text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Проза » Йырым булып ҡал... (Хикәйә)
Йырым булып ҡал... (Хикәйә)
– Балаҡайым, бар, балам, һыу буйына барып ултыр.Ҡайғыңды һыуға һөйлә, һағышыңды йылға ағыҙып алып китһен! – тип өндәште әсәһе Зәлифә Миләүшәгә, балаҡайының һурылып, ябығып, ҡарайып киткән йөҙөнә йөрәге өҙөлөп ҡарап.
Инде бер айҙан ашыу йылмайыуҙы онотҡан ҡыҙының хәле әсәнең бәғерен өҙә: ашау хаҡында, көсләп табынға ултыртмаһаң, иҫенә лә төшмәй, ултырған саҡта ла себеш кеүек, әсәһенең күңелен уйлап ҡына, бер-ике йотом сәй эсеп, берәр ҡабым икмәкте теләр-теләмәҫ кенә йотоп ҡуя. Эргәһендә йүгерешеп уйнаған ҡусты-һеңлеләренең дә тауышын ишетмәй, ауыр уйҙарға батып, үҙ эсенә бикләнеп тик йөрөй. Әсәһе аптырағас, бер аҙ асылып китмәҫме, тип, эш ҡушып ҡарай. Ҡыҙый бөтә эште лә еренә еткереп башҡарып ҡуя ла, тағы илаулап, кеше күҙенән ҡасып, йә баҡсаға инеп китә, йә бер нөктәгә текәлеп, үҙ ҡайғыһына бата. Әсәй кеше ике ут араһында яна: бер яҡтан ҡыҙы йәл, икенсе яҡтан атаһы, Миләүшәнең торошона йәне көйөп, әрләп ташламаһын, тип өҙгөләнә.
Ана кисә ҡыҙына белдермәй генә иң яҡын әхирәте Фирүзәне иптәштәре менән төшкө сәйгә саҡырҙы. Улар килгәс, бер аҙ асылып киткән кеүек булғас, әсәй кешенең шатлығының сиге булманы. Иптәштәре һөйләгән хәбәрҙәргә ирен ситендә йылмайыу ғәләмәте лә килеп сыҡты, тик улар ҡайтып киткәс, ҡыҙыҡайы тағы үҙ ҡабырсағына бикләнде, йомолдо, зәңгәр тышлы дәфтәрен алып уҡып ултырҙы ла, илаулап, картуф баҡсаһына инеп юғалды, имеш, сүп утай. Тик әсә кешене алдап буламы ни? Дәфтәр эсендә хаттар һаҡланғанын, ҡыҙының уларҙы әленән-әле алып уҡығанын, илаулағанын күреп йөрөй.
Балаһының нимәләр уйлап, нимәләр кисергәнен һәр бер күҙәнәге менән тоя бит ул. Бер-бер бәләгә юлығып ҡуймаһын, тип, ҡараштырып, күҙ һалып ҡына йөрөй, тик ауыл ҡатынының мәшәҡәте бөтәме? Эш, ҡырыуар бала-саға менән ыуарама килеп, онотолоп та китә, шул арала балағынаһының хата аҙым яһап ҡуйыуы бар! Хоҙайым һаҡлаһын балаҡайын! Артынан бәләкәй һеңлеһе Мәлифәне ебәрә, тик ул да апаһы эргәһендә торламай, урамда сыр-сыу итеп уйнаған күрше ҡыҙҙарына барып ҡушыла. Ололарҙың: “Ҡайғыны һыуға һөйләргә кәрәк, һыу бөтә аһ-зарҙы, һағышты йыуа”, – тигәнен ишеткәне бар Зәлифәнең, шуға күрә әле ҡыҙын һыу буйына барырға өгөтләп ултырыуы.
Әсәһенең күңелен уйлап ҡына Миләүшә картуф баҡсаһындағы һуҡмаҡтан һыу буйына ыңғайланы. Хәҙер бер нәмә лә ҡыҙыҡһындырмай уны, ваҡыттың да иҫәбен, көндәрҙең һанын да юғалтты. Уның өсөн йәшәү бер маҡсатһыҙ, өмөтһөҙ көн менән төндөң алмашыныуына торошло. Бығаса гөрләп, шаулап торған тормоштоң ҡыҙығы ҡалманы. Уның бөтә йәмен, матурлығын, илаһилығын Азамат үҙе менән алып китте...
Миләүшә йәшел сирәмгә ултырҙы, күҙҙәрен сылтырап ҡына ағып ятҡан йылға һыуына төбәне лә ауыр уйҙарына сумды. Һөйгәне иҫенә төшкәс (ҡыҙ уны хәтеренән сығарғаны ла юҡ инде), тағы илаулап, башын тубығына терәне...
Бергә саҡта ниндәй бәхетле ине бит улар! Икеһе бер класта уҡынылар. Ҡайһы саҡта бер-береһенә иғтибар иттеләр һуң? Беренсе класҡа уҡырға барғасмы? Азаматты мәктәпкә һигеҙенселә уҡыған апаһы етәкләп алып барғайны, класҡа барып ингәс, ишек ҡаршыһында беренсе партала ултырған зәп-зәңгәр күҙле ҡыҙыҡай уның иғтибарын йәлеп итте. Бәлки шул саҡта уҡ һөйөү хисе бөрөләнгәндер, сөнки ун ике ҡыҙ араһынан тик Миләүшәне генә иҫендә ҡалдырҙы, тик ошо исем генә күңеленә ятты. Ә бәлки, унан да элегерәктер? Береһе йәй башында, икенсеһе ураҡ айында тыуған ҡыҙ менән малайҙы һуғым ашына барғас, бер сәңгелдәккә һалып ҡуялар. Мәжлестең шау-шыуына ҡарамай, шым ғына йоҡлап китә сабыйҙар.
– Әйҙә, ҡолаҡтарын тешләтәйек, ҡоҙа-ҡоҙағый булышырбыҙ, – тип мәрәкәләйҙәр бер-береһен ата-әсәләр.
– Ни булһа ла булды инде, ҡыҙ бер көн ҡунды инде! – тип шаярта ҡайһы бер ҡунаҡтар, һыйынышып ҡына йоҡлап ятҡан сабыйҙарға ҡарап.
– Һырға туйы үткәреп ҡуйыуҙың зыяны юҡ, ҡоҙалашмаҫ кешеләр түгелһегеҙ, – тип шаярта хужабикә. Бынан һуң урамда осрашҡанда ла бер-береһен шаяртып:
– Һаумы, ҡоҙа, килен үҫәме?
– Иҫәнме, ҡоҙа, минең кейәү ни хәлдә? – тип хәл белешәләр. Ни бары ун-ун биш йылдан ике йәш кеше араһында һөйөү уты тоҡаныуы ата-әсә өсөн дә көтөлмәгән хәл булмағандыр. Ә улар шул тиклем бер-береһе өсөн генә яратылған кеүек ине. Тыныс, аҡыллы, баҫалҡы Азамат, егәрле, баҫҡан ерендә ут сығарып тороусы Миләүшә. Бәләкәй генә көйө сәхнәнән төшмәгән ҡыҙ бөтә ергә өлгөрә: өйҙә һеңле-ҡустыларын ҡарай, әсәһенең беренсе ярҙамсыһы, мәктәптә класс етәксеһенең уң ҡулы, оҫта ойоштороусы. Егет тә төшөп ҡалғандарҙан түгел, иптәштәрен үҙ артынан эйәртә, тәртибе менән дә башҡаларға өлгө булып тора.
Ҡайҙа барһалар ҙа, улар икеһе бергә. Дәрестә бер парта артында ултыралар, мәктәптән дә күпергә тиклем бергә ҡайталар, унан һуң егет һулға, ҡыҙ уңға боролоп, ҡайтыу яғына ыңғайлай. Көҙ көнө мәктәп менән сөгөлдөр баҫыуында эшләһәләр, икеһенә бер өйөм сөгөлдөрҙө һә тигәнсе таҙартып ҡуялар, һоҡланып ҡарап торорлоҡ! Юлда барғанда ла, ҡайтҡанда ла Азамат икеһенә бергә урын ала. Экскурсияға сыҡһалар, уларға һоҡланмаған кеше юҡ! Ауылда һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, икеһе лә уҡыуҙарын күрше ауыл мәктәбендә дауам итте.
Сығарылыш кисәһенән һуң да, етәкләшеп, йылғаның ошо яр буйына килгәйнеләр. Июнь айының иң ҡыҫҡа төндәренең береһе ине ул. Эргәләге талда һандуғас, күңелде иләҫләтеп, елкендереп, ҡабатланмаҫ моңон түгә. Мәңге тынмаҫ йырын йырлап, кескәй генә йылға, таштан ташҡа һуғылып, сылтыр-сылтыр килеп, түбәнгә йүгерә. Йоҡо аралаш, әллә нимәнәндер өркөп, бер ҡош ҡайҙа һуғылырын да белмәй, пырылдап баш осонан осоп уҙҙы. Төн йөҙөндә бер-береһенә һыйынып, йылға йырын тыңлап таң аттырҙы йәштәр. Илерткес ирендәр тәме йәнде күктәргә сойорғотто. Баш әйләндергес һөйөү хисенән хәмерһеҙ иҫерҙе ғашиҡтар.
– Һөйәһеңме?
– Эйе!
– Яратам! – тип әйт әле!
Азамат һикереп тороп, ҡосағын йәйеп:
– Мин һине яратам! – тип ҡысҡырҙы.
– Уй!
Миләүшә һөйгәненең ирендәрен ҡулы менән ҡапланы.
– Ҡысҡырып әйтмә! Шым ғына, ҡолағыма ғына шыбырла! Бәхетле булыуыбыҙҙы фаш итмәйек, яман күҙҙәр теймәһен!
– Бөтә донъя ишетһен! Мин һине яратам! Һин минеке, тик минеке генә буласаҡһың!
Эх! Шулай булһын ине лә бит! Тик яҙмыш үҙ төҙәтмәләрен индерә шул тормош юлына. Ҡайҙан килеп сыҡты һуң ул бәлә? Бөтәһе лә шундай матур башланғайны бит! Икәүләп туғыҙынсы класта уҡып алып киттеләр. Матур көндәрҙә күрше ауылға Азамат мотоцикл менән алып бара, дәрестән һуң икәү бергә ҡайталар. Юл ауырлығы ла һиҙелмәй, дәрестәргә әҙерләнеүе лә еңел. Миләүшә гуманитар фәндәрҙән көслө, егет теүәл фәндәрҙе үҙ итә. Дәрестәр бөткәс, өй эштәрен дә бергә әҙерләп ҡайтып китәләр, ямғырлы, ҡарлы көндәрҙә интернатта торалар.
...Яҙ етә башлаған бер мәлдә, Азамат аяғының ауыртыуына зарланды, ялдан һуң мәктәпкә бара алманы. Егетте район үҙәге дауаханаһының хирургия бүлегенә һалып ҡуйҙылар. Һөйгәне өсөн хафаланған ҡыҙ дауаханаға ашыҡты. Ағарып, йөҙө ҡасҡан Азаматын күргәс, йөрәге өҙөлөп төшә яҙҙы. Икенсе барғанында егет ҡултыҡ таяғы менән сығып, һөйгәненең һушын алды. Киләһе ял етеү менән дауаханаға атлыҡҡан ҡыҙҙы шаҡ ҡатырғыс хәбәр көтә ине: Азаматты самолет менән Өфөгә ебәргәндәр. Ә иң ҡурҡынысы тағы алда булған икән: күп тә үтмәй, ҡыҙ һөйгәненең уң аяғын ҡырҡыуҙары тураһында ҡот осорлоҡ хәбәр алды.
Йүгереп барған ерҙән тыны ҡыҫылып туҡтаған кеше кеүек тойҙо үҙен Миләүшә. Нисек һөйгәненә ярҙам итергә? Ни хәл итеп уны йыуатырға? Ниндәй урынлы ғына һүҙҙәр табып, хәлен еңеләйтергә?
Ике араны бәйләп торған хаттар ҙа килеүҙән туҡтаны, яуап ала алманы. Шул саҡта Азаматты дауахананан сығарыуҙары тураһында мәғлүм булды. Ни өсөн ул был турала Миләүшәгә хәбәр итмәгән? Ни йөрәге етеп, һөйгәнен онотҡан? Шундай борсолоулы уйҙар биләне ҡыҙ күңелен.
...Ахылдап йүгереп килеп ингән Миләүшәне күргәс, карауатта ятҡан Азамат башын тәҙрә яғына борҙо. Егеттең әсәһе, апайҙары шым ғына ишекте ябып, йәштәрҙең үҙҙәрен ҡалдырҙы. Миләүшә егеттең ҡулдарына ҡағылды:
– Азамат! Йәнем! Нишләп хаттарыма яуап яҙманың? Минең нисек борсолғанды беләһең бит!
– Миләүшә! Мине онот! Мин хәҙер һиңә тиң түгел! Ғәрип кеше һиңә нимәгә? Мин һине элеккесә күтәреп йөрөй алмаясаҡмын! Үҙем кеше көнлөмөн! Мин аяҡһыҙ, аңлайһыңмы шуны? Был грипп менән ауырыу түгел, берәй ваҡыт үтер, тип тынысланып булмай, яңы аяҡ үҫмәйәсәк! Ғәрип кеше эргәһендә йөрөргә ояласаҡһың, мине онот!
Ғилмияза.
(Дауамы бар).
– Ә һин нишләп минең өсөн уйлайһың? Үҙеңде йәлләп ятаһың! Аяҡ булмау-йәшәүҙән төңөлөү өсөн сәбәпме ни? Ана, Бөйөк Ватан һуғышында аяҡһыҙ, ҡулһыҙ ҡайтҡандар гөрләтеп донья көтә, бала үҫтерә! Һәр береһе нимә менәндер мәшғүл. Афған һуғышында күпме егет аяҡһыҙ, ҡулһыҙ ҡалды. Хатта түшәктән тора алмағандары ла күп, ә улар йәшәргә тырыша, яҙмыштың аяуһыҙ һынауҙарына ҡаршы көрәшә!
– Һиңә әйтеүе еңел дә бит! Ә мин ун ете йәштә, ғүмер юлымдың башында уҡ ғәрип! Мин нисек клубҡа сығам? Иптәштәрем менән аралашам! Минең бит әле бер профессиям да юҡ!– Азамат яҫтығына ҡапланды.
– Азамат! Һин бит бер бер үҙең түгел, һинең эргәңдә мин бар! ”Балам!”– тип өҙөлөп торған атайың менән әсәйең, апайҙарың бар! Беҙ бергә булғанда бөтә ауырлыҡты ла еңербеҙ! Алда әле күпме хыялланған бәхетле көндәребеҙ, матур тормош юлы көтә! Һин онотма, мин һәр саҡ һинең менән! Ә профессияға килгәндә, ултырып эшләй торған әллә күпме һөнәргә эйә булырға мөмкин!
– Ҡултыҡ таяғы менән кеше көнлө булып йәшәгәнсе...
– Ауыҙыңдан ел алһын, Азамат! Ана, Борис Полевойҙың “Ысын кеше тураһында”әҫәрен һинең менән нисә тапҡыр уҡып сыҡтыҡ, Алексей Мересьевтың ауырлыҡтарҙы еңеүенә һоҡландыҡ, ике аяҡһыҙ килеш самолетҡа ултырып, Еүең көнөн яҡынайтыу өсөн фашистар менән аяуһыҙ көрәшеүенә таң ҡалдыҡ! Ә Павка Корчагин һуң! Миҫал өсөн алыҫ йөрөргә лә кәрәкмәй! Күренекле яҙыусыбыҙ Ибраһим Ғиззәтуллинды “Башҡортостан Корчагины” тип йөрөтәләр бит! Тик һин, зинһар өсөн, бирешмә, һынма, көслө бул! Мин һинең менән! Аяғыңа протез юлларбыҙ, яйлап атларға өйрәнерһең. Мин һине аяҡҡа баҫтырыр өсөн генә, үҙеңдең шәхси дауалаусы врачың булыр өсөн медицина училищеһына уҡырға барам. Беҙ һинең менән әле бергәләп тауҙар аҡтарырбыҙ!
Миләүшәнең һүҙҙәренән дәртләнгән Азамат түшәгендә тороп ултырҙы, карауат ситендә генә ултырған һөйгәнен ҡосағына алды. Ҡыҙҙың йыуатыу һүҙҙәренән егеттең күңелендә өмөт осҡондары ҡабынды, киләсәккә ышаныс артты. Ирендәр ҡушылды, ике йөрәк бер булып, дәртләнеп типте...
Тик был хәл килгән бәләләрҙең башы ғына булған икән! Ҡырҡылған аяҡта үҙгәрештәр барғанлығы беленгәс, дауалаусы табип аяҡты тағы ун сантиметрға ҡыҫҡартырға ҡарар итте. Егетте ҡайтанан дауаханаға һалдылар, дөйөм наркоз аҫтында тағы бер операция яһанылар. Тик Азаматтың хәле яҡшырманы, уйыу тәненә тарала башлағайны. Ҡапыл ғына Азаматтың хәле насарайҙы, тән температураһы күтәрелде. Уколдар, ауыртыуҙы баҫыуҙы дарыуҙар ҙа ярҙам итмәй башланы. Ныҡ һыҙланыуҙан егет көндөң, төндөң иҫәбен юғалтты. Артабан һауығыуға өмөт юҡ икәнлеген аңлаған табиптар уны өйөнә ҡайтарырға ҡарар итте.
Күстәнәстәрен тотоп йүгереп килгән Миләүшәне Азаматтың әсәһе ишек алдына уҡ сығып ҡаршыланы.
– Һаумыһығыҙ! Азамат нисек? Нисек ҡайтып еттегеҙ?– тип һорау артынан һорау яуҙырҙы ҡыҙ.
– Әле йоҡлай! Саҡ уколдан һуң йоҡлап китте.
– Миңә уның эргәһенә инергә мөмкинме?
– Юҡ! Уятмайыҡ, йоҡлай алғанда тыныс ҡына йоҡлаһын!
Илап ҡайтып ингән ҡыҙ карауатҡа ауҙы.Һөйгәнен күрә алмау бәғерен телде, күҙҙәренә ҡарай алмау, тауышын ишетмәү ҡара ҡайғыға һалды. Икенсе көндө тағы һөйгәненең өйөнә ашыҡты ҡыҙ. Был юлы уны ҡаршыһына Азаматтың апаһы сыҡты, егеттең ял итеүе тураһында хәбәр итте.
Аҙна буйы эшкә йөрөгән кеүек һөйгәненең тупһаһын тапаны Миләүшә, ләкин Азамат эргәһенә үтә алманы. Ауылда егеттең хәле тураһында ҡурҡыныс хәбәрҙәр күбәйҙе, төрлө кеше төрлөсә яңылыҡтар еткерҙе. Ул арала ҡыҙҙың сығарылыш имтихандары етте, уҡыу тураһында уйларға ваҡыты ла, хәле лә ҡалманы. Ҡыҙҙың бөтә уйы, ҡайғыһы – тик Азамат.
Әлдә уҡытыусылар яратҡан уҡыусыларын ярҙамдан ташламаны, баштан уҡ тик яҡшы билдәләренә уҡыған ҡыҙға имтихандарҙы уңышлы тапшырырға ярҙам иттеләр. Тик химиянан ғына имтихан тапшыраһы ҡалды.
Ул көндө Зәлифә илап-илап йоҡлап киткән ҡыҙын иртә таңдан уятырға ла йәлләп торҙо. Беренсе һөйөү ғазабы менән янған балаҡайы өсөн үрһәләнде, ҡыҙсығының бәләкәй генә йөрәге аша үткән оло һынауҙар өсөн бошондо. Миләүшә йәшәмәй, бары йән аҫырай. Ашы – аш, йоҡоһо йоҡо түгел. Үҙе атлай, йөрөй, ә уйы – Азамат эргәһендә. Бына химиянан имтиханға ла үҙе теләп түгел, ә шулай кәрәк булған өсөн генә бара. Мәктәп коридоры буйлап барғанда ла, имтихан булаһы кабинет эргәһендә торғанда ла, иптәштәренең һөйләшеп, көлөшөүҙәрен ишеткәндә лә уны был хәленән сығарырлыҡ көс юҡ ине. Имтиханға берәү инә, берәү сыға, кемдер шатлығынан һикереп, сәпәкәйләп ала, кемдер һорау артынан һорау яуҙыра, билет номеры, һорауҙар менән ҡыҙыҡһына. Миләүшә генә коридор тәҙрәһенән урамға ҡарап, йырып сыға алмаҫлыҡ ауыр уйҙарға бирелгән. Бына коридор буйлап мәктәп директорының шәп-шәп атлап килгәне күренде, ишек эргәһенә еткәс, ниҙер әйтергә теләгәндәй, бер секундҡа ғына Миләүшәгә күҙ һалды ла, кабинет ишеген асып, эскә йомолдо. Бер аҙҙан кире сығып, кабинетына үтте. Шул саҡ бүлмәнән ап-аҡ булып Миләүшә менән Азаматтың класташы, ауылдашы Дауыт килеп сыҡты. Бышылдап ҡына:
– Үлгән ... Азамат үлгән... Әле генә директор химия уҡытыусыһына әйтеп сыҡты.
Азамат исемен ишетеп ҡалған Миләүшә тәҙрә эргәһендә иҙәнгә шыуып төштө. Кемдер ҡысҡырып илай, битенә һалҡын һыу бөркә, ауыҙына һалҡын һыулы стакан терәй. Ҡыҙ аңына килеп, тирә-яғына күҙ һалды, Азамат иҫенә төшкәс, тағы аңын юғалтты. “Тиҙ ярҙам” машинаһы, ҡыҙҙы алып, урам буйлап елдерҙе...
Ҡыҙ дауахананан сыҡҡанда инде Азаматтың өсөн дә, етеһен дә уҡытҡайнылар. Миләүшәнең зыяратҡа барырға уҡталғанын күреп, әсәһе Зәлифә ҡыҙы менән бергә барырға булды. Ҡәбер өҫтөнә ятып илап, тағы аңын юғалтҡан ҡыҙҙы, ат арбаһына һалып, өйгә алып ҡайттылар. Шул көндән алып ҡыҙ өндәшмәҫ, һөйләшмәҫ, көлмәҫ булды. Хатта иламай ҙа! Илаһа, ҡайғыһы күҙ йәше менән бергә сығыр ине лә бит.
Бер көндө төшкә табан Миләүшәләр өйөнә Азаматтың әсәһе килеп инде. Карауатында стенаға ҡарап ятҡан ҡыҙ янына килеп ултырҙы. Ҡыҙҙың сәсенән һыйпап:
– Балаҡай! Бер үк ғәфү ит һин беҙҙе! Азамат эргәһенә индермәгән өсөн ғәфү ит. Ул үҙе шулай ҡушты.Беләһеңме, Миләүшә, ул бит һине ныҡ яратты. Күҙе йомолғансы ҡулында һинең фотоң булды. Йоҡо аралаш ҡулынан төшөп китһә, илап эҙләй ине. Мәрхүм булыр көндө лә ҡосаҡлап йоҡлап китте. Уянғас: ”Сәғәт нисә ?”– тип һораны, унан һинең фотоңды ҡараны ла үтеп тә китте. Яҡты донья һинең һының булып уҙҙы уның күҙ алдынан. Рәхмәт Хоҙайыма, балама мөхәббәт бәхете бирҙе, 17 генә йәшендә мөхәббәттең нимә икәнен белеп китте. Шуның өсөн булһа ла йөрәгем тыныс. Ә һине, Миләүшә, эргәһенә индермәүенең сәбәбе бары шунда ине-– ул һинең алдыңда көсһөҙ булып күренергә теләмәне. ”Мине матур көйгә иҫендә ҡалдырһын! Ҡәберемә килер әле. Ул мине яратһа, хәлемде, был аҙымымды аңлар!”– тине. Бына, ҡыҙым, һиңә хат яҙғайны, үҙе үлгәс кенә ҡулыңа тапшырырға ҡушты. Яйлап уҡырһың, әлегә һау бул, Миләүшә, минең улыма матур, онотолмаҫ мөхәббәт бүләк иткәнең өсөн ысын әсә рәхмәте һиңә. Бәхетле бул, балаҡай, үҙеңде һаҡла! Үлгән артынан үлеп булмай, йәшәргә кәрәк. Үҙ ишеңде табырһың, бәхетле булырһың, Аллам бирһә! Түҙәйек, ҡыҙым, ҡалайтаһың, сей тирегә ут ҡапмай бит...
Миләүшә, һикереп тороп, әсәнең муйынынан ҡосаҡлап алды. Бер Азаматты өҙөлөп яратыусы ике кешенең күҙ йәше ине был. Әсә кеше нисек шым ғына ингән, шулай уҡ шым ғына сығып та китте. Уның артынан өй эсендә валокордин, карволол еҫе генә тороп ҡалды. Һөйгәнең һуңғы сәләм хатын уҡыр өсөн Миләүшә икеһенең һөйөүенең шаһиты булған йылға ярына йүгерҙе.
“Миләүшәм! Яҡты йондоҙом минең! Һин был хатты уҡыған саҡта минең йәнем күктәргә ашҡан булыр. Мин һине өҙөлөп яраттым, һине ҡалдырып, Ерҙе, әсәй-атайымды, туғандарымды, яҡты доньяны 17 генә йәштә ташлап китеүем бик аяныслы. Башҡа һыймаҫлыҡ хәл был. Ләкин нишләйһең, тимәк, минең яҙмышым шулай, ғүмерҙе Хоҙай самалап ҡына биргән. Яныма инә алмауыңа мин ғәйепле, мине көсһөҙ хәлдә күрмәһен, тип уйланым. Кеше көнлө булып ятыуҙан да ауыр нәмә юҡ икән! Һин килеп ишек алдынан боролоп китәһең, ә мин бында утта янам. Һинең эргәңә сыҡҡым, зәңгәр күҙҙәреңә ҡарағым килә! Һинең тауышың минең өсөн бер моңло йыр кеүек. Һин оҙаҡ йәшә, ҡәҙерлем минең! Минең өсөн дә йәшә, кейәүгә сыҡ, балалар тап. Һин бәхеткә лайыҡ. Ә мин һине күктән күҙәтермен, төндәрен йондоҙ булып күҙ ҡыҫырмын, ел булып сәстәреңдән иркәләрмен. Һин минең ерҙәге йондоҙом, алсаҡ ҡояшым, йырланмаған йырым булып ҡал! Доньяны йәмләп, тормошҡа ҡыуанып, рәхәтләнеп минең өсөн дә, үҙең өсөн дә йәшә! Бәхил бул, ҡәҙерлем!”
Һөйгәненең ҡул йылыһын һаҡлаған хатты Миләүшә тағы бер тапҡыр еҫкәп ҡараны ла зәңгәр тыщлы дәфтәр эсенә һалып ҡуйҙы.
Ҡаҡылдаған тауыштарҙы ишетеп, Миләүшә артына боролоп ҡараны. Һуҡмаҡтан теҙелешеп кенә ике ҡаҙ, бәпкәләрен эйәртеп, йылғаға төшөп килә. Ҡара әле, улар ҙа үҫеп бөткән икән! Үҙ ҡайғыһына бикләнеп, хатта шуларға ла иғтибар итмәгән. Миләүшә, итәгенә йәбешкән сүп-сарҙы ҡағып, урынынан ҡалҡынды. Ҡарасы, саҡ ике ҡат утап, күмеп ҡуйған кеүектәр ине бит картуфты, улар инде һуҡмаҡтың ике яғынан бил тиңентен булып үҫкәндәр, сәскәләре ҡойолоп, улар урынында тәлгәшләнеп, йәшел картуф алмалары һалынып тора!
Ҡыҙыҡай, мәңгелек йырын йырлап, сылтырап ҡына таштан-ташҡа бәрелеп ағыусы йылғаға йылмайып әйләнеп ҡараны ла өйгә алып ҡайтыусы һуҡмаҡ буйлап атланы.
Ғилмияза.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 241
ПРОПОЛИС (гр. própolis), ҡ о р т е л е м е, бал ҡорттары бүлеп сығарған йәбешкәк ыҫмалалы матдә. Бал ҡорттары ыҫмалалы матдәләрҙе үҫемлектәрҙән йыйып, уға, шайыҡ биҙҙәре секреты, балауыҙ өҫтәй. П. бал ҡорттары умартала ярыҡтарҙы томалау, кейәне бәләкәйләтеү һ.б. өсөн ҡуллана. П. — һары йәки һоро төҫтәге ҡаты масса, әсе тәме бар. Һаҡлағанда ыуалыусан ҡаты көрән массаға әйләнә. 80—104°С т‑рала ирей, 15°С т‑рала ыуала. 70%‑лы этил спиртында, эфир майында, уксус к‑таһында һ.б. эрей. Химик составы (%): үҫемлек ыҫмалалары — 50—55, эфир майҙары — 8—10, балауыҙ — яҡынса 30 һ.б. Һәр бер умартанан миҙгел эсендә 50—150 г П. йыйыла. Тумалатып (20—200 г) пергамент ҡағыҙҙарға урап, ҡараңғы һалҡын урында һаҡлайҙар. П. микробтарға ҡаршы тороу һәм дауалау үҙенсәлектәренә эйә, медицинала, ветеринарияла ҡулланыла. 20 б. 80‑се йй. алып Аграр университетта — П. составын, үҙенсәлектәрен өйрәнеү һәм П. алыу технологияларын эшләү б‑са (Ә.В.Андреева, М.Ғ.Ғиниәтуллин, Ә.К.Ҡудашев, Ә.Ғ.Маннапов, Р.Т.Маннапова, З.Ғ. Чанышев һ.б.); Умартасылыҡ һәм апитерапия үҙәгендә — П. органолептик һәм физик‑химик күрһәткестәрен өйрәнеү һәм парфюмерия‑косметика саралары, аҙыҡ‑түлек һәм дауалау‑иҫкәртеү продукттары эшләү б‑са (Ә.М.Ишемғолов, Н.З.Ишемғолова һ.б.); 90‑сы йй. башлап Медицина университетында апитерапия ысул‑ дарын (Л.Т.Ғилметдинова, Л.А. Лепилина һ.б.), — эшләнгән дарыу формаларында спиртлы П. экстрактының антиоксидант активлығын (Ю.Л.Баймырҙина, В.А.Лиходед, Р.Р.Фәрхетдинов, Ю.В.Шикова һ.б.) өйрәнеү б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә. Шулай уҡ ҡара: Умартасылыҡ.
Әҙәб.: Пчеловодство Башкортостана /М.Г.Гиниятуллин [и др.]. Уфа, 2008.
М.Ғ.Ғиниәтуллин, И.В.Шафиҡов
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостан тәүге ярты йыллыҡта ышаныслы, иҡтисади үҫеш менән эшләне — Рөстәм Хәмитов
2017 йылдың тәүге алты айында республика ышаныслы, иҡтисади үҫеш менән эшләне, тип белдерҙе Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостан юлдаш телевидениеһы һәм «Россия 24» телеканалдарына интервьюһында.
«Сәнәғәт етештереүе индексы 103,4 процент тәшкил итте. Был һәйбәт күрһәткес, Рәсәйҙәге уртаса һандарҙан юғарыраҡ. Ул республикабыҙ иҡтисады һәм сәнәғәт предприятиеларының эше һәйбәт кимәлдә булыуы хаҡында һөйләй, — тип билдәләне төбәк башлығы. — Бынан тыш, һалым һәм һалым булмаған килемдәр инә. Ошо йәһәттән былтырғы күрһәткестәрҙән яҡынса 10 миллиардҡа күберәк. Был республика иҡтисадына, социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүгә өҫтәмә аҡса йүнәлтелә тигән һүҙ. Беҙ яңы социаль объекттар, яңы юлдар һалырға ниәтләйбеҙ, кешеләрҙең иһә яңы мөмкинлектәре барлыҡҡа киләсәк».
Республика башлығы һыҙыҡ өҫтөнә алыуынса, ҡатмарлы һауа шарттарына ҡарамаҫтан, ауыл хужалығында ла продукция күләме үткән йылғы күрһәткестәрҙән өс процентҡа юғарыраҡ.
«Төҙөлөш» графаһы буйынса күләм артты. Шуның менән бергә торлаҡ төҙөүҙең былтырғыға ҡарағанда кәмеүен аңлайбыҙ. Сөнки һатып алыусылар булмағас, һатыу ҙа юҡ. Дөрөҫөн әйткәндә, төҙөүселәр алдағы көнгә яңы торлаҡ әҙерләп ҡуя алмай. Ошонан сығып — торлаҡ һалыу буйынса 10 процентҡа кәмерәк. Дөйөм алғанда, хәҙер сәнәғәт, ауыл хужалығы объекттары төҙөлөшө ыңғай динамикаға эйә — 3,5 процент самаһы. Күмәртәләп һәм ваҡлап сауҙа итеү үҫеше лә яҡынса шунса кимәлдә, ваҡлап һатыу өс проценттан ашыуыраҡ һәм 2,5 процентҡа яҡыны — күмәртәләп һатыу үҫеше. Шулай итеп, беҙҙең төп макроиҡтисади күрһәткестәребеҙ яҡшы ғына», — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Ғәйет көнөнең сауаплы ғәмәлдәре
Ғәйет көнөнең сауаплы ғәмәлдәре
Ғәйет намаҙына сәхәрҙән һуң ураҙалағы кеүек эсмәй-ашамай барыу – бик күркәм эштер, ваҡыты шул – ураҙалағы кеүек , ҡояш сығыр алдынан ике сәғәт алдан (иртәнге намаҙға ун минут ваҡыт ҡалғансы, ә инде аҙан ишетһәгеҙ – ауыҙығыҙҙағы ризыҡты сәйнәп, ашап ҡуйығыҙ). Ғәйет намаҙы уҡылғас, ризыҡ ҡабыу сауаплы.
Ғәрәфә көнө төнөндә намаҙын уҡып, көнө ураҙала үткәргән кешегә Аллаһы Тәғәлә мәғфүр дәрәжәһен бирер һәм хажиҙар сауабын насыйп итәр. Быға фәрештәләр шаһит булырҙар һәм шатлыҡтарынан ул кешегә доға ҡылып торорҙар.
Пәйғәмбәребеҙ: “Зөлхизә айының беренсе ун көнөнә эшләнгән изге эштәрҙән дә Аллаһ алдында һөйкемле эш юҡтыр” — тине (Бухари 505-нсе хәҙис). Был көндәрҙә Мөхәммәд гәләйһиссәләм ураҙаны күберәк тота ине һәм хәҙистәрендә: “Ғәрәфә көнөндә ураҙа тотҡан кешенең үткән йылдағы гонаһлары ғәфү ителер” – тине һәм дауам итте: “Ғәрәфә көнө – Аллаһ Тәғәлә күп кешеләрҙе уттан ҡотҡарған көн” (Мөслим 1162 һәм 1348 хәҙистәр)
Зөлхизә айының сауабы
Ғәйшә разыйаллаһү һөйләүенсә, Рәсүлүллаһ осоронда бер йыр ярата торған кеше йәшәгән, ти, Зөлхизә айы башланыу менән, йырын ташлап, ураҙаға керешә торған була. Был хаҡта ишетеп, Рәсүлебеҙ был кешенән:
"Был көндәрҙә ураҙа тотоуындың сәбәбе нимәлә?" — тип һорай. Теге кеше:
"Йә Рәсүлүллаһ! Был бит Хоҙай Тәғәләнең барлығына шаһит булған ишара көндәре, хаж көндәре. Мин дә уларҙың (хажиҙарҙың) доғаларында ҡатнашам, тим", — тип яуап бирә. Быны ишетеп, Рәсүлүллаһ :
"Һәр ураҙа тотҡан көнөңә күрә һиңә 100 ҡол азат иткән, 100 дөйә ҡорбан итеп салған кеше әжере булыр, Аллаһы Тәғәлә юлында көрәштә ҡатнашыусы йөҙ һыбайлы әжере булыр... Әт-Тәрвийә көнө лә ураҙала үткәрһәң, үҙеңә 1000 ҡолдо иреккә ебәреү, 1000 дөйәне ҡорбанлыҡҡа алып килеү, Аллаһы Тәғәләнең юлында көрәштә ҡатнашыусы 1000 һыбайлы әжере... Әгәр инде Ғәрәфә көнөндә лә ураҙала булһаң, үҙеңә 2000 ҡолдо иреккә ебәреү, 2000 дөйәне ҡорбан итеп салыу Аллаһ Тәғәлә юлында булған 2000 һыбайлы әжере булыр" тигән һәм өҫтәп:
"Һәм үҙеңә уға ҡәҙәр бер йыл буйына һәм унан һуң бер йыл буйына тотҡан ураҙа әжерҙәре лә булыр", — тигән.
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 12.09.2016 в 02:38, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 492
ЗЛАТОУСТ ОПЕРАЦИЯҺЫ, РККА‑ның Бишенсе армияһының 1919 й. 24 июне—13 июлендә Златоуст ҡ. һәм уның тирә‑яғындағы сәнәғәт районын баҫып алыу маҡсатында үткәргән һөжүм итеү операцияһы; Граждандар һуғышы барышында 1919—20 йй. РККА‑ның Көнсығыш фронты үткәргән дөйөм һөжүмдең бер өлөшө. Өфө операцияһы тамамланғас, РККА-ның Бишенсе армияһы һәм Көнбайыш армия араһында фронт һыҙығы Ҡариҙел й., Урал һыртының көнбайыш битләүҙәре буйлап үтә. 5‑се армияның көстәре 29 мең кешенән, 93 орудиенан һәм 572 пулемёттан тора. Көнбайыш армия составына ингән Волга буйы ғәскәрҙәре төркөмө, Урал ғәскәрҙәре төркөмө, улар аръяғында урынлашҡан (Златоуст өйәҙенең Үрге Ҡыйғы һәм Нәсибаш аа. тирәһендә, хәҙ. ярашлы рәүештә БР‑ҙың Ҡыйғы һәм Салауат р‑ндары) Өфө ғәскәрҙәре төркөмө һәм резервтағы берләшмәләр бөтәһе бергә 32 мең кеше, 93 орудие һәм 970 пулемёт иҫәпләнә. 5‑се армия командующийы М.Н.Тухачевскийҙың планы Урал ғәскәрҙәре төркөмөн тар‑мар итеүҙе, артабан Волга ғәскәрҙәре төркөмөн, унан һуң Өфө ғәскәрҙәре төркөмөн ҡамауҙы һәм юҡ итеүҙе, уның Рус армияһының төп көстәренә бәйләнешле хәрәкәтен диверсион төркөмдәр һәм партизан отрядтары эшмәкәрлеге м‑н тарҡатыуҙы күҙ уңында тотҡан; урындағы тау сәнәғәте халҡының Көнбайыш армия тылында баш күтәреү мөмкинлеге лә иҫәпкә алынған. 25 июнгә ҡараған төндә 26‑сы уҡсылар див. 1‑се һәм 2‑се уҡсылар бригадалары Йүрүҙән й. тамағы эргәһендә Ҡариҙел аша сыға, Урал ғәскәрҙәре төркөмөнөң 6‑сы уҡсылар див. оборонаһын өҙә һәм 2—4 июлдә Нәсибаш а. янында Волга ғәскәрҙәре төркөмөнөң 12‑се уҡсылар див. тар‑мар итә. 26 июнгә ҡараған төндә 27‑се уҡсылар див. Ҡариҙел аша сыға, Урал ғәскәрҙәре төркөмөнөң 7‑се Урал уҡсылар див. оборонаһын өҙә һәм 5‑се июлдә Үрге Ҡыйғы а. янында Өфө ғәскәрҙәре төркөмөнөң 4‑се Өфө уҡсылар див. ҡыйрата. Июнь аҙағында 35‑се уҡсылар див. Урал ғәскәрҙәре төркөмөнөң 11‑се Урал тау уҡсылар див. тар‑мар итә, Ҡариҙел й. аша сыға һәм Әй м‑н Оло Ыйыҡ йй. һул яры буйлап көнсығышҡа хәрәкәт итә башлай. Июль башында Өфө өйәҙенең Әшә‑Балашов Заводы (хәҙ. Әшә ҡ.), Минйәр (хәҙ. Минйәр ҡ.) һәм Эҫем Заводы (хәҙ. Эҫем ҡ.) торама пункттары тирәһендә 26‑сы уҡсылар див. 3‑сө уҡсылар бригадаһы һәм айырым кавалерия бригадаһы Волга ғәскәрҙәре төркөмөнөң 1‑се һәм 3‑сө уҡсылар див. ҡыйрата. Егерме дүртенсе уҡсылар дивизияһы, Волга ғәскәрҙәре төркөмөнөң 13‑сө уҡсылар див. һәм Волга кавалерия бригадаһын ҡыйратып, 4 июлдә Верхнеурал өйәҙенең Белорет Заводы ҡасабаһын (хәҙ. Белорет ҡ.), 5 июлдә ш. уҡ өйәҙҙең Тирлән Заводы ҡасабаһын (хәҙ. БР‑ҙың Белорет р‑ны Тирлән а.) һәм 9 июлдә Златоуст өйәҙенең Йүрүҙән а. (хәҙ. Йүрүҙән ҡ.) баҫып ала. 10—12 июлдә 26‑сы, 27‑се һәм 35‑се уҡсылар див. баш күтәргән эшселәр отрядтары ярҙамында Волга, Урал һәм Өфө ғәскәрҙәре төркөмө ҡалдыҡтарынан һәм Көнбайыш армия резервынан алынған Ижевск уҡсылар бригадаһынан Златоуст өйәҙенең Ҡуҫа Заводы (хәҙ. Ҡуҫа ҡ.) һәм Һатҡы (хәҙ. Һатҡы ҡ.) торама пункттарын азат итә. 13 июлдә 26‑сы (көньяҡтан) һәм 27‑се (төньяҡтан) уҡсылар див. частары Златоустҡа бәреп инә. Көнбайыш армия Силәбе ҡ. сигенә, ләкин сәнәғәт ҡорамалдары һ.б. мөлкәт тейәлгән 600‑ҙән ашыу вагонды эвакуациялап өлгөрә. 5‑се армияның уңышлы хәрәкәттәренә П.В.Гузаков етәкселегендәге диверсион отрядтың, И.И.Антонов, П.Х.Карлов, Н.А.Масленников, М.Т.Фатеев һ.б. етәкс. иткән баш күтәргән эшселәр отрядтарының, ш. уҡ Златоуст, Троицк һәм Силәбе ҡҡ. тирәһендә хәрәкәт иткән партизан отрядтарының сабауылдары булышлыҡ итә. Операция һөҙөмтәһендә 5‑се армия көнсығышҡа бөтә фронт буйлап (240 км) төпкөлгә 180 км үтеп инә, 3 меңдән ашыу әсир ала, 8 орудие, 32 пулемёт, 3 бронялы автомобиль, 30 паровоз, 600‑гә яҡын вагонды ҡулға төшөрә. 26‑сы уҡсылар див. “Златоуст” тигән почётлы исем бирелә, 26‑сы уҡсылар див. 228‑се һәм 229‑сы уҡсылар полктарына, 27‑се уҡсылар див. 235‑се, 238‑се, 240‑сы һәм 241‑се уҡсылар полктарына Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның Почётлы революцион Ҡыҙыл Байраҡтары тапшырыла.
Әҙәб.: Сахаров К.В. Белая Сибирь. Мюнхен, 1923; Директивы командования фронтов Красной Армии (1917—1922 гг.): сб. док. В 4‑х т. Т.2. М., 1972; Плотников И.Ф. В белогвардейском тылу. Большевистское подполье и партизанское движение на Урале в период гражданской войны (1918—1919). Свердловск, 1978.
И.Ф.Плотников
Тәрж. Д.К.Үзбәков
Карта: Златоуст операцияһы (1919 й. 24 июне — 13 июле)


text:
Тасуирлама
Булдырырға тулыһынса подкладке һәм косточка корсет менән завязка арҡаһында был сочетании салынып эластичный топ лиф.
Индерелгән ҡатын-кыҙҙар’ң күләме: 4 / 6/ 8/ 10 / 12 / 14 / 16 / 18
Корсет бик оҡшаған был бер.
Скачать инструкция буйынса китерелә менән комплект сығарҙы., дәреслек полноцветный, советы тегеү-япраҡ, шулай уҡ pdf форматында шаблон.
Once your order is complete you will be able to download your PDF sewing pattern as a .zip file and open it up on your computer. You will need Adobe Reader to successfully print your pattern to scale. This is free and available to download online here: https://get.adobe.com/reader/. Printing instructions are included with each download
Ҡалып еңел ала!
- Аҙыҡ-түлек кәрзине өҫтәп, басыгыз был төймәгә 'кәрзине өҫтәне.'
- Үҙ мәғлүмәт кассаһына индерелмәй.
- Төймәгә басыгыз башланы cystic fibrosis'
- Уҡыусылар, һеҙ һайларға йәки cystic fibrosis ҡунаҡ сифатында заказ аккаунт ингән.
- Эшләп түләү, үҙ ысулдарын ҡулланыу ҡулайлыраҡ
- Эшләй!
Һеҙ нисек түләргә генә тамамланды, ғәҙәттә, ул бер нисә секунд, кире һеҙгә килгәндә йүнәлтелгән тегенсе булып®, һеҙ унда үҙенең шәхси кабинетҡа заказ ҡарарға мөмкин. (әгәр сездә буласаҡ бер хәл булһа йәки касса булдыра инде). Скачать файл һеҙ аласыз, шулай уҡ, һеҙҙең менән һеҙҙең аккаунт. Шулай уҡ буйынса электрон почта түләүҙәр ала һуң һеҙҙең өсөн, һеҙ белмәйһегеҙ, һеҙҙән тағы ла бер электрон хат артынан заказ ваҡытта иң яҡын деталдәр, һылтанмалар загрузки.
Хәүефһеҙ һәм интернет аша cystic fibrosis һатып алыусыларҙы хәүефһеҙ ысул булып тора. Һеҙҙең аккаунт cystic fibrosis тегенсе булырға кәрәк һатып алыу өсөн®.
ҺаҡлауҺаҡлау
ҺаҡлауҺаҡлау
ҺаҡлауҺаҡлау
ҺаҡлауҺаҡлауҺаҡлауҺаҡлау
PDF форматындағы документтар copyshop масштаблы китерелә шаблон рәүешендә булһа, ул ҡағыҙ плакат менән ярҙам күләме ниндәй буласаҡ распечатывать reader сығарыу өсөн adobe. Шулай уҡ тарма арзан а4 биттәр. А4 форматлы айырым ҡағыҙ битендә, биттәр һәм маркет нумерацияһы бар, һеҙҙең ярҙам итеү өсөн һуң матбуғат биттәрендә һәр дөрөҫ выровнять.
Зинһар өсөн, ҡарағыҙ әле снимок Инструкция Буйынса Матбуғат белер өсөн, дөрөҫ итеп масштабында шаблон распечатывать..
Corset
Күләме Copyshop: 50cm x 110cm
А4 форматындағы биттең: 12
БЕҘ ХАТТАР: 15
Stretch Bodice
Copyshop Size: 180cm x 44cm
А4 форматындағы биттең: 20
БЕҘ ХАТТАР: 18
Иғтибар, инглиз телендә бөтә шаблоны скачать, however you may view the tutorial here in your chosen language by selecting your preferred language by clicking “Тәржемә” at the top right of any page and selecting your preferred language from the drop down menu.


text:
Николаев
Николаев (укр. Миколаїв) — Украиналағы ҡала. Николаев өлкәһенең административ үҙәге. 2014 йылдың 1 ғинуарына ҡарата [1] 494 381 кеше йәшәй[2].
Николаев ҡалаһына Рәсәй Империяһы кенәзе Григорий Потёмкин нигеҙ һала. Баштараҡ ҡала корабльдәр төҙөү ҙәм ремонтлау урыны булараҡ төҙөлә. XIX быуатта Ҡара диңгеҙҙә кораблдәр төҙөү үҙәгенә әйләнә, шулай уҡ Рәсәй империяһының Ҡара диңгеҙ флотының идара итеү үҙәге был ҡалала урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң СССР-ҙың суднолар төҙөү үҙәктәренең береһе булып тора.
Эске бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡала 4 районға бүленә:
- Үҙәк районы
- Завод районы
- Ингул районы
- Корабль районы
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сайт города Николаев (укр.) (рус.) (инг.)


text:
Өфөлә «Матбуғат балы» үтәсәк
21 декабрҙә Өфөлә, Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында, «Матбуғат балы» үтәсәк. Сараны ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы һәм Журналистар союзы сығыш яһай.
Теркәлеү 15.00-16.00 сәғәттәрҙә үтәсәк. Артабан конкурстарҙа еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы буласаҡ. Быйыл улар аҙ түгел: «Башҡортостандың алтын ҡауырһыны», «Рәсәйҙең иҡтисади тергеҙелеүе» бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабы, йәштәр сәйәсәтен тормошҡа ашырыуҙы, физик культура һәм спортты үҫтереүҙе, сәләмәт тормошто пропагандалауҙы иң яҡшы яҡтыртыуға журналистар араһында республика конкурсы, шулай уҡ наркоманияны иҫкәртеү һәм сәләмәт тормошто пропагандалау темаһына республика, ҡала һәм район баҫма һәм электрон киң мәғлүмәт саралары һәм социаль роликтар әҙерләүселәр араһында конкурс.
Рәсми өлөштән һуң журналистарға етеп килгән Яңы йылға бағышланған шоу-программа тәҡдим ителәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 293
НЕФТЕКАМА НЕФТЬ ҺӘМ ГАЗ МАШИНАЛАРЫ ЭШЛӘҮ ЗАВОДЫ, 1979 й. ойошторола, 1987 й. Нефтекама быраулау инструменттары з‑ды булараҡ файҙаланыуға индерелә, 1990 й. алып “Бур” ҠП, 1997 й. — Н.н.һ.г.м.э.з. ААЙ, 2001 й. завод скважиналарҙы ремонтлау өсөн махсус техника етештереүгә күсә (автомобилдәр һәм тракторҙар базаһында), 2006 й. ябыла. Составына әҙерләү, механик йыйыу (икеһе лә 1989 й. асыла), ҡойоу цехтары (1993); төҫлө ҡойоу һәм тимерсе участкалары (икеһе лә — 1991 й.) һ.б. ингән. Нефть һәм газ промыслаһы ҡорамалдары һәм инструменттары, торба һәм металл шлангтар өсөн арматура, төҫлө металдарҙан ҡойоу, перфораторҙар, электр йылытҡыстары һ.б. етештергән. 2001 й. 480 кеше эшләгән. Продукцияһы БР‑ҙа һәм РФ‑тың башҡа төбәктәрендә һатылған.
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев


text:
- Подробности
- Просмотров: 323
ОНЛО ЫСЫҠ БӘШМӘКТӘРЕ, э р и з и ф б ә ш м ә к т ә р (Erysiphales), аскомицеттар класына ҡараған бәшмәктәр тәртибе. Яҡынса 100 төрө билдәле, киң таралған. Мицелийы күп күҙәнәкле, үҫемлектәр өлөштәре өҫтөндә, һирәк осраҡта япраҡ туҡымалары күҙәнәктәрендә (Leveillula, Phyllactinia заттары) үҫешә. Емешлек тәндәре (клейстотециялар) диам. 50—180 мкм, ҡара төҫтәрҙә, шар формаһында йәки өҫкө өлөшөндә бер аҙ батынҡы, ауыҙсалары юҡ, гифтарҙың өҫтәлмә үҫентеләре, эсендә аскоспоралар булған бер йәки бер нисә муҡсаһы (аскалары) бар; башлыса ҡартайып барған мицелийҙа үҫешә. Споралар ярҙамында үрсей. Үҫеш циклында ғәҙәттә 2 стадия: конидиаль (енесһеҙ) һәм муҡсалы (енси). Үҫемлектәрҙең паразиттары, күбеһе билдәле бер хужа‑үҫемлеккә тура килә, мицелийҙың махсус үҫентеләре — гаусторийҙар ярҙамында туҡлана. Онло ысыҡ ауырыуын тыуҙыра, а.х. һәм урман культураларын, декоратив үҫемлектәрҙе зарарлай (ҡара: Ауыл хужалығы һәм урман культуралары ауырыуҙары).
А.Р.Ишбирҙин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Лантаноидтар
Лантаноидтар — Д. И. Менделеев периодик системаһының III төркөмөнә ҡараған 14 химик элементтан торған ғаилә[1].
Металдар көмөштәй аҡ төҫтә; празеодим, неодим һарғылт төҫмөрлө. Һығылмалылар, электр тогын үткәрәләр, механик юл менән еңел эшкәртеләләр. Һыу менән, тоҙ, көкөрт, азот кислоталары менән реакцияға инәләр. Еңел лантаноидтар — һауала бүлмә температураһында, ауырҙары 180—200°С тиклем йылытҡанда окисланалар. Интерметаллидтар, комплекслы берләшмәләр һ.б. барлыҡҡа килтерәләр.
Лантан, скандий һәм иттрий менән берлектә ерҙә һирәк элементтар төркөмөн барлыҡҡа килтерәләр.
Еңел лантаноидтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауыр лантаноидтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ О периодическом законе и таблице (рус.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 16 июль 2010 тикшерелгән.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Статистические данные и информация по редкоземельным элементам от USGS
- Лантаноиды
- Лантаноиды: статья в БСЭ


text:
- Подробности
- Просмотров: 231
ТРАВМА (гр. traјuma — йәрәхәт), кеше йәки хайуан организмы туҡымаларының тышҡы тәьҫирҙән зарарланыуы, йәшәү процестарын һәм функцияларын боҙоуға килтерә. Т. организмда урындағы (асыҡ һәм ябыҡ йәрәхәт) һәм дөйөм (ҡан һауыу, баш мейеһе һелкенеү, йәрәхәт токсикозы, коллапс, шок һ.б.) үҙгәрештәрҙә күренә. Урыны б‑са терәк‑хәрәкәт системаһы, нервылар һәм арҡа мейеһе, ҡан тамырҙары һ.б. Т.; тәрән (ҡорһаҡ, күкрәк ҡыуышлығының лайлалы тиресәләре, мейенең ҡаты ҡабығы зарарланыу), тәрән булмаған (зарарһыҙ); Т., термик, химик, нурҙан бешеү һ.б. айырыла.
Кеше Т. Производство, производствола булмаған (ш. иҫ. көнкүреш), алдан уйлап эшләнгән, хәрби, балалар травматизмы һ.б. бүленә. Т. барлыҡҡа килеүенә остеопороз, дисплазия, матдәләр алмашыныуының боҙолоуы һ.б. булышлыҡ итә. Диагностика өсөн клиник һәм ортопедик тикшереү, нур диагностикаһы (рентгенография, компьютерлы һәм магнит резонанслы томография, сцинтиграфия, ультратауыш м‑н тикшереү), стабилометрия, электронейромиография һ.б. мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау консерватив (ауыртыуҙы баҫҡан, яраны уңалтҡан, шешеүгә ҡаршы һ.б. препараттар, тышҡы иммобилизация, һөйәкте һуҙыу), хирургик (яраларҙы беренсел эшкәртеү, йомшаҡ туҡымалар һәм һөйәк дефекттарына пластика яһау, остеосинтез һ.б.) һ.б. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: тәүге (асфиксия, травматик, геморрагик шок һ.б.) һәм һуңғы (инфекция ҡушылыу, мускулдар контрактураһы, быуындар анкилозы һ.б.). Иҫкәртеү: юл‑транспорт, производство, көнкүреш травматизмын иҫкәртеү б‑са саралар комплексы. 2007 й. Башҡортостанда 465896 Т. теркәлгән, ш. иҫ. ололарҙа — 351496, балаларҙа — 114400. Т. диагностикалау, дауалау, ауырыуҙарҙы аяҡҡа баҫтырыу һәм травматизмды иҫкәртеү проблемалары б‑са фәнни тикшеренеүҙәр Медицина университетында алып барыла. Т. һәм үҫеш кәмселектәре булған ауырыуҙарҙы реабилитацион дауалау Өфө протезлау‑ортопедия предприятиеһы һәм Өфө металл һәм пластмасса әйберҙәр заводы эшләп сығарған изделиеларҙы файҙаланып үткәрелә.
Хайуандар Т. Күбеһенсә а.х. һәм сәнәғәт травматизмы таралған. Сәнәғәттә аҫрау шарттарында һыйыр малының тояҡтары бәрелеп имгәнеү, мөгөҙҙәре сатнау һәм һыныу, тышҡы енес ағзалары йәрәхәтләнеү һәм бәрелеп имгәнеү; сусҡаларҙың һөйәктәре һыныу, һеңере, тарамышы тартылыу һәм өҙөлөү, тояҡтарының йомшаҡ туҡымаһы зарарланыу, тешләнгән, бәрелгән‑йыртылған яралары, ҡолаҡтары һәм ҡойроҡтары сәйнәлеү (каннибаллыҡ) теркәлә; һарыҡтарҙа Т. йышыраҡ йөндәрен ҡырҡҡанда күҙәтелә. Диагностика өсөн клиник һәм лаб. (рентгенография һ.б.) тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау медикаментоз (шешеүгә ҡаршы һ.б. препараттар), хирургик. Иҫкәртеү: хайуандарҙы аҫрау, файҙаланыу һәм ташыуҙың зоотехния, санитария‑гигиена ҡағиҙәләрен үтәү, диспансерлаштырыу, ветеринар‑ағартыу эше, стресты иҫкәртеү һ.б. Башҡортостанда 2007 й. һыйыр малында — 13291, сусҡаларҙа — 6353, һарыҡ, кәзәләрҙә — 1241 Т. теркәлгән. Хайуандар Т. б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 50‑се йй. башлап Аграр университетта алып барыла: һыйыр малында травматик ретикулитты һәм перикардитты (И.А.Телятников), баш (Х.Х.Әбдүшев), ослоҡтар (В.В.Ғимранов), күҙҙәр (С.М. Хәбибов) тирәһендәге Т. иҫкәртеү, дауалау ысулдары өйрәнелә һәм индерелә. Шулай уҡ ҡара: Травматология һәм ортопедия.
Б.Ш.Минасов, С.М.Хәбибов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 216
ҮРМӘЛСЕК ТУРҒАЙ (Sitta europaea), турғай һымаҡтар отрядының үрмәлсек турғайҙар ғаиләһенә ҡараған ҡош. Евразияла, Төньяҡ-Көнбайыш Африкала таралған. Ултыраҡ ҡош. Кәүҙә оҙонлоғо 13—16 см, ауырлығы 15—26 г (ата ҡоштар эрерәк), ҡанатының ҡоласы 25—28 см. Ҡауырһын ҡапламы зәңгәрһыу‑һоро төҫтә, тамағы, күкрәге һәм ҡорһағы аҡ, ян‑яғы ҡуңыр‑көрән. Башының сите буйлап, маңлайында һәм күҙҙәренең өҫтөндә аҡ һыҙат бар. Суҡышы тура, оҙон, уның төбөнән алып күҙҙәренә табан ҡара һыҙаттар үтә. Ҡанаттары ҡыҫҡа, түңәрәкләнгән. Аяғы ҡыҫҡа, бармаҡтары оҙон, осло кәкре тырнаҡлы. Ҡойроғо тура, ҡыҫҡа. Моногам. Ояһын ағас ҡыуыштарында ҡора, ҡарағай йәки башҡа ағас ҡабығының тәңкәләрен, ҡайһы берҙә ҡоро япраҡтар түшәй; ингән урынын диам. яҡынса 35 мм булған йомро кейә яһап, балсыҡ м‑н һылай. Ояла 4—12, йышыраҡ 6—9 ҡыҙғылт көрән төрткөлө аҡ йомортҡа була. Инә ҡош 14—18 көн баҫа. Көндөҙгө ҡош. Бөжәк, үрмәксе, еләк, ш. уҡ ағас үҫемлектәрҙең орлоғо м‑н туҡлана. Ҡышҡылыҡҡа запас әҙерләй. Бейек олонло япраҡлы, ҡатнаш һәм ылыҫлы урмандарҙа, ҡайһы берҙә парк һәм баҡсаларҙа, йылға буйындағы әрәмәлектәрҙә йәшәй. Респ. бөтә терр‑яһында, һирәкләп Башҡортостандың Урал алдында осрай.
Ә.Ф.Мәмәтов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 486
АВТОКЛАВ ТӨҘӨЛӨШ МАТЕРИАЛДАРЫ, автоклавта ҡатырылған төҙөлөш материалдары һәм изделиелар. А.т.м. силикат кирбес, автоклав силикат бетондан эшләнгән изделиелар (стена өсөн һәм ҙур блоктар, бер һәм ике ҡатлы аҫмалы стена панелдәре, ҡат-ара һәм сарлаҡ таяуҙары өсөн бер ҡатлы плиталар) инә. Йылылыҡ үткәрмәүсе, конструкциялы йылылыҡ үткәрмәүсе һәм конструкция материалдары сифатында файҙаланыла.
Башҡортостанда А.т.м. етештереү өсөн кварцлы ҡом, эзбизташ һ.б. һаҡламдары бар. Силикатлы бәйләүес матдәләр (эзбизлы‑кремнезёмлы, цементлы һ.б.), һыу, кәрәк булған осраҡта — органик булмаған тулыландырыусы матдәләр һ.б. өҫтәмәләрҙән торған ваҡ дисперслы гомоген ҡатышмаларҙы артабан формалау һәм автоклавтарҙа 175—200°С т‑рала, 0,8—1,4 МПа баҫым аҫтында 8—16 сәғәт дауамында ҡуйыртылған һыу парҙары м‑н дымлы термик эшкәртеү (“парландырыу”) юлы м‑н алалар. Барлыҡҡа килгән кальций гидросиликаттары материалдың ҡатыуын, бөтөнлөгөн, һыуға сыҙамлылығын тәьмин итә. Силикат кирбес 1905 й. башлап Өфө төҙөлөш материалдары комбинатында етештерелгән, 1945 й. — Стәрлетамаҡ силикат кирбес заводында, 1978 й. алып Ҡабаҡ төҙөлөш материалдары заводында сығарыла, 1980 й. — “Силикат” силикат кирбес з‑дында (Ағиҙел ҡ.). 50‑се йй. алып Өфө тимер‑бетон заводында №1 күҙәнәкле бетондан йылылыҡ үткәрмәүсе автоклав күбекле бетон материалдары, Салауат тимер-бетон заводында тышҡы стена панелдәре, Стәрлетамаҡ тимер‑бетон заводында №1 комплекслы көпләү плиталары, йылылыҡ үткәрмәүсе онтаҡ етештерелә. 1984 й. “Сода” Стәрлетамаҡ ПБ‑нда (башлыса ауыл төҙөлөшө өсөн) күҙәнәкле бетондан цементһыҙ бәйләүес (кварц ҡом һәм сода етештереүҙең термик юл м‑н эшкәртелгән ҡалдыҡтарының — шламдарға дистилляция яһауҙан тороп ҡалған ҡаты ҡалдыҡтарҙың — нескә төйөлгән ҡатышмаһы) нигеҙендә, 1997 й. “Газосиликат” ЯСЙ‑нда (Өфө; күп ҡатлы каркаслы йорттар төҙөү, ш. уҡ шәхси төҙөүселәр өсөн) ҡатнаш бәйләүес нигеҙендә (эзбиз, портландцемент, кварцлы ҡом) ҡабарынған күҙәнәкле бетон массивын артабан механикалаштырылған киҫәкләү юлы м‑н ҡойоу технологияһы б‑са ваҡ стена блоктарын һынау өсөн етештереү башлана. 2010 й. башлап “Главбашстрой” ААЙ‑нда (Өфө р‑ны) газлы силикат блоктары (проект ҡеүәте йылына 230 мең м3) етештерелә.
БР‑ҙа 2000 й. 130 млн дана силикат һәм шартлы шлаклы кирбес, 2008 й. — 122; күҙәнәкле бетондан шуға ярашлы 0,5 һәм 3,6 млн дана ваҡ стена блогы етештерелгән. А.т.м. етештереү технологияһын камиллаштырыу б‑са ғилми тикшеренеүҙәр 50‑се йй. башлап БР‑ҙың Төҙөлөш комплексының ғилми‑тикшеренеү проект‑конструкторлыҡ һәм етештереү ин‑тында алып барыла. Сәнәғәт ҡалдыҡтарын (домна, яғыулыҡ шлактары; ТЭЦ‑тарҙан осҡан көл; күмер сығарыуҙан ҡалған көйөк тау тоҡомдары, кондицияһыҙ эзбиз һ.б.) файҙаланып А.т.м. етештереү технологиялары уйлап табыла. Ауыр автоклав бетондан стена һәм таяу панелдәре, подвал стеналары өсөн ҙур блоктар һ.б.; күҙәнәкленән — стеналар төҙөү өсөн төрлө тәғәйенләнешле панелдәр, ш. иҫ. көпләүҙәр, таяуҙар, ҙур һәм ваҡ стена блоктары, бүлеүсе һәм йылылыҡ үткәрмәүсе плиталар; еңеленән — эре стена блоктары сығарыла.
А.А.Оратовская
Тәрж. Ғ.Ғ.Бикбаева


text:
«Өфө»нөң ике футболсыһын йәнә U-21 Рәсәй йыйылмаһына саҡырттылар
«Өфө»нөң ике футболсыһын йәнә U-21 Рәсәй йыйылмаһына саҡырттылар Фото: «Өфө» футбол клубы
ӨФӨ, 2018 йыл, 23 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
«Өфө» футбол клубының ике ярым һаҡсыһын йәнә U-21 Рәсәй йыйылмаһына саҡырттылар. Был турала Башҡортостан командаһының рәсми сайтында хәбәр ителә.
Илдең йәштәр йыйылмаһының күнекмәләре 1-9 февралдә Испанияла үтә. Унда Башҡортостандың баш ҡалаһынан Иван Обляков һәм Игорь Безнадежных юллана. Шунда уҡ Евгений Бушманов тәрбиәләнеүселәре контроль матч уйнаясаҡ.
Рәсәйҙең йәш футболсылар йыйылмаһы Европа чемпионатына һайлап алыу турында ҡатнаша. Яҡындағы һайлау уйыны 23 мартта Македония командаһы менән була.


text:
Фото:
Ярославлдә М. Ғафури исемендәге Башҡорт театрына Федор Волков исемендәге Премияны тапшырҙылар
Фото:
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Кисә Федор Волков исемендәге Ярославль драма театры сәхнәһендә XIX Халыҡ-ара Волков фестивале асылды.
Сара сиктәрендә Федор Волков исемендәге Рәсәй Хөкүмәте Премияһын тапшырыу тантанаһы үтте. Быйыл абруйлы премия лауреаттары иҫәбендә – Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры.
Премияны тапшырыу тантанаһында Башҡорт драма театрының художество етәксеһе Олег Ханов һәм театрҙың директоры Иршат Фәйзуллин ҡатнашты. Башҡорт театры Рәсәйҙең театр сәнғәте үҫешенә өлөш индергәне өсөн Федор Волков исемендәге Рәсәй Хөкүмәте премияһы лауреаты булды. Премия махсус бүләктән, дипломдан һәм 100 мең һум күләмендә аҡсалата бүләктән тора.
Кисә шулай уҡ фестивалде асыуға арналған матбуғат конференцияһы уҙҙы. Унда Башҡорт театрының художество етәксеһе Олег Ханов, «Тирмәкәй» Вологодск өлкә ҡурсаҡ театры директоры Елена Бухарина, Ярославль өлкәһенең Мәҙәниәт департаменты директоры Марина Васильева, XIX Халыҡ-ара Волков фестиваленең башҡарма директоры Татьяна Цветкова ҡатнашты.
«Башҡорт драма театры коллективы 20 сентябрҙә Ярославлгә юллана. 21 сентябрҙә беҙҙең театр Ярославлдә Гүзәл Яхинаның танылған романы буйынса режиссер Айрат Абушахмановтың донъя шаулатҡан «Зөләйха күҙҙәрен аса» спектаклен уйнай», — тип хәбәр итте театрҙың әҙәбиәт бүлеге мөдире Динара Ҡәйүмова.
http://www.bashinform.ru/news/1212325-v-yaroslavle-bashkirskomu-teatru-im-m-gafuri-vruchili-premiyu-imeni-fedora-volkova/


text:
Республиканан ике рапирасы Европа чемпионаты миҙалдарын яуланы
Республиканан ике рапирасы Европа чемпионаты миҙалдарын яуланы Фото: БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Башҡортостандың фехтование мәктәбенең ике тәрбиәләнеүсеһе коляскалағы спортсылар араһында Европа чемпионатында уңышлы сығыш яһай башланы. Ярыштарҙы Италияның Терни ҡалаһы ҡабул итә.
Рапирасы Никита Нагаев Европа беренселегендә «А» категорияһында көмөш миҙал яуланы. Финалда республикабыҙ спортсыһы Рәсәйҙән Роман Федяевҡа еңелде.
Төбәк Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы хәбәр итеүенсә, Башҡортостандан тағы ла бер рапирасы Альберт Камалов «В» категорияһында «бронза» яуланы.
Шулай уҡ Рәсәй йыйылмаһында Башҡортостандан тағы ла бер рапирасы сығыш яһай — Тимур Хаматшин.
Коляскала фехтование буйынса Европа чемпионаты 23 сентябрҙә тамамлана.
http://www.bashinform.ru/news/1213420-dva-fekhtovalshchika-iz-bashkirii-zavoevali-medali-chempionata-evropy-/


text:
Өфөлә иң социаль һөҙөмтәле компанияларҙы бүләкләнеләрФото: Олег Яровиков
Өфөлә иң социаль һөҙөмтәле компанияларҙы бүләкләнеләр
Өфөлә иң социаль һөҙөмтәле компанияларҙы бүләкләнеләрФото: Олег Яровиков
8 июлдә Өфөлә 2013 йылға «Юғары социаль һөҙөмтәлелек һәм социаль партнерлыҡты үҫтереү өсөн» VIII республика тармаҡ-ара конкурс еңеүселәрен бүләкләнеләр. Сара Республиканың социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләү буйынса өс яҡлы комиссияһы ултырышы сиктәрендә үтте.
Быйыл конкурста Башҡортостандың 195 предприятиеһы һәм ойошмаһы ҡатнашты. Икенсе этапҡа, коллектив килешеүҙәре төҙөлгән һәм теркәлгән, табышлылыҡты күрһәткән, хеҙмәткәрҙәргә даими социаль ярҙам иткән, эш хаҡы буйынса бурысы һәм эштә үлем осраҡтары булмаған, туғыҙ предприятие сыҡты.
Еңеүселәр һәм призерҙар өс төркөмдә билдәләнде. Тәүге икәүһенә, үҙенең ағзалығына ярашлы республика тармаҡ профсоюздарында бүленгән, бюджетҡа ҡарамаған ойошмалар, өсөнсөһөнә бюджет учреждениелар инде.
Тәүге төркөмдә лидер – «Йәшен» Өфө ғилми-производство предприятиеһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте. Икенсе урында – «Башҡортостан электр энергияһын етештереү компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте филиалының 2-се Өфө йылылыҡ-электр үҙәге, өсөнсөлә – «Газпром трансгаз Өфө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте.
Икенсе төркөмдә «Тәбиғи продукттар» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте («Йәрминкә» магазиндар селтәре) еңеү яуланы, «Стәрлетамаҡ йылылыҡ селтәрҙәре» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте икенсе урында, өсөнсөлә – «Артемида» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (Ҡырмыҫҡалы районы).
Бюджет учреждениелар араһында беренсе урынды Белорет ҡалаһының 8-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе яуланы, икенсене – Стәрлетамаҡ районы һәм ҡалаһының халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплекслы үҙәге, өсөнсөнө – Стәрлетамаҡтың 3-сө Ҡала дауаханаһы.
— Йылдан-йыл социаль яуаплылыҡтың юғары планкаһын тотҡандар менән бер рәттә яңы предприятиелар һәм ойошмалар барлыҡҡа килеүе айырыуса ҡыуандыра. Ә ул конкурстың формаль булмағанын, ҡыҙыҡлы булыуын һәм ни тиклем уның географияһы һәм ҡатнашыусыларҙың иҫәбе артыуынан, шул тиклем республиканың һәр предприятиеһында, ойошмаһында хеҙмәт шарттарының уңайлыраҡ булыуын аңлата, — тип билдәләне, конкурс еңеүселәрен ҡотлап, БР Хөкүмәте вице-премьеры Лилиә Ғүмәрова.


text:
Һәр сабый заманына яраҡлашып тыуа, тиҙәр. Был бәхәсһеҙ. Беҙ бәләкәй саҡта ла өлкәндәр: "Хәҙерге балалар ете класс тамамлап тыуа", — ти торғайны.
Быуындар араһындағы ҡараштар айырмаһы ифрат ҙур. Әйтәйек, беҙҙең быуын кешеләре (совет осоронда йәшәгәндәрҙе күҙ уңында тотам), ҙур эш хаҡы алмаһа ла, аҙыҡ-түлеккә ҙур сиратта тороп ғаиләһен аҫраһа ла, алға ҡуйылған ҙур маҡсатҡа — алдынғы йәмғиәт төҙөүгә — инанып йәшәне. Ҡоролош емерелгәс, барлыҡ ниәт юҡҡа сыҡты, йәшәү мәғәнәһе төҫһөҙләнде. "Илдә барған барлыҡ үҙгәреш ата-әсәнең йөрәге, уйҙары аша балаларға күсә", — тигән бөйөк педагог А.С. Макаренко. Бөгөн иһә ошолай быуындан быуынға тапшырылырлыҡ сәйәси һәм гражданлыҡ аң, асыл юҡ. Халыҡты туплап торған уртаҡ бағана һынды кеүек.
Әлбиттә, бөгөнгө йәштәрҙең, беҙҙең быуын менән сағыштырғанда, күпкә мәғлүмәтлерәк булыуын инҡар итеү мөмкин түгел. Уларҙың ҡыҙыҡһыныуын, һәләтен билдәле бер йүнәлештә, маҡсатлы үҫтерергә кәрәк. Ә балаларҙың эске донъяһының, ҡараштарының, башҡаларға мөнәсәбәтенең төрлөлөгө айырым факторҙарға бәйле. Уларҙың иң ҙуры, әлбиттә, биологик үҙенсәлек. Бала ата-әсәһенән ни ала, күрә — шуны дауам итә, ҡабатлай. Әммә биологик үҙенсәлекте еңерлек көслө факторҙар ҙа бар, шул уҡ ваҡытта һәр кемдең Хоҙай Тәғәлә билдәләгән холоҡ-фиғеле булыуын да оноторға ярамай.
"Бөгөнгө йәштәр тәртипһеҙ", — тибеҙ. Был етешһеҙлек тәү сиратта ата-әсәнең баланы талапсанлыҡ менән тәрбиәләй белмәүе, аралашҡан кешеләренә хөрмәт күрһәтмәүе, түбәнһетеп ҡарауы, байлыҡ ҡолона әйләнеүенә бәйле. Ошондай өлгө йәш кешене дөрөҫ йүнәлештән тайпылдыра. Ғаиләләге насар тәрбиә йәмғиәттә лә ҡаршылыҡ күрмәһә, бала һис һүҙһеҙ яңылыш юлдан китә. Шуға күрә йәш быуынды тәрбиәләүгә һәр кем етди ҡарарға бурыслы. Заман йәштәрҙән айыҡ аҡыл менән йәшәүҙе, сос, тырыш, йүнсел булыуҙы талап итә икән, ата-әсә, уҡытыусылар, йәмғиәт тәрбиәне ошо юҫыҡта ойошторорға бурыслы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 795
ДРАМА (гр. drama — хәрәкәт), драматургияның төп жанрҙарының береһе (комедия һәм трагедия м‑н бер рәттән). Башлыса кешенең шәхси тормошон йәмғиәт йәки үҙе м‑н киҫкен конфликтлы, әммә, трагедиянан айырмалы рәүештә, өмөтлө мөнәсәбәттәрҙә һүрәтләй. Башҡорт әҙәбиәтендә Ф.К.Туйкиндың “Тормош ҡорбандары” (1912), Бәхтейәр Бәхтегәрәй улының “Ер һатыу” (1915) әҫ. Д. тәүге тәжрибәләре булып тора. Унда бөлгөнлөккә төшкән ағалы-ҡустылы икәүҙең ерҙәрен осһоҙға ғына һатырға мәжбүр булыуы т‑дағы драматик хәл тормошсан итеп күрһәтелә. Үҙенең барлыҡҡа килеүенән алып Д. ике тематик йүнәлештә үҫешә: хәҙ. заманды һәм тарихи үткәнде һүрәтләү. Хәҙ. заман темаһына яҙылған Д. әҙәби, ш. уҡ ваҡытта ижт. күренеш тә булып китә: улар нимәнелер тергеҙеүсе генә түгел, бәлки булдырыусы факторға әүерелә, замандаштың әхлағын һәм донъяға ҡарашын формалаштырыуҙа әүҙем роль уйнай. Башҡ. драматургияһында хәҙ. Д. иң яҡшы өлгөләрен С.М.Мифтаховтың коллективлаштырыуға арналған “Һаҡмар”, “Дуҫлыҡ һәм мөхәббәт”, Н.Асанбаевтың Башҡортостан нефтселәре т‑дағы “Рәйсә” һәм “Фәйзи”, А.Х.Абдуллиндың ауылда күмәк хужалыҡ итеүҙең ҡаршылыҡтары хаҡындағы “Ун өсөнсө председатель”, “Һуңғы уҙаман” дилогиялары һ.б. тәшкил итә. Тарихи темаларға яҙылған Д. художестволы тикшеренеү үҙәгендә иң тәүҙә кешенең рухи азатлыҡ өсөн көрәше м‑н бәйле әхлаҡи коллизия тора; уларҙа конкрет тарихи шәхестәр [Б.Бикбайҙың “Салауат Юлаев” һәм “Ҡаһым түрә” әҫ. Салауат Юлаев, Ҡаһым Мырҙашев (ҡара: “Ҡаһым түрә”), Ф.В.Боғҙановтың “Батырша” драмаһында Батырша, Н.Асанбаевтың “Ҡыҙыл паша” драмаһында К.Ә.Хәкимов]; ш. уҡ уйлап сығарылған ваҡиғалар һәм дөйөмләштерелгән геройҙар (Д.Юлтыйҙың “Ҡарағол” пьесаһында Ҡарағол, Б.Бикбайҙың “Ҡарлуғас” пьесаһында Ҡарлуғас һ.б.) сығыш яһай. Башҡ. драматургияһында Д. героик, психологик, филос., романтик, көнкүреш, этнографик һ.б. жанр төрҙәре киң таралыу алған. Психологик Д. (Ә.М.Мирзаһитовтың “Әсәләр көтәләр улдарын”, Ә.Ҡ.Атнабаевтың “Ул ҡайтты”, Р.Ә.Сафиндың “Ҡыр ҡаҙҙары”, Ф.М.Бүләковтың “Шайморатов генерал”, И.Х.Йомағоловтың “Юғалтыуҙар аша” һ.б.) әхлаҡи-этик проблемалар күтәрелә, киҫкен психологик коллизиялар тыуҙырыла. Романтик Д. (М.Кәримдең “Айгөл иле”, И.Ә.Абдуллиндың “Айһылыуҙың айлы кистәре”, Р.Ә.Сафиндың “Йәнбикә”, А.Х.Абдуллиндың “Онотма мине, ҡояш!”, Ғ.Ғ.Шафиҡовтың “Һәҙиә”, А.Ш.Йәғәфәрованың “Ҡыпсаҡ ҡыҙы” һ.б.) өсөн образдарҙың киң ҡоласлылығы, романтик-героик пафос, метафорик символика хас. Көнкүреш Д. (Р.Ҡол-Дәүләттең “Бермуд өсмөйөшө”, Н.Ғәйетбайҙың “Дүрт кешелек табын” һ.б.) үҙәгендә йәмғиәт тормошоноң сағылышы булараҡ айырым бер ғаиләнең көнитмеше тора. Хәҙ. башҡ. Д. көнкүреш ваҡлыҡтарын, ысынбарлыҡты һәм дөйөмләштерелгән-символик күренештәрҙе берләштереүгә, ҡәтғи драматизмды һәм романтик күтәренкелекте, конкрет нәмәне һәм ассоциатив тойғоно ҡушыуға ынтылыш күҙәтелә.
Әҙәб.: Килмөхәмәтов Т.Ә. Халыҡсанлыҡ көсө: әҙәби тәнҡит мәҡәләләре, ижади портреттар. Өфө, 1998; Әхмәҙиев Р.Б. Драматургияла жанр формалары. Өфө, 2003; Хөсәйенов Ғ.Б. Башҡорт әҙәбиәтенең поэтикаһы. 1-се киҫ. Теоретик поэтика. Өфө, 2006; Кильмухаметов Т.А. Поэтика башкирской драматургии. Уфа, 1995.
Т.Ә.Килмөхәмәтов
Тәрж. М.Ә.Ҡотлоғәлләмов


text:
- Подробности
- Просмотров: 356
КИРЕ МӘСЬӘЛӘ, сығарылышы т‑да бирелгән мәғлүмәттәрҙән сығып абстракт оператор тигеҙләмәһен эҙләп табыу б‑са матем. мәсьәлә. К.м. тигеҙләмәнең сығарылышын йәки уның т‑дағы ҡайһы бер мәғлүмәттәрҙе күрһәткән тура мәсьәләнән айырмалы рәүештә тигеҙләмә (тигеҙләмәләр системаһы, ос шарттары) билдәләнә. К.м. физика, химия һ.б. күренештәрен һәм процестарын өйрәнгәндә барлыҡҡа килә. Башҡортостанда К.м. проблемалары б‑са тикшеренеүҙәр 20 б. 70‑се йй. башлана, БДУ‑ла һәм уның Бөрө һәм Стәрлетамаҡ ҡҡ. филиалдарында, ӨДАТУ‑ла, ӨДНТУ‑ла, Механика ин‑тында һ.б. үҫешә. Һығылмалылыҡтың динамик теорияһының (М.Ә.Илһамов, Ә.Ғ.Хәкимов), полимерлашыу процестарының (Ю.Б.Монаков, С.И.Спивак, С.М.Усманов), сәселеү теорияһы һәм солитондар теорияһының (Р.И.Йәмилев, В.Ю.Новокшенов, В.В.Соколов, И.Т.Хәбибуллин, А.Б.Шабат), операторҙарҙың спектраль теорияһының (Н.Ф.Вәлиев, Х.К.Ишкин, Х.Х.Мортазин, В.И.Рыков, Й.Т.Солтанаев, А.М.Әхтәмов), химик кинетиканың һәм термодинамиканың (И.М.Ғөбәйҙуллин, Спивак, Р.М.Әсәҙуллин һ.б.), ҡатмарлы нефть ҡатышмаларын тасуирлауҙың (И.З.Мөхәмәтйәнов), страховкалау теорияһында барлыҡҡа килгән Марков процестарының (Спивак), нефть‑газ сығарыу процестарын контролдә тотоу һәм уларға идара итеүҙең ғәмәлдәге проблемалары м‑н бәйле (Г.Т.Болғаҡова) К.м. тикшерелә. К.м. ысулы һыҙыҡлы булмаған дифференциаль тигеҙләмәләрҙе сығарыу өсөн файҙаланыла (Л.А.Калякин, Новокшенов, Б.И.Сөләймәнов, Хәбибуллин, Шабат һ.б.). Ос шарттарын тиңләштереү теорияһы эшләнә (Әхтәмов), ҡайһы бер Штурм‑Лиувилль К.м. корректлы булыуы иҫбатлана (Солтанаев, Әхтәмов, В.А.Садовничий м‑н берлектә, МДУ). Геофизик үлсәү мәғлүмәттәре б‑са киҫәкле‑бер төрлө мөхиттәрҙең сиктәрен һәм параметрҙарын эҙләү ысулдары һәм алгоритмдары (В.Н.Кризский), йылы үткәреүсәнлек тигеҙләмәһе өсөн ҡайһы бер К.м. сығарыуҙың, ниндәйҙер өҫкө йөҙҙә йылылыҡ режимы б‑са йөҙ өҫтөндәге йылылыҡ сығанағының ҡеүәтен билдәләүҙең һан‑аналитик ысулы (В.Т.Иванов, Ф.В.Лубышев, Г.П.Смирнов) уйлап табыла. Эллиптик һәм параболик типтағы тигеҙләмәләр өсөн ҡайһы бер К.м. вариациялы ҡуйылыштары һәм уларҙың селтәрле аппроксимациялары, скважиналарға шыйыҡса ағыуы дәүмәле т‑дағы К.м. тикшерелә (Р.М.Батталов, Лубышев). 1999 й. алып Бөрө ҡ. 2 йылға бер тапҡыр “Химияның кире мәсьәләләре” Бөтә Рәсәй ғилми мәктәп‑семинарҙары уҙғарыла (Г.М.Ҡурамшина, А.Г.Ягола, МДУ). 2011 й. “Операторҙарҙың спектраль теорияһының тура һәм кире мәсьәләләре һәм уларҙың ҡушымталары” ғилми-тикшеренеү хеҙмәте (Мортазин, Садовничий, Солтанаев, Й.Й.Фазуллин, Әхтәмов) БР‑ҙың фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт пр. лайыҡ була.
Әҙәб.: Иванов В.Т., Масютина М.С. Методы решения прямых и обратных задач электрокаротажа. М., 1983; Усманов Т.С., Спивак С.И., Усманов С.М. Обратные задачи формирования молекулярно‑массовых распределений. М., 2004; Ахтямов А.М. Теория идентификации краевых условий и её приложения. М., 2009.
А.М.Әхтәмов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 291
НИЗАМЕТДИНОВ Шамил Рауил улы (18.4.1959, БАССР‑ҙың Иглин р‑ны Иҫке Ҡобау а.), инженер‑төҙөүсе. Техник ф. д‑ры (1994), проф. (1998). ӨНИ‑не тамамлағандан һуң (1981) Сәнәғәт төҙөлөшө ҒТИ‑нда эшләй, 1986 й. алып Әстерхан балыҡ сәнәғәте техник ин‑тында, 1991 й. – Мәскәү т. юл транспорты инженерҙары ин‑тында, 1994—2002 йй. ӨДНТУ‑ла (1999 й. башлап төҙөлөш эштәре технологияһы һәм фундаменттар каф. мөдире). Фәнни эшмәкәрлеге төҙөлөш механикаһы һәм фундаменттар һалыуға, автоматлаштырылған проектлау системаларын уйлап табыуға арналған. Н. тарафынан тышҡы тәьҫирҙәрҙән һуң ҡоролмаларҙы тергеҙеү мәсьәләләрен сисеүҙең һанса ысулдары табылған, ҡатмарлы арауыҡ ҡоролмаларын иҫәпләп сығарыу процесы автоматлаштырылған. Уйлап табыуҙары БР‑ҙың һәм РФ‑тың башҡа төбәктәренең торлаҡ‑гражданлыҡ төҙөлөшө пр‑тиеларында индерелгән. 70‑тән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Численные методы решения задач восстановления воздействий на сооружения. М., 1993.
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Садиҡов Мәүлетбай Йосоп улы
Садиҡов Мәүлетбай Йосоп улы (04.10.1925-13.05.1993, Башҡорт АССР-ы Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы) Кинйәбулат ауылында тыуған) — хужалыҡ эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1973), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1973), ике тапҡыр «Почет билдәһе» ордены (1976, 1981) һәм башҡа наградалар менән бүләкләнгән.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәүлетбай Йосоп улы Садиҡов 1925 йылдың 4 октябрендә Ишембай районы Кинйәбулат ауылында тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
1945 йылда һуғыштан ҡаты яраланып, бер ҡулһыҙ ҡайтҡан һалдатты тыуған ауылында баҫыу эштәре бригадаһы бригадиры итеп тәғәйенләйҙәр.
1950 −1955 йылдарҙа Петровский МТС-ның агрономы булып эшләй.
1955 йылда Ленинград ғәмәли зоология һәм фитопатология институтын тамамлай.
1955—1957 йылдарҙа «Коммунар» колхозы агрономы,
1957—1962 йылдарҙа «Коммунар» колхозы рәйесе вазифаһында эшләй.
1962—1969 йылдарҙа «Ударник» колхозы рәйесе.
1969—1971 йылдарҙа КПСС-тың Ишембай ҡала комитеты секретаре,
1971—1985 йылдарҙа КПСС-тың Ишембай ҡала комитетының 2-се секретаре (хужалыҡ эштәре, производство буйынса яуаплы секретарь).
1993 йылдың 13 майында Ишембай ҡалаһында вафат булған.
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡатыны — Хәсәнә Садиҡова, ҡыҙы — Наилә Фәхриева.
Бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1943 йыл — Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
1957 йыл — Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн миҙалы
1969 йыл — СССР Халыҡ хужалығы уңыштары күргәҙмәһенең көмөш миҙалы
1973 йыл — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
1976 йыл — Почет Билдәһе ордены
1981 йыл — Почет Билдәһе ордены
1985 йыл — 1-се дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ишимбайская энциклопедия. Уфа: «Башкирская энциклопедия», 2015, стр.481
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ хәҙерге ишембай районы, Башкортостан Республикаһы


text:
Өфөлә билдәле журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре Фәнил Ҡоҙаҡаевтың “Малайҙа тыуғандар” (“Рожденные в Малаево”) китабы донъя күрҙе. Баҫмала Ҡырмыҫҡалы районының Малай ауылы тарихы, ундағы кешеләр тураһында бәйән ителә.
Автор архив документтары нигеҙендә ауылдаштары тормошонан ҡыҙыҡлы дәлилдәрҙе, шәжәрәләрҙе өйрәнгән. Китапта Малай ауылы тарихына, уның халҡына ҡағылышлы статистика, биография һәм башҡа мәғлүмәттәр тупланған. Баҫма авторҙың, уның ауылдаштарының шәхси архивынан алынған фотолар, рәүиз мәғлүмәттәренән, бүтән архив документтарынан фотокүсермәләр менән биҙәлгән.
– Әлегә тиклем Малай тарихы тураһында башҡорт телендә ике китап нәшер иткәйнем инде. Тыуған ауылым хаҡындағы сираттағы китабымды Башҡортостандың, Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә йәшәгән ауылдаштарым уҡый алһын өсөн рус телендә сығарырға булдым. Әйткәндәй, бөтә архив документтары, тарихи белешмәләр, рәүиз мәғлүмәттәрендәге материалдар рус телендә яҙылған. Уларҙы тәржемә иткәндә, теләйһеңме-теләмәйһеңме, мәғәнәһе үҙгәрә, – ти Фәнил Ҡоҙаҡаев.


text:
Рәүеш
Рәүеш — ҡылым менән сифатты билдәләп, аныҡлап килгән, морфологик яҡтан үҙгәрмәй торған үҙ аллы һүҙ төркөмө. Эш-хәлдең билдәһен, уларҙың нисек, ҡасан, ни рәүешле үтәлеүен аңлатҡан һүҙҙәр рәүеш тип атала. Рәүеш, ғәҙәттә, ҡылымдан алда килә.Ялғауҙар ҡабул итмәй.
Йөкмәткеһе
Рәүеш төркөмсәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төп, ваҡыт, урын, оҡшашлыҡ, күләм дәрәжә, сәбәп-маҡсат.
Рәүештең сифат менән оҡшаш һәм айырмалы яҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оҡшаш: 1)Рәүеш тә, сифат та билдәне аңлата,2)Үҙҙәренең бәйләнеп килгән һүҙҙе асыҡлай, 3) Үҙгәртеүсе ялғауҙар ҡабул итмәй.
Айырмалы: 1) Рәүештәр ҡылымды асыҡлап килә, 2)Рәүештәр ҡылымға бәйләнеп килә һәм нисек, ҡасан, күпме, ниңә һорауҙарына яуап була, сифат исемгә бәйләнеп уны асыҡлаә һәм ниндәй һорауына яуап бирә.
Рәүеш дәрәжәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төп
Сағыштырыу.
Артыҡлыҡ
Рәүештәрҙең яһалышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәүештәрҙең дөрөҫ яҙылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Усманова М.Ғ., Абдуллина Ф.Ф. Башҡорт теле. Өфө-2000йыл ISBN 5-295-02619-1
- Толомбаев Х.А., Солтанбаева Х.В. Әсә теле. 6-сы класс өсөн дәреслек. Өфө-2008 йыл ISBN 978-5-295-04288-1


text:
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының август һанына күҙәтеү“Юлдар саҡыра” рубрикаһы аҫтында Гөлназ Ҡотоеваның “Тигеҙ тартамы үлсәүҙәр?” тип аталған мәҡәләһе урын алған. Махачкалала үткән гендер сәйәсәте буйынса халыҡ-ара форумда илебеҙҙең төрлө төбәктәрендә йәшәгән ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың фекерҙәре килтерелгән....
“Башҡортостан ҡыҙы”ның июль һанына күҙәтеүҠояшлы йәйҙең үҙе булып өйҙәрегеҙгә килеп ингән “Башҡортостан ҡыҙы”ның июль һаны күңелгә ял бирерҙәй, йәнгә аҙыҡ булырҙай яҙмалар менән тулы....
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының июнь һанына күҙәтеү“Башҡортостан ҡыҙы”ның 2018 йылдың тәүге ярты йыллығын йомғаҡлаған июнь һаны баш мөхәррир Гөлназ Мират ҡыҙы Ҡотоеваның ҡатын-ҡыҙҙарҙың нескә, әммә көслө асылын күрһәткән “Күкрәгеңдә тәүҙә Ҡояш булдыр!” тигән фәлсәфәле яҙмаһы менән асыла....
“БАШҠОРТОСТАН ҠЫҘЫ” ЖУРНАЛЫНЫҢ МАЙ ҺАНЫНА КҮҘӘТЕҮ“Башҡортостан ҡыҙы”ның май һанын ҡулға алыу менән уҡыусыбыҙ уның йөкмәткеһе төрлөлөгөнән арбалыр: йөрәктәрҙә Бөйөк Еңеү тантанаһы ҡайтауаз һымаҡ яңғырар, ыуыҙ ғына тәбиғәттең сафлығы йәнгә күсер, мәңгелектең ауазы булған моңдарыбыҙ күңелде...
«Башҡортостан ҡыҙы»н «Китап» нәшриәте магазинынан һатып алырға булаДУҪТАР! Әгәр ҙә Һеҙ «Башҡортостан ҡыҙы»на ЯҘЫЛМАҒАН БУЛҺАҒЫҘ йәки кемгәлер өҫтәмә рәүештә ЖУРНАЛ КӘРӘКҺӘ, З.Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте магазинына МӨРӘЖӘҒӘТ ИТЕГЕҘ. [/center] Әлеге мәлдә баҫмабыҙҙың МАРТ, АПРЕЛЬ ҺАНДАРЫ ҺАТЫУҘА бар....
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының ғинуар һанына күҙәтеү1968 йылдың ғинуарында “Башҡортостан ҡыҙы” журналының тәүге һаны донъя күрә. Шунан алып бына 50 йыл инде ул ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың, ғаиләләребеҙҙең яҡын дуҫы, кәңәшсеһе. Яратҡан баҫмабыҙҙың әлеге һаны ошо ярты быуатлыҡ матур юбилейға арналған. ...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
«Лиффт» журналы башҡорт яҙыусыларының әҫәрҙәре менән республика башлығы грантына сыға
ӨФӨ, 2018 йыл, 22 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Лиффт» Бөтә Рәсәй әҙәби журналының өсөнсө төбәк һаны башҡорт яҙыусыларының әҫәрҙәре менән Башҡортостан башлығы грантына сыға. Журнал йолаһы буйынса, республика шағирҙары һәм яҙыусыларының һәр береһе үҙенең тыуған төйәге менән таныштыра.
Әбйәлил районында тыуып үҫкән шағирә Гөлназ Ҡотоева үҙ ырыуы һәм ғаиләһе тарихын бәйән итә. Белорет районынын сыҡҡан шағирә Гүзәл Ситдиҡова ла тарихи теманы үҫтерә һәм ошо хаҡта уйлана. Уның заман, яҙмыш, тамырҙарыбыҙ тураһында «Тау ҡыҙы» һәм «Һалдат күлдәге» шиғырҙары Бөйөк Еңеүҙең 73 йыллығын байрам иткән көндәрҙә барлыҡ ватандаштарыбыҙҙың хис-тойғолары менән ауаздаш.
Шағир-автор һәм шағир-тәржемәсе: Фәниә Ғәбиҙуллина менән Айрат Еникеевтың, Лариса Абдуллина менән Светлана Чураеваның ижади тандемы бик ҡыҙыҡлы. Сығышы менән Бәләбәй районынан булған шағирә Кристина Андрианованың поэзияһы һәм тәржемәләре иғтибарҙы йәлеп итә. Был һанда уның тәржемәһендә танылған һүҙ оҫталары Зөфәр Вәлиттең, Зөһрә Ҡотлогилдинаның шиғырҙары баҫылған. Зөлфиә Ханнанованың «Атай йорто»нан алып Марсель Сәлимовтың Олимп үрҙәренә тиклем – әлеге һандың шиғри диапазоны шундай.
Азамат Юлдашбаевтың «Зэк Закирйән» хикәйәһе (Айҙар Хөсәйенов, Гүзәл Байғотлина тәржемәһе) авторҙың ябай кешегә, хәстәрлекле ауыл эшсәненә һөйөүе менән һуғарылған. Башҡорт прозаигы Мөнир Ҡунафиндың «Артта – Мәскәү» повесының бүлеге сағыу, образлы, халыҡсан, йәнле теле менән айырылып тора. Мәхмүт Сәлимовтың прозаһы башҡорт халҡының тарихын аса.
Журналдың ҡунаҡ бүлмәһендә ҡаҙаҡ әҙәбиәтсеһе Ғалым Жайлыбай Орынбай Жанайдаров тәржемәләгән «Ватыҡ арба» исемле йөкмәткеле шиғыр менән сығыш яһай.
Әҙәби оҫталыҡ мәктәбендә журналист, прозаик, тыуған яҡты өйрәнеүсе Зайфа Цуканованың мәҡәләһе баҫылған. Ул Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның тормошона һәм ижадына арналған.
Ғалимдар, әҙәбиәтселәр Рәшит Шәкүр, Зәки Әлибаев, Әхәт Сәлихов, Алина Рәхимованың мәҡәләләренән бик күп ҡыҙыҡлы һәм файҙалы мәғлүмәт алырға мөмкин.
http://www.bashinform.ru/news/1161688-zhurnal-lifft-s-proizvedeniyami-bashkirskikh-pisateley-vykhodit-na-grant-glavy-/


text:
Хөснөтдин Фәхретдинов, Дәүләкән районы, Яппар Йәнбәге ауылы:
– Биш бер туған бер-бер артлы һуғышҡа киткәйнек, мин генә иҫән ҡайта алдым. Тимерғәле 1908 йылда тыуған, Йосоп – 1906, Әйүп – 1921, Мәхмүт 1924 йылғы ине. Бишебеҙ ҙә Мәскәү янындағы алыштарҙа булғанбыҙ, тик бер-беребеҙ менән осрашманыҡ.
Миңә повестка 1941 йылдың ноябрендә килде. Ул саҡта Урта Азияла йәшәй инем. Ҡыҙыл Армия сафынан ҡайтҡас, райондан 13 кешегә баш итеп, Үзбәкстанға төҙөлөшкә ебәргәйнеләр. Унда ла бригадир булдым.
Беҙҙе тәүҙән үк Мәскәү яғына алып киттеләр. Эй-й, юл буйы туп-тулы ат үләкһәһе ята, вагондар түңкәрелгән. Моғайын, аттарҙы һуғышҡа алып китеп барғандарҙыр инде. Беҙҙең эшелонға Сәмәрҡәнд ҡалаһынан аттар тейәнеләр, һигеҙ йөк машинаһы, ике самолет бар ине.
Тәүге тапҡыр һуғышты төнөн татыным. Алты һалдатты постарҙы ҡарап сығырға, ундағыларҙың хәлен белергә ебәрҙеләр. Дөм ҡараңғы, бер ни күрерлек түгел, бер мәл, һауаны яҡтыртып, снарядтар ярыла башланы. Береһе эргәлә генә шартланы. Алтауыбыҙҙың бишеһенең тәнен ярсыҡтар телгеләп бөткәйне. Минең өҫкә ерҙең өҫтө юрған һымаҡ ҡапланды. Саҡ сыҡтым. Ҡараһам, хатта ныҡлап сыйылған ер ҙә юҡ. Алла, ерҙе ябып, һаҡлағандыр инде. Ҡолаҡ ҡына ишетмәйерәк йөрөнө. Һуңынан өйрәнеп кителде.
Бер мәл шулай нимес снайперы беҙҙең егеттәрҙе сүпләй генә. Взвод командиры уны юҡ итергә ҡушты. Бер нисә егет тегене эҙләп киттек. Ҡараһаҡ, ҡалҡыулыҡтағы имән башында ниҙер һелкенеп ҡуйҙы. Егеттәр менән һөйләштек тә уратып алырға, ут асырға булдыҡ. Бер юлы винтовкаларҙан атып ебәрҙек. Ағас башына эләгеп ҡалды, ҡәһәрең, менеп, ысҡындырып төштөм.
Мәскәүҙе һаҡлауҙа ла ҡатнаштым. Декабрь башында контрһөжүм башланды. Бер ни күрерлек түгел. Алдан да, арттан да аталар. Беҙ бер траншеяны алабыҙ ҙа икенсеһенә күсәбеҙ. Нимес блиндаждарын ҡалдырып ҡаса. Кинолағы кеүек “ура” ҡысҡырыу һирәк ул, ата-ата йүгерәһең дә йүгерәһең. Ошондай алыштарҙың береһендә ҡаты яраландым.
Ялан госпиталенән һуң Джамбул ҡалаһына оҙаттылар. Ете ай дауаландым. Тик бына кире һуғышҡа алманылар. Ташкент эске эштәр бүлегенә ебәрҙеләр. Алты йылдан һуң ғына Башҡортостанға ҡайттым...(1995 йылдың февралендә яҙып алынды).


text:
Халыҡ-ара музейҙар көнө «Гиперкоммуникация дәүерендә музейҙар: яңы йүнәлеш, яңы аудитория» девизы аҫтында уҙа
Халыҡ-ара музейҙар көнө «Гиперкоммуникация дәүерендә музейҙар: яңы йүнәлеш, яңы аудитория» девизы аҫтында уҙа Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
18 май — Халыҡ-ара музейҙар көнө. Ошо байрамды булдырыу тураһында ҡарар 1977 йылдың майында Мәскәүҙә халыҡ-ара музейҙар советының (International Council of Museums, ИКОМ)XI генераль конференцияһында ҡабул ителә.
Халыҡ-ара музейҙар көнө рәсми иғлан ителгәнсе ИКОМ йыл һайын «Музей тәре походы» исемле сара уҙғарған. 1992 йылда тәүгә Халыҡ-ара музейҙар көнө тигән дөйөм тема тәҡдим ителә, тип яҙа «РИА Новости» агентлығы.
2011 йылда сараларҙы ойоштороу өсөн институциональ партнерҙар йәлеп ителә һәм брендтың яңы элементтары: слоган, интернетта рәсми сайт һәм мәғлүмәт йыйылмаһы индерелә. Шул уҡ йылда ИКОМ Европа музейҙар төнө патроны була. Байрам саралары бер көн, ял көндәрендә йәки аҙна буйы дауам итеүе мөмкин. Был көндә музейҙар байрамдың төп темаһы менән бәйле саралар ойоштора.
2018 йылда Халыҡ-ара музейҙар советы «Гиперкоммуникация дәүерендә музейҙар: яңы йүнәлеш, яңы аудитория» темаһын һайлаған. Технологиялар музейҙарға коллекцияларын төрлө ысулдар менән популярлаштырып (мәҙәни мираҫты һанлы форматҡа күсереү, мультимедиалы сараларҙы экспозицияға ҡуйыу, шулай уҡ хештег булдырыу), үҙҙәренең төп аудиторияһынан сығырға һәм яңыларын йәлеп итергә мөмкинлек бирә.
Әлеге ваҡытта Рәсәйҙә 200-ҙән ашыу виртуаль музей эшләй. 2015 йылдың 1 ғинуарынан Рәсәй музейҙары балалар өсөн бушлай. Уларҙың гражданлығы мөһим түгел. 2017 йылда илебеҙ музейҙарына 125 миллион кеше килгән.
Музейҙар көнөн билдәләү барышында донъяның күп кенә илдәрендә «Музейҙар төнө» акцияһы үткәрелә. Уның төп маҡсаты — мәҙәни һәм тарихи мираҫҡа бағышланған сағыу, ғәҙәти булмаған программалар менән халыҡты йәлеп итеү, ҡыҙыҡһындырыу мөмкинлеге. «Музейҙар төнө»ндә теләгән һәр кем төрлө майҙансыҡтарҙа күргәҙмәләр, семинарҙар, лекциялар һәм оҫталыҡ дәрестәрен бушлай ҡарай ала.
Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып ошо акцияны 2002 йылда Красноярск музей үҙәге ойошторҙо. 2015 йылдан сарала илебеҙҙәге федераль, ведомство, шәхси майҙансыҡтар һәм музейҙар ҡатнаша. Быйыл акция 19 майҙан 20-һенә ҡарай төндә уҙғарыла. Башҡортостан халҡы Музейҙар төнөндә тәүгә «Ирәндек айыуы»н күрә ала.
http://www.bashinform.ru/news/1159959-mezhdunarodnyy-den-muzeev-prokhodit-pod-devizom-muzei-v-epokhu-giperkommunikatsii-novye-podkhody-nov/


text:
1929 йыл
1929 (бер мең туғыҙ йөҙ егерме туғыҙынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шишәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1929 йылы, 2 мең йыллыҡтың 929 йылы, XX быуаттың 29 йылы, XX быуаттың 3 ун йыллығының 9 йылы, 1920 йылдарҙың 10 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1 ғинуар — Әзербайжан латин яҙмаһына күсә.
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 11 ғинуар — Роберт Бикмөхәмәтов, күп йылдар Мәскәү дәүләт университетында эшләгән билдәле әҙәбиәт белгесе, филология фәндәре докторы (1983), профессор (1987), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989).
- 12 ғинуар — Диваев Рәшит Мансур улы, агроном, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), БАССР‑ҙың атҡаҙанған агрономы (1981).
- 6 март — Фазыл Искәндәр, билдәле совет һәм Рәсәй шағиры һәм яҙыусыһы, СССР-ҙың (1989) һәм Рәсәй Федерацияһының (1994) Дәүләт премиялары лауреаты.
- 25 июль — Василий Шукшин, рус совет яҙыусыһы, кинорежиссёр һәм актёр, РСФСР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1967) һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1969), СССР-ҙың Дәүләт (1971) һәм Ленин (1976) премиялары лаууреаты.
- 23 август — Әхиәр Хәким, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2001), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы; Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1984).
- 18 октябрь — Хәкимйән Зарипов, башҡорт яҙыусыһы һәм драматургы, юрист, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаты (1999).
- 22 октябрь — Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы, химия фәндәре докторы (1991), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009).
- 18 декабрь — Моталов Ғәйнетдин Хәйретдин улы, беренсе башҡорт дирижёры, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1969).


text:
Яңылыҡтар
Республикала ЮХХДИ «йома» рейдтарын үткәрә
Йома көндө ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре Башҡортостан биләмәһендә традицион рейдтар уҙғара. Иҫкәртеү саралары Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоуҙарҙы асыҡлауға һәм уларға юл ҡуймауға йүнәлтелгән.
«Иғтибарлы һәм һаҡ булығыҙ! Һәр саҡ Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен үтәгеҙ, улар һеҙҙе генә түгел, туғандарығыҙҙың һәм яҡындарығыҙҙың да ғүмерен һаҡлап ҡалырға ярҙам итер», — тип мөрәжәғәт иттеләр автоһәүәҫкәрҙәргә төбәк Дәүләт автоинспекцияһының матбуғат хеҙмәтендә.
Ведомствола юл хәрәкәтендә ҡатнашыусыларҙың үҙҙәрен тотоу тәртибе ҡағиҙәләре хаҡында иҫкә төшөрҙөләр: юлға сығыр алдынан транспорттың техник торошон тикшерергә, тиҙлек режимын үтәргә, рулдә саҡта иғтибарҙы ситкә йүнәлтмәҫкә, хәрәкәт иткәндә һауа шарттарын һәм асфальттың торошон иҫәпкә алырға кәрәк.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.


text:
285-77-85 (прямой эфир)
262-88-08 (реклама)
262-88-18 (поздравление)
+7 (937) 167-54-66 (WhatsApp)
1 сентябрҙә Салауат Юлаев майҙанында йәшлек, берҙәмлек һәм дуҫлыҡ тантана итте.
Тарихта беренсе тапҡыр беренсе курс студенттарының парады үтте. Башҡортостандың юғары уҡыу йорттарының көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәренә 11 меңдән ашыу студент ҡабул ителгән. Парадта иһә университетта, академияла һәм институтта белем алған йәштәр ҡатнашты. Билдәле спортсылар, сәнғәт әһелдәре һәм университеттарҙы төрлө йылдарҙа тамамлаған билдәле кешеләр ҙә йәштәр менән бер сафҡа теҙелеп атланы.
Уҡыусы йәштәргә символик атрибуттар – белем асҡысы, студент билеты һәм зачет кенәгәһе тапшырылды. Студент гимны башҡарылды, ижади коллективтар сығыш яһаны.
Йәштәрҙе республика башлығы Рөстәм Хәмитов та сәләмләне, яңы уҡыу йылында яңы уңыштар теләне.
Парадты ойоштороусылар – республика вуздарының ректорҙар советы һәм студент берләшмәләренең республика союзы.
“Сәләм, студент!” концерт-дискотекаһы Киров районы хакимиәте менән берлектә ойошторола. Һәм уны уҙғарыу матур йолаға әйләнгән. Ул алтын көҙҙөң сағыу биҙәге һанала.
Тамашаны Марсель Байдәүләтов, Йәмил Ишмөхәмәтов һәм Филүс Ҡасимов алып барҙы.
Танылған йырсылар: Хәсән Усманов, Искәндәр Ғәзизов, Рөстәм Ғиззәтуллин, Әлфиә Әмирханова, Фирүзә Париж һәм йәш башҡарыусыл: Сабина Кучаева, Гөлфинә Хәмитова, Гөлназ Асаева, Ришат Төхвәтуллин, Ян Лира, Ғайсар Миңлеғолов һәм Рәил Өмөтбаев студенттарҙың байрам шатлығын уртаҡлашты.
Бағыусыларыбыҙ:
Велик спорт магазины. Адресы: Өфө ҡалаһы, Гагарин урамы, 74-се йорт.
“Урал батыр” туроператоры. Улар Төркиәгә һәм Мысырға путевка алыу өсөн ике сертификат әҙерләгән.
“Синема Парк” кинотеатры. Яңы фильмдарға билеттар өләште.
“Родина” кинотеатры.
“Квест ысынбарлыҡта”.
“Отражайка” компанияһы.
Ул концертҡа килеүселәргә фликерҙар таратты.
Һүрәттә: байрамдан күренештәр
105.5 FMАудиопоток


text:
Еңеүселәр билдәләнде!
I урын – “Ханбала менән Хан бала”, “Юлсы” хикәйәләре өсөн Фәрзәнә Аҡбулатоваға;
II урын – “Вазифа” хикәйәһе өсөн Тәнзилә Дәүләтбирҙинаға;
III урын – “Өлөш барҙа үлеш бар” хикәйәһе өсөн Саматова Әлиәгә бирелде.
“Ағиҙел” журналының дәртләндереү призына “Башҡорт ҡайҙа ла башҡорт инде” хикәйәһе менән Зөһрә Бәшәрова лайыҡ булды.
“Башҡортостан ҡыҙы”ның дәртләндереү бүләге “Аждаһаның селәүсенгә әүерелгәне” хикәйәһе өсөн Гөлнур Яҡупова өлөшөнә төштө.
Еңеүселәҙе һәм ҡатнашыусыларҙы ысын күңелдән ҡотлайбыҙ! Еңеүсе хикәйә артабанғы бәйгелә ҡатнашыу өсөн Төркиәгә ебәреләсәк. Конкурста ҡатнашҡан әҫәрҙәрҙең иң яҡшылары “Ағиҙел” һәм “Башҡортостан ҡыҙы” биттәрендә донъя күрәсәк.
Бәйгелә еңеүселәр уйҙырма исем менән билдәләнде, аҙаҡ, конверттарҙы асҡас, ысын авторҙар беленде. “Башҡортостан ҡыҙы” сайтындағы видеола тап ошо мәл яҙылды. Конкурсҡа ебәрелгән 33 хикәйә араһынан лайыҡлыларҙы һайлап алыу еңелдән булманы. Жюри ағзалары ҡуйылған бурысты намыҫ итеп һанап, лайыҡлы атҡарып сыҡты! Уларға ошо фиҙакәр хеҙмәттәре өсөн ысын күңелдән ҙур рәхмәт белдерәйек, артабанғы эштәрендә уңыштар теләйек!
Теги: Мәхмүт Ҡашғари исемендәге хикәйәләр бәйгеһе


text:
Көн һәм аҙна яңылыҡтары
"Ишет мине, әсәй"
Дуҫтарыбыҙ
Мәҙәни яңылыҡтар
Тыуған көнө уңайынан "Юлдаш" радиоһы тыңлаусылары араһында "Йоматау" шифаханаһына 10 көнлөк юллама уйната. Путевкаға эйә булыу өсөн: "ЮЛДАШ" радиоһы 105.5 FМ төркөмөндә торорға.
Яҙманы баһаларға, сәхифәгә күсерергә һәм беркетергә. Еңеүсе 25 сентябрҙә “Самауыр янында” тапшырыуында билдәләнә.
ЯҢЫ ТАПШЫРЫУҘАР
Муса Ғәли шиғырҙары
Автор уҡый, 1992 йылғы яҙма.
Мостай Кәрим шиғырҙары
Автор уҡый, 2005 йылғы яҙма.
Мостай Кәрим "Йылмайыу"
Фәйез Вәхитов уҡый, 1975 йылғы яҙма.


text:
Редькин ауыл Советы (Краснокама районы)
Редькин ауыл Советы — Краснокама районы составында ауыл биләмәһе, 2008 йылда бөтөрөлөгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Ҡуян ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл Советы составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Баръяҙыбаш ауылы (административ үҙәге), Яңы Хажи, Редькин, Иҫке Әшит, Таҡталасыҡ ауылдары[1]
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә[2]:
Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
Краснокама районы буйынса:
Иҫәп мәғлүмәттәренән Редькин ауыл Советын алып ташларға.
а) Ҡуян ауылында административ үҙәге менән, «Ҡуян» атамаһын һаҡлап, Ҡуян ауыл Советы һәм Редькин ауыл Советын берләштерергә. Редькин ауыл Советының Баръяҙыбаш, Яңы Хажи, Редькин, Иҫке Әшит, Таҡталасыҡ ауылдарын Ҡуян ауыл Советы составына индерергә.
Ҡуян ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2008 йылда Ҡуян ауыл Советы, Яңы Бура ауыл Советы, Яңы Ҡайынлыҡ ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш[3] («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»)[4].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Страница 404
- ↑ Закон Республики Башкортостан от 19.11.2008 № 49-з «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населённых пунктов»
- ↑ (ред. от 16.07.2008) "О ГРАНИЦАХ, СТАТУСЕ И АДМИНИСТРАТИВНЫХ ЦЕНТРАХ МУНИЦИПАЛЬНЫХ ОБРАЗОВАНИЙ В РЕСПУБЛИКЕ БАШКОРТОСТАН
- ↑ Страница 404


text:
2-се Иҙелбай
2-се Иҙелбай (рус. 2-е Идельбаево), икенсе исеме Баҙыраҡ — Башҡортостан Республикаһының Салауат районындағы ауыл. Таймый ауыл Советына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 328 кеше[1]. Почта индексы — 452484, ОКАТО коды — 80247855003.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауылдың рәсми атамаһы «Иҙелбай» — ауылға нигеҙ һалыусының исеме. Ауылдың халыҡ телендәге икенсе исеме — Баҙыраҡ. Был атаманы аңлатыу буйынса бер фараз: оло йәштәгеләр һөйләүенсә,йәнәһе лә, ауыл тирәһендәге туғайҙар, ҡырҙар сәскәгә бай, шунан сығып беренсе йәйләүселәр бында бал күп уңа, был яҡ балдыраҡ тип һамаҡлағандар имеш, ауылға исем шунан сығып бирелгән, һуңынан ул «Баҙыраҡ»ҡа әйләнеп киткән.
Мәктәп 1-cе Иҙелбай ауылында 1925 йылда асылған, ә 2-се Иҙелбайҙа 30-сы йылдарҙа эшләй башлай. Ул Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған журналист, шағир һәм яҙыусы Мазһар Абдуллин исемен йөрөтә.
Ауылдың бөгөнгө тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рәжәп Ҡазыханов өйөнә канализация үткәреү өсөн ҡулдан траншея ҡаҙғанда ике метрҙан ашыуыраҡ тәрәнлектә ҙур хайуан тешенә оҡшаған һөйәккә юлыға[2].
Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
- 1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
- 1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
- 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
- Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
- 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
- Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
- 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
- Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
- 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
- Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
- 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
- Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
- 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
- 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
- Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
- 1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2-се Иҙелбай ауылы Салауат районының төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Айыр йылғаһы Йүрүҙәнгә ҡушылған тәңгәлдә урынлашҡан.
- Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 41 км
- Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Таймый): 6 км
- Яҡындағы тимер юл станцияһы (Кропачево): 70 км
Урамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауыл һәм уның урамдары, халыҡ телендә өс өлөшкә бүленеп, һәр береһе айырым атама менән йөрөтәлә: Йүрүҙән буйындағы үҙәк урамдар - «Иҫҡауыл» («Иҫке ауыл» һүҙенән), Айыр йылғаһы буйындағы оҙон бер урам — «Яңауыл» һәм ауылдың көнсығыш яғындағы урамдар — «Арғос» (Арғы ос). Урамдарға түбәндәге рәсми исемдәр бирелгән[3]:
- Йәшел урам (урыҫса улица Зеленая);
- Йәштәр урамы (урыҫса Молодежная);
- Яр буйы урамы (урыҫса Набережная);
- Үҙәк урам (урыҫса Центральная);
- Мәктәп урамы (урыҫса Школьная).
Тирә яҡ мөхит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йүрүҙән — Ҡариҙел ҡушылдығы, 1-се һәм 2-се Иҙелбай ауылдары Йүрүҙән йылғаһының ике яҡ ярында урынлашҡан. Шуға күрә 1-се Иҙелбай халҡына 2-се Иҙелбайҙар — «аръяҡ»тар һәм киреһенсә "Икенселәргә" "Беренселәр" — "аръяҡтар".
- Айыр йылғаһы — Йүрүҙәндең һул ҡушылдығы. Бәрҙе балығы һаҡланған тау йылғаһы. «Оло Айыр» һәм «Кесе Айыр» йылғаларға бүленә.
- Ҡутҡан (тауы) — ауылдан көньяҡта 1-1,5 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан тау.
- Түгәрмә(тауы) — (Түгелмә)-Йүрүҙән йылғаһының текә уң яры.
- Cусаҡтау — ауыл янында урышлашҡан тау. Рәсми булмаһа ла, элекке вулкан сусағы тигән фекер бар.
- Асы шишмәһе — Йүрүҙән йылғаһының һул яғында, ауылдан көньяҡта ятҡан йылы шишмә. Ҡышын да, йәйен дә һыу температураһы 16 градусҡа яҡын. Көкөртлө водородлы һыу. Тирә яғында хасил булған һаҙ батҡағын ауыл халҡы (хәҙерге көндә сит яҡ санаторийҙар ҙа) төрлө ауырыуҙарҙан дауаланыу өсөн ҡуллана.
- Дуевка
- Ямаҙы
- Ҡалтай — "25 меңлектәр" нигеҙ һалған ауыл, Айыр йылғаһы буйлап өҫкәрәк, Осиновка ауылынан саҡрымдан артыҡ ерҙә урынлашҡайны. ХХ быуаттың 50-60-сы йылдарында халҡы күсенеп китеп бөттө.
- Иван—гора
- Моронсоҡ
- Һөтлө шишмә. Түш тауының көнсығыш битләүенән ағып сығыусы шишмә. Составында булған мел һәм башҡа химик ҡатнашмалар арҡаһында аҡһыл төҫкә эйә. Һуңғы йылдарҙа ҡороп бара.
- Кәргәҙе күле
- Һағыҙат аҫыт күле
- Киндеркүл
- Шылған
- Түш
- Осиновка — "25 меңлектәр" нигеҙ һалған урыҫ ауылы. Яңауылдан 3 саҡрым алыҫлыҡта, Айыр йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡайны. ХХ быуаттың 50-60-сы йылдарында башланғыс мәктәп, магазин, шулай уҡ сусҡа һәм һыйыр фермалары, тимерлектәре бар ине. 60-сы йылдар уртаһында мәктәп ябылғас, халыҡ күсенеп китте. Райондағы ҡайһы бер урыҫ ауылдарына, башлыса Силәбе өлкәһенең яҡындағы Сим, Әшә, Усть-Катав һәм башҡа ҡалаларына.
- Кәфей яланы(төбәге).
- Утынлыҡул
- Дәрәнғул
- Маяҡ
- Бийәнкә
- Увал
- Түңәрәк ҡыуаҡ
- Түңәрәк
Билдәле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әминев Исрафил Иблиәмин улы, 1928 йылда төҙөлгән "Өс ҡайын" исемле артелдың, 1930 йылдан "Башҡортостан" исемле колхоздың беренсе рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышына ауылдан тәүгеләрҙән булып үҙе теләп китә, Башҡорт атлы дивизияһында хеҙмәт итә, батырҙарса һәләк була
- Әминева Люциә Исрафил ҡыҙы, журналист, Салауат, Дыуан һәм Ейәнсура районы|Ейәнсура район гәзиттәрендә эшләй,1968 йылда «Башҡортостан ҡыҙы» журналын сығара башлауҙа ҡатнаша, баҫманың тәүге техник редакторы була
- Әминев Раян Хәйрулла улы (1955—2018), районда танылған эшҡыуар.
- Ғәйфуллин Әлтәф Әшрәф улы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы, Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы рәйесе урынбаҫары, «Әхмәтзәки Вәлиди» йәмәғәт фонды директоры
- Ғәлин Сәйеҙғәли, Бөйөк Ватан һуғышындағы ҡаһарманлығы өсөн III дәрәжә Дан ордены менән наградланған
- Ғәрифуллина Зәнүфә Ғәйнетдин ҡыҙы (1.08.1932)- хаҡлы ялдағы уҡытыусы, ауыл тарихын әүҙем өйрәнеүсе, «Йүрүҙән ынйылары» исемле ауыл тарихына бағышланған, арҙаҡлы шәхестәрҙе һүрәтләгән һәм халыҡ ижады өлгөләре тупланған китап авторы (Маляҙ, 2002 йыл)
- Искәндәров Сәғит Саммаш улы[4], гвардия капитаны, батальон командиры, Бөйөк Ватан һуғышындағы батырлыҡтары өсөн Ленин (1944), Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордендары менән бүләкләнгән.[5]
- Йәғләмүнов Мәғәфүр Хәбиб улы, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән яугир-фронтовик. Оҙаҡ йылдар умартасы булып эшләне, бүлексә профсоюз ойошмаһының рәйесе, район һәм республика гәзиттәренең әүҙем хәбәрсеһе булды
- Йәғләмүнов Тәлғәт Хатмулла улы, милиция органдары ветераны, отставкалағы милиция майоры.
- Ҡаһирова (Сафина) Зоя Шири (Ширияздан) ҡыҙы, Белорет районы Сермән мәктәбендә эшләгән, СССР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы, РСФСР һәм БАССР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы, 2003 йылда «Рәсәйҙең иң яҡшы кешеләре» тигән ике томлыҡ энциклопедияға индерелгән
- Латипов Ниғәмәт, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән яугир-фронтовик, күп йылдар малсылыҡта фиҙаҡәр хеҙмәт күрһәтте
- Нуретдинов Ансар Әнүәр улы, Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Журналистар союздары ағзаһы, «Башҡортостан» гәзитенең төньяҡ-көнбайыш райондар буйынса үҙ хәбәрсеһе.
- Нуретдинов Артур Әнүәр улы, ветеринария табибы, Салауат районы ветеринария дауаханаһының әйҙәүсе белгесе, Рәсәй Федерацияһы Ауыл хужалығы министрлығының Рәхмәтенә (2017) һәм Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығының Маҡтау ҡағыҙына (2006) лайыҡ булыусы.
- Нуретдинов Әкрәм Әнүәр улы, журналист, Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Журналистар союздары ағзаһы, төньяҡ-көнсығыш райондар өсөн Мәсәғүттә нәшер ителгән «Әйлестан» гәзите мөхәрире.
- Нуретдинов Әнүәр Хәйретдин улы, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971), оҙаҡ йылдар бүлексә агрономы булып эшләне, 25 йыл рәттән тәүге партия ойошмаһы секретары.
- Садиҡов Ғәтиәт Ғиниәт улы, үҙешмәкәр композитор һәм шағир, Иҙелбай ауылы тураһында йырҙар авторы, милиция органдары ветераны
- Сафин Франгил Шири (Ширияздан) улы, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы
- Харисов Айҙар Әнүәр улы, Рәсәй буйынса нефть һәм газ үткәргестәр төҙөүсе эре фирмала баш инженер
- Харисов Әнүәр Ғәни улы, «Һарғамыш», һуңынан «Йүрүҙән» совхозының үҙәге Арҡауыл ауылында урынлашҡан бүлексәне күп йылдар етәкләне
Һүрәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2-се Иҙелбай // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. (рус.)
- Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 115-116 с. – 304 с. — ISBN 5—295—02843—7 (рус.)
- 1-се һәм 2-се Иҙелбай ауылдары «Геналогия и архивы» сайтында (рус.)
- Ғарифулина З. Йүрүҙән ынйылары: хәтирәләр, фольклор материалдары. Малаяҙ, 2002. — 386 бит.
- Земля салаватская, земля батыра. / Автор-составитель Сабирьянова С. Г. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2010. — 400 с. (рус.)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
- ↑ Мамонтмы, әллә динозаврмы? «Башҡортостан» гәзите, 2015, 5 сентябрь
- ↑ 2-се Иҙелбай ауылы «Госсправка» сайтында (рус.)
- ↑ 6-Я ГВАРДЕЙСКАЯ СТРЕЛКОВАЯ ДИВИЗИЯ
- ↑ Шостку штурмовали ночью


text:
ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 23.11.2017
ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 23.11.2017
Бөгөн ил башлығы Владимир Путин Судан президенты Омар әл-Бәширҙе ҡабул итте. Сочи ҡалаһында үткән осрашыу барышында һүҙ ике ил араһындағы эшлекле бәйләнештәрҙе нығытыу хаҡында барҙы. Атап әйткәндә Рәсәй Африка иленә һатылған иген күләмен миллион тонға тиклем еткерергә иҫәп тота. Судан лидеры Владимир Путинға ғәрәп илдәрендә тәртип урынлаштырыуҙа әүҙем ҡатнашҡаны өсөн рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.Дәүләт Думаһы депуттары өсөнсө уҡыуҙа торлаҡ коммуналь хужалығы квитанцияларында баҫтырылған рекламаны тыйыу тураһындағы законды ҡабул итте. Был аҙымға халыҡ һайланыусыларын граждандарҙан килгән күп һанлы ялыуҙар этәргән. Ҡанун үҙ көсөнә ингәндән алып, түләү документтарында тарифтар һәм хеҙмәтләндереүсе ойошма тураһындағы мәғлүмәт кенә баҫтырыу рөҡсәт ителәсәк.
ХХХ
Киевта ахыр сигенә еткән халыҡ автомобилен юлды ҡаплап магазинға кереп киткән затлы машина хужаһын туҡмаған. Хәбәр ителеүенсә, юл уртаһында парковкаланған БМВ Х6 арҡаһында 1 автобус һәм тиҫтәләгән трамвай хәрәкәт итеүен туҡтатырға мәжбүр булған. Асыуланған халыҡ полиция килеп еткәнен көтмәй иғтибарһыҙ водителде үҙ аллы язаға тарттырған.
ХХХ
Американың Калифорния штаты губернаторы 38 йыл төрмәлә ултырған 70 йәшлек ирҙе азат итеү тураһында указға ҡул ҡуйған. Крейг Ричард Коули 1980 йылда гражданлыҡ ҡатын менән уның балаһын үлтереүҙә ғәйепләнеп присяжныйҙар суды тарафынан ғүмерлеккә иркенән мәхрүм ителә. Әммә оҙаҡ йылдар үтеү менән тәфтишсе Коулиҙың ғәйебендә шикләнә башлай. Һәм енәйәт урынында табылған дәлилдәргә ДНК анализы эшләтә. Һөҙөмтәлә үлтереү ҡоралында бөтөнләй икенсе кешенең эҙҙәре булыуы асыҡлана.


text:
- Подробности
- Просмотров: 236
ТРОЛЛЕЙБУС ПАРКЫ, троллейбус туҡтау һәм ремонтлау урыны. Башҡортостанда тәүге троллейбус депоһы 1961 й. Стәрлетамаҡ ҡ. төҙөлә, паркта 15 троллейбус иҫәпләнә, троллейбус линияһының оҙонлоғо 12,7 км тәшкил итә. 1989 й. 2‑се депо сафҡа индерелә. 1962 й. Өфөлә 1‑се депоның тәүге сираты эшләй башлай, троллейбустар хәрәкәте 30 км оҙонлоҡтағы ике маршрут буйлап һуҙыла (ҡара: табл.), 1970 й. 1‑се депоның икенсе сираты тапшырыла, 1972 й. 2‑се депо, 1997 й. — 3-сө депо (2007 й. алып 1‑се депо составында) төҙөлә. Республикала Т.п. эшмәкәрлеген ойоштороу м‑н “Өфө ҡ. электр транспорты идаралығы” (2 троллейбус депоһы, 21 маршрут) һәм “Стәрлетамаҡ троллейбус идаралығы” (ярашлы рәүештә 2 һәм 18) МУП‑ы шөғөлләнә. БР‑ҙа электр транспорты хәрәкәте (ш. иҫ. трамвай) Өфөлә дөйөм ҡеүәте 84,3 мең кВт булған 32, Стәрлетамаҡта — 14 (28,2 мең кВт) тартыу подстанцияһы м-н булдырыла, Өфөлә маршруттар — 12, Стәрлетамаҡта 4 диспетчер пункты м‑н көйләнә. БР‑ҙа троллейбустар Башҡортостан троллейбус заводында етештерелә.
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев
Башҡортостанда троллейбус хәрәкәте


text:
3 октябрь
3 октябрь — григориан стиле буйынса йылдың 276-сы көнө (кәбисә йылында 277-се). Йыл аҙағына тиклем 89 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Германия — Берҙәмлек көнө.
- Көньяҡ Корея — Дәүләт көнө.
- Рәсәй — ОМОН көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1828 — Рәсәй Империяһы һәм Бразилия араһында дипломатик бәйләнеш булдырыла.
- 1924 — СССР-ҙа "Учительская газета"ның беренсе һаны донъя күрә.
- 1932 — Ираҡ Бөйөк Британиянан бойондороҡһоҙлоҡ ала.
- 1938 — Пермь өлкәһе ойошторола.
- 1945 — Профсоюздарҙың бөтә донъя федерацияһы ойошторола.
- 1990 — Германия берләшә.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Токарев Евлампий Тимофеевич (3.10.1912—1995), ауыл хужалығы хеҙмәткәре һәм йәмәғәт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1945-1955 йылдарҙа Кушнаренко районы «Восход» совхозы механизаторы, 1955-1954 йылдарҙа «Заветы Ильича» колхозы рәйесе. Башҡорт АССР-ының 4-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Өс Ленин (1949, 1951, 1954) һәм Ватан һуғышы ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районының Кувыков ауылынан.
- Ғималова Фәнүзә Арыҫлан ҡыҙы (3.10.1957), ғалим-химик-органик, химия фәндәре докторы (2007), профессор (2010).
- Лилиә Һаҡмар, Ҡәйепова Лилиә Зәйнулла ҡыҙы (3.10.1962), шағир, драматург, тәржемәсе һәм журналист. Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Журналистар һәм Яҙыусылар союздары ағзаһы.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы (3.10.1918—7.03.1988), башҡорт журналисы, яҙыусы. 1948 йылдан КПСС, 1956 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
- Хәйруллин Ринат Мәсғүт улы (3.10.1958), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 2010 йылдан Дүртөйлө районы хакимиәте башлығы. Рәсәй Федерацияһының (2010) һәм Башҡортостан Республикаһының (2002) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы Иҫке Байыш ауылынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1824 — Иван Никитин, рус шағиры.
- 1837 — Пётр Лесгафт, педагог, анатом, Рәсәйҙә физик культураға фәнни нигеҙ һалыусы.
- 1873 — Вячеслав Шишков, рус яҙыусыһы («Угрюм-река», «Емельян Пугачев»).
- 1883 — Ида Рубинштейн, балерина.
- 1895 — Сергей Есенин, рус совет шағиры.
- 1919 — Эдуардас Межелайтис, совет шағиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
- 1935 — Армен Джигарханян, совет театр һәм кино актёры.
- 1964 — Вадим Самойлов, музыкант, «Агата Кристи» рок-төркөмө ҡатнашыусыһы.
- 1981 — Златан Ибрагимович, швед футболсыһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 497
АЛТЫНҺЫУ СӘПСӘҮ (Pluvialis apricaria), сәпсәүҙәр ғаиләһенә ҡараған ҡош. Башлыса Евразияла (Көнбайыш Европанан алып Таймырға тиклем) таралған. Күсәр ҡош. Кәүҙә оҙонлоғо 26—29 см, ауырлығы 170—220 г, ҡанаттарының ҡоласы 67—76 см. Яҙын ата ҡоштарҙың арҡаһы ҡараһыу төҫтә, алтынһыу һары таплы, маңлайынан ҡойроҡ аҫтына тиклем аҡ һыҙат үтә, башының ян-яҡтары, тамағы һәм ҡорһағы ҡара. Инә ҡош ата ҡоштан ҡорһағындағы сыбарлыҡтар м‑н айырыла. Ҡышын А.с. төҫө асығыраҡ, ҡабырғаһы һәм ҡорһағы аҡ. Суҡышы ҡара. Ҡанаттары тар, оҙон, аҫҡы йөҙө аҡ. Аяҡтары өс бармаҡлы, һоро йәки ҡара. Ҡойроғо ҡыҫҡа, сыбар. Моногам. Ояһы — лишайниктар түшәлгән һай соҡор. 4, һирәкләп 3 ҡараһыу көрән таплы һарғылт йәки йәшкелт йомортҡа һала. 26—29 көн инә һәм ата ҡош баҫа. Көндөҙгө ҡош. Умыртҡаһыҙҙар (япраҡ ҡуңыҙҙары, оҙонморондар һ.б. бөжәктәр), еләктәр м‑н туҡлана. Тундрала һәм урманлы тундрала, күрәнле һәм мүкле һаҙлыҡтарҙа, аҡландарҙа йәшәй. БР‑ҙа осоп китеү һәм килеү осоронда Башҡортостандың Урал алды һәм Урал аръяғында осрай. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Ә.Ф.Мәмәтов
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
Был аҙнала республикала миҙгелгә хас булмаған йылы һауа торошо көтөлә
Был аҙнала республикала миҙгелгә хас булмаған йылы һауа торошо көтөлә Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 20 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Алдағы көндәрҙә Башҡортостанда миҙгелгә хас булмаған йылы һауа торошо көтөлә — көньяҡ ағымдар Каспийҙан сираттағы йылы һауа массаһын алып килә.
Республиканың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхитте күҙәтеү идаралығы мәғлүмәтенсә, 22 һәм 23 ноябрҙә һауа температураһының төндә +1,-4, көндөҙ +1,+6 градус булыуы күҙаллана. Температура норманан 4-7 градусҡа юғары. Республиканың ҡайһы бер райондарында ғына ямғыр һәм епшек ҡар яуыуы, төндә һәм иртән урыны менән боҙлауыҡ булыуы ихтимал.