text:
Белорет металлургия комбинаты "Металл-Экспо" күргәҙмәһенә яңы продукция етештерҙе
“Белорет металлургия комбинаты” асыҡ акционерҙар йәмғиәте XV Халыҡ-ара махсус "Металл-Экспо-2009" күргәҙмәһендә ҡатнашыуға әҙерләнә.
Күргәҙмә 10-13 ноябрь көндәре “Мәскәүҙә металлдар аҙналығы” сиктәрендә “Крокус Экспо” халыҡ-ара күргәҙмәләр үҙәгендә үтәсәк. Белорет металлургия комбинаты күргәҙмәлә 15 йыл рәттән ҡатнаша килә. Ә 2003 йылдан алып ул ”Мечел” компанияһы составында иҫәпләнә. Быйылғы күргәҙмәлә “Мечел” компанияһына ҡараған 11 предприятиеның берҙәм экспозицияһы урынлаштырыласаҡ. Белорет металлургия комбинаты үҙенең утыҙға яҡын металл әйберҙәр өлгөләрен күрһәтәсәк. Стендта шулай уҡ предприятиеның яңы продукцияһы – 4-тән 10 миллиметрға тиклемге диаметрлы һыуыҡ менән деформацияланған арматура һәм 10,5 миллиметрҙан 60 миллиметрға тиклемге диаметрлы һығылмалы ҡорос канаттар – урын аласаҡ, тип хәбәр итттеләр комбинаттың матбуғат хеҙмәтендә.
“Белорет металлургия комбинаты” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең идара итеүсе директоры Виктор Камелин әйтеүенсә, "Металл-Экспо-2009" күргәҙмәһендә ҡатнашыу, беренсе сиратта, продукцияны һатыу баҙарын киңәйтеү. ”Баҙар шарттарында, минең уйымса, был һәр бер предприятие хәл итергә тырышҡан иң мөһим мәсьәләләрҙең береһе, – тине ул. – Сөнки етештерүҙән тыш тауарҙы һатырға ла кәрәк бит. "Металл-Экспо-2009" – металлургия тармағының төп күргәҙмәһе булараҡ, бында беҙҙең продукцияны ҡулланыусылар төрлө етештереүселәрҙең тауарҙарын сағыштыра ала. Тәжрибә буйынса шуны беләм: күргәҙмәлә ҡатнашыусылар һәр ваҡыт Белорет металлургия комбинаты етештергән металл әйберҙәр менән ныҡ ҡыҙыҡһына”.


c: text/html

text:
Сәлиә Мырҙабаеваға Дәүләт Думаһы Рәйесе Рәхмәт хаты тапшырҙы
Дәүләт Думаһы Рәйесе Сергей Нарышкиндан Рәхмәт хаты менән Башҡортостандан депутат, Һаулыҡ һаҡлау буйынса комитет ағзаһы Сәлиә Мырҙабаева бүләкләнде. Дәүләт Думаһында, күп балалы ғаиләләр абруйын, уларҙың Рәсәй йәмғиәте өсөн әһәмиәтен арттырыуға, традицион ғаилә ҡиммәттәрен нығытыуға арналған, «Күп балалы Рәсәй: Рәсәй дәүләтселеге нигеҙҙәренең береһе. Дәүләттең заманса демографик сәйәсәтенең закондар тәьминәте», бөтә Рәсәй форумын әҙерләү һәм үткәреүҙә әүҙем ҡатнашҡан депутаттарҙы наградлау уҙҙы.
Форум Конституцияның һәм Рәсәй Федерацияһының Федераль Йыйылышына 20 йыл тулыуға арналған саралар сиктәрендә уҙҙы. Илдең ғаилә сәйәсәтенең төп маҡсаттарының береһе балалары булған ғаиләләргә дәүләт ярҙамын көсәйтеү, ғаилә институтын нығытыу булып тора. Ғаиләләргә, шул иҫәптән күп балалы ғаиләләргә дәүләт ярҙамы күрһәтеү саралары, федераль кеүек, төбәк кимәлендә лә бар.
2007 йылдан алып Рәсәй өсөн ғаиләләрҙә икенсе йәки артабанғы бала тыуғанда, дәүләт ярҙамының яңы өҫтәмә саралары — әсәлек (ғаилә) капиталы индерелгән.
Федераль ҡануниәткә өҫтәмәләр индереүгә ярашлы, өс йәки унан да күберәк балалары булған граждандар бушлай, шул иҫәптән шәхси торлаҡ төҙөлөшө өсөн һатыуһыҙ, Рәсәй субъекттары закондарында ҡаралған хәлдәрҙә һәм тәртиптәрҙә ер участкалары алыу хоҡуғына эйә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ер участкаларын ҡуртымға биреүҙән төбәктең тупланма бюджетына 3 миллиард 694 миллион һум аҡса ингән Фото: Андрей Старостин
Ер участкаларын ҡуртымға биреүҙән төбәктең тупланма бюджетына 3 миллиард 694 миллион һум аҡса ингән
Ер участкаларын ҡуртымға биреүҙән төбәктең тупланма бюджетына 3 миллиард 694 миллион һум аҡса ингән Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Ер участкаларын ҡуртымға биреүҙән төбәктең тупланма бюджетына 3 миллиард 694 миллион һум аҡса ингән. Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы коллегияһы ултырышында уның башлығы Евгений Гурьев ошо хаҡта хәбәр итте. Министр ведомствоның ағымдағы йылдағы туғыҙ айлыҡ эшенә йомғаҡ яһаны.
Уның һүҙҙәренсә, ер участкаларын файҙаланыуҙан алынған килем республика бюджетын тулыландырыусы төп сығанаҡтарҙың береһе булып тора.
«2015 йылдың 1 октябренә республикала ер участкаларын ҡуртымға алыу тураһында 144 мең килешеү ғәмәлдә булған. Быйыл туғыҙ айҙа тупланма бюджетҡа 3 миллиард 694 миллион һум аҡса күсерелгән. Шуның 427 миллион һумы — республика бюджетына, 3 миллиард 267 миллион һумы муниципаль берәмектәрҙең бюджетына ингән», — тип билдәләне министр.
Ошо йылдың 1 ғинуарынан ер участкаларын ҡуртымға алыу килешеүҙәре буйынса ҡуртым ставкаларын индексациялау керемдең артыуына булышлыҡ иткән. Бында 6,5 процентҡа ҡулланыусылар хаҡы индексының күҙалланған күрһәткесе лә иҫәпкә алынған.


text:
Башҡортостанда Еңеү көнөн байрам итеүгә арналған төп саралар билдәләнде Фото: Андрей Старостин
Башҡортостанда Еңеү көнөн байрам итеүгә арналған төп саралар билдәләнде
Башҡортостанда Еңеү көнөн байрам итеүгә арналған төп саралар билдәләнде Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 28 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 71 йыллығын байрам итеүгә арналған төп саралар билдәле булды. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов «2016 йылда Еңеү көнөн байрам итеү тураһында»ғы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы.
Ошо документҡа ярашлы, 6 майҙа Өфөлә байрам концерты һәм Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын тантаналы ҡабул итеү ойошторола. Ветерандар «Башҡортостан» дәүләт концерт залына йыйыла. 9 майҙа Еңеү паркындағы мемориаль комплексҡа сәскә һалыу була.
Муниципаль берәмек хакимиәттәренә Башҡортостан Хәрби комиссариатының район, ҡала бүлектәре, һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы, йәштәр һәм балалар йәмәғәт берекмәләре ярҙамы менән һәйкәлдәргә, обелисктарға сәскә һалыуҙы ойоштороу, Еңеү көнөнә арналған тантаналы йыйылыштар, күмәк мәҙәни саралар үткәреү, фронтовиктарҙы, тыл эшсәндәрен, яугирҙәрҙең тол ҡатындарын тәбрикләү тәҡдим ителә.
Республика етәксеһе ҡарарының үтәлешен контролдә тотоу Башҡортостан Башлығы Хакимиәтенә йөкмәтелгән.


text:
Иудаизм
Иудаи́зм (бор. грек. Ἰouδaϊσuός), «йәһүд дине», «йәһүдилек» (Йәһүд батшалығына исем биргән Йәһүдә ырыуы атамаһынан, һуңынан, Икенсе ҡорам осоронан (б.э.т. 516 — б.э. 70 бб.), йәһүд халҡының атамаһына әйләнә — йәһ. יהודה) — йәһүд халҡының дини, милли һәм этик ҡараштары, кешелектең иң боронғо монотеистик диндәренең береһе.
Күп телдәрҙә «йәһүд» һәм «иври (еврей)» төшөнсәләре бер термин менән йөрөтөлә һәм һөйләшеү барышында уларға айырма яһалмай, был иврилыҡты иудаизмдағы аңлатыуға тап килә. Хәҙерге урыҫ телендә «еврей» һәм «йәһүд» төшөнсәләре араһында айырма бар, береһе иври (еврей) милләтен, икенсеһе иудаизм диненә ҡарағанлыҡты белдерә, грек теле һәм мәҙәниәтендә лә шундай бүленеш бар. Башҡорт телендә бындай бүленеш күҙәтелмәй. Иудаизм ивриҙан күпкә киңерәк төшөнсәгә эйә булған грек һүҙенән — Ioudaiosтан килеп сыҡҡан[1].
Йәһүдтәр — йәһүд булып тыуған һәм йәһүдлекте ҡабул иткәндәрҙе лә эсенә алған этнодини төркөм[2]. 2010 йылда бөтә донъяла йәһүдтәр һаны 13,4 миллион, йәғни Ерҙә йәшәүселәрҙең 0,2%-ы тип иҫәпләнә. Уларҙың 42%-ы Израилдә, 42%-ы — АҠШ менән Канадала, ҡалғандарының күпселеге Европала йәшәй[3].
Йәһүд тигән һүҙҙең баш мәғәнәһе — Йәһүд батшалығы кешеһе[4], һуңғарыраҡ — Рим провинцияһы булған Йәһүдиәлә йәшәүсе, йәки Йәһүдә ырыуына ҡараған исраил[5]. Төньяҡ Исраил батшалығы ҡолағас, халҡы әсирлеккә алып кителә һәм Йәһүдиә батшалығы бөтә халыҡтың вәкиле булып тороп ҡала, шул саҡтан «йәһүд» атамаһы «иври» атамаһына тулыһынса тиерлек тиңләшә[6].
Иудаизм 3000 йылдан ашыу мөҙҙәтле мираҫҡа дәғүә итә. Иудаизм — иң боронғо монотеистик диндәрҙең береһе[7], бөгөн дә Иудаизм — иң боронғо монотеистик диндәрҙең береһе, бөгөнгә тиклем йәшәп килгәндәрҙең дә иң боронғоһо[8][9].
Иудаизм тарихы түбәндәге ҙур үҫеш осорҙарына бүленә:
- «Тәүрат» иудаизмы (б.э.т. XX б. — б.э.т. VI б.),
- Икенсе ҡорам иудаизмы (б.э.т. VI б. — б.э. II б.), шул иҫәптә эллин осоро иудаизмы (б.э.т. 323 йылдан һуң),
- Талмуд иудаизмы (б.э. II б. — б.э. XVIII б.)[10].
Хәҙерге иудаизмға 19-20-се быуаттарҙа барлыҡҡа килгән төрлө «ағымдар» йәки «йүнәлештәр» инә. Иң эреләре — ортодоксаль иудаизм (үҙ сиратында хәсидтәрҙе, «литвактарҙы», заман ортодоксияһын, дини сионистарҙы һ.б. эсенә ала), реформистик һәм консерватив ағымдар (нигеҙҙә, АҠШ-та һәм Канадала). Ҡайһы бер илдәрҙә яҡынса реформистикҡа тап килгән ағым либераль йә прогрессив иудаизм тип атала, ә консерватив иудаизм эйәрсендәрен АҠШ менән Канадала «масорти» тип йөрөтәләр. Бынан тыш, «традицион» иудаизмға эйәреүселәр, йәғни «масорти», тип, үҙҙәре ортодокс булмаһа ла, күп йолаларҙы тотҡан һәм ортодоксаль иудаизмды хуплаған кешеләр (тәү сиратта Израилдә) атала. Элекке СССР-ҙа ла шулай булған һәм был әле лә дауам итә: иудаизм динен тотҡан күптәр көнкүреш кимәлендә уның бөтә ҡанундарын үтәмәй, ләкин үҙҙәрен башҡа ағымдарға индермәй һәм ортодоксаль раввиндарҙы хөрмәт итә. Ләкин СССР тарҡалғас, Рәсәйҙә прогрессив ағымдарға ҡараған общиналар ҙа барлыҡҡа килде.
Хәҙерге заман иудаизмында хоҡуҡ, остазлыҡ һәм власть сығанағы булып торған һәм дөйөм танылған институт йәки шәхес юҡ. Хәҙерге ортодоксаль иудаизмдың хоҡуҡ сығанағы (Галаха) — төрлө общиналарҙа нығынған традициялар һәм раввин респонстары, улар Танахҡа («Яҙма Тора») һәм Талмудҡа («Ауыҙ-тел Тораһы») нигеҙләнә. Галаха, атап әйткәндә, йәһүдтәрҙең тормошоноң башҡа хоҡуҡ системаларында енәйәт, граждан, ғаилә, корпоратив һәм йола хоҡуҡтары менән көйләнә торған яҡтарын көйләй. XVI быуатта Йосеф Каро төҙөгән Шулхан арух ҡағиҙәләр тупланмаһы ортодоксаль иудаизмдың төрлө ағымдарында ҡабул ителгән, ул Галаха белгестәренең күп быуаттар буйына барған хеҙмәт һөҙөмтәһе булып тора. Ашкеназ ивриҙары уны ашкеназ общинаһының йолаларын иҫәпкә алған Моше Иссерлестың (Рамо) һәм шулай уҡ һуңғыраҡ осор төҙәтмәләре һәм аңлатмалары менән ҡабул иткән.
Йөкмәткеһе
- 1 Терминдың килеп сығышы
- 2 Символдар
- 3 Төп һыҙаттары
- 4 Танах
- 5 Тарих
- 6 Ортодоксаль иудаизм
- 7 Реформистик (прогрессив) иудаизм
- 8 Консерватив иудаизм
- 9 Реконструктивистик иудаизм
- 10 Иудаизмдың башҡа ағымдары
- 11 Изге урындар
- 12 Израилдә иудаизмдың статусы
- 13 Башҡа диндәр менән мөнәсәбәттәр
- 14 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 15 Иҫкәрмәләр
- 16 Әҙәбиәт
- 17 Һылтанмалар
Терминдың килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Иудаизм» термины Ἰouδaϊσuός тигән грек һүҙенән (урыҫса әйтелеше — «иудаисмо́с») килеп сыҡҡан, ул йәһүд-эллин әҙәбиәтендә б.э.т. I б. күренә башлай[11]; 8:1) һәм йәһүд динен эллин мәжүсилегенә ҡаршы ҡуя. Ҡайһы бер телдәрҙә тар мәғәнәлә йәһүд динен белдергән «иудаизм» термины менән бер рәттән бөтә йәһүд цивилизацияһын, шул иҫәптән, динде лә үҙ эсенә индергән дөйөм термин да бар: урыҫтарҙа — еврейство, алмандарҙа — Judentum, инглиздәрҙә — Jewry йәки Jewish People. Ивритса «иудаизм» һәм «иврилыҡ» терминдары — синонимдар. йәһ. יַהֲדוּת (Яһадут) термины Бабил әсирлегенән һуң барлыҡҡа килә. Идишта иудаизм ғәҙәттә идиш ייִדישקײט (идишка́йт) термины менән йөрөтөлә, һүҙмә-һүҙ тәржемәлә ул «иврилыҡ» (ивритса идиш ייִדיש, еврейский), йәғни ивриса йәшәү рәүеше тигәнде аңлата.
Символдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Доға уҡыу, шаббат һәм кашрутты тотоу, кипа (баш кейеме) кейеп йөрөү символик мәғәнәгә эйә[12].
XIX быуаттан мөһим символдарҙың береһе — алты ҡанатлы Дауыт йондоҙо[13]. Иудаизмдың боронғораҡ символы — ете сатлы шәмдәл (Менора), Тәүратҡа һәм йолаға ярашлы, ул Изге Сатырҙа һәм Йәрүсәлим ҡорамында торған. Өҫкө яғы түңәрәкләтелгән дүрт мөйөшлө ике йәнәш таш таҡта ла иудаизм билдәһе булып тора, был һын синагогалар биҙәлешендә йыш осрай. Был таш таҡталарға ҡайһы берҙә тулыһынса йә ҡыҫҡартылып 10 ҡанун йә булмаһа йәһүд алфавитының ошо ҡанундар һаны булып йөрөгән тәүге 10 хәрефе соҡоп яҙыла.
Тәүратта шулай уҡ 12 ырыуҙың һәр береһенең байрағы ла һүрәтләнә. Ғәҙәттә хәҙерге йәһүдтәр сығышы менән, нигеҙҙә, Йәһүдә ырыуынан һәм уның биләмәһендә урынлашҡан Йәһүдиә батшалығынан тип иҫәпләнгәс, арыҫлан — ошо ырыуҙың билдәһе — шулай уҡ иудаизм символы булып иҫәпләнә. Ҡайһы берҙә арыҫлан хакимлыҡ таяғы — батшаның хакимлыҡ итеү билдәһе менән һүрәтләнә, был ырыуға үҙенең күрәҙәлегендә Яҡуп пәйғәмбәр батшалыҡ юрай (Башл. 49:10). Таш таҡталарҙың ике яғында — «ҡанундар һағында» — торған ике арыҫлан һыны ла осрай.
Төп һыҙаттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Иудаизм бер аллалылыҡ иғлан итә[14][15], уны кешенең Алла тарафынан Үҙ асылына һәм ҡиәфәтенә оҡшатып яралтылыуы тураһындағы тәғлимәт менән тәрәнәйтә — Алланың кешене һөйөүе, Алланың кешегә ярҙам итергә тырышыуы һәм Изгелектең еңәсәгенә ышаныс бының һөҙөмтәһе булып тора.
- Алла сикһеҙ Камиллыҡ, сикһеҙ Аҡыл һәм Ҡөҙрәтлелек, шулай уҡ Рәхимлек, Мөхәббәт һәм Ғәҙеллек сығанағы булып тора, ул кешене Яралтыусы ғына түгел, уға Атай ҙа итеп ҡарала.
- Тормошто Алла менән Кеше араһында — айырым кеше кимәлендә лә, халыҡ кимәлендә лә (милләт тарихында Тәҡдир), «бер бөтөндө тәшкил иткән кешелек» кимәлендә лә — барған Әңгәмә тип аңлау.
- Кешенең (һәр бәндәнең, һәр милләттең һәм тотош кешелектең) Алла Үҙ асылына һәм ҡиәфәтенә оҡшатып яралтҡан рухи йән эйәһе булыуы тураһындағы тәғлимәт, кешенең сикһеҙ һәм бөтә яҡлап рухи камиллашыуынан ғибәрәт булған идеаль тәғәйенләнеше тураһындағы тәғлимәт.
- Бөтә кешенең Аллаға мөнәсәбәттә тиң булыуы тураһында тәғлимәт: һәр бәндә Алла Улы булып тора, һәр кемгә Алла менән ҡушылыу йүнәлешендә камиллашыу өсөн юл асыҡ, һәр кемгә был тәғәйенләнешенә өлгәшеү өсөн саралар — ирекле ихтыяр һәм илаһи ярҙам — бирелә.
- Шуның менән бергә иври халҡының айырым Миссияһы (йәғни Һайланмалығы) бар, ул Илаһи хәҡиҡәттәрҙе кешелеккә еткереүҙән һәм шуның аша уға Аллаға яҡынайырға ярҙам итеүҙән тора. Был бурысты тормошҡа ашырыу өсөн Алла иври халҡы менән Килешеү төҙөй һәм уға ҡанундар бирә. Алла менән Килешеү юҡҡа сығарыла алмай; ул йәһүд халҡына юғарыраҡ кимәлдәге яуаплылыҡты йөкмәтә.
- Йәһүдтәргә Тора аша кешелеккә бирелгән әхләҡи йөкләмәләрҙең мотлаҡ минимумын үтәргә тәҡдим итә: йәһүдтәр бойороҡтарҙы иғлан иткән Биш китаптан 613 өҙөмтәне (мицвот) мотлаҡ үтәргә тейеш булһа, Алланың Нух менән төҙөгән Килешеүенең ҡатнашыусыһы тип һаналған йәһүд түгелдәр Нух улдарының ете ҡанунын үтәргә бурыслы[16]. Шул уҡ ваҡытта иудаизм миссионерлыҡ менән шөғөлләнмәй, йәғни прозелитизмға ынтылмай (йәһүдсә — гиюр), һәм йәһүд халҡының милли дине булып тора.
- Рухи башланғыстың матди донъя өҫтөнән тулы хакимлығы, шул уҡ ваҡытта матди донъяның да рухи ҡиммәте булыуы тураһында тәғлимәт: Алла — матдилыҡтың тулы Хакимы, уны Булдырыусы: һәм Ул Кешегә матди есеме аша матди донъяла үҙенең идеаль тәғәйенләнешен тормошҡа ашыра алһын өсөн матди донъяла өҫтөнлөк биргән;
- Мәсих (Мессия, йәһ. מָשִׁיחַ, «мәсехләнгән», йәғни батша) килеүе тураһында тәғлимәт «И перекуют мечи свои на орала и копья свои — на серпы; не поднимет народ меча на народ, и не будут больше учиться воевать … и наполнится вся земля познанием Господа» (Ис. 2:4). (Мәсих — ул батша, Дауыт батшаның тура вариҫы булып торасаҡ, йәһүд йолаһына ярашлы, тереләй күккә алынған Ильяс (Элияһу) пәйғәмбәр тарафынан батшалыҡҡа мәсехләнәсәк.)
- Үлеләрҙең донъя ахырында яңынан терелеүе (эсхатология) тураһында тәғлимәт, йәғни билдәле бер ваҡытта үлеләр үҙ кәүҙәләренә ҡайтасағына һәм ерҙә яңынан йәшәйәсәгенә ышаныу. Үлеләрҙең терелеүе тураһында йәһүд пәйғәмбәрҙәренең күптәре әйтә, мәҫәлән, Иезекииль (Йехәзкел), Даниил (Даниел) һ.б. Әйтәйек, Даниел пәйғәмбәр был хаҡта шулай ти: «И многие из спящих в прахе земли пробудятся, одни для жизни вечной, другие на вечное поругание и посрамление» (Дан. 12:2).
Йәһүдтәр — йәһүд булып тыуғандарҙы ла, иудаизмды ҡабул иткәндәрҙе лә эсенә алған этнодини төркөм[2]. 2010 йылда бөтә донъяла йәһүдтәр һаны 13,4 миллион, йәғни Ерҙә йәшәүселәрҙең 0,2%-ы, тип иҫәпләнә. Бөтә йәһүдтәрҙең 42%-ы Израилдә, 42%-ы АҠШ менән Канадала, ҡалғандарының күпселеге Европала йәшәй[3].
Йәһүд тигән һүҙҙең баш мәғәнәһе — Йәһүд батшалығы кешеһе[17], һуңғарыраҡ — Рим провинцияһы булған Йәһүдиәлә йәшәүсе, йәки Йәһүдә ырыуына ҡараған исраил[18]. Төньяҡ Израиль батшалығы ҡолатылып, уның бөтә халҡы әсирлеккә алып кителгәндән һуң Йәһүд батшалығы бөтә халыҡтың вәкиле булып тороп ҡала, шул саҡтан «йәһүд» атамаһы «еврей» атамаһына тулыһынса тиерлек тиңләшә[19].
Иудаизм 3000 йылдан ашыу мөҙҙәтле мираҫҡа дәғүә итә. Иудаизм — иң боронғо монотеистик диндәрҙең береһе[7], бөгөнгә тиклем йәшәп килгәндәрҙең дә иң боронғоһо[20][21].
Иудаизм тарихы түбәндәге ҙур үҫеш осорҙарына бүленә:
- «Библия» иудаизмы (б.э.т. XX б. — б.э.т. VI б.),
- Икенсе ҡорам иудаизмы (б.э.т. VI б. — б.э. II б.), шул иҫәптән эллин осоро иудаизмы (б.э.т. 323 йылдан һуң),
- Талмуд иудаизмы (б.э. II б. — б.э. XVIII б.),
- хәҙерге заман иудаизмы (1750 йылдан хәҙерге көнгә тиклем)[10]
Хәҙерге иудаизмға 19—20 быуаттарҙа барлыҡҡа килгән төрлө «ағымдар» йәки «йүнәлештәр» инә. Иң эреләре — ортодоксаль иудаизм (үҙ сиратында хәсидтәрҙе, «литвактарҙы», заман ортодоксияһын, дини сионистарҙы һ.б. эсенә ала), реформистик һәм консерватив ағымдар (нигеҙҙә, АҠШ-та һәм Канадала). Ҡайһы бер илдәрҙә яҡынса реформистикка тап килгән ағым либераль йә прогрессив иудаизм тип атала, ә консерватив иудаизм эйәрсендәрен АҠШ менән Канадала «масорти» тип йөрөтәләр. «Традицион» иудаизмға эйәреүселәр, йәғни «масорати»ҙар, үҙҙәре ортодокс булмаһа ла, күп йолаларҙы тота һәм ортодоксаль иудаизмды хуплай (тәү сиратта Израилдә). Был элекке СССР-ҙа ла шулай булған һәм әле лә шулай: иудаизм динен тотҡан күптәр көнкүреш кимәлендә уның бөтә ҡанундарын үтәмәй, ләкин үҙҙәрен башҡа ағымдарға индермәй һәм ортодоксаль раввиндарҙы хөрмәт итә. Ләкин СССР тарҡалғас, Рәсәйҙә прогрессив ағымдарға ҡараған общиналар ҙа барлыҡҡа килде.
Хәҙерге заман иудаизмында хоҡуҡ, остазлыҡ һәм власть сығанағы булып торған һәм дөйөм танылған институт йәки шәхес юҡ. Хәҙерге ортодоксаль иудаизмдың хоҡуҡ сығанағы (Галаха) — төрлө общиналарҙа нығынған традициялар һәм раввин респонстары, улар Танахҡа («Яҙма Тора») һәм Талмудҡа («Ауыҙ-тел Тораһы») нигеҙләнә. Йәһүдтәрҙә Галаха тормоштоң ғәҙәттә башҡа халыҡтарҙағы хоҡуҡ системаларында енәйәт, граждан, ғаилә, йәмәғәт һәм йола хоҡуҡтары менән көйләнә торған яҡтарын көйләй. XVI быуатта Йосеф Каро төҙөгән Шулхан арух ҡағиҙәләр тупланмаһы ортодоксаль иудаизмдың төрлө ағымдарында ҡабул ителгән, ул Галаха белгестәренең күп быуаттар буйына барған хеҙмәт һөҙөмтәһе булып тора. Ашкеназ йәһүдтәре уны ашкеназ общинаһының йолаларын иҫәпкә алған Моше Иссерлестың (Рамо) һәм шулай уҡ һуңыраҡ осор төҙәтмәләре һәм аңлатмалары менән ҡабул иткән.
Танах[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Танах — йәһ. תנ"ך, өс һүҙҙән яһалған аббревиатура: Тора́ йәһ. תורה, Невии́м йәһ. נביאים, Ктуви́м йәһ. כתובים — Ҡанун, Тәғлимәт; Пәйғәмбәрҙәр һәм Яҙмалар. Тора Мусаның Биш китабы тип тә йөрөтөлә, сөнки был биш китап, йолаға ярашлы, Муса тарафынан Алланан Синай тауында алынған.
Танахты «Иври Библияһы» тип тә йөрөтәләр (христиандарҙа ул Иҫке Ғәһедтең ҡануни китаптарына инә). Унда донъя һәм кеше яратылмышы, Алла менән килешеү һәм ҡанундар, шулай уҡ иври халҡының барлыҡҡа килгәндән алып Икенсе Ҡорам осоро башланғанға тиклемге тарихы һүрәтләнә.[22] Иудаизм һәм уның дини-фәлсәфәүи тәғлимәте христианлыҡ һәм ислам барлыҡҡа килеү нигеҙе була[23].
Иври Библияһы төрлө контекстарҙа туранан-тура йәки ситләтеп Алланы аңлатҡан төрлө исемдәр һәм эпитеттар ҡуллана. Классик тәфсирселәр был исемдәрҙең һәр береһен ҡулланыу үҙенсәлектәренә ҡарата, мәҫәлән, ҡайһы осраҡта рәхимлелек сифаты ҡаты хөкөмдән өҫтөнлөк ала икәнлегенә, аңлатма бирә.
Исемдәрҙе ҡулланыу менән бәйле текст үҙенсәлектәрен өйрәнеү хәҙерге заман Библия тәнҡитенең Документаль гипотезаһы нигеҙенә ятты.
Тора (Тәүрат)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
То́рa (ивр. תּוֹרָה — тора́, «тәғлимәт, ҡанун» мәғәнәһендә; ашкеназ әйтелешендә — То́йро), Ҡөрьәндә — Тәүрат
- Ҡағиҙә булараҡ, Тора тип Мусаның Биш китабы (грек. πevtάteuxoς) йәки Муса китаптары атала.
- Биш китаптың үҙендә «Тора» тип йышыраҡ Алланың ҡайһы бер бойороҡтары (Сығ.15:25), ҡайһы бер ҡанундар (Башл.26:5) йәки теге йәки был әйбергә ҡағылышлы ҡанундар, мәҫәлән, «тотош яндырыу ҡануны (Тораһы)» (Лев.6:2), «ғәйеп ҡорбаны тураһында ҡанун (Тора)» (Лев.7:1) һ.б. атала.
- «Тора» һүҙе шулай уҡ вәғәз йәки ата-әсә кәңәштәре мәғәнәһендә лә осрай.
- Ҡайһы берҙә Тора тип тотош Танахты атайҙар.
- Мәғәнәһенең артабан киңәйеүе Яҙма Ҡанун (Тора ше-би-хтав) һәм Ауыҙ-тел Ҡануны (Тора ше-бе-‘ал пе) айырылыуға бәйле: Биш китапта осрай торған күплек формаһындағы торот һүҙе Алла асылышының ошо ике яғына ҡарай тигән билдәләмә ала, ә традиция буйынса улар Мусаға Синай тауында бирелгән тип ҡарала.
- Иң киң мәғәнәлә Тора тип бөтә иври ҡанундары тупланмаһын атайҙар.
- Тора термины шулай уҡ тәғлимәтте лә аңлата — философик, ғилми һ.б. системаны (мәҫәлән, торат Кант — `Кант теорияһы, тәғлимәте, философияһы`; торат а-яхасут — `Сағыштырмалыҡ теорияһы`).
Тораға (Тәүратҡа) комментарийҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тора тексы һәм асылы аңлау өсөн ауыр булғанлыҡтан (шул иҫәптән хатта уны өйрәнеүсе кешеләр өсөн дә), быуаттар буйы аҡыл эйәләре уның айырым положениеларын тәфсирләргә тырыша. Ҡайһы бер тәфсирселәр, мәҫәлән, Раши, Яҙма Тораның һәр һөйләменә тиерлек комментарий эшләгән. Йола мәғлүмәттәре буйынса, Муса Синай тауында Алланан Яҙма Тора менән бергә Ауыҙ-тел Тораһын да алған, ул тәрән, йәшерен мәғәнәләрҙе асып һала, Яҙма Тораны тулыландыра һәм «әйтеп еткерелмәгәнде» аңлата. Яҙма Торала телдән әйтелгән Тораның барлығына тура дәлил булмаһа ла, Шмот (Сығыу) китабында былай тиелгән: «Һәм Муса Раббының бөтә һүҙҙәрен яҙып ҡуйҙы…».
Ауыҙ-тел Тораһы быуындан-быуынға телдән-телгә тапшырыла, был II быуатта уның Мишна рәүешендә, һуңынан Гемарала теркәлгәненә тиклем дауам итә, улар бергә Талмудты барлыҡҡа килтерә.
Талмудтың хәҙерге баҫмаларына Тораны тәфсирләгән гаондарҙан (геоним) алып (иртә Урта быуат) XVII быуатҡа тиклемге төрлө быуын аҡыл эйәләренең комментарийҙарын индерәләр.
Комментарийҙарҙың икенсе өлөшө Мидрашҡа инә. Яратылмыш (Брешит Рабба), Левиҙар (Вайикра Рабба) (иртә мидраштар), Сығыу (Шмот Рабба) китаптарына мидраштар бар.
Шулай уҡ Тосефта (Мишнаға аңлатмалар һәм өҫтәмәләр) бар.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Библия эҙләү археологияһы уңышлы барыуға ҡарамаҫтан, Танах ғәмәлдә исраилдарҙың иң боронғо тарихы тураһында мғлүмәт биреүсе берҙән-бер сығанаҡ булып тора, шунлыҡтан боронғо иври тарихының ҡайһы өлөштәре — ысын, ҡайһылары легенда икәнлеген асыҡлап булмай. Танахта ғына түгел, башҡа сығанаҡтарҙа ла телгә алынған беренсе шәхес — Исраил батшаһы Ахав; уның тураһында б.э.т. 853 й. ҡараған ассирий яҙмаһында һөйләнелә[24]. Шул уҡ ваҡытты Тәүраттан башҡа ике сығанаҡта (Меш батша стелаһы менән Тель-Дан стелаһы) таштағы был яҙыуҙар барлыҡҡа килгәнгә тиклем 100—150 йыл элек кенә йәшәгән Дауыт батша династияһы (Дауыт тоҡомо) телгә алына. Меш стелаһында Мештың Ғомри батша, Ахавтың атаһы, менән яуҙары тураһында әйтелә.
Барлыҡҡа килеүе тураһында фараздар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғалимдарҙың күбеһе документаль фараз яҡлы, улар раҫлауынса, Тора (Биш китап) бер-береһенә бәйһеҙ бер нисә әҙәби сығанаҡты берләштереү юлы менән төҙөлгән, ә тулыһынса Муса тарафынан яҙылған китап түгел[25][26][27].
Күптәр фекеренсә, Беренсе Ҡорам осоронда Исраил кешеләре һәр халыҡтың үҙ аллаһы булыуына ышанған, ләкин уларҙың Аллаһы иң баш Алла тип һанаған, йәғни монолатрия ҡарашында торған[28][29]. Ҡайһы берәүҙәр, ҡәтғи монотеизм Бабилға ҡыуып алып кителеү осоронда зороастр дуализмына яуап булараҡ үҫешкән, тип иҫәпләй.[30]Танах текстарында гонаһҡа батыуҙа иблис шауҡымы булыуы телгә алына башлай, уға тиклемге сығанаҡтарҙа ул осрамай[31]. Был фаразға ярашлы, тик эллин дәүерендә генә күпселек йәһүдтәр үҙҙәренең Аллаһы берҙән-бер булыуына, ә уларҙың халҡын берҙәм дин туплап тороуына ышана башлай[32]. Джон Дей фекеренсә, Библиялағы Эль, Бәғел һ.б., бәлки, тамырҙары менән гректарҙың аллалар пантеонына нигеҙләнгән иртә ҡәнғән диненә барып тоташалыр[33].
Нью-Йорк университетының иудаика кафедраһы профессоры Л. Шиффман былай тип яҙа:
Ҡайһы бер ғалимдар, патриархтарҙың дин тәғлимәте бары тик монолатрияның бер формаһы ғына булған, тип раҫлай…, ләкин Библия шаһит — патриархтар ысын мәғәнәһендә бер аллалы булған. Шуның менән бергә, һуңғары библияса ҡорбан килтереү системаһының үҫеше иртә исраилдарҙың демонистик көстәргә ышаныуын дәлилләй.[34] Күп аллалы Месопотамия менән Угарит пантеондарын хәтерләтә…[35].
Ортодоксаль иудаизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ортодоксаль иудаизм (бор. грек. ὀpθoδoEίa — «дөрөҫ фекер» мәғ.) — иудаизмда классик йәһүд диненә эйәргән ағымдарҙың уртаҡ атамаһы. Ортодоксаль иудаизм, йәһүд дине ҡануниәте (Галаха) Талмудта нисек теркәлгән һәм Шулхан арухта нисек нығытылған булһа, мотлаҡ шулай үтәлергә тейеш, тип һанай. Ортодоксаль иудаизмда бер нисә йүнәлеш бар — литвак, төрлө төркөмдәргә бүленгән хәсидлек, модернистик ортодоксаль иудаизм (ингл. Modern Orthodox Judaism), дини сионизм. Диндарҙарҙың дөйөм һаны — 4 миллиондан ашыу кеше.
Литвактар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге заман иудаизмының ашкеназ тармағындағы классикаға нығыраҡ бирелгән йүнәлеше. Литвактар тип аталалар, сөнки уларҙың төп дини үҙәктәре — йешивалары — Икенсе донъя һуғышына тиклем нигеҙҙә Литвала (Бөйөк Литва кенәзлегенә хәҙерге Литва, Беларусь һәм өлөшләтә Польша менән Украина ерҙәре инә).
«Литва Мәктәбе» хәсидлеккә һәм дини сионизмға ҡарағанда алдараҡ барлыҡҡа килә.
Литвактар бөйөк Талмуд ғалимы булып танылған Вильна Гаонының (Элияһу бен Шлоймэ Залман раввиндың) эйәрсендәре булып тора. Уның фатихаһы менән Воложинда заманса өлгөлө литвак йешиваһы ойошторола.
Рәсәйҙә литвактар РИДООК (Рәсәй йәһүд дини общиналар һәм ойошмалар конгресы) составына инә.
Литвак ағымына ингән билдәле раввиндар, ғалимдар һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре: раввин Исроэль Мейр а-Коэн (Хафец Хаим), рав Шах.
Хәсидлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XVIII быуатта барлыҡҡа килгән дини-мистик хәрәкәт. Әлеге осорҙа хәсидлек үҙәктәре Израилдә, АҠШ-та, Бөйөк Британияла һәм Бельгияла урынлашҡан.
Ортодоксаль модернизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ортодоксаль модернизм ортодоксаль иудаизмдың бөтә принциптарына тоғро ҡала, шул уҡ ваҡытта уларҙы хәҙерге мәҙәниәт һәм цивилизация, сионизмды дини аңлау менән яраҡлаштыра. Израилдә йәшәгән ортодоксаль динле йәһүдтәрҙең яртыһынан ашыуы уға эйәрә.
XIX быуатта "Заман ортодоксияһы"н раввиндар Азриэль Хильдесхаймер (1820—1899) менән Шимшон-Рафаэль Гирш (1808—1888) эшләй башлай, улар Тора вэ дэрех эрец — Тораның тирә-яҡ (хәҙерге) донъя менән гармонияла булыу принцибын иғлан итә.
Дини сионизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
"Заман ортодоксияһы"ның тағы бер йүнәлеше — дини сионизм — 1850 йылда рав Цви Калишер тарафынан нигеҙләнә, XX быуат башында рав Авраам-Ицхак Кук уны тәрәнәйтеп эшләй.
XX быуаттың икенсе яртыһында хәрәкәттең төп идеологтары — р. Цви-Иехуда Кук (Израиль) менән р. Йосеф-Дов Соловейчик (АҠШ).
Хәҙерге замандың күренекле вәкилдәре: р. Авраам Шапира (вафаты — 2007 йыл), р. Элиезер Беркович (вафаты — 1992 йыл), р. Мордехай Элон, р. Шломо Рискин, р. Йехуда Амиталь, р. Аарон Лихтенштейн, р. Ури Шерки, р. Шломо Авинер.
Урыҫ телле йәһүд общинаһында заман ортодоксияһы һәм дини сионизм принциптарына Зеев Дашевский һәм Пинхас Полонский етәкселек иткән Маханаим ойошмаһы эйәрә.
Реформистик (прогрессив) иудаизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIX быуат башында рационализм һәм ҡағиҙәләр системаһын үҙгәртеү — «этик» ҡағиҙәләрҙе һаҡлап, «йола» ҡағиҙәләренән баш тартыу идеяһы нигеҙендә барлыҡҡа килә. Прогрессив иудаизм хәрәкәте — ул иудаизмдағы либераль ағым. Прогрессив (заманса) иудаизм ҡарашынса, йәһүд йолалары даими үҙгәрә һәм үҫә, һәр яңы быуын уға яңы мәғәнә һәм яңы йөкмәтке өҫтәй. Прогрессив иудаизм дини йолаларҙы бөгөнгөгә яраҡлаштырып үҙгәртергә ынтыла һәм Галаханы кире ҡаға.
Прогрессив иудаизм хәрәкәте үҙен Исраил пәйғәмбәрҙәренең эшен дауам итеүсе тип иҫәпләй һәм ғәҙеллек, рәхимлелек, яҡыныңды хөрмәт итеү юлынан бара. Прогрессив иудаизм хәрәкәте хәҙерге заман тормошон йәһүд Тәғлимәте менән бәйләргә тырыша; уның эйәрсендәре меңйыллыҡтар арауығында ла йәһүд йолалары менән йәһүд тәрбиәһе үҙенең көнүҙәклеген юғалтмағанлығына инана.
200 йыл самаһы элек Европала барлыҡҡа килгән прогрессив иудаизмдың бөгөн 5 ҡитғала, 36 илдә йәшәгән бер миллиондан ашыу эйәрсене бар. Эйәрсендәрҙең күпселеге АҠШ-та йәшәй, унда ивриҙар өсөн генә түгел, ә универсаль тәғәйенләнешле әхләҡи-этик тәғлимәт сифатындағы реформистик иудаизм барлыҡҡа килә. Реформистик иудаизм теләгән бер формалағы иудаизмды ҡабул иткән йәһүд булмағандарҙы ла, атаһы йә әсәһе яҡлап йәһүд милләтенән булғандарҙы ла йәһүд тип таный.
Бөйөк Британияла идея йәһәтенән реформистик иудаизмға яҡын торған хәрәкәт либераль иудаизм тип атала. Ә Бөйөк Британиялағы реформистик иудаизм идея яғынан АҠШ-тағы консерватив хәрәкәткә оҡшаш. Либераль, реформистик һәм реконструктивистик хәрәкәттәр йәмғеһе бергә прогрессив иудаизм тип йөрөтөлә.
Консерватив иудаизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иудаизмда хәҙерге осор хәрәкәте, XIX быуат уртаһында Германияла барлыҡҡа килә, ойошҡан формалары XX быуат башында АҠШ-та ла яһала. Тәүҙән үк реформистик иудаизм тармағы булып тора.
Консерватив иудаизм АҠШ-ҡа йәһүдтәр Көнсығыш Европанан күпләп күскәндән һуң көсәйә, сөнки улар нигеҙҙә реформистик общиналарға береккән традицион (йәғни ортодоксаль) ғаиләләрҙән сыҡҡан йәһүдтәр була. Уларға немец классик реформистик иудаизмы ят була, шул уҡ ваҡытта улар йолаларҙы көн дә үтәүҙе күпселек ортодокстар кеүек мотлаҡ тип һанамай. Һөҙөмтәлә, консерватив иудаизм айырым хәрәкәт булып китә, шул уҡ ваҡытта уның йоғонтоһо аҫтында күп кенә традицион йолалар реформистик иудаизмға кире ҡайта.
АҠШ-та тағы ла Conservadox тип йөрөтөлгән ҡатлам бар, уның дини ғәмәлиәте консерватив һәм ортодоксаль (модернистик) иудаизм араһындағы урталыҡта ята. Уның ҡатнашыусылары — ғәҙәттә дини йолаларҙың үтәлешенә ортодоксаль общиналарҙағыса уҡ ҡәтғи ҡарамаған, ләкин консервативтарҙан ҡәтғирәк мөнәсәбәттә булған һәм консерваторҙарҙың реформистарҙан күсергән ғәмәлиәттәрен үҙҙәренә алмаған ғаиләләрҙән сыҡҡан диндарҙар. Шул уҡ төркөмдө йыш ҡына «традицион» йәһүдтәр тип тә атайҙар (уларҙы ультраортодокстарға ла, реформистарға ла, консерваторҙарға ла ҡаршы ҡуйып). Шулай итеп, консерватив иудаизм төрлө ҡараштарҙан тора.
Реконструктивистик иудаизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Раввин Мордехай Капландың иудаизмға цивилизация тип ҡарау идеяһына нигеҙләнә, барлыҡҡа килгән сағында — консерватив иудаизм тармағы. Реформистик иудаизм менән бергә World Union for Progressive Judaismға инә.
Иудаизмдың башҡа ағымдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гуманистик иудаизм хәрәкәте
- Раввин Майкл Лернерҙың яңырыусы иудаизмы
Изге урындар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Изге ҡала — Йәрүсәлим, унда Ҡорам булған. Ҡорам тауы иудаизмда мөҡәддәс урын һанала. Иудаизмдың башҡа изге урындары — Хеврондағы Махпела мәмерйәһе, унда Библиялағы тәү ата-бабалар ерләнгән; Бет-Ләхәм (урыҫ. Вифлеем) — был ҡалаға барғанда мәрхүм булған тәү әсә Рәхилә (урыҫ. Рахель) юл буйына ерләнгән; Наблус (йәки Шхем; урыҫ. Сихем), унда Йософ (урыҫ. Иосиф) ерләнгән; Цфат (урыҫ. Сафед), унда мистик Каббала үҫеш алған; Тверия, унда оҙаҡ йылдар Синедрион ултырыштары үткәрелгән.
Израилдә иудаизмдың статусы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Израиль халҡының (5,3 млн) 25 % самаһы ортодоксаль иудаизмдың тулы эйәрсендәре булып тора (уларҙың бер яртыһы — литвак йүнәлеше һәм хәсидселек яҡлы, икенсе яртыһы — дини сионизм яҡлы), тағы 35 % самаһы үҙҙәрен өлөшләтә ортодоксаль иудаизмға индерә[36][37].
Израилдә дин дәүләткә ҡарамай (йәғни граждандар өсөн мотлаҡ түгел), ләкин ул дәүләттән айырылмаған. Тик дини учреждениелар ҡарамағында ғына булған мәсьәләләр бар (өйләнешеү, айырылышыу, үлем, гиюр — иудаизмға күсеү). Шулай уҡ ике яҡтың килешеүе менән «Бет дин» дин хөкөмө суды тарафынан ҡарала ала торған башҡа мәсьәләләр ҙә бар. Һәр осраҡта ла Юғарғы судҡа апелляция бирергә мөмкин. Израилдең ҡайһы бер закондары традицион дин хоҡуғы — Галаха нигеҙендә ҡабул ителгән.
Израилдә шулай уҡ — шәмбе һәм иудаизмдағы бөтөн байрамдар (Песах, Шавуот, Рош а-Шана, Йом Кипур, Суккот) ял көнө булып тора.
Башҡа диндәр менән мөнәсәбәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иудаизм һәм мәжүсилек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иудаизмдың мәжүси диндәргә мөнәсәбәтен Алейну Лешабе́ах доғаһы күрһәтеп тора (хәҙерге тексын Бабил талмудсыһы Рав Аба Арика яҙған, III быуат), йәһүдтәҙең тәүлек әйләнәһендәге дини хеҙмәттәре барыһы ла ошо доға менән тамамлана:
Бөтөн донъя Раббыһын данлау, бар донъяны Яралтыусының бөйөклөгөн иғлан итеү беҙгә йөкмәтелгән. Сөнки ул беҙҙе донъя халыҡтарына оҡшаш итмәгән, ерҙәге ҡәбиләләр кеүек булыуҙы мөмкин итмәгән. Ул беҙгә уларҙың тәҡдирен бирмәгән, уларҙың барыһына биргән яҙмышты беҙгә бирмәгән. Сөнки улар бушлыҡҡа һәм юҡлыҡҡа табына һәм улар ҡотҡармай торған илаһтарға доға ҡыла  .
— «Сидур Врата молитвы», урыҫсаға Пинхас Полонский етәкселегендә тәржемә ителгән — М., 1993, 144—145 биттәр.
Йәһүд общинаһына эллиндар динен тағырға маташыу Мәккәбиҙар һуғышына сәбәпсе була.
Иудаизм һәм христианлыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тотош алғанда, иудаизм христианлыҡҡа иудаизмдың нигеҙен донъя халыҡтарына еткерергә тейешле «үҙенән сыҡҡан», йәғни «бүлендек дин», тип ҡарай:
«» ([[|. ]][[:s:#|]])«  һәм Йешуа Ганоцри һәм дә унан һуң килгән исмәғилдәр пәйғәмбәре менән булған хәлдәр Мәсих батша өсөн юл һалыу, бөтә донъяны Бөйөктәрҙән-Бөйөккә хеҙмәт итеүгә әҙерләү булып торҙо, был хаҡта ошолай тип әйтелгән: «Тогда Я вложу в уста всех народов ясные речи, и станут люди призывать имя Господа и будут служить Ему все вместе» (Соф. 3:9) Ни рәүешле [теге икәү быға йоғонто яһаны]? Улар арҡаһында бөтә донъяға Мәсих, Тора һәм ҡағиҙәләр тураһында хәбәр таралды. Был хәбәрҙәр алыҫ утрауҙарға ла барып етте, һәм сөннәтләнмәгән йөрәкле күп халыҡтар Мәсих тураһында, Торалағы ҡағиҙәләр хаҡында фекерләшә башланы. Был кешеләрҙең ҡайһылары ҡағиҙәләрҙе дөрөҫ, ләкин беҙҙең осорҙа көсөн юғалтҡан, сөнки билдәле бер мөҙҙәткә генә бирелгән булған тип һанай. Икенселәр, ҡағиҙәләрҙе тура мәғәнәһендә түгел, ситләтеп аңларға кәрәк, ти, һәм бына Мәсих килде лә уларҙың йәшерен мәғәнәһен аңлатты.
— Рамбам. Мишне Тора, Законы о царях, гл. 11:4
Ләкин ысын Мәсих килгәс, уңышҡа һәм бөйөклөккә өлгәшкәс, бөтәһе лә ата-бабалары яңылыш өйрәткәнен һәм пәйғәмбәрҙәре хата юлға төшөргәнен аңлар.»
— Рамбам. Мишне Тора, Законы о царях, гл. 11:4
Христианлыҡты уның IV быуатта эшләнгән тринитар һәм христологик догматикаһы менән бергә илаһҡа табыныу (мәжүсилек) тип аңларғамы, әллә Тосефта шитуф («өҫтәмәләр» менән бергә ысын Аллаға ла табыныу) булараҡ билдәле булған йәһүд түгелдәр өсөн яраҡлы монотеизм формаһы тип ҡабул итергәме — абруйлы раввин әҙәбиәтендә был хаҡта берҙәм фекер юҡ[38].
Христианлыҡ тарихи йәһәттән иудаизм эсенән яралған: Ғайса (йәһ. יֵשׁוּעַ) үҙе һәм уның эйәрсендәре (апостолдар) йәһүд булып тыуған һәм тәрбиәләнгән; ивриҙар христианлыҡты күп һанлы йәһүд секталарының береһе тип иҫәпләй. Мәҫәлән, апостол Павел өҫтөнән судта Павел үҙен фарисей тип атай, шуның менән бергә был баш ҡаһин менән йәһүд аҡһаҡалдары тарафынан әйтелә.
Иудаизм фекеренсә, Насратта (ивр. Нацрат, урыҫ. Назарет) йәшәгән Ғайса бер ниндәй дини әһәмиәткә эйә түгел, һәм уның мәсихлек статусын таныу (шуға ярашлы, «Христос» (Мәсих) тигән титулды ҡулланыу) дөрөҫ түгел[39]. Ул осорҙоң дини йәһүд текстарында Иисус (Ғайса) тип танырлыҡ шәхес бер тапҡыр ҙа телгә алынмай.
Иудаизм һәм ислам[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ислам менән иудаизмдың үҙ-ара мөнәсәбәттәре VII быуатта Ғәрәп ярымутрауында ислам барлыҡҡа килеү һәм таралыу менән башлана. Ислам менән иудаизм Ибраһим диндәренә ҡарай һәм Ибраһимдан башланған боронғо дөйөм нигеҙгә эйә. Шунлыҡтан был ике дин араһында уртаҡлыҡтар күп. Мөхәммәт раҫлауынса, ул иғлан иткән дин — саф Ибраһим дине, һуңынан уны йәһүдиҙәр һәм христиандар боҙған.[40]
Йәһүдтәр, христианлыҡтан айырмалы, исламды эҙмә-эҙлекле монотеистик дин тип таный[41]. Ҡағиҙә булараҡ, мосолман илдәрендә йәшәгән йәһүдтәргә үҙ динен тоторға һәм үҙҙәренең эске эштәренә идара итергә рөхсәт бирелгән.[42] Улар торор урын һәм һөнәр һайлауҙа ирекле булған[43] Ислам Андалусияһында (Испания) 712—1066 йылдар йәһүд мәҙәниәтенең алтын быуаты тип аталған. Лев Поляков яҙыуынса, мосолман илдәрендә иври общиналары ҙур ташламалар менән файҙаланған һәм сәскә атҡан. Уларҙың эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенә аяҡ салған закондар һәм социаль кәртәләр булмаған. Күп йәһүдтәр мосолмандар яулап алған төбәктәргә күсенер һәм үҙҙәренең общиналарын ҡорор булған[44]. Ғосман империяһы Испаниянан католик сиркәүе тарафынан ҡыуылған йәһүдтәрҙе һыйындырған.
Ғәҙәттә, мосолман булмағандар, шул иҫәптән йәһүдтәр ҙә, мосолман илдәрендә подданный сифатында йәшәгән. Был халыҡтар өсөн Ғәббәсиҙәр осороноң абруйлы мосолмандары тарафынан эшләнгән ҡанундарға нигеҙләнгән зимми статусы булған[45]. Ғүмерҙәре һәм мөлкәттәренең яҡлаулығы менән файҙаланып, улар, йәмғиәт тормошоноң бөтә өлкәләрендә лә бары тик ислам хакимлығын бер һүҙһеҙ танырға һәм махсус һалым (джизйә) түләргә тейеш булған[45]. Шуның менән бергә улар башҡа һалымдарҙан (Зәкәт) һәм ғәскәри хеҙмәттән азат ителгән.
Иудаизм динен тотоусы халыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Быуаттар ағышында йәһүд диаспораһында мәҙәни һәм тел үҙенсәлектәре буйынса айырымланған төркөмдәр барлыҡҡа килгән. Күптәре айырым йәһүд этнолекттарында, диалекттарында һәм телдәрендә һөйләшә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ [1] Webster, judaic
- ↑ 2,0 2,1 См., напр., Deborah Dash Moore, American Jewish Identity Politics, University of Michigan Press, 2008, p. 303; Ewa Morawska, Insecure Prosperity: Small-Town Jews in Industrial America, 1890—1940, Princeton University Press, 1999. p. 217; Peter Y. Medding, Values, interests and identity: Jews and politics in a changing world, Volume 11 of Studies in contemporary Jewry, Oxford University Press, 1995, p. 64; Ezra Mendelsohn, People of the city: Jews and the urban challenge, Volume 15 of Studies in contemporary Jewry, Oxford University Press, 1999, p. 55; Louis Sandy Maisel, Ira N. Forman, Donald Altschiller, Charles Walker Bassett, Jews in American politics: essays, Rowman & Littlefield, 2004, p. 158; Seymour Martin Lipset, American Exceptionalism: A Double-Edged Sword, W. W. Norton & Company, 1997, p. 169.
- ↑ 3,0 3,1 World Jewish Population, 2010. Sergio Della Pergola, Hebrew University of Jerusalem
- ↑ Иудей // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- ↑ Ринекер Ф., Майер Г. Иудеи, иудаизм // Библейская энциклопедия Брокгауза — Christliche Verlagsbuchhandlung Paderborn, 1999. — 1226 б.
- ↑ Иудеи // Нюстрем Э. Библейский энциклопедический словарь, 1868 г. (репринт М.: Локид-пресс, 2005 г.)
- ↑ 7,0 7,1 Religion & Ethics - Judaism. BBC. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 июнь 2012. (инг.)
- ↑ Religion: Three Religions, One God Public Broadcasting Service (инг.)
- ↑ поиск в books.google.ru по «Judaism is the oldest surviving monotheistic religion»
- ↑ 10,0 10,1 Judaism // Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012.
The history of Judaism here is viewed as falling into the following major periods of development: biblical Judaism (c. 20th-4th century BCE), Hellenistic Judaism (4th century BCE-2nd century CE), rabbinic Judaism (2nd-18th century CE), and modern Judaism (c. 1750 to the present).
- ↑ В русском синодальном переводе термин отсутствует, но может быть найден в английском переводе (Библия короля Якова)
- ↑ Суббота — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- ↑ Маген Давид — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- ↑ Иудаизм — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- ↑ Некоторые исследователи считают древнейшей монотеистической религией зороастризм. Однако монотеистичность зороастризма до сих пор остаётся спорным вопросом. Существует также мнение, что первым был атонизм, провозглашенный египетским фараоном Эхнатон (1364—1347 годы до н. э.). Однако монотестичность атонизма, как и зороастризма, ставится под сомнение. Кроме того, есть версия, что Моисей мог жить раньше Эхнатона (правда, существование Моисея не является историческим фактом), и Эхнатон заимствовал монотеизм из иудаизма. Ряд исследователей (см. напр. Бертран Рассел, «История западной философии») считает, что религия евреев на ранних этапах своей истории имела форму монолатрии, а монотеизм начал оформляться в VI в. до н. э., после возвращения евреев из Вавилонского пленения (то есть значительно позже жизни Эхнатона).
- ↑ Ноевых сынов законы — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- ↑ Иудей // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- ↑ Ринекер Ф., Майер Г. Иудеи, иудаизм // Библейская энциклопедия Брокгауза — Christliche Verlagsbuchhandlung Paderborn, 1999. — 1226 б.
- ↑ Иудеи // Нюстрем Э. Библейский энциклопедический словарь, 1868 г. (репринт М.: Локид-пресс, 2005 г.)
- ↑ Religion: Three Religions, One God PBS (инг.)
- ↑ поиск в books.google.ru по «Judaism is the oldest surviving monotheistic religion»
- ↑ Библия. Влияние Библии на мировую и еврейскую культуру — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- ↑ Библия. Влияние Библии на мировую и еврейскую культуру — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- ↑ Рассел, Бертран — История западной философии — Новосибирск: Сиб. унив. изд-во; Изд-во Новосиб. ун-та, 2001
- ↑ Yehezkal Kauffman, The Religion of Israel
- ↑ Robert Alter The Art of Biblical Poetry
- ↑ E. A. Speiser Genesis (The Anchor Bible)
- ↑ John Bright A History of Israel
- ↑ Martin Noth The History of Israel
- ↑ Ephraim Urbach The Sages
- ↑ Ephraim Urbach The Sages
- ↑ Shaye Cohen The beginnings of Jewishness
- ↑ John Day. Yahweh and the Gods and Goddesses of Canaan , Sheffield Academic Press, 2000. — 282 с.; «Yahweh+and+the+Gods+and+Goddesses+of+Canaan»&hl=en&sa=X&ei=eOmgUJS4H6PR0QX0yYH4CA&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q=canaanite&f=false стр. 30-37, 68-73.
- ↑ Шиффман, Лоуренс. От текста к традиции: История иудаизма в эпоху Второго Храма и период Мишны и Талмуда / Пер. с англ. А. М. Сиверцева. — М.; Иерусалим: Мосты культуры: Гешарим, 2000. — 276 c. [2]
- ↑ Шиффман, Лоуренс. От текста к традиции: История иудаизма в эпоху Второго Храма и период Мишны и Талмуда / Пер. с англ. А. М. Сиверцева. — М.; Иерусалим: Мосты культуры: Гешарим, 2000. — 276 c. [3]
- ↑ Poll: 7.1 percent of Israeli Jews define themselves as Reform or Conservative
- ↑ Poll: 7.1 percent of Israeli Jews define themselves as Reform or Conservative
- ↑ J. David Bleich. Divine Unity in Maimonides, the Tosafists and Me’iri (in Neoplatonism and Jewish Thought , ed. by L. Goodman, State University of New York Press, 1992), pp. 239—242.
- ↑ Пинхас Полонский. Евреи и христианство
- ↑ Энциклопедия «Britannica» , 1987, Том 22, стр. 475.
- ↑ Маймонид — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- ↑ Lewis, Bernard (1984). The Jews of Islam. Princeton: Princeton University Press. стр.10,20
- ↑ Lewis, стр. 8,62
- ↑ Поляков, Лев. The History of Anti-semitism. стр.68-71
- ↑ 45,0 45,1 Бат Йеор. Исторический очерк // «Зимми»: христиане и евреи под властью ислама = The Dhimmi: Jews and Christians Under Islam — Fairleigh Dickinson University Press, 1985. — ISBN 0-8386-3233-5.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Алов А. А., Владимиров Н. Г. — Иудаизм в России. М.: Институт Наследия, 1997
- Фрейд З. — «Этот человек Моисей»
- Никольский Н. М. «Политеизм и монотеизм в еврейской религии» (на белорус. яз., Минск, 1931; рус. вариант в кн.: Никольский Н. М. Избр. произведения по истории религии, М., 1974) (недоступная ссылка с 15-05-2013 (1825
дня) — история)
- Фишбейн М. Религиозные традиции иудаизма // Религиозные традиции мира. Т. 1. М., 1996.
- Иудаизм от А до Я./ сост. Н. Б. Антонов. М.: АСТ: Восток-Запад, 2007—288 с.
Иудаизм тураһындағы ресурстар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Иудаизм и Евреи
- Иудаизм — книги, статьи, лекции
- ЕЖеВика — Академическая Вики-энциклопедия по еврейским и израильским темам
- Еврейские праздники и традиции
- Хабад Любавич
- Еврейское Радио Уроки Иудаизма в прямом эфире.
- «Хасидус по-русски» Еврейский портал по изучению иудаизма. Более ста книг по иудаизму он-лайн.
- Еврейская электронная библиотека
- «Рассказывает рав Исроэль Зельман».
- Лекции по Торе и Каббале в формате MP3
- Маханаим — еврейский культурно-религиозный центр
- http://www.evrey.com/
- Глобальный еврейский on-line центр
- Аудио и видео онлайн лекции по иудаизму
- Махон Меир
- Практика иудаизма
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шкурко Э. А. Иудаизм // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Иудаизм — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- "Иудаизм " . Книги по иудаизму
- Статья "Иудаизм ". Энциклопедия «Кругосвет».
- Статья "Иудаизм ". «Мир религий».
- Статья «Иудаизм (краткий очерк)». Сайт А. Львова.
- «Еврейская традиция» Школьный учебник
- «История иудаизма до нашей эры» Обзорно-аналитическая статья Юрия Клименковского
- «Иудаизм и Ислам» Обзорно-аналитическая статья
- Словарь терминов, используемых в текстах Иудаизма
- Новейший философский словарь


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Страница 22
"Кепка"ны кем алмаштырыр?
Новости / Сәйәсәт // 9-10-2010, 10:32
Үткән аҙнаның мөһим сәйәси ваҡиғаларының береһе ил Президенты Дмитрий Медведевтың Мәскәү мэры Юрий Лужковты отставкаға ебәреүе булғандыр. 28 сентябрҙә Д. Медведев Ҡытайҙа өс көнлөк сәфәре ваҡытында ошо хаҡта Указға ҡул ҡуйҙы. Президенттың бындай ҡәтғи ҡарарға килеүен Мәскәү халҡы ғына түгел, ә сит илдәрҙә лә бик һағайып ҡабул иттеләр. Рәсәй халҡы тураһында әйтеп тораһы ла түгел, барыһы ла ошо хаҡта һүҙ ҡуйырта. Һуңғы айҙарҙа Лужков тирәләй күп имеш-мимеш йөрөүенә ҡарағанда, иртәме-һуңмы уның китәсәге ҡотолғоһоҙ кеүек ине. Ә уның эшенән ҡыуып сығарылыуын береһе лә көтмәгәйне. Эйе, ҡыуылып сыҡты булып сыға. Президент Указында: “Ышанысты юғалтыуы менән бәйле ваҡытынан алда вәкәләттәре туҡтатыла”, – тигән һүҙбәйләнеш бар. Рәсәй тарихында бындай хәл булғаны бар ине, әммә Медведев ваҡытында түгел. Ил Президенты быны үҙе лә йәшермәй. Йәғни төбәк етәкселәрен отставкаға ебәреүҙә бындай алым беренсе тапҡыр файҙаланылды. Ил етәксеһе бындай хәлдең һуңғыһы булмаясағына ла баҫым яһаны.
...
...
Рәсәй менән яҙмышыбыҙ уртаҡ
Новости / Сәйәсәт // 9-10-2010, 10:28
Мәҡәләнең башына сығарылған фекер, бәлки, кемдәрҙәлер ризаһыҙлыҡ, хатта кәмһенеү тойғоһо уятыуы ихтимал. Ярты мең йыл самаһы дөйөм Рәсәй дәүләте эсендә йәшәһәк тә, һәм тамырҙарыбыҙ ғына түгел, бар күҙәнәктәребеҙ менән бер оло организм булып тоташып бөтһәк тә, ҡайһы бер ҡәрҙәштәребеҙ Рәсәй менән Башҡортостанды Үҙәк һәм төбәк тип бүлеп йөрөтөүҙе хуп күрә....
Халыҡ иҫәбен алыу – күргәҙмәлә
Новости / Сәйәсәт // 5-10-2010, 10:54
Башҡортостандың йәмәғәт ойошмаларының үҙәк дәүләт архивы «Халыҡ иҫәбен алыу тарихынан» тигән документтар күргәҙмәһе ойошторҙо.
Тиҙҙән буласаҡ акцияға арнап үткәрелә ул. Архив документтары йән башы һанау сараһында әүҙем ҡатнашҡан партия, профсоюз, комсомол органдары ҡарарҙарынан ғибәрәт. Төрлө йылдарҙағы йыйынтыҡтар, Өфө губернаһының 1866 йылдағы тораҡ пункттары исемлеге урын алған. Шулай уҡ «Башҡорт халҡының демографияһы», «2002 йылғы иҫәп алыу һөҙөмтәләре», БАССР-ҙағы территориаль-административ бүленеш буйынса материалдар ҡыҙыҡлы.
«Башинформ».
...
Тиҙҙән буласаҡ акцияға арнап үткәрелә ул. Архив документтары йән башы һанау сараһында әүҙем ҡатнашҡан партия, профсоюз, комсомол органдары ҡарарҙарынан ғибәрәт. Төрлө йылдарҙағы йыйынтыҡтар, Өфө губернаһының 1866 йылдағы тораҡ пункттары исемлеге урын алған. Шулай уҡ «Башҡорт халҡының демографияһы», «2002 йылғы иҫәп алыу һөҙөмтәләре», БАССР-ҙағы территориаль-административ бүленеш буйынса материалдар ҡыҙыҡлы.
«Башинформ».
...
Әбйәлилдә бар шундай бер ауыл...
Новости / Сәйәсәт // 5-10-2010, 10:49
Әүәл-әүәлдән беҙҙең халыҡ ирек һәм иркенлек яратҡан. Бәлки, шуғалыр ҙа, күберәк ауыл-ауыл булып ултырырға, ҡаланан алыҫыраҡ урынлашырға тырышҡан. Улай ғына ла түгел, бер туғандарҙың да һәр ҡайһыһы үҙ ауылына нигеҙ һалған. Ғәҙәттә, беҙ быны бер үк йылға, күл тирәһендә тупланған ауылдар миҫалында күрәбеҙ. Улар үҙҙәренә нигеҙ һалған ата-бабаларыбыҙ исемен йөрөтә....
Халыҡ иҫәбен алыу уңышлы үтәсәк
Новости / Сәйәсәт // 2-10-2010, 13:09
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға әҙ генә ваҡыт ҡалды. Ул 14 октябрҙән 25 октябргәсә дауам итәсәк. Был сарала Рәсәйҙең, Башҡортостандың бөтә граждандары ла ҡатнашырға тейеш. Ошо юлдарҙың авторына 1959 йылдың ғинуарында Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыуҙың уртаһында ҡайнарға тура килгәйне. Шуға күрә был мөһим эштә билдәле бер тәжрибә туплағанмын һәм алда торған халыҡ иҫәбен алыуға битараф ҡала алмайым.
...
...
Әҙербеҙ һәм көтәбеҙ!
Новости / Сәйәсәт // 2-10-2010, 13:09
«Росстат» етәксеһе Александр Суринов вәғәҙәләүенсә, Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙа барлыҡ мәғлүмәттең конфеденциаллеге һаҡланасаҡ. Халыҡ тыныс булырға тейеш – улар хаҡындағы мәғлүмәтте таратмаясаҡтар. Был ил ҡануниәтендә закон менән нығытылған....
һыуҙы кем болғата?
Новости / Сәйәсәт // 2-10-2010, 13:07
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу көндәре яҡынлашҡан һайын был саранан «тамаша» яһарға теләүселәрҙең әүҙемләшеүе ишетелә. Хөсөт таратыу маҡсатында һәр ерҙә бысраҡ технологияһын ҡулланып ҡалырға ынтылыусылар табылып тора. Иңебеҙгә иң ҡуйып йәшәгән ҡәрҙәштәр, ана, республика кимәлендә йыйылыш үткәрҙек, тип яу һала. Йәнәһе, «башҡортлаштырыуға ҡаршы сара күрмәй хәлдәре юҡ»....
Намыҫты һатып та булмай, алып та булмай
Новости / Сәйәсәт // 2-10-2010, 13:02
Армияға бөгөн – Насирйән, Нуретдиндәр, флотҡа – Әбделхәйҙәр, милицияға Бәшәрҙәр етмәй...
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа һөнәри байрамдар хәҙерге кеүек бихисап түгел ине. Халыҡ-ара ололар көнөн билдәләгәндәрен дә хәтерләмәйем. Хәйер, октябрь айында ғына рәсми рәүештә ун бер һөнәр кешеләре үҙ көндәрен билдәләйәсәк. Ә алда – ноябрь, Милиция хеҙмәткәрҙәре көнө. Байрамһыҙ ҙа бөгөн, ҡайһы гәзитте генә алма, милицияға ҡағылышлы хәбәргә төртөләһең, телевизор тоҡандырһаң, унда милиционерҙар йә һуғышып, йә хәмер һемереп йөрөй. Шулай ҙа күңелде йылытҡан хәлдәр ҙә булғылай. Онотҡанда бер ауыл участковыйы Анискин тураһындағы иҫке фильмды күрһәтеп алалар. Михаил Жаровтың ғәжәп оҫталығы менән һынландырылған образда кешеләр күңелендәген уҡый алған, хәҙер инде һағынып һөйләргә генә ҡалған аҡыл эйәһен күрәбеҙ....
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа һөнәри байрамдар хәҙерге кеүек бихисап түгел ине. Халыҡ-ара ололар көнөн билдәләгәндәрен дә хәтерләмәйем. Хәйер, октябрь айында ғына рәсми рәүештә ун бер һөнәр кешеләре үҙ көндәрен билдәләйәсәк. Ә алда – ноябрь, Милиция хеҙмәткәрҙәре көнө. Байрамһыҙ ҙа бөгөн, ҡайһы гәзитте генә алма, милицияға ҡағылышлы хәбәргә төртөләһең, телевизор тоҡандырһаң, унда милиционерҙар йә һуғышып, йә хәмер һемереп йөрөй. Шулай ҙа күңелде йылытҡан хәлдәр ҙә булғылай. Онотҡанда бер ауыл участковыйы Анискин тураһындағы иҫке фильмды күрһәтеп алалар. Михаил Жаровтың ғәжәп оҫталығы менән һынландырылған образда кешеләр күңелендәген уҡый алған, хәҙер инде һағынып һөйләргә генә ҡалған аҡыл эйәһен күрәбеҙ....
Башҡортостан иҫәп алыуға әҙер
Новости / Сәйәсәт // 18-09-2010, 14:33
Башҡортостан район һәм ҡалаларына Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙа ҡулланыласаҡ документация, бланкылар, башҡа кәрәк-яраҡ оҙатылды. «Башҡортостанстат» тарафынан ебәрелгән йөктөң дөйөм ауырлығы 70 тоннаға етә, шуның 40 тоннаһы – иҫәп алғанда тултырыласаҡ ҡағыҙҙар. Алдан хәбәр итеүебеҙсә, переписчиктар (республикала 10 меңдән ашыу иҫәп алыусы эшләйәсәк) күк төҫлө портфель, шундай уҡ шарф аласаҡ, өҫтәп фонарь, һыҙғыртҡыс та бирелә....
Алтын һатып бөләйек тә, һалам һатып көләйек
Новости / Сәйәсәт // 18-09-2010, 14:26
Был юлы көндәлек донъя мәшәҡәттәренән алыҫыраҡ тойолған, әммә һәр аңлы кешенең йөрәген тырнап торған мәсьәләләр хаҡында фекерләшеп алайыҡ әле.
«Бер алманы бишкә бүләйек…» – тип йырлағанығыҙ барҙыр. Шул бишәүҙең береһе Рәсәй өлөшөнә тейеш тә бит, ләкин илебеҙҙең һонолған ҡулы йыш ҡына буш ҡала. Ни сәбәпле? СССР тип йөрөтөлгән ифрат ҙур ил тарҡалғас та, Рәсәй бөтә ҡоро ерҙең алтынан бер өлөшөн биләп ятҡан, бихисап матди байлыҡҡа хужа булған дәүләт булып ҡала. Дөрөҫ, әлегә биләгән ере буйынса. Иҡтисади, финанс, хәрби ҡеүәте йәһәтенән Рәсәй, әлбиттә, объектив сәбәптәр арҡаһында, АҠШ, Ҡытай, Бөйөк Британия, Алман, Япония кеүек донъя лидерҙары менән тиңләшә алмай.
...
«Бер алманы бишкә бүләйек…» – тип йырлағанығыҙ барҙыр. Шул бишәүҙең береһе Рәсәй өлөшөнә тейеш тә бит, ләкин илебеҙҙең һонолған ҡулы йыш ҡына буш ҡала. Ни сәбәпле? СССР тип йөрөтөлгән ифрат ҙур ил тарҡалғас та, Рәсәй бөтә ҡоро ерҙең алтынан бер өлөшөн биләп ятҡан, бихисап матди байлыҡҡа хужа булған дәүләт булып ҡала. Дөрөҫ, әлегә биләгән ере буйынса. Иҡтисади, финанс, хәрби ҡеүәте йәһәтенән Рәсәй, әлбиттә, объектив сәбәптәр арҡаһында, АҠШ, Ҡытай, Бөйөк Британия, Алман, Япония кеүек донъя лидерҙары менән тиңләшә алмай.
...


text:
Тема:Ф.Туғыҙбаева Яңы күлдәк. Ялғауҙарҙың төрҙәре.
Маҡсат: -уҡысыларҙың логик фекерләү ҡеүәһен, һөйләү телмәрен үҫтереү
Ф.Туғыҙбаеваның “Яңы күлдәк” хикәйәһе менән танышыу.
Төрлө һөнәр эйәләренә хөрмәт тойғоһо тәрбиәләү
Йыһазландырыу: дәреслек, мультипроектор, шағирәнең портреты, Аҡбуҙат журналы.
Дәрес барышы:
1. Ойоштороу мәле. Психологик инеш.
Хәйерле иртә, һаумыһығыҙ,балалар. Тағы ла бер иҫ киткес яңы матур көн тыуҙы. Ошо матурлыҡҡа йәм өҫтәп, мин һеҙҙең менән осрашыуға килдем. Әйҙәгеҙ дәресебеҙҙе башлап ебәрәйек.
Бөгөн беҙҙә туған тел,
Яратам һине, телем,
Рәхмәт һиңә, һинең аша
Алам мин яҡшы белем.
-Балалар, дәрестә үҙ-үҙегеҙҙе баһалар өсөн мин һеҙгә тәңкәләр алып килдем.Һәр дөрөҫ яуабығыҙ өсөн тәңкәләр алып барырһығыҙ.
II.Мотивация тыуҙырыу. Уҡыу мәсьәләһен ҡуйыу.
Уҡыусылар, һеҙ киләсәктә бик тырышып уҡып, мәктәпте тамамларһығыҙ һәм һеҙҙең алдығыҙҙа “Кем булырға”? тигән һорау килеп баҫыр. Ә һеҙ бөтә һөнәрҙәрҙе лә беләһегеҙме? Кем булырға хыялланаһығыҙ?
Ә хәҙер экрандағы шиғыр юлдарына иғтибар итегеҙ.
(Уҡытыусы уҡый.)
Бәләкәстән кәрәк һөнәр
Күңелеңә ятырҙай.
Һөнәрлеләр тормошто ла
Һәм үҙен дә матурлай.
(Бер бала уҡый)
Әйҙә һин уҡып сыҡ әле.
(Хор менән уҡыу)
-Әйҙәгеҙ әле бергәләп уҡыйыҡ.
Балалар ,Һеҙ нисек уйлайһығыҙ, беҙ бөгөн һөйләшеүҙе нимә тураһында алып барасаҡбыҙ.? (һөнәрҙәр)
Кеше һөнәрҙе нисек һайлай? Ул һөнәр ниндәй булырға тейеш? (Кеше яратҡан эшен эшләй)
Беҙ бөгөн ниндәй проблема өҫтөндә эшләйәсәкбеҙ?
Дәрестең проблемаһы: Кем һөнәрҙе матурлай?
Был проблемаға яуапты беҙ Ф.Туғыҙбаеваның “Яңы күлдәк” әҫәрендә эҙләрбеҙ.
Ә хәҙер, дәфтәрегеҙҙе асығыҙ, бөгөнгө числоны һәм дәрестең темаһын яҙып ҡуйығыҙ.
Бишенсе февраль.
Класс эше.
Ф.Туғыҙбаева “Яңы күлдәк”.
- Шиғырҙағы ҡалын хәреф менән бирелгән һүҙҙәргә иғтибар итегеҙ.
-Ниндәй оҡшаш һәм айырмалы яҡтарын күрәһегеҙ?
(Һүҙҙәр оҡшаған, ялғауы бар,юҡ)
Эйе, дөрөҫ,уҡыусылар, дәресебеҙҙең грамматик темаһы- Ялғау төрҙәре.
1. Ф.Туғыҙбаева тураһында мәғлүмәт.
- Был журнал һеҙгә танышмы? Ф.Туғыҙбаева ошо журналдың баш мөхәррире булып оҙаҡ йылдар эшләне. Ғинуар айында ул үҙенең 65 йәшлек юбилейын билдәләне һәм 2014 йылда иң ҙур исемгә лайыҡ булды. Ф.Туғыҙбаева- Башҡортостандың халыҡ шағирәһе.Ул балалар өсөн бик күп шиғырҙар, хикәйәләр ижад итә . Алда һеҙ улар менән танышасаҡһығыҙ әле.
2. Тексты уҡытыусы уҡый.
-Балалар, иғтибар менән тыңлап ултырығыҙ, мин тексты уҡып сығам.
-Әйҙәгеҙ әле текстағы аңлашылмаған һүҙҙәр менән танышып үтәйек.
Проекторҙа.
Яғымлы- добрая
Әхирәт- подруга
Һоҡланыу-восхищаться
Һыҙлау- болеть
Аптырау- растеряться
Ҡалпаҡ- головной убор
Һүҙлек һүҙҙәре менән һөйләмдәр төҙөтөү.
-Йә, кем ошо һүҙҙәр менән һөйләм төҙөр.
Минең әсәйем яғымлы.
Мин әхирәтемә ҡунаҡҡа барам.
Мин апайым менән һоҡланам.
Теш һыҙлай.
Мин аптырап ҡалдым.
Мин магазиндан яңы ҡалпаҡ алдым.
1. Тексты сылбырлап уҡыу.
2. Парҙарҙа эш.
- Әйҙәгеҙ әле парҙарҙа эшләп алайыҡ. Һатыусы менән Гөлнисаның һөйләшеүен ролдәргә бүлеп уҡып алайыҡ.
-Врач менән Гөлнисаныҡын дә уҡып ишеттерегеҙ.
-Әхирәттәре менән һөйләшеүҙе кем уҡыр?
3. Текст өҫтөндә эш.
-Йә, - Гөлниса кем булырға хыяллана?
-Ни өсөн һатыусы һөнәре оҡшай?
-Ни өсөн теш врачы булырға хыяллана?
-Һөнәрҙе алыштырып буламы?
-Гөлниса үҫкәс кем булаһын беләме?
Әйҙәгеҙ , йә булмаһа,беҙ Гөлнисаға ярҙам итеп төркөмдәрҙә эшләп алайыҡ..
Төркөмдәрҙә эш:
Һеҙҙең алдығыҙҙа һүҙҙәр. Һеҙ шул һүҙҙәрҙе һөнәрҙәр килеп сығырлыҡ итеп үҙгәртегеҙ.
Нимә ? Кем?
Таш-
Йыр-
Бейеү-
Осоу-
Буяу-
Уҡытыу-
Яҙыу-
Тәрбиә-
Төҙөүсе
Балалар, яңы һүҙҙәр барлыҡҡа килдеме. Был ялғауҙарҙың бер төрө- яһаусы ялғауҙар була. (Слайд)
Индивидуаль эш.
Һеҙҙең алдығыҙҙа карточкалар ята. Ундағы күп нөктәләр урынына ялғауҙарҙы дөрөҫ ҡуйып, һөйләмдәрҙе яҙырға кәрәк.
1.Үҫкәс мин күлдәк....... -тар,-тәр
Яулыҡтар,түфлиҙәр, кәнфиттәр һатам.
2. Кисә Гөлниса...... теше һыҙлап китте.
3.Иртән уны әсәһе поликлиника.... алып барҙы.
- Ә был ялғауҙар үҙгәртесе ялғауҙар була.
(слайд)
.Физминутка.
-Ә хәҙер уйнап алайыҡ.
-Балалар, һеҙ бик күп һөнәрҙәр әйттегеҙ, ә уларҙың ниндәй эштәр башҡарғанын беләһегеҙме икән. Таҡтала һөнәр исемдәре яҙылған карточкалар ҡуйылған, икенсе бағанала улар башҡарған эштәр бирелгән. Һөнәрҙәрҙе башҡарылған эштәре менән дөрөҫ тоташтырығыҙ.
Врач – кешеләрҙе дауалай
Һатыусы- тауарҙар һата
Уҡытыусы- балалар уҡыта
Яҙыусы-әҫәрҙәр яҙа
Шофер- машина йөрөтә
Осоусы-самолет йөрөтә
Игенсе –иген үҫтерә
Проблемалы һорау табыу:
- Уҡыусылар, беҙ бөгөн проблемалы һорауға яуапты таптыҡмы? Кем һөнәрҙе матурлай?
- Афарин, балалар, киләсәктә һеҙ ниндәй һөнәр һайлаһағыҙ ҙа ул һөнәрҙең кешеләргә һәм илебеҙҙе алға ебәреүҙә файҙалы эш икәнен белерһегеҙ, тип ышанып ҡалам. Ниндәй генә һөнәр һайлаһағыҙ ҙа яҡшы кеше булып ҡалығыҙ.
Һөнәр һайлау –үҙеңә бер хыял йөрөтөү бит ул ,балалар.Беҙ кескәй саҡта хыялдарҙы дәфтәргә яҙа инек. Мин дә һеҙгә бүләк итеп шундай китапсыҡ әҙерләнем.Үҙегеҙҙең уй-хыялдарығыҙҙы ошо дәфтәргә яҙып ҡалдырырһығыҙ. Хөкүмәтебеҙ 2015 йылды әҙәбиәт йылы тип иғлан итте. Бәлки,һеҙҙең күңел фекерегеҙ ижад емештәренә әйләнер. Һәм һеҙ киләсәктә шағир йә яҙыусы һөнәрен һайларһығыҙ..Һеҙгә уңыштар теләйем.
Өй эше. 1.Тексты матур итеп уҡып килергә.
2.“Мин кем булырға теләйем” тигән темаға кескәй генә хикәйә төҙөү.
3.Ф.Туғыҙбаева тураһында мәғлүмәт тупларға. Ә хәҙер балалар тәңкәләрегеҙҙе һанап сығығыҙ. Кем күпме йыған?
Номер материала: ДВ-426877
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
Башҡортостандың ике районында иген йыйыу тамамлана
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Ғафури һәм Нуриман райондары аграрийҙары иген һәм ҡуҙаҡлы культураларҙы сабыуҙы тамамланы. Был райондарҙа һуғыу һуңғы гектарҙарҙа бара — пландың 98 һәм 99 проценты. Дүртөйлө, Стәрлебаш һәм Стәрлетамаҡ райондары игенселәренә биш проценттан кәмерәк майҙанда ураҡ эштәрен башҡарыу бурысы тора.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, әле 1509 мең гектар майҙанда ашлыҡ сабылған (пландың 84 проценты), 1478 мең гектарҙа һуғылған (82 процент).
Республикала бөгөнгә 2829 мең тонна ашлыҡ һуғылған. Уңыш гектарҙан 19,1 центнер тәшкил итә.


text:
Мәҙәниәт йылы эмблемаһы менән штандартты беренсе булып Бөрө районы алдыФото: Андрей Старостин
Мәҙәниәт йылы эмблемаһы менән штандартты беренсе булып Бөрө районы алды
Мәҙәниәт йылы эмблемаһы менән штандартты беренсе булып Бөрө районы алдыФото: Андрей Старостин
Был көндәрҙә Өфөлә «Башҡортостандың мәҙәни баш ҡалаһы» Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәкмектәренең Республика мәҙәни ваҡиғалар марафоны старт алды. Марафонға рәсми стартты БР Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова Башҡортостанда Мәҙәниәт йылын асыу ваҡытында бирҙе.
«Башҡортостандың мәҙәни баш ҡалаһы» марафон символын Лилиә Ғүмәрова Бөрө муниципаль районы хакимиәте башлығы Николай Хорошиловҡа тантаналы рәүештә тапшырҙы.
Мәҙәни саралар үҙ территорияларында «мәҙәни» өлкәне әүҙем үҫтереүсе республика райондарын һәм ҡалаларын асыҡлау һәм ярҙам итеү маҡсатында уҙғарыла.
Республика мәҙәни ваҡиғалар марафоны үҙ юлын республиканың төньяҡ-көнбайыш төбәгенән башланы һәм йыл аҙағында Өфөлә тамамланасаҡ. БР-ҙа Мәҙәниәт йылы символы республиканың бөтә райондары һәм ҡалалары буйлап уҙасаҡ, Башҡортостандың һәр муниципаль районы сиратлап республиканың мәҙәни баш ҡалаһына әйләнәсәк.


text:
Горизонталь буйынса: 4. Ауыҙ-морондан ирекһеҙ рәүештә ҡапыл ныҡ итеп бөрккән тауыш. 9. Ырымбур өлкәһенең Төйлөгән районы Мәҡсүт ауылынан сыҡҡан башҡорт теле белгесе, яҙыусы. 10. С витаминына бай сәнскеле ҡыуаҡ. 11. Белорет районының Баҡый ауылынан сыҡҡан яҙыусы, “Ҡолонташ” китабының авторы. 13. Кешенең эске донъяһы; күңел, рух. 15. Балкон аҫтында башҡарылған йыр. 19. Түңәрәкләп ике осо тоташтырылған йомро тимер; ҡулса. 23. Шарға тултыра торған еңел газ. 24. Иген баш ҡоҫһа, (...) һаҡауланыр. 25. Миҙалдың икенсе яғы. 27. Башҡорттарҙың изге тауы. 28. Диалект нимә ул? 29. “Мулла ҡатаһыҙ булмаҫ, (...) хатаһыҙ булмаҫ”. 30. Буй балаҫ. 32. “Яҡшы ҡатын (...) кеүек, яман ҡатын ен кеүек”. 36. Шәриғәтле, иманлы дин. 37. Солоҡсоноң төрлө кәрәк нәмәне күтәрә һәм төшөрә торған бауы. 38. Укроптың “әшнәһе”. 40. Ранчо нимә ул? 41. Боронғо Рим ораторы. 44. Мулланың аяҡ кейеме. 45. Эрбет ағасы. 46. Баймаҡ районынан сыҡҡан драматург. 48. Түшәк бөжәге. 50. Пуляның ҡаҡлығып осоуы. 51. Йөрәк тибешендәге “диссонанс”. 53. Ҡояштан, ямғырҙан һаҡлай торған ҡалын япма. 54. Тәҙрәһе юҡ, ишеге юҡ, эсе тулы ваҡ халыҡ. 55. Ниҙеңдер тәьҫиренән килгән көслө уй-тойғо. 57. Совет волейболсыһы. Ике тапҡыр донъя чемпионы, исеме АҠШ-тың Холиок ҡалаһындағы Дан залында мәңгеләштерелгән. 58. Ашығыс хәбәр килтергән кеше. 59. “Йәйен айранһыҙ булма, ҡышын (...)һыҙ булма”.
Вертикаль буйынса: 1. Беҙҙең һаҙлыҡтарҙа йәшәгән һөйрәлеүсе. 2. Өлкәне элек нисек йөрөткәндер? 3. Сәйҙең “гарниры”. 5. Эске ағзаларҙың тиресәһендә була торған ваҡ ҡына йөнтәҫ үҫенте. 6. Ата ҡоштоң төҫө аҡ буҙ, ҡанат остары ҡара булған йыртҡыс ҡош. 7. Сифатлы ҡағыҙ бирә торған ҡытай кесерткәне. 8. “Рәхимһеҙ (...)нән рәхимле эт яҡшы”. 12. Кемдең дә булһа мәнфәғәтен һаҡлаған кеше; опекун. 14. Ҡондораҡ үҫемлеге. 15. Яҡтылыҡ өсөн яндырылған ҡоро йоҡа ағас. 16. Пакистандың ваҡытлыса баш ҡалаһы булып торған мегаполис. 17. Сабый бала. 18. Самауырҙың “краны”. 19. Өс йәш менән дүрт йәш араһындағы айғыр малы. 20. Бер башҡорт ырыуы. 21. Тибет монахы. 22. Ырғаҡ рәүешендәге бик. 26. Белорет районынан сыҡҡан эстрада йырсыһы. 27. Етәкселек. 29. Туҙғаҡ орлоҡло, ҡалаларҙы тултырған үҫемлек. 31. Фән кандидаттарын әҙерләү системаһы. 33. Ҡомар йорто. 34. Шәкәр ҡамышын ура торған бысаҡ. 35. Ҡабыҡтан йәки талдан үрелгән ҡорот һауыты. 37. Ток көсөн үлсәү берәмеге. 39. Эвкалипт ағасында йәшәгән айыу. 42. Баймаҡ районынан сыҡҡан эстрада йырсыһы. 43. Ҡытай императорҙарының эте. 47. Магазин тәҙрәһе. 49. Спорт судьяһы. 52. 2014 йылдың хужаһы. 56. Әрәмә баҫҡан түмгәкле һаҙлыҡ урын.
Шпаргалка: Нараси. Вәли. Өбөрсә. Гәрә. Әҡлим. Сөскөрөк.


text:
Башҡортостан Башлығы алданған өлөшсөләрҙең йорттары төҙөлөп бөтәсәк, тип ышандырҙы Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан Башлығы алданған өлөшсөләрҙең йорттары төҙөлөп бөтәсәк, тип ышандырҙы
Башҡортостан Башлығы алданған өлөшсөләрҙең йорттары төҙөлөп бөтәсәк, тип ышандырҙы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Республика бөгөн хәүеф зонаһында булған барлыҡ йорттарҙы төҙөп бөтөргә вәғәҙә итә, тип белдерҙе Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов.
«Беҙ үҙебеҙгә план-график төҙөнөк. Ул һәр проблемалы объект буйынса 33 пункттан тора, һуңғыһы үҙ сиратында бер нисә йортто үҙ эсенә алыуы мөмкин. Республикабыҙҙа ошондай 77 йорт бар. Был өйҙәрҙә 5 650 кеше йәшәй алыр ине, улар 2016, 2014, 2013 һәм 2012 йылдарҙа уҡ ошо фатирҙарҙа йәшәй башларға тейеш. 2000 йылдарҙа уҡ был йорттарҙы алырға тейешле кешеләр бар, — тине Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһы башлығы менән һөйләшеү» тапшырыуында Өфөнән Альбина Салауатованың һорауына яуап биреп. Ҡатын бишенсе йыл инде «Көмөш шишмә» торлаҡ комплексында, Дим-9 биҫтәһендәге фатирына күсә алмай.
Төбәк башлығы әйтеүенсә, бөтә объекттар буйынса проблемалы йорттарҙы тапшырыу графиктары төҙөлгән. Быйыл — 32, киләһе йылда тағы 42 йортто сафҡа индереү күҙаллана.
«Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 10 йорт 2020 йылға ҡала, сөнки унда хәл ҡатмарлы: ер мөнәсәбәттәре рәсмиләштерелмәгән, килешеүҙәр юҡ. Ике проблемалы объект буйынса тағы өс йортто 2021 йылда төҙөп бөтөү ҡаралған. Улар буйынса бер ниндәй ҙә хәл итеү юлы булмаҫ кеүек тойолғайны, ләкин беҙ хәл итеү юлдарын табырбыҙ. Әлбиттә, был — республика өсөн өҫтәмә сығымдар, ләкин тағы бер тапҡыр ҡабатлайым: беҙ ошо мәсьәләне хәл итербеҙ», — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, Башҡортостанда алданған өлөшсөләр өсөн Объекттарҙы төҙөүгә булышлыҡ итеү буйынса төбәк операторы булдырылған.
Операторға алданған өлөшсөләр, банкротҡа төшкән төҙөүселәр. инвесторҙар, ресурстар менән тәьмин итеүсе ойошмалар, власть органдары менән эш итеү, шулай уҡ түләүҙәрҙе ҡаплау буйынса страховка компаниялары менән эшләү бурысы йөкмәтелгән.
Объекттарҙы төҙөүгә булышлыҡ итеү буйынса төбәк операторы Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 5/3 адресы буйынса урынлашҡан.
http://www.bashinform.ru/news/1147063-glava-bashkirii-zaveril-chto-vse-doma-obmanutykh-dolshchikov-budut-dostroeny/


text:
«Голос.Дети» проекты финалисы Марсель Сабиров Леонид Агутин менән йырланыФото: шәхси архив
«Голос.Дети» проекты финалисы Марсель Сабиров Леонид Агутин менән йырланы
«Голос.Дети» проекты финалисы Марсель Сабиров Леонид Агутин менән йырланыФото: шәхси архив
ӨФӨ, 2018 йыл, 23 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Элеонора Сехлян/.
Беренсе каналда «Голос.Дети» юбилей йыр проектының еңеүсеһе аталды. Ул – Ырымбурҙан 11 йәшлек Рутгер Гарехт. Әйткәндәй, уның бер туған апаһы Өфө сәнғәт институтында белем ала.
«Голос» проектының биш йыллығына был шоуҙы ойоштороусылар ошо һәм алдағы миҙгелдәге иң сағыу ҡатнашыусылар, шулай уҡ өлкән коллегалар һәм остаздары ҡатнашлығында концерт әҙерләне. Мәскәүгә Өфөнән «Голос. Дети-3» финалисы Марсель Сабиров та саҡырылды.
«Шылтыратып, Мәскәүгә саҡырғас мин бик шат булдым. Ойоштороусылар бик матур лирик йыр йырларға тәҡдим итте, әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, мин баш тартырға мәжбүр булдым. Минең хәҙер бөтә малайҙар өсөн ғәҙәти булған үҫмерҙәр осоро бара, был ваҡытта йырларға кәңәш ителмәй. Шуға ҡарамаҫтан, ике йыл күрешмәгән менән дуҫтарым осрашыуҙан баш тарта алманым, шуға барҙым. Мин беҙҙең өсөнсө миҙгелдә хушлашыуҙа башҡарған финал йырҙы йырлай алдым, — тип уртаҡлашты Марсель. — Әммә иң нығырағы остазым менән осрашыуҙы көттөм».
13 йәшлек Өфө егете Леонид Агутиндың тәрбиәләнеүселәре осрашырға бик шат булыуын һөйләне.
«Бөтәһе лә үҫкән, үҙгәргән, — тип һөйләй Марсель. — Леонид Николаевич миңә ҡул ҡыҫырға килгәндә «О, ир-егет тә баһа!» тине миңә. Уға мин, эйе үҫтем, тип яуапланым. Әлбиттә, ул шунда уҡ минең «мутацияны» күреп ҡалды. Дәртләндерҙе, уның аша бөтә малайҙар үтә, сабыр булырға һәм көтөргә кәрәк тине».
«Голос. Дети» проектының биш йыллығына арналған концертты Беренсе каналда 27 апрелдә күрһәтәләр.
http://www.bashinform.ru/news/1148042-finalist-proekta-golos-deti-marsel-sabirov-spel-s-leonidom-agutinym/


text:
Яңауылда тыуып үҫкән, бәләкәйҙән һүрәт төшөрөргә әүәҫ ҡыҙ башта ташҡа биҙәк яһаусы һөнәре буйынса Көнгөр сәнғәт училищеһын, һуңынан Свердловск архитектура институтын тамамлаған. Юғары белем тураһында диплом алған йәш белгесте факультетта уҡытырға ҡалырға ла өгөтләп ҡарайҙар. Тик ул тыуған яҡтарына юл ала.
Яңауылда тыуып үҫкән, бәләкәйҙән һүрәт төшөрөргә әүәҫ ҡыҙ башта ташҡа биҙәк яһаусы һөнәре буйынса Көнгөр сәнғәт училищеһын, һуңынан Свердловск архитектура институтын тамамлаған. Юғары белем тураһында диплом алған йәш белгесте факультетта уҡытырға ҡалырға ла өгөтләп ҡарайҙар. Тик ул тыуған яҡтарына юл ала.
Ысынлап та, күптәр әлеге фатирға "Һаумыһығыҙ!" тип инер урынға, тупһанан: "О, ниндәй матур!" — тип аяҡ баҫалыр. Сағыу төҫтәрҙәге вазалар, уларға ултыртылған аллы-гөллө сәскәләр, теҙелеп киткән биҙәкле түбәтәйҙәр, шкатулкалар, пар аҡҡоштар, шарҙар, кескәй самауыр, уйынсыҡтар кешене нисек битараф ҡалдырһын! Мин үҙемде яҡшы күргәҙмәгә, бай сувенирҙар магазинына эләккән кеүек хис иттем. Бик тырышһаң, бындай күргәҙмәне теләгән һәр кем тыуҙыра ала бит. Бары тик ҡағыҙ, ҡайсы һәм сабырлыҡ кәрәк.
Сәхнәләге ете ғаилә быға тиклем үҙе йәшәгән район кимәлендә үткәрелгән конкурста еңгән, тәжрибә туплаған. Шуға күрә финалда бер кемгә лә еңел булмаясағы алдан тойомлана ине. Ҡатнашыусылар өс конкурста көсөн һынап ҡараны. “Милли традициялар” тип аталғанында, халыҡ йолаларына таянып, иң шәп атайҙы һәм әсәйҙе һайлаһалар, “Ҡайҙалыр бер батшалыҡта…” тигәнендә, театрлаштырылған тамаша әҙерләп, балалар ижади һәләтен күрһәтте.
Өсөнсө бәйге – “Дан минуты”. Бында кем нимәгә маһир, шуның менән отто: бәғзеләр өҙҙөрөп бейеһә, кемдер моңло тауышы менән арбаны, нәфис һүҙ оҫтаһы икәнлеген күрһәтте.
Кисә Рәсәй Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре ошондай “аҡыллыларҙы” ҡулға алған. “Дортрансстрой” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең директоры һәм уның өс әшнәһе юл эштәре барышында мутлашыу өҫтөндә тотола. Улар М-7 “Волга” трассаһында, Кушнаренко районында, урау юл төҙөүгә йүнәлтелгән аҡсаның 43 миллион һумын үҙләштергән.
Полиция хеҙмәткәрҙәре билдәләүенсә, енәйәттә ғәйепләнеүселәр, дәүләт контракты шарттарын боҙоп, төҙөлөштә күпкә арзаныраҡ материалдарҙы тейешенән аҙыраҡ күләмдә файҙаланған. Ә дәүләт заказын башҡарған Федераль юл агентлығының Һамар — Өфө — Силәбе автомобиль магистрале идаралығына эштең тулы кимәлдә һәм тейешле сифатта башҡарылыуы тураһындағы ялған ҡағыҙҙар ебәргәндәр.
Республиканың Юл хужалығы идаралығына Һамар —Өфө — Силәбе автомобиль магистрале идаралығы менән берлектә ҡыш дөйөм файҙаланыуҙағы юлдарҙың хәүефһеҙлеген, автотранспорттың өҙлөкһөҙ эшен тәьмин итергә ҡушылды. Тәү сиратта федераль һәм төбәк, унан һуң — муниципаль-ара, артабан урындағы әһәмиәттәге юлдар таҙартыласаҡ.
4 ноябрь — почта тармағында ял көнө. 5 ноябрҙән элемтәселәр ғәҙәти режимда хеҙмәт күрһәтә. 3 ноябрҙә эшләгән бүлексәләрҙе http://bashkortostanpost.ru/ сайтынан асыҡларға мөмкин.
Быйыл был көн дүшәмбегә тура килә. Шуға күрә йома, 1 ноябрҙә, эш оҙайлылығы ҡыҫҡармай. Башҡортостанда биш көнлөк эш аҙнаһында 2, 3 һәм 4 ноябрь — ял көндәре.
Төп йәки йыллыҡ өҫтәмә түләүле отпуск бирелгәндә 4 ноябрь календарь көн иҫәбенә индерелмәй.
24 октябрҙә ил Хөкүмәте Премьер-министры Дмитрий Медведев тейешле бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы. Хөкүмәттең матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, дотация, Рәсәй Президентының указдарына ярашлы, бюджет хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын арттырыуға өҫтәмә сығымды өлөшләтә ҡаплау өсөн бирелә.
Уның иң ҙур өлөшө Татарстанға (2 212 665,3 мең һум), Силәбе өлкәһе (1 970 626,4 мең һум), Саха (Яҡут) Республикаһы (1 887 339,1 мең һум), Дағстан (1 821 903,9 мең һум), Түбәнге Новгород өлкәһе (1 184 002,4 мең һум), Байкал аръяғы крайына (1 248 779,1 мең һум) тап килә. “Дотация бүлгәндә Рәсәй төбәктәрендәге дәүләт власы органдарының быйыл һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, мәҙәниәт һәм халыҡты социаль хеҙмәтләндереү өлкәһендә һөҙөмтәлелекте арттырыу, хеҙмәттәр сифатын яҡшыртыу буйынса саралар планын үтәүе иҫәпкә алынды”, — тип билдәләнә Рәсәй Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте белдереүендә.
Айҙар Суфиянов 1972 йылдың 21 июлендә Туймазы ҡалаһында тыуған. Юғары белемле — Иваново дәүләт химия-технология академияһын һәм Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған.


text:
Башҡортостан көрәшселәре Новосибирскиҙа еңеп ҡайтырға иҫәп тота
7 — 10 октябрҙә Новосибирскиҙа Александр Карелин бүләктәренә грек-рим көрәше буйынса ХХ халыҡ-ара турнир үтәсәк.
Башҡортостандан был ярыштарҙа Октябрьский ҡалаһынан тренер Николай Долгушев етәкселегендәге 1995 йылғы 4 спорт мастерлығына кандидат ҡатнаша.
Белореттан Ильяс Чихаев — 50 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында, Октябрьскийҙан Рушан Хасьянов — 54, Өфөнән Зураб Давитадзе— 63, йәнә бер өфөлө Владислав Кармушин 69 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында сығыш яһаясаҡ.
Ярыштар «Себер» спорт комплексында үткәрелә һәм атаҡлы рус атлеты Иван Поддубныйҙың тыуыуына 140 йыл тулыуы айҡанлы Халыҡ-ара спорт көрәше федерацияһы менән иғлан ителгән Рус классик көрәше йылына арнала.


text:
Серле һандыҡ бит ул тәбиғәт16-01-2018, 00:03 // Ҡырағай мөхит // Баҫып сығарырға
Оло йәштә булыуыма ҡарамаҫтан, ауылыбыҙ, районыбыҙҙағы тәбиғәт мөғжизәләре менән ҡыҙыҡһынып барам. Яҙылғандары тураһында уҡыйым, баҫылғандарын туплайым, күңелгә килгәндәрен дәфтәргә теркәйем, һеҙгә лә иң гүзәл тип һаналған, кешеләр ял итергә яратҡан бер нисә урын тураһында яҙып ебәрмәксемен.
Иң тәүге сиратта Ҡарлыман мәмерйәһен атар инем. Ҡарлыман ауылынан өс саҡрым алыҫлыҡта баҫып торған мөһабәт Оло Таш ҡаяһы аҫтында урынлашҡан был мәмерйәнең тарихы быуаттар төпкөлөнә барып тоташа. Бынан бер быуат элек, әсәйемдең балалыҡ йылдарында, уның ауыҙы өс ат егелгән арба (тройка) менән инеп йөрөрлөк, Әйүп олатайым йәш ваҡытта дауамы бынан егерме саҡрым алыҫлыҡтағы Аҡташ ауылы янындағы ҡаяға барып сыға торған булған. (Әсәйемдең тыуған йылы — 1898, Әйүп олатайымдың йәшлек йылдары XIX быуаттың 70-се йылдарына тура килә). Ошо оҙонлоҡтағы мәмерйәнең эсендә ниндәй серҙәр һаҡланыуы тураһындағы ҡулъяҙмалар беҙҙең көндәргә килеп етмәгән. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа беҙ, 10-13 йәшлек малайҙар, һәр йылдың май башында унда сәйәхәт ҡыла инек. Ләкин 150-200 метрҙан ары эскә үтә алманыҡ, сөнки былай ҙа түбәнәйеп киткән залын яртылаш ҡалҡыулыҡ ҡаплағайны. Ҡалҡыулыҡтың арғы яғында һәр ваҡыт боҙ кеүек һалҡын һыу ятыр булды. Таяҡ башына сепрәк бәйләп кәрәсингә мансылған факелдар яҡтыһында мәмерйәнең артабан бейегәйеп һәм киңәйеп китеүе күренә торғайны. Беҙҙең арала яланаяҡтарҙың бармаҡ осо менән һыуҙың һалҡынлығын тикшереп ҡарауҙан башҡаға баҙнат итеүселәр табылманы. Мәмерйәнең дауамы һәр ваҡыт сер булып ҡалды. Уның төпкөлөндә тәбиғәт беҙҙән әле булһа үҙенең серҙәрен һаҡлайҙыр.
Бала саҡта мәмерйәнең эсендәге билдәһеҙлек, тышындағы күренеш беҙҙең өсөн оло сер булып торҙо. Өҫтөндә мөһабәт баҫып торған Оло Таш ҡаяһының урта бер өлөшөндә (ерҙән 50-60 метр самаһы бейеклектә) махсус киҫеп эшләнгән кеүек, мәктәптәге класс таҡтаһылай, тигеҙ ере бар ине. Уның киңлеге — 5-6 метр, бейеклеге 10 метр самаһы булыр. Ана шул тәбиғәт эшләгән таш таҡтаға билдәһеҙ рәссамдың ҡулдары менән иҫ киткес оҫталыҡта Ленин менән Сталиндың һүрәте төшөрөлгәйне. Кем һәм нисек төшөргәндер ул һүрәттәрҙе, беҙҙең өсөн сер булып ҡалды, сөнки тәбиғәт яһаған таш таҡта янына уңдан да, һулдан да, аҫтан да килеү, иң мөһиме, баҫып һүрәт төшөрөп тороу мөмкин түгел ине. Байтаҡ йылдар үткәс, моғайын, уны юғарынан 60-70 метр оҙонлоғондағы дилбегәгә бәйләнеп төшөп эшләгәндәрҙер тигән һығымтаға килдем. Бәлки, райондың партия етәкселәре махсус рәүештә берәйһен яллап ҡушҡандыр. Һүрәттәрҙең тағы ла бер үҙенсәлеге беҙҙе аптырашта ҡалдырҙы: көҙгө ямғырҙар, ҡышҡы бурандар, йәйге эҫе ҡояш нурҙары аҫтында ла улар үҙгәрешһеҙ ҡала. Кем белә, бәлки, һәр йылда яңыртып торғандарҙыр, тим. Хәҙер ул ҡая ташы юҡ: шартлатып, төҙөлөш материалына алып бөттөләр. Ниндәй вәхшилек! Әлеге көндә мине һәм мәмерйәнең артабанғы яҙмышына битараф булмаған яҡташтарымды тәбиғәт ҡомартҡыларының киләсәге борсой.
Районыбыҙҙың икенсе мөғжизәһе — Иҫке Муса ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 2-3 километр алыҫлыҡта ятҡан бәләкәй генә Зәңгәр күл. Уның иҫ китмәле матурлығын яҙып ҡына бөтөп булмай. Бәләкәй генә, ҡаҙан кеүек түңәрәк күлдең уртаһында диаметры метрҙан ашыу самаһында төпһөҙ упҡын урғыла. Ана шул упҡындан бәргән һыу артабан йылғаға ҡушыла.
Тағы бер тәбиғәт ҡомартҡыһы — Ҡырмыҫҡалы менән Ҡарлыман ауылдары араһындағы шишмә. Беҙ бала саҡта уны Изгеләр йәки Әүлиәләр шишмәһе тип йөрөтәләр ине. Һыуының тәмлелеген ҡағыҙға ғына яҙып аңлатырлыҡ түгел, уны эсеп ҡарау мотлаҡ. Һыуы һауыт-һабаның, самауырҙың төбөнә ултырған юшҡынды бөтөрә, бер ваҡытта ла боҙолмай, айҙар буйы торһа ла, үҙенең сафлығын, тәмен юғалтмай. Уның дауалау сифатына бала сағымда үҙем инандым. Миңә алты йәштәр самаһында күҙҙәрем эренләп ауырыны, әсәйем мине өшкөртөргә тип ауылдағы Лотфулла мәзингә алып барҙы. Мәзин бабай мине шул шишмәгә алып барып, битемде, күҙҙәремде һыу менән йыуырға ҡушты. Әсәйем шишмәгә ике тапҡыр ғына алып барҙы, өсөнсө барыуҙың кәрәге булманы. Шишмәнән әлеге көндәрҙә лә халыҡ һыу ала.
Мөғжизәләр рәтенә шулай уҡ беҙҙең ауылдан 300 метр самаһы алыҫлыҡта урынлашҡан, күктә йөҙгән ай кеүек түңәрәк Аҡкүлде индерер инем. Ауыл халҡы өсөн уның әһәмиәте бик ҙур. Беҙҙең олатайҙар әйтеп ҡалдырған риүәйәттәргә ҡарағанда, Ҡарлыман ауылының әллә нисәмә быуатлыҡ тарихы бар.
Ҡасандыр ул икенсе ерҙә урынлашҡан булған. Бер ваҡыт ҡот осҡос сир таралып, ауыл халҡына үлеп бөтөү ҡурҡынысы янаған. Мулла, халыҡты йәшәгән урындарынан ҡуҙғатып алып китеп, әллә ни алыҫ булмаған ҡара урман эсенә, әлеге ауыл урынлашҡан ергә килтерә. Был ваҡиға ҡасан булғанын бер кем әйтә алмай. Архив документтары буйынса, Ҡарлыман ауылы 1653 йылда теркәлгән. Шул осорҙан алып бөгөн дә ауыл халҡы Аҡкүлдең һыуын эсә. Әйткәндәй, быуаттар төпкөлөнән килгән йола буйынса, кешеләр был ҙур булмаған (диаметры 100—120 метр самаһы) күлдең һыуының таҙалығын ҡәҙерләп һаҡлай. Унда бер кемгә лә һыу инергә, ат йөҙҙөрөргә рөхсәт ителмәй, мал тупламайҙар, өйрәк-ҡаҙҙы ебәрмәйҙәр.
Тәүге исеме Мансаҙы, хәҙерге Мөҡсин ауылынан алыҫ түгел генә ерҙә, Ағиҙел йылғаһы буйында йәйрәп ятҡан тәрән һыулы Талпаҡ күлен дә исемләр инем. Биш саҡрым самаһы оҙонлоҡтағы, ятышы менән ат дағаһын хәтерләткән был күл ике осо менән Ағиҙел йылғаһына бик яҡын килә. Ҡасандыр йылға ошо күл аша аҡҡан, тиҙәр. Нисек кенә булмаһын, был һыу ятҡылығы йылғанан ситтә ҡалып, бик матур күлде хасил иткән. Уның киңлеге яҙын 500-700 метрғаса етә. Элегерәк ярҙары буйында йыуан-йыуан йүкә ағастары үҫә ине. Хәҙер улар һирәгәйгән...


text:
(31 август – 6 сентябрь)
ҠУҘЫ (21.03 – 20.04)
Техник проблемалар әленән-әле борсоуға һалыр. Тик бәләне “һин генә ғәйепле” тип, яҡындарығыҙға япһарырға ашыҡмағыҙ. Уңыштарығыҙҙан көнләшеүселәр табылыр.
киләсәге хаҡында борсолоп яҙылған хатҡа Ишембай районы хакимиәтенән яуап килде.
Тауҙар кешеләр шикелле –
Бейек булған һайын
Ғүмерҙәре бәхәслерәк,
Яҙмыштары ҡыйын.
Башҡортостанда умартасылыҡты үҫтереү буйынса Закон бар, ул эшләй. Рәсәй кимәлендә иһә “Умартасылыҡ тураһында” федераль закон проекты әҙерләнгән һәм Дәүләт Думаһына тәҡдим ителергә тора. “Российская газета”ла (14 август, 2015 йыл) был йәһәттән Василий Мироновтың күләмле, шул уҡ ваҡытта ҡыҙыҡлы мәҡәләһе баҫылып сыҡты. Шуны файҙаланып, беҙ ҙә ғәмәлгә инәсәк закондың үтәлешен күҙаллап ҡарайыҡ.
“Берҙәм Рәсәй” партияһының “Реаль эштәр” проекты төбәктә мәғариф учреждениеларын яңы уҡыу йылына әҙерләргә ярҙам итә. Мәҫәлән, Белореттағы 18-се мәктәптең йылылыҡ менән тәьмин итеү системаһы капиталь төҙөкләндереүгә мохтаж ине.
Өфөләге һәм Стәрлетамаҡтағы территориаль һайлау комиссиялары рәйестәре Ишембай районындағы коллегалары менән тәжрибә уртаҡлашты. Берҙәм тауыш биреү көнөнә әҙерлек айҡанлы комиссия ағзалары семинар үткәрҙе.
2015 йылдың ғинуар—июлендә Башҡортостанға күпме аҡса бүленгәнлеге һәм уның нисек тотонолғанлығы билдәле булды.
Башҡортостан баҫыуҙарының 799 мең гектарында, йәғни яҡынса 45 процентында, иген культуралары һуғылған. Был хаҡта республиканың Ауыл хужалығы министрлығы хәбәр итте.
26 августа Башҡортостан Хөкүмәте республиканың Залог фондын булдырыу хаҡында положениены раҫланы. Был алым төбәк өсөн өҫтөнлөклө һәм әһәмиәтле инвестиция проекттарына ярҙам итеү мөмкинлеген бирәсәк.
Артҡа 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 40 Алға
Бит башына
Мәскәүгә эш сәфәре барышында республика Башлығы Рөстәм Хәмитов академик Н.Н. Бурденко исемендәге Төп хәрби клиник госпиталенә барып, Омск ҡалаһындағы казарма емерелеүе һөҙөмтәһендә тән йәрәхәттәре алған Башҡортостан егеттәре менән осрашты, уларҙың ата-әсәһе менән аралашты.


text:
Рөстәм Хәмитов «Ағиҙел» хоккейсыларын Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһында еңеүе менән ҡотланыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов «Ағиҙел» хоккейсыларын Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһында еңеүе менән ҡотланы
Рөстәм Хәмитов «Ағиҙел» хоккейсыларын Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһында еңеүе менән ҡотланыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 27 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Кисә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов тәүгә Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһы кубогын яулаған һәм Рәсәй чемпиондары булған «Ағиҙел» хоккей клубы етәкселеге, тренерҙар штабы һәм уйынсылары менән осрашты.
— Тәү сиратта һеҙҙе иҫ киткес еңеүегеҙ менән ҡотлаһым килә. Уйынығыҙ, һөҙөмтәгеҙ менән беҙгә ысын ҡыуаныс килтерҙегеҙ, – тине төбәк етәксеһе. – Беҙ республикабыҙҙа, ҡалабыҙҙа ошондай бик шәп «Ағиҙел» хоккей клубы барлығына, уның Рәсәй чемпионы булыуына һәм Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһы кубыгын яулауына бик шатбыҙ. Ул бик мөһим, плей-офф тәүгә уҙғарылды һәм беҙ уны еңдек. Афариндар!
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, ҡатын-ҡыҙҙар хоккейы Рәсәйҙә яңы үҫешә башлауына ҡарамаҫтан, донъяла был спорт төрөнә ихтыяж бик ҙур.
— Ҡайһы берҙә скептиктар хоккей һәм ҡатын-ҡыҙҙар, ҡыҙҙар йәнәшә ҡуйғыһыҙ тип һөйләй. Ысынында иһә улай түгел. Үҙегеҙҙең уйынығыҙ, һөҙөмтәләрегеҙ менән һеҙ был спорт төрөнөң матурлығын да, бер үк ваҡытта, әлбиттә, чемпиондар характерын һәм күңел сифаттарын күрһәтәһегеҙ, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Башлығы. – Был уңыш ҡыҫҡа ваҡытлы булмаҫ тип ышанабыҙ. Ул ышаныслы, ҡатын-ҡыҙҙар хоккейы Башҡортостан Республикаһында алға китергә һәм үҫергә тейеш тигән һәйбәт базала һәм аңлауҙа нигеҙләнә.
Әңгәмә барышында Рөстәм Хәмитов команда уңышында ныҡышмалы күнекмәләр, миҙгел ваҡытында ғына түгел, миҙгел-ара осорҙа ла физик әҙерлек өлөшөндәге ҙур эш ярайһы уҡ роль уйнауын билдәләне. Бөгөн «Ағиҙел» ҡайһы берҙә ирҙәр хоккейына етмәгән ысын команда рухын, республикаға тоғролоғон күрһәтә.
Команда ҡапҡасыһы Анна Пругова әйтеүенсә, бөтөн миҙгел дауамында һәм айырыуса плей-офта Өфө ҡыҙҙары көйәрмәндәрҙең дәртләндереүен тойҙо, ул еңергә ярҙам итте.
— Бер нисә миҙгел Өфөлә уйнайым һәм Башҡортостан ысын спорт республикаһы булғанын аңлайым. Беҙгә ғәйәт ҙур ярҙам күрһәтелде, – тине Анна Пругова. – Дмитровтан ҡайтҡас күпме көйәрмәндәрҙең аэропортҡа беҙҙе ҡаршы алырға килеүен, боҙ майҙанына күпме халыҡ йыйылыуын күрҙек, уны һүҙ менән генә тасуирлап булмай. Беҙ артабан да үҙебеҙҙең чемпионлығыбыҙҙы иҫбатлаясаҡбыҙ, раҫлаясаҡбыҙ, ә йыйылмала сығыш яһап, ил һәм республика намыҫын яҡлаясаҡбыҙ.
Рөстәм Хәмитов үҙ сиратында плей-офта Анна Пругованың иҫ киткес уйнауын, тик ҡатын-ҡыҙҙар хоккейына хас юғары кимәлде күрһәтеүен айырып әйтте.
Команданың өлкән тренеры Денис Афиногенов республика Башлығына миҙгел дауамында ярҙамы өсөн рәхмәт әйтте, финал матчынан һуң Рөстәм Хәмитовтың ҡотлау менән шылтыратыуына команданың нисек шатланыуын һөйләне. Уның һүҙҙәренсә, «Салауат Юлаев» хоккей клубы етәкселеге ярҙамында «Ағиҙел» өсөн илдә иң яҡшы шарттар булдырылған.
Денис Афиногенов Рөстәм Хәмитовҡа Рәсәй чемпионаты миҙалын һәм уйынсыларҙың ҡул тамғалары менән «Ағиҙел»дең хоккей майкаһын тапшырҙы, ә спорт директоры Александр Семак команданың яңы эмблемаһы менән таныштырҙы.
Республика Башлығы хоккейсыларға Рәсәй Хоккей федерацияһы президенты Владислав Третьяктан ҡотлау һүҙҙәрен әйтеп үтте. Ул шулай уҡ «Ағиҙел»дең еңеүе Халыҡ-ара хоккей федерацияһы менән Башҡортостанда хоккей буйынса ҡатын-ҡыҙҙар чемпионатын уҙғарыу мөмкинлеге хаҡында һөйләшеүҙәрҙә өҫтәмә дәлил булып торасағын билдәләне.
http://www.bashinform.ru/news/1150963-rustem-khamitov-pozdravil-khokkeistok-agideli-s-pobedoy-v-zhenskoy-khokkeynoy-lige/


text:
Шиғриәт
Төп мәғәнәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шиғриәт (грек. πoίnσις, («ижад, яралтыу») – телмәрҙе айырым ысул менән ҡороу, телмәргә ябай һөйләштә ҡулланылмаған өҫтәмә үлсәмдәр, образлылыҡ индереү, нәфис һүҙ, фекер, образдар тыуҙырыу ижады.
Телмәрҙең өҫтәмә үлсәм сараһы – шиғыр (шиғыр юлы), шулай уҡ рифма, ритм, метр һ.б. Йыш ҡына "шиғриәт" һүҙе метафора мәғәнәһендә лә ҡулланыла. Был осраҡта ул телмәрҙең йә прозаик әҫәрҙең (картинаның) нескә, образлы, нәфис тел менән яҙылыуын (һүрәтләнеүен) да аңлата. Әммә фәнни әҙәбиәттә "шиғриәт" төшөнсәһен бары тик шиғырға (шиғри юлға) ҡағылышлы файҙаланыу йышыраҡ осрай.
Бөгөнгө мәҙәниәттә шиғриәт сәнғәт төрө итеп ҡабул ителә. Шул уҡ ваҡытта шиғырҙар нәфис әҙәбиттә генә ҡулланылмай. Мәҫәлән, төрлө текстар, әйтәйек, рекламаларҙа, нәфис әҙәбиәткә алыҫ торған шиғри текстар урын ала. Тарихтан күренеүенсә, хатта ҡайһы бер фәнни һәм медицина трактаттары ла шиғыр менән яҙылыуы тәбиғи тип ҡабул ителгән. Сөнки шиғри тел кеше аңына етеҙерәк үтеп инә һәм үҙенең образлылығы арҡаһында аҙ күләмгә оло мәғәнәләрҙе һыйҙырыу һәләтенә эйә, әһәмиәтлерәк күренә.
Терминология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ритм (грек. rhythmos,шиғриәттә - шиғри телмәрҙең яңғырашын айырым бер тәртипкә һалыу). Был тәртип “шиғыр ҡороу системаһы”ның нигеҙенә һалынған:
- Шиғри юлдарға бүлеүҙән генә торған текстар, ирекле шиғыр.
- Шиғыр юлдары теге йәки был өндәрҙең сиратлашыуы аша бер тәртипкә һалына, тигеҙләнә (аныҡ йәки яҡынса, бер-бер артлы йәки ваҡыты-ваҡыты менән).
- Бер нисә билдәгә нигеҙләнгән шиғыр ҡороу системаһы: ижектәр теҙмәһендә урынлашыуы буйынса ижектәрҙең дөйөм иҫәбе, бер иш оҙонлоҡтағы, бер төрлө баҫымлы ижектәрҙең сиратланыуы. Мәҫәлән, “силлабик шиғыр ҡоролошо” ижектәрҙең иҫәбе, “тоник ҡоролош” – баҫымдарҙың айырым бер тәртибе; “силлабо-тоник” шиғырҙарҙа иһә ошо ике төрҙөң дә бергә ҡулланылыуы мөмкин.
Рифма («шымалыҡ, көйлөлөк») - шиғыр юлдарындағы аҙаҡҡы һүҙҙәрҙең өнөҡшаш булыуы. Рифмалар шиғырҙарҙы трибунанан, сәхнәнән уҡыуҙы, ятлауҙы еңелләштерә. Рифмалар бик күп төрлө була. Строфаның (дүртъюллыҡтың) йә икенсе һәм дүртенсе юлдары, йәки беренсе-икенсе, өсөнсө-дүртенсе юлдары, йәки беренсе һәм дүртенсе юлдары рифмалашыуы ихтимал. Башҡа төрлө рифмалар, мәҫәлән, эске рифмалар (бигерәк тә йыр текстарында йыш ҡулланыла) ҙа осрай.
Метр - шиғырҙа көслө баҫымлы (икттарҙың) һәм йомшаҡ баҫымлы ижектәр (һүҙҙәр, һөйләмдәр) урындар сиратлап килә. Һәр шиғырҙың үҙ үлсәме була. Төрлө тел һәм ил өсөн үҙенә күрә бер үлсәмле шиғыр төрҙәре билдәле. Полиметриялы, йәғни күп үлсәмле шиғырҙар ҙа ижад ителә.
Поэзияның һәм прозаның сиктәре башлыса әҙәбиәтте өйрәнеүселәр өсөн булдырылған шарт ҡына. Шиғри телдә яҙылған проза әҫәре йәки проза теленә яҡын шиғырҙар ҙа осрай.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Поэзия в Библиотеке Мошкова
- М. Хайдеггер. Гельдерлин и сущность поэзии // Логос. — 1991. — № 1. — С. 37—47
- А. Мещеряков. Поэтические турниры в японской культуре // Эстетика Бытия и эстетика Текста в культурах средневекового Востока. М., 1995, с. 254—261
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- А. Горнфельд: Поэзия // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)


text:
Йәнйегет ауылы Сибай ҡалаһынан 15 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Яугүл күлен һәм Сыңрау торна һаҙын Сағыл тауы ҡаплап ята. Көнбайыштан – Ирәндек һырты. Оло юлдан уң яҡта – Олотау башында өйөлгән биш ташлыҡ бар. Элек был һырт буйынан мейес өсөн матур дүрткел таштар сығарғандар. Шундай урындар хәҙер ҙә күп. Сәйет, Исмәғил үҙәктәренең, Өмөлгәндең шишмәләре, аҫтараҡ Ҡайынүҙәк, Улаҡ башы ҡойоһо һыуҙары иҫ киткес тәмле, йомшаҡ. Тау үҙәктәрендә йылан тамыры, балтырған, әтнәкәс, талғыр, кәзә йыуалары түшәлеп ята. Ә битләүҙәр селек, бүре емеше, сейә ҡыуаҡтары менән ҡапланған. Яҙ булһа, һары, күк умырзая, ҡыңғырау сәскә, күгәрсен күҙе баш ҡалҡыта.
Атайым Азамат Зәки улы Арыҫланов Бишташ тауының ошондай легендаһын һөйләне:
– Ҡытайҙан Ирәндек тауҙары буйлап көньяҡ далаларына Бөйөк Ебәк юлы үткән. Ул әллә ҡайҙан башланып, тауҙар буйлап, ҙур йылғаларҙы кисмәҫ өсөн һалынған һәм унан каруандар уҙған. Юлсылар һатыр өсөн Европа илдәренә тауарҙар ташыған. Был юл далаға етеп барған урындарҙа тармаҡланып, төрлө йүнәлешкә боролған. Шуларҙың береһе беҙҙең тауҙар буйлап килеп төшөп, ҡаҙаҡ, Ырымбур далаларына йүнәлгән. Бишташ эргәһендә һаҙлыҡ һәм бәләкәй генә йылға бар. Тәбиғәттең хозур ҡосағында каруансылар туҡтап ял иткән. Был урынды билдәләр өсөн биш таш өйөмө өйгәндәр. Ошо тирәнән Ҡытай иленә тиклем биш мең километр алыҫлыҡты аңлата, тигән фараз бар. Ауылыбыҙҙан Фаил Әбүбәкиров әлеге урынды мәңгеләштереү маҡсатында дөйә, ат һындарын эшләп, һәйкәл ҡуйырға уйлай.
Зөлхизә АРЫҪЛАНОВА,
V синыф уҡыусыһы.
* * *
Бишташ элек Ететаш тип тә йөрөтөлгән. Был турала беҙгә ауыл ағинәйе Вәҙиға Ҡәйепҡолова һөйләне (2-се вариант).
Ете ҡыҙ легендаһын бөтәһе лә белә. Улар Йәнйегеттә сит ауылдарҙан килеп уҡып ятҡан. Шулай бер көндө үҙҙәрен ҡаҙаҡтар урлаған. Ләкин ниндәйҙер ысул менән уларҙан ҡасып ҡотолғандар. Ете ҡыҙ Олотау битендә ҡиблаға ҡаратып, ете пирамида рәүешендә таш (инәйебеҙ, памятник, ти) өйгән. Һуңғараҡ егеттәр һәм ҡыҙҙар уйын ҡороп, уның араһына иҫтәлеккә тәңкә, балдаҡ ҡыҫтырып китер булған. Был әйберҙәрҙең оҙон сәс уратылғандары ла табылған. Ете ҡыҙ тураһында бәйет тә бар ине, тик онотолған, ике генә юлы хәтерҙә:
Етәү килеп, алтау ҡайттыҡ,
Бәҙеғол ҡалды моңланып.
– Бәҙеғол тигәне Йәнйегеттә килен булып тороп ҡалған, – тип һөйләй Вәҙиға инәй.
Бер ҡыҙҙың исеме – Илсебикә, икенсеһе Бәҙеғол булыуын белдек. Ҡалғандарын инәй иҫләй алмай. Ете башҡортта изге, тылсымлы һан һаналған. Ни өсөн Ететаш Бишташҡа әйләнгән һуң? Халыҡта был хаҡта төрлө фекерҙәр бар. Берәүҙәр, кемдер килеп, Ететаштың таштарын өй нигеҙенә тейәп алып ҡайтҡан, ти, икенселәрҙең фекеренсә – балалар емергән. Ауыл кешеләре таштарҙың тороп ҡалғандарын йыйып, уларҙы ҡабат өйгән. Ләкин элеккеһе кеүек матур ете пирамида килеп сыҡмаған, бишәүгә генә еткән. Инәй-олатайҙар Бишташты Ҡибла ташы тип тә йөрөтә, ошо ташлыҡтарға йөҙҙәре менән тороп намаҙ уҡыйҙар, теләк теләйҙәр.
Бишташ хәҙер ҙә яҡлауға мохтаж. Сөнки ул – тыуған ауылыбыҙҙың матур бер ҡомартҡыларының береһе.
Гөлдәриә РАФИҠОВА, III синыф уҡыусыһы.
Баймаҡ районы, Йәнйегет мәктәбе.


text:
Эй, ваҡыт!.. Ҡайҙа ашҡына, ниңә талпына, сабырһыҙланып аға ла аға икән ул? Үҙе менән бергә һағыш-ҡайғыны, йөрәк ғазаптарын осороп алып китһен ине лә бит...
Донъялағы иң ҡәҙерле кешемдең, атайымдың, беҙҙе ҡалдырып баҡыйлыҡҡа күсеүенә — бер йыл. Ваҡыт дауалай, тиһәләр ҙә, көндәр үтеү менән уны һағыныуыбыҙ арта ғына. Күңел төшөнкөлөгөнә бирелгән, йөрәк һулҡылдаған ауыр мәлдәрҙә: “Их, атай, иҫән булһаң... Бер һүҙең менән йәнде дауалай инең бит һин”, — тип эстән генә уға өндәшәм, серҙәремде һөйләп, рухының ярҙам итеүен һорайым...
Инәйем Сәмғиә Фәхретдин ҡыҙы менән атайым Рәфҡәт Фазыл улы Вәлишиндар Ҡолбаҡ ауылында ғына түгел, тотош Ҡыйғы районында иң абруйлы ғаиләләрҙең береһе булды.


text:
«Сәбәптәр юҡ миңә үкенергә»Бер аҡыл эйәһе: «Сәхнәлә ике төрлө холоҡло кешеләр осрай, бик һирәктәре генә сән-ғәтте һөйә, уның хаҡына йөрәк көсөн йәлләмәй хеҙмәт итә, ә инде икенселәре, улар күпселек, сәнғәттә үҙҙәрен ярата, дан һәм билдәлелек хаҡына тырыша», – тигән. Бөтә...
БәндәбикәТәлғәт ИШЕМҒОЛОВ Повестан өҙөк – Ниңә көләһең, башҡорт? Баҡыйлыҡҡа китергә торғаныңда һине нимә шул тиклем күңелләндерҙе? – тип һораны Амангилде, һыны ҡатып хахылдаған Ерәнсә эргәһенә килеп. – Шуға көләм, – тине, үкһегәнгә оҡшаш тауыштар...
Уңған ҡатын – ил күркеТиҙлек, техника заманында, яңы шарттарға тиҙ яраҡлашып, шәхси эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән, ошо өлкәлә ярайһы уҡ уңыштарға өлгәшкән ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ бар. Янып торған өйгә инер, сабып барған тайҙы туҡтатыр, ҡар өҫтөндә ҡаҙан ҡайнатыр, тиҙәр ундайҙар...
Кеше яҙмыштарын үҙ итепСабыйҙың донъяға тыуыуы – иң илаһи, иң татлы, иң мөғжизәле минуттар. Балаға ғүмер биреү һәләте – кешелектең иң ҡәҙерле һәм мөһим бурысы. Быуын сылбырын дауам итерҙәй нәҫелең булмаһа, Ер йөҙөндә башҡарылған асыштарҙың да, бөйөк эшмәкәрлектәрҙең...
Рәт киттеРәзилә ЫРЫҪҠУЖИНА – Ҡәйнәләрҙең рәте китте бит, әй! Бынау Ғәлиәне әйтәм, малайы өйләнгәйне, донъя батҡағына сумды ла ҡуйҙы. Киленен усында ғына йөрөтмәй инде. Үҙ балаңды ла шул хәтлем әпәүләмәйһең. – Әйтмә лә. Кисә, барып инһәм, килене кендегенә...
Өйҙә кейер өсөн уңайлы әйберҙәрҺәр хужабикәнең һандыҡ төбөндә спорт костюмынан ҡалған бәйләнгән салбар һаҡланалыр, моғайын. Уның йә килешлеге юғалып, йә бер аҙ таушалған, йә таплы көйөнсә файҙаланыуға яраҡһыҙ булып ятыуы ихтимал. Ошо кәрәкмәгән әйберҙәрҙән дә өйҙә йәки баҡсала...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?