text:
«Волейбол - быуындар эстафетаһы» спорт-патриотик акцияһының сираттағы этабы Сибай ҡалаһында үтте
«Волейбол - быуындар эстафетаһы» спорт-патриотик акцияһының сираттағы этабы Сибай ҡалаһында үтте
Йыл башында старт алған ярыштар Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арнала.Мәғлүм булыуынса, турнир именлек хеҙмәте органы ветерандарының «Отдушина-Өфө» клубы тәҡдиме нигеҙендә ойошторола. Әлегә тиклем һайлап алыу этаптары Нефтекама, Ишембай һәм Октябрьский ҡалаларында үтте. Бынан тыш, «Отдушина-Өфө» волейболсылары баш ҡалала һәм Салауат районында бер нисә иптәштәрсә осрашыуҙа ҡатнашты. Сибайҙа уҙған бәйгелә майҙан хужалары еңеү яуланы. Икенсе, өсөнсө баҫҡыстарҙы Учалы менән Магнитогорск ҡалалары ветерандары бүлеште. Ярышта Белорет, Әбйәлил һәм Баймаҡ райондары вәкилдәре лә үҙ көсөн һынаны. Йәштәр командалары араһында күрше өлкә спортсыларына тиңләшеүсе булманы. Ә инде «Отдушина-Өфө» һәм Сибай менән Учалының берлектәге йыйылма командалары араһында үткән уйын баш ҡала вәкилдәре файҙаһына 2-0 иҫәбе менән тамамланды.


c: text/html

text:
Башҡортса свайп клавиатураһы донъя күрҙе
Башҡортса свайп клавиатураһы донъя күрҙе
Уны Ҡытай белгестәре ярҙамында Сибай ҡалаһында йәшәүсе Рәил Сәлимов эшләгән. Әле уны Андроид системаһында эшләүсе кеҫә телефондары һәм планшет компъютерҙарында ҡулланыу мөмкин. Башҡортса яҙыу мөмкинлеге биргән шрифттар быға тиклем дә бар ине, әммә Кика тип аталған свайп клавиатура ҡулланыусыларға киң мөмкинлектәр аса.Башҡаларынан айырмалы свайп клавиатура бармаҡтарҙы экрандан айырмайынса яҙыу мөмкинлеге бирә.Өйрәнеп алғанда уның ярҙамында хәбәр яҙыу күпкә еңелерәк һәм тиҙерәк тә. Әүҙем интернет ҡулланыусылар , социаль селтәрҙәрҙә йыш ултырыусылар был алымды ыңғай баһалаясаҡ, ти Раил.
Раил үҙе лә әүҙем интернет ҡулланыусылар рәтендә. Башҡорт шрифты менән яңы клавиатура эшләргә социаль селтәрҙәрҙә үҙ телендә иркен аралашыу теләге этәргән. Юҡһа, виртуаль киңлектәрҙә хәбәрләшеү ҙур ҡыйынлыҡтар тыуҙыра, ти егет.
Свайп клавиатура булдырыу теләге менән ул төрлө илдә эшләүсе белгестәргә мөрәжәғәт итә. Уның башланғысын Ҡытайҙар күтәреп ала. Раил һүҙлек төҙөй, сит ил белгестәре иһә клавиатураның программаһына индерә бара. Әйткәндәй, әле лә эштәр дауам итә. Һүҙлект тулыландырыла, хаталар төҙәтелә.
Эш барышында Ҡытайҙар башҡорт теле менән шул тиклем мауығып китә, хатта был турала сюжет төшөрәләр, газета журанлдарға яҙалар. Был видеояҙма Америка ҡушма штаттарында СС тв каналында күрһәтелә. Кадрҙа Сибай урамдары, хәбәрсе Рәсәйҙә иҫ киткес моңло телле башҡорт тигән милләт йәшәүе хаҡында һөйләй.
Ҡытай белгестәре Раил Сәлимов менән артабан да хеҙмәттәшлек итеү теләге белдергән. Әле башҡорт егете Рәсәйҙәге башҡа телдәрҙе лә Кика клавиатураһына индереү өҫтөндә эшләй.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Транспорт хәрәкәте сикләнә
Транспорт хәрәкәте сикләнә
Юл төҙөкләндереү эштәре менән бәйле 18 июлдән ай тамамланғансы баш ҡаланың Ғафури урамында транспорт хәрәкәте сикләнә. Эштәр Зәки Вәлиди һәм Свердлов урамдары аралығында башҡарыласаҡ. Ә 26 июлдә Пушкин һәм Ғафури урамдары киҫелешендә лә бер тәүлеккә юл ябыла. Өфө ҡала хакимиәте ремонт эштәре менән бәйле уңайһыҙлыҡтар өсөн ғәфү үтенә, водителдәргә маршруттарын алдан билдәләргә кәңәш итә.Юл төҙөкләндереү эштәре менән бәйле 18 июлдән ай тамамланғансы баш ҡаланың Ғафури урамында транспорт хәрәкәте сикләнә. Эштәр Зәки Вәлиди һәм Свердлов урамдары аралығында башҡарыласаҡ. Ә 26 июлдә Пушкин һәм Ғафури урамдары киҫелешендә лә бер тәүлеккә юл ябыла. Өфө ҡала хакимиәте ремонт эштәре менән бәйле уңайһыҙлыҡтар өсөн ғәфү үтенә, водителдәргә маршруттарын алдан билдәләргә кәңәш итә.


text:
«Ҡурай» каналында барған «Йөрәк һүҙе» шиғри проектына уҙған аҙнала йомғаҡ яһалды. Уның ойоштороусыһы – билдәле режиссёр Наилә Сәфәрғолова. Проекттың маҡсаты туған телебеҙҙе пропагандалау, популярлаштырыу ине. Сарала республикабыҙҙағы билдәле шәхестәр үҙҙәренең балалары, туғандары, яҡындары менән дуэтта сығыш яһаны. Барлығы 56 пар ҡатнашты. Еңеүселәрҙе асыҡлау өсөн шиғриәт һөйөүселәр Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрына йыйылды. Тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса 12 пар йомғаҡлау байрамында ҡатнашыу хоҡуғын алды. Улар араһында кемдәр генә юҡ: шағирҙар, актёрҙар, журналистар, тәрбиәселәр…
Финалға шағирә, Шәйехзада Бабич исемендәге республика йәштәр премияһы лауреаты Зөлфиә Ханнанова ҡыҙы Гүзәл менән, тәрбиәсе булып эшләгән Диләрә Әйүпова ҡыҙы Зөлхизә менән, Башҡорт дәүләт академия драма театры актёрҙары, ирле-ҡатынлы Гөлназ һәм Руслан Хайсаровтар сыҡты. Абруйлы жюри ағзалары шиғырҙың йөкмәткеһенә, башҡарыу оҫталығына һәм дуэттың бер-береһен тулыландырып килеүенә иғтибар итте.
Еңеүселәр кемдәрме? Зөлфиә Ханнанова һәм уның ҡыҙы Гүзәл Әлибаева! Төп приз – «Лада Гранта» машинаһы уларға! «Тамашасы һөйөүе» призына «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррире Азамат Юлдашбаев һәм Башҡорт дәүләт университеты студенткаһы Алина Ғәлиева лайыҡ булды. Уларға Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, шағирә Йомабикә Ильясова тарафынан булдырылған 100 мең һум аҡсалата бүләк тапшырылды.
Ҡотлайбыҙ!
Х. ХӘСӘНОВА.


text:
Паровозға һәйкәл (Каменск-Шахтинский)
Паровозға һәйкәл — Ростов өлкәһенең Каменский-Шахтинский ҡалаһында ҡуйылған паровоз һәйкәле. 1986 йылдың 2 авгусында урынлаштырыла. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты (Ҡарар № 325 17.12.92 йыл)[1].
тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1986 йылдың 2 авгусында Лиховский ҡасабаһында (Ростов өлкәһенең Каменск-шахтинский ҡалаҙы ҡасабаһы) Тимер юлсылар мәҙәниәт йорто эргәһенә ҡуйыла. Һәйкәл ремонтланған, буятылған һәм мәңгелек туҡталышҡа урынлаштырылған 2-се номерлы (Л-0002) Л серияһы паровозынан (генераль конструктор Лев Сергеевич Лебедянский хөрмәтенә атала) ғибәрәт. Паровоз тәпәш постаментта рельстарҙа тора һәм металл бағаналарға беркетелгән тимер сылбырҙар менән уратып алынған. Ул 1945 йылдың аҙағында Мәскәү өлкәһендәге В. В. Куйбышев исемендәге Коломенск тепловоз эшләү заводында етештерелә. Был сериялы паровоз ФД һәм ИС, Иосиф Сталин (Луганск паровоздар эшләү заводы) серияларына ҡарағанда күпкә экономиялыраҡ була. Уның ҡеүәте ауыр составтарҙы йөрөтөү мөмкинлеге бирә. Паровоз Морозов станцияһында теркәлә.
1947—1970 йылдарҙа ул Морозов-Лихая маршрутында эшләй. Һуңыраҡ уға алмашҡа экологик тепловоздар һәм электровоздар килә. Һәйкәлде 1986 йылдың 2 авгусында тимер юл транспорты ветерандары П. М. Берков, А. Т. Одининский һәм Н. В, Юров аса. Паровоз эргәһендәге иҫтәлекле таҡтаташта шулай тип яҙылған: «Көньяҡ-көнсығыш тимер юлдарының Лиховск бүлексәһе тимер юлсыларының Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәм тыныс тормошта күрһәткән фиҙәкәр хеҙмәте хөрмәтенә лиховчандарҙан».
1992 йылдың 17 декабрендәге 325-се ҡарарға ярашлы, паровозға ҡуйылған һәйкәл төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Памятник паровозу
- Памятник паровозу. Централизованная библиотечная система города Каменск-Шахтинский.


text:
Саранск
Сара́нск (эрз. Саранош, эрзя Саран ош) — Рәсәйҙәге ҡала, Мордовия Республикаһының башҡалаһы. Ҡала Инсар йылғаның һул яғында урынлашҡан.
12 июнь ҡала көнө тип һанала.
Ҡала халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Саранск — күп милләтле ҡала. Ҡалала йәшәгән халыҡтар араһында урыҫтар — 70,98 %, мордва — 21,20 % һәм татарҙар — 5,41 % тәшкил итә.
Эске бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Саранск эске бүленеше буйынса өс административ районға бүленгән:
- Ленин районы
- Октябрь районы
- Пролетариат районы


text:
Раил Сарбаев: Республика балалар клиник дауаханаһына 937 миллион һум бүленәФото: Олег Яровиков
Раил Сарбаев: Республика балалар клиник дауаханаһына 937 миллион һум бүленә
Раил Сарбаев: Республика балалар клиник дауаханаһына 937 миллион һум бүленәФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Хөкүмәте менән «Республика балалар клиник дауаханаһы» дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһының матди-техник базаһын нығытыу» исемле комплекслы программа әҙерләнгән. Төбәктең төп балалар дауаханаһында йыл һайын 18 меңдән ашыу бала дауалана. Шуның менән бергә, 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата, Республика балалар клиник дауаханаһында медицина ҡорамалдарының туҙыуы 78 процент тәшкил иткән. Финанслау был хәлде төҙәтергә ярҙам итәсәк. Матди ярҙам дүрт йылға — 2010-2013 йылдарға айырып билдәләнгән.
«Бала ғүмеренән мөһимерәк бер нәмә лә юҡ. Бала ғүмере һәм һаулығына ҡағылған бөтә нәмә Хөкүмәт сәйәсәтендә өҫтөнлөклө булып тора, — тип белдерҙе дауахана табиптары менән осрашҡанда Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев.
Уның билдәләүенсә, бер ниндәй ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, 17-се, 18-се ҡала дауаханалары, Республика клиник дауаханаһы, психиатрия клиникаһы, туберкулез диспансеры кеүек дауалау учреждениеларын реконструкциялауға һәм үҫтереүгә бюджеттан һаман да средстволар бүленә.
Әммә Республика балалар клиник дауаханаһы үҙенең тарихында бындай маҡсатлы оло финанс ярҙамын тәүге тапҡыр ала. Иң тәүҙә ул нейрохирургия һәм эндоскопия бүлексәләренә, шулай уҡ яңы тыуған сабыйҙар реанимацияһына юғары технологиялы ҡорамалдар һатып алыуға, һәм биналарҙы реконструкциялауға йүнәлтеләсәк.
Табиптар Премьер-министрға церебраль паралич менән сирле балаларҙы аяҡҡа баҫтырыуҙа ярҙам итеүсе нейростимулятор ҡуйыу буйынса яңы операцияны үҙләштереүҙәре тураһында һөйләне. Был операцияға әлеге ваҡытта 200 бала мохтаж. Һәм тәүге средстволар килгәс тә, Балалар клиник дауаханаһы етәкселеге был операцияға кәрәкле бар ҡорамалдарҙы ҡайтарырға иҫәп тота.
Эндоскопия бүлексәһендә киҫмәйенсә эшләнеүсе операциялар башҡарыла. Хирургияның был йүнәлеше өмөтлө, әммә ҡорамалдар иҫкергән – балалар табиптары улар менән 1997 йылдан бирле эш итә.
Анестезиология һәм яңы тыуған сабыйҙар реанимацияһы бүлексәһендә неонатологтар етлекмәй тыуған балаларҙы нисек ҡарауҙарын күрһәтте һәм был турала һөйләне. Программа сиктәрендә сабыйҙарҙы ҡарау өсөн камиллаштырылған өҫтәмә бокстар һатып алынасаҡ, тимәк, табиптар ауыр хәлдәге ҡайһы баланы тәү сиратта дауаларға, тигән һайлау алдында тормаясаҡ.
Республика балаларына юғары технологиялы медицина ярҙамының сифатын күтәреү — был комплекслы программаның төп маҡсаты, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Хөкүмәте Премьер-министры.
Медицина кадрҙары проблемаһын да оноторға ярамай, тип хәтергә төшөрҙө Раил Сарбаев. Әлеге мәлдә табиптарҙың 19 проценты пенсионер, киләсәк хаҡында уйларға кәрәк. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, Премьер-министр «БР территорияһында ауыл ерендә урынлашҡан һаулыҡ һаҡлау учреждениеларының кадрҙар потенциалына дәүләт ярҙамы тураһында» закон проектын ҡарарға тәҡдим иткәйне. Документ ауыл табиптарына махсус шарттарҙы күҙаллай: әгәр белгес биш йылға хеҙмәт килешеүе төҙөй икән, уға 100000 һум күләмендә бер тапҡыр бирелеүсе аҡсалата ярҙам һәм 3 йыл дауамында 7000 һум күләмендә эш хаҡына өҫтәмә түләнәсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда праймериз һөҙөмтәләренә юғары баһа бирҙе
14 сентябрҙә берҙәм рәсәйлеләрҙең республика конференцияһында сығыш яһап, республика Президенты Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда праймериз һөҙөмтәләренә юғары баһа бирҙе.
— «Берҙәм Рәсәй»ҙең һайлау исемлегенә кандидаттар һайлап алыу киң йәмәғәтселек ҡатнашлығында ойошторолдо, — тине республика башлығы. — «Берҙәм Рәсәй» партияһы ярҙамында Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтына үҙҙәренең кандидаттары – бығаса партия тормошонда ҡатнашмаған йәмәғәтселәрҙе тәҡдим итергә мөмкинселек тыуҙы. Барлыҡ теләүселәр ҙә үҙҙәренең көсөн һынай алды, трибунанан идеяларын яңғыратты. Яңы, ғәҙәти фекерләмәгән күп сәйәсмәндәрҙе күрҙек. Әлбиттә, уларҙы был кампания сиктәрендә генә кәрәкле, тип иҫәпләргә ярамай, яңы сәйәсмәндәрҙе урындағы власть органдарына һәм республика парламентына һайлауҙар көтә.
Рөстәм Хәмитов һайлаусыларҙың күпселеге тәжрибәле, билдәле кешеләргә өҫтөнлөк бирҙе, тип билдәләне.
— Быға һайлаусыларыбыҙҙың билдәле бер консерватизмы ла йоғонто яһаны: улар һәр яңы һәм әле ҡулланылмаған нәмәгә тотанаҡлы мөнәсәбәттә, — тип билдәләне ул. – Ни өсөн икәнлеге аңлашыла, уларға йыш ҡына ниҙер вәғәҙә итеп, уны үтәмәгәндәр йәки әҙ үтәгәндәр. Киләһе кампанияла һайлаусылар уларҙы таныр һәм үҙҙәренең тауышын бирер, тип уйлайым. Праймериз – бер көнлөк түгел, ул – оҙайлы сроклы капиталлаштырыу.
Башҡортостан Президенты еңгән кандидаттар Дәүләт Думаһы депутаттары булғас, республиканың, уның халҡының мәнфәғәттәрен яҡлар, тигән ышанысын белдерҙе.
— Беҙҙең республикаға инвестициялар кәрәк – енәйәт менән бәйленән тыш, барлыҡ дәүләт корпорациялары, бюджет, шәхси, сит ил инвестициялары, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Беҙҙең депутаттарҙы республикаға яңы көстәр, инвестициялар йәлеп итерлек яҡшы закон сығарыусылар һәм республика мәнфәғәттәрен яҡлаусылар итеп күрәм. Беҙҙә ҙур пландар бар, һәм уларҙы тормошҡа ашырырға кәрәк. Хәҙер улар Халыҡ программаһын тикшереү сиктәрендә граждандар тарафынан индерелгән тәҡдимдәр менән йәнә тулыланды. Был проекттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн күп кенә средстволар кәрәк. Дәүләт Думаһының яңы депутаттары менән берлектәге бындай эш республикаға ресурстар йәлеп итергә ярҙам итәсәк.


text:
Бәхет бында, тыуған тупраҡта
27 июня 2016 йыл | Йәмғиәт
Мөғжизәле китап донъяһында
27 июня 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Кеше тормошонда китаптың роле баһалап бөткөһөҙ. Быуындар бәйләнеше, мәғариф, мәҙәниәт үҫеше, киләсәкте күҙаллау - барыһы ла бар китапта. Кешелек донъяһы туплаған аҡыл хазинаһын үҙендә һаҡлаусы тылсымлы көс ул китап, кешенең яҡын серҙәше, тоғро дуҫы һәм остазы.
Бар булмышы менән мөғәллимә
27 июня 2016 йыл | Йәмғиәт
Күптән түгел күркәм юбилейын – ике "5”ле алған көнөн билдәләгән, 35 йыл ғүмерен балаларға белем биреүгә арнаған Тәнзилә Миңлебаева фиҙаҡәр хеҙмәте менән оло ихтирамға лайыҡ.
Дандары ҡайтты һәйкәл булып
27 июня 2016 йыл | Йәмғиәт
22 июнь – Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнө илебеҙҙә киң билдәләнде. Районда ла һәр ауылда тиерлек ошо датаға арналған саралар уҙғарылды. Үтәк ауыл биләмәһенә ҡараған Туғай ауылында иһә Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙары иҫтәлегенә мемориаль комплекс асылды.
Йәштәребеҙ бар яҡлап та һәләтле
27 июня 2016 йыл | Йәмғиәт
РФ Президенты Указы нигеҙендә 1993 йылдан алып 27 июндә Йәштәр көнө билдәләнә. Ошо уңайҙан районыбыҙ йәштәренең ниндәй уй-маҡсаттар менән йәшәүе, ниндәй эштәр менән мәшғүл булыуы менән ҡыҙыҡһынып район хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте, физик культура һәм спорт бүлегенең йәштәр сәйәсәте секторы мөдире Лариса Петровна ДӘҮЛӘТШИНАға бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.


text:
Глория Свенсон
Глория Свенсон (Суонсон; ингл. Gloria Swanson, ҡыҙ исем-фамилияһы Глория Жозефина Мей Свенсон (ингл. Gloria Josephine May Swanson); 27 март 1899 — 4 апрель 1983) — Америка актрисаһы, продюсер, үҙ заманаһы стиле иконаһы һәм тауышһыҙ киноның иң сағыу йондоҙҙарының береһе. Замана тамашасыһына башлыса «Бульвар Сансет» классик нуарҙа башҡарған төп роле арҡаһында билдәле.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Глория Свенсон кинола үҙенең карьераһын 1915 йылда хужаһы һәм художество етәксеһе Мак Сеннет булған «Кистоун» кинофирмаһында комик актриса сифатында башлай. Ул ваҡытта уға ун ете йәш була. Ул ҙур уңыш менән «Пульман вагонынан кәләш», «Уның ҡарары йәки Хәүефле ҡыҙыҡай» таҫмаларында, шулай уҡ Чарльз Чаплин менән «Уның яңы эше» фильмында уйнай. Һуңғараҡ, 1924 йылда, «Ир-егет менән идара ителеүсе ҡатын» комедияһында ул Чаплинды имитациялай. Әммә уның артист карьераһы башлыса режиссер Сесиль де Милль ижады менән бәйле була. Глория Свенсон уның «Ирегеҙҙе алмаштырмағыҙ» (1919), «Ҡайғыла ла, шатлыҡта ла» (1919), «Арландар һәм орғастар», «Ниңә ҡатынды алмаштырырға» (1920), «Анатолдең эше» (1921) фильмдарында төшә.
20 йылдарҙың икенсе яртыһында Голливудтың күренекле актрисаларының береһе булып киткәс, Глория Свенсон 1926 йылда үҙ студияһын булдыра һәм «Сэди Томпсон» (1928) һәм «Тәртип боҙоусы ҡатын» (1929) фильмдарында төшә һәм ошо фильмдарҙа ҡатнашҡаны өсөн ике тапҡыр «Оскар»ға номинациялана. Ошо уҡ студияла Эрих фон Штрогейм «Королева Келли» исемле фильмда Глория Свенсонды төп ролдә төшөрә.
Тауышлы кино барлыҡҡа килеү менән актриса кинола төшмәй башлай тиерлек: «Королева Келли»нан һуң, 1934 йылға тиклем, ул тик алты фильмда төшә; ете йылдан һуң экранда ул тағы ла бер мәртәбә 1941 йылда күренеп ҡала, әммә был килеп сығыуы иғтибарһыҙ ҡала.
1950 йылда, оҙайлы туҡталып тороуҙан һуң, Билли Уайлдер Глория Свенсонды ҡабаттан киноға ҡайтара һәм уға «Бульвар Сансет» фильмында аҡылдан яҙған тауышһыҙ кино йондоҙо Норма Десмонд ролен тәҡдим итә.
«Оскар»ға номинацияланған ошо роль менән (премия Джуди Холидейға «Кисә тыуған» фильм өсөн бирелә) Глория Свенсон яңынан үҙенә XX быуаттың һоҡланғыс актрисаһы репутацияһын ҡайтара һәм икенсе тормошҡа ирешә — хәҙер инде тауышлы кинола. Уны ҡабаттан кинола төшөргә саҡыра башлайҙар, ул сәхнәлә лә уйнай һәм һәләтле телевидение актерҙары рәтенә лә инә — бөтә өлкәләрҙә лә уға уңыш юлдаш була. Бынан тыш, ул үҙ бизнесы булған, бай, эшлекле ҡатын була. Глория Свенсон Нью - Йоркта 1960—70 йылдарҙа үҙенең бренды аҫтында мода йорто аса.
Глория Свенсондың йога менән мауығыуы билдәле. Йондоҙло актерҙар Рамон Новарро, Дженифер Джонс, Грета Гарболар менән бергә ул 1947 йылда Голливудта Индра Деви асҡан йога мәктәбенең дәрестәренә йөрөй. «Американлылар өсөн йога» исемле китабын Индра нәҡ Глория Свенсонға бағышлай.
1968 йылда Глория Свенсон СССР-ға вегетарианлыҡты пропагандалау өсөн килеп китә. Һуңғы мәртәбә Глория кинола 1974 йылда бәләкәй генә ролдә «Аэропорт 1975» (1975) фильмында төшә.
Свенсон тайпылмаҫ республика яҡлы кеше була һәм 1964 йылда Барри Голдуотерҙың президент кампанияһын, шулай уҡ үҙ ваҡытында, 1940/1944 йылдарҙа, кандидат булған Уэнделл Уилкины ла яҡлап сыға.
Актриса 1983 йылдың 4 апрелендә 84 йәштә йөрәк сиренән Нью-Йорк ҡалаһының бер клиникаһында вафат була. Уның кәүҙәһе яндырыла һәм иң яҡын туғандары ғына булған хушлашыу тантанаһынан һуң Бишенсе авенюла урынлашҡан епископ сиркәүендә ерләнә[1][2]
Актрисаның вафатынан һуң уның шәхси әйберҙәре һәм йорт йыһаздары аукциондарҙа һатыла. Был аукциондар 1983 йылдың август-сентябрь айҙарында «Дойл Акцион Хаус»та үтә.
Фильмографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1915 — Уның яңы эше — стенографист ҡатын
- 1919 — Ҡайғыла ла, шатлыҡта ла — Сильвия Норкросс
- 1929 — Королева Келли — Патриция Келли
- Голливуд (телесериал)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Donnelley Paul Fade to Black: A Book of Movie Obituaries — Omnibus, 2003. — P. 887. — ISBN 0-7119-9512-5.
- ↑ New York Times, April 6, 1983 from the AP
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 27 мартта тыуғандар
- 1899 йылда тыуғандар
- Чикагола тыуғандар
- 4 апрелдә вафат булғандар
- 1983 йылда вафат булғандар
- Нью-Йоркта вафат булғандар
- Алфавит буйынса актрисалар
- АҠШ кинематографы актрисалары
- АҠШ тауышһыҙ киноһы актрисалары
- XX быуат актрисалары
- АҠШ театры актрисалары
- «Алтын глобус» премияһы лауреаттары
- АҠШ Республика партияһы ағзалары


text:
Әрмән әҙәбиәте
Әрмән әҙәбиәте — әрмән телендә яҙылған нәфис әҙәбиәт йыйылмаһы; донъя әҙәбиәтенең иң боронғоларының береһе[1][2][Комм 1]. Әрмән әҙәбиәте, 406 йылдар тирәһендә әрмән алфавиты булдырылғас, V быуат урталарында барлыҡҡа килгән. V быуат әрмән әҙәбиәте тарихында «алтын быуат» тип һанала. Шулай уҡ X—XIV быуаттар ҙа әрмән әҙәбиәтенең яңырыу дәүере тип атала. XI быуаттан башлап, әҙәбиәт, классик әрмән телендә яҙылыу менән бер рәттән, урта әрмән әҙәби телендә лә үҫешә. Урта быуат әрмән әҙәбиәте тарихи, дини, шиғриәткә, прозаға һәм юридик әҙәбиәткә бүленгән.
- Мәҡәләлә V—XVIII быуаттарҙағы әрмән яҙмаһының нәфис һәм тарихнамә (ҡайһылары фәлсәфәле һәм дини) йөкмәткеле оригиналь әҫәрҙәре сағылыш тапҡан.
- Мәҡәләлә әҫәрҙәре һаҡланмаған авторҙарҙың исемдәре сағылдырылмаған (ҡайһы бер урта быуат авторҙары).
- Мәҡәләлә шулай уҡ V-IX быуаттарҙа ижад ителгән, эстәлеге тулыһынса сиркәү-дини әһәмиәтле яҙма һәйкәл өлгөләре тураһында яҙылмаған[3].
Йөкмәткеһе
Антик осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Б. э. т III—I быуаттарҙа уҡ боронғо әрмәндәрҙең храм китаптары һәм йылъяҙмалар яҙыр өсөн ҡулланылған махсус «жрец яҙмалары» булған тигән фекер йәшәй[4]. Боронғо тарихсылар күрһәтеүенсә һәм шулай уҡ археологик мәғлүмәттәрҙән билдәле булыуынса, б. э. т. II быуатта уҡ фарсы һәм грек яҙмаһы нигеҙендә әрмән яҙмаһы ла булған[5]. Урта быуаттарҙа уҡ христиан диненә тиклемге әрмән яҙмаһы тураһындағы самалауҙар әйтелгән булған. Бөйөк Вардан XIII быуатта «Борондан ҡалған әрмән яҙмаларының барлығы Левон батша заманында уҡ, Киликияла әрмән хәрефтәре менән мәжүси батша Хайкиданың исеме яҙылған аҡса табылған дәүерҙән бирле, иҫбатланған» тип яҙған [6]. Хоренаци хәбәр итеүенсә, I—II быуаттарҙа тарихсы, жрец Олюмп йәшәгән. Олюмп «Храм тарихтары»ның авторы[7], әммә хеҙмәт ниндәй телдә яҙылыуы билдәһеҙ. III быуатта сүриә ғалимы Вардесан уны сүриә һәм грек телдәренә тәржемә иткән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙең көндәргә тиклем ул яҙма менән яҙылған бер һәйкәл дә һаҡланмаған. Шул уҡ ваҡытта башҡа телдәрҙә Әрмәнстан әҙәбиәтен булдырыу тураһында мәғлүмәт бар. Плутарх белдереүенсә, б. э. т. I быуатта Бөйөк Әрмәнстан батшаһы Артавазд II грек телендә драмалар яҙған хатта. Бөгөнгә тиклем һаҡланмаған «Әрмәнстан тарихы»н II—III быуаттағы сүриә авторы Вардесан яҙған, имеш, тиҙәр [5]. IV быуат дауамында, христиан динен дәүләт дине итеп ҡабул иткәндән һуң, күрәһең, грек һәм арамей хәрефтәре менән әрмәнсә яҙыу ынтылышы булған [8].
Фольклор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әрмән яҙмаһы формалашҡанға тиклем әрмән мифологяһы менән тығыҙ бәйләнгән бай йөкмәткеле ауыҙ-тел әҙәбиәте[9] үҫешкән булған. Боронғо әрмән легендалары һәм эпик йырҙары тәүге тапҡыр V йөҙйыллыҡта йәшәгән әрмән авторҙары әҫәрҙәрендә урын алған. Шуларҙың иң боронғолары - әрмәндәрҙең легендар тәүбабаһы Хайк, Бик Матур Ара һәм Ваагна тураһындағы мифик хикәйәттәр. Арташес һәм Сатеник, Тигран һәм Аждаак һ. б. тураһындағы эпик өҙөктәр һаҡланған. Төрлө осорҙарҙа ижад ителгән боронғо Әрмәнстан батшалары Трдан III һәм Аршак II (IV быуат), полководецтар Мушег һәм Вардан Мамиконян (IV һәм V быуаттар) [10] тураһындағы легендалар, эпик йырҙар һәм риүәйәттәр ҙур художество һәм тарихи-донъяны танып белеү әһәмиәткә эйә.
Хайк тураһындағы эпик йырҙың нигеҙендә тиранлыҡты кәүҙәләндергән ассирия-вавилон аллаһы Бэлға ҡаршы көрәш идеяһы ята. V—VI быуаттарҙағы әрмән манускрипты.
Бай йөкмәткеле ауыҙ-тел әҙәбиәте булған. Уның ҡайһы бер өлгөләре V йөҙйыллыҡтың авторҙары тарафынан яҙылып алынған һәм шуның өсөн һаҡланған. Хоренаци беҙгә антик әрмән ауыҙ-тел әҙәбиәтенең баһалап бөткөһөҙ ҡиммәтле өлгөләрен еткергән, шуларҙың береһенә, «Арташес батша тураһында» тигәненә, б. э. т. II быуатта дан йырланған:
Алтарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
V быуатҡа тиклем Бөйөк Әрмәнстанда рәсми яҙма сифатында грек, сүриә һәм боронғо фарсы алфавиты ҡулланылған.
Б. э. т. V быуаттан да алда әрмән телендә әҙәбиәт һәм яҙыу булғанлығын иҫбат итерҙәй айырым тарихи сығанаҡтар мәғлүмәттәренә нигеҙләнеп, тарихсылар һәм телселәр төрлө теориялар тәҡдим итеп ҡаранылар[2]. Әммә V быуат башына ҡарай тип иҫәпләрлек әрмән телендә яҙылған яҙма текстар һаҡланмаған.
Христиан динен ҡабул иткәндән һуң яҡынса бер йөҙйыллыҡ дауамында әрмәндәр Тәүраттың (Библияның) һәм башҡа дини китаптарҙың грек һәм сүриә тексын файҙаланғандар[9]. 404 йылда[13] тәү тапҡыр Месроп Маштоц инициативаһы менән Тәүратты һәм башҡа ғибәҙәт китаптарын тәржемә итеү маҡсатында төньяҡ Месопотамиянан Әрмәнстанға «даниил яҙмалары» тип йөрөтөлгән яҙыу өлгөләре килтерелгән. Бер ни тиклем ваҡыт үткәс, был алфавиттың әрмән теленең барса әйтелеш өндәрен тейешле хәреф менән нығытырлыҡ тулылыҡҡа эйә булмауы асыҡлана[14]. 406 йылда[15], төньяҡ Месопотамияға бер йыллыҡ [5] экспедициянан һуң Месроп Маштоц хәҙерге заманға тиклем килеп еткән әрмән алфавитын төҙөгән һәм әрмән милли әҙәбиәтенә һәм яҙмаһына нигеҙ һалған[16]. V—XI быуаттарҙағы әҙәби тел «грабар», йәғни яҙма тел, XII—XVI быуаттағыһы урта әрмән әҙәби теле тип аталған, XVII быуаттан яңы әрмән әҙәби теле «ахшарабар» формалашҡан. Маштоц алфавитын әрмән халҡы 1600 йылдан[12] ашыу ҡуллана.
Иртә урта быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо әрмән әҙәбиәтенең «Алтын быуаты». V быуат Әрмән әҙәбиәтенең йәше ике мең йылға яҡын [17]. Боронғо әрмән әҙәбиәте, ғалим һәм христиан динен таратыусы Месроп Маштоц б. э. 406 йылда хәҙерге әрмән алфавитын төҙөгәс, үҫешкән. V быуатта барлыҡҡа килеп, әрмән әҙәбиәте тиҙ арала оригиналь һәм күп жанрлыға әйләнә [18], әһәмиәтле әҙәби һәйкәлдәр ижад ителгән [19]. Уның иртә урта быуат эпохаһына донъяуи әҫәрҙәр характерлы булған кеүек, сиркәү-дини (трактаттар, телмәрҙәр) йөкмәткеле хеҙмәттәр ҙә хас. V быуат әҙәбиәт үҫеше тарихында алтын быуат тип һанала [20][21][1]..
V быуат әҙәбиәтендә үҙенең әһәмиәте менән тарихнамәләр йәки тарихи проза жанры өҫтөнлөк алған [22]. Жанрҙың төп үҙенсәлектәре уның башланғыс периодында уҡ күҙәтелгән һәм төрлө сағылышта һуңғы урта быуатҡа тиклем һаҡланып килгән. Тарихи прозала масштаблыҡ һәм тарихи реалияларҙы киң яҡтыртыу һыҙаты көслө, Әрмәнстан тарихын башҡа халыҡтар һәм дәүләттәр тарихы менән параллель ҡарау был хеҙмәттәрҙең баһаһын арттыра һәм милли масштаб сиктәренән ашып сыға.
Хронологик яҡтан беренсе [22][19] тарихи проза һәйкәле тип Корюндың 440 йылда яҙылған [23][22] "Маштоц житиеһы", был әҫәр әрмән әҙәбиәтенең беренсе оригиналь һәйкәле тип иҫәпләнә [22] и считающиеся первым оригинальным памятником армянской литературы[23][22] Агатангелос тарихы IV быуат башы ваҡиғаларын бәйән итә, Әрмәнстандың христиан динен дәүләт дине булараҡ ҡабул итеү тарихына бағышланған һәм артабанғы быуаттарҙың тарихи, нәфис әҙәбиәтенә бик ҙур йоғонто яһаған [22]. V йөҙйыллыҡтың икенсе яртыһына Егишенең 449-451 йылдарҙағы фарсыларға ҡаршы әрмәндәрҙең баш күтәреүенә бағышланған «Вардан һәм әрмән һуғышы тураһында» тигән хеҙмәте ҡарай. Ысын тарихи сығанаҡ булыу менән бер рәттән, ошо хеҙмәт тарихи проза жанрының нығыныуында һәм әрмән художество аңын үҫтереүҙә айырата әһәмиәтле роль уйнаған [22]. 470-се йылдарҙа Фавстос Бузандтың «Әрмәнстан тарихы» ижад ителә. Фавстостың хеҙмәтендә, әрмән әҙәбиәтендә тәү тапҡыр, кире персонаждарҙы сатирик ҡараштан һүрәтләү билдәләнгән, шулай уҡ ул эпик ҡиммәткә лә эйә [22]. Мовсес Хоренациҙың «Әрмәнстан тарихы» әрмән әҙәбиәтенең иң юғары ҡаҙанышы тип һанала. Ул әрмән авторҙарынан беренсе булып иң боронғо замандарҙан алып үҙе йәшәгән дәүергәсә Әрмәнстан тарихын тулы масштаблы һүрәтләй алған. Хеҙмәт 480 йылдарҙа яҙылған, тәрән милли аң тойғоһо менән һуғарылған [22]. V быуаттағы әрмән тарихи прозаһының классик периодын Лазер Парпециҙың «Әрмәнстан тарихы» тамамлап ҡуйған. Уның «Ваан Мамиконянға мөрәжәғәтнамә»һе иртә урта быуат эпохаһы әрмән риторик сәнғәтенең сағыу өлгөһө тип иҫәпләнә [22]. Был хеҙмәттәр Әрмәнстан тарихы өсөн дә, күрше дәүләттәр һәм халыҡтар — Рим, Византия, Персия, грузиндар һ. б. өсөн дә мөһим тарихи сығанаҡ булып тора [22].
Боронғо әрмән әҙәбиәте сиркәү һәм дини тәғлимәт сәнғәте менән тығыҙ бәйләнгән. V йөҙйыллыҡ әҙәбиәтенең был йүнәлештәге мөһим һәйкәлдәренең береһе булып, 441—449 йылдар арауығында яҙылған Езник Кохбациҙың «Ялған тәғлимәтте кире ҡағыу» хеҙмәте — боронғо әрмән әҙәбиәте шедеврҙарының береһе [9] тора. Шул йылдарҙа, фаразлау буйынса, авторы Маштоц [21] булған «Күп хәбәр илтеүсе телмәр» тигән патристик әҫәр барлыҡҡа килгән. Быуат аҙағында Иоанн Мандакуни ул замандың йәмғиәт-мәҙәни күҙаллауҙары буйынса ҡиммәтле мәғлүмәт туплаған «Телмәрҙәр»ен яҙған. Мамбре Верцанох 3 гомилийҙың[21] авторы тип иҫәпләнә. Дини тәғлимәт хеҙмәттәре Анания Сюнециға ҡайтарып ҡалдырыла.
V быуатта шулай уҡ житие әҙәбиәтенең һәйкәлдәре, айырым алғанда, «Изге Григорий Мәғрифәтсе житиеһы», «Мученичество Рипсимян ҡыҙ балаларының яфа сигеүе» һәм «Изге Шушаниктың интегеүе»[24] донъя күргән (тәүге икеһе Агатангелостың «Әрмәнстан тарихы» хеҙмәтенең ҡушма өлөшө булып тора).
Әрмән әҙәбиәте үҫешенең тәү дәүерендә ул ваҡытта бөтөн христиан мәҙәниәттәренә хас булған сиркәү-дини тәбиғәтле (рухи гимндар) шиғри сәнғәт сәскә атҡан. Шаракандар — әрмән гимнографияһы ижадының иң күренекле вәкилдәре булып Месроп Маштоц, Иоанн Мандакуни, Степанос Сюнеци һәм башҡалар торған, уларҙың ижады артабанғы быуаттарҙағы әрмән шиғриәтенең нигеҙендә ята. Шул уҡ дәүерҙә Давид Кертог «Тигран и Аждаак» тигән эпик хикәйәттең шиғри эшкәртеүен ижад иткән.
V быуаттан боронғо әрмән тәржемә әҙәбиәте үҙенең башын ала. Ошо тәржемәләр аша ғына донъя фәне оригиналдары, юғалыу сәбәпле, хәҙерге көнгә килеп етмәгән бик күп антик әҙәбиәт һәйкәлдәре менән таныша.
VI—IX быуаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
VI быуатта тарихи проза үҫешендәге күпмелер түбәнәйеү күренеше күҙәтелә. VI быуатта иғтибар итерлек тарихи хеҙмәт булып Атанас Таронациҙың «Хронография»һы тора. Петрос Сюнеци сиркәү поэзияһы традицияларын үҫтерә. Был осорҙа әҫәрҙәре юғары риторик сәнғәте өлгөһө булған танылған иртә урта быуат әрмән фәлсәфәсе-платонигы Давид Анахт йәшәгән[26]. VI быуаттан «Мөрәжәғәттәр китабы» тигән атама менән билдәле йыйынтыҡ һаҡланып ҡалған. Унда боронғо әрмән авторҙары Ованнес Габелеанциҙың, Мовсес Елвардециҙың, Григор Кертог һәм башҡаларҙың әҫәрҙәре йыйылған[21]. Абраам Мамиконеиц хеҙмәттәре әрмән яҙмаһының тарихы өсөн иғтибарға лайыҡ әйбер.
Шулай уҡ асылда нәфис әҙәбиәт тә үҫешкән. VII быуат аҙағында бик борондан һаҡланып ҡалған донъяуи шиғриәт әҫәре - Давтак Кертог үҙенең данлыҡлы «Бөйөк кенәз Дживанширҙың вафатына күҙ йәше» (илау) элегияһын ижад итә[27]. Был әрмән алфавитындағы хәреф һанына тап килтереп төҙөлгән 36 строфанан торған акростих[28]. Шулай ҙа, әйтергә кәрәк, донъяуи шиғриәт һәйкәлдәре араһынан тағы ла иртәрәк яҙылған бер шиғри өҙөк һаҡланған[29].
VII быуат әрмән тарихнамәһе (тарихи прозаһы) үҫешендә яңы күтәрелеш осоро булған[28]. Себеостың «Император Иракл тарихы» тигән капиталь тарихи хеҙмәте яҙылған. Себеостың ижадында иғтибарға лайыҡ бер фактты урап үтеп булмай - ул тәүләп Хосров һәм Ширин тураһындағы сюжетҡа мөрәжәғәт иткән[28]. Оло тарихи әһәмиәтенән башҡа, был хеҙмәттә урын алған фольклорға барып тоташҡан эпик хикәйәттәр художество яғынан ҡиммәтле[28]. Иоанн Мамикоян шул дәүерҙә «Тарон тарихы»н яҙған.
Рухани шиғриәтте яңы үрҙәргә Саак Дзорапореци, Иоанн Одзнеци һәм башҡалар үҫтергән. VIII быуат шағирҙары араһында шағирәләр ҙә осрай — Саакдухт, Хосровидухт. Хосровидухт - кенәз Ваан Гохтнециға бағышланған шиғырҙың авторы. Степанос Сюнеци, рухани гимндарҙан башҡа, антихалкидонит (грек-православие сиркәүенә яҡын әрмәндәргә ҡаршы) йөкмәткеле полемик һәм башҡа әҫәрҙәр яҙған[21].
VII—IX йөҙйыллыҡтарҙа айырыуса полемик проза һәм сиркәү поэзияһы үҫешә[10]. Догматик әҙәбиәттә 620 йылдарҙа Иоанн Майраванецитарафынан ижад ителгән[30] «иман тамыры» йыйынтығы мөһим урын биләй. Уға антихалкидонит йүнәлешле әҫәрҙәр һәм йырҙар ингән[31]. Теодорос Кртенавор уның оппоненты булып сығыш яһаған. VI—VII быуаттар рубежында Вртанес Кертог «Иконоборчество тураһында» (дини тәғлимәттәр буйынса бер фекергә килә алмаған төрлө дини ағымдар көрәше, тип аңлар кәрәк) тигән трактат яҙған[21]. VII быуатта фән һәм фәлсәфәүи өлкәләрҙе яҡтыртҡан әҫәрҙәр авторы Анания Ширакаци йәшәгән[21]. VI—IX йөҙйыллыҡтарҙа үҙенең классик формаһындағы житие жанры үҫешә. Йездибузиданың, Давид Двинециҙың, Амазасп һәм Саактың "Яфа сигеүҙәр"ендә (Мученичества) абстракт һәм риторик хикәйәләү стиле тенденциялары һиҙемләнә[24].
VIII быуаттың иң әһәмиәтле хеҙмәте, Гевондтың «Хәлифтәр тарихы", 790 йылдар тирәһендә тамамлана. Был эпоханың тарихнамәләре (тарихи проза өлгөләре) Әрмәнстандың да, уға күрше булған илдәр һәм региондарҙың да тарихын өйрәнеү эшендә мөһим сығанаҡ булып хеҙмәт итә[18][32]. Житие әҙәбиәте үҫешкән, был жанрҙың иң һәйбәт һәйкәле [24] булып 737 йылда яҙылған «Ваан Гохтнеци житиеһы» һанала. Житие әҙәбиәтенең тотош йыйынтыҡтары барлыҡҡа килгән[24]. Иоанн Одзнециҙың, Григорис Аршаруниҙың һ.б. дини тәғлимәткә бағышланған әҫәрҙәре, башлыса, трактаттары һәм телмәрҙәре донъя күргән. VII—VIII быуаттарҙа әрмән рухани поэзияһы үҙенең үҫешенең яңы этабына аяҡ баҫҡан. Ул йөкмәткеһе һәм поэтик ҡарашты әйтеп биреү ысулы байый барыуы менән һыҙатланған. Был дәүерҙең иң яҡшы әҫәре Комитас Ахцециҙың[33]«Андзинк Нвиреалк» («Тоғро шәхестәр»)әҫәре:
Был эпоханың әһәмиәтле шағир-гимнографтары Амам Аревелци һәм Вардан Анеци булған. Саак Мрут дини тәғлимәт буйынса әҫәрҙәр яҙған.
Бөйөк һәм һуңғы урта быуаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
X—XII быуаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
X быуаттан башлап әрмән әҙәбиәте, Әрмәнстанда барған сәйәси, иҡтисади һәм йәмғиәттәге үҙгәрештәргә бәйле, беренсе сиратта, Әрмәнстан батшалығының тергеҙелеүе айҡанлы, яңы күтәрелеш осоро кисерә. Багратид әрмән батшалары яҙма мәҙәниәт үҫешен дә ҡанат аҫтарына алған[34][35]. Был осорҙа, уны V быуаттан бирле үҫеше менән сағыштырып ҡараһаң, әрмән әҙәбиәте, шулай уҡ башҡа мәҙәниәт өлкәләре лә, ирекле сәскә атҡан[9]. Иртә урта быуаттарҙың төп жанры булып иҫәпләнгән тарихи проза менән бергә яңы шиғри һүҙ ҙә үҙенең билдәле урынын биләй барған. Боронғо әҙәби жанрҙар форма һәм йөкмәтке яғынан һиҙелерлек яңырған, әҙәбиәттә яңы йүнәлештәр, гуманистик идеялар һәм мотивтар барлыҡҡа килгән[11]. Ошо X быуаттан алып XIV быуатҡа тиклемге осорҙо тарихсылар һәм мәҙәниәтте өйрәнеүселәр йыш ҡына Әрмән Яңырыу дәүере (Ренессансы) тип атайҙар[36].
Шиғриәт үҫеше тәү сиратта урта быуат әрмән әҙәбиәтенең тәүге эре шағирҙарының береһе Григор Нарекациҙың ижадында күренә[9]. Уның ижады әрмән лирикаһында мөхәббәт һәм тәбиғәт тематикаһын башлап ебәргән. Ул поэзияны, кире әйләнмәҫлек ҡәтғи рәүештә, сиркәү ғибәҙәтенән айырған. 1002 йылда Нарекаци үҙенең күренекле «Хәсрәтле йыр йырлау китабы»н тамамлаған. Был әҫәр урта быуат әрмән әҙәбиәтенең шедевры тип һанала. Уның тәьҫирендә Вардан Анециҙың шиғриәте үҫеш алған. Шул уҡ осорҙа Григор Магистрос әрмән әҙәбиәтендә эпистоляр жанрын башлаған[37]. С его именем связано усовершенствование метрики[38]. Шиғыр метрикаһын камиллаштырыу ҙа уның исеме менән бәйле[9].
X быуатта тарихи проза яңыра, әһәмиәтле тарихи хеҙмәттәр барлыҡҡа килә, атап әйткәндә, Ованес Драсханакертци 924 йыл тирәһендә «Әрмәнстан тарихы»н, 987 йылда[39] Ухтанес «Тарих»ын тамамлаған. Әрмәнстандың региональ тарихи һәйкәлдәре[35][40], шулар араһында, Мовсес Каганкавтациҙың «Алуанк иле тарихы» яҙылған. X—XI быуат сиктәрендә, Багратидтар әрмән батшалығы көсәйгән дәүерҙә, әрмән тарихи прозаһында, Хоренациҙан һуң тәүләп, Әрмәнстандың һәм күрше региондарҙың дөйөм яңы тарихын яҙыу тенденцияһы билдәләнә. 1004 йылда[39] Степанос Таронаци, ысынбарлыҡҡа тап килгән һәм һәйбәт яҙылған, тип иҫәпләнгән, «Ғөмүми тарих»ын тамамлаған[9]. XI быуаттың тағы ла бер әһәмиәтле тарихи хеҙмәте - Аристакес Ластиверциҙың 1072—1079 йылдарҙа яҙылған «Хикәйәләүҙәр»е[39]. Ластиверци хеҙмәтендә XI йөҙйыллыҡта Әрмәнстанда барған трагик ваҡиғалар — византиялыларҙың баҫып алыуҙары, төрөк-сельджук күскенселәренең вәхши сапҡындары күрһәтелгән.
XI—XII быуаттар әрмән житие әҙәбиәтенең сәскә атыуы менән билдәләнгән[24]. Месроп Вайоцдзореци 967 йылда бик шәп «Изге Нерсес Партев, әрмән патриарх тарихы»н яҙған. Дини-сиркәү характерҙағы трактаттар яҙылған: Ананиа Нарекациҙың, Хосров Андзевациҙың, Самуэл Камрджадзорециҙың, Анания Мокациҙың һ.б.[21].
XII быуаттан грабар — боронғо әрмән әҙәби теленә алмашҡа урта әрмән әҙәби теле килгән[10].
XI—XII быуаттар рубежында күренекле шағир Ованес Имастасер, «Сыйырсыҡҡа йүнәлтелгән...зирәклелек һүҙе…» фәлсәфәүи поэмаһының авторы ([38]), был поэманың темаһы — сәнғәттең килеп сығыуы һәм уның йөкмәткеһе тураһында[41]. Имастасер эпоханың әрмән әҙәбиәте үҫеш юлын билдәләүсе авторҙарҙың береһе булған[39]. Уның замандашы Вардан Айказн биографик поэма жанрына нигеҙ һалған.
XII быуаттың мөһим тарихи хеҙмәте Матеос Урхаециҙың «Хронографияһы»нда беренсе тәре походы тураһында ентекләп яҙылған[42]. Был китап асылда Әрмәнстан ғына түгел, Көнсығыштағы әрмән диаспораһы тураһында һөйләй[39]. XII йөҙйыллыҡ аҙағында Самуел Анеци «Йылъяҙма» тигән тарихи хеҙмәтен яҙған. Был тарихта XII быуат эпохаһындағы Әрмәнстан, Киликий батшалығы һәм күрше дәүләттәр тураһында ҡиммәтле мәғлүмәт бар. Шулай уҡ Акоп Санахнеци, Григор Ерец һ. б. хроникалары билдәле[39].
Заманы өсөн арҙаҡлы Нерсес Шнорали ижады дөйөм йөкмәтке яғынан да, поэтик форма яғынан да яңы һүҙ булған[10]. 1145 йылда Шнорали әрмән әҙәбиәтендәге беренсе сәйәси поэзия өлгөһө «Едессыны алыуға элегия» поэмаһын яҙған. Шнорали - әрмән эпик поэмаһы жанрын башлаусы, күп һанлы шиғырҙар авторы ла ул[10].
Комментариәҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Периодизация дается согласно Литература // Армянская советская энциклопедия. — Ер., 1987. — Т. 13.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Әрмәнстан әҙәбиәте // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- ↑ Эстафета дружбы — Вопросы литературы, № 12. — 1972.
- ↑ Әрмән халҡы тарихы, II т., 472 бит (әрм.)
- ↑ Бөтөн донъя тарихы. Энциклопедия. 2-се том, XIII гл.. Әрмәнстан б. э. т. III—I бб.
- ↑ Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков — М., 1962 Т. 1. — Б. 318—319.
- ↑ Всеобщая история Вардана Великого — М., 1861. — Б. 63.
- ↑ Хоренаци, II китап, 48 гл.
- ↑ История Древнего мира / Под ред. И. М. Дьяконова, В. Д. Нероновой, И. С. Свенцицкой — 2-е изд. — М., 1983 Т. 3. Упадок древних обществ. — Б. 201-220.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 Armenian literature — Британника энциклопедияһында
- ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков — М., 1962 Т. 1. — Б. 306—318.
- ↑ Мовсес Хоренаци, «К тебе обращаюсь, прославленный царь Арташес...» (перевод А. Сендыка)
- ↑ 12,0 12,1 Армения в III — IV вв. // Всемирная история. — Т. 2, гл. XXV.
- ↑ Армянская советская энциклопедия — Т. 7. — Б. 472.
- ↑ Месроп Маштоц, Сборник статей, Ер., 1963, стр. 34-37
- ↑ [ Армянское письмо] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә (3 издание)
- ↑ История армянского народа, т., II, стр., 444 (әрм.); Армянская советская энциклопедия, т. 7, стр., 469 (әрм.)
- ↑ Месроп Маштоц, Сборник статей, Ер., 1963, стр., 285—324
- ↑ 18,0 18,1 А. П. Новосельцев, «Хазар дәүләте һәм Көнсығыш Европа һәм Ҡаф тауы тарихында уның роле», Глава I, 3-сө өлөшө
- ↑ 19,0 19,1 Армения // Энциклопедия Кольера. — Открытое общество, 2000.
- ↑ Armenia — Британника энциклопедияһында
Оригинал текст (рус.)
Although the Armenian nobles had thus destroyed their country’s sovereignty, a sense of national unity was furthered by the development of an Armenian alphabet and a national Christian literature; culturally, if not politically, the 5th century was a golden age.
- ↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 21,6 21,7 Армения // Православная энциклопедия. — М., 2001. — Т. 3. — С. 286—322.
- ↑ 22,00 22,01 22,02 22,03 22,04 22,05 22,06 22,07 22,08 22,09 22,10 История всемирной литературы — М.: Наука, 1984. — Т. 2. — Б. 288—296.
- ↑ 23,0 23,1 Adrian Walford. Encyclopedia of the Middle Ages — Routledge, 2000. — Б. 108.
- ↑ 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 Житийская литература // Православная энциклопедия. — М., 2008. — Т. 19. — С. 283-345.
- ↑ Шаракан. Переводы Сурена Золяна. Из армянской поэзии V-XV вв. (Сборник) — Ереван: Хорурдаин грох, 1990.
- ↑ Армянская литература — Кругосвет энциклопедияһынан
- ↑ The Oxford History of Historical Writing: 400-1400 / Под ред. Sarah Foot, Chase F. Robinson — Oxford University Press, 2012. — Т. 2. — Б. 189.
Оригинал текст (инг.)
The section on Juansers exploits concludes with the earliest piece of secular Armenian poetry since the adoption of Christianity to have reached us, in the form of an abecedarian elegy extolling the prince and bewailing his passing.
- ↑ 28,0 28,1 28,2 28,3 История всемирной литературы — М.: Наука, 1984. — Т. 2. — Б. 296—299.
- ↑ Армянская средневековая лирика — 1972. — Б. 17.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ Боронғо әрмән әҙәбиәте
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ Bagratids — Encyclopædia Iranica. C. Toumanoff
- ↑ 35,0 35,1 История человечества. VII—XVI века / Под ред. М.А. Аль-Бахит, Л. Базен, С.М. Сиссоко — UNESCO, 2003. — Т. IV. — Б. 260.
Оригинал текст (рус.)
Сильная историографическая традиция, поддержанная в «эпоху правителей Багратидов», дала толчок к созданию трудов историками как регионального (царства Васпуракан, Алуанк, Сюник), так и национального масштаба, такими как католикос Ованес Драсханакертци, Степаннос Таронеци (X в.) и Аристакес Ластивертци (XI в.). Все они являлись благородными (или вардапетами) высокого ранга, выступавшими против феодальной раздробленности, и видели свою задачу в реализации идеи общей родины, что соответствовало взглядам их национальной Церкви. Их работы содержат богатейшие данные о событиях, происходивших в Армении, Грузии, Сирии и Византии.
- ↑ Армянская советская энциклопедия — Т. 11. — Б. 390.
- ↑ История всемирной литературы — М.: Наука, 1984. — Т. 2. — Б. 299—308.
- ↑ 38,0 38,1 Литература // Армянская советская энциклопедия. — Ер., 1987. — Т. 13. — С. 489.
- ↑ 39,0 39,1 39,2 39,3 39,4 39,5 Литература // Армянская советская энциклопедия. — Ер., 1987. — Т. 13. — С. 488.
- ↑ С. В. Юшков. К вопросу о границах древней Албании. Исторические записки, № I, М. 1937, с. 137
- ↑ Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков — М., 1968 Т. 5. — Б. 376.
- ↑ Мсерианц Л., Е. П. (Поливанов Е.) Армянская литература // Литературная энциклопедия, Т. 1., 1930. — Стб. 241—252.


text:
- Подробности
- Просмотров: 333
БЫСҠЫ ҮЛӘН (Stratiotes), һыуһылыуҡасы һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Ябай, йәки алоэ һымаҡ Б.ү. билдәле, Европаның уртаса өлкәләрендә, Төньяҡ Кавказда һәм Көнбайыш Себерҙә таралған. Күп йыллыҡ ике өйлө, 15—45 см бейеклектәге үлән. Үҫентеһе ҡыҫҡа, йәйелеүсе, һыу аҫтында. Япрағы ныҡ, ҡуйы тамыр алды розеткаларында урынлашҡан, ултырма теҙелешле, ҡылыс формаһында (сәскә атҡандан һуң һыуға бата), төбөндәгеләре улаҡлы, ситтәрендә ҡаты сәнскәкле тешле. Сәскә һабы ялпаҡ, япраҡһыҙ, япрағынан ҡыҫҡараҡ; сәскәһе эре (диам. яҡынса 2,5 см), аҡ, өс таж япраҡлы; 12 һеркәлекле ата сәскәләр оҙон сәскә һабында урынлашҡан, инәһе емешлекле, ултырма теҙелешле, яңғыҙ. Июлдә сәскә ата. Емеше йомортҡа формаһында, алты ҡырлы, июлдә өлгөрә. Башлыса вегетатив юл м‑н үрсей. Күлдә, быуала, ҡылыла, һаҙлыҡта үҫә; һыуҙың һайығыуына сәбәпсе өйкөмдәр барлыҡҡа килтерә. Башҡортостандың Урал алды зоналарының урман һәм урман‑дала зоналарында, Башҡортостандың Урал аръяғы дала зонаһында осрай. Мал аҙығы үҫемлеге.
Ә.Х.Ғәлиева
Тәрж. М.Н.Моратшина


text: Көнһылыуҙың ире дауаханала үлде. Бер нисә көн элгәре тиктомалдан хәле бөтөүенә, тыны ҡыҫылыуына зарланғас, табипҡа күренергә күпме генә күндерһә лә, тыңламаны бит. Хәйер, ир заты был йәһәттән үҙ һүҙле инде ул. Сирләп-маҙар китһә лә, өйҙә ятһа ята, әммә табипҡа -– һуңғы сиктә генә. Был юлы ла шулайыраҡ килеп сыҡты. “Үтер әле, һауа торошо ла үҙгәреп тора, шуға күңел болоҡһойҙор”, — тип башлыса тәбиғәткә һылтанды. Әммә өсөнсө көн тигәндә хәленең ауырайғанын һиҙеп, ир табипҡа күренергә ризалыҡ бирҙе.


text:
Земфира Ғирфанова
Балалар ижады үҙәге—Сибай ҡалаһына йәм биреүсе үҙенсәлекле усаҡ ул. Уны күптән инде ҡыҙҙар һәм малайҙар икенсе йорто кеүек күрә. Ни ѳсѳн тигәндә, тап ошонда бик күптәр үҙе ѳсѳн мауыҡтырғыс шѳғѳлдәр таба.
60-сы йылдарҙан алып эшләп килгән Балалар ижады үҙәге әле лә балалар тормошонда бик ҙур роль уйнай. Ѳҫтәмә белем алыу, оҫталыҡ серҙәренә ѳйрәнеү менән бер рәттән балалар бында тормошта кәрәге тейер һѳнәр-шѳғѳлдәргә эйә була, күңелдәрен байытыр рухи ҡиммәттәр ала. Ысынлап та, һәр баланың хыялын тормошҡа ашырыусы мѳғжизәләргә бай урын ул.
Әлеге ваҡытта үҙәктә биш йүнәлеш буйынса түңәрәктәр ойошторолған. Декоратив-һынлы сәнғәт, спорт-һауыҡтырыу, художество-эстетик, техник һәм социаль-педагогик йүнәлештәр буйынса берекмәләр тотороҡло эшләп килә. Программаларҙы заманса, балаларҙың күңеленә хуш килерлек итеп тѳҙѳргә тырышалар. Мәҫәлән, ҡул эштәре буйынса түңәрәктәрҙең ниндәйе генә юҡ! Тегеү, бәйләү, мәрйен үреү, панно эшләү, балсыҡтан һындар әүәләү кеүек шѳғѳлдәр ҡыҙҙарҙы йәлеп итә. «Художестволы керамика» (етәксеһе Г.Й.Диярова), «Тылсымлы ептәр» (Т.В.Максимова), «Халыҡ кәсептәре» (Т.В.Прошко), «Хужабикә» (Л.В.Верногорова) кеүек түңәрәктәрҙә лә күптәр яратып шѳғѳлләнә. Уларҙа ҡыҙҙар ҙа, малайҙар ҙа берҙәй ихлас оҫталығын үҫтерә. Һѳҙѳмтәләр ҙә һѳйѳндѳрә: балаларҙың ҡул эштәре күп кенә республика һәм ҡала конкурстарында призлы урындар яулай. Мода яңылыҡтары, кейем дизайны менән ҡыҙыҡһынған ҡыҙҙар «Мода әлифбаһы» берекмәһен һайлай. Уны педагог Е.И Цыганова алып бара.
Спорт йәһәтенән дә эштәр яҡшы ҡуйылған. Бассейнға йѳрѳүсе балалар йѳҙѳү буйынса разрядтар ала. Педагогтар Е.А.Каплина менән А.В.Чухрова балаларҙы йѳҙѳргә ѳйрәтә. Р.Р.Ғәфүров һәм Р.Х.Мораҙымов алып барған «Шахмат» түңәрәге зирәклек, отҡорлоҡ сифаттары тәрбиәләй.
Балалар ижады үҙәгенең спорт түңәрәктәрендә шѳғѳлләнеп, донъя кимәлендә ойошторолған бәйгеләргә сығып, Сибайҙы данлап ҡайтыусылар ҙа бар. Мәҫәлән, Артем Дымченко Лос-Анджелес, Сеул ҡалаларында үткән ярыштарҙа донъя чемпионы исеменә лайыҡ булған. Ул әлеге ваҡытта «Шаолинь» клубын етәкләй.
Педагог И.Т.Дәүләкәнов—«Вокал», Э.Р.Нәҙербаева—«Тамаша» бейеү театры, О.В.Шумилова—«Палитра», Г.Ғ.Кәримова—«Дикторлыҡ оҫталығы», З.Ә.Ибраһимова «Халыҡ бейеүҙәре» түңәрәктәрендә шѳғѳлләнгән балаларҙың таланттарын аса, уларҙы оҫталыҡ серҙәренә ѳйрәтә.
Техник йүнәлеш буйынса эшләп килгән түңәрәктәр ҙә мауыҡтырғыс. Мәҫәлән, «Етенсе күк» түңәрәгендә (педагог Н.В.Резвова) шѳғѳлләнеүселәр авиамоделдәр яһау менән мауыға. Н.В. Резвова шулай уҡ «Ирәндек» экологик-ял лагерын да ойоштора. Йыл да улар Ғәҙелша шарлауығы биләмәһенә сығып ял итеүҙән тыш, уның тирә-яғын сүп-сарҙан таҙарта. Шулай уҡ уның тәрбиәләнеүселәре ҙур конкурстарға үҙ моделдәрен тәҡдим итә. Әйтәйек, 2009 йылда Саша Макеев ха-лыҡ-ара конкурста ҡатнашып, лауреат исеменә лайыҡ була.
Л.Ә.Кѳмѳшҡолова алып барған «Йәш һыҙмасы» түңәрәге лә тотороҡло һәм уңышлы эшләп килә. Уның етәксеһе ѳлкән класс уҡыусыларын техник вуздарға әҙерләү буйынса ҙур эш башҡара. «Радиоконструкторлау», «Мауыҡтырғыс физика» түңәрәктәре лә киләсәген техник йүнәлештәге һѳнәрҙәр менән бәйләргә теләүселәргә ҙур ярҙам булып тора.
«Күңелле инглиз теле» тип исемләнгән берекмәлә иһә башланғыс класс уҡыусылары ихлас шѳғѳлләнә. Психолог Л.Л.Ҡәйүмова алып барған «Йәш психолог мәктәбе» берекмәһенә ѳлкән класс уҡыусылары күпләп йѳрѳй.
«Башҡортостан пионерҙары» хәрәкәте эше лә йәнле алып барыла. Үҙәктә тәжрибәле, белемле, мәғлүмәтле, ижади ҡарашлы педагогтар эшләй. Ѳҫтәмә белем биреү педагогтары конкурсында еңеүсе Е.А.Каплина «Йыл педагогы» конкурсында ѳсѳнсѳ урын яулаған. Методист А.Д. Вәлитова «Йыл методисы» конкурсында диплом менән бүләкләнгән.
Үҙәкте әлеге ваҡытта ижади күңелле, рухлы Элиза Ғүмәр ҡыҙы Кирәева етәкләй. Үҙ эшен яратып башҡарыусы етәксе яңынан-яңы идеялар менән яна. «Яуланған уңыштар менән генә сикләнеп ҡалырға ярамай,—ти Элиза Ғүмәр ҡыҙы.—Балалар ѳсѳн әллә күпме файҙалы шѳғѳлдәр тәҡдим итәбеҙ беҙ. Тик нишләптер мәктәптән һуң урам ҡыҙырған, йә булмаһа компьютер алдында кѳн үткәргән, үҙенә шѳғѳл таба алмай яфаланған ҡыҙҙар-малайҙар күп. Килһендәр, үҙҙәренең күңеленә яҡын түңәрәктәрҙе һайлаһындар. Тәрбиәләнеүселәребеҙ бассейнға бушлай йѳрѳү мѳмкинлегенә лә эйә».
Ҡала күләмендә ниндәй генә байрам, сара уҙғарылмаһын, үҙәк коллективы уның уртаһында ҡайнай. Йәш быуын күңеленә изгелек, матурлыҡ орлоҡтары ѳләшеүсе, маһирҙар, оҫталар, кѳслѳләр тәрбиәләүсе йорт ул Балалар ижады үҙәге.
Әле бында айырыуса йәнлелек күҙәтелә. Киләсәктә лә ижад үҙәге балаларҙың шат тауыштарынан гѳрләп торһон, педагогтарҙың изге эштәрендә яңынан-яңы уңыштар юлдаш булһын, тип теләйбеҙ.
Һүрәттә: «Йәш һыҙмасы» түңәрәгендә шѳғѳлләнеүселәр етәкселәре Л.Ә.Кѳмѳшҡолова менән.


text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 10(2011)
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 8-02-2011, 10:50
Өс әхирәт осраша. Береһе:
– Миңә ирем ҙур телевизор менән стереосистема һатып алды. Рәхәтләнеп өйҙә ятам, бер ҡайҙа ла йөрөргә түгел, – ти.
– Ә минеке видеомагнитофон алып бирҙе. Нимә теләйем, шуны ҡарайым, – ти икенсеһе.
– Ә һиңә ирең нимә һатып алды? – тип һорайҙар өсөнсөһөнән.
– Бер нәмә лә. Ул, һинең менән киноға ла, театрға ла йөрөп була әле, ти....
– Миңә ирем ҙур телевизор менән стереосистема һатып алды. Рәхәтләнеп өйҙә ятам, бер ҡайҙа ла йөрөргә түгел, – ти.
– Ә минеке видеомагнитофон алып бирҙе. Нимә теләйем, шуны ҡарайым, – ти икенсеһе.
– Ә һиңә ирең нимә һатып алды? – тип һорайҙар өсөнсөһөнән.
– Бер нәмә лә. Ул, һинең менән киноға ла, театрға ла йөрөп була әле, ти....
Төркиәлә ҡышҡы универсиада тамамланды
Новости / Спорт // 8-02-2011, 10:49
Төркиәлә үҫмерҙәрҙең ҡышҡы универсиадаһы үтте. Рәсәй йыйылма командаһы, бөтәһе 14 алтын, 14 көмөш һәм 11 бронза миҙал яулап, командалар араһында беренсе урынға сыҡты. Икенсе булып һаналған Корея спортсылары ете тапҡыр юғары уңышҡа өлгәшһә, Украина йәштәре, алты алтын миҙал яулап, өсөнсө күрһәткескә өлгәште. Һуңғы көндө хоккейсылар көс һынашты. Рәсәй йыйылма командаһы, ярымфиналда әлеге лә баяғы Канада үҫмерҙәрен 4:2 иҫәбенә еңгәс, финалда Белоруссия хоккейсылары менән осрашты. Бында иҫәп Рәсәй файҙаһына 1:0 менән тамамланды. Берҙән-бер еңеү шайбаһын Нефтекаманың «Торос» командаһы һөжүмсеһе Сергей Сальников индерҙе....
Елена Исинбаева ҡайтты...
Новости / Спорт // 8-02-2011, 10:49
Ҡолға менән бейеклеккә һикереү буйынса Олимпия уйындары чемпионы, 27 тапҡыр донъя рекордсмены Елена Исинбаева, бер йылдан һуң яратҡан шөғөлөнә ҡайтып, традицион «Русская зима» бәйгеһендә еңеүсе булды. Ул, 10 ай элек донъя беренселегендә уңышһыҙ сығыш яһап, бер аҙ ялға туҡтағайны....
Максим Чудов «бронза» яуланы
Новости / Спорт // 8-02-2011, 10:47
Биатлон буйынса донъя кубогының етенсе этабында Рәсәй йыйылма командаһы берәр көмөш һәм бронза миҙал яулап, үҙенә күрә уңышлы ғына сығыш яһаны. Башта ҡатнаш эстафетала, Светлана Слепцова, Наталья Гусева, Иван Черезов һәм Максим Чудов ҡатнашлығында, Рәсәй командаһы финишҡа өсөнсө булып килде. Иван Черезов (һүрәттә), ниһайәт, быға тиклем яулаған дүрт бронза миҙалы эргәһенә «көмөш»тө өҫтәне. Эҙәрлекләү бәйгеһендә ул ярышты икенсе булып тамамланы. Яҡташыбыҙ Максим Чудов, был юлы оҫта атһа ла, финишҡа бишенсе булып килде.
Ҡыҙҙар ҙа шул уҡ эҙәрлекләүҙә көс һынашты. Иң һәйбәте – 15-се урын....
Ҡыҙҙар ҙа шул уҡ эҙәрлекләүҙә көс һынашты. Иң һәйбәте – 15-се урын....
Бишенсегә уйлай...
Новости / Спорт // 8-02-2011, 10:46
Федерация кубогы өсөн бәйгелә Рәсәй йыйылма командаһы тенниссылары, сирекфиналда Франция спортсыларын 3:2 дөйөм иҫәбенә отоп, ярымфиналға сыҡты. Ғөмүмән, ярыш был юлы Шамил Тарпищев тәрбиәләнеүселәре өсөн уңышһыҙ башланды. Башта билдәле Мария Шарапова үҙ дәғүәсеһенән еңелгәс, Светлана Кузнецова ла дәғүәсеһенә ҡаршы тора алмай, бирелергә мәжбүр булды. Иҫәп Франция файҙаһына 0:2 булып, дөйөм еңеү өсөн уларға бары бер генә осрашыуҙа оторға кәрәк ине лә, тик Рәсәй ҡыҙҙары, характер күрһәтеп, ҡалған өс уйында ла еңеү яуланы. Өсөнсө хәл иткес алышта Анастасия Павлюченкова өмөт ҡабыҙһа, Светлана Кузнецова иҫәпте тигеҙләне. Һәм бишенсе бәйгелә шул уҡ Павлюченкова менән Кузнецова парлы ярышта йәнә еңеү яулап, Рәсәй командаһын ярымфиналға сығарҙы. Ярымфиналда уларға Италия һылыуҙары дәғүәсе буласаҡ. Ғөмүмән, Рәсәй командаһы Федерация кубогын дүрт тапҡыр – 2004, 2005, 2007 һәм 2008 йылдарҙа яулай....
Илсур Тайсин гастролгә сыҡты
Новости / Мәҙәниәт // 8-02-2011, 10:45
Популяр пародист, юморист, ҡурайсы, халыҡ-ара конкурстар лауреаты Илсур Тайсин республикабыҙҙың көньяҡ райондары буйлап гастролгә юлланды. Бөгөн үҙенең тамашаһы менән ул Әбйәлил районының Асҡар ауылында сығыш яһай. 9 февралдә – Хәйбулла районының Аҡъяр ауылында, 10-ында – Йылайыр районының Йылайыр ауылында, ә 11 февралдә Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылында концерттары үтәсәк. Йырсы Фәриҙә Ишемйәрова, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, юморист Хәким Мортазин һәм ҡурайсы Фәиз Шәрипов ҡатнашлығындағы йырлы-моңло, көлкөлө тамаша һәр кемдең күңеленә хуш килер....
Кешеләрҙең өс төрө хаҡында
Әҙәбиәт // 8-02-2011, 10:45
Бер батшаға икенсе илдән бер үк төрлө, бер-береһенән бер нәмә менән дә айырылмаған өс алтын һын ебәрәләр. Уларҙы оҙатыусы хатта был өс һындың һәр береһенең үҙенә генә хас булған хаҡы һәм мәғәнәһе барлығы хаҡында яҙылған була. Хан үҙенең ярҙамсыларын йыйып, был өс һындың айырмаһын табырға бойора.
Тегеләр баштарын бик оҙаҡ ҡатыра: һындарҙы арҡырыға һәм буйға үлсәй, күпме алтыны барлығын тикшерә, әммә бер ниндәй ҙә айырма тапмай, арып-талып, аптырап, нимә эшләргә белмәй, ҡулдарын һелтәй....
Тегеләр баштарын бик оҙаҡ ҡатыра: һындарҙы арҡырыға һәм буйға үлсәй, күпме алтыны барлығын тикшерә, әммә бер ниндәй ҙә айырма тапмай, арып-талып, аптырап, нимә эшләргә белмәй, ҡулдарын һелтәй....
Йыл буйына мөхәббәткә төрөнөп
Новости / Мәҙәниәт // 8-02-2011, 10:44
Мөхәббәт тураһындағы һүҙҙәр күптән әйтелеп бөткәндәй күренһә лә, кинонан да, үҙ тормошобоҙҙағы миҫалдарҙан да һөйөүҙең бөтә нескәлектәрен белеп бөткән кеүек булһаҡ та, күңел үҙенән-үҙе мөхәббәтле фильмдарға, тамашаларға тартыла. Матурлыҡ эҙләпме, бәхетеңде тағы ла нығыраҡ аңлар өсөнмө, йә һөйгәнеңде иҫкә алып, күҙҙәрҙе сылатырғамы – нисек кенә булмаһын, мөхәббәт темаһын яратабыҙ инде беҙ. Ғашиҡтар көнө яҡынлашып килгәндә был тағы ла нығыраҡ актуалләшеп китә. Сәскәләр, йөрәк төшөрөлгән бихисап открытка, кәнфит, мөхәббәт тураһындағы фильмдарға билеттар... Ошо бер көн эсендә үҙеңде кемгәлер кәрәк итеп тойоу, яҡындарыңдың, дуҫтарыңдың йылы һүҙҙәрен ишетеү шундай рәхәт. Хатта әллә нисәмә ай буйы күрешмәгән, бәлки, хатта иҫтәренә лә төшөрмәгән кешеләр ҙә ҡотлай. Һөйгәндәр был көндө бер-береһенә айырыуса иғтибарлы. Әммә мөхәббәт бит ошо бер көнлөк байрам ғына түгел. Ә йыл буйы ниңәлер беҙ был турала артыҡ уйланырға яратмайбыҙ....
Йыры менән йәмләй тормошто
Махсус бит / Письма // 8-02-2011, 10:42
Поезда китеп барам. Ҡаршымда өс ҡатын-ҡыҙ ултыра: Мәүлиҙә апай, уның синыфташы Гүзәл апай һәм Гөлнара. Өсөһөндә өс төрлө яҙмыш. Уларҙы 20 йылдан ашыу беләм. Сөнки йәшлегем Иглин районының Яңы Ҡыбау ауылында үтте... Улар өсөһө лә матур итеп йырлай, өҙҙөрөп бейей ине. Бөгөн Мәүлиҙә апай хаҡында һөйләмәксемен....
Йөйәгем уңғандары
Махсус бит / Письма // 8-02-2011, 10:41
Белорет районының Йөйәк ауылын ғорур тауҙар уратып алған, әйтерһең дә, ул ҙур ҡаҙан уртаһында ултыра. Ауылды уртаға бүлеп, наҙланып ҡына Инйәр йылғаһы аға. Йөйәгебеҙ яйлап ҡына үрләй: ырыҫлы йәштәр ҡырға китмәйенсә, гөрләтеп өйҙәр төҙөп, ауылда ҡалырға тырыша. Ауыл халҡына килгәндә, ир-егеттәрҙең күпселеге тимер юлында эшләй, урман эштәре менән шөғөлләнә, ә ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ бәйләм бәйләй, балалар тәрбиәләй. Шулай уҡ эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеүселәр ҙә бихисап. Ауылыбыҙҙың дәрәжәһен, абруйын арттырыусы эшҡыуар Салауат ағай менән Дилара апай Зәйнәғәбдиновтар менән яҡыныраҡ таныштырырға теләйем....


text:
Рөстәм Хәмитов студент йылдарында Яңы йылды нисек ҡаршылауы хаҡында һөйләне Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов студент йылдарында Яңы йылды нисек ҡаршылауы хаҡында һөйләне
Рөстәм Хәмитов студент йылдарында Яңы йылды нисек ҡаршылауы хаҡында һөйләне Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2017 йыл, 29 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «РИА Новости» агентлығына биргән интервьюһында спелеология походтарында, усаҡ янында һәм хатта рок-төркөм составында яңы йыл төнөн нисек ҡаршы алыуын һөйләне.
«Студент йылдарын иҫкә төшөрәм. Мин Мәскәүҙә, Бауман университетында уҡый инем. Беҙҙә спелеология секцияһы була торғайны. Яңы йыл алдынан беҙ Мәскәү өлкәһенә, мәмерйәләргә киттек. Шунда яңы 1973 йылды ҡаршы алдыҡ. Ул саҡта 19 йәштә инем. Йәш саҡта «Иң яҡшы йылдар» тигән рок-төркөмө составында студенттар араһында яңы йыл кисәләрендә сығыш яһаныҡ. Ҡайһы берҙә Яңы йылды бейеү майҙансыҡтарында һәм сәхнәлә ҡаршыланыҡ», — тип Башҡортостан башлығының һүҙҙәрен килтерә агентлыҡ.
Ул ҡайһы саҡта Яңы йылды сәйәхәттә билдәләүен, йәки «куранттар һуҡҡас та футбол уйнарға сығыуҙарын» һөйләне.
«Барыһы ла булды, ләкин хәҙер, өлкәнәйгәс, был — ғаилә байрамы ғына. Хәйер, йәш саҡты иҫкә төшөргәндә һәм берәй күңелле сара уйлап тапҡанда шәп булыр ине... Әммә республика башлығына ярамай, айырыуса байрамдарҙа. Халыҡтың ялы бөтә яҡлап та гарантияланған булырға тейеш», — тип өҫтәне Рөстәм Хәмитов.
http://www.bashinform.ru/news/1099871-rustem-khamitov-rasskazal-kak-otmechal-novyy-god-v-studencheskie-gody/


text:
Дәүләт Думаһы минималь эш хаҡы күләмен арттырыуҙы раҫланы
ӨФӨ, 2017 йыл, 9 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Дәүләт Думаһы минималь эш хаҡы күләмен 2019 йылға йәшәү минимумы кимәленә тиклем этаплап арттырыу тураһында закон проектын беренсе уҡыуҙа раҫланы.
Закон проектына ярашлы, 2018 йылдың 1 ғинуарынан минималь эш хаҡы күләме 9489 һум кимәлендә билдәләнә.
РБК аңлатыуынса, эш хаҡы ике этапта күтәреләсәк: 2018 йылдың 1 ғинуарынан ул йәшәү минимумының 85 процентын тәшкил итәсәк, ә 2019 йылдың 1 ғинуарынан минималь эш хаҡы күләме һәм йәшәү минимумы тигеҙләнергә тейеш. 2017 йылдың икенсе кварталы йомғаҡтары буйынса ул 10 329 һум тәшкил итә.
Рәсәй Президенты минималь эш хаҡы күләмен һәм йәшәү минимумын ике йыл эсендә тигеҙләргә ҡушты. Хеҙмәт министры Максим Топилин иҫәпләүенсә, муниципаль һәм дәүләт учреждениелары хеҙмәткәрҙәренең минималь эш хаҡы күләмен йәшәү минимумынан 90 процентҡаса күтәреү өсөн генә 55,7 миллиард һум талап ителәсәк.


text:
Позитрон-эмиссион томография, радиохирургия һәм диагностикалау өсөн радиофармацевтика препараттарын етештереүҙе берләштерәсәк үҙәк Республика клиник онкология диспансеры биләмәһендә урынлаша. Төҙөлөш 2013 йылдың икенсе кварталында тамамланырға тейеш. Йылына 5 000 кешене диагностикалау, 100 мең доза етештереү ҡеүәтенә эйә буласаҡ.
— Һәр 100 мең кешегә онкологик сиргә дусар булған 278,5 кеше тура килә, — тине Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Георгий Шебаев, үҙәккә ихтыяждың ҙур булыуын һандар менән иҫбатлап.


text:
Башҡортса “Ғашиҡтар көнө”!25-04-2017, 03:48 // Мөхәббәт баҡсаһы // Баҫып сығарырға
Ә иһә ил етәкселәре, ошондай мөхәббәткә арналған көндәрҙе рәсми байрамдар рәтенә индереп, халыҡҡа бер шатлыҡ бүләк итһә, башҡорт халҡы үҙҙәренең мөхәббәт, ғаилә һәм тоғролоҡ көнөн “Етегән” тип атаны. Уны бер нисә йыл элгәре Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Стәрлетамаҡ бүлеге иғлан иткәйне. Был көн беҙҙең ете ҡыҙ, Етегән йондоҙоноң риүәйәттәренә бәйле “Ғашиҡтар көнө” булараҡ байрам ителә. Шуға ла бөгөнгө рубрикабыҙҙа, һөйгәндәрҙең шәхсиәтенә ҡағылып, “Һеҙ башҡортса “Ғашиҡтар көнө”ндә бер-берегеҙгә нимә бүләк иттегеҙ?” тип һорауҙы урынлы һананыҡ.
Айтуған ИШБИРҘИН, Хәйбулла районы:
– Үҙебеҙсә “Ғашиҡтар көнө” булдырылыуға бик шатбыҙ. “Ғаилә көнө”ндә мин һөйгәнемә кейәүгә сығырға тәҡдим яһап, алтын балдаҡ бүләк иткәйнем. Шулай итеп, был көндә яңы башҡорт ғаиләһенә нигеҙ һалынды, тип әйтһәк тә була. Ә һөйгәнем миңә йөн ойоҡ бәйләне, сөнки минең эш урыным һыуыҡ ерҙә, “аяғы өшөй” тип уйлағандыр инде.
Ғөмүмән, ошондай байрамдар күберәк булһын ине. Тормошобоҙҙа ығы-зығы күп бит, исмаһам, күңел ял итеп ҡала, шатланабыҙ, уйнайбыҙ, көләбеҙ. Икенсенән, был беҙҙең халҡыбыҙ өсөн дә бик мөһим. Бына бит, яңы бер ғаилә барлыҡҡа килде...
Эльвина ҒӘЛИЕВА, Стәрлетамаҡ ҡалаһы:
– Минеңсә, Ғашиҡтар көнө — ул иң матур байрамдарҙың береһе, сөнки был көндә ғашиҡтар көнө буйы бер-береһенә матур, яғымлы һүҙҙәр әйтә. Әлбиттә, матур һүҙҙәрҙе был көндә генә әйтмәйҙәр инде ул. Бер-береһенә бүләктәр бирешәләр. Үҙҙәренең һөйөүенең ныҡлығын нисек тә булһа матур итеп күрһәтергә тырышалар.
Ә егетем, икебеҙгә генә хас булғанса, мин яратҡан рауза сәскәләрен һәм сағыу шарҙар бүләк итте. Мин уға хушбый инселәнем.
Ғөмүмән, был байрам кәрәк, сөнки быға тиклем беҙ, башҡорттар, Ғашиҡтар көнөн 14 февралдә билдәләй инек. Ә хәҙер яҙ байрам итә башланыҡ. Өҫтәүенә байрам Стәрлетамаҡ ҡалаһында бик матур һәм күңелле үтә. Концерт ҡуялар, унан һуң – киске уйын. Байрамға күп кенә парҙар йыйыла. Ғашиҡтарға ҡараһаң, күңелгә лә рәхәт булып китә. Мин бик шатмын үҙебеҙҙең башҡорттар көнө тыуыуға.
Айзилә ЛАТИПОВА, Ғафури районы:
– Минең өсөн Ғашиҡтар көнө — бер-береңә булған һөйөү хистәрен белдереү мәле. Тик ошо көндә генә иң оялсан кеше лә үҙенең мөхәббәтен һөйгән кешеһенә әйтеп бирә, белдерә ала, тип уйлайым. Ә байрам көнөндә беҙ һөйгәнем менән бер-беребеҙгә “Етегән” тип башҡортса яҙылған открыткалар бүләк итештек.
Бик һәйбәт байрам, шуға күрә лә ошондай “Етегән” кеүек милли байрамдар башҡорт халҡына бик кәрәк, сөнки үҙ халҡыңдың ғөрөф- ғәҙәттәрен, йолаларын, йырҙарын күберәк белергә, уларҙы пропагандалауға бик ҙур мөмкинлек тыуа. Был матур байрам артабан да дауам итер, тағы ла киңерәк таралыр, тип уйлайым.
Илфир ЙОМАҒОЛОВ, Балаҡатай районы:
– Беҙ быға тиклем ғаиләбеҙ менән “Изге Валентин көнө”н билдәләй инек. Бына инде ике йыл уны башҡортса, 1 мартта, билдәләнек. Мин, ғаилә башлығы булараҡ, табынға ҡуйырға тәмлекәстәр һатып алдым, мотлаҡ һәр байрамда ҡымыҙ эсәбеҙ. Ә ҡатыным тәмле аш-һыу бешерҙе, бигерәк тә сәк-сәккә өҫтөнлөк бирәбеҙ. Мин ҡатыныма ҡыҙыл раузалар бүләк иттем, ул миңә йылы күкрәксен бәйләгәйне. Беҙҙең ғаиләлә һәр саҡ шулай йылылыҡ, мөхәббәт тантана итһен ине. Яратабыҙ шундай милли байрамдарҙы. Улар нисектер үҙебеҙгә хас, йәнгә яҡын...
Аноним, Бөрйән районы:
– Был байрамды беҙ бик көтөп алдыҡ, сөнки 14 февралде күптән байрамға һанамайбыҙ. Бынан бер йыл элек “Етегән” исемле был байрамды быйыл Өфөлә башҡортса “Ғаилә көнө” тип үткәрҙеләр. Шул айҡанлы беҙ буласаҡ ирем менән бер-беребеҙгә милли һырҙар менән биҙәлеп күндән эшләнгән беләҙек кейҙерештек. Ул мөхәббәтебеҙ билдәһе – бер-береһен һөйөп йөрөгән йәш ҡыҙ менән егет вәғәҙә билдәһе тип бүләк бирешкән. Беҙ ҙә шулай иттек, шунан бирле беләҙектәрҙе сискәнебеҙ юҡ. Икенсенән, ул бөтә кейем менән килешә лә, милли һырҙар менән эшләнгәс, зауыҡлы ла күренә.
Икенсе бүләгем ҡамсы булды. Борон-борондан төрки халыҡтарҙың өй түрендә эленгән ул. Ғаиләбеҙҙең башы булһын, үҙ һүҙе, үҙ ҡанундары булһын тип, ғаиләбеҙҙе әйҙәүсе тәүәккәл ҡуллы ир кешегә ҡамсы бүләк итеп, мин ғаиләбеҙҙә кем баш булырын күрһәттем. Өйөбөҙ түренән бер ҡасан да ҡамсы төшмәһен, ул ир кешенең үҙ һүҙендә ҡалғанын күрһәтеп торасаҡ һәм балаларыбыҙ өсөн дә ул ҙур төшөнсә буласаҡ... Артабан инде ғаиләбеҙҙең йолаһы булараҡ дауам ителәсәк.


text: ЂЎљби уќыу , 3 класс Тема : Н.ИгеЎйљнова. Аќтырнаќ. Психологи к инеш а ) хљл-љхЈљл ўорашыу б )тућан тел тураў ында шићыр ўњйлљЈ слайд 1 Маршрут ќ аћыЎы менљн таныштырыу 1 2 3 4 5 УҐыш ситуацияўы булдырыу а )Јтелгљнде ќабатлау Тњџ лњ ќаћыЎЎарћа Јткљн дљрестљрЎљ њйр љнелгљн љџљрЎљрЎеҐ исеме бЈленеп яЎылћан .МљќљлдљрЎе дњрњџ йыйып , уќырћа кљрљк . П арлап эшлљйбеЎ. Т ырышќан – ташќ а ќаЎаќ ќаќќан . Т а ртай теленљн табыр . Кешегљ баЎ ќаЎы ма , ЈЎеҐ тњшњрўњҐ . КљҐљшле эш тарќалмаџ. Мљќљлдљр ќысќырып уќы ты ла, мљћљнљ ўе иџкљ тњшњрњлљ. Кем дљр эшен ЈЎаллы д њрњџ башќарЎым тип иџљплљй , маршрут ќаћыЎына + билдљўе ќуя. 1 2 3 4 5 + б )ўЈЎлек байытыу , артикуля цион эш - Нимљ балаўы ? -Ни ндљй тауыш сыћара ? слайд 2 , 3 Ћыйыр Ћарыќ быЎау бесљй ќолон ат бљрљс эт бесљй балаўы ЋЈЎЎљрЎе Ґ парын табып уќыћыЎ . Хљ Ўер был хайуандарЎыҐ тауыштарын иџкљ тњшњрњп алайыќ. Маќсатќа сыћыу , маќсат ќу йыу Ниндљй ўЈЎ парўыЎ ќалды ? Књсњк ќайЎа булды икљн ? КњсњктљҐ кљйефе ниндљй ? Ул н襚 илай тип уйлайўыћыЎ ? Књсњк ни њсњн беЎгљ килгљн ? БеЎ ућа нисек ярЎам итљ а лабыЎ ? Слайд 4 Экранда илап торћан књсњк пљйЎљ була ЂЎљби љџљр њџтњ ндљ эш а )роллљп уќыу ЋеЎ њйЎљ Нажиљ ИгеЎйљнованыҐ хикљйљўе н уќып килдегеЎ . Хикљйљ оќшанымы ? ХљЎер тњркњмдљрЎљ ролдљрЎе бЈлешегеЎ Ўљтњркњм эсендљ ныќ ќыс ќырмай ћы на бер-берегеЎгљ уќып ишетттерегеЎ. Тњркњмдљ эш б )тасуири уќыу њџтњндљ эш Ћорау ўњйлљмдљрЎе генљ табып уќыћыЎ в )йњкмљткене ЈЎлљштереЈЎе тикшереЈ , персонаждарћа баўа биреЈ -Књсњктњ Гњлфиљгљ биреЈ дњрњџмњ ? -Ни њсњн Азатќа бармљйўегеЎ ? -Айбулатќа ? г ) аралашыу ўљлљтлектљрен ЈџтереЈ -Ђ ўеЎЎеҐ арана н кем бњгњ ндљн књсњк алып ќайтыр ине ? ХљЎер ошо турала ўњйлљшеп алайыќ . Бер иптљше геЎ алћа сыћа . ЋеЎ , ўорауЎар биреп , иптљшегеЎ књсњк алып ќайтырћа љЎе рме-юќмы икљнен асыќларўыћыЎ. Ћорау бирешкљндљн ўуҐ , мотлаќ рљЈештљ ўыћымталар яўала : књсњк ќарау еҐел ме ? А та- љсљйе Ґ ни њсњн ќаршы булырћа мњмкин ? Хикљйљгљ тышлыќ эшлљЈ Слайд 6,7 ЂЎерлекле балалар ЈЎе эшлљй , белмљгљндљргљ ярЎамћа слайдтар кЈрўљтелљ Рефлексив анализ , баўалау БеЎ књсњккљ ярЎам итте кме ? ЂйЎљгеЎ , маршрут ќаћыЎы буй ынса ниндљй эштљр эшлљгљнебеЎ Ўе барлап , ЈЎебеЎгљ билдљлљр ќуйып сыћайыќ . Књсњккљ таћы ла ниндљй яќшылыќтар эшлљ р инегеЎ ? Йылы ўЈЎ - йљн аЎыћы тиЎљр . ЂйЎљгеЎ , књсњккљ матур ўЈЎЎљр љйтљйек. Ана , књсњк ќалай шатланды. Слайд 8 Слайдта шат књсњк ўЈрљте. Кемдљ биш + , « бишле » билд љ ўе . , кем дљ дЈрт + « дЈр тле » билдљўе Ѓйгљ эш Књсњк тураўында шићыр йљ к ескљй генљ хикљй љ яЎып ки легеЎ , ўЈрљтен эшлљргљ лљ була.К њсњк таћы ла ныћыраќ шатла ныр


text:
24-03-2017, 15:13 / ---
"Эшем менән бәхетлемен"
- Ҡотлау бирергә килгәйнем, урын бар микән? - Ошо статьямды тиҙ арала баҫтырып булмаҫмы? - Алло, үткән аҙнала шиғырҙарымды ебәргәйнем, нишләп һаман да баҫтырмайһығыҙ ул? - Яңы магазин асҡайным, исемен башҡортсаға тәржемә итергә һеҙгә ебәрҙеләр. Ошондай һөйләшеүҙәр, тағы әллә күпме эштәр ана шулай көн аҙағына тиклем дауам итә. Һәммәһе менән дә ихласлап һөйләшеп, йомоштарын үтәп, ярҙам итеп, етмәһә, гәзит полосаларын тултырып, уларҙы уҡып та өлгөрөргә кәрәк. “Урал” гәзите мөхәрририәтенең яуаплы секретары бүлмәһендә, элеккесә әйткәндә, штабында, шулай эштәр ҡыҙыу бара. Һүҙебеҙ - яуаплы...


text:
Төбәктә «Берҙәм Рәсәй» партияһы 34 мәҙәниәт йортона ярҙам итәсәк
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 ғинуар./«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/. Башҡортостанда «Бәләкәй ҡалалар театрҙары» һәм «Урындағы мәҙәниәт йорто» яңы партия проекттары буйынса тәүге йәмәғәт тыңлауҙары үтте. «Урындағы мәҙәниәт йорто» башланғысына федераль бюджеттан 46 миллион һум йүнәлтелгән, тип хәбәр иттеләр партияның төбәк бүлексәһенән. Республика субсидия күләме буйынса Рәсәй төбәктәре араһында өсөнсө урынды биләй. Әлеге проектты партия вәкилдәре 2016 йылда әҙерләй, яңы йылдан ул эшләй башлай.
«Проект өс йыл дауамында эшләйәсәк, — тип хәбәр итте проект координаторы, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаты Эльвира Айытҡолова. — Бөгөнгә муниципалитеттарҙан матди-техник базаны үҫтереүгә 41 ғариза килде. Һөҙөмтәлә программаға 2017 йылда инәсәк 34 объектты һайлап алдыҡ. Уларҙың бөтәһе лә 400 меңдән алып 2 миллион һумға тиклем субсидия аласаҡ. Республиканың 10 районы конкурста ҡатнашманы, йәл, сөнки проектҡа заявка тапшырып ҡына инеп була».
Тыңлауҙарҙа Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының Мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты ҡарамағындағы Мәҙәниәт буйынса эксперт советы ағзалары ҡатнашты.
«Йылдың тап ошондай партия башланғысы менән башланып китеүе күңелле, — тип билдәләне республиканың мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова. — Муниципалитеттарыбыҙҙың мәҙәниәт йорттарын тәртипкә килтерергә мөмкинселектәре буласаҡ. Сөнки ауыл биләмәләрендә – улар ижтимағи тормош үҙәктәре һәм уларға һис шикһеҙ ярҙам итергә кәрәк».


text:
- Подробности
- Просмотров: 190
ПАТОЛОГИК ФИЗИОЛОГИЯ, кеше һәм хайуан организмында ауырыу билдәләре булған процестарҙың барлыҡҡа килеүе, барышы, аҙағы һәм компенсатор‑яраҡлашыу реакциялары законлыҡтарын өйрәнгән медицина һәм ветеринария өлкәһе.
Кеше П.ф. Башҡортостанда кешенең П.ф. проблемалары б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 1934 й. БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) П.ф. каф. асылғандан һуң үткәрелә башлай: тәүге хеҙмәттәр һыу алмашыныуы боҙолоуын, бейек тау шарттарында йөрәк‑ҡан тамырҙары системаһын, гиперэргик шешеүҙең үҫешеү механизмдарын, организмға ионлы радиация тәьҫирен, шоктың, аллергияның һ.б. патогенезын өйрәнеүгә арналған була. Артабан төп фәнни йүнәлештәр формалаша: аллергик һәм иммунологик реактивлыҡ, эритропоэз боҙолоу механизмдары һәм экстремаль, терминаль хәлдәр П.ф. 30—60‑сы йй. анафилаксия патогенезы механизмдары һәм организмдың тап килмәгән ҡан ебәреүгә һиҙгерлеген билдәләгән факторҙар (В.А.Самцов), анафилаксия күренештәренә ҡан юғалтыу, биҙгәк һәм наркоз йоғонтоһо (Г.Е.Инсарова, Д.Ә. Йәнекәев, С.Н.Колпиков), иммунитет һәм фагоцитоз регуляцияһы үҙенсәлектәре (Т.Ф.Батырова, К.Н.Мөҡсинова, Д.Г.Пельц, Н.Г.Тер‑Маркарян) өйрәнелә. 60—70‑се йй. гемопоэз боҙолоуына тикшеренеүҙәр үткәрелә, ҡан яһалышының стимуляторҙары һәм ингибиторҙары әһәмиәте (А.Ғ.Ғиззә туллин, В.А.Иванченко, В.И.Лехмус, Г.Г.Хәлитова), төрлө йәштәге осорҙарҙа танатогенез (үлеү процесында организмдағы үҙгәрештәр динамикаһы) тикшерелә (Р.Ғ.Тереғолов). 80‑се йй. алып киҫкен ҡан юғалтыу һәм быуылыу арҡаһындағы клиник үлемдән һуң хайуандарҙа аллергия күренештәре һәм иммун статусы, төрлө антигендар м‑н иммунлаштырылған хайуандарҙа реанимациянан һуңғы ауырыу үҙенсәлектәре (М.А.Александров, Йәнекәев, Е.А.Нурғәлиева, А.В.Чижиков) өйрәнелә. 90‑сы йй. башлап гипоксия ваҡытында мейенең ҡан тамырҙарында һәм күҙҙең селтәрле шекәрәһендә нормаль һәм аллергик реактивлыҡ шарттарында ҡандың микроциркуляцияһының ҡаҡшауы тикшерелә (Л.П. Иҙрисова, В.Н.Павлов, Е.Ю.Халиҡова, Р.Р.Әхмәҙиев), ағыуланыуҙың, ш. иҫ. алкоголь комаһы булғанда, патофизиологик механизмдары өйрәнелә (Г.А. Байбурина, Л.Т.Иҙрисова, В.А. Мышкин, Э.Н.Хисамов).
Хайуандар П.ф. Хайуандарҙың П.ф. б‑са фәнни тикшеренеүҙәр Аграр университетта алып барыла: 20 б. 60‑сы йй. алып һыйыр малында матдәләр алмашыныуы, ш. иҫ. холестерин боҙолоуы (В.С.Калмыков), 1973 й. башлап көйшәүсе малда аш һеңдереү процестары патологияһы (В.Н.Поляков) өйрәнелә. 1993—2004 йй. ҡорһаҡ ҡыуышлығы ағзалары патологияһы үҫешенә күкрәк ауыҙы нервы төйөндәренең өҫтөнлөклө йоғонтоһо (В.Н. Байматов), а.х. малдары экологик насар хәлдәрҙә ҡалғанда, ағыуланғанда, бауырҙарында функциональ үҙгәрештәр күҙәтелгәндә организмдың морфофункциональ торошона ҡуҙғытҡыстар йоғонтоһо (Байматов, Е.С. Волкова) тикшерелә. Бауыр, ашҡаҙан һәм эсәк ауырыуҙарын иҫкәртеү һәм дауалау өсөн темехин, эраконд препараттарын, прополисты һ.б. биологик актив матдәләрҙе ҡулланыу б‑са тәҡдимдәр эшләнә.
Әҙәб.: Б а й м а т о в В.Н., И с м а г и л о в а Э.Р. Регуляция обмена веществ у животных в норме и патологии. Уфа, 2000; Е н и к е е в Д.А. Патофизиология сосудистых катастроф. Уфа, 2005; ш у л у ҡ. Патофизиология экстремальных и терминальных состояний. Уфа, 2005.
Д.Ә.Йәнекәев, У.Ғ.Ҡадиров
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
2-11-2017, 16:45 / ---
Инә бүре
Ғәйшә таң һарыһынан торҙо, дүрт һыйырҙы һауғас, быҙауҙарҙы эсерҙе. Аласыҡтағы ҡаҙанға һөттәрҙе бушатып, усаҡҡа ут яҡты. Һөт йылынғансы тип, самауырҙы ҡайнатырға ҡуйҙы. Унан дүрт биҙрә һөттө сепараттан айыртты, уңарсы самауыры ла ҡайнап сыҡты. Ҡатыҡ ойотор өсөн айыртылған һөттө яңынан ҡайнатырға ҡуйҙы. Ҡәйнәһе торғансы, ҡомғанға ла йылы һыу һалып ҡуйырға кәрәк. Әгәр өлгөрмәһә, унан яҡшы һүҙ көтөп булмай. - Һәпрә, бызмыр, ялҡау, эшкә инмәгән бәндәһең, иртәрәк тормай, ятаһың иркәләнеп, беҙ килен саҡта улай булманыҡ, - тип битәрләй. Етмәһә, бер генә айлыҡ бәпесе бар Ғәйшәнең. «Ҡыҙыҡайым уянып...


text:
Яйыҡ гәзите » On-line яңылыҡтар » Заманса ҡаҙанлыҡтар сафҡа инде
Заманса ҡаҙанлыҡтар сафҡа инде08.12.2017
Предприятиеның Үҙйылға руднигында өс яңы блоклы-модулле ҡаҙанлыҡтар сафҡа индерелде.
Заманса ҡорамалдар йылылыҡ менән тәьмин итеү системаһын модернизациялау программаһы сиктәрендә төҙөлгән. Ошо көндәрҙә объекттарҙы тантаналы рә-үештә файҙаланыуға тапшырҙылар. Заманса ҡаҙанлыҡ Үҙйылға руднигының производство майҙансығын йылылыҡ менән тәьмин итәсәк.
- Объекттың сифаты менән ҡәнәғәтбеҙ, ойошма үҙенә алған йөкләмәне ваҡытында башҡарҙы. Әлбиттә, быйылғы йылытыу миҙгеле үтмәйенсә баһа биреү ир-тәрәк. Яңы ҡаҙанлыҡтарға күсеү программаһы артабан да дауам итәсәк, - тине Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының генераль директоры, БР Дәүләт Йы-йылышы - Ҡоролтай депутаты Зәкәриә Ғибәҙуллин.
- Ҡаҙанлыҡты тау-байыҡтырыу комбинатының мөрәжәғәте буйынса 10 июлдә төҙөүгә тотондоҡ. Ике ай ҙа үтмәне объект тулыһынса әҙер булды, 27 сентябрҙә эшләй башланы. Әлеге ваҡытта ҡорамал автоматик режимға күсерелгән, йәғни үҙаллы эшләй, - тип белдерҙе Силәбе ҡалаһының «Генерация ҡорамалдары» компанияһының генераль директоры Игорь Сироткин.
Быға тиклем предприятие объекттары һәм Межозерный ҡасабаһындағы сит ҡулланыусылар йылылыҡ менән Үҙйылға руднигының иҫке ҡаҙанлығы ярҙамында тәьмин ителгән. Шуны ла билдәләргә кәрәк, иҫке объектта утыҙ ете кеше эшләһә, яңы ҡорамалдарҙы иһә йәмғеһе алты кеше генә контролдә тотасаҡ. Иҫке ҡаҙанлыҡты киләсәктә административ бина итеп үҙгәртергә ниәтләйҙәр.
Яңы объект менән беҙгә лә яҡындан танышыу форсаты эләкте. Йылытыу системалары урынлаштырылған бина иркен, яҡты. Иҫәпләгестәрҙә, ниндәй ҡеүәттә күпме йылылыҡ сарыф ителгәне күренеп тора. Ҡорамал газ һәм дизель яғыулығы ярҙамында эшләй.
Андрей Кряжевских әлегә тиклем иҫке ҡаҙанлыҡта эшләгән. Айырманың һиҙелерлек булыуын ул да билдәләне:
- Ҡаҙанлыҡты бер туҡтауһыҙ ҡарап тороу кәрәкмәй, барлыҡ эштәр менән контролер идара итә. Беҙ иһә система күрһәткестәренең дөрөҫлөгөн генә тикшерәбеҙ. Гарантия ваҡыты үткәс, техник хеҙмәтләндереүҙе үҙебеҙ башҡарасаҡбыҙ.
Тәүгеһенә ҡарағанда ҡеүәте кәмерәк булған ике газ ҡаҙанлығы рудниктың автотранспорт предприятиеһын, ремонт-механика цехын, яғыулыҡ-майлау материалдары келәтен һәм нейтралләштереү станцияһын йылылыҡ менән тәьмин итәсәк. Үҙйылға руднигының энергохужалығын яңыртыуға 190 млн. һумдан ашыу аҡса сарыф ителгән, шул иҫәптән, яңы ҡаҙанлыҡтар төҙөүгә 53,6 млн һум йүнәлтелгән. Был объекттар сафҡа ингәс, йәмғиәт Межозерный ҡасабаһындағы сит ҡулланыусыларҙы йылылыҡ менән тәьмин итеүҙе тулыһынса туҡтатты.
Заманса ҡорамалдар йылылыҡ менән тәьмин итеү системаһын модернизациялау программаһы сиктәрендә төҙөлгән. Ошо көндәрҙә объекттарҙы тантаналы рә-үештә файҙаланыуға тапшырҙылар. Заманса ҡаҙанлыҡ Үҙйылға руднигының производство майҙансығын йылылыҡ менән тәьмин итәсәк.
- Объекттың сифаты менән ҡәнәғәтбеҙ, ойошма үҙенә алған йөкләмәне ваҡытында башҡарҙы. Әлбиттә, быйылғы йылытыу миҙгеле үтмәйенсә баһа биреү ир-тәрәк. Яңы ҡаҙанлыҡтарға күсеү программаһы артабан да дауам итәсәк, - тине Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының генераль директоры, БР Дәүләт Йы-йылышы - Ҡоролтай депутаты Зәкәриә Ғибәҙуллин.
- Ҡаҙанлыҡты тау-байыҡтырыу комбинатының мөрәжәғәте буйынса 10 июлдә төҙөүгә тотондоҡ. Ике ай ҙа үтмәне объект тулыһынса әҙер булды, 27 сентябрҙә эшләй башланы. Әлеге ваҡытта ҡорамал автоматик режимға күсерелгән, йәғни үҙаллы эшләй, - тип белдерҙе Силәбе ҡалаһының «Генерация ҡорамалдары» компанияһының генераль директоры Игорь Сироткин.
Быға тиклем предприятие объекттары һәм Межозерный ҡасабаһындағы сит ҡулланыусылар йылылыҡ менән Үҙйылға руднигының иҫке ҡаҙанлығы ярҙамында тәьмин ителгән. Шуны ла билдәләргә кәрәк, иҫке объектта утыҙ ете кеше эшләһә, яңы ҡорамалдарҙы иһә йәмғеһе алты кеше генә контролдә тотасаҡ. Иҫке ҡаҙанлыҡты киләсәктә административ бина итеп үҙгәртергә ниәтләйҙәр.
Яңы объект менән беҙгә лә яҡындан танышыу форсаты эләкте. Йылытыу системалары урынлаштырылған бина иркен, яҡты. Иҫәпләгестәрҙә, ниндәй ҡеүәттә күпме йылылыҡ сарыф ителгәне күренеп тора. Ҡорамал газ һәм дизель яғыулығы ярҙамында эшләй.
Андрей Кряжевских әлегә тиклем иҫке ҡаҙанлыҡта эшләгән. Айырманың һиҙелерлек булыуын ул да билдәләне:
- Ҡаҙанлыҡты бер туҡтауһыҙ ҡарап тороу кәрәкмәй, барлыҡ эштәр менән контролер идара итә. Беҙ иһә система күрһәткестәренең дөрөҫлөгөн генә тикшерәбеҙ. Гарантия ваҡыты үткәс, техник хеҙмәтләндереүҙе үҙебеҙ башҡарасаҡбыҙ.
Тәүгеһенә ҡарағанда ҡеүәте кәмерәк булған ике газ ҡаҙанлығы рудниктың автотранспорт предприятиеһын, ремонт-механика цехын, яғыулыҡ-майлау материалдары келәтен һәм нейтралләштереү станцияһын йылылыҡ менән тәьмин итәсәк. Үҙйылға руднигының энергохужалығын яңыртыуға 190 млн. һумдан ашыу аҡса сарыф ителгән, шул иҫәптән, яңы ҡаҙанлыҡтар төҙөүгә 53,6 млн һум йүнәлтелгән. Был объекттар сафҡа ингәс, йәмғиәт Межозерный ҡасабаһындағы сит ҡулланыусыларҙы йылылыҡ менән тәьмин итеүҙе тулыһынса туҡтатты.
- Оҡшаш яңылыҡтар
- Комментарийҙар
Иҫке «яңы» тепловоз
Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының тимер юлы цехы паркы яңы тепловоз менән тулыланыуын ишеткәс, шундуҡ локомотивты үҙ күҙебеҙ менән күрергә ашыҡтыҡ. ... Тотош уҡырға
Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының тимер юлы цехы паркы яңы тепловоз менән тулыланыуын ишеткәс, шундуҡ локомотивты үҙ күҙебеҙ менән күрергә ашыҡтыҡ. ... Тотош уҡырға
Һаҡсыл ҡараш кәрәк
Уҙған йома БР-ҙың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев эш сәфәре менән Учалыла булды. Ҡала-район предприятиеларының экологик хәле... Тотош уҡырға
Уҙған йома БР-ҙың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев эш сәфәре менән Учалыла булды. Ҡала-район предприятиеларының экологик хәле... Тотош уҡырға
.. санаңды йәй әҙерлә
Йәй миҙгеленең яртыһы үтеп тә бара, тимәк һыуыҡ көндәргә лә күп ҡалманы. Арбаңды - ҡыш, санаңды йәй әҙерлә, ти халыҡ мәҡәле. Һауа температураһы ноль... Тотош уҡырға
Йәй миҙгеленең яртыһы үтеп тә бара, тимәк һыуыҡ көндәргә лә күп ҡалманы. Арбаңды - ҡыш, санаңды йәй әҙерлә, ти халыҡ мәҡәле. Һауа температураһы ноль... Тотош уҡырға
Кескәйҙәргә һөйөнөс
Ниһайәт, ҡалабыҙҙың Рәсәй урамында урынлашҡан 220 урынлыҡ 18-се балалар баҡсаһы ишектәрен асты. Мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы 2012 йылда... Тотош уҡырға
Ниһайәт, ҡалабыҙҙың Рәсәй урамында урынлашҡан 220 урынлыҡ 18-се балалар баҡсаһы ишектәрен асты. Мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы 2012 йылда... Тотош уҡырға
Яңы завод асылды
«Техноплекс» заводы төбәгебеҙҙә тотороҡло эшләп килгән сәнәғәт предприятиеларының береһе. Тирә-яҡҡа ул заманса төҙөлөш материалдары: йылылыҡ һаҡлау... Тотош уҡырға
«Техноплекс» заводы төбәгебеҙҙә тотороҡло эшләп килгән сәнәғәт предприятиеларының береһе. Тирә-яҡҡа ул заманса төҙөлөш материалдары: йылылыҡ һаҡлау... Тотош уҡырға
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
- Ғинуар 2018 (11)
Декабрь 2017 (40)
Ноябрь 2017 (39)
Октябрь 2017 (36)
Сентябрь 2017 (20)
Август 2017 (23)
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ғаилә йылы буласаҡ
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылды...
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылды...
Изге ғәмәл менән үткәрәйек
Мөхәммәт пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм Миләди иҫәп...
Мөхәммәт пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм Миләди иҫәп...
Төклө аяғың менән - Һары Эт, ырыҫлы һәм имен бул!
Эт йылын өйҙә һәм иң яҡын кешеләр менән ҡаршы...
Эт йылын өйҙә һәм иң яҡын кешеләр менән ҡаршы...
Балҡып китте мәҙәниәт йорто
Капиталь ремонт үткәндән һуң тантаналы рәүештә...
Капиталь ремонт үткәндән һуң тантаналы рәүештә...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
Башҡортостан Хөкүмәтендә ташҡынға ҡаршы республика комиссияһының сираттағы ултырышы булды. Уны Башҡортостан Республикаһының Йәмәғәт хәүефһеҙлеге советының ведомство-ара секретары Марат Мәһәҙиев алып барҙы. Ултырышта комиссия ағзалары республикала яҙғы ташҡынға әҙерлек хаҡында һөйләне, саралар планын ҡараны.
Башҡортостан Хөкүмәтендә ташҡынға ҡаршы республика комиссияһының сираттағы ултырышы булды. Уны Башҡортостан Республикаһының Йәмәғәт хәүефһеҙлеге советының ведомство-ара секретары Марат Мәһәҙиев алып барҙы. Ултырышта комиссия ағзалары республикала яҙғы ташҡынға әҙерлек хаҡында һөйләне, саралар планын ҡараны.
Төп доклад менән Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев сығыш яһаны. Тәүҙә ул республикала һуңғы арала барлыҡҡа килгән сәйәси партияларҙың төбәк бүлексәләре етекселәре менән танышты. Хәҙер республикала теркәлгән партиялар һаны 36-ға еткән.
Рөстәм Хәмитовҡа бөгөн үк мөрәжәғәт итергә мөмкин. Башҡортостан Президенты серверында tv@bashkortostan.ru тигән махсус электрон почта адресы барлыҡҡа килде. Һорауҙарҙы республика башлығы шәхсән үҙе ҡараясаҡ, иң ҡыҙыҡлы һәм әһәмиәтлеләренә тура эфирҙа яуап бирәсәк. Бындай форматта Рөстәм Хәмитов тәүге тапҡыр ғына һөйләшмәй.
Ватан һәм донъя мәҙәниәте ауыр юғалтыу кисерҙе. Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, күренекле прозаик, шағир, драматург, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, ҙур йәмәғәт эшмәкәре Николай Васильевич Асанбаев (Нәжиб Асанбаев) 92-се йәшендә вафат булды.
Н.В. Асанбаев 1921 йылдың 7 ноябрендә Башҡортостандың Баҡалы районындағы Ахман ауылында тыуған. 1939 йылда Өфө финанс техникумын тамамлағандан һуң К.А. Тимирязев исемендәге Башҡортостан педагогия институтына уҡырға инә.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас та Нәжиб Асанбаев Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла, Рязань артиллерия училищеһын тамамлай.
Ҡыш бит, ауылға килеп инһәң, урамда берәйһен осратырмын тимә. Алан-йолан ҡаранып, урынымда бер аҙ тапаныуға бире яҡҡа килгән "Беларусь" күренде. "Мәктәпте үткәс, икенсе тыҡрыҡ мөйөшөндә блоктарҙан һалынған ике ҡатлы аҡ йорт шул Ғөбәйтулла Иҫәнсуриндыҡы булыр", — тип өйрәтеп ебәрҙе тракторсы.
— Хужа өйҙә юҡ: умарталығына киткәйне.
Тәме телеңде йоторлоҡ, сифаты юғары, берәгәйле, хуш еҫле ауыл әпәкәйе. Ауыл икмәге, тим, сөнки ҡомалаҡтан баш яһап эшләнгән икмәкте һәр саҡ өй мейесендә генә осратырға мөмкин ине. Шуныһы ҡыуаныслы: бөгөн ҡомалаҡ икмәген Йылайыр районының Матрай ауылында урынлашҡан шәхси эшҡыуар Әлиә Кәримованың икмәкханаһында ла һатып алырға мөмкин.
Гәзит-журналдарға, бигерәк тә милли баҫмаларға яҙылыуҙың кәмеүе тураһындағы “Почтаны ябабыҙ, тиҙәр” тигән мәҡәлә борсолоуҙарҙы арттырып ебәрҙе. Был хат Ғафури районының Йөҙимән ауылы халҡы исеменән килгән.
“Үҙебеҙ халыҡтың көнкүреш шарттарын яҡшыртыу тураһында һөйләйбеҙ, ә үҙебеҙ шуның киреһен эшләйбеҙ түгелме?” – тип яҙа, оло хафаға төшкән ауыл халҡы. Һәр хәлдә, почта бүлексәләренең эшмәкәрлеге — республика халҡының күңелен борсоған төп проблемаларҙың береһелер ул.
– Йыйын һайын һыу мәсьәләһе күтәрелде, таралышҡанда һәр саҡ уны алдағы көндәрҙә хәл итергә вәғәҙә бирҙе етәкселек, – ти Дүртөйлө ауылында ғүмер итеүсе шәхси эшҡыуар Николай Волков. – Ниңәлер киләһе һөйләшеү тағы шул бер балыҡ башын сәйнәү менән башлана ине. "Шул тиклем дә хәл ителмәҫтәй проблемамы икән ни?" тип аптырай торғайным. Теләк тирәкте йыға тигәндәй, уға тотоноуым да шул һорауға яуап бирергә тырышыуымдан.
Әйткәндәй, ул – районда һыу үткәреү лицензияһына эйә булған берҙән-бер эшҡыуар.
Был саранан һуң фронт Владимир Путиндың сәйәсәтен хуплаусыларҙы берләштергән йәмәғәт хәрәкәте булараҡ теркәләсәк. Конференцияға Рәсәй Президентының 200-ҙән ашыу ышаныслы кешеһе һәм 500-ҙән ашыу вәкил килгән. Социаль темаға арналған “түңәрәк өҫтәл”дәр ойошторолдо. Күтәрелгән темаларҙың барыһы ла халыҡ фекерен өйрәнгәндән һуң тәҡдим ителгән.
Урман-тау ҡосағындағы Белоретта бының буш һүҙ булмауына йәнә бер инандым.
Магазинда ла, туҡталыштарҙа ла гел бер үк һүҙҙе ишетергә тура килде.
– Ҡара, һаман да урынында ултырыуына иҫем китә.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Байрам концертына рәхим итегеҙ!
Байрам концертына рәхим итегеҙ!
Иртәгә Республика көнө алдынан Өфө халҡын матур тамаша көтә. М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәһендә Нурия Ирсаева, Фидан Гафаров, Татьяна Никанорова, Йәмил Әбделмәнов, Дилара Иҙрисова, Иҙрис Ғәзиев, Гөлсинә Мәүлекәсова һәм Илдар Манапов кеүек сәхнә оҫталары сығыш яһай. Концерт программаһына тик иң яҡшы, сағыу номерҙар индерелгән.
Тамаша киске сәғәт 7-лә башлана.
Тамаша киске сәғәт 7-лә башлана.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
А. Д. Нечаев дауаханаһы
А. Д. Нечаев дауаханаһы — төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты,Новочеркасскиҙа, Ростов өлкәһендәге архитектура һәйкәле. Ҡаланың Комитет урамы 64-се һанлы йортонда урынлашҡан[1].
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Новочеркасск ҡалаһының Комитет урамындағы, 64-се һанлы йорто ике ҡоролманан тора. Шуға күрә бәлки, тикшеренеүселәр йортҡа нигеҙ һалыу датаһын төрлөсә атайҙар. Сығанаҡтарҙың береһендә йорт XIХ быуат уртаһында төҙөлгән, икенсеһендә — 1912 йылда төҙөлгән тип күрһәтелгән.
Бер ихатала ике йорт урынлашҡан, уларҙың береһе урам ҡыҙыл һыҙығынан эстәрәк, икенсеһе башҡа йорттар менән бер рәттә тора. Хәҙер был бинала физиотерапия бүлеге эшләй. Ике йорт араһы сүкеп эшләнгән металл кәртә менән тоташҡан. Йортто төҙөүселәр төрлө стиль элементтарын ҡулланғандар — бында модерн, классицизм, барокко һәм ренессанс элементтары осрай. Бер ярым ҡатлы бина тәүҙә төҙөлгән тип фаразлана. Уның фасады ризалит менән айырылған өс өлөшлө симметрик композициялы. Йорт ҡабырғаларында рельефлы композициялар, унда ҡулына бала тотҡан ҡатындар һыны бар. Пилястрлы тәҙрә йөҙлөктәре көмбәҙле портик рәүешендә тамамланған. Йорт кәрнизе биҙәкле, унда ҡабырсаҡтар бар. Йортҡа инеү порталы төҙөлөш барышында бейек цоколға күтәртелеп ҡуйылған. Йорт ихатаһында фонтан урынлашҡан.
Был йорт адресы буйынса 1912 йылда архитектор М. И. Попов проекты буйынса яңы йорт төҙөлгән[2]. Йортта 10 койкалыҡ шәхси дауахана урынлашҡан. Унда билдәле табиптар — аталы- уллы Нечаевтар эшләгән. Дауаханала һыу һәм электр-яҡтылыҡ менән дауалағандар. Дауаланыу бында түләүле булған. Совет осоронда бинала нервы ауырыуҙар бүлеге эшләй. 1992 йылда йорт мәҙәни мираҫ объектты тип таныла һәм закон менән һаҡлана.


text:
Конфуций
Конфуций — Боронғо Ҡытай фәйләсуфы. Ул кешелекте кеше сифаттары тураһында өйрәтә.
Кешелекле кеше сифаттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кешелеклелек
- Ғәҙеллек
- Йолаларға тоғролоҡ
- Аҡыллылыҡ
- Эскерһеҙлек
Cәйәси ҡараштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Конфуций белемден нигеҙе — яҡышылыҡ приницбы тиа иҫәпләгән. Идара иткән кешеләр идеал булырға тейештәр. Уларҙын йәшәйеше йолаларға буйһонорға тейеш. Улар гуманист , бурысын үтәргә, белемгә ыгтылырға тейеш. Дәүләт — ҙур ғаилә. Ил башлығының маҡсаты халыҡты ашатыу һәм өйрәтеү. Байҙарға һәм ярлылыларға бүленеү насар түгел.
Конфуций буйынса йенәйәт өсөн язаны ҙурайтыу йәмғиәттә йенәйәтселекте кәметмәй.


text:
Йырып сыҡҡыһыҙ мәсьәлә
Уның эшендә Дәүләт Думаһының Граждандар, енәйәт, арбитраж һәм процессуаль закондар сығарыу комитеты рәйесе, “Рәсәй юристары ассоциацияһы” Бѳтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Павел Крашенинников, “Рәсәй юристары ассоциацияһы”ның Башҡортостан бүлексәһе Попечителдәр Советы рәйесе, “Эшлекле Рәсәй” Бѳтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы рәйестәше Андрей Назаров, муниципаль район-ҡала хакимиәте башлыҡтары һәм башҡа рәсми вәкилдәр ҡатнашты.
Ултырышта «Башҡортостан Республикаһында граждандарҙың торлаҡ хоҡуғын яҡлау» темаһы
ҡаралды. Белорет муниципаль район хакимиәте башлығы Владислав Миронов ҡануниәттә торлаҡ алыуға хоҡуғы булған граждандар категорияһына торлаҡ биреүҙә алға китеш күҙәтелеүе, әммә быға бәйле проблемаларҙың да булыуы һәм уны муниципаль район хакимиәте кѳсѳ менән генә йырып сығыу мѳмкин түгеллеге тураһында һѳйләне. Муниципаль фонд иҫәбенә йыл һайын 3-4 фатир алына, әммә улар ғына проблеманы хәл итә алмай, сѳнки әлеге ваҡытта Белоретта 500-ҙән ашыу йәш ғаилә торлаҡҡа сиратҡа торған. “Торлаҡ мәсьәләһен хәл итеү ѳҫтѳнлѳклѳ бурыстарҙың береһе. Әлеге ваҡытта шәхси торлаҡ күпләп тѳҙѳлә. Әлбиттә, уларға ла инфраструктура үткәрергә кәрәк. Был йәһәттән республиканың ярҙамы талап ителә”, - тине Владислав Миронов.
Павел Крашенинников Рәсәй ҡануниәтендә торлаҡ мәсьәләләре ниндәй закондарға таянып кѳйләнеүе тураһында һѳйләне. Башҡортостан Республикаһы прокуроры урынбаҫары Виктор Логинов граждандар мѳ- рәжәғәте буйынса тикшереүҙәр үткәреү һѳҙѳмтәһендә 3,5 меңдән ашыу закон боҙоу осрағы асыҡланыуы, үҙидара органдары Бѳйѳк Ватан һуғышы ветерандарына һәм тол ҡатындарға торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса ҡануниәтте йыш боҙоуы тураһында билдәләп үтте. Башҡортостан Республикаһындағы кеше хоҡуҡтары буйынса уполномоченный Рим Ҡәйүмов иҫке йорттарҙан кешеләрҙе күсереү ѳсѳн 12 млрд. һум аҡса талап ителеүе, 1980 йылдарҙан бирле торлаҡҡа сиратта торғандар булыуы, бѳгѳнгѳ кѳндә кешеләрҙең торлаҡ-коммуналь хеҙмәткә түләгәндә нимә ѳсѳн иҫәпләшеүҙәрен аңламауы, торлаҡ контроле был ѳлкәлә күп боҙоуҙар асыҡлауын аныҡ миҫалдарға таянып һѳйләп үтте. Алданған ѳлѳшсѳләр, йорттары янғандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү ѳсѳн маневр фондының әле һаман булдырылмауы тураһындағы проблемалар ҙа ситтә ҡалманы уның сығышында.
- Бѳгѳн беҙҙең граждандар бушлай торлаҡ бирелеүенә ышанмай. Рәсәй халҡының 32 проценты бер-ике йыл эсендә торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж. Шул уҡ ваҡытта ҡала үҫтереү сәйәсәте юҡ. Торлаҡ тѳҙѳүселәр ҙә ер биләмәһен теркәүҙә, инфраструктура селтәрҙәренә тоташтырыуҙа бихисап кәртәләргә осрай, - тип сығыш яһаны Андрей Назаров.
«Рәсәй Юристар ассоциацияһы»ның Башҡортостан Советы бүлексәһе рәйесе урынбаҫары, Совет ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы Адвокаттар палатаһы Президенты, республиканың Адвокаттар коллегияһы президиумы рәйесе Булат Йомадилов быйыл торлаҡ мәсьәләһе буйынса 2 меңдән ашыу кеше яҡлау эҙләп адвокаттарға мѳрәжәғәт итеүен белдерҙе. «Күп мѳрәжәғәттәр идара иткән компанияларҙың яһалма рәүештә коммуналь хеҙмәттәргә хаҡтарҙы арттырыуына бәйле, сѳнки торлаҡта йәшәгәндәр менән был компаниялар араһында асыҡлыҡ юҡ, халыҡ аҡсаның ҡайҙа киткәнен белмәй», - тине Булат Йомадилов. Дәүләт теркәүе, кадастр, картография федераль хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе Игорь Шеляков торлаҡ һатып алған саҡта страховкалау сараһы халыҡты кѳтѳлмәгән хәлдәрҙән аралауға булышлыҡ итеүе хаҡында һѳйләне. Шулай уҡ фатирҙарын хосусилаштырыу буйынса мѳрәжәғәт иткәндәрҙең кәмеүен әйтеп үтте.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы башлығы Алексей Изотов йәшәүгә яраҡһыҙ йорттарҙан халыҡты күсереү ауыр барыуын, быға етерлек кимәлдә аҡса бүленмәүен, тѳҙѳлѳш компанияларының был хаҡҡа риза булмауын әйтте. Әлеге ваҡытта торлаҡ федераль һәм республика фонды аҡсаһынан бирелә. Павел Крашенинников та торлаҡҡа бәйле ҡануниәттә ҡытыршылыҡтарҙың күплеге менән килеште һәм Дәүләт Думаһы был йәһәттән планлы эш алып барыуы тураһында белдерҙе. Уның фекеренсә, торлаҡ хосусилаштырыу муниципаль торлаҡты тѳҙѳүҙе туҡтатыуға килтергән. Ултырыш аҙағында “Рәсәй Юристар ассоциацияһы”ның Башҡортостан бүлексәһе рәйесе Фәим Мѳхәмәтшин Краснокамала урындағы ассоциацияның бүлексәһе асылыуы тураһында һѳйләп үтте. “Йортһоҙлоҡ бахырлыҡҡа, үҙеңде меҫкен тойоуға килтерә. Шуның ѳсѳн Рәсәйҙә кешенең кешегә түгел, үҙенә лә ихтирамы юҡ”, - тигән юлдарҙы уҡығайным республика баҫмаларының береһендә. Оҙаҡ йылдар Башҡортостан телевидениеһында эшләгән ҡатын фатир алыуға ѳмѳтѳн ѳҙгәс, сит илгә сығып китә һәм унда аҡса эшләп, үҙенең күптәнге хыялын тормошҡа ашыра. Ѳфѳнән фатир алғас ҡына ул үҙен бәхетле итеп тоя. Беҙҙең илдә һәр кем үҙен бәхетле иткән лайыҡлы закондар тиҙерәк сыҡһын ине...
Р. МУСИНА.


text:
Тыныслыҡ һаҡлағыҙ31-08-2012, 00:15 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға
Дәғүәлә тауарҙы ҡайҙан һәм ҡасан һатып алыуығыҙ, ниндәй етешһеҙлектәр табылыуы күрһәтелергә, “Ҡулланыусылар хоҡуғын һаҡлау” Законына таянып, талаптарығыҙ белдерелергә тейеш. Әгәр ҙә тауар гарантияла, уның һаҡлау срогы, шулай уҡ һатып алғандан башлап ике йыл ваҡыт үтмәгән икән, сифатһыҙ тауарға ҡарата биш төрлө дәғүә белдерергә мөмкин. Үрҙә телгә алынған Закондың 18-се статьяһының 1-се пунктына ярашлы, ошо бишәүҙең береһен һайлағыҙ, сөнки һәр талаптың үҙ үтәлеү срогы бар. Тауар чегы булыу-булмауҙың әһәмиәте юҡ – ул һеҙҙең талапты үтәүҙән баш тартыуға нигеҙ була алмай.
Дәғүәне ике нөсхәлә эшләгеҙ. Үҙегеҙгә ҡалдырылғанына сауҙа нөктәһенең рәсми мисәтен, һатыусының имзаһын ҡуйҙыртып алығыҙ. Баш тарталармы? Ғаризағыҙҙы заказлы хат менән магазиндың юридик адресына ебәрегеҙ. Әгәр ҙә тауарҙы бәләкәй сауҙа нөктәһендә һатып алғанһығыҙ икән, ике шаһит табып, һатыусының ҡул ҡуйырға баш тартыуын документаль рәүештә теркәгеҙ. Эш судҡа барып етһә, быларҙың кәрәге тейәсәк.


text:
Яңы йылдан яңы ҡарҙар яуасаҡ, өр-яңы тормош башланасаҡ, тип көтөү яңылыш. Яңылыҡ, яңы һулыш һәр кемдең шәхсән ҡарарына бәйләнгән. Тәүәккәлләп, үҙгәрешкә аҙым һайлап, яңыса йәшәй башлау ғына һөҙөмтәһен көттөрмәҫ. Үҙең теләмәһәң, һине бер кем дә үҙгәртә алмай шул. Тормоштоң тигеҙ генә юлдан тотороҡло барыуы – үҙе бәхет, тигәйне бер танышым. Дуҫтарҙың һыналғаны, таныштарҙың өйрәнелгәне яҡшы булған кеүек, ниндәйҙер яңылыҡты ҡабул итеп алыу, билдәһеҙ юлдан китеү үҙе батырлыҡ талап итә. Үҙеңдең ғүмерлек инаныуҙарыңды үҙгәртергә тура килеүе ихтимал. Уңыш теләп, иманың юлдаш булһын, тигәндә ололар, моғайын да, үҙ-үҙеңә хыянат итмәй, йөрәгең ҡушҡанса барыуҙы ла күҙ уңында тоталыр. Барына шөкөр итеп, булғандың ҡәҙерен белеүҙе, сама тойғоһон юғалтмауҙы тоғро юлдаш итеп алғандар отолмай. Юҡҡа көйөп, борсолоп йөрөүҙәр шатлыҡ, ҡыуаныс тәмен татыуҙан мәхрүм итә. Ҡаршылыҡтарға бирешмәй, йәшәүҙе яратҡан, әйләнә-тирәләгеләргә хөрмәт менән ҡарағандар сикһеҙ һоҡланыу уята. Ерҙә ярай ҙа шундайҙар бар, тип һөйөнәһең. Ундайҙарға һыйынғы килә. Уларҙың йылыһы ҡанаттарҙы яҙа, тау-тау эштәр атҡарырға дәртләндерә. Изгелек кешене тауҙай бейегәйтә, йөрәген аса, күңелен таҙарта. Рухи бейеклек ынтылған үрҙәребеҙҙең, уңыштарыбыҙҙың береһе булырға тейеш.
Өләсәйем һәр ваҡыт: «Бәндәләргә бәлә итмә, Аллам», – тип теләр ине. Кеше көнөнә ҡалыуҙан ҡурҡыу түгел, ә үҙеңде үҙең ҡарау, сәләмәтлектең ниндәй бәхет икәнен тойған бит ул! Аяҡ-ҡулың теүәл, аҡылың камил икән – башҡаһы өсөн борсолорға урын юҡ. Иҫән булғанда, барыһы ла ваҡыты менән киләсәк. Ҡайһы ваҡыт сабырлыҡ етмәй, уйҙарҙы тәртипкә һалып, уңышҡа көйләнеү, яңылыҡтарҙы, кешеләрҙе, яҙмышыбыҙға яҙған хәл-ваҡиғаларҙы күнеп ҡабул итеү етмәй.
Ә күңел барыбер шатлана: яңы көн тыуыуға, яңы яуған ҡарҙарға, яңы ғына аяҡ баҫҡан өр-яңы йылға. Ҡыуаныс, бәхет менән яҡтыра һәм башҡаларҙы ла йылыта белеү – кешеләрҙең бер-береһенә илткән иң ҙур бүләгелер. Яңы йылды ла «Башҡортостан ҡыҙы» менән ҡаршылауығыҙ, баҫмабыҙға тоғро ҡалыуығыҙ беҙҙең өсөн ҙур шатлыҡ. Яңы йылыбыҙ ҡотло булһын, донъялар имен торһон, күңел бөтөнлөгө, һаулыҡ, мөхәббәт теләйбеҙ!
Гөлназ ҠОТОЕВА.