text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 8(2011)
Чемпиондар мәктәптән тәрбиәләнә
Новости / Спорт // 1-02-2011, 11:16
Рәсәйҙең төрлө мөйөштәренән, хатта сит илдән килеп, беҙҙә саңғы шыуалар, ә үҙебеҙҙең балалар бындай мөмкинлектән мәхрүм. Ә бит быға тиклем был мәсьәлә етәкселәр күҙлегенән ситтә ҡала килде. Йәш быуынды һау-сәләмәт итеп тәрбиәләү, буш ваҡыттарын файҙалы итеп үткәреүҙә тау саңғыһы алмаштырғыһыҙ тәрбиәүи сара булып тора....
Каркаслы йорттар ҙа буласаҡ
Новости // 1-02-2011, 11:15
БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетында күп ҡатлы каркаслы йорттар төҙөүҙе үҫтереү мәсьәләләренә арналған кәңәшмә үтте. «Республика Президенты төҙөлөш комплексы алдына етди бурыстар ҡуйҙы. Торлаҡ төҙөлөшө республика программаһына ярашлы, төҙөүселәр 2015 йылда торлаҡты сафҡа индереүҙе 3700 мең квадрат метр, ә 2020 йылда 5200 мең квадрат метр кимәленә еткерергә тейеш», – тине комитет рәйесе Хәлид Мәхмүдов.
Был бурысты атҡарыу заманса фәнни-техник эҙләнеүҙәрһеҙ һәм төҙөлөш процесын камиллаштырмайынса мөмкин түгел....
Был бурысты атҡарыу заманса фәнни-техник эҙләнеүҙәрһеҙ һәм төҙөлөш процесын камиллаштырмайынса мөмкин түгел....
Беҙҙекеләр һынатмай
Новости // 1-02-2011, 11:14
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән Ауыл хужалығы министрлығы Берлинда үткән «Йәшел аҙна» халыҡ-ара күргәҙмәһендә, юғары сифатлы һәм киң ассортиментлы продукция тәҡдим итеп, махсус призға лайыҡ булды.
76-сы тапҡыр ойошторолған уникаль агротауарҙар күргәҙмәһе 21 – 30 ғинуарҙа үтте. Унда донъяның алты тиҫтәгә яҡын иленән экспоненттар ҡатнашты. Рәсәй тауарҙары 6 мең квадрат метр майҙанлы павильонды биләне. Сарала өс йөҙҙән ашыу симпозиум, конференция ойошторолдо.
«Йәшел аҙна» күргәҙмәһендә Башҡортостан данын «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһы, «Башспирт» акционерҙар йәмғиәте, «Бәләбәй» һөт комбинаты кеүек предприятиелар яҡланы. Ошо уҡ ваҡытта «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһы дүрт немец фирмаһы – «Leon GmbH», «Leis GmbH», «Imkerei Sondermann», «Berjozka Lebensmittelhandel» менән умартасылыҡ продукттары нигеҙендә етештерелгән аҙыҡ-түлек, дауалау-профилактика һәм косметика продукцияһы оҙатыуға оҙайлы ваҡытҡа контракттар төҙөү тураһында һөйләшергә лә өлгөрҙө, Германияның умартасылыҡ ғилми-тикшеренеү институты менән инә ҡорттарҙы яһалма аталандырыу, бал ҡорттарының ауырыуҙарын диагностикалау һәм дауалау өлкәһендә берлектәге ғилми тикшеренеүҙәр үткәреү тураһында һөйләшеп килешеүгә өлгәште.
Р. НУРИСЛАМОВА....
76-сы тапҡыр ойошторолған уникаль агротауарҙар күргәҙмәһе 21 – 30 ғинуарҙа үтте. Унда донъяның алты тиҫтәгә яҡын иленән экспоненттар ҡатнашты. Рәсәй тауарҙары 6 мең квадрат метр майҙанлы павильонды биләне. Сарала өс йөҙҙән ашыу симпозиум, конференция ойошторолдо.
«Йәшел аҙна» күргәҙмәһендә Башҡортостан данын «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһы, «Башспирт» акционерҙар йәмғиәте, «Бәләбәй» һөт комбинаты кеүек предприятиелар яҡланы. Ошо уҡ ваҡытта «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһы дүрт немец фирмаһы – «Leon GmbH», «Leis GmbH», «Imkerei Sondermann», «Berjozka Lebensmittelhandel» менән умартасылыҡ продукттары нигеҙендә етештерелгән аҙыҡ-түлек, дауалау-профилактика һәм косметика продукцияһы оҙатыуға оҙайлы ваҡытҡа контракттар төҙөү тураһында һөйләшергә лә өлгөрҙө, Германияның умартасылыҡ ғилми-тикшеренеү институты менән инә ҡорттарҙы яһалма аталандырыу, бал ҡорттарының ауырыуҙарын диагностикалау һәм дауалау өлкәһендә берлектәге ғилми тикшеренеүҙәр үткәреү тураһында һөйләшеп килешеүгә өлгәште.
Р. НУРИСЛАМОВА....
Хеҙмәт пенсияһы арта
Новости / Рәсәй // 1-02-2011, 11:13
1 февралдән хеҙмәт пенсиялары артасағы хаҡында «Йәшлек» йыл аҙағында уҡ хәбәр иткәйне. Ниһайәт, был көн килеп етте. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, 1 февралдән хеҙмәт пенсияларының күләме 8,8 процентҡа күтәрелә. Рәсәй Пенсия фондының БР буйынса бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ғинуар айындағы пенсияны 1,088-гә ҡабатлап, өҫтәмәне индивидуаль рәүештә һанап сығарырға мөмкин.
Индексация һөҙөмтәһендә беҙҙең республика буйынса хеҙмәт пенсияһының уртаса күләме – 7973, ҡартлыҡ буйынса хеҙмәт пенсияһы 8290 һум тәшкил итәсәк.
– Республикала хеҙмәт пенсияһын алыусыларҙың барыһы ла, ә улар бер миллион самаһы кеше, 2 февралдән яңы күләмдә пенсия аласаҡ, – тип хәбәр итә Рәсәй Пенсия фонды идараһы ағзаһы, Рәсәй Пенсия фондының БР буйынса бүлексәһе етәксеһе Фоат Хантимеров.
Социаль пенсияларҙы, дәүләт пенсияларын, шулай уҡ федераль ташлама алыусыларға аҡсалата түләүҙәрҙе 1 апрелдән арттырыу ҡаралған.
Р. КҮСЕМХАНОВА....
Индексация һөҙөмтәһендә беҙҙең республика буйынса хеҙмәт пенсияһының уртаса күләме – 7973, ҡартлыҡ буйынса хеҙмәт пенсияһы 8290 һум тәшкил итәсәк.
– Республикала хеҙмәт пенсияһын алыусыларҙың барыһы ла, ә улар бер миллион самаһы кеше, 2 февралдән яңы күләмдә пенсия аласаҡ, – тип хәбәр итә Рәсәй Пенсия фонды идараһы ағзаһы, Рәсәй Пенсия фондының БР буйынса бүлексәһе етәксеһе Фоат Хантимеров.
Социаль пенсияларҙы, дәүләт пенсияларын, шулай уҡ федераль ташлама алыусыларға аҡсалата түләүҙәрҙе 1 апрелдән арттырыу ҡаралған.
Р. КҮСЕМХАНОВА....
Түҙемлектең сиге ҡалмағас...
Новости / Сәйәсәт // 1-02-2011, 11:08
Мысырҙа хаос. Бына бер аҙна инде, ил Президенты, 82 йәшлек Хөсни Мөбәрәктең отставкаға китеүен талап итеп, халыҡ Каир урамдарына ҡаршылыҡ акцияларына сыға, тәртипһеҙлектәр ойоштора....
Донъя яңылыҡтары
Новости // 1-02-2011, 11:07
Яңы министр урынбаҫары
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев үҙенең Указы менән милиция генерал-полковнигы Виктор Кирьяновты РФ Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге баш дәүләт инспекторы вазифаһынан бушатты.
Ошо уҡ документҡа ярашлы, ул яңы вазифаға – транспорт хәүефһеҙлеген тәьмин итеүгә яуаплы РФ эске эштәр министры вазифаһына тәғәйенләнде.
Дәүләт башлығы Кирьяновҡа юлдарҙа ғына түгел, теракттар ҡабатланмаһын өсөн башҡа транспорт тармағында ла тәртип булдырыу сараларын күрергә ҡушҡан....
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев үҙенең Указы менән милиция генерал-полковнигы Виктор Кирьяновты РФ Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге баш дәүләт инспекторы вазифаһынан бушатты.
Ошо уҡ документҡа ярашлы, ул яңы вазифаға – транспорт хәүефһеҙлеген тәьмин итеүгә яуаплы РФ эске эштәр министры вазифаһына тәғәйенләнде.
Дәүләт башлығы Кирьяновҡа юлдарҙа ғына түгел, теракттар ҡабатланмаһын өсөн башҡа транспорт тармағында ла тәртип булдырыу сараларын күрергә ҡушҡан....
Йәнә яңы етәксе
Новости / Башҡортостан // 1-02-2011, 11:06
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың Указы менән Руслан Кинйәкәев БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе итеп тәғәйенләнде.
Быға тиклем ул Республика инвалидтар йәмәғәт ойошмаларының производство предприятиелары ассоциацияһын һәм Италия – Рәсәй сауҙа палатаһының Башҡортостандағы вәкиллеген етәкләй. Уға 50 йәш, Өфө нефть институтын тамамлаған.
Был вазифала ул ведомствоны 2010 йылдың авгусынан етәкләүсе Айҙар Хәлиловты алмаштырҙы....
Быға тиклем ул Республика инвалидтар йәмәғәт ойошмаларының производство предприятиелары ассоциацияһын һәм Италия – Рәсәй сауҙа палатаһының Башҡортостандағы вәкиллеген етәкләй. Уға 50 йәш, Өфө нефть институтын тамамлаған.
Был вазифала ул ведомствоны 2010 йылдың авгусынан етәкләүсе Айҙар Хәлиловты алмаштырҙы....
Дауалауҙа яңы алымдар
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 1-02-2011, 11:05
Башҡортостан медиктары юғары технологиялы медицинаның яңы төрҙәрен уңышлы үҙләштерә. Ошо көндәрҙә генә Рәсәй Медик-биологик агентлығы оториноларингология ғилми-клиник үҙәгенең Өфө филиалында юғары технологиялы медицина ярҙамы талап ителгән пациентҡа үҙенсәлекле операция яһалды. Операция Мәскәүҙән килгән белгестәр етәкселегендә Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһында эшләнде....
Баш ҡала иң көслө уҡытыусыһын һайлай
Новости / Мәғариф // 1-02-2011, 11:04
Бөгөн М. Горький исемендәге 3-сө гимназияла «Башҡортостандың баш ҡалаһы уҡытыусыһы – 2011» конкурсын асыу тантанаһы үтте.
Быйыл «Йыл уҡытыусыһы» исеменә 55 конкурсант дәғүә итә. Конкурста ҡатнашыусыларға асыҡ дәрестәр күрһәтергә, синыфтан тыш саралар үткәрергә, үҙҙәренең эш тәжрибәһе менән уртаҡлашырға тура киләсәк. Бынан тыш, уҡытыусыларҙы оҫталыҡ дәрестәре, лекция менән сығыштар, дебаттар көтә. Конкурсҡа 18 февралдә йомғаҡ яһаласаҡ.
Өфө хакимиәте мәғариф идаралығының мәғлүмәт-белем биреү порталы менән ҡулланыусылар «Иң яҡшы инновацион проект» өсөн интернет аша тауыш бирә ала. Башҡортостандың баш ҡалаһының йыл уҡытыусыһы конкурсы беренсе тапҡыр 1997 йылда ойошторола. Шул ваҡыттан алып унда барлығы 800-ҙән ашыу уҡытыусы үҙен һынап ҡарай....
Быйыл «Йыл уҡытыусыһы» исеменә 55 конкурсант дәғүә итә. Конкурста ҡатнашыусыларға асыҡ дәрестәр күрһәтергә, синыфтан тыш саралар үткәрергә, үҙҙәренең эш тәжрибәһе менән уртаҡлашырға тура киләсәк. Бынан тыш, уҡытыусыларҙы оҫталыҡ дәрестәре, лекция менән сығыштар, дебаттар көтә. Конкурсҡа 18 февралдә йомғаҡ яһаласаҡ.
Өфө хакимиәте мәғариф идаралығының мәғлүмәт-белем биреү порталы менән ҡулланыусылар «Иң яҡшы инновацион проект» өсөн интернет аша тауыш бирә ала. Башҡортостандың баш ҡалаһының йыл уҡытыусыһы конкурсы беренсе тапҡыр 1997 йылда ойошторола. Шул ваҡыттан алып унда барлығы 800-ҙән ашыу уҡытыусы үҙен һынап ҡарай....
Проблемалар хәл ителәсәк
Новости / Башҡортостан // 1-02-2011, 11:03
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республика халҡын бәләкәй эшҡыуарлыҡтың ҙур проблемаларын хәл итеүҙә төбәк етәкселегенә ярҙам итергә саҡырҙы. Саҡырыу менән ул «Йәнле журнал»дағы блогында мөрәжәғәт итте.
Президент теләге булған һәр кемдән бәләкәй эшҡыуарлыҡ темаһына үҙ фекерҙәрен белдереүен – был өлкәләге ҙур һалымдар һәм ҡаршылыҡтар тураһында хәбәр итеүен, һалым системаһын һәм биналарҙы ҡуртымға алыу тәртибен камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр индереүен һораны....
Президент теләге булған һәр кемдән бәләкәй эшҡыуарлыҡ темаһына үҙ фекерҙәрен белдереүен – был өлкәләге ҙур һалымдар һәм ҡаршылыҡтар тураһында хәбәр итеүен, һалым системаһын һәм биналарҙы ҡуртымға алыу тәртибен камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр индереүен һораны....
[/aviable]


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 84(2011)
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 25-10-2011, 10:30
– Ҡәҙерлем, − ти ҡатыны эштән ҡайтып ингән иренә, − иртәгә тыуған көнөңә ниндәй бүләк әҙерләйем икән?
– Бер генә көн булһа ла һаңғырау, һуҡыр һәм телһеҙ торһаң, шул етә, – тигән ире....
– Бер генә көн булһа ла һаңғырау, һуҡыр һәм телһеҙ торһаң, шул етә, – тигән ире....
«Был таяҡта нисек уйнамаҡ кәрәк!»
Новости / Мәҙәниәт // 25-10-2011, 09:51
йәки Ҡурайҙың итальяндарҙы аптыратҡаны
Башҡорт ҡурайына француздарҙың ғәжәпләнеүе тураһында беҙҙең арала күптән инде легендалар йөрөһә, ә бына итальяндар, ҡурайҙы тәүге тапҡыр күргәс, нисек ҡабул итте?
Башҡортостан быйыл Италия менән дуҫлыҡ бәйләнештәрен нығыта. Шуға күрә быйыл итальяндар Башҡортостанға тәүге юлдарын һалды ла инде.
Өфөлә итальян артистары, атап әйткәндә Миландың бәләкәй театры артистары “Арлекино – ике хужа хеҙмәтсеһе” спектаклен күрһәтте. Нефтселәр мәҙәниәт һарайының ҙур залы ике көн буйына тамашасы менән шығырым тулы булды. Әйткәндәй, Карло Гольдони пьесаһы буйынса ҡуйылған “Арлекино” 1947 йылдан алып сәхнәнән төшмәй. Уны сәхнәгә ҡуйыусы режиссер Джорджио Стрелерҙың даны бөтә донъяға таралған. “Арлекино” спектакле Рәсәйгә унынсы тапҡыр килә. Спектаклдән һуң театрҙың художество етәксеһе Стефано Бонжованни менән әңгәмәләштем...
Башҡорт ҡурайына француздарҙың ғәжәпләнеүе тураһында беҙҙең арала күптән инде легендалар йөрөһә, ә бына итальяндар, ҡурайҙы тәүге тапҡыр күргәс, нисек ҡабул итте?
Башҡортостан быйыл Италия менән дуҫлыҡ бәйләнештәрен нығыта. Шуға күрә быйыл итальяндар Башҡортостанға тәүге юлдарын һалды ла инде.
Өфөлә итальян артистары, атап әйткәндә Миландың бәләкәй театры артистары “Арлекино – ике хужа хеҙмәтсеһе” спектаклен күрһәтте. Нефтселәр мәҙәниәт һарайының ҙур залы ике көн буйына тамашасы менән шығырым тулы булды. Әйткәндәй, Карло Гольдони пьесаһы буйынса ҡуйылған “Арлекино” 1947 йылдан алып сәхнәнән төшмәй. Уны сәхнәгә ҡуйыусы режиссер Джорджио Стрелерҙың даны бөтә донъяға таралған. “Арлекино” спектакле Рәсәйгә унынсы тапҡыр килә. Спектаклдән һуң театрҙың художество етәксеһе Стефано Бонжованни менән әңгәмәләштем...
«Иртә лә, төш тә уңманым, ә барыбер бәхетле булдым!»
Махсус бит // 25-10-2011, 09:50
йәки Яҙмыш ҡыйырһытҡан ҡатындың урамына ла байрам килә
Атайһыҙ ҡалғанда Зөлфиәгә ни бары өс йәш булған.
− Атайым ҡайҙа? Атайымды бирегеҙ миңә! − тип урындыҡҡа ҡапланып зар илағанын иҫләмәй, быны әсәһенең һөйләүе буйынса ғына белә. Һөйөклө атаһы йылғала батып үлгәс, әсә ҡулында дүрт бала тороп ҡалған улар....
Атайһыҙ ҡалғанда Зөлфиәгә ни бары өс йәш булған.
− Атайым ҡайҙа? Атайымды бирегеҙ миңә! − тип урындыҡҡа ҡапланып зар илағанын иҫләмәй, быны әсәһенең һөйләүе буйынса ғына белә. Һөйөклө атаһы йылғала батып үлгәс, әсә ҡулында дүрт бала тороп ҡалған улар....
Даланың даланлы уланы
Рубрикалар // 25-10-2011, 09:47
Хәйбулла районында Башҡортостандың халыҡ шағирыҠәҙим Аралбайҙың юбилей кисәләре үтте
Шағирҙы яҡындан беләм тиһәң, тыуған ерен барып күр, тиҙәр. Күренекле шағир, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ҡәҙим Аралбай үҙенең етмеш йәшлек юбилей тантаналарын тыуған ерендә – Хәйбулла районында билдәләүен белгәс, беҙ ҙә уның арбаһынан урын алдыҡ. Аттар шәп, арбалағылар тағы ла күркәмерәк – Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Азамат Юлдашбаев, күренекле шағир, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ирек Кинйәбулатов, филология фәндәре докторы, профессор, күренекле яҙыусы Тимерғәле Килмөхәмәтов һәм мин, юбиляр менән юлда юлдаш, серҙәш һәм табындаш булырға ихлас ризалашып, юлға сыҡтыҡ....
Шағирҙы яҡындан беләм тиһәң, тыуған ерен барып күр, тиҙәр. Күренекле шағир, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ҡәҙим Аралбай үҙенең етмеш йәшлек юбилей тантаналарын тыуған ерендә – Хәйбулла районында билдәләүен белгәс, беҙ ҙә уның арбаһынан урын алдыҡ. Аттар шәп, арбалағылар тағы ла күркәмерәк – Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Азамат Юлдашбаев, күренекле шағир, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ирек Кинйәбулатов, филология фәндәре докторы, профессор, күренекле яҙыусы Тимерғәле Килмөхәмәтов һәм мин, юбиляр менән юлда юлдаш, серҙәш һәм табындаш булырға ихлас ризалашып, юлға сыҡтыҡ....
Милләт әсәһе бул, башҡорт ҡатыны!
Рубрикалар // 25-10-2011, 09:44
“Иң көслө ир-егет – ул ҡатын-ҡыҙ”.
Рәсүл Ғамзатов.
Ҡатын-ҡыҙ – милләт әсәһе. Ул нәфис иңенә, бала бағыу, ғаилә мәшәҡәттәренән тыш, ил хәстәрен дә ала. Борондан уҡ башҡорт ҡатын-ҡыҙы милләткә афәт янаған саҡта ҡул ҡаушырып тик ултырмаған. Кәрәк икән, ҡорал алып, дошманға ҡаршы сапҡан. Ә бөгөн ул ниндәй уй-мәшәҡәттәр менән яна? Йән, күңел ҡәҙере ситләшкән, аҙғынлыҡ, матди донъя рухи байлыҡтан ҡиммәтерәк була барған заманда башҡорт ҡатын-ҡыҙы тыныс, ғәмһеҙ ҡала алмай....
Рәсүл Ғамзатов.
Ҡатын-ҡыҙ – милләт әсәһе. Ул нәфис иңенә, бала бағыу, ғаилә мәшәҡәттәренән тыш, ил хәстәрен дә ала. Борондан уҡ башҡорт ҡатын-ҡыҙы милләткә афәт янаған саҡта ҡул ҡаушырып тик ултырмаған. Кәрәк икән, ҡорал алып, дошманға ҡаршы сапҡан. Ә бөгөн ул ниндәй уй-мәшәҡәттәр менән яна? Йән, күңел ҡәҙере ситләшкән, аҙғынлыҡ, матди донъя рухи байлыҡтан ҡиммәтерәк була барған заманда башҡорт ҡатын-ҡыҙы тыныс, ғәмһеҙ ҡала алмай....
Урынлы тәҡдимгә ихлас ҡушылабыҙ
Рубрикалар / Хәтер // 25-10-2011, 09:43
Һаумыһығыҙ, ҡәҙерле редакция! Һеҙгә Йөйәк урта мәктәбе коллективы исеменән хат яҙыусы Ринат Шәйбәков. «Йәшлек»тә Сәйетбабанан (Ғафури районы) ветеран уҡытыусы, билдәле журналист Рәйсә Фәйзуллинаның БДУ-ға Жәлил Кейекбаев исемен биреү кәрәклеген күтәреп сыҡҡан мәҡәләһе донъя күргәйне. Был тәҡдимгә беҙ ҙә ҡушылабыҙ, башҡорт халҡының данлы улының исемен республиканың иң күренекле уҡыу йортона биреү тәҡдимен хуплайбыҙ....
Ғалимдың исеме мәңгеләштерелһен
Рубрикалар / Хәтер // 25-10-2011, 09:42
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарары нигеҙендә билдәле ғалим-төркиәтсе, яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре Жәлил Ғиниәтулла улы Кейекбаевтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған сараларға әҙерләнеү һәм уларҙы үткәреү тураһында бойороҡҡа ҡул ҡуйылды.
Юбилей тантаналарында уға арнап халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференция үткәреү, шулай уҡ профессорҙың ғилми хеҙмәттәре йыйынтыҡтарын, «Урман әкиәттәре» китабын баҫтырып сығарыу ҡаралған. Әлбиттә, оло ғалимыбыҙҙың хеҙмәттәре был йәһәттән тейешле кимәлдә баһаланасаҡ....
Экранда – заман геройҙары
Новости / Мәҙәниәт // 25-10-2011, 09:40
Социаль әһәмиәткә эйә тапшырыуҙар конкурсы еңеүселәре билдәләнде
20 − 22 октябрҙә Өфөлә «Беҙҙең заман геройы» социаль әһәмиәткә эйә булған телепрограммалар һәм телефильмдар фестивале үтте.
Рәсәйҙән генә түгел, сит илдәрҙән дә килгән тележурналистар өс көн буйы Рәсәй телевидениеһының танылған журналистарынан оҫталыҡ дәрестәре алды, фестиваль сиктәрендә уҙғарылған «Экранда − замандашыбыҙ» конкурсына килгән 120-нән ашыу эштең байтағын ҡарап, үҙе өсөн һығымталар яһаны. Фестивалдең әһәмиәте төбәк журналистары өсөн айырыуса ҙур. Сөнки был конкурс уларға үҙҙәрен һынар, тапшырыуҙарын Мәскәү оҫталарына күрһәтер һәм тейешле баһа алыр, сынығыр майҙан булып тора. Үҙәк телевидение журналистары ла проекттың үҙҙәре өсөн әһәмиәтен билдәләй − Мәскәүҙә йәшәп, эшләп кенә ысын Рәсәйҙе күреп, белеп булмай, ә төбәктәрҙән килгән тапшырыуҙарҙа, телефильмдарҙа улар күрмәгән дөрөҫлөк, улар асып бөтә алмаған ысынбарлыҡ ята....
20 − 22 октябрҙә Өфөлә «Беҙҙең заман геройы» социаль әһәмиәткә эйә булған телепрограммалар һәм телефильмдар фестивале үтте.
Рәсәйҙән генә түгел, сит илдәрҙән дә килгән тележурналистар өс көн буйы Рәсәй телевидениеһының танылған журналистарынан оҫталыҡ дәрестәре алды, фестиваль сиктәрендә уҙғарылған «Экранда − замандашыбыҙ» конкурсына килгән 120-нән ашыу эштең байтағын ҡарап, үҙе өсөн һығымталар яһаны. Фестивалдең әһәмиәте төбәк журналистары өсөн айырыуса ҙур. Сөнки был конкурс уларға үҙҙәрен һынар, тапшырыуҙарын Мәскәү оҫталарына күрһәтер һәм тейешле баһа алыр, сынығыр майҙан булып тора. Үҙәк телевидение журналистары ла проекттың үҙҙәре өсөн әһәмиәтен билдәләй − Мәскәүҙә йәшәп, эшләп кенә ысын Рәсәйҙе күреп, белеп булмай, ә төбәктәрҙән килгән тапшырыуҙарҙа, телефильмдарҙа улар күрмәгән дөрөҫлөк, улар асып бөтә алмаған ысынбарлыҡ ята....
Донъя яңылыҡтары
Новости // 25-10-2011, 09:39
Ер тетрәү төрмәләгеләр өсөн уңайлы булған
Үткән ял көнөндә Төркиәнең Ван провинцияһында ер тетрәгән.
Һәләк булыусылар һаны 200-ҙән ашҡан, ә меңдән дә ашыу кеше төрлө йәрәхәттәр менән дауаханаға килтерелгән. Эрджиш ҡалаһында 80-ләп бина емерелгән.
Был ваҡиғанан алдараҡ Босфор университетының сейсмология обсерваторияһы башлығы, ҡорбандар һаны меңгә етәсәк, тип күҙаллаған булған. Төркиәнең көньяҡ-көнсығышында ла шул уҡ көндә тағы ер тетрәгән....
Үткән ял көнөндә Төркиәнең Ван провинцияһында ер тетрәгән.
Һәләк булыусылар һаны 200-ҙән ашҡан, ә меңдән дә ашыу кеше төрлө йәрәхәттәр менән дауаханаға килтерелгән. Эрджиш ҡалаһында 80-ләп бина емерелгән.
Был ваҡиғанан алдараҡ Босфор университетының сейсмология обсерваторияһы башлығы, ҡорбандар һаны меңгә етәсәк, тип күҙаллаған булған. Төркиәнең көньяҡ-көнсығышында ла шул уҡ көндә тағы ер тетрәгән....
Өс һөйләм менән
Новости / Башҡортостан // 25-10-2011, 09:35
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисткаһы Әлфиә Кәримова ошо көндәрҙә Испанияла үткән халыҡ-ара вокалсылар конкурсында еңеү яулаған. Өсөнсө турға сыҡҡан 14 ҡатнашыусы араһында беҙҙең йырсы жюри ағзаларын ике ауыр ария башҡарыуы менән хайран ҡалдырған. Конкурс һөҙөмтәләре буйынса ул I премияға лайыҡ булған....
[/aviable]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 614
ВАҠ ҺАЙЫҪҠАНДАР (Laniidae), турғай һымаҡтар отрядына ҡараған ҡоштар ғаиләһе. 12 заты, яҡынса 70 төрө билдәле; Евразияла, Африкала, Төньяҡ Америкала таралған. Башҡортостанда 3 төрө бар. Күсәр ҡоштар, ваҡ һайыҫҡан ҡайһы ваҡыт ҡышлай. Кәүҙә оҙонлоғо 18—28 см, ауырлығы 25—80 г. Ҡауырһын ҡапламы йомшаҡ, ҡабарынҡы, ерәнһыу көрән, һорғолт көрән, алағанаттыҡы көлһыу, маңлайы ҡара, ата ҡоштар сағыуыраҡ төҫтә. Башы ҙур, муйыны йыуан, ҡыҫҡа. Суҡышы оҙонса, ырғаҡ рәүешендә, суҡышының өҫтөндә сығынты бар. Ҡанаты ҡыҫҡа. Ҡойроғо оҙон, түңәрәкләнеп бөтә йәки киртләсле. Аяғы көслө, бөгөлгән осло тырнаҡлы. Моногам. Парлап (алағанат ҡайһы ваҡыт тупланып) ағаста, ҡыуаҡта оялай. Ғәҙәттә, 4—9 һарғылт йәшел, көрән йәки һорғолт йәшел таплы йәшкелт, йәшкелт зәңгәр йомортҡа һала. Башлыса инә ҡош 14—18 көн баҫа. Бөжәктәр, ваҡ кимереүселәр, ер тишкестәр, ҡоштар, кеҫәрткеләр м‑н туҡлана. Ябай ҡарағанат, табышын ҡыуаҡтарҙың ботағына йәки сәнскеләренә сәнсеп, һаҡлам йыя. Урман ситендә, ҡырҡындыла, үҙәндә, далала, парктарҙа һәм баҡсаларҙа йәшәй. БР‑ҙа башлыса дала һәм урман-дала райондарында осрай. Ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостарының һанын көйләй. Ҡарағанат БР‑ҙың һәм РФ‑тың Ҡыҙыл китаптарына индерелгән.
Ә.Ф.Мәмәтов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 262
ТӨЙМӘБАШ (Cephalaria), ҡарут һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлектәр заты. Яҡынса 60 төрө билдәле, Европала, Көнбайыш һәм Үҙәк Азияла, Төньяҡ һәм Көньяҡ Африкала, Австралияла таралған. Башҡортостанда урал Т. үҫә. Күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, өҫкө өлөшөндә ҡырлы, аҙ тарбаҡлы, һирәк төклө, аҫҡы өлөшөндә йомро, төктәр м‑н ҡапланған, бейеклеге 20—60 см. Япрағы лира рәүешендә, ҡауырһын һымаҡ теленмә, ҡытыршы; тамыр яны япрағының өлөшө ланцет формаһында, һабаҡ япрағыныҡы — ҡыяҡлы тиерлек. Сәскәһе тоноҡ һары төҫтә, тыш яҡтан төктәр м‑н ҡапланған, ситкеләре эскеләренә ҡарағанда оҙонораҡ. Сәскәлеге — шар формаһындағы баш, ваҡ урама япраҡсаһы төклө, сите керпекле. Июндә сәскә ата. Емеше — дүрт оялы, бураҙналы, төклө орлоҡса, июлдә өлгөрә. Респ. көньяҡ‑көнсығыш урман‑дала райондарындағы далаларҙа, ташлы битләүҙәрҙә үҫә. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
М.М.Ишморатова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 496
АЛЮМИНОРГАНИК БЕРЛӘШМӘЛӘР, составында “алюмин—углерод” бәйләнеше һәм дөйөм химик формулаһы RnAlХ3‑n (n=1—3, R — органик радикал, Х — галоген, водород, RO, R2N йәки башҡа урын алмаштырыусылар) булған органик берләшмәләр. А.б. — реакцияға инеү һәләте һәм дымға, кислородҡа ҡарата һиҙгерлеге үтә көслө булған төҫһөҙ шыйыҡсалар йәки кристаллик матдәләр.
Башҡортостанда 20 б. 70‑се йй. алып — Химия ин‑тында (ҡара: Органик химия институты) Г.А.Толстиков етәкс., 90‑сы йй. башлап Нефтехимия һәм катализ институтында У.М.Джемилев етәкс. А.б. алыуҙың яңы ысулдарын эшләү, уларҙың физик‑химик үҙенсәлектәрен һәм реакцияға инеү һәләтен өйрәнеү (А.В.Кучин, В.П.Юрьев), ғәмәли ҡулланыуҙың яңы өлкәләрен табыу (К.С.Минскер, Ю.Б.Монаков, Ю.А.Сангалов) б‑са фундаменталь тикшеренеүҙәр алып барыла. Ғалимдар, алюминды ультратауыш ярҙамында активлаштырып, алкилалюминсесквигалогендар синтезлауҙың эффектив ысулын эшләй, ш. уҡ алюмин, водород һәм олефиндарҙан сәнәғәттә етештереүгә яраҡлы юғары молекуляр А.б. туранан‑тура алыу вариантын тәҡдим итә. Ацетиленды триалкилаландар м‑н карбоалюминлаштырыу реакцияһында Z‑торошонда алкенил алмаштырылған А.б. алынған. Улар нигеҙендә Z‑торошонда ике водород алмаштырған икеләтә бәйләнешле аллиллы спирттар, эфирҙар һәм сульфидтар синтезлауҙың уникаль ысулдары эшләнгән. Киң таралған нефтехимия сеймалы (пиперилен һәм уның циклодимерҙары, бутадиен һәм изопрен олигомерҙары, кокслаштырыуҙан алынған бензиндар) нигеҙендә полимерҙар, ш. иҫ. каучуктар, юғары молекуляр май спирттары (пластификаторҙар, биотарҡалыусан синтетик йыуыу саралары һәм майҙарға присадкалар алыу өсөн ҡиммәтле сеймал) алыу өсөн сәнәғәт процестары катализаторҙарының перспективалы компоненттары булараҡ, ш. уҡ ярым үткәргес техникаһы, яғыулыҡ системаһы һәм ҡабыҙғыс саралары компоненттары сифатында ҡулланылған ғәҙәти булмаған төҙөлөшлө А.б. алынған. Эпоксид ыҫмалаларының ҡатыуын тиҙләтеүселәр сифатында файҙаланылған алкилалкоксидлы яңы А.б. алынған. А.б. кислород, ксенон дифториды м‑н яҡтылыҡ реакциялары өйрәнелгән (Р.Ғ.Болғаҡов, В.П.Казаков). А.б. нигеҙендә үткәреүсе һәм резисторлы пасталарҙың реологик һәм тиксотроп үҙсәнлектәрен көйләүсе бәйләүес өҫтәмәләр алыу, ш. уҡ аллендар, кетондар, аминдар һ.б. синтезлауҙың препаратив ысулдары эшләнгән. А.б. синтезлау өсөн етештереү базаһы Өфө нефть эшкәртеү заводында һәм “Каучук” ЯСЙ‑нда бар.
Әҙәб.: Толстиков Г.А., Юрьев В.П. Алюминий органический синтез. М., 1979.
О.С.Вострикова, Р.Ә.Нурушев
Тәрж. Ғ.Ғ.Бикбаева


text:
- Подробности
- Просмотров: 482
ДЕМЕНКОВ Вячеслав Николаевич (25.4.1957, Өфө), инженер-технолог. Техник ф. д‑ры (1997). ӨНИ‑не тамамлағандан һуң (1980) шунда уҡ эшләй: 1985 й. алып өлкән, 1993 й. – төп ғилми хеҙм‑р. 2009 й. башлап “Башҡортостан Республикаһының нефть эшкәртеү институты” ДУП‑ында. Фәнни хеҙмәттәре сәнәғәттең нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте тармаҡтарында энергия һаҡлаусы технологиялар булдырыуға арналған. Д. ҡатнашлығында атмосфера колонналарына йылытылмаған сеймал өлөштәрен ебәреү, һыу ярҙамында таҙартылған дизель яғыулығын тотороҡландырыу, юғары октанлы экологик таҙа бензин алыу схемалары эшләнә һәм ғәмәлгә индерелә. Д. тарафынан бензинды айырым колонналарҙа (пар һәм шыйыҡлыҡ ағымдары м‑н бәйләнгән) бер нисә сикләнгән фракцияға бүлеү, һыу парын файҙаланмайынса вакуумлы камерала битум алыу ҡулайламалары һ.б. уйлап табыла. Асыштары БР‑ҙың, РФ‑тың башҡа төбәктәренең һәм БДБ илдәренең нефть эшкәртеү пр‑тиеларында индерелә. 100‑гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 75 уйлап табыу авторы.
М.Н.Рәхимов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 503
ДИФФЕРЕНЦИАЛЬ ТИГЕҘЛӘМӘЛӘРҘЕ ТӨРКӨМЛӘП АНАЛИЗЛАУ, симметриялар теорияһы, математика бүлеге, уның предметы булып үҙгәреүҙәрҙең өҙлөкһөҙ төркөмдәрен һәм ошо төркөмдәрҙең булыуын мөмкин һанаған дифференциаль тигеҙләмәләрҙе бергә тикшереү тора. Д.т.т.а. ысулдары математикала (дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһы, математик физика, төркөмдәр теорияһы), теоретик физикала, механикала һ.б. ҡулланыла. Башҡортостанда Д.т.т.а. 20 б. 70‑се йй. алып Башҡорт дәүләт университетында үҫешә: интегралланыусы тигеҙләмәләрҙе классификациялау мәсьәләләрен тикшереү Д.т.т.а. яңы йүнәлешенә — интегралланыусы тигеҙләмәләрҙе классификациялауҙың симметрик ысулдарына алып килә (А.Б.Шабат); 80‑се йй. уртаһында бәйләнештәре булған тигеҙләмәләрҙең интегралланыусанлыҡ тикшеренеүҙәре башлана, уларҙа тәртиптәре сикһеҙлеккә ынтылған симметриялар эҙмә‑эҙлелеге булыуының кәрәкле шарттары табыла, был өс бәйләнеше булған интегралланыусы эволюцион тигеҙләмәләрҙе классификацияларға мөмкинлек бирә (Ф.Х.Мөҡминов, С.И.Свинолупов, В.В.Соколов). Авиация техник университетында (В.Ә.Байков, Р.Ҡ.Ғәзизов, Н.Х.Ибраһимов) классик Д.т.т.а. ысулдары м‑н болартыу теорияһы ысулдарының синтезы булған үҙгәреүҙәрҙең яҡынса төркөмдәре теорияһын үҫтереү б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла. 90‑сы йй. башынан Механика институтында (С.В.Хәбиров) Д.т.т.а. ысулдары нигеҙендә бәләкәй моделдәрҙең дифференциаль инварианттар классификацияһы төҙөлә һәм инвариант классификацияһы аныҡлана; Педагогия университетында (И.З.Голубчик, Соколов) үҙгәреүҙәр төркөмдәре һәм Ли алгебраһы ҡулланылған интегралланыусы тигеҙләмәләр теорияһы үҫеш ала. 90‑сы йй. уртаһында СДПИ-ла һыҙыҡлы булмаған квадратик гиперболик тигеҙләмәләр системаһының интегралланыусанлыҡ тикшеренеүҙәре барышында ундай системаларға Z‑бүлекләнгән Ли алгебраларының ярашлы булыуы иҫбатлана; гиперболик тигеҙләмәләр системаһының калибрланған үҙгәреүенә бәйле ике симметриялар иерархияһы булыуының шарттары билдәләнә (А.А.Бормисов, Мөҡминов). 2001 й. Математика институтында Лиувилль тигеҙләмәләре тибындағы тигеҙләмәләрҙең тулы исемлеге төҙөлә (А.В.Жибер, Соколов), һыҙыҡлы булмаған тигеҙләмәләр өсөн сик мәсьәләләрен тикшергән саҡта симметриялы ысул ҡулланыла (И.Т.Хәбибуллин).
Әҙәб.: Адлер В.Э., Хабибуллин И.Т., Черданцев И.Ю. Групповой анализ дифференциальных уравнений. Уфа, 1999.
А.В.Жибер
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Рәсәй прокуратураһы юбилейын билдәләй
Бөгөн Рәсәйҙә Прокуратура көнө билдәләнә. Быйыл күҙәтеү органына 290 йыл тула. 1722 йылдың 12 ғинуарында Петр I үҙенең указы менән Сенатта тәүгә генерал-прокурор посын булдыра. Байрам 1996 йылдан билдәләнә.
Рәсәй Федерацияһы Прокуратураһы ил Конституцияһы, «РФ прокуратураһы тураһында»ғы федераль закон, Рәсәй Федерацияһының Гражданлыҡ процессуаль кодексы, Енәйәт-процессуаль кодексы һәм Енәйәт кодексы нигеҙендә эшләй.
Прокуратура – закондар үтәлешен күҙәтеү буйынса дәүләт органы. Башҡортостан прокуратураһы 71 прокуратуранан ғибәрәт: 9 район-ара, 8 ҡала, 45 район, Өфөләге 7 район прокуратураһы һәм 2 махсус. Прокуратура хеҙмәткәрҙәренең дөйөм һаны – 884 кеше. 2005 йылдың декабренән республика прокуратураһына 2 класлы дәүләт юстиция советнигы Сергей Хуртин етәкселек итә.
«Башинформ» агентлығы Башҡортостан Республикаһы Прокуратураһы хеҙмәткәрҙәрен һөнәри байрамдары менән ҡотлай һәм эштәрендә уңыштар теләй.


text:
- Подробности
- Просмотров: 498
АЙЫУКҮЛ ҺАҘЫ, Краснокама р‑ны Яңы Ҡабан а. төньяҡ-көнсығышҡа табан 1 км алыҫлыҡта урынлашҡан Ағиҙел й. басс. һаҙлыҡ. Күтәренке һаҙлыҡ, дөйөм майҙаны 630 га, торфтың уртаса ҡалынлығы 2,7 м, иң ҡалыны — 5,0 м. Ер өҫтөһыуҙары м‑н туйына. Ҡайын, уҫаҡ,боросло ҡымыҙлыҡ, күрән, сыбар һаңғырау кесерткән, һаҙ ҡолонғойроғо һ.б. үҫә. Ҡабан, мышы, урман эте, һеләүһен, ябай төлкө һ.б., аҡ сикәле ҡарағаҙ, ҡаңғылдаҡ аҡҡош, мәрйенгүҙ, тәгәрлек, һаҙ ҡаҙы һ.б. йәшәй.
Ә.М.Гәрәев
Тәрж. З.Б.Латипова


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Страница 125
Мин хәбәрһеҙ юғалманым
Әҙәбиәт // 21-08-2010, 15:24
Дошман Мәскәүҙең үҙенә килеп етһә лә, илебеҙ бөйөк. Бөйөк илдең бөйөк халҡы ниндәйҙер фашист эттәренә бирешеп тә тормаҫ.
Үҙ уйҙарынан рухланып киткән старшина Нөғәмәнов «подразделение»һы менән обоздар янына әйләнеп килде. Оборона тоторға әҙерләнделәр. Сөнки разведка мәғлүмәттәре буйынса йәшеренеп ҡалып булмаясағы инде теүәл асыҡ ине.
Беҙҙекеләрҙе эҙәрлекләй барған дошман ғәскәре тик ошо урындан ғына үтә ала. Башҡаса юлы юҡ.
Шомло тынлыҡты боҙорға баҙнат итмәгәндәй, шым ғына ҡарҙа окоп ҡаҙырға тотондолар. Күп тә үтмәҫтән, ҡолаҡтарына күмәк кеше лауылдашҡан тауыштар салынып ҡалыуға, ҡысҡырып әйтмәһәләр ҙә, һәр ҡайһыһының: «Бәлки, урап үтерҙәр әле», – тигән өмөтө шунда уҡ юҡҡа сыҡты. Саҡырылмаған ҡәһәрле ҡунаҡтар машина эҙҙәрен юллап килә ине. Күренеп тора, уларҙан боҫоп ҡалып булмаясаҡ. Боҫорға йыйынмайҙар ҙа....
Үҙ уйҙарынан рухланып киткән старшина Нөғәмәнов «подразделение»һы менән обоздар янына әйләнеп килде. Оборона тоторға әҙерләнделәр. Сөнки разведка мәғлүмәттәре буйынса йәшеренеп ҡалып булмаясағы инде теүәл асыҡ ине.
Беҙҙекеләрҙе эҙәрлекләй барған дошман ғәскәре тик ошо урындан ғына үтә ала. Башҡаса юлы юҡ.
Шомло тынлыҡты боҙорға баҙнат итмәгәндәй, шым ғына ҡарҙа окоп ҡаҙырға тотондолар. Күп тә үтмәҫтән, ҡолаҡтарына күмәк кеше лауылдашҡан тауыштар салынып ҡалыуға, ҡысҡырып әйтмәһәләр ҙә, һәр ҡайһыһының: «Бәлки, урап үтерҙәр әле», – тигән өмөтө шунда уҡ юҡҡа сыҡты. Саҡырылмаған ҡәһәрле ҡунаҡтар машина эҙҙәрен юллап килә ине. Күренеп тора, уларҙан боҫоп ҡалып булмаясаҡ. Боҫорға йыйынмайҙар ҙа....
Көлкөха-ха-хана
Әҙәбиәт / Юмор // 21-08-2010, 15:07
Бигерәк бала йәнле беҙҙең халыҡ. Арбаһынан төшә алмаған сабыйҙы нисек кенә йыуатмайҙар улар?! Йәй мәшәҡәттәре тип тормай, хаттин ғына яуаптар алдыҡ. Һәм һәр береһе тос. Алыҫ Силәбенән дә яуап килеүе һөйөндөрҙө. Иң тапҡыр яуап биргән Ғәлимйән НӘЖМЕТДИНОВ (Әбйәлил районы) һәм Рафаэль МӨХӘМӘТЙӘНОВ (Силәбе, Арғаяш) «Йәшлек» әҙерләгән китаптар менән бүләкләнә.
Көҙ етә, туйҙар мәле. Эттәрҙән һаҡлағыҙ һылыуҡайҙарҙы... Һеҙҙән яуаптар көтәбеҙ. Шәп яуапҡа – автографлы китап. Әйткәндәй, яуаптарығыҙ тиҙерәк килеп етһен тиһәгеҙ, гәзитебеҙҙең һуңғы битендә күрһәтелгән электрон почта аша ла ебәрергә була.
...
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 21-08-2010, 15:05
– Әйтсе, ҡәҙерлем, – ти ире, – ни өсөн һин кәтлиттәреңде төрлөсә эшләйһең?
– Һин үҙең бит, аш-һыуҙы төрләндер, тигәйнең....
– Һин үҙең бит, аш-һыуҙы төрләндер, тигәйнең....
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 17-08-2010, 10:56
– Алло! Миңә Ирек кәрәк ине!
– Ундай кеше юҡ беҙҙә.
– Fәфү итегеҙ, Ирек Ғәлиевич кәрәк ине, тип hорарға уйлағайным.
– Ул юҡ.
– Ә бүлек мөдире хөрмәтле Ирек Ғәли улын саҡыра алмаҫhығыҙмы?
– Тыңлайым hеҙҙе, кем был?!...
– Ундай кеше юҡ беҙҙә.
– Fәфү итегеҙ, Ирек Ғәлиевич кәрәк ине, тип hорарға уйлағайным.
– Ул юҡ.
– Ә бүлек мөдире хөрмәтле Ирек Ғәли улын саҡыра алмаҫhығыҙмы?
– Тыңлайым hеҙҙе, кем был?!...
Ҡатын менән ир – ике сер һәм сир
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 14-08-2010, 14:58
Баш булалған ир кәрәк!
Дәғүәләшеүсе ҡатындан
Һорай судья: – Һәр көнө
Түҙеп торғоһоҙ, тиһегеҙ...
Ирең хыянат итәме?...
Дәғүәләшеүсе ҡатындан
Һорай судья: – Һәр көнө
Түҙеп торғоһоҙ, тиһегеҙ...
Ирең хыянат итәме?...
Мин хәбәрһеҙ юғалманым
Әҙәбиәт // 14-08-2010, 14:33
Ил өҫтөнә ябырылған афәт Хәйривараны ла урап үтмәне. Ажарланған ғәрәсәт ише ҡотолғоһоҙ ҡосағына ҡыҫып, башҡа миллионлаған яҙмыштар ыңғайына өйрөлтөп-әйләндереп алды ла китте. Хәйер, ул нисек урап үтһен инде? Илдә йәшәгән һәр кем ватанының киҫәксәһе лә. Бер бөтөн кисергән мәлдә киҫәксә ситтә ҡала аламы?
Ҡустыһы Ғилмитдин менән улар тап булышты. Байтаҡҡа алданыраҡ киткән туғаны Әлкәлә хәрби әҙерлек үтеп ята икән. Уйламағанда юлдары киҫешеүгә ҡыуанып бөтә алмаған ағай-эне, форсатын тура килтереп, фотоға төштө. Төшөүен-төштөләр, ә ошо осрашыу улар өсөн һуңғыһы икәнлеге баштарына ла инеп сыҡманы. Улар һуғышҡа китеп барһа ла, үлер өсөн бармай ине......
Ҡустыһы Ғилмитдин менән улар тап булышты. Байтаҡҡа алданыраҡ киткән туғаны Әлкәлә хәрби әҙерлек үтеп ята икән. Уйламағанда юлдары киҫешеүгә ҡыуанып бөтә алмаған ағай-эне, форсатын тура килтереп, фотоға төштө. Төшөүен-төштөләр, ә ошо осрашыу улар өсөн һуңғыһы икәнлеге баштарына ла инеп сыҡманы. Улар һуғышҡа китеп барһа ла, үлер өсөн бармай ине......
«Иң серле ҡаҙаныш, уңышы – Ул кеше! Беҙ – Алла ижады…»
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 14-08-2010, 14:31
Һүҙҙәр
Бер һиҫкәнеп, бер һоҡланып,
Йәшкә һыулап ҡай саҡ күҙҙе,
Тыңлайым мин кешеләрҙең
Ауыҙынан осҡан һүҙҙе....
Бер һиҫкәнеп, бер һоҡланып,
Йәшкә һыулап ҡай саҡ күҙҙе,
Тыңлайым мин кешеләрҙең
Ауыҙынан осҡан һүҙҙе....
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 14-08-2010, 11:51
Белдереү: «Йәш директорға тәжрибәле секретарь кәрәк». Йылдар үткәс: «Тәжрибәле директорға йәш секретарь талап ителә».
* * *
– Ҡыҙым, – ти атаһы бәләкәй ҡыҙына, – бына мин һиңә бер алма бирәм, әсәйең менән өләсәйең дә берәрҙе бирһә, һиндә нисә алма була?
– Әйтмәйем, – ти ҡыҙ.
– Ниңә?
– Сөнки һеҙ ысынлап та миңә алма бирәһегеҙ икән, тип уйланым, ә һанарға өйрәтер өсөн түгел....
* * *
– Ҡыҙым, – ти атаһы бәләкәй ҡыҙына, – бына мин һиңә бер алма бирәм, әсәйең менән өләсәйең дә берәрҙе бирһә, һиндә нисә алма була?
– Әйтмәйем, – ти ҡыҙ.
– Ниңә?
– Сөнки һеҙ ысынлап та миңә алма бирәһегеҙ икән, тип уйланым, ә һанарға өйрәтер өсөн түгел....
Селләгә аяҡ баҫҡанда...
Әҙәбиәт / Проза // 3-08-2010, 12:36
Бөтә тереклекте ҡурыштырып алып барған аяуһыҙ июнь ҡояшынан әлһерәгән ҡарт төлкө, машиналар тегеләй ҙә былай сапҡан юл аша сыҡҡан саҡта, саманан тыш һимереүҙән көскә атлап барған йомранды осратты. Донъяны ҡыҙған мейес кеүек өткән эҫелек тә, шуның һөҙөмтәһендә килеп тыуған ҡоролоҡ та йоғонто яһамаған шикелле был кимереүсе затҡа, тип аптыраны ерәнбикә, уны күргәс. Ана бит, өҫтөндәге туны ла, ҡояш нурҙарына ҡушылып, йылҡылдап тора, күп ашауҙан май ҡаплаған күҙҙәре лә бәхетле йызлай, майға бөрөшкән йоҡа ирендәре аҫтыртын йылмая.
Уның менән генә әллә нимә булды, һауа температураһының юғары булыуына ҡарамаҫтан, ҡот осҡос итеп ҡалтырата. Һуңғы бер нисә көн туҡтауһыҙ ҡолағы шаулай, күҙ алдары ҡараңғылана, түҙеп торғоһоҙ итеп башы әйләнә, эсәк-бауырҙарын ҡоя яҙып уҡшыта....
Уның менән генә әллә нимә булды, һауа температураһының юғары булыуына ҡарамаҫтан, ҡот осҡос итеп ҡалтырата. Һуңғы бер нисә көн туҡтауһыҙ ҡолағы шаулай, күҙ алдары ҡараңғылана, түҙеп торғоһоҙ итеп башы әйләнә, эсәк-бауырҙарын ҡоя яҙып уҡшыта....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 183
ПОЛИМЕРҘАР СТЕРЕОИЗОМЕРИЯҺЫ, бер төрлө структуралы полимерҙарҙың һәм һәр мономер быуында (П.с. үҙәктәре) асимметрик тетраэдр углерод атомы, икеләтә бәйләнеш йәки цикл тирәләй арауыҡта урынлашҡан (конфигурация) төрлө урын алмаштырыусыларҙың булыу күренеше. Тәбиғәттә П.с. полипептидтар, аҡһымдар, нуклеин кислоталар, тәбиғи каучук һ.б. өсөн хас. П.с. энантиомерия (оптик, хираллектең бер үҙәге булғанда барлыҡҡа килә; ҡара: Изомерҙар, Оптик яҡтан актив берләшмәләр) һәм диастереомерияға (хираллектең бер нисә үҙәге булғанда) бүленә. σ‑ (изомерҙар бер‑береһенән уларҙа булған хираллек элементы өлөштәре конфигурацияһы м‑н айырыла) һәм π‑ (геом. йәки цис‑, транс‑изомерия, бер төрлө эҙмә‑эҙлелек һәм химик бәйләнеш төрөнә нигеҙләнгән) диастереомерия айырыла. Макромолекула фрагменттары конфигурация һаҡланған бәйләүсе бәйләнештәр тирәләй тотҡарланып әйләнгәндә конформацион П.с. йәки боролошло П.с. барлыҡҡа килә (ҡара: Стереохимия). Төрлө арауыҡ формалары өсөн (конформациялар — глобула, йомғаҡ, спираль һ.б.) бер төрлө быуын конфигурациялы макромолекулалар С—С бәйләнешендә оло урын алмаштырыусылар араһында ике ҡырлы мөйөштөң күләмен йәки уларҙың урынлашыуын Ньюмен формулаһында күрһәтә: транс‑ (Т), гош‑ (G). П.с. тиң үҙәктәренең бер тәртиптә урынлашыуы (тактлылыҡ) стереорегулярлыҡты билдәләй (ҡара: Стереорегуляр полимерҙар). Башҡортостанда 20 б. 60‑сы йй. аҙ. Химия ин‑тында (ҡара: Органик химия институты) С.Р.Рафиҡов етәкс. 1,4‑транс‑полиизопренды (ҡара: Гуттаперча), Ю.Б.Монаков етәкс. цисһәм транс‑полипиперилендарҙы синтезлау өсөн катализаторҙар эшләү б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла.
Н.Н.Сигаева
Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров


text:
27 декабрь
27 декабрь — григориан стиле буйынса йылдың 361-се көнө (кәбисә йылында 362-се). Йыл аҙағына тиклем 4 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Рәсәй — Ҡотҡарыусылар көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1831 — Чарльз Дарвин «Бигль» карабында сәйәхәткә сыға һәм уның барышында Эволюция теорияһын эшләй.
- 1932 — СССРҙа берҙәм паспорт системаһы индерелә һәм милиция органдарында был эштәр менән шөғөлләнеүсе паспорт-виза хеҙмәттәре ойошторола.
- 1978 — Испанияла яңы конституция үҙ көсөнә инә.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бәкерова Миңниса Миңлевәли ҡыҙы (27.12.1947), башҡорт театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995).
- Сәғитов Ришат Рәфҡәт улы (27.12.1962), композитор, баянсы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2007). Сығышы менән Силәбе өлкәһенең Баҡал ҡалаһынан.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1571 — Йоһанн Кеплер, немец математигы һәм астрономы.
- 1654 — Якоб Бернулли, швед математигы.
- 1761 — Михаил Богданович Барклай-де-Толли, Рәсәй империяһы полководецы, генерал-фельдмаршал.
- 1832 — Павел Михайлович Третьяков, рус меценаты.
- 1901 — Марлен Дитрих, немец кино актёры, йырсы.
- 1948 — Жерар Депардьё, француз кино актёры.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1789 — Демидов Никита Акинфиевич, рус сәнәғәтсеһе, меценат, Уралдағы заводтар хужаһы.
- 1918 — Карл Шлехтер, Австрия щахматсыһы.
- 1993 — Кантария Мелитон Варламович, 1945 йылда Рейхстагҡа Еңеү Байрағы ҡаҙаған совет һалдаты.
- 2003 — Әхиәр Хәким, башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе, тәнҡитсе; Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- 2007 — Беназир Бхутто, 1988—1990 һәм 1993—1996 йылдарҙа Пакистан Ислам Республикаһы премьер-министры.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 538
ВЕТЕРИНАРИЯ, мал ауырыуҙарын өйрәнеүсе фәндәр комплексы, ш. уҡ уларҙы иҫкәртеү һәм бөтөрөүгә, халыҡты хайуан һәм кеше өсөн уртаҡ булған ауырыуҙарҙан һаҡлауға йүнәлтелгән саралар системаһы. В. өс фән төркөмөн берләштерә: һау һәм ауырыу мал организмының төҙөлөшөн һәм йәшәү эшмәкәрлеген, ауырыу тыуҙырыусыларҙы, дарыуҙарҙың организмға тәьҫирен өйрәнеүсе ветеринария- биология (хайуандарҙың нормаль һәм патологик анатомияһы һәм физиологияһы, хайуан биохимияһы, ветеринария вирусологияһы, микробиологияһы, фармакологияһы һ.б.); мал ауырыуҙарын, уларҙы танып белеү, иҫкәртеү һәм бөтөрөү ысулдарын өйрәнеүсе клиник (ветеринария акушерлығы, паразитология, хирургия, эпизоотология һ.б.); мал организмына тышҡы факторҙарҙың тәьҫирен, хайуандарҙың тереклек итеү мөхитен ҡулайлаштырыу мәсьәләләрен (зоогигиена), ш. уҡ малсылыҡ продукцияһының сифатын (ветеринария-санитария экспертизаһы) өйрәнеүсе ветеринария- санитария. В. биология, зоотехния, медицина һ.б. фәндәр м‑н бәйле. В. тикшеренеү объекттары — бөтә төр йорт һәм ҡырағай хайуандар, ш. уҡ малсылыҡ биргән продукттар һәм сеймал, һыу, мал аҙыҡтары, малсылыҡ биналары, көтөүлектәр, балыҡсылыҡ хужалығы һыу ятҡылыҡтары, хайуандарҙы һәм ҡоштарҙы күсереү өсөн транспорт саралары. 19 б. 70‑се йй. Өфө губ. мал чумаһының һ.б. ауырыуҙарҙың киң таралыуы малсылыҡҡа ҙур зыян килтерә, 80‑се йй. аҙ. улар м‑н көрәшеү өсөн ветеринария хеҙмәте төҙөлә. Губернала ветеринария хеҙмәтен ойоштороуҙа төп ролде земство уйнай. 1888 й. йоғошло ауырыуҙар (бешмә, ҡотороу ауырыуы, маңҡа ауырыуы, туберкулёз, һыйыр малы чумаһы һ.б.) м‑н көрәшеү өсөн губернала 14 ветеринария участкаһы төҙөлә, шуларҙан Бәләбәй өйәҙендә — 3 участка, Бөрөлә — 2, Златоуста — 2, Минзәләлә — 2, Стәрлетамаҡта — 3, Өфө өйәҙендә — 2. 1896 й. Ветеринария- бактериология лаб. (ҡара: Ветеринария лабораторияһы) асыла, унда түләмәгә, һарыҡ сәсәгенә, сусҡа килаһына ҡаршы вакциналар һәм сывороткалар әҙерләнә һәм диагностик тикшеренеүҙәр үткәрелә. 1907 й. ветеринария участкаларының һаны — 27‑гә, 1912 й. — 33‑кә, 1927 й. 85‑кә тиклем арта. В. артабанғы үҫеше 1934 й. БАХИ‑ла (ҡара: Аграр университет) ветеринария ф‑ты асылыуға бәйле. Институт ғалимдары (В.Н.Байматов, И.Ф.Заянчковский, С.А.Ивановский, В.Г.Кирилов, В.И. Мозжерин, В.Н.Поляков, Е.Н.Сковородин, П.Т.Тихонов, Х.Х.Әбдүшев һ.б.) йоғошһоҙ ауырыуҙарҙы (гепатоз, микроэлементоз һ.б.) иҫкәртеү һәм дауалау ысулдарын өйрәнә һәм камиллаштыра. Инфекцион ауырыуҙарҙы диагностикалау, иҫкәртеү һәм дауалау өлкәһендә тикшеренеүҙәр үткәрелә: түләмә ауырыуы булғанда тирене дезинфекциялау ысулы (Л.С.Пирогов), йылҡының инфекцион анемияһын диагностикалау ысулы (Л.Н.Судзиловский), йылҡының инфекцион энцефаломиелитына ҡаршы вакцина уйлап табыла (Ғ.Х.Ишуков), респ. хужалыҡтарында быҙау трихофитияһына ҡаршы ТФ‑130 вакцинаһы индерелә (В.М.Болдырев). Сусҡа дизентерияһы (А.И.Иванов), сусҡаларҙың инфекционатрофик риниты һәм сәсәге (У.Ғ.Ҡадиров), сальмонеллёзы (Р.Т.Маннапова), һыйыр малы лейкозы (Р.Ф.Ғәлиев) һәм некробактериозы (И.Ф.Әбсәләмов) һ.б. өйрәнелә. Паразитар ауырыуҙарҙы — көйшәүсе малдар дикроцелиозын, мониезиозын, парамфистомозын, телязиозын, фасциолёзын, эхинококкозын, ҡош гетеракидозын диагностикалау һәм иҫкәртеү ысулдары камиллаштырыла (В.З.Ғәлимова, Х.Ғ.Нурхәмитов, Р.Н.Сәмиғуллин, О.Н.Третьякова, Р.Г.Фазлыев, Ғ.З.Хәзиев, Х.В.Әйүпов һ.б.). Республиканың Дәүләт ветеринария хеҙмәтенә БР Ветеринария идаралығы идара итә, уға Башҡ‑н фәнни-производство ветеринария лаб., Башҡ‑н респ. ветеринария станцияһы, 7 ҡала һәм 40 район, 12 район һәм ҡала, 2 район-ара ветеринария станцияһы һәм 8 зона ветеринария лаб. буйһона. Ветеринария станциялары составына 82 участка ветеринария дауаханаһы, 441 ветеринария участкаһы, 112 ветеринария пункты, 91 ветеринария-санитария экспертизаһы лаб. һ.б. инә.
Әҙәб.: Научные труды БашНПВЛ: посвящается 105‑летию образования ветеринарной лаборатории в Башкортостане. Уфа, 2002.
Ғ.З.Хәзиев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Эйе, эйе, ялҡау кеше генә эш юҡлығына зарлана. Ә тырышҡан таба, ташҡа ла ҡаҙаҡ ҡаға. Ауыл ерендә егәрле, өлгөр булһаң, бына тигән итеп йәшәргә, аҡса эшләргә була. Яңы Хвалын мәктәбенең VIII синыф уҡыусыһы Азат Ҡотлогилдин фәнни-тикшеренеү эше башҡарғанда шундай һығымтаға килгән. Ул ғилми хеҙмәтен үҙ ғаиләһе миҫалында яҙған.
Егеттең ата-әсәһе үҙ хужалығында нимә генә тотмай: һыйыр, кәзә, һарыҡтары бар, күп итеп ҡош-ҡорт та аҫрайҙар. Улар үҙҙәре үк күпме килем килтерә. Кәзә һөтөнән әсәһе эшләгән файҙалы ҡымыҙҙы ауылдаштары ла яратып, һорап ала. Һөттән эшләнгән башҡа ризыҡтар ҙа әрәм-шәрәм ителмәй, күпмелер табыш килтерә. Ә ишек алды тулып, йүгереп йөрөгән күркә, бройлер тауыҡтары һатыу өсөн үҫтерелә. Умарталыҡтарынан алған тәмле балды әйтеп тормайбыҙ. Унан йылына 180 мең тирәһе аҡса килә. Ә баҡсаларында ниндәй генә йәшелсә-емештәр юҡ! Яҙын үҙҙәре үҫтергән үрсетмәләрен дә һаталар. Ай һайын һәр береһен энәһенән-ебенә тиклем хисаплап барғас, тотонолғандан тыш, егет үҙ ғаиләһенең 6 айҙа 380 мең тирәһе табыш алыуын асыҡлаған. Шәпме? Йәнә сәскә үрсетмәһен таратыу, һарыҡ йөнөн тапшырып, арзан хаҡҡа быймалар алып, һатыу менән дә шөғөлләнергә була. Мораҙым тарлауығы эргәһендә берәй ҙур булмаған сауҙа нөктәһе лә асып ебәрһәң… Бына бит ялҡауланмаһаң, килем алыу юлдары әллә күпме.
Уҙған йылда Азат математика уҡытыусыһы Хәлиҙә Өпөлхаҡ ҡыҙы Зәйетова менән ошо темаға яҙған фәнни-тикшеренеү эше менән районда – I, республикала II урын алған. «Көнүҙәк тема һайлағанһың, бәләкәй саҡтан аҡса эшләй белеп үҫеүең һәйбәт», – тип бик маҡтағандар.
Теүәл фәндәрҙе үҙ иткән Азат математика олимпиадаһында призлы урындар ҙа яулай. Урыҫ теленән, физкультуранан да шәп икән үҙе. «Һәр яҡлап өлгөлө, бик тырыш, ышаныслы, төплө белемле егет», – тип мәктәп директоры Айгөл Әлмир ҡыҙы Килсенбаева ла маҡтап ҡына телгә ала. Бишенсенән фәнни эштәр яҙыу менән шөғөлләнгән егет – район хакимиәте стипендиаты ла. Йәш иҡтисадсыны баш ҡалалағы Рәсәй иҡтисад университетына уҡырға ла саҡырғандар.
Уҡыусы сағынан аҡса эшләү юлдарын белгән, уны әрәм-шәрәм итмәҫкә, дөрөҫ тотонорға өйрәнгән Азат киләсәктә лә юғалып ҡалмаҫ, үҙенең шәхси хужалығын да булдырып, эшен дә асып ебәрер әле. Шулай булһын да. Уға уңыштар теләйбеҙ.
Гөлназ ШӘЙХЕТДИНОВА.
Күгәрсен районы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 470
ДАУЫТ ЙӘНАЛИН, мәғдән белгесе һәм мәғдән эҙләүсе. Нуғай даруғаһы Ҡатай улусы башҡорттарынан. Шул уҡ улустың старшинаһы. 1759 й. Исәт провинцияһының Щуково а. һәм Верхнеурал ҡәлғәһе тирәһендә мәғдән ятҡылыҡтары аса. Тикшеренеүҙәр мәғдәндә марганец, аҡ ҡурғаш һәм көмөш барлығын асыҡлай. Башҡорт ихтилалын (1755—56) хупламай, властарға башҡорттарҙың сығыштары булыуы т‑да хәбәр итеп торған. Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) барышында баш күтәреүселәр отрядына етәкселек итә. 1774 й. июнендә Д.Й. отряды Өфө провинцияһының Чесноковка а. (Өфө р‑ны) янында А.Я.Якубович етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғышта ҡатнаша. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Әҙәб.: Әсфәндиәров Ә. Олатайҙарҙың бар тарихы... Өфө, 2005.
Ә.З.Әсфәндиәров
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Республиканан йәш спортсы ауыр атлетика буйынса Европа чемпионы булды
Республиканан йәш спортсы ауыр атлетика буйынса Европа чемпионы булды Фото: Ҡыҙыл байраҡ
ӨФӨ, 2018 йыл, 16 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Нефтекаманан 13 йәшлек Дмитрий Мәзитов Францияның Греноблендә ауыр атлетика буйынса Европа чемпионы булды, тип хәбәр итә «Ҡыҙыл байраҡ» гәзите. 39 килограмм ауырлыҡтағы үҫмер күкрәгенән 75 килограмм ауырлыҡтағы штанганы күтәргән. Ул ауыр әйбер күтәреү менән ике йыл шөғөлләнә. «Дима – бик һәләтле бала, юғары һөҙөмтә күрһәтә. Даими шөғөлләнә, дәрестәр ҡалдырмай. Уның йәшендәге бөтә балалар ҙа бындай һөҙөмтә менән маҡтана алмай, — тип һөйләне уның тренеры Айрат Суфиянов. — Уның бер ярышташы булды, Франциянан шикелле. Күнекмәләр башланғас, баланың нисек шөғөлләнеүен күреп, ойоштороусыларға барҙы һәм, минең аңлауымса, үҙен икенсе төркөмгә яҙыуҙарын һораны. Дмитрий, әлбиттә, ярышташын еңер ине. Дөйөм команда зачетында Рәсәйгә – икенсе, Бөйөк Британияға – беренсе, Францияға өсөнсө урын бирҙеләр. Беҙгә кубок тапшырҙылар. Беҙ бик ҡәнәғәт ҡалдыҡ. Ысынында иһә, мин бындай һөҙөмтәне көтмәгәйнем, бик шәп сығыш килеп сыҡты».
http://www.bashinform.ru/news/1186282-yunyy-sportsmen-iz-bashkirii-stal-chempionom-evropy-po-tyazheloy-atletike/


text:
- Подробности
- Просмотров: 453
БАРОКАМЕРА (гр. báros — ауырлыҡ һәм лат. camera — бүлмә, палата), эсендә яһалма рәүештә юғары йәки түбән барометрик баҫым булдырылған камера. Түбән (вакуумлы Б.) һәм юғары баҫым Б. айырып йөрөтәләр. Шулай уҡ баҫымды һәм һауа т‑раһын ҡабатлаусы һәм климатик факторҙарҙы имитациялаусы термобарокамералар була. Эксперименттар һәм һынауҙар үткәреү өсөн тәғәйенләнә. Башҡортостанда Б. етештерелгән продукция файҙаланыласаҡ ысын климат шарттарын өлөшләтә тыуҙырыусы һынау системалары һәм стендтар составында ҡулланыла. “Гидравлика” пр‑тиеһының тәжрибә КБ‑нда “Мороз” һынау системаһы (ТБК‑1000) составында “Климат — термобароклав” КТВV 8000/ 2 термобарокамераһын (Польшала етештерелгән) файҙаланалар, ул 70‑тән алып 300°С‑ҡа тиклем т‑ра, терегөмөш бағанаһының 760‑тан алып 15 мм тиклем баҫым, 10‑дан 95%‑ҡа тиклем сағыштырмаса дымлылыҡ диапазонында эшләй. Өфө агрегат производство берекмәһенең һынау стендтарындағы ТБ‑0,5 һәм КБ‑0,5 (беҙҙең илдә етештерелгән), ТБВ‑1000, СТБВ‑1000 (Германияла етештерелгән) баҫым камералары 60‑тан алып 300°С‑ҡа тиклем т‑раны һәм терегөмөш бағанаһының 760‑тан 8 мм тиклем баҫымды булдыра ала.
Ә.С.Ғишваров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Фото:
Башҡортостанда милли батырыбыҙ Салауат Юлаев иҫтәлегенә таш ҡуйылды
Фото:
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/
Башҡортостандың Салауат районында милли батырыбыҙ Салауат Юлаев иҫтәлегенә мемориаль таш ҡуйылды. Иҫтәлекле акцияны Бөтә Рәсәй башҡорт йәштәре ҡоролтайы, Мосолмандар Диниә назаратының йәштәр бүлеге, «Салауат вариҫтары» һәм Әлкә ауылы Советы ойошторҙо. Ташҡа, Салауат Юлаевҡа арнап, түбәндәге һүҙҙәр яҙылған:
«Юҡ, мин үлмәнем, башҡорттар!» - тип
Һинең рухың шаңдай оранда.
— Юҡ, беҙ мәңгелек башҡорттар! – тип
Ҡабатлайбыҙ көн дә Уралда» .
«Салауат районында яндырылған Тәкәй ауылы урынында таш тирмә бар, милли батырыбыҙ тураһында иҫтәлекле ташты шунда ҡуйҙыҡ, — тип һөйләне башҡорт йәштәре ҡоролтайы һәм «Арғымаҡ» этно-рок төркөмө етәксеһе Ринат Рамазанов. — Әлкә мәктәбендә төркөмөбөҙҙөң ҙур концерты булды. Һуңынан беҙ балалар менән таш ҡуйылған урынға барҙыҡ. Ҡурайҙа уйнаныҡ, балалар шиғыр һөйләне, бейенек, фотоға төштөк».
Ошо уҡ көндә Салауат районында «Мәңге күңелдә...» спорт фестивале үтте. Ул хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған хәрби хеҙмәткәрҙәр, спорт һөҙөмтәләренә ирешкәндә ғүмерҙәре өҙөлгән спортсылар иҫтәлегенә бағышланды. Фестивалдең төп маҡсаты — Башҡортостан йәштәрен гражданлыҡ-илһөйәрлек рухында тәрбиәләү.
Фестивалдә туристик, эҙәрмән, хәрби-патриотик клубтар, секциялар, түңәрәктәр, берләшмәләрҙең 12-18 йәшлек тәрбиәләнеүселәре ҡатнашты. «Арғымаҡ» төркөмө фестивалдә Салауат Юлаев мәмерйәһендә концерт менән сығыш яһаны.
Милли батырҙың төйәгенә баш дирижер, Салауат районында тыуып үҫкән Азат Шахмөхәмәтов етәкселегендәге Рәсәй Милли гвардияһының Симфоник оркестры килгәйне. «Салауат вариҫтары» ойошмаһы рәйесе Виктор Хәкимов фестивалдә ҡатнашыусыларға Салауат районы тарихы һәм башҡорт ырыуҙары тураһында китаптар бүләк итте. Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенттары Рәми Ғариповтың «Салауат батыр» шиғырын һөйләп ишеттерҙе.
«Арғымаҡ» төркөмө симфоник оркестр менән бергә ике йыр башҡарҙы, — тип хәбәр итте Ринат Рамазанов. — Кискеһен иһә Салауат Юлаев музейында беҙ Музейҙар төнөндә сығыш яһаныҡ. Ҙур концерт һәм театрлаштырылған тамаша булды. Салауат Юлаев саҡырыу һүҙҙәре менән музейҙан сыҡты һәм һуңынан бар халыҡ музейға инде».
http://www.bashinform.ru/news/1160990-v-bashkortostane-byl-ustanovlen-kamen-v-pamyat-o-natsionalnom-geroe-salavate-yulaeve/


text:
Зинһар, килегеҙ был биттәрҙә ғариза яһау онлайн.
Рәхим итегеҙ, иғтибар итегеҙ: Үҙенсәлекле тел "Украин Теле Үҙәге Булып Китеү" рухи байлыҡ урыҫ теле. Ҡалғандары телдәрен һеҙҙең өсөн комфорт, әммә уларҙың тәржемәһен мөмкин неправильноТәржемәюҡҡа бонустар
көн
сәғәт
минут
секунд
Ukrainian Admission Center always receive all foreign students at the airports of Ukraine беҙ яһарға тейеш кергәндә, транспорт аэропорттан тиклем университеты. Булыуы совет забронировать барлыҡ рейстар мөмкин тиклем тиҙерәк сөнки башы уҡыу йылы-напряжение ваҡытта өсөн путешествий Украинала.
Был-мотлаҡ эш өсөн һәр студент өсөн хәбәр итергә беҙгә үҙенең рейсы сөнки әгәр Ukrainian Admission Center representative will not be at the airport алырға студенты, студент булырға мөмкин депортировать кире тыуған яғына.
Студенттар үҙ алған Украина виза inform Ukrainian Admission Center about their arrival details, шулай булғас, Украин Теле Үҙәге Булып Китеү representative can receive the students at the airport.
Рәхим итеп, пришлите беҙгә скан-күсермәһен билеты забронировать.


text:
Бөйөк француз инҡилабы
Бөйөк француз инҡилабы (франц. Révolution française) — Францияның илдә Боронғо тәртипте (франц. Ancien Régime) һәм абсолют монархияны юҡ итеүгә килтергән эре социаль һәм сәйәси транформацияһы. Ул «Азатлыҡ, тиңлек, туғанлыҡ» девизы аҫтында азат һәм тиң граждандарҙың Беренсе француз республикаһын (сентябрь, 1792) юридик иғлан итә.
Революция 1789 йылдың 14 июлендә Бастилияны алыуҙан башлана, ә уның тамамланыуын тарихсылар 1799 йыл тип һанай.
Йөкмәткеһе
- 1 Инҡилаб сәбәптәре
- 2 Абсолют монархия
- 3 Конституцион монархия
- 4 Революцион Франция йырҙары
- 5 Инҡилап филателияла
- 6 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 7 Иҫкәрмәләр
- 8 Әҙәбиәт
- 9 Кинола
- 10 Һылтанмалар
Инҡилаб сәбәптәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XVIII быуатта Франция бюрократик үҙәккә һәм регуляр армияға таянған монархия була. Илдә йәшәп килгән социаль-иҡтисади һәм сәйәси режим XIV—XVI быуаттарҙағы оҙайлы сәйәси ҡаршылыҡ һәм граждандар һуғышы барышындағы ҡатмарлы килешеүҙәр һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Шундай компромистың береһе батша власы һәм юғары ҡатламдар араһында булған — сәйәси хоҡуҡтарҙан баш тартыу хаҡына дәүләт власы был ике ҡатламдың барлыҡ социаль өҫтөнлөгөн һаҡлаған. Икенсе компромисс крәҫтиәндәргә ҡағылған — XIV—XVI быуаттарҙағы оҙайлы крәҫтиән һуғыштары барышында улар аҡса һалымының күпселек өлөшөн бөтөрөүгә һәм ауыл хужалығында тәбиғи мөнәсәбәттәргә күсеүгә өлгәшкән. Өсөнсөһө буржуазияға ҡарата булдырылған (ул ваҡытта урта синыфҡа ҡарай һәм хөкүмәт уның ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү өсөн күп эшләй, буржуазияның халыҡтың төп массаһын тәшкил иткән крәҫтиәндәргә ҡарата булған ҡайһы бер өҫтөнлөгөн һәм хужалары Франция буржуазияһына ҡараған тиҫтәләрсә мең ваҡ предприятиеларҙы һаҡлап ҡала). Әммә был ҡатмарлы компромисс һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән режим XVIII быуатта күршеләренән, тәү сиратта Англиянан артта ҡала башлаған Францияның нормаль үҫешен тәьмин итмәй. Өҫтәүенә, саманан тыш эксплуатация дәүләт тарафынан законлы мәнфәғәттәре һанға һуғылмағанлыҡтан ҡоралға тотонған халыҡ массалары һанын арттыра
XVIII быуат дауамында француз йәмғиәтенең башында баҙар мөнәсәбәттәре үҫешмәгән, идара итеү системаһында хаос булған, дәүләт вазифаларын һатыуҙың коррупцияланған системаһы эшләгән, аныҡ закондар булмаған, һалым һалыу системаһы буталсыҡ булған, ҡатламдар өҫтөнлөгөнөң архаик системаһы йәшәгән иҫке тәртипте реформалау зарурлығын аңлай башлайҙар. Бынан тыш, батша власы диндарҙар, дворяндар һәм буржуазия алдында үҙенең ышанысын юғалта. Мәғрифәтселәрҙең, бигерәк тә физиократтар һәм энциклопедистарҙың эшмәкәрлеге арҡаһында француз йәмғиәтенең белемле өлөшө аңында үҙгәреш башлана. Ахыр сиктә, Людовик XV һәм Людовик XVI осоронда сәйәсәттә һәм иҡтисадта реформалар башлана һәм улар мотлаҡ рәүештә Иҫке тәртипте ҡолатырға тейеш була.
Абсолют монархия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Инҡилаб алды йылдарында Францияға тәбиғәт бәлә-ҡазаһы ябырыла. 1785 йылдағы ҡоролоҡ мал аҙығына ҡытлыҡ тыуҙыра. 1787 йылда ебәк ҡуҙы уңмай. Һөҙөмтәлә Лионда ебәк туҡыу производствоһы ҡыҫҡартыла. 1788 йылда ғына Лионда 20-25 мең эшһеҙ иҫәпләнә. 1788 йылдың июлендәге көслө борсаҡ яуыуы бик күп провинцияларҙа иген уңышын, 1788-89 йылдарҙың ҡаты ҡышы йөҙөм ҡыуаҡтарын һәм уңыштың бер өлөшөн юҡҡа сығара. Аҙыҡ-түлеккә хаҡ арта. Икмәк һәм башҡа аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү ҡырҡа насарая. Өҫтәүенә 1876 йылда төҙөлгән инглиз-француз сауҙа килешеүе этәргес биргән сәнәғәт көрсөгө башлана. Әлеге килешеү буйынса ике яҡ та байтаҡ таможня пошлиналарын кәметә. Килешеү француз етештереүсеһе өсөн үлемесле була, ул Англиянан килтерелгән арзанлы тауарҙар менән дәғүәселекте күтәрә алмай[1][2].
Инҡилаб алды көрсөгө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көрсөк Францияның Америка үҙаллылығы өсөн һуғышында ҡатнашыуынан башлана. Инглиз колонияларының ихтилалын Франция инҡилабының төп һәм туранан-тура сәбәбе, тип ҡарарға мөмкин, сөнки кеше хоҡуҡтары идеялары Францияла көслө яҡлау таба һәм Мәғрифәтселек идеяларына ауаздаш була, Людовик XVI финанстар бик насар килә. Неккер һуғышты кредиттар менән финанслай. 1783 йылда, солох төҙөлгәндән һуң, батша ҡаҙнаһының дефициты 20 проценттан ашыу була. 1788 йылда сығымдар 629 млн ливр тәшкил итә, ә һалымдар 503 млн ғына йыйыла. Нигеҙҙә крәҫтиәндәр түләгән традицион һалымдарҙы арттырыу 80-се йылдарҙағы иҡтисади көрсөк шарттарында мөмкин булмай. Замандаштары дворҙы аҡсаны тәләфләүҙә ғәйепләй. Барлыҡ ҡатламдарҙың фекере тап килә һәм улар һалымдарҙы раҫлау Генераль штаттарҙың һәм һайланған вәкилдәрҙең прерогативаһы тип иҫәпләй[3].
Бер ни тиклем ваҡыт Неккерҙың вариҫы Шарль Александр Калонн элеккесә займдар тәжрибәһен дауам итә. Уларҙың сығанағы бөтә башлағас, 1786 йылдың 20 авгусында ул королде, финанстар реформаһы мотлаҡ кәрәк[4] икәнлегенә ышандыра. Дефицитты (франц. Precis d'un plan d'amelioration des finances) ҡаплау өсөн бары тик өсөнсө ҡатлам ғына түләгән "двадцатина"ны ергә яңы — батшалыҡтың барлыҡ ерҙәренә лә ҡағылған һәм дворяндар ҙа, руханиҙар ҙа түләйәсәк һалым индереү талап ителә. Көрсөктө еңеп сығыу өсөн һәр һалымды һәр кемдең түләүе кәрәк була[5]. Сауҙаны йәнләндереп ебәреү маҡсатында икмәк менән һатыу итеүгә иркенлек биреп, эске таможня пошлиналарын бөтөрөү тәҡдим ителә. Калонн шулай уҡ Анн Робер Жак Тюргоның һәм Неккерҙәң урындағы үҙидаралыҡҡа ҡағылышлы планына мөрәжәғәт итә. Уларҙа йыллыҡ килеме 600 ливрҙан кәм булмаған барлыҡ милекселәр ҡатнашҡан округ, провинция һәм община йыйылыштары ойоштороу күҙаллана [6]. Бындай программа парламенттар тарафынан яҡлау тапмаҫын аңлаған Калонн королгә лояллектәренә иҫәп тотоу мөмкин булған нотаблдәрҙе шәхсән саҡырырға кәңәш бирә. Шулай итеп хөкүмәт, монархияның финанстарын һәм иҫке режимдың нигеҙҙәрен, аҙ ҡорбан килтереп, үҙенең күпселек өҫтөнлөктәрен һаҡлап ҡалыу өсөн аристократтарға мөрәжәғәт итә[7]. Шул уҡ ваҡытта был абсолютизмдың тәүге ташламаһы була: король аристократияға үҙенең ҡарары тураһында белдермәй, ә уның менән кәңәшләшә[8].
Аристократик фронда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нотаблдәр 1787 йылдың 22 февралендә Версалдә йыйыла. Улар араһында принцтар, герцогтар, епископтар һәм архиепископтар, парламент президенттары, интенданттар, провинция штаттары депутаттары, баш ҡалаларҙың мэрҙары — барлығы 144 кеше була. Өҫтөнлөклө ҡатламдарҙың күпселек фекерен белдереп, улар провинция ассамблеяларын ҡатламдарға айырмайынса һайлау реформаһына һәм руханиҙарҙың хоҡуғына ҡул һуҙыу тәҡдименә ҡаршылығын белдерә. Шулай уҡ яңы ер һалымына ҡырҡа ҡаршы сығып, тәү сиратта, ҡаҙнасылыҡтың доклады менән танышырға теләүен белдерә. Доклад буйынса финанстарҙың ни хәлдә икәнен белгәс, Калоннды дефициттың төп сәбәпсеһе итеп ғәйепләйҙйр. Һөҙөмтәлә Людовик XVI 1787 йылдың 8 апрелендә Калоннды отставкаға ебәрергә тура килә[9].
Калонн урынына королева Мария-Антуанетта тәҡдиме менән Этьен Шарль де Ломени де Бриенн тәғәйенләнә. Уға нотаблдәр займға 67 миллион ливр биреп, бюджеттағы ҡайһы бер "тишек"тәрҙе яматтыралар. Әммә улар бөтөн ҡатламдарға ла ҡағылған ер һалымын раҫлауҙан баш тарта һәм бындай аҙым яһарға хоҡуҡлы булмауҙары менән аңлата. Был инде улар королде Генераль штаттарға барырға мәжбүр итеүен аңлата. Ломени де Бриенн Калонн башлаған сәйәсәтте дауам итергә мәжбүр була. Бер-бер артлы королдең икмәк менән иркен һатыу итеү, ер барщинаһын аҡсалата һалым менән алмаштырыу, герб өсөн һәм башҡа йыйымдар, протестанттарға гражданлыҡ хоҡуҡтарын ҡайтарыу, ике өҫтөнлөклө ҡатлам вәкилдәренә тиңләштерелгән өсөнсө ҡатламдың вәкилдәре лә ингән провинция йыйылыштары ойоштороу, һәм барлыҡ ҡатламдарға ла ҡағылған ер һалымын индереү тураһындаҡы эдикттары донъя күрә. Әммә Париж һәм башҡа парламенттар уларҙы теркәүҙән баш тарта. 1787 йылдың 6 авгусында король ҡатнашлығында ултырыш уҙғарыла (франц. Lit de justice) һәм бәхәсле эдикттар париж парламенты кенәгәһенә индерелә. Ләкин икенсе көн парламент уларҙы бынан бер көн алда король бойороғо буйынса ҡабул ителгән законһыҙ ҡарарҙар, тип инҡар итә. Король парламентты Труаға ебәрә, әммә был ҡаршылыҡтар тулҡынына сәбәп була һәм Людовик XVI баш буйһонмаҫ парламентты аҡларға мәжбүр була. Артабан парламент та Генераль штаттарҙы йыйыуҙы талап итә[10]. Аристократ судьялар тарафынан парламенттарҙың хоҡуғын тергеҙеү өсөн башланған хәрәкәт Генераль штаттарҙы саҡырыу өсөн хәрәкәткә әйләнә бара. Өҫтөнлөклө ҡатламдар уның элекке формала саҡырылыуына һәм өсөнсө ҡатлам урындарҙың өстән бер өлөшөн генә алырына, тауыш биреү ҡатламдар буйынса үткәрелеренә өлгәшергә тырыша. Был өҫтөнлөклө ҡатламға Генераль штаттарҙа күпселекте тәшкил итеү мөмкинлеген һәм абсолютизм емереклектәрендә королгә үҙҙәренең сәйәси ихтыярын көсләп тағыу хоҡуғын бирә. Тарихсыларҙың күпселеге был осорҙо «аристократик инҡилап» тип атай, аристократия менән монархияның низағы сәхнәгә өсөнсө ҡатлам менеү менән дөйөм милли низағҡа әүерелә[11].
Генераль штаттар саҡырылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1788 йылдың авгусы һуңында Ломени де Бриенна отставкаға китә һәм власҡа ҡабаттан финанстарҙың генераль директоры титулы менән Жак Неккер килә. Ул тағы ла икмәк сауҙаһын көйләй башлай: уны экспортлауҙы тыя һәм игенде сит илдән һатып алырға бойора. Шулай уҡ игенде һәм ондо бары тик баҙарҙа ғына һатыуҙы тергеҙә. Урындағы властарға иген һәм он иҫәбен алырға рөхсәт ителә, милекселәр мәжбүри рәүештә запастарын баҙарға сығара. Әммә икмәккә һәм башҡа аҙыҡ-түлеккә хаҡ артыуыне туҡтатыу мөмкин булмай. 1789 йылдың 24 ғинурында король регламенты Генераль штаттарҙы йыйырға ҡарар итә һәм уның маҡсаты «короллектең именлеге һәм унда йәшәүселәрҙең бәхете хаҡына идара итеүҙең барлыҡ урындарында даими һәм ныҡлы тәртип булдырыу, дәүләттең сирҙәрен тиҙ арала дауалау һәм барлыҡ яуыз ниәттәрҙе юҡ итеү» тип күрһәтелә. Һайлау хоҡуғы 25 йәшкә еткән, даими йәшәү урыны булған һәм һалым түләүселәр исемлегенә индерелгән барлыҡ француз ир-атына бирелә. һайлауҙар ике кимәллә (ҡайһы берҙә өс кимәлле) була, йәғни тәүҙә халыҡ вәкилдәре һайлана, улар йыйылыш депутаттарын билдәләй[12]. Шул уҡ ваҡытта король «короллектең сигендә лә, билдәле биләмәләрҙә лә һәр кем үҙенең теләген һәм ялыуын уға еткерә алһын» тигән теләген белдерә. Был наказдар(франц. cahiers de doleances), «ялыуҙар исемлеге» халыҡтың төрлө төркөмөнөң кәйефен һәм талабын сағылдыра. Өсөнсө ҡатламдың наказдары барлыҡ дворян һәм сиркәү ерҙәренә бер ниндәй ташламаһыҙ өҫтөнлөкһөҙ ҡатлам ерҙәренә һалынған күләмдәге һалым һылыныуын, Генераль штаттарҙың даими саҡырылыуын ғына түгел, ә үҙҙәренең өатламды түгел, ә милләтте кәүҙәләндерреүен һәм министрҙарҙың Генераль штаттарҙа вәкәләтле булған милләт алдында яуаплы булыуын талап итә. Крәҫтиәндәрҙең наказы синьорҙарҙың барлыҡ феодаль хоҡуҡтарын, феодаль түләүҙәрен, дворяндар өсөн һунар, балыҡ тотоу хоҡуғын бөтөрөүҙе, тартып алынған община ерҙәрен кире ҡайтарыуҙы талап итә. Буржуазияның талабы сауҙала һәм сәнәғәттә барлыҡ ҡыҫырыҡлауҙарҙы бөтөрөү була. Барлыҡ наказдар ҙа судтың бәйһеҙлеген ғәйепләй(франц. lettres de cachet), присяжныйҙар судын, һүҙ һәм матбуғат азатлығын талап итә[13].
Генераль штаттарға һайлауҙар бығаса күрелмәгән сәйәси әүҙемлеккә килтерә һәм социаль-иҡисади, сәйәси талаптар күтәрелгән күп һанлы брошюралар, памфлеттар сығарыуҙа килтерә. Аббат Эммануэль-Жозеф Сийестың «Что такое третье сословие?» тип аталған брошюраһы бигерәк тә ҙур уңышҡа эйә була. Автор бары тик өсөнсө ҡатлам ғына милләтте тәшкил итә, ә өҫтөнлөклөләр — милләт түгел, улар милләт елкәһендә ятыусы ауыр йөк, тип раҫлай. Оппозиция үҙәге булып парижда барлыҡҡа килгән Утыҙ комитеты тора. Уға Америка бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыш геройы маркиз ЖильберЛафайета, аббаа Сийес, епископ Шарль Морис де Талейран, граф Оноре Габриель Рикети Мирабо, Парламент кәңәшсеһе Адриен Дюпора инә. Комитет өсөнсө ҡатламдың вәкиллеген икеләтә арттырыу талабы һәм депутаттарҙың һәр ҡайһыһы шәхсән тауыш биреү буйынса әүҙем агитация алып бара(франц. par tête)[14].
Штаттарҙың эш тәртибе мәсьәләһе ҡапма-ҡаршы фекерҙәр тыуҙыра. Генераль штатттар һуңғы тапҡыр 1614 йылда саҡырыла. Ул ваҡытта, традиция булараҡ, ҡатламдар бер тигеҙ вәкиллеккә эйә була, ә тауыш биреү ҡатламдар буйынса уҙғарыла(франц. par ordre): руханиҙар — бер, дворяндар — бер, өсөнсө ҡатлам бер тауышҡа эйә була. Шул уҡ ваҡытта 1787 йылда Ломени де Бриенн тарафынан ойошторолған провинция ассамблеялары өсөнсө ҡатламдың икеләтә викиллегенә эйә була. Ил халҡының күпселеге лә, Неккер ҙа шуны теләй, сөнки реформалар үткәреү һәм өҫиөнлөклө ҡатламдларҙың ҡаршылығын еңеп сығыу өсөн киңерәк терәк талап ителеүен яҡшы аңлай. 1788 йылдың 27 декабрендә өсөнсө ҡатламдың Генераль штаттарҙа икеләтә вәкиллек алыуы иғлан ителә. Әммә тауыш биреү мәсьәләһе асыҡ килеш ҡала[15].
Милли Йыйылышты иғлан итеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1789 йылдың 5 майында Версалдең «Кесе уйындар» залында (франц. Menus plaisirs) Генераль штаттар тантаналы асыла. Депутататр ҡатламдар буйынса урынлаштырыла: королдең креслоһынан уң яҡта руханиҙар, һул яҡта — дворяндар, ҡаршыһында — өсөнсө ҡатлам. Ултырышты король асып, депутаттарҙы «хәүефле яңылыҡтар индереүҙән» иҫкәртә (франц. innovations dangereuses) һәм бурысты дәүләт ҡаҙнаһын тултырыу өсөн саралар табыуҙа күреүе хаҡында белдерә. Ә ил был ултырыштан реформалар көтә. Ҡатламдар һәм Генераль штаттар араһында низағ 6 майҙа, руханиҙар һәм дворяндар депутаттарҙың вәкәләтен тикшереү өсөн айырым ултырышҡа йыйылғас, башлана. Өсөнсө ҡатлам депутаттары айырымланырға теләмәй һәм өҫтөнлөклө ҡатламды мәсьәләне бергәләп ҡарарға саҡыра. Ҡатламдар араһында оҙайлы һөйләшеүҙәр башлана [16]. Ахырҙа руханиҙар һәм дворяндар араһындағы берҙәмлек тарҡала башлай. 10 июндә аббат Эммануэль-Жозеф Сийес өҫтөнлөклө ҡатламға һуңғы тапҡыр мөрәжәғәт итеү тәҡдимен индерә һәм 12 июндә исемлек буйынса барлау башлана, артабанғы көндәрҙә иһә өсөнсө ҡатлам депутаттарына 20 рухани ҡушыла. 17 июндә 90 тауышҡа ҡаршы 490 тауыш үҙен Милли йыйылыш тип иғлан итә(франц. Assemblee nationale). Людовик XVI һәм уның яҡындары бының менән ҡәнәғәт булмайынса. «Кесе уйындар» залын ремонт һылтауы менән, ябырға ҡуша [17].
20 июндә өсөнсө ҡатлам депутаттарын бикле зал ҡаршылай. Улар туп уйнау залында йыйыла(франц. Jeu de paume) һәм Жан Жозеф Мунье тәҡдиме менән конституцияны эшләп бөтөрмәй тороп таралышмаҫҡа ант итә. 23 июндә «Кесе уйындар» залында Генераль штаттар өсөн «король ултырышы» ойошторола(франц. Lit de justice). Депутаттар 5 майҙағы кеүек үк, ҡатламдар буйынса ултыртыла. Версалға хәрбиҙәр килеп тула. Король 17 июндә ҡабул ителгән ҡарарҙы юҡҡа сығарыу һәм үҙенең власын сикләүгә лә, дворяндар менән руханиҙарҙың традицион хоҡуҡтарын боҙорға ла юл ҡуймаясағын белдерә һәм депутаттарға таралырға бойора [18]. Бойороғо һис һүҙһеҙ үтәлер тип, ул сығып китә. Уның менән бергә руханиҙарҙың күпселеге һәм дворяндар барыһы ла сыға. Әммә өсөнсө ҡатлам депутаттары урындарынан да ҡуҙғалмай. Церемониймейстер рәйеслек итеүсе Жан Сильвен Байиға королдең бойороғо хаҡында белдергәс, Байи: «Йыйылған милләткә бойормайҙар», — тип белдерә. Артабан Оноре Габриель Рикети Мирабо күтәрелә һәм: «Әфәндегеҙгә әйтегеҙ, беҙ бында халыҡ ихтыяры буйынса йыйылдыҡ һәм урындарыбыҙҙы штык көсөнә бирешкәндә генә ҡалдырасаҡбыҙ!». Король лейб-гвардияға тыңлауһыҙ депутаттарҙы таратырға бойора. Ләкин гвардеецтар залға инергә маташҡанда уларҙың юлын ҡулына шпага тотҡан маркиз Жильбер Лафайет һәм бер нисә абруйлы дворян бүлә. Ошо уҡ ултырышта Мирабо тәҡдиме менән ассамблея Милли йыйылыш ағзаларының тейелгеһеҙлеге, уларҙың ғүмеренә ҡул һуҙыусыларға енәйәт яуаплылығы ҡаралыуы хаҡында белдерә [1].
Икенсе көн руханиҙарҙың күпселеге һәм тағы бер көндән һуң дворяндарҙан 47 депутат Милли йыйылышҡа ҡушыла. 27 июндә король башҡаларға ла ҡушылырға бойора. Шулай итеп Генераль йыйылыш Милли йыйылышҡа әйләнә һәм 9 июлдә үҙен Милли ойоштороу йыйылышы, тип иғлан итә(франц. Assemblee nationale constituante) һәм конституция әҙерләүҙе төп бурысы итеп ҡуя. Шул уҡ көндө Муньеның буласаҡ конституция нигеҙҙәре тураһындаҡы сығышы тыңланыла, ә 11 июлдә Лафайет Кеше хоҡуҡтары декларацияһының проектын тәҡдим итә [19]. Әммә Йыйылыш аяғында ныҡ тормай. Король һәм уның ярандары еңелеүен танымай, йыйылышты ҡыуып таратыуға әҙерләнә. 26 июндә король парижда һәм уның тирә яғында ялланған немец һәм швейцар полктарынан торған 20000-лек армия туплау тураһында бойороҡ бирә. Ғәскәр Сен-Дениҙа, Сен-Клула, Севрҙа һәм Париждың Марс яланында туплана. Ғәскәр килеүе Париждағы атмосфераны ҡыҙҙырып ебәрә. Пале-Рояль баҡсаһында йәшерен митингылар ойошторола һәм уларҙа «сит илдән ялланып килеүселәргә» ҡаршы тороуға саҡырыуҙар таратыла. 8 июлдә Милли йыйылыш королгә Париждан ғәскәрҙе алыуын һорап яҙа. Король, ғәскәр Йыйылышты һаҡлау өсөн саҡырылған, әгәр ул Йыйылышты борсой икән, ултырыштарҙы Нуайонға йәки Суассонға күсерергә әҙер булыуын белдерә. Был королдең Йыйылышты таратырға әҙерләнеүен раҫлай [20].
11 июлдә Людовик XVI Неккерҙы отставкаға ебәрә һәм министрлыҡҡа етәксе итеп Парижға ҡаршы иң ҡаты саралар күреүҙе тәҡдим иткән, «Әгәр Парижды яндырырыға кәрәк булһа — яндырырбыҙ», — тип белдергән барон Луи Огюст де Бретейлды ултырта. Яңы кабинетта хәрби министр вазифаһын маршал Виктор Франсуа де Брольи ала. Был дәүләт түңкәрелеше министрлығы була. Милли йыйылыш еңелеүгә дусар ителгәндәй тойола [21]. Ләкин ул дөйөм милли инҡилаб һөҙөмтәһендә ҡотҡарыла.
Бастилияны алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Неккерҙың отставкаһы шунда уҡ реакция тыуҙыра. Хөкүмәт ғәскәренең күсенеүе «аристикратик заговор» шиген раҫлаһа, байҙарҙа отставка ығы-зығы тыуҙыра, сөнки улар был кешелә дәүләте банкротлыҡтан алып сығыусыны күрә[22].
Париж отставка тураһында 12 июлдә, төнтән һуң ишетә. Халыҡтар урамға сыға. Неккерҙың бюстарны бөтөн ҡала буйлап йөрөтәләр. Пале-Роялда йәш адвокат Камиль Демулен: «Ҡоралға!» — тигән саҡырыу ташлай. Тиҙҙән ул һәр ерҙә ҡабатлана. Республиканың буласаҡ генералдары Франсуа Жозеф Лефевр, Пьер-Огюстен Гюлен, Жакоб Жоб Эли, Лазар Гош булған француз гвардияһы(франц. Gardes françaises) тотошлай тиерлек халыҡ яғына сыға. Ғәскәр менән бәрелештәр башлана. Немец полкы драгундары (франц. Royal-Allemand) төркөмгә Тюильри баҡсаһы эргәһендә һөжүм итә, әммә үҙҙәренә таш яуа башлағас, кире сигенә. Париж коменданты Пьер Виктор де Безенваль]] хөкүәмт ғәскәрҙәренә ҡаланан Марс яланына сигенергә бойора(франц. Champ-de-Mars)[23]. 13 июлдә ихтилал тағы ла көсәйә. Иртә таңдан набат яңғырай. Сәғәт 8-ҙә ратушала (франц. Hôtel de ville) париж һайлаусылары йыйыла. Муниципаль властың яңы органы — Даими комитет һайлана һәм уның маҡсаты хәрәкәтте етәкләү, уны контролләү була. Беренсе ултырышта уҡ Парижда "граждандар милицияһы"н оойштороу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Парижская коммунаһы (1789—1794) һәм Милли гвардия шулай тыуа[24]. Хөкүмәт ғәскәренең һөжүм итеүен көтөп, баррикадалар төҙөлә, әммә уларҙы яҡлау өсөн ҡорал етерлек булмай. Тотош ҡала буйылап ҡорал эҙләү башлана. Ҡорал лавкалары талана. 14 июль иртәһендә төркөм Инвалидтар йортонан 32 000 ҡорал һәм пушканы ҡулға төшөрә, әммә дары аҙ була. Шул саҡта баш күтәреүселәр Бастилияға юллана. Был төрмә-ҡәлғә йәмғиәт аңында дәүләттең ҡеүәтен сағылдыра. Унда ғәмәлдә ете тотҡон һәм гарнизондың йөҙҙән ашыу һалдаты, нигеҙҙә, инвалидтар, була. Бер нисә сәғәт ҡамауҙа булғандан һуң, комендант де Лонэ капитуляциялай. Гарнизон бер генә кешеһен юғалта, ә баш күтәреүселәрҙең 98 кешеһе һәләк була, 73-ө яралана. Капитуляциянан һуң гарнизондың ете кешеһе, шул иҫәптән комендант та, язалана[25].
Конституцион монархия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Муниципаль һәм крәҫтиәндәр инҡилабы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Король Ойоштороу йыйылышын танырға мәжбүр була. ике тапҡыр эштән ебәрелгән Неккер ҡабат власҡа ҡайтарыла, ә 17 июлдә Людовик XVI Милли йыйылыш делегацияһы оҙатыуында Парижға килә һәм мэр Жан Сильвен Байи ҡулынан революцияның еңеүен һәм королдең уға ҡушылыуын кәүҙәләндергән өс төҫлө кокарданы ала (ҡыҙыл һәм зәңгәр — париж гербы төҫө, аҡ — король байрағы төҫө). Эмиграцияның тәүге тулҡыны башлана; бындай ваҡиға менән килешмәгән юғары аристократия, королдең туғаны Карл X граф д’Артуаны ла индереп, Францияны ҡалдырып, күсенә башлай[26].
Неккерҙың отставкаһына тиклем күпселек ҡалалар Милли йыйылышты хуплап хаттар яҙа, отставканан һуң, был күренеш бөтөн илде ялмап ала һәм "муниципаль революция " башлана. Бордо, Кан, Анжер, Амьен, Вернон, Дижон, Лион һәм башҡа ҡалаларҙа ихтилаладар башлана. Урындағы интенданттар, губернаторҙар, хәрби коменданттар йә ҡаса, йә властан ҡолаҡ ҡаға. Париж өлгөһөнә эйәреп, коммуналар һәм милли гвардиялар ойоша башлай. Ҡала коммуналары федераль берекмәләр ойоштора. бер нисә аҙна дауамында король хөкүмәте власты ҡулдан ысҡындыра, провинциялар бары тик Милли йыйылышты ғына таный[27].
Иҡтисади көрсөк һәм аслыҡ ауыл ерҙәрендә асарбаҡтар, йортһоҙҙар һәм мародерҙар бандалары барлыҡҡа килеүгә сәбәп була. Хәүефле хәл-торош, крәҫтиәндәрҙең әле бары тик наказдарҙа ғына сағылыш тапҡан һалым түләүҙе еңеләйтеү өмөтө, яңы уңыш йыйыу мәле яҡынлашыуы ауылдарҙа имеш-мимеш һәм хәүеф тарата. Июлдең икенсе яртыһында «Бөйөк хәүеф» тарала(франц. Grande peur), һәм ул бөтөн илде ялмап ала[28], баш күтәреүсе крәҫтиәндәр сеньорҙарҙың замоктарын яндыра, уларҙың ерҙәрен тартып ала. Ҡайһы бер провинцияларҙа алпауыт усадьбаларының яртыһы тиерлек яндырыла йәки туҙҙырыла[29].
4 августағы "Мөғжизәләр төнө"нән(франц. La Nuit des Miracles) һәм 4-11 августағы декреттарҙан һуң Милли йыйылыш крәҫтиәндәрҙең революцияһына яуап бирә һәм шәхси феодаль йөкләмәләрҙе, сеньориаль судтарҙы, сиркәү дисәтинәһен, айырым провинцияларҙың, ҡалаларҙың һәм корпорацияларҙың өҫтөнлөгөн бөтөрөп, дәүләт һалымдарын түләүҙә һәм граждан, хәрби, сиркәү вазифаларын биләүҙә барыһының да закон алдында тиңлеген иғлан итә. Әммә бында ул «ситләтелгән» йөкләмәләрҙе генә бөтөрөү тураһында иғлан итә, крәҫтиәндәрҙең ғәмәлдәге йөкләмәләре, атап әйткәндә, йән башына ергә һалым һәм йән башына һалым шул килеш ҡала[30].
1789 йылдың 26 авгусында Ойоштороу йыйылышы «Кеше һәм гражданин хоҡуҡтары декларацияһын» — демократик конституционализмдың тәүге документтарының береһен ҡабул итә. Ҡатламдар өҫтөнлөгөнә, властарҙың баш-баштаҡлығына нигеҙләнгән «Иҫке режимға» закон алдындағы тиңлек, кешенең тартып алып булмаған тәбиғи хоҡуҡтары, халыҡ мөстәҡиллеге, ҡараштар азатлығы, закон тарафынан тыйылмаған бөтөн нәмәнең мөмкинлеге һәм революцион мәғрифәттең демократик ҡуйылышы ҡаршы сыға һәм артабан улар ғәмәлдәге ҡануниәттең хоҡуҡ талаптары булып тора. Декларацияның 1-се статьяһы: «Кешеләр азат һәм тиң хоҡуҡлы булып тыуа, һәм шулай булып ҡала». 2-се статьяла «кешенең тәбиғи һәм тартып алып булмаҫтай хоҡуҡтары», нығытыла, был иһә «азатлыҡ, милек, именлек һәм иҙеүгә ҡаршы тороу»ҙы аңлата. Юғары власть (суверенитет) сығанағы итеп « милләт» иғлан ителә, ә закон — «дөйөм ихтыяр» сағылышы була[31].
Версалгә поход[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Людовик XVI 5-11 августағы Декларацияны һәм декреттарҙы санкциялауҙан баш тарта. Парижда хәл-торош ҡатмарлаша. 1789 йылда уңыш яҡшы була, әммә Парижға килтерелгән икмәк күләме артмай. Ҡалас һатыу урындарында оҙон сираттар һуҙыла[32].
Шул уҡ ваҡытта Версалгә офицерҙар, дворяндар, Изге Людовикордены кавалерҙары ағыла. 1 октябрҙә королдең лейб-гвардияһы яңы килгән Фландр полкы хөрмәтенә банкет ойоштора. Унда ҡатнашыусылар, шарап һәм музыка шауҡымы аҫтында: «Йәшәһен король!» — тип ҡысҡыра. Башта лейб-гвардеецтар, һуңынна башҡа офицерҙар өс төҫлө кокардаларын йолҡоп алып, уларҙы иҙәнгә һалып тапай һәм король менән королеваның аҡ һәм ҡара кокурдаларын таға. Парижда был «аристократик заговор» хәүефен һәм королде парижға күсереү талабын тыуҙыра[33].
5 октябрь иртәһендә төн буйына ҡалас һатылған урындарҙа сиратта тороп та бер нәмә лә ала алмаған ҡатын-ҡыҙҙар төркөмө Отель-де-Виль|майҙанын һәм ратушаны тултыра(франц. Hôtel-de-Ville). Күптәр, әгәр король парижда булһа, аҙыҡ-түлек йәһәтенән еңелерәк буласаҡ, тип уйлай. Төрлө яҡтан: «Икмәк! Версалгә!» — тигән саҡырыуҙар яңғыраә. һуңынан набат ҡаға башлайҙар. Көн үҙәге тирһендә 6-7 мең кеше, күберәген ҡатын-ҡыҙ, ҡорал, пика, пистолеттар һәм ике пушка менән ҡоралланып, Версалгә табан хәрәкәт башлай. Бер нисә сәғәттән һуң, Коммунаның ҡарары менән, Лафайет Версалгә Милли гвардияны индерә[34].
Сәғәт 11 тирәһендә король Хоҡуҡтар декларацияһын һәм башҡа декреттарҙы раҫларға ризалыҡ белдерә. Әммә төнөн төркөм королдең ике гвардеецын үлтереп, һарайға баҫып инә. Лафайеттың ҡатнашлығы ғына артабанғы ҡан ҡойошҡа кәртә ҡуя. Тап уның кңәше буйынса король королева һәм дофин менән балконға сыға. Халыҡ уны: «Королде Парижға! Королде Парижға!» — тигән өндәмә менән ҡаршылай[27].
6 октябрҙә Версалдән Парижға процессия юллана. Иң алдан Милли гвардия бара; уларҙың штыгына икмәк сәнселгән була. Артабан ҡатын-ҡыҙҙар, иң арттан — король ғаиләһе ултырған карета. Һуңынан король ғаиләһе артынан Парижға Милли йыйылыш та күсенә[35].
Францияны реконструкциялау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ойоштороу йыйылышы Францияла конституцион монархия булдырыуға йүнәлеш ала. 1789 йылдың 8, 10 октябрендәге декреттары менән француз королдәренең традицион «Аллаһ рәхмәте менән, Франция һәм Наварра короле» титулы үҙгәртелеп, Людовик XVI «Аллаһ рәхмәте һәм дәүләттең конституцион ҡануниәте көсө менән француздарҙың короле» булып китә. Ул дәүләт һәм башҡарма власть башлығы булып ҡала, әммә тик закон нигеҙендә генә идара итә ала. Закондар сығарыу власына Милли йыйылыш эйә була һәм ғәмәлдә илдә ю: ары власть булып тора. Королдең министрҙарҙы тәғәйенләү хоҡуғы һаҡлана. Ул артабан дәүләт ҡаҙнаһын сикһеҙ рәүештә үҙ мәнфәғәтендә файҙалана алмай. Һуғыш иғлан итеү, солох төҙөү хоҡуғы Милли йыйылышҡа күсә. 1790 йылдың 19 июнендәге декрет менән дворянлыҡ вариҫлығы институты һәм уға бәйле титулдар бөтөрөлә. Үҙеңде маркиз, граф һ.б. тип атау тыйыла. Граждандар бары тик ғаилә башлығының фамилияһын ғына йөрөтә ала[36].
Үҙәк хакимиәт тарҡатыла. Король кәңәшселәре һәм статс-сәркәтиптәр юҡҡа сыға. Артабан алты: эске эштәр, юстиция, финанс, сит ил эштәре, хәрби-диңгеҙ флоты минитсрҙары төғөйенләнә. 1789 йылдың 14-22 декабрендәге принципиаль закон буйынса ҡалаларға һәм провинцияларға киң үҙидаралыҡ бирелә. Урындарҙа үҙәк власының агенттары бөтөрөлә. Интенданттар һәм уларҙың субделегаттары вазифалары юҡҡа сығарыла. 1790 йылдың 15 ғинуарындағы декрет менән Йыйылыш илдең яңы административ ҡоролошон билдәләй. Францияның провинцияларға, губернаторлыҡтарға, женералитэларға, бальяждарға, сенешалдарға бүленеше ғәмәлдән сыға. Ил территориялары буйынса тигеҙ 83 департаментҡа, улар үҙ сиратында округтарға (дистрикттар), дистрикттар — округтарға бүленә. Иң түбәнге административ берәмек булып комунна (община) тора. Ҙур ҡалаларҙың коммуналары райондарға, участкаларға бүленә. Париж элекке 60 округ урынына 48 секцияға эйә була[37].
Суд реформаһы ла административ реформа нигеҙендә үткәрелә.барлыҡ иҫке суд учреждениелары, парламенттарҙы ла индереп, бөтөрөлә. Суд, шулай уҡ башҡа вазифаларҙы һатыуға сик ҡуйыла. Һәр кантонда — мир , һәр округта — дистрикт, һәр төп ҡалала енәйәт суды ойошторола. Шулай уҡ дөйөм ил өсөн Кассация суды булдырыла, ул башҡа суд инстанцияларының хөкөмөн юҡҡа сығарыу һәм уларҙы ҡайтанан ҡарауға ебәреү хоҡуғына эйә була. Милли Юғары суд министрҙар һәм юғары вазифалы кешеләр тарафынан хоҡуҡ боҙоуҙарҙы, шулай уҡ хәүефһеҙлек һәм дәүләткә ҡаршы енәйәт эшмәкәрлеген тикшергән. барлыҡ кимәлдәге судтар ҙа һайланып ҡуйылған һәм присяжныйҙар ҡатнашлығында хөкөм сығарған[38].
Иҡтисади эшмәкәрлектең барлыҡ өҫтөнлөктәре һәм дәүләт регламентацияһы формалары — цехтар, корпорациялар, монополиялар һ.б. бөтөрөлә. Ил эсендә төрлө өлкәләр сигендә таможня алына. Бығаса булғандарыр урынына төп өс һалым индерелә — ергә, хәрәкәт итеүсе милеккә, сауҙа-сәнәғәт эшмәкәрлегенә. Ойоштороу йыйылышы «милләт һағы аҫтына» дәүләттең ҙур бурысын ҡуя. 10 октябрҙә Шарль Морис де Талейран дәүләт бурысын ҡаплау өсөн сиркүә милеген файҙаланырға, уны милләт ҡарамағына тапшырып, һатырға тәҡдим итә. 1790 йылдың июнь-ноябрендә ҡабул ителгән декреттар сиркәү реформаһын уҙғара һәм уны дәүләт органына әйләндерә. Сиркәүҙән тыуымды, үлемде, никахты теркәү вәкәләттәре алынып, дәүләткә тапшырыла. Бары тик граждан никахы ғына законлы тип таныла. Барлыҡ сиркәү титулдары, епископ һәм кюренан (приход руханиҙары) тыш, бөтөрөлә. Епископтар һәм приход руханиҙары һайланып ҡуйыла. Епископты папаның раҫлауы юҡҡа сығарыла, артабан улар папаны үҙҙәренең һайланыуы тураһында мәғлүм генә итә. Барлыҡ диндарҙар махсус ант ҡабул итә, уны боҙған осраҡта, отсавкаға ебәреләләр[39].
Сиркәү реформаһы француз руханиҙары араһында бүленешкә килтерә. Папа Францияла сиркәүҙең «граждан ҡоролошон» танымауын белдергәндән һуң, барлыҡ француз епископтары, ете кешенән башҡа, гражданлыҡ антын ҡабул итеүҙән баш тарта. Уларҙың артынан башҡалар ҙа эйәрә. Присяжныйҙар (франц. assermente), йәғни конституцион һәм присяжный булмаусы(франц. refractaires) руханиҙар араһында ҡаршылыҡ башланыуы илдең сәйәси хәл-торошо ҡатмарлаштыра. Артабан «присяжный булмаусылар» контрреволюцияның төп көсөн тәшкил итә[40].
Был ваҡытҡа Ойоштороу йыйылышы депутаттары араһында ла бүленеш күҙаллана. Йәмәғәт яҡлауы тулҡынында яңы һулдар: Жером Петион, Анри Грегуар, Максимилиан Робеспьер, өҫтәүенә тотош ил буйынса клубтар һәм ойошмалар барлыҡҡа килә. парижда радикализм үҙәге булып якобиндар һәм кордельерҙар тора. Конституционалистар — Оноре Габриель Рикети Мирабо, 1791 йылдың апрелендә уның ҡапыл вафатынан һуң, «триумвират» Антуан Барнав, Адриен Дюпор һәм Александр Ламет ваҡиғалар 1789 йыл принциптары сиктәренән сыға тип иҫәпләп, революция үҫешен туҡтатырға тырыша. Был маҡсатта улар һайлау цензын күтәрергә, матбуғат азатлығын сикләргә, клубтарҙың әүҙемлеген кәметергә тырыша. Бының өсөн уларға власта ҡалырға һәм королдең яҡлауы менән файҙаланырға кәрәк була. Әммә уларҙың аяғы аҫтында ер убыла — Людовик XVI ҡаса[41].
Варенна көрсөгө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Королдең ҡасырға маташыуы революцияның мөһим ваҡиғаларының береһе була. Эстән ул монархия менән революцион Францияның бергә йәшәй алмауын раҫлап, конституцион монархия урынлаштырырға тырышыуҙы юҡҡа сығара. Тыштан иһә монархик Европа менән хәрби низағ яҡынлашыуын тиҙләтә[42].
1791 йылдың 20 июненең төн уртаһында король ялсы булып кейенеп, ҡасырға маташа, әммә Варенна сигендә ҡулға алына. Уның ҡаиләһен Парижҡа кире ҡайтаралар[43].
Ил ҡасыу хәбәрен шок, һуғыш иғлан итеү кеүек ҡабул итә. Ошо мәлдән революцияны радикалләштереү башлана (король үҙе һатлыҡ йән булғас, кемгә ышанырға?) Ресволюция башланғандан алып беренсе тапҡыр матбуғатта республика булдырыу мөмөкинлеге буйынса асыҡ фекер алышыуҙар башлана. Әммә конституционалист-депутаттар, көрсөктө ҡатмарлаштырырға һәм Конституция өҫтөндә ике йыл эшләү һөҙөмтәләрен юҡҡа сығарырға теләмәйенсә, королде яҡлау аҫтына алып. уны урлағандар, тип белдерә. Кордельерҙар ҡала халҡын 17 июлдә Марс яланында королдән баш тартыу петецияһына ҡул ҡуйыу ойоштороға ҡуша. Ҡала властары манифестация үткәреүҙе тыя. Марс яланына мэр Жан Сильвен Байи менән Лафайет милли гвардия отрядын эйәртеп килә. Гвардеецтар ут асып, бер нисә тиҫтә кешене үлтерә. Был өсөнсө ҡатламдың тәүге тарҡалыуы була [44].
1791 йылдың 3 сентябрендә Милли йыйылыш Конституция ҡабул итә. Уның буйынса юғары милек цензы нигеҙендә бер палаталы парламент — Ҡакондар сығарыу йыйылышы ойоштороу тәҡдим ителә. Конституция буйынса тауыш биреү хоҡуғы алған «әүҙем» граждандар ни бары 4,3 млн, ә депутаттарҙы һайлаусылар 50 мең генә була. Яңы парламентҡа Милли йыйылыш депутаттары һайлана алмай. Закондар сығарыу йыйылышы 1791 йылдың 1 октябрендә асыла. Король яңы Конституцияға ант бирә һәм үҙенең вазифаларында тергеҙелә, әммә ил халҡының ышанысын юғалта[45].
Европала королдең ҡасыуы көслө эмоциональ реакция тыуҙыра. 27 августа Австрия императоры Леопо́льд II] һәм Пруссия короле Фридрих Вильгельм II, революцион Францияға ҡораллы интервенция менән янап, Пильницк декларацияһына ҡул ҡуя. Ошо ваҡыттан һуғыш булыры асыҡлана ла инде. 1789 йылдың 14 июленән аристократия яйлап эмиграциялана башлай. Эмиграция үҙәге Франция сигенә яҡын булған Кобленцта була. Хәрби интервенция аристократияның һуңғы өмөтө була. Шул уҡ ваҡытта Закондар сығарыу йыйылышының һул өлөшөнөң монархик Европаға һөжүм итеп, һарайҙың реставрацияға барлыҡ өмөттәрен юҡҡа сығарыу маҡсатында «революцион пропаганда» башлана. Жирондистар фекеренсә, һуғыш уларҙы власҡа килтерә лә, королдең ике яҡлы уйынына нөктә ҡуя. 1792 йылдың 20 апреледндә Закондар сығарыу йыйылышы Венгрия һәм Богемия короле Франц II һәғыш иғлан итә[46].
Монархияның ҡолауы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуғыш француз ғәскәре өсөн уңышһыҙ башлана. Француз армияһы хаоста була һәм офицерҙарҙың күпселеге, нигеҙҙә дворяндар, эмиграциялана йәки дошман яғына күсә. Генералдар яуаплылыҡты ғәскәрҙең тәртипһеҙлегенә һәм хәрби министрлыҡҡа япһара. Закондар сығарыу Йыйылышы Париж эргһендә «федераттарҙың» хәрби лагерын да ойоштороуҙы индереп, милли оборона өсөн кәрәкле декреттар ҡабул итә(франц. fédérés). Король Австрия ғәскәрҙәренең тиҙ арала килеп етеүенә өмөтләнеп, декреттарға вето һала һәм Жиронды министрлығын бөтөрә[47].
1792 йылдың 20 июнендә королгә баҫым яһау маҡсатында демонстрация ойошторола. Демонстранттар тулған һарайҙа король санкюлоттарҙың фригий ҡалпағын кейергә һәм милләт һаулығы өсөн эсергә мөжбүр була, әммә декреттарҙы раҫлауҙан һәм министрҙарҙы кире ҡайтарыуҙан баш тарта[48].
1 августа герцог Брауншвейгскийҙың король өҫтөнән көсләүҙәр булғанда Парижды "хәрби экзекуция"лау тураһында хәбәре килә. Манифест кире тәьҫир яһай һәм республика хистәрен уятып, королде алып ташлау талабын тыуҙыра. Һуғышҡа Пруссия ҡушылғандан һуң, 1792 йылдың 11 июлендә Закондар сығарыу йыйылышы «Ватан хәүефтә» тип иғлан итә(франц. La patrie est en danger), ләкин королде алып ташлау талабын ҡарауҙан баш тарта[49].
9-нан 10-на ҡараған төндә Париждың 28 секцияһы вәкилдәренән торған баш күтәреүселәр Коммунаһы төҙөлә. 1792 йылдың 10 авгусында 20 мең самаһы милли гвардеец, федерат һәм санкюлот король һарайын урап ала. Штурм оҙайлы булмай, әммә күп ҡан ҡойола. Король Людовик XVI ғаиләһе менән Францияның Закондар сығарыу йыйылышында йәшенә һәм вазифаһынан төшөрөлә. 13 августа ул ғаиләһе менән бергә Тампль төрмәһенә күсерелә[50]. Закондар сығарыу йыйылышы дөйөм һайлау хоҡуғы нигеҙендә Милли конвент ойоштороу өсөн тауыш бирә, ул дәүләтте ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул итергә тейеш була[51].
Август һуңында Пруссия армияһы Парижға һөжүм яһай һәм 2 сентябрҙә Верденды ала. Париж коммунаһы оппозициялағы матбуғатты ябып, баш ҡала буйынса тентеү башлай, ант бирмәгән бер нисә руханиҙы, дворянды, аристократты ҡулға ала. 11 августа Законодар сығарыу йыйылышы муниципалитеттарға «шиклеләрҙе» ҡулға алыу вәкәләтен бирә[52]. Ирекмәндәр фронтҡа китергә әҙерләнә һәм уларҙы оҙатыу тотҡондар өсөн ихтилалға күтәрелеүгә сигнал булып тора, тигән имеш-мимеш тарала. Төрмәләрҙә язалауҙар башлана, был һуңыраҡ «Сентябрь үлтерештәре»[53] атамаһын ала, уның барышында 2 000 тирәһе, Парижда ғына 1 100 — 1 400 кеше үлтерелә[54]
Революцион Франция йырҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Са ира»
- «Марсельеза»
Инҡилап филателияла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бастилияны алыу 1789 йылдың 14 июле
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Великая французская революция категорияһы табылманы.
- Симолин, Иван Матвеевич — Париждағы рус илсеһе (1784, 14 март — 1792, 7 февраль)
- Француз революцияһы (фильм) (1989)
- Исторические рисунки событий революции
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Аңлатмалар
- Сығанаҡтар
- ↑ 1,0 1,1 Ревуненков, 1982, с. 66
- ↑ Doyle, 2002, с. 87
- ↑ Lefebvre, 1989, с. 22
- ↑ Furet, 1996, с. 40
- ↑ Lefebvre, 1989, с. 23
- ↑ Vovelle, 1984, p. 76
- ↑ Vovelle, 1984, p. 77
- ↑ Lefebvre, 1962, с. 99
- ↑ Lefebvre, 1989, с. 27
- ↑ Ревуненков, 1982, с. 57-59
- ↑ Soboul, 1974, с. 108-109
- ↑ Soboul, 1974, с. 125
- ↑ Soboul, 1974, с. 126-127
- ↑ Furet, 1996, с. 45-51
- ↑ Lefebvre, 1962, с. 103-105
- ↑ Soboul, 1974, с. 130
- ↑ Furet, 1996, с. 63
- ↑ Vovelle, 1984, p. 102
- ↑ Lefebvre, 1962, p. 114
- ↑ Hampson, 1988, p. 67
- ↑ Lefebvre, 1962, p. 115
- ↑ Vovelle, 1984, p. 103
- ↑ Thompson, 1959, p. 55
- ↑ Furet, 1996, с. 67
- ↑ Hampson, 1988, p. 74
- ↑ Ревуненков, 1982, с. 71
- ↑ 27,0 27,1 Hampson, 1988, с. 89
- ↑ Lefebvre, 1963, p. 128
- ↑ Бадак, 1998, с. 14, 16
- ↑ Vovelle, 1984, p. 112-114
- ↑ Ревуненков, 1982, с. 80
- ↑ Rude, 1991, с. 57
- ↑ Furet, 1996, с. 79
- ↑ Soboul, 1975, с. 156
- ↑ Ревуненков, 1982, с. 85
- ↑ Ревуненков, 1982, с. 107
- ↑ Doyle, 2002, p. 125-126
- ↑ Rude, 1991, p. 63
- ↑ Soboul, 1975, с. 198-202
- ↑ Doyle, 2002, p. 144-148
- ↑ Lefebvre, 1962, p. 176
- ↑ Soboul, 1975, с. 222
- ↑ Ревуненков, 1982, с. 128
- ↑ Rude, 1991, p. 74
- ↑ Lefebvre, 1962, p. 210
- ↑ Hampson, 1988, с. 135-137
- ↑ Lefebvre, 1962, p. 222
- ↑ Soboul, 1975, p. 246
- ↑ Hampson, 1988, p. 144
- ↑ Ревуненков, 1982, с. 189
- ↑ Lefebvre, 1962, p. 229-234
- ↑ Lefebvre, 1962, p. 235
- ↑ Soboul, 1975, p. 262
- ↑ Ревуненков, 1982, p. 207
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Адо, А. В. Документы Истории Великой Французской Революции — М.: Издательство Московского Университета, 1990. — Т. I.
- Адо А. В. Крестьяне и Великая Французская революция. Крестьянские движения в 1789-94 гг. (М.: изд-во МГУ. 1987)
- Актуальные проблемы изучения истории Великой французской революции (материалы «круглого стола» 19-20 сентября 1988 г.). М., 1989
- Алексаха, А. Г. Введение в прогрессологию — M., 2004.
- Бадак, А. Всемирная история — Минск, 1998 Т. 16.
- Бачко Б.. Как выйти из Террора? Термидор и Революция. Пер. с фр. и посл. Д. Ю. Бовыкина. М.: BALTRUS, 2006
- Бовыкин Д. Ю. Революция окончена? Итоги Термидора. М.: Изд-во Моск. ун-та, 2005
- Гордон А. В. Падение жирондистов. Народное восстание в Париже 31 мая — 2июня 1793 (М.: Наука. 1988)
- Дживелегов А. К. Армия Великой французской революции и её вожди: исторический очерк (М.)
- Исторические этюды о французской революции. Памяти В. М. Далина (к 95-летию со дня рождения). Институт всеобщей истории РАН. М., 1998.
- Жорес Ж. Социалистическая история французской революции. В 6 тт. (М.: Прогресс. 1976—1983)
- Захер Я. М. Движение «бешеных» (М.: изд-во социально-экономической литературы. 1961)
- Карлейль Томас. Французская революция. История / Пер. с англ. Ю. В. Дубровина, Е. А. Мельниковой. М.: Мысль, 1991. 576 с.: ил.
- Кошен О. Малый народ и революция. М.: Айрис-Пресс, 2003.
- Кропоткин П. А. Великая Французская революция. 1789—1793. М., 2003.
- Левандовский А. Максимилиан Робеспьер. М.: Молодая гвардия, 1959. (ЖЗЛ)
- Левандовский А. Дантон. М.: Молодая гвардия, 1964. (ЖЗЛ)
- Манфред А. З. Внешняя политика Франции 1871—1891 годов. М.: Изд-во АН СССР, 1952.
- Манфред А. З. Великая французская революция. М., 1983.
- Манфред А. З. Три портрета эпохи Великой Французской революции (Мирабо, Руссо, Робеспьер). М.: Мысль, 1989. 432 с.
- Матьез А. Французская революция. В 3 тт. / Пер. с франц. К.Цидербаума, С.Лосева. М., 1928—1930. Переиздано: Р-н-Д, Феникс. 1995
- Минье Ф. История Французской революции с 1789 по 1814 гг. М., 2006.
- Олар А. Политическая история Французской революции. М., 1938. Ч. 1, Ч. 2 Ч. 3 Ч. 4
- Первый взрыв французской революции. Из донесений русского посланника в Париже И. М. Симолина вице-канцлеру А. И. Остерману // Русский архив, 1875. — Кн. 2. — Вып. 8. — С. 410—413.
- Попов Ю. В. Публицисты Великой французской революции. М.: Изд-во МГУ, 2001.
- Ревуненков В.Г. Очерки по истории Великой французской революции. Часть 1. Падение монархии. 1789-1792 — Ленинград: Издательство Ленинградского университета, 1982.
- Ревуненков В. Г. Парижские санкюлоты эпохи Великой Французской революции. Л., 1971.
- Собуль А. Из истории Великой буржуазной революции 1789—1794 гг. и Революции 1848 г. во Франции (М.: Иностранная литература. 1960)
- Собуль А. Парижские санкюлоты во время якобинской диктатуры: народное движение и революционное правительство, 2 июня 1793 года — 9 термидора II года (М.: Прогресс. 1966)
- Собуль А. Первая республика (1792—1804 гг.) (М.: Прогресс. 1974)
- Собуль А. Проблема нации в ходе социальной борьбы в годы Французской буржуазной революции XVIII века. Новая и новейшая история, 1963, № 6. С.43-58.
- Тарле Е. В. Рабочий класс во Франции в эпоху революции
- Токвиль А. Старый порядок и революция. Пер. с фр. М. Федоровой. М.: Моск. философский фонд, 1997.
- Тырсенко А. В. Фейяны: у истоков французского либерализма (М.: изд-во МГУ. 1999.
- Фридлянд Г. С. Дантон. М. 1965.
- Юре Ф. Постижение Французской революции. СПб., 1998.
- Хобсбаум Э. Эхо «Марсельезы». М., «Интер-Версо», 1991.
- Чудинов, А. В. Французская революция: история и мифы — М.: Наука, 2006.
- Чудинов А. В. Ученые и Французская революция
- Bouloiseau, Marc The Jacobin Republic: 1792–1794 — Cambridge: Cambridge University Press, 1983. — ISBN 0-521-28918-1.
- Doyle, William The Oxford History of the French Revolution — Oxford: Oxford University Press, 2002. — ISBN 978-0199252985.
- Dupuy, Roger La République jacobine. Terreur, guerre et gouvernement révolutionnaire (1792—1794) — Paris: Le Seuil, 2005.
- Goubert, P L’Ancien Regime — Paris, 1969 Т. 1.
- Goubert, P L’Ancien Regime — Paris, 1973 Т. 2.
- Furet, François The French Revolution: 1770-1814 — London: Wiley-Blackwell, 1996. — ISBN 0-631-20299-4.
- Greer, Donald Incidence of the Terror During the French Revolution: A Statistical Interpretation — Peter Smith Pub Inc, 1935.
- Hampson, Norman A Social History of the French Revolution — Routledge: University of Toronto Press, 1988. — ISBN 0-710-06525-6.
- Jordan, David The King's Trial:Luis XVI vs. the French Revolution — Berkely: University of California Press, 1979. — ISBN 0-520-04399-5.
- Lefebvre, George The French Revolution: from its Origins to 1793 — New York: Columbia University Press, 1962. — Т. 1. — ISBN 0-231-08599-0.
- Lefebvre, George The Coming of The French Revolution — Princeton: Princeton University Press, 1989. — ISBN 0-691-00751-9.
- Lefebvre, George The French Revolution: from 1793 to 1799 — New York: Columbia University Press, 1963. — Т. II. — ISBN 0-231-08599-0.
- Lefebvre, George The Thermidorians & the Directory — New York: Random House, 1964.
- Mathiez, Albert The French Revolution — New York: Alfred a Knopf, 1939.
- Palmer, R The World of the French Revolution — New York, 1971.
- Soboul, Albert The French Revolution: 1787-1799 — New York: Random House, 1974. — ISBN 0-394-47392-2.
- Thompson J. M. The French Revolution — Oxford: Basil Blackwell, 1959.
- Thompson J. M. Robespierre — London: Blackwell Pub, 1988. — Т. 2. — ISBN 063115504X.
- Vovelle Michel The Fall of the French monarchy 1787-1792 — Cambridge: Cambridge University Press, 1984. — ISBN 0-521-28916-5.
- Wallerstein, I The Modern World-System III. The Second Era of Great Expansion of the Capitalist World-Economy, 1730-1840s. — San Diego, 1989.
- Woronoff, Denis The Thermidorean regime and the directory: 1794–1799 — Cambridge: Cambridge University Press, 1984. — ISBN 0-521-28917-3.
Кинола[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Марсельеза» / La Marseillaise — реж. Жан Ренуар (Франция, 1938)
- «Алый Первоцвет» (The Scarlet Pimpernel) — реж. Гарольд Янг (Великобритания, 1934)
- «Террор и Революция» (Reign of Terror) — реж.Энтони Манн (США, 1949)
- «Опасное изгнание» (Dangerous Exile) — реж. Брайан Десмонт Херст (Великобритания, 1958)
- «Авантюрист» / L’avventuriero — реж. Теренс Янг (Италия-США, 1967)
- «Алый Первоцвет» (The Scarlet Pimpernel) — реж. Клайв Доннер (Великобритания, 1982)
- «Дантон» (Danton) — реж. Анджей Вайда (Франция, Польша, 1982)
- «Новый мир» (Il Mondo Nuovo), или «Ночь в Варенне» (La Nuit de Varennes) — реж. Этторе Скола (Италия, 1982)
- «Шуаны!» (Chouans!) — реж. Филипп де Брока (Франция, 1988)
- «Французская революция» (La révolution française) — реж. Робер Энрико, Ричард Т. Хеффрон (Франция, Великобритания, Италия, ФРГ, Канада, 1989)
- «Побег Людовика XVI» / L’evasion de Louis XVI: 21 Juin 1791 — реж. Арно Селиньяк (Франция, 2009)
- «Мария-Антуанетта» (Marie Antoinette) — реж. В. С. Ван Дайк, Жюльен Дювивье (США, Франция, 1938)
- «Мария-Антуанетта — королева Франции» (Marie-Antoinette reine de France) — реж. Жан Деланнуа (Франция, Италия, 1956)
- «Мария-Антуанетта» (мини-сериал, 1975) (Marie Antoinette) — реж. Ги-Андре Лефранк (Франция, 1975)
- «Мария-Антуанетта» (Marie Antoinette) — реж. София Коппола (Франция, США, Япония, 2006)
- «Мария-Антуанетта. Подлинная история» (Marie-Antoinette, la veritable histoire) — реж. Ив Симоно, Франсис Леклер (Франция, Канада, 2006)
- Пришельцы 3: Взятие Бастилии (2016)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Великая французская революция и Век просвещения. Документы (свидетельства, мемуары, письма, декреты), научная, публицистическая и художественная литература. Сочинения авторов 18 в. Дискуссии, альтернативное моделирование исторических событий.
- Великая французская революция. Статьи из энциклопедий, хроника революции, статьи и публикации, биографии политических деятелей, карты.
- Великая французская революция. Ссылки по персоналиям деятелей Великой французской революции в научных трудах, романах, очерках и стихах.
- Материалы по истории Французской революции на официальном сайте Французского ежегодника.
- Цифровой архив Французской революции Стэнфордский университет, Национальная библиотека Франции
Документар йыйынтыҡтары:
- Атеизм и борьба с церковью в эпоху Великой французской революции / под ред. Фридлянда (М.: ОГИЗ — государственное антирелигиозное издательство. 1933)
- Документы истории Великой французской революции (М.: изд-во МГУ. 1990, 1992). Т.1 Т.2
- Педагогические идеи Великой французской революции: речи и доклады Мирабо, Талейрана, Кондорсе, Лавуазье и др. / перевод и вступит.статья О. Е. Сыркиной, под ред. А. П. Пинкевича (М.: Работник просвещения. 1926)
- Революционное правительство во Франции в эпоху Конвента, 1792—1794 / сост., перевод Н. П. Фрейберг и Н. М. Лукина М.: издательство Коммунистической Академии. 1927)
- Французская революция в документах, 1789—1794 / сост. Я. М. Захер (Л.: Прибой. 1926)
- Французская революция в провинции и на фронте (донесения комиссаров Конвента) (М.-Л.: государственное изд-во. МСМXXIV)


text:
Сибайҙа мөнәжәт һөйләүселәрҙең VI төбәк-ара конкурсы булды. Унда республикабыҙҙан ғына түгел, Ырымбур, Силәбе өлкәләренән дә килеп көс һынаштылар.
Конкурстың маҡсаты – рухиәтебеҙҙә лайыҡлы урын биләгән мөнәжәтте тергеҙеү, халҡыбыҙға ҡайтарыу, йәштәргә өйрәтеү.
Сығыштар өс номинацияла – мөнәжәт, нәсихәт, Ҡөрьәндән сүрәләр башҡарыу буйынса баһаланды. Уларҙың һәр береһе буйынса берәр әҫәр һөйләргә кәрәк ине.
Сарала 22 яңғыҙ башҡарыусы һәм 16 коллектив ҡатнашты, барлығы 100-ҙән ашыу тел оҫтаһы йыйылды. Күркәм байрамда беҙҙең Йылайыр районынан да сығыш яһаусыларҙың булыуы һөйөнөслө. Мәҫәлән, яңғыҙ башҡарыусылар араһында уҙғарылған Ҡөрьәндән сүрәләр ятлауҙа Юлдыбайҙан Фатима Айытҡоловаға етеүсе булманы. Яманһаҙ ауылынан Гөлнур Йәнсурина шул уҡ номинация буйынса икенсе урынды яулаһа, Матрайҙан Гөлсирә Сәйетова әүҙем ҡатнашыусы булараҡ билдәләнде.
Конкурстың төп бүләге Ырымбур өлкәһенән килгән Флүзә Хәлитоваға тапшырылды. Ҡатнашыусыларҙан күптәр дипломға лайыҡ булды, төрлө номинацияларҙа еңеү яуланы.
– Беҙҙең мөнәжәтселәребеҙ был конкурста өс йыл рәттән ҡатнашып, һәр саҡ беренсе урындарҙы алып килә, – ти Йылайыр районы ағинәйҙәре ҡоро етәксеһе Миләүшә Моратова. – Артабан да шулай булыр, конкурсҡа йәштәрҙе лә йәлеп итербеҙ тип ышанам.
Бындай саранан һуң мөнәжәт жанрына ҡарата иғтибар, ихтирам артыр, ҡатнашыусылар йылдан-йыл күбәйер тигән ышаныстабыҙ.