡыллы, тәртипле,иманлы,сабырлы булыуҙан башлана ла инде.Беҙ шөкөр тип әйтергә белергә тейешбеҙ.
Һорау: Ҡаҙаҡ далаларында уҡытып йөрөгән ваҡытында Аҡмулла төрмәгә эләгә.Ошо ваҡиға тураһында бер уҡыусы һөйләй.
Уҡытыусы: Ошо ваҡиғалар менән бәйле Аҡмулла ниндәй шиғырын яҙа?
Яуап
“Ятҡан урыным-зиндан” шиғырын тасуири уҡыу.
Слайд-5
Уҡытыусы: Слайдта яҙылған һүҙҙәрҙе дөрөҫ баҫым ҡуйып уҡыу, тәржемә итеү: золом, йофар, инсафлыҡ.Был һүҙҙәрҙе шағирҙың ҡайһы шиғырҙарында осратып була?
Яуаптар: «Инсафлыҡ» , «Урыным –зиндан», «Бәхет»
«Бәхет» шиғырын яттан һөйләү.
Һорау:Аҡмулла тураһында кемдәр ниндәй шиғырҙар, ҡобайырҙар ижад иткән?
Слайд-6
Яуаптар:Ҡәҙим Аралбаев «Аҡмулла» тигән ҡобайырын яҙған, Р.Солтангәрәева «Аҡмуллаға» тигән ҡобайырын ижад иткән, «Башҡорттарым, уҡыу кәрәк» тигән йыр бар.М.Аҡмулла шиғыры Х. Әхмәтов музыкаһы.
Йырҙы тыңлау.
Һорау: Ошо юлдарҙы нисек аңлайһығыҙ?
Слайд-7
Ҡапҡаға бай килһә, хуш килдең тиер.
Мосафир, ғәрип килһә, өркөп ҡасыр.
Яуап: Бай килһә, ҡапҡа асып ҡаршы алып торалар,байға ярарға тырышалар, ә ғәрип, ярлы, мосафир килһә, уны ашатыу – эсереүҙән ҡурҡалар.
Уҡытыусы: Дөрөҫ. Ошо шиғыр юлдарында ниндәй яңы һүҙҙәр осраны (мосафир, ғәрип.) тәржемәһен дәфтәргә яҙып ҡуябыҙ
Уҡытыусы:Аҡмулланың исемен мәңгеләштереү өсөн ниндәй эштәр эшләнелә?
Слайд-8-14
-Туҡһанбайҙа музей асылды
-Башҡорт педагогия университеты Аҡмулла исемен йөрөтә
-1989 йылда Аҡмулла исемендәге премия булдырылды
-2008 йылда Өфөлә һәйкәл асылды
-Шағирҙар,яҙыусылар,ғалимдар,рәссамдар үҙ хеҙмәттәрен Аҡмуллаға бағышланы:Ғ.Шафиҡов”Аҡмулла” повесы
З.Исмәғилев”Аҡмулла” операһы
Р.Ниғмәтуллин “Аҡ нур” поэмаһы
Ғ.Мөхәмәтшин “Ҡаҙаҡ далаларында”,”Өфөлә осрашыу” картиналары
Уҡытыусы: Дәресте йомғаҡлау өсөн викторина һорауҙарына яуап биреп алабыҙ
Слайд-15
Викторина һорауҙары.
1.Мифтахетдин Камалетдин улы Аҡмулла нисәнсе йылда һәм ҡайҙа тыуған? (1831 йылдың 26 декабрендә Ырымбур губернаһының Бәләбәй өйәҙе Күл иле-Мең олоҫо (хәҙерге Миәкә районы) Туҡһанбай ауылында тыуған)
2.Тәүге һабаҡты ҡайҙан ала? (Атаһынан).
3. Аҡмулла ниндәй мәҙрәсәләрҙә белем ала? (Мәнәүезтамаҡ, Әнәс, Стәрлебаш, Троицк мәҙрәсәләрендә).
4.Халыҡ ни өсөн ярата? (Уҡымышлылығы, тура һүҙлелеге, сәсәнлеге өсөн).
5.Ҡайһы халыҡ уны Аҡмулла тип атаған? (Ҡаҙаҡтар уны уҡымышлылығы, тура һүҙлелеге өсөн “Аҡмулла” тип атаған. Аҡмулла – ҡаҙаҡса тура, ғәҙел һүҙле, аҡыллы кеше тигән һүҙ).
6.Үҙе иҫән саҡта Аҡмулланың нисә китабы баҫылып сыға? (Бер, 1892 йылда “Дамелла Шиһабетдин хәҙрәттең мәрҫиәһе”).
7.Аҡмулланың әсәһенең исеме? (Бибиөмөгөлсөм).
8.Нисәнсе йылда, нисек вафат була? (1895 йылдың 8 октябрендә Троицкиҙан Златоустҡа килгән ерендә, Миәс ҡалаһынан йыраҡ түгел ерҙә байҙар ялланған кешеләр тарафынан үлтерелә, кәүҙәһе Миәс зыяратына күмелә).
9.Бөйөк мәғрифәтсенең исемен ниндәй уҡыу йорто йөрөтә? (БДПУ).
10.Нисәнсе йылда тыуған районында Миәкәлә премияһы булдырыла? (1989 йылда Миәкә район Советы тарафынан Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия булдырыла.).
11.Миәкә районындағы Туҡһанбай ауылында Аҡмуллаға музей ҡасан асыла? (1981).
Дәресте йомғаҡлау.
Уҡытыусы: Ҡәҙерле уҡыусылар, ошо дәрестә Аҡмулла тураһында һин нимә белдең? Карточкалар таратып бирәм. Яуаптарҙы карточкаларға яҙабыҙ.
Мин Аҡмулла тураһында шуны белдем:
Уның шундай һәйбәт сифаттары булған:
Шуныһы мөһим:
Аҡмулланы халыҡ яратҡан,сөнки
Мине шул яғы ҡыҙыҡһындырҙы:
Уҡыу тураһында шундай фекер әйткән:
Аҡмулла –мәғрифәтсе,сөнки
Карточкалар йыйылып алына
Слайд-16
Уҡытыусы: Байлыҡ - бер айлыҡ, белемлелек - ғүмерлек тигән мәҡәлде нисек аңлайһығыҙ?
Яуаптар
Өйгә эш: Белем тураһында мәҡәлдәр яҙырға.
Заявка на участие на конкурсеУчитель башкирского языка и литературы, высшая категория,
23 года
Полное название образовательной организации, в которой работает участник конкурса
МКОУ СОШ д.Левали
E- mail
hizbullina.mindigul@dk.ru
Название методической разработки
Аҡмулланың тормош һәм ижад юлына арналған дәрес-конференция
Для какого класса предназначена
9 класс с русским языком обучения
(2 линия)
Применяемые в данной разработке педагогические технологии
Карточки,тесты,компьютер,проектор,
магнитофон, аудио запись,
видео запись
Адрес, контактный телефон
Белокатайский район д.Левали ул.Лесная 14-2 тел.347(50)25-6-90
Номер материала: ДБ-302533
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


c: text/html

text:
17-10-2017, 12:55 / ---
Мәҙәниәт бар ерҙә тормош гөрләй
Мәҙәниәт усаҡтары ауыл ерендә халыҡты бер ергә туплап, матур башланғыстарға әйҙәп торған уртаҡ йорт. Нәҡ ошонда ауылдаштар бергә йыйыла, дөйөм мәнфәғәттәре буйынса фекер алышып, уртаҡ ҡарарҙар ҡабул итә. Телебеҙҙе, милли мәҙәниәтебеҙҙе, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе, йолаларыбыҙҙы һаҡлап тороусы ла ул был усаҡтар. Шуныһы ҡыуаныслы, һуңғы йылдарҙа дәүләт тарафынан ауыл клубтары эшмәкәрлеген үҫтереүгә лә ҙур иғтибар бүленә башланы. Халыҡ үҙе лә был йәһәттән әүҙем булырға тырыша. Мәҫәлән, «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһының халыҡ тормошон сифатлы һәм лайыҡлы итеүгә йүнәлтелгән «Реаль эштәр», «Урындағы...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Кис ултырып бәйләм бәйләй Әлиә
Кис ултырып бәйләм бәйләй Әлиә
Кис ултырып ҡыҙҙар сигеү сигә,
Сиккәндәре, беләм, бирнәлек…
Был шиғыр юлдары, бер уйлап ҡараһаң, хәҙерге заман гүзәл затына тап килмәй ҙә кеүек. Билдәле булыуынса, әле ҡыҙҙар күп ваҡытын телевизор, компьютер артында ултырып үткәрә. Бәғзеләр өсөн сигеү, бәйләм бәйләү, ғөмүмән, ҡул эштәре “әсәй-өләсәйҙәр заманындағы эш” һанала. Ысынлап та, хәҙер магазиндарҙа йәнең ни теләй, шул бар: шәлдәр, кофталар, күлдәктәр, бейәләйҙәр… Әммә ҡул эштәре менән ултырыу ниндәйҙер әйберҙең етмәүенән түгел, ә күңел талабы, тип иҫәпләй мин белгән ҡайһы бер ҡул оҫталары. Шундай алтын ҡуллыларҙың береһе – Салауат ҡалаһынан Әлиә Ҡолтаева.
Отҡор ҡыҙ тәүге тапҡыр сигеүгә мәктәптә хеҙмәт дәрестәрендә өйрәнә. Әсәһе ырғаҡ менән бәйләгәндә унда ҡул эштәренә ҡыҙыҡһыныу уяна. Үҙе яңынан-яңы биҙәктәр менән бәйләй башлай.
– Ҡул эштәренә әсәйем маһир. Унан төрлө әйбер бәйләргә өйрәндем. Тәүге эшем эт һүрәте булды. Уны мәктәптә уҡығанда сиктем. Аҙаҡ Ҡазандағы Ҡол Шәриф мәсете лә яҡшы ғына килеп сыҡты. Был эш менән бер йыл тирәһе ултырырға тура килде. Һәр бер яңы нәмә – минең өсөн ҡыҙыҡ һәм оло шатлыҡ. Шуға күрә лә сигеү-бәйләүҙең яңы төрҙәрен үҙләштерергә тырышам. Аҙаҡ, интернеттан ҡарап, йомшаҡ уйынсыҡтар бәйләргә өйрәндем. Таныштарым эшемде күргәс, оҡшатты, заказ бирә башланы. Уйынсыҡтарҙы ваҡыт булғанда бер-ике көндә әҙерләп була, – ти оҫта.
Ул үҙенең эштәрендә һәр саҡ сағыу төҫтәр ҡулланыуҙы хуп күрә. Йәйғор төҫтәренән торған ҡул эштәре күҙҙең яуын алырлыҡ.
– Бәйләүҙән күңел тыныслығы табам. Яратҡан шөғөл кәйефкә лә ыңғай йоғонто яһай. Әйберҙәремде яҡындарыма, әхирәттәремә бүләк итеп бирәм. Үҙ ҡулдарың менән эшләнгән әйбер ҡәҙерлерәк тә тойола. Нисек теләйһең, шулай бәйләп, төрлө биҙәк менән нағышлаһаң, бына тигән картиналар, ҡурсаҡтар яһарға була. Тик буш ваҡытым ғына аҙыраҡ, сөнки эштән арып ҡайтам, бәйләү менән кисен, төндә ултырырға тура килә. Кемгә нисектер, әммә был шөғөл бик оҡшай. Улар минең өсөн гүзәллек өлгөһө булып тора, – ти ул, йылмайып.
Тырыш ҡыҙ, Салауат индустриаль колледжын уңышлы тамамлап, әле һатыусы булып эшләп йөрөй. Әлиәне эшендә лә ихтирам итәләр.
Ысынлап та, уның оҫталығын күреп, бына ниндәй күркәмлек булдыра ала үҙе үк наҙ, гүзәллек, йылылыҡ бөркөп торған ҡатын-ҡыҙ ҡулдары, тип уйлап ҡуяһың. Уға ҡарап һоҡланмау мөмкин түгел.
Гөлнора ЙӘМИЛЕВА.
Автор фотоһы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Йән башына иҫәптә йәшәү минимумы төбәктә 5407 һум тәшил итә
Башҡортостан Хөкүмәтенең 2012 йылдың 13 февралдәге 41-се ҡарары менән республикала 2011 йылдың IV кварталында айына уртаса йән башына һәм халыҡтың төп социаль-демографик төркөмдәре буйынса йәшәү минимумы дәүмәле билдәләнде.
Йән башына иҫәптә йәшәү минимумы күләме күрһәтелгән осорға – 5407 һум, эшкә һәләтле халыҡ өсөн – 5781 һум, пенсионерҙарға – 4410 һум, балалар өсөн 5292 һум тәшкил итте, тип хәбәр иттеләр БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Төбәктә шәкәр сөгөлдөрөн һәм көнбағышты сәсә башланылар
Ошо көндәрҙә Башҡортостандың 14 районында шәкәр сөгөлдөрөн, 25 районында көнбағышты сәсә башланылар, тип хәбәр итә республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте.
Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге мәғлүмәттәренә ярашлы, шәкәр сөгөлдөрө 5 765 гектарҙа сәселгән, ул ошо техник культураға бүленгән майҙандың 12 процентын тәшкил итә. Көнбағыш әле 15 574 гектарҙы биләй – дөйөм республика планының ете проценты. Бөгөн техник культураларҙы сәсеү менән Миәкә, Баҡалы, Ейәнсура, Бишбүләк һәм Көйөргәҙе райондары әүҙем шөғөлләнә.


text:
Өфөлә «Таланттар йондоҙлоғо» мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр ижады конкурсы еңеүселәре сығыш яһаясаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
«Таланттар йондоҙлоғо» V асыҡ республика һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр ижады конкурсының гала-концерты 8 декабрҙә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында уҙа. Уның ойоштороусылары – Өфөнөң Сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн реабилитация үҙәге һәм «Әсә йөрәге» республика йәмәғәт ойошмаһы, БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы булышлығында «Тамыр» балалар һәм үҫмерҙәр телеканалы.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, ижади бәйге өс этапта үтте. Конкурста 200-ҙән ашыу бала ҡатнашты. Улар йыр сәнғәте, нәфис һүҙ, инструменталь башҡарыу, халыҡ бейеүе, ҡул менән ишаралап менән йырлау һәм үҙенсәлекле жанр номинацияларында үҙ оҫталығын һынаны.
Финалда Гран-приға лайыҡ булыусы һәм призлы урын яулаусылар билдәле буласаҡ. Гала-концерт сәғәт 6-ла башлана. Инеү ирекле.
Конкурстың төп маҡсаты – мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙың һәм үҫмерҙәрҙең ижади һәләтен үҫтереү, уларҙы йәмғиәткә яраҡлаштырыу.


text:
Ырымбур өлкәһендә башҡорт мәҙәниәте байрамы үткәрелә Фото: Андрей Старостин
Ырымбур өлкәһендә башҡорт мәҙәниәте байрамы үткәрелә
Ырымбур өлкәһендә башҡорт мәҙәниәте байрамы үткәрелә Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 31 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Ырымбур өлкәһендә башҡорт мәҙәниәте байрамы үткәрелә. Сара 1 августа Александровка районының Ҡаяпҡол ауылында ойошторола. Байрамда өлкәнең Александровка, Красногвардейск, Новосергиевка, Переволоцк һәм Төйлөгән райондарының ижади коллективтары ҡатнаша. Башҡортостандан Көйөргәҙе районының ижади делегацияһы бара, тип хәбәр иттеләр республика Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
«Милли ауыл»дың үҙәк аллеяһын башҡорт тирмәләре биҙәйәсәк, шунда уҡ халыҡ кәсептәре, биҙәү-ҡулланма ижады, милли аш-һыу, сувенирҙар күргәҙмәһе, шулай уҡ йәрминкә эшләйәсәк. Бында бал да һатып алырға мөмкин буласаҡ. Әүҙем ял итергә яратыусыларҙы спорт ярыштары һәм уйындар көтә.
Байрамда башҡорт ауылдары, унда йәшәгән халыҡ тураһында стендтар ҡуйыласаҡ.
Сараны ойоштороусылар — Ырымбур өлкәһе Хөкүмәте һәм Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы булышлығында Александровка районы хакимиәте, «Ҡарауанһарай» Ырымбур өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы.


text:
Республикала «Таланттар йондоҙлоғо» инвалид балалар ижады конкурсы еңеүселәре билдәләнәсәк Фото: Олег Яровиков
Республикала «Таланттар йондоҙлоғо» инвалид балалар ижады конкурсы еңеүселәре билдәләнәсәк
Республикала «Таланттар йондоҙлоғо» инвалид балалар ижады конкурсы еңеүселәре билдәләнәсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
30 майҙа М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында «Таланттар йондоҙлоғо» сәләмәтлеге буйынса мөмкинлектәре сикләнгән балалар ижады VI асыҡ конкурсының гала-концерты була. Конкурстың ойоштороусылары — Өфөнөң һаулығы буйынса мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн реабилитация үҙәге һәм «Әсә йөрәге» әсәләр советы төбәк йәмәғәт ойошмаһы.
Быйыл бәйгелә бөтә республиканан 60-ҡа яҡын бала һәм үҫмер ҡатнашты. Улар вокал сәнғәте, нәфис һүҙ, инструменталь башҡарыу, халыҡ бейеүе, ым-ишара менән йырлау һәм үҙенсәлекле жанр кеүек номинацияларҙа үҙҙәренең һәләттәрен күрһәтте.
Өфөләге йомғаҡлау гала-концертында 12 иң яҡшы номер күрһәтеләсәк, еңеүселәр һәм лауреаттар исеме асыҡланасаҡ.
Был көндә театр алдында Балаларҙы яҡлау көнө уңайынан балалар өсөн байрам ойошторола.
Сара көндөҙгө 4-се яртыла башлана.


text:
- Подробности
- Просмотров: 435
ҠАРА ТӨЙЛӨГӘН (Milvus migrans), ыласын һымаҡтар отрядының ҡарсығалар ғаиләһенә ҡараған ҡош. Евразияла, Африкала, Австралияла таралған. Күсәр ҡош. Кәүҙә оҙонлоғо 55—60 см, ауырлығы 630—950 г, ҡанатының ҡоласы 160—180 см. Ҡауырһын ҡапламы ҡуйы көрән. Башы, ҡанатының яурын өлөшө асыҡ төҫтә. Суҡышы ырғаҡ формаһында. Ҡойроғо айырсалы. Енси диморфизм хас түгел. Моногам. Ояһын (диам. 0,4—1,2 м, бейеклеге 0,8 м тиклем) ботаҡтарҙан ағас сатырында төҙөй (6—20 м бейеклектә), төбөнә балсыҡ киҫәктәре, ҡоро тиҙәк, үлән, ҡағыҙ, сепрәк түшәй. Ояһында 1—5 (йышыраҡ 2—3) көрән һәм тут таплы аҡ йомортҡа һала. Инә ҡош 25—26 көн баҫа. Көндөҙгө ҡош. Емтек, имеҙеүселәр (ҡомаҡ, сысҡан, ҡыр сысҡаны һ.б.), ҡоштар, балыҡтар, бөжәктәр м‑н туҡлана. Урманда, йылғаның һыубаҫар туғайында, ҙур күл, һыуһаҡлағыс һәм быуа эргәһендә йәшәй. БР‑ҙа урман һәм урманлы дала зоналарында осрай.
Ә.Ф.Мәмәтов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Башҡортостанда үткән быуаттың 60-сы йылдарында шиғриәткә табыныу йәшәгән. Етмешенсе йылдарҙа Өфөгә университетҡа уҡырға килгәс, шиғыр кисәләрендә залда ултырырға түгел, баҫып торорға урын юҡ икәнен күрҙем.
Туҡһанынсы йылдарҙа, СССР тигән илебеҙ тарҡалыу менән рухи иманыбыҙ ҙа ҡаҡшаны. Сит илдән, бигерәк тә Американан, ватыу-емереү, көсләү, һуғышыуҙы сағылдырған фильмдар, видеолар, йәнһүрәттәр килеп тулды. Улар халҡыбыҙға зыян килтереүен әле лә дауам итә.
Үҙгәртеп ҡороу башланғас, әлбиттә, телебеҙгә, динебеҙгә, рухыбыҙға табан йөҙ борҙоҡ, ләкин замана технологиялары үҫешеү менән йәштәрҙең, балаларҙың уҡыуға ихтыяжы шаҡтай кәмене. Улар күбеһенсә үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауға яуаптарҙы Интернет селтәренән таба. Был, әлбиттә, һәйбәт, тик, әҙәбиәткә ҡағылғанда, еңел юл. Сөнки Интернеттан әҫәр менән танышыу китапты ҡулға тотоп уҡыуҙы алыштыра алмай.
Рәсәй Яҙыусылар союзы идараһы Мәскәүҙең Комсомол проспектындағы тарихи йортта урынлашҡан. Мөһабәт колонналары менән иғтибарҙы йәлеп итеп торған бинаға яҡынлашҡан һайын тулҡынланыуым арта төштө. Ә инде ҙур ишекте асып ингәндән һуң күңелемде моңһоулыҡ баїып алды. Ни тиһәң дә, бындағы һәр баїҡыс, һәр ишектең тотҡаһы Мостай Кәрим, Сыңғыҙ Айтматов, Рәсүл Ғамзатов, Давид Күгелтинов, Ҡайсын Кулиев, Александр Твардовский, Сергей Михалков кеүек баҡыйлыҡҡа күскән бөйөк шәхестәрҙең исемдәрен хәтерләтә ине. Ҡасандыр ошо йорт ялҡынлы шағирҙарҙың тауыштары менән тулған, фекер уртаҡлашыу урыны ла булған бит. Улар беҙҙең арала хәҙер юҡ инде. Илебеҙҙә әҙәбиәткә ҡараш та күптән башҡа. Көндөҙ сыра яндырып эҙләһәң дә, башҡорт йәиһә бүтән милли әҙәбиәт вәкиленең Мәскәүҙә урыҫтелендә баїылған китабын табырмын тип уйлама. Был нимәгә бәйле һуң? Танылған шағир, Федор Тютчев, Александр Прокофьев, Михаил Салтыков-Щедрин исемендәге әҙәби премиялар лауреаты, Рәсәй Яҙыусылар союзы рәйесе урынбаїары Геннадий ИВАНОВ менән әңгәмәбеҙҙә һүҙ ошо хаҡта.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов өсөн әлеге йыл етди имтихан булды, тип әйтергә мөмкин. Был ил кимәлендәге мөһим сәйәси ваҡиғаларға ла, республика әһәмиәтендәге мәсьәләләргә лә бәйле. Шуныһы ҡыуаныслы: төбәк башлығы барлыҡ һынауҙарҙы ла уңышлы үтте.
Йыл дауамында Рәсәйҙең Дәүләт Думаһына депутаттар һайлау мәсьәләһе көн ҡаҙағынан төшмәне. Тауыш биреү һөҙөмтәләре халыҡтың илдә әле алып барылған дәүләт сәйәсәтенә ниндәй ҡарашта икәнлеген күрһәтә, шуға ла йәмғиәтте болғандырырға, властың эшмәкәрлегенә аяҡ салырға, ялған мәғлүмәт менән аңды бутарға маташыусылар ишәйеп китте. Ошондай шарттарҙа тотороҡлолоҡто һаҡлау етәкселек өсөн төп бурысҡа әйләнде. Башҡортостан Президенты, йылды милләт-ара татыулыҡты нығытыу мәсьәләләренә арнап, бик дөрөҫ эшләне: Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә неофашизм, ксенофобия кеүек күренештәр артҡанда, беҙҙең республика халҡы быуаттар дауамында һыналған дуҫлыҡҡа, берҙәмлеккә тоғро ҡалды.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов башланғысы менән үткәрелгән байрамға Рәсәйҙең ауыл хужалығы министры Елена Скрынник, Рәсәйҙең баш дәүләт санитар врачы Геннадий Онищенконың килеүе уның әһәмиәтен тағы ла арттырҙы.
— Бөгөнгө фестиваль һөт ҡулланыусылар һәм уны етештереүселәр өсөн оло байрамға әүерелде, — тине Елена Скрынник. — Башҡортостан элек-электән һөт етештереүҙә алдынғы урынды биләй, халыҡтың ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә. Төбәк һөт етештереүселәренә дәүләт ярҙамы буласаҡ. Артабан тармаҡты үҫтереү өсөн республикаға өҫтәмә рәүештә 300 миллион һум аҡса бүленәсәк.
Байрамда урғылған 10 метрлыҡ һөт фонтаны күптәрҙе таң ҡалдырҙы, ул республикабыҙҙың һөткә бай булыуын тағы бер тапҡыр иҫбатланы.
Әлшәй районы хакимиәте башлығы Дамир Мостафиндың йәштәрҙе сәләмәт тормошҡа ылыҡтырыу, төбәктә төрлө кимәлдәге ярыштар ойоштороу, һәләтлеләрҙе дәртләндереү буйынса башҡарған ҡолас еткеһеҙ эштәре хаҡында бер ни тиклем хәбәрҙар булһаҡ та, 53 йәшлек уҙамандың әле һаман конькиҙа оҫта шыуып, сәкәнде ҡулдан төшөрмәгәненә, спорт формаһын һаҡлауына нисек һоҡланмайһың!
Һүҙ ҙә юҡ, вазифалы етәксенең үҙе юл башлап, йәштәргә матур үрнәк булыуы — күптәр өсөн иң яҡшы маяҡ. Артыҡ һүҙ һөйләп, ноҡот уҡып тороу ҙа кәрәкмәй. Ауыл хужалығының төрлө тармағында, халыҡ тормошондағы бихисап эреле-ваҡлы мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә бер команда булып эшләгән хакимиәт хеҙмәткәрҙәренең боҙ өҫтөндә лә ир-егеттәрсә берҙәмлек, ҡыйыулыҡ өлгөһө күрһәтеүе, һис шикһеҙ, маҡтауға лайыҡ. Спорт уйындарының һәммәһе лә, яҡшы кәйеф, сәләмәтлек бүләк итеүҙән тыш, кешегә йыйнаҡлыҡ, теүәллек, егәрлелек тәрбиәләүгә булышлыҡ итеүе сер түгел.
— Әсәй, ҡара әле, Ҡыш бабай!
— Ана, тағы берәү, икәү, өсәү... Бигерәк күп тә баһа улар...
Кисә Өфө ҡала Советы янындағы Ленин майҙанына килгән бала-саға ауыҙынан ошоноң кеүек һүҙҙәр туҡтауһыҙ яңғыраны. Ысынлап та, күп ине ҡыш бабайҙар. Яндарында ҡарһылыуҙар, Яңы йылдың буласаҡ хужаһы аждаһалар һәм башҡа йәнлектәр ҙә бихисап булды. Ни хәл һуң был? Өлкәндәрҙең күбеһе аптыраһа ла, балалар өсөн бик тә тәбиғи хәл ине. Тәбиғи булмай ни — тиҙҙән Яңы йыл етә бит, ә Ҡыш бабайһыҙ ниндәй байрам булһын инде?!
Быйыл Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың 38-се ултырышында депутаттар Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов тарафынан Хөкүмәт Премьер-министры вазифаһына тәҡдим ителгән кандидатура буйынса тауыш бирҙе. Һөҙөмтәлә республиканың юғары башҡарма дәүләт власы органына етәксе итеп Азамат Илембәтов тәғәйенләнде.
Шуныһын билдәләргә кәрәк: Башҡортостан Президенты вазифаһын ҡабул итеп алғандан һуң Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт Рәйесенең вәкәләттәрен бер йылға яҡын үҙе үтәне. Быны киң мәғлүмәт саралары төрлөсә баһалап өлгөрҙө: берәүҙәр ике вазифаның берләштерелеүен күҙалланы, икенселәр яңы Президенттың урындағы кадрҙарға ышанмауын иҫбатларға тырышты, өсөнсөләр аныҡ исемдәрҙе атарға ла баҙнат итте. Нисек кенә булмаһын, юраусыларҙың барыһы ла хаталанды.
Күп милләтле Башҡортостаныбыҙ һәр саҡ башҡа төбәктәргә төрлө халыҡ вәкилдәренең татыу йәшәү өлгөһө булды. Беҙҙә милләт-ара мөнәсәбәттәр өлкәһендә ҙур тәжрибә тупланған. Быны федераль кимәлдә лә юғары баһалайҙар. Республикала барлыҡ халыҡтарҙың мәнфәғәттәре тигеҙ ҡайғыртыла, барыһына ла йәшәү, үҫеү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылған.
Рәсми мәғлүмәттәр буйынса Башҡортостанда 120-нән ашыу милләт вәкиле дуҫлыҡта һәм татыулыҡта йәшәй. Республиканың Халыҡтар дуҫлығы йортонда 38 милли-мәҙәни, 14 тарихи-мәҙәни үҙәк эшләй.
Февралдә Өфөлә Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Советы Президиумының илдә милләт-ара татыулыҡты нығытыу буйынса сараларға арналған ултырышы үтте. Уға Президент Дмитрий Медведев рәйеслек итте.
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев:
“Милләт-ара берҙәмлеккә һәм тыныслыҡҡа булышлыҡ итеү һәр саҡ дәүләт хәстәре булды”.
Дәүләт башлығы дини ойошмаларҙың милләт-ара дуҫлыҡты нығытыуға ҙур өлөш индерә алыуын билдәләне.
“Иң тәүге сиратта был – толерантлыҡ тәрбиәләү. Ул мәктәптән һәм университеттан башланырға тейеш, сөнки тап уҡыу йылдарында кешенең аңында донъяға ҡараш нигеҙҙәре барлыҡҡа килә.
Артҡа 1 ... 5 6 7 8 9 10 11 12 13 ... 82 Алға
Бит башына
Ауылдарҙа ҡарт-ҡоро ғына ҡала, йәштәр тыуған төйәгенән китеү яғын ҡарай, тип хәүефләнгән һәм зарланған мәлдә, райондарҙа яңы төҙөлөш майҙандары барлыҡҡа килеүенә бик ышанғы ла килмәй. Шулай ҙа һөйөндөрөрлөк яңылыҡтар бар. Мәҫәлән, Белорет районының Сермән ауылы хакимиәте ҡарарына ярашлы, ошо биләмәлә яңы ауылға нигеҙ һалынды. Уға Иҙел тигән матур исем дә ҡушылды. Исеме есеменә тап килеп тора — Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында, шул төбәккә хас ғәжәйеп хозур тәбиғәтле ерҙә урынлашҡан ул.


text:
Төбәк парламентарийҙары «Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында»ғы законға ете төҙәтмә индерҙе
«Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында»ғы Федераль закон ҡабул ителгәндә БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай менән индерелгән ете төҙәтмә хупланды. Республика парламентарийҙары «Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында»ғы Федераль закон проектына йәмғеһе 17 төҙәтмә индерҙе.
Урындағы бюджеттарға субвенциялар биреү юлы менән муниципаль мәктәптәрҙә балаларға өҫтәмә белем биреүҙе тәьмин итеүгә хоҡуҡ буйынса төҙәтмә закон менән нығытылды. Бында, биналарҙы төҙөк хәлдә тотоуға сығымдар һәм коммуналь сығымдарҙан тыш, хеҙмәт хаҡын түләү, дәреслектәр һәм пособиелар, белем биреү саралары, уйындар, уйынсыҡтар һатып алыу инә, тип хәбәр иттеләр БР Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәтенән.
Йәнә бер төҙәтмә муниципаль белем биреү ойошмаһын ҡайтанан ойоштороу йәки ябыу тәртибен анығыраҡ формалаштырыуға бәйле. Һөҙөмтәлә мәғариф учреждениеһын ябыу тураһындағы ҡарар ҡабул ителгәндә халыҡ фекере иҫәпкә алынасаҡ. Федераль парламент был тәҡдимде лә хупланы.
Шулай уҡ БР Дәүләт Йыйылышының инвалид балалар өсөн юғары уҡыу йорттарына уҡырға ингәндә ташламаларҙы һаҡлап ҡалыуға ҡағылышлы һәм башҡа төҙәтмәләре ҡабул ителде.
«Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында»ғы Федераль закон 2013 йылдың 1 сентябренән үҙ көсөнә инә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 488
ГОСАЧИНСКАЯ Людмила Александровна (4.4.1949, Чита өлк. Борзя ҡсб), керамика оҫтаһы. Рәссамдар союзы ағзаһы (1997). Юғары художество-сәнәғәт уч‑щеһын тамамлағандан һуң (Мәскәү, 1976) 1977 й. тиклем “Пролетарий” фарфор з‑дында (Новгород өлк. Пролетарий ҡсб) эшләй, 1978—87 йй. Башҡ‑н ижади-производство комб‑ты (Өфө) рәссамы, 1993—2011 йй. Иглин р‑нының Иглин а. мәктәбе, бер үк ваҡытта 2004 й. алып Ҡ.Дәүләткилдеев ис. Респ. һынлы сәнғәт гимназия-интернаты уҡытыусыһы. Күбеһенсә нәфис керамика сәнғәте өлкәһендә эшләй. Станокта эшләнгән һәм монументаль-декоратив скульптуралар, ваҡ һындар, вазалар, ҡатламдар, туҫтаҡтар, тәрилкәләр авторы. Шамот, балсыҡ, фарфор һ.б. ҡуллана; башлыса портреттар, сюжетлы-тематик композициялар ижад итә. Г. эштәренә аныҡ силуэт, иллюстратив элементтар һәм деталдәрҙе ҡулланмайынса һүрәтләү, киңлектә күләмгә өҫтөнлөк биреү, колоритты актив хәл итеү хас (“Бәхет ҡошо сәскәләре”, 1995). Эштәренең төп темаһы “Яҙ” (1985), “Әсәлек” (1989), “Урал батыр” (2003) сюжетлы композицияларында, “Фәрештәләр ялға туҡтаған” (2001) эштәр серияһында һ.б. сағылыш алған. Бәләбәй, Нефтекама, Өфө ҡҡ. йәмәғәт биналары интерьерын биҙәү өсөн бер нисә эш авторы. 1975 й. алып күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Шәхси күргәҙмәләре: Өфө (1995, 1996). Эштәре БДХМ, РФ Мәҙәниәт министрлығы (Мәскәү) коллекцияларында, Рәсәй һәм сит ил шәхси йыйылмаларында һаҡлана.
Әҙәб.: Современное изобразительное искусство Республики Башкортостан. Живопись. Графика. Скульптура. Декоративно-прикладное искусство: каталог. Уфа, 2005.
С.В.Игнатенко
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
ISBN
Фольклорный архив Башкирского государственного университета
Таҙ батыр
Абзан районы, Юлдыбай ауыл совете, Мырҙабулат ауылы Ишбулатова Ғәзидәнән (уға 41йәш) 1951 йылдың 27 ноябрендә пединституттың 1 курс студенте Ишбулатова Фәриҙә яҙып алды.
Борон-борон заманда йәшәгән, ти, бер әбей менән бабай. Уларҙың ете улдары булған, ти. Етенсе улдары таҙ булған. Әбей менән бабай бик ҡарт булғандар, ти. Бер көндө бабай үҙ улдарын янына саҡырып алған да: "Мин ҡартайҙым инде, әсәйең дә ҡартайҙы. Беҙҙең теләк һеҙгә шул: "Инде үҙегеҙ көнөгөҙҙө күрегеҙ, бәхет эҙләү өсөн сығып китегеҙ, бәхетле булығыҙ", - тигән, ти. Шунан һуң был бабай ете улына ла бысаҡ бирә: "Минең һеҙгә ҡомартҡы булып ошо ҡалыр инде", - ти. Әбей менән бабай үләләр.
Ете туған өйҙәрен ташлап, бәхет эҙләргә тип, ҡырға сығып кителәр. Көн китәләр, ай китәләр, йыл китәләр, бер ете юл сатлығына барып етәләр. Үҙ-ара һөйләшәләр. Әгәр кем дә кем бәхет табып, юлға ҡайтырға сыҡһа, ошо ете юл сатлығынан ҡайтырға һәм аталары биргән бысаҡты ошо юлға ҡаҙарға тейеш була.
Улар, шулай итеп, бысаҡтарын ете юл сатлығына ҡаҙайҙар ҙа, сәфәрҙәрен дауам иттерәләр. Бара торғас бер бейек тауға барып сығалар. Тау башына менәләр һәм бер тишек күрәләр. Туғандар уйланып торалар ҙа, был тишеккә төшмәк булалар. Ләкин унда төшөргә береһенең дә батырлығы етмәй. Теге, кесе ҡустылары таҙ, мин төшәм, ти. Ул арҡан буйлап төшөп китә. Бының эсе ҡараңғы, ти. Төшә торғас таҙҙың аяғы ергә тейә һәм арҡанды биленән сисеп ебәрә. Был ер "Ер аҫты батшалығы" тип атала. Егет бара торғас, бер йәшел болонлоҡҡа килеп сыға, көтөүсе ҡартҡа осрай. Егет был ерҙең ниндәй ер булыуын, кемдәр йәшәгәнлеген һораша.
Ҡарт бөтәһен дә һөйләп бирә. Ҡарт: "Эй, улым,улым, бында төшкән һәр кеше иленә кире ҡайтмай, нишләп кенә бында килдең инде?" - ти. Көтөүсе ҡарт бында бер ҡала барлығы тураһында, ул ҡаланың ситендә диңгеҙ барлығы, диңгеҙ төбөндә ун ике башлы аждаһа йәшәүе тураһында һәм шул аждаһаның көн дә бер кешене ашауы тураһында, ҡала халҡына һыу бирмәүе тураһында һөйләп бирә. Был егет көтөүсе ҡарт менән кискә тиклем көтөү көтә, кис ҡарттың өйөнә ҡайталар.
Бер ваҡыт ҡала эсендә батша хәбәр тарата; кем дә кем шул ун ике башлы аждаһаны үлтерә, шуға байлығымдың яртыһын бирәм һәм ҡыҙымды шул кешегә кейәүгә бирәм, ти. Был хәбәрҙе егет тә ишетә.
Батшаның ҡыҙы шундай һылыу була, бөтә бай егеттәренең быға күҙе төшөп йөрөгән була, ти. Таҙ иртән тора ла, бабайҙан ҡалаға ниндәй юл менән барырға икәнен һорашып, өйҙән сығып китә. Бабай: "Эй, балам, балам, һинме һуң инде аждаһаны үлтерә торған кеше, ниндәй ҙур кешеләр уны үлтерергә тырышып ҡаранылар, ләкин булдыра алманылар. Яҡын барған һәр бер кешене йотоп тик ята икән. Юҡ, улым, барма, һин барма”, - тип ҡараһа ла, егет үҙ һүҙен һүҙ итеп, батшаға китә. Батшаға бара, инә, һөйләшә. Батша уға бер ҡылыс бирә, егет диңгеҙ буйына китә. Диңгеҙгә барып етһә, ни күҙе менән күрһен, теге аждаһа ажғырып, һыу өҫтөнә ҡалҡып сыға. Бына шул ваҡыт егет менән аждаһа араһында ҡаты көрәш башлана. Егет бер сапҡанда аждаһаның бер башын өҙә саба икән. Шулай итеп, егет ун ике башлы аждаһаны ун ике тапкыр сапҡан да, теге аждаһа үлгән. Егет батшаға был турала әйткән. Батша тәүҙә ышанмаған: "Һинме һуң инде, уны үлтерә торған кеше. Һин түгел, һинән былайыраҡтар үлтерә алманы әле", - тигән, ти.
Барып ҡараһалар, ысындан да аждаһаның егет тарафынан үлтерелеүенә ышанғандар, һәм бөтә ҡала халҡы күнәктәрен тотоп, һыуға ағылғандар, ти.
Батша егеткә ҡыҙын бирә һәм ярты байлығын биреп, батшалыҡты егеткә тапшыра. Ҡалала байрам башлана. ҡыҙҙың исеме Һандуғас була. Егеттең иҫенә ағалары төшә, ул уйлана башлай. Ул батша биргән байлыҡты алып, атҡа тейәп, ҡыҙҙы бисәлеккә алып, үҙ иленә ҡайтыу тураһында хыяллана башлай. Ҡыҙ ҙа быға риза була. Улар ҡаланан сығып китәләр. Кис була. Кис булғас, берәй ерҙән фатир Һорашып, йоҡларға уйлайҙар. Теге көтөүсе ҡартҡа туҡтайҙар. Унда йоҡлап, иртәгеһен юлға сығып китәләр. Инде хәҙер тау тишегенән өҫкә сығырға кәрәк була. Таҙ батыр тәүҙә арҡанға бәйләп бөтә әйберҙәрен сығара, ағалары был байлыҡты алып торалар. Әйбер бөткәс, Һандуғасты арҡанға бәйләп сығара. Хәҙер үҙе генә ҡала. Һандуғастың сибәрлеген күреп, ағалары аптырашта ҡалалар. Таҙ батырҙан көнләшеп арҡанды кире ете ҡат ер аҫтына төшөрмәйҙәр. Ағалары байлыҡты тейәп, Һандуғасты ҙур ағаларына бисәлеккә алмаҡ булып, тыуған илдәренә ҡайтып китәләр. Ә таҙ батыр, меҫкен, арҡанды көтә-көтә лә, төшмәгәс, ни эшләргә белмәй, кире ҡалаға китә. Көтөүсе ҡартҡа барып бөтәһен дә һөйләп бирә. "Инде мин нисек ҡайтайым? Нисек ер өҫтөнә сығайым?" - ти. Көтөүсе ҡарт егеткә бер аҡыл өйрәтә. Ул ошо тирәлә бейек бер яңғыҙ ағас барлығын, аның башында сәмри ҡошоноң балалары менән йәшәүе тура һында һөйләй. Сәмри ҡош йыл да бала сығара икән. Ләкин уның балаларын, үҙе аҙыҡ эҙләп сығып киткәндә, бер йылан килеп ашай икән. Шуға күрә сәмри ҡош бер үҙе генә йәшәй, ти.
Ҡарттың һаҡлап йөрөткән ҡылысы була. Шул ҡылысты ул Таҙ батырға ҡомартҡы итеп бирә. "Бына ошо ҡылыс менән йыландың башын өҙөп төшөр, һәм сәмри ҡош һине күҙ асып йомғансы ер өҫтөнә сығарыр. Бүтән бер ниндәй ҙә сара юҡ, улым", - тине, ти. Таҙ батыр ҡылысты алып китә. Йыланды үлтерә. Сәмри ҡош ояһына, балалары янына ҡайта. Үҙ балаларының иҫәнлеген күреп: "Нисек һеҙ улай бөтәгеҙ ҙә теүәлһегеҙ? Һеҙҙе был бәләнән кем ҡотҡарҙы? Фу, фу, әҙәм еҫе сыға", - ти башлай. Ҡош балалары, бер кеше барлығы тураһында һәм йыланды ул кеше үлтереүен һөйләйҙәр. Сәмри ҡош:
- Эй, егетем, һинең ниндәй үтенесең бар? Мин ҡулымдан килгән тиклемен эшләрмен, - ти.
Егет:
- Минең һиңә үтенесем шул - мине ер өҫтөнә сығар, - ти.
Сәмри ҡош егеткә бер тоҡ сәпсек атып алырға ҡуша. Юлға сығалар. Сәмри ҡош егеткә өҫтөнә менеп ултырырға ҡуша һәм минут һайын бер сәпсек ҡаптырырға ҡуша. Шулай итеп, шау килешеп менеп килгәндә генә бер тоҡ сәпсек бөтә лә китә. Егет аптырай, нишләргә белмәй. Һәм һул аяғының һум итен ҡырҡып алып, бер-ике мәртәбә ҡош ауыҙына ҡаптыра. Ер өҫтөнә сығып етәләр. Ер өҫтөндә ағалары ла, Һандуғас та булмай. Таҙ батыр илай-илай ҙа килгән юлына төшөп ҡайтыу юлына китә. Юлда интегә.Ете юл сатлығына сыға, ундағы бысаҡтарҙы күрмәй. Ағалары ҡайтҡан ваҡытта таҙ аҙашһын тип, бысаҡтарҙы алып киткәндәр.
Таҙ батыр аптырай, юлдың ҡайһыһынан китергә лә белмәй. Кис була. Алыҫта-алыҫта бер ут күрә һәм ул шул ут күренгән яҡҡа юл тота. Егет барһа, ағалары шунда икәнлеген һиҙә.
Барып етмәйенсә туҡтай. Күҙәтеп тора. Ағалары йоҡларға яталар. Егет барып, ҡылыс менән ағаларын үлтереп бөтөрә. Шулай итеп ул ағаларынан үс ала. һандуғасты кире үҙенә бисәлеккә алып, байлыҡтарын арбаға тейәп, иленә ҡайтып китә.
Шулай итеп, Таҙ батыр менән Һандуғас рәхәт кенә йәшәй башлайҙар. Әле лә йәшәйҙәр, ти, әле. Бөгөн барҙым, кисә ҡайттым, ике сынаяҡ сәй эстем, атымды һиңә туғарҙым.
Ссылка на эту публикацию:
Таҙ батыр [Электронный документ] // Фольклорный архив Башкирского государственного университета: электронное научное издание / под ред. Б. В. Орехова, А. А. Галлямова. [20112018]. Дата обновления: 11.02.2014. URL: http://lcph.bashedu.ru/editions/efolk.php?go=folk_id.194&w=%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD (дата обращения: 27.05.2018).


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Иман » Страница 10
Раббыбыҙ кәрәкһеҙ нәмәне әмер итмәҫ
Новости / Иман // 11-07-2014, 13:44
Донъяның аҫты-өҫкә килгән заманда йәшәйбеҙ. Бар нәмә буталып бөткән. Хәләле-харамы, яҡшыһы-яманы... Әлеге көндә күптәр харамын да, яманын да ғәҙәти хәл итеп ҡабул итә. Заманаһы шундайыраҡ, күрәһең. Һәр бер нәмәгә бер яуап: заманаһы шулай, цивилизация. Ғөмүмән, кем нимә теләй, шуны эшләй. Йәнәһе, һәр кемдең үҙ хоҡуғы.
Һуңғы осорҙа ялбыр башлы, ни ир, ни бисә булмаған һаҡалтай заттар барлыҡҡа килде. Дөрөҫөн генә әйткәндә, уларға ҡарауы имәнес, ерәнес. Шулай мәсхәрәле хәлгә төшөргә нимә мәжбүр итә әҙәм балаһын? Нәфсенең хаттин ашып ҡотороноуымы, әллә тормош мәғәнәһен таба алмай йонсоумы? Ни генә булмаһын, бар нәмә лә иманһыҙлыҡҡа, Раббыңдан алыҫлашыуға барып тоташа....
Һуңғы осорҙа ялбыр башлы, ни ир, ни бисә булмаған һаҡалтай заттар барлыҡҡа килде. Дөрөҫөн генә әйткәндә, уларға ҡарауы имәнес, ерәнес. Шулай мәсхәрәле хәлгә төшөргә нимә мәжбүр итә әҙәм балаһын? Нәфсенең хаттин ашып ҡотороноуымы, әллә тормош мәғәнәһен таба алмай йонсоумы? Ни генә булмаһын, бар нәмә лә иманһыҙлыҡҡа, Раббыңдан алыҫлашыуға барып тоташа....
Рамаҙан айы сауаплы ғәмәлдәр менән үтһен!
Новости / Иман // 27-06-2014, 13:56
Ислам динендә һижрәттең икенсе йылында Рамаҙан айында ураҙа тотоу мосолмандарға фарыз ҡылына. Ураҙа – Исламдағы биш шарттарҙың береһе, Рамаҙан айы – ун ике айҙың солтаны. Был айҙың мәғәнәһе – яныу. Сөнки ураҙа тотҡандарҙың һәм тәүбә иткәндәрҙең гонаһтары ярлыҡаныр һәм юҡ ителер. Ураҙаның асылы йылына бер ай дауамында көндөҙ ашау һәм эсеүҙән тыйылып тороуҙың, аслыҡтың һәм һыуһыҙлыҡтың нимә икәнлеген аңлатыу, нәфсегә хужа булырға өйрәтеү. Ураҙа кешене һис тә сирләтмәҫ. Ул зәғифтәрҙе ҡеүәтләндерер, зиһенде, уйҙарҙы таҙартыр. Аллаһы Тәғәлә кешеләргә файҙалы нәмәләрҙе әмер итер, зарарлы нәмәләрҙе ҡушмаҫ....
Күҙ тейеүҙе дауалау
Новости / Иман // 30-05-2014, 05:17
Әгәр ҙә кешегә күҙ тейһә, уны дауалауы ауыр түгел. Мөхәммәт бәйғәмбәр был хаҡта: «Әгәр ҙә берегеҙгә күҙ тейһә, күҙ тейҙереүсенән ғөсөл, тәһәрәт алыуын талап итеп, шул һыу менән ҡойонһон», – тигән. Өмәмә бин Сәхелдең атаһы менән дә шундай хәл була. Уның атаһы әл-Хурар бер урында һыу инә. Әмир исемле сәхәбә уға ҡарап һоҡланып: «Һинең тәнең шундай аҡ, йомшаҡ, нәҡ йәш ҡыҙҙарҙыҡы кеүек, мин ундай тәнде күргәнем юҡ», – ти. Шунан һуң атаһының хәле насарая. Уны Мөхәммәт бәйғәмбәргә килтерәләр. Ул: «Берәйһенән шикләнәһеңме?» – тип һорай. «Эйе, Әмирҙән», – ти ул. Бәйғәмбәр Әмирҙе саҡырып: «Ни өсөн һин уға бәрәкәт һорап доға ҡылманың? Аяҡтарыңды йыу», – ти. Әмир йыуынғас, әл-Хурар шул һыу менән ҡойона һәм сәләмәтләнә. Әгәр ҙә күҙ тейҙереүсе ҡойонорға теләмәһә, уның шәхси берәй нәмәһен – баш кейемен йәки һөлгөһөн алырға, еүешләргә, шуның менән күҙ тейгән кешене ышҡырға кәрәк. Алла теләһә, ярҙам бирер. Күҙ тейеүҙән «Фатиха», «Аятел- Көрси», «Ихлас», «Фәләҡ», «Нәс» сүрәләре уҡылыр....
Һәр ваҡыт Алланы иҫеңә төшөр
Новости / Иман // 30-05-2014, 05:16
Бер ваҡыт мосолман сәсен алдырырға килә. Улар һөйләшә башлай. Мосолман сәс ҡырҡыусынан уның Аллаға ышаныу, ышанмауы хаҡында һорай. Тегеһе: “Юҡ”, – тип яуап бирә. Үҙ көфөрлөгөн ул: “Әгәр ҙә Алла булһа, ул ер йөҙөндә төрлө ғазаптарҙың, һуғыштарҙың булыуына юл ҡуймаҫ ине”, – тип аңлата. Мосолман бер ни ҙә әйтмәйенсә сығып китә. Бөҙрәхананың тупһаһын аша атлап сығыу менән сәс-башы туҙған, сәсе ныҡ етеп китеү арҡаһында хатта йөҙө лә күренмәгән шамтыр бер әҙәмде күреп ҡала. Мосолман кире әйләнеп инә лә сәс ҡырҡыусыға: “Беләһеңме, ер йөҙөндә сәс ҡырҡыусы юҡ ул!” – ти. Быға сәс ҡырҡыусы: “Нисек инде юҡ?! Бына бит мин – сәс ҡырҡыусы”, – тип яуаплай. Мосолман былай ти: “Ул сағында ни өсөн ер йөҙөндә шул тиклем сәстәре алынмаған күп кеше йөрөй һуң?” “Үҙҙәре миңә килмәй икән, нисек мин уларҙың сәсен алайым һуң?” – ти сәс ҡырҡыусы. Мосолман: “Әгәр ҙә кешеләр Уны иҫтәренә алмай, Уға яҡынайырға теләмәй икән, нисек инде Аллаһы Тәғәләнең уларға ярҙам иткеһе килһен?!” – тигән....
Мөхәммәт бәйғәмберҙең тормошо
Новости / Иман // 11-04-2014, 04:19
Алла рәсүленең вафаты
Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!
1.
Алла рәсүле Мәҙинәгә ҡайтты. Бер төн уртаһында ул хеҙмәтсе Әбү Мөүәйһибте саҡырып ала.
– Ҡасырҙы эйәрләп бир миңә, – ти.
Хеҙмәтсе ҡасырҙы юлға әҙерләй. Рәсүл, уға менгәс:...
Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!
1.
Алла рәсүле Мәҙинәгә ҡайтты. Бер төн уртаһында ул хеҙмәтсе Әбү Мөүәйһибте саҡырып ала.
– Ҡасырҙы эйәрләп бир миңә, – ти.
Хеҙмәтсе ҡасырҙы юлға әҙерләй. Рәсүл, уға менгәс:...
Мөхәммәт бәйғәмберҙең тормошо
Новости / Иман // 28-03-2014, 14:20
Бындайҙарға ҡарата Алла: “Тамуҡ уты күпкә эҫерәк, әгәр улар шуны аңлаһа”, – тигән.
Мосолман ғәскәре сүлгә сыҡты. Бит-күҙҙәрҙе өтөп барған эҫе ине. Ҡайһы бер кешеләр артта ҡалып, күләгәһе күп Мәҙинәгә кире ҡайтты. Мосолмандар Алла рәсүленә:
– Фәлән кеше тороп ҡалды, – тип әйтә килде.
– Ҡалһындар. Кәрәк булһа, Алла беҙгә ҡуша уны, – тине бәйғәмбәр.
Эсәр һыу бөткәнсе ғәскәр көнөн-төнөн барҙы. Бөтөнөһө лә сарсаны. Кешеләр, дөйәләрҙе һуйып, шуның ҡарынындағы һыуҙы эсергә мәжбүр булды. Барыһын да төшөнкөлөк алды....
Мосолман ғәскәре сүлгә сыҡты. Бит-күҙҙәрҙе өтөп барған эҫе ине. Ҡайһы бер кешеләр артта ҡалып, күләгәһе күп Мәҙинәгә кире ҡайтты. Мосолмандар Алла рәсүленә:
– Фәлән кеше тороп ҡалды, – тип әйтә килде.
– Ҡалһындар. Кәрәк булһа, Алла беҙгә ҡуша уны, – тине бәйғәмбәр.
Эсәр һыу бөткәнсе ғәскәр көнөн-төнөн барҙы. Бөтөнөһө лә сарсаны. Кешеләр, дөйәләрҙе һуйып, шуның ҡарынындағы һыуҙы эсергә мәжбүр булды. Барыһын да төшөнкөлөк алды....
Мөхәммәт бәйғәмберҙең тормошо
Новости / Иман // 21-03-2014, 04:50
Һунайнда һуғыш
Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!
1.
Мәккә исламдыҡына әүерелгәс, ислам һиҙелерлек көсәйҙе. Тик Мәккәнән көньяҡта көн күреүсе көслө генә Һәүәзи ырыуы элеккесә үҙ динен тотто. Һәүәзиҙәр бик һуғышсан кешеләр ине. Шуға мосолмандар менән алышмаҡсы булдылар. Һәүәзи менән сәҡиф ырыуҙарының башлыҡтары йыйылып кәңәш тотто һәм көслө ғәскәр туплап, мосолмандар Ғәрәп ярымутрауын баҫып алмаҫ борон үҙҙәрен юҡ итергә килештеләр....
Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!
1.
Мәккә исламдыҡына әүерелгәс, ислам һиҙелерлек көсәйҙе. Тик Мәккәнән көньяҡта көн күреүсе көслө генә Һәүәзи ырыуы элеккесә үҙ динен тотто. Һәүәзиҙәр бик һуғышсан кешеләр ине. Шуға мосолмандар менән алышмаҡсы булдылар. Һәүәзи менән сәҡиф ырыуҙарының башлыҡтары йыйылып кәңәш тотто һәм көслө ғәскәр туплап, мосолмандар Ғәрәп ярымутрауын баҫып алмаҫ борон үҙҙәрен юҡ итергә килештеләр....
Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең тормошо
Новости / Иман // 14-03-2014, 06:14
4.
Алла рәсүле Эфиопия негусына ла хат яҙҙы. Уны Әмир ибн Өмәй алып барҙы. Негус мосолмандарға хөрмәт менән ҡараны. Эфиопияға күсенгән мосолмандарға дәүләт кәңәше ултырышында ҡатнашырға рөхсәт ителгәйне. Әмир ибн Өмәй Алла рәсүленең хатын биргәс, негус уны тәүҙә ирендәренә, шунан маңлайына, шунан күҙҙәренә тигеҙҙе. Шунан тәхеттән төшөп:
– Алланан башҡа илаһ юҡ, ә Мөхәммәт уның рәсүле, – тип исламды ҡабул итте. Шунан ул Алла рәсүленә яуап хаты яҙҙы.
“Алла рәсүле Мөхәммәткә негус Әләсхәмдән. Алла рәсүле, һиңә Алланан сәләм, Алланың рәхмәте һәм мәрхәмәте. Ул Раббы, ул бер, унан башҡа илаһ юҡ, Ул беҙгә исламға юл күрһәтте....
Алла рәсүле Эфиопия негусына ла хат яҙҙы. Уны Әмир ибн Өмәй алып барҙы. Негус мосолмандарға хөрмәт менән ҡараны. Эфиопияға күсенгән мосолмандарға дәүләт кәңәше ултырышында ҡатнашырға рөхсәт ителгәйне. Әмир ибн Өмәй Алла рәсүленең хатын биргәс, негус уны тәүҙә ирендәренә, шунан маңлайына, шунан күҙҙәренә тигеҙҙе. Шунан тәхеттән төшөп:
– Алланан башҡа илаһ юҡ, ә Мөхәммәт уның рәсүле, – тип исламды ҡабул итте. Шунан ул Алла рәсүленә яуап хаты яҙҙы.
“Алла рәсүле Мөхәммәткә негус Әләсхәмдән. Алла рәсүле, һиңә Алланан сәләм, Алланың рәхмәте һәм мәрхәмәте. Ул Раббы, ул бер, унан башҡа илаһ юҡ, Ул беҙгә исламға юл күрһәтте....
Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең тормошо
Новости / Иман // 7-03-2014, 05:58
3.
Алла рәсүленә Көрәйештән берәү килеп:
– Һин бында нимәгә килдең? – тип һораны.
Бәйғәмбәр һуғышырға теләмәүен һәм бында изге урындарҙа булып, уларҙы данларға килеүен әйтте.
Теге кеше кире ҡайтып, Көрәйеш етәкселәренә:
– Мөхәммәт һуғыш менән түгел, ә хаж ҡылыусы булып Изге йортҡа килгән, – тине.
Мөхәммәтте күрә алмаусылар:...
Алла рәсүленә Көрәйештән берәү килеп:
– Һин бында нимәгә килдең? – тип һораны.
Бәйғәмбәр һуғышырға теләмәүен һәм бында изге урындарҙа булып, уларҙы данларға килеүен әйтте.
Теге кеше кире ҡайтып, Көрәйеш етәкселәренә:
– Мөхәммәт һуғыш менән түгел, ә хаж ҡылыусы булып Изге йортҡа килгән, – тине.
Мөхәммәтте күрә алмаусылар:...
Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең тормошо
Новости / Иман // 28-02-2014, 13:27
Мәҙинә янындағы һуғыш
Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!
1.
Йәһүдтәр Мөхәммәтте күрә алманы. Уның дине тиҙ таралыуын һәм тик шуның арҡаһында Мәҙинәнең көсәйә барыуын белгәс, улар, Алла рәсүлен ҡайһылайтып юҡ итергә, тип ныҡлап уйлана башланы. Мөхәммәттең иң дәһшәтле дошманы көрәйештәр булғанға күрә йәһүд аҡһаҡалдары мосолмандарға ҡаршы бергә көрәшеү тураһында һөйләшер өсөн Мәккәгә китте.
Әбүсуфиян һәм бүтән Көрәйеш етәкселәре янына килеп:...
Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!
1.
Йәһүдтәр Мөхәммәтте күрә алманы. Уның дине тиҙ таралыуын һәм тик шуның арҡаһында Мәҙинәнең көсәйә барыуын белгәс, улар, Алла рәсүлен ҡайһылайтып юҡ итергә, тип ныҡлап уйлана башланы. Мөхәммәттең иң дәһшәтле дошманы көрәйештәр булғанға күрә йәһүд аҡһаҡалдары мосолмандарға ҡаршы бергә көрәшеү тураһында һөйләшер өсөн Мәккәгә китте.
Әбүсуфиян һәм бүтән Көрәйеш етәкселәре янына килеп:...


text:
Башҡортостанда Инвестор белешмәһен төҙөнөләр
Инвестиция эшмәкәрлеген дәүләт дәртләндереү саралары, экспорт һәм дәүләт-шәхси партнерлыҡ тураһында тулыраҡ мәғлүмәт менән инвестор белешмәһен Башҡортостанда төҙөнөләр. Уны республиканың Иҡтисади үҫеш министрлығы менән берлектә БР «Инвестициялар йәлеп итеү буйынса агентлыҡ» дәүләт автономлы учреждениеһы һәм Deloitte компанияһы белгестәре әҙерләне.
Белешмә Башҡортостан Республикаһының Инвестиция порталында һәм Deloitte компанияһы сайтында урынлашҡан.
— Башҡортостан Республикаһы Рәсәйҙең иң юғары социаль-иҡтисади үҫеш кимәленә эйә булған төбәктәр иҫәбенә инә, — тине «Делойт һәм Туш БДБ» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең идара итеүсеһе Дэвид Оуэн. — Шул уҡ ваҡытта традицион тармаҡтарҙы үҫтереү менән бер юлы республика Хөкүмәте тарафынан иҡтисадтың инновацион моделенә күсеүгә курс алынған.
Белешмәнең материалдары потенциаль инвесторҙарҙы төбәктең социаль-иҡтисади хәле, республика территорияһында эшләп килеүсе техника парктары, индустриаль парктар, үҫеш институттары менән таныштыра.


text:
Өфөлә ШОС һәм БРИКС саммиттары алдынан халыҡ-ара веб-конференцияһы үтте
ӨФӨ, 2014 йыл, 20 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
Өфөлә «Заманса халыҡ-ара бәйләнештәрҙең күп полярлы системаһын булдырыуҙа ШОС һәм БРИКС» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли веб-конференцияһы уҙҙы. Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы илдәре вәкилдәренең интернет-осрашыуы башында Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идаралығы академияһы ректоры Сергей Лаврентьев Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың тәбрикләү телмәрен уҡып ишеттерҙе.
«Бындай аралашыу майҙансыҡтарының талап ителгәнлеге илдәребеҙҙең бөтә иҡтисади, тарихи, мәҙәни үҙенсәлектәрендә оҡшаш саҡырыуҙар алдында етди үҙ-ара эшләргә һәм интеграцияларға теләүен дәлилләй. Сәйәсәткә ҡарағанда ысын эштәр күберәк булған ШОС сиктәрендә, беҙ бөтәбеҙ ҙә — стратегик ҡыҙыҡһыныуҙар менән берләшкән тиң хоҡуҡлы уҙаҡташтар. ШОС илдәренең тығыҙ төбәк-ара диалогы тулы масштаблы уҙаҡташлыҡты киңәйтеү генераторы булырға, синергетик һөҙөмтә тәьмин итергә, илдәребеҙ үҫешенә сифатлы башҡа динамика өҫтәргә һәләтле» — тип билдәләнгән төбәк башлығы телмәрендә.
Веб-конференцияла Рәсәй, Ҡырғыҙстан, Үзбәкстан, Ҡаҙағстан һәм Тажикстан ғалимдары сығыш яһаны. Улар глобалләштереү һәм постглобалләштереү перспективаларына, ШОС (Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Ҡытай Халыҡ Республикаһы, Рәсәй, Тажикстан, Үзбәкстан) һәм БРИКС-та (Бразилия, Рәсәй, Һиндостан, Көньяҡ-Африка Республикаһы) ҡатнашыусы илдәрҙең хеҙмәттәшлек һөҙөмтәлелеген күтәреү юлдарына, ШОС һәм БРИКС сиктәрендә Рәсәй, Үҙәк һәм Көньяҡ-Көнбайыш Азия илдәренең, Көньяҡ-Африка Республикаһы һәм Бразилияның халыҡ-ара хеҙмәттәшлек формаларын киңәйтеүгә, ШОС һәм БРИКС илдәре менән үҙ-ара эш итеү нигеҙендә космопланетар киләсәкте өйрәнеүгә һәм Рәсәй төбәктәрен үҫтереүгә ҡағылған докладтар тәҡдим итте.
Конференцияла яңғыраған докладтар нигеҙендә ғилми мәҡәләләрҙең электрон йыйынтығы әҙерләнәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 432
ҠАБЫРСАҠТАР, пластинка айғолаҡлы моллюскылар (Bivalvia), моллюскылар класы. Яҡынса 20 мең төрө билдәле, Донъя океанында, бер аҙ тоҙло һәм сөсө һыуҙа киң таралған. БР‑ҙа 40‑тан ашыу төрө бар, башлыса анодонталар, борсаҡсыҡтар, шаровкалар. Тәне ике яҡлап симметриялы, оҙонлоғо бер нисә мм алып 10 см тиклем һәм унан да ашыу. Кәүҙәнән һәм ҙур шына рәүешле аяҡтарҙан тора, мантия м‑н ҡапланған һәм ике ҡапҡаслы ҡабырсаҡ эсендә урынлашҡан. Ҡабырсағының ҡапҡастары һығылмалы тышҡы конхиолин ярыһы (лигамент) ярҙамында ярым асылған рәүештә тора, 1 йәки 2 ябыусы мускул м‑н ябыла. Башы юҡ. Ауыҙ уйымы кәүҙәһенең алғы осонда аяҡ төбө өҫтөндә урынлашҡан. Ашҡаҙанының эсендә кристалл “һабаҡлы” тоҡ рәүешендәге үҫентеһе бар (аш һеңдереүҙә һәм организмды анаэроб шарттарҙа кислород м‑н тәьмин итеүҙә ҡатнаша). Бауыры, башҡа моллюскыларҙан айырмалы рәүештә, өс өлөшлө. Нервы системаһы 3 пар ганглийҙан тора. Тойоу ағзалары насар үҫешкән. Айғолаҡтар м‑н тын ала. Күпселек төрҙәренең ныҡ ептәр (биссус; улар ярҙамында моллюскылар субстратҡа йәбешә) бүлеп сығарған биссус биҙе бар. Ҡ. айырым енесле (йылға Ҡ., анодонталар), һирәк осраҡта гермафродит (шаровкалар, борсаҡсыҡтар). Аталаныу тышта бара. Күпселек төрҙәрҙең балағорттары (трохофора, велигер) планктондың төп өлөшөн тәшкил итә, йылға Ҡ., анодонталарҙыҡы — глохидиялар балыҡтарҙа паразит булып йәшәй. Ваҡ планктон организмдары (бактериялар, ылымыҡтар һ.б.), детрит (ҡара: Детритофагтар) м‑н туҡлана. БР‑ҙа күлдә, быуала, йылғала, һыуһаҡлағыстарҙа тереклек итә. Ҡ. һыу ятҡылыҡтарын таҙартыуҙа ҡатнаша, күп балыҡтар өсөн аҙыҡ булып тора. Ҡайһы берҙәренең (ябай йылға Ҡ.) ҡабырсаҡтарынан биҙәүестәр эшләйҙәр. Күп төрҙәре (мәҫ., йылға дрейссенаһы), һыу төбөндә өйкөмдәр барлыҡҡа килтереп, судноларға һәм гидротехник ҡоролмаларға зыян килтерә.
Р.Ф.Биккенин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
14 октябрҙә - хәрби хеҙмәткә саҡырыу мәсьәләләре буйынса тура бәйләнеш
14 октябрҙә Өфөнөң «ИНДИГО» ҡала психолог-медик-социаль оҙатыу үҙәге «Рәсәй ҡораллы көстәренә көҙгө саҡырылыш» темаһына “ҡыҙыу линия” ойоштора.
Унда республиканың баш ҡалаһының Орджоникидзе, Калинин һәм Октябрь райондары Хәрби комиссариаттары белгестәре ҡатнашасаҡ.
Беренсе тапҡыр хәрби иҫәпкә баҫыу һәм хәрби хеҙмәткә саҡырылыу барышында граждандарға психологик ярҙам күрһәтеү менән бәйле һорауҙарҙы 223-22-11 телефоны аша бирергә мөмкин. Өфөнөң коды — 347. "Ҡыҙыу линия" 15 — 16 сәғәттәрҙә эшләйәсәк.


text:
Фото:
Әбйәлил районында һуғыш ветерандары тәбрикләнде
Фото:
Әбйәлил районы хакимиәтендә Еңеү көнө алдынан, йола буйынса, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар өсөн матур сара ойошторолдо.
Осрашыуға 29 ветерандың 20-һе килде. Район хакимиәте башлығы Рим Сыңғыҙов уларҙы Еңеү байрамы менән ҡотлап, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың ҡотлау хаттарын тапшырҙы, ветерандарға һаулыҡ, бәхет һәм оҙон ғүмер теләне. Район башлығы менән осрашыу барышында һуғышта ҡатнашыусылар үҙҙәренең тормошо тураһында һөйләне, ветерандар хаҡында хәстәрлек күргәндәре өсөн рәхмәт әйтте.
Мәҙәниәт йортоноң ижади коллективтары ололарға матур концерт бүләк итте. Сарала ҡатнашыусылар хакимиәт башлығы ҡулынан бүләктәр һәм сәләмләү хаттары алды.
Ветерандарҙы шулай уҡ Әбйәлил районы Советы депутаты Дамир Аллаяров ҡотланы, «Берҙәм Рәсәй» партияһының урындағы бүлексәһе етәксеһе Ашираф Илһамов ололарға «Единая Россия — Башкортостан» гәзитенә яҙылыу өсөн квитанциялар бүләк итте.
Сара күмәкләп фотоға төшөү менән тамамланды, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенән.


text: Тыныслыҡ. Хеҙмәт. Май. Совет осоронда ошондай лозунг була торғайны. Хәйер, уның төшөнсәһе ниндәй заманда ла асылын юғалтмай. Тыныслыҡ — Ер йөҙөндә һәр кешенең иң изге теләге. Хеҙмәт булмаһа, әҙәм балаһы кеше булыуҙан туҡтай, үҙе генә түгел, ил-күсе лә етеш йәшәй алмай. Май иһә, миҙгелдең ай исеменән дә бигерәк, тыныс күк йөҙөндә балҡыған ҡояштың нурына сумған, бар тәбиғәт моронлаған, йәшәреп сәскә атҡан, күңелдәрҙә дәрт урғылған, йәшәүгә көс биргән яҙҙы, башҡа бик күп әйтеп аңлата алмаҫлыҡ мәлде күҙ алдына баҫтыра. Нәҡ ошо осорҙа игенсе усына тос орлоҡтар һала ла быуы күтәрелгән ҡап-ҡара тупраҡҡа һибә. Ябай орлоҡтар түгел ул, бәрәкәт, именлек, тыныслыҡ орлоҡтары. Ма-ай...


text:
Башҡортостанда «Ҡәҙерләйбеҙ. Һаҡлайбыҙ. Хәтерләйбеҙ» күргәҙмәләр проекты башлана
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына ҡарата «Ҡәҙерләйбеҙ. Һаҡлайбыҙ. Хәтерләйбеҙ» республика күргәҙмәләр проекты старт ала.
Проект сиктәрендә йыл дауамында республика музейҙарында 1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышына арналған күргәҙмәләр ойоштороласаҡ, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығынан. Күргәҙмәләрҙән тыш, Бөрө, Нефтекама, Илеш, Тәтешле, Шишмә, Хәйбулла райондарының тарихи-крайҙы өйрәнеү музейҙарында, Ғәли Соҡоройҙоң музейында яңыртылған экспозициялар асыласаҡ.
Башҡортостандың муниципаль музейҙарында республикалағы төп музейҙарҙың күсмә күргәҙмәләре үтәсәк. Башҡортостан Республикаһының Милли музейы — «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостанда хәрби ойошмалар», республиканың Хәрби Дан музейы — «Муса Гәрәев — ҡаһарманлыҡ һәм тормош биттәре», «Төп йүнәлештә — Сталинград», «Һуғыш йылдарында Башҡортостан мәҙәниәте һәм сәнғәте», «Ҡатын-ҡыҙҙар һәм һуғыш», «Башҡортостан Республикаһында ветерандар хәрәкәте», 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейы «Ҡаһарманлыҡҡа илһамландырыусы «Ҡыҙыл атлылар» гәзите», «Халыҡ хәтерендә» күргәҙмәһен тәҡдим итә.
Проект Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яҡташтарыбыҙҙың батырлығы миҫалында йәштәрҙе һәм уҡыусыларҙы тәрбиәләү үҙәге булып торған Хәрби Дан музейында башлана. Бөтәһе 100-ҙән ашыу күргәҙмә ойоштороу ҡаралған. Проект 2015 йылдың декабрендә тамамлана.


text:
Ғүмерҙең моңһоу миҙгеле — ҡартлыҡтың бик иртә, һис көтмәгәндә ишегегеҙҙе шаҡыуы ихтимал, хәйер, уның ҡайҙалыр “аҙашып” йөрөп, һуңға ҡалыуы ла мөмкин бит әле. Мәңге йәш, ҡыйыу, көслө, матур көйө һаҡланып булмай — тормош ҡанундары шулай ҡоролған, әммә ваҡытынан алда ҡартайыуҙы иҫкәртеп була, тип дәлилләй белгестәр.
Күңел тыныслығы, сәләмәтлек, физик әүҙемлек, дөрөҫ туҡланыу — бәхетле ҡартлыҡ һәм оҙон ғүмерҙең нигеҙе, тип өҫтәй ғалимдар. Шулайҙыр, юҡҡа ғына боронғо Римда 112 йыл йәшәп вафат булған кешенең ҡәберенә: “Ул сама менән ашаны, эсте, йәшәү ҡәҙерен белде”, тип яҙмағандарҙыр.
Тормош булғас, барыһын да алдан үлсәп, “самалап” ҡына эшләп, “самалап” ҡына яратып, “сама” менән генә ҡайғырып-көйөп тә булмай бит әле.


text:
Ул йылда биш посылка һалдыҡ. Ғәйфулла Вәлишин, Ҡасим, Исхаҡ, Фәррәх посылка әҙерләшеп һалыуҙа оҫтарып китте.
Ҡаты яраланып ҡайтыусылар күренә башланы. Вәлишин Зиннур ағай ике ҡулһыҙ ҡайтып төштө, аяҡтары ла насар. Яуҙан ҡайтыусыларҙы мәктәпкә осрашыуға саҡырып һөйләтәбеҙ.
Рәсәй Хөкүмәте 2013 йылға сифат өлкәһендәге премиялар тапшырыу тураһында ҡарар ҡабул итте.
Рәсәй Федерацияһы Президенты Указына ярашлы, өлгәшелгән хеҙмәт уңыштары һәм оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәне өсөн Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының ер аҫты руднигы машинисы Зубков Алексей Евгеньевич II дәрәжә “Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн” орден миҙалы менән бүләкләнде;
Рәсәй Федерацияһы Президенты Указына ярашлы, өлгәшелгән хеҙмәт уңыштары һәм оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәне өсөн Өфө ҡалаһының Дим районы хакимиәте башлығы Хәкимов Зыфар Ҡасим улы II дәрәжә “Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн” орден


text:
Яҙғы ташҡын көслө булмаҡсы8-02-2017, 03:46 // Информация // Баҫып сығарырға
“Антистихия” үҙәгендә 2017 йылда яҙғы ташҡынды үткәреү буйынса яҡынса прогноз әҙерләнде. Федерацияның 20 төбәгендә хәлдең киҫкенләшеүе көтөлә. Себер федераль округында Кемерево, Новосибирск, Томск, Омск өлкәләрендә, Алтай крайында һәм Алтай Республикаһында ҡотҡарыусылар көтөлмәгән ваҡиғаларға әҙер булырға тейеш. Волга буйы федераль округында иһә Башҡортостан, Татарстан, Мари Иле, Мордва, Удмурт һәм Сыуашстан республикаларында, Киров, Түбәнге Новгород, Ырымбур, Һамар, Һарытау өлкәләрендә ташҡынға айырым иғтибар биреү шарт. Уралда Ҡурған, Свердловск һәм Төмән өлкәләрендә ташҡын көслө булмаҡсы. Әле әҙерлек эштәре әүҙем бара. Ҡотҡарыусылар 200 тоннанан ашыу шартлатҡыс туплаған. Боҙ тығындары барлыҡҡа килеү хәүефе булған 230 йылғала ташҡын осоронда шартлатыу эштәрен тормошҡа ашырыу күҙаллана. Шулай уҡ ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе йыһандан күҙәтеү системаһы әүҙем ҡулланыласаҡ. Алты меңдән ашыу хәүефле районда оператив контроль ғәмәлгә ашырыласаҡ.


text:
«Вечерняя Уфа» журналисы Бөтә Рәсәй конкурсында еңеп сыҡты
«Вечерняя Уфа» гәзитенең хаттар, мәғариф һәм фән бүлеге мөдире Гөлшат Ҡорамшина “Киләсәккә аҙым” («Шаг в будущее») журналист эштәре конкурсының бер юлы ике наградаһына лайыҡ булды.
Конкурс ауыр тормош хәленә дусар булған балаларҙы яҡлау Фонды ҡанаты аҫтында эшләгән Социаль журналистика клубы тарафынан ойошторолдо.
“Ҡояшлы балалар беҙҙе яратырға өйрәтә” («Солнечные дети учат нас любви») материалы өсөн Гөлшат Ҡорамшина “Тигеҙ мөмкинлектәр заманы” («Время равных возможностей») номинацияһында икенсе урын өсөн диплом һәм конкурстан тыш “Изгелек өсөн” номинацияһында махсус приз алды.
Наградалар Мәскәүҙә тапшырыласаҡ.


text:
Константин Толкачев: «Халҡыбыҙҙың күп милләтлелеге - ҙур байлыҡ»
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың 2011 йылды республикала Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылы тип иғлан итеү тураһындағы Указына комментарий бирҙе, тип хәбәр итә парламенттың матбуғат хеҙмәте.
«Был йөҙҙән ашыу милләт вәкиле тыныслыҡта һәм татыулыҡта йәшәгән республикабыҙ өсөн айырыуса мөһим, һәм күп этнослыҡ кеүек күрһәткес буйынса Башҡортостан Рәсәй Федерацияһының бер субъектынан да ҡалышмай. Беҙ халҡыбыҙҙың күп милләтлелеген проблема итеп түгел, ә баһалап бөткөһөҙ байлыҡ һәм мәҙәни күп төрлөлөк булараҡ ҡабул итәбеҙ. Бындай ҡараш республикала тормошҡа ашырылған дәүләт милли сәйәсәтенең нигеҙе булып тора», — тип белдерҙе Константин Толкачев.
Уның әйтеүенсә, Башҡортостан – Рәсәйҙең уникаль субъекты. Унда бик күп милләт һәм халыҡ вәкилдәренең бергә дуҫ һәм татыу йәшәүенең баһалап бөткөһөҙ тарихи тәжрибәһе тупланған. Ҡайһы бер булдыҡһыҙ сәйәсмәндәрҙең Интернет сайттарында, Башҡортостанда өлгәшелгән милләт-ара татыулыҡты тикшереп, үҙ “йөҙөн” табырға тырышыуы уңышһыҙлыҡҡа дусар. Бындай деструктив ғәмәлдәр аҡыллы күп милләтле халҡыбыҙҙа бер ваҡытта ла хуплау тапмаясаҡ, сөнки ул һәр саҡ яҡшыны ямандан, хәҡиҡәтте ялған ҡиммәттәрҙән айырырға һәләтле. Башҡорт халҡының мәҡәлендә әйтелгәнсә, бер биҙрә батҡаҡ Ағиҙелдең саф һыуын бысрата алмай.
— Тарихи тәжрибәне иҫәпкә алмай, күп быуаттар буйы халҡыбыҙ туплаған мәҙәни-рухи ҡиммәттәрҙе аҡыллы һәм уйлап файҙаланмай тороп республиканың артабанғы эҙмә-эҙлекле үҫеше мөмкин түгел, тип белдерҙе парламент спикеры.
— Башҡортостандың уникаль байлыҡты – халыҡтарҙың тарихи берҙәмлеген, уларҙың күп быуатлыҡ дуҫлығын һәм туғанлығын даими үҫтереүенә шигем юҡ. Телде, һәр халыҡтың мәҙәниәтен һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлап ҡалыу – беҙҙең мөһим бурыс. Үҙенсәлеклелекте һаҡлап ҡалып һәм төрлө мәҙәниәттәрҙәге иң яҡшыһын ғына һеңдереп, үҙ халҡың, республикаң һәм илең өсөн ғорурлыҡ тойғоһо кисереп кенә ысын хоҡуҡи дәүләт һәм демократик йәмғиәт төҙөүҙең ҡатмарлы бурыстарын тормошҡа ашырыуҙы тәьмин итергә мөмкин, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Константин Толкачев.


text:
Румил Аҙнабаев йәнә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетын етәкләне
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының Өфөлә үткән ултырышында БДБҠ Башҡарма комитеты рәйесе итеп Румил Аҙнабаев һайланды, бығаса ул Башҡарма комитет рәйесе урынбаҫары вазифаһын башҡарҙы.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының элекке етәксеһе, Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосопов, Рәсәй парламентының түбәнге палатаһында эш күп булыу сәбәпле, был вазифанан бушатыуҙарын һораны.
Йәмәғәт ойошмаһының Башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары итеп Хәләф Ишморатов һайланды.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Румил Аҙнабаев Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетына 2006-2009 йылдарҙа етәкселек иткәйне.


text:
«Һин – байрамым минең!»
Йырҙары уның күңелендә билдәһеҙ һағыш, тәрән бер кисереш барлығын тойҙорта. Моңдо күңелдең иң нескә ҡылдарын сиртерлек итеп бирә белеүме, әллә ысынлап тетрәнеү, кисереш аша яңғырағаны шулай ярһыта микән, тигән һорау тыуа.
«Йырлаған саҡта бер генә образ күҙ алдымда. Йәштән үҙемдең яҙмышымдың тап шулай килеп сығырын һиҙемләүем бар ине. Һәр ваҡыт үҙем булып ҡаласағымды, ошо хыялға ынтылыш менән йәшәйәсәгемде лә белә инем. Композитор Абрар Ғабдрахманов менән шағир Рәми Ғарипов ижад иткән «Таңдағы йыр»ҙа үҙемдең әлеге йәшәп ятҡан халәтемде тоям.
«Эй, изге моң! Кисер, кисер мине,
Мин ғәйепле һинең алдыңда.
Мин баш эйәм һиңә, был донъяла
Шундай тоғро моң бар сағында!»
Тәүге хистәр, тәүге яратыу. Дуҫлашып йөрөгән егете менән ҡорған матур хыялдар. Алты балалы ҙур ғаиләлә буй еткергән ҡыҙыҡай бар яҡлап та әсәһенең терәге булырға ынтыла. Һигеҙенсе класты тамамлағас, колхоз йәйләүендә һыйыр һауып, ҡәҙерлеһенә плащ һатып алып бирә. Римма балалар ярата, башланғыс кластар уҡытыусыһы булырға теләге морнай. Әммә йырға тартымы көслө. Радиоалғыстан ишеткән йырҙың һүҙҙәрен тиҙ генә яҙып, мәктәпкә алып барып өйрәтһенме... Шул донъя үҙенә мөкиббән итә лә ҡуя. Киләсәген һөйгәне менән күҙаллай. Римма – сәнғәт училищеһына, ә егет ауыл хужалығы институтына документтарын тапшыра. Имтихандарҙы ҡыҙ уңышлы бирә, ә дуҫы, конкурстан үтә алмай, тыуған яҡтарына ҡайтып китә. Аралар өҙөлә, Римма был хәлде бик ауыр кисерә. Әсәһе лә, ҡыҙының һарғайып китеүен күреп, «ауырыйһыңмы әллә ул?» тип борсола. Күңелендәге бер нескә еп шарт өҙөлә. Ә, бәлки, был аңлау ғына, Аллаһы Тәғәләнең етәкләп үҙ һуҡмағына төшөрөүе генә булғандыр?..
Әле ауылдарҙа «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамдары гөрләп үтә. Римманың тыуған ауылы Хәлилдә лә был көтөп алынған ваҡиға. Алты баланың кендек ҡаны тамып, уларға ҡанат ҡуйған, атаһы менән әсәһе хәләл көсө менән төҙөгән нигеҙҙең тарҡалыуына юл ҡуймаҫҡа булалар.
«Атай-олатайҙарыбыҙ шунда ғүмер иткән, ысын донъяға күскән атайым менән әсәйем беҙҙән риза булып ятһын, тип тырыштыҡ. Боронғоларҙың «әгәр нигеҙ сит ҡулдарға күсһә, унда тәрбиәләнеп үҫкән кешеләрҙең яҙмыштары тарҡала» тигәнен дә ишеткәс, йортто яңыртырға булдыҡ. Олоғая килә тыуған ер тарта. Элек «атайсалыңдан рух, көс алаһың» тигәндәрен ишеткәнем булды. Баҡтиһәң, уны берәү ҙә һиңә килтереп тоттормай. Көс алыр өсөн иң беренсе үҙең көс, һөйөүеңде һалырға тейешһең икән. Былтыр шундай ҡарарға килгәс, рухи күтәренкелек кисерҙек. Туғандар менән бергәләшеп бер маҡсатҡа төйнәлеү күңелде бөтәйтте. Ошоғаса тырым-тырағай һымағыраҡ инек. Урамыбыҙ гөж килде. Өйҙөң ҡыйығын алмаштырҙыҡ, эске һәм тышҡы яҡтан тәртипкә килтерҙек. Быйыл картуф сәстек, баҡсаны ҙурайттыҡ. Ҡышҡыһын Хәлилгә ҡайтып киттем. Ауылда шул хәтлем күңелле. Саф һауа. Өй йылы. Рәхәт», – тип ҡыуанысы менән уртаҡлаша артистка.
Әсәй менән атайҙың яҡты иҫтәлеге өсөн тип башҡарылған изге ғәмәл туғандарҙы татыулаштыра, бер-береһен яҡлар өсөн тауҙай ҡалҡырға, ҡәҙерләргә өйрәтә. Шулай итеп, ата-әсәйҙең яҡты хәтере һаман да ҡөҙрәтле нур һибеп, изге эштәргә дәртләндерә. Магнитогорск ҡалаһына яҡын булғанғамы, күршеләрҙең көнкүреште уңайлы алып барыуы әбйәлилдәргә лә йоғонто яһай. Күпселек йорттарҙа газ, һыу, бәҙрәф эстә. Бөтә уңайлыҡтар бар. Былтыр йәйҙе ауылда үткәрҙем, ниңә себеш алып көтмәнем икән, тип үртәлә Римма.
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 7-се (2017) һанында уҡығыҙ.
Теги: Римма Амангилдина


text:
- Подробности
- Просмотров: 601
“БАШМАҒЫМ”, Х.К.Ибраһимовтың 3 шаршаулы музыкаль комедияһы. 1916 й. яҙылған. Комедияла 20 б. башындағы татар сауҙагәрҙәренең тормош‑көнкүреше һәм ғөрөф‑ғәҙәттәре сағылдырылған. Геройҙар ҡиммәтле башмаҡтар юғалыуға бәйле төрлө комик хәлдәргә юлыға. Тәүге тапҡыр 1919 й. Төркөстан фронтының Көньяҡ төркөм ғәскәрҙәренең сәйәси бүлеге эргәһендәге Ҡыҙыл Армия театрында ҡуйыла. 1920 й. Стәрлетамаҡ ҡ. 1‑се Башҡ. драма театры (ҡара: Башҡорт драма театры; реж. Е.Сыртланова- Шляхтина) сәхнәһендә, 1924 й. — Башҡорт Күсмә театрында (реж. В.Мортазин‑Иманский) күрһәтелә. Төп ролдәрҙә: Ғ.М.Минһажев (Кәрим бай), Т.Рәшитова (Сәрүәр), Ғ.С.Әлмөхәмәтов (Ғәлимйән), Х.Г.Дауытов (Йыһан). 20‑се йй. аҙ. В.Мортазин-Иманский үҙе ҡуйған спектаклде Башҡ. драма театры сәхнәһенә күсерә. “Б.” 1936 й. БАДТ‑ла яңынан ҡуйыла (реж. Б.Ғ.Имашев, ҡуйыусы рәссамы Ғ.Ш.Имашева, муз. етәксеһе һәм дирижёры М.М.Вәлиев). Спектакль өҙөклөктәр м‑н 40 йылдан ашыу уйнала, төп ролдәрҙе Т.М.Бикташева, Н.И.Ирсаева, Х.И.Ҡудашев, Г.Ә.Мансурова, Ә.Ғ.Садиҡова, С.Н.Сәйетов, Ғ.Ғ.Туҡаев, Ғ.Ғ.Фәхриев, М.Ғ.Хәбибуллин, Р.С.Янбулатовалар башҡара. 1978 й. Л.В.Вәлиев комедияның халыҡ уйындары элементтарын һәм бурлескты берләштереүсе яңы ҡуйылышын тәҡдим итә (ҡуйыусы рәссамы Т.Ғ.Йәнекәев, муз. биҙәүсе Ш.З.Ҡолбарисов). Төп ролдәрҙә: Ш.Р.Рәхмәтуллин (Кәрим бай), Г.А.Мөбәрәкова (Сәрүәр), Ф.С.Ғафаров (Ғәлимйән), Б.Ғ.Муллабаев (Йыһан). 2004 й. комедияны реж. И.Ғ.Ғиләжев ҡуя (ҡуйыусы рәссамы Д.П.Хильченко, муз. биҙәүсе У.М. Иҙелбаев). Төп ролдәрҙә: Ғафаров (Кәрим бай), С.Ф.Хәкимова (Сәрүәр), С.И.Байегетов (Ғәлимйән), З.Ҡ.Атнабаева (Йыһан).
1994 й. “Б.” пьесаһы Салауат драма театрында (реж. һәм ҡуйыусы рәссамы В.К.Сәйфуллин, муз. биҙәүсе Я.Х.Шәрипов), 1995 й. — Сибай драма театрында (реж. О.З.Ханов, ҡуйыусы рәссамы Э.Р.Ғиззәтуллин, муз. биҙәүсе Ю.Х.Үҙәнбаев) ҡуйыла. “Б.” Ҡаҙаҡ драма театрында һ.б. күрһәтелә. Ибраһимов пьесаһының сюжеты Татар опера һәм балет театрында ҡуйылған татар комп. Ж.Фәйзиҙең ш. уҡ исемле муз. комедияһына (Т.Ғиззәт либреттоһы, 1942; икенсе редакция урыҫ теленә тәржемәлә, 1954) нигеҙ итеп алына.
Һ.С.Сәйетов
Тәрж. Г.М.Ҡотоева


text:
30 августа иртәнге сәғәт 11-ҙән көндөҙгө сәғәт 1-гә тиклем Борай районы хакимиәте бинаһында (Борай ауылы, Ленин урамы, 66) Рәсәй Социаль страховкалау фондының Башҡортостан буйынса төбәк бүлексәһе идарасыһы Марат Мөьмин улы Латипов граждандарҙы ҡабул итә.
30 августа иртәнге сәғәт 11-ҙән көндөҙгө сәғәт 1-гә тиклем Борай районы хакимиәте бинаһында (Борай ауылы, Ленин урамы, 66) Рәсәй Социаль страховкалау фондының Башҡортостан буйынса төбәк бүлексәһе идарасыһы Марат Мөьмин улы Латипов граждандарҙы ҡабул итә.
Әле Рәсәйҙә йәнле тәбиғәт хаҡында барлыҡ нескәлектәрҙе белеп, төшөнөп яҙыусылар юҡ тиерлек. Йыһаншин был йәһәттән иҫ киткес талантҡа эйә. Тайга, йәнлектәр һәм ҡоштар хаҡында яҙғандарын йотлоғоп уҡыйһың. Күп йылдар тайгала йәшәүе, геолог һәм һунарсы булып эшләүе быға ҙур йоғонто яһағандыр, моғайын. Ул бик бай материал туплаған һәм әле уны уҡыусылары менән уртаҡлаша.
Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса Баш идаралығы, 30 августа иртәнге сәғәт 10-дан 12-гә тиклем республикалағы электр сиреналарын һәм радио, телевидение каналдарындағы тапшырыуҙарҙы йәлеп итеп, халыҡҡа хәбәр итеү системаһына техник тикшереү үткәрелә, тип белдерә. Хөрмәтле гәзит уҡыусылар, тикшереү барышында тәртип һәм тыныслыҡ һаҡлауығыҙҙы һорайбыҙ.
Мәжбүр булды тип әйтеүемдең сәбәбе — совет халҡының был реформалар менән башлыса риза булмауынан. Ни эшләйһең, һуғышта еңелгәс, еңеүселәрҙең ихтыярын үтәргә тейешһең. Әлбиттә, быны аңлаған дәүләт етәкселәре албырғап төшкән халыҡты баҙар иҡтисадына әйҙәне: йәнәһе, шәхси инициатива ғына иҡтисадты алға сығара ала, дәүләт органдары иҡтисадҡа бер нисек тә ҡыҫылырға тейеш түгел. Ошо маҡсатта дәүләт милкен тиҙерәк шәхси ҡулдарға таратып бирергә тигән идея өҫтөнлөк алды. Бының өсөн бөтөн пропаганда, киң мәғлүмәт саралары эшкә егелде.
Исламбахтыла булғанда, беҙ дөйөм белем биреү мәктәбендәге тыуған яҡты өйрәнеү музейына инеп сыҡтыҡ, ҙур ҡыҙыҡһыныу менән ауылдың тарихын яҡтыртҡан материалдарҙы ҡараныҡ... Шуны әйтергә кәрәк: ауылдың зыялылары ла төбәктең тарихын өйрәнеүҙә күп кенә асышҡа юлыҡҡан. Улар араһынан танылған библиограф Рифмир Гәрәев тыуған ауылының үткәненә ҡағылышлы очерктар йыйынтығын мәктәпкә бүләк иткән.
“Ниндәй һөнәр һайлау тураһында уйлап та торманым, һин Бүребайҙыҡыһың икән, тимәк, шахтер булырға тейешһең”, — тине “Бүребай тау-байыҡтырыу комбинаты” ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең иң тәжрибәле шахтерҙарының береһе Шәфҡәт Ишемғолов. Уның һайлаған һөнәренә әлегәсә хыянат итмәүе һоҡландыра. Хатта ситтә йәшәргә тура килгәндә лә, үҙ һөнәренә тоғро ҡалып, Ҡаҙағстандың Турғай боксит шахтаһында эшләй. Әммә тыуған яҡ үҙенә тарталыр, күрәһең, йәнә Бүребайға ҡайтып, Октябрь ер аҫты ятҡылығында эшләүен дауам итә.
Уның ҡайһы бер туғандары хәҙер Фәхрисламов фамилияһын йөрөтә. Атаһының исеме мосолманса тулыһынса яҙылған. Һуңынан ҡыҫҡартып Минһаж, урыҫса Минназ тигәндәр. Ә Миңлеғәленең исемендәге һуңғы “м” хәрефен 14 йәшендә Якимов пароходлығына эшкә урынлашҡанында, танытма алғанда ҡолаҡҡа ҡатыраҡ писарь төшөрөп ҡалдырғандыр. Йәшен ярты йылға кәметеүен аҡтар армияһына алыныуҙан ҡотолоу өсөн эшләгәндер, тип фараз итергә булыр.
Күмертау ҡалаһындағы Республика политехник лицей-интернатында ла йәш быуында ватансылыҡ, батырлыҡ тойғоһо тәрбиәләүҙә күп эштәр башҡарыла. Йәйге йәмле көндәрҙең береһендә лицей уҡыусыларынан бер төркөм Башҡортостандың төньяғына — милли батырыбыҙ Салауат Юлаевтың тыуған төйәгенә, уның тураһында ҙур тарих һаҡлаған Салауат районына сәйәхәт ҡылып ҡайтты. Автобус менән Күмертауҙан Малаяҙға тиклем туғыҙ сәғәткә һуҙылған юл арытманы ла тиерлек. Көндәрҙең матур тороуы ла беҙҙең изге эш менән йөрөүебеҙҙе хуплағандай ине. Тәьҫораттар иҫ киткес! Һүҙ — уҡыусы балаларға.


text:
Бәхтейәр алып килгән бәхет
Театр сәнғәтте үҫтереүгә генә түгел, ғаилә институтын нығытыуға, демографияны яҡшыртыуға ла мул өлөш индерә. Быйыл иң йәш актер Алмас Йосопов та кәләш алған, Алмас Шәмсетдинов менән Морат Рафиҡов та үҙ иштәрен тапҡан. Әйткәндәй, коллективта һуңғы ваҡыт күберәк малайҙар донъяға килә. Гөлназ менән Руслан Хайсаровтарҙың Алангир, Зилиә менән Айнур Ситдиҡовтарҙың Айбулат, Зилә менән Ринат Баймырҙиндарҙың Айтуған исемле бәпестәре тыуҙы. Актриса Ирада Ҡадырова (Фазлаева) ла Таһир исемле малайға әсәй булды. Театрҙа шаяртып, бер-бер артлы тыуған йәш сабыйҙарҙы «Ғафури театрының футбол командаһы» тип йөрөтәләр икән.
Буласаҡ «футболсылар» декабрь аҙаҡтарында тәүгә осрашасаҡ. Сөнки тап ҡыштың тәүге айында йәш режиссер Илсур Ҡаҙаҡбаев ҡуйған балалар өсөн әкиәт сәхнәлә күрһәтеләсәк. Уның иң һөйөнөслөһө шунда: тамаша быйыл рус телендә лә, башҡортса ла әҙерләнә. Тимәк, саф башҡорт исемдәрен йөрөткән әртис бәпестәре лә, башҡа бәләкәй милләттәштәребеҙ ҙә рәхәтләнеп үҙебеҙсә әкиәт ҡараясаҡ.
Ғафури театрының иң хисле актерҙарының береһе Алмас Әмиров Әнгизә килененең драматург булып танылыуына һәр яҡлап булышлыҡ итә. Айнур Асҡаровтың тип аталған, бөтә Рәсәй прокатына сыҡҡан «Өфөнән һөйөү менән» тәүге башҡорт фильмында уйнап танылыу алған Эмиль Асҡаровтың ҡатыны Әнгизә Ишбулдина – өмөтлө йәш драматург. Әле ул Екатеринбург ҡалаһында белемен камиллаштыра. Һәр роле менән тамашасы күңелен яулай белгән Алмас Әмиров бынан бер нисә йыл элек «Йүгер, Харис, йүгер» комедияһында үҙен режиссер булараҡ һынап ҡарағайны инде. Килененең «Кеҫәлле ярҙарҙа» тигән әҫәре буйынса төп театрыбыҙҙа ҡуйыласаҡ спектакль уның был юҫыҡтағы икенсе эше буласаҡ. Премьера йыл баштарында үтер тип самалана.
Башҡортостанда киң билдәлелек алған «Юлдаш йыры» – мәртәбәле бәйгеләрҙең береһе. «Юлдаш» радиоһы хеҙмәткәрҙәре инде етенсе тапҡыр милләтебеҙ ынйыларын халыҡҡа танытып ҙур, сауаплы эш башҡарҙы. Бәйгелә быйыл йөҙ егерме кеше ҡатнашырға теләк белдерһә, шуларҙың егермеһе финалға үтте. Гран-при алған Зәбирә Әбсәләмованың яҙмалары йыл башында радио аша яңғырау менән тамашасы уға шунда уҡ еңеү юраны. Зәбирә ханымдың йырҙарҙы тәрән тойоп, еренә еткереп башҡарыуы, ҡабатланмаҫ тауышы барыһын да әсир итте. Йәш сағында байтаҡ йыр бәйгеләрендә еңһә лә, үҙен сәнғәткә арнарға насип булмай уға. Тормош иптәше, арҙаҡлы шәхес, физика-математика фәндәре докторы, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, яҡты донъяларҙан иртә киткән Салауат Сабирйән улы менән өс ул тәрбиәләп үҫтерәләр. «Уландарым – төп ижад емешем», – ти ул. Ҡәҙерлеләре бөгөн ҙур урындарҙа эшләй, кемеһе – министр урынбаҫары, кемеһе – эшҡыуар, һәр береһе илһөйәр, телһөйәр. Зәбирә Әбсәләмова йөҙҙән артыҡ башҡорт халыҡ йырын белә. Ә «Һаҡмар»ҙы үҙенең визит карточкаһы тип иҫәпләй, тап ошо әҫәр уға «Юлдаш йыры»нда уңыш алып килде лә инде.
«Юлдаш йыры – 2017» бәйгеһенең быйыл тамашасыны ҡыҙыҡтырған, һорауҙар тыуҙырған әтнәкәләре етерлек булды. Мәҫәлән, ҡатнашыусылар араһында йәшләй генә арабыҙҙан киткән Сулпан Кейекбирҙинаның бер туған һеңлеһе Зөһрә Иҫәндәүләтованың да барлығын белеп ҡалғас, күптәр унда апайының һыҙаттарын, тауышының сыңын эҙләне. Сулпандың ижадын яратҡан, уны һағынып йәшәгән йыр-моң һөйөүселәр, әлбиттә, тап ошо ҡатнашыусы өсөн янып-көйҙө. Бәйгелә өсөнсө урынға лайыҡ булған һылыуҙың дүрт бала әсәһе булыуы ла радио тыңлаусыларҙа һоҡланыу уятты.
Илгизә Алсынованың да йөҙгә лә, тауышы менән дә бик ныҡ Фирүзә Парижға оҡшап тороуын ярышты күҙәтеүселәр баштан аңғарҙы. Фирүзәгә оҡшарға тырыша, моғайын, билдәле йырсы уның кумирылыр, хатта уның һымаҡ булып күренергә маташа бит әле, тигәндәр ҙә табылды. Һылыуҙарҙың бер туған икәне тәүҙә береһенең дә башына инеп сыҡманы. Баҡтиһәң, Илгизә әлеге ваҡытта республикабыҙҙа тик башҡортса ғына йырлаған ижадсыларҙан торған шәхси бригадаһын төҙөп, башҡорттар йәшәгән бер төбәкте лә иғтибарынан ситтә ҡалдырмаҫҡа тырышҡан моңло Фирүзә апайының командаһында эшләргә хыяллана икән. Фирүзәнең төркөмөндә әсәһе Флүрә Туйсина, бер туған ҡустыһы, тауыш операторы һәм баянсы Илшат Аллаяров, шулай уҡ билдәле йырсылар Илнур Рамазанов менән Таһир Әсәҙуллин эшләй. Илгизәнең дә был дәртле ҡорға ҡушылырға теләге ҙур, тик әлегә ул икенсегә бәпәй көтә.
Теги: М. Ғафури исемендәге башҡорт дәүләт академия театры


text:
Килограмм
Килогра́мм (башҡортса яҙылышы: кг ; халыҡ ара: kg) — ауырлыҡты үлсәү берәмеге, Халыҡ-ара берәмектәр системаһына (СИ) ҡараған төп ете берәмектең береһе.
Ғәмәлдәге килограмм төшөнсәһе Үлсәм һәм үлсәүҙәр буйынса 3-сө Генераль конференция ҡарары нигеҙендә 1901 йылда ҡабул ителгән һәм түбәндәгесә билдәләнә[1][2]:
Килограмм ауырлыҡ берәмеге була, ауырлығы халыҡ ара килограмм өлгөһөнә тигеҙ.
Халыҡ-ара килограмм өлгөһө (эталон) Париж йәнәшәһендәге Севр ҡалаһында урынлашҡан Халыҡ ара Үлсәм һәм үлсәүҙәр бюроһында һаҡлана. Түңәрәгенең арҡыры оҙонлоғо һәм бейеклеге 39.17 мм булған ағалтын һәм иридий иретмәһенән (90 % ағалтын, 10 % иридия) ҡойолған цилиндр эталон булып тора. Башта килограмм ауырлығы итеп 4 °C температурала һәм диңгеҙ кимәлендәгә үрнәк атмосфера баҫымында булған бер куб дециметр (литр) таҙа һыу билдәләнгән.
Йөкмәткеһе
Ҡабат һәм өлөш берәмектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи сәбәптәр арҡаһында «килограмм» атамаһы унарлы үлсәү берәмеге булған «кило» ҡушылмаһы менән бирелә. Шуға күрә ҡабат һәм өлөш берәмектәр «грамм» һүҙенә СИ ҡушылмалары өҫтәлеп төҙөлә. Шул уҡ ваҡытта «грамм» үҙе СИ системаһында өлөш берәмек булып тора.
Мегаграмм (1000 кг) урынына башлыса «тонна» берәмеге ҡулланыла.
Атом бомбалары ҡеүәтен тротил эквивалентында билдәләү өсөн гигаграмм урынына килотонна, ә тераграмм урынына мегатонна ҡулланыла.
Килограмм өлөгөһө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әлеге ваҡытта килограмм кеше эшләгән әйбер, ағалтын һәм иридий иретмәһенән торған өлгө, менән билдәләнгән берҙән бер Си берәмеге. Башҡа бөтә берәмектәр төп физик үҙенсәлектәргә һәм ҡанундарға нигеҙләнеп билдәләнә.
XVIII быуатта метрлы үлсәүҙәр системаһын төҙөгәндә килограмм итеп 4 °C температураһында булған 1 дм³ таҙа һыу ауырлығы алынған. Был температурала һыу иң ҙур тығыҙлыҡ сифатына эйә. 1799 йылда килограмм өлгөһө итеп ағалтын гер эшләнә, әммә уның ауырлығы 1 дм³ һыу ауырлығынан 0,028 г күберәк була.
Ғәмәлдәге өлгә 1889 йылда түңәрәгенең арҡыры оҙонлоғо һәм бейеклеге 39.17 мм булған ағалтын һәм иридий иретмәһенән ҡойолған цилиндр итеп эшләнелә[3]. Шул ваҡыттан бирле өлгө Халыҡ ара Үлсәм һәм үлсәүҙәр бюроһында һауа үтмәҫлек өс ҡат быяла ҡалпаҡ аҫтында һаҡлана. Шулай уҡ халыҡ ара өлөгөнөң теүәл рәсми күсермәләре эшләнә, артабан улар милли килограмм өлгөһе итеп ҡулланыла. Бөтәһе 80-дән ашыу күсермә эшләнгән. Уларҙың икәүһе Рәсәй[3] бирелгән һәм Менделев исемендәге Бөтә Рәсәй метрология ғилми эҙләнеүҙәр институтында һаҡлана. Яҡынса 10 йылға бер тапҡыр милли килограмм өлгөһе халыҡ ара өлөгө менән сағыштырыла. Был сағыштырыуҙар милли өлгөләрҙең теүәллеге 2 мкг тирәһе булыуын күрһәтә. Һаҡлау шарттары бер төрлө булыуы халыҡ ара өлөгөнең теүәллеген шик аҫтына ала. Төрлө сәбәптәр арҡаһында йөҙ йыл эсендә халыҡ ара өлгө 3·10−8 ауырлығын юғалтҡан. Әммә, билдәләмә буйынса халыҡ ара өлөгөнең ауырлығы бер килограммға тигеҙ. Шуға күрә өлөгөнең хаҡ ауырлығы үҙгәреүе килограмм дәүмәле үҙгәреүенә килтерә.
Был етешһеҙлектән ҡотолоу маҡсатында 1999 йылда үткән Үлсәм һәм үлсәүҙәр буйынса 21-сө Генераль конференция ҡарарында милли лабораторияларға ауырлыҡ берәмеген төп физик үҙенсәлеккә йәки үҙгәрмәй торған атом берәмегенә бәйләп камиллаштырырға һәм киләсәктә килограмм төшөнсәһенең билдәләмәһен яңыртырға тәҡдим итәлә[4]. Шунан һуңғы йылдарҙа ҡайһы бер халыҡ ара ойошмалар килограмм төшөнсәһенең билдәләмәһен яңыртыу буйынса тәҡдимдәр әҙерәләү эше менән булды[5].
Киләсәк[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2011 йылда үткән Үлсәм һәм үлсәүҙәр буйынса 24-сө Генераль конференция киләсәк Халыҡ ара берәмектәр системаһын (СИ) яңынан ҡарау ваҡытында төп берәмектәр билдәләмәһе төп физик үҙенсәлеккә йәки үҙгәрмәй торған атом берәмегенә бәйле итеп үҙгертергә тип ҡарар[6] итә.
Күҙалланыуынса Планк даими дәүмәлh 6,626 06X·10−34 Джc точно[7] буласаҡ. Ул саҡта ғәмәлдәге килограмм билдәләмәһе үҙгәртеләсәк. Килограмм ауырлыҡ берәмеге булып ҡаласаҡ, әммә уның дәүмәле СИ берәмеге м2·кг·с−1 аталған 6,626 06X·10−34 һанына тигеҙ Планк даими дәүмәленә бәйле булсаҡ.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ ГОСТ 8.417-2002. Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин.
- ↑ Определение килограмма на сайте Международного бюро мер и весов
- ↑ 3,0 3,1 Өҙөмтә хатаһы:
билдәһе дөрөҫ түгел;
БСЭтөшөрмәләре өсөн текст юҡ
- ↑ The definition of the kilogram Resolution 7 of the 21st meeting of the CGPM (1999)
- ↑ Каршенбойм С. Г. О переопределении килограмма и ампера в терминах фундаментальных физических констант // УФН. — 2006. — Т. 176. — № 9. — С. 975-982.
- ↑ On the possible future revision of the International System of Units, the SI. Resolution 1 of the 24th meeting of the CGPM (2011).
- ↑ Здесь Х заменяет одну или более значащих цифр, которые будут определены в окончательном релизе на основании наиболее точных рекомендаций CODATA
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Килограмм-көс
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Смирнова Н. А. Единицы измерений массы и веса в Международной системе единиц — М, 1966.


text:
Ишембай «Витязы» яңы модификациялы вездеход сығарыуҙы үҙләштерҙе
«Витязь» машиналар эшләү компанияһы” асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә (Ишембай) өс тонна йәк күтәреүсәнле ике звенолы яңы модификациялы ДТ-3П гусеницалы транспортерын сығарыуҙы үҙләштерҙеләр. Һәр ваҡыттағыса, алдан яңы вездеход оҙаҡ ҡына сәнәғәт-эксплуатация һынауы үтте.
Предприятие белгестәре билдәләүенсә, вездеходтың был моделе ҡайһы бер элементтарҙы пластиктан эшләү арҡаһында еңелерәк һәм замансараҡ күренә лә. Ишектәре, люктары, панелдәре «Автопласт» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (Нефтекама) менән кооперацияла әҙерләнде. Уның дөйөм массаһы 7,3 тоннаға тиклем кәмене, был машинаның йөрөү сифатын яҡшырта һәм уның ергә баҫымын кәметә. ДТ-3П транспортының ҡоро ерҙә йөрөү тиҙлеге сәғәтенә 55 километр, ә һыуҙа – алты километрға тиклем.
Вездеход Себер һәм Алыҫ Көнсығыштың айырыуса ҡатмарлы юл һәм климат шарттарында, шулай уҡ илебеҙҙең төньяҡ төбәктәрендә кешеләр һәм төрлө йөктәр ташыу өсөн тәғәйенләнгән. Яңы модификациялы тәүге ике гусеницалы транспортерҙы "Витязь" машиналар эшләү компанияһы ҡулланыусыға декабрҙә үк оҙатырға планлаштыра.


text:
Экология буйынса яңы интернет-портал асылды
Башҡортостанда төрлө предприятиеларҙы, ойошмаларҙы, ведомстволарҙы, шулай уҡ профессиональ экологтарҙы һәм, әлбиттә, урындағы халыҡты бер мәғлүмәт киңлегендә берләштерәсәк экологик интернет-портал барлыҡҡа килде.
Донъяға экологик күҙлектән ҡарауҙы популярлаштырыу, экология тураһында мәғлүмәт таратыу һәм алмашыу буйынса һөҙөмтәле селтәр булдырыу был мәғлүмәт сығанағының төп бурыстары булып тора, тип хәбәр иттеләр БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
www.ecorb.ru төбәк экологик интернет порталы «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһы инициативаһы менән ойошторолған. «Тәбиғәт» предприятиеһы директоры урынбаҫары Геннадий Каталов фекеренсә, портал халыҡ иғтибарын республикалағы экология проблемаларына йәлеп итеүгә булышлыҡ итәсәк.
— Беҙҙең проект хеҙмәттәшлек өсөн асыҡ, —ти Геннадий Каталов. – Беҙ сайт контентын тулыландырыу маҡсатында йәмәғәт ойошмалары һәм экология фондтары менән бәйләнештәрҙе киңәйтергә ниәтләйбеҙ.
Үҙ сиратында, Ижтимағи экологик совет Башҡортостанда бындай интернет-портал ойоштороуҙы маҡсатҡа ярашлы тип тапты һәм БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығына, шулай уҡ совет ағзаларына тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендә көнүҙәк мәғлүмәттәрҙе сайтҡа ҡуйыу өсөн даими ебәреп торорға тәҡдим итте.


text:
Республикала 335 кеше Президент стипендиялары аласаҡ
Республиканың урта махсус һәм юғары уҡыу йорттарында Башҡортостан Президенты стипендиаттарын тәбрикләйҙәр. Уҡыу йорттарында тантаналар 10 октябргә тиклем дауам итәсәк.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, иң яҡшыларға республика Президенты стипендияларын биреү йолаһы 1994 йылдан йәшәп килә. Төбәк Мәғариф министрлығы мәғлүмәттәренә ярашлы, 2011-2012 уҡыу йылында президент стипендиаты кеүек юғары статусҡа йәмғеһе 140 вуз студенты, 125 урта һөнәри белем биреү учреждениеһы уҡыусыһы, 55 аспирант һәм 15 докторант лайыҡ булған.
Ошоноң менән бер рәттән, Башҡорт дәүләт университетында Мостай Кәрим исемендәге исемле стипендиялар тапшырыу тантанаһы ла көтөлә.


text:
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы ҡарамағында Эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү буйынса совет ойошторолдо
Башҡортостанда республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы ҡарамағында Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау маҡсатында тормошҡа ашырылған эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү мәсьәләләре буйынса совет ойошторолдо.
Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Азат Ҡотлоәхмәтов уның рәйесе итеп тәғәйенләнде. Совет составына йәнә республиканың Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы, БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан буйынса идаралығы, төбәктең Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, Башҡортостан Республикаһының Бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм уға ярҙам итеү фонды, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре лә инде.
— Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарын тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендәге дәүләт сәйәсәтен әҙерләү һәм уны тормошҡа ашырыуға йәлеп итеү, экология тармағында яңы башланғыстар тәҡдим итеү һәм уларҙы бойомға ашырыуға ярҙам итеү, шулай уҡ тирә-яҡ мөхитте һаҡлауға бәйле эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙе көйләүсе норматив хоҡуҡи акттар проекттарына йәмәғәт экспертизаһы үткәреү Советтың төп бурыстары булып тора,— тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы матбуғат секретары Нина Никандрова.
Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендәге эшҡыуарлыҡты үҫтереү өсөн уңайлы инвестиция мөхите һәм башҡа шарттар булдырыу буйынса тәҡдимдәр әҙерләү, экологик эштәр (хеҙмәттәр) баҙарының формалашыуына һәм уның үҫешенә анализ үткәреү, был өлкәлә эшләгән эшҡыуарлыҡ субъекттарына хоҡуҡи һәм мәғлүмәти ярҙам күрһәтеү Совет бурыстары иҫәбенә инә.
Бынан тыш, эшҡыуар-экологтар араһында квалификация күтәреү курстары үткәреү һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау маҡсатында булдырылған урта һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттары үҫешен көйләүсе норматив хоҡуҡи акттар әҙерләү йәки уларға үҙгәрештәр индереү буйынса тәҡдимдәр әҙерләү ҙә Совет компетенцияһына инә.


text:
Башҡортостандағы эшһеҙҙәрҙең 40 проценты – ауыл кешеләре
Һуңғы мәғлүмәттәргә ярашлы, әле республиканың мәшғүллек хеҙмәттәрендә иҫәптә торғандарҙың 40 проценты — ауыл кешеләре. Әлеге ваҡытта Башҡортостанда 31 меңгә яҡын эшһеҙ иҫәпләнә, шуларҙың 59 проценты – ҡатын-ҡыҙҙар.
Республикала эшһеҙҙәрҙең 24 проценттан ашыуын 16-29 йәштәгеләр тәшкил итә, пенсия алды йәшендәгеләргә – туғыҙ процент, инвалидтарға ете процент тура килә.
Рәсми теркәлгән эшһеҙҙәрҙең яртыһы тиерлек – үҙ теләге буйынса эштән киткән граждандар. 20 процент самаһын ойошмаһы ябылыуы йәки хеҙмәткәрҙәр штаты ҡыҫҡартылыуы арҡаһында эшһеҙ ҡалғандар тәшкил итә. Оҙаҡ ваҡыт эшләмәгәндән һуң (бер йылдан ашыу) хеҙмәт эшмәкәрлеген дауам итергә теләгән граждандар өлөшөнә 17,5 процент тура килә. Тағы биш процентын тәүгә эш эҙләгәндәр тәшкил итә, тип хәбәр иттеләр БР Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығында.


text:
Өфө офтальмологтары «Көнсығыш-Көнбайыш-2012» халыҡ-ара конференцияһына әҙерләнә
Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институтының 85 йыллығына арналған офтальмология буйынса «Көнсығыш-Көнбайыш-2012» ғилми-ғәмәли конференцияһы Өфөнөң Конгресс-холында 7 һәм 8 июндә үтәсәк, тип хәбәр иттеләр ғилми учреждениела.
Конференцияла Рәсәй төбәктәренән, Германиянан, Япония, Һиндостан, Пакистандан һәм Австриянан офтальмохирургтарҙың ҡатнашыуы көтөлә. Сара сиктәрендә заманса ҡорамалдар ярҙамында алдынғы Рәсәй һәм сит ил белгестәре ҡатнашлығындағы күрһәтмә операцияларҙың трансляцияһы үткәреләсәк.
Хирургтар глаукоманы, күҙ диабетын диагностикалау һәм дауалау, офтальмологияла төрлө импланттар ҡулланыу кеүек өлкәләге көнүҙәк мәсьәләләрҙе тикшерәсәк. Профессор Ингрид Крейсик күҙ төбө патологияһы хирургияһы буйынса лекция уҡыясаҡ һәм бындай ауырыуҙарҙы дауалау буйынса тәжрибәһе менән уртаҡлашасаҡ.


text:
Республикала төп капиталға инвестициялар күләме йыл эсендә 8 процентҡа артҡан
Башҡортостанда төп капиталға инвестициялар күләме 2012 йылда 232,9 миллиард һум тәшкил итте. Бындай мәғлүмәт менән Башҡортостанстат таныштыра. 2011 йылдағы күрһәткестәр менән сағыштырғанда, был 8 процентҡа күберәк.
Йән башына иҫәптә инвестициялар күләме – 57317 һум.
Инвестицияларҙың күпселек өлөшө биналарға (34,2 процент), машиналарға, ҡорамалдарға һәм транспорт сараларына (38,2 процент) тура килде.
Статистиктар инвестициялар структураһын предприятиеларҙың милек формаһы буйынса анализлаған. Төп капиталға барлыҡ инвестицияларҙың 65,2 проценты – шәхси, 10,4 проценты – дәүләт, 4,3 проценты муниципаль ойошмаларға тура килә.
Иҡтисади эшмәкәрлек төрҙәре буйынса инвестициялар структураһында эшкәртеү производствоһы өҫтөнлөк итә (инвестицияларҙың 28,4 проценты). Артабан файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу (16 процент), транспорт һәм элемтә (19,1 процент), күсемһеҙ милек менән бәйле операциялар, ҡуртымға биреү һәм хеҙмәтләндереү (9,7 процент) килә.
Иҡтисадҡа инвестициялар күләме буйынса Башҡортостан Волга буйы федераль округында Татарстандан һәм Түбәнге Новгород өлкәһенән һуң өсөнсө урында килә. Йән башына иҫәптә шул уҡ күрһәткес буйынса республика алтынсы баҫҡысты биләй.


text:
Йәрмәкәй районында етем балалар өсөн ике яңы йорт файҙаланыуға тапшырылдыФото: Филүс Ибраһимов
Йәрмәкәй районында етем балалар өсөн ике яңы йорт файҙаланыуға тапшырылды
Йәрмәкәй районында етем балалар өсөн ике яңы йорт файҙаланыуға тапшырылдыФото: Филүс Ибраһимов
Яңы йыл алды көндәрендә Йәрмәкәй районының Бекетов ауылында ике фатирлы төҙөкләндерелгән ике йорт файҙаланыуға тапшырылды. Район хакимәтенең мәғлүмәт–аналитика секторы мөдире Ынйы Шафиҡова хәбәр итеүенсә, фатирлы булыу бәхетенә етем балалар эйә буласаҡ. Яңы йорттар Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең «Етем, ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы торлаҡ менән тәьмин итеү тураһында»ғы бойороғона ярашлы төҙөлдө. Йорттар төҙөүгә средстволар республика бюджетынан бүленде.
«БР Социаль торлаҡ төҙөлөшө фонды» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы төҙөлөштөң төп подрядсыһы булды. Өйҙәр ағастан һалынған, металл сайдинг менән көпләнгән, минерал вата йылытҡысы ҡулланылған. Йорттар эргәһендәге территория төҙөкләндерелгән: профнастилдан ҡойма менән кәртәләп алынған, ҡырсынташ һибелгән юл һалынған, һыу, газ һәм электр үткәрелгән.
Фатирҙарҙа уңайлы ҡунаҡ, йоҡо, аш-һыу бүлмәләре, алғы бүлмә һәм санузел урынлашҡан. Һәр хужаның өй алдында 15 сутый участкаһы бар.
Асҡыстарҙы тапшырыу тантанаһы 27 декабрҙә үткәрелә.