text:
ДӘҮЛӘТ КѲСѲ ХАЛҠЫ ҺАНЫНДА
Рәсәй власы барлыҡҡа килеү дәүеренән алып, үҙ халҡынан демографик дөрөҫлөктө йәшерергә тырышҡан. 1985 йылға тиклем үлем һәм тыуым, халыҡ иҫәбе бары тик махсус баҫмаларҙа ғына телгә алынһа, ғүмер оҙайлығы, балалар үлеме, аборттар һаны бер ҡасан да, бер ҡайҙа ла күрһәтелмәгән. Бының сәбәптәре яҡшы аңлашылалыр, сөнки нәҡ ошо һандар дәүләттең бөтә ысынбарлығын сағылдырған. Бөгөн илебеҙҙең демографик хәле тураһындағы мәсьәлә төрлө дәүләт ултырыштарында, рәсми сығыштарҙа йыш телгә алына. Шулай ҙа демографтар, халыҡ һанының кәмеүе етди, фәнни кимәлдә күтәрелмәй һәм хәл ителмәй тип бара. Был мәсьәлә бөгөн көнүҙәк проблемаларҙың береһенә әйләнгән һәм етди саралар күреүҙе талап итә, тип һанай улар. Илебеҙҙең демографик кѳрсѳк кисе- реүенең төп сәбәбе булып тыуымдың кәмеүе, үлемдең артыуы тора.
Беҙҙәге үлем осрағы үҫешкән илдәр күрһәткесенән 1,6 тапҡырға юғарыраҡ һанала. Ирҙәрҙең үлеме ҡатындарҙыҡынан 4 тапҡырға артып китә. Яңы тыуған балаларҙың үлеме лә Европанан 1,5 тапҡырға күберәк. 1975 йылда Рәсәй ғүмер оҙайлығы буйынса 35-се урында торһа, бөгөн ул 142-се урынды биләй. Һуңғы 15 йылда яҡынса 5 миллионлап кешене юғалтҡанбыҙ. Ә бөгөн иһә халыҡ иҫәбе йылына сама менән 700 меңгә ҡыҫҡара. Хәлдәр ошолай барһа, 2050 йылға Рәсәй халҡы 77 миллионға, йәғни әлеге кимәлдән ике тапҡырға кәмейәсәк, тигән хәүеф бар. Рәсәй донъялағы иң күп милләтле ДӘҮЛӘТ КѲСѲ ХАЛҠЫ ҺАНЫНДА Бай ғаиләләрҙә балалар әҙерәк, ярлыларында күберәк тыуа илдәрҙең береһе. Иң күп халыҡ тип урыҫтар һанала -115,9 млн. Икенсе урында татарҙар - 5,6 млн., өсөнсө урында - украиндар - 2,9 млн., дүртенсе урында башҡорттар - 1,7 млн., бишенсе урында сыуаштар - 1,6 млн., алтынсы урында чечендар - 1,4 млн., етенсе урында әрмәндәр - 1,1 млн. 2012 йылда халыҡ иҫәбе 314 меңгә артып, Рәсәй 90-сы йылдарҙа барлыҡҡа килгән демографик кѳрсѳктән сыға. 2015 йылдың 1 ғинуарына Рәсәй халҡы 146 млн. 270 мең 33 кеше тип иҫәпләнә. Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуынан халыҡ иҫәбе 2,3 млн.-ға арта. 2013 йылда Рәсәй ҡатындарҙың ғүмер оҙайлығы буйынса рекорд ҡуя һәм уларҙың уртаса ғүмер оҙонлоғо 76,5, ирҙәрҙеке - 65,5, ә уртаса ғүмер оҙонлоғо 71 йәш тип һанала. Шулай итеп, Рәсәй ҡатындары Америка ирҙәренән оҙағыраҡ, ә Рәсәй ирҙәренең Америка ҡатындарынан 17 йылға кәмерәк йәшәүе асыҡлана. 2014 йылда илебеҙҙә 1,947 млн. бала тыуа. Ошо йыл аҙағына биш йәшкә тиклемге балалар үлеме, 1990 йыл менән сағыштырғанда, 3 тапҡырға, бала тапҡан ҡатындар үлеме 4,5 тапҡырға кәмей. Ҡайһы берәүҙәр Росстат биргән мәғ- лүмәттәргә шик тә белдерә. Уларҙың әйтеүенсә, йәнәһе лә, Рәсәйҙә халыҡ үлеп бөтөп бара. Ысынбарлыҡта илдә 143 млн. түгел, ә ни бары 90, бәлки 80 млн. ғына халыҡ иҫәпләнә, имеш. Быға ҡаршы икенсе дәлилдәр килтерәләр, мәҫәлән, мотлаҡ медицина страховкаһы фондында 141 млн. кеше иҫәпләнә, ә Рәсәйҙә файҙаланған мобиль телефондары 172 млн. теркәлгән. Ошонан сығып, киреһенсә, Росстат Рәсәй халҡы иҫәбен кәметә, тиергә нигеҙ бар, ти демографтар. Үлем һанының тыуымдан күберәк булыуын, йәғни депопуляцияны кәметеү өсөн Рәсәй Хөкүмәте 2006 йылда әүҙем демографик сәйәсәт алып барыуға күсте.
Ил Президенты тыуымды арттырыу өсөн йәш ғаиләләргә, бала табырға теләгән ҡатындарға төрлө ярҙам күрһәтеүҙе маҡсат итеп ҡуйҙы. Ә бит революцияға тиклем Рәсәй тарихында балалар пособиеһы бөтөнләй түләнмәгән, йән башына килем дә XX быуаттағы кеүек юғары булмаған, әммә, хатта татар-монгол яуы ваҡытында ла әлеге кеүек тыуым кимәле түбән төшмәгән. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ла Рәсәйҙә тыуым һаны бөгөнгөнән күпкә юғары торған. Рәсми мәғлүмәттәр, һандар буйынса фекер йөрөтһәң, бай илдәрҙә балаларҙың әҙерәк, ярлыларында күберәк тыуыуы күҙгә салына һәм етеш ғаиләләрҙә балалар һанының берәү, уҙа барһа, икәү булыуы иғтибарға эләгә. Ә бит XIX быуатта аристократтар ҙа, һис тә крәҫтиәндәрҙән ҡалышмай, 5-7 бала тәрбиәләгән. Мәҫәлән, беҙ яратып уҡыған бөйөк классиктарҙың береһе А. С. Пушкиндың ҡатыны ла 4 бала тапҡан. Ғөмүмән, тыуым мәсьәләһендә ниндәйҙер айырым талаптар юҡ. Кемдеңдер бәләкәй генә йортта, етешһеҙ генә йәшәүенә ҡарамаҫтан бала тапҡыһы килһә, икенсе береһендә, һарайҙай йортта көн күрһә лә, был теләк уянмай. Арабыҙҙа чайлдфрилар күбәйә Бөгөн ватандаштарыбыҙҙың көнбайыш модаһына эйәрергә тырышыуы ла де- мографик көрсөккә килтергән сәбәптәр тыуҙыра. Элегерәк, бала - ғаиләне ны- ғытыусы, һаҡлаусы, ир менән ҡатынды бәйләүсе тип һаналһа, бөгөн бының нәҡ киреһен иҫбатларға тырышыусылар бар- лыҡҡа килә. Ундайҙар «Балалар - беҙҙең киләсәк» тигән лозунгыны бөтөнләй инҡар итә. Мәҫәлән, 1970 йылдарҙа уҡ Америка Ҡушма Штаттарында барлыҡҡа килгән Чайлдфрилар хәрәкәтенең бөгөн беҙҙең илдә ҡолас алыуы ошо хаҡта һөйләй. Инглиз теленән тәржемә иткәндә, чайлдфри - баланан азат тигәнде аңлата. Улар ниндәйҙер сәбәптәр менән бала таба алмаған парҙар түгел. Чайлдфрилар үҙ теләге менән бала табып тәрбиәләүҙән баш тарта һәм шуның менән үҙҙәрен бәхетле һанай. Ундайҙар принциптарын йәмғиәткә тағырға һәм башҡаларҙы ла үҙ артынан эйәртергә тырыша. Әлегә Рәсәй чайлдфрилары, көнбайыштыҡыларҙан айыр- малы рәүештә, үҙ йүнәлешен башҡаларға артыҡ ныҡ тағырға тырышмай. Әммә, уларҙың да Интернет селтәрҙәрендә үҙ төркөмдәре, форумдары, фекерҙәштәре бар. Әлеге ваҡыта 30-40 йәштәге һәр бишенсе мәскәүле үҙ теләге менән бала табыуҙан баш тарта. Рәсәй буйынса был күрһәткес һәр ун бишенсе ҡатынға тура килә. Чайлдфриларҙың хәрәкәтен тыймағанда, Хөкүмәтебеҙҙең тыуымды арттырыу йәһәтенән уйлап сығарған Әсәлек капиталы ла, һәр өсөнсө балаға бушлай ер участкаһы биреүе лә ярҙам итмәйәсәк. Был хәрәкәткә ҡаршы сыҡҡандарҙың да үҙ тәҡдиме бар. Улар бала табырға теләмәгән һәм башҡаларҙы ла шуға өндәгәндәрҙең пенсия йәшен арттырырға кәрәк, тип бара. Бала урынына ҡурсаҡ Хәйер, көнбайыштыҡылар беҙҙе ап- тыратыуҙан бушамай. 1990 йылдарҙа Реборн ҡурсаҡтарының популярлыҡ алыуы ла уйланырлыҡ урын тыуҙыра. Реборн - яңынан тыуыу тигәнде аңлата. Бөтә яҡлап та ысын балаға оҡшатып эшләнгән ҡурсаҡтар коллекция, интерьер өсөн сығарылһа ла, уны башҡа маҡсатта файҙаланыусылар күбәйә. Бындай ҡурсаҡтарҙы ысын баланан айырыуы бик ауыр. Уларҙың йөрәк тибеше бар, тын ала, тиреһе аша ҡан тамырҙары ла ысын кеүек күренеп тора. Уларҙың хаҡы ҡиммәт булһа ла, заказ биреүселәр бик күп. Кемдер инде ҙурайып бөткән балаларының бала сағындағы, икенсе береһе мәрхүм булған балаһының күсермәһен эшләүгә заказ бирә.
Үҙе бала табып тәрбиәләмәй, йәнһеҙ ҡурсаҡҡа ғүмерен арнаған ҡатындарҙың аҡылы камил булыуы шик тыуҙыра. Был ҡатындар төрлө форумдарҙа ҡурсаҡ балаларын тәрбиәләү буйынса фекер алыша, бер-береһе менән тәжрибә, кәңәштәре менән уртаҡлаша. Бындай ҡатындар күңелендә реборндар кѳндән-кѳн ҙурыраҡ урын ала һәм уларҙы ысынбарлыҡтан алыҫлаштырғандан- алыҫлаштыра төшә. Уларҙың күптәре ваҡыт үтеү менән уйынсыҡҡа бүлгән ваҡытын ысын бала тәрбиәләүгә бүлмәүенә үкенәсәген уйлап та бирмәй. Илебеҙ Хөкүмәте нисек итеп тыуымды арттырыу тураһында баш ватҡанда, был турала саҡ ҡына булһа ла уйланып ҡуймай, рәхәтләнеп ҡурсаҡ уйнағандар арта. Рәсәйгә реборндар 2007-2008 йылдарҙа килеп инә һәм популярлыҡ яулай. Элек уларҙы сит илдәрҙән заказ биреп алдырһалар, хәҙер үҙебеҙҙең оҫталар ҙа барлыҡҡа килгән. Ай һайын түләнгән 100 һум балалар пособиеһына ҡарап, сабыйҙы нисек балалар баҡсаһына урынлаштырайым, ҡайһылай итеп юғары белем бирәйем, тип ҡайғыраһы түгел. Үҙең теләгән бала “ҡарасҡыһы” һатып алаһың да, бер мәшәҡәт-ҡайғыһыҙ, пенсияға тиклем уйнайһың да уйнайһың, ти ҡурсаҡ яратыусылар. Тик улар ҡасандыр бер килеп ишектәрен ҡартлыҡ ҡағыуын, ул ваҡытта уйын ҡайғыһының юғалыуын, эргәләрендә, исмаһам, бер ҡалаҡ һыу биреп, һөйләшеп ултырыу өсөн булһа ла, тере йән кәрәккәнен уйлап та бирмәй, күрәһең.
Эльза МӨХӘМӘҘИЕВА


c: text/html

text:
Өфөлә «Бабич» исемле тулы метражлы тарихи фильм төшөрөү тамамланды
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә «Бабич» исемле тулы метражлы тарихи фильм төшөрөү тамамланды. Картина 27 июндә төшөрөлә башланы һәм 67 көн дауам итте. Кинорежиссер Булат Йосопов хәбәр итеүенсә, 80 ролдә һәм күмәк сәхнәләрҙә бик күп халыҡ ҡатнашҡан.
«Төп ижади төркөм — операторҙар, рәссамдар, техник персонал — «Наган» фильмынан ҡалған. Артабан да улар менән эшләүемде дауам итергә теләр инем, — ти Булат Йосопов. — Мин төп ролде башҡарған актер Илгиз Таһиров менән бик ҡәнәғәтмен. Ул үҙен ил кимәлендәге проекттарҙа ла эшләй алырлыҡ юғары профессионал итеп күрһәтте».
«Август айында фильм ике көн дауамында Ағиҙел йылғаһы буйында төшөрөлдө. Тәүге көндә иртәнге сәғәт 11-гә килһәк, режиссер кисен төшәсәгебеҙ хаҡында хәбәр итте. Йәй бик эҫе булды. Шуға күрә шатланып һыу инергә йүгерҙек. Көнө буйына һыу индек, гитарала уйнап йырланыҡ, ярҙан-ярға йөҙөп сыҡтыҡ — бына шул айырыуса ныҡ хәтерҙә ҡалған», — тип һөйләне Илгиз Таһиров.
Әлеге ваҡытта материалды монтажлау бара. Премьера 2017 йылға билдәләнгән.
«Бабич» исемле яңы тулы метражлы нәфис фильм башҡорт шиғриәте классигы, йәмәғәт һәм сәйәси эшмәкәр, тәүге башҡорт Хөкүмәте ағзаларының береһе Шәйехзада Бабичтың тормош һәм ижад юлына арналған. Картинала 1914-1919 йылдарҙа Башҡортостан, Ырымбур, Троицк, Силәбе биләмәләрендә барған тарихи ваҡиғалар сағылдырыла. Фильмды республика Башлығының туғыҙ миллион һумлыҡ грантына «Йәнле таҫма» кинокомпанияһы төшөрә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Сәйәхәтсенән һис тә кәм түгел17-03-2017, 03:45 // Тәгәрмәс // Баҫып сығарырға
Салауат Мөхәмәт улы ишле ғаиләлә һигеҙенсе, төпсөк бала булып донъяға килгән. Атаһы 1939 йылда әрме сафтарына алынған, Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән ҡаты бәрелештәрҙә ҡатнашҡан. 1943 йылда, яраланғас, тыуған яғына әйләнеп ҡайтҡан һәм шунда уҡ эшкә егелгән – Айһай-Мөрсәләй ауылында колхоз рәйесе, аҙаҡ ревизор, “Октябрь” һәм “Исем” совхоздарында хисапсы булып та эшләгән, әсәһе иһә, Мораҡ педагогия училищеһын тамамлағандан һуң, Яңауыл мәктәбендә башланғыс кластарҙа ауыл балаларына белем биргән.
Ауыл тормошо, бәләкәйҙән кеше хеҙмәтенә ҡарата тәрбиәләгән ихтирам, ул ваҡытта эшсе һөнәрҙәренең йәмғиәттә булған абруйы бәләкәй малайға буласаҡ һөнәр һайлауға йоғонто яһаған, күрәһең.
– Яңауыл һигеҙ йыллыҡ мәктәбен тамамлағандан һуң урта белем алыр өсөн күрше Исем мәктәбенә йөрөп уҡырға мәжбүр булдыҡ. Иртәрәк, дәрескә һуңламайым тип, ҡоро ваҡытта велосипедҡа атланып, бәғзе бер ваҡытта йәйәү ҙә сығып китә инек, – тип бала сағын иҫкә төшөрә Салауат Мөхәмәт улы. – Исем мәктәбендә уҡығанда уҡ егеттәрҙе теләк буйынса тракторсы-машинист, ҡыҙҙарҙы тегенсе кеүек һөнәр серҙәренә төшөндөрҙөләр. Мин дә тракторға идара итеү хоҡуғына эйә булдым, танытма алдым һәм ике ай самаһы “Исем” совхозында эшләгәс, район хәрби комиссариатының йүнәлтмәһе буйынса водитель һөнәрен үҙләштерҙем. Аҙаҡ оҙатыуҙар, алыҫ Чита өлкәһе, әрме хеҙмәте...
Ил алдындағы бурысын намыҫлы үтәгәндән һуң, егет “Исем” совхозы етәкселегенең саҡырыуы буйынса водитель булып эшкә сыға. Әйтергә кәрәк, әңгәмәсебеҙҙең бер туған ағалары ла – Әхмәт, Наил һәм Әхәт – ҡасандыр шул уҡ һөнәрҙе һайлаған, “Исем” совхозы менән тормоштарын бәйләгән.
Халыҡ араһында водитель һөнәре еңел, “уның нимәһе бар, ҡайғы белмәй улты-раһың да йөрөйһөң” тип фекер йөрөтөү-селәр ҙә бар. Еңел түгел шофер кешегә. Салауат Мөхәмәт улы үҙен эшлекле, тырыш, белемле һәм юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкән хеҙмәткәр итеп күрһәткән. Мәҫәлән, 2014 йылда ул ауыл хужалығы тармағында оҙаҡ йылдар намыҫлы эшлә-гәне өсөн Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнгән. Район һәм хужалыҡ кимәлен-дә лә уның хеҙмәте йыл да баһалана килә.
– Ниндәй генә юлдар буйлап ҡайҙа ғына йөрөргә тура килмәй, – тип дауам итә һүҙен әңгәмәсем. – Үҙебеҙҙе ҡайһы саҡ сәйәхәтселәр менән дә сағыштырып ҡуябыҙ, әммә романтика тигәндәре әҙерәк: юлда сатлама һыуыҡта йә булмаһа эҫелә, ҡойоп яуған көслө ямғыр аҫтында йә башҡа осраҡта боҙола ҡалһаң, уйланырға ваҡыт юҡ, тиҙ генә машина аҫтына “сумаһың”, башҡаларға ярҙам итергә тура килгән саҡтар ҙа иҫтә. Яҙ етеү менән ҡыҙыу осор башлана. Йыл әйләнәһенә тиерлек минераль ашламалар, иген, мал аҙығы, төҙөлөш материалдары һәм башҡа төрлө йөктәрҙе ташырға тура килә.
Форсаттан файҙаланып, әңгәмәсебеҙгә тағы ла бер ҡыҙыҡһындырған һорауыбыҙҙы бирҙек.
– Салауат ағай, һеҙҙең фекерегеҙсә, ни өсөн һуңғы арала эшсе һөнәренең абруйы бер аҙ төшә бирҙе? Һеҙ эш башлаған ваҡытта һөнәр эйәләренә ҡарата ниндәйерәк мөнәсәбәт ине?
– Совет заманында эшсе һөнәрҙәре йәштәр араһында киң танылыу тапты. Йәш кешегә, ул уҡыуҙы тамамланғандан һуң, дәүләт ярҙамы күрһәтелде – ваҡытлыса булһа ла торлаҡ бирелде, хеҙмәт хаҡына өҫтәп түләү ҡаралды, колхоз, совхоздар ҙа йәш белгестәрҙе дәртләндереп торор ине, кешеләрҙә иртәгәге көнгә ышаныс йәшәй ине, бөгөн билдәһеҙлек күберәк.
Аҫылбаевтар ғаиләһенең ҙур, иркен йорто йыраҡтан уҡ күренә. Ғаилә башлығының уны төҙөүгә ҙур көс һалғаны беленеп тора. Салауат Мөхәмәт улы һөйөклө ҡатыны Хәзирә Ғарифйән ҡыҙы менән матур ғаилә ҡорған. Киләһе йылда улар бергә ғүмер итеүҙәренең 35 йыллығын билдәләйәсәк. Өс ҡыҙы күптән инде үҙ тормошо менән йәшәй, һөнәрҙәре буйынса эшләй: икеһе – иҫәп-хисапсы, береһе башҡорт теле уҡытыусыһы һөнәрен һайлаған. Нәҫел ебен дауам итеүсе ейән-ейәнсәрҙәре килгән һайын ауыл йортон тағы ла йәмләндерә, туғандарын ҡыуандыра. Шул бәхет түгелме ни?!


text:
- Подробности
- Просмотров: 281
МИӘКӘ УРТА МӘКТӘБЕ №1, Миәкә р‑ны Ҡырғыҙ-Миәкә а. урынлашҡан. 1900 й. донъяуи мәктәп бу‑ лараҡ асыла (ҡара: Министрлыҡ мәктәптәре), 1922 й. алып 2‑се баҫҡыс мәктәп, 1927 й. — крәҫтиән йәштәре мәктәбе, 1935 й. — өлгөлө тулы булмаған урта мәктәп, 1936 й. хәҙ. статусын ала, 1972 й. хәҙ. исе‑ мен йөрөтә, 2000 й. М.И.Абдуллин исеме бирелә. Йәрлекәү, Родниковка, Ҡорманайбаш аа. филиалдары эшләй. Китапханаһы, интернаты, уҡыу оҫтаханалары, тамаша һәм спорт залдары бар. Уҡыу йорто м‑н Ғ.Ғүмәр һ.б. эшмәкәрлеге бәйле. 1939 й. башлап мәктәпте 6 меңдән ашыу кеше тамамлаған (2013), улар араһында И.Ғ.Вәлиев, Л.Ә.Вәлиева, Н.И.Ирсаева, М.Ғ.Хафизов, Т.Х.Әхмәҙиев. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында мәктәптә Латвия, Польша, Украина һәм Эстониянан эвакуацияланған уҡытыусылар эшләй. Мәктәп бинаһына уны тамамлаған Афғанстандағы хәрби хәрәкәттәрҙә һәләк булған В.Н.Корнеевҡа (2005) һәм Абдул‑ линға (2000) — мемориаль таҡтаташтар, мәктәп ихатаһында Абдуллинға ш. уҡ бюст (2005) ҡуйылған.
Р.Ф.Яҡупов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Республиканың Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Йыйылышы депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа кандидаттарҙы йәрәбәгә саҡыра Фото: автор фотоһы
Республиканың Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Йыйылышы депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа кандидаттарҙы йәрәбәгә саҡыра
Республиканың Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Йыйылышы депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа кандидаттарҙы йәрәбәгә саҡыра Фото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы республика Дәүләт Йыйылышы депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа теркәлгән кандидаттарҙы йәрәбә һалыуҙа ҡатнашырға саҡыра. Инорс һәм Нарыш һайлау округтары буйынса кандидаттар араһында түләүһеҙ баҫма майҙан һәм эфир ваҡыты бүленә.
16 августа киске сәғәт 5-тә Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһында барыһы өсөн дә эфир ваҡыты буйынса йәрәбә була. Гәзиттәрҙә урындар бүлеү төрлө ваҡытҡа тәғәйенләнгән. 2-се Инорс һайлау округы буйынса теркәлгән кандидаттар 15 августа көндөҙгө сәғәт 4-кә Үҙәк һайлау комиссияһына йыйыла. 19-сы Нарыш һайлау округы буйынса күрһәтелгәндәр өсөн Йәрмәкәй районының (15 августа иртәнге сәғәт 10-да), Октябрьский ҡалаһының (17 августа көндөҙгө сәғәт 12-лә), Туймазы районының территориаль һайлау округтарында (15 августа иртәнге сәғәт 11-ҙә) йәрәбә үткәреү урындары ҡаралған.


text:
Белорет филиалы яңынан эш башланы
Белорет ҡалаһында эшләп килгән Медик-социаль экспертизаһының эшмәкәрлеге 2015 йылда туҡтатыла. Элекке етәксенең эштән китеүе сәбәпле, учреждение хеҙмәткәрҙәрен лицензиялау мәсьәләһе лә хәл ителмәй ҡалды. Шул арҡала Белорет халҡы медик- социаль экспертиза комиссияһын үтеү ѳсѳн йыл буйына Сибай ҡалаһына йѳрѳргә мәжбүр булды.
Ниһайәт, ҙур ремонт эштәренән һуң, филиал яңынан эш башланы. Бѳтә ремонт һәм тѳҙѳкләндереү эштәре муниципаль район хакимиәте һәм Башҡортостан Республикаһының Медик-социаль экспертизаһының баш бюроһы менән берлектә атҡарылды. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә бинаны ярашлы шартҡа килтереү, коллектив туплау йәһәтенән ҙур эш башҡарылды.
Филиалды тантаналы асыу сараһында муниципаль район хакимиәте башлығы В.Г. Миронов, муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары И.С. Теләүбаев, Медик-социаль экспертизаһының яңы етәксеһе Г.И. Илһамова, мәҙәниәт идаралығы начальнигы З.Ә. Әғләмова һәм урындағы халыҡ ҡатнашты.
Владислав Миронов сығышында башҡарылған ремонт эшенә йомғаҡ яһаны һәм барыһының да халыҡ мәнфәғәте ѳсѳн булыуын билдәләне.
- Бѳгѳнгѳ маҡсат халыҡтың йәшәү шарттарын яҡшыртыуға, лайыҡлы тормош булдырыуға йүнәлтелгән. Медик-социаль учреждениеһына мѳрәжәғәт иткән кешеләр айырым иғтибарға лайыҡ. Шуға күрә был катего- рия граждандарына күрһәтелгән хеҙмәт тә айырыуса сифатлы булырға тейеш, - тине хакимиәт башлығы. Ул шулай уҡ яңы етәксе Гүзәл Исфир ҡыҙына филиалды асыу ѳсѳн һалған тырышлығын баһалап, уңыштар теләне.
Халыҡ ѳсѳн мѳһим булған уч- реждениеның яңынан асылыуына рәхмәт белдереп, «Бѳтә Рәсәй ин- валидтары йәмғиәте»нең Белорет бүлеге рәйесе урынбаҫары Алексей Гридневский, ҡала халҡы исе- менән Людмила Ефимова сығыш яһаны.
Гүзәл Илһамова халыҡты хеҙмәтләндереү ѳсѳн уңайлы эш шарттары булдырырға ярҙам иткән муниципаль район хакимиәтенә, Башҡортостан Республикаһының Медик-социаль экспертизаһының баш бюроһына рәхмәт белдерҙе.
Белорет филиалы район-ҡала халҡын хеҙмәтләндерә. Унда инвалидлыҡ тѳркѳмѳн алыу буйынса дәүләт ярҙамы күрһәтеү, ваҡытлыса эшһеҙлек проблемаларын хәл итеү, хеҙмәткә яраҡлылыҡты юғалтыу процентын билдәләү һәм башҡа мәсьәләләр буйынса мѳрәжәғәт итергә мөмкин. Йыл һайын ике меңдән ашыу кеше ошо филиалда тикшерелеү үтә. Бѳгѳн хеҙмәткәрҙәр штаты тулы тиер- гә була, әгәр ҙә ошо учреждениела эшләргә теләгән врач-педиатр табылһа, филиал медик-социаль экс- пертиза ярҙамына мохтаж булған район һәм ҡала халҡы балаларын да ҡабул итә аласаҡ. Тикшерелеү алдан яҙылыу буйынса үтә.
З.МӨХӘМӘҘИЕВА.


text:
Эш сәфәре менән Өфөгә немец эксперты киләсәк
25 октябрҙән 29-ына тиклем «Башҡортостан Республикаһының сәнәғәт сәйәсәтен реструктуризациялауҙы эшкәртеү һәм тормошҡа ашырыу» проекты сиктәрендә Өфөгә немец эксперты Карл-Хан Клингер килеүе көтөлә.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, был проект БР Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы һәм ГФР Иҡтисад һәм технологиялар министрлығы тарафынан бойомға ашырыла. Карл-Ханс Клингер Башҡортостанда бер нисә тапҡыр булып китте лә инде.
Был юлы уның сәфәренең төп маҡсаты булып Өфөлә 26 октябрҙән 29-ына тиклем үтәсәк Урал сәнәғәт форумында ҡатнашыу һәм «Рәсәй төбәктәренең социаль-иҡтисади үҫешенә идара итеүҙең инновацион технологиялары» Бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли конференцияһында сығыш яһау тора. Бында Клингер әфәнде «Берлин миҫалында заманса һөҙөмтәле сәнәғәт сәйәсәте булдырыуға концептуаль ҡараш» темаһына доклад менән сығыш яһаясаҡ.
Шулай уҡ сәфәр сиктәрендә эксперттың төбәктең кластер сәйәсәтен үҫтереү перспективаларын тикшереү һәм Германияның төрлө ғилми-тикшеренеү учреждениелары һәм предприятиелары менән кооперация мөнәсәбәттәре урынлаштырыу өсөн республиканың төп ғилми-тикшеренеү учреждениелары һәм сәнәғәт предприятиелары вәкилдәре менән осрашыуҙары планлаштырыла.


text:
Өс йыл узды (һәм өс көн, һәм утыҙ өс сәғәт) беренсе версияһы transposh плагин күрһәтелде wordpress.org репозитории расширений.
Ваҡыт, һис шикһеҙ летит.
Беренсе йыл високосный (29сө февраль) һәм ысын високосный йыл өсөн transposh. Плагин ине скачано береһе артыҡ репозитории 50,000 тапҡыр быйыл етәсәк тотороҡло үҫеш характеристикаһы һәм дөйөм һаны теле поддерживаемых. Бөгөн дә беренселәре монг теле Талаш-тартыш беҙ беренсе плагин ярҙам итеү өсөн дөйөм һаны 66 телдәре.
Ине был, ысынлап та ла, мауыҡтырғыс (ҡайһылай, хужа тормош ҡыҙыҡлы) йыл өсөн автоматическое тәржемә итеү сәнәғәт һәм плагины, унда беҙҙең Google бер ни тиклем булһа ла уронил уларҙың ярдам менән API (генә булһын, переключаться яуап биреү моделенә) шул уҡ ваҡытта Bing керттек, яңы сикләүле. Буйынса transposh уңышлы преодолеть был үҙгәрештәр, шул уҡ ваҡытта башҡа плагины түгел, иҫән-һау ҡалған.
Киләсәге тота өсөн transposh? Беҙ аҡрын кипрей ҡайһы бер яңы әйберләр, эшләп беҙҙең күреү һәләтен көсәйтә йәшерергә тәржемә сайт, ҡасан барыһы да әҙер буласаҡ – улар буласаҡ. Шул уҡ ваҡытта,, һеҙҙең даими ярҙам булып тора беҙҙең өсөн мөһим, кайса2ында ябай хат менән “һеҙҙең плагин бик яҡшы тура килә” мәжбүр итә безне дауам итергә. Шулай булғас, әгәр һеҙ верте, сөнки беҙҙең барыһы да яҡшы, напишите безгә, әгәр һеҙ уйлайһы, беҙ тейеш йәшерергә нигеҙләмә әйберләрҙең, напишите безгә, һәм әгәр һеҙ уйлайһы, беҙ-отстой, we fail to understand why you have read this message up to this point 😉
Теләүселәр үҙҙәрен оло 4-се йыл, maybe it will end with a bigger cake 🙂


text:
Наши новости
Опрос
Как Вы оцениваете работу филармонии?
2018 - Год Семьи
2018 год объявлен в Башкортостане Годом семьи
Абонементы
Всероссийский старт продажи абонементов
ЭЛЕКТРОННЫЕ БИЛЕТЫ
Продажа билетов онлайн
Получить всю информацию о наличии и стоимости билетов теперь легко: не выходя из дома, с мобильных устройств, подключенных к сети Интернет.
Наш репертуар
Апрель 2018
Май-Июнь 2018
Афиша ⇒ "ФИЛАРМОНИЯ ТУЛҠЫНЫНДА. 79...80 FM"
16.05.2018 / Большой зал
"ФИЛАРМОНИЯ ТУЛҠЫНЫНДА. 79...80 FM"
79-сы ижад миҙгелен ябыу
Филармонияның бөтә ижади коллективтары ҡатнаша
Среда, 19-00
Цена : 100-500 һум
Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы оло юбилей алдында тора. Киләһе миҙгелдә Башҡортостандың ҡеүәтле сәнғәт учреждениеһы 80 йәшен ҡаршы ала. Был миҙгел иҫтәлекле булмаҡсы. Киләсәккә ҙур пландар, хыялдар менән янған ижади коллектив бөгөн иһә 79-сы ижад миҙгелен йомғаҡлау алдында. 16 май миҙгелде «Филармония тулҡынында. 79…80 FM» тип исемләнгән ҙу-у-р концерт ябасаҡ. Ысынлап та, филармонияның 79-сы ижад миҙгеле премьералары, бик күп иҫтәлекле ваҡиғалары, шаулап үткән гастролдәре менән тарихта ҡаласаҡ. Һәм был байрам тантанаһына филармония үҙенең яҡын дуҫтарын, йыл буйы бергә булған тамашасыларын, баш ҡала ҡунаҡтарын көтөп ҡала. Концертта сәнғәт усағының бөтә ижади көстәре ҡатнаша: Нәзифә Ҡадырова, Ғәли Алтынбаев, Әлфиә Юлсурина, Рәфис Сирусин, Лилиә Ишемйәрова, Заһир Иҫәнсурин, Фларида Иркина, Дамир Тайыпов, «Далан», «Карауан», «Арғымаҡ» төркөмдәре, «Көлкө-шоу» эстрада миниатюралары театры, Линар Дәүләтбаев етәкселегендәге Башҡортостандың Халыҡ музыка ҡоралдары милли оркестры, Олег Ҡасымов етәкселегендәге Эстрада-джаз оркестры, Ҡурайсылар квинтеты һәм эстрадабыҙҙың башҡа артистары.
Тамашаның режиссеры – Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Сулпан Асҡарова, сценарий авторы – Динара Ҡәйүмова, балетмейстеры – Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Рәмизә Мөхәмәтшина.
Рәхим итегеҙ!
Цена : 100-500 һум /Заказ билетов: +7(347) 250 77 42


text:
- Подробности
- Просмотров: 296
МАГМАТИК ФОРМАЦИЯЛАР, формалашыуҙарының геотектоник шарттарына бәйле состав дөйөмлөгө хас булған магматик тау тоҡомдарының тәбиғи берләшмәләре; геол. формациялар төрө. М.ф. йыш ҡына үҙ эсенә ултырма тоҡомдарҙы индергән ҡатнаш ассоциациялар барлыҡҡа килтерә. Магматик тоҡомдар өсөн “формация” термины тәүге тапҡыр 19 б. аҙ. Ф.Ю.Левинсон‑Лессинг тарафынан ҡулланыла. Абстракт (формация төрҙәре) һәм конкрет М.ф. айырыла. Абстракт М.ф. — билдәле петрографик составы булған (андезит, гранит һ.б.) магматик тау тоҡомдарының тотороҡло, ҡабатланып торған тәбиғи ассоциациялары. Конкрет М.ф. (абстракт формацияның айырым кәүҙәләнеше) билдәле бер геол. ваҡытта, конкрет төбәктә һәм геотектоник шартта барлыҡҡа килә, структура‑формация зонаһы үҫешендәге бер этаптың үҙенсәлеген сағылдыра (Магнитогорск мегасинклинорийының иртә‑урта девон базальт‑риолит формацияһы һ.б.). М.ф. ике тибы ла башлыса петрографик билдәләре м‑н айырыла, уларҙың исемендә М.ф. ингән магматик тау тоҡомдары төрҙәренең исемдәре сағыла. Составы һәм сығышы б‑са вулканоген, вулкан‑плутоник һәм плутоник М.ф. бүленә. Көньяҡ Уралда төрлө геодинамик режимлы [континенталь рифтогенез; океан рифтарына үҫешеп барған континенталь рифтар; океан, утрау дуғалы һәм коллизиялы режимдар (ҡара: Вулканизм, Магматизм)] М.ф. бар. М.ф. м‑н төрлө файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтары бәйле: баҡыр колчеданы ятҡылыҡтары, алтын мәғдәне ятҡылыҡтары, хромит ятҡылыҡтары һ.б., металл булмаған файҙалы ҡаҙылмалар. Башҡортостандың платформалы өлөшөндәге рифей япмаһында оли винлы һәм кварцлы габбро һәм диабаздарҙан торған ҡатлам интрузиялары формаһындағы диабаз (трапп) М.ф. үҫешкән.
Әҙәб.: К у з н е ц о в Ю.А. Главные типы магматических формаций. М., 1964; Ф р о л о в а Т.И., Б у р и к о в а И.А. Геосинклинальный вулканизм (на примере восточного склона Южного Урала). М., 1977.
И.Б.Серавкин
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 468
ГЕРПЕТОЛОГИЯ (гр. herpeton — һөйрәлеүсе һәм ...логия), зоологияның ер‑һыу хайуандарын һәм һөйрәлеүселәрҙе өйрәнгән бүлеге. Ер-һыу хайуандары т‑дағы фән батрахология (гр. batrachos — тәлмәрйен һәм ...логия) тип атала. Г. ер-һыу хайуандары һәм һөйрәлеүселәрҙең систематикаһы, морфологияһы, анатомияһы, физиологияһы, зоогеографияһы, генетикаһы, эволюцияһы, этологияһы, палеонтологияһы, экологияһын һәм уларҙы һаҡлау мәсьәләләрен өйрәнә. Башҡортостандың герпетофаунаһы хаҡындағы тәүге мәғлүмәттәрҙе (ер-һыу хайуандарының 9 һәм һөйрәлеүселәрҙең 8 төрө т‑да) 1942 й. П.А.Положенцев һәм М.Ғ.Ханисламов баҫтырып сығара. 60‑сы йй. аҙ. алып Башҡорт дәүләт университетында һөйрәлеүселәрҙең ареалдары, биологияһы һәм экологияһы, ер-һыу хайуандарының гельминттары (Г.Р.Йомағолова, В.Ф.Хәбибуллин), 70‑се йй. аҙ. — Педагогия университетында һуң кайнозой ҡаҙылдыҡ ер-һыу хайуандары һәм һөйрәлеүселәре (Т.И.Яковлева), 90‑сы йй. аҙ. Көньяҡ Урал ҡурсаулығында ер-һыу хайуандары фаунаһы һәм экологияһы (Р.Ғ.Байтирәков) өйрәнелә. 70‑се йй. Ҡазан ун‑тында респ. көнбайыш райондарында йәшәгән һөйрәлеүселәр һәм ер-һыу хайуандары төрҙәренең таралыуы һәм экологик үҙенсәлектәре тикшерелә (В.И.Гаранин).
Әҙәб.: Положенцев П.А., Ханисламов М.Г. К вопросу о фауне амфибий и рептилий Башкирской АССР //Труды Башкирского сельскохозяйственного института. Уфа, 1942. Т.3; Гаранин В.И. Земноводные и пресмыкающиеся Волжско-Камского края. М., 1983.
В.Ф.Хәбибуллин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Волость
Волость, Олоҫ — Революцияға тиклемге Рәсәйҙә өйәҙ эсендәге иң бәләкәй административ-территориаль берәмек (1929-30 йылдарға тиклем һаҡлана)[1]. Рәсәйҙә XI быуаттан 20 быуаттың 30-сы йылдарына тиклем ғәмәлдә булған административ-территориаль бүленеш берәмеге, крәҫтиән йәмғиәтендә барлыҡҡа килгән.
Боронғо рус дәүләтендә волость һүҙе кенәз биләмәләрен аңлаткан һәм «ер», «ил», «өлкә» мәғәнәһендә йөргән. 13-16 быуаттарҙа волосттар бүленеше һарай, бояр, монастырҙар ерҙәренә хас була. Ул ерҙәр кенәз тарафынан волость идарасылары вазифаһын үтәүселәргә идаралыҡҡа тапшырылған; халыҡтан биләмә хужаһы (кенәз, бояр һ.б.) файҙаһына һалым-керемдәр йыйылған. 14 быуат урталарынан волосттар воеводалар идаралығындағы өйәҙҙәр составына керә. XVI быуат уртаһында үткәрелгән ер реформаһы буйынса, айырым хужа билдәләгән «волость идараһы» («волостелей») тәртибе бөтөрөлә, күпселек өйәҙҙәрдә ул земствоның һайлап ҡуйылған органдарына алыштырыла. 17 быуат — 18 быуаттың 1-се яртыһында волость «стан», «пригород» кеүек ваҡ административ бүленеш берәмектәре менән йәнәшә йәшәй. Император Павел I ҙең 1797 йылдың 7 август фарманы менән ҡаҙна ауылдарының волосттарға бүленеш һәм идара тәртибе урнаштырыла («О разделении казённых селений на волости и о порядке их внутреннего управления»). Фарман нигеҙендә төбәктә йәшәүсе дәүләт крәҫтиәндәре һаны 3000 самаһы булған осраҡта волость идараһе булдырылған. Һуңыраҡ, дәүләт крәҫтиәндәре ауылдарынан тыш, батша һарайы (удел) ауылдарында ла волосттар ойошторола.
Йөкмәткеһе
Ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Градовский А. Д. История местного управления в России. СПб., 1868. Т. 1;
- Мелкая земская единица: Сборник статей. СПб., 1902. Вып. 1; Дружинин Н. М.
- Гоcударственные крестьяне и реформа П. Я. Киселёва. М., 1946. Т. 1;
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
Тәүге өмә Өфөлә 21 апрелгә билдәләнгән
Беренсе дөйөм ҡала өмәһе быйыл Өфөлә 21 апрелдә үтәсәк. Был турала ҡала Советы ултырышында уның рәйесе Евгений Семивеличенко хәбәр итте.
— Йола буйынса Совет депутаттары предприятие һәм ойошма етәкселәре булараҡ үҙҙәренең эш урындарында ғына түгел, округтарҙа ла һайлаусылары менән өмәләр ойошторасаҡ, — тине ул.
Өфө хакимиәте бшлығы Ирек Ялалов билдәләүенсә, өмәлә ҡатнашыусылар иҫәбе йыл һайын кәмей бара. Әммә урындағы властар был традициянан баш тартырға йыйынмай, сөнки ул ҙур тәрбиәүи әһәмиәткә эйә.
— Эштәрҙең ҙур өлөшөн коммуналь хеҙмәттәр башҡарасаҡ, — тине Ирек Ялалов. – Улар, ҡала халҡы һәм сәнәғәт предприятиелары ярҙамынан тыш, үҙ көсө менән ҡала биләмәһенең 99,9 процентын таҙартасаҡ. Әммә, тәрбиәүи маҡсаттан сығып булһа ла, өмәләр үткәрелергә тейеш, урамда сүп-сар ташлағанда кеше һуңынан уны йыйыуҙың нисек ауыр икәнен белергә тейеш.
Ирек Ялалов йәнә быйыл Өфө юлдарындағы соҡорҙарҙы ремонтлау эштәренең ғәҙәттәгенән ике аҙнаға иртәрәк бшланыуы тураһында һөйләне. Шул уҡ ваҡытта ҡала халҡына һәм автомобилистарға ҡамасауламаҫ өсөн, тәүге тапҡыр төнгө режимда эшләргә күсергә ҡарар ителгән. Ремонт һыуыҡ килеш ҡойолоусы асфалт технологияһы буйынса төндәрен генә алып барыла.


text:
Унда “Оборонпром” корпорацияһы генераль директорының Һиндостан менән хеҙмәттәшлек буйынса урынбаҫары Игорь Чечиков, Берләштерелгән двигателдәр эшләү корпорацияһының идарасы директоры Дмитрий Колодяжный, “Рособоронэкспорт” йәмғиәтенең генераль директоры урынбаҫары Александр Михеев, Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең идарасы директоры Александр Артюхов һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнашты.
Унда “Оборонпром” корпорацияһы генераль директорының Һиндостан менән хеҙмәттәшлек буйынса урынбаҫары Игорь Чечиков, Берләштерелгән двигателдәр эшләү корпорацияһының идарасы директоры Дмитрий Колодяжный, “Рособоронэкспорт” йәмғиәтенең генераль директоры урынбаҫары Александр Михеев, Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең идарасы директоры Александр Артюхов һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнашты.
Билдәле булыуынса, 1937 йылғы ҡаты баҫлығыуҙан һуң, “милләт”, “милли тел” тигән төшөнсәләр хәүефле тубаға әүерелеп, баш ҡалабыҙ урамдарында ғына түгел, хатта үҙ-ара башҡортса һөйләшергә баҙнатһыҙҙар күбәйҙе.
Ҡулына диплом алған Рәлисте район гәзитендә ҡуш ҡуллап ҡаршы алдылар.
— Как раз бер кеше кәрәк ине, — тип уны ауыл хужалығы бүлегенә ултыртып ҡуйҙылар.
Бер нисә көндән районда яҙғы баҫыу эшен йомғаҡлау йыйылышы булды. Унда Рәлисте ебәрҙеләр.
— Иғтибар менән тыңлап ултыр, арыу ғына мәҡәлә яҙырһың, — тип мөхәррир ҡолағына киртеп ҡуйҙы.
Сығыш яһаусының һәр һүҙен блокнотына элеп ултырҙы егет. Айырыуса “Быйыл баҫыу эштәре былтырғыға ҡарағанда бер аҙнаға алдан тамамланды” тигән һүҙҙәрҙе Рәлис кәртәләп үк ҡуйҙы.
Өфөлә ауыл китапханаларының эшен йәнләндереү, тәжрибә уртаҡлашыу маҡсатында тәүге тапҡыр ойошторолған “Рәсәйҙә урындағы берләшмәләрҙең тотороҡло үҫеш үҙәктәре булараҡ модель китапханалары” тигән төбәк-ара конференцияла Волга буйы федераль округына ҡараған төбәктәрҙән вәкилдәр ҡатнашты.


text:
Ветерандар ойошмаһы Мортаза Рәхимовҡа рәхмәт белдерә
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов исеменә Бөтә Рәсәй һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары ойошмаһы советы рәйесе Дмитрий Карабановтан хат килде. Хатында ул республика Президентына Башҡортостанда йәшәүсе Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына ярҙам күрһәткән өсөн рәхмәт белдерә.
Дмитрий Карабанов, Совет президиумы ултырышында Башҡортостан ветерандар ойошмаһы советы рәйесе Марат Муллағәләмовтың докладында Башҡортостан етәкселеге тарафынан күрелгән оло йәштәге кешеләрҙе социаль яҡлауға йүнәлтелгән саралар билдәләнде, ти.
“Ойошмабыҙ Советы президиумы Башҡортостандағы ветерандарҙың ҡаҙаныштарына, проблемаларына һәм мәшәҡәттәренә иғтибар, Башҡортостан ветерандар ойошмаһы Советына һәм уның рәйесе М.С. Муллағәләмовҡа, Ватаныбыҙ, Рәсәй Федерацияһының мөһим таянысы һәм уны аяҡҡа баҫтырыу базаһы булған Башҡортостан Республикаһының иҡтисади, рухи үҫеше һәм тормоштоң бөтә яҡтарын модернизациялау мәнфәғәтендәге уларҙың уңышлы эшмәкәрлегенә күрһәткән ышаныс өсөн Һеҙгә ихлас рәхмәт белдерә.
Ысын күңелдән Һеҙгә Тыуған илебеҙ хаҡына яңы уңыштар теләйбеҙ”, — тиелә Бөтә Рәсәй һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары ойошмаһы советы рәйесе Д.И. Карабановтың хатында.


text:
Республикала инвалид балалар Ҡандракүл буйында ял итте Фото: Олег Яровиков
Республикала инвалид балалар Ҡандракүл буйында ял итте
Республикала инвалид балалар Ҡандракүл буйында ял итте Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Туймазы районында 164 инвалид бала ата-әсәләре менән Ҡандракүл буйында ял итте. Балаларҙың бер көнлөк ялын муниципалитет хакимиәте һәм урындағы Сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе реабилитациялау үҙәге ойошторҙо.
Иртәнсәк балалар үҙҙәренең ата-әсәләре менән А.Гайдар исемендәге лагерь корпусында урынлашты. Бөтә балалар ҙа тиерлек йылы күлдә һыу инде, ҡомдан һарайҙар төҙөнө, райондың йәштәр ижтимағи ойошмалары волонтерҙары әҙерләгән ярыштарҙа, ижади конкурстарҙа һәм викториналарҙа ҡатнашты. Ҡандры ауылынан йәш артистар лагерҙа ҡатнашыусылар өсөн концерт әҙерләне.
Ҡандракүл буйында ял балалар өсөн тәьҫораттарға һәм «Туймазыфрут» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенән, «САВА» ит комбинатынан, «Бэкерай» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенән бүләктәргә бай онотолмаҫлыҡ ваҡиғаға әйләнде.


text:
2012 йылдың тәүге ярты йыллығында Башҡортостан бюджеты 58,9 миллиард һумға тулыланды
Башҡортостан бюджеты килеме буйынса йыллыҡ план 2012 йылдың тәүге алты айы өсөн 57,1 процентҡа үтәлгән. Бюджетҡа 58,9 миллиард һум күләмендә килем килгән. Был хаҡта 1 августа БР Хөкүмәте Президиумы ултырышында республиканың финанс министры Рузалия Хисмәтуллина хәбәр итте.
Уның һүҙҙәренсә, һалым һәм һалым булмаған килемдәр килеүҙең үҫеш темптары буйынса Башҡортостан ил төбәктәре араһында – 51-се, Волга буйы федераль округында 12-се урындарҙы биләй. Бер йыл элек республика 42-се һәм 5-се урындарҙа ине.
— Республика бюджетына һалым һәм һалым булмаған килемдәр килеүҙең йыллыҡ планы ағымдағы йылдың беренсе ярты йыллығында 52,7 процентҡа үтәлде. Был 43,3 миллиард һумға тиң, 2011 йылдың беренсе ярты йыллығы кимәле менән сағыштырғанда был 4,6 миллиард һумға йәки 11,8 процентҡа юғарыраҡ, — тине Рузалия Хисмәтуллина.
Республиканың Финанс министрлығы башлығы һүҙҙәренсә, Башҡортостан бюджетының һалым һәм һалым булмаған килемдәренең күпселек өлөшө йәғни 94,4 проценты ойошмалар табышына һалым, физик шәхестәр табышына һалым, милеккә һалым, шулай уҡ дәүләт милкендә булған мөлкәтте ҡулланыуҙан алынған килемдәр ярҙамында формалаша.


text:
Башҡортостанда торлаҡ менән тәьмин ителмәгән 4 меңдән ашыу етем бала иҫәпләнә
Башҡортостанда 4134 етем бала торлаҡ менән тәьмин ителмәгән, һәм уларҙың 1298-е тап быйыл торлаҡ юллауға хоҡуҡ ала. Был хаҡта бөгөн, 8 августа, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берекмәләре буйынса комитеты ултырышында республиканың мәғариф министры Әлфис Ғаязов хәбәр итте.
Уның һүҙҙәренсә, бындай балаларҙы торлаҡ менән тәьмин итеү проблемаһы ҙур ҡалаларҙа киҫкен тора.
— Торлаҡҡа хоҡуғы булған бындай балалар иҫәбе арта, — тип билдәләне министр. – Һуңғы ике йылда ғына уларҙың һаны ике тапҡырға артты.
Әлфис Ғаязов әйтеүенсә, ошондай бер балаға кәм тигәндә 33 квадрат метр торлаҡ талап ителә, әммә бындай фатирҙар әле төҙөлмәй. Хәҙерге фатирҙарҙың күбеһе 60 квадрат метрҙан ашыу майҙанды тәшкил итә. Ошоноң арҡаһында был проблеманы хәл итеүҙең төрлө юлдары, шул иҫәптән, ҡан ҡәрҙәш булған етемдәрҙе бер фатирға индереү кеүек варианттар ҙа ҡарала.


text:
Медицина-генетика үҙәге 2018 йылдың ғинуарынан эшләй башлай – Рөстәм Хәмитов Фото: Олег Яровиков
Медицина-генетика үҙәге 2018 йылдың ғинуарынан эшләй башлай – Рөстәм Хәмитов
Медицина-генетика үҙәге 2018 йылдың ғинуарынан эшләй башлай – Рөстәм Хәмитов Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 23 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Медицина-генетика үҙәге 2018 йылдың ғинуарынан эшләй башлай. Был турала Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Әсә көнөнә арналған байрам сараһында белдерҙе.
— Киләһе йылдың ғинуар айынан медецина-генетика үҙәге эшләй башлай. Ул нәҫел ауырыуҙарын иҫкәртеү өсөн иртә ДНК-диагностикалау уҙғарыу мөмкинлеге бирә. Ундайҙар Рәсәй Федерацияһында күп түгел, – тине төбәк етәксеһе. – Республикабыҙҙа ошондай ҡатмарлы, теүәл ғилми, тикшереү үҙәктәре эшен юғары кимәлдә ойоштора алған белемле кешеләр бар, әлбиттә. Генетика, нәҫел анализы аша медицинабыҙҙы бөтөнләй икенсе кимәлгә сығара алабыҙ. Был эште, һис шикһеҙ, башҡарырбыҙ. Былар барыһы ла осһоҙ тормай, әммә был йәһәттән аҡса йәлләргә ярамай.
Рөстәм Хәмитов, республикала бала табыу йорттары һәм бүлектәре, балалар поликлиникалары төҙөлә, тип билдәләне. Улар бөтәһе лә заманса ҡорамалдар менән йыһазландырыла. Мәҫәлән, былтыр яңы Республика перинаталь үҙәге асылды, унда 2 600-ҙән күберәк сабый донъяға килде.


text:
Копеиндар башҡа балыҡтарға хас булмаған ысул менән – һыуҙан тыш – үрсей. Дошмандарынан һаҡлап, ыуылдырыҡтарын йылға-күл өҫтөнә һәленеп төшөп торған япраҡтарға һалалар.
Төҫө көрән-йәшел-һары, арҡаһының йомшаҡ өлөшө, ҡойроҡ йөҙгөстәре үтә күренмәле. Күҙҙәренән ҡабырғаһының уртаһы буйлап артҡа, өҫкә һәм аҫҡа нәҙек кенә ҡара һыҙыҡтар үтә. Мыйығы бар.
Халҡыбыҙ балыҡсылыҡ менән борон-борондан мауыҡҡан. Был шөғөлдө айырыуса урманлы, таулы, далалы төбәктәрҙә йәшәгәндәр үҙ иткән.
Ағайым тотҡан балыҡҡа
Нисә йәш тулған икән?
Бәләкәй булһа ла, һыуҙан
Ул нисек ҡурҡмай икән?


text:
Фото:
Нефтекамала юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге буйынса иң яҡшы телетапшырыуға конкурс иғлан ителде
Фото:
Нефтекама ҡалаһы ҡала округы хакимиәте юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге тураһында иң яҡшы тематик телетапшырыуға конкурс иғлан итте.
Конкурс «2008-2010 йылдарҙа Нефтекама ҡалаһында юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген арттырыу» маҡсатлы программаһы нигеҙендә үткәрелә. Урындағы властар был программа саралары юл хәрәкәтендә ҡатнашыусыларҙа тәртип мәҙәниәтен күтәреүгә булышлыҡ итер, тип өмөтләнә.
Тапшырыу 30 минуттан ашмаҫҡа тейеш. Конкурста ҡатнашыуға урындағы бөтә телекомпаниялар ҙа саҡырыла. Заявкалар 1 октябргә тиклем ҡабул ителә, унан һуң еңеүсе билдәләнәсәк һәм иң яҡшы тапшырыу эфирға биреләсәк.


text:
Өфөлә Интернет аша балалар баҡсаһына сиратҡа баҫырға мөмкин
Өфөлә 1 сентябрҙән өйҙән — компьютер ярҙамында сиратҡа баҫыу мөмкинлеге булдырылды. Мәктәпкәсә учреждениела урын алыуға баланы Өфө хакимиәтенең Мәғариф идаралығындағы Мәғариф порталында йәки ошо һылтанма аша теркәргә мөмкин. Был сара сираттың нисек күсеүен интернет аша ҡарап барыу һәм уның хәрәкәтенең асыҡлығын тәьмин итеү мөмкинлеген бирәсәк, шулай уҡ ҡала халҡының ваҡытын экономиялаясаҡ.
Хәйер, ведомствонан аңлатыуҙарынса, элекке схема буйынса — районығыҙҙағы мәғариф бүлегенә мөрәжәғәт итеп тә сиратҡа торорға мөмкин.
Сиратҡа баҫҡан ваҡытта тыуған һорауҙар буйынса йәшәгән урынығыҙ буйынса мәғариф бүлегенә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Граждандарҙы ҡабул итеү көндәре: дүшәмбе – 14-18 сәғәттәрҙә, шишәмбе, шаршамбы, кесаҙна – 10-дан 18-гә тиклем. Үҙегеҙ менән паспорт һәм балағыҙҙың тыуыу тураһында таныҡлығын алырға кәрәк.


text:
Дәүләт Думаһында коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләү индексын билдәләргә йыйыналар
Дәүләт Думаһында Башҡортостандан депутат, Торлаҡ сәйәсәте һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса комитет рәйесе урынбаҫары Павел Качкаев әҙерләүҙә ҡатнашҡан закон проекты икенсе уҡыуҙа ҡабул итеүгә әҙерләнелә. «Рәсәй Федерацияһы Торлаҡ кодексына һәм Рәсәй Федерацияһының айырым закондар акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында» 308873-6-сы федераль закон проекты граждандарҙың коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләү күләмен үҙгәртеүҙең максималь индекстарын билдәләүҙе күҙ уңында тота.
Павел Качкаев, тәҡдим ителгән үҙгәрештәр түләү дисциплинаһын яҡшыртыуға йүнәлтелгән, тип аңлатты.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Ниндәй дарыу һайларға?
Ниндәй дарыу һайларға?
Бөгөн дарыуҙарҙың ниндәйе генә юҡ. Һәр ауырыуға төрлөһөн һайлап алырға мөмкин. Кемдәрҙер – хаҡына, кемдәрҙер сифатына ҡарап, үҙенә оҡшағанын һайлай. Әммә һайлаған ваҡытта нисек яңылышмаҫҡа? Ғөмүмән, дарыуҙың ҡайһыныһы яҡшыраҡ?
Уларҙың барыһының да составында ике йөҙ самаһы матдә бар. Дарыуҙың исеме һәм шуға ярашлы хаҡы етештереүсе фирмаһына ҡарап үҙгәрә. Шунлыҡтан үтә ҡиммәтле һәм иң арзан дарыу ҙа берҙәй үк һөҙөмтәгә эйә булыуы ихтимал. Ә һатып алынған дарыуҙың файҙаһы тейһен өсөн уны тәғәйенләнеше буйынса ҡулланырға кәрәк.
Беренсенән, дарыухананан тап табип яҙып биргән дарыуҙы һатып алығыҙ. Фармацевтарҙың кәңәшенә иғтибар итмәҫкә тырышығыҙ, сөнки, ҡағиҙә булараҡ, улар ҡиммәтерәген йә булмаһа ҡулланыу ваҡыты сығып барған дарыуҙы тәҡдим итә.
Икенсенән, дозаһын тоторға кәрәк. Әгәр ҙә табип яҙып биргән рецепта, көнөнә өс тапҡыр эсергә, тиелгән икән, был мотлаҡ үтәлергә тейеш. Үҙ аллы уның күләмен арттырырға йәиһә әҙәйтергә уйламағыҙ ҙа! Быны табип ҡына хәл итә.
Өсөнсөнән, билдәләнгән режимды ла һаҡларға кәрәк. Әйтәйек, рецепта дарыуҙы ашағандан һуң эсергә тиелгән икән, мотлаҡ шуны үтәргә. Ә инде ашарға тиклем йәиһә ашағанда эсергә ҡушылһа, мотлаҡ ошо ваҡытта дарыуҙы эсергә онотмағыҙ. Сөнки билдәләнгән ваҡытта ҡулланып ҡына иң яҡшы һөҙөмтәгә өлгәшеп була.
Дүртенсенән, дарыуҙы ябай, газһыҙ һыу менән генә эсергә тәҡдим ителә. Һут, сәй, ҡәһүә йәиһә алкоголле эсемлек ҡулланыу дарыуҙың һөҙөмтәлелеген генә юғалтып ҡалмай, ағыуланыу ҡурҡынысы менән дә хәүефле.
Тиҙерәк үҙләштерелһен өсөн капсулаларҙы йәиһә төймәләрҙе тешләргә ашыҡмағыҙ. Ул юҡҡа ғына шундай формала сығарылмаған.
Дарыуҙарҙың ҡулланыу ваҡытына иғтибар итегеҙ. Әгәр ҙә яраҡлылыҡ ваҡыты сыҡҡан икән, ҡулланыуҙан баш тартығыҙ, сөнки ул юҡҡа ғына күрһәтелмәгән. Ә ҡулланыу ваҡыты сыҡҡан дарыу һеҙҙең өсөн ағыуға әүерелеүе ихтимал.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Дмитрий Медведев позитрон-эмиссион томография үҙәгендә булды Фото: Андрей Старостин
Дмитрий Медведев позитрон-эмиссион томография үҙәгендә булды
Дмитрий Медведев позитрон-эмиссион томография үҙәгендә булды Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
3 февралдә РФ Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев, Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич, РФ Хөкүмәте вице-премьеры Ольга Голодец, «Роснано» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе Анатолий Чубайс, Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов һәм рәсми делегация ағзалары Өфөләге позитрон-эмиссион томография үҙәгендә булды.
Улар бында яман шеште диагностикалау өсөн изотоптар әҙерләү процесы менән танышты һәм операция бүлмәһен ҡараны. Унда шешкә нурланыш менән тәьҫир итеүсе уникаль аппарат — кибер-бысаҡ урынлаштырылған.
— Кибер-бысаҡ бер нисә төр шеште дауалау мөмкинлегенә эйә, — тип һөйләне Өфөләге үҙәктең директоры Елене Елхова. — Аппарат автоматик рәүештә ҡорола. Кибер-бысаҡтың өҫтөнә рентген ҡуйылған, ул аҙ ғына күсһә лә аппараттың мәғлүмәттәр базаһына хәбәр ителә һәм нурланыш туҡтатыла, сәләмәт туҡымалар зыян күрмәй. Процедура уртаса 50 минут дауам итә, ул тамамланғас, пациенттың хәлен баһалайбыҙ, ҡан баҫымын үлсәйбеҙ һәм ҡайтарып ебәрәбеҙ, — тип аңлатты Елена Елхова.
Әлегә бында баштағы шештәрҙе генә дауалайҙар. Әммә киләсәктә башҡа органдарҙы ла дауалау планлаштырыла.
Үҙәк директоры кибер-бысаҡты үҙләштереү баштағы сирҙәрҙән башлана, һуңынан икенсе органдарға күсергә мөмкин тип һөйләне. 2015 йылға үҙәктә ошондай күсеү планлаштырылған.
Өфөлә ПЭТ-үҙәк төҙөлөшө 2012 йылда башланды. РОСНАНО, «РосМедТехнолоджи» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм MEDILUX Венгрия компанияһы тарафынан булдырылған медицина үҙәге 2014 йылдың 28 мартында пациенттарҙы ҡабул итә башланы. Ул Рәсәйҙә дәүләт-шәхси партнерлыҡ сиктәрендә булдырылған онкология ауырыуҙарын диагностикалау һәм дауалау буйынса беренсе медицина учреждениеһы булды. Өфөнөң ПЭТ-үҙәгенә инвестициялар күләме яҡынса 956 миллион тәшкил итте. Ун ай эшләү осоронда ул өс меңдән ашыу пациентты ҡабул итте.
Өфөләге позитрон-эмиссион томография үҙәге — федераль селтәрҙә РОСНАНО-ның шәхси инвесторҙар менән берлектә төҙөгән тәүге медицина үҙәге. 2015-2016 йылдарҙа ПЭТ-үҙәктәрен Тамбов, Орел, Липецк, Курск, Брянск, Новосибирск, Һамар, Екатеринбург, Калуга, Ырымбур, Пермь, Ижевск һәм Владивосток ҡалаларында асыу күҙалллана. Уларҙа ла кәрәкле радиофармпрепараттарҙы үҙҙәрендә етештереү өсөн ҡорамалдар менән йыһазландырыласаҡ.


text:
Өфөләге яңы һөт заводында 100-ҙән ашыу эш урындары барлыҡҡа киләсәк Фото: Олег Яровиков
Өфөләге яңы һөт заводында 100-ҙән ашыу эш урындары барлыҡҡа киләсәк
Өфөләге яңы һөт заводында 100-ҙән ашыу эш урындары барлыҡҡа киләсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Шәмбе, 7 февралдә, яңы һөт заводы — «Өфөмолгорзавод» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт асыла, тип хәбәр итте предприятиеның коммерция директоры Дмитрий Иванов. Предприятиела 104 кеше эшләйәсәк.
Заводта Польшала, Германияла, АҠШ-та һәм Рәсәйҙә эшләнгән ҡорамалдар ҡуйылған. «Өфөмолгорзавод»та «Молочный фермер» һәм «Добрая буренка» бренды аҫтында эремсек, май һәм пастеризацияланған һөт етештереләсәк. Алдағы ике йылда предприятиела продукцияның ассортиментын киңәйтеү планлаштырыла.
— Эшкәртеү өсөн һөттө Өфө, Ҡырмыҫҡалы, Нуриман, Ауырғазы һәм Иглин райондарынан килтерәсәкбеҙ, — тип һөйләне «Башҡортостандың һөтсөлөк союзы» коммерция булмаған ойошмаһы рәйесе Илдар Фәйзуллин. — Киләсәктә сеймалды бөтә республиканан һатып алырға ниәтләйбеҙ.
«Өфөмолгорзавод» йыл ярым эсендә төҙөлдө. Тәүлегенә 150 тонна һөт эшкәртеү ҡеүәтенә эйә. Проектҡа дөйөм инвестициялар 500 миллион һумға яҡын тәшкил итәсәк.
Әҙер продукцияны Башҡортостан буйынса, тәү сираттта Өфөлә, Стәрлетамаҡта һәм Нефтекамала һатыу планлаштырыла.


text:
Фото:
Башҡортостан Хөкүмәтенең яңы министрҙары исемдәре аталды
Фото:
Башҡортостан Президенты Указдары менән яңы министрҙар тәғәйенләнде.
БР Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығын Роберт Фәнил улы Ваһапов етәкләй.
Борис Николаевич Мелкоедов элемтә һәм киң коммуникациялар министры итеп тәғәйенләнде.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры итеп Ринат Айрат улы Тимербаев тәғәйенләнде.
БР Иҡтисади үҫеш министрлығын хәҙер Владимир Александрович Балабанов етәкләй.
Салауат Булат улы Ғүмәров Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының тулы хоҡуҡлы вәкиле вазифаһында ҡалды, әммә хәҙер БР министры вазифаһында.
Ғеман Ғибаҙулла улы Әсәҙуллин һәм Андрей Александрович Евсюков Башҡортостан Республикаһының Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығына һәм БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығына етәкселек итә.
Шулай уҡ урман хужалығы министры Рәжәп Байғондо улы Нәбиуллин, БР мәғариф министры Зиннәт Абдулла улы Аллаяров һәм БР тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Иҙел Әмин улы Шәйәхмәтов үҙҙәренең вазифаларында ҡалды.
Александр Павлович Никерин үҙгәртеп ҡоролған БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы башлығы итеп тәғәйенләнде.
БР Ер һәм мөлкәт министрлығында яңы етәксе. Был вазифаға Юлай Талха улы Ильясов тәғәйенләнде.
Ольга Николаевна Ижбулдина БР мәҙәниәт министры вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнде.
БР ауыл хужалығы министры итеп Азат Салауат улы Йыһаншин тәғәйенләнде.


text:
Бәләбәйҙә «Аксаков көҙө»нә йомғаҡ яһалды
Бәләбәйҙә урындағы «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш гвардияһы» бүлексәһе ҡатнашлығында ойошторолған «Аксаков көҙө» фотографиялар конкурсына йомғаҡ яһалды.
Бәләбәй районының рәсми сайтында хәбәр ителеүенсә, 15 сентябрҙән 17 октябргә тиклем дауам иткән конкурста йөҙҙән ашыу кеше ҡатнашҡан. Конкурсҡа ебәрелгән бихисап фотолар араһынан иң яҡшы дүрт фотоһүрәт һайлап алынған. Уларҙың авторҙары конкурс призерҙары булған. Беренсе урынды Михаил Гаев алған.
«Аксаков көҙө» призерҙарын һәм еңеүсеһен бүләкләү тантанаһы кисә «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлексәһендә үткән.


text:
Фото:
Именлек советы төбәктәге экологик хәүефһеҙлек мәсьәләләрен тикшерҙе
Фото:
7 декабрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов экологик сәнәғәт хәүефһеҙлеге мәсьәләләре буйынса ведомство-ара йәмәғәт именлеге советы ултырышын үткәрҙе.
— Экологик күҙлектән ҡарағанда республикала хәлдәрҙең ярайһы ҡатмарлы булыуы тураһында һөйләүҙең кәрәге юҡ. Был аңлашыла ла, сөнки Башҡортостан сәнәғәт йәһәтенән үҫешкән төбәк булып тора, һәм территорияны сәнәғәт предприятиелары менән тулыландырыу экологик проблемаларға ла булышлыҡ итә, — тине Рөстәм Хәмитов.
— Әүәлдән шулай һалынған: республикала сәнәғәт производстволары, шул иҫәптән экологик яҡтан имен булмағандары ныҡ күп, — тип билдәләне республика башлығы. — Һауаның зарарлы газдар менән бысраныуына бәйле иң күп ялыуҙар Өфө, Салауат, Стәрлетамаҡ һәм Ишембай халҡынан килә. Орджоникидзе һәм Калинин райондары халҡы, мәҫәлән, әүәлгесә әсе еҫкә зарлана, ул айырыуса төнөн, иртәнгә табан йәки ял көндәрендә ныҡ һиҙелә.
Башҡортостан Президенты фекеренсә, экологик хәүефһеҙлеккә бигерәк тә яғыулыҡ-энергетика комплексы предприятиеларында иғтибар бирелергә тейеш, сөнки тирә-яҡ мөхитте бысратыуға алып килгән аварияларҙың күбеһе тап ошо комплекстың предприятиеларына тура килә. Нефть продукттары түгелеүенән, уларҙың һыу ятҡылыҡтарына эләгеүенән күрелгән зыяндан тыш, нефть шламы амбарҙарының тулыуы арҡаһында ер аҫты һәм грунт һыуҙары бысрана. Бына ни өсөн уларҙы бөтөрөү, эшкәртеү һәм эсендә булғанды утилләштереү менән әүҙемерәк шөғөлләнергә кәрәк.
— Сәнәғәт хәүефһеҙлеген тәьмин итеү ҙә бик мөһим. Йөҙәр меңләгән кеше йәшәгән ҙур ҡалалар эсендә урынлашҡан был объекттарҙағы аварияларҙың нимәгә алып килеүен аңлатырға кәрәкмәйҙер, тип уйлайым. Был йәһәттән хәүефһеҙлекте тәьмин итеү саралары йөҙ процентҡа үтәлергә тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Сәнәғәт хәүефһеҙлеге буйынса ҡануниәт менән производство объекттарын проектлауға, төҙөүгә һәм файҙаланыуға ҡарата ҡаты талаптар билдәләнгән, әммә улар һәр ваҡыт үтәлмәй, тип билдәләне республика башлығы.
Төбәктә производствола имгәнеүҙәрҙең артыуын күрһәткән һандар ҙа был турала һөйләй. Быйыл хәүефле производство объекттарындағы авариялар иҫәбе, былтырғы йыл менән сағыштырғанда, алты осраҡтан туғыҙға еткән.
— Ағымдағы йылдың 10 айында бәхетһеҙлек осраҡтары һөҙөмтәһендә туғыҙ кешенең ғүмере өҙөлгән. Былтыр иһә йыл дауамында дүртәү һәләк булған. Быҙ бындай фажиғәләргә бөтөнләй юл ҡуймаҫҡа тейешбеҙ, — тигән бурыс ҡуйҙы Башҡортостан Президенты.


text:
Фото:
Ижтимағи электрон гәзит уҡыусыларының һорауҙарына Динар Ғилметдинов яуап бирә
Фото:
ЮХХДИ көнө алдынан, 2 июлдә, «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының ЮХХДИ идаралығы начальнигы Динар Ғилметдиновтың онлайн-конференцияһы үтә. Бер сәғәт дауамында, 11.00-дән 12.00-гә тиклем, Башҡортостандың баш дәүләт автоинспекторы i-gazeta.com уҡыусыларының һорауҙарына яуап бирәсәк.
Динар Ғилметдиновтың гәзит уҡыусылар менән аралашыуының видеотрансляцияһы «Башинформсвязь» йәмғиәтенең техник ярҙамында бойомға ашырыла.
Әгәр һеҙҙе Динар Ғилметдиновтың яуаплылығында булған мәсьәләләр борсой икән, уларҙы биреп ҡалырға өлгөрөгөҙ. Эфирҙа яңғырамаған һорауҙар ЮХХДИ идаралығына тапшырыласаҡ, һуңыраҡ Ғилметдиновтың имзаһы менән был һорауға яуаптар «Ижтимағи электрон гәзит» биттәрендә урын аласаҡ.


text:
Башҡортостанда — яңы иҡтисади үҫеш министры Фото: Альберт Заһиров
Башҡортостанда — яңы иҡтисади үҫеш министры
Башҡортостанда — яңы иҡтисади үҫеш министры Фото: Альберт Заһиров
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Сергей Новиков Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры вазифаһына тәғәйенләнде. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов уның тәғәйенләнеүе тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы.
Сергей Новиков икенсе эшкә күсеү сәбәпле вазифаһын ҡалдырған Александр Васильевты алмаштырҙы.
Сергей Владимирович Новиков 1977 йылдың 8 декабрендә Өфөлә тыуған. Өфө дәүләт авиация техник университетын «Финанстар һәм кредит» специальносы буйынса тамамлаған. Иҡтисад фәндәре кандидаты. Хеҙмәт юлын 1997 йылда «Уралавиаспецтехнология» ғилми-етештереү предприятиеһы менеджеры булып башлай. 2010 йылдан 2015 йылға тиклем Башҡортостандың Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын биләй.


text:
Фото:
Мораҙым тарлауығына бейеүсе балалар йыйыла
Фото:
Иртәгә, 14 июлдә, Күгәрсен районында «Байыҡ» республика балалар башҡорт бейеүҙәре конкурсының финалы башлана. Унда 200-ҙән ашыу бала ҡатнашасаҡ. Быйыл Урал аръяғы балалары һәм уларҙың педагогтары айырыуса әүҙемлек күрһәтте. Ойоштороусылар әйтеүенсә, тәүге турҙа 400-ҙән ашыу йәш бейеүсе ҡатнашҡан. Жюри ҡатнашырға теләгәндәрҙең барыһын да ҡараһын өсөн, Өфөлә, Йылайырҙа һәм Мораҡта һайлап алыу турҙары үткән.
3 — 15 йәштәрҙәге балаларға «Соло», «Дуэт», «Трио», «Ансамбль» номинацияларында сығыш яһарға тәҡдим ителгән. Быйылғы конкурста дуэт һәм триолар айырыуса күп. Быға ғәжәпләнергә түгел: бәләкәй состав һәр ҡатнашыусының индивидуаллеген һаҡлай, хореографтың драматургиялы сағыу бейеү һалырға бөтә мөмкинлеге бар, шул уҡ мәлдә костюм тегеүгә һәм башҡаһына сығымдар кәмей.
Халыҡ бейеүҙәре байрамына Башҡортостанға шулай уҡ Ҡабарҙы-Балҡар, Чечня, Дағстан, Швейцариянан балалар фольклор ансамблдәре килә. «Байыҡ»та ҡатнашыусыларҙы һәм ҡунаҡтарҙы «Мораҙым тарлауығы» тәбиғәт паркында ҡабул итәләр. Балалар Башҡортостан тәбиғәтенең ғәжәйеп матур күренештәренә һоҡланасаҡ һәм тыуған ергә һөйөүе тағы ла нығынасаҡ.
"Байыҡ" — телевизион конкурс. Сара Башҡортостан юлдаш телеканалы һәм Республика халыҡ ижады үҙәгенең дөйөм көсө менән ойошторола. Конкурстың бар этаптары ла каналдың махсус программаларында сағылыш табасаҡ.
Финал түбәндә бирелгән план буйынса барасаҡ.
14 июль — конкурс буласаҡ урында йыйылыу, Күгәрсен районы коллективтары концерты.
15 июль — билдәле бейеүселәр һәм фольклор менән эшләүсе балетмейстерҙар ингән баһалама ағзаларынан мастер-кластар. Жюри рәйесе —Башҡортостандың халыҡ артисы Радмир Бәҙретдинов.
16 июль —гала-концерттың репетицияһы. Лауреат дипломдары һәм урындар билдәләнгән буласаҡ, әммә ҡатнашыусыларҙан сер итеп тотоласаҡ.
17 июль — гала-концерт, еңеүселәрҙе иғлан итеү.


text:
Өфөлә «Хәтерләйбеҙ...» акцияһы үтәсәк
Өфөнөң Еңеү паркында Бөйөк Ватан һуғышы башланыуҙың 70 йыллығына арналған «Хәтерләйбеҙ...» акцияһы үтәсәк.
Акция 22 июндә сәғәт дүрттә хәтер шәмдәрен тоҡандырыуҙан башланасаҡ. Уларҙы студенттар, хәрби-патриотик һәм үҫмерҙәр клубы тәрбиәләнеүселәре, Бөйөк Ватан һуғышы һәм хәрби бәрелештәр ветерандары ҡабыҙасаҡ.
Акция дауамында Мәңгелек утҡа сәскәләр һалыу, һуғыштың тәүге сәғәттәрендә һәләк булғандарҙың рухын символлаштырыусы шарҙар осороу, һуғыш тураһындағы фильмдарҙан өҙөктәр күрһәтеү һәм «Хәтер ҡыңғырауҙары» акцияһы планлаштырылған — һуғыш барған 48 ай иҫтәлегенә 48 ҡыңғырау шылтыраясаҡ.


text:
«Салауатбыяла» конкурентының акцияларын һатып ала
Табаҡлы төҙөлөш һәм автомобиль быялаһы етештереүсе «Салауатбыяла» асыҡ акционерҙар йәмғиәте «Саратовстройстекло» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең 100 процент акцияһын һатып алыу тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы. Килешеү суммаһы 40 миллион доллар тәшкил итә, акцияларҙың номиналь хаҡынан был дүрт тапҡырға ҡыйбатыраҡ. «Башинформ» агентлығына “Салауатбыяла» йәмғиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, аҡса 24 майҙа түләнергә тейеш. Бының өсөн предприятиеға 14 майға тиклем акцияларҙы һатып алыуға Федераль монополияға ҡаршы хеҙмәттең ризалығын алырға кәрәк.
Бөгөнгө көндә Салауат предприятиеһы илебеҙҙә 18 процент самаһы табаҡлы флоат-быяла етештерә. Сауҙа килешеүенән һуң «Салауатбыяла» үҙенең позицияһын айырыуса нығытасаҡ һәм Рәсәй баҙарының өстән бер өлөшөн контролдә тотасаҡ.


text:
Һәр ҡатын-ҡыҙ белергә тейешле серҙәр
Үҙегеҙҙә “ирҙәрҙең шәп яҡтарын асыу һәләте” барлығы менән ғорурланаһығыҙмы? “Бер аҙ көс һалһаң”, һеҙ яратҡан ирҙең нәҡ үҙегеҙ күҙ алдына килтергән сифаттарға эйә буласағына ныҡлы ышанаһығыҙмы? Йәки һөйөклөгөҙ һеҙҙе осратҡанға тиклем эргәһендә “үҙен ысынлап яратҡан терәк-таяныстың” булмауы арҡаһында ғына уңышҡа өлгәшә алмай йонсоған, тип иҫәпләгәнегеҙ бармы?
Һеҙгә нисектер, ә миңә был һорауҙар бик таныш. Ошо өсөнсө хатаны элегерәк икенсе һөнәрем булған, тип тә баһалай аламдыр, сөнки мин ирҙәрҙең тоҫмалланған шәплектәренә ғашиҡ була торғайным. Эшлекһеҙ генә берәй иргә юлыға ла, шуға “ярҙам итәм” тип, бөтә көсөмдө, ваҡытымды түгә инем. Ҡайһы берҙә һөҙөмтәһе күренгәндәй итә: теге ир уңышҡа өлгәшә башлай. Файҙаһы теймәгән осраҡтар ҙа етерлек булды. Әммә үҙемә ҡағылышлы шундай асышты яһаным: кемделер ҡотҡарам тип, карьерамды, хыялдарымды ҡорбан итергә әҙер торам икән.
Мин ғүмер буйы ниндәй ҙә булһа ярҙамға мохтаж ирҙәрҙе һайлағанмын: йә уның бала саҡ яраларын дауаларға кәрәк, йә, булған таланттарын үҙаллы аҡса эшләүгә йүнәлтерлек итеп, тормошон ойошторорға, телмәр тотоу оҫталығын йәки әҙәби һәләттәрен үҫтерергә, дөрөҫ кейенергә өйрәтергә, хәстәрлекле ир күнекмәләрен тәрбиәләргә һәм башҡалар, һәм башҡалар. Хис ҡабыныу менән, мин ҡолас ташлап һөйгәнемде ҡотҡарыу вазифаһына тотонам, йүнәлеш бирәм, кәңәш итәм. Мөхәббәтемде, аҡсамды, дәрт-дарманымды, белем-тәжрибәмде уға тотонам. Әхирәттәрем, туғандарым был ҡылығыма ризаһыҙлыҡ күрһәтеп, бушҡа ваҡыт әрәм итәһең, тип әрләй, мин һаман үҙемдекен итәм. Ир бер ниндәй уңышҡа өлгәшмәгән хәлдә лә, туҡтамайым.
Йәшәлгән тормошома әйләнеп ҡарап, бер заман, ниһайәт, шуны аңланым: һәр ирем менән мин мөнәсәбәттәр ҡороп ҡына ҡалмайым, ә тотош бер проект өҫтөндә эшләйем, хис-тойғолар эсендә ҡайнау урынына ниндәйҙер маҡсатты яулау утында янам икән.
Уңышһыҙлыҡтар, күңел ҡайтыуҙар, өмөт өҙөлөүҙәр менән үткән байтаҡ йылдарҙан һуң, бер көн килеп, мин үҙ карьерамды һаман йүнләп ҡора алмағанлығымды төшөндөм. Утыҙҙы тултырғаныма ла байтаҡ булып киткән дә баһа. Шул саҡ үҙемә былай тинем: “Барбара, ирҙәреңә түккән көсөңдөң, белемеңдең, ныҡышмаллығыңдың яртыһын ғына булһа ла үҙ маҡсаттарыңа тотонһаң, ниндәй ҙур ҡаҙаныштар яулар инең!” Ошо китапты уҡығанда артабан нәҡ шулай иткәнемде аңлағанһығыҙҙыр.
Ни өсөн беҙ ирҙәрҙең ихтимал булған мөмкинлектәренә ғашиҡ булабыҙ һуң?
Беренсенән, беҙ, үҙенә-үҙе ярҙам итә алмаған ирҙе табып һәм уны “ҡотҡарырға” тырышып, “эмоциональ ҡотҡарыусы” вазифаһын башҡарабыҙ.
Милек һатыу менән шөғөлләнеүсе утыҙ ике йәшлек бер ханым миңә кәңәшкә килде. Эше бармауға зарлана ине ул. Әммә оҙағыраҡ һөйләшкән һайын, уның уңышһыҙлығының сәбәбе эшендә түгел, ә иренә бәйле мәшәҡәттәрендә икәнлеге асыҡлана барҙы. Ҡатын Гарри исемле утыҙ ете йәшлек актер менән өс йыл йәшәй. “Мин уны бик яратам, – ти ул. – Гарриҙың бала сағы бик ауыр үткән, беренсе никахы ла ҡот отҡос булған, шуға уны осратҡанымда ул үтә ныҡ баҫылған, үҙ көсөнә ышанысын юғалтҡан хәлдә ине. Гарри – бик һәләтле актер, тик эш таба алмай йонсоған. Шул бәләләре арҡаһында араҡыға әүрәп киткән. Уны мин был бәйлелектән ҡотҡара алдым. Был бик ҙур еңеү булды. Хәҙер уның өсөн тормош маҡсаттарын асыҡлау өҫтөндә эшләйем. Уға шул тиклем күп көс түгеүемде иҫәрлек тип һанайһығыҙҙыр инде, тик мин уның уңышлы кешегә әүереләсәгенә ышанам”.
Шулай итеп, ҡатын иренә иҫ киткес ҙур өмөттәр бағлай. Ғәмәлдә ул эргәһендәге ирҙе түгел, ә тырышлыҡтар һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килеүе ихтимал булған кешене ярата. Төпкө аңында ул, мөлкәт һатыу эшмәкәрлеге һәйбәт кенә барһа ла, уңыштарын тик Гарри менән бәйләй, әммә Гарри менән эш килеп сыҡмағас, үҙен дә уңышһыҙ һанай.
Икенсенән, беҙ үҙебеҙҙе етерлек яратмаған, тейешенсә баһаламаған ирҙе табабыҙ һәм үҙебеҙҙе уның барыбер һәйбәт икәнлегенә ышандырырға тырышабыҙ.
Ҡырҡ биш йәшлек Эрика өсөнсө хатаға бына тигән миҫал була ала. Ул Арнольд менән ун туғыҙ йыл йәшәй һәм үҙен бик бәхетһеҙ тоя. “Мин Арнольдтың мөмкинлектәренә ғашиҡ булып ҡына ҡалманым, мин уларға кейәүгә сыҡтым! – тип әрней ул. – Арнольд өҙөлөп ярата белә торған кеше булманы. Хис-тойғоға һаран, бик мыжыҡ. Ләкин мин уның эсендә йәшәгән иҫ киткес һөйкөмлө, бәләкәй генә ҡурҡаҡ малайҙы күреп ҡалдым. Ул яратыуға мохтаж ине. Арнольд менән йөрөгән сағыбыҙҙа уҡ, ҡайһы берҙә шул малай шәйләнеп ҡалһа, мин ирей ҙә төшә инем. Ул миңә тәҡдим яһаған кисте яҡшы хәтерләйем. Ул тәүге тапҡыр иланы. Холҡо ябай түгеллеген белә инем, әммә, яратһам, асылыр, тип уйланым. Атайым менән әсәйем беҙҙең никахҡа ҡаршы булды. Ләкин мин уларға: “Һеҙ Арнольдты мин белгән кеүек белмәйһегеҙ”, – тинем. Ун туғыҙ йыл үтте, өс балабыҙ булды, ә Арнольд үҙгәрмәне. Никахтағы ғүмеремдең ҙур өлөшө “мине яратмай, ҡәҙеремде белмәй” тигән үкенесле тойғо менән йәшәлде. Артабан түҙер хәлем ҡалманы. Мин уны һаман яратам, теге һөйкөмлө малайҙы ла күргеләйем, әммә иремдең яҡшы яҡҡа барыбер үҙгәрмәйәсәген аңланым. Унан китеп, дөрөҫ эшләгәнемде беләм. Ә үҙем һаман өҙгөләнәм: “Уны нығыраҡ яратһам, тырышыбыраҡ ярҙам итһәм, ул асыла алмаҫ инеме икән?” Ләкин ир кеше үҙен-үҙе яратһа һәм хөрмәт итһә генә үҙгәрә ала.
Ә ирҙең тик төҫмөрләнгән генә һәләттәренә ғашиҡ булған ҡатын-ҡыҙ, ғәҙәттә, үҙ-үҙенә ышанмай һәм яратһындар өсөн ул мотлаҡ нимәлер эшләргә тейеш тип уйлай. Шунлыҡтан кәмһенеү тойғоһо булған кешене һайлай ҙа бер нигә ҡарамай уны ярата башлай. Шунан: “Бына мин нисек яратам, ниндәй түҙемлемен, сабырмын, тотанаҡлымын. Мине нисек яратмайһың инде?” – тип эске ҡәнәғәтлек кисерә.
Ниһайәт, мин шундай һығымтаға килдем: ир кеше менән яҡшы мөнәсәбәттәр ҡороу өсөн уны нисек бар – шулай яратырға кәрәк. Уның үҙгәреренә өмөт тотоп яратыу дөрөҫ түгел.
Был сирҙе башынан үткәргән кеше булараҡ, һеҙгә бер нисә кәңәш бирә алам.
Беренсенән, дәрт-дарманығыҙҙы, көсөгөҙҙө ирегеҙҙе этеп йөрөтөүгә түгел, ә үҙ маҡсаттарығыҙҙы ғәмәлгә ашырыуға, үҙегеҙҙең үҫешкә тотоноғоҙ. Ошо юлда башҡарырға ниәт иткән эштәрҙең исемлеген, уларҙы ғәмәлгә ашырыу сараларын теҙеп яҙығыҙ. Шуларҙан тайпылмағыҙ.
Икенсенән, ирҙе “ҡотҡарам” тип, нимәләрҙән баш тартыуығыҙҙың исемлеген төҙөгөҙ. Юҡ менән булып, үҙегеҙҙе ниндәй шатлыҡ-ҡыуаныстарҙан мәхрүм итеп йөрөгәнегеҙҙе быға тиклем самаламағанһығыҙҙыр ҙа әле. Әлеге исемлекте төҙөү ошо асышты яһарға ярҙам итер.
Өсөнсөнән, үҙе өсөн яуаплылыҡ тойған, мәшәҡәттәрен һеҙгә йөкмәтмәҫтәй, булдыҡлы ир табырға тырышығыҙ. Ике кеше бер-береһен яратһа, бер-береһенә һис ҡыйынһынмай ярҙам итешә, һәләттәрен асыша, хәстәрлектәрен уртаҡлаша. Был осраҡта икеңдең бер бөтөн булып эшләүе мөһим, ә берәүҙең ат, икенсенең йөк булыуы түгел.
Осраша башлағас та, ир-егеттең тормош маҡсаттары, уларға нисек өлгәшергә йыйыныуы менән ҡыҙыҡһынығыҙ. Был һорауҙар уның башын ҡатырмаһа, уйланырға урын бар: ундай кеше һеҙгә кәрәкме? Әгәр маҡсаттары менән уртаҡлашһа, аралашыу барышында был ниәттәрҙе тормошҡа ашырыу менән нисек шөғөлләнгәненә, ошо арала ниҙәргә өлгәшкәненә иғтибар итегеҙ. Бер үҙгәреш тә тойолмаһа, был хаҡта уның менән асыҡтан-асыҡ һөйләшегеҙ – ни өсөн бер эше лә барып сыҡмай. Шуны онотмағыҙ: һүҙгә, вәғәҙәгә ҡарағанда эш күпкә мөһимерәк.
Дүртенсе хата. Ҡатын-ҡыҙ аҡылын, белемен,
яҡшы сифаттарын йәшерә
Һөйөклөгөҙ алдында шәп яҡтарығыҙҙы күрһәтмәҫкә тырышыу, таланттарығыҙҙы, һәләттәрегеҙҙе йәшереү кеүек алама ғәҙәтегеҙ бармы? Маҡтаған саҡтарында ҡыйынһыныу кисерәһегеҙме?
Ҡатын-ҡыҙҙың күбеһенә дүртенсе хата хас, ләкин был уның башына ла инеп сыҡмай. Беҙ яратҡан кешебеҙҙе өркөтмәҫ, уның үҙ-үҙенә ышанысын ҡаҡшатмаҫ өсөн белем һәм аҡыл кимәлебеҙҙе, һәләттәребеҙҙе, ҡаҙаныштарыбыҙҙы, таланттарыбыҙҙы ныҡлы йәшерәбеҙ.
Беренсенән, нимәлер һөйләгәндә үҙебеҙҙе кәм ҡуябыҙ, бәләкәс кенә яңылышлыҡ өсөн дә үҙебеҙҙе әрләйбеҙ, аҡлана башлайбыҙ: “Һинең бөгөн эш буйынса мөһим осрашыуға барырға тейешлегеңде ниңә онотҡанмындыр инде. Ҡайһы саҡта бер ни иҫләй алмайым”. “Етәксебеҙ минең докладты бик оҡшатты, ләкин ысынлап та һәйбәт булғандыр тип уйламайым. Проектты финанслау тураһында һөйләгәндә юғалып ҡалдым да үҙемдең һүҙҙәремде үҙем аңламаған кеше кеүек күрендем шикелле”. “Бигерәк һимерҙем, ахырыһы. Ҡара әле, ниндәй йыуанмын”.
Икенсенән, иребеҙ беҙҙе маҡтарға уйлаһа, тиҙерәк ауыҙын ябырға тырышабыҙ. Яҡшы яҡтарыбыҙ хаҡында һүҙ сыҡһа, һөйләшеүҙе икенсе яҡҡа борабыҙ:
“Ысынмы? Был күлдәк һиңә оҡшаймы? Уны алғанға ике йыл да баһа инде. Фасоны иҫкергән шикелле, ярай, өҫтөнән тағы берәй нәмә кейермен. Яҡшы һүҙең өсөн рәхмәт”. “Эй-й, ҡәҙерлем, һинең хөрмәткә табын ойоштороуҙың бер мәшәҡәте лә булманы. Әллә ни ваҡытымды ла алманы, етмәһә, дуҫтар ярҙамлашты. Ул тиклем рәхмәттәр әйтерлек түгел инде”. “Сығышым һиңә оҡшанымы? Мин иң һуңғы булғанға, ултырыш тамамланыуға ҡыуанып, шулай дәррәү ҡул сапҡандарҙыр ул. Һөйләгәнемдең бөтәһе лә барып еткәндер тип уйламайым”.
Өсөнсөнән, һәләттәребеҙҙе, белемлегебеҙҙе йәшерәбеҙ. Сандра ире Грег менән ете йыл йәшәй. “Грег һәр саҡ иғтибар үҙәгендә булырға ярата торғайны, – тип һөйләне миңә Сандра. – Шунлыҡтан мин тәүге осрашыуҙа уҡ баҫалҡыраҡ, тыйнағыраҡ булырға ҡарар иттем”. Сандра быны аңлы рәүештә эшләй, ул Грегҡа колледжды гел “бишле”гә тамамлағанын да, аспирантурала уҡыуын дауам итеү өсөн стипендияға лайыҡ булыуын да әйтмәй. Ире уның французса иркен һөйләшеүен дә, улар танышҡанға тиклем Сандраға бай француз эшҡыуарының эш тәҡдим иткәнен дә белмәй. Ҡатын иһә быларҙы иренә һөйләүҙең әһәмиәте лә, кәрәге лә юҡ тип уйлай.
Ирле-ҡатынлы утыҙ туғыҙ йәшлек Энди менән утыҙ ете йәшлек Эллен икеһе лә хеҙмәт юлында йылдам үрләй. Энди – ҙур компанияла инвестициялар буйынса кәңәшсе, Эллен билдәле кейем етештереүселә матбуғат секретары булып эшләй. Ир менән ҡатын, үҙ-ара мөнәсәбәттәренең насарлана барыуын тойоп, миңә кәңәш һорарға килгәйне. “Энди мине тейешенсә баһаламай, – тип зарланды Эллен. – Мин дә уның кеүек үк күп эшләйем, ләкин беҙ тик уға ҡағылышлы мәсьәләләр тураһында ғына һөйләшәбеҙ”. Энди үҙ фекерен әйтте: “Был дөрөҫ, беҙ, ысынлап та, минең эш тураһында күберәк һөйләшәбеҙ. Минеңсә, был ғәҙел, сөнки минең эшем һинекенә ҡарағанда күпкә мөһимерәк”. Быны ишеткән Эллен ярһыуының сигенә сыҡты.
Мин Эллен менән Энди араһындағы аңлашылмаусанлыҡтың айышына төшөнә алдым. Эллен дүртенсе хатаны яһаған: уңыш-ҡаҙаныштары менән уртаҡлашмаған, Энди үҙен әһәмиәтле кеше итеп тойһон өсөн, эшенең мөһимлеген һәр саҡ йәшергән. Шулай иткәнен ул үҙе лә һиҙмәгән. Был ғәҙәтте ул кескәй саҡтан үҙләштергән. Ғаиләлә балаларҙың иң өлкәне һәм һәләтлерәге булараҡ, әсәһенең үтенесен тыңлап, ул насарыраҡ уҡыған ҡустыһы алдында мәктәп уңыштары тураһында һөйләмәгән. Эллен ире менән дә үҙен нәҡ шулай тотоуын дауам иткән. Эштә бик юғары вазифалы клиенттар менән аралашырға тура килеүе, фирма етәкселегенең уны ифрат юғары баһалауы тураһында ла өндәшмәҫ булған.
Беҙ ни өсөн уңыштарыбыҙҙы, һәләттәребеҙҙе йәшерәбеҙ?
Иребеҙ яратмаҫ тип ҡурҡабыҙ. Бәләкәй саҡта: “Малай кеше менән уйнағанда унан еңелергә тырыш, шулай уға нығыраҡ оҡшарһың”, – тип тәрбиәләгәндәрен хәтерләй-һегеҙҙер, моғайын. Иребеҙҙән шәберәк булып күренһәк, ул ташлар тип уйлайбыҙ. Шулай уҡ уңыштарыбыҙҙы һөйләп, үтә ҡәнәғәт, маҡтансыҡ булып күренеп ҡуймайыҡ тип тә шөбһәләнәбеҙ. Сөнки ҡыҙҙар баҫалҡы, тыйнаҡ булырға тейеш, тип үҫтерҙеләр беҙҙе. Үтә сағыу, үтә матур булыу ҙа ҡыҙ-ҡырҡын өсөн килешкән нәмә түгел, һөйкөмһөҙ, һөмһөҙ булып күренерһең, тип тә тәрбиәләнеләр. “Тәртипле ҡыҙыҡай” булырға тырышып, ҡатын-ҡыҙ балҡышын юҡ итә.
Ни өсөн был беҙ көткән һөҙөмтәне бирмәй?
Ирҙәрҙе йомшаҡлыҡ түгел, сағыулыҡ һәм камиллыҡ ылыҡтыра. Бындай ҡатындарҙы ирҙәр хөрмәт итә, бик етди ҡабул итә. Тыйнаҡлыҡ иһә мөнәсәбәттәрҙәге дәртте, теләкте һүрелтә. Яҡшы яҡтарығыҙҙы ирегеҙҙән йәшереп йөрөп, уларҙың барлығын үҙегеҙ ҙә онота башлайһығыҙ. Тора-бара булған һәләттәрегеҙҙең юҡҡа сығыуы ла ихтимал.
Тимәк, маҡтаулы сифаттарығыҙҙы йәшереүҙән туҡтарға кәрәк.
Һәләттәрегеҙҙе, ҡаҙаныштарығыҙҙы, уңыштарығыҙҙы, ғөмүмән, бар яҡшы һыҙаттарығыҙҙы ҡағыҙға теҙеп яҙығыҙ ҙа ирегеҙгә уҡытығыҙ. Был эште мин күптәргә ҡушҡаным бар, һөҙөмтәһенә бәйле төрлө тарихтар тыңланым. Әммә шуныһы мөһим: ирҙәрҙә был исемлек һоҡланыу тыуҙыра.
Маҡтау һүҙҙәрен лайыҡлы ҡабул итергә өйрәнегеҙ. Сағыулығығыҙҙан, камиллығығыҙҙан кинәнес алығыҙ. Яҡшы яҡтарығыҙҙы йәшереү урынына уларҙы күрһәтергә ғәҙәтләнегеҙ. Маҡтауҙарға: “Рәхмәт!” – тип кенә яуап бирегеҙ.
Көслө, үҙ-үҙенә ышанған ҡатын менән йәшәргә теләмәгән ирҙәр була. Бындай ир менән көн итеү рәхәт түгел. Һеҙҙең балҡып тороуығыҙҙы теләгән ирҙе эҙләгеҙ.
Барбара де АНДЖЕЛИС.
Теги:


text:
Мәләүез районында «Мәләүез илһөйәрҙәре» конкурсы үтә
Ватанды һаҡлаусылар көнө алдынан Мәләүез районында мәктәп уҡыусылары һәм урта махсус уҡыу йорттарында белем алыусы йәштәр араһында «Мәләүез илһөйәрҙәре» ижади эштәр конкурсы үткәрелә. Сараны район хакимиәте, мәғариф бүлеге һәм ветерандар ойошмаларының Координация советы ойоштора.
Конкурс рухи һәм әхлаҡи ҡиммәттәрҙе пропагандалау, тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү, уҡыусыларҙың ижади потенциалын асыҡлау маҡсатында үткәрелә. Еңеүселәр киләһе номинацияларҙа билдәләнәсәк: һүрәт, архив фотоһы, ҡул эштәре, шиғыр, проза әҫәре. Иң яҡшы материалдар район гәзитендә баҫтырыласаҡ.


text:
Башҡортостанға эш визиты менән Валентина Матвиенко килдеФото: Олег Яровиков
Башҡортостанға эш визиты менән Валентина Матвиенко килде
Башҡортостанға эш визиты менән Валентина Матвиенко килдеФото: Олег Яровиков
Башҡортостанға эш визиты менән РФ Федераль Йыйылышының Федерация Советы рәйесе Валентина Матвиенко килде. Өфө аэропортында Федераль Йыйылыштың юғары палатаһы спикерын Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, БР Дәүләт Йыйылышы Константин Толкачев һәм башҡа рәсми кешеләр ҡаршы алды.
Бер көнлөк визит программаһында республика етәкселеге менән осрашыу, Өфө дәүләт авиация техник университетына барыу ҡаралған. Юғары уҡыу йортонда Валентина Матвиенко уҡытыусылар һәм студенттар менән осрашасаҡ. Артабан Башҡорт дәүләт медицина университетына барыу планлаштырыла.
Шулай уҡ визит сиктәрендә Валентина Матвиенко БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары, Йәштәр йәмәғәт палатаһы вәкилдәре, республика муниципалитеттары һәм ҡала округтарының вәкәләтле органдары рәйестәре һәм депутаттары менән осрашасаҡ.


text:
Өфөлә Яңы йыл иртәлектәре башлана
ӨФӨ, 2014 йыл, 22 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Өфөлә аҙ тәьмин ителгән күп балалы ғаиләләр, социаль приюттарҙа, имен булмаған ғаиләләрҙә тәрбиәләнеүселәр, инвалид балалар өсөн Яңы йыл иртәлектәре уҙа.
Баш ҡаланың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 22 декабрҙә М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия театрында Шыршы байрамы үтә. Тамашала күп балалы, имен булмаған ғаиләләрҙең балалары, сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгәндәр һәм балалар йорттары тәрбиәләнеүселәре ҡатнашасаҡ. Йола буйынса, Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу балаларҙы байрам менән ҡотлап, татлы бүләктәр тапшырасаҡ, тамаша алдынан театр фойеһында төрлө конкурстар, уйындар ойоштороласаҡ. Байрам көндөҙгө сәғәт 3-тә башлана.
23 декабрҙә «Башҡортостан» концерт залында Баш ҡала шыршыһы үтә. Иртәнге сәғәт 11-ҙә – һәләтле, сәғәт 3-тә етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар өсөн тамаша буласаҡ.


text:
Башҡортостандан гуманитар йөк Ҡырым халҡына килтерелдеФото: Олег Яровиков
Башҡортостандан гуманитар йөк Ҡырым халҡына килтерелде
Башҡортостандан гуманитар йөк Ҡырым халҡына килтерелдеФото: Олег Яровиков
Башҡортостандан Ҡырым халҡы өсөн гуманитар йөк үткән төндә тәғәйенләнгән урынға Симферополь ҡалаһына барып етте. Телефон аша «Башинформ» агентлығына ошо гуманитар экспедиция ҡатнашыусыһы, БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте етәксеһе Павел Самойлин хәбәр итеүенсә, 75 тонна йөк менән дүрт ҙур йөк фураһы составында автоҡарауан 2,5 мең километрҙан ашыу юл үтте.
— Юлда бер ниндәй ҙә ҡыйынлыҡтар тыуманы, бөтә нәмә штат режимында, графикка ярашлы үтте, — тип һөйләне Павел Самойлин. – Гуманитар миссияла ҡатнашыусыларҙың барыһының да – водителдәрҙең дә, журналистарҙың да, юлда дүрт тәүлек үткәреүҙәренә ҡарамаҫтан, кәйефтәре күтәренке, хәрби. Берҙән-бер тотҡарлыҡ ул Керчь боғаҙы аша «Кавказ» портынан Керчь портына сыҡҡанда булды. Был ваҡыт буйынса тотҡарлыҡ Кубандан Ҡырымға сығыусы машиналарҙың, кешеләрҙең күплеге менән бәйле булды. Беҙҙән алда 24 сәғәт, тотош тәүлек, дауамында Мәскәү һәм Мәскәү өлкәһенән гуманитар йөк менән коллонна сыҡты. Беҙҙең автоколонна өс борамда Керчь портына алты-һигеҙ сәғәт дауамында сыға алды. Ҡырымға Кубань халҡы, шулай уҡ Рәсәйгә аҡса эшләргә килеп ҡайтып барған граждандар ҙа бара. Беҙ Наталья Калашенко менән әңгәмәләштек. Ул Керчта йәшәй, ә Санкт-Петербургта эшләй. Уның һөйләүе буйынса, был ғәҙәти практика, сөнки Ҡырымда йәшәү кимәле бик түбән, эш хаҡы ла түбән, эшһеҙлек, ғаиләнең һау-сәләмәт ағзалары эшләргә – Европаға, күбеһенсә Рәсәйгә китә, Ҡырымда өлкән ата-әсәләр һәм мәктәп йәшендәге балалар ҡала. Әгәр элек Наталья Калашенко һәм башҡа ҡырымдар өйҙәренә Харьков аша Украинаның континент өлөшө буйынса ҡайтһа, хәҙер Ҡырымдың күпселек халҡы был юл менән йөрөргә ҡурҡа, Кубань аша урап йөрөргә мәжбүр. Шуның өсөн дә улар Керчь боғаҙы аша күпер мотлаҡ кәрәк ти.
Артабан Павел Самойлин һөйләүе буйынса, Керчта Башҡортостан гуманитар миссия ағзаларын башҡорт диаспораһы вәкилдәре – «Башҡортостан» Сауҙа йорто генераль директоры Марат Мәсәлимов үҙенең коллегалары менән ҡаршы алды. Һуңынан Ҡырым юл полицияһы оҙатыуында Башҡортостандан автоколонна урындағы ваҡыт буйынса 16 сәғәттә Ҡырымдың баш ҡалаһы Симферополгә инде.
— Юлда беҙҙең колоннаны эргәлә уҙып барған машиналар сингналдар менән сәләмләне, Керчта һәм Феодосияла кешеләр ҡул болғап, шатлыҡлы тауыштар менән сәләмләне, — тип һөйләүен дауам итте Павел Самойлин. — Кешеләр Башҡортостанға ла, тотош Рәсәйгә лә ҡырымлыларҙы бындай ауыр, әммә Ҡырым өсөн бик ҡыҙыҡлы ваҡытта ҡалдырмағандары өсөн рәхмәт белдерҙе. Симферополгә беҙ төндә килеп еттек. Йөктө Ҡырымдың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы складтары базаһына бушаттыҡ. Беҙҙе Ҡырым Республикаһының һаулыҡ һаҡлау министры Петр Михальчицкий һәм Ҡырым Министрҙар советының гуманитар ярҙам буйынса Тулы хоҡуҡлы вәкиле Александр Астахов ҡаршы алдылар. Ике сәғәт дауамында бушаттыҡ. Беҙгә һаулыҡ һаҡлау министры йөҙөндә Ҡырым етәкселеге лә, бушатыуҙа ҡатнашҡан бөтәһе лә рәхмәт әйтте. Шул уҡ ваҡытта Петр Михальчицкий ҙа, Александр Астахов та килтерелгән йөктө бүлеүҙе Ҡырым Республикаһының Контроль-иҫәп палатаһы ҡәтғи контролдә тотасаҡ, йөктөң бер грамы ла юҡҡа сыҡмаясаҡ, бөтәһе лә тәғәйенләнеш буйынса барасаҡ, тип ышандырҙылар. Йөктө бушатыу процесын камераға Рәсәйҙең Беренсе, ТВЦ телеканалдары вәкилдәре төшөрҙө. Рәсәй һәм Ҡырым киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре ҡатнашты. Бушатҡандан һуң шунда уҡ Севастополға юлландыҡ. Бөгөн беҙ бында «Ҡырымға хат» акцияһын дауам итәсәкбеҙ, Севастополь ойошмаларына килтерелгән хаттарҙы, китаптарҙы таратасаҡбыҙ. Китаптарҙың һәм хаттарҙың бер өлөшө Керчь, Симферополь халыҡтарына тапшырыласаҡ. Севастополсылар менән аралашасаҡбыҙ, Башҡортостан, Рәсәй тураһында һөйләйәсәкбеҙ.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, БР Президенты бойороғо буйынса Ҡырым ярымутрауында Рәсәйҙең яңы төбәктәре халҡына ойошторолған гуманитар йөк Өфөнән 24 мартта оҙатылды. Автоҡарауан составында дүрт ҙур йөк фураһы. БР Ауыл хужалығы министрлығы «Башагрпродукт» дәүләт унитар предприятиеһы менән берлектә 36 тонна аҙыҡ-түлек әҙерләгәндәр, унда Ҡырым хакимиәте һораған туҡланыу продукттары ингән, улар: он, ярмалар, макарондар, ит консервалары, ҡуйыртылған һәм киптерелгән һөт, көнбағыш майы, бал.
Бынан тыш, Ҡырымға медицина тәғәйенләнешендәге препараттар, 70-ләгән төр дарыу алып барылды.


text:
15-06-2015, 09:18 / Яңылыҡтар
Ғорурланырға хаҡыбыҙ бар
Бөгөн ниндәй генә байрамдар юҡ, уларҙы һанай китһәң, иҫәбе-хисабына сығырлыҡ түгел. Дәүләт иғлан иткән рәсми байрамдарҙан тыш, һөнәри, дини, ғаилә байрамдары, төрлө иҫтәлекле көндәр һәм тағы ла башҡа тѳрлѳ даталар бик күп. Байрам итәбеҙ икән, тимәк, сәбәптәре бар, бының бер зыяны ла юҡ, тип әйтер кемдер. Әлбиттә, шулай, бер һүҙ ҙә юҡ. Ә инде байрам көнө айҡанлы өҫтәмә ял көнө лә бирелә икән, тағы ла шәберәк. Йылдар үтеү менән ҡайһы бер ҡыҙыл даталар календарҙан алып ташланһа ла, халыҡ үҙе тѳрлѳ байрамдар уйлап сығарырға ғына тора. Шуныһы ҡыҙыҡ, күптәр байрам итергә яратһа ла, уның килеп сығыу...


text:
Уңған ҡатын ҡарҙа ҡаҙан ҡайнатыр
Бөгөн һарыҡ аҫрау табышлымы тигән һорауға, был эшкә тотоноп, уның ауырлыҡтарын үҙ иңендә татыған кеше генә аныҡ яуап бирә алалыр. Береш фермеры Венера Камалова өсөн әлеге ваҡытта һарыҡсылыҡ - төп кәсеп, улай ғына ла түгел, йәшәү рәүеше.
Венера Мирсаяп ҡыҙының ауыл хужалығы өлкәһендә махсус белеме булмаһа ла, бәләкәйҙән мал араһында үҫкәнгәмелер, был тармаҡ уға яҡшы таныш һәм яҡын. Яҙмыш елдәре уны Саҡмағош яҡтарына илтә, ялан яҡтарына килен булып төшә. “Ялан яҡтары булғас, унда мал тотоуы ла еңелгә төшә ине. Крәҫтиән хужалығы булдырыу өсөн бөтә шарттар ҙа булдырылған тиерлек. Күп өлөшө урман тәшкил иткән районыбыҙҙа, бигерәк тә Берештә малсылыҡ менән шөғөлләнеү ҡыйыныраҡҡа төшә”, - ти эшендә ауырлыҡтарға осраған фермер.
1993 йылда Татарстандың Яр Саллы ҡалаһына күсәләр, яңы тормош башлайҙар. Шулай балалар үҫтереп йәшәп кенә ятҡанда, тормошо ҡапыл селпәрәмә килә Венера Мирсаяп ҡыҙының: тормош иптәше вафат була. Уға ҡыҙын һәм улын алып тыуған яҡтарына ҡайтыуҙан башҡа сара ҡалмай. Һуңынан инде яҙмышын Азат Рәфил улы менән бәйләй.
Яңы эш башлаған фермерҙарға дәүләттән ярҙам күрһәтелеүен күҙ уңында тотоп, һарыҡсылыҡ буйынса бизнес-план төҙөп, документтар йыйып, ауыл хужалығы бүлегенә тапшыра. Бизнес- планы ла хуплау таба. Буласаҡ фермер 2015 йылда 1 млн. 600 мең һумлыҡ грант ала. Венера Камаловаға грант юллауҙа Асы ауыл хакимиәте башлығы Фәрхәнә Сәлимйәнова (мәрхүмә) һәм эштәр идарасыһы Әлфиә Сәйғәфәрова кәңәштәрен биреп, ярҙам итеп ебәрә. Тор- мош иптәше Азат Рәфил улы ла ҡатынының һәр башланғысын дәртләндереп тора, хәленән килгәнсә ярҙамлаша. Дәүләттән алған ярҙамға Абдрахмановтар Әбйәлил районынан, Аҙнағолдан һәм ауылдашы Фират Ҡунаҡбаевтан романов тоҡомло һарыҡтар, бесән сапҡысы, әйләндергесе менән трактор һатып алалар.


text:
Ауыл район үҙәге Асҡарҙан 75 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Иң яҡында ятҡан ҡала Белоретҡа – 72 километр. Хәмит Бөрйән һәм Белорет райондары менән сиктәш.
Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН:
– Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!
Хөрмәтле ҡәрҙәштәр, тәү сиратта һәммәгеҙҙе лә яҡынлашып килгән Ураҙа байрамы менән ихлас күңелдән ҡотлайым. Рамаҙанда ҡылған изге ғәмәлдәребеҙ Аллаһ Тәғәләнең рәхмәтенә өлгәшһен, доғаларыбыҙ яуап алһын, иншаллаһ!
Ураҙала ҡорбан салдырыуға килгәндә, был ғәмәлде атҡарыу һәр кемдең үҙ ихтыярында. “Ҡөрьән Кәрим”дә лә, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең хәҙистәрендә лә уның тураһында күп бәйән ителгән.


text:
Суд
Суд — граждандар араһындағы төрлө низағ һәм енәйәт эштәрен ҡарай торған дәүләт органы. Ул тәғәйен дәүләттәге закондарға ярашлы енәйәт, граждандар эштәре, административ хоҡуҡ боҙоуҙарҙы һәм башҡа төр эштәрҙе ҡарай һәм хөкөм сығара.
Йөкмәткеһе
Классификациялау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм юрисдикция судтарынан тыш махсуслаштырылған судтар бар, улар айырым категория эштәрҙе: хәрби, арбитраж (сауҙа, хужалыҡ, коммерция), таможня, һалым, хеҙмәт бәхәстәре, административ, ювеналь юстициия һәм башҡа төр закон боҙоуҙарҙы ҡарай.
Судтарҙың үҙенә башҡа төрө — конституцион суд, уларҙың төп функцияһы булып конституцион контроль тора. Ҡайһы бер илдәрҙә конституцион суд контролдең айырым урын тоҡан органы тип һанала һәм суд системаһына инмәй.
Ҡайһы бер илдәрҙә шулай уҡ дини судтар бар, мәҫәлән, шәриғәт суды һәм ғәҙәт-йола (адат) судтары.
Рәсәйҙең суд системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй Федерацияһы суд системаһына ошо кимәл судтар инә:
- федераль судтар — Рәсәй Федерацияһының Конституцион суды, дөйөм юрисдикция судтары (шул иҫәптән хәрби суд), арбитраж судтар, интеллектуаль хоҡуҡ буйынса суд
- Федерация субъекттары судтары[1][2]).
Рәсәй Федерацияһының суд системаһын өс звено судтары тәшкил итә:
- юғары инстанция судтары — Конституцион суд, Юғары (Верховный) суд;
- икенсе инстанция судтары— Федерация субъекттарының федераль судтары, республика, край, өлкә, автономиялы округ, автономиялы өлкә,федераль әһәмиәтле ҡала юғары судтары (Башҡортостан Республикаһының Юғары Суды), округ (флот) хәрби суды, округтарҙың федераль арбитраж суды һәм апелляцион арбитраж судтары[3];
- беренсе инстанция судтары — ҡала һәм район федераль судтары, мировой судьялар, гарнизон хәрби судтары, Федерация субъекттарының арбитраж судтары ;
- Федерации субъекттарының конституцион (уставлы) судтары[4]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Марк Блок. Правосудие в феодальные времена // Блок М. Феодальное общество. М., 2003, с. 350—366
- Тлякбердин Т. Г. Верховный суд. // Башкортостан: краткая энциклопедия — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — Б. 205. — 672 б. — ISBN 5-88185-001-7.
Тарихтан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Советтар Союзында дәүләт суд органдарына өҫтәмә булараҡ иптәштәр судтары булдырылған. Улар йәмғиәткә зыян килтерә торған хоҡуҡ боҙоуҙарҙы һәм тәртипһеҙлектәрҙе киҫәтеү өсөн ойошторолғанн. Саҡырып һөйләшеү, йәмәғәт йоғонтоһо яһау юлы менән эш иткән, тәрбиәүи сара булараҡ ҡулланылған[5].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Башҡортостан Республикаһының Юғары Суды
- ↑ Тлякбердин Т. Г. Верховный суд. // Башкортостан: краткая энциклопедия — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — Б. 205. — 672 б. — ISBN 5-88185-001-7.
- ↑ Спорт арбитраж суды
- ↑ Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды
- ↑ Филиппов, Е. И. Общественно-товарищеское судопроизводство в СССР. — Ростов-на-Дону: Издательство Ростовского университета, 1979. — 190 с.


text:
Үҙгәрештәр кем файҙаһына булыр?
Тормошобоҙҙа әленән-әле яңы закондар сығып, тѳрлѳ үҙгәрештәр индерелеп кенә тора. Бындай яңылыҡтар бер ѳлкәне лә урап үтмәй тиергә була. Ауыл хужалығы ла халыҡты туйындырыусы, тѳрлѳ сәнәғәт продукцияһы менән тәьмин итеүсе мѳһим тармаҡ булараҡ, һәр саҡта ла етди күҙәтеү аҫтында. Ил иҡтисадында хәл иткес роль уйнауы менән дә был тармаҡ етәкселәрҙең, депу- таттарҙың, белгестәрҙең иғтибар үҙәгенән юғалмай.
Ҡабул ителгән яңы ҡағиҙәләрҙең барыһы ла кәрәкле, уңайлымы һуң, улар ниндәй һөҙөмтәләр бирә? Бигерәк тә, тишек-тошоғон ямау, балаларын уҡытыу ѳсѳн иртәнән-кискә тиклем кѳс түгеп, мал аҫраған ауыл кешеһе ѳсѳн ниндәй файҙаһы бар уларҙың? Яңыраҡ ҡына малды махсус урындарҙа салдырыуҙың мотлаҡ булыуы бар ауыл халҡын аптыратҡайны, һуңғараҡ “Меркурий” федераль дәүләт системаһына күсергә тигән яңы талап та, күптәрҙе һағайып ҡалырға мәжбүр итте. Халыҡ был үҙгәрештәргә күнегеп тә өлгөрмәне, әле килеп хужалыҡтағы бөтә малды тамғалау, идентификациялау көн ҡаҙағындағы мәсьәләгә әйләнде. Хәҙер Башҡортостан Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, 2019 йылдың аҙағына тиклем республикалағы барлыҡ мал-тыуар иҫәпкә алынырға һәм идентификацияланырға тейеш. Яңы закондарҙың барыһы ла тәү сиратта ауыл хужалығы продукцияһын етештереүсе, күсереп йөрөтөүсе һәм эшкәртеүселәргә ҡағыла. Бөгөн был ҡануниәтте тормошҡа ашырыу өсөн 18 йүнәлештә эш алып барыла. Ауыл хужалығындағы малдарҙы хәреф һәм һандар ярҙамында идентификациялау, был мәғлүмәттәрҙе берҙәм федераль реестрға индереү - ошо эштәрҙең береһе. Беҙҙең район да был эштән ситтә ҡалманы, әлеге ваҡытта тулы ҡеүәткә шәхси хужалыҡтарҙағы малды тамғалау эштәре бара. Малды тамғалау алдынан, иң башта планға ярашлы дауалау-профилактик саралар алып барыла. Бруцеллез, лейкоз вирусына тикшереү өсөн ҡан алына һәм туберкулез, нодуляр дерматитҡа ҡаршы вакцина яһала. Ошо сараларҙан һуң ғына малдың ҡолағына тамға ҡуйыла. Биркалар һәр мал өсөн айырым һәм 16 кодлы. Унда мал аҫралған ил, төбәк, район, ауыл советы һәм малдың үҙенең коды күрһәтелә. Элек быҙау һәм бәрәстәр иҫәпкә алынмаһа, хәҙер иһә яңы талаптар буйынса улар ҙа, хатта хужалыҡтағы сусҡалар ҙа мотлаҡ тамғаланырға тейеш. Әлеге ваҡытҡа тиклем районда бик күп һыйыр малына тамға ҡуйылған. Бындай хеҙмәтте районда эшләгән 17 ветеринар подразделениеһы хеҙмәткәрҙәре күрһәтә. Йыл аҙағына тиклем эш тамамланырға тейеш, тип планлаштырылған. Вакцинация буйынса айырым уңайлы ведомстволар булдырылған һәм унда код, мал хужаһының тамғаға яҙылған исем-шәрифе күрһәтелгән. Шулай уҡ ошо тамғалар буйынса малдың ҡасан тыуыуы, ҡайҙан килтерелеүе, ниндәй прививкалар яһалыуы тураһында ла тиҙ арала мәғлүмәт алырға була. Райондың ветеринар хеҙмәттәре көтөү миҙгеленә тиклем малды мөмкин тиклем күберәк тамғалап ҡалыу өсөн тырыша. Был иһә хужаһыҙ малдарҙың көтөүлектәрҙе, баҫыуҙы тапауына ла юл ҡуймаясаҡ һәм тиҙ арала ҡарауһыҙ малдың эйәһен асыҡларға ла ярҙам итәсәк. Бынан тыш, бирка тағыу малдың, уның хужаларының һәм башҡа ғаилә ағзаларының һаулығы өсөн дә мөһим, был процедура төрлө йоғошло сирҙәрҙе профилактикалау, уларҙы таратмау өсөн дә файҙалы, тип белдерә белгестәр. Хәҙер яңы үҙгәрештәр буйынса, ҡайҙандыр мал һатып алып, һуңынан уның ауырыу йәки башҡа ниндәйҙер бер проблемаһы булыуы асыҡланһа, түләнгән аҡсаны кире ҡайтарып алыуҙа ла ҡаршылыҡтар булмаясаҡ. Шулай ҙа был үҙгәрештәрҙә малдың ҡайҙа булыуы һәм ҡайҙа күсерелеүе һәр ваҡытта ла күҙәтеү аҫтында булыуы иң мөһиме тип һанала.
Элегерәк үҙенекен ситтәрҙеке менән бутамаҫ ѳсѳн ауыл халҡы малына үҙенсә инәү, тамға һала торғайны. Был йәһәттән ҡайһы берәүҙәрҙең ғүмер буйы файҙаланған айырым тамғаһы ла булды. Хәҙер, эре һәм ваҡ малды элекке кеүек буяу, таҫма менән тамғалау, йә булмаһа ҡолағына инәү һалыу үткән быуатта тороп ҡалды. Бѳгѳн иһә, йорт хайуандарын хужалары ғына түгел, теләгән һәр кеше танып, үҙенә кәрәкле мәғлүмәт алыу мөмкинлегенә эйә буласаҡ. Законға ярашлы, быйылдан башлап, бѳтә мал өсөн дә чиптар һәм тамғалар файҙаланыласаҡ. Элегерәк һәр кем малын үҙ теләге буйынса тамғалаһа, быйылғы апрелдән был эш мәжбүри башҡарыла. Ғәҙәт- тәгесә, бар яңылыҡты ла тәүҙә шикләнеп ҡабул итеүсәндәр. Шуға күрә, малды тамғалау эшенә лә тѳрлѳ фекер белдереүселәр бар. Кемдер быны тыныс ҡабул итһә, икенселәре иһә мал ҡарап, осон-осҡа ялғарға тырышҡан ауыл халҡына сираттағы аяҡ салыу тип һанай.
Бөгөн республика халҡының 40 процент самаһы ауылда йәшәй. Ҡала халҡы ниндәйҙер кимәлдә дәүләт ярҙамына өмөтләнә алһа, ауылдыҡылар иһә бары тик үҙ көсөнә генә таянырға мәжбүр. Бушҡа ғына ауыл хужалығы ябай халыҡтың йәшәү нигеҙе тип әйтмәгәндәр шул. Шәхси хужалығы бәләкәйерәк, ярлыраҡ булғандарға аҙыҡ-түлек өсөн дә кеҫәһенән күберәк аҡса сығарырға тура килә. Яҡшыға өмөт иткән ябай ауыл халҡы етешһеҙ тормошон баш күтәрмәй эшләп, үҙаллы еңергә тырыша ла инде. Тик үкенескә ҡаршы, ҡоро өмөт, тырышлыҡ ҡына әллә ни һөҙөмтә бирмәй, сөнки был тармаҡтың дөйөм үҫешенән, бер урында ғына тормауынан күп нәмә тора. Бер туҡтауһыҙ индерелгән яңы закондар арҡаһында ауыл хужалығында эшләгән ҡайһы берәүҙәр көткән ниәттәренең аҡланыуына өмөтөн өҙөп, был тармаҡҡа ҡул һелтәргә лә мәжбүр була. Шул арҡала ауыл хужалығын айырым бизнес төрө, килем алыу сығанағы тип түгел, ә башҡаларға бил бөгөү тип һанаған ҡараш уяна. Үҙ көсө менән башҡаларҙы туйындырырға теләмәгәндәр иҡтисадтың башҡа өлкәләрендә бәхетен һынап ҡарау өсөн яңы эш башлай. Ауыл хужалығында бер көн дә эшләп ҡарамаған белгестәр, депутаттар кабинетта ғына ултырып закон сығармаһын ине лә бит... Уның нисегерәк тормошҡа ашыуын ауылға килеп үҙ күҙе менән күрһен, мал аҫрау өсөн йыл әйләнәһенә эштән бушамай, йәйен бесән әҙерләп, ҡышын һарайҙан сыҡмай быҙауҙы тана, тананы һыйыр итеп ҡараһын ине, ти ауыл халҡы. Малды тамғалау эшенең дә файҙалы, уңайлы булыуын белгестәр матур һәм ышаныслы итеп аңлата. Тик барыһы ла был хәбәр менән килешергә генә ашыҡмай.
Нимә генә тиһәк тә яңы ҡарар ҡабул ителде һәм ул көсөнә инде, барыбыҙ ҙа уға буйһонорға, уны үтәргә тейешбеҙ. Әгәр белгестәр малдарҙы тамғалау, идентификациялауҙың ѳҫтѳнлѳгѳ, файҙаһы бар ти икән, бының шулай булыуын теләйек. Уның ниндәй һөҙөмтәләр күрһәтеүен, был эштең файҙалымы, файҙаһыҙмы булыуын ваҡыт күрһәтер. Көндәлек килемен мал аҫрап алған ябай ауыл халҡына был йәһәттән уңыштар ғына теләргә ҡала.


text:
Башҡортостандан яугир-интернационалистар Волга буйы федераль округының тантаналарында ҡатнашты
Түбәнге Новгородта Афғанстан территорияһында хәрби хәрәкәттәр тамамланыуҙың 25 йыллығына арналған тантаналы саралар уҙҙы. Волга буйының баш ҡалаһына яугир-интернационалистарҙы, үҙҙәренең хеҙҙмәттәштәрен һәм хәрби дуҫтарын иҫкә алырға Афғанстан ветерандары, округтың бөтә төбәктәренән ветеран һәм хәрби-патриот ойошмалары вәкилдәре килгәйне. Саҡырылғандар иҫәбендә Башҡортостан Республикаһы вәкилдәре лә булды.
— Түбәнге Новгородта тантаналар юғары кимәлдә ойошторолғайны, аэропортта ҡаршы алыуҙан алып ҡайтып киткәнгә тиклем бөтә нәмә уйлап эшләнгәйне. Һәр делегацияға транспорт һәм махсус куратор беркетелгәйне, улар беҙгә бөтә ерҙә өлгөрөргә һәм булырға ярҙам итте, — тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты БР Хәрби хәрәкәттәр ветерандары йәмәғәт ойошмаларының Координация советы рәйесе Наил Ғизәтуллин. — Беҙ Афғанстанда һәм Чечняла һәләк булған түбәнге новгородсыларға арналған мемориал комплекста ла, «Нагорный» мәҙәни-күңел асыу комплексында ла, Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиллегенең ҡабул итеү бүлмәһендә лә булдыҡ.
«Афғансылар» менән бергә һалдатты ҡулында тотҡан символиклы фәрештә һынына алһыу ҡәнәферҙәр һалдылар, тип һөйләне Наил Ғизәтуллин. Теге һуғыштан әйләнеп ҡайтмағандарҙы бер минутлыҡ тынлыҡ менән иҫкә алдылар. Һуңынан ҡораллы салют, почетлы ҡарауылдың тантаналы маршы һәм митинг булды.
Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич исеменән уның урынбаҫары Алексей Сухов бөтә Афғанстан хәрби хәрәкәте ветерандарын һәм республика территорияһында хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған һалдаттарҙың һәм офирцерҙарҙың ғаилә ағзаларын сәләмләне. Ул Афғанстан ветерандарына йәштәрҙе тәрбиәләүҙә әүҙем позициялары өсөн рәхмәт әйтте.
Дәүләт Думаһы депутаты һәм Рәсәй Афғанстан ветерандары союзы лидеры Франц Клинцевич Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабичҡа Афғанстанда һуғыш бөтөүҙең 25 йыллығына арналған саралар үткәреүгә рәхмәтен белдерҙе.
— Был беҙгә, һәләк булғандарҙың туғандарына һәм яҡындарына, залда ултырған йәштәргә кәрәк. Афған һуғышы тураһында бөтә дөрөҫлөктө һөйләгәндә, беҙ йәш кешеләргә нисек илде яратырға һәм яҡларға кәрәклектең миҫалын күрһәтәбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Франц Клинцевич.
«Голубые береты», «Каскад», «Контингент» ҡатнашҡан тантаналы концерт өс сәғәт самаһы дауам итте, ул СССР-ҙың халыҡ артисы Иосиф Кобзон сығышы менән тамамланды.


text:
ИЖАД ЕМЕШЕ - КИТАП ТУЙЫ
Унда муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Сафый улы Теләүбаев, «Иҙел башы» һәм Учалы яҙыусылар ойошмаһы ағзалары, «Ирәмәл» башҡорт халыҡ театры коллективы, “Урал” гәзитенең баш мѳхәррире Сатура Минһажитдинова һәм редакция хеҙмәткәрҙәре, Әбйәлил, Учалы райондарынан һәм Магнито- горск ҡалаһынан Мансур Яҡшыбай улының ижадташтары, ғаилә дуҫтары, балалары һәм туғандары ҡатнашты. “Мин дан алыр өсөн йәки яҙыусы бу- лып китер өсөн яҙманым, ә кисерештәремде, тыуған яғымда йә- шәгән халыҡтың көнкүрешен са- ғылдырырға, улар хаҡында һөйләп ҡалдырырға тигән уй-ниәттәрем китап яҙырға этәрҙе”, - тине автор. Ысынлап та, ябай халыҡтың тормо- шон бәйән иткән “Ҡыу ҡарағас” кита- бын яҡташтар мауығып, ҡыҙыҡһынып уҡығандыр, сөнки шул ерлектә йәшәгән кешеләр әҫәр геройҙарында үҙҙәрен, туғандарын танығандыр, моғайын. Кисәгә килгән ҡунаҡтарҙың һәр береһе һүҙ алып, Мансур Һиҙиәтовҡа йылы теләктәрен еткереп, иҫтәлекле бүләктәр тапшырҙы, был ижад емешенең беренсеһе һәм һуңғыһы түгел, ә башланғысы булыуын теләнеләр. Әҙәби байрамдан һәр кем матур тәьҫораттар һәм дәрт алып ҡайтты. Мансур Һиҙиәтовтың китабы ра- йон-ҡала башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, «Урал» гәзите коллективы, Учалы яҙыусылар ойош- маһы тарафынан Яныбай Хамматов исемендәге премияға тәҡдим ителгәйне. Ниһайәт, муниципаль район Советы был тәҡдимде хупланы һәм бѳгѳн Яныбай Хамматовтың тыуған ауылы Исмаҡайҙа яҙыусының тыуыуына 90 йыл тулыуға арналған хәтер байрамында Мансур Яҡшыбай улына Диплом, премия тапшырылды һәм лауреат исеме бирелде.
Н. ШӘРИПОВА. Э. МѲХӘМӘҘИЕВА фотоһы.


text:
Башҡорт дәүләт университеты ғалимдары «СТАРТ – 2012» конкурсында еңде
Башҡорт дәүләт университеты ғалимдары менән эшләп сығарылған «Нәҫелдән килгән соматик ауырыуҙар өсөн тест-система булдырыу» проекты «Киләсәк медицинаһы» йүнәлеше буйынса «СТАРТ – 2012» программаһының бөтә Рәсәй конкурсында еңеүселәр иҫәбенә инде. Тикшеренеү авторҙары — БашДУ-ның генетика һәм фундаменталь медицина кафедраһы мөдире, биология фәндәре докторы Эльза Хөснөтдинова һәм БашДУ ҡарамағындағы «Академик инновацион технологиялар» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте («АИТ» йәмғиәте) бәләкәй инновацион предприятиеһы директоры Георгий Брон, тип хәбәр иттеләр вуздың матбуғат үҙәгендә.
Был йүнәлеш буйынса бөтә Рәсәйҙән 250-нән ашыу заявка бирелгән булған. Башҡортостан ғалимдарының проекты 50 еңеүсе иҫәбендә аталыуҙан тыш, заякаларҙың йомғаҡлау рейтингы буйынса иң яҡшы өсәү исемлегенә лә ингән. Авторҙар әйтеүенсә, быға күп осраҡта заяка тултырғанда БашДУ-ның инновацион эшмәкәрлек бүлеге начальнигы Айрат Ғәләүетдинов менән бүлек хеҙмәткәрҙәренең ҙур ярҙамы сәбәпсе.
«СТАРТ» программаһы Рәсәйҙең Фәнни-техник өлкәләге предприятиеларҙың бәләкәй формаларын үҫтереүгә булышлыҡ итеү фонды менән тормошҡа ашырыла. Үҙҙәренең фәнни-техник тикшеренеүҙәре һөҙөмтәләрен файҙаланып, яңы тауар, изделие, технологиялар йәки хеҙмәттәр уйлап сығарған һәм уның производствоһын үҙләштерергә ынтылған, яңы үҫеш юлына аяҡ баҫҡан һәм коммерциялаштырыуҙа ҙур мөмкинлектәре булған бәләкәй инновацион предприятиеларға дәүләт ярҙамы күрһәтеү – был программаның төп маҡсаты.


text:
Аҡыл
Аҡыл (бор. грек. voῦς) — кешенең аңлау һәм анализлау һәләте; кешенең фекер йөрөтөү, уйлау һәләте[2].
Аҡыл материяның миллионлаған йылдар дауамында барлыҡҡа килгән бары тик кеше (homo sapiens) төрөнә генә «бирелгән», уға ғына хас күренеш. Кешелек донъяһы был сифатты юғалтмаясаҡ. Кеше уның ярҙамында яһалма аҡыл (төрлө компьютерҙар) тыуҙыра ала, ләкин яһалма аҡыл һис-ҡасан да тарихи процесс нәтижәһендә барлыҡҡа килгән тәбиғи аҡылды алмаштыра алмаясаҡ. Яһалма аҡыл кешенең математик, инженерия һ.б. шундай интеллектыуаль һәләттәргә эйә булған ҡиммәттәрҙе тыуҙырырға һәләтле булһа ла, ысын, тәбиғи рәүештә тыуа торған хистәргә, тойғоларға эйә була алмаясаҡ. Аҡыл теге йәки был индивидта булырға ла, булмаҫҡа ла мөмкин. Конкрет индивид тыумыштан уҡ мәхрүм булырға мөмкин. Йә иһә теге йәки был сәбәп (ҡаты стресс, тирән кисерештәр, баш мейеһенән яраланыуы һ. б.) нәтижәһендә индивид аҡылын юғалтырға, аҡылдан яҙырға мөмкин.
Аҡыл термины башҡа мәғәнәлә лә ҡулланылырға мөмкин. Аҡыл ул — кешенең тирә-йүндәге предметтарға, күренештәргә, ваҡиғаларға, процесстарға тейешле анализ яһап, уларға дөрөҫ (тәңгәл) бәйә бирә алыу һәләте. Ошо һәләт булғанда уның эйәһен «аҡыллы» тип атайҙар, теге йәки был ваҡиғаларға, күренештәргә дөрөҫ анализ яһап, уларға дөрөҫ (тәңгәл) бәйә бирә алмаусыларҙы «аҡылһыҙ» тип атайҙар.
Аҡыл һәм хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҡыл хәтер менән бер түгел, ул белемдәр күләме менән дә тәңгәл түгел. Һәр юғары мәктәп тамамлаған, хәтта һәр ғилми дәрәжә алған кеше лә аҡыл эйәһе тигән һүҙ түгел әле. Аҡыллы, йәғни күренештәргә дөрөҫ анализ яһарға һәләтле кеше, юғары мәктәп бөтөрмәгән дә булырға мөмкин, сөнки һуңғылар араһында дыуамаллы (аҡылһыҙлык сифатындағы) кешеләр ҙә осорай. Аҡыл — кешенең төрлө предметтарға, күренештәргә, процесстарға тейешле анализ яһап, уларга дөрөҫ (тейешле) бәйә бирә алу һәләте, тип әйтһәк тә, ул төрлө формала сағылырға мөмкин. Аҡылдың түбәндәге төрҙәрен айыралар. Концептуаль аҡыл логик, математик һәм лингвистик мәсьәләләрҙе сисеүҙә яҡшы. Социаль аҡыл үҙен йәмғиәттәге проблемуларҙы аңлау, уларҙы сисеү юлдарын таба белеүҙә күрһәтә. Эстетик аҡыл күренештәрҙең сағылыу формаларын асыҡлауҙа, шулай уҡ образлы фекерләүҙә үҙен аса. Техник-технологик аҡыл етештереү өлкәһенә һәм конкрет етештереү эшендә тыуа торған проблемаларҙы хәл итә белеүҙә сағыла. Әлбиттә, килтерелгән классификация тулылыҡҡа дәғүә итмей, ләкин иғтибарҙы уларға йүнәлтеү аҡыл феноменының ҡатлаулы һәм күп ҡырлы феномен икәнлеген күрһәтә ала тип һанарға кәрәк.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Descartes, R. (1641) Meditations on First Philosophy, in The Philosophical Writings of René Descartes, trans. by J. Cottingham, R. Stoothoff and D. Murdoch, Cambridge: Cambridge University Press, 1984, vol. 2, pp. 1-62.
- ↑ Башҡорт теленең академик һүҙлеге: 10 томда. Т. I: (А хәрефе) / Ф.Ғ. Хисамитдинова редакцияһында. — Өфө: Китап, 2011. — 432 б. — ISBN 978-5-295-05389-4 (т. 1) — ISBN 978-5-295-05388-7
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ум // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Гиззәтов К. Т., Философия: 2 китап. 1 -се китап: Ҡыҫкаса философия тарихы. Философиянең нигеҙ проблемалары: Юғары уҡыу йорто өсөн дәреслек. — Казан: Мәфариф, 2002. — ISBN 5-7761-1122-6


text:
Архангель районында юл-транспорт ваҡиғаһында һәләк булғандарҙың исемдәре билдәле
Архангель районында юл-транспорт ваҡиғаһында һәләк булған кешеләрҙең фамилиялары билдәле булды. БР буйынса Эске эштәр министрлығының Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы идаралығы хәбәр итеүенсә, һәләк булғандар араһында:
Зөмәрә Йәһүҙина (1950 йылғы);
Азат һәм Альбина Ишмәевтар (1983 һәм 1987 йылғылар);
Ләлә Йосопова (1966 йылғы);
Юлиә Ишморатова (1975 йылғы);
Анна Польшина (1983 йылғы);
Светлана Алексеева (1993 йылғы).
Ҡурҡыныс авария кесе йома «Белорет-Инйәр-Өфө» трассаһының 46-сы километрында 15 сәғәт 30 минут тирәһендә була. Ҡаршы буйҙа «Фольксваген» микроавтобусы һәм «Мерседес-Бенц» йөк фураһы бәрелешә. Һөҙөмтәлә бөтә ете пассажиры ла һәләк була. Микроавтобустың тере ҡалған водителе Архангель үҙәк район дауаханаһына алып барылған. Медиктарҙың мәғлүмәттәренә ярашлы, уның хәле – урта ауырлыҡта.


text:
Төбәк башлығы Дыуан районында булдыФото: Андрей Старостин
Төбәк башлығы Дыуан районында булды
Төбәк башлығы Дыуан районында булдыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов 14 июндә Башҡортостан буйлап эш сәфәре барышында Дыуан районында булды.
Район үҙәгендә республика башлығы Мәсәғүт муниципаль-ара медицина үҙәгендә асылған яңы дауалау корпусын ҡараны.
Яңы корпус «Башкиргражданпроект» институтының 1991 йылда әҙерләнгән проекты буйынса төҙөлә. Эштәр бында 15 йыл элек башлана, ул ваҡытта учреждениеның ике ҡаты төҙөлә. 2011 йылда Рөстәм Хәмитовтың ҡушыуы буйынса төҙөлөш эштәре ҡайтанан тергеҙелә. Яңы дауалау корпусы республика бюджеты средстволары иҫәбенә төҙөлә, ҡорамалдарҙы иҫәпкә алыу менән уның дөйөм хаҡы – миллиард һумдан ашыу. Корпустың майҙаны 17,3 мең квадрат метр. Ул Мәсәғүт ауылында муниципаль-ара медицина үҙәгенең нигеҙе булып тора. Бында табитар Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш төбәгендә урынлашҡан биш райондан пациенттарҙы ҡарай һәм дауалай, медицина округының һаны – 117 мең кеше.
Яңы корпуста перинаталь һәм травматолог үҙәктәре, беренсел ҡан тамырҙары һәм башҡа бүлексәләр урынлашҡан. «Ауыл табибы» программаһы буйынса ике йыл эсендә дауаханаға 56 табип эшкә урынлашҡан. Үткән йылда табиптар өсөн 28 фатирлы йорт төҙөлә, быйыл тағы ла 30 фатирлыҡ шундай йортто сафҡа индереү планлаштырыла. Рөстәм Хәмитов медиктар һатып алған был торлаҡтың квадрат метрына хаҡты белеште. Ул 30 мең һум тәшкил итә.
— Ни өсөн шулай ҡиммәткә һатаһығыҙ? — тип мөрәжәғәт итте ул Дыуан районы хакимиәте башлығы Олег Могильниковҡа һәм дауахананың баш табибы Валерий Трофимовҡа. – Медицина хеҙмәткәрҙәренә торлаҡты үҙ хаҡы буйынса тапшырыу варианттарын табырға кәрәк.
Дауалау учреждениеһында табиптарҙың уртаса эш хаҡы 35 мең һум тәшкил итә, шәфҡәт туташтарының – 19 мең һум.
Артабан Рөстәм Хәмитов дауахананың бүлексәләрен ҡараны, ҡан тамырҙары, диагностика, реанимация бүлексәләрендә, лабораторийҙа һәм перинаталь үҙәктә булды. Табиптар һуңғы йылдарҙа районда халыҡтың үлем осраҡтарын кәметеүгә өлгөшеп булыуын һөйләне. Ул, шул иҫәптән, заманса диагностика һәм дауалау алымдарын ҡулланыу һөҙөмтәләре. Рөстәм Хәмитов бында халыҡтың һаулығын һаҡлауҙа системалы ҡараштың булмауына иғтибар итте: юғары технологик медицина үҙәге бар, әммә ауырыуҙарҙы иҫкәртеү һәм дауалауҙан һуң реабилитациялау насар үҫешкән.
— Беҙ иғтибарҙы ҡиммәтле юғары технологик медицина үҙәктәре төҙөлөшөнә йүнәлттек. Бындай үҙәктәрҙең булыуы – ул яҡшы. Әммә профилактика менән реабилитациялау беҙҙең һаулыҡ һаҡлауҙың, элеккесә, насар урындары, — тине Рөстәм Хәмитов.
Республика етәксеһе һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Александр Афанасьевҡа стационарҙа дауаланған пациенттарҙы реабилитациялау өсөн бәлки республиканың шифахана сәләмәтләндереү учреждениелары менән үҙ-ара эш итеүҙә ҡулайлы варианттар табырға һәм медицина стационарҙарын тотоуға файҙаланыу сығымдарын анализларға ҡушты.
— Күп дауаханалар төҙөйбөҙ, уларҙы хеҙмәтләндереүгә сығымдар ҙур. Күптәре иҡтисади йәһәттән файҙаһыҙ эшләй. Был хәлде анализларға һәм иҫке, үҙ-үҙен аҡламаған ҡиммәтле хужалыҡ схемаларын бөтөрөргә кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов. — Был бурыс бөтә Һаулыҡ һаҡлау министрлығы өсөн. Юғары махсуслашҡан дауаханалар үҙ эшендә функциональ һәм хәрәкәтсән булырға тейеш.
Рөстәм Хәмитов республиканың төньяҡ-көнсығыш һаулыҡ һаҡлау учреждениелары нигеҙендә яңы профилактика, дауалау һәм реабилитациялау схемаларын эшләргә, һуңынан уларҙы бөтә республика буйынса индерергә тәҡдим итте.