text:
Республика Президенты менән «Росавтодор» башлығы Өфөлә кәңәшмә үткәрҙеФото: Олег Яровиков
Республика Президенты менән «Росавтодор» башлығы Өфөлә кәңәшмә үткәрҙе
Республика Президенты менән «Росавтодор» башлығы Өфөлә кәңәшмә үткәрҙеФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда түләүле «Баулы-Күмертау» юлы һәм Салауатта «Битум–Технопарк» терминал-келәт комплексы федераль средстволар ярҙамында төҙөләсәк. Ә бына Өфөнөң Менделеев урамы аҫтында тоннель төҙөү туҡтатыласаҡ, моғайын. Был хаҡта, шулай уҡ дөйөм алғанда транспорт инфраструктураһын үҫтереү тураһында 31 августа Өфөлә үткән кәңәшмәлә әйтелде. Уны Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үткәрҙе. Кәңәшмә эшендә шулай уҡ «Рәсәй автомобиль юлдары» дәүләт компанияһы» идараһы рәйесе Сергей Кельбах ҡатнашты. «Росавтодор» башлығы юл төҙөлөшө өлкәһендәге проекттар хаҡында мәғлүмәт менән танышты. Федераль үҙәк ярҙамынан тыш, уларҙы тормошҡа ашырып булмаясаҡ.
— Транспорт инфраструктураһын үҫтереү буйынса ҙур проекттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн инвестициялар йәлеп итеү беҙҙең мөһим бурыс булып тора, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов. Президент һүҙҙәренсә, БР юл фондының әлеге средстволары автомобиль юлдарын төҙөк хәлдә тотоу өсөн тейешле нормативтың яртыһын да ҡапламай – талап ителгән 6,7 миллиард һум урынына йылына өс миллиард һум аҡса.
— 2015 йылға тиклем автомобиль юлдарын үҫтереү буйынса маҡсатлы программа ҡабул иттек, уны финанслау күләме яҡынса 90 миллиард һум тәшкил итә. Был ғәйәт ҙур һан, әммә ул аҡсаны табырға кәрәк, юғиһә юлдарҙың торошо насараясаҡ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Өҫтөнлөклө проекттар иҫәбендә Башҡортостан Президенты «Европа — Көнбайыш Ҡытай» халыҡ-ара транспорт маршрутының бер өлөшө буласаҡ «Баулы-Күмертау» юлын төҙөүҙе атаны.
— Федераль кимәлдәге автомагистраль булараҡ, Башҡортостан өсөн беренсе бындай класлы трасса республика юл селтәрендә төп юлдарҙың береһе буласаҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
— «Европа — Көнбайыш Ҡытай» проекты графикка ярашлы тормошҡа ашырыла, — тип ышандырҙы Сергей Кельбах. – Республикала проект хәҙер беҙҙең бүлексә ҡатнашлығында үҫтереләсәк – был дәүләт-шәхси партнерлыҡ механизмдарын ҡулланыуҙы анығыраҡ структураға һалырға мөмкинлек бирәсәк, тип уйлайым.
Салауатта «Битум–Технопарк» терминал-келәт комплексын төҙөүгә лә Росавтодор башлығы ыңғай ҡарашта.
— Беҙҙең инновацион блок битум сифатына айырыуса ҙур иғтибар бүлә, — тип белдерҙе Сергей Кельбах.
М-5 һәм М-7 федераль трассаларын тоташтырыу өсөн транспорт коридорын, атап әйткәндә, Өфөнөң Менделеев урамы аҫтында тоннель һәм Ҡариҙел йылғаһы аша күпер төҙөүгә килгәндә иһә, «Росавтодор» башлығы һүҙҙәренсә, проектты тормошҡа ашырып булмаясаҡ. Сөнки уны булдырыу техник йәһәттән үтә ауыр, ә иң мөһиме – ул ҡиммәткә төшә.
Рөстәм Хәмитов йыл аҙағынаса был проект буйынса ҡарар ҡабул итергә ҡушты. Бәлки, йыл һайын төҙөлөп бөтмәгән объекттарға бер нисә йөҙ миллион һум аҡса йүнәлткәнсе, проектты ысынында ла туҡтатырға кәрәктер, тине төбәк башлығы.
Бынан тыш, кәңәшмәлә Өфөлә юғары тиҙлекле трамвайҙар һәм метробустар селтәрен үҫтереү, шулай уҡ Ағиҙел йылғаһының Өфөнән Стәрлетамаҡҡа тиклемге өлөшөндә суднолар йөрөшөн тергеҙеү буйынса проекттар тәҡдим ителде.


c: text/html

text:
Баш ҡалала властар халыҡты авария хәлендәге йорттарҙан күсереү өсөн яңы төҙөлгән фатирҙар һатып ала
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Баш ҡалала властар халыҡты иҫке һәм авария хәлендәге йорттарҙан күсереү өсөн яңы төҙөлгән фатирҙар һатып ала. Был эш ойошҡанлы бара. Мэрия 18 өс бүлмәле һәм 20 бер бүлмәле фатирҙар һатып алыу өсөн бер нисә конкурс үткәрә.
Тендер документында күрһәтелгәнсә, өс бүлмәлеләрҙең майҙаны 65 квадрат метрҙан кәм һәм 71-ҙән күберәк булырға тейеш түгел. 10 бер бүлмәле йәки фатир-студиялар — 26-33 квадрат метр. Бер бүлмәле фатирҙарҙың икенсе партияһы — 34-38 квадрат метр. Улар 2017 йылдың 20 июленән дә һуңға ҡалмайынса заказсыға тапшырылырға тейеш. Өс тендерҙың дөйөм башланғыс хаҡы — 73,55 миллион һум. Фатирҙың уртаса хаҡы 1,9 миллион һум тәшкил итә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостанда Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенең 200 йыллығы билдәләнәсәк
8 — 12 июндә Өфөлә һәм Ҡырмыҫҡалы районында Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 200 йыл тулыуға арналған тантаналар үтәсәк.
9 июндә Өфөнөң Конгресс-холында үтәсәк 1812 йылдағы Ватан һуғышында Еңеүҙең 200 йыллығына арналған халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы байрам сараларының үҙәк ваҡиғаһы буласаҡ. Фәнни форум сиктәрендә БР Милли музейында «1812 йылғы Ватан һуғышында башҡорттар» диорамаһы асыласаҡ.
10 июндә Ҡырмыҫҡалы районының Тауһеңер ауылында «Любезники, любизар» театрлаштырылған халыҡ ижады байрамы, 1812 йылғы яуҙың тарихи реконструкцияһы һәм һабантуй үткәрелә.
12 июндә, Рәсәй көнөндә, Өфөнөң Ленин майҙанында күләмле театрлаштырылған тамаша көтөлә, «Ҡашҡаҙан» мәҙәниәт һәм ял паркында ла ҡала халҡы өсөн күләмле байрам программаһы әҙерләнә.


text:
Өфөлә милекте ҡуртымға законһыҙ биреүҙең 2500-ҙән ашыу осрағы асыҡланған Фото: Олег Яровиков
Өфөлә милекте ҡуртымға законһыҙ биреүҙең 2500-ҙән ашыу осрағы асыҡланған
Өфөлә милекте ҡуртымға законһыҙ биреүҙең 2500-ҙән ашыу осрағы асыҡланған Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Ошо йылдың туғыҙ айында Өфөлә биналарҙы ҡуртымға биреүҙән табыш алыуҙың 2546 осрағы теркәлгән. 233 физик берәмек килемдәрҙе декларациялауға йәлеп ителгән. Бюджетҡа ингән физик берәмектәрҙең килеменә һалымдың суммаһы 3,2 миллион һум тәшкил иткән, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенең финанс идаралығында.
2015 йылда республика буйынса Федераль һалым хеҙмәте, Өфө хакимиәте, Рәсәй Эске эштәр министрлығының ҡала идаралығы һәм Федераль миграция хеҙмәтенең республика идаралығы араһында биналарҙы ҡуртымға биреүҙән килем алған, һалым түләүҙән ситләшкән физик берәмектәрҙе асыҡлау буйынса үҙ-ара эш итеү тураһында килешеү төҙөлдө. Һуңынан эшсе төркөмдәр булдырылды, уларға килешеүҙә ҡатнашыусыларҙың, шулай уҡ торлаҡ хужалығы идаралығы, торлаҡ йорттарҙың идара итеүсе ойошмалары, йәмәғәт хәүефһеҙлеге үҙәге вәкилдәре инде.
Эшсе төркөмдәр милекте ҡуртымға биреү осраҡтары тураһында мәғлүмәтте, шул иҫәптән граждандарҙың һәм ойошмаларҙың ялыуҙарын, ғаризаларын, хаттарын тикшерә. Был мәғлүмәт тикшереү өсөн һалым органдарына ебәрелә. Осраҡты раҫлау өсөн участковыйҙар йәлеп ителә. Улар эшсе төркөмгә ебәрелгән мәғлүмәтте тикшерә.


text:
Башҡортостанда ғаилә малсылыҡ фермаларына дәүләт ярҙамы 1,8 тапҡырға артҡан
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанда былтыр ғаилә малсылыҡ фермаларын үҫтереүгә йүнәлтелгән федераль аҡсаның дөйөм суммаһы 1,8 тапҡырға артҡан һәм 194 миллион һум тәшкил иткән. 2012 йылдан алып ошо йүнәлештә ярҙам күрһәтеүгә 457 миллион һум бүленгән: федераль ҡаҙнанан — 284, төбәк бюджетынан 173 миллион.
«167 фермер хужалығына ғаилә малсылыҡ фермаларын ойоштороуға гранттар бирелгән, — тип һөйләне Башҡортостандың ауыл хужалығы министры урынбаҫары Раил Афзалов. — Программаны тормошҡа ашырыу йомғаҡтары буйынса дүрт йыл эсендә ҡатнашыусылар 2259 баш эре мөгөҙлө мал, 459 йылҡы, 1803 һарыҡ, 3000 ҡаҙ, шулай уҡ тракторҙар һәм ауыл хужалығы ҡорамалдары һатып алған».
Ауыл хужалығы министрлығында билдәләүҙәренсә, йыл һайын фермер хужалыҡтарының һаны 250-300 берәмеккә арта. Ауылда бәләкәй эшҡыуарлыҡ үҫешә, фермерҙар сәсеүлек майҙандарын 200 мең гектарға киңәйткән. Һөҙөмтәлә фермерҙар етештергән продукцияның өлөшө 2011 йылда 4,2 проценттан 2015 йылда 10 процентҡа тиклем артҡан. Шулай уҡ шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙың фермерҙар рәтенә күсеүе күҙәтелә.


text:
Радий Хәбиров президент Мортаза Рәхимов күрһәтмәһен абсурд тип атаған һәм вазифаһынан ситләштереүҙе мәхкәмә юлы менән хәл итәсәген белдергән.
Радий Хәбировтың килем һәм милек тураһындағы декларациялағы мәғлүмәтенең тулылығын һәм дөрөҫлөгөн Дәүләт йыйылышы-Ҡоролтайҙа яңы ғына ойошторолған коррупцияға ҡаршы парламент комиссияһы тикшерәсәк. Ул бер ай дауамында тикшереү һөҙөмтәләрен тейешле органдарға тапшырырға тейеш.
Радий Хәбиров ҡайһы бер мәғлүмәттәргә ҡарағанда, Мортаза Рәхимов күрһәтмәһен абсурд тип атаған. Яңыраҡ Мортаза Рәхимов хеҙмәт алдынғыларының бер төркөмөнә дәүләт наградалары тапшырғайны. Бүләкләнеүселәр араһында Радий Хәбиров та бар ине. Бүләкте алғас Радий Хәбиров Мортаза Рәхимов етәкселегендә республиканың алға барыуын, Мортаза Рәхимовтың барлыҡ мәсьәләләрҙе оҫта хәл итеүен билдәләгәйне.
Ул был оҫталыҡтың уға ҡаршы йүнәлтелгәнен ул ваҡытта уйлап та бирмәгәндер. Сөнки тап ошо көндәрҙә Радий Хәбиров Мәскәүгә эшкә күсергә тейеш ине. Әммә ваҡиғалар икенсе йүнәлештә үҫешә башланы. Бынан кем ота һуң?
Ҡайһы бер политологтар белдереүенсә, хөкүмәт премьер министры Раил Сарбаев президент булыу өсөн әле бик сей, коррупцияға ҡаршы көрәште көсәйтеү кәрәклеген билдәләгән Мәскәү Радий Хәбировты эшкә алыуҙан туҡталып торасаҡ. Бындай шарттарҙа власта Мортаза Рәхимов тағы ла билдәһеҙ ваҡытҡа ҡаласаҡ.
Интернеттағы ҡайһы бер сәхифәләр "Башҡортостанда сәйәси фетнә әҙерләнә" Мортаза Рәхимовтың Декларатив-аппарат отставкаһы" тигән мәҡәләләр баҫтырҙы. Әммә республика президенты был мәҡәләләргә аңлатма биреүҙе кәрәк тип тапмай. Бөгөн ул эш сәфәре менән Федоровка районында.


text:
Өфөнөң йәш парламентарийҙары Рима Баталова исемендәге «Милләт йәшлеге» фонды менән хеҙмәттәшлек итәсәк
Өфө ҡалаһы Советы ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы Башҡортостан Республикаһының Рима Баталова исемендәге «Милләт йәшлеге» төбәк йәмәғәт фонды менән хеҙмәттәшлек итәсәк. Был хаҡта Йәштәр йәмәғәт палатаһының хоҡуҡи мәсьәләләр, хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары менән үҙ-ара килешеп эш итеү буйынса комиссияһы ағзаһы Павел Краснов хәбәр итте.
Йәш парламентарийҙар фонд менән 2013 йылғы VI Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындары сиктәрендә хәйриә концертын ойоштороу барышында танышты. Тантаналы кисә Фонд асыуға һәм Сергей Кораблевтың «Рима Баталова — спорт легендаһы» китабының презентацияһын үткәреүгә арналды.
Ошо көндәрҙә Дәүләт Думаһы депутаты Рима Баталова Йәштәр палатаһы ағзаларына ойоштороу комитеты эшендә ҡатнашҡаны өсөн рәхмәтен белдерҙе.
Рәхмәт хатында билдәләнеүенсә, һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙең проблемаларына иғтибарлы ҡараш, үҫеп килгән быуынды тәрбиәләү эшендә әүҙем ҡатнашыу, республикала Паралимпия хәрәкәтен үҫтереүгә етди ҡараш Йәштәр палатаһы ағзаларының эшмәкәрлеген тик ыңғай яҡтан баһалай.
— Сараға әҙерлек барышында ҙур тәжрибә тупланыҡ. Хәйриә фонды менән хеҙмәттәшлек итеүҙе дауам итергә ҡарар иттек. Балаларға ярҙам итеү беҙҙең эшмәкәрлектең төп йүнәлештәренең береһе булып ҡала, — тип һөйләне Павел Краснов.


text:
Айға күсенеп китә алмайбыҙ, тимәк заман ҡуйған шарттарға ҡулайлашырға һәм үҙ урыныбыҙҙы билдәләргә генә ҡала.
- Подробности
- Родительская категория: Мәҡәләләр
- Опубликовано 15.03.2008 23:42
(Мәҡәлә иҫке булһа ла сайтыбыҙҙа урын бирергә булдыҡ. Админ)
Башҡорттар күпләп йәшәгән урындарҙа бер нәмә лә юҡ һәм килер бер ваҡыт, башҡорттар үҙ ерҙәрен ташлап китәсәк...", тип Шакиров һәм Брежнев исеменә хаттар яҙҙыҡ.
Һуңғы ун биш йыл Башкортостан тарихына бөйөк төҙөлөштәр йылъяҙмаһы булып теркәләсәк. Тик дәүләт суверенлығы яулап, иҡтисади үҙаллылыҡҡа тейенгәс кенә мөмкин булды яңы сәнәғәт предприятиелары, юлдар, ҡатлы-ҡатлы йорттар, мәктәптәр, мәҙәниәт усаҡтары, дауаханалар, санаторийҙар, спорт комплекстары төҙөү. Ошо юҫыҡта республиканың Урал төбәге, көньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш райондары ла ҙур үҙгәрештәр кисерҙе. Илгә һәм республикаға тик сеймал базаһы ғына булып хеҙмәт иткән был төбәктәргә юлдар, мәктәптәр һалынды, газ үткәрелә, сөнәғәт предприятиелары төҙөлә. Шул уҡ ваҡытта был хәлдәр шуны ла күрһәтте: совет осоронда асылда башҡорттар көн күргән был төбәктәргә республика етәкселегенең иғтибары етешмәгән булған икән. Халыҡта "Ашаған белмәй, тураған белә" тиҙәр. Республикабыҙға үҙаллылыҡ яулауҙа һәм артабан нығытыуҙа оло фиҙаҡәрлек күрһәткән һәм күрһәтеүсе иҡтисад фәндәре докторҙары - академик, Башҡорт дәүләт университетының төбәк иҡтисады кафедраһы мөдире, профессор Мазһар Насип улы ИҪӘНБАЕВ менән Рәсәй Федерацияһы Президенты эргәһендәге Дәүләт хеҙмәте академияһы профессоры Хәлил Әбүбәкер улы БАРЛЫБАЕВ тап ошо мәсьәләләр хаҡында әңгәмәләшә.
Социализм осорон нисек кенә тәнҡитләмәһендәр, уның Евразия халыҡтары есөн прогрессив роле лә баһалап бәткеһеҙ ҙур булды. Утопия булһа ла, коммунизм төҙөргә хыялланып йәшәүсе халыҡтарҙың киләсәккә өмөте яҡты ине. Шул ук ваҡытта социализмдың планлы иктисады хеҙмәтсәндәрҙә "минән киткәнсе, эйәһенә еткәнсе" тигән кәйеф тыуҙырҙы. Ул ғына ла түгел, "колхоз белә", "хөкүмәт белә" тип өйрәнгән күптәр, илдең ижтимағи ҡоролошо үҙгәреп, донъяуи ысынбарлыҡ менән йеҙмә-йөҙ килеп осрашҡас, бер нигә яраҡһыҙ булып ҡалды. Ошо юҫыҡта ҡарағанда, социализм осоро башҡорт халҡының иҡтисадына нисек йоғонто яһаны?
М. Иҫәнбаев: Иң мөһиме, беҙ тап ошо осорҙа дәүләтселек алдыҡ. Уҡырға, эшләргә һәм ял итергә мөмкинселек тыуҙы. Социализмды бер нисек тә инҡар итә алмайбыҙ. Әммә совет осороноң планлы иҡтисады башҡорт халҡы күпселек булып йәшәгән төбәктәр ихтыяжы әсән артыҡ эшләмәне. Сөнки 90-сы йылдарға тиклем социаль-иҡтисади яҡтан республиканың иң артта ҡалған өлөшө башҡорттар күпләп йәшәгән райондар булды. Тураһын әйтергә кәрәк. Ул саҡта, мәҫәлән, Бөрйән әкиәттә һымаҡ ҡына йәшәне, халыҡ уның ҡайҙа икәнен дә белмәне. Социаль-иҡтисади үҫештең нигеҙендә сәнәғәт ята. Республиканың сәнәғәт потенциалының 5 проценты ғына Урал төбәгенә тура килә. Тап шул йылдарҙа беҙҙең халыҡ ялҡаулыҡҡа өйрәнде, тигән фекер төптө дөрөҫ түгел. Беҙҙең халыҡ - эшсән халыҡ ул. Ә бына беҙҙең халыҡ йәшәгән төбәктәрҙә эш урындары булманы. Беҙҙең иҫәпләүҙәр буйынса, 1970-1990 йылдар араһында 300 мең самаһы башҡорт вәкиле эш эҙләп ситкә киткән. Был ул саҡтағы республика етәкселегенең аңлы рәүештә башҡорт халҡын үҙ еренән ҡыуалап сығарыу процесы булды. 60-сы йылдарҙағы республика етәкселеге тарафынан беҙҙең башҡорт райондары ҙур емереүҙәргә дусар ителде. Мәҫәлән, шул йылдарҙа Учалынан алып Күгәрсенгә тиклемге Урал төбәгендә гел совхоздар төҙөлдө, колхоздар юҡҡа сығарылды. Совхоз - ул дәүләттеке, предприятиенан бер ере менән дә айырылмай. Унда эшләүсенең милке юҡ, эшләһә - эш хаҡы ала, эшләмәһә - юҡ. Ере ауылға төкөткәнсә һөрөлгән. Колхоз иһә, хужалыҡ итеүҙең прогрессив ысулы. Ни өсөн бөгөн Саҡмағош, Дүртөйлө, Илеш, Кушнаренко кеүек райондар бирешмәй. Уларҙа бер ниндәй ҙә совхоз юҡ. Икенсенән, Урал төбәгендә сәнәғәт ныҡлы үҫеш алмағас, ауыл хужалығы ла артҡа һөйрәлде. Беҙҙең халыҡ араһынан эшҡыуарҙар әҙ булыуын да Урал төбәгендә сәнәғәт үҫешенең түбән кимәлдә булыуы менән аңлатып була. Бәләкәй предприятиеларҙың һаны буйынса бөгөн беренсе урынды Туймазы ҡалаһы һәм районы алып тора. Унда ниндәй генә сәнәғәт төрө юҡ. Нефтекама, Октябрьский, Ағиҙел, Дүртөйлө ҡалаларында ла бәләкәй предприятиелар гөрләп үҫә. Шулар фонында Сибай ҡалаһын алайыҡ. Унда бәләкәй предприятиелар бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Урал төбәгендәге ауыл хужалығы һәм сәнәғәте шул осорҙа ҙур юғалтыуҙарға дусар ителде. 60-сы йылдарҙа Урал төбәгендәге ҡалаларҙа һәм райондарҙа сәнәғәт предприятиеларын төҙөү зарурлығын беҙ СССР-ҙың, РСФСР-ҙың Госпландары алдында иҫбат итә килдек. Ул ҡағыҙҙар республикаға ҡайтып, партияның Өлкә Комитеты ҡулына эләгеү менән үҙ көсөн юғалта килде. Ул саҡтағы пландарыбыҙ тормошҡа ашһа, ошо көндө Баймаҡта, Сибайҙа, Учалыла, Белоретта бик күп предприятиелар эшләп ултырыр ине. Ә бит ул саҡта Урал төбәгендә, һуғыш ваҡытында һәм унан алда төҙөлгән сырье әҙерләүсе предприятиеларҙан тыш, хатта бер кирбес заводы ла төҙөлмәне.
Х. Барлыбаев: Донъяла бер күренеш тә йә тик ак, йә тик ҡара ғына булмай. Донъя бик күп төҫлө. Артта ҡалған социализм да халҡыбыҙ тормошона төрлөсә тәьҫир итте. Ыңғай яҡтары: яртылаш ҡына булһа ла автономия дәүләтселеге, мәҙәниәт башланғыстары, бөтә халыҡтың грамотаға эйә булыуы, һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге уңыштар, һ.б. булды. Совет дәүләтенең беҙҙең халыҡҡа ҡаршы иң ҙур зыяны - ул 1919 йылдың мартында Әхмәтзәки Вәлиди хөкүмәте менән төҙөлгән Килешеүҙе 1920 йылдың майында юҡҡа сығарып, беҙҙең республиканың автономияһын яһалма хәлгә ҡалдырыуы ине. Колхоз һәм совхоз тормошо иҡтисади үҫеш, берҙәм хеҙмәт өлгөләре менән бергә коллектив яуапһыҙлыҡҡа, шәхси ҡыҙыҡһыныуҙың булмауына, уғрылыҡҡа, ялҡауҙарҙың эшлеклеләр, бөтә колхоз елкәһенә һалынып йәшәүенә килтерҙе. Унан башҡа крәҫтиәнде бөлгөнлөккә төшөрөүсе күренеш - колхоз һәм совхоз аша еңел генә етештергән уңышты бөтөнләй бушҡа дәүләт файҙаһына алып китеү булды. 1930 йылдарҙағы индустриялаштырыу, һуғыштан һуңғы емерелгән сәнәғәтте аяҡҡа баҫтырыу, хәрби ҡоралланыу - бөтәһе лә ана шул колхоз һәм совхоз аша крәҫтиәнде талау нигеҙендә эшләнде. Оло кешеләр хәтерләйҙер, һуғыштан һуңғы йылдарҙа "недоимка" тигән яһалма һалым аша ярлы крәҫтиәндең һуңғы кәзәһен һәм ҡош-ҡортон алып китеү күренеше киң таралғайны. Ул ваҡытта колхозсы ҡағыҙға яҙылған "трудодень" таяғы өсөн генә эшләне. Уның паспорты булманы, крепостной крәҫтиән һымаҡ йәшәне. Шуның арҡаһында беҙҙең халыҡ ҡалаларға килеп йәшәүҙән, сәнәғәткә йәлеп ителеүҙән мәхрүм булды. Билдәле булыуынса, республиканың сәнәғәте бер яҡлы, табышлы тармаҡтары нигеҙендә генә үҫте.
1970-1990 йылдар араһында 300 мең самаһы башҡорт вәкиле эш эҙләп ситкә киткән. Был ул саҡтағы республика етәкселегенең аңлы рәүештә башҡорт халҡын үҙ еренән ҡыуалап сығарыу процесы булды. 60-сы йылдарҙағы республика етәкселеге тарафынан беҙҙең башҡорт райондары ҙур емереүҙәргә дусар ителде. Мәҫәлән, шул йылдарҙа Учалынан алып Күгәрсенгә тиклемге Урал төбәгендә гел совхоздар төҙөлдө, колхоздар юҡҡа сығарылды. Совхоз - ул дәүләттеке, предприятиенан бер ере менән дә айырылмай. Колхоз иһә, хужалыҡ итеүҙең прогрессив ысулы. Ни өсөн бөгөн Саҡмағош, Дүртөйлө, Илеш, Кушнаренко кеүек райондар бирешмәй. Уларҙа бер ниндәй ҙә совхоз юҡ.
Ошоғаса "Башҡорттар баҙар иҡтисадында һатып алыусы сифатында ғына ҡатнаша" тиган бик үкенесле хәбәр йөрөнө. Был һүҙҙәргә ниндәй баһа бирәһегеҙ?
М. Иҫәнбаев: Баҙар иҡтисадының етеп килгәнен беҙ 70-се йылдарҙың аҙағында уҡ белдек. "Ауыр йылдар килә. Башҡорттар күпләп йәшәгән урындарҙа бер нәмә лә юҡ һәм килер бер ваҡыт, башҡорттар үҙ ерҙәрен ташлап китәсәк...", тип Шакиров һәм Брежнев исеменә хаттар яҙҙыҡ. Ошонда тағы ла Урал төбәгендә сәнәғәт предприятиелары төҙөү мәсьәләһен күтәрҙек. Әммә быларҙың күбеһе тормошҡа ашманы. Шуға күрә бөгөн "Башҡорттар баҙар иҡтисадында һатып алыусы сифатында ғына ҡатнаша" тигән фекер дөрөҫлөккә тап килмәксе. Сәнәғәт булмағас, баҙарҙа нимә һатаһың инде? Бөгөн башҡорттар араһында сауҙагәрҙәр әҙерәк икән, бының өсөн шул саҡтағы республика етәкселеге ғәйепле. Бөгөн дә Урал төбәгендә йәшәүселәр баҙарға тик малсылыҡ тармағында етештергән тауары менән генә сыға. Быға тиклем хатта кирбестең кирбесен дә Өфө яғынан ташыныҡ. Бөгөн Рәсәй бөтә донъя баҙарына инергә уйлай. Әгәр ҙә был хәл була ҡалһа, Рәсәйҙең барлы-юҡлы сәнәғәте ҡолаясаҡ. Сөнки беҙҙә, хәрби сәнәғәттән тыш, донъя сәнәғәте менән конкурентлыҡҡа һәләтле бер генә тармаҡ та юҡ. Башҡортостандың да донъя баҙарына сығарырлыҡ тауары әҙ. Сөнки 90-сы йылдарға тиклем Башҡортостан асылда сеймал һәм ярымфабрикаттар ғына етештерҙе. Һуңғы ун йылда ғына беҙҙә автобус, троллейбус, трамвай эшләүсе заводтар, нефть һәм нефть химияһы өлкәһендә сеймалдан, ағастан продукция сығарыусы предприятиелар барлыҡҡа килде. Улар бер аҙ өмөт уята. Х. Барлыбаев: Ысынлап та, беҙҙең халыҡ күберәк ауыл хужалығында, дәүләт хеҙмәтендә эшләүгә (уҡытыу, медицина, милиция, почта), мәҙәниәткә ылыға. Халҡыбыҙҙың сауҙагәрлеккә артыҡ иҫе китмәүе уның күңел сафлығынан, юғары рухлы булыуынан да киләлер. "Тәүрат" китабында яҙылғанса, һатыусыларҙы хатта храмдан ҡыуғандар. Ысынлап та, "ҡырағай баҙар", "ҡырағай эшҡыуарлыҡҡа" күңеле саф булған кеше ылыға ла алмайҙыр. Ә шулай ҙа бөгөн эшҡыуарлыҡ, сауҙагәрлек әлкәләрендә эштәр яйға һалына һәм шул фонда өлгөрөп еткән йәштәребеҙ ҙә күренә башланы. Тимәк, заманса, цивилизациялы эшҡыуарлыҡ беҙҙең халыҡты ла урап үтмәй, ысын мәғәнәһендәге башҡорт сауҙагәрҙәре һәм эшҡыуарҙары барлыҡҡа килеүенә юл асыласаҡ.
Бер йылды иҡтисадсылар шундай дәлил килтерҙе: "Игенселек менән шеғелләнеүҙең файҙаһы юҡ. Сөнки, әйтәйек, бер тонна иген үҫтереү әсен киткән сығымға сит илдән ес тонна иген һатып алып була..." Күптәр беҙгә иҡти садтың Ҡытай моделенә" күсергә кәрәк ти, йәғни, тик етештереүсе генә үҙ тауарын һата ала. Ғөмүмән, киләсәктә беҙҙең илде ниндәй иҡтисад ҡотҡарасаҡ, тип уйлайһығыҙ?
М. Иҫәнбаев: Үҙҡиммәтенә ҡарап ҡына иген сәсеүҙе туҡтатыу төптән яңылыш фекер. Сөнки игенселек ауыл халҡының йәшәү сығанағы, үҙ еренә бәйләүсе шөғөлө. Икенсенән, иген - ул алтын, алтынға ҡарағанда ла ҡиммәт. Ниндәй ил бай? Игене һәм алтыны куп булғаны. Иген серемәй, тиҫтәләрсә йылдар буйы уны келәттә һаҡлап була. Кем етештерә, шул ғына үҙенең тауарын һатырға тейеш, тигән фекер дөрөҫ, әммә Кы-тайҙа етештереү әлкәһе менән баҙарҙы дәүләт көйләй һәм контролдә тота. Европа илдәрендә, шулай уҡ Америкала ла дәүләт иҡтисад теҙгенен ҡулынан ыскындырмай. Беҙҙә, үкенескә ҡаршы, иҡтисад теҙгене ҡулдан ысҡындырылған һәм үҙағышына ҡуйылған. 90-сы йылдарҙың башында беҙҙең республикала асылда эре предприятиелар ғына булды һәм уларҙы ил буйынса барған хосу-силаштырыу кампанияһына ҡушылып, акционерҙар ҡулына бирмәйенсә, дөрөҫ эшләнек, тип уйлайым. Сөнки бөгөн, республика бюджетының төп өлөшөн шул предприятиелар тултыра. Әгәр ҙә беҙ уларҙы ваҡытында шәхси ҡулдарға биргән булһаҡ, бөгөн республика бюджеты бик ауыр хәлгә ҡалыр ине. Х. Барлыбаев: Бөгөнгө йәштәрҙең киләсәк тормошо беҙҙә етештерелгән игендең сы ғымына сит илдән күпме иген һатып алып була, тигән пробле ма аша хәл ителмәйәсәк. Уларҙың киләсәге бөгөн һәр йәш кешенең уҡый-яҙа белеүе кәрәк булған кеүек, компьютерҙа эшләй белеүенә, Интернетҡа инеп, кәрәк булған һәр мәғлүмәтте эшкәртә белеүенә бәйләнгән буласаҡ. 5-10 йыл эсендә һәр ауылда Интернет буласаҡ. Рәсәй һәм Башҡортостан иҡтисады ҡасан булһа ла донъя иҡтисадына ныҡ бәйле буласаҡ. Шул саҡта беҙҙең халыҡ вәкилдәре халыҡ-ара хеҙмәт бүлешеү системаһында, ниндәйҙер хәҙерге заман етештереү структураһында, уның тармаҡ бүлексәләрендә эшләргә әҙер булырға тейеш. Ҡытайҙа ундай система эшләй башланы. Унда хәҙер компьютерҙан алып джип автомобилдәренә тиклем етештерә башланылар. Шул уҡ ваҡытта традицион етештереү формалары ла һаҡланырға һәм үҫергә тейеш. Әйтәйек, ауыл ерендә шәхси йорт хужалығында экологик яҡтан таҙа аҙыҡ-түлек етештереүҙе киңәйтергә мөмкин. Нисек кенә булмаһын, статистика буйынса ғаиләнең йыллыҡ бюджеты сығымының 80 проценты аҙыҡ-түлеккә китә.
Үкенескә ҡаршы, цивилизация халҡыбыҙға бик күп ауырыуҙар алып килде. Беҙҙең халыҡ элек далаһында, тауҙарында йәйрәп үҙе генә йәшәгән саҡта бөтөнләй ауырымаған.
Әңгәмәлә ҡатнашыусы абруйлы шәхестәр, атаҡлы ғалимдар, билдәле иҡтисадсылар бар хәҡиҡәтте бөтөн тулылығында асып һалып, алды-быҙҙа торған атҡараһы бурыстарҙы билдәләп, маҡсаттарҙы барлап, республикабыҙҙың, халҡыбыҙҙың киләсәгенә оло өмөт, ышаныс бағлай. Юҡтан ғына килмәйҙәр бындай өмөт һәм ышаныс. Халҡыбыҙҙың интеллектуаль, физик һәм ижади потенциалын тәрән тойоуҙан, аңлауҙан килә бындай инаныу. Ғалимдар белмәй әйтмәйҙер. Шундай инаныу һәр берөбөҙҙә йәшәһен инә!
Колхоздарҙы тарҡатыу ваҡытын кисектереү кәрәк инеме? Уларҙы ошоғаса һаҡлап килеү беҙгә нимә бирҙе?
М. Иҫәнбаев: Мәскәүҙән колхоздарҙы тарҡатыу буйынса фарман булғас, беҙҙең тарафтан да әлегә колхоздарҙы һаҡларға кәрәк, тигән тәҡдим индерелде. Сөнки беҙҙең ауыл халҡы борон-борондан күмәкләп ерҙә эшләргә өйрәнгән һәм колхоздарҙы тарҡатып, юғарынан күрһәтмә ысулы менән фермер хужалыҡтары төҙөп, уңышҡа өлгәшеп булмаясаҡ, тинек. Беҙҙең был тәҡдимдәр бермә-бер раҫланды. Шул саҡтағы шауҡым буйынса процентһыҙ кредит алыусы фермерҙар береһе лә йүнләп эшләп китә алманы. Бөгөн уларҙың тик йәшелсә, емеш-еләк үҫтереүгә ҡулайлашҡандары ғына ҡалды. Х. Барлыбаев: 1990 йылдарҙа колхоз һәм совхоздарҙы ҡапыл бөтөрөү хата булыр ине һәм быны эшләмәү беҙҙең республиканың ҡаҙанышы булды. Колхоздарҙы ҡапыл тарҡатыу насармы-яҡшымы яйға һалынған етештереү ысулын тиҙ арала юҡҡа сығарып, әле билдәле булмаған, эш тәртибе куҙапланмаған ысулдар көнлө булып ҡалыуға килтерер ине. Шуға күрә колхоздарҙың етешһеҙлектәрен яйлап бөтөрөп, яңы ысулдарҙың төрлө формаларын яйға һалыу өсөн ваҡытты һуҙыу кәрәк булды. Был өлкәлә Башҡортостан шулай эш итергә тырышты һәм бының һөҙөмтәһендә беҙҙең республикала ауыл хужалығы оҙаҡ йылдар уңышлы эшләп килде. Хәҙер иһә, беҙҙән алда колхоздарын бөтөргән күршеләр баҙар юлына күсеп, алға китә башланы. Шуға күрә беҙгә ауыл хужалығында яңыса эш итеү формаларын үҙләштереүҙе ҡыҙыулатырға кәрәк. Шул уҡ ваҡытта коллектив хужалыҡтарҙың, кооперативтарҙың төрлө формаларын, шәхси һәм фермер хужалыҡтарын үҫтереү системаһын әүҙем рәүештә яйға һалырға кәрәк ине, һәм был аҙмы-күпме шулай эшләнде. Әммә эшләйһе эштәр эшләмәгәненән күберәк. Сөнки "Колхоз һәйбәт ине, колхоздан башҡа йәшәп булмай", тип һаман да күктән нимәлер көтөп ултырыусылар бар.
Алдағы йыл башынан ерҙәрҙе уларҙың ысын хужаларына ҡайтарыу башланасаҡ. Тимәк, тегеләй-былай итеп йәшәп килгән колхоздар үҙенән-үҙе юҡҡа сығасаҡ һәм һәр кем үҙ ерендә зшларгә тейеш буласаҡ. Ерҙе эшкәртеүгә байле ауылдарҙың киләсәген нисек күҙаллайһығыҙ?
М. Иҫәнбаев: Был тәңгәлдә беҙҙең республикала мәсьәлә дөрөҫ ҡуйылған, тип уйлайым. Беҙҙә һәр кемдең пай ере буласаҡ, ул арендаға биреләсәк. Ер һатылмаясаҡ. Сөнки Рәсәй иле, ғөмүмән, ер һатыуҙы индереүгә әҙер түгел. Бының өсөн ергә иҡтисади яҡтан хаҡ бирелергә тейеш. Донъяның башҡа илдәре менән сағыштырғанда, Рәсәйҙә тәбиғи байлыҡтарҙың хаҡы юҡ. Беҙ әлегә тиклем ул байлыҡтар менән, символик кенә хаҡ ҡуйып, бушлай файҙаландыҡ. Хәҙерге ергә һалым кадастр баһаға ҡарап ҡына билдәләнә. Кадастр баһа - ул тупраҡтың уңдырышлы өҫкә ҡатламына ғына бирелгән баһа. Беҙҙә әлегә иң ҡиммәт ер Кырмыҫҡапы, Дүртөйлө, Илеш райондарында. Ә бына Хәйбулланың ҡоролоҡ арҡаһында йыл һайын тигеҙ уңыш бирә алмаған ерҙең кадастр баһа буйынса хаҡы бик түбән. Әгәр ҙә ер аҫты байлыҡтары менән ерҙең ысын хаҡын билдәләйем, тиһәң, шул уҡ Хәйбулла еренең бөгөн хаҡы иң юғарыһы. Шул уҡ ваҡытта нефть табылған ерҙәр ҙә ҡиммәт тора Хосусилаштырыу һылтауы менән бөгөн бөтөн ер өҫтө байлығын ваучерға күсереп, бүлешеп алып бөттөләр, ер аҫтындағы байлыҡ ҡына ҡалды. Бына шуларҙы ҡулға эләктереү өсөн уйлап сығарҙылар был ер реформаһын. Хәҙерге көндә Әбйәлил районында, бигерәк тә Магнитогор-скиға яҡын ятҡан ауылдарҙа ер һатыу процесы башланды. Нисек башҡарыла был алыш-биреш? Бигерәк тә эскеселәр өйҙәрен ҡала кешеләренә һата. Өй урыны менән баҡса участкаһы ла һатыла бит инде. Унда магниттар дача төҙөй һәм ер әкренләп беҙҙән китә.
Х. Барлыбаев: Ерҙә эш итеүҙең яңы формаларын инде реү ныҡышмалы һәм ентекле ой оштороу эштәре алып барыуҙы, һәр крәҫтиәндең уяу һәм һаҡ бу лыуын талап итә. Иң элек ауыл эшсәндәренә бөгөнгө ер милкенә ҡағылған кодекс һәм закон дарҙың төп төшөнсәләрен үҙләштерергә кәрәк. Ер ҡиммәте - бөтә донъяла иң ҡиммәтлеһе. Уңдырышлы, ҡалаларға, транспорт юлдарына яҡын ерҙәрҙең хаҡы һәр 3-5 йыл һайын унарлаған, йөҙәрләгән тапҡырға ҡиммәтләнәсәк. Сөнки Ер шарында кеше һаны күбәйә, ә ер майҙаны шул килеш ҡала килә. Ҡытайҙа, мәҫәлән, кешеләр ер таба алмай. Унда ерҙең һәр аҙымы иҫәпле. Хатта ҡыуаҡ төптәренә тиклем тупраҡты ҡул менән эшкәртеп, нәмәлер үҫтерәләр. Шуға күрә, бөгөн ерҙе һатып, унан алған барлы-юҡлы аҡсаны елгә осорғансы, ерле булып йәшәү ышаныслыраҡ буласаҡ. Һәр ауылда, ҡалала муниципаль ерҙәрҙе һатыуға урындағы советтар, төрлө комиссиялар тарафынан ныҡлы контроль булдырырға кәрәк. Ауыл хужалығы эштәрен алып барыу тәңгәлендә төрлө яңы продукциялар етештереүҙе үҙләштереү, һатып алыу, һатыу, етештереү һәм башҡа кооператив формалар булдырыуҙы яйға һалырға кәрәк буласаҡ. Кайһы бер райондарҙа бындай эштәр бөгөн үк алып барыла ла инде.
Милли идея - ул бик ябай төшөнсә. Ул халҡыбыҙҙың быуаттар буйы барлыҡҡа килгән тормошҡа ҡарашына, эске мәҙәнилегөнә, тупланған рухи байлығына бәйләнгән. Уның йөкмәткеһе шундай: үҙ телеңде, мәҙәниәтеңде, ғөреф-ғәҙәттәреңде бел, аңла һәм ярат, йәшәйеш ҡанундарын күҙәт, эшһвйәрлекте онотма, һәр саҡ уҡыуға, белемгә ынтыл, айыҡ тормошта йәшә, дуҫлыҡҡа һәм туғанлыҡҡа тоғро бул, намыҫыңды юғалтма, дингә ышанһаң, уның ҡанундарын теүәл үтә, ышанмаһаң -ихтирам ит, башҡалар менән бергә уның әхлаҡ һәм йола нормаларын теүәл үтә, башҡа милләттәрҙе үҙ халҡыңды яратҡан кеүек ихтирам ит, бвтә донъя, бвтә ил ҡайғыһы менән йәшә.
Теләйбеҙме-юкмы, үҙенең барлыҡ ысынбарлығы менән элек беҙ яратмайынса "капитализм" тип атаған ҡоролош алдыбыҙға баҫты. Ул ҡоролоштоң ҡанундарын ҡабул иткәндәр, уға яраҡлашҡандар ғына йәшәй аласаҡ, тимәк...
М. Иҫәнбаев: Был уй мине көнө-төнө, бер туҡтауһыҙ бор сой. Беҙ ошо ерҙә йәшәгәс, Ай ға күсеп китә алмайбыҙ. Шулай булғас, заман ҡуйған шарттарға яраҡлашырға һәм яңы шарттарҙа үҙебеҙҙең урыныбыҙҙы билдәләргә тейешбеҙ. Тик дөйәғош ҡына ҡомға башын тығып, кешеләр күҙенән йәшенергә маташа, әммә уның барлыҡ кәүҙәһе күренеп тора. Киләсәктә кем әүҙем, кем инициативалы, улар юғалып ҡалмаясаҡ. Ике йыл элек Баймаҡ районының Ниғәмәт ауылындағы туғандарыбыҙҙа ҡунаҡта ултырғанда, бер туғаным ауылда эш булмауына, йәштәрҙең әсеүенә, үҙ-ара һуғы-шыуына зарланып алды. Мин уға: "Хоҙай һеҙгә бөтәһен дә биргән: бына ята урман, сәсеүлектәр, көтөүлектәр, са- б ы н - лыҡтар, Һаҡмар йылғаһы аға... Доноп ятҡан Һаҡмар туғайҙарын да кәбеҫтәне лә, кишерҙе лә, сөгөлдөрҙө лә, һуғанды ла үҫте реп була. Һеҙ бит уларҙы Си байҙан, Магниттан ташыйһығыҙ. Һеҙ, киреһенсә, ошоларҙы бын да үҫтереп, Сибай, Магнит баҙарҙарына сығарырға тей ешһегеҙ. Ә һеҙ эш юҡ, тип әйтәһегеҙ..." - тип әйтергә тура килде уға. Бынан биш-алты йыл элек баҡсама мунса бураһы бе лешеп йөрөнөм. Шунда бер егетте осраттым. Ул миңә: "Ад ресығыҙҙы бирегеҙ, бура кил терәм", - тине. Ул егет үҙе Үзбәкстанда тыуып үҫкән. Әсәһе башҡорт, атаһы татар милләтенән. Уның Йылайырҙан алып Учалыға тиклем урман зонаһында урман ҡырҡыусы бригадалары эшләй икән. Ағас ҡырҡып, Башҡортостандың мебель фабрикаларын тәьмин итеп торалар. Ыңғайында мунса буралары ла эшләп осоралар икән. "Нисек индә, Үзбәкстандан килеп, шул эштәрҙе башҡара алаһың?" - тип һораным үҙенән. "Урманда хәҙер хужа юҡ бит, кем теләй, шул ала",- тип яуап бирҙе ул егет. Ҡунаҡта ултырған туғандарыма ошо хаҡта һөйләнем. Ысынлап та, бына ошо нигеҙҙә генә лә күпме эштәр башҡарып була. Ә беҙҙекеләр ғәмһеҙ, вайымһыҙ, колхоз бөткәс, йәшәү ҙә туҡтаны, тип тик ултыра.
Х. Барлыбаев: Тәбиғәттә булған тәбиғи һайлап алыу хәҙер йәмғиәттә лә буласаҡ. Был ос- раҡта күп һәм тырышып уҡыған, айыҡ тормош алып барған, ныҡышмалы һәм егәрле эшләгән кеше генә уңышҡа өлгәшәсәк. Башҡаса юл юҡ. Алдынғы илдәрҙә йәшәүселәрҙең бетәһе лә шулай эш итә. Минең бер дуҫтың аграр университетты бөткән улы үткән йыл йәй Германиялағы бер хәлле фермер хужалығында өс ай контракт буйынса эшләп, немец теле буйынса стажировка үтеп, аҙмы-күпме аҡса эшләп ҡайтты. Теге фермер был егетте бер ялһыҙ, һәр көн иртәнге сәғәт 6-нан киске 9-ға тиклем үҙе менән бергә алып йөрөп эшләтеп, хәлдән тайҙырып ҡайтарған. Шул өс ай эсендә теге фермер 2-3 кис кенә күрше ҡалалағы театрға барып ҡайтҡан. Бына шулай ул Европалағы бай фермерҙарҙың тормошо.
Һуңғы ваҡытта милли идея хаҡында күп һөйләйҙар, яҙалар. Замандың һәр терлө шарттарында ла милләтте һаҡлап ҡа- . лырлык милли > идеяны һеҙ ниҙә күрәһегеҙ?
М. Иҫәнбаев: Быны бер һүҙ менән генә аңлатыу мөмкин түгелдер. Милли идеябыҙ ни геҙендә ысын мәғәнәһендәге ба шҡорт менталите- тын барлыҡҡа кил тереү ятырға тейе штер. Бынан тыш, милли шәхестәре беҙҙең ижтимағи әүҙемлеген арттырыу зарур. Беҙҙең милләт вәкилдәре ил етәкселегенең һәр даирәһенә үрләп, шул кимәлдән милләттең ихтыяжын ҡайғыртырға бурыслы. Бөгөнгөләй ҡатмарлы заманда шунһыҙ милләт өсөн бик ҡыйынға тура киләсәк. Беҙҙең халыҡҡа ғына хас милли ғорурлыҡ тойғоһо ла бар. Ба- тырлыҡ, эске донъяңдың таҙалығы, һәр төрлө ялған менән килешә алмау, кешелеклек кеүек сифаттар. Төрлө хәлдәр була: мин үҙемә насарлыҡ эшләгән кешегә шулай уҡ итеп яуап биргәнем дә булды. Әммә мин бынан ләззәт таба алманым. Ә индә кешенең ауыр хәленә инеп, ярҙам итеүем ҙур ҡәнәғәтләнеү тойғоһо алып килә. Беҙҙә үҙ-үҙебеҙгө баһа биреү бик түбән кимәлдә. Бигерәк тә гәзит-журнал биттәрендә "Халҡыбыҙ бөтә инде" тигән зарланыу китте. Кемдәр әйтә бит әле ундай һүҙҙәрҙе! Ауылда йәшәгән кеше шул һүҙҙәрҙе уҡый ҙа, үҙ-үҙен шул һүҙҙәргә ышандыра башлай. Ышанмаҫ ине, ул һүҙҙәрҙе аҡыллы, был мәсьәләне белгән кеше - профессор әйткән. Заманында "Башҡорт милләтселегенә ҡаршы көрәш" тигән идеология алып барылды. Шулай ҙа быуаттар буйы үҙ азатлығын юғалтмаҫ өсөн көрәшкән халҡыбыҙ үҙенең менталитетын һаҡлап ҡалырға ла ынтылды. Беҙҙән, баймаҡтарҙан, "күкрәге күм-күк" тип көләләр. Минеңсә, был милли ғорурлыҡ, милли менталитет сағылышы, маҡтан-сыҡлыҡ түгел. Ғөмүмән, беҙҙең халыҡтың милли идеяһы нигеҙендә милли ғорурлыҡ ятырға тейеш.
Х. Барлыбаев: Милли идея -ул бик ябай төшөнсә. Ул халҡыбыҙҙың быуаттар буйы барлыҡҡа килгән тормошҡа ҡарашына, эске мәҙәнилегенә, тупланған рухи байлығына бәйләнгән. Уның йөкмәткеһе шундай: үҙ теленде, мәҙәниәтеңде, ғөрөф-ғәҙәттәреңде бел, аңла һәм ярат, йәшәйеш ҡанундарын күҙәт, эшһөйәрлекте онотма, һәр саҡ уҡыуға, белемгә ынтыл, айыҡ тормошта йәшә, дуҫлыҡҡа һәм туғанлыҡҡа тоғро бул, намыҫыңды юғалтма, дингә ышанһаң, уның ҡанундарын теүәл үтә, ышанмаһаң - ихтирам ит, башҡалар менән бергә уның әхлаҡ һәм йола нормаларын теүәл үтә, башҡа милләттәрҙе үҙ хапҡынды яратҡан кеүек ихтирам ит, бөтә донъя, бөтә ил ҡайғыһы менән йәшә. Башҡа ниндәйҙер серле һәм мөғжизәле милли идея эҙләү файҙаһыҙ эштер гип уйлайым. Мөғжизәләр тик тырыш хеҙмәттә генә тыуасаҡ. Элек башҡорт та, рус та, немец та милли идея эҙләмәгән, бары тик матур итеп йәшәй генә белгән. Үкенескә ҡаршы, цивилизация халҡыбыҙға бик күп ауырыуҙар алып килде. Беҙҙең халыҡ элек далаһында, тауҙарында йәйрәп үҙе генә йәшәгән саҡта бөтөнләй ауырымаған. Һуңғы 300-400 йыл эсендә генә беҙгә ауырыуҙар килә башлай. Әле глобаль йылыныу ҙа төрлө сирҙәр килтереүе ихтимал. Халҡыбыҙҙың күңел үҙәне таҙа, имен. Насар күренештәр бар, әлбиттә. Әйтәйек, элекке мәҙәниәт йорттары йәштәрҙең төндә йыйылып эсеү, күңел асыу урынына, ҡайһы бер урындарҙа аҙғынлыҡ үҙәктәренә әүерелеп бара. Был күренеште бөтөрергә кәрак.
Әхмәр ҮТӘБАЙ.
«Киске Өфө» гәзите, 3-9 декабрь 2005


text:
Күмертауҙа моноҡаланы үҫтереү өсөн проект менеджеры тәғәйенләнгән
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Күмертауҙа моноҡаланы үҫтереү өсөн проект менеджеры тәғәйенләнгән. Моноҡалаларҙы үҫтереү фонды ҡарамағындағы проект комитеты үҫеш пилот программаһын тормошҡа ашырыу өсөн 11 ҡалаға беркетелгән менеджерҙар исемлеген раҫланы. Улар федераль аҡсалар һәм шәхси инвестициялар йәлеп итергә ярҙам итәсәк. Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, Күмертауҙың проект менеджеры итеп Моноҡалаларҙы үҫтереү фондының генераль директоры кәңәшсеһе Андрей Мигаль тәғәйенләнгән. Ҡала властары менән бергә Күмертауҙы комплекслы үҫтереү программаһына инәсәк проекттарҙы һәм сараларҙы билдәләү уның тәүге бурыстарының береһе буласаҡ. Пилот программаһы уңышлы ғәмәлгә ашырылған осраҡта был тәжрибә бөтә моноҡалаларҙа ла ҡулланыласаҡ, тип иҫкә төшөрҙөләр министрлыҡта.


text:
Йәш спортсыларға Башҡортостан Президентының исемле стипендиялары тапшырыласаҡ
Быйыл 20 йәш спортсыға Башҡортостан Президентының исемле стипендиялары тапшырыласаҡ. Уларҙың барыһы ла республика, бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара ярыштарҙа төрлө миҙалдар яулаған.
Улар иҫәбендә – күп тапҡыр республика ярыштары, Рәсәй, донъя һәм Европа беренселектәре призеры һәм еңеүсеһе, Рәсәйҙең йәштәр йыйылма командаһы ағзаһы Руфина Әйүпова, Европа беренселегенең бронза призеры һәм фехтование буйынса донъя беренселегендә ҡатнашыусы Марат Бакиров, Европа кубогы этабының һәм халыҡ-ара ярыштарҙың бронза призеры, Рәсәй беренселеге призеры, БР беренселегендә еңеүсе, фехтование буйына Рәсәйҙең йәштәр йыйылма командаһы ағзаһы Лев Осыка.
БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығынан асыҡлауҙарынса, стипендия 1997 йылда булдырылған.Төрлө йылдарҙа уларҙы атҡаҙанған спорт мастеры Реналь Ғәниев, билдәле баскетболсы Екатерина Коковихина, биатлон буйынса донъя чемпионаты призеры Белореттан Мария Косинова, Олимпия уйындарында ҡатнашыусы Ләйсән Раянова алған.
Дипломдар тапшырыу тантанаһы БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығында 12 декабрҙә үтә. Стипендияларҙы ведомство башлығы Андрей Иванюта тапшырасаҡ.


text:
Һаҙ сәпсәүе
Һаҙ сәпсәүе, сыйырсыҡтан ҙурыраҡ (поручейник)(лат. Tringa stagnatilis)
Бер аҙ һаралйынға оҡшаған һаҙ ҡошо. һырты көрәнһыу һоро. Яурындарына ҡарай эреләнә барған ҡара таптар менән ҡапланған. Ҡойроғоноң өҫ яғы, төбө һәм кәүҙәһенең аҫ яғы аҡ. Муйыны, тү¬ше, ҡабырғалары ваҡ ҡына көрәнһыу төртөктәр менән сыбарланған, ҡойроғонда ла арҡыры һыҙыҡтар бар. Ҡанатының оҙон ҡауырһындары ҡара-көрән. Суҡышы ҡара, аяҡтары йәшкелт, һаралйындан оҙон аяҡтары һәм са¬ғыуыраҡ төҫө менән айырыла.
Тауышы яңғырауыҡлы: «тлү-тлү-тлү».
Йылға һәм күлдәрҙең батҡыллы, түңгәкле ярҙарында, һаҙлыҡтарҙа йәшәй, һыу бөжәктәре менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Түңгәктәрҙә оя¬лай. Ҡара-көрән таплы 3—4 бөртөк һарғылт ҡабыҡлы йомортҡаһы була.


text:
Өфөлә “Муницпаль берәмектәр эшмәкәрлегендә экологик аспекттар” семинары үтәсәк
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында 28 октябрҙә “Муниципаль берәмектәр эшмәкәрлегендә экологик аспекттар” темаһына республика семинары үтәсәк. Сарала республиканың ҡала округтары һәм муниципаль райондары хакимиәттәренең тирә-яҡ мөхитте һаҡлау мәсьәләләрен алып барған белгестәр ҡатнашасаҡ.
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, семинар сиктәрендә тәбиғәтте һаҡлау сараларын үтәү өлөшөндә муниципаль берәмектәр эшмәкәрлегенең һөҙөмтәлелегенә баһа биреләсәкһәм башҡа мәсьәләләр ҡараласаҡ.


text:
Мартта Өфөлә эшҡыуарҙарҙы бушлай дүрт консультация көтә
Өфө Эшҡыуарҙар союзының йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә март айында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары эшмәкәрлеге мәсьәләләре буйынса бушлай дүрт индивидуаль консультация үтәсәк. Улар эшҡыуарҙарҙың мәғлүмәтлелеген һәм юридик белемен күтәреү маҡсатында ай һайын үткәрелә.
Шулай итеп, 6 мартта Өфө Эшҡыуарҙар союзы директоры Лариса Землянова «Нисек яңы эш асырға» темаһына консультация үткәрәсәк. 13 мартта «Хеҙмәт һаҡлау буйынса уҡыу-инженерлыҡ үҙәге» коммерцияға ҡарамаған партнерлығы директоры урынбаҫары Рәмилә Жидкова «Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ предприятиеларын һаҡлау эштәрен нисек ойошторорға» темаһына консультацияһын тәҡдим итәсәк.
22 мартта хужалыҡ итеүҙең ойоштороу-хоҡуҡи формаһын һайлау һәм предприятиены теркәү тәртибе тураһында «Фонд АЯКС» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директорының эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә булышлыҡ итеү буйынса урынбаҫары Ирек Ильясов һөйләйәсәк.
27 мартта «Һалым һалыуҙың уңайлы системаһын һайлау һәм бухгалтер иҫәбен алып барыуға сығымдарҙы кәметеү» темаһына «Бизнес-партнер» компанияһы директоры урынбаҫары Диана Киселева үҙенең кәңәштәрен бирәсәк.
Консультациялар алдан теркәлеү буйынса сәғәт киске 4-тән 6-ға тиклем үткәрелә. Белешмәләр өсөн телефон: 241-47-44.


text:
Фото:
Белорет металлургтары етенсе «Хеҙмәт вахтаһы»на йомғаҡ яһаны
Фото:
«Мечел» компанияһына ингән Белорет металлургия комбинатында «Хеҙмәт вахтаһы» ярышына йомғаҡ яһалды. Еңеүселәргә дипломдар һәм аҡсалата премиялар тапшырылды.
Предприятиенан хәбәр итеүҙәренсә, комбинатта төп һөнәр вәкилдәре араһында производство ярышы өс ай буйына барҙы. Был «Хеҙмәт вахтаһы» иҫәбе буйынса инде етенсеһе. Производство беренселегендә предприятиеның уңышлы эшмәкәрлеген тәьмин итеүсе 300-ләп эшсе ҡатнашты.
«Һөнәре буйынса иң яҡшы» исеме предприятиеның 22 эшсеһенә бирелде. Ярышҡа йомғаҡ яһағанда комиссия технологияны боҙоуҙар һәм ҡулланыусыларҙан ярышта ҡатнашыусы етештергән продукцияға дәғүә булмауын, «вахта» осоронда йөкләмәләрҙе даими арттырып үтәүҙе иҫәпкә алды. Шулай уҡ эш урынын өлгөлө тотоу, хәүефһеҙлек техникаһы ҡағиҙәләрен һәм хеҙмәт дисциплинаһын күҙәтеү, ҡорамалдарҙы капиталь һәм ағымдағы ремонтлауҙы сифатлы итеп башҡарыу, оҡшаш һөнәр үҙләштереү һәм кәңәшсе-тәрбиәселек алып барыу баһалауҙың мөһим критерийҙары булып торҙо.
Бындай саралар үткәреү зарур. Хеҙмәткәрҙәрҙе мораль һәм матди дәртләндереү эштә яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшеүгә, хеҙмәт етештереүсәнлеген һәм хеҙмәткәрҙәрҙең профессиональ оҫталығын күтәреүгә булышлыҡ итә.
«Хеҙмәт вахтаһы» еңеүселәрен «Белорет металлургия комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең идара итеүсе директоры Виктор Камелин һәм предприятиеның профсоюз комитеты рәйесе Георгий Хлесткин ҡотланы һәм тырышып эшләгәндәре өсөн рәхмәт белдерҙе.


text:
Рәсәй сәйәсәте мәктәбе Башҡортостан вуздарына килә
Яңы уҡыу йылында Башҡортостандың алдынғы вуздарында Башҡортостан Республикаһындағы Рәсәй сәйәсәте мәктәбенең филиалдары асылды.
Сәйәсәт мәктәбе тыңлаусылары һәм уҡыусылары ғына түгел, сәйәсәт менән ҡыҙыҡһынған студенттар ҙа хәҙер республиканың алдынғы сәйәсмәндәренең, илебеҙҙең күренекле сәйәси эшмәкәрҙәренең лекцияларын тыңлай ала.
Кисә тәүге лекцияны Өфөләге Рәсәй дәүләт социаль университеты филиалының һәм Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһының студенттары өсөн Рәсәй Космонавтика федерацияһы президенты, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Владимир Коваленок уҡыны.
Ойоштороусылар билдәләүенсә, октябрь-декабрҙә Рәсәй парламентарийҙары һәм Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидаттар, федераль һәм төбәк кимәлендәге алдынғы сәйәсмәндәр студенттар аудиторияларының ҡунаҡтары буласаҡ.
— Йәнә Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабановтың, билдәле юрист Андрей Макаровтың, иҡтисадсы Михаил Хазин, «Әсәй» халыҡ-ара хәйриә фонды президенты, Рәсәй Йәмәғәт палатаһы ағзаһы Рәис Атнағоловтың мәктәп тыңлаусыларына һәм студенттарға лекциялар уҡыуы планлаштырыла, — тине Рәсәй сәйәсәте мәктәбе дирекцияһы етәксеһе Рөстәм Әхмәҙинуров. – Ә ноябрҙә Алина Кабаеваның килеүе көтөлә.


text:
Алдағы аҙнала Башҡортостан парламентында комитет ултырыштары үтәсәк
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа алдағы аҙнала комитет ултырыштары үтәсәк.
Шишәмбе, 7 февралдә, Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт ойошмалары буйынса комитет депутаттары ултырыш үткәрәсәк. Шаршамбы бер нисә закон проектын йәнә өс комитет депутаттары тикшерәсәк. Улар – Социаль сәйәсәт һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса; Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса; Сәнәғәт, транспорт, төҙөлөш, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитеттар. 9 февралгә Бюджет, һалымдар, финанстар һәм милек мәсьәләләре буйынса; Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса; Дәүләт төҙөлөшө буйынса комитеттарҙың ултырыштары планлаштырыла.


text:
Төбәктең нефть эшкәртеү предприятиеларында уртаса айлыҡ эш хаҡы 2013 йылда 56 мең һум тәшкил итте
Башҡортостандың нефть эшкәртеү предприятиеларында уртаса айлыҡ эш хаҡы 2013 йылда 56 мең һум тәшкил итте – Был республика сәнәғәтендә хеҙмәт хаҡын түләүҙең иң юғары кимәле, тип билдәләне кесе йома БР Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы коллегияһы ултырышында ведомство башлығы Алексей Карпухин.
Шул уҡ ваҡытта сәнәғәттә уртаса эш хаҡы 25,6 мең һум тәшкил итә.
Иң түбән эш хаҡтары – еңел сәнәғәт предприятиеларында. Алексей Карпухин әйтеүенсә, «сәнәғәт производстволарының төрлө секторҙарында эш хаҡының дифференцацияһы ҡайһы берҙә алты тапҡырға етә».


text:
«Ҡағыҙға – икенсе ғүмер!» акцияһы сиктәрендә Өфө уҡыусылары 280 ағасты һаҡлап ҡалды
«Ҡағыҙға – икенсе ғүмер!» акцияһының сираттағы этабы барышында Өфөнөң Совет районы мәктәп уҡыусылары 14 тоннаға яҡын макулатура йыйҙы. Йыл һайын бындай экоакция ойоштороусы «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһының инжерен-экологы Альбина Шәмсетдинова «Башинформ» агентлығына һөйләүенсә, «Ҡағыҙға – икенсе ғүмер!» акцияһының сираттағы этабы ҡалала 12 мартта старт аласаҡ. Унда иһә Киров районының мәктәп уҡыусылары ҡатнашасаҡ. Бынан һуң макулатура йыйыу буйынса аҙаҡҡы эстафетаны Өфөнөң Орджоникидзе һәм Калинин райондары ҡабул итәсәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, акцияның беренсе этабы Башҡортостандың баш ҡалаһында үткән йылдың ноябрендә башланғайны. Был ваҡыт эсендә ҡаланың төрлө райондарынан мәктәп уҡыусылары 56 тоннанан ашыу макулатура йыйҙы. Ә сеймал артынан мәктәптәргә предприятиеның махсус автомобиле – экомобиль килеүе матур йолаға әүерелде.
— Балаларға макулатураны файҙалы ҡулланыу һәм эшкәртеү кәрәклеген күрһәтеү беҙҙең төп маҡсат булып тора. Билдәле булыуынса, бер тонна ҡағыҙ дүрт кубометрға яҡын ағасты һаҡлай, ә был биш ҙур ағас тигән һуҙ. Тимәк, бөгөнгө көнгә Өфө уҡыусылары дөйөм алғанда 280-дән ашыу ағасты ҡотҡарҙы, — тине Альбина Шәмсетдинова.


text:
Библия
Библия, Мөҡәддәс китап — йәһүд һәм христиан диненең изге китаптары тупланмаһы. Уртаҡ бүлеме — Тәүрат, тик христианлыҡта ғына изге һаналғаны — Инжил. Ислам динендә Тәүрат, хөрмәт ителһә лә, Аллаһтың хаҡ һүҙе тип танылмай.
Библия — иудаизм һәм христиан диндәрендә Изге Китап сифатында ҡанунлаштырылған яҙмалар йыйынтығы. Ислам Библияны Изге Китап булараҡ таный, ләкин уны «көфөр», йәғни боҙолған, тип һанай. Библия Иҫке Ғәһед (Ветхий Завет; ҡанундар − Тәүрат, ) һәм Яңы Ғәһед (Новый Завет; 4 Инжил һәм Апостолдар ғәмәлдәре) тип аталған өлөштәрҙән тора. Беренсеһе христиан дине барлыҡҡа килгәнсе үк яҙылған китаптарҙы берләштерә, ул б.э.т. III быуатта яҙылған.
Иҫке Ғәһед бер нисә өлөштән тора. Тәүрат (йәһүдсә — Тора) тип аталған өлөшөн Муса пәйғәмбәрҙең 5 китабы тәшкил итә, тағы бер ҙур ғына өлөшө йәһүд халҡының боронғо тарихын бәйән итеүсе 13 китапты берләштерә, Зәбүр (Псаломдар) тигән өсөнсө өлөшөндә христиандарҙа һәм йәһүдиҙәрҙә ғибәҙәт ҡылғанда уҡыла торған дини шиғырҙар тупланған. Иҫке Ғәһед ун бер йәһүд пәйғәмбәренең асылмыштарын бәйән иткән Пәйғәмбәрҙәр китабы менән йомғаҡланған. Йәһүҙиҙәр Иҫке Ғәһедтең йәһүд телендәге текстын изге тип иҫәпләй. Христиандар иһә б. э. т. II быуатта Александрия ҡалаһында тәржемә ителгән тексты (уның төҙөлөшө һәм тексы йәһүдиҙәрҙекенән бер аҙ айырала) ҡануни тип таный. Иҫке Ғәһед латин, боронғо славян һ.б. телдәргә грек теленән тәржемә ителгән. Яңы Ғәһед фәҡәт христиандарҙа ғына изге булып һанала. Ул 27 китаптан — Ғайсаның тормошо һәм тәғлимәте, Изге апостол ғәмәлдәре менән бәйән ителгән 4 Инжилдән (Евангелие; мәғәнәһе — «изге хәбәр»), апостолдарҙың 21 хатынан һәм Иоанн Богослов асылмышынан ғибәрәт. Яңы Ғәһед тексты грек телендә яҙылған.
Урыҫ православие сиркәүе Библияның IX Кирилл һәм Мефодий тарафынан тәржемә ителгән боронғо славян телендәге текстын файҙалана. Христиан динендәге башҡа милләт вәкилдәре үҙ теленә тәржемә иткелгән Библияны ҡуллана. Библияны урыҫ теленә XI быуат башында тәржемә итә башлайҙар. 1822 йылда тәүге тапҡыр Яңы Ғәһедтең урыҫ телендәге тексы тулыһынса баҫылып сыға. 1876 йылда Урыҫ православие сиркәүенең юғарғы идаралығы Синод етәкселегендә тәржемә ителгән тулы Библия (Иҫке һәм Яңы Ғәһед) баҫтырып сығарыла һәм сиркәү тарафынан рәсми раҫлана. Был баҫманы урыҫ протестанттары ла ҡуллана.
Өҫтәлмә мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Библия, Ҡөрьән, Танах һәм Ганджур китаптары Рәсәй халыҡтарының тарихи мираҫы тип танылған. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 25 ноябрь[1].
- 2015 йылдың 27 мартында Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында Инжил китабының — тарихта тәүге тапҡыр башҡорт теленә тәржемә ителгән Яңы Ғәһедтең — исем туйы үтте. Башҡорт телендәге хеҙмәт баҫмаға Рәсәйҙең Библияны тәржемә итеү институты тарафынан әҙерләнгән. Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты директоры Фирҙәүес Хисаметдинова билдәләүенсә, тәржемәнең маҡсаты — башҡорт халҡын дөйөм кешелек ҡомартҡыһы менән таныштырыу, башҡорт телен байытыу, уның функцияларын киңәйтеү. Яңы баҫма башҡорт теленең матбуғат йәки нәфис әҙәбиәттең теле генә түгел, шулай уҡ кешелектең төп ҡомартҡыһы — Тәүратты — тәржемә итерлек байлыҡҡа эйә булған тел булыуын да күрһәтә. Баҫма ҡыҙыҡһыныусыларға Тәүраттың тексын башҡорт телендә ентеклерәк өйрәнергә мөмкинлек бирерәсәк. Китап, беренсенән, дини, әхлаҡи, тәрбиәүи һәм ғилми-тикшеренеү эш менән шөғөлләнеүселәргә яҡшы ҡулланма булһа, икенсенән дин-ара аралашыуға ла булышлыҡ итәсәк.


text:
Башҡорт бәһлеүәне Эльбрус Ниғмәтуллин сираттағы донъя рекордын ҡуйҙы Фото: Олег Яровиков
Башҡорт бәһлеүәне Эльбрус Ниғмәтуллин сираттағы донъя рекордын ҡуйҙы
Башҡорт бәһлеүәне Эльбрус Ниғмәтуллин сираттағы донъя рекордын ҡуйҙы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡорт бәһлеүәне Эльбрус Ниғмәтуллин донъя рекордын ҡуйҙы — спортсы 30 тонналыҡ йортто урынынан күсерҙе. Бәһлеүән һүҙҙәренсә, был уның карьераһындағы иң ҡатмарлы рекордтарҙың береһе булған.
Планетаның иң көслө кешеләренең береһе, пауэрлифтинг буйынса спорт мастеры Эльбрус Ниғмәтуллин спортсыларҙан тәүгеләрҙән булып 30 тонналыҡ йортто урынынан күсерҙе. Брустан эшләнгән ике ҡатлы коттеджды ул эсендәге йыһаздары менән бергә күсерергә тейеш булған. Ғәҙәти булмаған экспериментты Силәбелә үткәргәндәр, уны ҡарарға иллегә яҡын кеше йыйылған.
Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиллегенән хәбәр итеүҙәренсә, бәһлеүән бер нисә минутта коттеджды өс метрға күсергән. Һуңғараҡ әйтеүенсә, был донъя рекорды уға бик ауыр бирелгән. Үҙенең уңышын спортсы Балаларҙы яҡлау көнөнә арнаған.
Эльбрус Ниғмәтуллин даими рәүештә ғәҙәти булмаған донъя рекордтары ҡуя. Былтыр ул Силәбенең М. Горький исемендәге паркында 34 тонналыҡ күҙәтеү ҡуласаһын әйләндергәйне, быйыл мартта 700 килограмм ауырлыҡтағы дөйәне күтәрҙе.


text:
Фото:
Бөтә Рәсәй сәләмәт йәшәү рәүеше буйынса проекттар конкурсы башланды
Фото:
РФ Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы тарафынан ойошторолған “Сәләмәт Рәсәй” Бөтә Рәсәй сәләмәт йәшәү рәүеше буйынса проекттар конкурсы иғлан ителде. Конкурс сәләмәт йәшәү рәүеше өҫтөнлөктәрен билдәләү һәм алға һөрөүгә булышлыҡ итеүсе башланғыстарҙы яҡлауға, уларҙы популярлаштырыу өсөн дәүләт, муниципалитеттар, коммерция булмаған ойошмалар, граждандар, бизнес һәм киң мәғлүмәт саралары тырышлыҡтарын берләштереүгә йүнәлтелгән.
Иң ҡыҙыҡлы проекттар сәләмәт йәшәү рәүешен алға һөрөү буйынса иң яҡшы тәжрибә йыйынтығына инәсәк. Конкурс еңеүселәре “Иң яҡшы территориаль проект”, “Иң яҡшы корпоратив проект”, “Иң яҡшы йәштәр проекты”, “Иң яҡшы медиапроект” һәм “Иң яҡшы интернет-проект” номинациялары буйынса билдәләнәсәк.
Проекттарҙы РФ һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министры Татьяна Голикова рәйеслегендәге жюри баһалаясаҡ. Еңеүселәр тураһында мәғлүмәт конкурс сайтында 2010 йылдың 8 сентябрендә баҫылып сығасаҡ. Наградлау “Милләт сәләмәтлеге — Рәсәйҙең сәскә атыу нигеҙе” Бөтә Рәсәй форумы сиктәрендә үткәреләсәк.
Ҡатнашыу өсөн http://www.zdravo-russia.ru сайтында махсус заявка тултырырға кәрәк. Конкурсҡа тормошҡа ашырылған проекттарҙы ғына ебәрергә мөмкин.
Заявка биреүҙең һуңғы срогы —2010 йылдың 15 июле.


text:
Хәйҙәр Вәлиев Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы эше тураһында һөйләйәсәк
Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы үткәргән «Һайлауҙар һәм йәмғиәт» Бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә ҡатнаша. Кәңәшмә 24-25 октябрҙә Мәскәүҙә үтә. Унда Рәсәй субъекттары һайлау комиссиялары рәйестәренән тыш, Рәсәй Федерацияһы Президенты Хакимиәте, Рәсәй Хөкүмәте, РФ Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы һәм Федерация Советы, Конституция суды, Юғары суд һәм РФ Генераль прокуратураһы, федераль башҡарма власть органдары, сәйәси партиялар, РФ Йәмәғәт палатаһы вәкилдәре ҡатнаша .
Кәңәшмәлә Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Владимир Чуров, уның урынбаҫарҙары Станислав Вавилов һәм Леонид Ивлев, Комиссия секретары Николай Конкин, Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы, ағзалары, субъекттар һайлау комиссиялары рәйестәре сығыш яһаясаҡ. Шул иҫәптән Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев та
Бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә ҡатнашыусыларға электрон тауыш биреү өсөн яңы комплекс өлгөһө күрһәтеләсәк, тип хәбәр иттеләр БР Үҙәк һайлау комиссияһында.


text:
Калидаса
Калидаса (कालिदास, Kālidāsa IAST, һүҙмә-һүҙ урыҫса «Слуга богини Кали», башҡортса «Кали алиһә ҡоло») — боронғо Һиндостандың бөйөк драматургы һәм шағиры. Калидаса санскрит телендә ижад иткән. Уның әҫәрҙәре һинд классик мәҙәниәтенең сәскә атыу осорон кәүҙәләндерә. Калидасаның «Абхиджняна-Шакунтала» («Шакунтала») драмаһы — Көнсығыш әҙәбиәтенең Европа телдәренә тәржемә ителгән беренсе өлгөһө Һәм Европаны Көнсығыш әҙәбиәте менән таныштырыусы ла.
Йөкмәткеһе
Тормош һәм ижад ваҡыты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калидасаның тормошо һәм ул йәшәгән дәүер хаҡында бер мәғлүмәт тә һаҡланмаған. Шулай уҡ уның замандаштарының һәм артабанғы быуын вәкилдәренең хәтирәләре лә беҙҙең көндәргә килеп етмәгән. Халыҡ риүәйәттәрендәге мәғлүмәттәр ҙә әллә ни ышаныс тыуҙырмай. Шуға ла әҙиптең әҫәрҙәрен, уларҙың һәм персонаждарының телен тарихнамә күҙлегенән тикшереү генә Калидаса хаҡында ниндәйҙер фараздар яһарға мөмкинлек бирә. Әммә, үкенескә ҡаршы, уларҙа ла автор хаҡында бер ниндәй хәбәр ҙә юҡ. Был осор Һиндостан тураһында тарихи документтарҙың аҙ булыуы ла ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Легендаларҙың күплеге мәғлүмәт тәрҙең дөрөҫлөгө менән бәйле түгел.
Калидаса беҙҙең эраға тиклем VIII быуаттан да иртәрәк йәшәмәгән. Ипполит Фош фаразы буйынса, шағир Һиндостан тарихында билдәле Ҡояш династияһына ҡараған Агниварна хакимлек иткән ваҡытта ғүмер иткән булырға тейеш. Әҙиптең нәҡ ошо династия батшалары тарихына бағышланған «Рагхувамша» эпик поэмаһы Агниварна осоро менән тамамлана. Халыҡ риүәйәттәре иһә Калидаса тормошон 1040—1090 йылдарҙа Дхар һәм Удджайн ҡалаларында хакимлек иткән батша Бходжа Парамара дәүеренә бәйләй. Һинд әҙәбиәтенең һуңыраҡ ижад ителгән бер әҫәрендә Калидасаның нәҡ ошо батша һарайындағы тормошо һүрәтләнә. Тәүҙәрәк шағирҙың йәшәү осоро тип ҡаралған б. э. т. VIII быуаттан алып беҙҙең эраның XI быуатына тиклемге арауыҡ хәҙерге ваҡытта төгәлерәк итеп ныҡ ҡына ҡыҫҡартылған.
Был түбәндәге фараздарға нигеҙләнә. «Малавика и Агнимитра» пьесаһының төп геройҙарының береһе — Төньяҡ Һиндостандағы боронғо Шунга дәүләте императоры Агнимитра. Батшаның шәхси тормошо хаҡында Калидаса бары бер ни тиклем ваҡыт үткәс кенә яҙа алыуы бәхәсһеҙ. Императорҙың хакимлек осоро б. э. т. 149—141 йылдар булыуы билдәле. Был Калидасаның ғүмер аҙағын б. э. т. II быуаттан да алда түгел икәнлеген аныҡларға мөмкинлек бирә. Ә йәшәй башлауын VI быуат тип билдәләргә «Айхоль яҙмаһы»ның датаһы — 634 йыл ярҙам итә: унда Калидаса хаҡында «шиғриәт класигы» тип әйтелгән.
Шағир ижадының дөйөм үҙенсәлеге, уның поэтик алымдары, IV быуаттағы грек астрономияһы мәғлүмәттәре менән таныш булыуы һәм тағы ла ҡайһы бер башҡа билдәләр уның ғүмер йылдарын беҙҙең эраның IV—V быуаттарына, Гупта династияһының Викрамадитья титулын йөрөткән батшалары хакимлек иткән осорға индерергә мөмкинлек бирә.
Калидаса ижадын тикшереүсе һинд әҙәбиәт белгестәренең береһе Д. Ш. Упадхьяйн уның йәшәү йылдарын 365—445 тип теүәл билдәләй.
Сығышы һәм шәхесе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Риүәйәттәрҙә Калидаса ярлы көтөүсе итеп һүрәтләнә. Артабан ул принцессаға өйләнә. Аҡыл һәм шиғри оҫталыҡ уға мәрхәмәтле Кали алиһә тарафынан бирелә, шуға ла әҙиптең исеме «Кали алиһә ҡоло» тигәнде аңлата. Быға тағы ла уның, легендарҙа һөйләнгәнсә, батша һарайындағы көнсөлдәр ҡулынан һәләк булыуын да өҫтәһәң — быларҙың барыһының да урта быуаттарҙа Көнбайыш һәм Көнсығыш илдәрҙә билдәле шәхестәр биографияһын тасуирләүҙәге ғәҙәти алымдар сағылышы икәне асыҡ күренә. Калидас тураһындағы төрлө мәҙәктәрҙә иһә уның һүҙ бәйгеләрендә батшалар һарайындағы ҡуҡыр һәм маҡтансыҡ шиғырсыларҙы һәр саҡ еңеп сығыуы күрһәтелә, һәм быны уның юғары әҙәби мираҫына быуаттар барышында халыҡ тарафынан бирелгән юғары һәм хаҡлы баһа тип билдәләргә кәрәк.
Калидасаның тыуған урыны билдәһеҙ. Башҡа төбәктәр менән бер рәттән йышыраҡ Удджайн, Бенарес (йәки Варанаси) һәм Дхара ҡалаларын атайҙар. Ҡайһы бер риүәйәттәр шағирҙың тыуған яғы итеп Көньяҡ Азияның төньяҡ-көнсығышында ятҡан Бенгалияны, икенселәре Цейлон (Шри-Ланка) йә Һиндостан ярым утрауының төньяҡ-көнбайышындағы Кашмир өлкәһен иҫәпләй. Алда телгә алынған Д. Ш. Упадхьяйн да Калидаса сығышы менән Кашмирҙан тип раҫлай.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калидаса ижадын классик санскрит әҙәбиәтенең һәм шиғриәтенең иң юғары өлгөләренә индерәләр. Ул башҡаларҙан стиль оҫталығы һәм ижад иреклеге менән айырыла: был уның кеше тәбиғәтенең ҡатмарлылығын тулы кимәлдә һәм бар байлығында һүрәтләүендә асыҡ күренә. Геройҙарҙың эске кисерештәрен теүәл тасуирлау үҙе ижад иткән заманды дөйөмләштереп күреү менән бергә килә. Шуға ла Калидаса әҫәрҙәренең персонаждары сағыу һәм үҙенсәлекле шәхестәр булып ҡына түгел, ә үҙенең бай мәҙәниәтенән һәм тәбиғәтенән айырылғыһыҙ булған һинд халҡының рухын бар тулылығында сағылдырыусылар ҙа булып күҙ алдына баҫа.
Калидаса ижадта ниндәйҙер яңы алымдар уйлап табыусы түгел. Ул ҡулланған әҙәби саралар йыйылмаһы ғәҙәти һәм һинд әҙәбиәтендә дини булмаған йәки донъяуи жанрҙар формалаша башлаған классик дәүер башында уҡ тыуған ҡанундарға нигеҙләнгән. Әммә Калидасаның үҙенә генә хас үҙенсәлек шул тиклем көслө булғанға уның шиғриәте үҙ заманының башҡа әҙиптәренән бай һәм сағыу биҙәктәре менән айырылып тора.
Эпоха[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калидасаның тормошо һәм ижади эшмәкәрлеге боронғо һинд классик мәҙәниәтенең «алтын быуатына» тура килә. Гупта дәүләте, быға тиклем тырам-тырғай һәм айырым көн иткән өлкәләрҙе берләштереп, ҡеүәтле империяға әүерелә. Сит ил баҫҡынсыларынан ныҡлы яҡлау һәм һаҡлау булғанлыҡтан иҡтисад һәм мәҙәниәт артабан тотороҡло үҫеш өсөн мөмкинселек ала. Гупта дәүере феодаль ҡоролошҡа күсеүҙе сағылдыра, йәмғиәттә тамырынан үҙгәртеп ҡороуҙарҙы тормошҡа ашыра.
Ижад башланғыстары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калидаса ижад иткән осорҙа әҙәбиәт ныҡлап донъяуиға әйләнә.
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Меркурий планетаһының бер кратерына Калидаса исеме бирелгән.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Калидаса. Потомки Рагху: Поэма (Песнь 1). Л., 1940
- Калидаса. Избранное. М., 1956
- Иванов Н. М. Калидаса. Биобиблиографический указатель. М., 1957
- Калидаса. Избранное. Драмы и поэмы. М., 1974
- Эрман В. Г. Калидаса. М., 1976
- Калидаса. Шакунтала, или Перстень-примета: Фрагменты. — В кн.: Классическая драма Востока. М., 1976
- Калидаса. Рождение Кумары. — В кн.: Классическая поэзия Индии, Китая, Кореи, Вьетнама, Японии. М., 1977
- Калидаса. Род Рагху (Рагхуванша). СПб., 1996
- Шор Р. Калидаса // Литературная энциклопедия: В 11 т. — [М.], 1929—1939. Т. 5. — М.: Изд-во Ком. Акад., 1931. — Стб. 60—63.
- Кальянов В. И., Эрман В. Г. Калидаса. Очерк творчества. М.: Гос. изд-во художественной литературы, 1958.
- Гринцер П. А. Санскритская литература IV—VIII вв. н. э. // История всемирной литературы: В 8 томах / АН СССР; Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1983—1994. — На титл. л. изд.: История всемирной литературы: в 9 т. Т. 2. — 1984. — С. 41—66.


text:
Алюминий
Алюми́ний — Д. И. Менделеевтың химик элементтарҙың периодик системаһыда 13 һанлы химик элемент. Периодик таблицала өсөнсө периодтың өсөнсө төркөмөнөң төп подгруппаһында (кесе төркөмсәһендә) тора. Al билдәһе менән билдәләнә. Еңел металдар төркөмөнә ҡарай. Киң таралған металл. Ер ҡабығында кислородтан һәм кремнийҙан ҡала өсөнсө урында тора.
Алюминий ябай матдә (CAS-номер: 7429-90-5) — еңел, парамагнитлы металл, көмөш аҡ төҫтә, механик эшкәртеүгә, иретеп ҡойоп формалаштырыуға еңел бирелә. Алюминий йылы һәм электр ағымын (ток) яҡшы үткәрә. Сөнки уны эшкәрткән саҡта яҡшы һаҡлаусы тышсаһы барлыҡҡа килә.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иң беренселәрҙән булып уны дат физигы Ганс Эрстед таба. 1825 йылда Калий амальгамаһының алюмин хлоридына тәьҫиренән һәм унан терегөмөштө айырып алыуҙан һуң килеп сыҡан. Атамаһы лат. aluminis — асыуташ, әсеүташ һүҙенән барлыҡҡа килгән.
Эшкәртеү ысулы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңыса эшкәртеү ысулы американлы Чарльз Холл һәм француз Пол Эру тарафынын 1886 йылда эшкәртелә. Ул алюмин оксидын Al2O3 криолит Na3AlF 6 иретмәһендә эҙмә эҙлекле электролиз ярҙамында кокс йәки графит электродтарын файҙаланыуҙан барлыҡҡа килә. Былай эшкәртеү бик күп электр энергияһын талап итә. Шуға күрә ул XX быуатта ғына файҙаланыла. 1000 кг сеймал алюмин алыу өсөн 1920 кг балсыҡ, 65 кг криолит, 35 кг алюмин фториды, 600 кг анод массаһы һәм 17 мең кВт сәғәт электр энергияһының даими ағымы (ток) кәрәк була.[2]
Алюминий иретмәләрҙән листарҙын механик күрһәткестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Лаборатор шарттарҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Алюминий-тәбиғәттә киң таралған элементарҙын береһе.
- ↑ Химическая энциклопедия. В 5-ти т / Редкол.: Кнунянц И. Л. (гл. ред.) — М.: Советская энциклопедия, 1988. — Т. 1. — Б. 116. — 623 б. — 100 000 экз.
- ↑ Краткая химическая энциклопедия. Т. 1 (А—Е). — М.: Советская энциклопедия. 1961
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Алюминий // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Алюминий на Webelements
- Алюминий в Популярной библиотеке химических элементов
- Алюминий в месторождениях
- 128.13330.2012 һанлы «Алюминий ҡоролмалары» Ҡәғиҙәләр йыйынтығы (Aluminium structures)


text:
Башҡортостан — кадастр инженерҙары һаны буйынса лидерҙар рәтендә
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Берҙәм федераль реестрҙа иҫәптә торған 36 мең профессиональ кадастр инженерҙарының 1237-һе Башҡортостанда эшмәкәрлек алып бара.
Республика ошо күрһәткес буйынса Татарстанды, Пермь крайын, шулай уҡ Ырымбур, Һарытау, Һамар һәм Нижегород өлкәләрен уҙып китеп, Волга буйы федераль округында алдынғы урынды биләй. Әлеге төбәктәрҙең һәр береһендә кадастр инженерҙарының һаны 900 кешенән артмай. Волга буйының башҡа субъекттарында был күрһәткес тағы ла түбәнерәк.
Башҡортостан Краснодар крайынан, Мәскәү өлкәһенән һәм Мәскәү ҡалаһынан ғына бер аҙ ҡалыша.
«Кадастрҙар эше баҙарында ер участкаларына ҡарата монополистарҙың булмауы, белгестәр араһындағы конкуренция төбәктә кадастр инженерҙарының уңышлы эшләүе өсөн бөтә шарттар ҙа булдыра», — тип белдерҙе Росреестрҙың Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе Игорь Шеляков.


text:
Өфө илдең иң төҙөк өс баш ҡалаһы иҫәбенә инде Фото: Олег Яровиков
Өфө илдең иң төҙөк өс баш ҡалаһы иҫәбенә инде
Өфө илдең иң төҙөк өс баш ҡалаһы иҫәбенә инде Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Өфө иң төҙөк тораҡ пункт булараҡ өс еңеүсе ҡала иҫәбенә инде. Рәсәй Хөкүмәте 2015 йылда үткәрелгән «Рәсәйҙең иң төҙөк ҡала (ауыл) биләмәһе» Бөтә Рәсәй конкурсы йомғаҡтарын баҫтырып сығарҙы. Ил субъекттарының административ үҙәге булған ҡалалар араһында республикабыҙҙың баш ҡалаһы икенсе урын яуланы. Хабаровск ҡалаһы ла Өфө менән бер кимәлдә тора. Беренсе урында — Ставрополь, өсөнсөлә — Красноярск.
Дмитрий Медведев Рәсәйҙең Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығына конкурс еңеүселәренә Рәсәй Хөкүмәте дипломдарын тапшырырға ҡушты.
Конкурс алты категория буйынса йыл һайын үткәрелә. Призлы урын алған муниципаль берәмектәргә Рәсәй Хөкүмәте дипломдары тапшырыла. Бәйге торлаҡ-коммуналь хужалыҡты үҫтереү һәм биләмәләрҙең төҙөклөгөн тәьмин итеү мәсьәләләрендә урындағы үҙидара органдарын әүҙемләштереүгә йүнәлтелгән.


text:
Йәрмәкәй районында етем балалар өсөн ике яңы йорт файҙаланыуға тапшырылдыФото: Филүс Ибраһимов
Йәрмәкәй районында етем балалар өсөн ике яңы йорт файҙаланыуға тапшырылды
Йәрмәкәй районында етем балалар өсөн ике яңы йорт файҙаланыуға тапшырылдыФото: Филүс Ибраһимов
Яңы йыл алды көндәрендә Йәрмәкәй районының Бекетов ауылында ике фатирлы төҙөкләндерелгән ике йорт файҙаланыуға тапшырылды. Район хакимәтенең мәғлүмәт–аналитика секторы мөдире Ынйы Шафиҡова хәбәр итеүенсә, фатирлы булыу бәхетенә етем балалар эйә буласаҡ. Яңы йорттар Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең «Етем, ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы торлаҡ менән тәьмин итеү тураһында»ғы бойороғона ярашлы төҙөлдө. Йорттар төҙөүгә средстволар республика бюджетынан бүленде.
«БР Социаль торлаҡ төҙөлөшө фонды» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы төҙөлөштөң төп подрядсыһы булды. Өйҙәр ағастан һалынған, металл сайдинг менән көпләнгән, минерал вата йылытҡысы ҡулланылған. Йорттар эргәһендәге территория төҙөкләндерелгән: профнастилдан ҡойма менән кәртәләп алынған, ҡырсынташ һибелгән юл һалынған, һыу, газ һәм электр үткәрелгән.
Фатирҙарҙа уңайлы ҡунаҡ, йоҡо, аш-һыу бүлмәләре, алғы бүлмә һәм санузел урынлашҡан. Һәр хужаның өй алдында 15 сутый участкаһы бар.
Асҡыстарҙы тапшырыу тантанаһы 27 декабрҙә үткәрелә.


text:
ШОС һәм БРИКС илдәре фотографтары Башҡортостан буйлап сәйәхәт итәсәк
10 июндән алып 17-һенә тиклем ШОС һәм БРИКС илдәре фоторәссамдары ҡатнашлығында «Тәбиғәт. Кеше. Мәҙәниәт-2014» халыҡ-ара акцияһы уҙасаҡ, тип хәбәр итә «ШОС БРИКС Өфө 2015» офис-төркөмө.
Быйыл ҡатнашыуға Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Тажикстан, Иран, Италия, Бразилия, Ҡырым һәм Башҡортостан, Мәскәү һәм Силәбе заявка биргән. Бөтәһе 20 фотографтың килеүе көтөлә.
Халыҡ-ара акция Рәсәй һәм Башҡортостан фотосәнғәтен популярлаштырыуға йүнәлтелгән.
Акция сиктәрендә Өфөлә бер төркөм саралар үтәсәк. 10 июндә БР Милли музейында Рафаэль Исламовтың 60 йылына арналған «Оҫта һәм уҡыусы» күргәҙмәһе ойоштораласаҡ. 10 һәм 12 июндә «Өфө — йәшәү өсөн ҡала» темаһы буйынса фотоға төшөрөүҙәр үтәсәк. 11 июндә Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетының «Academia» галереяһында һәм «Болоттар» заманса сәнғәт үҙәгендә «Ер шары, беҙ һинең балаларың» халыҡ-ара фотофестиваль асыласаҡ.


text:
Ужымға һыуыҡ янамай
Быйылғы ҡышҡы һыуыҡ ужым культураларына янамай, тип ышандырҙы Башҡортостан ауыл хужалығы министрлығының прогрессив технологиялар һәм мелиорация бүлеге баш агрономыТаһирйән Мөхәмәтзиев.
Декабрҙәге тәүге һыуыҡтар агрономия хеҙмәткәрҙәрен бер аҙ хәүефләндергәйне. Ул ваҡытта ҡар ҡатламының ҡалын булмауы арҡаһында әсе һыуыҡ шытымдарҙы һәләк итә ала ине. Әммә Яңы йыл алдынан үткәрелгән тикшереүҙәр аграрийҙарҙы тынысландырҙы. Ужым шытымдары һәйбәт һаҡланған.
Әлеге ваҡытта башҡорт хеҙмәтсәндәренең страховка фондын өшөүҙән йомшаҡ ҡарлы юрған һаҡлай.
Керәшен һыуыҡтарынан һуң белгестәр үҫтереп ҡарау өсөн монолиттар һайлап аласаҡ, һәм агрономдар сәсеүҙең ниндәй торошта булыуына февралдә үк һығымта бирмәксе.
Республикала бөтәһе 568 мең гектар майҙанға ужым сәселгән, 15 мең гектарында — тритикале, майҙандың ҡалған өлөшө ужымға бирелгән.


text:
Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән – Дүртөйлө районында
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Дүртөйлө ҡалаһы һәм районына юлланды. Республика башлығы бер нисә иҡтисади һәм социаль әһәмиәтле объектҡа барырға планлаштыра.
Атап әйткәндә, Президент Йүкәлекүл ауылында «Ленин исемендәге тоҡом малы заводы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте һөтсөлөк-тауар фермаһына, Һыуыҡҡул ауылында комбайндар ремонтлау буйынса махсуслашҡан «Подшипникмаш Өфө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә һәм «Дүртөйлөмебель» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә барырға ниәтләй. Рөстәм Хәмитов шулай уҡ ҡаланың 5-се урта мәктәбенә һәм балалар поликлиникаһына барасаҡ.


text:
Фото:
Күрше төбәктәр биләмәһендә Башҡортостан 32 мең тонна мал аҙығы әҙерләне
Фото:
100-гә яҡын механизацияланған бригада күрше төбәктәр биләмәһендә, атап әйткәндә, Пермь крайында, Свердловск, Ырымбур һәм Силәбе өлкәләрендә, Башҡортостан малсылығы ихтыяжы өсөн мал аҙығы әҙерләү менән мәшғүл. Бөгөнгө көндә республиканан ситтә 32 мең тонна тупаҫ мал аҙығы әҙерләнгән.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 18 авгусҡа ҡарата Башҡортостанда 455 мең тонна бесән (пландың 62 проценты) һәм 1,4 миллион самаһы тонна сенаж (61 процент) һалынған. Шулай уҡ 438 мең тонна һалам, 21 мең тонна япраҡ аҙыҡ, 56 мең тонна төрлө үлән эҫкерткә һалынған. Әлеге ваҡытта малсылар менән шартлы мал башына 14,2 центнер мал аҙығы берәмеге күләмендә мал аҙығы әҙерләнгән.
Республиканың машина-технология станциялары көсө менән Урал аръяғының шәхси ярҙамсы хужалыҡтарына һалам әҙерләү һәм ташып биреү эштәре башҡарыла.


text:
Фото:
Өфөлә «Инновациялар салоны» махсус күргәҙмәһе асылды
Фото:
Бөгөн Өфөлә “Аҡбуҙат” ипподромы холында 2008 — 2010 йылдарға БР-ҙың Республика маҡсатлы инновацион программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә ойошторолған “Инновациялар салоны” махсус күргәҙмәһе асылды. Уны асыу тантанаһында БР Хөкүмәте вице-премьеры, сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры Юрий Пустовгаров, республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе урынбаҫары Алексей Никин һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнашты.
Сара «Инвестициялар – инновацияларға, инновациялар – инвестицияларға» девизы аҫтында үтә һәм Республика йылына арналған. Күргәҙмә БР Сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министрлығы, БР Фәндәр академияһы, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы тарафынан, БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы, БР Иҡтисади үҫеш министрлығы, Рәсәй Федерацияһы Үҙәк банкыһының БР Милли банкыһы, Башҡортостан юғары уҡыу йорттары ҡатнашлығында ойошторолдо.
“Инновациялар салоны”ның төп маҡсаты — Башҡортостандағы инновация системаһын артабан үҫтереү стратегияһын эшләү. Күргәҙмә сәнәғәт һәм фән ҡаҙаныштарын һәм мөмкинлектәрен күрһәтеүгә, иҡтисадтың төрлө тармаҡтарында ҡорамалдарҙың, материалдарҙың, алдынғы технологияларҙың заманса өлгөләрен, фәнни-техник сиселештәр һәм инновацион проекттар эшләүгә йүнәлтелә.
“Инновациялар салоны” сиктәрендә бай эш программаһы – БР Сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министрлығы коллегияһының “Башҡортостан Республикаһында кластер сәйәсәтен тормошҡа ашырыу тураһында” ултырышы, “Башҡортостан Республикаһында кластер инициативалары” проекты, республиканың инновацион һәм инвестицион инфраструктураһы объекттары менән таныштырыу, “түңәрәк өҫтәл”дәр, семинарҙар үткәреү ҡарала.
“Инновациялар салоны” өс көн дауам итәсәк. Ул ҡатнашыусыларҙы бүләкләү һәм мәктәп иншалары конкурсына йомғаҡ яһау менән тамамланасаҡ.


text:
Республика Президенты: «Төбәктә динамикалы идара итеү системаһын булдырырға теләйбеҙ»
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 6 сентябрҙә РБК мәғлүмәт агентлығында үткән матбуғат конференцияһында республика Хөкүмәте менән етәкселек итеүҙе үҙ өҫтөнә алыуы хаҡында шундай һүҙҙәр әйтте.
— Башҡортостан Конституцияһында, республика президенты хөкүмәткә етәкселек итә, тип яҙылған. Юридик йәһәттән был шулай, әммә ғәмәлдә улай булманы, — тип аңлатты Рөстәм Хәмитов. – Хөкүмәткә премьер етәкселек итте. Һәм күпселек йәһәттән был финанс сәйәсәткә ҡағылды. Әлбиттә, президент йүнәлеш бирә, әммә премьер барыһын да тормошҡа ашырҙы.
Президент һүҙҙәренсә, мәғлүмәт киңлеге әле бик тығыҙлана. Ҡарарҙар ҡабул иткән кешенән сигналдар бик тиҙ үтергә тейеш. Рәсәй Федерацияһының һәр субъектында иһә бындай ҡарарҙарҙы төбәк башлығы ҡабул итә.
— Параллель структуралар, төрлө тармаҡтар барлыҡҡа килһә, мәғлүмәт ебәреү программаһында өҙөклөктәр килеп тыуа һәм, әлбиттә, улар шунда уҡ һиҙелә. Шуға күрә бында бер ниндәй ҙә хәйлә юҡ. Беҙ ни бары төбәктә заманса, динамикалы, мөмкин тиклем арзан идара итеү системаһын булдырырға теләйбеҙ, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты. – Бөгөн властың ике тармаҡлы булыуы урынһыҙ. Барыһы ла компактлы, арзан булһын өсөн, ҡабул ителгән ҡарарҙар башҡарыусыларға тиҙ барып етһен өсөн был тармаҡтарҙы берләштереү зарур. Бында бер ниндәй ҙә яңылыҡ юҡ, төбәктәрҙең 90 проценты нәҡ шулай йәшәй.


text:
Фото:
Төбәктә Бөйөк Ватан һуғышы яугиры Васфи Баһауетдиновтың мәйетен ер ҡуйынына тапшырҙылар
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Дүртөйлө районының Етембәк ауылында 1943 йылдан бирле хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнгән Васфи Баһауетдиновты һуңғы юлға оҙаттылар. Уның мәйетен ноябрь айында Карель муйынында Санкт-Петербургтың «Ҡара бушлаттар» эҙәрмән отряды тапҡан.
Матәм сараһында район хакимиәте башлығы Ринат Хәйруллин, Башҡортостандың Йәштәргә патриотик тәрбиә биреү һәм уларҙы хеҙмәткә әҙерләү үҙәге директоры Гурий Поляков, ветеран ойошмалары вәкилдәре, һәләк булыусының туғандары, ауыл халҡы ҡатнашты. Яугир 75 йыл элек фронтҡа киткән тыуған Етембәк ауылы зыяратында ерләнде.
Ҡыҙылармеецты табырға Башҡортостандың Хәтер китабы ярҙам иткән. Унда Васфи Баһауетдинов тураһында мәғлүмәттәр бар, ул 1943 йылда хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. Ул — «Рәсәй эҙәрмәндәр хәрәкәте»нең төбәк бүлексәләре тапҡан һәм һуңғы алыш урынынан Башҡортостанға ҡайтарылған 13-сө ҡыҙылармеец.
Сара һуңында республиканың Йәмәғәт палатаһы ағзаһы, «Рәсәй эҙәрмәндәр хәрәкәте»нең төбәк бүлексәһе етәксеһе Владимир Волков урындағы мәктәп уҡыусылары өсөн класс сәғәте үткәрҙе, балаларға республиканың эҙәрмән отрядтары һәм Бөйөк Ватан һуғышы ваҡиғалары хаҡында һөйләне.


text:
Фото:
БР Хөкүмәте, Яңы проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу буйынса стратегик инициативалар агентлығы һәм «Эшлекле Рәсәй» ойошмаһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды
Фото:
8 декабрҙә Мәскәүҙә Башҡортостан Хөкүмәте, Яңы проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу буйынса стратегик инициативалар агентлығы һәм «Эшлекле Рәсәй» дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Документҡа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, агентлыҡтың генераль директоры Андрей Никитин һәм йәмәғәт ойошмаһы президенты Александр Галушка ҡул ҡуйҙы.
Килешеү Рәсәй Федерацияһы субъекты башҡарма власть органдарының төбәктә уңайлы инвестицион мөхитте тәьмин итеү буйынса Эшсәнлек стандартын һынау һәм ғәмәлгә индереү буйынса яҡтарҙың үҙ-ара хеҙмәттәшлек итеүен күҙ уңында тота. Килешеү сиктәрендә Стандартты ҡулланылышҡа индереү буйынса төплө план әҙерләнгән һәм раҫланған. Һынау һөҙөмтәләре буйынса яҡтар уны еренә еткереү буйынса үҙенең тәҡдимдәрен әҙерләргә тейеш.
Документ бер йылға иҫәпләнгән, уны артабан оҙайтыу мөмкинлеге бар.
Өфөлә иҫке автомобиль шиндарын үтилләштереү ысулы менән юғары сифатлы резина грануляты етештереү заводы төҙөлөшө килешеү сиктәрендәге берлектәге проекттарҙың береһе булыуы ихтимал. Әлеге ваҡытта агентлыҡ белгестәре проекттың бизнес-планын эшләй, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Татарҙар менән мөнәсәбәттәрҙең һалҡынайыуын туҡтатырға ваҡыт
«Күк бүре» башҡорт йәмәғәт хәрәкәтенең башҡорт халҡына мөрәжәғәте
Халыҡтар – шул уҡ кешеләр кеүек. Улар ҙа ғаилә-ғаилә булып йәшәй, ә инде ҡәрҙәш ғаиләләр араһында аңлайышһыҙлыҡ тыуһа, был ғаиләләрҙең һәр бер ағзаһы ихлас һыҙлана, өҙгөләнә, элекке татыулыҡты ҡайтарырға тырыша, туғандары менән араларҙың тулыһынса һыуыныуына хәленән килгәнсе ҡаршылаша.
Татар менән башҡорт халыҡтары һәр ваҡыт үҙҙәрен ҡан ҡәрҙәштәр, игеҙәк-уландар һананы. Тарихта һәр береһенең үҙ юлы булды, ләкин улар ҡәрҙәшлеген онотманы. Татарҙар менән башҡорттар кинәнеп тәржемәсеһеҙ аралаша, бер үк йырҙар йырлай, бер үк динде тота. Ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, ХХ быуатта татарҙар күп тапҡыр – башҡорттарға, башҡорттар иһә – татарҙарға ярҙам итте. Был ярҙам республикаларҙың бер-береһенән өлгө алып үҫешендә, шулай уҡ эшкә урынлашыуҙа, торлаҡ проблемаһын хәл итеүҙә, белем алыуҙа, медицина хеҙмәтләндереүе менән тәьмин ителеүҙә, ҡала пропискаһын алыуҙа, карьера буйынса үҫеүҙә һәм бихисап башҡа көнитмеш мәсьәләләрҙә сағыла ине.
ХХ быуатта башҡорттар ҡалаларҙы татарҙарҙан күпкә һуңыраҡ яулай башланы. Ҡалаға күскән башҡорттарға ауырға тура килде, сөнки өр-яңыса йәшәргә өйрәнергә кәрәк ине. Ләкин ҡала мөхитендә улар ҡан ҡәрҙәштәре татарҙарҙы осратмаһа, был ауырлыҡтар тағы ла күберәк булыр ине. Башҡортостандың ғына түгел, тотош Рәсәйҙең ҡалаларында йәшәүсе татарҙар яңы килгән башҡорттарға, яҡташтарылай һанап, йылы, яғымлы ҡараны. Ҡала балалар баҡсаларындағы рус балалары араһында үҙҙәрен яңғыҙ тойған башҡорт балаларын унда эшләүсе татар милләтле апайҙар үҙ туғанылай күреп ҡурсаланы, башҡаларҙан рәнйететтермәне. Ҡала поликлиникаларында эшләүсе татар шәфҡәт туташтары ярҙамға мохтаж башҡорт ғаиләләренә кәрәкле табипҡа юллама алырға, дефицитлы дарыуҙар табырға ярҙам итә торғайны. Татар педагогтары йәш башҡорт артистарын, үҙ балаһылай күреп, еренә еткереп һөнәрҙең нескәлектәренә өйрәтте. Йәш башҡорт ғалимдарына Мәскәү һәм Ленинградтың фәнни даирәләрендә абруй яулап өлгөргән күренекле татар ғалимдары кандидатлыҡ йәки докторлыҡ диссертацияларын яҡларға ярҙам итә ине. Бының сәбәбе ябай: татарҙар үҙҙәрен башҡорттарҙан айырманы, улар менән берҙәм халыҡ тип хис итте.
Башҡортостанда йәшәгән күп татарар араһында башҡорттарға бар яҡлап республиканы нығытыуҙа, уның мәҙәниәтен һәм интеллектуаль кимәлен күтәреүҙә ярҙам итеү изге эш тип һаналды.
Квалификациялы башҡорт кадрҙары булмаған осорҙа Башҡортостандағы татар телле интеллигенцияның күп вәкилдәре башҡорт телен өйрәнде, һәм республика учреждениелары аша башҡорт әҙәбиәтен, театрын, фәнен, мәғарифын, сәнғәтен һәм матбуғатын үҫтереүҙә ҡатнашты. Башҡортостанда күпме бындай учреждениелар асырға кәрәклеген фәҡәт Мәскәү ҡарар иткән осорҙа улар шул рәүешле кадрҙар менән тәьмин ителеү мәсьәләһен хәл итә барҙы. Шул уҡ ваҡытта улар тарафынан һәр ваҡыт алмашҡа килергә һәм башҡорт мәҙәниәтен, фәнен, мәғарифын үҫтерергә бурыслы башҡорт милли кадрҙарына ҡанат нығытырға мөмкинлек бирелде.
Совет йылдарында Башҡортостандағы байтаҡ татарҙар халыҡ иҫәбен алыуҙар барышында тулыһынса үҙ ирке менән башҡорт тип яҙылды, сөнки шул рәүешле башҡорттарға үҙ республикаларындағы демографик күплеген арттырырға ярҙам итәбеҙ, тигән ғәҙел фекерҙә инеләр. Улар татар булып ҡала килде, ләкин Мәскәү алдында башҡорттарҙың күплеген күрһәтергә кәрәк, тип иҫәпләне. Башҡорттарҙың Башҡортостандағы процентының ҙур булыуы Мәскәү менән ҡатмарлы мөнәсәбәттәрҙә булған Башҡортостан Республикаһы өсөн ярайһы ҙур сәйәси абруйҙы аңлата ине.
Татарстан Республикаһында йәшәүсе татарҙар ҙа Мәскәү алдында башҡорттар менән берҙәм булырға ынтылды. Совет заманында Татарстан менән Башҡортостан лидерҙары, республикаларының мәнфәғәттәрен яҡлап Мәскәү бюрократтарының тупһаларын тапаған саҡта, гел генә бергә йөрөргә тырыша ине. Республикаларҙың һәр береһе белде: әгәр Татарстандың дәрәжәһе союз республикаһына тиклем үҫһә, ундай дәрәжәгә Башҡортостан да эйә була ала. Һәм киреһенсә. Шуға ла ике республика бер-береһенең дәрәжәһен арттырыу яҡлы булды, Татарстан менән Башҡортостан башлыҡтары уларҙың СССР-ҙың ун алтынсы һәм ун етенсе союз республикаларына әүерелеүе өсөн көс һалды. Әйтергә кәрәк, башҡорттар менән татарҙарҙың уйында һис ҡасан да һуңынан СССР составынан сығыу ниәте булманы, улар үҙ халыҡтарының етешлеген һәм абруйын арттырыу, оло, берҙәм Советтар Союзында йәшәүсе үзбәктәр, ҡаҙаҡтар һәм рустар менән бер үк рәттән үҙбилдәләнеш хоҡуғына эйә булыу тураһында уйланы.
Эйе, татар халҡы, башҡорттарға ҡарағанда күп һанлыраҡ һәм ҡала мөхитенә иртәрәк яраҡлашҡан халыҡ булараҡ, ХХ быуатта милли үҫештә күпкә алғараҡ атланы, һәм күп яҡлап башҡорт халҡына үрнәк бирерҙәй булды. Шул сәбәпле татарҙар үҙҙәрен, башҡорттарға ҡарағанда, өҫтөнөрәк, алдынғыраҡ тойоуы ихтимал да. Образлы әйткәндә, игеҙәк ағалы-ҡустылы кеүек башҡорттар менән татарҙар араһында һуңғылары үҙҙәрен олораҡ тип хис итә башлап, тап шул арҡала башҡорттарға, ҡустыларына кеүек, уларҙың милли үҙаңы уяныуының ҡатмарлы осоронда ярҙам күрһәтә ала ине.
Ләкин ХХ быуат аҙағында башҡорттар, үҫештең һәм милли үҙаңдың етерлек бер кимәленә өлгәшеп, хәҙер инде башҡа ҡәрҙәш халыҡтарынан «олоноң кесегә ҡарашы» мөнәсәбәтен тойоп түгел, ә улар менән тиң мөнәсәбәттә булып йәшәргә теләүен аңланы. Быны бәлиғ йәшкә етеп, йәһәтерәк туғандарының ҡурсалауынан азат булырға ынтылған, үҙаллылыҡҡа ашҡынған егеттең кисерештәре менән сағыштырырға мөмкиндер. Туған-тыумасаң нисек кенә борсолһа ла, үҙ тормошоңдо үҙеңсә ҡорорға, ситтән ярҙам көтмәйенсә көн итергә ынтылыу – ул тәбиғи теләк.
Тап ошо мәлдә ғаиләгә драма кисерергә тура килде. Йыш ҡына береһе, көслөрәкмен, тип, икенсеһен яҡлап йөрөгән игеҙәктәр ҡапыл үҙ-ара аңлашмай башланы. Башҡорттар беҙгә ҡаршы килмәҫкә тейеш, етмәһә, башҡорт менән татар ғәмәлдә бер халыҡ, тип фекер йөрөттө татарҙар. Башҡорттар иһә үҙҙәрен һәр ваҡыт үҙаллы, ләкин татарҙар менән туғандаш халыҡ, тип хис итә, һәм башҡорттарҙың Башҡортостан Республикаһында нисек йәшәргә кәрәклеге, нисә тел дәүләт теле булырға тейешлеге һ.б. тураһында татарҙар менән килешеп эш итергә теләмәй ине.
Мөнәсәбәттәр асыҡлау хатта шундай хәлгә етте: ҡайһы халыҡ ҡайһыныһынан сыҡҡан, кемдең халҡы боронғораҡ, тимәк, хоҡуҡтары ла күберәк, тип бәхәсләшеү китте. Ваҡыты-ваҡыты менән был диспут «Нимә иртәрәк барлыҡҡа килгән – йомортҡамы, әллә тауыҡмы?» тигән мәрәкә бәхәсте хәтерләтте.
Ләкин дәүләт телдәре тураһында хәл ителмәгән мәсьәлә суверенитеттың үҫешен, Башҡортостан Республикаһы Конституцияһын ҡабул итеүҙе, Башҡортостан Президентын һайлауҙы, Башҡортостан Республикаһы телдәре тураһында законды ҡабул итеүҙе тотҡарлай башлағас, мәрәкәләү ҡайғыһы китте.
Башҡорттарҙың үҙ-ара һәм татарҙар менән аралашҡан сағында татар милләтенә ҡағылышлы бар нәмәнән, ят, дошмандарса күреп, баш тарта башлауынан моңһоу ҙа булып китте. Башҡорт элитаһында йән әрнеүе менән татар «шовинизмы», Башҡортостан татарҙары араһында – башҡорт «милләтселеге» хаҡында һөйләй башланылар.
1999 йылда, Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булараҡ, рус теле менән бер рәттән тик башҡорт теле генә ҡабул ителеүе сәбәпле Ҡаҙан үҙенең ҡәнәғәтһеҙлеген белдергәндән һуң башҡорттар үҙҙәрен япа-яңғыҙ тойғас, күңел тағы ла болоҡһой төштө. Ә бит был закон башҡорттарға үҙ республикаларында һауа кеүек кәрәкле ине; татар теленә лә дәүләт теле статусын биреү башҡорт телен үҫтереүгә тәғәйен көстө тарҡатыу булыр ине. Күп башҡорттар, татар теле, шундай уҡ юридик дәрәжәгә эйә булған хәлдә, тиҙ арала башҡорт телен ассимилициялауы ихтимал, тип хафаланды.
Ә инде 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу алдынан Ҡаҙан менән Өфө араһында татарҙар менән башҡорттарҙың иң юғары рәсми кимәлдәге тартҡылашыуҙары башланғас, бөтөнләй күңел әрнене.
Әйтәйек, Татарстан Республикаһы Президенты кәңәшсеһе Р.Хәкимов матбуғаттағы сығышында башҡорттарҙы большевиктар тарафынан татарҙарҙы тарҡатыу, уларҙың Рәсәй халҡы иҫәбендәге һанын кәметеү өсөн уйлап сығарылған халыҡтар рәтенә индерҙе. Бының менән ул ҙур ахмаҡлыҡ яһаны ғына түгел, адекват уйлы башҡорттарҙың, айырыуса башҡорт Президентының күңеленә Татарстан Республикаһы башлыҡтарына ҡарата шик-шөбһә һалып, үҙенең шефы Шәймиевҡа ярҙам күрһәтеү урынына ҡатмарлыҡ өҫтәне.
Ғилләһе шунда – башҡорттарҙың күпселеге өсөн, башҡорттар (совет власы тырышлығы менән түгел, дөрөҫөрәге, уның ҡаршылығына ҡарамаҫтан) үҙаллы халыҡ булғанмы, юҡмы, тигән һорауҙа шикләнеүгә урын юҡ. Шуға ла кемдеңдер тарафынан башҡорттарҙың үҙ дәүләтселеген, әҙәби телен һәм мәҙәниәтен булдырырға үҙаллы ихтыярын кәмһетергә тырышыу башҡорттарҙа һәр саҡ ғәҙел асыуҙы, кире ҡағыуҙы ғына тыуҙыра ала. Һәм бындай буш хәбәрҙе юғары трибунанан еткергән кешенең ниәттәре саф түгелдер, тигән шикләнеү уята. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул кеше шул ваҡытта Татарстандың рәсми, баш идеологы ине. Әгәр ҙә инде Р. Хәкимов 2002 йылда был һүҙҙәре менән башҡорттарға түгел, ә татар халҡына мөрәжәғәт иткән икән, татарҙарҙы киләһе перепись алдынан туплауҙың был ысулы Татарстанға ла, Башҡортостанға ла бик ныҡ ҡиммәткә төшөүен танырға кәрәк.
Ләкин сәстәр үрә торорлоҡ ахмаҡ сығыштар Башҡортостан яғынан да яңғыраны. Ҡайһы берәүҙәре ап-асыҡ ошаҡ, яла яғыуға тартым булыуын да билдәләргә кәрәк. Мәҫәлән, 2002 йылдың 18 сентябрендә Өфөлә үткән ғилми-ғәмәли конференцияла башҡорт ғалимдарының В.В. Путин исеменә мөрәжәғәте ҡабул ителде; мөрәжәғәт итеүселәр унда «Ҡаҙандың гегемонистик дәғүәләренә» зарланып, Ҡаҙандың «Рәсәй дәүләте берҙәмлеге һәм хәүефһеҙлеге өсөн кире йоғонто яһауы ихтималлығы» тураһында белдерә. Күберәк доносҡа оҡшаған был документта авторҙар Мәскәүҙе «Урал-Волга буйы ареалы аша Ҡаҙағстан далалары тиклем һуҙылған Татар сылбыры» менән ҡурҡыта һәм башҡорттарҙы оло түбәнселек менән Кремлгә «Волга-Урал төбәгендә йәйелдерелгән татар экспансияһына ҡаршы торорлоҡ көс» сифатында тәҡдим итә, ҡолаҡҡа ятмаҫ башҡа һүҙҙәрен дә еткерә.
Кем был мөрәжәғәт авторҙарына башҡорт халҡын татарҙарға ҡарата ниндәйҙер «ҡаршы көс» итеп ҡуйырға, башҡорт менән татар халыҡтарын ҡапма-ҡаршы ҡуйырға хоҡуҡ биргән? Яуға күтәрелгән башҡорттарҙы – ҡалмыҡтар, баш күтәргән ҡалмыҡтарҙы иһә башҡорттар ярҙамында «баҫҡан», һәм уларҙы бергә ҡушып ҡаҙаҡтарға һөсләткән заманаларҙы ҡайтарғылары килгәнме?
Күрмәү мөмкин түгел, бында юғарынан бойороҡ алған үҙебеҙҙең сәйәси технологтарҙың ҡулы ҡағылған. Бындай документты ҡасандыр: «Татарстан менән Башҡортостандың геосәйәси бәйләнештәренең нығыныуы Рәсәй өсөн үтә лә хәүефле», - тиеүсе Дугин кеүек шовинистарға мәрәкә булһын өсөн ярамһаҡланған берәй маңҡорттоң ғына яҙыуы мөмкин. Сағыштырып әйткәндә, ағалы-ҡустылы икәү бер-береһенә үпкәләгән дә, береһе үгәй әсәһенә ошаҡлай: «Ҡара әле, ағайым ҡайһылай яуыз! Ул мине рәнйетә! Етмәһә, өйҙән ҡасырға уйлай! Кәрәген бир әле уға! Башҡа балаларға насар өлгө күрһәтә!» Ниһайәт, үгәй әсәй ҡайышты ала ла, ағалы-ҡустылыны айырым бүлмәләргә индереп,: «Туғаның миңә барыһын һөйләне, насар ҡыланаһың икән! Бына һиңә! Тағы берҙе ашарға һорап ҡына ҡара! Астан интектерәм, береһе лә якламаҫ! Туғаның һине һатты!» - тиеп һөйләнә-һөйләнә һәр береһенә яза бирә. Татарҙарға ундай хәлдән һуң башҡорттарҙы кисереүе ауыр булыуы аңлашыла.
Татарстанға ҡарата йәнә бер аҡылһыҙ әҙәпһеҙлекте 2006 йылда Башҡортостандан һайланған РФ Дәүләт Думаһындағы депутаттары күрһәтте. Татарстан федераль үҙәк менән власть органдары вәкәләттәрен бүлеү тураһындағы Договорын яңыртыу буйынса һөйләшеүҙәр алып барған саҡта Татарстандың бер депутаты, Татарстан Рәсәй менән ундай договор төҙөүгә «лайыҡ», ә Башҡортостан «лайыҡ түгел», тигән мәғәнәләге фекерен белдергән. Һөҙөмтәлә беҙҙең депутаттар, Өфөнән алған күрһәтмә буйынса, Дәүләт Думаһында Рәсәйҙең Татарстан власть органдары менән договорға ҡул ҡуйыуына ҡаршы тауыш биргән. Ә бит Татарстан ошондай договорға ҡул ҡуйыуға өлгәшеп, үҙенә бер аҙ хоҡуҡтарын ҡайтара алған хәлдә Башҡортостан да киләсәктә, Татарстан тәжрибәһенә һылтанып, үҙе өсөн бындай килешеүҙе талап итә алыуын аңлау өсөн оло аҡыл эйәһе булыу кәрәкмәй. Ул саҡта инде Башҡортостан менән договор төҙөү мәсьәләһе Татарстандың фекеренә ҡарамаҫтан хәл ителер ине. Әйтергә кәрәк, Татарстан яғынан Башҡортостанды бындай уҡ договорға өлгәштермәү теләге булғанлығы икеле, сөнки Морозов фамилиялы бер депутаттың фекере (ә Кремлгә бындай морозовтарҙың провокациялары кәрәк) барлыҡ татарҙар фекере тигәнде аңлатмай. Шәймиев Башҡортостандың ундай договор төҙөүенә ҡаршы булған хәлдә лә, күпселек татарҙар уны барыбер хупламаҫ ине. Юҡ шул, Башҡортостан депутаттары «ни үҙеңә, ни башҡаға» принцибы буйынса, ҡотҡо һалыусыларҙы ҡыуандырып тауыш биргән. Федералдар Татарстан менән договорҙы барыбер төҙөнө, Дәүләт Думаһындағы күпселек ыңғай тауыш бирҙе. Ә татарҙарҙың башҡорт ҡәрҙәштәренә ҡарата йәнә хәтере ҡалды, үпкәләшеүгә тағы бер сәбәп өҫтәлде.
Ике ҡәрҙәш республикабыҙ араһындағы мөнәсәбәттәрҙә сағылған ыҙғыш, тартҡылашыу күренештәре бик ныҡ ҡыҙғаныс шул. Улар бер ҙә республикаларыбыҙ халыҡтарының, айыҡ уйлы Рәсәйҙең файҙаһына түгел.
Башҡорттар, әйҙәгеҙ һуң аҡыллы эш итәйек, империя һәм бөйөк держава алып барған сәйәси уйындарҙа пешкалар булыуҙан туҡтайыҡ. Был беҙҙең боронғо халыҡҡа хас нәмә түгел. Ике халыҡ та беҙҙе берләштергән тарихи, мәҙәни, рухи яҡынлыҡты һаҡлау өсөн яуаплы. Ә инде халыҡтарыбыҙҙың берҙәмлеге яңы Рәсәй Федерацияһының моделенә нигеҙ һаласаҡ.
Рәсәйҙең киләсәге империя экспансияһына ҡайтыуҙа ла, халыҡтарҙы яулау һәм баҫып алыуҙа ла түгел. Рәсәй ҡулында әле реаль мөмкинлек бар – киләсәктәге донъя ҡоролошоноң, һәр төрлө диктат һәм көс ҡулланыуҙан азат булған, тиң хоҡуҡлы халыҡтар һәм цивилизацияларҙың татыу йәшәйешенә ҡоролған йәмғиәттең тәү башлаусыһы һәм катализаторы булыу. Ә Татарстан менән Башҡортостан араһындағы барлыҡ бәйләнештәрҙе тергеҙеү, нығытыу һәм һаҡлау ошо юлдағы ҙур аҙымдарҙың береһе буласаҡ.
Мәҡәләнең интернеттағы адресы: http://kyk-byre.ru


text:
Мәҙәниәт усаҡтарына яңы һулыш
Быйыл «Берҙәм Рәсәй» партияһы «Төбәк мәҙәниәт йорто» проектын тормошҡа ашырыуҙы башлай. Программа биналарҙы ремонтлауға, мәҙәниәт учреждениеларының базаһын яҡшыртыуға йүнәлтеләсәк. Унда ҡатнашыу өсөн тәү сиратта ихтыяжды иҫбатлаусы документтар тупларға кәрәк. Проектҡа инеү хоҡуғына 50 меңгә тиклем халыҡ йәшәгән төбәктәрҙең мәҙәниәт усаҡтары дәғүә итә ала. Тәүгеләрҙән булып программаға Архангелдең Максим Горький ауылы клубы ингән.
16 / 01 / 2017
233
Әйткәндәй, был аҙна китап туйҙарына бай булды
Башҡортостанда ике тарихи баҫма донъя күрҙе. Тәүгеһе йәһүд теленә тәржемә ителгән «Урал батыр» эпосы булһа, икенсеһе башҡорттарҙа беҙ белгән ете түгел, ә байтаҡҡа күберәк ырыуҙар булыуын дәлилләүсе баҫма. Көньяҡ Урал башҡорттары тарихы айырым китап итеп баҫтырылды. «Башҡорт ырыуҙарының тарихы» проектының яңы томлыҡтарында Һальют, Терһәк, Һеңрән, Бәкәтин, Һырҙы, Шуран, Мәркәт, Ҡошсо, Һыҙғы, Өпәй ырыуҙары тарихы ташҡа баҫылды.
15 / 01 / 2017
227
Талантлы журналист та, тәжрибәле остаз да
Бөгөн Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре, хөрмәтле коллегабыҙ Гөлдәриә Ғәтиәт ҡыҙы Йосопова үҙенең алтын юбилейын билдәләй. 90-сы йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетын ҡыҙыл дипломға тамамлап ҡайтҡан белгес республиканың ижтимағи-сәйәси тормошо менән ҡайнап йәшәй, радио-телевидение үҫешенә тос өлөш индерә. «Сәләм» тапшырыуын ойоштороуҙа һәм алып барыуҙа ҡатнаша, «Ватан» программаһының алыштырғыһыҙ хәбәрсеһе була. Әле лә ул Башҡортостандың төп телеканалында «Яңылыҡтар» даръяһын гиҙеүен дауам итә.
14 / 01 / 2017
248
Ижад өсөн сиктәр ҙә, кәртә лә юҡ
Ҡырмыҫҡалы районында йәшәүсе Әхәт Нурушев ябай тауыҡ йомортҡаһынан сувенирҙар эшләй. Ул 14 йылдан ашыу тирә-йүндәгеләрҙе ҡул эштәре, картиналары менән ҡыуандыра.
11 / 01 / 2017
183
Башҡорт Викингы Ейәнсура районынан
Яңы йыл алдынан Рәсәй кинотеатрҙарында «Викинг» тип аталған тарихи фильм премьераһы үтте. Кинотаҫма бер аҙна эсендә генә миллиард һум аҡса йыйҙы. Андрей Кравчук режиссерлығында төшөрөлгән киң масштаблы фильм үҙенсәлекле сюжет линияһы ҡоролошо менән генә түгел, каскадерҙар индергән өлөш менән дә көслө.
10 / 01 / 2017
374
Өфөлә «Хәтер көҙгөләре» тип аталған күргәҙмә асылды
Проекттың маҡсаты ҡаланың тарихи-мәҙәни мираҫын һаҡлау. Күргәҙмәлә Өфөләге боронғо ағас йорттарҙың семәрләп эшләнгән тәҙрәләр тупланған. Проект авторҙары һүтелгән йорттарҙан ҡалған йөҙлөктәрҙе буяп, тәҙрәләрҙе көҙгөләргә алмаштырып, уларға яңы һулыш индерә.
09 / 01 / 2017
166
Салауат районының Миәшәгәр ауылында йәшәүсе ҡатын-ҡыҙҙарҙы ҡул эштәренә оҫталыҡ берләштерә
Улар ауыл китапханаһы эргәһендә эшләп килгән «Калейдоскоп» түңәрәгендә шөғөлләнә. Аҙнаһына бер тапҡыр йыйылышып, ойоҡбаш, шәл бәйләй, ҡулъяулыҡтар сигә. Оҫта ҡулдар районда үткәрелгән күргәҙмә-конкурстарҙа, ауыл һабантуйҙарында ла әүҙем ҡатнаша. Түңәрәк ағзалары йыл һайын 9 майҙа тыл һәм һуғыш ветерандарына кисәләр үткәреп, бүләктәр биреүҙе матур йолаға әйләндергән. Был изге эшкә улар йәштәрҙе лә йәлеп итә.
07 / 01 / 2017
204
Бөгөн «Ҡыш бабайға» хат республика акцияһына йомғаҡ яһалды
Ҡала үҫеше йәмәғәт фонды ойошторған «Ҡыш бабайға хат» хәйриә проекты ун дүртенсе тапҡыр үткәрелә. Республика балалары быйыл Ҡыш бабайға 3 меңдән ашыу хат яҙған, уларҙың мең ярымы еңеүсе тип табылған. Сарала 3 йәштән башлап 13 йәшкә тиклемге мәктәп уҡыусылары ҡатнаша. Уның шарттарына ярашлы, улар изге һәм файҙалы эштәре, хыялдары тураһында һөйләй.
06 / 01 / 2017
301


text:
ӨДАТУ-ла бюджет урындары һанын арттырҙылар
Өфө дәүләт авиация-техник университетында көндөҙгө бүлектең беренсе курсына уҡытыуҙың бюджет формаһы буйынса студенттар ҡабул итеү 300 урынға арттырылды.
Университеттың матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, быйыл мең ярымдан ашыу абитуриент был вуздың бушлай уҡыясаҡ беренсе курс студенты була ала. Шулай уҡ магистратураға һәм аспирантураға инеү өсөн бюджет урындары һаны ла арттырылды.
РФ Мәғариф һәм фән министрлығы етәкселеге беренсе курсҡа уҡырға инеүселәр өсөн бюджет урындары һанын кәметмәҫкә ҡарар итте. Дөрөҫ, элекке йылдарҙағы кеүек, гуманитарийҙар, иҡтисадсылар һәм педагогтар ҡабул итеү "ҡыҫҡартылды". Бушаған урындарҙы буласаҡ инженерҙар һәм тәбиғи фән профиле белгестәре тултырасаҡ. Тап ошо йүнәлештәр заманса иҡтисади шарттарҙа иң актуаль булып иҫәпләнә.
Мәҫәлән, ӨДАТУ-ла "Энергетика, электротехника һәм энергомашиналар" белгеслектәре төркөмө — 79, "Металдарҙы өйрәнеү, машиналар эшләү һәм металл эшкәртеү" — 73, "Электроника, радиотехника һәм элемтә" — 66, "Авиация һәм ракета-космос техникаһы" 32 өҫтәмә урын алды. Шулай уҡ приборҙар эшләү, автоматлаштырыу һәм идара итеү, транспорт логистикаһы, йәшәйеш именлеге өлкәләренә буласаҡ белгестәр ҡабул итеү ҙә арттырылды.


text:
Рөстәм Хәмитов РФ Хөкүмәтенең яңы уҡыу йылына әҙерлек буйынса видеоселектор кәңәшмәһендә ҡатнаштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов РФ Хөкүмәтенең яңы уҡыу йылына әҙерлек буйынса видеоселектор кәңәшмәһендә ҡатнашты
Рөстәм Хәмитов РФ Хөкүмәтенең яңы уҡыу йылына әҙерлек буйынса видеоселектор кәңәшмәһендә ҡатнаштыФото: Олег Яровиков
29 августа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов мәғариф системаларының 2012-2013 уҡыу йылына әҙерлек кимәле буйынса кәңәшмәлә ҡатнашты, сараны видеоконференция режимында Рәсәй Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведев үткәрҙе.
Кәңәшмәне асып, Дмитрий Медведев ағымдағы йылда төбәк мәғариф системаларын яңыртыуға 60 миллиард һум йүнәлтелеүе хаҡында әйтте, тип хәбәр иттеләр БР Президентының матбуғат хеҙмәтенән. Был яҡынса 35 мең мәктәптә ремонт эштәрен үткәрергә мөмкинселек биргән. 1 сентябргә 63 дөйөм белем биреү учреждениеһы файҙаланыуға тапшырыласаҡ.
«Йәш быуынды интеллектуаль һәм ижади йәһәттән үҫтереү өсөн шарттар булдырыу мәғариф системаларын яңыртыуҙың төп маҡсаты булып тора. Был мәсьәләне мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларынан башлып университеттарға тиклем комплекслы хәл итергә кәрәк», – тине РФ Хөкүмәте рәйесе.
Был йәһәттән Дмитрий Медведев бала баҡсалары мәсьәләһенә лә ҡағылды.
«Алдағы өс йылда төбәктәрҙә бала баҡсаларында 590 меңдән ашыу өҫтәмә урын булдырыу планлаштырыла», – тине Дмитрий Медведев.
Шулай уҡ селектор кәңәшмәһе барышында 2012 йылда урта мәктәптәрҙә эшләгән уҡытыусыларҙың эш хаҡы үткән йылға ҡарағанда уртаса 6 мең һумдан ашыуға күтәрелеүе билдәләнде. 2012 йыл аҙағына ул төбәк буйынса уртаса эш хаҡына тап килергә тейеш.
2012-2013 уҡыу йылы башына Башҡортостанда яҡынса 3800 белем биреү учреждениеһы иҫәпләнә, уларҙа 884 мең бала уҡый һәм тәрбиәләнә, 166 меңдән ашыу кеше эшләй. Яңы уҡыу йылына республикала 4 яңы мәктәп сафҡа индерелгән, йәнә 5 дөйөм белем биреү учреждениеһы 2012 йыл аҙағынаса асыласаҡ. Шулай уҡ быйыл төбәктә 50-гә яҡын бала баҡсаһы төҙөлә башлаған.
Яңы уҡыу йылы башына мәктәптәрҙә 28 мең компьютер урынлаштырылған. Башҡортостандың барлыҡ дөйөм белем биреү учреждениелары интернетҡа тоташтырылған.


text:
Шаран ауылында Ветерандар йорто асылды
Шишәмбе көндө Шаран ауылында тантаналы рәүештә Ветерандар йорто асылды. Ике ай дауамында әүәлге ер комитеты бинаһында ремонт эштәре алып барылды. Эшҡыуарҙар, төрлө учреждениелар һәм ойошмалар ярҙам ҡулын һуҙҙы: берәүҙәре төҙөлөш материалдары һатып алһа, икенселәр финанс средстволар бүлде, өсөнсөләр эшселәр көсө менән тәьмин итте. Һөҙөмтәлә, заманса материалдар ҡулланып, ял итеү, ҡунаҡтар ҡабул итеү, һәр төрлө түңәрәктәр үткәреү өсөн бүлмәләр булдырылды.
Йомшаҡ мебель, өҫтәл-ултырғыстар, һыуытҡыс, микротулҡынлы мейес, сәй сервиздары, шахмат, шашкалар һәм башҡа кәрәкле әйберҙәр — былар барыһы ла хеҙмәт коллективтары, айырым кешеләрҙең бүләктәре. Улар үҙ эшмәкәрлеген яңы башлаусы Ветерандар йортона бик тә ярап ҡалды.
Тәбрикләү һүҙҙәре менән сарала ҡатнашыусыларға урындағы православие ғибәҙәтханаһы протоиерейы Василий һәм Шаран ауылы имам-хатибы Тимерйән хәҙрәт мөрәжәғәт итте.
— 2010 йылдың октябрендә беҙ был мөһим объектты асырға ҡарар иттек, — тине район хакимиәте башлығы Илгиз Сәмиғуллин, — һәм мин ошондай ҡыҫҡа ваҡыт эсендә беҙҙең пенсионерҙарға осрашыуҙар, саралар үткәреү, әүҙем тормош алып барыу өсөн уңайлы шарттар булдыра алыуыбыҙға бик шатмын.


text:
Сит ил журналистары өсөн Башҡортостан буйлап матбуғат туры ойоштороласаҡ
24-28 июндә Башҡортостанда сит ил журналистары өсөн матбуғат туры ойошторола. Маршрут Күгәрсен һәм Бөрйән райондары буйлап үтәсәк. Сараны ойоштороусы булып төбәктең Туризм буйынса агентлығы сығыш яһай.
Күгәрсен районында журналистар Мораҙым тарлауығында, Үрге Бикҡужа ауылында («Башҡорт ауылы» туристик базаһында), Йомағужа һыуһаҡлағысында буласаҡ, «Ҡарлуғас ояһы»нда квадроциклдарҙа йөрөйәсәк.
Бөрйән районында сит ил ҡунаҡтары Ағиҙел йылғаһы буйлап катерҙа йөрөйәсәк, Шүлгәнташ мәмерйәһенә барасаҡ.
БР Туризм буйынса агентлығынан хәбәр итеүҙәренсә, матбуғат туры барышында Ҡытай, Франция, Бөйөк Британия, Германия һәм Рәсәй журналистары барыһын да үҙҙәре эшләйәсәк: усаҡ яғасаҡ, утын әҙерләйәсәк, балыҡ тотасаҡ, ашарға әҙерләйәсәк, мунса яғасаҡ. Профессиональ инструкторҙың бурысы — тик маршрут именлеген тәьмин итеү. Бер нисә көнгә булһа ла цивилизация хаҡында онотоу әлеге турҙың төп маҡсаты булып тора.


text:
Фән
Фән (шулай уҡ ғилем) – төплө мәғлүмәттәр йыйыу, классификациялау, анализлауҙы, тәбиғәт күренештәрен йәки йәмғиәт процестарын аңлатырға һәм уларҙың үҫешен алдан күрәҙәләүсе теорияларҙы яҡшыртыу һәм яңыларын төҙөүҙе үҙ маҡсаты итеп алған эшмәкәрлек өлкәһе. Шулай уҡ фән үҙ үҫешенә үҙе булышлыҡ итеүсе аналитик белемдәр системаһын аңлата.
Фән-кешеләрҙең өҫтәмә белем алыуға йүнәлтелгән эшләү өлкәһе, тип аңлатма бирә ҡайһы бер философия дәреслектәре.
Фән ғәҙәттә ике төп өлкәгә бүленә:
- тәбиғи күренештәрҙе өйрәнеүсе тәбиғи фәндәр;
- кеше һәм йәмғиәтте өйрәнеүсе йәмғиәт фәндәре.


text:
«Ауыл табибы» программаһы 2015 йылда дауам итәсәк
ӨФӨ, 2014 йыл, 18 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
«Ауыл табибы» программаһын ғәмәлгә индереүҙе 2015 йылда дауам итеү күҙаллана. Дәүләт Думаһы «2015 йылға 2016, 2017 йылдарҙың план осорона Федераль мотлаҡ медицина страховкалау фонды бюджеты тураһында»ғы федераль закон проектын икенсе уҡыуҙа ҡабул итте. Программа ауыл ерендә эшләргә теләк белдергән йәш белгестәргә бер миллион һум күләмендә бер тапҡыр бирелеүсе компенсация түләүҙе ҡарай.
— «Берҙәм Рәсәй» партияһы инициативаһы буйынса компенсация биреү өсөн медицина хеҙмәткәрҙәренең йәше 45 йәшкә тиклем арттырыласаҡ, — тип аңлатты Һаулыҡ һаҡлау буйынса комитет ағзаһы Сәлиә Мырҙабаева. — Билдәләнгән маҡсаттарға 2015 йылда 3,2 миллиард һум бүлеү ҡаралған, ул ауыл биләмәләренә һәм ҡасабаларға эшкә алты меңдән ашыу медицина хеҙмәткәрен йәлеп итергә мөмкинлек бирәсәк. Тейешле үҙгәрештәр «Рәсәй Федерацияһында мотлаҡ медицина страховкалау тураһында»ғы 326-сы федераль законға индерелә.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2012, 2013 йылдарҙа «Ауыл табибы» программаһы ауылда эшләү өсөн 35 йәшкә тиклемге өҫтәмә 12 мең йәш табипты йәлеп итергә мөмкинлек бирҙе. 2014 йылда тағы ла алты мең белгес эшкә тотонорға тейеш.


text:
Өфөлә яңы логистик үҙәктәр асыу планлаштырыла
Өфөлә бер-нисә логистик үҙәк төҙөү планлаштырыла, тип хәбәр иттеләр ҡаланың архитектура һәм ҡала төҙөлөшө баш идаралығында.
Үҙәктәр киләһе урындарҙа төҙөләсәк:
— Гвардейская урамы «Шакша» сәнәғәт зонаһында, яҡынса майҙаны 25 гектар; объект заказсыһы – «Башҡорт төҙөлөш компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте.
— «Һамар-Өфө-Силәбе» трассаһы буйлап, «Жилин» һәм «Зинин» торлаҡ массивтары араһында, яҡынса майҙаны 48 гектар; заказсыһы - «Логопарк Өфө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте;
— «Һамар-Өфө-Силәбе» трассаһы буйлап, «Жилино» һәм «Зинино» торлаҡ массивтары араһында, «Зинин»дан төньяҡҡарак, яҡынса майҙаны 80 гектар. Ер участкаһы арендаһы килешеүен төҙөүгә хоҡуҡ һатыу буйынса сауҙа ойоштороу өсөн документтарҙы Өфө ҡалаһы ҡала округының «Күсемһеҙ милек үҙәге» юллаясаҡ.
Бынан тыш, «Өфө. Генераль планға төҙәтмәләр индереү» проекты тарафынан Турбаслыға юл менән Бөрө юлы киҫешкән урын янында Бөрө юлы буйлап нефть ташый торған терминалдар һәм төҙөлөш материалдары складтар комплекстарын урынлаштырыу ҡаралған. Шулай уҡ Дим районына ингән ерҙә, Өфө районы территорияһында урынлашҡан элекке «Башторг» базаһы участкаһында сауҙа терминалын урынлаштырыу буйынса тәҡдимдәр бирелде. Өфө районын территориаль зоналарға бүлеү проекты тарафынан логистик үҙәкте «Шакша» сәнәғәт зонаһына көнсығыш яҡтан тоташҡан, полицияның контроль-үткәреү пункты артындағы ер участкаһында урынлаштырыу ҡаралған.