text:
- Подробности
- Просмотров: 332
МАЙ, СЫР ЯҺАУ ҺӘМ ҺӨТ СӘНӘҒӘТЕ, һөт эшкәртеү б-са аҙыҡ-түлек сәнәғәте тармағы. Һыйыр майы, сырҙар, айыртылмаған һәм әсетелгән һөт продукцияһы, киптерелгән һөт, киптерелгән һөт өҫтө һәм ҡатышмалар, һөт консервалары, туңдырма һ.б. эшләп сығара. 20 б. башында Өфө губернаһында һыйыр майын етештереү м-н май яһау артелдәре шөғөлләнгән (ҡара: Кооперация). Тәүге эре май з-дтары һәм һөт комб-ттары Башҡортостанда 30-сы йй. төҙөлә (ҡара: Бәләбәй һөт комбинаты, Мәләүез һөт-консерва комбинаты). 1932 й. “Маслопром” Башҡ-н тресы булдырыла. 90-сы йй. аҙ. тиклем тармаҡ эшенә респ. “Башкирскмолагропром” идаралығы етәкселек итә. Был сәнәғәттә 40 пр-тие һанала, ш. иҫ. Белорет май-сыр комбинаты, Яңауыл май-сыр комбинаты, Бөрө айыртылған ҡоро һөт комбинаты, Мәсәғүт айыртылған ҡоро һөт комбинаты, Дүртөйлө һөт аҙыҡтары комбинаты, Ҡарлыман шәкәр-һөт-консерва комбинаты, “Миякимолзавод”, Нефтекама ҡала һөт заводы, Стәрлетамаҡ һөт комбинаты, “Сибайконсервмолоко”, Туймазы һөт заводы, “Уфамолагропром”, “Уфамолзавод”. 2012 й. һөт продукттарын 211 пр‑тие етештергән, ебәрелгән продукция күләме, эсемлектәр һәм тәмәкене индереп, аҙыҡ-түлек продукттары етештереүҙең 25,1%-ын тәшкил итә. Иң эре пр-тиелар иҫәбендә “АЛЛАТ” ЯАЙ (Өфө), Бәләбәй һөт комб-ты, Мәләүез һөт-консерва комб-ты, «Вимм- Биль-Данн “Уфамолагропром”» ААЙ, “Дәүләкән һөт комбинаты” ЯАЙ филиалдары бар. БР-ҙа һөт продукттары етештереү динамикаһы табл. бирелә. Продукцияһы БР-ҙа һәм РФ-тың башҡа төбәктәрендә һатыла. Белгестәр әҙерләү БДАУ-ҙа, Механика- технология колледжында, Мәләүез механика-технология техникумында һ.б. алып барыла.
Ш.С.Сәйфуллин, И.И.Үтәшев
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина
Башҡортостан Республикаһында май, сыр, һөт
продукцияһы етештереү, мең т.
1 Әсетелгән һөт продукттары
2 Аҡ май
3 Сырҙар һәм сыр продукттары
4 Ҡуйыртылған һөт продукттары


c: text/html

text:
Теләһә ниндәй һалҡын аштарҙы ла яңыртып була. Бының өсөн уларҙы, томат йәки ҡаймаҡ соусы һалып, 5 – 8 минут йылытырға ғына кәрәк. Ә табынға йәшел тәмләткестәр менән бирәләр
Хужабикә ихласлап тәмлекәс әҙерләргә булдымы, рецепттар яҙылған дәфтәренә уңайлы һәм таҙа урын табыу мәсьәләһе алға килеп баҫа. Бының өсөн шкаф тотҡаһына махсус ҡаптырмаһы булған элгес ҡуйып, ярҙамсы-дәфтәрҙе шунда ҡыҫтырып ҡарағыҙ.
Һис шикһеҙ, уҡыу йылы баланан ғына түгел, ата-әсәнән дә етди иғтибар, тырышлыҡ талап итә. Уның ҡарауы, кем генә “бишле” билдәләрен алып, һәр эште ваҡытында башҡарып, көләс күңел менән белем эстәргә хыялланмай!
Ювелир әйберҙәрҙе даими тәрбиәләп, махсус матдәләр ярҙамында таҙалап тороғоҙ. Уларҙы кейер, тағыр алдынан фланель сепрәк менән һөртөгөҙ.
Ул һөйләр үҙеңә
Телдәрем әйтә алмаҫ һөйөүҙе...”
тигән юлдар бар бер йырҙа.
Кешенең ҡарашынан ғына уның күңел торошо, сәләмәтлеге хаҡында байтаҡ мәғлүмәт белеп була. Технологиялар йылдам үҫешкән был заманда күҙҙәргә ярайһы уҡ көсөргәнеш кисерергә, ҡулайлашырға тура килә.
- оҙонса ташлы балдаҡтар бармаҡтарҙы – нәҙек, ҡулды нәзәкәтле, нәфис итеп күрһәтә;

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Рөстәм Хәмитов «Йыл кешеһе» конкурсы еңеүселәре менән осраштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов «Йыл кешеһе» конкурсы еңеүселәре менән осрашты
Рөстәм Хәмитов «Йыл кешеһе» конкурсы еңеүселәре менән осраштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 16 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Кисә Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Йыл кешеһе» конкурсында еңеүселәр менән осрашты. Уны «Республика Башкортостан» гәзите редакцияһы 2017 йылда бишенсе тапҡыр уҙғарҙы.
— Ошо бүлмәлә йыйылғандарға беҙҙе уратып алған ысынбарлыҡҡа, хәл итеүҙе талап иткән мәсьәләләргә вайымлы мөнәсәбәттәре өсөн рәхмәт әйтәһем килә, – тине төбәк етәксеһе. – Бөгөнгө белгестәр даирәһе бик киң – ғалимдар, эшҡыуарҙар, ауыл эшсәндәре, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, уҡытыусылар. Енәйәтсе булыуы ихтимал кешене тоторға ярҙам итеп, билдәле бер кимәлдә батырлыҡ күрһәткән йәш быуын вәкилдәре ла бар.
Баймаҡ районынан пенсионер Фәйзрахман Усманов әңгәмә барышында тирә-яҡ мөхитте һаҡлау темаһын күтәрҙе. Уның башланғысы буйынса «Таҙа Һаҡмар» тигән ҙур экологик акция ойошторолған. Район халҡы шишмәне таҙартҡан, Һаҡмар буйын тәртипкә килтергән, ял итеү урынын кәртәләп алған.
Ә Учалы районынан 92 йәшлек Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Ғәрифулла Зөлҡәрнәев үҙ аҡсаһына йүкә аллеяһын ултыртҡан һәм мәсет эргәһен төҙөкләндергән.
Конкурс лауреаттары – Асҡын ауылынан Альбина Фәтихова һәм Дыуан районынан Сергей Сирота үҫеп килгән быуынға аң-белем таратыу эше менән шөғөлләнә. Альбина Фәтихова мәктәптә биология уҡытыусыһы булып эшләй, уҡыусыларҙың экология белеменә ҙур иғтибар бүлә. Бынан тыш, һуңғы ваҡытта ул селекция эше менән ҡыҙыҡһына башлаған һәм ябай булмаған климат шарттарына ҡарамаҫтан, груша һәм алма үҫтереп, уларҙан бай уңыш алған.
Геолог Сергей Сирота үҙ йортонда геологик музей ойошторған. Унда 10 меңдән ашыу экспонат тәҡдим ителгән. Улар иҫәбендә – уникаль тау тоҡомо өлгөләре. Урындағы мәктәп уҡыусылары өсөн геолог бөтөнләй бушлай танып белеү экскурсиялары уҙғара. Шуның менән бергә экспонатар менән тағы күберәк уҡыусылар таныша алһын өсөн музейҙы яҡындағы мәктәптәрҙең береһендә урынлаштырырға тәҡдим иткән.
Осрашыуҙа тораҡ пунктарында юлдарҙы һәм күперҙәрҙе йүнәтеү, заманса медицина препараттары әҙерләү, халыҡ ижадына һәм стрит-артҡа ярҙам итеү, хәйриәлек мәсьәләләре тикшерелде.
— Бөгөн залда ысынлап-та үҙенсәлекле кешеләр йыйылған. Республиканың үҫеше өсөн бөтә йөрәге һәм күңеле менән янып-көйгән кешеләрҙең күп булыуы бик һәйбәт, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов – Ошондай кешеләр ҡатламын үҫтерергә кәрәк. Уларҙа йәмғиәт тора.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, йыл һайын уҙғарылған «Йыл кешеһе» конкурсында «Республика Башкортостан» гәзитендә мәҡәләләр геройҙары – төрлө эшмәкәрлек өлкәһе вәкилдәре ҡатнаша. Әүҙем ижтимағи ҡараш, үҙ коллективы, республика һәм ил үҫешенә индергән өлөш һайлап алыу талаптары булып тора. Конкурсҡа йомғаҡ яһауҙа журналистар менән берлектә гәзит уҡыусылары ҡатнаша. Улар телефон аша шылтыратып, хаттар һәм баҫма сайтында аңлатмалар яҙып, бәйгеселәр хаҡында иң билдәле мәҡәләләрҙе баһалай.
http://www.bashinform.ru/news/1103945-rustem-khamitov-vstretilsya-s-pobeditelyami-konkursa-chelovek-goda/


text:
11-01-2013, 14:56 / Социаль ѳлкә
Рәсәйҙәрҙе 2013 йылда пенсия ѳлкәһендә ниндәй яңылыҡтар кѳтә?
* Хеҙмәт пенсиялары ике тапҡыр индексациялана. 1 февралдән - Рәсәйҙә 2012 йылға инфляция кимәле күрһәткесенә (6,5-7 процент булыуы күҙаллана, әммә һуңғы һандарҙы Хѳкүмәт ғинуарҙа, Росстат 2012 йылға йомғаҡ яһағандан һуң, раҫлаясаҡ). Икенсе тапҡыр пенсия 1 апрелдән яҡынса 3 процентҡа артасаҡ. Бынан тыш, августа эшләп йѳрѳгән пенсионерҙарҙың хеҙмәт пенсиялары яңынан иҫәпләнәсәк. Дәүләт тәьминәт пенсиялары, шул иҫәптән социаль пенсиялар, 1 апрелдән 5,1 процентҡа күтәрелә....


text:
- Подробности
- Просмотров: 684
ҠУРАЙ, башҡ. тынлы музыка ҡоралы. Ҡурай үләне һабағынан эшләнә. Оҙонлоғо 570—810 мм һәм диам. яҡынса 20 мм булған 5 тишекле (алғы яғында — 4, һыртында 1 тишек) көпшә рәүешендә. Ҡ. көйләнеше төп өндән кварта аралығындағы (доминантатоника нисбәтендә) ике мажор пентатониканың бәйләнешенән яһала һәм гексахорд (ҡара: Диатоника) тауыштар рәтен барлыҡҡа килтерә; диапазоны — яҡынса 3 октава. Башҡарыусының ҡурайға тел осо м‑н йүнәлтеп көпшәгә һауа өрөүе һәм бер үк ваҡытта бармаҡ осо м‑н тишектәргә баҫҡылауы һөҙөмтәһендә тауыш сыға. Тембры йомшаҡ, нескә, кеше тауышы тембрына яҡын (йыш ҡына өзләү м‑н оҙатыла). Ҡ. Башҡортостанда, Ҡурған, Ырымбур, Силәбе өлк. киң таралған. Ҡ. т‑да тәүге документаль мәғлүмәттәр 13— 14 бб. ҡарай: И.И.Георги, С.П.Руденко хеҙмәттәрендә, С.Г.Рыбаковтың “Урал мосолмандарының көнкүреш тасуирламаһы менән музыкаһы һәм йырҙары” китабында телгә алына. Ҡ. уйнауҙың классик традициялары респ. көньяҡ һәм көньяҡ-көнсығыш райондарында барлыҡҡа килә һәм киң тарала. Төбәктә Ҡ. төрлө төрҙәре — ҡыйыҡ ҡурай (ҡыялап ҡырҡылған Ҡ.), сор ҡурай (ҡыҫҡа Ҡ.; башлыса ҡатын-ҡыҙ өсөн), һыбыҙғы таралған, Ҡурған өлк. башҡорттары 2 тишекле Ҡ. ҡуллана. 1976 й. В.Ш.Шөғәйепов тарафынан ағастан Ҡ. эшләү техникаһы уйлап табыла. С.У.Баймөхәмәтов, С.И. Дилмөхәмәтов, Ә.Й.Йәнғужин, М.С.Күҙәшев, Ғ.С.Ҡобағошов, М.С.Нурдәүләтов, Р.Ф.Хөснуллин, З.И.Хәлилов кеүек ҡурай яһау оҫталары билдәле. Ҡ. — яңғыҙ уйнау, ансамблдә, оркестрҙа ҡулланылған музыка ҡоралы; ҡурайҙа инструменталь бейеү көйҙәре, марштар, тәбиғәт тауыштарын тасуирлаған программалы көйҙәр, тауышҡа оҡшаш көйҙәр, оҙон көйҙөң, ҡыҫҡа көйҙөң инструменталь варианттары башҡарыла, ш. уҡ йырға ҡушылып уйнау өсөн дә ҡулланыла. Ҡурайсылар араһында А.М. Айытҡолов, Р.Ғ.Бүләкәнов, Ю.И. Ғәйнетдинов, Дилмөхәмәтовтар, К.М.Дияров, Й.М.Иҫәнбаев, Р.Р.Рәхимов, М.А.Рәхмәтуллин, М.У.Түләбаев, Х.Б. Әхмәтов, Х.Ш.Әхмәтшин Р.Н.Юлдашев бар. Ҡ. партияһы булған муз. әҫәрҙәрҙең айырыуса билдәлеләре: А.К.Кукубаевтың Ҡурай һәм фп. өсөн пьесаһы, А.М.Ҡобағошовтың ҡурайсылар ансамбле өсөн 24 пье саһы, М.Х.Әхмәтовтың Ҡурай һәм симфоник оркестр өсөн 1‑се һәм 2‑се фантазиялары һ.б. әҫәрҙәр. Ҡ. класы тәүге тапҡыр 1971 й. Сәнғәт училищеһында Ғ.З.Сөләймәнов тарафынан асыла. Ҡурайсы‑музыканттарҙы әҙерләү ш. уҡ Сәнғәт академияһында, Салауат музыка колледжында, Сибай сәнғәт колледжында, Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт училищеһында һ.б. музыка уҡыу йорттарында алып барыла. 1978 й. Й.Иҫәнбаев ис. призға Респ. ҡурайсылар конкурсы, 2001 й. Ҡ. байрамы булдырыла. Баймаҡ р‑ны Туғажман тауында Ҡ. һәйкәл (проект авторы — БР‑ҙың атҡ. мәҙәниәт хеҙм‑ре М.Ә.Байрамғолов) ҡуйылған.
Әҙәб.: Сөләймәнов Ғ.З. Ҡурай. Өфө, 1985; Кубагушев А.М. Курай. Уфа, 2012.
А.М.Ҡобағошов
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 520
ҠУРҒАН ӨЛКӘҺЕ, РФ субъекты. Свердловск өлкәһе, Силәбе өлкәһе, Төмән өлкәһе һәм Ҡаҙағстан м‑н сиктәш. Үҙәге — Ҡурған ҡалаһы. 1943 й. 6 февр. ойошторола. Составында 24 район, 9 ҡала, 6 ҡала тибындағы ҡасаба. Урал федераль округына инә. Майҙаны — 71 мең км2. Халҡы — 0,9 млн кеше, ш. иҫ. 12,3 мең башҡорт (2010). Халҡының уртаса тығыҙлығы — 12,7 кеше/км2. Халҡы‑ ның тәбиғи кәмеүе — 2,8 мең кеше. Урбанизация — 54,6%; ҙур ҡалалары — Ҡурған, Шадринск. Иҡт. әүҙем халҡының һаны — 473 мең кеше. Миграция иҫәбенә кәмеүе — 4,2 мең кеше. Милли составы (%): урыҫтар — 90, татарҙар — 1,9, башҡорттар — 1,4. Ҡ.ө. башҡорттары Урал аръяғы башҡорттарына ҡарай.
16 б. уртаһына тиклем Ҡ.ө. терр‑яһы Себер ханлығында була, уға Уралдың көнсығыш битләүҙәрендә, Исәт, Мейәс, Уй йй. буйында йәшәгән башҡорттарҙың ерҙәре инә. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң — Себер даруғаһының Ҡатай, Ҡалмаҡ һәм Һарт улустары, 1919 й. тиклем — Силәбе өйәҙе, 1919—22 йй. — Ялан кантоны, 1943 й. Ҡ.ө. Әлмән районы һәм Сафакүл районы башҡорттар айырыуса тупланып йәшәгән терр‑ялар иҫәбенә инә. БР м‑н Ҡ.ө. араһында Гуманитар өлкәлә хеҙмәттәшлек итеү т‑да килешеүгә (1995), Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек т‑да килешеүгә (1998), Сауҙа‑иҡт., фәнни‑техник, соц. һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек т‑да килешеүгә (2006) ҡул ҡуйылған. Башҡорттарҙың йәмәғәт берекмәләре, 18 башҡ. фольклор, ш. иҫ. 3 балалар коллек‑ тивы, эшләй. 1995 й. алып өлкә радиоһында башҡорт телендә ай һайын “Тыуған яҡ” тапшырыуы сыға. Райондың 17 мәктәбендә (7‑һендә башҡ. теле мотлаҡ уҡытыла торған предмет булараҡ өйрәнелә) башҡ. халҡының тарихы һәм әҙәбиәте б‑са факультативтар, түңәрәктәр ойошторола. Әлмән р‑нының Тәңрекүл урта мәктәбе башҡ. телен, мәҙәниәтен, тарихын өйрәнеү б‑са методик үҙәк булып тора. 2005 й. башлап БР һәм Ҡ.ө. ғилми һәм мед. учреждениелары араһында үҙ‑ара хеҙмәттәшлек үҫешә, атап әйткәндә, акад. Г.А.Илизаров ис. “Тергеҙеү травматологияһы һәм ортопедияһы” Рәсәй ғилми үҙәге (Ҡурған) БР‑ҙың мед. учреждениеларына консультатив һәм методик ярҙам күрһәтә.
Ҡ.ө. тыуған Ғ.С.Ғәлиуллина, Ш.Ә.Манатов, Д.П.Соколов, Ғ.Ғ.Тағанов һ.б. эшмәкәрлеге Башҡортостан м‑н бәйле.
Әҙәб.: Ҡурған башҡорттары. Өфө, 2004; Демография башкирского народа: прошлое и настоящее. Уфа, 2002.
В.К.Сәмиғуллин
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 300
ҠОРАУЛЫ ПОЛИМЕРҘАР, берҙәм арауыҡ селтәре барлыҡҡа килтергән полимер сылбырҙарының макромолекуляр структураһы. Арҡыры бәйләнешле өс үлсәмле йәки селтәрле полимерҙар. Селтәрҙең структураһы ҡоралыу төйөндәренең концентрацияһы һәм функционаллеге, улар араһында сылбырҙарҙың молекуляр‑масса бүленеше м‑н характерлана. Ҡ.п. химик (химик бәйләнештәр) һәм топологик (бер‑береһенә үтеп инеүсе төрлө селтәрҙәрҙең бер үк ваҡытта йәки бер‑бер артлы формалашыуы барышында макромолекулаларҙың механик сырмалыуы) ҡорау төйөндәре була. Уларҙың концентрацияһына ҡарап һирәк (юғары һығылмалы аморф) һәм йыш (быяла һымаҡ) ҡоралғандарҙы айыралар. Төйөндәрҙең һаны артыу м‑н, системаның үҙлелеге, быялаланыу т‑раһы, һығылмалылыҡ модуле арта. Химик төйөнлө Ҡ.п. эреткестәрҙә эремәйҙәр, бүртәләр, иреүсән түгелдәр; топологик төйөнлө Ҡ.п. компоненттарын фазаларға бүлеп булмай. Эреткестә Ҡ.п. йылытыуҙан кире ҡайтмаусан ҡойҡаға һәм гелгә әүереләләр; әүерелеүҙең ниндәйҙер бер критик дәрәжәһендә (гелгә әүерелеү нөктәһе) арауыҡлы селтәр яһап, ағыусанлыҡтарын юғалталар (гельфракция), селтәр эсендә уға бәйләнмәгән макромолекулалар тарала (золь‑фракция).
Башҡортостанда Ҡ.п. нигеҙендә бәйләүестәр — “Каустик”, “Газпром нефтехим Салават”, “Уфаоргсинтез”, “Уфахимпром” ААЙ‑ларында (2004 й. тиклем), изделиелар етештереү Өфө эластомер материалдар, изделиелар һәм конструкциялар заводында, Өфө торба яһау заводында, Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә, Күмертау авиация производство предприятиеһында, “СТЕКЛОНиТ”, “Салаватстекло” ААЙ‑ларында һ.б. үҙләштерелгән. Резина‑техник изделиелар, сорбенттар (ҡара: Сорбция) һәм күҙәүҙәренең үлсәме көйләнә торған мембраналар, лактар, полимер елемдәр, герметиклаштырыусы составтар, ҡапламалар, композицион материалдарҙағы бәйләүестәрҙе һ.б. сығарыуҙа файҙаланыла.
20 б. 80‑се йй. Химия ин‑тында Ҡ.п. катионлы полимерлаштырыу катализаторҙарының нигеҙе сифатында файҙаланыу тикшерелгән (И.Ф.Гладких, Ю.А.Сангалов); алкилалюминхлоридтарҙың сульфирланған стирол сополимерҙарыныңдивинилбензол м-н кире әйләнмәй торған иммобилизацияһы (ҡушылмаһыҙ полимерҙарҙы синтезлау өсөн стационар тәьҫир итеүсе актив катализаторҙарҙы формалаштырыу) асыҡланған. 2000 йй. Нефтехимия эшкәртеү ин‑тында (С.Г.Карчевский, Сангалов) юғары т‑раларҙа көкөрт м‑н вулканизациялана торған С=С бәйләнешле полисульфидтар алынған һәм көкөртполимербетондарҙа бәйләүес сифатында тәҡдим ителгән.
С.В.Колесов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Һай, ниндәй генә ҡул эше юҡ икән: ағастан һындар, сигелгән ҡулъяулыҡтар, бисер ҡулланып яһалған беләҙектәр… Ә оҫталары, оҫталары һуң – үҙҙәре бер ынйымы ни!
Һуңғы йылдарҙа ниндәй генә автобусҡа ултырһаң да, юл хәрәкәтенең “автоуҙыш”ҡа әйләнгәненә һәм, пассажир булараҡ,
Белһә ине икән Ғәҙелша ҡарт тамыры тәрәндән һут алғанын, күрһә ине тоҡомо ырыҫлы булып, бөгөн тормош дилбегәһен ышаныслы тотҡанын. Өс бер туған — Ғәҙелша, Ҡәҙерша, Батырша — шәжәрә ағасын ҡоротмайынса, Ҡарлыман ауылының Ғәҙелшин,
беҙ үҙебеҙ — шишмәләр”...
Әҙәбиәтебеҙ аҡһаҡалы Мостай Кәримдең, Шишмә районынан сыҡҡан арҙаҡлы шәхес булараҡ, тыуған ере һәм халҡы тураһында тик үҙенә хас юмор һәм йылылыҡ менән әйткән һүҙҙәре күптән ҡанатлы ҡарһүҙгә әйләнгән. Шишмә Өфөгә терәлеп тигәндәй ятҡан төбәк булғас, йырҙың һүҙҙәре артында ниндәй “Уфа”, ниндәй “Шишмә” икәнен уйлап та тормаҫтан, халыҡ уны баш ҡала һәм район атамаһына бәйләгән дә ҡуйған. Бер уйлаһаң, бик тә тәбиғи: Өфө менән шул тиклем тығыҙ бәйләнештә булған тағы бер төбәкте атау мөмкинме?
Шишмә — Башҡортостан тимер юлдары селтәрҙәренең киҫешеү нөктәһе;
Шау-шыуҙарға донъя ҡоролған.
Үҙәк гәзиттәрҙе “биҙәй” торған
Шәрә “йондоҙҙар” күп — муйындан!..
Телевизорҙы асҡан һайын һөҙөп килеп сыҡҡан түбән зауыҡлы шау-шоуҙарҙан, үҙәк гәзиттәрҙәге күңел болғандырғыс шәрә “йондоҙҙарҙан” үтә лә ялҡҡан бер мәлдә яҙылғайны был юлдар.
Ҡайҙа хәҙер элек телевизор, радионан яңғыраған тыуған ил, Ватан, мөхәббәт тураһындағы һоҡландырғыс йырҙар? Ҡайҙа яҙыусыларҙың аҡыллы, фәһемле сығыштары?


text:
Тәрбиәсе була алмаҫ инем: көнө буйы утыҙлаған бала-саға менән мәж кил, минут һайын йөҙләгән һорауға яуап бир, береһен йыуат, икенсеһен шелтәләп ал... Яҙырға, һыҙырға, һүрәт төшөрөргә лә өйрәт. Иң мөһиме – көн дауамында әллә күпме балаға әсәйҙе алмаштыр! Тәрбиәсе эше, ғөмүмән, ситтән ҡарағанда ғына еңел. Был һөнәрҙең ни тиклем ҡатмарлы һәм яуаплы булыуын, ниндәй түҙемлек талап ителеүен ошо өлкәлә мәшғүлдәр үҙҙәре генә беләлер.
– Иң тәүҙә барлыҡ пәйғәмбәрҙәрҙең дә беҙҙе Киң Ҡөҙрәтле Аллаһу Тәғәләнең юлына саҡырғанын аңларға тейешбеҙ. Улар – беҙгә юл күрһәтеүселәр, беҙҙең тәрбиәселәр. Аллаһ Сүбхәәнә үә Тәғәлә үҙенең пәйғәмбәре Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһии үә сәлләмгә ошолай бойорған: “Йә, Минең һөйөклө пәйғәмбәрем, тор һәм кешеләрҙе Миңә саҡыр!”


text:
Халыҡ һүҙе хаҡлыҡҡа тура киләме?
Ҡатын-ҡыҙ... Тәбиғәттең мәңге сиселмәҫ серле йомағы. Кешелектең әсәһе. Гүзәллек һәм аҡыл, түҙемлек һәм сабырлыҡ бергә төйнәлгән донъя тотҡаһы.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы, сығышы менән Мәләүез районы ир-уҙаманы Даларис Имелбаев хаҡында йәй башында “Башҡортостан”дың үҙ хәбәрсеһе Ансар Нуретдинов яҙып сыҡҡайны инде. Әммә Башҡортостандан ситтә йәшәгән, Рәсәй составына кире ҡайтарылған Ҡырым төбәге башҡорто менән күпме һөйләшһәң дә, әңгәмә ебе һүтелеп тик бара. Бына инде нисәмә йыл ул ошо төбәктә йәшәй һәм урамда, транспортта, хатта ял итергә килгәндәр, хеҙмәт иткән һалдаттар араһында Башҡортостандан берәй кешене күреп ҡалһа, фатирына алып ҡайта. Быны уға берәү ҙә ҡушмай, ул үҙенең күңел талабына, эске кисерештәренә, йөрәк ынтылышына таянып башҡара.
Ҡатыны менән улар икеһе лә бер ҡатарҙан. Рәйлә апай ҙа, әйтерһең, ғүмер буйы тап ошо ҡунаҡтарҙы ғына көтөп ултырғандай, йылмайып, күптән белгән кешеләй, арҡаларынан һөйөп ҡаршы ала. Күптәр маҡтап телгә алған был ғаилә менән миңә лә танышырға насип булды. Һис арттырмай икән таныштарым, тинем Имелбаевтар менән аралашҡандан һуң.
Сәйетбаба ауылында Башҡорт балы байрамы уҙҙы.
Бикеш ауылынан Хәнифә апай Ишалина оҙаҡ йылдар ауыл хужалығында зоотехник, ферма мөдире булып эшләй. Аҙаҡ, тормош иптәше Булат ағай һәм балалары менән кәңәшләшеп, үҙ эшен асырға йөрьәт итә.
Хөрмәтле һайлаусылар!
18 сентябрь, партиялар һәм Дәүләт Думаһына, район һәм ауыл Советтарына депутатлыҡҡа кандидаттар өсөн тауыш биреү көнө алдынан алдығыҙҙа ҡатмарлы бурыс тора. Шул уҡ ваҡытта был мәсьәләне сисеү әллә ни ҡыйынлыҡ тыуҙырмай. Һеҙгә “Ниндәй илдә йәшәргә теләйһегеҙ, ниндәй ил менән ғорурланыр инегеҙ?” тигән һорауға яуап бирергә генә кәрәк. Һәр саҡ ғорурлыҡ тойғоһо кисергән бөйөк Тыуған илегеҙҙе 25 йыл дауамында Көнбайыштың сеймал ҡушымтаһы итеүҙәре, үҙебеҙҙең сәнәғәтте, ауыл хужалығын (67 мең сәнәғәт һәм 27 мең ауыл хужалығы предприятиеһы юҡ ителгән), мәғариф тармағын (“ҡулайлаштырыу” һәм “Болон” системаһын ғәмәлгә индереү) емереүҙәре менән килешмәйһегеҙ икән, тимәк, ҡәтғи үҙгәрештәр теләйһегеҙ, шуға күрә КПРФ (№ 12) өсөн тауыш бирәсәкһегеҙ.
Республика инженер лицей-интернатында (элекке Республика башҡорт лицей-интернаты) икенсе йыл рәттән “Орбита” йәйге мәктәбе ойошторолдо.
Берҙәм тауыш биреү көнөнә лә һанаулы ғына ваҡыт ҡалды. Мәғлүм булыуынса, 18 сентябрҙә Рәсәй Федераль Йыйылышының етенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы һайланасаҡ, Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға өҫтәмә һайлауҙар үтәсәк, республикала һигеҙ ҡала округы Советына (Ағиҙел, Күмертау, Нефтекама, Октябрьский, Салауат, Сибай, Стәрлетамаҡ, Өфө), Межгорье ҡалаһы ҡала округынан тыш, бөтә ҡала округтарына, 54 муниципаль район һәм 10 ҡала биләмәһе Советына (Баймаҡ, Бәләбәй, Благовещен, Дәүләкән, Дүртөйлө, Ишембай, Мәләүез, Туймазы, Учалы, Яңауыл), Асҡын, Белорет, Бишбүләк, Бөрө, Благовар, Йәрмәкәй, Ейәнсура, Ҡалтасы, Кушнаренко, Мәләүез, Нуриман, Салауат райондарындағы 41 ауыл биләмәһе Советына депутаттар һайланасаҡ. Әле агитация осоро бара. Партиялар, депутатлыҡҡа кандидаттар һайлаусыларҙы киләсәккә пландары менән таныштыра, маҡсаттары һәм хыялдары хаҡында һөйләй. Ә һеҙ кандидаттарға ниндәй наказ бирер инегеҙ? Һеҙҙеңсә улар тәү сиратта ниндәй проблемаларҙы өйрәнергә һәм хәл итергә тейеш?
Ҡорбан байрамында Башҡортостандың почта бүлексәләре айырым график буйынса эшләй.
Быйыл Башҡортостанда төбәк, муниципаль-ара һәм урындағы әһәмиәттәге юлдарҙа туғыҙ күпер төҙөлә һәм 42 күпер үткәүеле төҙөкләндерелә.
Башҡортостанда аҙ тәьмин ителгән граждандарҙың айырым категорияларына социаль контракт нигеҙендә адреслы социаль ярҙам күрһәтеү тәртибе тураһындағы положениеға үҙгәрештәр раҫланды.


text:
Гараж артында ни бар?25-07-2017, 01:50 // Экология // Баҫып сығарырға
Кемгә нисектер, миңә ҡалһа, бәләкәй саҡта уның уртаһында ҡайнап йәшәгән, шаһит булған ваҡиғалар айырыуса иҫтә ҡалыусан, һәр береһе кино таҫмаһылай күҙ алдынан үтә. Шуларҙың сағыуын кисәгеләй хәтерләйем. Бер көн таҡтаға оҡшаш нәмәнән әтмәләнгән иҫке гаражды боҙоп, яңыһын төҙөү тураһында һүҙ ҡуҙғатты атайым. Был мәшәҡәтле эшкә беҙҙе, улдарын, йәлеп итмәй буламы! Әлбиттә, өлкәндәр тураһында һүҙ ҙә юҡ, улар тау күсерергә әҙер. Шулар араһында 1-се класты бөткән төпсөк балаһының, йәғни минең, шатланыуымды күреп, арҡамдан яратҡас, тағы дәртләнеп киттем, иңдәремә ҡанат үҫкәндәй тойҙом. “Күмәкләгән – яу ҡайтарған” тигәндәй, бурысты тиҙ арала атҡарып та ҡуйҙыҡ. Бүрәнәләрҙе бер урынға, таҡталарҙы уның янына рәтләп һалып ҡуйҙыҡ – мунсаға яғырлыҡтары былары. Селек һепертке менән һепереү миңә йөкмәтелде, абзыйҙарым сүп-сарын тейәп түгеп тә килде. Төшкө аштан һуң был урынға ҡайтанан килеп, үҙебеҙгә үҙебеҙ ышанмай торҙоҡ хатта. Ысынлап та, ҡасандыр бында гараж ишараты булғанмы?
Гаражға бәйле мәшәҡәттәр бер ауылда ғына тормошҡа ашырылмай. Өфө ҡалаһында ла быға шаһитбыҙ. Тимер гараждарҙан ҡотолоу – ҡала етәкселегенең мөҡәддәс бурыстарының береһе. Киске һиллекте ҡасан һуңғы тапҡыр тыңланығыҙ? Иҫләйһегеҙме? Эйе, ошондай күркәм тыныслыҡты йорттар янына тырым-тырағай теҙелеп киткән гараждарҙы һүтеүселәр һис тартынмай боҙа. Ҡеүәтле техника “һә” тигәнсә” килеп етә лә үҙенең эшенә тотона – ауыр “тимер ҡумта”ны күтәрә, йәтешләп ултырта һәм, әлбиттә, ҡала ситенә юллана.
Гараж тигәндән, элек төштән һуң, бигерәк тә эңер алдынан ихата бала-саға тауышынан гөрләп торор ине. Кескәйҙәр һабантуйынан һис тә кәм түгел. Шуҡ малайҙарҙың бер-береһен уҙҙырып маймылдай ағасҡа үрмәләүен һәм һис икеләнмәйенсә бейектән һикереп төшөүен, улай ғына ла түгел, тай юртҡан үҙенсәлекле тауыш сығарып, ауыш гараждар өҫтөнән сабыуын, ырғыуын, ат башындай йоҙаҡты баҫҡыс итеп бик оҫта файҙаланыуын һәм башҡа шаян ҡылыҡтарын ҡарап тороу үҙе бер тамаша. Сәмле уйын күҙ бәйләнгәнсе дауам итә. Ҡыҙыҡ, ауылда уйын бүтән ерҙә бара. Кем әйтмешләй, заманалар булған бит, рәхәтләнеп шаярҙыҡ, уҡыуҙа ла һынатманыҡ. Психолог Искәндәр Ғәйнуллиндың һүҙҙәренә ҡарағанда, тәүәккәллеккә ҡоролған бындай күмәк уйындар үҫмер күңелендә лидер сифаттарын тәрбиәләй, үҙаллылыҡҡа өйрәтә, рухи көстө нығыта. Заман башҡа – заң башҡа тигәндәй, әле ҡалала гараж өҫтөндә уйнаған тәүәккәл үҫмерҙе күрмәҫһең. Ҡайҙа булып бөткәндәр? Компьютер янындалыр улар, спорт майҙансыҡтарында һәм күнекмә залдарында һаулығын нығыталарҙыр.
Тормош ошоноң ише гел ыңғай ғына барһа икән дә! Төрлө боҙоҡлоҡтарҙың нәҡ ошо гараждар майҙансығында ҡылыныуы йөрәкте әрнетә. Эйе, талау, көсләү, үлтереү кеүек енәйәттәр – шуға асыҡ миҫал. Әйткәндәй, былтыр 11 йәшлек сәскәләй ҡыҙҙы гараждар араһында, тимәк, аулаҡ урында, көсләү һәм үлтереүҙән һуң гараждарҙан ҡотолоу сараһын күрә башланылар. Уйлап ҡараһаң, бала көн дә ошо юлдан белем усағына барып ҡайтҡан. Мәктәп бына ғына күренеп тора! Насар уйлы бәндә өсөн яҡынлыҡ йәки алыҫлыҡ төшөнсәләре юҡтыр, күрәһең.
Бынан бер нисә йыл элек балалар баҡсаһы һәм мәктәптәргә терәлеп тигәндәй урынлашҡан киосктарҙа һыра, тәмәке һатылыуына аптырай торғайныҡ. Ярай был тәңгәлдә тәртип булдырылды.
Бөтә гараждар ҙа юридик яҡтан нығытылған тиһәгеҙ, хата фекер йөрөтәһегеҙ. Әгәр ҙә тимер ҡоролма закон нигеҙендә урынлаштырылһа, урындағы хакимиәт коммуналь хужалыҡ һәм тирә-яҡты төҙөкләндереү бүлегенә тейешле документтарҙы тапшырыуҙы һорай. Был – эштәге беренсе аҙым. Унан инде ең һыҙғанып тотонаһың – мөлкәтеңде тейәү, гаражды һүтеп һалаһыңмы йәки шул көйөнсә тейәп алып китәһеңме, һинең сослоғоңа бәйле.
– Эш урыныма гел йәйәү атлап барам, 15 минутта кабинетымда ултырам, – тип һөйләй танышым. – Туранан һыпыртам, иң ҡыҙығы, ике тапҡыр гараждар араһынан үтәм. Элегерәк гараж һүҙен телгә алһам, шунда уҡ автомобиль күҙ алдына баҫты. Баҡтиһәң, улай түгел икән дә. Ғәҙәттә, уларҙың ишеге иртән түгел, ә кискәрәк асыҡ тора. Берәү кейемен, мебелен, бүтән төрлө әйберен тултырған. Әллә өйөнән алып килгән, әллә сүплектән ташыған – кем белә. Үҙе ҡыҫылып-ышҡылып төпкә үтеп йөрөй. Кәрәкмәгән нәмәне ниңә йыйырға? Киреһенсә, уларҙан арыныу – таҙалыҡҡа бер аҙым.
Бүтәндәрҙән ҙурлығы менән айырылған бер гараж алдына һыу буйы сират хасил булғанына шаһит ҡылдым. Ҡыҙыҡһыныуымды еңеп, уға яҡыныраҡ һалынған һуҡмаҡтан атланым. Тырыш егеттең тимер ҡалдыҡтарын ҡабул итеүен күреп ғәжәпләндем. Икенсе бер урында макулатура йыйыусы апайҙы осраттым. Бына һиңә, мә! Әҙәм балаһы нисек кенә кеҫә ҡалынайтмай?
Беҙҙә халыҡ ҡыҙыҡ ул. Үрмәксенән күрмәксе тигән шикелле, нисектер урын табып, ҡыҫылып булһа ла үҙенең гаражын ҡороп ҡуйыусан. Мин кемдән кәм йәки юғарыла күрмәҫтәр әле тигәндән сығыптыр инде. Бигерәк тә уларға көслө “һунар” иғлан ителгән. Ихаталағы, гараж кооперативтарындағы документһыҙҙарҙы штраф туҡталҡаларына килтереү туҡтамай, сөнки улар көткәнгә ҡарағанда ла күп.
Ярай, гаражды һүтеп алып киттеләр, ти. Аҙаҡтан нимә күрәбеҙ? Әйтерһең дә, был урынға бомба ташлағандар. Әгәр элек гараж майҙандары насар уйҙарын бойомға ашырыусы әҙәм аҡтыҡтарының засада урыны һаналһа, бөгөн был ерҙе берәҙәктәр төйәк иткән. Был бәндәләр хужа ҡалдырған ултырғыс-өҫтәлде, матрас-юрғанды үҙенә ҡулайлаштырған, кейем-һалым етерлек. Кемдер бында йәшәй ҙә шикелле.
Тәртиптең юҡлығы эсте бошора. Сәбәбе ябай: идарасы компанияларҙың бурысына һалҡын ҡарауы. Асылда улар тимер-томорҙан бушаған биләмәләр урынын, әлбиттә, шунда ғүмер итеүселәр менән килешеп, балалар уйын майҙансыҡтары эшләргә, сәскәләр үҫтерергә, машиналар өсөн эшләргә киңәйтергә тейеш.
Мәрхәбә Сабирова тигән инәй әйтеүенсә, ул йәшәгән яҡта гараждар тротуарға арҡыры һалынғас, ул магазинға урауҙан йөрөгән, 5 минут урынына 20 минут ваҡытын сарыф иткән. Әле тимер ҡоролмаларҙан ҡотолоуын-ҡотолғандар, әммә арттарынан йыйыштырмай киткәндәр. Ямғыр саманан тыш күп яуғас, күләүектәр хасил булған. Инәй гараж тирәһенең һаҙлыҡҡа әйләнеүенә әсенә, уның өсөн юлды тигеҙләп һәм ошонда эскәмйәләр ултыртып ҡуйыуҙан да уңайлыһы юҡ.
Гараждарҙы күсереү әле лә йылдам дауам итә. Тик ҡасанға хәтлем? Ә үҙеңдән һуң йыйыштырып китеү кеүек күркәм сифатҡа кемдән өйрәнергә?


text:
Бейеүсе тигән даны бар25-07-2017, 01:53 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Белем һәм тәрбиә // Баҫып сығарырға
Хәбир Әхмәт улы сығышы менән Хәйбулла районының Ғәлиәхмәт ауылынан. Бейеү серҙәренә атаһы һәм әсәһе өйрәтә, артабан мәктәптә Йәмилә Байғусҡарова етәкселек иткән бейеү түңәрәгенә йөрөй. Бала саҡтан “бейеү ене” ҡағылған тиҙәр ундайҙар хаҡында. Бейеүсе булыу теләге егетте Стәрлетамаҡ мәҙәни-ағартыу техникумына алып килә, артабан Бүребай сәнғәт мәктәбендә балаларға бейеү серҙәрен өйрәтә. Халыҡсан, дәртле бейеүсене Сибай дәүләт филармонияһына эшкә саҡырғас, һис икеләнеүһеҙ бара. Бында Хәбир Мортазин профессиональ яҡтан ныҡлап үҫешә, төрлө халыҡ бейеүҙәрен өйрәнә, оло сәхнәләрҙә сығыш яһарға тура килә.
Камиллыҡтың юҡтыр сиктәре тигәндәй, һәләтле бейеүсе һәм оҫта ойоштороусыны Белорет районының Инйәр ҡасабаһындағы сәнғәт мәктәбенә балаларға бейеү өйрәтергә ҡоҙалағас, йәнә тәүәккәлләргә була. Яңылышмай ул, хәҙер үҙенең өс төркөмдә шөғөлләнгән “Хазина” бейеү ансамбле бар. Йыл һайын тәрбиәләнеүселәре менән “Байыҡ” балалар телевизион конкурсында призлы урындар яулай, Бөтә Рәсәй, төбәк, республика, район бейеү бәйгеләрендә ҡатнашып, оло еңеүҙәр менән ҡайта.
Улы Айгиз менән ҡыҙы Нәркәс тә атайҙарының юлынан киткән. Уларҙың икеһе лә бейеүһеҙ йәшәй алмай. Айгиз бигерәк тә “Игзаков” бейеүен башҡарырға ярата, 2010 йылда Ләйсән Яҡшыдәүләтова менән дуэт башҡарып, “Байыҡ”та беренсе урынды яулаған.
Юлдаш Мортазин Аҡъярҙа “Хәйбулла” өлгөлө бейеү ансамбленең етәксеһе булып эшләһә, Ғәзиз дә бейеү донъяһынан йыраҡ китмәгән. Халыҡ “тоҡомона оҡшап” тигән һүҙҙе йыш ҡулланыусан, бәғзе осраҡта был һүҙбәйләнеш кемдеңдер кире яҡтарын билдәләгәндә ҡулланылһа, был осраҡта ул тап Мортазиндар кеүек мәҙәниәтте яратҡандар хаҡында әйтелә. Төрлө тарафтарҙа йәшәп тә, осрашҡанда, дәртләнеп, ойоҫҡота баҫып, саф башҡортса бейеп, бар халыҡты хайран иткән Мортазиндарҙың данлы затына артабан да бейеү ҡомарының һүнмәүен, быуындар бәйләнешенең өҙөлмәүен, бейеүсе данының артыуын теләргә генә ҡала.
Белорет районы.


text:
«Мәскәү-Ағиҙел транзит» конкурсы – оҫталыҡ бейеклектәренә күтәрелеү нигеҙе ул
Ағиҙел ҡалаһында 13 майҙа Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығына арналған «Мәскәү-Ағиҙел транзит-2010» Бөтә Рәсәй балалар һәм үҫмерҙәр ижады конкурсы башланды. Ул «Роза ветров» халыҡ-ара фестиваль-конкурсының төбәк һайлап алыу туры булараҡ бында алтынсы йыл инде үткәрелә. Уны ойоштороусылар – «Арт-фестиваль — Роза ветров» Балалар хәйриә фонды, Республика халыҡ ижады үҙәге, Ағиҙел ҡалаһы хакимиәте.
Ойоштороу комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, конкурста үҙҙәрен һынап ҡарау өсөн 700-гә яҡын кеше йыйылды. Былар Ырымбур, Томск, Силәбе өлкәләре, Башҡортостан һәм Татарстан ҡалаларынан һәм райондарынан йәш таланттар.
Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов, уларға изге теләктәр теләп, ҡотлау менән мөрәжәғәт итте. Тәбрикләү хатында ул, республикабыҙҙа йәштәрҙең интеллектуаль һәм ижади потенциалын тормошҡа ашырыуға йүнәлтелгән әүҙем йәштәр сәйәсәте үткәрелә, тип билдәләне. «Башҡортостан йәштәре» Президент программаһы тормошҡа ашырыла. 2000 йыл – Йәштәр йылы, ә 2009 йыл Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылы тип иғлан ителде. Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә Шәйехзада Бабич исемендәге Дәүләт йәштәр премиялары, фән һәм техника өлкәһендә гранттар һәм йәштәр премиялары булдырылды. Балалар, үҫмер малайҙар һәм ҡыҙҙар төрлө олимпиадаларҙа, ижади конкурстарҙа, фестивалдәрҙә, ярыштарҙа һәм смотрҙарҙа торған һайын күберәк һәм һөҙөмтәлерәк ҡатнаша.
“Сираттағы «Мәскәү-Ағиҙел транзит» конкурсы юғары кимәлдә үтер, вокал, хореография, инструменталь музыка өлкәһендә һәм башҡа номинацияларҙа яңы таланттар асырға ярҙам итер, тип ышанам!
Һеҙгә сәләмәтлек һәм бәхет, сағыу ижади ҡаҙаныштар һәм уңыштар теләйем! «Роза ветров» конкурсында уңышлы сығышығыҙ сәнғәт оҫталығы бейеклектәренә күтәрелеүегеҙҙең башланғыс нөктәһе булһын! Хәйерле сәғәттә!” – тип изге теләктәрен еткерҙе Мортаза Рәхимов.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, «Мәскәү-Ағиҙел транзит-2010» Бөтә Рәсәй балалар һәм үҫмерҙәр ижады конкурсы 16 майға тиклем барасаҡ һәм ҙур гала-концерт менән тамамланасаҡ.
Ҡатнашыусыларҙы тыңлап ҡарау һәм лауреаттарҙың гала-концерты «Иҙел» Ҡала мәҙәниәт йортонда үтәсәк.


text:
Сәнәғәт производствоһы индексы Өфөлә 109,3% тәшкил итте
Өфөлә ағымдағы йылдың тәүге биш айында сәнәғәт производствоһы индексы 109,3% тәшкил итте. Был хаҡта Өфө хакимиәтендә үткән оператив кәңәшмәлә ҡала башлығы Павел Качкаев хәбәр итте. Уның һүҙҙәренсә, бар тармаҡта ла етештереү күләмдәренең артыуы күҙәтелә. Нефть продукттарын сығарыу ғына был исемлеккә инмәй.
Сағыштырыу өсөн, ағымдағы йылдың тәүге дүрт айы йомғаҡтары буйынса сәнәғәт производствоһы индексы Өфөлә 108,5% тәшкил иткәйне, 2011 йылдың ғинуар — март айы йомғаҡтары буйынса – 109%, 2010 йыл йомғаҡтары буйынса – 110,6%.
Павел Качкаев ҡалала эшһеҙлектең кәмеүен дә билдәләне. Уның әйтеүенсә, Өфөлә ғинуар — майҙа эшһеҙҙәр иҫәбе уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 15 процентҡа кәмегән. Шул уҡ ваҡытта буш эш урындары ла артҡан. Әлеге ваҡытта ҡаланың мәшғүллек үҙәктәрендә 10 мең эшһеҙгә 13 мең вакансия иҫәпләнә. Ләкин тәҡдим ителгән эштәрҙең профиле күп осраҡта эш эҙләгәндәрҙең профессияһына тап килмәй.


text:
Башҡортостанда иң перспективалы кластер башланғыстары билдәләнде
Башҡортостан Фәндәр академияһы «Гербицидтар ғилми-тикшеренеү технологик институты» дәүләт учреждениеһының Гербицидтар институты нигеҙендәге Биохимия кластеры, шулай уҡ Прецизион машиналар эшләү үҙәге бөгөнгө көнгә иң перспективалы кластер башланғыстарының береһе булып тора, тип иҫәпләй Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары – сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министры Марат Мөлөков.
— Былтыр беҙ алты кластер башланғысы әҙерләнек, уларҙың икәүһе иң перспективалы күренә. Был Прецизион машиналар эшләү үҙәге һәм «Гербицидтар ғилми-тикшеренеү технологик институты» дәүләт учреждениеһы нигеҙендә эшләгән биохимия кластеры. Һәр береһенең үҙ йүнәлеше, үҙ коллективы һәм, иң мөһиме – инфраструктураһы бар, — тине журналистар менән осрашыуҙа Марат Мөлөков.


text:
Фото:
Башҡортостан Президенты 2012 йылғы ураҡҡа старт бирҙе
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 12 июлдә Благовар районында үткән Баҫыу көнөндә дөйөм ураҡҡа старт бирҙе. Республика башлығы, бөгөн аграрийҙар финиш һыҙығына сыға — ураҡты башлай, ауыл эшсәндәре өсөн был мөһим этап, тип билдәләне.
Президент игенселәргә ҡатмарлы осорҙа ярҙам итәсәк бер нисә ыңғай мәлде билдәләп үтте. Ураҡ эштәре өсөн арзан хаҡҡа яғыулыҡ һатылыуы һәм етештерелгән һөт өсөн компенсациялар түләй башланыуы ла – шулар араһында. Был яҡынса 400 млн һум. Бындай финанс ярҙамы ауыл эшсәндәренә аномаль эҫе көндәр торғанда уңышты ваҡытында йыйып алырға һәм малсыларға аяҡҡа баҫырға булышлыҡ итәсәк.
Рөстәм Хәмитов һауа торошона өмөтләнергә ярамағанлығын билдәләне. Әлеге шарттарҙа аграрийҙар 2 млн 300 мең тонна иген алырға тейеш.
— Был уңыш республиканың эске ихтыяждарын да ҡаплаясаҡ, артып ҡалғанын һатырға ла мөмкинлек бирәсәк, — тине БР Президенты.
Республика башлығы әйтеүенсә, был бик яҡшы финанс һөҙөмтә. Йәнә уның билдәләүенсә, ошондай республика кимәлендәге семинарҙар реаль файҙа килтерергә тейеш. Айырыуса һуңғы йылдарҙа тармаҡта ярайһы ҙур яңыртыу эштәре алып барылғанда. Президент һүҙҙәренсә, һуңғы ярты йылда республика аграрийҙары ике миллиард һумдан ашыу суммаға техника һатып алған. Былтыр был сумма бер ярым миллиард һумдан кәмерәк булған. Комбайндар паркы ла ярайһы ныҡ яңырған.
— Беҙҙең өсөн ураҡ һәр ваҡыт байрам, — тине Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан башлығы әлеге ураҡ эштәренең стратегияһы менән танышты. Ауыл эшсәндәре йәмғеһе өс миллион гектарҙан ашыу майҙандан уңыш йыйып алырға ниәтләй. Иген майҙандары сәсеүлектәрҙең 48,3 процентын тәшкил итә.
Кәңәшмәлә игенде һаҡлауға һалыу мәсьәләһе лә тикшерелде. Быйыл уның күләме дүрт мең тоннанан ашыу булырға тейеш. Шулай уҡ ужым культураларын сәсеү, тупраҡҡа минераль ашламалар индереү темаһы ла күтәрелде.
Республика Президентына ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәрҙе файҙаланыуҙың һөҙөмтәлелеген анализлаусы таблицалар күрһәтелде. Республиканың 18 районы ғына һөрөнтө ерҙәрен һөҙөмтәле файҙалана булып сыҡты. Бынан тыш, Рөстәм Хәмитов мал аҙығын әҙерләү темптары менән танышты, мал аҙығы сифаты мәсьәләһен күтәрҙе.
Ауыл эшсәндәре алдында урып-йыйыуҙы 25-30 көндә тамамлау бурысы ҡуйылды.
— Беҙҙе ауыр эш көтә. Һауа шарттарынан файҙаланып, эште ике-өс сменала ойоштороп, юғалтыуҙарһыҙ мөмкин тиклем алға барырға кәрәк, — тине республика Президенты. – Ул саҡта беҙ ике миллион тоннанан ашыу иген йыя аласаҡбыҙ.
Бынан тыш, аграрийҙар 55 мең тонна күләмендә күсмә страховка фондын булдырырға тейеш. Рөстәм Хәмитов былтыр ойошторолған залог фондының һөҙөмтәлелеге менән ҡыҙыҡһынды. Быйыл был практика дауам ителәсәк. Залог операциялары механизмы 23 июлдән эш башлай. Президент һүҙҙәренсә, был фонд ауыл эшсәндәре өсөн финанс хәүефһеҙлеге гарантияһы булып тора. 2011 йылда баҙарҙа игенгә хаҡтарҙың үҙгәреп тороуы шарттарында аграрийҙар игендең һәр тоннаһынан ике мең һумға тиклем аҡса ота алды.
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының, Башҡорт дәүләт аграр университетының ҡаҙаныштары күрһәтелгән стендтарҙы, шулай уҡ «Стәрлетамаҡ Агротехсервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, Илеш Тракторҙар ремонтлау предприятиеһы, «Башсельхозтехника» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы һәм «Туймазы бетон ташыу машиналары заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте кеүек республиканың дүрт предприятиеһы тәҡдим иткән яңы техниканы ҡараны. Презентацияны БР Хөкүмәте вице-премьеры – БР ауыл хужалығы министры Эрнст Исаев үткәрҙе. Республика башлығы «Ростсельмаш» тәҡдим иткән яңы техника менән дә танышты.
— Ураҡ эштәрен өс сменала ойошторорға кәрәк. Башҡа төрлө рецептарыбыҙ юҡ. Ураҡты ни тиклем тиҙерәк тамамлаһаҡ, юғалтыуҙар ҙа шул тиклем аҙыраҡ буласаҡ, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.


text:
Һаумы, китап иле!
13 апреля 2016 йыл | Мәғариф, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Балаларҙың яҙғы каникулы көндәрендә 28 марттан 1 апрелгәсә "Балалар китабы аҙналығы” үтәсәге тураһында гәзиттә хәбәр иткәйнек инде.
Аҙналыҡ сиктәрендә район
мәҙәниәт һарайында әҙәби кисәләр, викториналар, конкурстар, күңел асыу программалары һәм башҡа мауыҡтырғыс саралар үтте. Сара үҙәк район балалар китапханаһы хеҙмәткәрҙәре әҙерләгән "Һаумы, китап иле!” конкурс-күңел асыу программаһы менән асылды.
Аҙналыҡ сиктәрендә район
мәҙәниәт һарайында әҙәби кисәләр, викториналар, конкурстар, күңел асыу программалары һәм башҡа мауыҡтырғыс саралар үтте. Сара үҙәк район балалар китапханаһы хеҙмәткәрҙәре әҙерләгән "Һаумы, китап иле!” конкурс-күңел асыу программаһы менән асылды.
Тарих төпкөлөнә сәйәхәт
13 апреля 2016 йыл | Хаттар, Йәмғиәт
Үҙ халҡының үткәнен, тарихын белмәгән быуындың киләсәге юҡ тиҙәр. Сөнки тарих ҡына беҙҙе күптән булған хәл-ваҡиғаларҙы анализларға, уларҙан фәһем алырға, хаталарҙы ҡабатламаҫҡа өйрәтә. Ә үткәндәр менән осрашырға музейҙар булышлыҡ итә. Музейҙарҙа беҙ йыш булабыҙмы һуң?
Ҡыҙыу баштар яғалашһа... Рәсәй кәрәк
13 апреля 2016 йыл | Сәйәсәт
Японияның Хиросима ҡалаһында "Оло ете” илдәре сит ил эштәре министрҙарының саммиты үтеүе, Украина Премьер-министры Арсений Яценюктың отставкаға китеүе, Таулы Ҡарабахты яраштырырға ынтылыу иғтибар үҙәгендә булды.
Хөрмәтле гәзит уҡыусылар!
13 апреля 2016 йыл | Яңылыҡтар, Матбуғат
1 апрелдән 2016 йылдың икенсе яртыһына матбуғат баҫмаларына, шул иҫәптән "Табын” район гәзитенә яҙылыу иғлан ителде.
Субсидия алыуға конкурс
13 апреля 2016 йыл | Урындағы үҙидара
Муниципаль район хакимиәте 2014-2016 йылдарға бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарын үҫтереү һәм уларға ярҙам муниципаль программаһы өсөн район бюджетында ҡаралған аҡсалар иҫәбенән субсидия алыуға конкурста ҡатнашыу өсөн документтар ҡабул ителә башлауын хәбәр итә. Документтар
13 апрелдән 22 апрелгә тиклем ҡабул ителә.
13 апрелдән 22 апрелгә тиклем ҡабул ителә.


text:
Оскар (кинопремия)
Оскар — кинопремия, Американың Кинематография сәнғәте һәм фәндәре академияһы премияһы (инглизсә Academy Awards, Академия премияһы), 1940 йылдан «О́скар» тип танылған. Йола буйынса Лос-Анджелес ҡалаһының «Долби» исемле театрҙа тапшырыла. Тантана йыл һайын февраль аҙағы — март башында үтә. «Оскар» менән бүләкләү тантанаһы унарлаған илдә тура эфирҙа күрһәтелә.
«MGM» студияһы хужаһы Луис Б. Майер тәҡдиме менән 1929 йылда булдырылған. Шул ваҡыттан бирле тапшырыу һәм тауыш биреү ҡағиҙәләре үҙгәреп торһа ла, «Оскар» медиа өлкәһендәге даими бирелгән һәм бөгөн дә ғәмәлдә булған донъялағы иң оло бүләк.
Еңеүселәрҙе һайлау ҡағиҙәләре һәр ваҡыт тәнҡитләнеп килде, Академия ағзалары коррупцияла ғәйепләнделәр. Шуға ҡарамаҫтан, Ер шарында «Оскар» кинопремияһы абруйын юғалтмай[1][2][3]. Америка кинокритигы Эмануил Леви шулай ти[4]:
Йөкмәткеһе
- 1 Барлыҡҡа килеү тарихы
- 2 Номинациялар
- 3 Ҡағиҙәләр
- 4 Тәнҡит
- 5 Ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр
- 6 Үҙенсәнлекле иң юғары күрһәткестәр
- 7 Рәсәй һәм Совет фильмдәре—премия яулаусылар һәм номинантар
- 7.1 Яулаусылар
- 7.2 Номинанттар
- 7.2.1 «Сит ил телендәге иң яҡшы фильм» категорияһы премия номинанттары
- 7.2.2 «Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы анимацион фильм» категорияһы премия номинанттары
- 7.2.3 «Иң яҡшы оригиналь сценарий өсөн» категорияһы премия номинанттары
- 7.2.4 «Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы документаль фильм» категорияһы премия номинанттары
- 7.2.5 «Иң яҡшы рәссам-ҡуйыусы эше» категорияһы премия номинанттары
- 7.2.6 «Иң яҡшы йыр һәм музыкаль биҙәүҙе яраҡлаштырыу» категорияһы премия номинанттары
- 8 Еңеүселәр һәм Рәсәйҙән сыҡҡан номинанттар
- 9 Иҫкәрмәләр
- 10 Әҙәбиәт
- 11 Һылтанмалар
Барлыҡҡа килеү тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башланып китеү: Академияға нигеҙ һалыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе АҠШ киноакадемияһын төҙөү хыялы Metro-Goldwyn-Mayer компанияһы директоры Луис Б. Майер 1926 йылдың ноябрендә уйына килә[5]. Бөтә Америка киноиндустрияһы менән илдең туғыҙ мөһим кинокомпаниялары һәм биш берләшмәләре "Киностудияларҙың башланғыс үҙ-ара килешеүе"нә[6] ҡул ҡуйғас, Академияға нигеҙ һалыуға төп сәбәп. Шуға ҡарамаҫтан, был килешеү техник хеҙмәткәрҙәренә генә ҡағыла. [6]
Монтажсылар, композиторҙар, рәссам-постановщиктар һәм башҡалар үҙ һөнәре берекмәләре эшләгәнгә тиклем, Майер эшкә ҡушылырға ҡарар итә, һәм 1926 йылдың декабрендә ошо тармаҡтың өс лидеры менән осраша: актёр Конрад Нэйджел (англ.)русск., режиссёр Фред Нибло (англ.)русск. һәм АҠШ кинопродюсерҙар Ассоциацияһы етәксеһе Фред Битсон. Улар барыһы ла ойошма асыу тураһында нейәтләнә. Ойошма төрлө хеҙмәт дәғүәләрен яйға һалыусы һәм Хейс офисы аша, бөтә донъяла Голливуд рәүешен камиллаштырып, киноэкрандағы бәхәсле күренештәрҙе күҙәтеп барыусы ойошма булырға тейеш.
Яһаласаҡ берләшмәлә, ағзалар һайлау комитете башлығына, Майер, коллегалары ярҙамында, үҙен үҙе һайлай[6]. 1927 йылдың 11 ғинуарында ул тармаҡтың 36 лидерен рәсми рәүештә Амбассадор отелеһенә йыйылышҡа саҡыра. Майер Академияны «Халыҡ-ара» тип атарға тәҡдим яһай, ә исемлеккә тик сәнғәт һәм кинопроизводство фәне өлкәһендә күренекле шәхестәрҙе раҫлау ғына. Шулай ҙа, уның адвокаттары ассоциация атамаһынан «Халыҡ-ара» һүҙен алырға кәңәш бирәләр. Тиҙҙән Академия рәсми рәүештә "Кинематографиялар сәнғәте һәм фәндәр Академияһы " тип атала башлай.
1927 4 майында Академия ҡанунға ярашлы корпорацияға әүерелә [6]. Калифорния штаты хөкүмәте уға коммерсиялы булмаған статус биргәс барлыҡҡа килә. Шул уҡ ваҡытта, 36 ағзаһы булған корпорация беренсе вазифалар тәғәйенләй: актёр Дуглас Фэрбенкс президент була, ә сценарист Фрэнк Вудс (англ.)русск. — секретарь. Үҙенең киностудияһы иҫәбенә, Майер 300 кешене банкеткә саҡыра, йыйылыу урыны: отел «Билтмор» (англ.)русск.#cite_note-Levy.E2.80.942003.E2.80.94.E2.80.9441-6. Фэрбенкс бында оҙаҡ телмәр һөйләй. «Киноэкран менән бар тамаша ҙур һәм борсоулы цензура менән нәфрәт болоты аҫтында», ти ул үҙенең телмәрендә.
«Әһәмиәтле бүләктәрҙең» үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Оскар», элеккесә аталған «Әһәмиәтле бүләктәр» (англ. Merit Awards), үҙенең тәүге тантанаһына ныҡлап әҙерләнә[7]. Фэрбенкс Академия ағзалары итибарын киҫкенләштерә: был бүләк кино һөнәрендә иң юғары күрһәткестәр өсөн генә бирелергә тейеш! 1928 йылдың июлендә «Әһәмиәтле бүләктәр» комитете тауыш биреү тәртибен тәҡдим итә:
- Һәр ағза үҙ һөнәре номинацияһы буйынса тауыш бирә ала (актёр — ирҙәр һәм ҡатындар роленә, режиссёр — режиссёр эшенә).
- Судья коллегияһы һәр һөнәр бүлегенән тауыштарҙы хисаплай.
- Һәм, һуңында, үҙәк судьялар хаҡиме, һәр һөнәр бүлегенән берәр кеше йыйылып, еңеүсене һайлай.
Башта уҡ ниндәй кинолар һайланырға тейеш тигән аңлашмаусанлыҡ тыуа[7]. Донъялағы беренсе тауышлы таҫма, бер нисә номинацияла күтәрелгән —премьера «Джаз йырсыһы» [7] шартлаған бомба тәҫъир ҡалдырған һымаҡ, Академияның беренсе ҡарары ғауғалы була. Бында ике абруйлы категория була. «Джаз йырсыһы» ике номинацияға ла дәғүә итә алмай ине: «Иң яҡшы производство» («юғары күрһәткесле кинокартинала, иң яҡшы өлөштәрен туплаусы») һәм «Уникаль нәфис уйын» («иң яҡшы продюсер компанияһына йәки айырым продюсергә»)#cite_note-Levy.E2.80.942003.E2.80.94.E2.80.9442-7.
«Оскар»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе тапҡыр «Оскар» һүҙе алтынсы бүләк тапшырыу тантанаһында ҡулланыла[8] . Әлегә хәтлем, был исемде ҡушҡан кеше билдәһеҙ. Юрауҙар төрлөсә:
- Актриса Бетт Дэвис статуэтканы «Оскар», тип беренсе мин атаным ти, йәнәһе ул ваҡыттағы иптәше Хармон Оскар Нельсон[8] исемен хәтерләтә.
- Библиотекар Маргарет Херрик (англ.)русск., һуңғараҡ Академияның башҡарыусы секретарь вазифаһын үҙ өҫтөнә ала. Ул 1931 [8] беренсе эш көнөндә булған хәлде һөйләй. Беренсе тапҡыр статуэтҡаны ҡулына алғас: «Был бит минең ағайым Оскар!»- тип шатлығынан ҡысҡырып ебәрә. (Оскар Пирс, ысынында, уның ике туған ағаһы була)#cite_note-Levy.E2.80.942003.E2.80.94.E2.80.9439-8. Бында булған, күҙәтеүсе Сидни Сколски, үҙенең ғәзитендә ош хәлде иҫкә ала: «Академия хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең данлыҡлы статуэткаһын иркәләп „Оскар“ тип атайҙар»
- Шулай ҙа, Сколски буйынса, ул һүҙҙең ни өсөн ҡулланған сәбәбен аңлата: «Үҙемдең мәҡәләлә исемһеҙ статуэтка тураһында яҙып арыным. Егеткә исем бирергә булдым, — минең фекерем шулай ти, -„Оскар“ беҙҙең үткәрелгән тантаналарға тап киләлер тип уйлайым»#cite_note-Levy.E2.80.942003.E2.80.94.E2.80.9439-8.
Статуэтканы скульптор Джорджем Стэнли (англ.)русск. эшләй, ә уның дизайны MGM кинокомпанияһы художник-ҡуйыусы Седрик Гиббон[8] тарафынан уйлап сығарыла. Гиббонс һыҙма һүрәт эшләй: рыцарь кино таҫмаһы кәтүгендә баҫып тора, ҡулында ике яғы үткер ҡылыс[8]. Модель итеп Эмилио Фернандес алына. Кәтүк ниғеҙендә Академия бүлектәрен аңлатҡан биш уйма: продюсер, сценарист, режиссёр, актёр һәм техник[8]. Башта «Оскарҙар» табаҡ биттәрҙә генә һуғыла, аҙаҡ алтындан эшләнә[8]. Гиббонстың һыҙмаһын Стенли балсыҡта һынландыра, ә Алекс Смит статуэткаларҙы аҡ ҡурғаш менән баҡыр иретмәһенән ҡоя, аҙаҡ алтынға мана[8]. «Оскар» статуэткаһы бейеклеге 33,5 сантиметр һәм 3,5 килограмм[8].
Сценарист Фрэнсис Марион, «Казёный йорт» һәм «Чемпион» фильмдәре өсөн алған «Оскарҙар», көндәлектәрендә хәтирәләре буйынса, тәү башта статуэтка һәүәҫкәр эш булып күренһә лә, әммә унда саф кинобизнес символын күрә.
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында тимер статуэткалар урынына гипс ҡулланыла, сөнки металл фронта кәрәк була. Һуғыш бөткәс, Акдемия яңынан алтын ҡуллана башлай. Еңеүселәр бер ниндәй түләүһеҙ бүләкләнә.
Академия, үҙе эшләүҙән башҡа, етешмәүсәнлектән ҡотолор өсөн, йыл һайын Southern California Trophy компанияһында 50 статуэткаға заказ бирә. Бында уларҙы1930 йылда[5] сығара башлайҙар. 24 номинация ғына булыуға ҡарамаҫтан, ҡайһы ваҡытта, тауыш биреү һөҙөмтәһендә ике актёрҙар, сценаристар йәки техниктар араһында бүленә. Академиктәр арҙаҡлы «Оскарҙар» исемлектәрен һәр саҡ иҫтә тоталар. Шуныһы яҡшы, номинациялар иғлан ителгәс (театре Сэмюэля Голдвина (англ.)русск.), бирелә торған, иң күп бүләктәр һанын иҫәпләү башлана[5].
Номинациялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе бүләкләү йылы, Академия етәксеһе 1928 йылдың 15 авгусына тиклем тауыштар бирелеп бөтөргә тейеш, тип бөтә ағзаларға белдерә[10]. Һәр Академия бүлегенән берәр кеше, биш судьялар коллегияларына бөтә номинацияларҙы ла ҡарап сығырға ҡушыла[10]. Иң күп тауыш алған ун номинант һайланып алына, ә шорт-листкә өс кеше генә эләгә[10]. Һуңынан үҙәк судьялар хаҡиме еңеүсене билдәләй һәм исемдәрен шуда уҡ әйтәләр[10]. Бөғөнғө тантаналар менән сағыштырғанда, бүләккә дәғүәселәр, уларға тапшырғансы тиклем, алданыраҡ билдәле була[10].
Мэри Пикфорд «Кокетка» фильмендә, «Иң яҡшы ҡатын роле» номинацияһында еңә, ул киноны бер нисә кеше генә күрә. [10] Йәмғиәт эсендә ҡәнәғәтһеҙлек тыуа һәм кинокритиктар араһында ҙур тауыш ҡуба. Пикфордҡа, ул ваҡытта, «йондоҙ» булғанға ғына бирелә. [10]. Башҡа номинанттар, Рут Чаттертон («Мадам Икс (англ.)русск.») и Джинн Иглс («Письмо (англ.)русск.»), Пикфордҡа ҡарағанда, улар күпкә яҡшыраҡ күренәләр[11].
Ошо ғауға арҡаһында, «Оскар» номинацияларына үҙгәрештәр инә, тауыш биреү үҙгәртелә [11]. Хәҙер номинанттар шорт-листкә Академия бүлектәренән дә вәҡилдәр һайларға тейеш, ә еңеүсе өсөн уларҙың бар ағзалары тауыш бирә [11]. Шуға ҡарамаҫтан, был тәртип тә тәнҡит ителә ,1935 йылда актриса Бетти Дэвис актёр һәләтлеге буйынса, «Кеше әүәҫлектәренең ҡыйынлығы» фильмендә номинацияға үтмәй [11]. Тәнҡитселәр уның ҡәүҙәләнештәренә ихлас һоҡланалар, Life журналындағы мәҡәләлә һығымта яҙыла: «Дэвис Америка актерҙарының киноэкранда кәүҙәләндереүҙән айырылмалы, башҡаса ҡәүҙәләндереүҙең иң яҡшыһы»[11]. Күңелһеҙ биҙәк яғынан, таҫма касса килеменә лә йоғонто яһай[11]. Һөҙөмтәлә Академия ағзалары был киноны ҡарамай [11]. The Hollywood Reporter журналы бындай әҙәпһеҙлеккә шул тиклем аптырай. Дэвис был ғауғанан буш ҡына ҡотола алмай[11]. Голливудтағы танылған кешеләр Академияға төрлө хаттар яуҙыра. Улар ғәҙеллек талап итә [11]. Хатта Норма Ширер, шул йылды «Барретты с Уимпол-стрит», фильменә дәғүәсе булараҡ, Дэвискә ауыр сағында ярҙам ҡулы һуҙа[11].
Номинанттар иғлан ителеп, бер нисә көн үткәс, Академия президенте Говард Эстабрук ошолай белдереү яһай: «…комитет тауыш биреү ҡағиҙәләрен үҙгәртергә ҡарар итте, юғиһә, һәр кемгә үҙ иркен файҙаланырға бар мөмкинселектәҙе биреү зарур»[11]. 1935 йылдың февралендә, рәсми рәүештә, Академия ағзаларына, үҙҙәренең күңеленә ятҡан өҫтәмә кандидатты яҙырға рөхсәт ителә [11]. Бетти Дэвис шорт-листкә инеү тураһында хәбәр сыҡҡас һәм уның тантанаға киләсәген белгән, иң яҡшы ҡатын роленә номинанттар һәм күптәр, шулай уҡ Клодетт Колбер, был сараға килмәҫкә булалар[11].
Төп номинациялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әлеге ваҡытта «Оскар» 24 төрлө төп номинациларға тапшырыла:
Махсус номинациялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Быларҙы алыусылар Академия ойошторған махсус комитет һайлана һәм төп тантана ваҡытынан башҡа тапшырыла. Әлеге ваҡытта бындай номинациялар 6:
- Ирвинг Тальберг исемендәге мемориаль награда Ирвинга Тальберга, продюсер өлкәһендә кинопризводство үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн бирелә торған
- Джин Хершолт исемендәге, дәрәжәле кешегә кинематография өлкәһендә юғары кешелеклек өсөн
- Ихтирамлы «Оскар», кино сәнғәтен үҫтереүҙә ҙур өлөш индергән өсөн һәм Академия алдында ҡаҙаныштарына
- «Оскар» фән менән техник ҡаҙаныштары өсөн һәм нәфис фильмдәргә, АҠШ кино сәнғәте студенттары ҡуйған, тәҡдим ителгән фильмдәргә
Иҫке номинациялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оскарҙың тәүге йылдары режиссёр ике категоряға дәғүә яһай — иң яҡшы драма режиссеры һәм иң яҡшы комедия режиссеры. Шуның һымаҡ, композиторҙар эше икегә бүленә: «еңел» һәм «етди». 1930-се йылдан 1960-сы йылға тиклем иң яҡшы фильмгә, шулай уҡ художник эшенә һәм костюмдар дизайнеренә ҡара-аҡ һәм төҫлө кино өсөн айырым бирелә. Шулай уҡ башҡа йылдарҙа ла булған ҡайһы бер номинациялар үткән заманда онотолоп ҡалғандар:
- Иң яҡшы режиссёр ярҙамсыһы — 1934—1938 йылдар
- Иң яҡшы хореография — 1936—1938 йылдар
- Иң яҡшы техник эффекттар — 1929 йыл
- Иң яҡшы музыка — адаптация йәки аранжировка
- Иң яҡшы төҫлө ҡыҫҡа метражлы фильм — 1937—1938 йылдар
- Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы фильм, тереләй төкән на 1 кәтүкә / 2 кәтүк — 1937—1957йылдар
- Иң яҡшы новатор ҡыҫҡа метражлы фильм —1932 —1936
- Иң яҡшы оригиналь әҙәби сығанаҡ — 1929—1957 йылдар
- Иң яҡшы титрҙар —1929 йыл
- Иң яҡшы уникаль һәм нәфис уйнау оҫталығы — 1929 йыл
- Академия йәштәр наградаһы—1935 — 1961 йылдар
- Иң яҡшы документаль фильм — 1943 йыл
Ҡағиҙәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауыш биреү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2007 йыл башындағы күрһәтмәләргә таянғанда, Америка киноакадемияһында тауыш биреү хоҡуҡ менән 5 829 ағза, улар төрлө 15 гильдияларға бүленгән. Актёр гильдияһы иң күп һанлы (1 311 тауыш биреүсе ҡатнашыусылар —бар күләмдән 22 %). Һәр гильдия үҙ категорияһында тауыш бирә (актёрҙар иң яҡшы ҡатын актерҙы, иң яҡшы ир актёрҙы, иң яҡшы икенсе планда ҡатын актеры, иң яҡшы икенсе пландағы ир актёрҙы һәм һ. б.). Киноакадемияға инмәғән махсус тауыш биреүсе төркөмдәр номинантарҙы һәм еңеүселәрҙе һайлау өсөн: «иң яҡшы документаль фильм», «иң яҡшы сит телдәге фильм», «иң яҡшы грим», «иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы фильмдәр», «иң яҡшы тауыш монтажы» һәм «иң яҡшы махсус эффекттар».
Киноакадемия бөтә ағзалары бер категория буйынса ғына тауыш бирә — «иң яҡшы картина».
Номининация биреү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсми атамаһы Ҡаҙаныштары өсөн Академия премияһы (англ. Academy Awards of merit). Ҡағиҙә булараҡ, күрһәтелгән номинацияла премия, тапшырылған календар йылда кинопрокатҡа сыҡҡан фильмдәр эшләүҙә, сәнғәткә индергән өлөшө һәм ҙур ҡаҙаныштарын билдәләй. Ҡағиҙә буйынса, премия алырға мөмкинселге булған фильмдәр:
- Лос-Анджелес округы биләмәһендә премия биреләһе календар йылында бер юлы, ете көдән кәм булмаған.
- 40 минут кәм булмаған картиналар номинант була ала (ҡыҫҡа метражлы картиналарҙан башҡа), киләһе формата төшөрөлгән картиналар
- 35 мм йәки 70 мм пленкала
- 24 / 48 секундына/кадр (разрешением не менее 2048x1080, соответствующих стандарту ST 428-1:2006 D-Cinema Distribution Master)[4].
Тәнҡит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кинематография донъяһында, «Оскар» премияһы даны билдәле булыуға ҡарамаҫтан, уның сәйәсәте һуңғы йылдарҙа тәнҡитләүгә дусар була. Тауыш биреүсе Академия ағзаларының фекерендә ҡайһы осраҡта ғәҙеллек күренмәй, тиелә. Тауыш биреү осоро башланыу менән, уларға кинокомпаниялар яғынан көслө реклама аша дәғүәселәр баҫым яһай[5].
Белгестәр билдәләүенсә, номинанттарға талап кимәле кәмеүе, шулай уҡ фильм прокатынан финанс күрһәткестәре лә Академия ағзаларының тауыш биреүенә тәҫъире көслө. Еңеүселәр һәм номинанттар бер сәғәтлек калифҡа әйләнәләр һәм үҙ ҡиммәтен юғалталар. Киноакадемия иғтибары нәфислек сифатына ҡарап билдәләй торған картиналар, ғәҙеллек тапмай, юҡҡа сыға.[6]. Киноакадемия һайлап алыуы картинаның артабанғы прокат яҙмышына ҙур йоғонто яһай, шулай уҡ DVD/Blu-ray һуңынан һатылыуы — еңеү — табыш менән бөнғөнлөктөң айырмаһын аңлатырға мөмкин[7][8]. «Артист» картинаһы премия лауреаты булып һайланғас, һатҡан билет хаҡы 41%-кә арта. Прокат уңышы «Пи Тормошо» яҡынса ($593 млн.), артхаус сигендәге сюжет үҙенсәнлеклеген, белгестәр туранан-тура «Оскар» артынан ҡыуыу менән сағыштыра[9]. Айр Калб (CBS) баһалауы буйынса, иң яҡшы фильм номинацияһында еңеү хаҡы — уртаса $14 млн, фильмдең өҫтәлмә табышы[7].
Ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡыҙыҡлы факттар Рус Википедияһында
Үҙенсәнлекле иң юғары күрһәткестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҙенсәнлекле иң юғары күрһәткестәр Рус Википедияһында
Рәсәй һәм Совет фильмдәре—премия яулаусылар һәм номинантар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй һәм Совет фильмдәре—премия яулаусылар һәм номинантар Рус Википедияһында
Яулаусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Сит телендә иң яҡшы фильм» категорияһында премия яулаусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Война и мир» (1968) Сергея Бондарчука
- «Дерсу Узала» (1975) Акиры Куросавы (совместное производство СССР и Японии)
- «Москва слезам не верит» (1981) Владимира Меньшова
- «Утомлённые солнцем» (1994) Никиты Михалкова
«Иң яҡшы документаль фильм» категорияһында премия яулаусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Разгром немецких войск под Москвой» (1942), режиссёры Леонид Варламов и Илья Копалин.
«Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы телһеҙ фильм» категорияһында премия яулаусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Старик и море» (1999) Александра Петрова
Номинанттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Сит ил телендәге иң яҡшы фильм» категорияһы премия номинанттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Ағалы-энеле Карамазовтар» (1969, реж. Иван Пырьев)
- «Чайковский» (1971, реж. Игорь Таланкин)
- «Бындағы таңдар һиллеге…» (1972, реж. Станислав Ростоцкий)
- «Аҡ Бим Ҡара Ҡолаҡ» (1978, реж. Станислав Ростоцкий)
- «Шәхси тормош» (1982, реж. Юлий Райзман)
- «Һуғыш яланындағы роман» (1984, реж. Пётр Тодоровский)
- «Урга» (1992, реж. Никита Михалков)
- «Кавказский пленник» (1996, реж. Сергей Бодров)
- «Бур» (1998, реж. Павел Чухрай)
- «12» (2007, реж. Никита Михалков)
- «Левиафан» (2014, реж. Андрей Звягинцев)
«Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы анимацион фильм» категорияһы премия номинанттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Корова» (1989) Александра Петрова
- «Гагарин» (1995) Алексея Харитиди
- «Русалка» (1997) Александра Петрова
- «Моя любовь» (2007) Александра Петрова
- «Уборная история — любовная история» (2008) Константина Бронзита
«Иң яҡшы оригиналь сценарий өсөн» категорияһы премия номинанттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Баллада о солдате» (1961 Валентин Ежов, Григорий Чухрай)
«Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы документаль фильм» категорияһы премия номинанттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Воспоминания о Павловске» (1985, Ирина Калинина)
«Иң яҡшы рәссам-ҡуйыусы эше» категорияһы премия номинанттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Война и мир» (1969, Михаил Богданов, Геннадий Мясников (постановщики), Георгий Кошелев, В. Уваров (декораторы))
«Иң яҡшы йыр һәм музыкаль биҙәүҙе яраҡлаштырыу» категорияһы премия номинанттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Чайковский» (1972, Дмитрий Тёмкин)
Еңеүселәр һәм Рәсәйҙән сыҡҡан номинанттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Еңеүселәр һәм Рәсәйҙән сыҡҡан номинанттар Рус Википедияһында
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Русские на «Оскаре». Кто и когда становился номинантом престижной премии (англ.). 1tvnet.ru. Проверено 23 ноября 2013.
- ↑ Премия «Оскар». Справка (рус.). РИА Новости (22 января 2009). Проверено 23 ноября 2013.
- ↑ Кьеран Тёрнер-Дэйв.
- ↑ Rule Two: Eligibility.
- ↑ На «Оскара» претендуют сотни фильмов / bbc.ru / 29 декабря 2004 г (Проверено 30 октября 2008)
- ↑ «Все под „Оскаром“ ходим» Александр Колбовский.
- ↑ 7,0 7,1 Oscar-nomics: How Much That Statue Is Really Worth / CBS / By Ira Kalb (Проверено 6 марта 2013)
- ↑ Argo-nomics: The commercial value of Oscars (Проверено 6 марта 2013)
- ↑ Warner Bros. takes home Oscar gold, sales boost for «Argo» (Проверено 6 марта 2013)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Эмануэль Леви All About Oscar: The History and Politics of the Academy Awards — The Continuum International Publishing Group, 2003.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт Американской киноакадемии (инг.)(англ.)
- Официальный сайт последней церемонии «Оскар» (eng) (инг.)(англ.)
- База данных по всем номинантам и победителям (инг.)(англ.)
- Как изготовляют оскаровские статуэтки (рус.)(рус.)
- База данных по всем номинантам и победителям (рус.)(рус.)
- Кинопремия «Оскар» (англ.) на сайте Internet Movie Database


text:
Антарктика
Анта́рктика — Ер шарының көньяҡ ҡотобондағы өлкәһе, Антарктида һәм уға сиктәш Атлантик океан, Һинд океаны һәм Тымыҡ океан өлөштәрен үҙ эсенә ала (ҡайһы ваҡыт океандарҙың был өлөштәре айырым бер Көньяҡ океан итеп иҫкә алалар). Антарктика сиге 48–60° к.к. үтә. Дөйөм майҙаны 52 Мм² тирәһендә.
Антарктика — һауа температураһы түбән, көслө елдәр, борандар һәм томандар булған Ерҙең иң ҡаты климатлы өлкәһе. Антарктида китғаһы һәм яҡын утрауҙар өҫтөндә боҙ ҡатламы ята. Субантарктика райондарында иң йылы айҙың урта температураһы +10 °C, иң һыуыҡ айҙың урта температураһы 0° C -тан алып −10 °C –ҡа тиклем була.
Һалҡын Антарктика һыуҙары крилгә (ваҡ ҡыҫала һымаҡтар) һәм балыҡҡа бай. Бында күп тюлень, котик һәм кит йәшәй. Яр буйында поморник һәм альбатрос кеүек диңгеҙ ҡоштары, шулай уҡ пингвиндарҙың һигеҙ төрө бар. Утрауҙарҙа тундра үҫемлектәре, күп ҡош бар.


text:
БР Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы һайлаусылар менән «тура бәйләнеш» үткәрәсәк
27 августа 11.00-12.00 сәғәттәрҙә БР Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев менән «тура бәйләнеш» үтә. Республиканың Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы 8 сентябрҙә үтәсәк һайлауҙарға ҡағылышлы һорауҙарға яуап бирәсәк.
Асыҡ форматтағы был диалог 8 800 347 5454 күп каналлы линия телефоны буйынса үтәсәк. Әлеге номер «Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Мегафон» һәм БР «СОТЕЛ» абоненттары өсөн бушлай. Башҡа кеҫә телефоны операторҙары абоненттары өсөн — 8 (347) 250-25-95, бәйләнеш кеҫә телефоны операторы тарифтары буйынса түләнә.
Һорауҙарҙы алдан 8 (347) 250-67-34 телефоны буйынса бирергә йәки «Тура бәйләнеш» билдәһе менән pressa@cikrb.ru электрон адресына ебәрергә мөмкин.
Һайлаусыларҙың һорауҙарына яуаптар республика гәзиттәрендә баҫыласаҡ, шулай уҡ БР Үҙәк һайлау комиссияһы сайтында урынлаштырыласаҡ.


text:
Батшалыҡ (биология)
Батшалыҡ (лат. regnum) — фәнни квалифакацияла биологик төрҙәрҙең иерархик дәрәжәһе. Юғары кимәлдәге таксон. Тере организмдарҙы биш батшалыҡҡа бүлеү ҡаралған: Хайуандар, Үҫемлектәр, Бәшмәктәр һәм Вирустар. 1977 йылда тағы ике батшалыҡ ҡушалар — Протистар һәм Архейзар. 1998 йылда тағы бер батшалыҡ бүленә — Хромистар.
Бөтә батшалыҡтар өс супер-батшалыҡҡа бүленә: архейҙар, бактериялар, эукариоттар.
-
- Супер-батшалыҡ йәки Домен (лат. Superkingdom) — батшалыҡтан юғары ранг;
- Суб-батшалыҡ (лат. Subkingdom) — батшалыҡтан түбән ранг;
Архей батшалығы архей супер-батшалығына керә, бактериялар батшалығы бактериялар супер-батшалығына керә. Эукариоттар супер-батшалығы бөтә башҡа батшалыҡтарҙы берләшетерә.


text:
Баш ҡалала «Үҫмерҙәр китапханаһы» туҡталышы янында яңы ер аҫты үткәүеле асылдыФото: Олег Яровиков
Баш ҡалала «Үҫмерҙәр китапханаһы» туҡталышы янында яңы ер аҫты үткәүеле асылды
Баш ҡалала «Үҫмерҙәр китапханаһы» туҡталышы янында яңы ер аҫты үткәүеле асылдыФото: Олег Яровиков
21 августа Өфөнөң Октябрь проспектындағы «Үҫмерҙәр китапханаһы» туҡталышы янында йәйәүлеләр өсөн яңы ер аҫты үткәүеле асылды. Объектты асыу тантанаһында республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов ҡатнашты.
Төҙөлөш эштәре 2012 йылдың июлендә башланды. Үткәүелдең киңлеге – алты метр, оҙонлоғо 49 метр тәшкил итә. Уның менән һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр ҙә файҙалана аласаҡ – бында алдағы ваҡытта күтәрелмәле платформалар ҡуйыласаҡ, кәрәкле ҡорамалдар һатып алынған.
Объекттың смета буйынса хаҡы 40 миллион һум тәшкил итте, төҙөлөш эштәре һәм кәрәкле материалдар тулыһынса республика бюджетынан финансланды. Бөгөнгө көндә средстволар тулыһынса файҙаланылған.
— Эштәрҙе бер ай алдан тамамланыҡ, — тип хәбәр итте Өфө хакимиәтенең Юлдар һәм яһалма ҡоролмалар төҙөү һәм ремонтлау буйынса идаралығы начальнигы Асҡар Фәйзуллин. — «Дан бульвары» туҡталышы янында йәнә бер ер аҫты үткәүелен төҙөү тамамланып килә, уны сентябрҙә файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла.
Яңы үткәүелдә тәүгеләрҙән булып Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов булды. Объектты ҡарағандан һуң, ул төҙөүселәргә инвалид коляскалары төшөп менә торған урындарҙы ата-әсәләргә балалар коляскалары менән үтеп йөрөү өсөн дә уңайлы итеп эшләргә кәңәш итте.
— Балалар коляскалары өсөн был төшөү урындары үтә киң, — тине Рөстәм Хәмитов. – Ер аҫты үткәүеле менән балалы әсәләр ҙә файҙалана алһын өсөн, махсус ҡорамалдарҙы аҙағынаса эшләп бөтөргә кәрәк.


text:
Автотранспортта тауарҙар ташыу ябайлаштырыла
Рәсәйҙә таможня транзитын үткәндә автомобиль транспорты менән тауарҙар ташыуҙы ябайлаштырыу буйынса эксперимент башланды.
Башҡортостан таможняһының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, өс айлыҡ эксперимент бөтә һигеҙ федераль округта үткәрелә, уның маҡсаты – таможня операциялары үткәреү ваҡытын кәметеү, халыҡ-ара автомобилдәр үткәреү пункттарының туҡтауһыҙ эшләүен тәьмин итеү һәм уларҙың үткәреү мөмкинлектәрен арттырыу.
Экспериментта Рәсәйҙең баҙарҙа тотороҡло эшләгән, йәғни йылына кәмендә иллеләп халыҡ-ара автомобиль ташыуҙары үткәргән, үҙ автотранспорт саралары паркы – кәмендә биш машина – булған, шулай уҡ кәмендә бер йыл таможня процедураһына ярашлы тауар ташыу тәжрибәһенә эйә булған транспорт компаниялары ҡатнаша ала. Төп талап — бөтә ҡатнашыусылар закон алдында саф булырға тейеш — уларҙа таможня ҡағиҙәләрен боҙоу факттары, шулай уҡ таможня пошлиналары, һалым һәм пенялар түләү буйынса бурыстары булмаҫҡа тейеш.
Экспериментта ҡатнашыу өсөн йөк ташыусы яҙма ғариза менән төбәк таможня идаралығына мөрәжәғәт итергә, унда һалым түләүсе булараҡ теркәлергә тейеш. Ғаризаны ҡарау ваҡыты – биш эш көнө.
Күҙаллауҙар буйынса, экспериментта Рәсәйҙең 500-ҙән ашыу транспорт компанияһы ҡатнаша ала, тип хәбәр ителә Федераль таможня хеҙмәтенең рәсми сайтында.


text:
Ҡыуаныстарығыҙ менән уртаҡлашығыҙ: (347) 273-28-29.
Яңылыҡтар
Һауа торошо (Өфө)
22..24°C
Юлдаш акциялары
Һәүәҫкәр башҡарыусылар өсөн конкурс!
Башҡортостан тураһында оло һөйөү менән!
Гитарала уйнап йырлаусыларҙың беренсе асыҡ конкурсы
Ижади конкурс йомғаҡтары
Башҡорт Викикитапханаһы бәйге иғлан итә!
Йәштәр туҡталышы
- Комментарий өҫтәргә
Шаяндар һәм тапҡырҙар уйынының республика командалары тәҗрибә туплап яңы баҫҡысҡа үрләй. "Хазина" йәштәре үҙәге рәйесе Камил Сиражетдинов һәм "Гел дә "за"" командаһы капитаны Айгөл Мәүлиханова менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ.|
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
Германияға үҙ ирке менән ярҙам итергә барған Альбина Ғайсина һәм Америкала инглиз теле мәктәбендә белем алған Ләйсән Мөхтәрова үҙ тәьҫораттары менән уртаҡлаша.|
- Комментарий өҫтәргә
Күптәр бындай ысул етди мөнәсәбәттәргә килтермәй тигән фекерҙә. Шулай ҙа социаль селтәрҙәр ярҙамында танышып ғаилә ҡороусылар бар. Тапшырыуҙа ошо хаҡта ҡыҙыҡлы фекерҙәр яңғырай.|
- Комментарий өҫтәргә
"Иҫерткес эсемлектәрҙе һатып алыусы ғына түгел, уларҙы етештереүсе, сауҙа итеүселәр ҙә гонаһлы," - ти Өфөләге "Ғофран" мәсете имам-хатибы Нух хәҙрәт Хәсәнов. Йәштәргә һыра алкоголизмы янаймы? Был турала өлкәндәр һәм йәштәр фекер йөрөтә.|
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
- 1
-
-
-
-
-
-
-
(128 КБит/с)
Юлдаш 105.5 FM
Фотолар
Көндәлектәр
Махсус проекттар


text:
штән һуң, йыл аҙағы бит инде, арып-талып, филологтар ролгә нисек ингәнен күрер өсөн барғайным. Ә улар барлыҡ икеләнеүҙәрҙе, йонсоғанды оноттороп, сәхнә тормошо менән йәшәтте. Мәстүрә әбей ролен башҡарған Зөлхизә Сәлихова бар ҡыланыштары менән ауыл әбейҙәрен хәтерләтте.
штән һуң, йыл аҙағы бит инде, арып-талып, филологтар ролгә нисек ингәнен күрер өсөн барғайным. Ә улар барлыҡ икеләнеүҙәрҙе, йонсоғанды оноттороп, сәхнә тормошо менән йәшәтте. Мәстүрә әбей ролен башҡарған Зөлхизә Сәлихова бар ҡыланыштары менән ауыл әбейҙәрен хәтерләтте.
“Башҡортостан” гәзите өсөн үҙ кеше Сәйҙә – ошо баҫманың ҡыҙы, тиһәң дә була хатта. Билдәле ҡурайсы, көрәшсе, гәзитебеҙҙең үҙ хәбәрсеһе Ғәли Ильясовтың өлкән балаһы ул. Әсәһе – Федоровка районының Оло Сытырман ауылы ҡыҙы Шәрифә апай ҙа йыр-моңға әүәҫ, музыканттар нәҫеленән. Шуға күрә ҡыҙыҡай ҡасан йырлай башлағанын хәтерләмәй ҙә тиерлек.
— “Башҡортостан”ды 1956 йылдан бирле алдырып уҡыйым.
Һәр кем теге йәки был дәүләт хеҙмәте өсөн аҡса түләргә тейеш. “Дәүләт пошлинаһы” тиҙәр уны. Йыл башынан алып уның түләү күләменә ҡағылышлы ярайһы уҡ үҙгәрештәр индерелде.


text:
Фронт авиацияһы өсөн двигателдәр эшләү дивизионын Александр Артюхов етәкләйәсәк
Рәсәй фронт авиацияһы өсөн двигателдәр эшләү дивизионы «Берләштерелгән двигателдәр эшләү корпорацияһы» идара компанияһының йәнә бер бүлексәһе буласаҡ. Уны «Өфө моторҙар эшләү призводство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең идарасы директоры Александр Артюхов етәкләйәсәк. Был ҡарарын «Оборонпром» берләштерелгән сәнәғәт корпорацияһы» һәм «Берләштерелгән двигателдәр эшләү корпорацияһы» идара компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәренең генераль директоры Андрей Реус бөгөн «МАКС-2011» халыҡ-ара авиация-йыһан салоны сиктәрендә үткән матбуғат конференцияһында әйтеп ишеттерҙе, тип хәбәр итә Өфө моторҙар эшләү призводство берекмәһенең корпоратив коммуникациялар идаралығы.


text:
Өфөлә инвалид балаларға яңы йыл әкиәт тамашаһы күрһәттеләрФото: Анна Аксенова
Өфөлә инвалид балаларға яңы йыл әкиәт тамашаһы күрһәттеләр
Өфөлә инвалид балаларға яңы йыл әкиәт тамашаһы күрһәттеләрФото: Анна Аксенова
Өфө ҡала мәҙәниәт һарайында сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн яңы йыл тамашаһы үтте. Сараны ойоштороусы – ҡала округы хакимиәте. Бөтә Рәсәй инвалидтар йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе матбуғат хеҙмәте хеҙмәткәре Анна Аксенова хәбәр итеүенсә, шыршы байрамына биш йөҙләп бала йыйылды. Улар төрлө уйындарҙа һәм конкурстарҙа ҡатнашты, шулай уҡ Кинопультик Корпорацияһынан «Бер, ике, өс» исемле әкиәт тамашаһын ҡараны.
— Бындай акцияларҙы ҡала хакимиәте социаль яҡланмаған халыҡ, аҙ тәьмин ителгән ғаиәләләр, мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн йыл һайын уҙғара, — тип хәбәр итте Өфө хакимиәтенең Халыҡҡа социаль ярҙам идаралығы начальнигы Светлана Ғәлиева. — Беҙ ата-әсәләре үҙҙәре килтерә алмаған балаларҙы махсус автобуста барып алдыҡ.
Шыршы байрамында төрлө оҫталыҡ кластары ойошторолдо. «Мәктәп 3000» Балалар һәм үҫмерҙәр үҫеше үҙәге вәкилдәре балаларҙы манный ярмаһынан һүрәт эшләргә өйрәтте, малайҙарға һәм ҡыҙҙарға яңы йыл аквагримы яһап, уларҙы ысын әкиәт персонаждарына әйләндерҙе.
— Яңы йыл – балаларҙың иң яратҡан байрамы. Уларға шатлыҡ, изгелек, йылылыҡ бүләк итеү өсөн мин махсус рәүештә Ҡарһылыу костюмын кейҙем, — тип һөйләй «Мәктәп 3000» үҙәге уҡытыусыһы Алла Матузко. — Беҙ балалар менән ялтырауыҡтар һәм манный ярмаһы ярҙамында яңы йыл уйынсыҡтары эшләнек. Бик матур килеп сыҡты! Үҙ ҡулдары менән эшләгән уйынсыҡтарҙы балалар үҙҙәренә алды.
Тамашанан һуң балаларҙы татлы бүләктәр көттө.


text:
- Подробности
- Просмотров: 510
БАЛ ҠОРТО АҒЫУЫ, апитоксин, эшсе һәм инә бал ҡортоноң ҡаяу биҙҙәре секреты. Үҙенсәлекле еҫле һәм юғары кислоталы ҡуйы төҫһөҙ шыйыҡса. Б.ҡ.а. составында биологик актив аҡһым (мелиттин), ферменттар (гиалуронидаза, фосфолипаза А2), ирекле аминокислоталар һ.б. бар. Б.ҡ.а. тәьҫир итеүсе матдәләренә гистамин гликозиды, липидтар һәм хайуан сапониндарына яҡын матдәләр ҡарай. Һауала Б.ҡ.а. тиҙ ҡата. Һыуҙа еңел эрей, ҡырмыҫҡа к‑таһында һәм 60%‑лы спиртта — ауырыраҡ. Т‑раға сыҙамлы (туңдырыу һәм 115°С тиклем йылытыу уның үҙенсәлектәрен үҙгәртмәй). Саҡҡан ваҡытта бал ҡорто 0,2—0,3 мг ағыу бүлеп сығара; үлемесле доза индивидуаль, һау кешегә — 500—1000 сағыу (яҡынса 200 мг). Б.ҡ.а. препараттары (унгапивен, вирапин һ.б.) медицинала һыу эретмәһе, мазь рәүешендә, быуын һыҙлау, миозит, радикулит һ.б. булғанда электрофорез юлы м‑н ҡулланыла. Б.ҡ.а. уға ҡарата индивидуаль юғары һиҙеүсәнлек, йоғошло, бауыр, бөйөр һ.б. ауырыуҙар булған осраҡта ҡулланырға ярамай. Б.ҡ.а. ауыл хужалығы малдары организмына тәьҫирен өйрәнеү һәм уны алыу технологияһын эшләү б‑са тикшеренеүҙәр — Аграр университетта (М.Ғ.Ғиниәтуллин, Ә.Ғ.Маннапов, П.Т.Тихонов һ.б.), апитерапия ысулдары б‑са Умартасылыҡ һәм апитерапия үҙәгендә (Ә.М.Ишемғолов, Н.З.Ишемғолова һ.б.), Медицина университетында (Л.Т.Ғилметдинова, Л.А.Лепилина һ.б.), “Прополис” ЯСЙ‑нда (А.А.Бәкеров, Г.Х.Бәкерова һ.б.) алып барыла. Шулай уҡ ҡара: Умартасылыҡ.
Әҙәб.: Пчеловодство Башкортостана / М.Г.Гиниятуллин [и др.]. Уфа, 2008.
М.Ғ.Ғиниәтуллин, И.В.Шафиҡов
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
Төбәктә буран сығыуы, боҙлауыҡ булыуы көтөлә Фото: Олег Яровиков
Төбәктә буран сығыуы, боҙлауыҡ булыуы көтөлә
Төбәктә буран сығыуы, боҙлауыҡ булыуы көтөлә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, 2 февралдә һауа температураһы көндөҙ +1, -4 градус тәшкил итәсәк. 3 һәм 4 февралдә +1-ҙән -4 градусҡаса, төндә — 3-8 градус һалҡын. Синоптиктар ҡар яуыуын һәм елдең көсәйеүен фаразлай.
Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының республикалағы баш идаралығы хәбәр итеүенсә, 2 февралдә төбәктә көн болотло, яуым-төшөмлө буласаҡ. Юлдарҙа боҙлауыҡ, һырынтылар, төндә буран сығасаҡ. Елдең тиҙлеге урыны менән секундына 18 метрға етеүе ихтимал.


text:
Республика етәксеһе: «Иң мөһиме – ул кешеләрҙең эшкә йәлеп итеүсәнлеге»Фото: Олег Яровиков
Республика етәксеһе: «Иң мөһиме – ул кешеләрҙең эшкә йәлеп итеүсәнлеге»
Республика етәксеһе: «Иң мөһиме – ул кешеләрҙең эшкә йәлеп итеүсәнлеге»Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәйҙең» республика башлығы вазифаһына артабан кандидаттарҙы тәҡдим итеү өсөн кандидатураларҙы билдәләү буйынса праймеризда ҡатнашты һәм фирҡәселәренең һәм йәмәғәт ойошмалары вәкилдәренең иң күп тауышын йыйҙы.
Башҡортостан Президенты вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы партия эсендәге тауыш биреүҙә ҡатнашыусыларға рәхмәтен белдерҙе, улар республиканың артабанғы үҫеше тураһында үҙ тәҡдимдәрен әйтте.
Рөстәм Хәмитов, 70-се йылдарҙа Башҡортостанды етәкләгән, партияның өлкә комитеты секретары Зыя Нуриевтың китабын уҡығандан һуңғы фекерҙәре менән уртаҡлашты. Ул саҡта ун йыл эсендә республикала 115 предприятие төҙөлә. Зыя Нуриев Салауат Юлаев һәйкәлен ҡуйыусы инициаторҙарының береһе була.
«Беҙ ҙә данлыҡлы кешеләребеҙҙе онотмайбыҙ, бөйөк яҡташтарыбыҙға һәйкәлдәр ҡуйҙыҡ, берәү генә түгел. Ауыл хужалығында, социаль өлкәлә көсөргәнешле эшләйбеҙ», тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
— Ул саҡта ла, хәҙер ҙә – йәмғиәт, кешеләр эшләй. Бер кешегә генә иҫәп тоторға ярамай, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Һис шикһеҙ, лидер, иң тәүҙә әхлаҡи лидер кәрәк. Халыҡтың ышанған кешеһе. Республика етәкселегенең тоғро булыуын аңлау зарур. Иң мөһиме – кешеләрҙе, йәмғиәтте эшкә йәлеп итеү.
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Президенты вазифаһында нимә эшләй алғанын билдәләп үтте.
— Нимәлер килеп сыҡты, күп нәмә әле планда. Дөйөм алғанда алға китеш күренә. Сәйәсәттә ғәҙәттәр йомшара башланы. Беҙҙә парламентта бөгөн алты партия эшләй, һуғышмайҙар, әрләшмәйҙәр, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Өс-дүрт йыл эсендә балалар баҡсаһы, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф өлкәһендә бик ҡатмарлы мәсьәләләрҙе хәл итә алдыҡ йәғни хәл итеү юлдарын таптыҡ.
Рөстәм Хәмитов машина эшләү, нефть химияһы тармаҡтарындағы ҡаҙаныштар, республиканың бөтә сәнәғәт һәм ауыл хужалығы комплексында иҡтисади һәм социаль өлкәләге ысын уңыштар тураһында ентекле һөйләне.
— Әгәр һеҙ миңә ышанһағыҙ, икенсе президент срогында нәҡ ошо йүнәлештә эшләргә теләр инем – кешеләрҙе ҡотҡарыу, граждандарыбыҙҙың башланғыстарын хуплау, яңы, ҙур нәмәләр эшләргә теләүселәргә ярҙам итеү, ярҙамға мохтаждарҙы онотмау. Халҡыбыҙ иҫәбенә байырға теләгән, төрлө эре һәм урта компаниялар законһыҙлығынан кешеләрҙе яҡларға тейешбеҙ, — тип фирҡәселәрҙе инандырҙы Рөстәм Хәмитов.


text:
Рөстәм Хәмитов Ҡытайҙың транспорт министры Ян Чуаньтан менән осрашты
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
14 майҙа Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Ҡытай Халыҡ Республикаһының транспорт министры Ян Чуаньтан менән осрашты, тип хәбәр иттеләр төбәк Башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Рөстәм Хәмитов Ҡытай Халыҡ Республикаһының транспорт министрын республика, Башҡортостандың сәнәғәт мөмкинлектәре менән таныштырҙы. Төбәк етәксеһе нефть сығарыу, нефть эшкәртеү, нефть химияһы һәм химия, ауыл хужалығы, автомобиль юлдарын яңыртыу, яңы юлдар төҙөү кеүек тармаҡтарҙың үҫешенә баҫым яһаны.
— Республикабыҙ биләмәһе аша «Көнбайыш Ҡытай — Европа» трассаһы үтәсәк. Ошо трассаның 300 саҡрым самаһы, эре федераль магистралдәр ҙә республикабыҙ аша үтә. Пассажирҙар ташыу буйынса беҙҙең аэропорт Рәсәйҙә һигеҙенсе-туғыҙынсы урынды биләй. Бөгөн һеҙҙең менән аэропорттың яңы халыҡ-ара терминалын асабыҙ, — тип билдәләне республика Башлығы.
Осрашыу барышында һуңғы йылдарҙа Башҡортостанда Ҡытай Халыҡ Республикаһы төбәктәре менән мөнәсәбәттәрҙең әүҙем үҫешеүе билдәләнде. Бер нисә килешеүгә ҡул ҡуйылған, инвестиция проекттары тормошҡа ашырыуға әҙерләнә. Рөстәм Хәмитов Ҡытайға тура һауа юлын булдырыу кәрәклеге хаҡында белдерҙе.
— ШОС һәм БРИКС саммиттарынан һуң Рәсәй, Ҡытай Халыҡ Республикаһы һәм Башҡортостан араһында төбәк-ара кимәлдәге бизнес уңышлы үҫешһен өсөн төбәк етәкселәре менән осрашыу үткәрергә ниәтләйбеҙ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Осрашыуҙың тулы стенограммаһы менән Башҡортостан Республикаһы Башлығының рәсми сайтында танышырға мөмкин.


text:
Рахманғол
Рахманғол (рус. Рахмангулово) — Свердловск өлкәһенең Красноуфимск округына ҡараған тарихи башҡорт ауылы, Рахманғол территориаль бүлегенең административ үҙәге.
Йөкмәткеһе
Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 492 кеше йәшәй, шул иҫәптән 220 ир һәм 272 ҡатын-ҡыҙ[1].
2002 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 574 кеше йәшәгән[2].
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи сығанаҡтарҙан күренеүенсә Рахманғол ауылы Оло-Ҡошсо олоҫо башҡорттары ауылы[3].
1834 йылда үткәрелгән ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылдың 31 йортонда 165 башҡорт йәшәгән[3].
1859 йылда ауылда 282 кеше йәшәгән[3]. X ревизия шулай уҡ ауылда йәшәүсе 60 керҙәште лә теркәгән[3].
Архив сығанаҡтарҙа ауылда йәшәүселәрҙең хужалығы тураһында ла мәғлүмәт һаҡланған[3]. Мәҫәлән, 1842 йылда ауылда йәшәүсе 165 кеше бөтәһе 1280 бот ярма икмәк сәскән[3].
Профессор Ә.З.Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:
Ауылда йәшәүселәр башҡорт халҡының ҡошсо ырыуы вәкилдәре.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Свердловской области по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года
- ↑ 2002 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбе базаһы.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап. 2009.


text:
Һәм шул ваҡытта тәүге көнгә тиклем, әлегә 14 Июль тарҡалмай teateruppsättningen Ökensagan халыҡ төркөмө өсөн музыка һәм андреас йорттарының стендтары менән алина drevberget erikslund була.. Нисек кенә булмаһын holmbor һарай, Байрам саралары ҙур булмаған етештереү йәки башҡа таланттар ҡатнаша. musikala drevberget sandnäset ҡасабаһы.. Ике ҡарт Эрьян “Саля” Алина, Андреас һәм уның улы булараҡ,, аудитория уны ташлап китеүҙән башҡа сара районы һирәк бәхетле.. Бөгөн төркөмө менән Андреас Домино Маджестик йәйге театр..
Шулай уҡ иң яҡын оруженосец Индал Мелина Андреас Томас төркөмдә уйнаны, ә шулай йыйылмаһы өсөн сценарий яҙа Ökensagan, был кабаре ана шулар teatermusikal. Utvandrarhistoria сағылдырыу менән бергә аҡш 1800 йылдар юмор менән һүрәтләй., йылытыу һәм музыка. Бөгөн тәжрибә мөһиме, уның буйынса хатта эмигранттар бөгөнгө бүленеүе мөмкин, уның урынына күсер, Швеция килә..
Сәхнәлә уйнау ҙа 35 кеше, башҡа офицерҙар. Бөгөн шоу распродавать, әммә тағы ла шул көнгә ҡалыу өсөн китап, кем теләп файҙалана мөмкинлек, тамаша һынарға теләүселәр өсөн. Бында ентекле уҡыу һәм билетҡа заказ!
Һеҙ домино маджестик төркөмөн табырға Спотифая, Ютуб йәки Facebook.
Шулай уҡ уҡыу
3/7 Ст: Utvandrarsaga музыка менән бик күп. – кабаре театры менән йәйге Саффолк
26/6 Ст: Ана Utvandrarsaga ҡабатлана. – бик күп музыка менән


text:
1 майҙан Башҡортостанда электричкаларҙа йөрөү ҡиммәтләнә Фото: Олег Яровиков
1 майҙан Башҡортостанда электричкаларҙа йөрөү ҡиммәтләнә
1 майҙан Башҡортостанда электричкаларҙа йөрөү ҡиммәтләнә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостанда 1 майҙан ҡала яны тимер юл транспортында пассажирҙар һәм багаж ташыу ҡиммәтләнә.
«2018 йылдың 1 майынан электричкаларҙа йөрөүгә 21 һум һәм 10-сы саҡрымдан һуң артабанғы һәр саҡрым өсөн 2,1 һум күләмендә сикке хаҡ билдәләнә. 2016 йылда ул 19 һум күләмендә билдәләнгәйне», — тип хәбәр итте республика Хөкүмәте ултырышында Башҡортостандың Транспорт буйынса дәүләт комитеты рәйесе Тимур Мөхәмәтйәнов.
Мәҫәлән, Өфө — Шишмә маршруты буйынса юл хаҡы ғәмәлдәге 80 һумдан 1 майҙа 88 һумғаса күтәрелә.
Хәҙер шундай уҡ автобус маршрутында йөрөү пассажирға 120 һумға төшә.
Республика буйынса бөтәһе 85 ҡала яны электричкаһы йөрөй һәм уларға ихтыяж даими арта, тип билдәләнеләр Хөкүмәттең матбуғат хеҙмәтендә.
«Электричкаларҙың льготалы пассажирҙар категорияларына ташламалар артабан да һаҡлана», — тип асыҡлыҡ индерҙе Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов.
http://www.bashinform.ru/news/1145589-s-1-maya-v-bashkirii-podorozhaet-proezd-v-elektrichkakh/


text:
Урал
Урал — Көнсығыш Европа һәм Көнбайыш Себер тигеҙлектәре араһында һуҙылған Рәсәй Федерацияһында һәм Ҡаҙағстандағы географик төбәк. Урал тау системаһы был төбәктең төп өлөшө булып тора.
Урал Европа менән Азия сиктәрендә урынлашҡан. Урал тауҙары һәм уға яҡын булған ҡалҡыулыҡтар төньяҡта Төньяҡ Боҙло океандан алып көньяҡта Ҡаҙағстандың ярым сүл райондарына тиклем һуҙылған.
Урал 5 географик зонаға бүленә — Поляр Урал, Поляр тирәһендәге Урал, Төньяҡ Урал, Урта Урал һәм Көньяҡ Урал.
Һыу айырғыс булған төп һырттан һәм киң уйһыулыҡтар менән айырылған һырттарҙан тора. Уралдың иң бейек түбәһе — «Исследовательский» һыртындағы «Народная» тауы (1859 м). Төньяҡ-көнбайышта Урал Пай-Хой һырты һәм Вайгач утрауы аша Яңы Ер утрауҙары тауҙарына күсһә, көньяҡта иһә бейеклеге 657 метрға тиклем еткән Мугоджары тауҙары теҙмәләре дауам итә.
Көньяҡ Уралда тау рельефының киңлеге 120 саҡрымға етә. "Уралып ятҡан Урал-тау" мөһим һыу айырғыс булып, Башҡортостан еренән 300 саҡрым самаһы һуҙыла. Иң бейек тауҙары — Ямантау (1640 м), Оло Ирәмәл (1582 м).
Урал — йәшәйеште тәьмин иткән һыуалыш сығанағы ла. Печора, Уса, Тубыл, Иҫәт, Тура һәм башҡалар — Төньяҡ Боҙло океан бассейнына, Кама менән Чусовая, Ағиҙел һәм Яйыҡ Каспий диңгеҙенә ҡарай. Күлдәре йәйрәп ята: Тауатуй, Арғужа, Уйылды, Иртәш, Ишкүл, Сыбаркүл, Торғаяҡ, Өргөн, Оҙонкүл, Яҡтыкүл...
Төньяҡ Уралда — тау тундраһы, көньяҡтараҡ — тау-тайга урмандары. Ылыҫлыларҙан кедр, ҡарағас, ҡарағай, аҡ шыршы, шыршы үҫә. Көньяҡ Уралда имән, ҡайын, йүкә, уҫаҡ, саған да бар.
Үҫемлектәр донъяһы ла, йәнлектәр донъяһы ла төрлө. Башҡортостан йәнлектәре генә лә бихисап: айыу, бүре, төлкө, мышы, ҡоралай, аҫ, бурһыҡ, һыуһар, әлгәнйәк, кеш, һеләүһен, тейен, шәшке, ҡуян, янут, ҡама, көҙән, йофар, йәтсә...
Ҡоштары иһә өс йөҙләп төр: бөркөт, шоңҡар, ҡыйғыр, ҡарсыға, ҡарағош, ябалаҡ, һупайҙы, тумыртҡа, кәкүк, ҡарлуғас, күгәрсен, торна, ҡауҙы, бүҙәнә, ҡор, һуйыр, сел, сөрәгәй, сәпсек...
Үҫемлектәр һәм йәнлектәр донъяһын һаҡлау өсөн Урал биләмәләрендә Печора-Илич, Висим, Илмән, Башҡорт ҡурсаулыҡтары булдырылған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан: Ҡыҫҡаса энциклопедия. Урыҫсанан тулыландырылған һәм төҙәтелгән тәржемәһе / Баш мөхәррир Р.З.Шәкүров. Өфө: Башҡорт энциклопедияһы дәүләт ғилми нәшриәте, 1997. - Һүрәттәре менән 696 бит.
- Сәлимйән Бәҙретдинов.2008 йылға Башҡортостан календары .
- Архипова Н. П., Ястребов Е. В. Как были открыты Уральские горы: Очерки истории открытия и изучения природы Урала — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1982.
- Рычков А. В. 12 путешествий по Среднему Уралу — Реж: Малыш и Карлсон, 2008. — 50 б. — 5000 экз. — ISBN 978-5-9900756-1-0.
- Мурзаев Э. М. Словарь народных географических терминов. 1-е изд. — М., Мысль, 1984.
- Мурзаев Э. М. Тюркские географические названия. — М., Вост. лит., 1996.
- Алешин Б. М., Иванов Ю. К., Ковальчук А. И., Коротеев В. А., Прокин В. А. Месторождения полезных ископаемых Урала — Екатеринбург: Институт геологии и геохимии УрО РАН, 1999. — 184 б.
- Урал — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә (3-е издание)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Пучков В. Н., Япаров И. М. Урал // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8.


text:
Социаль селтәрҙәрҙәге фотоларға, матбуғат биттәрендәге мәҡәләләргә күҙ һалып, бәлки, ҡай берәүҙәр ағинәйҙәрҙең эше йырлап-бейеүгә генә ҡайтып ҡала тип уйлай торғандыр. Әммә борон-борондан килгән халҡыбыҙ мираҫынан, хазинаһынан айырып та ҡарап булмай бөгөнгөбөҙҙө. Глобалләштереү, хатта ҡулайлаштырыу кеүек заман күренештәренә бирешмәҫ өсөн беҙгә тамырҙарыбыҙға йәбешеп, Уралыбыҙға кендегебеҙҙе нығыраҡ бәйләү мөһим. Шуға күрә халыҡ ижадынан, тарихи сығанаҡтарҙан һут алмау мөмкин түгел.
территориаль органы республика балалары араһында инша һәм һүрәт конкурстары иғлан итте.
шатландырмай ҡалманы. Шуға күрә ер кешеһенең кәйефе күтәренке, киләһе уңышҡа өмөт бар. “Урал аръяғы-Агро” МТС-ының Хәйбулла филиалындағы оҫтаханала ҙур йәнлелек: кемдер тракторҙарҙы тикшерә, икенселәре тырма-катоктарҙы барлай, өсөнсөләре сәскестәргә һуңғы һынау үткәрә. Ғөмүмән, яҙғы баҫыу эштәре
алдынан була торған ҡыҙыу эш бара. Хужалыҡ етәксеһе Илшат Бохарбаев әйтеүенсә, эшсәндәрҙең тырышлығы менән ауыл хужалығы машиналарын ремонтлау ваҡытында һәм
сифатлы итеп башҡарылған.


text:
Ҡулланыусыларға сифатһыҙ тауар өсөн 77,1 һум аҡса кире ҡайтарылды
2009 йылдың ноябрендә Башҡортостан Дәүләт аҙыҡ-түлек идаралығы ҡулланыусыларҙың 48 мөрәжәғәтен ҡараны. Республика халҡы сифатһыҙ тауарҙар һатыуға, сифатһыҙ хеҙмәтләндереү күрһәтеүҙәренә зарланды.
Дәүләт аҙыҡ-түлек идаралығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, туғыҙ осраҡта ҡулланыусыларға конфликтты судҡа тиклем тәртиптә көйләү өсөн дәғүәләр төҙөүҙә ярҙам күрһәтелде. Мөрәжәғәттәр һөҙөмтәләре буйынса боҙолған хоҡуҡтарын тергеҙеү өсөн биш дәғүә ғаризаһы бирелде. Дәүләт аҙыҡ-түлек идаралығы белгестәре ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын боҙоу буйынса алты суд процесында ҡатнашты. Ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтары суд тәртибендә тергеҙелде.
Мөрәжәғәттәрҙе ҡарау һөҙөмтәләре буйынса ҡулланыусыларға сифатһыҙ тауарҙар һәм хеҙмәтләндереүҙәр өсөн 77,1 мең һум аҡсалары ҡайтарылды.


text:
Раил Сарбаев: Мәшғүллек программалары бәләкәй бизнесҡа яңы мөмкинлектәр аса
7 апрелдә үткәрелгән кәңәшмәлә БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә, бигерәк тә мәшғүллек программаларының мөһимлегенә айырым иғтибар йүнәлтте.
– Үҙ эшен асҡан һәр эшһеҙ граждан, 59 мең һум субсидиянан тыш, өҫтәмә рәүештә эшкә ҡабул иткән һәр кеше өсөн шул тиклем үк аҡса ала. Ошо яңы шарттарҙы иҫәпкә алып, республикабыҙҙа мөмкин тиклем күберәк кешеләрҙең ошо программала ҡатнашыуына булышлыҡ итергә кәрәк, – тип билдәләне Раил Сарбаев.
Быйыл биш айҙа 1 342 яңы эш урыны булдырылды, был былтырғы йыллыҡ күрһәткес кимәлендә тиерлек.
Әлеге ваҡытҡа 858 договор төҙөлгән, уларҙың дөйөм суммаһы 80,7 миллион һум тәшкил ите. 840 кеше шәхси эшҡыуар булып теркәлгән (шул иҫәптән 165-е – фермер), ә 18 эшҡыуар был ярҙамды етдиерәк проектҡа старт булараҡ ҡабул итте һәм юридик шәхес сифатында теркәлде.
Эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенең төп төрҙәре булып малсылыҡ (185 кеше), умартасылыҡ (71 кеше), ҡошсолоҡ (52 кеше), сауҙа-һатып алыу эшмәкәрлеге (29 кеше) тора.
Ләкин былтырғы планка – ул сик түгел. Мәшғүллеккә булышлыҡ итеү саралары сиктәрендә 2010 йылда 3300 кешене эш урыны менән тәьмин итергә планлаштырыла. Был маҡсаттарға 195,3 миллион һум аҡса бүленгән, шул иҫәптән республика бюджетынан – 40 миллионға яҡын.


text:
Рөстәм Хәмитов Өфө үҫешенең генпланын тормошҡа ашырырлыҡ тип иҫәпләй
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөнөң 2025 йылға тиклем үҫешенең генераль планын, шул иҫәптән торлаҡ төҙөлөшө һәм транспорт инфраструктураһын үҫтереү проекттарын тормошҡа ашырырлыҡ тип иҫәпләй.
— Тәбиғи, бөтә был проекттарҙы тормошҡа ашырыу бик ҙур средстволар талап итә, — тине ул. – Хәҙер был суммалар сиктән тыш ҙур кеүек тойола, сөнки улар Мәскәү бюджеты менән сағыштырырлыҡ. Әммә, дөйөм алғанда, лайыҡлы программа һәм ваҡыт үтеү менән тормошҡа ашырырлыҡ. Әлегә Өфөнөң бюджет тәьмин ителеше артыҡ юғары түгел, ләкин беҙ яңы мөмкинлектәр эҙләргә, инвесторҙар йәлеп итергә тейешбеҙ. Бәлки, хәҙерге пландарыбыҙҙың ҡайһы берҙәрен киләһе быуынға тормошҡа ашырырға тура килер, шулай ҙа нисек тә булһа был бурыстар үтәлергә тейеш. Республикабыҙ баш ҡалаһы Рәсәйҙең иң үҫешкән һәм матур ҡалаларының береһе булырға тейеш.


text:
Республика Президенты Белорет халҡын Ҡала көнө менән ҡотланы һәм дәүләт наградалары тапшырҙыФото: Ольга Колесникова
Республика Президенты Белорет халҡын Ҡала көнө менән ҡотланы һәм дәүләт наградалары тапшырҙы
Республика Президенты Белорет халҡын Ҡала көнө менән ҡотланы һәм дәүләт наградалары тапшырҙыФото: Ольга Колесникова
14 июлдә Белоретта, «Металлург» майҙанында ҡалаға 250 йыл тулыуға, Белорет металлургия комбинатының 250 йыллығына һәм Металлургтар көнөнә арналған байрам саралары үтте. Белорет халҡын был байрамдар менән ҡотларға Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов килде.
— Бөгөн үҙенең 250 йыллыҡ юбилейын билдәләгән матур Белорет ҡалаһында булыу минең өсөн оло шатлыҡ, — тине республика башлығы. – Белорет һуңғы йылдар эсендә күҙгә күренеп үҙгәрә. Урамдарға ремонт үткәрелә, яңы йорттар төҙөлә, объекттар сафҡа индерелә. Ҡаланың төп предприятиеһы булған Белорет металлургия комбинаты коллективының тотороҡло эшләүе ҡыуандыра. Дөйөм алғанда Белоретты республикабыҙҙағы иң яҡшы ҡалаларҙың береһе тип иҫәпләйем, уның киләсәге яҡты. Бында матур кешеләр йәшәй. Ҡала үҫешһен, сәскә атһын өсөн барыһын да эшләйәсәкбеҙ. Һеҙҙең барығыҙға ла уңыштар, ныҡлы сәләмәтлек теләйем.
Артабан Рөстәм Хәмитов Белорет ҡалаһында йәшәүселәргә дәүләт наградалары тапшырҙы. Белорет металлургия комбинатының иң яҡшы хеҙмәткәрҙәре БР Почет грамоталары һәм «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған металлургы» исемдәре менән билдәләнде.
Ҡала халҡын Белорет районы хакимиәте башлығы Владислав Миронов һәм «Белорет металлургия комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең идара итеүсе директоры Виктор Камелин ҡотланы.
Владислав Миронов республика Президентына, БР Хөкүмәтенә, шулай уҡ Белорет ойошмалары һәм предприятиеларына ярҙам күрһәткәндәре өсөн рәхмәтен белдерҙе.
Шулай уҡ байрам барышында ҡаланы социаль-иҡтисади йәһәттән үҫтереүгә өлөш индергән ҡайһы бер кешеләр «Белорет ҡалаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» билдәләре менән наградланды.
Байрам театрлаштырылған тамаша, концерт һәм фейерверк менән тамамланды.


text:
Күптән түгел унда уҡытыусы Дилбәр Ғибәҙәтова Әҙәбиәт йылына арналған “Кешелектең таңы халыҡ ижадынан башлана” исемле семинар үткәрҙе. Сарала район хакимиәтенең мәғариф идаралығынан Гөлнара Ғиниәтова, яҙыусы Айһылыу Йәғәфәрова, шулай уҡ башланғыс мәктәптәрҙә эшләгән педагогтар ҡатнашты.
Һәр бер ағас емешле,
Үҙ бәхетен таныһасы
Ергә килгән һәр кеше...”
Ҡариҙел районы мәктәптәренең береһендә булғанда башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһының дәресте Башҡортостандың халыҡ шағирәһе Факиһа Туғыҙбаеваның ошо шиғырынан өҙөк менән башлауына шаһит булдыҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 371
ҠАРАСАБАН (Oidemia fusca), ҡаҙ һымаҡтар отрядының өйрәктәр ғаиләһенә ҡараған ҡош. Көнсығыш Европала, Көнбайыш Себерҙә, Төньяҡ Американың көнбайышында таралған. Күсәр ҡош. Кәүҙә оҙонлоғо 51— 58 см, ауырлығы 1,4—1,9 кг, ҡанатының ҡоласы 90—100 см. Енси диморфизм хас: ата ҡоштар эрерәк. Ата ҡоштоң ҡауырһын ҡапламы бәрхәт ҡара (йәйге төләүҙән һуң бер аҙ көрәнләнә), тамағы һәм боғаҙы йәшкелт шәмәхә төҫтә, күҙ аҫтында һәм ҡанатында ҙур булмаған аҡ таптар бар; суҡышы ҡара, ситтәре ҡыҙғылт һары, төбөндә бер аҙ ҡабарынҡы, суҡыш өҫтө киң тырнаҡлы; тәпәйе ал ҡыҙыл, ярылары ҡара. Инә ҡош ҡарағусҡыл көрән төҫтә, яңағында ике аҡһыл тап бар. Ҡ. артҡы бармағы киң көрәк һымаҡ, ҡалын тиреле. Моногам. Ғәҙәттә, һыу ятҡылыҡтары янында үлән, түмһәләр, ҡыуаҡ араһында оя ҡора. Ояһына ҡоро үлән, мамыҡ түшәй. 5—8, ҡайһы берҙә 12‑гә тиклем йомортҡа һала. Инә ҡош 25—28 көн баҫа. Һыу умыртҡаһыҙҙары (башлыса моллюскылар) м‑н туҡлана. Һирәкләп Башҡортостандың Урал аръяғындағы, Ағиҙел һәм Һаҡмар йй. араһындағы ҙур дала күлдәрендә оя ҡора. БР-ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Ә.Ф.Мәмәтов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Хакимиәт беренселегенә арналды
18 мая 2018 йыл | Спорт
8-10 майҙа Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә Еңеү көнөнә арнап, Красноусол ауыл хакимиәте беренселегенә волейбол ярыштары үтте.
Эстафета тотош районды йыйҙы
18 мая 2018 йыл | Спорт
Йылдағыса, 9 Майҙа Красноусолда Еңеү көнөнә арналған күп төрлө спорт ярыштары үтте. Улар уҡыусылар Спарта-киадаһы сиктәрендә "Звезда” гәзите призына ойошторолған еңел атлетика эстафетаһы менән башланды.
Экологик өмәләр күңелле үтте
18 мая 2018 йыл | Йәмғиәт
Бурлы урта мәктәбе уҡыусылары, шулай уҡ Ҡормантау, Березовка, Яугилде филиалдары уҡыусылары, йәмле май айының тәүге көндәрендә экологик өмәләргә сыҡтыҡ. Үҙ тыуған мәктәптәребеҙ алдын, баҡсаларҙы тәртипкә килтерҙек.
Дөрөҫ утилләштереү мөһим
18 мая 2018 йыл | Йәмғиәт
Көндәр йылытып, ер ҡарҙан әрселеү менән һәр кем үҙ йортонда, урамында һәм баҡсаһында таҙартыу эштәренә тотона. Шуға күрә сүп-сарҙы дөрөҫ утилләштереү ҡағиҙәләрен хәтере-геҙгә төшөрәбеҙ. Йыйылған сүп-сар күбеһенсә ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигонына оҙатылһа ла, яндырған осраҡтар ҙа йыш була.
Милиция ветерандарына – тәбрик һүҙҙәре
18 мая 2018 йыл | Хоҡуҡ, Йәмғиәт
Күптән түгел район эске эштәр бүлегенең тамаша залында матур традицияға әүерелгән бүлек ветерандарына ҡәҙер-хөрмәт күрһәтеү тантаналы сараһы үтте. Ветерандарға Красноусолдағы 2-се урта мәктәптең башланғыс класс уҡыусылары тәбрик һүҙҙәрен еткерҙе.
“Йөрәк һүҙе” – Бурлыла
18 мая 2018 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Йолҡоп алдым йөрәгемде.
Һәм йомарлап устарыма
Илттем уны дуҫтарыма.
Бына ошо үлемһеҙ шиғыр юлдары менән асылды Бурлы мәҙәниәт йортонда уҙған "Йөрәк һүҙе” тип аталған шиғриәт бәйгеһе.
Һәм йомарлап устарыма
Илттем уны дуҫтарыма.
Бына ошо үлемһеҙ шиғыр юлдары менән асылды Бурлы мәҙәниәт йортонда уҙған "Йөрәк һүҙе” тип аталған шиғриәт бәйгеһе.
Семинарға саҡырабыҙ
18 мая 2018 йыл | Яңылыҡтар
Һалым инспекцияһы 3-сө район-ара һалым инспекцияһы белгестәре үткәрәсәк уҡыу семинарына саҡыра. Семинар түбәндәге һорауҙар буйынса була:
Көнбағыш һәм арпа сәсәләр
15 мая 2018 йыл | Ауыл хужалығы
Һәр ҡайҙағыса, Ленин исемендәге – "Зенит” крәҫтиән хужалығында ла яҙғы баҫыу эштәренең ҡыҙған мәле. Яҙҙың бер көнө йылды туйҙыра, тигәндәй, механизаторҙар аяҙ торған мәлдең, һәр минуттың, сәғәттең ҡәҙерен белеп эш итә.
Бирешмә, Руслан!
15 мая 2018 йыл | Йәмғиәт
16 майҙа баш ҡалабыҙ Өфөлә "Башҡортостан” Дәүләт концерт залында хәйриә концерты була. Саранан килгән аҡса беҙҙең йәш райондашыбыҙ Руслан Шәрәфетдиновты дауалауға ебәреләсәк.
“Алтын мираҫ” – алтынсы баҫмалары
15 мая 2018 йыл | Яңылыҡтар
Еҙем-Ҡарандан аталы-уллы Миҙхәт һәм Айрат Хәлиловтарҙың "Алтын мираҫ” тип аталған әҙәби-методик ҡулланмаһы донъя күрҙе.


text:
- Подробности
- Просмотров: 448
БАШҠОРТ ИХТИЛАЛЫ (1681—84), Сәйет яуы, башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғын боҙоу, Өфө өйәҙе хакимиәтенең башбаштаҡлығы, һалым һәм йөкләмәләрҙең артыуы, мосолмандарҙы көсләп христианлаштырыуға ынтылыш һөҙөмтәһендә тыуа [ҡара: Башҡорт ихтилалдары (17—18 бб.)]. Б.и. Урта Волга һәм Урал буйы мосолмандарын көсләп христианлаштырыуға йүнәлтелгән 1681 й. 16 майындағы “Мырҙаларҙың һәм татарҙарҙың ерҙәрен тартып алыу һәм христиан динен ҡабул итеүселәргә биреләсәк файҙалар тураһында” указы сәбәп була (суҡынмаған ер биләүселәр ерҙәренән мәхрүм ителә, ябай общинниктар крепостной крәҫтиән кимәленә төшөрөлә). Хәрәкәткә Сәйет Йәғәфәров етәкс. итә. Инициаторҙар һәм төп көс булып башҡорттар тора, уларға мари, мишәр, мордва, сыуаш һәм татарҙар ҡушыла. 1681 й. йәйенән Нуғай даруғаһы һәм Себер даруғаһында Б.и. әҙерлек алып барыла. 1682 й. апр. баш күтәреүселәр Кама аръяғы сик һыҙығы ҡәлғәләренә, башҡ. ерҙәрендә Строгановтар төҙөгән баструк һәм ауылдарға, Һамарға һөжүм итә, Көңгөрҙө, Өфө өйәҙенең батша һарайы крәҫтиәндәре йәшәгән Ҡаракүл а. ҡамай, ш. уҡ өйәҙҙең Пьяный Бор а. ала. Баш күтәреүселәр Өфө өйәҙе Ҡыҙылъяр, Ләүәш аа. һәм урыҫ дворяндарына ҡараған башҡа торама пункттарҙы баҫып ала, Өфөнө ҡамай; бер нисә тапҡыр Һамарға һөжүм итә, тирә‑яҡ ауылдарҙы туҙҙыра. Июндә Б.и. Верхотор һәм Ҡазан өйәҙҙәрен солғап ала. Июлдә хөкүмәт баш күтәреүселәргә төбәк мосолмандарын христианлаштырыу сәйәсәтенән баш тартыу һәм хәрәкәттә ҡатнашыусыларҙы ярлыҡау т‑да грамота м-н мөрәжәғәт итә. Баш күтәреүселәрҙең бер өлөшө Көсөк Юлаев етәкс. 4 даруға исеменән хөкүмәткә ярлыҡау һорап мөрәжәғәт итә, ҡалғандары Сәйет етәкс. ҡалмыҡ ханы Әйүкә м‑н союз төҙөп, көрәште дауам итә. Июлдән алып баш күтәреүселәр башлыса Ҡазан, Нуғай һәм Уҫы даруғаларында хәрәкәт итә, Минзәлә һәм Өфөнө ҡамай, Өфө өйәҙенең батша һарайы кешеләре йәшәгән Николо-Берёзовка а. ала. Авг. Б.и. Урал аръяғын солғап ала; Верхотор өйәҙенең Ҡатай һәм Колчедан баструктары, Үткен биҫтәһе баҫып алына. Окт. хөкүмәт башҡ. ерҙәрен баҫып алыу сәйәсәтен рәсми рәүештә тәнҡитләй, кенәз А.М.Коркодинов Өфө воеводаһы вазифаһынан бушатыла һәм кенәз Д.А.Барятинский тәғәйенләнә. 1683 й. башында хөкүмәт Әстерхан воеводаһы ярҙамында ҡалмыҡтарҙың ихтилалға ҡушылыуҙан баш тартыуына өлгәшә. Башҡорттар көрәште дауам итә. 1683 й. яҙы—йәйендә Ҡазан даруғаһында баш күтәреүселәр Минзәлә һәм Кама аръяғы сик һыҙығының башҡа ҡәлғәләренә һөжүм итә, Нуғай даруғаһында Тоҙ ҡайнатыу ҡаласығын ҡамай. Июндә хөкүмәт крайға Ҡазан воеводаһы кенәз Ю.С.Урусов һәм дума дворяны Н.И.Акинфов етәкс. отрядтар ебәрә; Яйыҡ казактары ылыҡтырыла. Кама аръяғы сик һыҙығындағы һуғыштарҙа баш күтәреүселәр еңелә. 1684 й. йәйендә баш күтәреүселәр Өфөгә ҡарай йүнәлә, Өфө өйәҙе Богородский а. янында В.И.Лопатин етәкс. хөкүмәт отряды м‑н һуғыштан һуң сигенә. Хөкүмәт башҡорттарҙың Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыу шарттарын үтәү талаптарын ҡәнәғәтләндерә.
Әҙәб.: Аҡманов И.Ғ. XVII быуатта — XVIII быуат башында башҡорт күтәрелештәре. Өфө, 1998; Материалы по истории Башкирской АССР. Ч.1. Башкирские восстания в XVII и первой половине XVIII вв. М.; Л., 1936.
И.Ғ.Аҡманов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Кисә Өфөлә Шанхайҙан Франкфуртҡа осҡан самолет ултырҙы
Кисә Шанхайҙан Франкфуртҡа осҡан самолет авария арҡаһында «Өфө» халыҡ-ара аэропортына төштө. Быға электр үткәргесе арҡаһында салонда төтөн сығыуы сәбәпсе булды. Өфө аэропортынан хәбәр итеүҙәренсә, урындағы ваҡыт менән 19.32-лә Башҡортостан аша үтеп барған сит ил борты кисекмәҫтән ултырыуҙы һорап мөрәжәғәт иткән.
Boeing-747 иҫән-һау Өфө аэропортына төшә. Салонда 311 пассажиры бар. «Люфтганза» авиакомпанияһы артабан нимә эшләргә кәрәклеген хә итә.
Зыян күреүселәр тураһында мәғлүмәт юҡ. Самолет буксир ярҙамында осоу һыҙатынан ситкә алып барып ҡуйылған. Аэропорттың авария һәм техник хеҙмәттәре тулы әҙерлек хәленә килтерелгән.
Сит ил бортына бәйле ғәҙәттән тыш хәл арҡаһында башҡа рейстар тотҡарланған. Әле «Өфө» аэропорты штат режимында эшләй.


text:
Өфөлә тәүге тапҡыр Башҡортостан Республикаһының Демографик доклады тәҡдим ителде
ӨФӨ, 2014 йыл, 15 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә «Башҡортостан Республикаһы модернизациялау һәм инновацион үҫеш шарттарында» тип аталған Бөтә Рәсәй фәнни конференцияһы үтте. Сараның ойоштороусыһы – Башҡортостан Фәндәр академияһының социаль-сәйәси һәм хоҡуҡи тикшеренеүҙәр институты.
Конференцияның беренсе көнөндә республиканың демографик үҫеше мәсьәләләре тикшерелде. Институттың ғаилә лабораторияһы һәм демографияһы ғалимдары ғилми йәмәғәтселеккә Башҡортостан Республикаһы Демографик докладының тәүге сығарылышын тәҡдим итте. Был эш — төбәк, шулай уҡ айырым муниципаль берәмектәр кимәлендә Башҡортостандағы демографик үҫеште күп яҡлы тикшереүгә нигеҙләнгән республикалағы беренсе фәнни баҫма.
Институттың ғаилә лабораторияһы һәм демографияһы ғалимдары үҙ сығыштырында республиканың демографик үҫешенең төп өлкәләрендә килеп тыуған хәлдең үҙенсәлектәрен — тыуымды, үлемде, миграцияны билдәләне.
Конференцияла БР Дәүләт — Йыйылышының һаулыҡ һаҡлау, социаль сәйәсәт һәм ветерандар эше буйынса комитет рәйесе Николай Никитин, БР Фәндәр академияһы президенты Рәмил Бәхтизин, Институт директоры Рим Вәлиәхмәтов, шулай уҡ Мәскәү ғалимдары — демографик тикшеренеүҙәр өлкәһендә билдәле эксперттар һәм белгестәр Михаил Денисенко менән Борис Денисов ҡатнашты.
Конференция сиктәрендә фәнни семинар ойошторолдо, унда Институттың өлкән ғилми хеҙмәткәре Ирина Лакман эконометрик анализ ысулдарына нигеҙләнгән эш һөҙөмтәләре, социаль-иҡтисади факторҙарҙың тыуым кимәленә йоғонто яһауы тураһында һөйләне. Михаил Денисенко (Милли тикшеренеүҙәр университетының демография институты — Юғары иҡтисад мәктәбе) менән Борис Денисов (Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының демография һәм ил халҡы иҡтисады лабораторияһы) үткәрелгән сараға үҙ баһаһын бирҙе.
Конференцияның икенсе көнө Институттың Кеше потенциалын өйрәнеү үҙәгендә уҙҙы. Бында Михаил Денисенко Өфөнөң юғары уҡыу йорттары студенттары менән осрашты, Милли тикшеренеүҙәр университетының демография институты — Юғары иҡтисад мәктәбендә уҡыу мөмкинлектәре, аспиранттар өсөн уҡыу программалары менән таныштырҙы. Борис Денисовтың сығышы социаль-демографик процестарҙы статистик һәм социологик анализлау, Рәсәйҙе һәм уның төбәктәрен социаль үҫтереү перспективаларына арналды.
Конференцияла Өфөнөң фәнни һәм белем биреү үҙәктәре ғалимдары, министрлыҡ һәм ведомсто белгестәре ҡатнашты. Сара белгестәргә республиканың социаль-демографик үҫешенең мөһим мәсьәләләре буйынса фекер алышырға мөмкинлек бирҙе.