text:
“Башинформсвязь” акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Салауат Мөхтәр улы Ғайсин “Ватандаш” журналында үҙ башынан үткән иҫ киткес ғибрәтле ваҡиғаны яҙып сыҡҡайны. Уҙған быуаттың 50-се йылдары аҙағында Учалы районынан килгән етем малай хәҙерге Рәми Ғарипов исемендәге башҡорт республика гимназия-интернаты баҡсаһында ун төн йоҡлап йөрөй, сөнки уның иң ҙур теләге — ошонда белем һәм тәрбиә алыу. Әммә “урын юҡ” тип, уны алырға теләмәйҙәр.
Малай, кемдеңдер кәңәшен тотоп, мәғариф министры Фатима Мостафина апайға бара, әммә ул Мәскәүҙә кәңәшмәлә булып сыға. Министрҙың командировканан ҡайтыуын ныҡыш малай ун көн, ун төн ошо баҡсала көтә.
Фатима Хәмит ҡыҙы, Мәскәүҙән ҡайтҡас, етем баланы ҡабул итеп, интернатҡа урынлаштыра. Һуңынан егет мәктәпте тамамлағас, уны Новосибирск электротехник элемтә институтына уҡырға ебәрә.
Ейәнсура районы малайы Зиннәт Бикбулатов та интернатҡа нәҡ ошондай мажаралар аша килеп урынлаша. Эйе, бындай етем балаларға министр айырыуса иғтибарлы була, уларҙы йә балалар йортона, йә интернат-гимназияларға, ғөмүмән, төрлө белем һәм тәрбиә усаҡтарына урынлаштырырға ярҙам итә.
Атайһыҙ ҡалғас, минең тормош юлымда ла изге күңелле, ярҙамсыл кешеләр күп осраны. Шуларҙың береһе ил инәһе Фатима апай Мостафина ине. Тик уның ярҙамында ғына мин БДУ-ға уҡырға инә алдым. Кеше яҡты донъянан китһә, туғандарының, яҡындарының, замандаштарының, уны белеп-күргән айырым кешеләрҙең хәтирәләре һаҡланып ҡала, тормошоңда тәрән эҙ ҡалдырған шәхескә оло һөйөү тойғоһо уяна. Хәтирәләр...
Ваҡиға ошолай булды. Мин 1959 йылда, Өфөгә уҡырға инергә тип, юлға сыҡтым. Ул ваҡыттағы Сталин урамында (хәҙерге Коммунистик) урынлашҡан институтҡа проректор Мельниковҡа килдем. Ул, секретарын саҡыртып, документтарҙы килтерергә ҡушты, әммә ҡағыҙҙарҙы тапманылар, ә мин уларҙы бер йыл алда ебәреп, ауырып китеү сәбәпле, имтихан тапшырырға килә алмағайным. Хәҙер ҡабул итеү комиссияһында “документтарың юғалған”, “архивҡа тапшырылған” тип имтиханға индермәҫкә булдылар, ә иртәгә — тәүге һынау. Ҡайҙа барырға? Кемдән кәңәш һорарға? Өфөгә тәүгә килеүем. Бер ниндәй адресты ла, таныш кешеләрҙе лә белмәйем. Тупһа эргәһендә уйланып бошонҡо ғына торғанда, яныма галстук таҡҡан мөләйем генә бер башҡорт ағайы килеп баҫты.
— Ҡайҙан килдең? Ниңә балтаң һыуға төшкән кеүек тораһың? — тип хәлемде һорашты. Мин уға барыһын да һөйләп бирҙем. Ул оҙаҡ уйланып торғандан һуң:
— Улай икән, әйҙә киттек, — тине лә Министрҙар Советы бинаһына алып килде. Икәүләп мәғариф министрының ҡабул итеү бүлмәһенә индек. Теге ағай секретарға барыһын да аңлатып бирҙе.
Фатима апай беҙҙе оҙаҡ көттөрмәй, ихлас күңелдән ҡабул итте. Ҡайҙан килеүемде, ҡайҙарҙа уҡыуымды белеште. 1956 йылда Темәс педучилищеһы ябылғас, һуңғы курсты 1957 йылда Белорет педучилищеһында тамамланым, тиеүемә, уның етди йөҙөндә шатлыҡ сатҡылары күренгәндәй булды. Баҡһаң, ул да шунда уҡыған, һуңынан Белорет ҡалаһында совет партия системаһында эшләгәнен әйтеп бирҙе. Минең бында килеүемдең сәбәптәрен тыныс ҡына тыңлап бөткәс, ул кем менәндер телефондан ҡаты ғына һөйләшеп алды.
— Хәҙер шунда барығыҙ, барыһы ла хәл ителде, — тине. — Тағы ла берәй аңлашылмаусанлыҡ килеп сыҡһа, тура үҙемә килерһең, — тип, Фатима апай миңә үҙенең визит карточкаһын тотторҙо.
Беҙ барыуға проректор ҙа, уның ярҙамсыһы ла беҙҙе коридорҙа ҡаршы алып, бүлмәгә саҡырҙылар. Минең бөтә документтар ҙа табылған, өҫтәлдә ята ине.
Проректор:
— Иртәгә урыҫ теленән тәүге имтихан буласаҡ, әҙерлән, — тине һәм уҡытыусыны саҡыртып, — һеҙ иртәгә ошо егеттән имтихан аласаҡһығыҙ, — тип миңә күрһәтте.
Минең иң ҡурҡҡаным урыҫ теле ине. Имтиханды түҙемһеҙлек менән көтөп алдым. Бына ул минут килеп етте. Урыҫ теле уҡытыусыһы (фамилияһын онотҡанмын) мине иң алғы партаға ултыртып ҡуйҙы. Зал тулы абитуриент. Диктант яҙабыҙ. Уҡытыусы минең яҙғанды күҙәтеп кенә тора. Киткән хаталарҙы төҙәткеләп тә ҡуя. Был имтиханды “дүртле”гә бирҙем. Ҡалғандары минең өсөн ҡыйын түгел ине. Мин — БДУ студенты!
Шулай Фатима Хәмит ҡыҙы мине уҡырға индерҙе, һөнәрле итте, уның фатихаһы менән тормош юлымды дөрөҫ һайланым, халҡыма хеҙмәт иттем, тип тулыһынса әйтә алам бөгөн.
Эйе, әҙәм балаһы “был донъяға килгәнмен икән, нәҫелемә, халҡыма, тыуған еремә ниндәйҙер файҙалы эшем, изгелегем ҡалһын” тип йәшәй. Халҡы өсөн яҡшылыҡ эшләгән кеше яҡты донъянан китһә лә, ҡылған изгелектәре һис онотолмай. Уның үҙ халҡына ярҙамсыл булыуы ата-әсәһенән киләлер. Фатима апайҙың бала сағы иң ҡатмарлы осорға тура килгән, революция, граждандар һуғышы, аслыҡ-яланғаслыҡ, балалар йорто, 1937 йыл...
1971 йылда Фатима апайҙың атаһы — Диңгеҙбай ауылы мөғәллиме Хәмит Мостафин, Ырғыҙ буйы башҡорттарын аслыҡтан ҡотҡарыу өсөн барлыҡ көсөн һалып, күптәрен Украина яҡтарына оҙатҡан. Унда буласаҡ халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәти ҙә булған. Ә үҙҙәре ғаиләһе менән икмәкле Ташкент яҡтарына хәтәр юлға сыҡҡан. Әммә милләттәштәрен ҡотҡарыу юлында ул аслыҡтан, тифтан һәләк булған.
Һамар башҡорттары һәр саҡ бер-береһен тартып, ярҙамлашып йәшәне. Фатима Хәмит ҡыҙының яҙмышында яҙыусы “Ырғыҙ” романының авторы Һәҙиә Дәүләтшина, Баймаҡ районының Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозына нигеҙ һалған, Ырғыҙ буйы башҡорттарын ошонда күсереп килтергән, совхоздың политбүлек начальнигы, башҡорт яҙыусыһы, партия һәм дәүләт эшмәкәре Ғөбәй Дәүләтшин, хәҙерге башҡорт әҙәби теленә нигеҙ һалған Ғәббәс Дәүләтшин ҙур роль уйнаған. Шулай уҡ Белорет ҡалаһына килеп урынлашыуҙа Тамъян-Нуғай кантонының Аҙнай ауылында тыуып үҫкән юғары белемле Фатима Нуретдин ҡыҙы Ғәниева ҙур ярҙам күрһәткән.
Белоретта Ф.Н. Ғәниева, бәләкәй генә фатирҙа йәшәүенә ҡарамаҫтан, Фатима Хәмит ҡыҙын да, “Йылайыр” совхозында ҡалған әсәһе Ғәзизә апайҙы ла ике балаһы менән үҙҙәре янына күсертеп килтергән.
Фатима Ғәниева 1935 йылда Баймаҡ районының 2-се Этҡол мәктәбендә уҡытыусы булып эшләгән. Ошо осорҙа ул СССР-ҙың беренсе саҡырылыш Юғары Советына депутат булып һайланған. Һуғыш йылдарындағы эшмәкәрлеген әле лә оло кешеләр яҡшы яҡтан иҫләй. Ярҙамсыл, күренекле шәхестәрҙең Фатима Хәмит ҡыҙына иғтибарлы һәм ихтирамлы булыуы уның үҙендә лә шул сифаттарҙы тыуҙырғандыр.
Һәр кемдең ғүмер юлында яҡшы кешеләр осрай, ҡайһылары, “яҡшы һүҙ — йән аҙығы” тигәндәй, яғымлы һүҙҙәре менән, икенселәре үҙҙәренең өлгөлө эштәре менән һине арбай. Ошондай осраҡлы ғына осрашыуҙан үҙеңә ҙур ҡыуаныс, ләззәт табаһың.
Ниндәй генә яуаплы вазифала эшләһә лә, үҙ халҡына тоғро хеҙмәт итеү теләге уны бер ваҡытта ла ташламаны. 1955 – 1971 йылдарҙа Фатима апай Башҡорт АССР-ының Мәғариф министрлығын етәкләгән осорҙа ла үҙ алдына алған бурыстарҙы төрлө ҡаршылыҡтарға ҡарамай ныҡышмалы рәүештә үтәне. Зирәк аҡылы, шул уҡ ваҡытта кешеләргә ҡарата ябай мөнәсәбәте, иғтибарлы булыуы арҡаһында абруй ҡаҙанды. Уның һүҙен ябай мәғариф хеҙмәткәрҙәре генә түгел, юғарыла ултырған түрәләр ҙә тыңланы, Ырғыҙ буйы ҡыҙы үҙ һүҙенән һис ҡайтманы, үҙ халҡының тоғро шәхесе булды.
Азамат ТАЖЕТДИНОВ, (Аҙағы бар).
Рәсәйҙең мәғариф алдынғыһы,
Башҡортостандың атҡаҙанған
мәҙәниәт хеҙмәткәре.


c: text/html

text:
Башҡортостанда Башҡорт һәм туған телдәр уҡытыусылары ассоциацияһы төҙөлдө. “Башинформ” агентлығында үткән матбуғат кәңәшмәһендә яңы берләшмәнең төп йүнәлештәре, бурыстары һәм маҡсаттары тураһында һүҙ барҙы.
Уның эшендә Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты ректоры Рәмил Мәзитов, Башҡорт һәм туған телдәр уҡытыусылары ассоциацияһы рәйесе Фәнзил Саньяров, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының милли мәғариф секторы мөдире Рәйсә Күзбәкова, М.Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы директоры Гөлназ Әхмәҙиева ҡатнашты.
Ассоциация тел уҡытыусылары өсөн тәжрибә уртаҡлашыу майҙансығы ролен үтәйәсәк, уларҙың һөнәри үҫешенә булышлыҡ итәсәк, дәүләт һәм туған телдәрҙе һаҡлау һәм үҫтереү буйынса маҡсатлы эш алып барасаҡ тип билдәләне матбуғат кәңәшмәһендә ҡатнашыусылар.
Бөгөн республика мәктәптәрендә 6563 туған тел уҡытыусыһы иҫәпләнә, уларҙың 2601-е – башҡорт теле, 623-ө –татар теле, 3129-ы рус һәм башҡа милли телдәр буйынса белем бирә. Белем усаҡтарында уҡытыу алты телдә алып барыла, туған тел булараҡ 14 тел өйрәнелә.
Яңы берләшмәнең ойоштороусылары булып Башҡортостан Республикаһының мәғарифты үҫтереү институты, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса фонд сығыш яһаны.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 257
ПАЛЕОГРАФИЯ (палео... һәм ...графия), яҙма тамғаларҙың барлыҡҡа килеүен һәм үҫешен; боронғо яҙма ҡомартҡыларҙы уҡыу маҡсатын, авторын, яҙылыу ваҡытын һәм урынын билдәләү, ҡулланылған материалды, яҙыу ҡоралын һ.б. үҙенсәлектәрен өйрәнгән тарихи‑филол. дисциплина. БР‑ҙа башлыса Башҡортостанда табылған һәм махсус һаҡлау урындарында тупланған (ҡара: Китап‑ҡулъяҙмалар фонды) ғәрәп теле, фарсы теле һәм төрки телендәге ғәрәп гра‑ фикаһы ҡомартҡылары, ш. уҡ кириллица нигеҙендәге революцияға тиклемге китаптар (ҡара: Ҡулъяҙма китап, Иҫке баҫма китап) П. б‑са тикшеренеү предметы булып тора. Палеографик күҙәтеүҙәр ҡомартҡыларҙы йыйыу һәм дешифровкалау, уларҙы текстологик (ҡара: Текстология) һәм лингвистик өйрәнеүгә бәйле башлана.Башҡ. әҙәби теленең тарихи сығанағы булараҡ палеографик анализды үҙ эсенә алған башҡорт әҙәбиәте ҡомартҡыларын фәнни яҡтан тасуирлау И.Ғ.Ғәләүетдинов тарафынан башҡарылған. Т.М.Ғарипов хеҙмәттәрендә ҡомартҡы текстарын график тергеҙеү методикаһы эшләнгән. Р.М.Болғаҡов тарафынан БР‑ҙа һаҡланған ҡулъяҙма һәм иҫке баҫма китаптарҙың яҙылыу датаһы, урыны күрһәтелгән, авторҙар т‑да мәғлүмәт һ.б. бирелгән каталогтар төҙөлә.
Г.М.Ҡорбанғәлиева
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Сәхәр
Сәхәр (сүхүр) (ғәр. سحور) — Ислам термины, ул Рамаҙан айында ураҙа тотҡан ваҡыттағы иртәнге аш өсөн ҡулланыла. Башҡорт халҡында ул күберәк «сәхәр эсеү» тип ҡулланыла, йәғни иртәнге туйыныу күберәк сәй, һыу эсеүгә ҡайтып ҡала.
Йөкмәткеһе
Ҡөрьән Кәримдә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ваҡыты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәхәрҙе сабах намаҙы (фәжер) алдынан ашайҙар. Ҡояш сығырҙан 2 сәғәт алда тамамланырға тейеш[1]. Сәхәр (ауыҙ ябыу) һәм ифтар (ауыҙ асыу) Рамаҙан айында бүтән ваҡытта ашаған тәртиптән айырмалы туҡланыуға килтерә[1].
Сауабы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мосолмандар өсөн сәхәрҙе тәүге ҡояш нуры сағылмаҫ элек тамамлап ҡалыу хәйерле, бының ураҙа өсөн сауабы күберәк тип һанала. Әгәр ураҙа тотоусы сәхәргә тормаһа, уның ураҙаһы дөрөҫ булып ҡала, әммә сауабы кәмерәк була, сөнки Мөхәммәт с.ғ.с. сөннәтендәге бер ғәмәл үтәлмәгән һанала.
Сәхәрҙә туҡланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәхәр аҙан ҡысҡырыуға ашап бөтөлөргә тейеш. Уны ҡалдырмауҙың сауабы ҙурыраҡ. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең «Бер йотом һыу менән булһа ла сәхәр үтәп ҡуйығыҙ», шулай уҡ «Мосолманға иң яҡшы сәхәр ашамлығы — хөрмә (финик)» тигәне мәғлүм.
Хәҙис шәриф:
Таң алдынан ашағыҙ, сәхәрҙең сауабы бар. (әл-Бохари, 1923, Мөслим, 1095)
.
Медиктар сәхәрҙә ҡатмарлы углеводтар ингән ризыҡ — шыттырылған орлоҡтан тарттырылған йәки ныҡ онталмаған ондан бешерелгән икмәк, ярманан бешерелгән ризыҡтар, йәш йәшелсә һәм киптерелгән еләк-емеш ашарға кәңәш итә. Бындай ризыҡтың энергияһы 8-12 сәғәткә етә. Аҡһымдарҙан — ит, балыҡ, йомортҡа йәки һөт ризыҡтары өҫтәргә мөмкин. Аҡһым да ярайһы оҙаҡ эшкәртелә. Финик (хөрмә) — шәкәр, күҙәнәклек, углевод, калий һәм магний сығанағы; миндаль — протеин һәм сүсле матдәләргә бай; банан — калий, магний һәм углеводтар сығанағы. Мәгәр сәхәр ваҡытында артығын ашамау һәм эсмәү хәйерле, шул арҡала организамдан минераль матдәләр күпләп сығарыла һәм тонус һаҡларға ҡамасаулай.
Сәхәр осоронда ҡәһүәнән баш тартыу йә кәметеү хәйерле. Айран кеүек эсемлектәр һыуһатмаҫҡа булышлыҡ итә[2].
Сәхәрҙә башҡорт милли аштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәхәрҙә башҡорт милли аштарына өҫтөнлөк бирелеү дөрөҫ туҡланыу нигеҙе була ала. Талҡан, ҡорот, ҡаҡ, ҡаҙы, ҡорт балы, айран, үлән сәйҙәре — башҡорттарҙың борондан ҡулланған ризығы, һәм улар эшкәртелеүе менән дә, энергия биреүе буйынса ла өҫтөн тора. Сәхәрҙә ғәҙәттә уларҙы ҡуллланалар ҙа.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Правильное питание во время месяца Рамазан — сухур и ифтар[2]
- Что лучше есть перед началом поста (на сухур)?[3]


text:
Гимназиябыҙҙа шашка буйынса донъя беренселегенә килгән ҡунаҡтар менән осрашыу булды. Төрлө илдәрҙән килгән 6 спортсы белем усағының тормошо менән танышты, гимназистар менән шашка буйынса көс һынашты. Ҡунаҡтарҙың да ниндәйе бит әле! Валнерис Гунтис (Латвия), Мунхбаатар Нямжаргал (Монголия), Н’Диага Самб (Сенегал), Равжирын Манлай (Монголия), Аллан Игорь Морено Силва (Бразилия), Айгөл Иҙрисова (Башҡортостан) – был шашкасыларҙың исемдәре бөтә донъяға билдәле.
Иң тәүҙә гимназия буйлап сәйәхәт ойошторолдо. Ҡунаҡтарға беҙҙең Мостай Кәрим, Мәрйәм Бураҡаева исемендәге Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте бүлмә-музейҙары, Хәрби дан музейы оҡшаны. Башҡорт халҡының үткәненә, көнкүрешенә арналған экспозициялар менән танышҡанда милли аҙыҡтарыбыҙ ҡорот, ҡыҙыл эремсек, талҡандан ауыҙ иттеләр. Балалар ҡурайҙа, мандолинала һәм ҡумыҙҙа уйнағанда, башҡорт көйҙәренә тыпырлап, бейеп тә алдылар. «Айгөл иле» һынлы сәнғәт студияһында шөғөлләнеүселәр эштәрен сит ил ҡунаҡтарына бүләк тә итте. Күргәҙмә залына ҡуйылған балаларҙың һүрәттәрен дә шашкасылар һоҡланып ҡараны. Артабан ҡунаҡтарға тамаша залында ҡурайсылар, бейеүселәр, йырсылар һәләттәрен күрһәтте. Спортсыларҙың башҡорт бейеүҙәренә, милли кейемдәренә, ҡурайға иҫтәре китте.
Иң тулҡынландырғыс мәл дә яҡынлашты: гимназияның бихисап спортсылары ҡунаҡтар менән шашка уйнарға тотондо. Әлбиттә, чемпиондарға ҡаршы тороу еңелдән булманы. Донъя гроссмейстерҙары бер үк ваҡытта бер нисә тиҫтә дәғүәсе менән уйнаны. ике сәғәтләп ваҡыт үтеүгә еңеүселәр билдәле булды.
Инглиз телендә генә һөйләшкән ҡунаҡтар менән аралашыу бер ҙә ауыр булманы. Йәш уҡытыусыбыҙ, быйыл баш ҡаланың «Йыл уҡытыусыһы – 2017» бәйгеһендә абсолют еңеүсе булған Мария Әхәт ҡыҙы Кәримова һәм өлкән синыф уҡыусылары тәржемәсе ролен оҫта башҡарҙы.
Ярыш аҙағына ҡунаҡтар башҡортса бер нисә һүҙ ҙә өйрәнеп алды. Улар менән шашкала уйнау балаларға бик файҙалы булды. Бындай осрашыуҙар уҡыусылар хәтерендә мәңге һаҡланасаҡ, артабанғы тормоштарына ла тәьҫир итәсәк, шундай бейек үрҙәргә ынтылырға өндәп торасаҡ. Балалар чемпиондарҙан автограф алды, улар менән иҫтәлеккә фотоға төштө. Белем усағының иң яҡшы шашкасыларына бүләктәр, ҡунаҡтарға Рәхмәт хаттары тапшырылды.
Гимназиябыҙ шашкасыларының да исемдәре бер заман бөтә Ер шарына билдәле булыр, тигән өмөттәбеҙ. Сөнки беҙҙә донъя беренселегендә юғары күрһәткестәргә өлгәшкәндәр ҙә уҡый. Мәҫәлән, Кристина Осипова, Марсель Шәрәфетдинов, Ридан Сафин, Айгизә Мөхәмәтйәновалар һәм башҡалар. Был уҡыусылар – беҙҙең белем усағыбыҙҙың ғорурлығы. Улар еңеүҙәргә илтеүсе остаздары Александр Павлович Мельниковҡа һәм Рим Рафиҡ улы Ишмәтовҡа рәхмәтле.
Айгөл ИГЕЛЕКОВА, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Өфө ҡалаһы, Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 532
ИРРЕГУЛЯР ҒӘСКӘРҘӘР, 18 б. — 1918 й. рус армияһының даими ойошторолошо булмаған йәки регуляр ғәскәрҙәрҙән обмундированиеһы, ҡоралландырылыуы һәм комплектланыу ысулы м‑н айырылған ҡораллы формированиелары. И.ғ. казак ғәскәрҙәре (ҡара: Казак ҡатламы) һәм башлыса урыҫ булмаған халыҡ вәкилдәренән тупланған ҡораллы формированиелар (күбеһенсә атлы) ҡарай. И.ғ. дәүләт сиген һаҡлауҙа, ихтилалдарҙы баҫтырыуҙа, конвойлыҡ хеҙмәтендә файҙаланылған, ярҙамсы ғәскәрҙәр сифатында һуғыштарҙа ҡатнашҡан. Хәрби коллегияға (18 б.) һәм Хәрби министрлыҡҡа (19—20 бб.), туранан‑тура губернаторҙарға (ген.губернаторҙарға) буйһонған. И.ғ. хәрби хеҙм‑рҙәре ҡорал, кейем, ат һәм ат егеү кәрәк‑ярағын үҙ иҫәбенә һатып алған, ойошторолоу төбәгенән ситтә тәьминәткә ҡуйылған. Ырымбур крайында төҙөлгән И.ғ.: Башҡорт атлы полкы, Башҡорт ғәскәре, башҡорт полктары, Исәт казак ғәскәре, мишәр полктары, Ставрополь ҡалмыҡ ғәскәре, типтәр полктары, Урал казак ғәскәре һәм Ырымбур казак ғәскәре.
Р.Н.Рәхимов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 558
АРХЕОЛОГИК ЭКСПЕДИЦИЯЛАР, археологик мираҫ объекттарын (ҡара: Археологик ҡомартҡылар) асыҡлау һәм өйрәнеү б‑са ялан фәнни‑тикшеренеү саралары. Археологик разведка (археологик ҡомартҡыларҙы асыҡлау, улар т‑дағы мәғлүмәттәрҙе аныҡлау йәки уларҙың һаҡланыуын тәьмин итеү б‑са саралар үткәреү маҡсатында башҡарыла) һәм ҡаҙыу эштәренән (мәҙәни ҡатламдарҙы ҡаҙыу, археологик табылдыҡтарҙы сығарып алыу) тора. А.э. Мәҙәни мираҫты һаҡлау өлкәһендә ҡануниәт үтәүҙе күҙәтеү б‑са федераль хеҙмәт тарафынан тикшеренеүсе (экспедиция етәксеһе) исеменә бирелгән эштәр алып барыу хоҡуғы биргән рөхсәт (Асыҡ бит) нигеҙендә тормошҡа ашырыла. Экспедиция тамамланғандан һуң археологик ҡомартҡыларҙы тикшереү барышы һәм һөҙөмтәләре т‑дағы мәғлүмәттәрҙән ғилми отчёт төҙөлә.
Башҡортостанда тәүге археологик тикшеренеүҙәр (ҡара: Археология) Академик экспедициялар барышында үткәрелә, Варна кәшәнәһе, Ҡарғалы, Игнатьев ғибәҙәтханаһы һәм Ырымбур губернаһындағы башҡа боронғо археологик ҡомартҡылар тасуирлана. 19 б. (Р.Г.Игнатьев етәкс.) Байыш ҡурғандары, Кесе кәшәнә, Мораҡай ҡурғандары һ.б.; 20 б. башында Көньяҡ Уралдағы бронза быуаты ҡомартҡылары (Баланбаш, Кесе Ҡыҙыл торамаһы), М.И.Касьянов тарафынан Касьянов тораһы, Касьянов ҡаласығы, Ҡормантау торағы, Өфө ҡәберлектәре, Табын ҡаласығы һ.б. өйрәнелә. 20‑се йй. аҙ. — 30‑сы йй. башында археологик тикшеренеүҙәр Башҡортостан комплекслы экспедицияһының антропологик отряды (етәкс. С.И.Руденко) эшмәкәрлеге м‑н бәйле. 50‑се йй. Урал ун‑тының (Свердловск ҡ.) Көньяҡ Урал А.э. Ағиҙелдең урта ағымы басс. (В.П.Викторов, В.Д.Викторова, К.В.Сальников һ.б. етәкс.); Воскресенка һәм Имәндәш ҡаласыҡтары, Ҡормантау торағы һ.б. иртә тимер быуат ҡомартҡыларына археологик тикшеренеүҙәр үткәрә, Өфө II ҡаласығын өйрәнеү башлана. СССР ФА Археология ин‑ты Башҡ‑н археологик экспедицияһының разведка отряды етәкс. А.П.Шокуров 900‑ҙән ашыу археологик ҡомартҡы (Биктимер археологик комплексы, Бишуңғар ҡурғандары, Яңы Ҡабан ҡаласығы, Иҫке Мошто ҡаласығы һ.б.) аса. 50‑се йй. аҙ. — 60‑сы йй. Н.А.Мәжитов — Бөрө ҡәберлеген, М.Х.Садиҡова — Көньяҡ Уралдың иртә күскенселәре ҡомартҡыларын (Иҫке Ҡыйышҡы ҡурғандары), А.Х.Пшеничнюк — урман райондарының ултыраҡ ҡәбиләләре ҡомартҡыларын (Биктимер археологик комплексы, Шипов археологик комплексы), Ю.А.Морозов бронза быуатының ҡурған ҡәберлектәрен өйрәнә башлай. Урал археологик экспедицияһы (етәкс. В.Ф.Генинг) иртә Урта быуат ҡомартҡыларын өйрәнә. 60‑сы йй. ш. уҡ Башҡорт дәүләт университеты Сальников, С.М.Васюткин, Г.И.Матвеева етәкс. А.э. үткәрә (Романовка торамалары, Һынташтамаҡ ҡурғандары), М.Ф.Обыдённов, В.С.Горбунов бронза быуаты ҡомартҡыларын (Иштуған ҡурғандары, Илмырҙа, Михайловка торалары, Иҫке Ҡабан ултырағы II) өйрәнә башлай. 60—70‑се йй. Көньяҡ Урал һәм Түбәнге Кама А.э. (етәкс. О.Н.Бадер) Мораҙым тораһы һәм яҙыуын, Урта Түбә, Шүлгәнташты һ.б. тикшерә. 80‑се йй. Горбунов, Морозов, Обыдённов иртә бронза быуаты ҡомартҡыларын өйрәнеүҙе дауам итә, Пшеничнюк Көньяҡ Урал далаларында күскенселәр ҡурғандары б‑са тәүге тикшеренеүҙәр үткәрә, Мәжитов — Көньяҡ Уралдағы тимер быуат һәм Урта быуат, ш. иҫ. Алтын Урҙа осоро ҡомартҡыларын, В.А.Иванов тимер һәм иртә Урта быуаттарҙың ҡурғанлы ҡәберлектәрен өйрәнә. Пшеничнюк етәкс. А.э. барышында Филипповка ҡурғандарында көмөш һәм алтын әйберҙәрҙең уникаль коллекцияһы табыла. 90‑сы йй. Башҡортостандың Урал аръяғындағы һ.б. археологик ҡомартҡылар өйрәнелә. 2003 й. Көнсығыш иҡтисад, гуманитар фәндәр, идара итеү һәм хоҡуҡ институты — Яңы Буранғол ултырағын (В.К.Фёдоров етәкс.), 2004 й. СДПА — Башҡортостандың көньяҡ райондарында Переволочан ҡурғандарын, Яковлевка археологик комплексын һ.б. бронза һәм иртә тимер быуат ҡомартҡыларын (етәкс. С.В.Сиротин), 2005 й. Бөрө социаль‑педагогия академияһы Биктимер ҡаласығын, Түбәнге Сарды тораһын һ.б. (етәкс. И.М.Аҡбулатов) өйрәнә. 21 б. башында В.Г.Котов — Заповедный ғибәҙәтханаһын, Шүлгәнташ һәм таш быуаттың башҡа ҡомартҡыларын, Ф.А.Сөнғәтов — Дежнев ҡурғандарын, Ҡаранай ҡурғандарын, Г.Н.Гарустович, А.Ф.Йәминев — Берек‑Алға торағын, Морозов — Николаевка ҡәберлеген, Мәжитов Өфө II ҡаласығын тикшереүҙе дауам итә. Башҡортостанда А.э. барышында үткәрелгән тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә ҙур күләмле археологик материал туплана, ул халыҡ һәм ҡәбиләләр тарихын тергеҙергә, бөтә тарихи-мәҙәни һәм тарихи дәүерҙәрҙең археологик мәҙәниәттәрен айырырға мөмкинлек бирә. Йыйылған археологик материалдар Археология һәм этнография музейы, Милли музейҙың һ.б. коллекциялары нигеҙен тәшкил итә.
Ю.А.Морозов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Людвик Лазарь Заменһоф
Лазарь Маркович Заменһоф йәки Лю́двик Ла́зарь За́менһоф (идиш לײזער לוי זאַמענהאָף — Лейзер Лейви Заменгоф; польск. Ludwik Lejzer Zamenhof; эспер. Ludoviko Lazaro Zamenhof; 15 декабрь 1859 йыл, Белосток — 14 апрель 1917 йыл, Варшава) — поляк[5] күҙ табибы, йәһүд сығышлы тел белгесе, эсперанто — халыҡ-ара төҙөлгән телдәр араһындағы иң уңышлы телгә нигеҙ һалыусы[6]. Доктор Эсперанто псевдонимы аҫтында билдәле, 1887 йылда тел тасуирламаһы һәм дәреслек ингән «Халыҡ-ара тел» эшен баҫтыра.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Лазарь Маркович Заменһоф (тыуғанда — Лейзер Мордхович Заменгов)[7] Рәсәй империяһының Гродненск губернаһының Белосток ҡалаһында, училище уҡытыусыһы Марк Фабианович Заменһоф[8][9] һәм Розалия Шолемовна Заменһоф ғаиләһендә беренсе бала булып тыуа[10][11]. Марк Фабианович Заменһоф «Гацефир» гәзитендә боронғо йәһүд теле филологияһы, иврит телендә йәһүд дине, география һәм тел ғилеме буйынса уҡыу әсбаптарын сығара[12]. Лазарь артынан тағы биш малай (Феликс, Герш, Генрик, Леон, Александр) һәм биш ҡыҙы (Фейл (Фаня), Гитл, Сура-Двойра, Мина һәм Ида) тыуа. Ғаилә идиш һәм рус телендә аралаша. 1873 йылда ғаиләһе менән Варшаваға күсенеп киләләр. 1874 йылдың август айында Заменһоф 2-се ир-ат гимназияһы дүртенсе синыфына уҡырға инә.
Әле гимназияла уҡ Варшавала Заменһоф бай, шулай уҡ бик ҡатмарлы грамматикалы халыҡ-ара тел төҙөп маташа. Ул инглиз телен өйрәнгәс (немец, француз, латин һәм грек телдәренән һуң), ул еңел грамматикалы, суффикс һәм префикстар киң ҡулланылған халыҡ-ара тел тураһында уйлана.
1878 йылда уның «Lingwe uniwersala» проекты тамамлана тиерлек. 17 декабрҙа Заменһоф гимназия дуҫтары менән тел булдырыуын байрам итәләр. Әммә Заменһоф ул ваҡытта бик йәш булғас, эшен баҫтырмай. Гимназияны тамамлағандан һуң, ул медицинаны Мәскәүҙә, ә унан һуң Варшавала өйрәнә башлай. 1885 йылда Заменһоф университетты тамамлай һәм медицина практикаһы менән шөғөлләнә. Табип булып эшләп, халыҡ-ара теле проектын камиллаштырыу өҫтәндә эшләй.
Заменһоф өсөн эсперанто теле аралашыу сараһы ғына түгел, ә идеяларын таратыу юлы була. Ул төрлө халыҡтар һәм мәҙәниәттәрҙең дуҫтарса йәшәүен теләй. Заменһоф хатта ошо идеяларын үҫтереү маҡсатында «Homaranismo» (Гомаранизм) уҡыуын уйлап сығара.
Заменһоф нәфис әҙәбиәтте тәбиғи телдәрҙән эсперантоға беренсе тәржемә итеүсе һәм беренсе эсперанто шағиры була. Уның шиғырҙары халыҡтар дуҫлығы һәм динилек тойғолары менән һуғарылған.
Заменһоф, дан йәки өҫтөнлөккә тартылмаһа ла, эсперанто йүнәлешенең рәсми булмаған лидеры һанала. Эсперантистар уны Маэстро тип атай, әммә ул үҙе был исемде яратмай, һәм эсперанто хәрәкәтендәге ниндәй ҙә булһа рәсми урын биләүҙән баштарта. 1895 йылдан ул эсперантоға бәйле эшмәкәрлектән алыҫлаша, 1902 йылда, «Ашет» (Hachette) француз нәшриәте менән эсперантола китап сығарыуға бәйле контракт арҡаһында кире шөғөлләнә башлай.
1905 йылдың 29 июлендә Францияла Заменһоф Почетлы легион ордены менән бүләкләнгән. Шул уҡ йылдың 5-12 авгусында ул I Бөтә донъя эсперансылар конгрессында ҡатнашҡан, ә унан һуң 1914 йылға тиклем барлыҡ конгресстарҙа ла ҡатнаша.
Заменһоф 1917 йылдың 14 апрелендә герман ғәскәрҙәре оккупациялаған Варшавала вафат була, 16 апрелдә Варшава йәһүд зыяратында ерләнә.
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Заменһоф көнө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Заменһофтың тыуған көнөн — 15 декабрь — бөтә донъя эсперансылары Zamenhofa Tago тип байрам итәләр, уға төрлө саралар үткәрәләр — концерттар, китап күргәҙмәләре һ. б.
Кесе планета[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Заменһоф исеме менән 1462-се астероид атла.
Һәйкәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Донъяның бер нисә ҡалаһында Заменһофҡа һәйкәлдәр ҡуйылған:
- Белостокта бюст;
- Вейсеяйҙа бюст (Литва);
- Венала бюст;
- Одессала бюст (Украина)[13].
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Лазарь Людвиг Заменгоф, Лазарь Людвиг // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
- Aleksander Korĵenkov. Homarano. Nova biografio de L.L. Zamenhof. Kuneldonis «Sezonoj» kaj Litova Esperanto-Asocio. 2009. 320 p. (эсп.)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118643495 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
- ↑ 2,0 2,1 data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλatφόpua avoιktώv δeδouέvwv, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
- ↑ 3,0 3,1 SNAC
- ↑ 4,0 4,1 International Music Score Library Project — 2006.
- ↑ [ Заменгоф Людвик Лазарь] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәләБольшой советской энциклопедии.
- ↑ Эсперанто // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- ↑ Книга для записи родившихся евреев Белостокского раввината за 1859 год: Свидетельство № 47 о рождении у Мордха Файвеловича Заменгова и Либы Шолемовны Софер 19 числа месяца Кислев 5620 года по еврейскому календарю сына Лейзера.
- ↑ Биографические данные о семье Мордха Файвеловича Заменгофа в Тыкоцине.
- ↑ З.
- ↑ Биография Л.
- ↑ Akta Stanu Cywilnego Okręgu Bożniczego w Białymstoku 1835—1899, nr z. 264, sygn. 22
- ↑ Биографическая справка М.
- ↑ Фото памятника в одесском дворе
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Колкер Б. Г. Учебник языка эсперанто. В тексте к восемнадцатому уроку о Заменгофе
- Биография Л. Заменгофа
- Студент Заменгоф в Москве
- Леонид Мининберг. Биографии известных евреев, именами которых названы улицы города. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011. 23 март 2009 тикшерелгән.


text:
Бөтә Рәсәй буйлап табиптар Башҡортостан анестезиологын яҡлап, флешмобҡа ҡушылаФото: социаль селтәрҙәр
Бөтә Рәсәй буйлап табиптар Башҡортостан анестезиологын яҡлап, флешмобҡа ҡушыла
Бөтә Рәсәй буйлап табиптар Башҡортостан анестезиологын яҡлап, флешмобҡа ҡушылаФото: социаль селтәрҙәр
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Учалынан табип-анестезиолог яҡлы флешмоб бөтә Рәсәй буйлап таралды. Илдең төрлө ҡалаларынан медицина хеҙмәткәрҙәре социаль селтәрҙәрҙә эш урындарынан селфи ҡуя. Акцияны медицина этикаһын боҙоуҙа ғәйепләнеүсе коллегаһын хуплап, табип Ринат Абдрахманов тәҡдим иткән. Фотолар #АнестезиологТаКеше хэштегы менән тарала.
Аҡ халатлылар медицина учреждениеларының төрлө мөйөштәренән фотолар һала, әммә әлеге бер кемдең дә пациент менән төшкән фотоһын баҫтырып сығарырға батырлығы етмәгән.
Операция бүлегенән кушеткалағы ауырыу менән бергә төшкән селфи Учалы табибына ҡарата Башҡортостан буйынса Тәфтиш комитетына тикшереү башларға сәбәпсе булған.
http://www.bashinform.ru/news/1187762-vrachi-po-vsey-rossii-podderzhivayut-fleshmob-v-podderzhku-anesteziologa-iz-bashkirii/


text:
Хордалылар
Хордалылар (лат. Chordata) — эсәклек өҫтөндә ятыусы хорда рәүешендәге үҙәк һөлдәһе булған айырым хайуандар тибы; умыртҡалыларҙың яралғы үҫеше дәүерендә хордаһы умыртҡалыҡ менән алмашына. Хордалыларға умыртҡалы хайуандар, башһөйәкһеҙҙәр(ru:Головохо́рдовые (лат. Cephalochordata)), оболочниктар (төҙөлөш яғынан умыртҡалыларға яҡын торған хордалы диңгеҙ хайуандары) инә.
Хайуандар донъяһында хордалылар нерв системаһы төҙөлөшө буйынса иң юғары баҫҡыста тора. Хронология тәртибе буйынса — иң йәш тип. Донъяла 60 000 тирәһе төр билдәле, шуларҙың 4300-е Рәсәйҙә тереклек итә.
Төп билдәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Төп үҙенсәлектәрен береһе — хорда рәүешендәге үҙәк һөлдә булыуы.
- Көпшә формаһындағы үҙәк нервы системаһының тәндең арҡа яғында, хорда өҫтөндә урынлашыуы.
- Эсәклектең ҡорһаҡ яғында урынлашыуы һәм йотҡолоҡ стенаһында айғолаҡ ярыҡтарының булыуы. Айғолаҡ ярыҡтары һыу хайуандарында бөтә тереклектәре дауамында һаҡлана, ә үпкә менән һулыш алыусы ер өҫтө хайуандарында яралғы үҫешенең баштағы стадияларында ғына була.
- Тәндәре ике яҡлы симметриялы.
- Өс ҡатлаулы хайуандар
- Тән ҡыуышлығы икенсел (вторичная полость тела).
- Ҡан тамырҙар системаһы йомоҡ(оболочниктарҙан башҡаһы).
Хордалылар тибын классификациялау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башһөйәкһеҙҙәр ярым тибы[1][2] (лат. Acrania) Уларҙың баш мейеһе һәм баш һөлдәһе юҡ. Шуға ярашлы, уларҙы башһөйәкһеҙ хордалылар төркөмөнә айыралар. Шулай уҡ, уларҙың үҙәк һөлдәһе (көсһөҙ арҡа үҙәге — хорда) һәм айғолаҡ ярыҡтары бөтә тереклектәре дауамында һаҡлана.
- Умыртҡалылар ярым тибы (лат. Vertebrata). Баш һөлдәһе менән һаҡланған баш мейеһе һәм хорда урынында кимерсәк йәки һөйәк умыртҡаларҙан торған умыртҡалығы булған хордалы хайуандарҙы башһөйәклеләр, йәки умыртҡалылар, төркөмөнә берләштерәләр.
- Оболо́чниктар ярым тибы (лат. Tunicata, Urochordata). Хордалары личинка стадияһында ғына булып, аҙаҡ үҫеш дәүерендә юҡҡа сыға (личиночнохо́рдовые).


text:
– Иғтибар, Дим – Шаҡша маршруты менән йөрөүсе электричка беренсе платформаның беренсе юлына килә!
Ошондай иғлан ишетелеү менән муйындарына Рәсәй тимер юлы логотибы төшөрөлгән шарфтар бәйләгән ҡыҙҙар, малайҙар перронға сығып баҫты. Күп кенә күренәләр. Баҡтиһәң, шиғыр, хикәйә яратҡан, үҙҙәре лә ижад иткән балалар икән. Уҙып барған йылды шулай шиғырҙарын уҡып, тәгәрмәс туҡылдауы аҫтында оҙатырға йыйылғандар. Электричка ла ябай түгел. «Әҙәби электричка» тип атала ул.
Был проект өс йыл элек барлыҡҡа килгән. Уны Башҡортостан ҡала-тирә пассажирҙар компанияһы «Бельские просторы» журналы менән берлектә ойошторған. Быйыл етенсе тапҡыр ошондай әҙәби сәфәргә сығыуҙары. Бынан тыш, экология һәм хоҡуҡ буйынса ла ошо йүнәлештәге белгестәрҙе саҡырып, сәйәхәттә булғандар икән. Балалар менән мауыҡтырғыс һөйләшеүҙәр үткәрелгән. Юл буйына ҡыҙҙар, малайҙар әллә күпме мәғлүмәт белеп ҡалған.
Ә был сәфәр ябай түгел ине. Ул Яңы йылға арналғайны.
– Бөгөнгө сәйәхәттә 40-ҡа яҡын бала ҡатнаша. Улар – «Бельские просторы» журналы ҡарамағында барлыҡҡа килгән «Корифеи» әҙәбиәт мәктәбендә шөғөлләнеүселәр. Ижад емештәре беҙҙең журналда баҫылып тора. Өфөнән генә түгел, төрлө райондарҙан да килгәндәр. Шулай уҡ Өфө балалар тимер юлының «Йәш тимер юлсы» түңәрәгендә шөғөлләнеүселәр ҙә күп. Улар өсөн бындай сара электричкаға ултырып йөрөп кенә ҡайтыу түгел, ә үҙ-ара аралашыу, тәжрибә туплау майҙансығы ла булып тора. Ҡыҙҙар, малайҙар юл буйына үҙҙәренең ижад емештәре менән таныштыра, араларында тәҙрәнән һоҡланып ҡарап барып, күңелдәрендә шунда уҡ шиғыр тыуғандар ҙа бар. Ә иң мөһиме – йәш таланттарға асылыу өсөн бөтә мөмкинлектәр тыуҙырылған. Үҙегеҙ күреп тораһығыҙ, йөҙҙәре ниндәй ҡәнәғәт. Уҙған йыл Әҙәбиәт фестиваленә төрлө тарафтарҙан баш ҡалаға бик күп ҡунаҡтар йыйылғайны. Шунда үҙебеҙ менән Мәскәүҙән килгән балаларҙы алдыҡ. «Әҙәби электричка»ла Инйәргә тиклем барҙыҡ. Ундағы «Көньяҡ Урал» ҡурсаулығын күреп, иҫтәре китте. Аҙаҡ: «Башҡортостандан һуң Мәскәү шундай күңелһеҙ, һоро төҫтә кеүек күренә», – тип яҙҙылар. Үҙебеҙҙең балалар ҙа республикабыҙҙың иҫ китмәле матурлығын, байлығын күреп, белеп үҫә, – ти «Бельские просторы» журналының баш мөхәррир урынбаҫары, Башҡортостан Яҙыусылар союзының урыҫ телле яҙыусылар берекмәһе рәйесе Светлана Чураева.
…Бына электричка ҡуҙғалып та китте. Вагон балалар менән шығырым тулы. Башҡортостан ҡала-тирә пассажирҙар компанияһы етәксеһе Сергей Иванович Спатар барыһын да Яңы йыл менән ҡотлап, хәйерле юл теләне.
Бер заман көтмәгәндә ел һыҙғырған тауыш ишетелде. Балалар һағайып ҡалды. Нимә булыр икән? Ә-ә-ә, Ҡышбикә килгән бит! Матур итеп йылмайып иҫәнләшкәс, балалар менән төрлө уйындар үткәрҙе, һәләттәрен тикшерҙе. Яңы йыл тураһында йырҙар башҡарҙылар. Ҡыш бабай килгәнсе әҙерләнеберәк торорға кәрәк бит. Шунан ғына күмәкләп уның менән Ҡарһылыуҙы саҡырҙылар. Оҙаҡ көттөрмәнеләр. Күстәнәстәр һалынған тоғон йөкмәп иң алдан – Ҡыш бабай, артынан Ҡарһылыу килеп тә инде. Бәй, был бит башҡорт Ҡыш бабайы. Балалар уны кейемендәге орнаменттарҙан шунда уҡ танып ҡалды. Таяғының башына ла ҡурай тажы ҡуйылған даһа.
Ысын байрам башланды. Ҡыш бабайҙың йыл буйы һорауҙары ла күп йыйылған. Балаларҙың һәләттәрен дә күргеһе килде. Ә тегеләре, бер-береһен уҙҙыра-уҙҙыра, шиғырҙарын һөйләне. Рәхәтләнеп уйындарҙа ҡатнаштылар. Вагон геү килеп торҙо. Бигерәк талантлы балалар йыйылған да ул! Үҙҙәре ҡыйыуҙар. Бер-бер артлы Ҡыш бабайҙың эргәһенә сығып баҫып, һөйләнеләр ҙә һөйләнеләр. Ә күстәнәстәр барыһына ла етерлек ине.
Шулай Шаҡшаға барып, кире Өфөгә ҡайтып еткәнде лә һиҙмәй ҡалғанбыҙ. Сәфәр барыһына ла оҡшаны. Эх, тағы ла берәй йөрөп ҡайтырға ине үҙҙәре менән…
Х. ХӘСӘНОВА.
Өфө ҡалаһы.


text:
Гермес
Герме́с (бор. грек. Ἑpuῆς, микен. e-ma-a2[1]) — боронғо грек мифологияһында сауҙа, табыш, аҡыллылыҡ (фәһемлелек), таһыллыҡ һәм һүҙгә оҫталыҡ (оҫта теллелек) аллаһы, сауҙала байлыҡ һәм килем килтерә, атлеттар аллаһы[2]. Батша һарайҙарындағы һөрәнселәрҙе, илселәрҙе, көтөүселәрҙе һәм юлсыларҙы ҡурсалаусы; магия[3], алхимия һәм астрологияның ҡурғаусыһы. Аллалар вәкиле һәм ер аҫты батшалығы Аидҡа үлгәндәрҙең йәнен оҙатып барыусы; үлсәмдәрҙе, һандарҙы һәм азбука уйлап таба һәм кешеләрҙе өйрәтә.
Йөкмәткеһе
Риүәйәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Таһыллыҡта, хәйләкәрлектә, урлашыуҙа һәм шаянлыҡ менән мәрәкәселлектә бер кем дә Герместы уҙа алмай.
Аллалар батшаһы, ун ике Олимпия аллаһының береһе булған Зевс менән титан Атланттың арҙаҡлы төркөм — плеяда булып һаналған ете ҡыҙының олоһо Майяның улы[4][5] (икенсе фараз буйынса, Персефонаның улы[6]), Гермес Грециялағы Пелопоннес ярымуртауындағы Кили́ни[7] (грек. Kuλλήvn) тауы (Аркадия өлкәһе[8]) ҡыуышында айҙың дүртенсе көнөндә[9] тыуа. Икенсе бер фараз буйынса, Беотония өлкәһендәге Керикион тауында тыуа[10].
Гермес ышыҡланып тәрбиәләнгән ҡырағай ағас ҡалдыҡтары һуңыраҡ Танаграла һаҡланған[11]. Тау нимфалары[12] яңы тыуған Герместы Аркадиялағы Тикрены тау шишмәләрендә йыуындыра[13].
Беренсе тапҡыр Гермес биләүҙә ятҡанда уҡ урлаша — бишеген ташлап, Грециялағы Үҙәк Македонияның көньяғындағы Пиерияға юллана һәм унан Аполлон көткән һыйырҙарҙың иллеһен ҡыуып алып китә[14]. Уларҙы тояҡ эҙҙәре буйлап тапмаһындар өсөн малдарҙың аяҡтарына ағас ботаҡтары бәйләй (икенсе вариант — сандалыйҙар кейҙерә), Пелопоннес ярымуртауындағы Пилосҡа килтереп, мәмерйәгә йәшерә. Шул арала Аркадиялағы Хелидорея тауында[15] ҙур гөбөргәйел ҡабығынан (панцирынан) һәм үлтерелгән ике һыйырҙың нәҙек эсәктәренән музыка ҡоралы — лира яһай[16], ул ете ҡыллы була[17].
Аполлон һыйырҙарын эҙләп Пилосҡа килә һәм урындағы кешеләрҙән һорашып, малдарҙы бер малай ҡыуып алып киткәнен белә, әммә бер ниндәй эҙ ҙә таба алмай. Урлашыу кем эше булғанын һиҙенеп, Аполлон Майяға килә һәм Герместы уғрылыҡта ғәйепләй. Әсә уға сәңгелдәктә биләүҙә ятҡан балаһын күрһәтә. Шунан Аполлон сабыйҙы күтәреп Зевсҡа бара, һәм атаһының һорашыуынан һуң Гермес Аполлонға һыйырҙарының ҡайҙа икәнен күрһәтә, ә үҙе яҡынға ултырып лирала уйнай башлай. Был уйын ҡоралының тауышы Аполлонға ныҡ оҡшай, һәм ул Гермесҡа лираны һыйырҙарға алмашырға тәҡдим итә. Гермес, һыбыҙғыла уйна-уйнай, һыйырҙарын көтә башлай. Аполлондың был музыка ҡоралын да үҙенә алғыһы килә, һәм ул алмашҡа үҙенең түрәлек һәм дәрәжә билдәһе булған махсус таяғын — жезлды тәҡдим итә.
Сабый сағында Гермес шаяртып Зевстың хакимлек билдәһе булған скипетрын, Посейдондың өс йәпле ҡоралы «өс теш»ен (урыҫса трезубец), Гефестың ҡыҫҡысын, Афродитаның билбауын, Аполлондың алтын уҡтарын һәм йәйәһен, Арестың ҡылысын урлай[18].
Риүәйәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гермес Мысырҙа яҙыу тамғалары (хәрефтәр) уйлап таба[19]. Торналар осоуына ҡарап, ул тәүге ете хәрефте уйлап сығара[20]. Йондоҙсоҡтарҙың урынлашыу тәртибен билдәләй һәм күк йөҙөнә дельта хәрефен (Дий исемендәге беренсе) ҡуя — «Өсмөйөш» йондоҙлоғо[21].
Герместың яҡын-тирәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Герместың һөйгән йәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Герместың нәҫеле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Абдер
- Автолик. Филониданан йә Стилбанан.
- Агрей. Нимфа Сосанан.
- Араб. Фрониянан.
- Атлантий (Гермафродит). Афродитанан.
- Бун. Алкидамиянан[23].
- Гарпалик
- Гигант. Гиериянан.
- Гермафродит. Афродитанан.
- Дафнис. Нимфанан.
- Долоп
- Евандр. Нимфа Феспиода-Карментанан.
- Евдор. Полимеланан.
- Эвномия (Евномия), Пейфо, Родос, Тихе. Афродитанан.
- Еврест. Апталанан.
- Еврит менән Эхион. Антианиранан.
- Ио (фарыз)
- Керик. Пандросанан.
- Кефал. Герсанан йә Креусанан.
- Кидон. Акакаллиданан. (фараз)
- Лар. Нимфа Лаланан.
- Ливий. Ливиянан.
- Лин. Ураниянан (фараз)
- Миртил. Феобуланан йә Клеобуланан.
- Норак. Эрифиянан.
- Палефат. Дельфий ҡанбабаһынан.
- Пан. Дриопанан йә Орсиноянан, йә Пенелопанан.
- Полиб (Сикион йә Коринф батшаһы). Хтонофиланан.
- Приап (фараз)
- Прилид]. Иссанан.
- Проном менән Фереспонд (сатирҙар). Ифтиманан.
- Саон. Ренанан.
- Силен (фараз)
- Фарис. Филодамиянан.
- Эрот. Афродитанан йә Артемиданан (фараз)
- Эфалид. Евполемиянан[24].
Шулай уҡ:
- Кефаллен. Калипсонан.
- Өс ҡыҙ. Гекатанан.
- Диагор. Олимпия еңеүсеһе.
артабан тағы ла 40-ҡа яҡын исем.
Гермес — Одиссейҙың ҡарт (олатаһының) олатаһы.
Гермес тарафынан үлтерелгәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Аргос Панопт.
- Аск (гигант).
- Батт. Көтөүсе, ташҡа әйләндерелгән.
- Ипполит (гигант).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Предметно-понятийный словарь греческого языка. Микенский период. Л., 1986. С. 142.
- ↑ Мифы народов мира (энциклопедия). М., 1991—92. В 2 т. Т. 1. С. 292—294, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т. 2. С. 118—119; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 6, 2—3 далее.
- ↑ Тәржемәлә шулай уҡ сихыр һәм тылсым мәғәнәләрен бирә
- ↑ Гермес // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- ↑ Гесиод. Теогония 938—939
- ↑ Гесиод, подложный фр.395 М.-У.
- ↑ Словарь географических названий зарубежных стран / отв. редактор А. М. Комков — 3-е изд., перераб. и доп. — М.: Недра, 1986. — Б. 162.
- ↑ Гесиод. Перечень женщин, фр.170 М.-У.; Гимны Гомера III 3
- ↑ Гимны Гомера III 19
- ↑ Павсаний. Описание Эллады IX 20, 3
- ↑ Павсаний. Описание Эллады IX 22, 2
- ↑ Грек мифологияһында тәбиғәт көстәрен кәүҙәләндергән ҡатын ҡиәфәтендәге аллалар
- ↑ Павсаний. Описание Эллады VIII 16, 1
- ↑ Гимны Гомера III 73
- ↑ Павсаний. Описание Эллады VIII 17, 5
- ↑ Гимны Гомера III 496
- ↑ Псевдо-Эратосфен. Катастеризмы 24
- ↑ Лукиан. Разговоры богов 7, 1-3
- ↑ Плутарх. Застольные беседы IX 3, 2; Мнасей в схолиях к Дионисию Фракийскому // Фрагменты ранних греческих философов. Ч.1. — М., 1989. С.137
- ↑ Гигин. Мифы 277; Лукан Анней . Фарсалия V 716 (о журавлях)
- ↑ Псевдо-Эратосфен. Катастеризмы 20; Гигин. Астрономия II 19
- ↑ Нонн. Деяния Диониса XIV 90
- ↑ Бунос // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- ↑ Обнорский Н. П. Эфалид // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гермес // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Hermes Titles (Эпитеты Гермеса) (инг.)


text:
Бөгөн, 14 декабрҙә, Владимир Путиндың ҙур матбуғат конференцияһы уҙа
Бөгөн, 14 декабрҙә, Владимир Путиндың ҙур матбуғат конференцияһы уҙа Фото: Алексей Никольский, ТАСС
ӨФӨ, 2017 йыл, 14 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
Бөгөн, 14 декабрҙә, Мәскәү ваҡыты буйынса көндөҙгө сәғәт 12-лә дәүләт башлығының Рәсәй һәм сит ил журналистары менән йыл һайын уҙғарылып килгән осрашыуы – Рәсәй Президенты Владимир Путиндың матбуғат конференцияһы була.
«Известия» порталы мәғлүмәттәре буйынса, Владимир Путиндың был матбуғат конференцияһы иҫәп буйынса 13-сө. Рәсәй лидеры журналистарҙың һорауҙарына дәүләт башлығы вазифаһына дәғүәсе (һайлауға партиянан йәки үҙ-үҙен тәҡдим итеүсе булараҡ барыуы хаҡында һуңыраҡ иғлан ителәсәк) сифатында тәүгә яуап бирә. 2017 йылда һайлау алдынан төп сәйәси ваҡиғаларҙың береһен яҡтыртыу өсөн был сара тарихында иң күпме киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре – 1640 кеше аккредитация үткән. Улар араһында Рәсәйҙең федераль һәм төбәк баҫмалары хәбәрселәре, шулай уҡ Америка Ҡушма Штаттары, Бөйөк Британия, Германия, Япония, Словения, Ҡытай, Греция һәм башҡа ил журналистары.
2001 йылда Владимир Путин ҙур матбуғат конференциялар форматын индерҙе. Шунан алып был саралар йыл һайын тиерлек уҙғарылып килә. 2005 йылда, 2008 йылдың май айынан 2012 йылдың майына тиклем осорҙа ғына тәнәфес булды. 2008 йылда Владимир Путин матбуғат конференцияһын президентлыҡтан китеүсе статуста ойошторҙо. 2012 йылда дәүләт башлығы вазифаһына кире ҡайтҡас яңынан ҙур матбуғат конференциялары уҙғарыла башланы.
2008 йылда Владимир Путиндың киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре менән иң оҙаҡ осрашыуы булды – ул 4 сәғәт 40 минут дауам итте. Был ваҡыт эсендә президент 106 һорауға яуап биреп өлгөрҙө. 2001 йылда иң ҡыҫҡаһы булды, ул 1 сәғәт 33 минут барҙы. Былтыр дәүләт башлығы журналистар менән 3 сәғәт 50 минут аралашты һәм 67 һорауға яуап бирҙе. 2017 йылда сараның күпме барасағын алдан фараз итеп булмай. Әммә 2008 йылдағы рекорд ҡуйылмаҫ тигән ихтималлыҡ бар: көндөң икенсе яртыһында Владимир Путиндың Кремлдә бер нисә осрашыуы күҙалланған.
13 декабрҙә матбуғат секретары Дмитрий Песков президенттың төрлө өлкәләрҙә бихисап мәғлүмәттәргә анализ яһап, «иртәнән кискә ҡәҙәр» матбуғат конференцияһына әҙерләнеүен белдерҙе.
Президенттың матбуғат конференцияһын «Россия-1», «Россия-24», «Первый канал» телеканалдары; «Вести ФМ», «Маяк», «Радио России» радиостанциялары тура эфирҙа күрһәтәсәк.
http://www.bashinform.ru/news/1092584-segodnya-14-dekabrya-proydet-bolshaya-press-konferentsiya-vladimira-putina/


text:
Башҡортостанда вакансияларҙың күбеһе һатыу өлкәһенә тура килә
Башҡортостанда вакансияларҙың күбеһе һатыу өлкәһенә тура килә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 6 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Эш һәм хеҙмәткәрҙәр эҙләү буйынса HeadHunter сайты ошо йылдың III кварталында Башҡортостандағы сайтта урынлаштырылған вакансиялар һәм резюмеларҙы тикшергән.
Асыҡланыуынса, вакансиялар һаны буйынса тәүге өс лидер үҙгәрмәгән: «Һатыу», «Банктар» һәм «Етештереү» — 35, 12 һәм 11 процент.
«Өсөнсө кварталда тәҡдимдәр һаны буйынса «Автомобиль бизнесы» (106 процент), «Административ персонал» (105 процент), «Транспорт, логистика» (93 процент) өлкәләре әүҙемләшкән. Төбәктә вакансиялар һаны былтырғы мәғлүмәттәр менән сағыштырғанда 24 процентҡа артҡан», — тип хәбәр итте Урал федераль округы буйынса HeadHunter матбуғат хеҙмәте етәксеһе Елана Таращук.
Өсөнсө кварталда эш эҙләүселәр һаны ике процентҡа артҡан. Иң әүҙем кандидаттар — «Спорт, фитнес, матурлыҡ салондары» (+21 процент), «Страховкалау (+20 процент) һәм «Сәнғәт, күңел асыу, масс-медиа» (+18 процент) өлкәләре вәкилдәре.
Хеҙмәт баҙарында әүҙем осор башланыу менән бер урынға дәғүә итеүселәр һаны ла артҡан. Башҡортостанда конкурс бер тәҡдимгә 6,6 резюме тәшкил итә. Сағыштырыу өсөн: июлдә бер урынға яҡынса биш кеше тура килә ине.
Кварталда төбәктә тәҡдим ителгән иң юғары хеҙмәт хаҡы 150 мең һум булған. Республикала уртаса эш хаҡы — 24,6 мең, Өфөлә 27,5 мең һум тәшкил иткән.


text:
4.12.1919 Театр - 1- се Башҡорт дәүләт драма театры булараҡ барлыҡҡа килә.
БАССР-ҙың беренсе баш ҡалаһы Стәрлетамаҡтың «Мираж» кинотеатрында эшләй.
1922 Оло Башҡортостан барлыҡҡа килгәс театр Өфөгә – яңы баш ҡалаға күсә, бында татар-башҡорт Күргәҙмә театры менән берләшә.
БАССР-ҙа «Башҡортостандың халыҡ артисы» исеме булдырыла. Вәлиулла Мортазин – Иманскийға исем бирелә.
Театрға «Хеҙмәт һәм Мәҙәниәт һарайы»нан даими урын-бина (хәҙерге Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры) бирелә.
Петроградта тәүге гастролдәр.
1924 Театр эсендә 12 кешенән торған тәүге күсмә труппа булдырыла - Башҡорт Күсмә театры. Йәйҙең өс айында республиканың 26 төбәгендә, нигеҙҙә, ауылдарҙа 42 спектакль күрһәтелә, уны 26000 тамашасы ҡарай.
1926 Тамашасылар һаны уртаса 900 кеше.
Башҡорт сәнғәт техникумынының театр бүлегенә тәүге уҡыусылар ҡабул ителә.
1927 Мәскәүҙә тәүге гастролдәр.
1930 Башҡорт сәнғәт техникумы театр бүлегенең тәүге сығарылышы.
СССР халыҡтары театрҙары һәм сәнғәтенең Мәскәүҙәге Бөтә Союз олимпиадаһында ҡатнашыу.
1932 Күрше өлкәләргә гастролдәр ойоштороуҙы яйға һалыу.
1935 Театрға академия исеме бирелә.
Мәскәүҙә гастролдәр.
1941-45 Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында хәрәкәттәге армияға Өфө театрҙары һәм филармония артистарынан торған 17 бригада ебәрелә. Улар 1789 тапҡыр сығыш яһай.
1954 Мәскәүҙәге А.В. Луначарский исемендәге дәүләт театр сәнғәте институтына (ГИТИС) театр өсөн махсус курс йыйыу.
1955 Театрҙың Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыуы. Репертуар: У.Шекспир трагедияһы буйынса «Отелло», А.Чехов пьесаһы буйынса «Ваня ағай», М.Ғафури повесы буйынса «Ҡара йөҙҙәр», М.Кәрим драмаһы буйынса «Яңғыҙ ҡайын» спектаклдәре.
Арыҫлан Мөбәрәковҡа СССР-ҙың халыҡ артисы исеме бирелеү.
1956 Театр етәксеһе итеп режиссер Вәли Ғәлимов тәғәйенләнә.
1959 Мәскәүҙә гастролдәр.
1965 Театрға Өфө ҡалаһы, Фрунзе урамы, 34 адресы буйынса айырым бина бирелә.
1966 Мәскәүҙә гастролдәр
1967 «Ай тотолған төндә» спектакле өсөн автор- драматург Мостай Кәримгә, режиссер Шәүрә Мортазинаға, рәссам Ғәлиә Имашеваға актриса Зәйтүнә Бикбулатоваға РСФСР-ҙың К.С.Станиславский исемендәге дәүләт премияһы бирелә.
И.Йомағолов пьесаһы буйынса «Нәркәс» спектаклендә Нәркәс роле өсөн Р.Хисамова Мәскәүҙә уҙған Рәсәй драма спектаклдәре смотрының I дәрәжә дипломы менән бүләкләнә.
1969 «Башҡорт дәүләт академия драма театры» китабының нәшер ителеүе. Төҙөүселәре - В.Ғ.Ғәлимов, Һ.С.Сәитов
1970 Театрҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнеүе
1971 Театрға Мәжит Ғафури исеме бирелеү.
Театр коллективы етәксеһе -Лек Вәлиев
1972 Мәскәүҙә гастролдәр Режиссер Р.В.Исрафиловтың БАДТ сәхнәһендә дебюты.
1973 З.И. Бикбулатоваға СССР-ҙың халыҡ артисткаһы исеме бирелеү
Ҡазанда гастролдәр
1975 Ленинградта гастролдәр
1976 «Әсәләр көтәләр улдарын» спектакле өсөн автор - драматург Әсғәт Мирзаһитовҡа, режиссер Рифҡәт Исрафиловҡа, актрисалар Зәйтүнә Бикбулатоваға һәм Гөлли Мөбәрәковаға БАССР-ҙың С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелеү.
М.Кәримдең «Ташлама утты, Прометей!» трагедияһы буйынса спектакль (реж.Р.В.Исрафилов) СССР халыҡтары милли драматургияһы һәм театр сәнғәте Бөтә Рәсәй фестиваленең I дәрәжә Дипломына лайыҡ була. (Ленинград)
1978 Ташкент, Алма-Ата, Фрунзе, Ош ҡалаларында гастролдәр
1979 Мәскәүҙә гастролдәр
1979- 1990 Режиссер Вәзих Сәйфуллин эшләй
1980 Ленинградта гастролдәр
1981 Театрҙың художество етәксеһе Р.В. Исрафилов.
«Яҙмыштарҙан уҙмыш бар» спектаклендәге (М.Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» повесы буйынса, реж. Р.В.Исрафилов) ролдәре өсөн Т.Д.Бабичева, З.С.Вәлитов, Ф.С.Ғафаров, Н.И.Ирсаева, О.З.Ханов БАССР-ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.
1982 К.Тинчуриндың «Зәңгәр шәл» пьесаһы буйынса спектакль (реж.Р. В.Исрафилов) СССР халыҡтары милли драматургияһы һәм театр сәнғәте Бөтә Рәсәй фестиваленең I дәрәжә Дипломына лайыҡ була. (Ленинград)
Ҡазанда гастролдәр
1983 Драматург Н.В.Асанбаев, режиссер Л.В.Вәлиев, актер Ә.Ә.Абушахманов «Ҡыҙыл паша» спектакле өсөн БАССР-ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була
1984 Мәскәүҙә гастролдәр
1985 Ҡазанда гастролдәр
БАДТ коллективы Бөйөк Еңеүҙең 40-йыллығына арналған Бөтә Рәсәй театр сәнғәте смотрында «Ғәлиә» (Т.Таһиров, реж. Р.Исрафилов) спектакле менән ҡатнаша (Ленинград).
«Айһылыуҙың айлы кистәре»ндә (И.Абдуллин) - Айһылыу, «Әсәләр көтәләр улдарын»да (Ә.Мирзаһитов) - Илгизә, «Ғәлиә»лә (Т.Таһиров, Р.Исрафилов) - Ғәлиә - героинялар образдары өсөн
Н. Ирсаева А.Д. Попова исемендәге көмөш миҙал менән бүләкләнә.
1986 «Ҡыҙыл паша» (Н.Асанбаев), «Ҡыҙ урлау» (М.Кәрим) спектаклдәре мосолман илдәре драма театрҙарының Х Халыҡ -ара фестивалендә ҡатнаша (Дамаск).
Ташкентта гастролдәр
1987 Алма-Ата, Фрунзе, Ош ҡалаларында гастролдәр
1988 «Һуңғы уҙаман » (А. Абдуллин) спектакле М.С.Щепкиндың тыуыуына 200- йыл тулыуға арналған Бөтә Рәсәй фестивалендә ҡатнаша (Белгород).
Свердловск, Силәбе ҡалаларында гастролдәр
1989 Ҡазанда гастролдәр
1991 Актриса Э.Ә.Юнысова «Ҡанатланып ос һин, Толпарым!» (Ф.Бүләков) спектаклендәге роле өсөн I «Туғанлыҡ» Халыҡ - ара фестиваленең «Иң яҡшы ҡатын- ҡыҙ роле» призына лайыҡ була. (Өфө)
1992 БАДТ коллективы «Милли труппаларҙың иң яҡшы спектаклдәре» смотры сиктәрендә Мәскәүҙә «Ай тотолған төндә» (М.Кәрим) спектаклен күрһәтә.
1993 Театр «Һөйәһеңме-һөймәйһеңме?» (Ф.Бүләков) спектакле менән Салауат ҡалаһында уҙған «Театр яҙы» Республика фестивалендә ҡатнаша. Актриса З.Атнабаева фестивалдең «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» призына лайыҡ була.
1994 «Иҫ китмәле мөгөҙлө шәп ир» (Ф. Кромелинк) спектакле Халыҡ - ара «Гостиный двор» фестивалендә ҡатнаша. (Ырымбур).
Театр «Иҫ китмәле мөгөҙлө шәп ир» (Ф.Кромелинк, реж. Р.В.Исрафилов) спектакле менән Стәрлетамаҡ ҡалаһында уҙған «Театр яҙы» Республика фестивалендә ҡатнашып Гран-при яулай.
Ҡазан ҡалаһында гастролдәр
1995 Салауат ҡалаһында уҙған «Театр яҙы» Республика фестивалендә
«Бибинур, ах, Бибинур!» (Ф.Бүләков) спектакле Гран -приға лайыҡ була.
1996 Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» Халыҡ - ара фестивалендә «Бибинур, ах, Бибинур!» (Ф.Бүләков) спектакле Гран - при яулай (Өфө)
«Бибинур, ах, Бибинур!» (Ф.Бүләков) спектакленә әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендә бирелә торған Рәсәй Дәүләт премияһы тапшырыла (1995 йыл йомғаҡтары буынса). (Премияға ҡуйыусы – режиссер Р.В.Исрафилов, ҡуйыусы - рәссам Т.Ғ.Еникеев, пьеса авторы Ф.М.Бүләков, төп ролде башҡарыусы О.З.Ханов лайыҡ була)
1996 Коллектив менән СССР-ҙың халыҡ артисткаһы Г.А.Мөбәрәкова етәкселек итә.
1997 Художество етәксеһе -А.Ә. Нәҙерғолов.
Ҡазанда гастролдәр
1998 Н.Ғәйетбайҙың «Аты барҙың – дәрте бар» комедияһы буйынса спектакль Төрки телле театрҙарҙың «Нәүрүз» Халыҡ- ара фестивалендә ҡатнаша. (Ҡазан)
Свердловск, Силәбелә гастролдәр
1999 Мәскәүҙә гастролдәр
2000 «Айгөл иле» спектакле (М. Кәрим) төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» Халыҡ - ара фестивалендә ҡатнаша. ( Өфө).
Ошо фестивалдә Алһыу Ғәлина - Ғафарова «Тамашасы һөйөүе» призына лайыҡ була.
Ҡазанда гастролдәр
2001 Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов «М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры тураһында»ғы Указға ҡул ҡуя
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Указы менән театрҙың күп функциялы дирекцияһы булдырыла.
Театрҙың генераль директоры итеп Гөлдәр Моратова, төп эшмәкәрлек буйынса директор вазифаһына ХөрмәтуллаҮтәшев тәғәйенләнә
2002 Актер Х.Ғ.Үтәшев Төрки телле театрҙарҙың «Нәүрүз» Халыҡ - ара фестиваленең «Сыңғыҙ хандың һуңғы төйәге» (Н.Абдыҡадыров) спектаклендәге роле өсөн фестивалдең «Иң яҡшы ир-ат роле» призына лайыҡ була.
Ҡазанда гастролдәр
2003 Режиссер Н.Абдыҡадыров «Тылсымлы сәңгелдәк»
(Н.Абдыҡадыров) спектакле өсөн «Иң яҡшы режиссерлыҡ эше», актер Х.Ғ.Үтәшев Н.Абдыҡадыровтың «Сыңғыҙхандың һуңғы төйәге» спектаклендәге роле өсөн (Н.Абдыҡадыров) «АРТ-ОРДО» Халыҡ -ара фестиваленең «Иң яҡшы ир-ат роле» призына лайыҡ була. (Бешкәк)
2004 «Нәркәс» (И.Йомағолов, реж.И.Ғиләжев) спектакле «Ялан театр» Халыҡ-ара фестивалендә ҡатнаша. (Истанбул).
Театр «Аттила» (Ғ. Шафиҡов) һәм «Тылсымлы сәңгелдәк» (Н. Абдыҡадыров) спектаклдәре менән «Кугу-сорта» (Ҙур шәм) Халыҡ-ара электрон фестивалендә ҡатнашып II урын яулай.
15-20 сентябрҙә театрҙың 85-йыллығы уңайынан Мәскәүҙә гастролдәр уҙа. Декабрҙә театрҙың юбилей кисәһе була.
Сәнғәт фәндәре кандидаты, профессор С.Ғ.Күсимованың «Театр юлы» китабы донъя күрә.
2005 «Һуңғы Ғәйнә» (Артур Иҙелбаев, реж. Илдар Ғиләжев) спектакле «Ялан театр» Халыҡ-ара фестивалендә ҡатнаша. (Истанбул).
Ҡазанда гастролдәр
Театр «Нәүрүз» Халыҡ - ара фестивалендә «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» спектакле менән ҡатнаша. Режиссер А.Абушахмановҡа ошо спектакль өсөн фестивалдең «Режиссер дебюты» призы тапшырыла (Ҡазан).
Театрҙың баш режиссеры - Айрат Абушахманов.
Театр «Сыңғыҙхандың һуңғы төйәге» спектакле менән «Танһыҡ яр» Халыҡ - ара фестивалендә ҡатнаша һәм фестивалдең иң яҡшы спектакле тип билдәләнә. (Бүрәт, Яҡут- Саха республикалары).
2006 «Ҡоҙаса» (Б.Бикбай, З.Исмәғилев) музыкаль комедияһы Төркиәлә «Башҡортостан көндөре»ндә ҡатнаша.
«Һуңғы Ғәйнә» (Артур Иҙелбаев, реж. Илдар Ғиләжев) спектакле патриотизм һәм тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү идеяһын бойомға ашырған спектаклдәрҙең Бөтә Рәсәй конкурсында III урынды, ә рәссам Ф.Ихсанов «Иң яҡшы сәхнә биҙәлеше өсөн» призына лайыҡ була.
«Кәкүк ояһы» (К.Кизи, режиссеры А.Абушахманов) психологик триллеры төрки телле театрҙарҙың Өфәлә уҙған IV «Туғанлыҡ» халыҡ - ара фестивалендә Гран-при, төп ролде башҡарыусы Х.Ғ.Үтәшев «Иң яҡшы ир-ат роле» номинацияһында еңеү яулай.
Свердловск, Силәбе, Ҡазан ҡалаларында гастролдәр
2007 Театрҙың Бәләкәй сәхнәһен асыу
«Кәкүк ояһы» (К.Кизи, режиссеры А.Абушахманов) психологик триллеры менән коллектив «Реаль театр» Бөтә Рәсәй фестивалендә сығыш яһай. Башҡорт академия драма театры ил театрҙары араһынан был фестивалгә саҡырылған берҙән - бер милли коллектив була. (Түбәнге - Новгород ҡалаһы)
2007 йылда республикаға М.С.Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһын (институт) тамамлап Мәскәүҙән 25 йәш артист ҡайта. Араларынан труппаға 12 егет һәм ҡыҙ: Урал Әминов, Айым Әхмәҙуллина, Артур Кәбиров, Артур Ҡунаҡбаев, Илсур Ҡаҙаҡбаев, Милена Сираева, Фәнис Рәхмәтов, Юнир Ҡоланбаев, Ирада Фазлаева, Гөлнара Айытбаева, Ринат Баймырҙин, Филүс Мөхөтдинов алына.
2009 Башҡорт академия драма театры үҙенең 90 йыллығын билдәләй.
«Шәүрәкәй» (М.Буранғолов, реж. А.Абушахманов) музыкаль комедияһы менән II Халыҡ - ара «Мең һулыш - бер тауыш» театр фестивалендә ҡатнашты (Төркиә, Конья ҡалаһы)
Театр «Нәүрүз» Халыҡ - ара фестивалендә «Яратыу гонаһмы?» (Т.Миңнуллин) спектакле менән ҡатнаша. Режиссеры А.Абушахманов.
«Кәкүк ояһы» спектакле менән коллектив Белоруссияла уҙған Халыҡ-ара «Панорама» фестивалендә ҡатнаша. (Минск)
Мәскәү гастролдәре
2010 Төрөк Республикаһында Башҡортостан Республикаһы көндәре сиктәрендә «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» тарихи драмаһы (Н.Асанбаев, реж.А.Абушахманов) Истанбулда «Решад Нури сахнасе»ндә күрһәтелә. Ошо спектаклдә Ататөрөк роле өсөн РФ-ның һәм БР-ҙың халыҡ артисы Х.Ғ.Үтәшев Төркиәнең Исмәт Кюнтай премияһына лайыҡ була.
«Серле көршәк» хикәйәте (З.Биишева, ҡуйылыштың художество етәксеһе А.Абушахманов, режиссер ассистенты-А.Йәнбәков) «Арлекин» VII Бөтә Рәсәй балалар өсөн спектаклдәр фестиваленең «Спектаклдең пластик һөйкөмлөлөгө өсөн» Призына лайыҡ була. (Санкт-Петербург)
2011 «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» ( Н.Асанбаев, реж. А.Абушахманов) тарихи драмаһы Халыҡ - ара «Мең һулыш - бер тауыш» театр фестивалендә ҡатнаша. (Төркиә, Конья ҡалаһы)
2011 Театр Волга буйы республикалары һәм өлкәләре театрҙарының I Фестивалендә ҡатнаша. ( Пенза ҡалаһы, А.Гельман «Эскәмйә»)
Силәбе өлкәһендә һәм Татарстан Республикаһында гастролдәр.
2012 Театрҙың Художество етәксеһе - Ханов Олег Закир улы.
Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» Халыҡ - ара фестивалендә театр «Ай тотолған төндә» (М.Кәрим) спектакле менән ҡатнаша. Реж. А.Абушахманов ошо спектакле өсөн фестивалдең «Иң яҡшы режиссерлыҡ эше» номинацияһында еңеү яулай.
2013 «Эдип батша» спектакле менән «Гостиный двор» V Халыҡ - ара театр фестивалендә ҡатнашыу (Софокл, реж. И. Саҡаев, Ырымбур)
«Әлифбанан бер себеш» (А.Кивиряхк, реж. Л.Зайкаускас) спектакле менән XV Халыҡ - ара «Таврия Мельпоменаһы» фестивалендә ҡатнашыу. ( Украина, Херсон)
«Нәүрүз» XI Халыҡ - ара фестивалендә «Ай тотолған төндә» (М.Кәрим) спектакле менән сығыш яһаны. Режиссеры А.Абушахманов.
«Эдип батша» (Софокл, реж. И.Саҡаев) спектакле менән «Театр яҙы» Республика фестивалендә ҡатнашыу.
«Аҡ пароход» драмаһы (С.Айытматов, инсц. авторҙары - Л.Зайкаускас, О.Ханов, реж.- Л.Зайкаускас) менән театр «Ҡаҙағстан Республикаһында Башҡортостан көндәре» мәҙәни- иҡтисади проект сиктәрендә Ҡустанай һәм Астана ҡалаларында сығыш яһай.
Башҡортостандың халыҡ артисы Алмас Әмиров башҡарыуындағы «Әлифбанан бер себеш» (А.Кивиряхк, реж. Л.Зайкаускас) спектакле менән театр II «Арт-соло» Халыҡ - ара моноспектаклдәр фестивалендә ҡатнаша. (Владикавказ, Төнъяҡ Осетия).
2013 й.
18–23 апрель, 2013 йыл. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры Татарстандың баш ҡалаһы Ҡазанда гастролдәр менән сығыш яһай. Гастроль репертуарында: «Аҡ пароход» (С.Айытматов, реж. Л.Зайкаускас), «Бәхет хаҡы» (Х.Мөҙәрисова, реж. А.Әбушахманов), «Бер мәл санаторийҙа» (Н.Ғәйетбай, реж. И.Вәлиев), «Руди – Never Off…» (реж. А.Әбушахманов), «Әлифбанан бер себеш» (Х.Мөҙәрисова, реж. А.Әбушахманов), «Хыял диңгеҙе» (Ф.Бүләков, реж. А.Йыһаншин) һәм балалар өсөн «Һөнәрсе менән өйрәнсек» (З.Биишева, реж. А.Йәнбәков) спектаклдәре һәм театрлаштырылған концерт.
10 октябрҙә Киров урамы башындағы яңыртылған скверҙа, Профсоюздар йорто алдында Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримгә һәйкәл асылды. Күп һынлы композицияның авторы – Рәсәйҙең халыҡ рәссамы Андрей Ковальчук (Мәскәү). Тантаналы сарала республикабыҙҙың билдәле шәхестәре, сәнғәт әһелдәре, шулай уҡ күрше республикаларҙан яҙыусылар ҡатнаштылар.
2013 йылдың 16 декабрендә СССР-ҙың халыҡ артисы Арыҫлан Мөбәрәковҡа һәйкәл асыу тантанаһы үтте (һәйкәлде асыу тантанаһы шәхестең тыуған көнөнә тап килде - 15 декабрь артистың тыуыуына 105 йыл тулды). Һәйкәл театр янында урынлашҡан А.Матросов исемендәге паркта ҡуйылған. Композиция сәхнәлә сығыш яһаған артисты кәүҙәләндерә, уның артында - сәхнә шаршауы.
Олимпия уты 2013 йылда Рәсәйҙең 83 төбәгендә 123 көн буйы барҙы – Ҡышҡы Олимпия уйындары тарихында факел иң оҙон юл буйлап 65 мең километр үтте, Олимпия уты эстафетаһы һәм Олимпия хәрәкәте тарихы буйынса төрлө саралар уҙҙы. Өфөлә Олимпия уты 21- 22-се декабрҙә булды. Ил буйлап барлығы 14 мең факел йөрөтөүсе булһа, республикабыҙ тарихында Олимпиада уты тәүге тапҡыр булды, Өфөлә XXII ҡышҡы Олимпия уйындары утын ҡабул итеү эстафетаһында Башҡортостандың халыҡ артисы Алмас Әмиров ҡатнашты.
2014 й.
2014 йыл – Мәҙәниәт йылы. Тап ошо йылда театрҙа «Театр+» Мәҙәни – белем биреү проекты эшләй башланы.
6 февралдә театр коллективы Ислам Республикаһы Ирандан килгән делегация вәкилдәре менән осрашты. Делегация ағзалары - Өфөгә гастролгә килеүсе «Ghoghnus» театры ижади группаһы. Ул театр артистары һәм музыканттары, донъя буйлап гастролдә йөрөп, Ирандың конъяҡ өлөшөндә йәшәүсе халыҡтарҙың фольклоры менән таныштырҙы. Был көндө ҡунаҡтар театрҙың В.Шукшин әҫәрҙәре буйынса ҡуйылған «Ҡыҙыҡ был тормош!» исемле спектакль ҡараны.
3 март - Башҡорт академия драма театры алдындағы майҙанда «Сочи-2014» Параолимпия утын ҡабыҙыу тантанаһы үтте.
21 мартта республикабыҙҙың театр йәмәғәтселеге М. Кәримдең «Ай тотолған төндә» трагедияһының театр сәхнәһендә тәүге тапҡыр ҡуйылыуына 50 йыл тулыуҙы билдәләне.
9 апрель - Литва, Паневежис ҡалаһы. Халыҡ-ара моноспектаклдәр фестивалендә «Әлифбанан бер себеш» (А.Кивиряхк, реж. Л.Зайкаускас) спектакле ҡатнашты.
4-6 апрелдә Һамар һәм Тольятти ҡалаларында театрҙың 95 йыллыҡ юбилейына һәм Мәҙәниәт йылына арналған гастролдәр уҙҙы.
23 апрелдән Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә Астана (Ҡаҙағстан Республикаһы) ҡалаһынан М.Горький исемендәге Рус дәүләт академия драма театры гастролдәре үтте.
З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры өсөн уҡытылған махсус курсы студенттары 2014 йылда уҡыуҙарын тамамлап эш башланы. Араларынан 4 егет һәм 1 ҡыҙ беҙҙең труппаға ҡабул ителде. Улар: Алмас Йосопов, Айҙар Шәмсетдинов, Морат Рафиҡов, Азат Вәлитов, Гөлназ Ғөбәйҙуллина.
2014 йылдың 1 июнендә Ҡазан ҡалаһында «ТЮРКСОЙ» Халыҡ – ара ойошмаһына ингән республикалар театрҙары етәкселәренең (Совет) III ултырышы булды. Унда театрҙың художество етәксеһе Олег Ханов ҡатнашты. Ултырыш Төрки халыҡтарҙың III Халыҡ – ара «Нәүрүз» театр–белем биреү форум – фестивале сиктәрендә һәм «Ҡазан – төрки мәҙәниәтенең 2014 йыл баш ҡалаһы» программаһына ярашлы ойошторолдо.
Июнь айында театр Татарстан Республикаһының Ҡазан ҡалаһында III Халыҡ - ара «Нәүрүз» фестивалендә ҡатнашты.
15 июнь көнө театр Ырымбур губернаһының 270 һәм өлкәһенең 80 йыллығына арналған Беренсе Волга буйы театр фестивалендә сығыш яһаны.
8-14 сентябрҙә Карелия Республикаһының баш ҡалаһы Петрозаводскийҙа «Лифт Карелия 14+» исеме аҫтында театраль-эксперименталь проект уҙҙы. Был мәртәбәле форумда Башҡорт академия драма театрынан Башҡортостандың халыҡ артисы Алмас Әмиров ҡатнашты. Ул «Әлифбанан бер себеш» (А.Кивиряхк, режиссеры Л.Зайкаускас) моноспектакле менән 11 сентябрҙә сығыш яһаны.
26-28 сентябрь - Ырымбур ҡалаһында гастролдәр (М. Горький исемендәге рус дәүләт драма театры бинаһында).
8-12 октябрь – Мәскәүҙә «Сатирикон» театры бинаһында беҙҙең театр гастролдәре үтте.
Көҙ айында рәссам – бутафор А.Жучковтың шәхси күргәҙмәһе: «Көҙ. Йыһандан бер ҡараш» һәм театрҙың 95 йыллығына арналған «Иҫтә, һаман да иҫтә» күргәҙмәһе асылды.
19 октябрҙә Башҡортостандың халыҡ шағиры, драматург Мостай Кәримдең тыуған яғы Шишмә районы Шишмә ҡасабаһында Башҡорт дәүләт академия драма театрының 95 йыллығы һәм шағирҙың тыуыуына 95 йыл тулыуға арналған «...Тыуған йылдарыбыҙ ҙа бер, яҙмыштар ҙа уртаҡ» тигән ҙур театраль тамаша булды.
25-31 октябрь - Ҡаҙағстан Республикаһының Аҡтау ҡалаһында Урта Азия илдәренең V Халыҡ-ара театр фестивалендә ҡатнашыу («Руди-NEVER OFF...» (Р.Нуриевтың ғүмер миҙгелдәре, авторы һәм режиссеры А.Абушахманов)
Театрҙың 95 йыллығы уңайынан 3 томлыҡ йыйынтыҡ нәшер ителде. Авторы һәм төҙөүсеһе – профессор С.Ғ.Күсимова.
Декабрь айында театрҙың 95 йыллыҡ юбилейына арналған ҙур тантаналы кисә үтте.
2015 й.
2015 йыл Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда Әҙәбиәт йылы тип иғлан ителде. Йыл буйына театрҙа ла әҙәби проекттар бойомға ашырылды. Был йыл театрҙа тантаналы рәүештә 29 ғинуарҙа асылды: фойела әҙәби бүлмә ойошторолдо, сәхнәлә - И.Йомағоловтың «Нәркәс» спектакле күрһәтелде. Әҙәбиәт йылы сиктәрендә «Ҡыҙҙар моңо - моңо халҡымдың» әҙәби-музыкаль кисә, ике туғандаш республиканың төп театрҙары М.Ғафури ис. Башҡорт һәм Ғ.Камал исемендәге Татар академия театрҙары артистары ҡатнашлығында «Уйлан кеше» шиғриәт кисәһе, шағирә Гөлфиә Юнысованың «Ғүмер үҙе - серле, моңло...» тип аталған ижад кисәһе үтте. Театр сәхнәһендә «Ижади саҡырыу» тигән акцияның гала-концерты үтте, был акцияла театрҙың 17 артисы һәм музыканты ҡатнашты, ә театрҙың етәксеһе Олег Ханов акцияны башлап ебәрҙе. «Джут» пьесаһының авторы Олжас Жанайдаров менән осрашыу ойошторолдо. «Театр +» проекты сиктәрендә Әҙәби бүлмә үҙ эшен дауам итте. Быйыл уның геройҙары – прозаик Сабир Шәрипов, шағирәләр Гөлнур Яҡупова һәм Гөлсирә Ғиззәтуллина булды. Тамашасылар менән «Джут», «Әлифбанан бер себеш» спектаклдәренән һуң әңгәмәләр ойошторолдо. Миәкә районында Нурия Ирсаева менән, Күгәрсен районында йәш артистар Ирада Фазлаева һәм Руслан Хайсаров менән осрашыуҙар үтте. Театрҙа Хәҙерге заман драматургияһы һәм режиссураһы республика семинар-лабораторияһы уҙҙы.
Театр режиссеры Илсур Ҡазаҡбаев Рус дәүләт академия драма театрында үткәрелгән Хәҙерге заман драматургияһы ижади лабораторияһында ҡатнашты.
А.Кивиряхктың «Әлифбанан бер себеш» моноспектакле Бәләкәй формалағы спектаклдәр фестивалендә (Өфө) сығыш яһаны.
Театр коллективы йыл һайын үткәрелгән «Веселая кулиса» фестивалендә махсус призға лайыҡ булды.
«Ҡара йөҙҙәр» спектакле Ҡазандағы «Нәүрүз» фестивалендә булып ҡайтты, «Мин – ҡатын-ҡыҙ» спектакле Туфан Миңнуллиндың тыуыуына 80 йыл тулыуға арналған декадникта ҡатнашты.
2015 йылда театрҙың «Ҡол Ғәли әҫәре буйынса «Йософ һәм Зөләйха» музыкаль риүәйәтен сәхнәгә сығарыу» ижади пректы Башҡортостан Республикаһы Башлығының 2 миллион һумлыҡ грантына лайыҡ булды. Әйтергә кәрәк, был еңеү тәүгеһе түгел, республика Башлығы грантын яулауға инде өсөнсө йыл ойошторолған конкурста театрҙың хатта өсөнсө тапҡыр еңеүе.
Республика Хөкүмәтенең Рәхмәт хаты Башҡортостандың халыҡ артисы Азамат Ғафаровҡа, Рәсәй Мәҙәниәт министрының Рәхмәт хаты театрҙың модельеры Әйүп Зиннуровҡа еткерелде. Йәш артистар – Ирада Фазлаева, Руслан Хайсаров, Урал Әминов Шәйхзада Бабич исемендәге Республика йәштәр премияһына дәғүә итеүселәр рәтенә индерелде.
Профессор, театр белгесе С.Ғ.Күсимованың «Гөлли Мөбәрәкова. Ижады һәм тормошо» китабы Төркмәнстандағы Х Халыҡ-ара китап йәрминкәһендә иң яҡшыһы тип табылды.
Театрҙың художество етәксеһе Олег Ханов «Василий Шукшин» миҙалы менән бүләкләнде.
«Ҡара йөҙҙәр» спектакле Рәсәйҙең иң престиж театраль премияһы - «Алтын битлек»кә 5 номинацияла ҡатнашты.
2015 йылда 7 яңы спектакль сәхнәгә сыҡты: Б.Бикбай һәм Х.Ирғәлиндың «Ҡаһым түрә» драмаһы, Ж.-Б.Мольерҙың «Һаран» комедияһы, Э.Йәһүҙиндың «Йүгер, Харис, йүгер» комедияһы, М.Бағаевтың «Ике төш» драмаһы, А.Волковтың «Зөбәржәт ҡала тылсымсыһы» әкиәте, О.Жанайдаровтың «Һуңғы йәйләү» («Джут») спектакле, Ҡол Ғәлиҙең Ю.Сафиуллин инсценировкаһында «Йософ һәм Зөләйха» музыкаль риүәйәте.
Йәй көнө уҙған ШОС һәм БРИКС илдәре һәм дәүләттәре башлыҡтарының саммиттары көндәрендә «Ҡаһым түрә», («Руди-NEVER OFF...», «Шәүрәкәй», «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» спектаклдәре уйналды.
2015 йылда ла театр республикабыҙҙың төрлө район-ҡалаларында спектаклдәрен күрһәтте: Краснокама, Дүртөйлө, Күгәрсен, Ҡалтасы, Ҡырмыҫҡалы, Миәкә, Мәсетле райондарында, Салауат, Күмертау, Ишембай, Туймазы, Октябрьский ҡалаларында, Силәбе өлкәһендә, Татарстан Республикаһының Ҡазан ҡалаһында гастролдәр үтте.
М.Ғафури ис.БАДТ сәхнәһендә Стәрлетамаҡ дәүләт театр-концерт берләшмәһе, Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия драма театры гастролдәре уҙҙы.
Театрҙың барлыҡ сараларында ла яҡтыртылған тағы ла бер мөһим дата – 1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 70 йыл тулыуы. Байрам саралары сиктәрендә фронтовик шағирҙар әҫәрҙәре буйынса «Ил яҙмышы - ирҙәр иңендә» музыкаль кисәһе үтте. Театрҙың сайтында «Бөйөк Еңеүгә 70 йыл» тип аталған махсус рубрика асылды. Унда театрҙа эшләгән хеҙмәткәрҙәре яу юлдарын үткән яҡындары хаҡында иҫтәлектәре менән уртаҡлашты. Театр музейында «Һуғыш тураһында 70 сюжет» тип аталған күргәҙмә асылды. Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арнап «Ике төш» (М.Бағаев, реж. О.Ханов) драмаһы сәхнәләштерелде.
27 сентябрь театрҙың күргәҙмә залында Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкованың 80 йәшенә арналған «Мөбәрәковтар: ижадта ҙур бәхет юлдары» күргәҙмәһе асылды (Арыҫлан Мөбәрәков, Рәғиҙә Янбулатова, Гөлли Мөбәрәкова ижады тураһында).
2015 йылда драматург Флорид Бүләков, актриса Әнисә Дилмөхәмәтова, актер Хәмит Яруллин, шағирә Рәсимә Ураҡсина менән хушлаштыҡ. Шулай уҡ ошо йылда мәңгелеккә баҡыйлыҡҡа күскәндәрҙе лә иҫкә алдыҡ: Зинира Атнабаева, Лек Вәлиев, Туфан Миңнуллин, Рәсимә Ураҡсина, Рәғиҙә Янбулатова, Шамиль Рәхмәтуллиндарҙың хәтер кисәләрен үтте. Мосолман зыяратында Зинира Атнабаеваның таҡтаташы асылды.
2016 й.
2016 йылда 5 яңы спектакль сәхнәгә сыҡты: Айгиз Баймөхәмәтов повесы буйынса Ангиза Ишбулдинаның «Хыялға ҡаршы» героик булмаған повесы, Айгөл Әхмәтғәлиеваның «Ул бит кисә ине» лирик комедияһы, Сергей Беловтың «Мин һинең ҡәйнәң булам» комедияһы, Жан Ануйҙың «Антигона» драмаһы, Дамир Сәлимйәновтың «Диңгеҙ. Утрау. Хазина» пираттар мажараһы.
«Ҡара йөҙҙәр» (М.Ғафури. А.Абушахманов, Ш.Ғилманова инсц. режиссеры-А.Абушахманов) 4 номинацияла «Алтын битлек» Фестиваль- премияһына тәҡдим ителә. «Костюмдар буйынса иң яҡшы рәссам эше» номинацияһында А.Нестеров еңеү яулай - «Алтын битлек» лауреаты була. Башҡортостан Хөкүмәте уны Салауат Юлаев ордены менән бүләкләне.
Силәбе ҡалаһында «Театр кешеһе» Халыҡ-ара фестиваль – лабораторияһында ҡатнашыу. «Джут» (Һуңғы йәйләү) (О.Жанайдаров)
«КОЛЯДА-PLAYS» Х Халыҡ-ара театр фестивалендә ҡатнашыу. (Я.Пулинович «Йәнем, иртәгә яңы көн тыуыр». Екатеринбург, июнь). Р.Хайсаров — «Фестивалдең иң яҡшы актеры» тип табылды.
«Алтан сэргэ» (Бүрәт Республикаһы) Халыҡ – ара милли театрҙар фестивалендә «Хыялға ҡаршы» (А.Баймөхәмәтов, реж. И.Ҡаҙаҡбаев) героик булмаған повесы ике номинацияла еңеү яулай: «Иң яҡшы актерҙар ансамбле», «Заманса милли прозаға мөрәжәғәт иткәне һәм яңы театр алымдары эҙләгәне өсөн» (15 сентябрь, 2016)
4-6 ноябрь — театр сәхнәһендә П.Ойунский исемендәге Саха (Яҡут) академия театры гастролдәре «Саха театры легендалары» исеме аҫтында үтте.
Театрҙың ижади төркөмө республика театрҙары араһында уҙғарылғын мини-волейбол буйынса чемпионатта икенсе урынға лайыҡ булһа, актриса Гөлнара Ҡаҙаҡбаева «Иң актив уйынсы» исемен яуланы. Театр «Евразия йөрәге» Халыҡ-ара сәнғәт фестивале сиктәрендә үткән Милли башҡорт кейем байрамына саҡырылды.
Актерҙар Артур Кәбиров Рәми Ғарипов исемендәге премияға, Фәнис Рәхмәтов, Римма Сәлмәнова, Урал Әминов Йәштәр премияһына лайыҡ булды.
Актриса Айһылыу Йомағолова «Һүҙ оҫтаһы» республика бәйгеһендә беренсе урын алды.
2016 йылда театр базаһында хәҙерге заман драматургияһы һәм режиссураһы семинар-лабораторияһы, театрҙың рәссам-дизайнеры Рита Ғәзизованың «Илаһилыҡ күрәм йөҙҙәрҙә» тигән күргәҙмә ойошторолдо. Йыл һайын үткәрелә торған «Театр төнө» мәҙәни акцияһы уҙҙы, уның сиктәрендә театрҙа тәүге тапҡыр театраль квест ойошторолдо.
2016 йылда үҙҙәренең юбилейҙарын Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисты Олег Ханов, Башҡортостандың халыҡ артисы Әхәт Хөсәйенв, СССР халыҡ артисткаһы Гөлли Мөбәрәкова билдәләне.
2016 йылда Салауат Юлаев Ордены менән Олег Ханов, Альберт Нестеров, Халыҡтар Дуҫлығы ордены менән Гөлли Мөбәрәкова бүләкләнде. Театрыбыҙҙың 100-йыллығын билдәләү тураһындағы Указға Республика Башлығы ҡул ҡуйҙы.
2017 йыл.
2017 йылда күргән сәхнә әҫәрҙәре - «Нәркәс» (И.Йомағолов) мелоромантик трагедияһы яңыртылып ҡуйылды (режиссеры- И.Ғиләжев). Ф.Бүләковтың «Һөйәһеңме-һөймәйһеңме» пьесаһын -режиссер Илсур Ҡаҙаҡбаев, Г.Яхинаның романы буйынса «Зөләйха күҙҙәрен аса» (Я.Пулинович инсц.) спектаклен режиссер Айрат Абушахманов, «Эҙләнем, бәғерем, һине…» (Т.Миңнуллин) мелодрамаһын режиссер Азат Нәҙерғолов, балалар өсөн «MOUSE STORY» әкиәтен режиссер Илсур Ҡаҙаҡбаев ҡуйҙы.
3 мартта - Мәскәүҙең Вс. Мейерхольд Үҙәгендә «Алтын битлек» Бөтә Рәсәй милли театраль премия - Фестиваленең «Маска Плюс» программаһына ингән «Джут» (Олжас Жанайдаров, режиссеры - Айрат Абушахманов) спектакле күрәһтелде.
7 мартта театрҙың художество етәксеһе директор вазифаһы булдырыу тураһында приказ сығарҙы, был вазифаға Иршат Фәйзуллин тәғәйенләнде.
Театрҙың «Театраль Өфө» ижади проекты Башҡортостан Республикаһы Башлығының ижади проекттарҙы ғәмәлғә ашырыу өсөн бүленгән миллионлы гранттарын алыусыларҙың исемлегенә инде һәм ул 9 млн. һумлыҡ грантҡа лайыҡ булды (проект сиктәрендә «Театр яҙы» Республика фестивале һәм «Туғанлыҡ» төрки телле театрҙарҙың Халыҡ-ара фестивален уҙғарыу өсөн)
Шекспир ижады буйынса белгес, профессор А.В. Бартошевич Өфөгә килеп, театрҙа «Йософ һәм Зөләйха», «Антигона» спектаклдәрен ҡараны.
Апрель айында Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры Ҡазанға ижади сәфәргә барҙы - алмаш гастролдәр, һәр ваҡыттағыса, Ғ.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры сәхнәһендә үтте. Гастроль репертуарында - һуңғы йылдарҙа донъя күргән сәхнә әҫәрҙәре: «Ҡаһым түрә» (Б.Бикбай, Х.Ирғәлин инсц., режиссеры – О.Ханов) драмаһы, «Ул бит кисә ине» (А.Әхмәтғәлиева, режиссеры – А.Абушахманов) лирик комедияһы, «Мин һинең ҡәйнәң булам» (С.Белов, режиссеры – О.Ханов) комедияһы, Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡалдырма, әсәй!» повесы буйынса ҡуйылған «Хыялға ҡаршы» (А.Ишбулдина инсц., режиссеры - И.Ҡаҙаҡбаев) героик булмаған повесы, «Антигона» (Ж.Ануй, режиссеры – Ф.Бикчәнтаев) драмаһы, «Йософ һәм Зөләйха» (Ҡол Ғәли, Ю.Сафиуллин инсц., режиссер – О.Ханов) музыкаль легендаһы, йәш тамашасылар өсөн - «Итекле бесәй» (Ш.Перро, В.Ганзенко, режиссеры И.Ҡаҙаҡбаев), «Диңгеҙ. Утрау. Хазина» (Д.Сәлимйәнов, режиссеры - И.Ҡаҙаҡбаев) әкиәттәре һәм йырлы-моңло театраль тамаша.
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡалдырма, әсәй» повесы буйынса ҡуйылған «Хылға ҡаршы» спектакле (А.Ишбулдина инсц.) менән Урал аръяғы райондары буйлап гастролгә сыҡты, был спектаклде.
Бүрәт Республикаһында «Ҡалдырма, әсәй!» әҫәре ҡуйылды. (А.Баймөхәмәтов, А.Ишбулдина, реж. И.Ҡаҙаҡбаев)
«Әлифбанан бер себеш» (А.Кивиряхк) монодрамаһы Татарстандың Беүә ҡалаһында үткән Волга буйы халыҡтары театрҙарының региональ фестивалендә ҡатнашты.
«Театр яҙы - 2017» Республика фестивалендә (20-26 апрель) «Хыялға ҡаршы» («Ҡалдырма, әсәй!» әҫәре буйынса - А.Баймөхәмәтов, А.Ишбулдина) спектакле өсөн Илсур Ҡаҙаҡбаев «Иң яҡшы режиссерлыҡ эше» номинацияһында еңеүсе булды.
М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры эргәһендәге «Самрау» балалар студияһы тәрбиәләнеүселәре «Китапты бейеп күрһәтәбеҙ» республика бәйгеһендә хореограф, актер Урал Аминов ҡуйған «Урал батыр» эпосы мотивтары буйынса бейеү композицияһы беренсе урынды яуланы. Конкурсты БР Мәҙәниәт министрлығы, Ә.-З.Вәлиди исемендәге Милли китапхана, М.Аҡмулла ис.БДПУ китапханаһы ойошоторҙо. Унда төрлө ижади коллективтар, мәктәп, лицей, училище уҡыусылары ҡатнашты.
5-9 июнь Төрки телле халыҡтарҙың XIII «Нәүрүз - 2017» Халыҡ-ара театр фестивалендә БАДТ «Антигона» (Ж.Ануй, реж. Ф.Бикчәнтәев) спектакле менән ҡатнашты.
«Хыялға ҡаршы» спектакле «АРТМИГРАЦИЯ-2017» Бөтә Рәсәй форум-фестивалендә ҡатнашты. Йәштәр театр форумы 4-нән 10-сы сентябргә тиклем барҙы.
Яңы 98-се ижад миҙгеле асылыр алдынан Ырымбурға ижади сәфәр! Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры коллективы Ырымбур ҡалаһына гастролдәрҙә булды. Спектаклдәр Ырымбур дәүләт өлкә музыкаль комедия театры сәхнәһендә күрһәтелде.
«Хыялға ҡаршы» (А.Баймөхәмәтов повесы буйынса, А.Ишбулдина инсц.) спектаклен юғары профессиональ художестволы сәхнәгә ҡуйған һәм башҡорт театр сәнғәтен пропагандалағаны өсөн режиссер Илсур Ҡаҙаҡбаев һәм артистар Урал Әминов, Ринат Баймырҙин, Артур Кәбиров, Фәнис Рәхмәтов Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге Ш.Бабич исемендәге республика дәүләт йәштәр премияһына лайыҡ булдылар.
2017 йылда йәш артист Артур Кәбиров үҙенең тәүге акустик концертын, ә танылған сәхнә оҫталары Илсөйәр Ғәзетдинова, Миңзәлә Хәйруллина, Шәүрә Дилмөхәмәтова, Илдар Сәйетов, Фидан Ғафаров, Нурия Ирсаева юбилей кисәләрен үткәрҙе.
Театрыбыҙҙың легендар артистарына республикабыҙҙың юғары наградалары тапшырылды: Нурия Ирсаева - Халыҡтар дуҫлығы ордены, Фидан Ғафаров - Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнделәр.
2018 й.
2018 йыл Башҡортостанда Ғаилә йылы тип иғлан ителде. Ошо уңайҙан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры матур йола - «Ғаилә менән – театрға» акцияһын башлап ебәрҙе. Һәр айҙың бер йәкшәмбеһендә сәхнәлә - балалар өсөн әкиәт, ә уның алдынан фойела - мауыҡтырғыс уйындар, бәләкәстәр өсөн оҫталыҡ дәрестәре үткәрелә.
2018 йылдың 19 ғинуарында М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актер, драматург, педагог, РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы Илшат Хәлил улы Йомағоловтың тыуыуына 85 йыл тулыуҙы билдәләне. Был дата уңайынан Илшат Хәлил улы Йомағоловҡа мемориаль таҡтаташ асылды һәм «Һәр көн иртә ҡояш сыға... ҺИҢӘ ЛӘ... Һәр көн иртә елдәр иҫә...» тип аталған ижади хәтер кисәһе үтте.
15 март «Театр+» проекты сиктәрендә билдәле драматург Флорид Бүләковты иҫкә алыу үтте. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының музейында тәүҙә драматург ижады тураһында театр белгесе Рида Буранова лекция уҡыны. Унан һуң видеотаҫмала театрыбыҙҙың легендар «Бибинур, ах, Бибинур» спектакле күрһәтелде.
26 февралдә Башҡортстандың халыҡ шағиры, драматург, Ғ.Сәләм исемендәге премия лауреаты Әнғәм Атнабаевтың тыуыуына - 90 йыл тулыуға арналған Хәтер кисәһе үтте.
Башҡортостандың халыҡ артистары Сара Буранбаеваның – 16 февралдә, Рәмзиә Хисамованың – 6 апрелдә, Алмас Әмировтың – 16 майҙа юбилей кисәләре үтте.
Март айында яңы спектакль - Ангиза Ишбулдинаның «На кисельном берегу» пьесаһы буйынса «Баллы, тирәкле Балтирәк» лирик комедияһы донъя күрҙе. Спектаклдең режиссеры- Алмас Әмиров.
20 апрелдә Мостай Кәримдең «Ташлама утты, Прометей!» пьесаһы буйынса «Прометей» спектакленең премьераһы булды, спектаклдең режиссеры - Илсур Ҡаҙаҡбаев.
18 майҙа театрҙың 98-се ижад миҙгеле ябылды һәм театр тарихында тәүге тапҡыр «Йәйге миҙгел» асылды.
Май аҙағында V «Нәүрүз» Халыҡ-ара театраль-белем биреү форумы сиктәрендә М.Сәлимйәнов исемендәге Актерҙар йортонда "Биш файҙаһыҙ күнегеү» тигән театраль лаборатория асылды, унда Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Гөлнара Әмирова ҡатнашты. Шулай уҡ ошо театр форумында актер Артур Кәбиров, әҙәбиәт бүлеге етәксеһе Эльвира Дәүләтбирҙина һәм реклама бүлеге начальнигы Татьяна Саттарова ҡатнаштылар.
М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының Ғаилә йылына арналған яңы социаль проекты башланы «Әсәйҙәр өсөн күнекмә» тип атала. Саф һауала әсәйҙәр һәм барлыҡ теләүселәр өсөн күнекмәләр июнь айының һәр кесаҙна көнөндә театр алды майҙанында үтте. Күнекмәләрҙе фитнес-клуб инструкторҙары һәм Искәндәр Урманцев алып бара.
Эстонияның Палдиски ҡалаһында Башҡортостандың халыҡ артисы Илдар Ғүмәров һәм йәш актер Морат Рафиҡов ҡатнашлығында фильм төшөрөлә. Улар «Салауат юлы менән» исемле документаль фильмда башҡорттарҙың милли геройы Салауат Юлаев һәм Салауаттың атаһы Юлай Аҙналинды уйнаясаҡтар.
20 июнь Алехандро Касонаның «Ағастар баҫып үлә» пьесаһы буйынса «Иң бәхетле төн» спектакленең премьераһы. Спектаклдең режиссеры Олег Ханов. Төп ролдә - СССР-ҙың халыҡ артисткаһы Гөлли Мөбәрәкова.
25-27 июндә Дыуан, Ҡыйғы һәм Салауат райондарында «Һөйәһеңме-һөймәйһеңме» (Ф.Бүләков, реж. - И.Ҡаҙаҡбаев) спектакле менән гастролдәр үтте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 554
ИҠТИСАДИ РАЙОНЛАШТЫРЫУ, ил терр‑яһында йәмғиәттәге хеҙмәт бүленешенә ярашлы барлыҡҡа килгән йәки төҙөлгән иҡт. райондар селтәре. Терр. халыҡ хужалығын планлаштырыуҙың инструменты, терр. производство ойоштороуын камиллаштырыуҙың, етештереү көстәрен урынлаштырыуҙың һәм иҡтисад м‑н идара итеүҙең төп шарты булып тора. И.р. макро-, мезоһәм микрокимәлдәрҙә башҡарыла. СССР‑ҙа И.р. б‑са эш индустриялаштырыу һәм биш йыллыҡ пландарға (айырым эре иҡт. райондарҙың иҫәбе һәм составы үҙгәртелә) бәйле була. 1963 й. таксономик селтәр раҫлана (1966 й. аныҡлана), уға 18 эре иҡт. район һәм Молдавия ССР‑ы, ш. иҫ. РСФСР‑ҙың Төньяҡ Көнбайыш, Үҙәк, Волга-Вятка, Үҙәк Черноземье, Волга буйы иҡтисади райондары, Төньяҡ Кавказ, Урал иҡтисади райондары, Көнбайыш Себер, Көнсығыш Себер һәм Алыҫ Көнсығыш иҡт. райондары инә. Етештереү көстәрен урынлаштырыуҙы оҙайлы ваҡытҡа (15—20 йыл) прогнозлау маҡсатында иҡт. зоналарға бүлеү ҡулланыла. 1976—90 йй. СССР‑ҙың Европа өлөшөнөң Үҙәк, Төньяҡ һәм Көньяҡ зоналары, Урал-Волга буйы, Себер, Алыҫ Көнсығыш, Ҡаҙағстан һәм Урта Азия зоналары айырыла.
Башҡортостанда тәүге И.р. 1950 й. Х.Я.Тахаев тарафынан терр‑яларҙа халыҡтың тығыҙлығы һәм урынлашыу кимәле, транспорт шарттары һәм производство бәйләнештәре б‑са үткәрелә, иҡт.‑геогр. райондар бүленә: Үҙәк Ағиҙел буйы Башҡортостаны (төбәктәр: Өфө һәм Стәрлетамаҡ), Көнбайыш Башҡортостан, Төньяҡ Башҡортостан (Түб. Ағиҙел-Танып һәм Төньяҡ-Көнсығыш), Таулы Башҡортостан (Белорет-Егән һәм Көньяҡ-Көнсығыш). В.Н.Кузнецов һәм М.Д.Маслов тарафынан транспорт үҙәктәре барлыҡҡа килеү нигеҙендә транспорт‑иҡт. райондар айырыла: Үҙәк Ағиҙел буйы (төбәктәр: Өфө, Стәрлетамаҡ—Күмертау т. юлы участкаһы), Көнбайыш (Волга-Бөгөлмә һәм Шишмә—Абдуллин т. юлы участкалары), Төньяҡ (Ҡазан—Свердловск т. юлы, Түб. Ағиҙел, Ҡариҙел й. һәм Төньяҡ-Көнсығыш участкалары) һәм Таулы Башҡортостан (Белорет тар колеялы т. юлы, Орск—Ырымбур, Учалы—Мейәс, Магнитогорск—Сибай участкалары). 1965 й. М.Ф.Хисмәтов 4 иҡт.‑геогр. районды бүлеп күрһәтә: Урта Ағиҙел буйы, Көнбайыш, Төньяҡ һәм Таулы Башҡортостан. 70‑се йй. Ғ.З.Хәмиҙуллин һәм Р.М.Зөфәров пр‑тиеларҙың урынлашыуы нигеҙендә, тәбиғи‑иҡт. шарттарҙы иҫәпкә алып, 2 провинция, 7 зона, 16 а.х. райондарын айыра. 1969—89 йй. СССР ФА БФ‑тың Иҡт. тикшеренеүҙәр бүлегендә (М.Н.Иҫәнбаев һ.б.) БАССР‑ҙың иҡт. төбәктәре барлыҡҡа килеү мәсьәләләре өйрәнелә, тәбиғи‑иҡт. шарттар һәм ресурстар барлығы, сәнәғәт производствоһының терр. тупланыу кимәле (үҙәк, көньяҡ, көнбайыш, төньяҡ‑көнбайыш, төньяҡ‑көнсығыш, Урал иҡтисади төбәктәре; Стәрлетамаҡ-Салауат, КүмертауМәләүез, Туймазы-Октябрьский, Бәләбәй-Дәүләкән, Белорет-Учалы, Сибай-Баймаҡ соц.‑иҡт. системалар төркөмө), тармаҡтар төҙөлөшө үҙенсәлектәре, производствоны махсуслаштырыу йүнәлештәре һәм производство‑иҡт. бәйләнештәр б‑са И.р. уҙғарыла. 90‑сы йй. Хисмәтов тарафынан тәбиғәт шарттары ярашлығы, тармаҡ һәм тармаҡ‑ара комплекстар һәм сәнәғәт узелдарының урынлашыуы нигеҙендә Урал алды һәм Урал соц.‑иҡт. райондар айырыла; М.Н.Иҫәнбаев тарафынан БР терр‑яһында территориаль‑производство комплекстарының урынлашыуы б‑са төньяҡ‑көнбайыш иҡтисади төбәк, төньяҡ иҡтисади төбәк, төньяҡ-көнсығыш иҡтисади төбәк, көнбайыш иҡтисади төбәк, үҙәк иҡтисади төбәк, көньяҡ иҡтисади төбәк, Урал иҡтисади төбәге бүленә (ҡара: карта).
Әҙәб.: Колосовский Н.Н. Теория экономического районирования. М., 1969; Исянбаев М.Н. Экономические подрайоны Республики Башкортостан: приоритетные направления социально-экономического развития. Уфа, 2008.
М.Н.Иҫәнбаев
Тәрж. И.М.Япаров


text:
Республика сифатлы бал менән тәьмин ителгән
Республика быйыл сифатлы бал менән үҙен етерлек кимәлдә тәьмин итәсәк. Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге хеҙмәткәрҙәре фаразлауынса, республикала алты мең тоннанан ашыу бал алыу көтөлә. Шул уҡ ваҡытта продукцияның 60 проценты – шифалы үҙенсәлектәре менән төбәктән ситтә лә дан тотҡан йүкә балы.
Был миҙгел айырыуса Мишкә районы аграрийҙары һәм республиканың төньяҡ-көнсығыш төбәгендәге хужалыҡтар өсөн уңышлы булды.
Әлеге ваҡытта умартасылар миҙгелде тамамлай. Һауа шарттары уларға бал ҡорто күстәрен ҡарау буйынса яңы заманса технологияларға күсергә мөмкинлек бирә. Бал йыйыу осоро тамамланғандан һуң, умартасылар һәр күсте айырып, бал ҡорттарының һанын ишәйтә аласаҡ.


text:
Һау бул, ҡыш!
20 марта 2013 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Ҡышты оҙатып, яҙҙы ҡаршылау – борондан килгән матур йола. Ҡаты һыуыҡтар үтеү менән ҡышты оҙатыу – Масленица байрамы уҙғарыла. Был байрам йола буйынса христиандарҙың ҙур ураҙаһы алдынан үтә.
Ҡатын-ҡыҙҙың сырағы ҡырҡ
20 марта 2013 йыл | Йәмғиәт
Гүзәл заттар байрамына арнап ауылдарҙа ла төрлө саралар уҙғарылды. Үтәк ауыл биләмәһе ҡатын-ҡыҙҙары "Йәгеҙ әле, ҡыҙҙар!” конкурсы үткәреп, әхирәттәренә, ауылдаштарына йәмле сара, матур ял бүләк итте.
Иғтибар итегеҙ: балалар!
20 марта 2013 йыл | Хоҡуҡ
Аҙналар буйы ҡар яуып, буранлап торғандан һуң көндәр яҙға тартты, ҡояш йышыраҡ йылмайып баға башланы. Тап ошо ваҡытта юлдарҙа хәүеф арта, сөнки көндөҙ йылытҡанда гөрләп аҡҡан ҡар һыуҙары төнөн һыуытҡанлыҡтан яңынан туңа һәм юлда боҙлауыҡтар хасил итә. Шуға күрә лә тап әле балаларға урамда үҙеңде нисек тотоу хәүефһеҙ икәнен аңлатырға кәрәк.
Һаҡламаһаҡ, тәбиғәттән ни ҡалыр?
20 марта 2013 йыл | Хаттар
Йәшәгән төйәгебеҙ үҙе бер ожмах мөйөшө. Районыбыҙҙың хозур тәбиғәте күңелдәрҙе мәңгелеккә әсир итерлек бөйөк көскә эйә. Ҡуйы урмандары ҡырағай кейектәргә, ҡоштарға, теремек йылғалары балыҡтарға, йәшел туғайҙары емеш-еләккә, сал ҡаялары сая бөркөттәргә бай икәнен бәләкәйҙән күреп һәм белеп үҫә ғафуриҙар.
Лидерҙар бәйгеһе үтте
20 марта 2013 йыл | Мәғариф
14 мартта Красноусолдағы 1-се урта мәктәптә "ХХI быуат лидеры” I район конкурсы үтте. Уны Балалар ижады үҙәге район Хакимиәтенең йәштәр эштәре, спорт һәм туризм секторы, "Алтын бал ҡорто” район балалар йәмәғәт ойошмаһы менән берлектә ойоштороп уҙғарҙы. Конкурстың маҡсаты – районда ижади, әүҙем йәштәрҙе асыҡлау һәм уларға ярҙам итеү.


text:
Игелек булып ҡайтһын…
27 января 2016 йыл | Йәмғиәт
Бәлә ағас башынан йөрөмәй, кеше башынан йөрөй, тиҙәр бит. 19-20 ғинуарҙа булған дауыл Ҡауарҙы ауылын да урап үтмәне. Хатта бында ул көслөрәк тә булғандыр.
Тырышлыҡта - уңышлыҡ
27 января 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
"Тырышлыҡта - уңышлыҡ" тип юҡҡа ғына әйтмәй халыҡ мәҡәле. Рәмилә Әшерәф ҡыҙы Зәйниеваның сираттағы методик ҡулланмаһын ҡулға алғас, шулай тинем дә шатланып, уның ҡулын ҡыҫтым.
Түгелмәһен сабыйҙарҙың күҙ йәше
27 января 2016 йыл | Йәмғиәт
Район хакимиәте ҡарамағында төҙөлгән махсус комиссияның ауыл биләмәләрендә ауыр тормош һәм социаль хәүеф хәлендә ҡалған ғаиләләрҙе асыҡлау һәм уларға ярҙам ҡулы һуҙыу, профилактик эште көсәйтеү маҡсатында үткәрелгән күсмә ултырыштары быйыл Имәндәш ауыл биләмәһенән башланды.
Тыуған төйәк һәм халыҡ мәнфәғәтен күҙҙә тотоп…
27 января 2016 йыл | Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт
Районыбыҙ өсөн Йәмәғәт советы нимә ул? Рәсәй Федерацияһы кимәле менән сағыштырһаҡ, Рәсәй Йәмәғәт Палатаһы һымаҡ була инде. 4 декабрҙә районыбыҙҙың власть, ижтимағи ойошмалар вәкилдәре ҡатнашлығында үткән ултырышында үҙҙәрен әүҙем итеп күрһәткән абруйлы, билдәле кешеләрҙән райондың Йәмәғәт советы һайлап ҡуйылды. Ойошма рәйесе итеп районда ихтирам ҡаҙанған шәхес Сәлимгәрәй Миңлегәрәй улы БАЙГИЛДИН (һүрәттә) һайланды. Бөгөнгө әңгәмәбеҙ тап уның менән.
Айфон түгел, китап булыр ҡулдарында
25 января 2016 йыл | Йәмғиәт
Юлыҡ ауыл мәҙәниәт йортонда Әҙәбиәт йылына йомғаҡ яһау рәүешендә бик матур сара үтте. Әҙәбиәткә, шиғриәткә арналған был кисәлә мәктәп уҡыусылары, уҡытыусылар, ауыл халҡы йыйылғайны.