text:
Республика ҡышты ҡаршылауға әҙер
Көҙгө-ҡышҡы осорға әҙерлек график буйынса алып барыла. Бөгөн был хаҡта “Интерфакс” агентлығында БР торлаҡ-коммуналь хужалығы министры Гемань Әсәҙуллин һөйләне.
Ведомство башлығы һүҙҙәре буйынса, республика Хөкүмәте ҡышҡа әҙерлекте 1 сентябргә тамамлауҙы бурыс итеп ҡуйған. Быйыл коммуналь тармаҡта әҙерлек эштәренә 1,7 миллиард һум тотонолған. Әгәр үткән йылдарҙа техника һатып алыу өсөн 10- 20 миллион һум бүленһә, быйыл федераль бюджет ярҙамы менән 332 миллион һум киткән. 284 миллион һумлыҡ 162 берәмек техника ҡайтарылған да инде.
Һуңғы йылдарҙа Торлаҡ-коммуналь хужалығын реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды буйынса ла байтаҡ эш күләме башҡарылған. Мәҫәлән, быйыл фонд программаһына ярашлы 537 торлаҡ йорт тәртипкә килтереләсәк.
Журналистарҙың министр менән әңгәмәһе ҡышҡа әҙерлек темаһы менән генә сикләнмәне. Матбуғат саралары вәкилдәрен ведомствоның башҡа өлкәләрендәге хәлдәр ҙә ҡыҙыҡһындырҙы. Мәҫәлән, республика халҡы торлаҡ йорттарҙа алып барылған ремонт тураһында ниндәй фекерҙә. БР торлаҡ-коммуналь хужалығы министры Гемань Әсәҙуллин билдәләүенсә, халыҡ ,ниһайәт, өйҙә кем хужа икәнлеген аңлаған. Ремонт эштәренең сифатына ҡала халҡы һуңғы ваҡытта ныҡ иғтибар итә. Был иһә, үҙ сиратында, “ауырыу” урындарҙы асыҡларға ярҙам итә. Әлбиттә, бергәләшеп эшләгәс, һөҙөмтәләр яҡшы. Төбәктә ремонт буйынса ирешелгән уңыштар иғтибарһыҙ ҡалманы. Торлаҡ-коммуналь хужалығын реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды бонус рәүешендә өҫтәмә средстволар бүлергә ниәтләнә. Әлегә уның күләме лә, сроктары ла билдәле түгел. Шулай ҙа кисәге селектор кәңәшмәһендә Фондтың генераль директоры Константин Цицын әйтеп үтеүенсә, нимә эшләп аҡса бирмәҫкә.
Тағы ла мөһим һорауҙарҙың береһе – ян-яҡтан субсидиялау. 2011 йылға ул бөтөнләй тамамланырға тейеш.Республиканың ун районында һәм Күмертау ҡалаһында был эшләнгән дә инде. Коммуналь хеҙмәтләндереүҙәрҙең хаҡтары артыуын тарифтарҙы күтәреү тигәнде аңлатмай – халыҡ ошоно аңлаһын ине. Халыҡ өсөн тарифтарҙың ни бары өс процент ҡына тәшкил иткән совет замандарын оноторға ваҡыт. Бөгөн республикала йәшәүселәр хеҙмәтләндереүҙәр хаҡының 82 процентын ғына ҡаплай.
Матбуғат конференцияһында БР торлаҡ-коммуналь хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Дамир Акамов та ҡатнашты.


c: text/html

text:
Башҡортостан эҙәрмәндәре Ленинград өлкәһенә экспедицияға барҙыФото: Владимир Волков
Башҡортостан эҙәрмәндәре Ленинград өлкәһенә экспедицияға барҙы
Башҡортостан эҙәрмәндәре Ленинград өлкәһенә экспедицияға барҙыФото: Владимир Волков
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостандың эҙәрмән отрядтары Ленинград өлкәһенән экспедициянан ҡайтты. 22 апрелдән 12 майға тиклем 100-ҙән ашыу ирекмән «Вороново», «Хандрово», «Волхов фронты» һәм «Погостье» лагерҙарында ҡаҙыныу эштәре алып барҙы. Был хаҡта республика патриотик тәрбиә биреү үҙәгенең саҡырылышҡа әҙерләү бүлеге етәксеһе Владимир Волков һөйләне. Ул үҙе лә ошо сарала әүҙем ҡатнашты.
«Вороново» лагерының эше һәләк булған ҡыҙылармеецтарҙы эҙләүгә йүнәлтелгәйне. Быйыл 36 кешенең һөлдәһе, шулай уҡ дүрт медальон табылды. Уларҙың икәүһе буш, берәүһе уҡылмай һәм бары тик берәүһен генә уҡырға мөмкин. Нуриман районы Байгилде ауылы лицейының «Хәтер» отряды эҙәрмәндәре Новосибирск өлкәһендә тыуып үҫкән Исаак Грибановтың һөлдәһенә юлыҡты. Башҡортостан эҙәрмәне Рәфҡәт Зөлҡәрнәевтың тиҙ эш итеүе һөҙөмтәһендә яугирҙең туғандары табылды. Бынан тыш, Поречье ауылы янында Межгорье эҙәрмәне Александр Якименко һәләк булған һалдаттарҙың береһендә исем-шәрифе яҙылған ҡалаҡ тапты. Әлеге ваҡытта уның шәхесен асыҡлау буйынса эш алып барыла.
Погостье ауылы эргәһендә Санкт-Петербургтың «Төньяҡ-көнбайыш» эҙәрмәндәр берләшмәһе менән бергә Өфөнөң «Рейд» отряды эшләне. Унда 1942 йылдың ҡышында һәләк булған ҡыҙылармеецтарҙың ҡәберлеге урынлашҡан. «Волхов фронты» лагеры сиктәрендә 40-ҡа яҡын республика эҙәрмәне эшләне, шуларҙың өсәүһе — сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр. Улар иһә 22 яугирҙең һөлдәһен тапты.
«Синявин бейеклектәре» мемориалында Владимир Волковҡа Бәләбәйҙә күмеү өсөн ҡыҙылармеец Николай Митягиндың һөлдәһе тапшырылды.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфөлә Иң намыҫлы күҙәтеүсе хәрәкәте эш башланы. Уның сиктәрендә баш ҡалала Ғәҙел һайлау өсөн тип исемләнгән автосәйәхәт үтте. Сарала электрон янсыҡ адресы күрһәтелгән транспоранттар ҙа ҡулланыла. Был көтөлмәгән һөҙөмтәләргә килтерә. Икенсе көнөнә үк иҫәпкә үҙҙәренең исемдәрен атамаған һигеҙ кешенән 15 мең, йәғни дөйөм алғанда 120 мең һум аҡса күсерелә. Сараны ойоштороусыларҙың береһе, хоҡуҡ һаҡлаусы Эдвард Мурзин әйтеүенсә, аҡсалар тауыш биреү ваҡытында ғәҙел күҙәтеүселәрҙе йәлеп итеүгә тотоноласаҡ.
Эдвард Мурзин 26 февралдә Өфөлә тағы ла бер акция үтәсәген хәбәр итте. Был көндө Ғәҙел һайлау өсөн хәрәкәте һауаға 418 аҡ шар осорасаҡ. Өфөлә тап 418 һайлау участкаһы бар.


text:
Владимир Путин бөгөн рәсәйлеләр менән “тура бәйләнеш” үткәрә
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте рәйесе Владимир Путин бөгөн һигеҙенсе тапҡыр рәсәйлеләр менән “тура бәйләнеш” үткәрәсәк. Был махсус программа “Владимир Путин менән һөйләшеү. Дауамы” тип атала һәм “Россия”, “Вести” телевизион каналдарында, “Маяк”, “Радио России” радиостанцияларында туры эфирҙа Мәскәү ваҡыты менән 12 сәғәттә башлана.
Был юлы Премьер-министрға һорауҙарҙы тура эфир ваҡытында ғына түгел, ә 8-800-200-40-40 телефоны аша (шылтыратыуҙар бушлай) һәм 04040 номерына шулай уҡ бушлай СМС ярҙамында бирергә була.
Электрон матбуғат баҫмалары хәбәр итеүҙәренсә, 2 декабргә Владимир Путинға 700000 мөрәжәғәт килгән дә инде.
Премьер-министр вазифаһында Владимир Путин Рәсәй граждандары менән беренсе интерактив аралашыуҙы былтыр 4 декабрҙә үткәрҙе. Премьер–министр рәсәйлелер менән аралашыу өсөн студия урынлаштырылған Каруанһарай һайланған ине. Унда иң ҡыҙыҡлы һорауҙар ебәргән 400 кеше йыйылды. Һорауҙарҙы “Берҙәм Рәсәй” партияһы лидерҙарының йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә һайлап алдылар. Улар күберәк иҡтисади көрсөк, эштән бушатылыу, производство һәм эш хаҡы кәмеүе тураһында ине. Былтыр Владимир Путин телефон, интернет һәм СМС аша килгән 80 һорауға яуап бирҙе. Был һөйләшеү 3 сәғәт 8 минут дауам итте һәм 2007 йыл рекордынан 3 минутҡа күберәк булды.


text:
Башҡортостан парламентарийҙары Яңы йыл алдынан республика студенттарына ярҙам күрһәтә
Яңы йыл алдынан БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берләшмәләре буйынса комитеты депутаттары ауыр тормош шарттарында ҡалған студенттарға ярҙам итеү өсөн средстволар йыйҙы. Комитетта республиканың юғары уҡыу йорттарында белем алған бер нисә йәш кешегә байрам алдынан ярҙам итеү йолаһы йәшәп килә.
— Беҙҙең депутаттар аҡса йыйып, уларҙы матди ярҙам булараҡ студенттарға тапшыра, — тип һөйләне Комитет рәйесе Рөстәм Күзбәков. – Ғәҙәттә, средстволар бер йәки ике студентҡа йүнәлтелә. Кандидатуралар һайлауҙа Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы ағзалары ярҙам итә. Күпселек осраҡта был күп балалы ғаиләләрҙән көндөҙгө бүлектә уҡыған студенттар. Былтыр, мәҫәлән, яңыраҡ әсә булған студентҡа ярҙам иттек. Ҡайһы бер сәбәптәр арҡаһында ул балаһын яңғыҙ тәрбиәләргә мәжбүр. Бындай ярҙам ҙур проблемаларҙы хәл итмәһә лә, ауыр тормош шарттарында йыш ҡына ҙур ярҙам булып тора.


text:
Республика халҡы бөтә Рәсәй флешмобы барышында уҡытыусыларға рәхмәт белдерә ала Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
Республика халҡы бөтә Рәсәй флешмобы барышында уҡытыусыларға рәхмәт белдерә ала
Республика халҡы бөтә Рәсәй флешмобы барышында уҡытыусыларға рәхмәт белдерә ала Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Социаль селтәрҙәрҙә Уҡытыусы көнөнә арналған бөтә Рәсәй флешмобы башланды. Башҡортостан халҡы ла ошо акцияға ҡушыла ала. Ҡатнашыу өсөн Facebook, «Бәйләнештә» һәм Instagram биттәрендә уҡытыусыларға ҡотлау хаты яҙып, уларға рәхмәт белдерергә, иң мөһиме #рәхмәт уҡытыусы тигән билдә ҡуйырға кәрәк.
Бөтә Рәсәй акцияһының матбуғат үҙәгендә билдәләүҙәренсә, «ул мәктәп һәм юғары уҡыу йорто уҡытыусыларына ғына түгел, тренерҙарға, художество һәм музыка мәктәбе уҡытыусыларына, тәрбиәселәргә, экспедиция етәкселәренә арналған».
Акция барышында Өфө, Мәскәү, Санкт-Петербург, Екатеринбург, Түбәнге Новгород һәм Краснодар ҡалаларында тематик фотокүргәҙмәләр асыла.
Проектты ойоштороусылар — блогерҙар, хәйриә ойошмалары вәкилдәре һәм социаль селтәрҙәр менән әүҙем ҡулланыусылар.


text:
Фото:
Өфөлә «Интернет көнө 2010» ҡала байрамы үткәрелә
Фото:
30 сентябрҙә Рәсәйҙә Интернет көнө билдәләнә. Йола буйынса Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте был дата уңайынан йыл һайын «Интернет көнө» ҡала байрамын үткәрә. Быйыл ул 1 октябрҙә Ҡала мәҙәниәт һарайында (Октябрь проспекты, 137) үтәсәк.
Байрам ҡунаҡтары өсөн бихисап викториналар, конкурстар һәм бүләктәр менән мауыҡтырғыс программа әҙерләнгән. Билдәле элемтә операторҙарының, программа тәьминәте һәм компьютер ҡорамалдары поставкалаусыларының күргәҙмә-презентацияһы ла ойоштороласаҡ. Ҡатнашыусылар составы быйыл һиҙелерлек артҡан. Белгестәрҙән ҡайҙа һәм нисек интернетҡа тоташырға, ҡайҙа һәм ниндәй компьютер һатып алырға, ниндәй хеҙмәттәр уңайлыраҡ һәм башҡалар тураһында белешергә мөмкин буласаҡ.
Күргәҙмәнән тыш web-программалау, компьютер дизайны, видео-монтаж өлкәһендәге әйҙәүсе белгестәрҙең мастер-кластары ла планлаштырыла.
Өфө хакимиәте байрамда ҡатнашыусыларҙың барыһын да бушлай лотерея менән шатландырасаҡ, әйткәндәй, уның төп призы – ноутбук.
Тулыраҡ мәғлүмәт http://ufacity.info/internet_day/2010/ сайында йәки 279-05-09 телефоны аша.


text:
Республикала Фәриҙә Ҡудашева һәм Бәхти Ғайсиндың иҫтәлегенә арналған «Ике аҡҡош» конкурс-фестивале уҙасаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда легендаға әйләнгән йырсы, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фәриҙә Ҡудашева һәм талантлы композитор, музыкант Бәхти Ғайсиндың иҫтәлегенә «Ике аҡҡош» республика музыкаль конкурс-фестивале уҙасаҡ.
Конкурс-фестивалдең бурыстары һәм маҡсаттары – Фәриҙә Ҡудашева һәм Бәхти Ғайсиндың рухи мираҫын һаҡлап ҡалыу, музыкаль йыр ижадын пропагандалау, халыҡсан башҡарыу традицияларын һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү, милли йырҙарҙы башҡарыусы йәш таланттарҙы асыҡлау, толерантлы конфессия-ара һәм этник мөнәсәбәттәрҙе, халыҡтар дуҫлығын нығытыу.
Конкурста БР дөйөм белем биреү йорттары, музыка мәктәптәренең өлкән синыф уҡыусылары, һөнәри тәжрибәһе биш йылдан дә кәм булмаған йәш башҡарыусылар ҡатнаша ала. Шулай уҡ коллективтарҙың ҡатнашыуы ла хуплана.
Ойоштороу комитетын билдәле йырсы һәм депутат Айҙар Ғәлимов етәкләй.
Конкурс ике номинация буйынса уҙғарыла: вокал һәм баян. Беренсеһендә конкурста ҡатнашыусылар Фәриҙә Ҡудашеваның репертуарынан халыҡ йырҙарын йәки заманса музыка әҫәрҙәрен башҡарырға тейеш. Икенсе номинация баянсы Бәхти Ғайсиндың һөнәри эшмәкәрлегенә арналған, музыканттар уның репертуарынан әҫәр башҡарырға тейеш.
Конкурстың тәүге этабы республика райондарында үтә, икенсеһендә ноябрҙә вокалсыларҙы Шишмә районында, баянсыларҙы Ауырғазы районында тыңлаясаҡтар. Конкурсты тантаналы рәүештә ябыу һәм гала-концерт 15 декабргә Өфө «Нур» татар театрында планлаштырылған, тип хәбәр итте «Кызыл таң» гәзите журналисы Айгөл Юлъяҡшина.
«Ике аҡҡош» конкурс-фестивале ойоштороусылары — БР Мәҙәниәт министрлығы һәм Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йорто булышлығында Башҡортостан Республикаһы татарҙарының төбәк милли-мәҙәни автономияһы һәм М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты.


text:
Башҡортостан һәм Сыуашстан Йәштәр йәмәғәт палаталары араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды
Башҡортостан һәм Сыуашстан Йәштәр йәмәғәт палаталары араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыу Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһының Сыуашстан Республикаһына рәсми сәфәре сиктәрендә уҙҙы.
Башҡортостан делегацияһы Сыуашстан милли конгресында булды, милли музейҙа республиканың тарихы менән танышты, шулай уҡ Сыуашстан Республикаһы йәмәғәт Йәштәр палатаһы вәкилдәре менән түңәрәк өҫтәлдә Волга буйы федераль округында йәштәр парламентаризмын үҫтереү буйынса көнүҙәк мәсьәләләрҙе тикшерҙе.
— Беҙҙең сәфәр ваҡиғаларға бик бай булып сыҡты. Сыуашстан милли конгресы вәкилдәре менән таныштыҡ, унда сыуаш халҡының ижади һәм милли-мәҙәни потенциалын күрһәттеләр. Республиканың милли музейында Сыуашстандың бай тарихы тураһында һөйләнеләр. Шулай уҡ, Чебоксарҙа йыл һайын уҙғарылып килгән, «МолГород» йәштәр форумында ҡатнаштыҡ. Форумда түңәрәк өҫтәл үтте, унда хеҙмәттәштәр менән йәштәр парламентаризмының иң мөһим мәсьәләләрен тикшерҙек һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙыҡ, — тип һөйләне Йәштәр палатаһы рәйесе Таһир Ғиззәтуллин.
— Был республиканың Йәштәр палатаһы өсөн өсөнсө килешеүе. Алдан Татарстан Республикаһы һәм Ырымбур өлкәһе йәштәр парламенттары менән төҙөлдө. Ул тәжрибә уртаҡлашырға, уртаҡ проекттарҙы ғәмәлгә ашырырға һәм закондар сығарыу инициативаларын федераль Йәштәр палатаһы кимәлендә этәрергә мөмкинлек бирә, — тип өҫтәне делегация башлығы, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Николай Самойленко.


text:
Баш ҡалала йәштәр форумында милләт-ара мөнәсәбәттәр мәсьәләһе тикшереләсәк
Өфөлә 16 ноябрҙә «Йәштәр араһында экстремизмды иҫкәртеү һәм толерантлыҡ идеяларын пропагандалау» темаһына республика форумы үтә. Уның сиктәрендә төбәктә этник-ара һәм конфессия-ара мөнәсәбәттәр, йәштәр араһында толерантлыҡ тәрбиәләү, экстремизмға ҡаршы көрәш саралары тикшереләсәк.
Форумда министрлыҡ һәм ведомство етәкселәре, төрлө конфессиялар, милли-мәҙәни берләшмәләр, балалар һәм йәштәр йәмәғәт ойошмалары, юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары вәкилдәре, БР муниципаль берәмектәренең йәштәр сәйәсәте органдары етәкселәре ҡатнашасаҡ.
Пленар ултырыштан тыш, төрлө темалар буйынса секциялар ойоштороласаҡ.
Форум Октябрь революцияһы, 3а адресы буйынса М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында 202-се бүлмәлә үтә. Башлана – 11 сәғәттә.
Сараны ойоштороусылар булып БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Башҡорт дәүләт педагогия университеты сығыш яһай.


text:
Төбәктә йылытасаҡ, бер аҙ ямғыр яуасаҡ
6 майҙа республикала температураның күтәрелеүе һәм бер аҙ ямғыр яуыуы көтөлә, тип хәбәр итә Рәсәй Гидрометеорология үҙәге. Һауа температураһы 23 градусҡа тиклем йылынасаҡ.
7 майҙа шулай уҡ көндөң аяҙлы-болотло булыуы, яуым-төшөм яуыуы күҙаллана.
Башҡортостан Гидрометеорология үҙәге мәғлүмәттәренә ярашлы, Өфөлә аҙ болотло һауа торошо 8 майҙан алып 10-на тиклем һаҡланасаҡ. Был көндәрҙә көндөҙгө температура плюс 11 градустан алып 21-гә тиклем үҙгәрәсәк.
9 майҙа синоптиктар шулай уҡ һауа торошоноң аяҙ тороуын вәғәҙәләй, көндөҙ температура плюс 14 тәшкил итәсәк, кискә һауа 20 градусҡа тиклем йылынасаҡ.


text:
Майлы бәшмәк
Майлы бәшмәк (урыҫ. Масленок) (лат. Suillus) — ырыуы көпшәле бәшмәктәр , ғаиләһе Болет һымаҡтар (лат. Boletaceae). Исемен майлы булыуғ бәйле алған. Эшләпәһе -тайғалаҡ. Майлы бәшмәктәрҙең башҡа болет һымаҡтарҙан айырмалығы шунда: ул елем һымаҡ йәбешкәк, эшләпәһенең ҡабығы һәм балдағы бик тиҙ ҡубып сыға.
Морфология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Эшләпәһе ярым йоморонан алып тигеҙ формалығаса, шыма, елемле һәм йәбешкәк лайлалы, тышынан тиҙ әрселә. Ҡаплап торған япмаһы (шәхси япма) ла булырға мөмкин.
- Гименофор эшләпәһенән тиҙ айырылып сыға,өҫтө-өҫтөнә үҫә, йәки тәпәш һаплы, һары йәки аҡ төҫтә.
- Һабы тоташ, шыма йәки бөртөклө, ҡайһы саҡ ҡара япма ҡалдыҡтары менән балдағы була.
- Йомшағы аҡ йәки һарғылт, төҫөн ҡыҙылға йәки зәңгәргә тиҙ генә үҙгәртә һалып бармай.
- Спора порошогы һарының төрлө сағылыштары төҫөндә.
Тирә-яҡ мөхит һәм таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бар төрҙәре лә Suillus — ылыҫлы ағастар менән микоризо барлыҡҡа килтереүселәр , бигерәк тә ике ылыҫлы йәки биш ылыҫлы ағастар ҡарағайҙар һәм ҡарағастар менән. Таралышы Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәте, урындағы һәм килтерелгән төрҙәре донъяның бар төбәктәрендә лә осрай. Африкала һәм Австралияла ла билдәле.
Төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Майлы бәшмәктәр ырыуы 40-50 төрҙө эсенә ала.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дермек А. Грибы. — Братислава: изд-во «Словарт», 1989.
- Гарибова Л. В., Сидорова И. И. Грибы — М.: ABF 1997. ISBN 5-87484-046-X


text:
Нигерия
Координаталар: 9°22′00″ с. ш. 8°05′00″ в. д. / 9.36667° с. ш. 8.08333° в. д. (G) (O)
Нигерия Федератив Республикаһы — Африкалағы дәүләт. Был дәүләткә 36 штат һәм федераль баш ҡала округы керә. Нигерия Көнбайыш Африкала урынлашҡан һәм Бенин, Нигер, Чад һәм Камерун менән сиктәш. Илдең көньяғында Атлантик океандың Гвинея ҡултығы менән йыуыла. Нигерияла 500-ҙән артыҡ халыҡ йәшәй. Күп һанлы халыҡтар: хауса, йоруба һәм игбо. Үҙ исемең Нигер йылға атамаһынан алған. Бындай исемде Флора Шоу уйлап тапҡан. Ул аҙаҡтан ХХ быуаттағы Британияның колониаль администрацияның башлығына Барон Лугардҡа кейәүгә сыҡҡан.
Нигерия Бөйөк Британиянан 1960 йылда иреклек ала. Бер нисә йыл үткәндән һуң ил гражданлыҡ һуғышҡа баҫа. Гражданлыҡ һуғышының сәбәбе Биафра дәүләтен тергеҙеү булды. Сәйәси тотороҡлоҡһоҙ Нигерияға хас.
Нигерия динни-мәҙәниәт буйынса ике өлөшкә бүленә: мосолман төньяғы һәм христианлыҡ көньяғы. Аралаш урындағы динни ышаныуҙарҙы ҡулланылар.
Нигерия Африканың гиганты тип атайҙар, был исем илдә күп һанлы йәшәүсе һәм сәнәғәт күләме буйынса бирелгән.


text:
Фото:
Раил Сарбаев Республика спорт мәктәп-интернатын ҡараны
Фото:
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев спорт профилендәге 5-се республика мәктәп – интернатының матди-техник базаһы менән танышты.
Әлеге мәлдә мәктәптә республиканың 43 районынан 280 уҡыусы белем ала. Учреждение республика бюджеты иҫәбенән финанслана.
Бина 1961 йылда төҙөлгән – тәүҙә унда йылғасыларҙың балалары өсөн мәктәп урынлаша. 1996 йылдан алып бында буласаҡ спортсыларҙы уҡыта башлайҙар. Премьерҙы оҙатып йөрөүсе БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министры Александр Никерин әйтеүенсә, бөгөн ул Башҡортостанда профессиональ спортсылар тәрбиәләүсе берҙән-бер интернат-мәктәп һанала. Балалар бында йәшәй, мәктәп программаһын үҙләштерә һәм спорт менән шөғөлләнә.
Спорт мәктәбе-интернаттары системаһы Башҡортостанда артабан үҫешәсәк. Республиканың төрлө райондарында кәм тигәндә бындай дүрт профилле уҡыу йорто ойоштороласаҡ.
Ә спорт һөҙөмтәләре оҙаҡ көттөрмәҫ – был турала Затон мәктәп-интернатының тәжрибәһе һөйләй. Директоры Геннадий Голдович әйтеүенсә, мәктәпте тамамлаған һәм әлеге уҡыусылары араһында Европа һәм донъя чемпионаттарының 60-тан ашыу призеры бар. Йәш спортсыларҙың һуңғы ҡаҙаныштары араһында – фехтование буйынса Европа беренселегендә Кирилл Личагин яулаған ике алтын миҙал, шул уҡ беренселектә Никита Нагаев алған алтын һәм көмөш һәм Аделина Заһиҙуллиналағы йәнә бер көмөш миҙал. Әлеге ваҡытта Кирилл Личагин Рәсәй үҫмерҙәр йыйылма командаһы составында Баҡылағы Донъя беренселегендә Башҡортостан данын яҡлай.
Мәктәп директоры Геннадий Голдович Премьерға тренерҙар составы һәм бында йәйелдерелгән спорт төрҙәре тураһында һөйләне. Спорттағы төп йүнәлештәр – футбол, фехтование, бокс һәм грек-рим көрәше. Спорттың бар төрөндә лә Өфө мәктәбе иҫәбендә — республика, Рәсәй һәм донъя беренселектәренең юғары наградалары. Был мәктәпте тамамлағандар араһында хатта олимпиада уйынсылары ла бар.
Бында етди әҙерлек алып барыла. Шуға ярашлы, балаларҙы һайлап алыу буйынса талаптар ҙа ҡаты. Мәктәпкә иң яҡшылар ғына эләгә ала. Һайлап алыуҙың беренсе этабы район ярыштары кимәлендә үтә, унда һәләтле һәм тырыш балалар билдәләнә. Директор әйтеүенсә, ысын таланттар райондарҙа үҫә – күп осраҡта бында ауыл балалары уҡый, ә конкурс бер урынға һигеҙ-ун кешегә етә. Күп балалы ғаиәләләрҙән булғандар күп.
Премьер-министрҙы эш сәфәрендә оҙатып йөрөгән Башҡортостанда Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Лилиә Ғүмәрованың әйтеүенсә, яңыраҡ мәктәп-интернатта комплексы тикшереү үткәрелгән. Һөҙөмтәләр һәйбәт. Педагогтар һәм тәрбиәләнеүселәр араһында яҡшы мөнәсәбәт булдырылған. Быйылдан алып бында инвалид балаларҙы социаль адаптациялау буйынса программа ғәмәлгә ашырыла башлаған.
Әлеге ваҡытта инклюзив белем биреү идеяһы популярлыҡ яулай. Ул ошо мәктәп-интернат өлгөһөндә ҡулланыла ала. Буласаҡ паралимпиясылар әҙерләүгә уның бар мөмкинлектәре лә бар.
Ғәжәп, ләкин ярайһы ҙур ҡаҙаныштары булған мәктәптең спорт мәктәбе исеменә лайыҡлы спорт залы юҡ. Көн һайын көндөң икенсе яртыһында тәрбиәләнеүселәр баш ҡаланың һәр төрлө спорт комплекстарына юллана. Был бик оҙаҡ ваҡытты ала һәм хәүефһеҙ ҙә түгел. Спорт мәктәбе тренерҙары был проблеманы Премьерға еткерҙе. Тренерҙар әйтеүенсә, юғары кимәлдәге спортсылар әҙерләр өсөн генә түгел, республика масштабында ярыштар үткәрергә лә мәктәпкә кәм тигәндә өс күп профилле спорт залы талап ителә.


text:
Илдус Илешев коллегаларын Башҡортостандың ыңғай имиджын нығытырға саҡырҙы
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Илдус Илешев ведомство коллегияһының сираттағы ултырышында хакимиәт башлыҡтары урынбаҫарҙарын, муниципалитеттарҙың мәҙәниәт бүлектәре начальниктарын һәм республиканың мәҙәниәт учреждениелары етәкселәрен мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә Башҡортостандың ыңғай имиджын нығытыуға булышлыҡ иткән күрһәткестәрҙе яҡшыртыу өҫтөндә эште көсәйтергә саҡырҙы.
“Маҡсатыбыҙ – кешеләрҙең етеш тормошо, Башҡортостаныбыҙҙың ижади ҡеүәтен арттырыу” Башҡортостан Республикаһы Президентының БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһен тормошҡа ашырыуға ярашлы, дәүләт һәм муниципаль мәҙәниәт һәм сәнғәт учреждениеларының 2009 йылдың туғыҙ айындағы эшмәкәрлеге һөҙөмтәләренә арналған ултырыш бөгөн Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының ҙур залында үткәрелде.
Илдус Илешев хәбәр итеүенсә, ведомствоның уҙған осорҙағы эшмәкәрлеге йомғаҡтары республиканың театр-концерт ойошмалары план күрһәткестәрен үтәүе тураһында раҫлай. Мәҫәлән, спектаклдәр һәм концерттар һаны буйынса план – 109 процентҡа, хеҙмәтләндерелгән тамашасылар иҫәбе буйынса 113,3 процентҡа үтәлгән. Әммә был һандарҙы былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырып, Илдус Ғөбәйҙулла улы, спектаклдәр һәм концерттар һаны – өс процентҡа, ә тамашасылар һаны 7,5 процентҡа кәмегән, тип билдәләне.¬¬
— Шуға ҡарамаҫтବн, БР Дәүләт академия рус драма театры, Нефтекама дәүләт филармонияһы, Милли симфоник оркестр, Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры кеүек ижади коллективтар пландарын үтәп кенә ҡалманы, былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда ҡаралған күрһәткестәрен арттырҙы, – тине премьер-министр урынбаҫары.
Әммә, Илдус Илешев әйтеүенсә, ҡайһы бер театрҙар һәм концерт ойошмалары үҙҙәренең былтырғы йыл кимәленә лә өлгәшә алманы. Улар араһында: Сибай дәүләт филармонияһы, Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Салауат дәүләт башҡорт драма театры, Сибай дәүләт башҡорт драма театры, «Сулпан» Сибай балалар театры.
Шуның менән бәйле, ведомство башлығы үрҙә телгә алынған мәҙәниәт учреждениелары етәкселәренән быйыл ҡалған ике айҙа төп иҡтисади күрһәткестәрҙе 2008 йыл кимәленән кәметмәү өсөн бөтә тырышлыҡтарын һалыуҙы талап итте.
Ҡаралған осорҙа республиканың театр-концерт ойошмалары гастролдәрҙә 1565 сығыш яһаны. Гастролдәр буйынса сығымдар – 9,42 миллион һум, табыштар 9,48 миллион һум тәшкил итте.
— Шулай ҙа ҡайһы бер театр-концерт ойошмаларының гастролдәр буйынса сығымдары ҡапланмай, – тине Илдус Илешев. – Милли симфоник оркестрҙа, Стәрлетамаҡ дәүләт филармонияһында, Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт ансамблендә, Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрында сығымдар табыштан күпкә артығыраҡ килеп сыҡты.
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры, Туймазы татар драма театры, Стәрлетамаҡтың Рус драма театры, Сибай дәүләт филармонияһы, Салауат дәүләт башҡорт драма театры, Башҡорт дәүләт филармонияһы, Нефтекама дәүләт филармонияһы гастроль эшмәкәрлегендә юғары табыш кимәленә һәм килемдең сығымдан артығыраҡ булыуына өлгәште.


text:
Өфөлә «Рәсәй үҙаң проблемалары: халыҡ, интеллигенция, власть» VIII Бөтә Рәсәй фәнни-ғәмәли конференцияһы үтәсәк
1-2 июндә Башҡорт дәүләт университетында «Рәсәй үҙаң проблемалары: халыҡ, интеллигенция, власть» VIII Бөтә Рәсәй фәнни-ғәмәли конференцияһы үтәсәк.
Билдәле Рәсәй ғалимдары пленар ултырыш сиктәрендә Рәсәй үҙаңын үҙгәртеү, кеше үҙаңында архаик, традицион һәм инновацион башланғыстарҙың үҙ-ара тәьҫир итешеүе, Рәсәйҙә граждандар йәмғиәте үҫешенең социомәҙәни аспекттары кеүек мәсьәләләрҙе тикшерәсәк.
Форумдың төп үҙенсәлеге: бында халыҡтың, интеллигенцияның, властың үҙ-ара мөнәсәбәттәрен анализлауға айырым иғтибар биреләсәк.
Бөтә Рәсәй конференцияһын үткәреү урыны итеп юҡҡа Өфө һайланмаған: Башҡортостан Рәсәйҙең географик картаһының үҙәгендә урынлашыуҙан тыш, юғары фәнни һәм философик потенциалға эйә төбәктәр иҫәбенә инә. Мәҫәлән, Рәсәй философия йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе ғалимдар һаны буйынса (200-ҙән ашыу кеше) Мәскәүҙән, Санкт-Петербург һәм Екатеринбургтан ҡала дүртенсе урында килә.
Форум программаһында Бәләбәй районына сәфәр ҙә планлаштырыла, ҡатнашыусылар унда Надеждин ауылындағы Сергей Аксаковтың мемориаль йорт-музейында буласаҡ.


text:
Өфөлә «Сәк-сәк байрамы» ғашиҡтарға тоннанан ашыу милли тәм-том бүләк итәсәк Фото: Олег Яровиков
Өфөлә «Сәк-сәк байрамы» ғашиҡтарға тоннанан ашыу милли тәм-том бүләк итәсәк
Өфөлә «Сәк-сәк байрамы» ғашиҡтарға тоннанан ашыу милли тәм-том бүләк итәсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 9 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
14 февралдә, ғашиҡтар көнөндә, Өфөләге Ҡунаҡһарай алдындағы майҙанда «Сәк-сәк байрамы» тигән күләмле акция ойошторола. Сара үҙенә күрә мәҙәни импортты алмаштырыу символы буласаҡ, ғәҙәти «валентинкалар» урынына өфөләргә һәм баш ҡала ҡунаҡтарына милли ризыҡ — сәк-сәк бүләк итәсәктәр. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына «Сәк-сәк байрамы» проектының координаторы Елена Хазиева һөйләне.
«Ваҡиға үҙәгендә — 1100 килограмлыҡ иң ҙур сәк-сәк эшләү. Сәк-сәктән яһалған алтын төҫөндәге ҡурай сәскәһе Башҡортостандың символы һәм мәҙәни коды булыу ихтималлығына эйә. Рекордты Рәсәйҙең Рекордтар китабы вәкилдәре теркәйәсәк. Бынан алдағы рекорд — бер тонна сәк-сәк — Ҡазанда ҡаланың 1000 йыллығын билдәләгәндә ҡуйылғайны», — тине ул.
«Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең XI ҡышҡы Спартакиадаһы көндәре барышында «СОГАЗ» страховкалау төркөмө мәҙәни импортты алмаштырыу акцияһының партнеры булып тора. 12 февралдән 19-на тиклем Өфөгә спорт ярыштарына бөтә илдән һәм яҡын сит илдәрҙән өс меңгә яҡын кеше килә. Көн һайын Ҡунаҡһарай алдындағы майҙанда ярышта ҡатнашыусыларҙы бүләкләү тантанаһы үтәсәк.
Күңел асыу программаһында — заманса этник музыка фестивале һәм диджей көйҙәре (көндөҙгө сәғәт 3-тә башлана), конкурстар һәм көтөлмәгән бүләктәр. Киске 8-се яртыла сәк-сәк фигураһын тамамлау акцияның иң юғары нөктәһе буласаҡ, һуңынан спортсыларҙы бүләкләү, бер үк ваҡытта килеүселәрҙең барыһын да татлы ризыҡ менән һыйлау башланасаҡ. Сәк-сәк таратыу үҙенсәлекле хәйер буласаҡ — боронғо традиция тормошобоҙға органик рәүештә үтеп инәсәк.


text:
Башҡортостанда һыу ҡоролмалары хәүефһеҙлегенең «юл картаһы» раҫланған
Башҡортостан Хөкүмәте республикала гидротехник ҡоролмаларҙың хәүефһеҙлеген тәьмин итеү буйынса саралар планын раҫланы. Республика Хөкүмәте бойороғона 2013 йылдың 6 декабрендә ҡул ҡуйылғайны.
БР Хөкүмәте сайтында хәбәр ителеүенсә, республика, шулай уҡ территориаль федераль власть органдарына һәм муниципалитеттарға ай һайын БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығына «юл картаһы» сараларының үтәлеше тураһында мәғлүмәт бирергә ҡушылған.
Үтәүгә контроллек итеү Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры Эрнст Исаевҡа йөкмәтелгән.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2013 йылда бөтә һыу ҡоролмаларына инвентаризация үткәреү, уларҙы тикшереү, милексене билдәләү һәм хәүефһеҙ файҙаланыуҙы тәьмин итеү буйынса эш планы төҙөү эштәре тамамланырға тейеш, тип алдан хәбәр ителгәйне.
Белешмә. Әлеге ваҡытта республикала 100-ҙән ашыу хужаһыҙ гидротехник ҡоролма иҫәпләнә.


text:
Сит ил эшселәре хеҙмәтен ҡулланыуҙы көйләү механизмы камиллаштырыуҙы талап итә
—Башҡортостан Республикаһында сит ил эшсе көсөн йәлеп итеү һәм файҙаланыуҙы көйләү механизмын камиллаштырырға кәрәк, — тине БР Хөкүмәте ҡарамағындағы миграция сәйәсәте буйынса ведомство-ара комиссияһы ултырышында БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов.
Был мәсьәлә тап хәҙер, бөтә ил донъя финанс көрсөгө эҙемтәләрен кисергән саҡта, айырыуса актуаль.
— Республика халҡы эшләй алырлыҡ эш урындарын сит ил граждары биләүенә юл ҡуйырға ярамай, — тине Фидус Әғләм улы.
2010 йылда сит ил эшселәрен йәлеп итеүгә квоталар 22000 кешегә тиклем кәметелде. Мәҫәлән, 2008 йылда улар 36000 кеше булһа, былтыр – 29000 кеше.
— Предприятиеларҙы рәсәйҙәр араһынан кадрҙар менән комплектлау өсөн мәшғүллек үҙәктәре эшһеҙ граждандар мәғлүмәттәре базаһына анализ яһап, уларҙы эш биреүселәргә ебәрә, — тине БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығы начальнигы Тимерхан Биккинин. – Сит ил эшселәрен йәлеп итергә планлаштырыусы эш биреүселәр үҙҙәре вакансиялар һәм рәсәйҙәр араһынан кадрҙар йыйыу буйынса саралар тураһында мәғлүмәттәрҙе мәшғүллек үҙәктәренә тапшырырға тейеш.
Биккинин әйтеүенсә, был эш биреүселәрҙең үҙ ватандаштарын эшкә урынлаштырыу мәсьәләһендә әүҙемлеге кимәленә анализ яһарға һәм сит ил эшсе көсөн файҙаланыуҙы көйләргә булышлыҡ итәсәк.


text:
Башҡортостанда 25,6 мең эшһеҙ иҫәпләнә Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда 25,6 мең эшһеҙ иҫәпләнә
Башҡортостанда 25,6 мең эшһеҙ иҫәпләнә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Бөгөн Башҡортостанда рәсми рәүештә теркәлгән 25,6 меңдән ашыу эшһеҙ иҫәпләнә.
Сағыштырыу өсөн: йыл башында республиканың халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтендә 26 меңдән ашыу кеше иҫәптә торған.
Әле республиканың вакансиялар банкында 36 мең буш эш урыны бар. Ғинуар айына ҡарағанда 13 мең урынға күберәк. Рәсми теркәлгән эшһеҙлек кимәле 1,27 процент тәшкил итә.


text:
Бөгөн иң ҡыҫҡа көн һәм иң оҙон төн
22 декабрҙән 23-өнә ҡарата төн — йылдағы иң оҙон төн. Был күренеш ҡышҡы ҡояш торошо тип атала. Йыл эсендә ике ҡояш торошо – ҡышҡы һәм йәйге. Төньяҡ ярымшарҙа ҡышҡы ҡояш торошо 21 йәки 22 декабргә тура килә. Быйыл ул 22 декабргә тура килде. Шуға күрә бөгөн – иң ҡыҫҡа көн һәм иң оҙон төн.
Атай-олатайҙарыбыҙ ҡояш торошо һәм көн менән төндөң тигеҙлеге күренештәрен тормоштағы иң мөһим байрамдарҙың береһе тип атаған. Йыл барышында ул дүрт байрамды: ике ҡояш торошон һәм ике көн менән төндөң тигеҙлеген билдәләгән. Тап ошо байрамдар игенселеккә, төҙөлөшкә, башҡа мөһим эштәргә башланғыс биргән.
Планетарий хеҙмәткәрҙәре лә үҙ юбилейын байрам итеүҙе ошо көнгә тап килтергән. Башҡортостандың баш астрономы Анатолий Денисов һөйләүенсә, бөгөн Өфө планетарийына 45 йыл тула. Был айҡанлы тантаналар планетарийҙың йондоҙло күге фонында бөгөн 16 сәғәттә башланасаҡ.
22 декабрь астрономик ҡыштың башы тип иҫәпләнә. Иртәгә яҡты көн арта башлаясаҡ.


text:
Аллергия
Аллерги́я (бор. грек. ἄλλoς — башҡа, сит, ят + ἔpYov — тәъҫир итеү) — аллергик ауырыуҙар, организмдың һиҙеүсәнлеге үҙгәрүе һәм аллергендарҙың иммунологик механизмдарына ҡабата тәъҫир итүе нәтижәһендә барлыҡҡа килгән ауырыуҙар; организмдың ниндәйҙер ярһытҡыс матдәгә юғары һиҙгерлеге, яуабы[1]; организмдың теге йәки был матдәгә ҡарата тәбиғи булмаған һиҙеүсәнлеге, реактивлығы[2].
Йөкмәткеһе
Клиник күренеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Экзоаллергеннар организмга ситтән керә, йыш ҡына һулыш юлдарының лайлалы тышсаһы, аш ҡайнатыу ағзалары, тире аша эләгә. Организмға аллерген үтеп кергәндән һуң аллергик реакция башлана (үҙенсәлекле һәм үҙенчәлекһеҙ). Үҙенсәлекле реакциялар өс стадияға бүлеп карала. Беренсеһендә - организмға беренсе тапҡыр эләккән аллергенға ҡарата юғары дәрәжәлә һиҙеүсәнлек күҙәтелә (яңы аллергенға яуап рәүешендә антитәнсектәр йә иһә уның менән тәъҫир итешә алыусан лимфоциттар барлыҡҡа килә). Икенсе стадиялә - аллерген ҡабат организмға үтеп кергәс, антитәнсектәр йә иһә лимфоциттар менән ҡушыла (медиаторҙар барлыҡҡа килеү стадияһы), гистамин, серотинин һ.б. биологик актив матдәләр бүленеп сыға торған биохимик процесстар башлана. Улар ағзаларҙың күҙәнәктәрен һәм туҡымаларын зарарлай. Өсөнсө (патофизиологик) стадияла зарарланыуҙың клиник билдәләре беленә. Ундый осраҡта организмдың юғары һиҙеүсәнлеге үҙенсәлекле, ул элегрәк сенсибилизация хәләтен китереп сығарған аллергенға бәйле рәүештә барлыҡҡа килә.
Аллергик реакция төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аллергик реакциялар үҫеше механизмы 4 типка бүленә.
- 1-се тип аллергия - анафилаксия, һеркә (бесән) биҙгәге, кесерткән биҙгәгенең ҡайһы бер төрҙәре, Квинке шешенүе һ.б.
- 2-се тип (цитотоксик) реакциялар - ҡан боҙолоу (аллергик анемия, агронулоцитоз).
- 3-сө тип реакцияләр — туҡымаларҙың иммункомплекстар менән зарарланыуы, сүл ауырыуы, тышҡы аллергик үпкә альвеолалары ялҡынһыныуы һ.б. аутоаллергик сирҙәрҙе арттыра (системалы ҡыҙыл ауырыуы, ревматоид артрит һ.б.).
- 4-се тип реакциялар — контактлы дерматиттар, күсереп утырткан ағзаны организмдың ҡабул итмәүе.
1, 2, 3-сө типтарҙагы аллергия патогенезында антитәнсектәр, 4-се типта лимфоциттар мөһим урын тота. Аллергияға бирешеүсәнлек факторҙары: тирә-яҡ мөхиттең бысыраныуы, түбән сифатлы туҡлыныу, ашамлыҡтарҙа консерванттар булыу, дарыу препараттарын тикшермәйенсә ҡулланыу.
Дауаланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәваланыуҙың төп ысулдары: аллерген менән контакт булдырмау, аҙыҡҡа аллергия булғанда ҡәтғи диета һаҡлау, аллергия китереп сығара торған дарыуҙарҙан тыйылыу; үҙенсәлекле иммунотерапия (гипосенсибилизация) — А.М. Безредка алымын ҡулланып, аллерген миҡдарын акрынлап арттыра барып, организмға күп тапҡыр керетеү. Был организмға «кәртә» булырлыҡ антитәнсектәр эшләргә мөмкинлек бирә һәм аллергенға ҡарата һиҙеүсәнлекте бөтөрөүгә килтерә. Симптоматик дауалауҙа глюкокортикоид, бронхолитик, оло күҙәнәктәрҙең мембраналарын стабильләштерә торған матдәләр ҡулланыла. Аллергия тыуҙырыусы матдәләрҙән һаҡланыу сараларын үтәү, уҙ ваҡытында профилактик дарыуҙар ҡулланыу, сәнәғәт предприятиеларындә аллерген менән контакт булдырмый торған технологияларҙы ғәмәлгә керетеү, организмда сенсибилизация сығанағы булған һәр төрле инфекцияларҙы бөтөрөү, ашҡазан-эсәк ағзалары функцияһын нормальләштерү һ.б.ҙан ғибәрәт.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
БДУ-ның 100 йыллығына арналған халыҡ-ара форум башланды
Өфөлә Башҡорт дәүләт университетының 100 йыллығына арналған халыҡ-ара конференция башланды. Форум ҡунаҡтары – РФ Мәғариф һәм фән министрлығы, Мәғариф буйынса федераль агентлыҡ вәкилдәре, Рәсәйҙең юғары уҡыу йорттары һәм сит ил университеттары ректорҙары һәм проректорҙары – төбәктәрҙең инновацион мөхитен формалаштырыуҙа классик университеттарҙың роле тураһында һөйләшеү алып барҙы.
Конференцияны асып, Башҡорт дәүләт университеты ректоры Мөхәмәт Харрасов республикала юғары профессиональ белем биреү торошо,университеттың тарихы, уҡыу йортон тамамлаусы билдәле кешеләр тураһында һөйләп үтте.
– Әле университетта 15 факультет, Сибай, Учалы, Стәрлетамаҡ һәм Нефтекама ҡалаларында урынлашҡан дүрт филиал бар. Дөйөм алғанда, 27 мең талантлы студент белем алған юғары уҡыу йортонда уҡытыу, фәнни һәм тәрбиәүи эштәр менән 1725 фәнни-педагогик хеҙмәткәр шөғөлләнә, — тине ул.
Конференцияның пленар өлөшөндә заман белгестәрен әҙерләүҙә мәғариф, фән һәм производствоның тығыҙ бәйләнештә булыуы темаһы ҡаралды. Фәнни форум программаһында 300 доклад уҡыу ҡаралған. Был материалдарҙаң бер өлөшө баҫылған. Хәтерегеҙгә төшөрөп үтәбеҙ, форумға конференцияла ҡатнашыусыларҙың биш томлыҡ хеҙмәттәре махсус баҫтырылды, тағы ла ике китап нәшер ителеүгә әҙерләнә.
Башҡорт дәүләт университетының 100 йыллығына арналған саралар 4 декабрь Конгресс-холда тамамланасаҡ.


text:
Башҡортостан аграрийҙары бер миллион тонна иген һуғып алған
Уңыш йыйыу өсөн уңайлы булмаған һауа шарттарына ҡарамаҫтан, Башҡортостан аграрийҙары бер миллион тонна иген һуғып алған. Был хаҡта республиканың ауыл хужалығы министры Николай Коваленко Башҡортостан юлдаш телевидениеһы каналында «Телеүҙәк» тапшырыуының тура эфирында хәбәр итте.
— Сәсеү майҙандарының 35 процентында иген урып йыйылған, — тип хәбәр итте Николай Коваленко. — Башлыса өс миллион тоннанан ашыу иген йыйып алырға планлаштырылғайны. Бының өсөн сәсеү майҙандарын ҙурайттыҡ, минераль ашламалар менән дә ҡыйынлыҡтар килеп тыуманы, аграрийҙар заманса технологиялар ҡулланды. Әммә яҙ аҙағында һәм йәй уртаһына тиклем 50 көн ямғыр яумауы пландарыбыҙға үҙгәрештәр индерҙе. Быға ҡарамаҫтан, яҡшы уңыш йыйып алыуға ышаныс бар: 35 процент майҙандан бер миллион тонна иген һуғып алыу йәмғеһе 2 миллион 400 мең тонна күләмендә уңыш йыйып алынасағына ышанырға мөмкинлек бирә. Әлбиттә, был һандарға ужым культуралары ла инә. Уртаса уңыш гектарынан 20 центнер тәшкил иткәндә, уларҙың уңышы — гектарынан 30-32 центнер. Үҫтерелгән уңышты юғалтыуҙарһыҙ йыйып алыу бөгөнгө көндә беҙҙең төп бурыс булып тора.
Николай Коваленко һүҙҙәренсә, республикаға был иген етәсәк: орлоҡҡа — яҡынса 500 мең тонна, фураж өсөн – бер миллион тонна, сәнәғәт эшкәртеүенә 80 мең тонна кәрәк. Ҡалғаны он, ярмалар өсөн эшкәртеләсәк һәм һатыуға сығарыласаҡ.


text:
Ибраһим пәйғәмбәр
Ибраһим (ғәр. إبراهيم, уҡыла: Ibrāhīm, йәһ. אברהם, уҡыла: ʼAḇrāhām) - яҡынса б. э. т. XX быуатта йәшәгән дини шәхес. Ислам динендә пәйғәмбәр булараҡ, йәһүдилек һәм христианлыкта иһә бөйөк дини зат буларак ололоҡлана. Исхаҡ һәм Исмәғилдең атаһы. Ғәрәп һәм йәһүд халыктарының тәү атаһы булып иҫәпләнә.
Ҡөрьәндә Ибраһим исемле, Мәккәлә иңгән (28, 29 аяттарҙан ҡала) һәм 52 аяттан торған, 14-се сүрә бар. Ул Ибраһим пәйғәмбәрҙең был сүрәлә Аллаһы тәғәләгә ҡылған доғаһы өсөн шулай атала.
Йөкмәткеһе
Ибраһим пәйғәмбәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ибраһи́м (ғәр. ابراهيم) Исламда - пәйғәмбәр, ул Тәураттағы Ибраһим шәхесенә тура килә. Ҡөрьән буйынса Ибраһим пәйғәмбәр - хәниф, йәғни бер Аллаһыға табынған.
Ибраһим пәйғәмбәр үҙен йәһүд йә нәсара тип атамаған, бәлки хәниф һәм мосолман тип атаған.
— Ҡөрьән, 3 сүрә, 60(67).
Динебеҙҙә телгә алынған бөйөк пәйғәмбәрҙәребеҙҙең береһе – Ибраһим ғәләйһиссәләм. Тап бына ошо әүлиә заттан бөгөн донъя халҡының күпселеге тотҡан ибраһими (аврамистик) диндәр таралған да инде. Ибраһими диндәргә, мәғлүм булыуынса, йәһүди, нәсрани, ислами инаныстар инә.
Ҡөрьән Кәримдең “Ниса” сүрәһенең 125-се аятында Ибраһим хаҡында былай тип әйтелә: “Дин йәһәтенән үҙенең нәфесен Аллаһы Тәғәлә өсөн тапшырыусынан кем яҡшыраҡ? Шул кешелер: үҙе изгелек ҡылды һәм Ибраһим пәйғәмбәрҙең диненә эйәрҙе. Аллаһы Тәғәлә Ибраһим пәйғәмбәрҙе Үҙенә дуҫ итеп тотто, йәғни, уны ихтыяр ҡылды һәм уға күп кирәмәттәр бүләк итте.”
Ибраһим пәйғәмбәр дине – ул Ислам дине. Ҡөрьән Кәримдә Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһи үә сәлләм үҙенең яңы дин ижад итмәүен, ә бәлки Аллаһы Хаҡ Тәғәлә уға Ибраһим пәйғәмбәр динен тергеҙеү бурысын йөкмәтеүе хаҡында ҡат-ҡат иҫкәртә. Үрҙә килтерелгән аятта Ибраһим пәйғәмбәрҙе Аллаһы Тәғәләнең дуҫ итеп тотоуын иҫбатлаусы риүәйәт тә бар. Был олуғ зат йәшәгән заманда йот әфаты килә һәм йомартлығы, шәфҡәтлелеге менән дан тотҡан Ибраһим пәйғәмбәр үҙенә лә ҡалдырмай, бар игенен, ризығын кешеләргә тарата ла бөтә. Үҙе ла асыға башлағас, ул Мысырҙағы (Египеттағы) дуҫынан ярҙам һорап, бер нисә дөйә ебәрә. Тегеһе: “Беҙҙең үҙебеҙҙә лә аслыҡ. Ибраһим үҙенә генә һораһа, бирер инем, кешеләргә таратыр булғас, бирмәйем”, - тип, ылауҙы бер нәмәһеҙ кире бора. Ҡалаға буш ҡул менән инергә оялып, Ибраһим ебәргән кешеләр тоҡтарға ҡом тейәп ҡайталар. Пәйғәмбәр ҡайғылы хәлдә ғибәҙәтханаға йүнәлә. Шул мәл ҡатыны Сара уянып китә лә, тулы тоҡтарҙы күреп, шатланып, береһен асып ебәрә һәм … гәрәбәләй ялтырап ятҡан бойҙай күрә. Икмәк бешереп, кешеләрҙе туйындырыуына ире ҡайта, ризыҡты ҡайҙан алыуын һорай. “Мысырҙағы дуҫыңдан”, - тигән яуап ишеткәс, пәйғәмбәр барыһын да аңлай һәм: “Эйе, хазинаһы һис кәмемәй торған дуҫтан килгән”, - тип әйтә. Ибраһим пәйғәмбәр поттарға табыныусыларға, мәжүсиҙәргә ҡаршы көрәш алып бара. Улары иһә хаслашып, пәйғәмбәрҙе утта яндырырға ниәтләй. Әммә ялҡын рәсүлгә ҡағылмай ҙа, гөл баҡсаһына әүерелә. Был хаҡта Ҡөрьән Кәримдең “Саффәт” сүрәһендә бәйән ителә. Уттан тере сыҡҡас, Ибраһим пәйғәмбәр Алланың ҡушыуы буйынса Шам (Дамаск) еренә йүнәлә һәм шунда фирғәүен уның ҡатыны Сараға Һәжәр исемле (Тәүратта – Агарь) хеҙмәтсе ҡатын бүләк итә. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Һәжәр инәбеҙҙең ниндәйҙер ҡәбилә батшаһы ҡыҙы булып, әсиргә төшөү сәбәпле, ҡол булып китеүе бәйән ителә.
Ибраһимдың тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бала сағы һәм йәшлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ибраһим бала сағын мәмәерйәлә бер үҙе генә йәшәп үткәргән һәм ризыҡ килтереп торған әсәһенән башҡа кешене күрмәгән. Бер мәл ул әсәһе артынан атаһы йәшәгән ергә килгән. Ҡөрьән буйынса ул Азар исемле булған. Донъя уға яңы яҡтан асылған һәм уны танып белеүгә ынтылыш тыуҙырған. Кешеләрҙең төрлө көстәргә, планеталарға табыныуын күргән.
Ибраһим пәйғәмбәр кафырҙарға һәм мәжүсиҙәргә Аллаһыға ышанырға кәрәклеген ҡурҡмай әйткән, бер ғибәҙәтханаға инеп, ундағы һынташтарҙы ҡырып сыҡҡан. Бының өсөн ҡаты яза бирергә тейеш булалар. Ибраһимды утҡа ташлайҙар, әммә Аллаһ ялҡындарҙы һалҡынайта һәм пәйғәмбәр бер зыян күрмәй уттан килеп сыға. Ибраһим Месопотамияны ҡалдырып Ханаанға юллана, бер Аллалыҡҡа өндәп, дәғүәт алып бара.
Ҡартлығы һәм Ибраһимға төшкән һынауҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡартайған көнөндә Ибраһим пәйғәмбәргә Аллаһ ике ул бирә.
Ибраһимдың улдары тыуыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был тарих Тәүраттағы кеүек үк тиерлек һүрәтләнә. Ибраһим (Авраам) шулай уҡ үҙ кешеләре һәм ҡатыны Сарра менән бер Аллалыҡҡа, иманға өндәп йөрөй. Ҡатыны Сарра түлһеҙ була, бала тапмай.
- Алланың ҡушыуы буйынса Ибраһим тыуған яҡтарын ҡалдырып, Ханаанға йүнәлә.
Ханаанда аслыҡ була, һәм улар Мысырға юл тота. Шунда ул хеҙмәтсе ҡатын Һәжәрҙе осрата һәм ҡатыны Сарраның рөхсәте менән кәнизәк итеп ала. Һәжәрҙең улы тыуа. Уға Исмәғил тип ҡушалар.
Ибраһимдың тәҡүәлеген һынау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Исмәғил сабый сағында Аллаһы тәғәлә Ибраһим пәйғәмбәргә балаһы менән уның әсәһен сүлдә ҡалдырырға бойора. Тихамала Һәжәр монотеизмға өндәргә тейеш була.
Аллһы тәғәлә үҙенең берҙән-бер сабыйынан айырыла, был икенсе һынау була.
Сабый менән әсә янына Жәбраил фәрештә төшә һәм уның табаны аҫтында сүлдә ҡалған әсә менән сабый янында шишмә атылып сыға. Был Зәмзәм шишмәһе була.
- Исмәғил бер аҙ үҫкәс, Ибраһим пәйғәмбәр Исмәғил улы янына барырға йыйына. Аллаһы тәғәлә уға улын ҡорбанға килтерергә ҡуша. Ҡөрьәндә былай бәйән ителә:
«Әй улым! миңә төшөмдә һине боғаҙларға әмер бирелде. Һин был турала уйлап ҡара әле.Был хаҡта һинең фекерең нисек булыр икән?" Атаһының был һүҙен ишеткәс, Исмәғил : «Атайым! Һин Аллаһ әмер иткәнде ҡыл! Әгәр Аллаһ һиңә улыңды боғаҙларға бойорған икән, боғаҙла мине. Аллаһ теләһә, мин сабыр булырмын" Улар икеһе лә Аллаһтың әмеренә буйһонғас, булырға тейешле эш тип ҡылынды һәм Ибраһим Исмәғилдеү үтенесе буйынса уны ергә йөҙтүбән ятҡырҙы. Боғаҙлаған ваҡытта күҙҙәре улының йөҙөн күреп, аталыҡ шәфҡәте өҫтөнлөк алып, Аллаһтың әмеренә кәмселек булмаһын өсөн. Ибраһим күңелен баҫынҡы итеп, Исмәғилдең ҡулдарын һәм аяҡтарын бәйләне һәм бысағын муйынына ҡуйып ышҡыны, ни ҡәҙәр көс менән ышҡыһа ла, бысаҡ Исмәғилдең муйынын киҫмәне. Һәм беҙ былай тип өндәштек: «Әй Ибраһим! Һин минең фарманымды еренә еткерҙең. Беҙҙең әмерҙә икеләнмәнең. Михнәт һәм ҡайғынан һуң, беҙ изгелек ҡылыусыларға рәхәтлек һәм шатлыҡ бирербеҙ. Дөрөҫлөктә, Ибраһимға улын боғаҙларға бойороуыбыҙ, әлбиттә, бер һынау ине"( 37-се сүрә, «Саффәт», 102-106 аяттар)
Ҡөрьән, 37 сүрә.
— Коран, 3 сура, 60(67). Руссаға тәржемә: И. Ю. Крачковский
- Ибраһим пәйғәмбәрҙең улы Исмәғилде ҡорбан итергә әҙер тороуы өсөн Аллаһ уны улы Исхаҡ тыуасағы менән ҡыуандыра, сөнки Йәнәби Хаҡҡа кеше ҡорбаны түгел, ә уның үҙен Аллаһ хаҡына ҡорбан итергә тороуы ҡиммәт.
Тиҙҙән ул улы Исмәғил менән Ҡәғбәтулла мәсетен төҙөй һәм кешеләргә хаж ғәмәлдәрен аңлата. Ибраһим кешелеккә Аллаһ динен килтерә.
Исламда ла, христианлыҡта ла Ибраһим пәйғәмбәрҙең улын ҡорбанға килтереүе һүрәтләнә. Әммә христианлыҡта Исхаҡ тураһында һүҙ барһа (Йәш. 22:2, Исламда Исмәғил улы тураһында әйтелә, һәм был сүрәлә эҙмә-эҙлекле күрһәтелә:башта Исмәғилде ҡорбан итеү тарихы бәйән ителә лә, шунан Исхаҡ тыуасағы менән һөйөндәрәлә, тиелә. Христианлыҡтан айырмалы, был хәл Мәккә менән бәйләп бирелә.Хәл иткес мәлдә күктән бер ҡусҡар төшөрөлә, уны ҡорбан итергә бойорола. Ошо ваҡиға айҡанлы мосолмандар йыл да `Ид ал-Адха (Ҡорбан байрамы) үткәрелә. Тап шул айҙа Мәккәгә хаж ҡылына.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тәсһилүл бәйән фи тәфсирил Ҡөрьән// Ҡөрьән тәфсиренең еңеләйтелгән аңлатмаһы. 4 томда. - Ҡазан:2004 йыл
- Авраам // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Ҡалып:Источник/КЕЭ
- И. Р. Тантлевский. История Израиля и Иудеи до разрушения Первого Храма — СПб.: Издательство С.-Петербургского Университета, 2005. — ISBN 5-288-03735-3.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Авраам — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (урыҫ.)
- Статья «Авраам» в Православной энциклопедии
- Статья «Авраам» в Католической энциклопедии
- Смерть Авраама (Завещание Авраама) — ветхозаветный апокриф об Аврааме
- «Две истории сотворения мира», П.Полонский
- Глава Авраам из книги р. А. Штейнзальца «Библейские образы»
- Тема Авраам для самостоятельного изучения по программе «Лимудим»
- Дороги праотцев
- Глава «В поисках патриархов» из книги И.Финкельштейна и Н. А. Зильбермана «Раскопанная Библия. Новая точка зрения археологии на древний Израиль и происхождение его священных текстов»


text:
Республикала БДИ-2015 объектив һәм асыҡ үтте — Әлфис ҒаязовФото: Олег Яровиков
Республикала БДИ-2015 объектив һәм асыҡ үтте — Әлфис Ғаязов
Республикала БДИ-2015 объектив һәм асыҡ үтте — Әлфис ҒаязовФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостанда БДИ-2015 объектив һәм асыҡ үтте. Был хаҡта республиканың мәғариф министры Әлфис Ғаязов «Интерфакс» агентлығы ойошторған матбуғат конференцияһында белдерҙе.
Ведомство башлығы һүҙҙәренсә, быйыл Берҙәм дәүләт имтиханын 22 меңдән ашыу кеше тапшырған. Информатика һәм мәғлүмәт-коммуникация технологияларын иҫәпкә алмағанда, предметтар буйынса уртаса балл күтәрелгән. 61 кеше Берҙәм дәүләт имтиханын 100 балға яҙған, шулар араһында 37 уҡыусы рус теленән, 12-һе — физика, алтауһы — география, өсәүһе — химия, икәүһе — биология һәм берәүһе информатика буйынса иң яҡшы һөҙөмтә күрһәткән. Былтыр республикала 14 уҡыусы йөҙ балл туплаған. Мотлаҡ предметтарҙан минималь балл йыя алмаусыларҙың һаны һуңғараҡ билдәле буласаҡ.
Быйыл математика база һәм профилле кимәлдәргә бүленде. Министр әйтеүенсә, сығарылыш уҡыусыларының күбеһе ике кимәлде лә һайлаған.
«База кимәлендә математика буйынса имтихан биш баллы система буйынса баһаланды. Уртаса балл 4,1 тәшкил итте. Профилле БДИ ауырыраҡ булды, бында уртаса балл — 42,8», — тигән мәғлүмәттәр килтерҙе Әлфис Ғаязов.
Иң популяр фән — йәмғиәтте өйрәнеү. Уны 10403 бала һайлаған. Икенсе урында физика — 6344, химия һәм информатика.
Ведомство башлығы билдәләүенсә, «имтихандарҙа тәртип боҙоуҙар булманы: балалар белемле генә түгел, тәртипле булыуҙарын да күрһәтте. Былтырғы менән сағыштырғанда иҫкәртеүҙәр аҙыраҡ булды. Һигеҙ кеше тәртип боҙоуҙар өсөн имтихандан сығарылды. Республикала күҙәтеүселәрҙең дөйөм һаны 1669 кеше тәшкил итте».


text:
Республикала әсәлек капиталына ҡағылышлы закондың ғәмәлдә булыу ваҡытын оҙайтыу тураһындағы башланғысты хуплайҙар
Дәүләт Думаһында үткән парламент тыңлауҙарында әсәлек капиталы тураһындағы закондың ғәмәлдә булыу ваҡытын 2025 йылға тиклем оҙайтырға тәҡдим ителде. Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова иҫәпләүенсә, дәүләттең ғаиләне яҡлауға йүнәлтелгән һәр башланғысы кешеләрҙең йәшәү сифатына һәм илдең демографик хәленә йоғонто яһай.
— Күптәр әсәлек капиталының демографик хәлгә йоғонтоһо бик әҙ тип иҫәпләй, — тип билдәләне депутат. – Мин был фекер менән килешмәйем. Ғаиләне яҡлауға, баланың сәләмәтлеген нығытыуға йүнәлтелгән эшмәкәрлек, әлбиттә, илдә тыуым артыуға йоғонто яһай. Дөйөм алғанда, әсәлек капиталы тураһындағы закондың ғәмәлдә булыу ваҡытын оҙайтыу концепцияһы миңә аңлашыла, һәм мин уны тулыһынса хуплайым.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының Бюджет, һалымдар, финанстар һәм милек мәсьәләләре буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Римма Үтәшева хеҙмәттәше менән килешә.
— Әсәләргә һәм балаларға йүнәлтелгән һәр закон даими рәүештә эшләргә тейеш, — тип белдерҙе Римма Үтәшева. — Әлбиттә, кешеләр аҡса өсөн бала тапмай, әммә ғаиләнең иҡтисади хәле шулай уҡ мөһим. Мин һәр ваҡыт әсәләр менән эшләйем. Әсәлек капиталы тураһындағы закон булдырылғандан алып шуға инандым: был сара республикабыҙҙың күп ғаиләләре өсөн ҙур ярҙам булып тора. Ғаиләгә дәүләт ярҙамы бик мөһим һәм кәрәк. Был закондың ғәмәлдә булыу ваҡытын оҙайтыу дөрөҫ ҡарар буласаҡ, тип уйлайым.
«Балалары булған ғаиләләргә өҫтәмә дәүләт ярҙамы саралары тураһында»ғы Федераль закон 2006 йылдың декабрендә булдырылды. Ул ваҡыттан алып Рәсәйҙә 10 миллиондан ашыу сабый донъяға килде. Был, Европаның күпселек илдәре менән сағыштырмаса, күпкә күберәк. 2006 йылдан алып илдә 3,3 миллиондан ашыу сертификат тапшырылды. Башҡортостанда иһә 126 мең ғаилә был дәүләт ярҙамы менән файҙаланды. Ғәҙәттә, әсәлек капиталын торлаҡ шарттарын яҡшыртыу өсөн ҡулланалар.


text:
Был ял көндәрендә республиканың ауыл хужалығы етештереүселәре Өфө халҡын сираттағы йәрминкәләрҙә көтә
ӨФӨ, 2014 йыл, 12 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
13-сө һәм 14 сентябрҙә Өфөлә сираттағы йәшелсә һәм бал йәрминкәләре уҙасаҡ. Баш ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, уларҙа республиканың ауыл хужалығы етештереүселәре ҡабат ҡала халҡына үҙ продукцияһын тәҡдим итәсәк.
Шәмбе сауҙа майҙансыҡтары Дим (Правда урамы буйлап автомобиль юлы эргәһендә), Киров (Эшсе хәбәрселәр урамы, 5-7) һәм Совет (Йәштәр һарайы алдындағы майҙанда) райондарында уҙасаҡ.
Ике көн буйына йәрминкәләр Калинин («Моторҙар эшләүсе» мәҙәниәт һарайы алдындағы майҙан), Ленин («Пушкин» сауҙа-сервис комплексы эргәһендәге майҙан), Октябрь («Гагарин» сауҙа-сервис комплексы эргәһендә, Спорт һарайы алдында һәм Зинин ауылы эргәһендә «Ҡарауан» сауҙа комплексы янында) һәм Орджоникидзе (Орджоникидзе исемендәге майҙан, «Тирәктәр» сауҙа йорто, «Меркурий» сауҙа үҙәге һәм «Урал» сауҙа-сервис комплексы алдындағы майҙандарҙа) райондарында эшләйәсәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ғәҙәттәге ял көндәрендәге ауыл хужалығы йәрминкәләре Өфөлә 2 ноябргә тиклем уҙасаҡ. Уларҙа ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәрҙең, республиканың фермер һәм ярҙамсы хужалыҡтарының ит һәм һөт ризыҡтары, йәшелсә, картуф, бал һәм башҡа ауыл хужалығы продукттары тәҡдим ителәсәк.


text:
Сит телдәр буйынса берҙәм дәүләт имтиханын 35 кеше тапшыра алманы
Башҡортостанда сит телдәр буйынса Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырыусыларҙан 35-е иң кәм 20 балл сиген үтә алманы. Был турала БР Мәғариф министрлығының белем сифатына контроль һәм БДИ бүлеге начальнигы урынбаҫары Әлмира Ғәниева хәбәр итте. Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, 4 июндә сит телдәр буйынса Берҙәм дәүләт имтиханында бөтәһе 1213 кеше ҡатнашты. Инглиз телен – 1150 бала, немец телен – 54, француз телен туғыҙ бала тапшырҙы.
БР буйынса уртаса балл инглиз теле буйынса — 59,11, немец теленән — 41,02, француз теленән 43,11 тәшкил итте.
— Инглиз теле буйынса минималь сикте – 31 кеше (имтиханда ҡатнашыусыларҙың 2,8 проценты), немец теленән дүрт кеше (6,1 проценты) үтә алманы, француз теленән заданиеларҙы барыһы ла үтәне, — тине Әлмира Альберт ҡыҙы. — Бынан тыш, бер уҡыусы инглиз теленән БДИ-ны 100 балға тапшырҙы. Был Өфөнөң 39-сы гимназияһы уҡыусыһы.


text:
Ҡарағанат
Ҡарағанат (урыҫ.обыкнове́нный жула́н, или сорокопут-жулан, лат. Lanius collurio Linnaeus, 1758) — турғайҙар отрядының ҡарағанаттар ғаиләһенән булған, Көнсығыш ярымшарҙа һәм Төньяҡ Америкала урманда йәшәүсе, бөжәктәр менән, йыландар, сысҡандар һәм ваҡ ҡош балалары менән туҡлана торған, ҡойроғо һәм ҡанаты ҡара, ҡалған ере күк төҫтә булған ултыраҡ һәм күсмә йыртҡыс ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыйырсыҡтан бәләкәйерәк. Ғәҙәттә, ҡоро ботаҡтарҙа йәки сымдарҙа ултыра. Түбәһе һоро, арҡаһы көрән. Күҙҙәре аша үткән киң һыҙыҡ, ҡанаттары һәм ҡойроғо ҡара. Ҡойроғоноң ике яҡ ситенн аҡ һыҙыҡтар үтә. Кәүҙәһенең аҫ яғы, ҡойроҡ төбө алһыу аҡ. ваҡ һайҫҡандан һәм алағанаттан бәләкәй кәүҙәһе, тигеҙ ҡара ҡанаттары менән айырыла. Тауышы көслө генә: «тек-тек» һәм ҡарлыҡҡан «шжаа-шжаа». Башҡа ҡоштарҙыү тауыштарын сығарып һайрай.
Йәшәүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урман ситтәрендә, ҡыуаҡлыҡтарҙа, баҡсаларҙа була. Ҡыуаҡта оялай. Күсмә ҡош. Киң генә таралған.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө бөжәктәр менән туйына.
Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡара көрән таплы 4-6 бөртөк йәшел йомортҡаһы була.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Позвоночные животные России: Обыкновенный жулан
- Обыкновенный жулан в красном списке видов IUCN.


text:
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев республика Президенты Рөстәм Хәмитовты Еңеү көнө менән ҡотланы
Рәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведев Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитовты Еңеү көнө менән ҡотланы. Дәүләт башлығының ҡотлауында былай тиелә:
«Хөрмәтле Рөстәм Зәки улы!
Һеҙҙе Бөйөк Еңеүҙең 66 йыллығы менән ҡотлайым! Фашизмды ҡыйратып, атайҙарыбыҙ һәм олатайҙарыбыҙ буласаҡ быуындарға тыныслыҡ, балаларға ғүмер биреү һәм үҫтереү, ижад итеү һәм ирекле үҫеү мөмкинлеген бүләк итте.
Бөйөк Ватан һуғышы хаҡындағы иҫтәлек – изге. Нисә йыл үтһә лә, еңеүселәрҙең ҡаһарманлығы һәр ваҡыт халҡыбыҙҙың рух көсө, батырлығы һәм ватансылығы өлгөһө буласаҡ.
Һеҙгә һаулыҡ, уңыштар һәм иң изге теләктәремде еткерәм
Д.Медведев».


text:
Өфөлә ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын утилләштереү буйынса призводство ойоштороласаҡ
Өфөлә ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын утилләштереү буйынса экологик яҡтан таҙа производство ойоштороу тураһында килешеү төҙөләсәк. Өфө хакимиәте һәм Etha-Tech компанияһы араһындағы тейешле документҡа бөгөн, 30 июндә, ҡул ҡуйыласаҡ.
«Башинформ» агентлығына «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһының баш белгес-экологы Ирина Мәжитованың хәбәр итеүенсә, әлеге ваҡытта Өфөлә ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын утилләштереү буйынса тулы цикллы призводство юҡ. Бөгөнгө көндә ҡалала сүп-сарҙы сорттарға айырыу буйынса ике линия ғына эшләй.


text:
Шиғриәт әҫәрҙәрен тәржемә итеүселәрҙең «Аҡ Торна» конкурсы тере символдарға эйә булды
Төрки телле шиғриәт әҫәрҙәрен тәржемә итеүселәрҙең «Аҡ Торна» Халыҡ-ара конкурсы логотибында төшөрөлгән ике торна бығаса тик һәләтле рәссам һүрәте генә булды, хәҙер иһә улар тере кәүҙәләнешен тапты: конкурс Рәсәйҙә иң ҙурҙарҙан һаналған Калининград зоология паркында йәшәгән ике аҡ торнаны үҙ ҡанаты аҫтына алды.
Аҡ торналарға юҡҡа сығыу хәүефе янай, улар халыҡ-ара Ҡыҙыл китапҡа һәм Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Конкурсты ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, хәҙер ике торна йәшәгән урында «Торналар «Аҡ Торна» конкурсы ҡарауы аҫтында» тигән яҙыу торасаҡ.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, конкурсҡа эштәр ҡабул итеү бөгөн тамамлана. Башҡортостандан һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән генә түгел, сит илдәрҙән дә өс йөҙҙән ашыу ҡатнашыусы үҙенең эштәрен ебәргән. Илдәр араһында – Ҡаҙағстан, Украина, Үзбәкстан, Ҡырғыҙстан, Австрия, Германия.
Сараны ойоштороусылар – Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар берлеге, «Мәҙәниәт» ТВ-каналы, «Имидж-Консультант» консалтинг компанияһы, «Бельские просторы» һәм «Ағиҙел» әҙәби-нәфис журналдары.


text:
«Янғантау» шифаханаһы — «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» программаһы һәм «Йыл предприятиеһы-2014» лауреаты
ӨФӨ, 2014 йыл, 19 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостандың Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығында Бөтә донъя сифат көнөнә арналған конференция уҙҙы, унда «Рәсәйҙең йөҙ иң яҡшы тауары» конкурсы еңеүселәрен иғлан иттеләр. 46 предприятие иҫәбендә юғары наградаға конкурста йыл һайын ҡатнашып килгән, туғыҙынсы тапҡыр уның лауреаты булған, «Янғантау» шифаханаһы дәүләт унитар предприятиеһы лайыҡ булды. Төбәктең иң яҡшы тауарҙары һәм хеҙмәттәре реестрына йәмәғәт туҡланыуы хеҙмәттәре инде – «Домашний» ҡойҡаһы, «Сәк-сәк» милли ашамлығы, шулай уҡ шифахана үҙе етештергән һөт цехы продукцияһы – ҡаймаҡ, кефир, татлы йогурт һәм майһыҙландырылған эремсек.
Бөтә Рәсәй кимәлендә башҡа уңышлы эшмәкәрлекте таныу билдәһе – имидж һәм эш репутацияһы өлкәһендә «Янғантау» шифаханаһы дәүләт унитар предприятиеһының «Йыл предприятиеһы-2014» бөтә Рәсәй премияһы лауреаты исеменә лайыҡ булыу. Шифахана үҫешенең ыңғай динамикаһы, иҡтисадтың төрлө өлкәләрендәге ҡаҙаныштары «Сифат гарантияһы» номинацияһы менән билдәләнде.


text:
Бөгөн — Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнө Фото: Олег Яровиков
Бөгөн — Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнө
Бөгөн — Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнө Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
22 июндә Рәсәйҙә Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнө билдәләнә. Тап 1941 йылдың 22 июнендә Бөйөк Ватан һуғышы башланды. 30 миллиондан ашыу Рәсәй халҡы һәләк булды, тиҫтәләрсә, йөҙҙәрсә меңе концлагерҙа яфа сикте һәм тылда аслыҡтан интекте, һуғыштан һуңғы йылдарҙағы бөлгөнлөк әллә күпме кешенең ғүмерен алып китте.
Был көндө республикала төрлө патриотик акциялар уҙғарыла. Мәҫәлән, Дәүләт Йыйылышы йортонда республика парламенты Рәйесе Константин Толкачев Ш.Хоҙайбирҙин исемендәге 1-се балалар йорто тәрбиәләнеүселәре менән осрашасаҡ. 40 бала Республика парламенты тарихы музейын, Геральдика залын, Дәүләт Йыйылышының пленар ултырыштары уҙғарылған ҙур залды ҡараясаҡ. Бынан тыш, ҡунаҡтар республика парламенты Рәйесенә һорауҙар бирә ала. Уҡыусылар өсөн байрамса сәй эсеү һәм фотоға төшөү ойоштороласаҡ.
Осрашыуҙа Константин Толкачев балалар йорто етәкселегенә Бөйөк Ватан һуғышына арналған китаптар тапшырасаҡ. «Китап» нәшриәтенең ун бер китаптан торған коллекцияһына өс телдәге художестволы әҫәрҙәр индерелгән. Уларҙың күбеһе автор-фронтовиктарҙың (Мостай Кәрим, Назар Нәжми, Хәким Ғиләжев һәм башҡаларҙың) хәтирәләре нигеҙендә яҙылған.
Был көндө өлкәндәр йәш быуынға Башҡортостандың дошманды еңеүҙә баһалап бөткөһөҙ роле хаҡында бәйән итә. Александр Матросов менән Миңлеғәле Ғөбәйҙуллиндың исеме бөтә илгә билдәле. Легендар осоусы Муса Гәрәев ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булды. 37 яугир — Дан орденының тулы кавалеры.


text:
Башҡортостанда тәүге тапҡыр Театр һабантуйы уҙа Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда тәүге тапҡыр Театр һабантуйы уҙа
Башҡортостанда тәүге тапҡыр Театр һабантуйы уҙа Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
19 июндә Иглин районы Түбәнге Ләмәҙ ауылында тәүге тапҡыр республика Театр һабантуйы ойошторола. Сара Башҡортостан Театр эшмәкәрҙәре союзының йәштәр советы башланғысы буйынса үткәрелә. Байрамда республиканың барлыҡ театрҙарынан вәкилдәр ҡатнаша.
«Театр һабантуйын республика театрҙары араһында дуҫтарса мөнәсәбәттәрҙе нығытыу һәм театр берлектәрен ижади яҡтан үҫтереү маҡсатында уҙғарабыҙ», — тине Башҡортостан Театр эшмәкәрҙәре союзы рәйесе урынбаҫары Хөрмәтулла Үтәшев.
Программала ҡатнашыусыларҙы сәләмләү, флешмоб, уйындар һәм ярыштар (тоҡ кейеп йүгереү, ҡалаҡҡа йомортҡа һалып йүгереү, арҡан тартыу, көршәк ватыу, ҡатыҡтан тәңкә эҙләү, тоҡ менән һуғыш), бейеү марафоны, көрәш, балыҡ тотоусылар конкурсы ҡаралған. Һәр театр концерт номерҙары менән сығыш яһай. Ярыштарҙың мотлаҡ төрөндә еңеүселәргә бүләктәр тапшырыла.
Байрам иртәнге сәғәт 11-се яртыла башлана.


text:
Бөгөн сығарылыш синыф уҡыусылары математиканан имтихан тапшыра
Бөгөн сығарылыш синыф уҡыусылары икенсе мотлаҡ Берҙәм дәүләт имтиханы тапшыра. Уҡыусылар математика буйынса тест үтә. Башҡортостанда был дисциплинаны 28895 кеше тапшыра.
Ҡағиҙә буйынса, математиканан имтихан, башҡа имтихандар кеүек үк, урындағы ваҡыт менән иртәнге 10-да башланды. Математиканан берҙәм дәүләт имтиханы заданиеларына яуап биреү өсөн дүрт сәғәт ваҡыт бүленә. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 31 майҙа уҡыусылар рус теле буйынса мотлаҡ Берҙәм дәүләт имтиханы тапшырҙы. Уның һөҙөмтәләрен Рәсәй мәғариф күҙәтеүе 11 июндә иғлан итергә планлаштыра. Расписаниеға ярашлы, киләһе имтихан 11 июндә тарих һәм физика буйынса үтәсәк, 15 июндә — йәмғиәт белемен өйрәнеү һәм география буйынса.
Шуны ла әйтеп үтергә кәрәк, имтихандар расписаниеһына резерв көндәре өҫтәлде, унда мотлаҡ предметтарҙың береһенән насар һөҙөмтәгә өлгәшеүселәр рус телен һәм математиканы ҡайтанан тапшыра аласаҡ (19 июндә – рус теленән һәм 21 июндә – математиканан).


text:
Салауатта фронтовиктарҙы тәбрикләйҙәр
Салауатта Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары бөгөн иртән Салауат Юлаев һәйкәле янында йыйылды.
Яугир-еңеүселәр автобустарҙа ҡала урамдары буйлап үтте, Геройҙар аллеяһында булды, хәрби һәм хеҙмәт даны обелискыһына сәскәләр һалды, башҡа тарихи урындарға барҙы. Ветерандарҙы һәр ерҙә яҡташтары йылы сәләмләне.
Бөйөк байрам уңайынан һәм фронтовиктарға ихтирам йөҙөнән бар донъяла тыныслыҡты символлаштырыусы ике йөҙ күгәрсенде һауаға осорҙолар.
Көн дауамында ҡала майҙандарында һәр төрлө конкурстар, концерттар, йәрминкәләр, спорт ярыштары ойоштороласаҡ.
Ветерандарҙы хөрмәтләү Октябрҙең 50 йыллығы исемендәге стадионда дауам итә. Бында шулай уҡ Бөйөк Еңеүгә арналған ҙур концерт һәм сағыу салют үтәсәк.


text:
Фото:
Баш ҡалаға Яңы йылдың тәүге ҡунағы килде
Фото:
Өфөлә, Серго Орджоникидзе исемендәге Мәҙәниәт һарайы (әле Өфө дәүләт нефть техник университетының Йәштәр һарайы) алдындағы майҙанда тәүге шыршы үҙ урынын алды. Тиҙҙән уны уйынсыҡтар һәм гирляндалар менән биҙәйәсәктәр. Шыршының бейеклеге – 20 метрға яҡын.
Район хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Яңы йылдың тәүге ҡунағы 13 ноябрҙә республиканың Благовещен районынан килтерелгән. Йәшел һылыуҡайҙы урынлаштырыуҙа район предприятиелары һәм ойошмалары ярҙам иткән.
Яҡын арала бында төҙөләсәк боҙ ҡаласығы темаһын ойоштороусылар әлегә сер итеп тота.


text:
Фото:
Фәйзи Ғәскәровтың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы Өфөлә яңы китап баҫылып сыҡты
Фото:
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә «Фәйзи Ғәскәров. Тормошо һәм ижады» китап-альбомы баҫылып сыҡты. Төҙөүсеһе – Һөйөндөк Сәйетов.
Фәйзи Әҙеһәм улы Ғәскәров (1912 – 1984) – беренсе башҡорт профессиональ бейеүсеһе һәм балетмейстер, Башҡортостандың сәхнә бейеү сәнғәтенә нигеҙ һалыусы. Данлыҡлы Игорь Моисеевтың уҡыусһы, Башҡорт АССР-ының халыҡ бейеүҙәре ансамблен (әлеге ваҡытта – БР Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле) булдырған.
Фәйзи Ғәскәров «БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» (1944), «РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» (1955) исемдәренә лайыҡ, Салауат Юлаев исемендәге республика премияһы лауреаты (1967), «Почет билдәһе» ордены (1967) менән наградланған.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2012 йыл ансамбль солистары һәм бейеү сәнғәтенә битараф булмаған барлыҡ кешеләр өсөн Фәйзи Ғәскәровтың тыуыуына 100 йыл тулыу билдәһе аҫтында үтте. Яңы китап ошо ваҡиға айҡанлы баҫылып сыҡты.


text:
Фото:
Өфөгә Рәсәйҙең транспорт министры Игорь Левитин килде
Фото:
14 октябрҙә Өфөгә ике көнлөк эш сәфәре менән Рәсәй Федерацияһының транспорт министры Игорь Левитин килде, тип хәбәр итте республика башлығының матбуғат хеҙмәте.
Игорь Левитин менән Рөстәм Хәмитов аэропорт комплексын ҡараны, республиканың авиация ярҙамында пассажирҙар ташыу системаһын камиллаштырыу буйынса пландарҙы тикшерҙе.
15 октябрҙә илдең транспорт министры һәм Башҡортостан Президенты Бүздәк районының Комсомол ауылына ингән урында автомобиль юлын, шулай уҡ Өфөлә Затон биҫтәһенең магистраль автомобиль юлын файҙаланыуға тапшырыу тантанаһында ҡатнашты.


text:
Салауат балалар йорттары тәрбиәләнеүселәрен — «Бала саҡ йондоҙҙары» төбәк конкурсында ҡатнашыусыларҙы ҡабул итәсәк Фото: Олег Яровиков
Салауат балалар йорттары тәрбиәләнеүселәрен — «Бала саҡ йондоҙҙары» төбәк конкурсында ҡатнашыусыларҙы ҡабул итәсәк
Салауат балалар йорттары тәрбиәләнеүселәрен — «Бала саҡ йондоҙҙары» төбәк конкурсында ҡатнашыусыларҙы ҡабул итәсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Быйыл республика балалар йорттары тәрбиәләнеүселәре араһында «Бала саҡ йондоҙҙары» конкурсының төбәк этабы Салауатта үтә. Ижади бәйге Волга буйы федераль округының «Бала саҡты ҡайтарыу» проекты сиктәрендә уҙғарыла.
Конкурс ике этапта ойошторолдо. Тәүге һайлап алыу балалар йорттарында уҙҙы. Иң яҡшы сығыштар 17 апрелдә «Ағиҙел» мәҙәни-ял үҙәгендә үтәсәк төбәк этабында ҡатнашыу өсөн һайлап алынды.
Башҡортостандың Мәғариф министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, бәйгегә 21 балалар йортонан ғаризалар килгән. Республика этабында 10-18 йәшлек 120 бала үҙ көсөн һынап ҡараясаҡ. Еңеүселәр 11-12 июндә Йошкар-Ола ҡалаһында уҙасаҡ фестивалдә ҡатнашасаҡ.
Конкурстың маҡсаты — етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы тормошҡа яраҡлаштырыу, шулай уҡ балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәр араһынан һәләтлеләрҙе асыҡлау, уларҙың ижтимағи, ижади әүҙемлеген дәртләндереү.


text:
«Өфө» халыҡ-ара аэропорты 1,5-миллионлыҡ кимәлгә яҡынлаша
Миллион ярым пассажир – шундай кимәлгә етергә ниәтләй 2010 йыл йомғаҡтары буйынса «Өфө» халыҡ-ара аэропорты. Хеҙмәтләндерелгән пасажирҙар иҫәбе айырыуса халыҡ-ара йүнәлештәрҙә артҡан – 2009 йыл менән сағыштырғанда үҫеш 25 процент тәшкил иткән.
Алдан яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, Өфө аэропортының төп производство күрһәткестәре 17 процентҡа артҡан. Йыл эсендә (декабрҙең һуңғы көндәрен иҫәпкә алмағанда) 10734 осош хеҙмәтләндерелгән, уҙған йыл менән сағыштырғанда был 15 процентҡа күберәк. Шул уҡ мәлдә дөйөм осош массаһы 13,9 процентҡа артҡан.
Өфө авиабаҙарына быйылғы йылда «Уральские авиалинии», «ДОНавиа», «Нордавиа – төбәк авиалиниялары», «Северный ветер», «Скай Экспресс» кеүек яңы компаниялар килгән. Уларҙың килеүе осоштар географияһын киңәйтергә һәм Дубайға — даими рейс, Тунисҡа — чартер рейсы, шулай уҡ Душанбе, Худжанд кеүек яңы йүнәлештәр асырға мөмкинлек биргән.
Өфөнөң пассажирҙар ташыу баҙарында оҙаҡ йылдар эшләгән компаниялар менән берлектәге эш Төмәнгә, Нягангә, Ханты-Мансийскиға, Түбәнге Новгородҡа рейстарҙы ҡайтанан асырға, шулай уҡ Мәскәү һәм Петербургҡа осоштар йышлығын арттырырға мөмкинлек биргән.


text:
Фирҙәүес Хисаметдинова:”Яңы, модернизацияланған, аҡыллы Рәсәйҙә һәр бер кеше, һәр бер милләт үҙен уңайлы хис итергә тейеш.”
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведевтың Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһе тураһында үҙ фекерен Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты директоры, филология фәндәре докторы Фирҙәүес Хисаметдинова белдерҙе.
— Дәүләт башлығының быйылғы Мөрәжәғәтнамәһе уны әҙерләү ваҡытында уҡ йәмғиәттә киң тикшерелде һәм "Рәсәй, алға!" программа мәҡәләһен тикшереү барышында әйтелгән тәҡдимдәрҙе иҫәпкә алып төҙөлдө,- тине Фирҙәүес Хисаметдинова.- Дмитрий Медведев мәҡәләлә илебеҙҙең артабанғы үҫешенең стратегик йүнәлештәре аныҡ күрһәтелгән һәм, Президенттың үҙе әйтмешләй, был стратегияны бойомға ашырыу юлдары ла бирелгән.
Фән хеҙмәткәре булараҡ, Мөрәжәғәтнамәлә фәнде үҫтереү өсөн шарттар булдырыу тураһындағы юлдар күңелемә ятты. Был йәһәттән Дмитрий Медведев өс тапҡыр хаҡлы. Рәсәйҙе модернизациялау өсөн фәндең әһәмиәте тураһында Луи Пастерҙың һүҙҙәрен килтерергә була – “ аҡыл һәм аҡыл эшмәкәрлеге буйынса башҡа халыҡтарҙан алда барған халыҡ һәр ваҡыт алда буласаҡ”. Ғөмүмән, “аҡыл” һүҙе Мөрәжәғәтнамәлә йыш ҡабатлана (аҡыллы иҡтисад, аҡыллы йәмғиәт, аҡыллы эске һәм тышҡы сәйәсәт, аҡыллы бина).
Президенттың фән һәм технологияларға гранттар менән ярҙам итеүҙе киңәйтеү мәсьәләләренә туҡталыуы ла ҡыуаныслы күренеш. Фән үҫешендә был, ысынлап та, перспективалы йүнәлеш. Беҙҙең институтты алған осраҡта ла, был гранттар ярҙамында байтаҡ эштәр башҡарылды.
Мөрәжәғәтнамәнең икенсе бүлеге – мәғариф, сөнки унһыҙ фәндең дә, ҡуйылған мәсьәләләрҙе хәл итерлек йәмғиәтең дә булыуы мөмкин түгел. “Ҡуйылған маҡсаттарға ирешер өсөн мәктәптән үк яңы шәхес тәрбиәләргә кәрәк” тиеүсе Дмитрий Медведев, әлбиттә, хаҡлы. Киләсәк мәктәбенең, ижад һәм мәғлүмәт үҙәге булараҡ, положениелары ла дөрөҫ һәм ваҡытлы.
Әммә мине, Мөрәжәғәтнамә йөкмәткеһенә ҡарағанда, “беҙҙең яңы мәктәптә” рухилыҡ, традициялар, Рәсәй халыҡтарының туған телдәре булмауы шикләндерә төштө. “Юғары технологиялы, конкурентлы доньяла йәшәргә һәләтле шәхес тәрбиәләү “, минең ҡарашҡа, 60-80-се йылдарҙағы америка тибындағы тамырҙарын онотҡан, прагматик аҡыллы, рухи һәм тормош ҡиммәттәре бөтөнләй булмаған, иретеү ҡаҙаны аша үткән кеше тәрбиәләүҙе хәтерләтә. Шул уҡ АҠШ-та “иретеү ҡаҙанынан” күптән баш тарттылар, унда ,мәҫәлән, мәҙәниәт һәм телдәрҙең күп һанлы булыуҙары өсөн сығыш яһайҙар.
Мөрәжәғәтнамәлә мәҙәниәтте үҫтереү тураһындағы юлдарҙы оло ҡыуаныс менән уҡып сыҡтым. Мәҙәниәтте үҫтереү өсөн ҡеүәтле инфраструктура булдырыу тураһында һөйләгәндә, дәүләт башлығы хаҡлы. Рәсәй төбәктәрендә, айырыуса, төпкөл ауылдарҙа, мәғлүмәт технологияларын индереү – етди һәм ваҡытлы мәсьәлә. Әммә яңы мәғлүмәт технологиялары менән бергә ауыл мәктәптәренә, клубтарына ватаныбыҙҙың классик, милли, этник мәҙәниәте өлгөләре барып етерме икән. Сөнки бөгөн Рәсәй халыҡтарының бай мәҙәни мираҫы заманса технологиялар буйынса һанлы дискыларҙа бөтөнләй һаҡланмаған.