text:
ШОС һәм БРИКС саммиттары көндәрендә Өфөлә 15 кеҫә телефоны бәйләнеше мобиль база станциялары эшләйәсәкФото: Олег Яровиков һәм Андрей Старостин
ШОС һәм БРИКС саммиттары көндәрендә Өфөлә 15 кеҫә телефоны бәйләнеше мобиль база станциялары эшләйәсәк
ШОС һәм БРИКС саммиттары көндәрендә Өфөлә 15 кеҫә телефоны бәйләнеше мобиль база станциялары эшләйәсәкФото: Олег Яровиков һәм Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 9 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
ШОС һәм БРИКС самиттары көндәрендә Өфөлә 15 кеҫә телефоны бәйләнеше мобиль база станцияларын файҙаланыу планлаштырыла. Был хаҡта Башҡортостандың Мәғлүмәтләштереү һәм «Асыҡ республика» системаһының эш итеүе мәсьәләләре буйынса дәүләт комитеты рәйесе Ринат Шәғәлин хәбәр итте.
— Өфөлә саммиттар уҙғарыу тураһында ҡарар ҡабул ителгәс тә республика биләмәһендә эшләүсе кеҫә телефоны операторҙары менән һөйләшеүҙәр үткәрелде, — тип һөйләне Ринат Шәғәлин. — Был компанияларҙың инвестиция бюджеттарына төҙәтмәләр индерергә һәм сифатлы һәм ышаныслы инфраструктура төҙөү өсөн кәрәкле финанслауҙы күҙ уңында тоторға мөмкинлек бирҙе. Саммит сараларын үткәреү урындарында бәйләнеш яҡшы буласаҡ.
Бынан тыш, 2015 йылдың апрель баштарынан программа-аппарат комплексы сафҡа индерелгән. Ул саралар барған урындарҙа, транспортта кеҫә телефоны бәйләнеше сифатына мониторинг үткәрергә мөмкинлек бирә. Системалар өс ай буйына тикшереләсәк. Уның йомғаҡтары буйынса етешһеҙлектәр табылған участкаларҙа элемтә операторҙары менән берлектә эш алып барыласаҡ, тип билдәләне ведомство башлығы.


c: text/html

text:
Билдәле композитор Салауат Низаметдинов арабыҙҙан китеп барҙы
2013 йылдың 29 июлендә билдәле башҡорт композиторы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Ғәлимов Сәләм исемендәге республика премияһы, Рәсәй Композиторҙар союзының Дмитрий Шостакович исемендәге премияһы лауреаты, «Филантроп» халыҡ-ара конкурсының тәүге премияһы лауреаты Салауат Низаметдинов арабыҙҙан мәңгелеккә китеп барҙы. Композитор менән хушлашыу 30 июлдә Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында үтә, тип хәбәр иттеләр БР Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Салауат Низаметдинов бөтә ғүмерен музыкаға арнаны. Ул опера һәм симфония, хор һәм романс кеүек төрлө жанрҙарҙа ижад итте. Ике йөҙҙән ашыу эстрада йыры, спектаклдәргә, документаль һәм нәфис фильмдарға музыка яҙҙы.
Салауат Низаметдинов 1957 йылдың 3 мартында Учалы районының Миндәк ауылында тыуған. Ете йәшендә һуҡырҙар һәм күреү һәләте насар булған балалар өсөн тәғәйенләнгән Өфө махсус (коррекцион) мәктәп-интернатына уҡырға инә. 11 йәшендә уны 1-се балалар музыка мәктәбенең яңы асылған филиалына ҡабул итәләр. Өфө сәнғәт училищеһында уҡыған ваҡытта ла унда шөғөлләнеүен дауам итә.
1979 йылда композитор тәүге ҙур еңеүенә өлгәшә: Прагала үткән Халыҡ-ара конкурста Салауат Низаметдинов Александр Блоктың шиғырҙарына яҙған романстары өсөн өсөнсө премияға лайыҡ була. Ә 1988 йылда шул уҡ конкурста ул икенсе урын яулай. Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамланғандан һуң, башҡорт композиторы Гнесиндар исемендәге Мәскәү дәүләт музыка-педагогия институтының аспирантураһына уҡырға инә. 1983 йылда ул СССР Композиторҙар союзына ҡабул ителә, ә 1988 йылда «Салауат менән һөйләшеү» вокаль симфонияһы өсөн СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең алтын миҙалына лайыҡ була. 1989 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә композиторҙың «Ҡара һыуҙар» исемле тәүге операһы (Мостай Кәримдең поэмаһы буйынса) ҡуйыла. Артабан 1996 йылда — «Ай тотолған төндә» операһының, 2000 йылда –«Momentо» операһының, 2009 йылда – «Нәҡи» операһының премьералары үтә.
2003 йылда сәнғәт өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн Салауат Низаметдиновҡа «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфөлә зөбәржәт ташыусылар ҡулға алынды
Рәсәй федераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы ҡиммәтле таштар контрабандаһы менән шөғөлләнеүсе енәйәт төркөмөнөң эшмәкәрлеген туҡтатты. Ҙур партиялағы ҡиммәтле таштар Рәсәйгә "Тель-Авив-Өфө" авиарейсы аша индерелгән.
Тикшереү барышында енәйәтселәр эшмәкәрлегенә Башҡортостан вәкилдәренең дә булышлыҡ итеүе асыҡланған. Таможня аша үҙ әйберҙәрен теркәтмәйенсә алып үтеүсе пассажирҙарҙың берәүһенең сумкаһында йәшел төҫтәге 125 берәмек ҡиммәтле таш табылған.


text:
7 ноябрь
7 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 311-се көнө (кәбисә йылында 312-се). Йыл аҙағына тиклем 54 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Милли[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Беларусь — Бөйөк Октябрь революцияһы көнө.
- Рәсәй — Бөйөк Октябрь революцияһы көнө (1918—1991).
- Рәсәй — Дуҫлыҡ һәм татыулыҡ көнө (1996—2004).
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1891 — Беренсе ҡаптырма-молния прототипы сыға башлай.
- 1917 — Бөйөк Октябрь социалистик революцияһы.
- 1924 — Өфөлә В. И. Ленинға һәйкәл асыла.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1706 — Карло Чечере, итальян композиторы.
- 1598 — Франсиско де Сурбаран, испан рәссамы.
- 1867 — Мария Склодовская-Кюри, Рәсәй империяһында тыуған поляк—француз ғалим-экспериментаторы (физик, химик), педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре. Ике тапҡыр Нобель премияһы лауреаты.
- 1879 — Лев Давидович Троцкий, совет Рәсәйе сәйәсмәне.
- 1900 — Ҡасим Әхмәров, башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы (1963), профессор.
- 1901 — Рина Зелёная, совет эстрада, театр һәм кино артисы, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1970).
- 1903 — Степан Кувыкин, инженер-нефтсе, СССР-ҙың хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1957).
- 1919 — Михайлов Дмитрий Иванович, нефтсе, Социалистик Хеҙмәт Геройы, СССР-ҙың почетлы һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- 1921 — Нәжиб Асанбаев, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2006), РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- 1924
- Белов Михаил Ипатович, совет хәрби эшмәкәре, генерал-майор, ғалим, хәрби фәндәр докторы, профессор, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- Борисова Нинель Андреевна, невролог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы, медицина фәндәре докторы, профессор, БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
- Пустарнаков Владимир Павлович, Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы, Салауат Юлаев премияһы лауреаты.
- 1929 — Эрик Кандель, Америка психиатры.
- 1932 — Александр Филиппов, Башҡортостандың халыҡ шағиры (2004), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты (1973), Салауат Юлаев ордены кавалеры.
- 1934 — Марсель Сәлимйәнов, татар режиссеры, СССР-ҙың халыҡ артисы, РСФСР-ҙың К. С. Станиславский исемендәге һәм ТАССР-ҙың Ғабдулла Туҡай исемендәге Дәүләт премиялары лауреаты.
- 1935
- Камалова Лира Шәриф ҡыҙы, Башҡорт АССР-ының билдәле уҡытыусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).
- Роза Кәримова, башҡорт театр актёры, БАССР-ҙың халыҡ (1977) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1985) артисы.
- 1948 — Вәкилә Ҡалмантаева, башҡорт театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
- 1955 — Лариса Ямаева, башҡорт тарихсы ғалимы, Рәсәй Империяһы мосолмандары һәм төбәктәге ислам тарихын өйрәнеүсе, тарих фәндәре докторы.
Был көндө үлгәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1944 — Рихард Зорге, совет разведчигы, Советтар Союзы Геройы (1964 — үлгәндән һуң).
- 2000 — Борис Заходер, урыҫ совет шағиры, балалар яҙыусыһы, тәржемәсе.
- 2005


text:
Стәрлебаш районында шәжәрә байрамы үтте
Үткән ял көндәрендә Башҡортостандың Стәрлебаш районы Иҫке Ҡалҡаш ауылы эргәһендә «Шәжәрә» һәм «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар» байрамдары үтте.
Байрамға килеүсе ҡунаҡтарҙы һәм ауыл халҡын Иҫке Ҡалҡаш ауыл советы башлығы Фәүҡәт Ҡотлошин сәләмләне, ул ауыл биләмәһе тормошо, киләсәккә пландары тураһында һөйләне.
Үҙҙәренең тирмәләрен Ҡотлошиндар, Насыровтар, Һөйәрғоловтар, Ҡунаҡҡоловтар, Бикташевтар, Сәғитовтар ырыуҙары вәкилдәре урынлаштырған ине. Байрам ҡунаҡтарын улар йыр-бейеү менән ҡаршылап торҙо.
Сәхнәлә сараның рәсми өлөшө үтте. Һәр ырыу үҙенең шәжәрәһе менән таныштырҙы, ырыу тарихы, мөһим ваҡиғалары, билдәле кешеләре хаҡында һөйләне. Алдан әҙерләнгән концерт номерҙыры ла тәҡдим ителде.
Йомғаҡтар байрамда уҡ яһалды. «Әүҙем ҡатнашҡандары өсөн» номинацияһында – Ҡотлошиндар ырыуы, «Иң татыу тирмә» номинацияһында – Һөйәрғоловтар, «Артистарса иң оҫта тирмә» номинацияһында – Сәғитовтар нәҫеле, «Иң йәмле тирмә» номинацияһында – Ҡунаҡҡоловтар ырыуы, «Иң ҡунаҡсыл тирмә» номинацияһында – Бикташевтар һәм «Башҡорт халҡының йолаларын һәм мәҙәниәтен һаҡлау буйынса иң яҡшы тирмә» номинацияһында Насыровтар нәҫеле еңеп сыҡты.


text:
«Урал батыр» эпосы ҡытай теленә тәржемә ителәсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Урал батыр» эпосын ҡытай теленә тәржемә итеү башланды. Был ҙур эште ҡытай телен яҡшы белгән Шамил Батыршин башҡарып сығырға әҙер. Башҡорт халҡының төп эпик ҡомартҡыһын тәржемәләү идеяһы ШОС һәм БРИКС саммиттары алдынан барлыҡҡа килгән.
«Башҡорт дәүләт университетының Учалылағы вәкиллеге директоры Зилә Рәхмәтуллина «Урал батыр» эпосына иғтибарҙы йүнәлтергә тәҡдим итте, — тине тәржемәсе. — Был башҡорт халҡы тураһында ыңғай фекер тыуҙырыу өсөн яҡшы проект».
Тәржемәсе әйтеүенсә, эпосты тәржемә итеү өсөн башҡорт һәм ҡытай телдәрен яҡшы белгән кешеләр кәрәк. Ҡобайырҙа фразеологизмдар бик күп, Ҡытай мәҙәниәтендә уларға оҡшаш әйтемдәр табыу еңел түгел. Шуға күрә берлектәге проектта Башҡорт дәүләт университеты һәм Тенгин халыҡ-ара телдәр институты белгестәре ҡатнаша. Тәржемәсе эште башлаған һәм уны 2016 йылдың башында тамамларға ниәтләй.
«Ҡытай яғы хеҙмәттәшлек менән бик ныҡ ҡыҙыҡһына. Мин уларға эпос хаҡында һөйләнем, беҙҙә төшөрөлгән фильмдарҙы күрһәттем. Беҙҙең халыҡтарҙың эпостарында күп кенә оҡшаш мотивтар бар, тине Ҡытай филологтары», — тип аңлатты Шамил Батыршин.
Шамил Батыршин Мәскәү дәүләт университеты филология факультетының ҡытай теле кафедраһын тамамлаған һәм өҙөклөктәр менән 13 йыл Ҡытайҙа йәшәгән. Әлеге ваҡытта Башҡортостанда ҡытай теленән уҡыта.


text:
Өфөнөң «Көньяҡ» биҫтәһендә яңы балалар поликлиникаһы барлыҡҡа киләсәк
Балалар поликлиникаһы Зәйнәб Биишева менән Заһир Исмәғилов урамдары араһындағы территорияла урынлашасаҡ, тип хәбәр итә Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте.
Дөйөм майҙаны ете мең квадрат метр самаһы буласаҡ яңы балалар поликлиникаһы бинаһында участка табиптары бүлексәһе (10 педиатрия участкаһы педиатрҙары), 30 койкалыҡ көндөҙгө стационар, тар белгес-табиптар (офтальмолог, невролог, хирург, логопед) бүлексәһен урынлаштырырға планлаштырыла. Поликлиникала функциональ диагностика, нурлы диагностика бүлексәләрен, стоматология кабинеттарын, клиник-диагностика лабораторияһын, һауыҡтырыу бүлексәһен һәм башҡа подразделениеларҙы йыһазландырыу күҙҙаллана.
Поликлиниканы Өфө ҡалаһында 2014-2016 йылдарҙа типовой поликлиникалар һалыу комплекслы проекты сиктәрендә төҙөргә планлаштырыла. Бынан тыш, Өфө хакимиәте башлығы ҡарары менән Амантай урамы, 7/1 адресы буйынса урынлашҡан 600 квадрат метр майҙанлы бина 2-се балалар поликлиникаһы идаралығы ҡарамағына тапшырылған, ремонттан һуң унда сменаһына 150 кеше ҡабул итерлек поликлиника филиалын урынлаштырыу күҙаллана. Төҙөлөш эштәрен 2014 йылдың беренсе кварталында башларға, 2014 йылдың 3 кварталында тамамларға планлаштырыла.
Әлеге ваҡытта «Көньяҡ» һәм «Колгуев» биҫтәләрендә һигеҙ педиатрия участкаһында 7,5 меңдән ашыу бала хеҙмәтләндерелә.


text:
Башҡортостан кредит биреү буйынса әүҙем 10 төбәк иҫәбенә инде Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан кредит биреү буйынса әүҙем 10 төбәк иҫәбенә инде
Башҡортостан кредит биреү буйынса әүҙем 10 төбәк иҫәбенә инде Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 9 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Башҡортостан 2016 йылдың икенсе кварталында кредитлауҙың дөйөм күләме буйынса кредит биреү йәһәтенән әүҙем 10 төбәк иҫәбенә инде. Ошо осорҙа банктар республика халҡына 22,3 миллиард һумлыҡ 225,4 мең кредит биргән. Был күрһәткес буйынса төбәк исемлектә бишенсе урынды биләй, тип хәбәр итә Берләшкән кредит бюроһы.
Бирелгән кредиттар күләме буйынса баш ҡала беренсе урында килә, икенсе урында — Санкт-Петербург, өсөнсөлә — Свердловск өлкәһе. Шулай уҡ исемлектә Краснодар крайы, Татарстан, Красноярск крайы, Ростов, Нижегород һәм Силәбе өлкәләре бар.
Тикшереүгә ярашлы, автокредит һәм ҡулаҡса алыу буйынса ла Башҡортостан тәүге унау араһында бишенсе урынды биләй.


text:
Ирек Зарипов паралимпияла хет-трик яһаны!
Башҡортостан спорты тәрбиәләнеүсеһе, рәсәйле Ирек Зарипов Канаданың Уистлер ҡалаһында барған Паралимпия уйындарында биатлон буйынса турнирҙа тағы ла “алтын” яуланы.
Ул дүрт ут рубежы менән 12,5 километрға индивидуаль уҙышта “ултырыусы” спортсылар категорияһында өс тапҡыр паралимпия чемпионы булды.
Рәсәйҙәр бөтә пьедесталды биләне. Владимир Киселев, Зариповтан 7,5 секундҡа ҡалышып, көмөш миҙал алды.
Роман Петушков «бронза»ға эйә булды, ул Зариповтан 48,6 секундҡа арттараҡ килде.


text:
РФ Социаль страховкалау фондының төбәк бүлексәһе йөкләмәһен үтәгән
Иҡтисади көрсөккә ҡарамаҫтан, РФ Социаль страховкалау фондының Башҡортостан Республикаһы буйынса төбәк бүлексәһе йөкләмәләрен ваҡытында һәм тулыһынса үтәгән. Атап әйткәндә, пособие, реабилитацияның техник саралары, ташламалар менән ҡулланыусы граждандарҙы протез-ортопедия изделиелары менән тәьмин итеү, балаларҙы һауыҡтырыу буйынса ҙур эштәр башҡарылған. Был турала ведомствоның 2009 йылдағы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһау буйынса страховкалаусылар менән үткәргән кәңәшмәһендә төбәк бүлеге идарасыһы Марат Латипов хәбәр итте. Марат Латипов социаль страховкалау системаһында үҙгәрештәр тураһында бәйән итте. Бында ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ осрағы һәм әсәлек менән бәйле берҙәм социаль һалымдан мотлаҡ социаль страховкалау буйынса страховка иғәнәләрен түләүгә күсеү тураһында һүҙ барҙы.
Шулай уҡ кәңәшмә барышында РФ Социаль страховкалау фондының интернет-порталы аша иҫәпләнгән һәм түләнгән иғәнәләр буйынса страховкалаусыларҙың иҫәп-хисабын әҙерләү күрһәтелде.
Яҡын арала бындай кәңәшмәләрҙе Бөрөлә һәм Дыуан районында үткәреү планлаштырыла.


text:
Республика Президенты БР дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарына рәхмәт әйттеФото: Андрей Старостин
Республика Президенты БР дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарына рәхмәт әйтте
Республика Президенты БР дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарына рәхмәт әйттеФото: Андрей Старостин
Өфөлә Башҡортостан Республикаһы дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың яҙғы сессияла һуңғы ултырышы үтте. Ағымдағы йылдың көҙөндә парламентарийҙар яңыртылған составта эшләй башлаясаҡ. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов депутаттарға сифатлы, һөҙөмтәле эшләгәндәре өсөн рәхмәт әйтте.
— Башҡортостан Республикаһы дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары сифатында һуңғы биш йыл дауамында һөҙөмтәле эшмәкәрлек алып барғанығыҙ өсөн һеҙгә рәхмәт белдерәм, — тине республика етәксеһе, депутаттарға мөрәжәғәт итеп. – Һеҙ ғәҙел эшләнегеҙ. Ауыр осор булыуға ҡарамаҫтан, тыныс, төптән уйлап эш иттегеҙ. Һеҙ биш йыл элек — 2008 йылда һайландығыҙ, ул ваҡытта донъяүи иҡтисади көрсөк башланып, барлыҡ социаль-иҡтисади күрһәткестәр ҡапыл түбәнәйҙе.
Шул уҡ ваҡытта, республика етәксеһе билдәләүенсә, Дәүләт Йыйылышы депутаттары тарафынан ҡабул ителгән закондар, норматив акттар кире процестарҙы кәметергә, иҡтисади хәлде тотороҡландырырға мөмкинселек бирҙе.
2010 йылда Башҡортостанда башҡарма власть алмашынды. Ул ваҡытта ла республиканың закон сығарыусылары түҙемлелек күрһәтте.
— Башҡортостан Республикаһы Президенты вазифаһына минең кандидатураны яҡлағанығыҙ, ул саҡта үҙегеҙҙе тыныс, аҡыллы тотҡанығыҙ өсөн рәхмәт. Һөҙөмтәлә власть алмашыныу кеүек ауыр процесс тыныс үтте, — тине Рөстәм Хәмитов.
БР дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары ярайһы уҡ күп закондар ҡабул итте, тип билдәләне республика Президенты. Уның һүҙҙәренсә, инвестициялар йәлеп итеү буйынса ҡануниәт булдырыу йәһәтенән ҙур эштәр башҡарылды. Һәм был һөҙөмтәләр бирә башланы – беҙҙә ҙур төҙөлөш эштәре башланып тора, улар меңәрләгән кешене эш урындары менән тәьмин итергә мөмкинлек бирәсәк.
— Беҙҙең республика – иҡтисади йәһәттән үҫешкән, ҡеүәтле төбәк. Рәсәй Федерацияһында лидер булыр өсөн беҙҙә бөтә нәмә бар. Сәнәғәт производствоһы, иҡтисади күрһәткестәр, тулайым төбәк продукты үҫеше буйынса тәүге ун төбәк иҫәбенә инәбеҙ. Әммә конкурентлыҡ мөхитендә йәшәүебеҙҙе оноторға ярамай. 2016-2017 йылдарға республикала тулайым төбәк продукты буйынса күрһәткестәр 1,5 триллион һум кимәленә етергә тейеш.
Башҡортостан Президенты 8 сентябрҙә Дәүләт Йыйылышына депутаттар һайлау кампанияһында ҡатнашмаясаҡ депутаттарға мөрәжәғәт итте.
— Сәйәси эшмәкәрлеген дауам итергә теләмәгән кешеләргә биш йыл дауамында лайҡлы эшләгәндәре өсөн рәхмәт әйтәм. Улар йыш ҡына был эшмәкәрлеге өсөн матди ярҙам да, рәхмәт һүҙҙәре лә алманы. Ул ауыр йылдарҙа һеҙ яҡшы, лайыҡлы эшләнегеҙ.
БР бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға депутаттар һайлау кампанияһында ҡатнашырға теләгән депутаттарға Рөстәм Хәмитов уңыштар теләне.
Айырым рәхмәт һүҙҙәрен республика башлығы БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачевҡа белдерҙе.


text:
Лингвистик йүнәлештәге «Нурҙар» отряды Өфө уҡыусыларына ғәрәп телен өйрәнеүҙә ярҙам итәсәк
1 июндә Өфөнөң Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһының көндөҙгө һауыҡтырыу лагеры базаһында «Нурҙар» лингвистик отряды асылды. Лингвистик отряд Башҡортостандың баш ҡалаһының Киров районы хакимиәте менән берлектә Башҡорт-ғәрәп дуҫлығы йәмғиәте менән ойошторолған.
Уның составында — башлыса 5-6 кластарҙа уҡыған 24 уҡыусы. Балалар ғәрәп теленең башланғыс курсын өйрәнәсәк. Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты көнсығыш телдәре кафедраһы уҡытыусылары менән әҙерләнгән уҡыу программаһы ғәрәп телен өйрәнеүҙән тыш, Көнсығыш мәҙәниәте менән таныштырыуҙы – музейҙар һәм күргәҙмәләргә йөрөүҙе лә күҙ уңында тота.


text:
Башҡортостан – Баден-Вюртемберг – диалог форматындаФото: Рәиф Баҙыҡов
Башҡортостан – Баден-Вюртемберг – диалог форматында
Башҡортостан – Баден-Вюртемберг – диалог форматындаФото: Рәиф Баҙыҡов
-Бындай халыҡ-ара осрашыуҙарҙа мәҙәни төрлөлөк, гуманитар хеҙмәттәшлек, толерантлыҡ кеүек хәҙер инде күнегелгән төшөнсәләр бер ни тиклем башҡасараҡ ҡабул ителә, — тине Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты делегацияһы менән осрашыу барышында Бюль(Баден) ҡалаһы бургомистры Мартин Бюркле. Осрашыу ҡала ратушаһында үтте. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, был сара “Донъя халыҡтары мәҙәниәттәре диалогы” халыҡ-ара проекты сиктәрендә ойошторолдо.
Әйтергә кәрәк, Башҡортостан менән Баден-Вюртемберг ере һәм уның составына ингән Бюль-Баден — дәүләт ҡоролошо, көнкүреше, менталлеге буйынса төрлө булыуға ҡарамаҫтан, төбәктәрҙең уртаҡ яҡтары ла күп. Баден-Вюртемберг Германияның иң үҫешкән төбәктәре иҫәбенә инә. Беҙҙең республика ла күп күрһәткестәр буйынса Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында алдынғы позициялар биләй. Тағы бер оҡшашлыҡ Баден-Вюртембергтың күп милләтле ер булыуына ҡайтып ҡала. Бында 111 милләт вәкиле йәшәй, Башҡортостанда – 130-ҙан ашыу.
Дуҫтарса аралашыу сиктәрендә яҡтар мәғариф һәм мәҙәниәт үҫеше мәсьәләләрен тикшерҙе. Атап әйткәндә, белгестәр әҙерләү, кластер уҡытыуы, өҫтәмә белем биреү темалары ҡуҙғатылды.
БР ЮНЕСКО эштәре буйынса комитетының башҡарыусы директоры Өлфәт Йомағужин, Башҡортостан менән Германия араһында эшлекле һәм дуҫтарса бәйләнештәр күптәнән килә, тип билдәләне. Ул ҡунаҡсыл Баден-Вюртемберг ере менән хеҙмәттәшлекте артабан үҫтереүгә ышаныс белдерҙе.
Немец коллегаларын Башҡортостандың ҡайһы объекттары ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мәҙәни мираҫы исемлегенә индерелеү хоҡуғына дәғүә итеүе ҡыҙыҡһындырҙы. Өлфәт Зәйнетдин улы хәбәр итеүенсә, уларға Бөрйән районындағы Башҡорт ҡурсаулығы һәм Шүлгәнташ мәмерйәһе, «Урал батыр» башҡорт халыҡ эпосы, төрки халыҡтарҙың Һабантуй милли байрамы инә. Бургомистр, Баден-Баден һәм, атап әйткәндә, данлыҡлы Лихтенталь аллеяһы донъя йәмәғәтселеге иғтибарына лайыҡ, тип билдәләне.
Ҡала ратушаһында немец дуҫтар менән осрашыу программаһын билдәле ҡурайсы Илшат Ишморатов һәм Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Сәйҙә Ильясова башҡарыуында тылсымлы ҡурай моңо һәм башҡорт халыҡ йыры “Һандуғас” тамамланы.
Сит ил партнерҙары уларҙың башҡарыу оҫталығы менән һоҡланыуын белдерҙе, шулай уҡ йырсының үҙенсәлекле тауышын билдәләне.
Делегациялар традицион сувенирҙар менән алмашты. Рәсми саранан тыш, Башҡортостандан сыҡҡан ватандаштар менән осрашыу ҙа ойошторолдо.


text:
Башҡортостан Президенты Павел Астаховҡа «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» Орденын тапшырҙыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Павел Астаховҡа «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» Орденын тапшырҙы
Башҡортостан Президенты Павел Астаховҡа «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» Орденын тапшырҙыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Павел Астаховҡа «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» Орденын тапшырҙы. Был Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкиленең Башҡортостанға бишенсе сәфәре.
Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил етем балаларҙы торлаҡ менән тәьмин итеүгә ыңғай баһа бирҙе.
— Әгәр элек иң яҡшы осраҡта 20-30 фатир бирелһә, 2010 йылдан алып был һан йылына 230-ға тиклем артты, уҙған йыл балалар йорттары тәрбиәләнеүселәренә 700-ҙән ашыу фатир тапшырылды, — тип һандар килтерҙе Павел Астахов. — Айырма ҙур. Республикала өс социаль торлаҡ бар. Рәсәй Федерацияһының 40-лаған төбәгендә балалар йортонан сыҡҡан егет-ҡыҙҙарҙың барыр урындары юҡ. Уларҙың торлағы ла, һөнәре лә юҡ. Башҡортостанда был мәсьәлә күбеһенсә хәл ителә.
Ил масштабтарында был проблема тураһында һөйләгәндә хоҡуҡ һаҡлаусы, «фатир» мәсьәләһе бөтә Рәсәй Федерацияһы өсөн көнүҙәк, тип билдәләне.
Павел Астаховтың әйтеүе буйынса, дәүләт фатир бирмәй башлағас, интернат учрежденияларынан сығыусы күп кенә йәштәр хатта сиратҡа баҫманы – оноттолар йәки был хәлдән сығыу өсөн башҡа юлдар тапты.
— Йыл һайын балалар йорттары 30 мең самаһы егет һәм ҡыҙҙы сығара, ә сиратҡа һәр йыл 50 мең тирәһе кеше баҫа. Сөнки уға алдан баҫмаған, әммә быға бөтә хоҡуҡтары булғандарҙы индерәләр. Рәсәйҙә торлаҡ алыуға сиратта 105 мең балалар йорттарының элекке тәрбиәләнеүселәре тора, 2013 йылда улар 96 мең ине, 2012-лә – 80 меңдән ашыу. Башҡортостанда был һан дүрт меңләп тәшкил итә, — тип аңлатты балалар омбудсмены.
Павел Астахов иғтибар иткән темаларҙың береһе – тәрбиәгә алған ата-әсәләргә ярҙам итеү.
— 2010 йылда Рөстәм Хәмитов менән бындай ғаиләләрҙе дәртләндереү саралары тураһында мәсьәләне тикшерҙек. Һәм шул уҡ йылдың яҙында Башҡортостан был мәсьәләне хәл итеүгә йүнәлтелгән эштәр башҡарҙы. Уллыҡҡа алған ғаиләләр әсәлек капиталы күләмендә аҡсалата бүләк ала башланы. Ул ваҡытта бындай норма Рәсәйҙең бер төбәгендә лә юҡ ине. Унан да бигерәк, республика етәкселеге зәғиф баланы уллыҡҡа алғанда аҡсалата премия күләмен тағы ла 100 мең һумға арттырыу тураһында ҡарар ҡабул итте, — тип билдәләне РФ Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкиле.
Павел Астахов ғаилә именлеген иҫкәртеү буйынса йүнәлештең дөрөҫ үҙгәреүен республиканың ыңғай тәжрибәһе итеп баһаланы. Бында беренсе талап буйынса ата-әсә хоҡуғынан вайымһыҙ мәхрүм итеүҙе туҡтаттылар.
— Ата-әсә хоҡуғынан мәхрүм ителгән ата-әсәләрҙең иҫәбе ҡырҡа кәмене. Был күрһәткес һәр ғаилә өсөн көрәшеүҙәре тураһында һөйләй, — тип иҫәпләй бала хоҡуҡтарын яҡлаусы.
Шулай уҡ Павел Астахов, «республикала балалар хоҡуҡтарын яҡлау өлкәһендә эшләүсе белгестәрҙең иҫәбе был йылдарҙа кәмемәне, ә киреһенсә ике тапҡырға тиерлек артты», тип билдәләне.
— Был бик мөһим. Балалыҡты яҡлау системаһында һәр белгес, һәр профессионал алтынға тиң. Һәм ул бөгөн кәрәк, сөнки ваҡытында ярҙам итерлек, өйрәтерлек профессионалдарҙың булыуы шарт, — тип билдәләне омбудсмен.
Шулай уҡ Рөстәм Хәмитов менән осрашыуҙа Ҡырымдың Белогорск районында аҡылы буйынса зәғиф балалар өсөн балалар йорт-интернатын шефлыҡҡа алыу мәсьәләһе тикшерелде.
Павел Астаховтың әйтеүе буйынса, был айырыуса учреждение. Унда йәшәгән 135 баланың яртыһы – тыуғандан алып түшәктә ятҡан балалар.
— Был балалар йортонда булдым. Территория емерек, ҡоймаһы ауған. Ҡыйыҡтың бер нисә урынында ремонт эшләргә кәрәк, юғиһә ямғыр яуғанда һыу тама. Мебель бик аҙ. Канализация ла, газ да юҡ. Хәл ителмәгән көнкүреш мәсьәләләре байтаҡ. Балаларҙың кейемдәре иҫке, уйынсыҡтары юҡ. Көнөнә берешәр генә памперс бирелә. Башҡортостандың был эшкә тотоноуына биш шатмын. Республиканың учреждениеға памперстар менән фура ебәреүен беләм.
— Балалар йортон тәртипкә килтерәсәкбеҙ, —тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.


text:
Төбәктә ҡапыл һыуытасаҡ Фото: Андрей Старостин
Төбәктә ҡапыл һыуытасаҡ
Төбәктә ҡапыл һыуытасаҡ Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2014 йыл, 13 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Башҡортостанда 15-18 ноябрҙә көндәрҙең ҡапыл һалҡынайыуы көтөлә.
Башҡортостан Гидрометеорология хеҙмәтенә таянып 112 Ҡотҡарыу хеҙмәте хәбәр итеүенсә, арктик һауа массаһының тәьҫире һөҙөмтәһендә һауа температураһы көндөҙ минус 10-15, урыны менән минус 20 градусҡа тиклем түбәнәйеүе ихтимал. Төндә термометр бағанаһы минус 15-20, аяҙайтҡанда минус 25 градусҡа тиклем төшәсәк.


text:
«Такси» операцияһы үткәрелә
БР Хөкүмәте бойороғо менән, 7 декабрҙән 25-енә тиклем «Такси» оператив-профилактик операцияһы үткәреләсәк, тип билдәләнде.
Ул республикала халыҡты транспорт менән хеҙмәтләндереү өлкәһендә аварияларҙы кәметеү һәм закондарҙы күҙәтеү маҡсатында үткәрелә. Шәхси ташыу менән шөғөлләнеүсе ҙур ойошмалар тикшереләсәк. Операция тамамланғас, БР буйынса Дәүләт автоюл күҙәтеүе идаралығы такси хеҙмәтләндереүҙәре күрһәтеүсе фирмаларға ҡарата тейешле ҡарар сығарасаҡ.
БР муниципаль райондары һәм ҡала округтары хакимиәттәренә «Такси» операцияһын үткәреүҙе ойоштороу буйынса эшсе комиссиялар төҙөргә тәҡдим ителде. Комиссиялар составына БР буйынса Дәүләт автоюл күҙәтеүе идаралығы һәм БР буйынса Эске эштәр министрлығының Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы бүлексәләре белгестәре инәсәк.


text:
Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре яңы автомобилдәр алды
Бөгөн Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығы ҡарамағына 23 яңы автомобиль ҡайтарылды. Эш техникаһы федераль ҡаҙна средстволары иҫәбенә һатып алынған. Һигеҙ ВАЗ-21154 патруль машинаһы ЮХХДИ Идаралығына тапшырылған. Башҡа төрлө автотранспорт тәфтишселәр һәм дежур частар хеҙмәткәрҙәренә тәғәйенләнгән.
РФ Эске эштәр министрлығы махсус бүлексәләре эшмәкәрлегенә оператив етәкселек итеү буйынса үҙәк начальнигы Владимир Горшуковтың хәбәр итеүенсә, әле ҡайтарылған техника — быйылғы йылда һуңғыһы түгел. Тәьмин итеү планы буйынса республикаға көҙгөһөн өҫтәмә махсус техника, шул иҫәптән бөтә ерҙән дә үтергә һәләтле машиналар ҡайтарыласаҡ.
«Рособоронзаказ» линияһы буйынса БР буйынса Эске эштәр министрлығын барыһы 51 автомашина менән тәьмин итеү планлаштырылған.


text:
Төбәктә Радио һәм телевидение музейы булдырыласаҡ
«Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы нигеҙендә Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһы музейы булдырыласаҡ. Унда телерадиопроизводство ҡомартҡыларын йыйыу, һаҡлау, тикшереү һәм музей ҡунаҡтарына күрһәтеү планлаштырыла.
Музейҙы ойоштороусылар элекке радиоалғыстар, телевизорҙар, уларҙың деталдәрен, радиотапшырыуҙар әҙерләгәндә файҙаланылған техник сараларҙы ҡабул итә. Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, иҫке техниканы яңы аппаратураға алмаштырырға мөмкин. Әлегә музейҙа бер нисә элекке магнитофон, телевизор бар.
Тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн телефондар: музей булдырыу буйынса эш төркөмө — 8(347)292-59-89, телевидение студияһының ҡабул итеү бүлмәһе — 8(347)272-93-71, радиотапшырыуҙар студияһының ҡабул итеү бүлмәһе — 8(347)272-38-20. Һорауҙарҙы шулай уҡ shstrirb@tv-rb.ru электрон почтаһына ебәрергә мөмкин.


text:
Фото:
Өфөлә "Башҡортостан-Германия" дуҫлыҡ йәмғиәтенең V республика конференцияһы үтте
Фото:
БР Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтайының бәләкәй залында "Башҡортостан-Германия" дуҫлыҡ йәмғиәтенең V республика отчет–һайлау конференцияһы үтте. “Киләсәк хаҡына әңгәмә” тип исемләнгән конференцияла йөҙҙән ашыу делегат ҡатнашты. Улар араһында дәүләт власы органдары, мәғариф, фән, мәҙәниәт эшмәкәрҙәре, шулай уҡ DAAD ( Германияның академик алмашыуҙар хеҙмәте) һәм Галле ҡалаһынан (Германия) “Башҡортостан дуҫтары” йәмғиәте вәкилдәре. Конференцияны Йәмғиәт рәйестәше, БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт советнигы Сергей Лаврентьев алып барҙы. Ул, форумда асып, ҡатнашыусыларға БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайы рәйесе Константи Толкачевтың, БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаевтың, Екатеринбургта Федератив Германия республикаһының Генераль консулы Рената Шимкорайттың, республиканың минситрлыҡтары һәм ведомстволарҙың сәләмләү телеграммаларын уҡып ишеттерҙе.
Идараның отчет доклады менән сығыш яһаусы Рәсәй Федерацияһы буйынса Саксония иҡтисады вәкиле Валерий Курилов һүҙҙәре буйынса, быйылғы йыл юбилей даталарына бай булды. Германия Федератив республиканың 65 йыллығы; Берлин стенаһының емерелеүенә — 20 йыл; "Рәсәй-Германия" рәсәй-германия дуҫлыҡ йәмғиәтенең 60 йыллығы, "Башҡортостан-Германия" дуҫлыҡ йәмғиәтенең 40 йыллығы. 2009 йылда "Башҡортостан-Германия" дуҫлыҡ йәмғиәте 40 йыллығын байрам итә.
Германия менән Рәсәйҙе бөгөн сәйәси, иҡтисади, мәҙәни һәм ижтимағи өлкәләрҙә әүҙем хеҙмәттәшлек бәйләй. Дәүләттәребеҙ араһында уҡыусылар менән алмашыуҙан алып күп миллионлыҡ сауҙа-иҡтисади контракттар төҙөүгә тиклем үҙ-ара тығыҙ мөнәсәбәттәр урынлаштырылған. Германия менән Рәсәй стратегик хеҙмәттәшлектән ике яҡҡа ла файҙа алыуға өлгәшкән партнерҙар булып тора Гражданлыҡ йәмғиәте өлкәһендә аралашыу бәйләнеш урынлаштырырға һәм шулай итеп үҙ-ара аңлашыуҙы яҡшыртырға ярҙам итәсәк. Һалле һәм Өфө кеүек, ҡалалар араһында туғандарса мөнәсәбәттәр урынлаштырыу быға өлгө булып тора ла.
Өфөлә 2009 йылда "Германия берҙәмлеге көндәре"н байрам итеү Германия менән Башҡортостан Республикаһы араһындағы изге хеҙмәттәшлекте сағылдырыусы мөһим юбилей датаһы булып тора. Был даталар Башҡортостан менән Германия араһындағы дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлектең айырымланыу осоронда, "һалҡын һуғыш" дәүерендә үк башланыуын сағылдыра. Германия берләшкәндән һуң беҙҙең аралағы хеҙмәттәшлек тағы ла әүҙемерәк дауам итте.
Һуңғы дүрт йыл эсендә Дуҫлыҡ йәмғиәте Башҡортостанда немец телен һәм мәҙәниәтен популярләштереүгә, халыҡтар араһында аралашыуҙы һәм бер-береңде аңлауға йүнәлтелгән байтаҡ саралар үткәрҙе. Быға йәмғиәт эсендә яңы ойошмалар барлыҡҡа килеүе лә булышлыҡ итә. Мәҫәлән, “Партнер” башҡорт-герман бизнес клубы, башҡорт-герман йәштәр форумы, “Башҡортостан – Германия” экономистары ассоциацияһы, “Башҡортостан – Германия” ватандаштар менән бәйләнеш йәмәғәтселек советы, “Башҡортостан – Германия” халыҡ-ара хеҙмәттәшлек ҡатнашыусылары – Башҡортостан вуздары ассоциацияһы.
- 2009 йыл Башҡортостан һәм Германия араһындағы хеҙмәттәшлектең артабан үҫешенә көслө этәргес булып торҙо, — тине Валерий Курилов. - Быны Екатеринбургта Федератив Германия республикаһы вәкиллегенең тап беҙҙең республикала Немец берҙәмлеге көндәрен билдәләүе раҫлап тора. Бөгөн Башҡортостандың граждандар йәмғиәтен “Башҡортостан – Германия” дуҫлыҡ йәмғиәтенен башҡа күҙ алдына килтереп булмай.
Конференцияла ҡатнашыусылар уҙған йылға йомғаҡлау яһаны, “Башҡортостан – Германия” дуҫлыҡ йәмғиәтенең 2010 йылға эш планын раҫланы һәм Идаралыҡтың яңы составын һайланы.


text:
Фото:
Баш ҡалала «Үҙгәрештәр еле» бөтә Рәсәй заманса хореография фестивале үтәсәк
Фото:
15-17 ноябрҙә Өфөлә «Үҙгәрештәр еле» бөтә Рәсәй заманса хореография фестивале үтә.
Иң яҡшы бейеүселәр түбәндәге ике номинация буйынса билдәләнәсәк: заманса бейеү (джаз, модерн, контемпорари, ирекле пластика) һәм эстрада бейеүе (шоу, диско, street dance, стилизация).
Жюри составында – Силәбе заманса бейеү театрының хореограф-педагогы Ольга Пона, Һамар дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһының заманса бейеү кафедраһы мөдире Виктор Брыкин, Ҡазандағы «Пантера» камерный балетының художество етәксеһе һәм балетмейстеры Наил Ибраһимов, «Dance Empire» заманса хореография мәктәбе етәксеһе Ярослав Францев.
Конкурстан тыш, фестивалдә заманса һәм эстрада бейеү коллективтары етәкселәре һәм башҡарыусылары өсөн оҫталыҡ дәрестәре ойоштороласаҡ.
Әлеге фестивалдә Пермь, Новосибирск өлкәләренән, Түбәнге Новгород, Ульяновск, Екатеринбург, Магнитогорск, Силәбе, Благовещен, Бөрө һәм Өфө ҡалаларынан йәмғеһе 19 коллектив ҡатнашасаҡ.


text:
Теркәүес
Теркәүес — Һөйләм киҫәктәрен, һөйләмдәрҙе бер-береһенә теркәү өсөн ҡулланылған ярҙамсы һүҙ; һөйләм эсендә һөйләм киҫәктәрен йә ябай һөйләмдәрҙе берҡушма һөйләм итеп төҙөүсе ярҙамсы һүҙ төркөмө.
Төҙөлөшө яғынан теркәүестәр ябай һәм ҡушма була.
1. Ябай теркәүестәр: әммә, ләкин. йәғни, шуға, бәлки. тимәк, хатта, һәм һ.б.
2. Ҡушма теркәүестәр: әгәр ҙә, шулай уҡ, шуның өсөн, шуның арҡаһында һ.б.
Йөкмәткеһе
Теркәүестрҙең бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1. Теҙеү теркәүестәре һөйләм эсендә тиң киҫәктәрҙе, шулай уҡ ҡушма һөйләм эсендәге тиң мәғәнәле һөйләмдәрҙе үҙ-ара теркәп килә. А) йыйыу теркәүестәре, Б)ҡаршы ҡуйыу теркәүестәре, В) бүлеү теркәүестәре, Г) аныҡлау теркәүестәре
2. Эйәртең теркәүестәре эш-хәлдең булыуы йәки булмауының сәбәптәрен, шартын, шулай уҡ уларҙың оҡшашлығын һәм һөҙөмтәһен аңлатып, бер-беоеһенә эйәреп килгән һүҙҙәрҙе һәм һөйләмдәрҙе үҙ -ара теркәй.
Теркәүестәрҙең дөрөҫ яҙылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Усманова М. Ғ., Абдуллина Ф. Ф. Башҡорт теле. — Өфө, 2000. — ISBN 5-295-02619-1
- Толомбаев Х. А., Солтанбаева Х. В. Әсә теле. 6-сы класс өсөн дәреслек. — Өфө, 2008. — ISBN 978-5-295-04288-1
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Абдуллина Г. Р. Теркәүес // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text: Рәсәйзең федераль именлек хезмәте Кисловодск-Минераль һыузар поезындагы кисәге шартлауга кагылышы булыуза шикләнгән берзән-бер кешенән гәйепләүзәрзе алган. Тикшереү алып барыусылар тимер юлы эргәһендә табылган яралы ир теракт эшләүсе тип уйлаган. Әммә һуңынан асыкланыуынса, ул электр поезы пассажиры булып сыга. Шартлау тулкыны уны ситкә алып ыргыткан. Был пассажирзың хәле бик ауыр. Рәсми мәглүмәттәр буйынса, шартлау сәбәпле 4 кеше үлгән, 80-гә якыны яраланган. Бишкекка эш сәфәре вакытында Рәсәйзең генераль прокуроры Владимир Устинов поезды шартлатыу өсөн шартлаткыстың яңы төрө кулланылган, тип белдерзе. Уның һүззәренә караганда, хокук һаклау органдары хезмәткәрзәренә әлегә тиклем бындай төр мина менән осрашырга тура килмәгән.


text:
Төбәктә эшләүсе пенсионерҙар өсөн пенсиялар артты Фото: Олег Яровиков
Төбәктә эшләүсе пенсионерҙар өсөн пенсиялар артты
Төбәктә эшләүсе пенсионерҙар өсөн пенсиялар артты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
3 августан 2015 йылда эшләгән пенсионерҙар арттырылған пенсия ала башлай. Яңы күләмдәге пенсияны 250 меңдән ашыу кеше аласаҡ. Түләүгә сығымдарҙы финанслау тулы күләмдә тәьмин ителгән, тип хәбәр иттеләр Пенсия фондының Башҡортостан бүлексәһендә.
Эшләүсе пенсионерҙарҙың страховка пенсиялары күләмен ҡайтанан иҫәпләү тамамланған. Рәсәй Пенсия фонды идараһы ағзаһы, Башҡортостан буйынса идарасы Фоат Хантимеров аңлатыуынса, пенсия автоматик рәүештә иҫәпләнә.
Максималь өҫтәмә күләме өс пенсия балы суммаһына, йәғни 222,81 һумға тиң. Ағымдағы йылдың 1 февраленән пенсия балының хаҡы 74,27 һум тәшкил итә.
Графикка ярашлы, пенсия 3 августан 24-нә тиклем таратыла. Кредит ойошмаларына аҡса килешеүҙә билдәләнгән ваҡытта күсерелә.


text:
Төбәк башлығы «Мин - граждан» йәштәр форумында ҡатнашыусылар менән осрашты
23 августа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Бәләбәй районының «Аҡсарлаҡ» балалар сәләмәтләндереү үҙәгендә үткән «Мин — граждан» йәштәр форумында ҡатнашыусылар менән осрашты.
Республика башлығы форумдың биш белем биреү майҙансығы менән танышты. «Волонтерлыҡ» майҙансығында ҡатнашыусылар менән аралашыу барышында Рөстәм Хәмитов был теманың көнүҙәк булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды һәм, мәрхәмәтлек тормошобоҙға тәрәнерәк үтеп инергә тейеш, тип билдәләне.
Барлыҡ майҙансыҡтарҙы ҡарап сыҡҡандан һуң, республика Президентының форумда ҡатнашыусылар менән осрашыуы үтте.
— Һеҙҙе ниндәй пландар һәм проекттар ҡыҙыҡһындырыуын белер өсөн ҙур теләк менән һеҙгә ҡунаҡҡа килдем, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Мин һеҙгә көнләшеп ҡарайым, сөнки һеҙ нимә теләйһегеҙ, шуны әйтә алаһығыҙ. Һәм был дөрөҫ, һеҙҙең йәштә шулай булыу кәрәк.
Башҡортостан Президенты йәштәргә республиканың социаль-иҡтисади хәле тураһында һөйләне, артабан осрашыу һорау-яуап форматында дауам итте.
Сарала «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк сәйәси советы секретары, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев та ҡатнашты.
Белешмә өсөн. «Мин — граждан» йәйге йәштәр форумы республикала «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы»ның Башҡортостан төбәк бүлексәһе башланғысы менән өсөнсө тапҡыр үткәрелә. Быйыл йәштәр форумының статусы күтәрелде, ул Волга буйы федераль округы кимәлендә үткәрелә.


text:
Мартта һәм апрелдә алыҫ араларға йөрөүсе поездарға билеттар арзанаясаҡ
9 марттан «Федераль пассажирҙар компанияһы» (ФПК) асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең алыҫ араға йөрөүсе поездарына билеттар хаҡына миҙгелле кәметеү коэффициенты йоғонто яһаясаҡ.
Был көндән «ФПК» акционерҙар йәмғиәтенең Рәсәй Федерацияһы сиктәрендә йөрөүсе поездарының плацкарт һәм дөйөм вагондарында йөрөү хаҡы уртаса йыллыҡ тарифтан 12 процентҡа кәмерәк буласаҡ. Кәметеү коэффициенты 50 көн буйына — быйыл 9 марттан 27 апрелгә тиклем ғәмәлдә буласаҡ. Шул уҡ ваҡытта «люкс», СВ класлы вагондарҙа һәм купе вагондарында уртаса йыллыҡ тарифтың 10 проценты күләмендә ташлама яһаласаҡ, тип хәбәр иттеләр Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһендә.
2011 йылға тарифтарҙы көйләү графигы «Рәсәй тимер юлдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәте сайтында «Пассажирҙарға» бүлегендә баҫылған. Тарифтарҙың үҙгәреү осорон белеп, пассажирҙар сәфәрҙәрен алдан планлаштыра һәм шуға бәйле сығымдарын кәметә ала.


text:
Тарих кинематография
Граждандар һуғышы осоронан байтаҡ ҡына документаль-хроник фильмдар һаҡланған. Артабан "Өфөлә 1 май", "Һабантуй" (1925), "Ҡыҙыл Башҡортостан" (1929), "Азия сигендә", "Совет әкиәте", "Башҡорт ҡыҙы" (1930), "Данлы юбилей" (1939), "Икенсе Баку" (1940) тигән документаль фильмдар ижад ителә. 1937 йылда "Ленфильм"дан режиссер П. Петров-Бытов Башҡортостанда "Пугачев", фильмының ҡайһы бер күренештәрен төшөрә. С. Юлаев ролен К. Мөхөтдинов башҡара. 1940 йылда режиссер Яков Протазанов төп ролдә Арыҫлан Мөбәрәков уйнаған "Салауат Юлаев" фильмын эшләй. 1959-1960 йылдарҙа Свердловск киностудияһы "Сыңрау торна" фильм-балетын экранлашыра.
1959 йылдан башлап Башҡортостан телевидениеһы эшләп килә. Уның кино төркөмө байтаҡ фильмдар ижад итә. Улар араһында "Башҡорт балы" (сценарий авторы А. Филлипов), Заһир Исмәғилевтың кинопортреты булған "Тыуған моңдар" фильмы (режиссеры Ғ. Ҡудашев) иң уңышлы эштәрҙән һанала.
1990 йылдың 25 майында республикала "Башҡортостан" киностудияһы эш башлай. Уның етәксеһе итеп юллап астырыусы һәм ойоштороусы билдәле режиссер Әмир Абдразаҡов билдәләнә. "Ишмулла", "Зәки Вәлиди Туған" (режиссеры Ә. Абдразаҡов), "Аксаков һәм Башҡортостан", "Азатлыҡ ҡапҡаһы" (режиссеры Малик Яҡшымбәтов), "Инештәр", "Ғәскәров" (режиссеры Вил Кәримов), "Мин – Салауат Азатлыҡ" (режиссеры Г. Шеверов), һәм байтаҡ документаль фильмдар төшөрөү менән эшен башлап ебәргән киностудия һуңғы йылдарҙа нәфис фильмдары менән тамашасы күңелен яулай башланы.
Режиссер Әмир Абдразаҡов яҙыусы Яныбай Хамматов романдары буйынса "Бөртөкләп йыйыла алтын" тигән 4 сериялы нәфис фильм ижад итә.
"Башҡортостан" телерадиокомпанияһында "Ай ҡыҙы" исемле күп сериялы телевизион фильм төшөрөлдө. Был – 33 сериялы беренсе башҡорт сериалы. Режиссеры – Әнүәр Нурмөхәмәтов. Сценарий авторы – драматург Флорид Бүләков. Төп ролдәрҙә драма театры артистары – Эльмира Юлдашева, Эльмира Саматова (Айһылыу), Азат Йыһаншин (Ғайсар), Ғаяз Алтыншин (Ғаяз), Эльвира Юнысова (Рәшиҙә), Сара Буранбаева (Ғәҙилә), Гүзәл Маликова (Йәмилә) уйнанылар.
Башҡортостан телевидениеһы студияһында эшләү дәүерендә Талха Ғиниәтуллин әҫәре буйынса "Миҙал" нәфис фильмын, "Президент бүләге" тигән ҡыҫҡа метражлы фильм, ике сериялы "Һарығолаҡ" нәфис фильмын (яҙыусы Рамаҙан Өмөтбаев әҫәре буйынса) төшөрә.
Режиссер Булат Йосоповтың "Быяла юлсы", "Ауыл өҫтөндә йәйғор", "Сөмбөлдөң етенсе йәйе", Мостай Кәрим әҫәре буйынса "Оҙон-оҙаҡ бала саҡ" фильмдары экранға сыҡты.
Заманында үҙен талантлы театр һәм кино актеры итеп танытҡан Айсыуаҡ Йомағолов кино юлын һайлай һәм үҙенең , "Төндә мөмкин" тигән диплом эше менән бер нисә абруйлы халыҡ-ара һәм Рәсәй кинофестивалдәрендә , "Иң яҡшы режиссер", "Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы фильм" тигән исем яулай. Танылған Рәсәй актеры Марат Башаров төшкән "Елғыуар" кинофильмы ла тамашасылар күңеленә хуш килде.
2007 йылда "Рәхмәт" комедияһы төшөрөлдө. Сценарий авторҙары Зөһрә һәм Таңсулпан Бураҡаевалар, режиссеры Ануар Райбаев (Ҡаҙағстан). Был фильм ижади башҡорт йәштәренең уңышлы дебюты булараҡ танылыу яуланы. Һуңғараҡ шул уҡ ижади төркөм "Минең йондоҙом" исемле йәштәр лирик комедияһын тәҡдим итте (режиссер Таңсулпан Бураҡаева). Төп ролдәрҙә 2007 йылда Щепкин исемендәге театр институтын тамамлаған йәш башҡорт актерҙары.
Башҡортостандың Рәсәйгә ҡушылыуына 450 йыл тулыуға ҡарата режиссер Әмир Тойғонов документаль фильмдар серияһы төшөрҙө. Уға тилем ул генерал Шайморатов һәм Башҡорт атлы дивизияһы тураһында (сценарий авторы Сәлимә Батисова) "Еңеү сапҡынсылары" исемле документаль фильм менән танылыу яулағайны.
Шулай итеп, бөгөнгө көндә беҙҙең башҡорт киноһы ла яйлап үҫешә, донъя кимәленә сыға, милли колоритлы фильмдарыбыҙ халыҡ-ара фестивалдәрҙә призлы урындар яулай.


text:
Туймазы гәзите атайҙарға арналған фотоконкурс иғлан итте
«Туймазинский вестник» гәзите мөхәрририәте һәм «Тормош һәм ғаилә ҡиммәттәре өсөн» дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе ағымдағы йылдың 1 октябренән 1 ноябргә тиклем атайҙарға арналған фотоконкурс иғлан итте. Атай булыуҙы пропагандалау, ғаиләлә атай ролен, ғаилә абруйын арттырыу, атайҙарҙың ыңғай тәжрибәһен популярлаштырыу, фотосәнғәт теле менән атайлыҡҡа һөйөү һәм ихтирам белдереү фотоконкурстың төп маҡсаты булып тора. Еңеүселәр дипломдар һәм ҡиммәтле бүләктәр аласаҡ. Иң яҡшы фотоһүрәттәр 14 ноябрҙә «Родина» мәҙәниәт һарайында киң йәмәғәтселек иғтибарына сығарыласаҡ. Был көндө бында еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһы һәм ҡаланың балалар һәм йәштәр ижади коллективтары ҡатнашлығында концерт үтәсәк. Байрамға конкурста ҡатнашыусылар һәм уларҙың ғаиләләре саҡырыласаҡ.


text:
Куйбышев тимер юлына яңы вагондар ҡайтарыла
Ағымдағы йылдың 10 айында Куйбышев тимер юлына яңы 56 пассажирҙар вагоны ҡайтарылған.
Куйбышев магистрале пассажирҙары бөгөн үк заманса яңы вагондарҙа сәфәргә сыға ала. Файҙаланыуға тапшырылған 56 вагондың даими ҡулланылыуҙағы 34 вагоны "Жигули" фирма поезының ике составына ҡушылған, 22 вагон "Башҡортостан", "Мордовия", "Сура" һәм "Ульяновск" фирма поездарына таратып бирелгән.
Пассажирҙар вагондары "Рәсәй тимер юлдары" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең яңы корпоратив стилендә биҙәлгән.
Куйбышев тимер юлының йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса хеҙмәте хәбәр итеүенсә, Куйбышев магистраленә бирелгән бар вагондар ҙа хәҙерге санитар-техник нормаларға һәм хәүефһеҙлек һәм уңайлылыҡ буйынса донъя талаптарына яуап бирә. Күп пассажирҙар һауа алмаштырыу системаһы, мәғлүмәт таблоһы, эсәр һыуҙы һыуытыусы көнкүреш кулерҙары ҡуйылған, өҫкө урынды сикләүсе махсус ҡулайламаһы булған, йоҡлау урындары уңайлашҡан яңы пассажирҙар вагондарының йыһазланышын баһалап та өлгөргән. Бынан тыш, вагондар биотуалеттар менән йыһазландырылған, улар менән поезд туҡтап торған ваҡытта ла ҡулланырға ярай.
Бөгөнгө көндә Куйбышев магистраленең фирма поездары тулыһынса тиерлек яңыртылған. Составтарҙы яңыртыу программаһы артабан бөтә пассажирҙар поездарына яңы вагондар һатып алыуҙы күҙаллай. Быйылғы йыл аҙағына тиклем "ФПК" асыҡ акционерҙар йәмиғиәтенең Куйбышев филиалына йәнә дүрт яңы плацкарт вагон ҡайтарылыуы көтөлә, улар пассажирҙар күп йөрөгән поездар составына индереләсәк.


text:
Республика Йортонда Башҡортостандың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәрен бүләкләнеләрФото: Андрей Старостин
Республика Йортонда Башҡортостандың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәрен бүләкләнеләр
Республика Йортонда Башҡортостандың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәрен бүләкләнеләрФото: Андрей Старостин
Республика Йортонда сәнәғәт, мәҙәниәт, социаль өлкә хеҙмәткәрҙәрен һөнәри уңыштары өсөн наградлау тантанаһы уҙҙы. Хөкүмәт наградаларын һәм исемдәрҙе Башҡортостан Президенты Хакимиәте Етәксеһе Сергей Молчанов тапшырҙы. Ул тантананың сәбәпселәрен республика башлығы Рөстәм Хәмитовтың исеменән ҡотланы, шулай уҡ уларҙың хеҙмәтенә күрә 2013 йыл йомғаҡтары буйынса төбәктең бөтә төп социаль-иҡтисади үҫеш күрһәткестәре буйынса яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшеүен билдәләне.
— Улар бөтә алдағы йылдарға ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ һәм ил буйынса уртаса күрһәткестерҙән байтаҡҡа артығыраҡ. Бөгөн Башҡортостан тоташ бер төркөм күрһәткестәр буйынса Федерация субъекттары араһында лидерҙар иҫәбендә лайыҡлы тора, — тине Сергей Молчанов. — Торлаҡты сафҡа индереү буйынса беҙ илдә алтынсы һәм Волга буйы федераль округында беренсе урынды биләйбеҙ. Беҙ төп капиталға инвестициялар буйынса тәүге ундар исемлегендә. Ауыл хужалығы продукцияһын етештереү буйынса – етенсе урында, һәм инде күп кенә йылдар округта икенсе урында торабыҙ. Башҡарма власть органдары һөҙөмтәлелеген баһалау буйынса республика унынсы урынды биләй.
Уңышлы эштәре өсөн наградаларға «Башҡортостан электр бүлеү селтәрҙәре» компанияһының һәм Стәрлетамаҡ «Синтез-Каучук» заводының ҙур төркөм хеҙмәткәрҙәре, почта, урмансылыҡ хеҙмәткәрҙәре, артистар, табиптар, музыкаль һәм дөйөм белем биреү мәктәптәре, Өфө дәүләт сәнғәт академияһы уҡытыусылары лайыҡ булды.
— Республикала тормош яҡшыра. Муниципаль берәмектәрҙә бик күп социаль программалар эшләй. Йәшәү кимәле һәм сифаты арта. Һис шикһеҙ, етәкселек һәм йәмғиәт алдында хәл ителмәгән мәсьәләләр ҙә аҙҙан түгел, әммә һеҙҙең кеүек ошондай намыҫлы хеҙмәткәрҙәр булғанда төбәк етәкселеге һәм ил Президенты ҡуйған бөтә йөкләмәләрҙе лә үтәй аласаҡбыҙ, — тип билдәләне Сергей Молчанов.


text:
Туриндустрия союзы төҙөләсәк
Ноябрҙә Өфөлә Башҡортостан туриндустрия союзы төҙөү буйынса ойоштороу съезы үтәсәк.
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, был йәмәғәт берекмәһенең төп маҡсаты – туристик хеҙмәтләндереүҙәр баҙарын юлға һалыу, төбәктең туризм мөмкинлектәрен киңәйтеү, Башҡортостан өсөн дөйөм туристик бренд булдырыу.
Башҡортостан туриндустрия союзына 500-ҙән ашыу турбизнес, ҡунаҡхана хужалығы, санатор-курорт комплексы ойошмалары, шулай уҡ транспорт, страховка компаниялары, уҡыу йорттары, туризм менән идара итеү төбәк ассоциациялары һәм органдары, шулай уҡ туризмды үҫтереү мәсьәләләрен даими яҡтыртып барыусы киң мәғлүмәт саралары инәсәк.


text:
Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәге 14 мең вакансия тәҡдим итә
Башҡортостан баш ҡалаһында бөгөн рәсми рәүештә яҡынса 8600 эшһеҙ иҫәпләнә. Шул уҡ ваҡытта Өфөнөң вакансиялар банкында бөгөнгө көндә 14 меңдән ашыу буш эш урыны бар.
Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенең һуңғы мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала эшһеҙлек кимәле 1,53 процент тәшкил итә. Хеҙмәт баҙарындағы көсөргәнешлек коэффициенты 0,65-кә тиң. Икенсе төрлө әйткәндә, бер вакантлы урынға бер кешенән әҙерәк тура килә.
Әлеге ваҡытта Өфөнөң хеҙмәт биржаһында йәмғеһе 9100-гә яҡын кеше иҫәптә тора. Уларҙан яҡынса 400 кеше бөгөн хеҙмәт баҙарында талап ителгән һөнәрҙәр буйынса уҡыуын дауам итә.


text:
Фото:
"Өфө" аэропортында хәҙер рейсҡа үҙ аллы теркәлеү үтергә мөмкин
Фото:
«Өфө» халыҡ-ара аэропортында пассажирҙарға үҙ аллы теркәлеү мөмкинлеге булдырылды. Яңы хеҙмәт менән электрон билеттар буйынса осорға тейешле һәм үҙ аллы теркәлеү үтергә теләгән «Трансаэро» авиакомпанияһы пассажирҙары файҙалана ала.
Хәҙер пассажирҙар самолет салонында урынды үҙҙәре һайлай, ултырыу талонын асып, ултыртыу урынына үтә ала. Пассажирҙың багажы булған осраҡта, уны теркәлеү урынында сиратһыҙ тапшырырға мөмкин.
Әйтергә кәрәк, донъяның ҙур аэропорттарында пассажирҙарҙың өстән бер өлөшө үҙ аллы теркәлеү үтә. Өфө авиасәйәхәтселәре элек рейсҡа теркәлеү ваҡытын ҡыҫҡартырға мөмкинлек биргән хеҙмәттән мәхрүм ине.
«Өфө» аэропортының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, үҙ аллы теркәлеү киоскыһы эске авиалиниялар терминалында, залдың үҙәгендә, белешмә бюроһы менән 2-се теркәлеү урыны араһында урынлаштырылған. Үҙ аллы теркәлеү хеҙмәтенән файҙаланыуы ауыр түгел. Ҡыйынһынған осраҡта пассажир авиакомпания вәкилдәренә ярҙам һорап мөрәжәғәт итә ала.


text:
Өфөлә «Әкиәт» татар ҡурсаҡ театрының гастролдәре башлана
15 майҙа Өфөлә — «Әкиәт» татар ҡурсаҡ театрының, Ҡазанда Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының гастролдәре башлана.
«Әкиәт» театры өфөлөләргә иң популяр постановкаларҙың береһен — «Буратино» спектаклен тәҡдим итәсәк, ә Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры Татарстандың баш ҡалаһында «Вовка ҡурсаулыҡта» тип аталған экологик шоу күрһәтәсәк.
Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, Ҡазан ҡурсаҡтары Өфөлә «Театральное Поволжье-Ниточка» фестивале сиктәрендә ярты йыл элек ҡунаҡта булғайны. Унда театр коллективы яҙыусы Ғабдулла Туҡайҙың бала сағын сағылдырған «Апуштың тылсымлы төшө» спектаклен тәҡдим иткәйне.
Татарстан театры гастролдәре 18 майға тиклем дауам итәсәк. Тулыраҡ мәғлүмәт Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының рәсми сайтында урынлаштырылған.


text:
Нефтекамала пассажирҙар автобусы утҡа тотолдо
Билдәһеҙ кешеләр транспорт сараһына дүрт тапҡыр пневматик ҡоралдан ата. Зыян күреүселәр юҡ. Йәмәғәт транспортына "Дауахана ҡаласығы" туҡталышында һөжүм итәләр. Ҡараңғы булғанлыҡтан водитель атыусыларҙы күрмәй ҡала. Улар еңел автомобиль эсендә була.
Дүрт пуляның икәүһе автобусты үтәнән-үтә тишеп сыға. Был ваҡытта салонда утыҙға яҡын кеше була. Пассажирҙар йөрөтөүсе предприятие вәкилдәре әйтеүенсә, бындай осраҡ тәү тапҡыр түгел. Быға тиклем дә йәмәғәт транспортына һөжүм итеүселәр булған. Полиция енәйәтселәрҙе бер нисек тә таба алмай. Пневматик ҡоралдары хоҡуҡ һаҡсыларында теркәлмәй.


text:
«Селигер-2012» форумында ҡатнашыуға заявкалар 1 апрелгә тиклем ҡабул ителә
«Селигер-2012» форумында ҡатнашыуға заявкалар 1 апрелгә тиклем ҡабул ителә. Быйыл илдең һәләтле йәштәре Тверь өлкәһендә һигеҙенсе тапҡыр йыйыласаҡ. Сараға эләгеү өсөн форумдың рәсми сайтында заявка тултырыу, махсус мәсьәләләр сисеү һәм тейешле рейтинг йыйыу мотлаҡ.
Әлеге инновацион форум сиктәрендә һигеҙ тематик смена ойоштороласаҡ, уларҙың тәүгеләре 1 июлдә башланасаҡ. «Селигер-2012» 2 августа тамамланасаҡ.
Ойоштороусылар билдәләүенсә, «Селигер» барлыҡ структураларҙы программаң, проектың йәки идеяң менән таныштырыу мөмкинлеген бирә. Сара инвестицияларға, гранттарға, эре шәхси компаниялар һәм дәүләт корпорациялары фондтарына, дәүләт программаларына тура юл булып тора.


text:
Константин Толкачев Ҡырмыҫҡалы районының партия активы менән осрашты
«Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк сәйәси советы секретары, Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев 24 ғинуарҙа Ҡырмыҫҡалы районының партия активы менән осрашты, тип хәбәр итә партияның төбәк бүлексәһенең матбуғат хеҙмәте.
Декабрҙә үткән Дәүләт Думаһына депутаттар һайлауҙа Ҡырмыҫҡалы районы халҡы «Берҙәм Рәсәй» партияһы өсөн 95 проценттан ашыу тауыш биргән. Константин Толкачев бының өсөн рәхмәт белдерҙе.
— Был Башҡортостан буйынса иң яҡшы күрһәткес, унан да бигерәк, Ҡырмыҫҡалы районы дөйөм ил буйынса ла лидерҙар иҫәбенә инде, — тине республика парламенты спикеры осрашыу барышында. – Республика Президенты һәм партияның төбәк сәйәси советы исеменән «Берҙәм Рәсәй»гә күрһәткән ышанысығыҙ өсөн рәхмәт белдерәм. Һайлау ауыр шарттарҙа үтте. Оппозиция беҙҙең граждандар тормошондағы ыңғай үҙгәрештәрҙе күрмәй, ә улар асыҡ күренә: һаулыҡ һаҡлау, мәғариф системалары реформалана, уртаса ғүмер оҙонлоғо, тыуым арта.
Осрашыу аҙағында Константин Толкачев, Ҡырмыҫҡалы районы халҡы 4 мартта үтәсәк һайлауҙарҙа ла юғары әүҙемлек күрһәтер, тигән ышанысын белдерҙе. Ул партияның ҡайһы бер ағзаларына һәм бүлектәренә рәхмәт хаттарын тапшырҙы.


text:
Дрозофила
Дрозофи́ла (лат. Drosophila бор. грек. δpόσoς — ысыҡ, дым + φιλέw — яратыусы) — емеш себендәре ғаиләлеге ырыуынан себендәр.
Тораҡ, йәшелсә, емеш-еләк келәтендә тереклек итеүсе синантроп төрҙәре ғәҙәти һанала. Үҫемлектәр һуты, серек органик матдәләр, личинкалар, микроорганизмдар менән туҡлана. Дрозофилалар йәшәү ареалы киңәйеүе йәшелсә, емеш-еләкте кешеләрҙең күсереүе менән бәйле. Оло заттары ҡышлай. Айырыуса емеш себендәре melanogaster drosophila киң таралған. Төҫө −һоро, оҙонлоғо 3 мм-ға яҡын, күҙҙәре - асыҡ ҡыҙыл.
Дрозофилалар генетиканың классик объекты булып тора.
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
Фудзияма
Ошибка: блок «Викимилектә категория» отсутствует в шаблоне Геокар.
Фудзияма, Фудзи тауы (япон. 富士山) — Японияның Хонсю утрауында урынлашҡан вулкан, Японияның иң бейек тауы. Бейеклеге — 3776 м. Японияның Хонсю утрауындағы янар вулкан, Токионан 90 км көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Һуңғы атылыуы 1707—1708 йылдарҙа булған. Тау идеал конус һыҙатлы. Туризм төбәге һәм буддист синтоист күльты өсөн изге ғибәҙәт ҡылыу урыны булып иҫәпләнә.
Фудзи бер нисә быуат буйы япон сәнғәтендә билдәле тема булып тора.
Бөгөнгө көндә Фудзи түбәһендә Дзинзя синтоист ғибәҙәтханаһы, почта бүлексәһе һәм метеостанция урынлашҡан. Тау Фудзи-Хаконэ-Идзу милли паркы биләмәһендә урынлашҡан.


text:
Башҡортостан Тверҙа һаулыҡ һаҡлауҙы мәғлүмәтләштереү тәжрибәһен күрһәтте
8 июлдә VII Тверь социаль-иҡтисади форумында «Рәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау системаһында мәғлүмәт-коммуникация технологияларын үҫтереү һәм файҙаланыу» секцияһы эше сиктәрендә һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә дәүләт хеҙмәтләндереүҙәрен, универсаль электрон карта файҙаланып, электрон төргә күсереү буйынса Башҡортостан Республикаһы тәжрибәһе тәҡдим ителде.
Республикала «Башҡортостан социаль картаһы» проектының медицина ҡушымтаһын индереүгә әҙерлек граждандарҙың льготаға эйә булған категорияларын өҫтәмә дарыуҙар менән тәьмин итеү федераль программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә 2006 йылда уҡ башланғайны.
Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә 100-ҙән ашыу төрлө программа ҡарарҙары файҙаланыла, был мәғлүмәт-коммуникация технологияларын файҙаланыу өсөн күп фактик материалдар тупланыуы хаҡында һөйләй. Республикала бөгөн пациент һәм уға күрһәтелгән медицина хеҙмәтләндереүҙәре тураһында мәғлүмәт электрон төргә күсерелгән дә инде.
Хәҙерге ваҡытта «Башҡортостан социаль картаһы» проектының медицина ҡушымтаһы Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат, Мәләүез, Күмертау, Сибай ҡалалары һәм Шишмә районының айырым һаулыҡ һаҡлау учреждениеларында индерелгән.
Медицина ҡушымтаһын уңышлы тормошҡа ашырыуға 2009 йылдың июненән Башҡортостан Республикаһы баш ҡалаһы Өфөлә индерелгән «Берҙәм регистратура» проекты ла булышлыҡ итә, унда ҡаланың 46 муниципаль поликлиникаһы ҡатнаша, филиал селтәрен иҫәпкә алып – 116 дауалау-профилактика учреждениеһы. Был проектты шартлы рәүештә ике өлөшкә бүлергә мөмкин. Беренсеһе — кешеләрҙе табипҡа ҡабул итеүгә туранан-тура яҙыу, икенсеһе — медицина ярҙамы күрһәтеүҙең мониторинг системаһы. Икеһе лә бер маҡсатҡа өлгәшеүгә — халыҡҡа медицина ярҙамы күрһәтеү кимәлен арттырыуға йүнәлтелгән. Был ваҡыт эсендә Башҡортостан Республикаһының 3,6 миллиондан ашыу кешеһе табипҡа ҡабул итеүгә яҙҙырылды.


text:
Өфөлә «Йәшлек» гәзите ойошторған акцияның баннерҙары ҡуйылды Фото: Журналистар союзы
Өфөлә «Йәшлек» гәзите ойошторған акцияның баннерҙары ҡуйылды
Өфөлә «Йәшлек» гәзите ойошторған акцияның баннерҙары ҡуйылды Фото: Журналистар союзы
ӨФӨ, 2016 йыл, 3 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфө урамдарында «Йәшлек» республика гәзите ойошторған акция тураһында мәғлүмәт таҡталары ҡуйылған. Редакция икенсе тапҡыр Булат Солтангәрәевтың иҫтәлегенә арналған иншалар конкурсын үткәрә.
Республика Журналистар союзынан хәбәр итеүҙәренсә, баннерҙар Октябрҙең 50 йыллығы, Менделеев урамдарында, Пархоменко — Галле урамдары киҫелешендә, Өфө — Аэропорт трассаһында, Октябрь проспектында урынлашҡан. Унда яҙылған #Йашлек_газите_янылыктары, #БулатСултангареев («Бәйләнештә») һүҙҙәре буйынса конкурс хаҡында тулыраҡ мәғлүмәт алырға мөмкин.
Йыл һайын «Йәшлек» республика гәзите Булат Солтангәрәев исемендәге уҡыусылар һәм йәштәр конкурсын ойоштора. Уның маҡсаты — йәштәрҙе илһөйәрлек рухында тәрбиәләү, шәхесте төрлө яҡлап үҫтереү, шулай уҡ ижади кешеләрҙе асыҡлау һәм уларға ярҙам күрһәтеү. 2014-2015 уҡыу йылында конкурста 100-ҙән ашыу 10-11 класс уҡыусыһы ҡатнашты. Улар йәштәрҙең мөһим проблемаларын һәм уларҙы хәл итеү юлдарын сағылдырған мәҡәләләр тәҡдим итте. Конкурсанттар жюри ағзаларын ҡыҙыҡлы фекерҙәре, яңы идеялары, Булат Солтангәрәевҡа арналған шиғырҙары менән таң ҡалдырҙы. Эштәрҙә уның изге эштәрен һәм идеяларын дауам итеү теләге сағыла.
Булат Солтангәрәев Өфө ҡалаһындағы 3-сө гимназияла уҡый ине. Аҡыллы, алдынғы ҡарашлы, итәғәтле, белемле, илһөйәр рухлы, төрлө кимәлдәге фәнни-ғәмәли конференцияларҙа ҡатнашҡан, олимпиадаларҙа еңелеү белмәгән егет 2011 йылда 17 йәшендә фажиғәле һәләк булды.


text:
Коррупцияға ҡаршы көрәш ҡыҙа
Парламент махсус комиссия төҙөп ришәүәтселеккә ҡаршы үҙ көрәшен башланы.
Тәүге ултырышта Радий Хабиров темаһы ла күтәрелгән. Уның ҡайһы бер мутлыҡтары асыҡлана башланы тип белдерә депутаттар.
Радий Хәбировтың вазифаһынан бушатылыуы , уның килемдәр һәм милек тураһындағы декларацияһындағы мәғлүмәттәренең тулылығы һәм дөрөҫлөгөн тикшереү республика һәм федераль матбуғат баҫмаларында күпләп яҡтыртыла.
Был ваҡиға хаҡында “Известия”, “,Независмая газета”, “Коммерсант”, “Ведомости”, “МК” һәм башҡа үҙәк баҫмалар яҙып сыҡты ла инде. Уларҙың барыһы ла хакимиәт етәксеһенә ҡарата башланған тикшереүҙе хәҙерге Рәсәй өсөн тиңе булмаған хәл тип баһалай һәм коррупцияға ҡаршы көрәште дәүләт кимәленә күтәргән Рәсәй өсөн уның мөһимлеген билдәләй.
Күпселек баҫмалар Башҡортостандың контроль-иҫәп палатаһының коррупцияға ҡаршы комиссияһы мәғлүмәттәренә таянып хәҙер инде вазифаһынан бушатылған президент хакимиәте етәксеһенең төрлө урындар өсөн йәшерен хаҡтары булыуы хаҡында хәбәр итә. Ошо документҡа ярашлы Дәүләт думаһындағы урын 30 миллион, Дәүләт йыйылышы - Ҡоролтай өсөн 6, президент аппаратының бүлек етәксеһе вазифаһы 5 миллион, ябай белгес урыны бер миллион ярым һум менән баһалана.
“Уфимские ведомости” азналыҡ газетаһы юғары вазифаны биләүсе дәүләт хеҙмәткәренең һалым декларацияһына үҙенең күпселек мөлкәтен ,,индергә онотоуын,, уҡ ҡанунды боҙоу тип һанай. Миҫал итеп, был баҫма уның Өфө ҡалаһының Яңы күпер урамындағы элиталы йорттағы ике фатирын, шулай уҡ Баҡса, Аврора һәм Достоевский урамдарындағы фатирҙарын да килтерә. Башҡа баҫмалар коррупцияға ҡаршы комиссияның мәғлүмәттәренә таянып Хәбировтың үҙ кешеләренә ғәмәлдәге ҡанундарҙы урап күсемһеҙ милек бүлеүе хаҡында ла хәбәр итә.


text:
«Әсә» фильмы еңеү яуланы
«Арткино» IX Бөтә Рәсәй ҡыҫҡа метражлы автор киноһы фестиваленең «Тамашасылар фекере буйынса иң яҡшы фильм» номинацияһында «Әсә» фильмы еңеү яуланы. Башҡорт фильмы, иң күп тауыш йыйып, 2015 йылдың иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы фильмы тип танылды. Уны Башҡортостан Башлығы грантына Шәүрә Шәкүрованың сценарийы буйынса режиссер Айнур Асҡаров төшөргән. «Арткино» фестивале илдең 50 ҡалаһында уҙғарыла. Лауреат исеменә лайыҡ булған фильмдар Рәсәй ҡалалары һәм Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәре буйлап турҙа ҡатнаша.


text:
Уҡыу йылы башында Ишембайҙа Башҡорт кадет корпусы өсөн спорт комплексы һәм ятаҡ асыласаҡФото: Олег Яровиков
Уҡыу йылы башында Ишембайҙа Башҡорт кадет корпусы өсөн спорт комплексы һәм ятаҡ асыласаҡ
Уҡыу йылы башында Ишембайҙа Башҡорт кадет корпусы өсөн спорт комплексы һәм ятаҡ асыласаҡФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
Яңы уҡыу йылына Волга буйы федераль округының Башҡорт кадет корпусы өсөн тәғәйенләнгән физкультура-һауыҡтырыу комплексы һәм 230 урынға иҫәпләнгән ятаҡ сафҡа индереләсәк. Был хаҡта Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовҡа республиканың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Хәлит Мәхмүтов хәбәр итте.
Спорт комплексы төҙөлөшө 2014 йылдың сентябрендә башланды. Бөгөнгө көндә 25 миллион һум үҙләштерелгән. Нигеҙ 70 процентҡа ҡоролған, металл конструкцияларҙы ҡуйыу башланған.
Дөйөм ятаҡ төҙөлөшөнә 2015 йылдың ғинуарында старт бирелде. Хәҙер нигеҙ соҡорон ҡаҙыу эштәре алып барыла, тимер-бетон нигеҙ блоктарын монтажлау бара.
— Был бик яуаплы эш. Ваҡытында һәм сифатлы итеп төҙөргә кәрәк, — тине республика Башлығы, подрядсыларға мөрәжәғәт итеп. — Һеҙ уны августа сафҡа индерергә тейешһегеҙ.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Ишембайҙа урынлашҡан кадет корпусы 2013 йылдың сентябрендә республика кадет мәктәп-интернаты базаһында асылды. Хәҙерге көндә бында 320 кадет, шул иҫәптән 18 ҡыҙ белем ала. Инфраструктураны үҫтереү сиктәрендә уҡыу корпусын, ашхананы капиталь ремонтлау, әлеге ятаҡты киренән икенсе уҡыу корпусы итеп йыһазландырыу һәм һауа-десант ҡаласығын төҙөү ҡаралған.


text:
Республика Президенты чиновниктарҙы халыҡ менән эшләй белмәгәндәре өсөн тәнҡитләне
— Буласаҡ депутаттар халыҡ менән эшләүҙең тәү сиратта үтәлергә тейеш бурыс булыуын аңларға тейеш, — тип белдерҙе Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Баҡалы, Бүздәк, Туймазы, Саҡмағош һәм Шаран райондары активы менән осрашыу барышында.
Буласаҡ депутатлыҡҡа кандидаттарға кәңәш биреп, республика етәксеһе халыҡ менән һәр ваҡыт аңлатыу эштәрен алып барырға кәрәклеген билдәләне. Өфө һәм Салауат властары өлгөһөндә Рөстәм Хәмитов халыҡ менән ғәҙел эшләмәү хаҡында һөйләне.
— Өфө тиҙ йөрөшлө трамвай линияһын төҙөй башларға ҡарар итте. Был идея насар түгел, әммә халыҡҡа барыһын да аңлатырға кәрәк. Кешеләргә был трассаның нисек үтеүе, ниндәй ауырлыҡтар килеп тыуыуы хаҡында һөйләү зарур. Бының урынына йыш ҡына, халыҡ фекерен иҫәпкә алмайынса, үҙҙәренең ҡарарын нисек тә булһа үтәргә тырышалар. Был халыҡ менән эшләүгә етди ҡарамау йәһәтенән бер миҫал булып тора, — тине республика Президенты.
Рөстәм Хәмитов алдағы көндәрҙә объект төҙөләсәк урындарҙа булып, халыҡ менән аралашырға һәм уларҙың фекерҙәрен тыңларға һүҙ бирҙе.
Шундай уҡ хәл Салауат ҡалаһында килеп тыуған. Унда яңы химия производствоһы төҙөләсәк.
Төбәк башлығы һүҙҙәренсә, бында ла халыҡ менән эшләп еткермәгәндәр, кешеләр менән осрашып, аңлатыу эштәрен үткәрмәгәндәр. Һөҙөмтәлә халыҡ үҙенең борсолоуын белдерә.
Башҡортостан Президенты ике мәсьәләне лә үҙ контроленә алырға һүҙ бирҙе.


text:
Зөһрә Рәхмәтуллина: «Ауыл китапханаһын закон яҡларға тейеш»
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Дәүләт Думаһы ауыл китапханаһын үҙгәртеп ҡороу йәки ябыу тураһында ҡарар ҡабул иткәндә йәмәғәтселек фекерен иҫәпкә алыуҙы күҙаллаған закон проектын беренсе уҡыуҙа хупланы. Башҡортостандан Дәүләт Думаһы депутаты Зөһрә Рәхмәтуллина фекеренсә, илдең китапханалар киңлегендә ауыл китапханалары һанының кәмеү тенденцияһы күҙәтелә. Ошо новелланы ҡабул итеү кәрәклеге бер ни тиклем шуға бәйле.
Һис шикһеҙ, китапханаларҙы ябыуҙың объектив сәбәптәре лә бар, әммә йыш ҡына урындарҙа уларҙың мәҙәниәт һәм рух булдырыу роле тейешенсә баһаланмай һәм популяр булмаған ҡарарҙар ҡабул ителә.
— Ауыл китапханаларының китап һаҡлау һәм китап биреү пункты ғына түгел, ә күп функциялы мәҙәни үҙәк булыуын оноторға ярамай, — тип билдәләне үҙ сығышында Мәҙәниәт буйынса комитет рәйесе, закон проектының авторҙашы Зөһрә Рәхмәтуллина. — Илдә Әҙәбиәт йылы, китап уҡыуҙы популярлаштырыу, китапханаларға булышлыҡ итеү йылы бара. Ошо закон проектының әһәмиәтле булыуын төбәктәрҙән алынған баһаламалар ҙа дәлилләй. Закон проекты ауыл китапханаларын һаҡлауға һәм ауыл уҡыусыһының ҡыҙыҡһыныуын һәм ихтыяжын яҡлауға йүнәлтелгән.
Депутат фекеренсә, ауыл китапханаһы заман менән бергә атларға тырыша. Бөтә төбәктәрҙә лә китапхана тормошо бик әүҙем, ҡыҙыҡлы саралар ойошторола, быны «Рәсәй китапханалары» партия проекты сайтында асыҡ күрергә мөмкин. Айырыуса ауыл китапханалары закон кимәлендә яҡланырға тейеш.
Бөгөнгө көндә илдең китапханалар селтәрендә 130 меңдән ашыу учреждение, шул иҫәптән 40 меңгә яҡын китапхана иҫәпләнә, шуларҙың 31 меңдән ашыуы ауыл ерендә урынлашҡан. Башҡортостанда ғына 1700 китапхана эшләй.


text:
Башҡортостанға картуф көнсығыш республикаларҙан килтереләсәк
Социаль мөһим тауарҙарға һәм хеҙмәтләндереүҙәргә хаҡтар артыуы һуңғы ваҡытта көнүҙәк мәсьәләгә әйләнде. Сиктән тыш ҡоро йәй һәм шуға бәйле Рәсәйҙең күп төбәктәрендә иген һәм мал аҙығы культураларының, картуфтың уңмауы аҙыҡ-түлеккә хаҡтарҙың артыуына килтерҙе. Бынан Башҡортостан да ситтә ҡалманы, бында үҙ картуфы, ҡарабойҙайы, мал аҙыҡтары етешмәй. Ярмаларға, картуфҡа һәм йәшелсәләргә, ит һәм ит продукттарына хаҡтар артҡандан-арта бара. Бындай шарттарҙа ябай һатып алыусыға нисек йәшәргә, нисек осон-осҡа ялғарға? Был мәсьәлә төбәк халҡын ғына борсомай.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 7 ғинуарҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетына, шулай уҡ Федераль монополияға ҡаршы хеҙмәттең БР буйынса идаралығына социаль мөһим тауарҙарға һәм хеҙмәтләндереүҙәргә хаҡтарҙың айышына төшөнөргә ҡушҡайны. БР Президенты Хакимиәтендә үткән республиканың махсус ведомство-ара комиссияһы ултырышы ошо темаға арналды.
БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 2011 йылдың 11 көнөндә социаль мөһим аҙыҡ-түлек тауарҙарының хаҡы уртаса 1,5 процентҡа күтәрелде, һыйыр ите, ҡарабойҙай, картуф, һуған һәм тары ярмаһы 9 процентҡа тиерлек ҡиммәтәйҙе. Ҡарабойҙайҙың килограмы 80-90 һум тора (сағыштырыу өсөн: бер йыл элек кенә 25 һумдан ашмай ине). Картуфҡа килгәндә, әле уның бер килограмының хаҡы – 40-50 һум. Яҙға ул, ихтимал, тағы ҡиммәтәйер.
— Халыҡтың картуф менән тәьмин ителеү хәлен һәм “икенсе икмәк”кә хаҡтарҙы белә тороп, беҙ уны икенсе төбәктәрҙән килтереү мәсьәләһен ҡарайбыҙ. Атап әйткәндә, Ҡаҙағстандан, Ҡырғыҙстандан, Үзбәкстандан һәм Тажикстандан. Унда картуфтан йылына бер нисә уңыш йыйып алырға мөмкин. Был республикаларға запростар ебәрелде лә инде, — тине БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты рәйесе Илдар Әхмәтшин.
Уның әйтеүенсә, сауҙа селтәрҙәрендә хаҡтарҙың нигеҙһеҙ артыуына сик ҡуйылды. Әммә продукцияны килтереүгә хаҡтар артыуы арҡаһында хаҡтар биш-алты процентҡа артыуы ихтимал.


text:
Бәләкәй һәм урта бизнесҡа ярҙамға Башҡортостан федераль бюджеттан 225 миллион һум аласаҡ
Рәсәй Иҡтисади үҫеш министрлығында 2010 йылда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа дәүләт ярҙамы сараларын финанслауға бюджетҡа субсидиялар билдәләүгә Рәсәй Федерацияһы субъекттарын һайлап алыу буйынса конкурс комиссияһының ултырышы үтте.
Конкурсҡа килгән ғаризаларҙы тикшереү һөҙөмтәһендә Рәсәй Федерацияһының 82 субъектынан 7567,08 миллион һум дөйөм суммаға 391 заявка еңде. Башҡортостан Республикаһы бюджетына субсидия күләме 225 миллион һум тәшкил итә.
БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бүлеп бирелгән средстволарҙы киләһе сараларға йүнәлтеү планлаштырыла: бизнесын яңы асҡан бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттарын субсидиялауға; лизинг түләүҙәренең бер өлөшөн субсидиялауға; бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарының электр селтәре хужалыҡтарына ҡушылыуы (100 кВт-ҡа тиклем) һәм энергияны һаҡсыл ҡулланыу программаларын ғәмәлгә ашырыу менән бәйле сығымдарының бер өлөшөн субсидиялауға; бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарының муниципаль үҫеш программалары сараларына ярҙам итеү өсөн БР муниципаль берәмектәргә субсидиялар биреүгә; эшен яңы асҡан эшҡыуарҙарға ҡыҫҡа ваҡытлы уҡыу курстарын ойоштороуға.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан Республикаһында Республика бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары үҫеше программаһын финанслауға 2010 йылға Башҡортостан бюджетынан 100 миллион һум бүленгән. Бынан тыш, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына ярҙамға төбәктә башҡа средстволар йәлеп итеү ҙә ҡаралған.


text:
Радик Гәрәев Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде
Рөстәм Хәмитов Радик Гәрәевты республиканың иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары итеп тәғәйенләне.
Радик Нәби улы Гәрәев 1960 йылда Өфөлә тыуған. «Иҡтисад һәм машиналар эшләү сәнәғәтен ойоштороу» һөнәре буйынса Өфө авиация институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1977 йылда Өфө авиация институтының лаборанты вазифаһынан башлай. Төрлө йылдарҙа СССР-ҙың 50 йыллығы исемендәге Өфө агрегат производство берекмәһенең ВЛКСМ комитеты секретары урынбаҫары, секретары, ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының эштәр менән идара итеү инструкторы, Башҡортостан Демократик йәштәр иттифағының эштәр менән идара итеү секторы мөдире вазифаларын башҡара. БР Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитетында, Өфө хакимиәтендә эшләй.
2013 йылда БР Территориаль үҫеш буйынса агентлығы етәксеһе урынбаҫары вазифаһын биләй.


text:
Ҡояш системаһы моделен аңлатыусы философ
«Ҡояш системаһы моделен аңлатыусы философ» — 1766 йылдар тирәһендә яҙылған инглиз рәссамы Джозеф Райт картинаһы. Тулы исеме «Ҡояшты лампа алыштырған моделдә Ҡояш системаһын аңлатыусы философ». «Философ» — тамашасыға күренмәгән шәм яҡтыһында һүрәтләнгән персонаж һәм сәхнә объекттары күрһәтелгән икенсе картина («Гладиатор»ҙан һуң).Картина персонаждары йөҙҙәре Айҙың төп фазаларын күрһәтә — яңы ай, ярты ай, сирек ай һәм тулы ай.
Картина тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Классик сюжет урынына картина үҙәгендә фәнни сюзет ятыуы бәхәстәр тыуҙыра. Райт һүрәтләгән фәнни "мөғжизәләр"гә һоҡланыу ул замандағы йәшәп килгән дингә һоҡланыу ғөрөф-ғәҙәтенән айырыла, сөнки Райт фән һәм техниканы дин кеүеҡ һоҡландырғыс тип иҫәпләй. Янып торған шәм яҡтыһында скульптуралар хәрәкәт иткән кеүек тойоу ул заманда модалы күңел асыу сараһы булған, тип иҫәпләй Гёте. Ҡояш системаһының механик моделендә Ҡояш урынындағы лапма яҡтыһынан сыҡҡан күләгәләр күрһәтеүҙең әһәмиәтле өлөшө булып тора.
Дини темалағы элекке замандың бөйөк картиналары ижад ителгән кеүек фән һәм техника темаһы ла һоҡландырғыс һәм әһәмиәтле, тип иҫәпләй Райт.
Британия художнигының «Философ» картинаһы, XVIII быуатта француз сәнғәт әһелдәрендә йәшәп килгән ныҡлы жанрҙар иерархияһын емерә. Каританың сюжеты яңы статус бирелгән урта кластың формаль булмаған портретын хәтерләтә. Ошо стильдә Иоганн Цоффани 1776 йылда король ғаиләһен төшөрә. Шулай ҙа картинала төшөрөлгән бер кешене лә портрет тип күҙалларға ярамай (хатта уның протитибын билдәләп булһа ла). XX быуаттағы сәнғәт белгесе Эллис Уотерхаус француз драмаһы «genre serieux» менән сағыштыра.
«Бөйөк һәм ғәҙәти булмаған, үҙенсәлекле гений» тип иҫәпләйҙәр Райтты ХХ быуаттағы күҙәтеүселәр. Философ картинаһы заказ буйынса яҙылмай. Үҙ Ҡояш системаһы моделе булған һәүәҫкәр астроном 5-се граф Вашингтон Ширли һатып алыр тигән өмөттә яҙыла. Райттың дүҫы Ширли Питер (Peter Perez Burdett) бер нисә мәртәбә унда ҡунаҡта була. Картинала төшөрөлгән ике кеше Бурдет һәм Феррары портреты тип иҫәпләнә. Бурдетт яҙып бала Феррерс улы менән модель янында ултыра. Феррарс картинаны £210 һатып ала, әммә 6-сы граф уны аукционда һата. Хәҙерге ваҡытта экспозиция Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһында һаҡлана.
Райттың биографияһын өйрәнеүсе Бенедикт Николсон 1968 йылда картинала Джон Уайтхёрст төшөрөлгән тип раҫлай, ә икенсе комментатор картиналағы фигура «Иссаак Ньютон» портретына оҡшаш тип күрһәтә.


text:
Саҡмағош районы һөт етештереү буйынса алдынғы урында
Саҡмағош районында тулайым һөт производствоһы ағымдағы йылдың ике айында 5411 тонна тәшкил иткән. Был 2010 йылдағы кимәлгә ҡарағанда 4,5 процентҡа күберәк. Былтырғы көслө ҡоролоҡҡа ҡарамаҫтан, район малсылары лайыҡлы мал аҙығы базаһын әҙерләүгә мөмкинлек тапҡан. Һөҙөмтәлә — малсылыҡ етештереүсәнлеге күрһәткестәре республикала иң яҡшылары. 5580 тонна һөт һатылған, һәр һыйырҙан уртаса һауым — 767 килограмм.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, һәр һыйырҙан тәүлегенә уртаса 13 килограмм һөт һауыла. Уҙған йылдағы күрһәткестән был 1,2 килограмға күберәк. Көн һайын район хужалыҡтары 85 тонна һөттө һатыуға сығара. Былар барыһы ла Саҡмағош районы малсыларына һөт етештереү буйынса алдынғылыҡты һаҡларға мөмкинлек бирә.


text:
Төшкө ялда водитель мәк һаламы менән «туҡланған»
Октябрьский ҡалаһының Наркоконтроль бүлеге телефон аша «Башавтотранс» водителенең эш ваҡытында наркотиктар ҡулланыуы хаҡында мәғлүмәт ала. Көн һайын төшкө ялда ул бер үк фатирға йөрөй. Наркополиция мәғлүмәтте тикшерә һәм ул раҫлана. 33 йәшлек водителде наркопритонда ҡулға алалар һәм тикшерәләр. Ул мәк һаламы экстрактын ҡулланыуын йәшереп тормай. Ир-егеттең наркотиктарҙы 15 йыл дауамында ҡулланыуы асыҡлана. Үткән йылдан башлап ул йәмәғәт транспортында водитель булып эшләй. Әлеге ваҡытта наркоманды административ яуаплылыҡҡа тарттырыу мәсьәләһе хәл ителә, тип хәбәр иттеләр БР Наркоконтроленең матбуғат хеҙмәтенән. Әйткәндәй, Наркополиция менән Дәүләт автоинспекцияһы 2010 йылда руль артында ултырған наркотиктан иҫергән 107 водителде яуаплылыҡҡа тарттырған.


text:
Фото:
Милиция автопаркы ун ете автомобилгә тулыланды
Фото:
Бөгөн БР буйынса Эске эштәр министрлығында яңы автомобилдәрҙән асҡыстар тапшырыу тантанаһы үткәрелде. Федераль бюджет средстволарына — 11,5 миллион һумға 13 «ГАЗель», өс «Форд», бер «Фиат» һатып алынды. Республиканың эске эштәр министры Игорь Алешин хәбәр итеүенсә, 2010 йылда Башҡортостан милицияһы 117 берәмек автотехника алырға тейеш, шуның 109-ы алынды ла инде.
Ун «ГАЗель» Өфө буйынса Эске эштәр идаралығының Сипайлово бүлеге, Салауат, Ишембай, Ағиҙел, Дәүләкән, Баймаҡ ҡалалары, Әлшәй, Ҡыйғы һәм Көйөргәҙе райондары дежур частарына оҙатылды.
«Форд Фокус» машиналарын БР буйынса Эске эштәр министрлығының Енәйәт эҙләү идаралығы, финанс-иҡтисад идаралығы һәм медик-санитария часы алды. «Фиат-Дукато» йөк машинаһы Башҡортостан Эске эштәр министрлығының автотехника хужалығына бирелде, һәм өс «ГАЗель» кинология хеҙмәтенә (Өфөләге һәм Стәрлетамаҡтағы подразделениеларға) тапшырылды — улар эттәрҙе йөрөтөү өсөн махсус йыһазландырылған.
— Милиционерҙарға йыш ҡына ҡатмарлы заданиеларға эттәр менән сығырға тура килә, ә улар өсөн шарттар булдырырға кәрәк, — тип аңлатты Игорь Алешин. — Махсус техниканы беҙ заявкалар буйынса алабыҙ, кинологтар өсөн машиналарға ла заказ биргәйнек. Хәҙер уларға республиканың алыҫ мөйөштәренә барыу еңелерәк буласаҡ.


text:
Япония Стәрлетамаҡ каучуктары менән ҡыҙыҡһынды
8 декабрҙә Республика Йортонда Японияның «Йокогама» корпорацияһы вәкилдәре менән осрашыу үтте.
– Башҡортостан сит ил инвесторҙары, шул иҫәптән Япония предприятиелары менән иҡтисади бәйләнештәрҙе үҫтереүгә ҙур әһәмиәт бирә, – тип белдерҙе БР Хөкүмәте вице-премьеры Илшат Тажетдинов.
Япония компанияһы вәкилдәре беҙгә ноябрь айында республикабыҙ делегацияһының Японияға сәфәренә яуап итеп килде. Ноябрҙәге сәфәр барышында Башҡортостан делегацияһы Японияның ҙур бизнес вәкилдәре менән 13 осрашыу үткәрҙе. Сәфәр һөҙөмтәһендә Башҡортостан менән РОТОБО корпорацияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды.
«Йокогама» компанияһы вәкилдәре Башҡортостанға килергә саҡырыуҙы ҙур ҡыҙыҡһыныу менән ҡабул итте. Улар ныҡлы иҡтисади бәйләнештәр урынлаштырыу яҡлы. Беренсе сиратта, автомобиль шиндары сығарыуға махсуслашҡан япондар яғы иғтибарын төбәктең нефтехимия предприятиелары, атап әйткәндә, Стәрлетамаҡтың изопрен каучук сығарыусы «Синтез-Каучук» предприятиеһы потенциалы йәлеп итте.
Әлеге осрашыуҙа, Стәрлетамаҡ предприятиеһы Японияның «Йокогама» заводтарының еңел автомобилдәр шиндары етештереү өсөн тәүге материалдар менән тәьмин итеүгә талабын тулыһынса тәьмин итергә әҙер, тип белдерелде. «Синтез-Каучук» йылына 144 мең тонна самаһы изопрен каучук сығара, ә Япония корпорацияһына йылына 12 мең тонна күләмендә талап ителә.
Бөгөн компания вәкилдәре предприятиеның үҙе, уның үҫеш перспективалары менән танышты, кәрәкле экспертизалар үткәреү өсөн «Синтез-Каучук» продукцияһының һынау партияһын ебәреү тураһында һөйләшеп килеште.
Япония яғы башҡа өлкәләрҙә лә бәйләнештәрҙе үҫтереү менән ҡыҙыҡһынды. Мәҫәлән, Стәрлетамаҡта делегация «Стәрлетамаҡ машиналар эшләү компанияһы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенә һәм «Инмаш» концернына барҙы, тип хәбәр итә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте матбуғат хеҙмәте.


text:
Күмертауҙа йыл эсендә әсәлек капиталына 373 сертификат тапшырылған
РФ Пенсия фонды идаралығы менән Күмертауҙа икенсе бала тыуғанда ғаилә капиталын биреү программаһы тормошҡа ашырыла башлағандан алып әсәлек (ғаилә) капиталына 1985 сертификат тапшырылған. Уларҙың 373-ө быйыл бирелгән.
Бындай сертификаттар ярҙамында 900-ҙән ашыу ғаилә торлаҡ шарттарын яҡшыртҡан. Бөгөнгө көнгә әсәлек капиталы средстволары менән 567 кеше тулыһынса файҙаланған, тип хәбәр иттеләр Күмертау хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.
Әсәлек капиталы средстволары элеккесә йышыраҡ торлаҡ кредиттарын һәм займдарҙы ҡаплауға ҡулланыла. Сертификат ярҙамында йәмғеһе 648 ғаилә өлөшлтә йәки тулыһынса торлаҡ кредиттарын ҡаплаған.


text:
Өфөләге Дуҫлыҡ монументы һәм Салауат Юлаев һәйкәле Башҡортостан милкенә бирелә
Дәүләт милке менән идара итеү буйынса федераль агентлыҡтың Башҡортостан Республикаһындағы Территориаль идаралығы бер нисә мәҙәни мираҫ объектын республика милкенә тапшырыу өсөн документтар әҙерләгән.
Һүҙ Өфөләге Дуҫлыҡ монументы, Салауат Юлаев һәйкәле, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәев бюсы, шулай уҡ Шишмә районындағы Хөсәйенбәк һәм Турахан кәшәнәләре тураһында бара, — тип хәбәр итте бөгөн «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында Дәүләт милке менән идара итеү буйынса федераль агентлыҡтың Башҡортостан Республикаһындағы Территориаль идаралығы етәксеһе Андрей Агапов. — Республика юллауы буйынса Рәсәй Хөкүмәте бойороғо менән был объекттар урындағы кимәлгә тапшырырға кәрәкле объекттар исемлегенә индерелде. Хөкүмәт был турала бойороҡ сығарғандан һуң улар рәсми рәүештә тапшырыласаҡ.


text:
Фәтих Ихсанов исемендәге конкурста республиканың иң яҡшы гармунсылары ҡатнашасаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
29-30 майҙа Яңауылда Фәтих Ихсанов исемендәге «Моңға бай гармун байрамы» республика конкурсы ойошторола.
Сара инструменталь башҡарыу традицияларын, гармунда һәм башҡа уйын ҡоралдарында уйнау сәнғәтен пропагандалау һәм үҫтереү, ижади ҡарашлы йәштәрҙең ҡыҙыҡһыныуын арттырыу маҡсатында уҙғарыла.
Бәйгелә солистар, тальянда, гармунда уйнаусы ансамблдәр һәм милли музыка ҡоралдарын эшләүсе оҫталар ҡатнаша. Конкурс ике йәш категорияһы (17 йәшкә тиклем һәм 17 йәштән өлкәнерәк) буйынса үткәрелә.
Байрам программаһында Фәтих Ихсанов иҫтәлегенә концерт һәм конкурс еңеүселәренең гала-концерты ҡаралған.
«Моңға бай гармун байрамы» республика конкурсы Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡорт дәүләт филармонияһы режиссеры, республикала Тальян байрамын ойоштороусы (1985, 1986, 1987 йылдар) Фәтих Ихсановҡа (1935-1992) арнала.
Сараны ойоштороусылар — Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге, Яңауыл районы хакимиәте.


text:
Фото:
«Өфө» аэропортында 1 миллион 500 меңенсе пассажир теркәлде
Фото:
«Өфө» халыҡ-ара аэропортында бөгөн йыл башынан алып 1 миллион 500 меңенсе пассажир теркәлде. Ул «Аэрофлот» авиакомпанияһы рейсы менән Мәскәүгә командировкаға юлланған өфөлө Максим Ҡасимов булып сыҡты.
Егеткә 25 йәш, авиаташыусыларҙың хеҙмәттәре менән ул бик йыш – кәм тигәндә айына бер тапҡыр файҙалана. Үҙе әйтеүенсә, уға «Өфө» аэропортында хеҙмәтләндереүҙәре оҡшай: бында тыныс, шау-шыу, ығы-зығы юҡ, яғымлы персонал эшләй, осоштар расписаниеһы ла уңайлы.
«Юбилейлы» пассажирға аэропорттан бүләк итеп бизнес-залда бер тапҡыр хеҙмәтләндереүгә, ресторанда ашап сығыуға, аэротакси хеҙмәтенә һәм автомобиль йыуыуға дүрт сертификат тапшырылды. «Аэрофлот» авиакомпанияһынан Максим Ҡасимов плед алды.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, «юбилейлы» пассажирҙарҙы бүләкләү Өфө аэропортында матур йолаға әүерелде. Августа авиапредприятие шулай уҡ Өфө — Мәскәү маршруты буйынса осорға йыйынған миллионынсы пассажирын ҡотлағайны.
«Өфө» халыҡ-ара аэропорты асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса баш белгесе Таһир Мөхәмәтшиндың әйтеүенсә, быйыл йәмғеһе 1,7 миллион пассажирҙы хеҙмәтләндереү планлаштырыла. Был уҙған йылдар менән сағыштырғанда пасажирҙар ағымының күпкә артыуын дәлилләй. Мәҫәлән, 2009 йылда «Өфө» аэропорты – 1,2 миллион пассажирҙы, ә 2010 йылда миллион ярым пассажирҙы хеҙмәтләндергән. Аэропортта көн һайын 6000-дән ашыу пассажир хеҙмәтләндерелә. Айырыуса халыҡ-ара йүнәлештәрҙә пассажирҙар артыуы һиҙелә.


text:
Левират
Левират — тол ҡатындың мәрхүм иренең ҡустыһына ҡатынлыҡҡа барыуына нигеҙләнгән никах формаһы.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
20 быуат башына тиклем башҡорттарҙа йола хоҡуғынормаһы һанала. Башҡорттарҙың туғанлыҡ системаһына ярашлы, тол ҡатынға мәрхүмдең бер туғанының улы, ике туған ҡустыһы йәки башҡа ҡәрҙәше лә өйләнә алған. Тол ҡатынға өйләнгән кешегә мәрхүмдең балалары, мөлкәте, социаль статусы, хоҡуҡтары һәм бурыстары күскән. Левират йолаһы ғаиләлә эшсе ҡулдарҙы һаҡлап ҡалыуға булышлыҡ иткән. Левират төрки-монгол халыҡтарында киң таралған булған, тарихи яҡтан төркөмләп ғаилә ҡороу (левират полиандрия) традицияларына барып тоташа.
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Латин теленән килеп кергән һүҙ — levir — ҡәйнеш[1]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Большая советская энциклопедия
- Косвен М. О., Очерки истории первобытной культуры, М., 1953, с. 111—112;
- Штернберг Л. Я., Семья и род у народов северо-восточной Азии, Л., 1933.


text:
«Бөгөн башҡорт телен һаҡламаһаҡ, иртәгә тотош республика юҡҡа сығыр»
- Подробности
- Родительская категория: Мәҡәләләр
- Опубликовано 29.05.2007 03:52
Бер нисә ай элек дәүләт кимәлендәге мәғариф стандарты структураһында милли-төбәк компоненттарын ҡыҫҡартыуға булышлыҡ итеүсе Федераль закон (309-сы ФЗ) сыҡҡан. Уға ярашлы, туған тел уҡытыу юҡҡа сыға яҙа тигән һүҙ. БР-ҙын, мәғариф министры Зиннәт Аллаяров был үҙгәрештәргә ҡырҡа ҡаршы икәнен белдереп сығып яһаны. Башҡорт йәмәғәт ойошмалары, уҡытыусылар, йәштәр ҙә ситтә тороп ҡалманы - улар законға үҙгәрештәр индереүгә (милли белем алыуҙы сикләгән үҙгәреш!) протест белдереп митингыға сыҡты.
НИМӘ УЛ МИЛЛИ-ТӨБӘК КОМПОНЕНТЫ?
Әлегә үҙгәртелмәгән норматив акттар буйынса федераль база уҡыу планында түбәндәгеләр билдәләнгән:
- федераль компонент дөйөм норма ваҡытының 75 процен¬тын (унан да әҙ булырға тейеш түгел) тәшкил итә. Был дөйөм белем алыу программаһын үтеүгә сарыф ителә;
- милли-төбәк компоненты -10 процент (милли телдәр, мәҙәниәт, тарих уҡытыу);
- белем биреү учреждениеһы компоненты 10 процент.
Беҙҙең республикала милли-төбәк компоненты сиктәрендә туған телдәр (башҡорт, татар, сыуаш һ.б.), Башҡортостан мәҙәниәте (1-10 кластарҙа аҙнаһына 1 сәғәт), тарихы (8-9 класта 1-әр сәғәт), географияһы (9 класта аҙнаға 1 сәғәт) өйрәнелә. Был предметтар буйынса дәреслектәр, методик пособиелар, күргәҙмә материалдар, һүҙлектәр әҙерләп сығарылған. Электрон дәреслектәр, видеоҡулланмалар эшләнә, кадрҙар мәсьәләһе хәл ителгән. Тимәк, беҙҙәге милли төбәк компонент тотош белем биреү системаһын (балаларға рух биреүсе, ата-бабалары мираҫын еткереүсе) тәшкил итә.
Ә яңы законға ярашлы, уҡыу планын раҫлау, китаптар сығарыу тик федераль органдар тарафынан алып барыласаҡ. Был иһә, мәҫәлән,, башҡортса сираттағы күргәҙмә материал өсөн дә нәҡ уларҙан рөхсәт һорау мотлаҡ тигәнде аңлата.
Бер һүҙ менән әйткәндә, төбәктәр мәғарифты тәьмин итеүҙе ойоштороуҙан мәхрүм ителәләр.
РӘСӘЙҘЕҢ ТӨРЛӨ ТӨБӘКТӘРЕНДӘ КАРШЫЛЫК БЕЛДЕРЕП МАЙҘАНДАРҒА СЫКТЫЛАР
Ошо 309-сы федераль законға төрлө төбәк халҡы, йәмәғәтселеге үҙ ҡарашын белдереп пикеттар ойоштора. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы һәм Бөтә донъя татарҙары конгресы башҡарма комитеттары милли-төбәк компонентын бөтөрөүгә ризаһыҙлыҡ белдереп, берлектә мөрәжәғәт әҙерләне лә инде.
Яҡут-Саха йәмәғәт үҙәге, Ҡазанда татар йәштәре, Бөтә татар йәмәғәт үҙәге пикеттар ойошторҙо. "Ватан" татар халыҡ-демократик партияһы, Рәсәйҙең православныйҙары союзы ла ситтә ҡалманы.
Башҡортостан йәмәғәтселегенән халыҡ мәғарифына булышлыҡ итеүсе "Аҡтамыр" башҡорт үҙәге һәм "Күк бүре" башҡорт йәмәғәт хәрәкәте лә Салауат Юлаев һәйкәле майҙанында пикет ойошторҙо. Унда йәштәр, уҡытыусылар килгәйне. "Был хата һәм ғәҙел булмаған закон, - тине үҙ сығышында "Күк бүре" етәкселәренең береһе Тимур Мөхтәров. - Ул крайҙы өйрәнеүгә, патриотик тәрбиәгә аяҡ салыу, аҫаба халыҡ теленә битараф ҡалыу, тигәнде аңлата. Был үҙгәрештәр Рәсәйҙең милли төбәктәренә аяҙ көндө йәшен атҡандай тәьҫир итте.
Төбәк компоненты сиктәрендә тыуған ерҙе өйрәнеү. рухи-әхлаҡи тәрбиә биреү уңышлы атҡарыла. Ошо уҡ өлкәлә наркомания кеүек афәтте иҫкәртеү системаһы ла булдырылған, ҡайһы бер төбәктәрҙең юғары уҡыу йорттарында этник үҙенсәлектәр тәрән өйрәнелә.
Ә был яңы 309-сы федераль закон күп нәмәне юҡҡа сығарасаҡ..."
Ысынлап та, әлеге реформа ҙур сығымдар талап итә, уҡытыу-методик базаны яңыртыуҙы һорай.
ЯҢЫ ЗАКОНҒА КАРШЫ СЫҒЫП, БЕҘ БАШКАЛАРҘЫҢ ХОКУҒЫН СИКЛӘМӘЙБЕҘ!
Ауыл ерҙәрендә башҡорттар үҙ телен нисек тә һаҡлаясаҡ. Ә бына бихисап милләт көн күргән ҡалаларҙа туған тел уҡытыуҙы (әле ҡасан ғына милли телдәр өйрәнелә башлағайны) ҡыҫҡартыу бик тиҙҙән кире һөҙөмтәһен бирәсәк.
Ошо юҫыҡта ҡала башҡорттары исеменән Азат Сәлмәнов та ("Күк бүре" хәрәкәте етәкселәренең береһе) телмәр тотто.
- Күпселек ҡала халҡы үҙ телен белмәй. Миңә лә туған телде һаҡлау проблемаһы яҡшы таныш. Әлеге закон Рәсәйҙең аҫаба халыҡтарын ассимиляциялауға йүнәлтелгән.
Бөгөн башҡорт телен яҡламаһаҡ, иртәгә тотош Республика юҡҡа сығыр...
Башҡорттар бүтән халыҡтарҙы бер ҡасан да ситләтмәгән һәм ситләтмәй. Башҡорт теле - БР-ҙың дәүләт телдәренең береһе. Уны һәммәһе өйрәнергә тейеш. Ә 309-сы законды бөтөрөүҙе талап итеп беҙ бер генә лә башҡа милләттең хоҡуғын сикләмәйбеҙ, беҙ тик үҙ телебеҙҙе һаҡларға теләйбеҙ!
МАНКОРТЛОККА КИРЕ КАЙТАЙЫКМЫ?
Халыҡ мәғарифына булышлыҡ итеүсе "Аҡтамыр" башҡорт үҙәге рәйесе Ирек Агишев сығышынан өҙөк: "Халҡыбыҙ тарихында йәмәғәтселектең мәғарифҡа битараф булмауы тураһында бик күп миҫалдар килтерергә була. Мәҫәлән, XIX быуаттың 90-сы йылдарында йәҙитселек хәрәкәте баҫымында мәҙрәсәләрҙә донъяуи предметтарҙы уҡыта башлау халҡыбыҙҙың күп кенә арҙаҡлы зыялыларын үҫтерергә ҙур мөмкинселектәр биргән. Әлеге ваҡытта халҡыбыҙ яҙмышында мәғариф өлкәһенә хәүеф янай. В.В. Путин тарафынан ҡул ҡуйылған федераль дәүләт мәғариф стандарты тураһындағы закон кире элекке 60-70-се йылдарҙағы манҡортлоҡ заманына ҡайтыуҙы раҫлай..."
Әйткәндәй, был закон 2008 йылдың 1 сентябрендә үҙ көсөнә инә. Ошоға нигеҙләнеп, яңы уҡыу йылынан башлап БР мәктәптәрендә "Башҡортостан мәҙәниәте", "Башҡортостан тарихы, мәҙәниәте, әҙәбиәте" фәндәре берләштерелеп уҡытыу сәғәте ҡыҫҡартыласаҡ тип көтөлә. "Беҙ был үҙгәрештәр тирәләй һорауҙы халыҡ-ара кимәлгә күтәрәсәкбеҙ", - тип белдерә "Аҡтамыр" үҙәге. Ни генә тимә, үҫеп килгән быуынға тулы белем биреү (үҙ теле, тарихы шул иҫәпкә инә) хәүеф аҫтында ҡала. Башҡортостандағы башҡорт үҙ тарихын киң планда өйрәнмәһә, уны тағы ҡайҙа тормошҡа ашыра ала?!
Алһыу ИШЕМҒОЛОВА, "Аҙна" гәзите
МИЛЛИ МӘҒАРИФТЫ ҺАКЛАЙЫК! БМО-НЫҢ ГЕНЕРАЛЬ СЕКРЕТАРЫНА, ЕВРОПА СОВЕТЫ БАШКАРМА КОМИТЕТЫ ГЕНЕРАЛЬ СЕКРЕТАРЫНА, ЮНЕСКО ГЕНЕРАЛЬ ДИРЕКТОРЫНА, РФ ПРЕЗИДЕНТЫНА МӨРӘЖӘҒӘТ
2007 йылдың декабрендә РФ Президенты дәүләт мәғариф стандартында милли-төбәк компонентын бөтөрөргә булышлыҡ итеүсе федераль законға (309-сы ФЗ) ҡул ҡуйҙы. Быны милли мәктәптәрҙә республикаларҙың икенсе дәүләт телен (рус теленән башҡа) өйрәнеүгә дәүләт гарантияһы биреүҙән баш тартыу тип аңларға була. Тимәк, әле ошо компонент сиктәрендә туған тел һәм әҙәбиәт, милли мәҙәниәт һәм тарих уҡытыуҙы сикләү хәүефе тыуа.
Мәғариф өлкәһендә федераль принципты тарҡатыу, Рәсәй халҡының милли-мәҙәни үҫешенә хоҡуҡтарын сикләү, милли мәктәптәрҙә туған тел һәм әҙәбиәт уҡытыуҙы, милли мәҙәниәтте, халыҡ тарихын өйрәнеүҙе яйлап алмаштырыу РФ Конституцияһын тупаҫ боҙоу ул. Әлеге закон:
- РФ-ның күп милләтле булыуын, Конституцияла нығытылғанса "һәр халыҡ тигеҙ хоҡуҡҡа эйә" принцибын инҡар итә;
- РФ-һы Конституцияһының 26-сы статьяһындағы "һәр кем туған телен файҙаланыуға, аралашыу, тәрбиә, белем алыу, ижад итеү телен ирекле һайларға хоҡуҡлы" тигән 2-се пунктты боҙа;
- РФ субъекттарын мәғариф процесынан ситләтә. Был хәл Конституцияның 72-се статьяһы, "е" пунктына ҡаршы килә.
- Конституцияға ярашлы "РФ-һы бөтә халыҡтарына үҙ телен һаҡлау, уны үҫтереү һәм өйрәнеү өсөн шарттар тыуҙырыу хоҡуғын бирә" (68-се статья, 3-сө пункт) тигән менән тап килмәй;
- 1999 йылдың 25 октябрендәге Декларацияны (унда "һәр халыҡтың үҙ аллы теле", "РСФСР-ҙың бөтә халыҡтарының үҙ телен һаҡлау, үҫтереү, өйрәнеүҙә тигеҙ мөмкинселектәре", "бөтә телдәрҙең дәүләт тарафынан социаль, иҡтисади, юридик яҡланыу тигеҙлеге" хаҡында һүҙ бара) һанға һуҡмай.
Бөтә Рәсәй халҡын мәғарифтың дәүләт стандартында мил¬ли-төбәк компонентын яңынан тергеҙеүҙе яҡлап сығыш яһарға саҡырабыҙ.
Тел юҡ икән, милләт тә юҡ!
Халыҡ мәғарифына булышлыҡ итеүсе "Аҡтамыр" башҡорт үҙәге,
"Күк бүре" башҡорт йәмәғәт хәрәкәте.


text:
Фото:
«РусГидро» һәм «Альстом» Башҡортостанда гидротурбиналар заводы төҙөйәсәк
Фото:
Завод Рәсәй территорияһында ла, БДБ илдәренә лә поставкаланасаҡ ГЭС өсөн турбиналар һәм башҡа төрлө ҡорамалдар етештерәсәк, тип күҙаллана. Заводты сафҡа индереү 500-гә яҡын яңы эш урыны булдырырға мөмкинлек бирәсәк һәм 2020 йылға тиклем республика ҡаҙнаһына 500 миллион самаһы һалым керемдәре бирәсәк.
Джордж Рижинашвили хәбәр итеүенсә, был проектҡа кәм тигәндә 100 миллион евро инвестициялар һалынасаҡ. Шуларҙың 51 процентын — «РусГидро», ә 49 процентын француз яғы финанслаясаҡ. Заводтың производство майҙандары 22,1 мең квадрат метр тәшкил итәсәк.
— Перспективала янында ошондай тағы ике завод төҙөлөшөн тормошҡа ашырырға мөмкин, тип иҫәпләйбеҙ, — тине Джордж Рижинашвили. — Барыһы ла Украина, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстандың һәм илебеҙҙең башҡа яҡын күршеләренең гидроэлектростанциялар төҙөлөшөнә инвестициялар һалырға әҙерлеге менән билдәләнәсәк ихтыяждан тора.
Технологик кимәле буйынса Рәсәйҙә бындай заводтың әлегә аналогтары юҡ. Улай ғына ла түгел, «Альстом» компанияһының Рәсәйҙәге идарасы директоры Николай Жиро һүҙҙәренсә, ул әлеге ваҡытта компания составында бар донъяла эшләп килгән бөтә заводтар араһында заман талаптарына яуап биргән иң яңыһы буласаҡ.
«РусГидро» һәм «Альстом»дың яңы заводта эшләйәсәк белгестәрҙе уҡытыу буйынса махсус программаһы ла планлаштырылған. Уларҙы әҙерләүгә компаниялар 134 миллион һум самаһы тотонорға ниәтләй. Буласаҡ завод хеҙмәткәрҙәре «Альстом»дың Франциялағы, Бразилиялағы, Ҡытай, Һиндостан һәм Швейцариялағы ошондай уҡ предприятиеларында стажировка үтәсәк.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, республика был проектты уңышлы тормошҡа ашырыу менән ҡыҙыҡһына.
— Беҙ уңайлы шарттар – һалым преференциялары, эштәрҙе ойоштороуҙың уңайлы варианттарын булдырасаҡбыҙ, — тине Башҡортостан Президенты.
Рөстәм Хәмитов йәнә, завод сығарасаҡ ҡорамалдар Башҡортостандың бәләкәй энергетикаһы объекттарында ла әүҙем файҙалана ала, тип билдәләне. Әле үк яҡынса ошондай 30 машинаға ихтыяж булыуы хаҡында һөйләргә мөмкин.
Осрашыуҙа буласаҡ заводтың төп продукцияһы өсөн өҫтәмә компоненттар етештереү мөмкинлектәре лә тикшерелде. Бындай производство майҙансыҡтары сифатында Мәскәүҙәге «Тушино машиналар эшләү заводы» һәм Өфө менән Стәрлетамаҡтың бер нисә бәләкәй һәм урта предприятиелары ҡарала.
Өфө янындағы завод төҙөлөшө 2012 йылдың апрелендә башланасаҡ, тип күҙаллана. Беренсе сиратын 2012 йылдың ноябрендә тамамлау планлаштырыла, ә 2013 йылдың апрелендә завод эш башлай аласаҡ.


text:
Ямғыр селәүсендәре
Аҙ төклө селәүсендәр (лат. Oligochaeta) — селәүсендәр класы. Ямғыр селәүсендәре — ерҙең еүеш ҡаталауында йәшәй, еүеш көндәрҙә йәй көнө ерҙең өҫтөнә сыға торған билдәле селәүсендәр.
Ямғыр селәүсендәренең[1]. 3 меңләп төрө билдәле, күбеһенсә тупраҡта тереклек итә, 500-ҙән артығыраҡ төрө сөсө һыуҙарҙа йәшәй. Рәсәй территорияһында 500-ләп төрө билдәле, әмма күбрәк булырға ла мөмкин. Тупраҡта йәшәүселәр: ваҡ аҡһыл, һарғылт һәм алһыу селәүсендәр — энхитреидтар (Enchytraeidae), 30 см-ға ҡәҙәр оҙонлоҡтағы ғәҙәти ҙур ямғыр селәүсене (Lumbriculus terrestris), халыҡта уны «ҙур ҡыҙыл селәүсен» тип йөрөтәләр. Ул ер өҫлөгөнән 2 м -ға һәм унан тәрәнерәккә киткән юлдар ҡаҙа. Ямғырҙан һуң селәүсен өҫкә сыға һәм, ҡойолған япраҡтарҙы йәки кипкән үләндәрҙе ауыҙы менән эләктереп, балсыҡ менән бергә ашай. Кесе ҡыҙыл селәүсен (Lumbricus rubellus) тупраҡтың өҫкө ҡатламында һәм урман түшәмәһендә йәшәй, ә һоро аллолобофора (Allolobophora caliginosa) һөрөнтө ерҙәрҙә, баҡсаларҙа һәм баҫыуҙарҙа иң ғәҙәти төр һанала. Насар еҫле һәм асыҡ ҡыҙыл төҫтәге тиреҫ селәүсене (Eisenia foetida) тиреҫтә, серегән һаламда йәки парниктарҙа йәшәй. Ул ярһыған ваҡытында көслө еҫле һары шыйыҡса бүлеп сығара.
Тупраҡ олигохеттары тупраҡ йотоп туҡланалар. Иҫәпләүҙәр күрһәтүенсә, олигохеттар тәүлек һайын уртаса һәр гектарҙа 250 кг самаһы ер эшкәртәләр (2—3 т га хәтле), шуның менән олигохеттар тупраҡты минераль матдәләр менән байыталар, шулай уҡ аралаштыралар һәм йомшарталар, йәғни тупраҡтың уңдырышлылығын арттыралар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Известия Иваново-Вознесенского политехнического института имени М. В. Фрунзе. Иваново-Вознесенск: Основа, 1927. Том 10.
- Жизнь животных. М., 1968; Т. 1. Краткий определитель водных беспозвоночных Среднего Поволжья. Казань, 1977; Определитель пресноводных беспозвоночных Европейской части СССР. Л., 1977.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т.Г.Баишев, 1952)
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов JBIC банкы вәкиллегенең башлығы Хироси Ивао менән «Сумитомо» компанияһы президенты Такехико Араины ҡабул итте
Фото:
31 ғинуарҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Японияның JBIC халыҡ-ара хеҙмәттәшлек банкының Рәсәй һәм БДБ илдәре буйынса вәкиллеге башлығы Хироси Ивао һәм «Сумитомо» компанияһының Рәсәй һәм БДБ илдәре буйынса президенты Такехико Араи менән осрашты.
Төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, осрашыу барышында Башҡортостанға Япониянан инвестициялар йәлеп итеү һәм Япония эшҡыуарҙары ҡатнашлығында, өр-яңы технологиялар ҡулланып, республикала берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу тураһында һүҙ барҙы.
Ҡунаҡтарҙы сәләмләп, Рөстәм Хәмитов ҡайһы бер проекттарҙы, тәҡдимдәрҙе тикшерергә мөмкинлек биргән был осрашыуҙың мөһимлеген билдәләне.
— Донъяның төрлө илдәрендә, шул иҫәптән Рәсәй Федерацияһында ҙур проекттар менән шөғөлләнгән етди структура етәкселәрен ҡабул итеү беҙҙең өсөн ҙур хөрмәт. Һеҙҙең компанияларығыҙҙың Башҡортостан Республикаһы эшҡыуарҙары менән эшлекле мөнәсәбәттәр булдырыуын теләйбеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. Ул ҡунаҡтарға республика тураһында һөйләне һәм Башҡортостандың Рәсәй Федерацияһындағы иң ҙур субъекттарҙың береһе булыуын билдәләне.
— Беҙ халыҡ иҫәбе буйынса илдә етенсе урында торабыҙ. 2011 йыл йомғаҡтарынан күренеүенсә, сәнәғәт производствоһы күләмдәре буйынса ла, тулайым төбәк продукты буйынса ла күрһәткестәребеҙ Рәсәй буйынса уртаса күрһәткестәрҙән юғарыраҡ.
Беҙҙә традицион тармаҡ – нефть сығарыу, нефть эшкәртеү, нефть химияһы һәм химия яҡшы үҫешә. Машиналар эшләү өлкәһе лә сәнәғәт етештереү күләмдәре буйынса һәйбәт үҫеш күрһәтә. Бынан тыш, ҡеүәтле төҙөлөш комплексы, ауыл хужалығы бар. Һис шикһеҙ, беҙҙә үҫешкән инфраструктура, юлдар, электр станциялары, газ һәм сәнәғәт производствоһына бәйле бөтә нәмә бар. Географик яҡтан уңайлы урынлашыуыбыҙ, бихисап фән өлкәһендә туплаған белемебеҙ беҙҙе Рәсәй Федерацияһының тотороҡло төбәге итә, — тине Президент.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, республика үҙенең үҫеш темптарын арттырыу өсөн ресурстарға мохтаж.
— Бер йыл самаһы элек Япония компаниялары менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә башланыҡ, — тип билдәләне төбәк башлығы. — Әле был эшмәкәрлектең дауамын, бындай мөнәсәбәттәрҙең мөмкинлектәрен күрәбеҙ. Советнигым, Ришат Усман улы Муллагилдин, Башҡортостан Республикаһының Япониялағы рәсми вәкиле ҙур эш алып бара. Ул япон компаниялары, Япония фирмаларының вәкилдәре менән әүҙем эшләй. Инде аныҡ проекттарға күсергә ваҡыт. Етди эштәр башларға ине.
Ҙур банк вәкиллегенең башлығы Хироси Иваоға мөрәжәғәт итеп, Рөстәм Хәмитов банктың республика менән эшләү мөмкинлектәре тураһында ишетергә теләне. Ул йәнә «Сумитомо» компанияһы вәкилдәре менән Өфөлә хәрәкәт менән идара итеүҙең интеллектуаль системаһын булдырыу эштәре алып барылыуын билдәләне.
— Былар барыһы ла һәйбәт проекттар, әммә беҙ тормошҡа ашырыу моментын тиҙләтергә теләйбеҙ. Республика сит ил инвесторҙарына ҙур льготалар бирергә әҙер. Инвесторҙар менән бик иғтибарлы эшләйбеҙ, уларға уңайлы шарттар булдырасаҡбыҙ. Был шарттар ғәҙел, асыҡ буласаҡ, һәм беҙҙең менән эшләүҙең бер хәүефе лә юҡ, — тине республика башлығы.
Хироси Ивао Рөстәм Хәмитовҡа бындай осрашыу үткәреү мөмкинлеге өсөн рәхмәтен белдерҙе. Ул шулай уҡ JBIC банкының Токиолағы офисына визиты өсөн Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – республика Хөкүмәте Аппараты етәксеһе Илшат Тажетдиновҡа ла рәхмәт әйтте.
— Башҡортостандың Рәсәйҙәге иң ҙур төбәктәрҙең береһе булыуын аңлайбыҙ, — тине Хироси Ивао. — Һеҙ тәбиғәт ресурстарына бай, индустриаль секторығыҙ ныҡ үҫешкән. Башҡортостан Республикаһы – бик ҙур потенциалы булған төбәк. Сауҙа әйләнешенә килгәндә, әле ул 10 миллиард долларға тиерлек етте. Әммә Япония менән республика араһындағы сауҙа әйләнеше тураһына һөйләһәк, ул ни бары 30 миллион долларҙы тәшкил итә. Һәм, аңлауыбыҙса, әлеге ваҡытта Японияның бер генә компанияһы Башҡортостанға капитал һала. Шуға күрә әле Башҡортостан Республикаһы менән Япония араһындағы иҡтисади мөнәсәбәттәрҙе нығытыу өсөн беҙгә ҙур мөмкинлектәр асыла, тип иҫәпләйбеҙ.
Рөстәм Хәмитовтың билдәләүенсә, «Япония компаниялары республиканың нефть эшкәртеү, нефть химияһы комплекстары менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә. Әле яңы ҡоролмалар төҙөлә, поставкалар күләме лә ярайһы ҙур – йөҙәр миллион доллар».
Хироси Иваоның әйтеүенсә, әлеге ваҡытта Япония менән Башҡортостан араһында өс төп йүнәлеш буйынса хеҙмәттәшлек булдырылған. Былар — Башҡортостан Республикаһы һәм «Сумитомо» менән «Мицубиши Хэви Индастрис» компаниялары араһында газға әйләндереү һәм көлдө иретеү алымы менән ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү. Икенсе йүнәлеш – акрил кислотаһы етештереүсе завод төҙөлөшөнөң проекты. Өсөнсөһө – этилен производствоһы («Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә).
— Был өс проект эшләнеп бөткәс, JBIC уларҙы финанслау мөмкинлеген ҡарарға әҙер, һәм беҙ был проекттарға һәр яҡлап ярҙам итеүегеҙҙе һорайбыҙ, — тип һүҙен тамамланы Хироси Ивао.
«Сумитомо» компанияһы президенты Такехико Араи, үҙ сиратында, «Сумитомо» компанияһы менән JBIC банкының оҙайлы тарихы булыуын, уларҙың Африкалағы, Америка, Азия, БДБ илдәрендәге бихисап проекттар буйынса хеҙмәттәшлек итеүен билдәләп китте. 40 йылдан ашыу элек «Сумитомо» компанияһының Мәскәүҙәге офисы асылған.. Был ваҡыт эсендә компания Рәсәй менән бик яҡшы мөнәсәбәттә булған.
Башҡортостан Япония компаниялары өсөн ярайһы ҡыҙыҡлы төбәк, сөнки ҙур ресурстарға, айырыуса нефть һәм газ запасына эйә.
— Шул уҡ ваҡытта Японияның тәбиғәт ресурстары ярайһы сикле, — тип билдәләне Араи әфәнде. — Шуның арҡаһында Японияға энергияны һаҡсыл файҙаланыу һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау технологияларын эшләү өсөн күп көс һалырға тура килде. Әле бына республикала газға әйләндереү һәм көлөн иретеү алымы менән көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеү проектын тормошҡа ашырыу мөмкинлеге булдырылды. Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм экология өлкәһендә ҙур тәжрибәгеҙ барлығын беләм. Был газға әйләндереү һәм иретеү технологияһының өс төп өҫтөнлөгө бар: бөтә көнкүреш ҡалдыҡтарын да ошо рәүешле утилләштерергә мөмкин; һауаға диоксин бүленеп сыҡмай; ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү һөҙөмтәһендә уларҙан 3 процент күләмендә генә көл ҡала. Газификацияла ҡулланылған температура Цельсий буйынса 1000 градусты тәшкил итә, ҡайһы бер осраҡтарҙа 1500 градусҡа етә.
Япония инженерҙары республика белгестәре менән тығыҙ хеҙмәттәшлектә эшләгәнгә күрә, Араи әфәнде был проектты тормошҡа ашырыуҙың яҡшы һөҙөмтәһе буласаҡ, тигән ышанысын белдерҙе. Ул шулай уҡ, «Сумитомо» компанияһы менән республика араһында билдәле бер моморандумға ҡул ҡуйылыуы ихтимал, тип белдерҙе. Араи әфәнденең һүҙҙәренсә, был меморандум әле белгестәр тарафынан тикшерелә.