text:
Бар изгелек беҙҙә — әсәйҙәрҙән11-01-2017, 02:55 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
— Әйттем бит, беҙгә тағы киләһегеҙ әле, тип. Бына осраштыҡ та.
Шулай ҡаршы алды беҙҙе Роза апай. Ә мин уның теге саҡта әйткән һүҙҙәрен хәтеремдә лә ҡалдырмағанмын.
Университетты тамамлап, “Башҡортостан пионеры” гәзитендә эш башлаған мәлем. Үҙем ошо баҫмаға бишенсе кластан яҙышҡан кеше булараҡ, редакцияға йыш хат ебәргән балаларға айырыуса иғтибар итәм. Араларында бик әүҙемдәре бар. Уларға “Йәш хәбәрсе” тигән маҡтаулы исемдәр ҙә бирәбеҙ, бүтәндәргә һөйләү маҡсатында гәзиткә һүрәтләмәләр яҙабыҙ. Ошондай йәш хәбәрселәребеҙҙең береһе Рәйсә Абдуллина менән танышыу ниәтенән Шишмә районының Сыуалкип ауылына юл тоттоҡ. Мәктәбендә лә, өйөндә лә булдыҡ. Тәү ҡарауға оялсан һәм ҡыйыуһыҙ ғына күренгән ҡыҙ гәзиткә көнүҙәк темаларға йыш хаттар яҙып ебәреүе менән һоҡландырғайны. Үҙе менән күрешеп, уҡытыусылары менән һөйләшкәс, “йәш хәбәрсе” исеме юҡҡа ғына бирелмәгәненә тағы бер тапҡыр ҡыуандыҡ. Шул саҡта әсәһе Роза апай: “Һеҙ беҙгә тағы киләһегеҙ әле”, – тигән икән. Нимәне күҙ уңында тотоп әйтте икән был һүҙҙәрҙе, әллә ҡыҙының киләсәктә билдәле шәхес булып китерен белеп, әүлиәлек ҡылдымы – шуға әле лә аптырайым.
Ә бит, ысынлап та, йәнә осраштыҡ. Шул уҡ өйҙә. Тик дүрт тиҫтә йыл самаһы һуңыраҡ. Хәҙер инде балалар баҫмаһының элекке йәш хәбәрсеһе Рәйсә Абдуллина – республикабыҙҙың күренекле журналисы. Башҡортостан юлдаш телевидениеһында эшләй. Беҙҙең халыҡта “Әсәһен ҡара ла ҡыҙын ҡос” тигән бик тапҡыр әйтем бар. Бөгөн Роза апайҙың ниндәйлеген ҡыҙы Рәйсәгә ҡарап беләм. Ҡасандыр үҙе тураһында гәзиткә мәҡәлә яҙып, бөгөн килеп, уның менән бергә хеҙмәттәшлек итергә насип әйләне яҙмыш.
Бер йыл элек Рәйсә Абдуллина, йәмәғәтем Нияз Мәһәҙиев менән икебеҙҙе урамда осратып, “Бай баҡса” тапшырыуын алып барырға ризалатты. Кешене белгең килһә, бергә юлға сыҡ, тигәнгә күпме тапҡыр ышанырға тура килде. Ошо бер йыл эсендә Рәйсә менән нисә мәртәбә юлға сыҡтыҡ, шөкөр, бала саҡтағы бөтәһен дә һоҡландырған ҡыҙыҡайҙы бөгөн дә юғалтмауыбыҙға һоҡланып бөтә алмайым. Юғиһә тормош бит күптәрҙе, ай-һай, ныҡ үҙгәртә. Хәйер, тормошмо икән? Әллә бөтә ғиллә ғаилә тәрбиәһендәме? Моғайын, һуңғыһындалыр. Ояһында ни күрһә, осҡанында шул булыр.
Рәйсә Абдуллина берәй нәмә вәғәҙә итһә, таш яуһа ла үтәй торған кеше. Әйттеме – бөттө. Эштә һәр нәмәне үҙ иңенә алыуы бүтәндәргә ышанмауҙан түгел, ә тотонған ниәтенә үтә яуаплы ҡарауҙан, тынғыһыҙлығынан. Уңғанлығы ла хаттин ашҡан уның. Республикабыҙҙың күренекле шәхестәренең тормошо, ижады хаҡында әҙерләгән “Автограф”, тарих төпкөлдәрен айҡаған, ваҡыт һынауын уҙған ваҡиғалар, билдәле кешеләр яҙмышына бөгөнгө күҙлектән байҡау яһаған “Үткән ғүмер”, беҙгә санкция иғлан иткән илдәргә яуап итеп, ситтән килтерелгән йәшелсә-емешһеҙ ҙә еребеҙҙә үҫтерелгән ризыҡтар менән үҙебеҙҙе аҫрай алабыҙ тигән фекерҙе иҫбатлаған, егәрле, тырыш ауыл, ҡала кешеләрен күрһәткән “Бай баҡса” һәм башҡа бик күп тапшырыуҙар авторы ул.
Сценарийын да үҙе яҙа, режиссер булараҡ, бер генә мөһим деталде лә күҙ уңынан ысҡындырмай, бөтә тапшырыуҙы тулыһынса күҙ алдына килтереп эш итә. Аҙаҡ әллә нисә сәғәт төшөрөлгән материалдан утыҙ минутлыҡ тапшырыу яһар өсөн үҙе оҫта итеп монтажлай. Һөҙөмтәлә халыҡ яратып ҡарарлыҡ, иҫ китмәле тапшырыуҙар килеп сыға. Быға ышаныр өсөн бер генә эшен миҫалға алыу ҙа етә. Рәйсә Абдуллина беҙҙең “Йәншишмә” гәзитенең юбилейына арналған “Үткән ғүмер” тапшырыуын әҙерләр өсөн шул тиклем бай материал тупланы, ғүмер буйы үҙебеҙ шул баҫмала эшләгән журналистар ҙа, уны ҡарағас, аптырап ултырҙыҡ. 1930 йылда сыҡҡан “Йәш төҙөүсе”нең тәүге һаны булһынмы, һуғыш осоронда республика балаларының фронтҡа ярҙамымы, Белорет – Шишмә тимер юлына металл һыныҡтары йыйыумы – бөтәһе тураһында ла документаль таҫмаларҙан өҙөктәр килтергән. Бының өсөн күпме мәғлүмәт эҙләргә, табырға, фильмдар ҡарарға, уңышлы урындарын һайлап алырға кәрәк. Күпме аҡыл һәм физик хеҙмәт талап иткән эш. Тәүлегенә ҡайһы саҡта өсәр сәғәт кенә йоҡлап, ижад менән янып йәшәй ул.
Юлға сыҡҡанда Рәйсә Абдуллина барлыҡ ижади төркөм өсөн хәстәрлекле әсәйгә әйләнә. Үҙенән күпкә өлкән йәштәге водитель булһынмы, оператормы, техникмы – бөтәһенә лә йылы һүҙен таба, күңелдәрен күтәрә, эш кәйефе тыуҙыра. Юлға мотлаҡ барыһына ла етерлек кәтлиттәрен дә, термосҡа ҡайнар кофеһын да һалып ала. Хеҙмәттәштәре белеп бөткән: Рәйсә Абдуллина менән юлға сыҡһаң, ас та ҡалмаҫһың, өшөмәҫһең дә, үҙенә алған быйма, бейәләй, башлыҡ кеүек йылы кейемдәрен дә бирер, бер нисә көнгә командировкаға барһаң, ҡунып сығырға урынын да хәстәрләр. Етәкселәр менән дә, ябай ауыл кешеһе менән дә бер кимәлдә тороп һөйләшә, уртаҡ тел таба белә. Өйҙә ҡалған өс ир-егеткә – иренә һәм ике улына – өс көнлөк ризыҡтарын бешереп, һыуытҡыста ҡалдырып китә ул.
...Һүҙемде әсәһе тураһында башланым да ҡыҙы хаҡында һөйләүгә күстем дә киттемме? Сере ябай: балалар бит – әсәйҙәрҙең көҙгөһө. Әсәй тәрбиәһе балаларҙа сағыла. Ҡырҡ йылға яҡын ғүмер үткәндән һуң Рәйсә Абдуллинаның әсәһе Роза апай менән осрашырға барғанда уҡ уның ниндәй кеше икәнен төҫмөрләй инем инде. Ә Сыуалкип ауылына барыуыбыҙҙың сәбәбе лә көтөлмәгәнсәрәк килеп сыҡты. “Бай баҡса” тапшырыуында Өфөгә яҡын бер ауылдағы кешеләр менән картуф буйынса тәжрибә эшләп күрһәтергә тейеш инек. Бергәләп сәстек. Хәҙер күмгәнде, колорадо ҡуңыҙына ҡаршы көрәште төшөрөргә тейешбеҙ. (Аҙаҡ, көҙ еткәс, ҡаҙып та алдыҡ). Иртәгә барабыҙ тигән көндә бер нисә сәғәт буйына ҡойма ямғыр яуҙы. Шул тиклем ныҡ ҡойҙо, хатта машиналар “йөҙөп” йөрөнө. Әммә телевидениеның үҙ тәртибе. Камера бирелгән икән, төшөрөргә кәрәк. Тапшырыу программала тора. Иртән юлға сығырға йыйындыҡ. Теге кешеләр: “Ямғырҙан һуң баҡсабыҙҙы тапатмайбыҙ”, – тип ҡырҡа кире ҡаҡты ла ҡуйҙы. Нимә эшләргә? Аптырап ҡалдыҡ. Шул саҡ Рәйсә әсәһенә шылтыратып: “Беҙ хәҙер һиңә киләбеҙ”, – тине лә юлға сығып та киттек. “Әсәйем беҙҙе шундай сетерекле хәлдәрҙә беренсе тапҡыр ғына ҡотҡармай инде”, – тип тә өҫтәне аҙаҡ Рәйсә.
Бына шулай булды беҙҙең ҡырҡ йылдан һуң осрашыуыбыҙ. Роза апай ҡапҡа төбөнә сығып уҡ ҡаршы алды. Сәйе ҡайнаған, ашы бешкән. Өфөнән 80 саҡрым араны үтеп килеүебеҙгә бөтәһенә лә өлгөргән. Ә йорто һуң! Ҡурсаҡ өйө кеүек. Ишек төбөнән үк үҙе бәйләгән түшәктәр йәйелгән, карауатҡа, диванға, ултырғыстарға төрлө биҙәктәр яһалған йәймәләр түшәлгән, аяҡҡа тәпешкә урынына кейергә матур ойоҡбаштар әҙерләп ҡуйылған, өҫтәлдәрҙә йөндән, ынйы-мәрйендәрҙән эшләнгән сәскәләр! Донъяһына иҫең китерлек: бөтә ерҙә тәртип, таҙалыҡ, өйө гөлдәргә күмелгән.
“Баҡсаһында бер сүп үләне күрһә, донъяны сүп баҫты, ти әсәйем”, – тип Рәйсәнең һөйләгәне ҡылт итеп иҫкә төштө. Ысынлап та, беҙгә, тапшырыуҙы алып барыусыларға, картуф баҡсаһында әллә ни эш тә ҡалмағайны. Шулай ҙа япраҡ аҫтына йәшеренгән эт әрһеҙе ҡуңыҙҙар табылды, уларҙы сүпләп, ағыу һибеп, картуф төптәрен күмеп күрһәттек. Беҙ ни, килдек тә киттек. Ә 24 сутый ер Рауза апай ҡарамағында ҡалды. Унда картуф ҡына түгел, бөтә йәшелсә, еләк-емеш үҫә. Баҡса еләге, ҡурай еләге өлгөргән. Уларҙан ҡайнатмалар яһап, өсәр литрлыҡ банкаларға тултырып ҡуйған. Сиратта – сейәһе, грушаһы, алмаһы, ҡарағаты, крыжовнигы, сливаһы... Хәйер, Рауза апай үҫтергән емештәрҙе һанап бөтөрөрлөк тә түгел. Һуған, һарымһаҡ, йәшел тәмләткестәр, помидор, ҡыяр, кишер, сөгөлдөр – ни генә юҡ баҡсаһында. 75 йәшендә лә, шөкөр, йүгереп йөрөй. “Хәрәкәттә – бәрәкәт” – уның яратҡан һүҙе. Бер ҡасан да эшһеҙ ултырмай. Үҙенә яңынан-яңы шөғөлдәр табып тора. Юҡҡа ғынамы ни ҡырҡ йыл дауамында мәктәптә лаборатория мөдире лә булған, тәфсирләп-төпсөнөп документтар менән дә эшләгән, технология дәрестәренән дә уҡытҡан. Аш-һыуға, тегеүгә, бәйләүгә күпме баланы өйрәткән ул. Әле лә рәхмәт әйтеп китә уҡыусылары. Тырыш хеҙмәте Башҡортостан Мәғариф министрлығының Маҡтау грамотаһы менән билдәләнгән.
...Роза апай Шишмә районының Тәпәреш ауылында тыуған. Әсәһе Сәлимә апай һәм атаһы Әбүбәкер ағай Рамазановтарҙың һигеҙ балаһы араһында Роза дүртенсе шатлыҡтары булып донъяға килә. Бәләкәйҙән етеш тормошто күреп үҫкән ҡыҙ үҙ донъяһында ла атай-әсәй юлын ҡыуа. Атаһы умарталар ҙа тотҡан, күпләп мал да аҫраған, оҫта мейес сығарыусы ла булған... Әсәһе матур йырлаған. Шуға бөтә балалары ла йырға оҫта, гармунсы. Уҡырға яҙһа, әллә ниндәй һөнәрҙәргә эйә булыр ине Роза апай. Мәктәптә мөдир булғанда ла химиянан, физиканан бөтә лаборатор эштәрҙе башта үҙе башҡарып ҡараған, шунан ғына уҡытыусыға күрһәтеп, ул үҙ сиратында дәрестә балалар алдында ҡулланған.
Әммә Роза апай өсөн уҡыу хыял ғына булып ҡала. Урта мәктәпте тамамлаған ҡыҙҙы... урлайҙар. Шулай итеп, 18 йәше саҡ тулған ҡыҙ ир ҡатыны булып китә. Әммә яҙмыш уларға ике йыл ғына бергә йәшәргә насип ҡыла. Улдары Илгизәр тыуыуға ҡатын тол ҡала.
Тормош һынауҙары бының менән генә бөтмәй әле. Икенсе тапҡыр ғаилә бәхете татып, ике ҡыҙҙары тыуып, матур ғына йәшәп ятҡанда 32 йәшендә тағы тол ҡала Роза. Шунан бирле бар ғүмерен балаларына бағышлай, уларға әсәй ҙә, атай ҙа була. Өсөһөнә лә юғары белем алырға мөмкинлек бирә, төндәр буйы шәл бәйләп, һатып, шул аҡсаға балаларын уҡыта. Өйләндереп, кейәүгә биреп, барыһына ла бына тигән итеп туйҙар үткәреп, башлы-күҙле итә. Бөгөн Илгизәренә лә 55 йәш булып китте, Өфө дәүләт авиация техник университетын тамамлап, әле төҙөлөш буйынса эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә, биш бала тәрбиәләй.
Рәйсә, әйтеп үтеүебеҙсә, тележурналист, Башҡорт дәүләт университетын бөтөргән. Ике егет үҫтергән. Икеһе лә Өфө дәүләт нефть техник университетында уҡыған.
Рәүзиләһе лә БДУ-ның химия факультетында белем алған, бер ҡыҙ, бер малай үҫтерә. Һөнәре буйынса эшләп, химик препараттарға аллергия булғас, эшҡыуарлыҡҡа күскән. Байрамдарҙа, ялдарҙа, йәйге каникулдарҙа Роза апайҙың өйө балалар тауышынан шау-гөр килеп тора. Бына ҡайҙа ул бәхет! Туғыҙ ейән-ейәнсәр ҡайтып тулһын әле. Йәш саҡ нисек тә үткән инде, Хоҙай ҡартлыҡ бәхете биргән уға, шөкөр.
Донъяның ауырлыҡтарын, әсәһе шикелле, йыр менән үткәреп ебәрергә өйрәнгән Роза апай. Уға бер һүҙ әйтһәң, шуға йыр сығарып, көйләп тә ебәрә. Күршеләре, һоҡланып: “Роза апайҙың картуфы ниңә уңмаһын, ул бит һәр төбөнә йырлап, доға уҡып йөрөй”, – тип әйтәләр икән. Әҙерәк кенә тауышы сыҡмайыраҡ торһа: “Әллә ауырып киткәнме Роза апай, ниңәлер йырлағаны ишетелмәй”, – тип борсолалар, ти.
Роза апай күңелһеҙләнеп ултырыуҙың ни икәнен белмәй. Тормошто яратып йәшәй, шундай оптимист, һәр һүҙендә юмор, шаяртыу.
– Бөтә туғандары бергә йыйылып, көлкөлө хәбәрҙәр һөйләй башлаһа, көлә-көлә ауыҙ арып бөтә, – ти Рәйсә Абдуллина. – Тормошомда ныҡ ҡыйын саҡтарҙа, ни эшләргә белмәй аптырағанда әсәйемде күҙ алдына килтереү ҙә, уның тураһында уйлау ҙа етә, шунда уҡ барыһы ла онотола. Әсәйем күргән-кисергәндәр алдында минекеләр сүп кенә кеүек тойола, үҙемә оят булып китә. Йәшәүгә көс бирә ул беҙгә.
Дүрт тиҫтә йылдан ашыу яңғыҙ йәшәһә лә, Роза апайҙың донъяһына күп ирҙәр ҡыҙығырлыҡ. Ауылда беренсе булып ихатаһын профнастил менән уратып ҡуя. Үҙендә көнсөллөк тигән нәмәнең остоғо ла булмағас, ҡайһы берәүҙәрҙең көнләшеберәк ҡарауына ла иҫе китмәй уның. Донъя көтәм тигән кешенең барыһы ла үҙ ҡулында. Ата-әсәһенең юбилейында Роза апай: “Бөтә эшкә лә өйрәткәнһегеҙ, эсергә генә өйрәтмәгәнһегеҙ. Шуның өсөн рәхмәт һеҙгә”, – тип улар алдында баш эйә. Бер ата-әсә лә үҙ балаларын махсус рәүештә эсергә өйрәтмәйҙер инде ул. Әммә өйҙәге күңел асыуҙар, өҫтәлгә ҡуйылған шешәләр үҙе үк эскелекте ғәҙәти күренеш булараҡ ҡабул итергә бәләкәйҙән бала күңеленә һеңдерә түгелме? Ана шул нәмә булмаған Сәлимә апай менән Әбүбәкер ағайҙарҙың ғаиләһендә. Ошо айыҡ тормош өлгөһө Роза апайҙың балаларына ла күскән. Кешенән кәм-хур булып йәшәмәҫкә, намыҫ менән донъя көтөргә, үҙ хәләл көсөң менән мал табырға өйрәнгән өс балаһы ла. Инде өлкән йәштә булыуына ҡарамаҫтан, Роза апай һаман да ҡош-ҡорт аҫрай, балаларына ярҙам итә. “Ауырып ятырға ваҡыт юҡ”, – ти ҙә, әҙерәк сырхап тороуына ҡарамаҫтан, эшенә тотона. Буш ваҡыттарында гәзит-журналдар уҡый, ил, донъя хәлдәрен белеп тора, телевизор ҡарарға ярата, бөтә артистарҙы, йырсыларҙы таный, ижадтары менән ҡыҙыҡһына.
Бөгөн үҙенең 75 йәшен билдәләгән Роза апайҙың тормоштағы иң ҙур ҡыуанысы – балалары һәм ейән-ейәнсәрҙәре. Яңғыҙы, атайһыҙ үҫтерһә лә, улына һәм ике ҡыҙына тормошта иң ҙур һабаҡты һәм тәрбиәне биргән — намыҫлы йәшәргә, хеҙмәт һөйөргә, үҙ көсөң менән донъя көтөргә.
...Беҙ йыш ҡына күренекле шәхестәр тураһында яҙғанда уларҙың тормоштағы ҡаҙаныштарының нигеҙе тыуған йортта, атай-әсәй тәрбиәһендә икәнлегенә иғтибар итеңкерәмәйбеҙ кеүек. Әле билдәле тележурналист Рәйсә Абдуллинаның әсәһе Роза Әбүбәкер ҡыҙы менән танышҡас та, тағы ла ошо хаҡта уйлап ҡуйҙым. Шундай ҡыҙ үҫтергән әсә һоҡланыуға һәм маҡтауға лайыҡ түгелме ни?! Шундай әсәнең ҡыҙы булыу Рәйсәгә лә тормошта ҙур яуаплылыҡ өҫтәй. Шәхестәрҙең, күренекле кешеләрҙең әсәйҙәре, атайҙары, ғөмүмән, уларҙың тәрбиә өлгөһө хаҡында йышыраҡ һөйләйек. Беҙҙәге бар изгелек, яҡшылыҡ уларҙан бит.


c: text/html

text:
Фото:
Геннадий Родионов яңы юбилей программаһын тәҡдим итә
Фото:
Башҡортостандың халыҡ артисы, Ғәлимов Сәләм исемендәге Республика премияһы лауреаты Геннадий Родионов үҙенең «Йылдар, аралар аша...» («Через годы, через расстоянья...») яңы концерт программаһын күрһәтәсәк. Олег Касимов етәкселегендәге эстрада-симфоник оркестры оҙатыуында концерт 5 мартта Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында үткәрелә. Ул артистың 60 йәшлек юбилейына арнала.
Юбилей программаһында виртуоз скрипкасы, халыҡ-ара фестивалдәр лауреаты, «Кремль-концерт» солисы Вардан Маркос (Мәскәү) ҡатнаша.
Вардан Маркосҡа һәм эстрада-симфоник оркестрына ҡушылып Геннадий Степанович Юрий Антонов, Арно Бабаджанян, Леонид Дербенев, Исаак Дунаевский, Игорь Крутой, Александра Пахмутова, Давид Тухманов, Владимир Шаинскийҙың йырҙарын башҡарасаҡ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Төбәктә Дәүләт кадрҙар сәйәсәте концепцияһы ҡабул ителдеФото: Андрей Старостин
Төбәктә Дәүләт кадрҙар сәйәсәте концепцияһы ҡабул ителде
Төбәктә Дәүләт кадрҙар сәйәсәте концепцияһы ҡабул ителдеФото: Андрей Старостин
26 сентябрҙә Өфөлә, Республика йортонда Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы Кадрҙар комиссияһының икенсе ултырышы үтте.
— Беҙҙә кадрҙар менән эшләү буйынса хәл ябай түгел, — тип билдәләне республика Президенты Рөстәм Хәмитов, ултырышты асып. – Бер яҡтан, дәүләт граждандар һәм муниципаль хеҙмәт кадрҙарын формалаштырыу, тейешле конкурстар үткәреү буйынса яҡшы нигеҙ булдырылған. Бөгөн Башҡортостан Рәсәй Федерацияһының иң аҙ һанлы чиновниктар аппараты булған субъекттары иҫәбендә: республикала йәшәгән 10 мең кешегә 54 дәүләт хеҙмәткәре тура килә. Был күрһәткес буйынса илдең 83 төбәге араһынан беҙ 78-се урында торабыҙ.
Һуңғы өс йыл эсендә министрлыҡ һәм ведомстволарҙы оптималләштереү һөҙөмтәһендә Башҡортостанда дәүләт хеҙмәткәрҙәренең һаны яҡынса 13 процентҡа кәмеп, әлеге ваҡытта алты мең кешене тәшкил итә.
Республика башлығы дәүләт хеҙмәткәрҙәренең белем кимәленә иғтибарын йүнәлтте. Компетентлығы бик түбән кимәлдәге ҡайһы бер хеҙмәткәрҙәр менән көн һайын тиерлек осрашырға тура килә, тине ул.
— Республика алдында түбәндәге етди бурыстар тора: конкуренцияға һәләтле инновацион иҡтисад булдырыу, бюджет керемдәрен арттырыу, сығымдарҙы тәртипкә килтереү, яңы эш урындарын йәлеп итеү һәм булдырыу, эш хаҡын арттырыу, арзан торлаҡ төҙөү, һаулыҡ һаҡлау һәм белем биреү сифатын яҡшыртыу, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Был маҡсаттарға ирешеү өсөн компетентлы һәм яуаплы кадрҙар, һөҙөмтәле кадрҙар сәйәсәте кәрәк.
Башҡортостан Президенты кадрҙар менән эшләүҙе яҡшыртыу өсөн хәл итеүҙе талап иткән бер нисә проблеманы атаны. Улар иҫәбендә – идара итеү кадрҙарын әҙерләү сифатын яҡшыртыу, кадрҙар резервы менән эшләү кимәлен күтәреү.
— Ҡуйылған бурыстарҙы иҫәпкә алып, кадрҙар менән системалы эшләр өсөн, беҙҙә Дәүләт кадрҙар сәйәсәте концепцияһы булырға тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Ултырышта ҡатнашыусылар дәүләт һәм урындағы үҙидара органдары системаһында Кадрҙар сәйәсәте концепцияһы проектын, шулай уҡ кадрҙар комиссияһының эш төркөмдәре менән әҙерләнгән Республика кадрҙарҙы һынау үҙәге тураһындағы Положениены тикшерҙе. Ике документ та БР Президенты ҡарамағындағы Кадрҙар комиссияһы менән раҫланды.
Ултырышта был документтарҙы тормошҡа ашырыу механизмдары тикшерелде. Республика Президенты ҡушыуы буйынса ноябргә тиклем Кадрҙар сәйәсәте концепцияһын тормошҡа ашырыу буйынса план әҙерләнәсәк.


text:
Төбәктә йәштәр форумын уҙғарырға әҙерләнәләр
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
11 мартта Күмертау ҡалаһындағы Республика политехник лицей-интернатында йәштәр форумы уҙа. Унда йәмғиәт, спорт, дин, эшҡыуарлыҡ секциялары эшләйәсәк.
Форум барышында Күмертау башҡорт гимназияһында яҡын-тирәләге район йәштәре араһында волейбол буйынса турнир ойошторола. Ярыш легендар комбриг Муса Мортазиндың тыуыуына 125 йыл тулыуға арнала. Форум башҡорт эстрадаһының йәш йондоҙҙары ҡатнашлығындағы күңел асыу программаһы менән тамамлана.
«Ҡалабыҙҙа ошондай башҡорт йәштәре йыйыны тәүгә уҙғарыла. Ижади, спорт һөйөүсе йәштәр ҡыҙыҡлы һәм йөкмәткеле сығыштар әҙерләй», — тип хәбәр итте Күмертау хакимиәтенең социаль өлкәне үҫтереү, йәштәр сәйәсәте һәм спорт бүлеге етәксеһе Марат Ғилманов.
Форумды ойоштороусылар — Йәштәр советы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты, Башҡорт йәштәре союзы.


text:
БашДУ-ның Волонтерҙар үҙәгендә инглиз теленә өйрәтәсәктәр
Башҡорт дәүләт университетының Волонтерҙар үҙәге English4u программаһы буйынса инглиз телен өйрәнеү һәм камиллаштырыу өсөн төркөм туплай.
Юғары уҡыу йортоноң матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, English4u программаһы 2013 йылда Казанда үтәсәк XXVII Бөтә донъя йәйге Универсиадаһына волонтерҙар әҙерләү проекттарының береһе булып тора. Курстарҙа уҡыусылар халыҡ-ара сараларҙы үткәреүҙә ҡатнашыу өсөн кәрәк булған спорт лексикаһын өйрәнә, шулай уҡ инглиз телен камиллаштыра ала. Универсиада башланыуға барлыҡ волонтерҙарҙың сит ил кешеләре менән инглиз телендә иркен һөйләшә алырлыҡ кимәлгә етеүе программаның төп маҡсаты булып тора.
БашДУ-нан асыҡлауҙарынса, волонтерҙар ике төркөмгә бүленәсәк, инглиз теленә роман-герман филологияһы факультеты студенткаһы Юлиә Пронина өйрәтәсәк. Уҡыу бушлай.
Бөгөнгө көнгә был программа буйынса белем алырға 40-тан ашыу студент теләк белдергән. Төркөмдә 30 кеше шөғөлләнә ала, шуға күрә уҡырға теләүселәр араһында өҫтәмә һайлап алыу үткәреләсәк.


text:
Өфөлә Рима Баталова исемендәге Төбәк йәмәғәт фонды булдырыла
28 февралдә Өфөнөң Конгресс-холында спорт фестиваленә һәм Башҡортостан Республикаһының Рима Баталова исемендәге Төбәк йәмәғәт фондын асыуға арналған хәйриә концерты үтә. Сара 2013 йылда Өфөлә үтәсәк VI Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындары программаһы сиктәрендә ойошторола.
Шулай уҡ байрам ваҡытында «Рима Баталова — спорт легендаһы» китабының презентацияһы үткәреләсәк. Унда Дәүләт Думаһының Физик культура, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитеты рәйесе Игорь Ананских һәм бокс буйынса күп тапҡыр донъя чемпионы, Дәүләт Думаһы депутаты Николай Валуев ҡатнашасаҡ.
Аккредитация үтеү өсөн телефондар: 8-917-494-32-04 (Дмитрий Казанцев), 8-909-351-22-79 (Илдус Бикмәтов).
Сара 15 сәғәттә башлана.


text:
Уҡытыусыларҙы дәртләндереүгә Башҡортостанға 7 миллион һум бүленгән
2014 йылда яҡшы уҡытыусыларға аҡсалата дәртләндереүҙе түләргә Башҡортостан ете миллион һум аласаҡ. Федераль бюджеттан субсидияларҙы бүлеү тураһындағы тейешле бойороҡҡа Рәсәй Хөкүмәте Премьер-министры Дмитрий Медведев ҡул ҡуйҙы.
Аҡсалата түләү уҡытыу һәм тәрбиәләү эшмәкәрлеген, уҡытыусыларҙың ижади һәм профессиональ потенциалын дәртләндереүгә йүнәлтелгән.
Билдәләнгән субсидиялар «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә 2006 йылдан алып бирелә. 2014 йылда 200 мең һум күләмендә аҡсалата дәртләндереүҙе иң яҡшы бер мең уҡытыусы аласаҡ. Башҡортостанда наградалар 35 педагогҡа тапшырыласаҡ.
Аҡсалата дәртләндереү конкурс һөҙөмтәләре буйынса түләнәсәк. Конкурсты үткәреү тәртибе һәм иң яҡшы уҡытыусыларҙы һайлау конкурсы критерийҙары Рәсәй Мәғариф министрлығы тарафынан билдәләнгән. Конкурсты үткәреүҙең төп принциптары – билдәлелек, асыҡлыҡ һәм уҡытыусылыҡ эшмәкәрлегендә стажы өс йылдан да кәм булмаған уҡытыусыларҙың унда ҡатнашыуы өсөн тигеҙ мөмкинлектәр булдырыу.


text:
Башҡортостан студенттары Пензала Бөтә Рәсәй универсиадаһында ҡатнаша
Пензала II Бөтә Рәсәй йәйге универсиадаһы бара. Йөҙөү, еңел атлетика, бадминтон һәм самбо кеүек дүрт төрҙәге ярыштар тамамланған да инде.
Башҡортостан студенттары алты спорт төрөндә ҡатнаша. Өфө дәүләт нефть техник университетының ҡатын-ҡыҙҙар командаһы волейбол буйынса турнирҙа көс һынай, ир-егеттәр волейболында Башҡортостан данын Башҡорт дәүләт аграр университеты командаһы яҡлай.
БашДУ-ның ир-егеттәр командаһына баскетбол буйынса ярыштарҙа алышырға тура киләсәк.
Пензала йәнә бокс буйынса универсиада ярыштары бара. Башҡортостан исеменән БашДУ спортсыһы Александр Балог сығыш яһай.
29 июндән 3 июлгә тиклем үтәсәк фехтование буйынса ярыштарҙа республика намыҫын Башҡорт физкультура институты командаһы яҡлай. Ошо уҡ уҡыу йортоноң командаһы 30 июндән 5 июлгә тиклем тхэквондо буйынса ярыштарҙа еңеү өсөн көрәшәсәк.
Бынан тыш, мини-футбол буйынса ярыштарҙа М.Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның ҡатын-ҡыҙҙар командаһы ҡатнаша.
Спортсылар ярыштарға Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығының финанс ярҙамында йүнәлтелгән.


text:
Башҡортостандың бәләкәй агробизнесы 2,4 миллиард һумдан ашыу суммаға кредиттар алды
Рәсәй крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм ауыл хужалығы кооперативтары ассоциацияһының ХХII съезы алдынан ауылдарҙағы бәләкәй хужалыҡ формаларына ярҙам итеү буйынса башҡарылған эштәргә йомғаҡ яһалды.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, «Россельхозбанк» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк филиалында республиканың бәләкәй агробизнесы вәкилдәренә 2,4 млрд һум дөйөм суммаға 10,5 меңдән ашыу кредит бирелгән. Шәхси ярҙамсы хужалығы булған граждандар банк кредиттары ярҙамында ғына миллиард һум самаһына — ауыл хужалығы малдары, 610 миллион һумдан ашыулыҡ ауыл хужалығы техникаһы һатып алған, 230 миллион һумға мал аҫрау өсөн биналар төҙөгән йәки реконструкциялаған.
Ағымдағы йылда банк хужалыҡтарҙың бәләкәй формаларына кредит ярҙамын киңәйтергә ниәтләй. Башҡортостандағы филиалдың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарын, шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙы, ауыл хужалығы кредит кооперативтарын кредитлауҙы дүрттән бер өлөшкә арттырыу планлаштырыла. Был маҡсатҡа ярты миллиард һум бүленгән.
Ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәр, шул иҫәптән бәләкәй бизнес өсөн кредит ресурстарын алыуҙы еңелләштереү маҡсатында, банк уҙған йылда ғына алты тапҡыр процент ставкаларын кәметкән. Бынан тыш, кредит алыу процедураһын ябайлаштырыу өсөн бурысҡа аҡса алыусыларҙан талап ителгән документтар исемлеге ҡыҫҡартылған, шулай уҡ халыҡ араһында ҙур һорау менән файҙаланған кредит продукттары буйынса кредит заявкаларын ҡарау ваҡыты кәметелгән.


text:
Өфөнән популяр йүнәлештәр буйынса даими халыҡ-ара авиарейстар асыласаҡ
Отпускылар миҙгеле алдынан «Трансаэро» авиакомпанияһы түбәндәге йүнәлештәр буйынса даими халыҡ-ара рейстар аса: Өфө – Пафос (Кипр) – аҙнаһына ике тапҡыр; Өфө – Барселона (Испания) – ун көнгә бер тапҡыр; Өфө – Киев (Украина) – аҙнаһына ике тапҡыр.
«Өфө» халыҡ-ара аэропортынан хәбәр итеүҙәренсә, авиакомпания Өфө – Хургада (Мысыр) маршруты һәм 5 майға тиклем Өфө – Бангкок (Таиланд) маршруты буйынса чартер рейстар яһауын дауам итәсәк.
«Трансаэро» компанияһы мәғлүмәте буйынса, Кипр менән авиабәйләнеш 26 апрелдә асыла. Рейстар һәр шишәмбе һәм йома һайын Boeing-738 самолетында башҡарыласаҡ. Юлда булыу ваҡыты – дүрт сәғәт.
Украинаның баш ҡалаһына тәүге рейс 20 апрелгә билдәләнгән. Рейстар һәр кесе йома һәм йәкшәмбе һайын Boeing-738 самолетында башҡарыласаҡ. Юлда булыу ваҡыты – дүрт сәғәт.
Барселонаға рейстар тураһында аныҡ мәғлүмәт әлегә юҡ.


text:
Фото:
24 март - Волга буйы-Урал хәрби округын ойоштороу көнө
Фото:
Бөгөн Волга буйы-Урал хәрби округы ойошторолоуға 9 йыл тула. Әммә Ҡыҙыл Байраҡлы Волга буйы-Урал хәрби округының данлы тарихы 1918 йылдың 4 майынан уҡ башлана, ул саҡта Халыҡ Комиссарҙары Советы декреты менән Эшсе-Крәҫтиәндәр Ҡыҙыл Армияһының Волга буйы һәм Урал хәрби округтары төҙөлә.
Волга буйы-Урал хәрби округы хәҙер ике федераль округтың (Волга буйы һәм Урал) административ сиктәрендә Рәсәй Федерацияһының ун туғыҙ субъекты, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһы территорияһында урынлашҡан.
Хәрби округтың шәхси составы үҙенең күп быуындар яугирҙарының намыҫлы хеҙмәте һәм батырлыҡтары менән билдәләнгән хәрби тарихы менән хаҡлы рәүештә ғорурлана ала. Унда Бөйөк Ватан һуғышы айырыуса ҙур урын биләй. Уралда һәм Волга буйында өс меңдән ашыу берекмә, соединение һәм частар ойошторолоп, өйрәтеп, фронтҡа оҙатыла. Һуғыш тамамланыуға уларҙың күптәренең байраҡтарын хәрби ордендар биҙәй. Фронтта күрһәткән батырлыҡтары өсөн ике мең ярымдан ашыу яугир Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була. Улар араһында Николай Кузнецов, Муса Гәрәев, Александр Матросов, Виктор Талалихин кеүек бөтә халыҡҡа билдәле батырҙар күп.
Беҙҙең көндәрҙә лә тиҫтәләгән мең яугирҙар Афғанстанда, Чечен Республикаһында үҙ хәрби һәм конституцион бурысын үтәне, дүрт меңдән ашыу кеше орден һәм миҙалдар менән наградланды, 17 хәрби хеҙмәткәр — Советтар Союзы Геройы, ә 29-ы Рәсәй Геройы исеменә лайыҡ булды.
Волга буйы-Урал хәрби округы Рәсәй Федерацияһы именлеген тәьмин итеү системаһында лайыҡлы урын биләй, округ хәрби хеҙмәткәрҙәре үҙенән алдағы быуындар традицияларын намыҫ менән дауам итә.
Быйыл хәрби округ соединениелары, частары һәм подразделениелары байтаҡ халыҡ-ара күнекмәләрҙә ҡатнашасаҡ — былар апрель айында Тажикстан Республикаһы территорияһында үтәсәк «Рубеж-2010» күнекмәһе, Ҡаҙағстанда «Тыныс миссия-2010» күнекмәһе, «Көнсығыш-2010» оператив-стратегик күнекмәһе. Хәрби округ соединениелары бөтә кәрәкле ҡоралдар менән тулыһынса комплектланған һәм, Үҙәк Азия стратегик йүнәлешендә тотороҡлолоҡто тәьмин итеп, үҙ хәрби бурыстарын гарантиялы үтәргә һәләтле.


text:
Төбәктә Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылының иң яҡшы эмблемаһына конкурс иғлан ителде
Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылының иң яҡшы эмблемаһы һәм девизы проектына республика конкурсы иғлан итте.
Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылының эмблемаһын һәм девизын булдырыу, республика халҡының ижади мөмкинлектәрен ҡеүәтләү һәм тормошҡа ашырыу, шулай уҡ киң йәмәғәтселек иғтибарын Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылына йәлеп итеү бәйгенең төп маҡсаттары булып тора.
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова хәбәр итеүенсә, конкурста ҡатнашыуға барлыҡ теләүселәр саҡырыла. Эштәргә талаптар министрлыҡтың рәсми сайтында, «Көнүҙәк мәғлүмәт» бүлегендә урынлаштырылған.
Еңеүсегә «Тәбиғәт» журналына бер йылға бушлай яҙылыу мөмкинлеге биреләсәк, шулай уҡ ул БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Почет грамотаһы менән бүләкләнәсәк.
Конкурс эштәре электрон төрҙә һәм ҡағыҙҙа 2012 йылдың 20 декабренә тиклем Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 86 (213-сө бүлмә) адресы буйынса ҡабул ителә. Белешмәләр өсөн телефон: (347)272-36-85.


text:
«Башҡортостан ҡыҙы» журналының май һаны ҡыйыу һәм наҙлы ҡатын-ҡыҙҙарҙың яҙмышына арналған
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Башҡортостан ҡыҙы» журналының май һаны Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған.
«Ҡатын-ҡыҙ» һәм «һуғыш». Был ҡапма-ҡаршы төшөнсәле һүҙҙәрҙе бергә ҡабул итеүе ҡыйын. Ләкин XX быуаттың иң ҡурҡыныс һуғышы наҙлы затты ирҙәр менән бер сафҡа баҫып, һалдат булырға мәжбүр итә. Башҡортостан Ҡатын-ҡыҙҙар союзы ойошторған тантанала Өфөлә йәшәүсе Бөйөк Ватан һуғышы яугирәләре йыйылғайны. Альмира Кирәева «Йәнен аямаған яубикәләр» тигән яҙмала шул байрамға килгән йөҙҙө ҡыуыусы инәйҙәрҙең етмеш йыл элек илебеҙҙе дошмандан азат итеүҙә күрһәткән батырлығы хаҡында бәйән итә.
Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы уҡыусыбыҙ Рәйлә Назарғолова журнал иғлан иткән «Ул йылдарҙың даны мәңгелек» конкурсына «Тамуҡтан үтеп» тигән тетрәндергес мәҡәләһен ебәргән. Автор һуғыш башланғанда Сталинград ҡалаһында йәшәүсе Зәйнәп Рафиҡованың кисергәндәрен һәм күргәндәрен йөрәге аша үткәреп һөйләй. Йәнә бер әүҙем уҡыусыбыҙ — Өфө ҡалаһынан Лилиә Әбүзәрова «Йылдар аша ҡайтҡан моң» тигән яҙмаһында үҙенең атаһы — һуғыш һәм хеҙмәт батыры Фаяз Ҡарамышев хаҡында яҡты хәтирәләре менән уртаҡлаша.
Билдәле ҡырғыҙ яҙыусыһы Сыңғыҙ Айытматовтың Факил Мырҙаҡаев тәржемәләгән «Һалдат улы» хикәйәһен сәсмә әҫәр яратыусылар бер тында уҡып сығыр. Әүәлбәк исемле ҡырғыҙ малайының тормошо аша атайһыҙ үҫкән тотош бер быуындың яҙмышы һүрәтләнә.
Журналдың был һанында Күгәрсен районы ҡатын-ҡыҙҙары ойошторған тәрән мәғәнәле, матур байрам — ҡорама байрамы тасуирлана. Ҡорама — ябай ҡул эше генә түгел, милләтебеҙ хәтере, уның асылын кәүҙәләндереүсе рухи ҡомартҡы. Башҡорт мифологияһында ҡорама юрған һаҡлау, дауалау көсөнә эйә тип иҫәпләнгән. Фәһемле сара хаҡында Гөлназ Ҡотоеваның «Күгәрсендәр йыйған ҡор» тигән мәҡәләһендә уҡырһығыҙ. «Башҡортостан ҡыҙы» журналы республикала йәшәүселәр араһында ҡорамасылар бәйгеһен иғлан иткән.
«Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, ти мәҡәл. Әммә сәмле, ҡыйыу, тапҡыр, ныҡышмалы холҡо менән иң йылғыр ир-егеткә торошло гүзәл заттарыбыҙ етерлек», — тип яҙа «Наҙ ғына булмышында» тигән баш аҫтында донъя күргән мәҡәләһендә Альбина Ғөбәйҙуллина. Һүрәте журнал тышын биҙәгән һылыу — оҫта бейеүсе, Өфө ҡалаһы Октябрь районы Нагаево ҡасабаһының Мәҙәниәт йорто директоры Гөлназ Сабитова был тәңгәлдә күптәргә өлгө булырлыҡ, тап сәм һәм ныҡышмал холҡо уны уңыштарға әйҙәй ҙә инде.
«Елегеңде һурҙырма мәскәйҙән» — Гөлнара Хәлфетдинованың тапҡаныбыҙҙы бәрәкәтле тотонорға саҡырған мәҡәләһе шулай тип атала. Рекламаға алданып, хәләл аҡсаһын кәрәкмәгән әйбергә туҙҙырыусылар, ысынлап та, електәрен мәскәйҙән һурҙырыусылар һымаҡ булып китә шул. «Реклама оҫталары йәмғиәткә янаған бәләләрҙе уйлап сығара, йә булғанын мөмкин тиклем ҡабарта, унан кисекмәҫтән һаҡланыу сараһын тәҡдим итә. Шулай итеп, халыҡты ҡауаҡтан, бәҙрәфтәге ҡот осҡос микробтарҙан, кейемдәге таптарҙан, сәйнүккә ултырған юшҡындан, ҡояштың зыянлы нурҙарынан һәм башҡа ғәләмәттәрҙән ҡотҡарырға ашығалар», — тип яҙа автор.
Фәлсәфәүи уй-кисерештәрен дә, нескә тойғоларын да берҙәй еңел ҡауырһын менән еткерә белеүсе һүҙ оҫтаһы Дамир Шәрәфетдиновтың яңы шәлкемендә һәр кем үҙ хиссиәтенә ауаздашлыҡ табыр. Хужабикәләр яратҡан «Ҡулыңдан һөйөн» рубрикаһын алып барыусы Гөлшат Ҡунафина был һанда телде йоторлоҡ шешлек рецептары тәҡдим итә. Ул тасуирлаған үзбәк тәмләткестәрен дә ҡулланһағыҙ, аштарығыҙ ҡабатланмаҫ тат алыр.


text:
Күҙ
Күҙ (лат. oculus) — кешенең һәм хайуандарҙың сенсор ағзаһы (күреү системаһының ағзаһы). Тулҡындары оҙонлоҡта яҡтылыҡ диапазонда электромагнит таралыуы ҡабул итеү һәләт эйә була һәм күреү функцияһы тәьмин ите. Кешенең 90 % тирәһендә мәғлүмәт тирәләге донъяҙан күҙ аша ине.
Тирә-яҡ мөхит ҡуҙғытҡыстары араһында күреү кеше өсөн бигерәк тә ҙур әһәмиәткә эйә. Кешенең тышҡы донъя тураһында мәғлүмәттәрҙең күбеһе күреү менән бәйләнгән. Күреү арҡаһында кеше тирә-яҡтағы предметтарҙы,йәнле һәм йәнһеҙ еҫемдәрҙең хәрәкәтен, графика һәм төҫ сигналдарын (хәрефтәрҙе, цифрҙарҙы, портреттарҙы һ, б.) айырып күрәбеҙ. Хеҙмәт эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәре өсөн дә күреү мөһим. Һуҡыр кешегә хеҙмәттә ҡатнашыу мөмкинлеген алыу өсөн оҙайлы, ныҡышмалы эш башҡарырға тура килгәнлеге һәр кемгә билдәле.
Күҙҙең төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күҙ баш һөйәгенең күҙ соҡоронда урынлашҡан. Күҙ соҡоро көптәренән күҙ алмаһының тышҡы йөҙөнә күҙҙе хәрәкәткә килтереүсе мускулдар килә.
Ҡаштар күҙҙәрҙе һаҡлай, улар маңлайҙан ағып төшөүсе тирҙе ситкә йүнәлтә. Күҙ ҡабағы менән керпектәр күҙҙе саңдан һаҡлайҙар . Күҙҙең тышҡы мөйөшөндә урынлаш¬ҡан йәш биҙе шыйыҡлыҡ бүлеп сығара. Ул күҙ алмаһының өҫтөн сылатып тора, күҙгә ингән сит өлөшсәләрҙе йыуып төшөрә, ә унан һуң күҙҙең эске мөйөшөнән йәш каналы буйлап танау ҡыуышлығына ағып төшә.
Күҙ алмаһы тығыҙ аҡһым шекәрә менән ҡапланған. Аҡһым шекәрә күҙҙе механик һәм химик зарарланыуҙарҙан, тышҡы яҡтан сит өлөшсәләрҙең һәм микроорганизмдарҙың үтеп инеүенән һаҡлай. Был шекәрә күҙҙең алғы өлөшөндә үтә күренмәле. Ул мөгөҙсә тип атала. Мөгөҙсә яҡтылыҡ нурҙарын иркен үткәрә.
Урталағы тамырлы шекәрә күҙ алмаһын ҡан менән тәьмин итеп тороусы ҡан тамырҙарының ҡуйы селтәре менән ҡап¬ланған. Был шекәрәнең эске йөҙөндә йоҡа ҡатлау булып буяғыс матдә — яҡтылыҡ нурҙарын йотоусы ҡара пигмент ята. Күҙҙең тамырлы шекәрәһенең алғы өлөшө төҫлө шекәрә (радужка) тип атала. Уның төҫө (асыҡ зәңгәр төҫтән алып ҡара көрән төҫкә тиклем) пигменттың миҡдары һәм таралып урынлашыуы менән билдәләнә.
Күҙ ҡараһы — төҫлө шекәрә уртаһындағы тишем ул. Күҙ ҡараһы күҙ эсенә яҡтылыҡ нурҙарының үтеүен регуляциялай. Яҡтылыҡ көслө булһа, күҙ ҡараһы рефлектор рәүештә тарая. Яҡтылыҡ көсһөҙ булғанда, күҙ ҡараһы киңәйә. Күҙ ҡараһы артында ике яғы ла ҡабарынҡы үтә күренмәле күҙ яҫмығы урынлашҡан. Ул керпексәле мускул менән уратып алынған. Күҙ алмаһының бөтә эске өлөшөн быяла тән — үтә күренмәле ҡойҡа һымаҡ матдә тултырып тора. Күҙ яҡтылыҡ нурҙарын предметтарҙың һүрәтләнеше күҙ алмаһының эске шекәрәһендә — селтәрле шекәрәлә фокусҡа йыйылырлыҡ итеп үткәрә. Селтәрле шекәрәлә күреү рецепторҙары — күҙ таяҡсалары һәм колбочкалары урынлашҡан. Таяҡсалар — эңер яҡтылығы рецепторҙары, колбочкалар көслө яҡтылыҡҡа ғына ҡуҙғыйҙар, төҫтәрҙе айырыу уларға бәйләнгән.
Селтәрле шекәрәлә яҡтылыҡ нервы импульстарына үҙгәрә, был импульстар күреү нервыһы буйынса баш мейеһенә ҙур ярымшарҙар ҡабығының күреү зонаһына үткәрелә. Был зонала ҡуҙғытҡыстар — предметтарҙың формаһы, уларҙың төҫө, ҙурлығы, яҡтыртылышы, торошо һәм хәрәкәте тамам айырыла.
Күреүҙең насарланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҡшы күрә торған кеше яҡындағы һәм алыҫтағы предметтарҙы берҙәй үк яҡшы күрә. Был һәләт күҙ яҫмығының кәкрелеген үҙгәртә һәм тағы ла ҡабарынҡыраҡ була алыуы үҙсәнлегенә бәйләнгән.
Күрәғарау (близорукость) һәм үтәғарау (дальнозоркость) йыш осрай
Күрәғарашлы һәм үтәғарашлы кешеләр предметтарҙы асыҡ күрмәйҙәр. Күрәғарашлы кешеләргә — алыҫтағы предметтарҙың, үтәғарашлы кешеләргә яҡындағы предметтарҙың һүрәтләнеше тоноҡ булып күренә. Күҙ алмаһының оҙонса формаһы тыумыштан күрәғарашлыҡҡа сәбәп булырға мөмкин. Тыумыштан үтәғарашлы кешеләрҙең күҙ алмаһы ҡыҫҡа була. Үтәғарау күҙ яҫмығының кәкрелеген үҙгәртә алыу һәләтлегенең кәмеүе арҡаһында булырға мөмкин, бындай хәл йышыраҡ оло йәштәге кешеләрҙә осрай. Күҙҙең был кәмселектәренең ҡайһы ла булһа береһенән интегеүсе кешеләр врач һайлап биргән махсус быялалы күҙлек кейә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Глаз // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Г. Е. Крейдлин. Жесты глаз и визуальное коммуникативное поведение // Труды по культурной антропологии М.: 2002. С. 236—251
- Быков В. Л. Частная гистология человека — СПб.: Сотис, 2001. — 304 б. — ISBN 5-85503-116-0.
- Цузмер А.М., Петришана О.Л. Биология: кеше һәм уның һаулығы. В.Н. Загорская һ.б. редакторлығында 19-сы баҫманан тәржемә. -Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1995. ISBN 5-295-01647-1
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Зрение у животных
- Особенности цветного зрения у различных млекопитающих
- Зайцев А. Краткая история глаза. Знание—сила, 2003, №3. znanie-sila.ru; archive.org. — Недоступная ссылка заменена архивной. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 30 март 2013 тикшерелгән.
- Статьи по анатомии глаза


text:
Бөтә донъяға билдәле ҡурайсы Роберт Юлдашевҡа Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы исеме бирелде
«Нефтсе» мәҙәниәт һарайында мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәрен Рәсәй һәм Башҡортостандың дәүләт һәм ведомство наградалары менән бүләкләү тантанаһы үтте. Сара 25 мартта билдәләнгән Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнөнә арналды.
— Мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәләре – тормошобоҙҙоң айырып алғыһыҙ өлөшө. Йәмғиәтебеҙ торошо уның үҫешенә бәйле, — тине Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов. – Был өлкәлә проблемаларҙың күп булыуы бер кемгә лә сер түгел. Тәү сиратта, улар эш хаҡына, музыкаль мәктәп, китапхана һәм музейҙарҙың матди-техник йыһазландырылыуына ҡағыла. Быларҙың барыһы ла айырыуса иғтибар талап итә. Республика йәштәренең иң яҡшы сәнғәт өлгөләрендә тәрбиәләнеүе беҙҙең өсөн мөһим.
Йәмғеһе 36 дәүләт наградаһы тапшырылды. Наградланыусылар араһында – М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының популяр артисы Илһөйәр Ғәзетдинова, Өфө «Нур» татар дәүләт театрынан уның хеҙмәттәше Рәсимә Ғәйфуллина, йырсы Флорида Исмәғилева һәм ҡурайсы Роберт Юлдашев.
Республиканың опера сәнғәтенә ҙур өлөш индергәне өсөн Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры дирижеры Герман Ким да наградланды.
Үҙҙәренең һөнәри байрамын төбәктең мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре бишенсе тапҡыр билдәләй. Был көндө йылы ҡотлау һүҙҙәрен ижади һөнәр кешеләре, сәнғәт хеҙмәткәрҙәре, музей һәм китапхана, мәҙәниәт йорто, ҡала һәм ауыл клубтары белгестәре, художестволы үҙешмәкәр коллективтар ҡабул итә.


text:
Вьетнам
Координаталар: 14°02′00″ с. ш. 107°54′00″ в. д. / 14.03333° с. ш. 107.90000° в. д. (G) (O)
Вьетнам (вьетн. Việt Nam), тулы рәсми формаһы — Вьетнам Социалистик Республикаһы (СВР)[5] |Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam|共和社會主義越南|конг хоа са хой тю нгиа еле беҙгә иҫә}} — Көньяҡ-Көнсығыш Азиялағы дәүләт, Индокитай ярымутрауында урынлашҡан. Көнбайышта Лаос һәм Камбоджи, төньяҡта — Ҡытай менән сиктәш, көнсығыш һәм көньяҡта Көньяҡ-Ҡытай диңгеҙе менән уратып алынған.
Йөкмәткеһе
- 1 Исем этимологияһы
- 2 Тарих
- 3 Башҡортостан менән бәйләнештәре
- 4 Иҫкәрмәләр
- 5 Әҙәбиәт
- 6 Һылтанмалар
Исем этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Илдең исеме (越南) ике һүҙҙән тора: «Việt» — вьет төп милләттең атамаһы, ә «Nam» — көньяҡ[6], «көньяҡ вьеттары», ҡытай телендәге «Юэнань» һүҙенән алынған, юэ — ҡытайҙарҙа вьеттарҙың атамаһы, ә «нань» — көньяҡ.
«Вьетнам» исемен беренсе тапҡыр XVI быуатта шағир Нгуен Бинь Кхием ҡуллана, ул «Пророчества Чанг Чиня» исемле китабында «Вьетнам ойошторола» тип яҙып сығара.
1804—1813 йылдарҙа император Зя Лонг «Вьетнам» һүҙен рәсми документтарҙа ҡуллана. Шулай ҙа 1945 йылға тиклем был ер «Аннам» тип атала, император Бао Дай рәсми рәүештә үҙгәрткәс кенә, Вьетнам тип атала башлай.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүге осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең эраға тиклем I йөҙ йыллыҡта хәҙерге көньяҡ Ҡытай һәм төньяҡ Вьетнам территорияһында боронғо вьеттарҙың бер нисә дәүләте була.
Шуларҙың иң билдәлеләре төньяҡта урынлашҡан Нго (ҡыт."У") һәм Вьет (ҡыт."Юэ") батшалыҡтары, улар беҙҙең эраға тиклем VII быуатта Янцзы йылғаһы уйһыулыҡтарында барлыҡҡа килгән[7].
Боронғо Вьет (Юэ) халҡы дөгө үҫтереп көн күрә. Беҙҙең эраға тиклем VII—III быуаттарҙа Янцзы һәм Ҡыҙыл йылға араһындағы ерҙәрҙә 5 дәүләт барлыҡҡа килә: Ҡыҙыл йылға буйында Ванланг дәүләте, унда әлеге вьеттарҙың ата-бабалары — лаквьеттар йәшәй, унан көнсығышҡа табан — Тэйау (Намкыонг), Намвьет, Манвьет, Донгвьет дәүләттәре. Һуңыраҡ Тэйау Ванлангты яулай, уртаҡ Аулаҡ дәүләте барлыҡҡа килә. Был илдәрҙә мәҙәниәт кимәле байтаҡ юғары була, төньяҡ батшалыҡтар ҡытай мәҙәниәтен көньяҡтағылар менән сағыштырғанда тиҙерәк үҙләштерә бара. Аулак һәм Намвьет Циньск империяһы менән һуғыш алып баралар. Намвьет яулап алына. Цинь империяһы ҡолатылғас, Намвьет менән Аулаҡ бер дәүләткә берләшәләр. Был уртаҡ Намвьет дәүләте беҙҙең эраға тиклем II быуатта иң ҡеүәтле дәүләттәрҙең береһе була, унан тик Хань империяһы ғына көслөрәк була[7].
Әммә беҙҙең эраға тиклем II быуат аҙағында ил хань императорҙарының ҡул аҫтына эләгә. «Апалы-һеңлеле ихтилалдары» (Чынгтар) ваҡытлыса бойондороҡһоҙлоҡ яулап алырға ярҙам итә[8], ләкин, ҡытай хакимлығы IX быуатҡа тиклем дауам итә[9]. Шуға ҡарамаҫтан, лаквьеттар үҙ автономияларын һаҡлайҙар[8], илбаҫарҙар менән көрәште туҡтатмайҙар[9].
Ошо йылдарҙа илдә Индия монахтары таратҡан буддизм урын ала[10].
541 йылда көньяҡ ҡытай дәүләте Лян вьетнам элитаһын нығыраҡ буйһондорорға теләй, быға ҡаршы Ли Бон тигән ҙур чиновник ихтилал күтәрә. Бер нисә еңеүҙән һуң ул император тип иғлан ителә, Ранних Ли (541—603) династияһы унан башлана. Ләкин ҡытайҙарҙың яңынан яу менән килгән саҡтарында Ли Бон үлтерелә. Илде Чиеу Куанг Фук етәкләй, 551 йылда ул интервенттарҙы ҡыуып сығара. Шул ваҡыттан илдә үҙ-ара һуғыш башлана, дәүләт икегә бүленә: көнбайыш Чиеу Куанг Фук ҡулында була, көнсығышты Ли Бондың алыҫ туғаны — Ли Фат Ты етәкләй[11].
602 йылда Ҡытайҙы берләштергән Суй империяһы вьет дәүләтенә ҡаршы һуғыш аса. 603 йылда вьет ғәскәрҙәре еңелә, ил Суй хакимлығын танырға мәжбүр була[12].
Урта быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
880 йылда ҡытай ғәскәрҙәре илдең көньяғын ташлап сығалар[12]. 939 йылда Нго Кюйен ҡытайлыларҙы еңә, ул Нго династияһына нигеҙ һала, улар 961 йылда тиклем идара итә. 968 йылда Динь Бо Линь был территорияны Дайковьет — Бөйөк боронғо Вьет исеме аҫтында берләштерә[13].
XIII быуаттың икенсе яртыһында ил Көньяҡ-Көнсығыш Азияның башҡа дәүләттәре менән бергә монголдарҙың яуы аҫтына эләгә. 1285 йылда Хубилай хандың улы Туған вьеттарҙың дәүләтенә баҫып инә, шул уҡ ваҡытта диңгеҙҙән монгол-ҡытай десанты Ҡыҙыл йылғаһының ярына аяҡ баҫа. Ләкин илбаҫарҙарҙың көстәре Као йылғаһы буйында тар-мар ителә. Ҡытайға кире ғәскәрҙең бары тик ундан бер өлөшө ҡайта. Һуңғы еңеү Батьданг йылғаһында була. Монголдарҙың флоты вьеттарҙың джонкалары артынан ҡыуа һәм йылға төбөнә алдан ҡағып ҡуйылған осло ағас олондарына барып төртөлә . Монголдарҙың кәмәләренә янған факелдар һәм уҡтар яуа[14].
1407 йылда илде ҡабат ҡытайҙар яулап ала. Ҡытайҙарға ҡаршы феодал Ле Лой баш күтәрә, 1427 йылда ул еңә һәм үҙен яңы император итеп иғлан итә. Ул башлаған Һуңғы Ле династияһы XVIII быуат аҙағында булған тэйшондар ихтилалына тиклем ил менән идара итә[15].[16]
XV быуаттың икенсе яртыһында Вьетнам күрше Тямпаны һәм Лансангтың көнсығыш райондарын баҫып ала. Буддизмдан халыҡ элекке ышаныуҙарына ҡайта, шулай уҡ конфуцианлыҡ тарала[17].
XVI быуатта илдә кризис башлана: һуғыш, ҙур идара аппараты крәҫтиәндәрҙе ярлыландыра. Хөкүмәттең ауыл хужалығын үҫтереүҙе уйламауы ла халыҡтың асыуын килтерә[18].
Яңы ваҡыт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кризис Тэйшндар ихтилалына килтерә, ул 1773—1802 йылдарҙа бара. Утыҙ йыл барған граждандар һуғышы баш күтәреүселәрҙең еңелеүе менән тамамлана. Тәхеткә үҙен Зя Лонг тип атаған[21] император менеп ултыра. Вьетнам конфуциан принциптарына нигеҙләнгән бер дәүләткә берләшә[22]. XIX быуат башында Вьетнам Камбоджи өсөн Сиам менән бик оҙаҡ көрәшә[23].
1858 йылда Вьетнамға Франция баҫҡынсылары ябырыла [24]. 1862 йылда баҫып алынған 3 көнсығыш провинцияһынан Француз Кохинхинаһы тигән колония ойошторола, уға 1867 йылда тағы 3 көнбайыш провинцияһы өҫтәлә — шул рәүешле француз йоғонтоһо аҫтында бөтә көньяҡ Вьетнам булып сыға. 1873 йылда француздар Төньяҡ һәм Үҙәк Вьетнамға һөжүм итә. 1882 йылда Ханой алына. Тулыһынса колониаль режим 1885 йылда хакимлыҡ итә башлай.
1887—1940: Колониаль осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Лаос һәм Камбоджа менән бергә Вьетнам Франция Индокитайының составына инә.
1930 йылда Индокитай Коммунистар партияһы (КПИК лидеры — Хо Ши Мин) етәкслегендә илде азат итеү өсөн милли хәрәкәт башлана.
1940—1946: Вьетнам Икенсе бөтөн донъя һуғышы йылдарында. Япон оккупацияһы.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Икенсе бөтә донъя һуғышы йылдарында Вьетнамды япондар баҫып ала. Һуғыш аҙағында япондар үҙ ғәскәрҙәрен сығарырға мәжбүр була, көстәре Япония һәм Маньчжурияның оборонаһына кәрәк була. Вьетнам менән идара итеүҙе марионетка Бао Дайға ҡалдыралар.
Коммунистар 1945 йылдың 13 авгусында Танчаола уҙған II партия конференцияһында ихтилал күтәреү тураһында ҡарар ҡабул итеп, Хо Ши Мин етәкселегендә Ваҡытлы хөкүмәт һайлайҙар. Август революцияһы 19 августа Ханойҙа, 23 августа Хюэла, 25 августа Сайгонда еңә. 30 августа Бао Дай тәхеттән баш тартыуы тураһында иғлан итә. 1945 йылдың 2 сентябрендә 500-меңлек митингта Ханойҙа Хо Ши Мин үҙаллылыҡ Декларацияһын иғлан итә һәм бөтөн донъяға яңы дәүләт — Вьетнам Демократик Республикаһы (ДРВ) тураһында хәбәр итә [27][28].
Ләкин 1945-46 йылдар ДРВ өсөн уңышлы булмай. уны бер яҡтан ҡытай, икенсе яҡтан Англия баҫып ала. Англия шулай уҡ француз ғәскәрҙәренә Вьетнамға ҡайтырға ярҙам итә[29]. КПИК подпольела[19] эшен дауам итә[31].
1946—1954: Вьетнам Беренсе Индокитай һуғышы йылдарында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1946 йылдың 18-19 декабрендә КПИК Ванфук ултырышында бөтә ил буйынса "Ҡаршы тороу һуғыш"ын башларға ҡарар ҡабул итә. 19 декабрҙә башланған яуҙар оҙаҡҡа һуҙылған партизан һуғышына әйләнә. [29][34]
Ниһәйәт, 1954 йылдың июлендә Женева конференцияһы килешеүе төҙөлә. Был килешеү Вьетнамдың суверенитетын һәм үҙаллылығын башҡа илдәрҙең таныуын аңлата [43][29][20].
Вьетнам Икенсе Индокитай һуғышы йылдарында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ләкин АҠШҡа был оҡшамай, ул коммунизмдың Көньяҡ-Көнсығыш Азияла таралыуын теләмәй.
1965 йылда АҠШ систематик рәүештә ДРВ-ны бомбардировкалай башлай. Вьетнам һуғышы башлана. Партизандарҙың көньяҡта алып барған һуғышы һәм СССР ярҙамында илдең авианалеттарға ҡаршы тороуы америкалылар араһында ҙур юғалтыуҙарға килтерә. Вашингтон 1973 йылда Париж тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуя. Килешеү буйынса, америка ғәскәрҙәре Вьетнамдан сығып китергә тейеш була. 1975 йылдың 30 апрелендә Сайгон да бирелә.
1976 йылдың 2 июлендә Вьетнамдың Төньяғы менән Көньяғы Вьетнам Социалистик Республикаһына берләшә. 1976-сы йылда Вьетнам Социалистик Республикаһының (СРВ) яңы конституцияһы ҡабул ителә, Сайгон Хошимин тип атала башлай.
Заманса тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1978 йылдың декабрь айында вьетнам ғәскәрҙәре Ҡытай агрессияһына яуап итеп, Камбоджоға керәләр һәм Пол Пот режимын бәреп төшөрәләр. Һөҙөмтәлә КНР менән 1979 йылдың яҙында ҡытай-вьетнам һуғышы башлана. Уның барышында СРВ армияһы ҡытай ғәскәрҙәрен туҡтата ала. СССР дипломатияһы КНР-ҙы һуғыштан баш тартырға мәжбүр итә.
Ҡытай һәм СРВ мөнәсәбәттәре тулыһынса 1991 йылда ғына тергеҙелә[21].
1986 йылда СССР-ға эйәреп, Вьетнам "яңырыу сәйәсәте"н тормошҡа ашыра башлай.
1992 йылда яңы конституция ҡабул ителә.
Вьетнам — Көньяҡ-Көнсығыш Азия дәүләттәре Ассоциацияһының (АСЕАН) тулы хоҡуҡлы ағзаһы. АҠШ менән дипломатик мөнәсәбәттәре бар. СССР (Россия Федерацияһы) менән дипломатик мөнәсәбәттәр 1950 йылдың 30 ғинуарында урынлаштырыла.
Вьетнам 58 өлкәгә бүленгән. Биш ҡала: Ханой, Хошимин, Хайфон, Дананг һәм Кантхо[22].
Башҡортостан менән бәйләнештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2017 йылдың 10 ғинуарынан 14-нә тиклем Башҡортостан делегацияһының Социалистик Вьетнам Республикаһында рәсми сәфәр менән булды. Хөкүмәт Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов етәкләгән делегация составына, рәсми шәхестәрҙән тыш, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вәкилдәре, эшҡыуарҙар инде. Улар Вьетнамдың эре ҡалары – Ханойҙа, Хошиминда, Вунгтауҙа булды, бер төркөм министрлыҡ, ведомство етәкселәре, эшлекле һәм ғилми даирә вәкилдәре менән осрашыуҙар һәм һөйләшеүҙәр үткәрҙе. Башҡортостан делегацияһын Вьетнам Президенты Чан Дай Куанг ҡабул итте[23].
12 ғинуарҙа Башҡортостан Хөкүмәте һәм Вьетнамдың Бариа-Вунгтау провинцияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлдө[24].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 CIA — The World Factbook
- ↑ Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 май 2013. 9 май 2013 тикшерелгән.
- ↑ Human Development Report 2014. United Nations Development Programme (2014). 21 март 2016 тикшерелгән.
- ↑ Телефонные коды городов Вьетнама
- ↑ Государства и территории мира. Справочные сведения // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г., гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Изд-во Оникс, 2010. — С. 15. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).
- ↑ Вьетнам. Справочник. М.: Наука, 1993
- ↑ 7,0 7,1 Мосяков, Тюрин, 2004, с. 10
- ↑ 8,0 8,1 Мосяков, Тюрин, 2004, с. 11
- ↑ 9,0 9,1 Мосяков, Тюрин, 2004, с. 23
- ↑ Мосяков, Тюрин, 2004, с. 11—12
- ↑ Мосяков, Тюрин, 2004, с. 24—25
- ↑ 12,0 12,1 Организация управления на окраинах китайской империи на примере вьетских земель крайнего Юга. Деопик Д. В. 1970
- ↑ Мосяков, Тюрин, 2004, с. 25
- ↑ Мосяков, Тюрин, 2004, с. 37—38
- ↑ Мосяков, Тюрин, 2004, с. 39—40
- ↑ Мосяков, Тюрин, 2004, с. 50
- ↑ Мосяков, Тюрин, 2004, с. 50—51
- ↑ Мосяков, Тюрин, 2004, с. 50—53
- ↑ Thông cáo Đảng Cộng sản Đông Dương tự ý giải tán, ngày 11-11-1945 (вьетн.
- ↑ Война Сопротивления вьетнамского народа 1945-54 — статья из Большой советской энциклопедии (2-е издание).
- ↑ China-Vietnam Relations
- ↑ Национальные парламенты мира, 2005, с. 259
- ↑ [http://www.bashinform.ru/bash/942100/ Вьетнам Президенты Башҡортостан делегацияһын ҡабул итте , 2017, 11 ғинуар] (Тикшерелгән 11 ғинуар 2017)
- ↑ Вьетнамда Башҡортостан Хөкүмәте һәм Бариа-Вунгтау провинцияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлдө , 2017, 12 ғинуар (Тикшерелгән 12 ғинуар 2017)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вьетнам // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- Вьетнам. Справочник. М.: Наука, 1993.
- Дэвидсон, Филипп Б. Война во Вьетнаме (1946—1975 гг.) = Vietnam At War. The History 1946-1975 — М.: Изографус : Эксмо, 2002. — 814 б. — ISBN 5-94661-047-3.
- Западова Е. А. Об изучении Вьетнама в России //Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. XXII годичная научная сессия ЛО ИВ АН СССР. Ч.I. М., 1989. С.117-123
- Ильинский М.М. Индокитай. Пепел Четырех войн (1939—1979 гг.) — М.: Вече, 2000. — 512 б. — (Военные тайны XX века). — ISBN 5-7838-0657-9.
- Искусство Вьетнама / М. Б. Кохан — М.: Гос. музей искусства народов Востока; ВРИБ «Союзрекламкультура», 1991.
- История Востока: в 6 т. Т.6. Восток в новейший период (1945—2000 гг.) / отв. ред.: В. Я. Белокреницкий, В. В. Наумкин — М.: Восточная литература РАН, 2008. — P. 1095. — ISBN 978-5-02-036371-7.
- История Вьетнама / пер. с вьет. И. Д. Бакшт и В. И. Мещерякова, авт. предисл. Г. М. Маслов — М.: Наука. Главная редакция восточной литературы, 1991. — 363 б. — ISBN 5-02-017089-5.
- Мосяков Д. В., Тюрин В. А. История Юго-Восточной Азии — М.: Восточный университет, 2004. — 497 б. — ISBN 5-98196-021-3.
- Национальные парламенты мира : энцикл. справ. / А. Х. Саидов; Рос. акад. наук, Институт государства и права РАН — М.: Волтерс Клувер, 2005. — 720 б. — ISBN 9785466000429.
- Нгуен Фи Хоань. Искусство Вьетнама. Очерки истории изобразительного искусства / под ред. Д. В. Деопика — М.: Прогресс, 1982.
- Новакова, Оксана Владимировна Крест и Дракон. У истоков вьетнамской католической церкви (XVI—XVII века) — М.: ИД «Ключ», ИСАА МГУ, 2012.
- Правовые системы стран мира. Энциклопедический справочник / Отв. ред. — д. ю. н., проф. А. Я. Сухарев — 2-е изд., изм. и доп. — Издательство НОРМА, 2001. — 840 б. — ISBN 5-89123-527-7.
- Советская историческая энциклопедия: в 16 т. / гл. ред. Е. М. Жуков — М.: Сов. Энциклопедия, 1963. — Т. 3: Вашингтон — Вячко.
- Советская историческая энциклопедия: в 16 т. / гл. ред. Е. М. Жуков — М.: Сов. Энциклопедия, 1967. — Т. 10: Нахимсон — Пергам.
- Windrow, Martin The French Indochina War 1946-1954 — Osprey Publishing, 1998. — 48 p. — ISBN 978-1855327894.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Иллюстрированный журнал Вьетнам» (урыҫ.)(рус.) (вьетн.) (инг.)(англ.)
- Нят-Нам.ру Материалы о Вьетнаме (урыҫ.)(рус.)
- Vietnamnews.ru Обзоры новостей Вьетнама, статьи по истории и культуре (урыҫ.)(рус.)
- ОРВД Общество российско-вьетнамской дружбы (урыҫ.)(рус.)
- Вьетнам и обстоятельства получения им независимости (урыҫ.)(рус.)


text:
Баш ҡалала пенсионерҙар өсөн вакансиялар йәрминкәһе ойошторола
ӨФӨ, 2014 йыл, 9 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
11 сентябрҙә Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә пенсия алды һәм пенсия йәшендәге граждандар өсөн вакансиялар йәрминкәһе уҙасаҡ. Тәҡдим ителәсәк эш урындары иҫәбендә – уҡытыусы, кадрҙар буйынса белгес, ашнаҡсы, шәфҡәт туташы, тәрбиәсе, котролер, вахтер, лифтсы, һауыт-һаба йыуыусы. Эш биреүселәр менән шулай уҡ видеоәңгәмә режимында ла аралашырға мөмкин буласаҡ. Йәрминкә иртәнге ундан алып сәғәт 12-гә тиклем Ибраһимов бульвары, 47/1 адресы буйынса үтәсәк. Мәшғүллек үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, бөтә хеҙмәттәр ҙә бушлай күрһәтелә.


text:
Башҡортостан Президенты Стәрлебаш районының бер нисә социаль объекты менән танышты Фото: БР Президентының матбуғат хеҙмәте
Башҡортостан Президенты Стәрлебаш районының бер нисә социаль объекты менән танышты
Башҡортостан Президенты Стәрлебаш районының бер нисә социаль объекты менән танышты Фото: БР Президентының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2014 йыл, 20 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов, Стәрлебаш районында эш сәфәрендә булып, 2006 йылда файҙаланыуға тапшырылған «Стәрле» спорт-сәләмәтләндереү комплексын ҡараны. Башҡортостан Президенты 25 метрлыҡ йөҙөү бассейнын, күнекмә һәм фитнес-залдарын, шулай уҡ шахмат секцияһын ҡараны, йәш спортсылар менән аралашты.
Спорт комплексына 450-нән ашыу бала йөрөй, улар волейбол, баскетбол, йөҙөү, милли «көрәш», шахматтар, хоккей, мини-футбол, саңғы ярыштары кеүек спорт төрҙәре буйынса секцияларҙа шөғөлләнә. Балалар менән 11 тренер-уҡытыусы эшләй.
Республика Президентының һорауҙарына яуап биреп, «Стәрле» спорт-сәләмәтләндереү комплексы директоры Илнур Исламоратов түләүле хеҙмәттәрҙең комплексты тотоуға тотонолған сығымдарҙың яртыһын да ҡапламауын һөйләне.
Башҡортостан Башлығы Мәҡсүт ауылында 3-сө балалар баҡсаһында булды. Ул ташландыҡ бинанан үҙгәртелеп ҡоролған һәм 2014 йылдың башында файҙаланыуға тапшырылған. 85 урынлыҡ объекттың смета хаҡы 5,1 миллион һум тәшкил иткән.
Балалар баҡсаһы мөдире Зәкиә Сәфәрғәлиева республика Президентына балалар учреждениеһының эше тураһында һөйләне. Балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүселәр башҡорт һәм инглиз телдәрен өйрәнә, үҙ күнекмә залында шөғөлләнә, ижади һәләттәрен үҫтерә.
Рөстәм Хәмитов төҙөлөп бөтмәгән йәки ташландыҡ объекттарҙы үҙгәртеп-ҡороу юлы менән мәктәпкәсә учреждениелар төҙөү тәжрибәһен хуплауын билдәләне. Ул бюджет сараларын тотанаҡлы файҙаланырға ғына түгел, ә балалар баҡсаһына сират проблемаһын оператив хәл итергә лә мөмкинлек бирә.


text:
НефАЗ 2010 йылда 315 миллион һум экономияланы
«Нефтекама автозаводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә Японияның Toyota компанияһы өлгөһөндә һаҡсыл етештереү ысулдарына һәм принциптарына нигеҙләнгән производство системаһын индереү дауам итә.
Предприятиенан хәбәр итеүҙәренсә, 2010 йылда завод хеҙмәткәрҙәре 16966 кайдзен-тәҡдим индергән, шуларҙың 80 проценты самаһы производствоға индерелгән. Акционерҙар йәмғиәтенең һөҙөмтәле үҫешен бында персоналды һаҡсыл етештереүҙе ойоштороуға мөмкин тиклем күберәк йәлеп итеү менән бәйләйҙәр. Былтыр «НефАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә эшләүселәрҙең 62 проценты производство процестарын камиллаштырыуға һәм эш урындарын оптималләштереүгә йүнәлтелгән кайдзен-тәҡдимдәр индергән. Подразделениелар етәкселәре 29,5 миллион һумлыҡ иҡтисади һөҙөмтә биргән 75 шәхси проектты бойомға ашырған.
2010 йылда «НефАЗ» производство системаһы» сараларын индереүҙән реаль иҡтисади һөҙөмтә 315,5 миллион һум тәшкил иткән. Тап ошо предприятиеға көрсөктән һуңғы ҡатмарлы йылды килем менән тамамларға, завод эшселәренең уртаса эш хаҡын күтәрергә һәм инвестиция программаһын дауам итергә булышлыҡ иткән.
Был йылға ла етди бурыстар билдәләнгән: завод эсендәге бөтә процестарҙы оптималләштереү, хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәреү һәм сығымдарҙы кәметеү иҫәбенә 305 миллион һумлыҡ иҡтисади һөҙөмтә алыу.


text:
Башҡортостанда зона конференцияларында баҫыу эштәрен үткәреү стратегияһы билдәләнәсәк
2013 йылдың мартында Башҡортостанда бер нисә зона агрономик конференция үтәсәк, уларҙа алдағы яҙғы баҫыу эштәрен үткәреү стратегияһы билдәләнәсәк.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, конференцияларҙа ғалимдарҙың тәҡдимдәренә, шулай уҡ төбәктең алдынғы ауыл хужалығы предприятиелары тәжрибәһенә айырыуса ҙур иғтибар бүленәсәк.
Тәүге зона агрономик конференция 15 мартта Саҡмағош районында үтә. 19 мартта шундай уҡ сара – Туймазы районында, 21 мартта – Ҡалтасы районында, 23 мартта – Әбйәлил районында һәм 26 мартта Балаҡатай районында үткәрелә.
Зона кәңәшмәләре тамамланғандан һуң, Өфөлә республика агрономик конференцияһы ойоштороласаҡ, унда яҙғы баҫыу эштәрен үткәреү буйынса бурыстар билдәләнәсәк.


text:
Башҡорт дәүләт педуниверситетының «Кружева» ансамбле концерт программаһы менән Сочиға юллана
М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының «Кружева» ансамбленең тәүге сығышы 9 февралдә була. Был көндө коллектив Ҡыҙыл яланда урынлашҡан Олимпия ауылдарының (улар бөтәһе өсәү) береһендә концерт ҡуясаҡ.
Ансамбль етәксеһе, БР атҡаҙанған артисткаһы Ольга Андреева әйтеүенсә, былтыр йәй Сочиҙағы Уйындарҙың рәсми сайтында улар илдең ижади коллективтары араһында конкурс тураһында мәғлүмәт күреп ҡала. Үҙҙәренең бейеүҙәре менән видеоны ебәрәләр һәм йомғаҡтар буйынса иң күп тауыш йыялар.
— Ойоштороусылар беҙҙең менән бәйләнешкә инде һәм Сочиға саҡырҙы, — тип һөйләй Ольга Андреева. – 30 минутлыҡ концерт программаһы менән сығыш яһаясаҡбыҙ, уны коллективыбыҙҙың визит карточкаһы булған «Шкатулка» урыҫ бейеүе асып ебәрә. Өс урыҫ бейеүенән башҡа, ҡыҙҙар һәм егеттәр башҡорт, татар һәм ҡаҙаҡ бейеүҙәрен башҡарасаҡ.
«Кружева» ансамбленең бейеүселәре Сочиҙа бөтәһе өс майҙансыҡта сығыш яһаясаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов «Горняк» хоккей клубы уйынсыларын һәм тренерҙарын Төбәк кубогы финалында еңеүҙәре менән ҡотланы Фото: Йәштәр хоккей лигаһының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов «Горняк» хоккей клубы уйынсыларын һәм тренерҙарын Төбәк кубогы финалында еңеүҙәре менән ҡотланы
Рөстәм Хәмитов «Горняк» хоккей клубы уйынсыларын һәм тренерҙарын Төбәк кубогы финалында еңеүҙәре менән ҡотланы Фото: Йәштәр хоккей лигаһының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Төбәк кубогында – Йәштәр хоккей лигаһында еңеү яулаған «Горняк» хоккей клубы (Учалы) уйынсыларына һәм тренерҙар штабына телеграмма ебәрҙе. Учалылар финал серияһындағы өс уйында ла Воронеж өлкәһенең «Россошь» командаһын еңде.
Телеграммала былай тиелә:
«Хөрмәтле «Горняк» командаһы тренерҙары һәм уйынсылары!
Төбәк кубогының финал серияһында еңеүегеҙ менән ихлас ҡотлайым! Һеҙ республиканың спорт тарихында тәүге тапҡыр Йәштәр хоккей лигаһы беренселегендә еңеүгә өлгәштегеҙ.
Учалы ҡалаһы, төп бағыусығыҙ Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты, һәм, әлбиттә, бөтә республика һеҙҙең менән ғорурлана.
Артабан да Башҡортостан исеменән лайыҡлы сығыш яһарһығыҙ, республика спортына ҙур өлөш индерерһегеҙ, тип ышанам.
Барығыҙға ла сәләмәтлек, һаулыҡ, яңы уңыштар теләйем!»


text:
Яңы йыл алдынан банан сәскә атты
Өфө лимонарийында банан сәскә ата. Бер нисә йыл элек лимонарийға япон карлик бананының һирәк бер төрөн бүләк иткәйнеләр. Үҫемлек яңы урында оҙаҡ ерегеп китә алманы һәм һис тә үҫергә теләмәне. Уҡыу-тәжрибә хужалығы мөдире Фәриҙә Садиҡова экзотик ҡунаҡты көршәктән быяла аҫтында ергә күсереп ултыртырға ҡарар итте, һәм һөҙөмтә үҙен оҙаҡ көттөрмәне. Былтыр банан сәскә атты һәм артыҡ эре булмаған 80 емеш бирҙе. Быйыл Яңы йыл алдынан ул тағы ла сәскә атты һәм емешкә төймәләнә башланы ла инде.
— Бананыбыҙ айға яҡын сәскә ата, – тип һөйләне Фәриҙә Садиҡова. – Ә емештәре февралдә өлгөрөргә тейеш. Беҙ ҡыш артыҡ һыуыҡ булмаҫ һәм емештәр бешеп өлгөрөр, тип өмөтләнәбеҙ.
Был үҫемлек эре емеш тәлгәштәре менән ҡәҙимге пальмаға оҡшамаған. Яңы төр ике метр бейеклегендәге ҡыуаҡлыҡты хәтерләтә, ә белгестәр уны, ғөмүмән, үлән тип атай.
Банандан тыш быяла аҫтында кофе емештәре өлгөрә. Улар инде ҡыҙарған, һәм хеҙмәткәрҙәр уңыш йыя башланы ла. Урындағы Арабиканан бында кофе ҡайнатмайҙар, ә орлоҡтарҙы артабан үрсетеү һәм яңы үҫентеләр үҫтереү өсөн файҙаланалар.
Өфө лимонарийының тағы бер ғорурлығы — мусмула. Был емеш ағасының тыуған иле тип Кавказды иҫәпләйҙәр. Тәме буйынса һары сливаны хәтерләткән емештәр әлеге ваҡытта өлгөрөп килә, һәм бик тиҙҙән башҡорт мусмулаһын да тәмләп ҡарарға мөмкин буласаҡ.
Параллель рәүештә Өфө лимонарийының төп культураһын – лимондарҙы йыйыу бара. Цитрус емештәре уңышы был миҙгелдә 22 тоннанан ашып китте. Дөрөҫ, быйылғы лимондар былтырғы гиганттарҙан ҡайтышыраҡ. Быйыл иң ҙур лимон 1200 грамм тартты. Былтыр лимондар 1800 грамға еткәйне.


text:
Тоталь диктантта ҡатнашыусыларға балалар яҙыусыһы Андрей Усачевтың тексы тәҡдим ителә
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
16 апрелдә үтәсәк «Тоталь диктант» халыҡ-ара акцияһы тексының авторы — балалар яҙыусыһы, шағир, драматург һәм сценарист Андрей Усачев.
«Быйыл беҙ башҡа авторҙарға оҡшамаған яҙыусыны саҡырырға һәм проектҡа бер аҙ хислелек өҫтәргә теләнек», — тине проект етәксеһе Ольга Ребковец.
Тоталь диктанттың эксперт советы рәйесе Наталья Кошкарева һүҙҙәренсә, диктант тексы Андрей Усачевтың ғәҙәти текстарына ҡарағанда ҡатмарлыраҡ буласаҡ. Унда рус теленең бөтә ҡағиҙәләре сағылыш табасаҡ.
Текст өс өлөштән тора, тәүгеһен Алыҫ Көнсығыш, Көнсығыш Себер һәм сит илдәр яҙа. Икенсе өлөшөн — Урал һәм Көнбайыш Себер. Өсөнсөһөн Рәсәйҙең Европа өлөшөндә, Европала һәм Америкала уҡыйҙар.
Быйыл «Йорт янында Тоталь диктант яҙ» проекты төп яңылыҡ булып тора. Өфөләргә «Тоталь диктант» акцияһын ойошторорға ярҙам итеү мөмкинлеге бирелә. Мәктәптәр, китапханалар, антикафелар тап ошондай майҙансыҡ була ала. Ғаризалар ufa@totaldict.ru электрон почтаһына йәки социаль селтәрҙәге төркөмдә ҡабул ителә. Баш ҡаланың 94-се һәм 89-сы мәктәптәре, шулай уҡ «Лотос» фитнес клубы диктант үткәрергә теләк белдергән.
Акцияның рәсми сайтында офлайн әҙерлек курстарына өҫтәмә рәүештә онлайн диктантҡа әҙерләнеү мөмкинлеге бар.


text:
Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы депутаттары «Хайуандар донъяһы тураһында»ғы республика законына аныҡлыҡ индерә
Башҡортостан парламентарийҙары алдағы пленар ултырышта өсөнсө уҡыуҙа республика Дәүләт Йыйылышының Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитеты тарафынан әҙерләнгән «Хайуандар донъяһы тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы республика законы проектын тикшерергә планлаштыра.
Төҙәтмәләр федераль ҡануниәткә үҙгәрештәр индереү сәбәпле талап ителә. Был үҙгәрештәр дәүләт контролен ойоштороу системаһына һәм был контролде башҡарырға хоҡуҡлы башҡарма власть органдары эшмәкәрлегенә аныҡлыҡ индереүгә йүнәлтелгән. Ошоға бәйле был өлкәлә Башҡортостандың дәүләт власы органдарының вәкиллек хоҡуҡтарын билдәләү йәһәтенән «Хайуандар донъяһы тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законының айырым положениеларына үҙгәрештәр индерелә. Был үҙгәрештәр шулай уҡ республика законында ҡулланылған терминологияға ла ҡағыла.
«Хайуандар донъяһы тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы республика законы проектынан тыш, Комитет ағзалары шулай уҡ өсөнсө уҡыуҙа «Башҡортостан Республикаһында һыу мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы республика законы проектын тикшерергә тәҡдим итте.


text:
Октябрскийда экстремизмға арналған ултырыш үтте
Улар алдында баш мөфтөй Тәлғәт Сафа Тажетдин, Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты рәйесе Нурмөхәмәт хәҙрәт, президент хакимиәте белгестәре сығыш яһаны. Йәштәр экстремизмға йыш ылығалар, уларға дөрөҫ дини тәрбиә бирергә кәрәк тиелде ултырышта.
Октябрский тирәһендә бындай ғауғалар йыш була тора. Март айында ғына унда 18 йәшлек егеткә ҡарата мәхкәмә тыңлауҙары үтте. Әлмир Баҙыҡов атлы егет хоҡуҡ һаҡлау хеҙмәткәре ғүмеренә янаған өсөн хөкөм ителде.
Былтыр ул урындағы милиция бүлегенә барып милиция капитаны 30 йәшлек иргә бысаҡ менән ташланғайны. Әлмир Баҙыҡов был ҡылығын милиция Ҡөрьән тәғлимәттәре буйынса түгел, конституция буйынса йәшәгәне өсөн яза, улар Ҡөръәндең дошмандары тип аңлатты. Психик медицина тикшереүҙәр егеттең психик яҡтан бөтөнләй үк сәләмәт булмауын күрһәткән.


text:
Еңеү Көнө байрамында юғалтҡан килемен транспортсыларға кире ҡайтарасаҡтар
2010 йылдың 3-12 майында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙы һәм инвалидтарҙы йөрөтәсәк тимер юл, һауа, һыу юлы һәм автомобиль транспорты ойошмаларына субсидиялар биреү Ҡағиҙәләре раҫланған.
2009 йылдың 31 декабрендәге 1176-сы һанлы РФ Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, үрҙә билдәләнгән граждандарҙы бушлай йөрөтөү арҡаһында барлыҡҡа килгән зыянды ҡаплау өсөн субсидия күләме һауа транспортында – эконом кластағы билет хаҡын, тимер юлда – купе һәм ултырыу урындары ғына булған вагондағы тарифтарға ярашлы, эске һыу транспортында - йылға судноларының III А и III Б категорияһындағы каюталарҙа, диңгеҙ транспортында — IV и V категориялы каюталар һәм ултырыу урындарында, автомобиль транспортында – дөйөм типтағы автобустарҙа, шулай уҡ йомшаҡ креслолы автобустарҙа ҡаралған тарифтарҙы иҫәпкә алып билдәләнәсәк.
Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә бәйле юбилей саралары үткән осорҙа һуғышта ҡатнашыусылар һәм һуғыш инвалидтары үрҙә күрһәтелгән юл йөрөү төрҙәре менән бушлай ҡуллана ала.


text:
Бүздәктәге янғын һөҙөмтәһендә йортһоҙ ҡалған ғаиләләр яңы фатирҙар алдыФото: Данил Туктамышев
Бүздәктәге янғын һөҙөмтәһендә йортһоҙ ҡалған ғаиләләр яңы фатирҙар алды
Бүздәктәге янғын һөҙөмтәһендә йортһоҙ ҡалған ғаиләләр яңы фатирҙар алдыФото: Данил Туктамышев
Янғындан зыян күргән Бүздәк халҡы яңы фатирҙар алды. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ағымдағы йылдың 25 мартында янғын арҡаһында бында 14 ғаилә йортһоҙ ҡалғайны. Республика Президенты Рөстәм Хәмитов ҡушыуы буйынса ике ай ярым эсендә төҙөүселәр Титов урамында яңы йорт һалды.
«БР Торлаҡ төҙөлөшө фонды» дәүләт унитар предприятиеһы – ике ҡатлы 18 фатирлы йорттоң заказсыһы-төҙөүсеһе, ә «КапиталСтрой» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте генераль подрядсыһы булып сығыш яһаны.
Көн элгәре район хакимиәтенең ултырыштар залында яңы фатирҙарҙан асҡыстар тапшырыу тантанаһы үтте, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Буздякские новости» гәзите мөхәррире Данил Туҡтамышев. Шулай уҡ яңы фатирҙарҙы өс Бөйөк Ватан һуғышы ветераны алды.
Был ваҡиға менән залда ултырыусыларҙы БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Сергей Афонин, район хакимиәте башлығы Радик Хазиев, БР Торлаҡ төҙөлөшө фонды етәксеһе Рәүф Ноғоманов ҡотланы.


text:
Фото:
Алтын «Ирәндек айыуы» Башҡортостандың Милли музейында һаҡланасаҡ
Фото:
Кесе йома, 21 ғинуарҙа, Өфөлә үҙенсәлекле алтын самородогын Башҡортостандың Милли банкынан республика Милли музейына тапшырыу тантанаһы үтте.
4 килограмм 788 грамм ауырлығындағы алтын самородогы формаһы буйынса айыуҙы хәтерләтә һәм алты миллион һумлыҡ тип баһалана. Уны 1992 йылда «Баймаҡ» совхозы механизаторы Күсәй ауылы эргәһендә Ирәндек тауҙарының көнсығыш армытында табып ала, шуға ла «ирәндек» исеме ала.
Тракторсы самородокты ерҙән 30 сантиметр тәрәнлектән һабаны менән аҡтарып сығара. Ике аҙна тирәһе ул уны үҙе менән йөрөтә, һуңынан табышты участка милиционеры күреп ҡалып, алтынды дәүләткә тапшыра. 1992 йылдан самородок БР Милли банкында һаҡлана һәм республика Финанс министрлығына ҡарай.
Легенда буйынса, башҡорттар ылау менән уны урыҫ батшаһы Иван Грозныйға бүләк итеү өсөн алып китеп барған. Ләкин ылауға юлбаҫарҙар һөжүм итә, һәм уҡсыларҙың береһе алтынды ергә күмергә өлгөрә, бында ул 436 йыл буйына ятҡан.
Бөгөн БР финанс министры Рузалия Хисмәтуллина Башҡортостандың ете мөғжизәһе исемлегенә ингән «Ирәндек айыуы»н БР мәҙәниәт министры Асҡар Абдразаковҡа тапшырҙы. Был яғына ҡойолма Милли музейҙа һаҡланасаҡ һәм республиканың һәм бөтә Рәсәйҙең милли ҡаҙанышы булараҡ, бөтә халыҡҡа күрһәтеү өсөн ҡуйыласаҡ.


text:
8 мартта республикала теле- һәм радиосигналдарҙың ваҡытлыса юғалыуы ихтимал Фото: Андрей Старостин
8 мартта республикала теле- һәм радиосигналдарҙың ваҡытлыса юғалыуы ихтимал
8 мартта республикала теле- һәм радиосигналдарҙың ваҡытлыса юғалыуы ихтимал Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
8 мартта Рәсәй ҡалаларында ҡояштағы әүҙемлек арҡаһында теле- һәм радиосигналдарҙың ваҡытлыса юғалыуы ихтимал. Был хаҡта Рәсәй телевизион һәм радиотапшырыуҙары селтәренең матбуғат хеҙмәтенә һылтанып «ТАСС» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итә.
Ведомствола аңлатыуҙарынса, «был яҙғы интерференция осоро башланыуға — Ҡояш, бәйләнеш спутнигы һәм ер өҫтөндәге ретранслятор ҡабул итеү антеннаһының бер һыҙатта тороуына бәйле».
Экрандарҙа һиҙелер-һиҙелмәҫ ҡамасауҙар барлыҡҡа килеүе ихтимал, әммә ҡояш интерференцияһы иң юғары нөктәгә еткән саҡта теле- һәм радиосигналдар тулыһынса юғалырға мөмкин.
Матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, һәр төбәк өсөн ҡамасауҙар барлыҡҡа килеүҙең графигы төҙөлгән. Мәҫәлән, 8 мартта Уралда һәм Себерҙә Мәскәү ваҡыты буйынса иртәнге 9 тула 20 минуттан алып көндөҙгө 1 тула 15 минутҡа тиклем, Үҙәк федераль округта — 12 тула 15 минуттан алып 1 тула 15 минутҡа тиклем, Алыҫ Көнсығыш федераль округында 9-сы 22 минуттан алып 10-сы 8 минутҡа тиклем телевизион тапшырыуҙарҙың юғалыуы ихтимал.


text:
Григорий Рапота, Рөстәм Хәмитов һәм РФ оборона министры урынбаҫары Дмитрий Булгаков оператив штаб кәңәшмәһен үткәрҙе
Иглин районының Урман ауылы эргәһендәге ваҡиғалар урынына бөгөн иртән Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, Рәсәй оборона министры урынбаҫары армия генералы Дмитрий Булгаков килде. Снарядтар шартлаған боеприпастар келәтенән алыҫ түгел урынлашҡан штабта Григорий Рапота Дмитрий Булгаков һәм Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашлығында кәңәшмә үткәрҙе. Әлеге ваҡытта Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Башҡортостан Президенты һәм РФ оборона министры урынбаҫары менән бергә шартлауҙар урынын ҡарар өсөн вертолетта һауаға күтәрелде.
Янғын урынында ҡотҡарыу хеҙмәттәре эшләй, мародерлыҡ осраҡтарына юл ҡуймаҫ өсөн тейешле саралар күрелә. Урман ауылы халҡы эвакуацияланған, әммә штабтан алыҫ түгел ерҙә биш автбус дежурға ҡалдырылған. Янғынды һүндереү өсөн һыуҙы яҡындағы быуанан ташыйҙар.
Боеприпастар келәтендә шартлауҙар әле һаман дауам итә.


text:
Фото:
Күҙ табиптарын уҡытыу өсөн уҡытыу-күнекмә лабораторияһы Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институтында асылды
Фото:
ӨФӨ, 2014 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институтында күҙ табиптарын ҡара ҡылау хирургияһының (факоэмульсификация) ультратауыш методикаһына практик яҡтан уҡытыу өсөн WETLAB заманса уҡытыу лабораторияһы асылды.
Лаборатория заманса күнекмә комплекстары менән йыһазландырылған. Унда операция микроскоптары, һуңғы быуын факоэмульсификаторҙар, стажерҙарҙың эшен күҙәтеү өсөн мониторлы видеосистема, микрохирургия инструменттары комплекты, юғары сифатлы тотона торған материалдар инә.
WETLAB проекты ярҙамында офтальмохирургтар ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ҡара ҡылауҙы заманса технологиялар менән дауалай ала.
Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институтынан хәбәр итеүҙәренсә, WETLAB проектында алты кеше уның тәүге курсанты булды, улар уҡыу ваҡытында институттың юғары дәрәжәле белгестәре һәм факоэмульсификация бүлектәре һәм мәсьәләләре буйынса Рәсәй ҡалаларынан махсус саҡырылған лекторҙарҙың лекцияларын тыңлаясаҡ. Уҡыуҙың практик өлөшө махсус тренажерҙарҙа уҙасаҡ, улар ысын операцияны оҡшатып эшләргә мөмкинлек бирәсәк, әммә хирургия объекты сифатында хайуандарҙың күҙҙәре файҙаланыла.
Курсанттар инститтутың операция блоктарына ла инеп операция барышын күҙәтә ала.


text:
Республикала туризмды үҫтереү өлкәһендәге ҡаҙаныштар федераль һәм республика наградалары менән билдәләнде
Кисә Өфөлә асылған социаль туризм мәсьәләләре буйынса беренсе бөтә Рәсәй форумы сиктәрендә Башҡортостанда туризмды үҫтереү өлкәһендәге ҡаҙаныштар өсөн федераль һәм республика наградаларын тапшырыу тантанаһы үтте.
Туризм буйынса федераль агентлыҡтың Почет грамоталары менән ете кеше наградланды. Улар араһынан – Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Премьер-министр урынбаҫары Фидус Ямалетдинов, республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Руслан Кинйәкәев, элекке Өфө мэры, әлеге ваҡытта Дәүләт Думаһы депутаты Павел Качкаев, Башҡортостандың Туриндустрия союзы рәйесе Кинйә Кускилдин һәм башҡалар.
Туризм буйынса федераль агентлыҡтың рәхмәт хаттарына Римма Ғәлиева (Учалы районы) һәм Башҡортостан Республикаһының Туристик-спорт союзы президенты Дмитрий Шорников лайыҡ булды. Наградланыусылар араһында киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре лә бар — «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы хеҙмәткәрҙәре һәм «Башинформ» агентлығы журналисы Любовь Колоколова.
Бынан тыш, тармаҡтың байтаҡ хеҙмәткәрҙәренә Башҡортостандың Туриндустрия союзының һәм республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетының Почет грамоталары тапшырылды.


text:
Иҫке Балтас ауылында ауыл хужалығы производствоһы белгестәре өсөн биҫтә төҙөлә
Төбәктең төньяҡ райондары буйынса эш сәфәре барышында Балтас районының район үҙәгендә — Иҫке Балтас ауылында Башҡортостан Президенты «2012 йылға тиклем ауылдың социаль үҫеше» Федераль маҡсатлы программаһы сиктәрендә төҙөлгән «Көньяҡ» биҫтәһе менән танышты.
Мортаза Рәхимов 90 урынға иҫәпләнгән балалар баҡсаһы төҙөлөшө майҙанын ҡараны. Буласаҡ балалар баҡсаһының ике ҡатлы бинаһында ҡыйыҡ ябыу эштәре тамамлана. Яҡын арала бында биналарҙың эске яғын биҙәү эштәре башланасаҡ. Төҙөүселәр балалар баҡсаһын 1 сентябргә төҙөп бөтөргә вәғәҙә бирҙе. «Көньяҡ» биҫтәһендә был инде өсөнсө балалар баҡсаһы буласаҡ. Балалар баҡсаһы менән бергә бында 70 уҡыусыға иҫәпләнгән мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты ла төҙөлә, инженер-юл инфраструктураһы булдырыла. Ауыл хужалығы производствоһы белгестәре өсөн төҙөлөүсе биҫтәгә 250 миллион һумдан ашыу аҡса һалынасаҡ.


text:
Өфөлә хәләл йәрминкәләр үткәреләсәк
Йыл һайын үткәрелеүсе ауыл хужалығы йәрминкәләре сиктәрендә 24 һәм 25 сентябрҙә Өфөлә хәләл продукттар йәрминкәһе үтәсәк. Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһы мосолмандары Диниә назараты ҡарамағындағы «Хәләл» стандарты буйынса комитет һәм Өфө ҡалаһының Орджоникидзе районы хакимиәте.
24 сентябрҙә хәләл продукция — С. Орджоникидзе исемендәге майҙанда, 25 сентябрҙә «Йүрүҙән» сауҙа үҙәге алдындағы майҙанда һатыласаҡ.
БР мосолмандары Диниә назараты ҡарамағындағы «Хәләл» стандарты буйынса комитетта «хәләл» сертификатын алған предприятиелар үҙҙәренең уңыштары һәм ҡаҙаныштарын күрһәтәсәк.
Комитеттан хәбәр итеүҙәренсә, йәрминкәләрҙә киң ассортиментта шәриғәт ҡанундарына тап килгән аҙыҡ-түлек продукттары, ислам әҙәбиәте һәм атрибутикаһы тәҡдим ителәсәк.


text:
Еңел сәнәғәт предприятиелары йәш белгестәрҙе көтә
"Өфө трикотаж фабрикаһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә асыҡ ишектәр көнө үтте. Юғары һәм урта махсус белем биреү учреждениеларын тамамлаусыларға бында производство цехтарын һәм трикотаждың барлыҡҡа килеү процесын күрһәттеләр.
Сараға шулай уҡ Өфөнөң Киров районы, «Рәсәй терәге» Дөйөм Рәсәй бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ йәмәғәт ойошмаһы вәкилдәре, БР Мәғариф министрлығы, Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы һәм башҡа ведомстволар хеҙмәткәрҙәре килде.
Йәштәр фабрика подразделениелары етәкселәренә һәм уның хеҙмәткәрҙәренә һорауҙар бирҙе. Уларҙы эш хаҡы күләме, социаль пакет булыу-булмауы һәм практика үтеү мөмкинлеге ҡыҙыҡһындырҙы.
— Уҡыуҙы тамамлаған йәштәрҙең 30 процентҡа яҡыны мәшғүллек хеҙмәтенә мөрәжәғәт итә. Тәжрибәһе булмау сәбәпле уларға эш табыуы ҡыйын. Беҙҙең предприятие өлгөһөндә беҙ республикала йәш белгестәрҙе ҡабул итергә әҙер компаниялар булыуын күрһәттек , — тип билдәләне фабриканың Директорҙар советы рәйесе Зөһрә Исмәғилева. — Беҙ йәштәрҙең карьера буйынса үҫеш перспективаһы булыуын, улар үҙҙәренең социаль яҡланғанлығын тойоуын һәм ғаилә ҡороп, балалар үҫтереүен теләйбеҙ.


text:
Өфө сәнғәт академияһында Ҡытайҙың ижади делегацияһы булды
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфө дәүләт сәнғәт академияһында Ҡытайҙың ижади делегацияһы булды. Башҡортостандағы төп ижади уҡыу йортоноң эше менән танышыу өсөн Өфөгә Дзансю провинцияһының музыка колледжы уҡытыусылары һәм уҡыусылары килде. Ҡунаҡтарҙы ижади эшмәкәрлек буйынса проректор Олег Мельников һәм махсус фортепиано кафедраһы мөдире Рөстәм Шәйхетдинов ҡаршы алды.
Сәфәр сиктәрендә профессорҙар Михаил Кочуров, Наилә Хәмиҙуллина, Рөстәм Шәйхетдинов асыҡ дәрестәр күрһәтте. Сит ил делегацияһы шулай уҡ Башҡортостан Йәштәр симфоник оркестрының репетицияһын ҡараны. Ҡытай музыканттары өсөн академия буйлап экскурсия ойошторолдо. Сәнғәт академияһының махсус фортепиано кафедраһы студенттары ҡунаҡтар хөрмәтенә концерт ҡуйҙы.
«Ҡытайҙағы коллегаларыбыҙ артабанғы хеҙмәттәшлек менән ҡыҙыҡһына. Әлегә улар танышып ҡына сыҡты, әммә киләсәктә берлектәге концерттар, оҫталыҡ кластары, ижади проекттар ойошторорға ниәтләй», — тине Рөстәм Шәйхетдинов.


text:
“Урал-Волга буйы этностары һәм мәҙәниәттәре” коференцияһы үтә
Өфөлә йәш ғалимдарҙың “Урал-Волга буйы этностары һәм мәҙәниәттәре: тарих һәм хәҙерге заман” III Бөтә Рәсәй конференцияһы үтә. Рәсәй Фәндәр академияһының Тарих-филология фәндәре бүлексәһе ярҙамында конференцияны ойоштороусылар – Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Этнологик тикшеренеүҙәр институты, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Йәш ғалимдар советы. Конференцияла ҡатнашыу өсөн Өфөгә Екатеринбург, Томск, Ырымбур, Ижевск, шулай уҡ Бөрө, Нефтекама, Сибай ҡалаларынан йәш ғалимдар килде.
Ғалим йәштәр форумын асып, Этнологик тикшеренеүҙәр институты директоры Айһылыу Юнысова, институттың йәш ғалимдарының фәнни конференцияларҙа – Икенсе Кузеев уҡыуҙарында (апрель 2009, Өфө), этнограф һәм антропологтарҙың VIII съезында (июль 2009, Ырымбур) ҡатнашыуы, шулай уҡ әлеге конференцияны үҙ аллы үткәреүҙәре үҙ ғилми эштәре һөҙөмтәләрен халыҡҡа еткереү, ижади фекерҙәре менән уртаҡлашыу мәктәбе, үҙ тикшеренеү һәм ойоштороу мөмкинлектәрен һынап ҡарау булып тора, шул уҡ ваҡытта республикабыҙҙың юғары фәнни ҡеүәтен дә раҫлай, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Төмән дәүләт университетының йәш уҡытыусыһы Елена Ермакованың Түбәнге Обь буйы коми-ижемдарының халыҡ медицинаһы традициялары тураһында автор коми-ижемдар йәшәгән төпкөл райондарҙа төшөргән уникаль видеоматериалдар күрһәтеп һөйләгән пленар доклады йыйылыусыларҙа сикһеҙ ҡыҙыҡһыныу уятты.
Төштән һуң секция ултырыштары башланды. Һуңынан конференцияла ҡатнашыусылар Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге Этнологик тикшеренеүҙәр институтының Археология һәм этнография музейына, “Нур” театрына барасаҡ.
Конференция материалдары менән Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге Этнологик тикшеренеүҙәр институтының Йәш ғалимдар советы көсө менән сығарылған докладтар йыйынтығында танышырға мөмкин.


text:
Граждандар йәмғиәте институттарын үҫтереүгә булышлыҡ итеү фонды Советының ултырышы үтте
Мәскәүҙә РФ Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич рәйеслегендә Волга буйы федераль округында граждандар йәмғиәте институттарын үҫтереүгә булышлыҡ итеү фонды Советының ултырышы үтте. Осрашыуҙа ҡатнашыусылар округта 2013 йылда хәрби-патриотик, белем биреү һәм тәрбиәүи проекттарҙы тормошҡа ашырыуға йомғаҡ яһанылар, тип хәбәр иттеләр Мәскәүҙәге БР Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге матбуғат хеҙмәтенән.
Проекттарҙы финанслауҙы тәьмин итеүсе Фонд Советына ватан предприятиелары етәкселәре инә. Михаил Бабич, РФ Президенты Владимир Путиндың патриотик тәрбиә өлкәһендә дәүләт сәйәсәтен камиллаштырыу тураһындағы Указына ярашлы, Волга буйы федераль округы аппаратының хәрби-патриотик, белем биреү һәм тәрбиәүи проекттар төҙөү һәм уларҙы тормошҡа ашырыу буйынса башланғыстарын яҡлаған өсөн Фонд партнерҙарына рәхмәт белдерҙе.
Осрашыуҙа, власть һәм бизнес көстәрен берләштереү арҡаһында 2013 йылда округта 15 меңдән ашыу уҡыусы һәм студент хәрби-патриотик, спорт һәм мәҙәни сараларҙа ҡатнаша алды, тип билдәләнде. Волга буйы федераль округының «Волга» Йәштәр форумы, «Туриада» спорт-туристик лагеры, «Волга буйы зарницаһы» хәрби-спорт уйыны, «Гвардеец» оборона-спорт сәләмәтләндереү лагеры кеүек проекттар, «Бала саҡты ҡайтарыу» проектына ярашлы үткәрелгән конкурстарға, фестивалдәргә ярҙам, «Өсөнсө үлсәм» округ интернет-проекттары конкурсы тураһында һүҙ барҙы. «КаДетство» округ кадет корпустарын үҫтереү проектын тормошҡа ашырыуға ярашлы, Волга буйы федераль округының Башҡортостан кадет корпусы ойошторолдо. Был проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа ярҙам иткән өсөн Михаил Бабич Волга буйы федераль округында граждандар йәмғиәте институттарын үҫтереүгә булышлыҡ итеү фонды партнерҙарына, атап әйткәндә, «Урал тау-металлургия компанияһы», «Татнефть» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәренә, «Система» акционерҙар финанс корпорацияһына, «Башҡортостан химияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә рәхмәт хаттары тапшырҙы.


text:
Фото:
Өфөлә тергеҙелгән боронғо төрки уйын ҡоралының презентацияһы булды
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 23 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфө дәүләт сәнғәт академияһы ихатаһындағы йәйге сәхнәлә «Ятаған» этник төркөмө сығыш яһаны. Асыҡ һауалағы концертта төркөм Красноярск оҫтаһы яһаған яңы музыка ҡоралы — ятаған менән таныштырҙы.
«Эш биш ай буйына дауам итте. Мин оҫта менән күптән аралашам, ул халыҡ уйын ҡоралдары, шул иҫәптән көснә яһай. Үҙебеҙҙә заказ биреү сифатлы түгел һәм бик ҡиммәт. Ятағанды үҙемдең аҡсама яһаттым», — тип һөйләне төркөмдөң етәксеһе Илдар Шакиров.
Боронғо төрки уйын ҡоралы этник ансамблдең яңғырашына үҙенсәлек өҫтәй. Тәүҙә инструмент Өфө сәнғәт академияһының башҡорт музыкаһы факультеты эргәһендәге халыҡ уйын ҡоралдары оҫтаханаһында тергеҙелә.
Этник төркөмдөң концертында коллективтың беренсе клибы ла күрһәтелде. Унда 1894 йылда күренекле фольклорсы Сергей Рыбаков яҙып алған башҡорт халыҡ көйө «Ихбирҙин» яңғырай. Клипты Бөрйән районының «Башҡорт иле» турбазаһында паркуристар ҡатнашлығында «Ҡурай» телеканалының ижади төркөмө төшөргән.
«Ятаған» этник төркөмө — тамашасылар һөйөүен һәм популярлыҡ яулап өлгөргән йәш коллектив. Төркөм 2014 йылда ойошторолған һәм быйыл Ҡазанда үткән «Халыҡ көйҙәре» Бөтә Рәсәй конкурсы лауреаты булды. «Ятаған» академияның Йәштәр симфоник оркестры менән берлектә музыкаль сараларҙа әүҙем ҡатнаша. Ансамблдә Өфө дәүләт сәнғәт академияһы студенттары һәм уны тамамлаусылар: Илдар Шакиров (төркөм етәксеһе, думбыра, ятаған), Морат Йәноҙаҡов (ҡурай), Аяз Нухов (виолончель, ҡыл-ҡумыҙ) һәм Рәсим Лоғаманов (һуҡма ҡоралдар) уйнай.


text:
1 октябрҙә Спорт һарайы алдында үтәсәк ауыл хужалығы йәрминкәһендә башҡорт милли ризыҡтары тәҡдим ителәсәк
Шәмбе, 1 октябрҙә, Өфөнөң Спорт һарайы алдындағы майҙанда башланғыс һөнәри белем биреү учреждениеларында етештерелгән ауыл хужалығы продукцияһы һәм халыҡ ҡулланылышындағы тауарҙар йәрминкәһе үтәсәк. Сара Республика көнөнә арналасаҡ.
Башҡортостан Мәғариф министрлығы мәғлүмәте буйынса, йәрминкә башҡорт милли стилендә үткәреләсәк. Ҡунаҡтар өсөн мәктәп уҡыусылары художестволы үҙешмәкәрлек концерты күрһәтәсәк. Быйыл һөнәри кулинария училищелары инициативаһы буйынса башҡорт милли ризыҡтарын популярлаштырыу маҡсатында йәрминкәлә бауырһаҡ әҙерләнәсәк. Сараның социаль партнерҙары конкурстар үткәрәсәк, йәрминкәгә килеүселәрҙең тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса иң яҡшы ҡатнашыусыларға бүләктәр тапшырыласаҡ.
Йәрминкә10-дан 16 сәғәткә тиклем эшләйәсәк.


text:
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты Стәрлетамаҡта көрәш буйынса семинар үткәрәсәк
10 һәм 11 февралдә Стәрлетамаҡ физик культура институтында «Сәләмәт тормош өсөн көрәш!» акцияһы сиктәрендә милли көрәш буйынса республика семинар-кәңәшмәһе үтәсәк. Уның ойоштороусыһы булып Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты сығыш яһай.
Осрашыуға Башҡортостан муниципалитеттарының спорт комитеты рәйестәре, спорт мәктәптәре вәкилдәре, көрәш буйынса тренерҙар саҡырыла.
Семинар-кәңәшмә программаһында оҫталыҡ кластары, түңәрәк өҫтәлдәр, милли көрәш буйынса күрһәтмә сығыштар һәм матбуғат конференцияһы ҡаралған. Конференцияла Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, төбәктең Уҡыусыларға физик тәрбиә биреү һәм олимпия резервын әҙерләү идаралығы, Стәрлетамаҡ физик культура институты етәкселәре ҡатнашасаҡ.
Семинарҙа ҡатнашыу өсөн заявкалар 2012 йылдың 7 февраленә тиклем (347) 276-20-41 телефоны буйынса йәки 2762041@mail.ru электрон почтаһы аша ҡабул ителә.