text:
Сиңерткә яуы
03 июля 2013 йыл | Ауыл хужалығы
Көндәрҙең эҫе һәм ҡоро тороуы ҡара сиңерткәнең таралыуына килтерҙе, әммә республика Хөкүмәте тарафынан хәл контролдә тотола. Тикшерелгән 117,24 мең гектар майҙандың 18,18 мең гектарында ҡара сиңерткә барлығы асыҡланған. Нигеҙҙә, был афәткә көньяҡ-көнсығыш һәм көньяҡ райондар дусар булған.
Әлеге ваҡытта ҡара сиңерткә яуы Әбйәлил, Әлшәй, Баймаҡ, Бәләбәй, Көйөргәҙе, Мәләүез, Йылайыр, Хәйбулла, Стәрлебаш, Учалы, Федоровка райондарында күҙәтелә, уларҙы бесәнлектәрҙә, ауыл хужалығы биләмәләрендә күпләп осраталар.
- Ауыл хужалығы культуралары баҫыуҙарында ҡара сиңерткә әлегә юҡ. Бөгөн был хәл даими контролгә алынған. Урындарҙа көн һайын ҡоротҡостарҙың үҫеше буйынса мониторинг үткәрелә, химик эшкәртеү ойошторолған. Етерлек күләмдә препараттар әҙерләнгән, тейешле техника бар, - ти ауыл хужалығы министры урынбаҫары Владимир Незнанов.
Әлеге ваҡытта ҡара сиңерткә яуы Әбйәлил, Әлшәй, Баймаҡ, Бәләбәй, Көйөргәҙе, Мәләүез, Йылайыр, Хәйбулла, Стәрлебаш, Учалы, Федоровка райондарында күҙәтелә, уларҙы бесәнлектәрҙә, ауыл хужалығы биләмәләрендә күпләп осраталар.
- Ауыл хужалығы культуралары баҫыуҙарында ҡара сиңерткә әлегә юҡ. Бөгөн был хәл даими контролгә алынған. Урындарҙа көн һайын ҡоротҡостарҙың үҫеше буйынса мониторинг үткәрелә, химик эшкәртеү ойошторолған. Етерлек күләмдә препараттар әҙерләнгән, тейешле техника бар, - ти ауыл хужалығы министры урынбаҫары Владимир Незнанов.


c: text/html

text:
Тема: Яҙ темаһы буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Маҡсат:яҙ темаһы буйынса уҡыусыларҙа һөйләү күнекмәләрен артабан үҫтереү; тәбиғәтте күҙәтеү аша яҙ билдәләрен табырға өйрәтеү; тыуған яҡҡа, тәбиғәткә һөйөү тәрбиәләү.
Йыһыҙландырыу: мультимедиа проекторы, ”Яҙ” темаһы буйынса карточкалар.
Дәрес барышы.
1.Артикуляцион күнегеү.
Ҡ.Даян һүҙҙәренә яҙылған”Яҙ етә” йырын башҡарыу.
2.Маҡсаттар менән таныштырыу, яҙ миҙгеле тураһында әңгәмә ойоштороу.
3. Уйын яҙ темаһына һүҙҙәр миҫалдар килтереү, ниндәй хәрефкә башланған, шул хәреф алфавиттын нисәнсе урынында.
4. а) Һорауҙарға яуап биреү:
1. Башҡорт алфавитында нисә хәреф?
2. Нисә тартынҡы?
3. Нисә һуҙынҡы?
б) 466-сы күнегеү.Уҡыусыларҙың һөйләмдәрҙе бер-бер артлы сығып таҡтаға яҙыуын ойоштороу,ҡалған уҡыусыларҙың дәфтәрҙә эшләүҙәре.
Һ: Ниндәй хәрефтәргә һүҙҙәр башланмай?
5 . Яҙ тураһында һөйләшеүҙе дауам итәбеҙ. Был күнегеү ябай түгел, ә һеҙҙен иғтибарлылыҡты тикшереүгә юнәлтелгән.
“Боҙбармаҡтар нинә илай?” Текстында һүрәттәр урынына һүҙҙәр ҡуйып уҡыу .
а) Һүҙлек эше;
б) тексты сылбырлап уҡыу, тәржемә итә барыу.
Бөгөн иртүк уянды.Нурҙары күп, йылы. нурланды. йылмайышты. Ҡыйыҡтарҙан тамды. “Яҙ етте!” – тип шатланды .Йылғаларҙа боҙ ҡуҙғалды. гөрләште, сырылдашты: “Рәхмәт, ! !“ Тәүге сәсәкәләр ҙә ҡыуандылар: “Рәхмәт, ҡояш! Рәхмәт боҙбармаҡтар!” шатланды: “Беҙ ендек! Беҙ ҡыш бабайҙы ендек!”
та шатлығынан нығыраҡ ҡыҙҙыра башланы. тамды. дәртлерәк һайранылар. Ләкин илай ине. (С.Әлибай.)
Һ: Боҙбармаҡтар нинә илаған?
Яҙ ин матур йәмле миҙгел. Ошо миҙгел тураһында карточкала һөйләмдәр бирелгән, шуларҙы тәртипкә һалабыҙ.
6. Карточка менән эшләү. ( Һөйләмдәрҙе тәртипкә һалыу)
Етте, яҙ, йәмле.
Ирей, ҡарҙар, аға, гөрләүектәр, тама, тамсылар.
Ҡояш, ҡыҙҙыра, нығыраҡ.
Ҡоштар, йылы яҡтан, ҡайта.
Балалар, ояһы, сыйрсыҡ, яһай.
Яҙҙын беренсе, күренә,сәскәһе, умырзая.
Һ: Һөйләмдәр ниндәй тәртиптә килә?
Яҙ темаһына бик күп һөйләнек, шуны һүрәттә сағылдырабыҙ.
7. Һөйләмдәр буйынса һүрәт төшөрөү.
а) Яҙ – йылдын тылсымлы һәм серле ваҡыты. Зәнгәр күктә ҡояш йылмая. Ағастар яны ғына япраҡ яра. Йәшел үләндән келәм ҡаплана. Һап-һары бәпембәләр ерҙе түшәй.
б) төшөрөлгән һүрәт буйынса уҡыусыларҙын һөйләмдәр төҙөүе.( Йәмле яҙ етте. Яҙғы ҡояш йылмая. Ағастар япраҡ яра.Йәшел үлән күренә. Бәпембәләр сәскә ата.)
8. Дәресте йомғаҡлау. Уҡыусылар, ошо миҙгел еттеме?
Бөгөн нимә тураһында һөйләштек?
Уҡыусыларҙың яуаптарын баһалау.
9. Өйгә эш: Яҙ миҙгеленә ингән һүҙҙәргә ребустар төҙөү.
Башҡортостан Республикаһы Мәғәриф министырлығы
муниципаль район Бәләбәй районының муниципаль бюджет дөйөм
белем биреү учреждениеһы 7-се урта белем биреү мәкәтбе
Яҙ темаһы буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау
темаһы буйынса дәрес план конспекты.
Башкорт теле уҡытыусыһы
Фахрисламова Р.Р.
2011й.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
29 август
29 август — григориан стиле буйынса йылдың 241-се (кәбисә йылында 242-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 124 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Словакия — Словак милли ихтилалы көнө (29 август — 27 октябрь 1944).
- Рәсәй — Эске эштәр министрлығы Эске ғәскәрҙәренең махсус тәғәйенлеш подразделениелары көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тереғолов Шамил Әхмәт улы (29.08.1947—28.11.2008), балет артисы һәм педагог. 1990—2008 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш балетмейстеры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1997) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1985).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тадиашвили Ольга Семёновна (29.08.1928—23.04.2001), архитектор. 1962 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған архитекторы (1992). Сығышы менән хәҙерге Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһының баш ҡалаһы Владикавказдан.
- Ишемғолов Марат Баязит улы (29.08.1948—25.09.2013), хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, 2001—2013 йылдарҙа Ауырғазы районы хакимиәте башлығы. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Башҡортостандың халыҡ мәғарифы отличнигы (1996), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010). Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы лауреаты (2011). Сығышы менән хәҙерге Ауырғазы районының Ғүмәр ауылынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Суфиян Поварисов (29.08.1924—3.07.2016), яҙыусы, тел һәм әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1976 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1991), профессор (1993). Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2011), Башҡортостан Республикаһының (1992) һәм Татарстан Республикаһының (2004) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәр биреү хеҙмәткәре (1997). Фәтих Кәрим (1984) һәм Ғәлимйән Ибраһимов (1998) исемендәге премиялар лауреаты. 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), 3‑сө дәрәжә Дан (1948) ордендары кавалеры.
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Энциклопедия
Энциклопе́дия (бор. грек. ἐYkύkλιoς πaιδeίa «тулы түңәрәктә уҡытыу», kύkλoς «түңәрәк» + πaιδeίa «уҡытыу, пайдейя») — айырым тармаҡтарҙан торған һәм билдәле системаға һалынған барлыҡ кешелек туплаған белемдәр йыйынтығы. Шулай уҡ энциклопедия тип төрлө фәндәргә күҙәтеү булған (башлыса һүҙлек формаһында) фәнни-белешмә ҡулланманы атайҙар[1]. Киң мәғәнәлә — төрлө темаға бағышланған һәм күп китап уҡыусылар өсөн тәғәйенләнгән фәнни мәғлүмәт һәм белешмә йыйынтығы.
Ысынында иһә энциклопедияның маҡсаты — киләсәк быуын өсөн беҙ бер нәмә лә эшләй алманыҡ тип онотолоп ҡалмау өсөн, беҙҙән алдараҡ килгән быуындың хеҙмәте бушҡа китмәһен һәм беҙҙән һуң килгән быуын белем менән байып йомартыраҡ һәм бәхетлерәк булһын тип, бөтә донъяла таралған белемде бергә туплап, хәҙер йәшәгән кешеләргә аңлайышлы һәм беҙҙән һуң килгән быуандарға тапшырыу өсөн бер йыйылма яһау.Оригинал текст (фр.)
En effet, le but d’une Encyclopédie est de rassembler les connoissances éparses sur la surface de la terre ; d’en exposer le système général aux hommes avec qui nous vivons, & de le transmettre aux hommes qui viendront après nous ; afin que les travaux des siecles passés n’aient pas été des travaux inutiles pour les siecles qui succéderont ; que nos neveux, devenant plus instruits, deviennent en même tems plus vertueux & plus heureux, & que nous ne mourions pas sans avoir bien mérité du genre humain. // iw2
— Дени Дидро[2]
Йөкмәткеһе
Төшөнсә =
Беҙгә билдәле булған энциклопедия XVIII быуатта барлыҡҡа килә. Ул һүҙлек өогөһөндә төҙөлгән була. Уҡыусыға һүҙлек тик һүҙҙең аңлатмаһын ғына бирә, һүҙлектәр уҡыусы һүҙҙең мәғәнәһе һәм ҡулланыу даирәһе тураһында минимум мәғлүмәт бирә. Был етешһеҙлекте бөтөрөү өсөн энциклопедия предметты тәрәнерәк өйрәнә һәм был турала булған белемде тулыраҡ бирә. Йыш ҡына энциклопедия географик карталар, иллюстрациялар, библиография һәм статистика тураһында мәғлүмәтте берләштерә.
Белем өлкәһе
Энциклопедиялар универсаль (мәҫәлән, «Большая советская энциклопедия», «Британия энциклопедияһы», «Википедия»), тармаҡ («Математик энциклопедия», «Техник энциклопедиия»), региональ, ғәмәли мәсьәлә һәм шәхси булыуы мөмкин.
Универсаль энциклопедиялар
Универсаль энциклопедия — донъя һәм кешелек тураһында барлыҡ белемде берләштәргән энциклопедия[3]. Император Тит Флавий Веспасиан өсөн Өлкән Плиний төҙөгән тарих китабы универсаль энсиклопедияның иң боронғо миҫалы.
Кем өсөн тәғәйенләнгән
Энциклопедия адресланған аудитория:
- уҡыусының әҙерлек кимәле буйынса
- уҡыусының йәше буйынса
булыуы мөмкин.
Уҡыусының әҙерлек кимәле буйынса энциклопедия билдәле бер белем өлкәһенән материал бирә (мәҫәлән, медицина, философия, хәрби эш һәм юриспруденция тураһында) һәм был өлкәлә билдәле булған терминдарҙы ҡуллана.
Уҡыусының йәше буйынса әҙерләнгән энцикопедия предметты аңлатыу тәрәнлеге буйынса, шрифт һәм бәйән итеү стиле буйынса айырыла.
Төҙөү ысулы
Белешмә булараҡ ҡулланыу өсөн энциклопедияны төҙөү ысулы бик тә мөһим. Тарихи яҡтан ике төп төҙөү ысулы һаҡланып килгән: алфавит буйынса һәм иерархия буйынса.
Алфавит (йәки алфавит буйынса һүҙҙәр) буйынса төҙөү ысулы буйынса бер-береһе менән бәйләнмәгән энциклопедик мәҡәләләр алфавит буйынса урынлаша. Мәҡәләләр айырым һүҙҙәр йәки һүҙ бәйләнештәр менән айырылған энциклопедияларҙы энциклопедик һүҙлек тип атайҙар. 82 томлы Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге, 58 томлы Гранат энциклопедик һүҙлеге быға миҫал. Мәғлүмәт бик ҡыҫып бирелгән энциклопедик белешмәләр ҙә була, улар энциклопедияның башҡа төрө.
Система (йәки логика-тематика, иерархия) буйынса төҙөү. Мәғлүмәтте биреү белем тармағы буйынса төҙөлгән энциклопедиялар ҙа була. Мәҫәлән, 12 томлы Балалар энциклопедияһы.
Ҡатнаш энциклопеяларар ҙа була. Мәҫәлән, «Ҙур совет энциклопедияһы» алфавит буйынса төҙөлгән, әммә «СССР» тигән томы логика-тематика (иерархия) буйынса төҙөлгән.
Энциклопедяла кәрәкле мәғлүмәтте эҙләү өсөн электрон ҡоролмалар яңы мөмкинлектәр аса, мәҫәлән кәрәкле мәғлүмәтте мөһим (асҡыс) һүҙ буйынса табырға була.
Тарих
Боронғо энциклопедиялар
«Энциклопедия» тигән термин ҡулланышҡа XVI быуатта ғына инһә лә, энциклопедик хеҙмәттәр боронғо замандан уҡ билдәле булған. Б.Э.Т II быуатта Боронғо Мысырҙа терминдар һүҙлеге төҙөлгән. Б.Э.Т XII — X быуаттарҙа Боронғо Ҡытайҙа белемдәр йыйынтығы эшләнгән. Урта быуаттарҙа энциклопедия христиан донъяһында ла бик популяр булған: көнбайышта Исидор Севильский хеҙмәттәре, көнсығышта Суда исемле византия һүҙлеге билдәле булған.
Б.Э.Т 350 йылда Спевсипп беренсе тапҡыр кешелек йыйған бөтә белемде бергә тупларға тырышып ҡарай. Уның хеҙмәттәре һаҡланмаған.
Спевсиптан айырмалы булараҡ,«Эр Я» исемле Ҡытайҙа йыйылған энциклопедия һаҡланған (Б.э,т IV—II быуаттар). Б.Э.Т 239 йылда тамамланған «Анналы Люй Бувэя» (Лю әфәнденең яҙғы һәм көҙгө йылъяҙмаһы) заманына күрә бөйөк энциклопедия була. Уны төҙөүсе Люй Бувэй кешелеккә билдәле булған бөтә белемде туплай алыуына шул тиклем ышанған, хатта энциклопедияға бер һүҙ өҫтәй алған йәки ундағы мәғлүмәткә ризаһыҙлыҡ белдергән кешегә наградаға 1 кг алтын вәғәҙә иткән[4].
Өлкән Плиний төҙөгән «Тәбиғи тарих» боронғо замандың иң тулы энциклопедияһы. Был хеҙмәт 77 йылда тамамлана һәм 37 томдан 2500 бүлектән тора. Уны төҙөүҙә 100 автор . 2000 хеҙмәтен тәҡдим иткән. 20 мең иғтибарға лайыҡ «факттар» ғына һайланып алынған.
Атхарваведа тигән боронғо хеҙмәт тә киңлеге буйынса энциклопедияға яҡын, унда батшалыҡ, туй, ерләү тураһында төрлө ылымдар, аласыҡ төҙөү, дауалау ысулдары яҙылған.
Урта быуат энциклопедиялары
Мосолман Көнсығышында X быуаттан дүрт томлыҡ «Таҙалыҡ фекерҙәштәре энциклопедияһы» (урыҫса «Энциклопедия братьев чистоты») билдәле була. Ул төрлө белем өлкәләренә арналған 50 популяр очерктан торған. Ошондай белешмә баҫмаларҙан был энциклопедия берҙән-бер булған[5]..
Иҫкәрмәләр
- ↑ Толковый словарь русского языка: В 4 т. / Под ред. Д. Н. Ушакова.— Репринтное издание: М., 1995
- ↑ Denis Diderot and Jean le Rond d'Alembert Encyclopédie. University of Michigan Library:Scholarly Publishing Office and DLXS. Retrieved on: November 17, 2007
- ↑ http://slovari.yandex.ru/dict/milchin/article/mil/mil-2271.htm Яндекс. Словари: Универсальная энциклопедия
- ↑ Джеймс П., Торп Н. Древние изобретения. — Мн. — 1997 — Стр. 634—635 — ISBN 985-438-139-0
- ↑ Павел Вячеславович Густерин. Энциклопедия братьев чистоты.
Әҙәбиәт
- Энциклопедия // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах — СПб., 1907—1909.
- Энциклопедия // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона — СПб., 1908—1913.
- Аркадий Георгиевич Горнфельд Энциклопедия // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- [http://bse.sci-lib.com/article126748.html Энциклопедия] / Н. В. Гудовщикова, И. М. Терехов // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- Ирина Фёдоровна Попова Юн-лэ да дянь // Духовная культура Китая: энциклопедия: в 5 т. / Гл. ред. М. Л. Титаренко; Ин-т Дальнего Востока РАН. — М.: Вост. лит., 2009. — Т. 4. Историческая мысль. Политическая и правовая культура / ред. М. Л. Титаренко и др.. — С. 831—832.
Һылтанмалар
- Константин Романович Симон. «Термины „энциклопедия“ и „свободные искусства“ в их историческом развитии».
- К. Р. Симон. «Термины „энциклопедия“ и „свободные искусства“ в их историческом развитии» // «Русский язык». — 2001. — № 34.
- Энциклопедии Open Directory Project (dmoz) һылтанмалар каталогында.
- Каталоги энциклопедий на сайте «Мир энциклопедий».
- Каталог энциклопедий, словарей и справочников издательства «Большая Российская энциклопедия» (1926—1999).


text:
- Подробности
- Просмотров: 130
СОСНОВКА РАЙОНЫ, Силәбе өлкәһенең төньяҡ‑көнсығышында урынлашҡан. 1934 й. 20 дек. ойошторолған. Майҙаны — 2112 км2. Адм. үҙәге — Долгодеревенский ауылы. Районда 16 ауыл советы, 78 ауыл торама пункты бар. Халҡы — 60,9 мең кеше (2010), ш. иҫ. 18% башҡорттар (ҡара: Урал аръяғы башҡорттары). Башҡорттар тупланып йәшәгән иң ҙур торама пункттар (2002): Архангельский, Кирҙәкүл, Мамай, Оло Тәгеш, Султай, Туҡтыбай, Шишмә, Әлеш, Әлмәй һ.б. Башҡорт теле мотлаҡ уҡытыла торған предмет булараҡ райондың 1 мәктәбендә өйрәнелә (2015). Трубный ҡасабаһында — “Силәбе өлкәһенең Сосновка районы башҡорттары ҡоролтайы” (1996 й. алып), “Толпар” вокаль ансамбле, Султай а. “Султай ҡыҙҙары” вокаль ансамбле эшләй. 2011 й. Сосновка р‑ны хакимиәте тарафынан Ғ.Сәләм ис. әҙәби пр. булдырыла. Ф.Ф.Аҙнабаева, Х.Ш.Заимов, Ә.Инан, Ғ.Сәләм һ.б. ошо районда тыуған.
Тәрж. Г.М.Ғәлиева


text:
- Подробности
- Просмотров: 566
ВИДИНЕЕВ Василий Ильич (?, Минзәлә ҡ. — 15.1.1903, Өфө), 1-се гильдия сауҙагәре, меценат. Крәҫтиәндәрҙән. Өфө, Минзәлә ҡҡ., Өфө өйәҙенең Богородский улусында (хәҙ. Өфө эсендә) һәм Бәләбәй өйәҙенең Иҫке Маты а. (хәҙ. Баҡалы р‑ны) һыра ҡайнатыу һәм шарап ҡыуыу заводтарына, Өфө, Бәләбәй, Бөрө, Минзәлә ҡҡ. шарап кибеттәренә, Каруанһарайҙа 3 кибеткә хужа була. 1892 й. Н.К.Блохиндан (ҡара: Блохиндар) Голубиный биҫтәһендә усадьба комплексы (хәҙ. Аксаков С.Т. исемендәге баҡса), ш. иҫ. йәйге театр, һатып ала, уның урынына 1894 й. театрҙың яңы бинаһын (794 урынға) төҙөй. Өфө өйәҙендә 3687 дисәтинә ер биләй, Бәләбәй өйәҙендә утар хужаһы була. Хәйриә м‑н шөғөлләнә, сиркәүҙәр һалыуға, приюттар, мәҙәни һәм йәмәғәт учреждениелары һ.б. тотоуға аҡса бүлә. Аксаков халыҡ йорто төҙөлөшөнә 5 мең һум иғәнә бирә. Өфө губерна төрмәләр попечителлеге ком‑ты директоры. Өфө губерна балалар приюттары попечителлегенең почётлы ағзаһы, Өфө ҡыҙҙар приюты попечителе. Өфөнөң тоҡомдан килгән почётлы гражданы. В. Килем йорто бинаһы (К.Маркс урамы, 15) — архитектура ҡомартҡыһы.
Әҙәб.: Г у д к о в Г.Ф., Г у д к о в а З.И. С.Т.Аксаков. Семья и окружение: краевед. очерки. Уфа, 1991.
Ф.Д.Әхмәрова
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Минь телдәре
Ми́нь телдәре (минь; ; POJ: Bân hong-giân; BUC: Mìng huŏng-ngiòng) — ҡытай теленең ҡытай тармағы син-тибет ғаиләһенә ҡараған тел. Ҡытайҙың көньяҡ-көнсығышында, шулай уҡ Тайвань һәм Хайнань утрауҙарында, Көньяҡ-Көнсығыш Азияның ҡайһы бер илдәрендә таралған. Традицион ҡытаистикала иң боронғо диалект төркөмдәренә ингән һөйләш һанала.
Йөкмәткеһе
Ҡытай теле тарихынан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡытай теле монолит, һәр ҡытай кешеһе һөйләшә торған бүленмәҫ тел түгел. Ғәмәлдә, ҡытай теле — бик күп диалекттар, һөйләштәр тупланмаһы, улар үҙ-ара әйтелеше, грамматикаһы һәм лексикаһы менән айырыла.
Ҡытай телен ете төп төркөмгә бүлеп ҡарарға була: путунхуа, у, кантон йәки юэ, минь, хакка, гань һәм сян. Был төркөмдәрҙә диалекттарҙан тыш һәр береһенең эсендә төрлө вариациялар йәшәй, улар баҫым йәки өндәрҙең әйтелеше менән айырыла. Мәҫәлән, киң билдәле путунхуа Ҡытайҙың төрлө ҡалаларында төрлөсә яңғырай.
Ҡытай телен диалект төркөмдәренә бүлеү күп осраҡта йә географияға, йә тарихи факторҙарға бәйле. Ҡытай теленең һәр диалекты айырым тел статусына эйә булырлыҡ, бар Ҡытай өсөн бер яҙма булыуы ҡытай теленең бөтәүлек һаҡлауына булышлыҡ итә, ойоштороп тота. Путунхуа һөйләшен рәсми тел итеп иғлан иткәс, күптәр уны ысын ҡытай теле тип таный башлай.
Терминология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Минь — Фуцзянь провинцияһының боронғо үҙатамаһы, уны бугун дә ҡулланғылайҙар.
- Хок-кьень (Hokkien, Hokkienese, Fukien, Fuchien) — Фуцзяньпровинцияһының көньяҡ минь телендәге атамаһы. Ғәмәлдә минь тигәндең синонимы, әммә йышыраҡ көньяҡ минь диалекттарына ҡарата ғына ҡулланыла, бигерәк тә Ҡытайҙан ситтә, мәҫәлән, Көньяҡ-Көнсығыш Азияла шулай итәләр.
- Хокло[1] (Hō-ló-oē, Hoklo) — көньяҡ минь теленең, бигерәк тә шул телдә һөйләшкән этник төркөмдөң атамаһы, бигерәк тә Тайвандә йыш осрай. Киң мәғәнәлә тайвандәр тигән атаманың эквиваленты.
Телдәр исемлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- (LAC = Language Atlas of China)
Киңерәк мәғәнәлә (бигерәк тә географияла) минь телдәре ике төркөмгә бүленә: көньяҡ (көньяҡ минь, хайнань, пусянь) һәм төньяҡ (башҡалары).
Көньяҡ минь телендә тайвань һөйләше иң байы.
Көньяҡ минь теле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көньяҡ минь теле (миньнань, южнофуцзяньский, хокло; ҡыт. ғәҙәти 閩南語, ябайл. 闽南语, пиньин: Mǐnnányǔ, Fújiàn huà, палл.: миньнаньюй; үҙатама: Bân-lâm-gí / Bân-lâm-gú, Hō-ló-oē, Hok-kièn-oā) — ҡытай теленең бер дилекты, (икенсе фекерҙәр буйынса — ҡытай телдәренең береһе). Ҡытай провинцияһы Фуцзянь һәм Тайвандә ҡулланыла, Көньяҡ-Көнсығыш Азияның күп илдәрендә лә ошо телдә һөйләшәләр. Шул телде бар донъяның чайнатаундарында ишетергә мөмкин. Көньяҡ-Көнсығыш Азияның ҡытай эмигранттарының иң йыш ҡулланған теле.
Көнсығыш минь теле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнсығыш минь теле (икенсе классификациялар буйынса — көнсығыш минь диалекты), йәки минь-дун, — ҡытай теленең диалекты, ғәмәлдә, үҙаллы тел, Фуцзянь провинцияһының көнсығыш өлөшөндә киң ҡулланыла, шулай уҡ Фучжоу һәм Ниндэ ҡалалары тирәһендә һөйләшәләр. Көнсығыш минь теленең стандартной формаһы тип фучжоу диалект тармағы һанала .
Һөйләштәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- цюаньчжан (Hokkien, Quanzhang, трад. 泉漳話)
- сямынь (Amoy, Xiamen, трад. 廈門話) — Өҫтөнлөклө һөйләш, стандарт диалект
- филиппин-минь (лань-нан, Lan-nang, Lân-lâng-oé, трад. 咱人話)
- чжанчжоу (Changchew, Zhangzhou, трад. 漳州話)
- цюаньчжоу (Chinchew, Quanzhou, трад. 泉州話)
- тайвань һөйләше (Taiwanese Hokkien, Táiyǔ, Táiwānhuà, Tâi-gí, Tâi-oân-oē, Hō-ló-oē, трад. 台灣話) — был һөйләштә ҡулланыусылар һан буйынса беренсе урында.
- пенанг-минь (Penang Hokkien, Medan Hokkien, трад. 檳城福建話)
- дэхуа (Dehua, трад. 德化語)
- юньсяо (Yunxiao, трад. 雲霄話)
- сямынь (Amoy, Xiamen, трад. 廈門話) — Өҫтөнлөклө һөйләш, стандарт диалект
- датянь (Datian, трад. 大田話)
- чаошань һөйләше (Chaoshan, Chaozhou, Teochew, Teochiu, Tiuchiu, Diojiu, Swatoese, Diô-jiǔ-oē, трад. 潮州話).
Ҡайһы берҙә көньяҡ минь һөйләшенә хайнань телен дә индерәләр (трад. 海南話, Hainanese).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Брук С.И., Пучков П.И. Население мира: этнодемографический справочник — Наука, 1986 страницы = 349.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- DeBernardi, J. E. (1991). Linguistic nationalism: the case of Southern Min. Sino-Platonic papers, no. 25. Philadelphia, PA, USA: Order from Dept. of Oriental Studies, University of Pennsylvania. Текст.
- «Southern Min Grammar» (3 articles), Part V, Sinitic Grammar, Hilary Chappell (ed.), Oxford University Press, Oxford 2001. ISBN 0-19-829977-X. (инг.)
- DeBernardi, J. E (1991). «Linguistic nationalism--the case of Southern Min»[1]. Dept. of Oriental Studies, University of Pennsylvania. (инг.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Classification of Min Dialects
- Северноминьский язык в Этнология. Донъя телдәре, 2015. (инг.)
- Восточноминьский язык Min Dong Chinese в Этнология. Донъя телдәре, 2015. (инг.)
- Южноминьский язык Min Nan Chinese в Этнология. Донъя телдәре, 2015. (инг.)
- Среднеминьский язык Min Zhong Chinese в Этнология. Донъя телдәре, 2015. (инг.)
- Пусянь в Этнология. Донъя телдәре, 2015. (инг.)
- Classification of Min Dialects


text:
Зәйтүн майы
Зәйтүн майы — зәйтүн ағасының емештәренән һығып алынған үҫемлек майы лат. Olea europaea. Олеин кислотаһы эфиры менән майлы кислоталарҙың триглицериды ҡушылмаһынан хасил. Сортына ҡарап, һарғылт төҫтән башлап, ҡуйы йәшел төҫтә булыуы мөмкин. Тәме әскелт. Иреү температураһы 7-10 °C[1].
Греция, Италия һәм Испанияла милли ризыҡҡа һанала. Антик замандарҙан бирле урта диңгеҙ диетаһының айырылмаҫ бер өлөшө. Уның менән ҡорамдарҙы һәм мәсеттәрҙе таҙарталар. Шулай уҡ христиан һәм иудей диндәренең йолаларын үтәгәндә лә ҡулланалар.
Клазомена (Иония) — иң боронғо май һығыу урыны. Зәйтүн ағасы ҡырағай хәлдә Урта диңгеҙҙән төньяҡ-көнсығышҡа табан, Кесе Азияғаса осрай. Ҡасан һәм ҡайҙа иң башлап баҡса ағасына әйләндереүҙәре бәхәсле һорау. Әммә миноя цивилизацияһының сәскә атауы уның менән бәйле икәне мәғлүм[2]. Крит утрауында табылған зәйтүн майы өсөн махсус һауыттар (прото-амфоралар) беҙҙең эраға тиклем 4-се меңйыллыҡ уртаһына ҡарай.
Боронғо Египет зәйтүн майын Криттан һәм Ханаандан һатып алған. Был турала мәғлүмәт Эбланың архив документтарында (б.э. тиклем 3-сө меңйыллыҡ уртаһы) теркәлгән. Май ашарға аҙыҡ итеп кенә түгел, һабын эшләү өсөн һәм дини йолалар үтәү (май шәмдәре) өсөн ҡулланыла. Беҙҙең эраға тиклем VIII быуатта зәйтүн майын финикийҙар Карфагендан Испания ярҙарына, ә боронғо гректар — Италияға ташый. Латинса исеме (oleum) боронғо грек теленән үҙләштерелгән.
Зәйтүн ағасы — гректарҙың милли ағасы[3]. Был үҫемлекте Аҫина (Афина Паллада) уйлап тапҡан тип һанала. Аҫина ҡалаһының исеме, риүәйәт буйынса, ошо алланың исеменән алынған. Аттикала йәшәүселәр уны тоҙ сығанаҡтары менән ылыҡтырырға маташыусы Посейдондан өҫтөн күрәләр[4]. Зәйтүн майының (лаҙи) дауалау үҙенсәлектәрен Гиппократ та таныған. Был май менән бөтә эллин атлеттары ыуынған. Плиний, Италиянан килтерелгән майҙы өҫтөнөрәк күргән, тиҙәр. Француз Пьер-Жозеф Аморё «Traité de l’olivier» исемле китабында (Монпелье, 1784) зәйтүн ағасы һәм майы тарихы, май һығыу ысулдары тураһында тәжрибәләрҙе туплай һәм дөйөмләштерә. Хәҙерге заманда был ризыҡ тураһында мәғлүмәт Франция, Испания, Греция һәм башҡа Урта диңгеҙ буйындағы илдәрҙең махсус музейҙарында һаҡлана.
Таралыу даирәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2010 йылда донъя буйынса зәйтүн майының 44 % -ы Испанияла, күберәген — Андалусияның көньяҡ провинцияһында етештерелә[5]. «Мин һинең мөғжизәңде беләм, зәйтүн, һин донъя өсөн ерҙең ҡанын һурып сығараһың», — тип яҙған ине испан шағиры Федерико Гарсия Лорка. Италия етештергән майҙың төп өлөшөн үҙе тотона, шулай уҡ башҡа илдәрҙән дә һатып ала. Греция — зәйтүн майын етештереүсе өс илдең береһе һанала. Гректар уны итальян һәм испандарға ҡарата күберәк ҡуллана — кеше башына йылына 20 литр[6]. Европанан тыш, зәйтүн майын Сүриә һәм Марокко етештерә[7].
Зәйтүн майы буйынса Халыҡ-ара кәңәшмәнең (IOC) Мадридтағы штаб-квартираһы етештерелгән бөтә майҙың 95 % контролдә тота[8]. Был ойошма Евросоюз ярҙамында бөтә донъя буйынса майҙың был төрөн популяризациялау менән шөғөлләнә, шуға күрә Европанан тыш башҡа илдәрҙә был аҙыҡты ҡулланыу даирәһе үҫә бара. Донъя буйынса зәйтүн майын етештереү һәм ҡулланыу статистикаһы түбәндәге таблицала күрһәтелгән:
Зәйтүн ағасы яҡынса 500 йыл, хатта ҡайһы берҙәре 1500 йыл һәм унан да оҙағыраҡ йәшәй. Иерусалимдағы Зәйтүн тауындағы ағастарҙың ғүмере 2000 йылдан артығыраҡ икәне билдәле[12].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ См. «Толковый словарь живого великорусского языка», статья «Масло»
- ↑ F. R. Riley, «Olive Oil Production on Bronze Age Crete: Nutritional properties, Processing methods, and Storage life of Minoan olive oil», Oxford Journal of Archaeology 21:1:63-75 (2002).
- ↑ http://books.google.ru/books?id=-aFtPdh6-2QC&pg=PA512
- ↑ С. Б. Охотников. Никоний и античный мир Северного Причерноморья. Одесса, 1997. Стр. 155.
- ↑ Olive Oil production in tons statistics — Countries compared — NationMaster
- ↑ http://books.google.ru/books?id=VBOC_RQPUvcC&pg=PA33
- ↑ Faostat
- ↑ International Olive Council
- ↑ 9,0 9,1 Статистика на сайте ООН
- ↑ California and World Olive Oil Statistics (PDF) (инг.). cesonoma.ucdavis.edu. Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 февраль 2006.


text:
Минең өлгөр әсәкәйем
Әсәйемдең баҡыйлыҡҡа күсеүенә – бер йыл. Ҡайғыны һағыш алмаштырҙы. Күңелде йыуатырға һәм йылытырға әсәйле саҡтың матур иҫтәлектәре ҡалды.
…Әсәйемдең был донъяға килеү тарихы мауығып уҡылған бер роман кеүек. Үткән быуаттың 30-сы йылдары. Ауылда колхозлашыу осоро, синфи көрәштең ҡыҙған мәле. Йылайыр районы Юлдыбай ауылында йәшәүсе өләсәйемде – ул ваҡытта йәп-йәш, ҡалаҡҡа һалып йотмалы һылыу ҡыҙ Ҡәбиҙәне – кейәүгә бирәләр. Кейәү кеше – урта хәлле егет, ауылдың маллы-болло ғаиләләренең береһенән. Өйләнешеүҙәренә күп тә үтмәй, уның ирен дә, ҡайны-ҡәйнәһен дә кулактар иҫәбендә Себергә оҙаталар. Ә Ҡәбиҙә тороп ҡала. Ауырлы булыуы сәбәпсе буламы быға, әллә уға күҙ атып йөрөгән Баймырҙаның ҡатнашлығымы – былар инде бер ҡасан да асылмаҫ сер. Их, өләсәйем тере булып, шул тарихты хәҙер һөйләтеп булһа икән! «Бабай мине мылтыҡ тотоп ҡарауыллап ятты, һылыу булдым бит мин», – тип һөйләгәне генә иҫтә.
Шулай итеп, әсәйемдең яҙмышы ҡарында саҡта уҡ хәл ителә һәм ул Баймырҙаның һөйөклө, наҙлы берҙән-бер ҡыҙы булып үҫә. Әгәр ҙә өләсәй теге ваҡыт бөтә ғаиләһе менән һөргөнгә оҙатылһа, ни булырын әйтеүе лә ҡыйын. Ҡайта алдымы уның тәүге ире һәм ҡайны-ҡәйнәһе Себерҙән, әллә шунда төпләндеме – былары ла мәңге сиселмәҫ йомаҡ булып ҡалды.
Юлдыбай мәктәбен тамамлағас, әсәйем Темәс педагогия училищеһына уҡырға инә. Буласаҡ тормош иптәше менән улар шунда таныша. Училищены тамамлауҙарына бер йыл тигәндә Баймаҡ районының Ирәндек итәгендә ятҡан Иҫәнбәт ауылы егете, минең буласаҡ атайым Рәфҡәт Әхмәтзәки улы Лотфуллин ҡыҙ һоратырға килә. «Кейәү «Азамат»ты йырлап килеп инде. Ап-аҡ күлдәктән, ҡара салбарҙан ине», – тип һөйләй торғайны өләсәйем...
…Әсәйемдең уңған хужабикә булыуы тураһында һөйләгән бер күренеште һис оноторлоҡ түгел. Ҙур сөгөнөбөҙ була торғайны. Кешенең һауыт-һабаһы бик самалы булғандыр инде, шул сөгөнөбөҙҙө күрше-тирә генә түгел, бөтә ауыл рәхәтләнеп тотондо. Берәйһе алып тора ла кире килтермәй. Унан икенсе берәү алып киткән, унан – өсөнсөһө... Мин санамды һөйрәп, өйҙән өйгә йөрөйөм, шунан арғы урамдан саҡ табып алып ҡайтам баяғы сөгөндө. Манты бешерә торған махсус кәстрүл дә ауылда иң тәүҙә беҙҙең өйҙә барлыҡҡа килде. Ул да шулай өй беренсә «сығып китә торғайны».
Бер ваҡытта ла өгөт-нәсихәт уҡыманы ул беҙгә, тыныс ҡына үҙ өлгөһөндә эшләргә өйрәтте. Унан күреп, беҙ – дүрт ҡыҙы – балсыҡ баҫтыҡ, йорт һыланыҡ, өй йыуҙыҡ, емеш-еләккә йөрөнөк, Һаҡмарға төшөп кер йыуҙыҡ. Арыным, тимәне, бер ваҡытта ла бер эштән ялҡманы. Үҙ-үҙенә ышанысы ныҡ булдымы, әллә атайыбыҙ янында үҙен шул тиклем ҡурсаулы тойҙомо, һәр хәлдә ниндәйҙер тантаналы күңел тыныслығы бар ине әсәйемдә. Өйөбөҙҙә йылы ҡот, илаһи һиллек тыуҙырырға ла ошо сифаты булышлыҡ иткәндер, моғайын…
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 11-се (2017) һанында уҡығыҙ.
Теги: Ҡатын-ҡыҙ


text:
Яңылыҡтар
Нефтекамала ихаталарҙы төҙөкләндереү барышын тура эфирҙа күҙәтергә мөмкин
Башҡортостанда «Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу» өҫтөнлөклө проекты сиктәрендә муниципалитеттар ихаталарҙы төҙөкләндереү буйынса видеотрансляция башланы.
Был хаҡта республика хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Әле республиканың интерактив картаһында Өфөлә һәм Нефтекамала реаль ваҡыт режимында трансляция алып барыла.
Ихаталарҙағы видеокамераларҙан эштәр барышын ҡарау өсөн өҫкө панелдә ҡаланы һайлап, картала «Ихаталарҙы ремонтлау» категорияһын билдәләргә кәрәк.
«Башинформ» алдан хәбәр иткәнсә, «Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу» өҫтөнлөклө проектын тормошҡа ашырыу барышында ихата эстәрен, йәмәғәт биләмәләрен, парктарҙы һәм скверҙарҙы төҙөкләндереү күҙаллана. Республика хөкүмәте аҡса биреү һәм бүлеү ҡағиҙәләрен, шулай уҡ аҡсалата түләүҙәрҙе алыусылар исемлеген әҙерләгән һәм раҫлаған.
Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу өсөн федераль ҡаҙнанан — 856 миллион, республика бюджетынан 178 миллион һум аҡса бүленгән.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Ләйсән Кәшфи
Ихласлыҡ һәм яҡтылыҡ шиғриәте
Ҡатын-ҡыҙҙар шиғриәте... Ихтыярһыҙҙан үҙенең нәфис, нескә хистәре, тәрән фәлсәфәһе, ныҡлы ихтыяр көсө менән Сажидә Сөләйманованың шиғырҙары иҫкә төшә. Заманыбыҙҙың талантлы ҡәләм эйәләре Лена Шакирйән, Клара Булатова, Ынйы Мөэминова, Халисә Мөҙәрисова, Дилә Булгакова... Һәр береһе шиғриәткә гүзәл заттарға хас күңел донъяһы, хыял-ынтылыштары, илаһи һиҙемлеге, һағыш-борсоуҙары, ҡыҙҙар сафлығы, әсәйҙәр йылыһы, өләсәйҙәрҙең иманы, иң мөһиме –ҡатын-ҡыҙҙың донъяға булған мөхәббәте менән инеп урынлаша.
Бөтә булмышы менән шағирә, һәләтле журналист Фәниә Ғәбиҙуллина тәү ҡарашҡа уҡ эскерһеҙ, һәр ваҡытта ярҙамға атлығып торған, хуш күңелле булыуы менән йылы тәьҫир ҡалдыра. Күңел иркен, донъя киң, ҡояш аҫтында бөтәбеҙгә лә урын етә, тигән принцип менән йәшәй ул. Ижад донъяһын да, шиғриәтте лә, журналистиканы ла бер кемдән дә тарһынмай. Шуға күрә үҙенә лә яҡты юлдар асылып ҡына тора уның, бәхет ҡояшы йыш йылмая Фәниә ханымға. Остаздар уны ярата, хөрмәт итә, замандаштары ышаныслы дуҫ таба, йәштәр кәңәшләшә, унан ярҙам күрә.
Ҡулымда Фәниә Ғәбиҙуллинаның ижад емештәрен туплаған шиғырҙар йыйынтығы. Ҡалын китап түгел, ләкин ундағы ихласлыҡ, йылылыҡ, шағирәнә яңылыҡ, бәлки, кирбес ҡалынлыҡ баҫмаға ла торалыр. Ысын-ысындан ҡатын-ҡыҙҙар шиғриәте был.
Ауыл һәм әсәй темаһы Фәниә Ғәбиҙуллина ижадында нурҙар, һағыш-моңдар, нескә төҫмөрҙәр менән балҡып китә. Шиғырҙарынан тыуған ергә, тыуған йортҡа, әсәләргә, ауылдаштарға йылылыҡ бөркөлөп тора. Яҙыусылар араһында, шиғриәттә ҡайнаған ҡәләм эйәһе бер ҡасан да яһалма рифмалар яҙыу менән шөғөлләнмәй, бармаҡтан һурып сығармай. Автор яңы һүҙ әйтәйем тип ҡатмарлы образдар, метафоралар эҙләп тә ыҙаланмай. Уҡыусыһына юл табыр өсөн уның теле лә, ҡәләме лә шыма. Шағирәнең көсө – ихласлыҡта, ижадта үҙ һуҡмағын яра белеүҙә, донъяны үҙенсә нәфис төҫтәрҙә күреүендә, күргәндәрен саф күңеле аша үткәреп, кәүҙәләндерә белеүендә. Томас Элиот ошолай тигән: “ Шағирҙың маҡсаты шунда – ул яңы хистәр эҙләргә тейеш түгел, ә иҫкеләрен яңыса файҙаланырға тейеш”. Фәниә Ғәбиҙуллина ла меңдәрсә ҡәләм ҡағылған шул уҡ ауыл, әсә темаһын ала ла тап үҙенсә яҡтырта, һағыныу, яратыу хистәренә яңы ғәм, яңы төҫмөрҙәр бирә.
Мин-минлектең эҙе лә юҡ Фәниә-шағирә ижадында, ул аҡыл өйрәтеүҙән дә, дидактиканан да алыҫ, хатта аҡыллы күренергә була фәлсәфәгә лә инмәй. Уның тормош фәлсәфәһе фекер алышыуға һеңгән, уның әхлаҡ ҡанундары шиғыр юлдары араһына йәшерелгән.
Башҡа ҡәләм эйәләре кеүек үк, яҙыусының рухи ҡиблаһы, ижад сығанағы – ауылда, уның тәбиғәтендә, кешеләрендә. Ана, ул тыуып үҫкән урамда күпме ҡыҙҙар! Бөтәһе лә уңған, булған, тормошта юғалып ҡалмаған. Улар араһында ғүмер буйына тыуған нигеҙен һағынып, ата-әсә тәрбиәһен ҡибла итеп, улар йылыһына сарсап йәшәгән Фәниә лә бар.
Меңдәр шиғриәтендә урын алған тәбиғәт манзараһын Фәниә Ғәбиҙуллина үҙенсә төҫ-хәрәкәттәрҙә күрә. Уның өсөн яңы сыҡҡан ҡаҙ бәпкәләре лә, әсәһе менән бергә ҡаҙ ояһына һалам түшәү ихтыяжы ла бала саҡты, тыуған нигеҙҙе һағыныу тойғолары менән үрелеп, ижади шәхес формалашыуға ишара яһай. Йыш ҡына ҡала ғәмһеҙлеге, унда эҙһеҙ үткән миҙгелдәр заялығы ауылдың ҡабатланмаҫ йәшәйеш һүрәттәренә ҡаршы ҡуйыла. Автор илһам эҙләп ауылға ҡайта, тик унда ғына ижад донъяһына лайыҡлы төҫ-хәрәкәттәрҙе таба.
Бала саҡ – шағирә өсөн илаһи миҙгел, шиғриәтенең таяныу нөктәһе. Ижадының шишмә башы ошондалыр төҫлө уның. “Бал бабайлы бала саҡ” шигырында:
Бал бабайлы булған өсөндөрмө,
Татлы булып хәтерҙәрҙә ҡалған
Ялан тәпәй үткән бала саҡ, –
тип шағирә был миҙгелдең ҡабатланмаҫ күренешен тыуҙыра.
Көрткә сумып, тауҙар шыуыр өсөн
Эй ҡайтаһы ине бала саҡҡа, –
ти ул “Әллә ҡар илай микән” шиғырында, әкиәти бер күренеш тыуҙырып. Ғөмүмән, Фәниә Ғәбиҙуллина шиғриәтенә динамика, ваҡиғалар хәрәкәтсәнлеге, тере һүрәтлелек хас. Ошоноң менән дә ул мауыҡтыра, күңелгә тәрән үтеп инә, иҫтә ҡала.
Үткәндәрҙе һағыныу, яҡташлыҡты, туғанлыҡты онотмау – автор тыуҙырған эстетик идеалдың характерына һалынған төп һыҙаттар. Автор кемделер яманлауҙан, кемгәлер аҡыл өйрәтеүҙән бик йыраҡ тора. Шиғри ҡорал менән дә һаҡ эш итә, тура әйтмәй, уйланырға юл ҡалдыра, йыш ҡына тетрәндерә.
Маҡтаған да була йәшәүҙәрен,
Йәшерә тик никтер күҙ йәштәрен, –
ти ул “Бөтөр әле үпкәләре” шиғырында, бәхет эҙләп ситкә киткән, оҙаҡ йылдар ауылға ҡайтмаған апаһының рухи халәтен теүәл һүрәтләп. Шиғырҙағы ярҙамсы киҫәктәргә генә иғтибар итегеҙ. Автор героиняһының рухи торошон ана шулай оҫта һәм теүәл тасуирлай, уны фашлап яманламай, ә тәрән уйланырлыҡ фекер тыуҙыра. Был шиғырҙы уҡығанда Перси Шеллиҙың: “Шағирҙар – донъяның танылмаған хөкөмдарҙары”, – тигән һүҙҙәре иҫкә төшә. Фәниә Ғәбиҙуллинаның, бер яҡтан, тормош ҡанундарын, кеше психологияһын яҡшы аңлауы, икенсе яҡтан, туранан ярмайынса, шағирәнә ситләтеп әйтә белеүе үҙенә бер тәьҫир көсөнә эйә.
Шағирә ижады буйлап уҙған шәхес концепцияһы автор тыуҙырған эстетик идеалға нигеҙләнеп, шиғырҙан-шиғырға үҫә, көсәйә бара. “Ҡайҙа һеҙ?” шиғырындағы ошондай юлдарға иғтибар итәйек:
Түҙемлеккә сират тораһы юҡ,
Һатып алаһы юҡ сабырлыҡ, –
Әсә һөтө менән ингән ғәҙәт
Бөтә нәҫелемә ҡалырлыҡ.
Бына исмаһам байлыҡ! Йәшәйем, ауырлыҡтарҙы үтәйем, мораҙыма етәйем, тиһәң, күпме түҙемлек кәрәк. Бәхетле булыуҙың да сере ауырлыҡтарҙы үткәрә белеүҙә, сабырлыҡта шул. Был хәҡиҡәтте автор шиғырҙарында ярып һала, тиһәм, бик үк дөрөҫ булмаҫ, ҡәләм эйәһе бер ҡасан да лозунгылар һәм үҙенең тормош принциптары менән һелтәнмәй, ул уларҙы шиғыр юлдарына һеңдереп, уҡыусыһына әҙер килеш, иҫбатланған килеш тәҡдим итә. “Ут һәм йылмайыу” шиғырындағы:
Һуңғы асыуымды
Әрнеп баҫам.
Йылмайыуым эсенә йәшерәм...
тигән юлдарға иғтибар итәйек. Икенсе бер ерҙә:
Моң-зарыңды яттан
Йәшерә алған
Бәхеткә лә күпһенә кеше, –
тип автор бәхет фәлсәфәһенә үҙенсә мәғәнә һала. Бына ул эстетик идеалдың асылы! Бына ул бәхеткә лайыҡлы, һынауҙарҙа һынмаған, ялҡындарҙа сыныҡҡан шәхес. “Болоттар яҙмышы” шиғырында был фәлсәфә йәнә бер образлы төҫ ала.
Ямғыр булып яуыр йәштәремде
Шул тамсылар араһына йәшерәйемме? –
тип автор үҙенең рухи халәтен бына-бына яуырға торған болот менән сағыштыра. Аһ-зарҙы йәшерә белеү, башҡаларға күрһәтмәү – лирик герой характерының аҫыл һыҙаты.
Шағирә әйләнә-тирә йәшәйеште, тәбиғәтте лә ана шундай тәрәнлектә таный:
Яҙмыш еленә үс итеп,
Балан хатта балланған, –
ти ул “Миләштәр усаҡ яҡҡан” шиғырында, көҙгө үҙгәрештәрҙе күреп. Ҡәләм эйәһе тәбиғәтте үҙенсә генә бер тәрәнлектә аңлау һәләтенә эйә. Тап бына ҡатын-ҡыҙ интуицияһы, күңел һиҙемлелеге бындай осраҡтарҙа ярҙамға килә уға:
Ерҙе һалҡындан һаҡларға
Шәрә ҡалды тал-тирәк.
Ғәзиздәрҙе уйлап шул саҡ
Һулҡылдап ҡуйҙы йөрәк.
Маҡсат-ғәмәл, шәфҡәтлелек, изгелек тойғолары шәхес концепцияһының иң нескә үҙенсәлектәренә баҫым яһай. Бары тик ҡатын-ҡыҙҙа, әсәләрҙә генә була торған ғәзиздәрең өсөн үҙ-үҙеңде аямау һыҙаты был юлы юғары образлылыҡ алған.
Автор тәбиғәт күренештәренә шағирә күҙе менән бағып, башҡалар күрмәгәнде, бүтәндәр әйтмәгәнде әйтеп биреү оҫталығына ирешә. Мәҫәлән, “Япраҡ” шиғырында мәрхәмәтһеҙ көҙ елдәренең йәшел япраҡтарҙы өҙгөләү күренеше күңел әрнеүе менән һүрәтләнә:
Бөгөлөп ҡала ғорур имән,
Ә талдарын һөйләү ҡайҙа!
Әйтерһең дә, ҡуйынынан
Тартып ала сабыйҡайын.
Ғәҙәти генә күренеште ана шулай драматик картина кимәленә күтәрә ҡәләм эйәһе. Икенсе һәм дүртенсе юлдың рифмалашыуына иғтибар итегеҙ! Автор ауаздар гармонияһын нескә тойоп эш итә. Шуға күрә ул шиғри ҡалыпта ла, рифмаларҙа ла тапалған һуҡмаҡтан атлауҙы хуп күрмәй. Томас Фуллер: “Шиғриәт – ул һүҙҙәр музыкаһы” – тигән. Тап бына ошо эске моңдо, яңғырашты тойоп эш иткәндә генә йырлап торған шиғырҙар тыуа алалыр. Һәр ҡәләм тотҡан кеше шиғыр яҙырға ынтылған заманда, ысын шағирә исемен алыу өсөн тап бына шундай осталыҡ менән эш итергә кәрәктер ҙә.
Фәниә Ғәбиҙуллина мөхәбәт лирикаһында ла үҙ һуҡмағынан атлай.
Уның бигерәк тә юмор менән һуғарылған шиғырҙары үтемле яңғырай. Балалар өсөн яҙғандары ла, йыр текстары ла уҡыусы күңеленә хуш килә. Ихласлыҡ – Фәниә-шағирәнең төп ҡоралы, кешеләрҙе яратыуы, хөсөтлөктән алыҫ булыуы уны уңышҡа илтә, яңы еңеүҙәргә рухландыра. Ә публицистик яҙмаларына килгәндә, уның журналистикалағы фиҙаҡәрлегенә һәм етеҙлегенә һоҡланмаған кеше юҡтыр. Хәрәкәтсән, тынғыһыҙ тормош ҡәләм эйәһенең шиғри ижадына ла зур этәргес бирә. Беҙ әле Фәниә-шағирәнән яңынан-яңы ижади емештәр, матур-матур китаптар көтәбеҙ.


text:
Рәсәй Президентын һайлауҙа Башҡортостандан 105 йәшлек инәй ҡатнаштыФото: Дмитрий Голиус
Рәсәй Президентын һайлауҙа Башҡортостандан 105 йәшлек инәй ҡатнашты
Рәсәй Президентын һайлауҙа Башҡортостандан 105 йәшлек инәй ҡатнаштыФото: Дмитрий Голиус
ӨФө, 2018 йыл, 18 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостандағы оҙон ғүмерлеләр Рәсәй Президентын һайлауҙа ҡатнаша, улар иҫәбендә Бәләбәй ҡалаһынан иң өлкән кеше Нина Федоровна Коноплянникова бар. 105 йәшлек инәй бер һайлау кампанияһынан да ситтә ҡалмай, әммә бөгөн, оло йәштә булыуы менән бәйле һайлау участкаһына үҙаллы бара алманы, шуға өйҙән тауыш бирҙе.
1185-се участка һайлау комиссияһы ағзалары ветеранға үҙҙәре килде, Бәләбәй ҡалаһы советы депутаты Сергей Караберов һәм урындағы журналистар оҙон ғүмерле инәйҙең хәлен белеште. Оло йәштәге инәйгә ғаризаны тултырырға һайлау комиссияһы ағзаһы Лилиә Билалова ярҙам итте, ә бюллетенде Нина Федоровна, ил яҙмышын ышанып тапшырған кандидатының фамилияһын табып, үҙе тултырҙы.
Нина Федоровнаның иңендә 50 йылдан ашыу хеҙмәт стажы. Һуғыш йылдарында ул райондың баш агрономы булып эшләгән. Оҙон ғүмерле инәй йәштәргә өгөт-нәсихәт әйтте: «Ғәҙел, намыҫлы эшләгеҙ һәм ололарҙы ихтирам итегеҙ!».
http://www.bashinform.ru/news/1130555-v-vyborakh-prezidenta-rossii-prinyala-uchastie-105-letnyaya-zhitelnitsa-bashkirii-/


text:
Ишембай ҡалаһының Көньяҡ биҫтәһендә Докучаев урамындағы 12-се йортта урынлашҡан “Мультимед” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте былтыр июнь айында үҙ ишектәрен аса. Ошо ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә ул ҡалала ғына түгел, тотош районда танылыу яуларға, айырым предприятиелар менән үҙ-ара бәйләнеш булдырырға өлгөрә.
“Мультимед” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Резеда Саръянова – оҙаҡ йылдар һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә эшләп, ҙур тәжрибә туплаған табибә. Тиҫтә йылдан ашыу район үҙәк дауаханаһы баш табибының клиника-эксперт эштәре буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарырға, Салауат ҡалаһында невролог булып эшләргә лә тура килә уға. “Түләүле медицина хеҙмәттәре күрһәтеүгә бәйле үҙ эшемде асыу тураһында күптән уйлана инем. Ишембай район үҙәк дауаханаһында невролог булып эшләгән осорҙа уҡ халыҡтың тар йүнәлештәге белгестәргә эләгеү ауырлыҡтары менән яҡшы таныш булыуым да был ниәтемде нығытты”, – ти Резеда Юнир ҡыҙы.
Әлеге көндә бында терапевт, кардиолог, невролог, офтальмолог, оториноларинголог, психиатр, психотерапевт, медицина психологы ҡабул итеү алып бара. “Район дауаханаһында эшләгән осорҙан уҡ үҙемә таныш булған, хеҙмәткә мөнәсәбәтен яҡшы белгән тәжрибәле табиптарҙы саҡырҙым. Үҙ һөнәренең оҫтаһы булыуҙары, диагностиканы дөрөҫ ҡуя белеүҙәре йәһәтенән дә уларҙы хөрмәт итәм. Үҙәктә эшләгән табиптарҙың барыһы ла юғары һәм беренсе категорияға эйә. Айырыуса оториноларинголог Валентина Винокурова, кардиолог Сәғәҙәт Суфиев, терапевт Әлфиә Сәғәҙиева, психотерапевт Игорь Абдрахманов, йәштәрҙән күҙ табибәһе Айгөл Абдуллина, шәфҡәт туташтарынан Светлана Лоҡманова, Римма Кәримоваларҙың хеҙмәтен билдәләр инем. Улар – минең төп таянысым”, – ти директор ханым.
Шулай уҡ “Мультимед”та медицина массажы хеҙмәте күрһәтелә, процедура кабинеты эшләй. Медицина күрһәтмәһе булған осраҡта ваҡытлыса хеҙмәткә яраҡһыҙлыҡ ҡағыҙы биреүгә лә лицензиялары бар. Рейс алдынан, уның һуңынан, смена алдынан һәм аҙағынан медицина тикшереүҙәре уҙғарыу мөмкинлегенән дә күптәр файҙалана. Шулай уҡ ҡорал ҡулланыуға, транспорт сараһына идара итеүгә медицина тикшереүе үткәрелә.
Үҙәк етәкселеге йылы, йәмле мөхит булдырыуға өлгәшкән. Хеҙмәткәрҙәрҙең иғтибарлы мөнәсәбәте, таҙа, яҡты бүлмәләр – былар барыһы ла мөрәжәғәт итеүселәрҙең күңеленә хуш килә. “Мультимед” йәмғиәте эш көндәрендә тәнәфесһеҙ 8.00-ҙән 19.00 сәғәткә тиклем ҡабул итә, шәмбелә – 9.00–15.00 сәғәттәрҙә. Йәкшәмбе – ял көнө. Белгестәргә алдан яҙылыу мотлаҡ. Бының өсөн телефондар – 8 (34794) 6-36-60, 8-987-051-10-35.
“Күреүегеҙсә, эшебеҙҙе яңы башлап ҡына торабыҙ, әммә киләсәккә аныҡ маҡсаттар, ҙур уй-ниәттәр билдәләгәнбеҙ. Хеҙмәтләндереүҙә төп иғтибарҙы сифатҡа йүнәлтәбеҙ. Беҙгә мөрәжәғәт иткән һәр кеше күрһәтелгән хеҙмәттәрҙән риза булырға тейеш. Шөкөр, коллективым берҙәм, эшһөйәр. Тормош иптәшем дә, сит илдә йәшәүенә ҡарамаҫтан, берҙән-бер ҡыҙым да терәк-таяныс булырға, кәңәштәре менән ярҙам итергә тырыша. Шуны тойоу көс-дәрт бирә, алдағы көндәргә ышаныс өҫтәй”, – ти Резеда Саръянова. Табибә кәңәштәрен дә биреп үтте: “Сирҙе дауалау – бик мәшәҡәт, сығым талап иткән хеҙмәт, шуға һәр кем үҙенең һаулығы тураһында алдан уйлаһын ине. Ауырыуҙың ниндәйҙер билдәләре беленә икән, үҙе үтер тип көтөргә ярамай, медицина белгестәренә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Мәҫәлән, инсульт, инфаркт – ваҡытында дауаланмаған ауырыуҙарҙан өҙлөгөү һөҙөмтәһе. Алдан уҙғарылған профилактик тикшереүҙәр сирҙең аҙыуына кәртә булып тора. Барыһына ла теләгем – тормоштоң матурлығын тойоп йәшәгеҙ, табип кәңәшенә мотлаҡ ҡолаҡ һалығыҙ. Бөтәбеҙ ҙә сәләмәт булайыҡ!”
Эйе, “Һаулыҡ – ҙур байлыҡ” тип халыҡ юҡҡа әйтмәгән. Ваҡытында асыҡланған ауырыу, мәлендә үткәрелгән дауалау саралары сирҙе тиҙерәк еңеүгә булышлыҡ итә. “Мультимед”та эшләүсе тәжрибәле, үҙ эшен яратҡан табиптар был йәһәттән һәр ваҡыт һеҙгә ярҙамға килергә әҙер.
Ишембай ҡалаһы.


text:
Зинһар, килегеҙ был биттәрҙә ғариза яһау онлайн.
Рәхим итегеҙ, иғтибар итегеҙ: Үҙенсәлекле тел "Украин Теле Үҙәге Булып Китеү" рухи байлыҡ урыҫ теле. Ҡалғандары телдәрен һеҙҙең өсөн комфорт, әммә уларҙың тәржемәһен мөмкин неправильноТәржемәюҡҡа бонустар
көн
сәғәт
минут
секунд
Ивано-Франковск, is the capital city of the Ivano-Frankivsk Oblast which lies to the west in Ukraine. Был сағыштырмаса ҙур булмаған ҡала халҡы менән яҡын булған 205,000 кешеләр. Күләме ғына ҡала өҫтәй, уны очарование.
Ивано-Франковск башланы тормоштарын нығытма һымаҡ, ул төҙәлде яҡлау өсөн Сығышында Әҙерләне сө даими татар набегов. Нығытма булған ине, ҙур уңыш түгел һәм был иде, көн элгәре барып, ҡала-нығытма арта башланы буйынса нығытыу ышаныслылығын. Ул беренсе тапҡыр телгә алына, айырым бер тарих 1662 ул саҡта алған хоҡуғы Магдебургские. Ҡала ҡарлуғас булһа булһын, тал ғына түгел, татар нахаҡ бәлә, әммә шулай уҡ навязывать уға вторжение һәм төркиә россия ғәскәрҙәренең. Ренессанс ине осоро интенсив үҫеш һәм тотоу, алып бара торған яҡҡа әүерелә артыҡ бер нисә ҡалаһы живописный. Ысынлыҡта алды ул прозвище ‘ҙур булмаған Йополис’ – Йополис булырға латинса юҡ-бар һүҙҙәр Львов. Был шулай уҡ был ваҡытта, Ивано-Франковск, Украина, булды үҙәге мөһим мәҙәниәт армянский.
Ташлағас Польша иле бүленгән был ‘бүлектәрен Польша’, Ивано-Франковск аҫтына эләккән австралийским егом кереткәнсе упасть был домене автоном Короллегенең Галиция һәм Тонометр. 1919 ине беспокойное ваҡытта өсөн, Ивано-Франковск ине предметы күп кенә польское-украина перепелок. Ул сиктә, аңламаным, нисек икенсе польша Республикаһы, выступает сифатында Станиславович капитал Воеводство. Һөҙөмтәлә,, " 1939 ул иде захвачена немецкии һәм советские ғәсғәрҙәре, һәм ул присоединении т Украина ССР. Күпселек өлөшө йәһүд халҡының иле убита ваҡытында заттар нацистар оккупацияһы, был бик печальный осоронда ҡала тарихында.
Һөҙөмтәлә,, " 1962, исеме үҙгәргән ине ул, Ивано-Франковск хөрмәтенә украин яҙыусыһы Иван Франко. 1990 ул үҙәктәренең береһе булды украина хәрәкәте бойондороҡһоҙлоғо өсөн. Бөгөн эре ҡала возвышаются үҙ ватандаштарына хоҡуғында. Был матур ҡала еңеү менән һәм хәүеф-хәтәрле тарихын, уларҙың ҡыҙыҡ өйрәнергә, булһа, һеҙҙә ваҡыт бар. Ни өсөн тағы ла килергә, Ивано-Франковск икенсе юлы һеҙ тораһыҙ Украинала асыҡларға, ул тәҡдим итә ала, үҙебеҙ өсөн?


text:
Нобель премияһын алған ҡатын-ҡыҙҙар исемлеге
Был исемлеккә Нобель премияһына (шул иҫәптән иҡтисад буйынса Нобель иҫтәлеге премияһына) лайыҡ булған ҡатын-ҡыҙҙар ингән.
Нобель премияһы йыл һайын Швеция Король фәндәр академияһы һәм Норвегия Нобель комитеты тарафынан химия, физика, әҙәбиәт, тыныслыҡты нығытыу һәм физиология йәки медицина өлкәһенә ғәйәт ҙур өлөш индергән шәхестәргә тапшырыла[1]. Премиялар 1895 йылда Альфред Нобель ихтыяры менән булдырыла, ул премияның суммаһы Нобель фонды ҡарамағында булырға тейешлеген билдәләй. Тағы бер премия, Швеция дәүләт банкының иҡтисад фәндәре буйынса Нобель иҫтәлеге премияһы, 1968 йылда Швеция Үҙәк банкы тарафынан иҡтисад өлкәһе өсөн булдырыла[2]. Һәр премияны айырым комитет тапшыра; Швеция Король фәндәр академияһы — физика, химия һәм иҡтисад, Каролина институты — физиология йәки медицина, ә Норвегия Нобель комитеты тыныслыҡ премияларын бирә[3]. Һәр лауреат миҙал, диплом һәм аҡсалата бүләк ала, уның күләме йылдар дауамында үҙгәреп тора[2]. 1901 йылда беренсе Нобель премияһы лауреаттарына 150 782 швед кронаһы бирелә, ул 2007 йылдың декабрендә 7 731 004 швед кронаһына тиң була. 2008 йылда еңеүселәргә 10 000 000 швед кронаһы бүләк ителә[4]. Наградалар Стокгольмда йыл һайын 10 декабрҙә Нобелдең вафат булыу көнөндә ойошторолған тантанала тапшырыла.
2012 йыл башына Нобель премияһы һәм иҡтисад буйынса Нобель иҫтәлеге премияһы 549 тапҡыр бирелгән була: 23 тапҡыр — ойошмаларға, 830 тапҡыр — кешеләргә. Нобель премияһы лауреаты булған 826 кеше араһында (дүртеһе — икешәр тапҡыр) 43 ҡатын-ҡыҙ бар[5]. Беренсе ҡатын-ҡыҙ лауреат, Мария Кюри, премияға ике тапҡыр лайыҡ була: 1903 йылда физика буйынса (ире Пьер Кюри һәм Анри Беккерель менән берлектә) һәм 1911 йылда химия буйынса. Мария Кюриҙың ҡыҙы Ирен Жолио-Кюри ҙа 1935 йылда химия буйынса Нобель премияһына лайыҡ була. Наградланған ҡатын-ҡыҙҙар һаны йәһәтенән 2009 йыл рекордлы[6] — Нобель премияһын биш ҡатын-ҡыҙ, шул иҫәптән ҡатын-ҡыҙҙар араһында иҡтисад буйынса беренсе лауреат Элинор Остром ала[7]. 2014 йылда Нобелдең тыныслыҡ премияһы 17 йәшлек Малала Юсуфзайға бирелә, ул — премия тарихында иң йәш лауреат[8].
Лауреаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Alfred Nobel – he Man Behind the Nobel Prize. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ 2,0 2,1 The Nobel Prize. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ The Nobel Prize Awarders. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Денежный эквивалент Нобелевской премии. Справка
- ↑ Nobel Laureates Facts. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ РИА Новости, 2.10.2009: Среди Нобелевских лауреатов 2009 года рекордно много женщин
- ↑ «Российская газета», 12.10.2009: Впервые нобелевским лауреатом по экономике стала женщина
- ↑ Malala Yousafzai becomes youngest-ever Nobel Prize winner (10 October 2014). 10 октябрь 2014 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Physics 1903. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 1905. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 1909. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ The Nobel Prize in Chemistry 1911. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 1926. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 1928. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 1931. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ The Nobel Prize in Chemistry 1935. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 1938. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 1945. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 1946. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ The Nobel Prize in Physics 1963. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ The Nobel Prize in Chemistry 1964. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 1966. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 1976. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Physiology or Medicine 1977. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 1979. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 1982. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 1991. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 1991. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 1992. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 1993. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 1996. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 1997. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 2003. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 2004. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 2004. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 2007. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Physiology or Medicine 2008. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 14 ғинуар 2012 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Physiology or Medicine 2009. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 5 октябрь 2009 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Chemistry 2009. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 6 октябрь 2009 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Literature 2009. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 8 октябрь 2009 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Prize in Economics 2009. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 12 октябрь 2009 тикшерелгән.
- ↑ Nobel Peace Prize 2011. Нобелевский фонд. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 март 2012. 8 октябрь 2011 тикшерелгән.
- ↑ The Nobel Prize in Literature 2013. Нобелевский фонд. 4 ноябрь 2013 тикшерелгән.
- ↑ The Nobel Peace Prize 2014. www.nobelprize.org. 8 октябрь 2015 тикшерелгән.
- ↑ The 2014 Nobel Prize in Physiology or Medicine. Press Release. Нобелевский комитет (6 октября 2014). 6 октября 2014 тикшерелгән.
- ↑ Youyou Tu - Facts. Nobel Media AB (2015). 25 ғинуар 2016 тикшерелгән.
- ↑ The Nobel Prize in Literature 2015. www.nobelprize.org. 8 октябрь 2015 тикшерелгән.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Август 2017 года » Страница 10
Йондоҙҙоң батырлығы
Яңылыҡтар таҫмаһы // 3-08-2017, 13:44
(Ошондай ҡушаматлы бейә айыуҙан таланһа ла, ҡолонон һаҡлап ҡалған)
Был бик ғибрәтле хәл үткән шишәмбелә, 1 августта Йылайыр районының Һабыр ауылында булған. Хажиевтар ғаиләһе көндәлек эш менән мәшғүл: Ғаяз ағай һарыҡ көтөргә киткән, ҡатыны Альбина йорттағы бөтмәҫ-төкәнмәҫ эш менән булышҡан.
“Төштән һуң беҙгә күршеләр килде һәм урманда һеҙҙең бейә менән ҡолондо айыу йыҡты тип хәбәр итте, - ти хужабикә. - Быға тәүҙә ышанманым, кисен ирем ҡайтҡас ҡына ысын икәнен белдек”....
Был бик ғибрәтле хәл үткән шишәмбелә, 1 августта Йылайыр районының Һабыр ауылында булған. Хажиевтар ғаиләһе көндәлек эш менән мәшғүл: Ғаяз ағай һарыҡ көтөргә киткән, ҡатыны Альбина йорттағы бөтмәҫ-төкәнмәҫ эш менән булышҡан.
“Төштән һуң беҙгә күршеләр килде һәм урманда һеҙҙең бейә менән ҡолондо айыу йыҡты тип хәбәр итте, - ти хужабикә. - Быға тәүҙә ышанманым, кисен ирем ҡайтҡас ҡына ысын икәнен белдек”....
"Сабата" салаты
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 3-08-2017, 11:42
"Сабата" салатын әҙерләү өсөн:
4 тоҙло бәшмәк,
200 гр. ҡаты сыр,
3 йомортҡаны сәнске менән ваҡларға,
200 гр.ҡырҡылған тоҙло ҡыяр,
1баш бәләкәй туралған һуған,
майонез "оливковый".
Барыһын да уртаса турап,майонез мн бутарға,ҡалдырған ярты сырҙы оҙон һалма рәүешендә ҡырҡып сабата яһарға һәм эсен тултырырға.
Йәшелсәләр менән биҙәп өҫтәлгә бирергә.Ашығыҙ тәмле булһын!...
Башҡорт яугирҙарына һәйкәл ҡуйыласаҡ
Яңылыҡтар таҫмаһы // 3-08-2017, 11:23
Нидерландтарҙа 1813-1814 йылдарҙа илде Наполеон армияһынан азат иткән башҡорт яугирҙәренә һәйкәл ҡуйыласаҡ. Уны Гелдерланд провинцияһында Эйссел йылғаһы буйына урынлаштырыу ҡаралған. Скульптор, Рәсәй художество академияһының мөхбир ағзаһы, Рәсәйҙең атҡаҙанған рәссамы Александр Таратынов авторлығындағы монументты асыу тантанаһы 9 сентябргә билдәләнгән....
Ҡырымдағы шифахана - беҙҙеке
Яңылыҡтар таҫмаһы // 2-08-2017, 16:20
Башҡортостан Республикаһы милкенә бушлай Ҡырымдағы шифахана тапшырылды. Ул Евпаторияла, П.Морозов урамы, 1-3 адресы буйынса урынлашҡан.
Шифахананы тапшырыу Ҡырым Республикаһының Министрҙар советы һәм Башҡортостан Хөкүмәте араһында 2017 йылдың 7 июлендәге «Шифахана-курорт эшмәкәрлеген үҫтереүҙе тәьмин итеү һәм БР балаларының шифахана-курорт дауаланыуын һәм ялын ойоштороу буйынса сараларҙы тормошҡа ашырыуға йүнәлтелгән үҙ-ара эшмәкәрлек буйынса» меморандумын тормошҡа ашырыу йәһәтенән булды.
Төбәктә Меморандумды ғәмәлгә ашырыу мәсьәләләре буйынса ведомство-ара эшсе төркөм булдырылған. Эшсе төркөмдө Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Башҡортостандың тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары Рөстәм Вилданов етәкләне.
...
Уйындан – уймаҡ
Махсус бит / Письма // 2-08-2017, 14:31
Бөгөн Илгиз менән Илһөйәрҙең туйы. Улар һәм ҡунаҡтар тәғәйенләнгән ваҡытҡа, ҡиммәтле машиналарға тейәлешеп, ЗАГС алдына килеп туҡтаны. Барыһы ла шат, бөтәһе лә бәхетле.
Ошо мәлдә ЗАГС бинаһы эргәһендә туғыҙ-ун йәшлек ике малай ҙа уйнап йөрөй ине. Шуларҙың шуғырағы дуҫына:
– Ҡара әле анауҙарҙы, шундай шат, ауыҙҙарын йыйып ала алмайҙар. Ҡурҡытайыммы барып? – тине.
Самат, көлөбөрәк:
– Һи-и, Кәрим, һинән дә ҡурҡмағас! – тип ҡуйҙы.
Кәрим сәмләнде.
– Әйҙә, бәхәсләшәбеҙ. Әгәр ҙә мәгәр шуларҙы ҡурҡыта алһам, һин миңә туңдырма алып бирәһең.
– Килештек! Бир ҡулыңды!
Малай ҡаса-боҫа залға инде. Йәштәр ҙә бында ине. Ҡунаҡтарҙы этә-төртә, Кәрим улар алдына барып баҫты. Һәм бар көсөнә:
– Атай, атаҡайым, бына ҡайҙа икәнһең! Тиҙ ҡайтам, тинең дә, юғалдың. Хәҙер мин һине бер ҡайҙа ла ебәрмәйем!
Илгиз менән Илһөйәр, ҡоттары осоп, бер-береһенә ҡарашты. Умарта күсе кеүек шау-гөр килеп торған ҡунаҡтар ҙа тынып ҡалды. Кейәү тәүҙәрәк иҫенә килде:
– Кем ебәрҙе һине бында, малай аҡтығы?
Кәримде дер һелкетте ул. Малай ҡурҡышынан дуҫы менән бәхәсләшеүен һөйләп бирҙе.
– Мә, һиңә туңдырмалыҡ аҡса, – тип, кейәү тиҙ генә уны ситкәрәк ебәрмәксе булды.
Малай, усындағы 1000 һумлыҡты күреп:
– Ун йыл буйына алименттан ҡасып йөрөп, шуның менән генә ҡотолмаҡсыһыңмы? – тип ҡысҡырҙы ла, йүгереп, дуҫы менән бейек йорттар араһына инеп юғалды.
Флүрә ХАЖИЕВА.
...
Уҙмыштар юҡ, күрәһең…
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 2-08-2017, 14:22
...Ғәйебен йәшереп өйрәнмәгән, ошоғаса бер кемде алдағаны ла булмаған Ләйсән туҡтай алмай, буҫығып иланы ла иланы... Фәтих нисек йыуатырға белмәй, аптырап ҡатып ҡалды.
– Нимә булды, Ләйсән? Берәй яңылыш һүҙ әйттемме әллә? Йә, әйт инде, йәшермә.
– Нисек кенә әйтергә лә белмәйем шул... Һин барыбер аҙаҡ минең кемлегемде беләсәкһең...
«Эй, иҫәр шул мин. Ниңә генә ҡалырға күндерҙем икән?!» – тип үкенә башланы Фәтих.
Ләйсән, һыу эсеп, әҙерәк ултырғас, яйлап һүҙ башланы....
Башҡорт фильмы Рәсәйҙе яулай
Яңылыҡтар таҫмаһы // 2-08-2017, 13:22
Режиссер Айнур Асҡаровтың «Өфөнән һөйөү менән» фильмының бөтә Рәсәй буйынса прокаты дауам итә.
Бөгөн ул «Ленфильм» студияһы (Санкт-Петербург) кинотеатрында күрһәтеләсәк, 3 августа иһә Мәскәү Арбатының «Октябрь» кинотеатрында ҡуйыласаҡ.
Фильм Рәсәйҙең йәмғеһе 71 ҡалаһы, шул иҫәптән Феодосия (Ҡырым), Ҡазан, Новосибирск, Силәбе, Сургут, Тула, Донецк, Дондағы Ростов, Һамар тамашасыларына тәҡдим ителәсәк....
Бөгөн ул «Ленфильм» студияһы (Санкт-Петербург) кинотеатрында күрһәтеләсәк, 3 августа иһә Мәскәү Арбатының «Октябрь» кинотеатрында ҡуйыласаҡ.
Фильм Рәсәйҙең йәмғеһе 71 ҡалаһы, шул иҫәптән Феодосия (Ҡырым), Ҡазан, Новосибирск, Силәбе, Сургут, Тула, Донецк, Дондағы Ростов, Һамар тамашасыларына тәҡдим ителәсәк....
Кисә башҡаланың Трамвай урамында ташҡын
Яңылыҡтар таҫмаһы // 2-08-2017, 09:31
«Юлдаш» радиоһы тәҡдим итә – «Ике йондоҙ»
Медиа // 2-08-2017, 08:00
«Юлдаш» радиоһы йәш арауығы буйынса ла, география, социаль ҡатлам буйынса ла киң даирә тыңлаусылар өсөн эшләй. Шуға ла уларҙың мәнфәғәтен ҡайғыртып, төрлө йүнәлешле тапшырыу, рубрика уйлап табырға, йырҙар һайларға тура килә. Әммә бар халыҡты берҙәй ҡыҙыҡһындырғандары ла юҡ түгел. Шундай проекттар араһына уҙған миҙгелдә генә эфир тулҡындарында урын алған «Ике йондоҙ» тапшырыуын индерергә мөмкиндер.
...
Һеҙҙә нимә? Беҙҙә – отпуск!
Новости / Мәҙәниәт // 1-08-2017, 15:11
Эстрада “йондоҙ”ҙары бесән саба, емеш-еләк йыя
Йәй – ял мәле. Һәр кем хыялында ҡышҡыһын уҡ йә ауылға, йә диңгеҙ буйына, бик тә булмаһа, бер нисә көнгә тәбиғәт ҡосағына йыйына башлай. Аҡса туплана, ярашлы кейем алына, юлдаштар табыла. Һәм отпуск башланыу менән: “Һаумы, ял!” – тип иркен итеп тын ала. Башҡорт эстрадаһы “йондоҙ”ҙарына ла ял итер мәл етте. Ижад миҙгелдәре ябылды, һабантуй байрамдары тамам. Тимәк, алда ял!
Ҡыш буйы тамашасыларҙы яңы йырҙары менән ҡыуандырып торған, әүҙем ижад иткән йырсыларҙың бер нисәүһе менән, йәйге ялға уй-ниәттәрен белешеп, бәйләнешкә индек....
Йәй – ял мәле. Һәр кем хыялында ҡышҡыһын уҡ йә ауылға, йә диңгеҙ буйына, бик тә булмаһа, бер нисә көнгә тәбиғәт ҡосағына йыйына башлай. Аҡса туплана, ярашлы кейем алына, юлдаштар табыла. Һәм отпуск башланыу менән: “Һаумы, ял!” – тип иркен итеп тын ала. Башҡорт эстрадаһы “йондоҙ”ҙарына ла ял итер мәл етте. Ижад миҙгелдәре ябылды, һабантуй байрамдары тамам. Тимәк, алда ял!
Ҡыш буйы тамашасыларҙы яңы йырҙары менән ҡыуандырып торған, әүҙем ижад иткән йырсыларҙың бер нисәүһе менән, йәйге ялға уй-ниәттәрен белешеп, бәйләнешкә индек....
[/aviable]


text:
Бармы ул теге донъя?Тормошта мөғжизәле, ғәҙәттән тыш хәлдәр йыш осрап тора. Күрәҙәселәр, имселәр, алдан күреүселәр күбәйгәндән-күбәйә. Дин теге йәки был хәлгә үҙенсә баһа бирһә, фән әһелдәре үҙҙәренсә аңлата. Башҡорттар араһында ла теге йәки был имеш-мимешкә...
«Һөйгәнемдең күңеленә ниндәй асҡыс табайым?..»“Һаумыһығыҙ, ҡәҙерле редакция! Һеҙгә “Башҡортостан ҡыҙы” менән ҡыҙыҡһынып танышып барыусы 15 йәшлек уҡыусығыҙ яҙа. Журнал бик оҡшай, сөнки йөкмәткеһе бай, яҙмалары уҡымлы. Минең иһә кеше менән аралашырға, уртаҡ тел табырға өйрәтеүсе...
Йәнең тыныс, донъяң бәрәкәтлеҮҙемдең тәжрибәмдән бер ваҡиға хәтеремә төшә: ҡырҡ йәше уҙған бер ҡатын ул осорҙа лифтсы булып эшләй ине. Минең лекцияларҙы тыңлағандан һәм физика фәндәре докторы, психолог Чампион Тойч, уның ҡатыны Джоэл Тойчтың “Яңырыу йәки үҙеңде аңлау һәм...
Һомай һылыулығыМөһабәт матурлығы менән дә, мәғрур серлелеге менән дә әсир итеүсе ил ул Бөрйән. Мәңгелектең үҙе кеүек был серлелек. Ул һис ҡасан да асылып бөтмәҫ булғанға тарталыр ҙа. Ырыу-заты менән ғүмер баҡый ошо ерҙәрҙә көн итеүсе бөрйәндәрҙең өлкәне генә...
Айыҡ йәндә өмөт барДонъя сая, алдына алғанын аҙағына еткермәй туҡтамаған ҡатын-ҡыҙҙар ҡулында булғанда, ауылдың бөгөнгө хаяһыҙ заманда ла бирешмәҫенә, әхлаҡ ҡиммәттәренең барыбер ҙә өҫтөн сығасағына ҡаҡшамаҫ ышаныс тыуа. Ишембай районы Этҡол ҡатын-ҡыҙҙар советы...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Ҡояш энергетикаһы
Ҡояш энергетикаһы — ҡояш нурында булған энергия. Был энергияны кешелек меңдәрсә йылдар элек төрлө ысулдар менән файҙаланған. Йылытыу, кулинария, киптереүҙән тыш, бөгөн ҡояш энергияһынан электр, алыҫ райондарҙа һәм космоста файҙаланыу өсөн электр энергияһы алына. Ҡояштан электр энергияһын алыу күп осраҡта осһоҙораҡ, күмер йәки нефть яндырыуға ҡарағанда конкуренцияға һәләтлерәк булып сыға.
Йөкмәткеһе
Энергияны файҙаланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡояш энергияһын файҙаланыуҙың күп ысулдары бар:
- йылы һыу етештереү, торлаҡты йылытыу, ашарға әҙерләү.
- Ҡояш батареяларында йәки яғыулыҡ элементтарында электр энергияһын етештереү
- Диңгеҙ һыуын киптереп тоҙ алыу
Ҡояштан энергия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ер атмосферыһы аша үткәс, ҡояш энергияһының ҙур өлөшө күҙгә күренә торған нурҙар һәм инфраҡыҙыл нурҙар формаһында була. Үҫемлектәр фотосинтез ярҙамында ҡояш энергияһын химик энергияға әйләндерә (шәкәр һәм крахмал алына). Кешеләр утын йәки башҡа ҡаҙылма яғыулыҡты яндырғанда ҡасандыр сарыф ителгән ҡояш энергияһын файҙалана, шулай уҡ үҫемлек, балыҡ, берәй хайуан итен ашағанда ла ҡояш энергияһын файҙалана.
Ҡояш нурланышы ергә 1 квадрат метрға 1366 Ватт энергия менән килеп инә. Ер түңәрәк булғанға, полюстары экваторға ҡарағанда энергияны әҙерәк ала.
Әлегә иң яҡшы ҡояш батареялары ҡояш энергияһының 15 процентын электр энергияһына әйләндерә.[1]
Технология төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡояш энергияһын файҙаланыу өсөн бик күп технологиялар үҙләштерелгән. Ҡайһы берҙәре ҡояш энергияһын турыға ҡуллана (яҡтыртыу, йылытыу һ. б.), башҡалары электр энергияһы етештерә.
Ҡояш энергияһы ҡоролмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡояш энергияһы ҡоролмалары ҡояш энергияһын электр энергияһына әйләндерә.Ҡайһы берҙәре фотоэлектрик эффектты[2] файҙаланып ҡояш энергияһын тура электр энергияһына әйләндерә. Башҡалары ҡояш энергияһын туплау өсөн линзалар, батынҡы көҙгөләр, ҡояш артынан күҙәтеүсе ҡоролмалар ҡуллана.
Ашарға әҙерләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кулинарияла ҡояш энергияһы ғәҙәттәге утын, күмер, газ яндырыу урынына ҡулланыла. Ҡояш плиталары ғәҙәттәге газ һәм элетр плиталарына ҡарағанда осһоҙ һәм экологияк яҡтан таҙа. Урман ҡырҡып утын әҙерләү, яғыулыҡ һатып алыу өсөн финанс ҡыйынлыҡтары булған, асыҡ ут ҡулланыу кешеләр һәм тирә-яҡ өсөн хәүефле булған үҫеп килеүсе илдәрҙә ҡулланыла.
Ҡояш йылытҡыстары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Электр һәм газ йылытҡыстары урынына ҡояш йылыһын файҙаланырға мөмкин. Ҡояш коллектрҙарында һыу (антифриз) йылына, һәм йылылыҡ йортто йылытыу, йылы һыу етештереү өсөн файҙаланыла.
Ҡояш батареялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡояш батареялары ҡояш яҡтыһын электр энергияһына әйләндерә.
Ҡояш батареяларының ҡулланышы күп төрлө. Электр селтәрендәге электр энергияһынан файҙаланып булмағанда, алыҫ райондарҙа, ертирәләй әйләнеп йөрөгән спутник һәм космос зондтарында, кеҫә калькуляторҙарында, ҡул сәғәттәрендә, алыҫтағы телефон станцияларында, һыу һурҙырыу станцияларында.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ A solar panel in the contiguous United States on average delivers 19 to 56 W/m² or 0.45 — 1.35 (kW·h/m²)/day.us_pv_annual_may2004.jpg. National Renewable Energy Laboratory, US. 4 сентябрь 2006 тикшерелгән.
- ↑ Technologies: From silicon to the solar cell.


text:
11 ноябрь
11 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 315-се көнө (кәбисә йылында 316-се). Йыл аҙағына тиклем 50 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1843 — Андерсен Ханс Кристиан «Ерәнес өйрәк себеше» әкиәтен баҫтыра.
- 1918 — Компьен ваҡытлы килешеүе, Беренсе донъя һуғышы тамамлана.
- 1936 — Англияла беренсе тапҡыр телевизорҙан һауа торошо хаҡында мәғлүмәт бирелә.
- 1975 — Ангола бойондороҡһоҙлоҡ иғлан ителә.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1935 — Рәүеф Насиров, журналист һәм яҙыусы, Башҡорт АССР-ының (1978) һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ожегова Анастасия Васильевна (11.11.1922—18.12.1999) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Дыуан районы «Россия» колхозының элекке тракторсыһы. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Дыуан районының Озеро ауылынан.
- Басиров Әсхәт Ғиниәт улы (11.11.1927—3.10.2012) — нефтсе, СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1977). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1972), Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почетлы нефтсеһе (1994).
- Арыҫланов Ринат Гәрәй улы (11.11.1932) — инженер-теплотехник. СССР-ҙың энергетика һәм электрләштереү отличнигы (1971), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған энергетигы (1987), СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1989), СССР-ҙың почётлы энергетигы (1990). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районының Килем ауылынан.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1050 — Генрих IV, Изге Рим Империяһы императоры.
- 1821 — Фёдор Михайлович Достоевский, рус яҙыусыһы.
- 1974 — Леонардо ДиКаприо, Америка актёры.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1965 — Зыя Мансур, Башҡортостандың Дүртөйлө районы Етембәк ауылында тыуып, Татарстанда ижад иткән журналист һәм шағир, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- 2004 — Ясир Арафат, Палестин автономияһы башлығы.
- 2007 — Рим Йәнғужин, башҡорт этнографы, тарих фәндәре докторы (1990), профессор (1991), Башҡортостан Республикаһының (1993) һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002).
- 2012 — Илья Олейников, актёр, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (2001).
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
{


text:
Маъмайҙың нимә яратҡанын барығыҙ ҙа яҡшы беләһегеҙҙер, эйеме? Уның төп ашамлығы – ит, һөйәк. Шуға байрам өҫтәленә ҡуйылған ризыҡтар ит ҡушып әҙерләнһә, бик яҡшы булыр.
– Был салатты әҙерләү өсөн бешкән йылҡы ите, консерваланған ананас, майонез, сыр кәрәк буласаҡ. Уны ҡатлы-ҡатлы итеп һалып, һәр береһенең өҫтөнә майонез һылайбыҙ. Тәүгеһе – ваҡ итеп ҡырҡылған йылҡы ите, икенсеһе – шаҡмаҡлап туралған ананас, өсөнсө ҡатламына ҡырғыстан үткәрелгән сыр һалабыҙ. Өҫтөндәге эт һүрәте бешерелгән йомортҡаның ағы һәм һарыһынан эшләнә. Күҙе, ҡашы – зәйтүн емешенән, ауыҙы – помидорҙан, – тип үҙе әҙерләгән салат рецебы менән бүлеште Күгәрсен районы Яңы Хвалын мәктәбе уҡыусыһы Гөлфиә Килсенбаева.
Бик тәмлелер инде. Ул һеҙгә лә оҡшар, табынығыҙҙы йәмләп ултырыр, тигән ышаныстабыҙ.


text:
Кейеҙ – башҡорттарҙың көнкүрешендә киң ҡулланылған ғәҙәти материал. Уның төп тәғәйенләнеше – тирмә ябыу. Кейеҙҙе иҙәнгә һәм урындыҡҡа түшәгәндәр, стенаға элгәндәр. Баш кейеме – бүрек, ҡолаҡсын, аяҡ кейеме – сарыҡ, ҡата теккәндәр. Эйәр, ҡамыт-дуға, серге яһау өсөн дә файҙаланғандар, хатта балаларға уйын өсөн туп та кейеҙҙән яһалған. Башҡорттарҙа кейеҙ үҙенә бәхет, ырыҫ, түллелек тарта тип иҫәпләнгән.
Кейеҙ баҫыу алымдарын беренселәрҙән булып ун һигеҙенсе быуатта Петербург ғалимы, сәйәхәтсе һәм этнограф Иван Георги яҙып ҡалдыра: йөндө септә йәки тирегә таратып һалғас, ян менән теткәндәр йәки муйыл, тал сыбығы менән һуҡҡылағандар. Ошо рәүешле әҙерләп бөткәс, бер тигеҙ ҡалынлыҡта йәйгәндәр һәм бер нисә тапҡыр өҫтөнә ҡайнар һыу ҡойоп, төрөп бәйләгәндәр һәм тәгәрәткәндәр.
Һуңғы йылдарҙа кейеҙ баҫыу шөғөлө ныҡлап тергеҙелә башланы. Эш технологияһы борондан әллә ни үҙгәрмәгән. Күптән түгел Бөрйән районында “Тамға” проектын тормошҡа ашырыу маҡсатында, нәфис кейеҙ баҫыу оҫталарының республика симпозиумы уҙғарылды. Проект 2020 йылда Башҡортостанда уҙғарыласаҡ Бөтә донъя фольклориадаһына башҡорт тирмәләрен йыһазландырыуға йүнәлтелгән. Унда республиканың төрлө райондарынан танылған һәм шөғөлгә башлап ҡына тотонған иллегә яҡын оҫта ҡатнашты. Республика халыҡ ижады үҙәге вәкилдәре етәкселегендә проектта ҡатнашыусылар ете кейеҙ панно әҙерләне.
– Кейеҙ баҫыу шөғөлөн тергеҙеү маҡсатында беҙҙең үҙәк ике тиҫтә йылға яҡын “Тамға” тигән проектты тормошҡа ашыра, ошо маҡсатта йыл һайын төрлө райондарға сығып, оҫталыҡ дәрестәре, семинарҙар уҙғарабыҙ, һәр күсмә симпозиумдың үҙ тематикаһын да билдәләйбеҙ. Бөрйән районында сара өсөнсө тапҡыр уҙғарыла. Әйткәндәй, иң беренсеһе лә тап бында ойошторолғайны. Быйылғы проекттың тематикаһы “Ҡурай” тип аталды. Төп маҡсатыбыҙ сәсәндәр, йырсылар, музыка ҡоралында уйнаусылар өсөн илһам, дәрт мөхите менән һуғарылған башҡорт тирмәһен йыһазландырыу ине. Биш көн арауығында танылған оҫталар белгәндәрен камиллаштырҙы, башлап ҡына был шөғөлгә тотоноусылар ҙа ҙур тырышлыҡ күрһәтте.
Төрлө заман технологияларын һынап ҡараныҡ, паннолар еңел генә килеп сыҡты, бының өсөн махсус марля ҡулландыҡ. Материал өсөн йөндөң нәҙеген, сифатлыһын һайланыҡ, сөнки улар эшләгәндә йәбешмәй, һүрәттәре лә асыҡ килеп сыға.
Сентябрь айында ошо панноларҙың күргәҙмәһен ойошторорға күҙаллайбыҙ. Тап шунда иң яҡшы тип табылған эште лә билдәләмәксебеҙ, – ти “Урал” халыҡ сәнғәте галереяһы мөдире Кәримә Кайдалова.
– Биш көн барған форумда ысын оҫталар ярҙамында, беҙҙең мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре лә кейеҙ баҫыу серҙәренә төшөндө. Күптәре үҙҙәре ошо шөғөлгә башҡаларҙы өйрәтә алыу хоҡуғын биреүсе сертификатҡа ла эйә булды. Уларҙың тәжрибәһен район кимәлендә лә таратасаҡбыҙ, сөнки ата-бабаларыбыҙҙың боронғо шөғөлөн тергеҙеү киләсәк быуын өсөн дә үтә мөһим, – тине Бөрйән районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге начальнигы Клара Теләүбаева.


text:
24 май
24 май — григориан стиле буйынса йылдың 144-се (кәбисә йылында 145-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 221 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Рәсәй — Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнө.
- Канада — Королева Викторияның тыуған көнө.
- Эквадор — Пичинчи көнө.
- Эритрея — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Нәбиев Мирзанур Фәсхетдин улы (24.05.1923—18.04.2008), хужалыҡ эшмәкәре, 1949—1985 йылдарҙа Илеш районы М. Горький исемендәге колхоз рәйесе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1980). Өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1975, 1980) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың Ҡәҙер ауылынан.
- Хәбибуллин Булат Нурми улы (24.05.1958), математик-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика‑математика фәндәре докторы (1993), профессор (1996). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2002), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2011).
- Әлибаев Фәнүр Хажиәхмәт улы (24.05.1958), «Көньяҡ Урал» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы директоры, биология фәндәре кандидаты, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған экологы, Башҡортостандың атҡаҙанған урмансылыҡ белгесе.
- Иҙрисова Лиә Түләк ҡыҙы (24.05.1963), табип-ғалим, невролог, физиотерапевт, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2002).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Шиғырҙар » Страница 10
Таңһылыу ҠАРАМЫШЕВА "Бәхет үрсей бары бәхеттә"
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 13-04-2016, 10:07
Рәми ҒАРИПОВ Фекерҙәр һәм афоризмдар (8.04.2016 )
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 12-04-2016, 12:58
Рәнйетә күрмәгеҙ...
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 11-04-2016, 09:47
“Яңы атҡан сәскә кеүек нурланырмын, Ҡағылырмын хистәреңә һинең ипләп...”
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 4-04-2016, 13:07
Наҙгөл Ғәлиева Ейәнсура районында тыуа. Мәләүез ҡалаһында Кинйә Арыҫланов исемендәге башҡорт гимназияһын тамамлағас, кескәй саҡтан шиғриәткә ғашиҡ ҡыҙ М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетына уҡырға инә. Әлеге көндә 4-се курста уҡыған Наҙгөл шиғриәт менән дуҫлығын өҙмәй....
Рәми Ғариповтың "Туған тел" шиғырын сит ил кешеләре уҡый
Яңылыҡтар таҫмаһы / Шиғырҙар // 4-04-2016, 11:07
"Ютуб" селтәренә һалынған видеола күренеүенсә, сит ил кешеләре мәшһүр шағирыбыҙҙың "Туған тел" шиғырын һөйләй. Тәүҙә улар телдәрен ватып, үҙҙәренсә әйтә, аҙаҡ икенсегә инде шиғыр матур итеп асыҡ яңғырай.
Яҙманы Өфөлә йәшәгән denis_Денис Өмөтбаев исемле егет төшөргән. Ул ветеринария табибы булып эшләй һәм сит илдәргә сәйәхәт итергә ярата.
- Бер мәл Һиндостанда баҙарҙа һатыулашыуҙы видеоға төшөрҙөк. Дуҫым менән башҡортса һөйләшкәнде ишеткән һатыусы быға бик аптыраны. Артыбыҙҙан ҡабатлап та ҡарай - беҙгә был ҡыҙыҡ тойолдо. Аҙаҡ бер Израиль кешеһе менән һөйләшеп, уға башҡорт шиғырҙарын уҡып ишеттерҙек. Әңгәмәсебеҙ телебеҙҙең өн байлығына бик аптыраны, иҫе китте, - ти Денис.
"Туған тел" шиғырына ролик Һиндостанда һәм Ҡырғыҙстанда төшөрөлгән. Егеттәр үҙҙәренә таныш һәм уранда осраған осраҡлы үткенселәргә мөрәжәғәт иткән. Береһе лә баш тартмаған, тәҡдимде ҡыҙыҡһынып ҡабул иткән. "Беҙ бер юлы уларға Башҡортостан, башҡорт теле тураһында һөйләнек. Ошо беҙҙеке һымаҡ видеолар күберәк төшөрөлһә ине", - ти егет.
Стих башкирского поэта Рами Гарипова "Родной Язык" в исполнении иностранцев
"Mother language" The poem of Bashkort poet Rami Garipov by foreigners...
Яҙманы Өфөлә йәшәгән denis_Денис Өмөтбаев исемле егет төшөргән. Ул ветеринария табибы булып эшләй һәм сит илдәргә сәйәхәт итергә ярата.
- Бер мәл Һиндостанда баҙарҙа һатыулашыуҙы видеоға төшөрҙөк. Дуҫым менән башҡортса һөйләшкәнде ишеткән һатыусы быға бик аптыраны. Артыбыҙҙан ҡабатлап та ҡарай - беҙгә был ҡыҙыҡ тойолдо. Аҙаҡ бер Израиль кешеһе менән һөйләшеп, уға башҡорт шиғырҙарын уҡып ишеттерҙек. Әңгәмәсебеҙ телебеҙҙең өн байлығына бик аптыраны, иҫе китте, - ти Денис.
"Туған тел" шиғырына ролик Һиндостанда һәм Ҡырғыҙстанда төшөрөлгән. Егеттәр үҙҙәренә таныш һәм уранда осраған осраҡлы үткенселәргә мөрәжәғәт иткән. Береһе лә баш тартмаған, тәҡдимде ҡыҙыҡһынып ҡабул иткән. "Беҙ бер юлы уларға Башҡортостан, башҡорт теле тураһында һөйләнек. Ошо беҙҙеке һымаҡ видеолар күберәк төшөрөлһә ине", - ти егет.
Стих башкирского поэта Рами Гарипова "Родной Язык" в исполнении иностранцев
"Mother language" The poem of Bashkort poet Rami Garipov by foreigners...
Рәми ҒАРИПОВ Фекерҙәр һәм афоризмдар (1.04.2016 )
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 4-04-2016, 10:02
Батыр бул!
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 4-04-2016, 09:36
Ысын шағир ине
Хәтер / Шиғырҙар // 29-03-2016, 11:01
Рәми ҒАРИПОВ Фекерҙәр һәм афоризмдар
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 28-03-2016, 16:04
Гөлгизәр Фәйзи - “Барса ғаләм, гүйә, моң бишеге...”
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 28-03-2016, 13:06
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 331
КОКАНД ПОХОДТАРЫ (1852, 1853), 1847—76 йй. Рәсәйҙең Коканд ханлығын баҫып алыуы осоронда рус ғәскәрҙәре экспедицияһы. Ырымбур айырым корпусы көстәре ҡатнаша, һуңыраҡ Себер казак ғәскәре ҡушыла. 1852 й. 3 июлендә Ырымбур губернаһының Арал нығытмаһынан Коканд ханлығының Аҡмәсет ҡәлғәһенә табан полк. И.Ф.Бларамберг етәкс. ярты рота һалдаттан һәм Ырымбур казак ғәскәренең 2 сотняһынан торған отряд (бөтәһе 500‑гә яҡын кеше, 5 орудие) юлға сыға. 20 июлдә улар Аҡмәсеткә һөжүм итеп ҡарай, авг. Кокандтың Көмөш Ҡурған, Шым Ҡурған һәм Ҡош-Ҡурған нығытмалары емертелә. 1853 й. 15—17 июнендә Арал нығытмаһынан Аҡмәсеткә табан кавалериянан ген. В.А.Перовский етәкс. 4‑се Ырымбур сик буйы батальонынан (ҡара: Ырымбур сик буйы батальондары), Башҡорт-мишәр ғәскәренең 5 сотняһынан, Ырымбур казак ғәскәренең 2 сотняһынан һәм Урал казак ғәскәренең 5,5 сотняһынан, артиллерия, ракета һәм сапёр командаларынан торған отряд (бөтәһе 2,3 меңдән ашыу кеше, 36 орудие) ҡуҙғала. Июлдә ҡәлғә орудие утына тотола, миналар һалына һәм 28 июлдә шартлатылып, штурм м‑н баҫып алына. Рус ғәскәрҙәре — 17, Коканд ханлығы 242 кешеһен юғалта. К.п. һөҙөмтәһендә 19 б. 50‑се йй. уртаһына Ырымбур ҡ. алып Арал диңгеҙе һәм Һырдаръя й. тиклемге ерҙәр Рәсәй составына инә, Һырдаръя нығытмалы сик һыҙығы [1‑се, 2‑се, Перовский (элекке Аҡмәсет) һәм 3‑сө (элекке Көмөш Ҡурған) форттар] төҙөлә. Ырымбур сик һыҙығы хәрби һәм сәйәси әһәмиәтен юғалта. “Аҡмәсет”, “Перовский” марштары һәм “Һыр” халыҡ йыры башҡорттарҙың 1853 й. К.п. ҡатнашыуына арналған.
Әҙәб.: Бларамберг И.Ф. Воспоминания. М., 1978; Михайлов А.А. Первый бросок на юг. М.; СПб., 2003.
Р.Н.Рәхимов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Василий III
Васи́лий III Иванович (25 март 1479 — 3 декабрь 1533) — 1505—1533 йылдарҙағы Мәскәү һәм Владимир бөйөк кенәзе, Иван III һәм София Палеологтың улы, Иван IV Грозныйҙың атаһы. Изге Рим империяһы императоры Максимилиан I менән 1514 йылда төҙөлгән килешеүҙә беренсе тапҡыр батша (царь — цезарь) тип аталған.
Атаһы башлаған берҙәм Рус дәүләтен берләштерү сәйәсәтен дауам итә; ҡайһы бер удел кенәзлектәр менән килешеүҙе яңырта. Василий III заманында бер нисә удел кенәзлеге бөтөрөлә. 1510 йылда Псков, 1521 йылда Рязань ҡалаларын үҙенә буйһондора. Рус-Литва һуғышында еңеүе һөҙөмтәһендә 1514 йылда Василий III Смоленск кенәзлеген үҙ биләмәһенә ҡушыуға ирешә. Мәскәүҙән көнсығышта һәм көньякта урынлашҡан ерҙәрҙе яулап алыу сәйәсәтен дауам итә, Ҡазан ханлығына бер нисә һөжүм ойоштора; 1506 йылғы һөжүме еңелеү менән тәмамлана. Мөхәммәдәмин хан вафатынан һуң Ҡазан тәхетенә үҙ кешеһен — Шаһғалиҙе ултырта (1518). Шаһғали унан ҡыуылғас, уны Ҡазан тәхетенә ҡайтару өсөн 1523—1524 йылдарҙа яуҙар ойоштора. 1530-31 йылдарҙағы яу-һөжүмдәрҙән һуң Ҡазан тәхетенә Василий III кешеһе — Йәнғәли ултыртыла. Бер үк ваҡытта Ҡазан ханлығының көнбайыш сик буйҙарында үҙ ҡәлғә-ҡоролмаларын төҙөү һәм нығытыуҙы дауам итә. 1521 йылда Оло сик буйы кәртәләре төҙөлөшөн башлай, 1524 йылда Ҡазан ханлығы йоғонтоһонда булған сыуаштар ере сигендә, Сура йылғаһы тамағында, Васильсурск ҡәлғәһен нигеҙләй. Шул уҡ йылда рус сауҙагәрҙәренә Ҡазан ханлығы йәрминкәләренә барыуҙы тыя, Түбән Новгород йәнәшәһендә үҙ йәрминкәләрен асырға әмер бирә. Литваға ҡаршы көрәштә үҙ маҡсатында файҙаланыу һәм үҙ кенәзлегенә яу-һөжүмдәрҙе булдырмау ниәтенән Ҡырым ханлығы менән яҡын мөнәсәбәттәр урынлаштыра, дипломатик килешеүҙәр төҙөүгә ирешә. Ҡырым хандары нәҫеленән булған Сәхибгәрәй Ҡазан тәхетенә ултырғандан һуң ғына Ҡырым ғаскәре 1521 йылдың көҙөндә Мәскәүгә һөжүм ойоштора, Мәскәүҙә идараһы булып ҡалған баярҙарҙан йолом түләтә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Пресняков А. Е. Завещание Василия III // Сборник статей по русской истории, посвящённых С. Ф. Платонову. П., 1922;
- Шмидт С. О. О времени составления «Выписи» о втором браке Василия III // Новое о прошлом нашей страны. М., 1967;
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
Автор: Муртаева Кунсылу Фазыльяновна, МАДОУ "ЦРР - детский сад «Айыукай» г. Баймак Республика Башкортостан
Башҡорт әҙәби теле – илебеҙгә туғандаш телдәр менән хоҡуҡлы милли тел. Башҡорт теле- башҡорт милли культураһының нигеҙе. Башҡорт теле хәҙерге көндә ҙур ҡаҙаныштарға эйә булған, үҫешкән, көндән- көн алға китеүсе культура тармаҡтары һанала. Балаларға белем биреүҙә туған телдең әһәмиәте ҙур, мөмкмнселектәре киң. Бала үҙ туған телендә һөйләшә, фекр йөрөтә.
Ошо тел аша кешеләр араһындағы мөнәсәбәттең иң ҡатмарлы донъяһына үтеп инә, тәбиғәт, йәмғиәт күренештәрен күреп, танып белә, улар хаҡында тәүге төшөнсәләрҙе үҙләштерә.
Туған тел баланың психикаһына туранан-тура йоғонто яһай, унда кире һәм ыңғай эмоциялар тыуҙыра, туған телдә әйтелгән һүҙ уны шатландыра, көйөндөрә һәм төрлө бәъхәстәргә тарта. Тыуған телде өйрәнеү баланың үҙ-аллы фекер йөрөтөү, һөйләү телмәрен үҫтереү, байытыу һәм формалаштырыуҙа берҙән-бер ҡорал булып тора.
Үҙ халҡының тарихы, йыр-моң күңеленә һеңеп, шул нигеҙҙә тәрбиәләнгән, тыуған ерен, ғәзиз әсәһе кеңек һөйгән, йөрәге халҡы менән бергә типкән, халҡы рухы менән, уныңмаҡсаты, үҙ хыялы, үткәне, бөгөнгөһө, киләсәге менән йәшәгән, туған теленең байлығына эйә булып, уның нескәлектәрен аңлаған, үҙенең бөтә булышын халҡына бағышлаған кеше генә тәрбиәле һәм белемле шәхес була ала.
Ғалимдар фекеренсә, бала туған телендә алған белемде бер ҡасан да онотмай. Тәүҙә балалар баҡсаһында, унан мәктәпкә киңәйтә, тәрәнәйтә, нығыта бара. Шулай итеп балаларҙа үҙ туған еренә, халҡына, унан үткәненә, ғөрөф-ғәҙәтенә, ижадына ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү, ихтирам уятыу, милли рухҡа нигеҙ һалыу, милли йыр-уйын-бейеү мәҡәлде туған телдә өйрәтеү мәктәпкәсә йәштән үк балаға йәш үҙенсәлектәренә ҡарап, улар ҡабул итә алған тиклем кимәлдә өйрәтелһә киләсәктә үҙенең кем икәнлеген белгән, ныҡлы рухлы булған быуын үҫәсәк, сөнки бала саҡтағы ишеткәндәр онотолмай, бала үҙенең саф, таҙа күңеленә һеңдерә, тәүге бураҙналар һалына. Башҡорт балаһына үҙ телендә белем биреү, телгә һөйөү уятыу беҙҙең төп бурысыбыҙ булып тора.
Балалар баҡсаһында бала өсөн уйын-төп эшмәкәрлек, уйын-ысынбарлыҡ. Бала уйында йәшәй, сыныға, үҙаллыҡҡа өйрәнә. Тәрбиә, уҡытыу эшен уйынһыҙ күҙ алдына ла килтереп булмай. Шуның өсөн белемгә өйрәтеү ҙә уйынһыҙ мөмкин түгел. Баланың әңҙемлеген арттырыу өсөн уйын алымын индереү, ҡулланыу киң таралған.
Бала тик уйында ғына туған телдең нескәлектәренә өйрәнә, “телдең рухын” үҙләштерә.
Туған телгә өйрәтеүҙең тағы бер мөһим бурысы булып балаларҙың һөйләү телмәрен үҫтереү тора. “Баланың мейеһе бармаҡтарының осонда урынлашҡан”, -тигән әйтем бар.
Ысынлапта бармаҡтар ни тиклем күберәк күнегеү башҡарһа, улар шул тиклем аҡыллыраҡ була. Шулай уҡ бармаҡ хәрәкәте менән телмәр ңҫеше араһында бәйләнештәр бар. Шуның өсөн, “бармаҡ уйындарын” ҡулланып телмәрҙе лә, бармаҡ эшмәкәрлегендә үҫтереп була, балала ҡыҙыҡһыныу ҙа көсөйә.
Бала нимә күрә, ишетә, күҙәтә-барыһы ла уның телмәрендә сағыла. Уның өсөн һөйләгән һүҙе-асыш, образ, бәләкәй генә әкиәт, тормош тәжрибәһе.
Телмәр үҫтереүҙә шиғыр юлдарын хор менән һөйләү мөһим роль уйнай. Ысынлап та, әгәр кескәйҙәр төрлө сараларҙа башҡалар менән бер тиң ҡатнашмаһа, үҙ-ңҙенә ышаныс юғалыуы, кәмһенеү тойғоһо уяныуы ихтимал.
Балаға туған телде өйрәткәндә бик күп алымдар өулланырға була һәм эш барышында тел өәҙерен аңлай белергә, туған телгә, уның матурлығына һөйөү уятырға бурыслыбыҙ.
Әгәр баланы бала саҡтан уҡ телгә ихтирамлы итеп тәрбиәләһәң, ул белемгә ынтылыусан, телгә зирәк, кеше менән аралашыусан булып ңҫә, телмәре лә ңҫешкән була. Туған телендә яҡшы һөйләшә белгәндә генә, бала үҙенең фекерен асыҡ, аныө һәм дөрөҫ итеп әйтеп бирә ала.
Дәрестәр балаларҙы ялҡытмапйынса, мауыҡтырғыс уйын формаһында, ҡулланма материалдар ҡулланып үткәрелһә күпкә файҙалыраҡ. Мәҫәлән, математик төшөнсә!ләрҙе өйрәтеү дәресендә балалар төрлө эштәр үтәп, “бәләгә тарыған әкиәт батырҙарын ҡотҡаралар” “урманға барып” унда осраған геройһың һорауҙарына яуап биреп, ундағы ҡоштарҙы, йәнлектәрҙе һанап, сағыштырып, урындарын билдәләп, һанарға өйрәтәләр.
Ә инде “экологик һуҡмаҡ” буйлап йөрөп бөжәк, сәскә, үҫемлектәр донъяһы менән танышалар, уларҙы һындырмаҫҡа, тапамаҫҡа, дөйөм алғанда, тәбиғәттә ңҙ-ңҙен тоторға, тәбиғәтте һаҡларға өйрәнәләр, әкиәт батырына өйрәтәләр.
Туған телде өйрәнеүҙә төрлө мәҙәни саралар, иртәлектәрҙең дә роле ҙур. Мәҫәлән, “Ҡаҙ өмәһе” “Нардуған” ..... һ.б. балалар туған телдә шиғыр, бейеү, уйын өйрәнә.
Мәҡәл аша яҡшылыҡты ямандан айырырға өйрәнә. Гөмүмән, үҙ телендә һөйләшкән бала киләсәктә лә милләтенә тоғро булып үҫәсәк!
Поделиться:


text:
- Подробности
- Просмотров: 282
ФИЛОСОФИЯ БЕЛЕМЕ БИРЕҮ, философия өлкәһендә юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү системаһы. Махсус (философия тарихы, онтология һәм танып белеү теорияһы, социаль философия) һәм өҫтәлмә белем биреүҙе үҙ эсенә ала. Философия фәнни дисциплина булараҡ вуздарҙа мәжбүри предметтар иҫәбенә инә. Башҡортостанда Ф.б.б. 1938 й. К.А.Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында соц.‑иҡт. дисциплиналар каф. асылғандан һуң, үҫеш ала, уның базаһында 1957 й. философия каф. асыла. 2000 й. алып БДУ‑ла философия һәм социология ф‑ты эшләй, уның структураһында онтология һәм танып белеү теорияһы, философия һәм фән методологияһы каф. бар. Өҙлөкһөҙ Ф.б.б. программаһы аспирантура һәм докторантурала тормошҡа ашырыла. БР‑ҙа 50‑нән ашыу филос. фәндәре докторы, 200‑гә яҡын фән кандидаты бар. Ф.б.б. үҫешенә Д.М.Азаматов, Д.Ж.Вәлиев, Б.С.Ғәлимов, С.Ф.Елисеев, Ғ.С. Исмәғилев, А.Р. Йәнғужин, А.Ф. Кудряшёв, А.В.Лукьянов, Д.Ә.Нуриев, С.М.Поздяева, З.Й.Рәхмәтуллина, Р.Б.Сабекия, Ф.Б.Садиҡов, Ғ.Ғ. Сәлихов, В.Н.Финогентов, Ф.С. Фәйзуллин, В.С.Хәзиев, Э.М.Чудинов, Н.А.Шергенг һ.б. ҙур өлөш индерә.
А.М.Баһауетдинов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 230
ТИГЕҘ ҠАНАТЛЫ ТОМШОҠЛОЛАР (Homoptera), бөжәктәр отряды. 30 меңдән ашыу төрө билдәле; Башҡортостанда 5 ярым отрядҡа ҡараған 30‑ҙан ашыу төрө бар: аҡ ҡанатлы көйәләр, үлән талпандары (һурнастар һәм ҡалҡансыҡтар), япраҡ бөрсәләре, кебләләр, цикада һымаҡтар. Ҡанаттары үтә күренмәле, ярылы, тамырсыҡтары бар, алғылары — тығыҙыраҡ, тиресәле, артҡылары — ҙур түгел; ата ҡалҡансыҡтарҙыҡы юҡ, ҡайһы бер төрҙәре ҡанатһыҙ. Башы аҙ хәрәкәтләнеүсән, маңлайы ныҡ артҡа күскән. Күҙҙәре ҡатмарлы, аҙ хәрәкәтләнеүсән формаларҙа — ҙур түгел, хәрәкәтһеҙ формаларҙа — юҡ. Ауыҙ аппараты һура торған, оҙон быуынлы томшоғо бар. Аяҡтарында быуынтыҡтары аҙ. Үҫеше тулы булмаған әүерелешле (енси һәм партеногенетик быуындарҙың сиратлашыуы м‑н ҡатмарландырылған). Т.ҡ.т. йомортҡа һалғысы бысҡы һымаҡ; йомортҡаларын йәш үренделәрҙең ҡабығы аҫтына, үҫемлектәрҙең вегетатив өлөштәренә һала. Ҡарышлауыҡтары үҫемлектәрҙә, һуңынан тупраҡта үҫә. Бер йыл эсендә 1— 12 быуын үҫешә. Ғәҙәттә йомортҡалары (мәҫ., япраҡ бөрсәләренең, кебләләрҙең, цикадаларҙың) ҡышлай. Көндөҙ һәм төндә әүҙем. Оло бөжәктәр һәм ҡарышлауыҡтары ағастарҙың, ҡыуаҡтарҙың һ.б. һуты м‑н туҡлана, был үҫемлектәрҙә оролар барлыҡҡа килтереүе мөмкин. Т.ҡ.т. күп төрҙәре үҫемлек япраҡтарына баллы ысыҡ бүлеп сығара, был паразит бәшмәктәр үҫешенә килтерә, ҡайһы берҙәре үҫемлек ауырыуҙарын тыуҙырыусыларҙы таратыусылар, ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары булып тора.
М.Ғ.Миһранов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Ҡандра районы
Кандра районы БАССР был образован 20 марта 1937 йылдың 20 мартында ойошторола һәм 1956 йылдың 4 июлендә бөтөрөлә.
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының «Башҡорт АССР-ында яңы райондарҙың төҙөлөүе тураһында» 1937 йылдың 20 мартындағы[1] Башҡортостанда 6 район ойошторола: Байҡыбаш районы, Воскресенск, Ишембай районы (1937-1940), Ҡандра районы, Матрай районы һәм Покровка районы (БАССР)[2].
Кандра районы — райондарҙы бүлеү сәйәсәтенең һөҙөмтәһе. Район ерҙәре Туймазы районы-нан бүленә. 1956 йылдың 4 июлендә кире берләшеү процесы була.
1938 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, Кандра районының территорияһы -1004 квадрат километр, халҡы - 34133 кеше. Район үҙәге —станция эргәһендәге Кандра ауылы. 56 ауыл була. Башлеспромхоздың «Таң» артеле һәм Коопинсоюздың «1 Май» ағас эшкәртеү артеле эшләй. Районда 29 сауҙа нөктәһе була. Башсоюздың— ике ауыл магазины, сельпоның - 17 магазины һәм кибеттәре, биш палатка һәм ларегы, Башторгтың – ике, Леспродторгтың – бер , Райтрансторгпиттың – бер магазины эшләй. Бер ашхана хеҙмәтләндерә. Районда 42 колхоз, «1 Май» сусҡа совхозы була [3].


text:
Быуат-быуат тарихыбыҙҙа балалар уйындары халыҡ ижадының тәү ынйыларын тәшкил итә. Һәм кескәйҙәр өсөн ваҡыт уҙғарыу йәки күңел асыу рәүеше генә түгел, ә баланы һәр яҡлап үҫтереүҙә ҙур әһәмиәткә эйә. Етеҙ һәм сос булыу, ҡаршылыҡтарҙы еңеп сығырға ынтылыш, дуҫлыҡ һәм берҙәмлек кеүек ҡиммәттәрҙе ҡәҙерләү, туған телдә иркен аралашыу кеүек сифаттар тәрбиәләй улар.
Баш ҡаланың Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында “Башҡорт балалар фольклор уйындары” төбәк-ара фестиваленең икенсе этабы үтте. Конкурстың беренсе этабында интернет селтәрендә мәктәп уҡыусылары һәм балалар баҡсалары тәрбиәләнеүселәренән ҡабул ителгән видеояҙмалар һайлап алынды. Республикала беренсе тапҡыр уҙғарылған был сара 2020 йылда беҙҙә үтәсәк Бөтә донъя фольклор байрамына әҙерлек сиктәрендә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ярҙамы менән «Аҡ тирмә» башҡорт милли-мәҙәни үҙәге тарафынан ойошторолдо. Фестивалдең тәүге этабында илле балалар коллективы ҡатнашһа, икенсе турға Өфө, Сибай, Бәләбәй, Күмертау ҡалалары, Хәйбулла, Учалы, Бәләбәй, Баймаҡ, Салауат, Мәсетле, Әлшәй, Ейәнсура райондары балалар баҡсалары, мәктәптәре, гимназиялары вәкилдәре үтте.
Кескәйҙәр бөгөн көндәлек тормоштарынан төшөп ҡалған һирәк осраған “Ситән үреү”, “Бүкән ҡайыш”, “Еҙ бүкән”, “Ҡылыс”, “Һөйәк”, “Туп соҡор”, “Һуҡыр тәкә” кеүек үҙенсәлекле һәм матур халыҡ уйындарын сәхнәгә сығарыр алдынан йәрәбә тартып, һынамыш әйтеште, үҙҙәре менән ижади итеп таныштырҙы. Бөтә был тамаша ысын мәғәнәһендә бәләкәй генә тәрбиә уйын майҙансығын хәтерләтте.
Балаларҙың уйындарын ил инәләре, халыҡ тәрбиәсеһе Мәрйәм Бураҡаева һәм аҡ һүҙле Альбина Исхаҡова, Башҡорт халыҡ ижады үҙәгенең фольклор белгесе Гөлгөнә Баймырҙина, Башҡорт дәүләт университеты профессоры Гүзәл Вилданова, йырсы-композитор Нурия Абдуллина, телсе ғалимә Ғәҙилә Бүләковалар баһаланы. Байрамда ҡатнашыусылар араһында сослоғо, етеҙлеге, батырлығы менән айырылып торған еңеүселәр билдәләнде, уларға иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды.
Киләсәктә был фестиваль йыл һайын үткәрелер, ә үҫеп килгән йәш быуын быуаттар менән һыналған халыҡ тәрбиә алымдары ярҙамында тәрбиәләнер тигән өмөттә ҡалабыҙ.
«Башҡортостан» гәзитенән.
Просмотров (40)


text:
Республикала 15 һаҙлыҡ дәүләт һағына алынасаҡ
Республикала 15 һаҙлыҡ дәүләт һағына алынасаҡ Фото: БР Экология министрлығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 29 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
2018 йылда Башҡортостанда 15 яңы тәбиғи биләмә ойошторола, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Экология министрлығынан. Был дала һәм урман-дала зоналары: Әбйәлил, Ауырғазы, Бишбүләк, Бөрө, Илеш, Ишембай, Кушнаренка, Миәкә, Учалы райондарындағы һаҙлыҡтар.
«Торф һаҙлыҡтары мөһим биосфера ҡиммәтенә эйә, уларҙың атмосфера углеродын туплау, мөһим гидрологик роле һәм юғары биологик төрлөлөгө иҫәбенә. Был һаҙлыҡтарҙа Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең Ҡыҙыл китаптарына ингән һирәк осраған һәм юғалыу хәүефе янаған үҫемлектәр үҫә һәм хайуандар йәшәй», — тип һөйләне Башҡортостан Республикаһы Йәшәйеш именлеге ғилми-тикшеренеү институтының айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре һәм биологик ресурстар лабораторияһы мөдире Екатерина Богдан. — «Миәкә районында Ҡорманайбаш һаҙлығы дремлик популяцияһы һәм беҙҙең төбәк өсөн яңы үҫемлек төрө — Шутлеворт екәне табылыу менән үҙенсәлекле. Әбйәлил районындағы Сереккүл һаҙлығында Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә һирәк осраған Европа аҡ буран турғайы йәшәй. Айырыуса Учалы районындағы Ҡасҡарҙы һаҙлығын билдәләп үтәһе килә. Уның майҙаны яҡынса 700 гектар, ә углерод ятҡылығы 500 мең тонна самаһы».
Дөйөм алғанда республикала 41 районда 182 тәбиғәт ҡомартҡыһы иҫәпләнә. Уларҙың дөйөм майҙаны 42 мең 264,7 гектар.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, республикала 80-се йылдарҙа киптерелгән Берҡаҙан-Ҡамыш һаҙлығын тергеҙеү буйынса Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы проекты ғәмәлгә ашырыла.
http://www.bashinform.ru/news/1099469-v-bashkirii-15-bolot-vozmut-pod-gosudarstvennuyu-okhranu/


text:
285-77-85 (прямой эфир)
262-88-08 (реклама)
262-88-18 (поздравление)
+7 (937) 167-54-66 (WhatsApp)
7 май - Радио һәм элемтә хеҙмәткәрҙәре көнө. «Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы, йылдағыса, һөнәри байрамын үҙ тыңлаусылары менән бергә ҡаршылай. Быйыл беҙ дуҫтарыбыҙға «Байрам күстәнәсе» әҙерләнек. Был акцияға ярашлы, баш ҡалабыҙҙағы ете майҙанда осрашыу урыны билдәләнек. Тура эфирҙан иғлан ителгән майҙандарға иң беренсе булып килеүселәр беҙҙең ҡулдан торт һәм иҫтәлекле бүләктәр алды.
Сараның төп бағыусыһы — Нефтекаманың «Хлебосольный» икмәк комбинаты.
105.5 FMАудиопоток


text:
Мәңге йәш булыу әкиәт түгел«Хәрәкәттә – бәрәкәт» тигән мәҡәлдә ниндәй ҙур мәғәнә ятыуына тап физик күнекмәләр ярҙамында яңынан тулы ҡанлы тормошҡа ҡайта алған кешеләрҙең һөйөнөстәрен уртаҡлашып, шатлыҡ йәштәрен һөртөүен күргәс, тағы бер инанаһың. Заманса тренажерҙарҙа...
Сәхнә балҡытырҙай зауыҡСәхнә әһелдәренең йыр-бейеүен, уйнауын яратып ҡарап ҡына ҡалмайбыҙ, уларҙың тормошондағы яңылыҡтар менән ҡыҙыҡһынабыҙ, үҙен тотошон, тышҡы ҡиәфәтен дә күҙ уңынан ысҡындырмайбыҙ, ҡайһы саҡ хатта ҡабатларға тырышабыҙ. Башҡаларҙан айырылып торорға,...
Бер һыҙманан – төрлө күлдәкҠулына ара-тирә энә-еп тотоусылар башҡарып сығырлыҡ, ҡатмарлы булмаған, шул уҡ ваҡытта ҡупшы ла, төрлө ергә кейергә яраған кейем тегергә өйрәтегеҙ, тигән үтенесебеҙгә яуап алырбыҙ, тип өмөт тә итмәгәйнек. Әммә оҫта дизайнер Сайма Хәсәнова тормошҡа...
Ябай, әммә һоҡландырғыс...Заман башҡа – заң башҡа, ти халыҡ аҡылы. Ысынлап, XX–XХI быуаттар йәмғиәт тормошона, шул йәһәттән ҡатын-ҡыҙҙың социаль роленә күп үҙгәрештәр индерҙе. Беҙҙең осорҙоң уңышлы гүзәл заты яҡшы әсә, наҙлы ир ҡатыны, уңған хужабикә генә түгел, ә зауыҡлы...
ЙӨҘӨҢ АЙҘАЙ БАЛҠЫҺЫНГүзәллекте һаҡлауҙың бер ысулы – битлектәр эшләү. Ҡиммәтле салондарға йөрөү мотлаҡ түгел, быны өйҙә лә башҡарырға мөмкин. Яҙын-йәйен йәшелсәләр һәм еләк-емеш беҙгә ярҙамға килергә әҙер. Бындай битлектәр тирене туҡландыра, матдәләр алмашыныуын...
ЕБӘК ЯУЛЫҠ ҺАЛАМ ИҢЕҢӘ...Яулыҡ, шарф, палантин... Ҡарап торғанда ябай ғына, бәләкәс кенә аксессуарҙар беҙҙең кейемгә яңы һулыш өрөргә, көтөлмәгәнсә үҙгәртергә, ҡабатланмаҫ матурлыҡ бирергә, кәйефте сағылдырырға һәләтле. Яулыҡ һәр дәүерҙә лә заманса күренә. Бөгөн бигерәк тә...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 652
ИРӘМӘЛ, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы тау массивы, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Белорет р‑нының төньяҡ‑көнсығыш өлөшөндә Баҡты һәм Әүәләк һырттары араһында ята. Оҙонлоғо яҡынса 15 км, киңлеге 7 км яҡын. Абс. бейеклеге мең м ашыу булған бер нисә түбәһе бар: 1582 м (Оло Ирәмәл т. ауы), 1449 м (Кесе Ирәмәл т. ауы), 1184 м (Ҡолонсаҡ т. ауы) һ.б. Билән м‑н айырылған көньяҡ һәм төньяҡ өлөштәргә бүленә. Таш йылғалар (ҡара: Курумдар), таш ҡаласыҡтар һәм ҡая ҡалдыҡтары бар. Урта рифейҙың егәлгә свитаһына ҡараған кварцитлы ҡомташтан һәм кварциттан тора. Битләүҙәрендә Төлөк й. (Йүрүҙән й. ҡушылдығы) ҡушылдыҡтары башлана, көнсығыш итәге буйында Тығын һаҙлығы урынлашҡан. Ландшафтарҙың бейеклек бүлкәтлеге күҙәтелә. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән эндемиктар (ирәмәл алтын тамыры, Крылов зыягөлө, урал лаготисы), реликттар (аҙ япраҡлы елемүлән, көҙгө ллойдия, Ледебур еҙүләне, Леман таутишәре, Эдер бетүләне һ.б.) үҫә. Ирәмәл тәбиғи паркы составына инә.
Тәрж. И.М.Япаров


text:
- Подробности
- Просмотров: 696
ЙОМАҠ, фольклор жанры, ниндәй ҙә булһа предметты йәки күренеште кинәйәле тасуирлауға, уй йәшереүгә нигеҙләнә. Уйланылған нәмә үҙе аталмай, бәлки уға оҡшаш сифаттары булған икенсе бер нәмә һүрәтләнеп, шул билдәләр б‑са йәшерелгән әйбер, күренештең исеме, йәғни Й. яуабы (йәбешкәһе, йомолдоғо) табыла. Яуап — Й. тексының айырылмаҫ өлөшө. Фольклорҙың башҡа жанрҙарынан айырмалы рәүештә, Й. үтә ябай, ләкин кешенең көндәлек тормошонан айырылғыһыҙ булған конкрет әйбер һәм күренештәр м‑н эш итә, шул ябай ғына нәмәләрҙе поэтиклаштыра. Борон Й. йолалар, үҙ исемен әйтеү тыйылған хөрәфәттәр м‑н бәйле була, һуңынан башлыса аҡыл һынау, зирәклек тәрбиәләү һәм күңел асыу функцияһын үтәй башлай. Башҡ. фольклорында Й. төрҙәре: 1) образлы (метафоралы) Й.: “Һыу өҫтөндә һары күбек” (Ҡаҙ бәпкәләре). Бындай Й. тибы өсөн композицион асыҡлыҡ, ритмдың һәм рифманың булыуы хас; 2) Й.‑һорау, ул сетерекле, шаян төҫмөрлө була: “Һыуҙа ниндәй таш булмай?” (Ҡоро) йәки предметтарҙың һәм күренештәрҙең сифатын атап килә: “Ҡанатһыҙ, ҡауырһынһыҙ кем оса?” (Ел); 3) Й.- мәсьәлә, уны сисеү өсөн тик арифметик алымдар ғына ҡулланыу түгел, шул уҡ ваҡытта образлы, кинәйәле фекерләү ҙә талап ителә: “Аталары икәү, улдары икәү. Тапҡандар, ти, өс йомортҡа. Йомортҡаларҙы бүлгәс, һәр береһенә берәр йомортҡа тейгән. Нисек ул шулай?” (Улар өсәү: атаһы, улы, ейәне). 4) Й.‑әйтеш (бында соц. тема беренсе планға сығарыла) һ.б. Үҙенең формаһы м‑н мәҡәлдәргәяҡын тора.
Әҙәб.: Нәҙершина Ф.А. Халыҡ һүҙе. Өфө, 1983; Башҡорт халыҡ ижады. Йомаҡтар. Өфө, 1979.
Ф.А.Нәҙершина
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов