text:
Мигель де Сервантес
Миге́ль де Серва́нтес Сааве́дра (исп. Miguel de Cervantes Saavedra; сама менән 29 сентябрь 1547 йыл, Алькала-де-Энарес — 23 апрель 1616 йыл, Мадрид)— бөтә донъяға билдәле Испан яҙыусыһы. Иң беренсе, донъя әҙәбиәтендә билдәле әҫәр — «Хитроумный Идальго Дон Кихот Ламанчский» романы менән таныла.
Йөкмәткеһе
- 1 Биографияһы
- 2 Холҡо
- 3 Әҙәби эшмәкәрлеге
- 4 Мираҫ
- 5 Рус тәржемәләре
- 6 Хәтер
- 7 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 8 Иҫкәрмәләр
- 9 Әҙәбиәт
- 10 Һылтанмалар
- 11 Иҫкәрмәләр
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүге йылдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мигель Сервантес хәйерселеккә төшкән дворян ғаиләһендә, Алькала-де-Энарес ҡалаһында тыуған. Уның атаһы Идальго Родриго де Сервантес ябай табип була, әсәһе — Донья Леонор де Кортина, үҙ байлығын юғалтҡан дворян ҡыҙы. Уларҙың ғаиләһендә 7 бала үҫә, Мигель иһә дүртенсе бала була. Сервантестың бала, үҫмер сағы тураһында бик аҙ билдәле. Уның тыуған йылы булып, 29 сентябрь 1547 йыл һанала. Был дата сиркәү китабындағы яҙыу буйынса билдәләнгән. Сервантестың 1547 йылдың 9 октябрендә суҡындырылыуы билдәле.[1] в церкви Санта Мария ла Майор города Алькала-де-Энарес. Ҡайһы бер биографтар Сервантес Саламанки университеты — нда уҡыған тип раҫлай, әммә был версияны ышандырырлыҡ дәлилдәр юҡ. Шулай уҡ уны Кордовала (Испания) Иезуиттарҙа йәки Севильяла уҡыған тип тә әйтәләр[2]. Иерусалимдың сефард общинаһының президенты Авраам Хаим фекере буйынса, Сервантестың әсәһе үҙенең тамырҙарын суҡынған йәһүдтәр ғаиләһенән ала. Атаһы дворяндар ғаиләһенән. Уның тыуған ҡалаһы Алькала де Энареста, худерия үҙәгенең йәһүдттәр кварталында ата-әсәһенең өйө урынлашҡан. Сервантестың йорто ҡаланың элеке йәһүдттәр үҙәгендә була.[3]
Италия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сервантесты Кастилионы ташлап китергә мәжбүр иткән сәбәптәр билдәһеҙ ҡала. Ул студент булғанмы, әллә хөкөмдән ҡурҡҡанмы, йәки дуэлда Антонио де Сигураны яралағаны өсөн королдең «Ҡулға алырға!» тигән ордерынан ҡасҡанмы — былар барыһы ла уның тормошоноң тағы ла бер сере булып ҡала.[4]. Нимә булһа ла, Италия -ға китеп, ул үҙ карьераһы өсөн башҡа йәш испандар нимә эшләй, шуның менән шөғөлләнә. Рим йәш яҙыусы өсөн үҙенең сиркәү ритуалдарын һәм бөйөклөгөн аса. Емереклектәре күп булған ҡалала Сервантес үҙе өсөн антик сәнғәтте аса һәм үҙенең иғтибарын Яңырыу дәүеренә, архитектураға һәм поэзияға йүнәлтә (уның итальян әҙәбиәтен белеүе әҫәрҙәрендә сағыла). Боронғо донъя ҡаҙаныштарында ул сәнғәтте терегеҙеүгә көслө импульс таба алған.[5][6]. Шулай итеп, уның һуңғы эштәрендә күренгән Италияға булған бөтмәҫ һөйөүе иртә Яңырыу осорона үҙенә күрә кире ҡайтыу теләге булып тора[7].
Хәрби карьераһы һәм Лепантолағы алыш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1570 йылда Сервантес Испанияның Неаполь диңгеҙ пехотаһы полкына һалдат итеп алына. Ул бында, актив хеҙмәткә күскәнсе, йылға яҡын ваҡыт була. 1571 йылдың сентябрендә Сервантес Изге лига (1571) галер флот составына ингән «Маркиз» бортында йөҙөп китә. 7 октябрҙә был флот Патрасс ҡултығындағы Лепанто алышында Оттоман флотилияһын (Ғосман империяһы) еңә. Ул көндө Сервантес биҙгәк менән ауырыуына ҡарамаҫтан, түшәктә баш тартып, һуғышҡа индереүҙәрен һорай. Күреүселәр әйтеүенсә, ул: «ауырыу булһам да, палубала йәшенеп ятмайынса, һәр һалдатҡа тейеш булғанса, алышырға әҙермен», — ти. Ул корабль бортында батырҙарса алышып, 3 пуля яраһы ала — береһе иңбашына, икеһе күкрәгенә. Иңбашындағы яра һул ҡулының хәрәкәтһеҙлегенә килтерә. «Парнасҡа сәйәхәт» поэмаһында ул һул ҡулының эшмәкәрлеген уң ҡулының даны өсөн юғалтыуын әйтә (ул «Дон Кихот»-тың беренсе өлөшөнөң уңышы тураһында уйлай). Был һуғышта ҡатнашыуын Сервантес һәр ваҡытта ҙур ғорурлыҡ менән иҫкә ала. Ул Европа тарихы барышын билдәләгән ваҡиғала ҡатнашыуына ышана. Ҡулын юғалтыуының икенсе, шикле булған тағы бер варианты бар. Ата-әсәһенең ярлы булыуы арҡаһында Сервантес насар ғына белем ала, йәшәү өсөн урлашырға мәжбүр була. Йәнәһе лә, нәҡ ошо урлашыуы өсөн ул ҡулынан яҙа һәм Италияға китә. Әммә был версия әллә ни ышандырмай, сөнки был ваҡытта бурҙарҙың ҡулын ҡырҡмайҙар, ә галераға ебәрәләр. Унда иһә ике ҡул да кәрәк була.
Лепантолағы һуғыштан һуң Мигель Сервантес, яралары төҙәлеп, яңынан хеҙмәткә яраҡлы булғансы, алты ай госпиталдә ята.[8]. 1572 йылдан 1575 йылға тиклем ул Неаполдә була һәм хеҙмәтен дауам итә. Бынан тыш, Корфу (утрау) һәм Пилос Навариноға экспедицияла ҡатнаша. 1557 йылда [[Ғосманлы төрөктәр}]] тарафынан Тунис (ҡала) һәм Хальк-эль-|Уэд Ла-Гулетта баҫып алыуына шаһит була.[9]:220. Тағы ла, Сервантес Португалия-ла була һәм хеҙмәте буйынса 1580 йылдарҙа, Оранға бара, Севильяла хеҙмәт итә.
Яҡынса 1575 йылда, Герцог де Сессе Мигелға король һәм министрҙар өсөн рекомендация хаттары бирә (уны Мигель әсиргә алынған ваҡытта юғалта). Унда батыр һалдатҡа мәрхәмәтлек һәм ярҙам күрһәтеү һорала.[10].
Алжир әсирлегендә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1575 йылда Мигель Сервантес ағаһы Родриго менән «Солнце» галераһы бортында Неапольдан Барселонаға ҡайта (la Galera del Sol)[11]. 26 сентябрҙә, иртәнсәк Каталонск ярына яҡынлашҡан ваҡытта галераға алжир Корсары һөжүм итә. Һөжүм итеүселәргә ҡаршылыҡ күрһәтелә, шул арҡала «Солнце» командаһы ағзаларының күбеһе үлтерелә, ҡалғандары әсиргә алына һәм уларҙы алжирға алып китәләр.[9]:236
Сервантеста табылған рекомендация хаттары, һоралған түләү суммаһын арттыра. Алжир әсирлегендә мигель Сервантес 5 йыл була (1575—1580 йылдар). Ул дүрт тапҡыр ҡасырға маташа һәм мөғжизә менән генә язаланмай тороп ҡала. Тотҡонда саҡта төрлө ғазаптарға дусар ителә.
Родриго Сервантестың атаһы, 1578 йылдың 17 март — ындағы юллауында, улы Солнце галераһынан Каррильо де Кесада командаһы аҫтында әсиргә алына һәм аркебуздан атыу арҡаһында күкрәгенән яралана, һул ҡулһыҙ ҡала, тип белдерә[12]. Мигельдең атаһының уны һатып алыуға аҡсаһы булмай, сөнки ул алдан ғына ошо уҡ кораблдә булған икенсе улы Родригоны әсирлектән аҡса түләп сығарған була. Ошо юллауҙың шаһиты булған Матео де Сантистебан Мигелде 8 йыл белеүен, уның менән Лепанто алышында, уға 22 йәки 23 йәш булғанда танышыуын белдерә. Ул алыш ваҡытында Мигелдең ауырыуын, температураһы юғары булыуына һәм уға карауатта ҡалырға ҡушһалар ҙа уның алышта ҡатнашырға хәл итеүенә лә шаһитлыҡ итә. Һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн капитан уға ғәҙәти түләүҙән тыш, тағы ла өҫтәп дүрт дукат менән бүләкләй.
Мигельдең Алжир әсирлегендә булыуы тураһындағы хәбәрҙе Каррьедо уйһыулығының Саласар ауылында йәшәгән һалдат Габриэль де Кастаньеда хат менән килтерә. Уның мәғлүмәте буйынса Мигель ислам ҡабул иткән гректа,Арнаутриомамикапитанында яҡынса ике йыл әсирлектә була (йәғни 1575 йылда) Мигель Сервантестың әсәһенең 1580 йылдағы үтенесендә, улын һатып алыу өсөн Валенсия короллегенән тауар рәүешендә 2000 Дукат (тәнкә) сығарырға рөхсәт һорауы бедерелә.[13].
1580 йылдың 10 октябрендә Алжирҙа Мигель Сервантес һәм 11 шаһит ҡатнашлығында Мигельде әсирлектән һатып алыу тураһында нотариаль акт төҙөлә. 22 октябрҙә Изге Троица Ордены монахы Хуан Хиль, ошо акт нигеҙендә Сервантестың король алдындағы хеҙмәтен раҫлап, доклад әҙерләй.
Португалиялағы хеҙмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әсирлектән ҡотолғас, Мигель ағаһы менән Португалияла һәм маркиз де Санта Круста хеҙмәт итә
Оранға барыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1580 йылдарҙа Мигель король приказы менән Оранға бара.
Севильелағы хеҙмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Севильела ул Антонио де Гевара приказы буйынса Испан флоты эштәре менән булыша.
Америкаға китеү уйы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1590 йылдың 21 майында Мадридта Мигель Совет Индийға америка колонияһында (атап әйткәндә " Яңы короллектең Ревизион контораһында Яңы Гранада йәки Гватемалалағы Соконуско провинцияһының губернаторлығын йәки Картахены галераһында иҫәпсе йәки Ла-Пас (Боливия) ҡалаһында коррехидор) вакантлы урын биреүҙәрен һорап ғариза яҙа. "[14] . 1590 йылдың 6 июнендә Индий советы рәйесе ғаризала, үтенес яҙыусы уға ниндәйҙер хеҙмәт биреүҙәренә лайыҡлы, уға ышанырға була, тигән билдә ҡалдыра.
Сервантес үҙе тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1613 йылда Мигель Сервантес үҙенең «Назидательные новеллы» прологында яҙа:
Портрет аҫтында минең дуҫым: «Һеҙ бында күргән кеше оҙонса йөҙлө, каштан төҫөндәге сәсле, асыҡ ҙур маңлайлы, шат ҡарашлы, көмөрө танаулы; 20 йыл элек алтын, ә хәҙер көмөш һаҡаллы; оҙон мыйыҡлы, ҙур булмаған ауыҙлы; һирәк тә, йыш та урынлашмаған тешле, сөнки тештәре уның ни бары 6 ғына; буйы ғәҙәти — ҙур ҙа, бәләкәй ҙә түгел; йөҙөнөң төҫө яҡшы, ҡуңырға ҡарағанда асығыраҡ; еңелсә генә көмөрөрәк, ауыр аяҡлы. „Галатея“ һәм „Дон Кихот Ламанчский“, „Путешествие на Парнас“ һәм башҡа әҫәрҙәр авторы. Уның исеме Мигель де Сервантес Сааведра. Бер нисә йыл һалдат булып хеҙмәт итә, 5,5 йыл ярым әсирлектә була һәм унда бәхетһеҙлектәрҙе түҙемле итеп үткәрергә өйрәнә. Лепантолағы диңгеҙ һуғышында аркебуздан атыу сәбәпле ҡулы ғәрипләнә».
Шәхси тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1584 йылдың 12 декабрендә Мигель де Сервантес Эскивиас ҡалаһынан 19 йәшлек Каталине Паласиос де Саласарға өйләнә. Унан уға бәләкәй генә бирнә ҡала. Уның законһыҙ тыуған бер ҡыҙы Исабель де Сервантес үҫә.
Холҡо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биограф Шаль Мигель Сервантесты шулай тип ҡылыҡһырлай:
«Еңел-елпе, хыялланыусан шиғирға тормош белеме етешмәй, ул үҙенең хәрби кампанияларынан да, әҫәрҙәренән дә файҙа алмай. Эскерһеҙ, үҙенә дан ала белмәгән, уңышҡа иҫәп томаған кеше. Ул бар матур нәмәгә лә бер ҡатлы ғашиҡ, романтик һәм мөхәббәт хыялға бирелеүсән, һуғыш майҙанында янып тора, йә тәрән уйҙарға бата, йә ғәмһеҙ шат була... Тормошон анализлауҙан ул намыҫлы, киң күңелле, ғәжәп һәм бер ҡатлы әүлиә, бәхетһеҙлектәрендә герой, бөйөклөгөндә изге булып күренә.»
Әҙәби эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мигельдең әҙәби эшмәкәрлеге һуң ғына башлана. Был ваҡытта уға 38 йәш була. Беренсе хеҙмәте «Галатея (новелла)»- нан (1585) һуң бик күп драматик пьеса ларын ижад итә. Улар әллә ни уңышҡа ирешмәй.
«Дон Кихот» әҫәренең буласаҡ авторы үҙенә икмәк табыу өсөн интендант хеҙмәткә урывнлаша. Уға «Непобедимая армада» өсөн провиант һатып алыуҙы йөкмәтәләр, һуңынан недоимка йыйыусы итеп тәғәйенләйҙәр. Был бурыстарҙы башҡарғанда ҙур уңышһыҙлыҡҡа ирешә. Ҡаҙна аҡсаһын бер банкирға ышынып биреп (ул был аҡсалар менән ҡаса), Сервантес 1597 йылда өҫтөнә сығыуҙа ғәйепләнеп, төрмәгә эләгә. 5 йылдан һуң уға тағы ла төрмәгә ултырырға тура килә. Уны аҡса енәйәтендә ғәйепләйҙәр. Был йылдар уның тормошондағы иң уңышһыҙ ваҡыттар булып һанала. Шулай ҙа ул үҙенең яҙыу эшмәкәрлеген туҡтатмай, тик бер нәмәһен дә баҫтырып сығармай тора.
1598 йылдан 1603 йылға тиклем Сервантестың тормошо тураһында бер нәмә лә билдәле түгел. 1603 йылда ул Вальядолидта килеп сыға. Ул унда тамаҡлыҡ ҡына эш хаҡы биргән ваҡ шәхси эштәр менән шөғөлләнә. 1604 йылда «Хитроумный Идальго Дон Кихот Ламанчский» романынң тәүге өлөшө сыға һәм Испанияла, сит илдә ҙур уңышҡа ирешә, төрлө телдергә тәржемә ителә. Тик ул авторҙың матди хәлен яҡшыртмай, киреһенсә, уға дошмандарса ҡарашты көсәйтә. Ошо ваҡыттан алып, үлгәнсә, Сервантестың әҙәби эшмәкәрлеге туҡтамай. 1604 һәм 1616 йылдар арауығында «Дон Кихот» — тың икенсе өлөшө, бөтә новеллалары, бик күп драматик әҫәрҙәре, «Путешествие на Парнас» поэмаһы һәм «Персилес и Сихизмунда» романы (автор үлгәндән һуң баҫылып сыға) яҙыла. Мигель Сервантес үлем түшәгендә лә эшләүҙән туҡтамай тиерлек. 1616 йылдың 23 апрелендә мейеләге һары һыу ауырыуынан уның ғүмере өҙөлә. Сервантестың үлгән көнө икенсе бер бөйөк яҙыусы Уильям Шекспир — ҙың үлгән көнө менән тура килә.
Мираҫ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сервантес Мадрид- -та үлә, ул унда үлеренән саҡ ҡына алда Вальядолидтан күсеп бара. Уның кәбере ташландыҡ хәлдә була, сөнки унда бер яҙыу ҙа булмай.[15].
Испанияла Сервантестың ҡалдыҡтарын эҙләү башлана һәм 2015 йылдың мартында де лас Тринитариас монастырында бер кәшәнәлә табыла. 400 йыл үткәс, 2015 йылдың июнендә, Испанияла Сервантесты яңынан ерләйҙәр.[16][2]  Мадридта Сервантесҡа 1835 йылда ғына һәйкәл ҡуйыла (скульпторы Антонио Сола); пьедесталда латын һәм испан телендәге ике яҙыу: «Мигель де Сервантес Сааведреға, испан шағирҙары батшаһына»[17].
Сервантестың донъялағы әһәмиәте уның «Дон Кихот» романы менән бәйле. Әкренләп был әҫәр, бәлки, хатта авторҙың иркенән тыш та, кеше тәбиғәтенең тәрән психологик анализына, изге, әммә идеализм һәм реалистик тәжрибәлелекте тар-мар итеүсе ике яҡлы күңел эшмәкәрлегенә күсә.
Рус тәржемәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуңғы мәғлүмәт буйынса Сервантестың рус тәржемәсеһе булып Никанор Иванович Ознобишин һанала. Ул 1761 йылда «Корнелия» новеллаһын тәржемәләй.
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сервантестың «Цыганочка» новеллаһы геройы хѳрмәтенә 1904 йылда асылған астероидҡа (529) Прециоза исеме бирелә. Икенсе версия буйынса ул Пий Александр Вольфтың 1810 йылда яҙылған пьссаһының исемен ала[18]).
- «Хитроумный идальго Дон Кихот Ламанчский» романының геройы һәм героиняһы хѳрмәтенә 1905 йылда һәм 1983 йылда асылған атероидтарға (571) Дульсинея һәм (3552) Дон Кихот исемдәре бирелә.
- 1965 йылда Сальвадор Дали «Биш үлемһеҙ испанлы» серияһын эшләй һәм унда Сервантесты, Ель Сиданы, Ель Греконы, Веласкесты һәм Дон Кихотты индерә.
- 1966 йылда СССР-ҙа Сервантесҡа арналған почта маркаһы сығарыла.
- 1976 йылда Меркурийҙағы кратерға Сервантес исеме бирелә.[19].
- 2005 йылдың 18 сентябрендә Кѳньяҡ Европа обсерваторияһында Эрик Вальтер Эльст тарафынан 1992 йылдың 2 февралендә асылған астероидҡа «79144 Cervantes» исеме бирелә[20].
- Мадридтағы Испания майҙанын Мигель Сервантесҡа ҡуйылған скульптор композицияһы биҙәй. Сервантес һәм уның билдәле геройҙары композицияның тѳп фигураһы булып һанала
- Мәскәүҙәге Дуҫлыҡ паркында Сервантесҡа һәйкәл ҡуйылған.
- Аргентинаның «Чуррук» тибындағы эскадра миноносецы Сервантес хѳрмәтенә уның исемен йөрөтә: «ARA Cervantes (D-1)».
- Испан ҡалаһы Толедола Сервантесҡа һәйкәл ҡуйылған.
- Севилья ҡалаһында ла Сервантесҡа һәйкәл бар.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Сервантес Сааведра Мигель де — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә (3-е издание)
- ↑ Ҡалып:Cite encyclopedia
- ↑ Еврейская душа Мигеля Сервантеса
- ↑ The Enigma of Cervantine Genealogy, 118
- ↑ F.A. de Armas, Cervantes and the Italian Renaissance, 32
- ↑ Frederick A. de Armas, Quixotic Frescoes: Cervantes and Italian Renaissance Art, 5.
- ↑ F.A. de Armas, Cervantes and the Italian Renaissance, 33.
- ↑ J. Fitzmaurice-Kelly, The Life of Cervantes, 9.
- ↑ 9,0 9,1 M.A. Garcés, Cervantes in Algiers.
- ↑ Coleccion de Documentos ineditos de Indias. Tomo XXV. — Мадрид, 1875, стр. 406—407
- ↑ Watts Henry Edwards Life of Miguel de Cervantes — Harvard College Library: Walter Scott, 1891. — P. 30.
- ↑ Coleccion de Documentos ineditos de Indias. Tomo XXV. — Мадрид, 1875, стр. 387, 389
- ↑ Coleccion de Documentos ineditos de Indias. Tomo XXV.— Мадрид, 1875, стр. 407—408.
- ↑ Coleccion de Documentos ineditos de Indias. Tomo XXV. — Мадрид, 1875, стр. 531—532.
- ↑ http://lenta.ru/news/2014/04/28/cervantes/%7Ctitle=
- ↑ [1]
- ↑ Luis Astrana Marín, Vida ejemplar y heroica de Miguel de Cervantes Saavedra
- ↑ Ҡалып:Книга:Словарь имён малых планет
- ↑ Cervantes — на сайте рабочей группы МАС по номенклатуре планетной системы
- ↑ Циркуляры малых планет за 18 сентября 2005 года — в документе надо выполнить поиск Циркуляра № 54829 (M.P.C. 54829)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ломов В. М. 100 великих зарубежных писателей — Вече, 2009. — 432 б. — (100 великих). — 7000 экз. — ISBN 978-5-9533-3830-1.
- Луков Вл. А. Сервантес: Научный доклад для «круглого стола», посвященного 400-летию выхода в свет 1-го тома «Дон Кихота» М. Сервантеса / отв. ред. Вал. А. Луков. — М.: Изд-во Моск. гуманит. ун-та, 2005. — 25 с. (архивировано в WebCite)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мигель Сервантес — пасынок судьбы. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»
- В. Е. Багно «Дорогами Дон Кихота» (1988)
- Буранок О. М. Первый русский перевод Сервантеса // Электронный журнал «Знание. Понимание. Умение». — 2008. — № 5 — Филология.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 29 сентябрь көнө тыуғандар
- 1547 йылда тыуғандар
- 22 апрель көнө вафаттар
- 1616 йылда вафаттар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса яҙыусылар
- Мигель де Сервантес
- Испания яҙыусылары
- XVI быуат яҙыусылары
- XVI быуат драматургтары
- Испан яҙыусылары
- Инвалидтар
- Шәхестәр:Испанияның алтын быуаты
- XVII быуаттың испан яҙыусылары
- Шәхестәр:Алжир (ҡала)
- Мадридта ерләнгәндәр


c: text/html

text:
Тимур Аҡлаев — «Башавтотранс» ДУП-һы етәксеһе
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Республиканың төп автотранспорт предприятиеһы — «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһына яңы етәксе тәғәйенләнде. Ул — ДУП-һының техник директоры, быға тиклем Октябрьскийҙа «Башавтотранс» подразделениеһы идара итеүсеһе булып эшләгән Тимур Аҡлаев.
«Коммерсант» хәбәр итеүенсә, предприятиеның генераль директоры вазифаһын башҡарған Азат Кәлимуллин Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары вазифаһына кире ҡайтты.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфөләге Социнвестбанк «каникулын» 6 авгусҡа тиклем оҙайтты Фото: «Социнвестбанк»тың сайты
Өфөләге Социнвестбанк «каникулын» 6 авгусҡа тиклем оҙайтты
Өфөләге Социнвестбанк «каникулын» 6 авгусҡа тиклем оҙайтты Фото: «Социнвестбанк»тың сайты
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Өфөләге Социнвестбанк «каникулын» 6 авгусҡа тиклем оҙайтты. Был хаҡта ойошманың рәсми сайты хәбәр итә.
«Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, техник сәбәптәр буйынса банк 2015 йылдың 6 авгусына тиклем ябыҡ буласаҡ. Эшкә һәләтлелекте тергеҙеү өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләргә тырышабыҙ».
Бынан алдараҡ банк 3 авгусҡаса эшләмәйәсәк тип хәбәр ителгәйне. Был хәлдең нимә менән бәйле булыуы хаҡында рәсми аңлатма бирелмәне. Әммә ҡайһы бер мәғлүмәт саралары хәбәр итеүенсә, Үҙәк банк Анатолий Мотылевтың төркөмөнө ҡараған банктарҙың лицензияһын тартып алғандан һуң, Социнвестбанк ауырлыҡтар кисерә башлаған. «Ведомости» гәзитендә яҙыуҙарынса, Социнвестбанктағы банк-ара кредиттарҙың 5 миллиард һум самаһы Мотылев төркөмөнә тура килә. Банктың иҫәп-хисап документтарынан күренеүенсә, ул «Рәсәй кредиты» һәм АМБ-банкка бурысҡа аҡса биргән. «Интерфакс» мәғлүмәттәре буйынса, 20 июлдә «Тула сәнәғәтсеһе» банкы Социнвестбанктан 500 миллион һумлыҡ кредит алған, 27 июлдә һуңғыһының лицензияһы тартып алынған.
«Социнвестбанк» асыҡ акционерҙар йәмғиәте — Башҡортостанда сауҙа селтәре үҫешкән төбәк банкы. Активтарының күләме буйынса ул төбәктә икенсе урынды биләй. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре — кредит биреү һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙарында операциялар башҡарыу.


text:
Сәләмәт ауыл - 3 бит
12 июнь көндө Сәләмәт ауыл программаһы планына ярашлы ауылда Ҡарға бутҡаһы байрамы гөрләп үтеп китте.
Балаларға уйнап күңел асып, тәмле бутҡа, буҙа һәм сәй менән һыйланыу бик оҡшаны.
Ойоштороусыларға, бигерәк тә ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесәһе Мәғмүрә Хәсәноваға, завклуб Земфира Зәйнуллинаға, Заһира Мостафинаға, Сәбилә Ҡорбанғәлинаға ауылдаштар исеменән ҙур рәхмәт. Ошондай саралар йышыраҡ булып торһон ине. Ойоштороусыларға һәм бағымсыларға эштәрендә уңыштар теләйбеҙ!
17 июнь көндө Рысҡужа ауылы клубында Медицина работниктары көнөнә бағышлап, Сәләмәт ауыл программаһында ҡатнашыу сиктәрендә, ауылыбыҙҙың оло быуыны кешеһе - ғүмере буйы беҙҙең ауыл кешеләренең һаулығы һағында тороусы фельдшер Кифая инәй Мәһәҙиеваны ауыл ҡатын-ҡыҙҙар советы тарафынан ойошторолған тәбрикләү кисәһе үтеп китте. Кисәгә шулай уҡ йәш быуын медиктары - лайыҡлы, намыҫ менән эшләп быйыл хаҡлы ялға сыҡҡан Гөлсибәр Яҡупова, хәҙерге фельдшер Гөлсиә Абдрахманова ла саҡырылған ине. Ләкин улар эштә булыу сәбәпле кисәгә килә алманылар.
Мәһәҙиева Кифая Минислам ҡыҙы 1936 йылдың 3 ғинуарында Миәкә районының Ҡаран ауылында тыуған. 7 класс белем менән 1951 йылда Өфө медицина училищеһына уҡырға инә, 1955 йылда уны тамамлап комсомол путевкаһы менән Әбйәлил районынының Мөхәмәт ауылына ебәрелә. Абҙаҡта уҡытыусы булып эшләп йөрөгән Рысҡужа егете Вәкил Мәһәҙиев менән танышып, артабанғы тормошон уның менән бәйләй. Ҡаҙмаш, Ярлыҡап, аҙаҡ хаҡлы ялғаса - Ҡаҙмаш ауылдарында фельдшер булып эшләй, Вәкил апаның эше буйынса күсеп йөрөп уға - библиотекарь эшен дә башҡарырға тура килә. Улар 4 балаға ғүмер, тәрбиә бирәләр. 1984 йылда ике ауылдың алмаштырғыһыҙ фельдшеры Кифая Динислам ҡыҙы 25 йыл стаж менән хаҡлы ялға сыға, дөйөм эш стажы 30 йыл.
Кифая инәйҙе тәбрикләү кисәһенә ауылдаштар, туғандары килгән ине. Уға һаулыҡ, йән тыныслығы теләп - 80 йәше - юбилейы менән ҡотлап үттеләр.
На следующую страницу
Наверх


text:
Үзбәкстан делегацияһы Башҡортостандың аграр тәжрибәһе менән ҡыҙыҡһына
Үзбәкстан делегацияһы Башҡортостанға агросәнәғәт өлкәһендәге тәжрибәне өйрәнеү өсөн килде. БР Ауыл хужалығы министрлығында ҡунаҡтар ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Николай Коваленко һәм БР Һөтсөлөк союзы етәкселеге менән осрашты.
Үзбәкстан вәкилдәре Башҡортостанда үҫемлекселекте үҫтереү, шул иҫәптән ауыл хужалығы культураларын теплицала үҫтереү технологиялары, шулай уҡ республиканың малсылыҡтағы һәм ауыл хужалығы сеймалын эшкәртеүҙәге тәжрибәһе менән ҡыҙыҡһыныуҙары хаҡында хәбәр итте.
Николай Коваленко төбәктең агросәнәғәт комплексы, уның бурыстары һәм перспективалары хаҡында һөйләне. БР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ҡунаҡтарҙы технологиялар һәм заманса ауыл хужалығы ҡорамалдары ла ҡыҙыҡһындырҙы. Шулай уҡ малсылыҡ предприятиеларын һәм фермер хужалыҡтарын ойоштороу тәжрибәһе лә уларҙың иғтибарын йәлеп итте.
Башҡортостанға делегация составында Үзбәкстан Республикаһының Кунград районы хакимиәт башлығы Оралбай Нурымбәтов, Кегейли районы хакимиәт башлығы Полат Иматов, Кунград районының ветеринария хеҙмәте етәксеһе Копефхан Птегенов һәм «Кегейли боян» предприятиеһы етәксеһе Эльбрус Ауезов килде.
Бөгөн иртәнсәк делегация Шишмә районына юлланды.
Сәфәр 3 мартта тамамланасаҡ.


text:
Башҡортостан һәм Италия эшҡыуарҙары Өфөлә хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен тикшерәсәк
Көн элгәре Башҡортостан Хөкүмәте йортонда Өфөлә Бәләкәй һәм урта бизнес өлкәһендә хеҙмәттәшлек һәм сәнәғәт округтары буйынса Рәсәй-Италия эш төркөмөнөң XX ултырышын үткәреү буйынса ойоштороу комитеты ултырышы үтте. Сарала федераль һәм республика башҡарма власть органдары, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты. Ултырышты Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов алып барҙы.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, паритетлы нигеҙҙә йылына ике тапҡыр Рәсәйҙә һәм Италияла үткәрелгән Эш төркөмө ултырыштарында был илдәрҙең инвестицион проекттарының презентациялары ойошторола, ике ил эшҡыуарҙары араһында тура бәйләнеш булдырыла. Ғәҙәттә пленар ултырышта Рәсәй һәм Италияның иҡтисади үҫеш министрҙары һәм министр урынбаҫарҙары доклад менән сығыш яһай.
Ойоштороу комитеты ултырышы барышында Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Руслан Кинйәкәев яңыраҡ илдең баш ҡалаһында үткән «Рим — Мәскәү» видеоконференцияһы һәм кәңәшмә йомғаҡтары хаҡында һөйләне.
Өфөлә Эш төркөмө ултырышын үткәреү программаһы буйынса тәҡдим ителгән проект хупланды, тип хәбәр иттеләр Дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән. Хәҙер республиканың муниципаль район һәм ҡала округы хакимиәттәренә һәм эшҡыуарҙарҙың йәмәғәт ойошмаларына Рәсәй-Италия эшлекле бәйләнештәр биржаһын үткәреү өсөн анкеталар тултырыуға контроллек итергә кәрәк.
Ойоштороу комитетының киләһе ултырышы апрелдең икенсе яртыһына планлаштырылған.


text:
1 апрелдә Рәсәйҙә Ҡораллы көстәргә яҙғы саҡырыу башлана
1 апрелдән 15 июлгә тиклем Рәсәйҙә хәрби хеҙмәткә яҙғы саҡырыу үтәсәк. Был юлы ил буйынса 18-27 йәштәрҙәге – 270 мең, Башҡортостандан 8 меңдән ашыу егет хәрби хеҙмәткә алынасаҡ.
Республиканың хәрби хеҙмәткә саҡырыу комиссияһы рәйесе, Башҡортостан Республикаһының Йәмәғәт именлеге ведомство-ара советы секретары Марат Мәһәҙиевтың әйтеүенсә, саҡырыу комиссияларына тәү сиратта әүәлерәк хәрби хеҙмәтте кисектереү хоҡуғы менән файҙаланған өлкәнерәк йәштәге граждандар саҡырыла. Көндөҙгө бүлектә уҡыған студенттар һәм 18 йәше тулған мәктәп уҡыусылары уҡыу тамамланғанға тиклем хеҙмәттәрен кисектерә ала.
Бөгөнгө көндән башлап хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар медицина комиссиялары үтә башлай.


text:
1 марттан Рәсәйҙә милиция урынына полиция буласаҡ
Дәүләт Думаһы йома көндө РФ Президентының «Полиция тураһында»ғы закон проектын бер юлы икенсе һәм өсөнсө уҡыуҙа ҡабул итте, тип хәбәр итә Рәсәйҙең электрон киң мәғлүмәт саралары.
Шулай итеп депутаттар был документ өҫтөндә эшләүен тамамланы. Был закон проекты рәсми рәүештә парламентҡа индерелгәнгә тиклем үк киң йәмәғәтселеккә, шул иҫәптән Интернет аша, тикшереүгә тәҡдим ителде. 1 марттан Рәсәйҙә милиция урынына полиция буласаҡ. Уның атамаһы хоҡуҡ һаҡлау органдары эшмәкәрлеге һөҙөмтәлелеген күтәреүгә йүнәлтелгән Эске эштәр министрлығын тамырынан үҙгәртеп ҡороу сиктәрендә алмаштырыла.


text:
Баш ҡалала «1000 велосипедсы көнө» үтәсәк
20 майҙа Өфөлә «1000 велосипедсы көнө» үтә. Ҡала спорт байрамы Ленин исемендәге майҙанда башлана, унда велосипедта йөрөргә яратыусылар өсөн старт бирелә.
Артабан сара Конгресс-холдың спорт майҙанында дауам итәсәк, байрамда ҡатнашыусыларҙы төрлө спорт ярыштарынан ғибәрәт ҡыҙыҡлы программа көтә. Бынан тыш балалар өсөн төрлө уйын, конкурс, викториналарҙан торған күңел асыу программаһы ла ҡаралған.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, бындай акцияны велосипедта йөрөргә яратыусылар бер йыл элек үткәргәйне инде. Сара 2014 йылда Сочиҙа үтәсәк Ҡышҡы Олимпия уйындарына бағышлана.


text:
Башҡортостанда эш биреүселәргә инвалидтар өсөн эш урындарын ҡорамалландырыуға средстволар бүленәсәк
Башҡортостанда эш биреүселәр инвалидтарҙы эшкә урынлаштырыу өсөн өҫтәмә эш урындарын йыһазландырыуға субсидиялар аласаҡ. Тейешле ҡарар БР рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған.
Предприятиеларҙа махсуслаштырылған эш урындары иҫәбен арттырыу – мөмкинлектәре сикләнгән кешеләргә ярҙам итеү йүнәлешендәге сараларҙың тик береһе генә.
Документҡа ярашлы, 2014 йылда эш биреүселәргә бер эш урынын ҡорамалландырыу өсөн кәрәкле ҡорамалдар һатып алыуға һәм монтажлауға 70,9 мең һум күләмендә субсидия бүленәсәк. 2015 йылда был сумма 74,2 мең һумға тиклем арттырыласаҡ. Был средстволар төбәк бюджетына федераль ҡаҙнанан күсәсәк.
Был сара иҫәбенә быйыл бөтәһе 286 кеше эшкә урынлаштырыласаҡ тип күҙаллана.
2013 йылда инвалид өсөн бер эш урынын ҡорамалландырыуға эш биреүсе 66 200 һум алды, тип хәбәр итә БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Өфөнөң Якутов исемендәге паркында Республика көнөндә ағастар ултыртыласаҡ
Өфөнөң матур парктарының береһе – Иван Якутов исемендәге паркта йәнә 50 ағас ултыртыласаҡ. Улаҙы «Балалар хыялы оазисы» ижади киностудияһы балалары һәм ата-әсәләре ултыртасаҡ. Был иҫтәлекле сараны ойоштороусыларҙың береһе – «ЭКА» төбәк йәмәғәт ойошмаһына үҫентеләрҙе Өфө урман хужалығы биргән.
— Иртәгә, 13 сәғәттә, ҡаланың Якутов исемендәге паркында, тантаналы саралар сиктәрендә Өфөнөң «Балалар хыялы оазисы» киностудияһы балалары һәм ололары 50-гә яҡын ағас ултыртасаҡ. Был ағас ултыртыу тантанаһы тураһындағы сюжет «Балалар күҙҙәре менән экология» темаһына арналған әле әҙерләнеп ятҡан документаль фильмға индереләсәк. Декабрҙә уны Мәскәүҙә йыл һайын үткәрелеүсе «ЭКОчашка» халыҡ-ара экологик кино фестивалендә күреп була, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына «ЭКА» йәмәғәт ойошмаһының төбәктәге етәксеһе Гүзәл Латыпова.
Белешмә өсөн: «ЭКОчашка» халыҡ-ара кинофестивале – Рәсәйҙә тәүге коммерцияға ҡарамаған фестиваль, ул тамашасыларҙы сит ил һәм үҙебеҙҙең ил экологик киноһы менән таныштыра.


text:
Башҡортостан менән Татарстан дуҫлыҡтарын яңыртты
Быға тиклемге ошондай килешеү 1997 йылдың авгусында төҙөлгәйне. Хеҙмәттәшлеккә килгәндә, быйыл үҙ-ара тауар әйләнеше 15 миллиард һумдан ашыуыраҡ булған. Һуңғы йылдарҙа төбәктәр араһында тауар әйләнеше 20 процентҡа кәмегән. Был иҡтисади көрсөк менән аңлатыла. Алдағы йылдарҙа тауар әйләнешен 2 тапҡырға арттырыу күҙаллана.
Ике аралағы хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә имза ҡуйыр алдынан ике Рөстәм Хәмитов менән Минниханов Өфөләге Биатлон комплексы эшмәкәрлеге менән танышты. Президенттар унда мәргәнлектә лә үҙҙәрен һанап ҡараны – ике президент бергәләп 5 сәптең 3-һенә тейҙерә алдылар.
Килешеүгә ҡул ҡуйғандан һуңғы матбуғат осрашыуында ла улар биатлонда атҡан кеүек һорауҙарға бергәләп яуап бирҙе. Сәпкә кем күпме тейҙерә алғандыр. Мәҫәлән, Дәүләт Думаһының милли республикаларҙа Президент атамаһын бөтөрөү тураһында ҡабул иткән ҡанундың улар бөгөндән үтәй башларға тырышмауҙары менән бер үк сәпкә тейә.


text:
Төбәктә Волга буйы федераль округының тәбиғәтте һаҡлау ведомстволары матбуғат хеҙмәттәренең I съезы үтәсәк
Өфөлә 21 һәм 22 августа Волга буйы федераль округындағы тәбиғәтте һаҡлау ведомстволарының матбуғат хеҙмәттәре вәкилдәренең беренсе съезы үтә.
Округтағы тәбиғәтте һаҡлау ведомстволарының матбуғат хеҙмәттәре вәкилдәренән тыш, сарала федераль һәм республика баҫмалары журналистары, экология журналистикаһы өлкәһендәге эксперттар ҡатнашасаҡ.
— Съезд Башҡортостанда Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылының төп сараларының береһе булып тора, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова. – Ул дәүләт власы органдарының киң мәғлүмәт саралары менән үҙ-ара килешеп эш итеүе өлкәһендә тәжрибә уртаҡлашыуға йүнәлтелгән. Шулай уҡ был йүнәлештәге эшмәкәрлекте камиллаштырыу буйынса бергәләп тәҡдимдәр әҙерләү сараның төп маҡсаттарының береһе булып тора.
Съезд программаһында тәбиғәтте һаҡлау ведомстволарының матбуғат хеҙмәттәре эшмәкәрлеген камиллаштырыу буйынса түңәрәк өҫтәл үткәреү, шулай уҡ ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән «Башҡортостан Уралы» биосфера резерваты биләмәһе буйлап матбуғат туры ойоштороу ҡаралған.
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, түңәрәк өҫтәл ултырышында экологик проекттарҙы тормошҡа ашырыу барышы тикшереләсәк. Съезд һуңында унда ҡатнашыусылар ғәмәлдә ҡулланыу маҡсатында тейешле тәҡдимдәр индерәсәк.


text:
Рәсәй Президенты Башҡортостан Президентын телефон аша ҡотланы
7 февралдә Рәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведев телефон аша һөйләшкәндә Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимовты тыуған көнө менән ҡотланы.
Әңгәмә барышында Дмитрий Анатольевич Медведев, Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимов Рәсәй Федерацияһының иҡтисади яҡтан иң тотороҡло субъекттарының береһенә етәкселек итә, тип билдәләне һәм, Башҡортостанда үткәрелгән яуаплы сәйәсәт арҡаһында республика бөтә йүнәлештәр буйынса ла уңышлы үҫешә, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Дмитрий Медведев Мортаза Рәхимовҡа һаулыҡ, именлек һәм бөтә ҡуйылған бурыстарҙы тормошҡа ашырыуҙа артабанғы уңыштар теләне.


text:
Ямал-Ненец автономиялы округы
Яма́л-Не́нец автоно́миялы о́кругы (ненецса Ямалы-Ненёцие автономной окрук) — Рәсәйҙен регионы[1]. Төмән өлкәһенең уставына ярашлы Төмән өлкәһенә инә, ләкин Рәсәйҙең тулы хоҡуҡлы регионы булып ҡала[2].
1930 йылдың 10 декабрендә нигеҙләнгән. Округ регион-донор булып тора.
Үҙәге — Салехард ҡалаһы. Ханты-Манси автономиялы округы, Красноярск крайы, Ненец автономиялы округы һәм Коми Республикаһы менән сиктәш.
Йөкмәткеһе
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ямал-Ненец автономиялы округы Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Башҡарма влас[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Ямал-Ненец автономиялы округы Хөкүмәте
Ҡарағыҙ: Ямал-Ненец автономиялы округы Губернаторы
Ямал-Ненец автономиялы округы Губернаторы — Ямал-Ненец автономиялы округы башлығы һәм Ямал-Ненец автономиялы округы нең иң юғары вазифалы кешеһе. Ямал-Ненец автономиялы округы Хөкүмәте етәксеһе. Ямал-Ненец автономиялы округы Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Ямал-Ненец автономиялы округы Уставы менән билдәләнгән.
Суд власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ямал-Ненец автономиялы округы суд системаһы составында:
- Ямал-Ненец автономиялы округ суды, Рәсәйҙең Юғары судының түбәнге инстанция суды
- Ямал-Ненец автономиялы округ арбитраж суды, Рәсәйҙең Арбитраж судының түбәнге инстанция суды
Закондар сығарыу власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Ямал-Ненец автономиялы округы Закондар сығарыу йыйылышы
Өлкә Парламенты — Ямал-Ненец автономиялы округы Закондар сығарыу йыйылышы.
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Округ Рәсәйҙең уртаһында, Көнсығыш Себер тигеҙлегенең төньяғында урынлашҡан.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Округтың биләмәһе Алыҫ Төньяҡ районында ята.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Конституция Российской Федерации. Часть 3. Федеративное устройство. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 15 март 2011 тикшерелгән.
- ↑ Устав Тюменской области
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт аппарата Губернатора Ямало-Ненецкого автономного округа
- Официальный сайт органов власти Ямало-Ненецкого автономного округа
- Законодательное Собрание Ямало-Ненецкого автономного округа
- Законодательство Ямало-Ненецкого автономного округа
- Старая карта полуострова Ямала от 1911 года
- Добро пожаловать в Ямало-Ненецкий автономный округ!
- Служба по делам архивов Ямало-Ненецкого автономного округа


text:
Архангел районы хакимиәте башлығы итеп контракт буйынса Ғимран Ғәбитов тәғәйенләнде
Архангел районы муниципаль районы Советының 2011 йылдың 8 апрелендәге ҡарарына ярашлы, Архангел районы муниципаль районы хакимиәте башлығы вазифаһына контракт буйынса Ғимран Ғәбитов тәғәйенләнде.
***
Ғимран Ғәбитов 1958 йылда Мәләүез районының Үрге Таш ауылында тыуған. Юғары белемле – Башҡорт дәүләт университетын, Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1975 йылда Күгәрсен районының “Колхоз-ара төҙөлөш ойошмаһы”нда эшсе булып башлай.
1984–1988 йылдарҙа – “Краснохолмнефть” нефть һәм газ сығарыу идаралығының 3-сө нефть һәм газ сығарыу цехының скважиналарҙы тикшереү буйынса операторы, техник-геологы, 5-се нефть һәм газ сығарыу цехының өлкән геологы, 2-се категориялы геологы.
1988–1991 йылдарҙа – “Краснохолмнефть” нефть һәм газ сығарыу идаралығының 1-се нефть һәм газ сығарыу цехының 2-се категориялы геологы, идаралыҡтың геология бүлеге начальнигы.
1991–1997 йылдарҙа – “Ишембайнефть” акционерҙар йәмғиәтенең 3-сө нефть һәм газ сығарыу цехы начальнигы урынбаҫары, 2-се нефть промыслаһы начальнигы урынбаҫары, Ишембай ҡалаһының нефть һәм газ сығарыу идаралығы геология бүлексәһенең 1-се категориялы геологы.
1997–1998 йылдарҙа БР Геология һәм ер аҫтын файҙаланыу буйынса дәүләт комитетының нефть һәм газ ятҡылыҡтарын файҙаланыу буйынса бүлегенең баш геологы, нефть-геология бүлеге начальнигы.
1998–2002 йылдарҙа – БР Министрҙар Кабинеты ҡарамағындағы Геология һәм ер аҫтын файҙаланыу буйынса идаралыҡтың нефть һәм газ ресурстарын файҙаланыу бүлеге начальнигы, идаралыҡ начальнигы урынбаҫары.
2002–2003 йылдарҙа – “БашНИПИнефть” яуаплылығы сикләнгән бүлендек йәмғиәте директоры.
2003–2004 йылдарҙа – “БашНИПИнефть” инжиниринг компанияһы” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры.
2004–2007 йылдарҙа – “Башнефть” акционерҙар нефть компанияһы” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең башҡарма директоры, генераль директоры, етештереү буйынса директоры.
2007–2008 йылдарҙа – Ырымбур ҡалаһындағы “ОренбургНИПИнефть” асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә генераль директор урынбаҫары.
2009 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы “Башнефтехимсервис” ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең башҡарма директоры, генераль директоры булып эшләй.
2009–2010 йылдарҙа – Нефтекама ҡалаһындағы “Белкамнефть” асыҡ акционерҙар йәмғиәте идара аппараты начальнигы урынбаҫары.
2010 йылда – Ижевск ҡалаһындағы “Белкамнефть” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Проект эштәре идаралығы начальнигы урынбаҫары.
2011 йылдың мартынан әлегә тиклем – Архангел районы муниципаль районы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы.


text:
Дәүләт Думаһында коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләү индексын билдәләргә йыйыналар
Дәүләт Думаһында Башҡортостандан депутат, Торлаҡ сәйәсәте һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса комитет рәйесе урынбаҫары Павел Качкаев әҙерләүҙә ҡатнашҡан закон проекты икенсе уҡыуҙа ҡабул итеүгә әҙерләнелә. «Рәсәй Федерацияһы Торлаҡ кодексына һәм Рәсәй Федерацияһының айырым закондар акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында» 308873-6-сы федераль закон проекты граждандарҙың коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләү күләмен үҙгәртеүҙең максималь индекстарын билдәләүҙе күҙ уңында тота.
Павел Качкаев, тәҡдим ителгән үҙгәрештәр түләү дисциплинаһын яҡшыртыуға йүнәлтелгән, тип аңлатты.


text:
Өфөлә дини экстремизм сәбәптәре тикшерелә
27 октябрҙә Өфөлә «Дини экстремизм: сәбәптәре һәм уны бөтөрөү юлдары» фәнни-ғәмәли семинары үтә. Уны ойоштороусы булып Мәскәү дәүләт лингвистика университеты сығыш яһай.
Семинарҙа ҡатнашыусылар – ғалимдар, дәүләт власы, Мәғариф министрлығы, Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты вәкилдәре, мәктәп директорҙары, республиканың юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары уҡытыусылары.
«Башинформ» агентлығына Мәскәү дәүләт лингвистика университетының ғилми-тикшеренеү бүлеге начальнигы Андрей Кравцов хәбәр итеүенсә, әлеге тема күп милләтле һәм күп конфессиялы Башҡортостан республикаһы өсөн бик актуаль.
— Республикала дини һәм милли экстремизм хәүефһеҙлеге юҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды профессор. – Беҙҙең маҡсат – экстремизмды булдырмау. Бындай сирҙе дауалауға ҡарағанда, уны булдырмау күпкә хәйерлерәк.
Ғалим һүҙҙәренсә, Мәскәү дәүләт лингвистика университеты бындай осрашыуҙарҙы Рәсәйҙең күп милләтле һәм күп конфессиялы ҡалаларында йыш үткәрә.
Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы Дәүләт-конфессия-ара мөнәсәбәттәр буйынса совет рәйесе Вячеслав Пятков ҡунаҡтарға күрһәткән инициативалары өсөн рәхмәтен белдерҙе һәм республикаға бындай сараларҙың кәрәк булыуын билдәләне.
Башҡортостан экстремизмды булдырмау өсөн етди саралар күрә, тип билдәләне ул. Башҡортостандың барлыҡ мәсеттәре ике дини үҙәк – Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назаратына һәм республика мосолмандарының Диниә назаратына ҡарай. Иртәгә, семинар тамамланғас, унда ҡатнашыусылар квалификация күтәреү буйынса танытма аласаҡ.


text:
Өфөлә Белем көнө асыҡ һауалағы эстрада концерты менән билдәләнәсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
1 сентябрҙә Өфөнөң Салауат Юлаев майҙанында «Сәләм, студент!» тип исемләнгән концерт-дискотека була. Матур йолаға әүерелгән байрамды Киров районы хакимиәте булышлығында «Юлдаш» радиоһы ойоштора.
Программала башҡорт эстрадаһы йондоҙҙарының сығышы ҡаралған. Тамашасыларҙы төрлө уйындар, бүләктәр көтә. Еңеүсегә төп бүләк — велосипед. Асыҡ һауалағы концерт «Ҡурай» каналында тура эфирҙа күрһәтелә.
Байрам киске сәғәт 6-ла башлана.


text:
Баш ҡалала миллионлы ҡалаларҙың йәштәр саммиты асылды
Өфөнөң Конгресс-холында миллионлы ҡалаларҙың йәштәр саммиты эшләй башланы. Сараны ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов асты. Саммитта 10 ҡаланан вәкилдәр ҡатнаша. Делегациялар составында – ҡала йәштәр сәйәсәте учреждениелары, балалар һәм йәштәр йәмәғәт ойошмалары етәкселәре.
Саммиттың төп саралары Конгресс-холда үтә. Фойела Башҡортостандағы юғары уҡыу йорттарының видеопрезентациялары тәҡдим ителә. Шулай уҡ саммит сиктәрендә ете секция ултырышы үткәреләсәк.
Ойоштороусылар Мәскәү, Лондон, шулай уҡ Польша һәм АҠШ ҡалалары менән видеоконференциялар һәм телекүперҙәр планлаштырған.
Мәҙәни программа сиктәрендә саммит ҡунаҡтары Өфө, Магнитогорск, Силәбе һәм Пермь командалары араһында Өфө хакимиәте башлығы Кубогына Шаяндар һәм тапҡырҙар уйынын ҡарай аласаҡ.


text:
Июль айында Башҡортостанда инфляция 0,3 процент тәшкил иткән Фото: Олег Яровиков
Июль айында Башҡортостанда инфляция 0,3 процент тәшкил иткән
Июль айында Башҡортостанда инфляция 0,3 процент тәшкил иткән Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 9 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Июль айында Башҡортостанда инфляция — 0,3, йыл башынан 3,7 процент тәшкил иткән. Рәсәй буйынса уртаса алғанда, хаҡтар 0,5 һәм 3,9 процентҡа артҡан. Башҡортостанстат мәғлүмәттәренә ҡарағанда, йыллыҡ иҫәпләмә буйынса (2016 йылдың июле 2015 йылдың июленә ҡарата) республикала инфляция — 6,3, илдә 7,2 процент кимәлендә.
Бер айҙа төбәктә аҙыҡ-түлеккә һәм аҙыҡ-түлек булмаған тауарҙарға хаҡтар 0,1 процентҡа кәмегән. Июль айында хеҙмәттәр 1,4 процентҡа артҡан. Статистиктар билдәләүенсә, был секторҙа торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә хаҡтарҙың күтәрелеүе һиҙелерлек роль уйнаған.


text:
Өфө халҡы онлайнда аҡсаға уйнарға тейеш түгел
Өфө прокуратураһы баш ҡалалағы интернет-провайдерҙарға дәғүәләр белдерҙе. Беренсе булып ҡалалағы иң ҙур «Уфанет» провайдеры тикшерелде. Уның йомғаҡтары буйынса ҡомарлы уйындар ойоштороу тураһындағы федераль законды боҙоу осраҡтары асыҡланды. Интернет-провайдерҙар онлайн-уйындар үткәрелгән сайттарға инеү мөмкинлеген сикләргә тейеш. Әммә Өфө компанияһының ошондай 21 ресурстың эшмәкәрлеген көйләүе асыҡланған.
Судҡа провайдерға уйын сайттарына инеүҙе ябыуҙы талап иткән дәғүәләр һәм яуаплыларға ҡарата хеҙмәт күрһәтеүҙе тыйыу буйынса саралар ҡулланыу тураһында үтенес ҡағыҙы ебәрелгән. Өфө прокуратураһынан аңлатыуҙарынса, был сараны ҡулланыу-ҡулланмауҙы суд үҙе хәл итә.
— Судта ҡаралғанға тиклем провайдер үрҙә билдәләнгән сайттарҙы үҙ теләге менән фильтрҙар ярҙамында блокка ҡуйып, был турала тейешле документтар тапшыра ала, — тип хәбәр итте Өфө прокуроры вазифаһын башҡарыусы Руслан Кәримов. — Прокуратура хеҙмәткәрҙәре бер «Уфанет»ты ғына тикшермәне, әлеге ваҡытта тағы ла туғыҙ провайдерға ҡарата ошондай уҡ дәғүәләр әҙерләнә.


text:
Александр Никерин БашДУ проректоры итеп тәғәйенләнде
Башҡортостан Республикаһының элекке йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Александр Никерин Башҡорт дәүләт университетының тәрбиә эштәре буйынса проректоры итеп тәғәйенләнде. Ул студенттарҙы социаль тәьмин итеү, тәрбиә эштәре, мәҙәни эшмәкәрлек мәсьәләләрен контролдә тотасаҡ. Был хаҡта юғары уҡыу йортоноң матбуғат үҙәгенән хәбәр иттеләр.
Шуны ла әйтеп үтергә кәрәк, Александр Никеринды БашДУ өсөн яңы кеше тип атап булмай. Сөнки ул 10 йыл дауамында бында физик тәрбиә кафедраһы уҡытыусыһы булып эшләне.


text:
Тәтешле районында «Һаумыһығыҙ, был беҙ!» балалар байрамы үтте
Тәтешле районының «Яңы Тәтешле» удмурт тарихи-мәҙәни үҙәге балалар өсөн «Һаумыһығыҙ, был беҙ!» исеме аҫтында Асыҡ ишектәр көнө үткәрҙе.
Балалар урындағы китапхана, мәҙәниәт йорто, музей эше менән танышты. Мәктәп уҡыусылары китапхана фондында булған удмурт телендәге балалар өсөн китаптарҙы ентекле өйрәнде, ижади түңәрәктәр хаҡында мәғлүмәт алды, музей экспонаттарын ҡараны һәм китапхана, Удмурт тарихи-мәҙәни үҙәк хеҙмәткәрҙәре тарафынан әҙерләнгән күңелле уйындарҙа, викториналарҙа ҡатнашты.
«Яңы Тәтешле» удмурт тарихи-мәҙәни үҙәге мөдире Антонина Шәйбәкова билдәләүенсә, музейҙағы элекке фотоларҙы ҡарап, күп балалар үҙҙәренең өләсәйҙәрен һәм ҡартатайҙарын таныған.
Тарихи-мәҙәни үҙәк мөдире һүҙҙәре буйынса, «Һаумыһығыҙ, был беҙ!» байрамы матур йолаға әүерелә. Беренсе класс уҡыусылары өсөн бындай форматтағы Асыҡ ишектәр көнө инде йыл һайын сентябрь башында үткәреләсәк.


text:
Ваҡ мөншөгөр
Ваҡ мөншөгөр, күл буғаһы, һыу буғаһы, бупылдаҡ, ғомбой (урыҫ. Малая выпь, лат. Ixobrychus minutus) - ҡауҙылар ғаиләһендәге иң ваҡ ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарғанан бәләкәйерәк төн ҡошо. Ата ҡоштоң башы, һырты, ҡанаттары ялтыр ҡара, кәүҙәһенең ҡалған өлөшө ерән-һары. Түшендә ҡыҙғылт көрән һыҙыҡтар бар. Инә ҡошта ҡара төҫ урынына — ерәнһыу көрән. Ҙур мөншөгөрҙән төҫө һәм бәләкәйерәк булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы көслө генә: «ке-ке-ке-кек», яҙғы ата ҡош үкерә: «прумб», «бух» йәки «пумб».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ваҡ тал, үлән һәм ҡамыш уратып алған күлдәрҙә, ҡылыларҙа йәшәй. Тәлмәрйендәр, һыу бөжәктәре менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ағас башында, ҡыуаҡлыҡта, йығылған ҡамыш өҫтөндә оялай. 4—8 бөртөк аҡ йомортҡаһы була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90
- Ганзак Я. Иллюстрированная энциклопедия птиц Прага: Артия 1990
- Бейчек В., Штясны К. Птицы. Иллюстрированная энциклопедия М.: Лабиринт-пресс 2004
- Жизнь животных Т.6 Птицы М.: Просвещение 1986


text:
Йән
Йән (фарсы теленән тәржемә итһәк: рух, күңел тигән төшөнсә бирә) (урыҫ. душа) (лат. anima, animus) — иң мөһим дини төшөнсәләрҙең береһе. Дин һәм идеалистик фәлсәфәлә йән, рух — материаль донъяға капма-каршы булған үҙенсәлекле есемһеҙ нәмә. Йән, кеше тәненә кереп, уны йәнләндерә, әүҙем башланғыс булып тора; уның тәбиғәткә бәйләнешһеҙ, ирекле йәшәй алыуын, һиҙеү һәм фекерләү һәләтен, төп шәхси үҙенсәлектәрен тәьмин итә; шуның менән бергә, йән — мәңгелек нәмә.
Барлыҡ халыҡтарҙа ла диндә йән, рух төшөнсәләре «теге донъя» тураһындағы өйрәтеүҙәр менән бәйләнгән. Унда әйтелгәнсә, кешегә Аллаһы Тәғәлә йән индерә, унан һуң уны, теге донъяла мәңге йәшәтеү өсөн кире ала. Ислам динендә кешенең йәнен Ғазраил фәрештә ала. Йән ауыҙҙан, тын юлы ағзаларынан, тән яраһынан ҡан менән бергә сығып китергә мөмкин. Йән тәндән ваҡытлыса сығып, осоп та йөрөй ала. Кеше был ваҡытта төш күрә. Йән тураһындағы бындай төшөнсә фән әле кеше организмының төҙөлөшөн белмәгән, психик күренештәрҙе аңлатырлыҡ дәрәжәлә үҫмәгән осорҙа барлыҡҡа килгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- З. Шафиғи. Рауил Үтәбай-Кәрими. Ислам. Белешмә һүҙлек. — Ҡазан-1993 й. — ISBN 5-298-00949-2
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йән // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Фото:
«Иммунопрепарат» 600 миллион һумлыҡ дарыуҙар әҙерләне
Фото:
Сентябрҙә Өфөнөң «Иммунопрепарат» предприятиеһында хәүефле инфекцияларҙан һаҡлау өсөн 602 миллион һумдан ашыулыҡ дарыуҙар сығарылды.
Башҡортостандың һәм башҡа төбәктәрҙең медицина учреждениеларына вакцина һәм анатоксиндар, дауалау һәм профилактика сывороткалары, иммуноглобулин һәм башҡа ҡан препараттары, бактериофагтар оҙатылды.
2015 йылға тиклем медицина препараттары, шул иҫәптән яңы дарыуҙар формалары сығарыуҙы байтаҡҡа арттырыу билдәләнде. Предприятиела тулы цикл производствоһын модернизациялау, GMP стандарттарына ярашлы реконструкциялау, эш майҙандарын киңәйтеү дауам иттереләсәк.
Был стратегик бурысты ғәмәлгә ашырыуҙа яңы ун икенсе корпус ҙур роль уйнарға тейеш. Бина ун йылдан ашыу элек һалынғайны, ләкин финанслау булмау арҡаһында туҡтап ҡалғайны. Хәҙерге ваҡытта объектта төҙөлөш эштәре ҡайтанан тергеҙелде.


text:
2018 йылда Өфө моторҙар эшләү берекмәһе МиГ самолеттары өсөн двигателдәр етештерә башлай Фото: Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе сайтынан
2018 йылда Өфө моторҙар эшләү берекмәһе МиГ самолеттары өсөн двигателдәр етештерә башлай
2018 йылда Өфө моторҙар эшләү берекмәһе МиГ самолеттары өсөн двигателдәр етештерә башлай Фото: Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе сайтынан
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
2018 йылда Өфө моторҙар производство эшләү берекмәһе МиГ самолеттары өсөн двигателдәр етештерә башларға ниәтләй. «Ростех» дәүләт корпорацияһының рәсми сайтында хәбәр ителеүенсә, әле ошо двигателдәр Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең филиалында — В.В.Чернышев исемендәге Мәскәү машина эшләү предприятиеһында етештерелә.
Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә баш ҡалала ошондай производство булдырыу программаһы әҙерләнгән һәм раҫланған, бөгөн әҙерлек тулы кимәлдә бара. 2018 йылда берекмә МиГ самолеттары өсөн двигателдәрҙе сериялы етештерә башларға тейеш. 24-26 февралдә Өфөлә уҙған 11-се Рәсәй сәнәғәт форумының пленар ултырышында Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе директоры Евгений Семивеличенко ошо хаҡта белдерҙе.
«Двигателдәр дүрт модификациялы буласаҡ. Продукцияға килгәндә, был 2025 йылға тиклем йылына яҡынса 100-150 двигатель», — тип хәбәр итте Евгений Семивеличенко.
«Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәте – илебеҙҙә авиация двигателдәрен етештереүсе иң ҙур үҙәк. Турбореактив авиация двигателдәрен һәм газ һурҙырыу агрегаттарын әҙерләү, етештереү, сервис хеҙмәтләндереүе, ремонтлау, шулай уҡ вертолет техникаһы узелдарын етештереү һәм ремонтлау төп эшмәкәрлек төрҙәре булып тора.


text:
Халыҡ-ара социологтар конгресында ҡатнашыусылар уның юғары фәнни әһәмиәтен билдәләй
Өфөлә барған «Евразия киңлеге: XXI быуатта төрки телле илдәрҙең һәм Рәсәй төбәктәренең цивилизация ҡеүәте» IV төрки донъяһы социологтары конгресында ҡатнашыусылар уның юғары фәнни әһәмиәтен билдәләй.
Башҡортостан Фәндәр академияһы президенты, физика-математика фәндәре докторы Рәмил Бәхтизин конгрестың оло фәнни потенциалын һыҙыҡ өҫтөнә алды.
— Бөгөн республиканың ғилем донъяһында оло ваҡиға, — тине Рәмил Бәхтизин. — Конгресс Рәсәйҙең туғыҙ төбәгенең, шулай уҡ Әзербайжан, Ҡаҙағстан, Төркмәнстан, Төркиә, Болгария, Венгрия, Германия вәкилдәрен йыйҙы. — Конгресс ғалимдарға тикшеренеүҙәренең һөҙөмтәләре, уй-фекерҙәр менән уртаҡлашыу мөмкинлеген бирә. Төрлө илдәрҙән йыйылған коллегаларҙың үҙ-ара йәнле аралашыуы ғилми берләшмә өсөн бик файҙалы.
Төрки донъяһы социологтары союзының аҡһаҡалы, социология фәндәре докторы Эркал Мостафа Төркиә делегацияһы исеменән республиканың баш ҡалаһында ошондай күләмле социология форумы үткәреү мөмкинлеге биргән өсөн Башҡортостан Президентына рәхмәт әйтте.
— Конгреста бөтә донъя ғалимдары өсөн көнүҙәк булған мәсьәләләр тикшерелә,— тип билдәләне Эркал Мостафа. — Беҙҙең ғилми форумдың маҡсаты бер – халыҡтар араһында үҙ-ара аңлашыуға ирешеү. Беҙ хәҙерге замандың глобаль проблемаларын хәл итеүгә үҙ өлөшөбөҙҙө индерә алырбыҙ, тип ышанам.


text:
“Башнефть” 500 тоннанан ашыу хәүефле ҡалдыҡтарҙы утилләштерергә тейеш
Башҡортостан Республикаһының Юғары суды Өфөнөң Орджоникидзе районы суды ҡарарын көсөндә ҡалдырҙы, ул Башҡортостан тәбиғәтте һаҡлау район-ара прокуроры талаптарын ҡәнәғәтләндерҙе һәм «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә шлам туплағысты нефть ҡатнаш ҡалдыҡтарҙан таҙартырға ҡушты, тип хәбәр ителә РФ Прокуратураһы сайтында.
Прокурор тикшереүе барышында «Башнефть» нефть шламын утилләштереү тураһында договор буйынса «ЮГИ-Сервис» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә, хәүефле ҡалдыҡ паспорты төҙөмәйенсә, 500 тоннанан ашыу нефть эшкәртеү продукттары тапшыра. Һөҙөмтәлә «Производство һәм ҡулланыу ҡалдыҡтары тураһында» закон боҙола. Кәрәкле документтар булмау арҡаһында фирма-партнер договор шарттарын үтәмәй, һәм ҡалдыҡтар өс айҙан ашыу Өфөнөң Орджоникидзе районында сәнәғәт майҙансығында һаҡлана.
Граждандарҙың уңайлы тирә-яҡ мөхит шарттарына хоҡуҡтарын яҡлау өсөн район-ара прокурор судҡа мөрәжәғәт итә. Суд ҡарары буйынса нефть компанияһына сәнәғәт участкаһын нефть ҡатнаш ҡалдыҡтарҙан таҙартырға тура киләсәк.
Нефть компанияһының үҙендә суд ҡарары менән килешмәйҙәр һәм, утилләштереү эштәрҙе башҡарыу өсөн өлөшләтә хаҡ алған подрядсының ғәйебе менән үтәлмәгән, тип билдәләйҙәр. Үҙенең хаҡлы булыуын иҫбатлау өсөн «Башнефть» РФ Юғары судына ялыу менән мөрәжәғәт итә.


text:
Мигранттарға талаптар көсәйә
Статистика күрһәтеүенсә, мигранттар мегаполистарҙа ҡалырға тырыша. Ҡалала улар төҙөлөш, сауҙа тармағында эшләй. Миграция хеҙмәтенән Салауат Хилалов әйтеүенсә, мигранттар хеҙмәте менән ҡулланырға теләүселәр бик күп. Был аңлашыла. Улар бик түбән хеҙмәт хаҡына тәүлек әйләнәһенә тир түгергә лә риза. Һәр мигранттың рөхсәт ҡағыҙы, медицина справкаһы, башҡа документтары булырға тейеш тигән ҡағиҙәне барлыҡ хужалар ҙа үтәп бармай. Ҡағиҙә боҙған осраҡта штрафтар бик ҙур. Законһыҙ бер мигрант өсөн 300 мең һум самаһы штраф һалына. Шуға ҡарамаҫтан арзан һәм законһыҙ эшсе көскә һорау ҙур. 10 көн эсендә генә Өфөнөң Октябрь районында 30-ҙан ашыу протокол төҙөлгән, 2 мигрант тыуған иленә ҡайтарылған, йәнә 5-һе сиратта тора.


text:
Фото:
Яҡташыбыҙ Свердловск өлкәһенең баш суд приставы итеп тәғәйенләнде
Фото:
Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Свердловск өлкәһе буйынса идаралығы етәксеһе һәм төбәктең баш суд приставы итеп Азат Салихов тәғәйенләнде.
Салихов Азат Рәфҡәт улы 1972 йылда Салауат ҡалаһында тыуған. Ике юғары белемгә эйә — Эске эштәр министрлығының Төмән юридик институтын һәм Мәскәү дәүләт сервис университетын тамамлаған.
1993 йылда эске эштәр органдарында хеҙмәт иткән. 1998 йылдан хеҙмәт эшмәкәрлеген Юстиция министрлығы системаһында дауам итә, Нефтеюганск ҡалаһы буйынса суд приставы-башҡарыусыһы булып башлай. 2005 йылдың ғинуарынан Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Мәскәү буйынса Баш идаралығының Үҙәк административ округы буйынса 1-се район-ара бүлеген етәкләй. 2006 йылдан Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Ырымбур өлкәһе буйынса идаралығына етәкселек итә.
1-се класлы юстиция советнигы.


text:
Вакансиялар йәрминкәһендә 100-ҙән ашыу кеше сәнәғәт предприятиеларында эш тапты
ӨФӨ, 2015 йыл, 9 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлия Антипина/.
9 апрелдә Өфөләге Халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә үткән сәнәғәт предприятиелары өсөн вакансиялар йәрминкәһе һөҙөмтәләре буйынса 75 кеше һәм ҡаланың дөйөм мәғлүмәттәр базаһында анкеталарын ҡалдырған 38 граждан эшкә саҡырылды.
Йәрминкәгә бөтәһе 436 кеше килде, уларға 21 сәнәғәт предприятиеһындағы 565 эш урыны хаҡында мәғлүмәт бирелде.
Ун кандидат скайп аша әңгәмәләшеүҙә ҡатнашҡан. Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенең йәштәр менән эшләү һәм ойоштороу-методик эш буйынса бүлегенә 14 кеше мөрәжәғәт иткән, уларҙың береһе һөнәри тест үткән. 19 эш эҙләүсе һөнәри белем биреү мәсьәләләре буйынса консультация алған.
Киләһе вакансиялар йәрминкәһе 16 апрелдә үткәрелә, унда күмәртәләп һәм ваҡлап һатыу, дөйөм туҡланыу, ресторан һәм ҡунаҡхана бизнесы предприятиеларының вакансиялары тәҡдим ителәсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов: Халыҡты лайыҡлы торлаҡ менән тәьмин итеү өсөн аҡса йәл түгел
Төбәк башлығы Рөстәм Хәмитов БР Хөкүмәте ултырышында республика халҡын авария хәлендәге иҫке торлаҡтан күсереү проблемаһын күтәрҙе. Республикала был проблеманы хәл итеү өсөн Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды менән берлектә ике адреслы программа эшләнгән һәм тормошҡа ашырыла, шул иҫәптән аҙ ҡатлы төҙөлөштө үҫтереү ихтыяжын иҫәпкә алып.
Күрһәтелгән программалар буйынса граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡтан күсереүгә средстволарҙың дөйөм күләме 2010 йылда 644 миллион 387 мең һум тәшкил итә, шул иҫәптән Фонд средстволары – 588 миллион 454 мең һум, муниципаль берәмектәр средстволары – 55 миллион 933 мең һум.
Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Хәлит Мәхмүтов хәбәр итеүенсә, беренсе программаға Өфө, Нефтекама, Октябрьский, Бөрө, Мәләүез, Туймазы һәм Яңауыл ҡалалары инде.
Уға ярашлы быйыл 54 авария хәлендәге торлаҡ йорттан 1523 кеше күсереләсәк.
Аҙ ҡатлы торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереүҙе иҫәпкә алып икенсе программала ҡатнашыусылар иҫәбенә дүрт ҡала: Өфө, Сибай, Баймаҡ һәм Ишембай инә.
Хәҙерге ваҡытта Өфөлә эксперименталь аҙ ҡатлы энергия һөҙөмтәле йорт төҙөлә. 33 фатирлыҡ өс ҡатлы йорт Совет районында сафҡа индереләсәк. 1 ғинуарға тиклем 6 авария хәлендәге йорттан 112 кеше өй туйларға тейеш.
Хәлит Мәхмүтов төҙөлөш эштәре график буйынса барған ҡалаларҙы атаны. Былар – Октябрьский, Бөрө, Мәләүез, Туймазы.
Төҙөлөш буйынса дәүләт комитеты башлығы, авария фондынан халыҡты күсереү өсөн 10-15 миллиард һум кәрәк, тип белдерҙе. Йыл һайын республика бюджетынан ғына бер миллиард ярым һум йүнәлтергә кәрәк.
— Был мәсьәләгә аҡса йәл түгел, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты. — ХХI быуатта кешеләрҙең ергә һеңеп бөткән, санитария шарттары булмаған, коммуналь хеҙмәтләндереүҙәрһеҙ йорттарҙа йәшәүенә юл ҡуйырға ярамай. Иҫке торлаҡты һүтеү буйынса республика программаһы кәрәк. Ул "Торлаҡ" программаһының бер өлөшө булып торорға тейеш. Беҙ эшмәкәрлек өҫтөнлөктәрен билдәләнек: эш, эш хаҡы, торлаҡ. Был йүнәлештә эште әүҙемләштерергә кәрәк.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй» партияһы ҡарамағындағы Юғары совет составына инде
Фото:
26 майҙа «Берҙәм Рәсәй»ҙең XIII съезы партияның Юғары һәм Генераль советтары составын раҫланы.
Юғары советтың яңы составына 91 кеше инде. Партия рәйесе Дмитрий Медведев тәҡдиме буйынса туғыҙ вакантлы урын ҡалдырылды. Юғары советтың яңы составын раҫлау өсөн, бер кешенән тыш, барлыҡ делегаттар тауыш бирҙе, тауыш биреүҙән баш тартҡандар булманы.
Юғары совет составына Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та инде.
Партияның төбәк сәйәси советы секретары, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев, Дәүләт Думаһы депутаты Павел Крашенинников, «Берҙәм Рәсәй» партияһы яҡлыларҙың төбәк советы рәйесе, БР Йәмәғәт именлеге советы секретары Марат Мәһәҙиев һәм партияның Бәләбәй районындағы «Баймырҙа» түбәнге бүлексәһе секретары, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Фәриҙә Нәбиева «Берҙәм Рәсәй»ҙең Генераль советында Башҡортостан исеменән сығыш яһаясаҡ.


text:
Мәғариф министрының беренсе урынбаҫары тәғәйенләнде
Башҡортостанда мәғариф министрының беренсе урынбаҫары вазифаһына Руслан Хәбибов тәғәйенләнде.
Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, ул балалыҡ хоҡуҡтарын һаҡлау, хоҡуҡ, кадрҙар һәм мәғлүмәт-аналитика эше, матди-техник тәьминәт мәсьәләләре өсөн яуап бирәсәк.
Руслан Хәбибов Һамарҙа тыуып үҫкән, 1996 йылда — Пермь хәрби авиация техник училищеһын, 2003 йылда «социаль эш» белгеслеге буйынса Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
1991 йылдан 1998 йылға тиклем РФ Ҡораллы Көстәре сафында хеҙмәт иткән. 1999 ¬– 2005 йылдарҙа — «Үҫмер» үҙәгендә эшләгән, Йәштәрҙе хәрби хеҙмәткә әҙерләү үҙәге директоры, Өфөнөң Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары. 2005 – 2009 йылдарҙа — баш ҡаланың Калинин районындағы 157-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе директоры. 2009 йылдан 2011 йылға тиклем Калинин районы хакимиәте башлығының гуманитар һәм социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары вазифаһын биләй. 2011 – 2013 йылдарҙа — Өфө хакимиәтенең опека һәм попечителлек идаралығы начальнигы.
Өфө опека һәм попечителлек идаралығы етәксеһе итеп элек ҡала мәғариф идаралығында эшләгән Татьяна Квасникова тәғәйенләнде.


text:
Фото:
Анатолий Бондарук БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы Рәйесе итеп һайланды
Фото:
Анатолий Бондарук Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы Рәйесе итеп һайланды. Уның кандидатураһы бөгөнгө БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы Идараһының сираттан тыш ултырышында раҫланды, тип хәбәр итә палатаның матбуғат хеҙмәте.
Беҙҙең белешмә. Анатолий Моисеевич Бондарук 1958 йылдың 21 мартында тыуған. Артиллерияның Баш маршалы Неделин исемендәге Ростов юғары хәрби команда училищеһын, Дзержинский исемендәге Хәрби академияны тамамлаған. Иҡтисади фәндәр кандидаты.
1986 — 2005 йылдарҙа – «Селена» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. 2005 — 2008 йылдарҙа – «Полиэф» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. 2008 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем – «Полиэф» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы рәйесе, «Селена» компаниялар төркөмө президенты.
Анатолий Бондарук «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы» маҡтаулы исеменә лайыҡ булған. БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты.


text:
Башҡортостандың мең кешеһенә иҫәптә 68 квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелгән
Башҡортостанда беренсе кварталда «Төҙөлөш» эшмәкәрлеге төрө буйынса башҡарылған эштәр күләме 14388,4 млн һум күләмендә баһалана. Был уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 96,1%. БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәте ошондай мәғлүмәт бирә.
Республика территорияһында ағымдағы йылдың ғинуар-мартында дөйөм майҙаны 276,5 мең квадрат метрлыҡ 2,7 мең фатир сафҡа индерелгән. Башҡортостан халҡының бер мең кешеһенә иҫәптә 68 квадрат метр торлаҡ майҙаны сафҡа индерелгән.
Республика предприятиелары һәм ойошмалары менән 19,3 мең квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырылған. Шуларҙың 17 мең квадрат метры – күп ҡатлы күп фатирлы йорттарға, 1,1 мең квадрат метры – блок-секцияларҙан торған аҙ ҡатлы күп фатирлы йорттар секторына, 1,2 мең квадрат метры шәхси йорттарға тура килә.
Ауыл ерендә — дөйөм майҙаны 131,6 мең квадрат метр, ҡала ерендә 144,9 мең квадрат метр торлаҡ йорт сафҡа индерелгән, был уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 108,7% һәм 106,4% тәшкил иткән.


text:
12 июль Рәсәйҙә - Матәм көнө
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев 12 июлде «Болғар» теплоходының һәләкәткә осрауы арҡаһында һәләк булғандар буйынса милли матәм көнө тип иғлан итте.
— Мин иртәгәһе көндө Милли матәм көнө тип иғлан итергә ҡарар иттем, — тип хәбәр итте дәүләт башлығы дүшәмбе көндө «Болғар» теплоходы фажиғәһенә арналған кәңәшмәлә.
Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, уның бортында 208 кеше булған. Әле 13 кеше һәләк булған тип иҫәпләнә, 80-гә яҡын кеше ҡотҡарылған, башҡаларҙың яҙмышы билдәһеҙ.
Әлеге ваҡытта фажиғә урынында йөҙҙән ашыу водолаз эшләй. Башҡортостан территорияһында урынлашҡан Волга буйы төбәк ҡотҡарыусылар отряды төркөмө лә — улар иҫәбендә.


text:
Мәләүез районында ҡаҙ өмәләре тамамландыФото: В. Фадеева
Мәләүез районында ҡаҙ өмәләре тамамланды
Мәләүез районында ҡаҙ өмәләре тамамландыФото: В. Фадеева
Республиканың Мәләүез районы ауыл биләмәләрендә «Ҡаҙ өмәһе» халыҡ байрамы үтте. Иң һуңғыһы Боһорман ауылында ирле-ҡатынлы Фәиз һәм Флүрә Бикташевтар ғаиләһе йортонда үтте. Быйыл улар 25 баш ҡаҙ, шул тиклем үк өйрәк һәм тауыҡ үҫтергән. Ҙур хужалыҡта шулай уҡ эре мал да бар.
Байрамда ҡатнашыусылар алдында сығыш яһап, Әбет ауылы биләмәһе башлығы Муса Уразбәхтин, ҡаҙ өмәһе – ауылдарҙа иң яратҡан байрамдарҙың береһе, ул байлыҡты һәм милли мәҙәниәт үҙенсәлеген күрһәтә, тип билдәләп китте. Бөгөн күпселек ауыл халҡы ҡаҙ үрсетеп, ҡош-ҡорт ите әҙерләүҙе йолаға ярашлы ысын байрамға әүерелдерә. Ҡаҙ итен ғаиләлә ҡалдыралар, балаларға һәм туғандарға күстәнәс итеп бирәләр. Бынан тыш, ҡаҙ яҡшы килем дә килтерә – баҙарҙа уны тиҙ арала һатып алалар, айырыуса яңы йыл байрамдары алдынан.
Бикташевтар сценарийҙы алдан ентекле уйлаған. Улар байрамды ата-әсәйҙәре кеүек ойошторған. Бында Фәиз Фәтих улының әсәһе – Ғәлимә Нәғим ҡыҙы уларға ҙур ярҙам күрһәткән. Ҡаҙ йолҡҡан ваҡытта халыҡ йырҙары башҡарылды. Өлкән кешеләр йәштәрҙе нисек дөрөҫ эшләргә, мендәрҙәрҙе йомшаҡ йөн менән тултырырға, ҡаҙ итенән тәмле ашамлыҡтар әҙерләргә өйрәтте, һалҡын тейгәндә ҡаҙ майы менән дауалау серҙәрен аңлатты.
Ҡаҙҙарҙы боҙло һыуҙа йыуыу итте тәмлерәк һәм һутлыраҡ итә, тип иҫәпләнә, шуға күрә ҡаҙҙың эсен алғандан һуң өмәлә ҡатнашыусылар Нөгөш йылғаһына китте. Быуала ҡаҙҙарҙы ентекле «сайҡағандан» һуң, һыуыҡтан биттәре алһыуланған дәртле өмәселәр, ҡулбаштарына көйәнтәләрен һалып, киренән хужа йортона юлланды, уларҙы гармунсылар таҡмаҡтар һәм йырҙар менән оҙатып барҙы.
Байрам кискә тиклем дауам итте. Ҡатнашыусылар өсөн конкурстар һәм уйындар ойошторолдо. Артабан бөтәһе лә өҫтәл артына йыйылды, унда уларҙы ҡаҙ итенән тәмле ризыҡтар, милли аш-һыу көттө, тип хәбәр итте Мәләүез районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге баш белгесе Юлиә Мырҙабулатова.
Башҡортостанда ҡаҙ үрсетеү менән шәхси ярҙамсы хужалыҡтар ғына түгел, ә крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм ауыл хужалығы ойошмалары ла шөғөлләнеүен билдәләп үтергә кәрәк. БР Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәттәренә ярашлы, 2013 йылдың туғыҙ айында республика ауыл хужалығы предприятиелары тарафынан барлығы 150 мең баш ҡаҙ һатылған һәм 600 тонна ҡаҙ ите етештерелгән.


text:
Мексика
Мексика (исп. México [ˈmexiko]), рәсми исеме — Мексика Ҡушма Штаттары (исп. Estados Unidos Mexicanos) — Төньяҡ Америкалағы дәүләт. Ул төньяҡта АҠШ менән һәм төнъяк-көнсығышта — Белиз һәм Гватемала менән сиктәш. Көнбайыш яғы Калифорния ҡултығы һәм Тымыҡ океаны һәм көнбайыш яғы Мексика ҡултығы менән йыуыла.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ һаны — 121,7 млн кеше (2015-се йылдың июленә ҡарата баһа, донъяла 11-се урын).
Атамаһы — мексикандар (испан. mexicanos).
Халыҡтың артымы — 1,1 % (эммиграция кимәле — 0,4 %, фертиллыҡ (дөйөм урсемлелек коэффициенты) — ҡатын-ҡыҙға 2,3 тыуым).
Ғүмерҙең уртаса оҙайлығы (оҙонлоғо):
- Ир-егеттәр — 73 йәш
- Ҡатын-ҡыҙҙар — 79 йәш.
Халыҡтың йәш буйынса бүленеше (2010 й.):
- 0-14 йәш — 28,7 %
- 15-64 йәш — 64,9 %
- 65 йәштән ололар — 6,4 %.
Этник һәм раса буйынса бүленеше:
Яҙа һәм уҡый белеү кимәле (дилнәклек):
- Ир-егеттәр — 92 %
- Ҡатын-ҡыҙҙар — 89 %
- Дөйөм дилнәклек — 91 % (2004-сы йылға ҡарата).
Ҡала халҡының өлөшө — 77 % (2008 й.).
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең эраһа алдынан 20 мең йылда Үҙәк һәм көньяҡ Мексикала оседлый кешеләре донъяға килде.
Б. э. алдынан XII—V быуаттарҙа Мексикала ольмектар мәҙәниәте булды. Ольмектар мәҙәниәте Мексиканың һуңғы классик цивилизацияһы мәҙәниәте нигеҙе.
IV—IX быуаттарҙа Мексикала Теотиуакана, сапотектар, тотаноктар, майя мәҙәниәте атты. Майя уңыштары: иероглиф һаты, архитектура, декортатив-ҡулланма сәнғәте, календарь.
XII буатта Үҙәк Мексикала ацтектар киләләр.
1517 йылдан алып Испания Мексикала тикшереү экспедициялар эшен башлай.
1517 йыл — беренсе испан экспедицияһы.
1518 йылда — икенсе экспедиция.
1519 йылдағы өсөнсө экспедиция (Эрнан Кортес етәкселегендә) уңышлы үтте.
1522 йылда испан императоры Карл V Эрнан Кортесты генерал-губернатор вазифаһына тәғәинләнде.
1810 йылда Мексикала Граждан һуғышы үтте.


text:
Ҡашҡабаш
Ҡашҡабаш (урыҫ. Лысу́ха, лы́ска , лат. Fulica atra) — тартай һымаҡтар ғаиләһендәге ҙур булмаған һыу ҡошо.
Евразия, Төньяҡ Америка, Австралияла киң таралған. Тотош ҡара төҫтә, аҡ суҡышы һәм маңлайындаға аҡ табы менән башҡа ҡоштарҙан айырыла.
Был ҡош яҡшы сума, йөҙгәндә башын һәм ҡойроғон бәүелтеп йөҙә. Осҡанда һыу өҫтөнән ауыр күтәрелә, аяҡтары һыуҙы ярып бара.
Һулҡылдап илаған тауышҡа оҡшаған тауыш сығара. Йылға буйҙарында, күлдәрҙә, ҡамыш һәм үлән баҫҡан яр буйҙарында йәшәй. Үлән, тамыр-томор, ваҡ балыҡтар, һыу бөҗәктәре менән туҡлана. Ояһын һыуҙа ҡамыш төптәрендә ҡора.
Был һирәк осрай торған ҡош.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары. Өфө, 1986 йыл, Өфө.


text:
«Һылыуҡай» конкурсы финалсылары еңеүсе тажы өсөн һынау тоторға әҙерФото: Олег Яровиков
«Һылыуҡай» конкурсы финалсылары еңеүсе тажы өсөн һынау тоторға әҙер
«Һылыуҡай» конкурсы финалсылары еңеүсе тажы өсөн һынау тоторға әҙерФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Иң һылыу башҡорт ҡыҙы өсөн төп бүләк — диадема һәм гәүһәр менән биҙәлгән алтын муйынсаҡ. Ул «Һылыуҡай» республика гүзәллек бәйгеһендә еңеүсегә тапшырыла. Финал 18 апрелдә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында уҙа. 13 апрелдә «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының конференциялар залында ойоштороусылар ошо сараға әҙерлек хаҡында һөйләне һәм журналистарҙы конкурстың финалсылары менән таныштырҙы.
— «Һылыуҡай» бәйгеһе 23-сө тапҡыр уҙғарыла. Ошо йылдар эсендә унда 200-ҙән ашыу башҡорт һылыуҙары ҡатнашты. Республиканың район һәм ҡалаларында һайлап алыу турҙары үтте. Өфөгә һайлап алыу турына 50-нән ашыу ҡыҙ килде. Быйыл Мәскәү, Санкт-Петербург һәм Магнитогорск ҡалалары вәкилдәре лә бар. Конкурстың режиссеры — Айгөл Сиражетдинова, — тип һөйләне бәйгене ойоштороусыларҙың береһе, Рәсәй Федерацияһының Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосоповтың ярҙамсыһы Гөлнур Ҡолһарина.
— Рәсәйҙә оҙаҡ йылдар барған башҡа милли конкурс юҡ. Быйыл ҡыҙҙар һәр ваҡыттағыса сибәр, һәләтле, матур бейейҙәр, башҡорт телендә аралашалар. Светлана Кожаринова ҡатнаш ғаиләлә тыуып үҫһә лә, телде яҡшы белә. Һәр ҡатнашыусы үҙенсәлекле: мәҫәлән, бер ҡыҙыбыҙ ҡурайҙа уйнай, — тип билдәләне режиссер.
Бәйгелә Өфө, Мәскәү, Санкт-Петербург, Сибай, Ишембай, Магнитогорск ҡалаларынан, Бөрйән, Салауат, Хәйбулла, Күгәрсен, Баймаҡ райондарынан ҡыҙҙар ҡатнаша.
— Элегерәк Мәскәүҙә байрамдар, дискотекалар, һабантуйҙар үткәрә инек. Хәҙер йыл һайын «Һылыуҡай» конкурсын ойошторабыҙ. Ете дәғүәсе араһынан «Алтын ай» бейеү ансамблендә шөғөлләнгән Әлфиә Килдейәрованы һайлап алдыҡ, — тип хәбәр итте Мәскәү ҡалаһында «Һылыуҡай» конкурсын ойоштороусы Гөлнара Барлыбаева.
Иң йәш ҡатнашыусыға — 16, иң өлкәненә 21 йәш. Тажға дәғүә итеүселәр араһында модель агентлығында эш тәжрибәһе булғандар ҙа, шулай уҡ уҡыусылар һәм төрлө уҡыу йорттары студенттары бар.
Бейеүҙәрҙе конкурстың хореографы Азалия Дилмөхәмәтова һәм Әнүәр Шафиҡов ҡуя. Ике аҙна эсендә ҡыҙҙар бейергә, матур атлап йөрөргә, йырларға өйрәнә. Дефиле, өйгә эш һәм ижади конкурстарҙан тыш, Әҙәбиәт йылына арналған һынау ҙа буласаҡ.
Жюри ағзалары еңеүселәрҙе билдәләгәндә «Әс-Сәләм» эстрада төркөмө сығыш яһаясаҡ. Бәйгене Рөстәм Ғизәтуллин менән Илсур Тайсин алып бара.
11 апрелдә «Туған тел» каналында һылыуҡай көндәлектәре күрһәтелә башланы. Көн һайын киске сәғәт 10-да ҡыҙҙарҙың конкурсҡа нисек әҙерләнгәнен ҡарарға мөмкин. «Башҡортостан» ТРК ДУП-ның интерактив тапшырыуҙар етәксеһе Наил Юнысов хәбәр итеүенсә, конкурстың финалы 25 апрелдә киске сәғәт 9-сы 15 минутта Башҡортостан юлдаш телеканалында күрһәтелә. Социаль селтәрҙәрҙә тауыш биреү дауам итә. Әле унда Баймаҡ районынан Илнара Рахманғолова алда бара.
Конкурсты ойоштороусылар — Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы булышлығында «Туған тел» телеканалы.


text:
Рәсәйҙә Башҡорттарҙың федераль милли-мәҙәни автономияһы ойошторолдо Фото: автор фотоһы
Рәсәйҙә Башҡорттарҙың федераль милли-мәҙәни автономияһы ойошторолдо
Рәсәйҙә Башҡорттарҙың федераль милли-мәҙәни автономияһы ойошторолдо Фото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Рәсәйҙә Башҡорттарҙың федераль милли-мәҙәни автономияһы ойошторолдо. Уны булдырыу тураһында ҡарар Мәскәүҙә ойоштороу конференцияһында ҡабул ителде. Унда Башҡортостан Хөкүмәте, Дәүләт Йыйылышы, илдәге башҡорт йәмәғәт һәм милли ойошмалары вәкилдәре, фән, мәҙәниәт һәм сәйәсәт вәкилдәре ҡатнашты.
«Бөгөн изге ниәттәр аҙ. Телде һәм мәҙәниәтте һаҡлап ҡалыу хаҡында һөйләү, яҡшы, әлбиттә, әммә был ғына етмәй. Беҙ мөһим мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн яңы структураны файҙаланасаҡбыҙ», — тине Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова.
Федераль милли-мәҙәни автономия — билдәле этносҡа ҡараған һәм тыуған төйәгенән ситтә аҙ булған Рәсәй халыҡтары берекмәһе. Уның маҡсаты — милли мәҙәниәттең үҙенсәлеген һаҡлау, телде, мәғарифты һәм башҡа өлкәләрҙе үҫтереүгә ярҙам итеү.
Башҡорттарҙың федераль милли-мәҙәни автономияһы советы рәйесе итеп Лилиә Ғүмәрова һайланды.


text:
Фото:
Белорет икмәк комбинаты хәләл торттар етештерә
Фото:
Бөгөн Белорет икмәк комбинатында хәләл торттар һәм пирожныйҙар етештереү буйынса линия асылды. Был турала «Башинформ» агентлығына БР мосолмандары Диниә назараты ҡарамағындағы «Хәләл» стандарты буйынса комитет рәйесе Тимур Шәңгәрәев хәбәр итте.
Яңы производствоны асыу тантанаһында БР мосолмандары Диниә назараты рәйесе Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин ҡатнашты. Киләсәктә республиканың башҡа предприятиеларында ла икмәк-ҡалас һәм кондитер изделиеларын шәриғәт ҡанундары буйынса етештереү планлаштырыла.
Бер йыл самаһы элек эшләй башлаған БР мосолмандары Диниә назараты ҡарамағындағы «Хәләл» стандарты буйынса комитет әлеге ваҡытта Башҡортостандың 15-ләгән етештереүсеһен, шулай уҡ Силәбе, Һамар, Свердловск, Белгород өлкәләре предприятиеларын берләштерә. Шуларҙың күбеһенең тауар һәм хеҙмәттәрен 7 августа Мәләүездә асыласаҡ Икенсе республика хәләл продукцияһы күргәҙмә-йәрминкәһендә күрергә мөмкин буласаҡ.


text:
Республика парламентарийҙары социаль торлаҡ төҙөү өсөн ерҙәрҙе резервта ҡалдырырға ниәтләй
Республика парламентының Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитеты ултырышында депутаттар Башҡортостан Республикаһы закондарына үҙгәрештәр индереү менән бәйле бер нисә көнүҙәк мәсьәләне ҡараны. Тәҡдим ителгән төҙәтмәләрҙең күбеһе федераль закондарҙағы үҙгәрештәргә бәйләнгән. Улар араһында «Ер аҫты байлыҡтары тураһында Башҡортостан Республикаһы Кодексына үҙгәрештәр индереү тураһында» һәм «Башҡортостан Республикаһында орлоҡсолоҡ тураһында» Башҡортостан Республикаһы Законының 6-сы статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында» БР закондары проекттары. Ике закон проекты ла беренсе уҡыуҙа ҡарауға тәҡдим ителде.
Ер аҫты байлыҡтары тураһында федераль законға индерелгән үҙгәрештәр дәүләт власы органдарына ер аҫты ҡаҙылмалары менән файҙаланыу мөнәсәбәттәрен көйләү өлкәһендә ҡаҙылма байлыҡтар запастарының дәүләт балансын индереү буйынса хоҡуҡтар бирә, ә РФ субъекттарының дәүләт власы органдарына – дөйөм таралған ҡаҙылма байлыҡтар ятҡылыҡтарын эшкәртеү буйынса техник проекттарҙы һәм урындағы әһәмиәттәге ер аҫты участкаларын файҙаланыу менән бәйле эштәрҙе башҡарыуға башҡа проект документацияһын яраштырыу хоҡуҡтары.
Икенсе закон проекты «Орлоҡсолоҡ тураһында» республика законында ҡулланылған терминологияны ошондай уҡ федераль законда ҡулланылған терминологияға тап килтереү менән бәйләнгән.
Профилле Комитет ултырышында ҡаралған тағы лә бер закон проекты, дәүләт йәки муниципаль ихтыяждары өсөн ер участкалары резервы булдырыуға бәйләнгән. Был «Башҡортостан Республикаһында ер мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында» Башҡортостан Республикаһы законына үҙгәрештәр индереү тураһында» закон проекты. Тәҡдим ителгән үҙгәрештәр төрлө дәүләт һәм муниципаль программаларҙа ҡаралған торлаҡ, шулай уҡ һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, спорт тәғәйенләнешендәге учреждениелар төҙөүҙе планлаштырыу өсөн ер участкалары резервын булдырырға мөмкинлек бирә.
Резервланған участкалар дәүләт күсемһеҙ милек кадрастрында ярашлы статусҡа эйә буласаҡ һәм уларҙы файҙаланыу (межалау һәм башҡа маҡсаттарға биреү) сикләнәсәк.
Ултырышта билдәләп үтеүҙәренсә, быға оҡшаш закон нормалары Рәсәйҙең бер нисә төбәгендә бар, шул иҫәптән Калуга, Иваново өлкәләрендә, Хакасия һәм Мари Иле республикаларында.
Башланғыс артабан беренсе уҡыуҙа ҡарау өсөн республика парламенты Президиумы ултырышының көн тәртибенә индереүгә тәҡдим ителде.


text:
Рөстәм Хәмитов Рөстәм Мәрҙәновты Башҡортостандың Премьер-министры итеп тәғәйенләү тураһындағы указға ҡул ҡуйҙыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Рөстәм Мәрҙәновты Башҡортостандың Премьер-министры итеп тәғәйенләү тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы
Рөстәм Хәмитов Рөстәм Мәрҙәновты Башҡортостандың Премьер-министры итеп тәғәйенләү тураһындағы указға ҡул ҡуйҙыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова, Артур Басиров/.
Рөстәм Мәрҙәнов республика Хөкүмәте Премьер-министры вазифаһына тәғәйенләнде. Уның кандидатураһын төбәк Дәүләт Йыйылышының пленар ултырышында Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов тәҡдим итте. Республика парламенты депутаттары тәҡдимде хупланы. Рөстәм Хәмитов депутаттар алдында Рөстәм Мәрҙәновты республика Премьер-министры итеп тәғәйенләү тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы.
Яңы тәғәйенләнгән Премьер-министр кешелек потенциалын үҫтереү төп өҫтөнлөк буласағын һыҙыҡ өҫтөнә алды. «Республика Башлығының Мөрәжәғәтнамәһендә билдәләнгән маҡсаттарға ирешеү өсөн белемемде, көсөмдө һәм тәжрибәмде ҡулланырға һүҙ бирәм», — тине ул.
Рөстәм Хәбиб улы Мәрҙәнов 1964 йылда Өфөлә тыуған. Өфө дәүләт авиация институтын тамамлаған. Иҡтисад фәндәре кандидаты. 2013 йылдан — Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары. Ошо вазифала ул Финанс министрлығы, Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы, Иҡтисади үҫеш министрлығы һәм башҡа ведомстволарҙың эшмәкәрлеген күҙәткән.


text:
Өфөлә 100-ҙән ашыу йәш ғалимдың ғаиләһе йорт туйланыФото: Андрей Старостин
Өфөлә 100-ҙән ашыу йәш ғалимдың ғаиләһе йорт туйланы
Өфөлә 100-ҙән ашыу йәш ғалимдың ғаиләһе йорт туйланыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 29 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфөлә 102 йәш ғалимдың ғаиләһе өй туйланы. Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең 13 институты хеҙмәткәрҙәренә баш ҡаланың Фән урамында төҙөлгән яңы 16 ҡатлы йорттағы фатир асҡыстары тапшырылды.
Дөйөм майҙаны ете мең квадрат метрҙан ашыу булған йортта 60 бер бүлмәле, 32 — ике һәм 10 өс бүлмәле фатир бар. Уларға тулыһынса ремонт яһалған.
«Яҡшы, уңайлы шарттары булған фатир тураһында хыялыбыҙ тормошҡа ашты. Беҙгә, Башҡорт дәүләт университетында уҡытыусы булып эшләгән тормош иптәшем менән торлаҡ һатып алыу мөмкин түгел. Ниһайәт, улдарыбыҙҙың үҙ бүлмәһе буласаҡ, — тине филология фәндәре кандидаты, ғилми китапхана мөдире Рәмилә Сибәғәтова, шатлығын йәшермәйенсә. — Төҙөүселәр ремонт яһаған, бары мебель һатып алырға ғына ҡала. Йәш белгестәр яҡшы эшләһен һәм ял итһен өсөн барлыҡ шарттар ҙа тыуҙырылған, тип иҫәпләйем».
Бәхетле өй туйлаусыларҙы Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов ҡотланы. Йортло булыу — йәш ғалимдар өсөн күптән көтөлгән һәм шатлыҡлы ваҡиға, тип билдәләне ул. Был эшләргә, яңы асыштар яһарға һәм алға барырға этәргес тә.
Яңы йорт «Торлаҡ» федераль маҡсатлы программаһы сиктәрендә йыл ярым эсендә төҙөлгән.
«Төҙөлөш барышында ауырлыҡтар ҙа булды, атап әйткәндә, уны сафҡа индереүгә эргәлә урынлашҡан Органик химия институтының химик реактив келәттәре ҡамасауланы. Беҙ ошо мәсьәләләрҙең барыһын да хәл иттек, бөгөн иһә хеҙмәткәрҙәребеҙ ғаиләләре менән яңы фатирҙарға күсенә», — тине Рәсәй Фәндәр академиһының Өфө ғилми үҙәге рәйесе Усеин Джемилев.
Киләсәктә бында тап шундай тағы бер бер йорт төҙөү ҡаралған.


text:
Башҡортостан шәкәре экспортҡа оҙатыла
Шишмә шәкәр заводы үҙенең продукцияһын Ҡаҙағстанға һәм Ҡырғыҙстанға оҙата башланы, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығында. Бөтә Рәсәйҙән һәм ҡайһы бер яҡын сит илдәрҙән Башҡортостан шәкәренә заявкалар килә. Республика аграрийҙары менән быйыл йыйып алынған «татлы» тамыр уңышы республика ихтыяжын тулыһынса ҡәнәғәтләндереүҙән тыш, продукцияның артып ҡалған өлөшөн экспортҡа сығарырға ла мөмкинлек бирә.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, сөгөлдөрсөләр 1,4 млн тонна татлы тамыраҙыҡ ҡаҙып алды. Уның уңышы гектарынан уртаса алғанда 255 центнерҙы тәшкил итте. Миллион тонна сөгөлдөр эшкәртеүгә оҙатылды. Шәкәр заводтары әле һаман сөгөлдөр уңышын ҡабул итә, уны эшкәртеп, әҙер продукция итеп тейәп оҙата.
Республикалағы шәкәр заводтары урындағы сеймал менән Яңы йылға тиклем тулыһынса тәьмин ителгән, тип ышандырҙылар Ауыл хужалығы министрлығында. Йыйып алынған уңыштан Башҡортостан 150-160 мең тонна шәкәр ҡомо аласаҡ. Эшкәртелмәгән шәкәрҙән йәйгеһен тағы ла 80 мең тонна шәкәр етештерелгән булған. Был халыҡтың, йәмәғәт туҡланыу ойошмаларының, мәктәптәр, дауаханаларҙың, социаль өлкәгә ҡараған башҡа төрлө учреждениеларҙың, аҙыҡ-түлек һәм кондитер сәнәғәте предприятиеларының ихтыяжын тәьмин итеүҙән тыш, артып ҡалғанды төбәктән ситкә һатыуға ла етә.
Продукцияны тимер юл ярҙамында ташыуҙы ойоштороу өсөн республиканың аграр ведомствоһы махсус эш төркөмө төҙөнө. Күсмә состав менән поставкалауға бирелгән заявкаларға һәм агросәнәғәт комплексы предприятиелары буйынса уларҙың нисек үтәлеүенә ҡәтғи мониторинг алып барыласаҡ. Шәкәр ҡомон тейәүгә вагондар һәм патока ташыу өсөн цистерналарҙы «Беренсе йөк компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «ЛП-транс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Русагротранс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте бирә. Күсмә составтар менән поставкалау мәсьәләһе туранан-тура идара итеү режимында хәл ителә. Был алым етештерелгән продукцияны тейәгән арала эшкәртеү производстволарының эшен туҡтатмаҫҡа ярҙам итә.


text:
Фото:
Рязангә гуманитар ярҙам менән ике машина ебәрелде
Фото:
Гуманитар ярҙам тейәлгән егерме тонналыҡ ике йөк машинаһы Өфөнән Рязангә оҙатылған. Был турала бөгөн Өфө хакимиәтендәге оператив кәңәшмәлә уның башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.
Өфөлөләр янғындан зыян күргән райондар халҡы өсөн бер нисә көн эсендә 45 мең самаһы көнкүреш кәрәк-яраҡтары йыйған.
— Ҡала халҡы үҙҙәре инициатива күрһәтте, — ти Павел Качкаев. – Берәү ҙә был акцияға маҡсатлы рәүештә иғтибар йәлеп итмәне.
Өфө халҡы әле лә янғындан зыян күреүселәргә ярҙамға кәрәк-яраҡ йыйыу пункттарына кейем-һалым, аяҡ кейеме, көнкүреш приборҙары алып килеүен дауам итә. Янғындан ҡаза күреүселәр уйынсыҡтарҙан алып кер йыуыу машиналарына тиклем бар нәмәгә мохтаж. Был кешеләр өйһөҙ генә түгел, иң кәрәкле әйберҙәрһеҙ ҙә тороп ҡалған бит.
Гуманитар ярҙамдың киләһе партияһы, Павел Качкаев әйтеүенсә, Өфөнән Түбәнге Новгород өлкәһенә оҙатыласаҡ.


text:
Баш ҡаланың белем биреү учреждениеларында Яңы йыл кисәләре 20 декабрҙә башлана
Өфөнөң балалар белем биреү учреждениеларында Яңы йыл кисәләренә әҙерлек бара. Быйыл улар 20 декабрҙә башланып, 28-енә тиклем дауам итәсәк.
Ҡаланың мәғариф идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, байрам сараларында урта һәм башланғыс кластарҙа белем алған 80 мең уҡыусы ҡатнашасаҡ. 30 меңдән ашыу бала өҫтәмә белем биреү учреждениеларының Яңы йыл кисәләренә саҡырылған. Баш ҡаланың мәҙәниәт үҙәктәренә 44 меңдән ашыу бала барасаҡ, уларҙа театрлаштырылған тамашалар ойоштороу ҡаралған. Өлкән класс уҡыусылары бал-маскарад, карнавал һәм дискотекаларҙа ҡатнашасаҡ.
Бала баҡсаларында Яңы йыл байрамдары 45 мең сабый өсөн ойошторола.
Бынан тыш, декабрь дауамында белем биреү учреждениеларында төрлө конкурстар үткәреү, Ҡыш Бабайҙың оҫтаханаларын ойоштороу планлаштырыла.


text:
Рөстәм Хәмитов республиканың урман хужалығы министрын вазифаһынан бушатты
Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы күрһәтмәһе буйынса Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республиканың урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллинды вазифаһынан бушатты. Был хаҡта «Facebook»та БР Президенты Хакимиәтенең рәсми сәхифәһендә яҙылған. Рәжәп Нәбиуллин вазифаһынан Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы активистары асыҡлаған боҙоуҙар сәбәпле бушатылды.
— Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты активистарына был күҙгә бәрелеп торған боҙоуҙы асыҡлағандары өсөн рәхмәт. Законһыҙ төҙөлөш урынынан йыраҡ түгел – Урмансылар паркында Башҡортостан Президенты инициативаһы буйынса яңыраҡ ҡына дөйөм республика өмәһе уҙғарылды. Республика етәксеһе ҡала урман паркы территорияһын төҙөкләндереү буйынса был эште үҙе етәкләне, — тип аңлатты «Башинформ» агентлығына республика башлығының матбуғат секретары Артем Вәлиев.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Өфөлә Менделеев урамында «ВДНХ-Экспо» күргәҙмә үҙәге эргәһендә «санитар таҙартыу» тигән һылтау менән бер гектар тиерлек урман ҡырҡылған. Урман массивы урынында Өфө урман хужалығы бер ниндәй ҙә рөхсәт документтары алмайынса төҙөлөш эштәренә тотонған. Версияларҙың береһе буйынса, урман хужалығы министрлығы урман зонаһында күп ҡатлы йорт төҙөргә планлаштырған. Шул урынға Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы ҡушма рәйесе Азат Фазлыев һәм Өфөнөң беренсе вице-мэры Александр Филиппов бара һәм ниндәйҙер ваҡытҡа эште туҡтата. Улар киткәндән һуң эштәр ҡабат башлана.
— Территорияға ҙур-ҙур техникалар инде, шул иҫәптән быраулау ҡорамалдары ла, — тип һөйләй Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы ҡушма рәйесе Азат Фазлыев. — Шуға күрә республика етәкселегенә ашығыс рәүештә мөрәжәғәт итмәй булдыра алманыҡ.


text:
Мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау – Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың иғтибар үҙәгендә
Мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге хәл Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитовтың БР Профсоюздар федерацияһы активы менән осрашыуы барышында тикшерелгән төп мәсьәләләрҙең береһе булды.
Бөгөн мәғариф хеҙмәткәрҙәренең төп проблемаһы – ул эш хаҡының түбән кимәле. Бөгөнгә ул Башҡортостанда уртаса 9,9 мең һум тәшкил итә. Был Рәсәй буйынса ни бары 47-се һәм Волга буйы федераль округында алтынсы күрһәткес. Ә республика буйынса уртаса эш хаҡынан педагогтарҙың эш хаҡы ни бары 64 процент тәшкил итә.
Күптән түгел генә мәғариф хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын тармаҡтағы штат һанын оптималләштереү иҫәбенә арттырасаҡтар, тип ышандырҙылар. Әммә республика мәғариф хеҙмәткәрҙәренең профсоюз ойошмаһы рәйесе Светлана Пронинаның һүҙҙәренә ҡарағанда, былтыр республикала 5,8 мең педагогик кадрҙар ҡыҫҡартылды, ә шул уҡ ваҡытта эшләргә ҡалғандарының эш хаҡы һиҙелерлек артманы. Ҡыҫҡартыуға эләккән кешеләр эшһеҙ тороп ҡалды. Муниципаль властарға ҡайтанан әҙерлек планлаштырып, эшһеҙ ҡалған педагогик кадрҙарҙы артабан эшкә урынлаштырырға кәрәр ине лә бит.
Президент белем биреү учреждениеларын автономиялы статусҡа күсереүгә иғтибар йүнәлтте. Профсоюздар фекеренсә, был процесс ентекле уйланырға тейеш.
— Әгәр хәҙер беҙ белем биреү учреждениеларын автономиялы статусҡа күсерһәк, уларҙың күптәре тиҙҙән ябылыуға дусар буласаҡ, — тип иҫәпләй Светлана Пронина. – Был осраҡта уларҙы финанслауҙың күп өлөшө уларҙың хеҙмәтен ҡулланыусыларға төшәсәк бит. Ә халыҡтың быға хәленән килеүе икеле.
Быларҙан тыш, мәғариф өлкәһендә тағы бер көнүҙәк проблема бар. Был республикала балалар баҡсалары етешмәү.
— Беҙ тыуымды арттырыуҙы стимуллаштырабыҙ, яңы мәктәптәр төҙөйбөҙ. Әммә баланың тыуыу һәм уны мәктәпкә оҙатыу араһында демографик үҫешкә ҡаршылыҡ ҡуйыусы тар урынды күрмәйбеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. – Һәм был балалар баҡсалары менән тәьмин итеү мәсьәләһен дә әүҙем хәл итергә кәрәк.
Мәғарифта барлыҡҡа килгән проблемаларҙың күбеһе һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә лә актуаль. Был өлкә хеҙмәткәрҙәренең дә эш хаҡы түбән. Етмәһә, бында хеҙмәткәрҙәрҙең төрлө категорияһының табыш кимәле ҡырҡа айырылыуы проблеманы тағы ла тәрәнәйтә. Әгәр табиптарҙың айлыҡ уртаса эш хаҡы сағыштырмаса лайыҡлы кимәлдә – 21 мең һум тирәһе булһа, кесе медицина персоналының саҡ ете меңгә етә.
Эш хаҡының түбән кимәленә бюджет хеҙмәткәрҙәренең башҡа социаль проблемалары бәйләнгән. Уларҙың иң киҫкене – торлаҡ менән тәьмин итеү. Яҡын араларҙа ғына үҙҙәренең эш хаҡы ҡырҡа артмаясағын аңлап, педагогтар һәм медиктар бөгөн айырыуса мохтаж булған хеҙмәткәрҙәрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса маҡсатлы программаларға иҫәп тота һәм үҙ проблемаларының күбеһе республиканың яңы етәкселеге тарафынан хәл ителер, тип өмөтләнә.


text:
Ҡырмыҫҡалы районында йәшәүсе ете йәш ғаилә торлаҡ сертификаттары алды
Яңы йыл байрамдары осоронда Ҡырмыҫҡалы районынан ете йәш ғаилә торлаҡ һатып алыуға социаль түләүҙәр алды. Уларҙың барыһы ла – торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамы күрһәтеү буйынса республика программаһында ҡатнашыусылар.
Ғаиләләргә торлаҡ сертификаттарын тапшырып, муниципаль район хакимиәте башлығының социаль һорауҙар буйынса урынбаҫары Ильмира Ғәлиәхмәтова йәштәр проблемаларының һәр ваҡыт власть органдары иғтибары үҙәгендә булыуын билдәләне.
Бәхетле парҙар, үҙ сиратында, район хакимиәтенә ярҙам күрһәткәндәре өсөн рәхмәт белдерҙе.
Торлаҡ шарттарын яҡшыртыу өсөн субсидия алыуға сертификаттар 2011-2015 йылдарға иҫәпләнгән «Торлаҡ» маҡсатлы федераль программаһының «Йәш ғаиләләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү» ярҙамсы программаһы сиктәрендә тапшырыла.


text:
Мәктәп баскетбол лигаһы чемпионатында еңеүселәр Лондонға барып ҡайттыФото: БР Баскетбол федерацияһы
Мәктәп баскетбол лигаһы чемпионатында еңеүселәр Лондонға барып ҡайтты
Мәктәп баскетбол лигаһы чемпионатында еңеүселәр Лондонға барып ҡайттыФото: БР Баскетбол федерацияһы
«КЭС-БАСКЕТ» мәктәп баскетбол лигаһы чемпионаты Башҡортостанда 2009 йылдан башлап үткәрелә. Үткән миҙгелдә республиканың ҡыҙҙар һәм егеттәр командалары чемпионаттың Суперфиналына сыҡты, унда Рәсәйҙең иң яҡшы командалары ҡатнашты. Баш ҡаланың «Өфө-Арена» һарайында Өфөнөң егеттәр командаһы Новосибирск спортсыларынан ике мәрәйгә еңелеп, икенсе урын яулағайны.
Финалда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та булды. «Беҙ ҡунаҡсыл кешеләр – ҡунаҡтар өсөн беренсе урынды йәлләмәнек, әммә киләһе йылда чемпион булырбыҙ, тип ышанабыҙ!» — тигәйне Президент.
Республика башлығының һүҙҙәре дөрөҫкә сыҡты. 2012-2013 йылдар миҙгелендә Салауат ҡалаһының 1-се лицейы спортсылары Волга буйы федераль округы ярыштарында еңеү яулап, Пермдә үткән «КЭС-БАСКЕТ» мәктәп баскетбол лигаһы чемпионатының суперфиналында Рәсәй чемпионы булды.
Еңеүсе булараҡ, Салауат уҡыусылары 2013 йылдың майында Лондонға барып ҡайтты. Башҡортостан вәкилдәре Англияның баш ҡалаһында спорт объекттарын ҡараны, иҫтәлекле урындарҙа булды.


text:
Рөстәм Хәмитов Татарстанда Башҡортостан мәҙәниәте көндәрен асыу тантанаһында ҡатнашты
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һәм Татарстан Президенты Рөстәм Миңлеханов Ҡаҙанда Башҡортостан мәҙәниәте көндәрен асыу тантанаһында ҡатнашты. Көн элгәре Башҡортостандың рәсми делегацияһы Татарстандың эре предприятиеларында һәм 2013 йылғы Универсиадаға төҙөлөүсе спорт объекттарында булды. Ҡаҙан Кремлендә хеҙмәттәшлекте үҫтереү мәсьәләләре буйынса киңәйтелгән кәңәшмә үтте.
Көндөң икенсе яртыһында күршеләш республикаларҙың башлыҡтары М.Йәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театры алдындағы майҙанда төҙөлгән башҡорт этнофольклор ауылының ҡунаҡтары булды.
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры хоры һәм БР Милли симфоник оркестры оҙатыуында Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Флүрә Килдейәрова «Буранбай» йыры менән Башҡортостандың сәнғәт оҫталарының концертын асты.
Артабан тамашасыларҙы Татарстан һәм Башҡортостан Президенттары тәбрикләне.
— Бөгөн Ҡаҙанда Башҡортостан делегацияһы булыуы ҡыуаныслы хәл, — тине Татарстан башлығы. — Бөгөнгө көн беҙҙең мөнәсәбәттәр тарихындағы мөһим дата буласаҡ, тип уйлайым.
Рөстәм Хәмитов үҙ сиратында башҡорт шағирының “беҙҙең халыҡтар — игеҙәк туғандар” тигән һүҙҙәрен цитата итеп килтерҙе.
— Беҙ бөгөн бик күп темалар буйынса фекер алыштыҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. — Беҙ үҫеш, алға барыу, мөнәсәбәттәрҙе динамик үҫтереү тураһында һөйләштек. Беҙ бергәләп үҫәбеҙ, бер-беребеҙгә ярҙам итәбеҙ һәм бер-беребеҙгә кәрәкбеҙ.
Артабан ике республиканың етәкселәре Башҡортостандың һәм Татарстандың данлыҡлы артистарына, йәмәғәт эшмәкәрҙәренә дәүләт наградалары тапшырҙы.
Тантана Ф.Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле башҡарыуындағы «Азамат» башҡорт халыҡ бейеүе һәм «Тверские гуляния» рус халыҡ бейеүе менән дауам итте. Был кистә Башҡортостандың халыҡ артистары башҡарыуындағы халыҡ йырҙары яңғыраны, шулай уҡ төрлө халыҡ бейеүҙәре, шул иҫәптән татар йәштәре бейеүе башҡарылды.


text:
Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе 85 йыллығын билдәләй
Бөгөн «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә предприятиеның 85 йыллығын байрам итәләр.
Байрам программаһында «ОПК «Оборонпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Андрей Реус, Өфөнөң Калинин районы хакимиәте башлығы Герман Мартынов, Өфө дәүләт авиация техник университеты ректоры Морат Ғөзәйеров һәм генераль директор Александр Артюхов етәкселегендә ӨМЭПБ менеджменты ҡатнаша.
Өфө моторҙар эшләүселәре өсөн был көн берекмәнең 85 йыллыҡ юбилейы булыуы менән генә әһәмиәтле түгел. Бөгөн Рәсәйҙә беренсе һәм Европала дүртенсе газотурбина двигателдәре компрессорҙарының монотәгәрмәстәрен әҙерләү өсөн линия иретеп йәбештереү эксперимент участкаһы асыласаҡ. Рәсәй Оборона министрлығының дәүләт заказы буйынса күп маҡсатлы Су-35 истребителе өсөн беренсе сериялы 117С двигателен һынап ҡараясаҡтар. Шулай уҡ хәҙерге заман газотурбина двигателдәре, шул иҫәптән бишенсе быуын двигателдәре етештереү өсөн турбина һәм компрессорҙар роторҙары комплексын йыйыу производствоһын асыу юбилей программаһының бер өлөшө булып торасаҡ.
Ошо уҡ көндө “ӨМЭПБ” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең иң яҡшы хеҙмәткәрҙәренә отличие билдәләре һәм Хөрмәт грамоталары тапшырыу тантанаһы ла үтәсәк.


text:
Эрнст Исаев аграр дәүләт унитар предприятиеларының эшмәкәрлеген баһаланы
— Мин дәүләт унитар предприятиеларҙы үҙ эшебеҙҙә таянырға тейешле агросәнәғәт комплексының ҡеүәтле бүлексәләре тип баһалайым, — тине БР Хөкүмәте вице-премьеры – БР ауыл хужалығы министры Эрнст Исаев, дәүләт унитар предприятиеларҙың 2011 йылдағы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһап.
Кисә Ауыл хужалығы министрлығында дәүләт унитар предприятиеларҙың, акционерҙар йәмғиәттәренең етәкселәре, министрлыҡ белгестәре менән кәңәшмә үтте.
Аграр активтың осрашыуында дәүләт унитар предприятиелар үҫешенең бихисап мәсьәләләре ҡаралды. Бөгөн Ауыл хужалығы министрлығы ҡарамағында ошондай 20 предприятие иҫәпләнә.
Предприятиелар менеджментында проблемалар аҙ түгел, шуға күрә Эрнст Исаев стратегик планлаштырыуға өйрәнергә, ДУП-тар менән һөҙөмтәле идара итеү өсөн финанс менеджментын индерергә саҡырҙы. Кәңәшмәлә ДУП-тарҙың идара итеү эшмәкәрлеген камиллаштырыу буйынса бихисап тәҡдимдәр яңғыраны, бының өсөн артабан бер нисә аныҡ сара ҡабул ителәсәк.
Дәүләт унитар предприятиелар үҫешенең мөмкинлектәре тураһында асыҡ диалог килеп сыҡты. Фекер алышыуҙа ауыл хужалығы министры урынбаҫары Рәмил Нуриәхмәтов, «Алексеевка» совхозы дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһының генераль директоры Евгений Майстренко, «Рощинский» совхозы дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы директоры Әнүәр Абдрафиҡов, «Башагропродукт» дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры Илдар Әмирханов әүҙем ҡатнашты. Улар үҙҙәре етәкселек иткән предприятиеларҙың киләсәген нисек күреүҙәре тураһында һөйләне.
Кәңәшмәгә йомғаҡ яһап, Эрнст Исаев аныҡ бурыстар ҡуйҙы, һәр дәүләт унитар предприятиеһы буйынса киләсәккә тәҡдимдәр индерҙе, берлектә етди эшләргә саҡырҙы, тип хәбәр иттеләр аграр ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Төбәктә иң яҡшы йорттар һайланасаҡ
Башҡортостанда иң яҡшы торлаҡ комплекстарын һәм айырым биналарҙы билдәләү маҡсатында йыл һайын үткәрелеүсе смотр-конкурс иғлан ителде. Сарала торлаҡ һәм граждандар төҙөлөшө өлкәһендә өлгө булырлыҡ объекттар ҡатнаша. Сараны Башҡортостандың Архитекторҙар союзы ҡатнашлығында республиканың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты ойоштора.
Конкурс ете номинацияла үткәрелә. Улар иҫәбендә — «Иң яҡшы йәмәғәт бинаһы проекты», «Иң яҡшы торлаҡ йорто проекты», «Социаль торлаҡ һәм аҙ ҡатлы шәхси йорттар».
Һәр номинацияла иң яҡшыһы тип табылған эш «Алтын диплом» менән бүләкләнәсәк, ә иң яҡшы проект өсөн «Гәлсәр шар» призы биреләсәк.
Смотр-конкурсҡа материалдар 30 ғинуарға тиклем Башҡортостан Республикаһының Архитектор йортонда ҡабул ителә.


text:
Өфөнөң 153-сө лицейы республикала тәүгеләрҙән булып «Еңеү өсөн йөҙ балл» бөтә Рәсәй акцияһына ҡушылдыФото: Андрей Старостин
Өфөнөң 153-сө лицейы республикала тәүгеләрҙән булып «Еңеү өсөн йөҙ балл» бөтә Рәсәй акцияһына ҡушылды
Өфөнөң 153-сө лицейы республикала тәүгеләрҙән булып «Еңеү өсөн йөҙ балл» бөтә Рәсәй акцияһына ҡушылдыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфөнөң 153-сө лицейы республикала тәүгеләрҙән булып Мәғариф һәм фән өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт ойошторған «Еңеү өсөн йөҙ балл» бөтә Рәсәй акцияһына ҡушылды. Уның асылы шунда: былтыр дәүләт имтихандарында юғары балл йыйған беренсе курс студенттары быйылғы сығарылыш класс уҡыусыларына кәңәштәр бирә.
Дөйөм белем биреү учреждениеһы директоры Эльвира Минюк һүҙҙәренсә, лицей уҡыусылары, һәр ваҡыттағыса, Берҙәм дәүләт имтихандарында юғары һөҙөмтәләр күрһәтә.
Сара Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығы алдынан уҙғарылғас, ул Эрнест Хәйруллин уҡыуында Юрий Визборҙың «Ветеран хикәйәһе» шиғыры менән башланды.
2013 йылда информатика буйынса 100 балл йыйған Әлиә Ғәзизова, хәҙер инде М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының математика факультеты студенткаһы, ун беренсе класс уҡыусыларына видеомөрәжәғәт менән сығыш яһаны. Былтыр физика буйынса Берҙәм дәүләт имтиханында йөҙ балл туплаған Артур Шәрәфетдинов та бөгөн Мәскәү физика-техник институтының беренсе курсын уңышлы тамамлай.
— 98 балл йыйғас, уҡытыусыларҙың кәңәше буйынса апелляцияға бирҙем һәм 100 балға лайыҡлы икәнлегемде раҫлай алдым, — тип һөйләне Артур. — Имтихан ваҡытында үҙегеҙгә ышанығыҙ һәм барыһы ла яҡшы буласаҡ.
Сара һуңында ун беренсе класс уҡыусыһы Рәмил Рюков Иосиф Уткиндың «Һин миңә хат яҙаһың» шиғырын уҡыны. Ул «Тоталь диктант» бөтә Рәсәй акцияһында ҡатнашып, икенсе йыл рәттән яҡшы баһа алған.
Лицейҙа 250 бала уҡый, шуларҙың 103-ө — ун беренселәр.
— «Еңеү өсөн йөҙ балл» акцияһы тәү сиратта былтыр Берҙәм дәүләт имтиханын 100 балға яҙған уҡыусыларҙың мәктәбендә үтәсәк. Республикала шундай 14 уҡыусы булды. Сығарылыш уҡыусыларына теләгем шул: юғары балл йыйырға тырышырға һәм уҡыусыларҙың 100 балды күсереп түгел, ә үҙ белемдәренә таянып алыуҙарын иҫбатларға кәрәк, — тине Башҡортостан Мәғариф министрлығының дәүләт йомғаҡлау аттестацияһы һәм белем сифатын баһалау бүлеге етәксеһе Жанна Миникеева.


text:
Пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереүҙе яҡшыртыу – төп хәстәрлек
“Өфө” Халыҡ-ара аэропортында аэропорт хеҙмәттәренең Өфөлә вәкиллектәре булған авиакомпаниялар хеҙмәткәрҙәре менән киңәйтелгән кәңәшмәһе үткәрелде. Авиаташыусыларҙан тыш, унда туроператорҙар, шулай уҡ маркетинг бүлеге һәм аэропорттың башҡа хеҙмәттәре вәкилдәре ҡатнашты.
«Өфө» Халыҡ-ара аэропорты” асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директорының беренсе урынбаҫары Иван Тихонов билдәләүенсә, бындай осрашыуҙар традиционға әйләнде, улар пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереү сифатын яҡшыртырға һәм бөтә подразделениеларҙың үҙ-ара эш итеү мәсьәләләрен юлға һалырға ярҙам итә.
Кәңәшмәлә, 25 октябрҙә “Өфө” Халыҡ-ара аэропорты 2010 йылдың 27 мартына тиклем ғәмәлдә буласаҡ ҡышҡы расписание буйынса эшләүгә уңышлы күсте, тип билдәләнде. Көҙгө-ҡышҡы навигацияла халыҡ-ара йүнәлештәр буйынса – иң элек, Төркиәгә, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренә, Египетҡа, Һиндостанға осоштар дауам иттереләсәк. Рәсәй һәм БДБ илдәре буйынса осоштар географияһы ла киң: бөгөн 22 авиакомпания тарафынан башҡарылған 30-ҙан ашыу йүнәлеш тәҡдим ителә.
Өфөнән Минскиға, Киевҡа, Ригаға, Дүшәнбегә һәм башҡа баш ҡалаларға авиабәйләнештәр асыу буйынса һөйләшеүҙәр алып барыла. Алыҫ сит илдәргә, мәҫәлән, Вьетнамға, Чехияға, Ҡытайға яңы рейстар асыу перспективаһы бар. Туроператорҙар вәкилдәре, бындай мәсьәләләрҙе хәл иткәндә рейстарҙың тулы булыуы, туристар тарафынан талап ителеүе төп фактор булып торасаҡ, тип иҫәпләй.


text:
Башҡортостанда Мәскәү ҡалаһы көндәре үтәсәк
Премьер-министр урынбаҫары Илдус Илешев билдәләүенсә, Мәскәү ҡунаҡтарын республиканың Ҡырмыҫҡалы һәм Өфө райондары ла ҡабул итәсәк.
Республика хөкүмәт премьер-министры Раил Сарбаев Башҡортостанда Мәскәү көндәрен уҙғарған мәлдә республиканың машиналар эшләү тармағын күрһәтеү айырыуса ҙур әһәмиәткә эйә, был күләмле сара дауамында эшлекле бәйләнештәрҙе нығытырға кәрәк, тип билдәләне.
Башҡортостанды Мәскәү ҡалаһы менән яҡындан таныштырырға баш ҡала мэры Юрий Лужковтың да килеүе көтөлә. Республика президенты менән эшлекле осрашыуҙарҙан һуң улар Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры бинаһында Мәскәү ҡалаһы көндәренә арналған рәсми кисәлә лә ҡатнашасаҡ. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Мәскәү ҡалаһын фашист илбаҫарҙарынан һаҡлаған яугирҙәр ҙә иғтибарҙан ситтә ҡалмаясаҡ. Мәскәү ҡалаһы көндәре сиктәрендә баш ҡаланы обороналауҙа ҡатнашыусы ветерандарҙы тәбрикләү тантанаһын да уҙғарыу ҡарала.


text:
Рәсәй Юстиция министрлығы бурыслыларҙан берҙән-бер торлағын тартып алыу тураһында закон проектын әҙерләне
ӨФӨ, 2017 йыл, 10 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Рәсәй Юстиция министрлығы бурыслыларҙан берҙән-бер торлағын тартып алыу тураһында закон проектын әҙерләне. Был уның майҙаны бер кешегә метраж буйынса икеләтә норманан артҡан осраҡҡа ҡағыла. Әле ошо теманы федераль киң мәғлүмәт саралары тикшерә. Гражданлыҡ-процессуаль кодексына төҙәтмә индерергә тәҡдим ителә. Хәҙер бурыслынан ипотекаһы түләнеп бөтмәгән торлағын ғына тартып алырға мөмкин. Яңы законда ошо положение ҡала.
Күсемһеҙ милекте һатҡандан һуң бурыслыға, бурысын тотоп ҡалып, аҡса кире ҡайтарылырға, өҫтәүенә ул майҙандың дәүләт нормаларына тап килгән яңы берҙән-бер торлаҡ һатып алыу өсөн етергә тейеш.


text:
Суфый сиңерткә
Суфый сиңерткә йәки динле суфый сиңерткә[1] (лат. Mantis religiosa) — суфый сиңерткәләр тараҡандар рәтендәге аҫ рәтенең вәкиле, эре йыртҡыс бөжәк. Уның алғы аяҡтары аҙыҡ эләктерерлек һәләтле. Ата бөжәк 42—52 мм һәм инә бөжәк 48—75 мм оҙонлоғонда. Эҫе илдәрҙә һәм Европаның көньяғында йәшәй.
Йөкмәткеһе
Дөйөм мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төҫтәре йәшелдән алып, көлһыу-һоро йәки ҡара-көрән төҫкәсә төрләнә. Алғы арҡаһы уртаса оҙонлоҡта, алғы аяҡтары ырғаҡлы, ул ҡорбанын эләктереүҙән тыш хәрәкәт иитеү өсөн дә файҙаланыла. Ҡанаттары атаһының дә инәһенең дә бик үҫешкән. Арт аяҡтары йүгереү өсөн ҡулайлашҡан. Ҡорһаҡтары йомортҡа формаһында йәки бик оҙонса. Инә бөжәк осорға яратмай, кәүҙәһе бик ҙур булғас оса ла алмай.
Суфый сиңерткәнең туғандаш төрҙәре лә бар. Улар саравак суфый сиңерткәһе, көнсығыш Африка суфый сиңерткәһе, ағас суфый сиңерткәһн һәм һыҙатлы эмпуаза.
Биология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Стриганова Б. Р., Захаров А. А. Пятиязычный словарь названий животных: Насекомые (латинский-русский-английский-немецкий-французский) / Под ред. д-ра биол. наук, проф. Б. Р. Стригановой — М.: РУССО, 2000. — Б. 12. — 1060 экз. — ISBN 5-88721-162-8.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Роже Кайуа. Богомол. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012. // Кайуа Р. Миф и человек. Человек и сакральное. М.: ОГИ, 2003, с. 52-82.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Богомол в классификаторе-определителе MacroID.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Фауна Устюрта — членистоногие. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- О богомолах в Киножурнале «Хочу всё знать» на YouTube
- Обыкновенный богомол на molbiol.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Богомол-убийца. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Богомол – прирождённый убийца. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Красная Книга Челябинской области