text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Страница 156
Беҙҙең организм – серҙәр хазинаһы
Махсус бит // 20-11-2010, 12:54
Хәтер буйынса ғына түгел, һиҙгерлектә, фекерләүҙә, күҙаллауҙа ла кешенең мөмкинлектәре сикһеҙ.
Югославия феномены Борислав Гаджанскиҙың исеме лә күптәргә таныш. 5-се синыфта уҡыусы 11 йәшлек малай, вуз программаһына ингән юғары математиканы тулыһынса тиерлек белеп, телдән ҡатмарлы математик иҫәпләүҙәрҙе башҡара алған....
Югославия феномены Борислав Гаджанскиҙың исеме лә күптәргә таныш. 5-се синыфта уҡыусы 11 йәшлек малай, вуз программаһына ингән юғары математиканы тулыһынса тиерлек белеп, телдән ҡатмарлы математик иҫәпләүҙәрҙе башҡара алған....
Кешенең мөмкинлектәре сикһеҙ
Махсус бит // 20-11-2010, 12:53
Ғалимдар бөгөн бер тауыштан кеше мөмкинлегенең сикһеҙ булыуын раҫлай. Һәр кеше тәбиғәт тарафынан бирелгән иҫ киткес ҙур мөмкинлеккә эйә. Мәҫәлән, хәтерҙе генә алайыҡ. Кешенең хәтере булмаһа, ул бик күп нәмәне эшләй алмаҫ ине. И. Сеченевтың әйтеүенсә, хәтерһеҙ яңы тыуған бала хәлендә булып, миллионынсы тапҡыр һәр нәмәне тәүге тапҡыр кеүек итеп ҡабул итер, бер ниндәй ҙә алға үҫеш булмаҫ ине....
Китәләр ҙә... ҡайтмайҙар
Махсус бит // 20-11-2010, 12:44
Кем нисектер, әммә мин иғлан таҡталарындағы хәбәрһеҙ юғалған һәм милиция тарафынан эҙләнгән кешеләрҙең фотолары янынан тыныс ҡына үтеп китә алмайым. Енәйәт ҡылып ҡасыусылар – бер хәл, ә бына бер ниндәй сәбәпһеҙ яҡындары менән бәйләнешен юғалтҡандар өсөн йән әсей. Ҡайҙа була икән һуң кешеләр? Шөкөр, илебеҙҙә тыныс, меңәрләгән кешенең ғүмерен ҡыйған тәбиғәт көйһөҙлөктәре лә күҙәтелмәй, ә кешеләр, һыуға батҡандай, ғәйеп булыуын дауам итә...
Ә бит уларҙың һәр береһен яҡындары эҙләй, һәр секунд һайын тәҙрәнән, ишектән күҙен алмай, тиҙҙән ҡайтып, ишекте туҡылдатыр, тип ышанып, өмөтләнеп көтә. Ошо өмөт йылдар буйы һүрелмәй, ә юғалған кеше һаман ҡайтмай. Тора-бара яҡындары был кешене, бәлки, мәрхүм булғандыр инде, тип тә уйлай башлай, ләкин ҡыҫыр өмөт һаман йәшәүен дауам итә. Яҡыныңдың хәбәрһеҙ юғалыуы, ысынлап та, бик-бик ауыр ҡайғы, үлгән кешенең, исмаһам, ҡәбере була, ә инде хәбәрһеҙ юғалғандар тураһында хәтирәләр һәм бөтмәҫ-төкәнмәҫ һорауҙар ғына ҡала.
Закон буйынса бер кешене эҙләүгә 15 йыл ваҡыт бирелә. Әгәр шул 15 йыл эсендә кеше табылмай икән, эҙләү туҡтатыла. Ҡағиҙә булараҡ, юғалған кешене 15 йылдан һуң бер ваҡытта ла табып булмай.
Кешене эҙләү менән, дәүләт органдарынан тыш, шәхси детективтар ҙа шөғөлләнә. Әлбиттә, шәхси детективтарға аҡса түләргә тура киләсәк. Кемдәр яҡшыраҡ эшләй, тигән һорауға яуап биреүе ҡыйын. Моғайын, һәр осраҡ төрлөсә килеп сығалыр....
Ә бит уларҙың һәр береһен яҡындары эҙләй, һәр секунд һайын тәҙрәнән, ишектән күҙен алмай, тиҙҙән ҡайтып, ишекте туҡылдатыр, тип ышанып, өмөтләнеп көтә. Ошо өмөт йылдар буйы һүрелмәй, ә юғалған кеше һаман ҡайтмай. Тора-бара яҡындары был кешене, бәлки, мәрхүм булғандыр инде, тип тә уйлай башлай, ләкин ҡыҫыр өмөт һаман йәшәүен дауам итә. Яҡыныңдың хәбәрһеҙ юғалыуы, ысынлап та, бик-бик ауыр ҡайғы, үлгән кешенең, исмаһам, ҡәбере була, ә инде хәбәрһеҙ юғалғандар тураһында хәтирәләр һәм бөтмәҫ-төкәнмәҫ һорауҙар ғына ҡала.
Закон буйынса бер кешене эҙләүгә 15 йыл ваҡыт бирелә. Әгәр шул 15 йыл эсендә кеше табылмай икән, эҙләү туҡтатыла. Ҡағиҙә булараҡ, юғалған кешене 15 йылдан һуң бер ваҡытта ла табып булмай.
Кешене эҙләү менән, дәүләт органдарынан тыш, шәхси детективтар ҙа шөғөлләнә. Әлбиттә, шәхси детективтарға аҡса түләргә тура киләсәк. Кемдәр яҡшыраҡ эшләй, тигән һорауға яуап биреүе ҡыйын. Моғайын, һәр осраҡ төрлөсә килеп сығалыр....
Әйҙәүсеһе табылырмы?
Махсус бит // 20-11-2010, 12:37
Башҡортостандың рухи тормошона йән өрөүсе күпме берлектәр (союздар) бар: яҙыусылар, композиторҙар, рәссамдар, журналистар союздары һәм башҡа йәмәғәт ойошмалары, төрлө үҙәктәр. Әммә, тәрән үкенескә күрә, ошо союздар, ойошмалар араһында берҙәмлек, ижади хеҙмәттәшлектең булмауы хаҡында уйланғаным, һағайғаным, һиҫкәнгәнем, тетрәнгәнем саманан ашты. Халыҡтың күңелен үҫтереүсе, рухи булмышын сыныҡтырыусы берлектәрҙең үҙҙәрендә лә үҙ-ара берҙәмлек күҙәтелмәй. Мәҫәлән, Композиторҙар берлегендә үҫешкән социализмдан ҡырағай капитализм осорона күсеш дәүерендә, исмаһам, берәйһе хәтерҙә, телдә һаҡланырлыҡ бер көй-моң ижад иттеме икән? Был һорау Яҙыусылар союзына ла ҡағыла. Берәй шағир берәй композитор менән хеҙмәттәшлек итергә уйлап ҡаранымы икән? Либретто яҙҙымы? Театр сәхнәләренән башҡортса яңы опера яңғырармы берәй заман?...
Мумбай – «аҫылмалы баҡсалар» иле
Махсус бит // 13-11-2010, 11:22
Ғәрәп диңгеҙенең яры буйлап 140 км саҡрымға һуҙылған Мумбай – Һиндостандың көнбайышында урынлашҡан һәм иң ҙур ҡала. 2009 йылда унда 13 922 125 кеше көн күргән. 1995 йылға тиклем был ҡаланы Бомбей тип йөрөтәләр. Мумбай атамаһының килеп сығышы шулай: ул һинд алиһәһе Мумба Девиҙың исеменән һәм «аи» – маратхи телендәге «әсә» тигән һүҙҙән төҙөлгән. Португалдар иһә был төбәккә килгәс, урынды «Бом Баи» – «яҡшы ҡултыҡ» тип атаған. Англия колонияһы ваҡытында инглизләштереп, Бомбейға әйләндергәндәр.
Ул – Һиндостандың көнбайыш ҡапҡаһы, пассажир терминалы аша илгә инеүселәрҙең яртыһынан күберәге ошонан үтә. Ҡала иҡтисад, мәҙәниәт үҙәге булып та тора. Бер үк ваҡытта Мумбай – ҙур ҡапма-ҡаршылыҡтар ҡалаһы. Бында байлыҡ-муллыҡ фәҡирлек менән йәнәшә йәшәй, заманса кварталдарға ярым емерек ярлылар өйҙәре «һыйынған». Башҡа ҡалалар менән сағыштырғанда, Мумбайҙа йәшәү кимәле юғарыраҡ һәм кеше эшсәнлеге лә әүҙемерәк. Бында, эш эҙләп, бөтә Көньяҡ Азиянан ағылалар.
Шулай итеп, сәләм, Мумбай!
...
Ул – Һиндостандың көнбайыш ҡапҡаһы, пассажир терминалы аша илгә инеүселәрҙең яртыһынан күберәге ошонан үтә. Ҡала иҡтисад, мәҙәниәт үҙәге булып та тора. Бер үк ваҡытта Мумбай – ҙур ҡапма-ҡаршылыҡтар ҡалаһы. Бында байлыҡ-муллыҡ фәҡирлек менән йәнәшә йәшәй, заманса кварталдарға ярым емерек ярлылар өйҙәре «һыйынған». Башҡа ҡалалар менән сағыштырғанда, Мумбайҙа йәшәү кимәле юғарыраҡ һәм кеше эшсәнлеге лә әүҙемерәк. Бында, эш эҙләп, бөтә Көньяҡ Азиянан ағылалар.
Шулай итеп, сәләм, Мумбай!
...
һаумыһығыҙ!
Махсус бит // 9-11-2010, 09:27
Көҙ етһә – һыуыҡ тейә
Ғәҙәттә, кеше йылына өс тапҡыр һыуыҡ тейҙереп ауырый. Таралыу йәһәтенән киҫкен ауырыуҙар араһында был сир дүртенсе урынды биләй. Саҡ ҡына тымаулап, йүткертә, тамаҡ ҡысыта, баш ауырта башлау менән дауалана башлау зарур. Быға иғтибар итмәйенсә, микробтарға организм буйлап таралырға юл ҡуйырға ярамай. Әлбиттә, һәр кемдең дауаланыу буйынса үҙ ысулы булыуы мөмкин. Әммә түбәндәге кәңәштәр һис кенә лә ҡамасауламаҫ.
...
Ғәҙәттә, кеше йылына өс тапҡыр һыуыҡ тейҙереп ауырый. Таралыу йәһәтенән киҫкен ауырыуҙар араһында был сир дүртенсе урынды биләй. Саҡ ҡына тымаулап, йүткертә, тамаҡ ҡысыта, баш ауырта башлау менән дауалана башлау зарур. Быға иғтибар итмәйенсә, микробтарға организм буйлап таралырға юл ҡуйырға ярамай. Әлбиттә, һәр кемдең дауаланыу буйынса үҙ ысулы булыуы мөмкин. Әммә түбәндәге кәңәштәр һис кенә лә ҡамасауламаҫ.
...
Баймаҡса «ипотека»
Махсус бит / Письма // 2-11-2010, 11:11
«Кемдер ҡатлы йорт һалып, уға газ индерә алмауына ҡайғырһа, беҙ ипотекаға өй төҙөтә алмай интегәбеҙ. Улым, Хәсәнов Илдар Ғимаҙи улы, «Ауыл ерендә йорт төҙөү» программаһын файҙаланып, ипотекаға йорт һалырға булды. Төҙөлөш менән булышырға ваҡыты юҡ – дауаханала яуаплы эштә – хирургия бүлеген етәкләй. Фәҡәт йорт ҡына: ҡура, ихата, мунса һәм башҡалары хужа елкәһендә булырға тейеш. Кредитҡа 650 000 һум аҡса алып, Темәс леспромхозы директоры («Һаҡмар» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте) Макаров Борис Василий улынан төҙөлөш эштәрен башлаттыҡ....
Кешеләрсә ысын ғүмере бар
Махсус бит / Письма // 2-11-2010, 11:09
«Алыҫҡа киткәс, туғандарҙың, атай йортоноң, тыуған яҡтың ҡәҙерен тулы мәғәнәлә аңланым», – тип яҙғайны Вәсил ағайым бер хатында, ике ай хеҙмәтен тултырғас. Ир заттары бындай юлды, әлбиттә, үтергә тейеш. Әрме хеҙмәтенән һалдат атайсалға сыныҡҡан, ҡарашы нығынып, физик яҡтан да көслө булып ҡайтып төшә.
Бөгөн Вәсил Насир улы Харрасов Алыҫ Көнсығышта, Курил утрауҙарының береһе – Кунашир утрауында мотоуҡсылар ротаһында хеҙмәт итеп йөрөй. Ҡояш ҡалҡҡан яҡтағы ваҡытҡа, климат үҙенсәлегенә өйрәнеп китеүе ҡыйыныраҡҡа тура килә....
Бөгөн Вәсил Насир улы Харрасов Алыҫ Көнсығышта, Курил утрауҙарының береһе – Кунашир утрауында мотоуҡсылар ротаһында хеҙмәт итеп йөрөй. Ҡояш ҡалҡҡан яҡтағы ваҡытҡа, климат үҙенсәлегенә өйрәнеп китеүе ҡыйыныраҡҡа тура килә....
Күсәр
Махсус бит // 2-11-2010, 11:03
Һаҡ булығыҙ: юлда – боҙлауыҡ!
Көҙ еттеме, тәбиғәттең кәйефе тотороҡһоҙлана. Йә ул йылы көндәре менән шатландыра, йәиһә һыуыҡ, әсе еле, ҡарлы ямғыры менән күңелде төшөрә. Нисек кенә булмаһын, был миҙгел – водителдәр өсөн «тимер ат»ты ҡышҡылыҡҡа әҙерләү осоро.
Көндөҙ ҡояш ҡыҙҙыра, кисен һыуыта, төндә туңдыра, ә иртәнсәк боҙлауыҡтар барлыҡҡа килә. Бындай шарттарҙа айырыуса иғтибарлы булырға кәрәк. Автомобилеңде ҡышҡылыҡҡа әҙерләй башламаһаң, йә был хаҡта бөтөнләй онотһаң, юлда һаҡ йөрөү ҡағиҙәләрен баштан сығарһаң, бәлә килерен көт тә тор! Шуға ла тайғаҡҡа, һалҡындарға әҙер булыу мотлаҡ....
Көҙ еттеме, тәбиғәттең кәйефе тотороҡһоҙлана. Йә ул йылы көндәре менән шатландыра, йәиһә һыуыҡ, әсе еле, ҡарлы ямғыры менән күңелде төшөрә. Нисек кенә булмаһын, был миҙгел – водителдәр өсөн «тимер ат»ты ҡышҡылыҡҡа әҙерләү осоро.
Көндөҙ ҡояш ҡыҙҙыра, кисен һыуыта, төндә туңдыра, ә иртәнсәк боҙлауыҡтар барлыҡҡа килә. Бындай шарттарҙа айырыуса иғтибарлы булырға кәрәк. Автомобилеңде ҡышҡылыҡҡа әҙерләй башламаһаң, йә был хаҡта бөтөнләй онотһаң, юлда һаҡ йөрөү ҡағиҙәләрен баштан сығарһаң, бәлә килерен көт тә тор! Шуға ла тайғаҡҡа, һалҡындарға әҙер булыу мотлаҡ....
Айыухас менән Айыуҡас мажаралары
Махсус бит // 30-10-2010, 03:48
Йәшәгән, ти, Айыухас менән Айыуҡас исемле айыу балалары. Буй-һындарына, көс-ҡеүәттәренә һүҙ тейҙерерлек түгел-түгеллеккә. Мәгәр үтә ялҡау булғандар, бар шөғөлдәре уйнау ҙа йоҡо һимертеү икән. Эйе, эйе, йоҡоларынан уяналар ҙа башлайҙар, ти, һикерә, тәкмәс ата, кәмит күрһәтә... Әсәләре, инә айыу, хәстәрләгән тәм-томдарға күҙ һирпеп кенә алһаларсы, исмаһам....
[/aviable]


c: text/html

text:
Башҡортостанда миҙгелле киҫкен респиратор вирус инфекцияһы менән сирләүҙең артыуы теркәлә
Башҡортостанда миҙгелле киҫкен респиратор вирус инфекцияһы менән сирләүҙең артыуы теркәлә Фото: Башинформ
ӨФӨ, 2017 йыл, 24 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанда миҙгелле киҫкен респиратор вирус инфекцияһы менән сирләүҙең артыуы билдәләнә, грипп теркәлмәгән. Ауырыу кимәле эпидемик сиктән түбәнерәк һаҡлана, тип хәбәр итә Ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау һәм кеше именлеге өлкәһендә федераль күҙәтеү хеҙмәтенең төбәк идаралығы.
Республикала прививка яһау кампанияһы дауам итә. 20 октябргә киҙеүгә ҡаршы 1 149 310 кешегә, йәғни республиика халҡының 28,2 процентына прививка ҡуйылған. Былтыр ошо көнгә халыҡтың 26,2 процентына прививка эшләнгәйне. Ведомствола аңлатыуҙарынса, федераль ҡаҙна иҫәбенә – 825 755 өлкән кешегә һәм 280 144 балаға, эш биреүселәр иҫәбенә һәм граждандарҙың үҙ аҡсаларына 43 411 кешегә прививка яһалған.
Киҙеүгә ҡаршы булған вакциналар был эпидемиологик миҙгелдә актуаль вирус штамдарынан һаҡлай. Төбәктә бөтәһе өс грипп төрө көтөлә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 239
СИДЕРАЦИЯ, тупраҡты органик матдә һәм азот м‑н байытыу өсөн ергә сидераттарҙың йәшел массаһын һөрөп күмдереү. Йәшел ашламаларҙы ҡулланғанда тупраҡтың агрофизик үҙенсәлектәре, тупраҡтың агрохимик үҙенсәлектәре яҡшыра, тупраҡтың биологик активлығы арта. Йәшел ашламаның һөҙөмтәлелеге тиреҫтекенә оҡшаған (ҡара: Органик ашламалар). Сидераттар үҫтергәндә 35—40 т/га йәшел масса барлыҡҡа килә, уны һөргәндә серетмә миҡдары 2—3 т/га арта, тупраҡҡа 100—250 кг/га азот инә. С. тупраҡты культуралаштырыуға, тупраҡтың уңдырышлылығын тергеҙеүгә һәм культуралы үҫемлектәрҙең уңдырышлылығын арттырыуға булышлыҡ итә. Йәшел ашламаны дым етерлек булған зонала (башлыса төньяҡ урман‑дала зонаһында, төньяҡ‑көнсығыш урман-дала зонаһында) аҙ серетмәле еңел гранулометрик составлы ҡара булмаған тупраҡта ҡулланырға кәңәш ителә, ш. уҡ ҡорораҡ зоналарҙа (Урал алды дала зонаһы, Урал аръяғы дала зонаһы) балсыҡлы тупраҡта һөҙөмтәле була. Яуым‑төшөм етерлек булған уңышлы йылдарҙа йәшел ашламалар өҫтөндә — ужым арышы, ҡоро йылдарҙа яҙғы бойҙай сәселә. Төрлө ауыл хужалығы зоналарында йәшел ашламаларҙы ҡулланыу агрономик һәм иҡт. яҡтан һөҙөмтәле сара иҫәпләнә. Сидераль пар баҫыуы булған алты баҫыулы иген- пар‑аралыҡлы сәсеү әйләнешенең продуктлылығы Башҡортостандың Урал алдында — уртаса 17—19%‑ҡа, Башҡортостандың Урал аръяғында 14—16%‑ҡа арта. БР‑ҙа С. ҡулланыуҙың һөҙөмтәлелеге 20 б. 30‑сы йй. башынан Аграр университетта (С.Ғ.Ғиззәтуллин, Н.А.Середа, Й.А.Усманов һ.б.), Ауыл хужалығы институтында (Ф.М.Богданов, С.А.Лукьянов һ.б.) өйрәнелә. Шулай уҡ ҡара: Игенселек.
Әҙәб.: Сидераттар мәҡ. ҡарағыҙ.
Н.А.Середа
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 243
ТАТЫР ҮЛӘНЕ (Limonium), татыр үлән һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 300 төрө билдәле, ике ярымшарҙың да дала һәм сүллек өлкәләрендә, башлыса Урта диңгеҙ, Урта һәм Көньяҡ‑Көнбайыш Азияла таралған. Башҡортостанда 4 төрө үҫә. Күп йыллыҡ үләндәр һәм ваҡ ҡыуаҡлыҡтар, бейеклеге 5— 70 см. Һабаҡтары тарбаҡлы, йыш ҡына төбө ағас һымаҡ ҡата (ҡыуаҡ Т.ү.), ҡырлы йәки ҡытыршы‑бураҙналы, ҡайһы берҙә оҙон төктәр м‑н ҡапланған (йыуан тамырлы Т.ү.); сәскә атҡан һабағы япраҡһыҙ (үренде) йәки тәңкә рәүешле ос япраҡлы. Япраҡтары ябай, тамыр яны, итләс, бөтөн йәки шыма ситле, йомортҡа йәки киң эллипс формаһында, һирәгерәк ҡыяҡлы, ултырма йәки һаплы. Сәскәләре ваҡ, асыҡ, күкһел шәмәхә, аҡ төҫтә, ҡалҡан-һепертке йәки һепертке һымаҡ сәскәлектә йыйылған бер йәки күп сәскәле башаҡтарҙа урынлашҡан. Июль—авг. сәскә ата. Емеше — бер орлоҡло лизикарп муҡса, июль—сент. өлгөрә. Т.ү. — галофиттар, тоҙло тупраҡ, татырлыҡ, тоҙло күлдәрҙең яр буйҙарында үҫә, башлыса Башҡортостандың Урал аръяғында таралған. Декоратив, мал аҙығы, баллы үҫемлектәр. Составында алкалоидтар, дуплаусы матдәләр, флавоноидтар һ.б. бар. Халыҡ медицинаһында ҡулланыла. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына каспий Т.ү., ҡыуаҡ Т.ү., йыуан тамырлы Т.ү. индерелгән.
Ә.Х.Ғәлиева
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Википедия:Хакимдар
Википедиялағы хаким -- ҡатнашыусылар тарафынан һайланып, бей тарафынан тәғәйенләнеп, үҙенә өҫтәмә бурыстар алған ҡатнашыусы. Хакимдың өҫтәмә бурыстары:
- Биттәрҙе юйыу.
- Юйылған биттәрҙе кире ҡайтарыу.
- Үҙгәртеүҙәрҙән һаҡлау өсөн биттәрҙе ябып ҡуйыу. Был сара, мәҫәлән, бәхәсле мәҡәләләргә ҡағыла; был ваҡыт эсендә ике яҡ та уртаҡ фекергә килергә тейеш. Был сара шулай уҡ вәхшилекте туҡтатыу өсөн дә ҡулланыла.
- MediaWiki исемдәре арауығын мөхәррирләү.
- Вәхшилек менән шөғөлләнгән ҡатнашыусыларҙы ябып ҡуйыу.
Википедия эшмәкәрлегендә хакимдарҙың башҡаларҙан өҫтөнлөге юҡ. Ул үҙ вазифаһын үтәгәндә баш-баштаҡланырға тейеш түгел. Башҡа ҡатнашыусылар менән кәңәшләшкәндән һуң ғына ҡарарҙарын ғәмәлгә ашыра ала. Үҙ фекерен башҡаларға көсләп таға алмай.
Хакимлыҡ хоҡуҡтарын Википедияның башҡорт теле бүлегендәге бейҙәр бирә ала.
Башҡорт телендәге бүлектә хакимдар:
- 1. Untifler -- әүҙем түгел.
- 2. Рөстәм Нурыев 2006 йылдың 26 ғинуарынан. Туған теле - башҡорт теле. Әүҙем.
- 3. Haqmar 2006 йылдың 8 сентябренән. Туған теле - башҡорт теле. Әүҙем.
- 4. Drini 2007 йылдың 25 сентябренән.
- 5. Comp1089, йәки Вячеслав (15.04.2010 көнөнән башлап). Әүҙем. Башҡорт телен белә, туған теле - урыҫ теле.
- 6. Саган 2012 йылдың 24 февраленән. Туған теле - башҡорт теле. Әүҙем.
Хакимдарға мөрәжәғәт итеү урыны.


text:
- Подробности
- Просмотров: 255
ТИМЕР ЮЛДАР, хәрәкәт иткән махсус составтар (локомотив һәм вагондар) өсөн тәғәйенләнгән рельслы юлдар; илдең берҙәм транспорт селтәренең ҡушма өлөшө. Техник саралар комплексы — хәрәкәт иткән состав (ҡара: Тимер юл транспорты), яһалма ҡоролмалар (күперҙәр, эстакадалар, туннелдәр), станциялар, автоматика һәм телемеханика саралары (сигнализация, блокировка), ш. уҡ биналар (вокзалдар, деполар, оҫтаханалар) һ.б. м‑н йыһазландырылған. Тәғәйенләнеше б‑са дөйөм ҡулланылыштағы (магистраль), сәнәғәт транспорты (пр‑тие һәм ойошмаларҙың инеү юлдары), ш. уҡ ҡала транспорты (метрополитен һәм трамвай юлдары) Т.ю.; колея киңлеге б‑са — киң колеялы (1520 мм) һәм тар колеялы (762, 891, 914, 1000 мм); юлдар һаны б‑са — бер, ике, күп юллы; тартыу ысулы б‑са электр, дизель (тепловоз), газ турбинаһы һәм пар м‑н эшләгән Т.ю. айырыла.
Башҡортостанда тәүгеләрҙән булып Һамар—Өфө Т.ю. сафҡа индерелә, уның 486 км оҙонлоғондағы Кинәле станцияһынан Өфө станцияһына тиклемге участкаһы 1888 й. файҙаланыуға тапшырыла. Т.ю. асылыуға 23 станция, 5 депо, Өфө төп т. юл оҫтаханалары (ҡара: Өфө тепловоздар ремонтлау заводы), 23 һыу ҡыуыу ҡоролмаһы, 700‑гә яҡын асыҡ йәки ябыҡ тауар платформаһы, бина һәм ҡоролмалар, ш. иҫ. Ағиҙел й. аша 6 тороҡло күпер, Өфө станцияһы вокзалы (ҡара: Өфө тимер юл вокзалы) төҙөлә. 1890 й. Һамар—Өфө т.ю. Златоусҡа тиклем һуҙыла (оҙонлоғо 321 км) һәм Һамар—Златоуст исемен ала. Бер юллы була, тәүлегенә 9 пар поезд үткәрә ала. Респ. Т.ю. селтәрен булдырыу 20 б. 30‑сы йй. аҙ. — 60‑сы йй. башына тура килә, нефть, газ, күмер, мәғдән ятҡылыҡтарын үҙләштереү һәм сәнәғәттең нефть, химия, тау‑ҡаҙылма һ.б. тармаҡтарының үҫеүенә бәйле була. 1954 й. Куйбышев т. юлының Дим—Кропачёво линияһында (171 км) Т.ю. электрлаштырыу башлана (ҡара: табл.). 70—90‑сы йй. Куйбышев т. юлының электрлаштырылған Ҡарлыман—Белорет т. юлы линияһы (1977) һәм Өфө ҡ. көньяҡтан урау т. юлы линияһы (1982; респ. терр‑яһы буйлап 61 км), Дим—Шишмә линияһында 3‑сө (1981) һәм 4‑се (1986) юлдар һ.б. һалына. 1938—59 йй. Куйбышев т. юлының Бензин‑Черниковка узелы (БР терр‑яһы буйлап 32 км) төҙөлә, уның эсенә Черниковка‑Восточная, Бензин, Яңы Өфө, Лощинная, Загородная станцияларынан Өфө нефть эшкәртеү һәм химия з‑дтарына илткән сәнәғәт транспорты т. юлы линиялары инә. 1975 й. Загородная—Благовещен линияһы (15 км) һалына, ул Благовещен ҡ. заводтар төркөмөнә инеү юлы итеп файҙаланыла.
Респ. терр‑яһы буйлап үткән дөйөм ҡулланылыштағы Т.ю. файҙаланылған оҙонлоғо 1451 км тәшкил итә, т.ю. тығыҙлығы 1000 км2 — 10,2 км (2011) тура килә. Пр‑тиеларға инеү юлдарының оҙонлоғо 603 км тәшкил итә.
Башҡ‑н терр‑яһы буйлап үткән төп т. юл линиялары:
Кинәле—Өфө—Златоуст (Куйбышев һәм Көньяҡ Урал т. юлдары ҡарамағында, БР терр‑яһы буйлап 410 км). Дөйөм йүнәлеше — көнбайыштан көнсығышҡа. Йәрмәкәй, Бәләбәй, Әлшәй, Дәүләкән, Шишмә, Өфө, Иглин р‑ндары аша үтә, респ. Рәсәйҙең Европа өлөшө, Волга буйы, Урал һәм Көнбайыш Себер сәнәғәт үҙәктәре м‑н тоташтыра. БР‑ҙың төп транспорт магистралдәренең береһе. 1951 й. Ағиҙел й. аша икенсе 6 тороҡло күпер, 1952 й. Өфө й. аша 3 тороҡло күпер төҙөү тамамлана. Электрлаштырылған.
Бөгөлмә—Шишмә (Куйбышев т. юлы, БР терр‑яһы буйлап 142 км). Дөйөм йүнәлеше — көнбайыштан көнсығышҡа. Туймазы, Бүздәк, Благовар һәм Шишмә р‑ндары аша үтә, респ. Волга буйы, Урал, Себер, Урта Азия сәнәғәт үҙәктәре м‑н тоташтыра. 1914 й. төҙөлә, электрлаштырылған.
Ҡарлыман—Белорет—Магнитогорск (Куйбышев һәм Көньяҡ Урал т. юлдары, БР терр‑яһы буйлап 310 км). БР‑ҙың Ҡырмыҫҡалы, Архангел, Белорет, Учалы, Әбйәлил р‑ндары аша үтә. Рәсәйҙең үҙәк райондарын Урал аръяғы һәм Урта Азия м‑н тоташтыра. 1961 й. Магнитогорск—Белорет линияһы (105 км) төҙөлә, 1977 й. Ҡарлыман—Белорет линияһы (205 км) ҡушыла. Электрлаштырылған.
Ҡазан—Екатеринбург (Горький т. юлы, БР терр‑яһы буйлап 69 км). Дөйөм йүнәлеше — көнбайыштан көнсығышҡа. Яңауыл р‑ны аша үтә, РФ‑тың үҙәк райондарын Урта Урал һәм Себер м‑н тоташтыра. 1924 й. төҙөлә, электрлаштырылған.
Дим—Ишембай—Төйлөгән (Куйбышев т. юлы, БР терр‑яһы буйлап 312 км). Дөйөм йүнәлеше — төньяҡтан көньяҡҡа. Өфө, Ҡырмыҫҡалы, Ауырғазы, Ғафури, Стәрлетамаҡ, Мәләүез, Көйөргәҙе р‑ндары аша үтә. 1936 й. Дим—Ҡарлыман— Ишембай линияһы (173 км) төҙөлә, 1951 й. уға Аллағыуат—Күмертау—Төйлөгән линияһы (153 км) ҡушыла. Дим—Ҡарлыман участкаһы электрлаштырылған (1977).
Магнитогорск — Сибай (Көньяҡ Урал т. юлы, БР терр‑яһы буйлап 110 км). Әбйәлил һәм Баймаҡ р‑ндары аша үтә. 1954 й. төҙөлә. Мейәс—Учалы (Көньяҡ Урал т. юлы, БР терр‑яһы буйлап 97 км). Учалы р‑ны аша үтә. 1959 й. төҙөлә.
Мораптал — Һаҡмар (Көньяҡ Урал т. юлы, БР терр‑яһы буйлап 12 км). Көйөргәҙе р‑ны аша үтә. 1980 й. төҙөлә.
А.Н.Безденежных, О.В.Дмитриева
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина
Башҡортостанда дөйөм ҡулланылыштағы юлдар, км
Карта. Тимер юлдар


text:
- Подробности
- Просмотров: 577
ЗИГАДЕНУС (Zygadenus), ләлә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 15 төрө билдәле, Төньяҡ Америкала, 1 төрө Евразияның уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда себер З. үҫә. Күп йыллыҡ һуғанбашлы үҫемлек. Һабағы төҙ, ябай, 25—80 см бейеклектә. Япрағы таҫма һымаҡ, осло, төбөнә табан тарая, тамыр яны розеткаһына йыйылған. Сәскәһе аҡһыл йәшел, 6 тәрән бүлемле, горизонталь йәйелгән өлөшлө, оҙон сәскә һабында, шәмәхә төҫөндәге сәскә ҡолаҡсындары ҡуйынында урынлашҡан. Сәскәлеге — һирәк һепертке йәки тәлгәш. Июнь—июлдә сәскә ата. Емеше — өс ҡырлы ҡумта, авг.—сент. өлгөрә. Ҡарағайлыҡта, ылыҫлы‑япраҡлы һәм ҡара ылыҫлы һирәк урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡ араһында, ташлы битләүҙә һәм ҡоро болонда үҫә; Өфө яйлаһында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көньяҡ өлөшөндә осрай. Составында алкалоидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Декоратив үҫемлек, ағыулы үҫемлек. Реликт, БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Ҡ.Ҡ.Ғәббәсов, С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
“Заманса белем биреү – сифат проблемалары һәм уларҙы хәл итеү юлдары”
02 сентября 2015 йыл | Мәғариф
Бөгөн беҙ йыл һайын үткәрелгән осрашыуға, традицион август кәңәшмәһенә уҡытыу-тәрбиә процесындағы проблемаларға анализ яһап, уларҙы хәл итеү юлдарын билдәләргә, район мәғариф системаһының артабанғы үҫеш юлдарын күҙалларға йыйылдыҡ.
Хәҙерге заман шарттарында мәктәп һәм юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары алдында оло тормош юлында дөрөҫ йүнәлеш һайлай белгән шәхес тәрбиәләү бурысы тора.
Хәҙерге заман шарттарында мәктәп һәм юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары алдында оло тормош юлында дөрөҫ йүнәлеш һайлай белгән шәхес тәрбиәләү бурысы тора.
Мөмкин булғандың барыһын да эшләргә
02 сентября 2015 йыл | Мәғариф
Район хакимиәте башлығы Р.З.Бохаровтың кәңәшмәләге сығышы (ҡыҫҡартып бирелә)
Мәғарифтың бурысы – шәхес тәрбиәләү
02 сентября 2015 йыл | Мәғариф
27 августа район мәҙәниәт һарайында мәғариф хеҙмәткәрҙәренең август кәңәшмәһе үтте. Уның эшендә БР һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Рөстәм Фазыл улы Вәлиев, БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалының уҡыу эштәре буйынса директор урынбаҫары Игорь Анатольевич Сыров, БДПУ-ның информатика кафедраһы мөдире Вадим Владимирович Картак, БДМУ-ның социаль эштәр кафедраһы доценты Гөлнара Рәфис ҡыҙы Дәүләтшина, Муниципаль ра-йон хакимиәте башлығы Рәмил Зәкәриә улы Бохаров, район Советы рәйесе Фаил Һәҙиәт улы Зәйнетдинов, район хакимиәте башлығы урынбаҫары Руслан Йәғәфәр улы Салауатов, мәғариф бүлеге етәксеһе Зөһрә Рауил ҡыҙы Әхтәмова, мәктәп директорҙары, уҡытыусылар, балалар баҡсалары мөдирҙәре, тәрбиәселәр, ауыл хакимиәттәре башлыҡтары ҡатнашты.
Иген баҫыуы көтөүлек түгел
02 сентября 2015 йыл | Урындағы үҙидара
Шәхси хужалыҡтарҙың киң үҫеш алыуы, унда малдар һаны артыуы шатлыҡлы хәл, әлбиттә. Ауыл халҡы бөгөн нигеҙҙә үҙ хужалығы, мал-тыуар иҫәбенә
донъя көтә, балалар уҡыта. Шул уҡ ваҡытта ауылдарҙа малдарҙы көтөү ойошторолмауы, уларҙың ҡарауһыҙ йөрөүе арҡаһында игенселек менән шөғөлләнеүсе хужалыҡтар, фермерҙар ҙур зыян күрә. Йылдың-йылы районыбыҙ игенселәре баҫыуҙарҙы мал тапауҙан ҙур сығымдар күрә, әсе тир түгеп үҫтерелгән уңыштың кәмендә 20-30 процентын юғалта. Был хәлде булдырмау өсөн нимәләр эшләргә кәрәк, малын ҡарауһыҙ йөрөткән хужаларға ҡарата ниндәй саралар күрелә? Район хакимиәте башлығы урынбаҫары, ауыл хужалығы бүлеге начальнигы Ф.Ф.ИБРАҺИМОВ менән сираттағы әңгәмәлә тап ошо һорауҙарға яуап бирелә.
( Әңгәмәне 4-се биттә уҡығыҙ).
донъя көтә, балалар уҡыта. Шул уҡ ваҡытта ауылдарҙа малдарҙы көтөү ойошторолмауы, уларҙың ҡарауһыҙ йөрөүе арҡаһында игенселек менән шөғөлләнеүсе хужалыҡтар, фермерҙар ҙур зыян күрә. Йылдың-йылы районыбыҙ игенселәре баҫыуҙарҙы мал тапауҙан ҙур сығымдар күрә, әсе тир түгеп үҫтерелгән уңыштың кәмендә 20-30 процентын юғалта. Был хәлде булдырмау өсөн нимәләр эшләргә кәрәк, малын ҡарауһыҙ йөрөткән хужаларға ҡарата ниндәй саралар күрелә? Район хакимиәте башлығы урынбаҫары, ауыл хужалығы бүлеге начальнигы Ф.Ф.ИБРАҺИМОВ менән сираттағы әңгәмәлә тап ошо һорауҙарға яуап бирелә.
( Әңгәмәне 4-се биттә уҡығыҙ).
Кешеләр власҡа ышана
02 сентября 2015 йыл | Йәмғиәт
28 августа район хакимиәте бинаһында Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты Иршат Юнир улы Фәхретдинов граждандарҙы ҡабул итте. Депутат ҡабул итеүенә алдан 12 кеше яҙылып, үҙҙәрен борсоған һорауҙары менән мөрәжәғәт итте.


text:
Шәхси Чартер Самолеты Һауаға Башҡарма Феникс, Имеҙә, Скоттсдейл, Мин самолет менән ҡуртымға компанияһына шылтыратып яны аризона 623-335-0050 for Last minute empty leg Flight service for Personal or Business weekend travel on aircraft aviation transportation for luxury oneway citation hire in your area.
Ваҡыт-ул ҡиммәтле тауарҙарҙы. Кемгә нисек-биләүҙән, терминал һауа көтә һеҙҙе тирәләй ҙур коммерция ваҡыты юҡ.. Нимә кәрәк һеҙгә, тиҙ, гүзәл, хәүефһеҙ ысул һәм тәғәйенләнгән урынға тиклем барыу. Иң яҡшы ысулы эшләргә фрахтование шәхси самолеты булыуына был ашаса. Әммә бындай хеҙмәттәр менән унда реактив һаны буйынса фрахтование, ул ҡаты булырға мөмкин, улар иң яҡшыны һайларға өсөн ҡулланыла. Бына ҡайһы бер йүнәлештәр, чартер рейс яһаған самолет көтә һеҙҙе шәхси phoenix камиллыҡ тейеш.. Напишите безгә туранан-тура әле буйынса шылтыратып 623-335-0050 бушлай Цитата.
Күп йүнәлештәр ҡарау
Компанияһына хеҙмәттәре тәҡдим итә йүнәлешендә булырға тейеш ҡуртымға бер нисә самолет осоу-ултырыу һыҙаттарын, тип, һеҙ аласаһы самолет асылды. Бындай ҙур компанияларҙың азатлыҡ һығылмалы һәм һеҙгә тәҡдим итәм. Тәғәйенләнеше менән тиҫтә аэродром , беҙ иң яҡшы, һеҙҙең өсөн компанияһы булып тора чартер өсөн яллай..
Беҙ Тәҡдим Иткән Хеҙмәттәр Исемлегендә
Шәхси Ауыр Чартер Рейсы Самолеты
Флоты төрлөлөгө һәм күләме
Сәнәғәттең барлыҡ тармаҡтарында тиерлек., был транспорт була., ҡунаҡсыллыҡ, хатта аралашып, ҡайһы бер клиенттар альтернатива булып һеҙҙең өсөн, наслаждаться өсөн бик мөһим. Һайлау чартер, һеҙ барырға тейеш шул, самолетҡа инеп иң күп һәм төрлө йүнәлештәре булып килә. Күләме маҡтаныр өсөн беҙ төрлө һауа судноһы киң спектры, һеҙҙең өсөн, наслаждаться.
Хеҙмәте
Юғары сифатлы хеҙмәте, тәжрибәһе ҙур өлөш дөйөм клиенттар. . Шуға күрә, һайлау чартер, ул бара, иң яҡшы хеҙмәттәре тәҡдим итә. Һеҙ беләһегеҙҙер, нисек уларҙың хеҙмәтен баһаламаған, тикшерелгән клиенттарына төрлө интернет-платформаһында. Беҙ тәҡдим итә иң яҡшы чартер рейстары phoenix., шулай уҡ беҙҙең менән, һеҙ буш мөмкинлегенән файҙалана ала арзан интернет-аяҡ .
Шуға күрә, мөһабәт төрлөлөгөн һәм күләмен менән флоты, сифатлы һәм арзан хаҡтар буйынса хеҙмәттәр, бөгөн беҙҙең менән бәйләнеш өсөн Phoenix самолетты ҡуртымға затлы.
Башҡа райондар беҙҙе уратып феникс урынын хеҙмәтләндерә.
Феникс, Глендейл, Темп, Laveen, Скоттсдейл, Ожмах Үҙәне, Имеҙә, Толсон, Чендлер, Пеория, Кэшный, Авондейл, Ҡояш Ҡала , Манассас, Гилберт, Эль-Мираж, Гудиера, Люк Афб, Парк Литчфилд, Сюрприз, Фаунтин-Хиллс, С-Сити-Вест, Хигель, Уодделл, Кейв Крик, Bapchule, Форт Макдауэлл, Беззаботно, Чандлер Хайтс, Апач Джанкшен, Рио-Верде, Бакай, Закатон, Яҫы Тортилья, Королева Крик, Марикопа, Нью-Ривер, Виттман, Пало-Верде, Стэнфилд, Морристаун, Арлингтон, Кас-Гранде, Ҡара Каньондан Ҡалаға , Кулидж, Флоренция, Үҙәндән Ферманың, Бассейн Тонто, Уикенберг, Пригородные-Бенд, Аризона Ҡалаһында , Короле Таж, Тонопа, Йәшереп, Эла, Пикачо, Майер, Рузвельт, Гумбольдт, Майами, Керня, Ярнелл, Пейсон, Ҡыҙыл Ташы, Клэйпул, Конгресс, Ҡояш Үҙәне, Агил, Ҡарағай, Глобус, Киркланд, Дьюи, Прескот, Кэмп Верде, Йәш, Хейден, Маран, Гөбөргәйел Үҙәне , Rillito, Кортаро, Туксон, Оракул, Каталина, Урман Күле, Багдат, -Шәхси һәм ҡала аэропортында феникс Леммон https://www.phoenix.gov/transportation/airports


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 06.04.2018
Калининградта миллиард һумға ремонтланған күперҙең фонарҙарына ябай гөл һауыттары кейҙергәндәр
Яңылыҡтар таҫмаһы // 6-04-2018, 12:37
Һуңғы көндәрҙә Рәсәй интернеты гөж килә – Калининград ҡалаһының Высокий күпере март айында үҙгәртеп ҡоролдо. Баҡтиһәң, бында мутлашыу осрағы бар: миллиард һумлыҡ ремонттан һуң ҡоролманы яҡтыртҡан фонарҙарҙың нигеҙендә супермаркеттарҙа һатылған арзан пластмасса гөл һауыттары ҡуйылған.
Фотоһүрәттәрҙә күренеүсенсә, ҡара буяуы ҡупҡан фонарь нигеҙе “мин асыҡ көрән төҫлө гөл һауыты инем” тип әллә ҡайҙан ҡысҡырып тора. Шөкөр, ремонтсы ойошма виртуаль донъялағы шау-шыуға иғтибар итте, һәм көршәктәр металл конструкцияларға алмаштырыласаҡ, тип белдерҙе....
Бсих, тәпә, төпсөк, ҡолға – ул беҙҙең Сәғиҙулла!
Новости / Мәҙәниәт // 6-04-2018, 12:13
1 апрелдә Көлкө көнө билдәләнә. Ошо дата айҡанлы башҡорт эстрадаһының иң талантлы, көләс һәм шаян “йондоҙо” Сәғиҙулла БАЙЕГЕТТЕҢ тормошонан ҡыҙыҡлы мәлдәрҙе барланыҡ. Ғөмүмән, артистар тормошо, гастролдәр бик ҡыҙыҡлы кеүек. Сәғиҙулланың тормошондағы “ҡыйыш” яҡтары һеҙгә лә йылмайыу бүләк итер, тип ышанабыҙ, ҡәҙерле гәзит уҡыусылар.
Әйткәндәй, йырсыға үҙ ғүмерендә бик күп ҡушамат тағылған. Ҡарпыш ҡолаҡ, һонтор, ҡолға, тәпә, бире (ауылдағы тоҡом), Сагидулушка (яратып), БСИх (Байегетов Сәғиҙулла Исмәғил улына “х” хәрефе өҫтәлгән), төпсөк (өйҙәгеләр өсөн, сөнки ул кинйә малай), әртис ( мәктәптә, 12 йәштән алып ), маҡтансыҡ һәм башҡалар....
Динара ҒӘЛЛӘМОВА
Объявления / Йәшлек гүзәле // 6-04-2018, 10:45
Әбйәлил районының Рауил ауылында ғаиләлә бишенсе бала булып донъяға ауаз hалғанмын. Бәләкәй саҡтан йырларға, шиғыр яҙырға, спорт менән шөғөлләнергә яратам. “Йәншишмә” гәзитенең йәш хәбәрсеhемен.
Әле миңә 17 йәш, Өфө дәүләт сауҙа-иҡтисад колледжының икенсе курсында белем алам. Йыр түңәрәгенә йөрөйөм, төрлө сәхнәлә сығыш яhайбыҙ.
Киләсәктә үҙемде яратҡан һөнәремә арнарға теләйем. Хыялымда шулай уҡ донъя гиҙеп, илдәр күреп сәйәхәт итеү ҙә бар....
Ҡыш бирешергә теләмәй
Яңылыҡтар таҫмаһы // 6-04-2018, 10:08
«Сыҡ кейәүгә, әсәй!»
Әҙәбиәт / Юмор // 6-04-2018, 07:00
Балалар баҡсаһына барғанда туй салоны янынан үтеп китәбеҙ. Магазин тәҙрәһе төбөндә торған манекендар өҫтөндәге күлдәктәрҙең ҡупшылығы! Был витриналарға ҡыҙыҡмайынса үткән ҡатын-ҡыҙ һирәк, мин дә шулар иҫәбендә. Әсәһенең йыш ҡына ошо гүзәллеккә һоҡланып ҡарауын бәләкәсем һиҙеп ҡалды, ахырыһы.
– Әсәй, ҡара әле, ниндәй матур күлдәк! Әйҙә, һиңә лә шундайҙы һатып алайыҡ!
– Улым, ул бит кәләштәр кейә торған! Бындай күлдәкте кейәүгә сыҡҡанда ғына кейәләр.
– Һин дә сыҡ кейәүгә!
– Мин бит кейәүҙә, улым.
Аптырауҙан баланың күҙҙәре ҙурайып китте.
– Һин ниңә миңә әйтмәйенсә кейәүгә сыҡтың? Ә ҡасан сыҡтың?
– Күптән инде, һин тыумаҫ элек. Атайың – минең кейәүем, улым.
Улымдың турһайған ауыҙы йырылды:
– Ә-ә, атайым булғас һәйбәт әтеү, мин икенсе берәй ағаймы икән тип уйлаһам!
...
[/aviable]


text:
Tourists often trade Canadian currency exchange, which is an everyday activity. Around the world, there are scores of different foreign currencies. Learning a few Canadian currency exchange tips can help you make the most of your spending.
Below we will list some primary locations exactly where you may well trade. We will also advise you of some problems that may arise from these methods of currency exchange offered.
- Airline carriers – At the airports, сәйәхәт парталар настраиваться өсөн аҡса үҙгәрә. Валюта курсы индерелгән, улар йыш ҡына юғарыраҡ у-у-у, бөтә менән тәьмин товар итеүселәр валютаны. Аэропорттарҙың күбеһе күтәрергә расценка, ала торған баяс һеҙгә шуның тиклем, хәтле 20% сумманың торговаться. Был уңайлы ял итеү урындары. Был, ҡағиҙә булараҡ, легким өсөн бирештәр һәм районы лә уңайлы. Был осраҡта, әгәр Һеҙ выражаете артыҡ түләргә үрге бәҙәр, аэропорт зонаһы булып тора валюта алмаштырыу.
- Ассоциация банк учреждениелары – Банкирҙар менән тәьмин итеү канада валюта Алмаштырыу. Most banks offer much better rates than the airports. Most banks charge fees primarily based on the trade value. One of the complications of working with banking institutions, nevertheless, is the hours of operation. It is possible only to make trades during open hours. Another problem is that financial institutions might not be in a position to offer currency exchanges in larger amounts.
- Debit and Credit Cards – Debit and also credit cards give you the quickest way to swap foreign currencies. Ғәҙәттә валюта курстары, көндәшлеккә һәләтле өҫтәрәк ҡушыла, һәм һеҙ’pika булырға торошо алырға алышыу хеҙмәтенән теләсә ҡайһы ваҡытта. Туристтар тейеш, ай-һай, керергә контакт үҙ кредит йәки дербетов йыуан эсәк " компанияһы өсөн әйтеп, уларға, сөнки улар ял итте, сит илдәрҙә ҡулланып, уларҙың йыуан эсәк, күңелебеҙҙең, хәүеф-хәтәрһеҙлек түгел отключает.
- Банкоматтар тәҡдим итә, һеҙгә ябай алымдары өсөн алмаштырып аҡса алырға. Поговори һеҙҙең менән банк тарафынан тарифтар тураһында ала торған существует файҙаланған өсөн банкоматов ситтә һеҙҙең өлкәһе.
Шул рәүешле,, була, бер нисә бар алымдарын үҙгәртергә өсөн валюту, мәҫәлән авиакомпания, банк учреждениелары,, кредит һәм дебете йыуан эсәк, һәм банкоматтар. Был иң киң ҡулланыла торған хәл. Шуға ла ҡарамаҫтан, Интернетта, һеҙ артығын ла асыҡларға һәләтле һылтанмалар, улар Һеҙгә ярҙам итер табырға өҫтәмә ысулдарын үҙгәртергә өсөн канада доллары валюта Алмаштырыу киңәштәр.
Аша валюта алмаштырыу банкта, һеҙгә тултырырға формалары һәм имзаларға һәр сек, ә алда кассиром. Һеҙ һаҡларға чектары, әгәр кемгә лә булһа хәл һеҙгә неуместными, еңел инде бик ябай уның алмаштырырға.


text:
Главная страница
Случайная страница
КАТЕГОРИИ:
Автомобили Астрономия Биология География Дом и сад Другие языки Другое Информатика История Культура Литература Логика Математика Медицина Металлургия Механика Образование Охрана труда Педагогика Политика Право Психология Религия Риторика Социология Спорт Строительство Технология Туризм Физика Философия Финансы Химия Черчение Экология Экономика Электроника
Фиҡһ фәне
Был дәрестә беҙ фиҡһ фәне тураһында һөйләшәсәкбеҙ. «Фиҡһ» тигән һүҙ бороңғо ғәрәпсәнән «аңлау» тип тәржемә ителә. Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) заманында был һүҙҙе ҡулланғанда, сәхәбәләр динде дөйөм булараҡ аңлауҙы күҙ уңында тотҡандар, сөнки ул заманда дини белем аҡида, тәджүид, тәфсир, хәҙис кеүек айырым фәндәргә бүленмәгән. Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) бер заман үҙенең ике туған ҡустыһы Ибн Ғәббәс өсөн «Аллаһүммә фәҡҡиһһү фиддин» тип доға ҡылған. Йәғни «Эй, Аллаһ, уны дингә өйрәт» тип, Пәйғәмбәребеҙ Ибн Ғәббәстең дини белеме көслө булыуын Аллаһтан теләгән. Һәм ысынлап та, Ибн Ғәббәс был өммәттең иң беренсе һәм иң бөйөк ғалимдарының береһе. Ундай кешеләрҙе «фәҡиһ» тип атайҙар. Пәйғәмбәребеҙҙән (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) һуңғы тәүге осорҙа «фәҡиһ» һүҙе «белемеле кеше» тигән аңламға килһә, аҙағыраҡ был һүҙ менән Исламдың ҡануни яғын өйрәнгән кешене атай башлағандар. Сөнки «фиҡһ» фәне Ислам диненең ҡанундары һәм ҡәғиҙәләре, нимә ярай, нимә ярамай, нимә шөбһәле булғанын өйрәнгән предметҡа әүерелгән. Икенсе һүҙҙәр менән әйткәндә, фиҡһ хәләл, хәрәм, мөстәхәб (йәғни хуп күрелгән), мәкрүһ (хуп күрелмәгән) әйберҙәрҙе һәм ғәмәлдәрҙе, шулай уҡ уларҙың дәлилдәрен ентекләп өйрәнә башлаған. Фиҡһты өйрәнгән кеше иң тәүҙә нисек бәҙрәфкә кереүҙән башлап, намаҙ уҡыу, зәкәт биреү, ураҙа тотоу, хаж ҡылыу, сауҙа итеү; хатта ғаилә, йәмғиәт, дәүләт эштәре менән нисек идара итеү кәрәклегенә тиклем өйрәнә. Фиҡһты белгән кешене мәҙәни йәмғиәттәге юрист менән сағыштырып була, юҡҡа ғына «фәҡиһ» һүҙен ҡайһы ваҡыт «дини юриспруденция белгесе» тип атамайҙар. Юридик белгестәрҙең төрҙәре күп булған кеүек, фәҡиһтәр ҙә белемдәре һәм кимәлдәренә күрә төрлө була: кемдер ябай мәҙрәсәлә генә фиҡһ уҡытыусыһы була алһа, башҡалар ниндәйҙер дәүләттең иң беренсе фәҡиһе, йәғни «ҡадийы» булып хеҙмәт итә. Ғәҙәттә ҡадий булған кеше ниндәйҙер ғаиләнең айырылышыу һәм мираҫ бүлешеү мәсьәләләрен генә ҡарамай, дәүләттең тышҡы сәйәсәте менән бәйле булған эштәренә лә үҙ баһаһын бирә.
Ислам диненең бөтә фәндәре кеүек үк, фиҡһ фәне лә башҡа фәндәр менән тығыҙ бәйләнгән, сөнки тәһәрәт, намаҙ, зәкәт һәм башҡа ғәмәлдәр иң тәүҙә Ҡөрьәнгә һәм Сөннәткә таяна, тимәк тәфсирһеҙ һәм хәҙисһеҙ фиҡһ фәне ике күҙһеҙ кеше һымаҡ булыр ине. Тәфсир менән хәҙис үҙ сиратта ғәрәпсә өйрәнелә, шулай булғас, ғәрәп теленең әһәмиәтен тағы ла күрәбеҙ.
Фиҡһ фәнен өйрәнеүсе, өйрәтеүсе, системаға һалыусы ғалимдар күп булған. Уларҙың барыһының да исемдәрен һанап бөтөү мөмкин түгел, ләкин ҡайһы берәүҙәрен атап үтәйек: Әбү Хәнифә Ән-ноғман, Мәлик ибн Әнәс, Мөхәммәт ибн Идрис Әш-шәфиғий, Әхмәд ибн Хәнбәл. Былар иң мәшһүрҙәре, сөнки улар үҙҙәренең фиҡһ өйрәнеүҙәрен шул тиклем етди алып барғандар, уларҙың был эштәре һөҙөмтәһендә айырым китаптар һәм йәш ғалимдар үҫеп сыҡҡан. Был ғалимдарҙың күрештәрен сағылдырған фәтүәләр йыйынтыҡтарын «мәҙһәб» тип атайҙар. Шулай итеп, хәнәфи, мәлики, шәфиғи, хәнбәли мәҙһәбтәре барлыҡҡа килгән. Былар донъяла иң киң таралған һәм танылған сөнни мәҙһәбтәр. Бынан башҡа ла сөнни ғалимдар булғанына күрә, иң башта мәҙһәбтәр күберәк булған, ләкин уларҙың барыһы ла беҙгә килеп етмәгән – йә китаптары һаҡланып ҡалмаған, йә шул ғалимдарҙың уҡыусылары уларҙың фәтүәләрен яҙыр булмаған. Бәлки лә, ҡайһы мәҙһәбтәрҙең юғалыуы башҡа сәбәптәр менән бәйле. Мәҙһәб тигәс тә, шуны дөрөҫ аңларға кәрәк: ғалимдар ниндәйҙер күрештәрендә һәм фәтүәләрендә бер береһенән айырылһалар ҙа, улар үҙҙәре кеүек ғалимдарҙы хөрмәт итер, ярҙам күрһәтер, ололар булғандар. Беҙ атап үткән ике ғалим – Мәлик һәм Әш-шәфиғий ике ҙур дуҫ булған, бере береһенә ҡунаҡҡа йөрөгән; ә ғалим булып китмәҫ борон Әш-шәфиғий Мәликтең уҡыусыһы ине... Ҡыҫҡаһы, мосолман донъяһында яҡшы танылған дүрт фиҡһ мәҙһәбе бар, шуларҙың иң беренсеһе – хәнәфи мәҙһәбе, беҙҙең республикала (Башҡортостанда) рәсми мәҙһәб булып һанала.
Фиҡһты, ундағы хөкөмдәрҙе һәм уның дәлилдәрен өйрәнергә тырышайыҡ. Юҡҡа ғына Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) «Кемгә Аллаһы Тәғәлә изгелек теләй, шуға Ул дини белем бирә» тимәгән бит. Фиҡһ фәне буйынса рус телендә сыҡҡан ҡайһы бер китаптарҙы әйтеп китәйек, уларҙы мәсеттәр эргәһендәге магазиндарҙа табырға тырышығыҙ. Сәййид Сәбиҡ исемле ғалимдың «Фиҡһүссүннә» тигән китабы, Ибн Хәджәр Ғәсҡәләнийҙең «Бүлүғүл мәрам» китабы, Мүхәммәд Мүнәджидтең «70 вопросов о посте» тигән китабы, Албанийҙың «Описание молитвы Пророка» тигән китабы», Мәхмүд Тахмаздың «Ханафитский фикх в новом обличье» тигән китабы. Фиҡһ буйынса ҙур һәм бәләкәй китаптар күп булғанлыҡтан, уларҙың барыһын да әйтеп бөтмәнек, әлегә ошоларҙы уҡып сыҡһағыҙ ҙа, фиҡһ фәнендә ҙур аҙым яһаған булырһығыҙ. Аллаһы Тәғәлә һеҙгә белем юлдарын асһын, әмин!
Ун етенсе дәрес тамам.
18-се дәрес


text:
Тигеҙлектән кем ота?
Дағстандың баш ҡалаһы Махачкалалағы гендер тигеҙлек хаҡындағы конференциянан һуң уйланыуҙар.
Аллаһ Тәғәлә алдында бөтә заттар ҙа тигеҙ. Енес буйынса айырылыу ғына кешеләрҙе хоҡуҡи, әхлаҡи яуаплылыҡтан азат итмәй. Әммә Ер йөҙөндә бизмән төрлө яҡҡа тартыла: мәҙәни, дини йолаларға ышыҡланып, ҡырағай ҡылыҡтар ҡылына. Ҡатын кешенең хоҡуҡтары сикләнә, ирҙәр яфа сигә. Шулай тигәндә “Һин, бисә, шымып тор!”, “Үҙ урыныңды бел!” тигән тыйыуҙарҙы, ҡатынынан иҙелеп йәшәгән ир-атты күҙ уңында тотмайым. Гүзәл зат нескә, нәзәкәтле, наҙлы, ир-аттан көсһөҙөрәк булырға, кәмендә үҙенең көсөн уларға күрһәтмәҫкә, йомшаҡлыҡ менән еңергә тигән өгөт-нәсихәтте лә ҡабул итәм, һәм күп осраҡта үҙем дә шундай кәңәш итер инем.
Ғаиләлә тыныслыҡ, килешеп йәшәү хаҡына күп ҡатын-ҡыҙ өндәшмәй ҡалыу, сабыр булыу кеүек сифаттарҙы ҡалҡан итеп ала. Был ысынында шулай. Ҡатын-ҡыҙ күпкә аҡыллыраҡ та, зирәгерәк тә булырға тейеш. Донъяның күп ваҡ мәшәҡәттәре юҡҡа ғына улар иңенә төшмәй. Йөктө тигеҙ тартып, килешеп йәшәгәндә генә, ғаиләлә мөхәббәткә, аңлашыуға, бер-береңдән ҡәнәғәт ҡалыуға өлгәшеп булалыр. Тик ни эшләтәһең, донъя бит!
Гендерлыҡ – енестәр тигеҙлеге хаҡында һүҙ алып барғанда, күпкә киңерәк социаль, сәйәси проблемалар күҙ уңында тотола.
Махачкалала үтәсәк гендер сәйәсәте буйынса халыҡ-ара форумға юлланғанда, донъяла был йүнәлештә ниндәй эшмәкәрлек алып барылыуы хаҡында күҙ алдына ла килтермәй инем әле. Ҡарасәй-Черкес, Чечен республикаларынан, Үзбәкстан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Төркиә, Азербайжандан, Рәсәйҙең күп ҡалаларынан килгән ҡатнашыусыларҙы туплаған конференция өсөнсөгә үткәрелә. Быйылғыһы “Йолаларҙы һаҡлап, заманса йәшәргә” тип аталды. Уның эшендә Башҡортостандан вәкил булараҡ ҡатнаштым һәм ҡатын-ҡыҙҙың йәмәғәтселек эштәрендәге әһәмиәте, беҙҙәге ҡатын-ҡыҙ ойошмалары, ҡатын-ҡыҙҙар һәм ғаилә өсөн сыҡҡан “Башҡортостан ҡыҙы” тураһында һүҙ алып барҙым. Ағинәйҙәр хәрәкәте хаҡында һөйләүем ҡыҙыҡһыныу уятты. Белемдәрен үҫтереү, ауыр хәлгә ҡалған кешеләргә ярҙамлашыу, донъяны камилыраҡ итергә тырышыу юлында бик әүҙем, ут кеүек янып торған ханымдар менән танышыу, сығыштарын тыңлау дәрт, сәм өҫтәне.
Гендер мөнәсәбәттәрен барлау ҡатын-ҡыҙҙың сәйәсәттәге урынынан башлап дарғин халҡының ейгән ризығына тиклем һорауҙарҙы ҡараған форум алдағыларынан нимәһе менән айырылды икән?
Хәтимә ОМАРОВА, Дағстан гендер сәйәсәте үҙәгенең генераль директоры:
– Был йыйын өсөнсөгә уҙҙы. Һәр конференция төрлө темаға үткәрелһә лә, бер нисә докладтан һуң һүҙ тәбиғи рәүештә ике төп мәсьәләгә ҡайтып ҡала. Беренсеһе – ҡатын-ҡыҙҙың власть структураларына тәғәйенләнеше, икенсеһе – мосолман өлкәләренә ҡараған төбәктәрҙә гүзәл зат менән дини радикализмдан, көсләүҙән ҡурсалаған эҙмә-эҙлекле һәм күләмле эш алып барыу, психологик ярҙам күрһәтеү һәм улар менән шөғөлләнгән бүлектәр булдырыу темалары. Енестәр араһындағы тигеҙлекте һаҡлау өсөн шәхси һәм йәмғиәттәге асыҡ тормошто аныҡ айырып ҡарау кәрәк. Мосолман әҙәбендә бала саҡтан ҡатын-ҡыҙға ир-атты хөрмәт итергә, ә егеттәргә ҡыҙҙарҙы ҡурсалап, ҡәҙерләп ҡарарға өйрәтәләр. Ғаилә эсендәге мөнәсәбәттәр һәм унда берәү ҙә гендер тигеҙлекте һаҡлау хаҡында тылҡымаҫ, сөнки был – һәр кемдең шәхси эше. Рәсәй Конституцияһының 19-сы статьяһының 3-сө бүлегендә: “Ҡатын һәм ир тигеҙ иреккә һәм хоҡуҡҡа, уларҙы тормошҡа ашырыуҙа ла тиң мөмкинлектәргә эйә”, – тиелә. Был конституцион-хоҡуҡи хәлгә ҡарай һәм маҡсатлы закондар сығарыуҙы, әүҙем социаль сәйәсәт алып барыуҙы, ҡатын-ҡыҙҙарҙың мөмкинлектәрен ирҙәрҙеке менән ғәмәлдә тигеҙләү өсөн киң льготалар һәм махсус гарантиялар булдырыуҙы талап итә. Ошо планда сит илдәр (Канада, Дания, Финляндия, Швеция, Португалия, Норвегия һәм башҡа) тәжрибәләре күрһәтеүенсә, төрлө өлкәләрҙә гендерлыҡ тигеҙлеге буйынса конституцион принциптарҙы яйға һалған һәм уның үтәлешен тәьмин иткән махсус закон булдырыу мөһим әһәмиәткә эйә булыр ине. Йәки, бик булмаһа, тәүге осорҙа Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенә ҡараған Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан һәм Үзбәкстандағы партнерҙарыбыҙ тәжрибәһенә таянып, сәйәси партияларҙа енестәрҙең 30/70 процент нисбәтендә булыуын күҙәткән закон индереүгә өлгәшеү ҙур һөҙөмтә бирер ине. Әгәр ҙә Дәүләт Думаһында депутаттарҙың 30 проценты ҡатын-ҡыҙ булғанда, социаль йүнәлешле ҡануниәткә өлгәшер инек.
Дағстандағы тормошто үҙгәртеү теләге менән Мәскәү – Махачкала араһын тапайым. Бындағы тормош үҙәктәгенән ҡырҡа айырыла, ҡалыша, әммә һуңлап булһа ла, бөтәһен дә үҙгәрергә мәжбүр итә. Заман талап иткән төҙәтмәләрҙе индереп, милли йолаларыбыҙҙы, мәҙәниәтебеҙҙе, телебеҙҙе һаҡлап ҡалырға тейешбеҙ. Донъялағы радикаль феминизм Кавказда ҡабул ителмәй. Европалағы тигеҙлек моделен иләктән үткәрмәйенсә тороп, үҙебеҙгә индерә башлаһаҡ, гендер тигеҙлеккә барыһын да ҡаршы ҡуясаҡбыҙ.
Әлиә АЛИМЖАНОВА, Алматы ҡалаһындағы Т. Жургенов исемендәге Ҡаҙағстан милли сәнғәт академияһының “Ҡаҙағстан тарихы һәм социаль фәндәр” кафедраһы мөдире, философия, культурология, этика һәм эстетика буйынса бик күп дәреслектәр авторы:
– Гендерлыҡ – ирҙәр һәм ҡатындар донъяһында тигеҙ хоҡуҡтар һәм мөмкинлектәр, улар араһындағы тиң мөнәсәбәттәр. Ҡаҙағстан буйынса был өлкәлә ҡырҡыу проблемалар юҡ. Күп быуатлыҡ милли мәҙәниәтле илдә, ҡатын иренә һәр ваҡыт иптәш булып, ҡатынға – әсәйгә, хәләл ефетенә, ҡыҙға ҡарата хөрмәт тәрбиәләнгән ерҙә гендер мөнәсәбәттәр тәбиғи үҫешә. Күп милләтле һәм мәҙәни үҙенсәлектәрҙе һаҡлауға йүнәлтелгән сәйәсәт алып барылған илдә быға мөмкинлектәр киң.
Наталья ЗАХАРОВА, Мәскәү ҡалаһынан ирекле журналист:
– Ирекле журналисҡа төбәктәрҙә эшләү айырыуса ҡатмарлы, бигерәк тә күп телле булһа. Һәр төбәк үҙ мәнфәғәтен яҡларға тырыша, ә мин дөйөм һыҙаттарҙы тотоп алып, илдең икенсе осондағыларға ла ҡыҙыҡ, аңлайышлы булырлыҡ итеп һөйләргә тейешмен. Заказ буйынса яҙмай, тап ирекле журналист булыу ҡалыу уны профессия булараҡ һаҡлай. Тап ошо уҡыусыға ҡыҙыҡ та. Төп темаларымдың береһе – Сүриәлә ҡалған һәм Ираҡта төрмәләрҙә интеккән Рәсәй ҡатындары. Улар ИГИЛ эшмәкәрлегендә ҡатнашыусы булараҡ ҡулға алынған. Былтыр Рәсәйгә йөҙҙән артыҡ кеше ҡайтарылды. Дағстан быйыл бер генә баланы ҡотҡара алды. Әлегә процесс туҡтатылған. Ҡайтҡандар араһында Башҡортостанда тыуғандар ҙа булды.
Минең өсөн гендерлыҡ – ул ресурстар темаһы. Заманса технологиялар арҡаһында ирҙәрҙең физик эш көсө осһоҙая. Ҡатын-ҡыҙҙар хеҙмәте лә еңелләшә. Элек ир-ат үҙ енесе менән ярышһа, хәҙер уларға ҡатын-ҡыҙҙар ҙа өҫтәлә. Ҡыйыныраҡ. Был осраҡта гендерлыҡ – конкуренттан ҡотолоу яйы.
Нәдирә БЕРЕКЕЕВА, Ҡарағалпаҡстандың Нуҡус ҡалаһындағы “ИСЕНИМ” (“Ышаныс”) мәғлүмәт-ағартыу ресурс үҙәге белгесе:
– Көнсығыш ҡатыны заман һәм йолалар араһында ҡаңғыра. Хөкүмәт ҡатын-ҡыҙға ҡайһы юлдан китеүҙе үҙе һайларға шарттар тыуҙырыуҙы тәьмин итергә тейеш. Яҡшы менән насарҙы билдәләү түгел. Ҡатын-ҡыҙҙарға булған мөнәсәбәттән сығып, мәҙәни кимәл, йәмғиәттәге рухиәт, демократик үҙгәртеп ҡороуҙар юлында илдең ни ҡәҙәр алға китеүе билдәләнә. Гражданлыҡ яуаплылығы, һайлау азатлығы, кешелек дәрәжәһе, ғәҙеллек тойғоһо Үзбәкстан ҡатындарының тормошона ныҡлы үтеп ингән. Йәшәү ҡәғбәләре, үҙ-үҙеңә, донъяға, хөкүмәткә һәм йәмғиәткә мөнәсәбәт үҙгәргән. Объектив рәүештә ҡарағанда, Үзбәкстанда гендерлыҡ проблемалары етерлек.
Ҡануниәттә парламентта ҡатындарға 30 процент квота ҡаралған. Әммә 2014 йылғы һайлау буйынса закондар сығарыу палатаһында 150 ир-атҡа 24 кенә ҡатын-ҡыҙ тура килә. Ҡатын-ҡыҙ-сенаторҙар 17 – был дөйөм сенаторҙар һанынан 17 процент тәшкил итә. Юғары етәксе органдарҙа хәл тағы ла ҡырҡыуыраҡ – гүзәл зат һаны 14 проценттан саҡ ҡына юғарыраҡ. Урындағы власть хөкүмәт органдарында, һайланған һәм тәғәйенләнгән урындарҙа ҡатын-ҡыҙ 17,1 процент тәшкил итә.
Юғары власть органдарында ҡатын-ҡыҙ әҙерәк һәм ниндәйҙер мәсьәләләргә тауыш биргән осраҡта уларҙың һаны бер нимәне лә үҙгәртмәй. Һүҙ юҡ, сәйәси ирек һәм был проблеманы тәрәндән аңлау гендер тигеҙһеҙлектән арынырға ярҙам итер ине, шул уҡ ваҡытта граждандар йәмғиәте лә ҙур әһәмиәткә эйә. Үкенескә ҡаршы, хөкүмәткә ҡарамаған ойошмалар был мәсьәләләрҙә ҡыйыуһыҙ, эҙмә-эҙлекле эш алып бармай, мөмкинлектәре сикле. Сағыштырып ҡарағанда, күрше Ҡаҙағстанда 2500 ҡатын-ҡыҙ ойошмаһы иҫәпләнә, Үзбәкстанда иһә – 250-гә яҡын.
Ҡатын-ҡыҙҙы өй хужабикәһе тип кенә ҡараған ҡалыпты матбуғат саралары ла, илдең киноиндустрияһы ла, ҡайһы бер билдәле шәхестәр ҙә яҡлай. Әлеге хәл Үзбәкстандағы күпселек ҡатын-ҡыҙҙың яҡшы белем алыуында ғына түгел, сәйәси карьера төҙөүҙә лә етди ҡыйынлыҡтар тыуҙыра. Мәҫәлән, ирҙәрҙән бер ваҡытта ла, карьераны ғаилә эше менән нисек бергә алып бараһығыҙ, тип һорамайҙар. Ә ҡатын-ҡыҙ менән әңгәмә был һорауһыҙ үтмәй. Иртә кейәүгә сығыу, ҡыҙҙарға “төп тәғәйенләнешегеҙ – бала табыу һәм тәрбиәләү, ир бағыу, ҡәйнәгә ярау” тип сикләп ҡараған мөнәсәбәт хөкөм һөргән мәхәлләләрҙә ошо ҡалыптарҙан ҡотолоу өсөн эш алып барылырға тейеш.
Авазкан ОРМОНОВА, Ҡырғыҙстандағы “ДИА” (“Деловые, инициативные женщины”) йәмәғәт фонды директоры, урындағы кенеш депутаты, бюджет комиссияһы рәйесе:
– Гендерлыҡ – минең өсөн ҡатын-ҡыҙҙарҙың һәм ирҙәрҙең тормоштоң төрлө социаль-иҡтисади, сәйәси һәм дини өлкәләрендәге тигеҙлеге. Үзбәкстанда был ҡануниәт менән көйләнгән. Әммә ғәмәлдә ул закондар эшләмәй, шуға ла ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға ҡарата көс ҡулланыла. Шуның өсөн дә сәйәсәттә ҡатын-ҡыҙҙарҙың да ҡатнашыуы өсөн көрәшәбеҙ, дөйөм депутаттар һанының 30 проценты гүзәл зат булыуын алға ҡуябыҙ!
Дағстанда гендерлыҡ буйынса үткәрелгән форумда был мәсьәләне үҙ төбәгендә күҙәткән фекерҙәштәремде таптым. Гендер тигеҙлек хаҡында тикшереүҙәр үткәреүҙә уларҙың бай тәжрибәһен белеү ҡыҙыҡлы булды. Муниципалитеттар кимәлендә гендер тигеҙһеҙлек ҡорбандарына ярҙам күрһәтеү буйынса тәжрибәм менән уртаҡлаштым.
***
Йомғаҡлап шуны әйтергә кәрәк, күп ҡатнашыусылар һәм форум йөкмәткеһен күҙәтеп барғандар Дағстанда гендерлыҡ буйынса үткән был конференцияны ҙур ваҡиға һитеп ҡабул ҡылды. Тема буйынса бик күп һәм ҡыҙыҡлы сығыштар билдәләнде. Конференцияның иң ҙур уңыштарының береһе – Кавказ ҡатын-ҡыҙҙарының тын алышы, төрлө өлкәләрҙә һәм республикаларҙағы ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәттәре хаҡында мәғлүмәт алыу ғына түгел, ут кеүек янып торған бейсәләр менән яҡындан танышып, тәжрибәләрен өйрәнеү.
Ә Башҡортостанда хәлдәр нисегерәк? Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа уҙып барған сығарылышта 110 депутаттың 15-е – гүзәл зат. Был 13, 6 процент тигән һүҙ. Ошонан сығып, ҡатын-ҡыҙҙар республикабыҙҙың сәйәси тормошонда әүҙем түгел тип әйтеп булмай, әммә был йүнәлештә хәл итәһе мәсьәләләр бар әле. Берәүҙе лә мәжбүри йә саҡырып ултыртыу түгел, ә үҙе теләп килерлек, алдынғы ҡарашлы ҡыҙҙар тәрбиәләгәндә, был мәсьәлә үҙенән-үҙе хәл ителер…
Кавказ тауҙарын күреү, Дербенттағы Нарынҡала ҡәлғәһенә күтәрелеү хыялым да тормошҡа ашты. Йомшаҡ һыулы Каспий тулҡындарында бәүелеү, тулы Ай аҫтында төрлө илдәрҙән килгән ҡәрҙәштәрем менән ҡулға-ҡул тотоношоп, донъяла тыныслыҡ, тигеҙлек, хөр тормош теләү миҙгелдәре онотолмаҫ булып күңелгә уйылды. Төркиәнән килгән ҡарасәй-черкес тамырлы Өмәр Туран форумда ҡатнашыу менән бер рәттән рухи тамырҙарын юлланы, абазин халҡының йөҙөк ҡашы Лариса Шебзухова иһә балалар журналы асыу хыялы менән яна. Ҡатын-ҡыҙҙар йәмәғәт ойошмаһын төҙөгән. Башҡорт әҙәбиәте, шағирҙары ижады менән ҡыҙыҡһынып бара, торған ерҙән һиңә шиғыр сығарыуы мөмкин.
Форумдың координаторы Хасбат Теләкәева – Махачкала йәштәре араһында бик популяр, уттай янып торған йәш ханым. Кандидатлыҡ диссертацияһы өҫтөндә эшләй. Беҙгә Кавказ ҡатын-ҡыҙҙарының милли кейемдәрендә фотосессия ойошторҙо. Ғүмерҙең һәр мәле ҡабатланмаҫ, әммә ошондай аралашыуҙар мәңгелеккә хәтергә уйылыусан.
Ҡумыҡ телендә сыҡҡан “Дағстан ҡатыны” журналының мөхәррире, “Елдаш” республика гәзитенең бүлек мөхәррире Паху Хайбуллаева менән бер йөктө тартыуыбыҙ, уртаҡ темалар араларҙы яҡынайтты. Ул иһә беҙҙең килеүебеҙ хаҡында Дағстандың халыҡ шағирәһе Шейит ханым Алишеваға хәбәр иткән. Бер матур сәйханаға саҡырып, һый ойоштороп, шиғырҙар уҡышып, йырлашып ултырырға ла ваҡыт таптыҡ. Иң ҡыҙығы, Шейит ханымдың шиғырҙарын бер нисә йыл элек тәржемә иткәнмен һәм “Ағиҙел” журналында баҫтырғанмын булып сыҡты.
Ысынында ижадсылар ҡайҙа ла бер-береһен таный, бергәлекте, дуҫлыҡты тойоу ошо кимәлдән, йыр һәм әҙәбиәттәр һалған күперҙәрҙән башлана түгелме?!
Һәр хәлдә, ҡыҙҙарыбыҙҙы өй тирәһе менән сикләмәй, маҡсатлы, ынтылышлы итеп тәрбиәләү, хыялдарына ҡанат ҡуйыу, белем алырға мөмкинлектәр булдырыу һәр беребеҙҙең аңында башланыуын аныҡ аңлап эш итеү – беҙҙең әсәлек бурысыбыҙ.
Автор: Гөлназ ҠОТОЕВА


text:
Йүрүҙән
Йүрүҙән (башҡорт теленең көнсығыш диалектында: юр үҙән, «өлкән йылға» мәғәнәһендә; рус. Юрюзань) — Көньяҡ Уралдағы йылға. Башланған урыны — Ямантауҙың төньяҡ итәге, Белорет районында.
Силәбе өлкәһе, Башҡортостандың Белорет, Салауат, Дыуан, Ҡариҙел райондары буйлап аға. Ҡариҙел йылғаһына һул яҡтан ҡушыла (тамағынан 262 км алыҫлыҡта).
Йөкмәткеһе
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йылға буйында Силәбе өлкәһендә Йүрүҙән, Ҡытау-Тамаҡ (рус. Усть-Катав) ҡалалары, Башҡортостанда Салауат район үҙәге Малаяҙ, Янғантау шифаханаһы урынлашҡан.
Ҡушылдыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төп ҡушылдыҡтары:: уң — Кошеловка, Оло Көтөм, Оло Берҙәш; һул — Ҡытау, Көҫкәнде, Айыр, Ҡотҡар, Илек һ.б.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан: Ҡыҫҡаса энциклопедия. Урыҫсанан тулыландырылған һәм төҙәтелгән тәржемәһе / Баш мөхәррир Р. З. Шәкүров. Өфө: Башҡорт энциклопедияһы дәүләт ғилми нәшриәте, 1997. 696 бит, һүрәттәре менән.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йүрүҙән // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Республикала йышыраҡ өйләнешә һәм һирәгерәк айырылыша башлағандар
Республикала йышыраҡ өйләнешә һәм һирәгерәк айырылыша башлағандар Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 16 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостандың Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитеты 2017 йылдың ғинуар-сентябрь айҙары өсөн гражданлыҡ хәлен теркәү акттары һаны тураһында мәғлүмәт баҫтырҙы. Күрһәткестәр 2016 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырылған.
Документта күрһәтелеүенсә, ағымдағы йылдың туғыҙ айында Башҡортостанда 22313 пар никахын теркәгән, был унан алдағы йылға ҡарағанда 2205-кә күберәк. Билдәләнгән осорҙа 11539 ғаилә тарҡалған (2016 йылда – 11663).
Башҡортостандың баш ҡалаһында 7752 ғаилә барлыҡҡа килгән, ул былтырғыға ҡарағанда 699 ғаиләгә күберәк. Никахтарын күберәк Киров районы ЗАГС-ында теркәгәндәр (1844), икенсе урында – Совет (1398), өсөнсөлө – Калинин райондары (1205). Шул уҡ ваҡытта Өфө буйынса айырылышыу һаны артҡан – былтыр 3510-дан быйыл 3633-кә тиклем. Бында алдынғыларҙа – Калинин районы ЗАГС-ы (614 айырылышыу).


text:
- Подробности
- Просмотров: 445
ИСТПАРТ, 1917 й. Октябрь революцияһы һәм РКП(б) тарихын өйрәнеү буйынса комиссия, ғилми һәм нәшриәт үҙәге. 1920 й. авг. РСФСР Дәүләт нәшриәте эргәһендә ойошторола, 1920 й. сент. алып Мәғариф ХК эргәһендә, 1921 й. — ВКП(б) ҮК эргәһендә; 1928 й. башлап В.И.Ленин институты составында. Октябрь революцияһы, революцион хәрәкәт һәм ВКП(б) тарихы б‑са материалдар йыйыу, тасуирлау һәм баҫтырыу м‑н шөғөлләнә (ҡара: Советтар Союзы Коммунистар партияһы). И. Башҡ‑н бүлексәһе (бюроһы) 1922 й. февр. Стәрлетамаҡ ҡ. РКП(б)‑ның Башҡ‑н өлкә ком‑ты эргәһендә ойошторола, 1922 й. июненән — Өфөлә. РКП(б)‑ның Башҡ‑н өлкә ком‑ты тарафынан тәғәйенләнгән 2 кешенән (мөдирҙән һәм секретарҙан) торған; кантондарҙа материалдар йыйыу эшмәкәрлеге ВКП(б) кантон комитеттарының агитация бүлеге мөдирҙәренә йөкмәтелгән. И. эште революцион хәрәкәттә ҡатнашыусылар, партия һәм дәүләт эшмәкәрҙәре, тыуған яҡты өйрәнеүселәр (ҡара: Тыуған яҡты өйрәнеү) алып барған, улар араһында В.Д.Галанов, А.А.Кийков, А.П.Кучкин, Ш.И.Типеев, Ш.Ә.Хоҙайбирҙин һ.б. булған. И. Башҡ‑н бүлексәһе тарафынан ВКП(б)‑ның урындағы партия ойошмалары, революция (1905—07), революция (1917), Граждандар һуғышы тарихы, 20 б. башында Башҡортостанда партияның милли һәм ер сәйәсәте, революция, эшселәр (ҡара: Эшселәр синыфы) хәрәкәте үҫеше, крәҫтиәндәр күтәрелеше (1918—21) б‑са төрлө материалдар (ҡара: Тарихи сығанаҡтар) йыйылған, системалаштырылған һәм нәшер ителгән. Партия һәм революцион хәрәкәт ветерандары м‑н осрашыуҙар үткәрелгән, материалдарҙың бер өлөшө уларҙың хәтирәләре һәм биографиялары (революцион хәрәкәттә ҡатнашыусыларға анкеталар ебәрелгән) нигеҙендә төҙөлгән. 20—30‑сы йй. байтаҡ документтар һәм материалдар йыйынтығы баҫтырыла, улар араһында “Беренсе революцияның 25 йыллығы: Башҡортостан ВКП(б) Өлкә Комитете Истпарттың 1905 революцияһенә ҡаратып сығарған йыйынтығы” (1930), “Башҡортостанда Граждандар һуғышы: ҡатнашыусыларҙың хәтирәләре” (“Гражданская война в Башкирии: воспоминания участников”; 1932), “1918 йылда Башҡортостанда кулак күтәрелештәре: хәтирәләр” (“Кулацкие восстания в Башкирии в 1918 году: воспоминания”; 1933) һ.б. бар. 1929 й. “ВКП(б)‑ның Берҙәм партия архивы тураһында положение” ға ярашлы, И. архивы нигеҙендә ВКП(б) Башҡ‑н өлкә ком‑тының Партия архивы (ҡара: Йәмәғәт берекмәләренең үҙәк архивы) ойошторола. И. Башҡ‑н бүлексәһе 1934 й. ябыла.
Әҙәб.: Каримов К.К. Культура Башкортостана (1917—2000). Уфа, 2006.
Ҡ.К.Кәримов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 211
ФӘХРЕТДИНОВ Ривал Нуретдин улы (3.3.1946, БАССР‑ҙың Миәкә р‑ны Иҫке Елдәр а., хәҙ. БР‑ҙың ш. уҡ р‑ны Елдәр а.), биолог. Химия ф. д‑ры (1994), проф. (1996). БДУ‑ны тамамлаған (1973). 1974 й. алып Химия ин‑тында (1980 й. — өлкән ғилми хеҙм‑р); 1987 й. башлап Ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу ҒТИ‑нда: дир. урынбаҫары, 1993 й. — директор. 1998 й. алып “КогалымНИПИнефть” ААЙ дир. урынбаҫары; 2000 й. — “Венсис” мәғлүмәттәр системаһы лаб. президенты (Һамар ҡ.), 2009 й. алып Бөтә Рәсәй Үткәргес торбалар төҙөү һәм эксплуатациялау б‑са ҒТИ‑ның, 2010 й. — «“ХимСервисИнжинирг” киң профилле компанияһы» ЯСЙ‑ның ген. дир. (икеһе лә — Мәскәү). Фәнни хеҙмәттәре нефттең металл‑порфирин комплекстарын өйрәнеүгә, юғары аминдарҙы синтезлауға һәм уларҙы нефть сәнәғәтендә химик реагенттар сифатында файҙаланыу, нефть сығарыу ятҡылыҡтарын проектлау б‑са программа м‑н тәьмин итеүҙе булдырыуға арналған. Ф. ҡатнашлығында үҫемлектәрҙең Бисол иммуномодуляторы һәм уның гербицидтар м‑н глифен, глипофен, метафен композициялары (Бөтә Союз гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр ғилми‑тикшеренеү технология ин‑ты м‑н берлектә, Мәскәү); нефть табыуҙы интенсификациялау, ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу өсөн реагенттар һәм технологиялар эшләнә; нефть ятҡылыҡтарын мониторингылау өсөн ТРИАС һәм ЕОR программалары уйлап табыла. 320‑нән ашыу фәнни хеҙмәт, 120 уйлап табыу авторы. Ленин комсомолы пр. лауреаты (1979).
У.М.Джемилев
Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров


text:
Донъя түңәрәк ул…
«Ҡала кешеләрен мин бөтөнләй аңламайым, улар әллә ниндәйҙәр.Бөтә бөйөк кешеләр ауылдан сыға. Улар әтәс ҡысҡырып уятыуын ишетеп уянғандан башлап,бала саҡтан уҡ ҡоштарҙың телен ишетеп,ҡабатлап ҡарап,урман-ҡырҙарында бесән сабып,йылғаларының,шишмәләренең сылтырап аҡҡанын ишетеп,тәне менән,күңеле менән тойоп үҫә. Ә ҡалала бөтә нимә дүрткел:өйҙәр,фатирҙар,өҫтәл-шкафтар,таш ерҙәр…» тигәйне бер студенттар менән осрашыуҙа булған саҡта Ноғман Мусин.
Тимәк,ауыл балалары үҫкән ер түңәрәк тигәнерәк һығымта яһап, байтаҡ тьәҫирләнеп,уйланып йөрөгәйнем.
Мин дә бит ауыл ҡыҙы Зөләйхә. Башҡортостандың иң матур төбәктәренең береһе Салауат районының Тирмән ауылында буласаҡ тәрбиәсе һәм уҡытыусы булараҡ тәрбиәләнеп үҫтем. Сөнки ауылда иң абруйлы,иң өлгөлө һәм иң уҡыған кеше – ул уҡытыусы.
Атайым урмансы булып урман эшендә ҡайнаһа,әсәйем мәктәп китапханасыһы булғас,бәләкәйҙән өр-яңы китаптар беҙҙең өсөн әсәйем тарафынан уҡыла,үҫә башлағас,уҡырға ла өйрәтелә,ә мәктәпкә төшкәс инде,китаптан өҫтәл бушамай,ҡулдан китап төшмәй ине.
Тәрбиә иң элек ғаиләлә башланһа ла,мәктәп тә баланы тәрбиәләүҙә ҙур урын алып тора.Беренсе иң яратҡан,иң абруйлы уҡытыусыңмы,класс етәксеңме – һин уларҙан өлгө алаһың,улар биргән белемде ҡулланаһың,уларға оҡшарға тырышаһың.Ҡайһы бер уҡытыусылар ғүмер буйына иң яҡын серҙәшең,тормош етәксең,тәрбиәсең булып ҡала, һәм шулай булырға тейеш тә.
Мин дә ошо һөнәрҙе үҙ иткәс,уҡытҡан балаларымдың төплө белем алып,шәхес булып үҫешеп,илебеҙҙең файҙалы кешеләре булыуҙарын күҙаллап маҡсаттар ҡуям. Ошо маҡсаттарҙы донъяға ашырыу өсөн,атайымдың мәҡәлдәре таяныс булып тора:
«Шәп кеше бөтә ерҙә лә өлгөрә ул»,
«Кеше үҙен үҙе ҡарарға тейеш»,
«Тартҡан малға йөк тейәйҙәр»…
Ысын мәғәнәһендә,һәр уҡытыусы һәр дәрестә һәр баланың күңеленә белем һәм тәрбиә орлоғон һала,уның характерын тәрбиәләй.Минеңсә,уҡытыусы баланы мәктәп йылдарында ата-әсәнән дә яҡшыраҡ белә төҫлө.Ни өсөн тигәндә,ата-әсәләр баланы үҫтереү,кейендереү,артабан уҡырға урынлаштырыу мәсьәләһендә аҡса табыу менән мәшғүл.Бындай саҡта бала тик уҡытыусы күҙҙәрендә ярҙам,аңлаусанлыҡ эҙләй.Шулай булғас,уҡыусыларға ҡарата уҡытыусы ҙур йөрәкле,киң күңелле,ҡояштай йылмайып,күҙҙәренән бөтмәҫ нурҙар һибелеп торорға тейеш.Бына шунда ғына балалар һинең серле көҙгөң кеүек ышанысыңды аҡлай,ыңғай яуап бирә,һиңә дәрт өҫтәй.
Тел дәресеме,әҙәбиәт дәресеме класс етәксеһе,уҡытыусы-тәрбиәсе ролен уйнай.Шул йүнәлештә эшләй,баланы дөрөҫ юлға йүнәлтә һәм кәрәк саҡта баланың күңелен дауалай.
Йыш ҡына мин уҡытыу һәм тәбиәләү процесында мәктәпкә ни өсөн килеүебеҙ,йәшәү мәғәнәһе,бәхет төшөнсәләренә уҡыусыларға дөрөҫ йүнәлеш биреү маҡсатында әңгәмәләр ойошторам.Ә инде дөйөм һығымта яһағанда кешенең юғары белеме ярҙамында бар ауырлыҡтарҙы еңә алыуына инанабыҙ.
Зәки Вәлиди фәлсәфәһенә таянып,белемде сит ерҙә туплау,тәжрибә үтеү кәрәклеген нигеҙ итеп алғанда,ысынлап та белемде ситтә туплау тормош дәирәһен,аралашыуҙы киңәйтеп,шәхесте үҫтереүгә булышлыҡ итә.Шулай булғас,бөгөнгө көндә студенттарҙың ҙур ҡалаларҙа белем алыуҙары,тәжрибә туплауҙары,практика үтеүҙәре бик тә дөрөҫ,хуплауға лайыҡ.Улар беҙҙең илебеҙҙең киләсәге,файҙалы кешеләре булып үҙ тыуған иленә ҡайтһа, үҙе бер кинәнес.
Шуға ла,уҡыусыларҙа маҡсат ҡуйып йәшәй белеүгә,үҫешеүгә ынтылыш тыуҙырыу өҫтөндә күп эшләйем.Бының өсөн әҙәбиәт дәрестәрендә фәһемле әҙәби әҫәрҙәр ярҙамында маҡсатыма ирешһәм,тел дәрестәрендә күп мәғлүмәт ҡабул итеү өсөн модуль дәрестәр ярҙам итә.Сөнки системалы рәүештә һәр уҡыусы бер үк теманан сығып ҙур күләмле белем ала,үҙ аллы эшләй,эҙләнә,кәңәш ала,бәхәсләшә – теге йәки был ҡәғиҙәне үҙе үк килтереп сығара ла,аңлап,хәтерендә ҡалдыра.
Өс бала әсәһе булыуға ҡарамаҫтан,мин ауыл ҡыҙы – түңәрәк ерҙә үҫкән ҡыҙ.Матур түңәрәктәрем күп – донъям түңәрәк,белемем түңәрәк һәм балаларҙың да был донъяла ниндәй генә һөнәрҙе һайлаһалар ҙа тормошто түңәрәкләп йәшәй белеүҙәрен теләйем.
Зөләйха Сәйетғәлина,
Мөрсәлим урта мәктәбенең
башҡорт теле һәм әҙәбиәте
уҡытыусыһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 237
ҮҢӘҘ БӘШМӘКТӘРЕ, органик субстраттарҙың (ҡағыҙ, күн, аҙыҡ‑түлек, үҫемлек һәм хайуан ҡалдыҡтары һ.б.), үҫемлектәрҙең һәм хайуандарҙың өҫтөндә ҡуныҡ (үңәҙ) барлыҡҡа килтергән микроскопик организмдар. Зигомицеттарға, аскомицеттарға һ.б. ҡарай. Киң таралған, Башҡортостанда бөтә ерҙә лә осрай. Сапротрофтар, һирәгерәк паразиттар. Оомицеттарҙан пероноспора затына ҡараған төр аҡһыл, асыҡ шәмәхә төҫөндәге онға оҡшаш йәки кейеҙле ҡуныҡты, зигомицеттарҙан мукорҙар һәм ризопустар аҡһыл‑һоро, йөнтәҫ, ваҡ ҡара спорангиялары булған ҡуныҡты (башлы үңәҙ) барлыҡҡа килтерә; аскомицеттарҙан төрлө төҫтәге (һары, йәшел, ҡара һ.б.) үңәҙ эуроций һымаҡтарға (камил булмаған стадияларын дейтеромицеттар класына ҡараған аспергилл, пеницилл формаль төркөмдәренә индерәләр), гипокрей һымаҡтар һәм онло ысыҡ бәшмәктәре тәртиптәренең ҡайһы бер төрҙәренә хас. Ү.б. споралары тәбиғи экосистемаларҙың, торама пункттарҙың, производство һәм торлаҡ биналарының һауаһында була. Субстраттар өҫтөнә эләккәс, споралар, мицелий барлыҡҡа килтереп, үҫеп сыға; дымлылыҡтың юғары булыуы һәм ҡулай температура үңәҙ барлыҡҡа килеүҙең мотлаҡ шарты була. Бәшмәктең мицелийы субстратҡа үтеп инә һәм уны ферменттар ярҙамында емерә. Ү.б. экосистемаларҙа матдәләр әйләнешендә, органик ҡалдыҡтарҙы минераллаштырыуҙа ҡатнаша. Аҙыҡ продукттарының (икмәк, консервалар, ит, һөт продукттары һ.б), мал аҙыҡтарының боҙолоуын, емештәрҙең, йәшелсәләрҙең һәләк булыуын, ауыл хужалығы һәм урман культуралары ауырыуҙарын, кеше һәм хайуандарҙың микотоксикоздарын һәм микоздарын тыуҙыра. Биотехнологияла антибиотиктарҙың, органик кислоталарҙың, ферменттарҙың продуценттары булараҡ ҡулланыла.
И.Е.Дубовик, С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Кадышева Надежда Никитична
Надежда Никитична Кадышева (1 июнь 1959, Татар АССР-ы, Лениногорск районы, Горки) — совет һәм Рәсәй йырсыһы, эрзя сығышлы[1] «Алтын балдаҡ халыҡ музыкаһы ансамбле» солисы. Бөгөлмәнең Почётлы гражданины. Рәсәйҙең халыҡ артисы (1999)[2], Мордовияның халыҡ, Татарстандың атҡаҙанған артисы.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1959 йылдың 1 июнендә (башҡа сығанаҡтар буйынса, 19 майҙа) Горки ауылында тыуған, артабан уларҙың ғаиләһе Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе һәм Татарстан киҫешкән урында урынлашҡан Клявлин районының Иҫке Маклауш ауылына күсеп килә.
Атаһы — Никита Михайлович (1923—1974), тимер юлында мастер булып эшләй. Әсәһе — Анна Андреевна Кадышева (1927—1970) — хужабикә. Надежда дүрт ҡыҙҙың өсөнсөһө була (Вера, Мария, Надежда һәм Любовь)[3].
Йырсының бала сағы һәм йәшлеге еңелдән булмай. Әсәһе 43 йәшкә лә етмәй үлеп китә. Надежданың үҙенә лә ҡурҡыныс янай — 30 йәшендә унда яман шеш табыла. Ул ике йыл түш рагынан үлемен көтә. Ләкин операция ваҡытында диагноз раҫланмай. Табиптар уны 49 йәш, үтә ҡурҡыныс тахикардиянан алып ҡала, медиктар ниндәйҙер ҡөҙрәт менән инфарктты кисектерә.
Надеждаға 10 йәш сағына, атаһы тағы берҙе өйләнә. Өйгә үҙ балалары менән үгәй әсә килә, һәм ҡыҙҙарҙың тормошо насар яҡҡа үҙгәрә. Өлкән апаһы Вера ҡалаға сығып китә һәм заводҡа эшкә урынлаша; Марияны төньяҡта йәшәгән туғандарына ебәрәләр; Надежда менән Любовь Бөгөлмә интернат-мәктәбенә урынлаштырыла[4]. Атаһы хаттарында ҡыҙҙарына «һеҙ» тип өндәшә һәм үгәй әсәйҙән йәшереп кенә аҡса ла ебәрештерә. Бер нисә йылдан ул да үлеп ҡала.
Бер ваҡыт интернатта йыр конкурсы тураһында һөйләшкәндә, Кадышева Виктор Белыйҙың Яков Шведов һүҙҙәренә яҙған «Орлёнок йырын» башҡара һәм маҡтауҙарға лайыҡ була. 14 йәшендә Надежда Мәскәү өлкәһендә йәшәгән өлкән апаһына сығып китә; һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, Лобнялағы «Ҡыҙыл Ялан» туҡыу фабрикаһына эшкә инә. Йәш туҡыусы үҙешмәкәр түңәрәктәре эшендә әүҙем ҡатнаша. 18 йәшендә Надежда Кадышева М. М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыка-педагогия институтына уҡырға инергә уйлай, тик был ниәте килеп сыҡмай. Буласак артист Тарасенко Николай Михайлович класына әҙерлек курстарына инә һәм киләһе йылында училищеға уҡырға инә.
Училищеның өсөнсө курсында уҡығанында уҡ, Кадышева Москонцерт янындағы яңынан тергеҙелгән «Россияночка» профессиональ квартетында сығыш яһай башлай. Квартет репертуары халыҡ йырҙарынан тора, ләкин эстрада йырҙарын башҡарыусылар конкурсына әҙерләнгәндә, Кадышеваға соло партияһын башҡарыу өсөн, композитор Монасыповтың «Оса ине аҡ ҡоштар…» йырын һайлайҙар. Ансамбль сығыштары һәр ваҡыт уңыш менән оҙатыла.
Йырсы Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһы студенттар йәшәгән ятаҡта көн итә һәм ошонда үҙенең буласаҡ тормош иптәше — Костюк Александр Григорьевич менән таныша, ул Гнесинка студенты була. Александр менән бергә булыу өсөн, Надежда Кадышева Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһына профессор Нина Константиновна Мешко класына күсә. 1983 йылда Александр, институтты тамамлағас, Надеждаға үҙенең туғандары менән танышып ҡайтырға һәм өйләнешергә тәҡдим яһай. Бер йылдан улдары Григорий тыуа. Әлеге көндә ул ата-әсәһе менән берлектә, концерт директоры вазифаһында эшләй. 1992 йылда Кадышева һәм Костюк христиандарҙың төп ғибәҙәтханаһы булған Сан-Францискола никахлашалар.
Надежд Кадышевының шөғөлө — картина коллекцияһы йыйыу.
Ҡыҙыҡлы хәҡиҡәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2005 йылдың 28 июнендә НК "ЮКОС"тың элекке етәкселәренә сығарылған хөкөм ҡарары менән бәйле мәҙәниәт, фән эшмәкәрҙәренең, йәмәғәтселек вәкилдәренең мөрәжәғәтендә Надежда Кадышеваның да ҡултамғаһы килеп сыға[5]. Әммә 2011 йылдың 9 февралендә ул ҡултамғанан баш тарта[6].
Надежда Кадышева һәм «Алтын балдаҡ» ансамбле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Алтын балдаҡ — 1988 йылда барлыҡҡа килгән Рәсәйҙең халыҡ музыкаһы эстрада ансамбле.
1988 йылда Александр Костюк «Алтын балдаҡ» халыҡ музыкаһы ансамблен төҙөй, ул башта сит илдәр буйлап йыш ҡына гастролдәрҙә йөрөй һәм унда бик популяр була, ә Рәсәйҙә Германия һәм Япониянан килтерелгән яҙмалар буйынса ғына улар тураһында хәбәрҙәр булалар. Надежда Кадышева ансамбль солисына әйләнә. 1993 йылда «Союз» студияһында ансамблгә хеҙмәттәшлек тәҡдим итә, ошонан һуң ансамбль Рәсәйҙә лә танылыу яулай. Әлеге көндә Надежда Кадышева ансамбль менән Рәсәй буйлап та гастролдәрҙә йөрөй, сит илдәрҙә лә йыш ҡына сығыш яһай.
Рәсәй йырсыһы Надежда Кадышеваның дискографияһы үҙ эсенә 20-нән ашыу студия альбомын, шулай уҡ концерт яҙмаларын һәм йыйынтыҡтар индерә. Күп йырҙары буйынса видеоклиптар төшөрөлә. Надежда Кадышева күп кенә хиттарҙың башҡарыусыһы һанала. Мәҫәлән: «Аға шишмә», «Ауыл юлы», «Ҡар оса ла оса», «Мин сихырсы түгел», «Кит, ҡайғы», «Был йәй ниңә кәрәк?», «Ах, яҙмышым минең, яҙмышым», «Аҙашҡан бәхет», «Киң йылға».
А. Костюктың П. Черняев һүҙҙәренә яҙған «Аға шишмә» йыры бөтә халыҡтың һөйөүен яулаған хитҡа әүерелде. Александр Костюк халыҡ яратып өлгөргән күп кенә йырҙарҙың авторы ла. Мәҫәлән: «Киң йылға», «Бөтәһе лә ҡасандыр булды», «Мөхәббәткә килеү» һәм «Ҡасан да булһа» (Е. Муравьёв һүҙҙәре); «Илай ямғыр» (В. Степанов һүҙҙәре) һәм «Бүләк ит, ҡайынҡай» (А. Стефанов һүҙҙәре).
Рәсәй йырсыһы Надежда Кадышеваның «Алтын балдаҡ» менән берлектә сығарылған ижади мираҫы егерменән ашыу студия альбомын үҙ эсенә ала: «Баланҡай»; «Алтын балдаҡ»; «Ғәйеплеме ни мин?» (1995); «Аға шишмә» (1995); «Моңһоу ел» (1995); «Кит, ҡайғы» (1997); «һөйкөмлө баҫыу» (1998); «Илай ямғыр» (2003); «Тыуған көнөң менән» (2004); «Киң йылға» (2004); «Минең һөйөү» (2006); «Яңынан рухланабыҙ» (2008); «Тағы ла һөйөү» (2009); «Ханымҡай» (2010); «Тағы ла һөйөү (яңынан баҫтырылған)» (2011), «Күк урталай» (2012) — концерт яҙмалары һәм йырҙар тупланмаһы, уларҙың ҡайһы берҙәре буйынса видеоклип төшөрөлгән Бөтә альбомдар ҙа «Алтын балдаҡ» ансамбле менән берлектә сығарылған.
Надежда Кадышева гардеробында яҡынса 100-ләп сәхнә костюмы:
«Минең костюмдарым һәр саҡ матур һәм бай. Был минең стилем. Ирем, беҙ мотлаҡ музей асырға тейешбеҙ, ти. Ләкин мин көндәлек тормошта ябай ғына кейенәм».
Шәхси тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ире — Александр Костюк (1958 йылдың 7 апрелендә тыуған), украин сығышлы Рәсәй композиторы, «Алтын балдаҡ» ансамбленең нигеҙ һалыусыһы һәм етәксеһе.
- Улы — Григорий Костюк (1984 йылдың 27 майында тыуған)
- Ейәне — Алексей Костюк (2015 йылдың 12 июнендә тыуған)
- Килене — Анжелика Бирюкова (1977 йылдың 28 авгусында тыуған)
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рәсәйҙең халыҡ артисы (1999)
- Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы
- Мордовияның халыҡ артисы
- Татарстандың атҡаҙанған артисы
- Бөгөлмәнең Почётлы гражданины
- «Алтын Граммофон» эйәһе (Николай Басков менән дуэттағы «Мөхәббәткә киләм» йыры өсөн, 2008)
- В. В. Путиндың «Рәсәйҙең иң яҡшы 20 ҡатын-ҡыҙы» премияһы.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Видео на YouTube
- ↑ Рәсәй президенты указы менән бүләкләнә № 786 1999 йылдың 17 июненән
- ↑ Кадышева Надежда | Биографос. biografos.ru. 25 ноябрь 2016 тикшерелгән.
- ↑ Биография - Надежда Кадышева һәм «Алтын балдаҡ» ансамбле author=Super User. www.kadisheva.ru. 25 ноябрь 2016 тикшерелгән.
- ↑ НК "ЮКОС"тың элекке етәкселәренә сығарылған хөкөм ҡарары менән бәйле мәҙәниәт, фән эшмәкәрҙәренең, йәмәғәтселек вәкилдәренең мөрәжәғәте
- ↑ «Илленең Хаты» тағы ике кешеһен юғалта — артистар Ходорковскиға ҡаршы яҙылған мөрәжәғәтте кире ҡағалар
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Официальная страница Национального театра народной музыки и песни «ЗОЛОТОЕ КОЛЬЦО»
- 1 июндә тыуғандар
- 1959 йылда тыуғандар
- Рәсәй Федерацияһының халыҡ артистары
- Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артистары
- Википедия:Статьи со сложным входом в Модуль:URL
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса музыканттар
- Мордовияның халыҡ артистары
- Татарстандың атҡаҙанған артистары
- Рәсәй йырсылары
- «Берҙәм Рәсәй» ағзалары


text:
МОНРЕАЛЬ ШАЙ SERRURIER #1 24/7
МОНРЕАЛЬ ШАЙ СЛЕСАРЬ #1 24/7
514-836-9097 ХЕҘМӘТЛӘНДЕРЕҮ D’ОЙОШМА 24 Сәғәт 7/7
ҒАИЛӘ ХУЖАҺЫ КОМПАНИЯҺЫ МЕНӘН БИЛДӘЛӘНДЕ 2007 ШУЛАЙ УҠ КЛИЕНТТАР МЕНӘН ҠӘНӘҒӘТ МЕҢ, ҺЕҘ НИСЕК.
Ул ваҡытта беҙҙең хеҙмәтебеҙгә биргән саҡырыу d’ғәҙәттән тыш хәл- 30 йәки аҙ минут. Төндә йәки көндөҙ теләсә ҡайһы ваҡытта. 24/24 7/7. . L’Ваҡыт һәм Монреаль хаҡ үҙгәреүе мөмкин..
Хаҡ булһа, беҙгә отлично, Слесарь 24 көндөҙ сәғәт., 7 аҙна көн.!
МОНРЕАЛЬ MELLIEUR СЛЕСАРЬ | ҺӘР ЕРҘӘ СЛЕСАРЬ ХЕҘМӘТТЕ ҺӘМ ТИРӘ-МОНРЕАЛЬ..
Слесарь d’ғәҙәттән тыш Монреаль слесарь йәки ашығыс түгел 514-836-9097 – Тиҙ хеҙмәтләндереү 24 көндөҙ сәғәт. 7 аҙна көн..
Замок юғары хәүефһеҙлек (джеймс бонд АСА булыуы мөмкин түгел) - :
Medeco, Mul замок-T, Абла, Саян замок CX5, Иҫке Технологиялар SchalgeSecureKey + ™(December тамамлай. 31, 2011.), Шулай уҡ яңы технологиялар булараҡ билдәле Вайзер Kwikset Smartkey ™.
МОНРЕАЛЬ ШАЙ ТИҘ ХЕҘМӘТЛӘНДЕРЕҮСЕ СЛЕСАРЬ 24/7 – МОНРЕАЛЬ ШАЙ РАПИД ХЕҘМӘТЕ SERRURIER 24/7 – КОНТРОЛЬ D’МОНРЕАЛЬ ИНЕҮ.
Һеҙ сервис дубляж ғына ишегенә асҡыс 65 $. Хеҙмәтләндереү өсөн түләү + асҡысы 1,99 $.
Беҙ түгел, АСҠЫС dupliquons ХӘҮЕФҺЕҘЛЕГЕ ЮҒАРЫ, MEDECO кеүек ®, MUL-T-LOCK ® ORASSA ABLOY ® КИЛӘСӘК L’ЙӘКИ УРЫН’ ЗАМОКТАРЫН ҺАТА ҺЕҘ ҮҘЕГЕҘ ОРИГИНАЛ.
АСҠЫСЫ ЮҒАЛТТЫҠ ҺЕҘҘЕ (АВТОР, АВТОМОБИЛЬ) АВТОМОБИЛЬ? РЕГИНА ӨСӨН-АВТОМОБИЛДӘРҘЕҢ АСҠЫСТАРЫН ҺЕҘГӘ ЭШЛӘҮ, БЕҘ ГЕНӘ АСЫЛДЫ 9:00 АМ-21:00 ЙӘКШӘМБЕ-ЙОМА
D’ИШЕК АСЫП ЙӘКИ АВТОМОБИЛДӘР’ ЧЕМП. D’АВТОР МЕНӘН АСЫЛДЫ 08: 00-2330 (Һуң 23: 30 беҙҙең ҡайһы бер ташламалар буласаҡ).
СТАНДАРТ DEVERROUILLAGE, ГАРАНТИЯ АСЫЛДЫ %100, Стандарт булырға тейеш һарайың нисек бар торлаҡ Schlage, l’ЭЛЕККЕ Вайзер, Замок Faultless, ILCO, Dorex, LSDA, һәм d’башҡа, һәм яҡшы хәлдә булырға тейеш., әгәр һеҙ асҡысын юғалтҡан, беҙгә зыяндан башҡа замогын асып, Әммә әгәр һеҙ буш булһа асҡысы, l’замок йәки цилиндр эсендә эшләй алмаған, тип, яҡшы, N УЛ’БУЛАСАК ТҮГЕЛ,’ГАРАНТИЯ ДИАФРАГМА. Һеҙ булырға тейеш һарайында йәйелдерелгән. n ул’ниндәй тылсымы.
Был осраҡта клиенттар, тип раҫлай D’буласак эйә етәксе һәм стандарт lock слесарь, c’замок хәүефһеҙлек кимәле юғары буласаҡ, беҙ хәл d’ишек асып, һындырырлыҡ түгел. (Замок просверливать) бар, Әгәр заказсы баш тартып үткәреү, хеҙмәтләндереү өсөн түләүгә ҡулланырға була..
Бөтә бәлә бер н’һалым индереү ҙә 5% һәм %9.975
Беҙ кредит карталары ҡабул итә, Наличных, Visa, МастерКард, Express Amercian, Interac (Банк һеҙ EMT Appication-money Transfer Email)
** Хаҡы d’у Montreal Шай Locksmith Слесарь бөтөрөү 65,00 $ s’л’уларҙың юҡҡа түгел. 5 тәүге минутта шылтыратыу.


text:
Өфөлә сауҙа һәм дөйөм туҡланыу предприятиеларының вакансиялар йәрминкәһе уҙа
Өфөлә сауҙа һәм дөйөм туҡланыу предприятиеларының вакансиялар йәрминкәһе уҙа Фото: Ксения Калинина
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
14 декабрҙә баш ҡалала күмәртәләп һәм ваҡлап һатыу, дөйөм туҡланыу предприятиелары һәм ресторандар өсөн вакансиялар йәрминкәһе ойошторола.
Тәҡдим ителгән вакансиялар иҫәбендә — администратор, юрист, бухгалтер, автомобиль водителе, йөк тейәүсе, магазин директоры, ярымфабрикаттар әҙерләүсе, кассир, менеджер, һауыт-һаба йыуыусы, ашнаҡсы, һатыусы, слесарь, технолог, электрик, электр һәм газ менән иретеп йәбештереүсе.
Йәрминкәгә килгәндәргә мәшғүллек өлкәһендәге дәүләт хеҙмәттәре күрһәтелә, шул иҫәптән хеҙмәт баҙарындағы хәл тураһында мәғлүмәт, һөнәри йүнәлеш буйынса консультация бирелә.
Бөтә хеҙмәттәр ҙә бушлай.
Йәрминкәне үткәреү урыны һәм ваҡыты — Ибраһимов бульвары, 47/1, иртәнге сәғәт 10-дан 12-гә тиклем.
http://www.bashinform.ru/news/1090087-v-ufe-sostoitsya-yarmarka-vakansiy-predpriyatiy-torgovli-i-obshchepita/


text:
Полиция һәм балалар
22 апреля 2015 йыл | Хоҡуҡ
Яҙғы-йәйге осорға аяҡ баҫыу менән бәлиғ булмағандар араһында хоҡуҡ боҙоу осраҡтары бермә-бер йышая. Үҫмерҙәрҙең криминоген әүҙемлеген кәметеү, улар араһында енәйәт осраҡтарын иҫкәртеү маҡсатында 6 апрелдән 15 апрелгә тиклем "Полиция һәм балалар” акцияһы үтте.
Беҙҙә - Асыҡ ишектәр көнө
22 апреля 2015 йыл | Яңылыҡтар
Хөрмәтле һалым түләүселәр! 24 һәм 25 апрелдә һалым инспекцияһы һеҙҙең өсөн Асыҡ ишектәр көнө уҙғара.
Йәш байрам йәштәрсә үтте
22 апреля 2015 йыл | Урындағы үҙидара
21 апрель – Урындағы үҙидара көнөнә арнап Красноусолда һәм район ауылдарында ҙур саралар уҙғарылды. Район үҙәгендә йәрминкә лә булып үтте.
Абдуллиндар ал бирмәй
20 апреля 2015 йыл | Спорт
Яугилделә күренекле ауылдашыбыҙ Ниязбай Булатбай улы Сәлимов инициативаһы менән башланған "Яугилде” кубогына волейбол ярышы етенсе тапҡыр үткәрелде. Быйылғы ярыш Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына бағышланды һәм унда ете команда ҡатнашты.
“Ауыр бала саҡ” йәнә еңеүсе
20 апреля 2015 йыл | Мәғариф
8-енән 11 апрелгә тиклем Бөрө ҡалаһында "Шаяндар һәм тапҡырҙар” клубтарының финал уйындары булып үтте. ЮХХДИ идаралығы һәм Мәғариф министрлығы башланғысында ойошторолған "Бала саҡтың хәүефһеҙ юлы” профилактик сараһы сиктәрендә уҙған был уйындар Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналды.


text:
Яңылыҡтар
Рөстәм Хәмитов: «9 май – бөтә рәсәйҙәр өсөн милли берҙәмлек һәм ғорурлыҡ кө
5 майҙа Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 72 йыллығына бағышланған тантаналы йыйылышта сығыш яһаны.
– Рәсәй халҡы өсөн Еңеү көнөнән дә иҫтәлеклерәк дата юҡ. Хөрмәтле ветерандар, беҙ тәү сиратта һеҙҙе байрам менән ҡотлайбыҙ. 1945 йылда һәр йортҡа күптән көтөлгән шатлыҡ бүләк иткән, Ватанын дошмандан һаҡлаған һәм башҡа дәүләттәрҙең бойондороҡһоҙлоғон яҡлаған ҡаһармандарҙы тәбрикләйбеҙ. Тап һеҙ яңы быуынға тормош бүләк иттегеҙ. Бындай бүләкте бер ниндәй хаҡ менән дә баһалап булмай, – тине республика етәксеһе. – 9 май – халҡыбыҙ өсөн ҡыйыулыҡ һәм батырлыҡ, ныҡлыҡ һәм ышаныс, шатлыҡлы күҙ йәштәре һәм Тыуған ил өсөн ғорурлыҡ тойғоһо ул. Бөгөн, тиҫтә йылдар үткәндән һуң, һуғыш йылдарындағы хәрби һәм хеҙмәт батырлыҡтарын хөрмәтләп иҫкә алабыҙ. Яуҙа һәләк булғандарҙы, әсирлектә ыҙа сиккәндәрҙе, аслыҡтан һәм ауыр яраларынан үлгәндәрҙе хәтергә төшөрәбеҙ. Илебеҙ азатлығы өсөн үҙҙәрен ҡорбан иткәндәрҙең береһен дә онотмайбыҙ.
Рөстәм Хәмитов фашист илбаҫарҙарын тар-мар итеүгә республиканың тос өлөш индереүе хаҡында һөйләне, Башҡортостанда тыуып үҫкән геройҙарҙың исемдәрен иҫкә алды. Башҡортостанда ойошторолған хәрби частар һәм берләшмәләр Мәскәү, Ленинград һәм Сталинград ҡалалары янындағы, Курск дуғаһындағы һәм Днепрҙағы, Белоруссиялағы һәм Балтик буйындағы һуғыштарҙа, Европа илдәрен азат итеүҙә ҡатнашҡан. 1939 – 1945 йылдарҙа Ҡораллы Көстәр сафына республиканан 700 меңдән ашыу кеше саҡырылған. Уларҙың һәр икенсеһе яу яланынан әйләнеп ҡайтмаған. Йыйылышта ҡатнашыусылар һәләк булғандарҙы бер минутлыҡ тынлыҡ менән иҫкә алды.
Республика Башлығы йәштәргә илһөйәрлек тәрбиәһе биреү, шул иҫәптән ветерандарға ярҙам итеү, волонтёрҙар отрядтарында эшләү, архивтарҙа эҙләнеү эштәре алып барыу, яу юлдары буйлап экспедициялар ойоштороу менән әүҙемерәк шөғөлләнергә кәрәклеген билдәләне. Башҡортостан патриотик тәрбиә биреүҙе, йәмәғәт һәм ирекмәндәр берләшмәләре эшен ойоштороу кимәле буйынса илдең иң яҡшы төбәктәре иҫәбенә инә.
– Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 1945 йылда еңеү яҙын ҡаршы алғандарҙың һаны йылдан-йыл аҙая, – тине Рөстәм Хәмитов. – Фронтовиктарҙың һәм тыл хеҙмәтсәндәренең күбеһе 90-ды үткән, улар араһында 100 йәшлек ветерандар ҙа бар. Уларҙың үҙҙәре хаҡында һәр саҡ хәстәрлек тойоуы, реаль ярҙам алыуы мөһим. Һуғыш ветерандары һәм уларҙың тол ҡалған ҡатындары торлаҡ менән тәьмин ителә, фатирҙарына һәм өйҙәренә ремонт яһала, йорт яны биләмәләре төҙөкләндерелә.
Сығышы аҙағында Рөстәм Хәмитов ветерандарға хәрби һәм хеҙмәт ҡаһарманлыҡтары өсөн рәхмәт белдерҙе.
– 9 май – бөтә рәсәйҙәр өсөн милли берҙәмлек һәм ғорурлыҡ көнө. Ул беҙҙе атай-олатайҙарыбыҙға лайыҡлы булырға, уларҙың батырлығына, ныҡлығына һәм еңеүгә ынтылышына тиңләшергә саҡыра, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Башлығы. – Башҡортостан халҡы исеменән һеҙгә, ҡәҙерле ветерандар, әлеге тыныс тормошобоҙ өсөн оло рәхмәт әйтәм.
Сығыштың тулы стенограммаһы республика Башлығының рәсми сайтында баҫылған.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.


text:
Милли мәнфәғәттәрҙе яҡлаған каналдың маҡсаттары яҡты.
Бөгөн халыҡҡа мәғлүмәт төрлө яҡтан, төрлө сығанаҡтарҙан ағыла. Был осраҡта радио, телевидение, интернет ҡына түгел, ватсап кеүек бәйләнеште, социаль селтәрҙәрҙе лә күҙ уңында тотоп әйтәм. Хатта телевидение тапшырыуҙары ғына ла йөҙмәсә-йөҙ каналдан килә. Шулар араһынан үҙ каналыңды һайлап алыуы ла еңел түгел. Тик шуныһы бар: беҙ — милли республикала йәшәгән төп халыҡ. Шуға күрә башҡа телдәрҙәге тапшырыуҙарға ҡарағанда үҙ туған телебеҙҙә, башҡортса эфирға сыҡҡандарҙы көтөп алабыҙ. Бигерәк тә тарихҡа, үткәндәр менән бөгөнгөнө бәйләп, анализ яһалған, шәхестәр аша замана йөҙөн сағылдырғандарға ихтыяж ҙур.
“Башҡортостан 24” каналы яңыраҡ булдырылды. Хәйер, ул, замана талабы булып, үҙенән-үҙе федераль канал эсендә Рәсәйҙә тәүгеләр рәтендә халыҡ хөкөмөнә сыҡты. Ҡыҙыҡлы әңгәмәләр, үҙенсәлекле тапшырыуҙары менән был канал телевизор ҡараусылар араһында киң популярлыҡ яулай бара. Был аңлашыла ла: унда милли программаларҙы телевидение нескәлектәрен белгән генә түгел, халҡыбыҙҙың асылын ауылдарында, ҡалаларҙа күреп үҫкән ҡыҙҙар һәм егеттәр әҙерләй. Канал менән яҡынданыраҡ таныштырыу маҡсатынан һүҙҙе уның етәксеһе Рәмзит АБУЛӘЕВкә бирәйек.
Рәмзит АБУЛӘЕВ:
– “Башҡортостан 24” – бөгөн башҡорт телендә иң сифатлы һүрәтле, юғары кимәлдәге тапшырыуҙар әҙерләгән канал, тип әйтер инем. Үҙ коллективым булғанға түгел, эшләй белгәндәре өсөн маҡтап әйтәм. Йәнә лә беҙҙәге һымаҡ юғары сифатлы һүрәттәр, иҫ китмәле асыҡ, төшөргән сюжеттарҙың бар нескәлектәрен картинкала сағылдыра алған бер канал да юҡ, тип әйтер инем хатта, сөнки Full HD форматында эшләйбеҙ. Йәғни, һүрәттәр ап-асыҡ күренеп тора. Социаль селтәрҙәргә күсергәндә лә сифат кәмемәй. Был форматта бары тик федераль каналдар ғына эшләй, төбәгебеҙҙә иһә бары тик беҙ тапшырыуҙарыбыҙҙы ошо ысул менән эфирға сығарабыҙ. Шуға күрә мин тулы ышаныс менән, “Башҡортостан 24” каналының киләсәге ҙур, тип әйтә алам. Башҡорт телендә, туған телебеҙҙә, республиканың дәүләт телендә һөйләгән ошо канал булдырылған икән, ул халыҡты юғары сифатлы тапшырыуҙары менән йәлеп итергә тейеш. Журналистар эҙләнә, ҡыҙыҡлы фекерҙәр, идеялар менән яна. Беҙ үҙебеҙҙең эфир ваҡытында телебеҙҙе һаҡлау, уның бар мөмкинлектәрен файҙаланыу өсөн барыһын да эшләргә бурыслы. Был йәһәттән бөтә шарттар ҙа булдырылған, хеҙмәтебеҙҙе тағы ла киңерәк йәйелдереп ебәреү мөһим. Ә беҙ шулайтабыҙ ҙа. Коллективта башҡорт милләте, уның бөгөнгөһө, киләсәге тип янып торған рухлы ҡыҙҙар һәм егеттәр эшләй.
Йәнә беҙҙең каналды телевизор аша ғына түгел, телефондан да ҡарап, тыңлап була. Беҙ тапшырыуҙарыбыҙҙы халыҡҡа һәр төрлө заманса юлдар аша алып сығабыҙ.
Эйе, “Башҡортостан” телерадиокомпанияһы эсендә бик күп тапшырыуҙар, каналдар бар. Улар элегерәк һәр береһе айырым ойошторола ине, ә хәҙер, “Башҡортостан 24” ойошторолғас, тапшырыуҙар бер ергә тупланды. Был дөйөм эш өсөн уңайлы. Башҡортса тапшырыуҙар өсөн айырым контент булдырылды һәм “Хәбәрҙәр”, “Аҙна яңылыҡтары”, “Музхәбәр” эфирға яңырып сыға башланы. Йәнә телевизор ҡараусылар өсөн “Ретро-плюс” тигән өр-яңы проект әҙерләйбеҙ. Мәҫәлән, “Ҡыҙыл паша” спектаклен төшөргән саҡта ниҙәр килеп сыҡҡан, артистар тормошондағы хәлдәр, үҙенсәлекле хәтирәләр буласаҡ унда. Халыҡҡа бит тамаша үҙе генә түгел, авторҙарҙың, артистарҙың ул саҡтағы кәйеф торошо ла ҡыҙыҡлы. Хатта ул ваҡыттағы кейемдәр, аралашыу манераһы, шул саҡтағы ҡиммәттәр... Хәйер, тапшырыуҙы ҡарағас, моғайын, халыҡ үҙ фекерен әйтер. “Ретро-плюс”ты диктор Флүрә Мурзина алып барасаҡ.
Мәҙәниәт яңылыҡтары айырым биреләсәк. Һәр журналистың үҙенең ижади мөмкинлеген асыу өсөн бар шарттар ҙа бар. Шуға күрә тиҙ арала каналдың йөҙөн билдәләрлек тапшырыуҙар әҙерләп, эфирға бирә башланыҡ. Элеккесә оҙаҡ план ҡороп, уны раҫлатып, эшләргәме-юҡмы тип икеләнмәйбеҙ, киреһенсә, идеялар шунда уҡ тормошҡа ашырыла бара. “Ҡош юлы” тапшырыуы әҙәбиәт донъяһына арнала.
“Башҡортостан 24” – ул тулы ҡанлы, үҙаллы, үҙебеҙҙең мәнфәғәттәрҙе сағылдырған канал. Республика Башлығы ла сығышында, беҙҙең мөмкинлектәрҙе юғары баһалап, уңышлы проект тип атап, киләсәктә мультиплекстың 21-се кнопкаһына индереүҙе хәстәрләргә кәрәк, тине. Был — беҙгә ҙур яуаплылыҡ өҫтәгән баһа.
“Башҡортостан” телерадиокомпанияһында милли тапшырыуҙар бүлеге бар. Уға билдәле журналист Уйылдан Ғәлин етәкселек итә. Әңгәмәбеҙ тап башҡортса тапшырыуҙар хаҡында.
– Үҙең етәкселек иткән бүлек менән таныштырыуҙы ойоштороу эштәренән башлаһаҡ ине, Уйылдан?
– “Башҡортостан” дәүләт телерадиокомпанияһы һуңғы биш-алты йыл эсендә ҙур үҙгәрештәр кисереп, алға атланы тиһәк, моғайын, хата булмаҫ. Яңы йүнәлештәр, алымдар, технологиялар ҡулланып эшләү һөҙөмтәһендә каналдың йөҙө үҙгәрҙе, ул халыҡ өсөн яңы мөмкинлектәр асты. “Башҡортостан 24” каналының барлыҡҡа килеүе үҙе үк ҙур ваҡиға булды.
Быға тиклем башҡорт телендә сыҡҡан тапшырыуҙарҙың һаны аҙнаһына өс сәғәт кенә ине. Торараҡ каналдың директоры Азамат Сәлихов, Мәскәүҙәге генераль етәкселек менән бәйләнешкә инеп, башҡорт телендәге тапшырыуҙарҙы арттырыуға өлгәште.
Беҙ – милли республикала эшләгән канал. Төбәгебеҙҙә дәүләт теле икәү. Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһында башҡортса тапшырыуҙарҙың үҙ урыны булырға тейеш кенә түгел, киң булыуы мөһим икәнен иҫәпкә алып эшләнде был. Башта идея, ниәт булып йөрөгән маҡсаттарҙы етәкселеккә белдергәс, хуплау таптыҡ. Ситтән кешеләр йәлеп итмәнек, компания эсендәге коллектив төрлө йүнәлештә, төрлө эфир ваҡытында ең һыҙғанып эшкә тотондо. Башҡорт телендәге телевидение тапшырыуҙарының сифатын күтәреү, һанын арттырыу өсөн радиолағы коллегаларыбыҙҙы ла йәлеп иттек. Изге маҡсатта дөйөм команда булып тупландыҡ. Шул уҡ кешеләр, әммә эш күләме артты, ҡыҙыҡлы фекерҙәр күбәйҙе.
Тәүҙә рейтингты күтәреү өсөн эшләнек, йәғни беҙ булдыра алыуыбыҙҙы күрһәтергә тейеш инек. Маҡсаттар тиҙ арала тормошҡа аша башлағас, беҙ бит федераль канал, Мәскәүгә хаттар яҙҙыҡ. Эфир ваҡытын арттырыуҙы һорап.
– Рейтингты нисек күтәрҙегеҙ?
– Төп көс алып барыусылар иңенә төштө. Улар ҡыҙыҡлы темалар эҙләне, мауыҡтырғыс әңгәмәселәр менән эшләне, халыҡҡа ҡыҙыҡлы булған мәсьәләләрҙе күтәрергә тырышты. Һөҙөмтәлә беҙгә эфир ваҡытын арттырыу мөмкинлеге тыуҙы. Уны коллектив үҙе тыуҙырҙы, тиһәк тә, яңылыш булмаҫ.
Йәнә етәксебеҙ Азамат Рафаэль улы беҙгә һанлы камераға күсеү мөмкинлеген бирҙе. Хәҙер инде беҙ ошо форматта заманса эшмәкәрлек алып барабыҙ.
– Телевидениелағы мультиплекс тураһында ла әйтеп китһәң?
– Рәсәй Президенты Указына ярашлы, илдә мультиплекс булдырылды, йәғни 20 бушлай канал һәр өйҙә күрһәтеләсәк. Был төп маҡсатты тормошҡа ашырыу өсөн Башҡортостанда ғына 216 вышка төҙөлдө. Рәсәй телерадиотапшырыуҙар селтәре һәр йортта төп каналдарҙы ҡарау мөмкинлеген тыуҙырыу өсөн эшләне быны. Беҙ тапшырыуҙарҙы әҙерләйбеҙ, ә улар бөтә Башҡортостанға юғары һанлы программаларҙы тарата. Әгәр беренсе мультиплексҡа ун канал инһә, икенсеһенә йәнә унау өҫтәлде. Бөгөн өсөнсөһөн булдырыу тураһында һүҙ бара, әгәр асылһа, унда БСТ ла инер тигән уй бар.
– Һеҙҙең каналда бөгөн башҡорт телендә нисә тапшырыу сыға?
– Беҙ башҡорт телендә юғары сифатлы тапшырыуҙар эшләп, эфир ваҡытын киңәйтеп булыуын тапшырыуҙарыбыҙ миҫалында иҫбатлай алғас, мөмкинлектәр артты, көн дә сыға алыу хоҡуғы бирелде. Элек шишәмбе, кесаҙна, йома эфир тулҡындарында булһаҡ, хәҙер инде халҡыбыҙға көн дә “Хәйерле иртә, республика!” тапшырыуы тәҡдим ителә. Федераль каналдың 128 филиалы бар, ә бына беҙҙәге һымаҡ милли эфир тағы Вайнахта, Югорияла ғына бар. Был беҙҙең өсөн, беренсенән, ҙур яуаплылыҡ менән яуланған үр булһа, икенсенән, эшләй алыуыбыҙҙың, коллективтың хеҙмәт кимәленең күрһәткесе лә.
Йәнә башҡортса реклама халыҡ араһында популяр түгел тигән ҡалыплашҡан фекерҙе емереп, ошо йүнәлештә лә үҫештек. Алып барыусылар ҙа, режиссерҙар ҙа, тауыш операторҙары ла – редакцияның һәр хеҙмәткәре халыҡҡа файҙалы, ҡыҙыҡлы тапшырыуҙар эшләү өсөн бар көсөн һала. Заманса алымдар, бөгөн фәһемле күренештәр хаҡында һөйләгәс, шул хаҡта мәғлүмәт еткергәс, ысынлап та, телетапшырыуҙарҙы ҡараусылар һиҙелеп артты.
– Рекламаны нисек итеп эшләнегеҙ?
– Мәҫәлән, медицина препараттары икән, беҙ шул хаҡта киңәйтелгән мәғлүмәт бирәбеҙ, аңлатабыҙ. Үҙебеҙ ошо дарыу менән танышабыҙ һәм кешеләргә файҙаһы булһа ғына эфирҙа тәҡдим итәбеҙ. Нимәһе менән файҙалы, тигән һорау һәр саҡ иң алда тора. Хәҙер бит медицина препараттарын һатҡан шарлатандар ҙа күбәйҙе. Журналист, тапшырыуҙы әҙерләгән кеше өсөн ана шуны аңлау, төшөнөү ҙә мөһим. Үҙебеҙҙә етештерелгән продукцияға өҫтөнлөк бирергә тырышабыҙ. Мәҫәлән, ишембайҙарҙың боланут сәйен тәҡдим иттек. Беҙ улар менән бергә сәй етештерелгән урынға барып, уның бар нескәлектәренә төшөнөп, ниндәй ысул менән киптерелгәнен өйрәнеп, тапшырыу әҙерләнек. Улар тураһында реклама эшләнек, ә улар беҙҙең логотиптарҙы баҫа. Йәғни үҙебеҙҙең етештереүселәргә ярҙам да булырға тейеш. Хәҙер бит фәндә лә әйтелә: һәр кем тыуған ерендә үҫкән ризыҡты ҡулланырға тейеш. Үҙебеҙҙең эшҡыуарҙарҙы, үҙебеҙҙә етештерелгән тауарҙарҙы күрһәтеү – ике яҡ өсөн дә файҙалы, халыҡҡа кәрәкле алым. Яңылышмаһам, компанияға былтыр ғына беҙҙең рекламаларҙан апаруҡ аҡса ингән. Улар – “Хәбәрҙәр”ҙә, “Хәйерле иртә, республика!” тапшырыуында сыҡҡан рекламанан килгән аҡса.
– Тапшырыуҙарҙың кимәле юғары тинең. Ул нисек билдәләнә?
– Беҙҙәге тапшырыуҙарҙың кимәле юғарылығын федераль конкурстарҙа лайыҡлы баһа алыуы күрһәтә. Мәҫәлән, уҙған йыл Волгоградта “Мәңгелек ут” конкурсына “Хәйерле иртә, республика!” тапшырыуының Бөйөк Ватан һуғышына арналған сығарылышы тәҡдим ителде. Ул сараның махсус бүләгенә лайыҡ булды. Оҙаҡламай режиссерыбыҙ Тобольск ҡалаһына юллана.
Беҙҙең башҡорт телендәге тапшырыуҙар илдә генә түгел, донъя кимәлендә юғары баһалана. Был – беҙҙең өсөн ҙур баһа, дәртләнеп эшләү өсөн ҡеүәт бирә торған күрһәткес. Тимәк, тапшырыуҙың профессиональ кимәле юғары булырға тейеш, ә ниндәй телдә әҙерләнеүе ул тиклем мөһим түгел, сөнки титрҙар менән тәржемә эшләп була. Йәнә бөгөн тел барьеры юҡ, минеңсә, сөнки һәр береһенә тәржемәсе табырға була. Заман менән бергә атларға кәрәк!
Киләһе айҙа режиссерыбыҙ Ҡаҙағстанға йыйына. Халыҡ-ара кимәлдә лә эш алып барабыҙ.
– Телевизор ҡараусылар менән бәйләнеш нисек?
– Шылтыраталар. Башта уҡ түгел. Бер-ике көн үтә һәм тапшырыу хаҡында фекерҙәрен әйтеп, йәки теләктәрен белдереп, һорауҙарын, үтенестәрен әйтеп, шылтырата башлайҙар. Беҙ һәр фекерҙе тыңларға әҙер. Хатта ниндәй булыуына ҡарамаҫтан, сөнки битараф булмаған кеше шылтырата, тимәк, уның күңеленә нимәлер кәрәк. Һәр фекер тапшырыуҙарҙы яҡшыртыу өсөн файҙаланыла.
Яңыраҡ “Атай, әсәй һәм мин” тигән юрист кәңәштәре рубрикаһын булдырҙыҡ. Унда юристар халыҡҡа бушлай ярҙам күрһәтә.
Шылтыратып ярҙам һораған осраҡтар бар. Шунда уҡ эфирға ла сығарып булмауы ихтимал, әммә ул кешегә беҙ мотлаҡ барып етәбеҙ һәм уға булышлыҡ ҡылыу сараһын күрәбеҙ. Мәҫәлән, яңыраҡ Ҡариҙел районынан бер апай шылтыратып, үҙ хәлен һөйләне. Уның балалары ла, ире лә үлгән, ә үҙе сирләп тора икән, утын әҙерләй алмай. Урман хужалығы министрлығына шылтыратып, ярҙам һораныҡ һәм, Аллаға шөкөр, ыңғай һөҙөмтәгә өлгәштек. Был бер миҫал ғына. Журналист – ул күп яҡлы һөнәр эйәһе. Мәғлүмәт биреү, мауыҡтырғыс тапшырыу әҙерләү генә түгел, ә кешеләргә ярҙам итеү мөмкинлеге лә бар. Быны ҡулдан ысҡындырырға ярамай. Бер-беребеҙгә таяныс, терәк булып йәшәү мөһим. Эшебеҙ көндәлек тормошобоҙҙан, йәшәйешебеҙҙән айырылмай, тип әйтергә теләйем.
Урындарға сығып, коллектив менән тирә-йүнде таҙартыу саралары ла ойошторабыҙ. Мәҫәлән, бер йәй Ғафури районындағы таштарҙы барып төшөргәндән һуң, халыҡ ошо изге урынды кәртәләп ҡуйҙы. Ҡайһы саҡта бергәләп уртаҡ идеяны күтәреп алыу ҙа етә. Ерекле ауылы халҡына, хакимиәтенә рәхмәт.
Коллективтың хеҙмәткәрҙәре – Башҡортостандың, Рәсәйҙең Журналистар союздары ағзалары. Үҙебеҙҙең профессиональ эшмәкәрлек буйынса һәр сарала ҡатнашабыҙ.
Беҙҙең иң ҙур байлығыбыҙ – ул ижади фекерләгән коллективыбыҙ.
– Сайтығыҙҙың эше нисек алып барыла?
– Бөгөнгө бөтә электрон сығанаҡтарҙа беҙҙе табырға була. Сайтта шулай уҡ тапшырыуҙар, программа, беҙҙең эшмәкәрлек тураһында бай мәғлүмәт туплана килә. Көнөнә 200 меңдән ашыу кеше инеп ҡарай. Беҙҙең сайттың үҙ лицензияһы бар, шуға күрә ул каналдың айырым мәғлүмәт сығанағы иҫәпләнә. Ниндәй генә илдәрҙән, ҡалаларҙан инмәйҙәр беҙгә! Ҡайсаҡ хатта аптырап китәһең. Һиндостанда беҙҙең менән кем ҡыҙыҡһына икән, тип ҡуяһың, мәҫәлән. Әммә милләттәштәребеҙ йәшәмәгән төбәк юҡ, уларға республикала, ошо төбәктә йәшәгән халыҡ тураһында белеп тороу ҡыҙыҡлы, тимәк.
– Интернет радиоғыҙ ҙа бар?
– Эйе, ди-джей Фәтих шөғөлләнә был эш менән. Уның өсөн махсус урын булдырҙыҡ, тәүлек әйләнәһенә интернет аша эфирға сыға. Йырҙар ҡуя, ҡунаҡтар саҡыра, үҙе тапшырыуҙар ойоштора. Ди-джейҙы, интернет аша инеп, һәр кем тыңлай ала.
– Коллективығыҙ менән дә танышып китәйек.
– Беҙҙә республикабыҙҙың төрлө райондарынан сыҡҡан журналистар, хеҙмәткәрҙәр эшләй. Был шулай уҡ ыңғай күренеш, тип иҫәпләйем, сөнки һәр төбәктең үҙ һөйләше, йолаһы, үҙенә генә хас күренештәре бар, шуға күрә төрлөлөк беҙгә халыҡтың ихтыяждарын тағы ла яҡшыраҡ, тәрәнерәк аңларға ярҙам итә. Етәксебеҙ Азамат Рафаэль улы – ябай журналистан компанияның генераль директоры вазифаһына тиклем үҫкән башҡорт егете. Салауат ҡалаһынан, ижади ғаиләлә тәрбиәләнгән. Ул беҙҙең эштең бар нескәлектәрен яҡшы белә, һорау бирер алдынан уҡ уның яуабы әҙер, тиергә була. Яңы идеяларҙы шунда уҡ күтәреп ала.
“Башҡортостан 24” каналының етәксеһе Рәмзит Абуләев – Стәрлебаш районы егете. Ул каналда башҡорт телен, халҡыбыҙ асылын күтәреү маҡсатын ҡуя. Алып барыусыбыҙ Ғәлимйән Ибатуллин – Ишембайҙан. Уның үҙенсәлекле, һис көтөлмәгән һорауҙар менән телевизор ҡараусыларҙы йәлеп иткәнен яҡшы беләләр. Алып барыусылар Ғәзиз Лоҡманов, Ләйсән Тимербулатова, режиссер Зилә Ихсанова – Баймаҡ районынан.
Режиссер Зарема Хисмәтуллина, алып барыусылар Гөлнара Ҡаҙаҡбаева, Дилара Мусина – Өфөнән. Режиссер Салауат Фәтхетдинов, алып барыусы Сәлимә Исламова – Бөрйәндән. Алып барыусылар Рәлиә Сәхибгәрәева – Дәүләкәндән, ә Гүзәл Ишкинина – Благоварҙан. Хәбәрселәр Закир Шәрипов – Әбйәлилдән, Иҙел Алсынов – Йылайырҙан, Нәфисә Кинйәбаева – Мәләүездән, Нәркәс Йосопова – Белореттан, режиссер Лидия Мусина – Силәбенән. Уларҙың һәр береһе хаҡында тик йылы һүҙҙәр генә әйтеп була. Коллектив ижади маҡсаттарға көйләнгән. Шулай уҡ беҙҙең менән танылған шәхестәр ҙә эшләй. Башҡортостандың халыҡ артистары Рәсүл Ҡарабулатов, Фирҙәт Ғәлиев, билдәле диктор Флүрә Мурзина – тапшырыуҙарыбыҙҙың алып барыусылары. Уларҙың тәжрибәһе йәштәр өсөн дә бик кәрәк.
Беҙҙә эшләгән һәр кеше – үҙенсәлекле хәбәрсе, сөнки тапшырыуҙарыбыҙ телевидениела ғына түгел, радиола ла, интернетта ла, сайтта ла сыға. Бер кем дә, мин телевидениела ғына эшләйем бит, тимәй, бөтөн эште бергәләп башҡарабыҙ.
“Башҡортостан” телерадиокомпанияһы директоры Азамат СӘЛИХОВ:
– Телевидениеның эше ҡыҙыҡлы. Шул арала хеҙмәткәрҙәрҙең баһаланыуы – беҙҙең өсөн ҙур ҡыуаныс. “Сәйәхәтсе һуҡмағы” программаһы хәбәрсеһе Ғәлимйән Ибатуллиндың өс тапшырыуы “Минең ерем Рәсәй-2018” тип аталған Бөтә Рәсәй конкурсында 1612 эш араһынан иң яҡшыларҙан тип табылған. Тапшырыу эфирға башҡорт телендә сыға. Конкурсҡа эштәр титрҙар менән әҙерләнде. Видеокадрҙарҙы шулай уҡ үҙ эшенең оҫтаһы Илшат Ҡаҙаҡулов төшөрҙө. Башҡортостандың хозурлығын әллә нисәмә тапшырыуҙа ла күрһәтеп бөтөрлөк түгел, шуға күрә еңеү яулаған егеттәр киләсәктә лә үҙҙәренең үҙенсәлекле эштәре менән конкурстың баһалама ағзаларын ғына түгел, тәү сиратта телевизор ҡараусыларҙы ла ҡыуандырыр.
“Регион – Төмән” дәүләт телерадиокомпанияһы тарафынан ойошторолған “Кеше һәм иман” V Бөтә Рәсәй конкурсында беҙҙең журналистар шулай уҡ ике наградаға лайыҡ булды. Тобольскиҙа үткән был сарала Рәсәйҙең 60 төбәгенән 200 фильм һәм программа ҡатнашты. “Иң шәп телевизион репортаж” номинацияһында Әнүәр Әсләмовтың “Һуғыштан хаттар” репортажы 2-се урын алды. Башҡорт ере фронтовигының хаттары баһалама ағзаларын таң ҡалдырған: Емельян Данилов яҡын кешеләренә ай һайын яҙып торған һәм йәмғеһе 77 хат һаҡланған. “Вести” тапшырыуы хеҙмәткәрҙәре был яугирҙең яҙмышына бәйле архив документтарын да тапты. Шулай уҡ ошо фестивалдә “Уфимская крепость” фильмы “Царский круг” номинацияһында Төмән дәүләт университеты ректоры Валерий Фальковтың махсус бүләгенә лайыҡ булды.
Өҫтәп шуға ла баҫым яһар инем: федераль кимәлдә башҡорт телендәге тапшырыуҙар юғары баһаланды. Был конкурстарҙа милли тапшырыуҙарҙың урын алған осраҡтары бик һирәк. Хатта “ТЭФИ” Бөтә Рәсәй телевизион премияһы милли телдәрҙәге эштәрҙе ҡабул итмәй. Әммә “Башҡортостан” дәүләт телерадиокомпанияһы хеҙмәткәрҙәре башҡорт телендә юғары кимәлдәге тапшырыуҙар эшләп, уны башҡаларҙың баһалауына өлгәшә алды. Был беҙҙең хеҙмәтебеҙҙең кимәлен күрһәтә. Иң мөһиме – профессионализм, туған телеңдәге тапшырыуҙы еренә еткереп, юғары сифатлы тәржемә менән титрҙар аша тәҡдим итә белеү.


text:
- Подробности
- Просмотров: 500
“ГАЗ-СЕРВИС”, ААЙ. Тәбиғи газды ташыу, шыйыҡландырылған газды һаҡлау һәм һатыу, БР-ҙың газ бүлеү селтәрҙәрен файҙаланыуҙы тормошҡа ашыра; ҡулланыусыларға газ биреүҙе тәьмин итә. Өфөлә урынлашҡан. “Г.-С.” составында 20 филиал (41 мең км газ селтәре) бар. 2010 й. 8223 кеше эшләгән. Хеҙмәттәрен ҡулланыусылар — БР пр-тиелары һәм халҡы.
1963 й. газ хужалығының ҡала пр-тиелары нигеҙендә “Башгаз” производство‑файҙаланыу тресы булараҡ нигеҙ һалына, 1965 й. алып газ хужалығын файҙаланыу б-са производство идаралығы, 1982 й. — “Башгаз” газ м-н тәьмин итеү һәм газ үткәреү ПБ. 1991 й. башлап хәҙ. исемде йөрөткән ЯАЙ, 1994 й. хәҙ. статусын ала.
Р.Р.Воробьёва
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Иҫәнғолдағы балалар китапханаһында район кимәлендә иғлан ителгән «Иң китап һөйөүсе ғаилә – 2018» конкурсының беренсе туры үтте. Уның төп маҡсаты китапҡа балаларҙы ғына түгел, ә бөтә ғаилә ағзаларын йәлеп итеү ине. Программала үҙ командалары менән таныштырыу, ғаиләнең яратҡан китабына реклама яһау, викторина һорауҙарына яуап табыу, ғаилә күргәҙмәһен тәҡдим итеү һәм башҡа ярыштар ҡаралғайны. «Китаплы ғаилә – бәхетле ғаилә», «Татыу ғаилә – ил күрке», «Берҙәмлектә – көс» девиздары менән Аҙнабаевтар, Кинйәбулатовтар, Ишбирҙиндәр бәйгелә көс һынашты.
Ҡыҙҙар-йондоҙҙар!
Талантһыҙ бала булмай. Һәр кемгә тәбиғәт тарафынан ниндәйҙер һәләт бирелә. Тәрбиәсенең бурысы – уны ваҡытында асыҡлап, артабан үҫтереү. Төрлө саралар үткәреү, мәктәп, ҡала, республика кимәлендә уҙғарылған конкурстарҙа ҡатнашыу тәрбиә кимәлен күтәрергә, балаларҙың һәр яҡлап һәләттәрен асырға ярҙам итә. Беҙҙең гимназияла талантлы балалар бик күп һәм уларға төрлө яҡлап үҫер өсөн бөтә шарттар ҙа булдырылған. Кемдер уҡыуҙа алдынғы, берәүҙәр спортта уңыштарға ирешә, икенселәр йыр-бейеүгә, ҡул эштәренә шәп.
Франциянан – уйынсыҡ айыуҙар
Яңыраҡ Өфөлә Франция вәкилдәре хәйриә акцияһы менән булып ҡайтты. Ойоштороусыһы – Мари Белегу. Ҡунаҡтар 9-сы балалар йорто тәрбиәләнеүселәренә уйынсыҡ айыуҙар бүләк итте. Был осраҡлы ғына түгел. Сере I Бөтә донъя һуғышы менән бәйле. Ошо яу ваҡытында Франция ауыр һынау кисерә. Рәсәй 45 мең кешеһен ярҙамға ебәрә. Урыҫ экспедиция корпусы һалдаттары Марн департаментының Курси ауылын азат итеүенә – 101 йыл. Францияла был турала онотмайҙар.
Әҙәбиәт мәктәбе яңы исемдәр аса
«Башҡортостан әҙәбиәт мәктәбе» проекты республикабыҙҙың Яҙыусылар союзы тарафынан Рәсәй Президенты грантына ғинуар айынан тормошҡа ашырыла башлағайны. Уның барышында күп район, ҡалаларҙа осрашыуҙар, оҫталыҡ дәрестәре, ижади семинарҙар ойошторолдо. Билдәле яҙыусылар, студенттар, мәктәп уҡыусылары ҡатнашлығында үткән сараларҙа бөгөнгө заман әҙәбиәте, яҙыусылар союзы эшмәкәрлеге хаҡында һөйләшеүҙәр алып барылды, һәр кем ҡыҙыҡһындырған һорауҙарына яуап алды.
Һөйөнсө!
Мәүлит Ямалетдин етәкселегендә «Өлкәр» һәләтле балаларҙы күтәрмәләү хәйриә фонды ярҙамы менән быйыл Белорет ҡалаһында уҙған «Илһам» балалар ижады фестиваль-конкурсының әҙәби-нәфис баҫмаһы – «Өлкәр» альманахы донъя күрҙе. Унда бәйгелә еңеү яулаған уҡыусыларҙың иң яҡшы шиғырҙары, хикәйәләре һәм әкиәттәре ингән. Белорет, Бөрйән, Учалы төбәктәрендәге йәш авторҙарҙың яҙмаларынан тыш, Әбйәлил районынан Ғамир Заһретдинов (Байым мәктәбе), Зәлиә Сәғәҙәтова (Ҡырҙас), Нәсимә Нәбиуллина (Яңы Балапан) һәм Илнара Бәшәроваларҙың да (Ташбулат) ижад емештәре бар. Афарин, әбйәлилдәр!
Зөһрә КАШАПОВА, «Йәйғор» әҙәби берекмәһе етәксеһе.
Әбйәлил районы.
Башҡортостан Республикаһы көнө менән!
Ябайһың да, бөйөкһөң дә үҙең, Һиңә тиңме маҡтау, йыр ғына!
Ваҡытыбыҙҙың күп өлөшөн мәктәптә үткәрәбеҙ. Беҙ унда белем генә алып ҡалмайбыҙ, киләсәк тормош хаҡында уйланабыҙ, үҙ урыныбыҙҙы табырға, яҡшыны ямандан айыра белергә өйрәнәбеҙ. Уҡытыусы беҙҙең кескәй генә йөрәгебеҙгә асҡыс табып, яҡшы белем, матур тәрбиә бирергә тырыша, хыялдарыбыҙға ҡанат ҡуйырға ярҙам итә.
Тулыһынса уҡырға “Ябайһың да, бөйөкһөң дә үҙең, Һиңә тиңме маҡтау, йыр ғына!” »
Ил ағаһы
Ҡобайыр
Билдәле педагог-мәғрифәтсе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы Мөхәмәтғәле Ғәли улы Исҡужинға арнайым.
Исҡужиндың аҡ исемен
Онотмайыҡ, данлайыҡ.
«Башҡортса уҡығыҙ!» – тигән
Васыятын аҡлайыҡ.
Һа-ай! Ил ағаһы Мөхәмәт!
Ихтирам һиңә, хөрмәт! Тулыһынса уҡырға “Ил ағаһы” »
Салауат Юлаев менән осрашҡандай булдым
Баш ҡаланың «Родина» кинотеатрында ҙур ваҡиға – «Салауат юлдарынан» фильмының премьераһы булып үтте. Фойела алма төшөрлөк тә урын юҡ ине: халҡыбыҙҙың билдәле шәхестәре, интеллигенция вәкилдәре, милли батырыбыҙ тураһындағы яңы фильмдың экранға сыҡҡанын түҙемһеҙлек менән көтөп алған милләттәштәребеҙ эркелеп килгәйне.
Ҡандракүлдә йәшәйем
Башҡортостанымдың иң матур ерендә йәшәйем: бер яҡта – күл, икенсе яҡта – урман. Иҫ китмәле хозур тәбиғәт, һоҡланмаған кеше юҡтыр! Ауылыбыҙҙың тарихсыһы, ихтирамлы кешеһе Фәсим ағай Ғәшимов тыуған яғыбыҙға арнап шиғыр ҙа яҙған.
Мин ер-һыу атамалары менән ҡыҙыҡһына башланым. Һеҙгә лә бер нисә эшемде тәҡдим итәм.