text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Ырыҫ менән, шатлыҡ менән Башланһын Әтәс йылы!
Ырыҫ менән, шатлыҡ менән Башланһын Әтәс йылы!
Ошондай матур теләктәр менән бына-бына Яңы, 2017 йылға аяҡ баҫабыҙ. Астрологтар Әтәс йылына матур эшмәкәрлек һәм сағыу ваҡиғалар юрай. Бигерәк тә рухи үҫеш, мөнәсәбәттәрҙе нығытыу йәһәтенән яҡшы йыл булмаҡсы. Алда бик күп ҡыҙыҡлы асыштар көтә беҙҙе. Үҙ-үҙенә ышанған, маҡсатҡа ынтылған, ғәҙел кешеләр уңышҡа ирешәсәк.
Әтәс йылында тыуған кешеләр тырышлығы һәм үҙһүҙлелеге менән айырылып тора. Бер ҡасан да ҡуйған маҡсаттарынан тайпылмай, ә килеп сыҡмаһа, улар уға ирешеү өсөн яңы көс туплап, тағы ла нығыраҡ тырышлыҡ һаласаҡ. Шуға ла Әтәс йылында тыуған кешеләр араһында күренекле шәхестәр күп. Ил батшалары Екатерина II, Александр I, яҙыусылар Джеймс Купер, Вадим Кожевников, композиторҙар Джузеппе Верди, Рихард Вагнер, “зәңгәр экран” “йондоҙҙары” Никита Михалков, Леонид Якубович, йырсылар Николай Расторгуев, Дима Билан һәм башҡалар тап Әтәс йылында тыуған. Башҡортостанда ла бындай шәхестәр байтаҡ. Уларҙың бер нисәүһе менән бәйләнешкә инеп, байрам кәйефе тураһында ҡыҙыҡһындыҡ.
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, йырсы, Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры “әтәсе” Винер КАМАЛОВ оҙаҡ йылдар дауамында Яңы йыл байрамын корпоратив табындарҙа эшләп ҡаршы алған. Хатта бер йыл алты ресторанда йырларға саҡырыу була. Машинаһыҙ йырсы бер табындан икенсеһенә барырға такси көтөп торған арала сәғәт Яңы йылдың тәүге секундтарын һуға. Урам уртаһында ҡаршыланған йыл уңышлы була йырсы өсөн.
Тик хәҙер ундай сығыштарҙан баш тартып, байрамдарҙы Винер мотлаҡ ғаиләһе менән ҡаршы ала. Өй түрендә лә, ишек алдында ла матур шыршы биҙәлә, мул табын әҙерләнә. Тормош иптәше менән игеҙәк ҡыҙҙарына алдан уҡ бүләктәр алып ҡуя йырсы.
– Йондоҙнамә һыҙаттары буйынса үҙ йылыма тап киләм. Әтәс – йорт ҡошо, үҙ ояһында тәртип һәм тыныслыҡ булыуын ярата. Мин дә ғаиләм өсөн барлыҡ уңайлыҡтар булдырырға тырышам, уларға ҙур иғтибар бүләм. Өйҙә лә, эштә лә ғәҙелһеҙлекте, ыҙғыш-талашты яратмайым, тәртип булған ерҙә генә үҙемде ҡәнәғәт тоям, – ти йырсы.
Әйткәндәй, Винер Камаловтың ҡыҙҙары Гөлдәр менән Дилбәр ҙә Әтәс йылында тыуған, уларға оҙаҡламай 12 йәш тула.
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, йырсы Лилиә БИКТИМЕРОВА Әтәс йылында тыуһа ла, үҙен Маймыл йылыныҡы тип иҫәпләй:
– 12 ғинуар Көнсығыш календары буйынса Маймыл йылына инә. Йондоҙнамә буйынса ҡарағанда ла миңә күберәк “маймыл” һыҙаттары хас, ә әтәстеке бөтөнләй тап килмәй. Әммә ниндәй генә йыл булмаһын, Яңы йыл – кешеләргә яңы мөмкинлектәргә өмөт, хыял бирә торған мөғжизәле байрам. Шуға күрә барлыҡ күңелһеҙ хәлдәрҙе, кире эмоцияларҙы бөгөнгө көндә ҡалдырып, изге уйҙарҙа, иманлы күңел менән Әтәс йылына аяҡ баҫайыҡ. “Йәшлек” уҡыусыларына һаулыҡ, бәхет, ырыҫ һәм муллыҡ теләйем.
Әтәс тырыштарҙы ярата. Шуға күрә киләһе йылда арымай-талмай ижад итергә, донъя бөтәйтергә иҫәп бар. Февраль айында – тормош иптәшем Фәдис Ғәниевтың 50 йәшлек алтын юбилейы, уны ҙур концерт программалары менән билдәләп үтмәксебеҙ. Ә хужалыҡҡа килгәндә, ҙур йорт күтәрҙек. Киләһе йылда уны төҙөп бөтөргә һәм өй туйларға ниәтләйбеҙ.
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы Айһылыу ЙОМАҒОЛОВА:
– Артист халҡы иҫке йылды эш менән оҙата ла, Яңы йылды эш менән ҡаршы ала. Декабрь башынан ғинуар урталарына тиклем көн һайын 2 – 3-әр әкиәт ҡуябыҙ. Уның араһында төрлө ойошмаларҙан, мәктәптәрҙән байрамда ҡатнашырға саҡырыуҙар килә. Тәүге тапҡыр байрамды эш менән үткәргәндә миңә 20 йәш ине. Ҙур ресторан, табын артында 100-ҙән ашыу кеше, ә мин Ҡарһылыу булып ҡунаҡтарҙың күңелен асам. Оло тормошҡа аяҡ баҫыу мәле булды ул. Хәҙер инде йыл һайын ҡабатланған бындай кисәләргә өйрәндем, баштан-аяҡ күңелле мәшәҡәттәргә сумам. Шул мәшәҡәттәр менән балаларыма бүләк алырға ла өлгөрмәгән саҡтар була. Байрам табыны ла эш араһында әҙерләнә. Эш бар икән, тимәк, һаулыҡ бар, тормошҡа өмөт бар.
Әтәс сүллектә лә ас ҡалмаҫ, тигән әйтем бар. Ул үҙенең тырышлығы менән һәр ваҡыт аҙыҡ таба. Йыл хужаһының был ғәҙәте миңә лә хас. Үҙ эшен яратҡан, көсөн һәм ваҡытын йәлләмәгәндәргә киләһе йыл уңыштар, шатлыҡтар һәм бәхет килтереүенә ышанам. Үҙемә лә, “Йәшлек”те уҡыусыларға ла Утлы Әтәстең ҡыйыулығын, көсөн һәм тырышлығын теләйем. Ошо һыҙаттар менән үҙ маҡсаттарыбыҙға ирешәйек, хыялдарҙы тормошҡа ашырайыҡ. Театрҙа һәм гәзит биттәрендә осрашып торайыҡ!
Рамаҙан ҠОЛМӨХӘМӘТОВ, шағир, “Илһам шишмәләре – 2015” фестивале лауреаты:
– Яңы йыл байрамы төрлө ҡыҙыҡ хәлдәргә бай була. Минең танышым Ғәҙел үҙенең буласаҡ кәләшен тап ошо байрамда осратты. Уны 90-сы йылдар аҙағында Яңы йыл байрамына Марат исемле бүлмәләше үҙҙәренә ҡунаҡҡа алып ҡайтҡан. Ҡараңғы төшкәс кенә дуҫының ауылына барып еткәндәр. Өйҙәре уңайлы урында урынлашҡан, эргәлә генә – клуб, мәктәп, магазин. Мараттың аңлатыуынса, был совхоз йортонда ике фатир булып, уң яғында улар йәшәй, һул яғында – күршеләре. Байрам кисәһенә һанаулы ғына сәғәт ҡалғанлыҡтан, егеттәр тиҙ генә ҡапҡылап ала ла, байрамды ҡаршыламаҡ йортҡа ашыға. Кисәгә китер алдынан, Ғәҙел ҡаршы булһа ла, дуҫы әсәһенә ҡунаҡ өсөн айырым бүлмәгә урын йәйергә кәңәш итә, йәнәһе, иптәшенә ҡәҙер күрһәтә, ололай.
Егеттәр ингәндә бөтәһе лә йыйылып бөткән була. Байрам мәжлесен алып барыусы яңы килеүселәрҙең ай-вайына ҡуймай, уларға тултырып “штрафной” һалып бирә. Ғәҙел һалдат хеҙмәтендә тәмәке тартырға өйрәнеп ҡайтһа ла, “ҡаты” эсемлектәр менән мауыҡҡаны юҡ. Ни хәтлем генә баш тартһа ла, тулы рюмканы эсергә мәжбүр була. Эсемлек егеттең башына бәрә. Уны бер ҡыҙ янына ултырталар. Исеме Лилиә икән, баш ҡалала белем ала, Марат дуҫының күршеһе. Яңы йыл куранттары һуға, байрам хөрмәтенә шампан бокалдары күтәрелә. Мәжлес күңелле бара, клубҡа сығалар. Ҡунаҡ егет, саф һауаға сығыуға ҡарамаҫтан, тағы иҫерә төшә. Марат, дуҫының хәлен аңлап, өйҙәренә илтмәксе булһа ла, Ғәҙел, һыр бирмәҫкә тырышып, ҡаршы килә. Йәнәһе, дуҫының өйө яҡын, ҡайтып етерлек кенә хәле бар. Ул, алпан-толпан баҫып, Мараттар йәшәгән йортҡа ыңғайлай. Ишекте шығырлатмаҫҡа тырышып, Ғәҙел эскә үтә, ботинкаларын көс-хәл менән сисеп, бая дуҫы күрһәткән бүлмәгә йүнәлә. Оҙаҡ ятҡандырмы-юҡмы: ”Тор,тор инде”, – тигән тауышҡа күҙен асһа, ҡаршыһында аптырап, Лилиә тора. Егет тә албырғап, һикереп тороп ултыра. Башынан, был ҡыҙ бында нимә эшләй, тигән һорау йүгереп үтә. Шунда ҡыҙ йылмая ла: “Эй, ҡунаҡ егет, фатирҙарҙы бутағанһың бит, Марат беҙҙең стена аша күрше, уларҙың ҡапҡаһы теге яҡтан”, – ти. Бына шулай тағы яңынан таныша ике йәш кеше. Артабан улар араһындағы дуҫлыҡ мөхәббәткә әүерелә.
Әтәс йылы шулай яңғыҙҙарға мөхәббәт, парлыларға ғаилә именлеге алып килһен!
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Гөлзәмиә СИТДИҠОВА үҙ йылында барлыҡ кешеләргә һаулыҡ, йән һәм күңел тыныслығы, иман һәм илебеҙгә именлек теләй.
– Йылдар үткән һайын мин матди ҡиммәттәргә ҡарағанда рухи ҡиммәттәрҙең баһаһы юғарыраҡ икәнен аңлайым. Элегерәк, әллә йәшлек менән, йондоҙнамәгә, юрауҙарға бөтөнләй ышанмай инем. Хәҙер ышанам, һандар фәнен һәм йондоҙҙарҙы өйрәнәм. Ғүмер буйы сағыу кейенергә яраттым, ҡуйған маҡсатыма барып етер өсөн көс-ҡеүәтемде йәлләмәнем. Ә ошо һыҙаттар әтәстең үҙенә лә, ул йылда тыуғандарға ла хас.
Филармонияла 30 йылдан ашыу эшләү дәүерендә Яңы йыл байрамын ҡайҙарҙа ғына, кемдәр менән генә үткәрергә тура килмәне?! Хәҙер инде сәхнәгә, гастролгә һирәк сығам. Шуға күрә Рәсәй буйлап һибелгән туған-тыумасаларымды бер табынға йыйырға тигән ниәттәр менән Яңы йыл байрамына әҙерләнәм быйыл.
Яҙыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре,
филология фәндәре докторы, профессор Мирас ИҘЕЛБАЕВ улдары Урал менән Артур бәләкәй саҡта уларҙы гел Ҡыш бабай булып ҡотлаған.
– Беҙ бала саҡта Яңы йыл байрамы әллә ни билдәләнмәне, бүләктәр, тәмле күстәнәстәргә мөмкинлек булманы. Шуға күрә балаларымдың күңелендә мөмкин тиклем матур иҫтәлектәр ҡалдырырға тырыштым. Яңы йыл байрамын һәр йыл һайын бөтә ғаилә менән йыйылып, Аҡманайҙағы йортобоҙҙа ҡаршылайбыҙ. Матур шыршы биҙәлә, тәмле ризыҡтарҙан табын ҡорабыҙ. Эштә лә хеҙмәттәштәремде ҡотлап, уларҙан ҡотлауҙар ҡабул итеп, байрам кәйефен күтәреү йолаһы бар.
Йондоҙнамәгә ышанып бөтмәһәм дә, үҙ йылыма ҙур өмөттәр бағлайым. ХХ быуаттың 17-се йылы ҡанлы-шанлы ваҡиғаларға бай булған. Был быуат уны ҡабатламаһын, Яңы йыл шатлыҡтарға, ҡыуаныслы ваҡиғаларға, йылмайыуҙарға бай булһын. Ерҙә изгелек, мәрхәмәтлек артһын, кешеләр бер-береһенә һәр ваҡыт матур уйҙа булһын, тигән теләктәремде еткерәм! Байрам менән, “Йәшлек”!
Әтәс йылында тыуған кешеләр тырышлығы һәм үҙһүҙлелеге менән айырылып тора. Бер ҡасан да ҡуйған маҡсаттарынан тайпылмай, ә килеп сыҡмаһа, улар уға ирешеү өсөн яңы көс туплап, тағы ла нығыраҡ тырышлыҡ һаласаҡ. Шуға ла Әтәс йылында тыуған кешеләр араһында күренекле шәхестәр күп. Ил батшалары Екатерина II, Александр I, яҙыусылар Джеймс Купер, Вадим Кожевников, композиторҙар Джузеппе Верди, Рихард Вагнер, “зәңгәр экран” “йондоҙҙары” Никита Михалков, Леонид Якубович, йырсылар Николай Расторгуев, Дима Билан һәм башҡалар тап Әтәс йылында тыуған. Башҡортостанда ла бындай шәхестәр байтаҡ. Уларҙың бер нисәүһе менән бәйләнешкә инеп, байрам кәйефе тураһында ҡыҙыҡһындыҡ.
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, йырсы, Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры “әтәсе” Винер КАМАЛОВ оҙаҡ йылдар дауамында Яңы йыл байрамын корпоратив табындарҙа эшләп ҡаршы алған. Хатта бер йыл алты ресторанда йырларға саҡырыу була. Машинаһыҙ йырсы бер табындан икенсеһенә барырға такси көтөп торған арала сәғәт Яңы йылдың тәүге секундтарын һуға. Урам уртаһында ҡаршыланған йыл уңышлы була йырсы өсөн.
Тик хәҙер ундай сығыштарҙан баш тартып, байрамдарҙы Винер мотлаҡ ғаиләһе менән ҡаршы ала. Өй түрендә лә, ишек алдында ла матур шыршы биҙәлә, мул табын әҙерләнә. Тормош иптәше менән игеҙәк ҡыҙҙарына алдан уҡ бүләктәр алып ҡуя йырсы.
– Йондоҙнамә һыҙаттары буйынса үҙ йылыма тап киләм. Әтәс – йорт ҡошо, үҙ ояһында тәртип һәм тыныслыҡ булыуын ярата. Мин дә ғаиләм өсөн барлыҡ уңайлыҡтар булдырырға тырышам, уларға ҙур иғтибар бүләм. Өйҙә лә, эштә лә ғәҙелһеҙлекте, ыҙғыш-талашты яратмайым, тәртип булған ерҙә генә үҙемде ҡәнәғәт тоям, – ти йырсы.
Әйткәндәй, Винер Камаловтың ҡыҙҙары Гөлдәр менән Дилбәр ҙә Әтәс йылында тыуған, уларға оҙаҡламай 12 йәш тула.
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, йырсы Лилиә БИКТИМЕРОВА Әтәс йылында тыуһа ла, үҙен Маймыл йылыныҡы тип иҫәпләй:
– 12 ғинуар Көнсығыш календары буйынса Маймыл йылына инә. Йондоҙнамә буйынса ҡарағанда ла миңә күберәк “маймыл” һыҙаттары хас, ә әтәстеке бөтөнләй тап килмәй. Әммә ниндәй генә йыл булмаһын, Яңы йыл – кешеләргә яңы мөмкинлектәргә өмөт, хыял бирә торған мөғжизәле байрам. Шуға күрә барлыҡ күңелһеҙ хәлдәрҙе, кире эмоцияларҙы бөгөнгө көндә ҡалдырып, изге уйҙарҙа, иманлы күңел менән Әтәс йылына аяҡ баҫайыҡ. “Йәшлек” уҡыусыларына һаулыҡ, бәхет, ырыҫ һәм муллыҡ теләйем.
Әтәс тырыштарҙы ярата. Шуға күрә киләһе йылда арымай-талмай ижад итергә, донъя бөтәйтергә иҫәп бар. Февраль айында – тормош иптәшем Фәдис Ғәниевтың 50 йәшлек алтын юбилейы, уны ҙур концерт программалары менән билдәләп үтмәксебеҙ. Ә хужалыҡҡа килгәндә, ҙур йорт күтәрҙек. Киләһе йылда уны төҙөп бөтөргә һәм өй туйларға ниәтләйбеҙ.
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы Айһылыу ЙОМАҒОЛОВА:
– Артист халҡы иҫке йылды эш менән оҙата ла, Яңы йылды эш менән ҡаршы ала. Декабрь башынан ғинуар урталарына тиклем көн һайын 2 – 3-әр әкиәт ҡуябыҙ. Уның араһында төрлө ойошмаларҙан, мәктәптәрҙән байрамда ҡатнашырға саҡырыуҙар килә. Тәүге тапҡыр байрамды эш менән үткәргәндә миңә 20 йәш ине. Ҙур ресторан, табын артында 100-ҙән ашыу кеше, ә мин Ҡарһылыу булып ҡунаҡтарҙың күңелен асам. Оло тормошҡа аяҡ баҫыу мәле булды ул. Хәҙер инде йыл һайын ҡабатланған бындай кисәләргә өйрәндем, баштан-аяҡ күңелле мәшәҡәттәргә сумам. Шул мәшәҡәттәр менән балаларыма бүләк алырға ла өлгөрмәгән саҡтар була. Байрам табыны ла эш араһында әҙерләнә. Эш бар икән, тимәк, һаулыҡ бар, тормошҡа өмөт бар.
Әтәс сүллектә лә ас ҡалмаҫ, тигән әйтем бар. Ул үҙенең тырышлығы менән һәр ваҡыт аҙыҡ таба. Йыл хужаһының был ғәҙәте миңә лә хас. Үҙ эшен яратҡан, көсөн һәм ваҡытын йәлләмәгәндәргә киләһе йыл уңыштар, шатлыҡтар һәм бәхет килтереүенә ышанам. Үҙемә лә, “Йәшлек”те уҡыусыларға ла Утлы Әтәстең ҡыйыулығын, көсөн һәм тырышлығын теләйем. Ошо һыҙаттар менән үҙ маҡсаттарыбыҙға ирешәйек, хыялдарҙы тормошҡа ашырайыҡ. Театрҙа һәм гәзит биттәрендә осрашып торайыҡ!
Рамаҙан ҠОЛМӨХӘМӘТОВ, шағир, “Илһам шишмәләре – 2015” фестивале лауреаты:
– Яңы йыл байрамы төрлө ҡыҙыҡ хәлдәргә бай була. Минең танышым Ғәҙел үҙенең буласаҡ кәләшен тап ошо байрамда осратты. Уны 90-сы йылдар аҙағында Яңы йыл байрамына Марат исемле бүлмәләше үҙҙәренә ҡунаҡҡа алып ҡайтҡан. Ҡараңғы төшкәс кенә дуҫының ауылына барып еткәндәр. Өйҙәре уңайлы урында урынлашҡан, эргәлә генә – клуб, мәктәп, магазин. Мараттың аңлатыуынса, был совхоз йортонда ике фатир булып, уң яғында улар йәшәй, һул яғында – күршеләре. Байрам кисәһенә һанаулы ғына сәғәт ҡалғанлыҡтан, егеттәр тиҙ генә ҡапҡылап ала ла, байрамды ҡаршыламаҡ йортҡа ашыға. Кисәгә китер алдынан, Ғәҙел ҡаршы булһа ла, дуҫы әсәһенә ҡунаҡ өсөн айырым бүлмәгә урын йәйергә кәңәш итә, йәнәһе, иптәшенә ҡәҙер күрһәтә, ололай.
Егеттәр ингәндә бөтәһе лә йыйылып бөткән була. Байрам мәжлесен алып барыусы яңы килеүселәрҙең ай-вайына ҡуймай, уларға тултырып “штрафной” һалып бирә. Ғәҙел һалдат хеҙмәтендә тәмәке тартырға өйрәнеп ҡайтһа ла, “ҡаты” эсемлектәр менән мауыҡҡаны юҡ. Ни хәтлем генә баш тартһа ла, тулы рюмканы эсергә мәжбүр була. Эсемлек егеттең башына бәрә. Уны бер ҡыҙ янына ултырталар. Исеме Лилиә икән, баш ҡалала белем ала, Марат дуҫының күршеһе. Яңы йыл куранттары һуға, байрам хөрмәтенә шампан бокалдары күтәрелә. Мәжлес күңелле бара, клубҡа сығалар. Ҡунаҡ егет, саф һауаға сығыуға ҡарамаҫтан, тағы иҫерә төшә. Марат, дуҫының хәлен аңлап, өйҙәренә илтмәксе булһа ла, Ғәҙел, һыр бирмәҫкә тырышып, ҡаршы килә. Йәнәһе, дуҫының өйө яҡын, ҡайтып етерлек кенә хәле бар. Ул, алпан-толпан баҫып, Мараттар йәшәгән йортҡа ыңғайлай. Ишекте шығырлатмаҫҡа тырышып, Ғәҙел эскә үтә, ботинкаларын көс-хәл менән сисеп, бая дуҫы күрһәткән бүлмәгә йүнәлә. Оҙаҡ ятҡандырмы-юҡмы: ”Тор,тор инде”, – тигән тауышҡа күҙен асһа, ҡаршыһында аптырап, Лилиә тора. Егет тә албырғап, һикереп тороп ултыра. Башынан, был ҡыҙ бында нимә эшләй, тигән һорау йүгереп үтә. Шунда ҡыҙ йылмая ла: “Эй, ҡунаҡ егет, фатирҙарҙы бутағанһың бит, Марат беҙҙең стена аша күрше, уларҙың ҡапҡаһы теге яҡтан”, – ти. Бына шулай тағы яңынан таныша ике йәш кеше. Артабан улар араһындағы дуҫлыҡ мөхәббәткә әүерелә.
Әтәс йылы шулай яңғыҙҙарға мөхәббәт, парлыларға ғаилә именлеге алып килһен!
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Гөлзәмиә СИТДИҠОВА үҙ йылында барлыҡ кешеләргә һаулыҡ, йән һәм күңел тыныслығы, иман һәм илебеҙгә именлек теләй.
– Йылдар үткән һайын мин матди ҡиммәттәргә ҡарағанда рухи ҡиммәттәрҙең баһаһы юғарыраҡ икәнен аңлайым. Элегерәк, әллә йәшлек менән, йондоҙнамәгә, юрауҙарға бөтөнләй ышанмай инем. Хәҙер ышанам, һандар фәнен һәм йондоҙҙарҙы өйрәнәм. Ғүмер буйы сағыу кейенергә яраттым, ҡуйған маҡсатыма барып етер өсөн көс-ҡеүәтемде йәлләмәнем. Ә ошо һыҙаттар әтәстең үҙенә лә, ул йылда тыуғандарға ла хас.
Филармонияла 30 йылдан ашыу эшләү дәүерендә Яңы йыл байрамын ҡайҙарҙа ғына, кемдәр менән генә үткәрергә тура килмәне?! Хәҙер инде сәхнәгә, гастролгә һирәк сығам. Шуға күрә Рәсәй буйлап һибелгән туған-тыумасаларымды бер табынға йыйырға тигән ниәттәр менән Яңы йыл байрамына әҙерләнәм быйыл.
Яҙыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре,
филология фәндәре докторы, профессор Мирас ИҘЕЛБАЕВ улдары Урал менән Артур бәләкәй саҡта уларҙы гел Ҡыш бабай булып ҡотлаған.
– Беҙ бала саҡта Яңы йыл байрамы әллә ни билдәләнмәне, бүләктәр, тәмле күстәнәстәргә мөмкинлек булманы. Шуға күрә балаларымдың күңелендә мөмкин тиклем матур иҫтәлектәр ҡалдырырға тырыштым. Яңы йыл байрамын һәр йыл һайын бөтә ғаилә менән йыйылып, Аҡманайҙағы йортобоҙҙа ҡаршылайбыҙ. Матур шыршы биҙәлә, тәмле ризыҡтарҙан табын ҡорабыҙ. Эштә лә хеҙмәттәштәремде ҡотлап, уларҙан ҡотлауҙар ҡабул итеп, байрам кәйефен күтәреү йолаһы бар.
Йондоҙнамәгә ышанып бөтмәһәм дә, үҙ йылыма ҙур өмөттәр бағлайым. ХХ быуаттың 17-се йылы ҡанлы-шанлы ваҡиғаларға бай булған. Был быуат уны ҡабатламаһын, Яңы йыл шатлыҡтарға, ҡыуаныслы ваҡиғаларға, йылмайыуҙарға бай булһын. Ерҙә изгелек, мәрхәмәтлек артһын, кешеләр бер-береһенә һәр ваҡыт матур уйҙа булһын, тигән теләктәремде еткерәм! Байрам менән, “Йәшлек”!
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


c: text/html

text:
Күптән түгел М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры Ырымбур губернаһының 270 һәм өлкәнең 80 йыллығына бағышлап уҙғарылған Беренсе Волга буйы театр фестиваленән ҡайтты (Ырымбур, 10-16 июнь). Театр фестивалдә Башҡортостан Республикаһы Президенты грантына ҡуйылып респбуликабыҙҙың театр мәҙәниәтендә күркәм ваҡиғаға әйләнгән «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға » (Т.Ғарипова, реж. О.Ханов) мюзиклы менән сығыш яһаны. Спектакль М.Горький исемендәге Ырымбур Рус дәүләт драма театры сәхнәһендә 15 июнь көнө уйналды. Әйтергә кәрәк, Беренсе Волга буйы фестивале Ырымбур өлкәһе Губернаторы – Хөкүмәт рәисе Ю.А.Берг ҡарарына ярашлы әҙерләнде. Фестиваль программаһы бай йөкмәткеле булды, унда спектаклдәрҙән тыш актер оҫталығы буйынса профессор Юрий Альшиц (Берлин), Ирина Промптованың мастер кластары тәҡдим ителде.
Башҡорт дәүләт академия драма театрының спектакле Фестивалдең иң абруйлы – «Тамашасы һөйөүе» призына лайыҡ булды һәм тәнҡитселәр коллегияһы, жюри ағзалары билдәләүенсә, уның сағыу биҙәге һәм асышы, тип танылды.
«Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» мюзиклы, ысынлап та, ғәжәйеп үҙенсәлекле сәхнә күренеше: бында башҡорт халыҡ йолалары менән хәҙерге заман драматургияһы, музыка, йыр, хореография сәнғәтенең традициялары бер- береһенә үрелеп бирелгән. Мюзикл башҡорт халыҡ йыры “Ҡара юрға”ның сюжетына нигеҙләнгән. Унда әҙәм йәнле хайуан – Ҡара юрғаның кешеләр бәхете хаҡына ҡылған изгелеге һүрәтләнә. Бында героик әкиәт, социаль - көнкүреш мотивтары, героизм темаһы, кешеләр араһындағы мөнәсәбәттәр барыһы ла асыҡ күренә. «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» – сағыу һәм романтик, күңелгә үтеп инерлек, моңло спектакль. Күтәренке рух, юмор, махсус музыка, актерҙарҙың оҫта уйыны, зауыҡлы сәхнә костюмдары, заманса биҙәлеш тамашасыла онотолмаҫ тәьҫораттар ҡалдыра.
Ошо урында эпос хаҡында хәтергә төшөрөп үтеү ҙә хилаф булмаҫ. «Ҡара-юрға» - башҡорт халҡының ауыҙ- тел ижады өлгөһө. Ул шиғри формала ла, сәсмә рәүештә лә йәшәп килә. Эпос 1907 йылда мәшһүр башҡорт сәсәне, драматург Мөхәмәтша Буранғолов тарафынан Һамар губернаһы (Ырымбур өлкәһе Красногвардейск районы) Быҙаулыҡ өйәҙе Үрге -Ильяс ауылы кешеһе Хәсән Буранғоловтан яҙып алынған. Эпостың төрлө варианттарын халыҡтан ошо уҡ исем аҫтында Кирәй Мәргән, Әхмәт Сөләймәнов, Ғата Сөләймәнов та яҙып алған. Эпостың 10-лап вариаты Башҡортостан Фәндәр академияһы һәм Ырымбур өлкә архивында һаҡлана.
Фестивалдә ҡатнашҡан барлыҡ спектаклдәр буйынса ла фекер алышыу уҙғарылманы, бының өсөн иң ҡыҙыҡлы тип табылғандары ғына һайлап алынды. 15 июнь – " Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» спектаклен жюри ағзалары, тәнҡитселәр коллегияһы, фестиваль ҡунаҡтары ҡарап фекер алышы. Түбәндә бер нисә театр белгесенең сығыштарынан юлдар.
Театр тәнҡитсеһе Е.А.Павлова ( Ырымбур). Мин Олег Хановты быға ҡәҙәр актер булараҡ белә инем, ә был юлы уның режиссерлыҡ эшен ҡарап ҙур ҡәнәғәтләнеү алдым. Был өлкәлә лә Ханов О.З. шаҡтай юғары оҫталыҡ күрһәтте. Сағыу, күңелле, еңел сәхнә әҫәрегеҙ менән Һеҙ беҙгә ысын мәғәнәһендә байрам бүләк иттегеҙ. Рәхмәт .
Рәсәй режиссерҙар гильдияһы вәкиле Корчак М.М. Һеҙ фестивалдә үҙегеҙҙе барыһынан да күркәм, профессиональ кимәлдә күрһәттегеҙ. Һеҙҙең уйынығыҙҙан йәнле, һоҡланғыс энергетика ағылды, уны барыбыҙ ҙа тойҙо. Милли театрҙарҙың шундай баһалап бөткөһөҙ байлығы бар, был байлыҡ – ауыҙ- тел ижады, фольклор, традициялар. Һеҙ шуның менән бәхетле. Һеҙҙең кимәлде буш һәм йәнһеҙ тойолған Көнбайыш театрҙары менән сағыштырыу ҙа урынһыҙ. Актерҙарҙың уйыны, пластика, сәхнә биҙәлеше, костюмдар, сәхнә хәрәкәте, музыка – барыһы ла үҙ урынында, иҫ китмәле. Бындай ҙа күркәм, матур аткерҙар ҡайҙан был театрҙа? Ҡара юрға ла, Ҡолонсаҡ та, Әбләй, Ҡара бейә лә барыһы ла һөйкөмлө. Был спектакль һәр фестивалдең йәне булырлыҡ.
Театр тәнҡитсеһе Щербаков К.А. Спектакль ҙур ихтирам уята, бик шәп идея.Легенда нигеҙендә заманса мюзикл ижад итеү еңелдән түгел, етмәһә легенданың төп геройы кеше түгел, ә хайуан (ат) булһа, уғата ауыр. Әммә Һеҙ был эште еңеп сыҡҡанһығыҙ. Һоҡланғыс декорация, матур, бай костюмдар араһында артистар һис юғалып ҡалмай. Этнография артында бөгөнгө көн сағылыуы бигерәк һәйбәт. Герой менән героиня бик матур күренде. Труппа бик профессиональ Һәм ул иң ҡатмарлы пофессиональ бурысты ла тормошҡа ашырырлыҡ дәрәжәлә көслө. Бында Ҡара юрға менән Ҡара бейә мөнәсәбәтендә иреккә ынтылыш темаһы һалынған һәм ул да бик ышандырырлыҡ. Ҡара юрға – кешеләр янына ынтыла, ул миһырбанлы, изгелекле хайуан. Артист юғары дәрәжәлә һәйбәт уйнай. «Абсолют ирек» темаһы мюзиклда бик оҫта асыла. «Мин ялсы түгел, мин – ир күңеле, уның ике ҡанаты!», – ти Әбләйҙең (А.Ҡунаҡбаев) тоғро дуҫы Ҡара юрға ( Р.Хайсаров). Һәм мин уның был һүҙҙәренә ышанам.
Карпова Н. Н. «Сатира» театрының әҙәбиәт бүлеге етәксеһе, театр белгесе.
Шуныһы шатлыҡлы, мюзиклдар илебеҙ сәхнәләрендә йышыраҡ күренә башланы. Тәүҙәрәк, был синтетик жанрҙың беҙҙең сәхнәгә ерегеп китеүе икеле, тигән фекерҙәр ишетелә ине. Музыкаль жанрҙы тамашасы ярата. Ә мюзикл үҙе театрҙың бөтә яҡлап та мөмкинлектәрен: режиссер һәм актер оҫталығын, вокаль, пластика, сценография һ.б. кимәлен күрһәтә. Режиссер боронғо эпосты заманса яңғырата алған, актерҙар иҫ киткес бирелеп, әҫәрҙе яратып, оҫта уйнай. Ҡара юрға үҙе ни тора! Үҙе артынан башҡаларҙы ла эйәртә. Хореография, музыка, биҙәлеш йәһәтенән дә әҫәр миңә бик оҡшаны. Массалағы артистарҙың да һәр ҡайһыһы үҙ урынында. Спектакль тере организм кеүек. Ул, моғайын, оҙон ғүмерле булыр. Шуны теләйем.
http://www.bashinform.ru/news/640379/

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Мәғарифтың бурысы – шәхес тәрбиәләү
02 сентября 2015 йыл | Мәғариф
Йыл һайын үткәрелеп килгән традиция буйынса, пленар ултырыш алдынан кәңәшмәлә ҡатнашыусылар һәм саҡырылған ҡунаҡтар мәҙәниәт һарайы фойеһында мәктәптәр, мәктәпкәсә йәштәге белем биреү учреждениелары коллективтары әҙерләгән бай йөкмәткеле методик күргәҙмә менән танышты.
Методик күргәҙмәләр менән бер рәттән, уҡыусыларҙың һәм уҡытыусыларҙың, балалар баҡсалары тәрбиәләнеүселәре һәм тәрбиәселәрҙең ҡул эштәренән торған күргәҙмәләр ойошторолғайны. Мәҫәлән, Ҡауарҙы мәктәбенең башланғыс класс уҡытыусыһы Ә.Ф.Сурағолованың оригами техникаһында эшләнгән әйберҙәре, Аҡкүл, Табын, Йөҙимән, Юлыҡ, Имәндәш һ.б. ауылдарҙан килтерелгән ҡул эштәре иғтибарға лайыҡ ине. Методик күргәҙмәләрҙә портфолио, проект эштәренән тыш, заманса технологиялар – мультимедиа таҡталары, проекторҙар, уҡыу әсбаптары, музей экспонаттары, балалар өсөн үҫтереүсе уйындар һәм уйынсыҡтар, юл ҡағиҙәләрен өйрәтеүсе билдәләр, хатта ҡом менән һүрәт төшөрөү таҡтаһы ла бар ине.
Район хакимиәте башлығы урынбаҫары Руслан Йәғәфәр улы Салауатов конференция-ны асып, педагогтарҙы яңы уҡыу йылы башланыу менән ҡотланы. Районыбыҙҙың төрлө мәктәптәренә эшкә ҡайтҡан 5 йәш белгес-те тәбрикләп, сәскәләр тапшырғандан һуң, тәүге һүҙ район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаровҡа бирелде.
Унан һуң һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Рөстәм Фазыл улы Вәлиев сығыш яһаны. Ул 20 августа Неф-текама ҡалаһында үткән уҡытыусыларҙың республика август кәңәшмәһе тураһында һөйләне. Уның эшендә ҡатнашҡан республика Башлығы Рөстәм Зәки улы Хәмитовтың сығышындағы ҡайһы бер тезистар менән таныштырҙы. Республика Башлығының мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларына сират проблемаһына республика хөкүмәтенең ҙур иғтибар биреүен, был мәсьәләнең 2015 йыл аҙағына хәл ителәсәгенә ышаныс белдереүен әйтеп үтте. Бының өсөн федераль һәм республика бюджеттарынан 2,2 млрд һум аҡса бүленеүе, 22 яңы балалар баҡсаһында 13,5 мең урын булдырылыуы хаҡында һүҙ барҙы. Белем биреү сифатына ҡағылып, республикала Берҙәм дәүләт имтиханында рус теленән 100 балл йыйыусы уҡыусыларҙың артыуы, шул уҡ ваҡытта математика фәненән түбән балл алыусыларҙың күбәйеүе хәүеф тыуҙыра, тине Р.Вәлиев. Шулай уҡ ул үҙенең сығышында мәктәптәргә йәш педагогтарҙы йәлеп итеү сараларына, белем биреү учреждениеларында физик тәрбиә мәсьәләләренә һ.б. туҡталды. Кәңәшмәлә ҡатнашыусыларҙы яңы уҡыу йылы башланыу менән республика Башлығы Рөстәм Хәмитов исеменән ҡотланы.
Артабан һүҙ район мәғариф бүлеге етәксеһе Зөһрә Рауил ҡыҙы Әхтәмоваға бирелде.
Сығыш яһаусылар: Красноусолдағы 3-сө мәктәптең башланғыс класс уҡытыусыһы В.С.Әбйәлилова, 1-се мәктәп директоры Г.В.Петрова, "Тирәккәй” балалар баҡсаһының өлкән тәрбиәсеһе Г.А.Мостафина, Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе директоры Р.М.Ишмөхәмәтов үҙҙәренең эш тәжрибәһе менән уртаҡлашты, уңыштары һәм проб-лемалары тураһында һөйләне. Уларҙың һәр береһенең сығышы кәңәшмә залында урынлаштырылған экранда фотоматериалдар, схема-таблицалар менән яҡтыртылып барҙы.
М.Аҡмулла исемендәге педагогия университетының информатика кафедраһы мөдире В.В.Картак үҙенең сығышында башлыса юғары уҡыу йорто менән мәктәптәр араһындағы бәйләнеште нығытыуға, Берҙәм дәүләт имтиханына, олимпиадаларға әҙерлек, уҡыусыларға психологик ярҙам күрһәтеү алымдары һ.б. тураһында һөйләне.
Докладтарҙан һуң кәңәшмәнең резолюция проекты уҡылды һәм бер тауыштан ҡабул ителде.
Артабан алдынғы уҡытыусыларҙы, тәрбиәселәрҙе, өҫтәлмә белем биреү педагогтарын төрлө кимәлдәге наградалар, Маҡтау грамоталары, Рәхмәт хаттары һәм аҡсалата премиялар менән бүләкләүҙәр башланды. Шулай уҡ мәктәп яны участкалары, методик күргәҙмәләр, яңы уҡыу йылына әҙерлек һөҙөмтәләре буйынса еңеүселәр билдәләнде, уларға ҡиммәтле бүләктәр тапшырылды. М.Ғафуриҙың - 135, райондың 85 йыллығына арналған сәскәләр күргәҙмәһенә лә ошо кәңәшмәлә йомғаҡ яһалды. Уның һөҙөмтәләре буйынса I урын - Красноусолдың 1-се мәктәбенә, II урын - Курорт, III урын Яңғыҙҡайын урта мәктәптәренә бирелде. Гран-приға Красноусол башҡорт гимназия-интернаты лайыҡ булды. Был мәктәп коллективтарына Маҡтау грамоталары, бүләктәр тапшырылды. Красноусолдың "Миләшкәй”, "Әкиәт” һәм "Тирәккәй” балалар баҡсалары Рәхмәт хаттары, приздар менән бүләкләнде.
Ошоноң менән пленар ултырыш үҙенең эшен тамамланы.
Гөлдәр КИНЙӘБАЕВА.


text:
Республикала үткән йылда биш мең авария теркәлгән
Үткән йылда, республика прокуратураһы мәғлүмәттәре буйынса, юл-транспорт фажиғәләрендә Башҡортостандан 707 кеше һәләк булған, 6313 кеше йәрәхәт алған. Йәмғеһе биш меңдән ашыу автомобиль аварияһы теркәлгән. Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге буйынса закондарҙы үтәүгә күҙәтеү барышында прокурорҙар ике меңдән ашыу закон боҙоу осрағын асыҡлаған. Юлдарҙың төҙөклөгө өсөн яуап биргән хеҙмәтләндереү ойошмалары һәм муниципалитеттар йыш ҡына төҙөлөш материалдарын һатып алыуҙы ойоштороу ҡағиҙәләрен боҙған. Республика райондарында лицензияһыҙ эшләгән йәки автодромдары булмаған автомәктәптәр асыҡланған. 2012 йылда прокурорҙар инициативаһы буйынса алкоголле эсемлектәр һәм наркотиктар ҡулланған 300-гә яҡын кешенең водитель праваһы тартып алынған. «700-гә яҡын күрһәтмә индерелгән, уларға ярашлы 959 кеше дисциплинар яуаплылыҡҡа тарттырылған. Прокурорҙар ҡарары буйынса 65 кеше административ яуаплылыҡҡа тарттырылған, судтарға бер меңгә яҡын ғариза йүнәлтелгән», — тип хәбәр иттеләр БР Прокуратураһының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Башҡортостандың Экология министрлығы республиканың Ҡыҙыл китабына индереү өсөн һирәк осраусы хайуандар исемлеген әҙерләй
ӨФӨ, 2014 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостан Республикаһының Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы төбәктең Ҡыҙыл китабына тәҡдим ителгән хайуандар донъяһы объекттарын исемлеккә индереү, шулай уҡ уның теҙмәһенән ҡайһы берәүҙәрҙе сығарыу өсөн тикшереүгә ҡыҙыҡһыныусы кешеләрҙе саҡыра.
Ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытта Башҡортостан Республикаһы территорияһында һирәк осраусы һәм юғалыу ҡурҡынысы аҫтында булған хайуандар һәм үҫемлектәр исемлеген – «Хайуандар» томын яңынан баҫыуға әҙерлек бара. Яңы баҫмаға индереү өсөн 114 ҡырағай хайуан төрө, сығарыу өсөн 23 төр тәҡдим ителгән. Мәҫәлән, махаон күбәләген, һоро ҡаҙҙы, ышылдаҡ аҡҡошты, һоро ағынаны исемлектән сығарыу тәҡдим ителә. Белгестәр уларҙың иҫәбенең әлеге ваҡытта стабилләшеүен тәбиғи сәбәптәрҙең тәьҫире һәм популяцияларҙы һаҡлау буйынса ҡабул ителгән сараларҙың һөҙөмтәлелеге менән аңлата.
Эшмәкәрлектәре хайуандар донъяһын һаҡлау менән бәйле булған ғилми ойошмаларҙан, предприятиеларҙан һәм граждандарҙан Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына тәҡдимдәр республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында 25 ноябргә тиклем ҡабул ителә. Мәғлүмәтте ishemgulova.n@bashkortostan.ru электрон адресына йүнәлтергә кәрәк. Белешмә өсөн телефон: (347) 218-04-52.
Ҡыҙыл китапҡа индереү, шулай уҡ унан сығарыу өсөн тәҡдим ителгән хайуандар төрҙәре исемлеге менән БР Экология министрлығының рәсми сайтында танышырға мөмкин.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Ҡыҙыл китаптың «Хайуандар» томы тәүге тапҡыр республикала 2004 йылда нәшер ителә.


text:
Майкл Фелпс
Майкл Фред Фелпс II (ингл. Michael Fred Phelps II; 30 июнь 1985, Балтимор) — АҠШ йөҙөүсеһе, спорт тарихында берҙән-бер 23 тапҡыр олимпия чемпионы (13 тапҡыр — яңғыҙ ярыштарҙа, 10 тапҡыр — эстафеталарҙа), 50 метрлы бассейнда 26 тапҡыр донъя чемпионы, күп тапҡырҙар донъя рекордтары ҡуйған. Олимпия уйындары тарихында наградалар һаны (28) буйынса абсолют рекордсы.
Спорт ҡушаматтары — «Балтимор пуляһы» (ингл. The Baltimore Bullet) һәм «Осоусы балыҡ» (ингл. Flying Fish).
Айырыуса ирекле стиль һәм баттерфляй менән йөҙөүҙә, шулай уҡ комплекслы йөҙөүҙә уңышлы сығыш яһай.
2012 йылда 27 йәшлек сағында Лондондағы Олимпия уйындарынан һуң карьераһын тамамлауы тураһында иғлан итә. Ләкин 2016 йылда Рио-де-Жанейролағы Олимпиадаға һайлап алынғандан һуң халыҡ-ара ярыштарҙа тағы ҡатнаша башлай, был Олимпия уйындарында биш алтын һәм бер көмөш миҙал яулай. Риолағы уйындарҙан һуң спорттан бөтөнләйгә китеүе тураһында белдерә.
Йөкмәткеһе
Бала һәм үҫмер йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фелпс Балтиморҙан төньяҡтараҡ урынлашҡан Тоусон районында тыуып үҫә. Ғаиләлә өс баланың кинйәһе. Әсәһе Дебора Сью «Дебби» (ҡыҙ фамилияһы Дэвиссон) — урта мәктәп директоры. Атаһы Майкл Фред Фелпс мәктәптә американ футболы уйнаған. Фелпстың атаһы менән әсәһе 1994 йылда айырылыша, атаһы 2000 йылда икенсегә өйләнә. Фелпс Тоусон урта мәктәбен 2003 йылда тамамлай.
Фелпс ете йәшендә йөҙә башлай, бер аҙ апаһының да йоғонтоһо тейә. Фелпс алтынсы класта уҡығанда, уға иғтибар етешмәү һәм гиперәүҙемлек диагнозы ҡуйыла. 10 йәшендә, үҙ йәш төркөмөнөң милли рекордсыһы булараҡ, Фелпс тренер Боб Боуман етәкселегендә күнегә башлай. Уңышлы шөғөлләнгән Фелпс 15 йәшендә 2000 йылғы олимпия уйындарында ҡатнаша.
2001 йылдың 30 мартында Спорттың һыуҙағы төрҙәре буйынса донъя чемпионатында Фелпс 200 метрлы дистанцияла баттерфляй стиле менән шуға тиклемге донъя рекордын үтеп китә. Шулай итеп, Майкл 15 йәш тә 9 айлыҡ сағында йөҙөү буйынса донъя рекорды ҡуйған иң йәш кеше булып сыға.
Фелпстың донъя рекордтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәмәлдәге ете донъя рекорды эйәһе булып тора (50 метрлы бассейн/«оҙон һыу»: 100 м һәм 200 м баттерфляй менән, 400 м комплекс, ирекле стиль менән эстафета 4×100 м, ирекле стиль менән эстафета 4×200 м, ҡатнаш эстафета 4×100 м; 25 метрлы бассейн/«ҡыҫҡа һыу»: ирекле стиль менән эстафета 4×100 м).
Бөтәһе Фелпс «оҙон һыуҙа» 37 донъя рекорды ҡуя (29 яңғыҙ һәм 8 эстафетала) һәм Марк Спитцты уҙып китә. Спитц карьераһы дауамында 33 донъя рекорды (26 яңғыҙ һәм 7 эстафетала) ҡуя. Тағы ике донъя рекордын Майкл эстафетала 25 метрлы бассейнда ҡуя (улар 50 метрлы бассейндағы рекордтарҙан һуң ҡуйыла).
50 метрлы бассейндағы 37 рекордының 24-ен Фелпс өс дистанцияла ҡуя: 100 м баттерфляй менән (8 рекорд), комплекслы йөҙөүҙә 200 м (8 рекорд) һәм 400 м (8 рекорд).
Майкл Фелпс Олимпия уйындарында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сиднейҙа 2000 йылғы Олимпиадала 15 йәшлек Фелпс һуңғы 68 йылда АҠШ-тан иң йәш йөҙөүсе була. Ул баттерфляй стиле менән 200 метрлы дистанцияла ғына ҡатнаша һәм финалда бишенсе урынды ала (бронзанан Майклды 0,33 секунд ҡына айыра).
2004 йылда Афиналағы Олимпиадала 19 йәшлек Фелпс һигеҙ миҙал яулай, уларҙың алтыһы алтын, икеһе бронза була. Өс олимпия һәм бер донъя рекорды ҡуя. Уға тиклем, бер Олимпиадала һигеҙ миҙал яулап, совет гимнасы Александр Дитятин 1980 йылда Мәскәү Олимпиадаһында рекорд ҡуйған була.
2008 йылды Пекиндағы Олимпиадала Фелпс үҙе ҡатнашҡан бөтә дистанцияларҙа еңә, һигеҙ алтын миҙал яулай һәм Марк Спитцтың рекордын (1972 йылда Мюнхен Олимпиадаһында ете алтын миҙал) үтеп китә. Шулай итеп, ул 14 тапҡыр олимпия чемпионы була.
Лондонда үткән 2012 йылғы Олимпия уйындарында олимпия наградаларының дөйөм һаны буйынса (22 миҙал) Майкл бөтә спорт төрҙәрендәге барлыҡ атлеттарҙы артта ҡалдыра, совет гимнасы Лариса Латынинаның 48 йыл дауам иткән рекордын (18) үтеп китә.
2016 йылғы Рио-де-Жанейролағы Олимпия уйындарында Фелпс биш алтын миҙал яулай — ирекле стиль менән 4×100 м һәм 4×200 м эстафеталарында, 4×100 м ҡатнаш эстафетала, шулай уҡ баттерфляй стиле менән 200 м һәм комплекслы йөҙөү менән 200 м дистанцияларҙа. Комплекслы йөҙөүҙә 200 м дистанцияла еңеп, ул дүрт олимпиадала бер үк дистанцияла алтын миҙал яулаған тәүге йөҙөүсе була, йәнә еңел атлеттар Карл Льюис һәм Эл Ортер менән дүрт олимпиадала бер үк дисциплинала еңеү яулаған спортсыларҙың береһе була[2].
Шәхси дистанцияларҙа 13 тапҡыр еңеп, ул боронғо грек еңел атлеты Леонид Родосскийҙың рекордын ҡаплай. Боронғо спортсы ун ике миҙалдан һуңғы өсәүһен 2168 йыл элек, беҙҙең эраға тиклем 152 йылда яулаған була[3][4].
Олимпия уйындарында Фелпстың һөҙөмтәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Финал йөҙөүҙәрендә ҡатнашыуы йәшел менән билдәләнгән
Башҡа ҡаҙаныштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2007 йылда Мельбурндағы Донъя чемпионатында Фелпс 7 алтын миҙал яулай, 5 донъя рекорды ҡуя. 2009 йылда Римдағы Донъя чемпионатында Майкл, 5 алтын һәм 1 көмөш наградаға лайыҡ булып, 4 донъя рекорды ҡуя. 2011 йылда Шанхайҙағы донъя беренселегендә 4 алтын, 2 көмөш һәм 1 бронза ала (ошо бронза Майклдың донъя чемпионаттарындағы тәүге бронза миҙалы була).
Фелпс 2001—2010 шәхси төрҙәрҙә һәм эстафеталарҙа АҠШ-тың 50 тапҡыр чемпионы була.
- 8 тапҡыр (2003, 2004, 2006—2009, 2012, 2016) донъяның йыл йөҙөүсеһе тип таныла.
- 9 тапҡыр (2001—2004, 2006—2009, 2012) Фелпс АҠШ-тың иң яҡшы йыл йөҙөүсеһе була.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Michael Phelps — USA Swimming.
- ↑ Phelps writes new page with four wins in same event
- ↑ Sherman, Rodger Michael Phelps broke a 2,168-year-old Olympic record (2016-08-12).
- ↑ Mills, Karen Crouse, Doug. Michael Phelps’s 13th Individual Gold Breaks an Ancient Record (11 август 2016).
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт Майкла Фелпса (инг.)(инг.)
- Майкл Фелпс на сайте МОК (инг.)(инг.)
- Майкл Фелпс — Sports-Reference.com (инг.) сайтында олимпия статистикаһы(англ.)
- Профиль USA Swimming (инг.)(инг.)
- Пресс-конференция Фелпса после завоевания 11-го олимпийского золота
- Ҡалып:Twitter.comТвиттерҠалып:Twitter.com


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Ҡараҡты үҙ күҙҙәрем менән күрҙем
Ҡараҡты үҙ күҙҙәрем менән күрҙем
(«Ҡасҡындар беҙҙә лә булған», «Йәшлек», N3, 23 ғинуар, 2015 йыл)
Баймаҡ ҡалаһынан И. Сафиуллиндың мәҡәләһен уҡып сыҡҡас, Рәхмәт ҡараҡты күргәнем хаҡында яҙырға булдым. Мин Баймаҡ районының Ярат ауылында тыуып үҫтем. Рәхмәт ҡараҡ беҙҙең ауылдан ике саҡрымда ятҡан Ғүмәр ауылынан ине. Ололар һөйләүе буйынса, ул бер инәйҙе бер туҫтаҡ ҡатыҡ бирмәгәне өсөн, төндә тәҙрәһенән инеп, сәнсеп үлтереп ҡасҡан. Шул тирәләге ауылдарҙан Сөнғәт, Хәмит тигәндәре, һуғыштан ҡасып, бергә ҡушылып ҡасып йөрөгән.
Беренсе тапҡыр уны шул Ғүмәр ауылы эргәһендә, 50-се йылдар башында күрҙем. Миңә 11 йәш тирәһе булғандыр. Сәлимә һеңлем менән Ғүмәр ауылына ике туған Вәлимә һеңлемә барҙыҡ та, бергәләп еләккә киттек. Ауылға етәрәк юлдың һул яғында ҙур селеклек алдында йөҙө ҡурҡыныс, һаҡал-мыйыҡ баҫҡан кеше ҡырын ята ине. Ҡурҡып, туҡтап ҡалғанды күрҙе лә, арты менән шыуышып, селек араһына инеп китте. Ҡотобоҙ осоп, йән-фарман, артҡа ҡарай-ҡарай йүгерҙек. Атайыма һөйләгәйнек, ул был ирҙең Рәхмәт ҡараҡ икәнен әйтте. Күп тә үтмәй, уҡыу башланғас, тәнәфескә сыҡҡанда, «Рәхмәт ҡараҡты тотҡандар!» – тип ҡысҡырышып һыбайлы ағайҙар, урам буйлап сабып үтеп китте. Дәрескә инеп ултырҙыҡ, тик дәрес ҡайғыһы китте. Рәхмәт ҡараҡтың ике игеҙәк улы беҙҙең менән уҡыны. Улар иң артҡы партала ултыра ине. Бөтәбеҙ ҙә уларға боролоп ҡарайбыҙ. Меҫкен малайҙар уңайһыҙланыуҙан башын аҫҡа эйгән. Хәҙер генә аңлайым уларҙы. Был ваҡытта ер ярығына төшөрҙәй булып ултырғандарҙыр инде.
Уҡытыусыбыҙ Рауза апай, күҙебеҙгә ҡарап, ҡараҡты барып күргебеҙ килгәнде аңланы, беҙҙе дәрестән ебәрҙе. Теге ике малайҙан башҡа бөтәбеҙ ҙә кемуҙарҙан йүгерҙек. Рәхмәт ҡараҡты ҡулдарын бәйләп, колхоз идараһы соланына ултыртҡандар. Һуғыш ветераны Сәмиғулла еҙнәй мылтыҡ менән эргәһендә баҫып тора. Ауыл халҡы, тамашаға йыйылған һымаҡ, ҡасҡынды күрергә ағылды.
Уны тотҡанда атайым да булған. Көҙ көнө ҡарҙағы кәбәндәрҙе иҫәпкә алыу өсөн бер нисә кеше юлланған. Ауылға яҡыныраҡ бер кәбәнде үлсәгәндә ул сәйерерәк күренгән. Бесән бит һарғайған була, ә бер урыны йәшел икән. Бер ағай шаяртып ҡына: «Рәхмәт ҡараҡ, сыҡ», – тигән. Өс тағанлы кәбән эсенән: «Хәҙер», – тигән тауышты ишетеп, шаҡ ҡатҡандар. Ҡулына бысаҡ тотҡан ҡараҡ килеп сыҡҡан, баҡтиһәң, ул картуф әрсеп ултырған булған. Ағайҙар араһында ул үлтереп киткән әбейҙең улы ла булған. Ул ҡараҡты бер аҙ дөмбәҫләгән дә, ҡулдарын шаҡарып бәйләп, санаға һалып ауылға алып ҡайтҡандар. Клубта суд булды, халыҡ шығырым тулы ине. Тик беҙҙе индермәнеләр. Уны милиционерҙарҙың алып инеп киткәнен ҡыҙыҡһынып ҡарап тороп ҡалдыҡ. Ҡараҡ бик оҙаҡ итеп бөтәһен дә һөйләгән. Сөнғәт, Хәмит ҡараҡтар менән өсәүһе Әбделкәрим, Юлыҡ ауылдары яғында ер аҫтында землянкала йәшәгәндәр. Берәүҙе лә үлтермәгәндәр, тик урлашҡандар ғына. Ҡайһы ауылдан һыйыр, башмаҡ, ат урлағандарын – барыһын да һөйләп биргән. Теге ике ҡараҡ түрә һымаҡ, ә Рәхмәт ҡараҡ күсер булып, көпә-көндөҙ тарантас арбала Юлыҡ ауылы урамдарынан үтеп тә йөрөгәндәр. Рәхмәт ҡараҡ ҡырҙа, бесәндә, еләктә йәй көнө инәйҙәргә лә осраған. Тик улар, ҡурҡып, был хаҡта берәүгә лә әйтмәгән.
Ғүмәр ауылы эргәһенә килеп, алыҫтан өйө эргәһендә уйнап йөрөгән малайҙарын да күҙәтеп ятҡан. Теге ҡараҡтарҙы ла тотор өсөн милиционерҙар Рәхмәт ҡараҡ менән землянкаһына төшкән, ә тегеләре ҡасып өлгөргән. Ысындырмы-юҡмы, землянкаға етеп килгәндә, Рәхмәт ҡараҡ әсе итеп һыҙғырған, тиҙәр. Ул ҡараҡтар тураһында башҡа бер хәбәр ҙә ишетелмәне. Рәхмәт ҡараҡты төрмәгә ултыртҡандар. Амнистияға эләгепме икән, срогын тултырмай ҡайтҡан. Ҡатыны үлгән булған, ирен тотҡан саҡта ул эргәһенә килгән, ғәфү иткән, тиҙәр. Ә улдарының береһе генә атаһын ғәфү иткән, икенсеһе кисерә алмаған.
Төрмәнән ҡайтҡас, ул Йылым ауылында бер әбейгә өйләнеп, бер нисә йыл йәшәгән, тип һөйләнеләр.
Аллаға шөкөр, хәҙер ҡараҡтар юҡ. Әммә яуыз уйлы кешеләр күбәйә, енәйәтселек арта. Хоҙай барыбыҙҙы ла яуыз әҙәмдәрҙән һаҡлаһын. Донъя имен торһон, тормошобоҙ тыныс булһын. Иншалла.
Ғәлимә ӘХМӘТОВА,
Рәсәйҙең мәғариф отличнигы, педагогик хеҙмәт ветераны.
Сибай ҡалаһы.
Баймаҡ ҡалаһынан И. Сафиуллиндың мәҡәләһен уҡып сыҡҡас, Рәхмәт ҡараҡты күргәнем хаҡында яҙырға булдым. Мин Баймаҡ районының Ярат ауылында тыуып үҫтем. Рәхмәт ҡараҡ беҙҙең ауылдан ике саҡрымда ятҡан Ғүмәр ауылынан ине. Ололар һөйләүе буйынса, ул бер инәйҙе бер туҫтаҡ ҡатыҡ бирмәгәне өсөн, төндә тәҙрәһенән инеп, сәнсеп үлтереп ҡасҡан. Шул тирәләге ауылдарҙан Сөнғәт, Хәмит тигәндәре, һуғыштан ҡасып, бергә ҡушылып ҡасып йөрөгән.
Беренсе тапҡыр уны шул Ғүмәр ауылы эргәһендә, 50-се йылдар башында күрҙем. Миңә 11 йәш тирәһе булғандыр. Сәлимә һеңлем менән Ғүмәр ауылына ике туған Вәлимә һеңлемә барҙыҡ та, бергәләп еләккә киттек. Ауылға етәрәк юлдың һул яғында ҙур селеклек алдында йөҙө ҡурҡыныс, һаҡал-мыйыҡ баҫҡан кеше ҡырын ята ине. Ҡурҡып, туҡтап ҡалғанды күрҙе лә, арты менән шыуышып, селек араһына инеп китте. Ҡотобоҙ осоп, йән-фарман, артҡа ҡарай-ҡарай йүгерҙек. Атайыма һөйләгәйнек, ул был ирҙең Рәхмәт ҡараҡ икәнен әйтте. Күп тә үтмәй, уҡыу башланғас, тәнәфескә сыҡҡанда, «Рәхмәт ҡараҡты тотҡандар!» – тип ҡысҡырышып һыбайлы ағайҙар, урам буйлап сабып үтеп китте. Дәрескә инеп ултырҙыҡ, тик дәрес ҡайғыһы китте. Рәхмәт ҡараҡтың ике игеҙәк улы беҙҙең менән уҡыны. Улар иң артҡы партала ултыра ине. Бөтәбеҙ ҙә уларға боролоп ҡарайбыҙ. Меҫкен малайҙар уңайһыҙланыуҙан башын аҫҡа эйгән. Хәҙер генә аңлайым уларҙы. Был ваҡытта ер ярығына төшөрҙәй булып ултырғандарҙыр инде.
Уҡытыусыбыҙ Рауза апай, күҙебеҙгә ҡарап, ҡараҡты барып күргебеҙ килгәнде аңланы, беҙҙе дәрестән ебәрҙе. Теге ике малайҙан башҡа бөтәбеҙ ҙә кемуҙарҙан йүгерҙек. Рәхмәт ҡараҡты ҡулдарын бәйләп, колхоз идараһы соланына ултыртҡандар. Һуғыш ветераны Сәмиғулла еҙнәй мылтыҡ менән эргәһендә баҫып тора. Ауыл халҡы, тамашаға йыйылған һымаҡ, ҡасҡынды күрергә ағылды.
Уны тотҡанда атайым да булған. Көҙ көнө ҡарҙағы кәбәндәрҙе иҫәпкә алыу өсөн бер нисә кеше юлланған. Ауылға яҡыныраҡ бер кәбәнде үлсәгәндә ул сәйерерәк күренгән. Бесән бит һарғайған була, ә бер урыны йәшел икән. Бер ағай шаяртып ҡына: «Рәхмәт ҡараҡ, сыҡ», – тигән. Өс тағанлы кәбән эсенән: «Хәҙер», – тигән тауышты ишетеп, шаҡ ҡатҡандар. Ҡулына бысаҡ тотҡан ҡараҡ килеп сыҡҡан, баҡтиһәң, ул картуф әрсеп ултырған булған. Ағайҙар араһында ул үлтереп киткән әбейҙең улы ла булған. Ул ҡараҡты бер аҙ дөмбәҫләгән дә, ҡулдарын шаҡарып бәйләп, санаға һалып ауылға алып ҡайтҡандар. Клубта суд булды, халыҡ шығырым тулы ине. Тик беҙҙе индермәнеләр. Уны милиционерҙарҙың алып инеп киткәнен ҡыҙыҡһынып ҡарап тороп ҡалдыҡ. Ҡараҡ бик оҙаҡ итеп бөтәһен дә һөйләгән. Сөнғәт, Хәмит ҡараҡтар менән өсәүһе Әбделкәрим, Юлыҡ ауылдары яғында ер аҫтында землянкала йәшәгәндәр. Берәүҙе лә үлтермәгәндәр, тик урлашҡандар ғына. Ҡайһы ауылдан һыйыр, башмаҡ, ат урлағандарын – барыһын да һөйләп биргән. Теге ике ҡараҡ түрә һымаҡ, ә Рәхмәт ҡараҡ күсер булып, көпә-көндөҙ тарантас арбала Юлыҡ ауылы урамдарынан үтеп тә йөрөгәндәр. Рәхмәт ҡараҡ ҡырҙа, бесәндә, еләктә йәй көнө инәйҙәргә лә осраған. Тик улар, ҡурҡып, был хаҡта берәүгә лә әйтмәгән.
Ғүмәр ауылы эргәһенә килеп, алыҫтан өйө эргәһендә уйнап йөрөгән малайҙарын да күҙәтеп ятҡан. Теге ҡараҡтарҙы ла тотор өсөн милиционерҙар Рәхмәт ҡараҡ менән землянкаһына төшкән, ә тегеләре ҡасып өлгөргән. Ысындырмы-юҡмы, землянкаға етеп килгәндә, Рәхмәт ҡараҡ әсе итеп һыҙғырған, тиҙәр. Ул ҡараҡтар тураһында башҡа бер хәбәр ҙә ишетелмәне. Рәхмәт ҡараҡты төрмәгә ултыртҡандар. Амнистияға эләгепме икән, срогын тултырмай ҡайтҡан. Ҡатыны үлгән булған, ирен тотҡан саҡта ул эргәһенә килгән, ғәфү иткән, тиҙәр. Ә улдарының береһе генә атаһын ғәфү иткән, икенсеһе кисерә алмаған.
Төрмәнән ҡайтҡас, ул Йылым ауылында бер әбейгә өйләнеп, бер нисә йыл йәшәгән, тип һөйләнеләр.
Аллаға шөкөр, хәҙер ҡараҡтар юҡ. Әммә яуыз уйлы кешеләр күбәйә, енәйәтселек арта. Хоҙай барыбыҙҙы ла яуыз әҙәмдәрҙән һаҡлаһын. Донъя имен торһон, тормошобоҙ тыныс булһын. Иншалла.
Ғәлимә ӘХМӘТОВА,
Рәсәйҙең мәғариф отличнигы, педагогик хеҙмәт ветераны.
Сибай ҡалаһы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Тирбәлеүҙәр периоды
Тирбәлеүҙәр периоды — осцилляторҙын тәүге тигеҙләнеш хәлғә әйләнеп ҡайтыу ваҡыты.
Ошо төшөнсө гармоник һәм ангармоним тирбәлеүҙәрғә ҡулланырға ала.
Баҫылған тирбәлеүҙәр тураһында әйткәндә, уның өсөн период –тирбәлеп үткән ҙурлыҡтын ноль аша үтеү ваҡыты.
Шартлы тамғалар:: (бер ваҡыт , һандар ҡулланыла).
Үлсәү берәмеге: секунда
Тирбәлеүҙәр периоды йышлыҡ менән бәйләнғән:
Тулҡын процесстар өсөн тулҡын оҙонлоғо менән бәйләнғән:
ҡайҙа - тулҡындын ккилеү (етеү) тиҙлеге - фаза тиҙлеге.
Квант физикаһында тирбәлеүҙәр периоды энергия менән бәйле. Сөнки объектын энергияһы, мәҫәлән бөртзктөн энергияһы – уның йышлыҡ.
Йөкмәткеһе
Ябай физик системаларҙын тирбәлеүҙәр периодтары'[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пружина маятниғы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
,
ҡайҙа — йөктөн массаһы, — пружинаның жесткосы ????.
Математика маятниғы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡайҙа — асып алыған епе оҙонлоғо, =9,88 м/с^2.
Физик маятниғы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
ҡайҙа — момент инерции маятника относительно оси вращения, — масса маятника, — маятникты элеп ҡуйып урындан уның массаһының үҙәгенә тиклем оҙонлоҡ
Боролған маятниғы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
где — момент инерции маятника относительно оси кручения, а — вращательный коэффициент жёсткости маятника.
Электр тирбәлеү контуры[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
,
где — индуктивность катушки, — ёмкость конденсатора.
1853 йылда формуланы инглиз физиғы У. Томсон сығарҙы.


text:
Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, С.Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты, прозаик, шағирә, тәржемәсе Зәйнәб Абдулла ҡыҙы Биишева (15.01.1908–24.08.1996) Башҡортостандың Күгәрсен районы Төйөмбәт ауылында тыуған. Яҙмыш уны бала сағынан уҡ бик иркәләмәй, ныҡлыҡҡа һынай. Иртә етем ҡала, 16 йәшенә генә дүрт класты тамамлай ала. Күп нәмәгә үҙ аллы эйә була. Зирәк ҡыҙҙы Ырымбурҙағы Башҡорт педагогия техникумына уҡырға ебәрәләр. Уның менән бер үк ваҡытта был техникумда буласаҡ яҙыусы-сатирик Сәғит Агиш та уҡый.
Революция һәм граждандар һуғышы осоронда башҡорт халҡының тормошон асыҡ сағылдырған эпик романдар ижад итеүсе. Замандаштары тураһында повестар һәм хикәйәләр, балалар һәм үҫмерҙәр өсөн пьесалар һәм әкиәттәр авторы. Нескә лирик, уның шиғырҙары көйгә еңел һалына һәм йыр булып китә. Гоголь, Тургенев, Аксаков, Кассиль, рус һәм совет әҙәбиәтенең башҡа классиктарының әҫәрҙәрен башҡортсаға тәржемә итеүсе. Зәйнәп Биишеваның Рәсәй һәм донъя халыҡтары телдәрендә алтмыштан ашыу китабы баҫылып сыҡҡан.
Эшһөйәр яҙыусы әҙәбиәттә ҙур ғүмер кисерә. Уның тәүге хикәйәһе 1930 йылда «Пионер» журналында баҫыла. Ә тәүге «Партизан малай» тигән китабы 1942 йылда сыға.
40–60-сы йылдарҙа уның «Көнһылыу», «Сәйер кеше», «Ҡайҙа һин, Гөлниса?», «Уйҙар, уйҙар…», «Мөхәббәт һәм нәфрәт» кеүек киң билдәле китаптары баҫтырыла. Әммә уның иң төп әҫәре – «Кәмһетелгәндәр», «Оло Эйек буйында» һәм «Емеш» романдары. Был трилогияһы өсөн Зәйнәб Биишеваға Салауат Юлаев исемендәге БР Дәүләт премияһы тапшырыла.
1996 йылдың август аҙағында уның ҡулынан ҡәләме төшә.
Приглашаем к участию в акции «Мой язык – язык дружбы. Минең телем – дуҫлыҡ теле».
Желающим принять участие в акции необходимо разместить заявку в группу «Вконтакте».


text:
Ҡаһирәгә «Өфө» аэропортынан самолет юлға сыҡты
“Өфө” халыҡ-ара аэропортынан «ЮТэйр» авиакомпанияһының самолеты Ҡаһирәгә юлланды. Ул 2 февралдә 17 сәғәттә һауаға күтәрелде. Был турала аэропорттың белешмә хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.
Ту-154 һауа судноһы Ҡаһирә вуздарында («Айн Шамс» Мысыр дәүләт университеты һәм «Әл-Әзһәр» халыҡ-ара ислам университеты) белем алыусы Башҡортостан студенттарын алып ҡайтырға тейеш.
Ҡаһирәлә Башҡортостандан 50-ләп студент бар. Йәштәр сыуалыштар барған ҡалала ҡалырға ҡурҡа һәм тыуған яҡтарына ҡайтырға теләй.
Мысыр ҡалаларында Хөсни Мөбәрәк сәйәсәтенә ризаһыҙлыҡ арҡаһында күләмле протест акциялары бара.


text:
Фото:
Мәғариф министрлығында Уҡытыусы йылының һуңғы наградалары тапшырылды
Фото:
Башҡортостан мәғариф министрлығында Яңы йыл алдынан республиканың иң яҡшы педагогтарын наградлау тантанаһы үтте. Уны БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – мәғариф министры вазифаһын башҡарыусы Зөһрә Рәхмәтуллина үткәрҙе.
Вице-премьер, уҙып барыусы йыл – Уҡытыусы йылы мәғариф өлкәһендә төрлө сараларға бик бай булды, тип билдәләне. Уларҙың күбеһе ижтимағи аңда уҡытыусыларға ҡарата игелекле һәм ихтирамлы мөнәсәбәт тәрбиәләүгә, педагогтарҙың профессиональ үҫешенә булышлыҡ итеүгә йүнәлтелде. Быларҙың барыһының да һөҙөмтәһендә 2010-2012 йылдарға «БР-ҙың педагогик кадрҙары» республика программаһы ҡабул ителде.
— Хәҙерге йәмғиәттә уҡытыусылар — хөрмәтле, кәрәкле, талап ителгән категория. Уҙып барыусы йыл беҙҙең барыбыҙға ла был турала тағы бер тапҡыр иҫкәртте, — тине Зөһрә Йыһанур ҡыҙы.
Был юлы 12 педагог республиканың юғары дәүләт наградаһына лайыҡ булды. Уларҙың унына «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән почетлы исем бирелде. Өфө дәүләт авиация техник университеты профессоры Рөстәм Монасипов һәм Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһының беренсе проректоры Наталья Солодилова «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» исеменә лайыҡ булды.


text:
Новости библиотеки
«Ҡорамалар ҡорайым, аҡ бәхеттәр теләйем»
8 май район үҙәк китапханаһында 3-сө быуын халыҡ унверситеты студентарына «Ҡорамалар ҡорайым, аҡ бәхеттәр теләйем» исемле сара уҙҙы.
Ҡорама ҡорау - халҡыбыҙҙың борондан килгән матур шөғөлдәренең береһе ул.Ҡорамаға тотонорға ҡасандыр етешһеҙ тормош, мохтажлыҡ мәжбүр итһә, бөгөн килеп был йола кәсебенә, йола байрамына әүерелеп киткән. Әйткәндәй, ҡорама әсәй-өләсәйҙәребеҙҙән тапшырыла килгән аманат ҡына түгел, ул- йортобоҙҙоң ҡото-бәрәкәте, йылыһы, тормошобоҙҙағы ваҡ ярсыҡтарҙы бергә тоташтырыусы ла.Усаҡ йылыһы кеүек улар. Кеше ҡорамалы өйгә инһә, уның күҙе иң беренсе шул сағыулыҡҡа төшә. Тимәк, ҡорама һаҡлағыс магияға ла эйә. Ҡорама ҡомартҡыларын, онотмайыҡ, һаҡлайыҡ!


text:
- Подробности
- Просмотров: 293
РЕЗИНАЛАР ҺӘМ РЕЗИНА-ТЕХНИК ИЗДЕЛИЕЛАР, юғары һығылмалы, ҡайтмалы (йөҙәрләгән %‑ҡа) деформацияға һәләтле каучуктарҙың вулканизация продукттары. Р.һ.р.‑т.и. эшләр өсөн сеймал булып составында каучук (масса б‑са 20—60%), антиоксиданттар, активаторҙар, вулканизацияны тиҙләткестәр, вулканизациялаусы агенттар, йомшартҡыстар, тултырғыстар, иҫкереүҙе һәм арыуҙы тотҡарлаусылар, пластификаторҙар, яҡтылыҡ стабилизаторҙары һ.б. булған эшкәртелмәгән резина ҡатышмалары тора. Резина ҡатышмаһын эшләүҙе, буяуҙы резинаны бутағыстарҙа йәки валецтарҙа үткәрәләр. Каучуктың төрөнә, компоненттарҙың нисбәтенә ҡарап дөйөм тәғәйенләнешле (‑50 алып 150°С тиклем т‑раларҙа тотороҡло; шиналар, ҡайһы бер резина‑техник изделиелар, резина аяҡ кейеме, көнкүреш изделиелары эшләүҙә ҡулланалар), һалҡынға тотороҡло (‑50°С түбәнерәк т‑рала; түбән быялаланыу т‑ралы стереорегуляр бутадиенлы, кремнийорганик һ.б. каучуктар нигеҙендә), йылыға тотороҡло (150—200°С һәм юғарыраҡ т‑рала; этилен‑пропиленлы, кремнийорганик, фторлы каучуктар, органик булмаған полимерҙар нигеҙендә), агрессив мөхит йоғонтоһона тотороҡло (к‑талар, һелтеләр, озонға ҡарата; бутилкаучук, бутадиен-нитриллы, кремнийорганик, фторлы, хлоропренлы, акрилатлы каучуктар, хлорсульфирланған полиэтилен нигеҙендә), майға, бензинға тотороҡло (бутадиен‑нитриллы, полисульфидлы, уретанлы, хлоропренлы, винилпиридинлы каучуктар нигеҙендә), электр үткәреүсе, диэлектрик, радиацияға тотороҡло Р.һ.р.‑т.и айыралар. Оҙаҡ һаҡлау, эксплуатация ваҡытында иҫкереүгә дусар ителә; Р.һ.р.‑т.и. эшкә һәләтлегенең аҫҡы һәм өҫкө сиктәре ярашлы быялаланыу (кристаллашыусыларыныҡы — кристаллашыу т‑раһына) һәм каучуктарҙың тарҡалыу т‑раһына бәйле. Шиналар, транспорт ленталары, ҡайыштар, шлангылар, амортизаторҙар, тығыҙлағыстар, кабель изделиелары, йөҙлөк материалдары, резиналанған туҡымалар, герметиклаштырыусы составтар, полимер елемдәр һ.б. алыу өсөн ҡулланыла. Башҡортостанда Өфө эластомер материалдар, изделиелар һәм конструкциялар заводы транспортёр ленталар, ҡайыштар, тығыҙлаусы изделиелар, келәле шарҙар, йөҙмә кәртәләр, нефтселәр өсөн махсус кейемдәр, быраулау ҡулайламалары өсөн нығытмалар, авария‑ҡотҡарыу саралары, спорт ҡоролмалары өсөн иҙән ҡаплау саралары, РФ һәм БДБ‑ла ПЛ, Русь‑1, Русь‑2, ДК, Е, Л, ПД‑1, ПД‑2, Д‑2 маркалы полиграфия өсөн резина- туҡыма материалдар етештереүсе берҙән‑бер пр‑тие булып тора. “Авангард” пр‑тиеһы резина‑туҡыма шиналы привод ҡайыштары сығара; “Уфимкабель” ААЙ — изоляциялы, антисептиклы һәм һалҡынға тотороҡло көпләнгән кабелдәр, “Каучук” ЯАЙ — халыҡ ҡулланыуы тауарҙары етештерә; “РТП” ғилми‑производство фирмаһы ЯСЙ резина тығыҙлаусы, йылыға тотороҡло ҡулсалар, манжеттар, резиналы һәм резина-туҡымалы мембраналар, автомобиль, мед., нефть‑газ, аҙыҡ‑түлек сәнәғәте, а.х. өсөн резина‑техник изделиелар, синтетик каучуктар нигеҙендә резина ҡатышмалары сығара; “Ксилон” ЯСЙ металлургия, машиналар эшләү, металл эшкәртеү, нефтехимия, химия сәнәғәте өсөн резина‑техник изделиелар (тығыҙлаусы изделиелар, формалы, формаһыҙ резина деталдәре; агрессив мөхиткә, нефть, май, бензинға, йылыға һәм һалҡынға тотороҡло резина‑техник изделиелар, фторкаучук нигеҙендә Р.һ.р.‑т.и., резина ҡатышмалары); ИПТЭР үткәргес торбаларҙы изоляциялау өсөн материалдар сығара. Тултырғыстарҙы “Туймазытехуглерод” ААЙ (техник углерод), “Сода” пр‑тиеһы етештерә (Росил 175 маркалы аҡ ҡором).
К.С.Минскер, Н.Н.Сигаева
Тәрж. Ф.А.Ғималова


text:
Һаҡланғанды һаҡлармын...31-08-2016, 01:06 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Рәсәйҙә йыл һайын 3 сентябрҙә Терроризмға ҡаршы теләктәшлек көнө билдәләнә. Был көн 2004 йылда Төньяҡ Осетияның Беслан ҡалаһындағы фажиғәгә бәйле. Ул көндө террористик акт һөҙөмтәһендә 330 кеше һәләк булды, уларҙың 186-һы балалар ине... Хәйер, ил етәкселеге әлеге афәткә ҡаршы бер Беслан фажиғәһенән һуң ғына көрәш башламаны. Рәсәйҙә террор проблемаһын хәл итеү юлдары дөйөм көс менән инде тиҫтә йылдар дауамында өйрәнелә. Был осраҡта иһә маҡсат күпкә тәрәнерәк — теләктәшлек төшөнсәһен донъя йәмәғәтселегенә таратыу, идея берлегенә, бер төптән егелеп эшләүгә өлгәшеү. Ҡыҫҡаһы, маҡсат та, теләк тә бар, әммә уларҙың нисегерәк тормошҡа ашырылыуы — уныһы инде икенсе мәсьәлә. Хәйер, берләшер өсөн, бәлки, үҙаллылыҡ та кәрәктер. Шул уҡ АҠШ менән Европа союзын ғына алып ҡарайыҡ. Улар бит бөгөн эске сәйәсәттә генә түгел, хатта шул уҡ хәүефһеҙлек мәсьәләһендә лә бер-береһенә буйһона. Системалы эш юҡ. Ошоғаса террорсылыҡ, хәүефһеҙлек хаҡында күпме генә һөйләһәләр ҙә, бик күптәр бындай хәл-ваҡиғаларға бөтөнләй әҙер булмай сыҡты. Ирекһеҙҙән, Крыловтың Аҡҡош, Ҡыҫала һәм Суртан хаҡындағы мәҫәле иҫкә төшә. Хәйер, бөгөн бар донъя йәмәғәтселеге шундай хәлдә кеүек: берәүҙәр тыныслыҡ яҡлы, икенселәр үҙ кеҫәһен ҡайғырта, өсөнсөләр бөтөнләй ни теләгәнен дә аңламай. Рәсәй Президенты Владимир Путиндың Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Генераль ассамблеяһының 70-се сессияһындағы сығышынан һуң бер аҙ теләктәшлек итеү “теләге” һиҙелгәндәй булғайны ла... Әммә бөгөн килеп әлеге сәйәси системаға шикләнеп ҡараусылар артты. Һөҙөмтәлә был ҡанундарҙың эҙемтәһен Евросоюз үҙендә кисерә: миллионлаған ҡасаҡ, енәйәтселек, һуғыш ҡорбандары, терроризм...
Бөгөн террорсылыҡ, уға ҡаршы көрәш Ер йөҙөнөң һәр тарафындағы ғалимдар, сәйәсмәндәр кисекмәҫтән сисергә тейешле иң көнүҙәк проблемаларҙың береһе һанала. Әлбиттә, проблема бөтөнләй өйрәнелмәй түгел, өйрәнелә, уның сәбәптәре эҙләнә, ниндәйҙер йүнәлештә ыңғай һөҙөмтәләр ҙә бар. Шуға ҡарамаҫтан, мәсьәлә асыҡ ҡала. Хатта шул уҡ “Ниндәй хәл-ваҡиғаларҙы террор актына индерергә?” тигән һорауға ла күптәр аныҡ ҡына яуап ҡайтара алмай. Ысынлап та, нимә һуң ул ”терроризм”?
”Терроризм” төшөнсәһен белгестәр ике төрлө йүнәлештә билдәләй. Беренсенән, террорсы – ул енәйәтсе. Ул кеше үлтерә, урлай, ниндәйҙер транспортты алып ҡаса йә баҫып ала. Икенсенән, терроризмды хәрби хәрәкәт, һуғыш төрө тип тә ҡарарға мөмкин. Террорсылар ғәҙәттә үҙ алдына теге йәки был сәйәси маҡсат ҡуйған, яҡшы әҙерлекле кешеләр төркөмө һанала. Яҡшы әҙерлекле тим, сәнки улар алдан уҡ “әҙерләнә”, урынды, ваҡытты билдәләй, ҡораллана. Бер һүҙ менән әйткәндә, был – бик ҡатмарлы операция.
Ғөмүмән, “терроризм” төшөнсәһе XVIII быуат аҙағында барлыҡҡа килгән. Тәү башланғысында ул ыңғай яҡтан ҡулланылған, имеш. Әммә француз революцияһынан һуң был һүҙ енәйәт менән йәнәшә ҡуйыла. Рәсәйҙә иһә террор “тоҡаныуы” 1905 йылдың 9 ғинуарына – хөкүмәттең “иҫәпләшеү” ваҡытына тура килә. Был көндө Петербургтағы Ҡышҡы һарай алдындағы демонстрацияла 4500 тирәһе кеше үлтерелә һәм яралана. Террорсылар быға яуап итеп 1905 йылдың октябренән 1906 йылдың апреленә тиклем 300 вазифалы кешене үлтерә, 400-өн яралай. Бынан тыш, беҙгә Октябрь революцияһынан һуңғы ”аҡ” һәм ”ҡыҙыл” террорҙы ла оноторға ярамай. Ябай халыҡты уларҙың кемеһе күберәк ҡырғанын әле һаман асыҡлау бара. Артабан Рәсәй террорҙың төрлөһөн кисерә — быға кулаклаштырыуҙы ла, теге йәки был халыҡты депортациялауҙы ла, 1937, 1950 – 1957 йылдарҙағы репрессияны ла индерергә мөмкин. Һуңғылары дәүләт терроризмы тип аталырға ла хоҡуҡлы.
Терроризм тигән афәтте бер дәүләт кенә еңә алмаясаҡ. Был мөмкин дә түгел. Бында, үрҙә телгә алынғанса, тәү сиратта теләктәшлеккә һәм берҙәмлеккә өлгәшеү зарур. Айырыуса күп милләтле һәм төрлө конфессиялы илдәрҙә толерантлы үҙаң һәм тәртип булдырыу, экстремизмдың төрлө төрҙәрен иҫкәртеү ҙур әһәмиәткә эйә. Ә бының өсөн үҙ-ара хеҙмәттәшлеккә, фекер алышыуға ынтылыу зарур, сөнки йәмғиәт хәүефһеҙлегенең нигеҙен тотороҡло һәм асыҡ мөнәсәбәт кенә гарантиялай ала.
Рәсәй закондары граждандарҙың хоҡуҡтарын һаҡлау, дәүләт структураһының именлеген тәьмин итеүгә йүнәлтелгән. Хәҙерге ваҡытта Рәсәй Федерацияһында экстремизм һәм терроризмға ҡаршы норматив-хоҡуҡи акттар ҙа эшләй. Был хаҡта РФ Конституцияһында, РФ Енәйәт кодексында, РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы кодекста һ.б. федераль закондарҙа әйтелгән. Уларға ярашлы, дәүләт именлегенә янаған төркөмдәр төҙөү, социаль, милли, дини яҡтан ыҙғыштар тыуҙырыу ҡәтғи тыйыла. Терроризм һәм экстремизм өсөн административ һәм енәйәти яуаплылыҡ ҡаралған. Шулай уҡ кешеләрҙең динен, милләтен мыҫҡыл итеү, экстремистик материалдар таратыу, нацистик атрибутиканы пропагандалау өсөн дә хөкөм алдында яуап бирергә тура киләсәк.
Һәр граждан терроризм һәм экстремизмдың үтә ауыр енәйәт булыуын, уларҙың һәләкәткә килтереүе тураһында аңларға тейеш. Шуға күрә бындай енәйәт әҙерләнеүе йәки ҡылыныуы тураһында белгән кешеләрҙең хоҡуҡ һаҡлау органдарына хәбәр итеүе мотлаҡ.
Террорға ҡаршы “ҡыҙыу линия” ла эшләй: 8 (800) 224-22-22.


text:
- Подробности
- Просмотров: 462
БАЙҠЫ РАЙОНЫ, БАССР‑ҙың төньяғында урынлашҡан, төньяҡта — Асҡын, көнсығышта — Дыуан, көньяҡта — Благовещен, Иҫке Күл, көнбайышта Мишкә, Иҫке Балтас р‑ндары м‑н сиктәш булған. 1930 й. 20 авг. ойошторолған (ҡара: Административ район). 1932 й. 20 февр. бөтөрөлгән, терр‑яһы Ҡариҙел р‑ны составына индерелгән. Майҙаны — 3750 км2. Район үҙәге — Байҡы ауылы. Районда 25 ауыл советы, 140 ауыл торама пункты булған. Халҡы — 43,9 мең кеше (1930), күпселек урыҫтар йәшәгән. Иҡт. нигеҙен ит-һөт йүнәлешле һыйыр малы, сусҡа үрсетеүгә, иген культуралары һәм мал аҙығы культуралары үҫтереүгә махсуслашҡан а.х. тәшкил иткән. 39 дөйөм белем биреү мәктәбе, үҙәк район дауаханаһы булған.
Л.А.Маркелова
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Башҡортостан һалымсылары автобустарҙа ликбез үткәрә
Башҡортостандың Нефтекама ҡалаһы һалымсылары бюджетты тулыландырыу өсөн үҙенсәлекле алымдар ҡуллана. Был осраҡта уларҙың аудиторияһы – йәмәғәт транспорты пассажирҙары. Теге йәки был һалымды ҡайҙа һәм ҡасан түләргә, инспекцияға ниндәй иҫәп-хисап бирергә кәрәклеген пассажирҙар автобуста белә ала. Был хаҡта уларға салонда ҡуйылған мониторҙан трансляцияланыусы тейешле видеороликтар мәғлүмәт бирә.
РФ Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бөгөн бындай роликтар 10 ҡала автобусында 15 минут һайын күрһәтелә.


text:
Гонконг
Гонконг (Һоңкоң) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының махсус административ районы (иер. 香港特別行政區, ингл. Hong Kong Special Administrative Region, кант. Һоңкоң такпит һанчинкһёй), ҡыҫҡартып Һоңкоң тип атап йөрөтәләр. Ул Азияның һәм донъяның иң алдынғы финанс үҙәктәренең береһе булып тора.
Гонконг Коулун ярымутрауында урынлашҡан, төньяғынан башҡа тарафтарын Көньяҡ Ҡытай диңгеҙе уратып алған. Бынан тыш 260-тан ашыу утрау ҙа ошо төбәккә инә, улар араһында иң ҙурҙарынан — Гонконг (юғары хакимиәт органдары һәм төбәктең финанс үҙәге шунда урынлашҡан), Ланьтау һәм Ламма. Төбәкте ғәҙәттә өс өлөшкә бүлеп йөрөтәләр: Гонконг утрауы үҙе, Коулун һәм Яңы Территориялар. Гонконг төньяҡ тарафында Ҡытайҙың Гуандон провинцияһына ингән Шеньчжень иҡтисади биләмәһе менән сиктәш. Гонконг Чжуцзян йылғаһы тамағының һул яғында урынлашҡан.
1842 йылда Гонконг Бөйөк Британия баҫып ала һәм 1997 йылға тиклем колония итеп тота. Шул йылы Ҡытай Халыҡ Республикаһы был төйәккә суверенитет ала. Ҡытай—Британия декларацияһына һәм Гонконгтың Төп ҡанунына ярашлы, төбәккә 2047 йылға тиклем, йәғни 50 йыл дауамына киң хоҡуҡлы автономия бирелгән. «Бер ил — ике система» һәм «Сянганға юғары кимәл автономия шарттарында сянганлылар үҙҙәре идара итә» тип аталған йүнәлеш алып, ҠХР үҙ өҫтөнә оборона һәм төбәктең тышҡы сәйәсәте мәсьәләләрен ала, ә Һоңкоң ҡанун сығарыу, полиция, аҡса, һалым һәм иммиграция сәйәсәте мәсьәләләрен контролдә тота. Шулай уҡ халыҡ-ара ойошмаларҙа һәм сараларҙа уның үҙ вәкиллектәре һаҡланып ҡала.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гонконг биләмәләре шунл уҡ исемдәге утрауҙан, шулай уҡ Лантау утрауынан, Коулун ярымутрауынан, Яңы Территорияларҙан һәм 260-лап ваҡ утрауҙарҙан ғибәрәт. Яңы Территориялар төньяҡтан Коулун ярымутрауы һәм Шеньчжень йылғаһы менән сиктәш. Гонконгҡа Көньяҡ Ҡытай диңгеҙендәге 262 утрау инә. Иң ҙуры — Ланьтау. Ҙурлығы буйынса икенсе һәм халыҡ һаны буйынса беренсе урында -Һоңкоң утрауы.
Гонконг (Һоңкоң) һүҙе (иер. 香港) «хуш еҫле гавань» тигәнде аңлата һәм Гонконг утрауындағы әлеге Абердин районындағы бер аймаҡ исеменән алынған. Бында ҡасандыр хуш еҫле ағас һәм майҙар һатҡандар.
Гонконг менән Коулун ярымутрауы араһындағы һыу ятҡылығын Виктория бухтаһы тип йөрөтәләр. Донъялағы иң тәрән тәбиғи порттарҙың береһе ул.
Урбанизация кимәле буйынса бик юғары баҫҡыста тороуына ҡарамаҫтан, Һоңкоң хакимиәте экологияға һәм йәшелләндереүгә бик ныҡ иғтибар итә. Төбәктең бик ҙур өлөшө һаман үҙләштерелеп бөтмәгән әле, сөнки бик текә ҡаяларҙан һәм тауҙарҙан тора. 1 104 км² майҙандан бары тик сиреге генә файҙаланыла. Ҡалған яҡтары урман-ҡыуаҡтар менән ҡапланған, шуларҙың 40 проценты ял урындары һәм ҡурсаулыҡтар тип иғлан ителгән.Ҡала халҡы башлыса Коулун ярымутрауында һәм Һоңкоң утрауының төньяҡ ярында йәшәй, шулай уҡ Яңы Территорияларҙа ла кеше йәшәгән урындар бар.
Борма-борма диңгеҙ яры, ҡултыҡтар арҡаһында Һоңкоң бухталарға, пляждарға, ял итер урындарға ифрат бай. Мәгәр, йәшеллек, һыу мул булыуға ҡарамаҫтан, ҡалалағы экология йылдан-йыл насарая, һауаһының сифаты буйынса ул иң түбән урындар биләй. Ҡытайҙың ҡитға өлөшөнән, Чжуцзян йылғаһы дельтаһы яғынан килгән насар һауа Һоңкоң өҫтөндәге һөрөмдөң 80 процентҡа яҡынын тәшкил итә.
Гонконг Макаонан 60 саҡрымға көнсығыштараҡ , Джудзяң йылғаһы тамағының ҡаршы яҡ ярында урынлашҡан. Төньяҡтан Гуаңдоң провинцияһының Шенджен ҡалаһы менән сиктәш. Гонконгтың иң бейек нөктәһе — Яңы Территорияларҙағы Таймошан тауы, уның бейеклеге 958 м.
Гонконг биләмәләрендә уйһыу урындар ҙа бар, улар Яңы Территорияларҙың төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Уның бер йылғаһы — Ынтхун
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Һоңкоңдың Төп ҡанунында, төбәктә ҡытай һәм инглиз телдәре рәсми телдәр булып тора, тип әйтелгән. Шул уҡ ваҡытта ҡытай теленең ниндәй һөйләше стандарт булғанлығы әйтелмәгән. Ҡытай материгында һөйләш телендә путунхуа стандарт һанала, ә яҙма телдә ябайлаштырылған иероглифтар ҡулланыла. шул уҡ ваҡытта Һоңкоңда бик күптән тулы иероглифтар һәм кантон теле стандарт булараҡ танылған.
- ↑ XIX быуатта Виктория-Сити Һоңкоңдың баш ҡалаһы тип һаналған, сөнки барлыҡ хакимиәт учреждениелары шунда урынлашҡан булған. Хәҙер иһә хөкүмәт биналары — Һоңкоңдың Үҙәк-Көнбайыш районында. (22°17′00″ так как 114°08′00″ кс. о. (G) (O)).
- ↑ Картала Гонконг һәм Коулун айырым күрһәтелһәлә, административ яҡтан бер ҡала .
- ↑ Һоңкоң бер ҡасан да бойондороҡһоҙ булмаған. Төрлө ваҡытта ул Ҡытай, Бөйөк Британия, Япония суверенлығында торған. В 1997 йылда Һоңкоң Ҡытай юрисдикцияһына күскән. Шул уҡ ваҡытта Һоңкоң автономия һанала һәм хатта формаль рәүештә етәксе лә һайлай ала.
- ↑ Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 май 2013. 9 май 2013 тикшерелгән.
- ↑ Population and Vital Events. Census and Statistics Department, Hong Kong Government (2010). Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011. 22 май 2011 тикшерелгән.


text:
Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1951 йыл. СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалына (СССР ФА БФ) нигеҙ һалыу. Составы: Биология институты, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, Тау-геология институты, иҡтисади тикшеренеүҙәр секторы һәм химия секторы.
- 1961—1963 йылдар. СССР Фәндәр академияһында барған үҙгәртеп ҡороуҙар барышында СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы учреждениеларының күпселеге СССР Фән һәм техника буйынса дәүләт комитетына тапшырыла.
- 1967 йыл. СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы тергеҙелә. Составы: Геология институты, Химия институты, Биология институты, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, биохимия һәм цитохимия бүлеге, иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлеге.
- 1987 йыл. СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы СССР Фәндәр академияһының Урал үҙәгендәге Башҡортостан фәнни үҙәге итеп үҙгәртелә.
- 1992 йыл. Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге үҙ аллы төбәк фәнни үҙәге итеп бүлеп сығарыла.
Төп подразделениелары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ботаника баҡса-институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
- Биология институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
- Биохимия һәм генетика институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
- Геология институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
- Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты (РФА Өфө фәнни үҙәге)
- Математика институты менән уның хисаплау үҙәге (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
- Механика институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
- Нефть химияһы һәм катализ институты (Рәсәй Фәндәр академияһы)
- Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
- РФА Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институты (Рәсәй Фәндәр академияһы)
- Социаль-иҡтисади тикшеренеүҙәр институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
- Молекулалар һәм кристалдар физикаһы институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
- Р. Ғ. Кузеев исемендәге этнологик тикшеренеүҙәр институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
Рәйестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1951—1956 — Г. В. Вахрушев
- 1956—1964 — Р. Д. Оболенцев
- 1967—1984 — С. Р. Рафиҡов
- 1984—1993 — Г. А. Толстиков
- 1993—2006 — Р. И. Ниғмәтуллин
- 2006—2010 — М. С. Юнысов
- 2011 йылдан — У. М. Джемилев[1]
Билдәле ғалимдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Толстиков Генрих Александрович — РФА академигы
- Монаков Юрий Борисович — РФА академигы
- Юнысов Марат Сабир улы — РФА академигы
- Ниғмәтуллин Роберт Искәндәр улы — РФА академигы
- Рафиҡов Сәғит Рәүеф улы — РФА мөхбир ағзаһы
- Леонтьев Алексей Фёдорович — РФА мөхбир ағзаһы
- Джемилев Усеин Мәмәт улы — РФА мөхбир ағзаһы
- Напалков Валентин Васильевич — РФА мөхбир ағзаһы
- Казаков Валерий Петрович — РФА мөхбир ағзаһы
- Пучков Виктор Николаевич — РФА мөхбир ағзаһы
- Хөснөтдинова Эльза Камил ҡыҙы
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
"Известия Уфимского научного центра РАН" [2]
Ильгамов М. А., Саитова М.А. Академическая наука Башкортостана // Вестник РАН. М., 2000. - Т. 70, № 6.
Кузеев Р.Г. Наука в Башкирской АССР сегодня и завтра. Уфа: Издательство Башк. респ. орг. об-ва «Знание», 1980.
Республика, склоненная над книгой. Башкирский филиал АН СССР. // Башкирия за полвека. Уфа: Башкирское книжное издательство, 1969.


text:
Туңдырма
Туңдырма — һѳткә, һѳт ѳҫтѳнә, ҡаймаҡҡа, майға, һутҡа еләк-емеш, шәкәр һәм башҡа тәм биреүсе матдәләр ҡушып, туңдырып эшләнгән татлы продукт[1].
Йөкмәткеһе
Тѳрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туңдырманың тѳрлѳһѳ бар, мәҫәлән, крем-брюле йәки пломбир.
Туңдырма — юғары калориялы продукт, ҡайһы берҙәрендә 20 % май һәм 20 % углевод була. Был ризыҡтың ҡатырылғаны һәм йомшағы ла бар. Йомшаҡтары, ғәҙәттә, үлсәп һатыла һәм оҙаҡ һаҡланмай. Туңдырма ҡабының бер нисә варианты бар — вафлинан, ҡағыҙҙан һәм пластик стакандан эшләнгәне, таяҡҡа ҡуйылғаны, мѳгѳҙ һымаҡ һауыттағыһы, рулет, брикет, торт кеүек эшләнгәне һәм башҡа тѳрлѳләре.
Кафе, ресторан һәм башҡа ерҙәрҙә туңдырма һатҡанда, уны йыш ҡына емеш-еләк, шоколад, вафли киҫәктәре менән биҙәйҙәр, сироп, шоколад, сәтләүек валсыҡтары һибәләр. Туңдырманан шулай уҡ, уға һѳт, сироп ҡушып, миксерҙа туҡып, коктейль да яһайҙар
Башҡа төрҙәре:
- ҡаймаҡлы туңдырма (үҫемлек йәки башҡа тѳрлѳ май нигеҙендә)
- Сорбе (шәрбәт) (емеш-еләктән, һуттан эшләнгән йомшаҡ туңдырма).
- Емешле боҙ (аҙмы-күпме ҡатырылған, таяҡҡа ҡуйылған, һѳттән түгел, һуттан эшләнә).
- Мелорин (үҫемлек майынан)
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туңдырма— боронғо тәм-том. Туңдырманың килеп сығыу тарихы дүрт мең йылдан ашыу тип фаразлана.[2].
Беҙҙең эраға тиклем ике мең йыл элек үк Ҡытайҙа ѳҫтәлгә туңдырманы хәтерләткән, апельсин, лимон киҫәктәре, анар емеше ҡушылған десерттар ҡуйыла[2]. Беҙҙең эраға тиклем XI быуатта ғына «Ши цзин» китабында туңдырма эшләү рецебы һәм уны һаҡлау серҙәре асыла.
Һыуытылған шарап, һуттарҙы һәм һѳтлѳ эсемлектәрҙе боронғо Грецияла ла файҙаланғандар.
Эскимос аш-һыуы Акутак — емештән, иттән, сусҡа майынан эшләнгән туңдырма..
Фалуде — туңдырманың тәүге билдәле ѳлгѳһѳ беҙҙең эраға тиклем V быуатта барлыҡҡа килә. Ул туңдырылған ал һыу, лайм һуты һәм шулай уҡ, ҡайһы бер осраҡта, тѳйѳлгән фисташканан эшләнгән була.
Европала[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIII быуатта Ҡытайҙан тәүге рецепт алып килеп, туңдырма менән Европаны Марко Поло таныштыра. Ул хатта боҙҙоң файҙалы сифаты тураһында китап та яҙа.
Туңдырма әҙерләү буйынса тәүге рецепт 1718 йылда Лондонда баҫылып сыға[3][4].
Хәҙерге вариантындағы туңдырма Рәсәйҙә XIX быуатта барлыҡҡа килә. Тәүге туңдырма фабрикаһы 1851 йылда АҠШ-тың Балтимор ҡалаһында эшләй башлай.
Етештереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәҙәттә туңдырма:
- һѳтттән,
- ҡаймаҡтан,
- майҙан,
- шәкәрҙән,
- тәмләткес, ароматлы матдәләрҙән,
- кәрәкле консистенцияны, яраҡлылыҡ ваҡытын һәм башҡаларҙы тәьмин итеүсе ѳҫтәлмәләрҙән эшләнә.
Заманса туңдырыу ысулдары барлыҡҡа килгәнсе, туңдырма айырым осраҡтарҙа ғына файҙалана торған үтә затлы ризыҡ һанала. Уны етештереү ҙә ҡатмарлы процесс була.
Ѳй шарттарында әҙерләү ѳсѳн туңдырма эшләй торған махсус аппарат кәрәк.
Туңдырма ҡатышмаһы әҙерләү процессы түбәндәгеләрҙе үҙ эсенә ала:
- тәүге сеймалды әҙерләү;
- рецептҡа ярашлы сеймал компоненттарын ҡушып, туңдырма ҡатышмаһын әҙерләү;
- механик ҡушымталарҙан һәм патоген микроорагнизмдарҙан таҙартыу ѳсѳн ҡатышманы фильтрлау һәм пастеризациялау;
- әҙер туңдырманың органолептик үҙенсәлеген яҡшыртыу ѳсѳн ҡатнашманың май тѳйѳрсәктәрен онтау; +4°С-ҡа тиклем һыуытыу.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аксессуарҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Лондон ресторандарының береһендә ҡатын-ҡыҙҙар һѳтѳнән яһалған туңдырмаға мадагаскар ваниле һәм лимон цедраһы һалып бирәләр. Baby Gaga тип аталған туңдырма бала имеҙгән ҡатындарҙың һѳтѳнән эшләнә. Һатып алыусыларҙың теләге буйынса, туңдырмаға балалар ѳсѳн тәғәйенләнгән, ауыртыуҙы баҫа торған «Калпол» йәки теш сыҡҡанда файҙаланыла торған «Бонджела» геле ѳҫтәп тә бирәләр[5].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Мороженое — Большой энциклопедический словарь
- ↑ 2,0 2,1 THE NIBBLE Specialty Food Magazine The History of Ice Cream & The Ice Cream Cone (инг.) (2006-07). Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 февраль 2013. 11 февраль 2013 тикшерелгән.
- ↑ Eales Mary Mrs. Mary Eales's Receipts — London: Prospect Books, 1985. — ISBN 0-907325-25-4.
- ↑ http://www.gutenberg.org/files/20735/20735-h/20735-h.htm#ice_cream «To Ice Cream» in Project Gutenberg’s Mrs. Mary Eales’s Receipts (1733), by Mary Eales.
- ↑ Тейлор, 2016, с. 41
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Maguelonne Toussaint-Samat A History of Food — John Wiley & Sons, 1994-09-28. — 824 б. — P. 749—750. — 2500 экз.
- Игорь Богданов Лекарство от скуки, или История мороженого — Новое литературное обозрение, 2007. — 192 б. — 3000 экз.
- Джереми Тейлор Здоровье по Дарвину: Почему мы болеем и как это связано с эволюцией = Jeremy Taylor “Body by Darwin: How Evolution Shapes Our Health and Transforms Medicine” — М.: Альпина Паблишер, 2016. — 333 p. — ISBN 978-5-9614-5881-7.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кулинарная книга. Кофейное мороженое.
- Мороженое СССР 50-60-х годов
- ГОСТ 31457-2012. Мороженое молочное, сливочное и пломбир. Технические условия


text:
Кеше сәләмәтлеген һәм ғүмерен һаҡлаусылар
20 июня 2016 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
- Районыбыҙҙа йәшәүсе кешеләрҙең һаулығы һағында үҙәк район дауаханаһында, 5 ауыл табиплыҡ амбулаторияһында һәм 42 фельдшер-акушерлыҡ пункттарында эшләүсе табип-шәфҡәт туташтарынан торған ҙур медиктар армияһы тора. Дауаханала 200-ҙән ашыу койкаға иҫәпләнгән 7 стационар бүлексә, поликлиника, балалар һәм ҡатын-ҡыҙҙар консультациялары, "Ашығыс ярҙам” бүлексәһе, клиник-диагностика лабораторияһы эшләй. Ауыр хәлдәге сирлеләрҙе дауалау һәм реабилитациялауға тәғәйенләнгән уғата кәрәкле 25 урынлыҡ паллиатив медицина ярҙамы бүлеге асыуға өлгәштек. Шулай уҡ наркология бүлегенә 10 койка-урын бүленде.
Йыл һайын стационарҙың барлыҡ бүлексәләрендә 6 меңгә яҡын кешегә медицина ярҙамы күрһәтелһә, поликлиникала 175 меңләп пациент хеҙмәтләндерелә, "Ашығыс ярҙам” хеҙмәтендә 11 меңгә яҡын саҡырыу ҡабул ителә.
Районыбыҙ медицинаһы күрһәткестәр менән генә түгел, хеҙмәтләндереү менән дә көслө. Ауыл кешеһе һаулыҡ һаҡлауҙағы заманса методикалар һәм яңы технологияларҙан алыҫ торһа ла, иң тәү сиратта табиптар иғтибарына мохтаж булыуы сер түгел. Красноусол дауаханаһында иһә ауылда йәшәүселәр белгестәрҙең юғары квалификациялы ярҙамын алһын өсөн мөмкин булғандың барыһы ла эшләнә.
Үҙәк район дауаханаһында диспансерлаштырыу өсөн, шулай уҡ профилактик һәм ваҡытлы медицина тикшереүҙәре уҙғарыу өсөн медицина профилактикаһы бүлексәһе эшләй.
2014 йылдан БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының "Бәйләнеш үҙәге” эшләп килә, уның аша тар белгестәр ҡабул итеүенә яҙылырға мөмкин.
Балалар консультацияһында 1 йәшкә тиклемге балаларҙы һәм мәктәп уҡыусыларын диспансерлаштырыу уҙғарыла, сәләмәт бала кабинеты эшләй. Ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһы диагностикалау һәм дауалау өсөн заманса медицина ҡорамалдары менән тулыландырылды. Был әсәйҙәр, буласаҡ әсәйҙәр һәм тыуасаҡ сабыйҙарҙың сәләмәтлеген контролдә тоторға мөмкинлек бирә.
"Ашығыс ярҙам” хеҙмәте аныҡ һәм тотҡарлыҡһыҙ эшләй. Медиктарҙың ике бригадаһы Красноусолда тәүлек әйләнәһенә эшләһә, йәнә ике бригада Сәйетбаба һәм Яңғыҙҡайын филиалдарына дежурға сыға. 8 "Ашығыс ярҙам”, шул иҫәптән реанимобиль автомобилдәре ГЛОНАСС системаһы менән йыһазландырылды, икәүһе заманса диагностик ҡоролмалар менән комплектланып, ауыр хәлдәге сирлеләрҙе дауаханаға килтереүгә ҡулайлаштырылған. Һуңғы йылдарҙа дауаханабыҙҙың матди-техник базаһы өс "Ашығыс ярҙам” автомашинаһы менән тулыланды.
Халыҡҡа беренсел медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн шарттар ауыл ерҙәрендә лә булдырыла. Мәҫәлән, Еҙем-Ҡаран ауыл табиплыҡ амбулаторияһы лаборатория, физиотерапия һәм стоматология кабинеттары менән йыһазландырылды. 2012 йылда был дауахана бинаһына реконструкция уҙғарылды, аш-һыу бүлмәһе, стоматология һәм физиотерапия кабинеттары өсөн ҡорамалдар, медицина аппаратуралары һәм мебель һатып алынды. Яңғыҙҡайын табиплыҡ амбулаторияһына ремонт эшләнде, физиотерапия һәм стоматология кабинеттарына ҡорамалдар, карауаттар һатып алынды. Был ҡиммәтле кәрәк-яраҡтар, шулай уҡ ауыл дауаханаларына ремонт әүҙем бағыусылар ярҙамы менән башҡарылды. Уларҙы Ғафури районында тыуып-үҫеп, үҙҙәренең тыуған төйәктәре менән бәйләнеште өҙмәүсе яҡташтарыбыҙ күрһәтте.
Тағы ла шуныһы: үҙәк район дауаханаһының акушер-гинеколог, хирург, эндокринолог, шулай уҡ башҡа тар белгестәрҙән торған табиптар бригадаһы аҙна һайын ауыл табиплыҡ амбулаториялары һәм фельдшер-акушерлыҡ пункттарында күсмә ҡабул итеүҙәр уҙғара.
Уңышлы һәм һөҙөмтәле эшләүебеҙ айҡанлы үҙәк район дауаханабыҙ "Рәсәй һаулыҡ һаҡлау әйҙәүсе учреждениеһы” тигән милли реестрға индерелде, таныҡлыҡ алдыҡ.
Форсаттан файҙаланып, районыбыҙҙың барлыҡ медицина хеҙмәткәрҙәрен, коллегаларҙы һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветерандарын һөнәри байрамыбыҙ – Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө менән ихлас күңелдән ҡотлайым. Һаулыҡ-сәләмәтлек, бәхетле оҙон ғүмер, изге, еңел булмаған – кеше сәләмәтлеген һәм ғүмерен һаҡлауға бағышланған яуаплы эштәрендә уңыштар, байрамса кәйеф теләйем.
Индира ИШКИНА яҙып алды.


text:
Лао-цзы
Лао-цзы (Ҡарт Сабый, Аҡыл Эйәһе Бабай; ҡыт. ябайл. 老子, пиньин: Lǎo Zǐ, б. э. т. VI быуат), {б. э. т. VI—V быуаттың 3}боронғо ҡытай философы, ул классик дао фәлсәфәүи трактаты "Дао Дэ Цзин"ды яҙған тип иҫәпләнә. Хәҙерге фән уның тарихи шәхес булыуын шик аҫтына ала, әммә Лао-цзы фәнни әҙәбиәттә даосизмға[1] нигеҙ һалыусы тигән фекер бар.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Даосизмдың башланған осронда уҡ әле Лао-цзы легендар шәхес булараҡ таныла һәм уны илаһилаштырыу күҙәтелә. Риүәйәттәр буйынса, имеш, әсәһе әллә нисә йылдар уға ғоманлы булған, шуға ла бабай булып тыуған, шуға ла, имеш, Ҡарт Сабый тип исемләгәндәр. Мәгәр «цзы» иероглифы «аҡыл эйәһе» тигәнде лә аңлата, шулай булғас уның исемен «Аҡыл Эйәһе Бабай» тип тә уҡырға мөмкин.
Уның тарихи шәхес булыуын шик аҫтына алып, бәлки Конфуций менән бутайҙарҙыр тигән фекер ҙә бар.
Шулай уҡ Лао-цзы — даосизм философияһына нигеҙ һалған, легендаларға күмелгән ҡытай фекер эйәһе тип һанау ҙа бар. Б. э. т. 604 йылда тыуған тип һанайҙар. Ҡыҫҡа ғына биографияһында император йортонда йылъяҙмасы-архивариус булып эшләгән һәм әллә 160, әллә 200 йәшйәшәгән тигән һүҙҙәр бар.
Сыма Цянь тигән кеше тулыраҡ мәғлүмәт бирә: Лао-цзы Ҡытайҙың Чу тигән батшалғында тыуған. Ғүмеренең күп йылдарын император архивын Чжоу дәүләте китапханаһын һаҡлап тороусы булып уҙғарған.. 517 йылда Конфуций менән данлыҡлы осрашыу булған. Ҡартайғас, ул илдән көнбайышҡа табан юлға сыға. Ил сигенә еткәс, застава етәксеһе Инь Си Лао-цзының үҙ тәғлимәтен һөйләүен үтенгән. Лао-цзы Дао Дэ Цзин (Юл һәм Изге Көс ҡануны) тигән яҙма яҙып ҡалдыра. Ҡайҙа китеп юғалғаны билдәһеҙ.
Икенсе бер риүәйәт буйынса Лао-цзы Остаз Ҡытайға, элекке тормошон юйҙыртып, сабый халәтендә Һиндостандан килгән,
Көнбайышҡа сәйәхәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Көнбайышҡа сәйәхәт» тигән романда Лао-цзыны тау эйәләре рәтенә алғас, илаһтар Сунь Укунды тоторға ҡушыуҙары бәйән ителә. Сунь Укун илаһтарға буйһонмаған, уларға ҡаршы этлектәр ҡылған имеш. Артабан Лао-цзының уны тотоуы, әммә бер нисек тә уны юҡҡа сығара алмауы һүрәтләнә. Хатта мейескә ултыртып 49 көн буйы яндырғандан һуң да тере ҡалып, мейсте емерә һуғып, кирбестәре осоп төшкән ерҙәрҙә утлы тауҙар барлыҡҡа килә. Бары Будда ғына уны еңеп, тау аҫтына ултыртып ҡуя. Лао-цзының һыу һыйыр (буйволы) уның мөғжизәле алмас беләҙеген урлап, Иблискә әйләнә һәм ҡот осҡос ҡыйралыштар эшләй башлай. Будда Ляо-цзыға Сунь-Укунды ярҙамға ебәрә, тегеләр икәүләп яуызды тота һәм кире һыу һыйырына әйләндерә.
Лао-цзының мейесе кирбестәренән барлыҡҡа килгән утлы тауҙар , Сюаньцзан тигән кешенең сәйәхәт ваҡытнда юлын быуа. Бер тау Урта Азия яғына йүнәлгән юлда була. Шул тауҙа юл быуған уттарҙы һүндергәндә килеп сыҡҡан мажаралар бәйән ителә.
Лао-цзы үҙе тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дао Дэ Цзин исеменән яҙа:
Бар кеше үҙем тип йәшәй,
Мин генә бынан баш тарттым
Йөрәгем алйоттар йөрәгендәй
Ҡараңғы, аңлайышһыҙ.
Кешеләрҙең тормошо үтә күренеп тора,
Мин генә күҙ бәйләнгән киске эңерҙәй
Буталсыҡ донъяла йәшәйем.
Кешеләр ваҡ ҡына эште лә уйлап эшләй
Мин генә билдәһеҙлек тулы мөхиттә
Тын күлдәрҙәй тоноп, тауышһыҙмын,
Елдәй иҫһәм, тыйып алалмаҫлыҡмын!
Һәр кешенең шөғөлө бар, тик мин генә
бер ҡырағай наҙан кеүек көн итәм.
Бер мин генә тормош тамырын,
Бар теректең тамырын ҡиммәт күрәм.
Фәлсәфәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Лао-цзының фәлсәфәһендә ике башланғыс — Дао һәм Дэ барлығы төп урында тора. «Дао» йәки «Тао» ҡытай телендә «юл» тигәнде аңлата;әммә был фәләсәфә системаһында ул киңерәк метафизик мәғәнәгә эйә. «Дао» есемдәрҙең асылын да, Ғаләм булмышын да үҙ эсенә ала.. Материалистик күҙлектән алғанда «дао» — ул тәбиғәт, объектив донъя.
Дэ төшөнсәһе ҡытай ғәҙәт-йолаларында бик ҡатмарлы урын биләй.. Бер яҡтан, Дэ — Даоны туйындырыусы, бар итеүсе (' . Шулай уҡ ул Даоны ҡулланыу һәм уға ярашлы йәшәү ысулы ла. Дэ — йәшәйеш принцибы. Ул йәшәү ҡеүәте тупларға биреүсе көс, ци. Дэ — йәшәйеш ҡеүәтен дөрөҫ файҙаланыу, дөрөҫ ҡылыҡ-фиғел. Әммә Дэ — әхлаҡ менән генә сикләнмәй. Дэ аңды көндәлек мәшәҡәттәрҙән өҫкә күтәреүсе лә .
'
'
'
Төп идеялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғаләм үҫешен билдәле өлгөлөр һәм принциптар менән аңлатып булмай. Әммә бик үк теүәл булмаһа ла — Дао тип атап була.
Артыҡ белемгә ынтылмаҫҡа кәрәк— киреһенсә, юнылмаған ағас, йәки сабый халәтендә булыу хәйерле. Бар ҡапма-ҡаршылыҡтар ҙа үҙ-ара мөнәсәбәттә, шулай уҡ һыйыша ала. Мәҫәлән, йәшәү һәм үлем.. Үлем — ул ғүмер тамамланыу, шул уҡ ваҡытта икенсе тормошта йәшәй башлау. Һәр «үлемдең» ахыры — икенсе «үлемдең» башы. Эш һүҙҙәрҙә, төшөнсәләрҙә түгел, ә уларға ниндәй мәғәнә һалыныуында. Ингән ер — сығыу урыны ла.
Тормош — ул «йомшаҡ» һәм «һығылмалы». Үлем — ул «ҡаты» һәм «киҫкен». Даоса проблемаларҙы сисеү юлы — киреләнмәү, ыңғайға ҡуйыу. Быны гел буйһоноп тороу тип аңларға ярамай — мөмкин тиклем әҙерәк көс сарыф итеп, үҙеңдекенә өлгәшергә тырышыу тип аңларға кәрәк.
Кешенең төп ыңғай сифаты — нәфсене тыя белеү.[2]
Идеялары Адвайтатәғлимәтенә яҡын.
Лао-цзы хәҡиҡәт тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- "Тел менән әйтелгән хәҡиҡәт — хәҡиҡәт түгел инде, сөнки хәҡиҡәт менән баштағы бәйләнеште юғалтҡан ".
- «Белгән — һөйләмәй, һөйләгән — белмәй».
Кеше үҙендәге ялғандарҙан арынып, хәҡиҡәткә өлгәшә. Лао-цзы былай тип яҙған: «Күктән һәм Ерҙән алда уҡ булған Сикһеҙ бер Көс бар. Ниндәй тыныс, ниндәй сабыр ул! Яңғыҙлыҡта йәшәй һәм үҙгәрмәй.. Бар нәмәне ҡулында тота, әммә сәбәләнмәй. Беҙ уны Ғаләмдәр Инәһе тип атай алабыҙ. Мин уның исемен белмәйем. Үҙемсә Дао тип атайым».
Диалектика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Лао-цзының фәлсәфәһе бик үҙенсәлекле дидактикаға ҡоролған:
- "Ысынбарлыҡтан һәм юҡтан бар нәмә барлыҡҡа килгән; мөмкинлек һәм мөмкин булмағандан — башҡарылыш;оҙон һәм ҡыҫҡанан — рәүеш (форма). Юғары — түбәнде буйһондра; ҡалын һәм нәҙек тауыштар бергә гармония тыуҙыра; алдан килгәне үҙенән һуң килгәнде буйһондора.
Әммә Лао-цзы быларҙы ҡапма-ҡаршылыҡ көрәше түгел, ә килешеү тип һанай.
- «Кеше бер нәмә эшләмәҫкә ҡарар иткәндә эшләр нәмә ҡалмаған булыр.»
- «Кем халыҡты ярата һәм уға идара итә, шул бер ни ҙә эшләмәҫкә тейеш»
Был фекерҙәрҙән Лао-цзының фәлсәфәһе, йәки этикаһы: бер ни ҙә эшләмәү икәне күренә. Көсләп нимәнелер тағыу, тәбиғәтте үҙгәртергә тырышыу ғәйепләнә.
- «Бик күп тау һыуҙары диңгеҙгә ағып төшә, сөнки диңгеҙ тауҙарҙан аҫтараҡ. Шуға ла бар сығанаҡтарға ла идара итә ала. Аҡыл эйәһе лә, кешеләрҙән өҫтәрәк булырға теләһә, үҙен уларҙан аҫтараҡ тота, алдараҡ булайым тиһә — артҡа баҫа. Шуға ла кеше уның өҫтәлегенең ауырлығын тоймай, артта торғас, алдалығын күрмәгәнлектән, ғәҙелһеҙлек тип уйламай»
- Илгә идара иткән «„Изге ир“ аҡыл эйәләрен нимәлер эшләүҙән тыя. Бер ни ҙә эшләнмәгәндә донъяла тыныслыҡ урынлаша»
- «Бер белеме лә булмаған кеше бер ваҡытта ла ауырымай» (Башҡорт халыҡ әйтеме — Белмәгәндең беләге тыныс)
- «Белем юҡ ул, шуға бер ни ҙә белмәйем»
- «Дәүләттең һалымдары күтәргеһеҙ ауыр. Бына шул халыҡты бөлдөрә.»
- Сыма Цянь Лао-цзының һәм конфуцийлыҡҡа ҡаршы сыҡҡан философ Хань Фэйҙың 韩非 биографияһын бергә ҡуша. «Хань Фэй-цзы» трактатында Лао-цзыға ике бүлек бағышланған(《解老》, 《喻老》).
Әҫәрҙәренең исемлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Yu Kan Dao Homepage
- 老子 Lǎozĭ 道德經 Dàodéjīng Chinese+English+German
- Лао-цзы Дао Дэ Цзин: A paragon ebook, LAO ZI most-comprehensive ebook for FREE in PDF & HTM format, contains 50 translations in 6 different layouts, by Sanmayce.
- Дао Дэ Цзин.(«Канон Пути и Добродетели») Перевод А. Кувшинова. — С.-Пб., 1991.
Башҡорт халҡының даосизмға ауаздаш мәҡәл һәм әйтемдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Атым юҡ бурамда, ҡайғым юҡ буранда
- Белмәгәндең беләге тыныс
- Иртәгәһен ишәк ҡайғыртҡан
- Иртәгә лә көн бөтмәҫ
- Үгеҙ үлһә — ит, арба ватылһа — утын
- Аҙ ҙа етә, күп тә бөтә
Әммә был мәҡәлдәр күпселек тарафынан хәрәкәт итмәү, бошмауҙы ғәйепләп ҡулланыла. Шул уҡ ваҡытта даосылыҡта ыңғай һыналған бәхәскә инмәү, тыныслыҡ һаҡлау, килешә белеү ысулы беҙҙең халыҡта ла өнәлә:
- Баҙнатлы тыныслыҡ яратыр
- Иҫәр менән иҫәр булма
- Йоҡлаған йыланды уятма
- Ҡырмыҫҡа ояһына таяҡ тыҡма
- Таш менән атҡанға аш менән ат
- Тыныслыҡтың төбө — уңышлыҡ
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Лао-цзы // Китайская философия. Энциклопедический словарь. 2009 (автор — Е. А. Торчинов)
- ↑ http://philosophy.ru/library/asiatica/china/laotzy.html Учение Лао-цзы
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ян Хиншун. Древнекитайский философ Лао-цзы и его учение. М.-Л.,1950
- Мялль Л. К пониманию 'Дао дэ цзина' // Учёные записки Тартуского государственного университета. Тарту, 1981. Вып. 558. С. 115—126.
- Спирин В. С. Гармония лука и лиры глазами Лао-цзы //Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. XIV.Ч.1. М.,1981.
- Спирин В. С. Строй, семантика, контекст 14-го параграфа «Дао дэ цзина» //Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. XX.Ч.1. М.,1986.
- Лукьянов А. Е. Первый философ Китая: Фрагменты философской автобиографии Лао цзы. // Вестник МГУ. Серия 7: Философия. 1989. N 5. С. 43-54.
- Спирин В. С. «Слава» и «позор» в § 28 «Дао дэ цзина»//Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. XXII.Ч.1. М.,1989.
- Лукьянов А. Е. Лаоцзы (философия раннего даосизма). М., 1991.
- Лукьянов А. Е. Рациональные характеристики Дао в системе 'Дао дэ цзин' // Рационалистическая традиция и современность. Китай. М., 1993. С. 24-48.
- Маслов А. А. Мистерия Дао. Мир «Дао дэ цзина». М., 1996.
- Viktor Kalinke: Studien zu Laozi, Daodejing . Band 1: Text und Übersetzung / Zeichenlexikon. Leipzig 2000, ISBN 3-934015-15-8
- Viktor Kalinke: Studien zu Laozi, Daodejing . Band 2: Anmerkungen und Kommentare. Leipzig 2000, ISBN 3-934015-18-2
- Viktor Kalinke: Studien zu Laozi, Daodejing . Band 3: Nichtstun als Handlungsmaxime. Essay , Leipzig 2011, ISBN 978-3-86660-115-4
- Кычанов Е. И. Тангутский апокриф о встрече Конфуция и Лао-цзы //XIX научная конференция по историографии и источниковедению истории стран Азии и Африки. СПб.,1997. С.82-84.
- Карапетянц А. М., Крушинский А. А. Современные достижения в формальном анализе «Дао дэ цзина» // От магической силы к моральному императиву: категория дэ в китайской культуре. М., 1998.
- Мартыненко Н. П. Изучение семантики древних форм начертания текста «Дао дэ цзин» как необходимая компонента изучения истории даосизма // Вестник Московского университета. Серия 7. Философия. № 3. 1999.С.31-50
- Рехо Ким «Неделание»: Лев Толстой и Лао-Цзы Проблемы Дальнего Востока. 2000.-№ 6. С.152-163.
- Лукьянов А. Е. Лао-цзы и Конфуций: Философия Дао. М., 2001. 384 с.
- Маслов А. А. Загадки, тайны и коды «Дао дэ цзина». Ростов-на-Дону, 2005. 272 с.
- Степанова Л. М. Проблема личности в учении Лао-цзы о совершенномудром. // Вестник Бурятского государственного университета. 2008. № 6. С. 24-29.
- Кобзев А. И. Лао-цзы и Будда — «совпадение двух в одном» или «раздвоение единого»? // Общество и государство в Китае: XXXIX научная конференция / Институт востоковедения РАН. — М., 2009. -С.221-225 ISBN 978-5-02-036391-5 (в обл.)
- Дао-Дэ цзин: Книга о Пути жизни / Сост. и пер. В. В. Малявина. М., Феория. 2010. (статья по традиционной иконографии Лао Цзы)
- Shien Gi-Ming, "Nothingness in the philosophy of Lao-Tzu, " Philosophy East and West 1 (3): 58-63 (1951).
- Chad Hansen, Linguistic Skepticism in the Lao Tzu // Philosophy East and West, Vol. 31, No. 3 (Jul., 1981), pp. 321—336
- Лао Си, «ТАО-ТЕ-КИНГЪ, или писанiе о нравственности». Под редакцiей Л. Н. Толстого, перевелъ съ китайскаго профессоръ университета въ Кiото Д. П. Конисси, примечанiями снабдилъ С. Н. Дурылинъ. Москва — 1913


text:
29-сы китапханала "Наркотиктарһыҙ тормош" күргәҙмәһе
Өфөнөң 29-сы китапханаһында "Наркотиктарһыҙ тормош" социаль плакаттар күргәҙмәһе асылды. Шулай итеп, китапхана коллективы "Мин тормошто һайлайым" наркотиктарға ҡаршы профилактика буйынса ижади эштәр ҡала конкурсында ҡатнашыуға үҙ уҡыусыларын йәлеп итергә ниәтләй.
Конкурста "Эссе", "Социаль реклама", "Мультимедия презентацияһы" һәм "Коллаж" номинациялары тәҡдим ителә. Ижади эштәр наркоманияны иҫкәртеүгә, балаларҙа һәм йәштәрҙә сәләмәт йәшәү рәүеше тәрбиәләүгә йүнәлтелергә тейеш.


text:
Константин Толкачев: «Дәүләт башлығы ҡуйған бурыстар көс туплауҙы һәм йәмғиәттең берҙәм булыуын талап итә» Фото: Олег Яровиков
Константин Толкачев: «Дәүләт башлығы ҡуйған бурыстар көс туплауҙы һәм йәмғиәттең берҙәм булыуын талап итә»
Константин Толкачев: «Дәүләт башлығы ҡуйған бурыстар көс туплауҙы һәм йәмғиәттең берҙәм булыуын талап итә» Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 2 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Рәсәй Президенты Федераль Йыйылышҡа йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһау тантанаһында ҡатнашҡан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев Владимир Путиндың сығышына комментарий бирҙе.
«Быйылғы Мөрәжәғәтнамә алдағыларҙан үҙенең структураһы, динамикаһы, ҡуйылған маҡсаттарҙың ҙурлығы менән айырылып тора, — тип иҫәпләй Башҡортостан парламенты Рәйесе. — Дәүләт башлығының сығышы аныҡ ҡына ике өлөшкә бүленә, уларҙың беренсеһе – яҡындағы алты йылға илдә иҡтисадты һәм йәмәғәт тотороҡлоғон үҫтереүгә, икенсеһе тышҡы сәйәсәткә, өр-яңы ҡоралланыу системаһын булдырыуға һәм донъяның алдынғы илдәре менән һөйләшеү алып барыуға арналған. Шул рәүешле, Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамә бөтә донъя ҙурлығына иреште. Президенттың сығышын сит илдә донъя лидерҙары ҡыҙыҡһыныу менән күҙәткәненә шикләнмәйем дә».
Мөрәжәғәтнамәнең эске сәйәсәткә арналған өлөшөн һүрәтләп, Константин Толкачев унда дәүләт башлығының торлаҡ төҙөү, өлөшләтә төҙөлөштән баш тартыу, төбәк аэропорттарын киңәйтеү, төбәк һәм муниципаль тәғәйенләнештәге юлдар төҙөү һәм уларҙы төҙөкләндереү, бөтә тораҡ пунктарын да тиҙ интернет менән тәьмин итеү буйынса ҙур бурыстар ҡуйыуын билдәләне.
«Граждандарға социаль ярҙам күрһәтеү сараларына, иҡтисади һәм демографик күрһәткестәрҙе күтәреү кәрәклегенә ҙур иғтибар бүленгән, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Константин Толкачев. — Шул иҫәптән киләһе ун йыл аҙағына уртаса ғүмер оҙонлоғон 80 йәштән арттарыуға өлгәшеү, алдағы йылдарҙа әсәлеккә һәм балалыҡҡа ярҙамға 3,4 триллион һумдан ашыу йүнәлтеү, ипотека кредиттары буйынса уртаса ставканы ете процентҡа тиклем кәметеү, Эске тулайым продуктты бер ярымға арттырыу бурысы ҡуйылған. Дәүләт башлығы ҡуйған бурыстар ябай түгел, ваҡыт буйынса тәүәккәл. Илдә иҡтисадтың үҫеш тиҙлеге, булған ресурстар уларға ирешергә мөмкинлек бирә. Әлбиттә, бының өсөн бөтөн йәмғиәттең көсөн тупларға, ә уларға үҙенең берҙәмлеген күрһәтергә кәрәк. Айырым илдең технологик үҫеше өсөн алдынғы ҡануни база булдырыу кәрәклеге хаҡында әйтелде. Был процесс, һис шикһеҙ, төбәк парламенттарына ла ҡағыласаҡ һәм беҙ был эшкә әҙер».
http://www.bashinform.ru/news/1123556-konstantin-tolkachev-zadachi-postavlennye-glavoy-gosudarstva-trebuyut-mobilizatsii-sil-i-splochennos/


text:
“БАШҠОРТОСТАН ҠЫҘЫ” ЖУРНАЛЫНЫҢ МАРТ ҺАНЫНА КҮҘӘТЕҮ
Календарҙа ҡыҙыл төҫ менән билдәләнмәһә лә, рухиәтебеҙ өсөн бик мөһим байрам барлыҡҡа килде: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 1 мартты Башҡорт ғаиләһе, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө тип иғлан итте. Ошо айҡанлы уҙған сара хаҡында Альмира Шәфиғуллинаның “Матур ғаилә – илгә ҡеүәт” тигән мәҡәләһендә уҡығыҙ.
“Ҡатын-ҡыҙҙың иң зауыҡлы күлдәге – ул бәхет күлдәге. Уны сисмәй кейегеҙ! Бәхетле, нурлы кеше бер ҡасан да матур булыуҙан туҡтамаясаҡ”, – ти Гөлназ Ҡотоева “Баш мөхәррир һүҙ”ендә.
“Инга Юмашеваның мөләйем йөҙөн республикабыҙҙа зәңгәр экран аша күптәр танып өлгөргәйне. Башҡортостанда ҡапыл балҡып, Рәсәй телевидениеһы киңлектәренә ынтылған, тележурналист булараҡ Рәсәй Президенты командаһына эләккән, Ҡыҙыл Майҙанда Бөйөк Еңеү парадын, Халыҡ-ара кимәлдәге олимпиадаларҙы үҙәк канал аша яҡтыртыусы, Кремль һарайында И.Д. Кобзон менән Ҙур концертты алып барыусы ҡыҙ өсөн үткән йыл һынылышлы ла, уңышлы ла булды. Инга Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты булып китте. Башҡортостан халҡы уға ышанысын күрһәтте.
Журналдың март һанынының тышлығын биҙәгән Башҡортостан ҡыҙы – Рәсәй кимәлендә билдәлелек яулай барған Инга Юмашеваның уй-маҡсаттары, ҡыҙыҡлы фекерҙәре менән Гөлназ Ҡотоеваның “Ҡатын-ҡыҙ ҙа тигән мөғжизә!” тигән мәҡәләһендә танышырһығыҙ.
“Тарих тирмәненән” рубрикаһы ла бик ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәргә бай. Гөлнара Буранҡаеваның “Әсәй бит ул – аҡ фәрештә” тип аталған яҙмаһы Башҡортостан автономияһына ғына түгел, Рәсәй федерализмына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, халҡыбыҙҙың бөйөк улы, донъя кимәлендә танылыу алған тарихсы, фәйләсүф һәм ғалим Зәки Вәлиди Туғандың әсәһенә арналған.
“Тамыр” балалар каналына 25 йәш тә “тулып” өлгөргән. “Тәрбиә – ғүмерлек һәҙиә” рубрикаһында бәләкәстәр өсөн бар күңелдәрен һалып тапшырыуҙар әҙерләүсе Зөлфиә Даянова һәм Гөлназ Ишемғолова хаҡында уҡығыҙ.
“Урыҫ халҡында ҡәйнә – кейәү араһы сетерекле мәсьәлә һаналһа, беҙҙә башлыса ҡәйнә – килен мөнәсәбәттәренә иғтибар көслө. Был ауыҙ-тел ижадында ла – төртмә көләмәстәрҙә, мәҡәл-әйтемдәрҙә лә асыҡ сағыла. Урыҫтар “Ялҡау кейәү генә ҡәйнәһен әрләмәҫ”, “Кейәү өсөн ҡәйнәнең кеҫәһе һай” тиһә, беҙҙең халыҡ “Килен килер, киле һабылай теле килер”, “Йыуаш ҡәйнәнән дә “ыш” тигән һүҙ сығыр”, ти”. “Йөрәк дәрестәре” рубрикаһының был сығарылышы килен – ҡәйнә мөнәсәбәттәренә арнала. Гөлдәр Яҡшығолованың мәҡәләһе “Күңел изгелеккә асыҡ булһын!” тип атала.
“Ауыл һулышы” рубрикаһы Көйөргәҙе уңғандарына арналған. Яҡут ауылында йәшәүсе Рәмзиә менән Рәүеф Әбйәлиловтарҙың берҙәм, йыр-моңға ғашиҡ, тырыш ғаиләһе тураһында Альбина Ғөбәйҙуллина бәйән итә.
“Әҙәби балҡыш” рубрикаһы аҫтында Фәниә Ғәбиҙуллина шиғырҙарынан “ауыҙ итерһегеҙ”, Мөнир Ҡунафиндың күптәр яратып өлгөргән “Шаҡмаҡ ҡояш” хикәйәһенең аҙағы тәҡдим ителә.
“Бөтә бәхетле яҙмыштар бер-береһенә оҡшаш булһа, бәхетһеҙҙәре һәр ҡайһыһы үҙенсә бәхетһеҙ”. Республика ғаиләгә һәм балаларға социаль ярҙам үҙәгенең ауыр хәлдәге ҡатын-ҡыҙҙарға булышлыҡ итеү бүлеге мөдире Венера Радик ҡыҙы Ғафарова бәйән иткән тарихтарҙы тыңлағанда, ирекһеҙҙән, бөйөк әҙиптең һүҙҙәрен ошолай тип үҙгәртеп әйтке килә. Бер-бер артлы килгән ҡаты һынауҙарҙан сабыр ҡанаттары шартлап һынғанда, ғәҙеллеккә ышанысы тамам һүнеп, йәндә һуңғы тамсы өмөт ҡалмағанда шаҡый гүзәл зат ул йорт ишеген. “Донъяға яфаланыр өсөн генә тыуғанмындыр...” – сараһыҙлыҡтан иңрәп сыҡҡан һүҙҙәргә яуап итеп, бында эшләүселәр: “Иң ауыр, иң өмөтһөҙ хәлдән дә сығыу юлы бар!” – ти. Һәм йөрәктәрҙе артабан йәшәп китер ҡөҙрәт менән һуғарып, шул юлды табырға ярҙам итәләр”... Альмира Кирәеваның “Был донъяла һин бит яңғыҙ түгел!” тип аталған мәҡәләһе “Яҙмыш төйөндәре” рубрикаһы аҫтында урын алған.
“Гүзәл заттарыбыҙҙың йән таянысы булған Башҡортостан Ҡатын-ҡыҙҙар союзы – республикабыҙҙа ғына түгел, бөтә Рәсәйҙә ҙур абруй яулаған йәмәғәт ойошмаһы. Ауылдарҙа, райондарҙа, ҡалаларҙа ике меңләп ҡатын-ҡыҙҙар советтарын берләштереүсе был ойошма утыҙ йыллыҡ юбилейын билдәләргә йыйына. Ике тиҫтә йылға яҡын уның алмаштырғыһыҙ рәйесе, арҙаҡлы йәмәғәтсе, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы ағзаһы, Рәсәй Президенты Владимир Путиндың ышаныслыһы Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы СОЛТАНОВА менән әңгәмә“Йөрәктәге усаҡ һүнмәһен!” тип атала.
“Сәйер инде яҙмыш тигәнең. Кемгәлер аҡ юл һайлай, кемделер һынауҙарға күмә. Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәүсе Венера Ғәлләм ҡыҙы Абдуллина менән аралашҡандан һуң уның яҙмышына осраған аяуһыҙ кәртәләргә һәм еңеүҙәренә хайран ҡалмаҫлыҡ түгел. Әммә ул, әҙәм балаһы күтәрә алмаҫтай ауырлыҡтарга баш бирмәй, бәхетле булып йәшәй белә. “Яҙмыштарҙан көслөрәк” рубрикаһы аҫтында урын алған “Ихтыярға сик юҡ” мәҡәләһе ябай, әммә көслө ҡатын хаҡында.
“Луиза һәм Арсен Кәримовтарҙың ғаиләһе менән Мәскәүҙә таныштыҡ. Ҡала китапханаларының береһендә Рәми Ғарипов ижадына арналған сара алдынан үҙ-ара яғымлы итеп башҡортса һөйләшкән атай менән ҡыҙ балаға иғтибар иттем. Бер аҙҙан уларға әсәй кеше лә ҡушылды. Була бит шул тиклем пар килгән йәштәр! Ә кисәлә улар башҡарған дуэттар байрамдың биҙәге булды”, – тип яҙа “Парлы ғүмерҙәр” рубрикаһында урынлашҡан “Мөхәббәт илселәре” мәҡәләһендә Гөлнара Хәлфетдинова.
“Ҡырҡ биш йәш минең өсөн һынылыш осоро булды. Үткән тормош юлын, осраған хәл-ваҡиғаларҙы, күренештәрҙе өйрәнә торғас, шуға төшөндөм. Ғүмер буйы атай-әсәйем, туғандарым, уҡытыусылар һәм башҡалар күрһәткән юлдан йөрөнөм. Төҙәтепме, төҙәтмәйме кешеләр әйткән кәңәште тоттом, йәмғиәт тарафынан мин тыуғанға тиклем үк һалынған: мәктәп – институт – эш – ғаилә – пенсия тигән юлдан атлайым. Йәғни башҡалар нисек теләне – шулай йәшәнем. Ғүмер юлының яртыһы үткән, ниндәй һөҙөмтәләрем бар һуң?” “Рухи үҫеш” рубрикаһы аҫтында урын алған Сәриә Сәлихованың “Үҙ юлым” тип аталған яҙмаһы ла ҡыҙыҡлы.
“Аллаһ бәрәкәте” рубрикаһының был сығарылышы намаҙ ҡылыу тәртибенә арнала.
Бала табыу йәшендәге һәр ҡатын-ҡыҙ алдында: “Теләмәгән йөклөлөктән нисек һҙаҡланырға?” – тигән һорау тора. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күптәр ауырға ҡалыуҙан һаҡланыуҙың заманса алымдары тураһында тейешенсә хәбәрҙар түгел. Альмира Рафиҡова даими авторыбыҙ, юғары категориялы акушер-гинеколог Рәүфә Йәнтилина менән әңгәмәһе ҡатын-ҡыҙҙарға шул мәғлүмәтте еткереү маҡсатында ҡоролған да инде.
Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының биҙәүестәре бай һәм күп төрлө. Байрам, йола мәлендә, көндәлек тормошта төҫ-башты биҙәү өсөн ҡулланылғандары бар. Түш, сәс, маңлай биҙәүестәре, беләҙек, ҡаптырма, һырға, сулпы, йөҙөктәр ҡупшыланыу өсөн генә түгел, ырыу билдәһе, ғаиләхәлен һәм социаль ҡатламын күрһәтеүсе булып та хеҙмәт иткән. Насар көстәрҙән, ен-зәхмәттән дә һаҡлаған улар ҡатын-ҡыҙҙы. Сәсәниә, башҡорт кейемдәре аксессуарҙары әҙерләү оҫтаһы Асия ҒӘЙНУЛЛИНА халҡыбыҙ биҙәүестәре төрҙәре менән таныштырып, уларҙы эшләү серҙәренә төшөндөрмәксе. Был сығарылыш сәсбауға арналған.
“Милли биҙәк” рубрикаһында Азат Ғарипов Учалы районы Яңы Байрамғол ауылы яғалары хаҡында һүҙ алып бара.
Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Сара БУРАНБАЕВА яҡындарын тәмле генә түгел, файҙалы ла ризыҡтар менән һыйларға ярата. Ҡәҙерлеләре өсөн һый-ниғмәтте һәр саҡ үҙе бешерә, кибеттән әҙер тәғәмдәрҙе алыуҙы бөтөнләй хупламай. “Өйҙөң йәме – тәмле аш-һыуҙа, бәлеш һәм ҡоймаҡ еҫе аңҡып тороуында”, – ти ул. Яратҡан актрисабыҙ тәҡдим иткән файҙалы ризыҡтарҙы беҙ ҙә “тәмләп ҡарайыҡ”.
“Селтәр” башҡорт халыҡ костюмы студияһы менән берлектә “Башҡортостан ҡыҙы” журналы “Башҡорт ҡурсағы” бәйгеһен иғлан иткә. Унда 18 йәштән юғары йәштәгеләр, уҡыу йорттары, ижади коллективтар, клубтар, йәмәғәт ойошмалары эштәрен ебәрә ала. Ике этапта үткән бәйгелә ҡатнашыуығыҙҙы көтөп ҡалабыҙ.
Шулай уҡ журнал иғлан иткән “Башҡортостан ҡыҙы”на – 50!”, “Әсә йөрәге”, “Аллы-гөллө, селтәрле” тип аталған бәйгеләрҙә лә ҡатнашырға онотмағыҙ, дуҫтар!
Теги: Күҙәтеү журнал


text:
Аэропорт вокзалы комплексының иң яҡшы проектына конкурс иғлан ителә
«Өфө» халыҡ-ара аэропорты реконструкцияланасаҡ һәм киңәйтеләсәк. Ошоға бәйле аэропорт вокзалы комплексын эҙмә-эҙлекле үҫтереү буйынса архитектура-планлаштырыу концепцияһын әҙерләүгә конкурс иғлан ителә. Концепцияны әҙерләгәндә вокзал янындағы майҙанды киңәйтеүҙе һәм аэропорттың дөйөм генераль планын төҙөүҙе күҙ уңында тоторға кәрәк.
Төп талаптарға ярашлы, аэропорт вокзалы комплексын үҫтереү өс этаптан торорға тейеш. Шулай уҡ, конкурсты ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, комплексты берҙәм стилдә эшләү зарур, вокзал янындағы майҙандың киңәйтелгән өлөшөн төҙөкләндереү һәм йәшелләндереүҙе лә күҙ уңынан ысҡындырырға ярамай.
Бәйге ағымдағы йылдың 31 авгусына тиклем үткәрелә. Иң яҡшы проекттар авторҙарын 50000, 30000 һәм 20000 һум күләмендә аҡсалата приздар көтә.
Конкурс тураһында тулыраҡ мәғлүмәт менән «Өфө» халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәте сайтында танышырға була.