text:
Етегә етте «Иҙел»Халыҡ-ара «Иҙел» башҡорт һәм татар йыры фестиваль-бәйгеһе быйыл Өфөлә етенсе тапҡыр үтте. Ике күрше республиканың, туғандаш халыҡтың йыр сәнғәтен үҫтереүҙе генә түгел, үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙе яҡынайтып, дуҫлыҡ ептәрен нығытыуҙы ла маҡсат иткән был...
Быуаттың «татлы» сиреБөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 1985 йылда ер йөҙөндә шәкәр ауырыуы менән 30 миллион кеше сирләһә, 2017 йылдың башына был һан 500 миллиондан артҡан. Бөгөн беҙҙең илдә шәкәр сирле алты миллиондан ашыу кеше йәшәй. Иҫәпкә...
«Ҡыҙыл бәрхәт»«Ҡыҙыл бәрхәт» – тәме менән күптәрҙең күңелен яулаған, баҙыҡ төҫө күҙҙе ҡамаштырған, байрамдарҙа өҫтәлде биҙәгән торт ул. Бөгөн бөтә донъя хужабикәләре уны яратып бешерә. Был тортты беҙгә Өфө районы Шамонин ауылында йәшәүсе Гөлшат ДӘҮЛӘТШИНА...
Китте гармунсы дуҫ...…Ергә моң илсеһе итеп ебәрелгән ине ул – Хөсәйен Ғәбит улы Юлдашбаев. Уның гармун тауышын бер генә ишеткәндәрҙә лә был исем көй булып сыңлар, моң булып һыҙылыр. Ерҙә үҙ илселек бурысын үтәп, меңәрләгән күңелдәрҙе биҙәп китте. Күктәр ҡыуанды, ҡара...
Бәхетле яҙмыш яҡтыһыРеспублика перинаталь үҙәгенең ярҙамсы репродуктив технологиялар бүлеге мөдире, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, БР һаулыҡ һаҡлау отличнигы Рәмилә Оморҙаҡ ҡыҙы Үҙәнбаеваның тормош юлы Башҡортостан медицинаһы үҫеше менән тығыҙ бәйләнгән. Үҙ...
ДәүәтҮткән һандағы мәҡәләнең аҙағында билдәләнеүенсә, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының һул иңбаштан уң ҡултыҡ аҫтына төшөрөп түшкә ҡырын кейеп йөрөгән биҙәнеү әйберҙәренең, үкенескә ҡаршы, хәҙерге көнгәсә килеп еткән боронғо өлгөләре юҡ тиерлек. Булғандарының...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 215
СӨЛӘЙМӘН МӨҺӨРӨ (Polygonatum), ләлә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 50 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда 2 төрө үҫә: хуш еҫле йәки шифалы С.м. һәм күп сәскәле С.м. Күп йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары дуға рәүешендә йәки төҙ, бейеклеге 20— 100 см. Япраҡтары сиратлы, ҡыяҡлынан алып киң эллипс формаһына тиклем. Тамырһабаҡтары йыуан, ҡороған һабаҡтары урынында йомрайтылған батынҡы йөйҙәр (“мисәттәр”) бар. Сәскәләре йәшкелт аҡ төҫтә, көпшәле, ике енесле, япраҡ ҡуйындарында яңғыҙар йәки 2—5‑әрләп урынлашҡан. Май—июндә сәскә ата. Емеше — шар формаһындағы еләк, июль—авг. өлгөрә. Ылыҫлы һәм ҡатнаш урмандарҙа, ҡайынлыҡтарҙа, ҡыуаҡ үҫентеләре араһында, йырындарҙа үҫә. Декоратив, дарыу үҫемлектәре. Ағыулы үҫемлектәр. Составында алкалоидтар, дуплаусы матдәләр, сапониндар, йөрәк гликозидтары бар. Халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
Н.В.Маслова
Тәрж. Г.А.Миһранова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 360
ЛЮШИН Сергей Фёдорович (20.3.1930, ТАССР‑ҙың Урал ҡсб — 11.1.1992, Өфө), инженер-нефтсе. Техник ф. канд. (1966). БАССР‑ҙың атҡ. фән һәм техника эшмәкәре (1978). ӨНИ‑не тамамлағандан һуң (1953) Башҡ‑н нефть ғилми‑тикшеренеү һәм проект ин-тында эшләй: лаб. мөдире, 1974 й. алып бү лек мөдире, 1988—91 йй. фәнни эштәр б‑са дир. урынбаҫары. Фәнни хеҙмәттәре нефть сығарғанда скважиналарҙа ултырмалар барлыҡҡа килтермәү ысулдарын табыу, уларҙың барлыҡҡа килеү механизмдарын һәм составын асыҡлауға бәйле. Л. тарафынан нефть промысла ҡорамалдарында һаҡлағыс ҡаплауҙар һәм химик реагенттар ҡулланып асфальт‑ыҫмала‑парафин ултырмалары барлыҡҡа килеүҙе иҫкәртеү ысулдары уйлап табылған, улар илдәге нефть сығарыу пр‑тиеларында индерелгән. 50‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 20 уйлап табыу авторы. СССР МС‑ы пр. лауреаты (1981). Халыҡтар дуҫлығы орд. м‑н бүләкләнгән (1986).
Х е ҙ м.: Предупреждение солеобразования при добыче нефти. М., 1985 (авторҙ.).
К.С.Баймөхәмәтов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Зәғифлек
Зәғифлек (лат. invalidusinvalidus — һүҙмә-һүҙ «көсһөҙ», in — «юҡ» + validus — «көслө») — кешенең хәлен, уның эшмәкәрлеген сикләгән ҡаршылыҡтар йәки физик, аҡыл, йәки сенсор психик тайпылыштар[2].
Зәғиф — йәмғиәттә физик, аҡыл, йәки сенсор йәки психик тайпылыштары булыуы арҡаһында шәхси мөмкинселектәре сикләнгән кеше[2]. Рәсәй Федерацияһында «инвалид» статусын билдәләү медик-социаль экспертиза учреждениеларында башҡарыла һәм бер үк ваҡытта медик һәм юридик процедураны тәшкил итә. Инвалидлыҡ төркөмөн билдәләү юридик һәм социаль мәғәнәгә эйә, сөнки йәмғиәт менән айырым мөнәсәбәттәрҙе билдәләй: инвалидтың льготалары булыуы, инвалидлыҡ буйынса пенсия түләү, эш буйынса сикләүҙәр һәм эшкә яраҡһыҙлыҡ. Ҡайһы бер белгестәр инвалидтарҙы социаль тигеҙһеҙлек формаларының береһе булараҡ ҡарай[2].
Йөкмәткеһе
1-се төркөм инвалидлыҡты билдәләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1-се төркөм инвалидлығын билдәләү критерийҙары[3]:
- үҙ-үҙеңде хеҙмәтләндерә алмау йәки тулыһынса кеше ҡарауында булыу;
- үҙ аллы хәрәкәт итә алмау һәм тулыһынса кеше ҡарауында булы;
- ориентацияға һәләтһеҙлек ((дезориентация);
- аралашыуҡа һәләтһеҙлек;
- үҙ тәртибен контролдә тота алмау.
2-се төркөм инвалидлыҡты билдәләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2-се төркөм инвалидлығын билдәләүҙәге күрһәткестәр:
- үҙ-үҙен хеҙмәтләндереүҙә ярҙамсы саралар һәм (йәки) башҡа кешенең ярҙамын ҡулланыу һәләте булыу;
- үҙ аллы һәм ярҙамсы саралар ҡулланып хәрәкәт итеү һәм (йәки) башҡа кеше менән ярҙамын ҡулланыу һәләте булыу;
- эшкә яраҡһыҙлыҡ йәки махсус йыһазландырылған эш урындарында, махсус шарттарҙа ярҙамсы саралар ҡулланып, башҡа кешеләрҙең ярҙамы менән хеҙмәт эшмәкәрлеген башҡарыу һәләте булыу;
- уҡыу һәләте булмаған йәки махсус уҡыу йортонда ғына уҡыу һәләте булған, йәки махсус программа буйынса өй шарттарында уҡыу һәләте булыу ;
- башҡа кешеләрҙең ярҙамы менән ваҡыт һәм киңлек арауығында ориентация һәләте булыу;
- аралашыуҙа ярҙамсы саралар һәм (йәки) башҡа кешеләр менән ярҙамы ҡулланыу;
- үҙ -үҙен өлөшләтә йәки сит кеше ярҙамы менән генә контролдә тотоу һәләте.
3-сө төркөм инвалидлыҡты билдәләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
3-сө төркөм инвалидтарҙы билдәләүҙәге күрһәткестәр :
- ярҙамсы саралар ҡулланып үҙ-үҙен хеҙмәтләндереү һәләте;
- оҙайлы ваҡыт исраф итеп үҙ аллы хәрәкәт итеү һәләте;
- махсус режим талаптарын үтәп. дөйөм типтағы махсус уҡыу йорттарында ярҙамсы саралар ҡулланып, башҡа кешеләр ярҙамында (белем биреү персоналдарынан башҡа) уҡыу һәләте;
- хеҙмәт эшмәкәрлеге етештереү күләмен кәметеү йәки квалификацияһын төшөрөү шарттарында хеҙмәт эшмәкәрлеген башҡарыу һәләте , һөнәре буйынса үҙ эшен башҡара алмау;
- ярҙамсы саралар менән ваҡыт һәм киңлек арауығында ориентация һәләте булыу;
- информация алғанда һәм биргәндә күләмен, тиҙлеген кәметеп ҡабул итеп аралашыу һәләте,
Инвалид балалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Инвалид балалар категорияһына 18 йәшкә тиклемге йәшәү эшмәкәрлегендә баланың үҫешендә булған етшһеҙлектәр һөҙөмтәһендә социаль дезадаптацияға килтергән, үҙ-үҙен хеҙмәтләндереүҙе, хәрәкәт итеүҙе, ориентация, үҙ-үҙе контролдә тотоуҙы, уҡыу, аралашыу, киләсәктә хеҙмәт эшмәкәрлегенең үҫешен тотҡарлауға килтереүҙә мөһим сикләүҙәр булған балалар ҡарай Региональная общественная благотворительная организация инвалидов</ref. Төрлө кимәлдәге дауаханалар (республика, край, үҙәк, район, шул иҫәптән балалар өсөн); һәм махсуслаштырылған дауаханалар, бүлексәләр (неврологик, психиатрия, туберкулез һ. б.); консультатив-диагностик үҙәктәр тикшереүҙән һәм дауалауҙан һуң балаға инвалидлыҡ билдәләүҙе тәҡдим итә ала.
Тәҡдимдәр "Баланың үҫеш тарихы"нда (№ 112/у формаһы) һәм "Амбулатор, стационар ауырыуҙың медицина картаһы"нда теркәлә. Был тәҡдимдәр балаға инвалидлыҡ биргәндә иҫәпкә алына. Медицина картаһы даими йәшәү урыны буйынса балалар дауалау учреждениеларына ебәрелә. Дауалау учреждениеларың табип-консультация комиссияһы табип-белгестәре, баланың даими йәшәү урыны буйынса медицина-социаль һығымта төҙөй. Медик-социаль һығымта баланың һаулыҡ торошо боҙолоуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән һәм шул һөҙөмтәлә уның йәшәү эшмәкәрлегендә барлыҡҡа килгән сикләүҙәр булған осраҡта төҙөлә.
Медицина-социаль һығымтаға инвалид бала өсөн тәҡдимдәр индерелә:
- баланың махсуслаштырылған балалар учреждениеларында булыуы;
- өйҙә йәки махсус уҡыу йорттарында белем алыуы;
- кәрәкле ҡорамалдар, ярҙамсы саралар менән тәьмин итеү;
- кәрәкле шифахана-курорт дауаһы; профиль шифахана, ваҡыты;
- төп реабилитация саралары комплексы; МСЭК 1-се, 2-се төркөм бала саҡтағы инвалидлыҡ буйынса 18 йәштән өлкәндәргә инвалидлыҡ тәғейенләгәндә, уларға ҡартлыҡ буйынса минималь социаль пенсия күләме алыуға хоҡуҡ бирелә.
20 йәштә инвалид булған граждандарға эш стажына ҡарамаҫтан пенсия тәғәйенләнә.
Инвалид балаға тейешле льготалар:
- 1 октябрҙән 15 майға тиклем осорҙа тимер юл, һауа транспорттарында,ҡала-ара автобус маршруттарында 50 % ташламалар;
- инвалид балалар, уларҙың ата-әсәһе, опекуны, попечителе һәм социаль хеҙмәткәрҙәр ҡала транспортының бөтә төрҙәрендә (таксиҙан башҡа) бушлай йөрөү хоҡуғы менән файҙалана;
- инвалид балалар һәм уларҙы оҙатып йөрөүсе кешеләргә дауалау (тикшереү) урынына ҡала-ара, ҡала яны, регион эсендәге автобус маршруттарында бушлай йөрөү хоҡуғы бирелә;
- инвалид балалар һәм уларҙы оҙатып йөрөгән кешеләр дауалана торған ергә бушлай барыу һәм ҡайтыу хоҡуғына эйә;
- социаль хеҙмәтләндереү стационар учреждениеларында йәшәүсе, ата-әсәләр ҡарауынан мәхрүм булған йәки етем ҡалған 18 йәшкә етеүсе инвалид-балалар торлаҡ менән сираттан тыш тәьмин ителә;
- инвалид-балалар тәрбиәләгән ғаиләләргә, фатир өсөн түләүҙәрҙә 50%-тан кәм булмаған (дөйөм торлаҡ фонды) ташлама яһала.
Зәғифлек тураһында мәҙәниәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Проектирование зданий и сооружений с учётом доступности для маломобильных групп населения. Общие положения. СП 35-101-2001. М., 2001. — С. 146
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Язык важен для того, чтобы покончить с дискриминацией. Сайт Дианы Веренич
- ↑ Что такое инвалидность? Сайт Организации Объединённых Наций на рус. яз.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Всемирная организация здравоохранения, Всемирный банк Всемирный доклад об инвалидности. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 февраль 2012. 9 сентябрь 2011 тикшерелгән.Всемирный доклад об инвалидности.
- План действий Совета Европы по содействию правам и полному участию людей с ограниченными возможностями в обществе, 2006


text:
15 мартта Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының 36-сы ултырышы үтәсәк
15 мартта Өфөлә дүртенсе саҡырылыш БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың 36-сы ултырышы үтәсәк. Был турала ҡарарҙы республика парламенты Президиумы үҙенең 5 марттағы ултырышында ҡабул итте. Пленар ултырыштың көн тәртибенә 20-нән ашыу мәсьәлә индерелгән.
Ултырышта республика Хөкүмәтенең 2010 йылдағы эшмәкәрлек һөҙөмтәләре тураһында отчеты тәҡдим ителәсәк. Депутаттар 16 закон проектын тикшерәсәк, уларҙың 11-е буйынса эште тамамларға планлаштырыла. Шулай уҡ депутаттарға республиканың туғыҙ суд участкаһына мировой судьялар вазифаһына кандидатураларҙы раҫларға кәрәк.


text:
Баш ҡалала халыҡ-ара бесәйҙәр күргәҙмәһе үтәсәк
2013 йылдың 26-27 ғинуарында Өфөлә Башҡортостандың Фелинология федерацияһы Кубогына халыҡ-ара бесәйҙәр күргәҙмәһе үтә. Судья булараҡ Пенза һәм Астрахань эксперттары саҡырылған. Күргәҙмәлә республиканың төрлө район һәм ҡалаларынан йөҙләгән йорт хайуаны ҡатнашасаҡ.
Йола буйынса сарала ҡатнашыусылар һәм тамашасылар өсөн күңел асыу программаһы ла ҡаралған. Бынан тыш, бесәй балаларын һатыу ойоштороласаҡ.
Бындай күргәҙмәләр Башҡортостан баш ҡалаһында, ғәҙәттә, йылына ике тапҡыр ойошторола. Ике көн эсендә сараға килеүселәр һаны бер нисә меңгә етә. Күргәҙмәлә шулай уҡ ветеринария белгестәре һәм профессиональ бесәй аҫраусылар буласаҡ, улар теләгән һәр кемгә консультация бирәсәк.


text:
Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат хеҙмәткәрҙәре сафы тулыланды
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Указдары менән «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре» исеме татар телендә сыҡҡан «Өмет» республика йәштәр гәзите редакцияһы корректоры Альзира Альбуринаға, БР «Ҡариҙел» редакция-нәшриәт комплексы дәүләт унитар предприятиеһының хаттар бүлеге мөдире Зөлфәрә Зариповаға, «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһының радиотапшырыуҙар студияһы «Ашҡаҙар» ижади берләшмәһе етәксеһе Миләүшә Йәғәфәроваға бирелде.


text:
Төбәктә йыл башынан алып 17 меңдән ашыу бала тыуған
2013 йылдың дүрт айында Башҡортостанда 17358 сабый, шул иҫәптән 8905 малай һәм 8453 ҡыҙ тыуған. Игеҙәк балалар 176 ғаиләлә тыуған, тип хәбәр иттеләр Социаль страховкалу фондының төбәк бүлексәһенән.
Республикала бала табыусыларҙың уртаса йәше – 28. Яңы тыуған сабыйҙарҙың уртаса ауырлығы – 3,34 кг, буйы 52,04 см тәшкил итә.
Бала табыу сертификаттары менән 17182 ҡатын файҙаланған.
Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, тыуым күрһәткестәре буйынса республика Волга буйы федераль округында алдынғы позицияны биләй, Рәсәй буйынса иһә бишене урында тора.


text:
21 ноябрь – Рәсәй Һалым органдары хеҙмәткәрҙәре көнө
21 ноябрҙә һөнәри байрамдарын Рәсәй һалым органдары хеҙмәткәрҙәре билдәләй. Был дата 1991 йылда ошо көндә Рәсәй Федерацияһының Дәүләт һалым хеҙмәте РФ Финанстар министрлығынан айырылып, үҙ аллы ведомство статусын алыуға бәйле билдәләнгән.
Бөгөн Федераль һалым хеҙмәте күҙәтеү-контролдә тотоу органынан клиенттарҙы ориентирлау структураһына әйләнә. Ведомство хеҙмәткәрҙәре һәм һалым түләүселәр араһында партнерлыҡ мөнәсәбәттәре булдырыла. Хеҙмәт сайтында электрон сервистарҙы үҫтереүгә ҙур иғтибар бүленә, шуға күрә һалым түләүселәргә бюджетҡа түләүҙәр индереү буйынса үҙҙәренең бурыстарын үтәү өсөн уңайлы шарттар булдырыла һәм һалым хакимиәтенең сифаты күтәрелә.
Ҡаҙнаны тултырыуға Башҡортостандың һалым органдары хеҙмәткәрҙәре лә тос өлөш индерә. 2013 йылдың ғинуар-сентябрендә республика территорияһындағы бөтә кимәлдәрҙәге бюджеттарға һалым органдары тарафынан 168,5 миллиард һум һалым һәм башҡа мәжбүри түләүҙәр йәлеп ителгән. Был 2012 йыл күрһәткесе менән сағыштырғанда 10 процентҡа артҡан.
Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы мәғлүмәттәренә ярашлы, федераль бюджетҡа 75 313 миллион һум (бөтә керемдәрҙең 44,7 проценты) аҡса күсерелгән, 2012 йылдың ғинуар-сентябрендәге күрһәткестән 12,8 процентҡа күберәк.
Һөнәри байрамдарын билдәләү көнөндә республиканың бөтә территорияһында һалым хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре һалым белеме мәсьәләләренә арналған 57 асыҡ дәрес үткәрәсәк.
Был акцияла Рәсәй Федерацияһының бөтә һалым органдары ҡатнаша. Ул һалым грамотлылығын арттырыуға, мәктәп уҡыусыларында, һәр граждандың бурысы булараҡ, һалым түләүгә дөрөҫ мөнәсәбәт тәрбиәләүгә йүнәлтелгән.


text:
Өс йыл эсендә мәғарифты модернизациялауға Башҡортостанда биш миллиард һум йүнәлтелде - БР Президенты
Кешеләрҙең йәшәү сифатын арттырыуҙа мәғарифтың мөһим ролен Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары алдында Хөкүмәт эшмәкәрлеге тураһында отчет менән сығыш яһап, һыҙыҡ өҫтөнә алды.
— Өс йыл эсендә федераль һәм республика бюджеттарынан дөйөм белем биреү системаһын модернизациялауға биш миллиард һумлап йүнәлтелгән. Шул иҫәптә 2013 йылда – 1,7 миллиард һум. Ошо аҡса йүнәлтеүгә күрә капиталь ремонт талап иткән мәктәп биналары һанын ике тапҡырға тиерлек (212-нән алып 111-гә тиклем) кәметеп булды, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Ауылдарға мәктәп автобустары биргәнлектән, көн һайын база мәктәптәренә алып барған, уҡыусылар һаны 30 меңгә тиклем артты.
Республика етәксеһе тармаҡ хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын арттырыу буйынса саралар тураһында айырым һөйләне.
— Былтыр дөйөм белем биреүҙә эш хаҡы, республика буйынса уртаса эш хаҡын 6,5 процентҡа уҙып, 24 мең һум тәшкил итте. 47 процентҡа эш хаҡы мәктәпкәсә белем биреүҙә артты, 40 процентҡа тиерлек — өҫтәмә белем биреү системаһында.
Башҡортостан Президенты етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы тормошта урынлаштырыу буйынса эште билдәләне. Былтыр ике меңдән ашыу бындай бала асыҡланған. Әммә был 2012 йылға ҡарағанда 17 процентҡа әҙерәк.
— Ғаиләгә урынлаштырыу күрһәткесе Башҡортостанда ил һәм округ буйынса ҡарағанда юғарыраҡ. Ғаиләләргә 90 процент самаһы етем балалар урынлаштырыла, — тине Рөстәм Хәмитов. — Был күп, әммә беҙгә башҡа, 100 процентҡа яҡын һан кәрәк.
Республика башлығы, етем балалар һаны кәмеүгә бәйле, 2008 йылдан алып республикала алты балалар йорто ябылды, тип билдәләне.
Хөкүмәт менән етемдәргә торлаҡ биреү буйынса эш көсәйтелде. 2011 йылда ғына был һан 430 кешегә етте, 2012 – 603, ә былтыр 700-ҙән ашыу егет һәм ҡыҙ торлаҡлы булды.
— Был һан 2007, 2008, 2009 йылдар күрһәткестәре менән сағыштырмаса 10 тапҡырға тиерлек артты. Шул уҡ ваҡытта, ҡабул ителгән сараларға ҡарамаҫтан, сиратта тороусыларҙың һаны йыл һайын яҡынса 20 процентҡа үҫә. Шуға күрә тынысланырға иртә әле, был эште артабан да әүҙем алып барырға кәрәк, — тип йомғаҡ яһаны төбәк башлығы.


text:
Башҡорт ҡыҙы «Һоҡланғыс һылыуҡай» халыҡ-ара матурлыҡ конкурсында ҡатнаша
ӨФӨ, 2015 йыл, 21 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостаны һылыуы Эльвира Ишморатова «Һоҡланғыс һылыуҡай» халыҡ-ара матурлыҡ бәйгеһенең финалында ҡатнашыуға саҡырыу алды. Конкурс 28-31 майҙа Мәскәү һәм Тверь өлкәләре сигендә үтә.
Сараның рәсми сайтында хәбәр итеүҙәренсә, фестивалдең тәүге көнөндә 5 йәштән 12 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар ярыша. Икенсе көндө өлкәндәр өсөн матурлыҡ конкурсы ғәҙәти булмаған форматта уҙа: 90-60-90 стандарттарына тап килгән моделдәр plus size моделдәренә ҡаршы сығыш яһай.
— Проекттарымдың һәм башҡорт халҡының матурлығы халыҡ-ара конкурсты ойоштороусыларҙы ҡыҙыҡһындырыуына бик шатмын. Шундай мөмкинлек биргәндәре өсөн рәхмәт белдерәм, — ти Эльвира Ишморатова.
Фестиваль сиктәрендә Рәсәй һәм сит ил дизайнерҙарының кейем-һалым коллекцияһы күрһәтеләсәк, донъя кимәлендә билдәле йондоҙҙарҙың концерты, экскурсиялар, фотосессиялар ойоштороласаҡ. Жюри составында — режиссер, яҙыусы һәм актер Андрей Житинкин, фоторәссам Vogue Джо д'Орсей (Франция), стилист Хакуйо Мийа (Япония), рәссам Никас Сафронов, модель һәм фоторәссам Велвет д'Амур (Франция), сумо көрәше буйынса донъя чемпионы Олеся Коваленко, йырсы Виктория Пьер Мари.


text:
Өфөгә Ҡытай Халыҡ Республикаһы Рәйесе Си Цзиньпин килдеФото: Андрей Старостин
Өфөгә Ҡытай Халыҡ Республикаһы Рәйесе Си Цзиньпин килде
Өфөгә Ҡытай Халыҡ Республикаһы Рәйесе Си Цзиньпин килдеФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
8 июлдә Башҡортостанға эш сәфәре менән Ҡытай Халыҡ Республикаһы Рәйесе Си Цзиньпин килде. Аэропортта уны республика Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡаршы алды, тип хәбәр иттеләр төбәк Башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Башҡортостандың баш ҡалаһында Си Цзиньпин БРИКС-ҡа ингән дәүләт һәм хөкүмәт башлыҡтары осрашыуында һәм Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары булған дәүләт башлыҡтары Советы ултырышында ҡатнашасаҡ.
Белешмә. 2014 йылда Башҡортостан менән Ҡытай араһында тышҡы сауҙа әйләнеше 685,1 миллион доллар тәшкил иткән. Ошо сумманың 79 проценты экспорт тауарҙарына тура килә.
Республика биләмәһендә Ҡытай капиталы ҡатнашлығында ойошторолған 18 предприятие эшләй. Башҡортостан Хөкүмәте менән Хэйлунцзян, Ляонин һәм Цзянси провинциялары хөкүмәттәре араһында хеҙмәттәшлек тураһында бер нисә килешеү төҙөлгән.


text:
Ҡытай компанияһы Башҡортостанда машиналар эшләү менән ҡыҙыҡһына
ӨФӨ, 2015 йыл, 31 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Ҡытайҙың «Чжифан» компанияһы Башҡортостанда машиналар эшләү менән ҡыҙыҡһына. Был хаҡта бөгөн, 31 августа, республиканың Инвестиция йәлеп итеү агентлығында уҙған эшлекле осрашыуҙа ойошма вәкилдәре белдерҙе.
Осрашыу «Волга-Янцзы» форматындағы Волга буйы федераль округы һәм Янцзы йылғаһының юғары, урта ағымы төбәктәре етәкселәренең түңәрәк өҫтәл ултырышы йомғаҡтары буйынса үтте. Ҡытай яғынан «Чжифан» компанияһы етәксеһе Ван Лунь әфәнде сығыш яһаны.
Ҡытай инвесторҙары машиналар эшләүҙән тыш, күмер сығарыу һәм ауыл хужалығы өсөн ҡорамалдар эшләүгә аҡса һалырға әҙер. Башҡортостанда сит ил делегацияһы 4 сентябргә тиклем буласаҡ.


text:
БашДУ Инженер кадрҙарының квалификацияларын күтәреү Президент программаһы конкурсында еңеүселәр иҫәбендә
Башҡорт дәүләт университетының Өҙлөкһөҙ белем биреү институты инженерлыҡ факультеты менән берлектә 2014 йылда Инженер кадрҙарының квалификацияларын күтәреү Президент программаһы конкурсында ҡатнашты.
Еңеүселәр иҫәбенә БашДУ-ның ике өҫтәмә белем биреү программаһы инде: «Технологик ҡорамалдың инжинирингы» һәм «Техник һәм технологик комплекстар проектлау». Уларҙы тормошҡа ашырыуға 1 миллион 520 мең һум күләмендә федераль субсидия бүленгән, тип хәбәр итә юғары уҡыу йортоноң матбуғат хеҙмәте.
Конкурс һайлап алыуында 100-ҙән ашыу юғары уҡыу йорто ҡатнашҡан, шул иҫәптән биш федераль, туғыҙ милли тикшеренеү, 38 техник.
2012-2014 йылдарға Инженер кадрҙарының квалификацияларын күтәреү Президент программаһы сиктәрендә Башҡорт дәүләт университеты проекттары ике тапҡыр (2012 һәм 2013 йылдарҙа) һайлап алыуҙы уңышлы үткән һәм 7,8 миллион һум күләмендә финанслау алған.


text:
Мөғәллимәләр һынау тотто
26 января 2013 йыл | Мәғариф
Красноусолдағы 3-сө мәктәптә "Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы – 2013” район конкурсы үтте.
Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?
26 января 2013 йыл | Сәйәсәт
Районда
* 26 ғинуарҙа, 10.00 сәғәттә Красноусолдағы 3-сө мәктәптә ир-егеттәр командалары араһында В.Воробьев кубогына волейбол буйынса район ярыштары үтте.
* 27 ғинуарҙа, Красноусолдағы 3-сө мәктәптә БР Үҫмерҙәр хоккей лигаһы чемпионаты сиктәрендә Ғафури районы һәм Өфөнөң Кадет корпусы командалары осраша. Ярыш 13.00 сәғәттә башлана.
* Красноусолдағы 1-се мәктәптә һынлы сәнғәт уҡытыусыларының семинары үтте.
* 26 ғинуарҙа, 10.00 сәғәттә Красноусолдағы 3-сө мәктәптә ир-егеттәр командалары араһында В.Воробьев кубогына волейбол буйынса район ярыштары үтте.
* 27 ғинуарҙа, Красноусолдағы 3-сө мәктәптә БР Үҫмерҙәр хоккей лигаһы чемпионаты сиктәрендә Ғафури районы һәм Өфөнөң Кадет корпусы командалары осраша. Ярыш 13.00 сәғәттә башлана.
* Красноусолдағы 1-се мәктәптә һынлы сәнғәт уҡытыусыларының семинары үтте.
Дөгө бутҡаһы бешерәбеҙ
23 января 2013 йыл | Кәңәштәр
Бутҡа - икмәктән ҡала төп ризығыбыҙ тип әйтһәк тә хата булмаҫ. Тик уны файҙалы итеп бешерә белеү бик мөһим.
Сахалин
23 января 2013 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Был шиғырымды бөткән ауылдарҙың береһе булған Сахалинға арнайым.
Һеҙ шылтыратҡайнығыҙ
23 января 2013 йыл | Шылтырат!
Гәзитебеҙҙең 131-132-се (2012 йыл) һанында, "Нимә борсой? Шылтырат!” рубрикаһында Яугилде ауылы халҡының, магазин янында туҡталыш павильоны кәрәк, тигән аһ-зары баҫылып сыҡҡайны. Был һорау-үтенес буйынса Бурлы ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Р.Х.Хисмәтуллин түбәндәгеләрҙе хәбәр итте:


text:
- Подробности
- Просмотров: 625
“ҠОТАҘҒУ БЕЛЕК” (“Бәхет биреүсе белем”), төрки әҙәбиәте ҡомартҡыһы, дастан. 1069—70 йй. шағир Йософ Баласағуни тарафынан ҡараханлы‑уйғыр әҙәби телендә (ҡара: Боронғо һәм урта быуат төрки әҙәби телдәре) яҙылған. Ҡарахандар дәүләте хакимдарының береһенә арналған. Мәҫнәүи формаһында. Авторҙың сәйәсәт, дәүләткә идара итеү һәм илдең хәрби ойошмалары мәсьәләләре б‑са ҡарашын сағылдырған этик‑дидактик, сәйәси трактат рәүешендә бирелгән.
Инеш өлөшө Алланы һәм Мөхәммәт пәйғәмбәрҙе данлауҙан, китаптың әһәмиәте һәм уның яҙылыу сәбәптәре т‑дағы хәбәрҙән тора. Төп өлөш ҡатнашыусыларҙың — дөрөҫлөк, бәхет, аҡыл һәм талымһыҙлыҡты кәүҙәләндереүсе 4 аллегорик образдың диалогы формаһында ҡоролған. Геройҙарҙың кеше ғүмеренең ҡиммәте, ғаилә, ата-әсәләр һәм балаларҙың үҙ‑ара мөнәсәбәте, һуғыш һәм солох, кешелеклелек т‑дағы әңгәмәләре ярлылар булмаған, юғары үҫешкән мәҙәниәт, бөтә ерҙә һиллек һәм тыныслыҡ тантана иткән, сәскә атҡан дәүләттең утопик картинаһын сағылдыра. Әҫәрҙең йомғаҡлау өлөшө Көнсығыш әҙәбиәте өсөн традицион булған дуҫтарҙың хыянаты һәм донъяның һәләкәтле булыуына, ҡартлыҡҡа зарланыу, ш. уҡ үҙ‑үҙеңә өгөт‑нәсихәттән ғибәрәт. “Ҡ.б.” мотивтары һәм һүрәтләү саралары фольклорға барып тоташа.
Йософ Баласағуниҙың автографы табылмаған; “Ҡ.б.” 3 ҡулъяҙма күсермәһе һаҡланған; Венала (15 б. м‑н билдәләнә; уйғыр яҙмаһында), Ҡаһирәлә һәм Ташкентта (ғәрәп яҙмаһында) һаҡлана.
Әҙәб.: Башҡорт әҙәбиәте тарихы. 1‑се т. Өфө, 1990; Ш ә р и п о в а З.Я. Башҡорт әҙәби фекере. Өфө, 2008; М а л о в С.Е. Памятники древнетюркской письменности. М.; Л., 1951.
М.Х.Нәҙерғолов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
“Ҡатындар” китабын ҡайҙан табырға?
26 февраля 2014 йыл | Кәңәштәр
Яҡташыбыҙ, билдәле шағирә һәм яҙыусы Гөлнур Яҡупованың "Ҡатындар” трилогияһын яратып ҡабул иттек. Уның китап булып баҫылып сығыуын да көтөп алдыҡ. Тик уны һатыуҙа таба алмайбыҙ: Өфө китап магазиндарында күптән бөткән икән.
Ҡышлатыуға һуңғы әҙерлектәр
15 ноября 2013 йыл | Кәңәштәр
Быйылығы көҙҙөң яуынлы килеүе умарта күстәренең торошона кире йоғонто яһауға ҡарамаҫтан, йәш ҡорттарға оҙайлы ҡышлатыуға инер алдынан һуңғы осош эшләп, еңеләйеп алыу мөмкинлеге бирелде.
Алма ҡайнатмаһы
31 августа 2013 йыл | Кәңәштәр
Алмаларҙың ҡабығын әрсеп үҙәген алғас, телемләп турайҙар. Һуңынан сироп әҙерләп, әҙер алмаларға ҡоялар. 3-4 сәғәт шулай тотҡандан һуң, алмаларҙы шул уҡ сиропта үтә күренмәле булғансы ҡайнаталар. Әгәр алмаларҙың ҡайһы берҙәре башҡа киҫәктәрҙән элегерәк өлгөрһә, уларҙы ҡалаҡ менән һаҡ ҡына һайлап алып, ҡалғандары тамам әҙер булғансы ҡайнатырға кәрәк.
Груша ҡайнат-маһы
17 августа 2013 йыл | Кәңәштәр
Ҡайнатыр алдынан грушаны сорттарға айы-ралар, йыуып ҡабығын әрсейҙәр һәм үҙәген алалар. Ваҡ грушаларҙы икегә йәиһә дүрткә, эреләрен тағын да күберәккә киҫеп турайҙар.


text:
“Балама йөрәгемде бирәм”
Мин был малай менән уҙған йыл таныштым. Юл ыңғайы, тип уларҙың автомобиленә ултырғайным. Алда атаһы янында ултырған малай боролоп миңә ҡарарға кереште.
– Сәләм! – тинем, йылмайып. Ул яуап ҡайтарманы. Кире боролоп ултырҙы. “Минең машинаға ултырыуҙы яратманы буғай”, – тип кенә уйлап ҡуйҙым.
– Был минең кесе улым Марсель, – тип таныштырҙы уның менән әсәһе Вилора Тельман ҡыҙы. – Ул аутизм менән яфалана. Был ауырыу тураһында ишеткәнегеҙ барҙыр?
– Эйе. Ул – үҙ-үҙенә бикләнгән кеше. Таныш булмағандар менән аралашырға ҡурҡа. Бынан тыш, үҙенә генә билдәле ҡанундар менән йәшәй.
– Нәҡ шулай. Аутист бала ғәҙәти тормошҡа ҡулайлаша алмай. Уны һәр саҡ оҙатып йөрөүсе кеше кәрәк, – тине Вилора ханым.
Был турала артабан да һүҙ ҡуйыртыу урынлы булырмы-юҡмы, тип уйлап, шымып ҡалдым. Әммә әңгәмәсем, асыҡ күңелле кеше булараҡ, хәбәрен дауам итте. Мин иһә, ара-тирә һорауҙар биреп, һөйләшеүгә асыҡлыҡ индерҙем.
– Ғаиләлә икенсе бала булып тыуған Марселдә ниндәйҙар ҡайтышлыҡ һиҙмәнек. Алты айҙа ултырырға өйрәнде. Башҡа балалар кеүек үк төрлө өндәр сығарҙы, һүҙ ҙә әйткеләне. Бала ваҡытында атлап китте, әммә бер йәш тә ике айҙа уның бүѕеренә операция яһатырға тура килде, ә йәш ярымда иһә сираттағы прививка эшләнде. Бына шунан һуң балабыҙ танымаҫлыҡ булып үҙгәрҙе. Һуңынан ғына белгестәр, наркоздың тәьҫире һәм организмы сирҙән нығынып өлгөрмәгән балаға прививка эшләү үҙ-үҙен белдермәй ятҡан аутизмды уятҡан, тип фаразланылар, ә тәүҙә, дөрөҫ диагноз ҡуйғанға тиклем, ҡайҙа ғына алып барманыҡ. Хатта Мәскәү табиптарына ла күрендек. Бары ике йәш ярымда ғына Өфө республика балалар клиникаһының баш табибы балаға дөрөҫ диагноз ҡуйҙы. “Һеҙҙең сабыйығыҙҙа – аутизм”, – тип белдерҙе.
Аутизмды сир тип тә әйтеп булмай, сөнки бала физик яҡтан һау-таҙа, аҡыл яғы ла зәғиф түгел кеүек, әммә күңел торошонда ниндәйҙер тайпылыш бар, сөнки сабый үҙ мөхитендә генә йәшәй, тирә-яҡ менән бәйләнеш юҡ. Бынан тыш, үҙ хис-тойғоларын еткерә алмай, – тип һөйләй әңгәмәсем.
– Балаға инвалидлыҡ төркөмө биргәс, яҙмыш алдындағы көсһөҙлөктән күҙҙәремә йәш тулды, – тип дауам итте ул. – Әммә артабан йәшәргә, балаға ҡулайлашырға, уның өсөн көрәшергә кәрәк ине. Ошо көндән алып ғаиләбеҙҙәге башҡа мәсьәләләр артҡы планға күсте һәм улар, алда торған бурысыбыҙ менән сағыштырғанда, энә осондай ғына булып күренде. Татыу ғаиләбеҙҙәге һәр кем, үҙ ихтыяжын икенсе урынға ҡуйып, Марселдең үҫеше өсөн тырыша инек. Ә был иһә бары сабырлыҡ һәм һөйөү аша ғына мөмкин.
Балаға 2 йәш тә 6 ай булғас, беҙ уны ҡалалағы 10-сы һанлы балалар баҡсаһына бирҙек. Тәүге көндө үк тәрбиәселәр, ә һуңынан балалар баҡсаһы мөдире: “Был бала беҙҙеке түгел”, – тип белдерҙе. “Ике йәш ярымда бала үҙе ашарға, кейенә белергә һәм үҙ аллы уйнарға тейеш”, – тинеләр.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был талаптарҙың береһен дә беҙ үтәй алмай инек. Ике аҙна йөрөгәндән һуң, улар 16-сы коррекцион балалар баҡсаһына мөрәжәғәт итергә тәҡдим итте һәм беҙ бында юлланыуыбыҙға үкенмәнек.
Учреждениеның мөдире Роза Хәбирова сит кеше хәсрәтен үҙенекеләй ҡабул итә белгән, киң күңелле ҡатын булып сыҡты. Ниндәй генә диагнозлы балалар йөрөмәй ине бында. Баҡсала ғәрип балаларҙың үҫеше, ә иң мөһиме, уларҙы йәмғиәткә ҡулайлаштырыу өсөн шарттар булдырылған. Бында Марсель кейенергә, үҙ аллы ашарға, шулай уҡ яҙырға өйрәнде. Балалар баҡсаһында музыка дәрестәре лә үткәрелә ине, – тип һөйләне әңгәмәсем.
... 8 йәше тулғансы Марсель балалар баҡсаһына йөрөй. Ошо осорҙа ул үҙенең ғәжәйеп һәләттәрен дә күрһәтә. Барыһын да уның бер күреүҙән фотоға төшөрөп алғандай хәтер ныҡлығы хайран итә, бигерәк тә пазлдар йыйыуы үҙе бер тамашаға әйләнә. Марселдең меңләгән киҫәктәрҙе 15 минут эсендә йыйыуын ололар ҙа ғәжәп ҡылып күҙәтә. Шуныһы ҡыҙыҡ, пазлдар баштүбән ятһа ла, ул эҙләп тә тормай, һүрәттәрҙе урынына ҡуя. Был осорҙо әсә “пазл бумы” тип атай. Сөнки өйҙә лә, балалар баҡсаһында ла пазлдар йыйыу баланың яратҡан шөғөлөнә әйләнә.
5-6 йәштә малай башҡаларға яҙырға өйрәткәнде ҡарап, баҫма рәүештә алфавит хәрефтәрен яҙа башлай, иң мөһиме, хәрефтәр дәфтәргә тигеҙ, матур итеп теҙелә. Ҡалала йөрөгәндә лә урамда осраған хәреф-һүҙҙәрҙе хәтерләп йөрөүе менән ата-әсәһен аптырата. Ул өйгә ингәс тә, урамда күргән барлыҡ реклама-баннерҙарҙың эстәлеген компьютер мониторына күсерә. Коррекцион балалар баҡсаһынан һуң Марселде өйҙә уҡыта башлайҙар.
Алда әйтеүемсә, аутизм диагнозлы бала үҙ ҡабығына бикләнеп йәшәй. Шуға ла үҙенә йүнәлтеп әйтелгән һүҙҙе ишетмәмешкә һалышыу, өндәшкән кешегә боролоп ҡарамау уның өсөн хас күренеш. Әммә наҙ менән һуғарылған тәрбиә алымдары үҙенекен итә: алты йәшендә Марсель тәү тапҡыр әсәһенең күҙенә ҡарай.
– Тәү тапҡыр күҙемә ҡарауын байрамдай ҡабул иттем. Сөнки уның миңә ышаныуын, үҙ мөхитенә индереүен аңланым. Ниндәйҙер ваҡыт үткәс, ул ағаһының да, тағы ла бер аҙҙан атаһының да күҙенә ҡараны. Беҙҙең татыу ғаилә өсөн был оло шатлыҡ ине. Сөнки арабыҙҙа булған күңел ҡаршылығы емерелде һәм уның менән аралашыу ҙа күпкә еңелләште. Хәҙер Марсель уҡытыусыһының да күҙенә ҡарай.
Аутизмлы балаға һәр нәмәне әйтеп эшләтергә кәрәк. Сөнки уның алдына аш ҡуйылыуына ҡарамаҫтан, асығыуҙан илап та ултырыуы мөмкин. Шуға ла “ҡалаҡты ал, хәҙер ауыҙыңа килтер, ашты ҡап, икмәк тешлә” кеүек фармандар бирергә тура килеүе тураһында ҡайҙалыр уҡыған инем. Шуға ла әңгәмәсемдән дә был турала белешергә булдым.
– Һәр нәмәне көнөнә 50-шәр, 100-әр мәртәбә ҡабатларға тура килә ине. Нимәгә тотонһам да, һөйләп-аңлатып тороу ғәҙәти күренешкә әйләнде. Мәҫәлән, “Мин кишер таҙартам, хәҙер аш бешерәбеҙ”. Йә “Хәҙер алманан бәлеш бешерәбеҙ, ҡамыр өсөн он, тоҙ, шәкәр, май, йомортҡа, сода һалабыҙ” һ.б. Хәҙер Марсель үҙе үк нимә кәрәк, шуны белеп тора. Мин бешеренергә йыйыныу менән ул рецепҡа ярашлы аҙыҡ-түлекте кәштәнән йә һыуытҡыстан алып килтерә башлай. Ғөмүмән, аш-һыу әҙерләүҙә ярҙамлаша. Яратҡан аш-һыу төрҙәре лә бар: борщ, манты, көртмәле һәм мүк еләге эслектәре менән бәлештәргә өҫтөнлөк бирә.
– Хәҙер ул үҙ-үҙен хеҙмәтләндерә аламы? – тип һорайым.
– Эйе, беҙ ярайһы ғына уңышҡа ирешкәнбеҙ. Улым иртүк урынын йыя, тешен таҙарта, кейем-һалым кәштәһен, өҫтәлдәге эш урынын тәртиптә тота, әйбер үтекләй, газ яндыра белә, бутерброд эшләй, сүп-сар сығара, һауыт-һаба йыуа, ағаһының әйберҙәрен дә йыйыштырып ҡуя. Бынан тыш, үҙ хистәре менән дә бүлешә. Мәҫәлән, компьютерҙа ниндәйҙер ҡыҙыҡлы нәмә тапты икән, яҡындарына ла күрһәтә, ә был иһә үҙ-ара бәйләнештең булыуына дәлил.
Әйткәндәй, Марселдең ағаһы Альбертты айырыуса билдәләп үтерлек. Ул, һәр саҡ әсәһенең уң ҡулы булып, ҡустыһын тәрбиәләүҙә ҡатнаша. Хәҙер Марсель ағаһына ныҡлы ышана, уға тартыла. Улар бер-береһен бик ярата, Альберт йыш ҡына Марселде үҙе менән дә ала. Шуға ла малай заманса йыр-моң менән таныш һәм үҙе лә йырларға ярата.
Альберттың дуҫтары ла Марселде ихтирам итә. Сөнки ул компьютерҙа төрлө программалар белеүе буйынса үҙ тиҫтерҙәренән күпкә алдараҡ килә. Бынан тыш, ҙур һандарҙы хәтерҙә үк ҡушыу йә ҡабатлау уның өсөн бер ни тормай.
– Әммә улымды бер үҙен тиҫтерҙәре янына урамға сығарырға хәүефләнәм, ул бик изгелекле, әммә балалар өсөн ул сәйер тойоласаҡ, – ти әсә.
– Марселдең киләсәген нисек итеп күҙаллайһығыҙ? – тип тә һорарға баҙнат иттем.
– Ул һис шикһеҙ банк структураһында эшләй алыр ине. Кеше менән аралашмайынса, робот кеүек ниндәйҙер операцияны үҙенә генә хас теүәллек менән башҡарыр ине, буғай. Әммә йәмғиәттең йәшәйеш ҡанундары ҡаты. Йәмғиәт ундайҙарҙы ҡабул итмәй, ситкә тибә, – тип көрһөнә Вилора ханым. Бары ғаилә ағзалары ғына аутизмға тарыған баланы ҡурсалауын дауам итә. Марселде тәрбиәләүҙә олатай һәм өләсәй ҙә ҙур өлөш индерә. Мәҫәлән, олатаһы ейәнен быйыл саңғыға баҫтырһа, өләсәһе кескәйҙән уға шиғриәткә мөхәббәт уятҡан. Малай Пушкиндың байтаҡ шиғырҙарын яттан белә. Бынан тыш, өләсәһе менән ҡышҡы урман буйлап йөрөүҙе, ә йәйен йылға буйына, күл утрауында ял итеүҙе үҙ итә.
Ғаиләлә яҡын кешегә әйләнгән Майкамал апай тураһында ла әйтеп китеү урынлы булыр. Ул йыш ҡына бала менән бергә ҡалып, әңгәмәсемдең ауыр һәм яуаплы эшен дауам итеү мөмкинлеген булдырған. Шуға ла был изге күңелле инәй ғаилә ағзалары өсөн икенсе әсәй һымаҡ ҡабул ителә.
Аутизмлы баланың тәбиғәт менән тығыҙ бәйләнеше тураһында ла әйтеү урынлы булыр. Сөнки беҙ йыш ҡына үҙебеҙҙе уратып алған матурлыҡҡа туҡталып һоҡланырға ваҡыт тапмайбыҙ, ә Марсель иһә ямғыр йә ҡар яуыуын онотолоп күҙәтә. Усына төшкән семәрле ҡар бөртөктәре, бармаҡтар буйлап аҡҡан көмөш ямғыр тамсылары уға бер мөғжизәүи күренеш. Уҙған йыл Ҡара диңгеҙ буйындағы шифаханала ял иткән осорҙағы хәл дә иғтибарға лайыҡ. Диңгеҙҙә Марсель әсәһе менән икәүҙән-икәү йөҙөп йөрөгәндә, ике дельфин Марселгә бик яҡын йөҙөп килә һәм уның менән һөйләшергә теләгәндәй ниндәйҙер тауыштар сығара. Улар, әйтерһең дә, үҫмерҙе диңгеҙ буйлап уйнарға саҡыралар. Күпмелер ваҡыт барғас, күҙҙән юғалалар.
Ғөмүмән, баланың сәләмәтлеге, уның киләсәге өсөн ғаилә ағзалары бар тырышлығын һала. Ошондай һынауға дусар булған ғаиләләргә лә битараф түгел әңгәмәсем. Ул тормош тәжрибәһенән тупланған кәңәштәрен йәш әсәләргә лә еткерә:
– Аутизмлы баланың холҡон үҙгәртергә тырышырға кәрәкмәй. Бары әсәнең һөйөүе, һәр ғаилә ағзаһының иғтибары аша ғына ул тормошҡа ҡулайлаша ала. Бала үҙенең кәрәклеген тойорға тейеш.
Әле Учалы районында дүрт балаға аутизм диагнозы ҡуйылған. Әммә был өлкәлә яҡшы кәңәш бирерҙәй белгестәр юҡ.
... Яҙмыш ошондай һынау ҡуйғанға һис үкенмәй әңгәмәсем. Был бала икенсе ғаиләлә тәрбиәләнһә, уның яҙмышы, киләсәге ниндәй булыр ине, билдәһеҙ...
Марсель иһә донъяла бәхетле бала. Сөнки уны аңлаусы, һөйөүгә сорнаусы, тормош һуҡмағы буйлап оҙатыусы яҡындары бар, ә оло йөрәкле әсә үҙ ғүмерен улына бағышлай.
Гәүһәр МОЗАФАРОВА.
Учалы районы.
Теги:


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Йылдың сағыу тамашаһына рәхим итегеҙ!
Йылдың сағыу тамашаһына рәхим итегеҙ!
“Йондоҙҙар күп, бик күп, һанаһаң, үкенмәҫһең, килеп ҡараһаң”, – ти “ЮлдашХит” концертын алып барыусы егеттәр.
“Юлдаш” радиоһы 15 ноябрҙә “Башҡортостан” дәүләт концерт залында иң сағыу “йондоҙҙар”ҙы бер сәхнәлә балҡытасаҡ. Йылдағыса, тамаша моңло йырҙар менән генә түгел, күңелле шоу-уйындар, бүләктәр менән һөйөндөрмәксе. “Юлдаш”тың популяр алып барыусы егеттәре Филүс Ҡасимов, Йәмил Ишмөхәмәтов яҡшы кәйеф бүләк итергә күптән әҙер. “ЮлдашХит” еңеүсеһе булыу йырсылар ижадына ла оло баһа. Сөнки сәнғәт кешеһенә тамашасы һөйөүен яулау – үҙе бәхет. Радионың художество советы ултырышы аша үткән профессиональ йырсыларҙың яңы йырҙары ай һайын хит-парадта ҡатнашып килде. Ижади бәйге һәр айҙа ла көсөргәнешле барҙы. Моңло йырҙар радио тыңлаусылар менән берлектә йыл дауамында тауыш биреү һөҙөмтәһендә һайлап алынды.
Йыр һөймәгән, көй даръяһында йөҙмәгән, моң донъяһына әүрәмәгән кеше юҡтыр. Йыр-моң әҙәм балаһын йәшәтә лә, йәшәртә лә. Тамашала һәр кем үҙ зауығына тура килгән көйҙәрҙе тыңлай ала һәм ҡушылып йырларға ла мөмкинлек була. Заман ритмындағы популяр йырҙар менән бер рәттән, мәңгелек хиттар ҙа яңғыраясаҡ. Улар күптәрҙе йәшлек йылдарына алып китер, моғайын. Әйткәндәй, “Йәшлек”те уҡыусылар – беҙҙең дә яратҡан тыңлаусыларыбыҙ, шуға ла уларға “ЮлдашХит”тағы бер серҙе асмаҡсыбыҙ. Концертты әлеге көндә кәм тигәндә ярты Рәсәй яратып тыңлаған йырҙары менән бик популяр йырсы тамамлар, тип көтөлә. Тимәк, тамашаны килеп ҡараусы һис тә үкенмәҫ тип ышанабыҙ.
15 ноябрҙә “Башҡортостан” дәүләт концерт залында киске сәғәт 7-лә көтәбеҙ!
“Юлдаш” радиоһы 15 ноябрҙә “Башҡортостан” дәүләт концерт залында иң сағыу “йондоҙҙар”ҙы бер сәхнәлә балҡытасаҡ. Йылдағыса, тамаша моңло йырҙар менән генә түгел, күңелле шоу-уйындар, бүләктәр менән һөйөндөрмәксе. “Юлдаш”тың популяр алып барыусы егеттәре Филүс Ҡасимов, Йәмил Ишмөхәмәтов яҡшы кәйеф бүләк итергә күптән әҙер. “ЮлдашХит” еңеүсеһе булыу йырсылар ижадына ла оло баһа. Сөнки сәнғәт кешеһенә тамашасы һөйөүен яулау – үҙе бәхет. Радионың художество советы ултырышы аша үткән профессиональ йырсыларҙың яңы йырҙары ай һайын хит-парадта ҡатнашып килде. Ижади бәйге һәр айҙа ла көсөргәнешле барҙы. Моңло йырҙар радио тыңлаусылар менән берлектә йыл дауамында тауыш биреү һөҙөмтәһендә һайлап алынды.
Йыр һөймәгән, көй даръяһында йөҙмәгән, моң донъяһына әүрәмәгән кеше юҡтыр. Йыр-моң әҙәм балаһын йәшәтә лә, йәшәртә лә. Тамашала һәр кем үҙ зауығына тура килгән көйҙәрҙе тыңлай ала һәм ҡушылып йырларға ла мөмкинлек була. Заман ритмындағы популяр йырҙар менән бер рәттән, мәңгелек хиттар ҙа яңғыраясаҡ. Улар күптәрҙе йәшлек йылдарына алып китер, моғайын. Әйткәндәй, “Йәшлек”те уҡыусылар – беҙҙең дә яратҡан тыңлаусыларыбыҙ, шуға ла уларға “ЮлдашХит”тағы бер серҙе асмаҡсыбыҙ. Концертты әлеге көндә кәм тигәндә ярты Рәсәй яратып тыңлаған йырҙары менән бик популяр йырсы тамамлар, тип көтөлә. Тимәк, тамашаны килеп ҡараусы һис тә үкенмәҫ тип ышанабыҙ.
15 ноябрҙә “Башҡортостан” дәүләт концерт залында киске сәғәт 7-лә көтәбеҙ!
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
2016 йылдан балаларҙы беренсе класҡа интернет аша яҙырға мөмкин буласаҡ Фото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
2016 йылдан балаларҙы беренсе класҡа интернет аша яҙырға мөмкин буласаҡ
2016 йылдан балаларҙы беренсе класҡа интернет аша яҙырға мөмкин буласаҡ Фото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
2016 йылдан ата-әсәләр балаларын беренсе класҡа интернет аша яҙҙыра аласаҡ. Был хаҡта 3 мартта үткән матбуғат конференцияһында Өфө ҡалаһы хакимиәтенең мәғариф идаралығы начальнигы Елена Хаффазова хәбәр итте.
— Республикала балалар иҫәбе буйынса берҙәм республика порталы асыла, — тип билдәләне Елена Хаффазова. — Ошо электрон система аша ата-әсәләр балаларын беренсе класҡа яҙҙыра аласаҡ.
Ғаризаны ҡулланыусының шәхси кабинеты аша теркәргә мөмкин. Ата-әсәләр заявкала үҙҙәре, бала хаҡында мәғлүмәттәрҙе, шулай уҡ һайлаған мәктәбен күрһәтергә тейеш.
Өфө ҡалаһы хакимиәтенең мәғариф идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, быйыл Өфө мәктәптәре 12 меңгә яҡын беренсе класс уҡыусыларын ҡабул итәсәк. Былтыр уларҙың һаны 11 мең ине.


text:
Вакансиялар йәрминкәһенә ҡыҙыҡһыныу тағы ла арта
Өфөнөң халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгендә үткәрелгән һуңғы вакансиялар йәрминкәһенә 700 кеше килде. Шулай итеп, халыҡтың был сараларға ҡыҙыҡһыныуы тағы ла арта башланы. Быға тиклем ике аҙна буйына мәшғүллек хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре вакансиялар йәрминкәһенә килеүселәр һаны 1000 кешенән 500-600 кешегә тиклем ҡырҡа кәмеүен күҙәткәйне. Килеүселәр һаны кәмеүе май байрамдары менән бәйле, тип күҙаллау дөрөҫ булып сыҡты, хәҙер эшһеҙҙәр яңынан мәшғүллек үҙәгенә ағылды.
Әлеге йәрминкәлә башлыса дәүләт милсекселегендә булмаған предприятиелар ҡатнашты. Иҡтисади эшмәкәрлек төрҙәре буйынса эш биреүселәр составы төрлө булды. Бында һаҡ, төҙөүселәр ойошмалары, төҙөкләндереү, элемтә менән шөғөлләнеүсе предприятиелар, страховкалау компаниялары, еңел сәнәғәт вәкилдәре — дөйөм алғанда, 14 ҡатнашыусы йыйылды.
"МТС" компанияһы, "Газнефтестрой", "Бизон" һаҡ агентлығы" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре яңы хеҙмәткәрҙәрҙе әүҙем йыйҙы.
Йәрминкәгә килеүселәр иҫәбенән 69 кеше әңгәмәләшеүҙә ҡатнашты. Һөҙөмтәлә 39 эшһеҙ эшкә урынлаштырыу өсөн саҡырылды.


text:
Етем балалар файҙаһына хәйриә акцияһы
29 майҙан 3 июнгә тиклем Өфөнөң ҙур сауҙа үҙәктәрендә етем һәм ата-әсәләре баш тартҡан балалар өсөн бер тапҡыр ҡулланыла торған йүргәктәр (подгузниктар) йыйыу буйынса хәйриә акцияһы үтәсәк. Уны ойоштороусы — "Балаларыбыҙ" хәйриә фонды.
29 майҙан 31-енә тиклем бер тапҡыр ҡулланыла торған йүргәктәр йыйыуҙың ваҡытлыса пункттары "Ғаилә" сауҙа үҙәгендә асыла.
"Башҡортостан" сауҙа үҙәгендә улар июндең тәүге өс көнөндә ойоштороласаҡ. Эш көндәрендә был пункттар 16 сәғәттән 20 сәғәткә тиклем эшләйәсәк, ә ял көндәрендә — 14 сәғәттән 20 сәғәткә тиклем.
Акцияла һәр кем ҡатнаша ала. Бының өсөн бер төргәк (бер нисәү булһа, бигерәк тә яҡшы) йүргәктәр һатып алып, уны ойоштороусыларға тапшырырға кәрәк, ә улар был йүргәктәрҙе республикабыҙҙың балалар йорттарындағы һәм дауаханаларындағы ата-әсәләре баш тартҡан сабыйҙарға алып барасаҡ.
Өҫтәмә мәғлүмәтте 273-71-70 телефоны аша йәки http://nashideti.org/ сайтында алырға мөмкин.


text:
«Мисс наследие мира-2016» халыҡ-ара гүзәллек конкурсында республика исеменән Өфө ҡыҙы Ирина Ғәлиханова сығыш яһай
ӨФӨ, 2016 йыл, 25 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
«Мисс наследие мира-2016» халыҡ-ара гүзәллек конкурсында Башҡортостан исеменән Өфө ҡыҙы Ирина Ғәлиханова сығыш яһай. Конкурс Бангладешта уҙа. Унда Австралия, Эстония, Франция, Испания, Куба, Украина, Сингапур, Латвия, Словакия, Греция, Венесуэла, Колумбия, Панама, Канада, АҠШ илдәренән һылыуҡайҙар ҡатнаша.
Өс аҙна дауамында ҡыҙҙар экскурсияға йөрөйәсәк, үҙҙәренең һәләттәрен күрһәтәсәк.
Ирина Ғәлиханова «Мисс Башкортостан-2014» республика матурлыҡ бәйгеһендә Гран-приға лайыҡ булғайны. «Мисс Башкортостан» модель агентлығында хәбәр итеүҙәренсә, әле ул халыҡ-ара конкурста сығыш яһау өсөн йыр әҙерләй. Бәйге март аҙағында башлана.
Белешмә. «Мисс наследие мира» халыҡ-ара гүзәллек конкурсы 2013 йылда булдырылған. Бында ҡатын-ҡыҙҙың нәзәкәтлеге, нәфислеге, һөйкөмлөлөгө генә баһаланмай. Ойоштороусылар тәү сиратта бөтә донъя мираҫын һаҡлауға һәм үҫтереүгә баҫым яһай. Планетаның төрлө тарафтарынан килгән ҡыҙҙар интеллектуаль һәләтен, сәхнә оҫталығын күрһәтә, актуаль темаларға фекер алышыуҙа ҡатнаша. 2013 йылда Рәсәйҙән Наталья Полуэктова өс еңеүсе иҫәбенә инде һәм бәйгенең тажына, икенсе принцесса титулына лайыҡ булды.


text:
Фото:
Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡта үҙгәрештәр
Фото:
9 апрелдә Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыуҙы был Идаралыҡ начальнигы урынбаҫары Хәкимова Венера Миҙхәт ҡыҙына йөкмәтеү тураһында бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы.
Бойороҡ ҡул ҡуйған көндән көскә инә.
Башҡортостан Республикаһы Президентының икенсе бойороғо менән Эдуард Юлдашев Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы вазифаһынан бушатылды.


text:
Республика халҡы йышыраҡ ипотека ала һәм өлөшләтә төҙөлөштә ҡатнаша башлаған — «Росреестр»
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
«Росреестр»ҙың төбәк идаралығы билдәләүенсә, 2014 йылда Башҡортостанда ипотека кредиттары алыусылар һаны һәм граждандарҙың өлөшләтә төҙөлөштә ҡатнашыуҙары артыуы теркәлгән. Был турала «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында ведомство башлығы һөйләне.
— 2014 йылда — 71 меңдән ашыу, ә 2013 йылда 67470 ипотека кредиттары теркәлгән. Үҫеш биш процент тәшкил итә. Килешеүҙәр буйынса өлөшләтә төҙөлөштә ҡатнашыу 19,3 процентҡа артҡан. Шуның менән бергә страховкалау йәки банк гарантияһы менән тәьмин ителгән килешеүҙәр күберәк, — тип билдәләне Игорь Шеляков.
Әммә ведомство башлығы төбәктә күсемһеҙ милек баҙары үҫеше буйынса күҙаллауҙар бирергә хәүефләнә.
— Хәлде күҙаллау ҡыйын. Көрсөк былтыр уҡ башланды, бәлки, шуның өсөн кешеләр аҡсаларын күсемһеҙ милеккә һалғандыр. Хәҙер бөтәһе лә банктарға бәйле, — тип белдерҙе «Росреестр»ҙың Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе.
Игорь Шеляков билдәләүенсә, ипотека буйынса ғинуар күрһәткестәре уҙған йылдыҡы менән тап килә һәм 1032 килешеү тәшкил итә.


text:
Фото:
Өфөлә «Туризм. Спорт. Ял. Шифаханалар» күргәҙмәһе үтә
Фото:
Кисә Өфөлә, «Аҡбуҙат» ипподромының күргәҙмә майҙансығында, «Туризм. Спорт. Ял. Шифаханалар» төбәк-ара махсус күргәҙмәһе асылды.
Сара Башҡортостан Республикаһының Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ярҙамында «БашЭКСПО» күргәҙмә үҙәге менән ойошторола.
Күргәҙмәне асыу тантанаһында республиканың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Александр Никерин, Башҡортостандың Туриндустрия союзы рәйесе Кинйә Кускилдин, Һөнәрселек палатаһы рәйесе Анна Ильинцева һәм башҡалар ҡатнашты.
— Өфөлә бындай күргәҙмә үткәреү матур йолаға әүерелде. Хәҙер ул йылына ике тапҡыр уҙғарыла. Башҡортостан – асыҡ республика, беҙҙең өсөн инвестициялар ҡыҙыҡлы, һәм беҙ яңы халыҡ-ара кимәлгә сыҡмаҡсыбыҙ, — тине Александр Никерин.
Республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе ярҙамсыһы Александр Лязин билдәләүенсә, тармаҡ, шул иҫәптән ҡышҡы турпродукт йылдам үҫешә, ә төбәктең туриндустрияһында етди үҙгәрештәр бар.
— Республика Рәсәйҙең эске һәм ситтән килеү туризмы программаһына индерелгән. Был йүнәлеш артабан да үҫтереләсәк, — тип хәбәр итте Александр Лязин.
Күргәҙмәлә көҙгө-ҡышҡы миҙгелгә туристик маршруттар, спорт-туристик хеҙмәтләндереү формалары, ҡорамалдар, спорт инвентары һәм кейеме, кемпинг, һунар һәм балыҡ тотоу өсөн тауарҙар тәҡдим ителә. Баш ҡалаға Мәскәү, Санкт-Петербург, Түбәнге Новгород, Дзержинск, Ворсма, Краснодар, Магнитогорск, Анапа ҡалаларынан 70-кә яҡын ҡатнашыусы килгән. Башҡортостандың «Янғантау», «Йәшел сауҡалыҡ», «Энергетик», «Танып» шифаханалары, Ижевск ҡалаһының «Металлург» шифаханаһы, Учалы тау-байыҡтырыу комбинатыны профилакторийы, йыл әйләнәһенә эшләгән «Салют» балалар сәләмәтләндереү лагеры үҙҙәренең экспозицияларында санаторий-курорттарға путевкалар йәрминкәһен ойошторасаҡ.
Эшлекле программа сиктәрендә төбәктә туристик-крайҙы өйрәнеү эшмәкәрлеге, спорт һәм үҙешмәкәр туризм темаларына семинарҙар һәм түңәрәк өҫтәлдәр планлаштырыла. Күргәҙмә 15 октябргә тиклем дауам итәсәк.


text:
Бүздәк районында 10500 баш һыйырға иҫәпләнгән уникаль комплекс төҙөләсәк
Бүздәк районында10500 баш һыйырға иҫәпләнгән уникаль комплекс төҙөү планлаштырыла. Был хаҡта кисә, 19 августа, Бүздәк районы хакимиәтендә үткән кәңәшмәлә һөйләшеп килешелде. Сарала БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Эрнст Исаев, Милли һөт етештереүселәр союзы идараһы президенты, РФ Ауыл хужалығы министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы рәйесе, «ДАМАТЕ» агросәнәғәт комплексы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең Директорҙар советы ағзаһы Алексей Даниленко, Бүздәк районы хакимиәте башлығы Радик Хазиев һәм «ДАМАТЕ» компанияһы белгестәре ҡатнашты.
Эрнст Исаев Хөкүмәттең был проектты республика ярҙамы программаһына индерергә әҙер булыуын билдәләне.
Бүздәк районы хакимиәте башлығы Радик Хазиев белдереүенсә, ер участкалары бүлеүгә бәйле һәм башҡа мәсьәләләр тиҙ арала хәл ителәсәк. «ДАМАТЕ» компанияһының яңы комплексы өсөн Ғафури ауыл советының Комсомол ауылы эргәһендә майҙан һайланған.
Алексей Даниленко һүҙҙәренсә, проект буйынса планлаштырылған технологиялар Рәсәйҙә бығаса ҡулланылмаған. Комплекс 100 гектар майҙанды биләйәсәк, йәнә 30 мең гектар мал аҙығы етешереү өсөн кәрәк буласаҡ. Бында 10500 баш голштин-фриз тоҡомло һыйыр аҫраласаҡ. Дөйөм алғанда, тәүлегенә 287 тонна һөт йәки йылына 105 мең тонна һөт етештереү планлаштырыла.
Малды бәйһеҙ аҫрау өсөн ике һыйыр аҙбарынан тыш, комплекс «Карусель» тип аталған ике һауыу залын (һәр береһе 80 һауыу урынына иҫәпләнгән), «Параллель» тип аталған ике һауыу залын (һәр береһе 32 һауыу урынына иҫәпләнгән), тиреҫ сығарыу буйынса заманса системаны үҙ эсенә ала. Бынан тыш, Рассвет ауылы эргәһендә мал үрсетеү буйынса генетика үҙәген төҙөү планлаштырыла.
Проектҡа һалынасаҡ инвестиция күләме 8 миллиард һумдан ашыу тәшкил итәсәк, тип хәбәр итте «Буздякские новости» район гәзите мөхәррире Данил Туҡтамышев.


text:
АТАЙ-ӘСӘЙ – БАЛА АРАҺЫ
...«Мин килен булып төшкәндә ҡайным менән ҡәйнәмә ҡырҡ биш йәш тә тулмаған ине. Икеһе лә һау-сәләмәт, емертеп донъя көтөр саҡтары. Кейәүгә сыҡмаған бикәс, өйләнмәгән ҡәйнеш булыуға ҡарамаҫтан, улар беҙҙең бергә йәшәүебеҙҙе теләне. Арыу уҡ ваҡыттан һуң башҡаланырға булғас, ҡәйнәм ҡырҡа ҡаршы төштө, әйтмәгән һүҙе ҡалманы. Шулай ҙа иптәшем менән район үҙәгенә күсеп, йорт һалып индек, тырышып эшләнек, балалар үҫтерҙек. Бикәсем кейәүгә сығып, тыуған йортонан китте. Төпсөк бала – ҡәйнешем өйләнгәс, башланды ла инде мәхшәр. Туйҙан алда уҡ ҡәйнәм үҙ сәйәсәтен ҡайырҙы: бер ҡайҙа ла китмәйһегеҙ, бергә йәшәйһегеҙ, һеҙ беҙҙе көтөргә тейеш... Әммә йәштәр ҡалала төпләнергә ҡарар итте. Йәш кенә килендәшем ниндәй генә ҡарғауҙарға дусар булманы. Шул ыңғайы туҡмаҡтың бер башы беҙгә лә төшә. Ул хәлдәрҙән һуң егерме биш йыл үтте, ҡайным гүр эйәһе булып ҡалды. Хәҙер үҙебеҙ – олатай-өләсәй. Тик ҡәйнәм һаманталауҙан туҡтамай. «Игелекһеҙҙәр, мине ҡарамайһығыҙ, ҡартайғас, кәрәгем юҡ», – тип һуҡрана. Шул холҡо менән тамам биҙҙерҙе. Аҙна һайын тигәндәй барып ярҙам итәбеҙ, ҡушҡан йомошон үтәйбеҙ, һорағанын алып бирәбеҙ. Тик ниңәлер балаларының үҙ аллы йәшәүен ҡабул итә алмай».
Эйе, ҡайһы бер ата-әсә балаларының буй еткереп, башҡаланыуын ауыр кисерә. Һөҙөмтәлә быуындар араһында аңлашылмаусанлыҡтар килеп сыға. Психологтар бының бер нисә сәбәбен билдәләй...
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 3-сө һанында уҡығыҙ.
Теги:


text:
Уның ата-әсәһе балаларына ныҡлы белем, матур тәрбиә биреп, уҡымышлы булыуҙары өсөн ҙур тырышлыҡ һала. Күрәһең, был һәйбәт йола Әхиәровтар тоҡомонда быуындан быуынға күсеп килә: Камил ағай менән Фәүзиә апай ҙа игеҙәк ҡыҙҙарын ғилемле итеүгә бар көсөн һала. Һөҙөмтәлә Эра — бөгөн бик абруйлы врач-офтальмолог, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, ә Эльза — биология фәндәре докторы, профессор, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы, Рәсәйҙә генә түгел, донъяла танылған ғалимә-генетик.
Уның ата-әсәһе балаларына ныҡлы белем, матур тәрбиә биреп, уҡымышлы булыуҙары өсөн ҙур тырышлыҡ һала. Күрәһең, был һәйбәт йола Әхиәровтар тоҡомонда быуындан быуынға күсеп килә: Камил ағай менән Фәүзиә апай ҙа игеҙәк ҡыҙҙарын ғилемле итеүгә бар көсөн һала. Һөҙөмтәлә Эра — бөгөн бик абруйлы врач-офтальмолог, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, ә Эльза — биология фәндәре докторы, профессор, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы, Рәсәйҙә генә түгел, донъяла танылған ғалимә-генетик.
Түбән эйеп тора ла башҡайын.
Ун ете лә йәшлек Суфия һылыу, һай кем,
Түгер инде күҙҙәре йәшкәйен.
(Халыҡ йырынан).
Ошо аҙнала Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәһендә киң йәмәғәтселек һәм тамашасылар күптән көткән «Ҡаһым түрә»
“Башҡортостан”да ер мәсьәләһенә ҡағылышлы ошо ике ҙур әңгәмә сыҡҡас, элек ауыл хужалығында етәксе булараҡ, тыныс ҡала алманым. Уҙған быуаттың 90-сы йылдары башында колхоз-совхоздарҙы тарҡатыуға алып килгән ер реформаһы ауыл халҡына яҡшылыҡ вәғәҙә итмәгәйне. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, крәҫтиән дә, республика етәкселеге лә быға ҡаршы сыға алмай ине.
Ҡарҙар бөткәнен дә көтөп тормай.
Һабансылар күңелен нурлай-нурлай,
Һай, йырлай ҙа һуң был һабантурғай.
Йә атылып күккә менә уҡтай,
Йә йомолоп ергә төшә туптай.
Ерҙе күккә әйҙәп яна уттай.
Ҡасан был еҙ шөңгөр ялға туҡтай?
Әҙәп, намыҫ юғалды.
Иманыбыҙҙы яңыртһын –
Уятығыҙ Уралды!..
Йәне түҙмәҫ, күрһә әгәр
Иле-теле ҡороғанды;
Аҡбуҙатына атланһын –
Уятығыҙ Уралды!
Ҡынынан һурып алһын да
Ҡурай тигән ҡоралды,
Моңһоҙҙарға моң өләшһен –
Уятығыҙ Уралды!..


text:
1 – актер, драматург, РСФСР-ҙың, БАССР-ҙың, Татарстандың халыҡ, РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы Шамил Рәхмәтуллиндың тыуыуына – 85 йыл (1930 – 2001)
– драматург Хәмит Ирғәлингә – 65 йәш (1950)
Бөгөндән 2016 йылдың тәүге яртыһына матбуғатҡа яҙылыуҙың төп осоро башланды. Гәзит менән дуҫлығын оҙайтыуҙы алдан уҡ хәстәрләп, квитанция күсермәһен редакцияға ебәргәндәргә “2016 йылға башҡортса дини календарь” вәғәҙә иткәйнек. Иҫтәлекле бүләкте тоғро дуҫтарыбыҙ — Күгәрсен районының Мораҡ ауылынан Урал Псәнчин, Стәрлетамаҡ районының Мәҡсүт ауылынан Б. Ишембаев, Йылайыр районының Һабыр ауылынан Эльза Ураҙғолова, Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылынан Гайдар Айытҡужин, Ҡырмыҫҡалы районының Ҡарлыман ауылынан Фидат Юнысов, Әбйәлил районының Ташбулат ауылынан Ишморат Әхтәмов, Ауырғазы районының Талбазы ауылынан Нафиҡ Дауытов һәм башҡалар — аласаҡ. Рәхмәт һеҙгә!
Ямғыр һибәләп тороуға ҡарамаҫтан, Салауат Юлаев һәйкәле янындағы майҙанға халыҡ ағыла ла ағыла. Ап-аҡ кейемдәге һылыу ҡыҙҙар бында килгән һәр кемгә иң тәүҙә һөт эсеп алырға тәҡдим итә.


text:
Ҡунаҡ булғанда өйҙә, үҙең ултырма түрҙә17-05-2017, 03:59 // Йәмғиәт, Анонстар // Баҫып сығарырға
Европаның тиҫтәләгән илдәренең береһенән иң оло хыялын тормошҡа ашырыу маҡсатында ҡатын-ҡыҙ Рәсәй буйлап ҙур сәйәхәткә йыйына икән. Шул уҡ ваҡытта Америка Ҡушма Штаттарынан бер егет шул уҡ ниәт менән Рәсәй визаһын юллап йөрөй, ти. Ниндәйҙер оло йәштәге япон пары ла, ниһайәт, донъялағы иң ҙур илгә сәфәр ҡылырға әҙерләнә. Һәм бындайҙар йөҙҙәрсә, меңдәрсә, йөҙ меңдәрсә... Уларҙың бөтәһен дә ябай ғына бер әйбер берләштерә – китап магазины. Сәйерме? Эйе, ысынында китап магазины. Юлға йыйынған һәр сәйәхәтсе, бигерәк тә сит илдәрҙә, тыуған төйәген ҡалдырып ситкә сығырҙан алда тәү сиратта юл йөрөү буйынса белешмә һатып ала. Ундағы мәғлүмәт юл кешеһенә бик ҡулайлы, сөнки ят ерҙә ҡайҙа туҡтарға, нисек туҡланырға һәм нимәгә иғтибар итергә тигән мәғлүмәт сәфәрҙе еңеләйтә.
Беҙҙең ҡунаҡтарыбыҙ Рәсәйгә килеү менән шул китапсыҡты өйрәнә башлай ҙа ниңәлер Башҡортостанға артыҡ иғтибар итмәй. Ә ниңә? Донъяның ун телендә сыҡҡан, дөйөм тиражы 120 миллиондан ашҡан шул белешмәнең Рәсәй тураһындағыһы ҡулыма килеп эләкте. Ул китапта беҙҙең ил хаҡында мәғлүмәт бик наҡыҫ, баш ҡалабыҙ тураһында бер нисә генә һөйләм, улары ла ярлы ғына.
Нәшриәткә хат яҙыуҙы үҙ бурысым итеп күрҙем, һәм ҡасан да булһа мөхәррирҙәрҙең беҙгә килеүен мотлаҡ сара тип хәбәр иттем. Яуап оҙаҡ көттөрмәне, ни бары дүрт ай. Ҡыҫҡаһы, апрелдең икенсе яртыһында, өс самолет алмаштырып, Австралиянан Өфөгә Lonely Planet (Лонели Планет) нәшриәтенең редакторы Татьяна Леонова килеп төштө. Үҙе тураһында бер нисә һүҙ әйтмәй булмай. Сығышы менән Рәсәйҙән олатай-өләсәйҙәре, ҡыҙылдарҙан ҡасып, Ҡытайҙа тыныс тормош эҙләгән икән. Ата-әсәһе шунда тыуып, ваҡыты еткәс, Австралияға күсенеп, тормоштарын кенгурулар ҡитғаһында дауам итә. Ғаилә ҡороп, дүрт бала үҫтерә, барыһына ла туған булған рус телен өйрәтә, бай рухи тәрбиә бирәләр.
Ҡунағыбыҙ – русса иркен аралашҡан Австралия ҡыҙы. Һөнәре буйынса журналист, бер нисә гәзит-журнал өсөн мәҡәләләр яҙа, шул иҫәптән иң билдәле булған ВВС (Би-Би-Си) нәшриәте өсөн дә, Lonely Planet юл йөрөү белешмәһе өсөн дә. Башҡортостанға килеүенең маҡсаты – булған мәғлүмәтте тикшереп, өҫтәмәләр индереү. Шуға беҙгә бәләкәй сәфәр кәрәк ине. Алдан ныҡлап әҙерләнмәйенсә, нисек бар, шулай күрһәтеү ниәте менән Табын, Юрматы, Бөрйән, Ҡатай ерҙәренә юл тоттоҡ. Тиҫтәләгән ауыл аша үтеп, йорттарҙың төҫтәренең ни аңлатҡандарын һөйләп барҙым. Йыш осраған йәшел төҫтәге ҡоймалар артында аҡҡа һыланған өйҙәрҙең ҡыйыҡтары күк ҡалай менән ябылғанына иғтибар итеп, һорауһыҙ ҡалманы ул. Былар Башҡортостан флагының төҫтәре икәнен төшөндөргәс, ҡунағыбыҙ хайран ҡалды, кешеләр үҙ илен шул тиклем ныҡ ярата икән тип билдәләп ҡуйҙы.
Бара торғас, Шихан тауҙарына барып еттек, Торатау итәгендә машинаны ҡалдырып, тауға үрмәләнек. Ни өсөн Торатау? “Дүрт яғын диңгеҙ уратҡан булған, ти, бер урын...” Барыһына ла таныш юлдар тип өмөт итәм, миллион йылдар элек был тирәлә һыу булыуын иҫбат иткән дәлил ул Шихан тауҙары һәм үҙенсәлеге буйынса донъялағы берҙән-бер урын. Иҫебеҙ китеп ташҡа әүерелгән ҡусҡарҙарҙы, мәрйендәрҙе ҡарап йөрөйбөҙ, ни тиклем оло байлыҡтың аяҡ аҫтында туҙып ятыуына аптырайбыҙ, ниңә был ҡояшлы көндә иң боронғо тауҙың башында тик дүрт кеше генәбеҙ тип уйлап ҡуябыҙ. Әлбиттә, уны донъяға танытыу мотлаҡ. Беренсенән, был – уникаль күренеш, икенсенән, туризмды үҫтереүгә ҙур мөмкинлектәр аса, өсөнсөнән, шихандар бөгөн ҡурсалауға мохтаж, ә быныһы инде бик мөһим.
Тау башында ырғып, һикереп, йүгереп туйғандан һуң, талпандарҙы ҡаҡҡандан һуң, ауылға, аҡ инәйҙәр менән сәй эсергә юлланабыҙ. Был күренеш беҙҙең ҡунаҡты йәнә хайран ҡалдырҙы. Алсаҡ, асыҡ күңелле был изге кешеләр беҙҙе үҙҙәре бешергән милли аш-һыу менән һыйланы. Австралия ҡыҙына ҡашмау менән түшелдерек тә кейҙерҙеләр, ә оҙатҡанда инде, үҙҙәренең ҡыҙымы ни, һөйөп-һөйөп алдылар. Күстәнәс тә һалдылар тиһәм аптыратмаҫмын, шулай бит? Быныһы бит һәр табындың мотлаҡ шарты. Ә ҡунағыбыҙ аптыраны... Ҡунаҡҡа күстәнәс тотоп барыу ғәҙәтенә ингән, ә ҡунаҡтан ризыҡҡа байып ҡайтыу йолаһын күргәне булмаған.
Сәфәребеҙ артабан ҡырағай юлдар аша дауам итте. Быға инде бер аҙ үкенеп тә, һоҡланып та алырға тура килде. Бындай юлдар үҙенсә арыта, шул уҡ ваҡытта кешеләрҙе таныта. Шулай итеп, бер хәлгә тарыныҡ... Тауға боҙлауыҡлы юл буйлап менеп барғанда ҡаршыбыҙға трактор килеп сыҡты, беҙгә үтеп китеү еңел түгел ине бигерәк тар булған урында. Машинабыҙ артҡа сигенгәндә, тайып, ярты яғы менән тәрән соҡорға барып сумды. Трактор беҙҙе урап үтеү ниәте менән юл ситенә ынтылған ваҡытта тәгәрмәсенең сылбырын өҙөп сығарҙы... Ҡараңғы урман эсендә, боҙ өҫтөнән аҡҡан ташҡын һыуҙар араһында, тар юл эсендә тығынға юлыҡҡас, донъяла үҙебеҙҙе берҙән-бер кешеләр тип хис итә башланыҡ. Ул беҙгә ғәҙәти булып күренһә, ситтән килгән кеше өсөн бигерәк мажаралы һәм шул уҡ ваҡытта ҡурҡыныс хәл дә. Әммә беҙгә маҡсатыбыҙға ирешер өсөн нисек тә тиҙ арала сиселеш табып, был урындан ҡуҙғалыу мотлаҡ ине.
Тракторсы ағай менән бергә тәгәрмәс сылбырын ысҡындырып, уны яңынан ялғарға тотондоҡ, ғәләм яңғыҙ итмәне, беҙҙең менән ыңғай юлда булған бер машина килеп туҡтаны. Техниканы йүнәтешергә тағы ла ярҙамсы һәм беҙгә юлдаш килеп сығыуы ҡыуандырҙы. Тракторҙың тәгәрмәс сылбырын ялғап алғас, бер мәсьәлә сиселде кеүек, икенсеһе иһә беҙҙең машинаны соҡорҙан сығарыу һәм тишек тәгәрмәсте алмаштырыу ине. Быларын да тиҙ арала рәткә һалдыҡ, әлеге лә юлдағылар ярҙамы менән. Һәм артабанғы юлды ла шул машина артынан эйәреп үттек. Ундағы ағайҙың ҡатыны менән беҙҙе ҡайғыртып, ашыҡмай юлды өйрәтеп барыуы, артта ҡалһаҡ, хәлде белергә йәйәүләп килеп етеүе, насар юлды сығып, ауылдарына барып еткәс сәйгә саҡырыуы бик күпте һөйләй. Кешеләрҙең ярҙамсыл, ипле һәм сабыр булыуына сит ил ҡунағы аптырай, һоҡлана, ә уның ыңғайына мин илһамланам.
Рәхмәттәребеҙҙе әйтеп, юлыбыҙҙы дауам итәбеҙ. Эңер төштө. Бөрйән районына инеү менән яңғыҙ бүрене осратабыҙ, юл буйлап бер аҙ йүгереп, урман эсенә инеп юғалды йыртҡыс. Тәбиғәт тә ситтә ҡалманы, үҙенең ҡырағай һәм яһалма түгел икәнлеген күрһәтте. Ә шул шарттарҙа йәшәгәндәр, кешелек сифаттарын юғары ҡуйып, кеше исемен йөрөткән изге күңелле заттар бигерәк тә хайран ҡалдырҙы. Ниндәй генә хистәр арбағандыр инде юлдағыларҙы? Үҙемдең уйҙарҙы әйтәм кеүек, ә һеҙгә ҡунаҡтың хистәрен еткереү мөмкинлеге булһын өсөн Татьянанан да һораным. “Бында бик ҡурҡыныс та, сөнки урман, тауҙар, йәнлектәр һәм йыртҡыс хайуандар, ә шул уҡ ваҡытта бик тыныс һәм хәүефһеҙ, сөнки кешеләр изге һәм ихлас”, – тип яуап ҡайтарҙы ул. Ҡараңғы төшөүгә туристар йортона килеп еттек. Йылыла шытырлап янған усаҡ тауышын тыңлап, күңелдәргә йәм ҡундырып, ҡатмарлы юлдан һуң ялға бирелдек.
Юлдың бер үҙенсәлеге бар: ул һәр саҡ ҡайҙа булһа ла дауам итергә тейеш. Беҙҙең дә юл үҙенә дауам талап итә ине. Ирәндек тауҙарына ла ынтылыу теләге көслө, әммә йыраҡ, Шүлгәнташҡа барыу мотлаҡ һымаҡ, ләкин ташҡын арҡаһында мәмерйәгә яҡын килерлек түгел тигән мәғлүмәт килде. Республикабыҙҙың тәбиғи байлығына шикләнгәндәр ҡалмағандыр үҙебеҙҙең арала, килгән ҡунаҡтар ҙа быға инанып ҡайта, тик йыш ҡына эштәрҙе теҙмә буйынса башҡарырға мәжбүрбеҙ.
Юлсылар китабы өсөн йүнәлтелгән артабанғы эштәр беҙҙе кире баш ҡалабыҙ Өфө яғына борҙо. Тәбиғәт ҡосағынан әле үк айырылғы килмәй, тик Татьяна фрилансер булараҡ байтаҡ эштәрен Интернет аша башҡара. Белеүегеҙсә, урман менән замана селтәрҙәре бәйле тип күҙ алдына килтереп булмай. Был осраҡҡа минең һаҡлап ҡалынған бер әмәл бар ине. Инйәр йылғаһы буйында, тауҙар араһында, кеше күҙенә күренмәгән урында, тыныс, уңайлы ҙур ағас йорт бар, һәм шунда, ҡала ҡаңғырығынан ситтә, цивилизация хикмәттәренән айырылмайынса үҙеңдең тәбиғәт менән берлектә ҡалыуыңды тойорға мөмкин. Сәйер булһа ла, тап шулай. Кис буйы Башҡортостандағы туризм перспективалары тураһында һөйләшеп, бар донъяға таралған юл йөрөү буйынса белешмә китабына ниндәй ҙә мәғлүмәт индереү тураһында әңгәмәләшеп, мейес алдында тәмле сәйҙәр эсеп, ваҡытты файҙалы һәм күңелгә ятышлы итеп үткәрҙек.
Иртәгәһенә, илебеҙҙең хозур тәбиғәтенә рәхмәт әйтеп, Өфөгә юлландыҡ һәм ҡалған ике көн ҡалала үтте. Туристарға ҡыҙыҡ булырлыҡ урындарҙы, ҡунаҡханаларҙы һәм милли аш-һыу тәҡдим иткән тәғәмханаларҙы, музейҙарҙы урап сығып, бөгөн Өфөлә көнүҙәк һаналған мәғлүмәтте туплау менән мәшғүл булдыҡ.
Ҡәҙерле ҡунағыбыҙға, Башҡортостанды донъяға танытыу ниәте менән Австралиянан килеп еткән, йөрәге аҫтында инде ике айлыҡ сабый йөрөткән йәш ҡатынға, сәфәренә уңыштар теләп оҙатырға ваҡыт еткәнен һиҙмәй ҙә ҡалғанбыҙ. Шулай итеп, Татьяна өсөн был хеҙмәт сәйәхәте тамамланды. Башҡорт иленә, халҡына хайран ҡалғанын һис тә йәшермәне ул һәм тағы килергә вәғәҙә итте. Был китап өс йылға бер яңыртылып сығасаҡ, өс йылға бер беҙ илебеҙҙең туристарға тәҡдимдәрен арттырып, сифатын күтәреп тора аласаҡбыҙ.
Мөхәррир өсөн беренсе сәфәр тамам, ә беҙҙең өсөн ул тик башлана ғына. Һәм киләсәктәге туристар ағымы күп кешеләр өсөн ҙур мөмкинлектәр асасаҡ. Беҙгә шуға әҙер булырға кәрәк, уның өсөн бөгөндән етди уйланыу мотлаҡ: “Иртәгә берәү килеп ишек шаҡыһа, беҙ нимә тәҡдим итербеҙ, үҙебеҙ ниндәй файҙа күрә алабыҙ?” Күпселек сит ил туристары ауылдың ни икәнлеген белмәй – күрһәтәйек. Береһе лә тиерлек сифатлы, саф, тәбиғи ризыҡтар ашағаны юҡ – ашатайыҡ та, файҙаһын күрәйек. Береһе лә беҙҙең үҙенсәлектәребеҙҙе белмәй, ә иң ҡыҙыҡһындырғаны шул да инде! Беҙҙең үҙаллы көн итеүебеҙ, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙ, тәбиғәткә яҡын булыуыбыҙ, үҙ телебеҙ, тарихыбыҙ, риүәйәттәребеҙ, бай сәнғәтебеҙ – бына нимә ҡыҙыҡһындыра сит илдәрҙең бай ҡунаҡтарын! Мөмкинлек булғанда өлгөрөү мөһим, бының өсөн ишек алдында тирмә ҡороу ҙа килешер, ә инде һуғылған балаҫтар, һандыҡтар, урындыҡтар менән йыһазландырыу бер ни ҙә түгел. Милли кейемдәрҙе, кәсептәрҙе иҫкә төшөрөп, бөтөнләй юғалып ҡалмаҫ борон, барыһын да яңынан тергеҙеп күрһәтеү мотлаҡ файҙа килтерәсәк. Бәлки, Башҡортостан халҡының ҡунаҡсыллығының яңы осоронамы, халыҡтың киләсәгенәме яңы һулыш бирер был.
Әгәр ҙә мәгәр алыҫ сәхрәләрҙән берәү ҙә килмәһә... Күҙ алдына килтереп ҡарағыҙ: йәйге матур таң, хужабикә тирмә эсендә самауыр шыжлата, урындыҡтарға йәйелгән һуҡма түшәмдәр өҫтөндә ултырған балалары, ейәндәре иртәнге аш алдынан түбәнән төшкән ҡояштың тәүге нурҙарына йөҙөн йылыта, хужалыҡта булған бар эштәрҙе ҡыйратырға әҙерләнгән ир-ат түрҙә ултыра, ҡатын-ҡыҙҙың тәңкәләр менән биҙәлгән күлдәгенең итәгенә әүрәп бесәй балаһы уйнай, ә самауыр өҫтөндәге сәйнүктә хуш еҫтәр таратып сәй бешә, пакетлы сәй түгел, ә ысын, шифалы һәм тәмле үлән сәйе...


text:
“Республика, район етәкселегенә рәхмәт!”
Торлаҡ сертификаты алыусыларҙың ҡыуанысы сикһеҙ
Ошо көндәрҙә муниципаль район хакимиәтенең ултырыштар залында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы яугирҙарҙың тол ҡатындарына һәм Чернобыль атом фажиғәһе эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыусыларға торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға сертификаттар биреү тантанаһы ойошторолдо. Ул көндө ветерандар: Мерәҫтән – Мәүлиха Хәсәнова, Ишмырҙанан – Сәлиха Маликова һәм Баймаҡтан Мәрхәбә Алсынбаева, чернобылселәр: Темәстән – Зөфәр Ғимранов һәм Хәсәндән Рәхмәтулла Мөхәмәтовтар сертификат эйәһе булды.
– Быға тиклем беҙҙең райондан 69 Бөйөк Ватан һуғышы ветеранына һәм 351 тол ҡалған ҡатынға ошондай документтар тапшырылһа, бөгөн килеп тағы ла 3 инәйгә шундай бәхет йылмайҙы, – тип билдәләне сертификаттар тапшырыу тантанаһында район башлығының социаль һәм кадрҙар сәйәсәте буйынса беренсе урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы И.М. Йәндәүләтов. – Лайыҡлы хеҙмәт һәм тормош юлы үткән өсөн һеҙгә рәхмәт әйтеп, яңы, матур, йылы йорттарҙа бәхетле ҡартлыҡ кисерегеҙ, тип теләге килә.
Ошондай уҡ изге теләктәрҙе Чернобыль атом фажиғәһе эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыусыларға ла еткерге килә. Торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға сиратта торған 6 ”Чернобылсе”нең икәүһе бөгөн ҡулына күптән көткән документты алды.
Ветерандарҙы артабан хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау идаралығының бүлек начальнигы Т.В. Денисова, район ветерандар советы рәйесе Т.Ш. Бикҡолов тәбрикләне.
– Беҙҙең турала ошондай хәстәрлек күргәндәре өсөн республика һәм район етәкселегенә ҙур рәхмәт! Илебеҙҙә тыныслыҡ булһын, донъябыҙ аяҙ торһон! – тинеләр сертификат эйәләре.
А. МӨХӘМӘТШИН.
З.ҒӘҘЕЛШИНА фотоһында: сертификат эйәләре М.Алсынбаева, М.Хәсәнова, Р.Мөхәмәтов, З.Ғимранов.


text:
Евразия гуманистик форумы дөйөм кешелек ҡиммәттәрен тикшереү майҙансығы буласаҡ — Салауат СәғитовФото: Олег Яровиков | Видео: Мирон Доровских
Евразия гуманистик форумы дөйөм кешелек ҡиммәттәрен тикшереү майҙансығы буласаҡ — Салауат Сәғитов
Евразия гуманистик форумы дөйөм кешелек ҡиммәттәрен тикшереү майҙансығы буласаҡ — Салауат СәғитовФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
9 декабрҙән 12-нә тиклем Өфөлә Евразия гуманистик форумы уҙғарыла. Конференцияла Рәсәй төбәктәренән, шулай уҡ Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Ҡырғыҙстан, Ҡытай, Тажикстандан 2000 самаһы кеше ҡатнаша. Форум сиктәрендә республиканың баш ҡалаһында дөйөм идеология менән һуғарылған ҙур саралар ойошторола. Улар араһында Аҡмулла, Аитов, Гумилев уҡыуҙары, дискуссия клубтары, «50 ПЛЮС. Өлкән йәштең ыңғай яҡтары» күргәҙмәһе, Икенсе Халыҡ-ара «Аҡбуҙат» милли һәм этник кино фестивале һәм башҡа ваҡиғалар бар.
«Форумдың девизы: гуманизм — ул тәү сиратта кешегә һаҡсыл мөнәсәбәттә булыу һәм дөйөм кешелек ҡиммәттәре, уларҙы һаҡларға, үҫтерергә кәрәк. Сара барышында ошо темалар күтәреләсәк, — тип билдәләне Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов «Башинформ» агентлығында уҙған матбуғат конференцияһында. — Быйыл форум тәүге тапҡыр ошондай форматта үтә. Маҡсатлы аудитория — билдәле ғалимдар. Кешегә ҡағылышлы мөһим мәсьәләләрҙе тикшереү өсөн яҡшы майҙансыҡ буласаҡ».
Форум фән, мәғариф һәм мәҙәниәт өлкәһендә дәүләт-ара хеҙмәттәшлекте үҫтереүгә, мәғариф идеяларын популярлаштырыуға, гуманитар өлкәлә берлектәге ғилми-тикшеренеү программаларын һәм проекттарын ғәмәлгә ашырыуға, студенттарҙы һәм йәш ғалимдарҙы Евразия, ШОС илдәре мәғрифәтселеге тарихын, традицияларын өйрәнеүгә йәлеп итеүгә, берлектәге халыҡ-ара белем биреү программаларын артабан үҫтереүгә йүнәлтелгән.
2015 йыл Йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарына ҡаршы көрәш йылы тип иғлан ителгәйне, был гуманистик форумда төп йүнәлештәрҙең береһе буласаҡ. «Йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәре менән яфаланған кешеләрҙе иҫкәртеү, дауалау һәм реабилитациялауҙың мөһим мәсьәләләре» тигән халыҡ-ара конференцияға Ҡытай, Ҡаҙағстан, Рәсәй һәм Иорданиянан ошо тармаҡ белгестәре килә. Осрашыу барышында медицина ҡорамалдары, дарыуҙар һәм сығым материалдары күргәҙмәһе ойошторола.
Форум сиктәрендә ҙур мәҙәни ваҡиға — Икенсе Халыҡ-ара «Аҡбуҙат» милли һәм этник кино фестивале буласаҡ. Әле конкурс һәм конкурстан тыш программалар өсөн фильмдар һайлап алыу буйынса ҙур эш алып барыла, Башҡортостандан дүрт ғариза бирелгән.
Форумды ойоштороусылар — Рәсәй Президенты Хакимиәтенең сит илдәр менән төбәк-ара һәм мәҙәни бәйләнештәр идаралығы ярҙамында Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы, Башҡортостан Хөкүмәте. Тулыраҡ мәғлүмәт — форумдың рәсми сайтында.


text:
- Подробности
- Просмотров: 179
СОРАН ФЛЮОРИТ ЯТҠЫЛЫҒЫ, Белорет р‑нында Инйәр й. һул ярында урынлашҡан. 1980 й. Н.Н.Ларинов тарафынан асыла, эҙләнеү һәм разведка 1987—98 йй. үткәрелә. Башҡорт мегантиклинорийында ята. Генезисы б‑са түбән т‑ралы гидротермаль-метасоматик типҡа ҡарай. Плавик шпаты мәғдәнләнеү Соран төбәк һынылышы зонаһында аҫҡы рифейҙың ныҡ үҙгәргән доломиттары һәм углерод‑балсыҡлы һәүерташтары, алевролиттары контактына тура килә. Мәғдәндәрҙең минераль составы: флюорит, селлаит, кальцит, кварц; халькопирит, пирит осрай. Плавик шпаты миҡдары булған 4 мәғдән есеме айырыла, дөйөм оҙонлоғо 1500 м, уртаса ҡалынлығы 8 м. Мәғдән есемдәре текә ауышлы, ҡатмарлы төҙөлөш хас (мәғдәндәрҙең массив юлаҡлы һәм юлаҡлы‑бөрсөклө типтарының сиратлашыуы). Ҙур юлаҡтары составына оптик сеймал булараҡ ҡулланылыуға яраҡлы флюориттың таҙа, бер аҙ буялған һәм төҫһөҙ төрҙәре инә. Мәғдәндәр байыҡтырыуға еңел бирелә, көкөрт һәм фосфор миҡдары аҙ булыуы м‑н айырылып тора. 2002 й. РФ‑тың Файҙалы ҡаҙылмалар запастары б‑са дәүләт комиссияһы тарафынан даими кондициялар (кальций фторидының уртаса күләме 44,15%, борттағыһы — 10%) һәм асыҡ ысул м‑н үҙләштереүҙең геол.- иҡт. күрһәткестәре раҫлана. Запастарҙы баһалау тәрәнлеге 300 м. С2 категориялы мәғдән запастары 2002 мең т тәшкил итә, кальций фторидының уртаса күләме 37,96% булғанда флюориттыҡы — 760 мең т (1997). 2003— 06 йй. “Башгеолцентр” ДУП‑ы (Өфө) С.ф.я. көньяҡ сигендәге Павлов һәм Көньяк Соран участкаларында эҙләнеү эштәре башҡара, Р1 категориялы плавик шпатының күҙаллау ресурстары үҫеше — 2,2 млн т, Р2 категориялыныҡы 3,1 млн т етә. С.ф.я. тәж. рәүешендә үҙләштереү 1996—2001 йй. үткәрелә, 2006 й. ятҡылыҡ резервҡа күсерелә.
Л.М.Черкасов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
А.Ғ.Йосопова, Дүртөйлө ҡалаһы Башҡортостандың халыҡ шағиры Назар Нәжми исемендәге башҡорт гимназияһының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
Тема : Талха Ғиниәтуллин. ”Мәтрүшкә еҫе”хикәйәһе.
Маҡсат: 1. Яҙыусының тормош һәм ижад юлы менән танышыу, әҫәрҙең йөкмәткеһен үҙләштереү, анализлау.
2. Уҡыусыларҙың бәйләнешле телмәрен үҫтереү, һүҙ байлығын арттырыу.
3. Әсәйҙәргә ҡарата һөйөү, иғтибарлы ҡараш тәрбиәләү.
Йыһазландырыу : яҙыусының портреты, китаптар күргәҙмәһе, проектор, “Башҡорт әҙәбиәте”( 5-11 - се кластар өсөн электрон дәреслек).
Дәрес барышы : 1. Психологик инеш.
Хәйерле көн, уҡыусылар! Тәҙрәнән ҡарағыҙ әле! Күк йөҙөндә ҡояш йылмая. Ул нурҙары менән бөтәбеҙҙе лә йылыта, наҙлай. Ошо ҡояш кеүек һеҙҙе әсәйҙәрегеҙ иртән яратып уятып, тик бәхеттәр генә теләп мәктәпкә оҙатты. Һеҙ - тыныс илдә йәшәүсе, ата-әсәле бәхетле балалар. Ошо хис һеҙҙең бар булмышығыҙҙы солғаһын, күңелегеҙгә тулышһын һәм көн дауамында оҙата йөрөһөн.
2.Уңыш ситуацияһы.
Уҡытыусы һүҙе. Бөгөнгө дәресте һеҙгә таныш булған бер ҡобайырҙы һөйләүҙән башлап киткем килә.
(Уҡытыусы "Әсә йөрәге" ҡобайырын тойғоло итеп һөйләй).
-Ҡобайыр нисек атала? Ҡобайырҙа нимә тураһында һүҙ барҙы? ("Әсә йөрәге". Әҫәр әсәйҙәрҙең балаларына ҡарата сикһеҙ мөхәббәте, балаһы бәхете хаҡына үлемгә лә риза булыуы тураһында.)
3. Дәрескә маҡсат ҡуйыу.
Уҡытыусы. Уҡыусылар, нисек уйлайһығыҙ, ни өсөн дәресте ошо ҡобайырҙан башланым?
Прогнозлау. Уҡыусылар дәрес әсәйҙәр, уларҙың балаларына ҡарата тәрән һөйөүе тураһында буласаҡ, тигән фекерҙәр әйтәләр.
-Әсәйҙәр тураһында тағы ниндәй әҫәрҙәр беләһегеҙ?
(“Ҡояшҡа әйләнгән әбей” әкиәте, Кәтибә Кинйәбулатова “Әсә күңеле” шиғыры, Ҡәҙим Аралбаев “Кисер, әсәй”, “Әсәйҙең сәй япраҡтары” шиғырҙары.)
Дәрестең маҡсаты әйтелә. Эйе, әсәйҙәргә яҙыусылар һәм шағирҙар бик күп әҫәрҙәр бағышлағандар. Бөгөн беҙ шундай әҫәрҙәрҙең береһе менән танышырбыҙ. Ул "Мәтрүшкә еҫе" тип атала. Хикәйәне ижад итеүсе Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Талха Ғиниәтуллиндың тормош һәм ижад юлын өйрәнербеҙ.
4. Дәрестең маҡсатын хәл итеү.
Дәфтәргә дата, аҙна көнө атамаһы, тема яҙыла.
Дәрескә алдан әҙерләнеп килгән уҡыусы яҙыусының тормош юлы һәм ижады тураһында һөйләй. Интерактив таҡтала яҙыусының фотоальбомы ҡарала.
Талха Йомабай улы Ғиниәтуллин 1926 йылда Башҡортостандың Учалы районы Ураҙ ауылында тыуған. Ауылдаштары һәм йәштәштәре кеүек уға йәшләй үҙ заманының иң ауыр йөктәрен күтәрешергә тура килә, колхоз эше менән шөғөлләнә. Бөйөк Ватан һуғышы башланған йылда ФЗО-ға уҡырға китә. Уны тамамлағас, заводта әллә ни оҙаҡ эшләргә тура килмәй, 1943 йылда әле ун етеһе лә тулып өлгөрмәгән егетте хәрби хеҙмәткә алалар. Оҙаҡламай Талха фронтҡа барып эләгә һәм һуғыш тамамланғансы ауыр фронт, яу юлдарын үтә, бер нисә тапҡыр яралана. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн миҙалдар менән бүләкләнә. 1948 йылда Талха Ғиниәтуллин демобилизацияланып ҡайтҡас, Кавказ яҡтарында тоннель төҙөү эштәрендә ҡатнаша. Унан баш ҡалабыҙ Мәскәүгә килеп, заводта фрезеровщик булып оҙаҡ ҡына йылдар эшләй. Киске мәктәпкә йөрөп урта белем ала. 1966 йылда М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтын тамамлай. Илленсе йылдарҙан бирле Талха Ғиниәтуллин Мәскәүҙә йәшәй, үҙәк гәзит-журналдарҙа хикәйәләрен, повестарын баҫтыра. Ул рус телендә яҙа. Әммә башҡорт кешеһенең күпселек әҫәрҙәре үҙ туған халҡы, Башҡортостаны тураһында. Күп кенә повестары һуғыш темаһына арналған.
Уҡытыусы. Әҫәрҙе өйҙә уҡып килергә ҡушылғайны. Шуға күрә һеҙ уның йөкмәткеһе менән танышһығыҙ. Һеҙ белмәгән һүҙҙәр осранымы?
Һүҙлек эше.
Талымлы - привередливый
Бөтмөр - аккуратный
Кейеҙ – войлок
Уҡыусылар һүҙлек һүҙҙәре менән һөйләмдәр төҙөйҙәр.
Әҫәрҙең йөкмәткеһе өҫтөндә эш.
-Әҫәр ниндәй жанрға ҡарай? (Хикәйә)
-Хикәйәгә хас үҙенсәлектәрҙе һанап сығығыҙ.( 1. Әҫәр күләме яғынан ҙур түгел; 2. Бер ваҡиғаға нигеҙләнгән; 3. Хикәйә үҙәгендә ике персонаж тора.)
-Әйҙәгеҙ, әҫәрҙең сюжетын ҡыҫҡаса һөйләп үтәйек.
(1-2 уҡыусы һөйләй).
-Әҫәрҙә ваҡиғалар бер-бер артлы ағыламы? Был ҡоролош нисек атала? Ул ни өсөн ҡулланыла?
(Әҫәр Хәбибулланың эштән ҡайтҡан саҡтағы кисерештәрен һүрәтләүҙән башлана. Артабан беҙ уның һуғышта яраланыуы һәм әсәһенең уны үлем тырнағынан йолоп алыуы тураһында уҡыйбыҙ.Әҫәрҙең аҙағында герой менән бергә бөгөнгө көнгә кире әйләнеп ҡайтабыҙ. Хикәйә әйләнмә композицияға ҡоролған. Был сара Хәбибулланың әсәһенә ҡарата мөнәсәбәтен уҡыусыларға көслөрәк, тәьҫирлерәк еткереү өсөн ҡулланыла.)
-Хикәйәнең төп геройы кем?(Әҫәрҙең төп геройы - Сафиуллин Хәбибулла)
-Хәбибулла әҫәрҙә ниндәй ролдәрҙә күҙ алдына килеп баҫты? (Хәбибулла районда, Башҡортостанда иң хөрмәтле кешеләрҙең береһе. Ул көтөүсе. Хәбибулла – ғаилә башлығы. Уның һөйөклө ҡатыны, унынсыны бөтөргән улы, бик оло йәштәге әсәһе бар.)
Дәфтәрҙәргә схема эшләгеҙ.
ғаилә башлығы-------Хәбибулла------- көтөүсе
атай-----------Хәбибулла-------ул
Төркөмдәрҙә эш.
Хәбибулланың һәр роленә ҡылыҡһырлама бирегеҙ.
1 –се төркөм. Хәбибулла – көтөүсе.
2 –се төркөм. Хәбибулла – ғаилә башлығы.
3 – сө төркөм. Хәбибулла – әсә улы.
(Хәбибулла үҙ эшенә бик яуаплы ҡарай. Йәйҙең ҡоро килеүе һәм һыйырҙарға эсергә һыу булмауына бик борсола. Быуа быуҙырыу өсөн колхоз рәйесе менән конфликтҡа инергә, хатта орденын кире бирергә лә риза.
Хәбибулла - ҡайғыртыусан атай. Улының уҡырға инеренә һәм уларҙың нәҫеленән дә уҡыған кеше сығырына ышана.
Оло йәштәге әсәһен Хәбибулла иҫкә алмай. Үҙ эшенә сумып, әсәһенең барлығын да онотоп ебәрә.)
Хәбибулла ни өсөн орден менән бүләкләнә? Был хәл уны үҙгәртәме? Нисек? (Үҙен ни өсөн орден менән бүләкләгәндәрен Хәбибулла аңлап та етмәй. Уның хаҡында гәзиткә лә яҙалар, орден менән бүләкләйҙәр, Мәскәүгә лә барып ҡайта, әммә тормошонда бер үҙгәреш тә булмаған кеүек. Ул һаман көтөүсе булып ҡала. Тик күңеле генә үҙгәрә. Хәбибулла хәҙер үҙендә оло яуаплылыҡ һиҙә. Орденды уға үтескә биргәндәрҙер ҙә ул хәҙер ғүмер буйы шул бурысты эшләп түләргә кәрәк кеүек тоя.)
Ул ниндәй ғаилә башлығы? Автор был хаҡта нимә ти? Шул юлдарҙы табып уҡырға. (Герой улы хаҡында бик йыш уйлай. Улы унынсыны бөтөрөп, институтҡа инергә әҙерләнеп йөрөй. "…Шундай тырыша егет, уҡыуға шундай әүәҫ. Һуң Сафиуллиндар нәҫеленән дә берәү юғары белемле булырға тейеш тә инде?"тип уйлай ул.)
Атай булараҡ уға ниндәй сифаттар хас? (Хәбибулла - хәстәрлекле атай.Улының киләсәге өсөн борсола.)
- Һуғыштан һуңғы тормошо тураһында иҫтәлектәрҙә ниндәй юлдар бик йыш ҡабатлана? Текстан табып уҡырға. (Йәшәргә ҡайтып барамы ул, үлергәме; әллә үлергә ҡайтып бара, әллә йәшәргә ҡайтып бара Хәбибулла һалдат; көҙҙән дә ҡалмай был донъяны ҡуйырмын…)
- Хәбибулланың терелеренә табиптар өмөт өҙгәс, уны кем
ҡурсалай? Әсә улын нисек дауалай? (Табиптар өмөт өҙһә лә әсә кеше балаһының ғүмере өсөн аҙағынаса көрәшә, Хәбибулланы өйгә алып ҡайта. Әсәһе менән ҡустыһы ихата уртаһына соҡор ҡаҙалар, эсенә ут яғалар. Яландан бер күбә мәтрүшкә алып ҡайтып, соҡорҙо мәтрүшкә менән күмеп, өҫтөнә өс таҡта һалалар һәм кейеҙ түшәйҙәр. Ҡыҙыу соҡорҙа мәтрүшкә быуланып бешә. Әсәһе менән ҡустыһы Хәбибулланы соҡорға һалып, муйынына тиклем ҡайнарланып торған мәтрүшкә менән күмәләр. Ошо рәүешле Хәбибулланы өс аҙна дауалайҙар. Көҙгә табан ул урынынан тороп йөрөй башлай, ҡыш алдынан идараға барып эш белешә.)
-Улын һауыҡтырыуҙа әсә ниндәй дауалау ысулын ҡуллана? (Әсә мәтрүшкә үләненең, ҡымыҙҙың дауалау көсөн яҡшы белгән. Шулар ярҙамында улын аяҡҡа баҫтырған.)
( Был күренеште һүрәт итеп төшөрөп алып килгән уҡыусы һөйләй).
Уҡыусылар дауалау сараһы итеп ҡулланылған мәтрүшкә, ҡымыҙ хаҡында мәғлүмәт бирәләр.
(Мәтрүшкә - күп йыллыҡ үлән, бейеклеге 30-80 см, июль - сентябрь айҙарында алһыу аҡ сәскә ата. Мәтрүшкә ҡорораҡ ерҙә, урман ситендә, тау биттәрендә, йылға ярҙарында үҫә. Мәтрүшкәне сәскә атҡан сағында йыйып киптерәләр. Ҡыш көнө һыуыҡ алдырғандар мәтрүшкә сәйе эсеп, мунсала мәтрүшкәле миндек менән сабынып дауаланалар.)
Ҡымыҙ— бейә һөтөнән әсетеп әҙерләнгән күпереп торған аҡ төҫтәге эсемлек. Ҡымыҙҙы иң беренсе күсмә халыҡтар эшләргә өйрәнгәндәр һәм уны эшләү ысулын быуаттар буйына сер итеп һаҡлағандар.Рәсәйҙә ҡымыҙ менән дауалау учреждениеһы тәүге тапҡыр 1890 йылда С. Аксаковтың ейәнсәре О. Аксакова тарафынан төҙөлә. 1892 йылда Шафран тимер юл станцияһы тирәләй санаторийҙар селтәре барлыҡҡа килә. 1898 йылда Андреевский санаторийы асыла. Бөгөн Башҡортостан ҡымыҙ менән дауалау үҙәге булып тора. «Шафран», «Йоматау», «Алкино», «Глуховская», «Чехов», «Аксаков» исемендәге шифаханалар һәм башҡа ойошмалар бар.
-Текстан “һауығыу” һүҙенең синонимдары табыла.(Сәләмәтләнеү, сихәтләнеү, терелеү)
-Улының ғүмере өсөн көрәшкәндә әсәнең ниндәй характер һыҙаттарын күрҙек? (Ныҡышмал, сыҙам, талапсан, әсәлек хисе көслө.)
-Ә Хәбибулланың әсәһенә ҡарата мөнәсәбәте ниндәй?
(Хәбибулла әсәһенән элек ҡурҡҡан, алдында ҡойолоп төшкән, күтәрелеп ҡарарға ҡыймаған. Хәҙер урап үтә, үҙен әсәһе алдында бурыслы итеп тоймай).
-Төп геройҙың тойғолары яңырыуына, хистәре нескәреүенә нимә сәбәпсе була? (Ауыр эш көнөнән һуң Хәбибулла мәтрүшкәле миндек менән мунсала сабына. Шул саҡ мәтрүшкә еҫе уны үткәндәренә кире алып ҡайта. Хәбибулла әсәһенең халыҡ дауаһы мәтрүшкә менән дауалауын иҫкә төшөрә, күңеле нескәрә, әсәһенә, тирә-яҡ донъяға ихласыраҡ ҡарай башлай.)
-Хәбибулла мунсанан сыҡҡас, кемде күрә? Уның әсәһенә ҡарата мөнәсәбәте үҙгәрәме? (Хәбибулла мунсанан сығыуға әсәһе күтәрмәнең икенсе баҫҡысында тора. Хәбибулла әсәһе ҡаршыһына килә, күҙҙәренә ҡарай. Әсәнең элеккесә тыныс, ҡырыҫ, талапсан ҡарашын күреп ҡаушап ҡала, өйгә инергә ярҙам итергә теләй һәм әсәһен ике беләгенә күтәреп өйгә индерә. Биш бала тапҡан, уларҙы күтәреп йөрөткән, бар ғүмере буйы балаларын кеше итер өсөн бик күп михнәттәр күргән әсәнең ҡауырыйҙан да еңел булыуына хайран ҡала.)
(Был эпизодты һүрәткә төшөрөп алып килгән уҡыусы күрһәтеп һөйләй).
Төркөмдәрҙә эш.
Әсә һәм мәтрүшкә образдары араһында параллелдәр үткәрегеҙ.
Әсә Мәтрүшкә
1)тормош һынауҙары 1)талымһыҙ
алдында ныҡ баҫып тора 2)ҡоролоҡҡа бирешмәй
2)ауырлыҡтарға бирешмәй 3)ябай үҫемлек
3)ябай
4) улын дауалай 4) төрлө сирҙәрҙе
5)уның ғүмере өсөн көрәшә. дауалау көсөнә эйә
Рефлексия.
-Беҙ танышҡан әҫәр нимә тураһында? Был әҫәр менән Талха Ғиниәтуллин нимә әйтергә теләгән? (Әҫәрҙә ауылдың ябай кешеһе Хәбибулла Сафиуллиндың көндәлек мәшәҡәттәр менән тулы йәшәйеше һүрәтләнә. Хикәйәлә шаҡ ҡатырғыс хәлдәр тасуирланмай. Был әҫәр кешелеклелек, кешенең эске байлығы, сафлығы, күңел матурлығы тураһында.)
-Киләһе дәрестә Талха Ғиниәтуллиндың ”Әсә һәм бала” хикәйәһен уҡыясаҡбыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, унда бөтөнләй икенсе төрлө мөнәсәбәттәр, беҙҙең заманға хас кире күренештәр менән осрашасаҡбыҙ.
- Беҙ һеҙҙең менән йыл да әсәйҙәр тураһында иншалар яҙабыҙ. Һеҙҙең ижади эштәрегеҙ барыһы ла миндә һаҡлана. Шуларҙың береһен уҡып ишеттергем килә. (1 уҡыусының иншаһы уҡыла).
Йомғаҡлау.
Дәрес башындағы һорауға кире әйләнеп ҡайтайыҡ. Ни өсөн әҫәр «Мәтрүшкә еҫе» тип атала? (Мәтрүшкә – тыуған ерҙең биҙәге. Мәтрүшкә еҫе күңелде байыта, сафландыра, йәшәү шатлығы уята. Әҫәрҙә тормош мәшәҡәттәренә сумып, әсәһенең тере кеше булыуын онотоп йөрөгән Хәйбулланың хистәрен мәтрүшкә еҫе яңырта.)
Халыҡ хәтерендә әсәйҙәрҙе ҡәҙерләү, уларҙың ғаиләлә тотҡан урыны, роле тураһында бик күп мәҡәлдәр һаҡланып ҡалған. Экранда бирелгән мәҡәлдәрҙең икенсе яртыһын табығыҙ һәм әҫәргә тура килгәнен айырып әйтегеҙ.
Йәннәт әсәйҙәрҙең бала күңеле далала.
Әсә күңеле балала, Тәңре хаҡы.
Әсә хаҡы - бала етем булмай.
Әсә янында аяҡ аҫтында.
(Әсә хаҡы – Тәңре хаҡы. Әсә күңеле балала, бала күңеле далала.)
Беҙҙең илдә әсәйҙәрҙең бәҫен күтәреү өсөн бик күп эштәр башҡарыла.
Республикала Әсә йылы иғлан ителде. Шулай уҡ һәр йыл һайын ноябрҙең һуңғы көнөндә әсәләр көнөн билдәләү яҡшы традицияға әйләнде. Был көндө иң беренсе булып Анна Джерси тигән уҡытыусы әсәһенә арнап үткәрә башлай. Байрамдың маҡсаты бер: иң бөйөк кеше - Әсәгә - сикһеҙ хөрмәтебеҙҙе, мөхәббәтебеҙҙе белдереү, уның алдында баш эйеү, күңел йылыһын бүләк итеү.
Өйгә эш. Әсәйҙәр көнө алдынан ҡәҙерлеләрегеҙгә әйтергә теләгән иң ихлас, ысын йөрәктән сыҡҡан һүҙҙәрегеҙҙе хат итеп яҙып килегеҙ.
Номер материала: 36680032451
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
Йәш инспекторҙар ярышты
12 октября 2016 йыл | Мәғариф, Хоҡуҡ
Юлдарҙа юл-транспорт имгәнеүҙәрен профилактикалау һәм юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен өйрәнеүгә балаларҙың иғтибарын йәлеп итеүҙе маҡсат итеп ҡуйған конкурста район үҙәге мәктәптәренән 4 команда ҡатнашты.
Бәйге башланыр алдынан унда ҡатнашыусыларҙы Балалар ижады үҙәге директоры И.П.Шаульская һәм ЮХХДИ-ның пропаганда буйынса инспекторы М.Р.Басиров сәләмләне һәм уңыштар теләне.
Бәйге башланыр алдынан унда ҡатнашыусыларҙы Балалар ижады үҙәге директоры И.П.Шаульская һәм ЮХХДИ-ның пропаганда буйынса инспекторы М.Р.Басиров сәләмләне һәм уңыштар теләне.
Байрамды лайыҡлы ҡаршылайбыҙ
12 октября 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Ағымдағы йылда районыбыҙҙың мәҙәни тормошонда ыңғай күренештәр, ҙур уңыштар күп булды. Быйыл "Мәргән уҡсы” республика бәйгеһенең, "Яратам һине, тормош!” фестиваленең зона этабы беҙҙә үтеүе лә күп нәмә тураһында һөйләй.
Ижади коллективтарыбыҙ ҙа һынатманы – "Байыҡ” балалар республика телевизион бейеү конкурсында КБГИ уҡыусылары Г.Дәүләтбаева менән Э.Ҡолмановалар (етәксеһе – А.Буранова) Гран-при, ә "Быҙыбыт” өлгөлө халыҡ бейеүҙәре ансамбле (етәксеһе – И.Хәбибуллин) I урынды яуланы.
Ижади коллективтарыбыҙ ҙа һынатманы – "Байыҡ” балалар республика телевизион бейеү конкурсында КБГИ уҡыусылары Г.Дәүләтбаева менән Э.Ҡолмановалар (етәксеһе – А.Буранова) Гран-при, ә "Быҙыбыт” өлгөлө халыҡ бейеүҙәре ансамбле (етәксеһе – И.Хәбибуллин) I урынды яуланы.
Юлдар төҙөлөшө киң ҡолас алды
12 октября 2016 йыл | Йәмғиәт
Районда быйыл юлдар төҙөлөшө бу-йынса күләмле генә эштәр башҡарылды.
"Красноусол коммуналь хужалыҡ” МУП-ы һәм район юл төҙөү-ремонтлау идаралығы тарафынан юлдарға асфальт һалыу, ремонтлау, күтәртеү эштәре алып барылды һәм әле лә дауам итә.
"Красноусол коммуналь хужалыҡ” МУП-ы һәм район юл төҙөү-ремонтлау идаралығы тарафынан юлдарға асфальт һалыу, ремонтлау, күтәртеү эштәре алып барылды һәм әле лә дауам итә.
Уңыш зарланырлыҡ түгел
12 октября 2016 йыл | Ауыл хужалығы
Яңғыҙҡайын ауылына илтеүсе юлдың һул яғындағы иркен баҫыу уртаһындағы сөгөлдөр өйөмдәре алыҫтан осо-ҡырыйы булмаған тау теҙмәләрен хәтерләтә. Иҫәбе-һаны юҡ төҫлө был ҙур өйөмдәрҙең.
-100 гектар баҫыуҙан алынған уңыш инде был. Мораҡ юлындағы 80 гектарҙағы сөгөлдөрҙө лә сығарып бөттөк. Әле бына Рушат Вахитов "Франц-Клэйн” комбайнында йәнәшәләге 160 гектарлыҡ баҫыуҙа эшләй башлағайны ла, ыратып ҡына китә алмай. Төнө буйы ҡойоп ямғыр яуҙы бит, ер ныҡ дымлы, - ти "ШЭ Мөьминов Р.В.” крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе Риф Вәкил улы. – Барлығы 6 мең тоннанан ашыу уңыш ята баҫыуҙа. Ташырға машиналар етешмәй. Көнөнә кәмендә 40-50 машина оҙатҡанда һәйбәт булыр ине лә бит…
-100 гектар баҫыуҙан алынған уңыш инде был. Мораҡ юлындағы 80 гектарҙағы сөгөлдөрҙө лә сығарып бөттөк. Әле бына Рушат Вахитов "Франц-Клэйн” комбайнында йәнәшәләге 160 гектарлыҡ баҫыуҙа эшләй башлағайны ла, ыратып ҡына китә алмай. Төнө буйы ҡойоп ямғыр яуҙы бит, ер ныҡ дымлы, - ти "ШЭ Мөьминов Р.В.” крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе Риф Вәкил улы. – Барлығы 6 мең тоннанан ашыу уңыш ята баҫыуҙа. Ташырға машиналар етешмәй. Көнөнә кәмендә 40-50 машина оҙатҡанда һәйбәт булыр ине лә бит…
“Йәш ғаилә - 2016”
12 октября 2016 йыл | Йәмғиәт
Ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу һәм ғаилә институтын популярлаштырыу маҡсатында 28 октябрҙә район мәҙәниәт һарайында Рәсәй киноһы йылына арнап "Йәш ғаилә - 2016” конкурсы үтә.
Конкурста йәштәре 35-тән артмаған һәм 17 йәшкә тиклемге балалары булған ғаилә парҙары ҡатнаша. Унда ҡатнашыусыларға ғаилә хаҡында презентация, баланың ижади номеры һәм ғаилә күргәҙмәһен әҙерләргә кәрәк буласаҡ.
Конкурста йәштәре 35-тән артмаған һәм 17 йәшкә тиклемге балалары булған ғаилә парҙары ҡатнаша. Унда ҡатнашыусыларға ғаилә хаҡында презентация, баланың ижади номеры һәм ғаилә күргәҙмәһен әҙерләргә кәрәк буласаҡ.


text:
ПОЛИЦИЯ ХӘБӘР ИТӘ
21 января 2015 йыл | Хоҡуҡ
(31 декабрь – 11 ғинуар)
Эскән килеш автомашинаны алып киткән31 декабрь көндө М.-дан эскән хәлдәге ире уның атаһының автомашинаһына ултырып сығып китеүе хаҡында хәбәр алына. Юл-патруль хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре тарафынан автомашина туҡтатылып, был баш-баштаҡҡа ҡарата административ протокол төҙөлә.
Бер урында – документ, икенсеһендә ит ризыҡтарына "айыу майы һөрткәндәр”1 ғинуарҙа Һабай ауылында А. үҙенең документтарын урлауҙары хаҡында хәбәр итә. Асыҡланыуынса, уғрының элекке өйҙәше булыуы билдәле була.
5 ғинуарҙа иһә Красноусол баҙарындағы ит павильонындағы келәттең тәҙрәһен алып инеп билдәһеҙ әҙәмдәрҙең ит ризыҡтарына "айыу майы һөртөү” факты теркәлә. Бының буйынса енәйәт эше асыла.
Ҡатыны ирен туҡмаған3 ғинуарҙа Архангелка ауылында йәшәүсе С.-ға медицина ярҙамы күрһәтелә. Төрлө тән йәрәхәттәре һалынған был әҙәмде ҡатыны туҡмаған.
Башына балта төйҙәһе менән һуғыуҙан йән биргән4 ғинуарҙа Игенйылға ауылында Н.-дың үлеүе хаҡында хәбәр алына. Тикшереүҙән асыҡланыуынса, Н.-дың өйөндә эскелек барышында А. менән Н. араһында талаш сыға. Ошо ваҡытта А. балта төйҙәһе менән Н.-дың башына һуға. Һәм зыян күреүсе алынған йәрәхәттән шундуҡ йән бирә, ә бынан һуң ҡыҙып алған А. ҡатынының арҡаһына балта менән һуға. Был факт буйынса енәйәт эше ҡуҙғатыла.
"Үлгән” тигән ялған хәбәр ебәргән8 ғинуарҙа полицияға Т. апаһының үлеүе хаҡында хәбәр итә. Был фактты урынға барып тикшергәндә, уның ялған хәбәр булыуы асыҡлана. Ә бына дөрөҫлөккә тап килмәгән хәбәр еткереүсе Т. иһә үҙе иҫерек хәлдә була. Был әҙәмгә ҡарата административ протокол төҙөлә.
Эсеп балаларын ҡарамаған11 ғинуарҙа Ф.-нан ҡатынының эскелек менән мауығыуы һәм балаларын ҡарамауы хаҡында хәбәр алына.
Эске эштәр бүлеге штабынан алынған мәғлүмәттәр буйынса
И.ӘЛИБАЕВА әҙерләне.


text:
Фото:
Мордовия балалары Башҡортостанда ял итәсәк
Фото:
131 бала – Мордовия интернаттары тәрбиәләнеүселәре —Башҡортостанға килде. Бында, «Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе» федераль дәүләт унитар предприятиеһының ҡала ситендәге һауыҡтырыу лагерында, улар йәй аҙағынаса буласаҡ, сәләмәтлеген нығытасаҡ, алдағы уҡыу йылына көс туплаясаҡ.
Нимәһе мөһим — балалар менән бергә Мордовиянан оҙатыусылар сифатында килгән педагогтар республикала булған араға лагерға эшкә алынған. Вожатыйҙар урындағы студенттар иҫәбенән тупланған.
«Известия Мордовии» гәзитенән хәбәр итеүҙәренсә, йәйгеһен балалар йорттары һәм интернат тәрбиәләнеүселәре ғәҙәттә балалар лагерҙарында йәшәй. Әммә янғын хәүефе арҡаһында төбәктә уларҙы эвакуациялау тураһында ҡарар ителә. Йәй аҙағына тиклем балаларҙы үҙҙәрендә ҡабул итеү тәҡдиме менән Мордовияға Волга буйы федераль окугының бар төбәге, шулай уҡ Ленинград һәм Волгоград өлкәләре мөрәжәғәт иткән.
Дүшәмбе көндө интернатта тәрбиәләнгән 70 бала автобустарҙа Һамар өлкәһенең Красноярский районында урынлашҡан «Космос-2» лагерына уңышлы барып еткән. Балалар ялы буйынса бөтә сығымдарҙы өлкә бюджеты үҙ өҫтөнә алған.
Ошо уҡ көндө Мордовиянан 131 бала Башҡортостанға ял итеүгә оҙатыла. Балаларҙы ташыу «Рәсәй тимер юлдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәте иҫәбенә башҡарылған. Куйбышев тимер юлы начальнигы Сергей Кобзев үҙенә мөрәжәғәт иткәндән һуң тиҙ арала Мордовия үҫмерҙәренә өс тағылма вагон бүлеү тураһында ҡарар итә һәм улар Мәскәүҙән ебәрелә.
— Балаларыбыҙҙы ҡабул иткән төбәк башлыҡтарына — Владимир Владимирович Артяковҡа һәм Рөстәм Зәки улы Хәмитовҡа, беҙгә ярҙам иткәндәрҙең барыһына ла ихлас рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ, — ти Мордовия Республикаһы мәғариф министрының беренсе урынбаҫары Татьяна Каргина. –Урман янғындары менән бәйле хәл-ваҡиғалар хафаландырғанға күрә, балаларҙы эвакуацияларға ҡарар ителде.


text:
Пенсия фонды Башҡортостандың социаль программаларында ҡатнаша
Башҡортостан халҡына социаль ярҙам программаһын өҫтәп финанслауға 2011 йылда Рәсәй Пенсия фонды бюджетынан 18,9 млн һумға субсидиялар бүленгән. Өҫтәп финанслау шарттарында республика бюджетынан да ошондай уҡ сумма бүленде, тип хәбәр иттеләр Пенсия фондының төбәк бүлексәһе матбуғат хеҙмәтенән.
Иглин районының Урман ҡасабаһынан 295 пенсионер ғәҙәттән тыш хәл арҡаһында күргән зыянды өлөшләтә ҡаплауға адреслы социаль ярҙам алған; республикалағы 301 пенсионерҙың йорттарына газ үткәреүгә бәйле сығымдары өлөшләтә ҡапланған.
Психоневрологик интернаттарҙағы мунса-кер йыуыу бүлексәләрендә, туҡланыу блоктарында капиталь ремонт үткәрелгән, кер йыуыу һәм кухня-аш бешереү ҡорамалдары, мебель һатып алынған.
— Был саралар 1826 кешенең йәшәү шарттарын яҡшыртырға мөмкинлек биргән, — тип билдәләне Рәсәй Пенсия фонды Идараһы ағзаһы, Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостан буйынса бүлексәһе идарасыһы Фоат Хантимеров.
— Кәрәкле социаль-көнкүреш, медицина, хоҡуҡи һәм башҡа төрлө хеҙмәттәр күрһәтеү маҡсатында республика район һәм ҡалаларындағы 17 халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплекслы үҙәге өсөн 17 «ГАЗель» микроавтобусы һатып алынды, — тип өҫтәне республикалағы Пенсия фондының башлығы.


text:
Башҡортостан Президенты Указы менән кадрҙар буйынса комиссия булдырылды
Республика башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы кадрҙар буйынса комиссия булдырыу тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы. Был – дәүләт граждан хеҙмәтенең дәүләт һәм етәксе вазифаларына, шулай уҡ республика ҡарамағындағы ойошмалар етәкселәре вазифаһына тәғәйенләү өсөн кандидаттар һайлау менән шөғөлләнәсәк коллегиаль кәңәшмә органы, тип хәбәр иттеләр Президенттың матбуғат хеҙмәтенән.
Республика дәүләт органдарына һәм урындағы үҙидара органдарына кадрҙар мәсьәләһе буйынса тәҡдимдәр әҙерләү, төбәктең кадрҙар сәйәсәте буйынса башҡа көнүҙәк мәсьәләләрҙе тикшереү шулай уҡ комиссия бурыстарына инә.
Комиссия эшенә ғалимдарҙы, йәмәғәтселек вәкилдәрен, бойондороҡһоҙ эксперттарҙы йәлеп итеү планлаштырыла.
Кадрҙар буйынса комиссия составында – 17 кеше. Уның рәйесе булып республика Президенты Рөстәм Хәмитов сығыш яһай.


text:
Салауат Харасов: «Контроль-иҫәп палатаһы тикшереүҙәре һөҙөмтәһендә Башҡортостан бюджетына 465 млн һум ҡайтарылған»
— Уҙған йыл эсендә генә контролдә тотоу саралары һөҙөмтәһендә ойошмалар иҫәбенә һәм бөтә кимәлдәге бюджетҡа 465 миллион һум аҡса кире ҡайтарылды, мөлкәтте һөҙөмтәһеҙ файҙаланыуҙан килеп тыуған бер ярым миллиард һум күләмендәге зыян ҡапланды, — тип хәбәр итте бөгөн Рәсәй Федерацияһы Контроль-иҫәп органдары ассоциацияһы Президиумының ултырышында Башҡортостандың Контроль-иҫәп палатаһы башлығы Салауат Харасов.
Ултырышта, республикала бюджет средстволарын файҙаланыуға дәүләт финанс контроленең һөҙөмтәле системаһы булдырылды, республиканың Контроль-иҫәп палатаһы тураһындағы закон яңыртылды һәм уның составы көсәйтелде, Башҡортостан Республикаһының Контроль-иҫәп органдары советы ойошторолдо, тип билдәләнде.
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡта аҡсаның нисек файҙаланылыуын контролдә тотоу Контроль-иҫәп органдары ассоциацияһы Президиумының бөгөнгө күсмә ултырышындағы төп тема булды. Ошоға бәйле Салауат Харасов республика етәкселегенең торлаҡ-коммуналь хужалыҡты күҙ уңынан ысҡындырмауын һәм уның граждандар йәшәйешенең сифатын билдәләүсе өҫтөнлөклө өлкә булыуын билдәләне. Башҡортостандың Контроль-иҫәп палатаһы был өлкәлә ресурстар менән нисек идара ителеүен контролдә тота.
БР Контроль-иҫәп палатаһы башлығы әйтеүенсә, дүрт йыл эсендә Башҡортостан күп фатирлы йорттарҙа капиталь ремонт үткәреү һәм граждандарҙы авария хәлендәге йорттарҙан икенсеһенә күсереү өсөн республика һәм урындағы бюджеттарҙан өҫтәп финанслау менән бергә дөйөм алғанда Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фондынан 11 млрд һумдан ашыу аҡса йәлеп иткән.
Был адреслы программаларҙың ижтимағи-иҡтисади һөҙөмтәһе ғәйәт ҙур. 2008-2011 йылдарҙа дөйөм майҙаны 4 млн квадрат метрлыҡ меңдән ашыу күп фатирлы йорт ремонтланған, 225 меңгә яҡын кеше йәшәү шарттарын яҡшыртҡан һәм 14 меңдән ашыу кеше бөтә уңайлыҡтары булған фатирҙарға күсерелгән.
Ошо дәүләт ресурстары һөҙөмтәле үҙләштерелһен өсөн, БР Контроль-иҫәп палатаһы Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды менән Фонд тарафынан күрһәтелгән финанс ярҙамының нигеҙлелеге һәм уларҙы ҡулланыуҙың һөҙөмтәлелеге мәсьәләләре буйынса килешеү төҙөнө.
Һуңғы ике йылда республика ревизорҙары муниципаль берәмектәрҙең күбеһен Фонд средстволарын маҡсатлы һәм һөҙөмтәле ҡулланыуға тикшерҙе.
— Танырға кәрәк, тармаҡты яңыртыу буйынса инвестицияларҙы үҙләштергәндә етешһеҙлектәр бар, — тине Салауат Харасов. — Ремонт эштәрен башҡарыу өсөн торлаҡ бина хужаларының подряд ойошмаларын һайлағанда ҡағиҙәләрҙе боҙоуы конкуренцияны сикләй, һәм уларҙың сифатһыҙ башҡарылыуына, билдәләнгән ваҡытҡа өлгөртмәүҙәренә килтереүе ихтимал.
Шул уҡ ваҡытта Башҡортостандың Контроль-иҫәп палатаһы башлығы федераль ҡануниәттә контракттың башланғыс хаҡын билдәләүгә берҙәм ҡараш булмауын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Ошоноң арҡаһында ведомство был өлкәлә норматив-хоҡуҡи акт әҙерләргә тәҡдим итте. Бынан тыш, бюджет ресурстарын һаҡлау маҡсатында дәүләт контрактына нигеҙһеҙ ҡулланылған бюджет аҡсаһын кире ҡайтарыуҙы регламентлаусы пункт индереү тәҡдиме әйтеп ишеттерелде.
Салауат Харасов президиумды бер тапҡыр ҙур күләмдә торлаҡ биналар һатып алыуға конкурс документацияһын төҙөү практикаһына иғтибар итергә саҡырҙы. Был иҫәпле генә фатир һатырға мөмкинлеге булған төҙөүселәрҙең ҡатнашыуын сикләй. Ошо рәүешле эре төҙөүселәр менән генә сикләнгән конкуренцияла бюджет аҡсаһын күп экономиялап булмай.
Контроль-иҫәп палатаһы башлығы был программаларҙы уңышлы тормошҡа ашырыуға ҡамасаулаған бер нисә мәсьәләне билдәләп үтте. Улар иҫәбендә ул йорттарҙы авария хәлендә тип танылыу срогының ҡәтғи рәүештә 2010 йылдың 1 ғинуарына тиклем билдәләнеүен атаны. Ошоноң арҡаһында был датанан һуң авария хәлендә тип табылған йорттарҙы адреслы программаға индереп булмай.
Ведомство алдында торған бурыстар иҫәбендә Салауат Харасов энергия ресурстарын рациональ файҙаланыуҙы контролдә тотоусы саралар комплексын һәм энергия ҡулланыу, энергия һаҡлау өлкәһендә бюджет аҡсаһын файҙаланыуҙың һөҙөмтәлелеген күтәреүҙе күрһәтте.
Әлеге ваҡытта Контроль-иҫәп палатаһы Рәсәй Иҫәп палатаһы менән берлектә Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды менән бүленгән аҡсаның нисек тотонолоуын тикшереү һәм электр, йылылыҡ энергияһына тарифтар үҙгәреүенә мониторинг буйынса контроллек итеү сараларында ҡатнаша. Тикшереү һөҙөмтәләре билдәләнгән ваҡытта Башҡортостан Президентына һәм Рәсәй Федерацияһының Иҫәп палатаһына тапшырыласаҡ.


text:
Фото:
Көньяҡ Уралды үҫтереү программаһы был төбәкте көрсөктән сығарырға тейеш
Фото:
Баймаҡ районын, Сибайҙы һәм Башҡортостандың бөтә Көньяҡ Урал төбәген комплекслы үҫтереү программаһы республиканың был өлөшөн көрсөктән сығарырға һәм уны үҫтереүгә яңы этәргес бирергә ярҙам итәсәк. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов вице-премьер, БР Хөкүмәте Аппараты етәксеһе Илшат Тажитдиновҡа ошо йүнәлештәге программаны әҙерләргә ҡушты.
— Программа Көньяҡ Уралда һалынған иҡтисади хәлде, уның ауыл хужалығы һәм эшкәртеүсе предприятиелары торошон, был яҡтың тәбиғи һәм кадрҙар ресурстарын иҫәпкә алып әҙерләнергә тейеш, — тине Рөстәм Хәмитов. – Бында башҡа төбәктәрҙән ҙур инвесторҙар йәлеп итеү кәрәклеге һәм бәләкәй бизнес өсөн уңайлы шарттар булдырыу иҫәпкә алынырға тейеш.
Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, Көньяҡ Урал — республикабыҙ өсөн «хәүеф зонаһы» ул. Әгәр Башҡортостандың үҙәк һәм төньяҡ райондары быйыл тәүге тапҡыр ҡоролоҡҡа осраһа, Көньяҡ Урал өсөн был күнегелгән күренеш – ул ҡоролоҡтан дүртенсе йыл рәттән яфа сигә.
— Уңайһыҙ һауа шарттарына ҡарамаҫтан, бында йәшәүсе кешеләр уны еңеп сығырға һәм бирешмәҫкә өйрәнгән, — тине Рөстәм Хәмитов. – Ләкин уларҙың барыһына ла, район һәм ҡала башлыҡтарынан башлап, хәҙерге баҙар шарттарында эшләргә өйрәнергә кәрәк. Беҙ барыбыҙ ҙа “көслө” еңгән донъя конкуренция майҙанында йәшәйбеҙ. Әгәр ошоно аңыбыҙға һеңдермәһәк һәм кәрәкле сараһын күрмәһәк, еңеләсәкбеҙ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 449
БИЛӘН, рельеф мезоформаһы, һөҙәк үрле тау һыртының йәнәш бейеклектәргә ҡарата еңелсә түбәнәйеүен сағылдыра. Б. ғәҙәттә тәрәнерәк, киҫкен кәүҙәләнгән, текә битләүле артылыштарҙың бер төрө булып тора. Тау һырттарының киң түңәрәк түбәләренә хас. Һырттың ҡапма-ҡаршы битләүҙәрендә урынлашҡан ундуляциялы антиклиналь йыйырсыҡтарҙың сумыуына (тектоник биләндәргә), тау һыртына арҡыры ярылған зоналарға, йылға үҙәндәренең инеше ҡушылған урынға тура килә. Шулай уҡ ҡапма-ҡаршы урынлашҡан карҙар, боҙлауыҡ цирктары стеналарының бергә ҡушылыуы сәбәпле барлыҡҡа килеүе мөмкин. Тәрән, киң, яҫы төплө Б. тау үткәле тип атала (Тянь‑Шань тау системаһының көнбайыш өлөшөндә Мырҙабат биләне). Башҡортостанда Б. Елмәрҙәк, Оло Ҡалыу, Суртанды, Уралтау һ.б. һырттарҙа булыуы билдәле.
П.Н.Швецов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов