text:
Намаҙҙы түбәнселек менән уҡыу0
Намаҙҙы түбәнселек менән уҡыу
Аллаһы Тәғәлә әйтә: "Бисмил-ләһир-рахмәнир-рахим.
1. قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ
2. الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ
1. Ҡад әфләхәл-мүьминүүн.
2. Әлләҙиинә һүм фии саләәтиһим хаашиғүүн.
1. Мөьминдәр бәхетле
2. намаҙында түбәнселекле булһа,
(1. Һис шикһеҙ, мөьминдәр Сәғәдәткә ирешәсәк. 2. Улар намаҙ-ғибәҙәттәрендә итәғәт менән сәждә итә.(Сүүратүл Мүьминүүн, Әл Мөьмин сүрәһе, 23:1-2)). тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Сихыр һәм күрәҙәселек0
Сихыр һәм күрәҙәселек
Исламдың сихыр һәм күрәҙәселеккә мөнәсәбәте
Барса маҡтауҙар Аллаһға ғына. Һуңғы Пәйғәмбәренә Аллаһтың салауаты һәм сәләме булһын. Һуңғы йылдарҙа, ҡайһы бер илдәрҙә кешеләрҙең наҙанлығынан һәм ышаныуынан файҙаланып төрлө сирҙәрҙе дауалайбыҙ тип күрәҙәселек һәм сихыр менән шөғөлләнеүсе һәм шул юл менән мал йыйыусы ялғансылар күбәйеп киткәнгә һәм был эш Ислам диненә мосолмандарға ҙур зарар килтергәнгә күрә, беҙ был мәсьәләне асығыраҡ аңлатыуҙы кәрәк таптыҡ. Сөнки сихыр — күрәҙәселек кеүек эштәр — Аллаһға һәм Уның Пәйғәмбәренә инанмау, Уларға итәғәт итмәү. Әлбиттә Исламда дауаланыу рөхсәт ителгән. Ләкин мосолман тейешле белеме булған табибҡа (хирург, невропатолог һ.б) мөрәжәғәт итергә тейеш. Сөнки сирҙе дауалау өсөн табиб ауырыуға тейешле диагноз ҡуйып, уны медицина талаптары буйынса ҡулай булған һәм Ислам шәриғәте рөхсәт иткән саралар ҡулланырға тейеш. Бындай дауаланыу Аллаһ Тәғәлә ауырыуҙарҙы бар ҡылған һәм уларға тейешле дауаларҙы ла яратҡан. Белеме булған кешеләр бынан хәбәрҙәр, ә наҙан кешеләр был хаҡта белмәйҙәр. Ләкин Аллаһ Үҙе харам ҡылған нәмәләрҙән ҡолдарына шифа бирмәй. Ауырыу кешегә, үҙенең сирен белеү өсөн йәшерен нәмәләрҙе беләм тейеүсе күрәҙәселәргә барыу тыйыла. Шулай уҡ күрәҙәселәрҙең һүҙҙәренә лә ышанырға ярамай. Сөнки улар йәки ни тура килһә шуны һөйләйҙәр, йәки үҙҙәренә ярҙамға ендәрҙе саҡыралар. Уларҙың йәшерен нәмәләрҙе белеүгә дәғүәләре — иманһыҙлыҡ һәм бик ҙур яңылышыу. Иман Мөслим үҙенең хәҙистәр йыйынтығында хәбәр итеүенсә, Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм әйткән: „Күрәҙәсегә барып, унан ни булһа ла һораған кешенең 40 көн намаҙы ҡабул булмаҫ". Шулай уҡ Әбү Һурайра (радыяллаһу ғәнһү) еткереүе буйынса Әбү Дауыт Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис- сәләмдең түбәндәге һүҙҙәрен хәбәр иткән; Күрәҙәсегә барып, уның һүҙҙәренә ышанған кеше Мөхәммәд ғәләйһис-сәләмгә ингәндәргә (Ислам диненә ) инанмаған була". (Әл- Хаким был хәҙисте дөрөҫ тигән). тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
“Беҙ ниңә йәшәйбеҙ?”0
“Беҙ ниңә йәшәйбеҙ?”
Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм әйткән: “Үлгәс һәр кеше бер нәмәгә генә үкенер: фәҡәт әжер-сауаптарҙы әҙ ҡылғанына. Күп ҡылғаны әҙерәк ҡылғанмын тип, әҙ ҡылғаны тамам ныҡ үкенер.” Башҡа нәмә мәрхүмгә мөһим булмаҫ, хатта балалар, байлыҡ, машина... Ошо хәҙистән күренә: мәрхүмгә иң ҡәҙерле нәмә — әжер- сауап.
Ләззәттәрҙе өҙөүсе — әжәл.
Аллаһ Тәғәлә барыбыҙҙы ла юҡтан бар итте һәм бар иткәндән Һуң да беҙҙәрҙе ярҙамһыҙ, иғтибарһыҙ ҡалдырманы. Бәлки һәр ваҡыт ризыҡландырып, ниғмәтләндереп торалыр. Раббыбыҙ Аллаһ беҙгә ошо донъяла йәшәү өсөн бөтә уңайлыҡтарын тыуҙырған. Һуларға һауа, күрергә күҙ, ишетергә ҡолаҡ, аралашырға тел һәм башҡа күп-күп ниғмәттәр биргән. Күктәге ҡояш, ай үә йондоҙҙар, һауалағы болоттар, ерҙәге диңгеҙ-һыуҙар, бейек-бейек тауҙар, төрлөнән-төрлө үҫемлектәр, хисаплап бөтөргөһөҙ хайуандар, һауалағы ҡоштар һәм һыуҙарҙағы балыҡтар беҙҙең өсөн. Раббыбыҙ Аллаһ кешене бар мәхлүктәрҙән дә өҫтөн ҡылған һәм был донъяға әмир итеп билгеләгән. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Ҡөръән уҡыусыға0
Ҡөръән уҡыусыға талаптар
Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд Мостафа ﷺ үҙенең бер хәҙисендә: «Өйҙәрегеҙҙә Ҡөръәнде мөмкин тиклем күберәк уҡығыҙ. Сөнки Ҡөръән уҡылмаған өйҙә яҡтылыҡ аҙ, яманлыҡ күп була һәм унда күңелһеҙ һәм борсоуло йәшәй», — тип әйткән. Ҡөръән уҡыуҙың ни тиклем әһәмиәтле икәнен аңлатыу өсөн, моғайын, ошо хәҙис етә торғандыр.
Мөьмин-мосолман Ҡөръән уҡыуҙан күңел тыныслығы, ауырыуҙарына шифа һәм иң әһәмиәтлеге тормошонда тура юл таба. Шуның өсөн беҙ Ҡөръәнде өйрәнергә һәм даими уҡырға тейеш. Ҡайһы бер кешеләр, борсолоп: «Дөрөҫ уҡыйым микән? Еренә етә микән?» — тип һорауҙар бирәләр. Әлбиттә, был борсолоу урынлы. Аллаһ Раббыбыҙ Ҡөръәндә (73 сө «Мүззәммил» сүрәһе, 4 се аят):
4. وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا
«Үә раттилил-Ҡур'әәнә тәртииләә», йәғни: 4.Ҡөрьәнде көйләп, (асыҡ итеп) уҡы.«Ҡөръәнде тәртил менән уҡығыҙ», тип белдерҙе. Ғалимдар был «тәртил» тигән һүҙҙе: «Тәртип менән, тәжвид менән ашыҡмайса, кеше һүҙҙәрҙе дөрөҫ итеп аңларлыҡ асыҡ итеп уҡыу», — тип тәфсир ҡылалар. Шуның өсөн дә Ҡөръәне тәжвид менән уҡырға кәрәк. Өйрәнгәндә хәрефтәрҙең дөрөҫ әйтелешен һәм уҡыу ҡағиҙәләренә иғтибарлы булыу мөһим. Үҙендән үҙең үҙләштереүгә ҡарағанда, бер белгән кешенән өйрәнеүең хәйерлерәк.
тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Һөйөнөс көйөнөскә әйләнмәһен0
Һөйөнөс көйөнөскә әйләнмәһен
Әлбиттә, һәр кемдең бәхетле булаһы килә. Һәм һәр кем бәхетте үҙенсә аңлай, һәр кемдең был мәсьәләлә үҙ үлсәүе бар. Кеше бәхете үҙ үлсәүенә етмәһә, үҙен бәхетһеҙ тип һанай һәм зарлана башлай. Үкенескә ҡаршы, бөгөн рухи ҡиммәттәрҙең юғалыуы, күп кешенең ас тамаҡ кеүек мал артынан ғына ҡыуып йәшәүе зарланыусылар ҡатлауының күбәйеүенә килтерҙе. Иң ҡыҙығы шунда, кеше байыраҡ булған һайын, күберәк зарлана, был-тәбиғи лә. Сөнки тейешле зәкәттәрен биреп бармағанда байлыҡ Аллаһ менән бәндә араһын йырағайта. Кешене байлығының кәмеүенән йәки бөтөүөнән ҡурҡыу биләп ала.
Һәр ҡайһыбыҙ был ҡурҡыныс ауырыу — зарланыу сиренән шифа табаһыбыҙ килә икән, Аллаһҡа ҡайтырға тейешбеҙ. Әле күңелеңдә ризаһыҙлыҡ йәки ҡәнәғәтһеҙлек хисе бар икән, тимәк, ғәмәлдәрең еренә етмәй. Тағы ла тырышып ғибәҙәт ҡыл һәм «Раббым, күңелемә һиҙәйәт нуры бир», — тип Аллаһтан һора. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Ихласлыҡ0
Ихласлыҡ
Аллаһы Тәғәлә әйтә: «...һәм динде Аллаһ ризалығы өсөн генә ихлас тотоп, Уға ғына ғибәҙәт ҡылығыҙ» (7:29).
Дин Аллаһ ризалығы өсөн генә булырға тейеш. Әгәр ҙә бөтөн кеше лә ошо хаҡиҡәтте күңеле менән ҡабул итеп, үҙенең тормошона индерһә диндә бер мәшәҡәттә булмаҫ ине. Диндә булған булған ҡаршылыҡтар, фетнәләр барыһы ла ошо хаҡиҡәттән ситкә тайпылғанға, дингә донъя мәнфәғәттәренең дә ҡушылғанына күрә була. Күпселек кеше динде донъяның бер өлөшө итеп кенә ҡабул итә. Мәҫәлән, мәсеткә доға ҡылдырырға килә. Минең әле «йәннәткә инһәм ине» тип доға ҡылдырған кешене күргәнем юҡ. Мәҙрәсәне тамамлайҙар, ләкин мәҙрәсәлә алған белемдәренең бөтәһен дә башҡаларға тапшырырға ҡабаланмайҙар. Пенсияға сыҡһалар ҙа шәриғәтте үтәргә мөмкинлектәре булған эш ҡарамайҙар, аҡсалыраҡ эш эҙләйҙәр, һуңынан намаҙҙарын ваҡытында ла уҡымайҙар һәм «эштә мөмкинлектәр юҡ», тип аҡланалар. Юғиһә пенсияла, уны эшкә мәжбүриләп йөрөтмәйҙәр бит. Ә нисә кеше «мине мәжлескә ебәрмәйһең» тип мәсеткә йөрөүен ташланы. Тимәк, беренсе сиратта, донъя мәнфәғәттәре, донъя ризалығы тора. Донъя малына ирешеүҙе Аллаһ ризалығына ирешеү менән бутарға кәрәкмәй, Аллаһы Тәғәлә һәркемгә теләгәнен бирә һәм был хаҡта Ҡөръән-Кәримдә әйтә: тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Нәҙер һәм ант итеү0
Нәҙер һәм ант итеү
Нәҙер әйтеү һәм ниәт ҡылыу
Нәҙер әйтеү һәм ниәт ҡылыуҙың айырмалыҡтарын аңлатһағыҙ ине.
Нәҙер ул тел менән әйтелә. Әгәр тел менән әйтелмәһә, ул күңелдәге уй-ниәт кенә була. Нәҙер тел менән әйтелергә тейеш, ҡысҡырып әйтелергә лә, бышылдап әйтелергә лә мөмкин. Нәҙер менән ант улар бер-береһенә үҙ-ара оҡшаш. Ант та тел менән әйтелә. Әммә нәҙер әйткәндә «нәҙер иттем» тигән һүҙ әйтелә, нәҙер һүҙе ҡулланыла. Күңелдән генә уйлау ул нәҙер булмай. Күңелдәге уйҙы, ниәтте эшләргә була, эшләмәҫкә була, йәғни үҙ ихтыярыңда. Ә нәҙер әйтһә, уны үтәү вәжип. Эшләмәһә, гонаһлы була. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Нәҙер әйтеп0
Нәҙер әйтеп
Жәлил хәҙрәт Фазлыев: «Нәҙер әйтеп, күп кеше үҙенә ауырлыҡ ҡына тыуҙыра»
«Бынан бер нисә йыл элек бик алыҫта йәшәүсе бала саҡ дуҫым янына барырға тура килде. Ҡыш көнө ине, өс тәүлек буйы буран булды. Самолетҡа алған билеттарыбыҙҙы кире тапшырырға тура килде. Поезда ла кире ҡайтыу ҙа бик ауыр булды. Юл ғазаптарынан инде, иҫән-һау ҡайтып етһәм, был ҡалаға аяғымды ла атламаҫ инем тип, нәҙер ҙә әйтеп... тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Һуңғы һүҙ урынына0
Һуңғы һүҙ урынына
”Һәр халыҡтың үҙ ваҡыты бар. Әжәле яҡынлашһа, ул уны бер сәғәткә кисектереп тә, ашыҡтырып та тора алмаҫ, уның килеүен тиҙләтергә лә хәленән килмәҫ ”. ”Әл-Әғраф”,"Кәртәләр” сүрәһе, 34 — се аят.
Кешелек тарихында әллә күпме йәмғиәттәр, халыҡтар, хөкүмәттәр булып тора һәм булып торған да, әммә әжәле, ваҡыты етеү менән уларҙың һәр береһе үҙҙәре үк тыуҙырған үҫеш дәрәжәһенең, мәҙәниәттең, иҡтисадтың һәм ижтимағи ғөрөф-ғәҙәттәрҙең хәрәбәләренә күмелеп, юғалып ҡалған.
Дин өйрәтә: Аллаһ ихтыярынан башҡа бер нәмә барлыҡҡа килмәй, бер нәмә юҡҡа ла сыҡмай.
- Һеҙҙең ихтыярығыҙҙа булған көс һәм ҡеүәт ваҡытлы ғына. Була ла, бөтә лә. Мөмкинлегегеҙ бар ваҡытта уларҙы игелек өсөн файҙаланып ҡалығыҙ.
- Донъялыҡтағы данға алданып, тәкәбберлеккә бирелмәгеҙ.
- Иманһыҙлыҡ өсөн биреләсәк язаларҙың кисектерелеп тороуы Аллаһтын мәрхәмәт-шәфҡәте тип уйлама. Ул — билдәләп ҡуйылған, ул — киләсәк.
- Юғары күтәрелеүҙәр ҙә, тәкәбберлеккә бирелеп түбән төшөүҙәр ҙә — бөтәһе лә һынау.
— Шуға ла золом өҫкә сыҡҡанда ла иманлы бәндә өмөтһөҙлөккә бирелмәһен. Золомдоң да ваҡыты самалы, — ти. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Бәндәне йәннәткә индереүсе0
Бәндәне йәннәткә индереүсе
Бәндәне йәннәткә индереүсе лә, йәһәннәмгә төшөрөүсе лә — уның теле
Әлхәмдүлилләһ, йома көндәрҙә мәсеттәргә барып, вәғәздәр тыңлайбыҙ. Өгөт-нәсихәт тыңлау күңелде йомшарта һәм беҙҙе ҡылған ғәмәлдәребеҙгә һығымта яһарға этәрә. Аллаһы Тәғәлә һөйләүселәренә лә, тыңлаусыларына ла тағы ла ғилем бирһен, булған ғилемдәре менән ғәмәл ҡылырға ла ҡеүәт-дәрт насип әйләһен.
Был вәғәздә ҡәҙерле бер сәхәбәнең һүҙенә туҡталырға булдыҡ. «Биш төрлө нәмә бар, — тип әйткән ул. — Улар иң яҡшы сабыусы аттарҙан да артығыраҡ». Ул ваҡытта әйберҙең ҡиммәтлеген ат хаҡы иҫәбе менән үлсәнгән, ә хәҙер беҙ уны затлы сит ил машинаһы менән сағыштыра алабыҙ. Тимәк, кемдә шул биш нәмә булһа, ул кеше бик ҙур байлыҡҡа хужа тигән һүҙ. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...


c: text/html

text:
Был дәрестә беҙ һеҙгә, иншәллаһ, йәһәннәм тураһында һөйләп китәсәкбеҙ. Йәһәннәм – ул Аллаһы Тәғәләнең язаһы. Кеше үлеп китһә, уны теге донъя (Ахирәт) көтә. Һәм теге донъя – ул йә йәннәт, йә йәһәннәм – икеһенең береһе, өсөнсө нәмә юҡ. Йәһәннәм – ул шайтан артынан эйәреп, саманан тыш күп гонаһ йыйған кешеләр өсөн Аллаһы Тәғәлә тарафынан әҙерләнгән урын. Был ҡурҡыныс урын әле лә бар, тик беҙ уның ҡайҙа икәнен белмәйбеҙ.
Шундай мәрхәмәтле, мосолмандарҙы яратыусы Аллаһы Тәғәлә өсөн йәһәннәм нимәгә кәрәк булды, Аллаһы Тәғәлә ни өсөн кешеләрҙе язалай, тип һорар кемдер. Бындай һорауға беҙ түбәндәгесә яуап бирербеҙ. Кешеләр, тере саҡтарында, нимәнәндер ҡурҡырға тейештәр. Был ҡурҡыу тойғоһо булмаһа, донъяла бер ниндәй тәртип тә булмаҫ. Сөнки, әгәр уларҙы тыйып, сикләп тормаһаң, кешеләрҙең күбеһе ниндәйҙер булһа ла золомлоҡҡа тартылыусан (алдау, хәйләләү, тәкәбберлек, урлау, фәхешлек һәм башҡаһы). Күҙ алдығыҙға килтерегеҙ, иртәгәнән башлап илдә бер бөртөк полиция йә закон һаҡсыһы ла ҡалмаған, ти: бер нисә көндән беҙҙең ҡала-ауылдар нимәгә әйләнер?.. Әммә ләкин төрмәнән генә ҡурҡыу кешене тулыһынса тәртипкә ултыртмай. Сөнки ҡайһы бер енәйәттәр һәм гонаһтар ҡылынған ваҡытта ул енәйәтселәрҙе күреүсе лә, тотоусы ла кеше булмай (һәм күпселек енәйәтсе һәм гонаһ эш ҡылыусылар уларҙы шулай берәү ҙә күрмәҫ, берәү ҙә тотмаҫ, тип өмөтләнә лә). Шулай булғас, кешеләр Раббыларынан ҡурҡһын һәм төрлө насарлыҡтарҙан тыйылһын өсөн Аллаһы Тәғәлә йәһәннәмде булдырҙы һәм бының турала беҙгә күп тапҡыр иҫкәртте. Мәҫәлән:
«Йәһәннәм, ысынлап та, һағалап тора. Аҙғындарға (сиктән ашҡандарға) ҡайтыу урыны ул! Улар унда быуаттар буйы ҡалыр. Уларға һалҡын да, бер ниндәй эсемлек тә эләкмәҫ, ҡайнар һыу һәм эрендән башҡа – улар өсөн тейешле яза был! Улар, ысынлап та, хисапты көтмәнеләр һәм Беҙҙең аяттарыбыҙҙы ялғандан ялған тип иҫәпләнеләр. Әммә Беҙ һәр нәмәне иҫәпләп теркәнек. Татып ҡарағыҙ, Беҙ һеҙгә ғазаптан башҡа бер нәмә лә өҫтәмәйәсәкбеҙ!» (Ҡөрьән, «Хәбәр» сүрәһе, 21 – 30 аяттар).
Аңлауығыҙса, йәһәннәмдә төрлө-төрлө язалар бар (Аллаһы Тәғәлә беҙҙе уларҙан һаҡлаһын). Ҡөрьәндә әйтелеүенсә, кеше унда үлмәй, ә яна-яна ыҙалаясаҡ.
«Ул көндө ер икенсе ер менән алмаштырылыр, һәм шулай уҡ – күктәр ҙә, һәм улар Берҙән-бер, Ҡеүәтле Аллаһ ҡаршыһына баҫырҙар! Һәм һин был көндө гонаһлы кешеләрҙе сылбыр менән бәйләнгән хәлдә күрерһең. Кейемдәре уларҙың – ыҫмаланан, ә йөҙҙәрен иһә ут ҡаплаған. Һәр йәнгә Аллаһ ул үҙе ҡаҙанғанын бирер – ысынлап та, Аллаһ хисапта етеҙ! Был – кешеләр өсөн (ебәрелгән) хәбәр: уның менән өгөтләһендәр, һәм Уның (Аллаһтың) Берҙән-бер илаһ икәнлеген белһендәр, һәм зиһендәре булғандар аҡылына килһен!» («Ибраһим» сүрәһе, 48 – 52 аяттар).
Ошо ҡурҡыныс тамуҡҡа кафырҙар һәм гонаһлы мосолмандар эләгәсәк. Был кешеләр йәннәттәге кешеләр менән һөйләшә аласаҡ. Бының турала Ҡөрьәндә шулай тиелә: «Тамуҡ әһелдәре ожмах әһелдәренә: «Беҙгә һыу йәки Аллаһ һеҙгә биргән ризыҡтарҙан өләшегеҙ!» - тип ялбарырҙар. «Залимдарға Аллаһ быларҙың икеһен дә харам ҡылды, - тип әйтерҙәр уларға. – Үҙ диндәрен көлкөгә һәм уйынға һанаусыларға, фани донъяға алданыусыларға!» Улар ошо көн менән осрашасаҡтарын онотҡан һәм Беҙҙең аяттарыбыҙҙы инҡар иткән кеүек, Беҙ уларҙы бөгөн онотасаҡбыҙ» («Кәртәләр» сүрәһе, 50 – 51 аяттар).
Был ҡурҡыныс урынға эләккән кешеләр йәһәннәмдең һаҡсыһы булған Мәлик исемле фәрештәнән үлем һораясаҡ: «Гонаһ ҡылған кешеләр, ысынлап та, йәһәннәм ғазабында мәңге ҡалыр. Уларға унда еңеләйтеү ҙә (ял да) булмаҫ, һәм улар унда – өмөтһөҙлөктә. Беҙ уларҙы йәберләмәнек, әммә улар үҙҙәре залим булды. Һәм улар: «Эй, Мәлик! Раббың беҙҙе үлтерһә ине!» - тип ялбаралар. «Юҡ, һеҙ мәңге (үлмәй) ҡаласаҡһығыҙ!» - ти ул. Беҙ һеҙгә хәҡиҡәт менән килдек, ә һеҙҙең күбегеҙ хәҡиҡәтте ныҡ яратмай...» (Ҡөрьән, «Биҙәктәр» сүрәһе, 74 – 78 аяттар).
Шулай итеп, Ҡөрьән тамуҡты, йәғни йәһәннәмде бик ҡурҡыныс итеп тасуирлай.
Йәһәннәм тураһындә Мөхәммәт пәйғәмбәр ҙә (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) үҙ хәҙистәрендә беҙҙе бик күп тапҡыр иҫкәртте. Уға Аллаһы Тәғәлә йәннәт вәғәҙә итеүенә ҡарамаҫтан, ул, иң иманлы һәм иң ғилемле кеше булараҡ, йәһәннәм ғазабынан ныҡ ҡурҡа ине. Ул хәбәр итеүенсә, Ҡиәмәт көнөндә кешене йәһәннәмдән бер кем дә (йәғни бер кеше лә) ҡотҡара алмаясаҡ. Кешенең изге эштәре булып, Аллаһы Тәғәлә уға үҙ рәхимлеген насип итһә генә, ул кеше ҡотола алыр. Йәһәннәмдең язаһы ҡаты: Мөхәммәт пәйғәмбәр (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) әйтеүенсә, ундағы иң еңел ғазап – кешегә утлы аяҡ кейеме кейҙереү буласаҡ. Күҙ алдығыҙға килтерегеҙ: шул аяҡ кейеменән кешенең мейеһе ҡайнап торор, ә ул кеше был язаны иң ҙур яза тип уйлар, әммә был, киреһенсә, йәһәннәмдәге иң еңел яза булыр. Аллаһ беҙҙе уттан һаҡлаһын!
Аллаһы Тәғәлә әҙерләгән йәһәннәмгә кафырҙар (Аллаһты инҡар итеүселәр) һәм мөшриктәр (Аллаһҡа тиңдәш тотоусылар) мотлаҡ рәүештә һәм мәңгелеккә эләгә. Уларға уттан ҡотолоу юҡ. Ҡөрьәндә Аллаһы Тәғәлә: «...Кафырҙарға тамуҡты зиндан итербеҙ», - тине («Төндә күсереү» сүрәһе, 8 аят). Һәм тағы ла: «Аллаһҡа тиңдәш тотҡан кешегә Аллаһ ожмахты тыйҙы. Уларҙың һыйыныр урындары – тамуҡ, һәм ул залимдарға ярҙам итеүсе юҡ!» - ти («Аш табыны» сүрәһе, 72 аят). Һәм тағы ла: «Уларҙы тамуҡҡа ташлаған саҡта уның үкереүен ишетерҙәр, ул ҡайнап торор. Асыуҙан ул ярылырға яҡын булыр. Уға һәр төркөмдө ырғытҡан һайын, уның һаҡсылары: «Һеҙгә иҫкәртеүсе өгөтләүсе килмәнеме ни?» - тип һорар. Тегеләр: «Эйе, беҙгә иҫкәртеүсе өгөтләүсе килде, әммә беҙ уны алдаҡсы тинек һәм: «Аллаһ бер нәмә лә ебәрмәне, ә һеҙ фәҡәт ҙур аҙашыуҙа», - тип әйттек», - тиерҙәр. Һәм улар: «Әгәр беҙ тыңлаған һәм аңлаған булһаҡ, ут әһелдәре араһында булмаҫ инек», - тиҙәр. Улар үҙҙәренең гонаһтарын таныны. Китегеҙ бынан, ут әһелдәре!» (Ҡөрьән, «Хакимиәт» сүрәһе, 7 – 11 аяттар). Кафырҙарҙан тыш, йәһәннәмгә ҡайһы бер гонаһлы мосолмандар ҙа эләгәсәк (әгәр уларҙы Аллаһы Тәғәлә ғәфү итмәһә). Улар утта күпмелер ваҡыт булғандан һуң, Аллаһы Тәғәлә уларҙы тамуҡтан сығарып, йәннәткә керетәсәк. Бындай мосолмандар «джәһәннәмийүн» (йәғни, утта булып сыҡҡандар) тип атала.
Мөхәммәт пәйғәмбәр (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) хәбәр итеүенсә, йәһәннәм – ул ҙур, утлы упҡын, әгәр уға таш ташлаһаң, ул таш йәһәннәмдең төбөнә ҡырҡ йылдан һуң ғына барып төшәсәк (ә ҡайһы бер риүәйәттәр буйынса, ул таш етмеш йылдан һуң да йәһәннәмдең төбөнә барып етә алмаясаҡ). Мөхәммәт пәйғәмбәребеҙ (ғәләйһиссәләм) йәһәннәм тураһында тағы: «Мин белгәнде белһәгеҙ, һеҙ аҙ көлөр инегеҙ һәм күберәк илар инегеҙ», - тине. «Мин белгәнде» тигәндә ул йәһәннәмде күҙ уңында тота, сөнки ул уны үҙ күҙҙәре менән күргән ине – уға Аллаһы Тәғәлә күрһәтте. Шулай уҡ, Пәйғәмбәр (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) хәбәр итеүенсә, йәһәннәмгә иң йыш осраҡта илтеүсе нәмәләр – ул кешенең теле һәм енси ағзаһы. Шуға күрә яңылыш һүҙҙәрҙән (шулай уҡ, алдаҡтан, ғәйбәттән) һәм зинанан (шулай ук, аҙғынлыҡтан, уйнаштан) һаҡ булығыҙ! Тағы ла Аллаһ рәсүле (ғәләйһиссәләм) йәһәннәмдә ҡатын-ҡыҙҙарҙың күберәк булыуы тураһында хәбәр итте, шуға күрә ҡатын-ҡыҙҙар бигерәк тә һаҡ булһындар: улар, хаталаныусан тәбиғәттәре арҡаһында, үҙҙәре генә гонаһ ҡылмай, бәлки ир-егеттәрҙе лә быға этәрәләр...
Шулай уҡ, Пәйғәмбәребеҙ (ғәләйһиссәләм) әйтеүенсә, Аллаһы Тәғәлә йәһәннәм утының эҫелеген йөҙ тапҡыр кәметеп, уны беҙгә ошо ерҙә ҡулланыр өсөн биргән. Тимәк, беҙ әле ҡулланға ут – ул эҫелеге йөҙ тапҡыр кәметелгән йәһәннәм уты. Шулай булғас, йәһәннәмдең ниндәй икәнен күҙ алдығыҙға килтереп ҡарағыҙ – хәйер, барыбер беҙ быны был донъяла бер ҡасан да аңлай алмаясаҡбыҙ.
Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) тағы шуны һөйләне. Ҡиәмәт көнөндә донъялағы иң бай, иң рәхәт тормошта йәшәгән кешене йәһәннәмгә тиҙ генә (бәлки, бер секундҡа) сумдырып алырҙар ҙа: «Һин фани донъяла рәхәтлек күрҙеңме?» - тип һораясаҡтар. Ул: «Юҡ, мин бер ниндәй яҡшылыҡ та күрмәгәнмен икән», - тип яуап бирәсәк. Һәм, киреһенсә, ошо донъяла бөтә төрлө ҡыйынлыҡтар күреп йәшәгән кешене тиҙ генә йәннәткә керетеп сығарырҙар ҙа, унан: «Һин фани донъяла ҡыйынлыҡтар күрҙеңме?» - тип һораясаҡтар. Был кеше «Юҡ, мин бер ниндәй ҙә ыҙа күрмәгәнмен икән», - тип яуап бирәсәк. Бер генә секунд йәннәттә йә тамуҡта булған кеше шулай тигәс, уларҙа мәңге ҡалыу нисек икән, уйланығыҙ...
Шулай уҡ Ҡөрьәндә һәм хәҙистәрҙә әйтелгәнсә, йәһәннәмдә кешеләр аслыҡтан һәм һыуһыҙ ыҙалаясаҡтар. Улар унда сылбырҙарға аҫып ҡуйылыр, һәм уларҙың тиреләре янып бөтөү менән, Аллаһ уларға яңы тире биреп торор (был шулай мәңгелек дауам итәсәк). Был кешеләр бер-береһен ҡарғаясаҡ һәм: «Һин мине аҙаштырҙың! Һин мине Аллаһы Тәғәлә юлынан яҙҙырҙың! Һин мине диндән ситләттең!» - тип берен-бере ғәйепләйәсәктәр. Был турала Ҡөрьәндә шулай бәйән ителә: «Һәм барыһы ла Аллаһ ҡаршыһына килерҙәр һәм көсһөҙҙәр тәкәбберләнгәндәргә: «Беҙ һеҙгә эйәрҙек, һеҙ беҙҙе Аллаһ ғазабының берәй нәмәһенән булһа ла ҡотҡарырһығыҙмы?» - тип әйтер. Ә улар: «Әгәр Аллаһ беҙҙе тура юлға күндергән булһа, беҙ ҙә һеҙҙе алып барыр инек. Ә хәҙер ҡайғырһаҡ та, түҙһәк тә – беҙгә барыбер, беҙгә ҡотолоу юҡ», - тиер»(«Ибраһим» сүрәһе, 21 аят).
Шулай уҡ уттағы кешеләр Шайтанды (Иблисте) ҡарғаясаҡ. Үҙе аҙаштырған кешеләр менән йәһәннәмдә булған Шайтан уларға шулай тип яуап ҡайтарыр – был турала Ҡөрьәндә шул уҡ «Ибраһим» сүрәһендә әйтелә: «Шайтан әйтте: «Аллаһ һеҙгә хаҡ вәғәҙәне вәғәҙә итте, һәм мин дә һеҙгә вәғәҙә иттем, әммә мин алданым. Әммә минең һеҙҙең өҫтөгөҙҙән хакимлығым булманы, мин бары тик һеҙҙе саҡырҙым ғына, ә һеҙ яуап бирҙегеҙ. Мине шелтәләмәгеҙ, ә үҙ-үҙегеҙҙе шелтәләгеҙ. Мин һеҙгә ярҙам итә алмайым, һәм һеҙ ҙә миңә ярҙам итә алмайһығыҙ. Элек һеҙ миңә ышанғанға минең ҡатнашлығым юҡ!» («Ибраһим» сүрәһе, 22 аят).
Йәһәннәм тураһында тағы ла бер нисә хәҙис килтереп үтәйек:
Бохари хәҙистәр йыйынтығында хәбәр ителеүенсә, йәһәннәм Аллаһы Тәғәләгә: «Мин үҙем үҙемде ашайым», - тип ҡайғыһын әйтә. Һәм уға йылына ике тапҡыр тынын сығарырға рөхсәт ителә: йәйен һәм ҡышын. Йәғни, йәйҙең иң эҫе, иң ҡыҙған мәле һәм ҡыштың иң әсе һыуытҡан мәлдәре (беҙҙеңсә, йәйге һәм ҡышҡы селлә ваҡыттары) – ул йәһәннәмдең шул бер аҙ тын сығарып алыуы ул.
Йәһәннәмгә эләгеүселәрҙең һаны йәннәткә эләгеүселәрҙең һанынан күпкә күберәк буласаҡ. Ҡиәмәт көнөндә Әҙәмгә (ғәләйһиссәләм): «Эй, Әҙәм! Үҙ тоҡомоңдан (йәғни, бөтә кешелектән) утҡа тейешле төркөмдө сығар!» - тип бойоролор. «Нисәүҙе?» - тип һорар Әҙәм пәйғәмбәр. «Һәр меңдән туғыҙ йөҙ туҡһан туғыҙҙы!» - тиер Аллаһ. Һәм шул ваҡыт сабыйҙарҙың сәсе ағарыр, ауырлы ҡатындар балаларын төшөрөр, һәм һин кешеләрҙе иҫергән итеп күрерһең, әммә улар иҫергән булмаҫ, был Аллаһтың ғазаптары шулай оло, тиелә хәҙистәрҙә. Йәғни, бөтә кешелек менән сағыштырғанда, йәннәткә тура инеүсе мосолмандар, хаҡ тәүхид әһелдәре шулай аҙ ғына буласаҡ[1]...
Бөтә был әйтелгәндәр – йәһәннәм тураһында бик аҙ ғына өлөш. Ләкин ошоно ишетеү ҙә уйланған кеше өсөн етерлек булырға тейеш.
Эй мосолмандар! Үҙ-үҙегеҙҙе йәһәннәмдән ҡотҡарырға ашығығыҙ! Биш намаҙҙан тыш, көн һайын тағы ла ниндәйҙер изге эштәр эшләргә тырышығыҙ. Юҡҡа ғына Мөхәммәт пәйғәмбәр (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) үҙ ҡатынына: «Хөрмә емешенең яртыһы менән булһа ла үҙеңде йәһәннәмдән йырағайт», - тимәгән бит (йәғни, кескәй генә саҙаҡа биреп булһа ла яҡшы эштәреңде арттыр, мәғәнәһендә). Намаҙҙарығыҙға иғтибар итегеҙ – бер йылдан намаҙға баҫам, пенсияға сыҡҡас, ҡартайғас, тип үҙ-үҙегеҙҙе алдамағыҙ. Белегеҙ: был уйҙарҙы һеҙгә ләғнәтле шайтан шыбырлай – уның ҡотҡоһона бирелмәгеҙ! Көн һайын Ҡиәмәт көнөн, йәһәннәмде хәтерләгеҙ, «Мин Ҡиәмәт көнө өсөн, уттан ҡотолоу өсөн күпме эш йыйҙым икән», - тип уйланығыҙ. Иманығыҙҙы һаҡлағыҙ, сөнки иманһыҙ кеше мәңге йәһәннәмгә китәсәк, Аллаһ һаҡлаһын!
Ун беренсе дәрес тамам.
12-се дәрес

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 607
ҒАТАУЛЛИН Мөтиғулла [1875, Пермь губ. Шадринск өйәҙе Ҡоншаҡ а. (Силәбе өлк. Ҡоншаҡ р‑ны) — 4.6.1936, Өфө], дин әһеле, БАССР Үҙәк диниә назараты мөфтөйө (1924—36). “Рәсүлиә” мәҙрәсәһен тамамлағандан һуң Ҡоншаҡ а. 1‑се мәхәллә мәсетенең имам-хатибы. 1923 й. алып БАССР Үҙәк диниә назараты (ҡара: Диниә назараты) ҡазыйы, 1924 й. — рәйесе, бер үк ваҡытта 1926—28 йй. “Дианат” ж. мөхәррире. Үҙе етәкләгән дини ведомствоның үҙаллылығын һаҡлап ҡалыуҙы һәм Башҡортостандағы бөтә мосолман мәхәлләләрен уның ҡарамағына тапшырыуҙы яҡлап сығыш яһай. Дини темаларға арналған мәҡәләләр авторы.
А.Б.Юнысова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Хаос теорияһы
Хаос теорияһы — ҡайһы бер һыҙма булмаған динамик системаларҙың үҙгәреүен тасуирлаусы математик аппарат. Атап әйткәндә, был системалар билдәле шарртарҙа хаос тип атаған күренешкә дусар ителә, был күренештең төп һыҙаты — системаның үҙгәреүе тәүге шарттарға ныҡ һиҙгер. Шул һиҙгерлектең арҡаһында системаның үҙгәреүе осраҡлы булып күренә, уны тасуирлаусы модель детерминацияланған булһа ла. Шундай системаларҙың миҫалдары: атмосфера, турбулент ағыштары, биологик популяциялар һәм иҡтисади системалар.
Хаотик рәүештә үҙгәреүсән математик системалар детерминацияланган булалар, йәғни улар берәй ҡәтғи ҡанунға буйһоналар, һәм билдәле бер мәғәнәлә, улар рәтләнгән булалар. «Хаос» һүҙен шулай ҡулланыу уның ғәҙәттәге мәғәнәһенән айырылып тора. Квант хаосы теорияһы тигән физика тармағы бар; ул квант механикаһы ҡанундарына буйһонған детерминацияланмаған системаларҙы өйрәнә.
Тағы ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Бөрйән районында 3,5 гектар майҙанда урман яна
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Башҡортостандың Бөрйән районында 3,5 гектар майҙанда урман яна. 17 сентябрҙә сәғәт 6-ға ҡарата мәғлүмәттәр буйынса, янғын сығанағын һүндереп булмаған.
Алдан Башҡортостан буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы тәбиғи янғындар хәүефе менән бәйле иҫкәрткәйне. Ведомство мәғлүмәттәре буйынса, 15 сентябрҙән Башҡортостанда ғәҙәттән тыш 5 класлы янғын хәүефе иғлан ителгән, төбәктә янғын сығыу ихтималлығы 20 сентябргә тиклем һаҡлана.
2018 йылда янғын хәүефе осоро башланғандан республика биләмәһендә бөтәһе дөйөм 877 мең гектар майҙанда (уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 522 гектарға артҡан, 354,42 гектар булған) 138 тәбиғи янғын булған (уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 38 усаҡ).
17 сентябрҙә республика буйынса икенсе, урыны менән өсөнсө, дүртенсе һәм бишенсе класлы урман янғыны хәүефе фаразлана.
Дүртенсе класлы урман янғыны хәүефе 16 муниципаль берәмектә фараз ителә: Әлшәй, Архангел, Асҡын, Баймаҡ, Бүздәк, Дүртөйлө, Йылайыр, Илеш, Күгәрсен, Кушнаренко, Мәләүез, Стәрлебаш, Федоровка, Хәйбулла, Саҡмағош һәм Шишмә райондарында. Бишенсе класлы урман янғыны хәүефе Көйөргәҙе районында фаразлана.
http://www.bashinform.ru/news/1211833-v-burzyanskom-rayone-bashkirii-gorit-les-na-ploshchadi-3-5-gektara/


text:
- Подробности
- Просмотров: 211
ТЕРПЕБАШ (Sparganium), терпебаш һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған һыу йәки һаҙлыҡ үҫемлектәре заты. Яҡынса 20 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә, Австралияла һәм Яңы Зеландияла таралған. Башҡортостанда 3 төрө — ҡалҡҡан Т., кесе Т., тура Т. үҫә. Тамырһабаҡлы, төҙ, һирәк осраҡта йөҙөүсән һабаҡтары булған күп йыллыҡ үлән, оҙонлоғо 5—60 см. Япрағы оҙонса, ҡыяҡлы, яҫы йәки 3 ҡырлы, еңсә формаһында, сиратлы. Сәскәһе ваҡ, күркһеҙ, 3— 6 өлөштән торған ярылы сәскә эргәлеге бар. Сәскәлеге — башаҡтарға йәки һеперткеләргә йыйылған тығыҙ бер енесле шар формаһындағы тумалаҡ (аҫҡыһы — инә, өҫкөһө — ата). Июнь— июлдә сәскә ата. Емеше — ҡоро төшлө емеш, авг.—сент. өлгөрә. Т. һыу ятҡылыҡтары ярҙарында, һаҙлыҡтарҙа, йылғаларҙың һай урындарында һ.б. ерҙәрҙә үҫә, респ. бөтә терр‑яһында таралған. Йофар, йылға ҡондоҙо, ондатра һәм һыу ҡоштары өсөн аҙыҡ булып тора.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Өмөтлө алмаш
Йәш йырсы, Михаил Глинки исемендәге Силәбе опера һәм балет академия драма театры солисткаһы Диләрә Иҙрисова.
М.Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актеры Рәмзил Сәлмәнов.
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры балетмейстеры, республикабыҙҙың атҡаҙанған артисы Ринат Әбушахманов.
Бөйөк Британияла үткән халыҡ-ара «Your Big Year» бәйгеһендә Рәсәйҙән берҙән-бер ҡатнашыусы, Башҡортостан ҡыҙы Ләйсән Абдуллина.
“Мисс Азия-2012” бәйгесеһе Рәзилә Абдулғазина.
Башҡортостан спортсыһы, шашка буйынса донъя чемпионы Айнур Шәйбәков.


text:
- Подробности
- Просмотров: 490
АҢ, кешенең ысынбарлыҡты идеаль төшөнөү, белеү, фекер итеү һәләте; философия, психология һәм социологияның төп төшөнсәләренең береһе. А. шәхси һәм ижт.; кешеләр араһындағы барлыҡ мөнәсәбәттәрҙә сағылыш ала һәм сәйәси, хоҡуҡи, әхлаҡи, дини, ғилми һ.б. булараҡ билдәләнергә мөмкин. Урыҫ дини филос. (С.Н.Булгаков, В.С.Соловьёв, П.А.Флоренский һ.б.) А. Алла тарафынан барлыҡҡа килтерелгән идеаль субстанция булараҡ ҡарала; материализм һәм позитивизмда (П.Л.Лавров, И.М.Сеченов, Н.Г.Чернышевский) — рефлекслы эшмәкәрлеккә нигеҙләнгән һәм мейе м‑н бәйле психик функция; диалектик материализмда (Н.И.Бухарин, В.И.Ленин һ.б.) — мейе функцияһы, объектив ысынбарлыҡтың сағылышы. Д.И.Дубровский һ.б. А. кибернетика һәм юғары нервы эшмәкәрлегенең физиологияһы ысулдары ярҙамында ҡарай. Э.В.Ильенков кешенең ижт.‑практик эшмәкәрлегенең үҙенсәлекле продукты булараҡ А. идеаллеге концепцияһын тәҡдим итә, был психологтар Л.С.Выготский, П.Я.Гальперин, В.В.Давыдов, А.Н.Леонтьев хеҙмәттәрендә сағылыш таба. Башҡортостанда А. проблемалары А.Й.Зарипов һәм Ф.С.Фәйзуллин (этник үҙаң), Ю.А.Калиев (мифол. А. һәм уның этномәҙәни статусы), Д.Г.Курачёв (дини үҙаң һәм конфессиональ мөнәсәбәттәр), С.М.Поздяева, И.В.Фролова (А. тибы булараҡ соц. утопия), В.К.Сәмиғуллин (хоҡуҡи А.) һ.б. хеҙмәттәрендә тикшеренеү предметы булып тора. Шулай уҡ ҡара: Донъяға ҡараш.
Р.Р.Вәхитов
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 298
НИКИТИН Юрий Ерофеевич (6.7. 1935, Пушкин ҡ. — 21.4.2004, Новгород ҡ.), физик‑химик. Химия ф. д‑ры (1979), проф. (1983). РСФСР‑ҙың (1990), БАССР‑ҙың (1976) атҡ. фән һәм техника эшмәкәре, СССР‑ҙың атҡ. уйлап табыусыһы (1976). Ленинград технология ин‑тын тамамлағандан һуң (1959) Химия ин‑тында (Өфө) эшләй: 1971 й. алып лаб. мөдире, бер үк ваҡытта 1980 й. башлап фәнни эштәр б‑са дир. урынбаҫары. 1986 й. алып Новгород политехник ин‑тының физик химия каф. мөдире, 1993 й. — Новгород ун‑тының химия каф. мөдире һәм лаб. мөдире. Фәнни хеҙмәттәре көкөрторганик берләшмәләрҙең реакцияға һәләтле булыуын, һирәк һәм затлы металдарҙың координация химияһын, радиоактив элементтарҙы тикшереүгә, һыулы һәм һыуһыҙ эреткестәр химияһы, тәбиғи берләшмәләр проблемаларына арналған. Н. беренсе булып металл һәм кислоталарҙы экстракциялау, полиметалл мәғдәндәрен флотациялау, сәнәғәттәге кислота газдарын адсорбциялау өсөн нефть сульфидтарын, сульфоксидтарҙы, сульфондарҙы алыу һәм сәнәғәттә файҙаланыу мөмкинлеген иҫбатлай. Ул көкөртлө берләшмәләрҙе химик ток сығанаҡтарында һыуһыҙ электролит сифатында файҙаланып булыуын нигеҙләй. Н. ҡатнашлығында реактор эсендәге процестарҙы нейтринлы диагностикалау өсөн шыйыҡ һәм металл индерелгән пластмасса сцинтилляторҙар уйлап табыла. Н. тарафынан теплицаларҙың плёнканан яһалған ҡапламаларында ҡояш энергияһының үҙгәрткесе сифатында европийҙың һәм тербийҙың координациялы берләшмәләрен файҙаланыу ысулы тәҡдим ителә. 360‑тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 150 уйлап табыу авторы. “Почёт Билдәһе” орд. м‑н бүләкләнгән (1975).
Х е ҙ м.: Химия экстракции сульфоксидами //Успехи химии. 1976. Т.45. Вып. 12 (авторҙ.).
Ю.И.Муринов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Степан Разин һәйкәле (Дондағы Ростов)
Степан Разин һәйкәле ― Дондағы Ростов ҡалаһындағы монументтарҙың береһе. 1670–1671 йылдарҙағы крәҫтиәндәр ихтилалы юлбашсыһы Степан Тимофеевич Разинға арналған. Мәҙәни мираҫ объекты булып тора[1].
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Степан Разин, XVII быуаттың урталарында иң ҙур крәҫтиән-казактар ихтилалы юлбашсыһы, Донда тыуған һәм тәрбиә алған. Тап ошонан ул үҙенә тоғро кешеләр менән батшаға ҡаршы сыға. Донда легендар Дон атаманы менән бәйле иҫтәлекле урындар күп. Старочеркасск станицаһында Степан Разин тыуған йорт һаҡланған. Бер нисә йыл дауамында тарихсылар һәм археологтар атаман үҙенең ғәскәре менән урынлашҡан Кагальницк казактар ҡаласығын эҙләйҙәр һәм ҡаҙалар. Новочеркасскиҙа Дон казактарының тарихы музейында Е. В. Вучетич эшләгән С. Разиндың скульптура һыны бар. Был данлыҡлы атамандың образы оҙаҡ ваҡыт үҙе тирәләй күп сәнғәт әһелдәре мөрәжәғәт иткән байтаҡ легендалар тыуҙырҙы. Шуларҙың береһе атаманға арналған һәйкәлдең проектын эшләүгә тотонған СССР-ҙың халыҡ рәссамы Конёнков Сергей Тимофеевич (һәйкәлде ҡуйғанға тиклем йәшәй алмай, ләкин уның ағас моделен ижад итә[2]) һәм архитектор Л. М. Лобан. Бөтә скульптуралар урындағы заводта бетондан эшләнәләр. 1972 йылдың 5 июнендә Дондағы Ростовтың Яр буйы урамында, Седов исемендәге диңгеҙ училищеһынан алыҫ түгел, Степан Разинға һәм уның тоғро дружинаһына һәйкәл ҡуйылған[3].
Тышҡы күренеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һәйкәл ҙур кәмәлә баҫып торған Степан Разиндың һәм фарсы кенәз ҡыҙының, шулай уҡ уға тоғро биш дружинасының һынын үҙ эсенә алған ете скульптураның композицияһы булып тора[3][4].
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Перечень выявленных объектов культурного наследия г. Ростова-на-Дону (памятников истории, архитектуры, монументального искусства)
- ↑ Памятник Степану Разину, Ростов-на-Дону (ru-RU), Изготовление памятников. 8 ғинуар 2017 тикшерелгән.
- ↑ 3,0 3,1 Елена Александровна Пугачёва, Алексей Сергеевич Злыгостев. Ergonomic-Data.com , E-Mail webmaster@historic.ru История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья (Кукушин В.С.). rostov-region.ru. 8 ғинуар 2017 тикшерелгән.
- ↑ Памятник Степану Разину в Ростове-на-Дону | Памятники всего мира. foretime.ru. 8 ғинуар 2017 тикшерелгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 320
ТАРБАҠ ЭВЕРНИЯ (Evernia divaricata), пармелия һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған лишайниктар төрө. Талломы ҡыуаҡлы, оҙонлоғо 8—40 см, һаҡал рәүешле, һалынҡы, йомшаҡ, аҡһыл йәки һарғылт‑йәшкелт төҫтә, ҡуйы тармаҡлы, ҡайһы берҙә псевдогомфы бар (ҡайһы бер ҡыуаҡлы лишайниктарҙың беркетелеү ағзаһы). Айырсалары 1—2, тармаҡланыу урынында 3—5 мм тиклем ҡалынлыҡта, радиаль тигеҙһеҙ, һирәкләп яҫы йәки таҫма формаһында, остарында — яйлап нескәрә, тигеҙһеҙ йомронан алып цилиндр формаһына тиклем, ваҡ ябай йәки тармаҡланған үҫентеле, оҙонлоғо 2—5 мм. Айырсаларының өҫкө йөҙө лакуноз‑соҡорсалы, ҡулса формаһындағы ярыҡлы, ул ярыҡтар аша үҙәк ҡатламы күренә. Апотецияларының (һирәк үҫешә) диам. 1,5—3 мм, йомро, көрән дискылы һәм талломлы нескә ситле. Башлыса Бөрйән (Башҡорт ҡурсаулығы, Ҡыраҡа һырты; Ағиҙел й. үҙәндәрендә, Тәрән‑Соҡор шишмәһе тамағында) һәм Белорет (Көньяҡ Урал ҡурсаулығы) р‑ндарының тау урмандарындағы ылыҫлы ағастарҙың олондарында һәм ботаҡтарында осрай. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
С.Е.Журавлёва
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Боронғо Рим
Боронғо Рим (лат. Roma antiqua) — Боронғо донъяның һәм антиклыҡтың алдынғы цивилизацияларының береһе. Б.э.т. VIII быуатта Рим ҡалаһы тирәһендә барлыҡҡа килә. Исемен ҡаланы (Roma) нигеҙләүсе Ромул[1] хөрмәтенә алған. Рим үҙәге Капитолий, Палатин һәм Квиринал менән сиктәш һаҙлыҡлы тигеҙлектә урынлашҡан. Цивилизация төҙөлөүгә этрусктар һәм боронғо гректар мәҙәниәте ҙур йоғонто яһаған.
Боронғо Рим хакимлығы аҫтында төньяҡтан хәҙерге Шотландия, көньяҡтан Эфиопия, көнсығыштан Әрмәнстан, көнбайыштан Португалияға тиклем ерҙәр булғанда, беҙҙең эраға тиклем II быуатта Боронғо Римдың иң ҡеүәтле сағы була.
Бөгөнгө доньяға Боронғо Рим рим хоҡуғын, ҡайһы бер архитектура формаларын (мәҫәлән, арка, көмбәҙ), һәм башҡа техник яңылыҡ (мәҫәлән, тәгәрмәсле һыу тирмәне) бүләк итте. Христианлыҡ дин буларак Рим империяһында барлыҡҡа килә. Латин теле Боронғо Рим дәүләтенең рәсми теле була. Дин оҙаҡ ваҡыт политеистик була. Алтын бөркөт (aquila) рәсми булмаған герб була. Христианлыҡҡа күскәс лабарум (байраҡ), һәм хризма (муйынға аҫылмалы тәре) барлыҡҡа килә.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Рим тарихын йәмғиәттең социаль-сәйәси торошон күрһәткән идара итеү формалары буйынса түбәндәге осорҙарға булеп була:
- Батшалар осоро (Б. э. т. 754/753 — 510/509 йылдар.).
- Республика (Б. э. т. 510/509 — 30/27 йылдар.).
- Иртә Рим Республикаһы (Б. э. т. 509—265 йылдар)
- Һуң Рим Республикаһы (Б. э. т. 264—27 йылдар)
- Империя (Б. э. т. 30/27 йылдар — Б. э. 476 йыл)
Батшалар осоронда Рим кескенә, Лаций (Латиндар кабиләһе йәшәгән провинция) биләмәһенең бер өлөшөн алған дәүләт булған. Иртә Республика осоронда күп һанлы һуғыштарҙан һуң Рим үҙ биләмәһен ҙурайта. Пирр һуғышынан һуң Аппенин ярымутрауы Рим контроле аҫтында ҡала. Италияны яулап алғандан һуң Рим Урта диңгеҙ буйында күренекле дәүләткә әүерелә. Был финикейҙар йәшәгән Карфаген дәүләте менән конфликтҡа килтерә. Өс Пучин һуғышынан һуң Карфаген тар-мар ителә, ҡала емерелә. Рим яңы ерҙәрҙе баҫып алырға ынтыла. Б. э. т. I быуатта Римды граждандар һуғышы тетрәндерә. Һуғышта еңеп сығыусы Октавиан Август принципат системаһын формалаштыра һәм Юлий-Клавдий династияһын башлап ебәрә, әммә был династия власта бер быуат та тора алмай.
Рим империяһының алға китеүе сағыштырмаса тыныс II быуатҡа тура килә. III быуатта власть өсөн көрәш сәйәси тотороҡһоҙлоҡ, тышҡы сәйәси ҡатмарлылыҡҡа килтерә.
Диоклетиан доминаты осоронда хакимлыҡты император ҡулында һәм уның бюрократик аппараты ҡулында туплау сәйәси хәлде бер аҙ тотороҡландыра.
IV быуатта Рим империяһы ике өлөшкә тарҡала. Христианлыҡ бөтә империяның рәсми дине булып таныла. V быуатта Көнбайыш Рим империяһына алман ҡәбиләләре күпләп күсеп килә, был дәүләт берҙәмлеген тулыһынса тарҡата. Алман юлбашсыһы Одоакром Көнсығыш Рим императоры Ромул-Августулды тәхеттән ҡолатып төшөрә. 476 йылдың 4 сентябре Рим империяһының бөтөү датаһы булып иҫәпләнә.
Дәүләт төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Римда Магистрат, Сенат һәм комиция араһында закон сығарыу хоҡуғы бирелгән.
Магистраттар канун проектын (rogatio) сенатка тәҡдим иткән, сенатта уны тикшергәндәр. Башта сенатта 100 ағза булған, Республика дәүерендә 300 ағза булған. Сулла сенаторҙар һанын ике тапҡырга күбәйтә, һуңына уларҙың һаны йыш үҙгәреп тора. Сенаттағы урынды ординар магистратураны үткәндән һуң алып була, ләкин цензорҙың айырым сенаты вазифаһынан бушатырға махсус хоҡуғы була. Сенат һәр айҙың календа, нонна һәм ида көндерендә йыйыла. Ә шулай ҙа сенаты «уңайһыҙ» көндә йыймаҫ өсөн сикләүҙәр ҙә булған.
Комицияларҙың тик Риза (Uti Rogas — UR) һәм Ҡаршы (Antiquo — A) тауыш бирергә хоҡуғы булған. Улар закон проектын тикшереүҙә ҡатнаша, үҙ тәҡдимдәрен керетә алмағандар. Диктатор Квинт Публилий Филон кереткән ҡанундар буйынса, (Б.э.т. 339 йыл) халыҡ йыйылышы (комиция) раҫлаған закондар бөтә халыҡ өсөн мәжбүри булған. Юғары башҡарыу власы юғары магистратҡа бүленгән.
Ҡайһы саҡта 6 айға һайланған диктаторҙарға сикһеҙ хоҡуҡ бирелгән. Диктаторҙан тыш бөтә вазифалар ҙа коллегиаль булған.
Ҡанундар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рим хоҡуғы — йәмғиәт төҙөлөшө, тормошо һәм эшмәкәрлегенә ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан билдәләнә һәм һаҡлана торған ижтимағи тәртип ҡағиҙәләре башҡа дәүләттәрҙең хоҡуҡи системаларының нигеҙе.
Иң мөхим документ — Уни ике таблицалар законы (лат. Leges duodecim tabularum; (б. э. т. 451 йыл — б. э. т. 450 йыл) — халыҡтан закон (lex publica). Уның ҡоролошо: Таблица I — «Суд эшкәртеү» , Таблица II — «Урлау, талауҙар» , Таблица III — «Займ һәм кредит» , Таблица IV — «Ғәйлә хоҡуғы» һәм башҡа.
Йәмғиәттең социаль структураһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәмғиәт ике өлөштән — патрицийҙарҙан һәм плебстарҙан торған. Патриций — Боронғо Римдың ерле халҡы, ә плебс — килмешәк, шулай ҙа граждан хоҡуҡтары булған халыҡ. Патрицийҙар 100 ырыуға берләшкән. Баштараҡ патрицийҙарға плебс менән никахҡа кереү тыйылған. Был патриций ҡатламының сикләнгәнлегенә килтергән. Был ике ҡатламдан башҡа ҡолдар булған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтамалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- История древнего Рима (рус.)
- X Legio — Боевая техника древности (включая фрагменты русских переводов римских авторов и статьи по военному делу Древнего Рима) (рус.)
- Трёхмерные реконструкции древнеримской архитектуры (рус.)
- Римская Слава Античное военное дело (рус.)
- История, культура и искусство древнего Рима (рус.)
- The Roman Law Library by Yves Lassard and Alexandr Koptev. (инг.)
- Искусство древнего Рима — Фотогалерея Стевана Кордича (инг.)


text:
- Подробности
- Просмотров: 565
БАЛАЛАР КИТАПХАНАҺЫ, Милли китапхана филиалы (1988). Өфөлә урынлашҡан. 1957 й. 11-се ҡала балалар китапханаһы нигеҙендә Респ. балалар китапханаһы булараҡ ойошторола. Фондында 190 меңдән ашыу һаҡлау берәмеге, ш. иҫ. 170 мең китап, 3,5 мең аудио‑ һәм видеоматериал; 200‑ҙән ашыу төр ваҡытлы матбуғат баҫмаһы (2010). Фонд балаларҙың йәш үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып туплана. Йылына 10 меңдән ашыу уҡыусыны хеҙмәтләндерә. Методик һәм библиографик әсбаптар нәшер итә. Китапхана дәрестәре, яҙыусылар м‑н осрашыуҙар, ғаилә м‑н ял итеү көндәре, түңәрәк өҫтәлдәр, әҙәби иртәлектәр һәм кисәләр, “Мин яңы Башҡортостан гражданы”, “Белем донъяһына”, “Уҡыусы ғаилә”, “Матурлыҡ аша изгелек” тигән маҡсатлы программалар б‑са ролле уйындар, ш. уҡ респ. балалар ижады конкурстары һәм наркотиктарға ҡаршы акциялар үткәрә. Б.к. м‑н БАССР‑ҙың атҡ. мәҙәниәт хеҙм‑ре Е.А.Ғиззәтуллина, БР‑ҙың атҡ. мәҙәниәт хеҙм‑ре Г.А.Евдищенко һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
С.Р.Бишева
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Балалар табынынаБаһадирҙар ашы Картуф, кишер, татлы борос, сельдерей, кукуруз, һуған – барыһы бергә 100 грамм (туңдырылған йәшәлсәләр ҙә ҡулланырға мөмкин), 1-2 ҡалаҡ ҡарабойҙай ярмаһы, 100 – 150 грамм үткәрелгән ит, 1 киҫәк икмәк, ярты кишер, йәшел тәмләткес...
Бар ғәмде биләрлек нәфислекСая 90-сы йылдарҙа модала булған үтә ҡыҫҡа итәктәр һәм һуңғы йылдарҙа киң таралған тәнгә һылашып торған салбарҙарға алмашҡа оҙон итәктәр килә. Бар донъяның кейем-һалым рәссамдары беҙгә иҙәнгә етеп торған серле итәктәр һәм йылҡылдап торған туҡыманан...
Агентство недвижимости «Единая Служба Аренды Уфа» - надежность и профессионализмАгентство недвижимости в Уфе «Единая Служба Аренды» с радостью предлагает вам воспользоваться профессиональными недорогими услугами по подбору, аренде различных видов недвижимости. Уже много лет мы работаем на рынке недвижимости и признаны лучшими...
«КӨҘГӨЛӘ – ҮҘЕМ, ҮҘЕМДӘ – КӨҘӨМ…»Ҡайһы бер һылыу заттар 50 йәштән һуң да һөйкөмлө күренә. Кешенең эске балҡышы, йән тыныслығы, аҡыл тәрәнлеге, йылдар үтеү менән, йөҙҙө нурлап, тышҡы ҡиәфәттә сағылыш таба, әйтерһең. Әллә бының башҡа сәбәптәре лә бармы икән? Ошо һорау менән 60...
Өндәшмәү нәҙере йәки ҡатын-ҡыҙға нисек көс тупларғаЙыш ҡына әхирәттәрҙең: «Хәлем юҡ, бер нәмәгә лә күңелем төшмәй, ниәтләгән эштәремә тотона алмай тик йөрөйөм», – тип зарланғанын ишетергә тура килә. Ҙур тиҙлекле һәм ҡаңғырыҡ заманда йәшәүебеҙҙең касафаты был. Үҙ-үҙебеҙҙе нығыта, ярата, тәрбиәләй...
«Преклоняю перед тобой голову»Лейла и Маджнун, Ромео и Джульетта… В мире немало печальных историй. Мы восторженно преклоняемся перед прекрасным феноменом великой и чистой любви, которая сильнее всего. Даже смерти. Но существуют и иные отношения. Это – повесть о них же, но не...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 346
НӘФИС ЛАК СӘНҒӘТЕ, ағастан, папье-машенан йәки металдан эшләнгән, рәсем, ҡайһы берҙә инкрустация м‑н биҙәлгән, лак м‑н ҡапланған әйберҙәр. Н.л.с. төп үҙенсәлектәре — шымартылған өҫтөң ялтырап тороуы, фон, рәсем һәм инкрустация төҫтәренең ҡапма‑ҡаршылығы; әйберҙәр йыйнаҡ һәм зиннәтле, ғәҙәттә, уларға биҙәкле һәм сюжетлы-тематик композициялар, үҫемлек, хайуан һүрәттәре м‑н биҙәлеү хас. Башҡортостанда Н.л.с. биҙәү-ҡулланма сәнғәтенең бер төрө булып тора һәм 20 б. 70‑се йй. “Ағиҙел” ПБ һәм М.И.Калинин ис. Мәскәү художество-сәнәғәт уч‑щеһының Өфө филиалы ойошторолғас барлыҡҡа килә. 1974 й. В.П.Грачёва етәкс. “Ағиҙел” ПБ рәссамдары төркөмө башҡ. орнаменты нигеҙендә хохлома техникаһы б‑са биҙәлгән әйберҙәр эшләү өсөн һүрәт төшөрөү алымдарын, техникаһын булдыра, пластика телен, төҫтәр, ағастан төрлө формалар эҙләү эшен башлай. 80‑се йй. башына был йүнәлештәге әйберҙәрҙә үҙҙәренә генә хас ҡабатланмаҫ стиль барлыҡҡа килә. Айырыуса “Ағиҙел” ПБ эксперименталь-художество лаб. ваҡ партиялар м‑н эшләнгән әйберҙәре художество ҡиммәте йәһәтенән айырылып тора, мәҫ., Р.Әхмәтшинаның бал һауыттары (1979), П.Панинаның “Илһамланыу” ы (1985), Л.Малинскаяның һауыт‑һабалары (1989). 1977 й. алып миниатюралар эшләгән рәссамдар төркөмө Федоскин технологияһы б‑са лаклы миниатюралар техникаһын үҙләштерә. Ә.Ғ.Йәнбухтина ҡатнашлығында ижади эҙләнеүҙәр Көнсығыш мосолмандары мәҙәниәтенә хас булған орнаменталь биҙәү йүнәлешен үҫтереүгә йүнәлтелгән була: З.Ҡотлоеваның “Көнсығыш мотивтары” (1983), Р.Ф.Әминеваның “Төн” (1996) ҡумталары, И.Волкованың ҡурай һауыты (2005). Урындағы рәссамдарҙың Палех, Мстёра, Федоскиндарҙың лаклы минитюраларының классик мираҫын артабан өйрәнеүе башҡ. лаклы миниатюралар сәнғәте үҫешенә булышлыҡ итә, уларҙың эштәре эклектиканың сағыу өлгөһөнә әүерелә. 80‑се йй. аҙ. Н.л.с. ҡыҙыҡһыныуҙың кәмеүе күҙәтелә. 20 б. аҙ. – 21 б. башында был өлкәлә эҙмә‑эҙлекле художестволы эҙләнеүҙәр ҡайһы бер оҫталар ижадында ғына сағыла. Жанрлы композицияны, әкиәт һәм тарих темаларын үҙ иткән Н.А.Бурзянцева Палех миниатюраһы традицияһында эшләй: “Ал сәскә” ҡумтаһы (1991). Л.Г.Вавилова‑Гордеева ижадына пейзаж, сәскә шәлкемдәре һәм жанрлы мотивтар хас, уның эштәрендә Федоскиндың Н.л.с. алымдарының йоғонтоһо һиҙелә, композиция үҙәк элемент тирәләй ҡорола, йыш ҡына ҡара төҫтәге фон (нюанс принцибы б‑са) урынына төҫлө фон, биҙәктәрҙә алтын буяу ҡулланыла: “Йәй” (1992), “Киске сың” (1997) ҡумталары. Рәссамдар Әминева һәм А.Ш.Ҡоҙаяров йыш ҡына көнсығыш миниатюраларына тартыла; уларҙың эштәре реалистик мотивтар, пейзаж, композиция м‑н айырылып тора. Ҡоҙаяров башлыса башҡорттарҙың тарихына, көнкүрешенә, фольклорына мөрәжәғәт итә, мәрүәтле инкрустация ҡуллана, уның эштәре стилистикаһында Мстёра һәм Федоскин алымдарының элементтары күренә: “Тылсымлы сәскә” (1995), “Шишмә” (2002) ҡумталары. Импровизацияны күберәк ҡулланған Әминеваның эштәрендә Федоскин Н.л.с. ҡайһы бер һыҙаттары күҙәтелә. Уларҙы ул ҡатмарлы биҙәкле композиция рәүешендә бирә, ҡайһы берҙә Ҡөрьән сүрәләренән (ҡара: Мосолман каллиграфияһы) өҙөктәр ҡуллана, йәки хикмәтле сәскә, бөжәктәр м‑н биҙәй: “Көнсығыш” (1992), “Күбәләктәр” (1999), “Орнаментлы” (2001) ҡаптары. Башҡ. авторҙарының художестволы биҙәк һәм лаклы миниатюра әҫәрҙәре Беренсе Бөтә Союз халыҡ художество кәсептәре күргәҙмәһендә (1978—79), Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 40 йыллығына арналған Бөтә Союз үҙешмәкәр ижад һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмәһендә (1985), Художество кәсептәре пр‑тиеларында Хохлома технологияһы б‑са биҙәү һәм лаклы миниатюра сәнғәтен индереү мәсьәләләренә арналған Бөтә Рәсәй ғилми конференция күргәҙмәһендә (1987; бөтәһе лә — Мәскәү), “Оло Урал оҫталары” Төбәк халыҡ художество кәсептәре һәм һөнәрҙәре күргәҙмәһендә (Ҡурған ҡ., 1999), БАССР ойошторолоуына 60 йыл тулыуға арналған Респ. һәүәҫкәр рәссамдар һәм халыҡ биҙәү‑ҡулланма сәнғәте оҫталарының күргәҙмәһендә (1979), Башҡортостандың респ. проф. биҙәү- ҡулланма сәнғәте күргәҙмәләрендә (1997, 2002, 2008; бөтәһе лә — Өфө) һ.б. күрһәтелә. Н.л.с. әйберҙәре “Ағиҙел” ДУП‑ы музейында, Бөтә Рәсәй биҙәү-ҡулланма һәм халыҡ сәнғәте музейында__ (Мәскәү), Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә шәхси йыйылмаларҙа һаҡлана.
Әҙәб.: Профессиональное декоративно-прикладное искусство Башкортостана: кат. 1‑й респ. выст. /авт.‑сост. С.В.Евсеева. Уфа, 1997; Профессиональное декоративно‑прикладное искусство Башкортостана: кат. выст. /авт.-сост. С.В.Игнатенко. Уфа, 2002; Я н б у х т и н а А.Г. Декоративное искусство Башкортостана. ХХ век: от тамги до авангарда. Уфа, 2006.
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Газета "Йәшлек" » Медиа » Страница 4
“Самауыр янында”
Медиа // 24-01-2018, 07:00
“Юлдаш” та – Яңы йыл
Медиа // 10-01-2018, 07:00
йәғни “Үткәндәрҙе барлап, Яңы йылға ҡарап…”
Йыл һайын декабрь аҙағында “Юлдаш” радиоһы коллективы радио тыңлаусыларға мөғжизәле һәм тылсымлы байрам әҙерләй.
28 декабрь иртәһе…
“Юлдаш”та байрам, “Үткәндәрҙе барлап, Яңы йылға ҡарап…” исемле яңы йыл марафоны үҙ эшен башланы. Серле һәм мөғжизәле эфир тулҡындары… Шылтыратыуҙар, ҡотлауҙар, ҡыҙыҡлы уйындар, Ҡыш бабай һәм Ҡарһылыуҙан бүләктәр – барыһы ла күптән әҙер. Эйе, юлдаштарыбыҙ ҙа әҙер ине. Улар марафон көнөн оло түҙемһеҙлек менән көттө. “Алмаш-тилмәш” проектының һөҙөмтәһе билдәле булып, ат уйнатыуҙарын ишеткәс тә, “Юлдаш” төркөмөнә хәбәрҙәр яуа башланы ғына. Уларҙың һаны-иҫәбе лә юҡ, 68 меңдән ашыу кеше “Бәйләнештә” селтәрендәге төркөмгә инде....
Дәрт-дарман, илһам һәм көс – бүләк итә «Юлдаш Plus»
Медиа // 27-12-2017, 08:00
«Юлдаш»та «Тамыр» һөйләй
Медиа // 20-12-2017, 08:00
2000 йылда «Юлдаш» йыр-моң каналында «Тамыр» студияһына аҙнаһына бер тапҡыр тура эфирҙа эшләү мөмкинлеге бирелгәс, мөхәррир апай-ағайҙар тәүге тапҡыр балалар менән бергәләп тура эфирға сыға башланы. Был ул саҡта беҙҙең өсөн ҙур яңылыҡ булып торһа, хәҙер инде ғәҙәти күренешкә әйләнеп бара. Әлеге ваҡытта радиолағы ете тапшырыуҙың өсәүһе тура эфирҙа сыға....
Беҙҙең милли йолалар
Медиа // 12-12-2017, 07:00
Ҡошто – оя, илде йола тотоп тора, тигән телсе-ғалим, шағир Рәшит Шәкүр. Халҡыбыҙ борон-борондан һәр эште матур йолаға әйләндереп, ябай ғына күренештән дә ҙур байрам яһап йәшәй белгән. Заманалар үҙгәрһә лә, күркәм йолаларыбыҙҙың юғалмауы – шатлыҡлы күренеш. Бөгөн уларға ҡарата иғтибар артыуын күҙәтәбеҙ. Һуңғы ваҡытта онотолған ҡайһы бер боронғо йолаларыбыҙҙы тергеҙергә тырышҡан төбәктәр ҙә күп. “Юлдаш” радиоһы тыңлаусыларына “Беҙҙең милли йолалар” тип аталған махсус сығарылыш тәҡдим итә. Тәүге тапшырыуҙар көҙ һуңына, ҡыш башына тура килгән йолаларға бағышланды. Һуғым ашы, ҡаҙ өмәһе, һалдат оҙатыу йолалары иғтибар үҙәгенә алынды.
Артабанғы сығарылыштарҙа ла миҙгел йолалары тураһында мәғлүмәт биреүҙе дауам итергә ниәтләйбеҙ. Бынан тыш, тормош-көнкүреш, туй, бала тыуыуға бәйле йолалар тураһында һөйләп, халҡыбыҙҙа онотола барған йолаларҙы ла телгә “Йолаларыбыҙ – алтын ҡомартҡы. Онотмайыҡ! Оноттормайыҡ!” “Юлдаш” радиоһы журналистары ошондай девиз менән эшләй. Сығарылышты көн һайын көндөҙгө сәғәт 1 тула 13 минуттан һәм киске сәғәт 9 тула 13 минуттан тыңлағыҙ.
Гүзәл ЗАРИПОВА....
Алмашайыҡ!
Медиа // 6-12-2017, 06:30
2005 йыл. Канада. Кайл Макдональд исемле егет ҡуртымға алынған фатирҙа йәшәй һәм үҙ өйө тураһында хыяллана. Бындай уйланыуҙар уны ҡыйыу аҙымға этәрә: Кайл бәләкәй әйберҙәрҙе – ҙурға, арзандарын ҡиммәтерәккә алмаштыра башлай. Ҡыҙыл ҡағыҙ ҡаптырғысты ул ручкаға алмаштыра, уны – ишек тотҡаһына, ишек тотҡаһын – газ мейесенә......
“Әйткәндәй”ҙә әйткәндәрҙе ишетегеҙ
Медиа // 1-12-2017, 08:00
Йәшәйеш ҡанундары шундай, бер үк төрлө тормош һикәлтәләрен төрлө кешеләр төрлөсә үтә. Хатта бер үк кеше шул уҡ һикәлтәне төрлө ваҡытта төрлөсә үтә, тиһәк тә, дөрөҫ булыр. Кемдер ыңғыраша-зарлана, ҡайһылары, тешен шығырлатып ҡыҫһа ла һыр бирмәй, икенселәре еңел генә артыла, ундайҙар тормош юлынан йылмайып-көлөп кенә атлаған һымаҡ.
Ҡайһылары – урап үтеү юлын, ҡайһылары емереү ысулын эҙләй, ә кемдәрҙер үҙ көсөнә ышанмай, бәләкәй генә һикәлтә төбөндә тапана бирә....
«Көтмәгәндә-уйламағанда»
Медиа // 24-11-2017, 07:00
Йырлы тәбрикләү – иң ҙур бүләк
Медиа // 8-11-2017, 09:00
Йылы һүҙ – йән аҙығы, ти халыҡ. Ысынлап та, күңел дәрҙе үҫтереп, тормошҡа дәрт өҫтәп ебәреү өсөн кешегә бер йылы һүҙ етә… Сөнки бер-береңә ҡарата ихлас мөнәсәбәт – тормоштоң төп нигеҙе. Тағы ла кешегә ғүмер итеү өсөн, һыу-һауанан, уттан-ерҙән ҡала, иң кәрәкле рухи аҙыҡтарҙың береһе – моң. Ошоно яҡшы аңлаусыларҙы туплаған «Юлдаш» радиоһы көн һайын иң ҡәҙерле кешеләрегеҙҙе тыуған көндәре айҡанлы һүҙ һәм моң ярҙамында тәбрикләй. Музыкаль ҡотлауҙар программаһы көндөҙгө сәғәт 2-нән 3-кә тиклем башҡорт телендә, көндөҙгө сәғәт дүрттән 6-ға тиклем татар телендә эфирға сыға. Заказдар бер ай алдан ҡабул ителә. Өфө халҡы һәм баш ҡала ҡунаҡтары ҡотлауҙы Телеүҙәккә килеп тапшыра ала. Хаттар бүлеге эш көндәрендә иртәнге сәғәт 9-ҙан киске сәғәт 5-се яртыға тиклем тәнәфесһеҙ эшләй....
Иман нуры таратабыҙ
Медиа // 3-11-2017, 07:00
Мәңгелек ҡиммәттәрҙең баһаһы төшөп, бәҫе киткән, ҡиблалар буталған заманда йәшәйбеҙ.
Хәйер, замандарҙың беҙҙең илдә еңел булғандары һирәк. Әҙәм балаһына һәр саҡ ниндәйҙер юлдар сатында, изгелек менән яуызлыҡ киҫешкән тәңгәлдәрҙә йыш торорға тура килә. Шундай саҡтарҙа күңелеңдә иман, изгелеккә инаныу булһа, ҡаршылыҡтар еңелерәк үтелә, икеләнгән мәлдәрҙә дөрөҫ һуҡмаҡҡа этәрер төшөнсәләрҙең кәрәк булыуы ла бар. «Юлдаш» радиоһында һәр йома һайын донъя күргән, йәкшәмбе көндәрендә ҡабатлана килгән «Иман» тапшырыуы радио тыңлаусыларға ябай телдә ислам ҡиммәттәрен еткереүсе лә, тәрбиәсе лә тиергә мөмкин....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 219
УСТЬЕ I, бронза быуаты археологик ҡомартҡыһы. Б.э.т. 20—17 бб. ҡарай. Силәбе өлк. Горный ҡасабаһынан көньяҡ- көнсығышҡа табан 4 км алыҫлыҡта Түб. Туғаҙаҡ й. (Уй й. басс.) уң ярында урынлашҡан. 1983 й. С.В.Вершинина тарафынан асыла, 1984—90 йй. Н.Б.Виноградов өйрәнә. 3000 м2 ашыу ер ҡаҙылған. Күп ҡатламлы торамалар иҫәбенә инә. Һынташты мәҙәниәте ҡатламы оҙонса түңәрәк майҙанда урынлашҡан һаҡланыу ҡоролмаларынан тора, тип фараз ителә. Петровка мәҙәниәте ҡатламының һаҡланыу ҡоролмалары (стена һәм соҡор) дүрткел майҙанда урынлашҡан; ҡапҡа ҡалдыҡтары табылған. Стеналар буйлап (эс яҡтан) бағана конструкциялы тура мөйөшлө торлаҡтар (майҙаны 50—100 м2) урынлашҡан, улар балсыҡ тултырып һалынған стеналар м‑н бүленгән була, торлаҡтың үҙәк урамға сығыу урыны ауыш итеп эшләнгән, эс яҡтан ул күсәр һыҙығы буйлап урынлашҡан. Торлаҡтар кеше йәшәй торған һәм хужалыҡ яғына бүленгән, иҙән ағастан һалынған, тип фараз ителә; хужалыҡ яғының уртаһында түңәрәк ҡоҙоҡ, йәнәшәлә металлургия горндары урынлашҡан. Керамика Һынташты мәҙәниәте (тальк һәм шамот ҡушып яһалған, көршәк йәки банка формаһындағы ауыҙҙары тышҡа ҡарай ныҡ бөгөлгән һәм эстә ҡыры булған, шыма, тешле штамптар ярҙамында һыҙып һәм баҫып төшөрөлгән геом. орнамент м‑н биҙәлгән), Петровка мәҙәниәте, ш. уҡ Алакүл мәҙәниәте, Бура мәҙәниәте һауыттарынан ғибәрәт. Ҡорбан килтереү комплексы ҡалдыҡтары (торлаҡ эсендә һәм ишек м‑н йәнәш бала ҡәберҙәре; кремация эҙҙәре, хайуан һөйәктәре) табылған. Ҡорал (таш уҡ башаҡтары), эш ҡоралдары (таш төйгөстәр, сүкештәр, мәғдән ваҡлағыстар, абразивтар, һөйәк тишкестәр, шымартҡыстар, тупар балталар), металлургия эҙҙәре (шлак, баҡыр киҫәктәре, малахит, азурит, балсыҡ сопло, тигель, сүмес, баҡыр бысаҡ, ҡасау, беҙҙәр һ.б.) табылған. Халҡы металл эшкәртеү, көтөү малсылығы м‑н шөғөлләнгән. Ҡомартҡы материалдары Силәбе пед. ун‑ты фондында һаҡлана.
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Башҡортостан Республикаһының ижтимағи-иҡтисади һәм социаль яҡтан үҫешенә үҙенең тос өлөшөн индергән күренекле дәүләт эшмәкәре Фәйзрахман Зәғәфуран улы Зәғәфурановтың тыуыуына 100 йыл тулды.
Кешенең үткән тормошон һәм хеҙмәт юлын, бигерәк тә күренекле дәүләт эшмәкәренең автобиографияһына һәм “Шәхси эш”тә һаҡланған документтарына ғына ҡарап, тулы итеп күҙ алдына килтереп булмай. Шуға ла, оло шәхестең портретына биҙәктәр өҫтәү маҡсатында, уның ҡыҙы менән осраштым.
Флүрә Фәйзрахман ҡыҙы мөләйем йылмайып ҡаршы алды. Атаһының наградалары, төрлө йылдарҙа төшкән фотолары һәм документтары менән таныштырҙы. Бына уның үҙ ҡулы менән яҙған автобиографияһы.
Фәйзрахман Зәғәфуранов 1913 йылдың октябрендә Мәсетле районының Һөләймән ауылында тыуған. Биш йәшендә атаһы, туғыҙ йәшендә әсәһе үлеп ҡала. Үкһеҙ етем ейәнен олатаһы үҙ тәрбиәһенә ала. Ауылдағы мәктәптән һуң, 1929 йылда Благовещен ҡалаһына уҡырға килә, аҙаҡтан Өфөлә хисапсылар курсында уҡый. 17 йәшлек егет үҙенең хеҙмәт юлын тап хисапсы булып башлай. Һуңынан Өфөләге юғары Коммунистик ауыл хужалығы мәктәбендә, ә 1935 йылда Мәскәүҙә белемен камиллаштыра. 1935 – 1937 йылдарҙа үҙе уҡыған юғары Коммунистик ауыл хужалығы мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1939 йылда аҡ финдарға ҡаршы һуғыша.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, беренселәрҙән булып яуға китә, Көньяҡ-көнбайыш, Сталинград, Дон фронттарында рота командиры ярҙамсыһы вазифаһында фашистарға ҡаршы алыша. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ, “Почет Билдәһе” ордендары һәм бик күп миҙал менән бүләкләнә. 1943 йылда ҡаты яралана. Магнитогорск ҡалаһы госпиталендә дауаланғас, уны Темәстәге педагогия училищеһына директор итеп тәғәйенләйҙәр. 1945 – 1947 йылдарҙа Баймаҡ райкомында пропаганда һәм агитация бүлеген етәкләй. 1947 – 1950 йылдарҙа партияның Өлкә комитеты Зәғәфурановты Баймаҡ райкомына икенсе секретарь, һуңынан беренсе секретарь вазифаһына тәғәйенләй. 1950 йылдың 20 июлендә Фәйзрахман Зәғәфурановты БАССР Юғары Советы Президиумы рәйесе вазифаһына тәҡдим итәләр. Ошо яуаплы урында ул 1967 йылға тиклем эшләй. Талапсан, ябай, ярҙамсыл булыуы арҡаһында халыҡ араһында абруй ҡаҙана. Уға ҙур ышаныс белдереп, бөтә Башҡортостан халҡы дәүләт власының иң юғары органдары – СССР, РСФСР һәм БАССР Юғары Советтарының III – VI саҡырылыштарына депутат итеп һайлай.
Ул эшләгән дәүерҙә республикабыҙ тар ғына автономия эсендә лә сәнәғәт, ауыл хужалығы тармаҡтарын үҫтереүҙә ҙур уңыштарға өлгәшкәне өсөн 1957 йылда Ленин ордены менән бүләкләнә. Ошо осорҙа бик күп мәктәптәр, юғары уҡыу йорттары асыла. Бында инде республика етәксеһенең хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ.
Оло шәхес һәр ваҡыт үҙенең яҡташтары менән аралашып йәшәй. Үҙенең тыуған Мәсетле яҡтарына йыш ҡайта. 2001 йылда Һөләймән ауылы мәктәбенә уның исеме бирелә.
Башҡортостан Парламенты тарихы музейында архивтан алынған документтар һәм фотодокументтар нигеҙендә ябай ауыл малайының БАССР дәүләт власының юғары органы – БАССР Юғары Советы Президиумы рәйесе дәрәжәһенә тиклем үҫкәнен, уның хеҙмәт юлын сағылдырған бай йөкмәткеле экспозиция-күргәҙмә эшләнде. Башҡорт халҡының арҙаҡлы улын киләсәк быуын да онотмаҫ, уның тураһында йылы хәтирәләр күңелдәребеҙҙә мәңге һаҡланыр.


text:
Тигеҙ тартамы үлсәүҙәр?Аллаһы Тәғәлә алдында бөтә заттар ҙа тигеҙ. Енес буйынса айырылыу ғына кешеләрҙе хоҡуҡи, әхлаҡи яуаплылыҡтан азат итмәй. Әммә Ер йөҙөндә бизмән төрлө яҡҡа тартыла: мәҙәни, дини йолаларға ышыҡланып, ҡырағай ҡылыҡтар ҡылына. Ҡатын кешенең хоҡуҡтары...
ИмансәйСәй яны – ғаилә йәне, тиҙәр. Ысынлап та, «үпкә йөҙгәнсе» сәй эсергә әүәҫбеҙ. Халҡыбыҙҙың был эсемлекте яратыуы хаҡында мәҡәлдәр һәм йырҙар ғына түгел, тапҡыр һүҙҙәр, көләмәстәр ҙә бихисап. Ҡәҙерле ҡунағын да, йомошҡа ингән күршеһен дә сәйһеҙ...
Кейемдәге тап – бәлә түгел!Йәйге ял мәле – бәләкәстәр өсөн айырыуса күңелле ваҡыт. Тәбиғәттең яңынан-яңы серҙәрен асып, әллә күпме белемгә эйә булдылар, рәхәтләнеп һыу инделәр, ҡомда ҡыҙындылар, балыҡ тоттолар, диңгеҙ менән таныштылар, витамин тулы файҙалы емеш-еләк менән...
Бейегән кеше һау булаБыл фани донъяла кеше йыр-бейеүһеҙ йәшәй алмай. Сабый башын тота башлағас та, һамаҡлап усҡа ултыртып һикертәләр. Бына шул – бейеүгә тәүге аҙым. Иң боронғо сәнғәт төрҙәренең береһе булған бейеүҙә халыҡтың тормош-көнкүреше, ғөрөф-ғәҙәттәре, ышаныуҙары...
Аҡ һөйөүҙән яралғанҺылыу затҡа заман бихисап талап ҡуя. Ул наҙлы ир ҡатыны ла, егәрле хужабикә лә, балаларын лайыҡлы тәрбиәләгән хәстәрлекле әсә лә, уңыш ҡаҙанған тырыш хеҙмәткәр һәм әүҙем йәмәғәтсе лә булырға тейеш. Ошо маҡсаттарҙың барыһына ла өлгәшеп, тормош...
«Ҡара ҡаплан»ды уятмағыҙ!Гастроэнтерологтар уны «ҡара ҡаплан» тип атай. «Ул тыныс йоҡлап ятҡан матур, наҙлы ҡара ҡапланды хәтерләтә. Ләкин уятһаң, мәкерле һәм ҡурҡыныс йәнлек менән осрашасағыңды көт тә тор», – тиҙәр. Ә «ҡара ҡаплан»ды уятыу бик тиҙ: байрамда күп цитрус...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Башҡортостанда төҙөүселәрҙең хеҙмәт хаҡын иҫәпләнеләр
Башҡортостанда төҙөүселәрҙең хеҙмәт хаҡын иҫәпләнеләр Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2017 йыл, 16 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
2017 йылдың туғыҙ айында Башҡортостанда төҙөүселәрҙең уртаса айлыҡ эш хаҡы 25 278 һум тәшкил итте. Был 2016 йылдың ғинуар-сентябрь айҙарына ҡарағанда 9,6 процентҡа күберәк.
Ошо ваҡыт эсендә башҡа металл булмаған минераль продукттар етештереүҙә хеҙмәт хаҡы былтырғы кимәлгә ҡарата 4,7 процентҡа артып, 27 170 һумға еткән. Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты ошондай мәғлүмәт килтерә.
Дөйөм алғанда, 2017 йылдың ғинуар-сентябрендә республикала хеҙмәткәрҙәрҙең уртаса айлыҡ хеҙмәт хаҡы 29 252 һумдан ашҡан. 2016 йылдың ошо уҡ осорона үҫеш 6,3 процент тәшкил иткән.


text:
Сәйет ауыл Советы (Мәләүез районы)
Сәйет ауыл Советы ( 17.12.2004 тиклем Сәйет ауыл Советы) — Мәләүез районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы. Почта индексы — 453864. ОКАТО коды — 80241872000. ИФНС коды: 263.
2004 йылдың 16 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә[1]. 2008 йылда Денис ауыл Советы менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1989 йылда Нордовка ауыл Советының Петропавловка ауылы Мәләүез районы Сәйет ауыл Советы составына тапшырыла ( «Нордовка ауыл Советының Петропавловка ауылын Сәйет ауыл Советы составына тапшырыу тураһында» Башҡортостан Республикаһының Юғары Советы Президиумының 06.09.94 Н 6-2/130 һанлы указы).
Сәйет ауылы — административ үҙәк, Яңы Казанковка, Петропавловка ауылдары[1].
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәреүҙәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе ҡайтанан үҙгәртеү һәм сиктәрҙе үҙгәртеү тураһындағы» Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы Законы (2004 йылдың 16 декабрендә Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай тарафынан ҡабул ителә)хәбәр итә:
Статья 1. Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр
150. Мәләүез районының Сәйет ауыл Советының 18 га майҙан менән биләмә өлөшөн Федоровка районы Пугачев ауыл Советы составына тапшырып, Мәләүез районы, Мәләүез районының Сәйет ауыл Советы, Федоровка районы, Федоровка районы Пугачев ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
151. Мәләүез районының Сәйет ауыл Советы биләмәһе өлөшөн тапшырып, Мәләүез районының Сәйет ауыл Советы, Мәләүез районы, Федоровка районы Разин ауыл Советы, Федоровка районы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
— http://www.gsrb.ru:88/MainLeftMenu/ZakonoTvorch/Zakoni/125-2004.php?month=05&year=2012
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә[2]:
Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
33) Мәләүез районы буйынса:
а) Богородский ауылында административ үҙәге менән, "Денис" атамаһын һаҡлап, Денис һәм Сәйет ауыл Советтарын берләштерергә.
Сәйет ауыл Советының Яңы Казанковка, Петропавловка, Сәйет ауылдарын Денис ауыл Советы составына индерергә.
Денис ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Сәйет ауыл Советын алып ташларға;
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2008 йылда Федоровка районы, Денис ауыл Советы, Ергән ауыл Советы, Нордовка ауыл Советы, Партизан ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш[3].
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биткинәш шишмәһе
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан (в ред. Законов РБ от 20.07.2005 N 211-з, от 21.06.2006 N 329-з, от 29.12.2006 N 404-з)
- ↑ Закон Республики Башкортостан от 19.11.2008 № 49-з «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населённых пунктов»
- ↑ 16.07.2008-о границах, статусе и административных


text:
- Подробности
- Просмотров: 365
ОПТИКА (гр. optikē) , физиканың яҡтылыҡ тәбиғәтен, уның төрлө мөхиттәрҙә таралыуын һәм матдә м‑н тәьҫир итешеүен өйрәнгән бүлеге. Төп бүлектәре: геом. (яҡтылыҡ оптик яҡтан бер төрлө мөхит эсендә тура һыҙыҡ б‑са тарала, оптик үҙенсәлектәре төрлө булған мөхиттәрҙең сигендә һына һәм сағыла торған нурҙарҙан ғибәрәт, йәйғорҙо, монарҙы һ.б. күренештәрҙе аңлата), тулҡын (яҡтылыҡ – арҡыры электромагнит тулҡын, интерференция, дифракция күренештәрен һ.б. аңлата) һәм квант О. (яҡтылыҡ – фотондар ағымы, люмине‑, флюоресценцияны, фотоэффектты һ.б. аңлата). Лазерҙарҙың барлыҡҡа килеүенә бәйле когерентлы О., сүсле яҡтылыҡ йөрөткөстәренең (ҡара: Сүсле‑оптик элемтә линияһы) барлыҡҡа килеүенә бәйле сүсле О. һ.б. үҫешә. Башҡортостанда О. өйрәнеү 20 б. 20‑се йй. башында Н.Г.Пономарёв тарафынан башлана. 60‑сы йй. алып Авиация техник университетында, Башҡорт дәүләт университетында, Органик химия институтында, Молекулалар һәм кристалдар физикаһы институтында шыйыҡлыҡтарҙа инфраҡыҙыл йотолоу һәм яҡтылыҡтың комбинацион таралыуы спектроскопияһы (А.С. Краузе, И.С.Перелыгин), квант О. (А.Ғ.Аҡманов), фотоэлектрон спектроскопияһы (В.И.Хвостенко) б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла; шыйыҡ кристаллы приборҙарҙарҙа ҡулланыу өсөн шыйыҡ кристалдарҙың оптик үҙенсәлектәре, карбонирланған мезофазаларҙың О., яҡтылыҡтың дифракцияһы, фокус алыҫлығы көйләнә торған яҫы линзалар, квази‑ике күсәрле кристалдар (З.Х.Ҡыуатов, Ю.А.Лебедев, А.Н.Чувыров), фото‑ һәм хемилюминесценция (В.П.Казаков) тикшерелә. Фоторедукциялаусы плёнкаларҙы әҙерләү б‑са эштәр башҡарыла (Г.В.Леплянин), ярымүткәргес антиферромагнетиктарҙа һәм ферриттарҙа домен киҫелешенең структураһына яҡтылыҡ ағымының тәьҫире (Р.А.Дорошенко) һәм квант‑химик иҫәпләүҙәр нигеҙендә молекуляр спектрҙар (Ш.К.Насибуллаев) һ.б. өйрәнелә.
А.Н.Чувыров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 715
ЖУРНАЛИСТАР СЪЕЗДАРЫ. Съезд БР Журналистар союзының юғары етәксе органы булып тора; кәмендә 5 йылға 1 тапҡыр саҡырыла. Съезд идараны булдыра һәм яңынан һайлай, Уставты раҫлай һәм кәрәк булғанда үҙгәрештәр индерә, Журналистар союзы эшмәкәрлегенең өҫтөнлөклө йүнәлештәрен билдәләй, идара, ревизия комиссияһының отчёттарын тыңлай, ойошманы үҙгәртеп ҡора йәки ғәмәлдән сығара. 1957 й. дек. Өфөлә журналистарҙың йыйылышында Журналистар союзының Башҡ‑н бүлексәһендә Ойоштороу бюроһы асыла, уның эш планы раҫлана. Бюро рәйесе итеп Ғ.Й.Рамаҙанов һайлана.
1‑се Ж.с. 1958 й. 24 дек. үтә. БАССР Журналистар союзы ойошторола, уның эшмәкәрлегенең төп принциптары һәм бурыстары т‑да доклад тыңлана (Рамаҙанов), СССР Журналистар союзы Уставының проекты тәҡдим ителә (СССР Журналистар союзы секретары И.В.Давыдов). Журналистар союзы идараһы һайлана, идара рәйесе — Рамаҙанов, яуаплы секретары — Ү.И.Ғимаҙиев.
2‑се Ж.с. 1962 й. 1—2 ғин. үтә. Отчёт доклады (Рамаҙанов), БАССР МС эргәһендәге Радио тапшырыу һәм ТВ б‑са ком‑ттың (Ғ.В.Ғөзәйеров), “Совет Башҡортостаны” гәз. (В.В.Нафиҡов) эше т‑да докладтар тыңлана. Идара һайлана, рәйесе — Рамаҙанов, яуаплы секретары — К.В.Ғирфанов.
3‑сө Ж.с. 1966 й. 11 июлендә үтә. КПСС‑тың 23‑сө съезы ҡарарҙары сигендә БАССР Журналистар союзы эшмәкәрлеге һәм респ. журналистарының бурыстары (Рамаҙанов), “Ҡыҙыл таң” (баш мөхәррире Т.И.Ахунйәнов), “Советская Башкирия” (әҙәби хеҙм‑р В.И.Ераносьян) респ. гәзиттәре эше т‑да докладтар тикшерелә; СССР журналистарының 2‑се съезына делегаттар һайлап алына. 14 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — А.Ғ.Исмәғилев, яуаплы секретары — Ф.А.Әсәнов.
4‑се Ж.с. 1969 й. 14 ғин. үтә. В.И.Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы әҙерлеккә бәйле БАССР Журналистар союзы идараһы эше һәм журналистарҙың бурыстары (Исмәғилев), ҡала һәм район гәзиттәре журналистарының эше [Баймаҡ р‑нының “Октябрьское знамя” (“Октябрь байрағы”) гәз. мөхәррире Б.А.Сәмиғуллин; Бәләбәй ҡ. “Знамя победы” (“Еңеү байрағы”) гәз. мөхәррире Р.М.Усманов], журналистар һәм яҙыусыларҙың уртаҡ эшмәкәрлеге (Яҙыусылар союзы рәйесе Х.Ғиләжев) т‑да докладтар тикшерелә. 25 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Р.М.Дашкин (“Ҡыҙыл таң” гәз. баш мөхәррире), яуаплы секретары — Д.С.Гальперин.
5‑се Ж.с. 1971 й. 13 окт. үтә. Идара (Дашкин), эшселәр һәм ҡала гәзиттәре журналистарының секциялары (Усманов), “Советская Башкирия” гәз. (Исмәғилев) эше т‑да отчёттар; журналистиканың торошо һәм перспективалары т‑да доклад (КПСС‑тың Башҡ‑н өлкә ком‑ты секретары Ахунйәнов) тыңлана; СССР журналистарының 3‑сө съезына делегаттар һайлап алына. 25 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Дашкин, яуаплы секретары — Гальперин.
6‑сы Ж.с. 1975 й. 23 дек. үтә. Идара эше т‑да отчёт доклады тыңлана (Дашкин). Съезд эшендә СССР Журналистар союзы идараһы секретары Б.Г.Яковлев ҡатнаша. 27 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Дашкин, яуаплы секретары — Гальперин.
7‑се Ж.с. 1977 й. 19 ғин. үтә. Отчёт доклады (Дашкин), журналистар эше т‑да доклад (Исмәғилев, “Башҡортостан ҡыҙы” ж. баш мөхәррире Р.С.Рөстәмова) уҡыла; СССР журналистарының 4‑се съезына делегаттар һайлап алына. Съезд эшендә БАССР Яҙыусылар союзы рәйесе Ә.М.Мирзаһитов ҡатнаша. 29 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — В.Й.Дауытов (БАССР МС эргәһендәге ТВ һәм радио тапшырыуҙар б‑са ком‑т рәйесе), яуаплы секретары — Гальперин.
8‑се Ж.с. 1979 й. 6 дек. үтә. Журналистар союзы эше һәм журналистарҙың бурыстары т‑да отчёт доклады (Дауытов), респ., ҡала һәм район гәзиттәре журналистарының эшмәкәрлеге т‑да доклад (“Стерлитамакский рабочий” гәз. баш мөхәррире Һ.М.Арыҫланов, “Белорецкий рабочий” — А.И.Козьмин, “Советская Башкирия” — Н.П.Каменев) тыңлана. 31 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Дауытов, яуаплы секретары — Гальперин.
9‑сы Ж.с. 1981 й. 25 дек. үтә. Отчёт доклады тыңлана (Дауытов). Респ., ҡала һәм район ваҡытлы баҫмаларының, радио тапшырыу һәм телевизион тапшырыу эше тикшерелә (Каменев, “Путь Октября” гәз. мөхәррире Ә.И.Вәхитов, БАССР‑ҙың ТВ һәм радио тапшырыуҙар б‑са дәүләт ком‑ты рәйесе Т.Н.Сәғитов); СССР журналистарының 5‑се съезына делегаттар һайлап алына. Съезд эшендә СССР Журналистар союзы идараһы ағзаһы А.С.Вишняков ҡатнаша. 31 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Сәғитов, яуаплы секретары — Гальперин.
10‑сы Ж.с. 1984 й. 7 дек. үтә. Респ. Журналистар союзы торошо һәм эшмәкәрлегенең перспективалары т‑да доклад тыңлана (Сәғитов). Фекер алышыуҙа СССР Журналистар союзы идараһы ағзаһы М.П.Ғабдуллин сығыш яһай. 33 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Сәғитов, яуаплы секретары — Гальперин.
11‑се Ж.с. 1986 й. 6 дек. үтә. Отчёт доклады тыңлана (Сәғитов). Респ. журналистарының эше тикшерелә (“Совет Башҡортостаны” гәз. баш мөхәррире М.Ә.Әйүпов, Д.М.Бүләков, В.С.Орлов һ.б. сығыш яһай). Идара һайлана, рәйесе — Бүләков, яуаплы секретары — Гальперин.
12‑се Ж.с. 1990 й. 20 апр. үтә. Идара эше һәм Журналистар союзын яңыртыу т‑да отчёт доклады тыңлана (Р.З.Хажиев); БР Журналистар союзы Уставы ҡабул ителә; СССР журналистарының 7‑се съезына делегаттар һайлап алына. 45 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Хажиев.
13‑сө Ж.с. 1994 й. 8 апр. үтә. Идара эше т‑да отчёт доклады тыңлана (Хажиев), БР Журналистар союзы Уставына үҙгәрештәр индереү (Р.Н.Ханнанов сығышы), “Башкир‑информ” (ҡара: “Башинформ”) мәғлүмәт агентлығын ойоштороу т‑да мәсьәләләр тикшерелә. Съезд эшендә БР Президенты М.Ғ.Рәхимов ҡатнаша. 25 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Хажиев, яуаплы секретары — И.Ә.Мәхмүтов.
14‑се Ж.с. 1997 й. 29 нояб. үтә. БР Журналистар союзының 40 йыллыҡ эш һөҙөмтәләре т‑да отчёт доклады тыңлана [М.Ш.Сәлимов (М.Сәлим)]; Уставҡа өҫтәмәләр һәм үҙгәрештәр индерелә. Съезд эшендә БР Дәүләт секретары Әйүпов, БР Премьер‑министры урынбаҫары Х.Х.Ишморатов һ.б. ҡатнаша. 25 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Сәлимов, яуаплы секретары — В.Ш.Мәҡсүтов.
15‑се Ж.с. 2001 й. 30 нояб. үтә. Отчёт доклады тыңлана (Сәлимов); Уставҡа үҙгәрештәр индерелә, Башҡортостан журналисының һөнәри этикаһы кодексы, Журналистар фонды Уставы, Район‑ара ижади берекмәләр һәм беренсел журналист ойошмалары т‑да Положение раҫлана. Съезд эшендә РФ Журналистар союзы секретары А.В.Богомолов ҡатнаша. Идара һайлана, рәйесе — Сәлимов, яуаплы секретары — Ф.Д.Рафиҡова.
16‑сы Ж.с. 2006 й. 8 дек. үтә. Отчёт доклады тыңлана (Сәлимов). Журналистар союзы, киң мәғлүмәт сараларының редакциялары эшмәкәрлеге, ш. уҡ хәҙ. журналистиканың сифаты м‑н бәйле мәсьәләләр тикшерелә. 27 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Ф.В.Әхмәҙиев (“Ватандаш” ж. баш мөхәррире), яуаплы секретары — В.Д.Назарова.
17‑се (сираттан тыш) Ж.с. 2009 й. 18 июнендә үтә. Отчёт доклады тыңлана (Әхмәҙиев). Уставтың яңы редакцияһы ҡабул ителә; ижади союз «“Башҡортостан Республикаһы журналистары союзы” Төбәк йәмәғәт ойошмаһы»на үҙгәртелә. 27 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Әхмәҙиев, яуаплы секретары — А.Р.Шаммасов.
18‑се (сираттан тыш) Ж.с. 2010 й. 29 сент. үтә. БР Журналистар союзы эшмәкәрлеге т‑да отчёт доклады тыңлана (Әхмәҙиев). Съезд эшендә БР‑ҙың Элемтә һәм киң коммуникациялар министры Б.Н.Мелкоедов ҡатнаша. 27 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — А.Х.Дәүләтбәков, рәйес урынбаҫары — Ф.Ш.Ҡоҙаҡаев, яуаплы секретары — М.З.Саттаров.
19‑сы (сираттан тыш) Ж.с. 2013 й. 22 февр. үтә. БР Журналистар союзы эшмәкәрлеге т‑да отчёт доклады тыңлана (Дәүләтбәков); РФ Журналистар союзының Федератив советы ағзаларына кандидаттар (Дәүләтбәков һәм Сәлимов), РФ журналистарының 10‑сы съезына делегаттар (14 кеше) һайлап алына. Съезд эшендә БР‑ҙың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Мелкоедов, мәҙәниәт хеҙм‑рҙәре профсоюздарының респ. ком‑ты рәйесе А.В.Кузьменко ҡатнаша. 23 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Дәүләтбәков.
20‑се Ж.с. 2015 й. 21 дек. үтә. БР Журналистар союзы эшмәкәрлеге т‑да отчёт доклады тыңлана (Дәүләтбәков). Резолюция ҡабул ителә. 25 кешенән торған идара, 5 кешенән торған Ҙур жюриҙың төбәк коллегияһы, 3 кешенән торған ревкомиссия һайлана; рәйесе — Дәүләтбәков.
21‑се (сираттан тыш) Ж.с. 2016 й. 25 дек. үтә. Уставтың яңы редакцияһы ҡабул ителә. 17 кешенән торған идара һайлана, рәйесе — Дәүләтбәков, рәйес урынбаҫары—яуаплы секретары — Ҡоҙаҡаев; идараның башҡарма ком‑ты ябыла.
З.З.Хәсәнова, А.Р.Шаммасов
Тәрж. М.Ә.Ҡотлоғәлләмов


text:
- Подробности
- Просмотров: 298
ОХЛЕБИНИН АРХЕОЛОГИК КОМПЛЕКСЫ, Ҡара Абыҙ мәҙәниәте археологик ҡомартҡылары төркөмө. Иглин р‑нының Охлебинин а. эргәһендә урынлашҡан. О.а.к. 2 ҡаласыҡ һәм ҡәберлек инә. Охлебинин ҡаласығы II б.э.т. 4 б. — б.э. 3 б. ҡарай.__ Ауылдан төньяҡ-көнсығышҡа табан 5 км алыҫлыҡта, Ағиҙел й. уң ярында, бейек (120 м) моронда урынлашҡан. 19 б. аҙ. В.В.Гольмстен һәм Д.Н.Эдинг тарафынан асыла, 20 б. 30‑сы йй. М.И.Касьянов, 1965—66 йй., 1983 й. А.Х.Пшеничнюк өйрәнә. 500 м2 ашыу ер ҡаҙылған. Ҡаласыҡ ур (бейеклеге 2,5 м, оҙонлоғо 850 м) һәм соҡор м‑н уратылған. Ҡоролма ҡалдыҡтары табылған, ул уртаһында усағы булған, 22×6 м дүрт мөйөшлө торлаҡ, тип фараз ителә. Керамика муйыны тирәләй бәләкәй генә соҡорло биҙәк баҫылған, өсмөйөш һәм кәкерсәктәр м‑н биҙәлгән түңәрәк төплө һауыттарҙан ғибәрәт. Тире эшкәртеү бысаҡтары, тимер бысаҡтар һәм салғы һынығы, таш һәм балсыҡ орсоҡбаштар табылған. 1965 й. алтын муйын ҡулсаһынан һәм 7 тәңкәнән, 35 бронза атламанан, эре быяла мәрйен бөртөктәренән торған хазина табылған. Охлебинин ҡаласығы III б.э.т. 4—2 бб. ҡарай. Ауылдан көнсығышҡа табан 2,5 км алыҫлыҡта, Ағиҙел й. уң ярында, ҡалҡыулыҡта урынлашҡан. 1983 й. Пшеничнюк тарафынан асыла, 1989 й. И.М.Аҡбулатов тикшерә. Яҡынса 12 м2 ер ҡаҙылған. Ҡаласыҡ ур һәм соҡор (тәрәнлеге 4—5 м, оҙонлоғо 80 м) м‑н нығытылған. Һыҙыҡтар һәм һырҙар м‑н биҙәлгән һауыт ҡалдыҡтары табылған. Охлебинин ҡәберлеге б.э.т. 4 б. — б.э. 2 б. ҡарай. Ауылдан төньяҡ-көнсығышҡа табан 4,5 км алыҫлыҡта, Эҫем й. тамағында урынлашҡан. 1964 й. Г.И.Матвеева тарафынан асыла, 1965 й., 1980—82 йй. Пшеничнюк өйрәнә. Ҡурғанһыҙ ҡәберлектәргә ҡарай. 635 ҡәбер тикшерелгән. Мәйеттәр ҡабыҡҡа төрөп һай (1—1,3 м) соҡорҙарҙа салҡан һалып, аяҡтары м‑н башлыса йылғаға ҡаратып ерләнгән. Ир заты ҡәберҙәрендә — ҡорал (тимер ҡылыстар һәм хәнйәрҙәр, өс ҡырлы бронза һәм һөйәк уҡ башаҡтары), бронза тәңкәләр м‑н биҙәлгән бил ҡайыштары, ҡатын-ҡыҙҙыҡында биҙәнеү әйберҙәре (бронза муйын ҡулсалары, быяла, тау гәлсәре, халцедон муйынсаҡтар, алтын һәм бронза сулпылар, бронза тәңкәләр м‑н биҙәлгән йәнлек стилендәге бил ҡайыштары, бәләкәй ҡыңғырау рәүешендәге сулпылар) табылған. Ҡомартҡы материалдары Археология һәм этнография музейында һаҡлана.
Әҙәб.: П ш е н и ч н ю к А.Х. Хронология и периодизация погребальных комплексов Охлебининского могильника //Хронология памятников Южного Урала. Уфа, 1993.
А.Х.Пшеничнюк
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
21 ғинуар
21 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 21-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 344 көн ҡала (кәбисә йылында 345).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Рәсәй — Инженер ғәскәрҙәре көнө.
- Нидерланды — Ҡосаҡлау көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мостафин Әхәт Ғәзизйән улы (21.01.1957), ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2010—2013 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты ректоры. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2009), химия фәндәре докторы (1999), профессор (2003). Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Толстиков Генрих Александрович (21.01.1933—25.04.2013), ғалим-органик-химик, 1984—1993 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһының Өфө фәнни үҙәге Президиумы рәйесе. 1991 йылдан Рәсәй, 1987 йылдан — СССР Фәндәр академияһы академигы, химия фәндәре докторы (1969), профессор (1970). СССР Дәүләт премияһы (1990) һәм Рәсәй Федерацияһының Фән һәм техника өлкәһендәге премияһы (2003) лауреаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1975).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1938 — Ибраһимов Ғәлимйән Ғирфан улы, яҙыусы, революционер. Хеҙмәт Геройы (1932).
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Ташта сәскә атҡан гөлЙән тартыуы, ҡәрҙәшлек тойғоһо булмаһа, аралашыу ҙа мөмкин түгелдер. Рушания ханым менән еңел генә танышып киттек. Истанбулда йәшәгәнен белгәс, унда юлым төшөүен әйттем. Килегеҙ, ҡаршы алырмын, хәлдән килгәнсә сәфәрегеҙҙә ярҙам итермен, тине. 16...
Кеше йәнле ГөлфәрӘбйәлил – күлдәр иле. Шуғалырмы, был төбәктә тыуып үҫкәндәрҙең дә фиғеле мул һыулы, зәңгәр тулҡынлы «түңәрәк көҙгөләр» ише ярһыу хисле, бер нәмәгә лә битараф булмаған, ихлас һәм киң күңелле....
Наилә Сәфәрғолованың йөрәк һүҙеНаилә Сәфәрғолова... Ошо исемде ишетеү менән «Ҡурай» каналында халыҡ яратып ҡабул иткән «Йөрәк һүҙе» кеүек иҫ киткес рухи проектты тормошҡа ашырып, бөтә Башҡортостан халҡының ихтирамын һәм һөйөүен яулаған ғәжәйеп һәләтле ханым күҙ алдына баҫа. Эйе,...
Ихласлыҡтан ҡотло донъяһыУның кеүектәр янында күңелде ниндәйҙер рәхәтлек, һиллек биләп ала. Сөнки бар булмышынан алсаҡлыҡ, һәр ғәмәленән ихласлыҡ, дәрт-дарман бөркөлгән кешеләр гел иғтибар үҙәгендә. Улар башҡалар менән бер тартыныуһыҙ иркен аралаша, бар ерҙә лә үҙ һәм яҡын....
Фиҙакәрлек – ҡанындаУның йырлауын башҡалар менән бутау мөмкин түгел. Аһәңле моңон йырсылар хаҡында һүҙ сыҡҡанда теҙә торған шишмә сылтырауына йә һандуғас һайрауына оҡшатҡан күнегелгән сағыштырыуҙар менән тәҡрарлап булмай. Баймаҡ төбәгенең данлыҡлы сәнғәт оҫталарынан...
НУР ЭЙӘҺЕ НУРИЯИсеме есеменә тап килеп, һәр ваҡыт нур көлтәһе кеүек теремек ҡыҙ иртәнсәк һуҡмаҡ буйлап төшөп, Төйәләҫтең саф, йомшаҡ һыуында йыуынырға, мәғрур Ирәндек түбәләренә ҡарап һоҡланырға ярата. Ул бәләкәй саҡта уҡ ата-әсәһе яҡындағы Сибай ҡалаһына күсһә...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Скачать файл apk roblox һуңғы версия
Скачать АГРОСӘНӘҒӘТ Roblox: Төркөмгә ҡушылығыҙ 6 уйындарын асыу һәм үҙебеҙ өсөн ғәжәйеп бер донъя миллион уйынсылары 3d ай многопользовательский (атыусылар, РПГ, ММО) интерактив мажаралары.. Оса һәм ағас тирмән төҙөү йәки төҙөүҙә партнер булырға космолетмы. Welcome to the last word of the digital universe powered by creativity. Бында мажаралы һәр кем булдыра ала, уйын уйнай., уҡыу һәм уның дустары менән уйнарға.
миҫал уйын
– Пейнтбол-береһе менән әйбәтерәк.
– Пиццерия ебәреү
– Үҙе асыу өсөн төрлө галактика
– Дошман самолеттары Маневр
– Һуғыш пират
– Ярыш программаһында ҡаршылыҡтар аша дошман
– Зомби менән һуғыша
– йондоҙ бүләк көрсөгөнөң.
– Цифрлы ағзалыҡ менән дуҫ йәшәй.
Характеристика
– Ҙур уйын платформаһы многопользовательский
– 1000 уйын, һайлау
– Настроить персонаждар
– Сатсалар, хәбәр функцияһы
– Бушлай, өҫтәмә менән һата.
Скачать АГРОСӘНӘҒӘТ Roblox
- АГРОСӘНӘҒӘТ PlayView 8.2 Өсөн Android Скачать
- Сервер яңы бәрелеш тылсымы 1.1.1 Apk өсөн Android Скачать [ Һуңғы ]
- Бла’скачать – Уйындар Android өсөн бушлай Мажаралары
- [*Һуңғы*] Гроубокс apk өсөн Android Скачать & П 2018
- FireDL apk өсөн Android скачать
- Ярышты Күтәреп Хилл 2 Скачать apk
ЗИНҺАР, ИҒТИБАР
Roblox юлларға һәм бушлай алырға мөмкин буласаҡ.. Шуға ҡарамаҫтан, ҡулаҡса менән ниндәй спорт инвентары һатып алырға мөмкин.. Тоташыу кәрәк берләшмәләре, эконом ваҡытта һәм эконом roblox өҫтөндә эшләй һәм яҡшы уйнай өсөн Wi-Fi Интернет.
ҺЕҘҘЕҢ АККАУНТ БУЛЫП ИНДЕ.?
Log in to your current Roblox account and play on the go!


text:
- Подробности
- Просмотров: 840
КЕРӘШЕНДӘР, Волга-Урал төбәге татарҙары составындағы этноконфессиональ төркөм. К. һаны 2002 й. РФ‑та — 24668, БР‑ҙа — 4510. Нигеҙҙә, ТР‑ҙа, Удмурт Респ., БР‑ҙа һәм Силәбе өлк. йәшәйҙәр. БР‑ҙа Баҡалы районында тупланғандар. К. теле татар теленең урта диалектына (Ҡазан аръяғы К., Түбәнге Кама буйы К., нуғайбәк, Чистай К., Молькеев К. һөйләше айырыла) ҡарай. Диндар К. православие динен тота. Көнбайыш Кама алды, Минзәлә, Чистай, Алабуға, Молькеев, Баҡалы һәм Нуғайбәк этнографик төркөмдәре айырып йөрөтөлә. Башҡортостанда К. 16—17 бб. күренә башлай. Тәүге ауылдары Башҡортостандың көнбайышында һәм төньяҡ-көнбайышында барлыҡҡа килә. 18 б. Ырымбур губернаһында йәшәгән К. казак ҡатламына күсерелеп, яһаҡ түләүҙән азат ителә һәм ер биләү хоҡуғы ала. 19 б. К. Бәләбәй өйәҙендә һәм Минзәлә өйәҙендә тупланып йәшәй. Бәләбәй өйәҙендәге 1912—13 йй. өй беренсә халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре б‑са, 793 ауылда 4886 К. теркәлгән. 1926 й. Бәләбәй кантоны Баҡалы улусы Яңы Балыҡлы а. 166 йортта — 927, Бозор а. 172 йортта — 1033, Утар а. 112 йортта — 601, Яңы Илек а. 153 йортта 804 К. йәшәгән. 1989 й. Яңы Балыҡлыла — 523, Бозорҙа — 649, Яңы Илектә — 641, Яңы Матыла — 435, Үмәрҙә 591 К. теркәлгән.
К. хужалығында игенселек төп урынды тотҡан. Борсаҡ, ҡарабойҙай, һоло, бойҙай, арыш һәм арпа үҫтергәндәр. Һуҡа м‑н тырма төп ер эшкәртеү ҡоралдары булған. Йөктө ат м‑н ташығандар. Бының өсөн, нигеҙҙә, арба һәм сана файҙаланылған. Малсылыҡ ярҙамсы урын биләгән. Кәзә, һыйыр, йылҡы, һарыҡ, сусҡа үрсеткәндәр. Ҡошҡорт (ҡаҙ, күркә, тауыҡ, өйрәк) аҫрағандар. Баҡса тотҡандар. Йорт һөнәрҙәренән туҡыу, тире иләү һәм септә һуғыу һ.б. үҫешкән. Шулай уҡ кәрзин, сабата үреү, тәгәрмәс яһау, ағас эшкәртеү һ.б. м‑н шөғөлләнгәндәр.
Ауыл төп торама тибы булған. 19 б. ауылдарҙа өйҙәрҙең бер рәт булып ултырыуы өҫтөнлөк ала. Соланлы өй, хужалыҡ ҡаралтыһы (келәт, мунса, баҙ) берҙәм комплекс тәшкил итеп, ситән йәки кәртә м‑н уратып алынған. Ҡыйыҡтар 2 яҡлы булған, өй ҡыйығы ғәҙәттә таҡта һәм һалам, ә хужалыҡ ҡаралтылары ҡабыҡ, ҡамыш м‑н ябылған. Өй эсе 2‑гә: аҡ һәм ҡараға бүлеп йөрөтөлгән. Иконалар, һике, һәндерә өй эсе биҙәлешенең төп элементтары булған. Бүлмәнең кеше йәшәгән өлөшө йоҡа таҡта йәки шаршау м‑н икегә (ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙ яғына) бүленгән. Торлаҡты эс яҡтан йыйыштырыуҙа ҡулдан һуғылған остары сигеүле таҫтамалдар, ашъяулыҡтар файҙаланылған.
Ҡатын-ҡыҙҙың ғәҙәти кейеме билле күлдәк, ыштан, алъяпҡыс, камзул, елән, сәкмәндән, ирҙәрҙеке үрелгән йәки бәйләнгән билғаулы оҙон итеп тегелгән күлдәк, салбар, елән, кәзәкей һәм сәкмәндән торған. Ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар ҡышын бишмәт, толоп, тун кейгән. Ирҙәр башына кейеҙ эшләпә, кәпәс, һарыҡ тиреһенән тегелгән бүрек, ҡатын-ҡыҙ ҡалпаҡ, ҡамсат бүрек, сүрәкә кейгән; аяҡ кейеменән сабата, йөндән баҫылған калуш, итек һәм быйма булған. Традицион биҙәүестәр — көмөш беләҙек, тәңкә, сәс биҙәүестәре, һырға.
К. аш-һыуында ҡамыр аҙыҡтары һәм ярмалар киң таралған. Һарыҡ, һыйыр, быҙау, сусҡа һәм ҡош ите ашағандар. Һөттән ҡатыҡ, ҡаймаҡ, эремсек яһағандар. Төп эсемлектәре — сәй, айран, кеүәҫ һәм һыра.
19 б. К. ҙур һәм бәләкәй ғаилә булған. Ғаилә көнкүрешендә патриархаль ғөрөф-ғәҙәттәр һаҡланған. Яңы ғаиләләр ҡоҙалау нигеҙендә барлыҡҡа килгән, ҡыҙ урлау йолаһы ла осраған. К. иң сағыу йолалары туйға бәйле. Иван Купала көнөн, Пётр көнөн һ.б. (ҡара: Православие байрамдары) байрам иткәндәр. К. традицияларында һәм дини инаныуҙарында шаманлыҡ, ата-бабалар культы киң таралып, ҡорбан салыу, изге урындарҙа һ.б. сиркәү йолаларын атҡарыу формаһында һаҡланып ҡалған. Халыҡтың ауыҙ-тел ижады (бәйеттәр, йомаҡтар, әкиәттәр һ.б.), музыкаль фольклоры күп төрлө. К. иң ныҡ таралған музыка ҡоралы — көснә. 1998 й. Баҡалы а. К. милли-мәҙәни үҙәге ойошторола.
Әҙәб.: Мухаметшин Ю.Г. Татары-кряшены. М., 1977; Давлетшина З.М. Татарское население Башкортостана. Уфа, 2001.
А.Ф.Ғәлиев
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 552
ДИДАКТИКА (гр. didaktikos — өйрәтеүсе, уҡытыуға ҡағылышлы), белем биреү һәм уҡытыу теорияһы, педагогика тармағы. Уҡытыусы м‑н уҡыусыларҙың үҙ‑ара эшмәкәрлегенә нигеҙләнгән уҡытыу процесын тикшерә. Уҡытыу процесының төрлө өлөштәре араһындағы факттарҙы, үҙ‑ара бәйләнештәрҙе асыҡлау ярҙамында уҡытыуҙың педагогиканан тыш һәм педагогикаға ҡағылышлы ҡанундарын өйрәнә, уҡыусыларҙың белем, оҫталыҡ һәм күнекмәләрҙе үҙләштереү законлыҡтарын аса, уҡытыу ысулдарын һәм ойоштороу формаларын камиллаштыра һ.б. Д. — теоретик һәм норматив‑ғәмәли фән, уҡытыу практикаһын фәнни яҡтан нигеҙләү, уҡытыу принциптарын асыҡлау, белем биреү йөкмәткеһенең күләмен һәм структураһын билдәләү, уҡытыу ысулдарын һәм сараларын ҡулланыуҙың нормативтарын эшләү уның төп функциялары булып тора.
Башҡортостанда Д. үҫеше Аҡмулла, А.Г.Бессонов, М.М.Биксурин, Н.Ф.Катанов, В.В.Катаринский, С.Б.Күкләшев, М.И.Өмөтбаев, В.В.Радлов, Ш.Сөнчәләй, Р.Ф.Фәхретдинов исемдәренә бәйле, улар милли йолалар, традицияларға нигеҙләнгән уҡытыу‑тәрбиә идеяларын тарата, уҡытылған фәндәрҙең структураһына, балаларҙы уҡытыу һәм тәрбиәләү ысулдарына, методикаһына, мәктәп һәм мәҙрәсәләр өсөн дәреслек, уҡыу әсбаптары төҙөүгә айырым иғтибар бирә. Д. үҫтереүҙә Ж.Ғ.Кейекбаев, Ф.Х.Мостафина, З.Ш.Шакиров, С.Р.Әлибаев мөһим роль уйнай. Хәҙ. заман Д. уҡытыуҙы дифференциациялау, модулле һәм программалаштырылған уҡытыу, профилле уҡытыу, педология, пед. психология, пед. технологиялар, үҙ аллы белем алыу, индивидуаль уҡытыу системалары, үҙәкләштерелгән тест үткәреү, этнопедагогика һ.б. көнүҙәк мәсьәлә булып тора. Респ. Д. проблемаларын өйрәнеү Х.Х.Баймырҙин, В.И.Баймырҙина, П.П.Козлова, Ә.З.Рәхимов, Н.С.Сытина, Ф.Ш.Тереғолов, Э.Ш.Хәмитов, Р.М.Әсәҙуллин, К.Ш.Әхиәров һ.б. тикшеренеүҙәре м‑н бәйле. Д. фәндәр методикаһын, билдәле бер фәнде уҡытыу теорияһын төҙөүҙә нигеҙ булып тора. Ә.М.Аҙнабаев, Р.Ғ.Аҙнағолов, Т.Х.Аслаев, М.Ғ.Ғималова, В.Ш.Псәнчин, Д.С.Тикеев, Х.С.Фәритов, Ғ.Б.Хөсәйенов һ.б. — башҡорт телен һәм башҡорт әҙәбиәтен, Ф.Ф.Аҙнабаева, К.З.Закирйәнов, Л.Ғ.Сәйәхова, З.Ғ.Сәхипова, М.Х.Хәйруллина, Л.З.Шакирова, Р.В.Әлмөхәмәтов һ.б. — башҡ. мәктәбендә урыҫ телен, М.Ә.Хәсәнов — башҡ. мәктәбендә инглиз телен уҡытыу методикаһын эшләүгә һәм үҫтереүгә, В.П.Сухов, М.Ф.Хисмәтов — географияны, С.Т.Һатыбалдина химияны уҡытыу методикаһына ҙур өлөш индерә. Тикшеренеү эштәре пед. вуздарының, Башҡорт дәүләт университетының, Мәғарифты үҫтереү институтының педагогика һәм айырым методикалар каф., респ. инновацион белем биреү учреждениеларында (гимназия, лицейҙарҙа һ.б.) алып барыла.
Р.В.Әлмөхәмәтов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 981
ГӨБӘҘИӘ, башҡорт аш-һыуының традицион аҙығы. Ҡатлы эслек һалып, сөсө йәки әсе ҡамырҙан бешерелгән, өҫтө ябыҡ, бейек түңәрәк бәлеш. Эслек өсөн эремсек, дөгө, туралған йомортҡа, йөҙөм, һирәгерәк күрәгә һәм ҡара емеш, ҡайһы берҙә ит фаршы ҡулланыла. Ғәҙәттә, Г. туй, бала тыуыу (ҡара: Бишек туйы, Исем ҡушыу) һ.б. уңайынан байрам өҫтәленә әҙерләнелә. Башлыса Башҡортостандың көнбайышында һәм төньяғында бешергәндәр. Г. оҡшаш аҙыҡ татар, сыуаш һ.б. халыҡтар аш-һыуында осрай.
С.Н.Шитова
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 229
ТРИНИЯ (Trinia), сатыр һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 10 төрө билдәле, Европала, Көньяҡ‑Көнбайыш һәм Урта Азияла таралған. Башҡортостанда 3 төрө үҫә. Күп йәки ике йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары төҙ, төбөнән тармаҡланған, бейеклеге 7—70 см. Япраҡтары тар, еп һымаҡ тиерлек ос сегменттары булған күп тапҡыр ҡауырһын һымаҡ теленмә. Сәскәләре ваҡ, аҡ төҫтә, бер, һирәгерәк ике енесле (бер, ике йәки күп өйлө үҫемлектәр), урамалы һәм ваҡ урамалы йәки уларһыҙ булған күп һанлы сатырҙарға йыйылған. Май—июлдә сәскә ата. Емештәре — шар рәүешле йәки ян‑яғынан бер аҙ ҡыҫылған һалынҡы емеш, июль—авг. өлгөрә. Далала, ташлы һәм болонло битләүҙәрҙә, ҡыуаҡлыҡ үҫентеләрендә үҫә. Ҡытыршы Т. башлыса Башҡортостандың Урал алдында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында; күп һабаҡлы Т. — Баймаҡ, Дәүләкән һәм Күгәрсен р‑ндарында; төклө Т. — Көйөргәҙе һәм Хәйбулла р‑ндарында осрай. Күп һабаҡлы Т. һәм төклө Т. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Н.В.Маслова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 360
ОЛО ЮШАТЫР, йылға, Һайылмыш й. (Һаҡмар й. басс.) уң ҡушылдығы. Күмертау ҡ. составындағы Маячный а. төньяҡҡа табан 2 км алыҫлыҡта башлана. БР‑ҙың Көйөргәҙе р‑ны, Ырымбур өлк. буйлап төньяҡ‑көнсығыштан көньяҡ‑көнбайышҡа ҡарай аға һәм Һайылмышҡа (тамағынан 55 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 92 км, басс. майҙаны 3393 км2. Ҡатнаш, башлыса ҡар һыуы м‑н туйына. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы 13,7 м3/с. Басс. өҫтө убалы, тәпәш ҡалдыҡ тауҙар бар. Ландшафы йыуылған һәм типик ҡара тупраҡтағы төрлө үләнле‑ҡыяҡлы далаларҙан тора; һөҙәк һыу айырғыстарҙа ҡайын сауҡалыҡтары осрай. Басс. күп өлөшө һөрөлгән. Йылғала 2 быуа төҙөлгән. БР терр‑яһындағы ҡушылдыҡтары: уң — Ҡунаҡбай, Ҡаҙлайыр, Оло Көйөргәҙе; һул — Ҡуяныш, Туғыҙтимер, Кесе Юшатыр һ.б.
Ә.М.Гәрәев
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Күптәнме әле “кроссовер Лада” тигән атама йылмайыу ғына тыуҙырырға һәләтле ине. Кроссовер тип беҙ, нигеҙҙә, сит ил маркаларын ғына баһалап өйрәнгәнбеҙ шул.
Ләкин быйыл яҙ Тольяттиҙағы автозавод конвейерынан “Lada Xray” һәм “Lada Xray Cross” тип аталған ошондай рәүештәге машиналар сыға башланы. Уларҙың Рәсәй юлдарындағы һынауҙы нисек үтере тураһында һығымта яһарға иртәрәк әле. “АвтоВАЗ” етәкселеге белдереүенсә, улар тулыһынса үҙаллы проект булып тора һәм башҡа бер ниндәй моделдән дә үҙләштерелмәгән.
***
Беҙҙең илдәге шоферҙар һәм хоҡуҡ һаҡлаусылар теленә яңыраҡ “хәүефле йөрөтөү” тигән термин килеп инде.
Ундай шоферҙар рәтенә юлдағы һыҙатты кинәт алмаштырған, көтмәгәндә тормозға баҫҡан йәки уҙыша башлаған, арауыҡты күҙәтмәгән һәм башҡа ҡурҡыныс ҡылыҡтар яһағандарҙы индерәләр. Шундай ысул менән елдерергә яратҡандарға ҡаршы закон быйыл 8 июндә үҙ көсөнә инде. Ғәйеплеләрҙе биш мең һумдан ашыу штраф йәки йөрөтөү хоҡуғынан мәхрүм ителеү көтә. Тик быны иҫбатлау өсөн мотлаҡ видеотеркәгес яҙмаһы кәрәк.
Рәсәй Дәүләт Думаһына илдә транспорт һалымын юҡҡа сығарыу тураһында закон проектын йәнә индерҙеләр.
Уны әҙерләгән “Ғәҙел Рәсәй” партияһы ошо һалымды автомобилдә йөрөгән кешеләр генә түләргә тейеш тип иҫәпләй, йәғни машинаһын ҡулланыуҙы туҡтатҡан хужаларға был ҡағылмай. Хәбәр итеүҙәренсә, былтыр илебеҙ Хөкүмәте транспорт һалымын бөтөрөү тураһындағы тәҡдимде кире ҡаҡҡайны, сөнки был осраҡта Рәсәй ҡаҙнаһы 146 миллиард һумды юғалтасаҡ.
***
Рәсәй Хөкүмәте илдең автомобиль етештереү тармағына 137 миллиард һум аҡса бүлергә йыйына.
Сара ошо тармаҡҡа ярҙам итеүҙе генә түгел, ә санитар транспортты сифат яғынан яңыртыуҙы күҙ уңында тота, сөнки беҙҙәге “Ашығыс ярҙам” машиналары паркы тамам туҙған. Иҡтисади көрсөккә ҡаршы был программа автосәнәғәттә һәм уға төрҙәш тармаҡтарҙа эш урындарын һаҡлап ҡалырға, етештереү күләмен төшөрмәҫкә (йылына кәмендә 600 мең автомобиль) булышлыҡ итеү маҡсатын ҡуя.


text:
Рама́ллаһ (ғәр. رام الله (رام الله (мәғл.)), йәһ. רמאללה) — Иордан йылғаһының көнбайыш яры территорияһының үҙәк өлөшөндә, Иерусалим (әл-Ҡудс) ҡалаһынан төньяҡтараҡ 13 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
1993 йылдан алып Фәләстин Дәүләтенең административ баш ҡалаһы булып тора.
Халҡы 27 460 кеше (2007)[1].
Ҡалаға XVI быуат уртаһында нигеҙ һалына.
1948 йылда Ғәрәп-израиль конфликты барышында Трансиордания биләмәләренә инә.
1967 йылда Алты көнлөк һуғыш осоронда Израиль ғәскәрҙәре менән баҫып алына.
1993 йылда «Ослолағы килешеүҙәр» менән ҡала Фәләстин автономияһы составында ҡала.
2002 йылдың майында Израиль ғәскәрҙәре Рамаллаһ ҡалаһынан сығалар[2].
2004 йылда Рамаллаһ ҡалаһында Ясир Арафат ерләнгән[3].
- Рамалла — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)


text:
Башҡортостанда лабораторияла тикшерелгән талпандарҙың 2 проценты зарарлы булып сыҡҡан – Роспотребнадзор
Башҡортостанда лабораторияла тикшерелгән талпандарҙың 2 проценты зарарлы булып сыҡҡан – Роспотребнадзор Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
Башҡортостанда 17 майға ҡарата медицина ойошмаларына талпан тешләү сәбәбе буйынса 1548 кеше мөрәжәғәт иткән. Ул уҙған йылдың шул уҡ осоронан 1,3 тапҡырға аҙыраҡ (2017 йылда – 1944).
Гигиена һәм эпидемиология үҙәгендә талпандарҙы лаборатор тикшереү һөҙөмтәләре буйынса, талпандарҙың 2 проценты вирус энцефалиты һәм талпан боррелиозы менән зарарланыуы асыҡланған, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан буйынса Роспотребнадзор идаралығының матбуғат хеҙмәтендә.
Әлеге ваҡытта төбәктә талпан энцефалиты һәм талпан боррелиозы менән ауырыу осраҡтары теркәлмәгән.
http://www.bashinform.ru/news/1159224-v-bashkirii-2-issledovannykh-v-laboratorii-kleshchey-okazalis-infitsirovannymi-rospotrebnadzor/


text:
«Өфөоргсинтез»да изопропилбензол етештереү ҡулайламаһы сафҡа индерелдеФото: Олег Яровиков
«Өфөоргсинтез»да изопропилбензол етештереү ҡулайламаһы сафҡа индерелде
«Өфөоргсинтез»да изопропилбензол етештереү ҡулайламаһы сафҡа индерелдеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 22 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Бөгөн Өфөлә «Өфөоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте («Роснефть» нефть компанияһы төркөмөнә ингән «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең бүлендек йәмғиәте) изопропилбензол (кумол) етештереү ҡулайламаһын яңыртыу инвестиция проектын тамамланы. Уның эшенә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы буйынса вице-президенты Александр Романов һәм «Өфөоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Сергей Заруцкий старт бирҙе.
– «Башнефть» һәм «Роснефть» киң инвестиция программаһын алып бара. Бәлки, бөгөнгөһө иң күләмле проект түгелдер. Шуға ҡарамаҫтан, инвестициялар 2 миллиард һумға тиерлек етте. Был байтаҡ. Артабан предприятиены яңыртыу, төҙөкләндереү буйынса пландар бик ҙур һәм әһәмиәтле, – тине Рөстәм Хәмитов. – Һеҙҙе ошо матур, мөһим ваҡиға менән ҡотлайым. «Башнефть», «Роснефть» етәкселәренә, предприятие коллективына, һеҙгә, хөрмәтле дуҫтар, һәйбәт эшләгәнегеҙ, эшегеҙҙе тиҙ, сифатлы башҡарғанығыҙ һәм төҙөлөш буйынса яңы пландар ҡороуығыҙ өсөн рәхмәт белдерәм. Афарин! Артабан да шулай булһын!
Уҙған йылда «Башнефть» компанияһында хаҡы яҡынса 12 миллиард һумлыҡ таҙартыу ҡоролмалары индерелде, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика башлығы. Әлеге ваҡытта «Өфөоргсинтез»да яңы производстволар төҙөү һәм булғандарын яңыртыу пландары бар.
Изопропилбензол фенол һәм ацетон етештереүҙә аралаш продукт булып тора, улар үҙ сиратында буяуҙар, иреткестәр, автомобиль, электр техникаһы сәнәғәтендә, шулай уҡ төрөү материалдарында, медицинала һәм фармакологияла ҡулланылған төрлө полимерҙар әҙерләүҙә сеймал булып хеҙмәт итә.
Бынан алдағы изопропилбензол етештереү ҡулайламаһы 1978 йылда төҙөлгән булған һәм һөҙөмтәлелек, сәнәғәт, экологик хәүефһеҙлек буйынса заманса талаптарға яуап бирмәгән. Производствоны төҙөкләндереү 2016 йылда башланды. Проектҡа инвестицияларҙың дөйөм күләме 1,88 миллиард һум тәшкил итте.
Яңыртыу ҡулайламаның етештереүсәнлеген арттырырға һәм изопропилбензол сығарыуҙы йылына 170 мең тоннаға тиклем еткерергә мөмкинлек бирҙе. Яңы технологик процесс хәүефһеҙ, экологик яҡтан таҙа етештереүҙе тәьмин итә, сеймал һәм энергоресурс сығымын кәметә. Рәсәйҙә бындай технология тәүге тапҡыр ҡулланылды.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, изопропилбензол (кумол) етештереү ҡулайламаһын яңыртыу республиканың өҫтөнлөклө инвестиция проекттары исемлегендә ине.
http://www.bashinform.ru/news/1161952-na-ufaorgsinteze-vvedena-v-ekspluatatsiyu-ustanovka-po-proizvodstvu-izopropilbenzola/


text:
- Подробности
- Просмотров: 449
ИМӘНКИҪКӘ МӘҘӘНИӘТЕ, иртә Урта быуат археологик мәҙәниәте. 5—9 бб. ҡарай. ТР‑ҙың Имәнкиҫкә а. янындағы ҡаласыҡ исеме м‑н аталған. Башҡ‑н терр‑яһында И.м. ҡомартҡылары Кама й. һәм уның ҡушылдығы Ыҡ й. түбәнге ағымында, Ағиҙел й. урта ағымында (Кушнаренко ҡәберлеге, Романовка торамалары һ.б.) тупланған. Торамалар һыубаҫар туғай киртләстәрендә урынлашҡан ҡаласыҡтарҙан һәм тораҡтарҙан тора. Уртаһында усаҡ булған һәм 2 яҡлы ҡыйыҡлы тура мөйөшлө бүрәнә ярым ер өйҙәр (5×5,5 м) торлаҡ булып хеҙмәт иткән. Торлаҡ янында хужалыҡ соҡорҙары ҡалдыҡтары табылған. Керамика көршәксе түңәрәгендә әүәләнгән яҫы төплө, көршәк рәүешендәге биҙәкһеҙ һауыттарҙан ғибәрәт. Ерләү ҡомартҡылары — ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр. Өлөшләтә кремация йолаһы үҙенсәлекле: мәйеттәрҙе ситтә яндырғандар, ҡалдыҡтарын ҙур булмаған ҡәбер төбөндә йәки һауыттарҙа ерләгәндәр. Бронзанан (сулпылар, айылдар, тишкестәр), тимерҙән (салғылар, ураҡтар, балталар, ауыҙлыҡтар), балсыҡтан (ҡойоу формалары, ҡалыптар, орсоҡбаштар, тигелдәр), таштан (иген онтағыстар) эшләнгән әйберҙәр табылған. Урта Волга буйында формалаша (И.м. халҡының барлыҡҡа килеүен күп кенә тикшереүселәр — славян‑балт ҡәбиләләре, икенселәре — фин‑уғыр ҡәбиләләре, ҡайһылары төрки ҡәбиләләре м‑н бәйләй). Халҡы һабан игенселеге, көтөү малсылығы (башлыса һыйыр малы, йылҡы, сусҡа үрсеткән), баҡыр ҡойоу һәм тимер етештереү м‑н шөғөлләнгән. И.м. вәкилдәре булғарҙар, Бахмут мәҙәниәте, Турбаҫлы мәҙәниәте халҡы м‑н бәйләнеш тотҡан. И.м. өйрәнеүселәр: В.Ф.Генинг, Г.И.Матвеева, Н.А.Мәжитов, В.В.Седов, П.Н.Старостин һ.б.
Әҙәб.: Старостин П.Н. Памятники именьковской культуры. М., 1967 (Археология СССР. Серия: Свод археологических источников. Д.1—32).
Н.А.Мәжитов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Өфөлә «Һөт иле» фестивале барышында «Башҡортостандың иң яҡшы сыры» конкурсы уҙғарыла. Республика Ауыл хужалығы министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, профессиональ жюри республиканың иң яҡшы сырын һайлай. Унда ҡатнашыуға ауыл хужалығы кооперативтары, фермер һәм шәхси ярҙамсы хужалыҡтар, һөт эшкәртеү предприятиелары саҡырыла.
Ғаризаны 20 авгусҡа тиклем hasanova.ii@bashkortostan.ru электрон почтаһына ебәрергә кәрәк, белешмәләр өсөн телефон: 218-05-39.
Иң яҡшы сырҙар конкурсы Конгресс-холда йома, 24 августа уҙа. Фестиваль иһә Салауат Юлаев майҙанында 25 августа була.


text:
Фото:
Өфөлә тарихи байрам кисәһендә көҙҙө оҙаттылар
Фото:
Баш ҡаланың Офицерҙар йортонда үткән сираттағы тарихи байрам кисәһендә өфөлөләрҙән тыш, Силәбе һәм Златоуст ҡалаларынан да элекке заманды хуш итеүселәр ҡатнашты.
Ун дүртенсе тапҡыр үткәрелгән тарихи балдың ойоштороусылары “Ренессанс” тарихи бейеүҙәрҙе тергеҙеү студияһы һәм Өфө ҡалаһы Киров районының “Йәшлек” үҫмерҙәр клубы.
Тарихи бал – XIX быуат стилендә үткәрелгән бейеү кисәһе. Бында йәштәр “Ренессанс” студияһында алған белемдәрен күрһәтә: матур һәм оҫта итеп бороңғо бейеүҙәрҙе – полонезды, вальсты, мазурканы, польканы, контрдансты – башҡара. Зауыҡлы күлдәктәр һәм костюмдар был кисәлә сихри һәм мөғжизәле атмосфера тыуҙыра.
Балдың тематикаһы – көҙҙө оҙатып, ҡышты ҡаршылау.


text:
Тылсымлы һандыҡ / Әкиәттәр
Эт - эткә, эт - ҡойроҡҡа
Эт - эткә, эт - ҡойроҡҡа
(Әкиәт)
Ҡарағолаҡ дуҫы Аҡбайға бер көндө «Ҡарағолаҡ мәктәптә һабаҡ бирә» тигән иғлан яҙып элергә ҡушҡан. Ә Аҡбай был эште танышы һайыҫҡанға тапшырған.
Һүҙҙе дөрөҫ ишетмәгән һайыҫҡан: «Ҡарағолаҡ иртәгә йәнлектәргә ҡабаҡ бирә», — тип урман буйлап хәбәр итеп сыҡҡан. Быны ишетеп ҡалған ҡуян балаһы Ҡуянбәк дуҫы Төлкөбайға йүгергән.
— Әйҙә, иртәгә мәктәпкә ҡабаҡ алырға барайыҡ! Һайыҫҡан апай әйтеп китте, — тигән.
— Яңылыш ишеткәнһеңдер, «сабаҡ» тигәндер, — тигән балыҡ яратҡан Төлкөбай.
— Мин дә барам, — тигән, ти, үтеп барған Мыраубикә.
Иртәнсәк Ҡуянбәк — тоҡ, Төлкөбай менән Мыраубикә биҙрәләрен тотоп мәктәпкә килгәндәр. Уларҙы ҡаршы алған Ҡарағолаҡ:
— Һеҙ нимә? Уҡырға тоҡ, биҙрә менән киләләрме ни? — тип аптырап киткән.
— Ә мин һеҙҙе, ҡабаҡ бирә, тип ишеттем, — тигән Ҡуянбәк.
— Ә беҙ — сабаҡ, тип, — тигәндәр Төлкөбай менән Мыраубикә.
Ҡарағолаҡ көлөп ебәргән:
— Һай, Аҡбай боҙоҡ телефон уйыны уйнатҡан бит! Мин, һабаҡ, йәғни дәрес бирәм, тип еткерергә ҡуштым, — тигән.
Шулай итеп, Ҡарағолаҡ тәүге дәресен башлап ебәргән. Һуңынан йәнлектәргә ошондай өйгә эш биргән:
«Һабаҡ» һүҙенең нисә мәғәнәһе бар?
Был һүҙҙән тағы ниндәй һүҙҙәр яһап була?
Баш йә аҙаҡҡы хәрефтәрен алмаштырһаң, тағы нисә һүҙ килеп сыға?
Йә, балалар, йәнлектәргә кем ярҙам итер?!
Фәйрүзә ФӘТҠУЛЛИНА
Рәссам Майя ЗЫЯИ
УВАЖАЕМЫЙ ПОСЕТИТЕЛЬ, МЫ РАДЫ, ЧТО ВЫ У НАС В ГОСТЯХ.
ВЫ МОЖЕТЕ ПРИСЛАТЬ СВОИ МАТЕРИАЛЫДЛЯ ПУБЛИКАЦИИ
.