text:
Өфөлә Бөтә Рәсәй аграр форумы асыла
Бөгөн, 27 февралдә, Өфөлә Бөтә Рәсәй аграр форумы асыла. Унда ҡатнашыу өсөн барлыҡ Рәсәй субъекттарынан 800-ҙән ашыу делегат йыйыласаҡ. Форумда аграр тематикаға бәйле бөтә төр мәсьәләләр ҡараласаҡ, шулай уҡ ауылдағы социаль-иҡтисади сәйәсәттең төп проблемалары тикшереләсәк.
Форумдың тәүге көнөндә төрлө майҙансыҡтарҙа биш түңәрәк өҫтәл ойоштороу планлаштырылған. Шулай итеп, «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында «Ауыл биләмәләренең тотороҡло үҫеше һәм агросәнәғәт комплексын кадрҙар менән тәьмин итеү», «Ауылда бәләкәй хужалыҡ формаларын һәм кооперацияны үҫтереү» кеүек темалар тикшереләсәк. БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай бинаһында «Агросәнәғәт комплексын технологик яҡтан яңыртыу» һәм «Ауыл хужалығы страховкалауын үҫтереү» кеүек темаларға түңәрәк өҫтәлдәр үткәреләсәк. «Ауыл хужалығында ер мөнәсәбәттәрен көйләүгә бәйле хоҡуҡи мәсьәләләр» темаһы иһә БР Ауыл хужалығы министрлығында ҡараласаҡ.
Шишәмбе, 28 февралдә, Рәсәй ауыл хужалығы министры Елена Скрынник 2013-2020 йылдарға Ауыл хужалығын үҫтереү һәм ауыл хужалығы продукцияһы, сеймалы һәм аҙыҡ-түлек баҙарын көйләү дәүләт программаһы буйынса түңәрәк өҫтәл үткәрергә тейеш.
Форумдың пленар ултырышы Рәсәй Хөкүмәтенең беренсе вице-премьеры Виктор Зубков ҡатнашлығында көндөң икенсе яртыһында Конгресс-холда үтәсәк. Форум аҙағында резолюция ҡабул ителәсәк.
Бөтә Рәсәй аграр форумы сиктәрендә «Нефтсе» мәҙәниәт һарайындағы һәм Конгресс-холдағы күргәҙмәләрҙә Башҡортостан предприятиеларында етештерелгән тауарҙар экспозицияһы тәҡдим ителәсәк.


c: text/html

text:
Рөстәм Хәмитов Благовещен арматура заводы эше менән танышты
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Благовещен арматура заводында булды һәм быйыл үҙенең 255 йыллығын билдәләгән торба үткәргестәр арматураһы етештереү буйынса Рәсәйҙәге эре предприятие эше менән танышты.
Бөгөн Благовещенда заводҡа нигеҙ һалыусы һәм уны төҙөүсе Матвей Мясниковҡа һәйкәл асыу тантанаһы булды. Сарала завод хеҙмәткәрҙәре алдында сығыш яһап, Рөстәм Хәмитов былай тине:
— Благовещен беҙҙең республика тарихында мөһим роль уйнай. Халыҡ араһында «Благзавод» тип йөрөтөлгән завод Башҡортостандың төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш халыҡтары өсөн электән үк мөһим һәм файҙалы булған. Кешеләр һәр саҡ бынан металдан эшләнгән төрлө изделиелар һатып алған. Уларһыҙ һөй һалып та, хужалыҡ тотоп та булмай. Инструменттар һатып алған, минең ата-бабаларым да 100-150 йыл элек был заводҡа килеп, буш ҡул менән ҡайтып китмәгән.
Благовещен заводының үҫеше, модернизацияланыуы, киләсәккә пландар төҙөүе бик ҡыуандыра. Эш хаҡы йәһәтенән дә, заводта яңы производстволар булдырыуҙа ла йылдамлыҡ тойола.
Дөйөм алғанда, Благовещенды үҫтерергә теләр инек. Эш урындары етмәү менән бәйле мәсьәләләрҙе нисек тә хәл итеү маҡсатында беҙ бында бер нисә производство булдырырға планлаштырабыҙ. Торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү, Благовещенда яңы микрорайон төҙөү мәсьәләләре өҫтөндә уйлайбыҙ. Бер һүҙ менән әйткәндә, яҡшы пландар бар. Алға китеш мотлаҡ буласаҡ.
Моғайын республика был йәһәттән ярҙам итер, юлдар төҙөүҙә лә, һыу, электр энергияһы үткәреүҙә лә ярҙам ҡулы һуҙыр, тип уйлайым.
Бөгөн ҡалаға һәм заводҡа нигеҙ һалыусы Матвей Мясниковҡа һәйкәл асып, ҡасандыр дөрөҫ сәнәғәт сәйәсәтен алып барған, ваҡыт үтеү менән эре производстволарға әйләнгән оҫтаханалар, беренсе цехтар булдырған кешеләргә хөрмәтебеҙҙе күрһәтәбеҙ. Заводҡа 255 йыл тулыу айҡанлы һеҙҙе ҡотлайым, изгелек һәм именлек теләйем.
Матвей Мясниковҡа һәйкәл асыу тантанаһынан һуң, Рөстәм Хәмитов заводҡа юлланды, уның хеҙмәткәрҙәре менән аралашты, ҡорос ҡойоу, тимерлек-пресс, механика-йыйыу цехтарында булды. Бында уға предприятие һатып алған яңы ҡорамал мөмкинлектәрен күрһәттеләр. Заводтың генераль директоры Олег Зарипов һүҙҙәре буйынса, предприятиеның механика-йыйыу цехтарының береһендә нанотехнологиялар ҙа ҡулланыла, шуға күрә изделиелар сифатлыраҡ һәм нығыраҡ килеп сыға.
Бөгөнгө көндә предприятиела яҡынса 2400 кеше эшләй. Һуңғы биш йыл эсендә Благовещен арматура заводына һалынған инвестицияларҙың дөйөм күләме бер миллиард һум тәшкил иткән. Быйыл «Благовещен арматура заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә инвестициялар күләме йәнә 300 миллион һум тәшкил итәсәк. Етештереү ҡеүәтен арттырыу һәм яңы һатыу баҙарҙарына ҙур ассортимент менән сығыу иҫәбенә предприятиеның керем күләме йыл аҙағына өс миллиард һум тәшкил итергә тейеш.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Дүртөйлө районында ҡоҙоҡҡа ҡолап төшкән пенсионерҙы ҡотҡарғандар
Дүртөйлө районының ҡотҡарыусыларын Иҫке Солтанбәк ауылы кешеләре ярҙамға саҡырған. Йорттарҙың береһендә киҫкен хәл булған: айыҡ булмаған 72 йәшлек пенсионер үҙенең ишек алды буйлап йөрөгәндә яңыраҡ ҡына ҡаҙылған ҡоҙоҡто ҡаплап торған сеткаға ҡолаған. Ир кеше алты метр тәрәнлектә ҡалған.
Туғандары ҡотҡарыусыларҙы саҡырған. Пенсионер ҡоҙоҡ төбөндә бер-нисә сәғәт үткәргән һәм һалҡын тигеҙеп өлгөргән. Уның ҡарауы ул етди йәрәхәттәр алмаған. Зыян күреүсене «тиҙ ярҙам» алып киткән, тип хәбәр иттеләр БР Авария-ҡотҡарыу хеҙмәтендә.


text:
28 февраль
28 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 59-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 306 көн ҡала (кәбисә йылында 307).
Йөкмәткеһе
Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Финляндия — Калевала, карел-фин поэтик эпосы көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1990 — Рәсәй кинематографистары Союзы ойошторола.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1908 — Булат Имашев, күренекле актёр һәм режиссёр.
- 1951 — Гөлшат Әхмәтҡужина, шағирә.
Был көндө үлгәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1945 — Мөстәҡимов Зәйнулла Мөстәҡим улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).


text:
Ҡытай Халыҡ Республикаһы
Ҡытай, Ҡытай Халыҡ Республикаһы (ҠХР) (ҡытайса ғәҙәти 中國/中国,ябай 中华人民共和国) — Көнсығыш Азиялағы социалистик дәүләт. Халыҡ һаны буйынса (1,36 млрд-тан күберәк[4]) донъяла — беренсе, майҙаны буйынса Рәсәй менән Канаданан ҡала өсөнсө урында тора. Рәсми тел — ҡытай (путунхуа; Тайванда һәм Макаола — кантон) теле. Ил халҡының күпселеге — этник ҡытайҙар, үҙатама — хань.
Донъяла юғары бойондороҡһоҙ дәүләт (держава) булып иҫәпләнә, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Именлек советының даими ағзаһы. Ер шарында космосты яулау буйынса алдынғы илдәрҙең береһе, хәрби хеҙмәткәрҙәренең һаны буйынса донъялағы иң ҙур армияға һәм йәҙрә ҡоралына эйә. 2014 йылдың декабренән Эске тулайым продукт күләме буйынса донъяла беренсе урынға сыҡты. Ҡытай төрлө халыҡ-ара ойошмаларҙың, шул иҫәптән БМО, АТЭС, G20, Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы, ШОС һәм БРИКС-тың, ағзаһы булып тора.
1949 йылда Ҡытай Халыҡ Республикаһы ойошторолғандан алып илде Комунистар партияһы етәкләй. Ҡытай 14 ил менән сиктәш.
Йөкмәткеһе
- 1 Ил атамаһының сығышы
- 2 Тарихы
- 3 Дәүләт ҡоролошо
- 4 Физик-географик характеристика
- 5 Административ-территориаль бүленеше
- 6 Халҡы
- 7 Сит илдәр менән мөнәсәбәте
- 8 Иҫкәрмәләр
- 9 Әҙәбиәт
- 10 Һылтанмалар
Ил атамаһының сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм таралған фараз буйынса, «Ҡытай» «Ҡатай» һүҙенән алынған тип иҫәпләнә. Уның сығышы үҙ сиратында кидань (китай) исемле манжур күсмә ҡәбиләләренә барып тоташа. 907 йылда улар Төньяҡ Ҡытайҙы баҫып ала һәм унда үҙҙәренең Ляо дәүләтен ойоштора. XII—XIII быуаттарҙа уларҙың урынына башҡа күскенселәр — джурджендәр һәм монголдар килеп ултырһа ла, тәүге этноним Төньяҡ Ҡытай топонимы булып нығынып ҡала. Европа сәүҙәгәрҙәре, атап әйткәндә, Марко Поло, был исемдең «Катай» («Cathay») формаһын урта быуат Көнбайыш Европаһына алып ҡайта, һәм ул унда быға тиклем ҡулланылған латин теленән алынған «China» һүҙен ҡыҫырыҡлап сығара. Артабан был яңы исем славян телдәргә күсә һәм уларҙа «Китай» булып нығына. Көнбайышта «Катай» Ҡытайҙың шиғри исеме булараҡ ара-тирә хәҙер ҙә ҡулланыла.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай тарихы яҙма сығанаҡтарҙың төрлөлөгө менән үҙенсәлекле. Улар археологик мәғлүмәттәр менән берлектә сәйәси һәм социаль хәл-ваҡиғаларҙы бик боронғо замандарҙан алып тергеҙеү мөмкинлеген бирә. Изгеләр тип танылған дини-фәлсәфәуи һәм тарихи йөкмәткеле текстар — бигерәк тә Конфуций тәғлимәттәре яҙылғандары — үҙ сиратында ҡытай мәҙәниәтенең (цивилизацияһының) һәм ҡытай халҡын донъяға ҡарашының артабан үҫеүенә йоғонто яһаған.
Һәр кешенең ерҙәге тормошта бәхеткә, байлыҡ һәм муллыҡҡа өлгәшеүгә йүнәлтелгән юғары социаль-сәйәси әүҙемлеге Ҡытай мәҙәниәтенә Конфуций осоронан уҡ хас була. Һәр кемдең яҙмышы хоҙайҙың алдан билдәләүенә түгел, ә уның үҙ тырышлығына бәйле.
Ҡытай мәҙәниәте — донъялағы иң боронғоларҙың береһе. Ғалимдәр билдәләүенсә, уның йәше биш мең йылға тиң, ә булған яҙма сығанаҡтар бары 3500 йылдан кәм булмаған осорҙо яҡтырта. Бер-береһен алмаштырған династиялар тарафынан тағы камилләштерелгән административ идара системаһының бик борондан килеүе ҡытай дәүләте өсөн һис шикһеҙ өҫтөнлөк тыуҙырған. Шуға ла уның иҡтисады артта ҡалған күршеләре-күсмә ҡәбиләләр һәм таулы халыҡтар менән сағыштырғанда ныҡ үҫкән ауыл хужалығына нигеҙләнә. Беҙҙең эраға тиклем I быуатта конфуцианлыҡты дәүләт идеологияһы итеү һәм б.э.т. II быуатта берҙәм яҙма системаһы индереү ҡытай мәҙәниәтен тағы ла нығыта.
Сәйәси күҙлектән Ҡытай бер нисә мең йыллыҡтар барышында цикл рәүешендә ҡабатланған сәйәси берҙәмлек һәм тарҡалыу осорҙары аша үтә. Ул ғына ла түгел, ҡайһы бер осраҡта өлөшләтә йә тулыһынса сит ил дәүләте составына инә (миҫал өсөн Юань һәм Цин империялары). Ҡытай биләмәләре ситтән һөжүмдәргә даими дусар булһа ла, баҫҡынсыларҙың күбеһе иртәме-һуңмы барыбер «ҡытайлашып», ҡытай этносы эсендә юғала, ә улар дәүләттәрепнең ерҙәре ғәҙәттә Ҡытайға ҡушыла. Бөгөнгө Ҡытай дәүләте һәм йәмғиәте — быуаттар дауамында тирә яҡтағы күп һанлы Азия халыҡтарының миллионлаған вәкилдәренең күсенеп йөрөүе һәм хань ассимиляцияһына бирелеүе, мәҙәни һәм сәйәси үҙ-ара үтеп инеү һәм бер-береһенә йоғонто яһау һөҙөмтәһе. Бында шулай уҡ традицион ҡытай тарихнамәһенең башҡа халыҡтар (монголдар, манжурҙар) тарихын һанға һуҡмайынса, уларҙың үҙаллы дәүләттәрен Ҡытайҙың өлөшө итеп ҡарап, барыһын да Ҡытай хроникаль-династия тарихына индереүен иҫтә тоторға кәрәк.
- Ҡытай тарих фәнендә ҡабул ителгән ҡыҫҡаса хронологик таблица
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай Халыҡ Республикаһы — унитар республика, демократик халыҡ диктатураһының социалистик дәүләте. Илдең төп ҡануны — 1982 йылда ҡабул ителгән конституция. Дәүләт власының юғары органы — 2979 депутаттан торған бер палаталы Халыҡ вәкилдәренең бөтөн ҡытай йыйылышы (урыҫса Всекитайское собрание народных представителей — ВСНП). Ул халыҡ вәкилдәренең төбәк йыйылыштары тарафынан биш йыллыҡ срокка һайлана. Йыйылыш сессиялары йыл һайын саҡрыла. Сессиялар араһында Йыйылыш вәкәләтлектәрен уның Даими комитеты атҡара.
Һайлауҙарға бары тик Ҡытай коммунистар партияһы һәм Ҡытайҙың халыҡ сәйәси консультатив советына (урыҫса Народный политический консультативный совет Китая — НПКСК) ингән һәм «демократик» тип аталған һигеҙ сәйәси фирҡә депутаттары ғына үткәрелә. Гонкондағы КҠР-ҙың махсус администртив райондары биләмәләрендә һәм Макаола үҙҙәренең айырым закон сығарыу органдары бар.
Халыҡ вәкилдәренең бөтөн ҡытай йыйылышы депутаттарның барыһы ла — коммунистар партияһы һәм демократтар блогы вәкидәре.
Дәүләт башлығы — Ҡытай Халыҡ Республикаһы Рәйесе (Си Дзиньпин (ҡыт. 习近平). Ул ил етәкселәренең бишенсе быуын вәкиле.
Дәүләттең юғары башҡарма органы — ҠХР-ҙың Дәүләт советы (Үҙәк халыҡ хөкүмәте). Уның составы: премьер, уның урынбаҫарҙары, Дәүләт советы ағзалары, министрҙа, комитеттар рәйестәре, генераль ревтизор һәм яуаплы секретарь.
Юғары Халыҡ Суды — юғары суд инстанцияһы, ә халыҡ судтары — беренсе инстанция һәм кассация судтары булып иҫәпләнә. Юғары Халыҡ Прокуратураһы һәм уның урындағы органдары — прокурор күҙәтеүен (надзоры) тормошҡа ашыра.
Дәүләт власының урындағы органдары булып халыҡ вәкилдәре йыйылыштары, ә даими эшләүсе орган булып даими комитеттар һанала (улар волостарҙа юҡ). Урындағы халыҡ хөкүмәттәре башҡарыу-етәксе органдар булып иҫәпләнә.
Физик-географик характеристика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай Көнсығыш Азияла урынлашҡан. Көнсығыштан уны Тымыҡ океандың көнбайыш диңгеҙҙәре йыуа. Төньяҡ-көнсығышта ул Корея Халыҡ-Демократик Республикаһы һәм Рәсәй менән, төньяҡта — Монголия, төньяҡ-көнбайышта Рәсәй һәм Ҡаҙағстан, көнбайышта — Ҡырғыҙстан, Тажикстан һәм Афғанстан менән, көньяҡ-көнбайышта — Пакистан, Һиндостан, Непал һәм Бутан менән, көньяҡта — Мьянма, Лаос һәм Вьетнам менән сиктәш. Ил биләмәләре майҙаны 9,6 млн км²[5]. Был йәһәттән Ҡытай Азияла иң ҙур дәүләт булһа, Ер шарында, Рәсәй менән Канаданан ҡалып, өсөнсө урында тора. Ҡытайҙа бер дөйөм сәғәт бүлкәте билдәләнгән — UTC+8.
Ҡытайҙың диңгеҙ буйы ярҙары төньяҡта Төньяҡ Корея менән сиктән башланып, көньяҡта Вьетнамға тиклем һуҙыла һәм дөйөм оҙонлоғо 14 500 киомет тәшкил итә. Ил биләмәләрен Көнсығыш Ҡытай диңгеҙе, Корея ҡултығы, Һары диңгеҙ Һәм Көньяҡ Ҡытай диңгеҙе һыуҙары йыуа. Тайвань утрауы материктан Тайвань боғаҙы менән айырылған.
Рельефы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытайҙың ер өҫтө төҙөлөшө бик төрлө: бында бейек тауҙар ҙа, яҫы таулыҡ һәм уйпаттар ҙа, сүллек һәм киң тигеҙлектәр ҙә бар. Рельеф буйынса ил биләмәләре өс эре төбәккә бүленеп тикшерелә:
- Тибет ҡалҡыулығы диңгеҙ кимәленән 2000 метр бейеклектә Ҡытайҙың көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан;
- 200—2000 метрлы тауҙар һәм юғарғы тигеҙлектәр бүлкәте илдең төньяғында ята;
- төньяҡ-көнсығыш, көнсығыш һәм көньяҡтағы 200 метрҙан артмаған түбәнге тигеҙлектәр һәм тәпәш тауҙарҙа Ҡытай халҡының күп өлөшө йәшәй.
Төньяҡта Пекиндан башлап көньяҡтағы Шанхайға тиклем йәйелеп ятҡан Бөйөк Ҡытай тигеҙлеге, Хуанхэ йылғаһы һәм Янцзы дельтаһы диңгеҙ буйҙарында бергә ҡушыла. Ынйы йылғаһы (һәм уның төп ҡушылдығы Сидзяндең) бассейны Ҡытайҙың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан һәм Янцзы йылғаһы бассейнынан Нанлинг тауҙары һәм Уйишан тау һырттары менән айырылған. (һуңғылар ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫының Ҡытай буйынса исемлегенә индерелгән).
Көнбайыштан көнсығышҡа Ҡытайҙың ер йөҙө өс киртләс балыҡҡа килтерә. Уларҙың тәүгеһе диңгеҙ кимәленән 4000 метрҙан бейегерәк тауҙары булған Тибет ҡалҡыулығы. Бейеклектәре 1500 ҙән 3000 метрғаса булған Сычуань һәм Үҙәк Ҡытай тауҙары икенсе киртләсте хасил итә. Бында үҫемлектәр донъяһы ҡырҡа үҙгәрә: сағыштырмаса ҙур булмаған арауыҡта тәбиғәт зоналарынан бейек тауҙарҙағы һыуыҡ сүллектәрҙән башлап субтропик урманды осратырға мөмкин. Киртләстәрҙең өсөнсөһөнә диңгеҙ кимәленән 1500 метрҙан түбәнерәк ятҡан уңдырышлы тигеҙлектәр инә.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай климаты үҙенең төрлөлөгө менән айырыла: көньяҡ-көнсығышта ул субтропик булһа, илдең төньяҡ-көнбайышына ҡырҡа континенталь, сүллектәрҙәң ҡоро климаты хас. Көньяҡтағы яр буйҙарында һауа торошона океан һәм ҡоро ерҙең дымды төрлөсә тартыуы арҡаһында барлыҡҡа килгән муссондар — йәйен диңгеҙҙән, ҡышын ҡоро ерҙән иҫкән елдәр тәьҫир тә. Нәтижәлә һауа һәм елдәр йәй көндәре үтә дымлы, ҡыштарын, киреһенсә, шаҡтай ҡоро була. Нәҡ ошо муссондарҙың килеп-китеүе юғары дәрәжәлә яуым-төшөм миҡдарын һәм уның ил буйынса бүленешен билдәләй ҙә инде. Ҡытай биләмәләренең күп өлөшө уртаса климат өлкәләренә тура килһә лә, географик киңлек, оҙонлоҡ һәм бейеклек буйынса ҙур айырымлыҡтар температура һәм һауа торошононоң төрлөлөгөн тыуҙыра.
Илдең 2/3-нән күберәк өлөшөн тау һырттары, яҫы таулыҡ һәм уйпаттар, сүллек һәм ярым сүллектәр алып тора. Халыҡтың яҡынса 90 % Ҡытайҙың ни бары 10 % майҙанын биләгән диңгеҙ буйы райондарында һәм Янцзы, Хуанхэ (Һары йылға — Жёлтая река) һәм Перл кеүек ҙур йылға үҙәндәрендә йәшәй. Ауыл хужалығы ерҙәрен оҙаҡ һәм көсөргәнешле эшкәртеү һөҙөтәһендә һәм тирә яҡ мөхитте сәнәғәт тармағы бысратыуы нәтижәһендә был биләмәләрҙең экологик хәле үтә ауыр.
Ҡытайҙың иң төньяҡ провинцияһы Хэйлунцзян Рәсәйҙең Владивосток һәм Хабаровск ҡалаларыныҡына оҡшаш уртаса климатта булһа, көньяҡтағы Хайнань утрауы — Тропик климат зонаһында ята. Был ике төбәктең һауа температураһы араһындағы айырма ҡыштары бик ҙур булһа ла, йәйен аҙая төшә. Мәҫәлән, Хэйлунцзяндың төньяғында ҡышҡы һыуыҡ −38 °C етеүе мөмкин. Ғинуарҙың уртаса температураһы −16 °C тирәһе булһа, июлдеке +20 °C. Гуандун провинцияһының көньяғында уртаса температура ғинуарҙа 10 °C, июлдә 28 °C.
Яуым-төшөм миҡдарындағы айырма температураға ҡарағанда ла күберәк: Циньлин тауҙарының көньяҡ биттәрендә яуған ямғырҙарҙың күбе йәйге муссонға тура килә. Төньяҡҡа һәм көнбайышҡа табан яуым-төшөм аҙая. Илдең төньяҡ-көнбайыш райондары — иң ҡоро һанала, нәҡ бында урынлашҡан Такла-Макан, Гоби һәм Ордос) сүллектәрендә ямғыр бөтөнләй юҡ дәрәжәлә.
Ҡытайҙың көньяҡ һәм көнсығыш төбәктәре йылыына биш тапҡыр тиерлек емергес диңгеҙ ҡойоно (тайфундан), шулай уҡ һыу баҫыуҙан, муссондан, цунами һәм ҡоролоҡтан ҡаза күрә. Илдең төньяҡ райондарына һәр яҙ һары туҙан дауылдары ябырыла — улар төньяҡ сүлдәрҙә барлыҡҡа килеп, елдәр менән Корея һәм Япония тарафтарына йүнәлә.
Административ-территориаль бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай 22 провинцияға бүленгән, Тайвань 23-сө итеп иҫәптә йөрөтөлә. Шулай уҡ аҙ һанлы милләттәр йәшәгән биш автономиялы район һәм үҙәк бойһоноуындағы һәм үҙ биләмәләренә эйә дүрт ҡала бар.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытайҙа үҙ мәҙәниәте, йолаһы, кейемдәре, күп осраҡта айырым теле булған бер нисә тиҫтә милләт халҡы йәшәй, шуларҙың 56-һы рәсми танылыу алған. Шулай ҙа уларҙың барыһы бергә илдә йәшәүселәрҙең ни бары 7 процентҡа яҡынын ғына тәшкил итә. Төп халыҡ — үҙҙәрен хань тип атаусы ҡытайҙар. 2000 йылдың ноябрендә үткәрелгән иҫәп алыу буйынса улар абсолют күпселек йәғни 1 137 386 112 кеше. 2010 йылғы VI иҫәп алыу буйынса, континентта йәшәүселәрҙең һаны 1 млрд 339 млн 724 мең 852 кеше. Был шарттарҙа Ҡытай Коммунистар партияһы ғаиләне планлаштырыу буйынса ҡатғи сәйәсәт алып бара. Был бигерәк тә эшсе ҡулдар талап ителгән ауыл ерендә ҙур ризаһыҙлыҡ тыуҙыра.
Ирҙәрҙең ҡатын-ҡыҙҙар менән нисбәте — 106,74:100 (сағыштырыу өсөн донъя буйынса 101,44:100). Дөйөм алғанда, ҡатын-ҡыҙҙарҙың уртаса ғүмер оҙонлоғо ирҙәргә ҡарағанда күберәк, бөтә илдә ул 71 йәшкә тиң.
Ҡалала йәшәүселәр тәүге тапҡыр 2011 йылда бар халыҡтың 51,27 процентын тәшкил итте.
Сит илдәр менән мөнәсәбәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй һәм уның төбәктәре менән бәйләнештәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан Республикаһы менән хеҙмәттәшлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуңғы йылдарҙағы мәғлүмәттәр раҫлауынса, Ҡытай Халыҡ Республикаһы Башҡортостандың сауҙа партнерҙары араһында бишенсе урынды алып тора. Мәҫәлән, 2014 йылда республиканың Ҡытай менән тышҡы сауҙа әйләнеше 685,1 миллион доллар тәшкил иткән, ошо сумманың 79 проценты (541,5 миллион доллар) экспорт тауарҙарына тура килә. Башҡортостандан Ҡытайға турбореактив двигателдәр, нефть һәм нефть продукцияһы, химия сәнәғәте продукцияһы, вертолеттар, көкөрт, бал һәм башҡа тауарҙар оҙатыла. Ә Ҡытайҙан насостар, электр ҡорамалдары, пластмасса әйберҙәр, торбалар, консерваланған йәшелсә һәм еләк-емеш, аяҡ кейемдәре һәм башҡа продукция килтерелә. Башҡортостан Хөкүмәте менән Хэйлунцзян, Ляонин һәм Цзянси провинциялары хөкүмәттәре араһында хеҙмәттәшлек тураһында бер нисә килешеү төҙөлгән.
2015 йылдың 28 ноябрендә Өфө ҡалаһы һәм Хэйлунцзян провинцияһының ҙурлығы һәм бар яҡтан әһәмиәт-мөһимлеге менән икенсе ҡалаһы булған Цицикар араһында туғанлыҡ бәйләнештәре урынлаштырылды.[11]
- 2015 йылдың 28 ноябрендә Өфө һәм Хэйлунцзян провинцияһының Цицикар ҡалаһы араһында туғанлашыу хаҡында Меморандумға ҡул ҡуйылды.[11]
- «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, 2015 йылдың 30 ноябрендә Ҡытайҙың Рәсәйҙәге илселегендә Башҡортостан менән таныштырыу сараһы уҙҙы[12]. Унда ҡатнашҡан эшлекле даирә вәкилдәренә һәм рәсми кешеләргә республиканың сәнәғәт һәм туристик мөмкинлектәре хаҡында киң мәғлүмәт бирелде. Сарала билдәләнеүенсә, алдағы осорҙа 10-дан ашыу проектты тормошҡа ашырыу, шул иҫәптән Башҡортостанда металлургия заводы, ауыл хужалығы сеймалын эшкәртеү, аҙыҡ-түлек етештереү, төҙөлөш материалдары предприятиеларын төҙөү ҡаралған. Бынан тыш, Ҡытай эшҡыуарҙары мәҙәни үҙәктәр, сауҙа йорттары һалырға тәҡдим итә. Ошо проекттарҙың күбеһе 2016 йылда ғәмәлгә ашырыла башлаясаҡ.
- 2015 йылдың 10-11 ноябрендә Башҡортостанда Ҡытайҙың Ляонин провинцияһының рәсми делегацияһы эш сәфәре менән булды[13].
- 2015 йылдың 5-6 ноябрендә Өфөлә Башҡортостанда Ҡытайҙың Цзянси провинцияһы иҡтисады һәм мәҙәниәте көндәре үткәрелде[14]. Уның барышында Башҡортостан Хөкүмәте менән Ҡытай Халыҡ Республикаһы Цзянси провинцияһының Халыҡ хөкүмәте араһында хеҙмәттәшлекте киңәйтеү тураһында килешеүгә[15] һәм республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты менән Цзянси провинцияһының Туристик үҫеш комиссияһы араһында туризм өлкәһендә үҙ-ара хеҙмәттәшлек итеү хаҡында меморандумға ҡул ҡуйылды[16]. Провинция губернаторы Лу Синьше етәкселегендәге рәсми делегация вәкилдәре Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булды[17], ә ике яҡтың эшҡыуарҙары үҙ-ара файҙалы булған төрлө һөйләшеүҙәр үткәрҙе[18]. Цзянси иҡтисады һәм мәҙәниәте көндәре барышында шулай уҡ баш ҡалала төҙөләсәк «Өфө—Янцзы» халыҡ-ара эш үҙәгенең нигеҙ ташы һалынды[19].
- 2015 йылдың 21 сентябрендәге Ҡытай Халыҡ Республикаһына эш сәфәре барышында Башҡортостандың рәсми делегацияһы Ляонин провинцияһында республика менән таныштырыу үткәрҙе. Был сарала машиналар эшләү, нефть сығарыу һәм уны эшкәртеү, ауыл хужалығы һәм төҙөлөш тармаҡтарында мәшғүл булған эре компаниялар вәкилдәре ҡатнашты. Башҡортостан һәм Ляонин хөкүмәттәре ике яҡтың эшлекле даирәләрен үҙ-ара хеҙмәттәшлек мөмкинселектәрен өйрәненеүҙә һәм тәғәйен сараларҙы тормошҡа ашырыуҙа киләсәктә әүҙемерәк булырға саҡырҙы. Был эшмәкәрлеккә булышлыҡ итеү йөҙөнән ике төбәк хөкүмәттәре ҡарауы аҫтында урыҫ һәм ҡытай телдәрендә инвестиция мәсәләләренә ҡағылған уртаҡ сайт булдырыу планлаштырыла. Ул тауар әйләнеше һәм капитал һалымдар күләмен арттырыу буйынса көнүҙәк тәҡдимдәрҙе туплаясаҡ үҙ-ара файҙалы мәғлүмәттәр майҙансығы буласаҡ тип күҙаллана[20].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Си Дзиньпин занял высший государственный пост в Китае, возглавив "пятое поколение" руководителей (урыҫ.)
- ↑ ҠХР хөкүмәтен Ли Кецән етәкләй (урыҫ.)
- ↑ Шулай уҡ Гонконгта гонконг доллары һәм Макаола патака.
- ↑ The World Factbook. www.cia.gov. 10 ноябрь 2015 тикшерелгән.
- ↑ Сайт ЦРУ. The world factbook
- ↑ City Population — Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World
- ↑ Provinces of China, Statoids.com
- ↑ Official National Statistics Taiwan estimate
- ↑ Гонконг
- ↑ Estimates of population
- ↑ 11,0 11,1 Өфө менән Цицикар туғандаш ҡалалар тип иғлан ителде — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 1 декабрь
- ↑ Ҡытайҙың Рәсәйҙәге илселегендә Башҡортостан менән таныштырыу сараһы уҙҙы — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 30 ноябрь
- ↑ Өфөгә Ҡытайҙың Ляонин провинцияһы делегацияһы килде — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 10 ноябрь
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 3 ноябрь (урыҫ.)
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 5 ноябрь (урыҫ.)
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 5 ноябрь
- ↑ Цзянси провинцияһы вәкилдәре Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булды — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 6 ноябрь
- ↑ Башкирские и китайские предприниматели провели деловые встречи — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 5 ноябрь (урыҫ.)
- ↑ «Өфө—Янцзы» халыҡ-ара эшлекле үҙәгенә нигеҙ ташы һалынды — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 6 ноябрь
- ↑ Башкортостан и китайская провинция Ляонин создадут единый инвестиционный сайт — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 21 сентябрь
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Барлукова О. Д. Китайская интеллигенция в условиях модернизации общества (последняя четверть ХХ века): монография / ФГОУ ВПО «Бурятская ГСХА им. В. Р. Филиппова». — Улан-Удэ: Изд-во БГСХА, 2008. — 115 с. (урыҫ.)
- Барлукова О. Д. Китайская интеллигенция в условиях модернизации общества // Вестник БГУ. — Улан-Удэ: Издательство БГУ, 2012. — Вып. 6а. — С. 144—147. (урыҫ.)
- Барлукова О. Д. Образование и интеллигенция в Китае: социально-философский анализ: монография / М-во сельского хоз-ва Российской Федерации? ФГБОУ ВПО «Бурятская гос. сельско-хозяйственная акад. им. В. Р. Филиппова». — Улан-Удэ: Изд-во БГСХА, 2013. — 103 с. — ISBN 978-5-8200-0305-9. (урыҫ.)
- Барлукова О. Д. Условия и факторы трансформации интеллигенции в период модернизации китайского общества (последняя четверть XX в.) // Вестник Томского государственного университета. — Томск: ТГУ, 2014. — № 382. — С. 51-60. (урыҫ.)
- Чжан Би Юй. Тенденции развития туристического комплекса Китая. — Москва, 2015. — 200 с. (урыҫ.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Викисклад: Атлас: Ҡытай Халыҡ Республикаһы
- Посольство КНР в РФ
- Посольство России в Китае
- Жэньминь Жибао онлайн
- Агентство Синьхуа
- Международное радио Китая
- Китайский информационный Интернет-центр
- Каталог сайтов о Китае


text:
Фото:
«Интернет-Нефтекама» сайттар конкурсы старт алды
Фото:
Нефтекамала ҡаланың иң яҡшы селтәр ресурстарына ярҙам итеү һәм уларҙы популярлаштырыуға йүнәлтелгән «Интернет-Нефтекама» конкурсы старт алды. Уны ойоштороусылар халыҡ, дәүләт, йәмәғәт ойошмаларының һәм бизнес-берләшмәләрҙең иғтибарын Интернет мөмкинлектәренә, халыҡ хужалығы, мәғариф һәм бизнестың төрлө тармағына заман технологияларын әүҙем индереүгә йүнәлтергә иҫәп тота.
Ҡала халҡы өсөн көнүҙәк мәғлүмәткә эйә — белем биреү, күңел асыу төрөндәге, эш, спорт менән бәйле, тарихи, мәҙәни, фәнни материалдар урынлаштырылған Нефтекама сайттары конкурста ҡатнашыуға саҡырыла. Ойошма коллективтары ла, айырым кешеләр ҙә ҡатнаша ала.
Конкурс Белешмә-мәғлүмәт сайты, Киң мәғлүмәт саралары сайттары, Мәғариф, фән һәм мәҙәниәт, Ғилми ойошмалар сайты, Персональ биттәр, Интернет-көндәлек, Спорт, сәләмәтлек, күңел асыу, ял кеүек һәм башҡа номинацияларҙа үткәрелә.
Һәр номинация еңеүсеһе тауыш биреү һәм конкурс комиссияһы ағзалары ҡуйған баһаларҙы ҡушыу юлы менән билдәләнәсәк.


text:
Лилиә Ғүмәрова: «Бюджет аҡсаларын сифатлы тотоноу — заман талабы»
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, Башҡортостандан сенатор Лилиә Ғүмәрова «Сочи-2015» Халыҡ-ара инвестиция форумы эшендә ҡатнашты. Сара 1 октябрҙән 5-нә тиклем уҙҙы.
Лилиә Ғүмәрова түңәрәк өҫтәлдәрҙә ҡатнашты, унда финанс секторы, федераль башҡарма власть органдары, шулай уҡ Рәсәй эшҡыуарлығы һәм эксперттар берләшмәһе вәкилдәре иҡтисади үҫеш, Рәсәй төбәктәренең аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеген һәм социаль тотороҡлоғон тәьмин итеү мәсьәләләрен тикшерҙе.
«Форумда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам, социаль гарантиялар, инвестиция әүҙемлеге, файҙалы импортты алмаштырыу мәсьәләләре күтәрелде», — тип һөйләне сенатор.
Бөгөн көсөргәнешле бюджет шарттарында сығымдарҙы арттырыу түгел, ә бюджет аҡсаларын сифатлы итеп тотоноу хаҡында уйларға кәрәк. Был —заман талабы.
Сарала 9300 кеше, шул иҫәптән 40 илдән 210 сит ил ҡунағы, 1200 журналист ҡатнашты. Форумға Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев, Рәсәй Хөкүмәте рәйесе урынбаҫарҙары Игорь Шувалов, Ольга Голодец, Аркадий Дворкович, федераль министрҙар, төбәк етәкселәре һәм Рәсәй эшҡыуарлығы вәкилдәре килде.


text:
Ҡурай уйнар, думбыра сыңлар заман11-01-2017, 02:51 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
Тарихҡа күҙ һалайыҡ, башҡорт халҡында уйын ҡоралдары бихисап. Шулай ҙа иң билдәлеләре ҡурай, думбыра, ҡумыҙ, ҡыл-ҡумыҙ һанала. Мәшһүр эпостарыбыҙ “Урал батыр”, “Аҡбуҙат”, “Ҡуңыр буға”, “Заятүләк менән Һыуһылыу” аша килеп еткән беҙгә улар һәм һуңынан ғалимдарҙың юлъяҙмаларында ла сағылыш табалар.
Халыҡ музыка ҡоралдарын өйрәнеү тамырҙары менән тарихҡа барып тоташһа ла, профессионaль кимәлдә уҡытыу, тергеҙеү, белемле ҡурaйсылaр, музыканттар әҙерләү – барыһы ла Өфө сәнғәт училищеһында ҡурай класы асылыуға бәйләнгән. 1971 йылда, aуырлыҡтaрғa ҡaрaмaй, Өфө сәнғәт училищеһының ул ваҡыттағы директоры Камил Вәлиев ярҙамында, билдәле ҡурайсы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, БАССР-ҙың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ғата Сөләймәновтың тырышлығы менән, тынлы уйын ҡорaлдaры бүлегендә ҡурaй клaсы aсылa һәм тәүге уҡыусылaр ҡaбул ителә.
Милләттең ҡурай уйнау традицияларын һаҡлап алып ҡалыу, профессиональ кимәлдә өйрәнеү өсөн Ғата Сөләймәнов күп көс һала ла инде. Ул тәүге булып ҡурайҙа уйнарға өйрәтеүсе китап авторы булараҡ та билдәле. Ә инде утыҙҙaн ашыу уҡыусыны уҡытып сығaрып, улaр aрaһынaн үҙенең эшен дaуaм итерлек уҡытыусылaр әҙерләп ҡалдырыуы менән бигерәк тә ихтирaмғa лaйыҡ. Улар араһында Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Азат Айытҡолов, Башҡортостандың халыҡ артисы Ришат Рәхимов, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре, профессор Айрат Ҡобағошов, Башҡортостандың мәҙәниәт хеҙмәткәре Йәмил Иҫәнғәлин, Нурғәле Кейекбирҙин да бар.
Шулай уҡ хөрмәтле педагог Ришaт Рәшит улы Рәхимов тураһында ла айырым әйтеп үтеү урынлы булыр был осраҡта, сөнки остaзының эшен дaуaм итеп кенә ҡaлмaй ул, уны тaғы лa үҫтереп, 1992 йылда бaшҡорт хaлыҡ уйын ҡорaлдaры бүлеген aсыуға өлгәшә. Думбырa, ҡыл-ҡумыҙ, бaян клaстaры булдырыу, уҡытыусылaр тaбыу – былaр Ришaт Рәшит улы һaлғaн тырышлыҡ, хөрмәткә лaйыҡ хеҙмәт һөҙөмтәһе. Ул етәкләгән коллектив: ҡурай класы уҡытыусыһы Таһир Дидар улы Хәмитов, думбырасы Сабир Сабит улы Әбхәлимов, Башҡортостанда беренсе башҡорт халыҡ уйын ҡоралдары оркестры етәксеһе Дамир Абдулла улы Әүбәкиров, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, баянсы Фирдүс Хәнәфи улы Шәрәфуллин һәм башҡалар – бүлектең үҫеше өсөн күп көс һалған уҡытыусыларыбыҙ.
Бөгөн бaшҡорт хaлыҡ уйын ҡорaлдaры бүлеге зaмaн тaлaбы буйынсa исемен Рәсәй хaлыҡтарының милли уйын ҡоралдары бүлегенә үҙгәртеп, эшмәкәрлеген киң йәйелдерә бара. Уҡытыусылар, бүлек студенттары – Өфөлә, республикабыҙҙа уҙғарылған мәҙәни сараларҙың айырылғыһыҙ өлөшө һәм, әлбиттә, Халыҡ-ара, Рәсәй, республика конкурстары лауреаттары ла. Былар барыһы ла – Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Салауат Илгиз улы Кирәев етәкселегендәге бүлектең талантлы йәш уҡытыусыларының традицияларҙы юғалтмай тағы ла байытырға, үҫтерергә тырышып эшләү һөҙөмтәһе.
Шулай итеп, Өфө сәнғәт училищеһында ҡурай класы асылыуға – 45, Башҡорт халыҡ уйын ҡоралдары бүлегенә 25 йыл тулды. Байрам уңайынан “Сыңрау торналар иле” тип аталған программала халыҡ уйын ҡоралдары үҫешенә бәйле, билдәле ғалимдарыбыҙ, музыканттарыбыҙ менән берлектә ғилми-ғәмәли конференция, “Музыкант-башҡарыусыларҙың үҫеш кимәлен күтәреү” исемле квалификацияны камиллаштырыу курстары ҡаралған. Шулай уҡ ҡурай класына нигеҙ һалған арҙаҡлы шәхесебеҙ Ғата Зөлҡәфил улы Сөләймәновҡа асылған иҫтәлекле таҡтаташҡа сәскәләр һалыу тантанаһы ла тарихи тамырҙарыбыҙға тоғро икәнебеҙҙе дәлилләр.
Өфө сәнғәт училищеһының думбыра класы уҡытыусыһы.


text:
Фото:
Башҡортостандан ғалим Рәсәй политологтар йәмғиәте составына инде
Фото:
Башҡорт дәүләт университетының политология кафедраһы мөдире, сәйәси фәндәр докторы, юридик фәндәр кандидаты, профессор Вадим Гайдук хәҙер Рәсәй политологтар йәмғиәтендә төбәк исеменән сығыш яһаясаҡ. М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында Рәсәй политологтар йәмғиәтенең ойоштороу съезы үтте. Яңы ойошма белгестәрҙең сәйәсәт өлкәһендә үҙ-ара һөҙөмтәле хеҙмәттәшлеген тәьмин итергә тейеш.
— Ил ватан политологтарын концептуаль туплауға, уларҙың системалы фәнни-кадрҙар күсәгилешлегенә мохтаж, — тип иҫәпләй Вадим Гайдук. — Федераль Үҙәктә һәм Рәсәй төбәктәрендә барған сәйәси процестар эксперт һәм фәнни политологик баһалау һәм мониторинг талап итә.
Башҡортостан ғалимы фекеренсә, ил етәкселеге ҡурсалауында Рәсәй политологтары берләшмәһен ойоштороу уларҙың профессиональ статусын һәм политологтарға талапты күтәрәсәк.
Хәҙер дәүләт һәм йәмәғәт структуралары үҙ сәйәси имиджын “күрһәтеү” йәки сәйәсәт өлкәһендә дөрөҫ мәғлүмәт алыу өсөн ҡайҙа мөрәжәғәт итергә кәрәклеген беләсәк. Политологтарға талап артасаҡ.
Шул уҡ ваҡытта Вадим Гайдук, «яңы «заказдар» артынан ҡыуып политологтар «сәйәси уйындарға» йәлеп ителеүе ихтимал, ул саҡта дөрөҫлөк һәм ысынбарлыҡ менән бәйләнеште юғалтасаҡтар» тип борсола.
Ойоштороу съезында илдең 50-нән ашыу субъекты вәкилдәре Рәсәй политологтар йәмғиәтенең Уставын ҡабул итте. Йәмғиәттең етәксе органдары ойошторолдо, шулай уҡ төҙөлгән берләшмәнең Совет һәм Президиум ағзалары һайланды. Президиум составына М.В.Ломоносов исемендәге МДУ ректоры, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Виктор Садовничий, МГИМО ректоры, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Анатолий Торкунов, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Евгений Примаков, Рәсәй Фәндәр академияһының Ижтимағи фәндәр буйынса фәнни мәғлүмәт институты директоры, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Юрий Пивоваров, «Рәсәй тимер юлдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәте президенты, М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты политология факультетының дәүләт сәйәсәте кафедраһы мөдире Владимир Якунин, Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы Федор Бурлацкий, Санкт-Петербург дәүләт университетының политология факультеты деканы Станислав Еремеев, философия фәндәре докторы Александр Капто һәм М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының политология факультеты деканы Андрей Шутов инде.
Рәсәй политологтары берләшмәһенең беренсе съезы 2014 йылдың июненә билдәләнде. Унда ойошманың рәйесе һайланасаҡ һәм эшмәкәрлектең өҫтөнлөклө йүнәлештәре буйынса проекттар тәҡдим ителәсәк.


text:
Горбачёв Михаил Сергеевич
Михаил Сергеевич Горбачёв (2 март 1931) — совет дәүләт эшмәкәре һәм сәйәсәтсе, СССР-ҙың берҙән-бер Президенты, Советтар Союзы Коммунистар партияһының һуңғы Генераль секретары, СССР-ҙа «үҙгәртеп ҡороу» (урыҫса «перестройка») сәйәсәтен башлаусы, Тыныслыҡ буйынса Нобель премияһы лауреаты.
Йөкмәткеһе
Ҡыҫҡаса тормош юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мәскәү дәүләт университетын (1955), Ставрополь ауыл хужалығы институтын (1967) тамамлаған. 1955 йылдан комсомол, 1963 йылдан — партия эшендә.
- 1966 йылда КПСС-тың Ставрополь ҡала комитетының беренсе секретары итеп һайлана. 1968 йылдан Ставрополь край комитетының икенсе, аҙаҡтан беренсе секретары.
- 1975 йылда КПСС Үҙәк Комитеты секретары (ауыл хужалығы буйынса). 1985 йылдың апрелендә — КПСС-тың Генераль секретары итеп һайлана. 1988 йылдан бер үк ваҡытта СССР Юғары Советы Президиумы рәисе, 1989-1990 йылдарҙа — СССР Юғары Советы рәисе.
- 1990 йылдың 15 мартында СССР халыҡ депутаттарының сираттан тыш 3-сө съезында Михаил Горбачёв СССР Президенты итеп һайлана.
- 1992 йылдың ғинуарынан Халыҡ-ара ижтимағи-иҡтисади һәм политологик тикшеренеүҙәр фонды («Горбачёв-Фонд») менән етәкселек итә.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тыныслык өсөн Нобель премияһы (1990)
- ос Ленин ордены (1971, 1973, 1981)
- Октябрь революцияһы ордены (1978)
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1969)
- «Почёт Билдәһе» ордены (1966)
- Изге Андрей Первозванный ордены (2011)
- «Почёт» ордены (2001)
Ҡыҙыҡ мәғлүмәт =[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2004 йылда «Грэмми» премия алды, музыкаға әкиәт тауышлы иткес[3].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ С 19 августа по 21 августа 1991 года Горбачёв был фактически отстранён ГКЧП от исполнения обязанностей Генерального секретаря и Президента СССР; и. о. Генсека ЦК КПСС был объявлен заместитель Генсека В. А. Ивашко, и. о. Президента СССР — вице-президент Г. И. Янаев.
- ↑ Горбачев остается атеистом, хотя и крещен в православии при рождении // Интерфакс-Религия
- ↑ Михаилу Сергеевичу Горбачеву вручили премию «Грэмми»
- 2 март көнө тыуғандар
- 1931 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Төньяҡ-Кавказ крайында тыуғандар
- Алфавит буйынса Нобель премияһы лауреаттары
- Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй Федерацияһы) кавалерҙары
- Почёт ордены кавалерҙары
- Ленин ордены кавалерҙары
- Октябрь Революцияһы ордены кавалерҙары
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
- «Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары
- «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
- «За укрепление боевого содружества» миҙалы менән наградланыусылар
- Аҡ арыҫлан Ҙур Тәре ордены кавалерҙары
- Азатлыҡ Президент миҙалы менән наградланыусылар
- Сәнғәт һәм әҙәбиәт француз ордены командорҙары
- Изге Агата орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары
- Азатлыҡ орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары (Португалия)
- Христофор Колумб ордены кавалерҙары
- Алфавит буйынса сәйәсмәндәр
- Нобель тыныслыҡ премияһы лауреаттары
- Мәскәү дәүләт университетын тамамлаусылар
- Үҙгәртеп ҡороу


text:
Фидус Ямалетдинов «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән наградланды
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов Указы менән республика Президенты Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары Фидус Ямалетдинов «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән наградланды. Был юғары наградаға Фидус Әғләм улы дәүләт власы органдарында күп йыллыҡ уңышлы хеҙмәте, республикала социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүгә ҙур өлөш индергәне өсөн лайыҡ булды.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Фидус Ямалетдинов төрлө йылдарҙа Өфө ҡалаһының Ленин районы халыҡ депутаттары Советы башҡарма комитеты рәйесе, Өфө хакимиәте башлығы, Өфө ҡала Советы рәйесе, республиканың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры вазифаларын башҡарҙы, күп йылдар БР Хөкүмәте вице-премьеры вазифаһында төбәктең социаль өлкәһенә контроллек итте.
Яңы йылдан һуң – 4 ғинуарҙа Фидус Әғләм улы үҙенең юбилейын билдәләй.


text:
Бөгөн – Халыҡ-ара Нәүрүз көнө
Бөгөн Халыҡ-ара Нәүрүз көнө билдәләнә. Интернационал кимәлдә был байрам 2010 йылдан алып билдәләнә. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы календарына яңы датаны индереү тәҡдиме менән бер нисә дәүләт: Әзербайжан, Албания, Афғанстан, Македония, Һиндостан, Иран, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Тажикстан, Төркмәнстан һәм Төркиә хөкүмәттәре сығыш яһай. БМО-ның Генераль ассамблеяһы был илдәрҙең инициативаһын ҡабул итә һәм халыҡ-ара байрамын – Нәүрүз көнөн 21 мартта беркетә. Байрам быуындар араһында кеүек, ғаилә эсендә лә тыныслыҡ һәм берҙәмлек идеяларын пропагандалауға, шулай уҡ дуҫлашыуға һәм дуҫлыҡҡа тәьҫир итә.
Нәүрүз – бер нисә Евразия халҡында яҙғы көн менән төндөң тигеҙлеге көнөндә билдәләнгән яңы йыл байрамы. Ул шулай уҡ яҙҙың тәүге көнөн һәм тәбиғәт уяныуын аңлата. Фарсы теленән тәржемә иткәндә Нәүрүз «яңы көндө» аңлата. Йола буйынса был байрамды иран телле һәм төрки телле халыҡтарҙың вәкилдәре билдәләй. Айырыуса байрам Урта һәм Үҙәк Азияла, Кавказда, Төркиәлә һәм Балкандарҙа хөрмәт ителә.
Нәүрүз тарихы, төрлө сығанаҡтар буйынса, Авеста дәүеренә — зороастризмдың изге китабына барып тоташа.
Боронғо йола буйынса, Нәүрүз алдынан кешеләр өйҙәрен, ихаталарын, баҡсаларын тәртипкә килтерергә, бурыстарын түләргә тейеш булған. Байрам өҫтәленә ғәҙәттә бойҙай, арпа, тары, кукуруз һәм башҡа иген культураларынан түңәрәк көлсәләр ҡуйғандар. Байрам аҙыҡ-түлегенең иң күренеклеһе сүмәләк булып тора — бойҙайҙың үҫентеләренән ашамлыҡ.
Башҡортостанда был байрамды күбеһенсә Урта Азия һәм Кавказ диаспораһы вәкилдәре билдәләй. Башҡорттар һәм татарҙар араһында Нәүрүз шулай уҡ билдәләнә, әммә ул Ураҙа байрамы йәки Ҡорбан байрамы һымаҡ ныҡ популяр түгел. Йыл һайын республиканың милли-мәҙәни берләшмәләре вәкилдәре төрлө байрам саралары уҙғара.
«Нәүрүз» республика байрамы 22 мартта Башҡорт дәүләт филармонияһында үтәсәк. Был көндө Кавказ һәм Азия халыҡтарының милли ихаталары күргәҙмәһе, шулай уҡ үҙ эшмәкәр ижади коллективтар, башҡарыусылар һәм профессионал артистар ҡатнашлығында концерт ойошторолоуы көтөлә.


text:
Чебоксарҙа дәүләт-шәхси партнерлыҡ тикшерелде
Башҡортостан вәкилдәре Чебоксарҙа үткән "Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең Көрсөккә ҡаршы саралар программаһын тормошҡа ашырыу шарттарында дәүләт-шәхси партнерлыҡ механизмдары" халыҡ-ара конференцияһында ҡатнашты. Волга буйы федераль округы субъекттары вәкилдәре менән бергә улар өҫтөнлөклө төбәк проекттарына инвестицияларҙы, Волга буйы федераль округы төбәктәренең йәмәғәт инфраструктураһын үҫтереүгә ихтыяждарҙы, дәүләт-шәхси партнерлыҡ проекттары баҙарын үҫтереү өсөн ойошҡан потенциал булдырыу, төбәк инфраструктураһын үҫтереүҙең финанс-ойоштороу моделдәрен тикшерҙеләр. Конференция эшендә Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота ҡатнашты.


text:
Башҡортостандың Йәш гвардияһы йәшерен казиноларға ҡаршы көрәш башлай
«Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» Башҡортостан төбәк бүлексәһе Башҡортостан Республикаһындағы йәшерен казиноларға ҡаршы көрәш башлай. Йәш гвардиясылар төбәк биләмәһендә уларҙың эшмәкәрлеген туҡтатыу буйынса әүҙем эш алып барырға ниәтләй.
Был маҡсатҡа ирешеү өсөн «ЙәшГвардия»ның төбәк бүлексәһе «ҡыҙыу линия» асты, уның буйынса эшләгән казинолар тураһында хәбәр итергә мөмкин.
Ҡыҙыу линияның телефоны: 266-71-87. Электрон почта: casino@mger02.ru
Бынан тыш, ufabezcasino.ru сайты асылған, унда акция хаҡында тулыраҡ мәғлүмәт менән танышырға һәм эшмәкәрлеген туҡтатмаған ҡомарлы уйын йорттары тураһында хәбәр итергә мөмкин.
Үҙ эшенең һөҙөмтәһен «Йәш Гвардия» фотоһүрәттәр һәм видео менән тулыландырылған иҫәп-хисап формаһында күрһәтәсәк, улар республиканың башҡарма власть органдарына тапшырыласаҡ.


text:
РФ Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы ауыл табиптарына 11 млрд һум аҡса бүләсәк
РФ Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы ауыл ерендә эшләргә теләк белдергән табиптарға 11 млрд һум бүлергә әҙер. Был турала ошо көндәрҙә Санкт-Петербургта үткән студент-медиктар форумында министр Татьяна Голикова әйтеп ишеттерҙе, тип хәбәр итә «Медицинский вестник» порталы.
«Земство табибы» дәүләт программаһы 1 ғинуарҙа старт алды, уға ярашлы, ауыл ерендә эшләргә теләк белдергән 35 йәшкә тиклемге һәр табип дәүләттән бер миллион һум аҡса аласаҡ.
Программа шарттары буйынса белгес ауылда кәм тигәндә биш йыл эшләргә тейеш буласаҡ.
Әйткәндәй, йыл башынан алып республикала 400-гә яҡын йәш табип «Земство табибы» программаһында ҡатнашырға ғариза биргән. Башҡортостанда 2012–2013 йылдарҙа был проектта йәмғеһе 533 белгес ҡатнаша аласаҡ. Улар федераль бюджеттан миллион һум компенсация түләүҙәре һәм республика ҡаҙнаһынан 100 мең һум күләмендә «күтәрелеп китеүгә» ярҙам аласаҡ.


text:
Карантин саралары үҙ һөҙөмтәһен бирҙе
Өфөлә грипп менән сирләү интенсивлығы кәмей башланы. Был турала мэриялағы кәңәшмәлә ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев хәбәр итте. Ҡала дауалау учреждениеларына иң күп мөрәжәғәт итеүселәр 5 ноябрҙә теркәлде – 2100 кешегә яҡын. Унан һуңғы көндәрҙә был күрһәткес 1600-1800 кешегә тиклем кәмене, ә 9 ноябргә һөҙөмтәләргә ҡарағанда сирләүселәр һаны 1500 кеше тәшкил итте.
— Ихтимал, грипп менән сирләүҙең кәмеүенә ҡаланың белем биреү учреждениеларында индерелгән карантин йоғонто яһағандыр, — тип иҫәпләй Павел Качкаев. – Нисек кенә булмаһын, беҙ граждандарыбыҙ өсөн сирләү хәүефен мөмкин тиклем кәметеү өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләйәсәкбеҙ.


text:
Әмир Ишемғолов: «Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы халыҡ өсөн абруйлы ойошма булырға тейеш»
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы власть һәм халыҡ араһында бәйләүсе звено булырға тейеш. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә ойошма ниндәй йүнәлештә эш алып барасағын билдәләне. 2015 йылдың 21 ноябрендә Бөтә донъя башҡорттарының IV съезында Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты рәйесе итеп һайланған Әмир Ишемғолов быға ышана.
— Беҙҙе аңлағандары һәм ярҙам иткәндәре өсөн республика етәкселегенә рәхмәтлебеҙ, сөнки ярҙамһыҙ эште алып барыуы ауыр. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы халыҡ өсөн абруйлы ойошма булырға тейеш. Ҡоролтай идеологик тәрбиә биреү, социаль-иҡтисади хәлде яҡшыртыу, башҡорт халҡының мәҙәниәтен һәм телен һаҡлау, үҫтереү эшендә ҙур роль уйнай. Пландарға килгәндә, әле яңы составтағы Башҡарма комитет ултырышын уҙғарырға ниәтләйбеҙ, унда ойоштороу мәсьәләләре тикшереләсәк, Башҡарма комитеттың яңы структураһы — башҡорт йәмәғәт ойошмалары менән эшләү буйынса координация советы ҡабул ителәсәк. Былтыр декабрь айында Өфөлә Әхмәтзәки Вәлидиҙең мемориаль таҡтаташына сәскә һалыу ойошторҙоҡ. Быйыл 19 февралдә күренекле дәүләт эшмәкәре Муса Мортазиндың тыуыуына 125 йыл тулыуға арналған түңәрәк өҫтәл үткәрҙек. Ошо саралар Башҡортостандың барлыҡҡа килеүенә 100 йыл тулыуҙы байрам итеүгә әҙерләнеүгә старт бирҙе. Эш «Йөҙ йыллыҡҡа йөҙ шәхес» программаһы сиктәрендә дауам итәсәк, — тип һөйләне Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты рәйесе Әмир Ишемғолов.
Үҫеп килеүсе быуынға килгәндә, федераль дәреслектәргә төрлө предметтар буйынса төбәк компонентын индерергә ниәтләйҙәр. Ошо маҡсатта белем биреү буйынса эшсе төркөм булдырыла. Был булған дәреслектәрҙе күсереп яҙыу түгел, ә уларҙы тулыландырыу. Мәҫәлән, биология йәки географияны өйрәнгәндә балалар Башҡортостандың йәнлектәр донъяһы һәм климат үҙенсәлектәре менән танышасаҡ. Шул рәүешле мәктәп эскәмйәһенән үк тыуған төйәккә һөйөү тәрбиәләргә мөмкин. Бынан тыш, Башҡортостандың Мәғариф министрлығы менән берлектә балалар өсөн байтаҡ мәҙәни программалар планлаштырылған. Шулай уҡ дизайнерҙар менән йәштәр өсөн милли символика төшөрөлгән заманса кейем тегеү күҙ уңында тотола. Бында башҡорт биҙәктәре хаҡында ғына түгел, республикабыҙҙа йәшәүсе барлыҡ халыҡтарҙың атрибуттары тураһында һүҙ бара.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты рәйесе Әмир Ишемғолов менән әңгәмәне бында уҡырға мөмкин.


text:
Фото:
Өфөлә беренсе йәштәр ҡоролтайы үтәсәк
Фото:
III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы сиктәрендә 10 — 11 июндә Өфөлә Беренсе башҡорт йәштәре ҡоролтайы үтәсәк.
Уны БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы менән “Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы)” халыҡ-ара йәмәғәт берекмәләре ойошмаһы Башҡарма комитетының Йәштәр советы ойоштора.
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан билдәләүҙәренсә, баш ҡалаға республиканың бар район һәм ҡалаларынан, Рәсәй төбәктәренән һәм сит илдәрҙән 700-ҙән ашыу делегат йыйыласаҡ. Йәштәр съезына бай программа әҙерләнә. 10 июндә ҡала буйынса күргәҙмә экскурсия, Салауат Юлаев һәйкәленә сәскәләр һалыу тантанаһы ойоштороласаҡ һәм башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары ҡатнашлығында «Башҡорт халҡына хат» концерты үтәсәк. Киләһе көндә, 11 июндә, Конгресс-холда Беренсе башҡорт йәштәре ҡоролтайының пленар ултырышы үткәрелә, унда милли мәғариф һәм тәрбиә, демография һәм башҡа мәсьәләләр ҡараласаҡ.
Форум эше һөҙөмтәләре буйынса Йәштәр советының яңы составы һайланасаҡ, унда 40-тан ашыу кеше инәсәк. Делегаттар шулай уҡ резолюция һәм башҡорт йәштәренә мөрәжәғәт ҡабул итәсәк.
Ойоштороусылар был сараның йәштәргә берләшергә, тупланған тәжрибәләре менән уртаҡлашырға, шулай уҡ Рәсәй үҫешенең көнүҙәк мәсьәләләрен хәл итеүгә ҡушылырға ярҙам итер, тип өмөтләнә.


text:
Рәсәй банкы төп ставканы 11,5 процентҡа тиклем кәметте
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Рәсәй банкы төп ставканы 12,5-тән 11,5 процентҡа тиклем кәметеүе хаҡында иғлан итте. Һуңғы биш айҙа ставка дүртенсе тапҡыр кәметелә.
Директорҙар советы ултырышы йомғаҡтары буйынса 15 июндә Рәсәй банкы төп ставканы 11,5 процентҡа тиклем кәметеүе хаҡында белдерҙе. «Рәсәй банкының директорҙар советы иҡтисадтың «һыуыныу» хәүефе һаҡланғанда инфляция хәүефенең артабан төшөүен иҫәпкә алып, төп ставканы кәметергә хәл итте. Ҡулланыусылар һорауының ҡыҫҡарыуы һәм февраль-майҙа һумдың нығыныуы күҙәтелгән шарттарҙа ҡулланыусылар хаҡтарының үҫеше кәмеүе дауам итте», — тиелә Рәсәй банкының белдереүендә.
Үҙәк банктың мәғлүмәттәре буйынса, илдә инфляция 15,7 процент кимәлендә ҡала.


text:
Учалыла Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитеттың күсмә ултырышы үтә
Учалыла БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитетының күсмә ултырышы үтә.
Мәғариф һәм мәҙәниәт системаһы үҫешенә ҡағылышлы бер нисә закон проектын тикшереүҙән тыш, Комитет ағзалары «Башҡортостан Республикаһының физик культура һәм спорт өлкәһендәге ҡануниәт үҫеше перспективалары» түңәрәк өҫтәлендә лә ҡатнаша.
Түңәрәк өҫтәлдә республикала физик культура һәм спорттың торошо, шул иҫәптән Рәсәй Федерацияһы субъекттарының һәм сит илдәрҙең ыңғай тәжрибәләре һөҙөмтәләренә нигеҙләнеп, был өлкәләге ҡануниәт үҫеше перспективалары тикшерелә.


text:
Сибайҙа Өсөнсө быуын халыҡ университеты Урал аръяғы пенсионерҙары өсөн Асыҡ ишектәр көнө уҙғара Фото: Олег Яровиков
Сибайҙа Өсөнсө быуын халыҡ университеты Урал аръяғы пенсионерҙары өсөн Асыҡ ишектәр көнө уҙғара
Сибайҙа Өсөнсө быуын халыҡ университеты Урал аръяғы пенсионерҙары өсөн Асыҡ ишектәр көнө уҙғара Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
8 сентябрҙә «Пенсионерҙар өсөн мобиль халыҡ университеты» проекты сиктәрендә Сибай ҡалаһының Пионерҙар йортонда Асыҡ ишектәр көнө ойошторола. Был хаҡта Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы хәбәр итә. Сараны «Өсөнсө быуын халыҡ университеты» социаль үҙәге» төбәк йәмәғәт ойошмаһы тормошҡа ашыра.
Уҙған йыл аҙағында ойошма Рәсәй Президентының 2,8 миллион һумдан ашыу грантын отто. Был аҡсаға микроавтобус һатып алынған. Хәҙер Халыҡ университетында белем алған өлкән йәштәге кешеләрҙең алыҫ райондарға сығыу мөмкинлеге бар. Ҡаланан алыҫта йәшәүселәр инглиз телен, компьютер грамотаһына, эбру сәнғәтенә, башҡа һөнәрҙәргә өйрәнә ала.
«Өсөнсө быуын халыҡ университеты» социаль үҙәге Әбйәлил, Йылайыр, Ейәнсура, Баймаҡ, Хәйбулла райондарында һәм Сибай ҡалаһында йәшәгән оло быуын вәкилдәрен Асыҡ ишектәр көнөнә саҡыра. Сара иртәнге сәғәт 11-ҙә башлана. Бәйләнеш өсөн телефон: 8-917-346-65-24.


text:
Рәсәй Юристар ассоциацияһының төбәк бүлексәһе етәксеһе – Фәим Мөхәмәтшин
«Рәсәй Юристар ассоциацияһы» Дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан бүлексәһе отчет-һайлау конференцияһында уның яңы етәксеһе тәғәйенләнде. Ул – Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты начальнигы Фәим Мөхәмәтшин. Хоҡуҡ һаҡлау органдары өсөн кадрҙар әҙерләгән уҡыу йортона ул 2003 йылдың июненән етәкселек итә, уға тиклем институт начальнигы урынбаҫары булып эшләгән. Үҙ һөнәри байрамында ул тағы бер – почетлы, әммә бик яуаплы вазифа алды.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, форумда ҡатнашыусыларҙы тәбрикләп, ассоциация алдына ҡайһы бер бурыстар ҡуйҙы: бушлай юридик консультациялар ойоштороу; мәғлүмәт порталы булдырыу; Дәүләт Йыйылышына ҡарауға тәҡдим ителгән закон проекттарына йәмәғәт экспертизаһы үткәреү. Шулай уҡ Президент Башҡортостан юристарына үҙҙәренең «Йыл юрисы» профессиональ конкурсын ойошторорға, республикала йәш юристар форумын үткәрергә тәҡдим итте.


text:
2013 йыл
2013 (ике мең ун өсөнсө) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шишәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2013 йылы, 3 мең йыллыҡтың 13 йылы, XXI быуаттың 13 йылы, XXI быуаттың 2 ун йыллығының 3 йылы, 2010 йылдарҙың 4 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бөтә донъя иҡтисад форумы (Швейцария).
- Силәбе янында метеорит төшә.
- Иранда президент һайлау. Кандидат Хәсән Рухани күпселек тауыш йыя.
Вафат булған шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 5 март — Уго Чавес, Венесуэла президенты.
- 6 март — Андрей Панин, Рәсәй актёры.
- 23 март — Борис Березовский, Рәсәй эшҡыуары, сәйәсмән.
- 28 март — Нәжиб Асанбаев, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2006), РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- 18 май — Алексей Балабанов, Рәсәй режиссёры.
- 16 июнь — Марсель Ғәфуров, Башҡортостандың урыҫ телендә ижад иткән яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе. Башҡорт АССР-ының (1976) һәм РСФСР-ҙың (1982) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, әҙәби премиялар лауреаты.
- 29 июль — Салауат Низаметдинов, тыумыштан һуҡыр башҡорт композиторы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы (1988) лауреаты.
- 22 сентябрь — Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы, химия фәндәре докторы (1991), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009).
- 15 октябрь — Ғабдрахманов Абрар Хаҡ улы, композитор, Башҡортостандың халыҡ артисы (1995).
- 27 октябрь — Ризуан Хажиев, Башҡортостандың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, журналист һәм яҙыусы. Филология фәндәре кандидаты (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
- 25 ноябрь — Таһир Таһиров, Башҡортостандың дәүләт, партия һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы, журналист, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- 30 ноябрь — Пол Уокер, Америка актёры.
- 5 декабрь — Нельсон Мандела, Көньяҡ Африка Республикаһының 8-се президенты.
- 24 декабрь — Калашников Михаил Тимофеевич, совет ҡорал конструкторы.


text:
Башҡортостан Президенты ҡарамағында Эшҡыуарлыҡ буйынса координация советы ойошторолдо
Башҡортостанда БР Президенты ҡарамағында Эшҡыуарлыҡ буйынса координация советы ойошторолдо. Яңы координация органының шәхси составы менән тейешле документ рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған.
Совет эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү стратегик йүнәлештәр, административ барьерҙарҙы кәметеү, эшҡыуарлыҡ климатын яҡшыртыу буйынса тәҡдим әҙерләйәсәк. Совет республиканың бәләкәй бизнес мәнфәғәттәрен яҡлаусы йәмәғәт ойошмаларының башланғыстарын һәм проекттарын алға ебәрергә, социаль яуаплы бизнесты үҫтерергә тейеш.
Координация советы даими рәүештә, кәмендә айына ике тапҡыр асыҡ ултырыштарға йыйыласаҡ. Совет ҡарары кәңәш итеү ролен йөрөтәсәк


text:
Иран
Иран Ислам Республикаһы (фарс. جمهوری اسلامی ایران — Джомхури-́йе Эслɒми́-йе Ирɒ́н, шулай уҡ ҡулланыла Ира́н (фарс. ایران [ʔiˈɾɒn]) йәки Пе́рсия) — Азияның көньяҡ-көнбайышындағы дәүләт. Баш ҡалаһы — Тегеран.
Көнбайышта Ираҡ, төньяҡ-көнбайышта Әзербайжан[1], Әрмәнстан[1], Төркиә менән сикләшә[1] һәм шулай уҡ БМО Именлек Советының 1993 йылғы ҡарарына ярашлы, әрмән көстәре тарафынан яулап алынған[2][3][4][5] биләмә танылмаған Таулы-Ҡарабах Республикаһы[6] хәүефһеҙлек һыҙаты, төньяҡтан — Төрөкмәнстан[1], көнсығыштан — Афғанстан[1] һәм Пакистан сиктәш[1].
Төньяҡтан Каспий диңгеҙе, көньяҡтан Һинд океанының Фарсы ҡултығы һәм Ғосман ҡултығы.
Яҙмаларға ҡарағанда Иран тарихы биш мең йылды эсенә ала. Беренсе дәүләт булараҡ беҙҙең эраға тиклем 5 меңенсе йылда, Хузестанда Элам дәүләте төҙөлгән. Ә беҙҙең эраға тиклемге 3 меңенсе йылда инде Дарий I Ахеменид дәүере Фарсы империяһы булған. Ул Грек иленән алып Һинд йылғаһынаса киңәйгән. Ул ваҡытта ил зороастризм динендә булған. XVI быуатта ислам ҡабул ителгән.
1979 йыл Иранда Ислам революцияһы булып уҙа. Етәксеһе булып аятулла Хомейни торған. Ошо ваҡытта монархия ҡолатыла һәм Ислам Республикаһы төҙөлә.
Иран иҡтисады ЭТП күләме буйынса Көнбайыш Азияла һәм Ислам донъяһында Төркиәнән ҡала икенсе урында килә[7] һәм регионда технология яғынан иң үҫешкән илдәр иҫәбендә. Иран Евразияла стратегик мөһим төбәк, ул нефть, тәбиғи газ запастарының ятҡылыҡтарына бай.
В 2012 йылдан (ошо йылдың 3 авгусынан сәркәтиб-ил булараҡ) Иран Берләшмәүселәр хәрәкәте лидеры, БМО-нан ҡала халыҡ-ара икенсе хәрәкәт булып тора.[8]
Йөкмәткеһе
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ирандың әлеге исеме (фарс. ايراﻥ) пехл. Erān һүҙе аша авест. Airyāna килеп сыҡҡан, һәм үҙ атама һүҙ борноғо һинд иран халҡы — «arya» булып киткән. Йәғни арийҙар иле.[9]
Беҙҙең эраға тиклем (550—327 йылдар) Әһәмәниҙәр осоронда «Aryānam Dahyunam» төшөнсәһе үҙгәреп бор.-фарсы «Aryānam Xšaθram» — «Арийҙар дәүләте» исеменә алмаштырылған. Тәүҙәрәк, беҙҙең эраға тиклемге 250 йылдарҙа һәм беҙҙең эраның 224 йылдарында Аршакиҙар иле тип йөрөтөлгән. Фрай Ричард билдәләүенсә: парфяндар экспансияһынан Aria термины (грек сығанаҡтарынан Ariane) таралып, ҙур арияға әйләнеп, арийҙар батшалығы эквивалент исемен ала һәм йәйерәп ятҡан Сәсәниҙәр үҙҙәренең илен шулай атай.[10] Страбон Ариана (Άpιavή) атамаһы аҫтында фарсы батшалығының көнсығыш провинцияларын: Гедрозия, Дрангиана, Арахозия, Паропамиз, Ария (йәғни Areia, боронғо фарсы телендә Haraiva, хәҙерге Герат), Парфия и Карманияны күҙ уңында тотҡан.[11]
Беҙҙең эраның 224—651 йылдарында ил Сәсәниҙәр иле тип йөрөтөлгән — пехл. Erānšahr () был исем авест. «Airyānam Xšaθram» һүҙбәйләнешенән килеп сыҡҡан, һәм «ариҙар батшалығы» тип йөрөтөлгән. Авест «ai» дифтонгһы фарсы телендә үҙгәреп киткән «е» тип[12]. Сәсәниҙәрҙең рәсми титулы Эран һәм Анеран батшаларының батшаһы булған.[11].
Иранлыларҙың үҙ атамаһы — ирани. Бер нигә ҡарамай борон-борондан Иран тип йөрөткәндәр. Башҡа илдәрҙә «Персия» тип иҫкесә атап йөрөтөлгән. 1935 йылда шаһ Реза барыһына ла Иран тип йөрөтөргә талап иткән.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иран дәүләтселеге тарихы донъяла иң боронғоларҙан иҫәпләнә. Быуаттар буйына ил Көнсығышта мөһим роль тота. Дарий 1-се ваҡытында Фарсы империяһы Грециянан алып, Һинд океанынаса йәйрәп ятҡан. Урта быуаттарҙа ла(XVII быуат һәм XVIII быуат) Иран бик көслө ил һаналған.XIX быуат аҙағында ил ярым колониаль илгә әйләнгән. 1935 йылдан исемен үҙгәртеп — Иран булып киткән. 1979 йылғы Ислам революцияһынан һуң, Ислам республикаһы исемен алған.
Боронғо Иран[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иран биләмәһендә тәүге халыҡтарҙың килеп ултырыуы бик боронға барып тоташа. Иран халыҡтары был ерҙәрҙә тәү халыҡтар булараҡ, беҙҙең эраға тиклемге I быуатта уҡ билдәле. (Фарсы, мидия, бактриялылар, парфяндар) ҡәбиләләренең бер өлөшө көнбайышта тау типһәненә килеп урынлашҡан, ә киммерийҙар, сарматтар, аландар, белуджиҙар Ғосман ҡултығы буйына яр буйлап ултырған.
Мөһим иран дәүләте булараҡ Мидия батшалығы танылған, ул беҙҙең эраға тиклемге VIII быуат аҙағында VII башында нигеҙләнгән. Баш ҡалаһы булып, Хамадандағы (Экбатана). Улар тиҙ рәүештә көнбайыш иранды тотош, көнсығышын яртылаш контролгә алған. Вавилондар менән бергәләп Ассирия империяһын тар-мар иткән. Йылға арауығын һәм Урартуҙы буйһондорған, һуңғараҡ Әрмән тауҙарын баҫып алған.
Әһәмәниҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең эраға тиклемге 553 йылда йәш фарсы Аншан һәм Фарс останы батшаһы Бөйөк Кир II (Әһәмәниҙәр династияһы) мидийҙарға ҡаршы сыға. Кир Экбатанды яулап ала һәм үҙен Персия һәм Мидия батшаһы тип иғлан итә. Шул ваҡытта Мидия батшаһы Иштувегу әсирлеккә алына. Һуңғараҡ бер провинцияның наместнигы итеп билдәләнә. Бөйөк Кир II үҙенең үлеменә хәтле (беҙҙең эраға тиклемге 529-сы йыл) Әһәмәниҙәр империяһын буйһондора, бөтә Көнсығыш Азияны, Урта диңгеҙҙән һәм Анатолиянан алып Һырдаръяға хәтле баҫып ала. Кир беҙҙең эраға тиклемге 546-сы йылда батшалыҡтың баш ҡалаһы Пасаргадты нигеҙләй һәм шунда уҡ ерләнә. Уның улы Камбиз II атаһы биләмәһен Мысыр һәм Эфиопияғаса киңәйтә.
Камбиз вафатынан һуң уның вариҫтары һәм яҡындары араһынан власҡа Дарий Гистасп килә. Дарий тиҙ рәүештә тәртип керетә башлай һәм баҫып алыу сәйәсәтен яңынан башлап ебәрә. Әһәмәниҙәр дәүләте Балҡанға ҡәҙәре киңәйә, ә көнсығышта Һинд йылғаһына ҡәҙәре барып етә һәм шул ваҡыттағы иң көслө, ҡеүәтле дәүләткә әүерелә. Ул илде эске административ берәмектәргә — сатрапияларға бүлгеләй. Власть сатраптарға бирелә, тик ғәскәр уларға буйһондоролмай, шул уҡ ваҡытта хәрби башлыҡтарҙың административ хакимлыҡ хоҡуғы булмай. Дарий шулай уҡ аҡса реформаһы ла үткәрә, әйләнешкә алтын дарик аҡсаларын керетә. Сауҙа селтәре үҫешә.
Дарий зороастризм динен үҙ итә, ул дәүләт дине булараҡ ҡабул ителә. Шул уҡ ваҡытта баҫып алынған дәүләттәренң диндәренә тыныс ҡарай, түҙемлелек күрһәтә.
Дарий I вариҫтары эске ҡоролошто емерә башлай. Страпиялар үҙаллылыҡ ала, ил тарҡала. Ошо шарттарҙа Македония ғәскәре башлығы Александр Македонский фарсыларға ҡаршы хәрби поход башлай һәм беҙҙең эраға тиклемге 330 йылда Әһәмәниҙәр дәүләтен ҡолата.
Парфия һәм сәсәниҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Александр Македонский вафатынан һуң (беҙҙең эраға тиклемге 323 йыл) уның империяһы бер нисә дәүләткә бүлгеләнә. Хәҙерге Иран биләмәһенең ҙур өлөшө Селевкияла тороп ҡала, шулай ҙа Парфия батшаһы Митридат I селевикиҙарға ҡаршы һуғыш башлай һәм Персияны, шулай уҡ Месопотамияны үҙ дәүләтенә индерә. Беҙҙең эраға тиклемге 92 йылда Парфия һәм Боронғо Рим араһында Евфрат буйлап сик билдәләнә. Әммә римлеләр шунда уҡ килешеүҙе боҙа һәм баҫып керә, әммә еңелеү кисерә. Яуап итеп парфяндар бөтә Левантты һәм Анатолияны яулай, тик Марк Антоний кире Ефратҡаса сигендерә. Ошонан һуң парфяндарҙа Рим ҡыҫылышы менән граждандар һуғышы тоҡана.
224 йылда Ардашир Папакан, Фарсылағы Хәйер ҡалаһы башлығы улы, Артабан IV-сенең армияһын ҡыйрата һәм Фарсы империяһы — Ираншахрға («Арийҙар батшалығы») — нигеҙ һала. Баш ҡалаһы итеп Фирузабад һайлана. Сәсәниҙәр династияһы башлана. Аристократия һәм зороастрий руханилыҡтары көсәйтелә. Башҡа диндәгеләргә ҡарата эҙәрлекләүҙәр башлана. Административ реформалар үткәрелә. Сәсәниҙәр римлеләр һәм Урта Азияның күсмә халыҡтарына ҡаршы көрәшен дауам итә.
Хөсрәү I (531—579) хакимлыҡ иткән саҡта әүҙем экспансиялар башлана. Антиохия, 540 йыл Мысыр баҫып алына. Шулай уҡ Ғәрәп ярымутрауы яр буйҙары, шул иҫәптән Йемен яулана, Хәсрәү хәҙерге Тажикстан биләмәһендәге эфталиҙар дәүләтен юҡҡа сығара. Хәсрәүҙең хәрби уңышлыҡтары Иран мәҙәниәтенең һәм сауҙаһының сәскә атыуына килтерә.
Хөсрәү I-нең ейәне Хөсрәү II (590—628) Византия менән һуғышты тергеҙә. Әммә еңеү яулай алмай. Хәрби сығымдар сауҙанан килгән һалым менән ҡаплана, быға риза булмаған сауҙагәрҙәр баш күтәрә. Ихтилал ваҡытында Хәсрәү тотоп язалап үлтерелә, ейәне Йездигерд III (632—651) сәсәниҙәрҙең һуңғы батшаһы була. Византия менән һуғыш тамамланһа ла, дәүләт юҡҡа сығыуын дауам итә. Көньяҡтан фарсылар яңы дошмандары — ғәрәптәр менән бәрелешә.
Ғәрәп һәм төрөк ябырылыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәсәниҙәр Иранына ғәрәптәр 632 йылдан сапҡындар ебәрә башлайҙар. 637 йыл Кадисиә янындағы һуғышта фарсы ғәскәре еңелә. 652 йылғаса барған ғәрәп ябырылыуҙары һөҙөмтәһе булып, Персия Хәлифәткә керетелә. Ғәрәптәр Персияға ислам керетә. Исламлашҡан Иран ныҡ үҫешә башлай. Әҙәбиәт, фәлсәфә, сәнғәт, медицина бик үҫешә. Фарсы мәҙәниәте ислам алтын дәүерен башлап ебәрә.
750 йылда фарсы генералы Әбү Мөслим Әмәүиҙәргә ҡаршы Ғәббәсиҙәрҙең тәүҙә Дәмәшкегә, унан һуң Хәлифәт баш ҡалаһы Бағдадҡа походына етәкселек итә. Яңы хәлиф уға яуап итеп фарсы губернаторҙарына билдәле автономия бүләк итә. Шулай уҡ бер нисә фарсы вәкилен вәзирлекә ала. 822 йылда Хөрәсән губернаторы Таһир ибн Хөсәйен ибн Мусаб провинцияларға бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә һәм үҙен Таһириҙар династияһының беренсе ырыу башлығы итеп таныта. Саманиҙар етәкселек итә башлауға, Иран ғәрәптәрҙән үҙенең бойондороҡһоҙлоғон тергеҙә.
Фарсы йәмәғәтселеге исламды ҡабул итеүгә ҡарамаҫтан, Иранда ғәрәпселек уңыш ҡаҙанмай. Ғәрәп мәҙәниәтен тағыу, киреһенсә фарсыларҙы ғәрәптәргә ҡаршы торорға этәргес була. Милли үҙаңды тергеҙеүгә фарсы теленең һәм әҙәбиәтенең яңыртылыуы мөһим роль уйнай. Пик ваҡыты булып IX—X быуаттар тора. Ошо айҡанлы Фирҙәүсиҙең тулыһынса фарсы телендә ижад ителгән «Шахнамә»һе билдәлелек ала.
962 йылда төрөк полководецы Алп-Тиген Саманиҙарға ҡаршы сығып, Ғәзнәүиҙәр дәүләтенә нигеҙ һала. Баш ҡалаһы — Ғәзни (Афғанстан). Ғәзнәүиҙәр ваҡытында фарсы мәҙәниәте сәскә атыуын дауам итә. Уның баш ҡалаһын силжүктәр Исфаханға күсерә.
1220 йыл Ирандың Хәрәзм ханлығына ҡараған төньяҡ-көнсығыш өлөшө Сынғыҙхан ғәскәре һөжүменә эләгә. Бөтә Хөрәсән һәм хәҙерге Ирандың көнсығыш өлөшө бөлгөнлөккә төшә. Ярты халыҡ монголдар тарафынан үлтерелә. Аслыҡтан һәм һуғыш һөҙөмтәһендә 2,5 миллион халҡы булған Иранда ни бары 250 мең кешеһе тороп ҡала. Иранды буйһондороуҙы Сынғыҙхандың ейәне Хулагу тамамлай. Бында улар ил хандары булып XIV быуат урталарына тиклем тора.
Аҡһаҡ Тимер үҙенең империяһының башҡалаһы Сәмәрҡәндкә нигеҙ һала. Ул Ирандың барлыҡ маһир оҫталарын йыйып, Сәмәрҡәндте төҙөүгә йәлеп итә. Мәҫәлән, Тәбриз оҫталары Гүр Әмир кәшәнәһен төҙөй. Аҡһаҡ Тимерҙең кесе улы Шаһрух иран мәҙәниәтен һәм фәнен сәскә атуыға килтерә. Был тимури Солтан Хөсәйен Байҡара етәкләгән осорҙа дауам итә.
Иран дәүләтен үҙәкләштереү Сәфәүиҙәр династияһы килгәс яңыртыла. Улар монголдар династияһы хакимлығына сик ҡуя.
Ислам Ираны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1501 йыл Сәфәүиҙәр династияһынан Исмәғил I шаһ булған саҡта Иранға исламдың шиғый ағымын дәүләт дине булараҡ ҡабул итә. 1503 йыл Исмәғил Аҡ ҡайынлыны тар-мар итә һәм емереклектәр өҫтөнә баш ҡалаһы Тәбриз менән яңы дәүләт төҙөй. Сәфәүиҙәр династияһы осоронда Ирандың иң үҫешкән осоро Бөйөк Ғәббәс ваҡытында була. Ул Ғосман империяһын тар-мар итә, үҙенә хәҙерге Ираҡты, Афғанстанды, Әзербайжан менән Әрмәнстан, Грузия биләмәләрен ҡуша. Шулай уҡ Гилән һәм Мазендеранды ла ҡушып, биләмәһен Тигр йылғаһынан алып Һинд ярҙарынаса киңәйтә. Баш ҡала Тәбриздән Ҡәзвингә, унан һуң Исфаханға күсерелә.
Баҫып алыуҙар Иранға байлыҡтар килтерә. Мәҙәниәт алға китә. Иран үҙәкләштерелгән илгә әйләнә. Ҡораллы көстәр яңыртыла. Бөйөк Ғәббәс вафатынан һуң империя аҫҡа тәгәрәй. Етәкселек итә белмәгәнлектән Ҡандағар һәм Бағдадты юғалта. 1722 йыл әфған-ғизәйлеләр Иранға яу саба. Улар Исфаханды ала һәм Сәфәүиҙәрҙең ил етәксеһен үлтерә. Иранда Афшариҙар власҡа килә.
Нәҙер шаһ дәүләт динен сөнни исламға үҙгәртә. Унан һуң Афғанстанды яулай һәм кире Фарсы иленә Ҡандағарҙы ҡайтара. Еңелгән афған ғәскәре Һиндостанға ҡаса. Нәҙер шаһ һинд мағоло Мөхәммәд шаһҡа ҡабул итмәҫкә саҡыра, тик шаһ уның һүҙен ҡолағына элмәй. 1739 йыл Нәҙер шаһ ғәскәре Дәһлигә бәреп керә. Тик унда ихтилал ҡуба. Фарсылар ҡалала һуйыш ойоштора. Һиндостанды талап, кире Иранға ҡайталар. 1740 йылда Нәҙер шаһ Төркөстанға поход яһай, һөҙөмтәлә, Иран сиге Амударъяға хәтле киңәйә. Кавказда фарсылар Дағстанғаса барып етә. 1947 йыл Нәҙер шаһ үлтерелә.
1750 йыл власҡа Кәрим хан килә, ил менән етәкселек Зендтарға күсә. Ил башлығы булып 700 йылдан һуң, ниһәйәт фарсы милләтле кеше ултыра. Ул баш ҡаланы Ширазға күсерә. Илдә тыныслыҡ урынлаша. Һуғыштар булмай, мәҙәниәт сәскә ата. Зендтар династияһы өс быуын ғына хакимлыҡ итә. 1781 йыл власть Ҡаджарҙар династияһына күсә. Династияны башлап ебәреүсе Аға Мөхәммәт Ҡаджар хан Зендтар һәм Афашариҙар династияһы вариҫтарына ҡарата ҡырылыш ҡуптара, Иранда Ҡаджарҙар династияһын нығыта. Мөхәммәт хан Грузияның Тифлис ҡалаһына поход яһай, 20 мең халыҡты юҡ итә. Икенсе тапҡырға Грузияға поход 1797 йыл ойошторола. Тик ул барып сыҡмай, Мөхәммәт хан ҡул аҫтындағы грузин һәм ҡорд ялсылары уны үлтерә. Үҙенең үлеме алдынан ул баш ҡаланы Тәһаранға күсерә.
Рәсәйгә ҡаршы уңышһыҙ һуғыштар арҡаһында Ҡаджар ваҡытында фарсы иле яртылаш биләмәһенән ҡолаҡ ҡаға. Оҙаҡҡа һуҙылған ҡаршылыҡ акцияларынан һуң, 1906 йыл илдә Конституцион революция була. Иран конституцион монархия иленә әүерелә. 1918 йылдың йәйендә британ ғәскәре Иранды баҫып ала. 1919 йылдың 9 авгусында инглиз-иран килешеүе төҙөлә. 1920 йыл Гилән останында Гилән Совет Республикаһы иғлан ителә. Ул 1921 йылдың сентябренәсә йәшәй. 1921 йылдың 21 февралендә Риза Бәхләүи хан Әхмәт шаһты ҡыйрата һәм 1925 йылда яңы шаһ тип иғлан ителә. 1921 йылдың 26 февралендә РСФСР Ирандың бойондороҡһоҙлоғон танып килешеү төҙөй.
Бәхләүи «шахиншах» («шаһтар шаһы») тигән термин индерә. Уның осоронда Иранда индустриализация башлана., инфраструктура бөтөнләй модернизациялана Икенсе бөтә донъя һуғышында Бөйөк Британия менән Советтар союзына үҙҙәренең ғәскәрен керетеүгә рөхсәт һорай, шаһтар шаһы баш тарта. Союзташтар И ранға бәреп керә. Шаһты төшөрәләр һәм нефть ятҡылыҡтарына, тимер юлына контроллекте үҙҙәренә алалар. 1942 йыл И рандың суверенлылығы тергеҙелә. Власть Бәхләүиҙең улы Мөхәммәт Реза ҡулына күсә. Советтар союзы Төркиәнең баҫып кереүенән һаҡланыу өсөн үҙ ғәскәрҙәрен 1946 йылғаса Иранда тота.
Һуғыштан һуң Мөхәммәт Реза вестернизация һәм деисламизация буйынса әүҙем сәйәсәт алып бара, әммә халыҡ уны аңлай алмай. Бик күп забостовкалар митингылар уҙа. 1951 йылда Ирандың Хөкүмәт рәйесе булып Мөхәммәт Мосадиҡ килә. Ул реформасылыҡ менән әүҙем шөғөлләнә, British Petroleum компаниеһының килемен тәғәйенләү буйынса килешеүҙе яүынан ҡарарға өлгәшә. Ирандың нефть сәнәғәтен шәхси милектән дәүләт милкенә әйләндереү (национализация) уҙғарыла.
1957 йыл йәшертен полиция САВАК булдырыла.
1963 йыл радикаль реформалар һөҙөмтәһендә илдән («Аҡ революция») аятолла Хомейни ҡыуыла.
1965 йыл «Федаяне Ислам» группировкаһы кешеләре пример-министр Хәсән Әли Мансурҙы үлемесле яралай.
1973 йыл шаһ власын көсәйтеү сәйәсәте ваҡытында сәйәси фирҡәләр һәм берекмәләр тыйыла.
1970-се йылдар аҙағында Иран Бәхләүи режимына ҡаршы күпләп баш күтәреүҙәр башлана, һәм монархия бөтөрөлә.
1979 йыл Илдә Ислам революцияһы уҙа, ислам республикаһы төҙөлә.
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иран көньяҡ-көнбайыш Азияның урта көнсығышында урынлашҡан. Майҙаны буйынса (1648 мең км²) донъяла ун етенсе урынды биләй. Төньяҡ-көнбайышта Әзербайжан (611 км, Нахичевань АР-һын да керетеп — 179 км арауыҡта)[13] һәм Әрмәнстан менән (35 км), төньяҡ-көнсығышта Төрөкмәнстан менән (992 км), көнсығышта Пакистан менән (909 км) һәм Афғанстан менән (936 км), көнбайышта Төркиә менән (499 км) һәм Ираҡ менән (1458 км арауыҡта) сиктәш. Төньяҡта Каспий диңгеҙе, көньяҡта Ғәрәп диңгеҙенең Фарсы һәм Ғосман ҡултыҡтары ярҙарын йыуа.
Төп ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ирандың админстратив бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ирандың төп административ берәмеге булып остандар (фарс. استان ostān; күпл. — استانﻫﺎ — ostānhā) тора. Улар кесерәк биләмәләргә шәһәростандарға бүленә (фарс. شهرستان), ә улар тағы ла бахштарға (фарс. بخش) бүленә. Иң эре остан баш ҡала (фарс. مرکز — markaz) булып тора. Һәр остан етәксеһе булып остандар (остандар — استاندار) тора. Иран 31 останға бүленә.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1950—1990 йылдарҙа ил демографик шартлау кисерә. 1979 йылдан алып 2006 йылғаса ил халҡы 70,495782 млн кешегә етә. Тик 1990 йылдарҙа тыуым һиҙелерлек кәмей һәм әле быуындар күсәгилешлеге буйынса түбән. Тыуымдың дөйөм коэффициенты — 1,87, был бик түбән күрһәткес. Тыуымды үҫтереү өсөн кәмендә 2,15[14] булыуы кәрәк. Халыҡтың 61%-ты утыҙ йәшкә етмәгән (2009 йылдың майына ҡарата). Белемлелек (грамоталылыҡ) кимәле — 84 %, урбанизация кимәле — 71 %.
Иранлыларҙың һаны сит мәмләкәттәрҙә 4 миллион кешене тәшкил итә. Уларҙың күбеһе 1979 йылғы Ислам инҡилабынан һуң Австралияға, Төньяҡ Америкаға һәм Европаға күсенгән. Унан башҡа 1996 йылға ҡарата мәғлүмәттәрҙә Иранда Афғанстандың һәм Вәзирстандың миллиондан артыҡ ҡасаҡтары йәшәгән[15].
Иран конституцияһы милләтенә һәм ниндәй дин тотоуына ҡарамайынса һәр гражданына социаль һаҡлау гарантиялай: пенcия, эшһеҙлек һәм ғәриплек буйынса түләү (пособие), медицина страховкаһы. Мәғариф һәм медицина хеҙмәттәре бушлай. Ил халҡының йән башына йыллыҡ килеме — 2700 АҠШ доллары (2006). Халыҡтың 18 % хәйерселек сигендә көн күрә[16].
Иран — күп милләтле (полиэтник) дәүләт[17]. Этник состав тураһында рәсми сығанаҡтар юҡ. ҮРЕ(ЦРУ) мәғлүмәттәре буйынса илдә: фарсылар (61 %), әзербайджандар (16 %), ҡордтар (10 %), лурҙар (6 %), ғәрәптәр (2 %), белуджиҙар (2 %), төрөкмәндәр һәм төрөктәр (2 %) йәшәй[18].
Дин[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иранлыларҙың күпселеге мосолмандар. Халҡының 89%-ты шиғый мосолмандар (дәүләт дине иҫәпләнә). Иран дәүләте Ираҡ, Әзербайжан һәм Бахрейн менән бер рәттән шиғыйҙар күпселекте тәшкил иткән дәүләт булып тора. Иранда ике изге ҡала иҫәпләнә: Береһе Мәшхәд ҡалаһы. Унда Реза имамы кәшәнәһе урынлашҡан. Икенсеһе Ҡом ҡалаһы. Был ҡала шиғыйҙарҙың дини үҙәге булып тора. Ҡалала шиғый университеттары һәм семинарийҙары урынлашҡан.
Сөнни мосолмандар йәмғеһе 9 % тирәһе. Башҡа диндәгеләр 2 % — бахаиҙар, мандейҙар, индустар, езидтар, зороастрийсылар, йәһүдтәр һәм христиандар[19].
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өҫтөнлөктәре: донъяла ОПЕК илдәре араһында нефть етештереү буйынса икенсе урын; 2000 йылдан донъя баҙарында нефттең хаҡы күтәрелә бара. Уның традицион экспортҡа ебәреү өсөн сәнәғәт тармаҡтары: келәмдәр етештереү, ыуылдырыҡтар һәм төрлө сәтләүектәр (фисташка) етештереү үҫә.
Насар яҡтары: 1979 йылда АҠШ-тың Иранға ҡаршы санкцияһы Иран менән аралашыуҙы һәм илгә төрлө технологияларҙы индереүҙе тыя. Иң юғары эшһеҙлек (12 %) һәм инфляция (2004 йыл — 11,3 %; 2008 йыл — 28,2 %).
2009 йыл инфляция бик ныҡ тәгәрәй. Ул октябрҙә 16,7 % тәшкил итә. Был илдә ҙур иҡтисади проблемаларға алып килә. Бында ил призеденты Мәхмүт Әхмәдинежад ғәйепләнә, ул урындағы иҡтисадты нығытыу өсөн, бик түбән проценттарға заемдар тарата.
Иран Азия ҡитғаһында эре иҡтисади дәүләт булып тора. Ул тик Ҡытайҙан, Япониянан, Һиндостандан, Төркиәнән, Индонезиянан һәм Көньяҡ Кореянан ғына ҡалыша.
Иран нефть сәнәғәте үҫешкән индустриаль дәүләт. Нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы предприятиелары бар. Нефть, күмер, тәбиғи газ сығарыу һәм баҡыр, тимер, марганец, ҡурғаш, цинк рудалары етештереү үҫешкән. Машина төҙөлөшө, металл эшкәртеү, шулай уҡ аҙыҡ-түлек сәнәғәте һәм текстиль сәнәғәте йәйелдерелгән. Шулай уҡ келәм һәм метиздар етештереүҙең кустар тармағы әүҙемләшкән. Ауыл хужалығы сәнәғәтенең тармаҡтары: бойҙай, арпа, дөгө, ҡуҙаҡлылар, мамыҡ, шәкәр сөгөлдөрө, шәкәр ҡамышы, тәмәке, сәй, сәтләүектәр, фисташкалар үҫтерелә. Малсылыҡта һарыҡтар, кәзәләр, дөйәләр һәм һыйыр малы үрсетелә. 7,5 млн га ер эшкәртелә.
Бюджет килеменең 45%-ты экспортҡа нефть һәм газ һатыуҙан килә. 31%-ты — һалым һәм йыйымдарҙан. 2007 йылғы ЭТП 852 млрд АҠШ доллары тәшкил иткән.
Экспорттың төп тауарҙары: сей нефть һәм нефть эшкәртмәләре, металл мәғдәндәре, емеш-еләк һәм сәтләүектәр, келәмдәр.
Төп һатып алыусы илдәр (2008 йыл): Ҡытай 15,3 %, Һиндостан 10,4 %, Көньяҡ Корея 6,4 %, Төркиә 6,4 %, Италия 4,5 %.
Импорттың төп тауарҙары: ауыр машина төҙөлөшө продукцияһы һәм химия сәнәғәте, автомобилдәр, тимер, ҡорос, тәбиғи сеймал, аҙыҡ-түлек, ҡулланыу тауарҙары, текстиль, ҡағыҙ. Иранға һатыусы илдәр (2008 йыл) — БҒӘ 19,3 %, Ҡытай 13 %, Германия 9,2 %, Көньяҡ Корея 7 %, Италия 5,1 %, Франция 4,3 %, Рәсәй 4,2 %.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Иран — Общие сведения о стране
- ↑ Резолюция СБ ООН № 822 от 30 апреля 1993 года
- ↑ Резолюция СБ ООН № 853 от 29 июля 1993 года
- ↑ Резолюция СБ ООН № 874 14 октября 1993 года
- ↑ Резолюция СБ ООН № 884 от 12 ноября 1993 года
- ↑ Оджалан подался в Карабах
- ↑ Сравнение ВВП (инг.)
- ↑ Ахмадинежад заложил бомбу под ООН
- ↑ История древнего Востока: От государственных образований до древних империй / Под ред. А. В. Седова; Редкол.: Г. М. Бонгард-Левин (пред.) и др.; Ин-т востоковедения. — М.: Вост. лит., 2004. — 895 с.: ил., карты. — ISBN 5-02-018388-1 (в пер.)
- ↑ Ричард Фрай. Наследие Ирана — М.: «Восточная литература» РАН, 2002. — Б. 20. — ISBN 5-02-018306-7.
- ↑ 11,0 11,1 Иран // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- ↑ Этимологический словарь иранских языков. Том 1. — М.: Изд. фирма «Восточная литература» РАН, 2000. — 327 с. — ISBN 5-02-018124-2; ISBN 5-02-018125-0
- ↑ CIA — The World Factbook
- ↑ Iranian People (инг.). NationMaster.com. Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 август 2013. 17 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Iran popin pages: Tables — Population by sex and nationality, Iran 1996 (инг.). Social Development Division. Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 август 2013. 17 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Иран (инг.). Central Intelligence Agency. 17 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ YouTube — Broadcast Yourself
- ↑ Ethnic groups (инг.). Central Intelligence Agency. 17 август 2013 тикшерелгән.
- ↑ Дискриминация бахаи в Иране
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ирандың почта индектары буйынса эҙләү «ПроГрафик» компанияһынан, Мәскәү. (урыҫ.)
- Иран Open Directory Project (dmoz) һылтанмалар каталогында. (урыҫ.)
- Хөкүмәт сайттары
- Иран яңылыҡтары
- Иран Президенты
- Һаҡсылар советы
- Ислам кәңәш биреү советы
- Эксперттар советы
- Маҡсатҡа ярашлылыҡ советы
- Иранға сәйәхәт
- Юстиция министрлығы
- Атом энергияһы буйынса ойошма
- Башҡалар
- Израиль насар уйында яҡшы сырай яһай Густерин В. П. (урыҫ.)
- Тонсоҡтороу алымы Густерин В. П. (урыҫ.)
- Иран-Рәсәй иҡтисади бәйләнештәр тураһында (урыҫ.)
- IRNA мәғлүмәт агентлығы (урыҫ.)
- РИА IRAN яңылыҡтары (урыҫ.)
- Һуңғы шаһтың ғаиләһе тураһында (урыҫ.)
- Иран һынлы сәнғәте (урыҫ.)
- Иран ғинуарҙа: Тере көндәлек Глеб Шульпяков. (урыҫ.)
- Геннадий Литвинцев. Глобалистандан ситтә (урыҫ.)
- Иран һәм фарсы теле тураһында сайт. Иран тураһында яңылыҡтар таҫмаһы (урыҫ.)


text:
Баш ҡаланың «Йатаған» ансамбле һәм Йәштәр оркестры Ҡазанда үткән бөтә Рәсәй конкурсы лауреаттары булды
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының халыҡ ҡоралдары ансамбле һәм Йәштәр оркестры Ҡазанда үткән оркестрҙар һәм музыка ҡоралдары ансамблдәренең «Халыҡ көйҙәре» X Бөтә Рәсәй конкурсында ике премияға лайыҡ булды. Конкурс Ғабдулла Туҡай исемендәге Татар дәүләт филармонияһында уҙҙы.
«Йатаған» ансамбле составында башҡорт халыҡ ҡоралдарында уйнаусылар: Илдар Шакиров (етәксе, йатаған, думбыра), Морат Джанизаков (ҡурай), Рәсим Лоғаманов (һуҡма), Аяз Нухов (ҡыл-ҡумыҙ, виолончель) сығыш яһай. Ансамблдең репертуарына һирәк яңғыраған фольклор өлгөләре ингән.
Дирижер Линар Дәүләтбаев етәкләгән Йәштәр оркестры Морат Әхмәтов, Георгий Шендырев, Рәжәп Шәйхетдинов, Марс Макаров, Виктор Маляровтың әҫәрҙәрен башҡарҙы.
— Өфөнән 35 кешенән торған делегация килде. Конкурста Татарстан ҡалаларынан, Мәскәү, Тольятти, Йошкар-оланан 10 оркестр ҡатнашты. Беҙ беренсе урын яулаған Тольяттиҙың филармония оркестрынан ғына ҡалыштыҡ. Тамашасылар бик йылы ҡабул итте. Жюри ағзалары өлгәшкән уңыштарҙа туҡтап ҡалмайынса, яңы үрҙәр яулауыбыҙҙы, ә «Йатаған» ансамбленең милли колоритын юғалтмауын теләне, — тип һөйләне Өфө дәүләт сәнғәт академияһының проректор ярҙамсыһы Рәил Аллаяров.
Жюри составына билдәле музыканттар һәм коллектив етәкселәре — Рәсәйҙең халыҡ артисы, Ғ.Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, профессор А.И.Шутиков, Татар дәүләт филармонияһы директоры К.Н.Нуруллин, Рәсәйҙең халыҡ артисы, композитор А.А.Цыганков, Рәсәйҙең халыҡ артисы, М. Мусоргский исемендәге Урал дәүләт консерваторияһы профессоры Ш.С.Әмиров, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, Өфө дәүләт сәнғәт академияһы профессоры Р.Ю. Шәйхетдинов, Н.Г.Жиганов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһы профессоры В.И.Яковлев инде.


text:
Мортаза Рәхимов: Биш йылда республикала 10 меңдән ашыу йорт төҙөргә мөмкин
Аҙ ҡатлы төҙөлөштө үҫтереү программаһы буйынса Башҡортостанда биш йылда 10 мең йорт төҙөргә планлаштырылған. Был ғәмәлгә ашырырлыҡ. Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Өфөнөң Конгресс-холында барған «Аҙ ҡатлы төҙөлөштө үҫтереү: төбәк тәжрибәһе, дәртләндереү механизмдары, энергия һөҙөмтәлелеген күтәреү» бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә шулай тип белдерҙе.
— Тырышҡанда күберәк тә төҙөргә мөмкин, — ти республика башлығы. – Бөгөнгө көнгә “Үҙ йортом” программаһы буйынса торлаҡ алырға теләүселәрҙән 6 мең ғариза ҡабул ителгән. Беҙҙең бурыс һәр кемдең торлаҡ майҙаны һатып ала алыуын тәьмин итеүгә ҡайтып ҡала.
Президент әйтеүенсә, Башҡортостанда аҙ ҡатлы торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереүҙә тағы бер мөһим момент булып ауылға ярҙам итеүгә баҫым яһау тора.


text:
Республика райондарында ололар – иғтибар үҙәгендә
Башҡортостан райондарында ололар – иғтибар үҙәгендә. Шулай итеп, Хәйбулла районында ошо көндәрҙә йола буйынса «Мәрхәмәтлек айлығы» үтә. Программаға нигеҙҙә Ололар көнөнә арналған саралар ингән. Бөгөн 110-сы һөнәрселек училищеһы үҙҙәренең пенсионерҙарын һәм нвалидтарын тәүгеләрҙән булып ҡунаҡҡа саҡырған. Сәй эсеп алғандан һуң, уҡыу йорто студенттары концерт күрһәткән. Үҙ хужалыҡтары булған оло йәштәгеләр өсөн етәкселек тарафынан да бүләк әҙерләнгән ине – бер центнер бойҙай.
Бер ай дауамында райондың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау бүлеге һәм Халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәге оло йәштәгеләрҙең торлаҡ-көнкүреш шарттарын тикшереү буйынса әүҙем эш алып бара, һөҙөмтәләр буйынса ололарға тейешле ярҙам күрһәтеләсәк. Мәғариф учреждениеларының шефлыҡ командалары яңғыҙ йәшәгән ололарға хужалыҡ буйынса ярҙам итә.
Айлыҡ сиктәрендә һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы, мәғариф хеҙмәткәрҙәренең профсоюз ойошмаһы 27 сентябрҙә уҡытыусылар – педагогик хеҙмәт ветерандары өсөн экскурсия ойошторасаҡ. Пенсионерҙар Бүребай, Йәнтеш ауылдарының яңы мәктәптәре менән танышасаҡ, капиталь ремонт эшләнгән Аҡъяр ауылы мәктәбен күрәсәк. Ойоштороусылар кисәге уҡытыусыларға яңы уҡытыу мөмкинлектәрен дә күрһәтәсәк.
Шулай уҡ ошо көндәрҙә районда «Халыҡ университеты» республика программаһы проектын тормошҡа ашыра башлау планлаштырыла. 110-сы һөнәрселек училищеһы һәм Бүребай ауылы мәктәбе нигеҙендә оло йәштәгеләр компьютерҙа эшләргә өйрәнәсәк һәм физик культура менән шөғөлләнәсәк.
«Мәрхәмәтлек айлығы» акцияһы 20 октябргә тиклем дауам итәсәк, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.


text:
Өфөлә ШОС һәм БРИКС саммиттары 2015 йылдың июнь аҙағына – июль башына планлаштырыла
ШОС һәм БРИКС саммиттары Өфөлә 2015 йылдың июнь аҙағында йәки июль башында үткәрелә, тип хәбәр итте ИТАР-ТАСС төбәк бюроһында үткән матбуғат конференцияһында БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов.
Әлегә аныҡ дата билдәләнмәгән. Шулай уҡ Салауат Сәғитов, саммитҡа әҙерлек буйынса эш план режимында алып барыла, сараны икенсе ҡалаға күсереү өсөн сәбәптәр юҡ, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Өфөлә отелдәр төҙөлөшө дауам итә, улар, бюджет аҡсаһын ҡулланмай, шәхси инвесторҙар средстволарына төҙөлә, булған ҡунаҡханаларҙы реконструкциялайҙар. Төҙөлөш эштәре Өфө Конгресс-холында ла дауам итә. Бында делегациялар, милли штаб өсөн зоналар, Президенттың эш зонаһы, шулай уҡ һөйләшеүҙәр алып барыу өсөн бүлмә йыһазладырыласаҡ. Беренсе һәм икенсе ҡат үҙгәрешһеҙ ҡаласаҡ.
— Беҙ 2013 йылғы БРИКС һәм ШОС форумында, G20 кәңәшмәһендә булдыҡ, Дурбанда, Бешкәктә һәм Санкт-Петербургта ошо сараларҙы ойоштороу менән таныштыҡ. Сараны ойоштороусылар менән танышҡандан һәм башҡа осрашыуҙарҙан һуң беҙ, 2015 йылда Өфөлә ШОС һәм БРИКС дәүләттәр башлыҡтары осрашыуын лайыҡлы ойоштора аласағыбыҙҙы аңланыҡ, — тине Салауат Сәғитов.
Республика Премьер-министры урынбаҫары фекеренсә, саммитҡа әҙерләнеүҙә төп маҡсаттарҙың береһе – республиканың танылыуын арттырыу, Рәсәй һәм халыҡ-ара кимәлдә уны күтәреү.
— Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Башҡортостан тураһында Рәсәй төбәктәрендә әҙ беләләр, сит илдәр тураһында һөйләп тораһы ла юҡ, — тине ул.
Был өлкәлә республиканы күтәреү буйынса ҙур презентация эше уҙғарыла. 2013 йылда был линия буйынса ШОС һәм БРИКС илдәрендә барлығы дүрт күләмле презентация үткәрелде. Әлеге ваҡытта Ҡаҙағстан һәм Ҡырғыҙстан бизнестары менән мөнәсәбәттә билдәле бер уңыштарға ирешелде. Астанала Башҡортостан Республикаһы көндәре уңышлы үтте, унда төбәктең иҡтисади ғына түгел, ә мәҙәни потенциалы ла күрһәтелде. ШОС һәм БРИКС илдәренең киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре өсөн 2013 йылда ШОС илдәре фотохәбәрселәренең халыҡ-ара туры, ШОС илдәренең һәм Рәсәйҙең миллионлы ҡалаларының йәш журналистары, блогерҙары һәм фотохәбәрселәренең халыҡ-ара форумы үткәрелде.
«Өфө» халыҡ-ара аэропортын реконструкциялауға федераль бюджет 7 миллиард һум аҡса бүлә, тип һөйләне БР транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе Ильяс Мөниров. Ремонттан һуң яңыртылған аэропортта өҫтәмә үткәреү пункттары, икенсе осоу-ултырыу линиялары барлыҡҡа киләсәк. Үткәреү мөмкинлеге сәғәтенә 200 кешенән алып 800 кешегә тиклем артасаҡ.
Саммиттар үткәреү ваҡытында ойоштороусыларға Башҡорт дәүләт университетынан һәм медицина университетынан 500-ләп волонтер ярҙам итәсәк.


text:
Республика етәксеһе: «Беҙгә сәнәғәт производствоһын үҫтереүҙә башҡа динамика кәрәк»
ӨФӨ, 2014 йыл, 5 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Төрлө етештереү тармаҡтарында эре кластерҙар булдырыу юлы менән сәнәғәт производствоһы үҫешен тиҙләтергә мөмкин. Был турала 4 сентябрҙә Өфөлә уҙған Волга буйы федераль округы Рәсәй сәнәғәтселәре һәм эшҡыуарҙары союзының төбәк бүлексәләре Координация советының киңәйтелгән ултырышында Рөстәм Хәмитов белдерҙе.
Ултырышта Рәсәй сәнәғәтселәре һәм эшҡыуарҙары союзы президенты Александр Шохин ҡатнашты. «Рәсәй Федерацияһында сәнәғәт сәйәсәте тураһында»ғы федераль закон проекты һәм төбәктәрҙә сәнәғәт сәйәсәтен формалаштырыуҙа көнүҙәк мәсьәләләр тикшерелде.
Сәнәғәт сәйәсәте тураһында һөйләгәндә, Рөстәм Хәмитов, бөгөнгөгә ҡарағанда производствоны тиҙерәк үҫтерергә мөмкин, тип билдәләне.
— Әгәр нефть химияһы комплексы предприятиеларын берләштерһәң, сәнәғәт продукцияһы күләмен 20-30 процентҡа арттырыр инек. Бының өсөн бер нимә лә: яңы заводтар төҙөргә лә, яңы сәнәғәт сәйәсәтен алып барырға ла кәрәкмәй. Беҙ шунда уҡ синергик эффектҡа эйә булыр инек, сәнәғәт производствоһы күләмен арттырыр инек, — тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Башҡортостанда бала табыу сертификаттары менән 56 меңдән ашыу ҡатын файҙаланған
«Бала табыу сертификаты» тормошҡа ашырыла башлағандан алып Башҡортостанда тыуым 42 мең сабыйҙан (2006 йыл) 57 меңгә тиклем (2012 йыл) артҡан. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Рәсәй Социаль страховкалау фондының Башҡортостан буйынса төбәк бүлексәһенән хәбәр иттеләр.
Үткән йылда «Бала табыу сертификаты» программаһына фонд тарафынан йәмғеһе 600 миллион һумдан ашыу аҡса бүленгән.
Средстволар 94 медицина ойошмаһына йүнәлтелгән. Бала табыу сертификаттары менән 56 меңдән ашыу ҡатын файҙаланған.


text:
Туймазыла культиваторҙар етештереләсәк
БР Ауыл хужалығы министрлығының фәнни-техник советында Тумазыла ерҙе сәсеү алдынан эшкәртеү өсөн КПО-6 һәм КЛ-1 культиваторҙарын етештереүҙе яйға һалырға ҡарар ителгән. Яңы производство «Туймазы автобетоновоздар заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә ойошторола. Совет эшендә завод вәкилдәре һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты ғалимдары ҡатнашты.
Башҡорт дәүләт аграр университеты ҡатнашлығында предприятие элек сығарылған ҡоралдарҙы файҙаланғанда табылған етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү өсөн КПО-6 һәм КЛ-1 культиваторҙарын етештереүгә документацияға үҙгәрештәр индерергә тейеш. Культиваторҙарҙы комплектлау өсөн предприятиеға импортлы запас частарҙы ҡайтарыу эше көйләнәсәк. Республика ауыл хужалығы етештереүселәренә яңыртылған модель «Агрокомплекс-2010» күргәҙмәһендә күрһәтеләсәк. Республика аграрийҙары был ауыл хужалығы техникаһына әле үк заявка бирә ала. Бының өсөн культиватор хаҡынан 20 процент күләмендә аванс индереү мөһим.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, КЛ-1, КПО-6 культиваторҙарын 2010 йылғы яҙғы сәсеү эштәрендә ҡулланыуҙы министрлыҡ белгестәре контролдә тотасаҡ.


text:
Фото:
«Рәсәй Мәҙәниәт Башҡортостан» телеканалы солоҡ балын йыйыу сәнғәте менән таныштыра
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 28 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
«Рәсәй Мәҙәниәт Башҡортостан» телеканалы «Мәҙәни миҙгел — Башҡортостан буйлап сәйәхәт» проектының сираттағы серияһын тәҡдим итә. Ул «Ҡырағай бал» тип атала һәм киң танылған Бөрйән балына арналған. Тапшырыу 30 сентябрҙә иртәнге сәғәт 8-ҙә эфирға сыға.
Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһы филиалы журналистары «Шүлгәнташ» ҡурсаулығында солоҡ балын йыйыу мәлен төшөргән. «Республикабыҙҙа солоҡ умартасылығының һүнмәүен, киреһенсә, ҡурсаулыҡ менән сиктәш биләмәлә сәскә атыуын үҙ күҙҙәребеҙ менән күрҙек, — тип тәьҫораттары менән уртаҡлаша программаның авторы һәм алып барыусыһы Айгөл Кантюкова. — Сөнки Бөрйән районы донъяла ошо үҙенсәлекле һәм боронғо шөғөл һаҡланып ҡалған берҙән-бер төбәк. Солоҡсолар тап ошонда йәшәй. Уларҙың тәжрибәһен үҙләштереү өсөн сит илдәрҙән дә киләләр».
Тапшырыуҙа шулай уҡ Көньяҡ Уралдың һоҡланғыс тәбиғәтен күрергә мөмкин, тип хәбәр иттеләр редакцияла.
Программа 3 октябрҙә киске сәғәт 11-се 15 минутта ҡабатлап күрһәтелә.


text:
Башҡортостан халҡы пенсия күләмен әүҙем арттыра
Башҡортостан халҡы пенсияларҙы ҡушма финанслау программаһында әүҙем ҡатнаша. Хәтерегеҙгә төшөрөп үтәбеҙ, дәүләт ҡушма финанслауы өсөн ҡатнашыусы Рәсәй Пенсия фондына йыл барышында 12 мең аҡса күсерергә тейеш. Дәүләт был аҡсаны ике тапҡырға арттыра. Ҡушма финанслау программаһы тәүге взнос индергән мәлдән алып 10 йылға иҫәпләнгән.
РПФ матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостан ҡатнашыусылар иҫәбе һәм граждандар индергән средстволарҙың дөйөм суммаһы буйынса Рәсәй төбәктәре араһында икенсе урынды биләй. Программа республикала ғәмәлгә ингәндән алып уға 80 меңдән ашыу кеше ҡушылды, түләүҙәр суммаһы 36 миллион һум тәшкил итте.
Беренсе урында — Мәскәү һәм Мәскәү өлкәһе (160 меңдән ашыу кеше, 70 миллион һум), өсөнсөлә — Свердловск өлкәһе (65 мең ғариза һәм 32 миллион һум взнос).


text:
Өфөнөң Октябрь проспектында яңы сквер барлыҡҡа киләсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Киләһе йылда Өфөлә «Китап» нәшриәте һәм 10-сы һөнәрселек лицейы араһындағы ҙур булмаған скверҙы ремонтларға ниәтләйҙәр. Баш ҡаланың Коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү идаралығының дәүләт һатып алыуҙары сайтында урынлаштырылған заявкаһында билдәләнгәнсә, эштәр 2016 йылдың 15 апреленән 30 октябргә тиклем дауам итәсәк.
Проект документацияһында шәхестең исеме яҙылмаған пьедестал һәм бюст ҡуйыу ҡаралған. Әммә быға тиклем идаралыҡ ошо урында башҡорт яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваға һәйкәл асырға ниәтләүҙәре хаҡында хәбәр иткәйне.
Проект яңы асфальт, брусчатка, рулонлы газон түшәүҙе, таштарҙан һәм сәскәләрҙән клумбалар эшләүҙе, ҡайындар, миләштәр һәм гөлйемеш ҡыуаҡтарын ултыртыуҙы, фонарҙар ҡуйыуҙы күҙ уңында тота. Ошо эштәр өсөн бюджет 3,5 миллион һум аҡса бүлә.


text:
Быйыл I кварталда «Бала табыу сертификаты» буйынса 91 миллион һум аҡса инде
Рәсәй Социаль страховкалау фондының Башҡортостан Республикаһы буйынса төбәк бүлексәһенә 2010 йылдың беренсе кварталында «Бала табыу сертификаты» программаһы буйынса 91 миллион һумдан ашыу аҡса килде. Шуның 24 миллион 840 мең һумы – ҡатын-ҡыҙҙар консультацияларынан, 50 миллион 592 мең һумы — бала табыу йорттарынан, 15 миллион 583 мең һумы — балалар поликлиникаларынан.
Алынған средстволар медицина персоналына хеҙмәт хаҡы түләүгә, дауалау-профилактика учреждениеларының матди-техник базаһын нығытыуға йүнәлтелде. Былар барыһы ла ауырлы ҡатындарҙы, яңы тыуған сабыйҙарҙы медицина хеҙмәтләндереүе сифатына ла ыңғай йоғонто яһаны.
Бала табыу сертификаттары программаһын тормошҡа ашырыу республикала тотороҡло демографик хәлде һаҡлауға ла булышлыҡ итә, тип иҫәпләйҙәр РФ Социаль страховкалау фондының БР буйынса төбәк бүлексәһендә. Мәҫәлән, әгәр былтыр ошо уҡ осорҙа бала табыу сертификаттары алған әсәләрҙең 13183 балаһы тыуһа, быйыл беренсе кварталда 13518 бала (ҡыҙҙар — 6604, малайҙар — 6914) тыуҙы, улар араһында 97 игеҙәк һәм бер 3 игеҙ бала. Был Рәсәйҙә яңы тыуған сабыйҙар һаны буйынса – бишенсе, Волга буйы федераль округында беренсе һөҙөмтә.


text:
БР Дәүләт Йыйылышы Йортонда, алкоголгә битараф булыу нормаға әүерелергә тейеш, тигән ҡарарға килделәрФото: Олег Яровиков
БР Дәүләт Йыйылышы Йортонда, алкоголгә битараф булыу нормаға әүерелергә тейеш, тигән ҡарарға килделәр
БР Дәүләт Йыйылышы Йортонда, алкоголгә битараф булыу нормаға әүерелергә тейеш, тигән ҡарарға килделәрФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайы Йортонда Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы, Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәрҙең йәмәғәт палатаһы “Йәштәр араһында алкоголизм мәсьәләләрен хәл итеү юлдары” темаһына ойошторған “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыусылар, йәмғиәттә алкоголгә битараф булыу нормаға әүерелергә тейеш, тигән ҡарарға килде.
“Түңәрәк өҫтәл” эшендә Дәүләт Йыйылышы комитеттары рәйестәре Альбина Буранғолова, Рауил Бикбаев, комитет рәйестәре урынбаҫарҙары Римма Үтәшева, Дмитрий Купцов, йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министры Александр Никерин, уның урынбаҫары Салауат Сәғитов, мәғариф министры урынбаҫары Артур Сурин, дәүләт һәм йәмәғәт структуралары вәкилдәре, йәштәрҙең йәмәғәт палатаһы ағзалары һәм рәйесе Руслан Ғизәтуллин ҡатнашты.
Йәштәрҙең спиртлы эсемлектәр менән мауығыуы енәйәтселектең, үлем кимәленең үҫеүенә килтерә, демографияға кире йоғонто яһай, һаулыҡты ҡаҡшата, әхләҡи ҡиммәттәрҙе юҡҡа сығара. Социологик тикшеренеүҙәр һәм рәсми медицина статистикаһы буйынса, йәштәр араһында алкоголле эсемлектәр ҡулланыу киң таралған. Үҙҙәре таныуса, 12-22 йәштәгеләрҙең 82 проценты төрлө йышлыҡта алкоголле эсемлектәр ҡуллана. Үҫмерҙәр систематик рәүештә 14 йәштә эсә башлай. Спиртлы эсемлектәр араһында йәштәр һыраға өҫтөнлөк бирә. Шул уҡ ваҡытта Рәсәй Федерацияһы ҡануниәте буйынса һыра акоголле эсемлектәр иҫәбенә кермәй. Римма Үтәшева 2008 йылда Рәсәйҙең алкоголизмдан 75 мең кешене юғалтыуы, был һандың Советтар Союзы заманында Афғанстанда һәләк булғандар иҫәбенән биш тапҡыр күберәк булыуы хаҡында әйтеп үтте.
Йәштәр араһында алкоголизм таралыуы мәсьәләһен бөтә яҡлап тикшергәндән һуң, ошо өлкәлә ҡануниәтте камиллаштырыу һәм алкоголизмға ҡаршы тороу маҡсатында “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыусылар Дәүләт Йыйылышына бер нисә тәҡдим индерергә ҡарар итте. Мәҫәлән, республикала йәштәрҙең алкоголле һәм спиртлы продукцияларҙы, һыра ҡулланыуҙы сикләүсе ҡанундарҙың үтәлешенә мониторинг үткәреү. Шулай уҡ улар 1995 йылдың 22 ноябрендә ғәмәлгә ингән “Этил спирты, алкоголле һәм спиртлы продукция етештереү һәм уларҙың әйләнеше өлкәһендәге эшмәкәрлекте көйләү тураһында” 171-се федераль законға һыра һәм уның нигеҙендә етештерелгән эсемлектәрҙе алкоголле продукция итеп танырға тигән үҙгәрештәр индереү тураһында Дәүләт Думаһына закондар сығарыу инициативаһы менән сығырға тәҡдим итте.


text:
Аҙна һуңына Башҡортостанда һауа температурһының түбәнәйеүе һәм ҡар яуыуы көтөлә
Аҙна уртаһында Башҡортостанда һауа температураһы плюс 11-15 градусҡа тиклем йылынасаҡ, яуым-төшөм көтөлмәй, ел уртаса буласаҡ.
Рәсәй Гидрометеология үҙәгенең мәғлүмәттәренә ярашлы, һауа температураһының түбәнәйеүе һәм ямғырҙар яуыуы Өфөлә 24 апрелдә көтөлә. 25, 26 һәм 27 апрелдә температура минус биштән алып плюс һигеҙгә тиклем тирбәләсәк. Синоптиктар кесе йома көслө ямғыр вәғәҙәләй, ә аҙна һуңына епшек ҡар яуыуы күҙаллана. Башгидрометтың баш синоптигы Анна Козаева әйтеүе буйынса, барыһына сәбәп Башҡортостан территорияһында үтәсәк циклон буласаҡ.


text:
Эльвира Хәйретдинова: «Башҡортостан алкоголизмға ҡаршы көрәш буйынса алдынғы төбәктәр иҫәбендә»
Башҡортостан алкоголизмға ҡаршы көрәш буйынса алдынғы төбәктәр иҫәбендә. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының баш белгес-эксперты Эльвира Хәйретдинова хәбәр итте. Ул Мәскәүгә алкоголизмға ҡаршы көрәш буйынса Конгресҡа барып ҡайтҡандан һуң, үҙенең тәҫьораттары менән бүлеште.
Уның һүҙҙәренсә, Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы башҡа власть органдары һәм йәмәғәт ойошмалары менән берлектә күптән инде ағартыу эшмәкәрлеген генә түгел, йәштәр һәм үҫмерҙәр араһында сәләмәт тормошто пропагандалау буйынса ла практик эш алып бара.
— Бөтә Рәсәй Конгресында беҙҙең республика алкоголизмға ҡаршы көрәш һәм сәләмәт торомошто пропагандалау буйынса алдынғы төбәктәрҙең береһе булараҡ билдәләнде, — тип һөйләне Эльвира Хәйретдинова «Башинформ» агентлығына. – Рәсәй Федерацияһы субъекттарына күҙәтеү яһаған билдәле Владимир Жданов Башҡортостандың был йәһәттән көслө төбәктәрҙең береһе булыуын билдәләне. Быны ишетеү ҡыуаныслы булды.
Билдәләп үтергә кәрәк, форумда Башҡортостан делегаттары «Айыҡ ауыл» проектын тәҡдим итте, ул Конгреста ҡатнашыусылар араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты.
— Киләсәктә Конгресты ойоштороусылар тарафынан ебәрелгән сәләмәт тормошто пропагандалауға йүнәлтелгән фильмдарҙы күрһәтергә планлаштырабыҙ, — тип хәбәр итте Эльвира Хәйретдинова. – Был фильмдарҙы мәктәптәрҙә, юғары һәм урта махсус уҡыу йорттарында күрһәтеү маҡсатында Мәғариф министрлығы менән хеҙмәттәшлек итергә ниәтләйбеҙ. Шулай уҡ был мәсьәлә тормош хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре, йәмғиәт белеме дәрестәрендә лә тикшереләсәк.


text:
Нефтекамала «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһы буйынса тәүге йорт асылдыФото: Руслан Никонов
Нефтекамала «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһы буйынса тәүге йорт асылды
Нефтекамала «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһы буйынса тәүге йорт асылдыФото: Руслан Никонов
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
22 декабрҙә Нефтекамала «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» федераль программаһы буйынса төҙөлгән тәүге йорт асылды. 68 ғаилә фатир асҡыстары алды.
Бөгөн Нефтекамала «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһы буйынса тәүге алты мең квадрат метр торлаҡ — 213 фатирҙың 142-һе файҙаланыуға тапшырылды. Ҡалған дүрт мең квадрат метры 2016 йылдың аҙағына тиклем сафҡа индереләсәк. Эштәрҙең заказсыһы — Башҡортостандың Торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү фонды. Бынан тыш, Башҡортостандың Торлаҡ төҙөлөшө фонды ошо программа буйынса тағы ун мең квадрат метр торлаҡ төҙөй. Объектты файҙаланыуға тапшырыу ваҡыты — 2017 йыл. Нефтекамала «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһы буйынса бөтәһе 20 мең квадрат метр торлаҡ тормошҡа ашырыласаҡ.
Йортто асыу тантанаһында Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Николай Гавва, Нефтекама хакимиәте башлығы Рәшит Дәүләтов һәм «Торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү фонды» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы директоры Дамир Миңлебаев ҡатнашты.
Башҡортостанда «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһын ғәмәлгә ашырыу 2014 йылдың декабрендә башланды. Программа сиктәрендә ҡатнашыусылар квадрат метры 35 мең һумдан артмаған эконом класлы торлаҡ һатып алыу мөмкинлегенә эйә. Төбәк «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһы буйынса торлаҡты сафҡа индереү күрһәткестәре буйынса 69 субъект араһында тәүге позицияны биләй.
Программала ҡатнашыусылар реестрына 3153 кеше индерелгән, шуларҙың 1159-ы өлөшләтә ҡатнашыу килешеүе төҙөгән.
Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетында хәбәр итеүҙәренсә, бөгөн проекттарҙы программаға индереү буйынса республиканың башҡа төҙөүселәре менән, шулай уҡ эконом класлы торлаҡ һатып алыуға хоҡуҡлы граждандар категорияһы исемлеген арттырыу буйынса эш дауам итә. Был исемлеккә 35 йәшкә тиклемге ғаиләләр, шулай уҡ торлаҡ төҙөлөшө аҡсалары системаһында ҡатнашыусылар инә.


text:
Өфөнөң «Беренсе май» паркындағы күлгә - икенсе ғүмерФото: Любовь Колоколова
Өфөнөң «Беренсе май» паркындағы күлгә - икенсе ғүмер
Өфөнөң «Беренсе май» паркындағы күлгә - икенсе ғүмерФото: Любовь Колоколова
Өфөнөң Калинин районындағы «Беренсе май» паркында күл биләмәһен төҙөкләндереү тамамланды. Ҡала һәм Рәсәй Көнөндә бында хатта төҫлө уттар йүнәлтелгән фонтан эшләне, әммә әле уны ваҡытлыса алғандар.
Яҙ етеү менән паркта сүп-сарлы һыу ятҡылығына әйләнгән күлде тергеҙеү эштәре башланған. Ундағы ҡый-ғыпыр сүплеккә сығарылған, күл төбө таҙартылған, ярҙарын тигеҙләп, үлән сәселгән. Бынан тыш, тәбиғи таш һалып, баҫҡыстар һәм ике сәскә түтәле эшләнгән. Күлгә табан ике аллея алып бара.
Өфөнөң Калинин районы хакимиәте паркты һәм ундағы күл буйын ҡала халҡының яратҡан ял урынына әйләндерергә иҫәп тота.


text:
Мутко сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау буйынса конкурста еңеү менән ҡотланы
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов исеменә Рәсәй Федерацияһы спорт, туризм һәм йәштәр сәйәсәте министры Виталий Мутконан хат килде.
Хатында ул республика башлығын Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында сәләмәт йәшәү рәүешен һәм физик культураны иң яҡшы ойоштороуға Бөтә Рәсәй конкурсында еңеүе менән ҡотлаған.
Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, был конкурс 2010 йылда тәүге тапҡыр үткәрелә. Ул сәләмәт йәшәү рәүешен, физик культураны пропагандалау, тәжрибә уртаҡлашыу, халыҡты физик культура һәм спорт менән әүҙем шөғөлләнеүгә йәлеп итеүҙең яңы һөҙөмтәле формаларын эҙләү мәсьәләләрен асыҡ тикшереүҙә ҡатнашҡан Рәсәйҙең 35 субъекты өсөн үҙенсәлекле профессиональ майҙансыҡ булып тора.
— Башҡортостан Республикаһында сәләмәт йәшәү рәүешен һәм физик культураны пропагандалау буйынса эште яҡшы ойошторғандары, намыҫлы хеҙмәт, яуаплылыҡ өлгөһө күрһәткәндәре өсөн рәхмәт белдерергә теләйем, — тиелә Виталий Мутконың хатында.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Калуга өлкәһендә эре мал үрсетеү технологиялары менән танышты
Фото:
Калуга өлкәһендә «Ангус» генетика үҙәге» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов губернатор Анатолий Артамонов менән бергә эре мал үрсетеү технологиялары менән танышты. Был хаҡта Башҡортостан Республикаһы Президентының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр.
Үҙәк 2008 йылда төҙөлгән. Предприятие тоҡомло һыйыр малы үрсетеүҙә махсуслаша. Ошо маҡсатта бында Американан тоҡомло таналар һәм үгеҙҙәр килтерелгән. Бөгөн дөйөм майҙаны 20 мең гектар самаһы тәшкил иткән өс фермала дүрт мең баштан ашыу һыйыр малы бар. Ферма эше уңышлы Америка хужалыҡтары өлгөһөндә ойошторолған.