text:
Изге Пётр соборы
Изге Пётр соборы (лат. Basilica Sancti Petri, итал. Basilica di San Pietro, урыҫ. Базилика Святого Пётра) — католик собор, Ватикандың айырыуса ҙур һәм мөһим төҙөлөшө, донъя күләмендә иң мөһабәт тарихи христиан сиркәүе.
Дүрт Рим патриархы базиликтарының береһе, Рим-католик сиркәүенең тантана үҙәге. Уны ижад итеү өҫтөндә бер нисә быуын бөйөк оҫталар хеҙмәт иткән: Браманте, Рафаэль, Микеланджело, Бернини. Һыйҙырышлығы — 60 000 кеше тирәһе һәм өҫтәмә 400 мең кеше майҙанда.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡасандыр Изге Пётр соборы торған ерҙә Нерон циркы баҡсалары (хәҙер ул урында Гелиополдән алып киленгән обелиск тора) булған. Обелиск Изге Пётр майҙанында әлеге көндә лә тора.
Беренсе базилика 326 йылда Нерон циркында ғазаплы үлем кисергән Изге Пётрҙың ерләнгән урыны тип һаналған ҡәберлек өҫтөндә урынлаштырылған. Икенсе соборҙа 800 йылда папа Лев II Карлды Көнбайыш императоры итеп тәхеткә ултыртты. XV быуатта ун бер быуат дауамында торған базилика емереләү ҡурҡынысы аҫтында булыу айҡанлы Николай V Рим папаһы булған ваҡытта уны ҙурайталар һәм үҙгәртеп ҡоралар. Был мәсьәләне Юлий II бик ҡаты хәл итә: боронғо базилика урынына бик ҙур яңы собор төҙөргә ҡуша. Яңы собор бөтә билдәле булған мәжүси һәм христиан ғибәҙәтханаларынан өҫтөн булырға тейеш булған. Был папа хәкүметенең нығыныуына һәм католицизмдың.толицизмдың йоғонтоһон йәйелдереү өсөн эшләнә.
Бөтә күренекле Италия архитекторҙары, тиерлек, сиратлап Изге Пётр соборын проектлауҙа һәм төҙөүҙә ҡатнаша. 1506 йылда архитектор Донато Брамантегтың проекты раҫлана. Соборҙы проектҡа ярашлы соборҙы грек тәреһе формаһында (тигеҙ яҡлы) үҙәкләштерелгән ҡоролош итеп төҙөй башлайҙар. Брамантеның вафатынан һуң төҙөлөштө Рафаэль Санти етәкләй. Ул тәренең формаһын латиндыҡына әйләндерә (оҙонайтылған дүртенсе яғы менән). Унан һуң базилик формаһын һайлаусы Антонио да Сангалло төҙөй. Ниһайәт, 1546 йылда төҙөү эштәре Микеланджелоға ҡушыла. Ул көмбәҙ үҙәкле ҡоролош идеяһына ҡабат ҡайта, әммә уның проектында күп колонналы ҡыйыҡлы галереяны көнсығыш яғына (боронғо Рим базиликтарында, шулай уҡ антик ғибәҙәтханаларында ла инеү урыны көнсығышта булған) ҡаратып төҙөргә ҡарар итә. Бөтә тотоп тороусы конструкцияларҙы Микеланджело ауыр, ҙур итеп эшләтә. Ул үҙәк көмбәҙҙең барабанын күтәртә, әммә көмбәҙҙең үҙен уның вафатынан һуң (1564 йыл) Джакомо делла Порта төҙөп бөтә. Королошҡа ул һуҙынҡы һыҙаттар бирә. Микеланджело проектлаған дүрт бәләкәй көмбәҙҙәрҙән архитектор Виньола тик икеһен генә күтәртеп ҡуя. Микеланджелоның хыялдары күбеһенсә миһран яғынан- көнбайыш яғынан- тормошҡа ашырылған.
Әммә бының менән генә тарих бөтмәгән. XVII быуат башында Павел V бойороғо буйынса архитектор Карло Мадерна тәренең көнсығыш ботағын оҙонайтҡан, үҙәктәге бинаға өснефлы базилик өлөшлө төкөтмә эшләтә. Шулай итеп, латин тәре формаһына ҡайта һәм бинаның фасадын төҙә. Был үҙгәрештәр арҡаһында көмбәҙ фасад менән ышыҡланып, үҙенең өҫтөнлөк биргән әһәмиәтен юғалта һәм тик алыҫтан ҡарағанда ғына мөһабәт булып күренә.
Папаның фатихаһын алыр өсөн Соборға ағылған йәки дини байрамдарҙа ҡатнашырға теләгән күп һанлы дингә ышаныусыларҙы һыйҙыра торған майҙан талап ителә. Был ҙур эште Джованни Лоренцо Бернини атҡарып сығара. 1656—1667 йылдарҙа төҙөлөш эшендә иң күренекле ижад емеше — Собор алдындағы майҙан барлыҡҡа килә.
Фасад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Архитектор Мадерн төҙөгән фасадтың бейеклеге статуяларҙан тыш 48 м, киңлеге — 118,6 м. Фасад аттигы (декоратив диуар) башында бик ҙур, бейеклеге 5,65 метрлыҡ Христос, Иоанн Креститель һәм тағы ла ун бер апостолдың (Пётр апостолынан башҡа) статуялары биҙәй. Ҡыйыҡлы галереянан матурлап эшләнгән биш ишек (портал)соборға алып бара. Үҙәк порталдың ишек ҡапҡастары XV быуат урталарында эшләнгән һәм иҫке базиликтан алынған. Портал ҡаршыһында XIII быуатҡа ҡараған данлыҡлы Джотто мозаикаһы «Навичелла» урынлаштырылған. Ситтәге һул порталдың рельефтарын (һынлы сәнғәт төрө) — «Үлем ишектәре»- 1949—1964 йылдарҙа бик билдәле скульптор Джакомо Манцу ижад итте. Бигерәк тә папа Иоанн XXIII -нең һүрәтләнеше әсир итә.
Интерьерҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Соборҙың эске интерьеры пропорциялары аһәнлеге, ғәйәт ҙур күләмдәре, биҙәү байлығы менән хайран ҡалдыра — бында бик күп статуялар, миһрандар, ҡәбер таштары, күп һанлы иҫ киткес сәнғәт әҫәрҙәре тупланған.
Үҙәк неф
Базиликтың дөйөм оҙонлоғо 211,6 м. Үҙәк нефтың иҙәнендә донъялағы башҡа ҙур соборҙарҙың күләмдәрен күрһәткән билдәләр бар. Билдәләр Изге Пётр соборын башҡалар менән сағыштырырға ярҙам итә. Үҙәк нефтың ахрыһында, уң яҡтан аҙаҡҡы бағанаһында, XIII быуаттағы, фаразлауҙарынса Арнольфо ди Камбио ижад иткән Изге Пётр статуяһы бар. Статуяны тылсымлы көскә эйә, тип инаныусы күп һанлы паломниктар түбәнселек менән ирендәрен бронза аяҡтарына тигеҙәләр.
Архитектура шедевры һаналған көмбәҙҙең эс яҡтан бейеклеге 119 м, диаметры 42 м. Көмбәҙ дүрт ифрат ҙур бағаналарға терәтелеп һалынған. Бер бағананың уйымында биш метрлыҡ Изге Лонгиндың статуяһы (Бернини эше) тора. Соборҙа скульптуралар менән биҙәүҙә Бернининың роле баһалап бөткөһөҙ: ул бында илле йыл тирәһе эшләгән, 1620 -сы йылдан 1670 йылға тиклем. Көмбәҙ аҫтындағы арауыҡта, үҙәк миһран өҫтөндә Бернини ижад иткән бик ҙур, бейеклеге 29 м булған балдахин (киворий) урынлаштырылған. Балдахин дүрт борма колоннаға ҡуйылған, уның өҫтөндә — фәрештәләр статуялары.
Лавр ботаҡтары араһында колонналарҙың өҫкө яҡ өлөштәрендә Барберини ғаиләһенең геральдик бал ҡорттары күренә. Киворий өсөн бронзаны Пантеондан папа Урбан VIII (Барберини) ҡушыуы буйынса портиктың ҡыйығын тотоп торған ҡоролмаларҙы һүтеп алғандар. Балдахин аша үҙәк апсидаһында (төп бинаның төкөтмәһе) урынлашҡан Бернини ижад иткән Изге Пётр кафедраһы күренә. Кафедра сиркәүҙең дүрт аталары статуялары менән тотолған Изге Пётрҙың креслоһы. Кресло өҫтөндә Изге йәндең символы балҡып тора. Кафедраның уң яғында — Бернини эшләгән папа Урбан VIII — дың ҡәбер ташы, һул яҡтан Микеланджело уҡыусыһы Гульельмо делла Портаның эше — Павел III (XVI быуат) ҡәбер ташы.
Уң яҡ неф
Беренсе капеллала уң яҡта Микеланджело шедевры — мраморҙа эшләнгән «Пьета» тора. «Пьета» XV һәм XVI быуаттар араһында ижад ителгән, ул ваҡытта Микеланжелоға 23 йәш булған. Статуяны бер енәйәтсе ярырға ниәтләнгәндән һуң, уны быяла менән ышыҡлағандар. Эргәһендә ҙур булмаған Тәре (тарихи ҡомартҡы) капеллаһы урынлашҡан. Уның эсендә Пьетро Каваллини эше тип төҫмөрләнгән иҫ киткес матур, ағастан эшләнгән тәре һаҡлана. Арыраҡ Бернини уҡыусылары менән эшләгән маркграфиня Матильда Тосканскаяның (йәки Каносская) ҡәбер ташы урынлашҡан. Матильда Тосканская ҡатындарҙан беренсе булып ошо соборҙа ерләнгән була. 1077 йылда Каносста маркграфиня Матильданың замогында сиркәүҙән ҡыуылған һәм тәхеттән ҡолатылған Изге Рим империяһының императоры Генрих IV папа Григорий VII-ҙан ялбарып ғәфү итеүен ялбарып һораған. Капелла янында — Григорий XIII -нең ҡәбер ташы, барельеф папа тарафынан үткәрелгән реформа — яңы григориан календарын индереү -тураһында иҫкәртә. Саҡ ҡына арыраҡ скульптор Канова (1792 йыл) классицизм стилендә башҡарылған Климент XIII-ның ҡәбер ташы.
Һул яҡ неф
1490 йылдарҙа скульптор Антонио Поллайоло эшләгән Иннокентий VIII-ең ҡәбер ташын — иҫке базиликтағы һаҡланып ҡалған күп булмаған һәйкәлдәрҙең береһе — ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Инеү урынынан бик алыҫ түгел ерҙә тағы ла бер скульптор Канованың хеҙмәте — Стюарт шотланд король ғаиләһенең һуңғы вәкилдәренең ҡәбер ташы.
Архитектура[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көмбәҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Собор көмбәҙенең бейеклеге базилик иҙәненән өҫтәге тәрегә тиклем −136,57 метр. Был донъя кимәлендә иң бейек көмбәҙ. Уның эстәге диаметры 41,47 метр тәшкил итә. Был күләм алда төҙөлгән көмбәҙәрҙән саҡ ҡына ҡайтыш: Пантеон (Боронғо Рим)диаметры — 43,3 метр, Санта-Мария-дель-Фьоре (тәүге осорҙағы Ренессанс) көмбәҙенеке — 44 метр. Шул уҡ ваҡытта 537йылда төҙөлгән Константинополдәге Изге София соборындағы көмбәҙенән диаметры ҙурыраҡ. Нәҡ Пантеон Һәм Флорентия соборы Изге Пётр соборының архитекторҙары өсөн грандиоз конструкцияны ҡороуҙа үрнәк булған
Браманте көмбәҙе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Собор көмбәҙенең бейеклеге базилик иҙәненән өҫтәге тәрегә тиклем −136,57 метр. Был көмбәҙ донъя кимәлендә иң ҙурҙар һанала: Пантеон (Боронғо Рим)диаметры — 43,3 метр, Санта-Мария-дель-Фьоре (тәүге осорҙағы Ренессанс) көмбәҙенеке — 44 метр. Шул уҡ ваҡытта 537 йылда төҙөлгән Константинополдәге Изге София соборы көмбәҙенән диаметры ҙурыраҡ. Нәҡ Пантеон Һәм Флорентия соборы Изге Пётр соборының архитекторҙары өсөн грандиоз конструкцияһын ҡороу эшендә үрнәк булған[1].
Браманте һәм Сангалло Пантеон көмбәҙе тәҙрәһәҙ, бер генә ишекле түңәрәк диурҙа. Ҡоролманың оҙонлоғо киңлегенә тиң. Көмбәҙ туф һәм пемза вулкан тоҡомдары менән еңеләйтелгән бетондан бөтөн формала ҡоролған. Көмбәҙҙең эс яғы кессондар менән матурланған. Көмбәҙҙең өҫ яғында эске аралҡты яҡтыртыу өсөн 8 метр диаметрлы тишек бар. Браманте Изге Пётр соборының (1506 йыл) көмбәҙен күтәреү идеяһының күп өлөшөн Пантеон көмбәҙенән алған. Ул да туфлы бетондан проектланған була. Браманте кәрәкле ҡатышманы яңынан таба. Яңы соборҙың көмбәҙе, уның осона ҡуйыла торған фонарҙән башҡа, ҡабырға яғынан Пантеон көмбәҙенә оҡшаған була, тик уны тотҡан диуарҙар ғына ер өҫтөндә дүрт ауыр бағаналарҙа күтәрелгән була һәм барабан яһайҙар. Пантеондағы булған бик ауыр диуар тәҙрәләр уйылыуҙан һәм перистиль (асыҡ ер) ҡулланыуҙан күпкә еңеләйтелә.
Флорентия соборына килгәндә, ослобашлы көмбәҙҙең визуаль кәүҙәленеше Филиппо Брунеллески уны тормошҡа ашырғанға тиклем күп йылдар элек барлыҡҡа килгән[2]. Ике ҡатламлы конструкция кирбестәрҙе «шыршы» формаһында һалынған (Византия архитектураһынан алынған). Көмбәҙҙең һигеҙ таш ҡабырғаларының ул тиклем ҙур булмаған һарҡыулығы уның төҙөлөшөн ауыр ағас опалубкаһыҙ эшләргә мөмкинлек бирә. Шул уҡ ваҡытта уның тышҡы күренеше бөтөнләй тиерлек готик була, төҙөлөштә ҡулланылған инженер сиселештәре ғәйәт новаторлы һәм һаҡланып ҡалған Боронғо Рим көмбәҙҙәрен тәрән өйрәненеүгә нигеҙләнгән була[3].
Сангалло ике элгәре кешеләрҙең тәжрибәһенә таянған. Ул Пантеондағы кессондарҙың да, флорентия соборындағы тышҡы таш ҡабырғаларының ҡоролошон да бик яҡшы төшөнгән. Сангалло Брамантеның перистилен тәртипкә һалынған арка формаһындағы уйымдар төркөмөнә көсәйтә һәм киңәйтә. Беренсе аркада өҫтөнән икенсеһе ҡуйыла. Фонарҙең элекке нескә конструкцияһы бик ауыр конструкцияға әйләнә.
Микеланджело һәм Джакомо Делла Порта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Микеланджело 1547 йылда көмбәҙҙе яңынан ҡорған саҡта, элекке эш табыштарының өлөшөн иҫәпкә ала һәм һаҡлап ҡалдыра. Уның көмбәҙе Флорентия соборының көмбәҙе һымаҡ ике ҡатлы кирбестән проектланған була. Тыш яҡтағы ҡатламы 16 таш ҡабырғанан тора. Брамантеның түңәрәк перистиле һәм Сангаллоның көмбәҙе аркалар менән тоташтырылған коринф колонналары ла 16 парға тиклем ҡыҫҡартылған. Был колонналарҙың һәр береһенең бейеклеге 15 метр. Ситтән ҡарағанда, колонналар көмбәҙ ҡабырғаларына терәк булған һымаҡ күренә[1][3]..
Көмбәҙҙең бейеклеге 138 м. Көмбәҙҙең овоидаль формаһы бик күп ығы-зығы тыуҙыра. Микеланджело 1564 йылда вафат була. Вафатына тиклем ул Брамантеның көмбәҙ барабанын һәм бағаналарын төҙөп бөтөрә. Был ҡоролоштар проектҡа ҡарағанда эрерәк булып эшләнә. Эште Микеланджелоның ассистенты Джакомо да Виньола дауам итә. Джоджо Базари Папа бойороғона ярашлы Микеланджелоның идеялары тормошҡа ашырылыуын даими күҙәтеп тора.1585 йылда яңы папа Сикст V төҙөлөш өсөн яуаплы итеп Джакомо Делла Порта һәм Доменико Фонтана билдәләй. Был дәүерҙә лә бик күп эштәр башҡарыла.
Мbкеланджело ҙур ағастан эшләнгән проект моделен ҡалдырған. Джакомо дель Порта был моделгә бик ҙур булмаған үҙгәрештәр индерә. Шул уҡ ваҡытта тышҡы көмбәҙ эске көмбәҙ өҫтөнән күтәртелеп эшләнгән. Микеланджело үҙе тере саҡта шундай үҙгәрештәр индергәнме әллә Джакомо Дель Портаның үҙ инициативаһы булғанмы — билдәһеҙ.
Тамамлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Джакомо Делла Порта Һәм Доменико Фонтана көмбәҙҙең төҙөүен 1590 йылда бөтөрәләр. Был ҡыуаныслы ваҡиға Сикст V идара иткән дәүергә тура килә. Уның алмашсыһы Григорий XIV көмбәҙ фонаренең ҡуйылыуына шаһит була. Фонарь эсендә Сикст V хөрмәтенә яҙыу эшләнә. Папа Климент VIII етәкселек иткән саҡта тәре урынына ҡуйыла. Был процедура көнө буйы дауам һәм бөтә ҡала сиркәүҙәрендә колоколдар сыңлап тора. Тәренең арҡыры остарында тере көмөштән эшләнгән ике шкатулкала урынлаштырыла.
18-се быуат уртаһында көмбәҙҙә ярыҡтар хасил була. Уларҙан ҡотолоу маҡсатында дүрт тимер сынйыр менән конструкцияны ҡоршайҙар. Шулай итеп, һәр төрлө ваҡытта барлығы ун тимер сынйыр ҡуйыла. Микеланджело үҙе тере ваҡытта уҡ беренсе сынйыр ҡуйылыуы ихтималлығы бар.
Көмбәҙҙең эске түңәрәгендә ике метр бейеклек яҙма бар:
Фонарь аҫтында бағышлама яҙылған:
1053 йылдан алып Пётр соборы архипресвитерҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Изге Пётр соборы архипресвитерҙары исемлеге
- Джованни (1053)
- Деусдедит (1092)
- Аццо (1103—1104);
- Рустико де Рустичи (1128—1131 тирәһе)
- Гриффоне (1138—1139);
- Пьетро (яҡ. 1140?-1144)
- Бернард (1145?-1176?);
- Джованни да Сутри (1176/78-1180);
- Гильом Шампанский (1185—1198);
- Уголино ди Сеньи (яҡ. 1198—1206)
- Гвидо Пьерлеони (1206/7-1228)
- Cтефано Конти (1229—1254);
- Риккардо Аннибальди (1254—1276)
- Джованни Гаэтано Орсини (1276—1277)
- Маттео Орсини Россо (1277 йәғни 1288—1305)
- Наполеоне Орсини Франджипани (1306—1342);
- Аннибальдо ди Чеккано (1342—1350)
- Гийом де Ла Жюжи (1362—1365);
- Ринальдо Орсини (1366—1374);
- Юг де Сен-Марсиаль (1374—1378)
- Филипп Алансонский (1378—1397);
- Кристофоро Марони (1397—1404)
- Анджело Аччайоли (1404—1408);
- Антонио Кальви(1408—1411)
- Педро Фернандес де Фриас (1412—1420)
- Антонио Коррер (1420—1434)
- Джордано Орсини (1434—1438)
- Джулиано Чезарини (1439—1444);
- Ипполито I д’Эсте (1501—1520);
- Марко Корнаро (1520);
- Франчотто Орсини (1520—1530)
- Франческо Корнаро (1530—1543);
- Алессандро Фарнезе (1543—1589)
- Джованни Эванджелиста Паллотта (1589—1620)
- Шипионе Каффарелли-Боргезе (1620—1633);
- Франческо Барберини старший (1633—1667);
- Карло Барберини (1667—1704);
- Франческо Нерли (1704—1708)
- Аннибале Альбани (1712—1751)
- Генрих Бенедикт Стюарт (1751—1807)
- Ромоальдо Браски-Онест (1807—1817);
- Алессандро Маттеи (1817—1820);
- Пьетро Франческо Галеффи (6 май 1820 — 18 июнь 1837);
- Джакомо Джустиниани (1 июль 1837 — 24 февраль 1843)
- Марио Маттей (11 март 1843 — 7 октябрь 1870)
- Никкола Параччани Кларелли (8 октябрь 1870 — 7 июль 1872)
- Эдоардо Борромео (10 июль 1872 — 30 ноябрь 1881);
- Эдуард Генри Говард (12 декабрь 1881 — 16 сентябрь 1892)
- Франческо Риччи Параччани (6 октябрь 1892 — 9 март 1894)
- Мариано Рамполла дель Тиндаро (21 март 1894 — 16 декабрь 1913)
- Рафаэль Мерри дель Валь (12 январь 1914 — 26 февраль 1930)
- Эудженио Пачелли (25 март 1930 — 2 март 1939);
- Федерико Тедескини (14 март 1939 — 2 ноябрь 1959)
- Доменико Тардини (14 ноябрь 1959 — 30 июль 1961);
- Паоло Марелла (14 август 1961 — 8 февраль 1983);
- Аурелио Сабаттани (8 февраль 1983 — 1 июль 1991)
- Вирджилио Нои (1 июль 1991 — 24 апрель 2002)
- Франческо Маркизано (24 апрель 2002 — 10 октябрь 2006);
- Анджело Комастри (10 октябрь 2006 — хәҙерге көнгә тиклем).
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2007 йылда Ватикан һаҡлағыстарында Микеланджело Буонарротиның вафат булыуы алдынан ижад иткән аҙаҡҡы эше табылған. Был Римдағы Изге Пётр соборының көмбәҙ барабандарын тәшкил иткән радиаль колонналарҙың береһендә ҡыҙыл аҡбур менән кәүҙәлендергән һүрәтләмә. Изге Пётр соборының миһраны башҡа христиан ғибәҙәтханалары һымаҡ көнсығышҡа түгел, ә көнбайышҡа йүнәлтелгән[4].
- Донъяла иң ҙур христиан сиркәүе — Ямусукролағы Нотр-Дам-де-ла-Пэ базиликаһы Изге Пётр соборы өлгөһө буйынса төҙөлгән.
- При Изге Пётр соборы янында шәхси мозаик хәстәхана эшләгән.1803 йылда папа Пий VII рәссам Винченцо Камуччинины хәстәхананың директоры итеп тәғәйенләне[5].
- Папа Римский Бенедикт XVI престолдан баш тартҡандан һуң собор көмбәҙенә йәшен һуҡты.
Галерея
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Fletcher, Banister (1975). History of Architecture on the Comparative Method for the student, craftsman, and amateur. New York: Macmillan Pub Company. ISBN 9997460553.
- ↑ Купол флорентийского собора изображён на фреске в церкви Санта-Мария-Новелла, то есть около ста лет ранее.
- ↑ 3,0 3,1 Lees-Milne, James (1967). «Saint Peter’s — the story of Saint Peter’s Basilica in Rome». London: Hamish Hamilton.
- ↑ В архивах Ватикана найдена последняя работа Микеланджело // RBC.ru, 09.12.2007
- ↑ Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравец. Т. 12. Исландия — Канцеляризмы. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2008. — 767 с.: ил.: карт.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Baedecker. Rom. Verlag Karl Baedeker.12. Auflage 2002. ISBN 3-87504-125-9
- Dorling Kindersley.Rom.Dorling Verlag GmbH. München. 2008/09 ISBN 978-3-928044-41-7


c: text/html

text:
«Йырым булһын бүләгем» – ял көнөнөң интерактив тапшырыуы. Һәр йәкшәмбе һәм шәмбе көндөҙгө сәғәт 2-нән 4-кә тиклем Башҡортостан юлдаш телевидениеһы телевизор ҡараусылары туғандарын, дуҫтарын һәм һөйгән йәрҙәрен ҡотлай, сәләмдәр ебәрә.
Ҡала телефоны аша һеҙ студияға шылтыратып, тура эфирҙа юбилей, тыуған көн йәки законлы никах менән ҡотлай алаһығыҙ. Тура эфир телефон һандары: 8-809-347 2325. 1 минут хаҡы – 700 һум (2 минут – 1400, 3 минут – 2100 һум).
Шулай уҡ 8889 һандарына SMS – хәбәр ебәрергә була. Баштан ДАРЮ һүҙен (рус телендә), унан һуң текст. Подпись. Хәбәрҙәр аҙна барышында һәм тура эфир ваҡытында алына. 1 SMS – хәбәрҙең хаҡы:
Мегафон – 50,74 һум НДС менән;
МТС – 55,00 һум НДС менән;
Билайн – 50,00 һум НДС менән.
Туғандарығыҙҙы ҡотларға теләһәгеҙ, беҙгә хат яҙығыҙ. «Башҡортостан» ТРК ДУП-ның хаттар бүлеге, Өфө ҡалаһы, Ғафури урамы, 9. Һүҙҙәрҙең күләме - 250 һүҙгә тиклем. Беҙҙең мөхәррирҙәр һеҙгә матур һәм йөкмәткеле ҡотлау төҙөргә ярҙам итерҙәр. Бер ҡотлау заявкаһының хаҡы – 3850 һум.
Өҫтәмә хеҙмәт – ҡотлауҙы DVD дискка яҙҙырыу, хаҡы – 150 һум.
Түләүһеҙ өҫтәмә хеҙмәт – 30 секундҡа тиклем «home-video» урынлаштырыу.
Һорауҙар өсөн телефон: : 8(347)291-22-47.
«Йырым булһын бүләгем» тапшырыуы - яҡындарығыҙ һәм туғандарығыҙ өсөн иң ҡәҙерле бүләк.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Яйыҡ гәзите » Мәғариф, мәҙәниәт » Кем һин, изге Вәли?
Кем һин, изге Вәли?16.02.2015
Татарҙар «День Святого Валентина» тигәнде «Изге Вәли көнө» тип йәһәт үҙгәртһә лә, беҙҙең байрам түгел инде ул. Ислам дине генә түгел, православие ла был датаны инҡар итә. 1969 йыл, ысынбарлыҡта ниндәй шәхес булыуы тураһында ышаныслы дәлилдәр һаҡланмағас, католиктар ҙа Валентинды изгеләрҙең рәсми исемлегенән төшөрөп ҡалдырҙы.
Нигеҙе икелерәк булһа ла, Ғашиҡтар көнөн билдәләү йылдың-йылы киңерәк ҡолас йәйә. 90-сы йылдарҙа ғына тәүләп ишетһәк тә, Рәсәй йәштәренең 80 проценты теге йә был кимәлдә әһәмиәт бирә икән. Бер ҡараһаң, насар бер нимәһе юҡ, киреһенсә, бындай саралар йоғонтоһо менән кешеләр нәзәкәтлерәккә, хислерәккә әйләнә торған. Ә икенсе яҡтан - байтаҡ өҫтәмә проблемалар ҙа тыуҙыра икән шул…
Изге Валентин көнөнөң нисек барлыҡҡа килеүен барыһы ла белә инде. Әйткәндәй, бер түгел, ике версия бар. Беренсеһе буйынса боронғо Рим менән 268-270 йылдарҙа идара иткән император Клавдий II һалдаттарға ғаилә ҡорорға тыя. Хәрби табип һәм рухани Валентин тыйыуға ҡарамай йәшерен рәүештә никах йолаларын башҡарыуҙы дауам итә. Тотола, төрмәгә ултыртыла. Ошо арала төрмәсенең ҡыҙы Юлиәгә ғашиҡ булып, хат - «валентинка» яҙа. 269 йылдың 14 февралендә язалап үлтерелә.
Икенсе легенда ниңәлер һирәгерәк билдәле. Уның буйынса Валентин - патриций, йәғни аҡһөйәк була. Үҙе йәшерен христиан булараҡ, ялсыларын да әүрәтә. Бер ир менән ҡатынға христиан дине буйынса никах уҡый. Властар белеп ҡала, ҡулға алалар. Валентин аҡһөйәк булғас үҙенә әллә ни ҡурҡыныс янамай, ялсылар иһә үлем язаһына хөкөм ителә. Валентин уларҙы тынысландырып йөрәк рәүешендә киҫелгән ҡыҙыл ҡағыҙға хат яҙа - мөхәббәт барыһынан да өҫтөн тигәнде аңлатырға тырышҡан була инде ( был хатты тапшырған һуҡыр ҡыҙыҡайҙың күҙе асыла, аҙағынан үтә сибәр ҡатынға әйләнә, ти). Тик патрицийҙың үҙенә лә ҡоро һүҙ генә булып күренгәндер инде, ялсылары урынына Валентин үҙе яза ҡабул итә.
… ошо матур легендалар менән генә лә сикләнергә лә булыр ине. Әммә хәҡиҡәткә хыянат итмәйек. Тарихсыларҙың раҫлауынса, Валентин көнө бөтөнләй икенсе рәүештә килеп сыға. Боронғо Римда луперкалия тигән йола киң таралған була. Рим ҡалаһына нигеҙ һалған Ромул менән Рэмды имеҙеп үҫтергән инә бүре хөрмәтенә (икенсе версия буйынса малды бүреләрҙән һаҡлаған затҡа бағышлап) ҡорбан салына. Тиреһенән сыбыртҡы әтмәләйҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙы яралар. Йәнәһе лә, шул осраҡта түллелеге артасаҡ. Йола башҡарыусылар шәрә кө-йөнсә ҡала буйлап йүгереп йөрөр булалар, тора бара сара тамам аҙғынлыҡ сығанағына әйләнә. Халыҡтың үҙенә оҡшай, христиан дине хөкөм һөрә башлағас та, инә бүре байрамдары оҙаҡ дәүер дауам итә. Шуға 494 Рим Папаһы Геласий I ҡамсы һәм перәник принцибын ҡуллана: луперкалияларҙы ҡәтғи рәүештә тыя, халыҡ ҡәнәғәтһеҙлек белдермәһен өсөн бер көн алдан (мәжү-силек байрамы 15 февраль билдәләнгән була) изге Валентин көнө байрамын ғәмәлгә индерә.
Ә бит 2008 йылдан Рәсәйҙә 8 июль Бөтә Рәсәй Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө билдәләнә. Датаһы христиандарҙың изге Петр һәм Февронияларына бәйле булһа ла, илебеҙҙең бөтә конфессиялары ла хуплау белдерҙе. Бәлки берәй саҡ боронғо Муром ҡалаһы кенәзе ғаиләһе иҫтәлеге сит-ят Вәлиҙе популярлыҡ буйынса уҙып китә алыр?
… ишкәктәрҙе
яңғыҙ ишкәндә
Бер ҡыҙ икенсеһенә хәбәр һала: «Валентин көнөн йәнем һөймәй!» Әхирәте уныһын-быныһын уйламай яуап ҡайтара: «Ә минең егетем бар…» Ошо ҡыҫҡа ғына көләмәстә лә, датаның кемгә байрам, кемгә - төшөнкөлөккә бирелергә сәбәп икәнлеге яҡшы күренә. Сей яраға тоҙ һипкән кеүек бит инде! Юҡҡа ғына түгел, Америка психологтары иҫкәртә - Валентин көнөн яңғыҙаҡтар үтә ауыр кисерә, үҙ-үҙҙәренә ҡул һалыусылар күбәйә. Беҙҙә лә, йөрәк өйәнәге ҡубып «Ашығыс ярҙам» саҡыртыуҙар һи-ҙелерлек дәрәжәлә арта, ти. Юҡҡа түгелдер инде, Германияла бер ыңғайы 14 февраль - Психик сирлеләр көнө лә билдәләнә, ти. Махсус клиникалар биҙәлә, сиркәүҙәрҙә һауығыуҙарын һорап ғибәҙәт йолалары башҡарыла…
Интернеттағы бихисап материалдарҙы байҡап сыҡҡас, был көндө ауыр кисереүселәргә психологтарҙың түбәндәге кә-ңәштәре ҡамасауламаҫ, тигән һығымтаға килдек.
1.Иғтибарҙы икенсе йүнәлешкә ебәреү. Мәҫәлән, дуҫтар менән осрашыу, ҡа-тын-ҡыҙҙарға - магазиндарҙы байҡап сығыу, оҙаҡ тотона алмай һуҙып йөрөгән эште башҡарыу. Үҙ-үҙеңә байрам бүләк итергә лә мөмкин - яратҡан шөғөл менән булыу, тәмлерәк ризыҡ менән һыйланыу. Иң ышаныслыһы, бер нимә лә булмағандай (ысынында ла был иң ябай көн!) ҡәҙимге режимды күҙәтеү.
2.Энергияны күберәк сарыф итеү. Физик эш йә спорт менән шөғөлләнеү яҡшы - арыған кешенең юҡ-барға көйөргә көсө лә, ваҡыты ла, теләге лә ҡалмай.
3.Ҡомар хисен ҡуҙғытыу. Мәҫәлән, бирелеп кәрт уйнау.
Психологтар, бәғзе оло-ларҙың Валентин көнөн нәфрәтләнеп ҡабул итеүҙәре лә яҡшы билдә түгел, тип иҫкәртә. Бер көнгә генә булһа ла, үҙ фекерегеҙҙе үҙегеҙҙә тотоғоҙ, кемдер ихлас күңелдән шатлана, өмөтләнә икән - унан һеҙгә ни зыян, тирә-йүндәгеләрҙең ҡыуанысын уртаҡлашырға өйрәнегеҙ.
Әйе, төшөнкөлөккә бирелгән ололарға юҡтан проблема яһама, башҡа бәләң юҡтыр, тип кенә ҡул һелтәү ҙә килешһә, үҫмерҙәр өсөн был көн «валентинка» алмау күңел ғазабына әйләнеүе бик тә ихтимал. Үҙ-үҙенә йомолоуы, мин һимеҙ (ябыҡ, буйға бәләкәй, йәмһеҙ һ.б) булғас, бер кемгә лә кәрәкмәйем тигән яҙыҡ һығымтаға инаныуы бар. Ата-әсәнең бурысы - үҙ-үҙенә ышанысын нығытыу, бер кемдән дә кәм булмаған шәхес икәнлегенә төшөндөрөү. Ниндәйҙер ҡыҙыҡлы шөғөлгә ылыҡтырыу, спортҡа йәлеп итеү ыңғай һөҙөмтәләр бирә торған - ундайҙарҙың иптәштәре күп була. Һәр хәлдә лә, ололарға Валентин көнөндә айырыуса сабыр һәм кеселекле булыу зарур. Открытка алмаһаң да, был тирә-йүндәгеләр һиңә битараф тигәнде аңлатмай. Кемдер ояла, кемдер был датаға әһәмиәт бирмәй, тигәнде төшөндөрөргә кәрәк.
Алыпһатар байрамы…
8 март Халыҡ-ара байрам тип аталһа ла, бөтә илдәрҙә лә билдәләнмәй бит инде. Донúяла һатылған бар сәскә букеттарының 70 проценты фәҡәт Валентин көнөнә тура килә. Шуға ла Валентин көнөнөң икенсе исеме - Сәскә магазиндары байрамы.
Ғөмүмән, шау-шыу күп сығарылыу был көндөң ниндәйҙер илаһи мәғәнәһен күрһәтмәй, был ни бары масштаблы реклама кампанияһы. Мәҫәлән, косметик фирмаларҙың сауҙа әйләнеше был көндә 25 процентҡа арта. Донúяла йылына 1 миллиард самаһы дана открыткалар һатыла, 800 миллионын ҡатын-ҡыҙ ала. Һәм, аңлауы ҡыйын түгелдер инде, төп өлөшө әлеге лә баяғы Валентин көнөнә тура килә.
Америкала 15 процент ҡатын-ҡыҙ алдан килешеп ҡуя ла, бер-береһенә эш урынына сәскәләр ебәртә. Йәнәһе лә, коллегалар алдында оят булмаһын өсөн…
Рәсәй буйынса статистика юҡ, ә бына Америкала ҡатын-ҡыҙҙар бүләктәргә уртаса 85 доллар тотҡан, ир-ат - 150 доллар. Шул уҡ ваҡытта барлыҡ һатылған бүләктәрҙең 85 процентын гүзәл зат алған, ти.
Кеше кешене яратмау билдәһеме икән, 9 миллион кеше был көн йорт йәнлектәрен тәбрикләй… Бик борсолдорғос тенденция!
Нигеҙе икелерәк булһа ла, Ғашиҡтар көнөн билдәләү йылдың-йылы киңерәк ҡолас йәйә. 90-сы йылдарҙа ғына тәүләп ишетһәк тә, Рәсәй йәштәренең 80 проценты теге йә был кимәлдә әһәмиәт бирә икән. Бер ҡараһаң, насар бер нимәһе юҡ, киреһенсә, бындай саралар йоғонтоһо менән кешеләр нәзәкәтлерәккә, хислерәккә әйләнә торған. Ә икенсе яҡтан - байтаҡ өҫтәмә проблемалар ҙа тыуҙыра икән шул…
Изге Валентин көнөнөң нисек барлыҡҡа килеүен барыһы ла белә инде. Әйткәндәй, бер түгел, ике версия бар. Беренсеһе буйынса боронғо Рим менән 268-270 йылдарҙа идара иткән император Клавдий II һалдаттарға ғаилә ҡорорға тыя. Хәрби табип һәм рухани Валентин тыйыуға ҡарамай йәшерен рәүештә никах йолаларын башҡарыуҙы дауам итә. Тотола, төрмәгә ултыртыла. Ошо арала төрмәсенең ҡыҙы Юлиәгә ғашиҡ булып, хат - «валентинка» яҙа. 269 йылдың 14 февралендә язалап үлтерелә.
Икенсе легенда ниңәлер һирәгерәк билдәле. Уның буйынса Валентин - патриций, йәғни аҡһөйәк була. Үҙе йәшерен христиан булараҡ, ялсыларын да әүрәтә. Бер ир менән ҡатынға христиан дине буйынса никах уҡый. Властар белеп ҡала, ҡулға алалар. Валентин аҡһөйәк булғас үҙенә әллә ни ҡурҡыныс янамай, ялсылар иһә үлем язаһына хөкөм ителә. Валентин уларҙы тынысландырып йөрәк рәүешендә киҫелгән ҡыҙыл ҡағыҙға хат яҙа - мөхәббәт барыһынан да өҫтөн тигәнде аңлатырға тырышҡан була инде ( был хатты тапшырған һуҡыр ҡыҙыҡайҙың күҙе асыла, аҙағынан үтә сибәр ҡатынға әйләнә, ти). Тик патрицийҙың үҙенә лә ҡоро һүҙ генә булып күренгәндер инде, ялсылары урынына Валентин үҙе яза ҡабул итә.
… ошо матур легендалар менән генә лә сикләнергә лә булыр ине. Әммә хәҡиҡәткә хыянат итмәйек. Тарихсыларҙың раҫлауынса, Валентин көнө бөтөнләй икенсе рәүештә килеп сыға. Боронғо Римда луперкалия тигән йола киң таралған була. Рим ҡалаһына нигеҙ һалған Ромул менән Рэмды имеҙеп үҫтергән инә бүре хөрмәтенә (икенсе версия буйынса малды бүреләрҙән һаҡлаған затҡа бағышлап) ҡорбан салына. Тиреһенән сыбыртҡы әтмәләйҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙы яралар. Йәнәһе лә, шул осраҡта түллелеге артасаҡ. Йола башҡарыусылар шәрә кө-йөнсә ҡала буйлап йүгереп йөрөр булалар, тора бара сара тамам аҙғынлыҡ сығанағына әйләнә. Халыҡтың үҙенә оҡшай, христиан дине хөкөм һөрә башлағас та, инә бүре байрамдары оҙаҡ дәүер дауам итә. Шуға 494 Рим Папаһы Геласий I ҡамсы һәм перәник принцибын ҡуллана: луперкалияларҙы ҡәтғи рәүештә тыя, халыҡ ҡәнәғәтһеҙлек белдермәһен өсөн бер көн алдан (мәжү-силек байрамы 15 февраль билдәләнгән була) изге Валентин көнө байрамын ғәмәлгә индерә.
Ә бит 2008 йылдан Рәсәйҙә 8 июль Бөтә Рәсәй Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө билдәләнә. Датаһы христиандарҙың изге Петр һәм Февронияларына бәйле булһа ла, илебеҙҙең бөтә конфессиялары ла хуплау белдерҙе. Бәлки берәй саҡ боронғо Муром ҡалаһы кенәзе ғаиләһе иҫтәлеге сит-ят Вәлиҙе популярлыҡ буйынса уҙып китә алыр?
… ишкәктәрҙе
яңғыҙ ишкәндә
Бер ҡыҙ икенсеһенә хәбәр һала: «Валентин көнөн йәнем һөймәй!» Әхирәте уныһын-быныһын уйламай яуап ҡайтара: «Ә минең егетем бар…» Ошо ҡыҫҡа ғына көләмәстә лә, датаның кемгә байрам, кемгә - төшөнкөлөккә бирелергә сәбәп икәнлеге яҡшы күренә. Сей яраға тоҙ һипкән кеүек бит инде! Юҡҡа ғына түгел, Америка психологтары иҫкәртә - Валентин көнөн яңғыҙаҡтар үтә ауыр кисерә, үҙ-үҙҙәренә ҡул һалыусылар күбәйә. Беҙҙә лә, йөрәк өйәнәге ҡубып «Ашығыс ярҙам» саҡыртыуҙар һи-ҙелерлек дәрәжәлә арта, ти. Юҡҡа түгелдер инде, Германияла бер ыңғайы 14 февраль - Психик сирлеләр көнө лә билдәләнә, ти. Махсус клиникалар биҙәлә, сиркәүҙәрҙә һауығыуҙарын һорап ғибәҙәт йолалары башҡарыла…
Интернеттағы бихисап материалдарҙы байҡап сыҡҡас, был көндө ауыр кисереүселәргә психологтарҙың түбәндәге кә-ңәштәре ҡамасауламаҫ, тигән һығымтаға килдек.
1.Иғтибарҙы икенсе йүнәлешкә ебәреү. Мәҫәлән, дуҫтар менән осрашыу, ҡа-тын-ҡыҙҙарға - магазиндарҙы байҡап сығыу, оҙаҡ тотона алмай һуҙып йөрөгән эште башҡарыу. Үҙ-үҙеңә байрам бүләк итергә лә мөмкин - яратҡан шөғөл менән булыу, тәмлерәк ризыҡ менән һыйланыу. Иң ышаныслыһы, бер нимә лә булмағандай (ысынында ла был иң ябай көн!) ҡәҙимге режимды күҙәтеү.
2.Энергияны күберәк сарыф итеү. Физик эш йә спорт менән шөғөлләнеү яҡшы - арыған кешенең юҡ-барға көйөргә көсө лә, ваҡыты ла, теләге лә ҡалмай.
3.Ҡомар хисен ҡуҙғытыу. Мәҫәлән, бирелеп кәрт уйнау.
Психологтар, бәғзе оло-ларҙың Валентин көнөн нәфрәтләнеп ҡабул итеүҙәре лә яҡшы билдә түгел, тип иҫкәртә. Бер көнгә генә булһа ла, үҙ фекерегеҙҙе үҙегеҙҙә тотоғоҙ, кемдер ихлас күңелдән шатлана, өмөтләнә икән - унан һеҙгә ни зыян, тирә-йүндәгеләрҙең ҡыуанысын уртаҡлашырға өйрәнегеҙ.
Әйе, төшөнкөлөккә бирелгән ололарға юҡтан проблема яһама, башҡа бәләң юҡтыр, тип кенә ҡул һелтәү ҙә килешһә, үҫмерҙәр өсөн был көн «валентинка» алмау күңел ғазабына әйләнеүе бик тә ихтимал. Үҙ-үҙенә йомолоуы, мин һимеҙ (ябыҡ, буйға бәләкәй, йәмһеҙ һ.б) булғас, бер кемгә лә кәрәкмәйем тигән яҙыҡ һығымтаға инаныуы бар. Ата-әсәнең бурысы - үҙ-үҙенә ышанысын нығытыу, бер кемдән дә кәм булмаған шәхес икәнлегенә төшөндөрөү. Ниндәйҙер ҡыҙыҡлы шөғөлгә ылыҡтырыу, спортҡа йәлеп итеү ыңғай һөҙөмтәләр бирә торған - ундайҙарҙың иптәштәре күп була. Һәр хәлдә лә, ололарға Валентин көнөндә айырыуса сабыр һәм кеселекле булыу зарур. Открытка алмаһаң да, был тирә-йүндәгеләр һиңә битараф тигәнде аңлатмай. Кемдер ояла, кемдер был датаға әһәмиәт бирмәй, тигәнде төшөндөрөргә кәрәк.
Алыпһатар байрамы…
8 март Халыҡ-ара байрам тип аталһа ла, бөтә илдәрҙә лә билдәләнмәй бит инде. Донúяла һатылған бар сәскә букеттарының 70 проценты фәҡәт Валентин көнөнә тура килә. Шуға ла Валентин көнөнөң икенсе исеме - Сәскә магазиндары байрамы.
Ғөмүмән, шау-шыу күп сығарылыу был көндөң ниндәйҙер илаһи мәғәнәһен күрһәтмәй, был ни бары масштаблы реклама кампанияһы. Мәҫәлән, косметик фирмаларҙың сауҙа әйләнеше был көндә 25 процентҡа арта. Донúяла йылына 1 миллиард самаһы дана открыткалар һатыла, 800 миллионын ҡатын-ҡыҙ ала. Һәм, аңлауы ҡыйын түгелдер инде, төп өлөшө әлеге лә баяғы Валентин көнөнә тура килә.
Америкала 15 процент ҡатын-ҡыҙ алдан килешеп ҡуя ла, бер-береһенә эш урынына сәскәләр ебәртә. Йәнәһе лә, коллегалар алдында оят булмаһын өсөн…
Рәсәй буйынса статистика юҡ, ә бына Америкала ҡатын-ҡыҙҙар бүләктәргә уртаса 85 доллар тотҡан, ир-ат - 150 доллар. Шул уҡ ваҡытта барлыҡ һатылған бүләктәрҙең 85 процентын гүзәл зат алған, ти.
Кеше кешене яратмау билдәһеме икән, 9 миллион кеше был көн йорт йәнлектәрен тәбрикләй… Бик борсолдорғос тенденция!
- Оҡшаш яңылыҡтар
- Комментарийҙар
Сауап алдылар
Барлыҡ мосолман донъяһы өсөн изге байрам - Ҡорбан ғәйетен бөтә ауыл көтөп алды. Үҙен мосолман тип һанаған, Аллаһы Тәғәләгә рәхмәтле кеше ошо көндә... Тотош уҡырға
Барлыҡ мосолман донъяһы өсөн изге байрам - Ҡорбан ғәйетен бөтә ауыл көтөп алды. Үҙен мосолман тип һанаған, Аллаһы Тәғәләгә рәхмәтле кеше ошо көндә... Тотош уҡырға
Аҡ сәскәләр бүләккә
Ныҡлы ғаилә - ил тотҡаһы, тиҙәр. Рухи һәм физик яҡтан һау-сәләмәт, лайыҡлы шәхес булып китер балалар татыу, тулы ғаиләләрҙә ярала. Тап уларҙың... Тотош уҡырға
Ныҡлы ғаилә - ил тотҡаһы, тиҙәр. Рухи һәм физик яҡтан һау-сәләмәт, лайыҡлы шәхес булып китер балалар татыу, тулы ғаиләләрҙә ярала. Тап уларҙың... Тотош уҡырға
Донъя хәлдәре
* Үҙ-ара яҡындар менән һөйләшкәндә асыҡтан-асыҡ фекеребеҙҙе әйтә алабыҙ. Толерантлылыҡ тураһында уйлап та бирмәйбеҙ. Әлбиттә, йәмәғәтселек алдында... Тотош уҡырға
* Үҙ-ара яҡындар менән һөйләшкәндә асыҡтан-асыҡ фекеребеҙҙе әйтә алабыҙ. Толерантлылыҡ тураһында уйлап та бирмәйбеҙ. Әлбиттә, йәмәғәтселек алдында... Тотош уҡырға
Халыҡты берләштергән көн
Еребеҙгә, ниһайәт, бар тереклекте уятып, йәнә яҙ килде. Тәбиғәтебеҙҙең ошо миҙгеле айырыуса байрамдарға бай. Йылдар үтһә лә, уларҙың әһәмиәте... Тотош уҡырға
Еребеҙгә, ниһайәт, бар тереклекте уятып, йәнә яҙ килде. Тәбиғәтебеҙҙең ошо миҙгеле айырыуса байрамдарға бай. Йылдар үтһә лә, уларҙың әһәмиәте... Тотош уҡырға
Бесәйгә - көлкө, сысҡанға - үлем
1 апрель - Көлкө, йә Иҫәрҙәр көнө. Бер аҡыл эйәһе әйткән бит, донъяла иң ғәҙел өләшелгән нәмә - аҡыл. Сөнки бер кем дә уның үҙенә етешмәүенә бәлә... Тотош уҡырға
1 апрель - Көлкө, йә Иҫәрҙәр көнө. Бер аҡыл эйәһе әйткән бит, донъяла иң ғәҙел өләшелгән нәмә - аҡыл. Сөнки бер кем дә уның үҙенә етешмәүенә бәлә... Тотош уҡырға
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
- Ғинуар 2018 (11)
Декабрь 2017 (40)
Ноябрь 2017 (39)
Октябрь 2017 (36)
Сентябрь 2017 (20)
Август 2017 (23)
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ғаилә йылы буласаҡ
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылды...
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылды...
Изге ғәмәл менән үткәрәйек
Мөхәммәт пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм Миләди иҫәп...
Мөхәммәт пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм Миләди иҫәп...
Төклө аяғың менән - Һары Эт, ырыҫлы һәм имен бул!
Эт йылын өйҙә һәм иң яҡын кешеләр менән ҡаршы...
Эт йылын өйҙә һәм иң яҡын кешеләр менән ҡаршы...
Балҡып китте мәҙәниәт йорто
Капиталь ремонт үткәндән һуң тантаналы рәүештә...
Капиталь ремонт үткәндән һуң тантаналы рәүештә...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
Яйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 89
Был донъяла ниҙәр бар?07.11.2017
√ РФ Президенты В. Путин рәсәйлеләрҙе шаҡ ҡатырҙы: илебеҙҙә АҠШ яллаған ойош-малар кешеләрҙең биоматериалдарын йыйыу һәм тикшереү менән аҫтыртын шөғөлләнә.
Иң борсолдорғаны - беҙҙең организм үҙенсәлектәре менән ҡыҙыҡһынған учреждение Американың Ҡораллы көстәре системаһына инә. Рәсәй Федерация Советының Именлек һәм оборона комитеты рәйесе урынбаҫары Франц Клинцевич былай тип комментарий бирә: «Биология ҡоралы яһайҙар тип раҫламайым, әммә мәгәр бындай хәшәрәт эшкә тотонһалар, юҡ итергә самалаған этностарҙың төрлө тәбиғәт шарттарындағы үҙенсәлектәрен теүәл билдәләү талап ителә». Бындай ҡылмыштарға сик ҡуйыла, тип тынысландырҙы.
√ «Аҡса юҡ, аҡса юҡ!» - тип тылҡығандарына ышаныуы ҡыйыныраҡ. Былтыр Рәсәйҙә миллиардерҙар һаны (доллар иҫәбендә) 25 процентҡа артып, 96 башҡа еткәндәр, тип яҙа «Форбс» журналы. Донъя буйынса миллиардерҙар 2016 йылда байлыҡтарын 17 процетҡа арттырһа, Рәсәйҙә - 37 процентҡа һимерәләр.
Доллар иҫәбендә миллионерҙар һаны артымы буйынса ла алда барабыҙ, шул иҫәптән Ҡытай темптарынан беҙҙә 2 тапҡырға күберәк үрсейҙәр, ти. Ошондай ҡаҙаныштар булғанда, былтыр 20 миллион РФ граждандары ярлы тип танылды (айлыҡ килем 10 мең һумдан ашмай), тип иҫкә төшөрөү ҙә уңайһыҙ кеүек.
Иң борсолдорғаны - беҙҙең организм үҙенсәлектәре менән ҡыҙыҡһынған учреждение Американың Ҡораллы көстәре системаһына инә. Рәсәй Федерация Советының Именлек һәм оборона комитеты рәйесе урынбаҫары Франц Клинцевич былай тип комментарий бирә: «Биология ҡоралы яһайҙар тип раҫламайым, әммә мәгәр бындай хәшәрәт эшкә тотонһалар, юҡ итергә самалаған этностарҙың төрлө тәбиғәт шарттарындағы үҙенсәлектәрен теүәл билдәләү талап ителә». Бындай ҡылмыштарға сик ҡуйыла, тип тынысландырҙы.
√ «Аҡса юҡ, аҡса юҡ!» - тип тылҡығандарына ышаныуы ҡыйыныраҡ. Былтыр Рәсәйҙә миллиардерҙар һаны (доллар иҫәбендә) 25 процентҡа артып, 96 башҡа еткәндәр, тип яҙа «Форбс» журналы. Донъя буйынса миллиардерҙар 2016 йылда байлыҡтарын 17 процетҡа арттырһа, Рәсәйҙә - 37 процентҡа һимерәләр.
Доллар иҫәбендә миллионерҙар һаны артымы буйынса ла алда барабыҙ, шул иҫәптән Ҡытай темптарынан беҙҙә 2 тапҡырға күберәк үрсейҙәр, ти. Ошондай ҡаҙаныштар булғанда, былтыр 20 миллион РФ граждандары ярлы тип танылды (айлыҡ килем 10 мең һумдан ашмай), тип иҫкә төшөрөү ҙә уңайһыҙ кеүек.
Ҡырын эш барыбер ҡалҡа07.11.2017
Район-ара прокуратура белдереүенсә, «Валена» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте рөхсәт иткән документтары булмай тороп, геологик тикшереү һәм файҙалы ҡаҙылма байлыҡтарҙы табыу маҡсатында 3 участкала ерҙең уңдырышлы ҡатламын һыҙыра.
Прокуратура Рәсәй Федерацияһының Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 7.9-сы статьяһы буйынса эш ҡуҙғата (рөхсәтһеҙ урман участкаларын биләү). Һөҙөмтәлә предприятиеға 200 мең һум штраф һалынды. Бынан тыш, прокуратураның күрһәтмәһе буйынса йәмғиәттең вазифалы кешеһе дисциплинар яуаплыҡҡа тарттырыла.
Прокуратура Рәсәй Федерацияһының Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 7.9-сы статьяһы буйынса эш ҡуҙғата (рөхсәтһеҙ урман участкаларын биләү). Һөҙөмтәлә предприятиеға 200 мең һум штраф һалынды. Бынан тыш, прокуратураның күрһәтмәһе буйынса йәмғиәттең вазифалы кешеһе дисциплинар яуаплыҡҡа тарттырыла.
Бер нөктә - Учалыла07.11.2017
Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе «Башҡорт әйләнеше» («Башкирская кругосветка») тип аталған проектҡа тотонған. Ойошманың етәксеһе билдәле яҙыусы һәм сәйәхәтсе Камил Йыһаншин былай тип аңлатма бирә:
- Киләһе йылы миҙгелгә тиклем Башҡортостандың иң төньяҡ, көньяҡ, көнсығыш һәм көнбайыш сиктәре һәм республиканың географик үҙәге (Яңауыл, Ейәнсура, Учалы, Баҡалы һәм Ғафури райондары биләмәләре) буйынса турист маршруттары һалына. Ахырҙағы нөктәләргә география координаталары яҙылған стелалар беҙҙең йәмғиәт иҫәбенә ҡуйылһа, урындағы властар турист инфраструктураһын (туҡталҡа, усаҡ урындары һәм башҡа) хәстәрләй. Бәлки, ҡайҙалыр мотель-фәлән дә төҙөлөр.
- Киләһе йылы миҙгелгә тиклем Башҡортостандың иң төньяҡ, көньяҡ, көнсығыш һәм көнбайыш сиктәре һәм республиканың географик үҙәге (Яңауыл, Ейәнсура, Учалы, Баҡалы һәм Ғафури райондары биләмәләре) буйынса турист маршруттары һалына. Ахырҙағы нөктәләргә география координаталары яҙылған стелалар беҙҙең йәмғиәт иҫәбенә ҡуйылһа, урындағы властар турист инфраструктураһын (туҡталҡа, усаҡ урындары һәм башҡа) хәстәрләй. Бәлки, ҡайҙалыр мотель-фәлән дә төҙөлөр.
Көсәйтелгән режимда эшләйҙәр07.11.2017
Һауа торошоноң көйһөҙлөгө һуңғы йылдарҙа тамам үҙәккә үтте. Күреүебеҙсә, быйыл да ҡыш иртә килергә самалай. Элек октябрҙә ағастар саҡ япрағын ҡойһа, хәҙер бер көн эсендә тирә-яҡ аҡ япмаға төрөндө. Исмаһам, һыуытып ҡар шундуҡ ятһа, зарланмаҫ инек.
Әле ни, ҡыш та түгел, яҙ ҙа. Аяҡ аҫты иреп, бутҡаға әйләнгән. Ике көн эшкә күләүектәр кисеп барҙыҡ, аяҡ кейемен нисек киптерергә белмәйһең. Ахырҙа, иртәгәһенә резина итек менән килһәм, туңдырған. Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы көн һайын һауа температураһы боҙоласаҡ, юлда йөрөгәндә уяу булығыҙ, тип смс-хәбәр ебәрә. Алдағы аҙнала ла тотороҡһоҙ һауа торошо көтөлә. Ҡар ҡатыш ямғыр, урыны менән көслө ел күтәрелеүе, секундына 20, 23 метрға тиклем, термометр бағаналарының көндөҙ +3, +4 градусҡа, кистәрен -1, -2 градусҡа төшөүен хәбәр итә. Тотороҡһоҙ һауа шарттары юл һәм торлаҡ хеҙмәттәренең эшен дә ҡатмарлаштыра. Ҡар ҡатыш ямғыр эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн көсәйтелгән режимда эшләйҙәр.
Әле ни, ҡыш та түгел, яҙ ҙа. Аяҡ аҫты иреп, бутҡаға әйләнгән. Ике көн эшкә күләүектәр кисеп барҙыҡ, аяҡ кейемен нисек киптерергә белмәйһең. Ахырҙа, иртәгәһенә резина итек менән килһәм, туңдырған. Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы көн һайын һауа температураһы боҙоласаҡ, юлда йөрөгәндә уяу булығыҙ, тип смс-хәбәр ебәрә. Алдағы аҙнала ла тотороҡһоҙ һауа торошо көтөлә. Ҡар ҡатыш ямғыр, урыны менән көслө ел күтәрелеүе, секундына 20, 23 метрға тиклем, термометр бағаналарының көндөҙ +3, +4 градусҡа, кистәрен -1, -2 градусҡа төшөүен хәбәр итә. Тотороҡһоҙ һауа шарттары юл һәм торлаҡ хеҙмәттәренең эшен дә ҡатмарлаштыра. Ҡар ҡатыш ямғыр эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн көсәйтелгән режимда эшләйҙәр.
Был донъяла ниҙәр бар?08.11.2016
Беҙҙән алыҫ булмаған Екатеринбург ҡалаһының сәләмәтлек һаҡлау идаралығы ВИЧ-инфекцияһы эпидемияһы барлыҡҡа килеүе тураһында рәсми иғлан яһаны. Һәр 50-се ҡала кешеһе (27 мең тирәһе) бөгөнгө көндә дауа табылмаған вирусты тәнендә йөрөтә! Күпселек осраҡта был афәт наркомандарға (Екатеринбургта бәләгә ҡалыусыларҙың 52 проценты) һәм енси тотанаҡһыҙҙарға (46 процент) тура килә тип һис тә тынысланырлыҡ түгел - иҫәпкә ВИЧ-инфекциялы 774 бала алынған! Ата-әсәйҙәр, олатай-өләсәйҙәр, ошо мәғлүмәтте балаларығыҙға, ейән-ейәнсәрҙәрегеҙгә еткерегеҙ! Яңылыштан, йәшлек йүләрлеге менән бар киләсәктәрен юҡҡа сығарып ҡуймаһындар.
Халыҡ менән берлектә08.11.2016
Һеҙҙең иғтибарға һөнәри байрамдары айҡанлы РФ Эске эштәр министрлығының Учалы районы буйынса бүлеге начальнигы, полиция подполковнигы И.М. Фәхретдинов менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ. Ильмир Миҙхәт улы һөйләшеүҙе һандарға мөрәжәғәт итеүҙән башланы.
- Ағымдағы йыл ҡала-районда теркәлгән енә-йәттәр һаны 13,8 процентҡа кәмене (884 осраҡ -141), уртаса республикала - 8,0 процентҡа. 10 мең халыҡ иҫәбенә 114 енәйәт тура килә. Енәйәттәрҙе асыҡлау - 68,5% (былтырғы осор менән сағыштырғанда +3,2%), БР буйынса уртаса күрһәткес - 53,9% (+1,2%). Йәғни, төп күрһәткестәребеҙ уртаса республиканан күпмегәлер яҡшыраҡ. Былтырғы осор менән сағыштырғанда йәмәғәт урындарында ҡылынған енәйәттәр 7 осраҡҡа кәм булды (232 осраҡ), ә уларҙы асыҡлау 3,9 процентҡа артты (67,7%). Профилактика саралары арҡаһында урлашыуҙар 131 осраҡҡа кәмене (305), уларҙы асыҡлау 3,4 про-центҡа артты.
- Ағымдағы йыл ҡала-районда теркәлгән енә-йәттәр һаны 13,8 процентҡа кәмене (884 осраҡ -141), уртаса республикала - 8,0 процентҡа. 10 мең халыҡ иҫәбенә 114 енәйәт тура килә. Енәйәттәрҙе асыҡлау - 68,5% (былтырғы осор менән сағыштырғанда +3,2%), БР буйынса уртаса күрһәткес - 53,9% (+1,2%). Йәғни, төп күрһәткестәребеҙ уртаса республиканан күпмегәлер яҡшыраҡ. Былтырғы осор менән сағыштырғанда йәмәғәт урындарында ҡылынған енәйәттәр 7 осраҡҡа кәм булды (232 осраҡ), ә уларҙы асыҡлау 3,9 процентҡа артты (67,7%). Профилактика саралары арҡаһында урлашыуҙар 131 осраҡҡа кәмене (305), уларҙы асыҡлау 3,4 про-центҡа артты.
Был донъяла ниҙәр бар?04.08.2015
2016 йылдың 1 июленән 15 авгусына тиклем осорҙа «Имен ауыл - етеш ил» девизы аҫтында Бөтә Рәсәй ауыл хужалығын иҫәпкә алыу кампанияһы үтәсәк. Иң күләмле эш - ауыл хужалығы ерҙәрен биләгән, ҡош-мал үрсеткән физик һәм юридик берәмектәрҙең исемлеген төҙөү быйылдан башлана. Иҫәпкә алыуҙың эмблемаһы юҡ әле, тәҡдимегеҙ бар икән, httр:/www.kp.ru/contest/ сайтына мөрәжәғәт итә алаһығыҙ. Эштәр 2015 йылдың 31 авгусына тиклем ҡабул ителә. Конкурс еңеүсеһенә 50 мең һум приз түләнәсәк. Берҙән-бер сикләү - конкурсантҡа 18 йәш тулған булырға тейеш.
Әсирлектең әсе көндәре04.08.2015
Минең олатайым Бикмөхәмәтов Айса Бикмөхәмәт улы 1908 йылда Рысай ауылында тыуған. Йәше еткәс, Камилә исемле ҡыҙға өйләнеп, матур итеп донъя ҡоралар. Бер-бер артлы балалары тыуа, ең һыҙғанып колхозда эшләйҙәр. «Әммә ҡәһәрле һуғыш барыһын да селпәрәмә килтерҙе», - тип хәтерләр ине Камилә өләсәйем. Уның вафат булыуына 15 йыл булып китте, ләкин һөйләгәндәре күңелгә уйылып ҡалған.
Һөлөктәй ир-егеттәр менән һуғыштың тәүге айында уҡ Айса олатайым фронтҡа оҙатыла. Белһә икән ниндәй ҡайғы-хәсрәт башына төшөрөн! Әллә яҙмыш, әллә ҡарғыш тигәндәй, олатайым Власов ғәскәренә эләгә.
«Һуғыш башында беҙгә ҡорал да етмәне. Ағас мылтыҡ тотторҙолар ҙа немецҡа ҡаршы торорға ҡуштылар. Һалдаттарҙы һаҙлыҡҡа алып барып кереттеләр ҙә аҙыҡты, «вещмешок»тарҙы бер урынға йыйырға ҡуштылар. Беҙ аптырашып торған булабыҙ. Баҡһаң, беҙҙе Власов немецтарға тапшырырға уйлаған икән»,- тип хәтерләр булған ул.
Һөлөктәй ир-егеттәр менән һуғыштың тәүге айында уҡ Айса олатайым фронтҡа оҙатыла. Белһә икән ниндәй ҡайғы-хәсрәт башына төшөрөн! Әллә яҙмыш, әллә ҡарғыш тигәндәй, олатайым Власов ғәскәренә эләгә.
«Һуғыш башында беҙгә ҡорал да етмәне. Ағас мылтыҡ тотторҙолар ҙа немецҡа ҡаршы торорға ҡуштылар. Һалдаттарҙы һаҙлыҡҡа алып барып кереттеләр ҙә аҙыҡты, «вещмешок»тарҙы бер урынға йыйырға ҡуштылар. Беҙ аптырашып торған булабыҙ. Баҡһаң, беҙҙе Власов немецтарға тапшырырға уйлаған икән»,- тип хәтерләр булған ул.
Халыҡ мәнфәғәтендә04.08.2015
Төбәгебеҙҙә «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Реаль эштәр» программаһы тормошҡа ашырылыуы тураһында яҙып сыҡтыҡ инде. Партияның урындағы бүлексә етәксеһе Салауат Кәримов аңлатыуынса, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙағы «Берҙәм Рәсәй» вәкилдәре, Учалы депутаттары З.Р. Ғибәҙуллин һәм Р.А. Ғабдуллиндарға һайлаусылар биргән наказдарҙы тормошҡа ашырыу өсөн БР ҡаҙнаһынан 4 миллион һум бүленә. Бынан тыш, Зәкәриә Рәфғәт улы йәнә 800 мең һумды үҙ предприятиеһынан бүленеүенә ирешә.
Ҡайҙа нимә эшләнәсәге урындарҙа халыҡ йыйылыштарында аныҡланды һәм конкретлаштырылды. Ниндәйҙер яҡшы ниәт әлегә ситтә ҡала икән, борсолорға кәрәкмәҫ - «Реаль эштәр» программаһы артабан да дауам итәсәк. Салауат Марат улы йәнә бер мөһим урынды һыҙыҡ өҫтөнә алды. Билдәле булыуынса, районда параллель рәүештә «БР биләмәләрендә урын-дағы инициативаларға нигеҙләнгән ауыл һәм ҡала ултыраҡтары биләмәләре үҫеше проекттарын бойомға ашырыу» программаһы киң ҡолас йәйҙе. Ике тапҡыр аҡса йыйыу халыҡҡа ҡыйыныраҡ булыр тип самалап, партия проектына һайлап алынған яҡшы эштәргә урындағы кешеләрҙең иғәнәләре йәлеп ителмәйәсәк.
Ә эштәр, ысынлап та, мөһим. Мәҫәлән, Мансур ауыл ултырағы хакимиәте белгесе Гөлсөм Ильина былай тип төшөндөрҙө:
- Мәктәп бик һыуыҡ ине. «Коммунальщик» муниципаль предприятиеһы ныҡлап тотонғас, хәҙер элекке һымаҡ түгел. Шулай ҙа, температура режимы йәһәтендә барыһы ла ал да гөл, тип әйтерлек түгел инде. Тәҙрәләр иҫкергән, ел өрөп тормаһын өсөн ата-әсәләр ситтәрен йәбештерергә күп йөрөнө. Иҫкереү сәбәпле, ҡайһыларын асып та булмай бит! Былтыр бер өлөшө «евро»ға алмаштырылды, хәл һиҙелерлек дәрәжәлә ыңғай яҡҡа үҙгәрҙе. Йылыраҡ та, яҡтыраҡ та. Быйыл «Реаль эштәр» программаһы сиктәрендә ҡалған тәҙрәләрҙе яңыртыу хәл ителгәс, әлбиттә, шатландыҡ.
Ҡайҙа нимә эшләнәсәге урындарҙа халыҡ йыйылыштарында аныҡланды һәм конкретлаштырылды. Ниндәйҙер яҡшы ниәт әлегә ситтә ҡала икән, борсолорға кәрәкмәҫ - «Реаль эштәр» программаһы артабан да дауам итәсәк. Салауат Марат улы йәнә бер мөһим урынды һыҙыҡ өҫтөнә алды. Билдәле булыуынса, районда параллель рәүештә «БР биләмәләрендә урын-дағы инициативаларға нигеҙләнгән ауыл һәм ҡала ултыраҡтары биләмәләре үҫеше проекттарын бойомға ашырыу» программаһы киң ҡолас йәйҙе. Ике тапҡыр аҡса йыйыу халыҡҡа ҡыйыныраҡ булыр тип самалап, партия проектына һайлап алынған яҡшы эштәргә урындағы кешеләрҙең иғәнәләре йәлеп ителмәйәсәк.
Ә эштәр, ысынлап та, мөһим. Мәҫәлән, Мансур ауыл ултырағы хакимиәте белгесе Гөлсөм Ильина былай тип төшөндөрҙө:
- Мәктәп бик һыуыҡ ине. «Коммунальщик» муниципаль предприятиеһы ныҡлап тотонғас, хәҙер элекке һымаҡ түгел. Шулай ҙа, температура режимы йәһәтендә барыһы ла ал да гөл, тип әйтерлек түгел инде. Тәҙрәләр иҫкергән, ел өрөп тормаһын өсөн ата-әсәләр ситтәрен йәбештерергә күп йөрөнө. Иҫкереү сәбәпле, ҡайһыларын асып та булмай бит! Былтыр бер өлөшө «евро»ға алмаштырылды, хәл һиҙелерлек дәрәжәлә ыңғай яҡҡа үҙгәрҙе. Йылыраҡ та, яҡтыраҡ та. Быйыл «Реаль эштәр» программаһы сиктәрендә ҡалған тәҙрәләрҙе яңыртыу хәл ителгәс, әлбиттә, шатландыҡ.
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
- Подробности
- Просмотров: 365
БАШҠОРТ ИНВЕСТИЦИЯ ЙОРТО, ЯАЙ. Торлаҡ һәм йәмәғәт биналары төҙөлөшөн һәм реконструкцияһын, төҙөлөштә төбәк хаҡ яһалышын, тауар сығарыу баҙарҙарына маркетинг тикшеренеүҙәре үткәреүҙе, торлаҡҡа ипотека кредиты биреүҙе тормошҡа ашыра; инвестиция проекттары һәм бизнес-пландар эшләй; күсемһеҙ милеккә хаҡ ҡуя һ.б. Өфөлә урынлашҡан. 2010 й. 200 кеше эшләгән. БР һәм РФ‑тың башҡа төбәктәре халҡына, пр‑тиеларына һәм учреждениеларына хеҙмәттәр күрһәтә.
1991 й. ЯАЙ булараҡ нигеҙ һалына, 1996 й. алып ААЙ, 2008 й. хәҙ. статусын ала.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 410
ВИНОКУРОВ Евгений Александрович (15.12.1946, Өфө), рәссам. РФ‑тың (2014) һәм БР‑ҙың (1997) атҡ. рәссамы. Рәссамдар союзы ағзаһы (1982). 1969 й. алып Өфөнөң төрлө учреждениеларында һәм пр‑тиеларында рәссам булып эшләй, 1993—2003 йй. Өфө һынлы сәнғәт галереяһының дир. урынбаҫары. Реалистик рәсем сәнғәтенеңүҙенсәлекле вәкиле. Пейзаждарында ғәләмдең мәңгелеге, ваҡыт м‑н традициялар бәйләнеше, экология һәм замандың әхлаҡи проблемалары т‑да уйланыуҙар сағылыш таба. 70—80‑се йй. аҙ. эштәре сабыр төшөрөү манераһы, талғын ритм, аныҡ формалар м‑н айырылып тора; улар эпик һәм бер үк ваҡытта лирик характерҙа, авторҙың күңелендәге хистәрен асып һалыу интонациялары м‑н һуғарылған: “Алтын убалар” (1978), “Йәшел үләндәр ваҡыты” (1982), “Өфө. Ҡала ситендә яҙ” (1983). Кеше м‑н тәбиғәт араһында гармония юғалыу темаһы “Ника” (1982), “Урал гөлләмәһе” (1987), “Икона көпләмәһе” (1996) эштәрендә сағыла; 90‑сы йй. ижад иткән “Монастырь” (1992), “Волховтағы ҡурған” (1996) һ.б. әҫәрҙәре рәссамдың Рәсәй дәүләте тарихы һәм уның рухи сығанаҡтары т‑да уйланыуҙарын сағылдыра. Шулай уҡ станокта башҡарылған (баҫма һәм уникаль) графика өлкәһендә эшләй. В. ижадында биҙәү-ҡулланма сәнғәте (нәфис ағас сәнғәте, инсталляция) һәм монументаль сәнғәт (мозаика,сүкеп биҙәк баҫыу) әһәмиәтле урын биләй. “Инйәр” ижади төркөмөн ойоштороусыларҙың береһе (1989; ҡара: Художество төркөмдәре һәм берекмәләре). 1974 й. башлап күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Шәхси күргәҙмәләре (1981 й. алып, 15‑тән ашыу): Белорет, Бәләбәй, Магнитогорск, Мәскәү, Нефтекама, Орск, Өфө, Стәрлетамаҡ, Ырымбур ҡалаларында. Эштәре БДХМ, Өфө һынлы сәнғәт галереяһы (ҡара: Һынлы сәнғәт галереялары), Түбәнге Варта картиналар галереяһы коллекцияларында, Рәсәйҙә һәм сит илдә шәхси йыйылмаларҙа һаҡлана. Бөтә Рәсәй үҙешмәкәр һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмәләре лауреаты (1973, 1975, 1985; бөтәһе лә — Мәскәү).
Әҙәб.: Март — Инзер. Художники Башкирии: каталог. Уфа, 1990; Профессиональное декоративно-прикладное искусство Башкортостана: кат. 2‑й респ. выст. /авт.-сост. С.В.Евсеева. Уфа, 2002.
В.М.Сорокина
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Өфө ҡалаһының Дим биҫтәһендәге 102-се башҡорт гимназияһы китапханһы эшмәкәрлеге.
Миәкә районының мәҙәниәт йорттары эшмәкәрлеге
Миәкә районы мәҙәниәт усаҡтары эше
Үткәндәрһеҙ киләсәк тә юҡ
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапхананың "Башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты өйрәнеү" бүлеге эшмәкәрлеге
"Шоңҡар" йыр ансамбле эшмәкәрлеге
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »
Комментарий
Бик ҙур теләк менән тыңланым...
ООО, бик ҙур теләк менән Өфө статистика, информатика hәм иҫәпләү техникаhы колледжының китапханаhы тураhында тыңланым, сөнки мин 2015 йылда ошо колледжды тамамлағайным . Ысынлап та, изге күңелле кешеләр эшләй унда. Рәхмәт Әлиә Рәисовнаға, башҡорт телендә китаптар кәрәк булғанда, уның ярҙамы күп булды.
Китапханаларға иғтибар
Китапханаларға иғтибар иткәнеғеҙ өсөн ҙур рәхмәт!!!
Үтенесебеҙ бар…
Миловка мәҙәниәт йорто эшмәкәрлеге тураһындағы тапшырыуҙы сайтҡа ебәреүегеҙҙе үтенәбеҙ, сөнки беҙ тыңлай алманыҡ.
Тапшырыуҙар сайтҡа эфирҙа үткәс тә ҡуйыла…
Хөрмәтле тыңлаусылар! Тапшырыуҙар сайтҡа эфирҙа үткәс тә ҡуйыла, дүшәмбе техник сәбәптәр арҡаһында тотҡарлыҡ килеп сыҡты. Әле Өфө районы Алексеевка һәм Миловка ауылдарындағы мәҙәниәт йорттары хаҡындағы тапшырыу сайтҡа һалынды.
Уңыштар һеҙгә!


text:
Эше барҙың зары булмаҫ
18 февраля 2015 йыл | Урындағы үҙидара
Райондың төрлө ойошма, хужалыҡ, учреждение етәкселәре, белгестәренең урындарҙа халыҡ менән осрашыуҙары дауам итә. Бельский ауыл биләмәһендә үткән осрашыуҙа район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, уның төҙөлөш бу-йынса урынбаҫары Фуат Кейекбаев, район Советы рәйесе Фаил Зәйнетдинов һәм башҡа яуаплы органдар етәкселәре, белгестәре, ауыл Советы депутаттары ҡатнашты.
Көнитмештәре һорауҙарҙа сағылыш таба
18 февраля 2015 йыл | Урындағы үҙидара
Ташлы ауыл биләмәһендәге сара ауыл биләмәһе башлығының былтырғы эш отчетын тыңлау формаһында үтте. Ауыл биләмәһе башлығы Урал Вәзиров төп док-лад менән сығыш яһаны.
Мәғариф күгендә - яңы йондоҙҙар
18 февраля 2015 йыл | Мәғариф
Ерҙә кешелек йәшәй икән, уҡытыусы тигән изге һөнәр ҙә юғалмаясаҡ. 9 февралдән 13-өнә тиклем Красноусолдағы 2-се мәктәптә үткән "Йыл уҡытыусыһы – 2015” конкурсы ла быға асыҡ дәлил булып тора.
Яугир-афғансыларҙы иҫкә алдылар
18 февраля 2015 йыл | Йәмғиәт
15 февралдә Афғанстан еренән һуңғы совет һалдатын сығарыуға 26 йыл тулды. Хәҙер был көн локаль хәрби бәрелештәрҙә һәләк булған яугирҙарҙы иҫкә алыу көнө булараҡ билдәләнә. 14 февраль көндө афғансылар бергә йыйылып, был иҫтәлекле көндө билдәләне.
төрлө тарафтарҙан хәбәрҙәр
18 февраля 2015 йыл | Яңылыҡтар
Ҡышты бергәләп оҙатайыҡ!Шәмбе көн, 21 февралдә 11.00 сәғәттә Красноусолда Район мәҙәниәт һарайы алдындағы майҙанда Масленица байрамы айҡанлы байрам сараһы була.
Унда райондың сауҙа предприятиелары, хужалыҡтары ҡатнашлығында йәрминкә, ҡоймаҡ йәрминкәһе уҙасаҡ. Концерт, викториналар, өлкәндәр һәм балалар өсөн күңелле уйындар ҙа ҡаралған. Иң матур өҫтәлгә, иң тәмле ҡоймаҡҡа, яҙ һәм ҡоймаҡ тураһында таҡмаҡтарға һәм башҡа конкурстар буласаҡ, гер күтәреү ярышы уҙасаҡ, балалар ижады күргәҙмәһе урын аласаҡ.
Район үҙәге халҡын һәм ҡунаҡтарын Ҡышты оҙатыу байрамында көтөп ҡалабыҙ.


text:
Йыл башынан алып төбәктә тулайым һауым 1,5 миллион тоннаға еткән
Башҡортостандың ете районы – Ауырғазы, Дүртөйлө, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Тәтешле, Өфө һәм Саҡмағош хужалыҡтарында 2012 йыл башынан алып бер һыйырҙан дүрт мең килограмдан ашыу һөт һауылған.
Шул уҡ ваҡытта Саҡмағош районы малсылары һауым буйынса биш меңлек сиккә яҡынлашҡан. Был хаҡта БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр. Ағымдағы йыл башынан алып был районда һәр һыйырҙан 4829 килограмм һөт һауылған. Уртаса тәүлек һауымы бер һыйырҙан 12,7 килограмм тәшкил итә.
БР Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, йыл башынан алып республикала һәр һыйырҙан уртаса 3263 килограмм һөт һауылған. 2011 йыл менән сағыштырғанда, был 280 килограмға күберәк.
2012 йылдың ун айы эсендә Башҡортостанда тулайым һауым 1,5 миллион тоннаға еткән, 588 мең тонна һөт һатылған. Саҡмағош, Стәрлетамаҡ, Дүртөйлө, Илеш һәм Ауырғазы райондары – лидерҙар иҫәбендә.


text:
Бер йылда Рәсәй Ҡораллы Көстәре сафын Башҡортостандан 12 меңдән ашыу егет тулыландырҙы
2013 йылда республиканан 12 меңдән ашыу кеше саҡырылған һәм ғәскәрҙәргә йүнәлтелгән. Көҙгө саҡырылышта хеҙмәт итеү урындарына Башҡортостандан 6700 самаһы егет китте, тип хәбәр итте БР хәрби комиссары Анатолий Балтинский. Бынан тыш 295 үҫмер Оборона министрлығының һәм башҡа федераль органдарының хәрби-уҡыу йорттарына уҡырға инде.
Хәрби комиссар әйтеүенсә, хәрби хеҙмәткә яраҡлығы, ә ул, хәрби хеҙмәткә граждандарҙы әҙерләүҙә медицина тәбьминәтен ойоштороуҙы сағылдырыусы, төп күрһәткес 2013 йылда 71,6 процент тәшкил итте. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2012 йылда ул 69,5 процент тәшкил итә ине. Үткән йылда сәләмәтлек мөмкинлектәре буйынса хәрби хеҙмәт итеүгә саҡырыуҙан 10 мең самаһы егет азат ителде.
Анатолий Балтинский хәҙерге хәрби хеҙмәткә саҡырылғандарҙың социаль портретын төшөрҙө: Ҡораллы Көстәр сафын тулыландырғандарҙың 151 гражданы өйләнгән, 94-нең балаһы бар. Көҙөн саҡырылғандарҙың 700-ҙән ашыуы әсә йәки ата менән генә, ә 112-һе ата-әсәһеҙ тәрбиәләнгән.


text:
Өфөлә «Болоттар» заманса сәнғәт үҙәге «Кино төнө»нә саҡыра
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Болоттар» заманса сәнғәт үҙәге өфөләрҙе «Кино төнө»нә саҡыра. 27 августа мәҙәниәт учреждениеларында Бөтә Рәсәй акцияһы башлана.
Заманса сәнғәт үҙәгенең матбуғат секретары Дарья Малина хәбәр итеүенсә, майҙансыҡ совет, 90-сы йылдар кинематографы һәм заманса башҡорт киноһы зоналарына бүленә. Тәүгеһендә хәҙерге тамашасыларҙың күбеһенә таныш булмаған «Барышня и хулиган» (1918 йыл, реж. Владимир Маяковский), «Человек с киноаппаратом» (1929 йыл, реж. Дзига Вертов), «Ночь перед Рождеством» (1913 йыл, реж. Владислав Старевич), икенсеһендә «Титаник», «Все псы попадают в рай», «Челюсти» фильмдары күрһәтелә. Теләгән һәр кем исемлектәге фильмдарҙан өҙөк ҡарай ала. Шәхси видеокассеталар ҙа килтерергә мөмкин.
Өсөнсө зонала Өфө режиссерҙары Булат Йосоповтың «Визит» һәм Андрей Носковтың «Личное дело» фильмдары тәҡдим ителә. «Кино төнө»нөң программаһы киске сәғәт 8-ҙә башлана һәм һуңғы тамашасыға тиклем дауам итә. Билет хаҡы — 150 һум.


text:
“Ханым” клубы эш башланы
22 сентября 2014 йыл | Хаттар
Ошо көндәрҙә район мәҙәниәт һарайы эргәһендә эшләп килгән "Ханым” клубы үҙ эшен башлап ебәреп, сираттағы йыйылышын уҙғарҙы.
Сағыуҙар шул көҙгө сәскәләр
22 сентября 2014 йыл | Хаттар
Ҡышын тәҙрә төптәрендә, яҙҙан инде йорт алды баҡсаһында гөл-сәскәләр үҫтермәгән хужабикәләр бик һирәктер. Беҙҙең Имәндәштә лә йәйен-ҡышын күҙҙең яуын алырлыҡ гөл-сәскәләргә күмелеп ултырған йорттар бихисап. Ә инде иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем сәскәләренең сағыулығы, төрлөлөгө менән һәр кемде һоҡландырған мәктәп уҡыусылары хаҡында әйтәһе лә түгел.
Хыялы - шәфҡәт туташы булыу
22 сентября 2014 йыл | Спорт
Бөгөн спорт менән дуҫ булмаған уҡыусылар бик һирәктер. Берәүҙәре футбол, волейбол менән мауыҡһа, икенселәре көрәш, еңел атлетика менән ныҡлап шөғөлләнә, өсөнсөләре фекерләү ҡеүәһен үҫтереүсе шахмат, шашка уйындарын үҙ итә.
Кешегә ғүмер биреүсе
22 сентября 2014 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Төрлө сәбәптәр арҡаһында районыбыҙҙан ситкә сығып китеүселәр бар. Уларҙың күптәре илебеҙгә лайыҡлы хеҙмәт итә һәм тыуған яғына, райондаштары йөҙөнә бер ҡасан да тап төшөрмәй. Бөгөнгө яҙмала тап шундай - тыуған яғын, уның халҡын бар күңеле менән өҙөлөп яратҡан, хеҙмәт урынында оло хөрмәт ҡаҙанған яҡташыбыҙҙың береһе менән таныштырып үтмәксебеҙ.
Уңғандар тик ятмаған
22 сентября 2014 йыл | Хаттар
Йәй – күңелле каникул көндәре генә түгел, ә йүнсел, егәрле уҡыусыларға ата-әсәләренә ярҙам итеп, үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һөнәр буйынса эшләп алыу мөмкинлеге лә бирә. Красноусол башҡорт интернат-гимназияһында ла шундай уңғандар бар. Һүҙ – уларға:


text:
Хәйбулла районы
Беҙҙең район 1930 йылдың 20 авгусында барлыҡҡа килгән. Ул Башҡортостандың көнъяҡ-көнсығыш сигендә урынлашҡан.
Район үҙәге — Аҡъяр ауылы ( унан Өфөгә тиклем — 520 , яҡындағы Ырымбур өлкәһе Сара тимер юл станцияһына тиклем — 54 километр). Район башлыса ауыл хужалығы продукцияһы етештереү менән шөғөлләнә.
Район территорияһында баҡыр-колчедан, кварц, төҙөлөш ташы, эзбиз, кирбес әҙерләү сеймалы, ҡом, ҡомташ ятҡылыктары күп.
''Шайтан-тау" заказнигы тәбиғәт ҡомартҡыһы итеп иғлан ителгән.
Райондың территорияһы — 3912 мең квадрат километр, ҙурлығы яғынан республикала һигеҙенсе урында тора. Ауыл хужалығы ерҙәре 303088 гектар тәшкил итә, шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр - 126330 гектар, сабынлыҡтар — 47501 гектар, көтөүлектәр — 128959 гектар. Урмандарҙың майҙаны —46122 гектар, уңдырышһыҙ тип иҫәпләнгән ерҙәр — 734 гектар. Ауыл Советтары —15, ҡасаба советы — 1, ауыл хужалығы предприятиелары — 21, сәнәғәт предприятиелары— 1, бәләкәй предприятиелар— 16, халыҡ һаны — 33,8 мең кеше.
Район территорияһы буйлап Сибай-Аҡъяр-Сара, Аҡъяр-Һамар-Юлдыбай автомобиль юлдары үтә, Район үҙәге менән республикабыҙ баш ҡалаһы Өфө асфальт юл менән тоташтырылған. Йыл һайын 30 километрға тиклем асфальт юлдар файҙаланыуға тапшырыла. Тик һуңғы 10 йылда егерменән күберәк күпер һалынған, райондың бөтә ауылдарын тоташтырып, 312 километр асфальт һәм 450 километр шоссе юл төҙөлгән. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә 800 километрҙан ашыу газ селтәре сафҡа инде, 10 меңгә яҡын йортҡа газ бирелде. Районда республикала иң эреләрҙән һаналған Таналыҡ, Маҡан һәм Аҡъяр һыуһаҡлағыстары барлыҡҡа килде, 9 урта һәм бәләкәй һыу ятҡылыҡтары хасил булды.


text:
Ғинуар аҙағында Хәйбулла районы Иҫәнгилде ауылы ҡыҙы, күптән инде тамашасы һѳйѳүен яулап, хәҙерге ваҡытта Аҡъяр мәҙәниәт йортонда эшләүсе Гѳлфиә Хәләфетдинованың Аҡъяр, Сиҙәм мәҙәниәт йорттарында, Иҫәнгилде ауылы клубында ҙур концерты булып үтте.
Концертта билдәле композитор, йырсы, атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Юлай Моратов, билдәле йырсы Рауил Харрасов, һәүәҫкәр композитор Илһам Шәймѳхәмәтов, бейеүсе Эмиль Зәйнәғәбдинов, Ѳфѳ ҡалаһынан Флера Шәрипова, Ейәнсуранан Земфира Бикмѳхәмәтова, Салауат Йомағолов, шағирә Гѳлнур Ҡыуатова, Гүзәлиә Әмерханова һәм Дилә Мѳхәмәдйәровалар ҡатнашты. Уларҙың күңелгә ятышлы ла, моңло ла йырҙарына, оҫта итеп башҡарылған шиғырҙарына, дәртле бейеүҙәренә һоҡланмау мѳмкин түгел ине. Ә инде Гѳлфиәнең ҡумыҙҙа ла, гармун-баянда ла уйнауы, моңло итеп йырлауы уның ысын сәхнә кешеһе икәнен тағы бер тапҡыр иҫбатланы. Быға тиклем дә ул Екатеринбург ҡалаһында, Тѳркиәлә ҡумыҙҙа уйнау буйынса тѳрлѳ конкурстарҙа ҡатнашып, бик күп ҡаҙаныштар яулап ѳлгѳргәйне.
Иҫәнгилде ауылы ағинәйе—83 йәшлек Ғәлина Бѳртѳкбикә инәй ҙә үҙенең тәьҫораттары менән уртаҡлашып: «Рәхмәт, балалар, бик матур ял бүләк иттегеҙ, тамашағыҙ бик күңелле һәм һәйбәт булды»,—тип уңыштар теләне.
Әлбиттә, бындай ҙур концертты әҙерләп ойоштороуҙа Гѳлнур Ҡыуатованың (сценарий авторы), художество етәксеһе Юлиә Ғәлинаның ѳлѳшѳ ҙур булды. Шулай уҡ ярҙам итеүсе туғандар Фәнүзә Хѳсәйеноваға, Фатима Әхмәҙиеваға, балалары һәм ғаиләләренә, алыҫ араны яҡынайтып килеүсе Гѳлфиәнең ижадташ дуҫтарына, коллегаларына, Хәйбулла районының мәҙәниәт бүлеге начальнигына, мәҙәниәт йорто директоры Ольга Владимировна Шороховаға, Сиҙәм ауылы хакимиәте башлығы Әлфир Рәфҡәт улы Байғотлинға һәм барлыҡ тамашасыларға оло рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ.
Һѳйѳклѳ ҡыҙым Гѳлфиәгә һәм уның ижадташ дуҫтарына яңынан-яңы үрҙәр, уңыштар теләп ҡалам.
Сафия Хәләфетдинова.
Хәйбулла районы,
Иҫәнгилде ауылы.


text:
Мәскәүҙә «Алтын көҙ» күргәҙмәһе асыла
Бөгөн, 9 октябрҙә, Мәскәүҙә «Алтын көҙ» XV Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһе рәсми асыла. «Алтын көҙ-2013»тө асыу тантанаһында илебеҙ, РФ Ауыл хужалығы министрлығы, Рәсәйҙең ҡайһы бер төбәктәре, төбәк ауыл хужалығы министрлыҡтары етәкселеге ҡатнашасаҡ, тип көтөлә.
Башҡортостан Республикаһынан БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Эрнст Исаев һәм БР ауыл хужалығы министры Николай Коваленко ҡатнашасаҡ.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, 9 октябргә бер нисә ҙур сара үткәреү планлаштырылған.
Улар араһында — «Агросәнәғәт комплексында инвестициялар: дәүләт һәм бизнес роле» Халыҡ-ара инвестицион агросәнәғәт форумы, шулай уҡ күп һанлы тармаҡ түңәрәк өҫтәлдәре һәм Агросәнәғәт комплексын инновацион нигеҙҙә техник модернизациялауға арналған ғилми-ғәмәли конференция.
Башҡортостандың күргәҙмә стенды 140 квадрат метр майҙанда урынлаштырыласаҡ. Төбәктең 20 ауыл хужалығы предприятиеһы күргәҙмәгә үҙенең төрлө продукцияһын килтерәсәк.
Мәҫәлән, республика етештереүселәре үҙ кәштәләренә колбаса һәм ит изделиелары, минераль һыуҙар, араҡы-шарап продукцияһын, айыртылмаған һөт һәм икмәк-булка продукцияларын, шулай уҡ бал һәм башҡа бик күп төрлө тауарҙар ҡуясаҡ. Шулай ҙа төп иғтибар милли аш-һыуға бүленәсәк. «Алтын көҙ-2013»төң төрлө конкурстарында Башҡортостандың 100-гә яҡын ойошмаһы ҡатнашасаҡ, тип көтөлә.
Күргәҙмә матбуғат хеҙмәте мәғлүмәттәренә ҡарағанда, «Алтын көҙ-2013»тә донъяның 25 иленән бөтәһе 2500-ҙән ашыу предприятие һәм ойошмалар ҡатнашасаҡ. Рәсәйҙән иһә 61 төбәк.


text:
Стәрлетамаҡта автомобилселәр донорҙар буласаҡ
Стәрлетамаҡта 9 ноябрҙә дауалау учреждениеларының бәләкәй пациенттары өсөн ҡан бирергә мөмкин. Был көндө «Юғалтыуҙар юҡ» ҡаты ауырыған балаларға ярҙам күрһәтеү хәйриә фонды, UTV ҡала телеканалында «102RUS» автомобиль телепроекты, Рәсәй автомобилселәр федерацияһы һәм Стәрлетамаҡ ҡан биреү станцияһы сираттағы «АвтоМотоДонор» акцияһы уҙғара.
Уның төп маҡсаты – республика баш ҡалаһынан ситтә донорлыҡ хәрәкәтен таратыу, төбәк халҡына даими донорлыҡ, ҡан һәм уның компонеттары етешмәүе тураһында мәғлүмәт биреү, донорлыҡҡа ыңғай мөнәсәбәт булдырыу һәм донорҙарға рәхмәт белдереү нормаһын нығытыу.
Сарала 18 йәше тулған һәр граждан ҡатнаша ҡала.
Автомобилселәрҙең йыйылышы «Сода» Мәҙәниәт һарайы алдындағы майҙанда сәғәт 10-да башлана. Үҙегеҙ менән паспорт алыу мотлаҡ. Машиналар колоннаһы бөтә ҡала буйлап ҡан биреү станцияһына тиклем барасаҡ.
— Ҡан биреү станцияһына килеп ҡан биреү, башҡа кешеләрҙең ғүмерен һаҡлап ҡалыуға ярҙам итеү, һәр сәләмәт кешенең хәленән килә. Осрашыуға үҙегеҙҙең дуҫтарығыҙҙы саҡырып та, һеҙ кеше ғүмерен һаҡлап ҡалыуға ҡатнашлы булаһығыҙ, — тип һөйләй «Юғалтыуҙар юҡ» ҡаты ауырыған балаларға ярҙам күрһәтеү хәйриә фонды етәксеһе Радмила Сурначева.


text:
Яңы йылда балалар баҡсалары өсөн түләүҙәр әллә ни үҙгәрмәй — Мәғариф министрлығы Фото: Олег Яровиков
Яңы йылда балалар баҡсалары өсөн түләүҙәр әллә ни үҙгәрмәй — Мәғариф министрлығы
Яңы йылда балалар баҡсалары өсөн түләүҙәр әллә ни үҙгәрмәй — Мәғариф министрлығы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 23 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
2016 йылдың 1 ғинуарынан Башҡортостанда балалар баҡсалары өсөн түләүҙәр үҙгәрә, әммә әллә ни артмай, тип хәбәр иттеләр республиканың Мәғариф министрлығында. Яңы йылда республикалағы мәктәпкәсә учреждениеларҙа балаларҙы ҡараған өсөн түләү уртаса 1440 һум тәшкил итәсәк.
«Ошо сумманан (1440 һум) түләүҙе кәметеүгә компенсация түләүҙәре күләме иҫәпләп сығарыла. Ата-әсәләр балалар баҡсалары өсөн түләүгә компенсацияға хоҡуҡлы. Бер балаға — түләнгән сумманан 20 процент (288 һум), ике — 50 процент (720 һум), өс һәм унан күберәк — 70 процент (1008 һум)», — тип аңлатма бирҙеләр төбәктең мәғариф ведомствоһында.
Быға тиклем закон балалар баҡсалары өсөн түләү күләмен йылына бер нисә тапҡыр арттырырға мөмкинлек бирҙе. Хәҙер быны йыл башында ғына эшләргә мөмкин.


text:
Ҡыҙыл диңгеҙ
Ҡыҙыл диңгеҙ (ғәр. البحر الأحمر Bahr el-Ahmar, йәһ. ים סוף Yam Suf, франц. mer Rouge) — Ғәрәбстан ярымутрауы һәм Африка араһындағы тектоник уйпатта урынлашҡан Һинд океанының эске диңгеҙе. Төньяҡта Суэц каналы аша Урта диңгеҙ, ә көньяҡта Баб-әл-Мәндәб боғаҙы һәм Аден ҡултығы аша Ғәрәбстан диңгеҙе менән тоташа.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡыҙыл диңгеҙ һыуҙары Мысыр, Судан, Джибути, Эритрея, Сәғүд Ғәрәбстаны, Йәмән, Израиль һәм Иордания илдәре яр буйҙарын йыуа.
Майҙаны — 450 мең км². Һыу күләме — 251 мең км³.
Төрлө баһаламалар буйынса диңгеҙҙең төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай оҙонлоғо 1932 километрҙан[1] 2350 километрға барып етә, ә киңлеге 305—360 км. Максималь тәрәнлеге 2604 метрҙан алып 3040 метрға тиклем барып етә[2]. Уртаса тәрәнлеге 437 м.
Утрауҙары: Дахлак архипелагы, Фарасан архипелагы, Суакин архипелагы, Тиран, Ханиш, Камаран.
Диңгеҙҙең төньяғында ике ҡултыҡ — Суэц һәм Акаба ҡултыҡтары урынлашҡан.
Ҡыҙыл диңгеҙенә Донъя океанының иң тоҙло диңгеҙе булып тора. Диңгеҙҙең 1 литр һыуында 41 г тоҙ бар.
Диңгеҙҙә күп төрлө мәрйендәр һәм балыҡтар, мәреналар, йәшел гөбөргәйелдәр, афалин һәм буйлы дельфиндәр, косаткалар һәм башҡа диңгеҙ флора һәм фаунаһы вәкилдәре тереклек итә.
Яр буйы ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ҡыҙыл диңгеҙ — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- ↑ WebKnow — Западнее зоны разломов прослеживается Аденский
Литература[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бухарин М. Д. Происхождение понятия «Красное море» // Вестник древней истории, 2009, № 3, стр. 46-63.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- История Красного моря (инг.)


text:
Ҡартлығы бәхетле
28 сентября 2013 йыл | Хаттар
Сәйетбаба ауылында йәшәүсе Файза Зәйнуллина (һүрәттә) хаҡында һүҙем. Ул ошо көндәрҙә 85 йәшлек оло юбилейын билдәләйәсәк.
Һеҙҙең менән тормош нурлы
28 сентября 2013 йыл | Йәмғиәт
1990 йылдан алып йыл һайын 1 октябрҙә Халыҡ-ара оло йәштәгеләр көнө билдәләнә. Был байрамды уҙғарыуҙың маҡсаты – йәмәғәтселектең иғтибарын өлкән йәштәге кешеләрҙең проблемаларына йүнәлтеү, ололарҙың матур йәшәүенә өлгәшеү, уларға һәр яҡлап ярҙам итеү.
Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль район Советының 2-се Полянский һайлау округы буйынса депутаты Р.К.Рахманғоловтың вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу тураһында Муниципаль район Советы ҡарары
28 сентября 2013 йыл | Урындағы үҙидара
Башҡортостан Республикаһы Ғафури ра-йоны муниципаль район Советына 2-се Полянский һайлау округы буйынса депутат итеп һайланған Рөстәм Камил улы Рахманғоловтың ғаризаһын ҡарап, "Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидара органдарын ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында” Федераль закондың 40-сы статьяһы, 10-сы өлөштөң 2-се пункты һәм Муниципаль район Уставының 24-се статьяһы, 9-сы өлөштөң 2-се пунктына ярашлы Муниципаль район Советы ҡарар итте:
Депутат запросы индереү һәм уны ҡарау тәртибе тураһында Муниципаль район Советы ҡарары
28 сентября 2013 йыл | Урындағы үҙидара
"Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында”ғы 131-се Федераль законды тормошҡа ашырыу маҡсатында, Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль район Советы Регламантының 96-сы һәм 97-се статьяларына нигеҙләнеп Ғафури районы муниципаль район Советы ҡарар итте:
Бергә-бергә 65 йыл
28 сентября 2013 йыл | Йәмғиәт
Бергә татыу ғүмер иткән ғаилә парҙары араһында көмөш, алтын туйҙар йыш булһа ла, 60 йыл бергә йәшәүселәр бик һирәк. Ҡотлоғужа ауылында ла 60 йыл парлы ғүмер иткән дан ғаилә йәшәй. Флүрә һәм Әйүп Фәтҡуллиндар улар.


text:
Үтәшевтәргә алмаш үҫә31-07-2013, 03:51 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Был йәһәттән күпселек ауыл мәктәптәрендә түңәрәктәр эшләй, ярыштар уҙғарыла. Хәйбулла батырҙары республика, ил бәйгеләрендә уңышлы сығыш яһай.
Йәш көрәшселәр йәйге каникулда ла күнекмәләрен дауам итә. Мәҫәлән, быйыл Йәнтеш мәктәбе интернатында "Батыр" һауыҡтырыу-спорт лагеры эшләй. Уның етәксеһе Рөстәм Йәрмөхәмәтов әйтеүенсә, бында ярыштарҙа призлы урындарҙы яулаған үҫмерҙәр ял итә. Уларҙың тренерҙары — ауылдарҙа түңәрәктәр алып барған, район, республика бәйгеләрендә дан алған келәм батырҙары Хәсән Үтәшев, Зиннур Әминев, Ғәбит Күскилдин һәм башҡалар.
Егеттәр ваҡытын көрәшеп кенә үткәрмәй, ә Һаҡмарҙа рәхәтләнеп һыу инә, яҡында урынлашҡан "Йәйләү" лингвистик лагерында ял итеүселәр менән волейбол, футбол уйнай, башҡа төрлө ярыштар ойоштора.
Йәш көрәшселәр — бер-береһенә ныҡлы терәк. Бүребайҙан килгән Динар Санышев һәм Әбеш егете Тимур Күскилдин айырылғыһыҙ дуҫҡа әйләнгән. Динар Собханғолов менән Тимур Дәүләтбаевҡа ла лагерҙа бик оҡшай. "Ҡайтҡы ла килмәй", — тип йылмая улар.


text:
Йыл башынан – Башлыҡ29-11-2014, 01:00 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Башҡортостан парламентарийҙары пленар ултырышта республиканың төп финанс документы — “2015 йылға һәм 2016, 2017 йылдарҙың план осорона Башҡортостан Республикаһы бюджеты тураһында”ғы закон проектын ҡайтанан ҡараны. Федераль һалым ҡануниәтенең үҙгәреүе лә төп йыллыҡ документты әҙерләүгә тәьҫир итмәй ҡалмаған. Һәр хәлдә, өҫтәмә сығымдар һаулыҡ һаҡлау, ауыл хужалығы, мәҙәниәт, спорт, граждандарҙың социаль гарантияларын үҫтереүгә йүнәлтеләсәк. Әйтәйек, киләһе йылдың ғинуарынан тәрбиәгә бала алған һәм патронат ғаиләләргә түләүҙәр 5 проценттан 20 процентҡа артасаҡ.
Пленар ултырыштың көн тәртибенә индерелгән мәсьәләләрҙең икәүһе Контроль-иҫәп палатаһы эше менән бәйле булды. Тәүге ҡарарға ярашлы, Салауат Харасов берҙәм тауыш менән Башҡортостандың Контроль-иҫәп палатаһы рәйесе итеп ҡайтанан һайланды.
Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары пленар ултырышта «Башҡортостан Республикаһы Башлығы тураһында»ғы закон проектын да ҡараны. Документ иң юғары вазифаның исемен үҙгәртеүгә бәйле, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Башлығы эшмәкәрлегенең хоҡуҡи нигеҙҙәрен һәм хоҡуҡ гарантияларын билдәләй: һайлау тәртибе, ҡабул ителәсәк анттың тексы, дәүләт менән идара итеү өлкәһендәге ҡануни вәкәләттәр, уларҙы ваҡытынан алда туҡтатыу тәртибе, биреләсәк айырым хоҡуҡтар, отставкаға киткәндән һуңғы статус. Үҙгәреш 2015 йылдың 1 ғинуарынан ғәмәлгә ашасаҡ. Депутаттар проектты беренсе уҡыуҙа ҡабул итте.


text: Ер байлығының сикле икәне барыбыҙға ла мәғлүм. Уның яңыртылып торғаны була, мәҫәлән, үлән һымаҡ йыл һайын үҫеп сыҡҡаны, шулай уҡ нефть, мәғдән һымаҡ йылдан-йыл кәмей барғаны ла етерлек, ләкин кешенең ҡомһоҙлоғо ла сикһеҙ сифат икәне мәғлүм. Кәрәк-кәрәкмәйме, үҙенә тигәнде мөмкин тиклем күберәк алырға тырыша әҙәм балаһы. Күберәк табыш алыу теләгенән етештереүсәнлекте арттырып, тауарҙың үҙҡиммәтен төшөрөү ана шул яһалмалыҡҡа килтерә лә инде. Йәғни тәбиғәт биргән менән генә мөрхәтһенмәй кеше, кәрәк нәмәләрҙе яһалма юлдар менән яҡшыртыу ысулдарын эҙләргә тотона. Ана шулай башланған борон-борондан күберәк ит, һөт биргән мал тоҡомдарын сығарыу, иген уңышын арттырыу өсөн яңы технологиялар, сорттар, ашламалар уйлап табыу һәм башҡалар. Хәҙерге заман технологиялары тик бер йүнәлештә башҡарыла: тиҙерәк, күберәк, арзаныраҡ... Был ғәмәлдәр шул бер маҡсатҡа йүнәлтелә – күберәк табыш алыу.


text:
Йәштәр театры «Ҙур гастролдәр» федераль программаһында ҡатнаша
ӨФӨ, 2017 йыл, 13 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры «Ҙур гастролдәр» федераль маҡсатлы программаһы сиктәрендә Нальчик ҡалаһына юллана. 14-17 сентябрҙә Ҡабарҙа-Балҡар Республикаһының Дәүләт музыка театры сәхнәһендә Башҡортостандан килгән коллектив балалар һәм өлкәндәр өсөн алты спектакль сәхнәләштерә. Программаны ойоштороусылар — Федераль гастролдәр эшмәкәрлегенә ярҙам итеү үҙәге.
Йәштәр театрының башҡорт труппаһы М. Кәримдең «Тылсымлы тирмән», М. Багаевтың «Аҡса булһа бер муҡса...», Дж. Родариҙың «Чиполлино», С. Айытматовтың «Диңгеҙ сите буйлап йүгергән алабай», У. Хубтың «Һигеҙҙә Нух кәмәһе янында», Ф. Бүләковтың «Ҡарт кейәүҙәр, йәки Шомбай ҡоҙа» спектаклдәрен тәҡдим итә. Художество етәксеһе Мәсәлим Күлбаев фекеренсә, гастролдәр репертуарына Төньяҡ Кавказда йәшәүселәр өсөн ҡыҙыҡлы булған сәхнә әҫәрҙәре һайлап алынған.
Был Йәштәр театрының Ҡабарҙа-Балҡар Республикаһына тәүгә барыуы түгел. Һуңғы тапҡыр рус труппаһы — 2012 йылда, башҡорт труппаһы иһә 2013 йылда алмаш гастролдәр менән Нальчикка барып ҡайтҡайны.


text:
Сираттағы вакансиялар йәрминкәһендә эшкә 130 йүнәлтмә бирелде
Өфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгендә сираттағы вакансиялар йәрминкәһе үтте. Ул сәнәғәт йүнәлешле булды. 22 эш биреүсе үҙенә персонал йыйҙы. «Серебряный снег» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә, «Сурсис» муниципаль унитар предприятиеһында, «Нефтегазинжиниринг» фәнни-производство берекмәһе” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә, шулай уҡ страховкалау агентлыҡтарында вакансиялар бар ине.
Бөгөнгө йәрминкәгә баш ҡалабыҙҙың 850 кешеһе килде, шуларҙың 130-ы эшкә йүнәлтмә алды.
Киләһе йәрминкә кесаҙнала, 15 апрелдә ойошторола. Ҡаланың транспорт предприятиелары вакансиялар тәҡдим итәсәк.


text:
Һәр муниципалитет ни өсөн яуап биргәнен яҡшы аңларға тейеш – Дмитрий Медведев
— Федераль үҙәк менән төбәктәр араһында хоҡуҡтар бүлеү системаһының универсаль моделе юҡ, — тип белдерҙе Өфөлә Волга буйы төбәктәренең киң мәғлүмәт саралары етәкселәре менән осрашыуҙа Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев.
«Хоҡуҡтарҙы бүлеү өсөн, ахыр сиктә төбәктәрҙә лә, муниципалитеттарҙа ла аҡсалар күберәк булһын өсөн Вице-премьерҙар Козак менән Хлопонинға ике эш төркөмөн булдырырға ҡуштым, — тип хәбәр итте Рәсәй Президенты. – Улар трансферттар һәм дотациялар ғына түгел, ә үҙҙәренең килем сығанаҡтары иҫәбенә лә йәшәргә тейеш, бындай сығанаҡтарҙы булдырырға һәм уларҙы хеҙмәтләндерергә кәрәк».
— Әммә нимә генә булдырмаһаҡ та, ул идеаль система булмаясаҡ, сөнки тормош бер урында тормай. Әле оптималь конструкция төҙөйәсәкбеҙ, тип уйлайым. Ул 5, 7, 10 йыл дауамында эшләйәсәк, әммә аҙаҡтан барыһын да үҙгәртергә тура киләсәк. Бөтә илдәрҙә лә шулай. Йәшәү шарттары үҙгәрә, килем алыу, һалым түләү шарттары үҙгәрә. Быларҙың барыһы ла Рәсәй кеүек ҡатмарлы илдәрҙә хоҡуҡтарҙы даими рәүештә бүлеп торорға мәжбүр итә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Дмитрий Медведев.
«Универсаль сараларҙы көтөргә кәрәкмәй, әммә килемдәрҙе ғәҙел бүлеү өсөн, муниципалитеттар күберәк аҡса алып, уларҙы үҙҙәренсә тотона алһын өсөн, саралар заманса, һөҙөмтәле һәм бөгөнгө хәлгә йүнәлтелгән булырға тейеш,» – тип билдәләне ил башлығы.
— Һәр муниципалитет ни өсөн яуап биргәнен аңларға тейеш, шулай уҡ нимәгә эйә була алыуын, ә нимәләрҙең бер ҡасан да булмаясағын яҡшы белергә тейеш, — тип белдерҙе ил Президенты.
«Төркөмдәр үҙ эшен алып бара, яҡын арала улар был конструкцияның нисегерәк эшләйәсәге хаҡында тулы отчет бирергә тейеш, - тине Дмитрий Медведев. – Аҙаҡтан Хөкүмәт менән кәрәкле төҙәтмәләр индерәсәкбеҙ».


text:
Австрия
А́встрия (нем. Österreich), рәсми исеме А́встрия Республика́һы (нем. Republik Österreich) — Үҙәк Европала урынлашҡан ил, идара итеү формаһы буйынса парламентар һәм демократик республика. Австрия 9 федераль штаттан тора.
1955 йылдан башлап Австрия Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы ағзаһы, 1995 йылдан — Европа Берләшмәһе ағзаһы.
Дәүләт төньяҡтан Германия һәм Чехия менән, көньяҡтан Словения һәм Италия менән, көнбайыштан Швейцария һәм Лихтенштейн менән, көнсығыштан Словакия һәм Венгрия менән сиктәш.
Йөкмәткеһе
Дәүләт төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1920 йылда ҡабул ителгән Конституция буйынса Австрия — федератив һәм парламентар демократик дәүләт. Шул Конституция буйынса Австрия 9 федераль штаттан (нем. Bundesländer) тора. Дәүләт башлығы — Федераль Президент, хөкүмәт башығы — Федераль Канцлер.
Австрияның административ-территориаль бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халҡы — 8,4 млн кеше (2010), 98 % — австрийҙар. Рәсми тел — немец теле. Диндарҙарҙың күпселеге — католиктар.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҙәк Европала урынлашҡан дәүләт. Майҙаны 83 871 км². Австрия 70 % майҙаны диңгеҙ кимәленән 900 м бейеклектә урынлашҡан таулы ил. Илдең ҙур өлөшөн Көнсығыш Альр тауҙары биләп тора. Тауҙың иң юғары нөктәһе — Гросглокнер (3797 метр) тауы, был тауҙа Европалағы иң ҙур Пастерце боҙлоғо урынлашҡан. Иң түбән нөктә — диңгеҙ кимәленән 145 метр түбәнлектә урынлашҡан Нойзидлер-Зе күле.
Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Австрия климаты уртаса, континенталь климатҡа күсеүсе, һәм бейеклеккә бәйле. Йылы ҡояшлы йәйҙең уртаса температураһы +20ºС. Юғарыраҡ күтәрелгән һайын төнгө температура нульгә етергә мөмкин. Ҡыш тигеҙлектәрҙә йомшаҡ, температура −2 °C тирәһе. Таулы урындарҙа ҡыш һалҡын, температура −14ºС тирәһе. Яуым-төшөм бейеклек һәм рельефҡа ҡарап йылына 500 — 3000 мм.
Башҡортостан менән бәйләнеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һанлы исемлектең бер юлы


text:
Аҫылдар илендә
...Хисмәтуллиндар дүрт балаһына ла матур тәрбиә, лайыҡлы белем бирә. Өлкән ҡыҙҙары Зәйтүнә БДМУ-ны тамамлап, акушер-гинеколог һөнәрен ала. Өфө, Белорет дауаханаларында тәжрибә туплап, оҙаҡ йылдар Ишембай бала табыу йортонда эшләй. «Әсәйем кендек инәһе ине, иҫән сағында ейәнсәренә күп кенә кәңәштәрен әйтеп ҡалдырҙы. Баланың һаулығына нисек зыян итмәҫкә, хатта кендеген нисек ҡырҡырға ла өйрәтте. Заман алымдарына ҡушып, боронғоларҙың аҫыл аҡылына ла таянды ҡыҙым, шуға ла уға эләгергә теләүселәр күп булды», – ти Шәрифә Һөйөндөк ҡыҙы. Үҙ-үҙен аямай хеҙмәт иткән һиҙгер йөрәкле, оҫта ҡуллы хирург-гинеколог кешелекле, шәфҡәтле булыуы һәм үҙ эшен белеп, яратып башҡарыуы менән оло ихтирам яулай. Хаҡлы ялға сыҡҡас та һөнәрен ҡалдырмай. Башҡортостандың атҡаҙанған табибы исеме лә – фиҙакәр эшенә оло баһа. Тормош иптәше Вәсил Сәлим улы Хәлимов менән оло мөхәббәттә ике ул тәрбиәләп үҫтерәләр. Йәшлектә яралған саф һөйөү хисен йылдар буйы йөрәктәрендә ҡайнар килеш бәпләп һаҡлай улар. Тормошто сикһеҙ яратҡан, бер-береһе өсөн өҙөлөп торған ир менән ҡатын, бар ғашиҡ йәндәр кеүек, яҡты донъянан да бер ваҡытта китә. Ҡыҙының һис зарланмай рак сире менән көрәшеүен күҙәткән, үҙ йәнен бирерҙәй булып һыҙланған әсәнең өҙгөләнеүен һүҙ менән генә әйтеп биреү мөмкин түгел. Шәрифә апай мең үлеп, мең терелә шул минуттарҙа. Иҫән саҡтарында баҡсаларын гөл-сәскәгә сорнап, йөҙөмдөң генә әллә нисә төрөн үҫтергән, тәбиғәтте нескә тоя һәм ҡәҙерләй белгән матур парҙы ерләргә бөтә Ишембай халҡы йыйыла – ҡәберҙәре уттай ҡыҙыл гөлләмәләргә күмелә...
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 2-се (2017) һанында уҡығыҙ.
Теги: Әсә Юбиляр


text:
Ғәмле, ғәҙел Ғәҙилә
Гүзәл тәбиғәтле Бөрйән районының Ҡыпсаҡ ауылында уҡытыусылар ғаиләһендә тыуып үҫә ул. Ҙур, татыу ғаиләлә ете бала тәрбиәләнә, Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы – шуларҙың бишенсеһе. Бала сағы хаҡында ҡыҙыҡлы ла, мауыҡтырғыс та хәтирәләр һаҡлай әңгәмәсем: «Юлай ҡустым менән мине урындыҡҡа күлдәктәребеҙҙән бәйләп ултырта ла китәләр. Төйөн ныҡ, сисерлек түгел. Атай менән әсәй эштә, апайҙар һәм ағай мәктәптә тип, көнө буйы бәйле ултырғы килмәй бит инде: күлдәкте төйөнө-бауы менән һыпырып сисәбеҙ ҙә, ололар ҡайтып ингәнсе, шыр яланғас килеш өй тултырып, сыр-сыу килеп уйнайбыҙ. Ә инде бер аҙ ҙурайғас, ҡустыларым икәү булып киткәс, мине лә үҙҙәре менән мәктәпкә ала башланылар. Уҡытыусылар бүлмәһендә эленгән сәңгелдәктә кинйәкәйебеҙ – Айҙар ҡустым ята, дәрестәр бөткәнсе уны мин ҡарайым, әсәйем тәнәфес ваҡытында инә һалып имеҙеп сыға...»
Ғәликәевтар ғаиләһендә белемгә ынтылыш, китапҡа һөйөү ныҡ көслө була. Әсәһе Рәхилә – Баймаҡ районы Темәс ауылының данлыҡлы, уҡымышлы Ирназаровтар нәҫеленән, ғүмерен башланғыс класс уҡыусыларына белем биреүгә арнай. Ә атаһы башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта. «Әсәйебеҙ көслө рухлы, сая холоҡло ҡатын ине. Атайыбыҙ йыш ауырығанлыҡтан, күпселек осраҡта донъяны ул алып барҙы. Мин холҡом менән әсәйемә тартҡанмын. Ә атайым әҙәбиәткә, нәфис һүҙгә һөйөү орлоҡтары һалды. 5-се класта уҡығанымда уҡ «киләсәктә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы буласаҡмын» тип, инша яҙыуымды хәтерләйем. Атайыбыҙ сабыр аҡыллы, киң даирәле белемгә эйә кеше, һаулыҡҡа туймауы арҡаһында, бик иртә – 60 йәшендә генә арабыҙҙан китте. Ә әсәйебеҙ оҙон, бәхетле ғүмер кисереп, 89 йәшендә баҡыйлыҡҡа күсте», – тип ҡәҙерлеләрен оло ихтирам, яратыу, яҡты һағыш менән иҫкә ала Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы.
Үҙән йылғаһы буйындағы дүрткел таштарҙы парта итеп, тиҫтерҙәрен теҙеп ултыртып, уҡытыусы булып уйнаған ҡыҙ бала саҡ хыялын тормошҡа ашырыу маҡсатында БДУ-ның башҡорт филологияһы факультетына имтихандар тапшыра. Әммә тәүге ҡаршылыҡҡа осрай: конкурстан үтмәй. Юғалып ҡалмай Бөрйән ҡыҙы, ҡайтып ауылында эш башлай. Сәмләнеп махсус курстарға йөрөй һәм икенсе йылына йәнә баш ҡалаға юл тота. Был юлы һынауҙарҙы уңышлы биреп, мораҙына ирешә.
«Студент йылдарымды һәр саҡ айырыуса йылылыҡ менән иҫкә алам, – ти ул. – Көслө уҡытыусыларҙан белем алырға, гөрләп торған тормоштоң уртаһында ҡайнап йәшәргә насип булды. Биш йыл буйы драма түңәрәгенә йөрөнөм, «Тел һуҡмаҡтары» ижади берләшмәһенең старостаһы булдым. Былар, әлбиттә, үҙемә ҡарата ышанысты арттырҙы. 1-се курста уҡытыусыбыҙ Вәли Шәғәли улы Псәнчин беҙҙән инша яҙҙырҙы. Минең эшем иң яҡшыһы булып сыҡты һәм шул көндән ул миңә иғтибар итте. Фән менән шөғөлләнеүгә нигеҙ тап шул ваҡытта һалынды. Артабан аспирантура, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында, Башҡорт дәүләт педагогия институтында эшләү йылдары. Кейәүгә сығыу, улыма әсәй булыу бәхетен татыу ҙа тап ошо осорға тура килде».
1993 йылда Бүләковтар күптән түгел асылған Сибай институтына эшкә саҡырыу ала. Тормош иптәше – филология фәндәре кандидаты Илдус Ҡасим улы менән төрлө йүнәлеш буйынса белем алған студенттарға башҡорт теле нескәлектәрен төшөндөрә, әҙәбиәткә һөйөү тәрбиәләй улар. Әммә Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙының күңелендә «их, төбәгебеҙ өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары әҙерләүсе факультет асылһа ине» тигән хыял йәшәй. 1999 йылда ошо ниәтен төплө нигеҙләп институттың уҡыу советы алдында сығыш яһай. Уның тәҡдиме директор Зиннур Ғөбәйҙулла улы Йәрмөхәмәтов тарафынан да хуплау, яҡлау таба. Тиҫтә ярым йыл эшләү осоронда был факультет йөҙҙәрсә юғары белемле белгес әҙерләп сығара, кисәге студенттар араһынан остаздарының юлын дауам итеп, тел ғилеме өлкәһендә танылыу яулай барған йәштәр ҙә бихисап. Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы 17 йыл дауамында башҡорт теле кафедраһының эшен етәкләп, йәш быуынға телебеҙҙең бар байлығын, матурлығын, уны һаҡлау зарурлығын еткереү, илһөйәрлек, телһөйәрлек тәрбиәләү маҡсатына тоғро ҡалып, арымай-талмай хеҙмәт итә. Студенттары менән етди темаларға конференциялар үткәрһенме, яҙыусылар менән осрашыуҙар ойоштороп, яңы әҫәрҙәрҙе тикшерһендәрме, «БР халыҡтары телдәре тураһында» законды тормошҡа ашырыу буйынса комиссия, урындағы башҡорт ҡоролтайы комитеты ағзаһы булараҡ сығыш яһаһынмы – ғалимәнең һүҙе һәр саҡ урынлы яңғырай, әйткәне сәпкә тейә. Күңелендәге ҡуҙҙан башҡаларға ла осҡон өләшеп, ғәмһеҙҙәрҙе уятып, рухландырып, сәмләндереп йәшәй яусан-даусан ҡыпсаҡ ҡыҙы. Был йәһәттән Бүләковтар ғаиләһен яҡындан белгән билдәле яҙыусы Таңсулпан Ғарипованың фекерен килтереп үтеү урынлы булыр: «Тәрән үҙән тултырып, тыныс ҡына, һәлмәк аҡҡан йылға кеүек Илдус Ҡасим улы Бүләков һәм шул һыу өҫтөндә дөрләп торған усаҡтай Ғәҙилә. Әммә утты ла, һыуҙы ла Хоҙай яратҡан, ерҙәге тереклеккә шуларҙы баш ҡылған, икеһе ике төшөнсәне биргән ике есемде яраштырған, улай ғына түгел, мәңге сиселмәҫлек итеп мөхәббәт төйөнө менән бәйләгән...»
Ана шул ярһыу холҡо, сая рухы тормошоноң һынылышлы мәлдәрендә бөгөлөп төшмәҫкә, ергә ныҡ баҫып алға атларға көс бирә Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙына. «Олоғая килә ярһыу хистәр баҫылып, тормошҡа икенсерәк күҙлектән ҡарарға өйрәнәһең икән, йәшлек дыуамаллығын сабыр аҡыл алмаштыра. Һынауҙар кешене сыныҡтыра, түҙем булырға өйрәтә, – ти ул. – Оҙаҡ йылдар Илдус Ҡасим улының ауырыуы менән көрәшәбеҙ, 2007 йылда ул көслө инфаркт кисерҙе. Әммә төшөнкөлөккә бирелмәйбеҙ, рух ныҡлығын һаҡларға, иртәгәһе көнгә өмөт-ышаныс менән бағырға доғалар ярҙам итә».
«Үткән тормошоғоҙға байҡау яһап, нимәнелер үҙгәрткегеҙ килгән саҡтар буламы?» – тип һорайым әңгәмәсемдән. «Әлбиттә, ундай мәлдәр һәр кемдә лә булалыр ул. Илдус Ҡасим улы ла, мин дә үҙебеҙгә бирелгән көс-ҡеүәтебеҙҙе тулыһынса файҙаланып, мөмкинлегебеҙҙе асып бөтә алманыҡ, тип уйлайым. Мәлендә докторлыҡ диссертацияһы яҡламауыбыҙҙы әйтәм. Тағы ла бер үкенесме, әллә тормошҡа ашмаған хыялыммы – ҡыҙ бала һөйөү теләге. Ваҡытында фәнгә әүрәп, бер бала менән сикләндем. Быны ни өсөн әйтәм? Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн тәғәйенләнгән баҫманы уҡыусы йәштәргә, бигерәк тә йәш ғалимәләргә фәһем, һабаҡ булһын өсөн. Һәр бала үҙ ризығы менән тыуа, тип бик белеп әйткән ололар. Әммә үкенестәр менән йәшәмәйем, яҙмышыма яҙғанына шөкөр тием. Улым Илнур менән киленем Гөлсәсәк юлыбыҙҙы лайыҡлы дауам итә, икеһе лә – тарих фәндәре кандидаты, ҡасандыр беҙ эшләгән Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәрҙәре. Уй-хыялдарыбыҙҙы ниндәйҙер кимәлдә улар тормошҡа ашырыр, тип ышанам. Ҡасандыр Илнурым: «Әсәй, ни эшләп докторлыҡ диссертацияңды яҡламайһың?» – тип һорағас, «Улым, һин яҡлаһаң, мин дә үҙемде доктор итеп тойормон», – тигәйнем. Шаяртыу ҡатыш әйтелһә лә, был һүҙҙәремдә дөрөҫлөк бар. Башҡарған эше, биләгән вазифаһы ни тиклем яуаплы, мөһим булмаһын, ҡатын-ҡыҙ барыбер ғаиләһенә, балаһына иғтибарҙы күберәк бүлергә тейеш, сөнки ғаилә бөтөнлөгө, өй ҡото – уның ҡулында. Бер бөртөк улыбыҙға лайыҡлы тәрбиә, белем биреп үҫтергәнбеҙ икән был – әсә кеше өсөн үҙе оло ҡаҙаныш, яҙмыш бүләге. Тормошобоҙҙоң йәме, йәшәүебеҙҙең мәғәнәһе булып ейәнебеҙ Айнур үҫеп килә. Уның бәләкәй генә ҡулдары менән «Өләсәй!» тип ҡосаҡлап алыуы, тәтелдәп хәбәр һөйләүе, арҡаһынан тупылдатып яратыуым күңелгә әйтеп аңлатҡыһыҙ рәхәтлек бирә. Ошо үҙе бәхет түгелме?! Алла бирһә, киленем ҡыҙ бала һөйөү шатлығы ла бүләк итер әле, тип өмөтләнәм», – ғәзиз әсәй, хөрмәтле ҡәйнә, һөйөклө өләсәй булыу хистәрен татыған, тормошҡа яратып баҡҡан, һәр яңы көнгә шөкөр итеп, рәхмәтле булып йәшәй белгән ағинәй дәрәжәһендәге хөрмәтле ханымдың һүҙҙәре был. Ошо бәхетегеҙҙән яҙҙырмаһын һеҙҙе, Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы! Йәш быуынға аң-белем таратыу эшен лайыҡлы дауам итеп, кәрәк урында ғәҙел һүҙегеҙҙе әйтеп, ғәмһеҙҙәргә – ғәм, сәмһеҙҙәргә сәм өләшеп йәшәргә, киләсәктә лә халҡыбыҙға хеҙмәт итергә насип булһын!
Сибай ҡалаһы.
Теги: Ҡатын-ҡыҙ Ғәҙилә Бүләкова Сибай


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » «Йәшлек»ле лә, бүләкле лә булдылар
«Йәшлек»ле лә, бүләкле лә булдылар
«Аҙна һайын – бүләк!» конкурсында был аҙнаның еңеүселәре – Ауырғазы районының Үтәймулла ауылынан Вазифа Ғәлиуллина менән Баймаҡ районының Мерәҫ ауылынан Рәшит Хәсәнов. Улар графин һәм стакандар йыйылмаһы һәм салат һауыттары менән бүләкләнә.
Еңеүселәргә призды алыу өсөн паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре кәрәк. Үҙегеҙ килеп ала алмаған осраҡта, редакцияға балаларығыҙҙы йәки таныштарығыҙҙы ебәрергә мөмкин.
Бәйге декабрь аҙағына тиклем дауам итә. Гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияларығыҙҙың күсермәһен тиҙерәк ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан ҡиммәтле бүләктәргә лә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ.
Еңеүселәргә призды алыу өсөн паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре кәрәк. Үҙегеҙ килеп ала алмаған осраҡта, редакцияға балаларығыҙҙы йәки таныштарығыҙҙы ебәрергә мөмкин.
Бәйге декабрь аҙағына тиклем дауам итә. Гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияларығыҙҙың күсермәһен тиҙерәк ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан ҡиммәтле бүләктәргә лә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Киләһе уңышҡа нигеҙ һалына
21 августа 2015 йыл | Ауыл хужалығы
Районда урып йыйыу эштәре дауам итә. Шул уҡ ваҡытта киләһе йыл уңышы хаҡында ла хәстәрлек күрелә.
Йортло булам тиһәң, “Урожай”ға бар
21 августа 2015 йыл | Ауыл хужалығы
"Урожай” крәҫтиән хужалығы районда һәр йәһәттән дә тотороҡло эшләп килә. Бында ялансылыҡҡа ла, малсылыҡҡа ла берҙәй иғтибар бирелә.
Халыҡ һорауы ҡәнәғәтләндерелә
21 августа 2015 йыл | Сәйәсәт
"Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһының "Реаль эштәр" проектын ғәмәлгә ашырыуы хаҡында гәзитебеҙҙә хәбәр иткәйнек инде.
Әҙәбиәтебеҙҙең классигы
21 августа 2015 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Егерменсе быуат башында әҙәбиәт майҙанына сыҡҡан һәм утыҙ йылдан ашыуыраҡ ижад иткән Мәжит Ғафури — сағыштырмаса ҡыҫҡа дәүер эсендә Башҡортостандың тәүге рәсми халыҡ шағиры тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған, башҡорт һәм татар әҙәбиәтенең классигы дәрәжәһенә күтәрелгән олуғ әҙип. Уның әҙәби һәм мәҙәни эшмәкәрлегендә шул дәүерҙең иң характерлы яҡтары асыҡ сағылыш таба. Яҙыусының биографияһы ла милли интеллигенциябыҙҙың үҙ заманаһы өсөн күп йәһәттән уртаҡ күренеш.
Юбилейҙы лайыҡлы ҡаршылайбыҙ
21 августа 2015 йыл | Ауыл хужалығы
Беҙҙең төбәк элек-электән ауыл хужалығы районы булып иҫәпләнде һәм ысынында шулай ҙа. Район халҡының төп өлөшө үҙен ауыл эшсәне, ер кешеһе тип иҫәпләй һәм бөгөн тап улар районыбыҙ йөҙөн билдәләй тип әйтергә була.


text:
Мин балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып эшләйем. Эш барышымда бәләкәстәр менән генә түгел, уларҙың ата-әсәләре менән бергәләп эшләүҙе маҡсат итеп ҡуйғанмын. Күптән түгел «Fаиләнең һәм тыуған йорттоң баланың шәхес булып үҫешендәге роле» тигән темаға йыйылыш уҙғарҙым. Сараға алдан әҙерлек алып барылды: балалар менән һүрәттәр төшөрҙөк, ата-әсәләргә ғаилә гербын эшләргә тигән өйгә эш бирелде. Йыйылышҡа йөрәк формаһында эшләнгән саҡырыу ҡағыҙы таратылды. Ата-әсәләр бик әүҙем ҡатнашты. Сарала балалар баҡсаһының логопеды Йәһүҙина Рита Fәлимйән ҡыҙы балаларҙың телмәрендәге хаталар тураһында һөйләне, уларҙы төҙәтеү буйынса кәңәштәр бирҙе.
Дөрөҫ тәрбиә ололарҙы ихтирам итеүҙән башлана. Иң оло ихтирамға өләсәй-олатай, ҡартәсәй-ҡартатай лайыҡ. Был борондан килгән матур ғәҙәт. Улар өйҙөң оло яғында йәшәгән, ололар алдында артыҡ һүҙ һөйләү, тауышланыу, сәбәпһеҙ ҡысҡырып көлөү, һүҙҙе бүлдереү тыйылған. Уларҙың урыны һәр саҡ түрҙә булған, үҙ сиратында ололар ҙа үҙ дәрәжәһен төшөрмәҫкә тырышҡан, балалар алдында тыйнаҡлыҡ күрһәткән.
Бала тәрбиәләүҙә ата-әсәнең өлөшө ифрат ҙур икәнен ҡат-ҡат әйтеп тороу бәлки кәрәкмәй-ҙер ҙә. Нисек кенә булмаһын, баланың үҙенсәлекле булып үҫеүе, холоҡ-фиғеле, әхлаҡ нигеҙҙәрен үҙләштереүе ғаиләлә һалына. Күренекле француз психологы Р.Заззо әйтмешләй, «Кеше бала сағында уҡ ата-бабаларынан ҡалған мираҫты тормошҡа ашыра». Шуға күрә ата-әсәнең балаһына иғтибары көслө булырға тейеш. Баш-ҡорт халҡы был йәһәттән яуаплылыҡты ата-әсәнең һәр икеһенә лә уртаҡ һала. Әммә күп кенә башҡа халыҡтарҙағы кеүек башҡорт ғаиләләрендә лә балаларҙы туранан-тура тәрбиәләү менән әсәй кеше шөғөлләнгән һәм күп осраҡта был әле лә шулай. Бала өсөн әсә донъя көткәндә беренсе урында тора. Тормош юлы буйлап етәкләп алып барыусы ла, ҡурсалаусы ла ул, шуға күрә уның баһаһы үлсәп бөткөһөҙ. «Атай үлһә, бала—ярты йәтим, әсәй үлһә—тере йәтим», «Әсәй—ҡаҙна, атай—еҙнә», тигән мәҡәлдәр ҙә ерле юҡтан килеп сыҡмаған. Әммә был мәҡәлдәрҙән сығып ҡына, башҡорт ғаиләләрендә атай абруйы түбән, тигән һығымта яһарға ярамай. Киреһенсә, атай кеше—мал табыусы, ғаиләһен именлектә, етеш тормошта йәшәтеүсе. Ул бала тәрбиәләүҙә туранан-тура ҡатнашмаһа ла, әсәй кеше уның абруйы менән оҫта файҙалана. Ир кеше—ғаилә тотҡаһы, ил тотҡаһы. «Аталы бала—арҡалы» тигәндәр шуның өсөн.
Fаиләлә бер-береһен хәстәрләп, ҡанатландырып торған ата-әсә булғанда ғына рухи йәһәттән үҫешкән шәхес тәрбиәләнәсәк. Һөйөү, наҙ татып үҫкән бала рухи бөтөнлөккә ынтыласаҡ, һөйөү менән тулы хистәрен башҡаларға бүләк итәсәк.
Мөхәббәтле ғаиләләрҙә мәр-хәмәтле балалар үҫтерергә яҙһын барыбыҙға ла!
Әлиә Абдулова,
Сибай ҡалаһының «Ләйсән» балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе.


text:
Республикала Сыуашстан мәҙәниәте көндәре башланды
Башҡортостанда Сыуашстан мәҙәниәте көндәре башланды. 30 майҙан 1 июнгә тиклем Өфө, Стәрлетамаҡ ҡалаларының, Бишбүләк, Ауырғазы райондарының театр һәм мәҙәниәт һарайы сәхнәләрендә спектаклдәр, концерт программалары күрһәтелә, музей һәм китапханаларҙа күргәҙмәләр һәм презентациялар ойошторола. Шулай итеп, бөгөн Стәрлетамаҡта Сыуашстандың К.Иванов исемендәге «Ялта» дәүләт академия драма театрының спектакле күрһәтелә. Саҡмағош районында Сыуашстан дәүләт академия йыр һәм бейеү ансамбле концерты үтә.
31 майҙа Өфөлә үтәсәк «Нарспи» беренсе сыуаш мюзиклы премьераһы республикала Сыуашстан мәҙәниәте көндәренең төп ваҡиғаһы буласаҡ. Мюзикл Башҡортостандың Бәләбәй районы Ыҫлаҡбаш ауылында тыуған сыуаш әҙәбиәте классигы Константин Иванов әҫәре буйынса ҡуйылған. Сыуашстанда спектакль һуңғы йылдарҙың сағыу ваҡиғаларының береһенә әүерелде.
Мәҙәниәт көндәрендә Сыуашстандың 300-гә яҡын сәнғәт эшмәкәре ҡатнаша. Бындай сараны үткәреү беҙҙең төбәктә милли мәҙәниәттәрҙең үҫешенә, Сыуашстан менән Башҡортостан араһында бәйләнештәрҙе нығытыуға булышлыҡ итәсәк, тип иҫәпләй ойоштороусылар. Һуңғы тапҡыр Башҡортостанда Сыуашстан әҙәбиәте һәм мәҙәниәте көндәре 1982 йылда үткәрелгәйне.


text: Рәшит мәрхүм Назаров: “Осто йөрәк, осто йөрәк йондоҙҙарҙан бейегерәк”, – тип йөрәкһегәндә, көтәрәк үҙебеҙҙең космонавтар американдарҙың астронавтары, уларға эйәреп, ҡытайҙарҙың тайкунавтары, кемуҙарҙан Йыһанға күтәрелгәс, аҡыллы баштар, Айҙан да уҙып, Марсҡа юл һалырға ниәтләнгәс, кешелек әллә, тормош барлыҡҡа килгән төйәген ҡалдырып, сит тарафтарға китергә йыйынамы икән, тигән уй ирекһеҙҙән башҡа килә. Рухи остазыбыҙ Аҡмулла ла, ана, “Күҙ һалып ҡарағыҙсы һәр тарафҡа – /Донъяла асылғандай тимер ҡапҡа”, – тип дәртләндергән бит.


text:
2014 йылдың 21 февралендә 17:00 сәғәттә Башҡорт академия драма театрында Игорь Герман пьесаһы буйынса ҡуйылған /«Ғәфү ит мине!» мелодрамаһын алдан ҡарау була. Спектаклде тапшырыуға киң мәғлүмәт саралары вәкилдәрен, театр ижады менән яҡындан һәм даими ҡыҙыҡһынып, күҙәтеп барған театр һөйөүселәрҙе саҡырабыҙ. Фекер алышыу ябыҡ формала була. Премьера - 22, 28 февраль көндәрендә.
Спектаклдең авторҙары:
Ҡуйыусы - режиссер - Олег Ханов,
Ҡуйыусы – рәссам – Альберт Нестеров,
Композитор - Ләйсән Шәрипова
Спектаклдә: Сара Буранбаева, Алһыу Ғәлина-Ғафарова, Милена Сираева, Ирек Булатов, Илдар Ғүмәров, Ирада Фазлаева, Лилиә Ғәлина, Зилиә Халилова ҡатнаша.
... Ире бынан күп йылдар элек ҡулындағы сабый балаһы менән ҡатынын ташлап китә. Күп йылдар үткәс, көндәрҙән – бер көндө ул ҡатыны йәшәгән йорттоң ишеген ҡаға...
*Спектаклде тапшырыу - яңы спектаклде театрҙың художество советы алдында уйнау, фекер алышыу


text:
Сибай институты—Башҡорт дәүләт университетының иң эре филиалдарының береһе. Республикала ҙур абруй ҡаҙанған уҡыу йорто кѳньяҡ-кѳнсығыш тѳбәктә интеллектуаль, рухи һәм фәнни үҙәк булып тора. Оҙон һәм еңел булмаған юл үтеп, әлеге бейеклеккә күтәрелгән институтта бѳгѳн 7 факультет эшләй. Унда барлығы 5 меңдән ашыу студент белем ала, ә профессор-уҡытыусылар составы 185-те тәшкил итә. Филиалдың матди-техник базаһы ла ныҡлы. Бер нисә уҡыу корпусы, 4 дѳйѳм ятаҡ, 15 компьютер класы, 4 китапхана, 4 уҡыу залы, 3 спортзал бар. Һәр факультет мультимедия кабинеттары менән маҡтана ала, фәнни-тәжрибә ѳсѳн «Тѳйәләҫ» комплексы эшләп килә, студенттарға «Талҡаҫ» ял йортоноң ишектәре асыҡ.
Замана талаптарына яуап бирерҙәй сифатлы юғары белем һәм милли традицияларҙа тәрбиә биреү, ватансылыҡ тойғоһон, милли үҙаңды үҫтереү, йәштәрҙә йәшәүгә һѳйѳү һәм киләсәккә ѳмѳт уятыу—быларҙың барыһы ѳсѳн дә Сибай институты коллективы ҙур кѳс һала. Бында айырыуса иң йәш һәм перспективалы иҫәпләнгән технология факультетын билдәләп үтергә була.
Технология факультетының тарихы 1998 йылға барып тоташа. Был мәлдә Сибай педагогия колледжы базаһында Магнитогорск дәүләт педагогия институтының «Технология һәм эшҡыуарлыҡ» бүлеге асыла. Был башланғысҡа нигеҙ һалыусы булып Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Сибай ҡалаһының Почетлы гражданы Хѳснѳтдин Хәйбулла улы Хәмитов тора. Бер йылдан республика Президенты ҡарары менән әлеге бүлек Сибай институты базаһында эш башлай. Бында, әлбиттә, институт директоры, профессор З.Ғ.Йәрмѳхәмәтовтың ѳлѳшѳ баһалап бѳткѳһѳҙ. Зиннур Ғѳбәйҙулла улының һәм коллективтың фиҙаҡәр хеҙ-мәте арҡаһында бүлек күтәрелә барып, 2010 йылда айырым факультет булдырыла. Бында әлеге кѳндә «Материалдарҙы художестволы эшкәртеү технологияһы», «Педагогик белем», «Транспорт-технологик машиналарҙы һәм комплекстарҙы эксплуатациялау» йүнәлештәрендә 250-нән ашыу студент белем ала.
Технология факультеты матди-техник базаһының ныҡлығы менән башҡаларҙан айырылып тора. Уҡыу лабораторияларының һәм оҫтаханаларҙың булыуы, уларҙың кәрәкле йыһаздар менән тәьмин ителеүе ҡыҙҙар һәм егеттәргә үҙ белемдәрен киңе-рәк камиллаштырырға булышлыҡ итә. Студенттар мәғлүмәт технологиялары һәм информатика, тегеү изделиеларын эшкәртеү, ризыҡ әҙерләү технологияһы, автотранспорт саралары ҡоролошо, ағас, металл эшкәртеү лабораторияһы, таш ҡырҡыу оҫтаханаһы, кейеҙ эшкәртеү һәм башҡа бүлмәләрҙә ихлас шѳғѳлләнә, тәжрибә туплай. Әйткәндәй, ѳлкән курс егеттәре араһында үҙҙәре уҡыған факультетта ярты ставкаға эш башлаусылар ҙа бар, улар түбән курста уҡыусыларға белем бирә. Был алым киләсәккә алмаш кадр-ҙар әҙерләүгә ыңғай йоғонто яһай.
Технология факультетын тамамлаусылар хеҙмәт баҙарында һис юғалып ҡалмай. Улар тѳрлѳ ойошма-предприятиеларға эшкә урынлаша, үҙ эшен аса. Оҫта ҡуллылар һәр ерҙә кәрәк шул. Айырыуса беҙҙең тѳбәктә техник белемле белгестәргә һорау ҙур. Ошоно иҫәпкә алып, институт етәкселеге уҙған йыл факультетта «Транспорт-технология машиналары һәм комплекстарын эксплуатациялау» бүлеген булдырғайны. Ул шунда уҡ күптәрҙең иғтибарын үҙенә йәлеп итә. Бер урынға 5 абитуриент һынау тота. Алдан ҡабул ителгән талаптар буйынса бюджет нигеҙендә бары тик 15 студент алына, ә түләүлелә 25 егет уҡый. Улар башлыса Сибай һәм Баймаҡ ҡалаһынан йыйылған. Факультет деканы, педагогика фәндәре докторы Азат Сәлимйән улы Вәлиев әйтеүенсә, был бүлектә белем алыусы егеттәр һәр яҡлап ѳлгѳ итеп ҡуйырлыҡ, бигерәк тә спорт ѳлкәһендә һиҙелерлек уңышҡа ѳлгәшкәндәр. Киләһе уҡыу йылына бюджет нигеҙендә 10 кешегә күберәк студент алыу күҙаллана. Был—замана һәм йәшәгән тѳбәгебеҙ талабы.
Мәҡәләнең тулы вариантын гәзитебеҙҙең 46-сы һанында уҡығыҙ.
Резеда Усманова.
Һүрәттә: егеттәр автомобиль ҡоролошон ѳйрәнә.