c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 332
ПЕДАГОГИКА ИНСТИТУТЫ, Б а ш ҡ о р т о с т а н ғ и л м и ‑ т и к ш е р е н е ү п е д а г о г и к а и н ‑ с т и т у т ы, 1932 й. ғин. Өфөлә Тимирязев К.А. исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының педология өлкә кабинеты һәм Башҡортостан ғилми‑тикшеренеү институтының педология‑пед. секцияһы базаһында Башҡ‑н марксистик‑ленинсы педагогика һәм педология ҒТИ булараҡ асыла, 1932 й. сент. алып Башҡ‑н педагогика ҒТИ, 1938 й. Респ. методика кабинетына үҙгәртелә. БАССР Мәғариф ХК ҡарамағында була, 1936 й. башлап К.А.Тимирязев ис. Башҡ. пед. ин‑ты составында. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: башҡ. мәктәбендә айырым фәндәрҙе уҡытыу методикаларын эшләү, башҡ. һәм татар телдәрендә дәреслектәр яҙыу, респ. мәктәптәре эшен анализ‑ лау һәм тәжрибәһен дөйөмләштереү, методик ярҙам күрһәтеү, уҡытыусылар кадрҙарының квалификацияһын күтәреү һ.б. Институт составында педология, политехнизация һәм ба‑ лалар коммунистик хәрәкәте кабинеттары, 1932 й. июленән программа‑методика, пед., балалар хәрәкәте һәм коммунистик тәрбиә секторҙары, 1934 й. алып ш. уҡ шәхси методикалар бүлеге эшләй. Институтҡа 3 база мәктәбе беркетелә. Институтта 11 ғилми хеҙм‑р, 1933 й.— 14, ш. иҫ. 7 доцент, эшләй. Милли мәктәптәр өсөн 30‑ҙан ашыу дәреслек һәм методик ҡулланма нәшер ителә. Институт хеҙм‑рҙәре башҡа милләттәр өсөн мәктәптәрҙең һәм башҡ. политехник мәктәбенең тарихын өйрәнә, респ. халыҡ мәғарифы тарихы б‑са документтар йыйыуҙы тормошҡа ашыра, Баймаҡ р‑ны милли мәктәптәренә һәм Өфө мәктәптәренә ғилми экспертизалар, Балаҡатай һәм Дыуан р‑ндарында һ.б. уҡыусылар конференцияларын үткәрә. Дир.: Б.Г.Яҡупов (1932 й. алып), Т.Г.Ельменёв (1932 й. сент. алып), Ә.Ә.Йәнекәев (1933 й. июленән алып).
Ю.В.Ергин
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Буласаҡ ил һаҡсылары ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш? Ҡыйыу, батыр, аҡыллы, тиерһегеҙ. Дөрөҫ, улар рәтенә сәләмәт тормош яҡлыларҙы, спорт һөйгәндәрҙе лә индерергә кәрәк. Интернат-гимназияның VIII «А» синыфы уҡыусылары ошо сифаттарға эйә булырға тырыша ла инде.
Ватан һаҡлау – изге бурыс, тиеп, Әрмеләргә китә егеттәр. Оҙаталар ата-әсәләре, Оло юлға теләп теләктәр.
Уҡыусыларҙың Бөтә Рәсәй олимпиадаһында VIII синыф уҡыусыһы физиканан II урын алды, тип яҙҙылар, әммә исем-шәрифтәрен атамағайнылар. Баҡһаң, ул республика инженер интернат-лицейынан Тамерлан Әфләтунов икән. Вәт, маладис егет! Үҙенән өлкәнерәктәрҙең танауына сирткән бит. Ул – Учалы ҡалаһынан. Бында VII синыфҡа, ҙур конкурсты уңышлы үтеп, уҡырға алынған. Баш ҡалала белем алыуына бик ҡыуана. Өфө Өфө инде, мәғариф …
Continue reading ‘Лицей данын яҡлайҙар’ »
Тыуған ауылымда үҙенсә тарих һаҡлаған матур ғына исемле урындар бихисап: Сигүҙ шишмәһе, Тәкәл тауы, Ҡайрағалған йылғаһы, Ҡәнифә юлы… Шуларҙың береһе Янбраҡ тауы тураһында һөйләп үткем килә һеҙгә.
Шәкир олатай Ишмөхәмәтов 1926 йылда Бөрйән районының Ғәлиәкбәр ауылында, үҙе һөйләүе буйынса, кешеләр йәйләүгә күскән ваҡытта, июнь башында, Йылҡы алып ҡасҡан йәйләүендә донъяға килә. Уның бала сағы бик ауыр була. Йәшләй генә әсәһе үлеп ҡала. Шәкир олатай ике ҡустыһы, бер һеңлеһе менән үгәй әсә ҡулында үҫә. Ғәлиәкбәр ауылында ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, промколхозда төрлө эштәр …
Continue reading ‘Олатайым яу юлы үткән’ »
Өсөнсө мәсьәлә Аҡтар башлай ҙа ике йөрөштән мат ҡуя. Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крһ3, Ла8, Лd3, Сb6, Сg6 (5 фигура), ҡаралар – Крf4 (1 фигура). Был миниатюраның авторы – И. Тейлор (1878). Аҡ фигураларҙың береһе тәүге йөрөштә үк көтөлмәгән һөжүм өсөн уңайлы булған шаҡмаҡҡа күсеп ултыра. Сиселештең ике вариантын табырға.
Ҡәҙерлебеҙ Ишкилде Сабир улы 1958 йылдың 23 февралендә Рафиҡ ауылында донъяға килгән. Бала сағы ошонда, Таналыҡ йылғаһы буйында, үткән. Башланғыс мәктәптән һуң уҡыуын Өфө ауылында дауам итә. Хеҙмәт юлын, VIII синыфты тамамлағас, «Һарыкүл» бүлексәһендә башлай. Һуңынан әрме сафына алына. Ҡайтҡас, эшен дауам итә. 1985 йылда әсәйем Сания Әхмәҙулла ҡыҙы менән сәстәрен сәскә бәйләйҙәр. Татыу, тырыш …
Continue reading ‘Атайыбыҙ – терәгебеҙ’ »
Башҡорт малайҙарын борон-борондан Тыуған илен, ерен һаҡлар өсөн көслө, ҡыйыу, етеҙ итеп үҫтергәндәр. Уларҙы оҫта көрәшергә, уҡтан мәргән атырға өйрәткәндәр. Был сифаттар бөгөн дә бик кәрәкле.
Атайым Радик Нәзиф улы Томск ҡалаһында эске эштәр ғәскәрендә хеҙмәт иткән, һуғыш ҡоралдары етештерә торған заводты һаҡлағандар. Ул водитель булған, һалдаттарҙы йөрөткән. Әрмелә саҡта спорт менән шөғөлләнгән, һуғыш һөнәрҙәренә өйрәнгән: төндә лә, көндөҙ ҙә автоматтан сәпкә атҡандар. Яҡшы хеҙмәт иткәне өсөн I һәм II дәрәжә билдәләр менән бүләкләнгән. Олатайым менән өләсәйем Рәхмәт хаты алып ҡыуанған.
Ҡапыл ғына ғашиҡ булабыҙ. Холҡо ниндәй булыуға ҡарамаҫтан, уйламаған кешене оҡшатаһың да ҡуяһың. Юҡ икән, артыңдан йүгереп, күтәреп йөрөргә әҙер булһын, күңелгә ятмай. Һөйгәнеңдең насар сифаттарын күрмәйһең, ул хатта донъялағы иң изге йән кеүек тойола. Бына ниндәй оло көскә эйә ул һөйөү тойғоһо.


text:
- Подробности
- Просмотров: 409
КОЛЬЦОВА Элеонора Моисеевна (9.3.1946, Өфө), математик. Техник ф. д‑ры (1993), проф. (1996). РФ-тың почётлы юғары проф. белем биреү хеҙм‑ре (2004). Томск ун‑тын тамамлаған (1970). 1964—65 йй. 20‑се почта йәшниге пр‑тиеһында эшләй (Өфө). 1970 й. алып Мәскәүҙә: Машиналар эшләү проект‑конструкторлыҡ технология ин‑тында, 1972—74 йй. Бөтә Союз ауыр иреүсән металдар һәм ҡаты иретмәләр ғилми‑тикшеренеү һәм проектлау ин‑тында, 1978 й. алып Бөтә Союз химик реактивтар һәм айырыуса таҙа химик матдәләр ҒТИ‑нда эшләй, 1981 й. башлап Д.И.Менделеев ис. Рәсәй химия‑технология ун‑тында уҡыта, 2008 й. алып мәғлүмәт компьютер технологиялары каф. мөдире. Фәнни хеҙмәттәре кире ҡайтмаҫ процестар термодинамикаһы, синергетика теорияһы, химик технология процестарын һүрәтләү өсөн тура булмаған динамика өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә арналған. К. фракталь мөхиттәр, ш. иҫ. мембрана һәм фаза‑ара гетероген ҡатламдар аша масса күсерешен һүрәтләүсе ваҡыт арауығында үҙгәреүсе кәсер сығарылмалы тигеҙләмәнең яңы төрөн уйлап таба. 500‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 25 уйлап табыу авторы. РФ Хөкүмәтенең мәғариф өлкәһендәге пр. лауреаты (2002).
Хеҙм.: Системный анализ процессов химической технологии: процессы массовой кристаллизации из растворов и газовой фазы. М., 1983 (авторҙ.); Методы синергетики в химии и химической технологии. М., 1999 (авторҙ.); Моделирование синтеза углеродных нанотрубок. Саарбрюкен, 2012 (авторҙ.).
А.П.Жуков
Тәрж. Г.Ю.Ғатауллина


text:
«Беренсе» олимпиадаһының икенсе көнө.
2018 йылдың 4 июне көнө үткәрелгән «Беренсе» олимпиадаһының асыу тантанаһы уҡыусыларға яҡшы кәйеф, көләс йөҙҙәр һәм онотолмаҫлыҡ мәлдәр бүләк иткәндер тип ышанабыҙ. Олимпиада тантаналы шарттарҙа гимназия директоры Ләйсән Нурмөхәмәт ҡыҙы Фазлетдинованың йылы, ышаныслы, күңелдәргә дәрт-дарман бирер һүҙҙәре менән асылды.
Республиканан йыйылған уҡыусыларҙы сәләмләп гимназиябыҙҙың “Аҡйондоҙ” халыҡ бейеүҙәре ансамбле ҡыҙҙары “Бөрйән ҡыҙҙары” бейеүен башҡарһа, “Сулпылар-2016” телевизион конкурсында Гран-при яулаусы, Ғата Сөләймәнов исемендәге ҡурайсылар байрамы лауреаты Нур Собханғолов дәртле йырҙары менән сығыш яһаны. Олимпиаданың программаһы менән иһә уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса директор урынбаҫары Лүзә Хәбир ҡыҙы Шөғәйепова таныштырып китте.
Артабан көнө буйы төрлө түңәрәктәрҙә - ритмика, ҡурай, робот техникаһы, журналистика, көрәш, ҡағыҙ селтәрҙәр буйынса шаулап-гөрләп эш барҙы. Кисен башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары сығыштарынан ойошторолған дискотека ла уҡыусылар күңеленә хуш килде.
Ҡәҙерле дуҫтар! Олимпиадала үткән һәр бер көнөгөҙ файҙалы һәм уңышлы үтһен!


text:
22 декабрҙә театр сәхнәһендә Ш.Перро әҫәре буйынса (В.Ганзенко) «Итекле бесәй» әкиәтенең премьераһы була. Режиссеры- Илсур Ҡаҙаҡбаев.
- Һин бесәй, күҙҙәре уйнап торған йылғыр ата бесәй, күҙ алдыңа килтер... ул ниңә мырылдай, ниңә кешегә һырпалана, һыйпағанда ниңә осҡондар сығара, ҡойроғон болғап арҡаһын көмөрәйтә. Һинең бесәй икәнеңә сабыйҙар ышанырға тейеш... ә мин әлегә бик ышанмайым...
Әкиәттең репетицияһы бара, үҙе лә һомғол буйлы, сөм-ҡара күҙҙәре янып торған йәш режиссер Илсур Ҡаҙаҡбаевтың артистар менән эшләүен күҙәтеү үҙе бер тамаша.
Бала саҡтан уҡ барыбыҙға ла таныш, аҡыллы һәм изгелекле, ҡыйыу һәм хәйләкәр, ҡыҙыл итектәр кейгән бесәй тураһындағы әкиәт театр сәхнәһендә тәүге тапҡыр. Ни хаҡында һуң, инде нисәмә быуынды тәрбиәләгән, уйландырған, дәртләндергән, үлемһеҙ был әҫәр? Саҡ ҡына ундағы ваҡиғаларҙы хәтергә төшөрәйек: ағаларының береһенә тирмән, икенсеһенә - ишәк, ә кинйә малайға атаһынан мираҫҡа бесәй генә ҡала. Ағалары шулай ҡарар итә. Сөнки атаһы, кинйә улын иркәләп, эшкә дәртләндереп, ҡайсаҡ ул эшләмәһә лә, «быны кескәй улым эшләне», тип маҡтап, ярата. Ә өлкәндәргә был һис тә оҡшамай. Көнләшеүҙән шартлар сиккә еткән ағалары, атай үлгәс, ҡустыларына бесәйен тоттороп, сығарып ебәрә. Ә бесәй? Ул һис тә ябай бесәй булмай сыға! Мөғжизәле итек кейеп, мөғжизә артынан мөғжизә яһап, ярлы ғына хужаһын Принцесса һынлы Принцессаға өйләндереүгә ирешә! Ә нисек? Был хаҡта кескәй тамашасылар тик премьера көндө беләсәк.
Ролдәрҙә Урал Әминев, Айнур Ситдиҡов, Хәким Мортазин, Гөлнара Әмирова, Рима Ҡаһарманова, Гөлнара Ҡаҙаҡбаева һәм башҡа йәш артистар. Музыкаль яҡтан һәм сәхнә биҙәлеше ( ул урам бесәйҙәренең йырҙары, бейеүҙәре тиһеңме, ул Король һарайы, костюмдар тиһеңме – барыһы ла мауыҡтырғыс) үҙҙәре бер мөғжизә.
Шулай итеп, кескәй тамашасыларҙы сағыу, күңелле, заманса ҡуйылыштағы яңы йыл әкиәте - «Итекле бесәй» көтә.
Әкиәт рус һәм башҡорт телдәрендә 22 - 26, 28-30 декабрь көндәрендә 11.00, 13.00, 15.00 сәғәттәрҙә уйнала.


text:
- Подробности
- Просмотров: 250
ТУГАЙ, судан үләне сорты. 1978 й. Ә.Н.Биктимеров (БНИИСХ) тарафынан Бродская 2, Казанская, Камышенская скороспелая, Лунинская, Пензенская ранняя сорттарынан алынған үҙенән‑үҙе һеркәләнеүсе линияларҙы ҡатмарлы гибридлаштырыу ысулы м‑н сығарыла. Һабағы төҙ, бейеклеге 180—200 см, 5—7 быуын араһы бар, йығылмай. 65— 75%‑ын япраҡ ҡаплаған. Япрағы ҡыяҡлы, бөтә һабаҡ буйлап тигеҙ урынлашҡан. Сәскәлеге — тармаҡлы йәки ярым ҡыҫылған һепертке. Бөртөксәһе овал йәки түңәрәк. Орлоғо ҡуйы ҡыҙылдан ҡара ялтырауыҡлы төҫкә тиклем. 1000 орлоғоноң ауырлығы 12—14 г. Ҡоролоҡҡа, һыуыҡҡа сыҙамлы, уртаса өлгөрөүсән сорт, ҡыҙыл бактериаль таптар м‑н уртаса зарарлана. Вегетация осоро 95—105 көн. Уртаса уңдырышлылығы (ц/га): йәшел масса — 300 (иң күбе — 482, 2004 й.), бесән— 62, орлоҡ — 24; йәшел массала (ҡоро матдәгә күсереп иҫәпләгәндә) 8—10% сей протеин бар (Үҫемлекселек селекцияһы үҙәге, 2001—06). БАССР б‑са ҡулланылышҡа 1986 й. индерелгән, бөтә ауыл хужалығы зоналарында үҫтерелә.
Ф.Х.Лоҡманова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Рәсәй Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығын Юрий Серышев етәкләне
Рәсәй Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығын Юрий Серышев етәкләне Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Бөгөн Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәте Башҡортостан буйынса идаралығының ҡабаттан тәғәйенләнгән начальнигы Юрий Серышев менән осрашты. Быға тиклем ул Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәтенең Ингушетия Республикаһы һәм Әстрхан өлкәһе буйынса идаралыҡтары етәксеһе булып эшләгән.
Яңы етәксе менән Рәсәй Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәтенең кадрҙар идаралығы начальнигы Александр Котов таныштырҙы.
Осрашыуҙа бынан алда Рәсәй Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәтенең республика идаралығын етәкләгән Олег Гайденко ҡатнашты. Башҡортостан Башлығы Олег Гайденкоға яҡшы хеҙмәт иткәне өсөн рәхмәт белдерҙе һәм яңы вазифала уңыштар теләне.
Яҡтар республикала хәүефһеҙлекте тәьмин итеү мәсьәләләрен тикшерҙе һәм идаралыҡ коллективы алдында торған бурыстарҙы билдәләне.
http://www.bashinform.ru/news/1159395-upravlenie-fsb-rossii-po-respublike-bashkortostan-vozglavil-yuriy-seryshev/


text:
- Подробности
- Просмотров: 446
ИММУНОЛОГИЯ (иммунитет һәм ...логия), организмдың һаҡланыу үҙенсәлектәре, иммунитет механизмдары т‑дағы фән. Иммунобиология, иммуногенетика, иммунохимия, иммунопатология, клиник И. һ.б. бүленә.
Кеше И. Башҡортостанда фәнни тикшеренеүҙәр 1905 й. Өфөлә Пастер ст. асылғандан һуң башлана. 1915 й. уның базаһында ойошторолған Бактериология ин‑тында В.Н.Крыжановский етәкс. прививкалар өсөн 10‑дан ашыу препарат етештерелә, респ. клиникаларында тәүге серология лаб. асыла. 50—60‑сы йй. Өфө вакциналар һәм сывороткалар ҒТИ‑нда микробиология һәм эксперименталь И. бүлеге, 1969 й. В.В.Сперанский етәкс. тәүге иммунология лаб. булдырыла. 70‑се йй. алып Республика клиник дауаханаһында, Республика балалар клиник дауаханаһында, Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы институтында, Медицина университетында (Г.Е.Ефимов), Онкология диспансерында, Күҙ һәм пластик хирургия үҙәгендә (С.В.Сибиряк) клиник И. лаб., ш. уҡ Биология институтында (Ю.А.Хавкин), Өфө вакциналар һәм сывороткалар ҒТИ‑нда (В.А.Стригин), Нефтехимия һәм катализ институтында (Ю.А.Глухарев) иммунологик йүнәлешле лаб. ойошторола. БДМУ‑ла — иммуноэндокринология (Сперанский), иммуномикология (Ю.А.Медведев), иммуноэкология (Э.А.Имелбаева), иммунофармакология (Е.К.Алёхин, Д.Н.Лазарева, Н.А.Мофазалова), аллергология (Х.Х.Ганцева), иммунопатология (Ә.Б.Бәкеров, Р.Ә.Дәүләтшин, В.И.Никуличева), инфекцион И. (Р.Т.Мырҙабаева, М.М.Тойғонов, Р.М.Фазлыева, Д.Х.Хунафина) б‑са, Башҡорт дәүләт университетында вирус инфекцияларын диагностикалау (С.В.Веселов) б‑са фәнни тикшеренеүҙәр алып барыла. “Иммунопрепарат” пр‑тиеһында — иммунопрофилактика, иммунотерапия һәм иммунобиотехнология (Е.В.Бобкова, Н.Н.Ворошилова, Е.М.Губарев, Ф.Г.Исупов, С.Ә.Йәнекәева, В.Ф.Кулагин, К.А.Лоҡманова, А.Г.Лютов, В.Н.Мельников, Н.И.Мельников, Н.А.Михайлова, В.М.Морогова, Т.Ғ.Ниғмәтуллин, В.Д.Смирнов, В.А.Трофимов һ.б.), Респ. клиник дауаханаһында сикләнгән иммунитет (Л.Ф.Аҙнабаева, Д.Р.Ваһапова), нейроиммунология (Ш.М.Сафин һ.б.) проблемалары өйрәнелә, Респ. балалар клиник дауаханаһында балаларҙың иммун системаһының мониторингы үткәрелә (Р.М.Хәйруллина), Өфө хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ҒТИ‑нда производство факторҙарының иммунитетҡа тәьҫире (Л.М.Мәсәғүтова) өйрәнелә. ӨДАТУ-ла спортсыларҙың иммунопрофилактика, иммунотерапия проблемалары тикшерелә (Е.Г.Мокеева). БР‑ҙа Респ. балалар клиник дауаханаһы эргәһендә клиник иммунология бүлеге булған Иммуноаллергология үҙәге, клиникаларҙа иммунология һәм серология лаб. эшләй.
Хайуандар И. Фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 60‑сы йй. башлап Аграр университетта алып барыла. Төрлө ауырыуҙар ваҡытында иммуноморфологик үҙгәрештәр (Ф.Ә.Кәримов, У.Ғ.Ҡадиров, Ә.Ғ.Маннапов, Р.Т.Маннапова, Ғ.Р.Шакирова), органик булмаған матдәләр алмашыныу боҙолғанда иммунитеттың тәбиғи факторы күрһәткестәре (С.А.Ивановский, В.Н.Поляков һ.б.), а.х. малдары иммунитетына ионлашыу тәьҫире (Е.П.Дементьев, В.И.Мозжерин) өйрәнелә. 90‑сы йй. башлап а.х. малдары өсөн иммуномодуляторҙар булдырыу б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә (А.Ф.Исмәғилева, В.Г.Кирилов). Ә.В.Андреева һәм Е.Н.Сковородин етәкс. умартасылыҡ продукттарының, пробиотиктарҙың һ.б. хайуандар иммунитетына тәьҫире тикшерелә, төрлө ауырыуҙар ваҡытында барлыҡҡа килгән иммунодефициттар өйрәнелә, уларҙы дауалау һәм иҫкәртеү ысулдары эшләнә.
Үҫемлектәр И. Фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 70‑се йй. аҙағынан Биохимия һәм генетика институтында алып барыла. А.М.Ямалиев етәкс. бойҙайҙың фитопатогендарға сыҙамлығы өйрәнелә, экологик хәүефһеҙ препараттар‑иммуностимуляторҙар булдырыла. Биология ин‑тында А.И.Мелентьев етәкс. үҫемлектәрҙе ауырыу тыуҙырыусыларҙан һаҡлауҙың биол. ысулдары һәм биологик препараттар етештереү технологиялары эшләнә. БДУ‑ла төрлө ауырыу тыуҙырыусылар м‑н зарарланған борсаҡ, бойҙай, картуф, кукуруз һ.б. үҫемлектәрҙәге протеолитик ферменттарҙың һәм уларҙың ингибиторҙарының, лектиндарҙың активлығы тикшерелә (Р.И.Ибраһимов, И.Ф.Шәйәхмәтов, А.А.Ямалеева). БДАУ‑ҙа һәм БНИИСХ-ла борсаҡ һәм бойҙайҙың ҡоротҡостарға һәм паразиттарға сыҙамлығы баһалана, күп компонентлы системаларҙа (үҫемлек—фитопатоген бәшмәк—эндофит бактерия) үҫемлектәрҙең иммунитеты өйрәнелә (М.М.Ғәниев, Р.М.Хәйруллина). Шулай уҡ ҡара: Күҙәнәктәр һәм туҡымалар культураһы.
Әҙәб.: Таймазов В.А., Цыган В.Н., Мокеева Е.Г. Спорт и иммунитет. СПб., 2003; Иммуноцитологические исследования в ринологии: учеб. пособие /Н.А.Арефьева [и др.]. 2‑е изд., перераб. и доп. Уфа, 2005.
А.Й.Ғилманов, Э.А.Имелбаева,
И.В.Максимов, Р.Т.Маннапова,
В.В.Сперанский, Р.М.Хәйруллина
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Марк Цукерберг Биткойн биреп ставка яһай, децентрализовать ярҙам итеү өсөн Facebook
Киләсәктә Facebook биткоин туҡланыуы технологияһы яҡшыртырға ярҙам итә ала., Марк Цукерберг әйтә.
Тырышлыҡ сиктәрендә, урында хәл итеү өсөн ярҙам 2018, уға нигеҙ һалынған, тип әйтергә була күренә. унда яңы технологиялар ҡулланып, уны туҡтатыу өсөн шундай үҙәкләштерелгән.
Бындай технология бер-биткоин, ул әйтте.
“Беҙ күптәр эләгә технология, тип һанайым, сөнки беҙ, был, бәлки, анығыраҡ көсө һалыу, власты халыҡҡа күберәк’ы ҡулында. (Тәүге дүрт һүҙ Facebook’буласак һәр саҡ миссияһы “кеше көсө бирә”.) 1990-2000 йылдар-йылдар, күпселек кеше уйлағанса, технологиялар көсөнә анығыраҡ булды.,” оҙон постар яҙа ул..
“Әммә бөгөн…хәҙер күп кеше, тип иҫәпләй властар технологиялар үҙәкләштерелгәндәре генә түгел, ә уның децентрализовать.”
“Ағым бар мөһиме-был тенденция – мәҫәлән, шифрлау һәм криптовалюта – властың кешеләр менән үҙәкләштерелгән система ҡайтарып алыу һәм уның был’ы ҡулында. Әммә ауыр булған, улар хәүеф менән килеүен контролдә тота. Мин’менән ҡыҙыҡһына, өйрәнә һәм был технологияһының кире һәм ыңғай яҡтарын тәрәнерәк өсөн, һәм нисек улар беҙҙе яҡшы хеҙмәте файҙалана.,” ул яҙған.
Англия банкыһы ла осороу планлаштырыла криптовалюта
Англия банкыһы үҙ валютаһына йоғонтоһо кәмей фон хәүефләнеү, уны цифрлы системаһын финанс сығарыу планлаштырыла.
Бөйөк британия’Үҙәк банк FTAdviser һөйләне, ул. “ағымдағы ниндәй пландар” башлап ебәреү өсөн үҙҙәренең криптовалюта, әммә теманы тикшереү дауам итә.
Англия банктары күрһәтелгән, - тип ырғыта уның өсөн ҡурҡыныс планы, коммерция һәм банк аша йәмәғәтселек иҫәбенә күсергә мөмкин тип туҡтап Бо’тауар һатып алыу һәм һатыу өсөн электрон түләү системалары. Ҡулаҡсаһыҙ аҡса хәрәкәте тамамланды күпләп килтерергә мөмкин. криптовалюта Англия коммерция банктары, кредит, тыуҙырған “турбулент” иҡтисад., ул әйтте.
Биткоин се реаль ваҡыт режимында ҡулланыу тәҡдим итә.
АҠШ. төҙөү планлаштырыла фонды етәксеһе "ҡулланыу" һәм "кире" аҡса булып үҫә – көҙ йәки – ике тапҡыр шулай тиҙ, шул тиклем хаҡ бирә көндө н биткоина.
Беҙ яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең активтары менән идара нейтраль асыштар көтә, Inc. континент-бындай продукттарына биржа планлаштырыла исемлегендә Нью-йорк биржаһында Арч, әгәр АҠШ. изгелек ҡиммәтле ҡағыҙҙарын биреү регулятор, был аҙнала биржаһы мәғлүмәттәре буйынса теркәлгән.
Әлегә тиклем АҠШ. Ҡиммәтле ҡағыҙҙар һәм биржа кәмей йәки бөтә һөйләмдең буйынса комиссия биләй.
Джордж Сорос күберәк һәм 100 миллион аҡш доллары менән ала blockchain Затоваривание проекттарҙы финанслау.
Overstock.com финанс өлкәһендә ҙур ғына үҙгәреш булды тип киҫәктең береһен исем иң здоровенный ала., Бирн һәм Патрик генераль директоры, тип әйтергә була, уның ҙурыраҡ өлөшөн финанслау компанияһы’ы эштәр блокчейн.
Компанияға ҡиммәтле ҡағыҙҙар һәм биржа буйынса комиссиянан хәбәр итеүҙәренсә (Се) был аҙнала бирә, үҙенең хоҡуҡтарын бойомға ашыра алырлыҡ варрант облигациялар $100 миллион акция. Булмаусылар ла түгел, был инвесторҙарға бирелә, Бирн әйтеү прогнозировать квант уның фондында булды, Джордж идара миллиардер Сорос.


text:
Фудзияма
Ошибка: блок «Викимилектә категория» отсутствует в шаблоне Геокар.
Фудзияма, Фудзи тауы (япон. 富士山) — Японияның Хонсю утрауында урынлашҡан вулкан, Японияның иң бейек тауы. Бейеклеге — 3776 м. Японияның Хонсю утрауындағы янар вулкан, Токионан 90 км көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Һуңғы атылыуы 1707—1708 йылдарҙа булған. Тау идеал конус һыҙатлы. Туризм төбәге һәм буддист синтоист күльты өсөн изге ғибәҙәт ҡылыу урыны булып иҫәпләнә.
Фудзи бер нисә быуат буйы япон сәнғәтендә билдәле тема булып тора.
Бөгөнгө көндә Фудзи түбәһендә Дзинзя синтоист ғибәҙәтханаһы, почта бүлексәһе һәм метеостанция урынлашҡан. Тау Фудзи-Хаконэ-Идзу милли паркы биләмәһендә урынлашҡан.


text:
Оснабрюк
Оснабрю́к (нем. Osnabrück, нидерланд. Ossenbrügge) — Германиялағы ер әһәмиәтендәге ҡала, Түбәнге Саксония ерендә ҙурлығы буйынса өсөнсө ҡала. Ҡалала Оснабрюкский университет, юғары техник мәктәп һәм католик епископлығы урынлашҡан.
Яҡындағы ҙур ҡалалар: Билефельд (көньяҡ-көнсығышҡа 43 км тирәһе), Мюнстер (көньяҡ-көнбайышҡа 44 км тирәһе), Ольденбург (төньяҡҡа 95 км), Бремен (төньяҡ-көнсығышҡа 103 км), Һанновер (көнсығышҡа 114 км), шулай уҡ нидерланд ҡалаһы Энсһеде (көнбайышҡа 78 км).
Йөкмәткеһе
Тарихы [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оснабрюк Бөйөк Карл тарафынан 780 йылда нигеҙ һалынған епископлыҡ эргәһендәге баҙар булараҡ барлыҡҡа килгән. Б. э. 9 йылында, 2000 йыл элек, Оснабрюк эргәһендә боронғо германдар 10-15 мең рим легионерын ҡыйратҡан (Тевтобург Урманындағы ҡаты алыш).
1348 йылда беренсе билдәле ҡала йәмғиәт-сәйәси ҡәбилә ҡоролошо тәртибе яҙылған.
1648 йылда Оснабрюкта һәм Мюнстерҙа Вестфаль килешеүе төҙөлгән.
1811 йылда был ерҙәрҙе Франция империяһы аннексиялаған, һәм Оснабрюк бер ни тиклем ваҡыт Үрге Эмс департаментының хакимиәт үҙәге булған.
Икенсе донъя һуғышы йылдарында ҡала көнбайыш союздаштар тарафынан 79 тапҡыр бомбаға тотолған. Биналарҙың 65 %, ә үҙәк өлөшөндә хатта 94 % емерелгән.
Инфраструктураһы һәм иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оснабрюк мөһим тимер юл үҙәге булып тора. Бында Һамбург — Бремен — Рур өлкәһе һәм Амстердам — Һанновер — Берлин һыҙаттары киҫешә. Оснабрюк аша бер нисә автобан: A1 (Путтһарден — Саарбрюкен), A30 (Бад-Эйнхаузен — Амстердам) һәм A33 (Оснабрюк — Падерборн), B68 автоюлы, шулай уҡ көнсығыш яғындағы B51 һәм B65 юлдары.
Ҡаланан 35 саҡрым алыҫлыҡта Мюнстер-Оснабрюк (IATA: FMO) халыҡ-ара аэропорты урынлашҡан.
Юғары белем [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Университет (яҡынса 12000 студент) һәм институт эшләй.
Һаулыҡ һаҡлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Klinikum Osnabrück GmbH (шул иҫәптән онкология һәм быуындар хирургияһы шәхси клиникаһы)
- Paracelsus-Klinik Osnabrück
- Marienhospital Osnabrück, Niels-Stensen-Kliniken концернының бер өлөшө.
- Osnabrück Christliches Kinderhospital
- Kinderhospital Osnabrück
- Osnabrück AMEOS Klinikum
Оснабрюк регионында:
- Klinikum Osnabrücker Land GmbH
- Klinikum Ibbenbüren
Төрлөһө [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оснабрюкта немец яҙыусыһы Эрих Мария Ремарк тыуған. Тап ошо ҡалала Ремарктың ҡайһы бер әҫәрҙәрендәге («Время жить и время умирать» һәм «Чёрный обелиск», шулай уҡ өлөшләтә «Ночь в Лиссабоне» романында) ваҡиғалар бара. Ремарктың әҫәрҙәрендә Оснабрюк Верден йәки Верденбрюк тип атала.
Билдәле кешеләре [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кристиан Вульф — 10-сы Германия президенты.
- Эрих Мария Ремарк — немец яҙыусыһы.
- Феликс Нуссбаум — йәһүд сығышлы немец рәссамы, Яңы предметлыҡ сәнғәт стиле вәкиле.
- Һанс Герт Пёттеринг — немец сәйәси эшмәкәре.
- Аньорка Штрехель — немец актрисаһы.
- Фриц Вольф — билдәле немец рәссам-карикатурасыһы.
Туғанлашҡан ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ульяновск, Рәсәй
- Тверь, Рәсәй
- Анжер (франц. Angers), Франция
- Афула (йәһ. עֲפוּלָה, ғәр. العفولةالعفولة), Израиль
- Вила-Реал (порт. Vila RealVila Real), Португалия
- Гмюнд (нем. Gmünd), Австрия
- Грайфсвальд (нем. Greifswald), Германия
- Дерби (ингл. DerbyDerby), Великобритания
- Кванмён (кор. 광명시, 光明市광명시, 光明市), Көньяҡ Корея
- Хаарлем (нидерл. HaarlemHaarlem), Нидерланды
- Хэфэй (ҡыт. 合肥), Ҡытай
- Чанаккале (төр. ÇanakkaleÇanakkale), Төркиә
- Эвансвилл (ингл. EvansvilleEvansville), Индиана штаты, АҠШ
Әҙәбиәт [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Bettina Meckel. Osnabrück und Umland. / Пер. на русский: Leonid Bussler. Wenner, Оснабрюк, 2010, ISBN 978-3-87898-417-7


text:
- Подробности
- Просмотров: 266
ПРЕЗИДЕНТ СОВЕТЫ, Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы кәңәшмә орган. БР Президентының 1994 й. 4 апр. Указына ярашлы ойошторола. РФ Конституцияһы, БР Конституцияһы, федераль һәм респ. закондарына, РФ һәм БР‑ҙың башҡа норматив‑хоҡуҡи акттарына ярашлы эш иткән. БР Президенты тарафынан дәүләт власы органдары, пр‑тие һәм ойошма етәкселәре, фән, мәғариф һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре иҫәбенән ойошторолған. Ултырыштары кәмендә ярты йылға бер тапҡыр уҙғарылған. Төп бурыстары: Башҡортостан Республикаһының эске һәм тышҡы сәйәсәтенең төп йүнәлештәре б‑са тәҡдимдәр әҙерләү; соц.‑иҡт., ижт.‑сәйәси, мәҙәни‑рухи үҫеш стратегияһын һөҙөмтәле ғәмәлгә ашырыу юлдарын билдәләү; дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдарының эшмәкәрлеген яҡшыртыу б‑са тәҡдимдәр эшләү. БР Президентының 2014 й. 1 окт. Указы м‑н бөтөрөлә. Рәйестәре — М.Ғ.Рәхимов (1994 й. алып), Р.З.Хәмитов (2010—14).
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 346
ПЬЯНЫЙ БОР МӘҘӘНИӘТЕ, иртә тимер быуаттың археологик мәҙәниәте. Б.э.т. 3 б. — б.э. 2 б. ҡарай, иртә (б.э.т. 2 б. аҙ. — б.э.т. 1 б.; Көшөл ҡәберлеге, Юлдаш ҡәберлеге) һәм һуң (б.э. 2—3 бб.; Серёнькин ҡаласығы, Кәкрекүл ҡаласығы, Камышинка ҡаласыҡтары) осорҙарға бүленә. ТР‑ҙың Пьяный Бор а. (хәҙ. Красный Бор) исеме б‑са аталған. Башҡортостанда П.Б.м. 96 ҡомарт__ ҡыһы (26 ҡаласыҡ, 49 тораҡ һәм 21 ҡәберлек) асылған, улар Ыҡ й. (Кама й. ҡушылдығы) урта ағымы буйында урынлашҡан. П.Б.м. ҡаласыҡтары йылғаларҙың һыу баҫмай торған киртләстәрендә урынлашҡан, ур һәм соҡорҙар м‑н нығытылған. Майҙаны 40—60 м2 булған 1—2 усаҡлы ер өҫтөндәге тура мөйөшлө бүрәнә ҡаралтылар торлаҡ булып хеҙмәт иткән. Керамика ауыҙ тирәләре соҡорло биҙәк, һирәкләп һырҙар м‑н биҙәлгән түңәрәк төплө, туҫтаҡ рәүешендәге һауыттарҙан ғибәрәт. Ерләү ҡомартҡыларының күбеһе — ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр. Мәйеттәр салҡан һалып, ҡайһы ваҡытта ҡабыҡҡа төрөп ерләнгән. Ирҙәр ҡәберендә ҡорал (баштары тура һәм балдаҡ рәүешендәге тимер ҡылыстар, бысаҡ, һөңгө осо, һаҙаҡ элмәге, тимер, һөйәк һәм бронза уҡ башаҡтары, ҡылыс һәм хәнйәр ҡындарына бронза пластинкалар), эйәр‑өпсөн (тимер, ҡайыш, һөйәк һәм мөгөҙ ауыҙлыҡтар), эш ҡоралдары (тимер бысаҡ, цилиндр һәм овал формаһындағы орсоҡбаштар, һөйәк тишкес, ҡалаҡ, тимер беҙ, бронза ҡармаҡ һәм таш иген онтағыстар), бронза тәңкәләр һәм һөйәк ҡаптырмалар м‑н биҙәлгән бил ҡайыштары, ҡатын‑ҡыҙҙ ыҡында — биҙәүестәр (тимер, бронза һәм күн беләҙектәр, бронза муйын ҡулсаһы, муйын сулпыһы, япраҡ, элмәк, һорау билдәһе рәүешендәге сикә сулпылары, быяла, ҡара гәрәбә, Мысыр фаянсынан эшләнгән муйынсаҡтар, айыл, фибулалар, семәрле, хайуан һыны рәүешендәге сулпылар, муйынсаҡ бөртөктәре, йөҙөктәр), кейем биҙәүестәре (бронза һәм һөйәк ҡаптырмалар, тимер һәм бронза айылдар, бил ҡайышы өсөн тәңкәләр) табылған. П.Б.м. халҡы Түб. Кама буйындағы Ананьин мәҙәниәте һәм Ағиҙел й. түбәнге ағымында йәшәгән Ҡара Абыҙ мәҙәниәте ҡәбиләләре нигеҙендә барлыҡҡа килә. Фин‑уғыр ҡәбиләләре П.Б.м. вәкилдәре була. Һунарсылыҡ, малсылыҡ, ерҙе тәпкеләп эшкәртеү ҡулланылған игенселек м‑н шөғөлләнгәндәр. П.Б.м. ҡәбиләләренең бер өлөшө көнбайышҡа күсеп киткән, ҡалғандары Мазунин мәҙәниәтен барлыҡҡа килтергән компоненттарҙың береһе булған. Ҡара Абыҙ мәҙәниәте ҡәбиләләре м‑н бәйләнеш тотҡандар. П.Б.м. өйрәнеүселәр: Б.Б.Агеев, В.Ф.Генинг, Р.Д.Голдина, А.А.Спицын һ.б.
А.Х.Пшеничнюк
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса үтәүсе Радий Хәбиров бөгөн үҙенең тәүге Указына ҡул ҡуйҙы
Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса үтәүсе Радий Хәбиров бөгөн үҙенең тәүге Указына ҡул ҡуйҙы
Ул Рөстәм Хәмитовты "Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн" ордены менән бүләкләне.
Рөстәм Зәки улы үҙе менән бергә эшләгәндәргә рәхмәт белдерҙе. Ул артабан сәйәсәт менән шөғөлләнмәҫкә уйлай.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
IKEA
Төйөн табылған ҡалыптар: Ҡалып:Карточка компании
IKEA («ИКЕА», «Икея» тип тә әйтелә) — Нидерланд етештереү-сауҙа компанияһы (швед тамырҙары бар), мебель һәм йорт тауарҙары һатыу буйынса донъялағы иң эре сауҙа селтәрҙәренең береһе. Тулы исеме — IKEA International Group. Штаб-фатиры — Делфт ҡалаһында (Көньяҡ Голландия провинцияһы).
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Компания 1943 йылда Швецияла Ингвар Кампрад (30.03.1926) тарафынан нигеҙләнгән.
Ингвар Кампрад 5 йәшенән һатыу итә башлай, ул Стокгольмда күмәртәләп шырпы һатып ала ла үҙенең ауылында ваҡлап һата. Өләсәһе йәш эшҡыуарҙы дәртләндереп тора һәм уның беренсе һатып алыусыһы була. Ингвар тауарҙарҙы үҙе йөрөп тарата, почта аша ла ебәрә, шул рәүешле ручкалар, аҡса янсыҡтары, рамдар һата. 1948 йылда уның ассортиментында мебель күренә башлай. Ә 1958 йылда инде Швецияла ИКЕА-ның тәүге магазины асыла. Магазиндар селтәре үҫә барып, 1963 йылда ИКЕА халыҡ-ара майҙанға сыға. Сит илдәрҙән иң беренсе булып Норвегияла магазины асыла.
«IKEA» атамаһы акроним булып тора, ул «Ingvar Kamprad Elmtaryd Agunnaryd» тигән һүҙҙәрҙең, йәғни нигеҙләүсеһенең исем-фамилияһының, ул тыуған Эльмтарюд фермаһы һәм был ферма урынлашҡан Агуннарюд мәхәләһе исемдәренең баш хәрефтәренән яһалған.
Сауҙа маркаһын һатыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2012 йылдың 1 ғинуарында IKEA брендын 11,2 млрд $-ға үҙенә-үҙе тигәндәй һата, Лихтенштейнда теркәлгән һәм Ингвар Кампрад контроле аҫтында булған Interogo компанияһы[1] — һатыусы, ә IKEA-ның бүлендеге булған голланд Ikea Systems[2] һатып алыусыһы була. Килешеүҙең маҡсаты тип «бизнес-төркөмдөң консолидацияланыуы һәм структураһын ябайлаштырыу» атала[3], ә матбуғатта, маҡсат тураһында һүҙ йөрөтөп, хәҙер IKEA сауҙа маркаһының аныҡ хаҡы билдәле булды, тигән фекерҙәр әйтелә[4]. Forbes фаразы буйынса, брендты баҙар хаҡына һатыу IKEA өсөн бик отошло була: күмәртәләп һатыу Швейцарияла тормошҡа ашырыла, ә касса менән идара итеүсе компания Бельгияла урынлашҡан, ике илдә лә һалым түләү йәһәтенән бик уңайлы.[5]
Милекселәре һәм етәкселәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
IKEA-ның милексеһе — Нидерландтың Stichting INGKA Foundation фонды (төркөмдөң баш компанияһы — Голландиялағы Ingka Holding B. V.).
Компанияның президенты — Микаель Ольссон (Mikael Ohlsson). Forbes 2008 йылға төҙөгән бай кешеләр исемлегендә IKEA-ны асҡан һәм уның милекселәренең береһе булған Ингвар Кампрад 31 млрд. АҠШ долларына торошло байлыҡ менән етенсе урынды биләгән.[6]
2009 йылдың 1 сентябренә тиклем Андерс Дальвиг компанияның генераль директоры була[7]. Унан һуң был вазифаны Микаель Ольссон биләй.
Эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
IKEA компанияһы киң халыҡ ҡатламдарына иҫәпләнгән мебель һәм йорт кәрәк-ярағы дизайнлау һәм һатыу менән шөғөлләнә. IKEA концепцияһы мебелдең күп өлөшөн һатып алыусының үҙе йыйыуына, тауарҙарҙың яҫы ҡаптарҙа ташылыуына нигеҙләнгән, был, логистика һәм сервис сығымдарын кәметеп, тауар хаҡын түбәнәйтергә мөмкинлек бирә.
Компанияның 25 илдә 273 магазины була (2010 йылдың майына), күпселек өлөшө — Европала; франчайзинг нигеҙендә асылған магазиндарҙы ла һанағанда селтәр 41 илдә асылған 325 магазиндан тора (2013)[8].
Бөгөнгө көнгә IKEA донъяның 50-нән ашыу илендә 1300 һатыусынан тауар ала[9]. IKEA концернына ингән Swedwood компанияһының донъяның 11 илендә 30 мебель һәм ағас эшкәртеү предприятиеһы бар.
2008 йыл аҙағына IKEA хеҙмәткәрҙәре һаны 127,8 мең кешегә етә.
IKEA-ның 2012 финанс йылында һатыу күләме 28 млрд евро тәшкил итә.
2014 йылдың октябренән IKEA Швециялағы магазиндарында шәхси страховканың бер төрө булған йөклөлөк һәм бала табыу буйынса страховка полистары һата башлай[10].
Продукттарының атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Компания продукттарының атамалары бер һүҙҙән тора. Уларҙың күбеһе — швед теленән. Башҡа телдәрҙән ингән һүҙҙәр ҙә ҡулланылғылай. Продукцияның төп өлөшөнә махсус системаға ярашлы атама бирелгән:
IKEA каталогы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Компания үҙенең магазиндарындағы тауарҙар каталогтарын сығарып тора, улар түләүһеҙ таратыла. 2008 йылда каталогтың тиражы 200 миллион дана булған, 27 телдә 52 баҫма нәшер ителгән[11].
Каталогты эшләү менән компанияның үҙ фотостудияһы шөғөлләнә, ул IKEA-ның стандарт магазинының өстән бер өлөшөнә тиерлек торош иткән майҙанда урынлашҡан. 2012 йылда уның штатында 300-ләп кеше эшләй. 2012 йылдан башлап экономия маҡсатында IKEA каталогтағы интерьер һәм мебель фотоларын 3D-визуалләштереү менән алмаштырырға була[12].
IKEA Рәсәйҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәйҙә IKEA-ның бүлендек компаниялары бар. «ИКЕА Мос» ЯСЙ «Мега» сауҙа үҙәктәре селтәрен үҫтерә, һатып алыуҙар менән «ИКЕА Торг» ЯСЙ (офистары Мәскәүҙә һәм Новосибирскиҙа), ә сауҙа менән «ИКЕА Дом» ЯСЙ шөғөлләнә. IKEA-ның беренсе комплексы Химкиҙа 2000 йылдың мартында, беренсе «Мега» (майҙаны — 150 мең м², инвестициялар күләме — $200 млн) 2002 йылдың декабрендә Мәскәүҙең көньяҡ ситендә асыла. 2011 йылдың 29 сентябренә Рәсәйҙә селтәрҙең 14 магазины эшләй (шул иҫәптән Мәскәүҙә өсәү, Санкт-Петербургта икәү, Екатеринбургта, Краснодарҙа, Дондағы-Ростовта, Ҡазанда, Новосибирскиҙа, Омскиҙа, Өфөлә, Түбәнге Новгородта, Һамарҙа берәр).
Ленинград өлкәһендә IKEA-ның бүлендеге — «Сведвуд-Тихвин» ЯСЙ-һының мебель фабрикаһы, ағас бысыу цехы һәм йәбештереү цехы бар, улар 2002 йылда төҙөлгән. Бынан тыш, IKEA-ның Карелияла ағас бысыу производствоһы; Есипово ауылында (Мәскәү өлкәһе Солнечногорский районы) «Сведвуд Есипово» ЯСЙ мебель фабрикаһы бар. Мебелде шулай уҡ уға «Шатура» һәм «ВКДП» ААЙ компаниялары ла етештерерә.
IKEA һәм Рәсәйҙәге коррупция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
IKEA компанияһы, үҙенең мәғлүмәттәренән билдәле булыуынса, чиновниктарға принципиаль рәүештә ришүәт бирмәй, ләкин Рәсәйҙә магазин асыуҙы һүҙҙыртҡан ҡаршылыҡтар менән бер тапҡыр ғына осрашмаған[13][14].
Атап әйткәндә, контроллек итеүсе органдарҙың дәғүәләре арҡаһында 2007 йылдан «Мега-Һамар» сауҙа комплексын асыу һуҙыла (бөтә ҡаршылыҡтарҙы еңеп, комплексты 2011 йылдың көҙөндә асалар). Уға тиклем Химки ҡалаһында Рәсәйҙәге икенсе «Мега»ны асыу өсөн транспорт сиселеше төҙөргә һәм балалар спортына $1 млн хәйриә иғәнәһе бирергә тура килә[15].
Өфөлә «Мега» төҙөлөшө 2005 йылдан 2011 йылға тиклем һуҙыла[16], төҙөлөш барышында мәжбүри туҡталыштар төрлө сәбәптәр арҡаһында яһала: йә төҙөлөш өсөн бүленгән майҙанда йәшерен элемтә кабеле барлығы асыҡлана, йә төҙөлөштө алып барған сит ил фирмаһының төҙөлөшкә рөхсәте булмай сыға, йә күҙәтеү органдарында документтарҙы рәсмиләштереү менән ҡаршылыҡтар килеп тыуа. Хәл шул тиклем ҡатмарлы була, хатта Башҡортостан президенты Хәмитовҡа, ярҙам һорап, Рәсәй Хөкүмәтенә мөрәжәғәт итергә тура килә, ә РФ иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары С. Воскресенский Өфөлә һәм Һамарҙа IKEA магазиндарын асыу өсөн яуаплы итеп тәғәйенләнә[17][18].
«ИКЕА Рәсәй»ҙең директорҙар советы рәйесе Леннарт Дальгрен әйтеүенсә, Ҡазанда Икеа асыу ҡатмарлылығы буйынса донъя рекордына торошло була. Үҙенең «Мин нисек — Рәсәйҙе, ә ул мине буйһондорҙо» тигән китабында ул ошолай тип яҙа:
2010 йылдың февралендә компания IKEA-ның Үҙәк һәм Көнсығыш Европа буйынса директоры Пер Кауфманды һәм Рәсәйҙәге IKEA-ның күсемһеҙ милек буйынса директоры Стефан Гроссты, IKEA-ның рәсми билдәләмәһе буйынса, «подрядсының коррупциялы эш итеүҙәренә түҙемлелек күрһәткән» өсөн вазифанан бушата. Топ-менеджерҙар Санкт-Петербургтағы "Мега"ны төҙөгән подрядсыларҙың береһенең объектты электр менән тәьмин иттереү өсөн ришүәт биреүенә күҙ йома[19].
2011 йылдың декабрендә Швеция гражданы булған «ИКЕА Мос (Сауҙа һәм күсемһеҙ милек)» ҡуртым төркөмө етәксеһенең айырыуса ҙур күләмдә мутлыҡҡа барыуы тураһында билдәле була. 2011 йылдың февралендә, тикшереү версияһы буйынса, ул һәм тағы ике Төркиә гражданы Рәсәй эшҡыуарынан «Мега Теплый стан» сауҙа-күңел асыу үҙәгендә сауҙа майҙаны өсөн 6,5 млн һум таптырған[20]. 2012 йылдың июлендә Төркиә граждандарының береһе, Окан Юналан, Рәсәй суды менән коммерцияла нигеҙһеҙ түләү таптырған (коммерческий подкуп) һәм айырыуса ҙур күләмдә талау ниәте өсөн биш йылға иркенән мәхрүм ителә[21].
IKEA Family[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
IKEA Family проекты даими һатыусыларҙы дәртләндереү маҡсатында башлана. IKEA Family картаһы бушлай бирелә. Карта ҡайһы бер тауарҙарға ташлама яһата. Шулай уҡ кафела ла аҙыҡ-түлеккә ташлама бар. Рәсәйҙә карталы һатып алыусы кофе йә сәйҙе бушлай ала. Ҡайһы бер илдәрҙә (шулай уҡ Рәсәйҙә лә) карта тотоусылар өсөн IKEA Family Live каталогы сығарыла.
Рәсәйҙә 2010 йылдан башлап компания «Кредит Европа Банк» банкы менән берлектә IKEA Family финанс картаһын сығара, ул IKEA магазиндарында ғына түләү сараһы булып тора.
Тәнҡит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2007 йылдың мартында Екатеринбургтағы сиған общинаһы менән IKEA сауҙа үҙәге араһында автотуҡталҡанан һәм яҡынлау юлдарынан файҙаланыу ҡағиҙәһендәге яҙыу арҡаһында конфликт була, ҡағиҙәлә шундай юлдар була: «Сауҙа үҙәге майҙанынан скейтборд, роликлы коньки кейгән, велосипедҡа ултырған кешеләр, шулай уҡ сиғандар, йәшәр ере булмаған берәҙәктәр, һораныусылар, листовка таратыусылар, хулигандар, һәр төрлө формаль булмаған кампаниялар хәүефһеҙлек хеҙмәте тарафынан кисекмәҫтән ҡыуыла». IKEA етәкселеге плакатты алып ташлай һәм ғәфү үтенә, яҡтар судҡа етеп тормай ғына яраша.[22]
2012 йылдың июнендә IKEA йәнә ошоға оҡшаш янъял уртаһына эләгә: Лондон эргәһендәге магазин яны территорияһына күсмә йорт менән инеүҙе тыйыу арҡаһында компанияны расизмда ғәйепләйҙәр. IKEA сиғандарға магазин эргәһендә үҙ лагерын ҡорорға кәртә ҡуйыр өсөн ошондай сара табылған, тигән хәбәрҙәр ишетелә[23][24].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ IKEA продала свой бренд за $11,2 млрд (9 августа 2012). 10 август 2012 тикшерелгән.
- ↑ Ikea brand sold for 75 billion kronor (инг.) (9 августа 2012). 10 август 2012 тикшерелгән.
- ↑ IKEA продала свой бренд за 11 миллиардов долларов (9 августа 2012). 10 август 2012 тикшерелгән.
- ↑ Марка IKEA продана за 75 млрд крон (9 августа 2012). Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 10 август 2012 тикшерелгән.
- ↑ Зачем Ингвар Кампрад продал бренд IKEA? (9 августа 2012). Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 10 август 2012 тикшерелгән.
- ↑ The World’s Billionaires // Forbes.com
- ↑ IKEA назначила нового гендиректора. Lenta.ru (24 апреля 2009 года). Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 июнь 2012. 12 август 2010 тикшерелгән.
- ↑ Магазины Группы компаний ИКЕА на оф.
- ↑ ИКЕА: Вопросы и ответы
- ↑ Шебалина Яна IKEA займется страхованием. «Ведомости» (2014-10-09). — Ритейлер с 1 октября запустил продажу страховок по беременности и родам в магазинах сети в Швеции. 9 октябрь 2014 тикшерелгән.
- ↑ IKEA.
- ↑ Ксения Болецкая. IKEA сэкономит на каталогах благодаря 3D. // vedomosti.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 октябрь 2012. 24 август 2012 тикшерелгән.
- ↑ «„Мегу“ могут закрыть и в Екатеринбурге», КоммерсантЪ-Екатеринбург (Тикшерелгән 31 март 2009)
- ↑ «IKEA идет в регионы», Взгляд (Тикшерелгән 31 март 2009)
- ↑ Антон Утехин. «Шведы устали от России» // Ведомости — Самара, 31.03.2009, № 56 (2326) (Тикшерелгән 9 март 2010)
- ↑ «ИКЕА» инвестирует в строительство «Мега» в Уфе более 100 млн долларов
- ↑ В конце марта в Уфе откроется долгожданная ИКЕА
- ↑ Рустэм Хамитов: «Реальный срок начала работы Икеи — конец июня 2011 года, а не март, как ошибочно было заявлено ранее»
- ↑ Ирина Парфентьева; Анастасия Гордеева, Алена Миклашевская. Шведов поборола коррупция // kommersant.ru (Тикшерелгән 15 февраль 2010)
- ↑ Топ-менеджер IKEA вымогал у столичного арендатора 6,5 млн рублей www.rg.ru (Тикшерелгән 28 декабрь 2011)
- ↑ Суд приговорил главу российского филиала IKEA к пяти годам за вымогательство 6,5 млн рублей. // gazeta.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 август 2012. 11 июль 2012 тикшерелгән.
- ↑ «Цыганский скандал» в Екатеринбурге: ИКЕЮ «подставил» менеджер нижнего звена // Новый Регион — Екатеринбург, 16 марта, 2007
- ↑ Ikea employs security guards to stop gypsies entering car parks. // telegraph.co.uk. Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 июнь 2012. 13 июнь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Мебельного гиганта IKEA обвинили в расизме за запрет пускать на автостоянку цыган. // gazeta.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 июнь 2012. 13 июнь 2012 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ингвар Кампрад, Бертил Торекуль Есть идея! История ИКЕА = Leading by Design The IKEA story — М.: Альпина Паблишер, 2013. — 293 б. — ISBN 978-5-9614-2276-4.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ikea.com — официальный сайт IKEA
- Мегазаводы — История ИКЕА — Документальный фильм


text:
6 декабрь
6 декабрь — григориан стиле буйынса йылдың 340-сы көнө (кәбисә йылында 341-се). Йыл аҙағынаса 25 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
- 6 Иҫкәрмәләр
Байрамдар
- Испания — Конституция көнө.
- Ҡаҙағстан — Прокуратура көнө.
- Украина — Ҡораллы көстәр көнө.
- Финляндия — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
Тарихи ваҡиғалар
- 1884 — Вашингтон монументы һалыу.
- 1917 — Финляндияның парламенты бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә.
- 1991 — Украинаның Ҡораллы Көстәр ойошторола.
- 2000 — Ливерморий химик элементы асыла.
Был көндө тыуғандар
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Ключников Николай Иванович (6.12.1912—28.06.2004), нефтсе-геолог, «Башнефть» берләшмәһенең 1957—1975 йылдарҙағы баш геологы, республикалағы күп кенә нефть ятҡылыҡтарын асыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған геологы (1971). Октябрь революцияһы (1970), Ҡыҙыл Байраҡ (1945), Почёт Билдәһе (1963), өс Ватан һуғышы (1944, 1944, 1945) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1943) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Воронеж өлкәһе Землянский районы Гнилуша ауылынан[1].
- Хихлуха Лев Васильевич (6.12.1937), архитектор. РСФСР-ҙың атҡаҙанған архитекторы. Рәсәйҙең Төҙөлөш һәм архитектура фәндәре академияһының, Халыҡ-ара архитектура академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы. 1964 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы.
- Алимов Владимир Ришадович (6.12.1957), Рәсәйҙең хәрби осоусыһы, полковник, Рәсәй Федерацияһы Геройы (2000).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Кащеев Фёдор Александрович (6.12.1934), рәссам, Башҡортостанда һынлы сәнғәт мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған (1991), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1979) рәссамы. 1960 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы лауреаты (1967).
Дөйөм исемлек
- 1421 — Генрих VI, инглиз короле.
- 1742 — Николя Леблан, француз химигы.
- 1813 — Николай Платонович Огарёв, рус шағиры.
- 1913 — Амосов Николай Михайлович, совет кардиохирургы.
- 1957 — Михаил Сергеевич Евдокимов, Рәсәй артисы.
Был көндө вафат булғандар
- 1892 — Вернер фон Сименс, немец инженеры һәм сәнәғәтсеһе.
- 1974 — Николай Герасимович Кузнецов, совет адмиралы.
- 1991 — Ричард Стоун, инглиз иҡтисадсыһы.
Йыл көндәре
Иҫкәрмәләр
- ↑ Ключников Николай Иванович — Свободная энциклопедия Урала (Тикшерелгән 1 декабрь 2017)


text:
Хеҙмәтенә күрә – хөрмәте
21 декабря 2016 йыл | Уңғандарыбыҙ
Оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәндәре, юғары һөнәри оҫталыҡтары өсөн һәм Юл хужалығы хеҙмәткәрҙәре көнө айҡанлы район юл төҙөү-ремонтлау идаралығы хеҙмәткәрҙәре Ғафури районы муниципаль район хакимиәтенең Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнделәр:
Ольга Валентиновна МАВРИНА – лаборант;
Әхтәм Кәлимулла улы ҒӘЙНУЛЛИН – тракторсы;
Эдуард Марат улы БОХАРМӘТОВ – баш инженер;
Илдар Флүр улы СОЛТАНҒОЛОВ – водитель;
Салауат Уҫман улы БАТЫРШИН – юл хәүефһеҙлеге һәм хеҙмәтте һаҡлау буйынса белгес.
Хеҙмәт бурысын намыҫлы башҡарғаны өсөн һәм Суд приставтары көнө айҡанлы Ғафури районы муниципаль район хакимиәтенең Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнде:
Лиана Радик ҡыҙы БАСАРИЕВА – суд приставы- башҡарыусыһы.
Хеҙмәт бурысын намыҫлы башҡарғаны өсөн һәм Суд приставтары көнө айҡанлы Ғафури районы муниципаль район хакимиәтенең Рәхмәт хаты менән бүләкләнде:
Татьяна Викторовна ТРОФИМОВА – өлкән инспектор-эш башҡарыусы.
Ольга Валентиновна МАВРИНА – лаборант;
Әхтәм Кәлимулла улы ҒӘЙНУЛЛИН – тракторсы;
Эдуард Марат улы БОХАРМӘТОВ – баш инженер;
Илдар Флүр улы СОЛТАНҒОЛОВ – водитель;
Салауат Уҫман улы БАТЫРШИН – юл хәүефһеҙлеге һәм хеҙмәтте һаҡлау буйынса белгес.
Хеҙмәт бурысын намыҫлы башҡарғаны өсөн һәм Суд приставтары көнө айҡанлы Ғафури районы муниципаль район хакимиәтенең Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнде:
Лиана Радик ҡыҙы БАСАРИЕВА – суд приставы- башҡарыусыһы.
Хеҙмәт бурысын намыҫлы башҡарғаны өсөн һәм Суд приставтары көнө айҡанлы Ғафури районы муниципаль район хакимиәтенең Рәхмәт хаты менән бүләкләнде:
Татьяна Викторовна ТРОФИМОВА – өлкән инспектор-эш башҡарыусы.
Яңы китап сыҡты
21 декабря 2016 йыл | Яңылыҡтар
"Йырым ҡалһын бүләккә”
Райондың һәүәҫкәр шағирҙары әленән-әле үҙҙәренең китаптарын сығарып тора. Ошо көндәрҙә "Мағаш тауышы” әҙәби берекмәһе ағзаһы, хисле күңелле лирик шағир, Ерек ауылында йәшәүсе Миңтимер Кәримовтың "Йырым ҡалһын бүләккә” исемле шиғри йыйынтығы донъя күрҙе.
Наркотиктарға ҡаршы реклама
21 декабря 2016 йыл | Хоҡуҡ
5 декабрҙән 2017 йылдың 25 ғинуарына тик-лем сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалаған, наркотиктарға ҡаршы йүнәлештәге социаль рекламаға конкурс иғлан ителде.
Әсәйҙәр алтын кеүектәр, эштә ялҡын кеүектәр!
21 декабря 2016 йыл | Хаттар
Әсәй! Ниндәй яғымлы һүҙ был! Кеше үҙ ғүмерендә шул һүҙҙе нисә ҡабат әйтә икән? Әйткән һайын, ул һүҙ яңынан-яңы мәғәнәгә эйә. Әсәй шул бер генә һүҙҙән һинең шатлығыңды ла, ҡайғыңды ла белә.
Кеше китә - эше ҡала
21 декабря 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Бына йыл буйы барған Кино йылы ла әкрен генә аҙағына яҡынлаша. Районыбыҙҙа ла төрлө саралар үткәрелде, гәзит биттәрендә бик күптәр тураһында матур иҫтәлектәр донъя күрҙе.
Мин дә үҙебеҙҙең ауылдың киномеханигы, Кулибины булған Фәнир ағай Мәҡсүтов тураһында яҡты хәтирәләр менән бүлешергә булдым.


text:
- Подробности
- Просмотров: 333
НЕФТЬ ҺӘМ ГАЗ КОЛЛЕКТОРҘАРЫ, нефть һәм тәбиғи газды урынлаштырыу һәм баҫым түбәнәйгәндә уларҙы үҙҙәре аша үткәреү мөмкинлеге булған тау тоҡомдары. Н.һ.г.к. күбеһе ултырма тоҡомдарҙа барлыҡҡа килә; ш. уҡ вулкан тоҡомдары м‑н бәйле булған Н.һ.г.к. билдәле. Күҙәнәклек, сатнағанлыҡ, ҡыуышлыҡ һ.б. үҫеше м‑н бәйле күләм-фильтрация үҙенсәлектәре хас; бөрсөклө, йәки күҙәнәкле, сатнаған, ҡыуышлы һәм ҡатнаш Н.һ.г.к. айырыла. Н.һ.г.к. продуктлылығы, күрһәтелгән характеристикаларҙан тыш, уның ҡалынлығы, киҫелештә тотороҡлолоғо, нефть м‑н тулышлығы һ.б. м‑н билдәләнә. Башҡортостандың нефть ятҡылыҡтарында һәм газ ятҡылыҡтарында Н.һ.г.к. девон, карбон һәм аҫҡы пермдең терриген һәм карбонатлы ҡатламдарында үҫешкән. Терриген тоҡомдар араһында Н.һ.г.к. булып төрлө дәрәжәләге күҙәнәкле һәм үткәреүсәнлекле ҡомташтар, һирәгерәк алевролиттар һанала. Карбонатлы Н.һ.г.к. күҙәнәкле, сатнаған, һирәгерәк ҡыуыш эзбизташтар, доломиттар һәм доломитланған эзбизташтарҙан тора.
К.С.Баймөхәмәтов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 197
ҮРГЕ ДУДКИН, ҡасаба, 1933 й. алып Өфө эсендә. 1925 й. Ҡариҙел й. һул ярында ер бүлеме алған Өфө кешеһе А.А. Богатырёв нигеҙ һала. 1930 й. Нуғай а. бер нисә ғаилә күсеп ултыра. 30‑сы йй. Ү.Д. һәм Дудкин ҡасабалары эргәһендә 8 Март ис. тегеү ф‑каһының (ҡара: Өфө сәнәғәт‑сауҙа тегеү фирмаһы) ярҙамсы хужалығы ойошторола, 60‑сы йй. уның ер биләмәләре коллектив баҡсалар ойоштороу өсөн бирелә. 1933 й. Өфө р‑нының Нуғай а/с ҡараған, хәҙ. Өфөнөң Киров р‑ны терр‑яһы (Үрге Дудкин урамы).
З.И.Гудкова
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 441
ИБРАЙ ТАҺИРОВ, Ибраһим Таһиров (? — 1774), Ырымбур губернаһы Бөгөлмә һәм Ставрополь ведомстволары дәүләт крәҫтиәндәренән (суҡындырылмаған татарҙарҙан һәм сыуаштарҙан) Уложенный комиссия депутаты. Бөгөлмә ведомствоһы Татар Ҡандыҙы а. (ТР‑ҙың Баулы р‑ны) татарҙарынан. Комиссияға йән башына һалымды кәметеү, почта һәм ылау йөкләмәләрен үтәү өсөн Яңы Мәскәү юлына өҫтәмә ямсылар билдәләү т‑да наказ тәҡдим итә. Крәҫтиәндәрҙең сауҙа һәм һөнәрселек м‑н шөғөлләнеүгә хоҡуғын яҡлау т‑дағы тәҡдимде хуплай. Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) осоронда үлтерелә.
Әҙәб.: Кулбахтин И.Н., Кулбахтин Н.М. Наказы народов Башкортостана в Уложенную комиссию 1767—1768 гг. Уфа, 2005.
И.М.Васильев
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Ҡағиҙәләр тулыһынса инҡар ителгән
Туймазы районында аварияға осраған мотоцикл водителенең таныҡлығы булмаған. Был турала бөгөн республиканың юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһынан хәбәр иттеләр. Октябрьский-Туймазы юлында кисә 46 йәшлек ир Стелз мотоциклында фажиғәгә тарыны. Ул урында уҡ һәләк булған. Ике тәгәрмәсле транспорт водителе башына шлем кеймәгән булған.
Хәбәрҙәр
Башҡортостанда “Еҙем” тәбиғәт паркы булдырыла
Ул Экология һәм тәбиғәт ресурстары программаһына ярашлы, киләһе йылдың 1-се ғинуарынан рәсми эшләй башлай. Проект сиктәрендә сәфәр йорто, хакимиәт бинаһы, шлагбаум, юлдар, мәғлүмәт стендтары, туҡталҡалар төҙөлә. Был тәбиғәт ҡомартҡыһының әһәмиәте ҙур. Уның биләмәһендә иң бейек Мәмбәт һәм Ҡуҙғанаҡ...
"Оҙон көй" конкурсына ғаризалар ҡабул ителә
Башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙың "Оҙон көй" конкурсына ғаризалар ҡабул ителә. Быйыл ул 9-11-се ноябрҙә Туймазы ҡалаһында уҙғарыла. Унда ҡатнашыусылар ике йәш категорияһына бүленеп ярышасаҡ. Уларҙы Башҡортостандың билдәле сәнғәт һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре баһалай. Иң оҫта башҡарыусыға Гран-При...
Ҙур хыял
Өфөнән беренсе класс уҡыусыһы, йәш спортсы ил президенты Владимир Путинға үҙенең хыялы тураһында һөйләне. Үҙе бәләкәй генә булһа ла, киләсәккә ҙур хыялдар менән янып йәшәгән Дарья Крутькоға ошо көндәрҙә иң ҙур хыялдарының береһен тормошҡа ашырырға яҙҙы, ул – ил президенты менән осрашты. Бар нәмә лә...
Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә
2019-сы йылдың 1-се ғинуарынан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә. Уға ярашлы, сүп-сар менән эшләү тәртибенә ҙур үҙгәрештәр индерелә. Мәҫәлән, быйыл Башҡортостан 5 зонаға бүленде һәм төбәк операторҙары һайлап алынды. Улар көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу, уларҙы сорттарға айырыу...
Йоҡоһоҙлоҡтан йонсоғандар
Өфөнөң Менделеев урамында йәшәүселәр тәүлек әйләнәһенә фатирҙарына тәҙрәнән төшкән сағыу уттан яфалана. Бөтә бәлә - видеоэкранда. Ул үтә яҡты, кадрҙары йыш алышына, ти урындағы халыҡ. Улар ҡайҙа ғына мөрәжәғәт итһәләр ҙә – һөҙөмтәһеҙ. Йәшен ише ялт та йолт килгән уттан бөтә фатир яҡтырып китә....
Өфө ҡала хакимиәте башлығы вазифаһына дәғүәселәрҙән ғаризалар ҡабул итеү тамамлана
Бөгөн киске сәғәт биштә Өфө ҡала хакимиәте башлығы вазифаһына дәғүәселәрҙән ғаризалар ҡабул итеү тамамлана. Өфө мэры мотлаҡ Рәсәй гражданины булырға, Рәсәй һәм Башҡортостан Конституцияларын, ил президенты һәм хөкүмәт ҡарарҙарын белергә тейеш. Хакимиәт башлығына дәғүәсенең 25 йәштән йәш, 65-...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Төркиәнең Измир виләйәтендә кешеләр тейәгән йөк машинаһы тәүҙә түңкәрелгән һуңынан йылғаға ҡолаған. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, 22 кеше һәләк булған,13 кеше йәрәхәтләнгән. Фажиғә урынына полиция һәм тиҙ ярҙам машиналары килеп еткән. Йөк машинаһының ҡасаҡтарҙы ташыуы тураһында билдәле....
Асыҡлыҡ, законлыҡ һәм һөҙөмтәлелек
Барлыҡ көстәрҙе бергә туплағанда ғына республиканың артабанғы үҫешен тәьмин итергә мөмкин. Башҡортостан башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Фәрит улы Хәбиров асыҡлыҡ, законлыҡ һәм һөҙөмтәлелек нигеҙендә республикала йәшәгән 4 миллион кеше мәнфәғәтендә эшләргә саҡыра. Йома көнө генә Красногорск...
Республиканың таулы райондарында ҡар яуған
Шул сәбәпле күп кенә авариялар теркәлде. Шаһиттар хәбәр итеүенсә, Белорет юлына ҡар ятҡан. Водителдәр йәйге тәгәрмәстәрен ҡышҡыға алмаштырып өлгөрмәгән. Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы оҙоҙ юлға сығыр алдынан именлек ҡағиҙәләрен алдан хәстәрләргә саҡыра.
Көҙгө-ҡышҡы осорға әҙерлек нисек?
Башҡортостан башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Хәбиров көҙгө-ҡышҡы осорға әҙерлекте тәү сиратта хәл ителә торған мәсьәлә тип белдергәйне. Был йәһәттән Хөкүмәт ағзалары, район һәм ҡалаларҙың хакимиәт башлыҡтары ҡатнашлығында кәңәшмә лә үтте. Өфө районының Дмитриевка ҡасабаһындағы күп фатирлы...
Республиканың таулы райондарында ҡар яуған
Шул сәбәпле күп кенә авариялар теркәлде. Шаһиттар хәбәр итеүенсә, Белорет юлына ҡар ятҡан. Водителдәр йәйге тәгәрмәстәрен ҡышҡыға алмаштырып өлгөрмәгән. Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы оҙоҙ юлға сығыр алдынан именлек ҡағиҙәләрен алдан хәстәрләргә саҡыра.
Башҡортостан синоптиктары алдағы өс көнгә фараз яһаны
Республикала аяҙлы-болотло һауа торошо көтөлә, ҡар ҡатыш ямғыр яуасаҡ. Киләһе көндәрҙә һауа температураһы бер аҙ күтәрелә. 17 октябрҙә, әйтейек, 13 градус йылы буласаҡ. Яуым-төшөм дә аҙая.
Өфө аэропортына кемдең исеме бирелер?
Бөгөн Башҡортостан дәүләт телерадиокомпания медиа үҙәгендә Башҡортостан Йәмәғәт палатаһының Өфө аэропортына исем биреүе буйынса матбуғат осрашыуы үтте. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостандың баш ҡалаһы аэропорты Салауат Юлаев, Сергей Довлатов, Мостай Кәрим, Рудольф Нуриев, Сергей Аксаковтың исемен...
Өфөлә рус теленең киләсәге хәл ителә
Бөгөн Өфөлә Рәсәй рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары Рус теленең Рәсәй һәм унан башҡа төбәктәрҙә ҡулланышы тураһында фекер алыша. Башҡортостандың башҡалаһына Рәсәйҙең 76 төбәге һәм сит илдәрҙән 400 делегат килде. Рәсәйҙең рус теле уҡытыусылары йәмғиәте форумы ике йылға бер тапҡыр...
Умартасылар өсөн йөк ташыусы машина
Башҡорт Дәүләт аграр университетының механика факультеты студенттары умартасылар өсөн йөк ташыусы машина уйлап сығарған. Был ҡоролма бал ҡорттарына зыян килтермәйенсә генә, умарталарҙы бер урындан икенсе урынға күсереү өсөн яраҡлаштырылған.
Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә
2019-сы йылдың 1-се ғинуарынан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә. Уға ярашлы, сүп-сар менән эшләү тәртибенә ҙур үҙгәрештәр индерелә. Мәҫәлән, быйыл Башҡортостан 5 зонаға бүленде һәм төбәк операторҙары һайлап алынды. Улар көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу, уларҙы сорттарға айырыу...
Өфө районының Светлая ауылында юл буласаҡ
Беҙҙең телеканалда сыҡҡан видеосюжеттан һуң, район хакимиәтендә ошондай вәғәҙә бирҙеләр. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Светлая ауылында йәшәүселәр юлдарҙың насар булыуынан яфалана. Бигерәк тә, уҡыусыларға күләүектәр гиҙеп, бысраҡ ярып мәктәпкә йөрөргә тура килә. Шулай уҡ, ауылда хаҡлы ялдағылар, йәш балалы...
Тәлғәт Тажетдин 70 йәшлек байрамын билдәләй
Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин бөгөн үҙенең 70 йәшлек күркәм байрамын билдәләй. Быйыл Рәсәй мосолмандары Диниә назараты ойошторолоуға 230 йыл тула. Сараға илдең төрлө төбәктәренән ҡунаҡтар, 20-нән ашыу мөфтиәттән вәкилдәр килеүе көтөлә.
Радий Хәбиров Башҡортостан башлығы вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнде
Рөстәм Хәмитов ваҡытынан алда вазифаһынан китеү тураһында белдерҙе һәм халыҡҡа мөрәжәғәт итте.Рәсәй Президенты Владимир Путин указы менән Радий Фәрит улы Хәбиров Башҡортостан башлығы вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнде. Радий Хәбиров 1964 йылдың 20 мартында Ишембай районы Һайран ауылында тыуған...
Өфө аэропортына исем һайлайбыҙ
Иртәгә Башҡортостан дәүләт телерадиокомпания медиа үҙәгендә Башҡортостан Йәмәғәт палатаһының Өфө аэропортына исем биреүе буйынса йыйылыш үтәсәк. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостандың баш ҡалаһы аэропорты Салауат Юлаев, Сергей Довлатов, Мостай Кәрим, Рудольф Нуриев, Сергей Аксаковтың исемен алыуы...
Яҡты һәм киң кластар
Нуғай ҡасабаһында урынлашҡан 147-се мәктәптең икенсе сираты файҙаланыуға тапшырылды. Хәҙер башланғыс кластар өсөн тәғәйенләнгән бинала 500 бала белем алыу мөкинлегенә эйә. Бында балалар баҡсаһы ла буласаҡ. Быға тиклем башланғыс класс уҡыусылары иҫке бинала белем алған. Ә ҡайһы берҙәрен ата-әсәләр...
“Сәйәхәтсе һуҡмағы” “Минең Рәсәй” конкурсы еңеүсеһе
“Алтын көҙ” күргәҙмәһе егерменсе йыл рәттән үтә. Уның сиктәрендә “Минең Рәсәй” журналистар конкурсы еңеүселәре лә бүләкләнә. Быйыл улар араһында беҙҙең каналдың милли тапшырыуҙар бүлеге лә бар. Ике меңгә яҡын эш араһынан башҡорт телендә эфирға сыҡҡан “Сәйәхәтсе һуҡмағы” рубрикаһы “йолалар һәм...
«Алтын көҙ» форумы
Башҡортостандыҡ ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәренә «Алтын көҙ» форумы яңы мөмкинлектәр бирә. Мәскәүҙәге күргәҙмәнең республика өсөн тәүге һөҙөмтәһе лә бар. Башҡортостан Мари Эл менән малсылыҡ тармағында хеҙмәттәшлек итәсәк. Был проект беҙҙең төбәктә кәзә үрсетеүҙе күҙаллай. Уртаҡ...
Минең республикам
Республика көнөн билдәләү сиктәрендә, «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» һәм яҡташтар берлеге ,,Минең республикам,, тип исемләнгән милли квест ойошторҙо. Сарала республиканың төрлө уҡыу йорттарында белем алған йөҙгә яҡын студент ҡатнашты. Квест Башҡортостан тарихына һәм башҡорт халҡы мәҙәниәтенә...
Бөгөн республика көнө!
Башҡортостан иҡтисады тотороҡло үҫешә, төбәк тулайым продукт етештереү күләме триллион ярым һум. Сәнәғәт предприятиелары етештереү кимәлен арттыра, ауыл хужалығы яҡшы күрһәткестәргә өлгәшә. Башҡортостан төп дәүләт байрамын уңышлы хеҙмәт ҡаҙаныштары һәм күтәренке кәйеф менән ҡаршылай. Республика...
Өфөлә бала һәләттәрен үҫтереү үҙәге асылды
Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты майҙанында ойошторолған үҙәк беренсе һанлы ятаҡта урынлашҡан. Ҡыуанырға, көлөргә, уҫалланырға, ҡурҡыныс булырға – ҡыҫҡаһы туйғансы ҡыланырға. Үҙәктең театр студияһында балалар уйнай һәм уйындар аша үҙҙәренең һәләттәрен аса.Һәр...
Яңы фельдшер-акушерлыҡ пункты асылды
Ишебай районының Йәнырыҫ ауылында республика көнө алдынан яңы фельдшер-акушерлыҡ пункты асылды. Быны ауылдаштарына ағалы-ҡустылы Ниғәмәтуллиндар йылдар буйы “Трудовик” колхозында эшләгән әсәләре Сәүиә Нуриәхмәт ҡыҙы иҫтәлегәнә төҙөгән. Хәҙер Йәнырыҫ ауылы халҡы заманса, заман талаптарына яуап...
Республика көнө алдынан Өфөлә беренсе лицей йорт туйланы
Уҡыусыларҙың шатлығын республика башлығы Рөстәм Хәмитов уртаҡлашты. Башҡаланың беренсе урта мәктәбе Мостай Кәрим урамындағы бинаны 1968 йылдан биләй. Әлегә тиклем уҡыу йортонда алты йөҙгә яҡын бала белем алһа, яңыртылған мәктәп 775 уҡыусыға иҫәпләнгән. 20-се быуаттың 20-се йылында асылған мәктәптең...
Салауат Юлаев премияһы лауреаттары билдәле булды
Республика башлығы Рөстәм Хәмитов әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһын тапшырыу тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы. Быйыл был абруйлы наградаға «Ғәмәл дәфтәре» шиғырҙар һәм поэмалар китабы өсөн яҙыусы, «Ағиҙел» әҙәби-нәфис һәм публицистик журналының...
Хеҙмәт алдынғыларына дәүләт наградалары тапшырылды
Республика көнө алдынан традиция буйынса бер төркөм хеҙмәт алдынғыларына дәүләт наградаларын тапшырыу тантанаһы үтте. Рөстәм Хәмитов бүләкләнеүселәрҙе тәбрикләп “Рәсәйҙә уңышлы субьекттар исемлегендә алдынғы урында килгән Башҡортостан артабан да йылдам үҫешер”, тигән ышаныс белдерҙе....
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
Балаларыма
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 11-10-2018, 06:30
Әгәр хоҙай мине ала икән
Балаларым илап ҡалмағыҙ.
Күҙ йәштәре түгеп әсәгеҙҙең
Йән тыныслыҡтарын алмағыҙ.
Тәнем китер, йәнем һеҙҙең менән
Эргәгеҙҙә һәр саҡ булырмын.
Ауыр саҡта янығыҙға килеп,
Күбәләктәр булып ҡунырмын.
Фәрештәләй аҡ ҡанатым йәйеп,
Бәлә - ҡазаларҙан һаҡлармын.
Күңел аҡлығығыҙ ҡараланһа
Бар хәлемсә уны паклармын.
Маңлайыма шулай яҙа икән
Ҡайғы - хәсрәттәргә батмағыҙ.
Әсәгеҙҙең яҡты иҫтәлеген
Күҙ ҡараһы кеүек һаҡлағыҙ.
Автор - Сәлимә Барлыбаева (Иҫәндәүләтова)...
Мин ҡасандыр һине һағыныуҙан, Күңелемдән йондоҙ яуҙырҙым...
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 4-10-2018, 10:10
Мин ҡасандыр һине һағыныуҙан,
Күңелемдән йондоҙ яуҙырҙым.
Бөгөн инде төнгө күктә йөҙгән,
Аҙашҡан ай кеүек яңғыҙмын.
Мин ҡасандыр ихлас яратыуҙан,
Бәхет диңгеҙҙәрен иңләнем.
Ә хәҙер мин елгә осҡан япраҡ-
Нисек көн итергә белмәйем.
Ҡасан ғына беҙ һөйөүҙән йырлап,
Ике моңдо иттек бер бөтөн?
Йырланманы йырым, өҙөлдө моң,
Ярым-ярты йән бит беҙ бөгөн.
(Гөлнур Ҡыуатова)...
Тәүге һөйөү шундай ҡыҫҡа булды
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 27-08-2018, 06:00
Тәүге һөйөү шундай ҡыҫҡа булды
Тетрәтте лә ҡапыл юғалды.
Ә күңелдә күпме һағыштарым,
Йәрәхәтле яңы моң һалды.
Һин юғалдың, башҡа юлдарыбыҙ
Тап килмәҫме ғүмер - ғүмергә.
Осар ҡоштай күңел ашҡынмаҫмы
Һинең өсөн, һине күрергә.
Осраһаң да ҡабат юлдарымда,
Елкендереп минең күңелде.
Ғәфү итмәм, сөнки йөрәгемдә
Мөхәббәтем шиңеп, һүрелде.
Тәүге һөйөү хисле күңелемә
Күпме һағыш, зарлы моң һалды.
Ә йөрәктә мөхәббәтем булып
Йырланмаған яңы йыр ҡалды.
Сәлимә Барлыбаева (Иҫәндәүләтова)...
Юғалттым мин һине ғүмерлеккә
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 20-08-2018, 06:00
Юғалттым мин һине ғүмерлеккә
Юлдарыбыҙ тағы айрылды.
Таш ҡаялай ғорур йөрәгемдең
Пар ҡанаты кинәт ҡайрылды.
Үкенмәйем, ҡара күҙҙәреңдең
Күрмәһәмдә шатлыҡ һирпкәнен.
Әрней бары, йәрәхәтле күңел
Иҫкә төшһә гүзәл үткәнем.
Үкенмәйем, атыр таңдарыбыҙ
Атмайынса тороп ҡалғанға.
Һыҡранмайым, нескә күңелемә
Уңалмаҫлыҡ яра һалғанға.
Үкенмәйем, ә шулайҙа ауыр
Мәңгелеккә һине юғалтыу.
Үкенһәмдә, илап үтенһәмдә
Үткәндәргә юҡтыр, тим, ҡайтыу.
Сәлимә Барлыбаева (Иҫәндәүләтова)...
Ул һәр саҡ беҙҙең менән
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 9-07-2018, 12:02
2018 йылдың 2 июлендә Башҡортостандың халыҡ шағиры Абдулхаҡ Игебаевҡа 88 йәш тулған булыр ине. Ике йыл инде беҙ уның тыуған көнөн ҡыҙым менән икәү генә ҡаршылайбыҙ. Йылдар буйы йәшәп килгән йола онотолдо. Уның тыуған көнө алдынан беҙ сәскә ала инек (өсөбөҙ ҙә аҡ сәскә яратабыҙ), уны вазаға ултыртабыҙ ҙа күренмәгәнерәк урынға ҡуябыҙ, пакетта – бүләк. Тыуған көнөндә иртән торабыҙ ҙа ваза менән сәскәне, бүләк һалынған пакетты алып:
Трата там, трата там,
Мин бит һине яратам, – тип һамаҡлай-һамаҡлай ул ятҡан бүлмәгә йүнәләбеҙ. Беҙҙең тауышҡа ул һикереп тороп баҫа. Беҙ, матур теләктәр теләп, сәскәле вазаны, пакетты бирәбеҙ ҙә үҙен ҡосаҡлап, үпәсләп, арҡаһынан һөйөп, ҡыҙым менән кухняға сәй әҙерләргә сығып китәбеҙ, ул бала һымаҡ пакеттағы бүләктәрҙе ҡарап ҡала.
Беҙ сәй табыны әҙерләүгә йыуынып, кейенеп-яһанып, йылмайып кухняға килеп инә. Ошолай ҡаршы ала инек һәр беребеҙҙең тыуған көнөн. Хәҙер уны һағынып, юҡһынып, уны һөйләй-һөйләй ҡыҙым менән икәү генә сәй эсергә ултырабыҙ.
Абдулхаҡтың тыуған көнө алдынан гәзиткә нимә бирергә икән, тип уйландыҡ. Йәшлек, ғүмер хаҡында шиғри шәлкем әҙерләргә уйлағайныҡ та, икенсе фекергә килдек. Халыҡ шағирының рухын сафландырыу, яңыртыу, ҡараңғы гүрҙәре яҡтырып китһен тигән ниәт менән уны хөрмәт иткән, яҡын күреп ҡотлаған ҡәләмдәштәренең, дуҫтарының йөрәк һүҙен бирергә булдыҡ....
Олатай иҫтәлеге
Бөйөк Еңеүгә 71 йыл / Шиғырҙар // 22-06-2018, 13:03
Был шиғырымды Ленинград өсөн яуҙа башын һалған олатайым, 371-се уҡсылар полкы яугиры Һиҙиәт Хәйрулла улы Вәлишиндың яҡты иҫтәлегенә арнайым. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уның ике улына аталарының төҫө булып фотоһүрәте лә ҡалмай. «Үлем» хәбәрендә ерләнгән урыны ла дөрөҫ яҙылмаған була. Быны беҙ күптән түгел генә асыҡланыҡ. Өләсәйем Ғәйникамал Ноғоман ҡыҙы Вәлишина балаларының атаһын һуңғы һулышынаса көттө.
...
Бала саҡ хәтирәһе
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 12-06-2018, 07:00
Көнләп түгел, сәғәт, минут һайын
Йыраҡлаша кеүек баласаҡ.
Эйе, эйе... Хэҙер баласағым
Тик хәтирә булып ҡаласаҡ.
Ҡар ирегәс, йыуа йыйырға тип,
Тау битенә кем һуң йүгерер?!
Яланаяҡ һалған һуҡмаҡтарҙан
Кемдәр үтер, кемдәр һуң йөрөр?!
Күпереп үҫкән бәпкә үләнендә
Уй - хыялға сумып кем ятыр?!
Еләк һутын, ҡарағаттың тәмен
Тәүгеләрҙән булып кем татыр?!
Ҡара сәсен елгә елберҙәтеп,
Елдәр менән кем һуң серләшер?!
Кәйелеп осҡан ҡошсоҡтарға ҡарап
Күҙен алмай кем һуң көнләшер?!
Тау битендә, минең һуҡмағымда
Килер быуын, башҡа балалар...
Ә күңелдә бары баласаҡтың
Яҡты хәтирәһе ҡалалыр.
Автор - Сәлимә Барлыбаева(Иҫәндәүләтова)...
«Шундай матур, шундай йылы Уйлап сығарған донъям…»
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 11-06-2018, 05:30
Дүрт таған
Дүрт тағаным ҡапыл ғына
Төрлө яҡҡа таралды.
Үпкә һүҙҙәр шырау кеүек,
Йөрәгемә ҡаҙалды.
Анһат ҡына түгел икән,
Тағанда таяу булыу.
Таралышып юғалмаҫҡа
Кәрәк шул уяу булыу.
Тағандарым таралыуын
Туҡтатырға юҡ сара!
Көсһөҙлөктән, ғәрлегемдән
Йөрәгем һулып бара.
Беҙ түгелдер был, Илаһым,
Беҙ төптө бүтән инек!
Ауырын да, еңелен дә
Бергәләп үтә инек.
Таяныр ғына тағаным
Шығырлап ситкә тая.
Күҙ терәгән туғаным
Вайымһыҙ ситтә ҡала.
Үкенес булып ҡуймаһын
Күңелдәрҙең тарлығы.
Юҡҡа сыҡҡас, иҫкә төшөр
Таяуҙарҙың барлығы.
Яйлап ҡына дүрт таяуҙан
Яңғыҙым таған ҡорам.
Эй, бәхетле булыр инем,
Тағанды ныҡлы ҡорһам....
ҠУЛ БОЛҒАУСЫ БЕҘГӘ, ЯҘ ҘА УЛ!?
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 31-05-2018, 13:32
Әсә ҡарашы
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 17-05-2018, 12:53
Һаубуллашып, ҡулдарыңды һуҙғас,
Һуңғы тапҡыр баҡтым күҙеңә.
Тетрәнде йөрәк, һау бул, тиеп
Ҡалтыранып сыҡҡан һүҙеңә.
Ҡарашыңда күрҙем әсе һағыш,
Мөлдөрәшкән тамсы йәштәрен.
Йылмайғандай иттең миңә ҡарап,
Йәшергәндәй ғазап, хистәрең.
Беләм, әсәй, мине оҙатҡас та,
Яңғыҙ ҡалып түгелеп иларһың.
Инде көндә күҙҙәреңде төбәп
Киткән юлдарыма ҡарарһың.
Көт, һин мине! Өмөтөңдө өҙмә,
Яндарыңа бер саҡ ҡайтырмын.
Сабый саҡтағылай иркәләнеп,
Алдарыңа һинең ятырмын.
Көт, һин мине, әсәй, ҡайтырмын...
Сәлимә Барлыбаева (Иҫәндәүләтова)
...
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 289
НИТРО‑ ҺӘМ НИТРОЗОБЕРЛӘШМӘЛӘР, молекулаһында углерод атомы м‑н бәйләнгән бер йәки бер нисә нитро‑ йәки нитрозотөркөм булған органик берләшмәләр. Нитроалкандар — төҫһөҙ, һыуҙа насар эрегән шыйыҡсалар, 2 таутомер формала була, наркотик тәьҫире бар, тын алыу юлдарын һәм күҙҙе ярһыта, дөйөм йоғонтоло ағыуҙарға ҡарай. Ароматик нитроберләшмәләр — һары төҫтәге, үҙенсәлекле еҫле, органик эреткестәрҙә эреүсе шыйыҡса йәки кристаллик матдә, нервы һәм ҡан‑тамыр системаларын хәлһеҙләндерә. Ароматик ди‑ һәм тринитроберләшмәләр бензол, нафталин, антрацен м‑н молекуляр (кристаллик) берләшмәләр барлыҡҡа килтерәләр. Полинитроберләшмәләр йылытҡан ваҡытта шартлап тарҡалалар. Ароматик нитроберләшмәләр ҡайтарыу реакцияһына инәләр. Нитропарафиндар альдегидтар һәм кетондар м‑н нитроспирттар барлыҡҡа килтереп конденсирланалар, уларҙы дегидратлап нитроолефиндар алалар. Беренсел һәм икенсел нитроберләшмәләр алифатик аминдар һәм формальдегид м‑н аминосығарылмалар барлыҡҡа килтереп реакцияға инәләр (Манних реакцияһы). Нитрозоберләшмәләр башлыса димер формаһында осрай, эреткәндә йәки ҡыуғанда мономер формаһына күсә. Мономерлы нитрозоберләшмәләр – зәңгәр (йәшел) төҫтәге газ йәки шыйыҡса, димерлы — төҫһөҙ кристаллик матдә. Күп органик эреткестәрҙә эрейҙәр, ҡайһы берҙәренең канцероген һәм мутаген үҙенсәлектәре бар. Нитрозоберләшмәләр оксимға изомерлаштырыу (водород атомы м‑н a-урынға ҡушылыу өсөн), ярашлы нитроберләшмәләргә окисланыу, гидроксиламинға йәки аминдарға ҡайтарылыу һ.б. реакцияларға инәләр. Алифатик нитроберләшмәләрҙе — туйынған углеводородтарҙы шыйығайтылған азот к‑таһында шыйыҡ фазала йәки парҙа нитратлаштырыу юлы м‑н ароматик нитроберләшмәләрҙе ярашлы берләшмәләрҙе көкөрт һәм азот к‑талары ҡушымтаһы м‑н (нитратлаштырыу ҡушымтаһы) нитратлаштырып йәки ароматик аминдарҙы окислап алалар. Алифатик нитрозоберләшмәләрҙе — беренсел аминдарҙы йәки гидроксиламиндарҙы окислап, ароматик нитрозоберләшмәләрҙе ароматик берләшмәләрҙе нитрозлап алалар. Н.‑һ.н. буяуҙар, аминокислоталар, дарыуҙар, полимерҙар һәм каучуктар, коррозия ингибиторҙары, фунгицидтар, гербицидтар, биологик актив матдәләр, шартлаусан матдәләр синтезлауҙа ҡулланалар. Башҡортостанда “Авангард” пр‑тиеһында нитробензол (анилин алыу өсөн сеймал), 1,5‑динитробензол, мононитроксилол һ.б. берләшмәләр етештереү үҙләштерелгән. Органик химия институтында 1,3‑динитроарендар нигеҙендә физиологик актив берләшмәләр алыу ысулдары табылған. Аритмияға ҡаршы һәм терапевтик үҙенсәлеге б‑са билдәле дарыуҙарҙан яҡшыраҡ булған 3‑(2‑гидроксиэтил)-1,5-динитро‑3‑азабицикло[3.3.1]нон‑6‑ен гидрохлоридын алыуҙың бер реакторлы ысулы табылған. Ароматик диазоберләшмәләрҙең нитросығарылмалары төҫлө энтомологик елем алыу өсөн һары пигмент булараҡ ҡулланыла.
В.А.Докичев
Тәрж. Ф.А.Ғималова


text:
Йүнсел ташландыҡ урынды тәртипкә килтереп ала
Эйе, тәрбиә, ҡарау булған ерҙә эш тә уң була. Был быуала йәшәгән балыҡтарға ла ҡағыла, сөнки бындай кеше ярҙамында барлыҡҡа килгән яһалма һыу ятҡылыҡтарында үрсетелгәндәре айырым ҡараш талап итә. Күгәрсен районының Мораҙым ауылында йәшәгән аҡһаҡал Александр Костьянов та ҡасандыр үҙе төҙөткән быуа һәм унда үрсеткән балыҡтар яҙмышы өсөн ваҡытын да йәлләмәй, үҙен дә аямай. Уның менән яҡындан танышҡас, шул тиклем егәрле, маҡсатлы, тырыш булыуына һоҡланып, уның башҡаларға үрнәк булырҙай тормош юлы тураһында һөйләмәй булдыра алманыҡ.
Урман – уның булмышы
Александр Костьяновтың бөтә ғүмере ошо ерҙән айырылмай. Күгәрсен районының Назаркин ауылында тыуһа ла, уға ике йәш булғанда, ғаиләләре Мораҡҡа күсеп килә. Ауыл мәктәбен тамамлағандан һуң Мари Иле политехник институтына уҡырға инә. БАССР-ҙың Урман хужалығы министрлығы ҡулына тармаҡ инженеры дипломын алған йәш белгесте Күгәрсен районына саҡырып ҡайтара. Шулай итеп, Александр Дмитриевич 1970 йылдан яратҡан һөнәре буйынса хеҙмәт юлын башлай. Тыуған ил алдында хәрби бурысын да үтәп ҡайта.
Ул заманда Урман хужалығы министрлығы халыҡ ҡулланыуы тауарҙары етештереү буйынса ла эш алып бара. Бер аҙҙан сос, егәрле егетте ошо цехтың начальнигы итеп тәғәйенләйҙәр, ә 1983 йылдан уға директор вазифаһы йөкмәтелә.
Бер ҡарауға ябай хеҙмәт юлы кеүек, ә бит уның эсендә күпме башҡарылған эш, биш йыллыҡ пландар үтәү, ағас ултыртыу, урман һаҡлау кеүек беҙ күреп-белеп бөтмәгән бихисап тормош мәшәҡәттәре, юғалтыуҙар, табыштар ята. Әммә Александр Дмитриевич һәр саҡ намыҫы ҡушҡанса, иңенә алған яуаплылыҡты урынына еткереп башҡара, хеҙмәттәштәре, етәкселек алдында абруй ҡаҙана. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урман хужалығы хеҙмәткәрен хаҡлы ялға сығыу ваҡыты еткәс тә эштән ебәрмәҫкә тырышалар, министр исеменә өс тапҡыр ғариза яҙғас ҡына, уны пенсияға оҙаталар.
Яҙмыш
шаяртыуылыр инде...
Александр Костьянов урман хужалығы директоры булып эшләгән саҡта быуа төҙөтә. Был ҡоролма янғын ваҡытында һыу алыу сығанағы сифатында файҙаланыла, шулай уҡ үҫентеләрҙе үҫтереү өсөн дә уңайлы була. Ошо мәлдән урмансылыҡта балыҡсылыҡ буйынса ярҙамсыл хужалыҡ барлыҡҡа килә. Ул заманда Күгәрсен урмансылары тәүгеләрҙән булып был шөғөлгә тотона.
– Яҙмыш шаяртыуылыр инде, үҙем ҡасандыр төҙөткән быуа ташландыҡ хәлгә ҡалғас, хаҡлы ялда булһам да, ҡуртымға алырға тура килде. Бер көн килеп мин ошо быуала эшләрмен, тип уйлағаным да булманы, – ти хужа.
Ысынлап та, Александр Дмитриевич хаҡлы ялға сығып күп тә үтмәй, Рәсәйҙә яңы Урман кодексы ғәмәлгә инә. Был ҡануниәткә ярашлы, урмансылыҡтарҙан хужалыҡ эше менән шөғөлләнеү вәкәләте алына һәм күҙәтеү бурысы ғына ҡалдырыла. Быуа, таҡта ярыу цехтары, сайыр йыйыу кеүек эшмәкәрлек менән шөғөлләнгән хужалыҡтар бер көн килеп тарҡалып ҡуя.
Шулай итеп, 2006 йылдан геройыбыҙ яңы мәшәҡәттәр менән йәшәй башлай. Балыҡты ыуылдырыҡ бөртөгөнән үрсетә, унан селбәрә алып, тауар итеп үҫтереү менән тамамлай. Тырыш хужа быуала күп осраҡта яңғыҙы эшләй, аҙыҡ бушатыу, һыу ятҡылығын хеҙмәтләндереү кеүек мәшәҡәттәр килеп тыуған саҡта ваҡытлыса эшселәр яллай. Костьянов быуаһында һаҙан, аҡ амур, хан балығы, табан, һыла балығын үрсетә, хатта Европа йәйенен дә килтергән. Хан балығының – ун дүрт, аҡ амурҙың ун ике килограмға еткәндәре лә осрай, һаҙан уртаса биш-алты килограмм була, ти ул.
Эшҡыуар йыл һайын сама менән дүрт тонна балыҡ етештерә. Продукцияның төп өлөшө йәрминкәләргә сығарыла, шулай уҡ түләүле балыҡ тотоуҙы ла ойошторған. Бында Стәрлетамаҡ, Мәләүез, Күмертау ҡалаларынан, күрше райондарҙан, Ырымбур өлкәһенән дә балыҡ ҡармаҡларға киләләр.
Бурҙарҙан килгән зыян
– Балыҡ үрсеткән хужалыҡтар намыҫлы юл менән тоторға теләмәгән кешеләрҙән күпләп зыян күрә. Ҡайһы берәүҙәр быуала балыҡ үрсетеү нисек ауыр булғанын төшөнөп етмәй, әле һаман да “ул быуала үҙе үрсей” тип уйлай. Күп осраҡта төндә урлашырға киләләр, – ти Александр Дмитриевич.
Костьянов быуаһы 20,5 гектар майҙанды биләй. Төндә яҡтыртылһа ла, бөтә ерҙе лә күҙәтеп тороу еңелдән түгел. Хужа бер остан икенсеһенә килеп еткәнсе, еңел табыш яратыусылар ҡасып өлгөрә. Араларында үҙҙәрен йәмһеҙ тотоп, быуа хужаһына янағандар, һөжүм иткән әҙәмдәр ҙә осрай.
Хужалыҡ эше менән яҡындан таныш булғандар иһә был шөғөлдөң ни тиклем ауыр һәм ҙур сығымдар талап иткәнен аңлай. Мәҫәлән, Александр Дмитриевичҡа өс тапҡыр Волгоград өлкәһендәге Медведев балыҡ үрсетеү тәжрибә заводына барып ҡайтырға тура килгән.
– Мин эш башлағанда быуа ташландыҡ хәлдә ине. Уны ремонтлап, яңынан тергеҙергә тура килде. Ике йыл эшләгәндән һуң ғына тәүге уңышты алдым, – ти ул.
Хоҡуҡтарыңды белһәң...
Александр Костьяновтың кәсебе табыш килтерә башлағас, быуаға ымһыныусылар килеп сыға, табыш менән уртаҡлашыуын да теләгән бәндәләр табыла. Ҡайһы берәүҙәрҙең “тырышлығы” арҡаһында уға быуаға булған хоҡуғын яҡлап суд тупһаларын күп тапарға тура килә. Әммә ныҡыш хужа, ғәҙеллек тантана итеренә ышанып, килеп тыуған кәртәләргә бирешмәй.
– Беҙҙең илдә ҡануниәт насар түгел, тик уның буйынса йәшәй белмәйбеҙ. Миңә быуаны законлы рәүештә ҡуртымға алыуымды дәлилләп, өс йыл буйына төрлө кимәлдәге арбитраж судтарҙың тупһаһын тапарға тура килде. Быйыл һуңғы инстанция суды минең файҙаға булды. Тик ваҡыт үтә, ошо тартҡылашыуҙар арҡаһында һаулығым да ҡаҡшаны, эшмәкәрлегем дә тотҡарланды, күп аҡса сарыф иттем. Тормош – ул көрәш, әгәр ҙә бирешһәң, һине башҡалар тапап үтәсәк, – ти быуа хужаһы.
Етмеш йәшлек ҡарттың ныҡышмалылығы, үҙ һүҙендә ныҡ тороуы ауырлыҡтарҙы еңеүгә килтерә. Хәҙер ошо кәртәләргә осраған башҡа быуа хужалары ла кәңәш һорап уға мөрәжәғәт итә.
Башҡортостан Республикаһының Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, әле төбәк һыу ятҡылыҡтарының 109 участкаһында балыҡсылыҡ менән шөғөлләнеү рөхсәт ителгән һәм уларҙың 68-е сәнәғәт балыҡсылығы алып барыуға бирелгән. Бөгөн 11 ойошма һәм 11 шәхси эшҡыуар балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә.
Александр Костьянов белдереүенсә, Күгәрсен районында элек балыҡ үрсетеү менән 13 һыу ятҡылығында шөғөлләнһәләр, хәҙер бары ике хужалыҡ ҡына тороп ҡалған. Был иһә халыҡ һатып алған балыҡтың бары өс проценты ғына урында етештерелеүе хаҡында һөйләй, ти ул.
Ең һыҙғанып – эшкә
Әле Александр Костьянов яңынан дәртләнеп хужалыҡ эшенә тотонған. Яҡтыртыу ҡорамалдарын яңыртырға, видеокамералар, фотоҡапҡандар ҡуйырға йыйына. Заман технологиялары буйынса эшләһәм, бөтә мәғлүмәттәр ҙә компьютерға киләсәк, ти ул.
– Йыл һайын балыҡты туҡландырыуға 50 тонна самаһы аҙыҡ китә. Уны йәй бирәбеҙ. Ҡышын улар йыйған майҙары иҫәбенә тереклек итә.
Технология буйынса грануллы ҡатнаш аҙыҡ яҡшы тиҙәр, ә мин бойҙайҙы бешереп бирәм. Ул, бешкәс, бүртә һәм тарҡалмай, – ти тәжрибәле балыҡ үрсетеүсе.
Любовь менән Александр Костьяновтар оҙаҡ йылдар матур итеп донъя көтә, аҡыллы, итәғәтле балалар тәрбиәләп үҫтергән. Хоҙай уларҙың яҙмышын алдан яҙғандыр, күрәһең, йорттарын да, белгәндәй, быуа буйына төҙөгән булғандар.
Ни тиһәң дә, Александр Дмитриевичтың тырышлығы бушҡа үтмәгән. Уның быуаһын халыҡта “Костьянов быуаһы” тип йөрөтөүҙәре лә ошо хаҡта һөйләй.


text:
Өфөлә Владимир Спиваковтың II Халыҡ-ара скрипкасылар конкурсында еңеүсене иғлан иттеләр. Баһалама комиссияһы бер тауыштан финалда Паганиниҙың беренсе концертын виртуоз башҡарған испанка Мария Дуэньясты еңеүсе тип билдәләне.
Марияға 1912 йылда танылған итальян оҫтаһы Риккардо Антониацци яһаған скрипка бүләк ителә. Маэстро Спиваков әйтеүенсә, уның хаҡы – 140 мең доллар.
Икенсе премияны Мәскәүҙән Федор Безносиков, өсөнсөнө – Япониянан Иссеи Курихара, дүртенсене Мәскәүҙән Степан Стариков алды.
Бүләкләү фондына шулай уҡ һәр береһе мең долларлыҡ ике айырым премия, Владимир Спиваков конкурсының художество етәксеһенә махсус приздар инә.


text:
Бангладешҡа сәйәхәтБангладеш – Һиндостандың көнсығыш яғында урынлашҡан ил. Ҙурлығы буйынса тап беҙҙең Башҡортостан кеүек. Шул илдә 142 миллион кеше йәшәй! Хәләл ефетем Зилә бәләкәй саҡтан Һиндостанға барырға хыялланған икән. Ләкин Һинд иленә бер ҙә юлыбыҙ төшмәне:...
Беренсе юстиция министры 90 йәшлек юбилейын билдәләйОло кешеләр үҙҙәренең йәшен йәшереүсән. Күҙ тейер йә, тигәндәрендә күпме наҙ, иркәлек, ғорурлыҡ бар! Ләлә Хажиәхмәт ҡыҙы Әмированы олораҡ быуын кешеләре бик яҡшы хәтерләй. 15 йыл юстиция министры булып эшләгән апай, тиһәң, ә Калюжнаянымы, әлбиттә,...
"Селпәрәмә килгән яҙмыштар"Шифаханала ял иткән саҡта бүлмәләшем Сәүиә апай менән баш ҡала сәхнәһендә Әнғәм Атнабаевтың «Ул ҡайтты» драмаһын ҡараныҡ. Театрҙан һуң тәьҫораттар солғанышында хисләнеп ултырабыҙ. – Әйтерһең, был спектакль минең әсәйем тураһында... – тине Сәүиә...
Бәпес һөйгән мәлдәре«Һағынғандар сабыр була, сабырҙар түҙә инде», – тип йырлаған М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы Алһыу Бәхтиеваның сәхнәнән юғалыуына инде дүрт йыл тулып килә. Тамашасылары уны яңы ролдәрҙә күрергә өмөтләнеп, сабыр...
Әсәй ҡыҙыЯурындарына һибелгән сәсен елберҙәтеп килеп ингән гүзәл шаян яҙғы елде хәтерләтә ине. Кисәге мәктәп уҡыусыһылай күренгән был һылыуҙа донъя финанс баҙарында үҙен һыуҙағы балыҡтай һиҙгән иҡтисадсыны, абруйлы банктың мөһим тармағы башлығын ҡапыл ғына...
Борайҙар китап ярата«Ҡырға уҡырға киткәнсе атайым мине көн дә маңлайымдан үбеп кенә уятты. Атай-әсәйемдең тәүге ике улы вафат булған, шунан тағы ла бер ағайымдан һуң дүртенсе булып мин тыуғанмын. Шуғалырмы, үтә ҡәҙерле, иркә генә ҡыҙ бала булып буй еткерҙем. Бәхетемә...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
София
София (болг. Со́фия; София [ˈsɔfija], грек. σoφίa — һөнәр, аҡыл) — ҡала, Болгарияның баш ҡалаһы. София ҡала өлкәһенең һәм уның берҙән-бер Столична общинаһының административ үҙәге.
Халҡы — 1,34 млн кеше (2014 йыл). Халыҡтың 95 % этник болгарҙар[2]. Болгарияның көнбайышында, София соҡороноң көньяҡ ситендә, Витоша тау массивының итәгендә урынлашҡан. Климаты уртаса континенталь.
Тимер юл узелы, халыҡ-ара аэропорт, метрополитен (1998 йылдан), трамвай, троллейбус. Софияла дөйөм болгар сәнәғәтенең яҡынса 1/6 өлөшө тупланған (машина төҙөлөшө, металлургия, химия, резина, целлюлоза-ҡағыҙ, аҙыҡ-түлек, еңел сәнәғәттәре).
Борон София урынында сердтарҙың фракий ҡәбиләһе йәшәгән, улар б. э. I быуатында Сердика тигән рим атамаһы алған. IX быуаттан Средец тигән исем менән Болгария составында. Һуңыраҡ ҡала Триадица, XIV быуат аҙағында София (изге София сиркәүе буйынса) тип атала. XIV быуатта төрөктәр баҫып ала; XVI—XVIII быуаттарҙа Балҡан ярымутрауында Константинополдән һуң икенсе сауҙа үҙәге. 1879 йылдан — бойондороҡһоҙ Болгарияның баш ҡалаһы.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Б. э. тиклем VIII быуатта неолит тораһы урынында фракия ҡалаһы барлыҡҡа килә. Уның б. э. тиклем I быуатта баҫып алған римлеләр уға ошо урында йәшәгән фракия ҡәбиләһе атамаһынан сығып Сердика тигән исем бирә. I—IV быуаттарҙа Сердика — Рим провинцияһы Фракияның баш ҡалаһы. Ул император Константин I Бөйөк (306—337 йылдар) яратҡан ҡалаһы була. Император һарайы оҙаҡ йылдар ошонда була һәм ул ошонан тороп империя менән идара итә. Тарихы императорҙың: «Сердика минең Римем» тигән һүҙҙәрен һаҡлаған. Ул бында башта Рим империяһының баш ҡалаһы — «Яңы Рим» булдырырға уйлай, тик стратегик йәһәттән уңайлы урын Византий еңеп сыға. Император Константин I дини реформаһы һөҙөмтәһендә, Сердика епископтың даими торған урынына әүерелә. Бында 343 йылда Изге София сиркәүендә Сердикия соборы барлыҡҡа килә, уны сиркәү I Никейский соборының дауамы тип ҡарай. 357 йылда рим тарихсыһы Аммиан Марцеллин ҡаланы «ҙур һәм яҡын барып булмаҫлыҡ» тип билдәләй.
V—VI быуаттарҙа Халыҡтарҙың бөйөк күсенеүе мәлендә ҡала һундар, готтар һәм башҡа варвар ҡәбиләләре ябырылыуына дусар була. VI быуат уртаһында, император Юстиниан I Бөйөк хакимлыҡ иткән йылдарҙа (527—565 йылдар) , Сердика Триадица исеме аҫтында Византия империяһының мөһим административ үҙәге булып тергеҙелә. Бары тик дини яҡтан ҡала архиепископ хакимлығына ҡарай, үҙәге Prima Justiiniana ауылында (бәлки, хәҙерге Охрид ҡалаһы эргәһендә, Македония), был ерҙә император Юстиниан тыуа.
809 йылдан ҡала Средец (лат. Serdica > иск.-слав. СрѣдьцьСредь) атамаһы аҫтында болгар дәүләтенә инә. Болгария дәүләте тергеҙелгәндән һуң 1185 йылда Средец епискобы митрополит чинына күтәрелә. XIV быуат аҙағынан 1870 йылға тиклем ҡала, бөтөн ил кеүек үк, ғосман хакимлығы аҫтында ҡала. Әле XII—XIII быуаттарҙа үҙ-ара һөйләшкәндә ҡаланы төп — Изге София кафедраль ҡорамынан сығып, София тип йөрөтәләр. IV быуаттың беренсе яртыһында нигеҙләнгәнеп, заманса бина ошо уҡ быуаттың аҙағына ҡарай, ул бер нисә тапҡыр төҙөлә. Ләкин рәсми документтарҙа был исем аҫтында XIV быуат аҙағында ғына барлыҡҡа килә.
Ғосман хакимлығы мәлендә ҡала империяның төп үҙәгенә әүерелә. Бында Ғосман империяһының Европа өлөшө менән идара иткән бейлербей Румелия резиденцияһы урынлаша, һөҙөмтәлә Константинополдән һуң икенсе мөһим ҡалаға әүерелә. Был мәлдә Изге София собор сиркәүе мәсеткә әйләндерелә, ә епископ үҙәге булып Изге Марина ҡорамы тора.
Шул уҡ ваҡытта Софияла болгар мәҙәни эшмәкәрлеге үҫешә — XVI быуаттағы София әҙәбиәт мәктәбе; «Бәләкәй изге тау» барлыҡҡа килә, ҡала тирәләй 20 ашыу монастырь урынлаша, уларҙың 20-нән ашыуы бөгөн дә бар. Азатлыҡ хәрәкәтенең мөҡим үҙәге.
1873 йылда, ошонда уҡ үткән суд процесынан һуң, Софияның тирә-яғында болгар милли геройы Васил Левский язалана.
Төркиә ҡыҫыуынан азат булғас һәм болгар дәүләте кире тергеҙелгәс, София баш ҡалаға әүерелә (1879). Был, тәү сиратта, Харьков университеты профессоры, болгар тарихсыһы Марин Дринов ҡаҙанышы. Ул яңы дәүләтте булдырыуҙа (Австро-Венгрия вәкилдәре Велико-Тырновоны баш ҡала итеүгә тауыш бирә) ҙур хеҙмәт күрһәтә. Шуның арҡаһында Софияның халҡы, башҡа болғар ҡалалары менән сағыштырғанда, башлыса эске миграция һөҙәмтәһендә арта.
Физик-географик характеристикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
София Витоша тауы итәгенең төньяҡ өлөшөндә, София соҡоронда урынлашҡан. Ҡала минераль һәм термаль сығанаҡтар менән билдәле.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
София яҡынса 43-сө географик киңлектә ята, уртаса йыллыҡ температура 11,4 °C, ҡаланың климаты дымлы континентальный.
Ҡыш һалҡын, һауа торошо йыш алышына, ҡар ҡатламы оҙаҡ ятмай, яҡынса 60 көн. Ел көньяҡтан булғанда +10 °C тиклем йыш йылыта. Ҡаланың төньяҡ-көнсығышынан төньяҡ елдәренә юл асыла, әммә ҡаланың сағыштырмаса түбән киңлектә булыуы һөҙөмтәһендә һауа температураһы һирәк аҫҡа төшә. Бындай ваҡыттарҙа −15 °C, бик һирәк −20 °C һәм түбәнерәк була. Ҡыш башында томандар йыш төшә. Яҙ иртә килә, әммә оҙайлы була. Йәй йылы һәм ҡояшлы. Әммә диңгеҙ кимәленән юғары булғанлыҡтан, Болгарияның башҡа райондарына ҡарағанда йәй һалҡыныраҡ. Июль һәм август айында температура +35 °C тиклем күтәрелә ала. Көҙ ҡыҫҡа.[3] Софияның иң һалҡын икенсе айы булып февраль түгел, декабрь тора. Был шулай уҡ ҡаланың түбән географик киңлеге менән бәйле. Тап декабрҙә ҡояш һауаны насар йылыта, февралдә, киреһенсә, көслөрәк.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
София ҡала өлкәһендә 1 430 543 кеше йәшәй, был 2015 йылдың 15 ноябрь статистик мәғлүмәттәре буйынса. Был ваҡытҡа ҡаланың үҙендә 1 343 841 кеше (шул иҫәптән Горубляне, Кремиковци һәм башҡа кварталдар ҙа инә). Әммә ваҡытлыса һәм бөтөнләй теркәлмәгән кешеләрҙе иҫәпкә алғанда, төрлө баһалар буйынса ҡалала 1,5 алып 1,8 млн кеше йәшәй.
Мәғлүмәттәр буйынса, 2012 йылда София өлкәһендә йәки София ҡала округында (Столична общинаһы) 1 301 683 кеше йәшәй, шул иҫәптән 621 156 ир-егет (47,5 %), һәм 680 527 ҡатын-ҡыҙ (52,5 %), йәғни 1000 ир-егеткә 1106 ҡатын-ҡыҙ тура килә. Софияла 1 212 935 кеше йәшәй, 577 355 ир-егет һәм 635 580 ҡатын-ҡыҙ.[4] 2001 йыл мәғлүмәттәре буйынса, иң ҙур район — Люлин (халҡы 110 117), һуңынан Младост (халҡы 95 877), Подуяне (халҡы 75 312) һәм Красное село (халҡы 72 773). Йәш буйынса өҫтөнлөклө төркөм — 18 һәм 64 йәштәр (790 180 кеше), һуңынан 18 йәшкә тиклем (201 202), 65 йәштән өлкән (183 049). Округтағы (общиналағы) халыҡ тығыҙлығы 2012 йылға — км² 966 кеше. Түбәндә халыҡ иҫәбе меңдәрҙә бирелгән.
Власть[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Община идаралығындағы һайлауҙар буйынса, Столична общинаһы Кметы (мэры)— Йорданка Асенова Фандакова.
Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
София илдә иң мөһим тимер юл үҙәге; Софиянан поездар 5 йүнәлешкә китә. Ҡала территорияһында 8 тимер юл станцияһы — (Үҙәк тимер юл вокзалы, София-Төньяҡ, Илиянци, Подуене, Искър, Захарна фабрика, Горна Баня һәм Надежда).
2004 йылдың ғинуар — июль айҙарында Үҙәк вокзалы аша 2 323 844 пассажир хеҙмәтләндерелгән, был илдең тимер юл транспорты пассажирҙарының 11,8 % тәшкил итә. Софияла Болгария дәүләт тимер юлдарының идараһы урынлашҡан. София аэропорты эшләй.
1998 йылдың 28 ғинуарында бер линия һәм 5 станциянан торған София метрополитены хеҙмәткә индерелә. 2015 йылға София метрополитенының дөйөм оҙонлоғо 39 км (2 линия, 34 станция). Ҡала пассажирҙар системаһында автобустар, троллейбустар, трамвайҙар, маршрут таксиҙары бар. 2008 йылға ҡалала 95 автобус, 17 трамвай һәм 10 троллейбус маршруты бар.
2004 йылдың 4 июнендә яңы Үҙәк автовокзал асылған.
Мәғариф һәм фән[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Юғары уҡыу йорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Изге Климент Охридски исемендәге София университеты[6]
- Милли һәм донъя хужалығы университеты[7]
- Архитектура, төҙөлөш һәм геодезия университеты
- Техник университеты — София[8]
- Химия-технологик һәм металлургия университеты[9]
- Руда-геологик университеты «Изге Иван Рылски»[10]
- Урман техник университеты[11]
- Медицина университеты — София[12]
- «Васил Левски» исемендәге Милли спорт академияһы[13]
- «Кр. Сарафов» исемендәге Милли театр һәм кино сәнғәте академияһы[14]
- Милли художество академия[15]
- Дәүләт музыка академияһы проф. Панчо Владигеров исемендәге[16]
- Яңы болгар университеты[17]
- Л. Каравелов исемендәге Юғары төҙөлөш училищеһы[18]
- Тодор Каблешков исемендәге Юғары транспорт училищеһы[19]
- МВР академияһы[20]
- Г. С. Раковски исемендәге Хәрби академия[21]
Спорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
София өс тапҡыр — 1992, 1994, 2004 йылдарҙа Ҡышҡы Олимпия уйындары үткәреүгә ғариза бирә, әммә өс осраҡта ла Болгария баш ҡалаһының ярышташтарына — Альбервилгә, Лиллехамерға һәм Сочиға өҫтөнлөк бирелә.
Мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Театрҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Иван Вазов исемендәге Милли театр
- Болгар милли опера һәм балет театры
- Болгар армияһы театры
- Алеко Константинов исемендәге Дәүләт сатира театры
- Николай Бинев исемендәге Йәштәр театры
Музейҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Археологик институт һәм музей
- Физик культура һәм спорт музейы
- Социалистик сәнғәт музейы
- Болгарияның милли тарихи музейы
- Милли сиркәү тарихи-археологик музейы
- Болгарияның милли художество галереяһы
- Милли этнографик музей
- «Ер һәм кешеләр» милли музейы
- Милли тәбиғәт белеме музейы
- Сит илдәр сәнғәте милли галереяһы
- Софиялағы хәрби тарих милли музейы
Дин[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡтың күпселек өлөшө православие христианлығы динен тота.
- Әрмән Апостол Сиркәүе
- Пресвятая Богородица хөрмәтенә кафедраль соборы[22]
Мәҙәниәт һәйкәлдәре, музейҙар һәм туризм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
София Болгарияның эре туристик үҙәге.
- Изге София сиркәүе (VI быуат)
- Изге Георгий ротондаһы (VI быуат)
- Изге Неделя соборы (София) (X быуат булырға тейеш)
- Боян сиркәүе (XI быуат)
- Ҡара мәсет (XVI быуат)
- Баня Баши мәсете (XVI быуат)
- Изге Александр Невский ҡорам-һәйкәле (1904—1912)
- Рус илселәре сиркәүе (1907—1914)
- Сердика антик ҡәлғәһе
- Болгарияның милли тарихи музейы
- Болгарияның милли художество галереяһы
- Витоша тауындағы Драгалев монастыре
- Болгар батшалары Врана резиденцияһы
- «Изге синод» эргәһендәге милли сиркәү тарихи-археологик музейы
- Милли мәҙәниәт һарайы
- Батша-Ҡотҡарыусыға һәйкәл (Александр II)
- БАН (Болгар Фәндәр Академияһы) эргәһендәге Этнографик институт һәм музей
- БАН эргәһендәге Милли тәбиғи фәндәр музейы
- БАН эргәһендәге Археологик институт һәм музей
- Витоша тауында (2290 м), Витоша милли паркы һәм Боян шарлауығы, бында туризм һәм треккинг практикалана, Европа стандарттарына ярашлы саңғы посты бар.
- «Искар» һәм «Панчерево» һыуһаҡлағысында паруслы һәм ишкәкле спорт һәм балыҡ тотоу ҡаралған.
- София — ул Балҡан йөрәге: Эгей диңгеҙе 300 км, Ҡара диңгеҙ — 400 км, Мәрмәр диңгеҙе — 500 км, Адриатик диңгеҙ — 600 км, альп тауҙары — Рила — 100 км, Пирин — 200 км, Олимп — 400 км йыраҡлыҡта, ә Дунай йылғаһына, Салоники, Афина, Белград һәм Истанбул ҡалалары географик йәһәттән шулай уҡ йыраҡ түгел.
- Легендар рус генералы Гурко һәйкәле. 2013 йылдың мартында асылған[23]
Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Санкт-Петербург, Рәсәй
- Алжир (ғәр. مدينة الجزائر), Алжир
- Анкара (төр. Ankara), Төркиә
- Афина (грек. Aθήva), Греция
- Братислава (словак. Bratislava), Словакия
- Брюссель (франц. Bruxelles, нидерл. Brussel), Бельгия
- Будапешт (мадьярса Budapest), Венгрия
- Ереван (әрм. Երևան), Әрмәнстан (партнёр-ҡала)
- Варшава (пол. Warszawa), Польша
- Киев (укр. Київ), Украина
- Лондон (ингл. London), Бөйөк Британия
- Питтсбург (ингл. Pittsburgh), АҠШ
- Прага (чех Praha), Чехия
- Тель-Авив (йәһ. תֵּל אָבִיב-יָפוֹ), Израиль
- Хельсинки (фин. Helsinki), Финляндия
- Мадрид (исп. Madrid), Испания
- Париж (франц. Paris), Франция (партнёр-ҡала)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ GRAO (болг.)
- ↑ Подробнее см. стр. 24 Перепись населения 2011 года. // nsi.bg. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 30 март 2013 тикшерелгән.
- ↑ Местоположение, административно устройство, климат. // sf.government.bg. 9 сентябрь 2013 тикшерелгән.
- ↑ Население по городам на 31.12.2012 г., Национальный институт статистики
- ↑ BULGARIA: urban population
- ↑ Изге Климент Охридски исемендәге София университеты
- ↑ Милли һәм донъя хужалығы университеты
- ↑ Техник университет — София
- ↑ Химия-технологик һәм металлургия университеты
- ↑ Руда-геологик университет «Изге Иван Рылски»
- ↑ Лесотехник университеты
- ↑ Медицина университеты — София
- ↑ «Васил Левски» исемендәге Милли спорт академияһы
- ↑ «Кр. Сарафов» исемендәге Милли театр һәм кино сәнғәте академияһы
- ↑ Милли художество академияһы
- ↑ проф. Панчо Владигеров исемендәге Дәүләт музыка академияһы
- ↑ Яңы болгар университеты
- ↑ Л. Каравелов исемендәге Юғары төҙөлөш училищеһы
- ↑ Тодор Каблешков исемендәге Юғары транспорт училищеһы
- ↑ МВР академияһы
- ↑ Г. С. Раковски исемендәге Хәрби академия
- ↑ Армянская Апостольская Церковь отметила 145-летия своего присутствия в Болгарии
- ↑ В Софии открыли памятник легендарному русскому генералу Гурко


text:
- Подробности
- Просмотров: 248
СОЦИАЛЬ ЭКОЛОГИЯ, экология бүлеге, йәмғиәт м‑н тирә‑яҡ мөхиттең үҙ‑ара бәйләнештәре т‑дағы фәндәрҙең дисциплина‑ара комплексы. С.э. кеше м‑н тәбиғәт араһындағы ҡаршылыҡтарҙы асыҡлай, йәшәйеш мөхитен һаҡлау һәм яҡшыртыу маҡсатында уларҙы хәл итеү юлдарын нигеҙләй. Төрлө экологик һәм соц. шарттарҙа йәшәү өсөн кешенең адаптив мөмкинлектәрен (кеше экологияһы); этностарҙың мөхит шарттарына яраҡлашыуын һәм этносистемалар хасил булыуын (этноэкология); халыҡ һанына йоғонто яһаған факторҙарҙы (демографик экология) өйрәнә; экологик этика нормаларын эшләй, экологик яҡтан нигеҙләнгән донъяға ҡараш һәм экологик менталитет (экологик культурология) һ.б. формалаштыра. С.э. демография, культурология, социология, тарихи география, философия, этика, этнология һ.б. м‑н бәйле. Башҡортостанда С.э. проблемаларын өйрәнеүгә А.Н.Авдониндың (экологик аң), Б.Ғ.Аҡсуриндың (кеше һаулығының соц.‑экологик проблемалары), Р.Ә.Ғәлиндең (С.э. демографик аспекттары), К.А.Даллакяндың (“кеше—тәбиғәт” мөнәсәбәттәре структураһында ихтыяр феномены), Р.Б.Сабекияның (экологик этика), Р.Ә.Сөләймәновтың (тышҡы мөхиттәге кире факторҙарҙың кеше һаулығына йоғонтоһо) һ.б. хеҙмәттәре арналған.
Б.М.Миркин
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостандың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы «Иң яҡшы күп фатирлы йорт» конкурсына ғаризалар ҡабул итә башланы
Башҡортостандың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы 2016 йыл йомғаҡтары буйынса «Иң яҡшы күп фатирлы йорт» республика конкурсында ҡатнашыуға ғаризалар ҡабул итә башланы. Дәғүәселәр 2017 йылдың 15 апреленә тиклем үҙҙәре хаҡында мәғлүмәт бирергә тейеш.
Конкурста Рәсәй Торлаҡ кодексына ярашлы идара итеү ысулдарының береһен һайлаған һәм тормошҡа ашырған (идара итеү компанияһы һайланған, торлаҡ милекселәре ширҡәте төҙөлгән йәки туранан-тура идара итеү бойомға ашырыла), бөтә талаптарға яуап биргән күп фатирлы йорттар ҡатнаша ала.
Еңеүселәрҙе Башҡортостандың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы, Торлаҡ һәм төҙөлөш күҙәтеүе буйынса дәүләт комитеты етәкселәренән, муниципалитет хакимиәттәре, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә төбәк Йәмәғәт контроле үҙәге, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре профсоюзы башлыҡтарынан торған конкурс комиссияһы билдәләй.
Республикалағы иң яҡшы 50 йорт диплом һәм 100 мең һум күләмендә аҡсалата премия менән бүләкләнә.
Министрлыҡтың матбуғат хеҙмәтендә билдәләүҙәренсә, бүләк фонды күп фатирлы йортто һәм ошо йортттоң дөйөм милкенә ингән ер участкаһын тәртиптә тотоуға йүнәлтелергә тейеш. Аҡсаның 10 процентҡа тиклемен күп фатирлы йорт советы рәйесенә йәки торлаҡ милекселәре ширҡәте рәйесенә премия итеп бирергә мөмкин.
Конкурста ҡатнашыу ҡағиҙәләре тураһында тулыраҡ мәғлүмәт — республиканың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы сайтында.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
1958 йыл
1958 (бер мең туғыҙ йөҙ илле һигеҙенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1958 йылы, 2 мең йыллыҡтың 958 йылы, XX быуаттың 58 йылы, XX быуаттың 6 ун йыллығының 8 йылы, 1950 йылдарҙың 9 йылы.
Йөкмәткеһе
ВаҡиғаларҮҙгәртергә
ТыуғандарҮҙгәртергә
- 27 сентябрь — Сәлимов Ниязбай Булатбай улы, башҡорт журналисы һәм яҙыусыһы, 2011 йылдан «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррире.
Вафат булғандарҮҙгәртергә
- 17 июнь — Халиҡов Тимербулат Ғәләүетдин улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).


text:
Көн һәм аҙна яңылыҡтары
"Ишет мине, әсәй"
Дуҫтарыбыҙ
Мәҙәни яңылыҡтар
26 июлдә Өфөнән "Башҡортостан-Ҡырым" тигән автосәйәхәт старт ала, тип хәбәр итәләр "Рәсәй терәге" ойошмаһының төбәк бүлексәһенән. Унда ҡатнашыусылар Һамар, Һарытау, Волгоград, Анапа, Керчь һәм башҡа ҡалалар аша үтә. Бер нисә ҡаланың бизнес ойошмалары менән осрашыуҙар планлаштырылған.
ЯҢЫ ТАПШЫРЫУҘАР
Мостай Кәрим шиғырҙары
Автор уҡый, 2005 йылғы яҙма.
Мостай Кәрим "Йылмайыу"
Фәйез Вәхитов уҡый, 1975 йылғы яҙма.
Сабир Шәрипов "Ҡараҡ"
Хәмит Яруллин уҡый, 1990 йылғы яҙма.


text:
Умыртҡалылар
Умыртҡалылар (лат. Vertebrata), йәки Башһөйәклеләр (лат. Craniata) — умыртҡалығы булған хордалыларҙың ярым тибы. Хордалыларҙың 95 % тирәһе төрөн үҙ эсенә ала.
Умыртҡалылар бөжәктәр менән бергә, Ер йөҙөндә өҫтөнлөк итеүсе хайуандар төркөмө.Төр һаны буйынса бөжәктәрҙән ныҡ ҡалышһалар ҙа, биосфералағы әһәмиәте буйынса алдынғы урын биләйҙәр.
Башҡа хайуандарҙың бөрәһен дә умыртҡаһыҙҙар тигән йыйылма төркөмгә керетәләр. Умыртҡаһыҙҙар атамаһы систематик категория (таксон) түгел.
Умытҡалылар — төҙөлөш һәм физиологик яҡтан юғары үҫеш алған хордалыларҙың ярым тибы.
Умыртҡалыларҙа ултыраҡ тереклек иткән төр юҡ. Улар әүҙем хәрәкәт итәләр, аҙыҡ табыу өсөн һунар итәләр, үрсеү өсөн үҙ төрө эсендә икенсе енесле зат табалар.
Төп билдәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Яралғы үҫеше дәүерендә хорда урынында умыртҡа һөйәктәренән торған умыртҡалыҡ бағаныһы хасил була.Ул хорда ситенән өҫкә ҡарай улаҡ яһап үҫә һәм нервы көпшәһен уратып ала. Шулай итеп, арҡа мейеһе умыртҡалыҡ каналы эсендә ҡала. Умыртҡалыҡ арҡа мейеһен ышаныслы һаҡ аҫтына ала.
- Яралғы үҫеше дәүерендә арҡа мейеһенең алғы өлөшөнән баш мейеһе үҫешә. Шулай уҡ, баш һөлдәһе хасил була. Баш һөлдәһендә бш мейеһен һаҡлаусы мейе ҡумтаһы була.
- Шулай итеп, умыртҡалыларҙың үҙәк нервы системаһы баш мейеһенән( биш бүлек) һәм арҡа мейеһенән тора.
- Һулыш ағзалары — айғолаҡтар (типик һыу хайуандарынды) йәки үпкәләр (яралғы үҫеше дәүерендә айғолаҡ ярыҡтары юҡҡа сыға һәм эсәклектең бер өлөшөнән упкәләр хасил була).
- Биш төрлө төп һиҙеү ағзаһы була (күреү, ишетеү, еҫ һиҙеү, тәм һиҙеү, тейеп һиҙеү.
Умыртҡалыларҙың һиҙеү ағзалары ҡатмарлашҡан. Ишетеү һәм күреү ағзалары камиллашҡан. Мускулдарҙың күп һанлы төркөмдәре хайуандарҙың хәрәкәтсәнлеген тәьмин итә. Хәрәкәтсәнлек парлы ослоҡтар ярҙамында башҡарыла. Йомоҡ ҡан тамырҙары системаһы буйынса ҡанды йөрөткән йөрәк барлыҡҡа килгән. Һыу хайуандарының һулыш алыуҙа айғолаҡтар, ер хайуандарында ысын үпкәләр ярҙамында башҡарыла. Башһөйәклеләр һыуҙа, ҡоро ерҙә йәшәйҙәр. Айырым бер өлөшө һауала осоуға һәм ер аҫтында йәшәүгә яраҡлашҡан. Башһөйәклеләр, йәки умыртҡалылар инфратибына
- Түңәрәк ауыҙлылар
- Кимерсәкле балыҡтар
- Һөйәкле балыҡтар
- Ер-һыу хайуандары
- Һөйрәлеүселәр
- Ҡоштар
- Һөтимәрҙәр, йәки имеҙеүселәр кластары инә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Наумов С. П. Зоология позвоночных — М.: Просвещение, 1982. — 464 б.
- Латюшин В. В. Хайуандар. Дөйөм белем биреү учреждениелары өсөн дәреслек. — Өфө.: Китап. 2011. ISBN 978-5-295-05368-9
- Биология: Хайуандар: Урта мәктәптең 7—8-се кластары өсөн дәреслек / Б. Е. Быховский, Е. В. Козлова, А. С. Мончадский һ. б.; М. А. Козлов редакцияһында. — Яңынан эшләнгән 19-сы баҫманан тәржемә. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1990. — Һүрәттәре менән 268 бит. ISBN 5-295-00538-0
Башҡортсаға тәржемә. Мырҙаҡаев Ф. С., Мырҙаҡаева Д. Ғ., 1990
- Лемеза Н.А., Камлюк Л.В., Лисов Н.Д. Биология в экзаменационных вопросах и ответах. (Лемеза Н.А., Комлюк А.В. Лисов Н.Д. – 10-е изд. – М.: Айрис-пресс, 2006 – 512с.: ил
- Под редакцией акдемика РАМН, профессора Ярыгина В.Н. Для поступающих в ВУЗы. Биология. (А.Г. Мустафин, Ф.К.Лажуева, Н.Г. Быстренина и др., Под ред. В.Н. Ярыгина. -7-е изд., стер. _ М.: Высш.шк., 2004. – 492с. Ил.
- Чебышев Н.В., Кузнецов С.В., Зайчикова С.Г. Поступающим в ВУЗы. Биология (Чебышев Н.В. – Биология. Пособие для поступающих в ВУЗы. Том I.- М.:ООО»Издатель ОНИКС», 1999.-448с.
- Богданова Т.Л. Биология. Задания и упражнения. Пособие для поступающих в ВУЗы. (Богданова Т.Л. – 2-е издание, переработанное и дополненное. – М.: Высшая школа, 1991.350с.:ил.


text:
Күренекле ғалим, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре Зифҡәт Сәйетғәлиев һәм Иглин районынан уңған фермер Хәсән Иҙиәтуллин.
БР Халыҡ музыка ҡоралдары оркестры етәксеһе, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Рәмил Ғәйзуллин.
БР Мәғариф министрлығының Милли белем биреү һәм төбәк-ара хеҙмәттәшлек бүлеге етәксеһе Рәйсә Күзбәкова һәм Өфө ҡала округы мәғариф бүлегенең фәнни мәғлүмәт-методик үҙәгенең Милли мәғариф бүлеге мөдире Розалия Сафиуллина.
Йәш шағирә Гөлнара Хәлфетдинова.
Урмансылыҡ ветераны Риф Ҡаҙаҡҡолов һәм Өфө урман хужалығы техникумының баш белгесе Альберт Бикташев.
Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының концерт эшмәкәрлеге буйынса директор урынбаҫары Маргарита Мансурова.