text:
Ҡытайҙы башҡорт балы менән тәьмин итеү арта — Рөстәм Хәмитов Фото: Андрей Старостин
Ҡытайҙы башҡорт балы менән тәьмин итеү арта — Рөстәм Хәмитов
Ҡытайҙы башҡорт балы менән тәьмин итеү арта — Рөстәм Хәмитов Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Быйыл Ҡытайға башҡорт балын оҙатыу 100 тоннаға етергә тейеш, тип белдерҙе республика башлығы Рөстәм Хәмитов ТАСС агентлығына интервьюһында.
«Әле тәьминәт 10 тоннаға яҡын тәшкил итә. Был республиканың алты мең тонна тауар балын етештереүен иҫәпкә алғанда, күп түгел. 10 тонна нимә ул? 600-ҙән бер өлөш. Әлбиттә, Ҡытайҙа ошо балды тәмләп ҡаранылар. Беҙҙең балды оҡшаттылар һәм ғаризалар ҙа күбәйҙе. Улар йөҙҙәрсә тонна менән иҫәпләнә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан башлығы. — Ләкин сертификацияға, балдың сифатын раҫлаған документтарҙың булыу-булмауына бәйле мәлдәр бар. Барлыҡ ошо формаль мәлдәрҙе үтергә кәрәк. Был, ғөмүмән, беҙҙең экспортерҙарҙың етешһеҙлеге. Беҙ ошо етешһеҙлектәрҙе беләбеҙ. Бер үк ваҡытта үҙебеҙҙең «ЭКСАР» экспорт агентлығы менән эшләйбеҙ, ул беҙгә ошо эштә ярҙам күрһәтә. 2018 йылда беҙ 100 тонналыҡ сикте үтергә тейеш, тип уйлайым. Күреп тороғоҙ, 2019 йылда мең тонна ла булыр».
http://www.bashinform.ru/news/1104742-postavki-bashkirskogo-meda-v-kitay-uvelichatsya-rustem-khamitov/


c: text/html

text:
Төбәктә һанлы телеканалдар пакетының эфир тапшырыуы селтәрен төҙөү тамамланды
ӨФӨ, 2018 йыл, 22 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостанда Рәсәй телевизион радиотапшырыуҙар селтәренең филиалы «Башҡортостан Республикаһының радиотелевизион тапшырыу үҙәге» Рәсәй телевизион радиотапшырыуҙар селтәре һанлы телеканалдар пакетының эфир тапшырыуы селтәре төҙөлөшөн тамамланы (беренсе мультиплекс). Хәҙер республика халҡының 95 проценттан ашыуы беренсе мультиплекс программаларын бушлай ҡарай ала.
Рәсәй телевизион радиотапшырыуҙар селтәренең Башҡортостандағы һанлы телеселтәре — илдең Европа өлөшөндә иң ҙуры. Бында 216 тапшырыу станцияһы иҫәпләнә. Ошо ҙур инновацион проектҡа федераль ҡаҙнанан 2 миллиардтан ашыу аҡса һалынған.
Селтәр тиҙләтелгән темптар менән төҙөлдө. 2015 йылдың 2 июлендә Белоретта һанлы телеселтәрҙең тәүге объекты асылды, йыл аҙағына ошондай объекттар 22-гә етте, 2016 йылда тағы 46 телебашня һанлы телесигналды тапшыра башланы, 2017 йылда төбәктә һанлы телеселтәр 148 объектҡа киңәйҙе.
Селтәр «2009-2018 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһында телерадиотапшырыуҙарҙы үҫтереү» федераль маҡсатлы программаһына ярашлы төҙөлгән. Һанлы эфир телевидениеһы сифатын яҡшыртты, телеканалдар һанын арттырҙы, республика халҡының йәшәү сифатын үҙгәртте, ҙур ҡалалар һәм бәләкәй тораҡ пункттар араһындағы мәғлүмәт тигеҙһеҙлеген бөтөрҙө.
Һанлы эфир телевидениеһын ҡабул итеү өсөн DVB-T2 стандартлы заманса телевизорға дециметрлыҡ телевизион антеннаны тоташтырыу ҙа етә. Бынан алдараҡ сығарылған телевизорҙарҙы тоташтырыу өсөн DVB-T2 стандартлы һанлы приставка талап ителә.
Эш көндәрендә +7 (347) 246-45-78 телефоны буйынса «Башҡортостан Республикаһының радиотелевизион тапшырыу үҙәге»нең консультация ярҙамы үҙәгендә йәки 8-800-220-20-02 федераль «ҡыҙыу элемтә» номеры буйынса (шылтыратыу бушлай) көйләү буйынса кәңәштәр алырға мөмкин.
«Башҡортостан Республикаһының радиотелевизион тапшырыу үҙәге»нең рәсми сайтында ла йыш яңғыраған һорауҙарға яуаптар һәм һанлы телевидениены ҡабул итеү өсөн ҡорамал һатып алыу, уны тоташтырыу буйынса кәңәштәр бирелгән.
Беренсе мультиплекс программаһына «Беренсе канал», «Рәсәй-1», «Матч ТВ», «НТВ», «Петербург — 5 канал», «Рәсәй Мәҙәниәт», «Рәсәй-24», «Карусель», «Рәсәйҙең йәмәғәт телевидениеһы», «ТВ Үҙәк — Мәскәү» инә.
http://www.bashinform.ru/news/1106458-v-bashkirii-zaversheno-stroitelstvo-seti-efirnogo-veshchaniya-paketa-tsifrovykh-telekanalov/

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2009 йылда законһыҙ ағас әҙерләү кәмегән
2009 йылда уҙған йыл менән сағыштырғанда законһыҙ ағас әҙерләү 15 процентҡа, күрелгән зыян 29 процентҡа кәмегән. Урман ҡануниәтен үтәү буйынса дәүләт урман инспекторҙарының халыҡ менән тығыҙ эшләүенә бәйле өлгәшелгән һөҙөмтә был.
БР Урман хужалығы министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, дәүләт урман контроле һәм күҙәтеү ведомствоһы хеҙмәткәрҙәре 2009 йылда урман менән ҡулланыусылар өҫтөнән һигеҙ меңдән ашыу тикшереү үткәргән. 6,3 мең физик шәхестең һәм 956 ойошманың эшмәкәрлеге тикшерелгән.
Тикшереүҙәр барышында биш меңдән ашыу урман ҡануниәтен боҙоуҙар асыҡланған, шул иҫәптән енәйәти хоҡуҡ боҙоу һаналған урман үҫентеләрен законһыҙ ҡырҡыуҙың 544 осрағы билдәле булған. Инспекторҙар урман ҡулланыу, янғын һәм санитар хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен боҙоуҙы асыҡлаған. Бар факттар буйынса протоколдар төҙөлгән һәм күрһәтмәләр бирелгән.
Тикшереү һөҙөмтәләре буйынса 512 материал хоҡуҡ һаҡлау органдарына ебәрелгән. Урман ҡануниәтен боҙоу арҡаһында 94,3 миллион һумлыҡ зыян килтерелеүе билдәләнгән. 62,1 миллион һумлыҡ зарар килтереү тураһындағы 377 материал буйынса енәйәт эше асылған, шуның 130-ы судта ҡаралған.


text:
Башҡортостанда Йәшелсәселәр союзы ойошторола Фото: Андрей Старостин
Башҡортостанда Йәшелсәселәр союзы ойошторола
Башҡортостанда Йәшелсәселәр союзы ойошторола Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлия Антипина/.
Башҡортостанда республиканың йәшелсәселәр союзы булдырыла. Был хаҡта кисә Ҡырмыҫҡалы районында үткән БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Илдар Тимерғәлин рәйеслегендәге йәшелсәселекте үҫтереү мәсьәләләре буйынса республика кәңәшмәһендә билдәле булды.
Ойошма составына төбәктең алдынғы йәшелсәселек хужалыҡтары етәкселәре инде. Рәйес итеп элегерәк БР ауыл хужалығы министры урынбаҫары һәм Хөкүмәт Аппаратының аграр мәсьәләләр буйынса кәңәшсеһе вазифаларын биләгән Артур Ноғоманов һайланды.
Коммерция булмаған ойошма йәшелсә үҫтереү һәм эшкәртеү менән шөғөлләнгән эшҡыуарҙарҙы берләшергә саҡыра. Берекмә власть органдарында уларҙың мәнфәғәттәрен яҡлаясаҡ.
— Башҡортостанда яҡшы һөҙөмтәләр күрһәткән, бөтә илдә таратырлыҡ һәйбәт тәжрибә туплаған предприятиелар бар, — тине Рәсәй Йәшелсәселәр союзы президенты Сергей Королев. — Бөгөн илдә эске баҙар күберәк етештерергә, үҙеңде тулыһынса тәьмин итергә мөмкинлек биргән хәл килеп тыуҙы. Хәҙер асыҡ һәм ябыҡ тупраҡта йәшелсәселек менән шөғөлләнеүсе хужалыҡтарға һәм инвесторҙарға дәүләт ярҙамын күрһәтеү мәсьәләһе тора.
Республиканың Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостанда йәшелсә үҫтереүҙең артыуы билдәләнә. Әгәр 2010 йылда төбәктә 255 мең тонна йәшелсә үҫтерелһә, 2014 йылда шул уҡ майҙандарҙа — 350 тонна.


text:
Төбәктә «йылға-диңгеҙ» портын төҙөргә ниәтләйҙәр Фото: Башҡортостан Үҫеш корпорацияһы
Төбәктә «йылға-диңгеҙ» портын төҙөргә ниәтләйҙәр
Төбәктә «йылға-диңгеҙ» портын төҙөргә ниәтләйҙәр Фото: Башҡортостан Үҫеш корпорацияһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостан Үҫеш корпорацияһы потенциаль инвестор — «ЯВА» компаниялар төркөмө менән Ағиҙелдә сәнәғәт майҙансығын үҫтереү мәсьәләләрен тикшерҙе. Атап әйткәндә, индустриаль парк инфраструктураһына инвестициялар йәлеп итеү һәм ҡалала «йылға-диңгеҙ» портын төҙөү мөмкинлеге тикшерелде. Был хаҡта Башҡортостан Үҫеш корпорацияһының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр.
Фекер алышыуҙа Башҡортостан Үҫеш корпорацияһының генераль директоры Артем Кирәев, Ағиҙел ҡалаһы хакимиәте башлығы Олег Крысин һәм «ЯВА» компаниялар төркөмөнөң директорҙар советы рәйесе кәңәшсеһе Альберт Рыҫкилдин ҡатнашты.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, әлеге ваҡытта Ағиҙелдең сәнәғәт үҫеше концепцияһы әҙерләнә. «Башҡортостандың төҙөлөш материалдары» индустриаль паркының күпселек объекттары яңы резиденттар ҡабул итергә һәм сәнәғәт етештереүен ойошторорға әҙер.
«ЯВА» компаниялар төркөмө вәкиле Альберт Рыҫкилдин проектта ҡатнашыуға ҡыҙыҡһыныу белдерҙе.
Тикшереү йомғаҡтары буйынса проектты тормошҡа ашырыу өсөн кәрәкле документтар әҙерләү, шулай уҡ «ЯВА» компаниялар төркөмөнөң индустриаль парк майҙандарын файҙаланыу мөмкинлектәрен баһалау буйынса артабан берлектә эшләү тураһында ҡарар ҡабул ителде.
Әлеге мәлдә «ЯВА» компаниялар төркөмө илдә 100-ҙән ашыу проектты ғәмәлгә ашырған. Уның тарафынан 250 саҡрымға яҡын магистраль газ үткәргес, дөйөм майҙаны 1 миллион квадрат метрҙан ашыу торлаҡ төҙөлгән, 350 саҡрымдан ашыу инженер селтәрҙәре һуҙылған.


text:
Яңылыҡтар
Республика 2017 йылда балалар технопаркын булдырыуға федераль бюджеттан субсидия аласаҡ
Башҡортостан балалар технопаркын булдырыу өсөн субсидия алыуға конкурста еңде. Федераль бюджет республикаға 2017 йылда 24 миллион һум бүләсәк, тиелә РФ Мәғариф министрлығы комиссияһы ултырышының протоколында.
17 төбәк араһында 925 миллион һум бүленәсәк. Һайлап алыу шарттары буйынса, яңы өҫтәмә белем биреү майҙансыҡтарын булдырыуға субъекттар кәрәкле сумманың 30 процентын төбәк бюджетынан индерәсәк һәм тағы ла 20 процентын дәүләт-шәхси уҙаҡташлыҡ сиктәрендә шәхси компаниялар һаласаҡ.
Төбәктәргә буласаҡ «Кванториум» технопаркы концепцияһын һәм, субъект биләмәһендә үҙ эшмәкәрлеген тормошҡа ашырыусы, уҙаҡташтар менән бергәләп әҙерләнгән программаларҙы күрһәтергә кәрәк. Башҡортостан балалар технопаркын булдырыу буйынса проект тәҡдим иткән, унда балалар органик синтез һәм профилле лабораториялар ярҙамында пластик етештереү технологияларын өйрәнә аласаҡ. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, балалар технопаркы «Башҡортостан кванториумы» Өфөлә Республика балалар белем биреү технопаркы нигеҙендә ойоштороласаҡ.
«Кванториум» балалар технопаркы – ул балаларҙың перспективалы тәбиғи-ғилми һәм техник йүнәлештәр буйынса ысын мәсьәләләрҙе сисеү майҙансығы. Улар лазер, нейро технологияларҙы, пилотһыҙ авиация, программалау, 3D-моделләштереү кеүек йүнәлештәрҙе өйрәнә. Технопарктар 5-18 йәштәгеләргә тәғәйенләнгән.


text:
Рөстәм Хәмитов сәнәғәт компаниялары етәкселеге менән перспективалы инвестиция проекттарын тикшерҙеФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов сәнәғәт компаниялары етәкселеге менән перспективалы инвестиция проекттарын тикшерҙе
Рөстәм Хәмитов сәнәғәт компаниялары етәкселеге менән перспективалы инвестиция проекттарын тикшерҙеФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Кисә Өфөнөң Конгресс-холында Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республиканың ҙур предприятиелары етәкселәре менән осрашты. Уларҙың инвестиция әүҙемлеге, ҙур инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу перспективалары кеүек мәсьәләләр тикшерелде.
— Иғтибарҙы инвестиция йәлеп итеү, предприятиеларҙы яңыртыу, яңы етештереү урындары төҙөү мәсьәләләренә йүнәлдерергә теләйем. Инвестиция программаларын ҡараныҡ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 2017 йылда күп кенә предприятиеларҙың түбәнәйеүе күҙәтелә. Беҙҙе был хәл ҡәнәғәтләндерә алмай. Асылда иһә, сәбәбен асыҡларға, һеҙҙән көткән эштең ни өсөн килеп сыҡмағанын асыҡларға тейешбеҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бер үк ваҡытта, кәрәк булһа дәүләт ярҙамы мәсьәләләрен тикшерербеҙ. Хәлде тиҙ арала көйгә һалыу өсөн нимә эшләргә кәрәклеген өйрәнербеҙ. Предприятиелар тарафынан был һорауҙа, һис шикһеҙ, үҙгәрештәр талап итәсәкбеҙ.
Республика үҙ яғынан тейешле ярҙам күрһәтергә, шул иҫәптән ҡайһы бер предприятиелар ингән федераль холдинг етәкселеге менән һөйләшергә әҙер, тип билдәләне төбәк башлығы.
— Ҡулыбыҙҙан килгәнсә ярҙам итербеҙ. Кәрәк булғанда субсидиялауҙа, инфраструктура әҙерләүҙә ҡатнашырбыҙ, банкттар менән һөйләшеүҙәр алып барырбыҙ, был йәһәттән кәрәкле бөтә эштәрҙе башҡарырбыҙ. Һеҙ беҙгә нимә кәрәклеген әйтегеҙ, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, эре сәнәғәт компаниялары етәкселеге менән осрашыу уҙғарыу кәрәклеге хаҡында Рөстәм Хәмитов декабрҙә Башҡортостан Хөкүмәте Президиумы ултырышында белдерҙе.
http://www.bashinform.ru/news/1105457-rustem-khamitov-obsudil-perspektivnye-investproekty-s-rukovodstvom-promyshlennykh-kompaniy/


text:
Еңеү Көнө байрамында юғалтҡан килемен транспортсыларға кире ҡайтарасаҡтар
2010 йылдың 3-12 майында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙы һәм инвалидтарҙы йөрөтәсәк тимер юл, һауа, һыу юлы һәм автомобиль транспорты ойошмаларына субсидиялар биреү Ҡағиҙәләре раҫланған.
2009 йылдың 31 декабрендәге 1176-сы һанлы РФ Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, үрҙә билдәләнгән граждандарҙы бушлай йөрөтөү арҡаһында барлыҡҡа килгән зыянды ҡаплау өсөн субсидия күләме һауа транспортында – эконом кластағы билет хаҡын, тимер юлда – купе һәм ултырыу урындары ғына булған вагондағы тарифтарға ярашлы, эске һыу транспортында - йылға судноларының III А и III Б категорияһындағы каюталарҙа, диңгеҙ транспортында — IV и V категориялы каюталар һәм ултырыу урындарында, автомобиль транспортында – дөйөм типтағы автобустарҙа, шулай уҡ йомшаҡ креслолы автобустарҙа ҡаралған тарифтарҙы иҫәпкә алып билдәләнәсәк.
Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә бәйле юбилей саралары үткән осорҙа һуғышта ҡатнашыусылар һәм һуғыш инвалидтары үрҙә күрһәтелгән юл йөрөү төрҙәре менән бушлай ҡуллана ала.


text:
Муниципаль берәмек етәкселәре “Алексеевка” совхозы менән танышаФото: Олег Яровиков
Муниципаль берәмек етәкселәре “Алексеевка” совхозы менән таныша
Муниципаль берәмек етәкселәре “Алексеевка” совхозы менән танышаФото: Олег Яровиков
Муниципаль район һәм ҡала округы хакимиәте башлыҡтары Өфөлә барған семинар нигеҙендә “Алексеевка” совхозында аграр сәнәғәтенең алдынғы технологиялары менән танышты. Улар заманса һөт эшкәртеү цехын, мал тотолған биналарҙы, газотурбина ҡулайламаһын ҡараны, йылытма комбинаты бүлексәләренән йөрөп сыҡты.
“Алексеевка” совхозы – күп тармаҡлы хужалыҡтың сағыу өлгөһө. Бында бер юлы асыҡ һәм һаҡлаулы тупраҡта йәшелсә үҫтереү менән шөғөлләнәләр, тоҡом һәм һауын малын үҫтерәләр. Совхозда ауыл хужалығын эшкәртеү тулыһынса яйға һалынған. Улар агросәнәғәт производствоһының иң яңы технологияларын ҡуллана.
Йәшелсәлек йүнәлешендә эшләгән был предприятие һуңғы йылдарҙа һауын малсылығын уңышлы үҫтереү менән дә шөғөлләнә. Заманса малсылыҡ комплексы төҙөлгән. 2002 йылдан хужалыҡ лизингы буйынса Дания, Германия, Голландиянан тоҡом малын – юғары продуктлы ҡара-ала голштин-фриз, ҡыҙыл-ала голштин тоҡомон һатып алған. 2009 йылда Финляндиянан айршир нәҫеленән бер партия ҡайтартҡандар. Бөгөн хужалыҡта 1770-тән ашыу мөгөҙлө эре мал (КРС) бар, шулар иҫәбендә 720 һыйыр малы. 2009 йылда фураж һыйырынан көндәлек һауым 8168 килограмға еткән.
Совхозда һөт тә эшкәртелә. Муниципалитет башлыҡтары һөт заводы эшмәкәрлеге менән танышты. 2009 йылда завод 5660 тонна һөт эшкәрткән. “Алексеевка” маркаһы менән сығарылған һөт аҙыҡтарының ассортименты бай. Быларҙан тыш хужалыҡта йылына 1300 тонна он, 500 тонна икмәк-ҡалас аҙыҡтары сығарыла.
Алексеевка эшсәндәре матди сараларҙы һаҡсыл тотоноуға ла ҙур иғтибар бирә. Газ турбинаһы ҡулайламаһын сафҡа индереү арҡаһында, мәҫәлән, 14 миллионға яҡын суммаға экономия яһалған. Йылытма комбинатында яҡтылыҡ культураһы – томат һәм ҡыяр үҫтереүгә мөмкинлектәр артҡан.
Семинарҙа ҡатнашыусылар йылытма комбинатының бүлексәләрен ҡараны. Уҙған йылда комбинат тарихында беренсе тапҡыр бишенсе бүлексәнең тәпәш йылытмаһында Әминә Ҡотлобаева звеноһы квадрат метрҙан “Жеронимо” томатынан 45 килограмм уңыш алған. Юлия Ворсина звеноһында (икенсе бүлексә) “Макарена” 44,5 килограмм биргән. Шәхси иҫәп буйынса иң яҡшы һөҙөмтәләр йәшелсә үҫтереүсе Гөлнара Ямалеевала – 47,4 кг/кв.м, Флүзә Мөхәмәтйәновала – 47,3 кг/кв.м.
Совхоз продукцияһы һәм уңыштары хаҡында республиканан ситтә лә билдәле. Предприятие – “Алтын көҙ” бөтә Рәсәй конкурсының даими еңеүсеһе. 2009 йылда “Алексеевка” совхозы бер юлы дүрт алтын миҙал яуланы. 2006-2009 йылдар йомғаҡтары буйынса “Алексеевка” АГРО-300 рейтингыһында йәнә алдынғы йөҙ предприятие исемлегенә инде.


text:
Кирилл Михайлов: Рәсәй һәм Башҡортостан өсөн етенсе «алтын»
Канаданың Уистлер ҡалаһында саңғы уҙыштары буйынса паралимпия ярыштарында 1х4 + 2х5 километрға ирҙәр эстафетаһы үтте, ул рәсәйҙәргә сираттағы «алтын» килтерҙе. Башҡортостан спортсыһы Кирилл Михайлов, шулай уҡ уның Рәсәй командаһы буйынса иптәштәре Сергей Шилов һәм Николай Полухин Украинанан конкуренттарынан 22 секундҡа алда килде.
Норвегтар рәсәйҙәрҙән 55 секундҡа ҡалышып, «бронза» призер булды.
Был Михайловтың Уйындар-2010-да дүртенсе наградаһы – өс «алтын» һәм бер «көмөш». Башҡортостандан икенсе спортсы-паралимпиясы Ирек Зариповтың иҫәбендә әлегә дүрт иң юғары награда.


text:
Башҡортостан – Баден-Вюртемберг – диалог форматындаФото: Рәиф Баҙыҡов
Башҡортостан – Баден-Вюртемберг – диалог форматында
Башҡортостан – Баден-Вюртемберг – диалог форматындаФото: Рәиф Баҙыҡов
-Бындай халыҡ-ара осрашыуҙарҙа мәҙәни төрлөлөк, гуманитар хеҙмәттәшлек, толерантлыҡ кеүек хәҙер инде күнегелгән төшөнсәләр бер ни тиклем башҡасараҡ ҡабул ителә, — тине Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты делегацияһы менән осрашыу барышында Бюль(Баден) ҡалаһы бургомистры Мартин Бюркле. Осрашыу ҡала ратушаһында үтте. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, был сара “Донъя халыҡтары мәҙәниәттәре диалогы” халыҡ-ара проекты сиктәрендә ойошторолдо.
Әйтергә кәрәк, Башҡортостан менән Баден-Вюртемберг ере һәм уның составына ингән Бюль-Баден — дәүләт ҡоролошо, көнкүреше, менталлеге буйынса төрлө булыуға ҡарамаҫтан, төбәктәрҙең уртаҡ яҡтары ла күп. Баден-Вюртемберг Германияның иң үҫешкән төбәктәре иҫәбенә инә. Беҙҙең республика ла күп күрһәткестәр буйынса Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында алдынғы позициялар биләй. Тағы бер оҡшашлыҡ Баден-Вюртембергтың күп милләтле ер булыуына ҡайтып ҡала. Бында 111 милләт вәкиле йәшәй, Башҡортостанда – 130-ҙан ашыу.
Дуҫтарса аралашыу сиктәрендә яҡтар мәғариф һәм мәҙәниәт үҫеше мәсьәләләрен тикшерҙе. Атап әйткәндә, белгестәр әҙерләү, кластер уҡытыуы, өҫтәмә белем биреү темалары ҡуҙғатылды.
БР ЮНЕСКО эштәре буйынса комитетының башҡарыусы директоры Өлфәт Йомағужин, Башҡортостан менән Германия араһында эшлекле һәм дуҫтарса бәйләнештәр күптәнән килә, тип билдәләне. Ул ҡунаҡсыл Баден-Вюртемберг ере менән хеҙмәттәшлекте артабан үҫтереүгә ышаныс белдерҙе.
Немец коллегаларын Башҡортостандың ҡайһы объекттары ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мәҙәни мираҫы исемлегенә индерелеү хоҡуғына дәғүә итеүе ҡыҙыҡһындырҙы. Өлфәт Зәйнетдин улы хәбәр итеүенсә, уларға Бөрйән районындағы Башҡорт ҡурсаулығы һәм Шүлгәнташ мәмерйәһе, «Урал батыр» башҡорт халыҡ эпосы, төрки халыҡтарҙың Һабантуй милли байрамы инә. Бургомистр, Баден-Баден һәм, атап әйткәндә, данлыҡлы Лихтенталь аллеяһы донъя йәмәғәтселеге иғтибарына лайыҡ, тип билдәләне.
Ҡала ратушаһында немец дуҫтар менән осрашыу программаһын билдәле ҡурайсы Илшат Ишморатов һәм Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Сәйҙә Ильясова башҡарыуында тылсымлы ҡурай моңо һәм башҡорт халыҡ йыры “Һандуғас” тамамланы.
Сит ил партнерҙары уларҙың башҡарыу оҫталығы менән һоҡланыуын белдерҙе, шулай уҡ йырсының үҙенсәлекле тауышын билдәләне.
Делегациялар традицион сувенирҙар менән алмашты. Рәсми саранан тыш, Башҡортостандан сыҡҡан ватандаштар менән осрашыу ҙа ойошторолдо.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: «Беҙ яңы форматта эшләй алмағандар менән хушлашабыҙ»
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов яңы форматта эшләргә әҙер булмаған чиновниктарҙан арынырға ниәтләй. Был турала ул матбуғат кофенецияһында белдерҙе.
— Мин барыһын да емереп, нулдән башлаусыларҙан түгел, — тине Рөстәм Хәмитов. – Мин бөтә ресурстарҙы һәм мөмкинлектәрҙе рациональ файҙаланыуҙы өҫтөн күрәм. Республикала мин килгәнгә тиклем эшләгән элекке чиновниктар командаһында яҡшы белгестәр күп. Уларҙың күптәре инновацияларҙы ҡабул итергә әҙер, һәм, һис шикһеҙ, уларҙың белеме һәм тәжрибәһе республикаға артабан да кәрәк буласаҡ. Ләкин яңы форматта эшләргә әҙер булмаусылар, төбәктең үҫешен тотҡарлаусылар менән беҙ хушлашасаҡбыҙ. Бында үҙгәрештәр республика Хөкүмәте составында ла, шулай уҡ ҡала һәм район хакимиәт башлыҡтары араһында ла буласаҡ.


text:
Шаран районында мәҙрәсә асыла
Шаран мосолмандарының дини ойошмаһы (мәхәлләһе) Шаран районының хакимиәт үҙәге Шаран ауылында мәҙрәсә асырға ҡарар итте. Яңы белем биреү учреждениеһы һуңғы йылдарҙа буш торған элекке район хәрби комиссариаты бинаһында урынлашасаҡ.
— Беҙ был ике ҡатлы йортто ҡуртымға алдыҡ, — тине Шаран ауылының имам-хатибы Ильгиз хажи Әхмәҙуллин, — һәм артабан уны мәхәллә өсөн һатып алырға ниәт бар.
Дин тотоусы мосолмандар лидерының фекеренсә, капитал ремонт үткәргәндән һуң йорттоң икенсе ҡатында уҡыу кластары урынлашасаҡ, ә беренсе ҡатта хәләл кафе ойоштороу планлаштырыла. Теләге булған район кешеләренең барыһы ла изге Ҡөрьән нигеҙҙәре буйынса белем ала аласаҡ, ғәрәп яҙмаһын һәм дини йолаларҙы үтәргә өйрәнәсәк.


text:
Стәрлетамаҡ районының бала баҡсалары ҡала сабыйҙарын ҡабул итергә әҙер
Стәрлетамаҡ районы хакимиәте Стәрлетамаҡ ҡалаһынан 20 километр алыҫлыҡта урынлашҡан ауылдарҙа мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларын реконструкциялау һәм уларға капиталь ремонт үткәреү проектын әҙерләй. Был хаҡта район хакимиәте башлығы Раэль Рәхмәтуллин көн элгәре республика Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашыу барышында һөйләне.
— Стәрлетамаҡ районы ҡабул ителгән нормативтарға ярашлы мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары менән тәьмин ителгән, — тип хәбәр итте муниципалитет башлығы. – Бөгөнгө көндә районда 22 бала баҡсаһы эшләй, уларҙа 1057 сабый тәрбиәләнә. Шулай уҡ 18 белем биреү мәктәбендә 348 бала шөғөлләнә. Әлеге ваҡытта район хакимиәте Стәрлетамаҡ ҡалаһынан 20 километр алыҫлыҡта урынлашҡан ауылдарҙа мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларын реконструкциялау һәм уларға капиталь ремонт үткәреү проектын әҙерләй. Әлеге бала баҡсаларына ҡала балаларын урынлаштырыу иҫәбенә ундағы буш урындарҙы бөтөрөү проекттың төп маҡсаты булып тора. Асыҡланыуынса, күпселек ата-әсәләр сабыйҙарын ҡаланан яҡын урынлашҡан ауылдарҙағы бала баҡсаларына йөрөтөргә әҙер. Был маҡсаттарға ирешер өсөн дүрт бала баҡсаһына капиталь ремонт үткәреү талап ителә.
Республика Президенты был башланғысты хупланы.
— Ҡаланан ситтә урынлашҡан бала баҡсаһы – тағы ла яҡшыраҡ, сөнки унда саф һауа, — тигән фекерен белдерҙе Рөстәм Хәмитов. – Стәрлетамаҡ сабыйҙары ҡала янында урынлашҡан ауылдарҙағы бала баҡсаларына йөрөй башлһа, миңә хәбәр итегеҙ. Артабан был йүнәлештә бергәләп эшләйәсәкбеҙ.
Стәрлетамаҡ хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бала баҡсаларына ете меңдән ашыу сабый сиратта тора. Бөгөнгө көндә ҡалала йәмғеһе 59 мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы эшләй.


text:
Рөстәм Хәмитов юғары дәрәжәле чиновниктарға шелтә белдерҙе
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов бер нисә юғары дәрәжәле чиновникка шелтә белдерҙе. Башҡортостан юлдаш телевидениеһы каналына БР Президенты Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары Аббас Ғәлләмов хәбәр итеүенсә, республиканың юғары уҡыу йорттарына билдәле рәсми кешеләрҙең балалары маҡсатлы йүнәлтмә буйынса уҡырға ингән. Асыҡланыуынса, ҡайһы бер абитуриенттарҙың балдары хатта юғары ла булмаған. Был хаҡта киң мәғлүмәт сараларында баҫылған мәҡәләләрҙән билдәле булды.
«Мәҡәлә факты буйынса Президент Хакимиәтендә махсус комиссия булдырылды. Түбәндәгеләр асыҡланды: ҡайһы бер юғары дәрәжәле чиновниктарҙың балалары, ысынында ла, маҡсатлы йүнәлтмәләр алған. Был уларҙы башҡа абитуриенттарҙан өҫтөн ҡуйған. Юридик йәһәттән бында ҡанун боҙоуҙар юҡ, әммә әхлаҡи яҡтан был ярамаған ҡылыҡ. Шуға күрә Президент Хөкүмәт ағзаларының балаларына бүленгән барлыҡ маҡсатлы йүнәлтмәләрҙе ғәмәлдән сығарырға тигән ҡарар ҡабул итте. Юғары уҡыу йорттарына улар, БДИ буйынса йыйған балдарына ярашлы, башҡалар менән бер тигеҙ шарттарҙа уҡырға инәсәк. Бынан тыш, Президент был ваҡиғала ҡатнашҡан Хөкүмәт ағзаларына шелтә белдерҙе», — тип билдәләне Аббас Ғәлләмов.


text:
Өфөлә Мольерҙың «Һаран» комедияһының премьераһы буласаҡФото: Олег Яровиков
Өфөлә Мольерҙың «Һаран» комедияһының премьераһы буласаҡ
Өфөлә Мольерҙың «Һаран» комедияһының премьераһы буласаҡФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында Жан-Батист Мольерҙың «Һаран» комедияһынан өҙөктәр күрһәтелде. Һуңынан спектаклдең режиссеры Искәндәр Саҡаев һәм төп ролде башҡарыусылар яңы пьеса өҫтөндә эшләүҙәре хаҡында һөйләне, журналистарҙың һорауҙарына яуап бирҙе.
— Барыһы ла кәмселектәрҙе, ҡаршылыҡтарҙы, яһалма мөнәсәбәттәрҙе көтә — быларҙың һәммәһе лә бар, ләкин мауығыусан кешенең тәбиғәте аша үткәрелгән. Пьесалағы бөтә персонаждар ҙа, беҙҙең тормошобоҙҙағы кеүек үк, нимә менәндер шөғөлләнә. Был мауығыуҙы тыйырлыҡ түгел. Беҙ 17-18 быуаттарҙағы тарих хаҡында түгел, ә үҙебеҙ тураһында бәйән итәбеҙ, — ти Искәндәр Саҡаев.
Донъя классикаһының тап ошо әҫәрен сәхнәләштерергә режиссер үҙе тәҡдим иткән. Өфө тамашасыһына ул «Эдип батша» спекталенең режиссеры булараҡ яҡшы таныш.
Спектаклдең премьераһы 21 мартҡа тәғәйенләнгән. Икенсе тапҡыр пьеса 27 мартта, Халыҡ-ара театр көнөндә күрһәтеләсәк. Был көндө Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Хөрмәтулла Үтәшевтың бенефисы үткәрелә. Башҡорт театрының популяр артистарының береһе төп ролде Гарпагонды уйнай. Пьесаны рус теленән башҡортсаға Хөрмәтулла Үтәшев тәржемә иткән.
— Хөрмәтулла Үтәшев бөтә ролдәрҙе лә оҫта башҡара ала, мөмкинлек бирергә генә кәрәк. Юморҙы, форманы, йөкмәткене яҡшы аңлай. Әлегә тиклем Эдип булды, хәҙер — Һаран. Уның менән эшләүемә бик шатмын һәм бәхетлемен, — ти Искәндәр Саҡаев.


text:
Баш ҡалала яҙыусы-сатирик Марсель Сәлимовтың яңы китабы донъя күрҙе
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә билдәле яҙыусы-сатирик, шағир һәм публицист Марсель Сәлимовтың «Заманына күрә көлкөһө» исемле китабы донъя күрҙе.
Йыйынтыҡ дүрт бүлектән тора. «Сәнскеле сәсмәүер» бүлегендә — сатирик хикәйәләр, фельетондар һәм юморескалар, «Шаян шиғриәт»тә — шиғырҙар, эпиграммалар һәм мәҫәлдәр, «Сәйер сәхнә»лә — юмористик монологтар, скетчтар һәм сценарийҙар, «Ҡыҙыҡлы ҡәләм»дә сатириктың күңелле хәтирәләре, очерктары һәм яҙмалары тупланған.
Көлкө оҫтаһы үҙенең әҫәрҙәрендә йәшәйештәге мөһим проблемаларҙы күтәрә, үткән юлға йылмайып баға һәм яҡшы тормошҡа илтеүсе кире күренештәрҙән көлә.
«Әсәгә сабыйы тыуған кеүек үк яҙыусының яңы китабы сығыуы ла шундай уҡ шатлыҡлы ваҡиға, — тип һөйләне юморист. — Өҫтәүенә миңә был «баланы» оҙаҡ көтөргә тура килде. Күп әҫәрҙәр төрлө телдәрҙәге йыйынтыҡтарҙа баҫылған, бына, ниһайәт, туған телемдә лә китабым баҫылып сыҡты!».
Яңы баҫманың тиражы — 1000 дана. Китапты «Китап» нәшриәтенең магазиндарында һатып алырға мөмкин.
Марсель Сәлимов — башҡорт, рус, татар, сыуаш, болгар телдәрендә баҫылған 30-ҙан ашыу китап, шулай уҡ башҡорт әҙәбиәтендәге тәүге сатирик ике томлыҡ авторы. «Алеко» (Болгария), Сергей Михалков (Рәсәй) һәм Николай Гоголь (Украина) исемендәге әҙәби премиялар лауреаты.


text:
Башҡортостанда тәүге экомаркет асылдыФото: Ләйсән Йомағужина
Башҡортостанда тәүге экомаркет асылды
Башҡортостанда тәүге экомаркет асылдыФото: Ләйсән Йомағужина
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов, Ләйсән Йомағужина/.
Башҡортостандың баш ҡалаһында тәүге һәм әлегә республикала берҙән-бер «Экомаркет» — экологик яҡтан таҙа, фермер продукттары супермаркеты асылды.
Башҡорт дәүләт аграр университеты янында урынлашҡан экомаркетта республиканың төрлө фермер хужалыҡтарынан килтерелгән аҙыҡ-түлек ҡуйылған. Улар милли ризыҡтар, һөт продукцияһы, йәшелсәләр, ярымфабрикаттар, яңы бешкән ашамлыҡтар, ҡымыҙ, бал, сәй, ит изделиелары һәм вегетариандарҙың аҙығы. Күбеһенә «Башҡортостан аҙыҡ-түлеге» билдәһе бирелгән. Бында ҡомалаҡтан әсетке яһап икмәк бешерәләр.
Республика Хөкүмәтендә яңы форматтағы магазин асылыуын хупланылар. Уны асыу тантанаһында Башҡортостандың Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты рәйесе Рөстәм Камалетдинов, Башҡортостандың ауыл хужалығы министры урынбаҫары Юрий Лысов, Өфө хакимиәтенең ҡулланыусылар баҙары идаралығы начальнигы Ольга Завьялова, Башҡортостан сауҙа ассоциацияһы вәкилдәре, ҡала рестораторҙары ҡатнашты. Юрий Лысов фекеренсә, экомаркет республикала берәү генә булырға тейеш түгел — яңы форматтағы магазиндар селтәрен киңәйтеү планлаштырыла.


text:
Спектакль 2 сәғәт бара
Бибисара әбей улы һәм килене менән ауылда донъя көтә, йәше өлкән булһа ла ҡул ҡаушырып ултырмай: әле картуф утай, әле мунса яға, әле гәзит уҡый... Күпме ғүмер ҡәйнә менән йәшәп килене унан арып та киткән, ә икенсе яҡтан, йорттағы бөтә эште шул әбейүшкә бөтөрөп йөрөй бит, һис артыҡ түгел... Улы менән килене, ҡалала йәшәгән ҡыҙы менән кейәүе әсәләрен «һин ҡара», «юҡ, һин ҡара» тип бәхәсләшкәндә, өлгөр замана ҡарсығы үҙ яҙмышын үҙе хәл итеп тә ҡуя. Ә нисек? Быға һис кемдең башы етмәҫ!


text:
Республикала балалар анимацияһы конкурсы иғлан ителде
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Йәнле һүрәттәр» балалар анимацияһы фестивале барышында балалар анимация студиялары һәм 18 йәшкә тиклемге теләгән һәр кем өсөн конкурс иғлан ителгән. Рус йәки башҡорт телендәге фильм (русса субтитрҙар менән) 15 минуттан артмаҫҡа тейеш. Әгәр ҙә фильм бер нисә сериянан торһа, конкурсҡа бер генә серия ҡабул ителә. Эштәрҙе ҡабул итеү 2016 йылдың 20 сентябренә тиклем дауам итә. Фестиваль тураһында тулыраҡ мәғлүмәтте «Бәйләнештә»ге төркөмдә табырға мөмкин.
Фильмға һылтанмаларҙы bashkinosoyuz@gmail.com адресы буйынса ебәрергә кәрәк. Хатта фильмдың, анимация студияһының, етәксенең, уҡыусыларҙың исеме, мәктәп күрһәтелергә тейеш.
8 апрелдә, Рәсәй анимацияһы көнөндә, «Родина» кинотеатрында «Йәнле һүрәттәр» фестивале асылды. Май һәм июнь айҙарында балалар анимация студиялары етәкселәре һәм теләгән һәр кем өсөн фестивалдең кураторы, рәссам һәм режиссер Айгөл Байрамғолова оҫталыҡ дәрестәре ойошторҙо. Фестивалде коммерцияға ҡарамаған ойошмалар өсөн республиканың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы грантына Башҡортостан Кинематографистар союзы үткәрә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 166
СИРИУС, Ҙур Эттең a‑һы, аҡһыл зәңгәр йондоҙ. Күк йөҙөнөң визуаль йондоҙ дәүмәле ‑1m,46 булған иң баҙыҡ йондоҙо. Әйләнеү периоды 50 йыл булған визуаль ике яҡлы йондоҙ, С. төп компоненты — диам. Ҡояштыҡынан 1,8 тапҡыр ҙурыраҡ булған кәрлә йондоҙ. Ерҙән 8,6 яҡтылыҡ йылы алыҫлығында урынлашҡан. Көньяҡ ярымшар йондоҙлоғона ҡарай һәм БР терр‑яһында ҡалҡыусы һәм байыусы яҡтыртҡыс. Ғин. уртаһы, төн уртаһында С. офоҡ өҫтөнән 19° бейеклеккә күтәрелгән саҡ — күҙәтеү өсөн иң уңайлы осор.
У.Ш.Баязитов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Константин Толкачев: «Ғаилә йәмғиәтебеҙ нигеҙе булды һәм булып ҡала»
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республикала 2012 йылды Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылы тип иғлан итеү тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы.
— Ғаиләгә, әсәлеккә, атайлыҡҡа һәм балалыҡҡа дәүләт ярҙамы күрһәтеү Башҡортостанда социаль сәйәсәттең төп өҫтөнлөктәренең береһе булды һәм булып ҡала, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәктең Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев. – Был өлкәгә ҡағылған мәсьәләләр буйынса ҙур ғына закондар сығарыу базаһы булдырылған. Төбәктәр араһында тәүгеләрҙән булып республикала «Башҡортостан Республикаһында ғаиләне, әсәлекте, атайлыҡты һәм балалыҡты һаҡлау тураһында»ғы закон ҡабул ителде. Шулай уҡ «Башҡортостан Республикаһында күп балалы ғаиләләргә дәүләт ярҙамы тураһында», «Башҡортостан Республикаһында йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамы тураһында», «Тәрбиәгә алған ата-әсәләрҙең хеҙмәтенә түләү һәм тәрбиәгә алған ғаиләгә күрһәтелгән социаль ярҙам саралары тураһында», «Башҡортостан Республикаһында патронат тәрбиә тураһында», «Башҡортостан Республикаһында балаға айлыҡ пособие тураһында» закондар, башҡа норматив хоҡуҡи акктар ғәмәлдә.
Республика парламенты спикеры фекеренсә, башҡа төбәктәр менән сағыштырмаса яҡшыраҡ демографик хәл бындай сәйәсәттең һөҙөмтәһе булып тора. 2000 йылдан башлап тыуым арта, республикала уртаса ғүмер оҙонлоғо 2010 йылда 69,7 йәшкә тиклем артты.
— Мәскәү һәм Санкт-Петербургтан ҡала республикабыҙ тыуым буйынса өсөнсө урында тора, — тип билдәләне Константин Толкачев. – Был уңыштарҙы үҫтереү зарур. Ғаилә йәмғиәтебеҙ нигеҙе булды һәм булып ҡала, шуға күрә республика етәкселеге был өлкәгә айырыуса иғтибар бүлә. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ғаилә именлеген хәстәрләүҙең, әсәлекте һәм балалыҡты яҡлауҙың дәүләт сәйәсәтенең төп йүнәлештәре булыуы хаҡында бер генә тапҡыр әйтмәне. Республика парламенты эшмәкәрлегендә был һис шикһеҙ өҫтөнлөк булып тора. Һәр ата-әсә үҙенең балаһына бәхетле бала саҡ бүләк иткеһе килә һәм дәүләт был йәһәттән граждандарына ярҙам итергә бурыслы.


text:
«URALFEST» халыҡ-ара этник музыка фестивале бер нисә халыҡ байрамын берләштерәсәк
ӨФӨ, 2016 йыл, 5 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда «URALFEST» халыҡ-ара этник музыка фестивале уҙғарыла. Республика халыҡ ижады үҙәге проекты Башҡортостан Башлығының 9 миллион һумлыҡ грантына лайыҡ булды.
Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, «URALFEST» — «Урал моңо» төрки йәштәрҙең халыҡ-ара конкурс-фестивален, Тальян байрамын һәм «Уйын» халыҡ байрамын берләштергән мәҙәни проекттар серияһы.
«Урал моңо» төрки йәштәрҙең халыҡ-ара конкурс-фестивале 26-28 майҙа Өфөлә уҙа. Ғәҙәттәгесә, сарала төрки илдәр вәкилдәре ҡатнаша. Быйыл Рәсәй төбәктәренән, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән: Азербайжан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Алтай Республикаһы, Молдова, Дағстан, Татарстан, Хакасия, Ҡабарҙа-Балҡар, Ҡырым Республикаһы, Алтай крайынан артистарҙың килеүе көтөлә.
Тальян байрамы һәүәҫкәр һәм профессиональ ансамблдәрҙе һәм солистарҙы: музыка ҡоралдарында уйнаусыларҙы, тальянсыларҙы, гармунсыларҙы, вокаль һәм бейеү коллективтарын бергә туплаясаҡ.
«Уйын» халыҡ байрамында милли һәм халыҡ уйындары күрһәтеләсәк. Ул халыҡ, милли уйын, спорт төрҙәрен, йолаларҙы һәм традицияларҙы тергеҙеү һәм пропагандалау маҡсатында уҙғарыла. Уның сиктәрендә һөнәр һәм халыҡ кәсептәре күргәҙмәһе ойошторола.
«URALFEST» проекты республика брендына әүерелер, тип ышана ойоштороусылар. Ул «Бөтә донъя фольклориадаһын-2020» үткәреүгә әҙерлек булып тора.


text:
Башҡортостанда Польша мәҙәниәте көндәре үтә
Башҡортостанда Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көндәре сиктәрендә 14 майҙан 17-һенә тиклем республикала күренекле поляк композиторы һәм музыкант Фредерик Шопендың тыуыуына 200 йыл тулыуға арналған Польша мәҙәниәте көндәре үтәсәк.
Сараны ойоштороусылар — БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, Халыҡтар дуҫлығы йорто, Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының филология факультеты, Башҡорт дәүләт университетының дөйөм һәм сағыштырма-тарихи тел ғилеме кафедраһы, Альберт Пенькевич исемендәге Милли поляк йәкшәмбе мәктәбе менән берлектә Башҡортостандың «Возрождение» Поляк мәҙәниәте һәм мәғарифы үҙәге.
Республика поляк мәҙәниәте үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, сараларҙа Олецко ҡалаһынан мэр Вацлав Ольшевски етәкселегендә Польша Республикаһының Варминск-Мазурск воеводалығы делегацияһы ҡатнашыуы көтөлә.
Польша мәҙәниәте көндәре программаһында поляк классик музыкаһы концерты; БР Поляк үҙәгенә һәм Пенькевич исемендәге Милли поляк йәкшәмбе мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, филология фәндәре докторы Юлия Чумакованың хәтер кисәһен үткәреү ҡаралған.
Өфө районының Октябрьский ауылында поляктарҙың тоҡомдары — Вольдзики ауылы халҡы менән «Поляк ғаиләһе: кисә, бөгөн, иртәгә» ижади осрашыуы һәм «Тере поляк фольклоры» күргәҙмәһен презентациялау планлаштырылған.
«Түңәрәк өҫтәл» артында фәнни даирәләр вәкилдәре «Рәсәйҙә поляк телен һәм Польшала рус телен уҡытыу аспекттары: тәжрибә, проблемалар, перспективалар»ын тикшерәсәк.


text:
Башҡортостанға Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе урынбаҫары Станислав Вавилов киләсәк
Дүшәмбе, 15 апрелдә, Башҡортостанға эш визиты менән Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе урынбаҫары Станислав Вавилов килә. Төбәк буйлап эш сәфәре 17 апрелгә тиклем дауам итә, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһынан.
Станислав Вавилов БР Үҙәк һайлау комиссияһына Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға һәм урындағы үҙидара органдарына депутаттар һайлауға әҙерлек барышында ойоштороу-методик, консультатив һәм хоҡуҡи ярҙам күрһәтәсәк.
Эш визиты барышында Башҡортостан етәкселеге һәм республика дәүләт власы органдары етәкселәре менән осрашыуҙар, БР Үҙәк һайлау комиссиһында кәңәшмә үткәреү, бер нисә территориаль һайлау комиссияһына барыу, сәйәси партиялар һәм йәмәғәтселек вәкилдәре менән осрашыуҙар ойоштороу планлаштырылған.


text:
Фото:
«Точка» ракетаһын осороу уңышлы үтте
Фото:
«Капустин Яр» дәүләт полигонында Волга буйы – Урал хәрби округының ракета бригадаһы күнекмәләре үтте. Хәрби әҙерлек барышында «Точка» тактик ракетаһын осороу башҡарылды. Шартлы дошмандың 40 километр алыҫлыҡта урынлашҡан команда пункты старттан һуң минут ярым үткәс юҡ ителде. Бурысты үтәүҙе ҡатмарлы һауа шарттары ауырлаштырҙы. Шулай ҙа хәрбиҙәр ракета осороуҙы “бишле”гә тапшырҙы. Ракета сәптән 10 метрға ғына ситкә тайпылды, — тип хәбәр итә Волга буйы – Урал хәрби округының мәғлүмәт менән тәьмин итеү бүлеге.
Яланда үткән күнекмәләр барышында заманса яу алымдарын, тактикаһын камиллаштырыу, бүлексәләрҙең эшен көйләү, хәрби хеҙмәткәрҙәр составында әхлаҡи-рухи сифаттарҙы формалаштырыу мәсьәләләре лә ситтә ҡалманы.


text:
Яйы сыҡҡанда ғаиләбеҙ менән сәйәхәт итергә яратабыҙ. Быға тиклем Египет, Төркиә кеүек илдәрҙә булғаныбыҙ бар. Быйыл да йәй башланыу менән әсәйем, I синыфты тамамлаған ҡустым Әбделкәрим менән Сочиҙа егерме көн ял итеп ҡайттыҡ.
Урындағы халыҡ йондоҙло ҡара төндәр баш ҡалаһы тип йөрөтә икән был ҡаланы. Мине бигерәк тә тәбиғәте әсир итте: Ҡара диңгеҙ, ҡом, таштар, мәғрур тауҙар, урман… Урамда бөтә ерҙә тиерлек рауза ҡыуаҡтары үҫә, тағы ла гранат ағасының сәскә атҡан мәле ине. Ҡып-ҡыҙыл сәскәләре ҡаты, емештең тышын хәтерләтә. Һәр иртә ҡоштар һайрай, көндөҙ диңгеҙҙә һыу инһәк, кистәрен Сочи менән таныштыҡ. Ҡала эсендә фейхоа, инжир, гранат, пальма ағастары үҫә. Ә киви емешенең үҫемлеге урам эстәрен, ҡапҡа тыштарын биҙәй. Дельфинарийҙа дельфин, морж, кит кеүек һыу аҫты йәнлектәрен тәүге тапҡыр күрҙек. Миңә дельфиндар менән һыу инеү бәхете лә тейҙе.
Беҙҙең кеүек ял итергә килеүсе Софья, Ульяна исемле ҡыҙҙар, Сочиҙың үҙендә йәшәгән Роман исемле малай менән таныштыҡ. Романдың Вольт исемле швейцар овчаркаһы бар. Уҫал түгел, тешләшмәй, хужаһының төрлө командаларын үтәй белгән аҡыллы эт инде.
Сочиҙағы егерме көн һиҙелмәй ҙә үтеп китте. Юлда ике көн поезда ҡайтҡан саҡта Волгоград, Һарытау, Краснодар ҡалаларын үттек. Әлеге ваҡытта өйҙә әсәйемә ярҙамлашам, баҡсаға барып йәшелсә, емеш-еләк үҫентеләрен тәрбиәләйбеҙ, ҡышҡылыҡҡа ҡайнатмалар әҙерләйбеҙ. Буш ваҡытымда әҙәби китаптар уҡыйым. Киләһе уҡыу йылын яңы дәрт, көс менән башларға иҫәп тотам. Ә Ҡара диңгеҙҙә һыу инеү, эҫе ҡояш нурҙарында ҡыҙыныу, яңы дуҫтар осратыу – барыһы ла быйылғы йәйге каникулымдың иң онотолмаҫ мәлдәре булып хәтеремдә ҡалыр.
Мәрйәм ӘҒЛӘМОВА.
Өфө ҡалаһы, 16-сы мәктәп.


text:
Өфө районында «Кроношпан» заводы булыуы-булмауын экспертизалар хәл итәсәк
Башҡортостан Хөкүмәтенә ҡыҫҡа ваҡыт эсендә экологик экспертизалар үткәреүгә махсуслашҡан һәм халыҡ-ара статусҡа һәм тәжрибәгә эйә булған компаниялар исемлеген тапшырырға ҡушылды. Йәмәғәтселек «Кроношпан» компанияһының Өфө районында төҙөләсәк предприятиеһына бойондороҡһоҙ экспертиза үткәреү өсөн уларҙың береһен һайлап алырға тейеш.
— Был экспертизаны үткәреү сығымдарын республика бюджеты ҡаплаясаҡ, — тип аңлатты журналистарға Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле ярҙамсыһы, Башҡортостанда «Кроношпан» компанияһының инвестиция проектын бойомға ашырыу буйынса ҡарарҙар ҡабул итеүҙә закондар үтәлешен күҙәтеүҙе контролдә тотоу буйынса эшсе төркөм рәйесе Александр Дрожжин. — Яҡынса киләһе аҙнала был эксперт компанияларының исемлеге йәмәғәтселеккә күрһәтеләсәк, улар үҙҙәре башҡарыусыны һайлаясаҡ.
Өфө районында «Кроношпан» предприятиеһы булыу-булмауы – ике экспертиза (дәүләт техник һәм бойондороҡһоҙ экологик) һөҙөмтәһенә бәйле, тип дауам итте Александр Дрожжин. Һөҙөмтәләрҙе ҡулға алғас ҡына инвестиция проектының тормошҡа ашырылыуы йәки ашырылмауы тураһында һөйләшергә мөмкин буласаҡ.
Бойондороҡһоҙ экологик экспертиза үткәреү ваҡыты – бер айҙан өс айға тиклем. Бындай экспертизаны тиҙ арала үткәреү менән барыһы ла ҡыҙыҡһына: инвесторҙар ҙа, инициатива төркөмө ағзалары ла, тип билдәләне эшсе төркөм рәйесе.
Әлеге ваҡытта Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡушыуы буйынса ойошторолған эшсе төркөм ағзалары Өфөлә «Кроношпан» ағас эшкәртеү заводын төҙөүгә урын һайлауға һәм ошо проектты тормошҡа ашырыуҙың иҡтисади нигеҙлелегенә бәйле документтарҙы өйрәнә.
Эшсе төркөм быйыл 15 ноябрҙә ойошторолдо. Уның составына РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге аппараты хеҙмәткәрҙәре, федераль башҡарма власть органдарының территориаль органдары вәкилдәре, БР дәүләт власы, урындағы үҙидара органдары, шулай уҡ БР Йәмәғәт палатаһы рәйесе инде.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Өфө районында «Кроношпан» производствоһы төҙөлә башлаған урында проект-смета документтарын эшләп бөтөргәнгә, дәүләт һәм экологик экспертизалар үткәргәнгә тиклем бөтә эштәр туҡтатылып торҙо.
21 һәм 22 ноябрҙә РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге аппараты хеҙмәткәрҙәре Өфөлә республиканың дәүләт власы органдары вәкилдәре, «Кроношпан» заводы етәкселәре, шулай уҡ граждандарҙың инициатива төркөмө менән осрашты.
— Беҙ Рәсәйҙә инвестор вәкиле — «Кроношпан» генераль директоры Ардашер Курбаншо менән инициатива төркөмө ағзалары араһында бер ниндәй ҙә антагонистик килешмәүсәнлек күрмәнек, — тип билдәләне Александр Дрожжин. — Эйе, фекер алышыу өсөн мәсьәләләр бар. Иң мөһиме, килешеүгә өлгәшелгән: ике яҡ та законға ярашлы эш итә. Берәүҙәр төҙөлөш эштәре алыр бармай, икенселәре был теманы үҙ файҙаһына борорға маташмай. Беҙҙең бурыс – килеп тыуған хәлдең айышына төшөнөү.
— Инвесторҙың һәм властың позицияһы баштан уҡ йомшаҡ булды, сөнки «Кроношпан» заводын Өфө районында проектһыҙ, рөхсәтһеҙ төҙөй башланылар. Яҡын араларҙа проекттың дәүләт экспертизаһы, бойондороҡһоҙ экологик экспертиза әҙер буласаҡ, шул саҡта беҙ яңынан өҫтәл артына йыйылып «әгәр законға ярашлы булһа, уға буйһонайыҡ», тип әйтәсәкбеҙ. Шуға күрә беҙгә документтар мөһим. Имеш-мимеш хәбәрҙәргә түгел, ә аныҡ документтарға нигеҙләнергә кәрәк, — тип үҙ ҡарашын белдерҙе Башҡортостан Йәмәғәт палатаһы рәйесе Рәмил Бигнов.
Шул уҡ ваҡытта РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле ярҙамсыһы журналистарға һөйләүе буйынса, эшсе төркөм ағзалары «Кроношпан» төҙөлөшө майҙансығында булды һәм активистар менән генә түгел, ә «туранан-тура төҙөлөш объектында эшләгән кешеләр менән» аралашты.
— Айырып шуны әйтәм, туранан-тура төҙөлөш объектында эшләүселәрҙең әлеге ваҡытта экологияға ниндәйҙер зыян янауына ҡағылышлы һорауҙары булманы, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Александр Дрожжин. — Беҙ шулай уҡ тик эсперт-экологтар ғына дөрөҫ баһа бирә алыуы тураһында һөйләшеп килештек. Ҡалғандары иһә физик шәхестәр фекере. Кешеләр ысынлап та «Кроношпан» заводы төҙөлөшө арҡаһында кире экологик шарттар килеп сығыу ихтималлығы айҡанлы борсола, әммә бөгөнгө көнгә был документ менән дәлилләнмәгән имеш-мимештәр генә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 410
ҠОЛАҠЛЫ ТЕРПЕ (Hemiechinus auritus), бөжәк ашаусылар отрядының терпе һымаҡтар ғаиләһенә ҡа‑ раған имеҙеүсе. Европаның көньяҡ‑ көнсығыш өлөшөндә, Кавказ аръяғында, Көнбайыш Себерҙә, Үҙәк Ҡаҙағстанда, Урта һәм Үҙәк Азияла таралған. Кәүҙә оҙонлоғо 14—23 см, ауырлығы 200—500 г. Башы шына рәүешле осло, оҙон танаулы. Ҡолаҡтары оҙон (5 см тиклем). Арҡаһы — нәҙек энә, ҡорһағы йомшаҡ йөн м‑н ҡапланған. Көрәнһыу һоро, ҡайһы ваҡыт һорғолт йәки һарғылт аҡ төҫмөрлө, асыҡ һары төҫтәге төрҙәре лә осрай. Хәүеф тыуғанда ҡасып ҡотола, йомғаҡҡа бик уралып бармай. Полигам. Енси яҡтан 2 йылда өлгөрә, йылына 1 тапҡыр 2‑нән алып 8‑гә тиклем яланғас һуҡыр бала тыуҙыра. Эңерҙә һәм төндә әүҙем. Ҡышын йоҡоға тала. Ҡаты ҡанатлылар, ҡырмыҫҡалар һ.б. бөжәктәр, уларҙың балағорттары, һирәгерәк әрмәнделәр, кеҫәрткеләр, ерҙә оя ҡорған ҡоштарҙың йомортҡалары һәм балалары м‑н туҡлана. Йылғаларҙың ҡоро үҙәнендә, убалы далала, башлыса ҡыуаҡлыҡта һәм баҫыу һаҡлағыс һыҙатта тереклек итә. Өңдәрҙә йәшәй; үҙе ҡаҙа йәки төлкөнөң, ҡом сысҡанының һ.б. хайуандарҙың ташландыҡ өңдәренә оялай. БР‑ҙың көньяҡ өлөшөндә таралған. Ауыл хужалығына зыян килтереүсе умыртҡаһыҙҙарҙы юҡ итә, кешенең ҡайһы бер ауырыуҙарын, ш. иҫ. талпан энцефалитын тарата. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Л.А.Едрёнкина
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Һүҙ – уға:
Уңғандарҙың береһе – фермер Руслан Ахунов. Бынан 11 йыл элек яңы эш башлаған йылҡы үрсетеүсе егет эсемлектең даны тыуған яҡтарынан ситкә таралыр, үҙе Башҡортостандың иң яҡшы ҡымыҙсыларының береһе булып танылыр тип уйламағандыр.
Эх, бер килеп күрһәгеҙ ине беҙҙең яҡтарҙы! Ниндәй хозур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан бит ул Ибрайым. Бер яҡтан Ҡарауыл тауы һаҡлаһа, икенсе яҡтан Бүләк баға. Ә йәйге таңдарға ғашиҡ булмағандар юҡтыр. Ҡояш нурҙарының Бүләк аша саҡ күренеүе була, Рәүҙәк буйы туғайҙарында яңы көн тыуыуына ҡыуанып, һандуғастар йырын башлай. Был йыр-моңға йәнә ауылдан гармун көйө ҡушыла. Берсә йырлай ул көй, берсә һыҡтай…


text:
Йәмғиәт — тәбиғәттән айырылып сыҡҡан, әммә уның менән тығыҙ бәйле матди донъяның бер өлөшө, социаль мөнәсәбәт ысулдарын һәм хеҙмәт ҡоралдары булдырып, улар менән файҙалана белгән кеше берләшмәләре төрҙәрен үҙ эсенә ала. Киң мәғәнәлә алғанда — ул кешеләрҙең тарихи рәүештә барлыҡҡа килгән бөтә төр социаль мөнәсәбәттәре, берлектәге эшмәкәрлек төрҙәрен ойоштороу формалары.
Кеше йәмғиәте со́циум тип атала.
Йәмғиәт — кешеләр берлеге, уға социаль дифференциация һәм хеҙмәт бүленеше хас. Йәмғиәтте төрлө билдәләр буйынса ҡылыҡһырларға мөмкин, мәҫәлән, милли сығышы буйынса: француз, урыҫ, немец, башҡорт; дәүләт һәм мәҙәниәт; ерҙәре һәм осоро; етештереү ысулдары буйынса һ.б.
Феноменологик мәғәнәлә, йәмғиәт — ул mens intensas (үҙенә хас аҡыл, фекер) — менталитеттарҙың һанһыҙ социаль төркөмдәре, аңыбыҙға һеңгән донъя сағылыштары.
Натуралистик мәғәнәлә, йәмғиәт — ул res extensas (оҙайлы күренештәр) — бер-береһенә реаль объектив мөнәсәбәттә булған физик һәм биологик есемдәр берлеге.


text:
- Подробности
- Просмотров: 184
СЕКУЛЯРЛАШТЫРЫУ (лат. saecularis — донъяуи), йәмғиәттең төрлө тармаҡтарының, кеше эшмәкәрлегенең, соц. мөнәсәбәттәрҙең һәм институттарҙың дин йоғонтоһонан ҡотолоу процесы. Европала барлыҡҡа килә, Реформация осоронда айырыуса киң таралыу ала. Рәсәйҙә сиркәү биләмәләрен С. императрица Екатерина II 1764 й. 26 февр. указы м‑н үткәрелә. Синодтың, архиерей йорттарының һәм монастырҙарҙың бөтә имениелары ҡаҙнаға Экономия коллегияһы идаралығы ҡарамағына күсә; монастырь крәҫтиәндәре иҡтисади крәҫтиәндәргә әйләнә. Монастырҙарға ҙур булмаған емеш баҡсалары һәм 6—9 дисәтинә йәшелсә баҡсалары ғына ҡалдырыла. Дәүләт монастырҙарҙы секулярлаштырылған ерҙәрҙән алынған килемдән финанслай. Штаттар булдырыла, уларға инмәгән монастырҙар бөтөрөлә йәки диндарҙарҙың хәйриә аҡсаһына һәм хужаһыҙ ятҡан ваҡ-төйәк ер участкалары иҫәбенә көн күрә. Башҡортостанда мәхәллә руханиҙарының крәҫтиәндәр йәшәгән аҫаба ерҙәре булмай. 1764 й. Өфө провинцияһында Успение ир‑егеттәр монастыры һәм Христос рождественский ҡатын-ҡыҙҙар монастыры (икеһе лә — Өфө) эшләй, улар Чесноковка һәм Монастырь Дыуанайы аа. эйә була. С. һөҙөмтәһендә Христос рождественский монастыры штатҡа инә, унда игуменья, ҡаҙнасы һәм 12 монахиня ҡала (1777 й. Вятка губ. Слободской ҡ. күсерелә). Успение ир‑егеттәр монастыры ябыла (настоятеле һәм монахтары башҡа монастырҙарға таратыла, ҡаралтыһының һәм күсмә милкенең төп өлөшө аукциондан һатыла; йыһаздарының бер өлөшө монастырь сиркәүҙәренең береһендә һаҡланып ҡала); Ырымбур һәм Өфө епархиялары (ҡара: Өфө епархияһы) ойошторолғандан һуң тергеҙелә. Совет власы йылдарында сиркәү ер биләүселеге бөтөрөлә (ҡара: Атеизм). 20 б. 90‑сы йй. алып монастырҙарҙы тергеҙеү эше башлана.
Ю.Н.Сергеев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Фото:
Башҡортостанда Рәсәй Президенты премияһын алыусылар тәбрикләнде
Фото:
Бөтә республиканан йәш ғалимдар, йырсылар, спортсылар һәм башҡа активистар кесе йома, 16 февралдә, Өфөлә Рәсәй Федерацияһы Президенты дипломдарын һәм премияларын тапшырыу тантанаһына йыйылды. Уларҙың барыһы ла «Һәләтле йәштәргә дәүләт ярҙамы» йүнәлеше буйынса «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты еңеүселәре. 2011 йыл һөҙөмтәләре буйынса улар – 135 кеше. Йәштәр республика һәм бөтә Рәсәй конкурстары, олимпиадалары, ярыштарында ғына түгел, сит илдәрҙә лә Башҡортостан данын күтәргән. Әммә тантаналы сараға барыһы ла килә алманы.
Дипломдарға ҡушып, РФ Президенты премиялары ла тапшырыла. 21 кеше бөгөн – 60 мең һум, 114 кеше 30 мең һум күләмендә премия алды.
— Мәктәп уҡыусыларын һәм студенттарҙы РФ Президенты премияһы менән бүләкләү тантанаһы илдә 2006 йылдан башлап үткәрелә, — тине БР Мәғариф министры Әлфис Ғаязов, йәштәрҙе ҡотлап. – Был йылдар эсендә премияға Башҡортостандан 750 һәләтле бала лайыҡ булды. Бөгөнгө сара һеҙҙең тормошоғоҙҙа мөһим ваҡиға булып тора. Һеҙ – Башҡортостандың киләсәге һәм өмөтө.
Әйткәндәй, сараға егет һәм ҡыҙҙарҙың уҡытыусылары ла килде.
— Ҡәҙерле коллегалар, хәҙер һеҙгә шулай тип өндәшергә лә була, — тине БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Комитет рәйесе урынбаҫары Эльвира Юнысова, йәштәргә мөрәжәғәт итеп. – Тормошоғоҙҙағы был матур ваҡиға менән ихлас күңелдән ҡотлайым. Был еңеүҙе һеҙҙең ижади, фәнни эшмәкәрлектә беренсе баҫҡыс тип атарға була. Бының нигеҙендә, әлбиттә, оло хеҙмәт ята. Афарин, ошо юлығыҙҙан тайпылмағыҙ!
БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Руслан Ғизәтуллин, йәштәргә наградалар тапшырып, өлгәшелгәндә туҡтап ҡалмаҫҡа, башҡа төрлө конкурстарҙа ла ҡатнашырға саҡырҙы. Шул уҡ ваҡытта ярҙам иткән кешеләргә лә рәхмәт һүҙҙәрен еткерергә онотмаҫҡа кәрәк, тип белдерҙе ул.
Наградланыусылар араһында БР Мәғариф министрлығының Республика уҡыусы йәштәр мәҙәниәте үҙәгендә белем алыусы Елизавета Чувашова ла булды. Ул сигеү, боронғо әйберҙәрҙе реставрациялау, шулай уҡ фото төшөрөү менән шөғөлләнә.
— Миңә һәр саҡ ижади эш менән шөғөлләнеү оҡшаны. Иҫке әйберҙәргә яңы һулыш бирергә яратам, — тине Елизавета. Киләсәктә ул уҡытыусыһы кеүек үк балалар менән эшләргә теләй.
Шулай уҡ РФ Президенты премияһын алыусылар араһында Өфө авиация техникумын тамамлаусы, әле ӨДАТУ студенты Дмитрий Князев та бар. Ул – Чебоксар ҡалаһында үткән «машиналар эшләү технологияһы» йүнәлеше буйынса бөтә Рәсәй йәш белгестәр олимпиадаһы призеры.
— Еңеүгә өлгәшеү өсөн һәләттән тыш ныҡышмалылыҡ, тырышлыҡ та кәрәк, — тип иҫәпләй Дмитрийҙың уҡытыусыһы, авиация техникумында махсус предметтар буйынса белем биреүсе Тамара Шустер. – Дөйөм алғанда беҙҙең студенттарҙың белем кимәле юғары, улар – күп һанлы бөтә Рәсәй һәм республика олимпиадаларында еңеүселәр һәм призерҙар. Ә иң мөһиме, уларға хеҙмәт баҙарында ихтыяж ҙур, барыһы ла тиерлек үҙ һөнәре буйынса эшләй.
Шаран ауылының 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусыһы Валерий Шәмиғоловҡа ла бөгөн диплом тапшырылды. Ул – Иркутсҡ ҡалаһында үткән тормош хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре буйынса мәктәп уҡыусыларының бөтә Рәсәй олимпиадаһы призеры.
— Бындай кимәлдәге бәйгелә тәүгә ҡатнаштым. Республикала өсөнсө урын яулап, бөтә Рәсәй олимпиадаһына юлландым. Уҡытыусым – Ғәлиев Рөстәм Фәһим улына рәхмәтлемен, тап ул миңә был предмет менән төптәнерәк шөғөлләнергә кәңәш итте. Шулай уҡ әхлаҡи ярҙам күрһәткәндәре өсөн атай-әсәйемә лә рәхмәт әйткем килә, — тине Валерий Шәмиғолов.


text:
Бөгөн Өфөлә һәм Башҡортостанда йәшәүселәр «Голос.Дети» проектында ҡатнашыусы Марсель Сабиров өсөн тауыш бирәсәк
ӨФӨ, 2016 йыл, 22 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Бөгөн Өфө һәм республика халҡы «Голос.Дети-3» популяр телепроектында ҡатнашыусы Марсель Сабиров өсөн тауыш бирәсәк. Ун бер йәшлек Марсель конкурстың өҫтәмә этабында ҡатнаша. Хәҙер туғыҙ дәғүәсенең яҙмышы — тамашасылар ҡулында, улар SMS-хәбәр ярҙамында оҡшаған йырсы өсөн тауыш бирәсәк, өсәүһе һайлап алынасаҡ. Тапшырыу 22 апрелдә Беренсе каналда тура эфирҙа күрһәтелә, Өфө ваҡыты буйынса төнгө 12-се яртыла башлана.
Сағыу тауышлы, һөйкөмлө Марсель Сабиров хәҙер ныҡлап әҙерләнә. Уҡытыусыһы Леонид Агутин уҡыусыларына яңы йырҙар һәм образдар һайлаған. Йәш артист бер йырҙы — яңғыҙы, икенсеһен популяр йырсы менән бергә башҡара. Марселдең әсәһе, «Башинформ» агентлығы журналисы Эльмира Сабирова хәбәр итеүенсә, йырҙарҙы өйрәнеү өсөн биш кенә көн ваҡыт бирелгән. Марселдең конкуренттары көслө — Красноярскиҙан Кирилл Скрипник һәм Минскиҙан Александра Нехай.
Республика халҡы яҡташыбыҙға проекттың киләһе этабына үтергә һәм еңеүсе исеме өсөн көрәшергә ярҙам итә ала. Тауыш биреү өсөн номер тапшырыу ваҡытында иғлан ителәсәк.
Быйылғы миҙгелдең финалы 29 апрелдә уҙа. Был көндә ил еңеүсенең исемен беләсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 1133
“БАШҠОРТ ТЕЛЕНЕҢ ФОНЕТИКАҺЫ”, Ж.Ғ.Кейекбаев монографияһы (Өфө, 1958; 2‑се баҫма 2002). Хеҙмәт башҡорт тел ғилеме һәм тюркология ҡаҙаныштары нигеҙендә яҙылған. Фундаменталь хеҙмәт башҡ. теленең фонологик һәм фонетик системаһын башҡа төрки телдәр м‑н һүрәтләү һәм сағыштырма-тарихи пландарҙа (ҡара: Сағыштырма‑тарихи тел ғилеме) сағыштырып өйрәнеүгә арналған. Инештән, 4 бүлектән тора. Инештә башҡ. тел ғилемендә тәүге тапҡыр телмәр аппаратына һәм уның өлөштәре функцияларына характеристика бирелә. “Һуҙынҡылар системаһы” һәм “Тартынҡылар системаһы” бүлектәрендә һуҙынҡылар (ҡара: Вокализм) һәм тартынҡылар (ҡара: Консонантизм) тәбиғәте һүрәтләнә, телмәр ағышындағы фонетик үҙгәрештәрҙең төрҙәре (ассимиляция, диссимиляция, редукция, протеза, элизия һ.б.) хаҡында мәғлүмәт бирелә. “Башҡорт телендә сингармонизм” бүлегендә башҡорт теле һәм алтай телдәренең фактик материалдарында сингармонизм проблемалары өйрәнелә. “Башҡорт телендә баҫым системаһы” бүлегендә баҫымдың төп үҙенсәлектәре билдәләнә.
В.Ш.Псәнчин
Тәрж. Р.М.Шәрипова


text:
Ҡоштарҙың бар төрлөһө...
30 января 2013 йыл | Кәңәштәр
Ер йөҙөндә 8 500 төрлө ҡош иҫәпләнә.
Аҡҡошта - 25 мең самаһы, ҡыр өйрәгендә - 12 мең, һайраусы ҡоштарҙа 1,5-4 мең ҡаурый бар.
Иң оҙон ғүмерле ҡоштар - ҡоҙғондар. Ситлектә улар 70 йәшкә тиклем генә йәшәй, ә иректә ике тапҡырға оҙағыраҡ. Бөркөттәр 80 йыл ғүмер кисерә.
Дауыл ҡоштары - альбатростар өс саҡрым алыҫлыҡтан балыҡ еҫен һиҙә.
Иң бәләкәй ҡош - колибри. Уның ауырлығы -
ике грамм, ә йөрәге минутына мең тапҡыр тибә.
Аҡҡошта - 25 мең самаһы, ҡыр өйрәгендә - 12 мең, һайраусы ҡоштарҙа 1,5-4 мең ҡаурый бар.
Иң оҙон ғүмерле ҡоштар - ҡоҙғондар. Ситлектә улар 70 йәшкә тиклем генә йәшәй, ә иректә ике тапҡырға оҙағыраҡ. Бөркөттәр 80 йыл ғүмер кисерә.
Дауыл ҡоштары - альбатростар өс саҡрым алыҫлыҡтан балыҡ еҫен һиҙә.
Иң бәләкәй ҡош - колибри. Уның ауырлығы -
ике грамм, ә йөрәге минутына мең тапҡыр тибә.
Йәшлегебеҙ үкенесле үтмәһен
30 января 2013 йыл | Хаттар
Йәшлек… Кеше ғүмеренең ҡабатланмаҫ мәле. Моңаймайынса, төрлө мәшәҡәттәргә лә бирешмәйенсә йәшәй торған ваҡыт бит ул. Шул уҡ ваҡытта йәшлегенең ҡәҙерен белмәгән ҡыҙҙар-егеттәр булыуы ла күңелде ҡыра. Йәштәр бер-береһендәге ниндәй сифаттарҙы үҙһенмәй икән?
Юл ҡағиҙәләре ҡәтғи үтәлһен
30 января 2013 йыл | ---
Юлдарҙа хоҡуҡ боҙоу осраҡтарын иҫкәртеүгә ҡағылышлы ҡағиҙәләр һәм яуаплылыҡ ҡәтғиләнә бара. 2013 йыл башынан Федераль Закон нигеҙендә "Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында" РФ Кодексына үҙгәрештәр индерелде. Ғәмәлгә ингән был үҙгәрештәр хаҡында, шулай уҡ уҙған йылға йомғаҡ яһауын һорап ЮХХДИ начальнигы, полиция майоры Жәлил Әнүәр улы ҒӘЙНУЛЛИНға мөрәжәғәт иттек. Һүҙ – уға:
Онотолмаҫ йылдар
26 января 2013 йыл | Йәмғиәт
Беҙ байҡау яһаған осорҙа Коммунистар партияһы ойоштороусы төп көс булды. Хужалыҡтарҙың партия ағзалары һәр саҡ алдынғы ҡарашлы, белемле, юғары ойоштороу һәләтенә эйә булған кешене үҙҙәренең партия комитеты секретары итеп һайлар ине. Партком секретары хужалыҡтағы бөтә эштәр барышы өсөн колхоз етәксеһе менән берҙәй яуаплы булды, ҡуйылған бурысты үтәү өҫтөндә берҙәй ныҡышмал эшләнеләр.
Ҡыш бабай бүләге
26 января 2013 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
…Бәхти ҡарт әбейе төрткөләгәнгә уянып китте.
- Тор, бабай, ғүмерҙә булмағанды, төш етә яҙғансы йоҡлап ятмаҫ кеше, - тип һөйләнә ине Гөлъямал. Йоҡоһонан уянып та бөтмәгән Бәхти ҡарт ғәҙәтенсә йәһәт кенә тороп кейенә башлағайны, "келт” итеп бөгәсә күргән төшө иҫенә төштө. Төшөндә әбейе уға пенсия аҡсаһын тоттороп май-шәм, шырпы алырға тип ебәргәйне. Ә ул Ғилман менән эсеп-иҫереп ҡайтты. "Төштә эскәнгә лә баш ауыртыр икән”, - тип уйлап ҡуйҙы Бәхти ҡарт.
- Тор, бабай, ғүмерҙә булмағанды, төш етә яҙғансы йоҡлап ятмаҫ кеше, - тип һөйләнә ине Гөлъямал. Йоҡоһонан уянып та бөтмәгән Бәхти ҡарт ғәҙәтенсә йәһәт кенә тороп кейенә башлағайны, "келт” итеп бөгәсә күргән төшө иҫенә төштө. Төшөндә әбейе уға пенсия аҡсаһын тоттороп май-шәм, шырпы алырға тип ебәргәйне. Ә ул Ғилман менән эсеп-иҫереп ҡайтты. "Төштә эскәнгә лә баш ауыртыр икән”, - тип уйлап ҡуйҙы Бәхти ҡарт.


text:
Бергә һәм берҙәм эшләргә
26 марта 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Еҙем-Ҡаранда үткән осрашыуҙа ошо һүҙҙәр ҡыҙыл еп булып үтте. Еҙем-Ҡаран ауыл Советы депутаттарының асыҡ ултырышында урындағы үҙидаралыҡтың 2013 йылғы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһалды. Был сарала район хакимиәте башлығы Р.З.Бохаров, уның урынбаҫары Ф.З.Кейекбаев, район Советы секретары Р.С.Ишмөхәмәтова, район мәғариф бүлеге начальнигы Ш.Н.Хәбибуллин, эске эштәр бүлегенән А.З.Мирхәйҙәров, был төбәктәге участка уполномоченныйы Ғ.Ғ.Суфиянов, ауыл Советы депутаттары ҡатнашты.
Баҫыуҙа ла һынатмаҫтар
26 марта 2014 йыл | Ауыл хужалығы
Район хужалыҡ-тарында яҙғы баҫыу эштәренә техниканың әҙерлек торошон тик-шереү башланды. Был мөһим сара 21 мартта "Ағиҙел” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә уҙҙы.
Уңғанлыҡ көн дә кәрәк
26 марта 2014 йыл | Уңғандарыбыҙ
Район үҙәгендә уҙған ауыл хужалығы йәрминкәләренең һәр ҡайһыһында һыйыр, сусҡа, ҡош-ҡорт ите, шулай уҡ ыҫланғандарын һатыусы Ғәлиевтарҙы осратырға мөмкин. Улар әҙерләп килтергән продукция һәр ваҡыт үтемле була, ҙур һорау менән файҙаланыла. Был ғаилә менән яҡынданыраҡ танышыу уйы менән Бурлы ауылына юлландыҡ.
Эшҡыуарҙар, һеҙҙең өсөн!
26 марта 2014 йыл | Урындағы үҙидара
27 март, кесе йомала РФ Президенты ҡарамағындағы эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау
буйынса вәкилдең Башҡортостан Рес-публикаһындағы Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһе белгесе беҙҙең районда күсмә ҡабул итеү уҙғара.
буйынса вәкилдең Башҡортостан Рес-публикаһындағы Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһе белгесе беҙҙең районда күсмә ҡабул итеү уҙғара.
Тыуған ерҙән төшкән ер яҡын
26 марта 2014 йыл | Хаттар
Имәндәш мәҙәниәт йортонда ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә арнап уҙғарылған сара шулай тип аталды.


text:
Геральдика
Гера́льдика (һуңғы дәүер лат. heraldica, heraldus - «һөрән һалыусы» һүҙенән) — гербтарҙы өрәнеү менән шөғөлләнә торған ярҙамсы тарихи фән[1]. Гербтарҙың килеп сығышы, уларҙы танып белеү, төҙөү, ҡабул итеү һәм файҙаланыу ҡағиҙәләре, герб эмблемаларын һүрәтләү алымдары менән шөғөлләнеүсе белемдәр тармағы булараҡ, геральдикаға герольдтар («геральдика» һүҙе уларҙан алына) - һарай церемонияләрын ойоштороусылар нигеҙ һала. Геральдика, фән булараҡ, башлыса, Европала үҫеш ала, әмма Азияла ла герб тамғаларын төҙөү тураһындағы белемдәр таралған була: улар X−XII быуаттарҙа төрки яҙма традицияһында, Алтын Урҙа хандарының ярлыҡау акттарында һәм юлламаларында ҡулланыла.
Ҡайһы бер ғалимдәр европалылар был белемдәрҙе тәре яуҙары ваҡытында үҙләштергән тип һанай. 14 быуатта Европа илдәрендә геральдикуның теоретик һәм ғәмәли мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе ойошмалар − герольдиялар барлыҡҡа килә. Рәсәйҙә геральдика 17 быуатта ойоша башлай. 1722 йылда Герольдмейстерлыҡ контораһы төҙөлә; һуңынан уның вазифалары Сенаттың Герб бүлексәһенә күсә. 1918 йылда Герб бүлексәһе Петроград тарих архивының гербтар музейы итеп үҙгәртелә. Геральдикуның үҫеше тарих фәненең, айырым алғанда, ярҙамсы тарихи фәндәрҙең үҫешенә бәйле рәүештә бара. Европала беренсе геральдика кафедраһы 1706 йылда Берлинда асыла. Рәсәйҙә геральдика кафедраһы 1726 йылда Петербург Фәндәр академияһы ҡаршыһында ойошторола. Ярҙамсы тарихи фән булараҡ, геральдика материаль культураны, мәҙәниәттә өйрәнгәндә, матди ҡомартҡыларҙың ниндәй даирәгә ҡарауын, осорон, эшләнеү урынын һ.б. детальдәрҙе асыҡлағанда, шулай уҡ яҙма сығанаҡтарҙы барлағанда ҙур әһәмиәткә эйә.
Геральдика археология, нумизматика, сфрагистика һ.б. тарихи фәндәр, айырыуса генеалогия (Шәжәрә) менән тығыҙ бәйләнгән. Хәҙерге ваҡытта геральдика менән шөғөлләнеүсе махсус йәмғиәттәр, үҙәктәр бар. 1994 йылда Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡаршыһында Дәүләт геро́льдияһы (1999 йылдан Геральдика советы) ойошторола, ул хәҙерге Рәсәйҙә геральдика мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Уның вазифаларына шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы субъекттары йәки ерле үҙ идара органдары тарафынан булдырылған рәсми символдар һәм айырымлау билдәләре проекттарын тикшереү ҙә керә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Русско-башкирский словарь общественно-политических терминов. (Г.К. Кунафина, Т.Д.Ишкина, 2001)
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)
- Винклер П. П. Герб, гербоведение // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.).
- Главы из книги на сайте «Геральдика.Ру» // Медведев М. Ю. Геральдика или истинная наука о гербах. — СПб.: Гербы и флаги, 2008.


text:
Әгәр ҙә минән: «Башҡорт эстрадаһында иң-иң яратҡан йырсың кем?» – тип һораһалар, уйлап та тормай, Сәйет Сәйетғәлин, тип яуап бирер инем. Йәш, матур, көслө тауышлы йырсы «Йәшлек шоу – 2016» республика йәштәр фестивалендә беренсе урын алғайны, халыҡ-ара конкурс-фестивалдәр дипломанты ла үҙе. Булмаһа, әйҙәгеҙ, уның менән яҡынданыраҡ танышайыҡ.
– Сәләм, Сәйет ағай! Кәйефтәр нисек?
– Бик яҡшы!
– Әйҙәгеҙ, башта бала сағығыҙ, мәктәп йылдарына әйләнеп ҡайтайыҡ әле. Һин уҡығанда күберәк ниндәй билдәләр ала торғайның? Моғайын, «өслө»ләр ҙә булғандыр?..
– Юҡсы, мин тик «бишле»ләргә генә өлгәштем. Дәрестәргә һәр ваҡыт ентекле әҙерләнеп йөрөнөм.
– Афарин, ҡайһылай маладис булғанһың. Ә ҡайҙа белем алдың?
– Салауат районының Урмансы мәктәбендә.
– О-о-о, яҡташтарбыҙ икән. Мин дә сығышым менән Салауат районынан. Мәктәп йылдарыңда һине оҡшатып йөрөгән ҡыҙҙар күп булғандыр ул?
– Үҙем дә белмәйем, бик мөмкин. Ул ваҡытта мине тик футбол һәм компьютер уйындары ғына ҡыҙыҡһындыра ине шул.
– Сәйет ағай, һин йырсыһың. Моғайын, репетицияларҙан баш сыҡмайҙыр инде, эйеме? Шулай ҙа буш ваҡытың булһа, уны нисек үткәрәһең?
– Иртәнән кискә тиклем эштә булам, һуңынан репетициялар башлана. Буш ваҡытым ҡалһа, компьютер артында ултырам, «YouTube»та ҡыҙыҡ видеояҙмалар ҡарайым. Спортҡа ла ваҡыт бүлергә тырышам.
– Әлеге ваҡытта яратҡан ҡыҙың бармы? Яҡын дуҫтарың? Кешеләрҙә иң оҡшаған сифат?
– Һөйгән ҡыҙым әлегә юҡ, сөнки буш ваҡыт булған саҡта йышыраҡ рок-группа менән репетицияларға биреләм. Яҡын дуҫтарым да аҙ, ә уларҙың иң-иңе әлеге ваҡытта армияла. Эскерһеҙ, мәрхәмәтле кешеләр оҡшай.
– Яҡын арала ҡайҙа һәм ҡасан сығыш яһаясаҡһың?
– Яңыраҡ Инвалидтар ижад йортонда рок-группам менән сығыш яһаным. Тағы ла буласаҡ әле концерттарым.
– Рәхмәт, Сәйет ағай. Үҙеңдең тамашасыларыңды, ижадыңа табыныусыларҙы яңынан-яңы йырҙарың менән ҡыуандырып ҡына торорға яҙһын. Уңыштар һиңә!
Руфина ЛОҠМАНОВА әңгәмәләште.
Өфө ҡалаһы, Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 226
МЕДИАТОРҘАР, н е й р о т р а н с м и т т е р ҙ а р (лат. mediator — аралашсы), ҡуҙғыуҙы нервы бөтөмөнән эшләүсе ағзаға йәки бер нервы күҙәнәгенән икенсеһенә күсереүҙе тормошҡа ашырған химик матдәләр. М. бүленеүе синапстарҙа (махсуслашҡан күҙәнәк-ара контакттар өлкәһе) нервы импульстары тәьҫире аҫтында бара. М. күҙәнәк тышындағы арауыҡ аша (синаптик ек) үтә һәм мишень күҙәнәк мембранаһының үҙенсәлекле рецепторҙары м‑н бәйләнешкә инә, һөҙөмтәлә уның төрлө иондар өсөн үткәреүсәнлеге арта һәм электр потенциалы үҙгәрә. Һуңғы һөҙөмтә булып ҡуҙғыу йәки тотҡарланыу процестарының үҫеше тора. Тәүгеләрҙең береһе булып ацетилхолин М. асыла, ул импульсты мускул епсәһенә күсереүҙә ҡатнаша, һөҙөмтәлә һуңғыһы ҡыҫҡара. Катехоламиндар (адреналин, дофамин һ.б.) үҙәк һәм периферик нервы системаларында стимуллап һәм ингибирлап тәьҫир итә. М. ролен ҡайһы бер аминокислоталар (g‑аминомайлы к‑та, глицин һ.б.) һәм нейропептидтар (аминокислота ҡалдыҡтарынан торған ҡыҫҡа сылбырҙар) башҡара. 20 б. 90‑сы йй. уртаһынан алып Биохимия һәм генетика институтында дофамин һәм серотонин рецепторҙары һәм таратыусылары гендары полиморфизмы алкоголизмға, агрессив ҡылыҡтарға, наркоманияға һәм шизофренияға бирешеүсәнлекте билдәләүсе ген-кандидаттар сифатында өйрәнелә (А.Э.Гәрәева, Э.К.Хөснөтдинова).
В.Ғ.Шамратова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Башҡортостан СПИД-ты һәм гепатитты дауалау препараттарына 52 миллион һумдан ашыу аҡса аласаҡ Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
Башҡортостан СПИД-ты һәм гепатитты дауалау препараттарына 52 миллион һумдан ашыу аҡса аласаҡ
Башҡортостан СПИД-ты һәм гепатитты дауалау препараттарына 52 миллион һумдан ашыу аҡса аласаҡ Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостан СПИД-ты һәм гепатитты иҫкәртеү, дауалау өсөн вирусҡа ҡаршы препараттар һатып алыуға федераль ҡаҙнанан 52 миллион һумдан ашыу аҡса аласаҡ. Тейешле бойороҡҡа Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев ҡул ҡуйған. Федераль бюджетта был аҡсалар 2016 йылға ҡаралған булған.
Ҡул ҡуйылған документ менән Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығына ошо һатып алыуҙарҙы финанслауға төбәктәргә бюджет-ара трансферт биреү өсөн 2,28 миллиард һум күләмендәге бюджет ассигнованиелары йүнәлтелә.
Шулай уҡ әлеге маҡсатта 2016 йылда ил субъекттары ҡаҙнаһына бирелгән бюджет-ара трансферт бүлеү раҫланған.


text:
Милләт асылы нимәлә?22-12-2017, 00:05 // Телгенәм - бергенәм // Баҫып сығарырға
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, халыҡтың күп өлөшө үҙ хоҡуҡтарынан файҙаланырға ашыҡмай. Ата-әсәләрҙе күберәк рус телендә белем алыу, рус телен тәрәнерәк үҙләштереү ҡыҙыҡһындыра. Тәү ҡарашҡа бында аптырарлыҡ бер ни ҙә юҡ, сөнки Берҙәм дәүләт имтихандарының тик рус телендә бирелеүе, юғары уҡыу йорттарында уҡытыуҙың ошо телдә генә ойошторолоуы ата-әсәләр араһында “бала рус телен белмәһә, ҙур уңышҡа өлгәшә алмай, ул БДИ биргәндә лә, вузда уҡығанда ла ҡыйынлыҡтар кисерәсәк” тигән фекер тамыр йәйгән. Балалары өсөн бөтәһен дә эшләргә әҙер торған өлкәндәр баланың киләсәге БДИ һәм вуз менән генә бөтмәгәне, уның шәхес булараҡ формалашыуында туған телдең баһалап бөткөһөҙ әһәмиәте тураһында ишетергә лә теләмәй.
Туған телде һайлау буйынса ғаризалар йыйыла башлағас, байтаҡ башҡорт ғаиләһе башҡорт теле урынына руссаны һайланы. Улар бигерәк тә ҡала ерендә күп булып сыҡты. Быға ҡайһы бер милләттәштәребеҙҙең төплө фекерләй белмәүе, аңлатыу эштәренең аҡһауы ла күпмелер дәрәжәлә сәбәпсе булды.
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт телен һәм шулай уҡ башҡа туған телдәрҙе уҡытыуға бүленгән аҙналыҡ сәғәттәр ҡырҡа кәмене. Был — туған телдәрҙе уҡытыу өлкәһендә иң ҙур юғалтыуҙарҙың береһе. Башҡорт телен һәм әҙәбиәтен уҡытыуға аҙнаһына ни бары бер сәғәт бүленә: 0,5 сәғәт – башҡорт теленә, 0,5 сәғәт – башҡорт әҙәбиәтенә. Аҙнаһына бер сәғәт уҡытылған дәрестә баланы туған телгә өйрәтеп буламы?! Сағыштырыу өсөн: рус теле һәм әҙәбиәтенә аҙнаһына ете сәғәттән туғыҙ сәғәткә тиклем ваҡыт ҡаралған.
Уҡытыусылар элек-электән халыҡ араһында һәр ваҡыт аңлатыу-ағартыу эше алып барған, улар әүҙем йәмәғәтселәр ҙә. Ә “Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында”ғы Закондың 14-се статьяһына ярашлы, балалар төп дөйөм белемде туған телдә алырға хоҡуҡлы.
Башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуға килгәндә, Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәте лә, Мәғариф министрлығы ла был өлкәлә дөрөҫ сәйәсәт алып бара. Нисек кенә булмаһын, бөгөн II–IХ класс балалары бик әҙ күләмдә булһа ла (аҙнаһына бер сәғәт) башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнә.
Күптән түгел Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығынан хат төшөрөлдө. Уға ярашлы, милли республикаларҙың дәүләт телдәре уҡыу пландарының вариатив өлөшөндә өйрәнеләсәк. Вариатив өлөшкә ниндәй предметтарҙы индереүҙе мәктәп үҙе хәл итә. Әлбиттә, ата-әсәләр комитеты менән берлектә. Был башҡорт дәүләт телен уҡыу өсөн һәр ата-әсәнән ғариза йыйып ултырыуҙың кәрәге булмаясаҡ тигәнде аңлата.
Башҡа туған телдәрҙе өйрәнеү өсөн дә йыл һайын ғаризалар йыйылырға тейеш түгел. Ата-әсәләр араһында балаһының ыңғайына йөрөгән, уның теләктәрен үтәргә әҙер торғандар күп. Бала бер йыл туған теле итеп — башҡорт, икенсе йыл, ҡыҙыҡ күреп — рус, өсөнсө йыл татар телен һайлауы мөмкин. Туған телде былай итеп уҡыу – бушҡа ваҡыт үткәреү. Туған телдәрҙе уҡытыуҙа күсәгилешлек һәм система булһын өсөн, уны һайлау буйынса ғариза бер тапҡыр, бала I класҡа уҡырға килгәндә, яҙылырға тейеш.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ла быйылғы телгә бәйле ваҡиғаларҙың уртаһында ҡайнаны. Август айында, закон һаҡсылары мәктәптәрҙе тикшерә башламаҫ элек үк, Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡатнашлығында кәңәшмәләр үткәрелде, уларҙа Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Әмир Ишемғолов та ҡатнашты.
Ҡоролтай тарафынан август аҙағында “Аҡ тирмә” милли-мәҙәни үҙәге менән берлектә башҡорт телен яҡлап ҙур йыйылыш үткәрелде, унда ҡабул ителгән резолюцияларҙың байтағы үтәлде. Төрлө инстанцияларға хаттар яҙылды, ҡултамғалар йыйылды, хаттар ебәрелгән Рәсәйҙең дәүләт органдарынан яуаптар алынды. Әлбиттә, уларҙың күбеһендә өмөтләнерлек һүҙҙәр юҡ, шул уҡ ваҡытта улар яуапты закондарға таянып бирә. Шуға күрә беҙгә лә закондарҙы белергә, өйрәнергә кәрәк. Ошо урында халҡыбыҙҙың аңлы, туған телде һаҡлауҙың, уны йәш быуынға өйрәтеүҙең кәрәклегенә инанған өлөшөнөң бик әүҙем, берҙәм булыуын билдәләп үтергә кәрәк.
Башҡортостан Башлығының “Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен һәм Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрен үҫтереү тураһында”ғы Указын да (2017 йыл, 14 сентябрь) дәүләттең дә, халыҡтың да бергәләп башҡарған хеҙмәт емеше тип баһаларға кәрәк. Указға ярашлы, “Башҡортостан Республикаһы дәүләт телдәре һәм Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрен үҫтереү” дәүләт программаһы әҙерләнә. Был программаны ғәмәлгә ашырыуға Ҡоролтай сайты аша киң йәмәғәтселек йәлеп ителде, тәҡдимдәр йыйылыуы тураһында иғлан бирелде. Тәҡдимдәрҙе тикшереп, программаны еренә еткереү өсөн уларҙы Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһына тапшырҙыҡ.
Октябрь-ноябрь айҙарында Башҡортостан Башлығы Хакимиәте ҡарамағында эшләп килгән Йәмәғәт палатаһы тел сәйәсәте өлкәһендә федераль һәм республика закондарының нисек ғәмәлгә ашырылыуына бәйле мониторинг үткәрҙе. Был эшкә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты аппараты хеҙмәткәрҙәре лә йәлеп ителде. Комиссиялар Ауырғазы, Дүртөйлө, Стәрлебаш, Туймазы, Белорет, Благовар, Өфө, Ҡырмыҫҡалы райондарында, Октябрьский, Салауат, Өфө ҡалаларында эшләне. Комиссия ағзалары билдәләүенсә, был төбәктәрҙә милли мәғарифты үҫтереүгә бәйле байтаҡ эшләнә: туған телдәр буйынса олимпиадалар, конкурстар үткәрелә, туған тел уҡытыусылары араһында “Йыл уҡытыусыһы” конкурстары ойошторола. Башҡорт телендә тәрбиә биргән балалар баҡсалары, төркөмдәр эшләй, тыуған яҡ, республика, халыҡ ижады буйынса белем бирелә. Был йәһәттән республика кимәлендә тәжрибә уртаҡлашырлыҡ мәғлүмәт туплаған мәктәпкәсә йәштәге белем биреү ойошмалары ла бар. Мәҫәлән, Туймазы ҡалаһының 24-се балалар баҡсаһы. Уҡытыусыларҙың, тәрбиәселәрҙең квалификацияһын камиллаштырыу йүнәлешендә лә эш бара. Башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнгән балалар һанының күплеге лә ҡыуандыра.
Шул уҡ ваҡытта комиссия ағзалары юғарыла аталған район һәм ҡалаларҙың һәр береһендә туған телдәрҙе, башҡорт дәүләт телен уҡытыуға иғтибарҙың бермә-бер кәмеүен асыҡланы. Өфө һәм Благовар райондарында бындай балаларҙың һаны 40-50 проценттан артмай. Республика буйынса күрһәткес 70 проценттан юғары. Оҙаҡ йылдар башҡорт телен дәүләт теле булараҡ та, туған тел булараҡ та тейешле кимәлдә уҡытып килгән Өфө районының Авдон мәктәбендә, мәҫәлән, ул дәүләт теле итеп бөтөнләй өйрәнелмәй. Стәрлебаш районында, аҡса етмәү сәбәпле, ауыл мәктәптәре биш көнлөк уҡыу программаһына күсерелгән, ә сәғәттәрҙе ҡыҫҡартыу проблемаһы туған телдәр иҫәбенә хәл ителгән. Башҡорт мәктәптәрендә туған тел һәм әҙәбиәт уҡытыуға ни бары ике сәғәт бүленә. Күп урында туған тел Федераль дәүләт белем биреү стандарттарына ярашлы I кластан түгел, II кластан ғына уҡытыла башлай.
Иң үкенеслеһе — туған телдәргә бындай ҡараш менән башҡорт теле һәм башҡа туған телдәр уҡытыусылары ла килешкән. Мәктәп етәкселегенең үҙ предметына зыян килтергән күрһәтмәләрен дә бер һүҙ әйтмәй үтәп йөрөгәндәр байтаҡ булып сыҡты. Бер яҡтан, уларҙы аңларға ла була, бөгөн эшһеҙ ҡалыу – ҙур бәлә. Икенсе яҡтан, былай барһа, иртәме-һуңмы, туған тел уҡытыусыларының бөтөнләй кәрәге булмауы мөмкин. Беҙгә ҡалһа, ысын уҡытыусы һәр ваҡыт үҙенең предметынан да мөһимерәк фән юҡ тип иҫәпләргә һәм шуны уҡыусылары аңына ла һеңдерергә тейеш. Ә бөгөн туған тел уҡытыусылары туған телде өйрәнеүҙең мөһимлегенә үҙҙәре лә ышанмай. Үҙең ышанмаған хәлдә башҡаларҙы инандырыу мөмкинме икән?!
Уйлы, ғәмле кеше туған теленә ныҡ иғтибарлы, сөнки тап туған телгә генә халыҡты милләт итеп ойоштороусы рухи ҡөҙрәт, сакраль көс һалынған. Шуға ла милли рухлы зыялылар тел проблемаларын өйрәнә, фәнде эшкә егә, ваҡытлы матбуғатты, интернет селтәрен файҙалана. Аңлы ата-әсәләребеҙ балаһын бишектән үк милли мөхиттә тәрбиәләргә ынтыла, йәмәғәтселек, телебеҙҙе яҡлап, төрлө акциялар ойоштора. Тик һөҙөмтәләр әлегә ҡәнәғәтләнерлек түгел. Туған теле итеп рус телен таныған башҡорттар, ҡатнаш никахтар, туған телгә тулыһынса битараф кешеләрҙең күп булыуы бәкәлгә һуға.
Үткәнебеҙҙе барлаһаҡ, шул күҙгә ташланыр: быуаттар һуҙымында барған көрәш арҡаһында еребеҙҙе һаҡлай алдыҡ. Ҡыҫылды, тарайҙы ул, әммә милләтебеҙҙе тупларлыҡ йәнтөйәгебеҙ бар! Динебеҙ ҙә юғалманы. Әммә, нисек кенә булмаһын, телебеҙ юғала икән, ерҙән дә, диндән дә яҙыу оҙаҡ көттөрмәйәсәк.
Телгә мөнәсәбәт – кешенең кемлеген асыҡлауҙа төп билдә ул. Әгәр ҙә һин әсә теленә битарафһың икән, тимәк, һин халҡыңдың бөгөнгөһөнә генә түгел, иртәгәһенә лә битарафһың, маңҡортһоң! Тимәк, һине милләт исемлегенән һыҙып ташларға мөмкин! Ғилми тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, тап туған телдә милләт асылы билдәләнә. Кешелек туплаған меңәр йыллыҡ халыҡ аҡылы ла шул турала һөйләй.
Бөйөк философ Конфуций “тормошта нимәнелер үҙгәртергә теләһәң, үҙеңдән башла” ти. Беҙгә лә бер-беребеҙҙән ғәйеп эҙләмәй, “туған телемде һаҡлар өсөн мин нимә эшләй алам?” тигән һорауға яуап эҙләргә, бергәләп аныҡ эштәр башҡарырға ҡала. Туған телебеҙҙе һаҡлай алһаҡ, ул да беҙҙе яҡлар ҙа, һаҡлар ҙа.
Рәйсә КҮЗБӘКОВА,
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты аппаратының баш белгесе, “Аҡ тирмә” милли-мәҙәни үҙәге рәйесе.


text:
21-01-2013, 09:58 / Иман
Иман таратыусы ФӘТИХ
Илебеҙҙә, әкренләп булһа ла, Ислам дине үҫеш ала, мәсеттәр тѳҙѳлә, иманға ҡайтыусылар арта, мәктәптә лә, бер сәғәт булһа ла, дәрестәр индерелде. Дин: «Яҡшы ҡарттар булмаған ерҙә, яҡшы йәштәр ҙә булмай» тип ѳйрәтә. Изге Ҡѳрьән менән саф, камил аҡыллы кешеләр генә вәғәзләнер, ти китап. Ошондай ғилемле, мәғрифәтле кеше тураһында һүҙем. Фәтих Фәтҡуллин хәҙрәт сығышы менән Исмаҡай ауылынан. Әле Межгорье ҡалаһында йәшәй. Имам хаж ҡылған, биш намаҙын ҡалдырмай, ураҙа тота. Ул Межгорьела, Исмаҡайҙа мәсет һалдырған. Асыҡ йѳҙлѳ, изге күңелле, йомарт кеше....


text:
Оҙайлы Яңы йыл каникулдары почта хеҙмәткәрҙәренә пенсия һәм социаль пособиеларҙы ваҡытында биреүгә ҡамасауламаясаҡ
Рәсәйлеләрҙе ғинуарҙа көткән ун көнлөк Яңы йыл каникулдарына ҡарамаҫтан, «Рәсәй почтаһы» пенсияларҙы һәм башҡа социаль түләүҙәрҙе ваҡытында һәм тулы күләмдә алып барып еткерәсәк.
Улай ғына түгел, Федераль почта элемтәһенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы директоры Ирек Ғәлимовтың әйтеүенсә, РФ Пенсия фонды менән килешеү буйынса почта хеҙмәткәрҙәре аҡсалата түләүҙәр алыу графигы 2 ғинуарға тура килгән граждандарға пенсиялар һәм пособиеларын декабрҙә үк килтереп бирәсәк.
2011 йылдың 3 ғинуарынан 10-ына тиклем түләнергә тейешле пенсиялар һәм пособиелар ҙа билдәләнгән графикка ярашлы биреләсәк. Пенсияларын 7, 8 һәм 9 ғинуарҙа алырға тейешле кешеләргә лә улар ваҡытынан алда алып барып еткереләсәк.
Федераль почта элемтәһенең БР буйынса идаралығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәттәргә субсидиялар алыусыларға айлыҡ түләүҙәр, торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәтләндереүҙәргә түләүгә айлыҡ субсидиялар, пенсияға өҫтәмәләр, бала ҡарау буйынса түләүҙәр ҡәҙимге график буйынса еткереләсәк, шул иҫәптән байрам көндәрендә лә.


text:
Башҡорт яҙыусыһы Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡалдырма, әсәй!» китабы сыуаш теленә тәржемә ителгән
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Яҙыусы, Ш.Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡалдырма, әсәй!» китабы сыуаш теленә тәржемә ителгән. Повесты сыуаш прозаигы, «Çамрăксен хаçачĕ» гәзитенең («Молодежная газета») баш мөхәррире Дмитрий Моисеев тәржемәләгән. Әҫәр Сыуашстандың республика йәштәр гәзитендә баҫыла башлаған.
«Айгиз Баймөхәмәтовтың повесы мине хайран ҡалдырҙы, — тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты тәржемә авторы Дмитрий Моисеев. — Мин уны бер нисә сәғәт эсендә уҡып сыҡтым һәм шунда уҡ сыуаш теленә тәржемә итергә булдым. Авторҙың теле ябай, тәржемә өсөн еңел, шул уҡ ваҡытта әҫәр тәрән йөкмәткеле. Етди проблема күтәрелгән. Повесть уҙған аҙнала гәзитебеҙҙә баҫыла башланы. Кисә генә Чебоксар ҡалаһында сыуаш эстрадаһы концертын ҡараным. Тамашасылар мине Айгиздең повесына ҡағылышлы һорауҙар менән күмде. Барыһы ла әҫәрҙе тиҙерәк уҡып сығырға теләй».
«Айгиздең «Ҡалдырма, әсәй!» китабын йотлоғоп уҡыным. Тәүге биттәренән үк әҫәр зиһенеңде ялмап ала һәм һуңғы юлына ҡәҙәр көсөргәнештә тота», — тине йәш башҡорт яҙыусыһының китабы тураһында Сыуашстандың халыҡ шағиры Юрий Семендер.
Тиҙҙән Сыуашстандың Милли китапханаһында Айгиз Баймөхәмәтов менән әҙәби осрашыу уҙғарырға ниәтләйҙәр.


text:
Республика медиктары — бөтә Рәсәй табиптар конкурсында иң яҡшыларыФото: Һаулыҡ һаҡлау министрлығы сайтынан
Республика медиктары — бөтә Рәсәй табиптар конкурсында иң яҡшылары
Республика медиктары — бөтә Рәсәй табиптар конкурсында иң яҡшыларыФото: Һаулыҡ һаҡлау министрлығы сайтынан
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостан табиптары бөтә Рәсәй табиптар конкурсында иң яҡшылары тип танылды. Быйыл ул 36 номинация буйынса уҙғарылды. Илдең 66 төбәгенән һәм алты федераль ведомствонан бөтәһе 658 эш ҡаралды, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
«Иң яҡшы психиатр» номинацияһында беренсе урынға 1-се республика клиник психиатрия дауаханаһының баш табибы урынбаҫары, табип-психиатр Наталья Тулбаева лайыҡ булды. Иң яҡшы терапевт тип Башҡорт дәүләт медицина университеты клиникаһының 2-се терапия бүлексәһе мөдире, табип-терапевт Виктор Лузин танылды. «Иң яҡшы кардиолог» номинацияһында икенсе урынды Өфөләге 13-сө ҡала клиник дауаханаһының 2-се кардиология бүлексәһе мөдире, табип-кардиолог Аэлита Губаева алды. «Махсус номинация»ла Республика балалар клиник дауаханаһының яңаҡ-бит хирургияһы бүлексәһе мөдире, яңаҡ-бит хирургы Наил Дәүләтшин икенсе урын яуланы.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, шулай уҡ Артем Неудачин етәкселегендәге табиптар төркөмө «Булмыш» премияһы лауреаты исемен алды. Медиктар «Кеше ғүмерен ҡотҡарған уникаль операция яһаған өсөн» номинацияһында наградаларға лайыҡ булды.


text:
ISBN
Фольклорный архив Башкирского государственного университета
Ике туған
Борон заманда йәшәгән ти бер батша. Уның ҡатыны үлгән булған, ул ҡатынынан ике улы ҡала. Батша икенсе катын ала. Йәш катын бер көндө тәҙрәнән ҡарап ултырғанда, тәҙрәләргә оялаған турғай балаларын күрә. Бер оялағы балаларҙың инәләре ҡайтмай. Икенсе ояның ата-әсәһе был етем турғайҙарға ем ташып ашата. Был ҡатын, батша минең балаларымды ла ҡарамаҫ, тип, теге ике улын үлтереү юлын эҙләй. Тиҙҙән ул ауырыуға һабыша. Сихырсы әбей килә, уның менән кәңәшләшеп, батшаға әйтергә хәйлә уйлайҙар. Катын:
- Тик улдарыңдың йөрәк-бауырын ашатһаң ғына терелтә алаһың, - тип әйт ти сихырсыға. Сихырсы шулай эшләй.
Батша бик ҡайғыра. Ләкин ҡатынын бик яратҡанлыҡтан быға риза була. Бер һалдатҡа үлтерергә ҡуша. Быларға бер эт эйәрә. Урманға баралар. Һалдат балаларҙы үлтерергә йәлләй. Көсөктө үлтереп, йөрәк, бауырын ала ла, малайҙарҙы үҙ юлдарына ебәрә.
Малайҙар урманда йөрөйҙәр, ти. Бәләкәсе бик һыуһай, олоһо Һыу эҙләп китә. Һыу эҙләй торғас, малай бер таллыҡҡа барып сыға. Унда бер филде күрә. Фил уны баҫтыра, уны тота ла һыртына ултыртып, шәһәргә алып килә. Был филдең ҡайтыуын шәһәр халҡы йыйылып көтә. Был шәһәрҙә батша үлгән булған һәм филде сығарып ебәргәндәр, ул кемде алып килә, ошо батша була, тип. Малайҙы тәхеткә батша итеп ҡуялар.
Был ваҡытта теге ҡустыһы ағаһы батшалыҡ иткән ҡалаға килә. Ул бик алама кейенгән була. Был ҡалала бер корабль тауар тейәлгән көйө һыуҙа батып ултыра. Быны бер нисек тә сығара алмайҙар икән. Боронғо ырымсылар һүҙе буйынса, әгәр шуға берәйһен ташлаһаң, һыу күбәйә, тип уйлағандар. Кемде ташларға белмәй торғанда, теге батшаның был ҡалалағы ҡустыһы килеп сыға. Күп уйлап тормай, был малайҙы шуға ташларға булалар. Малай, шуға ташлар алдынан инеп кораблдең эсен ҡарап сығырға рөхсәт һорай. Быға рөхсәт итәләр. Инһә, малай күрә; тауарҙар теләһә нисек тейәлгәндәр, күберәк бер яҡҡа тейәлгән була. Малай әйбәтләп тейәй, корабль ҡалҡа. Батша был малайҙың аҡыллылығын күреп, был батшалыҡта малайҙы ҡалдырырға ҡуша. Корабль икенсе батшаға сауҙа итергә китергә тейеш була, малайҙы ла алалар. Ул батшалыҡҡа барып ингәс, бер иғлан күрәләр. Был иғланда батшаның ҡыҙына кейәү эҙләгәнлеге тураһында яҙылған була. Бөтә батшалыҡтағы егеттәр яҡшы кейенеп бында килергә тейеш булалар. Моряктәр ҙә яҡшы кейенеп бында киләләр.
Был малай ҙа ошо алама кейеме менән батша ҡыҙы янына килә.
Ҡыҙ сығып егеттәрҙе һайлай башлай. Матур кейенеп торған егеттәрҙең береһен дә күңел итмәй, теге алама кейенгән егеткә башындағы тажын алып бирә, был - егетте яратыуын белдереү була. Бөтә егеттәр "ах" итеп торалар. Хәҙер моряктәрҙең китер ваҡыты етә, ҡыҙҙы ла алып китәләр. Моряктәр теге малайҙан ҡыҙҙы үҙҙәренә биреүҙәрен һорайҙар. Егет риза булмағас, ҡыҙҙың тажын һыуға ташлайҙар. Егет тажды эҙләп сығып китә. "Өс йылға тиклем килмәһәм, ҡыҙ һеҙҙеке" - ти. Бара торғас, тажды бер ҡош алып китә. Ҡош ағас башына алып барып ҡуя, егет уны һуғып тажды ала. Егет йөрөй торғас бер аласыҡҡа барып инә. Унда ыңғырашып бер керт ята. Арыулыҡ-һаулыҡ һорашып бында инә. Бабай егеттең исемен һорай. Был егеттең исеме Ғәҙелйән була. Был ҡарт уның атаһы була. Ул ауырып, үлергә ятҡан була һәм шул көндө үк үлә. Егет бынан сығып бер шәһәргә китә. Унда бер баҡсала ҡыҙҙар сыр-сыу килеп уйнап йөрөйҙәр. Егет билбауынан алып тажды күрһәткәс, бер ҡыҙ югереп килеп ала. Был баяғы батшаның ҡыҙы була. Өс йыл тулырға бер генә кис ҡалған була. Ҡыҙ егетте таныған да былар кәңәш ҡоралар, ти. Ҡыҙ ауырып ятырға тейеш, ә егет мулла булып кейенеп, ҡыҙ янына килергә тейеш була. Ҡыҙ ошолай эшләй. Ә егет батша саҡырғанынса кәзәки кейеп, ҡулына таяҡ тотоп килә. Килгәс:
- Миңә ашарға килтерегеҙ, мин ҡыҙҙы өс көн өшкөрәсәкмен, - ти. Батша риза була. Егет мулла булған булып ҡыҙҙы өс көн өшкөрә. Хәҙер былар тағы ла хәйлә ҡоралар. Егеттең яғынан бер бай туғаны килергә тейеш була. Егет ағаһына хәбәр итә. Ағаһы килә. Ул энеһен дә, киленен дә алып ҡайтып, ҡустыһын хәрби көстәргә башкомандующий итеп ҡуя.
Ссылка на эту публикацию:
Ике туған [Электронный документ] // Фольклорный архив Башкирского государственного университета: электронное научное издание / под ред. Б. В. Орехова, А. А. Галлямова. [20112018]. Дата обновления: 11.02.2014. URL: http://lcph.bashedu.ru/editions/efolk.php?go=folk_id.9&w=%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD (дата обращения: 23.05.2018).


text:
Ил башлығы яңы формуланы раҫлармы, әллә кире бороп сығарырмы — Аллаһ Тәғәлә үҙе генә белә. Әммә хәҙер үк икеләнмәй шуны әйтергә мөмкин: яңы формула, белгестәр фекеренсә, юғары баһаға лайыҡлы ижад емешенә оҡшамаған, сөнки ул, тармаҡтағы стратегик бурысты урап үтеп, Пенсия фондында йылдар буйы тупланған ағымдағы проблеманы ғына хәл итеүҙе маҡсат итеп ҡуя.
Ил башлығы яңы формуланы раҫлармы, әллә кире бороп сығарырмы — Аллаһ Тәғәлә үҙе генә белә. Әммә хәҙер үк икеләнмәй шуны әйтергә мөмкин: яңы формула, белгестәр фекеренсә, юғары баһаға лайыҡлы ижад емешенә оҡшамаған, сөнки ул, тармаҡтағы стратегик бурысты урап үтеп, Пенсия фондында йылдар буйы тупланған ағымдағы проблеманы ғына хәл итеүҙе маҡсат итеп ҡуя.
Көҙ ултыртҡанда ағасты күмгәнгә ҡәҙәр ҙә, аҙаҡтан да йылы һыу һибергә кәрәк. Шулай эшләгәндә үҫемлек ауырымай, ныҡлы ерегеп китә. Виноградтың яңы ултыртылғанын да башҡа ҡыуаҡтарын ҡаплаған һымаҡ ҡышҡа әҙерләйҙәр. Ябырҙан алда һабағын ҙур булмаған лутрасил киҫәге менән уратһаң, үҫешеп етмәгән ботағы ла нормаға етә һәм яҡшы ҡышлай.
"Мөхәммәт пәйғәмбәр — Исламға нигеҙ һалыусы"
“Киске Өфө” гәзитендә яҙыусы Илгизәр Бураҡаевтың Мөхәммәт пәйғәмбәр тураһында тәржемәүи яҙмалары байтаҡ баҫылды, шулай уҡ ғалим-яҙыусы Ғайса Хөсәйеновтың хеҙмәте нәшер ителде. Уҡытыусы уларҙы уҡып сыҡһа, үҙе өсөн күп мәғлүмәт алыр.
Был теманы үткән саҡта төп иғтибарҙы Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең кешелек сифаттарына йүнәлтеү һәм улар аша уҡыусыла ыңғай һыҙаттар тәрбиәләргә тырышыу мөһим. Пәйғәмбәрҙең тормошондағы ҡайһы бер ваҡиғаларҙы риүәйәт итеп һөйләү әһәмиәтлерәк булыр.
Йүнселлек күптән илебеҙҙә заман талабына әүерелде. Ҡасандыр иң үткерҙәр һәм заманса аңлылар тотоноп киткәйне был эшкә. Бөгөн улар иңендә – иҡтисадыбыҙ именлеге. Ауыл ерендә йүнселдең хәле нисек, уны ниндәй мәсьәләләр борсой? Уларға эшләргә, үҫешергә мөмкинлек булдырылғанмы? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап эҙләп, Ҡыйғы районының Эшҡыуарҙар союзы рәйесе Владик ЗАҺИРОВҠА мөрәжәғәт иттек.
– Владик Саяф улы, һеҙ эшҡыуарлыҡ менән дә шөғөлләнәһегеҙ, шул уҡ мәлдә иңегеҙгә йәмәғәт эшен дә алғанһығыҙ...
Кәбеҫтәне туҡмас һымаҡ турарға, бер аҙ тоҙ һибергә һәм һуты сыға башлағансы ҡул менән ыуырға. Бәшмәкте бешереп алғас, оҙонса итеп киҫергә. Ҡыяр менән һуғанды ла яҡшылап йыуып, ваҡ ҡына итеп турарға. Һауытҡа һалып, тәменсә тоҙ, шәкәр ҡомо һибеп, ҡаймаҡ ҡушып болғатырға. Шулай итеп, әҙер салатты табынға ҡуяһы ғына ҡалды.
Ҡабаҡ менән алманың ҡабығын әрсергә, тостарын алырға һәм йоҡа ғына итеп турарға йәки ҡырғыста ҡырырға. Тәрән эсле һауытҡа һалып, өҫтөнә лимондың һутын һығырға, ә ҡабығын ыуырға. Бал һалып барыһын бергә бутарға ла өҫтөнә ваҡланған сәтләүек һибергә.
Алмаларҙы ағастың аҫҡы ботаҡтарынан өҙә башлағыҙ. Артабан урталағыларына, аҙаҡ өҫтәгеләренә үрелегеҙ. Ошолай эшләгәндә, ергә аҙ ҡойолор. Тәлгәше менән алығыҙ, юҡһа насар һаҡлана. Ағас ботағын аҫҡа эйелдереп әйләндерергә, алманы тартып алырға ярамай. Улай иткәндә, емешле һабағын һындырырһығыҙ һәм был урында тиҙ арала ғына емеш күрмәҫһегеҙ.
Уны иртәнсәк, көн ҡоро торғанда йыйырға тырышығыҙ. Был ҡағиҙә айырыуса көҙгө һәм ҡышҡы сорттарҙы өҙөүгә ҡағыла. Ошолай иткәндә яҡшыраҡ һаҡлана.
Тәҡдим итеүҙәре юҡҡа түгел, мәҫәлән, милли аш-һыуҙа һарымһаҡ киң ҡулланылған илдәрҙә йөрәккә бәйле сирҙәрҙең аҙлығы иҫбатланған икән.
Һарымһаҡ боҙолмай һаҡланһын өсөн ҡайһы бер шарттарҙы үтәү мотлаҡ. Мәҫәлән, уны һалҡын урында (бер-өс градус йылылыҡта) һаҡларға кәңәш ителә.
*Һаҡларға ҡуйылған урын ҡоро булырға тейеш.
*Һаҡлау өсөн иң яҡшыһы — быяла банка, ағас йәшник һәм туҡыма тоҡсай.
1 килограмм миләш, 1,5 килограмм шәкәр ҡомо, ике стакан һыу кәрәк.
Һайлап алынған һәм йыуылған емештәргә һыуытылған сироп ҡойоп, бер тәүлек тоторға. Иртәгәһенә сиропты һарҡытып ҡайнатырға. Һыуытҡас, еләккә һалып, әҙер булғанға ҡәҙәр йәнә ҡайнатырға кәрәк.
Миләштән повидло
Еләктәрҙе йыуып киптерергә, аҙаҡ бер тәүлеккә һыуытҡысҡа ҡуйып туңдырырға йәки 1-2 минут ҡайнатып алырға. Ул сағында әсеһе бөтәсәк. Әҙер еләк-емеште ит үткәргестән сығарып, ошо иҙмәгә шәкәр ҡомо һибергә лә (2 килограмм миләшкә 1 килограмм шәкәр ҡомо), һыу өҫтәргә (1 килограмм еләккә бер стакан һыу иҫәбенән).


text:
- Подробности
- Просмотров: 185
СЕЛТӘРЛЕУРТАТАШ, төбәк, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1985). Ишембай р‑ны Маҡар а. көнсығыш ситендә Һикәҙе й. (Егән й. ҡушылдығы) уң ярында, Ишембай заказнигы терр‑яһында урынлашҡан. Майҙаны 5,2 га. Һикәҙе й. текә ташлы төп ярындағы майҙансыҡтан (йылға кимәленән сағыштырмаса бейеклеге яҡынса 40 м) тора. Ландшафы һоро тау‑урман һәм кәҫле көлһыу тупраҡтағы урман эргәһе болондары ҡатыш дала үләнле киң япраҡлы урмандарҙан (һалпыш ҡайын) ғибәрәт. Санталъяпраҡ әрем, төньяҡ шиверекия үләне, ябай ҡаҙаяҡ үҫә. Битләү итәгендә Аллағыуат карст сығанағы урынлашҡан.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Татарстандың Яр Саллы ҡалаһында
Просмотров 491
- "Аҡбуҙат"та баҫылған:02-2014
-
- Автор:Тамара Юлдашева
-
- Район:Татарстан
-
- Ауыл:Яр Саллы
-
- Рәссам:
-
Татарстандың Яр Саллы ҡалаһында «Айһылыу» исемле 84-се балалар баҡсаһы бар. Өс йыл элек башҡорт төркөмө асылғас, бында балалар ҙур теләк менән йөрөй башланы. Тәрбиәселәре Рая Абзал ҡыҙы менән башҡортса шиғыр һөйләйҙәр, йырҙар йырлайҙар, бейеүҙәр өйрәнәләр. Башҡортостандан барған бер төркөм яҙыусы апай-ағайҙарҙы ихлас ҡаршыланы улар.
Тамара Юлдашева фотолары.


text:
Фото:
Өфөлә танылған бейеүсе Рәшиҙә Туйсинаның юбилей концерты үтте
Фото:
Кисә Өфөлә танылған бейеүсе, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы, Салауат Юлаев һәм Ғ.Сәләм исемендәге премиялар лауреаты Рәшиҙә Туйсинаның концерты үтте. Тантаналы сара бейеүсенең 70 йәшлек юбилейы айҡанлы үткәреледе.
Беренсе булып Рәшиҙә Туйсинаның визит карточкаһына әйләнгән легендар «Заһиҙә» бейеүе башҡарылды: был номер менән ул тәүгә Кремледең Съездар һарайында сығыш яһаған.
Мәшһүр бейеүсене юбилейы менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡотланы.
— Рәшиҙә Туйсина – танылған сәхнә оҫтаһы, үҙенең күп йыллыҡ ижады һәм һәләте менән ул бейеү аша башҡорт ҡыҙының матурлығын, аҡылын, һомғоллоғон күрһәтә алды, — тине республика башлығы. – Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең даны билдәле яҡташыбыҙҙың исеменә бәйле. Башҡорт бейеүен үҙенсәлекле энергетика айырып тора. Йыш ҡына республиканан ситтә йәшәүсе кешеләр башҡорт мәҙәниәте һәм уның быуаттар төпкөлөнән килгән тарихы хаҡында сәнғәтте яҙмышы һәм төп һөнәре итеп һайлаған бейеүселәребеҙҙең оҫталығы ярҙамында белә. Рәшиҙә Туйсина Ғәскәровтың бейеү мәктәбен, уның бай традицияларын үҫтереүгә күп көс һалған, башҡорт хореографияһын бейеү сәнғәтенең юғары өлгөләре менән байытҡан. «Гөлнәзирә», «Зарифа», «Шаян ҡыҙҙар» һәм башҡа бейеүҙәрҙә һеҙ тыуҙырған башҡорт ҡыҙының ҡабатланмаҫ образдары менән барыбыҙ ҙа һоҡланабыҙ.
Юбилей концертында Стәрлетамаҡ бейеү театры артистары, башҡорт эстардаһының билдәле башҡарыусылары, Ф.Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле бейеүселәре, Өфө сәнғәт училищеһы студенттары ҡатнашты.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Хәйриә эшмәкәрлеге һәм асарбаҡтарға ярҙам мәсьәләһе ҡаралды
Хәйриә эшмәкәрлеге һәм асарбаҡтарға ярҙам мәсьәләһе ҡаралды
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хәйриә эшмәкәрлеге буйынса Республика советы ултырышын үткәрҙе. Ошонда уҡ “Башҡортостанда хәйриәлек” (“Благотворительность в Республике Башкортостан”) порталы менән дә таныштылар.
“Башҡортостанда хәйриәлек” порталы “Асыҡ республика” проектына ярашлы төҙөлә, уның маҡсаты – мәрхәмәтлек эшен ойоштороусыларҙы туплау, ярҙамға мохтаждарға булышлыҡ итеү, микрохәйриәлекте дәртләндереү. Киләһе йылда эш башлаясаҡ сайт өсөн БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы яуаплы. Ултырышта өйһөҙҙәргә ярҙам итеү тураһындағы мәсьәлә лә ҡаралды. Башҡортостан Республикаһында кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил Рим Ҡәйүмов белдереүенсә, бөгөн төбәктә алты меңгә яҡын асарбаҡ бар. Уларға дәүләт органдары, дини ойошмалар ярҙам итә- итеүен, әммә был ғына етмәй. Республикала Салауат ҡалаһында, Өфөнөң Киров, Калинин райондарында йортһоҙҙар өсөн приюттар эшләй. Тап ошо юҫыҡта, йәғни приюттарҙа урындарҙы арттырыу ярайһы ярҙам булыр ине, тигән һығымтаға килде ултырышта ҡатнашыусылар. Тиҙҙән Өфөнөң төньяғында шул маҡсатта төҙөлөш башланасаҡ. Баш ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов әйтеүенсә, урын әҙерләнгән.
“Башҡортостанда хәйриәлек” порталы “Асыҡ республика” проектына ярашлы төҙөлә, уның маҡсаты – мәрхәмәтлек эшен ойоштороусыларҙы туплау, ярҙамға мохтаждарға булышлыҡ итеү, микрохәйриәлекте дәртләндереү. Киләһе йылда эш башлаясаҡ сайт өсөн БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы яуаплы. Ултырышта өйһөҙҙәргә ярҙам итеү тураһындағы мәсьәлә лә ҡаралды. Башҡортостан Республикаһында кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил Рим Ҡәйүмов белдереүенсә, бөгөн төбәктә алты меңгә яҡын асарбаҡ бар. Уларға дәүләт органдары, дини ойошмалар ярҙам итә- итеүен, әммә был ғына етмәй. Республикала Салауат ҡалаһында, Өфөнөң Киров, Калинин райондарында йортһоҙҙар өсөн приюттар эшләй. Тап ошо юҫыҡта, йәғни приюттарҙа урындарҙы арттырыу ярайһы ярҙам булыр ине, тигән һығымтаға килде ултырышта ҡатнашыусылар. Тиҙҙән Өфөнөң төньяғында шул маҡсатта төҙөлөш башланасаҡ. Баш ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов әйтеүенсә, урын әҙерләнгән.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.