text:
Эшһеҙлек буйынса пособие алыусылар һаны икеләтә артты
Быйыл апрель айында эшһеҙлек буйынса пособие 10,5 мең кешегә тәғәйенләнде. Был уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда ике тапҡырға күберәк. Ул саҡта пособие 4,9 мең генә кешегә тәғәйенләнгәйне.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ҡарамағындағы Дәүләт халыҡты эш менән тәьмин итеү хеҙмәте идаралығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, минималь күләмдә эшһеҙлек буйынса пособие алыусылар өлөшө 50 процент самаһы тәшкил итә, ә максималь пособие алыусылар һаны — 22,4 процент. Апрель айында пособиеның уртаса күләме 2598 һум тәшкил итте, был былтырғы кимәлдән (1541 һум ине) күпкә артығыраҡ.
Эшһеҙлек буйынса пособие ярайһы уҡ артыуға ҡарамаҫтан, уның уртаса күләме эшкә һәләтле халыҡтың йәшәү минимумынан байтаҡҡа — 43 процентҡа — кәмерәк булып ҡала.


c: text/html

text:
Башҡортостан һәм Алжир белгестәр менән алмашасаҡ
Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вәкилдәре менән Алжир дипломаттары профилле предприятиеларҙың етештереү һәм фәнни потенциалы менән танышыу маҡсатында нефть-газ комплексы белгестәре менән үҙ-ара алмашыу тураһында килешеүгә өлгәште. Мәскәүҙә республиканың эшлекле даирәһе Алжир Халыҡ Демократик Республикаһы илсеһе Смаил Шерги әфәнде менән осрашты, тип хәбәр иттеләр Сауҙа-сәнәғәт палатаһынан. Осрашыу сиктәрендә нефть һәм газ сығарыу, шулай уҡ углеводород сеймалын эшкәртеү өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеүҙе үҫтереү перспективалары тикшерелде.
Осрашыуҙа Башҡортостан Республикаһы Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты Павел Бармин, Башҡортостан Республикаһының РФ Президенты янындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары Андрей Халиков, «Бурсервис» фәнни-етештереү предприятиеһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте (Өфө) һәм «Пакер» фәнни-етештереү фирмаһы предприятиелары етәкселеге ҡатнашты. Осрашыуҙы үткәреүҙә Рәсәйҙең Сауҙа-сәнәғәт палатаһы менән ойошторолған Рәсәй-Ғәрәбстан эшлекле советы ярҙам күрһәтте.
Алжир вәкилдәре Башҡортостандың 2012 йылдың мартында Хасси-Мессауд ҡалаһында нефть-газ ҡорамалдары күргәҙмәһендә республика предприятиеларының продукцияһын тәҡдим итеү ниәтен хупланы. Шул уҡ ваҡытта Алжир яғы Sonatrach дәүләт нефть компанияһы белгестәренең Башҡортостанға визитын әҙерләүҙе ойошторорға уйлай.
Башҡортостандың иҡтисади потенциалы менән таныштырғандан һуң, Смаил Шерги әфәнде Башҡортостан Республикаһы менән Алжирҙың нефть һәм газға бай бер төбәге менән оҙайлы ваҡытҡа хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлеген ҡарарға тәҡдим итте, шулай уҡ Башҡортостанға килергә теләген белдерҙе.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, республиканың эшлекле даирәһенең Алжир илселегенә визиты ике яҡлы Рәсәй-Алжир хөкүмәт-ара комиссияһы алдынан ойошторолғайны.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Республика хужалыҡтарында һауым күләмдәре арта
Йыл башынан республикала 1 136 744 тонна һөт һауылған. Уларҙан 427285 тонна – ауыл хужалығы предприятиеларында һәм фермаларҙа, 709459 тонна шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙа һауылған. БР Ауыл хужалығы министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, быйыл хужалыҡтар, үткән йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, 30537 тоннаға күберәк һөт һауып алған.
Әлеге ваҡытта республиканың ете районы һауым буйынса өс меңлек сикте уҙған. Улар иҫәбендә — Ауырғазы, Дүртөйлө, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Тәтешле, Өфө һәм Саҡмағош райондары.
Төбәктә уртаса тәүлек һауымы бер һыйырҙан 11,5 кг тәшкил итә. Ауырғазы, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Туймазы һәм Саҡмағош райондары малсылары был күрһәткес буйынса лидерҙар иҫәбендә. Бында көнөнә бер һыйырҙан 14 килограмдан ашыу һөт һауалар.


text:
Өфөнөң иҫтәлекле урындары менән ҡала хакимиәте сайтында танышырға була
Өфө хакимиәтенең рәсми сайтында яңы рубрика булдырылды, унда Башҡортостан баш ҡалаһының иҫтәлекле урындары тураһында мәғлүмәт урынлаштырылған, тип хәбәр иттеләр мэрияның матбуғат хеҙмәтенән.
Яңы рубрика «Уфимские ведомости» гәзите менән берлектә булдырылған. Сайттың яңы бүлегендә 15 билдәле архитектура объектының барлыҡҡа килеү тарихы тураһында мәғлүмәт бар. Улар араһында – Өфө циркы, Телеүҙәк, «Ағиҙел» ҡунаҡханаһы, Башҡорт дәүләт аграр университеты.


text:
Башҡортостанда дауыл сығыуы иҫкәртелә Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда дауыл сығыуы иҫкәртелә
Башҡортостанда дауыл сығыуы иҫкәртелә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
2 февралдә көндөҙ һәм 3 февралдә төндә Башҡортостандың көнбайыш өлөшөндә көньяҡтан иҫкән елдең 21-26 метрға тиклем көсәйеүе, боҙлауыҡ булыуы көтөлә. Был хаҡта Федераль юл агентлығының Һамар — Өфө — Силәбе автомобиль магистрале идаралығынан хәбәр иттеләр.
Татарстанда ла дауыл сығыуы ихтимал. 2 һәм 3 февралдә көньяҡ циклон килеүенә бәйле Татарстан биләмәһендә һауа шарттарының насарайыуы күҙаллана. Урыны менән көслө ҡар яуыуы, буран сығыуы, боҙлауыҡ булыуы, көньяҡтан иҫкән елдең тиҙлеге секундына 16-21 метрға тиклем көсәйеүе көтөлә. Юлдарҙа — ҡар һырынтылары, боҙлауыҡ.
Башҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы буйынса идаралыҡ мәғлүмәттәре буйынса, 2 февралдә республикала болотло һауа торошо, епшек ҡар яуыуы, айырым райондарҙа буран сығыуы, боҙлауыҡ булыуы күҙаллана. Республиканың көньяҡ-көнсығышында яуым-төшөм көтөлмәй. Ел көньяҡтан, көслө. Һауа температураһы 1 градустан 6 градусҡа тиклем түбәнәйәсәк, көньяҡ-көнсығышта 11 градусҡа тиклем һалҡын.


text:
«Салауат Юлаев» командаһы Континенталь хоккей лигаһында һигеҙенсе миҙгелен башлай Фото: «Салауат Юлаев» хоккей клубы
«Салауат Юлаев» командаһы Континенталь хоккей лигаһында һигеҙенсе миҙгелен башлай
«Салауат Юлаев» командаһы Континенталь хоккей лигаһында һигеҙенсе миҙгелен башлай Фото: «Салауат Юлаев» хоккей клубы
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дмитрий Слезин/.
25 августа Өфөнөң «Салауат Юлаев» командаһы Континенталь хоккей лигаһының һигеҙенсе чемпионатында уйнай башлай. «Омск-Арена»ла өфөләр урындағы «Авангард» менән осраша.
«Салават Юлаев» түбәндәге составта уйнаясаҡ: ҡапҡасылар — Никлас Сведберг, Рафаэль Хәкимов, Владимир Сохатский; һаҡсылар: Сами Леписте, Филипп Метлюк, Роман Дерлюк, Захар Арзамасцев, Кирилл Кольцов, Иван Вишневский, Денис Бодров, Иван Лекомцев, Кирилл Цулыгин; һөжүм итеүселәр: Теему Хартикайнен, Сергей Соин, Энвер Лисин, Игорь Григоренко, Линус Умарк, Артем Чернов, Антон Лазарев, Александр Нестеров, Андреас Энкгвист, Дмитрий Макаров, Денис Хлыстов, Егор Дубровский, Николай Прохоркин, Валентин Разумняк.
Омскиҙағы уйын Мәскәү ваҡыты буйынса киске сәғәт 5-се яртыла башлана, матчты Башҡортостан юлдаш телеканалында ҡарарға мөмкин.


text:
Башҡортостанда юлдарҙы ремонтлайҙар
Башҡортостанда юлдарҙа ремонт эштәре башланды. БР Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығы мәғлүмәте буйынса, дөйөм алғанда 181 километр юл япмаһын ремонтлау планлаштырыла.
Бөгөнгө көндә республиканың бар райондарында ла планға ярашлы эштәр башланған. Асфальтлы юлдарҙың ныҡ зарарланған урындарын ямау, күперҙәрҙе ремонтлау, барьер кәртәләрен ҡуйыу, юлға билдәләүсе һыҙыҡтар һыҙыу һәм башҡа төрлө эштәр башҡарыла.
Юлдарҙың дөйөм оҙонлоғо 14 мең километр тәшкил итә. Йәнә алты километры – күперҙәр һәм юл үткәргестәр.
Ремонтҡа республика бюджетынан 900 миллион һумдан ашыу аҡса бүленә. Эштәр ҡара көҙгә тиклем алып барыласаҡ.


text:
1977 йыл
1977 (бер мең туғыҙ йөҙ етмеш етенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1977 йылы, 2 мең йыллыҡтың 977 йылы, XX быуаттың 77 йылы, XX быуаттың 8 ун йыллығының 7 йылы, 1970 йылдарҙың 8 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Солтанов Вәсим Хафиз улы, XX быуат башы яҙыусыһы.
- 4 ғинуар — Әсфәндиәров Закир Лотфрахман улы, Советтар Союзы Геройы (1944)
- 20 ғинуар — Ғәлимйән Ҡарамышев, башҡорт театр актёры, РСФСР‑ҙың (1955) һәм БАССР‑ҙың (1940) халыҡ артисы.
- 5 февраль — Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
- 20 февраль — Рәми Ғарипов, Башҡортостандың халыҡ шағиры (1992).
- 5 май — Арыҫлан Мөбәрәков, башҡорт театр актёры, режиссёр һәм драматург, СССР-ҙың халыҡ артисы (1955).
- 25 декабрь — Чарли Чаплин, американ һәм инглиз кино актеры, сценарисы, композиторы һәм режиссеры.


text:
Өфө районы Михайловка ауылы китапханаһында
Просмотров 25
29 мартта Өфө районы Михайловка ауылы китапханаһында "Аҡбуҙат” журналы ҡунаҡта булды. Яҙғы каникул ваҡыты булһа ла, мәктәптең башланғыс класы уҡыусылары, уҡытыусылары Зимфира Шәрифйән ҡыҙы Ишкилдина һәм Зөлфиә Фәйзрәхман ҡыҙы Султанғолова менән бергә осрашыуға килгәндәр. Шулай уҡ ауыр хәлдә ҡалған балаларға ваҡытлыса ярҙам күрһәткән приют үҙәгенән дә бик тә аҡыллы, белемле балалар тәрбиәселәре Резеда Рауил ҡыҙы Хәкимова менән был саранан ситтә тороп ҡалмаған.
"Аҡбуҙат” журналы менән яҡындан танышҡас, осрашыуға килгән балалар башҡорт, урыҫ шағирҙарының шиғырҙарын, "Урал батыр” эпосынан өҙөктәр һөйләп шатландырҙы. Хатта башҡа милләт балаларының да башҡорт телендә тырышып шиғыр һөйләүе үтә лә һөйөнөслө булды. Йомаҡ сисеп, викторина уйындарында ла бик тә әүҙем икән улар. Осрашыу ҡыҙыҡ, йәнле, күңелле лә үтте. Бүләккә ҡулдарына "Аҡбуҙат” журналын да алғас, балалар ҡәнәғәтләнеп, шау-гөр килеп өйҙәренә таралды.
Әйткәндәй, был китапханала балалар өсөн "Оҫта ҡулдар”, сатраш, шахмат уйындары, "Ҡыҙыҡһыныусылар йәки күпте белеүселәр”, шулай уҡ "Тере китап” тип аталған төрлө түңәрәктәр ҙә эшләп килә. Китап уҡыусылар ҙа бында буш ҡул менән йөрөмәй икән. Китапханасылар менән балалар оло быуын алып килгән бүләк-китаптарҙан "Аҡыл эйәһе” тип исем атап "макет-скульптура” һәм тағы башҡа әйберҙәр эшләп ҡуйғандар.
Шундай матур сараны ойоштороуы, "Аҡбуҙат”ҡа тапшырған балаларҙың ҡул эштәре өсөн Михайловка ауылы китапханаһының балалар бүлеге мөдире Рима Марат ҡыҙы Ирйегетоваға ҙур рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ!
Зөбәйҙә ИСЛАМОВА.


text:
Төбәгебеҙ ҙур ватан һәм сит ил компанияларын йәлеп итә
Дәүләт Йыйылышы депутаттары алдындағы бөгөнгө отчет доклады сиктәрендә БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев Башҡортостандың инновациялар һәм инвестициялар йәлеп итеү өлкәһендәге уңыштары тураһында һөйләне.
Уның әйтеүенсә, былтыр республикала алты технопарк һәм бер технологиялар трансферы үҙәге төҙөлдө. Бынан тыш, үҙенсәлекле программа продукттары менән коллектив файҙаланыу үҙәге, консультация патент үҙәге һәм интеллектуаль ресурстарҙы файҙаланыу лабораториялары барлыҡҡа килде. Уларҙың эшмәкәрлектәре инновацион эшкәртмәләр менән шөғөлләнеүсе субъекттарға ярҙам итеүгә йүнәлтелгән.
«Башҡортостандың ун иң яҡшы инновацион идеяһы» республика инновацион проекттар конкурсы үткәрелде.
Рәсәй төбәктәренең инвестициялар йәлеп итеүсәнлеген баһалау һөҙөмтәләре буйынса республика «Иң юғары инвестициялар йәлеп итеүсәнлек кимәле» төп номинацияһында ун иң яҡшы төбәк иҫәбенә инде, ә «Инвестициялар һалыуҙың иң кәм иҡтисади хәүефе» номинацияһында Рәсәй төбәктәре араһында беренсе урын яуланы.
«Башҡортостандың ышаныслы эшлекле партнер булараҡ ыңғай тәжрибәһе республикаға ҙур ватан һәм сит ил компанияларын йәлеп итеүгә булышлыҡ итә», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Раил Сарбаев.
2009 йылда төбәк иҡтисадына төп капиталға 140 миллиард һум самаһы инвестициялар һалынған.


text:
Фото:
Өфө профессоры Болгария наградаһына лайыҡ булды
Фото:
Башҡорт дәүләт университеты профессоры Леонид Васильев Болгария Республикаһы Президенты һәм Ҡораллы Көстәр юғары баш командующийы ҡурсауындағы Милли комитеттың «Фашизмды Еңеүгә 65 йыл» юбилей миҙалы менән наградланды. Был турала «Башҡортостан — Болгария» дуҫлыҡ йәмғиәтенең башҡарыусы директоры Татьяна Коробова хәбәр итте.
Леонид Васильев илебеҙ генә түгел, шулай уҡ сит илдәр славистары даирәһендә лә яҡшы билдәле. БР Фәндәр академияһының почетлы академигы, РФ-тың почетлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре, БР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, БДУ-ның почетлы профессоры, ул илебеҙҙә болгар телен популярлаштырыуға ҙур өлөш индерҙе. Леонид Васильев – билдәле шағир һәм яҙыусыларҙың болгар теленән рус теленә һәм рус теленән болгар теленә бик күп тәржемәләр авторы. Күп йылдар инде ул БДУ-ның студент-филологтарына болгар телен уҡыта.


text:
Башҡортостанда йәшәү минимумы күләме 6156 һум тәшкил итә
Башҡортостанда уртаса айлыҡ йәшәү минимумы күләме 2013 йылдың беренсе кварталында 6156 һум тәшкил итте, тиелә БР Хөкүмәтенең 10 июнендәге ҡарарында.
Эшкә яраҡлы халыҡ өсөн йәшәү минимумы – 6546 һум, пенсионерҙар өсөн – 5037 һум, балалар өсөн 6149 һум күләмендә билдәләнде.
Рәсәй субъекты кимәлендә билдәләнгән йәшәү минимумы социаль программалар әҙерләгәндә һәм уларҙы тормошҡа ашырғанда халыҡтың йәшәү кимәлен билдәләү өсөн тәғәйенләнгән. Ошо күрһәткестәрҙән сығып, аҙ тәьмин ителгән граждандарға социаль ярҙам күләме иҫәпләнә, тип хәбәр иттеләр БР Президентының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Республика башлығы ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссия составына инде
ӨФӨ, 2014 йыл, 10 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһы составына инде. Шул йәһәттән үҙенең ҡотлауын төбәк башлығына Комиссия рәйесе, Рәсәйҙең сит ил эштәре министры Сергей Лавров йүнәлтте. «Һеҙҙе ихлас күңелдән ҡотлайым һәм Комиссия эшендә Һеҙҙең әүҙем ҡатнашыуығыҙ илебеҙҙең ЮНЕСКО менән хеҙмәттәшлеккә яңы көс бирә аласағына ышанам» — тип билдәләнә Республика Президенты исеменә ебәрелгән РФ Сит ил эштәре министрлығы башлығының хатында.
ЮНЕСКО — мәғариф, фән һәм мәҙәниәт мәсьәләләре буйынса Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы – 1945 йылдың 16 ноябрендә ойошторолған, штаб-фатиры Парижда урынлашҡан. Рәсәй 1954 йылдан алып ЮНЕСКО-ның ағзаһы.
ЮНЕСКО-ның булышлығында республикала бер төркөм проекттар ғәмәлгә ашырыла: «ЮНЕСКО-ның ассоциацияланған мәктәптәре», ЮНЕСКО кафедраһының УНИТВИН программаһы, «Өфө — ЮНЕСКО-ның ижади ҡалаһы», «Донъя халыҡтары мәҙәниәтенең диалогы» һәм башҡалар.
2012 йылда, үҙ эсенә «Шүлгәнташ» мәмерйәһен һәм «Урал батыр» башҡорт халыҡ эпосын индергән, «Башҡорт Уралы — Урал батыр Ере» ҡатнаш тәбиғи һәм мәҙәни объекты ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫының яҡынса исемлегенә индерелде. «Юл картаһына» ярашлы әлеге ваҡытта республикала «Шүлгәнташ» мәмерйәһе ҡарамағында музей-ҡурсаулыҡ булдырыу, унда ғилми тикшеренеүҙәр һәм эштәрҙе реставрациялауҙы ойоштороу, шулай уҡ республикала Ҡомартҡыларҙы һәм иҫтәлекле урындарҙы һаҡлау буйынса халыҡ-ара советының Рәсәй милли комитетының төбәк бүлексәһен асыу буйынса эштәр алып барыла.


text:
Өфөлә «Көмөш Аҡбуҙат» халыҡ-ара кино фестивале ҡыҙыл келәм һәм фейерверк менән асылдыФото: Олег Яровиков
Өфөлә «Көмөш Аҡбуҙат» халыҡ-ара кино фестивале ҡыҙыл келәм һәм фейерверк менән асылды
Өфөлә «Көмөш Аҡбуҙат» халыҡ-ара кино фестивале ҡыҙыл келәм һәм фейерверк менән асылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә «Көмөш Аҡбуҙат» II Халыҡ-ара милли һәм этник кино фестивален асыу тантанаһы уҙҙы. Абруйлы ҡунаҡтар, 11 илдән һәм Рәсәй төбәктәренән килгән ҡатнашыусылар ҡыҙыл келәмдән үтте.
Быйыл кинофестиваль Евразия гуманистик форумы программаһына индерелгән. Унда ҡатнашыусылар һәм ҡунаҡтар сараның презентацияһына саҡырылды. Режиссер Ринат Шакирйәнов ижади төркөм менән бергә матур тамаша әҙерләгән. Ер шарында — сәхнәнең төп экранында — Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы илдәренең мәҙәни атрибуттары бер-береһен алмаштырҙы. Һәр дәүләтте — Ҡытай, Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Һиндостан, Тажикстан, Үзбәкстан һәм Рәсәйҙе — бейеү аша таныштырҙылар.
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов быйыл Аҡбуҙаттың ҡанаттары үҫеүен билдәләне. Вице-премьер фестивалде кинематографистарҙың билдәле кинохлопушкаһы менән асып ебәрҙе.
Тантананы популяр алып барыусы Фаягөл Дәүләтйәрова менән актер Анатолий Белый үткәрҙе. Тамашасылар конкурста ҡатнашыусы фильмдарҙан өҙөктәр ҡараны, башҡорт халҡының үҙенсәлекле мәҙәниәте менән танышты. Танылған ҡурайсы Роберт Юлдашев ҡурай һәм уның мөмкинлектәрен күрһәтте. Бер нисә көн элек донъя ҡуйған билдәле режиссер Эльдар Рязановты «Яҙмыш шаярыуы, йәки еңел пар менән!» фильмындағы шиғыр һәм бер минутлыҡ тынлыҡ менән иҫкә алдылар. 12 декабрҙә Конгресс-холда сараны ябыу тантанаһында фестиваль еңеүселәренә Гран-при һәм сценарист, режиссер, оператор эше өсөн приздар тапшырыласаҡ.
«Көмөш Аҡбуҙат» халыҡ-ара фестиваленең жюри рәйесе, режиссер, актер Ходжакули Нарлиев фестивалдә ҡатнашыусыларға, ойоштороусыларға һәм ҡунаҡтарға сәләмләү һүҙе менән мөрәжәғәт итте. «Тарихи герой Салауат Юлаевтың һәм бөтә донъяға билдәле, Көнсығыштың бөйөк улы Мостай Кәримдең тыуған еренә» килеүемә бик шатмын, тип билдәләне ул. Жюри рәйесе, актер, режиссер, драматург, продюсер Владимир Грамматиков милли һәм этник кино фестивале тематикаһының мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Фестивалде асыу тантанаһы Конгресс-холл алдындағы майҙанда байрам салюты менән тамамланды.


text:
Ҡырмыҫҡалы районында Башҡортостан имамдары йыйылышты
Ҡырмыҫҡалы районы мәсетендә Ауырғазы, Әлшәй, Шишмә, Дәүләкән һәм Ҡырмыҫҡалы имамдары йыйылышты. Осрашыуҙа район хакимиәте һәм Рәсәй ислам университеты вәкилдәре ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр Ҡырмыҫҡалы районының мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.
— Әхлаҡи ҡиммәттәрҙе яҡлау, граждандарҙы ватансылыҡ рухында тәрбиәләү, халыҡтарҙың конфессия-ара татыулығын һәм дуҫлығын нығытыу, ғаилә традицияларын яҡлау – быларҙың барыһы ла дини ойошмалар өсөн беренсе урында торорға тейеш, — тип белдерҙе Ҡырмыҫҡалы районы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Ильмира Ғәлиәхмәтова. – Бөгөнгө көндә алкоголизм, суицид, наркомания кеүек кире күренештәр йышыраҡ осрай. Был афәт менән көрәшер өсөн, көстәрҙе тупларға кәрәк. Районыбыҙҙа дин эшмәкәрҙәренең әүҙем булыуы ҡыуандыра.
Руханиҙар хажға барыу, дини белемде үҫтереү, экстремизмға ҡаршы көрәшеү мәсьәләләрен тикшерҙе һәм Башҡортостанда, Рәсәйҙә милләт-ара һәм конфессия-ара мөнәсәбәттәрҙе нығытыу кәрәклеген билдәләне.


text:
Баш ҡалала фоторәссам Рәиф Баҙиҡовтың күргәҙмәһе ойошторола Фото: Олег Яровиков
Баш ҡалала фоторәссам Рәиф Баҙиҡовтың күргәҙмәһе ойошторола
Баш ҡалала фоторәссам Рәиф Баҙиҡовтың күргәҙмәһе ойошторола Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Алик Шакиров/.
Йома, 29 ғинуарҙа, Өфөләге ВДНХ-Экспо комплексында танылған фоторәссам, «Республика Башкортостан» гәзитенең легендар фотохәбәрсеһе, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ш.Хоҙайбирҙин исемендәге республика премияһы лауреаты Рәиф Баҙиҡовтың күргәҙмәһе асыла. «Кадрға сумыу» тип аталған күргәҙмә оҫтаның 70 йәшлек юбилейына арналған. Унда фоторәссамдың иң яҡшы 70 эше урын аласаҡ.
«Шәхси күргәҙмәмде һәр биш йыл һайын ойошторорға тырышам. Унда миңә нисә йәш, шунса фотоһүрәттәр ҡуям. Биш йыл элек 65 булһа, хәҙер — 70, биш йылдан 75, һуңынан 80 буласаҡ. Уларҙың һанын 100-гә еткергәндә лә шәп булыр ине», — тине «Башинформ» агентлығына Рәиф Баҙиҡов.
Күргәҙмә көндөҙгө сәғәт 4-тә асыла.


text:
- Подробности
- Просмотров: 477
БАШҠОРТ ИРЕКЛЕ ОТРЯДТАРЫ, 1918 й. июль—авг. Бәләкәй Башҡортостан кантондарында Башҡорт хәрби шураһы бойороғо б‑са ойошторола. Бөтәһе 13 Б.и.о. төҙөлә (кантондар исеменә ярашлы атала): Арғаяш (200 кеше), Бөрйән-Түңгәүер (180), Дыуан (200), Ете ырыу (300), Көҙәй (100), Ҡошсо (250), Ҡыпсаҡ (180), Табын (200), Тамъян‑Ҡатай (300), Туҡ‑Соран (160), Үҫәргән (160), Юрматы (250) һәм Ялан (180) — бөтәһе 2660 кеше. Башҡорт ғәскәре составына иррегуляр частар сифатында инәләр. Башҡ. хәрби шураһы эргәһендәге ирекле отрядтарҙың айырым бүлегенә, окт. алып Башҡ. ғәскәри идараһына буйһоналар. Һуғыш хәрәкәттәре тамамланғандан һуң, Б.и.о. кантон милиция органдары итеп үҙгәртеү һәм Башҡорт хөкүмәтенең эске эштәр бүлеге ҡарамағына биреү күҙ уңында тотола. Б.и.о. властың кантон органдарын һаҡлай, июль— сент. уларҙың бер өлөшө В.К.Блюхерҙың Йыйылма Урал отрядына (ҡара: Йыйылма Урал отряды походы) ҡаршы һуғыштарҙа ҡатнаша. Окт. Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Туҡ-Соран, Үҫәргән Б.и.о. һәм айырым команда Ғ.С.Иҙелбаев ис. Башҡ. айырым ирекле кавалерия полкына (нояб. алып 2‑се Башҡ. кавалерия полкы) берләштерелә. 1918 й. дек. — 1919 й. февр. Табын, Тамъян‑Ҡатай һәм Юрматы отрядтары Ырымбур һәм Стәрлетамаҡ ҡҡ. араһында фронттың бер участкаһында РККА‑ға ҡаршы оборона тота. Б.и.о. 1919 й. февр. үҙ теләге м‑н таратыла.
Р.С.Таймаҫов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Социаль именлек Башҡортостанда тыуым артыуына булышлыҡ итте
Туҡһанынсы йылдар башында бөтә Рәсәй буйлап халыҡтың дөйөм һаны кәмеү башланғайны.Бөгөн ҡайһы бер төбәктәр иҡтисади көрсөккә ҡарамай, именлектең төп билдәһенә – тыуым үлем кимәленән артыуға иреште. Ағымдағы йылдың ғинуар-август айҙарында республикала 36332 сабый донъяға килгән, был былтырғы йыл күрһәткестәре менән сағыштырғанда 1,3 процентҡа күберәк. Ошо 8 ай эсендә халыҡтың тәбиғи үҫеше 642 кеше тәшкил итте.
БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов әйтеүенсә,тәү ҡарашҡа ҡоро статистика һандары төп фекерҙе асыҡ иҫбатлай – тимәк, республика халҡы киләсәккә ышаныслы ҡарай,бала табырға ҡурҡмай.
– Ата-әсәләр икенсе йәки өсөнсө бала тураһында йышыраҡ уйлана башланы. Дәүләт сәйәсәте ошоға йүнәлтелгән дә инде.Башҡортостанда күп программалар булдырылған, ғаиләләргә һәр яҡлап социаль ярҙам күрһәтелә.
Беренсенән, – ти Фидус Ямалетдинов, – дөйөм социаль-иҡтисади тотороҡлолоҡ үҙенең билдәләүсе йоғонтоһон яһай. Икенсенән, республика хеҙмәт баҙарындағы хәлде яйға һалыуға иреште. Өсөнсөнән, йәш ғаиләләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү өсөн байтаҡ эшләнә. Торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға республика етәкселеге төп баҫым яһай. Рәсәйҙә бер квадрат метрҙың хаҡы 14 мең һумдан артмаған торлаҡ программалары юҡ. Ә беҙҙә ер участкалары бушлай бүленә, коммуникациялар бюджет иҫәбенә үткәрелә, йылына 8 процентлыҡ займдар бирелә.
Вице-премьер шулай уҡ Башҡортостанда тыуымдың ыңғай балансы быйыл ғына түгел,ә киләһе бер-нисә йыл эсендә лә һаҡланып ҡаласағын әйтеп үтте.


text:
Башҡортостан предприятиелары ХХI быуат Сифат билдәһенә дәғүә итә
Башҡортостан предприятиелары «Бөтә Рәсәй маркаһы (III мең йыллыҡ). ХХI быуат Сифат билдәһе» XXII Халыҡ-ара күргәҙмәһенең (конкурсының) юғары наградаларына дәғүә итә.
Күргәҙмә был көндәрҙә Мәскәүҙә, Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәгенең 69-сы павильонында, үтә. Ул юғары сифатлы тауарҙарҙы, хеҙмәтләндереүҙәрҙе һәм алдынғы технологияларҙы эске һәм тышҡы баҙарҙарҙа үткәреүгә йүнәлтелгән шул уҡ исемдәге милли программаның бер өлөшө булып тора.
«Бөтә Рәсәй маркаһы»нда иң яҡшы продукция ХХI быуат Сифат билдәһе менән билдәләнә, ул дүрт дәрәжәгә эйә: Бронза, Көмөш, Алтын һәм Платина. Башҡортостан Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификация үҙәгендә хәбәр итеүҙәренсә, быйыл сифат билдәһенә Башҡортостандың химия, нефтехимия, еңел һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте предприятиелары дәғүә итә.


text:
Өфөлә тәүге боҙ һырғалаҡтары асылды
Өфөлә «Ҡашҡаҙан» паркында, «Төҙөүселәр» стадионында, Спорт һарайында тәүге боҙ һырғалаҡтары асылды.
Парктар һәм стадиондар хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ял көндәренә һырғалаҡтар Якутов исемендәге паркта, «Нур» театры артында Салауат Юлаев исемендәге спорт-сәләмәтләндереү комплексында, «Ҡул-Тау» ғаилә-спорт комплексында, «Нефтселәр», «Динамо» стадиондарында, «Аҡбуҙат» ипподромында – «Hollywood» һырғалағы, «Локомотив» спорт комплексында (Дим) асыласаҡ.
Үҙ конькиһы менән өлкәндәр өсөн билет хаҡы – 50 һумдан 120 һумға тиклем, балалар өсөн – 40 һумдан 80 һумға тиклем, әгәр һәүәҫкәр фигуристар прокатҡа коньки алһа, тағы ла ҡиммәтерәк.
Һырғалаҡтарҙан тыш, Өфөлә спорт хоккей ҡумталарында ла боҙ яһала.
— Бөгөнгө көндә улар баш ҡалала 73, — ти Өфө хакимиәтенең физик культура һәм спорт буйынса комитетының баш белгесе Олег Шакиров. — Уларҙың ҡайһы берҙәре эшләй башланы ла инде, ҡалғандары аҙна аҙағына әҙер буласаҡ.


text:
Башҡортостандың Поляк мәҙәниәте үҙәге 15 йыллығын билдәләне
Башҡортостан Республикаһының Поляк мәҙәниәте һәм мәғарифы үҙәге нигеҙ һалыныуына 15 йыл тулыуын билдәләне. Юбилей уңайынан «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында А.П.Пенькевич исемендәге Милли поляк йәкшәмбе мәктәбенең концерты үтте. Концерт шулай уҡ Башҡортостан Республикаһында Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылына һәм Польша Республикаһында Януш Корчак йылына арналды.
Концерт барышында рус, поляк, башҡорт телендәге йырҙар һәм шиғырҙар яңғыраны, поляк бейеүҙәре һәм «Ҡыҙыл башлыҡ» спектакле күрһәтелде.
«Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһындағы Поляк мәҙәниәте һәм мәғарифы үҙәге рәйесе Марина Садыҡова-Лисовскаяның хәбәр итеүенсә, поляк йәкшәмбе мәктәбе Өфөлә 1999 йылдан эшләй, ул 21-се лицей бинаһында урынлашҡан. Белем биреү процесы тулыһынса мәҙәниәт-ара тәрбиә принциптарына ҡоролған. Мәктәптә поляк теле һәм әҙәбиәте, Польша тарихы, музыкаһы һәм географияһы, поляк кухняһы, фольклоры, халыҡ сәнғәте һәм уйындары, этикет уҡытыла. Тәрбиә эше «Ял ваҡыты», «Сығанаҡтарға ҡайтыу», «Ғаилә» кеүек маҡсатлы программалар буйынса алып барыла, уҡытыусылар араһында фән докторҙары һәм кандидаттары, юғары категориялы педагогтар бар. Мәктәпте тамамлаусылар бик йыш Польшаның абруйлы вуздарына уҡырға инә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 140
БРИКС (ингл. BRICS), Бразилия Федератив Респ., Рәсәй Федерацияһы, Һиндостан, Ҡытай, Көньяҡ Африка Республикаһының формаль булмаған дәүләт-ара берекмәһе. БРИКС-тың халыҡ-ара ареналағы йоғонтоһоноң нигеҙен ҡатнашыусы илдәрҙең үҫешкән иҡт. ҡеүәте, глобаль иҡт. үҫешенең төп этәргес көстәренең береһе булараҡ уларҙың әһәмиәте, халыҡ һанының күплеге, тәбиғи ресурстарға бай булыуы тәшкил итә. 2006 й. 20 сент. РФ Президенты В.В.Путин тәҡдиме б-са БМО-ның Генераль Ассамблеяһы сессияһында (Нью‑Йорк) БРИК форматында тәүге министрҙар; 2008 й. 16 майында Екатеринбург ҡ. БРИК-тың тышҡы сәйәсәт ведомстволары етәкселәренең тәүге осрашыуы була. 2009 й. 16 июнендә Екатеринбургта БРИК-тың беренсе саммиты үтә. БРИК-ка Көньяҡ Африка Респ. ҡушылғандан һуң 2011 й. 18 февр. төркөм БРИКС исеменә үҙгәртелә. БРИКС б-са партнёрҙарҙың мөнәсәбәттәре БМО Уставы, халыҡ-ара хоҡуҡтың дөйөм танылған принциптары һәм нормалары, ш. уҡ асыҡлыҡ, прагматизм, теләктәшлек, блоктан тыш характер, өсөнсө яҡтарға ҡаршы йүнәлтелмәгән принциптар нигеҙенә ҡорола. БРИКС эшмәкәрлеге йыл һайын үткән саммиттарҙа ҡабул ителгән Эш планына нигеҙләнә. БРИКС-та ҡатнашыусы дәүләттәрҙең үҙ-ара бәйләнеше форматтары системаһы йыл һайын үткәрелгән планлы саммиттарҙы, “Егермеләр төркөмө” саммиты “майҙандарында” лидерҙарҙың, милли именлек мәсьәләләренә яуап биргән юғары вәкилдәрҙең, сит ил эштәре министрҙарының (БМО-ның Генераль Ассамблеяһы сессияһы “майҙандарында”), финанс министрҙарының һәм үҙәк банктар етәкселәренең (Халыҡ-ара валюта фонды һәм Бөтә донъя банкы идара итеүселәре советтарының көҙгө һәм яҙғы сессиялары “майҙандарында”, ш. уҡ “Егермеләр төркөмө”нөң финанс министрҙары осрашыуы “майҙандарында”), а.-х., һаулыҡ һаҡлау һ.б. министрҙарҙың осрашыуын үҙ эсенә ала. БРИКС сиктәрендә БРИКС проблемаларын өйрәнеү ин-ты, Биржалар альянсы, Ғилми совет, Эшлекле совет, Эксперт үҙәктәре консорциумы, БРИКС-тың Селтәрле ун-ты, мәғлүмәт хәүефһеҙлеге, а.-х., һаулыҡ һаҡлау, фән һәм инновациялар б-са эшсе төркөмдәре эшләй. 2013 й. донъя эске тулайым продуктының 27%-ҡа яҡын өлөшө БРИКС-ка тура килә (милли валюталарҙың һатып алыу һәләте паритеты б-са), БРИКС дәүләттәре халҡының дөйөм һаны 2,88 млрд кеше (донъя халҡының 42%-ы), терр. – ҡоро ерҙә 26%. БРИКС-тың 6-сы саммитында (Форталеза ҡ.) БРИКС-тың Яңы үҫеш банкыһын төҙөү т-да килешеүгә һәм Шартлы валюта резервтары Пулаһын төҙөү т-да договорға ҡул ҡуйыла.
2015 й. 9—10 июлендә Өфөлә БРИКС-тың 7-се Саммиты үтә, уның һөҙөмтәләре б-са Өфө декларацияһына ҡул ҡуйыла, бында дәүләт башлыҡтары килеп тыуған хәлдәргә яуап табыу, тыныслыҡ һәм именлекте тәьмин итеү, ныҡлы үҫешкә булышлыҡ итеү, хәйерселекте, тигеҙһеҙлекте һәм эшһеҙлекте бөтөрөү б-са уртаҡ тырышлыҡты көсәйтергә килешә, ҡатнашыусы илдәрҙең донъя эштәрендә ролен күтәреүгә өлгәшеү теләге раҫлана. Шулай уҡ БРИКС илдәренең 4-се Профсоюз форумының Өфө Декларацияһы ҡабул ителә, ул БРИКС дәүләттәре хөкүмәттәренә үҙ рейтинг агентлығын һәм биржа фондын төҙөргә тәҡдим итә, ҡатнашыусы илдәр хөкүмәттәрен донъялағы сәйәси көсөргәнешлекте кәметергә, именлекте һәм тотороҡлоҡто тәьмин итергә саҡыра һ.б. Ойошмаға рәйеслекте сираттағы саммит планлаштырылған ил тормошҡа ашыра.
Тәрж. Ф. Ә. Ҡылысбаев


text:
Өфөлә геодезистарға һәйкәл асылдыФото: Олег Яровиков
Өфөлә геодезистарға һәйкәл асылды
Өфөлә геодезистарға һәйкәл асылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 28 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезы сиктәрендә Өфөлә геодезистарға һәйкәл асылды. Ул Крупская урамында Башҡортостандың Росреестр идаралығы бинаһы янында ҡуйылған.
Ведомствола хәбәр итеүҙәренсә, скульптураның макетын Өфө оҫтаһы Хәлит Ғәлиуллин әҙерләгән. Бронза һәйкәлдең хаҡы – яҡынса 2 миллион һум, шулай уҡ геодезия эштәре менән бәйле ике мең белгес аҡсалата өлөш индергән. Бер тоннаға яҡын ауырлыҡтағы һәйкәл Свердловск өлкәһенең Красноуфимск ҡалаһы оҫтаханаһында ҡойолған.
Тантанала республиканың Росреестр идаралығы һәм Кадастр палатаһы етәкселеге, ҡала хакимиәте, профессиональ ассоциация вәкилдәре, тармаҡтың атҡаҙанған ветерандары ҡатнашты. Һәйкәлде асыу хоҡуғы лайыҡлы рәүештә почетлы геодезистар Елена менән Леонид Хылпустарға бирелде.
«Геодезистар — карталар төҙөү һәм урындағы рельефты һүрәтләү өсөн кәрәкле иҫәп-хисап алып барыу буйынса белгестәр. Был инженер һәм төҙөлөш эштәре өсөн мөһим. Ошо һөнәр эйәләренең эшмәкәрлеге йәмғиәт тормошо һәм дәүләттең иҡтисади менән айырылғыһыҙ бәйле. Төҙөлөш, экология һәм навигация эштәрендә, тәбиғәтте һаҡлау һәм башҡа бик күп тармаҡтарҙа карта, топография пландары бик кәрәк», — тип һөйләнеләр Башҡортостандың Росреестр идаралығында.


text:
Апаһы менән кескәй һеңлеһе һөйләшкәнен ишетергә тура килде.
– Беҙҙең синыфтағы бер ҡыҙ бер малайҙы ярата.
– Ә уны ҡайҙан беләһең?
– Ул бит Азаттың эргәһенән китмәй, ҡасһа, артынан баҫтыра башлай. Тегеһе, кит әле, тиһә лә аптырамай ҙа, бүтәндәрҙең көлөүе лә уның өсөн бар ни, юҡ ни. Был турала бөтәһе лә белә.
– Әгәр берәйһен оҡшатһаң, һин шулайта алыр инеңме?
– Ю-уҡ! Анау Алина стенаға «Илгиз+Гөлиә» тип яҙып ҡуйған. Ни эшләргә белмәнем. Стенаға яҙырға ярамай ҙа инде.
– Эйе шул, ниндәй әҙәпһеҙлек! Ә һиңә малай оҡшаймы һуң?
– Юҡ, ул бит шундай маҡтансыҡ, үҙе бигерәк батыр булып ҡыланған була. Гел миңә нимә тип булһа ла бәйләнә, үсектерә…
Үҙҙәре бәләкәй генә, ҡара әле, мөхәббәт тураһында гәпләшәләр бит, әй. Ирекһеҙҙән, малай артынан йүгергән ҡыҙ күҙ алдына килеп баҫа. Һылыуҡайҙарға хас тыйнаҡлыҡ тигән сифат ят икән уға. Был ҡайҙан киләлер инде? Хәҙерге йәнһүрәттәр шулай әрһеҙ итеп тәрбиәләйме балаларҙы? Ә бынау маҡтансыҡ малай шым ғына йөрөгән ҡыҙҙы үсектереп, әллә үҙенең уға ҡарата битараф түгеллеген аңлатырға тырышамы икән? Ни тиһәң дә, ҡыҙҙарыбыҙ әҙәпле, тыйнаҡ, ә малайҙарыбыҙ ҡыйыу һәм гүзәл затты ҡурсаларлыҡ көслө егеттәр булып үҫһен инде.


text:
Өфөләге Музыка йорто ике йылда төҙөләсәк
Алдағы ике-өс йылда Өфөлә Музыка йорто төҙөләсәк. Был хаҡта Өфө хакимиәтендә үткән оператив кәңәшмәлә ҡала башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.
Музыка йортон Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов төҙөргә ҡушҡан. Музыка йорто йыр һәм музыка менән шөғөлләнеү өсөн заманса зал буласаҡ.
Был мәҙәниәт усағын асыу тантанаһы Өфөлә тыуған һәм ҡаланың йыш ҡунағы булған билдәле музыкант, «Мәскәү виртуоздары» оркестрының баш дирижеры Владимир Спиваков ҡатнашлығында үтәсәк, тип күҙаллана.


text:
Башҡортостандың ауыл хужалығы министры Николай Коваленко фестивалгә арналған матбуғат конференцияһында ошо турала хәбәр итте.
Башҡортостандың ауыл хужалығы министры Николай Коваленко фестивалгә арналған матбуғат конференцияһында ошо турала хәбәр итте.
Яҙыусының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына тәҡдим ителгән “Аҡтамыр”, “Өн һәм һан” романдары ла – ана шундайҙарҙан.
Инглиз яҙыусыһы һәм философы Томас Карлейль халыҡ менән тарих хаҡында: “Үҙ тарихы китабының барлыҡ биттәре лә яҙылып бөтмәгән халыҡ бәхетле”, – тип әйтеп ҡалдырған.
Һеҙ республика етәксеһе вазифаһындағы эшмәкәрлегемдең нисек башланыуын, мин баҫым яһаған өҫтөнлөктәрҙе хәтерләйһегеҙҙер: эш, хеҙмәт хаҡы, торлаҡ. Улар ҙа, идара итеү принциптары ла үҙгәрешһеҙ ҡалды: власть кешеләр өсөн эшләргә тейеш.
Матур һандар урынына
тормош сифаты
Ошо көндәрҙә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты был конкурсҡа арналған семинар-кәңәшмә үткәрҙе. Бәйгелә ҡатнашҡан алтмыштан ашыу ауыл вәкиле килде унда.
— Айыҡлыҡ өсөн көрәште көлкөгә әйләндерергә, беҙгә алдан уҡ еңелеү юрарға теләгән көстәр ҙә бар,


text:
Башҡортостандың дәүләт хеҙмәткәрҙәре республиканың Дәүләт Йыйылышы Секретариаты Кубогы өсөн ярыша
Республикала дәүләт һәм муниципаль хеҙмәткәрҙәр араһында Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Секретариаты Кубогы өсөн Спартакиада дауам итә.
Үткән шәмбе Өфөнөң 44-се мәктәбе спорт залында өҫтәл теннисы буйынса ярыштар уҙҙы. 44-се мәктәп директоры Оскар Латыпов хәбәр итеүенсә, сәләмләү телмәре менән ярышта ҡатнашыусыларға БР Дәүләт Йыйылышы Секретариаты етәксеһе урынбаҫары Нәүфәл Йәнбухтин һәм республиканың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары, биатлон буйынса Олимпия уйындарында бронза призеры, халыҡ-ара класлы спорт мастеры Павел Мөслимов мөрәжәғәт итте.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Спартакиада-2014-тә Башҡортостан Президенты Хакимиәте, БР Дәүләт Йыйылышы Секретариаты, республика Хөкүмәт Аппараты, Өфө хакимиәте командалары ҡатнаша.
Спартакиада-2014 программаһына 10 спорт төрө буйынса ярыштар ингән: боҙ аҫтынан балыҡ тотоу, саңғы ярыштары, пневматик винтовканан атыу, йөҙөү, мини-футбол, шашка, шахмат, өҫтәл теннисы, бильярд спорты, волейбол. Әлеге ваҡытта боҙ аҫтынан балыҡ тотоу, саңғы ярыштары, пневматик винтовканан атыу, йөҙөү һәм мини-футбол буйынса ярыштар уҙған. Биш спорт төрө йомғаҡтары буйынса Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппараты командаһы лидерлыҡ итә.


text:
Республикала иҡтисади үҫеш министрының беренсе урынбаҫары тәғәйенләнде
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Лилиә Мәзитованы БР иҡтисади үҫеш министрының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләне, тип хәбәр иттеләр республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән.
Лилиә Мәзитова 1958 йылда Өфөлә тыуған. Мәскәү технологик институтын «Иҡтисад һәм көнкүреш хеҙмәтләндереүҙе ойоштороу» һөнәре буйынса тамамлаған.
Төрлө йылдарҙа Мәскәү технологик институтының Өфө филиалында, Өфө технологик сервис институтында, Бөрө ҡалаһы һәм Бөрө районы хакимиәттәрендә эшләй.
2007 йылдан алып Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары вазифаһын биләй.


text:
Йыл башынан алып Башҡортостан хужалыҡтарында 339 мең тонна һөт һауып алынған
Башҡортостан ауыл хужалығы предприятиеларында тулайым һауым йыл башынан алып 339 мең тонна тәшкил итте, тип хәбәр иттеләр республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Фермер хужалыҡтары 55 мең тоннанан ашыу алған.
Стәрлетамаҡ һәм Саҡмағош райондарында йыл башынан алып һәр һыйырҙан өс мең килограмдан ашыу һөт һауып алынған. Көнөнә һәр һыйырҙан һауым 18 килограммм тәшкил итә. Шундай туҡ тәүлек күрһәткестәрен Мәләүез һәм Тәтешле райондары бирә.
2014 йылда халыҡтан 41 мең тоннанан ашыу һөт һатып алынған. Шәхси сектор менән эш Илеш (2,6 мең тонна) һәм Баймаҡ (2,1 мең) райондарында һөҙөмтәлерәк ойошторолған.


text:
Ҡазанда яһалған операция уңышһыҙ була. Әле Вадимды тағы ла бер операцияға әҙерләйҙәр, әммә хаҡы бик ҡиммәт — бер нисә миллион һум. Вадимдың ата-әсәһе — ябай хеҙмәткәрҙәр. Һатырлыҡ әйберҙәрен — фатир, машинаны — күптән һатҡандар, ләкин операцияға етерлек аҡса йыйылмаған.
Ҡазанда яһалған операция уңышһыҙ була. Әле Вадимды тағы ла бер операцияға әҙерләйҙәр, әммә хаҡы бик ҡиммәт — бер нисә миллион һум. Вадимдың ата-әсәһе — ябай хеҙмәткәрҙәр. Һатырлыҡ әйберҙәрен — фатир, машинаны — күптән һатҡандар, ләкин операцияға етерлек аҡса йыйылмаған.
Шөкөр, йыл уңай килде: иген баҫыуҙары ла һөйөндөрҙө, еләк-емеш, йәшелсә лә уңды. Сейә һәм алма ағастары ботаҡтарының ҡайһы берҙәре, уңышын күтәрә алмайынса, бөгөлөп үк төштө. Ғөмүмән, ағастың емеше ни тиклем күп булһа, ул шул саҡлы ергә нығыраҡ эйелә, емешһеҙҙәре генә төҙ үҫә. Тормошта ла күп балалы ҡатындарҙың йәки ирҙәрҙең (ҡайһыһы нығыраҡ ҡайғырта инде) билдәре тиҙерәк бөгөлөүсән, сөнки улар һәр балаһының киләсәген ҡайғыртып йәшәй.
Беҙ үҫкәндә ишле ғаиләләр ғәҙәти хәл ине. Һәр өйҙә тиерлек кәмендә биш бала тәрбиәләнде. Ошо сама ул-ҡыҙҙары булған ҡатын-ҡыҙ 50 йәшендә хаҡлы ялға сыҡты. Мәҫәлән, үҫмер VIII йәки Х класты тамамлағас, тыуған йортонан сығып китә һәм ике-өс йылдан һуң ата-әсәһенә, туғандарына ярҙам итә лә башлай.
— Белем биреү — иң ауыр хеҙмәт, — тине Әлфис Суфиян улы. — Тормошта уҡытыусы һөнәренән дә изгерәк, абруйлыраҡ эш юҡтыр. Улар тәү сиратта бала күңеленә теләктәшлек һәм миһырбанлыҡ нигеҙҙәрен һала, йәмғиәтебеҙҙең интеллектуаль һәм әхлаҡи нигеҙен формалаштыра. Илдең дә киләсәге уҡытыусының яуаплылығына, фиҙакәр хеҙмәтенә бәйле. Шуға мәғариф өлкәһенең тотороҡло үҫешенә берәү ҙә битараф ҡалырға тейеш түгел. Әлбиттә, талаптар арта. Уҡытыусы бер туҡтауһыҙ үҫергә, камиллашырға, ә беҙ үҙ сиратыбыҙҙа быға булышлыҡ итергә тейеш.
Артабан мәғариф министры республиканың иң көслө уҡытыусыларын билдәләп үтте.
Сәғиттәрҙең Хәйбулла районы мәктәптәре араһында иң тәүгеләрҙән булып "Барлыҡ коллектив менән — "Башҡортостан"ға!" акцияһына ҡушылыуы юҡҡа түгел. Бында берҙәм, татыу коллектив тупланған. Үҙ эшен төплө белгән уҡытыусылар йәш быуынды тәрбиәләүҙә ваҡытлы матбуғатты урынлы ҡуллана, унда баҫылған мәҡәләләрҙе дәрестәрҙә файҙалана. Ата-әсәләр йыйылыштары булһынмы, ауыл халҡы менән осрашыуҙар тиһеңме, бар сараларҙа ла "Башҡортостан" — уларҙың төп таянысы, фекерҙәше һәм кәңәшсеһе.
“Ҡурай” каналы ойошторған был дискотека матур йолаға әйләнеп бара. Йыл да декабрҙең аҙағында йыя улар тамашасыһын. “Өфө уттары”ндағы Колизео залында алма төшөрлөк тә урын юҡ ине. Ә ниндәй артистар килә бит әле тамаша күрһәтергә?! Был юлы ла республикала билдәле, йәштәр араһында киң танылыу яулаған йырсылар Сәғиҙулла Баййегет, Рөстәм Ғиззәтуллин, Венер Камалов, Гөлдәр Ишҡыуатова, Нәркәс Сиражетдинова, Айрат Мусин, Илнур Юламанов, Заһит Ҡунафин, Радик Юлъяҡшин, Тимур Зиндан, Руслан Ниғмәтов һәм башҡалар тамашасының күңелен асты.
Һүҙем Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Шәүрә Дилмөхәмәтова тураһында. Ул — Әнисә менән Ишмулла Дилмөхәмәтовтарҙың ҡыҙы.
— Атайым гастролгә йыш йөрөнө, шуғалыр ҙа өйҙә булған ваҡыттары бала сағымдың матур иҫтәлеге булып күңел түрендә һаҡланып ҡалған, — тип һөйләй Шәүрә апай. — Ул нисектер ауыҙын асмай ғына төрлө йәнлектәр, ел-дауыл тауыштары сығара, ә мин иҫем китеп тыңлайым. Үҙемде әкиәт донъяһындағылай хис итәм. Ғөмүмән, атайым кескәйҙәрҙе яратты. Өйгә дуҫтары балалары менән килһә, улар менән сәғәттәр буйы уйнай торғайны. Күрәһең, ғаилә тормошон танһыҡлауы ла үҙенекен иткәндер. Һәр саҡ юлда үткән артист тормошо еңелдән түгел бит.
Эй, ырыуҙашым,
Һатма ереңде!
Һатһаң ереңде —
Алыпһатарҙар
Тунар тиреңде!
Эй, яҡташ, белеш,
Һатма ереңде!
Һатһаң ереңде —
Яҡтың тигән һүҙ
Яҡты көнөңдө!
Китаптың авторы үҙе үк тарихсы, этнограф, телсе һәм әҙәбиәтсе булараҡ билдәле. Бай тормош тәжрибәһен һәм ғилми эҙләнеүҙәрен файҙаланып, ул халҡыбыҙҙың матди һәм рухи хазиналарын бик етди тикшергән, уй-фекерҙәрен уҡыусыға еңел, аңлайышлы итеп еткерә алған. Әҫәрҙә ата-бабаларыбыҙҙың боронғо дәүерҙәренән алып бөгөнгәсә үткән юлы күрһәтелә: Иҙел Болғары (Х б.), Алтын, Нуғай урҙалары (ХIII — ХIV бб.), Себер, Ҡазан, Әстрхан ханлыҡтары (ХV б.) һәм Рәсәйгә ҡушылғандан һуңғы (ХVI б.) замандарҙағы башҡорттарҙың аусылыҡ, солоҡсолоҡ, балыҡсылыҡ, йылҡысылыҡ, игенселек кәсептәре менән шөғөлө, емеш-еләк һәм төрлө үҫемлектәр менән туҡланыуы, һауыт-һаба, кейем-һалымы, торлаҡтары, өй эсендәге йыһаздары. Халҡыбыҙҙың рухи мәҙәниәтенә, бөтөн донъяға танылыу яулаған һоҡланғыс ижад өлгөләренә, ХIV — ХVI быуаттарҙа йәшәгән Һабыра, Асан Ҡайғы, Ҡаҙтуған, Шалғыҙ йырауҙар, Ҡобағыш, Ҡарас, Ерәнсә, Байыҡ, Ғәбит, Мәхмүт, Буранбай сәсәндәрҙең ижадына һәм башҡорт халыҡ йырҙарына объектив байҡау яһала.
Вельмир АҘНАЕВ, республиканың Халыҡтар дуҫлығы йорто директоры:
— Иң башта шуны билдәләп үткем килә: республикабыҙҙа милләт-ара мәсьәлә буйынса бер ҡасан да ыҙғыш сыҡҡаны юҡ. Минеңсә, был урындағы халыҡтың милләт-ара мәсьәләләрҙә һәр ваҡыт һиҙгер, сабыр булыуына, киң күңеллелегенә бәйле.
Ә йылды иғлан итеүгә һәм уның йомғаҡтарына килгәндә, бик ҡәнәғәтбеҙ. Февралдә республикала йәшәүсе барлыҡ милләт вәкилдәре Дуҫлыҡ меморандумына ҡул ҡуйҙы. Халыҡтар дуҫлығы йортоноң 14 филиалы, 38 милли-мәҙәни үҙәге бар. Уларға быйыл тәү сиратта матди ярҙам күрһәтелде.
Быйыл фирма Пермь крайының бер нисә ҡалаһында салют ойоштормаҡсы. Әйткәндәй, ошо уҡ кешеләр 2005 йылда Березники ҡалаһы көнөндә пиротехник шоу үткәргән, бер снаряд халыҡтың өҫтөндә тиерлек шартлаған, биш кеше төрлө тән йәрәхәттәре алған. Ауыр операциялар кисергән кешеләр ниндәйҙер ғиллә менән (төп сәбәбе – аҡса булманымы икән?) фирманы ғәфү иткән, суд эше үҙ-ара килешеү менән тамамланған.


text:
Калевала
«Ка́левала» (карел. фин. Kalevala) — карел-фин поэтик эпосы. 50 рунанан (йырҙан) тора.
«Калевала» нигеҙенә карел халыҡ эпик йырҙары һалынған. Сығанаҡ фольклор материалын эшкәртеү менән фин тел белгесе һәм табип Элиас Лённрот (1802—1884) шөғөлләнгән: ул айырым халыҡ эпик йырҙарын бер сюжет менән бәйләгән, был йырҙарҙың үҙенсәлекле варианттарын һайлап алған, ҡайһы бер ҡытыршылыҡтарын шымартҡан[1]. Лённрот ике тапҡыр эшкәрткән: 1835 йылда «Калевала»ның беренсе баҫмаһы, 1849 йылда — икенсе баҫмаһы сыҡҡан.
Поэманың рус теленә тулы тәржемәһен Л. П. Бельский эшләгән һәм 1888 йылда «Әҙәбиәт пантеоны» журналында баҫтырған, айырым баҫма булып ул 1889 йылда баҫылып сыҡҡан. «Калевала» — фин һәм карелдарҙың христиан динен ҡабул иткәнгә тиклемге дини ышаныстары тураһында мөһим мәғлүмәт сығанағы.
Йөкмәткеһе
Халыҡ йырҙары (руналар)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Поэмаға Лённрот биргән «Калевала» атамаһы — был карел халыҡ батырҙары йәшәгән илдең эпик исеме. la суффиксы йәшәү урынын аңлата, шуның өсөн Kalevala — был Вяйнямёйнен, Ильмаринен, Лемминкяйнен батырҙарҙың мифологик нигеҙ башы, йәшәгән ере Калева, һәм уларҙы ҡайһы саҡта Калева улдары тиҙәр.
Лённротҡа 50 йырҙан (рунанан) торған бик ҙур поэма төҙөү өсөн Лённрот үҙе һәм унан алдағы йыйыусылар тарафынан карел һәм фин крәҫтиәндәре һөйләгәндәрҙән яҙып алған өлөшләтә эпик, өлөшләтә лирик, өлөшләтә магик үҙенсәлекле айырым халыҡ йырҙары нигеҙ булып торған. Боронғо руналарҙы (йырҙарҙы) рәсәй Карелияһында, Архангельский (Вуоккиниеми мәхәлләһе — Вокнаволок) һәм Олонецкий губерналарында — Реполала (Реболы) һәм Химолала (Гимолы), шулай уҡ финляндия Карелияһының ҡайһы бер урындарында һәм Ладога күленең көнбайыш ярҙарында, Ингрияға саҡлы барыһынан да яҡшыраҡ белгәндәр.
Калеваланың эстәлеге [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калевалала бөтөн йырҙарҙы бергә бәйләгән төп сюжет юҡ, мәҫәлән, («Илиада» йәки «Одиссея»). Уның эстәлеге иҫ киткес төрлөлөгө менән арбай. Ул ерҙе, һауаны, йондоҙҙарҙы барлыҡҡа килтереү һәм карелдарҙың ерҙе ҡороусы, арпа сәсеүсе төп батыры Вяйнямёйнендың һауа ҡыҙы хасил булыуы тураһында хикәйәт менән асыла. Артабан, әйтер кәрәк, Төньяҡтың гүзәл ҡыҙын осратҡан батырҙың төрлө мажаралары тураһында хикәйәләнә: әгәр батыр, мөғжизә булып, орсоҡ ярсыҡтарынан көймә эшләп бирһә, ҡыҙ уға кейәүгә сығырға риза булыуын белдергән. Эшкә тотонған батыр балтаһы менән үҙен яралай, ҡанын туҡтата алмағас, белемсе ҡартҡа килә һәм уға тимерҙең килеп сығыуы тураһында риүәйәт һөйләй. Өйөнә ҡайтҡас, Вяйнямёйнен, имләп, ел күтәрә һәм тимерсе Ильмариненды Төньяҡ иленә, Похьёлаға, күсерә. Һәм унда, Вяйнямёйненға биргән антына ярашлы, Ильмаринен Төньяҡ эйәбикәһенә байлыҡ һәм бәхет бүләк итә торған серле предмет — Сампо тирмәнен (I—XI) руналары) бирә.
Түбәндәге руналарҙа (XI—XV) һуғышсан тылсымсы һәм ҡатын-ҡыҙҙы әүрәтеүсе Лемминкяйнендың күргәндәре тураһында эпизодтар бирелгән. Артабан Вяйнямёйнен тураһында хикәйәләү дауам итә; уның йәһәннәмгә төшөүе, Виипунен бәһлеүән ҡорһағында булыуы, һәм унан мөғжизәле көймәне төҙөү өсөн кәрәкле һүҙҙе белә алыуы, төньяҡ ҡыҙының ризалығын алыр өсөн Похьёлаға йөҙөп китеүе һүрәтләнә; әммә ҡыҙ уны түгел, тимерсе Ильмариненды һайлай, уға кейәүгә сыға. Өҫтәүенә, уларҙың туйҙары ентекле тасуирлана; ҡатын һәм ирҙең бурыстарын аңлатып биргән туй йырҙары килтерелә (XVI—XXV).
Руналар (XXVI—XXXI) Лемминкяйнендың Похьёлала күргәндәрен яңынан һөйләй. Куллерво баһадирҙың зарлы яҙмышы тураһындағы эпизод, белмәйенсә, бер туған һеңлеһен аҙҙырыуы һәм шуның арҡаһында улар икеһе лә, ағалы-һеңлеле, үҙҙәренә ҡул һалып, ғүмерҙәрен өҙөүе (XXXI—XXXVI руналар), хис-тойғолар тәрәнлеге буйынса ысын пафосҡа үрләүе яғынан, поэманың иң яҡшы бүлектәренә ҡарай[2]. Куллерво баһадир тураһындағы руналар Лённроттың ярҙамсыһы фольклорсы Даниэль Европеус[3] тарафынан яҙылып алынған.
Башҡа руналар өс карел батырының уртаҡ эш итеүе — Похьёлалағы (Финляндия) Сампо хазиналары нисек табылыуы, нисек Вяйнямёйнен кантеле эшләгәне һәм унда уйнауы менән бар тәбиғәтте һоҡландырғаны һәм Похьёла халҡын йоҡлатҡаны, нисек итеп батырҙар Сампоны алып киткәне тураһында бик ентекле хикәйәләүҙәрҙән тора. Шулай уҡ батырҙарҙы Төньяҡтың сихырсы эйәбикәһе эҙәрлекләгәне, Сампоның диңгеҙгә ҡолауы, Вяйнямёйнендың Сампо ярсыҡтары ярҙамында тыуған иленә изгелек итеүе, уның Похьёланың эйәһе Калевалаға ебәргән төрлө бәләләре һәм ғәжәп йән эйәләре менән көрәше, тәүге кантеле һыуға төшөп юғалғандан һуң, батырҙың үҙе яһаған яңы кантелдә иҫ киткес матур уйнауы, һәм Похьёла эйәһе йәшергән ҡояш һәм айҙы кире ҡайтарыуы (XXXVI—XLIX) тураһында.
Һуңғы руна Марьятта-Ҡыҙҙың (Ҡотҡарыусының тыуыуы) һоҡландырғыс бала табыуы хаҡындағы халыҡ-апокрифик легендаһын еткерә. Вяйнямёйнен, был баланың ҡөҙрәте буйынса карел батырынан шәберәк булырын белгәнлектән, уны үлтерергә кәңәш бирә, ләкин ике аҙналыҡ сабый Вяйнямёйненды ғәҙелһеҙлектә ғәйепләй, һәм, батыр, оятынан, һуңғы тапҡыр мөғжизәле йырын йырлай ҙа, Марьяттаның сабыйына, Карелияның танылған йоғонто яһаусыһына, урынын ҡалдырып, көймәгә ултырып мәңгелеккә хушлаша.
Филологик һәм этнографик анализ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калеваланың төрлө эпизодтарын бер художество бөтөнлөккә бәйләүсе уртаҡ епте (төйөндө) күрһәтеүе ауыр. Э. Аспелин уның төп идеяһы — Төньяҡта йәй һәм ҡыштың алмашыныуын данлау, тип уйлай. Лённрот үҙе, Калевала руналарындағы берлекте һәм органик бәйлелекте кире ҡағып, шул уҡ ваҡытта эпостың йырҙары, нисек итеп Калева иленең батырҙары Похьёла халҡын буйһондороуын иҫбатлауға һәм аңлауға йүнәлтелгән, ти. Юлий Крон, Калевала бер идея менән һуғарылған — Сампо булдырыу һәм уны карел халҡы милеге итеүҙә, тип раҫлай — ләкин план һәм идеяның бөтөнлөгө һәр ваҡыт бер төрлө асыҡлыҡ менән билдәләнмәгәнлеген таный. Немец ғалимы фон Петтау Калеваланы бер беренә бөтөнләй бәйләнмәгән 12 циклға бүлә. Итальян ғалимы Компаретти Калевала тураһындағы күләмле хеҙмәтендә руналарҙа берҙәмлек бар тип уйлау мөмкин түгел, Лённрот сығарған руналар комбинацияһы йыш ҡына ирекле һәм шулай ҙа руналарҙа аныҡ берҙәмлек булдырылған, ти; ахырҙа, шул уҡ материалдарҙан ниндәйҙер бер башҡа план буйынса башҡа комбинациялар эшләргә мөмкин тигән һығымтаға килә.
Лённрот (Штейнталь фаразлағанса) руналарҙа йәшерелгән поэманы асмаған — сөнки халыҡта ундай поэма булмаған. Руналар, йырсылар телдән бер нисәһен бәйләп башҡара торған булһа ла (мәҫәлән, Вяйнямёйнен йәки Лемминкяйнендың бер нисә мажараһы), рус былиналары йәки серб юнак йырҙары һымаҡ, тотош эпопеяға оҡшап сағылмай. Руналарҙы эпопеяға берләштергәндә, күпмелер башбаштаҡлыҡ ҡотолғоһоҙ булған - быны Лённрот үҙе лә таныған. Ысынлап та, Лённрот һәм башҡа йыйыусылар яҙып алған варианттар менән сағыштырыу күрһәтеүенсә, Лённрот, төҙөгән планына ярашлы, үҙ һүҙҙәре менән һөйләп биреү юлын һайлаған: руналарҙы башҡа руналар киҫәктәренән берләштергән ул, өҫтәмәләр индергән, хикәйәләүҙе бәйле итеү маҡсатында, айырым шиғырҙарға үҙ һүҙҙәрен өҫтәп яҙған, ә һуңғы рунаны (50), халыҡ легендаларына нигеҙләнеп яҙылһа ла, уныҡы тип иҫәпләргә була. Үҙенең поэмаһын яҙғанда, ул карел йырҙарында булған тел байлығын оҫта итеп ҡулланған (утилизировал), хикәйәләү руналары менән бергә йола, имләү, ғаилә йырҙарын индергән, һәм шуның менән Калевалаға фин ябай халҡының донъяға ҡарашын, уй-фекерен, көнкүрешен һәм поэтик ижадын өйрәнеү сараһы булараҡ ҡыҙыҡһыныу уятҡан.
Карел эпосының үҙенсәлеге тарихи нигеҙҙең бөтөнләй булмауында: батырҙарҙың мажаралары әкиәттәргә оҡшағанлығы менән айырыла; карелдарҙың башҡа халыҡтар менән тарихи бәрелештәре шаңдауы руналарҙа һаҡланмаған. Калевалала дәүләт, халыҡ, йәмғиәт юҡ: ул тик ғаиләне генә таный, һәм батырҙар ҡаһарманлығын халҡы өсөн түгел, әкиәт батырҙары һымаҡ, шәхси маҡсаттарына өлгәшеү хаҡына башҡара. Батырҙар тибы карелдарҙың боронғо мәжүси ҡараштары менән бәйләнештә тора: улар физик көс ярҙамында түгел, шамандар һымаҡ төрлө им-том, арбау ярҙамында батырлыҡ күрһәткән. Улар төрлө сүрәткә инә, башҡа кешеләрҙе хайуанға әйләндерә, мөғжизәле рәүештә бер урындан икенсеһенә күсә алған, атмосфера күренештәрен — һыуыҡ, томан һ.б. барлыҡҡа килтергән. Тағы ла батырҙарҙың мәжүси период хоҙайҙарына яҡынлығы тойомлана. Тағы ла карелдарҙың, һуңыраҡ финдарҙың, йырҙың һүҙҙәренә һәм көйөнә юғары әһәмиәт биргәндәрен билдәләргә кәрәк. Руна-имләүҙәр белгән күрәҙәселек итеүсе кеше мөғжизәләр тыуҙыра алған, ә ғәжәп музыкант Вяйнямёйнен кантеленан сығарған тауыштар бөтөн тәбиғәтте буйһондора.[2]
Этнографик яҡтан ғына түгел, Калевала юғары художестволылығы менән дә ҡыҙыҡлы. Уның яҡшы сифатына ябайлыҡ, сағыу һүрәтләүҙәр, тәрән һәм йәнле тәбиғәт тойғоһо, юғары лирик ынтылыштар, бигерәк тә кеше ҡайғыһын сағылдырыу (мәҫәлән, әсәнең улын, балаларҙың ата-әсәһен һағыныуы), ҡайһы бер эпизодтарҙағы үткер дөрөҫ юмор, ҡатнашыусыларҙы уңышлы ҡылыҡһырлау ҡарай. Калевалаланы бер бөтөн эпопея (Крон ҡарашы) тип ҡараһаҡ, унда күпмелер дәрәжәлә бөтөн халыҡ ауыҙ-тел эпик әҫәрҙәренә хас етешһеҙлектәр ҙә байтаҡ: ҡапма-ҡаршылыҡтар, бер үк факттарҙың ҡабатланышы, бөтөн менән сағыштырып ҡарағанда, ҡайһы бер ваҡ-төйәккә артыҡ күп иғтибар бүлеү. Ҡайһы бер әҙерләнеп ятҡан ғәмәлгә артыҡ ентекле туҡталып, ә эш-хәрәкәттең үҙе тураһында бер ике аҙ әһәмиәтле шиғыр аша әйтеп китеү. Быға оҡшаған килешһеҙлек теге йәки был йырсының хәтер үҙенсәлегенән килә һәм йыш ҡына осрай, мәҫәлән, рус былиналарында ла.
Әммә эпоста һүрәтләнгән ваҡиғаларҙы раҫлаған географик мәғлүмәт менән үрелгән тарихи факттар ҙа бар. Хәҙерге Калевала ҡасабаһынан төньяҡҡа табан Топозеро күле — батырҙар йөҙөп үткән диңгеҙ бар. Күлдең ярҙарында саамдар — Похъёла халҡы йәшәгән. Саамдарҙың көслө сихырсылары (Лоухи Ҡарсыҡ). булған. Ләкин карелдар саамдарҙы алыҫ төньяҡҡа ҡыҫырыҡлап сығара алған, Похьёла халҡын һәм илен буйһондорған.
Калевала көнө [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл һайын 28 февралдә «Халыҡ эпосы Калевала көнө» — рәсми фин һәм карел мәҙәниәте көнө — байрам ителә, шул уҡ көн фин флагына ла бағышлана. Йыл һайын Карелияла һәм Финляндияла костюмдар кейеп урамда йөрөү - «Калевала карнавалы», шулай уҡ эпос сюжеты буйынса театраллаштырылған тамашалар ойошторола.
Калевала сәнғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Калевала батырҙары тураһында фин епискобы һәм XVI быуат китап баҫыусыһы Микаэль Агрикола китаптарында тәүләп иҫкә алына.
- «Калевала» батырына тәүге һәйкәл 1831 йылда Выборгта ҡуйылған.
- Поэманы тәүге тапҡыр урыҫ теленә 1888 йылда шағир һәм тәржемәсе Леонид Петрович Бельский тәржемә иткән.
- Урыҫ әҙәбиәтендә Вяйнемёйнен образы тәүге тапҡыр декабрист Ф. Н. Глинканың «Карелия» поэмаһында осрай.
- «Калевала» сюжетына тәүге һынлы һүрәтте (живопись) 1851 йылда швед рәссамы Йохан Блакстадиус яҙған.
- Фин яҙыусыһы Алексис Кивиҙың «Куллерво» пьесаһы (1860) «Калевала» сюжеты буйынса яҙылған тәүге әҫәр булған.
- Фин музыкаһы классигы Ян Сибелиус «Калевала»ны музыкала кәүҙәләндереүгә әһәмиәтле өлөш индергән.
- Калеваланы украин теленә тел белгесе Евгений Тимченко тәржемә иткән. Белорус теленә тәүге тәржемәне шағир һәм яҙыусы Михась Машар башҡарған. Иң яңы тәржемә авторы — Якуб Лапатка[4].
- Линард Лайцен латыш теленә тәржемә иткән[5].
- Ненец теленә Василий Ледков тәржемә иткән[6].
- Бик күп рәссамдарҙың ижадында «Калевала» сюжеттары сағылыш тапҡан. Карелия Республикаһының Һынлы сәнғәт музейында «Калевала» эпосы темаларына яҙылған һынлы сәнғәт әҫәрҙәренең уникаль коллекцияһы йыйылған[7]. Фин рәссамы Аксели Галлен-Каллелдың «Калевала» күренештәрен үҙ эсенә алған картиналар циклы киң билдәле.
- 1933 йылда Academia нәшриәте «Калевала»ны, Павел Филонов уҡыусылары, Т. Глебова, А. Порет, М. Цыбасов һ.б. кеүек Аналитик Сәнғәт Оҫталары биҙәлешендә, иллюстрациялар менән баҫып сығарған. Филонов үҙе иллюстрациялар һәм биҙәлеш мөхәррире булған.
- «Калевала» мотивы буйынса карел композиторы Гельмер Синисало «Сампо» балетын яҙған, һәм ул тәүге тапҡыр Петрозаводск ҡалаһында 1959 йылдың 27 мартында күрһәтелгән. Был әҫәр СССР-ҙа ла, сит илдәрҙә лә күп тапҡырҙар ҡуйылған[8][9].
- 1959 йылда «Калевала» мотивы буйынса берлектәге совет-фин фильмы «Сампо» (режиссёры Александр Птушко, Вяйнё Кауконен, Виктор Виткович, Григория Ягдфельда сценарийы) төшөрөлгән.
- 1982 йылда фин режиссёры Калле Хольмберг телевидение өсөн Фин һәм Итальян киноакадемиялары призына лайыҡ булған 4-сериялы «Калевала»ны — «Тимер быуат. Калевала хикәйәттәре»н экранға сығарған. 2009 йылда фильм Рәсәйҙә ике DVD-нан торған комплектта сығарылған.
- Джон Рональд Руэл Толкиндың «Сильмариллион»ы «Калевала» йоғонтоһонан барлыҡҡа килгән.
- Генри Лонгфеллоның «Гайават тураһында йыр»ы Калевала тәьҫирендә барлыҡҡа килгән. Уильям Кёрбиҙың фин эпосын инглиз теленә тәржемәһе тәьҫирендә Толкин «Кулерво тормошо» тигән тәүге проза әҫәре яҙылған.
Рәсәйҙә «Калевала»ны Яков Грот, Германияла Якоб Гримм пропагандалаған.
Максим Горький «Калевала»ны гомер эпосы менән бер рәткә ҡуйған. 1908 й. ул: «Индивидуаль ижад „Илиада“ йәки „Калевала“ға тиң башҡа бер нимә лә булдырмаған» тип яҙған. 1932 й. ул фин-карел эпосын «һүҙ ижады монументы» тип атай. «Калевала» «Клим Самгиндың тормошо»ноң икенсе томында, геройҙың фин тәьҫораттарына бағышланған бүлектәрендә иҫкә алынған: «Самгин бала сағында әсәһе бүләк иткән „Калевала“ китабын уҡығанын иҫенә төшөрҙө; хәтерҙән гел ситкә ырғып торған шиғыр юлдарынан торған был китап уға күңелһеҙ тойолғайны, ләкин әсәһе, шулай ҙа уны аҙағына саҡлы уҡып бөтөрөргә ҡушты. Һәм хәҙер, башынан үткәндәр хаосынан, Суоми батырҙарының Хийси һәм Лоухиға, тәбиғәттең стихиялы көстәренә ҡаршы көрәшеүселәрҙең, ил хазинаһы Сампоны ҡурсалаусы уның Орфейы Вяйнемёйнендың… шат күңелле Лемминкяйнен-фин Бальдурының, Илмаринендың эпик фигуралары ҡалҡып сыҡты». «Калевала» мотивтары Валерий Брюсовта,Веелимир Хлебниковта, Сергей Городецкийҙа, Николай Аеевта бар. Алекандр Блоктың китапханаһында ла «Калевала» булған.
Беларустың халыҡ шағиры Якуб Колас юғары баһалаған, «Сымон-музыкант» поэмаһы буйынса эшләгәне тураһында ул: «Калевала» эшемә яҡшы этәргес булды … Уны барлыҡҡа килтереүселәр ҙә, мин дә бер сығанаҡтан эстек, тик финдар диңгеҙ ярында, ҡаялар араһында, ә беҙ — үҙебеҙҙең урмандарҙа (бор) һәм һаҙҙарҙа. Был тере һыу кем дә булһа берәүҙеке генә түгел, уны күмәк асҡан һәм күмәк өсөн асҡан. Һәр бер халыҡтың шатлығы ла, ҡайғыһы ла нимәһе менәндер оҡшаған. Тимәк, әҫәрҙәре лә оҡшаш була ала… Мин Лённроттың аяғына йығылырға әҙер инем" тигән. (Максим Лужаниндың «Колас үҙе тураһында һөйләй» тигән китабы буйынса)
В. Г. Белинский «Калевала»ның донъяуи әһәмиәтен баһалай алмаған. Бөйөк тәнҡитсе фин эпосының тик насар, проза өлгөһө (ҡабаттан һөйләп бирелеше-пересказ) менән генә таныш булған. Белинскийҙың финляндия әҙәбиәтен Рәсәйҙә төп таратыусыһы булған Я. К. Грот менән мөнәсәбәттәре киҫкен булған. Халыҡ архаикаһын славянофилдарға хас идеаллаштырыу (ул саҡтағы Финляндия, славян илдәре кеүек үк, славянофилдар, мәҫәлән, Шевырёв тарафынан «аҙғын» Европаға ҡапма-ҡаршы патриархаль боҙолмағанлыҡ үрнәге булараҡ исемгә алынған) ғына тип ҡабул ителгән. М. Эмандың «Боронғо фин эпопеяһы Калеваланың төп һыҙаттары» тигән китабына рецензияһында Белинский былай тип: «Беҙ беренселәрҙән булып Лённрот әфәнденең матур һәм выжданлы батырлығына ғәҙел баһа бирергә әҙер, әммә арттырып ебәреү кәрәк тип һанамайбыҙ. Нисек! Фин әҙәбиәтенән башҡа, Европаның бөтөн әҙәбиәттәре лә, ниндәйҙер бер баҙарға әйләнгән икән?…» яҙған. «Ярһыу Виссарион» «Калевала»ны антик эпос менән сағыштырыуға ҡаршы килгән, үҙенә замандаш булған фин мәҙәниәтенең үҫешмәгәнлегенә ишаралаған: «Бәғзе бер милли рух шулай кескәй, сәтләүек ҡабығына ғына һыйышлы, ә ҡайһыһы шундай тәрән һәм киң, уға бөтөн ер йөҙө лә аҙ һымаҡ. Боронғо гректарҙың милли рухы шундай булған. Гомер уны үҙенең ике поэмаһында ғына сағылдырып бөтөрмәгән. Кемдер әгәр боронғо Элладаның милли рухы менән танышырға йәки уны үҙләштерергә теләһә, уға бер Гомер ғына аҙ, бының өсөн Гезиод та, трагиктар ҙа, Пиндар ҙа, комик Аристофан да, фәйләсүфтәр ҙә, тарихсылар ҙа, ғалимдар ҙа, ә унан тағы ла - архитектура һәм скульптура һәм, аҙағында, эске йорттағы һәм сәйәси тормошто өйрәнеү ҡала». (Белинский В. Г. Полное собрание сочинений т. Х, 1956 с. 277-78, 274 М.)
- 2001 йылда балалар яҙыусыһы Игорь Востряков Калеваланы балалар өсөн прозала, ә 2011 йылда - шиғри юлдарҙа ҡабаттан һөйләп биргән.
- 2006 йылда сюжеты ҡытай халыҡ легендалары һәм карел-фин эпосы үрелеше итеп төҙөлгән фин-ҡытай «Төньяҡ яугиры» тигән фэнтези-фильмы төшөрөлгән.
Атаманы ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Карелия Республикаһында Калевала милли районы һәм Калевала ҡасабаһы бар.
- Петрозаводск һәм Костомукша ҡалаларында Калевала урамы бар.
- «Калевала» — 1858−1872 йылдарҙа Рәсәй империяһының Балтиҡ флоты составындағы корвет.
- Калевала — Япон диңгеҙе Посьет ҡултығының көньяҡ өлөшөндәге бухта. 1863 йылда «Калевала» корветы экипажы тарафынан өйрәнелгәнгә, карап исеме бирелгән.
- Петрозаводск ҡалаһында «Калевала» кинотеатры, «Калевала» китап магазиндары селтәре бар.
- Сыктывкарҙа «Калевала» түбәһе ябыҡ баҙар бар.
- «Калева́ла» — Мәскәүҙәге рәсәй фолк-метал-төркөмө.
- «Калевала» — Мара һәм Химера рәсәй рок-төркөмдәренең йыры.
- Карелия Республикаһының Онега буйы районындағы Косалма ауылында 1970-се йылдарҙан бирле «Калевала» ҡунаҡханаһы эшләй.
- Финляндияла 1935 йылдан Kalevala Koru бренды менән традицион техникала үтәлгән милли балтиҡ буйы-фин биҙәкле зәргәр биҙәүестәр эшләп сығарыла.
- Петрозаводск ҡалаһында, Элиас Лённрот исемендәге скверҙа, «Калевала» эпосы батырҙарына арналған фонтан урынлашҡан.
Тәржемәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рус теленә тәржемәләр һәм адаптациялар
- 1840 — Небольшие отрывки в русском переводе даны Я. К. Гротом («Современник», 1840).
- 1880—1885 — Несколько рун в русском переводе изданы Г. Гельгреном («Куллерво» — М., 1880; «Айно» — Гельсингфорс, 1880; руны 1—3 Гельсингфорс, 1885).
- 1888 — Калевала: Финская народная эпопея / Полный стихотворный перевод, с предисловием и примечаниями Л. П. Бельского. — СПб.: Типография Н. А. Лебедева, Невский просп., д. 8., 1888. 616 с.). Многократно переиздавался в Российской Империи и СССР.
- 1960 — Из поэмы «Калевала» («Рождение кантеле», «Золотая дева», «Айно») // С. Маршак: Соч. в 4-х т., т. 4, С. 753—788.
- 1981 — Любарская А. Пересказ для детей карело-финского эпоса «Калевала». Петрозаводск: Карелия, 1981. — 191 с. (стихотворные отрывки из перевода Л. П. Бельского).
- 1998 — Лённрот Э. Калевала. Перевод Эйно Киуру и Армаса Мишина. Петрозаводск: Карелия, 1998. (Переиздавался издательством «Вита Нова» в 2010 году).
- 2015 — Павел Крусанов. Калевала. Прозаический пересказ. Санкт-Петербург, «Издательство К. Тублина». ISBN 978-5-8370-0713-2
- Сит илгә тәржемәләр
- Немецкие переводы Калевалы: Шифнера (Гельсингфорс, 1852) и Пауля (Гельсингфорс, 1884—1886).
- Французский перевод: Leouzon Le Duc (1867).
- Шведские переводы: Кастрена (1841), Коллана (1864—1868), Херцберга (1884)
- Английский перевод: I. M. Crawford (Нью-Йорк, 1889).
- Перевод на идиш восемнадцати рун: H. Rosenfeld, «Калевала, народный эпос финнов» (Нью-Йорк, 1954).
- Перевод на иврит (в прозе): пер. Сара Товия, «Калевала, страна героев» (Kalevala, Eretz ha-giborim), Тель-Авив, 1964 (впоследствии несколько раз переиздавалась).
- Перевод на белорусский: Якуб Лапатка Калевала, Мінск, 2015, поўны наўпросты пераклад на беларускую мову
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кантелетар
- Калевипоэг
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Из путевых заметок Э.
- ↑ 2,0 2,1 Миллер, 1895
- ↑ Европеус Даниэль (1820—1884)
- ↑ В Минске представили перевод на белорусский язык финского эпоса «Калевала»
- ↑ Сойни Е. «Калевала» в русской поэзии 1900—1910-х годов, стр. 6
- ↑ Этнокультурный центр Ненецкого автономного округа.
- ↑ «Калевальская коллекция»
- ↑ Балет «Сампо», музыка Гельмера Синисало
- ↑ Вечно юное «Сампо», газета «Карелия», № 31 (1899), 28.03.2009
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вс. Миллер Калевала, финский эпос // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)(урыҫ.)
- «Калевала» — памятник мировой культуры: Библиографический указатель. / Сост. Н. Прушинская. Вс. ст. Э. Карху. — Петрозаводск, 1993.
- Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск, 2009. — 464 с. — стр. 6—8 ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)
- «Калевала» в контексте региональной и мировой культуры / Отв. ред. И. И. Муллонен. — Петрозаводск: Карельский научный центр РАН, 2010. — 554 с.
- Сит ил телендәге
- Eliel Aspelin, «Le Folklore en Finlande» («Melusine», 1884, № 3).
- Jacob Grimm, «Ueber das finnische Epos» («Kleine Schriften» II).
- Мориц Эман, «Главные черты из древней эпопеи Калевалы» (Гельсингфорс, 1847).
- Jul. Krohn, «Die Entstehung der einheitlichen Epen im allgemeinen» (в «Zeitschrift far Völkerpsychologie», XVIII, 1888).
- Его же, «Kalewala Studien» (в немецком переводе со шведского, там же).
- О замечательной финской книге Ю. Крона «История финской литературы. Ч. I. Калевала», вышедшей в Гельсингфорсе (1883 г.), см. статью г. Майнова: «Новая книга о финском народном эпосе» (в «Ж. М. Н. Пр.» 1884, май).
- Самостоятельную переработку обширных материалов, собранных Ю. Кроном и другими финскими учеными для критики «Калевалы», представляет основательный труд известного итальянского ученого Domenico Comparetti, вышедший и в немецком переводе: «Der Kalewala oder die traditionelle Poesie der Finnen» (Галле, 1892).
- Andrew Lang, «Custom and Myth» (pp. 156—179).
- Radloff, в предисловии к 5-му тому «Proben der Volkslitteratur der nurdlichen Turk-Stämme» (СПб., 1885, p. XXII).
- Steinthal, «Das Epos» (в «Zeitschrift für Völkerpsychologie» V., 1867).
- V. Tettau, «Ueber die epischen Dichtungen de finnischen Volker, besonders d. Kalewala» (Эрфурт, 1873).
- Турунен А. (фин.)баш. Kalevalan sanakirja — Hels., 1949.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Элиас Лённрот (1802—1884) — Создатель «Калевалы»
- «Калевала» — встреча эпох
- Текст Калевалы на русском, перевод Л. П. Бельского
- Текст Калевалы на русском, перевод Эйно Киуру и Армаса Мишина
- Калевала на сайте Финского литературного общества: Введение, Содержание Калевалы, Калевала — финский национальный эпос, Многоликая Калевала, Переводы Калевалы (Тикшерелгән 16 февраль 2012)(Тикшерелгән 16 февраль 2012)
- Отрывки из Калевалы, перевод С. Маршака
- История записи (создания) Калевалы (Тикшерелгән 16 февраль 2012)(Тикшерелгән 16 февраль 2012)
- Калевала на информационном канале Института России и Восточной Европы и Министерства иностранных дел Финляндии (Тикшерелгән 16 февраль 2012)(Тикшерелгән 16 февраль 2012)
- Электронная копия первого издания Калевалы (1835) (фин.)(фин.) (Тикшерелгән 16 февраль 2012)(Тикшерелгән 16 февраль 2012)
- «Калевала» в творчестве художников
- Некоторые христианские мотивы «Калевалы» Э. Лённрота
- О переводах «Калевалы» в России
- «Калевала» — поэма Лённрота


text:
- Подробности
- Просмотров: 353
МАЛСЫЛЫҠҠА БӘЙЛЕ ЙОЛАЛАР, мал һанын һаҡлауға һәм арттырыуға (ҡара: Малсылыҡ) йүнәлтелгән традицион йолалар. Башҡорттарҙа М.б.й., ғәҙәттә, йәйләүгә (ҡара: Башҡорт йәйләүҙәре) күсер алдынан һәм көтөүлектәрҙән ҡайтҡас үткәрелгән. М.б.й. ваҡытында арбағандар (ҡара: Арбау), изге теләктәр әйткәндәр, ҡайһы берҙә ҡорбан килтергәндәр (ҡара: Ҡорбан килтереү). Күп кенә М.б.й. исламға тиклемге дини инаныуҙарға бәйле: һаҡлағыс итеп ат (ҡара: Ат культы), тәкә, бүре (ҡара: Бүре культы), айыу (ҡара: Айыу культы) һәм башҡа хайуандарҙың баш һөйәктәрен файҙаланғандар (аҙбар бағаналарына беркеткәндәр, умарталыҡҡа ҡуйғандар). Яуыз көстәрҙән һәм ауырыуҙарҙан һаҡлар өсөн артыш ботаҡтары элгәндәр, малдың мөгөҙөнә йәки муйынына ҡыҙыл туҡыма киҫәге, бетеү, бүре һәм айыуҙан һаҡлар өсөн — ошо хайуандарҙың йөнөн, бәләкәйерәк һөйәктәрен, ҡаҙыҡ тештәрен бәйләгәндәр. М.б.й. комплексында бәхетте, уңышты, ш. уҡ рухты, йәнде аңлатҡан ҡот төшөнсәһе мөһим урын биләгән. Хөрәфәттәр б‑са, мал ҡото һаҡланған малға бәйле булған. Һатҡан саҡта уның муйынына муйынсаҡ (ғәҙәттә, ҡыҙыл төҫтә) элгәндәр, малдың хужаһы 3 тапҡыр “Ҡотоң ҡалһын, үҙең кит” тип әйтеп, төрлө урындан өс услам йөн йолҡоп алып, һарайҙың бүрәнә ярыҡтарына ҡыҫтырған. Һатып алыусы ла “Ҡотоңдо алам” тип әйтеп, шуны уҡ эшләгән. Һатҡанда малға ҡағылырға ярамаған; һатҡан кеше: “Һин дә уң, мин дә уңайым, алдың-артың ҡот булһын” тиһә, һатып алыусы: “Һин аҡсаның изгелеген күр, мин — малдыҡын” тигән. Киткәндә һатып алыусыға артына әйләнеп ҡарау тыйылған. Яңы хужа малдың башы тирәләй тимер әйбер йөрөтөп, уны өшкөрөп алған. Яҡшы үрсем алыу өсөн нәҫел тәкәһенең мөгөҙөнә һарыҡ тәкәһе мөгөҙө бәйләгәндәр. Әгәр киләһе йылда орғасы йәки үгеҙ быҙау алырға теләһәләр, шуға ҡарап ир йәки ҡыҙ балаға ыуыҙ эсергәндәр. Яңы тыуған бәрәс һәм быҙауҙарҙы мейес эргәһенә килтереп (ул ғаиләне һаҡлаған изге заттарҙың йәшәгән урыны булып һаналған), өс тапҡыр “Мейестәй ҙур бул, мөрйәләй ҙур бул”, тип әйткәндәр. Малды сихырҙан, күҙ тейеүҙән һ.б. һаҡлар өсөн “Тел-теш ҡырҡыу” йолаһы үткәрелгән: имсе ҡатын малдың оҙонлоғон бау м‑н үлсәп, 41 төйөн бәйләгән һәм уларҙы ҡырҡып, әпсен-төпсөн һүҙҙәре әйтеп, доға уҡып ергә күмгән. Төрлө ауырыуҙарҙан малды артыш яндырып төтәҫләгәндәр, артыш төймәһе яһап быҙау, бәрәс һәм башҡа малдың муйынына бәйләгәндәр, өшкөрөлгән тоҙло һыу һипкәндәр; күҙ тейеүҙән миләш емешенән муйынсаҡ эшләп таҡҡандар, маңлайҙарына ҡором м‑н билдә яһағандар. Мал күпләп ауырыһа, уларҙы, ғәҙәттә, өс тапҡыр иҫке зыярат тирәләй йәки башҡа изге һаналған урындан ҡыуып йөрөткәндәр, сығыр утының (ике ағасты ышҡып табылған) төтөнөн ебәргәндәр, көл һипкәндәр. Башҡорттарҙа ш. уҡ балаларға мал инселәү йолаһы булған, мал бирнә, ҡалым өлөшөнә ингән. Көҙөн мал һуйған ваҡытта башҡорт аш-һыуының традицион аштарын әҙерләп, “Һуғым ашы” йолаһы үткәргәндәр.
Әҙәб.: С у л е й м а н о в а М.Н. Доисламские верования и обряды башкир. Уфа, 2005. М.Н.Сөләймәнова Тәрж. М.В.Хәкимова
М.Н.Сөләймәнова
Тәрж.М.В.Хәкимова


text:
Стәрлетамаҡ башҡорт драма театры директоры Рәсәй Мәҙәниәт министрлығының Маҡтау грамотаһына лайыҡ булды
Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театры директоры Таһир Искәндәров Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының Маҡтау грамотаһына лайыҡ булды. БР Мәҙәниәт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, Был юғары наградаға Таһир Искәндәров уңышлы гастролдәр ойошторғаны, сифатлы спектаклдәр ҡуйғаны, артистар өсөн һәйбәт хеҙмәт һәм социаль шарттар тыуҙырғаны өсөн лайыҡ булған. Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театры Рәсәйҙә иң тәүгеләрҙән булып автономиялы учреждениелар иҫәбенә күскәйне. Ул бөгөн дә уңышлы эшләй, ил һәм донъя буйынса гастролдәр ойоштора. Күпселек осраҡта Рәсәйҙең иң ҙур театрҙары ла бындай гастролдәргә йөрөй алмай, тип билдәләнеләр республиканың Мәҙәниәт министрлығынан.


text:
Бәхетле парҙар
Уларға муниципаль район хакимиәте урынбаҫары И.В. Пинящук, загс хеҙмәткәрҙәре, туғандары һәм яҡындары тәбрикләү һүҙҙәрен еткерҙе. Тантаналы байрам сараһында 13 пар республика һәм муниципаль район хакимиәте башлыҡтары бүләгенә лайыҡ булды. Тәбрикләнеүселәр араһында Нәсиха һәм Хәким Ғилмановтар (һүрәттә) ҙа булды. Улар бергә 50 йыл ғүмер кисерә. Ғилмановтар ғаиләһе данлы хеҙмәт юлы үткән, икеһе лә хеҙмәт ветераны, тырыш хеҙмәттәре ѳсѳн бик күп Маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнгән, социалистик ярыш еңеүселәре. Хәким ағай «Почет Билдәһе» ордены кавалеры, хеҙмәт ударнигы ла.
Э. Мөхәмәҙиева.


text:
Ханега
Ханега — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе[1] биләмәләрендә аға. Йылға Воже күле - Свидь йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега[2].
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса [2]:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000161
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000016
- Бассейн коды — 03.01.00.001
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
- ГӨ буйынса сығарылыш — 0
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Гидротехник ҡоролмалар һәм дәүләт һыу кадастрының Рәсәй Үҙәк реестры».
- ↑ 2,0 2,1 РФ һыу реестры: Ханега.


text:
Октябрьскийҙың йәш бейеүселәре Мәскәүҙә үткәрелгән халыҡ-ара фестивалдә ике тапҡыр еңеүсе булды
Октябрьскийҙағы Ҡала мәҙәниәт һарайының «Фортуна» бейеү коллективы Мәскәүҙә үткән «Юность» халыҡ-ара балалар һәм үҫмерҙәр ижады фестивалендә ҡатнашты.
Октябрьский ҡалаһы вәкилдәре менән Рәсәйҙең төрлө ҡалаларынан ун ете ижади коллектив көс һынашты, тип хәбәр итә «Октябрьский нефтяник» гәзите. Октябрьскийҙың йәш бейеүселәре уңышлы сығыш яһаны. «Фортуна» төрлө йәш категорияларында ике тапҡыр еңеүсе булды, шулай уҡ фестивалдең махсус призы менән билдәләнде. Бейеү коллективы етәксеһе Светлана Бәхтийәрова «Халыҡ бейеүе» номинацияһында лауреат дипломына лайыҡ булды.


text:
Дмитрий Медведев Рәсәй төбәктәре башлыҡтарын һайлауҙар ярҙамында билдәләргә тәҡдим итте
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев РФ Федераль Йыйылышына үҙенең дүртенсе Мөрәғәжәтнамәһендә Рәсәй сәйәсәте системаһында комплекслы үҙгәртеп ҡороу үткәрергә, атап әйткәндә, төбәктәр башлығын тура тауыш биреү ярҙамында һайларға, партияларҙы ябайлаштырылған тәртиптә теркәргә, Дәүләт Думаһына һайлауҙар системаһын үҙгәртергә тәҡдим итте.
— Рәсәй Федерацияһы субъекттары етәкселәрен төбәктәр халҡының тауыш биреүе ярҙамында һайлауға күсергә, партияларҙы ябайлаштырылған тәртиптә теркәү мөмкинлеген булдырырға кәрәк тип һанайым, — тип белдерҙе Президент. Дмитрий Медведев Дәүләт Думаһына һайлау системаһын да үҙгәртергә, 225 округ буйынса пропорциональ вәкиллек индерергә тәҡдим итте. Уның фекеренсә, был сара арҡаһында һәр биләмәнең парламентта үҙ вәкиле буласаҡ.


text:
«Һағынғандар сабыр була, сабырҙар түҙә инде», – тип йырлаған М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы Алһыу Бәхтиеваның
сәхнәнән юғалыуына инде дүрт йыл тулып килә. Тамашасылары уны яңы ролдәрҙә күрергә өмөтләнеп, сабыр ғына көтөүен дауам итә. Маһир кеше тормошоноң ҡайһы өлкәһенә күңелен һалһа ла, уны шау гөлгә күмергә һәләтле, тиҙәр. Йырсының әле бауыр баҫып ғаиләһен ҡараған, сабыйҙарының һәр көнөн бәхет, шатлыҡҡа сорнарға тырышып донъя көткән мәле. Өлкән улы, барыһына ла бәләкәйҙән телевидение аша яҡшы таныш Азамат бөгөн әрме хеҙмәтендә. Яңы бер шылтыратҡанында: «Һинән айырылып торған ошо ҡыҫҡа ғына осорҙа кеше өсөн әсәнән дә ҡәҙерлеһе юҡ икәнен аңланым. Бөтөн Ер шары минән йөҙ борғанда ла һинең, улым, тип йән атасағыңды беләм һәм был мине көслөрәк итә», – тип әсәһен илатып та алған. Өйҙә уны ике йәш ярымлыҡ Фатима һәм дүрт кенә айлыҡ Зәйнәб һеңлеләре көтә. Фатима ағаһын бигерәк тә һағына икән. «Ҡыҙым шаҡмаҡлы шәкәр ярата, теше боҙолмаһын тип, көнөнә берҙе генә бирәбеҙ. Тағы ла һораһа, ҡалғаны Азаматҡа, ҡапыл ҡайтып төшһә, уға нимә ашатабыҙ, тиһәк, үҙе үк шәкәрҙе йыйып ҡуя ла, быға теймәгеҙ, ул минең ағайыма, тип ашағыһы килһә лә, тыйылып йөрөй. Шул бәләкәй генә ҡыҙҙағы туғанлыҡ хисенең көсөнә иҫебеҙ китә», – ти әле бәпестәрен тәрбиәләү араһында йорт һалыу мәшәҡәттәре менән дә мәшғүл Алһыу Исмәғил ҡыҙы.
Моңло йырҙары менән күптәрҙең күңелен яулаған һоҡланғыс пар, башҡорт сәхнәһенең күрке булған Лилиә Биктимерова менән Фәдис Ғәниевтарҙың
яңыраҡ улдары тыуҙы. Бәпескә Кәрим тигән матур һәм мәғәнәле исем һайлағандар. «Ҡыҙым Гөлназды тапҡанда үҙем дә йәш инем, әммә әсәлек тойғолары уға ҡарамай икән. Бер аҙ донъя күреп, тормош тәжрибәһе туплағас алып ҡайтҡан бала тәме шулай ҙа икенсерәк, һәр ҡыланышына, хәрәкәтенә, тауышына ҡыуанышып туя алмайбыҙ. Атаһы бигерәк тә улының эргәһенән китмәй, миңә шул тиклем ярҙам итә, Аллаға шөкөр! Гөлназ ҡыҙыбыҙ ҙа ҡустылы булыуына һөйөнә. Өйҙә һауа таҙа булһын тип, иҙәндәрҙе көн дә һөртөп кенә тора, төндә лә тороп ҡараша баланы. Гөлназдың әле каникулы, эргәлә булғас, миңә лә рәхәт. Ул – консерватория эргәһендәге Әүхәҙиев исемендәге Ҡаҙан музыка колледжы студенты. Үҙем ун йәштә генә әсәйһеҙ ҡалып, апайым тәрбиәһендә үҫтем. Шуға балаларыма мөмкин тиклем күберәк әсә наҙы, әсә һөйөүе биреп ҡалырға тырышам. Йырҙар яҙҙырырға тәҡдим итһәләр ҙә, әлегә студияға ашыҡмайым, бәпесем янында булыуҙы өҫтөнөрәк күрәм. Яңы ролем, буласаҡ егет кешенең әсәһе булыу, моғайын да, йөрәгемдә бығаса булмаған хистәр уятып, ижадыма ла танһыҡ бер һулыш өҫтәр, тип өмөт итәм шулай ҙа», – ти Лилиә ханым.
Гөлнара БУРАНҠАЕВА әҙерләне.


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Страница 6
Баҙарҙа (хикәйә)
Әҙәбиәт / Проза // 2-01-2018, 08:00
Көҙ килеүен хәбәр итеп, ағастарҙан берәм-һәрәм һары япраҡтар һибелә. Ҡояштың ҡайнарлығы ла һүрелә төшкән. Ни тиһәң дә, йәй аҙағы бит. Иртәгә яңы уҡыу йылы башлана. Балалары кеүек, Юлай ҙа ошо көндө йыл да тулҡынланып көтөп ала. Әле баҙарға гөлләмә алырға юл тотоуы. Быйыл улы ун беренсегә барһа, ҡыҙҙары беренсегә төшә. Бигерәк тә ошо кескәйҙәре Нәргизә был көндө түҙемһеҙләнеп көтә....
Үәт, ҡыҙыҡ! (22.12.2017)
Әҙәбиәт / Юмор // 30-12-2017, 08:00
Пассажир кәзә
Әҙәбиәт / Юмор // 21-12-2017, 14:00
Автобус туҡталышында кәзәһен етәкләгән бер әбей тора ине. Ауылдаштары ҡайҙа юл тотоуы менән ҡыҙыҡһынғас, район үҙәгендә йәшәгән һеңлемә барырға сығыуым, тип аңлатты.
– Һеңлем менән алыш-биреш итергә булдыҡ, мин уға – кәзә, ә ул былтыр ғына һатып алған электр сепаратын бирә. Тыуған көнөнә тағы бер сепарат бүләк иткәндәр икән, быныһын миңә бүләк итәм, ти. Мәйтәм, буш алмайым, бестерелгән кәзә тәкәһенә алмаштырам.
Автобус килеп туҡтаны. Водитель кәзәне салонға индереүҙән баш тартты. Әбейҙең үтенеп һорауына, халыҡтың уны яҡлашыуына ир түҙмәне: әйҙә, тик кәзәң иҙәнде бысратһа, үҙеңә йыйыштырырға тура киләсәк, тигән шарт ҡуйҙы. Ҡарсыҡ етеҙ генә урынлашты, ә кәзәһен яйлы ғына итеп эскәмйә аҫтына индереп ебәрҙе.
Киләһе туҡталыш ял йорттары биләмәһендә – ҡулдары тотош татуировкалы ике урыҫ инеп ултырҙы, төҙөүселәр, күрәһең. Береһе шунда уҡ ҡуйынынан араҡы һәм пластик һауыттар сығара башланы. Стакан иҙәнгә төшөп киткәс, икенсеһе уның артынан эйелде. «Эскәмйә аҫтынан шайтан ҡарап тора!» – был пассажир дуҫына иғтибар ҙа итмәй, йәшелле-күкле тауыштар менән ишеккә ташланды. Тик кемдеңдер сумкаһына абынып, йөҙтүбән һуҙылып ятты. Дуҫы бының өйәнәге тотто тип уйланы, ахырыһы, водителгә: «Поехали в больницу, друган «белку» поймал!» – тип ҡысҡырҙы. Шул саҡ әбей тыныс ҡына:
– Это жы бырастуй козел, не кричи, сынук, – тип һүҙ башланы.
– Кто козел, мой друг – козел?.. – урыҫтың йөҙө салшайып китте, әбей уның ҡолап ятҡан дуҫын мыҫҡыл итә тип уйланы, күрәһең.
Шул саҡ водитель ҡысҡырышҡан тауышҡа ҡапыл тормозға баҫты, әбейгә йоҙроҡтарын төйнәп килгән ир иптәше артынан иҙәнгә ауҙы. Шофер ҡыйыу ир булып сыҡты, иҫеректәрҙе елкәһенән һөйрәп юл буйына сығарып ташланы. «Хайуандарҙы автобусҡа индерергә ярамай, тип әйттем бит һеҙгә!» – тип газға баҫты ул.
– Эйе шул, ярамай! Хайуан хәленә төшкәнсе эскән бынау кафырҙар. Минең кәзәм хәтле лә була алмайҙар, ана, нисек тыныс ҡына ята, – тип ҡуйҙы әбей, еңел һулап.
...
– Һеңлем менән алыш-биреш итергә булдыҡ, мин уға – кәзә, ә ул былтыр ғына һатып алған электр сепаратын бирә. Тыуған көнөнә тағы бер сепарат бүләк иткәндәр икән, быныһын миңә бүләк итәм, ти. Мәйтәм, буш алмайым, бестерелгән кәзә тәкәһенә алмаштырам.
Автобус килеп туҡтаны. Водитель кәзәне салонға индереүҙән баш тартты. Әбейҙең үтенеп һорауына, халыҡтың уны яҡлашыуына ир түҙмәне: әйҙә, тик кәзәң иҙәнде бысратһа, үҙеңә йыйыштырырға тура киләсәк, тигән шарт ҡуйҙы. Ҡарсыҡ етеҙ генә урынлашты, ә кәзәһен яйлы ғына итеп эскәмйә аҫтына индереп ебәрҙе.
Киләһе туҡталыш ял йорттары биләмәһендә – ҡулдары тотош татуировкалы ике урыҫ инеп ултырҙы, төҙөүселәр, күрәһең. Береһе шунда уҡ ҡуйынынан араҡы һәм пластик һауыттар сығара башланы. Стакан иҙәнгә төшөп киткәс, икенсеһе уның артынан эйелде. «Эскәмйә аҫтынан шайтан ҡарап тора!» – был пассажир дуҫына иғтибар ҙа итмәй, йәшелле-күкле тауыштар менән ишеккә ташланды. Тик кемдеңдер сумкаһына абынып, йөҙтүбән һуҙылып ятты. Дуҫы бының өйәнәге тотто тип уйланы, ахырыһы, водителгә: «Поехали в больницу, друган «белку» поймал!» – тип ҡысҡырҙы. Шул саҡ әбей тыныс ҡына:
– Это жы бырастуй козел, не кричи, сынук, – тип һүҙ башланы.
– Кто козел, мой друг – козел?.. – урыҫтың йөҙө салшайып китте, әбей уның ҡолап ятҡан дуҫын мыҫҡыл итә тип уйланы, күрәһең.
Шул саҡ водитель ҡысҡырышҡан тауышҡа ҡапыл тормозға баҫты, әбейгә йоҙроҡтарын төйнәп килгән ир иптәше артынан иҙәнгә ауҙы. Шофер ҡыйыу ир булып сыҡты, иҫеректәрҙе елкәһенән һөйрәп юл буйына сығарып ташланы. «Хайуандарҙы автобусҡа индерергә ярамай, тип әйттем бит һеҙгә!» – тип газға баҫты ул.
– Эйе шул, ярамай! Хайуан хәленә төшкәнсе эскән бынау кафырҙар. Минең кәзәм хәтле лә була алмайҙар, ана, нисек тыныс ҡына ята, – тип ҡуйҙы әбей, еңел һулап.
...
Үәт, ҡыҙыҡ! (15.12.2017)
Әҙәбиәт / Юмор // 18-12-2017, 07:00
Балнистан ҡасҡан
Әҙәбиәт / Юмор // 14-12-2017, 07:00
Сәмиғә әбейгә 79 йәш тулды. Йәш ҡыҙҙарҙан былайыраҡ йүгереп йөрөй ул, малын да, ҡош-ҡорт та тота. Иртә менән көрәген тотоп картуф баҡсаһына йүгерә, еләк-емеш йыйырға тау-яланға сығып китә. Ҡалай итәһең, башҡаса йәшәп өйрәнмәгән ул! Пенсиям аҙ, тип зарланғанын ғүмерҙә ишетмәҫһең. Ошо көндәрҙә тәүге бүләсәрем тыуасаҡ, тип ҡыуанып йөрөгәнендә, әбей күңелһеҙ хәлгә тарып ҡуйҙы. Эңерҙә көтөүҙән аҙашып ҡалған һыйырын ҡыуып алып ҡайтып килә ине, тыҡрыҡта ятҡан сөйлө таҡтаға баҫты....
Үәт, ҡыҙыҡ! (8.12.2017)
Әҙәбиәт / Юмор // 11-12-2017, 07:00
«Плацебо»
Әҙәбиәт / Юмор // 9-12-2017, 07:00
Миләнең өләсәһенә быйыл етмеш өс йәш тула. Ул кеҫә телефонынан көн дә ейәнсәренә шылтырата. Теге-был ерем, башым ауырта, аяғым, ҡулым, билем һыҙлай, тип Миләгә зарланырға ярата. Көн һайын бындай шылтыратыуҙарға ҡыҙ өйрәнеп бөткән. Буласаҡ табип ул, медицина университетының беренсе курсында белем ала. Ҡарт кеше, ниндәйҙер ярҙам өмөт иткәндәй, бөгөн дә ҡан баҫымының юғары булыуын, ашҡаҙаны ауыртыуын оҙаҡ итеп һөйләне. Милә был юлы өләсәһенә байрамға ҡайтҡанда яҡшы дарыу алырға вәғәҙәләне....
ҺАБАҠ (хикәйә)
Әҙәбиәт / Проза // 9-12-2017, 07:00
Бергәләп иртәнге сәйҙе эсеп, әле генә ҡайтып киткән күршеһе Мәликәнең йүгерекләп тағы был яҡҡа ыңғайлағанын күреп, ҡош-ҡортон ашатып йөрөгән Көнбикә аптырап ҡалды. Әллә бер-бер хәл булдымы икән?
– Ҡара йөрәк! Күр һин уны, ә! – тип һөрән һалды Мәликә ҡапҡанан инешләй үк. – Йомшаҡ күпмәмдә йоҡлай, үҙем ни ашаһам, шуны ашай, ләfнәт!
Көнбикә аптырап ҡалды, хатта тупһаһына ултыра төштө. Ошо осор алмаш-тилмәш бер-береһенә иптәшләшеп йоҡларға йөрөшәләр, әллә уны ҡарfаймы Мәликә? Аҙналап инде ир-ат ҡырҙа ҡуна ятып бесән саба, Көнбикәнең дә ире шунда. Ҡыҙы ҡалала уҡыуҙа. Ә Мәликә күптән япа-яңfыҙы көн күрә. Ире вафат, улы Рәфистең ауылдан сығып китеп олаfыуына ун йыллап барҙыр, ҡайҙалыfын да белгән юҡ....
Ике ярты – бер бөтөн (хикәйә)
Әҙәбиәт / Проза // 7-12-2017, 07:30
Алтын туйҙары биш ай элек булырға тейеш ине. Үткәрттермәй торҙо.
– Уттай ҡыҙыу эш мәле, туй ҡайғыһы юҡ. Ҡасып бармай әле. Бесәнде бөтөгөҙ, ташып алығыҙ. Шунан – картуф, ҡош-ҡорт, шунан – һуғым. Эштән күп нәмә юҡ. Үткәрербеҙ әле ҡышҡыһын, – кәңәшкә тип йыйылған балаларына шулай тине Мәрүәрә. Уның был һүҙҙәрен дөрөҫләп, ире Ғүмәр:
– Дөрөҫ әйтә. Эйе, шулай, – тип баш ҡағып ҡына ултырҙы. Ул, ғөмүмән, аҡыллы ҡатынының һүҙенән сыҡмай.
– Закун һинең яҡта инде, – тип көлә лә ҡуя....


text:
- Подробности
- Просмотров: 318
МАТЕМАТИКА ИНСТИТУТЫ, Р Ф А Ө ф ө Ф Ү ‑ н е ң х и с а п л а у ү ҙ ә г е м е н ә н М а т е м а т и к а и н с т и т у т ы, Өфөлә 1988 й. СССР ФА БФ‑тың Физика һәм математика бүлегенең (1971 й. нигеҙләнгән) матем. бүлексәләре базаһында ойошторола. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: комплекслы үҙгәреүсәндәр функциялары теорияһы, дифференциаль тигеҙләмәләрҙе сисеүҙең асимптотик үҙенсәлектәре, математик физиканың һыҙыҡлы булмаған тигеҙләмәләре, хисаплау математикаһы. Ин‑т составында 5 бүлек, хисаплау үҙәге һәм ғилми‑уҡыу комплексы. 31 ғилми хеҙм‑р араһында 1 РФА‑ның мөхбир ағзаһы, БР ФА‑ның 1 акад., 2 мөхбир ағзаһы, 19 фән д‑ры һәм 11 фән канд. (2014). 2 һөнәр б‑са аспирантура һәм докторантура, докторлыҡ һәм кандидатлыҡ дисс. яҡлау советы эшләй. Ин‑т ғалимдары тарафынан функцияларҙы экспоненталар рәте м‑н күҙ алдына баҫтырыу теорияһы эшләнә, күп үлсәмле киңлектәрҙә төрөлөү операторҙары һәм уның төп мәсьәләләрен сисеү теорияһы үҫтерелә, бәләкәй параметрлы дифференциаль тигеҙләмәләрҙең киң кластары өсөн асимптотик тарҡатыу алымы эшләнә һәм нигеҙләнә, Шрёдингер, Кортевег де Фриз, Максвелл—Плох һ.б. тигеҙләмәләрен сисеү ваҡытының ҙур ҡиммәттәре шарттарында асимптотика төҙөлә, Пенлеве тигеҙләмәләренең асимптотик сиселештәренең айырым нөктәләрҙәге бәйләнешенең айырым‑асыҡ формулалары табыла, һыҙыҡлы булмаған тигеҙләмәләрҙең интеграцияланыуының һөҙөмтәле критерийҙары алына һәм уларға классификация яһала һ.б. Институт РФ, Бөйөк Британия, Германия, Испания, Италия, Ҡаҙағстан, Украина, Үзбәкстан, Франция, Чехия ҒТИ‑лары һәм юғары уҡыу йорттары м‑н хеҙмәттәшлек итә. “Уфимский математический журнал” (“Өфө математика журналы”) ж. нәшер ителә. Директорҙары: В.В.Напалков (1988 й. алып), И.Х.Мусин (2015 й. алып вазифа башҡарыусы).
В.В.Напалков
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Аҙна бүләктәре эйәләрен тапты
10 декабря 2015 йыл | Матбуғат, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Ваҡытлы матбуғатҡа, шул иҫәптән район
гәзиттәренә яҙылыусыларҙы дәртләндереү маҡсатында "Башҡортостан Республикаһы” нәшриәт йортоноң бер нисә төрлө акция иғлан итеүе тураһында хәбәр иткәйнек инде ("Табын”, № 140, 2 декабрь).
гәзиттәренә яҙылыусыларҙы дәртләндереү маҡсатында "Башҡортостан Республикаһы” нәшриәт йортоноң бер нисә төрлө акция иғлан итеүе тураһында хәбәр иткәйнек инде ("Табын”, № 140, 2 декабрь).
Һөйөү һәм наҙ байрамы
10 декабря 2015 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Элек-электән әсә һөйөү һәм наҙ, ысын тормош ҡиммәттәре сағылышы булып ҡала килә. Донъя менән танышыуыбыҙ ҙа уның тәүге һүҙҙәренән башлана. Әсәйҙәрҙең бөтмәҫ изгелеге һәм күңел байлығы беҙҙе ҡайғы-хәсрәттәрҙән һаҡлай, ауыр мәлдәрҙә таяныс булып тора. Фәҡәт уның аҡыллы, төплө кәңәштәре ғүмер буйы беҙҙе оҙата бара.
Хеҙмәткә бағышланған ғүмер
10 декабря 2015 йыл | Йәмғиәт
Ерек ауылында тыуып-үҫеп, бөгөн Красноусолда йәшәүсе, бар ғүмерен зоотехник һөнәренә бағышлаған Маһира Зәйнулла ҡыҙы Сатлыҡова-Ғәббәсова ошо көндәрҙә олпат юбилейын – 80 йәшен билдәләне.
Саң һуғырға ваҡыт
10 декабря 2015 йыл | Урындағы үҙидара, Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт
"Аҡ үлем” менән һатыу итеүселәргә ҡаршы көрәш, алкоголизм, "һул” спирт продукцияһы һәм суррогат менән ағыуланыу һәм интоксикация осраҡтарының йышайыуы, шулай уҡ медиктарҙың, полицияның, ауыл биләмәләре башлыҡтары һәм йәмәғәт берекмәләренең был өлкәләге эше район хакимиәтендә үткән сираттағы кәңәшмәлә төп тема булып торҙо. Бөгөнгө көндә былар Ғафури районында ысынбарлыҡтағы иң көнүҙәк мәсьәләләр булып тора. Тәү сиратта был хаҡта район хакимиәте башлығы Р.З.Бохаров кәңәшмәлә ҡатнашҡан яуаплы һәм компетентлы кешеләрҙең иҫтәренә төшөрөп үтте.
Ҡара йыландың ағы булмай
10 декабря 2015 йыл | Сәйәсәт
АҠШ-тың ДАИШ боевиктарына ҡарата ҡарашын үҙгәртеүе, Сербияла ОБСЕ-ның сит ил эштәре министрҙары саммиты үтеүе, Михаил Саакашвилиҙың премьерлыҡҡа ынтылыуы иғтибар үҙәгендә булды.


text:
28 сентябрҙә Стәрлетамаҡта «Шәжәрә байрамы» үтә
28 сентябрҙә Стәрлетамаҡтың Мәҙәниәт һарайында «Шәжәрә байрамы» үтә. Республика кимәлендәге был сараны ойоштороусылар булып БР Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге, Стәрлетамаҡ ҡалаһы һәм районы хакимиәте сығыш яһай. 1812 йылғы Ватан һуғышы осорондағы мәҙәни-тарихи аспекттарҙы тергеҙеү, унда ҡатнашыусыларҙың шәжәрәләрен өйрәнеү, шулай уҡ йәштәрҙе әхлаҡи-патриотик рухта тәрбиәләү байрамдың төп маҡсаты булып тора.
Сарала республиканың муниципаль райондары һәм ҡала округтарынан ижади берләшмәләр ҡатнашасаҡ. Үҙҙәренең эштәрен шулай уҡ биҙәү-ғәмәли сәнғәт оҫталары тәҡдим итәсәк.


text:
Республикала йырсы Радик Гәрәевҡа һәйкәл асылдыФото: «Яңауыл таңдары» гәзите
Республикала йырсы Радик Гәрәевҡа һәйкәл асылды
Республикала йырсы Радик Гәрәевҡа һәйкәл асылдыФото: «Яңауыл таңдары» гәзите
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Яңауылда күренекле йырсы Радик Гәрәевҡа һәйкәл асылды. Был хаҡта райондың «Яңауыл таңдары» гәзите хәбәр итә. Сара артистың тыуыуына 60 һәм вафат булыуына 20 йыл тулыу уңайынан ойошторолдо — 1996 йылдың 29 октябрендә Радик Гәрәевтың йөрәге тибеүҙән туҡтаны. Рәсми кешеләр, дуҫтары, яҡындары һәм туғандары, шул иҫәптән йырсының бер туғаны Рәлиф Радик Арыҫлан улын иҫкә алыу өсөн йыйылды.
Һәйкәл буласаҡ йырсы белем алған мәктәп ихатаһында ҡуйылған. Уның авторы — билдәле скульптор Хәлит Ғәлиуллин. Ул Радик Гәрәевтың микрофон тотоп йырлаған һынын һүрәтләгән.
Белем усағы 1997 йылдан бирле уның исемен йөрөтә, бында артистың музейы эшләй. Һәйкәл асыу тәҡдимен артистың яҡташтары индергән. Улар уны ҡойоу өсөн аҡса йыйған, шулай уҡ проект урындағы ҡаҙнанан финансланған.
Радик Гәрәев (1956-1996) — Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы, опера һәм эстрада йырсыһы (баритон), республиканың иң популяр һәм яратҡан артистарының береһе. Өфө сәнғәт институты профессоры Миләүшә Мортазинаның уҡыусыһы. 1983 йылда Сочиҙа уҙған «Ҡыҙыл ҡәнәфер» Халыҡ-ара сәйәси йыр фестивалендә Гран-приға лайыҡ була. Ул — Ғ.Сәләм исемендәге республика премияһы лауреаты. Башҡорт опера һәм балет театрында эшләй, 1990-1994 йылдарҙа театрҙы етәкләй. Репертуары ифрат бай була.


text:
Бәкеров Ҡадир Ғади улы
Бәкеров Ҡадир Ғади улы (09.01.1905, Ырымбур губернаһы Орск өйəҙе Өмбəт ауылы (Башҡортостан Республикаһының Ейəнсура районы) — 03.10.1970, Өфө], режиссёр. БАССР‑ҙың атҡаҙанған сəнғəт эшмəкəре (1935). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бәкеров Ҡадир Ғади улы 1905 йылдың 9 ғинуарында Ырымбур губернаһының Орск өйəҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ейəнсура районы) Өмбəт ауылында тыуған.
Ленинград театр техникумын тамамлаған (1930). 1928—1930 йылдарҙа Ленинград Көнсығыш халыҡтары мəғариф йорто эргəһендəге Татар театр оҫтаханаһы режиссёры. 1931—34 йылдарҙа — Башҡорт сəнғəт техникумында, 1936 йылдан алып — Мəскəү консерваторияһы эргəһендəге Башҡорт студияһында, 1939—1941 йылдарҙа Дәүләт театр сәнғәте институтында уҡыта; 1933—1934 йылдарҙа һəм 1943—1950 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында, 1934—1936 йылдарҙа һəм 1951—1959 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз театры (ҡара: Сибай драма театры), 1938—1941 йылдарҙа Өфөлә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында режиссер һəм баш режиссер, 1960—1968 йылдарҙа Башҡорт филармонияһының эстрада режиссёры.
Ижади эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өфөлə Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһында хеҙмəт иткəн ваҡытта (1921—1927) Бәкеров Башҡорт драма театрында Е. П. Карповтың «Эшселəр биҫтəһе» («Рабочая слободка»), Н. П. Анненкова-Бернарҙың «Шəфҡəт туташы» («Сестра милосердия»), Һ. Таҡташтың «Күмелгəн ҡорал» («Зарытое оружие») пьесалары буйынса ҡуйылған спектаклдəрҙə режиссер ассистенты була. Һуңынан был спектаклдəрҙе Ленинградта театр оҫтаханаларында яңынан тергеҙə. Башҡорт академия драма театрында Д. Юлтыйҙың «Ҡарағол», С. М. Мифтаховтың «Һаҡмар», Б. Бикбайҙың «Ҡаһым түрə, йəки 1812 йыл», М. Хəйҙең «Ирəндек буйҙарында» спектаклдəрен ҡуя. 1935 йылда А. М. Таһировтың «Алатау» спектакле Бөтə Рəсəй колхоз‑совхоз театрҙары смотрында 1‑се дəрəжə дипломға лайыҡ була. Бәкеров Ҡадир Ғади улы ҡуйған А. Н. Островскийҙың «Бирнəһеҙ ҡыҙ», М. Горькийҙың «Егор Булычов һəм башҡалар», Б. Бикбайҙың «Ҡарлуғас» һәм башҡа бик күп спектаклдəр киң билдəлелек яулай. Ҡадир Ғади улы — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының тəүге режиссёры, бында ул «Тирмəнсе ҡыҙы», Д. Чимарозаның «Йəшерен никах» («Тайный брак»), Е. Г. Брусиловскийҙың «Ер‑Тарғын», Н. К. Чемберджиҙың «Ҡарлуғас» операларын ҡуя. Хеҙмəт Ҡыҙыл Байраҡ (1965), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары менән бүлəклəнгəн.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- БАССР‑ҙың атҡаҙанған сəнғəт эшмəкəре (1935)
- Хеҙмəт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1965)
- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Владимир Путин Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә вертолет двигателе узелдарын етештереүҙе баһаланы
Владимир Путин Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә вертолет двигателе узелдарын етештереүҙе баһаланы
Дәүләт башлығы Башҡортостандың баш ҡалаһына сәфәре барышында Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә булды. Владимир Путин вертолет двигателдәре узелдарын эшләү һәм ҡороу өсөн етештереү-технология үҙәген ҡараны.
Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе импортты алмаштырыу сиктәрендә күпселек «Ми» һәм «Ка» вертолеттары өсөн тәғәйенләнгән ВК-2500 вертолет турбовал двигателдәре узелдарын етештереү программаһында ҡатнаша. Алдан двигателдәр менән Украина тәьмин иткән. ВК-2500 двигателе компоненттары Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһының башҡа заводтары менән Өфө предприятиеһы кооперацияһында етештерелә.
Дәүләт башлығына проект сиктәрендә булдырылған дүрт етештереү-технология үҙәгенең береһен күрһәттеләр. Предприятие хеҙмәткәрҙәре ПТЦ-185 үҙәгенең техник йыһазланышы тураһында һөйләне. Ул ВК-2500 турбина узелдарын һәм сопло аппараттарын етештереүҙә махсуслаша. Өфөлә ВК-2500 двигателенең 900-ҙән ашыу детале һәм йыйыу берәмеге етештереләсәк. Владимир Путин ВК-2500 двигателдәре өсөн Өфө предприятиеһында йыйылған деталдәрҙе һәм узелдарҙы ҡараны. Билдәләп үтергә кәрәк, Өфө предприятиеһына двигателдең «ҡыҙыу» өлөшөн етештереү беркетелгән, двигатель тулыһынса «ОДК-Климов»та йыйыла. Дәүләт башлығына һанлы электр идара итеү системаһы менән йыһазландырылған һәм юғары ҡулланыу сифаттарына эйә булған яңыса ҡоролған ВК-2500П һәм ТВ7-117С двигателдәрен күрһәттеләр. Һуңғыһы Ил самолеттары өсөн тәғәйенләнгән. Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе шулай уҡ был двигателдең деталдәрен етештереү кооперацияһына инергә күҙаллай.
Шулай уҡ Президент Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә етештерелгән МС-21 авиалайнерҙары өсөн ПД-14 двигателе деталдәре һәм узелдары, газ ҡыуыу агрегаты экспозицияһын ҡараны. Етештереү урыны менән дәүләт башлығын «Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы» акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Александр Артюхов һәм Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе идара итеүсе директоры Евгений Семивеличенко таныштырҙылар.
Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе импортты алмаштырыу сиктәрендә күпселек «Ми» һәм «Ка» вертолеттары өсөн тәғәйенләнгән ВК-2500 вертолет турбовал двигателдәре узелдарын етештереү программаһында ҡатнаша. Алдан двигателдәр менән Украина тәьмин иткән. ВК-2500 двигателе компоненттары Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһының башҡа заводтары менән Өфө предприятиеһы кооперацияһында етештерелә.
Дәүләт башлығына проект сиктәрендә булдырылған дүрт етештереү-технология үҙәгенең береһен күрһәттеләр. Предприятие хеҙмәткәрҙәре ПТЦ-185 үҙәгенең техник йыһазланышы тураһында һөйләне. Ул ВК-2500 турбина узелдарын һәм сопло аппараттарын етештереүҙә махсуслаша. Өфөлә ВК-2500 двигателенең 900-ҙән ашыу детале һәм йыйыу берәмеге етештереләсәк. Владимир Путин ВК-2500 двигателдәре өсөн Өфө предприятиеһында йыйылған деталдәрҙе һәм узелдарҙы ҡараны. Билдәләп үтергә кәрәк, Өфө предприятиеһына двигателдең «ҡыҙыу» өлөшөн етештереү беркетелгән, двигатель тулыһынса «ОДК-Климов»та йыйыла. Дәүләт башлығына һанлы электр идара итеү системаһы менән йыһазландырылған һәм юғары ҡулланыу сифаттарына эйә булған яңыса ҡоролған ВК-2500П һәм ТВ7-117С двигателдәрен күрһәттеләр. Һуңғыһы Ил самолеттары өсөн тәғәйенләнгән. Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе шулай уҡ был двигателдең деталдәрен етештереү кооперацияһына инергә күҙаллай.
Шулай уҡ Президент Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә етештерелгән МС-21 авиалайнерҙары өсөн ПД-14 двигателе деталдәре һәм узелдары, газ ҡыуыу агрегаты экспозицияһын ҡараны. Етештереү урыны менән дәүләт башлығын «Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы» акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Александр Артюхов һәм Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе идара итеүсе директоры Евгений Семивеличенко таныштырҙылар.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Халыҡ-ара балаларҙың ышаныс телефоны көнөндә Өфөлә ҡыҙыу линия үткәрелә
Халыҡ-ара балаларҙың ышаныс телефоны көнөндә, 17 майҙа, Өфөлә йәштәрҙең репродуктив һаулығын һаҡлау һәм ғаиләне планлаштырыу мәсьәләләре буйынса «Бөтәһе лә ваҡытында булһын» темаһына ҡыҙыу линия ойошторола. Уға көндөҙгө 3-тән киске 5-кә тиклем шылтыратырға мөмкин буласаҡ. Сараның инициаторҙары булып баш ҡаланың 5-се балалар поликлиникаһы ҡарамағындағы «Йәштәргә дуҫтарса мөнәсәбәт һаҡлаусы клиника» менән берлектә Өфө хакимиәтенең Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты һәм «ИНДИГО» ҡала психологик-медик-социаль оҙатыу үҙәге сығыш яһай.
347) 223-22-11 телефонына шылтыратып, йәштәрҙе ғаилә тормошона һәм атай-әсәй булыуға әҙерләү, сәләмәтлек, ғаиләләге психологик мөхит темаларына ҡағылышлы һорауҙар бирергә, социаль-хоҡуҡи проблемалар буйынса консультациялар алырға мөмкин.
Ҡыҙыу линия Башҡортостан Республикаһында Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылы сиктәрендә үткәрелә.


text:
Күмертауҙан «Контраст» бейеү ансамбле Сочиҙа Олимпиаданың мәҙәни программаһында ҡатнашҡаны өсөн наградланды
Күмертауҙан «Контраст» халыҡ бейеү ансамбле, Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең ижади коллективтары араһында асыҡ конкурстың етди һайлап алыу турын үтеп, Сочиҙа 2014 йылда XXII ҡышҡы Олимпия уйындарының мәҙәни программаһында ҡатнашты.
Улар 15 февралдән алып 20-нә тиклем Олимпиаданың төп дүрт майҙансыҡтары: «Лазарев», «Адлер», «Диңгеҙ порты» һәм «Дагомыс»та сығыш яһаны.
Башҡортостандың ансамбле репертуарында – тамашасыларҙың һөйөүен яулаған бейеүҙәр: «Гөлнәзирә» һәм «Ҡурай моңо», «Ҡала сюитаһы», «Уйын» чечен бейеүе, шулай уҡ «Казак ҡасаҡтары», «Карусель», «Урыҫ үреүҙәре», «Виртуоздар» һәм «Себер биҙәктәре».
Концерттарҙан буш ваҡытта йәш артистар Олимпия паркын ҡараған, Ҡыҙыл аҡланда булған, унда улар күп яҡшы тәьҫораттар алған һәм XXII Олимпия уйындары тарихы һәм ҡатнашыусылары менән яҡынданыраҡ танышҡан.
Сығыштар йомғағында «Контраст» халыҡ бейеү ансамбле мәҙәни программала ҡатнашҡаны өсөн, «Сочи 2014» Ойоштороу комитеты» автономиялы коммерцияһы булмаған ойошма Президенты ҡул ҡуйған, диплом менән наградланы.


text:
Башҡортостан паралимпиясыһы Тимур Хәмәтшин — фехтование буйынса Донъя кубогы этабында көмөш призер
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Канаданың Монреаль ҡалаһында хәрәкәт итеү органдары зыян күргән спортсылар араһында фехтование буйынса Донъя кубогы этабы уҙҙы.
Рәсәйҙең йыйылма командаһы составында Башҡортостандан өс спортсы — Альбина Ҡурамшина, Тимур Хәмәтшин һәм Альберт Камалов сығыш яһаны.
Шәхси зачетта спортсыларыбыҙ уңышҡа ирешә алманы. Ирҙәр араһындағы команда ярыштарында Роман Федяев, Александр Кузюков, Роман Йосопов, Тимур Хәмәтшиндан (Башҡортостан Республикаһы, тренеры — Фәрит Арсланов) торған Рәсәй командаһы көмөш миҙалға лайыҡ булды. Алтынды Ҡытай спортсылары яуланы.
Рәсәй спортсыларының иҫәбендә — бер алтын, биш көмөш һәм дүрт бронза миҙал, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: «Көслө предприятиелар – көслө Республика»
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 13 июлдә республиканың эре сәнәғәт предприятиелары етәкселәре һәм эре эшҡыуарҙары менән осрашты. Республика башлығы төбәктең беренсе ярты йыллыҡтағы социаль-иҡтисади күрһәткестәре тураһында һөйләне.
Ул сәнәғәт етештереү күләмдәре буйынса Башҡортостандың тотороҡло урында килеүен билдәләне. Тәүге ярты йыллыҡта ул 110 процент тәшкил иткән. Был уртаса күрһәткестән юғарыраҡ. Президент әйтеүенсә, май-июндә республика сәнәғәте һөҙөмтәле эшләгән.
— Дөйөм алғанда, был беҙҙең сәнәғәт комплексының тотороҡло һәм ышаныслы эшләүе тураһында һөйләй, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Һалым йыйыу буйынса республика Рәсәй субъекттары исемлегендә уртала килә. Республика ҡаҙнаһына керемдәр йыллыҡ пландың 60 процентын тиерлек тәшкил иткән.
Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, үҫеш күҙлегенән ҡарағанда, Башҡортостандың эре сәнәғәт предприятиелары менән һатылған тауарҙар күләме күрһәткестәре лә насарҙан түгел. Предприятие хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы артыуы ла һиҙелә.
Президент төбәктәге эре предприятиеларҙың барыһында ла тиерлек булған һәм урындағы хәлдәрҙе бик яҡшы белә. Ул конструктив һөйләшеү дауамында инвестициялар йәлеп итеү юлдары хаҡында уйларға тәҡдим итте.
Предприятие етәкселәре республика башлығы менән яңы пландары, производствоны үҫтереү идеялары менән уртаҡлашты.
— Беҙ Башҡортостанда эшләү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырабыҙ,— тине осрашыуҙа Рөстәм Хәмитов. — Инвесторҙар йәлеп итеү өсөн бер нисә закон ҡабул ителде.
Рөстәм Зәки улы билдәләүенсә, производствола инновациялар индереп, предприятиелар үҙҙәре инвесторҙар ролендә сығыш яһай ала.
– Көслө предприятиелар – ул көслө иҡтисад – көслө республика, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты.


text:
“Өфө ҡабығы” өсөнсө инновацион һынлы сәнғәт күргәҙмәһе 25 февралдә үтә
«Респект» хоҡуҡ компанияһының 15 йыллығына арналған “Өфө ҡабығы” өсөнсө инновацион һынлы сәнғәт күргәҙмәһен 25 февралдә үткәреү ҡаралған. Күргәҙмә темаһы – “Инновацион мәғлүмәт технологиялар – социаль-иҡтисади үҫеш нигеҙе”.
БР Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығы менән БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы ҡатнашлығында ойошторолған күргәҙмә Башҡортостан Республикаһында мәҙәниәт, мәғариф һәм фәнгә хоҡуҡ һәм мәғлүмәт ярҙамы социаль программаһын ғәмәлгә ашырыу нигеҙендә үткәрелә. Мәғлүмәт яғынан проектҡа “Башинформ” мәғлүмәт агентлығы” асыҡ акционерҙар йәмғиәте ярҙам итә.
Сараны асыу тантанаһы “Респект” компанияһының конференц-залында 16.00-гә билдәләнгән.


text:
Коммунистар һуғыш йылдарында һәләк булғандарҙы иҫкә алдыФото: Николай Ермоленко
Коммунистар һуғыш йылдарында һәләк булғандарҙы иҫкә алды
Коммунистар һуғыш йылдарында һәләк булғандарҙы иҫкә алдыФото: Николай Ермоленко
КПРФ-тың Башҡортостан рескомы етәкселеге һәм Өфөнөң партактивы бөгөн 1941-1945 йылдарҙа Өфө госпиталдәрендә яраларынан вафат булған яугирҙар ерләнгән Сергиев зыяратындағы мемориалға сәскәләр һалды.
Коммунистар һәләк булғандарҙы, бер минутҡа тын ҡалып, хөрмәтләп иҫкә алды. Сәскәләү һалыу тантанаһы Икенсе бөтә донъя һуғышы тамамланыу көнөнә арналды. Ул иҫтәлекле дата булараҡ илебеҙҙә кисә беренсе тапҡыр билдәләнде.


text:
ӨПЭПБ быйыл модернизацияға 100 миллион һум аҡса тотонорға планлаштыра
Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһендә производствоны комплекслы модернизациялау дауам итә. Бөгөн заманса продукция сығарыуҙы өр-яңы технологик ҡорамалдар һәм алдынғы техпроцестар индермәйенсә күҙ алдына килтереп булмай, сөнки заводта IV һәм V быуын изделиелары сығарыуға тотондолар.
Предприятиенан хәбәр итеүҙәренсә, 2010 йылда стратегик авиация самолеттарының навигация-пилотаж комплекстарын модернизациялау буйынса эштәр комплексы башҡарылды. ӨПЭПБ яңы типтағы Як-130, Ан-148, Ту-204СМ, Су-30 һәм МиГ-29СМТ самолеттары өсөн приборҙар етештереүҙе үҙләштереүҙе һәм сариялап сығара. Цифрлы элемент базаһы ҡулланып, Ми-8 һәм Ми-17 вертолеттары өсөн автопилотты модернизациялау алып барыла. Предприятие ингән «Авиаприборостроение» концерны ӨПЭПБ коллективы алдына 2011-2013 йылдарҙа сығарылған продукция күләмен ике миллиард һумға еткереү бурысы ҡуйҙы. Былтыр тәүге тапҡыр Өфө приборҙар эшләүселәре миллиард һумға продукция сығарыуға өлгәште.
2010 йылда яңы ҡорамалдар һатып алыуға ӨПЭПБ 39 миллион һумдан ашыу аҡса тотондо. Бөтәһе 33 берәмек юғары етештереүсәнле ҡорамалдар һатып алынды. Предприятие федераль маҡсатлы программаларҙа ҡатнашыусы булып тора, шуға ярашлы уға ҡорамалдар һатып алыуға һәм производствоны ҡайтанан техник ҡоралландырыуға бюджет средстволары бүленә.
Алдан хәбәр итеүебеҙсә, 6 февралдә «Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе» федераль дәүләт унитар предприятиеһы сираттағы мөһим датаһын — предприятиеның 55 йыллығын билдәләйәсәк. Заводта барған үҙгәртеп ҡороуҙар ӨПЭПБ-ла йәш инженер кадрҙар өсөн эште абруйлыраҡ яһай.