text:
Өфөлә шыршы баҙарҙары асыла
Өфөлә шыршы баҙарҙары эшләй башлай. Баш ҡала хакимиәтенең ҡулланыусылар баҙары идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, 101 сауҙа нөктәһенә ярашлы рөхсәт бирелде. Урман йәрминкәләренең иң күбе – 26 –Совет районында урынлашасаҡ. Киров районында – 23, Октябрь – 16, Орджоникидзе – 13, Калинин – 11, Ленин – 8 һәм Дим районында 4 шыршы баҙары асасаҡтар.
Шыршы баҙарҙары билдәле бер ҡағиҙәләр буйынса эшләйәсәк. Сауҙа территорияһы кәртәләп алынырға, матур итеп биҙәлергә һәм яҡтыртылырға тейеш. Мотлаҡ талаптар иҫәбендә — сауҙа ойошмаһының адресы менән вывеска, эш режимы тураһында мәғлүмәт, прайс-лист, янғын һүндереү саралары, урман сибәркәйҙәренең оҙонлоғон билдәләү өсөн үлсәү линейкаһы.
Әүҙем сауҙа 20 декабрҙән һуң, Яңы йыл байрамдарына яҡыныраҡ, йәйелдерелергә тейеш. Урман хужалығы министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, республика баш ҡалаһына урман хужалыҡтарынан кәмендә 10-15 мең шыршы килтерергә планлаштырыла. Хаҡтарға килгәндә, былтырғынан 10 процентҡа ҡиммәтерәк булһа булыр.
Башҡортостан баш ҡалаһында Яңы йыл уйынсыҡтары, яһалма шыршылар, балалар өсөн бүләктәр ноябрҙә үк һатыла башланы.


c: text/html

text:
Өфөлә Халыҡ-ара бесәйҙәр күргәҙмәһе
Өфөлә Халыҡ-ара бесәйҙәр күргәҙмәһе үткәреләсәк. Ул Тимер юлсылар Мәҙәниәт һарайында урын аласаҡ һәм килеүселәр өсөн 3-4 октябрҙә асыҡ буласаҡ.
Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, күргәҙмәлә 25-тән артыҡ тоҡомло йөҙ ярым бесәй буласаҡ. Тере экспонаттарҙың географияһы — Өфө, Стәрлетамаҡ, Октябрьский, Салауат, Ишембай, Мәләүез, шулай уҡ Татарстан, Марий Иле республикалары, Силәбе һәм Свердловск өлкәләре.
Был йәнлектәргә экспертизаны Мәскәүҙән, Силәбенән һәм Һамарҙан эксперттар үткәрәсәк.
Тамашасылар һәм унда ҡатнашыусылар өсөн күңел асыу программаһы әҙерләнгән. Өфөлә бесәйҙәр күргәҙмәһе даими, йылына ике тапҡыр үткәрелә. Ғәҙәттә, ике көндә уға бер нисә мең кеше килә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфөлә «Минең ҙур илем» II төбәк-ара телефестивале үтәсәк
5-6 ноябрҙә Өфөлә Матбуғат һәм киң коммуникациялар буйынса федераль агентлыҡтың финанс ярҙамында ойошторолған «Минең ҙур илем» II төбәк-ара телевизион фестивале үтәсәк.
Фестивалдең маҡсаты – йолаларҙы һәм этно-мәҙәни төрлөлөктө һаҡлау һәм үҫтереү, мәҙәниәт-ара һәм дин-ара мөнәсәбәттәрҙе гармониялаштырыу, милләт-ара аралашыу мәҙәнилеге тәрбиәләү, күп милләтле Рәсәй халҡының үҙ-ара татыулығын һәм рухи берҙәмлеген нығытыу темаһына йәмәғәтселек һәм киң мәғлүмәт саралары иғтибарын йәлеп итеү. Конкурс эштәре һигеҙ номинация буйынса баһаланасаҡ: «Мәҙәни һүрәтләмә», «Халыҡ күңеле», «Ҡатмарлы тураһында ябайлаштырып», «Беҙҙең тарихыбыҙ», «Йәшәү стиле», «Бәләкәй ил» һәм башҡалар.
Фестиваль программаһына ярашлы 5 һәм 6 ноябрҙә милли сәйәсәт һәм журналистика өлкәһендә, шулай уҡ автор һәм фестиваль киноһы өлкәһендә эксперттар ҡатнашлығында оҫталыҡ кластары үткәреү планлаштырылған. Оҫталыҡ кластары темалары: «Хәҙерге киң мәғлүмәт сараларында толерантлыҡты сағылдырыу саралары» һәм «Документаль һәм телевизон жанрҙың фестиваль форматы: үҙенсәлелек, фекер, эмоция».
Конкурс номинанттарын – эксперт комиссияһы тарафынан һайланып алынған 24 эш, — 6 ноябрҙә Өфөлә үтәсәк матбуғат конференцияһында жюри ағзалары иғлан итәсәк. Шул уҡ көндө тантананы ябыу кисәһендә номинациялар буйынса конкурс еңеүселәре иғлан ителәсәк.
Белешмә. Беренсе «Минең ҙур илем» төбәк-ара телевизион фестивале 2012 йылда Ҡазанда үтә. Илдең төрлө тарафтарынан – Хабаровскиҙан алып Махачкалаға тиклем, Курскиҙан Өфөгә тиклем – ике йөҙҙән ашыу эш ебәрелә. Рәсәйҙең һәр икенсе телекомпанияһы ижади конкурста ҡатнашыуға заявка ебәрә.
Ул саҡта «Халыҡ күңеле» номинацияһында «Башҡортостан» телерадиокомпанияһының «Тамыр» телеканалы төшөргән «Кәкүк сәйе» балалар фильмы иң яҡшыһы тип табыла.


text:
Баш ҡаланың Киров районында яңы гипермаркет асыласаҡ
Ағымдағы йылдың ноябрендә Башҡортостан баш ҡалаһында йәнә бер гипермаркет асыу планлаштырыла. Әлеге ваҡытта ул Өфө ҡалаһы Киров районының Пугачев урамында төҙөлә.
Башҡортостан Республикаһының Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, яңы гипермаркеттың дөйөм майҙаны 12 мең квадрат метр тәшкил итәсәк. Объект файҙаланыуға тапшырылғандан һуң, унда яҡынса 300 яңы эш урыны булдырыласаҡ. Шулай уҡ гипермаркетҡа килеүселәр өсөн 350 автомобилгә иҫәпләнгән парковка ҡаралған.
Яңы сауҙа объектының башҡаларҙан айырмаһы шунда – ул тәүлек әйләнәһенә эшләйәсәк.


text:
Иң яҡшылар бүләкләндеФото: Олег Яровиков
Иң яҡшылар бүләкләнде
Иң яҡшылар бүләкләндеФото: Олег Яровиков
Иҡтисад, социаль һәм хоҡуҡ өлкәләренең 60-тан ашыу вәкиле бөгөн юғары наградалар алды. Тантана Республика Йортонда үткәрелде. Наградаларҙы Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов тапшырҙы.
БР Президенты Хакимиәте етәксеһе Николай Кураповҡа БР Почет грамотаһы тапшырылды.
Традиция буйынса иң тәүҙә Рәсәй Федерацияһы Президенты Указы менән наградланыусыларҙы хөрмәтләнелр. Мәләүездән Марат Ишбаевтың эше дәүләт башлығының рәхмәт хаты менән билдәләнде. Ул көньяҡ округтың Афғанстан ветерандары союзы рәйесе урынбаҫары.
Салауат Юлаев орденын бөгөн «Газ-Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең баш инженеры Рәйес Кускилдинға һәм «Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы» Халыҡ-ара йәмәғәт берләшмәләре союзы Башҡарма комитеты ағзаһы — «Учалыһөт» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы рәйесе Тәлғәт Хәйеровҡа тапшырҙылар.
Тәлғәт Хәйеров – сығышы менән Силәбе өлкәһенән. Бында ул производство, шулай уҡ йәмәғәт эшмәкәрлеге менән әүҙем шөғөлләнә. Республика Президенты, элек республикала Учалының һөт продукцияһы тураһында аҙ беләләр ине, ләкин һуңғы йылдарҙа хәл үҙгәрҙе. Һөт эшкәртеү үҫешә. Тулайым һауым буйынса Учалы районы бөгөн алдынғы биләмәләр иҫәбенә инә.
Был көн Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе коллективы өсөн дә әһәмиәтле булды. Топ-менеджер Александр Артюхов етәкселегендә бер төркөм иң яҡшы хеҙмәткәрҙәр «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» отличие билдәләре, БР Почет грамоталары һәм төрлө өлкәләрҙә «атҡаҙанған» исемдәре алды.
— Был йәш директор ауыр шарттарҙа коллективты һаҡлап ҡала алды, — республика Президенты ӨМЭПБ-ның генераль директорына шундай характеристика бирҙе, уға “БР-ҙың атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе” исеме бирелде. – Бөгөн берекмә тотороҡло эшләй. Башлыса, Ҡытай, Һиндостан, Малайзия, Алжир өсөн продукция сығаралар. Уникаль двигателдәр эшләйҙәр.
Наградланыусылар араһында медиктар ҙа аҙ түгел. Өфө, Салауат, Стәрлетамаҡ ҡалаларынан, Балтас һәм Федоровка райондарынан һигеҙ кеше бөгөн Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған врачтары булды.
Мәҙәниәт, транспорт, халыҡты социаль яҡлау, физик культура хеҙмәткәрҙәре, уҡытыусылар, энергетиктар, иҡтисадсылар, нефтселәр һәм юристар почетлы исемдәргә эйә булды.
— Башҡортостан ижад итә һәм эшләй, — тине Президент. – Һәм бында залда ултырыусыларҙың ҡаҙанышы ҙур.
Мортаза Рәхимов, быйыл күп күрһәткестәр буйынса республика 2008 йылдағынан насар эшләмәне, тип билдәләне. Хатта аграрийҙар, ҡоролоҡ булыуға ҡарамаҫтан, яҡшы ғына уңыш йыйып алды. Киләһе йылда ла байтаҡ эштәр тора. Президент барыһына ла яңы йылда уңыштар, һаулыҡ һәм бәхет теләне.


text:
Мәрйәм Инә
Мәрйәм, — Мәрйәм Инә, Ғайса пәйғәмбәрҙең әсәһе, Исламда исеме иң йыш телгә алынған, хөрмәт ителгән мөслимәләрҙең береһе. Уның хөрмәтенә Ҡөрьән Кәримдә 19-сы сүрә «Мәрйәм» сүрәһе тип аталған. Шулай уҡ ул Ҡөрьәндә исемләп аталған берҙән-бер ҡатын. Был сүрәлә Ғайса пәйғәмбәрҙең донъяға килеүе һәм уның әсәһе Мәрйәм хаҡында бәйән ителә.[1]
Ҡөрьәндә Ғайса пәйғәмбәрҙең Аллаһ тәғәләнең бойороғо буйынса ғиффәтле ҡыҙҙан донъяға килеүе һүрәтләнә. Ғиффәтле Мәрйәмде ырыуҙаштарының аҙғынлыҡта һәм гөнаһ ҡылыуҙа ғәйепләүҙәре һәм Ғайса пәйғәмбәрҙе һәләк итергә маташыуҙары өсөн Аллаһ уларға ҡаты яза бирә: "Ғайса ғәләйһиссәләмде инҡар итеүҙәре, кафыр булыуҙары һәм хәҙрәти Мәрйәм хаҡында олуғ булыусы боһтанәйтеүҙәре, йәғни, зина ҡылды, тиеүҙәре сәбәпле, уларға ғазап ебәрәбеҙ. …Йәнә уларҙың:"Дөрөҫлөктә, беҙ Мәсихте — Аллаһы тәғәләнең рәсүле булыусы Мәрйәм улы Ғайсаны үлтерҙек", — тип әйтеүҙәре сәбәпле ғазап бирербеҙ (Коран 4:156-157, «Ҡатындар» сүрәһе, Мөхәммәт Иманҡолый Ҡазани тәржемәһе).
Мәрйәм Инә һәм Ғайса пәйғәмбәр мосолмандар тарафынан бик ололоҡлана, мәгәр Исламда улар илаһилаштырылмай.
Йөкмәткеһе
Мәрйәм Инә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ер йөҙөндә иң йыш телгә алынған, ололанған бер ҡатын бар — ул Мәрйәм Инә. Нәсараларҙа бөйөк был Әсәнең йәнә бер исеме — Дева Мария, йәғни, Ғиффәтле Мәрйәм. Мәрйәм Инә башҡа бер ниндәй дини китапта булмағанса, Аллаһ тарафынан Ҡөрьән Кәримдә айырым сүрәгә лайыҡ ителгән, исеме иң йыш телгә алынған мөхтәрәм зат. 19-сы был сүрә «Мәрйәм» тип атала һәм 98 аяттан тора. Ул ғына ла түгел, Ғайса пәйғәмбәрҙең һәм уның әсәһенең исемдәрен башҡа сүрәләрҙә һәм хәҙистәрҙә лә осратабыҙ.
Ғайса пәйғәмбәрҙең мөғжизәле рәүештә донъяға килеүе «Мәрйәм» сүрәһендә тасуирлана (16-35 аяттар).
Ғимран ҡыҙы Мәрйәм ифрат диндар, һәр саҡ Бәйтел-мәҡдистә (Иерусалимдағы ғибәҙәтхана) ҡалдырмай ғибәҙәт ҡыла торған булған. Атаһы ошо ғибәҙәтхананың ихирамлы, олуғ имамы, әсәһе Хәббә бинте Фәҡүд ифрат тәрбиәле, ипле, тәҡүә ҡатын.
Бәлиғ булғас, бер саҡ Мәрйәм башҡаларҙан ситкәрәк китеп, тәнен күрмәһендәр өсөн пәрҙә ҡороп, ғөсөл ала башлай. Ҡапыл уның ҡаршыһында бик сибәр ир һынында Ябраил фәрештә пәйҙә була. Ҡыҙ ҡалтырап төшә һәм: «Әгәр ҙә һин Алланан ҡурҡыусы тәҡүә бәндә булһаң, һинең зарарыңдан Аллаға һыйынам», — ти һала. Ябраил фәрештә иһә:
— Мин Алланың илсеһе. Һине бер пак һәм маҡтаулы бала менән шатландырырға килдем, — тип яуаплай.
Билдәле, Мәрйәм был һүҙҙәрҙән бөтөнләй ҡаушай, ғәжәпләнә:
— Минең нисек балам тыуһын?! Миңә бер ир кешенең дә ҡағылғаны юҡ, мин уйнашсы түгел, — тип асыулы яуаплай.
— Дөрөҫ, — ти Ябраил фәрештә. — Ләкин Раббыбыҙ: «Ир кеше ҡағылмаған ҡыҙҙан бала таптырыу Беҙҙең өсөн бик еңел эш. Беҙ ул баланы ҡөҙрәтебеҙҙе күрһәтер өсөн кирәмәт һәм уға иман килтереүселәргә рәхмәт итеп иңдерәсәкбеҙ. Ул баланы атайһыҙ яралтыу тәҡдир ҡылынған эш, булмайса ҡалмаҫ», — тине.
Шул һүҙҙәрҙән һуң Ябраил фәрештә Мәрйәмдең ауыҙынамы, яғаһынамы өрә. Ауырға ҡалғанын белгәс, әлбиттә, ҡыҙ бик ҡайғыра, кешеләргә күренергә ояла, уларҙан йәшеренеп йөрөй. Берәүҙәр әйтеүенсә, туғыҙ сәғәт эсендә, ә икенселәр фекеренсә, туғыҙ көндән уны тулғаҡ тота башлай. Иҫ киткес сафлыҡта, намыҫсан итеп тәрбиәләнгән ҡыҙ баланың рухи ғазаптарын күҙ алдына килтереүе лә ауыр. Бәндә күҙенән ҡасып бара торғас, ул ботаҡтары киҫелеп бөткән, олоно ғына һерәйеп торған ағас төбөнә килеп ауа.
— Их, ошо хәлде күргәнсә, үлеп, онотолоп бөткән булһамсы! Бәйтел-мәҡдистә ғибәҙәт ҡылыусылар һәммәһе мине таный. Ирһеҙ, ғиффәтле килеш бала табып, халыҡ күҙенә нисек күренәйем, — тип әрней, өҙгөләнә бисара ҡыҙ.
Шул мәл аяҡ аҫтынан тауыш килә:
— Ҡайғырма, әй Мәрйәм! Раббыбыҙ ҡушыуынан, аяҡ аҫтыңда шишмә атылып сығыр. Шул шишмәлә тәһәрәт ал, шуның һыуын эс. Ҡороған хөрмәнең олонон үҙеңә табан тарт, унан һиңә таҙа, яңы өлгөргән емештәре ҡойолор, — ти.
Ғайса ғәләйһиссәләм яҡты донъяға шул рәүешле йыуатҡыс һүҙ менән килә. Рәсүлде фанилыҡҡа фәрештәләр ҡабул итә, уны йыуып, йәннәт ебәгенә төрөп, Мәрйәм Инәнең алдына һала. Шул ваҡытта уға йәнә тауыш ишетелә:
— Әгәр юлыңда берәйһе осрап, был баланы ҡайҙан алдың, тип һораһа, һин: «Бөгөн бер кем менән дә һөйләшмәҫкә нәҙер әйттем»,- тип яуапла.
Ғибәҙәт ҡылыр ваҡыт етә. Шул мәл гел генә уҡыныр михрабында Мәрйәмдең юҡлығын күрәләр. Йыраҡ түгел Бәйт Ләхем тип аталған дошман ҡәүем йәшәгәнгә күрә, ҡурҡып уны эҙләй башлайҙар. Етмәһә, кемдер Мәрйәмдең шул яҡҡа китеп барғанын шәйләп ҡалған. Ҡаршыларына сабый күтәреп килеп сыҡҡан Мәрйәмдең ишетмәгән һүҙе ҡалмай. Атаң-әсәң яҡшы кешеләр, Бәйтел-Мәҡдистә бығаса ишетелмәгән-күрелмәгән насарлыҡ эшләнең, тип битәрләйҙәр генә.
Ә Мәрйәмгә бит һөйләшергә ҡушылманы. Ул ымлап ҡына, яуапты баланан алығыҙ, тигән ишара яһай. Ҡәүемдәштәре оторо ҡыҙып китә:
— Әле һин беҙҙе мәсхәрәләп, имсәк баланан яуап алдыртмаҡсыһың. Ул әле һөйләшеү түгел, бер нәмә лә аңламай.
Шул саҡ күкрәк һөтө менән туйынып ятҡан Ғайса боролоп ҡарай ҙа:
— Дөрөҫлөктә, мин Алланың бәндәһе. Ул миңә Инжилде бирҙе. Мине үҙенең пәйғәмбәре итте, — тип һөйләй башлай. — Мин ҡайҙа ғына булһам да, ул ер бәрәкәтле була. Аллаһ миңә тере ваҡытта намаҙ уҡырға, ураҙа тоторға, әсәмә изгелек эшләргә бойорҙо. Мине тәкәббер һәм яуыз итмәне. Әсәмдән тыуған көнөмдә, үлгән көнөмдә, тере булып ҡубарылған көнөмдә миңә Аллаһынан сәләм.
Хәҙер бөтә донъяла тиерлек йыл иҫәбе Ғайса пәйғәмбәр тәүге ауазын һалған мәлдән алып барыла. Бала саҡтан «беҙҙең эраға тиклем», «беҙҙең эра» тип ишетеп үҫтек, тик совет мәктәбендә «эра» нилектән шул ваҡыттан башланғанын ғына аңлатманылар.
Изге Ҡөрьән Кәримебеҙҙең «Мәидә» сүрәһендәге 46-сы аят Ғайса пәйғәмбәргә Аллаһ Хаҡ Тәғәлә тарафынан йөкмәтелгән бурысты аныҡлабыраҡ бирә: «Беҙ ул пәйғәмбәрҙәрҙән һуң Ғайса ғәләйһиссәләмгә тиклем иңдерелгән Тәүрат китабының раҫлығын иҫбатлаған хәлдә, Мәрйәм улы Ғайса пәйғәмбәрҙе ебәрҙек. Үә Ғайса ғәләйһиссәләмгә Инжилде (Евангелие) бирҙек. Ул Инжилдә тура юлды күрһәтеү, нур һәм яҡтылыҡ бар. Беҙ ул Инжилде унан әүәл иңдерелгән Тәүратта булған нәмәне раҫлаусы һәм мыуафиҡ иттек, йәғни ул дин ысулында һәм ғәҡидә* мәсьәләләрендә Тәүрәтҡа мыуафиҡ. Үә Инжилде тәҡүәлек итеүселәргә тура юл күрһәтеүсе һәм өгөт биреүсе итеп ҡылдыҡ.»
«Зухруф» («Зиннәтләнеү») сүрәһенең 59-сы аятында ла тәҡрарлана был ваҡиға: «Ул Ғайса — Беҙ уға пәйғәмбәрлек ниғмәте биргән ҡолобоҙ. Беҙ уны (йәғни уның атайһыҙ тыуыуын) Бәни Исраил ҡәүеме өсөн бер ғәләмәт һәм ғәжәйеп эш булараҡ ҡылдыҡ».
Мәрйәм улы Ғайсаға пәйғәмбәрлек иңеп, Аллаһ тарафынан бирелгән дингә өгөтләй башлағас, ҡандаштары хөсөтләшеп, йәнә Рим императоры вәкиленә шикәйәт тапшыра — йәнәһе лә Ғайса Рим хакимлығына ҡаршы сығыш яһай һәм уны емерергә өгөтләй. Вәкил Ғайса ғәләйһиссәләмде тоторға, башына сәнскеле таҡыя кейҙерергә һәм шунан һуң бағанаға ҡаҙаҡларға фарман бирә. Мосолман ғөләмәләре аңлатыуынса, Аллаһ Тәбәрәкә Хәҙрәттәре Ғайсаның ҡиәфәтен үҙгәртә, ә башкиҫәрҙәр алдына пәйғәмбәр урынына ғүмерен бирергә теләгән Ғайса һынындағы егет килеп баҫа. Быны Ҡөрьән Кәримдең «Ниса» сүрәһендәге 157-158-се аяттар ҙа иҫбатлай.
Мәсих (Мессия) Ғайса ғәләйһиссәләм Ҡөрьән Кәримдә лә, хәҙистәрҙә лә йыш ҡына Мәрйәм улы тип атала — донъяға Рәсүл бүләк иткән әсәгә оло ихтирам күрһәтелеүен аңлата был. Төрлө уйҙырмаларҙан ҡурсылап, Аллаһ тарафынан «Ниса» сүрәһендә Мәрйәм Инәгә бағышланған 156-сы аят иңдерелә. Иман килтермәүселәргә «Ғайса ғәләйһиссәләмде инҡар итеүҙәре, кафыр булыуҙары һәм хәҙрәти Мәрйәм хаҡында олуғ булыусы боһтан әйтеүҙәре, йәғни, зина ҡылды, тиеүҙәре сәбәпле, уларға ғазап ебәрербеҙ».
Мәрйәм Инә данлы, әммә фәжиғәле, ауыр яҙмыш кисергән бөйөк ҡатын, әсә. Аллаһ Үҙе бөйөк миссия үтәтеү өсөн һайлаған тәҡүә шәхес. Ни ғазаптар кисерһә лә, пәйғәмбәр затлы сабыйға ғүмер биргәнлеген аңлаған әсә уны һаҡлаған, ҡурсыған, йән йылыһын биреп үҫтергән. Уның хаҡына сит ерҙәрҙә килмешәк хәлендә көн күргән, ғәйепһеҙҙән ауыр ялалар ишеткән. Бөгөнгө көндә күпме сабыйҙарҙы әсәләре ташлап китә, хатта йәнен ала. Тормош ауырлығына һылтаналар. Саф килеш нахаҡ һүҙҙәр ишетеп, шуның ауырлығынан һығылғанда, сит-ят яҡтарҙа етем хәлендә ҡағылып-һуғылып йөрөгәндә әле үҙе сабыйлыҡтан яңы сыҡҡан ҡыҙ балаға еңел булғанмы ни!
Башҡорт халҡының уны белеүе, улай ғына ла түгел, яратыуы, үҙ итеүе ябай ғына күренештә лә ярылып ята — беҙ бала саҡта ауылдарҙа Мәрйәм Инә күҙ йәше тип аталған гөл үҫтерәләр ине. Ялтырап торған йомороҡай емештәренән теҙелгән тәсбихтәр әле лә күҙ алдында.
Мәрйәм Инә күҙ йәше
Ғәжәп исемле бер гөл бар-
«Мәрйәм инә күҙ йәше».
Ҡыҙыл яҡуттай — сәскәһе,
Япрағы — ҡара йәшел.
Мәрйәм түккән ҡанлы йәштәр,
Юғалтҡас Ғайса улын,
Ҡитғалар, ваҡыттар аша
Күскән, ти, гөлдәр булып.
Еңел булмаған Рәсүлгә,
Әсәгә еңелме ни,
Бала яраһын меңләтә
Кисерә түгелме ни?!
Инде күпме һыҡтаһа ла
Бәндә Рәсүл хаҡында,
Мәрйәм Инә күҙ йәшенең
Торалмаҫ тамсыһына.
Бөйөк Ғайса Рәсүлуллаһ -
Бөйөк Мәрйәм балаһы,
Һеҙ икәүҙең исемдәре
Ҡиәмәткәсә ҡалаһы.
Гөл емешен тәсбих иттем,
Тартырмын әйтеп зекер.
Рәсүлдәрҙе онотмайбыҙ,
Әлхәмдиллаһ шөкөр.
- ғәҡидә — инаныс, тәҡүәлек; Исламда — Рәсүлебеҙҙән иңдерелгән рәүештә Аллаһы Тәғәләгә ихлас ышаныу.
- рисәләт — пәйғәмбәр илселеге, рәсүллек.
Гүзәл Ситдиҡова. Динебеҙҙә ҡатын-ҡыҙ//Башҡортостан ҡыҙы. −2008,№ 8 (Мәрйәм Инә)
Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Mary and Angels. (инг.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тәсһилүл бәйән фи тәфсирил Ҡөрьән// Ҡөрьән тәфсиренең еңеләйтелгән аңлатмаһы. 4 томда. — Ҡазан:2004 йыл
- Ситдиҡова Гүзәл. Динебеҙҙә ҡатын-ҡыҙ//Башҡортостан ҡыҙы. −2008,№ 8 (Мәрйәм Инә)
- Айдын Ариф оглы Али-заде Исламский энциклопедический словарь. — М.: Издательский дом Ансар, 2007. — 400 с. ISBN 5-98443-025-8 — (Серия: Золотой фонд исламской мысли) копия 1копия 2


text:
Йылҡы
Йылҡы (лат. Equus ferus caballus) — аттар ырыуынан булған берҙән-бер йомро тояҡлылар ғаиләһе; йомро тояҡлы, ялбыр ҡыл ҡойроҡло, яллы эре йорт хайуаны[1]; кешене, йөктө һ.б. йөрөтөү, ташыу өсөн файҙаланыла торған, йомро тояҡлы эре йорт малы, ат[1].
Инә малды бейә тиҙәр, Ата мал — айғыр.
Йылҡы малын беҙҙең эраға тиклемге 4-се мең йыллыҡта уҡ ҡулға эйәләштерелгән. Кешелектең рухи тормошонда, хәрби эштә, хужалыҡ итеүҙә аттың әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Йылҡысылыҡ бик күп халыҡтарҙың төп шөғөлдәренең береһе булған. Аттар ауыл хужалығында ер ешкәртеү, йөк ташыу, һыбай йөрөү өсөн файҙаланылған. Хәрби эштә атланып йөрөү, хәрби припастар ташыу, артелерияны һөйрәп йөрөү өсөн файҙаланылған. Ат спорт уйындарында ҡатнаша. Ҡымыҙ етештереү, йылҡы ите етештереү табышлы тармаҡ булып иҫәпләнә.
Йөкмәткеһе
- 1 Йылҡы донъя халыҡтары тарихында
- 2 Төҫтәре буйынса бүленеш
- 3 Йәштәре буйынса бүленеш
- 4 Ҡайһы бер атамалар
- 5 Һаны
- 6 Йылҡы - башҡорт мәҙәниәтендә
- 7 Атаҡлы ун ат
- 8 Ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр
- 9 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 10 Иҫкәрмәләр
- 11 Сығанаҡтар
- 12 Әҙәбиәт
- 13 Һылтанмалар
Йылҡы донъя халыҡтары тарихында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кешенең йылҡыға булған мөнәсәбәте бер генә хайуанға ҡарата ла ҡабатланмай. Йылҡы үрсеткән бөтә халыҡта ла ат кеше өсөн екке йәки менге мал ғына түгел, бәлки тоғро дуҫ, айырылмаҫ иптәш, ышаныслы юлдаш, баһалап бөткөһөҙ хазина рәүешендә йөрөгән. Хәтерегеҙҙәме, бөйөк Шекспир һүрәтләгән яуыз лорд Глостер — король Ричард III: «Ат, ат! Ат өсөн батшалығымдың яртыһын бирәм!» — тип яр һалған. Борон-борондан бөйөк полководецтарҙың тоғро юлдашы ат булған. Дарий, Кир, Ганнибал, Александр Македонский, Александр Невский, Дмитрий Донской, Богдан Хмельницкий, Петр Беренсе, Семен Буденный, Василий Чапаев — уларҙы атһыҙ күҙ алдына ла килтереүе мөмкин түгел. Рәсәй һәм БДБ илдәренең бик күп ҡалаһында һыбайлы Юрий Долгорукийға, Григорий Котовскийға, Амангилде Имановҡа, Вахтанг Горгасалға, Давид Сасунскийға, Салауат Юлаевҡа мөһабәт һәйкәлдәр ҡуйылған. Һеҙ Украинала Каховка эргәһендәге яланда дүрт ат егелгән тачанка-һәйкәлде хәтерләйһегеҙҙер. Ә Мәскәүҙәге Ҙур театр фронтоны өҫтөндәге бронза квадрига һуң? Ярһыу арғымаҡтар бына-бына ҡанатланыр ҙа, осоп асманға ашыр, бөркөткә әүерелер төҫлө.
Ошо яҙмаларҙы әҙерләгәндә йылҡы малына ҡағылышлы байтаҡ әҙәбиәтте аҡтарырға тура килде. Шуныһы ҡыуаныслы: йылҡысылыҡ бер ваҡытта ла ғалим-белгестәрҙең, яҙыусыларҙың, журналистарҙың иғтибар үҙәгенән ҡалмаған икән. Йылҡысылыҡтың төрлө проблемаһына арналған байтаҡ ғилми хеҙмәт яҙылған. Башҡортостанда йылҡысылыҡты фәнни нигеҙләүгә, уның киләсәктәге йүнәлештәрен билдәләүгә ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор Иван Андреевич Сайгиндан да күберәк хеҙмәт һалған кеше булмағандыр. Унан тыш, ветеринар табип Һ. Юлдыбаев, ғалим һәм белгестәр В. Мөрсәлимов, Д. Рәхмәтуллин, Б. Сатыев, Ш. Рәхмәтуллин, күп кенә райондарҙағы һәм хужалыҡтарҙағы энтузиастар был изге эшкә баһалап бөткөһөҙ өлөш индерҙе һәм индерә. Йылҡысылыҡтың яҙмышында СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы һәм ВКП(б) Үҙәк Комитетының «Колхоздарҙа һәм совхоздарҙа йылҡы һанын арттырыу, уларҙы тәрбиәләү һәм ҡарауҙы яҡшыртыу саралары тураһында» 1942 йылғы ҡарары, СССР Министрҙар Советы һәм ВКП(б) Үҙәк Комитетының «1950—1951 йылдарҙа колхоздарҙа, совхоздарҙа һәм йылҡысылыҡ заводтарында йылҡысылыҡты үҫтереү тураһында» ҡарары ыңғай эҙ ҡалдырҙы.
Шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер авторҙарҙың хеҙмәттәрендә йылҡысылыҡтың торошона һәм киләсәгенә ҡарата дөрөҫ булмаған фекер ҙә үткәрелә. Техниканың алға китеүе менән бәйле, йәнәһе, аттың тартыу көсө булараҡ әһәмиәте кәмей. Ошо ялған тезисҡа таянып, вайымһыҙыраҡ хужалыҡ етәкселәре һәм белгестәр йылҡысылыҡтың тәмле, калориялы ит, данлыҡлы ҡымыҙ биреү сығанағы икәнлеген дә оноторға тырышты. Һәм күп йылдар үткәрелгән бындай сәйәсәттең эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн дә байтаҡ ваҡыт кәрәк булды.
Беҙ йылҡы малының халыҡ хужалығында тотҡан урыны тураһында әле һөйләшербеҙ. Унан алда аттың хәрби эшмәкәрлеге тураһында бер нисә генә һүҙ.
Тарихтың алыҫ төпкөлдәренә төшмәй ҙә Ватаныбыҙҙы һаҡлауға ат һәм һыбайлылар индергән өлөштө күреүе ауыр түгел. Михаил Кутузов армияһындағы казак генералы Матвей Иванович Платонов һыбайлылары һәм шулар менән өҙәңгегә-өҙәңге тороп дошманды ҡырған башҡорт атлылары. Бөйөк Ватан һуғышы йылъяҙмаһына генералдар Лев Доватор, Павел Белов, Исса Плиев, Миңлеғәле Шайморатов һыбайлылары алтын юлдар яҙҙы. Дан һәм ҡаһарманлыҡ юлдары. Хәҙер, ракета һәм электроника заманында, армияла кавалерия тарихи иҫтәлек кенә булып ҡалһа ла, уҙған һуғыштарҙа аттың роле ғәйәт ҙур булған. Беренсе донъя һуғышында армияла уртаса 1 миллион 350 мең ат иҫәпләнһә, маршал С. Буденныйҙың әйтеүенсә, Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында бер үк ваҡытта өс миллионға яҡын ат булған. Пулемет һәм артиллерия утынан, авиация һөжүменән һәләк булған аттарҙың иҫәбе лә иҫ китерлек. Уҙған һуғышта ғына 8 миллион самаһы ат ҡорбан булды.
Ғорурланыр урын да бар: Совет Армияһындағы кавалерия частарындағы 106 атлы яугир Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булды. Шул ҡаһармандарҙың 76-һы — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһынан.
Төҫтәре буйынса бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уларҙың төҫтәре һәм төҫсәләре бик күп. Ҡәҙимге аҡ, ҡара, һоро, ала төҫтәрҙән, ҡатнаштарынан тыш, төрлө урындағы таптары буйынса ла айырылалар. Йылҡысылыҡта аҡ төҫ хупланмай, сөнки альбинослыҡ кире күренеш тип иҫәпләнә. Төп төҫтәргә туҡталайыҡ.
- Ерән (рыжий) — ҡыҙыл менән һары ҡатыш, ҡыҙғылт һары (ҡан ерән, ҡола ерән, сағыу ерән һ.б. төҫсәләре була).
- Саптар (игреневый) — ялы һәм ҡойроғо сал булған ерән ат.
- Туры (гнедой).
- Ҡоба туры (каурий) — ҡара- ҡыҙыл, ял-ҡойроғо ҡара төҫтәге ат (ҡара туры, ҡобау туры, ҡыҙыл туры һ.б.)
- Ҡола (саврасый), аҡ ҡола (буланый) — үҙе һары, ҡойроҡ, ялы ҡара ат.
- Буҙ (сивый), аҡ буҙ (светлосивый) — көлһыу күгелйем төҫ (аҡ буҙ, күк буҙ, ҡара буҙ).
- Күк, күксәй, күксәнәй — күк буҙ төҫтөң төрҙәре.
- Тимергүк — ҡараһыу буҙ, ҡорос төҫөндәге ат.
- Бурыл (чалый) — буҙ менән ҡара ҡатыш.
- Кир (мухортый) — һарғылт туры төҫ.
- Бүртә (караковый) — аҡ менән туры ҡатыш төҫ.
- Ала (пегий) — аҡ менән берәй төҫ таптары ҡатнашҡан.
- Алмасыбар (в яблоках) — буҙ төҫ өҫтөнән тимгел-тимгел ҡара таптар ятҡан төҫ.
Йәштәре буйынса бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡолон — айғыр ҡолон, бейә ҡолон. Бер йәшкә тиклемге йәш ат. Бер йәшлек булғас, ҡолондоң ялын, ҡойроғон киҫәләр һәм ҡырҡмыш тигән атама бирәләр. Айғыр ҡырҡмыш, бейә ҡырҡмыш Йәки ябаға(ябаға тай).
- Тай — ике йәшкә тиклем.
- Ҡонан (иркәк малға), ҡонажын (орғасы малға). Ике йәштән өс йәшкә тиклемге йылҡы малы.
- Дүнән, дүнәжен. Өс йәштән дүрт йәшкәсә.
- Дүрт йәштән иркәк малға айғыр. Орғасы малға беренсе ҡолонға тиклем байтал, ҡолонлағас, бейә.
- Артабан ҡолонламаған бейә тыу(ҡыҫыр) бейә. Ҡолонһоҙ айғыр — һәүерек. Атҡа әйләндерелгән айғыр — алаша.
Ҡайһы бер атамалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ат көтөүе түгел, йылҡы өйөрө. Өйөрҙө бер айғыр йөрөтә. Көҙ һәм ҡыш айғырҙар йыуашайғас, бер нисә өйөр бергә ҡушыла, табын барлыҡҡа килә. Уны йылҡы табыны тиҙәр.
- Йылҡы ите тиҙәр, ә ат ите түгел. Шулай уҡ ат һөтө тип аталмай, ә бейә һөтө тип йөрөтөлә.
- Ҡырағай аттар — тарпан тип йөрөтөлгән. Хәҙер улар юҡ, сөнки ҡырып бөтөрөлгән.
- Юрға — етеҙ йөрөшлө, шәп сабыусы йылҡы малы. Ике уң һәм ике һул аяҡты бер юлы алдырып саба.
- Нәҫел дауам итеү өсөн һайлап ҡалдырылған йылҡы малы — ҡур мал тип йөрөтөлә.
- Аттар һәм һимертеп ҡуйыуға бүленгән башҡа төр йылҡы малы — ҡыҫырыҡ өйөр.
Һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Донъяла 1913 йылда — 102 миллион, 1937 йылда — 115 миллион, 1975 йылда 65 миллион, 2006 йылда 58 миллион 372 мең 106 ат була.
- Рәсәйҙә 1916 йылда — 38,2 миллион, 1941 йылда СССР-ҙа — 21,1 миллион, 1956 йылда — 13 миллион, 1970 йылда — 7,5 миллион, 1980 йылда 5,6 миллион йылҡы малы иҫәпләнгән. 2006 йылда Рәсәйҙә 1 миллион 319 мең 358 ат була.
- 1845 йылда Ырымбур губернаһында 1 миллион 852 мең йылҡы булған. 1850 йылда ошо губернала йәшәүсе башҡорттарҙа ғына ла 569 979 баш йылҡы иҫәпләнгән.
- Бөйөк Ватан һуғышы алдынан Башҡортостанда 524 мең ат иҫәпләнә. 1987 йылда 160,7 мең баш йылҡы аҫралған.
- Ат һаны буйынса Башҡортостан Яҡут-Саханан ҡала икенсе урында. Рәсәйҙекенең ундан бер өлөшө беҙҙең республикаға тура килә.
- 1990—2011 йылдар арауығында беҙҙә аттар 70 мең башҡа кәмеп, 2012 йылға 123 мең баш иҫәпләнгән. Ошо йылдарҙа кәмеү күмәк хужалыҡтарға, ойошмаларға тура килә — 40 мең 400 башҡа тиклем. Шәхси хужалыҡтарҙа, киреһенсә, күбәйгән. Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында 2000–2011 йылдарҙа 11 тапҡырға артып, 2012 йыл башына 17 мең 700 башҡа ишәйгән.
Йылҡы - башҡорт мәҙәниәтендә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яу толпарҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорттарҙа атланып йөрөргә менге аттар, санаға, арбаға егергә екке аттар һәм айырым яу аттары — яу сабырға әҙерләнгән аттар булған. Яу толпарҙары хәрби походтарҙа хужаларына тоғро иптәш һаналған. Башҡорт яугирҙарының дошмандарға ҡаршы алыштарҙа яулаған еңеүҙәрендә башҡорт аттарының көслө, ғәйәт сыҙамлы булыуы ла ҙур роль уйнай.
1812 йылғы Ватан һуғышынан һуң башҡорт яугирҙары «Төньяҡ амурҙары» тигән исем менән тарихҡа инә. Аты булһа, башҡорт яугиры алдындағы бөтөн урман, тау-таш, тәрән кисеүҙәрҙе үтеү, боҙло-ямғырлы көндәрҙә лә дошман менән алышыу, башҡа ауырлыҡтарҙы еңеп сығыу бер ни тормаған.
Башҡорт ҡымыҙы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорттарҙа ҡымыҙ бешеү серҙәре ныҡлы һаҡланып, быуындан быуынға тапшырыла килә. Башҡорт тоҡомло бейәләр һөтөнән эшләнгән ҡымыҙ айырыуса сихәтле сифаттарға эйә. Үҙенең иҫтәлектәрендә яҙыусы, яҡташыбыҙ Сергей Аксаков былай тип яҙа:
Яҙ етеп ер асылғас, туғай-болондар хуш еҫле йәшеллек менән ҡапланғас та ҡышҡыһын ябыҡҡан аттар тиҙ генә көрәйеп ала һәм башҡорттар ҡымыҙ әҙерләү эшенә тотона. Бер аҙҙан йәш балаларҙан алып ҡарыуы ҡайтҡан ҡарттарға тиклем был шифалы эсемлекте эсә башлай. Аҙ ғына ваҡыт эсендә оҙон һал-ҡын ҡышты аслы-туҡлы үткәреүҙән барлыҡҡа килгән ауырыуҙары һыпырып алдандай юҡҡа сыға. Кешеләрҙең ябығыуҙан һурыҡҡан йөҙҙәре тулыланып, йәшәреп китә. Хатта сабыйҙарҙың, йәштәрҙең генә түгел, ҡарттарҙың бит остарына алһыу төҫ ҡуна.
Ат тиреһенән эшләнгән һаба[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шифалы эсемлекте һалып йөрөтөү һауыттарын да башҡорттар йылҡы тиреһенән яһап алған. Халҡыбыҙҙың тормош-көнкүрешен өйрәнгән этнограф ғалимдар, сәйәхәтселәр йылҡы тиреһенән — күндән эшләнгән һауыттарҙың күбеһе йөйһөҙ булыуына иғтибар иткән. Уларҙың төбө генә ҡоршап тегеп ҡуйылған. Mуйын, баш, бот тиреләре тотош һыҙырып алып эшкәртелгән. Баш тиреһенән яһалған башкүнәккә бейәләрҙе һауғандар. Ҡымыҙ һауыттары — турһыҡ та, һаба ла күндән булған.
Йылҡы ите — дауа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йылҡы ите — башҡорттарҙың иң яратҡан ризығы. Уның сәләмәтлеккә лә шифаһы ҙур.
Ул ғына ла түгел: аттар дарыуҙар яһауҙа туранан-тура ҡатнаша. Бактериология институттарында донор аттарҙың ҡанынан гангрена - тәндең үлекләүе, столбняк — һеңерҙәр тартышыу, дифтерия — балаларҙың тамаҡ сире, ботулизм — аҙыҡтан ағыуланыу кеүек ҡур-ҡыныс сирҙәргә ҡаршы дарыуҙар эшләнә.
Башҡорт халҡында йылҡы образы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йылҡы образы башҡорт фольклорында бик киң таралған. Борон халҡыбыҙ атты культҡа әйләндергән, изгелекле хайуан тип ҡараған. Был яҙма сығанаҡтар менән дә раҫлана. Мәҫәлән, 922 йылда Волга, Урал буйында булып киткән ғәрәп илсеһе ибн Фаҙлан, башҡорттар ун ике раббыға табына, шул раббыларҙың береһе — йылҡы, тип яҙып ҡалдырған. Ат башҡорт эпостарында батырҙың уң ҡанаты булараҡ һүрәтләнә.
Халыҡ ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ әйтһә, хаҡ әйтә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тупһаға, һикәлтәгә даға ҡағыу йолаһы бар. Кешенең яман уйы, яман һүҙе шул дағаға эләгеп ҡала тип һанала. Даға ен-шайтандан да һаҡлай. Уны ҡаҡҡан саҡта:
тип һамаҡлайҙар. Ул даға яңы түгел, ә ат тояғынан төшөп ҡалған булырға тейеш. Сөнки ат тояғы ҡатынан да ҡаты иҫәпләнгән, ундағы даға ла ҡаты тип һаналған.
- Йорт тирәһенә тел-теш ҡағылмаһын өсөн кәртә-ҡура бағанаһына йылҡының башын, салыу һөйәген кейҙереп ҡуйыу ырымы бар.
- Яҙ еткәс, арба юлы төшмәҫ элек, йәш ҡолон күрергә кәрәк. Шул саҡта йыл буйы ҡолон шикелле еңел йөрөрһөң, һау-сәләмәт булырһың.
- Тирләгән атҡа ҡапыл һыу эсерергә ярамай, юғиһә ул «эҫеләй булып яна». «Эҫеләй булған» атҡа андыҙ үләненең төнәтмәһен эсерәләр. Андыҙ эсе киткән атҡа ла килешә. Шуға «андыҙ барҙа ат үлмәҫ» тигән әйтем бар.
- Ат һатҡанда хужа һатып алыусыға уны йүгәне менән тоттора. Ҡото китмәһен тип малды аҙбарҙан арты менән сығаралар. Һатҡан кеше лә, алғаны ла бер-береһенә таҫтамал бирешә.
- Малды йомарт кешенән алһаң, уңа. Кешенең ҡулы ауыр булһа, уға һатҡан мал киңгәй (һулый): ялы-ҡойроғо бөтә, күҙҙәре ыуҙыға.
- Һатҡан саҡта малдың ҡотон алып ҡалалар. Ҡурала ҡалған мал өҙөлмәһен өсөн өс тапҡыр «Ҡотомдо алам» тип ҡабатлайҙар. Һырт буйынан, ҡолаҡ төбөнән өс мәртәбә берәр семтем йөн йолҡоп, ҡура егенә ҡыҫтыралар. Кеше ҡулынан мал алғас, артҡа ҡарарға ярамай, юғиһә алған малың үрсемһеҙ була.
- Шүлгәндән ала-ҡола, сысҡан һыртлы (арҡа буйына ҡара һыҙат) мал сыҡҡан. Шундай йылҡы малы үрсемле, ҡотло була.
Айғырҙарҙа тыуған өйөр, тыуған төбәк тойғоһо көслө була. Шуға ла борон юлға сыҡҡан кеше мотлаҡ айғыр эйәрләгән. Бер-бер хәл булһа йәки, барып еткәс, атты кире ҡайтарырға кәрәкһә, үҙен сығарып ебәргәндәр, ул әйләнеп ҡайтҡан. Йәйәүле ҡунаҡты ла айғыр мендереп оҙатҡандар. Малҡай шулай уҡ боролоп ҡайтҡан.
Мәҡәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Арғымаҡ менгән арымаҫ
- Аты барҙың ҡанаты бар
- Йылҡы – малдың батшаһы
- Тай атҡа еткерер, ат моратҡа еткерер
Эпостарҙан өлгөләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Алтын ҡойроҡ, көмөш ял» тигән әкиәттәге тылсымлы толпарҙан көн дә күрә йөрөгән екке, менге, һуғым, һауын йылҡылары һис тә кәм түгел.
Геральдика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Салауат гербы
Атаҡлы ун ат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәттә һәм ысынбарлыҡтамы, тарихта төрлө сифаттары буйынса танылған аттар бар.
- Иң мөғжизәле ат — башҡорт эпостарындағы Аҡбуҙат. Ул — ҡолағын беҙҙәй ҡаҙаған, ялын ҡыҙҙай тараған, ҡарсыға түшле, муйыны бер ҡоласлы, йүгереклеге һыналған, ҡуш йөрәкле яралған, елһә, ҡоштай елпенеп, тояғы ергә теймәгән, ел дә ҡыуып етмәгән, өҫтөндәге батырын яуҙа ташлап китмәгән толпар.
- Иң ҡыйыу ат — боронғо иң ҙур донъя империяһы батшаһы Александр Македонскийҙын Буцефал ҡушаматлы аты. Ул бер нәмәнән дә ҡурҡмаған. Үҙ күләгәһенән генә өркөр булған.
- Иң вазифалы, түрә ат — Рим императоры Гай Калигуланың аты. Был атҡа, хужаһының бойороғо буйынса, сенатор дәрәжәһе бирелә.
- Иң ғәжәп ат — күренекле яҙыусы Корней Чуковскийҙың геройы — Айболит табиптың дуҫы Тянитолкай — Тарттаэт. Ул — ике башлы.
- Иң сағыу ат — француз яҙыусыһы Александр Дюма геройы — мушкетер Д' Артаньян аты. Ул көҙгө ҡайын япрағы кеүек, һап-һары төҫтә була.
- Иң ябыҡ ат — испан әҙибе Сааведра Сервантестың «Дон Кихот»ындағы Росинант. Ул тире тарттырылған һөйәктәрҙән генә тора, дүрт аяғына ла аҡһай.
- Иң мәкерле ат —— Троя аты. Риүәйәт буйынса, ахейҙар Трояға ҡаршы һуғышҡанда, уның ҡапҡалары ҡаршыһына ағас ат килтереп ҡуя. Атты ҡала халҡы үҙе ҡапҡанан алып инә. Ағас аттың эсенә яугирҙар ултыртылған була. Улар төндә, ҡапҡаларҙы асып, ҡалаға ғәскәр индерә. Шунан был аттың яманаты тарихта ҡала.
- Иң үлемесле ат — Кенәз Олег аты. Кенәз үлгән атының баш һөйәге эсендә ятҡан йылан сағыуынан вафат була.
- Иң бәләкәй ат — урыҫ әкиәттәрендәге Горбунок - Көмрөкәй. Ул өс ҡарыш бейеклектә, дөйәнеке кеүек, ике үркәсле.
- Иң ҡырағай ат — Пржевальский аты. Тарпанға оҡшаш ат элек Джунгария сүллектәрендә йәшәй, хәҙер зоопарктарҙа ғына бар
Ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡа йорт малына ҡарағанда, аттың йөрәге ҙурыраҡ була. Уртаса ауырлығы — 3,5–4,5 килограмм.
- Тик торғанда аттың йөрәге минутына 28–44 тапҡыр тибә, ауыр йөк тартҡанда ул 130-ға барып етә.
- Аттар алыҫтан күрмәй, 500 метрға тиклем генә асыҡ төҫмөрләй. Шуның өсөн дә «ҡурҡаҡтар». Әммә улар башын бормайынса ла 360 градусҡа етә яҙғансы күрә. Әйтергә кәрәк, төндә бәләкәй генә нәмәнең дә төҫөн, һынын айыралар. Был инде төнөн юлды, ашар аҙыҡты табырға ярҙам итә.
- Аттың иң һиҙгер ере — ирендәре, айырыуса өҫкөләре. Унда нервы системаһы менән туранан-тура тиерлек тоташҡан ҡылдар бар.
- Аттарҙың тойоу көсө ифрат ҙур. Тояғы менән дә юлды күрәләр.
- Ишетеүе лә кешенекенән көслөрәк. Улар алыҫтағы ультратауыштарҙы, өйөр килеүен, тау-таш емерелеүен һәм башҡаларҙы ишетә.
- Аттар кеше тауышын ғына түгел, интонацияларҙы ла айыра. Әгәр ҡысҡырһаң, әрләһәң, пульсы йышая.
- Еҫ тойоу көсө лә ҙур: әллә ҡайҙан ҡолонон таба, үҙенең йүгәнен белә, аҙыҡ төрләй.
- Башҡорт, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ халыҡтарында хөрмәтле ҡунаҡты йылҡы ите менән һыйлау йолаһы борондан булған. Ә бына уны ашау Рәсәйҙә рәсми рәүештә — 1867, Данияла — 1830, Австрияла — 1854, Францияла — 1866, Германияла — 1879, Англияла 1883 йылда уҡ тыйылған. Хәйер, хәҙер ни ашаһаң да барыбер...
- Күк (ап-аҡ) төҫтәгеһе тыуғас та бер нисә ай эсендә салланған мал ул. Тыумыштан уҡ аҡ йөнлө ҡолондар — бик һирәк күренеш.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан. 26 декабрь 2013. Рәлис Ураҙғолов әҙерләгән материал.
- Ливанова Т. К., Лошади. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2001. — 256 с. (урыҫ.)
- Благовещен районының ижтимағи-сәйәси гәзите «Йәйғор». № 1 01.01.14 - 15.01.14
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Матюшин Г. Н. Археологический словарь. — М.: Просвещение: АО «Учеб. лит.», 1996. — 304 с.: ил. ISBN 5-09-004958-0.
- Ливанова Т. К., Лошади. — М.: ООО «Издательство АСТ», 2001. — 256 с.
- Энтони Д., Телегин Д. Я., Браун Д., Зарождение верховой езды // В мире науки, 1992. № 2.
- Гамкрелидзе Т. В., Иванов В. В., Миграции племён — носителей индоевропейских диалектов — с первоначальной территории расселения на Ближнем Востоке в исторические места их обитания в Евразии // Вестник древней истории, 1981. № 2.
- Клягин Н. В., Происхождение цивилизации (социально-философский аспект), ЦОП Института философии РАН. — М., 1996.
- Mircea Eliade, Histoire des croyances et des idees religieuses. Tome I. De l’age de la pierre aux mystere d’Eleusis. P.: Payot, 1976. — М.: Критерион, 2002.
- Галлямов С. А. «Великий Хау Бен (Исторические корни башкордско-английского языка и мифологии)». — Издательство «Башкортостан»: Уфа, 1997, ISBN 5-8258-0098-0.
- Deb Bennett Conquerors: The Roots of New World Horsemanship — Solvang, CA: Amigo Publications, Inc., 1998. — 422 б. — ISBN 9780965853309. (инг.)
- В.В. Калашников, И.Ф. Драганов, В.Г. Мемедейкин Кормление лошадей: учебник. — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2011. — 224 б. — ISBN 978-5-9704-1977-9.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Лошади — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- Лошадь домашняя — статья из Энциклопедии Кольера
- Лошадь домашняя — статья из Ветеринарного энциклопедического словаря
- Лошадь домашняя — статья из Большого энциклопедического словаря «Сельское хозяйство»
- Лошадь — статья из Археологического словаря (1998)
- Лошадь — статья из Большого лингвострановедческого словаря // М.: Государственный институт русского языка им. А. С. Пушкина. АСТ-Пресс. 2007.
- Лошадь — статья из словаря «Экология человека» // Ростов-на-Дону. Б. Б. Прохоров. 2005.
- Новое открытие: лошадей приручили предки казахов (bbc.co.uk)


text:
Өфө - инвестициялар йәлеп итеүсәнлек буйынса Рәсәйҙә өсөнсө ҡала
РБК компанияһы Рәсәй ҡалаларының инвестициялар йәлеп итеүсәнлек рейтингын баҫып сығарҙы. Унда 250 меңдән ашыу кеше йәшәгән 58 ҡала ҡатнашты.
Өфө күрһәткестәр арта барыуы иҫәбенә унынсы урындан өсөнсө урынға күтәрелде.
Рейтинг төҙөгәндә күп параметрҙар иҫәпкә алынды: баҙар күләме, ҡала финанстары,төҙөлөш, сауҙа күләме, халыҡтың етеш тормошо һәм именлеге.
Лидерлыҡты Екатеринбург яуланы, икенсе урында – Краснодар, өсөнсөлә – Өфө. Унан ҡала Ҡазан, Сургут, Новосибирск, Омск, Дондағы Ростов, Красноярск, Төмән килә.
Рейтинг төҙөүселәр иҫәпләүенсә, торлаҡҡа хаҡтар бар ерҙә лә үҫте, ләкин төҙөлөшкә сығымдар йылдамыраҡ арта. Ә бына ваҡлап һатыу сауҙа әйләнешендә ҙур һәм урта ойошмалар өлөшө кәмене. Иң мөһим күрһәткестәр иҫәбендә — именлек, был бигерәк тә ҙур ҡалалар өсөн актуаль. Теркәлгән енәйәттәрҙең күп өлөшөн элеккесә урлашыуҙар, талауҙар, һөжүм итеүҙәр тәшкил итә. Был, беренсе сиратта, халыҡтың тормош кимәленә һәм хеҙмәт баҙарындағы хәлгә бәйләнгән.


text:
Өфөгә Силәбе өлкәһе губернаторы Борис Дубровский килде
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Бөгөн Башҡортостандың баш ҡалаһына Силәбе өлкәһе губернаторы Борис Дубровский етәкселегендә делегация килде.
Ике көнлөк сәфәр барышында Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән Силәбе өлкәһе Хөкүмәте араһында сауҙа-иҡтисади, фәнни-техник, социаль һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыласаҡ.
Программала төбәк башлыҡтары осрашыуы, эшлекле даирә вәкилдәренең һөйләшеүҙәре ҡаралған. Ҡунаҡтар «Агрокомплекс» күргәҙмәһендә һәм республиканың башҡа әһәмиәтле урындарында буласаҡ.
Сәфәр барышында төбәк башҡарма власть органдары менән берлектәге сараларҙың өс йылға иҫәпләнгән планы раҫланасаҡ. Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһе муниципаль берәмектәре башлыҡтары сиктәш биләмәләр үҫеше мәсьәләләрен тикшерәсәк. Эшҡыуарлыҡ вәкилдәре эшлекле бәйләнештәр биржаһында осрашасаҡ.
Сәфәрҙең мәҙәни өлөшөн Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһе ижади коллективтарының концерты тәшкил итәсәк. Унда «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле, Ф.Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре һәм «Урал» дәүләт бейеү ансамблдәре сығыш яһаясаҡ. Концерт «Башҡортостан» дәүләт концерт залында уҙа.
Тулыраҡ — «Башинформ» агентлығының киләһе хәбәрҙәрендә.


text:
Ҡытай Халыҡ Республикаһының Цунцин ҡалаһы делегацияһы Башҡортостанда булдыФото: Олег Яровиков
Ҡытай Халыҡ Республикаһының Цунцин ҡалаһы делегацияһы Башҡортостанда булды
Ҡытай Халыҡ Республикаһының Цунцин ҡалаһы делегацияһы Башҡортостанда булдыФото: Олег Яровиков
Өфөлә Ҡытай Халыҡ Республикаһы Цунцин ҡалаһы делегацияһының Башҡортостан етәкселеге менән осрашыуы уҙҙы.
— Рәсәй Федерацияһы менән Ҡытай Халыҡ Республикаһы араһында хеҙмәттәшлек тиҙ үҫешә, — тип билдәләне республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов. – Билдәләп үтергә кәрәк, бәйләнештәр төбәк кимәлендә лә активлаша. Башҡортостан Республикаһы – эре сәнәғәт субъекты, беҙ нефть сығарыу, нефть химияһы, машина эшләү һәм агросәнәғәт комплексы кеүек сәнәғәт тармаҡтарын үҫтерәбеҙ. Ошо һәм башҡа йүнәлештәр буйынса ла эшләй алабыҙ, Чунцин ҡалаһы менән эшлекле, иптәштәрсә мөнәсәбәттәр урынлаштырыу ҡыҙыҡлы булыр ине. Ҡытай компанияларының береһенең офисын асыу, быраулау ҡорамалдары етештереү буйынса завод, логистик үҙәк төҙөү буйынса һөйләшеүҙәр бара – бер һүҙ менән әйткәндә, бәйләнештәр үҫешә. Белгестәрегеҙҙе, инвесторҙарығыҙҙы сәнәғәтте, ауыл хужалығын, юл һәм транспорт инфраструктураһын, торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү буйынса уртаҡ проекттарҙа ҡатнашырға саҡырам. Һис шикһеҙ, беҙҙең хеҙмәттәшлек йүнәлештәренә фекер алышасаҡбыҙ, яҡын ваҡыт эсендә ғәмәлгә ашырыласаҡ проекттарыбыҙҙың барлыҡҡа килеүенә ышанам.
Чунцин ҡалаһы делегацияһы вәкиле Чжан Фэну Башҡортостанға беренсе тапҡыр килеүе тураһында хәбәр итте. Сәфәрҙең маҡсаты – ике төбәк араһында хеҙмәттәшлекте нығытыу.
— Башҡортостанға килер алдынан республикала үҫешкән тармаҡтарҙы диҡҡәт өйрәндек, — тине Чжан Фэну. – Беҙгә машина эшләү, ауыл хужалығы, логистика, сауҙа, инфраструктура төҙөлөшө, күсемһеҙ милек өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеү ҡыҙыҡлы. Әле бер нисә проект әҙерләнек, хәҙер республиканың профилле министрлыҡтары менән һөйләшеүҙәр алып барасаҡбыҙ.


text:
Башҡортостанда юлдарҙы ремонтлайҙар
Башҡортостанда юлдарҙа ремонт эштәре башланды. БР Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығы мәғлүмәте буйынса, дөйөм алғанда 181 километр юл япмаһын ремонтлау планлаштырыла.
Бөгөнгө көндә республиканың бар райондарында ла планға ярашлы эштәр башланған. Асфальтлы юлдарҙың ныҡ зарарланған урындарын ямау, күперҙәрҙе ремонтлау, барьер кәртәләрен ҡуйыу, юлға билдәләүсе һыҙыҡтар һыҙыу һәм башҡа төрлө эштәр башҡарыла.
Юлдарҙың дөйөм оҙонлоғо 14 мең километр тәшкил итә. Йәнә алты километры – күперҙәр һәм юл үткәргестәр.
Ремонтҡа республика бюджетынан 900 миллион һумдан ашыу аҡса бүленә. Эштәр ҡара көҙгә тиклем алып барыласаҡ.


text:
Етем балаларҙы урынлаштырыуҙың ғаилә формаларын үҫтереү
30 сентябрҙә Өфөлә "Етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы урынлаштырыуҙың ғаилә формаларын үҫтереү" темаһына I асыҡ ғилми-ғәмәли конференция эшләй башлаясаҡ. Уны балаларҙы рәхимһеҙ мөғәмәләнән яҡлау милли фонды, "Ғаилә" психологик-медик-социаль оҙатыу үҙәге, баш ҡала финанс-гуманитар академияһының Өфөләге филиалы менән берлектә Өфө хакимиәтенең Опека һәм попечителлек буйынса идаралығы ойоштора.
Форумда ҡатнашыусылар араһында — РФ һәм БР дәүләт власы, урындағы үҙидара, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, Мәскәүҙән, Санкт-Петербургтан етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы ғаиләгә урынлаштырыу өлкәһендәге эксперттар, опека һәм попечителлек органдары, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф учреждениелары, эске эштәр идаралығы, социаль яҡлау системаһы белгестәре һәм башҡалар. Улар социаль етемлек, етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙың хоҡуҡтарын яҡлау проблемаларын тикшерәсәк.
Конференция сиктәрендә тематик секциялар һәм мастер-кластар эше ойоштороласаҡ. Шулай уҡ форумда ҡатнашыусылар Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге 1-се республика балалар йортона барасаҡ, унда йыл һайын үткәрелеп килгән опекундар (попечителдәр), аҫрауға бала алыусы һәм патронат ата-әсәләрҙең "Башҡортостан баш ҡалаһының иң яҡшы алмаштырыусы ғаиләһе-2009" ҡала конкурсы үтәсәк.


text:
Төбәктә 2020 йылға тиклем урман хужалығын үҫтереү буйынса маҡсатлы программа булдырыласаҡ
Алдағы ваҡытта Башҡортостанда «2012-2020 йылдарға Башҡортостан Республикаһында урман хужалығын үҫтереү» республика маҡсатлы программаһы раҫланасаҡ. Уға федераль һәм шулай уҡ республика бюджеттарынан средстволар йүнәлтеләсәк. Аныҡ сумма әлегә билдәле түгел, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығынан.
Төбәктең урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллин фекеренсә, программаны уңышлы тормошҡа ашырғанда, Башҡортостан был тармаҡта үҫешеүҙе дауам итеп, тышҡы һәм эске баҙарҙарҙа урман комплексының конкурентлыҡҡа һәләтен арттырып ҡына ҡалмаясаҡ, ә тәбиғәт ресурстарын рациональ ҡулланыу принциптарын да һаҡлап ҡаласаҡ.


text:
Альпинистар Эльбруска Еңеү байрағын ҡаҙаясаҡ
Проектты ойоштороусылар Эльбрус тауына барасаҡ экспедицияның маҡсаттары менән таныштырҙы. Эльбрус тауы Европаның иң бейек нөктәһе. Уның бейеклеге 5 мең 641 метр.
Әлегә тиклем республика альпинистары Кавказдағы тауға йәй айҙарында ғына менгән. Ә бына майҙа бында климат шарттары бик ҡаты, һауа температураһы төндә 25 градус һалҡынға тиклем барып етә.
Шулай уҡ был көндәрҙә тауҙан ҡар ишелеп төшөүе лә ихтимал. Башҡортостан альпинистарының өлкән тренеры. Әхмәҙулла Миңлебаев әйтеүенсә, быйыл йәй Башҡортостан альпинистары донъялағы иң бейек нөктәгә, Ҡырғыҙ республикаһында урынлашҡан Тянь-Шань тауына ла менергә ниәтләй.


text:
Рөстәм Хәмитов «1000 велосипедсы көнө» велоуҙышында ҡатнаштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов «1000 велосипедсы көнө» велоуҙышында ҡатнашты
Рөстәм Хәмитов «1000 велосипедсы көнө» велоуҙышында ҡатнаштыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
17 майҙа Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Халыҡ-ара велосипедсылар көнөнә арналған «1000 велосипедсы көнө» асыҡ ҡала фестивалендә ҡатнашты. Республика етәксеһе велосипедсылар менән бергәләп Ленин исемендәге майҙандан Совет майҙанына тиклем 10 саҡрым оҙонлоғондағы юл үтте. Баш ҡалала бишенсе тапҡыр үткәрелгән спорт байрамына ете меңдән ашыу кеше килде.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов фестивалдә ҡатнашыусыларҙың барыһын да велосипедсылар көнө менән ҡотланы: «Элек ул «1000 велосипедсы көнө» булһа, хәҙер иһә «10 мең велосипедсы көнө» тип атала. Беҙ йылдан-йыл артабыҙ. Әүҙем йәшәү рәүеше алып барабыҙ. Һеҙҙе тағы ла бер тапҡыр байрам менән ҡотлайым!».
Велоуҙыштан һуң Рөстәм Хәмитов велосипед хәрәкәте үҫешендә ыңғай динамика күҙәтелеүен билдәләне. «Миңә велосипедтан Өфө бик ныҡ оҡшаны. Ҡаланың үҙәк урамдары матурланған. Юлдарҙы ремонтлаһаҡ, барыһы ла һәйбәт буласаҡ. Велосипедтарға килгәндә, беҙ алға табан барабыҙ. Өфөлә генә түгел, Стәрлетамаҡта, Нефтекамала, Ишембайҙа, район үҙәктәрендә лә. Мин барыһын да ошо транспорт төрө менән файҙаланырға саҡырам. Велосипед булғанда, машина кәрәкмәй. Бөгөн һәммәһенең дә кәйефе күтәренке, байрамса. Ниндәйҙер етешһеҙлектәр булһа ла, беҙ уларҙы күрмәйбеҙ. Сараны велосипедсылар союзы ойошторҙо. Уларға ҙур рәхмәт», — тине республика Башлығы.


text:
«Сочи-2016» халыҡ-ара инвестиция форумында Башҡортостан делегацияһын Рөстәм Хәмитов етәкләне
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
«Сочи-2016» халыҡ-ара инвестиция форумында республика делегацияһын Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов етәкләне. Сара 29 сентябрҙән 2 октябргә тиклем уҙа.
Төбәк етәксеһе дәүләт идара итеүенең яңы сифатына арналған форумдың пленар ултырышында ҡатнаша һәм Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Стратегик үҫеш һәм өҫтөнлөклө проекттар буйынса совет президиумы ултырышында сығыш яһай. Уны Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев алып бара.
Делегацияның эш программаһында фекер алышыуҙар, эшлекле осрашыуҙар, ил төбәктәренең социаль-иҡтисади үҫеше, экспорт ҡеүәтен тормошҡа ашырыу, дәүләт-шәхси партнерлыҡ, үҫеш институттарын булдырыу мәсьәләләре буйынса сессияларҙа ҡатнашыу ҡаралған.
Форум барышында Башҡортостан илдең бер нисә төбәге һәм сит ил бизнесы менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәргә ҡул ҡуйырға ниәтләй.
Төбәктәргә инвестициялар йәлеп итеү мәсьәләләрен тикшереү өсөн 2002 йылда «Сочи» халыҡ-ара инвестиция форумы ойошторола. Ул Рәсәй Хөкүмәте ярҙамында йыл һайын үткәрелә. Форумда донъяның 25 иленән 10 мең самаһы кеше ҡатнаша.


text:
Һаңғырау кесерткән һымаҡтар
Иренсәскә һымыҡтыр, һаңғырау кесерткән һымаҡтар (лат. Labiatae, йәки Lamiaceae) — ике өлөшлөләр синыфында үҫемлектәр ғаиләһе. 200-ҙән ашыу заты, яҡынса 3500 төрө билдәле, бөтә ер шарында таралған.
Үләндәр, ярым ҡыуаҡсыҡтар, ярым ҡыуаҡтар, һирәгерәк ҡыуаҡтар һәм ағастар. Башҡортостанда 21 заттан 57 төрө (бесәй тармаһы, биҙүлән, майсыбыҡ, күк һырға, еҫлекәй, арыҫлан ҡойроғо, иренсәскә, торҡа сәскә, шыртҡойроҡ һ.б) үҫә. Күп, бер, ике йыллыҡ үлән йәки ярым ҡыуаҡсыҡтар. Һабағы дүрт ҡырлы, тармаҡлы, төҙ, ҡайһы берҙә ятыусан йәки һырылыусан. Япрағы ябай, шыма, йышыраҡ шыма ситле, япраҡ ҡолаҡсындарһыҙ, һаплы, һабаҡ япраҡтары сатраш-парлы, тамыр яны япраҡтары розеткаға йыйылған.
Сәскәһе ғәҙәттә алһыу, алһыу-күк, күксин, күк, һары төҫтәрҙә, дөрөҫ булмаған формалы, ике енесле. Каса япраҡсалары ҡушылып үҫкән, ҡыңғырау рәүешендә, 5, һирәкләп 10 тешле дөрөҫ йәки ике иренле. Сәскәһе ике иренле: өҫкө ирене — 2, аҫҡыһы 3 таж япрағынан тора, уларҙың уртансыһы күп төрҙәрҙә ярылған. Сәскә күҙенең көпшәһе эстән яланғас, шыма йәки һеркә япрағы беркетелгән урындан аҫтараҡ төктәр ҡуласаһы (нектаростегий) бар. Күп төрҙәрҙең һеркә япрағы 4, шуларҙың 2-әүһе (башлыса алғылары) оҙонораҡ; ҡайһы берҙә һеркә япраҡтары 2 (арыҫлан тырнағы, йылан тамыры). Емешлеге 1, емшәне өҫкө. Һеркәлектәрҙең иртә өлгөрөүе хас. Сәскәлеге — ялған таҡыялар ярҙамында хасил булған, дихазийҙарҙан йәки монохазийҙарҙан (йыйырсалар) торған башаҡтар, баш сәскәлектәр һәм кәрзиндәр. Бөжәктәр һеркәләндерә. Емеше бер орлоҡло сәтләүек һымаҡ 4 өлөштән тора. Орлоҡтары ел, һыу һәм хайуандар аша таратыла.
Республикала иренсәскә һымыҡтыр төрҙәре көньяҡҡа табан арта. Күпселек Иренсәскә һымыҡтыр. далала, болонда, ҡыуаҡлыҡ араһында, һирәгерәк дымлы урында, ташландыҡ ерҙә үҫә. Ашарға яраҡлы үҫемлектәр (ғәҙәти ярым ҡыуаҡ, ябай мәтрүш, Маршалл ҡанүләне һ.б.), дарыу үҫемлектәре (лимон бөтнөгө, биш ҡалаҡсалы арыҫлан ҡойроғо, һырылыусан ҡанүлән һ.б.), баллы үҫемлектәр (ҡыр бөтнөгө, быуын япраҡлы йылан тамыры һ.б.), декоратив үҫемлектәр (күҙлуттың, ҡара сәскәнең, йылан тамырының бөтә төрҙәре һ.б.), ҡый үләндәре (күҙлеғата, бер йыллыҡ иренсәскә, һаңғырау кесерткән һ.б.), ағыулы үҫемлектәр (күҙлуттың төрҙәре, һабаҡҡосҡан һаңғырау кесерткән). Эфир майҙары булған күп иренсәскә һымыҡтыр (лаванда, бөтнөк, ҡанүлән, йылан тамыры һ.б.) парфюмерия һәм косметика сараларын етештереүҙә ҡулланыла. БР-ҙың Ҡыҙыл китабына үҫемлектәрҙең 5 һирәк төрө (сәнскеле майсыбыҡ, туйраут, һыбашҡаҡ йылан тамыры, боҙлоҡ дәүеренә тиклемге реликт — бейек торҡа сәскә, эндемик — ҡандала ҡанүләне) индерелгән.


text:
Яңы йыл алдынан пенсионерҙар түләүҙәрҙе махсус тәртип буйынса аласаҡ Фото: Олег Яровиков
Яңы йыл алдынан пенсионерҙар түләүҙәрҙе махсус тәртип буйынса аласаҡ
Яңы йыл алдынан пенсионерҙар түләүҙәрҙе махсус тәртип буйынса аласаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Рәсәйҙең Пенсия фонды һәм Рәсәй почтаһы Яңы йыл алдынан пенсия һәм башҡа социаль түләүҙәрҙе махсус тәртип буйынса таратыу хаҡында килеште.
Айҙың 1-нән 3-нә тиклем пенсия һәм социаль түләүҙәр алыусылар уны 2015 йылдың 29 декабрендә үк аласаҡ. 4 ғинуарҙан түләүҙәр почта элемтәһе бүлексәләренең эш графигына ярашлы таратыла.
Ғинуарҙа кредит учреждениеларында (банктарҙа) үҙ иҫәбенә пенсия һәм социаль түләүҙәр алыусы пенсионерҙарға аҡса ғәҙәти график буйынса бирелә.


text:
Илдус Илешев: «Йәштәр тематикаһы киләһе йылда ла дауам иттереләсәк»
— Башҡортостан Республикаһында Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылы сиктәрендә, быға тиклем һис ҡасан булмағанса, йәштәр өсөн күп кенә көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итеүгә өлгәшелде, — тине БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Йәштәр сәйәсәте буйынса ведомство-ара комиссияның йомғаҡлау ултырышында БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Илдус Илешев. – Эшкә урынлаштырыу һәм торлаҡҡа ҡағылышлы мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә лә ыңғай үҫеш күҙәтелә.
Әммә, Илдус Ғөбәйҙулла улы билдәләүенсә, проблемалар әле байтаҡ, шуға күрә йәштәр тематикаһы киләһе йылда ла дауам иттереләсәк.
БР йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министры Александр Никерин, үҙ сиратында, эшкә урынлаштырыу менән бәйле киҫкен проблемалар, иң элек, йәштәр араһында күп, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды. Бындай хәлдә эш менән тәьмин итеү формаларының береһе булып, Александр Никерин фекеренсә, йәштәр эшҡыуарлығын үҫтереү тора.
Махсус ярыштар үткәреүгә мөһим роль бирелә. Мәҫәлән, “Йәштәр проекты” конкурсы еңеүселәре үҙ бизнесын үҫтереүгә 400 мең һум күләмендә грант ала. Был конкурс сиктәрендә иң яҡшы бизнес-идея 50 мең һум күләмендә аҡсалата премия менән дәртләндерелә. «10 иң яҡшы инновацион идея» республика инновацион проекттар конкурсы сиктәрендә лә быйыл йәш эшҡыуарҙар өсөн айырым номинация асылды. Студенттар хеҙмәт отрядтары эшмәкәрлеге лә әүҙем үҫешә. Бөгөн республикала 9000-дән ашыу яугир иҫәпләнә.
Йәштәр сәйәсәтенең тағы бер мөһим йүнәлеше итеп Александр Никерин йәш ғаиләләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеүҙе атаны. 2003-2010 йылдарға торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж йәш ғаиләләргә республика дәүләт ярҙамы программаһын тормошҡа ашырыу барышында 10 меңдән ашыу йәш ғаилә ярҙам алды, шуларҙан 2171 йәш ғаилә — льготалы кредиттар, 1602 — льготалы шарттарҙа фатирҙар, 2883 – торлаҡ һатып алыуға (төҙөүгә) социаль түләүҙәр, 3533 – бала тыуғанда субсидиялар.
Бынан тыш, «2012 йылға тиклем ауылдың социаль үҫеше» федераль маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә 2006-2009 йылдарҙа ауыл ерендә йәшәүсе 3000-дән ашыу йәш ғаиләгә һәм йәш белгестәргә дәүләт ярҙамы күрһәтелде. 1200 самаһы йәш ғаилә «Үҙ йортом» республика маҡсатлы программаһы сиктәрендә торлаҡ шарттарын яҡшыртыу мөмкинлеге алды.
Шулай ҙа, Александр Никерин билдәләүенсә, үткәрелгән сараларға ҡарамаҫтан, торлаҡ проблемаһы ярайһы уҡ киҫкен булып ҡала.
Ултырышта шулай уҡ, Башҡортостан Республикаһында Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылын тантаналы ябыу Конгресс-холлда 21 декабрҙә үткәрелә, тип билдәләнде.


text:
Башҡорт драма театры яҙыусы Гөлнур Яҡупова менән осрашыуға саҡыра
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
10 апрелдә М.Ғафури исемендәге Башҡорт драма театрында «Театр+» мәҙәни-мәғариф проекты сиктәрендә сираттағы Әҙәби тирмә асыла. Был юлы әҙәбиәт һөйөүселәрҙе башҡорт яҙыусыһы Гөлнур Яҡупова менән осрашыу көтә.
Программала — авторҙың һәм коллегаларының хәтирәләре, һорауҙарға яуаптар, яҙыусы уҡыуында әҫәрҙәр. Әҙәби тирмәлә студенттар, уҡытыусылар, китап уҡыусылар ҡатнаша.
Гөлнур Яҡупова — тиҫтәнән ашыу китап авторы. 2013 йылда уның «Ҡатындар» трилогияһы донъя күрҙе. Яҙыусының балалар өсөн «Ярғанат», «Ғәжәп хәбәр» тигән ҡыҙыҡлы һәм фәһемле китаптары ла бар. Шиғырҙары Башҡорт шиғриәте антологияһына («Быуаттар тауышы») ингән. Гөлнур Яҡупова — художестволы тәржемә оҫтаһы. Ул рус һәм донъя әҙәбиәте классиктарының һәм хәҙерге заман авторҙарының әҫәрҙәрен башҡорт теленә тәржемә иткән. Гөлнур Яҡупова «Ҡыҙыл китап аманаты» исемле ике томлығында тыуған яғының матурлығына дан йырлай, тәбиғәтте һаҡларға саҡыра. Башҡортостандың Мәғариф министрлығы был баҫманы мәктәптәр өсөн махсус нәшер иткән, тип билдәләнеләр театрҙың әҙәби бүлегендә.
Осрашыу театрҙың Бәләкәй сәхнәһендә киске сәғәт 7-лә башлана.


text:
Фото:
БР Президенты Рөстәм Хәмитов Шишмә районы буйлап эш сәфәренә сыҡты
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Шишмә районы буйлап эш сәфәренә сыҡты. Сәфәре барышында ул ауыл хужалығы комплексы предприятиелары эше менән танышырға иҫәп тота.
Әлеге ваҡытта районда 14,5 мең гектар ерҙе мал аҙығы культуралары биләй. 7,5 мең тонна бесән, 10 мең тонна һалам һәм 10 мең тонна силос әҙерләнгән. Дөйөм алғанда бер баш малға 16,5 центнер мал аҙығы берәмеге тура килә.
Ҡоролоҡтан районда 9,2 мең га иген культуралары, 1,2 мең га шәкәр сөгөлдөрө, 0,4 мең га көнбағыш һәләк булған.
Әлеге мәлдә 24 мең гектарҙа иген урып һуғылған – был сәселгәндең 80 проценты. Уртаса уңыш – гектарынан 10 центнер. Район хужалыҡтары орлоҡ менән уңыштары иҫәбенә үҙҙәрен-үҙҙәре тәьмин итә.
Бар категориялағы хужалыҡтарҙа 26,2 мең һыйыр малы тотола. Уҙған йыл менән сағыштырғанда был 13 процентҡа кәмерәк.


text:
Рөстәм Хәмитов Fitch рейтинг агентлығының халыҡ-ара төбәк финанстары буйынса директоры Константин Англичанов менән осрашты Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Fitch рейтинг агентлығының халыҡ-ара төбәк финанстары буйынса директоры Константин Англичанов менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Fitch рейтинг агентлығының халыҡ-ара төбәк финанстары буйынса директоры Константин Англичанов менән осрашты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
18 майҙа Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Fitch Ratings халыҡ-ара рейтинг агентлығының халыҡ-ара төбәк финанстары буйынса директоры Константин Англичанов менән осрашты. Яҡтар төбәктең кредит рейтингын билдәләү өсөн социаль-иҡтисади үҫеш мәсьәләләрен тикшерҙе.
– Ысынлап та, республикабыҙ – Рәсәйҙең ышаныслы төбәктәренең береһе, иҡтисадта төрлө ҡатмарлыҡтар булыуға ҡарамаҫтан, уңышлы ғына эшләй, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Образлы итеп әйткәндә, республиканың финанс системаһы, баш ҡаланың финанс күрһәткестәре – «йәшел» зонала. Бурыстарыбыҙ күп түгел. Быйыл һалым үҙебеҙ өсөн билдәләгән пландан артығыраҡ инә.
Республика Башлығы инвестиция йәлеп итеү мөмкинлеген арттырыу өлкәһендәге эш, мөлкәт комплексында тәртип урынлаштырыу тураһында һөйләне.
Константин Англичанов әйтеүенсә, республика юғары баһаға лайыҡ.
– Беҙҙә кредит рейтингын билдәләүгә килешеү төҙөлгән. Ошо процесс барышында республика министрлыҡтары һәм ведомстволары етәкселәре менән аралаштыҡ. Һүҙ социаль-иҡтисади үҫеш, төп финанс күрһәткестәре, бюджет торошо хаҡында барҙы, – тине ул. – Шуны аңларға кәрәк: рейтинг шкалаһы кредитҡа һәләтлелекте сағылдыра. Башҡортостан тураһында һүҙ алып барғанда, илдең иҡтисади үҫеш лидерҙары эйә булған юғары кимәл хаҡында әйтергә мөмкин.
Fitch Ratings рейтинг агентлығы – донъяла киң ҡулланылған кредит рейтингы, аналитик тикшеренеү сығанаҡтарының береһе. Standard & Poor’s һәм Moody's менән бер рәттән өс ҙур халыҡ-ара рейтинг агентлыҡтары иҫәбенә инә.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Кешеләр алдында оло бурысыбыҙ бар»
— Яҡшы етәксе телевидениела нисек сығыш яһауы һәм аңлайышлы һөйләүе менән түгел, ә өлгәшкән һөҙөмтәләре буйынса билдәләнә, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, республика халҡы менән тура эфирҙа аралашыу барышында интернет аша Балтас районынан килгән хатҡа аңлатма биреп. Унда: «Башҡортостанда ошондай Президент булғанына ғорурланам. Ата-әсәйемдең яҡташы булған өсөн генә түгел. Ул һорауҙарға аныҡ яуап бирә, бер һүҙ менән әйткәндә, яҡшы етәксе», — тип яҙылғайны.
— Был осраҡта беҙ бөгөн, кәм тигәндә, Башҡортостан Республикаһында, иҡтисади үҫеш, табыш алыу өлөшөндә билдәләнгән планканы төшөрмәнек. Бынан тыш, 2011 йыл да ярайһы яҡшы башланды, бюджет керемдәре буйынса беҙ 20 проценттан ашыуға алда барабыҙ. Аныҡлап тормайым, сөнки һәр кеше кеүек үк күҙ тейҙерергә ҡурҡам, — тине республика башлығы. Уның билдәләүенсә, Башҡортостанға яҡшы ресурстар ағымы килә. Бер нисә миллиард һумлыҡ өҫтәмә табыштар барлыҡҡа килде, улар торлаҡҡа, социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүгә йүнәлтеләсәк.
— Бынан тыш, беҙҙә сәнәғәт, нефть эшкәртеү, нефтехимия яҡшы һәм тотороҡло рәүештә үргә бара. Беҙ «Газпром нефтехим Салауат» һәм «Каустик» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре араһындағы бик ҡатмарлы конфликтты көйләүгә ирештек. Был да ҡаҙаныш — Салауаттан Стәрлетамаҡҡа этилен поставкалауға биш йыллыҡ контрактҡа ҡул ҡуйылды. Шулай уҡ, атап әйткәндә, Октябрьскийҙағы һатылмаҫ кеүек күренгән активтарҙы һатыуға өлгәштек. Машиналар эшләү өлкәһе лә яҡшы үҫешә. Йәғни, беҙ тыныс, тотороҡло, һәйбәт эшләйбеҙ. Ләкин беҙҙең өсөн был ғына аҙ, бөгөнгө хәлебеҙ шундай, бер аҙҙан бюджет беҙҙән ике тапҡыр арттырыуҙы талап итәсәк, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Ошо осраҡта ғына, Президент фекеренсә, республика етәкселеге торлаҡ, юлдар, мәктәп, дауаханалар төҙөлөшөн тейешенсә финанслай аласаҡ.
— Беҙҙең кешеләр алдында оло бурысыбыҙ бар, — тине Рөстәм Хәмитов. — Был бурыс тиҫтәләгән йылдар дауамында йыйылып килде, совет власы уны һуңынан хәл итеүгә, коммунизмға ҡалдыра барҙы. Унан һуң килгән властар дәүләт мәсьәләләрен бик ауыр үҙгәртеп ҡороу заманында хәл итте, унда табыш алыу түгел, нисек иҫән ҡалырға, кешеләрҙе нисек ашатырға, тигән мәсьәләләр торҙо. Һәм был бурыс артты ла артты. Бөгөн беҙҙең, власть вәкилдәре булараҡ, кешеләргә күп нәмәне биреп бөтөрмәүебеҙ аңлашыла: торлаҡ өлөшөндә, социаль хеҙмәтләндереү, төҙөкләндереү, эш хаҡы өлөшөндә. Хәҙер быларҙың барыһын да бер юлы хәл итеп булмай,— тине Башҡортостан Президенты.


text:
Башҡортостан парламентарийҙары Андрей Назаровты республика прокуроры итеп тәғәйенләүгә ризалығын бирҙе
Башҡортостан депутаттары Рәсәй Федерацияһының Генераль прокурорына Андрей Назаровты Башҡортостан Республикаһы прокуроры итеп тәғәйенләүгә ризалығын бирҙе. Кандидатты депутаттар менән Рәсәйҙең Генераль прокуроры урынбаҫары Сергей Зайцев таныштырҙы.
Андрей Назаров кандидатураһын Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хупларға тәҡдим итте. Республика етәксеһе билдәләүенсә, бөгөн Башҡортостан власы тәү сиратта халыҡ мәнфәғәттәренән сығып эш итә. Ул асыҡ, ғәҙел һәм коррупциянан азат була башланы. Шул уҡ ваҡытта прокуратура органдарының роле мөһим.
— Һуңғы йылдарҙа республикала прокуратураның һөҙөмтәле эшләүен ойоштороу өсөн күп эштәр башҡарылды. Ҡала һәм райондарҙа прокурорҙар өсөн уңайлы шарттар булдырыу мәсьәләләре тиҙ хәл ителә. Дәүләт власы органдары артабан да прокуратураға яуаплы мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә һәр яҡлап ярҙам күрһәтәсәк, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов, БР Дәүләт Йыйылышының пленар ултырышында сығыш яһап.
— Андрей Назаров үҙенең профессиональ, эшлекле сифаттары менән Башҡортостан Республикаһы прокуроры вазифаһына тәғәйенләүгә лайыҡ, тип иҫәпләйем. Рәсәй Федерацияһы Генераль прокурорының Башҡортостан Республикаһы прокуроры итеп Назаров Андрей Ивановичты тәғәйенләү тураһындағы тәҡдимен хупларға тәҡдим итәм, — тине Башҡортостан Президенты.
Республика Прокуратураһының элекке етәксеһе Сергей Хуртин 2013 йылдың 11 апрелендә Ульяновск өлкәһе прокуроры итеп тәғәйенләнде. Ул Башҡортостан прокуроры вазифаһын 2005 йылдан алып 2013 йылға тиклем башҡарҙы. Башҡортостан Президенты Сергей Хуртинға республикала күрһәткән оло хеҙмәте өсөн рәхмәт әйтте һәм Халыҡтар дуҫлығы ордены менән наградланы.


text:
Баш ҡалала Миңлеғәли Шайморатовтың хәтер кисәһе үтте
Башҡорт дәүләт филармонияһында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы командиры, генерал-майор Миңлеғәли Шайморатовтың батырҙарса һәләк булыуына 70 йыл тулыуға арналған хәтер кисәһе үтте. Сара БР «Хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы һәм 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейы менән ойошторолдо. Генерал-майорҙың туғандары, дуҫтары, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары һәм Өфө уҡыусылары алдында ветерандар хәрәкәттәре вәкилдәре, легендар генералдың яҡташтары сығыш яһаны. Сарала ҡатнашыусылар өсөн шулай уҡ концерт ойошторолдо.
Филармония фойеһында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейы командирға бағышланған фотокүргәҙмә тәҡдим итте.
БР «Хәрби хәрәкәттәр ветерандары союзы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Тимерйән Рәжәпов Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры Рәсүл Ҡарабулатовты, РФ Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты музейы мөдире Дарис Әхвәҙиевты «Йәштәрҙе хәрби-патриотик рухта тәрбиәләгән өсөн» миҙалдары менән наградланы.


text:
Башҡортостанда ауыл хужалығы продукцияһын етештереү күләме былтырғы кимәлдән арта
ӨФӨ, 2014 йыл, 19 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Өфөлә төбәк ауыл хужалығы продукцияһы һәм аҙыҡ-түлек баҙарының баланслы булыуы буйынса республика штабының ултырышы уҙҙы, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән.
Ауыл хужалығы министрлығы башлығы Николай Коваленко билдәләүенсә, көн һайын төбәктең 600-ҙән ашыу предприятиеһының 15 төр ауыл хужалығы продукцияһы, 53 аҙыҡ-түлек һәм эшкәртеүсе предприятиеның 43 аҙыҡ-түлек төрө буйынса хаҡтарҙың мониторингы алып барыла. Һигеҙ айҙың яҡынса һөҙөмтәләре буйынса, ағымдағы йылда ауыл хужалығы продукцияһын етештереү күләме былтырғы кимәлдән һөт буйынса 3,6 проценттан алып картуф буйынса 23,7 процентҡа тиклем арта.
БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Валерий Беловтың әйтеүе буйынса, республиканың йәмғеһе 63 муниципаль берәмеге буйынса ваҡлап һәм күмәртәләп һатыу предприятиеларында хаҡтарға көн һайын мониторинг алып барыла. Халыҡ өсөн дәүләт комитеты ҡарамағында булдырылған ҡыҙыу линия хаҡтарҙың нигеҙләнмәгән үҫешенә оператив иғтибар итергә ярҙам итте лә инде. Шулай уҡ хаҡтар сәйәсәте мәсьәләләре буйынса сауҙа ассоциациялары менән үҙ-ара килешеп эш итеү тураһында Килешеү әҙерләү мәсьәләһе ҡуҙғатылды, ул ҡулланыусылар баҙарында хаҡтар тотороҡлоғон һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бирәсәк.
БР Ауыл хужалығы министры урынбаҫары Рәфит Йәғәфәровтың әйтеүе буйынса, һөткә хаҡтарҙың миҙгелле үҫеше билдәләнә, ул ошо ауыл хужалығы продукцияһы төрөн етештереүҙең йыл һайын ҡабатланып килгән миҙгелле кәмеүе менән аңлатыла. Ит һәм ит продукцияһы баҙары буйынса уҙған айға үҙгәрештәр теркәлмәгән. Иген баҙарында иген алыпһатарҙары, эшкәртеүселәр һәм экспортерҙар яғынан ихтыяждың артыуы, шулай уҡ оҙаҡламай башланасаҡ һатып алыу интервенциялары тураһында мәғлүмәт менән бәйле хаҡтарға үҫеш тенденцияһы күҙәтелде. Бойҙай һәм арпа ононан икмәктәрҙең социаль сорттарына хаҡтар үҙгәрмәгән.
Ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау һәм кеше именлеге өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең БР буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары Нәсимә Күсимованың мәғлүмәттәре буйынса, ағымдағы йылда 1127 предприятие тикшереү үткән, улар барышында аҙыҡ-түлек әйләнеше һәм уны эшкәртеү өлкәһендә боҙоуҙар асыҡланған.
Вице-премьер Эрнст Исаев билдәләүенсә, миҙгелле фактор һәм тауар баҙарҙарының структуралары алмашыу менән бәйле, айырым тауар төрҙәренә хаҡтарҙың үҫеш тенденцияһы һаҡлана.
— Аҙыҡ-түлек баҙарында алыпһатарлыҡ эшен булдырмау өсөн баҙар ҡатнашыусыларының, шул иҫәптән етештереүселәр, эшкәртеүселәр, күмәртәләп һәм ваҡлап сауҙа итеүселәр, продукция менән ҡулланыусылар, шулай уҡ контроль-күҙәтеү һәм башҡарма власть органдарының тығыҙ эшмәкәрлеген тәьмин итергә кәрәк, — тине Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары.


text:
Кушнаренко районының 700-ҙән ашыу йәш кешеһе тәүге тапҡыр һайлауҙа ҡатнашасаҡ
Был көндәрҙә Кушнаренко районында һайлаусылар исемлеген аныҡлау буйынса эштәр дауам итә. Участка һайлау комиссиялары вәкилдәре фатирҙар буйынса йөрөп, һайлауға саҡырыу тарата.
Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, Кушнаренко районының 23 меңдән ашыу кешеһе алдағы Дума һайлауҙарына һайлаусылар исемлегенә ингән. «Башинформ» агентлығына Кушнаренко районының территориаль һайлау комиссияһы рәйесе Риф Мәрүәновтың хәбәр итеүенсә, һайлаусылар иҫәбе районда бынан алдағы Думаға һайлауҙар менән сағыштырғанда өс процентҡа артҡан. Шул уҡ мәлдә участка һайлау комиссиялары иҫәбе 48-ҙән 46-ға тиклем кәмегән. Быға ҡайһы бер тораҡ пункттарҙа халыҡ кәмеүе сәбәпсе. Территориаль һайлау комиссияһы рәйесе билдәләүенсә, участка һайлау комиссияларын формалаштырыуҙа биш сәйәси фирҡә — «Берҙәм Рәсәй», КПРФ, ЛДПР, «Ғәҙел Рәсәй» һәм «Яблоко» ҡатнашҡан.
Кушнаренко районының 700-ҙән ашыу йәш егет һәм ҡыҙҙары һайлауҙарҙа тәүге тапҡыр ҡатнашасаҡ. Улар өсөн һайлау участкаларында ҡотлау бланктары һәм сувенирҙар әҙерләнә.


text:
Фото:
Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығы менән!
Фото:
9 май – Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығы алдынан Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов һуғыш һәм тыл ветерандарын, бөтә республика халҡын Еңеү көнө менән ҡотланы. Ҡотлауҙа шулай тиелә:
“Ҡәҙерле Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар һәм тыл хеҙмәткәрҙәре!
Хөрмәтле ватандаштар!
Һеҙҙе бөтә халыҡ байрамы – Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығы менән ҡайнар ҡотлайым!
Яҙҙың был сыуаҡ көндәрендә бөтә донъя тиңһеҙ ватансылыҡ, батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтеп, бөтә кешелек киләсәген һаҡлап алып ҡалған ватандаштарыбыҙҙы хөрмәтләп иҫкә ала. Уҙған тиҫтә йылдар Ватаныбыҙ азатлығын һәм ерҙә тыныс тормошто яҡлап алып ҡалған халҡыбыҙҙың үлемһеҙ, героик батырлығының һүнмәҫ әһәмиәтен тағы ла яҡтыраҡ сағылдыра бара.
Был Тыуған илебеҙҙең һоҡланғыс тарихына мөрәжәғәт итеү, үҙҙәренең фиҙакәр хеҙмәте, батырлығы һәм ҡаһарманлығы менән илебеҙҙең намыҫын, азатлығын һәм киләсәген һаҡлап алып ҡалған өлкән быуындарҙың бөйөк батырлыҡтарын тәрән рәхмәт тойғоһо менән иҫкә алыу өсөн тағы бер бик яҡшы мөмкинлек.
Был бөтә күп милләтле халҡыбыҙҙың дан, мәңгелек хәтер һәм еңеүселәрҙең – фронтовиктарҙың һәм тыл эшсәндәренең намыҫлы, героик быуынына икһеҙ-сикһеҙ рәхмәт белдереү көнө. Ул рәсәйлеләрҙең рухи көс, ғорурлыҡ һәм патриотизмының бөткөһөҙ сығанағы булып хеҙмәт итә, бөтә ер йөҙөндәге изге ихтыярлы кешеләрҙе берләштерә. Ул һәр ваҡыт беҙгә еңеүсе халыҡтың рухи һәм әхлаҡи ҡиммәттәре тураһында иҫкәртеп тора.
Еңеүсе һалдат һәм тыл хеҙмәткәренең яҡты образы, уларҙың хәрби һәм хеҙмәт даны, изге традициялары, Тыуған илгә ҡайнар һөйөү, халыҡтарҙың дуҫлыҡ һәм туғанлыҡ өлгөһө – беҙҙең мәңгелек баһалап бөткөһөҙ ҡаҙанышыбыҙ. Һәм беҙ бөйөк азатлыҡ һуғышында ҡатнашыусылар алдында баш эйәбеҙ, фронтта ҡан ҡойғос һуғыштарҙа һәм ауыр тыл һынауҙарында ҡаҡшамаҫ сыҙамлыҡ һәм рух ныҡлығы күрһәткән, сикһеҙ ҡыйынлыҡтарҙы үткәреп, бөйөк еңеү яулаусыларға хөрмәт күрһәтәбеҙ. Улар емерелгән илде аяҡҡа баҫтырҙы, уның төбәктәренең ҡеүәтле үҫешен, матди һәм рухи ҡиммәттәрен һаҡлау һәм арттырыуҙы тәьмин итте, шулар арҡаһында беҙ бөгөн дә Тыуған илебеҙҙең именлеген, оборона һәләтлелеген һәм ҡеүәтен нығыта алабыҙ.
Тыуған Башҡортостаныбыҙ ҡаҙаныштарында беҙ яу яландарында һәм хеҙмәт фронтында үҙ-үҙҙәрен аямаған өлкән быуындарыбыҙҙың индергән өлөшөн күрәбеҙ. Республикабыҙҙың ышаныслы үҫеше – йәштәрҙе патриотик рухта тәрбиәләү, атай-олатайҙарыбыҙҙың батырлығын халыҡ хәтерендә һаҡлау буйынса изге эштең, ветерандар хаҡында хәстәрлектең ышаныслы нигеҙе. Һәм был – халҡыбыҙҙың, бөтә дәүләт һәм урындағы үҙидара органдарының, хеҙмәт коллективтарының һәм йәмәғәт ойошмаларының изге бурысы.
Бөйөк еңеүебеҙ хаҡында яҡты иҫтәлек быуаттан-быуатҡа нығый барһын. Тыуған илебеҙ өсөн үҙ ғүмерҙәрен ҡорбан иткән батырҙарыбыҙға мәңгелек дан! Ҡаһарман ветерандарыбыҙға һаулыҡ, әүҙем оҙон ғүмер, тыныслыҡ, шатлыҡ-ҡыуаныстар һәм бәхет теләйем!
Байрам, Еңеү көнө менөн, ҡәҙерле дуҫтар!
Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Рәхимов”.


text:
Логарифм
b һанының a нигеҙе буйынса логарифмы ( грек. λόYoς — «һүҙ», «отношение» һәм ἀpιθuός — «һан») — b һаны килеп сыҡһын өсөн a нигеҙен күтәрергә кәрәккән дәрәжә күрһәткесе. Мәҫәлән, 1000 һанының 10 нигеҙе буйынса логарифмы – 3, сөнки 1000 – ул 10 һанының 3-сө дәрәжәһе. Дөйөм алғанда, әгәр b = ax икән, x – b һанының a нигеҙе буйынса логарифмы, йәғни x = loga(b). Шулай итеп, log101000=3.
Логарифмдарҙы VXII быуат башында төрлө иҫәпләүҙәрҙә ярҙам булараҡ шотланд математигы Джон Непер ҡулланыуға индергән. Артабан ул тиҙ арала ғалимдар һәм инженерҙар тарафынан үҙләштерелгән.
10 нигеҙе буйынса логарифм унарлы логарифм тип атала һәм фәнни өлкәлә, айырыуса машиналар төҙөү өлкәһендә йыш ҡулланыла. e үҙгәрмәүсәне (урыҫ. постоянная e ≈ 2.718) буйынса логарифмды иһә натураль логарифм тип йөрөтәләр, ул бигерәк тә фундаменталь математикала оло мәғәнәгә эйә. 2 нигеҙе буйынса логарифм, йәки икешәрле логарифм, компьютер өлкәһендә ҡулланыла.


text:
Мортаза Рәхимов Кнут Воллебек менән осрашты
12 мартта Республика йортонда Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов Европала именлек һәм хеҙмәттәшлек буйынса ойошманың (ОБСЕ) аҙ һанлы милләттәр эштәре буйынса Юғары комиссары Кнут Воллебек менән эш осрашыуы үткәрҙе. Кнут Воллебек эш сәфәре сиктәрендә Башҡортостан Республикаһына Рәсәй Федерацияһында украин телендә белем биреү торошон өйрәнеү маҡсаты менән килде.
Мортаза Рәхимов менән Кнут Воллебек Башҡортостан биләмәһендә йәшәүсе бөтә милләттәр вәкилдәренең мәҙәниәтен һәм телен һаҡлау мәсьәләләрен тикшерҙе. Мортаза Рәхимов, күп милләтле мәҙәниәтте һаҡлау республика дәүләт власы органдары эшендә өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙең береһе булып тора, тип айырып билдәләне. Республика мәктәптәрендә 14 туған тел өйрәнелә, алты телдә уҡытыу алып барыла, республика халыҡтарының биш телендә әҙәбиәт нәшер ителә.
ОБСЕ-ның Юғары комиссары әйтеүенсә, уның Рәсәйгә, атап әйткәндә, Башҡортостан Республикаһына сәфәренең төп бурыстарының береһе булып Украинала рус телендә һәм Рәсәйҙә украин телендә белем биреү өлкәһендәге хәлде сағыштырып тикшереүгә әҙерлек тора.
— Башҡортостан Республикаһы Рәсәйҙә йәшәүсе украин диаспораһын үҫтереү һәм уға ярҙам итеү мәсьәләләре уңышлы хәл ителгән төбәк булып тора ла, — тип билдәләне ОБСЕ Юғары комиссары Кнут Воллебек.
Осрашыуҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Илдус Илешев, республиканың тышҡы иҡтисади бәйләнештәр, сауҙа һәм эшҡыуарлыҡ министры Борис Колбин, мәғариф министры Зиннәт Аллаяров, Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының Өфөләге вәкиле Зиннур Мәрҙәнов ҡатнашты.


text:
Балаға пособиелар 5,9 процентҡа арта
Башҡортостан Хөкүмәте Ҡарары менән 2011 йылдың 1 ғинуарынан балаға айлыҡ пособие һәм ветерандарға айлыҡ түләүҙәр күләме 5,9 процентҡа арта. Индексация «Һуғыш, хеҙмәт һәм Ҡораллы Көстәр ветерандары тураһында» БР Законының 23.1 статьяһы 5-се өлөшөнә һәм «Башҡортостан Республикаһында балаға айлыҡ пособие тураһында» БР Законының 4-се статьяһы 4-се өлөшөнә ярашлы үткәрелә.
Был ҡарарҙы бойомға ашырыу республиканың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығына йөкмәтелде, тип хәбәр итә БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостанда ҡуртымға бирелгән урман фонды ерҙәренең 98 проценты ағас әҙерләү өсөн файҙаланыла
Башҡортостандағы урман фонды ерҙәренең 657 мең гектары бөгөн арендала. Ошо уҡ ваҡытта уларҙың 98 проценты, йәғни 645 мең гектарҙан ашыуы арендаторҙарға ағас әҙерләүгә бирелгән, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына БР Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Ҡуртымға бирелгән урман фондының ҡалған өлөшө рекреацион эшмәкәрлек алып барыу (0,86 мең га), ауыл хужалығы (3,66 мең) һәм фәнни-тикшеренеү эштәре үткәреү (4,87 мең), ер аҫтын геологик өйрәнеү (0,67 мең), шулай уҡ линия объекттары төҙөү һәм уларҙы файҙаланыу (0,86 мең) өсөн ҡулланыла.


text:
18 йәштән өлкән өфөләр бушлай медицина тикшереүе үтә ала
ӨФӨ, 2015 йыл, 10 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
18 йәштән өлкән өфөләр Республика табип-физультура диспансерының Сәләмәтлек үҙәгендә бушлай медицина тикшереүе үтә ала. Йома, 11 сентябрҙә, иртәнге сәғәт 9-ҙан көндөҙгө 4-кә тиклем медицина учреждениеһында Бөтә Рәсәй айыҡлыҡ көнө уңайынан Асыҡ ишектәр көнө уҙғарыла.
Был көндө теләгән һәр кемдең электрокардиография, реоэнцефалография тикшереүҙәрен үткәреү, күҙ эсендәге һәм артериаль баҫымды үлсәтеү, йөрәк-ҡан тамырҙары, тын алыу системаһы, күреү органдары сирҙәре үҫешенең хәүеф факторҙарын асыҡлау өсөн башҡа тикшереүҙәр үтеү мөмкинлеге бар, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Һөҙөмтәләр буйынса табиптар бөтә һорауҙарға яуап бирәсәк һәм сәләмәт тормош алып барыу өсөн кәңәштәр бирәсәк.
Башҡа көндә лә Сәләмәтлек үҙәгендә ошондай тикшереү үтергә була, бының өсөн паспорт һәм страховкалау полисы кәрәк.


text:
«Салауатнефтеоргсинтез» менән «Каустик» араһындағы конфликт арҡаһында Башҡортостан ҡаҙнаһы 100 миллион һум юғалтҡан
«Салауатнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән «Каустик» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһындағы конфликт һөҙөмтәһендә углеводород сеймалы – этилен ташыуҙың туҡтатылыуы республика ҡаҙнаһына ҙур юғалтыуҙар алып килде. «Каустик» йәмғиәте эшһеҙ торорға мәжбүр булғанында өҫтәлмә хаҡ менән продукция етештермәне, тимәк, төбәк ҡаҙнаһы химия комбинатынан алырға мөмкин булған 100 миллион һум самаһы һалымды юғалтты. Был турала Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов белдерҙе.
«Уҙған аҙнанан «Каустик» йәмғиәтенә химия комбинаты өсөн сеймал — этилен килә башланы, — тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙгә эшләүсе предприятиелар кәрәк һәм бынан ары беҙ бындай конфликтлы ситуацияларҙы иҫкәртергә тейешбеҙ».
Республика Президенты «Каустик»ҡа сеймал ташыу тураһындағы ҡарарҙың ваҡытлы ғына булыуын, ул ике ай дауамында «химия комбинатын технология буйынса минималь сеймал менән тәьмин итеүгә» йүнәлтелгәнен билдәләне. Ошо арала ике яҡ ярашыу тураһында килешергә тейеш. Рөстәм Хәмитов «Каустик»ты этилен менән тәьмин итеүҙең альтернативалы схемаһын әҙерләү мөмкинлеген дә инҡар итмәй, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡорт дәүләт академия драма театры гастролдәр менән Яр Саллыға барасаҡ
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры гастролдәре Яр Саллыла 14-17 февралдә үтәсәк. Гастролдәрҙе ҙур театрлаштырылған тамаша асасаҡ, унда театрҙың алдынғы артистары – Фидан Ғафаров, Хөрмәтулла Үтәшев, Суфия Ҡорбанғәлиева, Миңзәлә Хәйруллина, Алмас Әмиров, Әхәт Хөсәйенов, Светлана Хәкимова, Алһыу Бәхтиева, Сәғиҙулла Байегет ҡатнашасаҡ.
Гастролдәрҙең икенсе көнөндә, 15 февралдә, Башҡорт академия театры балалар өсөн Алексей Толстойҙың «Буратино-remake» әҫәрен уйнаясаҡ, ә кискеһен тамашасылар Тәнзилә Дәүләтбирҙина пьесаһы буйынса Айрат Әбүшахманов ҡуйған «Минең ғаиләм» спектаклен ҡараясаҡ.
16 февралдә театр коллективы тамашасыларға «Буратино-remake» һәм «Мулла» спектаклдәрен тәҡдим итәсәк. Һуңғыһы тамашасылар араһында һәр саҡ һур ҡыҙыҡһыныу уята.


text:
Башҡортостан педагогик вуздары спартакиадаһына йомғаҡ яһалды
Бөрөлә Башҡортостан Республикаһы педагогик вуздары спартакиадаһы иҫәбенә ярыштар тамамланды.
Дөйөм команда иҫәбендә М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты командаһы Спартакиада еңеүсеһе булды. З.Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы командаһы икенсе урын алды, Бөрө дәүләт социаль-педагогия академияһы командаһы — өсөнсө урында.
Ярыштарҙың өсөнсө көнөндә студенттар дүрт спорт төрөндә көс һынашты: спорт ориентирлау буйынса – 1.Бөрө, 2.Стәрлетамаҡ, 3.Өфө; еңел атлетика – 1.Өфө, 2.Стәрлетамаҡ, 3.Бөрө; атыу – 1.Стәрлетамаҡ; 2.Өфө; 3.Бөрө һәм гер күтәреү спортында – 1.Бөрө, 2.Стәрлетамаҡ, 3.Өфө.


text:
Башҡортостан пенсионерҙары өсөн йәшәү минимумы 5220 һум буласаҡ
2012 йылға пенсияға социаль өҫтәмәне билдәләү өсөн пенсионерҙарҙың йәшәү минимумы 2012 йылда 5220 һум буласаҡ. БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдиновтың был закон сығарыу инициативаһын бөгөн, 21 сентябрҙә, республика Парламентының көҙгө сессияһы ултырышы дауамында беренсе уҡыуҙа БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары ла яҡлап сыҡты.
Фидус Ямалетдинов хәбәр итеүенсә, 2011 йылда йәшәү минимумы пенсионер өсөн 4571 һум тәшкил иткән. Былтырҙан алып йәшәү минимумынан кәмерәк пенсия алған хаҡлы ялдағыларҙың пенсияһына социаль өҫтәмә билдәләнә. 2012 йылға йәшәү минимумы 5220 һум күләмендә билдәләнгән.
— Пенсионер өсөн йәшәү минимумы күләме йыл һайын ҡулланыусылар кәрзине нигеҙендә һәм аҙыҡ-түлеккә, аҙыҡ-түлек булмаған тауарҙарға ҡулланыусылар хаҡы кимәле хаҡындағы мәғлүмәткә ҡарап билдәләнә, — тип аңлатты вице-премьер.
2011 йылдың сентябренә 94330 пенсионерға 74951 мең һум дөйөм суммаға федераль бюджеттан өҫтәп түләүҙәр билдәләнгән. Өҫтәмәнең уртаса күләме 794,6 һум тәшкил иткән.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Малайзияның рәсми делегацияһы менән осрашты
Фото:
Шишәмбе, 8 ноябрҙә, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Малайзияның эшлекле даирәләре вәкилдәре менән осрашты. Малайзияның Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы вәкиле Зайнол Абидин Омар ҡатнашлығында үткән осрашыуҙа иҡтисади хеҙмәттәшлекте үҫтереү мәсьәләләре тикшерелде.
Республика башлығы ҡунаҡтарҙы төбәктең социаль-иҡтисади үҫеше, Башҡортостандың сәнәғәт потенциалы менән таныштырҙы. Президент, Малайзия делегацияһының июндәге визиты ваҡытында хеҙмәттәшлек тураһында тәүге килешеүгә ҡул ҡуйылды, ә хәҙер реаль эштәр кәрәк, айырыуса ике яҡҡа ла файҙалы хеҙмәттәшлек өсөн ҙур потенциал булғанда, тип билдәләне.
Осрашыуҙа билдәләнеүенсә, Башҡортостан менән Малайзия араһындағы тауар әйләнеше ҙур түгел, ул бер миллиард долларҙан ашмай. Был һан күп тапҡыр арттырыуҙы талап итә, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Президенты әйтеүенсә, республика инвестициялар һалыу йәһәтенән күркәм төбәк булып тора. Быйылғы йыл йомғаҡтары буйынса ғына ла 5 млрд долларҙан ашыу инвестициялар килеүе көтөлә. Төбәктә Сауд Ғәрәбстаны, Германия, Япония, Көньяҡ Корея эшҡыуарҙары әүҙем эшләй. Башҡортостан Малайзия менән дә хеҙмәттәшлекте үҫтерергә әҙер, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика башлығы. Инвесторҙар эшмәкәрлеге өсөн уңайлы шарттарҙы шәхсән үҙем гарантиялайым, тип билдәләне ул. Инвесторҙар өсөн ярайһы ҙур ташламаларҙы күҙаллаған ошо арала ҡул ҡуйылған закон — быға асыҡ миҫал.
Паханг штатының баш министры Аднан бин Хаджи Якоб Башҡортостан Президентына Малайзия делегацияһы менән шәхсән үҙе осрашҡаны өсөн рәхмәтен еткерҙе. Ул төбәктәге сәйәси хәлдәр, илдең иҡтисади үҫеше тураһында һөйләне, сәйәси хәлде тотороҡло тип баһаланы. Баш министр Малайзияның биотехнологиялар өлкәһендә хеҙмәттәшлекте үҫтерергә, Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе менән мөнәсәбәттәрҙе нығытырға теләүен билдәләне, мейе күҙәнәктәрен трансплантациялау буйынса үҙәк ойоштороу тураһында һөйләне. Аднан бин Хаджи Якоб, республикаға визитыбыҙ дауамында артабан хеҙмәттәшлек итеү өлкәләре асыҡланыр, тигән өмөтөн белдерҙе.


text:
Республиканың бер нисә районында көслө ел арҡаһында йорттарҙың ҡыйығы емерелгән Фото: Олег Яровиков
Республиканың бер нисә районында көслө ел арҡаһында йорттарҙың ҡыйығы емерелгән
Республиканың бер нисә районында көслө ел арҡаһында йорттарҙың ҡыйығы емерелгән Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 13 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостандың Краснокама, Яңауыл, Ҡалтасы, Мишкә райондарында көслө ел арҡаһында электр линиялары өҙөлгән, йорттарҙың ҡыйығы емерелгән. Был хаҡта республика буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы хәбәр итте.
Краснокама районының Суғанаҡ, Яңы Ҡабаҡ, Һахлау, Иҫке Әшит, Яңы Нуғай, Яңы Хажи, Яңы Мошто, Миняевка, Можары ауылдарында электр линиялары өҙөлгән. Шәхси ферманың, Шушнур ауылында ике ҡатлы урта мәктәптең ҡыйығы емерелгән. Ҡалтасы районындағы алты ауылда электр линиялары өҙөлгән, бер йорттоң һәм ике һарайҙың, Яңауыл районының Сөрауыл ауылында ике өйҙөң һәм бер һарайҙың ҡыйыҡтары емерелгән. Мишкә ауылында электр линиялары өҙөлгән, 26 йорт электрһыҙ ҡалған.
Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, зыян күреүселәр һәм һәләк булыусылар юҡ. Урынға зыянды асыҡлау һәм мәғлүмәт туплау маҡсатында янғын-ҡотҡарыу гарнизондары һәм район хакимиәттәренең оператив төркөмдәре ебәрелгән.


text:
Өфөлә Йәштәр театры Мостай Кәримдең тыуған көнөндә уның спектаклдәрен ҡуя
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостандың Милли йәштәр театры республиканың халыҡ шағиры, прозаик һәм драматург Мостай Кәримдең тыуған көнөн билдәләргә әҙерләнә. Ул 1919 йылдың 20 октябрендә тыуған, быйыл яҙыусының тыуыуына 97 йыл тулыу билдәләнә.
Театрҙың матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, ошо ваҡиға уңайынан 18-20 октябрҙә Ҙур залда Мостафа Сафа улының әҫәрҙәре буйынса спектаклдәр күрһәтелә. Тамашасылар режиссер Мәсәлим Күлбаевтың «Заһир, Гөлшат һәм Берлиндың асҡысы» лирик комедияһын, «Беҙҙең өйҙөң йәме» хәтирәләрен, режиссер Илдар Ғиләжевтың «Башҡорт тотҡонбикәһе» спектаклен ҡарай ала. Театр фойеһында шағирҙың тормошона һәм ижадына арналған экспозиция ойошторолған. Унда шәхси әйберҙәр, фотоһүрәттәр, уның әҫәрҙәре буйынса спектаклдәрҙең афишалары урын алған.
Мостай Кәримдең тыуған көнөндә көндөҙгө сәғәт 12-лә Йәштәр театры хеҙмәткәрҙәре Ленин районы хакимиәте менән бергә халыҡ шағирының һәйкәленә сәскә һаласаҡ, артистар уның шиғырҙарын уҡып ишеттерәсәк. Кисен театрҙа «Ҡыҙ урлау» пьесаһы буйынса «Башҡорт тотҡонбикәһе» спектакле сәхнәләштерелә. Унан алда Мостай Кәрим исемендәге фонд менән берлектә ойошторолған тантаналы өлөш була. Сараға абруйлы ҡунаҡтар — шағирҙың туғандары, шул иҫәптән уның ҡыҙы Әлфиә Мостафа ҡыҙы киләсәк.


text:
Фото:
Республика мәктәптәрендә «һуңғы ҡыңғырау» шылтыраны
Фото:
Бөгөн Башҡортостан мәктәптәрендә мәктәпте тамамлауға арналған тантаналы линейкалар үтте. "Һуңғы ҡыңғырау" — балалыҡтың тамамланыу символы һәм оло тормошҡа аяҡ баҫыу дәлиле булараҡ республиканың 46 мең туғыҙынсы синыф һәм 27 меңдән ашыу ун беренсе синыф уҡыусыһы өсөн яңғыраны.
Был тантаналы көн менән егет һәм ҡыҙҙарҙы БР мәғариф министры Зиннәт Аллаяров ҡотланы. Ҡотлауҙа, атап әйткәндә, шулай тиелә: "Ҡулығыҙға аттестат алып һәм мәктәп тупһаһынан сығып, һеҙ үҙегеҙҙе яңы өлкәлә яңы категорияла һынап ҡараясаҡһығыҙ. Бөгөн һеҙҙә энтузиазм көслө – һеҙҙең алда бик күп төрлө юлдар, улар аша үтеп, һеҙ мотлаҡ үҙ хыялығыҙға ирешәсәкһегеҙ. Иң мөһиме – дөрөҫ юл һайлау. Артабан һеҙҙән үҙ аллы яуаплы ҡарарҙар ҡабул итеү һәләтлелеге лә, ҡуйылған маҡсатыңа өлгәшеүгә ынтылыш та, интеллектуаль һәм шәхси ижади мөмкинлектәреңде кәрәкле йүнәлештә файҙалана белеү оҫталығы ла талап ителәсәк. Был сифаттар алда торған юғары һәм урта махсус уҡыу йортона инеү һынауҙарында ғына түгел, шулай уҡ профессиональ карьераңды ҡорғанда, тормошоңда өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙе билдәләгәндә һәм бойомға ашырғанда ла үҙ актуаллеген юғалтмаясаҡ".
Традиция буйынса, тантаналы саралар — линейкалар, концерттар, бейеү программалары — тамамланғас, сығарылыш синыфы уҡыусыларының күбеһе башҡа урындарҙа байрамын дауам итәсәк. Ләкин иртәгә инде улар Берҙәм дәүләт имтиханына әҙерләнә башлаясаҡ.
Балалар БДИ формаһында тәүге һынауҙы 27 майҙа уҡ үтәсәк. Был көндө ун беренсе синыф уҡыусылары информатика һәм информацион-коммуникация технологиялары (ИКТ), биология, әҙәбиәт буйынса имтихан тапшырасаҡ. Киләһе имтихан — рус теле буйынса 31 майҙа, 4 июндә – сит телдәр (инглиз, француз, немец, испан), химия, 7 июндә – математика, 11 июндә – тарих, физика, 15 июндә – йәмғиәтте өйрәнеү, география. Берҙәм дәүләт имтиханы 22 июндә – башҡорт теленән имтихан менән тамамлана.
Сығарылыш уҡыусылары өсөн иң тулҡынландырғыс мәл бер айҙан һуң етәсәк. 23 июнгә республика мәктәптәрендә сығарылыш кисәләре планлаштырылған.


text:
Бүздәк районында ла үҙҙәренең координаталар системаһы буласаҡ
14 марттан Башҡортостан Республикаһының Бүздәк кадастр районы территорияһында урындағы МСК-02 координаталар системаһы индерелә. Шулай итеп, ер төҙөлөшө, күсемһеҙ милектең дәүләт кадастрын һәм ер мониторингыһын алып барыу буйынса эштәр яңы система буйынса үткәреләсәк. Тейешле бойороҡ Росреестрҙың БР буйынса идаралығы менән сығарылған.
Документҡа ярашлы, ер төҙөлөшө, күсемһеҙ милектең дәүләт кадастрын һәм ер мониторингыһын алып барыу менән бәйле эштәрҙе башҡарыусы кешеләр күрһәтелгән датанан алып ерҙәрҙе файҙаланыу эштәрен һәм межа пландарын урындағы МСК-02 координаталар системаһында әҙерләргә тейеш.
Межа пландарын ҡабул итеүҙе һәм автоматлаштырылған мәғлүмәттәр системаһының мәғлүмәт базаһын тапшырыуҙы тәьмин итеүҙе БР Ер кадастр палатаһы ғәмәлгә ашыра.
Башҡортостанда бер нисә йыл дауамында күсемһеҙ милек менән идара итеүҙең автоматлаштырылған системаһы мәғлүмәт-техник инфраструктураһын һәм республиканың берҙәм геомәғлүмәт системаһын ойоштороу буйынса эш алып барыла. Уның һанлы картографик нигеҙе даими яңыртыла. Урындағы МСК-02 координаталар системаһы Башҡортостандың бер нисә кадастр районында индерелгән дә инде.


text:
Баш ҡалала журналистарға Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия тапшырылдыФото: Олег Яровиков
Баш ҡалала журналистарға Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия тапшырылды
Баш ҡалала журналистарға Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия тапшырылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Бөгөн республика Хөкүмәтендә 2016 йыл өсөн журналистика өлкәһендә Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика премияһы лауреаттарын бүләкләү тантанаһы уҙҙы. Комиссия конкурсҡа тәҡдим ителгән туғыҙ дәғүәсенең өсәүһен һайлап алды.
«Шәһит Хоҙайбирҙин премияһы менән ғүмерен журналистикаға арнаған кешеләр бүләкләнә. Ул шуның менән әһәмиәтле һәм ҡиммәтле. Дәғүәселәрҙең һәр береһе лайыҡлы, әммә быйыл комиссияның фекере бер булды һәм беҙ еңеүселәрҙе һис бер ауырлыҡһыҙ билдәләнек», — тине Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, премия тапшырыу буйынса комиссия рәйесе Салауат Сәғитов.
2016 йылғы премия лауреаттарының береһе — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы командиры генерал-майор Миңлеғәле Шайморатов тураһында билдәһеҙ факттарҙы асҡан материалдар авторы, «Российская газета» редакцияһының Өфө филиалындағы өлкән хәбәрсеһе Гөлназ Данилова.
«Хеҙмәтемде юғары баһалағандары өсөн рәхмәт. Мин атайым — танылған яҙыусы һәм журналист Булат Рафиҡовҡа бик рәхмәтлемен. Тап ул мине һәм апайымды ныҡлы характер һәм рух ныҡлығы кәрәк булған һөнәргә өйрәтте, — тине үҙ сығышында Гөлназ Данилова. — Мәҡәләләремдең темаһы бала саҡ менән бәйле. Геройҙарыбыҙҙың ҡаһарманлыҡтарын танырға, тарихи ғәҙеллекте тергеҙергә кәрәк — бына ошо һәр саҡ төп фекер булып яңғыраны. Был ябай һүҙҙәр генә түгел, рухи бәйләнеш. Генералдың шәхесенә, тарихҡа ҡарата ҡыҙыҡһыныу бөтмәҫ, дауам итер, тип ышанам».
«Башҡортостан» ДУП ТРК-һы телевидение студияһының тыуған яҡты өйрәнеү программалары бүлеге етәксеһе Гүзәл Хәмитова премияға «Эҙәрмән», «Позывной «Барс», «Мистик Башҡортостан» тапшырыуҙар циклы өсөн лайыҡ булды.
«Беҙҙең бер генә күрһәткес — эфир. Ҡаты шарттарҙа эшләп, ҡыҙыҡлы тапшырыуҙар төшөрөргә тырышабыҙ. Күптәр матур, бай республикабыҙҙа йәшәп тә ҡайҙа барырға мөмкин икәнлеген, ниндәй тәбиғәт объекттары барлығын белмәй, — ти Гүзәл Хәмитова. — Бынан тыш, журналист булараҡ, проблемаларҙы ла күтәрергә тейешбеҙ. Барыбыҙ ҙа ғорурланған Бөрйән бал ҡорто, Ирәмәлдәге юғалыр сиккә еткән үҙенсәлекле алтын тамыр дарыу үләне, ирей башлаған Асҡын боҙ мәмерйәһе. Бындай проблемалар байтаҡ, һәм мин Башҡортостан юлдаш телеканалы коллективына уңайлы эшләү мөмкинлеге һәм яҡшы техник база өсөн сикһеҙ рәхмәтлемен».
«Киске Өфө» гәзите хәбәрсеһе Фәүзиә Мөхәмәтшина 36 йыл ғүмерен журналистикаға арнаған. Үҙе өсөн оҫталыҡ мәктәбенә әүерелгән «Башҡортостан» гәзитендә лә эшләгән. Бөгөн уның аналитик мәҡәләләре замандың көнүҙәк мәсьәләләрен күтәрә. «Ижади мөхит булдырылған «Киске Өфө» гәзитендә минең икенсе һулышым асылды», — тине лауреат бүләкләү тантанаһында.


text:
Үрге Тәтешлелә Рөстәм Хәмитов урындағы эшҡыуарҙарҙың продукцияһы менән таныштыФото: Олег Яровиков
Үрге Тәтешлелә Рөстәм Хәмитов урындағы эшҡыуарҙарҙың продукцияһы менән танышты
Үрге Тәтешлелә Рөстәм Хәмитов урындағы эшҡыуарҙарҙың продукцияһы менән таныштыФото: Олег Яровиков
Үрге Тәтешле ауылында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре барышында шәхси эшҡыуар Рәүис Делмөхәмәтовтың производство базаһында булды, унда төҙөлөш материалдары эшләйҙәр, шул иҫәптән профнастил; пеноблоктар, тимер бетон ҡулсалар һәм тротуар плиткалары; быяла пакеттар. Предприятиела биш цех бар. Унда 70-тән артыҡ кеше эшләй, уртаса айлыҡ эш хаҡы – 24 мең һум.
Рөстәм Хәмитов производство линияларын ҡараны, төҙөлөш продукцияһы сығарыу технологиялары менән танышты, компанияның үҫешенә ҡамасаулаған проблемалар бармы икәнлеге менән ҡыҙыҡһынды. Етәксе Рәүис Делмөхәмәтов, бөгөнгө көнгә проблемалар һәм ҡыйынлыҡтар юҡ, тип яуап бирҙе. Шуға бәйле Рөстәм Хәмитов, производствоны киңәйтергә һәм һатыу күләмен арттырырға кәрәк, тине.
Артабан Рөстәм Хәмитов бер йыл элек асылған «Алисс» сауҙа үҙәгенә инде, унда ул мебель етештереү менән шөғөлләнгән урындағы эшҡыуарҙың сауҙа нөктәһен ҡараны. Республика Президенты, мебель һорау менән файҙаланамы һәм ниндәй ассортиментта,тип ҡыҙыҡһынды. Хужа, продукция киң ассортиментта тәҡдим ителгән һәм талап етерлек, тип яуап бирҙе.
Үрге Тәтешленең урындағы аҙыҡ-түлек супермаркеттарының береһендә Башҡортостан Президенты кәштәләрҙә урындағы етештереүселәрҙең продукттары нисек ҡуйылғанлығын ҡараны, бигерәк тә минераль һыуҙар, сырҙар, колбаса аҙыҡтары. Ассортиментты өйрәнеү ауыл халҡына башлыса күрше төбәктәрҙә сығарылған продукттарҙы тәҡдим итеүҙәрен күрһәтте.


text:
Людвиг ван Бетховен
Людвиг ван Бетховен, нем. Ludwig van Beethoven [ˈluːt.vɪç fan ˈbeːt.hoːfən] (16 Аҡъюлай 1770, Бонн ҡ., Вестфалия — 26 Буранай 1827, Вена ҡ., Австрия Империяһы) — бөйөк немец композиторы, пианисы, дирижёры, «Вена классигы».
- 16 декабрь көнө тыуғандар
- 1770 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Боннда тыуғандар
- 26 март көнө вафаттар
- 1827 йылда вафаттар
- Венала вафат булғандар
- Алфавит буйынса музыканттар
- Алфавит буйынса композиторҙар
- Германия композиторҙары
- XVIII быуат композиторҙары
- XIX быуат композиторҙары
- Алфавит буйынса дирижёрҙар
- Германия дирижёрҙары
- XVIII быуат дирижёрҙары
- Классицизм дәүере композиторҙары
- Опера композиторҙары
- Вена классик мәктәбе
- Германия масондары


text:
Рөстәм Хәмитов яҙғы сәсеүгә әҙерлек һәм иген баҙарындағы хәл буйынса селектор кәңәшмәһендә ҡатнашты
5 февралдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов яҙғы сәсеү эштәренә әҙерлек һәм иген баҙарындағы хәл мәсьәләләре буйынса кәңәшмә эшендә ҡатнашты, сараны видеоконференция режимында РФ Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведев үткәрҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Кәңәшмәне асып, Дмитрий Медведев алдағы аҙнанан илдең Европа өлөшөндә иген баҙарында тауар интервенциялары башланасағы хаҡында әйтте. «Интервенция фонды игенен башҡа майҙансыҡтарҙа – илдең Европа өлөшөндә һатыу тураһына ҡарар ҡабул иттем», — тине Рәсәй Хөкүмәте рәйесе. Әлеге ваҡытта тауар интервенциялары Себер, Урал һәм Алыҫ Көнсығыш округтарында үткәрелә.
Яҙғы сәсеүгә әҙерлек хаҡында һөҙ йөрөтөп, Дмитрий Медведев яҙғы баҫыу эштәрен финанслауға 263,5 миллиард һум аҡса талап ителеүен әйтте. Рәсәй Хөкүмәте рәйесе шулай уҡ Ауыл хужалығы министрлығына, Энергетика министрлығына аграрийҙарҙы яғыулыҡ-майлау материалдары менән ваҡытында тәьмин итеү буйынса саралар күрергә ҡушты.
Кәңәшмәлә Дмитрий Медведев Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеү шарттарында ауыл хужалығы тармағына дәүләт ярҙамы механизмдарының һөҙөмтәлелеген арттырыу кәрәклеген билдәләне. Рәсәй Хөкүмәте рәйесе хәбәр итеүенсә, ағымдағы йылдан яңы дәүләт ярҙамы механизмы – сәсеү майҙанының һәр гектарын субсидиялау индерелә. Уның һүҙҙәренсә, федераль бюджетта был маҡсаттарға 15 миллиард һумға яҡын аҡса ҡаралған.


text:
Республиканан 15 йәш ғалим «УМНИК» программаһы буйынса грант аласаҡ
Ғилми-техник өлкәлә бәләкәй предприятиелар үҫешенә булышлыҡ итеү фондының «УМНИК» программаһы буйынса 15 инновацион проект грант аласаҡ. Еңеүселәрҙең барыһы ла – республиканың төрлө вуздары вәкилдәре.
Башҡортостанда «УМНИК» программаһы буйынса инновацион проекттарҙың яҙғы йомғаҡлау сессияһын ойоштороусылар булып Ғилми-техник өлкәлә бәләкәй предприятиелар үҫешенә булышлыҡ итеү фонды һәм «Баштехинформ» республика ғилми-техник һәм мәғлүмәт комплексы сығыш яһаны.
Эксперттар комиссияһы составында фән, инновацион инфраструктура, бизнес һәм дәүләт органдары вәкилдәре булды.
Инновацион эшмәкәрлек аша үҙҙәренең мөмкинлектәрен һәм һәләтен тормошҡа ашырырға ынтылған йәш ғалимдарҙы асыҡлау, инновацион проекттарға ойоштороу һәм финанс ярҙамы күрһәтеү юлы менән йәштәрҙә ғилми-техник һәм инновацион эшмәкәрлектә ҡатнашырға теләк тыуҙырыу программаның төп бурыстары булып тора. «УМНИК» программаһы буйынса грант күләме 200 мең һум тәшкил итә.
Ғилми яңылыҡ һәм уны коммерциялаштырыу мөмкинлектәре, шулай уҡ идеяның көнүҙәк булыуы, уның техник әһәмиәтлелеге проектҡа баһа биреүҙең төп критерийҙары булды.
Яҙғы йомғаҡлау сессияһында Башҡортостандың йәш ғалимдары менән әҙерләнгән 65 проект ҡатнашты. Уларҙың ун бише еңеүсе тип танылды.
Өс проект – киләсәк медицинаһына, икәүһе – мәғлүмәт технологияларына, өсәүһе – заманса материалдарға һәм улырҙа булдырыу технологияһына, икәүһе – биотехнологияларға һәм бишәүһе яңы приборҙарға арналған.
«УМНИК» программаһын ойоштороу төркөмө етәксеһе Алексей Куликовский яҙғы сессия һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт ҡалды. Уның һүҙҙәренсә, конкурсҡа тәҡдим ителгән ҡайһы бер проекттарҙың киләсәге ҙур.
— «УМНИК» программаһы – ҙур бизнесҡа илткән етди һәм ҡыҙыҡлы юлдың башы. Барыһына ла уңыштар теләйем! – тип мөрәжәғәт итте Башҡортостандың йәш ғалимдарына Алексей Куликовский.


text:
Мәҙәниәт проблемалары «түңәрәк өҫтәл»дә тикшереләсәк
10 декабргә тиклем kulturarb@inbox.ru адресына мәҙәниәт буйынса “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыуға заявкалар һәм тәҡдимдәр ҡабул ителә.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, уны үткәреү инициативаһы менән билдәле джазмен, Башҡортостан Президентының мәҙәниәт мәсьәләләре буйынса советнигы Олег Кирәев сығыш яһағайны. Ул ижади интеллигенция вәкилдәренә бергә йыйылып, милли мәҙәниәт, художество, музыкаль, театраль, кино сәнғәте, әҙәбиәт, урындағы эстрада, тамаша индустрияһы, китапхана эше һәм башҡа өлкәләр үҫеше менән бәйле проблемаларҙы тикшерергә тәҡдим итте.
Музыканттың «Республика Башкортостан» (2010 йылдың 24 ноябрендәге 223 һаны) гәзитенә биргән интервьюһында әйтеүенсә, «асыҡ һөйләшеүҙе башлау мөһим. Киң йәмәғәтселек менән тикшереү өсөн күтәрелгән һәр тема аҡыллы эш итеү һәм хәл итеү юлын тиҙерәк таба – проблеманы йомоп ҡалыу тәү сиратта бер ниндәй үҙгәрештәр теләмәүселәр өсөн генә отошло. «Түңәрәк өҫтәл»дә ишетелгәндәрҙең барыһы ла вазифаһы буйынса был өлкә өсөн яуаплыларға асылда йәмәғәт наказы булып хеҙмәт итергә тейеш буласаҡ».
Уның хәбәр итеүенсә, «регламент һәм осрашыуҙы үткәреү урыны әлегә килешеү стадияһында, әммә идеяны Башҡортостан Президенты Хакимиәте һәм республиканың Мәҙәниәт министрлығы хуплаған».


text:
Ил етәксеһе мөфтөйҙәр менән осраштыФото: Олег Яровиков
Ил етәксеһе мөфтөйҙәр менән осрашты
Ил етәксеһе мөфтөйҙәр менән осраштыФото: Олег Яровиков
Ил Президенты Владимир Путин шишәмбе Өфөлә Рәсәй мосолмандар диниә назаратының мөфтөйҙәре менән осрашты. Дәүләт башлығы ислам руханиҙары менән дәүләт һәм мосолман дини ойошмаларының үҙ-ара килешеп эш итеүенә ҡағылышлы көнүҙәк мәсьәләләрҙе тикшерҙе.
Рәсәй Президенты, Бөгөн Өфөлә мосолман диниә йыйылышын ойоштороуҙың 225 йыллығы билдәләнә, тине. Ул саҡта, 18-се быуат аҙағында, ислам Рәсәйҙә рәсми дин булып таныла. Ислам йәмғиәт тормошоноң мөһим өлөшөнә әйләнә.
Рәсми булмаған дини ойошмалар вәкилдәре күтәргән идеяларҙан айырмалы, бөгөн исламды яңынан социалләштереү мөһим, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рәсәй Президенты. Дин тотоусылар менән эшләүҙең яңы формалары сифатында Владимир Путин йәштәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн ислам клубтары булдырырға тәҡдим итте.
«Рәсәй мосолман эшмәкәрҙәре тауышы донъя берләшмәһендә лә ишетелергә тейеш», тип билдәләне Президент.
Осрашыу барышында ислам руханиҙары өсөн кадрҙар әҙерләү мәсьәләһе тикшерелде.
— Инициатива һеҙгә күсергә тейеш, ә рәсми булмаған лидерҙарға түгел, —тип билдәләне ил башлығы. Радикал көстәр йәмғиәтте тарҡатырға тырыша, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.
Шуның менән бәйле, лайыҡлы мосолман дини тәғлимәт мәктәптәрен булдырыу мөһим, тип билдәләне Владимир Путин.
Мөфтөйҙәр йәштәргә рухи-әхләҡи тәрбиә биреүҙә ил Президенты билдәләгән проблемаларҙы хәл итеүгә ҡарата үҙ фекерҙәрен белдерҙе. Атап әйткәндә, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты рәйесе, юғары мөфтөй Тәлғәт Тажетдин Өфөлә Рәсәй мосолмандары академияһын ойошторорға тәҡдим яһаны.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостанда 21 октябрҙән 23-нә тиклем Ырымбур мосолман диниә йыйылышы – Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратынының 225 йыллығына арналған тантаналар үтә. Икеләтә байрам айҡанлы төп тантаналар Өфөлә уҙа. Юбилей сараһында 30 ил вәкилдәре – 500-ҙән ашыу кеше ҡатнаша.


text:
Владимир Балабанов: «Өфө депутаттарына вәғәҙә иткән эштәрен тормошҡа ашырырға ваҡыт»
Өфөнөң яңы депутаттарына һайлау алдынан вәғәҙә иткән эштәрен тормошҡа ашырырға ваҡыт. Был хаҡта, яңы ҡала Советының беренсе ултырышында сығыш яһап, Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов әйтте. Һайлау алды кампанияһы барышында кеүек үк, депутаттарҙың һайлаусылар менән осрашыуҙарҙы даими рәүештә үткәреп торасағына ышанысын белдерҙе ул.
Ғөмүмән, Владимир Балабанов фекеренсә, был кампания айырыуса шау-шыулы булды.
— Аллаға шөкөр, барыһы ла тамамланды, — тине ул. – Һәм һайланған Совет өфөлөләрҙең, һайлаусыларҙың ышаныстарын сағылдыра, тип уйлайым. Был юлы Өфө ҡала Советында Рәсәй Федерацияһының барлыҡ парламенттары вәкилдәре бар. Улар әүҙем эшләр, тип ышанам.
Владимир Балабанов ҡала Советының фекер алышыу урыны булыуын билдәләне.
— Өсөнсө саҡырылыштың әүҙемерәк эшләйәсәгенә ышанам, — тине ул. — Өфөлә башҡарыласаҡ эштәр, хәл ителәсәк мәсьәләләр бихисап. Халыҡ төрлө йүнәлештәр – юлдар, балалар баҡсалары, коммуналь өлкә буйынса ҡәнәғәтһеҙлек белдерә. Яңы саҡырылыш депутаттарының был мәсьәләләрҙе хәл итеүгә әүҙем тотоноуын теләйем.


text:
Сенатор Рафаил Зиннуров Сирияның, Иорданияның һәм Ливандың рәсми кешеләре менән бәйләнештәр булдыра
ӨФӨ, 2014 йыл, 28 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостандан сенатор Рафаил Зинуров Рәсәй вәкилдәренең Сирияға, Ливанға һәм Иорданияға эш сәфәрендә ҡатнашты. Делегацияны Федерация Советы Рәйесе урынбаҫары Ильяс Умаханов етәкләне. Сирия Президенты Башар Асад менән ентекле һөйләшеү үҙәк ваҡиғаға әйләнде.
Әңгәмә барышында Сирия башлығы Рәсәй менән үҙ-ара эш итеүҙе үҫтерергә әҙер булыуҙарын билдәләне, шул иҫәптән парламент форматында, экстремизм идеологияһына ҡаршы тороу һәм терроризм менән көрөшеү мәнфәғәтендә.
Бынан тыш, Ливанда, премьер-министр һәм сит ил министры менән осрашыуҙарҙан тыш, эре сәйәси һәм конфессия төркөмдәре етәкселектәре менән бәйләнештәр булдырылды.
Сирияла һәм Ливанда делегация мосолман, христиан ойошмаларының етәкселәре һәм абруйлы вәкилдәре менән осрашыуҙар уҙғарҙы. Яҡтар был илдәрҙәге кеүек, Рәсәйҙә лә, атап әйткәндә, Ҡавҡазда үҙ эшмәкәрлеген әүҙемләштерергә маташҡан экстремистарҙың идеяларына бергәләп ҡаршы тороу мәнфәғәтендә аныҡ үҙ-ара эш итеү пландарын тикшерҙе.
Бөтә өс илдә лә парламенттар етәкселәре менән һөйләшеүҙәр уҙҙы, улар үҙ сиратында артабан бәйләнештәрҙе әүҙемләштерергә әҙер булыуҙарын белдерҙе.