text:
- Подробности
- Просмотров: 432
ДИТЕРИХС Михаил Константинович (5.4.1874, С.‑Петербург — 9.10.1937, Шанхай ҡ., Ҡытай), Аҡтар хәрәкәте эшмәкәре. Ген.‑лейт. (1918). 1904—05 йй. рус‑япон һуғышында, Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Ген. штабтың Николай акад. тамамлаған (С.‑Петербург, 1900). 1894—1918 йй. һәм 1919 й. алып рус армияһында. 1918 й. Чехословак айырым корпусында хеҙмәт итә. 1919 й. Николай II һәм уның туғандарын үлтереү эшен тикшереүгә етәкселек итә. 1919 й. июненән Көнбайыш армияһы, бер үк ваҡытта Себер армияһы һәм Кама йылға хәрби флотилияһының баш командующийы. Июлдән Көнсығыш фронттың баш командующийы, бер үк ваҡытта июль—авг. Рәсәй Дәүләтенең хәрби министры вазифаһын башҡарыусы һәм авг. башлап Юғары баш командующий Ставкаһының штаб начальнигы. А.В.Колчак м‑н конфликттан һуң отставкаға сыға. 1920 й. майынан Рәсәйҙең Көнсығыш сиге Ҡораллы көстәре баш командующийы Г.М.Семёнов эргәһендәге Хәрби кәңәшмә рәйесе була. 1920 й. 15 июнендә Чита ҡ. башҡ. вәкилдәренең Хәрби кәңәшмәһе ҡарары м‑н Башҡ. ғәскәренең почётлы казактары (Ил егете) исемлегенә индерелә. 1922 й. июнендә Амур буйы Ваҡытлы хөкүмәте ғәскәрҙәренә һәм флотына етәкселек итә. Авг. Приморьела Земство соборы тарафынан “земство ғәскәренең берҙән‑бер хакимы һәм воеводаһы” итеп һайлана. Окт. алып Ҡытайҙа рус эмиграцияһы лидерҙарының береһе. 1930 й. июненән Рус Дөйөм хәрби Союзының Алыҫ Көнсығыш бүлеге рәйесе. 2‑се дәрәжә ҡылыслы (1916), 3‑сө дәрәжә (1915), 4‑се дәрәжә ҡылыслы һәм бантлы (1905) Изге Владимир, 1‑се дәрәжә (1916), 2‑се дәрәжә ҡылыслы (1907) һәм 3‑сө дәрәжә ҡылыслы һәм бантлы (1904) Изге Анна, 1‑се дәрәжә ҡылыслы (1915), 2‑се дәрәжә ҡылыслы (1905) һәм 3‑сө дәрәжә (1902) Изге Станислав орд., сит ил орд. м‑н бүләкләнгән.
Әҫәрҙ.: Несколько страниц из боевой деятельности 52 драгунского Нежинского полка (ныне 18 гусарский) в кампанию 1904—1905 гг. Елец, 1908; Убийство Царской Семьи и членов Дома Романовых на Урале: в 2 ч. М., 1991.
И.Ф.Плотников
Тәрж. Д.К.Үзбәков


c: text/html

text:
МЕНЮ
Мәләүездең һәм Мәләүез районы муниципаль районының ижтимағи-сәйәси гәзите.
Рубрики
10.10.2018
11:10
Көҙгө мәшәҡәттәрҙән арынып, ял иткегеҙ, рәхәтләнеп көлөп, күңел асып, булмышығыҙ менән матур йырға сорналғығыҙ киләме? Улайһа Башҡортостандың халыҡ артисы Ғәзим Ильясовтың концертына рәхим итегеҙ! Тәбиғәттән бирелгән моңло һәм матур тауышлы йырсы 12 октябрҙә киске 7-лә ҡала мәҙәниәт һарайына өр-яңы концерт менән килә. Республиканың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре шулай уҡ ретро йырҙар бүләк итәсәк.
Концертта Айнур Мансуров, Ильяс Кинйәғолов, Рәфис Ишбаев кеүек йәш йырсылар ҙа сығыш яһаясаҡ. Сәхнәлә яңғыраған нәфис һүҙ, баян моңдары матур йыр теләгән күңелдәргә саф шишмә һыуылай барып етер. Ял концертынан ситтә ҡалмағыҙ!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Республика хөкүмәте заманса тегеү фабрикаһын төҙөй
ӨФӨ, 2017 йыл, 18 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанда заманса тегеү фабрикаһы барлыҡҡа киләсәк. Яңы етештереү урыны Баймаҡта ойошторола. Өҫтөнлөклө инвестиция проектын ғәмәлгә ашырыу буйынса эшсе төркөм ойоштороу тураһындағы бойороҡҡа төбәк Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов ҡул ҡуйҙы. Документ республиканың рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт порталында урынлашҡан.
Хөкүмәттең тағы ла бер бойороғо менән төбәктә Рәсәй стратегик үҫешенең төп йүнәлештәре буйынса өҫтөнлөклө проекттарҙы ғәмәлгә ашырыусы берҙәм оператив план булдырыла.


text:
Башҡортостан делегацияһы Голландияға юлланды
Башҡортостан делегацияһы Голландиялағы «Nation Branding & Investment Expo 2012» форумында ҡатнашасаҡ. Республиканың иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары Флүр Әсәҙуллин һәм БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһының тышҡы иҡтисади бәйләнештәр департаменты директоры Элина Биккинина кисә Нидерландия Короллегенә юлланды.
Инвестицион хеҙмәттәшлек булдырыуҙы маҡсат итеп алған визит 5 марттан 9-ына тиклем дауам итәсәк. БР Иҡтисади үҫеш министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, агросәнәғәт комплексы объекттарына барыу, потенциаль инвесторҙар, фондтар, банктар һәм дәүләттең башҡа рәсми кешеләре менән һөйләшеүҙәр үткәреү, нидерланд эшҡыуарҙары менән диалог, атап әйткәндә, «Индустрия нанотехнологиялары» конференцияһында ҡатнашыу планлаштырылған.
Белешмә өсөн. Голландия — кәрлә дәүләттәрҙе иҫәпкә алмағанда, Европалағы халыҡ иң тығыҙ йәшәгән ил. Халыҡ иҫәбе – 16,7 миллион самаһы кеше. Машиналар эшләү, электроника, нефть химияһы, авиа- һәм суднолар төҙөү, еңел сәнәғәт, агросәнәғәт өлкәһе ныҡ үҫешкән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 452
ГЛАДЫШЕВ Георгий Павлович (19.9.1936, Алма-Ата), физико-химик. Химия ф. д‑ры (1966), проф. (1969). Фәнни хеҙмәттәре физик химия, химик технология, юғары молекулалы берләшмәләр химияһы, биол. һәм соц. термодинамика, физикохимик медицина һ.б. өлкәләрҙәге тикшеренеүҙәргә арналған. Г. тарафынан ҡатмарлы гетероген системаларҙың иерархик термодинамикаһы нигеҙҙәре, биол. эволюцияның, биол. мөхиттә хираллек барлыҡҡа килеүен һ.б. аңлатыусы термодинамика теорияһы булдырыла; периодик полимерлашыу күренеше тасуирлана, полимерлашыуҙың һәм полимерҙарҙы стабилләштереүҙең яңы технологиялары эшләнә. 1968—70 йй. Химия ин‑ты дир. урынбаҫары; Химия ин‑тының юғары молекуляр берләшмәләр бүлеген ойоштороусыларҙың береһе.
Хеҙм.: Термодинамика и макрокинетика природных иерархических процессов. М., 1988; Супрамолекулярная термодинамика — ключ к осознанию явления жизни. М., 2003.
Ю.Б.Монаков
Тәрж. Л.И.Шарапова


text:
- Подробности
- Просмотров: 283
ТУҒАЖМАН (Seseli), сатыр һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлектәр заты. Яҡынса 100 төрө билдәле, Евразияның уртаса, субтропик бүлкәттәрендә һәм Төньяҡ Африкала таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Күп, һирәгерәк ике йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары ҡырлы, төҙ, өҫкө өлөшөндә тармаҡлы, бейеклеге 20—170 см. Япраҡтары ҡауырһын һымаҡ теленмә. Сәскәләре аҡ. Сәскәлеге — күп нурлы ҡатмарлы сатыр. Урамалары аҙ япраҡлы йәки юҡ; ваҡ урамалары күп һанлы, ҡыяҡлы. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — һалынҡы емеш, июль—сент. өлгөрә. Т. болондарҙа, далаларҙа, һирәк урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтар араһында, ҡайһы берҙә тоҙға бай болондарҙа үҫә. Ябай Т. респ. бөтә терр‑яһында, бер йыллыҡ Т. — Башҡортостандың Урал алдында, Ледебур Т. (реликт) һәм тура Т. башлыса Башҡортостандың Урал аръяғында таралған. Респ. төньяҡ-көнсығышында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында һирәкләп эндемик Крылов Т. осрай. Мал аҙығы үҫемлектәре. Составында кумариндар, эфир майҙары бар. Бер йыллыҡ Т. һәм ябай Т. халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 215
ТОЛСТОЙ Пётр Петрович [26.8. 1870, Сембер ҡ. — 7.7.1918, Өфө губ. Бөрө өйәҙе Николо‑Берёзовка а. (БР‑ҙың Краснокама р‑ны)], граф, Өфө губернаһынан 1‑се Дәүләт думаһы (1906) депутаты, эре ер биләүсе. А.П.Толстойҙың ҡустыһы. Халыҡ азатлығы партияһы ағзаһы. Мәскәү ун‑тының физика-матем. ф‑тын тамамлаған. 1903 й. алып Өфө өйәҙ һәм губ. земство йыйылыштары гласныйы. Өфө губ. земство башҡармаһы ағзаһы. Думала кадеттар фракцияһы ағзаһы. 1906 й. июлендә Выборг ҡ. Думаны тарҡатыуға ҡаршы протесты хуплап, граждандарҙы дәүләт власы органдарына буйһонмауға саҡырған “Халыҡҡа халыҡ вәкилдәренән” тигән өндәмәгә ҡул ҡуя, шуның өсөн 1907 й. 3 айға төрмәгә ябыла. 1915 й. башлап “Уфимская жизнь” (“Өфө тормошо”) гәз. сығара. 1917 й. мартынан “Өфө губернаһының ауыл хужалары һәм сәсеүселәре союзы”на, апр. алып Халыҡ азатлығы партияһының Өфө ҡала ком‑тына, июлдән губ. ком‑тына етәкселек итә. Өфө ҡала думаһы гласныйы. Өфө губ. 5,150 мең дисәтинә ергә, Өфөлә типографияға хужа була. Хәйриә м‑н шөғөлләнгән, Бәләбәй өйәҙе Языков а. (БР‑ҙың Благовар р‑ны) Халыҡ йорто төҙөүгә, Языков м‑н Өфө араһында телефон линияһы һуҙыуға аҡса биргән. 1918 й. июнендә Ғәҙәттән тыш комиссия органдары тарафынан аманатҡа алына, атыла.
Г.В.Мордвинцев
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
- Подробности
- Просмотров: 536
ДАУЫТОВ Салауат Булат улы (1.5.1956, БАССР-ҙың Бүздәк р-ны Ҡаҙаҡлар‑Ҡобау а.), хирург. Мед. ф. д‑ры (2000), проф. (2001). БДМИ‑ны тамамлағандан һуң (1979) 1984 й. тиклем Учалы үҙәк район дауаханаһында, Өфө һәм Бәләбәй ҡҡ. дауалау-иҫкәртеү учреждениеларында эшләй. 1996 й. алып БДМУ‑ла уҡыта, бер үк ваҡытта 2001 й. башлап ғилми-тикшеренеү секторы дир., 2005 й. — Һаулыҡ һаҡлау һәм соц. үҫеш өлкәһендә күҙәтеү б‑са федераль хеҙмәттең БР б‑са идаралығы етәксеһе. Фәнни эшмәкәрлеге сей яра ауырыуын хирургик дауалау мәсьәләләренә арналған. Д., аллоплант һәм лазерлы допплер флоуметрияһын ҡулланып, ашҡаҙандың һәм бөйән эсәгенең лайлалы тиресәһен ҡан м‑н тәьмин итеүҙе стимуллаштырыу һәм регенерациялау ысулдарын эшләй һәм дауалау практикаһына индерә. 70‑тән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Фото:
Мәскәүҙә «Связь-Экспокомм» күргәҙмәһендә Башҡортостан «Электрон хөкүмәт» стенды презентацияһын үткәрәсәк
Фото:
Мәскәүҙә бөгөн XXII «Связь-Экспокомм» телекоммуникацион ҡорамалдар, идара итеү системаһы, мәғлүмәт технологиялары һәм элемтә хеҙмәте халыҡ-ара күргәҙмәһе асыла, уның сиктәрендә Башҡортостан Республикаһы «Электрон хөкүмәт» стенды презентацияһын үткәрәсәк.
«Связь-Экспокомм» халыҡ-ара күргәҙмәһе 30 йыл рәттән Рәсәй Федерацияһында, яҡын сит илдәрҙә һәм Көнсығыш Европала иң эре һәм абруйлы тармаҡ форумы иҫәпләнә. Ул үҙебеҙҙең һәм сит ил технологияларын уңышлы тәҡдим итеүгә, профессионалдар араһында мәғлүмәт менән алмашыуға мөмкинлек бирә. Яңы ҡатнашыусыларҙы үҙенең составына алғанда, форум уларҙы баҙарҙың төп уйынсылары рәтенә лә индерә.
Ойоштороусыларҙың хәбәр итеүенсә, күргәҙмәлә донъяның 22 иленән 445 компания тәҡдим ителгән. Күргәҙмә майҙаны 24200 квадрат метр. Уны 27 мең кеше ҡараясаҡ, тип көтөлә.
"Связь-Экспокомм-2010" күргәҙмәһендә корпоратив клиенттар, предприятиелар, бәләкәй һәм урта бизнес өсөн элемтә системалары һәм ҡорамалдар, телерадиотапшырыуҙар техникаһы, телевизион системалар, видеоконференциялар, ситтән тороп видеоконтролдә тотоу һәм объекттар мониторингы ҡорамалдары урынлаштырылған. Күргәҙмәлә IP-телефония, Ер юлдашы, радиорелелы һәм оптик элемтә, сүс- оптик элемтә линиялары, медицина электроникаһы системалары һәм саралары һәм башҡалар күрһәтелә.
Күргәҙмә «Экспоцентр» үҙәк күргәҙмә комплексында ойошторолған һәм 14 майға тиклем дауам итәсәк.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 13.04.2018
Зәлиә ВӘЛИЕВА
Объявления / Йәшлек гүзәле // 13-04-2018, 13:12
Атайым менән әсәйемдең беренсе мөхәббәт емеше булып, хозур тәбиғәтле Әбйәлил районының Атауҙы ауылында донъяға килгәнмен. Бала сағым тап ошо йәмле ерҙә үтте.
Теүәл фәндәрҙе үҙ иткәнлектән, Магнитогорск дәүләт техник университетының иҡтисад бүлеген һайлап, уны уңышлы тамамланым.
Район, ҡала кимәлендә үткәрелгән ғилми-ғәмәли конференцияларҙа, олимпиадаларҙа әүҙем ҡатнашам.
Буш ваҡытымда китап уҡырға, бәйләргә, саф һауала йөрөргә яратам.
Ярты юлда туҡтап ҡалмаған, маҡсатҡа ынтылыусан кешеләр минең өсөн һәр саҡ өлгө булып тора....
Бөгөн – Миғраж кисе
Новости / Иман // 13-04-2018, 12:06
Бәйғәмбәр күккә күтәрелгән көн
Миғраж – ислам динендә ҡиммәтле һәм дәрәжәле мөбәрәк кистәрҙең береһе. Был төндә бәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм күктәргә күтәрелгән, Аллаһы Тәғәлә әмере менән уға йәннәт һәм йәһәннәм күрһәтелгән.
Миғраж ‒ һүҙлектә баҫҡыс һәм юғары бер ергә күтәрелеү тигәнде аңлата. Миғраж – күккә күтәрелеү, Рәсүлүллаға бәйғәмбәрлек биреүҙең туғыҙынсы йылында Рәжәб айының 27-се кисендә була. Был мөғжизә унан башҡа һис бер бәйғәмбәргә бирелмәй. Ошо ваҡыттан алып мосолмандарға биш ваҡыт намаҙ уҡыу фарыз. Миғраж кисендә мосолмандар доға ҡылып, Ҡөрьән уҡып, Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең ҡиссаһын өйрәнеп, уға мәҙхиә әйтеп, риүәйәттәр һөйләп үткәрә. Аллаһы Тәғәләгә шөкөрана итә, гонаһтарын ғәфү итеүҙе һорай....
Башҡорт теленән региональ диктант яҙырға килегеҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 13-04-2018, 11:17
21 апрелдә республикала бына дүртенсе мәртәбәгә бик матур сара - башҡорт теленән региональ диктант үтәсәк.
Тел белемен тикшерергә теләүселәр Башҡорт дәүләт университетының төп корпусында, филиалдарында, институттарында йыйыласаҡ. Шулай уҡ диктант яҙырға теләүселәргә майҙансыҡтар Өфө, Белорет, Бөрө, Салауат, Сибай, Стәрлетамаҡ, Нефтекама, Белорет, Ишембай, Мәләүез, Учалы ҡалаларында, райондарҙа, күрше өлкәләрҙә ойоштороласаҡ....
Һорау - яуап
Махсус бит // 13-04-2018, 11:01
Уҡыусыларыбыҙҙы борсоған һорауҙарға Күсемһеҙ милекте берҙәм дәүләт теркәүе хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы идаралығының («Росреестр») бүлек етәксеһе Наталья Низаметдинова яуап бирә.
– Пай 1991 йылда түләнгән, БТИ аша фатирға хоҡуҡ теркәлгән икән, кооператив фатирға яңынан хоҡуҡты теркәтергә кәрәкме?
– 1997 йылдың 21 июлендә «Күсемһеҙ милекте дәүләт теркәүе» тураһындағы федераль закон сыҡҡанға тиклем милеккә хоҡуғығыҙҙы теркәтһәгеҙ, ул Күсемһеҙ милектең берҙәм дәүләт теркәүе реестрында булмаһа ла, юридик яҡтан теркәү үҙ көсөндә ҡала. Һуңынан теркәү граждандарҙың теләге буйынса башҡарыла. Объектты һатҡанда, бүләк иткәндә мотлаҡ Күсемһеҙ милекте берҙәм дәүләт реестрында мотлаҡ теркәтергә кәрәк буласаҡ....
Киләһе аҙнаның урталарынан ғына көндәр йылытасаҡ
Яңылыҡтар таҫмаһы // 13-04-2018, 10:18
БР Гидрометеорология үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостанда 18 -19 апрелгә генә көндәр йылытасаҡ. Шуға тиклем төнөн -4 градусҡа тиклем һыуыҡтар була. Әле республикала арктик һауа массаһы өҫтөнлөк итә. Киләһе аҙнаның урталарынан һауа температураһы көндөҙ +10 -13 градус буласаҡ. Төнөн дә йылы торасаҡ. Яуым- төшөм көтөлмәй....
Алланың рәхмәте яуа торған ай
Новости / Иман // 13-04-2018, 07:00
Рәжәб айы – ислам динендә булған дүрт изге айҙың береһе. Изге мөбәрәк айҙарҙың өсәүһе рәжәб, шәғбан, рамаҙан бер-бер артлы килә. Был айҙа Рәғәиб кисәһе көнө бар. Был кисәлә бәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең атаһы Ғабдулла ибн (улы) Ғәбделмотталиб менән һөйөклө әсәһе Әминә бин (ҡыҙы) Ваһаб никахлашҡан, ҡауышҡан көнө....
Келәттән ит урлап ашаған ауыл бесәйе бәйете
Яңылыҡтар таҫмаһы // 13-04-2018, 06:00
Нисек тамаҡ туйҙырырға? - тиеп,
Ҡайғырған саҡ ҡалды иҫләргә.
Бары булыр кәрәк һиҙгер, көндөҙ,
Кем онота келәт бикләргә.
Кисен сығам бер ни булмағандай,
Һуҡмаҡ һалам күрше келәткә.
Асыҡ ҡалған ишектән инеүгә
Юлығам мин һимеҙ, мул иткә.
Төн йоҡомдо йоҡламайым, әммә,
Бурлыҡта йөрөп эс кәпәйтәм,
Иҫһеҙ-ғәмһеҙ күрше хужаларҙы
Ауыҙ йырып, шулай һемәйтәм.
Шөкөр тием Хоҙайыма, шөкөр,
Һуғым ите ашап, һимерҙем.
Ауыл халҡы һуғым һуймаҫ элек
Ни эләкте, шуны кимерҙем.
Әле бары ҡыш уртаһы ғына,
Һуғым ите етер, яҙғаса.
Тик хужалар ҡалдарһындар ғына
Ишек-келәләрҙе япмайса.
Хәлиҙә Ишдәүләтова...
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 499
ДҮРТӨЙЛӨ УРТА МӘКТӘБЕ №1. 1930 й. крәҫтиән йәштәре мәктәбе булараҡ нигеҙ һалына, 1934 й. алып тулы булмаған урта мәктәп, 1936 й. хәҙ. исемен һәм статусын йөрөтә. Токарлыҡслесарлыҡ һәм тегеү оҫтаханалары, 2 спорт залы, мәктәп тарихы музейы бар. Урта мәктәпте 5,5 меңдән ашыу кеше тамамлаған (2011), улар араһында Ү.Ғ.Ғосманов, З.Н.Имамов, З.Ф.Кәримов, В.С.Мирзаянов, Ә.Н.Фәхретдинов, Э.Әғзәми; бында ш. уҡ Ф.Й.Ҡудашева уҡыған. Мәктәп бинаһына Ҡудашеваға һәм Фәхретдиновҡа мемориаль таҡтаташтар ҡуйылған (2000).
Ә.Ә.Баянова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 297
НЕЙРОДЕРМИТ, д и ф ф у з д е р м а т и т (нейро... һәм гр. derma — тире), тән тиреһенең нәҫелдән килеү сәбәпле хроник ҡабатланып торған шешеү ауырыуы. Сикле һәм диффуз Н. айырыла. Булышлыҡ итеүсе факторҙар: аллергик реакцияларға нәҫелдән килгән бирешеүсәнлек, экзо‑ һәм эндоген ярһытҡыстар тәьҫире, нервы системаһының функциональ боҙолоуҙары, аш һеңдереү юлының ферментопатияһы. Төп симптомдары: көслө ҡысытыу, тире сабыртмаһы, тән тиреһе тығыҙланыуы, тире һыҙаттарының ныҡ беленеүе. Диагностикаһы клиник, лаб. (биохимик һәм иммунологик) тикшереү мәғлүмәттәренә нигеҙләнә. Дауалау медикаментоз (антигистамин, седатив, иммунитетты төҙәтеүсе препараттар, кортикостероидлы майҙар), физиотерапия һәм шифахана‑курорттар. Иҫкәртеү: балаға күкрәк һөтө имеҙеү, асыҡланған аллерген м‑н контакт булдырмау. Башҡортостанда 100 мең кешегә 2008 й. — 879; 2010 — 1008; 2012 й. — 1240 Н. м‑н ауырыған кеше теркәлгән. Н. диагностикалау һәм дауалау б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 30‑сы йй. алып Башҡ‑н тире- венерология ҒТИ‑нда (ҡара: Тире‑венерология диспансеры) үткәрелә башлай (С.М.Трайнин). БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) 40‑сы йй. А.И.Картамышев етәкс. хроник дерматоздарҙың үҙенсәлектәре, 50—60‑сы йй. М.М.Кузнец етәкс. дерматоз ваҡытында витаминдар ҡулланыу (Л.И.Бикбулатова, Е.А. Кадысева), ҡысытмалы дерматоздар патогенезы һәм терапияһы (Г.И.Суколин, К.А. Телегина) тикшерелә, 70—80‑се йй. нефть һәм нефтехимия сәнәғәте эшселәрендә Н. иҫкәртеү ысулдары эшләнә (Бикбулатова, М.М.Ғафаров, Э.А.Капкаев), Н. м‑н ауырығандарҙы дауалау өсөн “Красноусол” шифаханаһының бальнеологик факторҙарын файҙаланыу һөҙөмтәлелеге өйрәнелә (Ғафаров). 90‑сы йй. башлап Н. дауалау ысулдарын камиллаштырыу б‑са эштәр алып барыла (Ғафаров, Ә.Ә.Ҡормаева, З.Р.Хисмәтуллина һ.б.). Шулай уҡ ҡара: Дерматиттар.
М.М.Ғафаров
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
«УЛ КӨН ХӘТЕРҘӘ БӨГӨН ДӘ...»Чернобыль… Рус теленән тәржемә иткәндә был һүҙ «ҡара ваҡиға» тигән мәғәнәлә яңғырай. Ысынлап та, күпме кешеләрҙең яҙмышына ҡара тап булып ятты Чернобыль һәләкәте. Тормош туҡтап ҡалған Припять ҡалаһы, ер йөҙөнән юҡ ителгән ауылдар, тәләфләнгән...
ҺЫНАУ АША КИЛӘ БӘХЕТ!Ысын талант эйәһенең сәхнәлә һәр һүҙе, ым-хәрәкәте, ҡарашы күңелдә йөҙ төрлө тойғо уятырға һәләтле, сөнки ул йөрәк йылыһы менән йәнгә нескә генә ҡағылып үтә лә, зар-юшҡындарҙы йыуып төшөрөп, яраларҙы имләй, күктәргә сойорғота, бәхеткә сорнай....
Өйөм ғәме – ил ғәме«Ил-йортом тыныс, донъям ҡотло, ғаиләм татыу, балам имен, яҡындарым һау булһын!» – ҡатын-ҡыҙ башында иң элек ошо ябай, шул уҡ ваҡытта үтә лә мөһим уй-теләк. Өй ғәменең ил ғәменән айырылғыһыҙлығын, ҡатындар берләшһә, тауҙар аҡтарырлыҡ ҡеүәт хасил...
«ТОРМОШОБОҘ БАЛАЛАРҘА ҠАБАТЛАНА»Үтә лә тыйнаҡ был ханым матбуғатта, радио-телевидениела сығыш яһарға, ғөмүмән, үҙе, ҡаҙаныштары хаҡында һөйләргә яратмай. Тыйнаҡлығы баҫалҡылыҡтан түгел, ғәжәйеп тәрән әҙәптән. Ләкин ул телмәр тота икән, ауыҙынан сыҡҡан һәр һүҙен алтынға бәрәбәр...
ЙӘШЛЕК – ҮҘЕ МАТУРЛЫҠЙәмле яҙ тормошобоҙға яңы һулыш алып килә, дәртләндерә, илһамландыра, ҡанатландыра. Йыл да ҡабатланып тороуына ҡарамаҫтан, беҙ уны һәр саҡ ашҡынып, ниндәйҙер мөғжизәгә ышанып көтәбеҙ.Тәбиғәттә тереклек тантана иткәндә күңелдәр ҙә наҙға, нәфислеккә,...
ЕБӘК ЯУЛЫҠ ҺАЛАМ ИҢЕҢӘ...Яулыҡ, шарф, палантин... Ҡарап торғанда ябай ғына, бәләкәс кенә аксессуарҙар беҙҙең кейемгә яңы һулыш өрөргә, көтөлмәгәнсә үҙгәртергә, ҡабатланмаҫ матурлыҡ бирергә, кәйефте сағылдырырға һәләтле. Яулыҡ һәр дәүерҙә лә заманса күренә. Бөгөн бигерәк тә...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 521
АНДРЖЕЕВСКАЯ Марионила Ивановна, Андржиевская Марионилла И. (1868—1958, Ташкент), пианист, педагог, музыка эшмәкәре. Мәскәү консерваторияһын тамамлағандан һуң (1890‑сы йй. башы; А.И.Зилоти класы) Омск һәм Томск ҡҡ. уҡыта һәм концерт эшмәкәрлеге алып бара. 1910 й. Өфөгә күсеп килә, Йыр, музыка һәм драма сәнғәтен һөйөүселәр йәмғиәтенең әүҙем ағзаһы була. 1917 й. алып Рус музыка йәмғиәтенең Өфө бүлексәһе дир. һәм муз. кластары уҡытыусыһы, музыка мәктәбен №1 ойоштороусы һәм уның беренсе дир., 1922—40‑сы йй. башында уның ҡатнашлығында асылған Башҡ. муз. техникумы (ҡара: Сәнғәт училищеһы) уҡытыусыһы. А. пед. һәм концерт эшмәкәрлеге 20‑се йй. Өфө фортепиано мәҙәниәтен барлыҡҡа килтереүгә булышлыҡ итә. А. башҡарыу сәнғәте виртуоз техника, әҫәрҙең стилен тәрән һәм нескә тойомлауы м‑н айырылып тора. Пианист репертуарында урыҫ (А.С.Аренский, А.П.Бородин, С.В.Рахманинов, П.И.Чайковский һ.б.) һәм сит ил (Л.Бетховен, Э.Григ, Ф.Шопен һ.б.) композиторҙары әҫәрҙәре. Пед. эшмәкәрлегендә А. урыҫ фортепиано мәктәбенең иң яҡшы традицияларын үҫтереүҙе дауам итә. Революцияға (1917) тиклем Рәсәй һәм сит илдәр буйлап гастролдәрҙә була. 20‑се йй. Башҡ. муз. техникумында камера концерттарын ойоштора (С.А.Попов, Ф.П.Садовский һ.б. м‑н берлектә) һәм уларҙа ҡатнаша.
Әҙәб.: Алексеева Л.И. Развитие фортепианного искусства Советской Башкирии в 20‑е годы //Вопросы истории башкирской музыкальной культуры. Уфа, 1990.
Р.Р.Әхмәҙиева
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 421
ИНСЕКТИЦИДТАР, (лат. insectum — бөжәк һәм caedo — үлтерәм), ҡоротҡос бөжәктәргә ҡаршы көрәшеү өсөн химик препараттар. И. ш. уҡ акарицидтар (талпандарҙы бөтөрә), овицидтар (бөжәктәрҙең йомортҡаларын юҡ итә) һәм ларвицидтар (бөжәктәрҙең балағорттарын үлтерә) инә. Бөжәктәрҙең организмына үтеп инеү характеры б‑са контактлы (тәндәренә тейгәндә тәьҫир итәләр), эсәк (ашҡаҙан‑эсәк юлына ингәндән һуң тәьҫир итәләр), система (үҫемлектәрҙең көпшә системаһы буйлап таралалар, бөжәктәр уларҙы ашағандан һуң тәьҫир итәләр) И., фумиганттар (тын юлдары аша тәьҫир иткән И.) айырыла. Тәбиғи һәм синтетик И. бүленә. Тәбиғи И. — үҫемлектәрҙән (пиретриндар, никотин, азадирахтин), хайуандарҙан (нереистоксин) һәм микробиол. юл м‑н (авермектиндар, спиносиндар) алынған И., синтетик — хлорорганик, фосфорорганик И., карбаматтарға, пиретроидтарға, неоникотиноидтарға һ.б. айырыла. 200‑ҙән ашыу матдә нигеҙендә а.х. культураларын зарарлаған, ауырыу таратыусы бөжәктәрҙән һәм хайуандарҙың тышҡы паразиттарынан, аҙыҡ‑түлек запастарын (ҡара: Амбар ҡоротҡостары), туҡымаларҙы һ.б. материалдарҙы һаҡлау өсөн бер нисә мең препарат уйлап табылған. Башҡортостанда Б.В.һуғышы йылдарында Украина ССР‑ы ФА эвакуацияла булған осорҙа Физик химия ин‑ты тарафынан термик крекинг ҡалдыҡтары нигеҙендә тапма серәкәйе балағорттары (респ. бөтә һыу ятҡылыҡтарының биштән бер өлөшөн эшкәртеү ауырыуҙар һанын кәметә), беткә ҡаршы көрәшеү өсөн дезинсекция шыйыҡлыҡтарын булдырыу б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә. 60‑сы йй. уртаһынан Бөтә Союз үҫемлектәрҙе химик һаҡлау саралары ҒТИ‑ның Өфө филиалында В.Д.Симонов етәкс. хлорорганик И. әҙерләү б‑са ғилми‑тикшеренеү эштәре башлана, гексахлорбутадиен (виноград баҡсаларында филлоксераға ҡаршы көрәш өсөн И.), гексахлорциклопентадиен (бер нисә хлорорганик И. алыу өсөн сеймал) алыу углеводородтарҙы бер стадияла хлорлау ысулы эшләнә. 60‑сы йй. аҙ. метальдегид (моллюскыларға ҡаршы көрәш сараһы), 80‑се йй. метоксихлор (контактлы И.), м‑хлоранилин, этиланилин алыу технологияһы уйлап табыла (Симонов, Б.М.Недельченко, А.Ф.Анищенко, И.И.Шатохин һ.б.). 80‑се йй. Химия ин‑тында Г.А.Толстиков етәкс. пиретроидтарҙың яңы сығарылмаларын синтезлау, уларҙың препаратив формаларын табыу (Ф.З.Ғәлин, Ю.И.Муринов) һәм халыҡ хужалығында ҡулланыу өсөн перметриндың, дельтаметриндың, фенвалераттың биол. үҙенсәлектәрен өйрәнеү (Д.В.Әмирханов) б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә. 60‑сы йй. Бөтә Союз үҫемлектәрҙе химик һаҡлау саралары ҒТИ‑ның Өфө филиалындағы тәж. з‑дында (ҡара: Тәжрибә заводы) гексахлорбутадиен, гексахлорциклопентадиен, метальдегид етештереү башлана. 1981 й. алып м‑хлоранилин, 1985 й. — метоксихлор, 1986 й. — этиланилин сығарыу үҙләштерелә. Метальдегид алыу технологияһы 70‑се йй. башында ш. уҡ Северодонецк “Азот” ПБ‑нда етештереүгә индерелә. Респ. сәнәғәт һәм а.х. пр‑тиелары шәхси ярҙамсы һәм фермер хужалыҡтары өсөн ҡулланыуға рөхсәт ителгән И. көнкүреш химияһы тауарҙары рәүешендә (эреткестәр, эмульсия концентраттары, суспензиялар, еүешләнеүсән онтаҡтар, дустар, аэрозоль препараттар) даими сығарып тора. Етештереү күләме 2000 й. — 5626 т, 2004 й. 3715 т тәшкил иткән.
Әҙәб.: Леонтович А.В. Как побороть сыпной тиф и его передатчиков — платяную и головную вошь. Уфа, 1942; Гар К.А. Инсектициды в сельском хозяйстве. 2‑е изд., перераб. и доп. М., 1985.
А.М.Давыдов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Рәсәй банкы футбол буйынса донъя чемпионатына иҫтәлекле купюра сығара
ӨФӨ, 2018 йыл, 22 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Рәсәй Үҙәк банкы 100 һумлыҡ яңы иҫтәлекле аҡса сығарҙы. Ул футбол буйынса донъя чемпионатына арналған.
«Известия» Рәсәй банкы рәйесенең беренсе урынбаҫары Ольга Скоробогатоваға һылтанып хәбәр итеүенсә, уның тиражы 20 миллион тәшкил итә.
Аҡсаның уң яғында Рәсәй йыйылмаһы ҡапҡасыһы Лев Яшин һәм спортсының ҡаҙаныштарын ҡабатларға хыялланған малай төшөрөлгән. Был быуындар күсәгилешлелеген символлаштыра. Һул яғында Рәсәй картаһы менән ер шары рәүешендәге футбол тубы баҫылған. Аҫта уйындар ойошторолған ҡалалар исемлеге яҙылған.
Купюралар Һамарҙа, Волгоградта, Краснодарҙа, Санкт-Петербургта һәм Мәскәүҙә әйләнешкә ингән дә инде, июнь аҙағында иһә улар илдең барлыҡ төбәктәренә килеп етергә тейеш.
Футбол буйынса донъя чемпионаты 14 июндән 15 июлгә тиклем 11 ҡалала уҙа. Рәсәйҙәге донъя чемпионатына сит илдәрҙән миллиондан ашыу футбол көйәрмәне килергә ниәтләй. Ябай көйәрмәндәрҙән тыш Рәсәйгә сәйәсмәндәр ҙә килә.
http://www.bashinform.ru/news/1162034-bank-rossii-vypuskaet-k-chempionatu-mira-po-futbolu-pamyatnuyu-banknotu-/


text:
- Подробности
- Просмотров: 568
АКСАКОВ ХАЛЫҠ ЙОРТО, 20 б. башы тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы. Өфөлә урынлашҡан (Ленин урамы, 5а). А.х.й. С.Т.Аксаковтың вафатына 50 йыл тулыу айҡанлы төҙөргә ҡарар ителә. Ул мәғрифәт һәм сәнғәт үҙәге булараҡ нигеҙләнә: 1200 урынлыҡ театр һәм 600 урынлыҡ аудитория, халыҡ өсөн бушлай китапхана-уҡыу бүлмәһе, Өфө төбәге музейы, картина галереяһы ойоштороу ҡарала. 1908 й. 20 окт. Өфө дворяндар һәм земство вәкилдәре үтенесе м‑н губ‑р А.Степ. Ключарёв етәкс. А.х.й. төҙөү б‑са комитет ойошторола. Бинаны бөтә Рәсәй империяһынан йыйылған ирекле иғәнәләр иҫәбенә һалырға ҡарар ителә. Империя архитекторҙары йәмғиәте проекттарға конкурс үткәрә, иң яҡшы өсәүһе премияға лайыҡ була, тик береһе лә ҡабул ителмәй. Һуңғы проектты архитектор П.П.Рудавский Ключарёвтың һүрәттәре һәм һыҙмалары б‑са төҙөй. Уны тормошҡа ашырыу инженер К.А.Гуськовҡа тапшырыла. 1909 й. 14 сент. нигеҙ һалыу тантанаһы була.
1914 й. бинаның төҙөлгән өлөшөндә Аксаков ис. китапхана, ә Беренсе донъя һуғышы йылдарында бинала хәрби госпиталь урынлаша. Бина 1928—35 йй. һалынып бөтә (арх. Б.И.Бай). Уның Көнбайыш Европа һәм Көнсығыш архитектураһы стилдәрен — Ренессанс (Ленин урамы яғы) һәм мавритан стиленә тартым Көнсығыш Азия (Пушкин урамы яғы) мотивтарын ҡулланып төҙөлгән ике төп фасады бар. Тәүге проектта бина биҙәлеше байыраҡ була, әммә, төҙөлөш оҙаҡҡа һуҙылыу сәбәпле, ул ябайлаштырыла: ҡыйығында парапет бағаналар, фасадтағы уйымдарҙа скульптуралар булмай (1993 й. З.Р.Басиров ижад иткән скульптуралар ҡуйыла). Ябайлаштырылған декор 1985—87 йй. реставрациялағанда ла ҡалдырыла. Бинаны реконструкциялау барышында хәҙ. сәхнә эшләнә, уның майҙаны 2 тапҡырға тиерлек ҙурайтыла, бәләкәй зал, репетициялар, грим бүлмәләре төҙөлә, подвал гардероб өсөн үҙгәртеп ҡорола. Интерьерҙарҙы проектлауҙы арх. М.П.Мазин һәм Ю.А.Пацков башҡара.
1918 й. А.х.й. “Хеҙмәт һәм Сәнғәт һарайы” исеме бирелә. 1922—65 йй. унда Башҡорт драма театры, бер үк ваҡытта 1932—76 йй. Ҡурсаҡ театры, 1938 й. алып Опера һәм балет театры урынлаша.
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Һандыҡтың серен асыр өсөн әйҙәгеҙ, беренсе эште тыңлайыҡ. ( экранда
ике ишәк һүрәте күренә, арҡаларында йөк ):
Бына беренсе эш: “Мин һеҙгә әкиәт һөйләйем. Бер көндө ике ишәк
баҙарҙан ҡайтып килгәндәр. Бер ишәккә тоҡҡа тултырылған тоҙ тейәлгән, ә
икенсеһенә- паролон тултырылған тоҡ бәйләнгән. Ишәктәр юлда бик тәрән
Һаҡмар йылғаһы аша йөҙөп сыҡҡандар, ти. Бер ишәк һыуҙы бик еңел йөҙөп
сыҡҡан. Ә икенсеһе саҡ һыуға батмай ҡалған, көскә - көскә йөҙөп сыға алған,
ти. Ҡайтып еткәс шул асыҡланған: бер ишәк кенә йөгөн өйгә алып ҡайтып
еткергән, ти.
Балалар, һеҙ нисек уйлайһығыҙ, ҡайһы ишәккә йылға аша йөҙөп сығыу еңел
булған?
Әгәр ҙә ошо һорауға дөрөҫ яуап бирһәгеҙ, асҡысты ҡайҙан эҙләргә икәнен
аңларһығыҙ.Уйлап ҡарағыҙ”
- Балалар, ысынлап та ҡайһы ишәккә йылға аша йөҙөп сығыу еңел булған
икән? Нисек уйлайһығыҙ? (балаларҙың яуаптары )
- Ә һин нисек уйлайһың? (башҡа балаларҙы ла активлаштыра)
- Ә мин һеҙгә ошо фекерҙәрҙе тикшереп ҡарарға тәҡдим итәм һәм һеҙҙе
лабораторияға саҡырам. Һеҙ бөгөн ысын ғалимдар буласаҡһығыҙ. (балалар
алъяпҡыстар кейәләр, өҫтәл янында торалар)
Тәжрибә №1
- Балалар, өҫтәлдә кәрәкле материалдар әҙерләп ҡуйылған. Беренсе
фекерҙе тикшереп ҡарайыҡ. Ильяс, һин фекереңде ҡабатлап әйт әле .
(“пароллон тейәлгән ишәк һыуҙан еңел йөҙөп сыға, сөнки параллон еңел”)
- Пароллон киҫәктәрен һыуға һалығыҙ. Пароллон нимә эшләне?
(һыуланды, ауырайҙы)


text:
Күренекле яҙыусы, С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Таңсулпан Ғарипова «Айлы төн».
Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Олег Ханов уҡый. 2004 йылғы яҙма.
Ғәйфулла Вәлиев «Өйәңкеле йорт».
Башҡортостандың халыҡ артисткаһы И.Ғәзетдинова уҡый. 2000 йылғы яҙма.
Күренекле яҙыусы, С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ибраһим Абдуллин «Ҡояш байымай ҙа байымай».
Башҡортостандың халыҡ артисы Әхәт Мортазин уҡый, 1992 йылғы яҙма.
Мәрйәм Бураҡаева «Көҙгө ысыҡтар».
СССР-ҙың халыҡ артисткаһы Гөлли Мөбәрәкова уҡый, 1982 йылғы яҙма.
Әсҡәт Мортазин «Миңә таян». Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Илшат Йомағолов уҡый, 1989 йылғы яҙма.
Мөхтәр Сәғитов «Урман ҡуйынында». Башҡортостандың халыҡ артисы Әхәт Мортазин уҡый, 1994 йылғы яҙма.
Комментарий
минең шәхси фекерем
Ҙур ҡыҙыҡһыныу менән Әхмәр Үтәбайҙың, Дамир Шәрәфетдиновтың хикәйәләрен тыңлап сыҡтым. Тағы ла Әмир Әминев оҡшай. Һуңғы йылдарҙа Мөнир Ҡунафин үҙен ярайһы оҫта прозаик булараҡ күрһәтте. Башҡорт әҙәбиәтенең бөгөнгө йөҙөн билдәләгән әҙиптәр бына улар инде, тип иҫәпләйем. "Ашҡаҙар"ҙа уларҙың тауышын йышыраҡ ишетке килә, был үтенес тип әйтәйемме, минең шәхси фекерем инде. Уңыштар теләйем егеттәргә лә, һеҙҙең журналистарға ла. Өфөнән Айҙар ағай Хәсәнов.
"Йәннәт баҡсаһы"н көтөп алып тыңланым
Рамаҙан айын бик матур әҫәр менән башлап ебәрҙегеҙ! Гүзәл Ситдиҡованың "Йәннәт баҡсаһы"н көндән-көн көтөп алып тыңланым. Уҡыған актрисаһы Илсөйәр Ғизетдинованың да тауышы яғымлы.
Мин дә тынлыҡты тыңланым
Хөрмәтле "Ашҡаҙар" радиоһы коллективына Фәрзәнә һеңлекәш Аҡбулатованың "Мин тынлыҡты тыңланым" исемле хикәйәһе өсөн айырым рәхмәт әйткем килә! 3 сығарылышты ла көтөп алып тыңланым. Көслө тәъҫир ҡалдырҙы әҫәр. һеҙҙән тағы ла ҡыҙыҡлы сығарылыштар көтөп ҡалабыҙ, эшегеҙҙә уңыштар теләйбеҙ. Өфөнән Әсмә апайығыҙ Әхмәтшина.
Китап уҡырға ваҡыт та аҙ,
Китап уҡырға ваҡыт та аҙ, мөмкинлектәр ҙә сикле ваҡытта йәшәйбеҙ. Ашҡаҙар каналындағы Сәсмәүер, Илһам рубрикалары минең кеүектәр өсөн махсус әҙерләнгәндәй. Спектаклдәрегеҙ бик ҡыҙыҡлы. Тик яңылары һирәк. Театр премьералары тураһында бик ылыҡтырғыс итеп һөйләйһегеҙ, беҙҙең дә күрге килеп китә, тик Өфөгә сығып китеү мөмкинлеге һирәк тейә. Театрҙар хәҙер гастролгә лә йыш сыҡмай, шикелле. Яңы йылдан тағы ниндәй тапшырыуҙар менән шатландырырға уйлайһығыҙ зауыҡлы тыңлаусыларығыҙҙы. Яңылыҡтар көтөп, Зөфәр.


text:
- Подробности
- Просмотров: 509
АҒЫУЛАНЫУ, интоксикация, төрлө сығышлы ағыуҙарҙың (кеше йәки хайуан организмына токсик дозаларҙа эләккәндә йәшәү өсөн мөһим функцияларҙың боҙолоуына, ҡайһы бер осраҡта үлемгә килтерә) организмға тәьҫире һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән патологик хәл.
Кеше А. А. уны тыуҙырған матдәләрҙең төрө (алкоголь, һөрөм һ.б.), төркөмө (хлорланған углеводородтар, фосфорорганик берләшмәләр һ.б.) һәм класы (ағыулы химикаттар, дарыуҙар һ.б.) б‑са; ағыуҙың организмға инеү юлдары б‑са (ингаляция, перораль, перкутан һ.б.); барлыҡҡа килеү сәбәптәре һәм урыны б‑са — осраҡлы (көнкүреш, ш. иҫ. аҙыҡ, дарыу м‑н, һәм сәнәғәт, а.х. ағыуҙары м‑н һөнәри А.), алдан уйланылған (криминаль, суицидаль) һ.б. айыралар. А. клиник барышы уның төрөнә, организмға эләккән ағыу миҡдарына һәм уның специфик йоғонтоһо механизмына (токсикоген эффектына) бәйле. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: токсик кома, интоксикация психозы, экзотоксикоз шогы һ.б. Диагностика өсөн анамнез, хәл-ваҡиға урынын ҡарап сығыу һөҙөмтәләре, клиник, лаб. (организмдың биол. мөхитендә ағыуҙарҙы йәки уларҙың метаболиттарын билдәләү) һәм патоморфол. тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау: ағыулы матдәләрҙе организмдан сығарыу (ашҡаҙанды йыуҙырыу, бәүел ҡыуғыс һәм эс йомшартҡыс дарыуҙар, сорбция, диализ, фильтрация ысулдарын ҡулланыу), ағыулы матдә төрө асыҡланған осраҡта антидот (ағыу ҡайтарғыс индереү) һәм симптоматик терапия. Иҫкәртеү: химик матдәләрҙе, дауалау препараттарын һ.б. ағыуҙарҙы ҡулланыу һәм һаҡлау ҡағиҙәләрен үтәү, санитар-ағартыу эше һ.б. БР‑ҙа А. структураһында күпселекте киҫкен көнкүреш А. тәшкил итә, шулар араһында айырыуса дауалау саралары, алкоголь һәм уның суррогаттары, көнкүреш химияһы препараттары, көйҙөрөүсе ағыуҙар, ағыулы бәшмәктәр һ.б. м‑н А. күп. Башҡортостанда 20 б. 40‑сы йй. башында БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) хәрби ағыулағыс матдәләр һәм сәнәғәт ағыуҙары м‑н А. проблемалары өйрәнелә, 50‑се йй. уртаһынан Өфө хеҙмәт гигиенаһы һәм һөнәри ауырыуҙар ҒТИ‑нда (ҡара: Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы институты) кеше организмына зарарлы матдәләрҙең тәьҫире механизмын өйрәнеү б‑са фәнни тикшеренеүҙәр алып барыла һәм респ. башлыса сәнәғәт өлкәләрендә эшләүсе хеҙм‑рҙәргә сәнәғәт ағыуҙары йоғонто яһағанда киҫкен һәм хроник А. дауалау һәм иҫкәртеү алымдары эшләнә (ҡара: Токсикология). 1983 й. Өфөнөң 21‑се дауаханаһы ҡарамағында киҫкен А. дауалау б‑са махсус бүлек асыла, уның базаһында Респ. һәләкәттәр мед. үҙәге (ҡара: Медицина үҙәктәре) етәкс. эшләгән токсик-терапевтик профилле ашығыс ярҙам бригадалары булдырыла. БДМУ‑ла клиник токсикология һәм һөнәри ауырыуҙар каф. көнкүреш һәм химик авариялар ваҡытында А. дауалауҙың мед. технологиялары эшләнә.
Хайуандар А. Мал аҙығы, пестицидтар, ағыулы үҫемлектәр м‑н, ағыулы йәнлектәр тешләүенән, медикаментоз һ.б. А. айыралар. Малсылыҡта иң йыш осрағаны мал аҙығынан А. Ағыулы матдәләрҙең тәьҫире бер урында (тире һәм лайлалы тиресәләрҙең яныуы) һәм дөйөм (токсиндар ҡан ағышына эләккәндә) булырға мөмкин. Мал аҙығынан А. гастроэнтериттарҙа, нефриттарҙа һ.б. күренә. Диагностика өсөн клиник, лаб. (мал аҙығына, һыуға, ауырыу хайуандың бүлендектәренә химик анализ) һәм патологоанатомик тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау: ашҡаҙанды йыуҙырыу, медикаментоз (ағыу ҡайтарғыс, ҡоҫторғос, адсорбциялаусы, йомшартҡыс һәм бәүел ҡыуғыс дарыуҙар) һәм симптоматик. Иҫкәртеү: ауыл хужалығы малдарын ашатыуҙы ойоштороуҙы, минераль ашламаларҙы, пестицидтарҙы һ.б. файҙаланыу һәм һаҡлауҙы күҙәтеү аҫтында тотоу. Хайуандар А. б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 90‑сы йй. алып Аграр университетта үткәрелә: нитраттар м‑н ағыуланған ҡаҙҙар, һарыҡтар организмындағы морфол. үҙгәрештәр өйрәнелә (Р.Ф.Ғәниева, И.Р.Килмәтова һ.б.), интоксикация ваҡытында хайуандар бауырын морфо-функциональ тикшереү алып барыла (Е.С.Волкова), А.Ф.Исмәғилева етәкс. хайуандар нитраттар, фосфороорганик берләшмәләр һ.б. м‑н ағыуланғанда пирамидиндан яһалған дарыуҙарҙы һәм глицирризин кислотаһын ҡулланыу өйрәнелә.
А.Ф.Исмәғилева, З.С.Тереғолова
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Әле ҡалалар, тамашаларҙа ҡатнашыусылар исемлеге билдәләнә. Ойоштороусыларҙың береһе Республиканың атҡаҙанған артисы Вилдан Яруллин әйтеүенсә, проектта Башҡортостан, Татарстандың билдәле артистары ҡатнашасаҡ, шулай уҡ Үзбәкстандың “Ялла” төркөмө саҡырылған.
Мәғлүм булыуынса, аҙна башында президент Рөстәм Хәмитов башҡорт йырсыһы Вилдан Яруллин һәм татар йырсыһы Салауат Фәтхетдинов менән осрашҡайны. Ошо осрашыуҙа артистар президентты “Салауат күпере” проекты менән таныштырҙы. Ике милләт араһындағы ижади дуҫлыҡты нығытасаҡ был проект, тине йырсылар.


text:
Йәш ижадсы Айгиз Баймөхәмәтовтың "Ҡалдырма, әсәй!" исемле тәүге повесы балалар йортондағы көндәлек тормош хаҡында. Уның төп геройы - Ильяс Мөхәмәтов, ата-әсәһе вафат булғас, дәүләт ҡарамағында ҡала. Әммә бындағы тормош ал да гөл түгел... Ҡайһы бер тәрбиәселәрҙең ҡаты бәғерлеге, вайымһыҙлығы малайҙың күңелен аҡтара. Яҡын дуҫы менән булған фаҗиғә бигерәк тә тетрәндерә.
Ғөмүмән, А. Баймөхәмәтовтың был әҫәре күптәрҙе уйландырыр һәм фәһем бирер тигән өмөттәбеҙ.
- Новинка
- да
- Автор
- Баймухаметов А.Г.


text:
- Подробности
- Просмотров: 371
НУҒАЙБӘК ҠӘЛҒӘҺЕ, Н у ғ а й б ә к, Ы ҡ ҡ ә л ғ ә һ е, 1736—37 йй. Ыҡ й. (Кама й. ҡушылдығы) уң ярында Нуғайбәк а. урынында В.Н.Татищевтың инициативаһы б‑са Түб. Кама аръяғы сик һыҙығы (ҡара: Кама аръяғы сик һыҙығы) м‑н Минзәлә һәм Шишмә ҡәлғәләре араһын һаҡлау, башҡорт ихтилалдарын (1735—40) баҫтырыу барышында суҡындырылған хеҙмәтле башҡорттар м‑н татарҙарҙы, һуңыраҡ — православие динен ҡабул итеү шарты м‑н ҡаҙаҡ әсирлегенән ҡотолғандарҙы (ҡара: “Новокрещенская контора”) урынлаштырыр өсөн хәрби нығытма булараҡ нигеҙ һалына. 1737 й. ҡәлғәлә 784 кеше: вахмистр, яҫауыл, суҡындырылғандар (509), Ырымбур казактары (6), яңы теркәлгән башҡорт һәм татарҙар (264), писарҙар (2), рухани урынлаша. 1773 й. Н.ҡ. 2 меңгә яҡын кеше (гарнизонда — 110 һалдат) иҫәпләнә. Халҡы башлыса игенселек, умарт‑ҡ, кәсепселек м‑н шөғөлләнгән. 1737 й. алып Өфө провинцияһы, 1744 й. — Ырымбур губернаһы составында була. 1748 й. И.И.Неплюевтың юллауы б‑са Н.ҡ. гарнизоны казактары Ырымбур регуляр булмаған корпусы (ҡара: Ырымбур казак ғәскәре) составына индерелә. Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) барышында ҡәлғә халҡы баш күтәреүселәргә ҡушыла. 1773 й. дек. Е.И.Пугачёвтың бойороғо б‑са ҡәлғәнең атаманы итеп В.И.Торнов билдәләнә. 1774 й. февр. ҡәлғә А.И.Бибиков етәкс. хөкүмәт ғәскәрҙәре, февр. 2‑се ярт. — Ҡаранай Моратов, Ҡыҙрас Муллаҡаев, Ҡәйеп Ейәнбәтов, Торнов һәм И.И.Ульяновтың баш күтәргән отрядтары, 6 мартта А.Л.Ларионов етәкс. хөкүмәт ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. 19 б. 1‑се ярт. хәрби әһәмиәтен юғалта, 2‑се ярт. Бәләбәй өйәҙенең Нуғайбәк а. булараҡ теркәлә, хәҙ. БР‑ҙың Баҡалы р‑ны Нуғайбәк а.
Р.Ғ.Буканова
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Йөрәгендә – эйәрле-йүгәнле ат...«Олоғайҙым инде, миңә 38 йәш тула», – тип яҙғайным бер шиғырымда. Шулай итеп, «олоғайҙым инде, миңә бына 50 йәш тула», – тип күҙҙәрендә шаян осҡондар уйнатып ҡаршыланы беҙҙе әҙибә. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Шәйехзада Бабич...
«Мин дә наҙҙар көткән гүзәл зат…»Тәнзилә ДӘҮЛӘТБИРҘИНА * * * Бигерәк ихласһың, йәнем, Гонаһ булыр, алдаһаң. Мин түгел, яман һүҙ сәсә Ауыҙынан аждаһа. Мин түгел, убырлы ҡарсыҡ Һинең менән ирешә. Телеңде генә тыйып тор, Туҙынма ла бирешмә....
Белем усағы белем бирәме?Башҡортостан мәғарифының элек-электән юғары трибуналар артына сығып маҡтанырлыҡ үрҙәре күп булды. Әле лә улар юҡ тип әйтергә тел әйләнмәй. Әммә ниндәй хаҡ менән? Һуңғы йылдарҙа «оптималләштереү» тигән ғифрит республикала меңдән ашыу мәктәпте...
Кеше нимә уйлар?«Һеҙҙең минең хаҡта нимә уйлауығыҙ мөһим түгел, мин һеҙҙең турала бөтөнләй уйламайым», – тип әйткән Коко Шанель. Бындай ҡыйыу белдереү яһау өсөн, моғайын, ошо француз модельеры кеүек үҙ-үҙеңә ышанған, уңышлы һәм бойондороҡһоҙ кеше булыу кәрәктер. Ә...
Туҙҙырылған ояНәрисә Уйылданова Әбйәлил районы Рауил ауылында йәшәй. Башланғыс синыфтар уҡытыусыһы булып эшләй. Әҙәби ижад менән мәктәп йылдарынан шөғөлләнә. «Йәншишмә» (элекке «Башҡортостан пионеры») гәзитенең йәш хәбәрсеһе булды. Тормош иптәше Тәлғәт менән дүрт...
«Йөрәгемдә һайрай һандуғас»Йөрәктәрҙе наҙлы хистәргә сорнар моңло тауышы менән Нәркәс Сиражетдинова эстрада күгендә яҡты йондоҙ булып балҡыны. Уның башҡарыуындағы «Йөрәгемдә һайрай һандуғас», «Әсәйем, әсәкәйем» йырҙары теле-радио эфирҙарҙа ҙур популярлыҡ менән файҙалана....
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 350
ДЕКОЛОНГ (Клапье де Колонг) Иван Александрович (1716—1789, С.‑Петербург), хәрби инженер. Ген.-поручик (1771). 1756—63 йй. Ете йыллыҡ һуғышта, 1768—72 йй. Речь Посполитаяла Бар конфедерацияһын һәм Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) осоронда баш күтәреүселәрҙең ҡораллы көстәрен тар-мар итеүҙә ҡатнаша. 1733—77 йй. рус армияһында. 1763—68 йй. Себер сик һыҙығының (ҡара: Нығытмалы сик һыҙыҡтары) Ишем, Колывань‑Кузнецк һәм Тубыл дистанциялары коменданты, 1771 й. алып Айырым Себер корпусы командиры. 1773 й. окт. башлап Ырымбур губернаһындағы ихтилалды баҫтырыуға Себер сик һыҙығынан гарнизон һәм еңел ялан командалары ебәреү м‑н шөғөлләнә. 1773 й. ҡышы — 1774 й. йәйендә Урал аръяғында һәм Көнбайыш Себерҙә баш күтәреүселәр отрядтарын юҡ итеүгә, Урта Уралдағы тау заводтарын обороналауға етәкселек итә. 1774 й. 21 майында Троицк ҡәлғәһе янында Е.И.Пугачёвтың Төп ғәскәрен ҡыйрата. Изге Александр Невский орд. м‑н бүләкләнгән.
Әҙәб.: Дмитриев-Мамонов А.И. Пугачёвский бунт в Зауралье и Сибири: исторический очерк по официальным документам. СПб., 1907.
Н.М.Ҡолбахтин
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 664
ДӘҮЛӘКӘН ЙӘМИҒ МӘСЕТЕ, 1907 й. тиклем Бәләбәй өйәҙе Этҡол а. (хәҙ. Дәүләкән ҡ. эсендә) ошо ауыл кешеләре тарафынан сауҙагәрҙәр Н.Ғ.Кәримов, ағалы‑ҡустылы А. һәм М. Үтәмешевтәр аҡсаһына төҙөлә. БР Диниә назараты ҡарамағында. Мәсет (25,0×12,9×4,8 м) бер ҡатлы, 2 яҡлы ҡыйыҡлы; стенаһы аҡ таштан һалынған һәм ҡомташ м‑н биҙәлгән. Манараһы ағастан, яҡынса 12 м бейеклектә (тәүҙә кирбестән, яҡынса 30 м булған). Мәсеттә 2 намаҙ уҡыу залы бар. 20 б. башында мәсет эргәһендә урта мәҙрәсә эшләй (етәксеһе И.Ишәев). 1930 й. ябыла, манараһы һүтелә, бинаһында клуб ойошторола. 1993 й. мәсет дин тотоусыларға ҡайтарыла, уны тергеҙеү эштәре башлана. Д.й.м. эргәһендә 1993 й. алып Ҡөрьән уҡыу алымдарын, ғәрәп яҙмаһы нигеҙҙәрен, фикһты, хәҙистәрҙе өйрәнеү курстары эшләй; китапханаһы бар. Мәсет Дәүләкән ҡалаһының һәм р‑нының дини тормошо үҙәге булып тора; унда көн һайын 5 намаҙ уҡыла; мосолман байрамдары үткәрелә. Имам-хатиптары: М.Баҡыев (1993 й. алып), С.Х.Ғәбделмәнов (1995 й. алып), Н.И.Мөхәррәмов (2005 й. февр. алып), Р.Р.Сафин (2005 й. сент. алып). Д.й.м. бинаһы — мәҙәни мираҫ объекты..
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 335
“НЕФТЕГАЗОВОЕ ДЕЛО” (“Нефть һәм газ эше”), электрон ғилми журнал. Ойоштороусыһы — ӨДНТУ. 2001 й. алып йылына 6 тапҡыр сыға. Мәҡәләләр урыҫ һәм инглиз телдәрендә баҫыла. Журналда нефть сығарыу сәнәғәте, нефть эшкәртеү сәнәғәте, нефтехимия сәнәғәте һәм газ сәнәғәте өлкәләрендәге ғилми тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре һ.б. нәшер ителә. Рубрикалары: “Разведка. Геология һәм геофизика”, “Автоматизация һәм телемеханизация”, “Энергетика һәм ресурстарҙы һаҡлау”, “Идара итеү һәм финанстар”, “Белем биреү һәм кадрҙар әҙерләү”, “Төҙөлөш һәм архитектура”, “Экология һәм сәнәғәт хәүефһеҙлеге” һ.б. Рәсәйҙең Юғары аттестация комиссияһы тарафынан журнал “Фән канд. һәм докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеүселәрҙең дисс. иң мөһим ғилми һөҙөмтәләре баҫылырға тейешле РФ‑та нәшер ителгән төп ғилми журналдар һәм баҫмалар исемлеге”нә индерелгән.
Тәрж. М.Ә.Ҡотлоғәлләмов


text:
- Подробности
- Просмотров: 337
ӨФӨ ТЭЦ-тары, “Башҡортостан генерациялау компания” һы ЯСЙ филиалдары. Электр һәм йылылыҡ энергияһы эшләп сығара. 1-се Өфө ТЭЦ-ы. 1935 й. Черниковка эшселәр ҡасабаһында Өфө крекинг-заводы ТЭЦ-ы булараҡ (ҡара: Өфө нефть эшкәртеү заводы) нигеҙ һалына, 1938 й. 1-се сираты сафҡа индерелә; 1940 й. алып Өфө энергия комб‑тының 1-се Өфө ТЭЦ‑ы, 1992 й. — “Башкирэнерго” ААЙ филиалы (2012 й. башлап “Башҡортостан генерациялау компания”һы ЯСЙ филиалы); 2013 й. етештереү майҙансығы булараҡ 4-се Өфө ТЭЦ‑ы составына инә. Составына ҡаҙанлыҡ-турбина, электр, химия, технологик процестар м‑н автоматлаштырылған идара итеү системаһы, техник хеҙмәтләндереү, кесе энергетика эксплуатацияһы (Мәсетле р-ны “Шиғәле” ТЭЦ-ындағы газ турбиналы ҡулайлама, “Асы”, “Красноусол”, “Йоматау” шифаханаларындағы газ поршенлы агрегаттар; Туй‑ мазы р-ны Төпкилде а. ел электр станцияһы, Мәсетле кесе ГЭС-ы) һәм ремонт-төҙөлөш цехтары; производство, химик-аналитик лаб. инә. Продукцияһын ҡулланыусылар – БР халҡы һәм пр‑тиелары. Пр-тиела БР-ҙа тәүге тапҡыр компьютер системаһы м-н идара ителгән БКЗ-160-100-ГМ пар ҡаҙаны (1994), һыуҙы ҡайтармалы осмос ысулы м-н таҙартыу технологияһы (2002) индерелә. 2013 й. 25126 млн кВт•сәғ. электр энергияһы эшләп сығарыла һәм 165,4 млн Гкал йылылыҡ энергияһы ебәрелә. М.С.Рәжәпов ис. 2‑се Өфө ТЭЦ‑ы. Ҡеүәтлелеге б-са респ. ТЭЦ-тары араһында 1-се һәм ДРЭС-тар араһында 2-се урында тора. Составына ҡаҙанлыҡ, турбина, электр, химия, йылылыҡ автоматикаһы һәм үлсәүҙәр, техник хеҙмәтләндереү, ремонт-төҙөлөш цехтары; химик-аналитик лаб. инә. 2013 й. 457 кеше эшләгән. Продукцияһын ҡулланыусылар – Өфө халҡы һәм пр-тиелары. 1936 й. Черниковкала Өфө мотор з-ды ТЭЦ-ы (ҡара: Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе) булараҡ нигеҙ һалына, 1940 й. 1-се сираты файҙаланыуға тапшырыла һәм Өфө энергия комб-тының 2-се Өфө ТЭЦ-ы тип үҙгәртелә (1982 й. башлап М.С.Рәжәпов ис. бирелә), 1992 й. алып “Башкирэнерго” ААЙ филиалы (2012 й. башлап “Башҡортостан генерациялау компанияһы” ЯСЙ филиалы). Пр-тиела Рәсәйҙә тәүге тапҡыр тоҙ кислотаһында регенерациялау м-н химик тоҙһоҙландырыу ҡулайламаһы (1995), химик реагенттар файҙаланмайынса тоҙһоҙ һыу алыу өсөн сәғәтенә 50 т етештереүсәнлекле тиҙ ҡайнаусы парландырғыс (1999) индерелә. 2013 й. 117657,3 млн кВт•сәғ электр энергияһы эшләп сығарыла һәм 169,7 млн Гкал йылылыҡ энергияһы ебәрелә. Пр-тие м-н Рәжәпов, Я.З.Төхвәтуллин һ.б. эшмәкәрлеге бәйле. 3-сө Өфө ТЭЦ-ы. Составына ҡаҙанлыҡ, турбина, электр, химия, йылылыҡ автоматикаһы һәм үлсәүҙәр цех‑ тары; ремонт-төҙөлөш һәм ремонтлау участкалары инә. 2013 й. 292 кеше эшләгән. Продукцияһын ҡулланыусылар – Өфө халҡы һәм пр-тиелары. 1947 й. нигеҙ һалына (илдәге тәүге юғары баҫымлы электр станцияларының береһе), 1951 й. 1-се сираты сафҡа индерелә, 1992 й. алып “Башкирэнерго” ААЙ филиалы (2012 й. башлап “Башҡортостан генерациялау компанияһы” ЯСЙ фи‑ лиалы). Пр-тиела тармаҡта тәүгеләрҙән булып юғары көкөртлө мазутты аҙ һауа ҡалдығы м-н яндырыуҙы тәьмин иткән юғары ҡеүәтле газ-мазут горелкаһы индерелә (60‑сы йй.). 2013 й. пр-тие тарафынан 39141 млн кВт•сәғ электр энергияһы эшләп сығарыла һәм 248,4 млн Гкал йылылыҡ энергияһы ебәрелә. 4-се Өфө ТЭЦ-ы. Составына ҡаҙанлыҡ, турбина, электр, химия, технологик процестар м‑н автоматлаштырылған идара итеү системаһы, техник хеҙмәтләндереү, ремонт-төҙөлөш цехтары; химик-аналитик лаб.; етештереү майҙансығы (ҡара: 1-се ТЭЦ) инә. 2013 й. 649 кеше эшләгән. Продукцияһын ҡулланыусылар – Өфө халҡы һәм пр-тиелары. 1954 й. нигеҙ һалына, 1956 й. 1-се сираты сафҡа индерелә, 1992 й. алып “Башкирэнерго” ААЙ филиалы (2012 й. башлап “Башҡортостан генерациялау компанияһы” ЯСЙ филиалы). Пр-тиела БР-ҙа тәүге тапҡыр кәрәҙле тығыҙлағыстар ҡуйып диафрагмалар козырёктарын модернизациялау үткәрелә (90-сы йй.). 2013 й. 111429,9 млн кВт•сәғ электр энергияһы эшләп сығарыла һәм 295,6 млн Гкал йылылыҡ энергияһы ебәрелә.
К.Г.Юлаев
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Ҡарҙар иреп, тирә-яҡ тыуған яҡтарын һағынып ҡайтҡан ҡоштар моңона тула башлағас, беҙҙә, һәр йылдағыса, «Гимназия йондоҙҙары» исемле конкурс уҙғарыла. Быйыл ул үҙенең 25 йыллыҡ юбилейын билдәләне.
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Нур Туҡаев һәм музыка уҡытыусыһы Йәүҙәт Усманов башланғысы менән барлыҡҡа килгән был проект мәҙәниәтебеҙгә, туған телебеҙгә һөйөү тәрбиәләй, сәнғәт буйынса һөнәр һайлауға ла үҙ өлөшөн индерә. Ошо ваҡыт эсендә бәйгелә Гран-при, төрлө номинацияларҙа призлы урындар яулаған йәш таланттар бөгөн сәнғәт юлын һайлап, уңышлы ғына эшләп йөрөй. Эске эштәр системаһында мәҙәниәт бүлеге етәксеһе урынбаҫары Әлиә Хәзиева, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисткаһы Гөлмирә Исмәғилева, Ҡытайҙа өс йыл рәттән симфоник оркестр менән бергә сығыш яһаған скрипкасы Сулпан Рафиҡова, Ирина Захарова, Розалина Бикмәева, Нәзилә Туйгилдина, Илнур Туйгилдин, Илнур Рамаҙанов, Илсинә Яҡшыбаевалар яҙ еткән һайын был конкурсты иҫкә алаларҙыр, тип уйлайым.
Ул өс йүнәлештә барҙы: бейеү, йыр, нәфис һүҙ оҫтаһы. Иң шәп бейеүсе булып V «А» синыфы уҡыусыһы Арсен Шәрипов танылды. Нәфис һүҙ оҫтаһы конкурсында IX «Б» синыфы уҡыусыһы, башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса республика бәйгеләре еңеүсеһе, 2017 йылда «Йәйләү» лагерында ял итеү хоҡуғына лайыҡ булған Гөлназ Үтәгәнова еңеп сыҡты. «Вокал» номинацияһында VI «А»нан Вероника Тютюнникова Гран-при яуланы. Әйткәндәй, ҡасандыр гитарала уйнап, үҙе сығарған йырын башҡарып еңеүсе булған, әле Стәрлетамаҡ районында эшләп йөрөгән Илнур Туйгилдин жюри рәйесе булараҡ саҡырылды. Һәр ҡатнашыусыға дипломдар, бүләктәр бирелде. Ә композитор, ошо проекттың алыштырғыһыҙ етәксеһе Йәүҙәт Усманов, йылдағыса, үҙенең шәхси призын да тапшырҙы.
Йыр буйынса еңеү яулаған Вероника гимназиябыҙҙа бишенсе синыфтан белем ала. Бөтә фәндәрҙе тик урыҫса ғына уҡыған ҡыҙ бөгөн тырышып-тырмашып башҡорт телен өйрәнә. Тик «бишле» билдәләренә генә өлгәшә. Йырҙан тыш, гимназиябыҙҙағы «Аҡсарлаҡ» бейеү түңәрәгенә лә йөрөй. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гөлсинә Йосопова әйтеүенсә, Вероника бирелгән шиғырҙарҙы ваҡытында ятлай. «Урал батыр» эпосының 250 юлын белә. Быйыл ҡалабыҙҙа үткән «Күп тауышлы Башҡортостан» шиғыр һөйләүселәр бәйгеһендә еңеүсе лә булған. Киләсәктә мәртәбәле сәсәндәр ярышына барырға хыяллана. Бына бит, дуҫтар, тырышып уҡыу үҙебеҙҙән тора. Киләсәктәге бәхетле тормошобоҙға нигеҙ бөгөн һалына.
Гөлдәриә ҒАЙСИНА, X синыф уҡыусыһы.
Күмертау ҡалаһы, 3-сө республика башҡорт интернат-гимназияһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 356
ТАМЪЯН, башҡ. ҡәбиләһе. Ырыу составы: бәшәй, ҡуян, мөлөт, мәсәғүт, тамъян. Тамғалары: . Этник яҡтан Алтай һәм Үҙәк Азияның монгол ҡәбиләләренә барып тоташа. Б.э. 1‑се мең йыллығы аҙағынан 10 б. тиклем “тама” этнонимы м‑н билдәле булғандар (алтай, ҡаҙаҡ, ҡарағалпаҡ, ҡырғыҙ, тува, үзбәк халыҡтарында осрай). Т. формалашыуына Арал, Ҡара диңгеҙ буйындағы, Көнсығыш Европалағы иран, уғыр һәм төрки-бәшнәк ҡәбиләләре, һуңыраҡ болғарҙар мөхитендә йәшәүе йоғонто яһаған. 9 б. Азов буйындағы Бөйөк Болғар тарҡалғандан һуң Т. төньяҡҡа, Волга буйына һәм Урал итәгенә күскән, Дим һәм Ыҡ (Кама й. ҡушылдығы) йй. үрге ағымында төпләнгән. 12—13 бб. тамъяндар көньяҡҡа китеп, Ағиҙел й. урта ағымы, Нөгөш й. тамағы һәм Һуҡайлы й. үрге ағымы терр‑яларын биләп, ҡыпсаҡтар йоғонтоһон кисергән. 14 б. ҡәбиләнең төп өлөшө Башҡортостандың таулы-урманлы райондарына күсеп, Ағиҙел й. үрге ағымы буйлап төйәкләнгән, 14—15 бб. Т. бер өлөшө Урал аръяғына, Оло һәм Кесе Ҡыҙыл йй. басс. буйлап таралған. 16 б. аҙ. — 18 б. башында ҡәбиләнең бер өлөшө ҡабат Ағиҙел, Дим, Нөгөш (Ағиҙел й. ҡушылдығы), Өршәк йй. үҙәндәренә ҡайтҡан, икенсе өлөшө көньяҡҡа күсеп, Туҡ (Һамар й. ҡушылдығы) һәм Кәрәлек (Оло Ырғыҙ й. ҡушылдығы) йй. буйлап төпләнгән. 18 б. Т. бөрйән, ҡыпсаҡ, түңгәүер, юрматы ҡәбиләләре м‑н күрше йәшәгән. Ҡәбилә Ете башҡ. ырыуы берләшмәһе (ҡара: Башҡорт ырыуҙары берләшмәләре) составына ингән. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң ҡәбиләнең аҫаба ерҙәре (ҡара: Аҫабалыҡ) Нуғай даруғаһының Тамъян улусын тәшкил иткән. Ҡәбиләнең һаны 18 б. 1‑се ярт. 21 меңдән ашыу кешегә еткән. 18—19 бб. аҙ. Т. йәшәгән терр‑я Боғоросланөйәҙенә, Верхнеуралөйәҙенә, Стәрлетамаҡ өйәҙенә, Ырымбур өйәҙенә, идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 6‑сы (артабан 7‑се), 7‑се (8‑се), 9‑сы (10‑сы), 10‑сы (12‑се, 13‑сө) башҡ. кантондарына (1790—1854) ингән. Хәҙ. ҡәбилә йәшәгән ерҙәр БР-ҙың Белорет, Бөрйән, Мәләүез, Туймазы, Шаран, Әбйәлил р‑ндарына, Ырымбур өлк. Ҡыуандыҡ, Туҡ р‑ндарына, Һамар өлк. Оло Чернигов р‑нына, ТР‑ҙың Аҡтаныш, Аҙнаҡай, Мөслим р‑ндарына ҡарай.
Р.З.Йәнғужин
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
Күптән түгел интернетта Өфөнән 18 йәшлек ҡыҙҙың БДИ буйынса репетиторға дәрес ваҡытында хистәрен белдереүе тураһында видеояҙма таралды. Махсус рәүештә алдан әҙерләнеп төшөрөлгәнме ул? Әллә ҡыҙҙың синыфташтары осраҡлы ғына телефон видеокамераһына теркәгәнме? Ҡыҙ ысынлап тойғоһон белдерҙеме әллә уйын, шаярыу ғынамы? Аңламаҫһың. Әммә был яҙма барыбер шау-шыу тыуҙырҙы. Нимә генә тимә, уҡытыусыға ғашиҡ булыу осраҡтары элек-электән бар. Шул арҡала күңелһеҙ хәлдәргә юлыҡҡан, ғүмер буйы үкенеп йәшәгән кешеләр, тарҡалған ғаиләләр ҙә юҡ түгел.
Ысынлап та, уҡытыусыға ғашиҡ булырға мөмкинме икән ул? Бәлки, оҡшатыу барҙыр, тик был бөтөнләй икенсе төрлө, ихтирам итеү, идеал итеп күреү кеүегерәк хис. Һәр хәлдә, уҡытыусы белемле булыуы, нисек һөйләүе, үҙ-үҙен тотошо менән оҡшай икән, быны, мөхәббәт, тип уйлап, хаталанырға ярамайҙыр. Кемдер килешмәйме? Уҡытыусыһы менән элекке уҡыусыһы өйләнешкән миҫалдар ҙа етерлек, тиһегеҙме? Сетерекле мәсьәлә, әлбиттә, әммә уҡытыусы һәм уҡыусы араһында сик булырға тейеш, ул бит һеҙҙең тиҫтерегеҙ түгел, шулай бит, ҡыҙҙар, егеттәр?! Ғөмүмән, беҙҙең халыҡта ҡыҙҙарға шулай асыҡтан-асыҡ хис-тойғоңдо белдереү килешмәй. Тәүфиҡлы, әҙәпле булғандар быны яҡшы аңлайҙыр.
Лидиә ДИНМӨХӘМӘТОВА, йәш хәбәрсе. Өфө ҡалаһы, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһы:
– Был ҡыҙҙың ҡылығы менән килешмәйем, сөнки уның әлеге ваҡытта үҫмер сағы. Күптәр ошо йәштә йыш ҡына ғашиҡ була, хисләнәләр. Минеңсә, тойғоларҙы шунда уҡ белдереп барырға кәрәкмәйҙер, сөнки был ваҡытлыса. Күпмелер мәлдән һуң барыбер үтеп китәсәк.
Зилиә БУРАНБАЕВА, йәш хәбәрсе. Бөрйән районы, Байназар мәктәбе:
– Белеүебеҙсә, мөхәббәт – шундай изге тойғо. Ул кешеләрҙең йөрәктәрен бергә итеүсе, уларҙың күңелендә мәңгелеккә бер-береһенә ихтирамлыҡ, берҙәмлек тыуҙырған илаһи хис. Күп кенә осраҡтарҙа мөхәббәт беҙҙең менән ҡаты шаярып та ҡуя. Ни тиһәң дә, үҫмер ваҡытта, күңелдәрҙең иләҫ-миләҫ сағында, ғашиҡ булып, шул йыһанда ғына йөҙөп йөрөүҙең үҙебеҙ өсөн насар тамамланыуы ла бар. Үҫмер ҡыҙҙар йыш ҡына күпкә оло кешеләргә ғашиҡ була, мәҫәлән, үҙ уҡытыусыларына. Был осраҡтың, әлбиттә, бер ниндәй ҙә насар яғы юҡ һымаҡ. Ә шулай ҙа ныҡлы уйланырға кәрәктер ул. Беренсенән, ғашиҡ булып, беҙ уҡытыусыға уңайһыҙлыҡ тыуҙырабыҙ. Ундай осраҡтар бик күп. Икенсенән, уҡытыусының ғаиләһе булыуы мөмкин. Һанап китһәң, насар яҡтары бик күп. Эйе, мөхәббәт – ул, әйтерһең дә, утлы йәшен. Шуның өсөн дә был хис менән шаярмаҫҡа кәрәк.
Тимур Г., мәктәптә практикант:
– Бөгөн бигерәк тә ҡала ерендә уҡыусы ҡыҙҙар үтә ҡыйыу. Үҙҙәре менән йәш уҡытыусы араһындағы сикте тоймаусылар хатта 14 – 15 йәшлектәр араһында ла бар. Ҡайһы берәүҙәр ҡыҙыҡһыныуын йәшермәй, машинағыҙ бармы, телефонығыҙ ниндәй, тип һорарға ла аптырамай. Был үҙе үк уларҙың тәрбиәһеҙлеге, тыйнаҡ булмауы тураһында әйтеп тора. Уҡытыусыны егет урынына күрәләр. Былай йәш педагогты уңайһыҙ хәлгә ҡалдырыуҙары ла ихтимал. Минеңсә, мәктәптә уҡыусы өсөн уҡытыусы педагог ҡына булып ҡалырға тейеш.


text:
- Подробности
- Просмотров: 606
ДИВАЕВ Әбүбәкер Әхмәтйән улы (6.12.1855, Ырымбур ҡ. — 5.2.1933, Ташкент), төркиәтсе. Коллегия теркәүсеһе (1881). Диваевтар нәҫеленән. Неплюев хәрби гимназияһын (1876; ҡара: Неплюев кадет корпусы) тамамлағандан һуң Төркөстан крайының өйәҙ идаралыҡтарында, 1881—1906 йй. Һырдаръя өлк. хәрби губ‑ры эргәһендә тәржемәсе. Төркөстан халыҡ ун‑тын һәм Төркөстан көнсығыш ин‑тын асыу инициаторҙарының береһе, 1918—25 йй. уларҙың уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1919 й. алып Төркөстан халыҡ музейының (бөтәһе лә — Ташкент) этнография һәм археология бүлектәре мөдире. 1921—23 йй. Ҡырғыҙстан ғилми комиссияһы һәм Төркөстандың төп халҡының көнкүрешен өйрәнеү б‑са комиссия экспедициялары етәксеһе. Фәнни хеҙмәттәре төрки халыҡтарының фольклорына һәм этнографияһына арналған. Д. ҡаҙаҡтар, үзбәктәр, ҡарағалпаҡтарҙың һ.б. этнографик материалдарын, фольклор өлгөләрен яҙып ала һәм урыҫ теленә тәржемә итә, улар араһында “Алпамыша”, “Идигә батыр”, “Ҡобланды батыр”, “Ҡамбар батыр” ҡаҙаҡ эпостары, әкиәттәр, әйтемдәр, йомаҡтар, аҡындарҙың һәм йырауҙарҙың әҫәрҙәре бар. Фән мәсьәләләре б‑са В.В.Бартольд, Н.Ф.Катанов м‑н хатлашып торған. 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Һырдаръя өлкә стат ком‑тының (1895) һ.б., Академүҙәк эргәһендәге тарих йәмғиәтенең (1924) мөхбир ағзаһы. 2‑се һәм 3‑сө дәрәжә Изге Анна, Изге Станислав, сит ил орд. м‑н бүләкләнгән.
Хеҙм.: Из обычаев и верований. Казань, 1899; Батырлар: 7 томда. Алма-Ата, 1922.
Әҙәб.: Шәкүр Р. Арҙаҡлы башҡорттар: ғилми-биографик очерктар. Өфө, 1998; Байтанаев Б.А. А.А.Диваев – очерк жизни и деятельности. Шымкент; Алматы, 2004.
Р.З.Шәкүров
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы
Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы (8 апрель 1943) — йырсы, ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1974 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Педагогия фәндәре кандидаты (2004). Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Зөлфирә Әғләм ҡыҙы Фәрхетдинова (ҡыҙ фамилияһы Бәкерова) 1943 йылдың 8 апрелендә Башҡорт АССР-ының Балтас районы Маты ауылында тыуған.
Өфө музыкаль педагогия училищеһының 1 курсын тамамлағас, Мәскәүгә уҡырға бара[1].
1969 йылда А. Т. Москаленко класы буйынса Гнесиндар исемендәге Мәскәү музыкаль‑педагогия институтын тамамлай һәм 2001 йылдға тиклем Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы булып эшләй.
Бер үк ваҡытта 1999 йылдан Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында музыкаль белем биреү кафедраһы мөдире. 2004 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Музыкаль педагогия буйынса 20‑нән ашыу фәнни хеҙмәт, уҡытыу‑методик әсбаптар авторы[2].
Ижади эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы — лирик‑колоратуралы сопрано. Башҡорт, рус һәм сит ил композиторҙары операларында 3 тиҫтәнән ашыу партия башҡара. Хөсәйен Әхмәтов, Айрат Ҡобағошов, Р. Ф. Кәлимуллин һәм башҡа ҡайһы бер композиторҙарҙың әҫәрҙәрен тәүге башҡарыусыһы булып тора. Зөлфирә Фәрхетдинованың концерт репертуарында Халиҡ Заимов, Заһир Исмәғилев, Салауат Низаметдинов, Нариман Сабитов һәм башҡа композиторҙарҙың вокаль әҫәрҙәре; рус һәм сит ил композиторҙары операларынан ариялар һәм романстар, башҡорт халыҡ йырҙары («Зөлхизә», «Таштуғай», «Һыр», «Шәл бәйләнем») һәм башҡалар бар[2].
1961 йылда Мәскәүҙә, 1973 йылда Яҡут АССР-ында Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте аҙналарында ҡатнаша. СССР-ҙан тыш ҡайһы бер сит илдәрҙә, шул иҫәптән Германия, Финляндия һәм Швецияла гастролдәрҙә була[2].
- Операла төп партиялары
- Прилепа («Пиковая дама» П. И. Чайковский; 1969 йылда дебют партияһы)
- Джильда («Риголетто» Дж. Верди)
- Виолетта («Травиата» Дж. Верди)
- Ләйлә («Искатели жемчуга» Ж. Бизе)
- Әминә һәм Аннушка («Салауат Юлаев» З. Ғ. Исмәғилев)
- Наза («Ҡоҙаса» музыкаль комедияһы)
- Бибинур («Замандаштар» Х. Ф. Әхмәтов)
- Нәркәс («Нәркәс» Х. Ф. Әхмәтов, 1994)
- Банат («Кейәүҙәр» С. Ғ. Садиҡова һәм Р. Ғ. Ғөбәйҙуллин, 1973)
- Яҙгөл («Мөхәббәт ялҡындары», Т. М. Шәрипов, 1983)
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).
- Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1991).
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Активизация познавательной деятельности будущего учителя музыки. — Уфа, 2006.
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ире — Фидаи Ғәйфулла улы Бәкеров, Өфө дәүләт авиация техник университетында кафедра мөдире, техник фәндәр докторы. Ҡыҙы — Дәлиҙә, сит телдәр буйынса белгес, Берлинда йәшәй[1].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Гөлдәр Сәлихова. Көмөш шишмәләрҙән күскән моң. Башҡортостан ҡыҙы. 9 март 2018 тикшерелгән.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Латипова Р. Ғ. Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Латипова Р. Ғ. Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- 8 апрелдә тыуғандар
- 1943 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Балтас районында тыуғандар
- Алфавит буйынса йырсылар
- СССР йырсылары
- XX быуат йырсылары
- Башҡорт опера йырсылары
- Башҡортостандың халыҡ артистары
- Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артистары
- Шәхестәр:Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры
- Педагогия фәндәре кандидаттары
- Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусылары


text:
- Подробности
- Просмотров: 282
ПРОДУКЦИЯ ЙЫЛҠЫСЫЛЫҒЫ, йылҡысылыҡтың төп үҫеш йүнәлештәренең береһе. П.й. өйөр йылҡысылығы зонаһында үҫешкән. Төп бурысы — йылҡы ите, һөт етештереү, аттарҙың итле тоҡомдарын экспорт өсөн үҫтереү. Бейәһөтө башҡа а.х. малдары һөтөнән айырыла, уның составына яҡынса 2% аҡһым, 1,2—2,8% май, 6,5% һөт шәкәре (лактоза) һ.б. инә. Ябай һауын бейәләре лактация осоронда (6—8 ай) 1800 кг ашыу һөт бирә; һөтлө бейәләр — 2200 кг тиклем һәм унан күберәк (ҡара: Башҡорт аты). Һөт ҡымыҙ эшләүөсөн ҡулланыла. Йылҡы ите туҡлыҡлы була, унда 17—21% аҡһым, 23%‑ҡа тиклем май, витаминдар һәм микроэлементтар бар. Йылҡы майы диетик аҙыҡһанала: составына 20%‑ҡа тиклем алмаштырғыһыҙ май к‑талары һәм бер ни тиклем холестерин инә. Уртаса майлы (16—23%) йылҡы итенең калориялылығы — 2100— 2700 ккал. Башҡортостан хужалыҡтарында йылҡы ите етештереү башлыса йәш мал үҫтереү, бракка сығарылған оло аттарҙы һимертеү (дөрөҫ ойошторғанда малдың тере ауырлығы 50—100‑шәр кг арта) иҫәбенә алып барыла; оло малды яҙғы һимертеүҙән һуң, йәш малды көҙгөһимертеүҙән һуң иткә тапшыралар. Үтәһимеҙһуғым итенең сығышы 54—57%тәшкил итә. Көҙгө‑ҡышҡы осорҙа интенсив һимертеү тәҡдим ителә; уртаса һимеҙлектәге йылҡы юғары кондицияға — 35—45, уртаса һимеҙлектән түбәндәр 50—60 көндә етә. Йылҡы итенеңүҙҡиммәте һарыҡ итенекенәҡарағанда — 1,5, һыйыр итенекенән 2 тапҡырға түбәнерәк. Йылҡы итен башҡорт аш‑һыуында ҡаҙы эшләүөсөн ҡулланалар. Шулай уҡҡара: Ауыл хужалығы малдарының продуктлылығы.
Әҙәб.: М у р с а л и м о в В.С., С а т ы е в Б.Х. Башкирская лошадь. Уфа, 1989.
В.С.Мөрсәлимов, Б.Х.Сатыев
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев


text:
Илдар Абдразаҡов Дмитрий Хворостовскийҙың ғаиләһенә ҡайғы уртаҡлашыу һүҙҙәрен еткерҙе
Илдар Абдразаҡов Дмитрий Хворостовскийҙың ғаиләһенә ҡайғы уртаҡлашыу һүҙҙәрен еткерҙе Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2017 йыл, 23 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Илдар Абдразаҡов коллегаһы һәм дуҫы, танылған йырсы Дмитрий Хворостовскийҙың ғаиләһенә ҡайғы уртаҡлашыуын белдерҙе. Ул хәсрәт һүҙҙәрен социаль селтәрҙәге төркөмдә яҙған.
«Минең өсөн был – ҙур юғалтыу. Сөнки опера музыкаһын яратҡаным һәм йырсы булып киткәнем өсөн нәҡ Дмитрий Хворостовскийға бурыслымын. Ҡасандыр студент саҡта мин уны телевизорҙан күреп ҡалдым, уға оҡшарға, әҫәрҙәрҙе Хворостовский стилендә башҡарырға теләнем. Ул бик үҙенсәлекле кеше булды: унда сикһеҙ талант, матур тауыш, иҫ киткес вокал, киң күңел кеүек сифаттар тупланған. Һуңғараҡ, аралаша башлағас, репертуар һайлауҙа ғына түгел, шәхси тормошомда ла уның кәңәштәренә ҡолаҡ һала инем. Беҙҙең осрашыуҙар минең өсөн гел байрам ине. Уның менән бер сәхнәгә сығыу, бергәләп йырлау, спорт менән шөғөлләнеү, ял итеү, уның дуҫы булыу ҙур бәхет булды. Йырсының яҡты донъянан китеүе – бөтә донъя операһы, айырыуса Рәсәй өсөн оло юғалтыу. Сөнки ул Рәсәйҙә йәшәмәһә лә, илһөйәр булып ҡалды, бөтә донъя уны рус йырсыһы тип иҫәпләне. Беҙҙең йөрәктәрҙә ул ҡояш-кеше булып хәтерҙә ҡаласаҡ, уның тауышы, йылмайыуы һаҡланасаҡ. Ныҡ ҡайғырам һәм Дмитрийҙың бөтә туғандарының, яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашам».


text:
Бөтәһе лә балалар өсөн
Бөгөн Күгәрсен районында Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөнә арналған саралар үтә. Йола буйынса йыл һайын балалар йортонда, социаль приютта тәрбиәләнеүселәр, физик мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн Мораҙым тарлауығында һабантуй байрамы ойошторола. Сара сиктәрендә кескәйҙәр өсөн оҫталыҡ дәрестәре, төрлө бәйгеләр, спорт ярыштары, туристик маршрут һәм флеш-моб үткәреү ҡаралған.
Бөгөнгө көндә районда физик мөмкинлектәре сикләнгән 150 бала иҫәпләнә. Тиҫтерҙәре менән аралашыу, дуҫлашыу, ата-әсәләрҙең бер-береһе менән кәңәшләшеү, тәжрибә менән уртаҡлашыу өсөн дә бындай саралар әһәмиәтле булып тора.
Шулай уҡ бөгөн 17 сәғәттә район үҙәгендә мәҙәниәт бүлеге белгестәре балалар өсөн ҡыҙыҡлы күңел асыу программаһы тәҡдим итәсәк. Балаларҙы төрлө уйындар, күңелле дискотека көтә.


text:
Абдрахманов, Р.У.
Бөрйән изгеләре. – Өфө : Башҡ. энцикл., 2018. – 156 б.
ISBN 978-5-88185-405-8
Уҡыусылар иғтибарына тәҡдим ителгән «Бөрйән изгеләре» китабының инешендә бөрйәндәрҙең этногенезы, башҡорттарҙың Исламды ҡабул итеүе, Бөрйән ерлегендәге дин тарихы сағылыш таба.
Бөрйән районы ауылдарының ҡыҫҡаса тарихын архив мәғлүмәттәренә, башҡа сығанаҡтарға таянып, шул ауылдарҙа ҡасан мәсет, мәҙрәсәләр асылғанлығы, халыҡ иҫәбе лә бирелә. Нәҡшбәндиә тәриҡәтен донъяға ашырыусы изге руханиҙар, имам-хатип һ.б. дин әһелдәре совет заманында золом ҡорбандары булып, иркенән, ғүмерҙәренән мәхрүм ителеүе тураһында китаптың артабанғы өс киҫемдән торған өлөштәрендә яҙыла.
Китап, бөгөнгө Бөрйән моҙафатына ҡараған ерлектәге дин тарихы белешмәһе булараҡ, тарихсыларға, дин әһелдәренә, талиптарға һәм киң ҡатлам уҡыусыларына тәғәйенләнә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 316
ТӨРӨКМӘН ТЕЛЕ, төрки телдәрҙең береһе (уғыҙ төркөмө). Төрөкмәндәрҙең милли теле, Төркмәнстандың дәүләт теле. Шулай уҡ Афғанстанда, Ираҡта, Иранда, Ҡаҙағстанда, Тажикстанда, Төркиәлә, Үзбәкстанда һәм Ставрополь крайында таралған. Һөйләшеүселәр һаны — 5 млн ашыу кеше. БР‑ҙа Т.т. 1300‑ҙән ашыу кеше белә (2002). Әзербайжан теленә һәм төрөк теленә яҡын. Көнбайыш уғыҙ ҡәбиләләре теленә барып тоташа, үҫеш процесында ҡыпсаҡ телдәренә хас булған ҡайһы бер һыҙаттарҙы үҙенә ала. Хәҙ. әҙәби Т.т. 20 б. башында формалашҡан. Төп диалекттары: йомуд, салыр, сарыҡ, текин, човдур, эрсары һ.б. Ставрополь төрөкмәндәре диалектын традицион рәүештә трөхмән теле тип атайҙар. Т.т. фонетикаһына оҙон һуҙынҡыларҙың һаҡланыуы, һуҙынҡыларҙың үҫешкән ирен гармонияһы, тартынҡыларҙың ассимиляцияһы хас; үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә протеза барлыҡҡа килә: “склад” — “ыскылат”. Дөйөм төрки [с], [з] өндәре урынына бөтә позицияларҙа ла [ҫ] һәм [ҙ] ҡулланыла, әммә яҙмала был өндәр өсөн махсус хәрефтәр юҡ: “сизин” (һеҙҙең) [ҫ]и[ҙ]ин. Т.т. һүҙлек составы нигеҙендә дөйөм төрки лексика ята; иран телдәренән, ғәрәп теленән, урыҫ теленән һ.б. телдәрҙән үҙләштерелгән һүҙҙәр бар. Синтаксисындағы исем, ҡылым-исем һүҙ төркөмдәре хәбәр функцияһында хәбәрлек категорияһына эйә. 1928 й. тиклем яҙыуы ғәрәп яҙмаһы, һуңынан латиница, 1940 й. алып кириллица нигеҙендә башҡарыла. 1996 й. башлап Төркмәнстанда яңынан латиница ҡулланыла.
Әҙәб.: Б а с к а к о в Н.А. Введение в изучение тюркских языков. М., 1969.
Ғ.Д.Ибраһимов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Тиҙҙән фермерлыҡ тармағында үҙ эшен асҡандарға бер аҙ тын алырға ваҡыт етә, сөнки мал ҡырға сығасаҡ. Тик яҡшы көтөүсе булғанда ғына уларға иркенәйергә мөмкин. Шулай ҙа Федоровка ауылында йәшәгән Әхтәм Аҡыловтың кәйефе көр түгел.
2015 йылда фермер булараҡ үҙ эшен асҡан эшҡыуар, “Яңы эш башлаған фермер” дәүләт программаһында ҡатнашып, 1 миллион 300 һумлыҡ грант алыуға өлгәшә. Был суммаға Миәкә районынан симменталь тоҡомло 14 баш тана һәм бер тоҡом үгеҙе һатып ала.
– Район хакимиәте яғынан эшҡыуарҙарға ярҙам бар, ә бына ауыл биләмәһе яғынан эште артабан алып китеү өсөн күп кенә ҡаршылыҡтар аша үтергә кәрәк. Дөрөҫ, биләмәлә малсылыҡ йүнәлешендә эш башлаған бер нисә фермер иҫәпләнә, уларҙың һәр береһенә төрлөсә ҡараш. Мәҫәлән, минең малым икенсе фермерҙың ҡураһында ҡыш сыҡты. Элекке сусҡа һарайының бинаһы буш тора, шуны ҡуртымға йәки һатып алып, мал аҙбары төҙөргә тип күпме инстанцияны үтергә тура килһә лә, рөхсәт юҡ. Ҡайһы осраҡта күпме план ҡороп та, төрлө кәртәләргә осраһаң, ниңә алдым икән шул малды, тип тә уйлап ҡуяһың. Үҙемдең кәртәләге һыйырҙарҙы ҡушҡанда, байтаҡ ҡына һыйыр малы иҫәпләнә. Ярай, тиҙҙән ҡара ергә аяҡ баҫабыҙ, әммә көҙгә лә йыраҡ ҡалмаҫ, быйыл да малым сит кешенең ҡураһында ҡыш сығырмы? – тип хафалана эшҡыуар.
Ярҙамһыҙ алға китеш юҡ икәнлеге һәр кемгә билдәле. Грант биреп ярҙам күрһәтелгәс, моғайын, Әхтәм Зәйнулла улына үҙ малдарын йылы ҡурала ҡыш сығарыу өсөн киләсәктә яҡты юл асылыр тигән ышаныста ҡалайыҡ. Башланған эштең ярты юлда туҡтап ҡалыуынан бер кем дә файҙа күрмәй, был һәр кемгә билдәле.


text:
- Подробности
- Просмотров: 348
КЛИРИНГ (ингл. clearing — таҙар-тыу), үҙ-ара иҫәпләшеп түләү, иҫәп-хисап ысулы, ҡатнашыусыларҙың аҡса дәғүәһе (дебитор бурысы) үҙҙәренең үк аҡса йөкләмәләре (кредиторлыҡ бурысы) м‑н реаль аҡсаны файҙаланмайынса түләнә. К. банкылар, махсус булдырылған иҫәпләшеү үҙәктәре, палаталары, йорттары, бүлектәре аша башҡарыла ала. Эске һәм халыҡ-ара, бер тапҡыр һәм даими ғәмәлдә булған, ике яҡлы һәм күп яҡлы К. айырыла. Башҡортостан терр‑яһында К. операцияларын 19 б. аҙ. ойошторолған Дәүләт банкыһының иҫәпләшеү палаталары үткәрә башлай, улар хәрби коммунизм осоронда бөтөрөлә. 1922—54 йй. Дәүләт банкыһының Башҡ‑н контораһы үҙ-ара иҫәп-хисап бюроһын (30‑сы йй. башына тиклем бүлектәрен) файҙалана. Бюро тармаҡ йәки терр. билдә б‑са пр‑тиелар һәм берекмәләр өсөн үҙәкләштерелгән К. иҫәпләшеүҙәре үткәрә. Шулай уҡ үҙ-ара бурыс б‑са үҙәкләштерелмәгән тармаҡ-ара иҫәпләшеүҙәр була. 90‑сы йй. РФ‑тағы түләү кризисы барышында БР Милли банкыһы БР пр‑тиеларының үҙ-ара бурыстары б‑са иҫәпләшеүҙәр өсөн К. ҡуллана. Тәүге үҙәкләштерелгән К. кредиторлыҡ һәм дебитор бурысын 1993 й. 1,4 млн деноминацияланған һумдарҙа, 1995 — 31,1, 1996 — 25,8, 1997 й. 26,1 млн деноминацияланған һумдарҙа ҡаплай. 1994 й. алып агросәнәғәт комплексы ойошмалары өсөн бер тапҡыр эшләнә торған үҙәкләштерелгән К. операциялары үткәрелә. Ҡапланған бурыстарҙың дөйөм суммаһы 118,7 млн деноминацияланған һум, 1995 й. — 448,3 млн деноминацияланған һум тәшкил итә. Үҙ-ара иҫәпләшеүҙәрҙә, колхоздар һәм совхоздарҙан тыш, 200‑ҙән ашыу пр‑тие һәм ойошма ҡатнаша. 2000 й. ҡарата БР Милли банкыһы К. механизмын ҡулланыуҙы туҡтата. Хәҙ. ваҡытта үҙәкләштерелмәгән К. пр‑тиеларҙың хужалыҡ практикаһында ҡулланыла.
Ҡ.Н.Йосопов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Спорт - сәләмәтлек һағында
Учалы районының Ахун ауылынан Нәзимә Мәғәфүрова.
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Өләсәйемдең күңел һандығы
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Хоҙай ҡөҙрәте менән
Учалы районының Ахун ауылынан Әнисә Вафина.
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Лира Яҡшыбаева менән "шифалы" осрашыу
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Башҡортостан - әүлиәләр иле
Яҙыусы Лира Яҡшыбаева менән әңгәмә.
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Намаҙ уҡыу шифаһы
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »
Комментарий
Хаҡлы ялда булыу күңеллеме?
Зөбәйҙә Ғилметдин ҡыҙының сығышын тыңлағандан һуң иң беренсе уға рәхмәттәр әйтергә теләр инем,сөнки бик ҡаты ауырып киткәндә ул миңә ошо күнегеүҙәрҙе эшләп ҡарарға тәҡдим итте.Ысынлап та үҙемде бик яҡшы тоя башланым,февралдең 19-ында Алла бирһә 1 йыл була эшләй башлағанға. Тағы ла шуны өҫтәр инем,Аллаһы тәғәләнең исемдәрен ҡулланып күнегеүҙәр эшләү икеләтә файҙалы әлбиттә. Ашҡаҙар радиоһын тыңлаусылар,ихлас күнелдән ышанып эшләһәгеҙ,һис шикһеҙ файҙаһын тоярһығыҙ.


text:
Сәләмәтлек дәрестәре
17 января 2017 йыл | Спорт, Йәмғиәт
Бынан 3 йыл элек райондың халыҡты социаль яҡлау бүлеге тормошҡа ашыра башлаған «Өсөнсө быуын университеты» программаһы буйынса Красноусолда өлкәндәр өсөн «Сәләмәтлек төркөмө» эшләп килә. Әле унда 30-ға яҡын кеше шөғөлләнә.
Үткәндәрҙе хәтерләп
17 января 2017 йыл | Хаттар
Хеҙмәт юлын башлағанда1957 йылда 10-сы класты тамамлағас, 1 июлдән 1958 йылдың башына тиклем быяла ҡомо запасы эҙләүсе Ленинград геологик разведка идаралығында ҡул менән быраулай торған бригадала ябай эшсе булып эшләнем. Унан һуң колхозда төрлө эштә йөрөнөм. Колхоз рәйесе булып Сафиулла Шәрипов эшләй ине. 1958 йылда Рәшит Йомағужинды колхоз рәйесе итеп һайлап ҡуйҙылар. Ә 1959 йылдың февраль айында Рус Саскүле менән бергә ҡушылып, колхозыбыҙ "Спутник” булып китте. Колхоз рәйесе Иван Медведев ине. Колхозда төрлө эштә эшләүҙе дауам иттем. Уҡырға китергә иҫәп бар, мөмкинлек юҡ. Мөмкинселек көтмәгәндә асылды. 1962 йылда колхозда комсомол секретары булып эшләгән Рәйес ағай Йомағужин комсомол путевкаһы менән ауыл хужалығы институтының әҙерлек курсына барырға тәҡдим итте. Ошо йылдың апрель айында Өфөгә сығып киттем. 14 һум аҡса түләп, өс ай уҡып, имтихан тапшырып, институттың агрономия факультеты студенты булып киттем. Ул ваҡытта институт К.Маркс урамында ине. Гоголь урамындағы ятаҡта бер бүлмәлә 9 егет йәшәнек. Һуңынан Октябрҙең 50 йыллығы исемендәге урамдағы ятаҡҡа күсерҙеләр. 1963 йылдың 25 ноябрендә икенсе курста уҡып йөрөгәндә хәрби хеҙмәткә саҡырҙылар. Ҡаҙағстандың Аҡтүбә өлкәһендә хәрби-һауа көстәре часында өс йылға яҡын хеҙмәт итергә тура килде. Ул яҡтарҙа ағас-маҙар юҡ, тик йәйрәп ятҡан киң дала. Ауылдар араһы бик йыраҡ – бер-береһенән 40-50 километр алыҫлыҡта урынлашҡандар. Ҡыш көнө күҙ асҡыһыҙ буран тәҡәтте ҡорота. Төрлө милләт вәкилдәре – башҡорт, грузин, йәһүд, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, молдаван, мари, рус, украин, үзбәк, сыуаш, әрмән бер төптән булып тыуған илебеҙҙе һаҡланыҡ. Мин элемтәсе булып хеҙмәт иттем. Пенза өлкәһенән Иван Ведерников, Волгоград өлкәһенән Александр Коростелев исемле рус егеттәре менән элемтә станцияһында дежур итә инек.
Минең кеүек институттан хәрби хеҙмәткә алынғандарҙы сентябрь айы башында ҡайтарып ебәреү тураһында министрлыҡтың директиваһы сыҡты. 1966 йылдың август аҙағында хәрби хеҙмәттән ҡайтып, яңынан уҡый башланым.
Мин хәрби хеҙмәттә булғанда Әминә апайҙың ире Хәлит еҙнәй әнигә утын, бесән әҙерләүҙә ҙур ярҙам итте. Уларҙың ярҙамы менән һыйырынан айырылманы. Еҙнә зарарлы производствола эшләп пенсияға алдан сыҡһа ла, эшләп йөрөй ине әле, 1993 йылда эш урынында йығылып, 60 йәше лә тулмай (1934 йылғы ине) фажиғәле үлеп ҡуйҙы.
1969 йылдың йәй айында Ғафури районының "Победа” колхозында практика үттем. Хужалыҡта агроном юҡ ине. Аҙнабай Йәноҙаҡов эшләгән, тик уны тыуған "Йондоҙ” колхозына рәйес итеп ҡайтарғандар. 1965 йылда "Спутник” колхозынан ике колхоз булдырылып, "Победа” колхозына – Игенйылға, Ҡотлоғужа, Красный Пахарь, Краснодубровка, Цапаловка, Яңы Ҡарамыш, Яңы Әлтәшле ауылдары керә ине. "Победа” колхозы рәйесе Рәшит Сабир улы Йомағужин булды. Беҙ йәшәгән өй бик бәләкәй, иҫкергән ине. Шуға ла, практикала булһам да, өй һалырға ҡарар иттем. Колхоз рәйесе лә ярҙам итергә булды. Красный Пахарь ауылы киләсәкһеҙ иҫәпләнә ине. Шул рус ауылынан Рәйес Рамазанов менән барып, өй һатып алырға һөйләшеп ҡайттыҡ. Шул йылда уҡ өйҙө һүтеп, колхоз машинаһы менән ташып алдыҡ. Бер аҙ бүрәнә, таҡта алырға колхоз ярҙам итте. Урмансы булып эшләүсе Тимерйән Рафиҡов ағай ҙа ярҙамынан ташламаны. Көҙгә нигеҙ ҡороп, мүкләп күтәреп, тимер менән башын ябып, бер айға һуңлап уҡырға барырға тура килде. Өй һалышырға бик күп ауылдаштарым - Рәйес Рамазанов, Зәки бабай Рамазанов, Йәғәфәр бабай Рамазанов, Барый, Әбдрәхим Рамазановтар, Хәлит Ғилманов, Риф Нафиҡов ҙур ярҙам күрһәтте. Шоферҙар – Әнүәр Камалетдинов, Әсҡәт Ғәббәсов төҙөлөш материалдарын килтереп бирҙеләр. Хәлит еҙнәй, Хәмиҙәнең иптәше Әхмәт Яппаров эш менән дә, материал менән дә ярҙам иттеләр. Яңы Ҡарамыш ауылынан Зиннур Ғайсаров ҡыйығын эшләп, башын тимер ҡалай менән ябып, иҙән-түбәһен түшәшеп, ишек, тәҙрә яҡтары, рамдарына тиклем ҡуйып бирҙе. Йорт һалыу күмәк көс талап итә шул.
Институтта бергә уҡыған иптәштәр – Мөсәүир Ғасимов (Туймазы районы) менән Рим Ғарифуллин (Илеш) дөйөм ятаҡтан әл дә миңә урын алып ҡалғандар ине. Уҡыуҙы дауам иттем. 1970 йылда уҡыуымды тамамлап, ҡулыма диплом алдым.
Колхозда эшләгән йылдар
Шулай итеп, 1970 йылда колхозда агроном булып эшләй башланым. Хужалыҡ рәйесе Рәшит Сабир улы Йомағужин менән 1970 йылдың 1 июненән 1979 йылдың февраль айына тиклем бергә-бергә эшләргә тура килде. 1958 йылдан бирле колхоз рәйесе булып эшләгән кеше, сәләмәтлеге ҡаҡшау сәбәпле, эшенән китте. Ул районда тәжрибәле, абруйлы колхоз рәйестәренең береһе булды. 1957 йылда Совет Армияһынан ҡыҫҡартыуға эләгеп ҡайтҡан элекке хәрби ине. Хәрби кеше булараҡ тәртипте ныҡ яратты, талапсан булды. Шуға ла колхозыбыҙ һәр саҡ районда алдынғылар рәтендә ине. Ул заманына күрә алдынғы ҡарашлы, ауыл хужалығын төплө белгән, кеше менән һәр саҡ уртаҡ тел таба белеүсе аҡыллы етәксе булараҡ хәтерҙә ҡалған. Ул осорҙа урта звено белгестәренән – партком секретары Виктор Поляков, баш бухгалтер – Венера Ишмөхәмәтова, Рәшит Нафиҡов
Миңлерәхим РАМАЗАНОВ,
"Почет Билдәһе” ордены кавалеры.
Ҡотлоғужа ауылы.
(Дауамы. Башы 1-2-се, 3-сө, 4-се һандарҙа).
"Почет Билдәһе” ордены кавалеры.
Ҡотлоғужа ауылы.
(Дауамы. Башы 1-2-се, 3-сө, 4-се һандарҙа).
Яҡшы эштәр – халыҡ өсөн
17 января 2017 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
Һуңғы йылдарҙа ауыл биләмәләре тарафынан халыҡтың көнкүрешен яҡшыртыуға айырыуса ҙур иғтибар бирелә. Ауыл халҡы өсөн мөһим булған уртаҡ эштәрҙе башҡарыуҙа хөкүмәт тарафынан тәҡдим ителгән "Аныҡ эштәр” һәм урындағы башланғыстарға ярҙам итеү программалары бик күп файҙалы эштәргә этәргес булып тора. Беренсенән, хөкүмәт тарафынан аҡсалата ҙур ярҙам күрһәтелһә, икенсенән, халыҡты борсоған уртаҡ һорауҙарҙы, ҙур эштәрҙе кешеләрҙең үҙҙәре менән кәңәшләшеп хәл итеү мөмкинлеге тыуа.
Трамп НАТО-ны бөтөрөрмө?
17 января 2017 йыл | Сәйәсәт
АҠШ-та Барак Обаманың властан китерҙән алда илебеҙгә этлек эшләп ҡалырға тырышыуы, Дональд Трамптың Германия канцлеры Ангела Меркелдең миг-рация сәйәсәтен тәнҡитләүе, Литваның Калининград өлкәһе менән сикте ҡойма менән тоторға тырышыуы уҙған арауыҡтың мөһим ваҡиғалары рәтендә торҙо.
Ҡаргиҙәрҙәрегеҙ төҙөкмө?
17 января 2017 йыл | Урындағы үҙидара
2017 йылдың 1-9 февраль арауығында районда ойошмаларға һәм физик шәхестәргә ҡараған ҡаргиҙәрҙәрҙе техник тикшереү уҙғарыла. Тикшереү түбәндәге график буйынса үтә:
"Башкирэнерго” ЯСЙ-е – Красноусол ауылы, "Башкирэнерго” ЯСЙ-е гаражында, 1 февраль, 10.30 сәғәттә;
"Красноусол” шиифаханаһы ДУП-ы – Курорт ауылы, шифахана гаражында, 1 февраль, 14.30 сәғәттә;
"Красноусол” балалар һауыҡтырыу спорт-туристик лагеры МАУ-һы – Курорт ауылы, Урман урамы, 3, машина туҡталҡаһы майҙансығында, 1 февраль, 16.00 сәғәттә;
Аҡкүл ауыл советы – Аҡкүл ауылы, Ленин урамы, 6, машиналар туҡталҡаһында, 3 февраль, 10.30 сәғәттә;
Табын ауыл советы – Табын ауылы, Үҙәк урам, 24, машиналар туҡталҡаһында, 3 февраль, 14.30 сәғәттә;
Красноусол ауыл советы – Красноусол ауылы, Совет урамы, 6, гостехнадзорҙың машиналар туҡталҡаһында, 6 февраль, 10.00 сәғәттә;
Еҙем-Ҡаран ауыл советы – Еҙем-Ҡаран ауылы, М.Ғафури урамы, 22, машиналар туҡталҡаһында, 8 февраль, 11.00 сәғәттә;
Үтәк ауыл советы – Үтәк ауылы, Чапаев урамы, 30, машиналар туҡталҡаһында, 9 февраль, 15.00 сәғәттә.
Сергей ЛУКИН,
район дәүләт техник күҙәтеү инспекцияһының бүлек мөдире.
"Башкирэнерго” ЯСЙ-е – Красноусол ауылы, "Башкирэнерго” ЯСЙ-е гаражында, 1 февраль, 10.30 сәғәттә;
"Красноусол” шиифаханаһы ДУП-ы – Курорт ауылы, шифахана гаражында, 1 февраль, 14.30 сәғәттә;
"Красноусол” балалар һауыҡтырыу спорт-туристик лагеры МАУ-һы – Курорт ауылы, Урман урамы, 3, машина туҡталҡаһы майҙансығында, 1 февраль, 16.00 сәғәттә;
Аҡкүл ауыл советы – Аҡкүл ауылы, Ленин урамы, 6, машиналар туҡталҡаһында, 3 февраль, 10.30 сәғәттә;
Табын ауыл советы – Табын ауылы, Үҙәк урам, 24, машиналар туҡталҡаһында, 3 февраль, 14.30 сәғәттә;
Красноусол ауыл советы – Красноусол ауылы, Совет урамы, 6, гостехнадзорҙың машиналар туҡталҡаһында, 6 февраль, 10.00 сәғәттә;
Еҙем-Ҡаран ауыл советы – Еҙем-Ҡаран ауылы, М.Ғафури урамы, 22, машиналар туҡталҡаһында, 8 февраль, 11.00 сәғәттә;
Үтәк ауыл советы – Үтәк ауылы, Чапаев урамы, 30, машиналар туҡталҡаһында, 9 февраль, 15.00 сәғәттә.
Сергей ЛУКИН,
район дәүләт техник күҙәтеү инспекцияһының бүлек мөдире.


text:
Уйнат, уйлат балаңды!Уйындар – кешелектең бай мәҙәниәтенең мөһим өлөшө. Бала донъяға килеү менән уны әүрәтеү, тәрбиәләү, зиһенен үҫтереү, сыныҡтырыу, йәшәгән мөхитенә күнектереү маҡсатында уға уйынсыҡтар һәм уйындар тәҡдим ителә. Һәр халыҡ ҡабатланмаҫ хазина булған...
Ап-аҡ туҙҙан – ҡара һағыҙҺыуытҡыста сәйер генә ҡара нәмәне күреп, аптырап ҡәйнәмдән һорайым: – Был нимә ул? – Ҡара һағыҙ. Тәмләп ҡара әле. Һин, йәш кеше, бәлки, күргәнең дә юҡтыр, беҙ иһә шуны сәйнәп үҫтек. – Беләм ҡара һағыҙҙы, бәләкәй саҡта ишек башынан алып бирә...
Шәл биҙәге семәрле...Махсус станоктарҙа һуғылған дебет шәлдәре менән беҙҙең әсәй-өләсәйҙәр элек дан тотҡан. Әммә, ваҡыт үтә килә, күп нескәлек һәм оҫталыҡ талап иткән был мәшәҡәтле шөғөл нисектер онотолоп ҡала һәм уның урынын ҡулдан бәйләнгән мамыҡ шәлдәр яулай. Ошоға...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Ҡыш бабайҙың яңы мажаралары
28 декабря 2013 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
- Дә-ә-ә, уҙа ғүмерҙәр, - тип үҙ алдына һөйләнде Сәйфи. – Яңы йыл да етеп килә.
Ҡатыны әйләнеп ҡарамай ғына:
- Әллә быйыл Яңы йыл булмаҫ тип уйлағайныңмы? – тине, былтырғы хәлгә төрттөрөп.
Донъя бөтә икән тип, шик-шөбһәлә йөрөгән көндәрен иҫенә төшөрҙө Сәйфи.
Ҡатыны әйләнеп ҡарамай ғына:
- Әллә быйыл Яңы йыл булмаҫ тип уйлағайныңмы? – тине, былтырғы хәлгә төрттөрөп.
Донъя бөтә икән тип, шик-шөбһәлә йөрөгән көндәрен иҫенә төшөрҙө Сәйфи.
Шыршы – ҡупшыҡай килде ҡунаҡҡа
28 декабря 2013 йыл | Яңылыҡтар
Район мәғариф бүлеге алдындағы майҙан һуңғы бер нисә көн эсендә әкиәт майҙансығына әйләнде. Майҙан уртаһындағы ҡупшы шыршыҡай йәнәшәһендә боҙ ҡаласығы, тау-шыуғалаҡ эшләнде.
Иҫәнлек, бәхет теләйем
28 декабря 2013 йыл | Йәмғиәт
Төньяҡтан иҫкән елдәр беҙгә Имәндәш тарафтарында яҡташыбыҙ, Рәсәй Федерацияһы һәм Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Шәүрә Ғәббәс ҡыҙы ҒИЛМАНОВАның Яңы йылдың тәүге көнөндә 60 йәшлек юбилейын һәм өй туйы үткәрергә йыйыныуы хаҡында хәбәр еткерҙе.
Бергә-бергә именлектә, ҡыуаныста үтһен йылыбыҙ
28 декабря 2013 йыл | Йәмғиәт
Ғиндулла Ширияздан улы ШӘЙӘХМӘТОВ, Сәйетбаба ауылы (1930 йылғы):
- Ат йылы, Арыҫлан йондоҙлоғонда тыуғанмын. Шуға арыҫлан кеүек көслө, ғәйрәтле булып, ат кеүек эшләргә тырышам. Ниндәй эш башлаһам да унан тик ҡәнәғәтлек кенә алам һәм сәләмәтлек булғанда туҡталырға уйым да юҡ. Иҫәнлек булһын.
Үҙ йылымда ла башлаған эштәремде дауам итеп, иман юлында булып, халыҡ араһында әхлаҡ, рухи байлыҡ кеүек изге төшөнсәләрҙе күтәрәсәкмен. Жәлил Кейекбаев музейына ярҙам итеп тороу ҙа минең төп маҡсат. Ошоғаса сыҡҡан китаптарыма өҫтәп, йәнә китап сығарырға уй бар. Ҡаранйылға ауылының һәм үҙемдең шәжәрәмде төҙөргә күптән уйлай инем. Үҙ йылымда ошо маҡсатта эш башламаҡсымын. Бының өсөн Өфөгә, дәүләт архивына барырға тура киләсәк. Ҡыҙым Лина ла Ат йылында тыуҙы. Йәғни, ғаиләбеҙҙә ике ат.
Ғаилә тигәндән, тормош иптәшем Мәрйәм Фәйез ҡыҙы менән бергә йәшәүебеҙгә март айында 60 йыл тула. Иҫәнлек булһа, балалар, туғандар менән йыйылышып ошо юбилейҙы билдәләйәсәкбеҙ. Ғөмүмән, үҙ йылыма яҡты хыялдар, изге маҡсаттар менән инәм.
- Ат йылы, Арыҫлан йондоҙлоғонда тыуғанмын. Шуға арыҫлан кеүек көслө, ғәйрәтле булып, ат кеүек эшләргә тырышам. Ниндәй эш башлаһам да унан тик ҡәнәғәтлек кенә алам һәм сәләмәтлек булғанда туҡталырға уйым да юҡ. Иҫәнлек булһын.
Үҙ йылымда ла башлаған эштәремде дауам итеп, иман юлында булып, халыҡ араһында әхлаҡ, рухи байлыҡ кеүек изге төшөнсәләрҙе күтәрәсәкмен. Жәлил Кейекбаев музейына ярҙам итеп тороу ҙа минең төп маҡсат. Ошоғаса сыҡҡан китаптарыма өҫтәп, йәнә китап сығарырға уй бар. Ҡаранйылға ауылының һәм үҙемдең шәжәрәмде төҙөргә күптән уйлай инем. Үҙ йылымда ошо маҡсатта эш башламаҡсымын. Бының өсөн Өфөгә, дәүләт архивына барырға тура киләсәк. Ҡыҙым Лина ла Ат йылында тыуҙы. Йәғни, ғаиләбеҙҙә ике ат.
Ғаилә тигәндән, тормош иптәшем Мәрйәм Фәйез ҡыҙы менән бергә йәшәүебеҙгә март айында 60 йыл тула. Иҫәнлек булһа, балалар, туғандар менән йыйылышып ошо юбилейҙы билдәләйәсәкбеҙ. Ғөмүмән, үҙ йылыма яҡты хыялдар, изге маҡсаттар менән инәм.
Йылан йылы китә “шыуышып”, Йылҡы йылы килә “сапсып-үрәпсеп”
28 декабря 2013 йыл | Йәмғиәт
Уҙып барған Йылан йылында ниндәй эштәр башҡарылған, ниндәй уңыштарға ирешелгән, "сапсып-үрәпсеп” килгән Йылҡы йылына ниндәй өмөттәр бағлана, пландар нисегерәк? Ошоларҙы асыҡлау маҡсатында бер нисә етәксегә мөрәжәғәт иттек.


text:
– Республикала яңы балалар баҡсалары һәм мәктәптәр демографик хәлдән сығып ҡына төҙөләсәк, – тип белдерҙе Башҡортостан Мәғариф министрлығы коллегияһының киңәйтелгән ултырышында республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов. – Ауыл йәки ҡаланың киләсәге бар икән, төҙөйәсәкбеҙ, әлбиттә. Ләкин буш торған биналар булмаҫҡа тейеш. Былтыр федераль программа буйынса Стәрлетамаҡта һәм Федоровка районында ике мәктәп һалынды.
Мәғариф учреждениелары төҙөү темаһын дауам итеп, Салауат Сәғитов, проекттарҙы мөмкинлектәр менән яраштырыу мөһим, тип билдәләне. Атап әйткәндә, был бассейндарға ҡағыла.
– Дәрес оҙайлылығы – 45 минут, шуның 15 минуты кейем алмаштырыуға китә, балалар һыуҙа ни бары 15 минут үткәрә, ҡалған ваҡыт кибенеүгә сарыфлана. Был ваҡыт эсендә йөҙөргә өйрәнеп булмай. Шул уҡ ваҡытта физкультура-һауыҡтырыу комплекстары тулы ҡеүәтенә эшләмәй. Бына шуларҙы файҙаланырға кәрәк, – тигән фекерҙә Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары.
Салауат Сәғитов әйтеүенсә, быйыл Башҡортостанға Өфөнөң “Дим-8” һәм “Колгуев” биҫтәләрендә ике мәктәп төҙөүгә 773 миллион һум аҡса бүленәсәк.
Вице-премьер иғтибарҙы йүнәлткән тағы ла бер мәсьәлә – уҡыусыларҙың олимпиада хәрәкәте. Ҡеүәтебеҙ ҙур булһа ла, мәҫәлән, Пермь һәм Екатеринбург менән сағыштырғанда, бындай бәйгеләрҙә еңгән уҡыусылар һаны буйынса байтаҡҡа ҡалышабыҙ. Мәғариф министрлығына төп юғары уҡыу йорттары менән берлектә эшләргә кәрәк. Ошо йүнәлештә эш итеүҙең махсус программаһын төҙөү шарт, тигән бурыс ҡуйылды коллегияла.
Эшсе кадрҙар әҙерләү мәсьәләһе лә бик мөһим. Күптән түгел үткәрелгән WorldSkills һәм JuniorSkills төбәк чемпионаты ла ҡайһы бер проблемаларҙы асты. Беҙ уларға даими иғтибар бирергә тейешбеҙ. Ярыштарға килгән ҡатнашыусыларҙың күбеһе, мәсьәләләргә күҙ һалғандан һуң, уларҙы сисә алмаясағын белдерҙе. Яҡын арала урта махсус уҡыу йорттарын үҫтереү программаһын төҙөргә кәрәк. Бындай уҡыу йорттары республиканың мәғариф системаһында мөһим звеноға әүерелергә тейеш, тип билдәләне Салауат Сәғитов.
Бынан тыш, Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары юғары уҡыу йорттарын тамамлаусылар һанының йылдан-йыл артыуы хаҡында әйтте. Кәңәшмәлә билдәләнеүенсә, бөгөн юғары белемле түгел, ә техникум тамамлап эшсе һөнәренә эйә булған йәштәр етмәй. Японияла, Германияла халыҡтың 22 проценты ғына юғары белемле, ҡалғандары – квалификациялы эшселәр. Беҙгә иң элек ата-әсәләргә юғары белемдең тормошта уңыштың төп шарты түгеллеген еткерергә кәрәк. Ә балаларға иһә эшсенең станок артында ғына тормауын, программаларҙы үҙе яҙып, һуңынан улар буйынса эшләүен аңлатыу зарур.
WorldSkills – донъя кимәле. Беҙ уға ынтылырға тейешбеҙ. Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы мәғлүмәттәренә ярашлы, илебеҙҙәге урта махсус уҡыу йорттарын тамамлаусыларҙың ни бары 500-ө генә донъя кимәленә тап килә. Улар араһында республикабыҙҙан бер кеше – Сибай күп профилле һөнәри колледжы студенты Рафаэль Яхин бар. Ул “Йәш профессионалдар” (WorldSkills Russia) милли чемпионаты финалында ҡатнашты.


text:
- Подробности
- Просмотров: 344
ОНИКС (гр. оnyx — тырнаҡ), 1) аҡыҡтың бер төрө. Башлыса ҡара һәм аҡ төҫтәге сиратлашҡан яҫы параллель ҡатлауҙарҙан тора. Төрҙәре: сардоникс — һоро һәм аҡ төҫтәге ҡатлауҙарҙың сиратлашыуынан ғибәрәт, карнеол‑оникс — ҡыҙыл һәм аҡ төҫтәге ҡатлауҙар сиратлаша. 2) Мәрмәр О. — йәшкелт, һарғылт һәм алһыу төҫтәге кальцит йәки арагонит ҡатлауы булған һарҡым сығышлы ултырма тау тоҡомо. Сиратлашыуы тура һыҙыҡлы, тулҡынлы йәки концентрик. Төҙөлөшө бер төрлө, таплы, йоҡа ҡатламлы. Карст мәмерйәләрендә һәм термаль һыу сығанаҡтарында углекислоталы һыуҙарҙан ултыра. Биҙәү ташы, һирәгерәк зәргәр‑биҙәү һәм йөҙләү ташы булараҡ ҡулланыла. БР‑ҙа карст мәмерйәләрендәге карбонат тоҡомдарында күҙәтелә.
А.А.Алексеев
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Ҡурпысыҡ
Ҡурпысыҡ, урман өйрәге (рус. Вальдшнеп, лат. Scolopax rusticola) — Европаның һәм Азияның еүеш урмандарында йәшәй, бөжәктәр менән аҙыҡлана торған, һунар өсөн мөһим булған күсмә ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҙурлығы күгәрсендәй. Күберәк ерҙән йөрөүсе оҙон суҡышлы бик һаҡ ҡош. Аҙыҡ эҙләргә башлыса эңерҙә генә сыға. Көтмәгәндә, аяҡ аҫтынан осоп китә һәм тура өҫкә күтәрелеп, шунан ғына алға оса, был ваҡытта тамаҡ ҡырғандағы һымаҡ тауыш сығара. Бик сыбар ҡош. Дөйөм төҫө һарғылт ерән. Башына, һыртына һәм ҡанаттарына ҡара таптар һибелгән, кәүҙәһенең аҫ яғы нәҙек ҡара-көрән һыҙатлы. Ҙур ҡара күҙе елкәһенә яҡын урынлашҡан, һаралйын һәм зырҡыуыттан ҙурыраҡ булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө киҫкен генә тауыштар сығара: «ҡатх», «турх», «тахҡ» йәки «сип».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Еүеш һәм йомшаҡ тупраҡлы урмандарҙа йәшәй. Башлыса ямғыр селәүсене, ҡайһы ваҡыт төрлө бөжәктәр, еләк менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Түңгәктәрҙә, үлән төптәрендә, тамыр араларында оялай. Ваҡ ҡына ҡыҙыл төртөклө 4 бөртөк һарғылт көрән йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. — Өфө, 1986 йыл. — ИБ № 3478 28.693.35 И 90
- Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡурпысыҡ // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
- Подробности
- Просмотров: 360
НӘСИБУЛЛИН Руслан Сәғит улы (4.12.1937, ТАССР‑ҙың Аҙнаҡай а.), радиофизик. Физика‑матем. ф. д‑ры (1991), проф. (1992). Ҡазан ун‑тын тамамлағандан һуң (1961) Өфөлә эшләй: 140‑сы почта йәшниге пр‑тиеһында, 1962 й. алып Органик химия ин‑тында; 1975 й. – СССР ФА БФ‑тың Физика һәм матем. бүлегендә: өлкән ғилми хеҙм‑р, бер үк ваҡытта ғилми секретарь, 1978 й. – БДМУ‑ла (1982 й. алып информатика курсы булған мед. физикаһы каф. мөдире). Фәнни эшмәкәрлеге биол. актив молекулаларҙың төҙөлөшөн һәм уларҙың биол. мембраналарға тәьҫир итеү механизмын өйрәнеүгә арналған. Квант химияһы, радиоспектроскопия ысулдары м‑н бер‑береһенә бәйләнгән биол. актив берләшмәләр һәм күҙәнәк мембраналары фосфолипидтары араһында (электрондарҙың ππ-системалары аша) комплекстар барлыҡҡа килеү механизмы билдәләнгән. Фосфолипидтарҙың флавоноидтар молекулалары һәм азот атомдары ингән гетероциклик берләшмәләрҙең атомдары м‑н тәьҫир итешеүе ваҡытында уларҙың электрон төҙөлөшө һәм конформация хәленең үҙгәреүе күрһәтелгән. Н. тарафынан бер нисә гетероциклик молекуланың азот ядроларындағы квадропуль бәйләнештәрҙең тензорҙары табылған. Н. етәкс. яһалған радиоспектрограф ярҙамында күҙәнәк мембраналарының үткәреүсәнлеге үҙгәреүенә ҡайһы бер фармакологик препараттарҙың тәьҫире тикшерелгән. 200‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Методы и технические средства медицинской визуализации. Уфа, 2003 (авторҙ.).
В.А.Мазунов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Кипр Республикаһы
Кипр (Ҡыпрыҫ) Республикаһы (грек. Kuπpιakή Anuokpatίa, төр. Kıbrıs Cumhuriyeti) —Урта диңгеҙҙең көнсығышындағы утрау дәүләт. 2004 йылдың 1 майынан Евросоюз ағзаһы.
Кипр Республикаһы рәсми рәүештә Кипр утрауының 98 % территорияһын һәм яҡындағы Агиос Георгиос, Геронисос, Глюкиотисса, Кила утрауы, Киедес, Кордилия, Мазаки утрауҙарын биләп тора. Утрауҙың ҡалған 2 % территорияһында британия хәрби базалары уhынлашҡан.
Ғәмәлдә, 1974 йылдан һуң утрау өс өлөшкә бүленгән: 60 % территория Кипр Республикаһы властары контроле аҫтында (күберәк гректар йәшәй), 38 % — Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы, 2 % — Британия хәрби көстәре контролендә. Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәтенең бойондороҡһоҙлоғо Абхазия Республикаһы һәм Төркиә тарафынан танылған.
Илдә 1 142 575 кеше йәшәй. Баш ҡалаһы: Никосия ҡалаһы.
Административ-территориаль бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кипр Республикаһы 6 районға бүленә (грекса eπapxίeς).
- Никосия (район)|Никосия (Aeukwσίa Левкосия, төр. Левкоша) — өлөшләтә Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте идара итә
- Кирения (район)|Киренея (Kepύveιa, тур. Гирне) — тулыһынса Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте идара итә
- Ларнака (район)|Ларнака (Aάpvaka, тур. Ишкеле) — ҙур булмаған өлөшөнә Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте идара итә
- Лимасол (район)|Лимасол (Aeueσός, Лемесос)
- Пафос (район)|Пафос (Πάφoς, тур. Баф)
- Фамагуста (район)|Фамагуста (Auuόxwσtoς Амохостос, төр. Ғазимагуша (Магуша)) — төньяҡ ҙур өлөшөнә Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте идара итә
Райондар муниципалитеттарға һәм йәмғиәттәргә бүленә. Муниципалитеттарҙың вәкәләтле органы — муниципаль советтар (Anuotιkά EuuBoύλιa), йәмғиәттәрҙең вәкәләтле органы — йәмғиәт советы (Koιvotιkά EuuBoύλιa).


text:
Сәждә
Сәждә ((ғәр. ُسجدة — намаҙ, Ҡөрьән уҡыған ваҡытта мосолмандарҙың Аллаһы тәғәләгә шөкөр итеп ергә эйелеүе, маңлайын ергә тейҙереүе.
Йөкмәткеһе
Сәждә әс-сәхү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәждә әс-сәхү — намаҙ уҡығанда ебәрелгән хата өсөн өҫтәмә сәждә ҡылыу [1][2].
Сәждә-тиләүә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәждә-тиләүә — Ҡөрьән уҡыған ваҡытта ҡылына торған сәждә. Ҡөрьәндә шундай 14 аят бар, уларҙы уҡығанда йәки тыңлағанда мосолмандар сәждә ҡылырға тейеш[3]. Имам Әбү Хәнифә фекеренсә, Ҡөрьән уҡыған саҡта сәждә ҡылыу вәжип (мотлаҡ) ғәмәл [4]. Тиләүә сәждә ҡылына торған урындар Ҡөрьәндә ошондай махсус ۩ тамға менән билдәләнгән.
Сәждә әш-шөкөр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шөкөр сәждәһе — берәй бәләнән ҡотолғанда йә берәй шатлыҡлы хәбәр алғанда мосолмандар ҡыла торған сәждә [5].
Шиғыйҙар сәждәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Жафари мәҙһәбе шиғыйҙары сәждә ҡылғанда баштарын тик ер затына ғына тейҙерергә тейеш. Бының өсөн улар «түрбә» тип аталған махсус балсыҡ йәки таш таҡта ҡуллана (ғәр.تربة — түрбә), йәки ер затлы берәй әйбергә маңлайын тейҙерә[1].
Ҡөрьәндә сәждә төшөнсәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡөрьәндә Әс-Сәждә («Баш эйеү») тип аталған сүрә бар. Бынан тыш Ҡөрьәндә «сәждә» һүҙе Ҡөрәндең ошо аяттарында телгә алына: Ҡөрьән|22|18, Ҡөрьән|48|29, Ҡөрьән|23|77.
Сәждәнең ҡылыныу тәртибе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сәждәгә эйелгәндә иң башта тубыҡтар, шунан ике ус, һуңынан маңлай менән танау намаҙлыҡҡа терәлә. Сәждәлә бармаҡтар бергә, ҡулдар йөҙ тапҡырында, тубыҡтар бер—береһенән күкрәк киңлеге самаһы алыҫлыҡта, аяҡ бер — береһенә тейеп, бармаҡтары ерҙән айырылмай, ҡиблаға ҡарап тора. Сәждәлә ир-аттар иркен (ҡултыҡтары асыҡ, ә терһәктәре ергә теймәй тора), ә ҡатын-ҡыҙҙар, киреһенсә, мөмкин тиклем йыйнаҡ ятырға тейеш.
- Сәждәнән һуң ирҙәр арттары менән һул аяҡ өҫтөнә ултыралар, уң аяҡ ергә терәлә,бармаҡтары Ҡәғбә тарафына йүнәтелә. Ҡул бармаҡтары иркен килеш, бер аҙ асылған хәлдә тубыҡтың өҫтөнә ҡуйыла. Ҡараш тубыҡҡа төбәлә.
Ҡатын-ҡыҙҙар бер аҙ башҡа төрлөрәк, һул яҡҡа, бөгөлгән аяҡтарҙы уң яҡҡа сығарып, иркенерәк ултыралар. Шулай уҡ ҡулдар тубыҡ өҫтөнә ҡуйыла [6]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Али-заде, А. А., 2007, Саджда ас-сахв, с. 622—624
- ↑ Саджа сахв по мазхабу имама Абу Ханифы. Assalam.Ru. 31 декабрь 2013 тикшерелгән.
- ↑ Әл-Әғрәф 7:206, Әр-Рәғд 13:15, Ән-Нәхл 16:50, Әл-Исра 17:109, Мәрйәм 19:58, Әл-Хаж 22:18, Әл-Фурҡан 25:60, Ән-Нәмл 27:25, Әс-Сәждәһ 32:15, Саад 38:24, Фуссыиләт 41:37, Ән-Нәджм 53:62, Әл-Иншиҡаҡ 84:21, Әл-Ғәрәк 96:19,
- ↑ Али-заде, А. А., 2007, Тилава, с. 718
- ↑ Али-заде, А. А., 2007, Саджда аш-шукр, с. 624
- ↑ http://nazir1965.com/do%D2%93alar/nama%D2%99.html


text:
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының август һанына күҙәтеү“Юлдар саҡыра” рубрикаһы аҫтында Гөлназ Ҡотоеваның “Тигеҙ тартамы үлсәүҙәр?” тип аталған мәҡәләһе урын алған. Махачкалала үткән гендер сәйәсәте буйынса халыҡ-ара форумда илебеҙҙең төрлө төбәктәрендә йәшәгән ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың фекерҙәре килтерелгән....
Журналистар аллеяһына нигеҙ һалындыБөгөн Башҡортостан Урмансылары исемендәге паркта Журналистар аллеяһына нигеҙ һалынды. Был сара Халыҡ-ара журналистарҙың теләктәшлек көнө уңайынан уҙғарылды һәм һәр республика матбуғат баҫмаһы үҙ ағасын ултыртты. “Башҡортостан ҡыҙы” ла бындай матур...
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышына-Ҡоролтайға һайлауҙа тауыш биреүселәр һаны 47%-тан үткәнБашҡортостан Дәүләт Йыйылышына-Ҡоролтайға һайлауҙа тауыш биреүселәр һаны 47%-тан үткән Яҡынса мәғлүмәттәргә таянғанда, республикала һайлаусыларҙың 47,11 проценты гражданлыҡ бурысын үтәгән тип хәбәр итте БР үҙәк һайлау комиссияһы секретары Марина...
РѲСТӘМ ХӘМИТОВ: «ҺАЙЛАУ ҒӘҘЕЛ, ЯҠШЫ, ТЫНЫС ШАРТТАРҘА ҮТТЕ»«Берҙәм Рәсәй» партияһы рәйесе, Рәсәй Хѳкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев Берҙәм һайлау кѳнѳ һѳҙѳмтәләре буйынса тѳбәктәр менән видеоконференция режимында селектор кәңәшмәһе уҙғарҙы. Унда Башҡортостан Башлығы, партияның баш советы ағзаһы Рѳстәм Хәмитов...
Социаль селтәрҙәр - яңы идеяларҙы еткереү өсөн майҙансыҡ"Депутатлыҡҡа кандидаттарҙың күбеһе социаль селтәрҙәрҙең мөһимлеген аңлап эш итһә лә, был һайлауҙа уларҙың мөмкинлеге тулыһынса файҙаланылманы әле, - тип сығыш яһаны социаль селтәрҙәрҙе өйрәнеүсе эксперт Михаил Бреслер. - Социаль селтәрҙәргә йәштәр...
Бүләккә - ноутбук, велосипед..."Башинформ" агентлығы "Һинең мөмкинлектәрең республикаһы" һәм "Республиканы ас" тигән селфи конкурстарына йомғаҡ яһаны. Тәүге фотоконкурс еңеүсеһе Туймазынан Олег Ғайсин ноутбук менән бүләкләнһә, икенсе бәйгелә ал бирмәгән Ғафури егете Айрат...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?