text:
Беренсе кварталда 70 миллиондан ашыу Өфө халҡы ҡала транспортынан файҙаланған
Өфөлә быйылғы йылдың тәүге өс айында ҡалалағы пассажир транспортының бөтә төрө менән 71,5 миллион пассажир ташылған. Шуларҙың 59 миллиондан ашыуы автомобиль транспорты хеҙмәтенән файҙаланыуға өҫтөнлөк биргән һәм ни бары 12,5 миллионы трамвай менән троллейбусты һайлаған.
Өфө хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Өфө халҡын автотранспорт хеҙмәттәре менән тәьмин итеүҙә маршрут таксилары элеккесә беренсе урында килә. Улар йыл башынан алып 45 миллион пассажир ташыған. Был автобустарҙа пассажир ташыуҙың дөйөм күләменән 76 процент.


c: text/html

text:
Ҡарас сәсән рухын ҡыуандырып21-03-2017, 03:59 // Анонстар, Рухиәт // Баҫып сығарырға
Сара Учалы районы йәмәғәтселеге, “Любизар” 1-се башҡорт атлы полкы” хәрби-тарихи клубы һәм “Башҡортостан” гәзите тарафынан ойошторолдо. Башта район күләмендә үтәсәк сара булараҡ күҙалланған бәйге, ярайһы уҡ ҙур киңлеккә сығып, республикабыҙҙың төрлө ҡала һәм райондарынан, күрше өлкәнән 50-нән артыҡ уҡ атыусыны йыйҙы. Һөҙөмтәлә ярышта Учалы, Әбйәлил, Ғафури, Бөрйән, Хәйбулла райондарынан, Сибай һәм Өфө ҡалаларынан, күрше Силәбе өлкәһенән мәргәндәр ҡатнашты.
Йәмле Байрамғол ерендә йыйылғандарҙы Уральск ҡасабаһы халҡы һәм Учалы районының “Ләйсән” халыҡ бейеүҙәре ансамбле сәләмләне.
Бәйгенең шарттары буйынса, традицион уҡ атыу турниры өс өлөштән торҙо. Ир-егеттәр 27 һәм 25, ҡатын-ҡыҙҙар 20 һәм 15 метр алыҫлыҡта урынлашҡан сәптәргә атты. Бәйге сиктәрендә Учалы районы уҡсылары өсөн беренселек тә уҙғарылды. Яңы йөҙҙәрҙе күреү ҡыуаныслы булды. Ир-егеттәр менән бергә 11 гүзәл заттың да ҡатнашыуы сараға йәм-матурлыҡ өҫтәне.
Беренсе һөҙөмтәләр буйынса бәйгенең икенсе өлөшөнә Өфө һәм Сибай ҡалаһы, Ғафури, Бөрйән, Учалы райондарынан ун ике иң көслө мәргән сыҡты. Улар араһында күп мәрәй йыйған Өфөнән Алһыу Кинйәбаеваның да (һулдағы һүрәттә) булыуы шатландырҙы. Саялығы менән дә, мәргәнлеге менән дә бар майҙанды һоҡландырҙы юрматы ҡыҙы. Билдәләнгән алыҫлыҡтан ябай сәпкә атты мәргәндәр.
Ниһайәт, сираттағы һынауҙы уңышлы үткән мәргәндәрҙең-мәргәндәре бәйгенең өсөнсө финал өлөшөндә беренселек өсөн сәпкә уҡ төбәне. Быуындан быуынға күсеп килгән был шөғөлдө ҙурлаған, ҡанында булған рух-сәм менән ҡанатланған, үҙ тырышлығының емешен ҡайһы мәргән татыр? Тамашасылар берсә мәргәндәрҙе ҡеүәтләп, берсә тын ҡалып, сәптәрҙән күҙен алмай, бәйгенең ни менән тамамланырын көттө.
Ниһайәт, иң мәргән уҡсылар исемен яулағандар билдәләнде. Бына еңеүселәр: I урынды Учалы егете Руслан Әхмәҙиев алһа, Бөрйән районынан Сынбулат Юлбирҙин – II урында, Сибай ҡалаһынан Рөстәм Таһиров III урынға сыҡты. Еңеүселәр 10 мең, 6 мең, 4 мең күләмендәге аҡсалата премия менән бүләкләнде. “Башҡортостан” гәзите тарафынан әҙерләнгән махсус приз иһә Ғафури районы егете Илшат Хәбибуллинға (уңдағы һүрәттә) тапшырылды.
(Ҡарас сәсән исемендәге асыҡ республика традицион уҡ атыу бәйгеһе тураһында тулыраҡ мәғлүмәтте гәзиттең киләһе һанында уҡығыҙ).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 336
ҠЫПСАҠ, төрки ҡәбиләләр берләшмәһе. Ҡыймаҡ ҡәбиләләре берләшмәһенә (ҡара: Ҡыймаҡ) ингән, Ҡыймаҡ ҡағанаты ойошоуҙа ҡатнашҡан. 11—13 бб. Ҡ. көнбайышта Дунай й. алып көнсығышта Иртыш й. тиклем Төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйы, Азов, Каспий һәм Арал диңгеҙҙәре буйы далаларына (ҡара: Дәшти Ҡыпсаҡ) таралып ултырған. 11 б. уртаһы — 12 б. башында 5 хәрби-сәйәси берләшмә (урҙа) барлыҡҡа килтергәндәр: Алтай-Себер, Ҡаҙағстан-Урал буйы, Дон, Днепр, Дунай буйы. 13 б. 30‑сы йй. аҙ. — 40‑сы йй. башында Алтын Урҙа составына ингәндәр. Күсмә малсылыҡ, һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ, игенселек төп хужалыҡ тармаҡтары булған. Тимерселек эше алға киткән. Көньяҡ Уралда Ҡ. ерләү ҡомартҡылары таш һәм тупраҡ өйөп яһалған ҡурғанлы ҡәберлектәрҙән (ҡара: Байғусҡар ҡурғаны II, Ишҡол ҡурғандары, Теләүғол ҡурғандары һ.б.) ғибәрәт. Ҡәбер соҡорҙарында йылҡы тиреһе һәм һөйәктәре табылған. Мәйеттәр тура мөйөшлө тар ҡәбер соҡорҙарында салҡан һалып, башы м‑н көнбайышҡа ҡаратып ерләнгән. Ҡәберҙә ҡорал (туҙ һаҙаҡтар, тимер, һөйәк уҡ башаҡтары һәм һөңгө остары, тимер хәнйәрҙәр, ҡылыстар, йәйә өсөн һөйәк пластинкалар), эйәр-өпсөн (ағас эйәрҙәр, тимер өҙәңгеләр, ауыҙлыҡтар), биҙәнеү әйберҙәре (сәс биҙәүестәре, баҡыр көҙгөләр, һорау билдәһе рәүешендәге баҡыр, алтын һәм көмөш һырғалар, баҡыр һәм көмөш йөҙөктәр, баҡыр һәм тимер таралғылар, тәңкәләр, быяла муйынсаҡтар) табылған. Ҡ. күп төрки телле халыҡтарҙың, ш. иҫ. башҡорт, ҡаҙаҡ, нуғай, татарҙарҙың, этник һәм мәҙәни үҫешенә йоғонто яһаған.
Әҙәб.: Фёдоров-Давыдов Г.А. Кочевники Восточной Европы под властью золотоордынских ханов. М., 1966.
В.А.Иванов
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
В Уфе прошел XIII баскетбольный турнир памяти Александра Знаменского
08 ноября 2012 йыл | Спорт
В уфимском спорткомплексе «Нефтяник» состоялся XIII турнир по баскетболу среди ветеранов и школьников, посвященный памяти Александра Знаменского.
В турнире приняли участие мужские команды ветеранов города Октябрьского, и три уфимских команды, названные именами знаменитых баскетбольных тренеров — Сахнова, Еникеева и Трифонова.
Детская часть турнира была представлена командами: лицея №62, гимназии №82, школ №156 и №129.
В турнире приняли участие мужские команды ветеранов города Октябрьского, и три уфимских команды, названные именами знаменитых баскетбольных тренеров — Сахнова, Еникеева и Трифонова.
Детская часть турнира была представлена командами: лицея №62, гимназии №82, школ №156 и №129.
Победителем турнира стала мужская «Команда Еникеева».
Башҡорт дәүләт университетында Асыҡ ишектәр көндәре старт алды
08 ноября 2012 йыл | Хаттар
Башҡорт дәүләт университетында абитуриенттар менән рәсми осрашыуҙарға – Асыҡ ишектәр көндәренә старт бирелде. Юғары уҡыу йортоноң матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, быйыл был мөһим сара «7 шәмбе» программаһы буйынса үткәреләсәк. Йәғни осрашыуҙар алдағы ете аҙна дауамында һәр шәмбе һайын ойоштороласаҡ. Тәүҙә абитуриенттар менән график буйынса факультеттарҙа осрашыуҙар үткәрелә, сара аҙағында дөйөм университет байрамы ойошторола.
Башҡортостан Президенты һәм ГосНИИгенетика белгестәре төбәктә сәнәғәт биотехнологияларын үҫтереү мәсьәләләрен тикшерҙе
08 ноября 2012 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Башҡортостанда биополимерҙар етештереү буйынса ике завод төҙөү планлаштырыла. Улар Бөрө һәм Благовещен ҡалаларында урынлашасаҡ.
— Сәнәғәт биотехнологияларын үҫтереү буйынса беҙҙә етди пландар бар. Мәҫәлән, Бөрөлә һәм Благовещенда биополимерҙар етештереү буйынса ике завод төҙөргә планлаштырабыҙ, — тип хәбәр итте республика Президенты Рөстәм Хәмитв 6 ноябрҙә Өфөлә үткән төбәктә сәнәғәт биотехнологияларын үҫтереү буйынса кәңәшмәлә.
Тармаҡ мөмкинлектәрен БР Президенты ГосНИИгенетика вәкилдәре менән тикшерҙе.
— Сәнәғәт биотехнологияларын үҫтереү буйынса беҙҙә етди пландар бар. Мәҫәлән, Бөрөлә һәм Благовещенда биополимерҙар етештереү буйынса ике завод төҙөргә планлаштырабыҙ, — тип хәбәр итте республика Президенты Рөстәм Хәмитв 6 ноябрҙә Өфөлә үткән төбәктә сәнәғәт биотехнологияларын үҫтереү буйынса кәңәшмәлә.
Тармаҡ мөмкинлектәрен БР Президенты ГосНИИгенетика вәкилдәре менән тикшерҙе.
Башҡортостанда һалым хеҙмәте һәм Эске эштәр министрлығы хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы
08 ноября 2012 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы менән БР буйынса Эске эштәр министрлығы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлдө. Документҡа 7 ноябрҙә Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе Марат Вәхитов һәм БР буйынса эске эштәр министры Михаил Закомалдин ҡул ҡуйҙы. Осрашыу «Һалым органдарының эске эштәр органдары менән үҙ-ара килешеп эш итеү һөҙөмтәлелеген арттырыу» темаһына берлектәге семинар-кәңәшмә сиктәрендә ойошторолдо.
Төбәктә үҫемлектәрҙе һаҡлау сараларын етештереү буйынса тармаҡты үҫтереү планлаштырыла
08 ноября 2012 йыл | Хоҡуҡ
Башҡортостанда үҫемлектәрҙе ҡоротҡостарҙан һаҡлау өсөн химик һәм биологик саралар етештереү тармағын үҫтереү планлаштырыла. Бының өсөн кәрәк булған барлыҡ ресурстар, шул иҫәптән етештереү ҡеүәттәре, ғилми эшләнмәләр һәм кадрҙар төбәктә бар, тип билдәләнеләр 7 ноябрҙә Республика йортонда кәңәшмәлә ҡатнашыусылар. Сара төбәктә үҫемлектәрҙе һаҡлау өсөн химик һәм биологик саралар етештереү мәсьәләләренә арналды.
— Үҫемлектәрҙе һаҡлау өсөн махсус саралар ҡулланмай тороп, артабан ауыл хужалығын үҫтереп булмаясаҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды кәңәшмәлә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов.
Бөгөнгө көнгә илдә етештерелгән агрохимикаттарҙың дөйөм күләмендә республика өлөшө «Гербицидтар ғилми-тикшеренеү технологик институты» дәүләт учреждениеһы етештергән продукция иҫәбенә өс процент тәшкил итә.
— Үҫемлектәрҙе һаҡлау өсөн махсус саралар ҡулланмай тороп, артабан ауыл хужалығын үҫтереп булмаясаҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды кәңәшмәлә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов.
Бөгөнгө көнгә илдә етештерелгән агрохимикаттарҙың дөйөм күләмендә республика өлөшө «Гербицидтар ғилми-тикшеренеү технологик институты» дәүләт учреждениеһы етештергән продукция иҫәбенә өс процент тәшкил итә.


text:
Рәсәйҙәрҙе илдең иҡтисады, хаҡтарҙың артыуы һәм түбән эш хаҡы борсой — ВЦИОМ Фото: Андрей Старостин
Рәсәйҙәрҙе илдең иҡтисады, хаҡтарҙың артыуы һәм түбән эш хаҡы борсой — ВЦИОМ
Рәсәйҙәрҙе илдең иҡтисады, хаҡтарҙың артыуы һәм түбән эш хаҡы борсой — ВЦИОМ Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 4 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Бөтә Рәсәй йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү үҙәге (ВЦИОМ) ағымдағы йылдың ғинуар айында халыҡты ил күләмендәге ниндәй проблемалар борсоуы тураһында мәғлүмәттәр килтерҙе.
Быйыл ғинуарҙа проблемалы темалар рейтингында иҡтисад тәүге урынды биләне. Уҙған йылдың ноябренән иҡтисадтағы хәлдәр өсөн борсолоуҙар башланды (17 процент) һәм ғинуарға 23 процентҡа етте. Был былтырғы һөҙөмтәне ҡабатланы.
Борсоуға һалған тағы бер мәсьәлә — хаҡтарҙың артыуы. Үткән йылдың декабрендә һорау алыныусыларҙың 12 проценты инфляцияны илдең иң киҫкен проблемаһы тип һанаған, быйыл ғинуарҙа иһә 20 процент.
Һуңғы өс айҙа рәсәйҙәрҙең 13 проценты түбән эш хаҡын һәм йәшәү кимәлен проблемалы мәсьәләләр тип иҫәпләй. Артабан эшһеҙлек (12 процент), социаль сәйәсәт (9), тышҡы сәйәсәт (7) килә. Һаулыҡ һаҡлау (7), мәғариф (7), ауыл хужалығы һәм сәнәғәттең тарҡалыуы (6), түбән пенсиялар, пенсия реформаһы (5) «проблемалы» рейтингта тәүге унау иҫәбенә инә.


text:
Йәш талантлы йырсы, «Ҡарауан» төркөмө солисы Рөстәм Шаһыбалов: «Ҡайҙа ғына барма, тыуған ауылыма еткән ер юҡ».
«Йәй мәлдәре – үҙе бер ғүмер» рубрикаһын халыҡ-ара, бөтә Рәсәй һәм республика конкурстары лауреаты Рөстәм Шаһыбалов дауам итә.
Иң иҫтә ҡалған йәйге ялың?
Йәйге ял тормошобоҙҙоң түҙемһеҙлек менән көтөп алынған сағыу бер мәле. Шуға ла ул йыл буйына етерлек көс-ҡеүәт бирерлек булырға тейеш. Йәй көндәрен мин үҙемдең тыуған яҡтарымда, Әбйәлил районы Амангилде ауылында, үткәрергә яратам. Бала-саҡ йылдарында бергәләшеп көлә-шаяра йорт эштәрен эшләп, бесән сабып, яратҡан Оло Ҡыҙылда рәхәтләнеп һыу инеү мәлдәре – ул бер ҡасанда онотолмай. Бөгөн дә, ауылыма ҡайтҡан ваҡытта, тәбиғәт ҡосағында рәхәтләнеп ял итергә тырышам. Минең өсөн ошонан да ҙур ялдың булыуы мөмкин түгел. Ысын ял тыуған яғыңда ғына булалыр, тигән фекер¬ҙәмен. Кешегә бары тик тыуған ере генә тулыһынса рухи көс сығанағы була ала.
Һинән «йәйге» рецепт, йәки файҙалы кәңәш.
Әлегә һауа торошо рәхәтләнеп тәбиғәттә ял итергә мөмкинлек бирә. Туйғансы һыу инеп, ҡояшта ҡыҙынып үткәрергә кәрәк ваҡытты. Йәй миҙгеле бик ҡыҫҡа ғына, тиҙ генә үтә лә китә.
Ҡайһы мәҙәни объекттарҙа мотлаҡ булырға кәрәк тип иҫәпләйһең (Өфөлә, республикала)?
Гастролдәр менән сит яҡтарҙа йыш йөрөргә тура килә. Әммә беҙҙең Башҡортостаныбыҙға еткән ер юҡ. Иң матур тәбиғәт беҙҙә! Республикабыҙҙың һәр төбәге үҙенсә матур, береһенән-береһе күркәмерәк күренештәре менән таң ҡалдыра. Шуның өсөн һәр береһенә барып ҡайтып күрергә кәрәк, тип уйлайым.
Бөтә тамашасыларыма ла күңелле ял, матур йәй теләйем!


text:
Рәсәйҙә иң һөйкөмлө журналист ҡатын-ҡыҙ һайланасаҡ
Киң мәғлүмәт сараларында эшләүсе гүзәл заттар ҡәләм оҫталығы түгел, ә һөйкөмлөлөк һәм матурлыҡ буйынса көс һынашасаҡ конкурс «Леди-Жур» тип атала. Бәйгелә ҡатнашырға теләүселәр фотоһүрәттәрен һәм үҙҙәре хаҡында ҡыҫҡаса мәғлүмәт ебәрергә тейеш. Фотоһүрәттәр конкурсты ойоштороусы сайтында урынлаштырыласаҡ, улар өсөн тауыш биреү мөмкинлеге буласаҡ. Йыл аҙағында жюри ағзалары иң күп тауыш йыйған ун ике ҡыҙ араһынан еңеүсене һайлаясаҡ. Финалға сығыусылар дипломдар һәм иҫтәлекле билдәләр менән бүләкләнәсәк.
Башҡортостандың Журналистар союзынан хәбәр итеүҙәренсә, конкурста ҡатнашыусылар араһында республиканың киң мәғлүмәт саралары һылыуҙары ла бар. Союз яҡташтарыбыҙ өсөн әүҙем тауыш бирергә, шулай уҡ журналистика өлкәһендә эшләүсе гүзәл заттарҙы бәйгелә ҡатнашыу өсөн 1977serg@inbox.ru адресына үҙҙәренең фотоһүрәттәрен ебәрергә саҡыра.


text:
Депутаттар һайланды
14 октябрҙә Башҡортостан Республикаһы
Баймаҡ районы муниципаль район Советына депутаттар һайланды. Һайлауҙа
район халҡы был юлы ла ҙур әүҙемлек күрһәтте. Ошондай уҡ һайлауҙар
республикабыҙҙың барлыҡ муниципалитеттарында ла ойошҡанлы үтте.
Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһы мәғлүмәттәре буйынса
республика халҡының 77,2 проценты үҙенең гражданлыҡ бурысын үтәгән.Район
буйынса һайлауҙа бөтәһе 36822 кеше (91,99 процент) ҡатнашҡан.
Ҡалала һәм ауылдарҙа был сәйәси
кампанияны тейешле кимәлдә үткәреү өсөн алдан уҡ әҙерлек эштәре алып
барылды һәм һайлауҙы ойоштороусылар уны үҙенсәлекле бер байрамға
әйләндереүгә иреште. Район буйынса бөтә һайлау участкаларында спорт
ярыштары, концерт һ.б. саралар ойошторолдо.
Ҡаланың 1-се мәктәбендә
урынлашҡан 998-се һайлау участкаһында район Советына депутаттар һайлауы
ойошҡанлы һәм тыныс шарттарҙа үтте. Исемлек буйынса бында 2345 һайлаусы
иҫәпләнә.
– Беҙҙең һайлау участкаһы иң ҙур участкаларҙың береһе
булараҡ, мәғлүмәттәрҙе компьютер ярҙамы менән иҫәпләүсе ике аппарат
(КОИБ) урынлаштырылды. Был беҙҙең эште күпкә еңелләштерҙе, – тине 998-се
һайлау участкаһы рәйесе урынбаҫары С.А. Хәмитов. – Уның ярҙамында
һайлау барышын даими күҙәтеп барырға, ниндәй ваҡытҡа нисә һайлаусы тауыш
биргәнен контролдә тоторға мөмкин.
Иртәнге сәғәт 10. Был ваҡытҡа,
КОИБ аппаратының күрһәткесе буйынса, 271 кешенең (11,5 процент) һайлауҙа
ҡатнашыуы асыҡланды. Иң беренсе булып Баймаҡ ҡала биләмәһенең эштәр
идарасыһы Р.М. Карасова тауыш биргән. Иң өлкән һайлаусыларҙың береһе
Камила инәй Кинйәбулатова ла бындай сараның мөһимлеген аңлап, иртә менән
һайлау участкаһына килеп гражданлыҡ позицияһын күрһәткән. Беренсе
тапҡыр һайлауҙа ҡатнашыусыларға һәм беренсе булып тауыш биргәндәргә
иҫтәлекле бүләктәр тапшырылған.
Өйҙәрҙә һайлаусыларҙан 182 ғариза ҡабул ителгән. Бының өсөн өс бригада ойошторолған.
998-се
һайлау участкаһында район Советына депутаттар һайлау ҙур ойошҡанлыҡ
менән барҙы һәм 93 процент һайлаусы үҙҙәренең гражданлыҡ бурысын үтәп,
муниципаль район Советына депутаттар һайлауҙа ҡатнашҡан.
Һайлау көнөндә мәктәптә “Гөлназ” магазинының күсмә сауҙаһы эшләне. Уҡыусылар көсө менән әҙерләнгән матур концерт ҡуйылды.
1071-се
һайлау участкаһы урынлашҡан Байыш мәктәбендә лә муниципаль район
Советына депутаттар һайлау юғары кимәлдә уҙған. Исемлектә бөтәһе 348
кеше.
Һайлау участкаһы рәйесе Ф.И. Мортазин белдереүенсә, 317 кеше
(91 процент) үҙенең гражданлыҡ бурысын үтәп, һайлауҙа ҡатнашҡан.
Һайлауға иң тәүгеләрҙән булып килеүсе Сабир Зәйнуллинға һәм беренсе
тапҡыр һайлауҙа ҡатнашҡан Заһир Зәйнуллинға дипломдар тапшырылған.
Участкаға
килә алмаусы граждандар өсөн уларҙың өйҙәрендә тауыш биреү
ойошторолған. Бының өсөн 11 кеше участка һайлау комиссияһына алдан
ғариза яҙған. Иң өлкән һайлаусыларҙың береһе Ғәлиә инәй Шахморатова ла
был саранан ситтә ҡалмаған.
Һайлау участкаһында һайлауға килеүселәргә матур йөкмәткеле концерт ҡуйылған, сәй табыны ойошторолған, сауҙа эшләгән.
Лилиә ТАКЕВА.


text:
Умартасылар ярыша
25 августа Өфөнөң “Аҡбуҙат” ипподромында Башҡортостан Республикаһы умартасыларының конкурсы үтәсәк.
Башҡаларға өлгө күрһәтеп
Ленин исемендәге АХК районда иң беренсе булып мал аҙығы әҙерләүҙе тамамланы. Бөтәһе 910 тонна бесән, 4500 тонна сенаж, 510 тонна фураж әҙерләп һалынған. Шартлы һәр баш малға ҡарата 17 центнер (фуражды иҫәпкә алмағанда) тупланған, был төбәктә иң юғары күрһәткес.
Хужалыҡта малсылыҡ базаларын ваҡытында ремонтлау сараһын күрҙеләр. Бөгөндән кооператив малдарҙы ҡабул итеүгә әҙер.
Колледждың абруйы ҙур
Өфө яғыулыҡ-энергетика колледжының Баймаҡ филиалы Урал аръяғы райондары өсөн техник белгестәр әҙерләүгә ҙур өлөш индерә. Бөгөн уҡыу йортонда абитуриенттар ҡабул итеү дауам итә. Колледж нефтсе, газсы, энергетик һ.б. һөнәр эйәләре сығара, һәм бөгөн улар хеҙмәт баҙарында ҙур һорау менән файҙалана. Ошо уҡыу йортон тамамлаусыларҙың артабан Рәсәй, донъя кимәлендә танылған предприятиеларҙа эшкә урынлашыуы ла ҙур нәмә тураһында һөйләй. Уҡыу йортоноң педагог-белгесе Г.Х. Әминева әйтеүенсә, быйыл колледжға килеүселәр һаны күп.
А. МӨХӘМӘТШИН.
Ураҙа байрамын ҡаршылап
Ошо кесаҙнала Таулыҡай ауылы мәсетендә өмә үтте. Ураҙа ғәйете алдынан иман йорто тағы ла матурайып, таҙарып, нурланып ҡалды. Был сарала ҡатнашҡан Ф.Кейекбаева, Н.Ғимранова, С.Салихова, М. Әсмәндиәрова, Д.Үҙәнбаева, З.Солтанова, З.Күсәрбаева, Х.Фәхретдинова, Й.Исламғолова, мәктәп уҡыусылары З.Моталлапова һәм Гөлфизә менән Наҙгөл Мөкминеваларға ҙур рәхмәттәребеҙҙе белдерәбеҙ. Аллаһы Тәғәлә сауабын насип итһен.
А. Баййегетова, клуб мөдире.
Балаларға ярҙам
Халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәге иғлан иткән “Мәктәпкә йыйынырға ярҙам ит!” акцияһы дауам итә. Уның маҡсаты – аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙә тәрбиәләнгән балаларға ярҙам итеү. Шуныһы һөйөнөслө, Яраттан шәхси эшҡыуар Әлфиә Ғәҙелшина ҡыҙҙар өсөн өр-яңы блузкалар һәм итәктәр тапшырған да инде. Шулай уҡ социаль хеҙмәткәрҙәр Фатима Әбүлғазина, Камила Ямғурова акцияла әүҙем ҡатнашып, үҙ бүләктәрен килтергән. 31 авгусҡа тиклем барған шәфҡәтлелек сараһына башҡалар ҙа әүҙем ҡушылыр, тип ышанабыҙ.
Һеҙҙең өсөн уҡытыусылар
Район китапханаһында “Һеҙҙең өсөн уҡытыусылар!” тип аталған махсус күргәҙмә асылды. Унда мәғариф хеҙмәткәрҙәре өсөн төрлө әҙәбиәт, методик ҡулланмалар, электрон китаптар бар. Шулай уҡ уҡытыусылар класс сәғәте үткәреү өсөн тәҡдим ителгән сценарийҙар менән дә таныша ала.
Г. ИҪӘНГИЛДИНА.


text:
- Подробности
- Просмотров: 317
ҠАРҒАЛЫ МӘҘРӘСӘЛӘРЕ, 1746— 1920 йй. Ҡарғалы биҫтәһендә (ҡара: Сәйет биҫтәһе) эшләгән мосолман мәктәптәре комплексы. Биҫтәләге тәүге мәҙрәсә 1746 й. 1‑се йәмиғ мәсете эргәһендә һалына. Биҫтәлә яңы мәсеттәр төҙөлөү м‑н (сауҙагәрҙәр һәм диндарҙар аҡсаһына) уларҙың эргәләрендә мәҙрәсәләр ҙә асыла. Биҫтәлә 19 б. аҙ. – 9, 1913 й. 10 мәҙрәсә була.
Ҡ.м. Ырымбур мосолман диниә назараты ҡарамағында була, Урта Азия тибындағы уҡыу йорто иҫәпләнә һәм уҡытҡанда схоластик традицияларға таяна. Уҡытыу‑тәрбиә эшенә мәсеттәрҙең имам‑хатиптары һәм Бохара, Сәмәрҡәнд һ.б. мәҙрәсәләрҙә (ҡара: Ҡәҙимселек) курс тамамлаған мөҙәристәр етәкселек итә, улар араһында Ә.Ҡарғалы, Һ.С.Сәлихов, ш. уҡ сығыштары м‑н билдәле ислам үҙәктәре Харәзмдән Ишнияз бине Ширнияз (?—1791) һәм Бағдадтан Вәлитдин бине Хәсән (1747—1831). Мәҙрәсә хәйриә аҡсаһына тотола. Уҡыу бушлай булған. Уҡыу курсы – 7—10 йыл. Уҡыу программаһына традицион дин ғилеме предметтары (Ҡөрьән, хәҙистәр, мосолман догматикаһы һәм этикаһы, фикһ, логика), ш. уҡ ғәрәп теле, фарсы теле, төрки теле һ.б. дәрестәр ингән; 19 б. аҙ. алып ҡайһы бер мәҙрәсәләрҙә урыҫ теле уҡытылған.
Ҡ.м. мулла һәм мөҙәрис булып эшләүселәр өсөн ҡыҫҡа ваҡытлы курстар ойошторола. 19 б. аҙ. 9 мәҙрәсәлә – 700, 1913 й. 10 мәҙрәсәлә 498 шәкерт уҡый. 1895 й. алып Ырымбур сауҙагәре А. (Ғәни) М.Хөсәйенов (ҡара: Хөсәйеновтар) инициативаһы һәм ярҙамы м‑н Ҡ.м. яңы ысул (ҡара: Йәдитселек) м‑н уҡытыуға күсереү ойошторола. 1900—01 йй. мәҙрәсәләрҙең береһендә яңы ысуллы мәктәптәр өсөн уҡытыусылар әҙерләү б‑са Ф.Кәрими етәкс. бөтә Рәсәй пед. курстары эшләй. 1913 й. ҡарата 4 мәҙрәсәлә (1‑се, 2‑се, 5‑се һәм 9‑сы мәсеттәр эргәһендә) өлөшләтә генә яңы ысул м‑н уҡытыу индерелә, Ҡ.м. күбеһе иҫке, дини‑схоластик нигеҙҙә уҡытыуҙы дауам итә. Ҡ.м. 1919—20 йй. ябыла.
Әҙәб.: Фәхретдин Р. Сагыйд. Казан, 1897.
М.Н.Фархшатов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Евклид
Евкли́д йәки Эвкли́д (бор. грек. Eὐkλeίδnς, «изге дан» һүҙенән[1], ок. 300 г. до н. э.) — боронғо грек математигы, беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған теоретик математика буйынса ғилми хеҙмәт авторы. Евклидтың биографияһы буйынса мәғлүмәт бик аҙ. Уның ғилми эшмәкәрлеге Александрияла Б. Э.Т. III быуатта үткән тигән мәғлүмәтте дөрөҫ тип ҡабул итергә була[2]
Евклид — Александрия мәктәбенең беренсе математигы. Уның төп ғилми хеҙмәте — «Башланғыс» (Etoιxeῖa). Был хеҙмәттә ул Планиметрия, Стереометрия, Һандар теорияһына аңлатма бирә; грек математикаһы үҫешенә нәтижә яһай һәм математиканың артабанғы үҫешенә нигеҙ һала.
Евклид, шулай уҡ, астрономия, оптика, музыка буйынса әҫәрҙәр авторы[2]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ etymonline.com Retrieved 2011-12-04
- ↑ 2,0 2,1 Евклид // Математический энциклопедический словарь — М: Сов. энциклопедия, 1988.


text:
Рыков Алексей Иванович
Алексей Иванович Рыков (13 (25) февраль, Һарытау) — 15 март 1938, Мәскәү) — Рәсәй революционеры, совет сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре, РСФСР-ҙың беренсе Эске эштәр халыҡ комиссары (1917), СССР-ҙың почталар һәм телеграф халыҡ комиссары (1931—1936), СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы (1924—1930) һәм бер үк ваҡытта РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы (1924—1929) рәйесе, РСФСР-ҙың Халыҡ хужалығының Юғары Советы (1918—1921, 1923) һәм СССР-ҙың Халыҡ хужалығының Юғары Советы (1923—1924) рәйесе, Политбюро ағзаһы (1922—1930).
Йөкмәткеһе
Бала сағы һәм үҫмер йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Крәҫтиән ғаиләһендә тыуған, уның атаһы, Иван Ильич Рыков, Вятка губернаһының Яран өйәҙе Кукарка ауылынан күсеп килгән була, игенселек менән, һуңынан Һарытауҙа сауҙа менән шөғөлләнә. 1889 йылда Мервҡа аҡса эшләргә китеүенән атаһы кире ҡайтмай, холеранан үлеп ҡала, ғаиләлә 6 кеше ҡала (ике никахтан).
Бала сағынан Рыков нужаны күп күрә. Үгәй әсәһе үҙенең балаларын ғына ашатып-эсерергә форсат таба. Рыковтың өлкән апаһы Клавдия Ивановна уны үҙенә ала һәм 1892 йылда Һарытау 1-се гимназияһына уҡырға инергә ярҙам итә. Әҙерәк ҙурайғас, Рыков үҙе лә шәхси дәрестәр биреп, аҡса эшләй. Иң яратҡан дәрестәре математика, физика һәм тәбиғәт фәндәре була.
15 йәшендә, 4-се класта уҡыған саҡта, Рыков сиркәүгә йөрөүҙән баш тарта.
Революцион эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гимназияла уҡыған саҡта уҡ Рыков революцион идеялар менән мауыға башлай, шуның арҡала полиция менән күңелһеҙлеккә осрай. Сығарылыш экзамендары алдында уның фатирында легаль булмаған әҙәбиәт табыла. Был йылдарҙа уға ҙур йоғонтоно социалист-революционерҙар партияһы лидеры Н. И. Ракитников яһай. Шулай уҡ элекке народоволец Валериан Балмашев менән таныша һәм крәҫтиән хәрәкәтен өйрәнә башлай.
Рыковтың революцион ҡараштары арҡаһында уның аттестатына тәртибе өсөн «дүртле» ҡуйыла һәм Рыков алдында баш ҡала университеттары ишектәре ябыла. 1900 йылда ул Ҡаҙан университетының юридик факультетына уҡырға инә.
Шул уҡ йылда 19 йәшлек студент Рыков урындағы РСДРП (Ҡаҙан социал-демократик төркөмө) комитеты составына инә[3]). Ҡаҙанда ул эшселәр түңәрәтәре менән етәкселек итә, бер үк ваҡытта студент комитетында эшләй. 1901 йылдың мартында эшсе һәм студент социал-демократик ойошмалары тар-мар ителә. 9 ай Ҡаҙан төрмәһендә үткәргәндән һуң рыков полиция күҙәтеүе аҫтына Һарытауға ебәрелә.
Һарытауҙа Рыков социал-демократтарҙың һәм социал-революционерҙарҙың дөйөм ойошмаһын ойоштороуҙа ҡатнаша, әммә эсер партияһы формалашҡандан һуң, был ойошма тарала. 1902 йылдың 1 майында Рыков Һарытауҙа Беренсе Май демонстрацияһын ойоштороуҙа ҡатнаша. Демонстрацияны полиция көстәре һәм ҡара груһсылар (черносотенцы) ҡыуып ебәрә. Туҡмалған Рыков көскә ҡасып өлгөрә.
Күпмелер ваҡыт үткәс, Ҡаҙан эше менән бәйле, полиция департаментынан Рыковты Архангельск губернаһына һөрөү тураһында хөкөм ҡарары килә. Алексей йәшерен йәшәй башлай.
Партия эшен Һарытау, Ҡазан, Ярославль, Түбәнге Новгород, Мәскәү, Петербург ҡалаларында алып бара. Күп тапҡыр ҡулға алына. Л. Троцкийҙың мәғлүмәттәре буйынса, Рыков күпселек комитеты бюроһы составына инә[4]. 1905—1907 йылдарҙа — РСДРП-ның Үҙәк Комитеты ағзаһы , 1907—1912 — РСДРП-ның Үҙәк Комитеты ағзалығына кандидат. 1910—1911 йылдарҙа — Францияла эмиграцияла. 1911 йылдың авгусында Рәсәйҙә ҡайта, уны бында рус Ойоштороу комиссияһын булдырыу буйынса сит ил ойоштороу комиссияһы ебәрә[5]. мәскәүҙә ҡулға алына һәм Архангельск губернаһы ебәрә. 1912 йылда амнистия буйынса азат ителә. Ноябрҙә ҡабаттан ҡулға алына һәм Нарым крайына һөрөлә, 1915 йылда ҡаса, әммә тотола һәм һөргөн урынына ҡайтарыла[6].
Ленин үлгәнгә тиклем дәүләт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1917 йылғы Февраль революцияһынан һуң азат ителә. Шул йылдың апрелендә үк Мәскәүгә килеп етә, май айында Мәскәү Эшсе депутаттар Советының президиумы ағзаһя һәм рәйесе уррынбаҫары итеп һайлана. 1917 йылдың авгусында партияның Үҙәк Комитетына һайлана. Сентябрҙән Петроградта була, Петроград Советы президиумына һайлана. Октябрҙә Советтарҙың Икенсе съезының делегаты була, бөтә Рәсәй Башҡарма Комитетының ағзалығына кандидат итеп һайлана[7].
1917 йылдың 26 октябренән (8 ноябренән) — беренсе совет хөкүмәтенең эске эштәр наркомы. 10 ноябрҙә милицияны ойоштороу тураһында ҡарарға ҡул ҡуйыла (2010 йылға тиклем был дата Милиция көнө тип билдәләнде). Был вазифала 16 ноябргә тиклем була (9 көн), бөтә һул көстәр ҡатнашлығында коалицион хөкүмәт төҙөү яҡлы булараҡ халыҡ комиссарҙары Советынан һәм Үҙәк Комитеттан сыға һәм Моссоветҡа эшкә күсә. 29 ноябрҙә Үҙәк Комитетынан сығыуы тураһындағы үҙенең ғаризаһын кире ҡайтара. Ойоштороу йыйылышы депутаты.
1918 йылдың апрелендә — 1921 йылдың майында — РСФСР-ҙың Халыҡ хужалығының Юғары Советының рәйесе һәм бер үк ваҡытта Халыҡ комиссарҙары Советының (май 1921—1923) һәм хеҙмәт һәм оборона советының рәйесе урынбаҫары һәм (1921 май — июль 1923). 1919—1920 йылдарҙа — Ҡыҙыл армияны һәм флотты тәьмин итеү буйынса Хеҙмәт һәм оборона Советының ғәҙәттән тыш вәкиле (чусоснабарм). 1918 йылда Ҡыҙыл террор үткәреүгә ҡаршы сығыш яһай. 1917—1918 һәм 1920—1934 йылдарҙа — большевиктар партияһының Үҙәк Комитеты ағзаһы, 1934 йылдан ҡулға алынғанға тиклем — ВКП(б)-ның Үҙәк Комитетына ағзалыҡҡа кандидат.
1920 йылдың 5 апреленән 1924 йылдың 23 майына тиклем — Үҙәк Комитетының Ойоштороу бюроһының (Оргбюро) ағзаһы, 1922 йылдың 3 апреленән — член Үҙәк Комитеттың Политбюроһы ағзаһы. 1923 йылдың 6 июленән СССР-ҙың Халыҡ хужалығы Юғары Советының рәйесе һәм Совнаркомдың һәм СССР-ҙың Халыҡ хужалығы Юғары Советының рәйесе урынбаҫары. Лениндың ҡаты ауырыуы сәбәпле Рыков йыш ҡына хөкүмәттең бөтә эшмәкәрлеге менән етәкселек итә.
СССР хөкүмәтенең Рәйесе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1924 йылдың 2 февралендә Рыков СССР-ҙың Совнаркомы рәйесе итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ ваҡытта 1924 йылдың февраленән 1929 йылдың майына тиклем РСФСР-ҙың Совнаркомы рәйесе һәм 1926 йылдың ғинуарынан — СССР-ҙың Халыҡ хужалығы Юғары Советының рәйесе. Лениндың вафатынан һуң Сталинға Троцкийға, һуңыраҡ — Зиновьев менән Каменевҡа ҡаршы бик әүҙем ярҙам итә.
Рыков: «Мин үҙемдең телмәремде, партияға һәм советтарға ҡаршы ғәмәлдәре өсөн оппозиция яҡлыларҙы төрмәгә ултыртҡан революционерҙарҙан үҙемде айырмайым, тип башларға тейешмен. (Көслө, оҙайлы алҡыштар. „Ура“ ҡысҡырыуҙар. Делегаты торалар). Тауыш. Ленин Үҙәк Комитеты йәшәһен! Ура! (Алҡыштар)»[8].
1920 йылдар аҙағында союз бюджетын ҡараған саҡта милли республикаларҙың бюджеты РСФСР-ҙың бюджетынан күпкә артыҡ булыуына ҡаршы була, ҡалған халыҡтар «рус мужигы иҫәбенә йәшәйҙәр, тип иҫәпләй.» Уның был сығышы бөйөк державасылыҡ шовинизмы тип баһалана, Батша Рәсәйенең бәләкәй халыҡтарға ҡарата мөнәсәбәтен ул түбәндәгесә һүрәтләй: «…Колониаль сәйәсәт, мәҫәлән,Бөйөк Британияла, метрополияның колониялар иҫәбенә үҫешеүенән ғибәрәт, ә беҙҙә — колониялар монополия иҫәбенә»[9].
1928—1929 йылдарҙа НЭП-ты төрөүгә, индустриализация һәм коллективизацияны тиҙләтеүгә ҡаршы сығыш яһай, ВКП(б)-ла был сығыштар «уң тайпылыш» тип иғлан ителә. 1929 йылдың 9 февралендә Н. И. Бухарин, А. И. Рыков һәм М. П. Томский ВКП(б Үҙәк Комитетының Политбюроһының һәм Үҙәк Контроль Комитетының берләштерелгән ултырышына ғариза юллайҙар[10].
1929 йылда Үҙәк Комитетының апрель Пленумы һәм Үҙәк Контроль Комитеты уң тайпылышты ғәйепләгән резолюция ҡабул ителә, уның лидерҙары итеп Рыков менән Н. И. Бухарин һәм М. П. Томский иғлан ителә. Пленумдан һуң улар үҙ сәйәси йоғонтоһон юғалталар. Шул уҡ йылдың ноябрендә Рыков үҙ «хаталарын» таный һәм «партияның генераль линияһынан бөтә тайпылыштарға, бигерәк тә, уң тайпылышына, ҡаршы аяуһыҙ көрәш» алып барасағын белдерә[11].
Ауылда раскулачивание буйынса массауи сараларҙы үткәреү өсөн нигеҙ буласаҡ 1930 йылдың 1 февралендәге «Тотош коллективлаштырыу райондарҙа ауыл хужалығын социалистик үҙгәртеп ҡороуҙы көсәйтеү һәм кулактар менән көрәш буйынса саралар тураһында» Ҡарарына, М. И. Калинин һәм А. С. Енукидзе менән бер рәттән, Рыков та ҡул ҡуя. .
Рыков — ВКП(б)-ның XVI съезынан һуң «уң тайпылыш» лидерҙарынан Политбюрола ҡалған берҙән-бер кеше була.
Ғүмеренең һуңғы йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эшмәкәрлеге өсөн Рыковты Сталин бер нисә тапҡыр тәнҡитләй.
1930 йылдың 19 декабрендә СССР-ҙың Совнарком рәйеслегенән төшөрөлә, 1930 йылдың 30 декабрендә Политбюро составынан сығарыла. 1931 йылдың 30 ғинуарынан — СССР-ҙың телеграф һәм почта комиссары (1932 йылдың 17 ғинуарында Элемтә наркоматы тип үҙгәртелә). Михаил Смиртюков хәтерләй: «Телеграф һәм почта комиссары итеп тәғәйенләнгәндән һуң мин уның телмәрен тыңланым… Ике сәғәт тотлоҡмай һөйләне. Бөтә сығышын мин инде иҫләмәйем, әммә башлыса үҙенең хаталары, дөрөҫ булмаған сәйәси ҡараштары тураһында һөйләгәне һәм тәүбә итеүе иҫтә ҡалған»[12].
ВКП(б)-ның XVII съезында Сталин тураһында сығышынан: «Ул беҙҙең еңеүҙәрҙең ойоштороусыһы һәм юлбашсыбыҙ булараҡ тәүге осорҙа уҡ үҙен бик көслө итеп күрһәтте». 1934 йылда ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты ағзаһы итеп күсерелә. 1936 йылдың 6 сентябрендә нарком вазифаһынан бушатыла.
1937 йылғы февраль пленумында партиянан сығарыла һәм 1937 йылдың 27 февралендә ҡулға алына. Лубянка төрмәһендә тотола. Һорау алыуҙарҙа үҙен ғәйепле итеп таный. Төп ғәйепләнеүселәрҙең береһе булараҡ асыҡ процесҡа (Өсөнсө Мәскәү процесы) «Уң троцкист советтарға ҡаршы блогы» эше буйынса йәлеп ителә. Һуңғы һүҙендә: «Кем әле фашланмаған һәм ҡоралһыҙланмаған, уларҙың быны кисектермәҫтән һәм асыҡтан-асыҡ эшләүен теләйем… хөкүмәткә контрреволюцион ойошманың ҡалдыҡтарын фашларға һәм юҡ итергә ярҙам итер өсөн», тип белдерә. 1938 йылдың 13 мартында үлем язаһына хөкөм ителә һәм 15 мартта Коммунар полигонында атып үлтерелә. 1957 йылда Рыковты реабилитациялау буйынса ғариза бирелә, ләкин ул кире ҡағыла. Рыков тулыһынса СССР-ҙың Хәрби прокуратура тарафынан 1988 йылда аҡлана. Шул уҡ йылда КПСС сафында тергеҙелә.
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡатыны — Маршак Нина Семеновна (Рыкова) (1884, Дондағы Ростов — 1938), драматург Михаил Шатровтың (Маршак) инәһе, Рыковҡа тиклем, һуңынан Коминтерн эшмәкәре булған Иосиф Пятницкийға (Таршис), кейәүгә сыға. СССР-ҙың Һаулыҡ һаҡлау наркоматының балалар һаулығын һаҡлау идаралығы начальнигы булып эшләй. 1937 йылдың 7 июлендә ҡулға алына. 1938 йылдың 22 авгусында атып үлтерелә. 1957 йылда, үлгәндән һуң, аҡлана[13].
Ҡыҙы — Наталья Алексеевна Перли-Рыкова (22 август 1916 — 9 ғинуар 2010), 1939, 1946 , 1950 йылдарҙа ОСО (махсус кәңәшмә органы) тарафынан хөкөм ителә. Лагерҙарҙа һәм һөргөндә18 йыл ғүмерен үткәрә, һөргөндә һөргөнгә ебәрелгән эстон В. Перлиға кейәүгә сыға, Перли 1961 йылда вафат була. 1956 йылда аҡлана. Балалары булмай[14]. Наталья Алексеевна кәүҙәһе Дон зыяратында ерләнә.
Хәҙерге ваҡытта алыҫ туғандары Калининград һәм Бишкәк ҡалаларында йәшәй.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены (23.2.1928) — РККА-ның 10 йыллығы айҡанлы ил оборонаһының юғары етәксеһе һәм Ҡыҙыл армияның пролетариат дошмандарына ҡаршы ҡаты көрәшендә рухландырыусы булараҡ[15]
Рыков хөрмәтенә аталған[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- А. И. Рыков хөрмәтенә Донецк өлкәһенең Енакиево ҡалаһы Рыково тип атала (1928—1935).
- «Урал-Волга» заводының Царицын ҡасабаһы Рыков исемен йөрөтә (1925), артабан Сталинград ҡалаһының Рыков районы (1930—1935)
- Мәскәүҙә дүрт Истомин(1-4) исемен йөрөткән урамдар Рыков урамдары тип үҙгәртелә (1928), 1937—1938 йылдарҙа элекке исеменә ҡайтарылалар, артабан 1-4 Һигеҙенсе Март урамдары.
- Авиаконструктор А. С. Яковлевтың беренсе самолеттары А. И. Рыков хөрмәтенә АИР тип исемләнгән була (1937 йылға тиклем).
- Утыҙ градуслы араҡыныхалыҡ «рыковка» тип йөрөтә[16]. Рыков ҡулға алынғандан һуң элекке исемен ҡулланыу хәүефле була, һәм халыҡ уны «мерзавчик» тип йөрөтә башлай. Хәҙерге көнгә тиклем бәләкәй һыйҙырышлы шешәне шулай тип йөрөтәләр.
- 1927—1937 йылдарҙа Малокон ярымутрауында .Свердловск ГЭС (1927—1964) Рыков исемен йөрөтә.
- А. И . Рыков Ҡаҙағстандағы Семей ҡалаһы (Семипалатинск) Рыков тип үҙгәртелә.
- Уның хөрмәтенә Көнбайыш-Себер крайында сәнәғәт предприятиелары, тирмәндәр, заводтар; Балтика һәм Төньяҡ флоттарында эскадра миноносецтары Рыков исемен йөрөтә (1927—1937).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Государственный архив Саратовской области (ГАСО) ф.637, оп.2, ед.хр. 374, л.108 об.
- ↑ Рудольф Иванов пролил свет на историю Азербайджана
- ↑ из предисловия к «Избранные произведения», М.: Экономика, 1990
- ↑ http://lib.ru/TROCKIJ/stalin3.txt_Piece100.02
- ↑ Орджоникидзе, Григорий (Серго) Константинович
- ↑ И. Е. Горелов [А. И. Рыков] // Историки отвечают на вопросы. — С. 95—106.
- ↑ Политические деятели России 1917. биографический словарь. — Москва, 1993.
- ↑ Культ власти (опыт социально-психологической интерпретации Л. А. Радзиховский
- ↑ Вдовин А. И. Чему учат у соседей
- ↑ Из заявления Н. И. Бухарина, А. И. Рыкова и М. П. Томского Объединенному заседанию Политбюро ЦК ВКП(б) и Президиума ЦКК. 9 февраля 1929 г.
- ↑ Роговин В. З. Власть и оппозиции. Глава XII
- ↑ Ъ-Власть — «Ленин боролся с дефицитом времени изо всех сил»
- ↑ Жертвы политического террора в СССР
- ↑ Зенькович Н. Самые секретные родственники. — С. 338.
- ↑ Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991
- ↑ Рыков и рыковка
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рыков А. И. Избранные произведения. — М.: Экономика, 1990. — ISBN 5-282-00797-5
- Шелестов Д. Время Алексея Рыкова. — М.: Прогресс, 1990. — ISBN 5-01-001936-1
- Сенин А. С. А. И. Рыков. Страницы жизни.- М.: Изд-во Моск. открытого ун-та: АО «Росвузнаука», 1993. — 239 с.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 25 февралдә тыуғандар
- 1881 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Саратовта тыуғандар
- 15 мартта вафат булғандар
- 1938 йылда вафат булғандар
- Москвала вафат булғандар
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
- Большевиктар
- КПСС ҮК ағзалыҡҡа кандидаттар
- Үлгәндән һуң аҡланғандар
- СССР-ҙа аҡланғандар
- Рәсәй революционерҙары
- СССР-ҙа репрессияланғандар
- Һарытауҙа тыуғандар
- Мәскәүҙә вафат булғандар
- Бөтə Рəсəй Ойоштороу йыйылышы ағзалары


text:
Өфөнөң Киров районында Хоҡуҡи ярҙам көндәре үтәсәк
25-26 августа БР-ҙың Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы ҡарамағындағы мәғлүмәт-консультация бюроһында Өфөнөң Киров районында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам күрһәтеү буйынса Хоҡуҡи ярҙам көндәре үтәсәк.
Сара сиктәрендә конференция һәм семинарҙар ойоштороласаҡ, унда дәүләт һәм муниципаль властары, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашасаҡ. Улар бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам күрһәтеүҙең төп йүнәлештәре һәм төрҙәре хаҡында һөйләйәсәк.
Бынан тыш «Бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттарына Өфө бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм яҡлау ҡала фонды тарафынан кредит биреү», «Бәләкәй бизнесҡа ярҙамға программа тәьминәте» кеүек һәм башҡа темаларға консультациялар үткәреләсәк. Өфөнөң Киров районы хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Хоҡуҡи ярҙам көндәрендә ҡатнашыу бушлай.


text:
Википедия:Ҡыҙыҡ мәғлүмәт
Архив: 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018
27 декабрь 2014 — 11 февраль 2015[вики-тексты үҙгәртергә]
- Ишан Зәйнулла Рәсүлев 1870 йылда Урал аръяғы башҡорттарынан ете мең кешене уҡытыусылар сафына баҫтыра.
- Диңгеҙ төбөндә йәшәүсе ҡайһы бер болоттар (губкалар) башҡа хайуандар менән туҡлана.
- Эквадор — доньяла вулкандар иң күп булған ил.
- Леди Гага, йырсы Уайнхаус Эмиға оҡшамаҫ өсөн, сәсен аҡһыл төҫкә буяған.
- Йәһүҙилек ҡанундары буйынса Шаббат (шәмбе) иң мөһим байрам.
- Бәшмәктәр үҫемлек түгел, улар тере организмдарҙың айырым батшалығы.
- Башҡортостан Республикаһының Милли музейы һаҡлағыстарында палеолит дәүеренән алып XX быуатҡа тиклем 200 меңдән ашыу экспонат һаҡлана.
11 февраль 2015 — 19 март 2015[вики-тексты үҙгәртергә]
- 2010 йылдың 7 февралендә Башҡортостанда «Ашҡаҙар» радиоһы эшен башланы.
- Күренекле революционер, партия һәм дәүләт эшмәкәре Шәһит Хоҙайбирҙин — 1918 йылдың 16 сентябрендә булдырылған Ҡыҙыл Байраҡ орденының тәүге кавалерҙарының береһе.
- «Шоңҡар» журналы даими рәүештә «Минең Рәми» исемле һәм башҡа ижади конкурстар үткәрә.
- 250 миллион йыл элек, планетабыҙҙың ҡыҫылыуы арҡаһында, Төньяҡ Боҙло океандың көньяғынан алып Арал диңгеҙе буйындағы далаларына тиклем һуҙылған Урал тауҙары барлыҡҡа килгән.
- 1992 йылдың 25 февралендә Республиканың Юғары Советы Башҡортостан флагын раҫлай.
- Беҙҙең эраға тиклем 212 йылда римлеләр Сиракузи ҡалаһын баҫып ала. Үҙен үлтерергә килгән яугиргә Архимед: «Туҡта, аҙ ғына сабыр ит, мәсьәләмдең сиселешен табайым, һуңынан теләһә нәмә эшлә!», — тип ҡысҡырып өлгөрә.
19 март 2015 — 11 апрель 2015[вики-тексты үҙгәртергә]
- Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, яҙыусы һәм журналист Роберт Паль әҫәрҙәре башҡорт, украин, ҡазаҡ, татар, сыуаш телдерендә нәшер ителгән.
- Экватор һыҙығында урынлашҡан Каямбе вулканы түбәһендә мәңгелек боҙлоҡ ята.
- Ҡоҙғондар — иң оҙон ғүмерле ҡоштар, улар иректә 70 йылдан да артығырак йәшәй.
- Көйөргәҙе районындағы Кинйәабыҙ ауылына 1760 йылдарҙа башҡорт старшинаһы, Крәҫтиәндәр һуғышы полководецы, манифестар яҙыусы, Пугачевтың идеологы Кинйә абыҙ Арыҫланов нигеҙ һалған.
- Степан Злобиндың «Салауат Юлаев» романы 1929—1939 йылдарҙа рус телендә 6 тапҡыр 1,5 миллионлы дөйөм тираж менән нәшер ителә. Был әҫәр буйынса төшөрөлгән «Салауат Юлаев» фильмын режиссёр Я. А. Протазанов 1941 йылда экрандарға сығара.
- 350—370 млн йылдар элек ғәйрәп ятҡан диңгеҙ төбөндәге риф ҡалдыҡтарынан Стәрлетамаҡ тау-шихандары барлыҡҡа килгән.
11 апрель 2015 — 18 май 2015[вики-тексты үҙгәртергә]
- «Хәҙерге йәштәр мул тормошҡа өйрәнгән, улар насар ҡылыҡлы, дәрәжәләрҙе һанға һуҡмай, оло кешеләрҙе ихтирам итмәй…», тип яҙған боронғо грек философы Сократ.
- Көн менән төн тигеҙләшкәндә билдәләнгән нәүрүз байрамы Башҡортостанда ла йылдан-йыл әүҙемерәк үткәрелә.
- Башҡортостанда беренсе космонавт Ю. А. Гагаринға һәйкәл Өфө дәүләт авиация техник университеты алдында 2011 йылда ҡуйылды.
- «Сыңрау торна» риүәйәте буйынса Фәйзи Ғәскәров либреттоһына һәм Лев Cтепанов музыкаһына 1944 йылда балет ҡуйыла, 1960 йылда фильм-балет төшөрөлә.
- Билдәле археолог, антрополог, этнолог, гидролог, география магистры, техник фәндәр докторы, профессор С. И. Руденко «Башкиры» тигән китабында «Иң бай башҡорт 3—4 мең баш йылҡы тотһа, иң ярлыһы 20—30 баш йылҡыға хужа», — тип яҙған.
- Актёр, сценарист, режиссёр Чарли Чаплин үҙе тыуҙырған образ — "Берәҙәк"кә оҡшаш кешеләр конкурсында, ялған исем менән ҡатнашып, финалға ла үтә алмай.
18 май 2015 — 16 июнь 2015[вики-тексты үҙгәртергә]
- Тере сағында тик тора, ҡырҡһалар — йөрөй башлай, нимә ул? Беләһегеҙ киләме? Сәба батшабикәһе йомаҡтарын уҡығыҙ.
- 1917 йылдың июнендә Ырымбур ҡалаһында «Башҡорт» гәзите сыға башлай.
- Нефтекама ҡалаһының Үҙәк мәҙәниәт һәм ял паркында 2014 йылдың авгусынан Наталья Водянованың «Асыҡ йөрәктәр» фонды төҙөгән балалар уйын майҙансығы эшләй.
- Донъяла иң ҙур ярымутрау — Ғәрәп ярымутрауы. Уның майҙаны 3 250 мең км².
- 1995 йылдың 1июнендә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы асыла.
- Күренекле немец һәм урыҫ энциклопедиясы ғалимы Паллас «Мордва, ҡаҙаҡ, ҡалмыҡ, ҡырғаҙ, башҡорт халыҡтарының иҫтәлекле урындары» («Merkwürdigkeiten des Morduanen, Kasaken, Kalmücken, Kirgisen, Baschkiren etc.» Франкфурт и Лейпциг, 1773—1777, нем.) тигән китабында «Башҡорт далаһына ҡымыҙ эсергә Московиянан һәм Дондан төрлө халыҡ йыйыла, сөнки уның һаулыҡ өсөн файҙаһы бик ҙур», — тип яҙған.
16 июнь 2015 — 14 август 2015[вики-тексты үҙгәртергә]
- Шәжәрәләре буйынса Ғәли Соҡоройҙоң, Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың һәм Мәжит Ғафуриҙың тамырҙары табын ҡәбиләһенең башлығы Майҡы бейға барып тоташа.
- 2015 йылдың 18 июнендә Рамаҙан айы башлана. Ислам ҡанундары буйынса, бәлиғ булған һәр мосолманға был айҙа Ураҙа тотоу фарыз.
- «Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу» эпосы урыҫ телендә тәүге тапҡыр «Куз-Курпяч, башкирская повесть, писанная на башкирском языке одним курайчем и переведенная на российский в долинах гор Рифейских, 1809 года» исеме аҫтында 1812 йылда Т. С. Беляев типографияһында нәшер ителә.
- 1938 йылдың 12 майында Токиола М. Ғ. Ҡорбанғәлиев етәкселегендә төҙөлгән Токио йәмиғ мәсете асыла.
- Бынан 290 млн йылдар элек хәҙерге Башҡортостан биләмәләрендә башкиросаурустар йәшәгән. Бәләбәй районында табылған гигант ер-һыу хайуаны ҡалдыҡтарын палеонтологтар шулай тип атаған.
- 1922 йылдың 14 июлендә Өфө, Бөрө, Бәләбәй өйәҙҙәре бергә ҡушылыуҙан Оло Башҡортостан барлыҡҡа килә.
- Ергә Ҡояш йылыһы һәм яҡтыһының 2 миллиардтан бер өлөшө генә килеп етә, ҡалғаны космосҡа тарала. Ҡояш энергияһының шул миҡдары ғына ла Ерҙә фотосинтез, һыу әйләнеше, һауа хәрәкәте, дауылдар һәм штормдар тыуҙыра.
14 август — 20сентябрь[вики-тексты үҙгәртергә]
- Лос-Анджелес сәнғәт музейында 18 быуат рәссамдарының картиналары һаҡлана. Улар араһында француз художнигы Жак Грассе де Сен-Соверҙың «Башкорт ҡатын-ҡыҙы» картинаһы бар.
- Пабло Пикассо һуңғы 100 йыл эсендә картиналары һәм полотнолары урланыуы буйынса иң «популяр» рәссам булараҡ та билдәле.
- 1931 йылдың 10 сентябрендә Сибай башҡорт дәүләт театры ойошторолған.
- Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы Левашёв ҡәберлеге Уралда тәүге мосолман археологик ҡомартҡыһы тип иҫәпләнә, бында Ғәрәп хәлифәлегенең 706 йылғы алтын динары һәм 712 йылғы көмөш дирһәмдәр табыла.
- 1936 йылда Башҡорт АССР-ына рәсми рәүештә СССР составында союздаш республикаһы статусы биреүҙә баш тартыла. ВКП(б)-ның ҮК генераль секретары И. В. Сталин буйынса Башҡортостандың сит ил дәүләттәре менән уртаҡ сиктәре булмағанға күрә, уға Советтар Союзынан сығыу мөмкинлеге юҡ һәм был үҙ сиратында ил Конституцияһының СССР-ҙан сығыу хоҡуғы тураһындағы пунктын боҙа.
- Башҡорт Википедияһын төҙөүсө әүҙем ирекмәндәр араһында иң йәш мөхәррир Азат Алтынчурин Башҡортостандың Мәләүез ҡалаһында йәшәй һәм быйыл 10-сы синыфҡа уҡырға бара. Ул башлыса Континенталь хоккей лигаһы темаһына мәҡәләләр яҙа, яңы мәғлүмәт өҫтәй. 2015 йылда «Викимедиа РУ» ойошторған «Үҫмерҙәр марафоны» конкурсында призлы урын яуланы. Был яңылыҡты 2015 йылдың апрель айы һанында Аманат журналы яҙып сыҡты.
20 сентябрь — 16 октябрь[вики-тексты үҙгәртергә]
- VII быуатта Мөхәммәт пәйғәмбәр Көньяҡ Уралға ла үҙенең сәхәбәләрен ебәреүе хаҡында мәғлүмәттәр бар. 2011 йылда уларға бағышлап Башҡортостандың Миәкә районында мемориал ҡуялар.
- XVII—XVIII быуаттарҙа башҡорт ихтилалдары барышындағы төрлө осорҙарҙа Сәйет батыр (Сәфәр хан), Хажи Аҡҡусҡаров (Хажи солтан) һәм Ҡараһаҡал (Солтангәрәй) башҡорт ханы тип иғлан ителгән.
- Башҡортостандың төп ғибәҙәтханаһы — Хажи мәсетен 1736 йылдың яҙында ихтилалды баҫтырыу барышында Ырымбур экспедицияһы етәксеһе И. К. Кирилов ғәскәрҙәре емерә.
- Мәсет янындағы тәүге мәҙрәсә — Әл-Ҡарауин 859 йылда Мароккола асыла. Хәҙерге ваҡытта Әл-Карауин мәҙрәсәһе даими рәүештә эшләүсе донъялағы иң боронғо юғары уҡыу йорто тип иҫәпләнә.
- Көрәш буйынса ярыштар Ураҙа, Ҡорбан дини байрамдары ваҡытында ла ойошторолған.
- Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостандан фронтҡа 710 меңдән ашыу кеше киткән, уларҙың яҡынса 300 меңе кире әйләнеп ҡайтмаған.
16 октябрь — 20 ноябрь[вики-тексты үҙгәртергә]
- 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителә.
- 840-сы йылдарҙа Көньяҡ Уралда ғәрәп сәйәхәтсеһе Сәлләм Тәржемән була, ул башҡорт илен тәүгеләрҙән булып үҙ исеме менән атап һүрәтләй.
- Исмәғил Тасимов, Туҡтамыш Ишбулатов, Мөхәмәтғата Мансуров сығышы менән ғәйнә ырыуы башҡорттары.
- 1921—1922 йылдарҙағы аслыҡ арҡаһында Башҡортостандың халҡы 650 мең кешегә йәғни 22 процентҡа кәмей.
- Мәхмүт Ҡашғари (1029—1101) билдәләүенсә, башҡорттарҙың теле төрки телдәргә ҡарай.
- Башҡортостанды Урта Азия илдәре менән тоташтырыусы боронғо каруан сауҙа юлының аҙ ғына өлөшө әле лә һаҡланған.
- Самрау иле образында башҡорттар сәйәси идеал күргән.
- Тәүге тапҡыр 1907 йылда Мөхәммәтша Буранғолов яҙып алған «Аҡһаҡ ҡола» эпосының егермегә яҡын варианты билдәле.
- 1391 йылдың 18 июнендә Урта Азия әмире Аҡһаҡ Тимер һуғышсылары һәм Алтын Урҙаның Туҡтамыш хан етәкселегендәге ғәскәре араһында булған Ҡондорса буйындағы яу башҡорт ҡәбиләләре биләмәләрендә барған һәм был ерҙәргә иҫ киткес ҙур һәләкәт килтергән.
- Иҫән хан, Ғәли Соҡорой, Ғарифулла Кейеков, Әнғәм Атнабаев, Салауат Фәтхетдинов, Хәниә Фәрхи сығыштары менән башҡорттарҙың ирәкте ырыуынан.
- Геродот (б.э.т. 484 — б.э.т. 425) тәүгеләрҙән булып Урал халыҡтарын тасуирлай.
20 ноябрь — 16 декабрь[вики-тексты үҙгәртергә]
- Бөйөк Ватан һуғышында дөйөм алғанда бер батальон һәм ике рота дошманды юҡ иткән снайпер Әхәт Әхмәтйәновҡа «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелмәй ҡала, һәм уға хәҙерге ваҡытта һәйкәл дә ҡуйылмаған.
- 1977 йылғы Төньяҡ ҡотопҡа «Ленин» атом боҙватҡысының легендар экспедицияһы составында Башҡортостандан барлығы өс кеше була, шуларҙың береһе Фидус Әсхәҙуллин СССР флагын ҡотопта урынлаштырыуҙа ҡатнаша.
- 1979 йылдың 25 декабрендә Афған һуғышы башлана.
- Кубала Яңы йыл алдынан бөтә һауыт-һабаны һыу менән тултыралар һәм, сәғәт төнгө 12 тулғас, һыуҙы тәҙрәнән һибәләр. Йыл буйына изгелек, татыулыҡ, уңыш юлдаш булһын өсөн сәғәт 12 тапҡыр һуҡҡансы 12 виноград ашайҙар.
- 1993 йылдың 12 декабрендә Мортаза Рәхимов Башҡортостан Республикаһының Президенты вазифаһына һайлана.
- Балыҡтарҙың төрөлөлөгө буйынса Рәсәйҙә Амурға еткән йылға юҡ, бында 139 төр балыҡ йәшәй.
16 декабрь — 15 ғинуар 2016[вики-тексты үҙгәртергә]
- Һуғыш ваҡытында ҡыйратылған нимес машинаһындағы типография материалдары 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының башҡорт телендә сыҡҡан «Ҡыҙыл атлылар» гәзитен сығарыу өсөн дә файҙаланыла.
- Һиндостандың Ченнаи ҡалаһында урду телендә сығып килгән гәзит 1927 йылдан бирле ҡулдан яҙыла.
- Уҡыусыларының күпселеге менән донъяла беренсе урынды япон гәзите The Yomiuri Shimbun алып тора. Һәр көн уны яҡынса 10 млн кеше уҡый — Швеция һәм Венгрияла йәшәүсе халыҡ һанына тиң.
- Башҡортостанда журналистика өлкәһендәге иң яҡшы ижади эштәргә Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия бирелә.
- 1838 йылда Өфөлә Башҡортостан территорияһындағы тәүге гәзит — «Оренбургские губернские ведомости» баҫылып сыға.
- Ризаитдин Фәхретдинов мөхәррирлеге аҫтында сыҡҡан «Шура» журналында Ш. М. Бабич, М. А. Буранғолов, Ә. Ә. Вәлидов, М. Ғ. Ғафури, Ф. К. Туйкин һәм башҡаларҙың әҫәрҙәре донъя күрә.
15 ғинуар — 13 февраль[вики-тексты үҙгәртергә]
- Йортһоҙ, ярлы һәм башҡа мохтажлыҡта йәшәүселәр өсөн гәзит сығарыусылары Халыҡ-ара урам гәзиттәре селтәре ойошмаһы 40 илде 120 гәзитте берләшә.
- Башҡортостан Республикаһының киң мәғлүмәт сараларында 15 йыл һәм унан күберәк эшләгән һөнәрмән журналистарға, юғары квалификациялы матбуғат, полиграфия, телевидение һәм радио, мәғлүмәт агентлыҡтары һәм нәшриәт хеҙмәткәрҙәренә Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре тигән маҡтаулы исем бирелә.
- 1917 йылда сыҡҡан «Башҡорт иттифаҡи бюроһының мөхбире» һәм «Башҡорт» гәзиттәренең вариҫы булып «Башҡортостан» гәзите тора.
- 1919—1920 йылдарҙа Петроградта Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы «Салауат» баҫтырып сығара.
- ХХ быуат башында бөйөк башҡорт шағирҙары Мифтахетдин Аҡмулла һәм Шәйехзада Бабич исемдәре менән аталған «Аҡмулла» һәм «Бабич» журналдары донъя күрә.
- 2008 йылда Башҡортостан Республикаһында алты телдә сыҡҡан 462 гәзит һәм 125 журнал теркәлгән.
13 февраль — 13 апрель[вики-тексты үҙгәртергә]
- Легендалар буйынса, беҙҙең эраның 269 йылында Рим империяһында, өйләнешеүҙе тыйыусы указ булыуға ҡарамаҫтан, Валентин исемле рухани һөйгәндәргә йәшерен никах уҡый һәм бының өсөн үлемгә хөкөм ителә. Төрмәлә ул һаҡсы ҡыҙы Юлиәгә ғашиҡ була һәм мөхәббәтен аңлатып уға «Һинең Валентиның» тигән имза менән хат ебәрә. Был хатты уны язалағандан һуң уҡыйҙар, шунан башлап Валентин исеме изгеләштерелә.
- Антарктидала февраль, ҡыҫҡа ғына булһа ла, — йәй айы.
- XVIII быуат алхимиктары яныу ваҡытында флогистон бүленеп сыға тип аңлатҡан.
- 20 февралдә Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең күренекле дәүләт һәм хәрби эшмәкәре Мортазин Муса Лот улы (1891—1937) тыуыуына 125 йыл.
- 14 млрд йыл элек булған Ҙур шартлауҙан һуң ғаләм бөгөнгө көнгә тиклем киңәйә һәм һыуына бара.
- Маурийҙар империяһы хакимы Ашока буддизмды донъя дине итеп таныта.
- Башҡортостан Республикаһының Юғары Советы 1992 йылдың 25 февралендә республиканың яңы Дәүләт флагын раҫлай.
13 апрель[вики-тексты үҙгәртергә]
- 1930 йылдың 18 апрелендә Би-би-си радиоһы дикторы «Бөгөн һөйләрлек яңылыҡтар бөтөнләй юҡ» тигән белдереү яһай. Яңылыҡтар урынына радионан көнө буйы фортепиано музыкаһы тапшырыла.
- 364 миллион йыл элек, девон осоронда, диңгеҙҙәге төрҙәрҙең 50 % юҡҡа сыға.
- Бөгөнгө көндә ҡайһы бер ғалимдар венгрҙарҙы Волганан көнсығыштағы Көньяҡ Урал далаларын һәм Тарихи Башҡортостан биләмәләрен төбәк иткән төрки һәм уғыр ҡәбиләләренең союзы тип иҫәпләй.
- Эмпайр-стейт-билдинг бинаһы бейеклеге буйынса Ҡушма Штаттарҙа дүртенсе урында тора.
- Боронғо грек мифологияһындағы батша улы Ясон алтын тире эҙләп сәйәхәт иткән ваҡытта тик ҡатын-ҡыҙҙар хакимлек иткән Лемнос утрауына юлыға.
- 18 апрелдә күренекле башҡорт яҙыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре Дауыт Юлтый тыуыуына 120 йәш тула.
1 июль[вики-тексты үҙгәртергә]
- 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында командованиеның оператив бойороҡтары асыҡ эфир аша башҡорт телендә лә бирелгән, был дошмандар араһында ошо телде белеүселәр булмауы менән аңлатылған.
- Күмертау авиация етештереү предприятиеһы — донъяла күсәрле системалы күтәргес винтлы вертолёттар етештереүсе берҙән-бер предприятие.
- XIX быуат уртаһында башҡорттарҙа сәй эсеү йолаһы таралыу алған. Сауҙагәрҙәр сәйҙе Ҡытайҙан алып килгәнгә күрә, уның хаҡы юғары булған.
- Учалы районының Сораман ауылында Рәсәйҙә тәүге тапҡыр диңгеҙ мәсете асыла.
- «Янғантау» шифаханаһында дауалау маҡсаттарында Ҡорғаҙаҡ шишмәһенең даими температураһы +16 °С булған аҙ минералләшкән гидрокарбонатлы-кальцийлы-магнийлы һыуы һәм Ҡырымдан килтерелгән Саки ләме ҡулланыла.
- Башҡортостанда Мәскәү, Париж, Бохара, Урыҫ Швейцарияһы, Венеция исемле ауылдар бар.
- 1980 йылда Өфөлә миллионынсы кеше донъяға килә.
- 2014 йылда «Пегас» йондоҙлоғоноң бер йондоҙона «Урал батыр» исеме бирелгән.
14 cентябрь 2017[вики-тексты үҙгәртергә]
- Һынташты мәҙәниәтенә ҡараған Арҡайым ҡаласығында кешеләр беҙҙең эраға тиклем 3-сө мең йыллыҡ аҙағы — 2-се мең йыллыҡ башында көн иткән.
- XVI быуатта ирәкте ҡәбиләһенең башлығы Иҫән хан балыҡсы, гәрә, ирәкте, ҡайпан, байҡы, таҙлар һәм уран башҡорт ырыуҙары һәм ҡәбиләләре берләшмәһенең етәксеһе булған.
- Бал ҡорто һауаға үҙенең ауырлығынан 6 тапҡыр ҙурыраҡ йөктө күтәрә ала.
- 1979 йылда Бельгия астрономы А. Дебеоне тарафынан асылған Салауат бәләкәй планетаһы Ҡояштан уртаса 392 миллион километр, ә Ерҙән яҡынса 201 миллион километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
- Башҡортостан Республикаһының географик үҙәге Ағиҙел һәм Еҙем йылғалары араһында Ғафури районы Ерек ауылы эргәһендә урынлашҡан.
- Бөйөк Ватан һуғышы барышында ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәев 250-нән ашыу хәрби осош яһай.
- Өфөлә тәүге кино сеансы 1901 йылда була, ә тәүге даими эшләүсе кинотеатр 1908 йылда асыла.
- «Шайморатов генерал» йырының авторы башҡорт теленең стилистикаһы һәм грамматикаһы буйынса хеҙмәттәр яҙа.
- Мөфтөй Мөхәмәтйәр Солтанов, башҡорт милли-азатлыҡ эшмәкәре Искәндәрбәк Солтанов һәм музыка белгесе Мөхәммәтмансур Солтанов сығышы менән башҡорт дворян нәҫеле Солтановтарҙан булғандар.
октябрь 2017[вики-тексты үҙгәртергә]
- 100 йыл элек 1917 йылдың 15 (28) ноябрендә Башҡорт үҙәк шураһы Башҡортостан автономияһы ойошторолоуы тураһында 2-се һанлы фарман сығара һәм 16 (29) ноябрендә бының тураһында иғлан итә. Шул уҡ йылдың декабрендә милли-территориаль автономия III Бөтә башҡорт ҡоролтайы тарафынан раҫлана.
- Ғалимдар фекеренсә башҡорт этнонимы «биш ҡәбилә, биш уғыр» тип аңлатылған һәм beshgur, bashgur формаларынан барлыҡҡа килгән. Хәҙерге телдәге Sh өнөнөң болғар телендәге L өнөнә тура килеүе нигеҙендә, башҡорт (bashgur) һәм булғар (bulgar) этнонимдары эквивалентлы булып тора.
- Беҙҙең эраға тиклем VII—VI меңлеккә ҡараған Мулла II һәм Дәүләкән II торамаларында йорт атының иң боронғо ҡалдыҡтары табылған. Был йылҡы малының тәүге тапҡыр Көньяҡ Уралда ҡулға эйәләштерелеүен дәлилләй.
- Һундарҙың юлбашсыһы Аттила уға туғандаш булған халыҡ — башҡорттар менән килешеү төҙөгән.
- Конго йылғаһыныӊ уӊ ярында Конго Республикаһының баш ҡалаһы Браззавиль урынлашҡан. Уныӊ ҡаршыһында, йылғаныӊ һул ярында, Конго Демократик Республикаһының баш ҡалаһы Киншаса урынлашҡан.
- Латин яҙыуы нигеҙендәге башҡорт алфавитында хәҙер «и» хәрефе менән билдәләнгән ҡалын өнгә ьj (мәҫәлән, sagьjr — шағир), ә нәҙегенә i (мәҫәлән, ike — ике) тура килгән.


text:
"Социаль форум-2009" социаль проекттар конкурсы
Башҡортостанда Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылы сиктәрендә март уртаһында мәктәп, лицей, гимназияларҙың 11-се синыф уҡыусылары араһында "Социаль форум-2009" социаль проекттар конкурсы башланды. Конкурстың девизы — "Йәштәрҙең дәртен һәм инициативаһын — йәмғиәт файҙаһына!" "Берҙәм Рәсәй" партияһының төбәк бүлексәһе ярҙамында уны ойоштороусылар — БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, БР Мәғариф министрлығы, Рәсәй дәүләт социаль университетының Өфө филиалы. Был инде республикабыҙҙа үткәрелгән алтынсы социаль проекттар конкурсы.
Конкурстың төп номинациялары: йәштәр хеҙмәт баҙарында — эшһеҙлек проблемаларын хәл итеү; йәштәр эшҡыуарлығы; һәләтле йәштәргә ярҙам; балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе, йәш ғаиләләрҙе социаль яҡлау. Проектта һайланған теманың актуаллеге тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәт, проблемаға характеристика, уны потенциаль хәл итеү юлдары һәм бының өсөн кәрәкле ресурстар бирелергә тейеш. Проектҡа төп талап — муниципаль берәмек кимәлендә уны тормошҡа ашырыу мөмкинлеге.
Конкурс эштәре 30 майға тиклем ҡабул ителәсәк. Конкурсҡа йомғаҡ яһау һәм еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһын Өфөлә быйыл 5 июндә үткәреләсәк "Ҙур ҡаланың социаль майҙанында йәш ғаилә" Бөтә Рәсәй конгресында үткәрергә планлаштырыла.
Бәйләнеш телефондары: (347) 257-05-50, 253-99-45.


text:
- Подробности
- Просмотров: 373
БАЛЬНЕОТЕРАПИЯ (лат. balneum—һыу инеү һәм терапия), тәбиғи йәки яһалма минераль һыуҙар ҡулланып дауаланыу. Минераль һыуҙарҙың дауалау тәьҫире уларҙа бром, иод, магний һ.б. иондары, углекислый газ, сероводород, азот, тиҙ тарҡалыусан радиоактив матдәләрҙең (радон) булыуына бәйле. Минераль һыуҙарҙы ваннала, душта, бассейнда һыу ингәндә, ашҡаҙан, эсәктәрҙе йыуҙыртҡанда һ.б. ҡулланалар. Б. йөрәк‑ҡан тамырҙары, нервы һәм бәүел‑енес системалары, аш һеңдереү ағзалары ауырыуҙары, артрит булғанда, матдәләр алмашыныуы боҙолғанда тәҡдим ителә. Йөрәк‑ҡан тамырҙары ауырыуҙары көсәйгән осорҙа, ҡайһы бер тире ҡатламы, венерик ауырыуҙар һ.б. булғанда ярамай. Б. процедуралары дауалау‑иҫкәртеү учреждениеларында, шифахана‑курорт учреждениеларында һәм балалар шифахана‑курорт учреждениеларында үткәрелә. Минераль һыуҙарҙы һәм уларҙы дауалау‑иҫкәртеү маҡсатында ҡулланыуҙы өйрәнеү м‑н Медицина университетында шөғөлләнәләр (Л.Т.Ғилметдинова, А.Ғ.Ғәлләмов, А.С.Елисеев, Ш.З.Заһиҙуллин һ.б.). Шулай уҡ ҡара: Курортология.
Р.Ғ.Вәлиев, Л.Т.Ғилметдинова
Тәрж. Ю.Ғ.Кәримов


text:
Бәхмәт
Бәхмәт (рус. Бихметково) — Свердловск өлкәһенең Әртә ҡала округына ҡараған тарихи башҡорт ауылы.
Йөкмәткеһе
Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 147 кеше йәшәй, шул иҫәптән 72 ир һәм 75 ҡатын-ҡыҙ[1].
2002 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 161 кеше йәшәгән[2].
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1793 йылдың 9 февралендә төҙөлгән килешеү буйынса ауылда йәшәүсе аҫаба башҡорттар үҙ ерҙәренә 50 йылға типтәрҙәрҙе кертәләр[3].
1834 йылда үткәрелгән ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылда 60 аҫаба башҡорт һәм 142 типтәр йәшәгән. 1859 йылғы ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылда 72 аҫаба башҡорт һәм 220 типтәр теркәлгән[3].
Архив сығанаҡтарҙа ауылда йәшәүселәрҙең хужалығы тураһында ла мәғлүмәт һаҡланған[3]. Мәҫәлән, 1842 йылда ауылда йәшәүсе башҡорттар 368 бот ярма икмәк сәскән[3].
Профессор Ә.З.Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Итоги Всеросийской переписи населения 2010 года: Численность и размещение населения Свердловской области
- ↑ 2002 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбе базаһы.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап. 2009.


text:
“Еңеү” республика марафоны үтте
08 мая 2015 йыл | Йәмғиәт
2015 йылдың 2 февралендә Сталинград һуғышында Еңеүҙең 72 йыллығы көнөндә 1941-1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арнап "Еңеү” республика марафоны старт алғайны.
Хәтерҙе тереләр һаҡлай
08 мая 2015 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
14 ауыл мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре ҡатнашҡан байрам сараһы тантаналы митингтан башланды. Райондағы иң ҙур биләмә Красноусол ауыл советына "Еңеү салюты” халыҡ ижады республика конкурсының эстафетаһы – Мәңгелек ут символы булған капсула тапшырылды. Уны "Батыр” патриотик клубының почетлы ҡарауылы тантаналы шарттарҙа биләмә башлығы Рөстәм Рахманғоловҡа тапшырғас, иҫкә алыу шәмдәре тоҡандырылды. Бөйөк Ватан һуғышында башын һалған, ут эсенән иҫән ҡайтып, әлеге көндә яҡты донъянан киткән яугирҙар иҫтәлегенә бер минут тынлыҡ иғлан ителде.
Митингта район ветерандар советы рәйесе Эльвира Әнүәр ҡыҙы Мөлөкова сығыш яһаны.
Митингта район ветерандар советы рәйесе Эльвира Әнүәр ҡыҙы Мөлөкова сығыш яһаны.
Мал-тыуар көтөүҙә йөрөргә тейеш
08 мая 2015 йыл | Урындағы үҙидара
"Республикабыҙ Президенты Р.З.Хәмитов, район хакимиәте башлығы Р.З.Бохаров та халыҡҡа күпләп мал-тыуар аҫрарға, шәхси хужалыҡты үҫтерергә кәңәш итә. Ысынында ла ауылдарҙа күптәр мал-тыуар иҫәбенә донъя көтә, шәхси хужалығынан алған килем менән балалар үҫтерә - уҡыта. Ә бына Красноусол ауылында һуңғы 1-2 йылда, киреһенсә, мал тотоусылар бермә-бер кәмене. Уның сәбәптәре күп, әлбиттә. Шулай ҙа мал көтөүҙең тейешенсә ойошторолмауы, урамда йөрөгән малдарҙы тотоп-бикләп, штраф һалыуҙары төп этәргестер. Бынан бер нисә йыл элек Красноусол ауыл советы мал көтөүҙе ойоштороуҙы, көтөүселәр яллауҙы үҙ өҫтөнә алғайны. Көтөүселәргә ай һайын 15-әр мең һум аҡса түләнде. Уларҙың ярҙамсылары, йәғни урамда ҡарауһыҙ йөрөгән малдарҙы тотоп махсус эшләнгән кәртәләргә килтереп ябыусылар рәсми эш хаҡы ала ине. Бөгөнгө ауыл биләмәһе башлығы Р.К.Рахманғолов та мал көтөүҙө ойоштороуҙы, көтөүселәр тәғәйенләүҙе үҙ өҫтөнә алһын ине. Эшһеҙ йөрөүселәр күп бит, тәғәйен эш хаҡы билдәләнһә көтөүсе булып эшләргә теләүселәр мотлаҡ табыласаҡ. Ә көтөү ойоштороу, халыҡҡа аңлатыу эшендә ауыл Советы депутаттары, квартальныйҙарға таянырға була.
М.МӘҮЛЕТОВ, Ф.РӘХИМОВ, Ш.ХӘКИМОВ.
Красноусол ауылы.”
Красноусол ауылы.”
егеттәр китә ил һаҡларға
08 мая 2015 йыл | Йәмғиәт
Билдәле булыуынса, 1 апрелдән хәрби хеҙмәткә саҡырыу башланды. Һуңғы бер нисә йыл һуҙымында районда Призывниктар көнө үткәреү матур традицияға әйләнде. Үткән йома көндө лә буласаҡ һалдаттар һәм уларҙың ата-әсәләре ошондай сараға йыйылды.
Урман шаулап үҫер…
08 мая 2015 йыл | Йәмғиәт
Ерҙең йәшел ҡалҡаны булған урманды тәрбиәләү, йәш ағастар ултыртыу лесничество хеҙмәткәрҙәренең төп бурысы. Яҙ етеү менән улар башкөллө эшкә сума.


text:
Алыш бармы, көрәш бармы? Көрәш бар!
31 марта 2014 йыл | Спорт
Сәйетбаба мәҙәниәт һәм ял үҙәгендә "Табын” гәзите призына сираттағы милли көрәш бәйгеһе уҙҙы. 23 йыл элек башлап ойошторолған тәүге ярыш та Сәйетбабала үткәрелгәйне. Уның өс йыл рәттән бында үтеүе, һуңынан да йыш ҡына көрәшселәрҙең ошо ауылда көс һынашыуы, әлбиттә, юҡтан ғына түгел. Сәйетбабала спортҡа, айырыуса милли көрәшкә элек-электән иғтибар бар. Ғорурланыр көрәшселәре бик күп сәйетбабаларҙың.
“Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Уставына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында” Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы МР Советы ҡарары проекты тураһында Муниципаль район Советы ҡарары
31 марта 2014 йыл | Урындағы үҙидара
"Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Уставына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында” Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы
МР Советы ҡарары проекты тураһында
Муниципаль район Советы ҡарары
МР Советы ҡарары проекты тураһында
Муниципаль район Советы ҡарары
Төпкөл төбәктә газ да, һыу ҙа бар
31 марта 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Ҡауарҙы ауыл Советы ауыл биләмәһе депутаттарының киңәйтелгән ултырышында район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, район Советы рәйесе Фаил Зәйнетдинов, район Советы секретары Рәйлә Ишмөхәмәтова, район Советы депутаты, "Красноусол” шифаханаһы директоры Фаяз Мәжитов, район дауаханаһының баш табибы Зәбиҙә Ҡужина һ.б. саҡырылған ҡунаҡтар, Ҡауарҙы, Юлыҡ, Аҡташ, Һабай ауылдары халҡы ҡатнашты. Ҡауарҙы ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Илфат Ҡужин биләмәләге хәл-торош менән яҡынданыраҡ таныштырҙы, 2013 йылғы эшмәкәрлектәренә йомғаҡ яһаны.


text:
Стәрлетамаҡ районы малсылары 26 мең тоннанан ашыу һөт һауып алған
Стәрлетамаҡ районы аграрийҙары бөгөн ураҡ буйынса ғына түгел, йыл башынан алып тулайым һауым буйынса ла алдынғы урында. 26 авгусҡа ҡарата районда һөт етештереү күләмдәре 26252 тоннаға еткән. Ағымдағы йыл башынан алып был республикалағы иң юғары күрһәткес, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы мигнистрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Саҡмағош малсылары 24937 тонна һөт һауған, былтырғы кимәлдән был 1813 тоннаға күберәк. Тәүге өсәү исемлегендә һуңғылары булып Дүртөйлө районы малсылары килә. Бында йыл башынан алып һауым 21 мең тоннанан артҡан.
Республиканың биш районында бер һыйырҙан һауылған һөт буйынса өс меңлек сик үтелгән. Миҫал өсөн, Тәтешле районында һәр һыйырҙан 3522 кг һөт һауылған. Етештереүсәнлек былтырғы йыл менән сағыштырғанда 285 килограмға артҡан. Саҡмағош районы ла лидерҙар иҫәбендә, унда һәр һыйырҙан — 3474 кг, Стәрлетамаҡ районында – 3259 кг, Өфө районында – 3161 кг, Дүртөйлө районында 3048-шәр кг һөт һауыла.


text:
Саҡмағош районында быйыл һәр һыйырҙан 420 килограмға күберәк һөт һауылған
Саҡмағош районы малсылары быйыл һәр һыйырҙан 420 килограмға күберәк һөт һауып алған. Әйткәндәй. һөт етештереү күләме райондағы ауыл хужалығы предприятиеларының барыһында ла артҡан. Бында бер йылда һәр һыйырҙан уртаса алғанда 5106 кг һөт алынған, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең ауыл хужалығы идаралығынан. Әммә был әле райондағы иң юғары күрһәткес түгел: өс ауыл хужалығы кооперативында һәр һыйырҙан йыллыҡ һауым 6 мең килограмдан ашҡан. Райондағы иң алдынғы хужалыҡ – «Заря» ауыл хужалығы етештереү кооперативы, бында һәр һыйырҙан 6632 кг һөт һауылған.
Һөт етештереү менән районда йәмғеһе 13 ауыл хужалығы предприятиеһы шөғөлләнә. Шуларҙың туғыҙы ҡара-ала тоҡомдо үрсетеү буйынса тоҡомсолоҡ хужалығы статусына эйә. Мул һөт алыныуын райондың зоотехниктары һыйырҙар генофондының яҡшыртылыуы менән аңлата. Ауыл хужалығы предприятиеларының барыһы ла яһалма тороҡландырыуға күскән. Районда был эшкә формаль ҡараш юҡ. Һөҙөмтәлә хатта орғасы һәм үгеҙ быҙауҙар алыуҙы 98 процентҡа көйләргә өйрәнгәндәр.
Мал аҙығы ла ҙур әһәмиәткә эйә. Быйыл ҡышҡылыҡҡа һәр һыйырға концентраттар менән бергә 50-шәр центнер мал аҙығы берәмеге әҙерләнгән. Һөҙөмтәлә ауыл хужалығы предприятиелары буйынса тулайым һауым 36 мең тоннанан ашҡан. Саҡмағоштар Башҡортостанда һөт етештереү буйынса лидерҙар булып ҡала.


text:
2012 йылда төбәктә 36 урман янғыны теркәлгән
Башҡортостанда 2012 йылда янғын хәүефе миҙгеле башланғандан алып 36 урман янғыны теркәлгән. Дөйөм алғанда 205,31 гектар майҙанды ут ялмаған.
Башҡортостан Республикаһы Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, янғындарҙың күпселеге кеше факторы арҡаһында сыҡҡан.
Шулай итеп, 2012 йылда 36 янғындың 15-е – кешенең ут менән һаҡһыҙ эш итеү сәбәпле, дүртәүһе – ойошмалар ғәйебе буйынса, тағы икәүһе баҫыуҙарҙағы ҡамылды яндырыу, береһе йәшен арҡаһында сыҡҡан. Ҡалған 16 янғындың ни сәбәпле сығыуы әле асыҡлана.
Әлеге ваҡытта Башҡортостандың урман хужалығы хеҙмәткәрҙәренең урмандарҙы күҙәтеү эшмәкәрлеге көсәйтелә. Мәҫәлән, үткән тәүлек эсендә генә 1100 кеше урмандарҙы күҙәтеүҙә ҡатнашҡан.


text:
Архивтар көнө менән!
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов архив хеҙмәткәрҙәрен һөнәри байрамдары менән ҡотланы. Ҡотлауҙа шулай тиелә:
"Башҡортостан Республикаһы архивтарының хөрмәтле хеҙмәткәрҙәре!
Һеҙҙе һөнәри байрамығыҙ — Архивтар көнө менән ҡотлайым!
Рәсәй архивсылары үҙҙәренең һөнәри байрамын 1720 йылдан бирле билдәләй. Уға, Рәсәйҙә тәүге дәүләт акты — илдә дәүләт идараһын ойоштороу нигеҙҙәрен билдәләүсе һәм барлыҡ дәүләт органдарында актуариус (архивариус) тигән дәүләт вазифаһын индереүсе "Генераль регламент йәки Устав"ҡа ҡул ҡуйып, Петр I башланғыс һалды.
Архивтар илдең документаль тарихын, кеше яҙмыштары тарихын һаҡлай. Архив материалдарына тикшеренеүсе ғалимдар, аспиранттар, студенттар, шулай уҡ тарихты яратыусылар, тамырҙары, туғандарының яҙмыштары менән ҡыҙыҡһыныусылар, тарихи документтарҙы тергеҙергә теләүселәр мөрәжәғәт итә.
Архив хеҙмәткәрҙәренең хеҙмәте күп һанлы асыштар менән билдәләнә. Һеҙҙең эшмәкәрлегегеҙҙән башҡа тарихи хәҡиҡәтте билдәләү, объектив тарих булдырыу мөмкин түгел. Һеҙ халҡыбыҙҙың тарихи иҫтәлеген һаҡлайһығыҙ, илдә граждандар йәмғиәтен формалаштырыуҙа әүҙем ҡатнашаһығыҙ.
Архивтарҙың барлыҡ хеҙмәткәрҙәренә һаулыҡ, бәхет, ғаилә именлеге һәм еңел булмаған хеҙмәтегеҙҙә уңыштар теләйем!
Башҡортостан Республикаһы Президенты М.Ғ. Рәхимов".


text:
Фото:
Мәскәүҙә күргәҙмәлә НефАЗ-дың туристик автобусы күрһәтелә
Фото:
Мәскәүҙә, 13 мартта асыласаҡ «Интурмаркет» күргәҙмәһендә «VDL-НефАЗ» туристик автобусы күрһәтеләсәк. Бөгөн ул Башҡортостандан юлға сыҡты, һәм «Интурмаркет» экспофорумында республика стенды эргәһендә, павильон эсендә түрҙән урын алырға тейеш. Күргәҙмәне ойоштороусылар Рәсәй туристик автобусына ташлама яһай: ғәҙәттә ҙур габаритлы техника тышта урынлаштырыла.
Ошондай мәғлүмәт бирҙе БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығының туриндустрия бүлеге начальнигы Владимир Кучук, туристик баҙарында ҡатнашыусы ҡайһы берәүҙәрҙең Рәсәйҙә оҙайлы сәфәргә иҫәпләнгән комфортлы туристик автобустар сығарылмай, тигән һүҙҙәрен кире ҡағып.


text:
Бәхетемә — ваҡ аҙымдар менән31-01-2012, 02:57 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Ҡояш яйлап ҡына офоҡтан күтәрелгәс, нурҙары, күҙҙе сағылдырып, диңгеҙ өҫтөндә бейергә тотондо. Улар, һыу төбөнә үк үтеп инеп, ялтыр ҡабырсаҡтар менән уйнаны, шыма таштарҙы иркәләп, яр буйындағы алтын ҡомдарҙы үпте. Диңгеҙ бөгөн тыныс. Урта диңгеҙҙә тағы ла бер көн башлана. Яр буйында урынлашҡан кафе, ресторандар иртәнге ашҡа ишектәрен аса. Ҡурылған балыҡ еҫе танауҙы ҡытыҡлай. Кемдәрҙер спорт майҙансығында күнекмә яһарға йә йүгерергә сыҡҡан, ә ҡайһылары иртәнге хозурлыҡҡа һоҡлана. Ә мин, ҡом өҫтөнә һуҙылып ятып, диңгеҙҙе күҙәтәм. Яратам мин уны күҙәтергә.
Ә ҡасандыр тыуған яҡтарымды, туғандарымды һағынып өҙгөләнә инем. Ике ятып бер төшөмә лә инмәгәндер, испан егетен осратып, бер-беребеҙгә ғашиҡ булып, донъяға билдәле Пикассо, Сальвадор Дали илендә йәшәргә ҡалырмын тип кем уйлаған! Ул мине эҙләп Башҡортостанға юлланыр тип. Был мөхәббәт тойғоһо тыуған еремде һағыныуға ҡарағанда ла көслөрәк булғандыр...
Испанияға эләгеүем осраҡлы килеп сыҡты. Телевизорҙан ғына күргән Европа илдәре икенсе планета кеүек тойола ине. Өфөлә йәшәгәндә бер туған апайым иптәш ҡыҙы менән Италияға йәки Испанияға китергә һәм унда эшкә ҡалырға виза юллай ине. Ул осоро ҡатын-ҡыҙ аҡса эшләү маҡсатында шул илдәргә күпләп ағылды. Мин, ҡыҙым бәләкәй булыу сәбәпле, ул яҡҡа барырға уйламаным да. Апайымдың осрашып йөрөгән егете, уның сит илгә эшкә барырға йыйынғанын ишетеп, һине ебәрмәйем, кейәүгә сыҡ миңә, тип тәҡдим яһаны. Ә әхирәте аптырауға ҡалды, яңғыҙ юлға сығырға баҙнат итмәне. Шул саҡ апайым, ҡыҙыңды ҡарауҙы үҙ өҫтөбөҙгә алабыҙ, барып йөрөп ҡайт, тип миңә тәҡдим яһаны. Шулай итеп, декабрҙә Мәскәү ҡалаһынан автобус менән Испанияға ҡурҡа-ҡурҡа сәйәхәткә юлландыҡ. Беҙгә Өфөнән тағы ике ҡатын ҡушылды. Маршрутыбыҙ: Брест — Польша — Германия — Италия — Франция — Испания.
Минең өсөн хыял ғына булған ер-һыуҙы үҙ күҙең менән күреү мөғжизә ине. Төрлө ҡалаларҙа туҡтай-туҡтай киләбеҙ, ил сиктәрен үткәндә паспорттарҙы тикшерәләр. Францияның сиген үтеп, ниһайәт, дүртенсе көн тигәндә Испанияға килеп еттек. Автобус елдерә генә, юлдары көҙгө һымаҡ, хатта сәй эсеп барырға була. Тағы шуныһы һәйбәт: беҙҙәгеләй ҡаршы килеүсе юл хәрәкәте юҡ, уртала бейек күтәрмә. Тирә-яҡты тәҙрәнән күҙәтеп барабыҙ, буш ятҡан ерҙәрҙе күрмәҫһең, бөтә майҙан эшкәртелгән, сәселгән. Ҡырағай ағастар бейек тау башында ғына күренә. Күпселек майҙанды виноград, цитрус ағастары биләй. Ә илдең көньяғына килгәс, уларҙы йыуан-йыуан зәйтүн ағастары алыштыра. Беҙҙең Ирәндектән дә бейек тауҙарға ағастар ултыртылған. Йорттар бейек тау башында ла күренә, унда нисек мендереп өй һалғандарҙыр, иҫең китер. Ҡалҡыуыраҡ урында теҙелеп киткән өс ҡанатлы өйөрөлткөстәр ғәжәпләндерҙе, бында шул юл менән елдән электр энергияһы алалар икән.
Малага ҡалаһы беҙҙе төрлө төҫтәге уттарын балҡытып ҡаршы алды. Һауа температураһы, декабрь булыуға ҡарамаҫтан, 12 градус йылы, Өфө беҙҙе 30 градус һалҡыны менән оҙатып ҡалғайны. Һуң булһа ла, урамда кеше күп, магазиндар эшләй.
Автовокзалда беҙҙе украин ҡыҙы Люда көтә ине. Украина, Румыния, Болгария, Рәсәйҙән килгән ҡатын-ҡыҙҙарҙы ҡаршы алып, эшкә урынлаштырыусы, йәғни эш табып, билдәле бер хаҡҡа һатыусы. Ул, иртәгә байрам, йөрөйһөгөҙ ваҡытһыҙ, испандарҙа эш ҡайғыһы юҡ әле, тип асыуын белдерҙе. Европала 25 декабрҙә католиктарҙың Раштыуа байрамы икән. Беҙҙе, Өфөнән килгән дүрт ҡатынды, машинаһында Малаганың икенсе осонда урынлашҡан бер фатирға алып китте. Ул ике бүлмәле ине. Йоҡо бүлмәһендә дүртебеҙгә ике кешелек койканан урын бирҙеләр. Люда, Испанияла ун көн байрам, шунан һуң ғына эшкә өмөт итегеҙ, тип сығып китте. Дүрт көн буйы юлда килеп арығанбыҙ, башыбыҙҙы яҫтыҡҡа терәү менән йоҡлап та киткәнбеҙ.
Йорт хужаһы Виктор үҙен бик һауалы тотто, һыуҙы һәм газ баллонын һаҡсыл тотонорға, микротулҡынлы мейестә генә ашарға бешерергә ҡушты. Испанияла өйҙәрҙә тәбиғи газ юҡ, баллондан ғына файҙаланалар. Нисек тә ун көндө үткәрергә кәрәк — кемдер испан телен өйрәнә йә диңгеҙ буйына сығып йөрөй. Урамда йөрөүҙе тыйҙылар. Документ булмағас, полиция алып китә, тип. Мин кассетаға башҡорт йырҙарын яҙҙырып алып килгәйнем, магнитофонға ҡуйып ебәрҙем. Тыуған яҡты, туғандарҙы һағыныу сиктән ашҡанлыҡтан, бөтәһе лә илаша башланы. Шулай итеп, аслы-туҡлы көндәр үтә торҙо. Алтынсы көндө, ниһайәт, Люда Гөлнараны эшкә урынлаштырырға алып китте. Иртәгәһенә Ритаға ла эш булды. Унан сират миңә лә етте. Люда Малаганан утыҙ саҡрым Бепалмаденаға алып китте. Ҡала ситендәге бәләкәй генә ауыл кеүек ергә килеп индек, өйҙәр икешәр ҡатлы. Шуларҙың береһенә туҡталдыҡ. Ике бүлмәле йортҡа индек. Йыуан ғына урта йәштәрҙәге негр ҡатыны килеп сыҡты, уның игеҙәк биш айлыҡ ҡына өс сабыйы бар икән. Был ҡатын төшкә тиклем уларҙы ҡарап ултырырға кеше кәрәклеген әйтте, ә Люда мине шунда йәшәп эшләтергә ҡалдырырға уйлай. Бер заман йоҡо бүлмәһенән ике метр буйлы негр ире килеп сыҡмаһынмы! Мин ҡара халыҡты тик кинола ғына күргәс, өйҙән сығып ҡасҡанымды һиҙмәй ҙә ҡалдым. Люда, артымдан сығып, миңә һуҡрана башланы. Уға тиҙерәк мине эшкә урынлаштырып, хеҙмәте өсөн аҡса алырға кәрәк, ә минең бында ҡалырға уйым да юҡ.
Ул мине шул уҡ ҡаланың икенсе урамындағы бер ҡатлы йортта йәшәгән йәш ғаиләгә ҡалдырып китте. Был ғаиләнең туғыҙ һәм ете йәшлек малайҙары бар. Телде әлегә йүнләп белмәгәс, ымлашып аңлашабыҙ, һүҙлек китабы ҡулымдан төшмәй. Сеньора Паула менән ире Эрнесто төндә ҡайҙалыр эшләй, иртән ҡайталар ҙа көнө буйы йоҡлайҙар. Был тиктормаҫ ике малайҙы иртәнсәк ашатып, автобусҡа сығарып, мәктәпкә оҙатырға һәм ҡаршы алырға, ашарға бешерергә, өйҙө йыйыштырырға кәрәк.
Миңә бәләкәй бүлмә бирҙеләр, унда бер койка менән тумбочка ғына һыя ине. Испанияның көньяғында һауа торошо ҡыш әллә ни һыуыҡ булмағанлыҡтан, өйҙә йылытҡыс юҡ. Тышта 10 градус йылы, ә бүлмәлә һыуыҡ, өшөтә. Испандар быға күнеккән, йоҡа кейемдә йөрөй. Ә мин ҡат-ҡат кейемдәмен.
Иң аптыратҡаны шул булды: өйҙә оҙон йөнлө эт тә, бесәй ҙә, дүрт попугай, хатта террасалағы тауыҡ та ҡара төҫтә. Бүлмәмдең тыш яғынан ишек төбөндә ут ҡабыҙылған майшәм, янында фото һәм бәләкәй генә һауыттарға аҙыҡ һалынған, стаканда һыу тора. Һуңынан белеүемсә, фото Пауланың өләсәһенеке икән. Аңлауымса, мин йәшәгән бүлмәлә күптән түгел өләсәһе, оҙаҡ ваҡыт ауырып ятып, донъя ҡуйған икән. Шунда ғына төнө буйы йоҡлай алмай, һаташып сыҡҡанымды аңланым һәм был өйҙән китергә ҡарар иттем. Етмәһә, хужалар төнөн эшләй, ә көндөҙ йоҡлай. Малайҙар мин бешергәнде яратмай, тыңламайҙар. Люда миңә икенсе эш табырға мәжбүр булды.
Лос-Боличес районы Малаганан күпкә алыҫ. Люда хужаларға, яҡын иптәш ҡыҙым, уға эш кәрәк, аҙ булһа ла эш хаҡы түләһәгеҙ етә, тип ҡалдырып китте.
Глория исемле 44 йәштәрҙәге ҡатын ине яңы сеньорам, ире 30 йәштәге Федерик — Доминикан Республикаһынан. Ун ете йәшлек Паулина һәм 10 йәшлек Даниела исемле ҡыҙҙары бар. Глория — адвокат, ә Федерик — Глорияның икенсе ире, төҙөлөштә эшләй. Йорттары ике ҡатлы, иҙәндәре мәрмәрҙән, өйҙән һалҡынлыҡ бөркөлә. Испандарҙың өйөндә затлы йыһаз юҡ, иң мөһиме — өҫтәлдә ашарға, йоҡларға урын булһын. Шифоньер тигән нәмә юҡ, кейем шкафтары стенаның эсенә индереп эшләнгән. Ике ҡатта ла йыуыныу бүлмәһе, телевизор, китап шкафтары, бүлмә һайын компьютер. Иҙәндә, стенала келәмдәр юҡ, тәҙрәлә жалюзи. Көнкүреште еңеләйтеүсе замана техникаһының бөтәһе лә бар. Артыҡ бүлмәләре булмау сәбәпле, миңә бәләкәй ҡыҙы йәшәгән бүлмәнән урын бирҙеләр. Ике ҡатлы карауаттың аҫҡыһында — ул, мин өҫкөһөндә йоҡлайбыҙ. Эшем иртәнге сәғәт 8-ҙә башлана. Телде насар белгәс, төрлө хәлдәргә осрарға тура килде. Глория берәй эш ҡушһа, йәһәт кенә һүҙлеккә ҡарап руссаға әйләндерәм, һәр һүҙен иҫтә ҡалдырырға тырышам, ул ике тапҡыр ҡабатларға яратмай ине. Аңламаһаң, ҡысҡырырға ла күп һорамай. Ҡыҙҙарына иртәнге тамаҡ әҙерләп, ашатып мәктәпкә оҙатам. Миңә үҙем ауыҙ итеп ҡарамаған аш-һыуҙы әҙерләргә өйрәнеү еңелдән булманы. Улар балыҡтан, диңгеҙ аҙыҡтарынан, йәшелсәнән ашарға әҙерләй. Ире Федерик испан милли аштарын бешерергә өйрәтте. Ә ҡайһы саҡ улар минән былау, ҡоймаҡ бешереүҙе лә һораны. Глория адвокат булып эшләгәс, өйҙә тормай, йә Кубаға, Мадридҡа, Доминиканға оса. Бер ай ҙа йәшәп өлгөрмәнем, был ғаилә, бар мөлкәтен миңә ҡалдырып, Кубаға сәйәхәткә сығып китте.
Малаганың үҙәгендә урыҫ паркы бар. Рәсәйҙекеләр ял көндәрендә шунда йыйыла, Башҡортостандан килгән яҡташтар ҙа осраша. Беҙҙең менән бергә Испанияға килгән Зәкиә инвалидтар йортонда йыйыштырыусы булып эшкә урынлашҡан булған. Төнө буйы йоҡламай сыҡҡан, аяҡ-ҡулы зәғиф кешеләр һыҙланыуҙан төнөн ҡысҡырыша икән, ҡайһыларын ҡалаҡлап та ашатҡан. Зәкиә, уларҙы йәлләп, эштән киткән. Паркта Хәйбулла районынан килгән Венера исемле ҡыҙ менән таныштым, ул бер яңғыҙ ҡартты ҡарай. Уның менән аралашып торҙоҡ, башҡортса һөйләшер кешең булғас, күңел дә күтәрелде. Бәләбәйҙән Наилә исемле апай менән танышып алдыҡ, ул да ошо уҡ ҡалала әбей менән бабайҙы тәрбиәләй икән. Яҡташтарҙың күбеһе үҙәк Малагала эшләгәс, мин дә был ғаиләне ҡалдырып, шунда юлландым.
Ярты йыл эсендә тыуған яҡты, бигерәк тә ҡыҙымды, туғандарҙы һағыныуҙан, Испанияның аш-һыуына өйрәнеп булмағанлыҡтан ябыҡтырҙы. Ҡыҙымдың мине оҙатҡанда поезд артынан илап йүгергәне күҙ алдынан китмәй. Бөтәһенә лә ҡул һелтәп бөгөн үк ҡайтып китер инем дә, аҡса эшләргә килгәс, уйымдан йәнә кире ҡайтам. Башҡортостандан килгән ҡыҙҙар менән туғандарса мөнәсәбәттә, бер-беребеҙгә терәк булып йәшәнек.
Бер аҙ ял итеп алырға булдым. Эш тә юҡ, эҙләргә кәрәк. Буш ваҡытымдан файҙаланып, Малага ҡалаһын өйрәнергә ҡарар иттем. Малага — эшселәр ҡалаһы, ул эш эҙләп килеүсе төрлө милләт мигранттары менән тулы. Тирә-яҡтағы ваҡ ҡалалар курорт зонаһы булып һанала. Әлбиттә, киң күңелле аҫаба халыҡ уларҙы күпһенмәй, хатта “опоха” тип аталған бушлай ҡунаҡхана асҡан. Унда көнөнә өс тапҡыр бушлай ашаталар, түшәк, йыуыныу кәрәк-ярағы ла бирәләр. Тик унда өс айҙан артыҡ йәшәргә ярамай, эш таба алмаһаң да, ҡунаҡхананы ҡалдырырға мәжбүрһең. Урамда аҙым һайын осраған магазин, бөҙрәхана, кафе, ресторандар — бөтәһе лә шәхси кешенеке. Мәктәптәр, дауаханалар, дарыуханалар, балалар баҡсалары ла улар ҡулында.
Испандар өйҙә бешеренергә яратмай. Күберәген кафела ашайҙар. Аҙыҡтары ла ярымфабрикат. Бер ғаиләлә лә билмән, ҡалас, ҡоймаҡ, торт бешергәндәрен күрмәнем. Ил башлыса туризм иҫәбенә йәшәй, беҙҙәге кеүек завод, комбинаттар юҡ. Малагала һыра, цемент заводы ғына бар. Бында тарихи өйҙәрҙе емермәйҙәр, эргәһенә яңы йорт төҙөйҙәр.
Мине хайран ҡалдырғаны шул булды: бында тупаҫлыҡ бөтөнләй юҡ. Автобусҡа инһәң, шоферҙар, һәр кем менән иҫәнләшеп, хәлеңде һораша. Ә һатыусылар һине күптәнге танышы кеүек ҡаршылай. Был һөйләшеү бер ҙә яһалма түгел, ә ысын күңелдән килеп сыға. Һәр кемдең шәхси машинаһы булғас, тар урамдарҙа транспорт йыш тығыла, әммә кешеләр бер ҙә борсолмай, аҙаҡҡаса үҙен тыныс тота. Әгәр урам буйында кемдәндер юл өйрәтеүҙе һораһаң, ул кире яҡҡа боролоп булһа ла, һине оҙатып ҡуя.
Ҡалаға 3000 йыл элек нигеҙ һалынған, халыҡ иҫәбе 500 меңдән аша. Унда иң ҙур порт урынлашҡан, икенсе Бөтә донъя һуғышында илдең иң ҙур базаһы булған. Субтропик климат бында кешенең һаулығын нығытыуға ҙур роль уйнай. Уртаса һауа торошо 22 градус йылы, ҡышын иң һалҡыны — 10 градус. Малага ҡалаһында бөйөк рәссам Пикассоның музейы эшләй, унан халыҡ ағымы өҙөлмәй. Беҙҙең эраның икенсе быуатында төҙөлгән элекке римдарҙың театры ла ҡәҙерләп һаҡлана.
(Аҙағы бар).
Самат ҒӘЛИН яҙып алды.


text:
Фото:
Палдиски ҡалаһында башҡорт һабантуйы үтте
Фото:
БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһының Палдиски ҡалаһына визиты һәм Ҡала көнө сиктәрендә бында һабантуй үтте. Төбәк башлығы Рөстәм Хәмитов байрамда ҡатнашыусыларға сәләмләү хатын ебәрҙе, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Ағиҙел» башҡорт мәҙәни үҙәге рәйесе Флүзә Хәйруллина.
Палдиски мэры Каупо Каллас билдәләүенсә, беҙҙең халыҡтарҙы ике легендар милли геройҙың трагик яҙмыштары берләштерә: Салауат Юлаев 1775 йылда Эстонияға һөргөнгә ебәрелгән, Эстония Республикаһының беренсе Президенты Константин Пятс 1940 йылда Башҡортостанға ебәрелгән.
Палдискиҙа үткән башҡорт һабантуйы Балтик буйында йәшәүсе барлыҡ ватандаштарҙы бергә йыйҙы. Байрам концертында Эстония эстрадаһы йондоҙҙары, Өфөнөң билдәле «Далан» фольклор-эстрада төркөмө, «Карикакар» эстон бейеү ансамбле, Эстонияның опера театры солисы Виллу Валдмаа сығыш яһаны. Байрамда үткәрелгән төрлө халыҡ уйындары ҡунаҡтарҙың күңеленә хуш килде.
Сара Салауат Юлаевҡа һәйкәл янында тамамланды. Тимур Мортазин һәм Илнур Хәйруллин Ҡөрьәндән сүрәләр уҡыны, шағирә Ли Сеппел эстон телендә Салауат Юлаев шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе.
Башҡортостан делегацияһы визиты сиктәрендә ватандаштар менән осрашыу ойошторолдо.


text:
Фото:
Мәләүез районы «Йәшел мәктәп» экологик акцияһына ҡушылды
Фото:
30 апрелдә Мәләүез районының барлыҡ мәғариф учреждениеларында Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы сиктәрендә экологик акциялар үткәрелде. «Йәшел мәктәп» экологик проектты ойоштороусылар булып Башҡорт дәүләт педагогия университеты сығыш яһай.
Төп экологик сара 6-сы лицейҙа үтте, ағас ултыртыуҙа район хакимиәте башлығы Малик Вәхитов, уның урынбаҫарҙары, уҡытыусылар һәм лицейҙы тамамлаусылар ҡатнашты, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Мәләүез районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге баш белгесе Юлиә Мырҙабулатова.
Өмәлә ҡатнашыусылар «Лицейҙы тамамлаусыларҙың иҫтәлекле аллеяһы»нда 21 ағас ултыртты. Ә тотош Мәләүез районында акция сиктәрендә 1400 үҫенте ултыртылды.


text:
Йәйгә алдан ҙерләнәйек!Оҙайлы, һалҡын ҡыштан һуң йылы, йәмле йәй көндәрен һағынып көтәбеҙ. Сағыу миҙгелдә кейер өсөн зауыҡлы, еңел күлдәк хәстәрләй торһаҡ яҡшы булыр. Уны үҙ ҡулдарыбыҙ менән дә тегеп кейә алабыҙ. Бының өсөн әсәйҙең йәки өләсәйҙең оҙон итәкле күлдәген...
Уңғандарҙың эше уңайГөлфирә Фәтих ҡыҙы менән Рәсих Харас улы Бәләбәй педагогия училищеһында уҡып йөрөгәндә таныша. Бер-береһенә ғашиҡ егет менән ҡыҙ уҡыуҙың һуңғы йылында өйләнешә. “Законлы никахлашыу көнөбөҙ 31 декабргә билдәләнгәйне. Ул йылды ҡар күп яуҙы. Ауыл...
Өлкәндәргә файҙалы үләндәрТын юлдары сирҙәрен, атеросклерозды дауалауҙа һәм аш һеңдереүҙе яйға һалыуҙа һарымһаҡ төнәтмәһе ярҙам итә. 50 грамм таҙартылған һарымһаҡты ваҡлап, бер стакан спиртта йәки араҡыла төнәтергә. Йылы урында 3–5 тәүлек тотҡас, көнөнә 3 тапҡыр 10-ар тамсы...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Өфөлә Алмаштырыусы ғаиләләр фестивале үтә
Бөгөн, 15 майҙа, Халыҡ-ара ғаилә көнөндә Башҡортостандың баш ҡалаһына Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Павел Астахов килгән. Ул, ҡала хакимиәтенең Опека һәм попечителлек буйынса идаралығы һәм «Ғаилә» психологик-медик-социаль оҙатыу үҙәге» ойошторған, Өфөнөң алмаштырыусы ғаиләләр фестивалендә ҡатнашасаҡ.
Бөгөнгө көндә Өфөлә 2877 алмаштырыусы ғаилә иҫәпләнә, уларҙа 3247 етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған бала тәрбиәләнә. Фестиваль етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙың алмаштырыусы ғаиләләрҙә тормошҡа уңышлы социаль-психологик яраҡлашыу өсөн шарттар булдырыуға йүнәлтелгән «Йөрәккә асҡыстар» проекты сиктәрендә уҙғарыла.


text:
Остеохондроздан үлән төнәтмәләреБил ауыртҡанда, ревматизм, невралгия менән яфаланғанда меңъяпраҡ үләненән әҙерләнгән төнәтмә ярҙам итә. Бер ҡалаҡ киптерелгән меңъяпраҡ үләненә бер стакан ҡайнар һыу ҡойорға. Өҫтөн љаплап, бер сәғәт төнәтергә, һөҙөргә. Дауаны көнөнә 3-4 тапҡыр аш...
Тәмле аш – татыулыҡ та улАуырғазы районы Талбазы ауылында йәшәүсе Рәйфә менән Салауат Исламғоловтарҙың ғаиләһе хаҡында һүҙҙе дауам итеп, уларҙың татыу тормошона тағы ла йәм, йылылыҡ өҫтәгән оҫта хужабикәнең татлы аштары тураһында һөйләп үтмәксебеҙ. “Кәйефең ниндәй булған...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Айыуҙар, айыусылар14-11-2017, 00:05 // Ҡырағай мөхит // Баҫып сығарырға
Ҡар яуғас, тәжрибәле һунарсы, эҙенән юллап барып, уның ҡайһы тирәлә өңгә ятасағын билдәләп ҡуя. Ҡар ҡалынайғас, айыуҙы барып аталар. Ҡыйыуыраҡ айыусыларҙың уны яңғыҙ ғына алған осраҡтары ла була. Мәҫәлән, Үрге Нөгөш ауылында йәшәгән Әҡсән ағай Иҫәнаманов йәштән һунарсы, балыҡсы булып таныла. Тирә-яҡтағы таш өңдәрҙең ҡайҙалығын да биш бармағындай белгән.
Хатта Мәләүез районындағы Кәшәлә ауылының түбән яғындағы өңдәрҙе лә барып тикшереп ҡайтыр ине. Бер саҡ әлеге өңдәрҙе, һайғау ҡырҡып алып, айыуы бармы-юҡмы тип тикшереп йөрөһә, берәүһенән ажарланып килеп сыға. Һунарсы бер генә тапҡыр атып ҡала һәм айыуҙың ҡулбаш һөйәген онтай. Еңелсә яраланған януар, ташланып, аяғын тешләп йәрәхәтләй. Яра йәнгә үтеп һыҙлаһа ла, йәшәү менән үлем араһында ҡалған айыусы, үҙендә ғәййәр көс табып, нисек тә иҫен юғалтмаҫҡа һәм, айыу уның этенә әүрәгән арала, мылтығын яһай һалып, йыртҡысҡа терәп тигәндәй ата. Йөрәгенә йәҙрә алған айыу уның аяҡ алдына тәгәрәп, йән бирә. Айыу өҫтөндә ултырып, бер аҙ хәл ингәс, Әҡсән ағай үҙенең хәленең мөшкөллөгөн аңлай.
Әлеге урындан ауыл биш саҡрымда ята, ә аяҡҡа баҫыу мөмкин түгел. Айыу үксә һөйәген көслө яңағы менән быйма аша ныҡ итеп тешләгән. Бындай ваҡытта иң мөһиме — төшөнкөлөккә бирелеп, юғалып ҡалмаҫҡа. Ә тәжрибәле һунарсы Әҡсән ағай ундайҙарҙан түгел. Ана бит, “Ысын кеше тураһында повесть” китабында үлем менән йәшәү араһында ун һигеҙ тәүлек көрәшкән һәм әжәлде еңеп сыҡҡан герой-осоусы Алексей Мересьев ниндәй ныҡлы ихтыяр көсөнә эйә булған! Ә уның хәле күпкә еңелерәк.
Осоусының ҡаты бәрелеүҙән ике аяғы ла йәнселгән һәм билдәһеҙлектә дошман тылында хәрәкәт итеп, айыу менән осрашҡанда ла төшөнкөлөккә бирелмәүе уның ҡоростай рухлы кеше булыуын раҫлай. Ә Әҡсән ағайҙың ҡайтыр юлы билдәле, бер аяғы иҫән. Биш саҡрым араны шыуышып ҡайтҡан осраҡта ла ике-өс тәүлектә үтәсәк. Ошондай уйҙар менән, тештәрен ҡыҫып, шыуышырға тотона һунарсы. Бер сәғәттәй ваҡыттан һуң артына әйләнеп ҡараһа, йөҙ илле метр самаһы араны үткән. Шыуышҡанда ҡар эске кейемдәргә лә үтеп ингән. Шуға нисек тә шырпыны һыуламаҫҡа кәрәк. Киләсәктә ут уның йәшәүгә берҙән-бер өмөт уятыусыһы буласаҡ. Ошоно уйлап, шырпыһын кеҫәһенән алып, бүркенә йәшерә. Ҡараңғы төшкәнсе һигеҙ йөҙ метр самаһы юл үтә яралы һунарсы. Төндә йыуан, ҡоро имәндең ҡыуышына ут төртә. Кейемдәрен киптерә. Юлға алған ризығы менән тамаҡ ялғай. Иртәнсәккә үҙенең саңғы эҙенән түгел, ә тураға — кәшәләләрҙең бесән ташыған юлына табан шыуышырға ҡарар итә. Саҡрым ярымдай шыуышҡандан һуң саҡ юлға етә. Хәлһеҙләнгән һунарсыны бесәнселәр табып алып ҡайта.
Был ваҡиға Иҫке Собханғол ауылынан алты саҡрымда ятҡан тауыҡ фермаһы эргәһендә була. Яҡында ғына айыу бер һыйырҙы йыҡҡас, тирә-яҡҡа дандары таралған тәжрибәле һунарсылар Рауил Вәлитов, Бирғәле Бәҙәмшин, Рамаҙан Өмөтҡолов үҙ-ара кәңәшләшкәндән һуң, был йыртҡысты таҙғаҡ яһап көтәүелләргә була. Өс һунарсы урынға ҡояш байымаҫ элек килеп, таҙғаҡ яһай ҙа көтә башлай.
Айыу ҡараңғы төшөр-төшмәҫтән килеп етә. Өс мәргән бер-бер артлы мылтыҡтарынан айыуға төбәп ата. Ҡаты яраланған айыу имәнес тауыш сығарып үкерә лә урман ҡараңғылығына инеп юғала. Көҙгө урманда һунарсылар ҙа айыуҙың ҡайһы йүнәлештә китеп юғалғанын тоҫмаллай алмай ҡала.
Нимә эшләргә? Көҙгө оҙон төн. Етмәһә, һалҡын ямғыр һибәләй. Таң атҡансы ултырһаң, һыуыҡ үткәреп ҡуйыуың бар. Ҡайтырға сығалар. Ике йөҙ метр самаһы үткәс, алдан барған Рауил Вәлитовтың тамырынан аҡтарылып ауған йыуан ҡайын аша һикереп төшөүе була, тап айыу өҫтөнә төшкән, күрәһең, яралы айыу һунарсыны эләктереп тә ала. Йөрөйҙәр былар аймаҡлашып. Һәр кем йән өсөн көрәшә. Бер айыу өҫкә сыға, бер Рауил. Уңайы тура килмәйенсә атыу ҙа хәүефле. Яңылыш Вәлитовҡа тейҙереп ҡуйыуың бар.
— Айыуҙың саҡ ҡына Рауилдан айырылғанын көтәм, — тип һөйләй Бирғәле Бәҙәмшин. — Үҙем эстән генә уйланам, Өмөтҡолов — сабырһыҙ әҙәм, ҡабаланып атып, Рауилға тейҙереп ҡуймағайы тип. Ниһайәт, айыу Рауилдан айырылғандай булды. Ҡолаҡ төбөнә төбәп атып ебәрҙем тегенең. Айыу имәнес итеп үкерҙе лә гөрһөлдәп ағас эргәһенә ауҙы.
Рауилды бер нисә урындан тешләп, ҡаты яралағайны. Яраларын бәйләп, уның янында Өмөтҡоловты ҡалдырҙым да, район үҙәгенән “Ашығыс ярҙам” машинаһы саҡыртыу уйы менән ҡабаланып ҡайтырға сыҡтым.
...Ныҡ ҡына таланған икән Рауил, айҙан ашыу дауаланып ятырға тура килде һунарсыға.
— Эйе, була инде ундай хәлдәр, — ти Бирғәле ағай. — Һунарға гел генә күмәкләп йөрөп булмай. Бөтә ғүмерем һунарсылыҡта үткәс, миңә яңғыҙыма айыу менән бер нисә мәртәбә алышырға тура килде. Таланып, яраланып ҡайтҡан саҡтарым булғыланы, һыуһар, шәшке, тейен, һеләүһен, башҡа йәнлектәр аулап урманда аҙналар буйы йөрөнөм, йыш ҡына йәйләүҙәрҙәге аласыҡтарҙа ла ҡундым.
Декабрь айы. Сатлама һыуыҡ. Кәртәле ялан фермаһында ҡунып йөрөп һунарсылайым. Саңлы башында һуңлап өңгә ятырға йыйынған айыуҙың эҙенә төштөм. Ҡар яуып, эҙе юғалмаҫ элек уратып, ятҡан урынын билдәләп ҡуяйым тип, тәрән уя аша сыҡҡайным, тамырынан аҡтарылып ауған йыуан имән төбөндә Аҡтырнағым абалап өрөргә тотондо. Һиҙгер, бер ваҡытта ла бушҡа өрмәй ул. Тимәк, киҫкә аҫтында айыу өңө. Шулай уйлап, тиҙ генә этем янына килдем. Ысынлап та, айыу өңө. Айыуҙы сығарыу өсөн, өң эсенә атып ебәрҙем. Юҡ, сыҡмай был. Нәҙек ботаҡлы ағас ҡырҡып алдым да өң эсен көжгөргә тотондом. Маҙаһыҙлағанға асыуланып, ажарланып өңдән килеп сыҡҡан айыу миңә ташланмаҡсы булғайны, арт тәпәйенән этем эләктереп алғас, уға ҡарай әйләнеүе булды, тегегә терәп тигәндәй атып ебәрҙем. Икенсегә сирттергәйнем, атылманы ла ҡуйҙы.
Айыу еңелсә генә яраланған булған, эттән ялтанып миңә табан боролдо ла ажғырып өҫтөмә ташланды. Үҙемдә ниндәйҙер көс табып, тегенең елкәһенән тотоп алдым, тешләнмәҫкә тырышып, башын көрткә баҫам. Ул, бәлки, сүп урынына ла күрмәй, елтерәтеп алып бәргән дә булыр ине, ажар этем тегегә ирек бирмәй, йә теге, йә был еренән эләктереп тартҡылай. Яраһынан да өҙлөкһөҙ ҡан аҡҡас, хәле лә самалы шикелле айыуҙың. Мин иһә этемдең сослоғо арҡаһында айыу менән яғалашып йөрөйөм. Көрмәкләшеп йөрөй торғас, ҡарҙа ятҡан мылтығымды, уңайлы мәлен тура килтереп, ҡулыма эләктереп тә өлгөрҙөм.
Әмәлгә ҡалғандай, этем аҫ яҡтан һөжүм иткәйне, айыу ҡотолмаҡсы булып уға ташланды, шул арала мин айыуҙың башына сәпәнем йәҙрәмде. Бәхетемә күрә, был юлы атыу тауышы яңғыраны. Үлемесле яраланған йыртҡыс ҡарға ауҙы. Ҡыҙыулыҡ менән айыуҙың ҡулдарымды тешләп яралағанын да һиҙмәгәнмен.
Айыу беләгемдән эләктергән мәлдә мылтығымды ҡулымдан ысҡындырғанмындыр инде. Көсөргәнешле алышта лысма һыу булып тирләгәнмен. Хәл йыйып айыу өҫтөндә ултырам. Өңдөң тирә-яғы айыуҙың һәм минең ҡандан ҡып-ҡыҙыл. Майкамды йыртып, яраларымды бәйләнем. Эргәмдә Аҡтырнағым ҡойроғон болғап иркәләнә: еңдек бит теге мәлғүнде, тигән төҫлө ине ул, икебеҙҙең дә иҫән ҡалыуыбыҙға ҡыуанған кеүек. Өңдә тағы айыу булған хәлдә лә, артабан алышырлыҡ хәлем ҡалмағайны. Беләм, инә айыуҙың балалары менән бер өңдә ятып ҡышлап сыҡҡандарын. Мәҫәлән, Мәләүез районынан атаҡлы һунарсы Айыт бер өңдән өс айыу алды. Була торған хәл.
Яралы ҡулдарҙың һыҙлауы йөрәккә үтә, көн дә һыуыҡ, айыу менән алышҡанда эске кейем тирҙән һыуланғас, һалҡын үҙәктәргә үтеп ҡалтырата башланы. Бар көсөмдө туплап, фермаға юлландым. Этем шыңшый-шыңшый өрөп өң тирәһендә тороп ҡалды. Саҡырып ҡараһам да, эйәрмәне. Һыҙланыуға түҙә алмай, ыңғыраша-ыңғыраша атлап, фермаға көс-хәл менән килеп еттем. Бәхеткә күрә, фермаға колхоз рәйесе менән мал врачы килгән икән. Улар яраларымды йыуып, йод иретмәһе һөртөп, яңынан бәйләгәс, йәнемә рәхәт булып ҡалды. Сәй эсеп, тамаҡ ялғап алғас, бөтөнләй элекке хәлемә ҡайтҡан һымаҡ булдым.
Айыу ҙур ғына булған. Эшкәрткәс, йөҙ етмеш килограмдай ите сыҡты...
Мәләүез районы.


text:
Өфөлә инвалид балалар өсөн автомобиль ҡаласығы асыласаҡ
Йома, 20 сентябрҙә, Өфө ҡалаһы, Октябрь революцияһы урамы, 73/1 адресы буйынса автомобиль ҡаласығын һәм «Сикләүһеҙ хәрәкәт» махсуслаштырылған уйын майҙансығын асыу тантанаһы үтә.
Майҙансыҡ Һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн реабилитация үҙәге биләмәһендә урынлашасаҡ. Бында светофорҙар ҡуйыласаҡ, юлдарға билдәләр төшөрөләсәк, был юл хәрәкәтендә ҡатнашҡан йәш кешеләргә юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен яҡшыраҡ үҙләштерергә мөмкинлек бирәсәк.
Бынан тыш, майҙанда балалар ҡатнашлығында концерт үтәсәк, юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге темаһына театрлаштырылған тамаша ойоштороласаҡ.
Автомобиль ҡаласығын асыу тантанаһында Өфө хакимиәте вәкилдәре, Ауыр тормош хәлендә ҡалған балаларға ярҙам фондының Социаль проекттарға ярҙам департаменты советнигы Светлана Ефремова (Мәскәү) ҡатнашасаҡ, тип хәбәр иттеләр мэрияның матбуғат хеҙмәтенән.
Башлана – 11.45 сәғәттә.


text:
Әл-Кәүҫәр сүрәһе
Әл-Кәүҫәр сүрәһе – Ҡөрьәндәге 108-се сүрә, 4 аяттан тора.Мәккәлә ингән[1].
«Әл-Кәүҫәр» – йәннәттәге йылғаларҙың береһе. Был сүрәлә иһә Мөхәммәттең Аллаһы исеменән ергә, кешеләр араһына ислам диненә өндәр һәм күндерер пәйғәмбәр - Аллаһ илсеһе вазифаһында ебәрелеүе таныҡлана.
Риүәйәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғас бине Ваил Пәйғәбәр с.ғ.с. менән Бәни Сәһем ишек төбөндә һөйләшеп торған. Унан Пәйғәмбәр Мәсет Харамдан сығып киткән. Ғас эскә кергән. Эстә ҡөрәйештең олуғтары ултырған, улар бынан :"Кем менән һөйләштең?" - тип һораған. Ул:"Әбтәр менән", - тип яуап биргән. Ғәрәп халҡында ир балаһы булмаған кешене "әбтәр", йәғни, нәҫеле киҫелгән кеше тип һанай торған булғандар. Ғастың был һүҙҙәре Пәйғәмбәргә ишетелгәс, ул бик ҡайғырған. Аллаһы тәғәлә уны шатландырыр өсөн әлеге сүрәне иңдергән.
Ғәрәпсәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
- إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ (1)
- فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ (2)
- إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ (3)
Транскрипцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бисмил-ләһир-рахмәнир-рахим.
1.Иннәә әғтайнәәкәл-кәүҫар
2. Фәсалли лираббикә үәнхар
3. Иннәә шәәни́'әкә һү́әл-ә́бтар
Тәржемә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Шәфҡәтле, рәхимле Аллаһ исеме менән...
- Әй, Мөхәммәт! Һиңә бирҙек ҙур изгелек (к-п ғилем, ғәмәл һәм балалар) йәғни Кәүҫәр шишмәһен бирҙек ,
- Раббың ризалығы өсөн намаҙ уҡы һәм ҡорбан сал,
- Дөрөҫлөктә, һинең дошманың үҙе әбтәр, барса изгелек һәм хәйерҙән мәхрүм ҡалған
һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- СУРА 108. OБИЛЬHЫЙ
- 108 сура (Аль-Кяусар) на арабском и в переводах на русский язык
- Сура 108 АЛЬ-КАУСАР в Исламской энциклопедии
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡөрьән Кәрим – башҡорт, татар, урыҫ телдәренә тәржемәләр.
- Ҡөрьән Кәрим (транскрипциялар) //мөх. Нурмөхәмәт Сөйәрғолов // - Стәрлетамаҡ, ҡала типографияһы, 2007,609 бит.
- Тәсһилүл бәйән (Ҡөрьән Кәримдең еңеләйтелгән аңлатмаһы), 1-4 томдар – Ҡазан, 2004
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ибне Ғәббәс, Ибне -Зөбәйер, Ғәйшә инәбеҙ әйтеүҙәренә ҡарағанда, әлеге сүрә Мәккәлә ингән


text:
- Подробности
- Просмотров: 310
МЕЗОФИТТАР (мезо... һәм ...фит), дым етерлек булған шарттарҙа йәшәүсе үҫемлектәр. М. күпселек болон үҫемлектәре, киң япраҡлы (имән, йүкә, саған, йыла) һәм ваҡ япраҡлы (уҫаҡ, аҡ ҡайын) урман ағастары һәм ундағы үләндәр (ҡуян ҡолағы, тайтояҡ һ.б.) ҡарай. М. өсөн уртаса үҫешкән тамыр системаһы, мезофилы яҡшы үҫешкән (күҙәнәк аралары системаһы булған бағана һымаҡ һәм көпшәк паренхима) һәм тамырсыҡтарҙың селтәре ҡуйы булмаған япраҡтар, осмотик баҫымдың уртаса күрһәткестәре хас. Эумезофиттарҙы (ысын мезофиттар бүтәгә, йыйылма айрауыҡ һ.б.), ксеромезофиттарҙы (ксерофиттарға яҡын дала бажаты, ғәҙәти ерек ҡураһы һ.б.), гигромезофиттарҙы (гигрофиттарға яҡын ҙур ҡондораҡ, болон төлкөғойроғо һ.б.) һәм галомезофиттарҙы (тоҙға сыҙамлы М. ҡайын еләге клеверы, аш билсәне һ.б.) айырып йөрөтәләр. Күп эфемероидтар (елбегәй, ҡаҙ йыуаһы һ.б.) М. булып тора. Декоратив үҫемлектәр (аҡ умырзая, ҡәнәфер һ.б.), мал аҙығы үҫемлектәре (ваҡ күстерә, клевер һ.б.), дарыу үҫемлектәре (ҡаҙ үләне, ҡымыҙлыҡтар һ.б.), баллы үҫемлектәр (йүкә, ҡандала үләне һ.б.), ашарға яраҡлы үҫемлектәр (иген, йәшелсә, емеш культуралары). М. үҫемлектәрҙең 20‑нән ашыу һирәк төрө (дөрдөр сәскә, ҡырағай алмағас, ыҫпай һуған һ.б.; реликттар бейек торҡа сәскә, оҫҡон йыуаһы, өсҡалаҡ күксин һ.б.; эндемик Литвинов сырмалсығы) БР‑ҙың, шулар араһынан кәкүк ситеге, әҙрәс гөл һ.б. РСФСР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Л.Ғ.Наумова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 314
ҠОНДОРАҠ (Agrostis), ҡыяҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 150 төрө билдәле, ике ярымшарҙың да барлыҡ тиерлек тропик булмаған бүлкәттәрендә, ш. уҡ тропик тауҙарҙа таралған. Башҡортостанда 6 төрө үҫә. Үрендеһе ер аҫтында йәйелеп үҫкән йәки үрендеһеҙ күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, һирәк осраҡта аҫҡы өлөшөндә өҫкә күтәрелеүсән йәки түшәлеүсән, бейеклеге 10—120 см. Япрағы бөтөн, ҡыяҡ, ғәҙәттә яҫы, һирәгерәк буйға төрөлгән. Сәскәһе ваҡ, ике енесле, аҫҡы сәскә тәңкәһе башаҡтыҡынан ҡыҫҡараҡ, ҡылсыҡһыҙ йәки ҡылсыҡлы. Сәскәлеге — йәйенке йәки йыйылған һепертке. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — бөртөксә, июль—сент. өлгөрә. Болондарҙа, аҡландарҙа, һирәк урмандарҙа, һыу буйында үҫә. Гигант Ҡ., үрентеле Ҡ., нескә Ҡ. һ.б. — республиканың бөтә терр‑яһында тиерлек, суҡмар Ҡ. — Башҡортостандың Урал алдында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында, виноград һымаҡ Ҡ. башлыса Башҡортостандың Урал аръяғында осрай. Мал аҙығы үҫемлеге. Сәселгән болондар һәм газондар булдырыу өсөн ҡулланыла.
С.М.Ямалов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Өфөлә "Яңы ғүмерҙе һаҡлайыҡ" акцияһы үтәсәк
Акушерлыҡ һәм гинекология өлкәһендә халыҡ-ара белгестәр һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты белгестәре ҡатнашлығында ғилми-ғәмәли конференция Өфөлә 21 майҙа үтәсәк. Сара Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында үтәсәк. Конференция тамамланғас, театр алдындағы асыҡ майҙанда "Яңы тормошто һаҡлайыҡ" йәштәр акцияһы үткәрелә.
Акция Ҡаланы үҫтереү ижтимағи фонды һәм Медицина профилактикаһы үҙәге ярҙамында Өфө хакимиәте, баш ҡаланың һаулыҡ һаҡлау идаралығы инициативаһы буйынса ойошторола. Акция сиктәрендә юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары студенттары ҡатнашлығында агитбригадалар смотры үткәреләсәк.
Медицина профилактикаһы үҙәге баш врачы Сара Әхтәмова хәбәр итеүенсә, акция саралары йәштәр араһында сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалауға, репродуктив сәләмәтлекте һаҡлау, әхлаҡи һәм рухи ҡиммәттәрҙе үҫтереү, үҙ-ара мөнәсәбәттәр мәҙәнилеген күтәреү проблемаларына, енси юл менән йоғоусы сирҙәрҙе иҫкәртеү проблемаһына иғтибар йәлеп итеүгә йүнәлтеләсәк.
— Саралар барышында ҡыҙҙар һәм егеттәрҙең репродуктив һаулығы мәсьәләләре буйынса акушер-гинекологтарҙың, андрологтарҙың, психотерапевтарҙың консультациялары ойоштороласаҡ, — тине Сара Хәйҙәр ҡыҙы.


text:
Рөстәм Хәмитов республика киң мәғлүмәт сараларының баш мөхәррирҙәре менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов республика киң мәғлүмәт сараларының баш мөхәррирҙәре менән осрашты
Рөстәм Хәмитов республика киң мәғлүмәт сараларының баш мөхәррирҙәре менән осраштыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов Өфөлә Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС илдәре халыҡ-ара саммиттарына әҙерләнеү һәм үткәреү, шул иҫәптән инфраструктура объекттарын, биналарҙы, транспортты әҙерләүҙе ваҡытында финанслау мәсьәләләрен контролдә тота.
Салауат Сәғитовҡа етди бурыстар йөкмәтелгән, тип һәйләне Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Комсомольская правда» редакцияһында үткән республика киң мәғлүмәт сараларының баш мөхәррирҙәре менән осрашыуҙа. Саммиттар айҡанлы бер нисә объект төҙөүҙән тыш, республикаға файҙа килтерә алырлыҡ бәйләнештәр булдырыу ҙа зарур.
— Беҙҙең өсөн иң мөһиме – сараларҙың эстәлеге, — тине Рөстәм Хәмитов. – Объекттарҙы нисек тә булһа төҙөйәсәкбеҙ – был саммиттарҙың тышҡы яғы. Уларҙың эске яғы ла бар. Беҙҙең ил БРИКС һәм Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһында рәйеслек иткән ваҡытта150-гә яҡын сара үткәреләсәк. Уларҙың барыһы ла, әлбиттә, Өфөлә ойошторолмай, әммә 10-15 сараны үҙебеҙҙә үткәрәсәкбеҙ. Улар иҫәбендә – эшлекле советтар, министрҙарҙың, матбуғат вәкилдәренең осрашыуҙары, фестивалдәр.
Республика Президенты һүҙҙәренсә, бының өҫтөндә бөгөндән үк эшләй башларға кәрәк.
— Сарала ҡатнашасаҡ илдәрҙе урап сығып, улар менән фәнни, мәҙәни, эшлекле бәйләнештәр булдырыу зарур, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. –Салауат Сәғитов тап ошоноң менән шөғөлләнәсәк тә инде. Саммиттар айҡанлы объекттар төҙөү графигына контроллек итеүҙән тыш, уға сараларҙы эске яҡтан тулыландырыу бурысы ла йөкмәтелгән. Бындай ҙур сараларҙы үткәреү беҙҙең өсөн иҡтисади йәһәттән йәки башҡа яҡтан файҙалы булырға тейеш. Был бик мөһим, шуға күрә көн һайын был мәсьәләләр менән шөғөлләнәсәк бындай вице-премьер кәрәк булды ла инде.
Президент хәбәр итеүенсә, Өфөлә саммиттар үткәреүгә бәйле ойоштороу мәсьәләләрен контролдә тотасаҡ офис төҙөү күҙаллана.