text:
АҠШ Конституцияһы
АҠШ Конституцияһы (ингл. United States Constitution) — АҠШ төп ҡанун, иң юғары юридик көс булыу. 17 сентябрь 1787 йылда Филадельф Конвента ҡабул ите. Халыҡ-ара беренсе Конституция. Ете бүлектәр тора, егерме ете үҙгәртеүҙәр ҡабул ителяр.
АҠШ Конституцияһына ярашлы дәүләт власы, суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Төҙөү һәм ратификация тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1783 йылда Версаль тыныслыҡ килешеүе менән Америка үҙаллылығы өсөн һуғыш тамамланды. Америка үҙаллылығы өсөн һуғыш ваҡытында, 1777 йылда Икенсе Континенталь конгресс Конфедерация статъялары конституционн документты ҡабул итте.
Конфедерация статъялары бик насар документ булды: бер штат законға ҡаршы булып, законды юҡҡа сығарырға бурыслы булды. Джордж Вашингтон документты «ҡом бауы» тип атаны (ropes of sand)[1]. Шулай булғас ошо документты алмаштырыу кәрәк ине.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ John R. Alden George Washington: A Biography — LSU Press, 1996. — P. 221. — 326 p. — ISBN 9780807121269.


c: text/html

text:
Тыл ветерандары
Ауылдарҙа коллективизация башланғас, Аҙнағолда ла «Ҡамшаҡ» колхозы ойошторола. Ғимранов Әхмәди ағайҙың ғаиләһе лә колхоз ағзалары булып китә. Татыу, матур донъя ҡороп, тырышып эшләйҙәр. Бер-бер артлы 4 ир бала: 1928 йылда - Мотаһар, 1930 йылда - Моталап, 1934 йылда - Хәҙис, 1940 йылда Хатап донъяға килә. Колхозда йыл әйләнәһенә эш бөтмәй. Әхмәди ағай ирҙәр эшен башҡарһа, тормош иптәше Гөлйыһан һыйырын да һауа, көлтә лә бәйләй, игенен дә утай. Тырышып эшләп йөрөгәндә ҡәһәрле һуғыш башлана. Бөтә көс дошманды еңеүгә йүнәлтелә. Аҙнағолдан 6 ғаиләне Сатра йәйләүенә ағас әҙерләргә ебәрәләр. Улар араһында Әхмәди Ғимрановтың ғаиләһе лә була.
Бөгөнгө мәҡәләм Әхмәди ағайҙың ике улы - Мотаһар һәм Моталап тураһында. Икеһе лә бер ваҡыттараҡ IV класты тамамлай. Сермәнгә йөрөргә алыҫ та, мөмкинлек тә булмай.
Сатра йәйләүендә Белорет заводына күмер әҙерләү өсөн ике мейес эшләй. Ике малайға ла эш була. Ботаҡ ташып, яндырып йөрөргә эшкинәләр. Ағасты 1 м 20 см оҙонлоғонда бысып, нәҙектәрен уртаға, йыуандарын дүрткә ярып өйөп ҡуялар. Леспромхоз яғынан әҙ-мәҙ, үлмәҫлек ризыҡ менән тәьмин итәләр. 1943 йылдың сентябрендә Әхмәди ағайҙы фронтҡа алалар. Бер генә хаты килә, Сталинград яғына китеп барабыҙ, тип яҙа. Әсәләре 4 бала менән тороп ҡалғас, 1944 йылда утын әҙерләүҙе ташлап, кире ауылға ҡайталар һәм колхоз эшенә сумалар. Малайҙар бесән әҙерләүҙә, ер тырматыуҙа, ферма эшендә эшләй. Мотаһар Әхмәди улын (һүрәттә уңда) тракторист ярҙамсыһы итеп ҡуялар, сөнки «Ната» тракторын тоҡандырыу бик ауыр була. 1946 йылда военкомат заводҡа эшкә мобилизовать итә. ФЗО- ла уҡып һөнәр алғас, мартен цехында эшләй. Эшләп йөрөгәндә башы йәрәхәтләнә һәм, эшкә яраҡһыҙ тип, эштән сығаралар. Ул ауылға ҡайтырға мәжбүр була. Ҡайтҡас, Рәйсә исемле ҡыҙ менән ғаилә ҡора. Татыу, матур тормошта 6 балаға ғүмер бирәләр. Бөгөнгө көндә бөтәһе лә һау-сәләмәт, төрлөһө төрлө ерҙә матур йәшәйҙәр. Ял көндәрендә тыуған йорттары күңелле шау-шыуға күмелә. Тик тормош иптәше Рәйсә апай ҡаты һәм оҙаҡ ауырыуҙан 2004 йылда вафат булып ҡала. Белореттан ҡайтҡас та Аҙнағол ауылында тәүҙә учетчик, колхоз юлламаһы менән умартасы һөнәренә уҡый. Колхозда умарталар һанын 120-гә ет- керә. Тик колхоздың ҡортсолоҡҡа бирелерлек хәле булма- ғанлыҡтан, тарҡала. Мотаһар Әхмәди улы 1984 йылда колхоз-ара лесхоз ойошмаһына урмансы булып эшкә күсә. Бында 1994 йылға тиклем эшләп хаҡлы ялға китә. Әммә, оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, ҡортсолоҡто ташламай. Алған табышын балаларына тарата. Белгәнен ҡортсолоҡ менән шөғөлләнгән йәштәргә ѳйрәтә. Мәктәп уҡыусылары, балалар йорто тәрбиәләнеүселәре менән осрашыуҙарға йөрөй. Ауылда иң олоһо булғанлыҡтан, һәр кемдең ата-бабаларының тор- мош юлын белә.
Моталап Әхмәди улының да хеҙмәт юлы колхозда башлана. IV класты тамамлаған малайҙарға ла эш йәйен дә, ҡышын да табылып тора. - Еңеү көнөн беҙ яланда ҡаршыланыҡ. Ағайым Мотаһар трактор ярҙамсыһы, ә мин ат менән ер тырмата инем. Атҡа менеп ултырып булмай, сөнки ул бик ябыҡ. Шуға мин атты етәкләп йөрөнөм. Аяҡта - сабата. Ер еүеш, сабатаға йәбешә, ахырҙа ялан аяҡ йөрөйөм. Бер кеше килеп, беҙҙе ауылға саҡырып ҡайтты. Шунда беҙ ауыл халҡының илауын да, шатланыуын да күрҙек, - тип иҫкә ала Моталап Әхмәди улы.
1946-1948 йылдарҙа Тирлән һөнәрселек училищеһында уҡып, тимер юл транспорты слесары һөнәренә эйә була. Аҙаҡтан Белорет ФЗО- һында уҡып, металлургия комбинатында канатсы булып эшләй. Көҙ көнө ауылына ҡайтып барғанда колхоз яландарында өр-яңы комбайндарҙың иген урғанын күргәндән һуң комбайнер булыу теләге уяна. Иптәш егеттәре менән Учалы районы Вознесенский механизаторҙар әҙерләү курсына уҡырға китә. 6 ай уҡығандан һуң Сермән МТС-ында комбайнер булып эш башлай. 1952 йылда хәрби хеҙмәткә саҡырыла, унда ла өҫтәлмә һөнәр алыу бәхете тейә. Ул автомеханик һөнәрен үҙләштереп, 1956 йылға тиклем Хабаровск ҡалаһы эргәһендәге авиаполкта авиомеханик бу- лып хеҙмәт итә. Әммә был һөнәр буйынса эш урыны булмағанлыҡтан, колхозда механизатор булып эшләй. 1959- 1968 йылдарҙа Өфө-Белорет аэропорттарында эшләй. Был ваҡыттарҙа леспромхоздар дәр- рәү күтәрелеп китә. Моталап Әхмәҙи улы Нура леспромхозына эшкә күсә. Шул осорҙа Өфө урман техникумын ситтән тороп тамамлай. 1972 йылда район Советына саҡырып, яңы колхоз-урман хужалығына директор итеп тәҡдим итәләр. Был вазифала ул 1982 йылға тиклем эшләй. Бында үҙен хәстәрлекле, оҫта ойоштороусы итеп таныта. Ҡалала һәм Сермәндә таҡта ярыу цехы асалар. Шул уҡ ваҡытта һепертке, һаплыҡ, щеткалар әҙерләү буйынса эш урыны булдырыла. Ағас үҫентеләрен һатып алмаҫ өсөн теплица эшләтә һәм колхоздар ҡырҡҡан диләнкәләрҙә ҡарағай ағасы үҫентеләрен ултырталар. 1982 йылда Ишлелә реалбаза участкаһында эшләгәндә сельпо рәйесе итеп һайлана. Тәүҙә Ишлелә, берләштерелгәс, Сермәнгә күсә. Бында ла үҙен һынатмай. Сабыр холоҡло, кешелекле булыуы һәм үҙ эшенә намыҫлы ҡарауы менән абруй һәм хөрмәт яулай. Сельпо директоры вазифаһында Ишле, Сермән, Үҙән ауыл Советтарына ҡараған сауҙа нөктәләрендә эште яйға һала. Сермәндә - универмаг, Аҙналыла магазин асыуҙы юллай, булғандарын ремонтлата.
Моталап Әхмәди улы ауыл тормошонда ла әүҙем ҡатнаша, бер нисә саҡырылыш ауыл Советы депутаты булып һайлана. Хаҡлы ялға сыҡҡас, ветерандар советы ағзаһы була. Яңғыҙы булһа ла, һыйыр, ҡош- ҡорт тота. Үҙенең тракторы, еңел машинаһы бар. Әнисә апай менән 1957 йылда өйләнешеп, 2 ҡыҙ һәм 3 малайға ғүмер бирәләр. Әнисә апай 2001 йылда вафат булып ҡалды. Балалары утын-бесән әҙерләүҙә һәм башҡа йорт эштәрендә ярҙам итә, терәк- таяныс булып йәшәй.
Яҙған мәҡәләмде уҡып сыҡ- ҡас, Мотаһар еҙнә бына нәмәләр өҫтәне:
- Атайҙан бер генә хат килде. Беҙгә уның үлеме йәки хәбәрһеҙ юғалыуы тураһында хат булманы. Шуның өсөн әсәйебеҙ беҙҙе, атайығыҙ үлмәгән, тиҙ үк ҡайтып етер, тип йыуата торғайны. Ҡайҙа ғына булһаҡ та, бер телем икмәктең яртыһын өйҙәге ҡустыларға һаҡланыҡ. Хәҙер тормош еңел, ҡәҙерен генә белеп йәшәргә кәрәк. Бына шулай, ике миҙалға лайыҡ булған тыл һәм хеҙмәт ветерандары бөгөнгө көндә күптәргә өлгө булып гөрләтеп йәшәй.
Солтан СИРАЖЕТДИНОВ.
Сермән ауылы.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ҙур һәм урта предприятиелар килеме ғинуар-сентябрҙә 44,2 процентҡа артты
Башҡортостандың ҙур һәм урта предприятиелары һәм ойошмалары в ғинуар-сентябрҙә бөтәһе 106,1 миллиард һум күләмендә килем алды, был 2012 йылдың ошо уҡ күрһәткесенән 44,2 процентҡа күберәк, тип хәбәр итә Башҡортостанстат. Һайлап алыуға банкылар, страховка һәм бюджет ойошмалары индерелмәне .
Зыянлы эшләүсе ҙур һәм урта ойошмалар өлөшө 18,8 процент тәшкил итте, 2012 йылдың ғинуар-сентябрендә 19,2 процент ине. Уларҙың зыян суммаһы 20,6 миллиард һумдан 11,4 миллиард һумға тиклем кәмене.
Йыл башынан алып кредитор бурысы 2,5 процентҡа кәмене һәм октябрь башына 11,9 миллиард һум тәшкил итте — был бөтә кредитор бурысының 2,9 проценты. Дебитор бурысы 20,8 миллиард һум — йыл башындағынан 27,3 процентҡа күберәк. Дөйөм кредитор бурысы дебитор бурысынан 8,3 процентҡа артығыраҡ.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Январь 2018 года » Страница 5
Киҙеүҙән һаҡланығыҙ!
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 19-01-2018, 07:00
Данлыҡлы Тула перәниктәрен кем генә тәмләп ҡарамаған икән?
Яңылыҡтар таҫмаһы // 18-01-2018, 18:41
Тула самауырҙары менән был татлы ризыҡ әле лә өлкәнең төп бренды иҫәпләнә. Тула сувенир продукттарын етештереү буйынса кондитер фабрикаһы хәҙер башҡорт балы менән дә үҙҙәренең тәмлекәстәрен етештерә башлаясаҡ. Ике брендты берләштереү Рәсәй баҙарына күпләп яңы сифатлы тауар сығарырға мөмкинлек бирәсәк, тигән фекерҙә кондитер фабрикаһы етәкселеге. Ризыҡта балдың составы 6 процент тәшкил итә. Әле улар Башҡортостандан күмәртәләп алырға бал етештереүселәрҙе эҙләй.
Тула кондитер фабрикаһының аҙнаһына 3 тонна перәник етештереү мөмкинлеге бар. Татлы ризыҡ ҡулдан , төрлө формаларҙа эшләнә. Башҡорт балын етештереп эшләнгән сувенирҙың дизайны әле эшләнелеү өҫтөндә.
Һеҙ нисек уйлайһығыҙ? Башҡортостанда был тауар үтемле булыр микән? Башҡорт балынан эшләнгән Тула перәниктәрен сит илдәрҙә, сит өлкәләрҙә йәшәүсе таныштарығыҙға күстәнәскә алып барыр инегеҙме?...
Тула кондитер фабрикаһының аҙнаһына 3 тонна перәник етештереү мөмкинлеге бар. Татлы ризыҡ ҡулдан , төрлө формаларҙа эшләнә. Башҡорт балын етештереп эшләнгән сувенирҙың дизайны әле эшләнелеү өҫтөндә.
Һеҙ нисек уйлайһығыҙ? Башҡортостанда был тауар үтемле булыр микән? Башҡорт балынан эшләнгән Тула перәниктәрен сит илдәрҙә, сит өлкәләрҙә йәшәүсе таныштарығыҙға күстәнәскә алып барыр инегеҙме?...
Күрше, ҡас, мин – салют! (булған хәл)
Әҙәбиәт / Юмор // 18-01-2018, 10:51
В Башкирии создан штаб общественной поддержки Владимира Путина
Новости / Сәйәсәт // 18-01-2018, 09:49
В Башкортостане в среду, 17 января, начал работу региональный штаб общественной поддержки кандидата в Президенты России Владимира Путина. Он располагается в Уфе по ул. Цюрупы, 17.
Штаб возглавляют доверенные лица Владимира Путина — это ректор Уфимского государственного нефтяного технического университета Рамиль Бахтизин и генеральный директор АНО «Хоккейный клуб «Салават Юлаев» Тагир Ибрагимов, а также актриса Национального молодежного театра Республики Башкортостан Рушанна Бабич и генеральный директор Международного аэропорта «Уфа» Александр Андреев.
...
Штаб возглавляют доверенные лица Владимира Путина — это ректор Уфимского государственного нефтяного технического университета Рамиль Бахтизин и генеральный директор АНО «Хоккейный клуб «Салават Юлаев» Тагир Ибрагимов, а также актриса Национального молодежного театра Республики Башкортостан Рушанна Бабич и генеральный директор Международного аэропорта «Уфа» Александр Андреев.
...
Нужа ҡайҙа илтә?
Махсус бит / Проблема // 18-01-2018, 07:30
йәки беҙ нисек Мәскәүҙе яуларға маташтыҡ?
Эшһеҙ ҡалып, бер аҙ аптырап, шулай ҙа төрлө ҡыҙыҡлы нәмәләр уйлап сығара яҙып, әммә уларының төбөнә төшөп етә алмай, урынына еткерә алмаҫтай булып, хатта бер аҙ төшөнкөлөккә бирелә яҙыбыраҡ йөрөй инем, әхирәтем Светлана ойотҡотоп ебәрҙе: «Әйҙә, эшкә Мәскәүгә барайыҡ. Унда минең таныштар күп. Һәйбәт эшкә урынлашҡандар». Ә миңә шул хәбәр етә ҡалды. Бер нәмә тураһында ла асыҡламай, төпсөнмәй, хатта ниндәйерәк эш икәнен дә һорашмайынса, Светланаға эйәреп, эре мегаполисҡа барырға әҙерләнә башланым. Ысынлап та, әллә кемдәр әллә ҡайҙа барып, фәләнсә аҡса эшләп ҡайтҡан осор ҙа баһа. Ҡайһы бер ҡатындарҙың Себергә, сит илгә сығып олаҡҡаны иҫкә төштө. Бер кем дә хур булмаған әле. Туңғандарын белмәйем, хатта уңып, тормошон көйләп ебәреүселәр хаҡында ишетеп тә, күреп тә күҙем ҡыҙғаны бар. Гелән кабинетта компьютер алдында итәк туҙҙырып, тырнаҡ буяп ҡына ултырған наҙлыҡай түгелмен әле, ваҡыты менән сауҙала ла, дөйөм туҡланыу урындарында ла көн оҙоно бил бөгөп сыныҡҡан, йүгереп йөрөгән шәп ҡатынмын. Мәскәүгә икән, Мәскәүгә......
Йомадиәл әүүәл айында намаҙ ваҡыты (18 ғинуар - 16 февраль)
Новости / Иман // 18-01-2018, 07:00
Ғаилә йылында республикала «Етегән-2018» конкурсы башланды
Яңылыҡтар таҫмаһы // 17-01-2018, 16:50
Ул бит берҙән-бер ине...
Яңылыҡтар таҫмаһы // 17-01-2018, 13:49
19 ғинуарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында талантлы актер, драматург һәм педагог Илшат ЙОМАҒОЛОВтың тыуыуына 85 йыл тулыуға арналған хәтер кисәһе үтәсәк.
Унда Башҡорт дәүләт академия драма театры, Салауат һәм Стәрлетамаҡ драма театрҙары артистары ҡатнашасаҡ, драма әҫәрҙәренән өҙөктәр уйналасаҡ һәм “Башватҡыс” фильмы күрһәтеләсәк (“Башҡортостан” киностудияһы, режиссеры – А. Йомағолов).
Мөһабәт кәүҙәле, асыҡ сырайлы, тура һүҙле – ошондай булып замандаштары хәтерендә һаҡлана был шәхес. Ул уйнаған ролдәр видеояҙмаларҙа ғына түгел, халыҡ хәтеренә лә уйылып ҡалған. Илшат Йомағоловтың билдәле ролдәре араһында Макбет, Прометей, Никита, Протасов, Треплев кеүек классик образдар ҙа, Закир («Ҡара йөҙҙәр», М. Ғафури), Аҡъегет («Ай тотолған төндә», М. Кәрим) һәм башҡа ғашиҡ геройҙар ҙа бар. Арҙаҡлы шәхесебеҙҙең “Семәрле тәхет” трагедияһы, “Юғалтыуҙар аша”, “Торналар ҡайта”, “Буш сәңгелдәк” драмалары киң билдәле. Ә уның “Нәркәс”е классик әҫәрҙәр иҫәбенә инде, 1968 йылдан бирле сәхнәнән төшмәй ҡуйыла. Тағы ла Илшат Хәлил улы байтаҡ артист өсөн яратҡан педагог. Ул Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетында уҡытты.
Стәрлетамаҡ дәүләт драма театрын ойоштороуға күп көс һалған, драматург, актер, уҡытыусы булараҡ башҡорт театр сәнғәтенә бөтә ғүмерен арнаған Илшат Йомағоловтың хәтер кисәһендә ҡатнашып, уға булған хөрмәтебеҙҙе, һөйөүебеҙҙе тағы ла бер иҫбатлайыҡ.
Г. ВӘЛИТОВА.
...
Унда Башҡорт дәүләт академия драма театры, Салауат һәм Стәрлетамаҡ драма театрҙары артистары ҡатнашасаҡ, драма әҫәрҙәренән өҙөктәр уйналасаҡ һәм “Башватҡыс” фильмы күрһәтеләсәк (“Башҡортостан” киностудияһы, режиссеры – А. Йомағолов).
Мөһабәт кәүҙәле, асыҡ сырайлы, тура һүҙле – ошондай булып замандаштары хәтерендә һаҡлана был шәхес. Ул уйнаған ролдәр видеояҙмаларҙа ғына түгел, халыҡ хәтеренә лә уйылып ҡалған. Илшат Йомағоловтың билдәле ролдәре араһында Макбет, Прометей, Никита, Протасов, Треплев кеүек классик образдар ҙа, Закир («Ҡара йөҙҙәр», М. Ғафури), Аҡъегет («Ай тотолған төндә», М. Кәрим) һәм башҡа ғашиҡ геройҙар ҙа бар. Арҙаҡлы шәхесебеҙҙең “Семәрле тәхет” трагедияһы, “Юғалтыуҙар аша”, “Торналар ҡайта”, “Буш сәңгелдәк” драмалары киң билдәле. Ә уның “Нәркәс”е классик әҫәрҙәр иҫәбенә инде, 1968 йылдан бирле сәхнәнән төшмәй ҡуйыла. Тағы ла Илшат Хәлил улы байтаҡ артист өсөн яратҡан педагог. Ул Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетында уҡытты.
Стәрлетамаҡ дәүләт драма театрын ойоштороуға күп көс һалған, драматург, актер, уҡытыусы булараҡ башҡорт театр сәнғәтенә бөтә ғүмерен арнаған Илшат Йомағоловтың хәтер кисәһендә ҡатнашып, уға булған хөрмәтебеҙҙе, һөйөүебеҙҙе тағы ла бер иҫбатлайыҡ.
Г. ВӘЛИТОВА.
...
“Мине әсәйемдең вәкиле кеүек ҡабул итәләр” йәки Таңсулпан Бураҡаева яҙыусы булырмы?
Новости / Мәҙәниәт // 17-01-2018, 06:00
Был ғаилә ағзаларын республикала белмәгән кеше юҡтыр: яҙыусылар һәм “киношник” тар “ояһы” тип әйтергә була уны. Яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре, дәреслектәр авторы, Салауат Юлаев ордены кавалеры, милләтем, телем, илем, тип янып йөрөгән ил инәһе Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы Бураҡаеваның балалары ла ысын мәғәнәһендә халыҡ өсөн хеҙмәт итә.
Бөгөн был арҙаҡлы шәхес тураһында уның кесе ҡыҙы, режиссер, киносценарист Таңсулпан БУРАҠАЕВА менән әңгәмә ҡорҙоҡ....
30 мөмкинлектән – 16 мәрәй
Новости / Спорт // 16-01-2018, 07:00
«Салауат Юлаев» командаһы ун осрашыуҙан торған ситтәге ауыр сәфәрҙә, 30 мөмкинлектән 16 мәрәй яулап, ярайһы ғына һөҙөмтәгә өлгәште.
Улар тәүҙә «Аҡ барс»ҡа – 2:1 һәм «Сочи» хоккейсыларына ла 2:1 иҫәбенә еңелгәс, «Себер»ҙе – 6:3, «Барыҫ»ты – 2:0, «Авангард»ты – 2:1, өҫтәмә ваҡытта «Югра»ны – 4:3, «Динамо»ны (Рига) – 4:3 һәм буллит серияһында «Торпедо» уйынсыларын 3:2 иҫәбенә алдырҙы. «Спартак»ка 3:2 иҫәбенә отолоп, һуңғы бәйгелә «Северсталь» клубына өҫтәмә ваҡытта 3:2 иҫәбенә бирелде. Уйлап ҡараһаң, дәғүәселәре лә әллә ни көслөләрҙән булманы. «Югра» менән «Динамо» командаларын ғына һанамағанда. Улар икеһе лә плей-оффҡа мөмкинлектәрен юғалтты, ҡалғандар барыһы ла төп призға өмөтөн өҙмәй, һәр мәрәйгә йән бирерҙәй көрәшә.
Әлегә беҙҙең команда, 50 уйында 77 мәрәй яулап, Көнсығыш конференцияһында алтынсы урынды биләй. Даими беренселектә ҡалған алты осрашыуын да юлаевсылар үҙ майҙанында уҙғарып тамамлаясаҡ. Киләһе уйынын юлаевсылар иртәгә, 17 ғинуарҙа «Витязь» клубы менән уҙғара. Һуңынан беҙгә ЦСКА, «Слован», «Йокерит», «Сочи» һәм «Аҡ барс» киләсәк.
...


text:
- Подробности
- Просмотров: 387
ҠАЙБЫШЕВ Рөстәм Оскар улы (2.5.1963, Мәскәү), инженер‑механик. Физика‑матем. ф. д‑ры (1996). О.Ә.Ҡайбышевтың улы. ӨАИ‑ны тамамлағандан һуң (1985) шунда уҡ, бер үк ваҡытта 1988 й. алып Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары ин‑тында (1993 й. башлап лаб. мөдире) эшләй. 2008 й. алып Белгород милли тикшеренеү ун‑тында лаб. мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге динамик рекристаллашыуҙы, пластик деформация механизмдарын, металл матрицалы композит материалдарҙың, алюмин иретмәләренең һәм ҡоростарҙың үтә һығылмалылығын тикшереүгә арналған. Ҡ. ҡатнашлығында металдарҙы шыйыҡ фазала һәм юғары т‑рала изостатик преслау ысулы м‑н эшкәртеү технологияһы һәм уны башҡарыу өсөн ҡорамалдар, тәгәрмәстәр яһау өсөн һуңынан прокатлауҙы ҡулланып изотермик штамплау ысулдары, үтә ваҡ бөртөклө еңел иретмәләрҙе алыу ысулдары һәм уларҙың физик нигеҙҙәре уйлап табыла. Асыштары БР‑ҙың һәм РФ‑тың башҡа төбәктәренең сәнәғәт пр‑тиеларында индерелгән. 500‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 20 уйлап табыу авторы.
Н.П.Барыкин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 394
ҠУРАЙСЫЛАР СОЮЗЫ, Башҡортостан Республикаһының ҡурайсылар һәм фольклорсылар ижади берекмәһе. 1998 й. Өфөлә ойошторола, 2003 й. эшмәкәрлеген туҡтата, 2007 й. тергеҙелә. Төп маҡсаттары һәм бурыстары — милли‑мәҙәни һәм рухи мираҫты тергеҙеүгә һәм үҫтереүгә булышлыҡ итеү, Союз ағзаларының соц.‑хоҡуҡи һәм проф. мәнфәғәттәрен яҡлау. Ҡ.с. милли музыка фольклоры ҡомартҡыларын йыйыу, өйрәнеү һәм һаҡлау, мәҙәни‑ағартыу, нәшер итеү һ.б. эшмәкәрлектәрҙе тормошҡа ашыра; йәш ҡурайсыларға һәм фольклорсыларға ярҙам күрһәтә, уҡыу йорттарына традицион музыка ҡоралдарында башҡарыусыларҙы һәм фольклор өлкәһендәге кадрҙарҙы әҙерләүҙә, традицион кәсеп һәм һөнәрселекте (халыҡ музыка ҡоралдарын, ш. иҫ. думбыра, ҡумыҙ, ҡурай, ҡылҡумыҙ эшләү) үҫтереүҙә булышлыҡ итә. Әҙәбиәт һәм сәнғәт декадалары һәм көндәрен, музыка фестивалдәре һәм конкурстарын, ш. иҫ. И.Дилмөхәмәтов ис. Респ. ҡурайсылар конкурсын (2003 й. алып), Ҡурай байрамын (2001 й. алып), Ә.Исҡужин ис. Асыҡ ҡала ҡурайсылар конкурсын (2008 й. алып), хәйриә ижади кисәләрен һәм концерттарын ойоштороуҙа һәм үткәреүҙә ҡатнаша. Юғары етәксе органы — дөйөм йыйылыш (йылына кәмендә 2 тапҡыр), башҡарма органы — идара.
Идара рәйестәре: В.Я.Йомағужин (1998—2000), А.М.Айытҡолов (2007 й. алып), И.Р.Солтангәрәев (2010 й. алып).
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Руль артында йырлай Буранбай
Руль артында йырлай Буранбай
Ат йәки машина күрһәләр, малайҙарҙың иҫе китә. Барлыҡ донъяһын онотоп, беҙгә, ҡатын-ҡыҙға, аңлайышһыҙ дүрт тәгәрмәсле тимер өйөмө янында нимәлер эшләһендәрме йәки “ат”тары менән һөйләшһендәрме... Был ҡылыҡтарынан алған күңел бөтөнлөгө башҡа затҡа һәр ваҡыт сер булып ҡала килә. Хәйбулла егете Буранбай Билаловтың да, машиналар күрһә, иҫе китә. Машина ене ҡағылған, тиҙәр ундайҙар хаҡында.
Тәүге тапҡыр руль артына ултырғанда уға ун йәш була. Атаһының машинаһында йөрөп өйрәнә лә, ауыл араһында тегеләй-былай тәгәрмәс өҫтөндә саба бирә. Миңләхмәт ағай ҙа, бәләкәй малайҙың ынтылышын күреп, ирек ҡуя. 18 йәше тулыу менән Буранбай курстарға яҙыла һәм бәлиғ булыуына үҙ-үҙенә бүләк эшләй: шоферлыҡҡа танытма ала. Бер йәй эсендә атаһының машинаһы менән “таксовать” итеп, тәүге машинаһы – 7-се моделле “Жигули” өсөн аҡса туплай. Шунан башлана ла инде күңелле көндәр: юл яратҡан кешегә үҙ машинаһында йөрөүҙән дә рәхәтерәк нимә бар һуң?! Ике ҡустыһына ла шоферлыҡ серҙәрен өйрәтә. Алты йылда дүрт тапҡыр “тимер ат”ын алмаштыра. Студент кешенең кеҫә яғы һай була бит инде, өр-яңы машина алырға мөмкинлеге булмағас, булғанын йүнәтергә лә, төҙәтергә лә үҙенә өйрәнергә тура килә. Бөгөн иһә ул гөрләгән тауышын тыңлап йәки йөрөүенә ҡарап та машиналарҙың торошон һәм “һаулығын” белерлек оҫтаға әүерелгән. Руль артында бөтә Башҡортостанды, күрше Ырымбур һәм Силәбе өлкәләрен урап сыҡҡан. Әле Буранбай “иномарка” алыу тураһында хыяллана.
Хәйбулла районының Федоровка ауылында тыуып үҫкән егет менән “Гәлсәр һандуғас” конкурсында таныштыҡ. Бер ҡараһаң, “тимер ат” эйәрләгән егеттең киләсәктә йырсы булырға теләүе – ғәҙәти хәл. Сөнки Буранбай, баш ҡалала Республика иҡтисад лицей-интернатын тамамлағандан һуң, Сибай педагогия колледжының музыка бүлегендә белем алған. Ауыл мәктәбенең 2-се класында уҡығанда уҡ уның йырға һәләте барлығын белгән уҡытыусыһы Венера Мөхәмәтйән ҡыҙы Ҡыуандыҡова “Ай-һай, гөлкәйем” йырын өйрәтеп, сәхнәгә сығара. Артабан район кимәлендә үткән барлыҡ конкурста, концертта ихлас ҡатнашып, Буранбай яҡташтарының ихтирамын яулаған. Өфөлә лә йырҙан айырылмай, ә Сибайҙа уҡығанда иһә билдәле йырсы Йәғәфәр Нәҙершинға вокал дәрестәренә йөрөй. Районда үткән “Гәлсәр һандуғас” конкурсында еңеү яулағандан һуң ул, проектта ҡатнашырға теләп, Земфира Байбулдинаға хат яҙа.
– Йырҙан бер ваҡытта ла айырылғаным булманы. Беҙҙең факультетта мотлаҡ музыка ҡоралында уйнарға кәрәк, ә мин күберәк вокал менән ҡыҙыҡһындым. Тәүҙә бары тик эстрада менән генә мауыҡһам, Йәғәфәр Сәфәрғәле улы халыҡ йырҙарына ла иғтибар итергә өйрәтте. Училищеның барлыҡ сараһында ҡатнашып, әүҙем тормош алып барҙым, шуғалыр ҙа биш йыл ваҡыт “һә” тигәнсе үтеп тә китте. Артабан юғары белем алырға кәрәк, ә мин ниндәй юл һайларға белмәй, аптырап ҡалдым. Быға тиклем республика кимәлендәге бер генә бәйгелә лә ҡатнашҡаным булманы, шуғалыр ҙа үҙ-үҙемә, әгәр “Гәлсәр һандуғас”та уңышлы сығыш яһаһам, тормошом сәнғәт юлынан китәсәк, тип һүҙ биргәйнем. Аллаға шөкөр, өс турҙы ла уңышлы үтеп, гала-концертта ҡатнашыу хоҡуғы алдым. Тимәк, артабан да йырларға, башҡорт эстрадаһын яуларға мөмкинлектәр буласаҡ. Киләһе йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтына уҡырға инергә, профессиональ яҡтан үҫергә, тигән маҡсаттар ҡуйҙым. Хыялдарымды ысынбарлыҡ итергә ярҙам иткән, тәүге тапҡыр ҙур сәхнәлә сығыш яһарға мөмкинлек биргән “Гәлсәр һандуғас” продюсерлыҡ үҙәгенә, “Туған тел” телеканалына рәхмәт һүҙҙәрен еткергем килә. Шулай уҡ үҙҙәре ябай ауыл кешеләре булып та, йыр яратҡан, сәнғәтте үҙ иткән, беҙҙе, биш балаһын да, ошо йүнәлештә тәрбиәләгән атай-әсәйемә лә рәхмәтлемен. Икеләнгән саҡтарымда ла улар ышанысын һүрелтмәне, киреһенсә, йылы һүҙҙәре менән миндә лә өмөт уяттылар, – тип бәйән итте Буранбай үҙе тураһында.
Әлеге ваҡытта машина ене ҡағылған егет “Гәлсәр һандуғас” конкурсының 2 ноябрҙә үтәсәк гала-концертына әҙерләнә. Ваҡыты булғанда “Аҡъяр – Өфө – Аҡъяр” маршрутында пассажирҙар ташый. 550 саҡрым араны “һә” тигәнсе үтеп тә китә, сөнки Буранбай руль артына ултырыу менән йырлай башлай. Ул тормошон йырһыҙ һәм машинаһыҙ күҙ алдына ла килтерә алмай. Күрәһең, күңеленә йырсы һандуғас та оя ҡорғандыр.
Гөлнур ҠЫУАТОВА.
Юлай КӘРИМОВ фотоһы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
“Күҙ күреме етмәҫ киңлектәргә йөрәк ауазымды сойорғоттом...”
Ысынлап та, өмөт тә, бәхет тә һәр кемдең үҙ кимәленә тап килә һәм бары тик уны үҙе кисергән кеше генә аңлауы мөмкин. Шуға ла бәғзеләрҙе күктең етенсе ҡатына мендергән тойғоларҙы татыу өсөн тап уларҙың урынында булып, уларҙың “тиреһенә” инеп ҡарарға кәрәк. Кире осраҡта инде кемдеңдер бәхете, өмөтө беҙгә буш ҡыуыҡ ҡына булып күренәсәк. Икенсе яҡтан ҡарағанда, өмөт һәм бәхет сығанағына бәйлелек тыуҙырмау зарур. Әммә бының өсөн фекерләү кимәлең дә, характерың да, ихтыяр көсөң дә булыуы шарт. Быныһы инде иң ауыры, сөнки “бәхет сығанағы”на юл ябылыу менән кеше үҙен ҡабаттан “ҡорбан” итеп тоя башлай, ғәйепте үҙенән түгел, башҡаларҙан эҙләй, бөтөн донъяны ҡәһәрләй һәм ошо ҡулса эсендә әйләнә лә әйләнә...
Бөгөн тормошобоҙҙа ныҡлы урын алған Интернет та ниндәйҙер кимәлдә шундай “бәхет сығанағы” булып тора. Хәҙер заманса технологияларҙың серҙәрен аҙ-маҙ белгән, үҙенә кәрәкле төймәләргә баҫырға аңы еткәндәр заман менән бергә атлаусы тип баһалана. Хатта балалар баҡсаһында ла сабыйҙар бер-береһенән: “Бәйләнештә” барһыңмы?” – тип һорайҙар, имеш. Бының ысынбарлыҡҡа тап килеү-килмәүе, әлбиттә, бәхәсле, әммә уны инҡар итеү ҙә мөмкин түгел. Ләкин шуныһы раҫ: балалар Интернет киңлектәренә уйындар уйнарға, йәш-елкенсәк социаль селтәрҙәрҙә аралашырға, ололар ҡасандыр юлдары аймылышҡан йәшлек дуҫтарын, яңғыҙаҡтар үҙ парҙарын табырға һ.б. өмөтләнеп башкөлләй сума. Һәм йәшәйешебеҙҙең барлыҡ өлкәләренә үтеп ингән заманса технологияларҙы файҙаланыуҙы сикләп йәки бөтөнләй тыйып ҡарағыҙ әле – тотош донъяла ғауға ҡубасаҡ. Сөнки беҙҙә ошо “бәхет сығанаҡ”тарына бәйлелек тыуған да инде. Кеше, ғөмүмән, үҙенең ирекһеҙҙән ҡолға әүерелеүен дә аңламай: алама ғәҙәттәр ҡоллоғо, аҡса, матди байлыҡ ҡоллоғо, кемдәндер өҫтөнөрәк булырға тырышыу, төрлө социаль селтәрҙәр ҡоллоғо (ни хәл итәһең, ҡоллоҡ та, бәлки, кем өсөндөр бәхеттер...) Бәндә, бахыр, бары тик ошо бәйлелек аша ғына үҙен бәхетле тоя башлай, ә иң мөһиме – ошо донъяға тыуыуының, тәбиғәт менән, үҙ-үҙең менән камиллыҡта йәшәргә тейешлегенең үҙе үк оло бәхет булыуын, барлыҡ матди, хатта ҡайһы бер рухи, әхлаҡи бәйлелектең Аллаһы Тәғәлә тарафынан һынау өсөн генә ебәрелгәнен онота...
Виртуаль донъя ҡасандыр тәбиғи, ғәҙәти булған күҙгә-күҙ ҡарашып һөйләшеүҙәр, аңлашыуҙарҙы, иң мөһиме – хис-тойғоларҙы, кешенән-кешегә бирелгән энергетиканы сикләне. Сөнки виртуаль “ау”ҙың теге яғында ултырыусының яҙған һүҙҙәренә ниндәй хис-тойғо һалынғанын ғына түгел, хатта уның ниндәйерәк кеше булыуын да асыҡлауы еңел түгел. Әммә ваҡиғалар нисек ағып, ниндәй генә боролош алмаһын, “һунар”ға сыҡҡан һәр кем Интернеттағы төрлө сайттарға бәхетен һынап ҡарауға өмөтләнеп инә. Әйтеп үтелгәнсә, бәхет төшөнсәһенә һәр кем үҙенсә йөкмәтке һала. Шул сәбәпле, күптәр тап ошо “ау”ға эләккәндә үҙенсә бәхет тойғоһон кисерә. Сөнки Интернет селтәрендә аралашыусылар һәм “ау”ға эләгеүселәр араһында төрлө љатлам, төрлө һөнәр кешеләре бар һәм уларҙы һис кенә лә “ҡыйыҡтары киткән” тип әйтеп булмай. Бары тик йәмғиәтебеҙ махсус рәүештә шундай рельстарға һалынған икән (ул тиҙ ағышлы булырға, кеше ваҡыт менән идара итергә түгел, киреһенсә, уның шәхси үҫеше өсөн дә, шәхси тормошо өсөн дә, ғаиләһе өсөн дә ваҡыты ҡалмаҫҡа тейеш), күптәр тап ваҡытын самалап файҙаланыу өсөн Интернет селтәрен љулланырѓа тырыша ла инде. Мәҫәлән, яңғыҙ ҡатын-ҡыҙ йә ир-ат, көндәлек тормошта үҙ парын эҙләргә һәм табырға ваҡыты етмәгәнлектән, бәхетен виртуаль киңлектәрҙә һынап ҡарарға йөрьәт итә, үҙенсә өмөтләнә. Ә виртуаль донъяның был йәһәттән үҙ өҫтөнлөгө бар – унда һинең кем менән аралашҡаныңды берәү ҙә күрмәй ҙә, белмәй ҙә (ғәйбәт һөйләргә яратыусылар ғына “ем”һеҙ ҡалып, бәхет тойғоһон татымай ҡала). Һөйләшеү оҡшамай икән – аралашыуҙы өҙөргә лә мөмкин. Ҡайһы берҙә виртуаль танышыу – аралашыуҙар ысынбарлыҡҡа күсеп, уның ысынлап та бәхетле осраҡҡа әүерелеүе ихтимал.
Мөғжизәгә ышаныусылар, ысынлап та, үҙҙәренә-үҙҙәре мөғжизә тыуҙыра. Мәҫәлән, “Юлдаш” радиоһы аша барған “Йөҙөк һалам” тапшырыуы йәки танышыу рубрикалары аша яңғыраған телефон номерҙарына шаярып ҡына SMS-тар яҙып, шаярыуҙың аҙағы туй менән тамамланған тарихтар ҙа юҡ түгел.
Шулай уҡ белемдәре лә, талаптары ла юғары гүзәл заттың һәм ир-егеттәрҙең: “Эй, унда йүнле кеше телефон номерын ҡалдырамы инде, водитель дә төҙөүсе, ашнаҡсы ла тәрбиәсе”, – тигән ризаһыҙлығын да ишетергә тура килгеләй. Әммә бәхет бит һинең йәшеңә, енесеңә, һөнәреңә, кеҫәңдең ҡалынлығына ҡарамай. Йәки юғары белеме, юғары дәрәжәһе булмаған, кеҫәһе таҡыр кеше бәхетле булырға тейеш түгел, тигән ҡанун ҡайҙа яҙылған?.. Бәлки, тап ошо ҡапма-ҡаршылыҡ бәхет үренә алып барыусы тәүге баҫҡыстыр?
Ысынбарлыҡтағы тормошта ла бит бер көн күрешеп, икенсе көн өйләнешеп, өсөнсө көнгә айырылышыусылар юҡ түгел. Ундайҙарҙы ла ғәйепләп булмай – уларҙың бәхет төшөнсәһе, тимәк, ошо кимәлгә тап килә. Ҡайһы берҙә оло ағай-апайҙарҙың: “Өйләнешеп бер ҡыуанғайным, айырылышып бер ҡыуандым”, – тиеүе лә юҡтан ғына килеп сыҡмаған бит. Ә кемдер һөйгәне менән ҡыуышта ла үҙен ожмахтағы кеүек тоя. Тик ҡыуыштың ғына аныҡ адресы юҡ, бәлки, ул ысынлап та, Интернет селтәрендәге “ау”ҙыр? Әммә виртуаль донъяла етди мөнәсәбәттәрҙе енси мөнәсәбәттә генә күреүселәр ҙә юҡ түгел. Һорау бар икән, тимәк, тәҡдим дә бар – йәшәйеш ҡануны шундай. Бәлки, ниндәйҙер ҡатлам кешеләре өсөн бәхет тап ошо енси мөнәсәбәткә бәйлелер. Ә бәғзеләргә, бәлки, үҙенең кемгәлер кәрәклеген раҫлау ысулы ғыналыр был. Үҙ адресына матур, йылы, һоҡланыулы һүҙҙәр ишетеү, фотоларына лайктар алыу ҙа кемделер ҡанатландырып, илһамландырып ебәрәлер. Хатта ысынбарлыҡта виртуаль донъялағы кешеләрҙең күпселеге менән таныш та түгелһең һәм бер ваҡытта ла осрашмаясаҡһың да икән, барыбер күңелдә ниндәйҙер ҡыуаныс тойғоһо уяна. Ҡояш аҫтында һәр кеше үҙенә урын алыу өсөн көрәшкән мәрхәмәтһеҙ заманда бер йылы һүҙ ишетеүе үҙе бәхет түгелме ни?
Ғөмүмән, бөгөн теләйбеҙме, юҡмы, заманса технологиялар, интернетһыҙ, виртуаль аралашыуһыҙ тормошобоҙҙо күҙ алдына килтереүе лә мөмкин түгел. Оло быуын, әлбиттә, бындай алға китеште быуаттар буйы формалашҡан рухи, матди, әхлаҡи ҡиммәттәрҙе емереүсе көскә тиңләһә, ысынбарлыҡта иһә ҡасандыр көндәргә, сәғәттәргә һуҙылған йәшәйеш барышын хәҙер минут эсендә хәл итергә, бер юлы бер нисә ҡитға менән аралашып, төрлө проекттар эшләргә, теләгең булғанда, эшҡыуарлыҡ өлкәһен киңәйтергә мөмкин. Һәм барлыҡ ошо эштәреңдең осона сығыу, уның һөҙөмтәһен күҙаллау ниндәй бәхет тойғоһон уятыуын шул халәттә булыусылар үҙҙәре генә аңлайҙыр, моғайын.
Әлбиттә, виртуаль донъяның да, ысынбарлыҡтағы кеүек, үҙ ҡануны, үҙ тәжрибәһе, үҙ ҡатмарлыҡтары. Кемдер алдай, кемдер алдана, кемдер ихлас күңелдән ғашиҡ була, кемдер ошо хистәрҙе аяҡ аҫтына һалып тапап үтә, кемдер күктең етенсе ҡатында йөҙә, кемдер үҙен бысраҡ һыу менән ҡойондорғандай тоя.
Ҡайһы берҙә Интернет аша танышып, бер-береһен инде етерлек белеүҙәренә инанған, араларында һөйөү уты ҡабынған кешеләрҙең дә һуңынан “бәхет объекты” булып күренгән “берҙән-бере”нән күңеле ҡайтыуын, ахыр сиктә “батыр (матур) тип уйлағаным бахыр (баҡыр) булып сыҡты” тигәнерәк баһалауҙарын ишетергә тура килә. Тик динебеҙ “үҙеңдән башҡаны әүлиә тип бел” тип тәҡрарлай икән, ни өсөн хаталаныуыбыҙҙың сәбәбен үҙебеҙҙән эҙләйбеҙ һуң? Тормоштоң сағылыш ҡануны буйынса ла, үҙебеҙ ниндәй, яныбыҙға шундай кешеләрҙе ылыҡтырыуыбыҙ билдәле бит.
Бында йәшәйешебеҙҙең тағы бер мөһим яғын иҫтән сығарырға ярамай: тормош – театр, беҙ бары тик актерҙар ғына. Тимәк, Аллаһы Тәғәлә тигән режиссер ниндәй роль биргән һәм ниндәй роль башҡарырға лайыҡлыбыҙ – шуны тормошҡа ашырабыҙ. Яҡшыраҡ, матурыраҡ, бөйөгөрәк роль алғанға тиклем. Уйлап ҡараһаң, ниндәй генә роль уйнаһаҡ та, был донъяла үҙ ролең булыуы – фани донъяға тыуыуың үҙе үк бәхет түгелме? Хатта ысынбарлыҡтағы кеүек, виртуаль донъяла ла овациялар, һоҡланыуҙар урынына битебеҙгә сәпәһәләр ҙә. Берәү ҙә бер кемде лә виртуаль “ау”ға көсләп индермәй, ниндәй генә хәл-ваҡиғаларға тарымаһын, күпмелер ваҡыттан һуң, унда бер тапҡыр “ултырып сыҡҡандар” бар донъяға булған асыу-үпкәләрен онотоп, ҡабат өмөт осҡонон маяҡ урынына күтәреп, тағы ла виртуаль донъя даръяһына үҙ теләге менән сума. Тағы ла бәхетен һынап ҡарай. Ни тиһәң дә кешене бәхетле минуттар кисереү өмөтө йәшәтә һәм ул ошо тойғо упҡынына ташланыу хаҡына бер үк тырмаға ҡабат баҫырға ла, алданырға ла, түбәнселеккә төшөргә лә риза... Сөнки һәр кем бәхет төшөнсәһен үҙ кимәленән сығып баһалай. Ғәмәлдә иһә бәхет тигән бөйөк тойғоноң дөйөм аныҡ рецебы ла, аныҡ йөкмәткеһе лә юҡ. Һәр кем үҙ бәхете менән үҙ мәлендә һәм үҙенсә бәхетле! Һәм кешенең ҡасан, нисек, ниндәй ысул менән бәхетле булырға теләү өмөтөн бер кем дә тыя ла, һүндерә лә алмай...
Теги:


text:
ӨДНТУ Асыҡ ишектәр көнө үткәрә
Алдағы ял көндәрендә Өфө дәүләт нефть техник университеты Асыҡ ишектәр көнө үткәрә.
29 ғинуарҙа 13 сәғәттә сара юғары уҡыу йортоноң һигеҙенсе корпусында (элекке Орджоникидзе һарайы) үтәсәк. 30 ғинуарҙа сәғәт 12-лә — Менделеев урамы,195 адресы буйынса архитектура-төҙөлөш факультетында.
Сара сиктәрендә мәктәпте тамамлаусылар, уларҙың ата-әсәләре, колледж һәм училищелар уҡыусылары Рәсәйҙең төп юғары профессиональ белем биреү уҡыу йорттарының береһе менән таныша аласаҡ.
Барлыҡ ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға ректор, проректорҙар, факультеттар декандары, вуздың ҡабул итеү комиссияһы ағзалары яуап бирәсәк.
Асыҡ ишектәр көнөндә абитуриенттар өсөн һәр факультетҡа һәм һәр белгеслеккә, шулай уҡ ӨДНТУ-ның Иҡтисад институтына һәм Вузға тиклем белем биреү үҙәгенә ентекле характеристика биреләсәк. Улар өсөн университет буйлап экскурсия ойоштороласаҡ.


text:
Башҡортостанға Mitsubishi Heavy Industries компанияһы делегацияһы килә
Шаршамбы, 14 сентябрҙә, Өфөгә эш визиты менән Японияның Mitsubishi Heavy Industries компанияһы делегация килә. Делегация составында компанияның Мәскәүҙәге төп вәкиле Бунта Миура әфәнде, Sumitomo Corporation Europe Ltd төркөмө етәксеһе Еши Ишида әфәнде бар. Бынан тыш, Өфөгә «Челябгипромез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте вәкилдәре һәм башҡа рәсми кешеләр киләсәк.
Көндөң икенсе яртыһында Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында Mitsubishi сүп-сар яғыу заводының презентацияһы үтәсәк. Заводта ҡулланылған технология газлаштырыуға һәм иретеүгә нигеҙләнгән. Әлеге ваҡытта завод Японияла ғына эшләй. Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеү ҡеүәте көн һайын 240 тоннаға етә. Шул уҡ мәлдә атмосфера һауаһына бик аҙ миҡдарҙа бысраҡ матдәләр сығарып ташлана, тип хәбәр иттеләр министрлыҡтың матбуғат хеҙмәтенән.
Артабан Башҡортостан Хөкүмәте Йортонда вице-премьерҙар Эрнст Исаев, Марат Мөлөков, Әнүәр Мәхмүтов һәм республика Хөкүмәте Аппараты етәксеһе Илшат Тажетдинов менән осрашыу үткәреләсәк.
Япония делегацияһының Башҡортостанға визиты 15 сентябрҙә тамамлана.


text:
Палдиски Башҡортостан эшҡыуарҙары менән осрашыуға әҙерләнә
2012 йылдың 13-14 июлендә «Ҡала көндәре» сиктәрендә Эстонияның Палдиски ҡалаһында Балтика буйы илдәре һәм Башҡортостан Республикаһы эшҡыуарҙарының бизнес-форумы үтәсәк. «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһының Балтика төбәгендәге ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты вәкиле, «Салауат Юлаев» Балтика халыҡ-ара үҙәге идараһы рәйесе Рина Хәмитованың хәбәр итеүенсә, Палдиски ҡалаһында Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитетының башҡарма директоры Өлфәт Йомағужин етәкселегендәге делегация менән осрашыу йомғаҡтары буйынса шундай ҡарар ҡабул ителгән. Буласаҡ форумдың деталдәре Рина Хәмитова менән ойошторолған Палдиски ҡалаһы мэрының эшҡыуарлыҡ буйынса урынбаҫары Эльдар Тоонверк менән Палдиски Эшҡыуарҙар союзы рәйесе Энн Лаансооның Ригаға визиты барышында тикшерелгән.
Балтика буйы илдәре һәм Башҡортостан Республикаһы эшҡыуарҙарының Палдискиҙағы бизнес-форумы беҙҙең күп быуатлыҡ мөнәсәбәттәр тарихында беренсе тапҡыр үткәреләсәк. Уны үткәреүҙе әле «Рәсәй терәге»нең Башҡортостан төбәк бүлексәһе һәм уның Балтика төбәгендәге вәкиллеге лә хуплаған. Палдиски эшҡыуарҙары ойошмаһы латыш коллегалары менән төрлө форматтағы форум программаларын әҙерләүгә тотонған да инде.
Палдиски вәкилдәренең Ригалағы осрашыуында, әйткәндәй, унда Латвиялағы башҡорттар диаспораһы етәкселәренең береһе Рәдиф Ғәлиханов та ҡатнашҡан, атап әйткәндә, Башҡортостан менән туристик бәйләнештәрҙе үҫтереү мәсьәләһе ҡаралған. Рина Хәмитова, был программа сиктәрендә хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен билдәләп, Башҡортостан Республикаһында социаль туризм программаһын үҫтереү тураһында һөйләгән.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Иман » Мосолман тормошонда тиҫбе
Мосолман тормошонда тиҫбе
Тиҫбе «тәсбих» һүҙенән алынған. Тәсбих – Аллаһы Тәғәләне маҡтау-ололау, етешһеҙлектәрҙән пакланыу, доға, Алланы зекер итеү. Тиҫбе – зекерҙәрҙе һәм нәфел намаҙҙарын һанап барыу өсөн епкә теҙелгән ынйы-мәрйен бөртөктәре, муйынсаҡ. Заманында Мөхәммәт бәйғәмбәр үҙе тәсбихте бармаҡтары менән һанап барған, шулай итергә сәхәбәләрен дә өйрәткән. Ҡатын-ҡыҙға кәңәш биреп, ул: «Тәсбих, тәһлил әйтеп тороғоҙ. Әйткәндәрегеҙҙе бармаҡ менән һанап барығыҙ. Ҡиәмәт көнөндә уларҙан был турала һорау буласаҡ һәм яуап та алынасаҡ», – тигән. Әбү Һөрәйрәнең дә ятҡан килеш тәсбих әйтеп, таштарҙы йәки хөрмә емеше төштәрен ырғытып тороуы билдәле. Уның мең төйөн төйнәлгән ебе булыуы хаҡында ла риүәйәттәр бар. Төйөндәр бөткәнсе тәсбих әйтмәй тороп, ул йоҡларға ятмаған. Зекер әйтеүҙе тиҫбе менән һанап барғанда яңылышыуҙарға урын ҡалмай. Тиҫбе тартып Раббыбыҙҙы ололау, уны иҫкә төшөрөү мосолман тормошонда бик ҡәҙерле.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
ISBN
Фольклорный архив Башкирского государственного университета
Кирәй Мәргән (Әкиәт)
Сафия Моталова Саҙиҡ ҡыҙы, 1988 йылғы, Йәнтеш ауылы.
Кирәй Мәргәндең атаһы ла, әсәһе лә үлгән. Кирәй Мәргән ҡарындашы менән урманға күсенеп киткән. Кирәй Мәргән көндә һунарға йөрөр булған, киткән саҡта ҡарындашына: Бесәйгә һуҡма, - тип китә икән. Бесәй ҡыҙҙың майын түккән дә ҡуйған. Ҡыҙ бесәйҙе туҡмаған да туҡмаған. Бесәй өй башындағы шәмде һүндергән. Ҡыҙ ҡараңғыла ултыра икән.
Мәскәй әбей өйҙә ут юҡлығын күргән дә итәгенә ҡуҙ һалып, көл һалып ебәргән. Тегенең итәге көйгән. Мәскәй ҡыҙ өйөнә килеп һорай икән:
- Кирәй Мәргән өйҙәме?
Булат ҡылысы ҡындамы?
Һәпе лә көсөк яндамы,
Кир тураты бәйҙәме?
Ҡыҙ яуап биргән:
- Кирәй Мәргән өйҙә юҡ,
Булат ҡылыс ҡында юҡ,
Һәпе лә көсөк янда юҡ,
Кир тураты бәйҙә юҡ.
Мәсекәй өйгә килеп ингән дә башын ҡарарға ҡушҡан. Ҡыҙ ҡарап ултырған да аның ботонан ҡанын һурып эскән дә киткән, ти. Мәсекәй, көндә килеп, ҡыҙҙың ҡанын һурған да һурған.
Ҡарындашы ябығып бөткән. Ағаһы һорағас, ҡарындашы ни булғанын һөйләп биргән. Бер көндө Кирәй Мәргән көнө буйы уҡ юнған, төшкө табан Мәсекәй килгән дә һораған:
- Кирәй Мәргән өйҙәме,
Булат ҡылыс ҡындамы?
Һәпе лә көсөк яндамы,
Кир тураты бәйҙәме?
Ҡыҙ яуап биргән:
- Кирәй Мәргән өйҙә юҡ,
Булат ҡылыс ҡында юҡ,
Һәпе лә көсөк янда юҡ,
Кир тураты бәйҙә юҡ.
Мәсекәй менән Кирәй Мәргән алыша башлаған. Кирәй Мәргән дә Мәсекәй ҙә үлгән. Ҡарындашы ағаһын һәйбәтләп кенә келәткә ятҡырып һалған да үҙе, аның кейемен кейеп, баҙарға киткән.
Ике күрше бисәһе ҡарындашын үлтермәксе булғандар балдаҡ белән. Мының, баҙарҙан ҡайтыуына икәүләшеп балдаҡ уйнап ултыралар икән.
- Нимә уйнайһығыҙ улай? - ти икән ҡыҙыҡай.
- Мына, балдаҡ уйнайбыҙ, - тиләр икән тегеләр. Шунан балдаҡ уйнаған булып, ҡыҙҙың тамағына балдаҡ тығып китәләр. Һәм ҡыҙ үлде тип уйлайҙар. Шул ваҡыт бер эт килеп сыға ла ҡыҙҙы үҙе менән алып китә.
Көндәр үткәс, Кирәй Мәргән дә терелә. Ул һаман да һунарға йөрөй, ти. Бер ауылдан үткәндә, бер инәй:
- Дыңғыр-дыңғыр һөйәйем
Кирәй Мәргән ейәнен, -
тип, бала һөйөп ултыра икән. Кирәй Мәргән быға ихтибар итмәгән.
Теге инәй тағы шулай ҡабатлаған.
- Туҡтап, ни эшләп был инәй минең исемде телгә ала икән, - тип аның янына китә. Аларға барғас, үҙенең ҡарындашын күрә. Теге эт ҡыҙҙы был ауыл эргәһенә ташлап киткән булған. Инәй, ҡыҙҙы табып алып, малайына кәләш иткән. Алар бергә-бергә тора башлағандар, ти.
Ссылка на эту публикацию:
Кирәй Мәргән (Әкиәт) [Электронный документ] // Фольклорный архив Башкирского государственного университета: электронное научное издание / под ред. Б. В. Орехова, А. А. Галлямова. [20112018]. Дата обновления: 11.02.2014. URL: http://lcph.bashedu.ru/editions/efolk.php?go=folk_id.263&w=%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD (дата обращения: 27.05.2018).


text:
Болгария парламентарийҙары менән осрашыу үтте
Йома көндө, Болгария Республикаһы делегацияһының Башҡортостан Республикаһына сәфәре сиктәрендә, Дәүләт Йыйылышында БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев делегация ағзалары — Болгария Республикаһы Халыҡ Йыйылышы депутаттары менән осрашты.
Осрашыуҙа Болгария яғынан — Болгария Республикаһы Халыҡ Йыйылышы депутаттары Вяра Петрова һәм Ивелин Николов, Башҡортостан Республикаһы яғынан БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе урынбаҫары Рафаил Зинуров, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Секретариаты етәксеһе Венир Аҙнағолов, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берләшмәләре буйынса комитеты рәйесе Зөфәр Еникеев ҡатнашты.
Константин Толкачев Башҡортостандың ижтимағи-сәйәси һәм социаль-иҡтисади үҫеше, Дәүләт Йыйылышы эшмәкәрлеге, закондар сығарыу эше механизмы хаҡында ентекле һөйләне. Ул шулай уҡ Рәсәй менән Болгария араһындағы тарихи бәйләнештәргә, Болгария менән Башҡортостандың хеҙмәттәшлек преспективаларына ла ҡағылды.
Болгария парламентарийҙары Башҡортостан Республикаһы етәкселегенә республика менән танышыу, Болгария менән Башҡортостан бәйләнештәрен үҫтереү мәсьәләләрен тикшереү мөмкинлеге өсөн рәхмәт белдерҙе, Болгария Республикаһы Халыҡ Йыйылышы эше тураһында һөйләне.
Осрашыу йылы, дуҫтарса шарттарҙа үтте.


text:
Белешмә кәрәкһә...
17 ноября 2014 йыл | Хоҡуҡ
Хөкөм ителгәнлектең, енәйәт эҙәрлекләүе фактының булмауы (булыуы), енәйәт эҙәрлекләүе фактының туҡтатылыуы тураһында белешмәләр алыу өсөн РФ Эске эштәр министрлығының Ғафури районы буйынса бүлегенә (адресы: Красноусол ауылы, Калмыков урамы, 23) түбәндәге документтар менән мөрәжәғәт итергә кәрәк:
Юлда кеше ғүмере өҙөлдө
17 ноября 2014 йыл | Хоҡуҡ
10 ноябрҙә көндөҙгө 14 сәғәт 5 минут тирәһендә Красно-усол – Балалар шифаханаһы автомобиль юлының 3-сө километрында юл-транспорт ваҡиғаһы була: Красноусол ауылы яғынан килгән "ВАЗ-21093” автомашинаһы ҡаршы яҡ юлға сығып, ҡаршыға килеүсе "УАЗ-39629” автомашинаһына бәрелә. Аварияла "ВАЗ”-дың пассажиры, 1963 йылғы Б.М. алған йәрәхәттәренән урында уҡ йән бирә.
Абруйлы уҡытыусы ине
17 ноября 2014 йыл | Хаттар
Һөйөклө әсәйебеҙ, нисәмә быуын ауылдаштарыбыҙ өсөн яратҡан уҡытыусылары-на әүерелгән Назафат Хәлиулла ҡыҙы Ғарипо-ваның (Ҡалмырҙина) баҡыйлыҡҡа күсеүенә ошо көндәрҙә 15 йыл тула. Әгәр ҙә тере булһа, уға 90 йәш тулған булыр ине, сөнки ул 75 йәшлек юбилейына өс көн генә ҡалғас, барыбыҙҙы ла оло ҡайғыға һалып китеп барҙы...
Маҡсатыбыҙ – алға барыу
17 ноября 2014 йыл | Мәғариф
Балаларҙың үҙ һаулығына һаҡсыл ҡарашта булыуы, сәләмәт тормош алып барыуы үҙенән-үҙе барлыҡҡа килмәй, ә педагогтарҙың маҡсатлы йүнәлештә эшләүе һөҙөмтәһендә формалаша. Беҙҙең мәктәптә уҡыусыларҙың сәләмәтлеген нығытыуға ҙур иғтибар бирелә.
Хәтерҙән һис юйылмай
17 ноября 2014 йыл | Йәмғиәт
Беренсе бөтә донъя һуғышы беҙҙең ғаиләне лә урап үтмәй. Йәшләй генә батша хеҙмәтенә саҡырылған олатайым Сәғиҙулла Кәримовҡа ла уның бөтә михнәттәрен, әсирлек ғазаптарын үҙ иңендә кисерергә тура килә. Был һуғыш уның күңелендә юйылмаҫ яра, үкенес һәм һағыш тойғоһо ҡалдыра.


text:
Башҡортостан фарминдустрияһы продукция сығарыуҙы 50 процентҡа арттырҙы
2009 йылда Башҡортостанда фармацевтика продукцияһы 2008 йылдағыға ҡарағанда 50,8 процентҡа артығыраҡ етештерелде. Махсус pharmvestnik.ru сайты хәбәр итеүенсә, республикала фармацевтика продукцияһы сығарыуҙы 2 ҙур медицина сәнәғәте предприятиеһы — РФ Һаулыҡ һаҡлау министрлығының “Микроген” ғилми-етештереү берекмәһе” федераль дәүләт унитар предприятиеһы филиалы – “Иммунопрепарат” һәм "Фармстандарт-Өфө витамин заводы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте тәьмин итә. Улар төбәктә етештерелгән фармацевтика продукцияһының 95 проценттан ашыуын сығара.
"Иммунопрепарат" филиалында 2 миллиард 621 миллион 200 мең һумлыҡ иммунобиологик препараттар һәм дарыуҙар етештерелде. Сәнәғәт производствоһы индексы 117,3 процент тәшкил итте.
"Фармстандарт-Өфө витамин заводы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте, моно- һәм поливитамин препараттар етештереү буйынса беренсе урынды биләп, Рәсәйҙәге 10 иң ҙур фармацевтика продукцияһы етештереүсенең береһе булып тора. 2009 йылда 2 миллиард 864 миллион 200 мең һумлыҡ медикаменттар етештерелде. Сәнәғәт производствоһы индексы 146,1 процент тәшкил итте.
Былтыр предприятиела 9 яңы препарат етештереү үҙләштерелде, был дөйөм күләмдең 14,8 проценты.


text:
Сигизмунд (Изге Рим империяһы императоры)
Сигизмунд I Люксембург (лат. Sigismundus, мадьярса Zsigmond, чех Zikmund, нем. Siegmund; 1368 йылдың 15 февралендә Нюрнберг йәки Прага — 1437 йылдың 9 декабре, Зноймо, Моравия) — 1378—1388 йылдарҙа һәм 1411—1415 йылдарҙа Бранденбург курфюрсты, 1387 йылдан Венгрия короле (иң оҙаҡ хакимлыҡ иткән венгр королдәренең береһе), 1410 йылдың 20 сентябренән Германия короле (рим короле), 1419 йылдың 16 авгусынан 1421 йылдың 7 июненә ҡәҙәре Чехия короле (тәүге коронацияһы 1420 йылдың 28 июлендә, икенсеһе 1436 йылдың 16 авгусында үтә); 1431 йылдың 25 ноябренән Ломбардия короле, 1433 йылдың 3 майынан Изге Рим империяһы императоры — Люксембургтар йортонан һуңғы император — була. Сигизмунд папа тарҡалыуын туҡтатып торған, әммә гусит һуғыштары сәбәпсеһе булған Констанц соборының этәргес көстәренең береһе лә була. Гусит һуғыштары артабан уның ғүмерендә өҫтөнлөк ала.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәшлек йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нюрнберг[1] йәки Прагала[2] Карл IV императоры һәм уның дүртенсе ҡатыны, польша короле Казимир III-нең ҡатын-ҡыҙ ырыу тамырынан ейәнсәре Елизавета Померандан тыуған улы.
1374 йылда венгрия һәм польша короле Бөйөк Лайоштың икенсе ҡыҙы Мария Анжуйская менән никахлаша. Француз принцы Людовик Валуа менән никахлашҡан апаһы 1377 йәки 1378 йылда үлгәндән һуң Мария ике коронаның вариҫы булып тороп ҡала.
Сигизмунд 1378 йылда атаһы үлгәндән һуң Бранденбургтың маркграфы була. Венгр һарайына ебәрелгән Сигизмунд Венгрияға эйәләшеп китә, әммә 1381 йылда 13 йәшлек Сигизмундты уны һаҡлаусы ағаһы, Германия һәм Чехия короле Венцель Краковҡа ебәрә. Ағаһы Сигизмундтың поляк телен, илде һәм халҡын өйрәнеүен һәм аҙаҡтан польша короле булып китеүен теләй. Венцель шулай уҡ уға Польша менән Бранденбург араһында бәйләнеш булдырыу өсөн Ноймарк ерҙәрен дә бирә.
Әммә Лайош вафат булғандан һуң польша арҙаҡлылары съезға йыйыла һәм польша королеваһы итеп бары тик Польшала даими йәшәгән кешене генә һайларға тигән ҡарар сығара. Мария быға тиклем инде Венгрия королеваһы булғанға һәм унан китергә теләмәгәнгә күрә, Польшаға уның һеңлеһе Ядвига килә. Ул аҙаҡтан литва кенәзе Владислав II Ягайлоға кейәүгә сыға.
Венгрия Короле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1385 йылдың 11 ноябре Зволен ҡалаһында Сигизмунд Марияға өйләнә. Әммә оҙаҡламай Мария һәм уның әсәһен — Венгрия регенты булған Елизавета Боснийскаяны — епископ Павлов, уның ағаһы Иваниш, ҡустыһы Ладислав етәкселегендә баш күтәреүсе хорваттар ҡулға ала. 1387 йылдың ғинуарында королева-әсә быуып үлтерелә (был енәйәттә Сигизмундтың да өлөшө бар тигән шик йәшәй, сөнки ул королева-әсәнең ҙур абруй ҡаҙаныуын оҡшатмай). Мария иһә Венеция ҡатнашлығында (Марияның ағаһы — Босния короле Твртко I Венецияның абруйлы гражданины була) Сигизмунд ғәскәрҙәре тарафынан бары тик 1387 йылдың июнендә генә ҡотҡарыла. Мария хорваттар менән килешеүгә килә, әммә үлтереүселәрҙе язалаһа ла, әсәһен һаҡламаған өсөн Сигизмундты ғәфү итмәй. Шуға ла улар һәр береһе үҙ тормошо менән һәр береһе айырым һарайҙа йәшәй. Мария 1395 йылдың 17 майында, йөклөлөгөнөң һуңғы аҙнаһында атта һыбай ял итеп йөрөгәндә ҡолап вафат була.
Арҙаҡлылар ярҙамында Сигизмунд 1387 йылдың 31 мартында Секешфехервар ҡалаһында Венгрия короле итеп таныла.
Шул уҡ ваҡытта аҡсаға ҡытлыҡ тыуғас, Браденбургты 565 мең гульденға үҙенең ике туған ағаһы Моравия маркграфы Йост Моравскийға ҡуртымға бирә.
Киләһе туғыҙ йылын Сигизмунд ҡаҡшап торған тәхете өсөн бер туҡтауһыҙ көрәштә уҙғара. Күп осраҡта король мөлкәтенең ҡайһы бер өлөшөн биреп тороу арҡаһында ғына ярҙамға өмөт итә ала ул. Үҙәк хакимлектең абруйын булдырғанса тиҫтәләп йыл үтә. Венгрҙарҙың билдәле Гәрәй ырыуы баш булып торған бер өлөшө Сигизмунд яҡлы була. Сава һәм Драва араһындағы көньяҡ провинциялар, босния короле Твртко I ярҙамы менән, Неаполь короле Ладиславты, үлгән Король III-нең улын, үҙҙәренең короле итеп иғлан итәләр.
Хорватия короле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хорват һәм бәшнәктәргә ҡаршы армияны Сигизмунд үҙе етәкләй. Һуғыштың тәүге осоро 1395 йылда хорваттарҙың еңелеүе менән тамамлана. Бынан һуң Сигизмунд төрөктәргә тәре походы башларға ярайһы уҡ көс тупланым тип уйлай. Папа Бонифаций IX ҙа был походты хуплай. Сигизмунд байраҡтары аҫтына бөтә Европанан доброволецтар йыйыла. Бигерәк тә Франциянан көслө контингент туплана. Армияһы көслө булғанлыҡтан тәреселәр бер-нисә болғар ҡалаһын яулайҙар һәм түбәнге Дунайҙы контролдә тотҡан Никопол таш ҡәлғәһен уратып алалар. Константинополь ҡалаһын уратырға әҙерләнгән солтан Баязид Беренсе тиҙ генә уйынан кире ҡайта һәм Никополь һуғышында тәреселәр армияһын тулыһынса ҡыйрата. Ғәскәрҙәре икенсе һыҙыҡта торған Сигизмунд ҡасып өлгөрә. Был яу тураһындағы хәбәр Хорватияға килеп еткәс унда аныҡ хәбәр көтөп тә тормай Сигизмундты үлгән тип иғлан итәләр. Владиславты законлы король тип таныйҙар. Ә инде Сигизмундтың тере икәнен белгәс, хорват парламенты һәм король килешеү ҡағыҙы булдыралар һәм бөтә проблемаларҙы хәл итеү өсөн осрашырға риза булалар.
Һуңғараҡ, 1397 йылдың 27 февралендә, «Кровавый собор в Крижевцах» исемен алған был осрашыу мәлендә, Сигизмунд яҡлылар бан Степан Ласковичты һәм хорват парламенты илселәрен үлтерәләр. Был ваҡиғанан һуң улар король менән бергә венгрия биләмәләренә ҡасалар. Ошо ваҡиға тағы ла 12 йыл буйы барыр һуғышҡа килтерә.
1403 йылдың 5 авгусында Загребта Владислав, сығышы менән хорват венгр архиепискобы тарафынан, Хорватия һәм Венгрия короле итеп таныла. Хорват парламенты хакимлыҡ итеүен ныҡ ҡаҡшатҡан был һуғыш 1409 йылда, Владислав Далмацияны 100 000 дукатҡа Венеция республикаһына һатҡас ҡына туҡтай.
Еңеүҙән һуң Сигизмунд Крест Господняны һаҡлау өсөн шәхси Дракон рыцарь орденына нигеҙ һала. Был ғәскәр тағы ла мәжүсиләр, бигерәк тә төрөктәр менән көрәшеү өсөн дә кәрәк була. Башлыса орден Сигизмунд яҡлыларҙан тора. Европаның абруйлы монархтары ла орден ағзаһы булып китәләр.
Германия короле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1410 йылда Германия короле Рупрехт үлгәндән һуң Сигизмунд, ағаһы Венцелдең ҡаршы булыуына ҡарамай, 1410 йылдың 10 сентябрендә өс һайлаусы ярҙамында Германияның яңы короле итеп һайлана. Әммә 1 октябрҙә Сигзмундтан һатып алынған Бранденбург курфюрсты титулындағы уның ике туған ағаһы Йост Моравский икенсе съезда дүрт һайлаусы тарафынан король итеп һайлана. Йост короналанып өлгөрмәй. 1411 йылдың 18 ғинуарында уның үлеп ҡалыуы конфликтты хәл итә һәм Сигзмунд йәнә 1411 йылдың 21 июлендә король итеп һайлана һәм Бранденбург курфюрсты титулын кире ала. Сигизмундты короналау 1414 йылдың 8 ноябрендә Аахенда үтә.
Польшаға ҡаршы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1410 йылда Сигизмунд Тевтон ордены менән король Владислав Ягайлоға ҡаршы союз төҙөй. 300 000 дукат өсөн ул 24 июндән һуң Польшаны көньяҡтан атакаларға тейеш була. Әммә ул үҙенә тоғроларҙың ризаһыҙлығы арҡаһында шул уҡ йылдың июлендә Грюнвальд яуында ҡатнашыуҙан баш тарта.
Констанц соборы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1414 йылда Бөйөк расколды (1378—1415 йылдар) бөтөрөү һәм дөйөм папаны һайлау өсөн Констанц соборын йыя. Был бурысын үтәй ул, әммә Ян Гусҡа үлем язаһы приговоры сығарыуы, был хәлдең оҙайлы гусит һуғыштарына сәбәпсе булыуы менән тарихҡа инеп ҡала. Риүәйәттәр буйынса, Костанц соборында ул үҙенә әйтелгән иҫкәртеүҙә латин грамматикаһын боҙоп schisma һүҙен женский родта ҡуллана. Шул турала әйтеүселәргә Сигизмунд: «Ego sum rex Romānus et supra grammaticos» (Мин — рим ипмераторы һәм грамматиктарҙан өҫтөн торам) тип яуаплай.
Шунда уҡ, Констанц соборында, 1415 йылдың 30 апрелендә Сигизмунд, хеҙмәттәре өсөн бүләк итеп, Фридрих Гогенцоллернға маркграф һәм Бранденбург курфюрсы титулын бирә. Әммә шуны өҫтәй: маркграфлыҡты ул 400 000 гульден түләгәс кенә аласаҡ.
Гусит һуғыштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рим папаһы Мартин V менән европа феодаль реакцияһының гуситтарға ҡаршы көрәшен етәкләй. Ул 1420—1431 йылдарҙа биш тәре походынан ғибарәт була. Гуситтар үҙҙәренә ҡаршы йыйылған тәре ғәскәрҙәренең барыһын да тар-мар итә алалар. 1421 йылда Часлав сеймында Чехия короле Сигизмунд тәхеттән төшөрөлә. Шулай булһа ла гуситтарҙың көрәше ил эсендәге ҡапма-ҡаршылыҡтар нәтижәһендә еңелеү менән тамамлана.
Ата-бабалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Никахтары һәм балалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1-се ҡатыны: (1385 йылдың 11 ноябре) Мария Анучинская (1371 — 17 май 1395), Венгрия королеваһы, Польша һәм Венгрия короле Бөйөк Лайош I һәм уның икенсе ҡатыны Елизавета Боснийскаяның ҡыҙы. Ул ваҡытынан алда бала тапҡан саҡта балаһы менән бергә вафат була. Балалары:
- улы (1395 йылдың 17 майы)
- 2-се ҡатыны: (1408 йылдан) Барбара Цилли граф Цельских тоҡомонан (1390—1451 йылдың 11 июле), Целе графы Герман II-нең һәм графиня Анна Шаунбергтарҙың ҡыҙы. Балалары:
- Елизавета Люксембургская (1409 йылдың 28 феврале, 1409—1442 йыл 19 декабре), 1421 йылда Альбрехт II Австрийский ға кейәүгә сыға.
Сәнғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кинематографта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Война за веру: Последний повстанец / Jan Rohác z Dube (1947; Чехословакия) режиссер Владимир Боярский, Сигизмунд ролендә Отакар Цермак.
- Война за веру: Магистр / Jan Hus (1954; Чехословакия) режиссер Отакар Вавра, Сигизмунд ролендә Ян Пивец.
- Война за веру: Полководец / Jan Žižka (1957; Чехословакия) режиссер Дакар Вавра, Сигизмунд ролендә Ян Пивец.
- Война за веру: Против всех / Proti vsem (1958; Чехословакия) режиссер Дакар Вавра, Сигизмунд ролендә Ян Пивец.
- Австрия-чехия телевизион фильмында «Странствующая блудница: Предсказание» (инг.) (2012) Сигизмунд ролендә немец актеры Гетц Отто.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Sigismund Deutscher König (нем.). Mittelalterliche Genealogie im Deutschen Reich bis zum Ende der Staufer. 11 июнь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Kings of Bohemia (Luxembourg) (инг.). Foundation for Medieval Genealogy. 11 июнь 2012 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Theodor Lindner. Sigmund (Kaiser) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Bd. 34. — Lpz.: Duncker & Humblot, 1892. — S. 267—282. (унда.)
- Пашкин Н. Г. Сигизмунд Люксембург: германский император в византийском панегирике // Античная древность и средние века. — Екатеринбург: [Изд-во Урал. ун-та], 2009. — В. 39. — С. 383-388.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Биография в Biographisch-bibliograpfisches Kirchenlexikon (Тикшерелгән 22 август 2011)
- Сигизмунд I Люксембургский. Жизнь и смерть в борьбе за короны. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так».
- Lindner T. Sigmund (нем.) // Allgemeine Deutsche Biographie. — 1892. — Т. 34. — С. 267-282. (Тикшерелгән 22 август 2011)
- Kings of Bohemia (Luxembourg) (инг.). Foundation for Medieval Genealogy. 11 июнь 2012 тикшерелгән.
- Sigismund Deutscher König (нем.). Mittelalterliche Genealogie im Deutschen Reich bis zum Ende der Staufer. 11 июнь 2012 тикшерелгән.
Каролингтар — Саксонская династия — Салическая династия — Гогенштауфендар — Виттельсбахтар — Габсбургтар


text:
- Подробности
- Просмотров: 274
МОСТАФИН Таһир Исламнур улы [22.8.1953, БАССР‑ҙың Покровка р‑ны Биштин а. (БР‑ҙың Благовещен р‑ны)], хирург, патологоанатом. Мед. ф. д‑ры (1998), проф. (2000). БР‑ҙың атҡ. табибы (2000). БДМИ‑ны тамамлағандан һуң (1980) 1983 й. тиклем Дыуан р‑ны Мәсәғүт үҙәк район дауаханаһында эшләй. 1986 й. алып (өҙөклөк м-н) БДМУ‑ла (2000 й. башлап патологик анатомия каф. мөдире); 1994—2000 йй. Ғ.Ғ.Ҡыуатов ис. Респ. клиник дауаханаһы ҡарамағындағы Республика сепсисҡа ҡаршы үҙәге мөдире. Фәнни тикшеренеүҙәре абдоминаль һәм эренле хирургия проблемаларына, ш. иҫ. ҡорһаҡ ҡыуышлығындағы, ҡорһаҡ тышындағы ағзаларҙың эренле‑шеш, диабетик табан ауырыуҙарының клиник-морфол. аспекттарына; патологоанатомик тикшеренеүҙәр ысулдарын камиллаштырыуға арналған. М. ҡатнашлығында таралған эренле киҫкен перитонитты дауалау, киҫкен панкреатиттың ауырлығын баһалау ысулдары, перитонит ваҡытында эсәктәге бөтәү яра кимәлен билдәләү алымдары һәм уның обтурацияһы өсөн яйланма эшләнгән. 200‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 25 уйлап табыу авторы. БР патологоанатомдары Рәсәй йәмғиәтенең Башҡ-н бүлексәһе рәйесе (2001 й. алып).
Х е ҙ м.: Диагностика и лечение кишечных свищей при перитоните. Уфа, 1999; Острый деструктивный панкреатит. Элиста, 2008 (авторҙ.); Клинико‑морфологические особенности синдрома диабетической стопы. М., 2011 (авторҙ.).
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Алмағас ҡорто
Алмағас ҡорто йәки күбәләге [1] (лат. Cydia pomonella, рус. Яблонная плодожорка) — алмағасты зарарлаусы япраҡтөргөстәр ғаиләһенән булған күбәләк; алмағастың иң ҡурҡыныс ҡоротҡосо, шулай уҡ груша, слива һ.б. емеш культураларын зарарлай. Ҡанат йәйеме 15-19 мм, май-июльдә оса. Инә заттар күкәйҙәрен (180 -гә тиклем) япраҡтарға йәки өлгөрөп етмәгән емештәргә һала. Берәр аҙнанан күкәйҙәрҙән гусеницалар сыға, емеш йомшағы һәм орлоғо менән туҡланғанда туҡымаларҙы кимереп юлдар яһайҙар.
Емеш ҡорттары менән көрәшеү ысулдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иртә яҙҙа ағас кәүҫәләрен ҡороған ҡайырҙан таҙартыу, емеш ағастарына фосфорорганик препараттар (метатион йәки метафос) һиптерү; слива ҡорттары − баҡсала тупраҡты йәйен йомшартыу, көҙөн эшкәртеү, химик препараттар менән бөркөү; борсаҡ ҡорттары − көҙҙән ерҙе тирән итеп һуҡалау, 2 тапҡыр трихограммалар ебәреү, сәсеүлек майҙанына метафос һиптереү.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Русско-башкирский словарь сельскохозяйственных терминов (Ф. С. Мурзакаев, 2001)
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы. Ҡазан, 2008 (тат.)
- Плодожорка // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
• Кузнецов В. И. Сем. Tortricidae (Olethreutidae, Cochylidae) — Листовертки. /Насекомые и клещи — вредители сельскохозяйственных культур. Т. 3. Ч. 1. Чешуекрылые. СПб.: Наука, 1994. С.51-234.


text:
Ветерандар тураһында телефильмдарҙы ветерандар төшөрә
Телевидениеның Туймазы студияһы «Минең еңеүем» телепроектын әүҙем ғәмәлгә ашыра. Бөгөнгө көндә 10-30 минут оҙайлылығында 19 фильм төшөрөлгән, улар аҙна һайын урындағы телевидениела эфирға сығарыла. Фильмдар иҫәбен 65-кә тултырыу планлаштырыла. Фильмдар төшөрөү буйынса төп эште пенсионерҙар – халыҡ университеты тыңлаусылары, “50+” телестудияһы ҡатнашыусылары үҙ өҫтөнә алған. Улар фильмдарҙың буласаҡ геройҙарын – Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙы эҙләп таба, ойоштороу эштәрен хәл итә, киноға төшөрә. Уларға телевидение студияһының профессиональ операторҙары һәм йәш журналистар — «ТИН-ТВ» студияһы тәрбиәләнеүселәре ярҙам күрһәтә.


text:
– Был – яҡын дуҫым, театрҙа эшләгән мәшһүр ҡурайсы, һуғыштың тәүге көндәренән үк фронтҡа китеп һәләк булған Ғәлиастан Шәмсетдинов хаҡында яҙған иҫтәлектәрем. Мин барынса сыймаҡланым, хәҙер ошоно ҡараштырып, төҙәткеләп берәй матбуғат сараһына тәҡдим итергә ине. Ярҙам итмәҫһегеҙме икән, һылыу, – тине.
– Был – яҡын дуҫым, театрҙа эшләгән мәшһүр ҡурайсы, һуғыштың тәүге көндәренән үк фронтҡа китеп һәләк булған Ғәлиастан Шәмсетдинов хаҡында яҙған иҫтәлектәрем. Мин барынса сыймаҡланым, хәҙер ошоно ҡараштырып, төҙәткеләп берәй матбуғат сараһына тәҡдим итергә ине. Ярҙам итмәҫһегеҙме икән, һылыу, – тине.
Ә һөйләргә теләгәнем – икенсе Салауат хаҡында. Салауат Низаметдинов. Мәшһүр композитор. Бик үҙенсәлекле шәхес.
Тормош мәшәҡәттәрен йырып сығыу өсөн ғаиләһен ҡалдырып, Себер тарафтарында эшләп ҡайтҡан бер ағай менән ошо хаҡта әңгәмәләштек.


text:
Башҡортостанда игендән тулайым йыйым 1,6 миллион тоннанан ашты
24 августа республика игенселәре ураҡ кампанияһының йәнә бер сиген үтте. Иген культуралары майҙандарҙың яртыһында сабылған. Был 820 мең гектар. БР Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәте буйынса, 776 мең га ашлыҡ һуғылған. Планға ҡарата был 47%. Дүртөйлө, Көйөргәҙе, Саҡмағош һәм Шаран райондарында ураҡ кампанияһы һуңғы стадияһына яҡынлашты.
Игендән тулайым йыйым быйыл 1,6 миллион тоннанан артып китте. Уртаса уңыш — гектарынан 20,9 центнер. Мәләүез, Стәрлетамаҡ һәм Саҡмағош районы эшсәндәре һәр гектарҙан 30 центнерҙан ашыу уңыш ала. Бураға иң күп ашлыҡ һалыусылар — Стәрлетамаҡ районы аграрийҙары — 113,1 мең тонна.


text:
Башҡортостанда 268 мең тонна иген орлоғо һаҡлауға һалынған
Башҡортостан хужалыҡтарында яҙғы сәсеү өсөн 268 мең тонна иген һаҡлауға һалынған, тип хәбәр иттеләр республиканың Ауыл хужалығы министрлығынан. Был талап ителгән сәсеү материалы күләменән 92 процент. Былтыр ошо датаға ҡарата орлоҡ фонды ни бары 69 процентҡа тулыланғайны.
Былтырғы ҡаты ҡоролоҡто онотмаған күп район аграрийҙары планда ҡаралған менән генә сикләнмәй һәм орлоҡ фондына игенде кәрәгенән күберәк һала. Мәҫәлән, Илеш районында орлоҡ һалыу – 37 процентҡа, Стәрлетамаҡ районында – 20-гә, Ғафури районында 15 процентҡа арттырып үтәлгән.
Республиканың страховка фондына 30 мең тонна иген һалынған, был 68 процентҡа тиң. 24 районда план үтәлгән. Бер үк ваҡытта күсмә фонд та тулылана. Бында 72 мең тонна орлоҡ һалынған, был планлаштырылғандың 83 проценты. 27 район планды тулыһынса үтәгән.
Күп йыллыҡ үләндәр орлоғо фонды ла аҡрынлап тула бара. Күп йыллыҡ үләндәр буйынса задание 104 процентҡа үтәлгән. 37 район уны бөгөн – тулыһынса, күптәре планда ҡаралғандан арттырып үтәгән. Мәҫәлән, Әбйәлил районы эшсәндәре планлаштырылған 45 тонна урынына – 225, әлшәйҙәр 80 тонна урынына 150 тонна күп йыллыҡ үләндәр орлоғон һаҡлауға һалған.


text:
Фото:
Рәсәйҙә Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылының эмблемаһы раҫланды
Фото:
Рәсәйҙә Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылының эмблемаһы раҫланды. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ағымдағы йылдың ғинуар аҙағында илдең Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы Рәсәй Федерацияһында Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылының эмблемаһын булдырыуға конкурс иғлан иткәйне. Бәйгелә бөтә төр милек формаһындағы бер нисә йөҙ предприятие һәм ойошма, шулай уҡ физик шәхестәр ҡатнашты.
Һөҙөмтәлә бөтә Рәсәй конкурсында еңеүсе тип Владимир өлкәһенең Муром ҡалаһынан Денис Ежов танылды. Уның һүҙҙәренсә, эмблема берҙәмлекте аңлата. Илдәге экологик хәлде үҙгәртеү өсөн, Рәсәйҙең барлыҡ халҡына берләшергә кәрәк. Шулай уҡ, еңеүсе фекеренсә, экология проблемалары менән көрәштә Ерҙәге һәр кеше ҡатнашырға тейеш. Эмблемала Рәсәй Федерацияһының флагында булған өс төҫ, шулай уҡ тәбиғәтте һәм тормоштоң барлыҡҡа килеүен символлаштырған йәшел төҫ ҡулланылған.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостанда үткәрелгән шундай уҡ конкурста республиканың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре, Рәсәй һәм Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы, «Башҡортостан» гәзитенең художество мөхәррире Нәсих Хәлисовтың эше иң яҡшыһы тип табылды. Эмблемала күккә ынтылған аҡ бөркөт төшөрөлгән.


text:
Республика шашкасылары Рәсәй йыйылма командаһы составында донъя чемпиондары булды Фото: Халыҡ-ара шашка федерацияһының матбуғат хеҙмәте
Республика шашкасылары Рәсәй йыйылма командаһы составында донъя чемпиондары булды
Республика шашкасылары Рәсәй йыйылма командаһы составында донъя чемпиондары булды Фото: Халыҡ-ара шашка федерацияһының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Төркиәнең Измир ҡалаһында халыҡ-ара шашка буйынса шәхси-команда донъя чемпионаты тамамланды. Рәсәй йыйылма командаһының баш тренеры Юрий Чертоков менән бергә Төркиәгә билдәле шашкасылар Тамара Танһыҡҡужина, Айгөл Иҙрисова, Айнур Шәйбәков, Муродулло Амриллаев килде.
Өс көнлөк ярыш йомғаҡтары буйынса Башҡортостан спортсылары Рәсәй командаһы составында өс алтын һәм бер көмөш миҙал яуланы. Шәхси зачетта Тамара Танһыҡҡужина ике тапҡыр көмөш миҙалға лайыҡ булды.
«Тиҙ программа, команда зачеты» дисциплинаһында Амриллаев, Шәйбәков, Танһыҡҡужина, Иҙрисова алтын миҙал алды. Бынан тыш, «йәшен тиҙлегендәге программа, команда зачеты» дисциплинаһында Амриллаев менән Шәйбәков — чемпион, Танһыҡҡужина менән Иҙрисова вице-чемпион булды.
Төркиәнән һуң Рәсәй командаһын Италияның Баколи ҡалаһы көтә. Кисә унда блиц буйынса Донъя кубогының финал этабы һәм Европа чемпионаты башланды. Ул 21 октябргә тиклем дауам итә.
Кубок финалы алдынан дөйөм зачетта Тамара Танһыҡҡужина беренсе урында килә, өсөнсөлә — Айгөл Иҙрисова, тип хәбәр итте Халыҡ-ара шашка федерацияһының матбуғат хеҙмәте вәкиле Рөстәм Шәйәхмәтов.


text:
Башҡортостанда буран сығыуы һәм епшек ҡар яуыуы көтөлә Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда буран сығыуы һәм епшек ҡар яуыуы көтөлә
Башҡортостанда буран сығыуы һәм епшек ҡар яуыуы көтөлә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 4 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығы бөгөн, 4 февралдә, төбәктә көслө ел сығыуы тураһында иҫкәртә. Уның тиҙлеге секундына 17 метрға етеүе ихтимал. Урыны менән буран сығыуы, епшек ҡар яуыуы, боҙлауыҡ, тимер сымдарға һәм ағастарға ҡар һырыуы көтөлә.
Ҡотҡарыусылар хәбәр итеүенсә, юлдарға көрт һалыуы, боҙлауыҡ булыуы ихтимал.


text:
Өфө нефть эшкәртеү заводында янғын сыҡты Фото: Олег Яровиков | Видео: БашДТП
Өфө нефть эшкәртеү заводында янғын сыҡты
Өфө нефть эшкәртеү заводында янғын сыҡты Фото: Олег Яровиков | Видео: БашДТП
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Кисә Өфөлә нефть эшкәртеү заводында янғын сыҡты. «Башнефть-Өфө нефть эшкәртеү заводы» филиалы биләмәһендәге тауар етештереү паркында дизель яғыулығы янды.
Республика буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, киске сәғәт 12-се 11 минутта ут сығыуы тураһында хәбәр килә. Янғын һәм авария хеҙмәттәренең оператив эш итеүе һөҙөмтәһендә төнгө 1-се 18 минутҡа янғын һүндерелә. Ҡорбандар һәм зыян күреүселәр юҡ.
«Башнефть» компанияһының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, ваҡиға производстволағы эшкә йоғонто яһамаған. Уның сәбәптәрен асыҡлау өсөн комиссия төҙөлгән.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Шаңдауы алыҫҡа яңғырамаҡсы
Шаңдауы алыҫҡа яңғырамаҡсы
Революция «эпидемияһы» сигенмәй
Билдәле булыуынса, йыл башында Туниста башланған сыуалыштар бер-бер артлы ғәрәп илдәрен солғап ала бара. Был илдәге сыуалыштар һөҙөмтәһендә 23 йыл ил менән идара иткән Президент Зин Бин Али властан ситләтелеп, ул сит илгә сығып ҡасырға мәжбүр булғайны. Туниста ҡабынған был осҡон ялҡын булып Мысыр, Алжир, Сүриә, Иордания, Судан, Йемен кеүек мосолман илдәрен ялмап килә торғас, Иранға ла етте. Мысырҙағы 3 – 4 аҙнаға һуҙылған сыуалыштар һөҙөмтәһендә 30 йыл ил менән идара иткән Президент Хөсни Мөбәрәк отставкаға китергә мәжбүр булғайны. Әлбиттә, ул был ҡарарға тиҙ генә килә алмай «йонсоно». Башта, көҙгә, йәғни яңы һайлауҙарға тиклем посымды ташлап китмәйәсәкмен, әммә ил менән идара итеү рычагын Премьер-министр ҡулына тапшырам, тип ҡотолмаҡсы булғайны. Уның был ҡылығы эшһеҙлектән, аслыҡтан ярһыған халыҡты тағы ла ҡуҙғытып ебәрҙе. Донъя илдәре лидеры булған АҠШ етәксеһе Барак Обама ла, Европа илдәре етәкселәре лә Хөсни Мөбәрәктең властан китеүен теләне. Ниһайәт, халыҡтың күптән зарығып көткән талабына ҡолаҡ һалып, 82 йәшлек Хөсни Мөбәрәк отставкаға китте. Рәсми булмаған мәғлүмәттәр буйынса, ул бына бер нисә көн инде аңын юйған килеш Германия клиникаларының береһендә ята, имеш. Әммә рәсми етәкселәр был хәбәрҙе кире лә ҡаҡмай, «эйе» лә тимәй. Шулай булғас, ниндәйҙер кимәлдә дөрөҫлөк бар, күрәһең.
Әле Мысырҙа ил парламенты тарҡатылды. Ә власть Ҡораллы Көстәр советына Юғары тапшырылды. Ил менән ваҡытлыса Юғары хәрби совет етәксеһе, оборона министры Хөсәйен Тантави етәкселек итә. Көс структуралары илдә конституцион һәм сәйәси реформалар үткәрергә йыйына. Әммә реформалар уҙғарыуға байтаҡ сығым талап ителә. Ә ил ҡаҙнаһы бөгөн буш. Ни өсөн тигәндә, туризм Мысырҙың төп килем сығанағы булып тора. Боларыштан ҡурҡҡан туристар үҙ илдәренә ҡайтып бөттө. Ә илдең төп байлығы – алтын запасын Хөсни Мөбәрәк сит ил банкыларына йәшереп өлгөргән. Сыуалыштар башланғанға тиклем Рәсәйҙән генә лә 40 мең турист Мысырҙа ял итә ине. Илдәге 3 – 4 аҙнаға һуҙылған сыуалыштар һөҙөмтәһендә генә ҡаҙна миллиардлап доллар аҡса юғалтты. Күп кенә етештереү объекттарының туҡталып ҡалыуы, Суэц каналының ваҡытлыса ябылып тороуы ла ил иҡтисадына ҙур зыян килтерҙе. Билдәле булыуынса, канал Атлантик океан менән (Урта диңгеҙ аша) Һинд океанын (Ҡыҙыл диңгеҙ аша) тоташтырған иң ҡыҫҡа һыу юлы булып тора һәм уның аша тәүлегенә төрлө илдәрҙең йөҙҙәрсә йөк карабы үтә. Был каналдың эшләмәй тороуы Европа илдәрендәге эре компанияларҙы ла иҡтисади көрсөккә килтереп терәне. Бөгөн Мысыр халҡы, илдең яңы власына яңы талаптар ҡуйып, урамға сыға. Улар эш хаҡын арттырыуҙы, яңы эш урындары булдырыуҙы, Президенттың отставкаһын талап итеп урамдарға сығыусы халыҡты эҙәрлекләмәүҙе талап итә. АҠШ һәм Евросоюз илдәре етәкселеге, Мысырҙағы һайлауҙарҙың (алты айҙан һуң илдә президент һайлауҙары булырға тейеш) демократик юл менән үтеүе өсөн барлыҡ көсөбөҙҙө һаласаҡбыҙ, тип бара. Бөгөн Мысырҙағы хәл-ваҡиғалар өсөн иң борсолғаны – Израиль. Ни өсөн тигәндә, үткән быуатта был ике ил араһында дүрт тапҡыр һуғыш була. Тик 1979 йылда ғына тыныслыҡ килешеүе төҙөлә. Ошо килешеү ғәмәлдә ҡалһын, ике ил араһында яңынан ыҙғыш ҡупмаһын өсөн Мысырҙың элекке етәксеһе Хөсни Мөбәрәк күп көс һала ла инде. Әле килеп ул властан ситләтелгәс, Израиль етәкселеге хафаға ҡалды. Был илдең Премьер-министры Биньямин Нетаньяху белдереүенсә, Израиль яғы тыныслыҡты һаҡлап ҡалыу өсөн барыһын да эшләйәсәк. Эйе, һуғыш бер кемгә лә файҙа килтермәй. Шул уҡ Израиль Мысыр менән һуғыш алып барған осорҙа илдең эске тулайым продуктының 30 процентын оборона тармағына, йәғни ҡоралланыуға йүнәлтеп торған. Ә тыныс шарттарҙа был нисбәт ни бары 9 процент тәшкил итә. Был инде күрше дәүләттәр менән һыйышып, тыныс йәшәгән осраҡта ошо уҡ аҡсаны фәнгә, социаль өлкәгә һ.б. тармаҡҡа йүнәлтеп буласаҡ, тигән һүҙ. Израиль Мысырҙа быға тиклем йәшертен оппозицияла булған «Мосолман ҡан ҡәрҙәштәр» радикаль ислам төркөмөнөң власҡа килеү ихтималлығынан да шөрләй. Улар власҡа килгән осраҡта мотлаҡ Израилгә ҡаршы йәнә һуғыш асасаҡ, тип көтөлә.
Мысырҙағы һәм Тунистағы хәл-ваҡиғалар географик яҡтан ошо ике ил эргәһендә урынлашҡан Алжирға ла йоғонто яһаны. Унда килеп тыуған иҡтисади көрсөк сәйәси көрсөккә лә этәрә. Урамға сыҡҡан тиҫтәләрсә мең халыҡ хөкүмәттең һәм Президенттың отставкаһын талап итә. Тунис менән Мысыр халҡы еңеү яулағас, Алжир халҡы ла урам революцияһы аша әлеге етәкселекте властан ситләтергә уйлай.
Алжирҙан, Мысырҙан әллә ни алыҫ булмаған, Ғәрәп ярымутрауында урынлашҡан Йеменда ла тыныс түгел. Бындағы халыҡ та, илдең баш ҡалаһы Сана урамдарына сығып протест белдереп, ил етәксеһе Әли Абдулла Сәлихты отставкаға ебәреүҙе талап итә. Шуныһын да әйтеп үтергә кәрәк, ошо төбәктәге мосолман илдәре араһында Йемен иң хәйерсеһе, халыҡ иң насар йәшәгән ил иҫәпләнә. Иордания, Судан, Сүриә халҡы ла, башҡа илдәрҙәге туғандаштарына теләктәшлек белдереп, шулай уҡ ил етәксеһенең властан китеүен теләй. Әле килеп быға тиклем тыныс тип иҫәпләнгән Иранда халыҡ күтәрелеше башланып тора. Үткән йәкшәмбелә, 13 февралдә, Таһранда меңәрләгән кеше демонстрацияға сығып, быға тиклем власть тарафынан ситләтелгән оппозиция лидеры Мөссәүигә теләктәшлек белдереп, шул уҡ ваҡытта ил Президенты Мәхмүд Әхмәдинижадтың отставкаға китеүен талап итә. Урамға сыҡҡан халыҡҡа резина пуляларҙан атып, суҡмарҙар менән туҡмап, демонстрацияны таратыуға өлгәшәләр. Әммә был ғына ил халҡын тынысландыра алырмы – әлегә билдәһеҙ. Ғәрәп илдәренә эйәреп, Иранда башланған был тәртипһеҙлектәр, әлбиттә, АҠШ өсөн дә, Европа илдәре өсөн дә бик ҡулай. Сөнки АҠШ, НАТО етәкселеге Иранды ядро ҡоралы етештерергә ынтылыуҙа, уран байытыуҙа ғәйепләп, уға ҡаршы төрлө санкциялар ҡулланып килде. Ни тиһәң дә, АҠШ етәкселеге, ошо тотороҡһоҙлоҡтан файҙаланып, болғансыҡ һыуҙа балыҡ тотоп ҡалырға маташасаҡ. Үткән аҙна аҙағында Ғәрәп ярымутрауының тағы бер иле – Бахрейнда ла сыуалыштар башланды. Илдәге эшһеҙлеккә, хәйерселеккә ризаһыҙлыҡ белдереп, урамға сыҡҡан халыҡ Премьер-министр, шәйех Хәлиф бән Сәлмән әл Хәлифте отставкаға ебәреүҙе талап итә. Ул бына 40 йыл инде ил хөкүмәтен етәкләй. Һуңғы көндәрҙә төньяҡ Африка дәүләте, Алжир менән Мысырҙың ут күршеһе Ливияла ла тыныс түгел. Шулай итеп, 2011 йыл ислам донъяһы илдәре өсөн сыуалыштар йылы булып иҫтә ҡаласаҡ. Ҡайһы бер аналитиктар был сыуалыштарҙы мосолман донъяһында «ер тетрәүе» менән тиңләй. Ай ярым эсендә тиҫтәләгән илде ялмап алған ғәрәсәт башҡа илдәргә лә таралмаҫ, тип берәү ҙә гарантия бирә алмай. Тунис, Мысыр кеүек дәүләттәрҙә революция тәмен татыған ғәрәп ғәрәсәте, ҡомһоҙ сүл бүреһеләй, бер-бер артлы ҡорбандар эҙләй. Әлегә тик халыҡ етеш йәшәгән Кувейт, Сәғүд Ғәрәбстаны, Катар кеүек илдәрҙә генә һиллек.
Курил утрауҙары. һинекеме, минекеме?
Башҡа донъя хәлдәренә килгәндә, үткән аҙнала Рәсәй – Япония мөнәсәбәттәре йәнә киҫкенләшә төштө. Билдәле булыуынса, 2010 йылдың ноябрь айында Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев Курил утрауҙарының иң көньяғында урынлашҡан, бәхәсле булып иҫәпләнгән Кунашир, Итуруп утрауҙарында булғайны. 1945 йылдан бирле япондар был утрауҙарға дәғүә белдереп килде. Курил утрауҙарында булған сағында Д. Медведев, Рәсәйҙең бер бөтөнлөгөнә, уның бүленмәҫлегенә баҫым яһап, был утрауҙарҙың Японияға эләкмәйәсәген төшөндөргәйне. Әммә япондар бының менән риза түгел. Улар хатта Токиола Рәсәй илселеге бинаһынан Рәсәй флагын алып, йыртып ташлауға тиклем барып етте. Үткән аҙнала ике ил араһындағы мөнәсәбәттәрҙе яйға һалыу маҡсатында Японияның сит ил эштәре министры Сэйдзи Маэхару Мәскәүгә килеп ҡайтты. Үҙенең коллегаһы Сергей Лавров менән осрашыуында ул япондарҙың Рәсәй флагын мыҫҡыл иткәне өсөн ғәфү үтенде. Әммә ғәфү үтенеү генә хәл-торошто тиҙ генә яйға һалмаҫ. Унан килеп, Рәсәйҙең стратегик партнеры булған Ҡытайҙың япондарға ҡарата биләмә буйынса үҙ дәғүәһе бар. Иҡтисади үҫеш буйынса Ҡытайҙың Японияны уҙып китеп, АҠШ-тан ҡала, донъяла икенсе урынға сығыуы ла япондарҙың һарыуын ҡайнатмай ҡалмай. Ошондай шарттарҙа Рәсәй Япония менән дипломатик мөнәсәбәттәрҙе боҙмаҫҡа тырышһа ла, рәсми Мәскәүҙең рәсми Пекин менән яҡынлығы кемдең кемгә кәрәгерәк булыуын асыҡ төҫмөрләтә.
Самат ҒӘЛИУЛЛИН.
Билдәле булыуынса, йыл башында Туниста башланған сыуалыштар бер-бер артлы ғәрәп илдәрен солғап ала бара. Был илдәге сыуалыштар һөҙөмтәһендә 23 йыл ил менән идара иткән Президент Зин Бин Али властан ситләтелеп, ул сит илгә сығып ҡасырға мәжбүр булғайны. Туниста ҡабынған был осҡон ялҡын булып Мысыр, Алжир, Сүриә, Иордания, Судан, Йемен кеүек мосолман илдәрен ялмап килә торғас, Иранға ла етте. Мысырҙағы 3 – 4 аҙнаға һуҙылған сыуалыштар һөҙөмтәһендә 30 йыл ил менән идара иткән Президент Хөсни Мөбәрәк отставкаға китергә мәжбүр булғайны. Әлбиттә, ул был ҡарарға тиҙ генә килә алмай «йонсоно». Башта, көҙгә, йәғни яңы һайлауҙарға тиклем посымды ташлап китмәйәсәкмен, әммә ил менән идара итеү рычагын Премьер-министр ҡулына тапшырам, тип ҡотолмаҡсы булғайны. Уның был ҡылығы эшһеҙлектән, аслыҡтан ярһыған халыҡты тағы ла ҡуҙғытып ебәрҙе. Донъя илдәре лидеры булған АҠШ етәксеһе Барак Обама ла, Европа илдәре етәкселәре лә Хөсни Мөбәрәктең властан китеүен теләне. Ниһайәт, халыҡтың күптән зарығып көткән талабына ҡолаҡ һалып, 82 йәшлек Хөсни Мөбәрәк отставкаға китте. Рәсми булмаған мәғлүмәттәр буйынса, ул бына бер нисә көн инде аңын юйған килеш Германия клиникаларының береһендә ята, имеш. Әммә рәсми етәкселәр был хәбәрҙе кире лә ҡаҡмай, «эйе» лә тимәй. Шулай булғас, ниндәйҙер кимәлдә дөрөҫлөк бар, күрәһең.
Әле Мысырҙа ил парламенты тарҡатылды. Ә власть Ҡораллы Көстәр советына Юғары тапшырылды. Ил менән ваҡытлыса Юғары хәрби совет етәксеһе, оборона министры Хөсәйен Тантави етәкселек итә. Көс структуралары илдә конституцион һәм сәйәси реформалар үткәрергә йыйына. Әммә реформалар уҙғарыуға байтаҡ сығым талап ителә. Ә ил ҡаҙнаһы бөгөн буш. Ни өсөн тигәндә, туризм Мысырҙың төп килем сығанағы булып тора. Боларыштан ҡурҡҡан туристар үҙ илдәренә ҡайтып бөттө. Ә илдең төп байлығы – алтын запасын Хөсни Мөбәрәк сит ил банкыларына йәшереп өлгөргән. Сыуалыштар башланғанға тиклем Рәсәйҙән генә лә 40 мең турист Мысырҙа ял итә ине. Илдәге 3 – 4 аҙнаға һуҙылған сыуалыштар һөҙөмтәһендә генә ҡаҙна миллиардлап доллар аҡса юғалтты. Күп кенә етештереү объекттарының туҡталып ҡалыуы, Суэц каналының ваҡытлыса ябылып тороуы ла ил иҡтисадына ҙур зыян килтерҙе. Билдәле булыуынса, канал Атлантик океан менән (Урта диңгеҙ аша) Һинд океанын (Ҡыҙыл диңгеҙ аша) тоташтырған иң ҡыҫҡа һыу юлы булып тора һәм уның аша тәүлегенә төрлө илдәрҙең йөҙҙәрсә йөк карабы үтә. Был каналдың эшләмәй тороуы Европа илдәрендәге эре компанияларҙы ла иҡтисади көрсөккә килтереп терәне. Бөгөн Мысыр халҡы, илдең яңы власына яңы талаптар ҡуйып, урамға сыға. Улар эш хаҡын арттырыуҙы, яңы эш урындары булдырыуҙы, Президенттың отставкаһын талап итеп урамдарға сығыусы халыҡты эҙәрлекләмәүҙе талап итә. АҠШ һәм Евросоюз илдәре етәкселеге, Мысырҙағы һайлауҙарҙың (алты айҙан һуң илдә президент һайлауҙары булырға тейеш) демократик юл менән үтеүе өсөн барлыҡ көсөбөҙҙө һаласаҡбыҙ, тип бара. Бөгөн Мысырҙағы хәл-ваҡиғалар өсөн иң борсолғаны – Израиль. Ни өсөн тигәндә, үткән быуатта был ике ил араһында дүрт тапҡыр һуғыш була. Тик 1979 йылда ғына тыныслыҡ килешеүе төҙөлә. Ошо килешеү ғәмәлдә ҡалһын, ике ил араһында яңынан ыҙғыш ҡупмаһын өсөн Мысырҙың элекке етәксеһе Хөсни Мөбәрәк күп көс һала ла инде. Әле килеп ул властан ситләтелгәс, Израиль етәкселеге хафаға ҡалды. Был илдең Премьер-министры Биньямин Нетаньяху белдереүенсә, Израиль яғы тыныслыҡты һаҡлап ҡалыу өсөн барыһын да эшләйәсәк. Эйе, һуғыш бер кемгә лә файҙа килтермәй. Шул уҡ Израиль Мысыр менән һуғыш алып барған осорҙа илдең эске тулайым продуктының 30 процентын оборона тармағына, йәғни ҡоралланыуға йүнәлтеп торған. Ә тыныс шарттарҙа был нисбәт ни бары 9 процент тәшкил итә. Был инде күрше дәүләттәр менән һыйышып, тыныс йәшәгән осраҡта ошо уҡ аҡсаны фәнгә, социаль өлкәгә һ.б. тармаҡҡа йүнәлтеп буласаҡ, тигән һүҙ. Израиль Мысырҙа быға тиклем йәшертен оппозицияла булған «Мосолман ҡан ҡәрҙәштәр» радикаль ислам төркөмөнөң власҡа килеү ихтималлығынан да шөрләй. Улар власҡа килгән осраҡта мотлаҡ Израилгә ҡаршы йәнә һуғыш асасаҡ, тип көтөлә.
Мысырҙағы һәм Тунистағы хәл-ваҡиғалар географик яҡтан ошо ике ил эргәһендә урынлашҡан Алжирға ла йоғонто яһаны. Унда килеп тыуған иҡтисади көрсөк сәйәси көрсөккә лә этәрә. Урамға сыҡҡан тиҫтәләрсә мең халыҡ хөкүмәттең һәм Президенттың отставкаһын талап итә. Тунис менән Мысыр халҡы еңеү яулағас, Алжир халҡы ла урам революцияһы аша әлеге етәкселекте властан ситләтергә уйлай.
Алжирҙан, Мысырҙан әллә ни алыҫ булмаған, Ғәрәп ярымутрауында урынлашҡан Йеменда ла тыныс түгел. Бындағы халыҡ та, илдең баш ҡалаһы Сана урамдарына сығып протест белдереп, ил етәксеһе Әли Абдулла Сәлихты отставкаға ебәреүҙе талап итә. Шуныһын да әйтеп үтергә кәрәк, ошо төбәктәге мосолман илдәре араһында Йемен иң хәйерсеһе, халыҡ иң насар йәшәгән ил иҫәпләнә. Иордания, Судан, Сүриә халҡы ла, башҡа илдәрҙәге туғандаштарына теләктәшлек белдереп, шулай уҡ ил етәксеһенең властан китеүен теләй. Әле килеп быға тиклем тыныс тип иҫәпләнгән Иранда халыҡ күтәрелеше башланып тора. Үткән йәкшәмбелә, 13 февралдә, Таһранда меңәрләгән кеше демонстрацияға сығып, быға тиклем власть тарафынан ситләтелгән оппозиция лидеры Мөссәүигә теләктәшлек белдереп, шул уҡ ваҡытта ил Президенты Мәхмүд Әхмәдинижадтың отставкаға китеүен талап итә. Урамға сыҡҡан халыҡҡа резина пуляларҙан атып, суҡмарҙар менән туҡмап, демонстрацияны таратыуға өлгәшәләр. Әммә был ғына ил халҡын тынысландыра алырмы – әлегә билдәһеҙ. Ғәрәп илдәренә эйәреп, Иранда башланған был тәртипһеҙлектәр, әлбиттә, АҠШ өсөн дә, Европа илдәре өсөн дә бик ҡулай. Сөнки АҠШ, НАТО етәкселеге Иранды ядро ҡоралы етештерергә ынтылыуҙа, уран байытыуҙа ғәйепләп, уға ҡаршы төрлө санкциялар ҡулланып килде. Ни тиһәң дә, АҠШ етәкселеге, ошо тотороҡһоҙлоҡтан файҙаланып, болғансыҡ һыуҙа балыҡ тотоп ҡалырға маташасаҡ. Үткән аҙна аҙағында Ғәрәп ярымутрауының тағы бер иле – Бахрейнда ла сыуалыштар башланды. Илдәге эшһеҙлеккә, хәйерселеккә ризаһыҙлыҡ белдереп, урамға сыҡҡан халыҡ Премьер-министр, шәйех Хәлиф бән Сәлмән әл Хәлифте отставкаға ебәреүҙе талап итә. Ул бына 40 йыл инде ил хөкүмәтен етәкләй. Һуңғы көндәрҙә төньяҡ Африка дәүләте, Алжир менән Мысырҙың ут күршеһе Ливияла ла тыныс түгел. Шулай итеп, 2011 йыл ислам донъяһы илдәре өсөн сыуалыштар йылы булып иҫтә ҡаласаҡ. Ҡайһы бер аналитиктар был сыуалыштарҙы мосолман донъяһында «ер тетрәүе» менән тиңләй. Ай ярым эсендә тиҫтәләгән илде ялмап алған ғәрәсәт башҡа илдәргә лә таралмаҫ, тип берәү ҙә гарантия бирә алмай. Тунис, Мысыр кеүек дәүләттәрҙә революция тәмен татыған ғәрәп ғәрәсәте, ҡомһоҙ сүл бүреһеләй, бер-бер артлы ҡорбандар эҙләй. Әлегә тик халыҡ етеш йәшәгән Кувейт, Сәғүд Ғәрәбстаны, Катар кеүек илдәрҙә генә һиллек.
Курил утрауҙары. һинекеме, минекеме?
Башҡа донъя хәлдәренә килгәндә, үткән аҙнала Рәсәй – Япония мөнәсәбәттәре йәнә киҫкенләшә төштө. Билдәле булыуынса, 2010 йылдың ноябрь айында Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев Курил утрауҙарының иң көньяғында урынлашҡан, бәхәсле булып иҫәпләнгән Кунашир, Итуруп утрауҙарында булғайны. 1945 йылдан бирле япондар был утрауҙарға дәғүә белдереп килде. Курил утрауҙарында булған сағында Д. Медведев, Рәсәйҙең бер бөтөнлөгөнә, уның бүленмәҫлегенә баҫым яһап, был утрауҙарҙың Японияға эләкмәйәсәген төшөндөргәйне. Әммә япондар бының менән риза түгел. Улар хатта Токиола Рәсәй илселеге бинаһынан Рәсәй флагын алып, йыртып ташлауға тиклем барып етте. Үткән аҙнала ике ил араһындағы мөнәсәбәттәрҙе яйға һалыу маҡсатында Японияның сит ил эштәре министры Сэйдзи Маэхару Мәскәүгә килеп ҡайтты. Үҙенең коллегаһы Сергей Лавров менән осрашыуында ул япондарҙың Рәсәй флагын мыҫҡыл иткәне өсөн ғәфү үтенде. Әммә ғәфү үтенеү генә хәл-торошто тиҙ генә яйға һалмаҫ. Унан килеп, Рәсәйҙең стратегик партнеры булған Ҡытайҙың япондарға ҡарата биләмә буйынса үҙ дәғүәһе бар. Иҡтисади үҫеш буйынса Ҡытайҙың Японияны уҙып китеп, АҠШ-тан ҡала, донъяла икенсе урынға сығыуы ла япондарҙың һарыуын ҡайнатмай ҡалмай. Ошондай шарттарҙа Рәсәй Япония менән дипломатик мөнәсәбәттәрҙе боҙмаҫҡа тырышһа ла, рәсми Мәскәүҙең рәсми Пекин менән яҡынлығы кемдең кемгә кәрәгерәк булыуын асыҡ төҫмөрләтә.
Самат ҒӘЛИУЛЛИН.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда төп капиталға инвестициялар үҫеше 12,5 процентҡа етте»Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда төп капиталға инвестициялар үҫеше 12,5 процентҡа етте»
Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда төп капиталға инвестициялар үҫеше 12,5 процентҡа етте»Фото: Олег Яровиков
1 июлдә Өфөлә Өҫтөнлөклө инвестиция проекттарын ҡарау һәм уларға ярҙам итеү буйынса Хөкүмәт комиссияһының 15-се ултырышы үтте, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, «был ваҡыт эсендә беҙ Башҡортостандың инвестиция рейтингтарын күтәрә, инвесторҙарға үҙебеҙҙең асыҡлыҡты, лайыҡлы проекттарҙы хупларға әҙер булыуыбыҙҙы күрһәтә алдыҡ. Комиссия булышлығында республикала йөҙләгән эре проект ғәмәлгә ашырыла».
Уның әйтеүе буйынса, «тик уҙған йылда ғына иҡтисадҡа капитал һалыуҙар һигеҙ процентҡа үҫте һәм 266 миллиард һумдан артты. Быйыл беренсе кварталда төп капиталға инвестициялар үҫеше тағы ла юғарыраҡ — 12,5 процент».
— Бындай динамика эшләп килгән предприятиеларҙың әүҙемлеге менән генә түгел, ә эре, республика өсөн мөһим проекттарҙы бойомға ашырыу иҫәбенә лә тәьмин ителә. Бындай проекттарҙың беҙгә ни тиклем күберәк кәрәк булыуы аңлашылып тора, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.


text:
- Подробности
- Просмотров: 250
СЫСҠАНДАР (Muridae), кимереүселәр ғаиләһе. Яҡынса 120 заты, 500‑ҙән ашыу төрө билдәле, бөтә Ер шары буйлап таралған. БР‑ҙа 4 заттан (өй сысҡандары, урман һәм баҫыу сысҡандары, ваҡ сысҡандар, ғәҙәти ҡомаҡтар) 6 төрө бар. Кәүҙәһе төҙ, муйын билтәге айырылып тора, оҙонлоғо 7‑нән алып (ваҡ сысҡан) 27 см тиклем (һоро ҡомаҡ), ауырлығы 10‑дан алып 570 г тиклем. Ҡыҫҡа, бер төрлө йәки шырт һәм йомшаҡ йөн м‑н ҡапланған. Төҫө һоронан алып көрәнгә тиклем, ҡайһы берҙә арҡаһында көрән буй һыҙат була. Күҙе һәм ҡолағы бәләкәй. Томшоғо оҙонса, осло йәки тупаҡ. Артҡы аяғы алғыһына ҡарағанда бер аҙ оҙонораҡ, табаны, ғәҙәттә, оҙон, тар. Ҡойроғо оҙон (6,5–22 см), кәүҙә оҙонлоғона тигеҙ йәки унан оҙонораҡ, яланғас йәки аҙ йөнлө. Полигам. Яҙғы‑йәйге быуын енси яҡтан – 2–3 айҙа, көҙгөһө 8–9 айҙа өлгөрә. Йылына 2–4 тапҡыр, һирәгерәк 8–10 тапҡыр 3–6 (15‑кә тиклем) бала тыуҙыра. 1,5–2 йыл йәшәй. Тәүлек әйләнәһенә йәки эңерҙә һәм төндә әүҙем. С. орлоҡ, емеш, һирәгерәк бөжәктәр һәм үҫемлектәрҙең йәшел өлөштәре м‑н туҡлана; һоро ҡомаҡ бөтә нәмәне лә ашай. Урманда (һарытамаҡ сысҡан, ваҡ урман сысҡаны), болонда, баҫыуҙа, ҡалдауҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа (баҫыу сысҡаны, ваҡ сысҡан) йәшәй. БР‑ҙың бөтә терр‑яһында таралған. Амбар ҡоротҡостары, ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары, инфекцион ауырыу (ҡотороу ауырыуы, талпан энцефалиты, тағун һ.б.) таратыусылар. С. м‑н йыртҡыс ҡоштар һәм имеҙеүселәр туҡлана. Аҡ ҡомаҡтарҙы һәм сысҡандарҙы лаб. хайуандары сифатында үрсетәләр.
А.Г.Яковлев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Фото:
Өфөлә XV «Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры» бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабы үтте
Фото:
Өфөлә XV «Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры» бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабы үтте. Сара Башҡортостан Республикаһы Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығында үтте һәм ҡатын-ҡыҙҙар эшҡыуарлығының иң сағыу вәкилдәрен, уларҙың хеҙмәттәштәрен һәм дуҫтарын йыйҙы.
Ун бишенсе тапҡыр үткәрелгән конкурста ун биш етәксе гүзәл зат ҡатнашты. Улар Өфө һәм Стәрлетамаҡ ҡалалары, республиканың Шаран, Благовещен, Дүртөйлө һәм Туймазы райондары исеменән сығыш яһаны.
Сараны ойоштороусылар булып Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, республиканың Эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы сығыш яһаны. Конкурсты үткәреү идеяһын дөйөм Рәсәй Эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы президенты Татьяна Малютина тәҡдим иткән.
Йәмғиәттә лидер ҡатын-ҡыҙ ролен асыу, төрлө эшмәкәрлек өлкәләренә уның индергән өлөшөн билдәләү конкурстың төп маҡсаты булып тора.
Сарала ҡатнашыусыларға сәләмләү һүҙе менән Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Руслан Кинйәкәев мөрәжәғәт итте. Ул ҡатын-ҡыҙҙар эшҡыуарлығының Рәсәй иҡтисадында үҙенсәлекле йүнәлеш булыуын билдәләне.
Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе Рәшиҙә Солтанова гүзәл заттарҙы үҙ кандидатураларын һайлау органдарына, йәмәғәт ойошмаларына ҡыйыуыраҡ тәҡдим итергә саҡырҙы. Уның фекеренсә, Европа илдәрендәге кеүек власть органдарында, сәйәсәттә ҡатын-ҡыҙҙар күберәк булырға тейеш.
Республиканың Эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы рәйесе Алла Кузьмина эшҡыуарҙарға ваҡыт табып, был конкурста ҡатнашыуҙары өсөн рәхмәтен белдерҙе.
— Үҙ йондоҙоғоҙға ышанығыҙ һәм һәр ваҡыт ҡатын-ҡыҙ булып ҡалығыҙ! — тип өҫтәне ул.
Конкурста ҡатын-ҡыҙҙар үҙҙәре һәм үҙ бизнестары тураһында һөйләне, шулай уҡ жюри ағзаларына етештереү күрһәткестәре һәм предприятие ҡаҙаныштары теркәлгән папкаларын тәҡдим итте.
Барлыҡ ҡатнашыусылар дипломдар менән бүләкләнде, ә номинацияларҙа еңеүселәр ҡиммәтле бүләктәр ҙә алды.
«Бизнес корифейы» номинацияһында К.Г.Фәрхетдинов исемендәге ауыл хужалығы етештереү кооперативы рәйесе Лилиә Кәшфуллина (Туймазы районы) еңеү яуланы. «Йыл меценаты» тип «Ҡатын-ҡыҙ сәләмәтлеге» клиникаһының «Медицина технологиялары үҙәге» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Эльза Фазлыева (Өфө ҡалаһы) билдәләнде. «Кадрҙар барыһын да хәл итә» номинацияһында Благовещен районы Яңы Надеждин ауылы урта мәктәбе директоры Елена Бурмистрова еңеүсе булды. «Ҡатын-ҡыҙ башланғысы» номинацияһында «Спринт» типографияһы етәксеһе Анжелика Сухарева (Стәрлетамаҡ ҡалаһы) беренсе булды. «Бизнес-обзор» гәзитенең генераль директоры һәм баш мөхәррире Роза Хузина (Өфө ҡалаһы) «Ышаныслы партнер» тип табылды. «Яңы быуын директоры» тип Стәрлетамаҡ ҡалаһы Эшҡыуарҙар ассоциацияһының башҡарыусы директоры Дилара Халикова танылды. «Эш стиле өлгөһө» номинацияһында «Ювента-Лореаль» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Елена Абакачева (Стәрлетамаҡ ҡалаһы) еңеү яуланы. «Дюртюлистройдеталь» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Мәүлиҙә Иҙрисова «Йыл бизнес-асышы» тип табылды. «Сифат менән идара итеү өлкәһендәге ҡаҙаныштар өсөн» номинацияһында крәҫтиән-фермер хужалығы башлығы Рәмилә Сәмиғуллинаға (Шаран районы) етеүселәр булманы. Һәм, ниһайәт, ауыл биләмәһе башлығы Галина Князева (Благовещен районы) «Дәүләт хеҙмәткәре» номинацияһында еңеүсе булды.
Хәҙер инде конкурстың төбәк этабында еңеүселәр федераль этапта ҡатнашыу өсөн тәҡдим ителәсәк, сара алдағы йылдың мартында Мәскәүҙә үтәсәк.


text:
Михаил Бабич һәм Рөстәм Хәмитов Өфөнөң 1-се балалар йортонда булдыФото: Олег Яровиков
Михаил Бабич һәм Рөстәм Хәмитов Өфөнөң 1-се балалар йортонда булды
Михаил Бабич һәм Рөстәм Хәмитов Өфөнөң 1-се балалар йортонда булдыФото: Олег Яровиков
Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич һәм Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөнөң Шаһит Хоҙайбирҙин исемендәге 1-се Башҡорт республика балалар йортонда булды.
Балалар йорто директоры Фәнисә Бәҙретдинова учреждениеның барлыҡҡа килеү тарихы һәм бөгөнгө эшмәкәрлеге тураһында һөйләне. Әлеге ваҡытта бында 3-18 йәштәрҙәге 124 бала тәрбиәләнә. 2006 йылдан балалар йорто ҡарамағында патронат хеҙмәте эшләп килә. Патронат ғаиләләргә бирелгән һәм мәктәпте тамамлаған балалар учреждениеның социаль педагогтары һәм психологтары күҙәтеүе аҫтында ҡала. Бында тәрбиәләнеүселәрҙең социаль яраҡлашыуына йүнәлтелгән эшмәкәрлек ойошторлған. «Һәләтле балалар» программаһында ҡатнашыу сиктәрендә уҡыусыларҙың 70 проценты юғары уҡыу йорттарына уҡырға инә.
Балалар йортонда төрлө түңәрәктәр эшләй, компьютер класы бар. Тәрбиәләнеүселәр ун компьютерҙа эшләй. Ҡайһы берәүҙәренең туғандары бүләк иткән шәхси компьютерҙары ла бар.
Фольклор түңәрәгендә балалар музыка ҡоралдарында уйнарға өйрәнә. Асыҡланыуынса, учреждениела уҡыған саҡта был түңәрәктә шөғөлләнгән балалар хәҙер үҙҙәре башҡа балаларҙы башҡорт халыҡ музыка ҡоралдарында уйнау серҙәренә төшөндөрә.
Балалар йорто директоры хәбәр итеүенсә, бөгөнгө көндә 34 бала республиканың һигеҙ районында патронат ғаиләләрҙә тәрбиәләнә. Улар менән тығыҙ бәйләнеш булдырылған.
Михаил Бабич уллыҡҡа алыу процесы хаҡында ҡыҙыҡһынды. Асыҡланыуынса, был мәсьәлә ауырыраҡ хәл ителә. Өҫтәүенә уллыҡҡа балалар йортонда тәрбиәләнеүселәрҙе түгел, ә бәләкәйерәк сабыйҙарҙы алалар, тинеләр уға. Тулы хоҡуҡлы вәкил фекеренсә, уллыҡҡа алыу буйынса күрһәткестәрҙең түбән булыуы балаларҙың йәшенә түгел, ә ҡануниәткә бәйле. Һәм был мәсьәлә өҫтөндә тәү сиратта власть органдары эшләргә тейеш.


text:
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов Бөтә донъя шашка федерацияһы башлығы Гарри Оттен менән осрашты
Кесе йома, 28 февралдә, Башҡортостан Президены Рөстәм Хәмитов Бөтә донъя шашка федерацияһы президенты Гарри Оттен менән осрашты.
2012 йылдың декабрендә Пекинда үткән Бөтә донъя интеллектуаль уйындарында (Интеллиадала), БР Президенты Рөстәм Хәмитов ҡушыуы буйынса, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Марат Мәһәҙиевтың Халыҡ-ара интеллектуаль спорт ассоциацияһы етәкселеге менән осрашыуы ойошторолдо. Унда Интеллиаданы 2014 йылда Өфөлә үткәреү тураһында ҡарар ҡабул ителде.
— 2014 йылдың июнендә Өфөлә дүрт спорт төрө – шашка, шахмат, бридж һәм го буйынса Бөтә донъя интеллектуаль уйындары үткәреләсәге хаҡында әле ышаныслы әйтә алабыҙ, — тип һөйләне журналистарға Оттен әфәнде. – Ағымдағы йылдың июнендә бында ойоштороласаҡ шашка буйынса донъя чемпионаты сиктәрендә тейшле килешеүгә ҡул ҡуйылыр, тип ышанабыҙ. Өфөлә интеллектуаль спорт төрҙәренә ҙур иғтибар бүленә. Башҡортостан баш ҡалаһы - шашка буйынса бер нисә донъя чемпионын тәрбиәләгән ер. Һеҙҙең ҡаланың интеллектуаль сараларға ҡарашы, ойоштороу мөмкинлектәре бындай ҡарар ҡабул итеүгә сәбәп булды ла инде.
Гарри Оттен хәбәр итеүенсә, 2014 йылда Өфөлә үткәреләсәк Интеллиадала бер нисә тиҫтә илдән 300-гә яҡын шашкасы ҡатнашасаҡ.


text:
Өфөләге саммит ШОС илдәренең хәүефһеҙлек өлкәһендәге үҫешенә яңы динамика өҫтәйәсәк — эксперттар
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Өфөләге ШОС саммиты ойошмаға ингән илдәрҙең хәүефһеҙлек һәм хәрби-сәйәси өлкәһендәге үҫешенә яңы динамика өҫтәргә тейеш. Был хаҡта Мәскәү — Пекин видеокүпере барышында Ҡытай донъя проблемалары институты рәйесе Ши Цзэ белдерҙе, тип хәбәр ителә форумдың рәсми сайтында.
Ҡытай ижтимағи фәндәр академияһының Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһын тикшереү буйынса үҙәге генераль секретары Сунь Чжуанчжи ҙа үҙ сығышында ошо хаҡта һөйләне. Уның фекеренсә, бөтә донъялағы проблемаларҙы иҫәпкә алып, хәүефһеҙлек өлкәһендәге хеҙмәттәшлектең ҡайһы бер мәсьәләләрен ҡайтанан ҡарарға кәрәк. Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ошо төбәк сиктәренән тыш булған бөтә проблемалар, көрсөктәр буйынса үҙенең позицияһын аныҡ билдәләргә тейеш, тип иҫәпләй эксперт.
ШОС дәүләт башлыҡтары советының алдағы ултырышында ойошма ҡеүәтләнәсәк, тип билдәләне Рәсәй Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш институты директоры урынбаҫары Сергей Лузянин. Ул яҡын арала Һиндостан менән Пакистандың статусы күтәрелеү, шулай уҡ күҙәтеүсе илдәрҙең исемлеген яңыртыу мөмкинлеге тураһында белдерҙе. Уның һүҙҙәренсә, Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһының киңәйеүе, бер яҡтан, донъяға ойошманың асыҡ һәм әүҙем булыуын күрһәтһә, икенсенән, уның абруйын күтәрәсәк.