text:
Сибай ҡалаһының «Сулпан» дәүләт балалар театры коллективы ѳсѳн 19-сы ижад миҙгеле күп яҡлап иҫтәлекле булды. Башҡа йылдарҙан айырмалы рәүештә ижади коллектив 5 премьера әҙерләп сығарыуға ѳлгәште.
Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның «Мѳхәббәт һәм нәфрәт» драмаһын сәхнәләштереүҙән башланған миҙгел артистар күңелендә тағы бер иҫтәлекле ваҡиға менән уйылып ҡалды: Тѳркиәнең Конья ҡалаһында уҙған 5-се «Мең һулыш һәм бер тауыш» халыҡ-ара тѳрки телле театрҙар фестивалендә ҡатнашыу бәхетенә ирештек. Был ике тиҫтә йылға яҡын эшләп килгән театр коллективының сит ил тамашасыһы алдында тәүге тапҡыр сығыш яһауы ине. «Мѳхәббәт һәм нәфрәт» спектакле театр сәнғәте белгестәре тарафынан юғары баһаланды.
Ижади тѳркѳмдѳң башҡа спектаклдәрен дә Сибай ҡалаһының барлыҡ мәктәптәре уҡыусылары, балалар баҡсалары тәрбиәләнеүселәре бик яратып ҡабул итте. Әйтәйек, ҡаланың 9-сы лицейының башланғыс класс уҡыусылары «Юл ҡағиҙәләре әлифбаһы», «Күңелле сумаҙан», «Урал батыр», «Тылсымлы ҡыҙ» спектаклдәре премьераларын ғына түгел, репертуарҙағы «Берҙән-берем»,«Түбәтәй һәм Ѳфѳ», «Похищение хулигана», Сказка о царе Салтане», «Бүре башы ун ике», «Шырпы-таяҡ», «Хәүефле каникулдар» спектаклдәренең береһен дә ҡалдырмай ҡараны. Ижадыбыҙға битараф булмаған был белем усағының йәш тамашасыларын йәйге мәк-тәп яны лагеры осоронда дискотека менән ҡыуандырҙыҡ. Үҙенсәлекле күңел асыу сараһын киләсәктә лә дауам итергә ниәт бар. Шулай уҡ беҙҙең артистарыбыҙ ололар алдында ла бик теләп сығыш яһай. Халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплекслы үҙәгенең ҡарттар бүлегендә йәшәүсе инәй һәм олатайҙар ѳсѳн «сулпан»дар һәр саҡ кѳтѳп алынған ҡунаҡ.
Үрҙә һанап үтелгән спектаклдәр Сибай ҡалаһы ғына түгел, тотош Урал аръяғы тѳбәге, Мәләүез, Күгәрсен райондары сәхнәләрендә, Ѳфѳ ҡалаһының бер нисә балалар баҡсалары залдарында ике телдә лә ҡуйылды.
Шулай уҡ «Рәсәй башҡорттары» программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә Ырымбур, Силәбе ѳлкәләренә гастролдәр менән сығыу форсаты тейҙе. Силәбе ѳлкәһенең Ҡоншаҡ, Арғаяш, Сосновка райондарына яһаған сәфәребеҙҙә Әлеш ауылында 1812 йылғы Ватан һуғышына арналған Шәжәрә байрамында ҡатнаштыҡ.
Театрыбыҙҙың художество етәксеһе Гѳлнара Әнүәр ҡыҙы Вәлитова башҡарылған эштәрҙе барлап, түбәндәгеләрҙе һѳйләп уҙҙы.
—Спектаклдәрҙән тыш, беҙҙең артистар ҡалала уҙған бер генә мәҙәни саранан да ситтә ҡалмай. «Атайсалдың ете мѳғжизәһе», Яңы йыл байрамы, «Һылыуҡай» бәйгеләренең уртаһында ҡайнауыбыҙ коллективтың баһаһын тағы ла күтәреп ебәрҙе. «Ирәндек моңдары» конкурсының балалар араһында үткән бәйгеһен инде театр тулыһынса үҙ кѳсѳ менән уҙғарҙы. Күптән түгел беҙҙең ҡалала үткәрелгән «Урал батыр» республика йәш сәсәндәр ярышында «Урал батыр» эпосы буйынса әҙерләнгән спектаклебеҙҙе күрһәттек. Бик йылы ҡабул иттеләр,—ти художество етәксе, коллективтың эшенән ҡәнәғәт булыуын йәшермәй.—Ситтән күҙәтеүселәргә генә театр романтика, матурлыҡ донъяһы булып күренә. Ә шаршау артында артист, режиссер, тотош коллективтың ныҡышмалы, оҙайлы хеҙмәте дауам итә. Ана шул хеҙмәтебеҙҙе аңлап, ихлас ҡабул иткән йәш тамашасыларыбыҙға рәхмәтлебеҙ. Шулай уҡ бағыусыларыбыҙға рәхмәтебеҙ ҙур. Шәхси эшҡыуар П.Замесин, «Башҡорт баҡыры» йәмғиәте, Башҡортостан шахта идаралығы, Баймаҡ ПМК-һы етәкселеге беҙҙе бер ваҡытта ла ярҙамынан ташламай.
Миҙгел ябылыуға ҡарамаҫтан, артистар бѳгѳн дә ҡаланың мәктәп яны, ҡала ситендәге һауыҡтырыу лагерҙарында тәрбиәүи эштәрен дауам итә. Баймаҡ районының Граф, Талҡаҫ күлдәре янындағы, Йылайыр районының Һынташ ауылы эргәһендәге «Дуҫлыҡ» лагерҙарында, Әб-йәлил районының Яҡтыкүл янында ял итеүселәрҙе лә әленән-әле тамашалар менән ҡыуандырып торабыҙ.
Мәҙинә Мансурова.


c: text/html

text:
ГӨЛШАТ БАЯЗИТОВА
Баязитова Гөлшат Факил ҡыҙы Өмбәт ауылында тыуа. Мәктәптә пионервожатый, йыр уҡытыусыһы була, мәҙәниәт йортонда эшләй. Йәштән шиғырҙар яҙа, үҙе көй яҙған йырҙары ла бар.
Ҡая ташлы тауҙа үҫкән ҡайын
Туҡтап ҡарап торам һоҡланып.
Күпме шул ҡайында түҙемлелек,
Күпме ул ҡайында сабырлыҡ?!
Йәйге эҫеләрҙә – таш ялҡыны,
Ҡышҡы селләлә – боҙ һалҡыны.
Бирешмәй ул, ғорур баҫып тора
Тирә-яҡҡа матур йәм булып.
Юлсыларға теләп хәйерле юл
Йәшел яулыҡ болғай йәй буйы.
Ә ҡыш көнө ап-аҡ бәҫкә төрөнә,
Әйтерһеңдә бөгөн үҙ туйы.
Юҡҡа ғына ҡатын-ҡыҙҙарҙы бит
Тиңләмәйҙәр ҡайын-ағасҡа.
Ғорурланып ҡарап торҙом оҙаҡ,
Ә уйҙарым алыҫ-алыҫта...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Бѳтәһе лә һалым түләүсе ѳсѳн
Ошо аҙнала район-ара һалым инспекцияһы бүлегендә шатлыҡлы ваҡиға булды - заман талаптарына яуап бир- гән, һалым түләүселәрҙе ҡабул итеү бүлмәһе асылды.
- Яңы типтағы операция залын асыу Федераль һалым хеҙмәтенең клиенттар менән эшләүҙә үҙ-ара яҡшы мѳнәсәбәткә нигеҙләнгән сираттағы аҙымы. Бѳгѳн һалым инспекцияһы һалым түләүселәр менән эшләүҙә уңайлы шарттар булдырыуға ҙур иғтибар бүлә. Бер тѳрлѳ яңы стиль менән биҙәлгән стендтар, электрон сират, плазма панелендә мәғлүмәт ви део-роликтарын күрһәтеү, һалым түләүселәрҙе ҡабул итеү ѳсѳн ете тәҙрә, кѳтѳү залында декларация тултырыу йәки квитанция баҫтырып алыу ѳсѳн ҡуйылған ике компьютер - былар барыһы ла һалым инспекцияһы бинаһына килеүселәргә уңайлыҡтар тыуҙыра. Был үҙгәрештәр һалым мѳхитен яҡшыртыуға йүнәлтелгән. Әлбиттә, тәү сиратта беҙ граждандарға уңайлы булһын ѳсѳн тырышабыҙ, - тине район-ара һалым инспекцияһы начальнигы Любовь Полякова.
Халыҡты ҡабул итеү залын үҙгәртеп ҡороу сентябрҙән декабргә тиклем бара. Быға тиклем һалым түләүселәр кабинеттар буйлап ҡайҙа барырға, кемгә мѳрәжәғәт итергә тип эҙләнеп йѳрѳһә, хәҙер бѳтәһе лә асыҡ һәм ябай, һәр нәмәне күҙ уңында тотоп урынлаштырғандар. Мәҫәлән, килеп инеү менән белешмә ѳҫтәле эшләй, артабан кѳтѳү һәм хеҙмәтләндереү залы. Инспектор менән күҙмә-күҙ аралашыу үҙ-ара ышаныслы мѳнәсәбәт тыуҙырыуға булышлыҡ итә. Хәҙер бында 20 тѳр хеҙмәт алыу мѳмкинлеге бар. Административ регламентҡа ярашлы, ҡабул итеү ваҡыты 15 минуттан артмай. Операция залы онлайн режимында күҙәтеү аҫтында, был иһә инспекция начальнигына сират булдырмау ѳсѳн ѳҫтәмә сара күреү мѳмкинселеген тыуҙыра, ул кабинетынан да, ѳйѳнән дә күҙәтә ала.
Белоретта урынлашҡан район- ара һалым инспекцияһы Учалы, Бѳрйән райондары, Межгорье ҡалаһы менән бергә 53 муниципаль берәмекте, 2,5 мең ойошманы, 5 меңгә яҡын эшҡыуарҙы һәм 245 мең гражданды хеҙмәтләндерә. Һалым инспекцияһында белдереүҙәренсә, кѳнѳнә 300-гә яҡын кешене хеҙмәтләндерәләр, ҡайһы бер мәлдә 400 кешегә етә.
Операция залын асыу тантанаһында муниципаль район хакимиәте башлығы Владислав Миронов ҡатнашты һәм һалым инспекцияһына киләсәктә үҫеш, теркәлгән эшҡыуарҙар, әүҙем һәм намыҫлы һалым түләүселәрҙең һаны артыуын теләне.
Ҡунаҡтар араһында һалым инспекцияһының элекке начальнигы Мария Юрочкина ла бар ине.
- Һалым түләүселәргә шарттар тыуҙырылыуы ҡыуаныслы. Зал аралашыу ѳсѳн уңайлы, яҡты. Былар барыһы ла һалым түләүселәрҙә ышаныслы мѳнәсәбәт тыуҙыра. Владимир Путин һүҙҙәре менән әйткәндә, бѳтәһе лә тыныс аралашыу ѳсѳн, - тине Мария Васильевна.
Автор фотоһы.


text:
Ҡый үләндәре
Ҡый үләндәре — билдәле бер участкаларҙа үҫеүе кәрәкмәгән ҡырағай һәм культуралы үҫемлектәр.
Йөкмәткеһе
Таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
30 меңдән ашыу төрө билдәле, яҡынса 2 меңе киң таралған. Башҡортостанда 400‑ҙән ашыу төрө теркәлгән, яҡынса 50‑һе бөтә ерҙә осрай. Орлоғо күп була (бер үҫемлеккә бер нисә мең орлоҡ), орлоҡтары тупраҡта оҙаҡ (20 йылға тиклем) һаҡлана, орлоҡ запасы («банк») ҙур (1 га һөрөнтө баҫыуҙа бер нисә йөҙ млн тиклем); вегетативюл менән үрсегән күп йыллыҡ ҡый үләндәре (баҫыу сырмалсығы, аҡтамыр, баҫыу ҡырҡбыуыны һ.б.) шулай уҡ вегетатив бөрөләре иҫәбенә бирешмәй.
Ҡый үләндәре яҙ дымлы, һыуыҡ һәм оҙайлы булғанда арта (сәсеүлек ҡыйлана); культиваторҙар менән эшкәртелгән рәт аралары киң булған аралыҡлы культуралар сәсеүлектәрендә (картуф, кукуруз һ.б.) бер йыллыҡ ҡый үләндәре күбәйә; пар баҫыуҙарында һәм күп йыллыҡ үләндәр сәсеүлектәрендә кәмей. Тотош сәселгән культуралар аҫтында (иген культуралары, ҡуҙаҡлы иген культуралары) аҙ йыллыҡ ҡый үләндәренең үҫеше тотҡарлана, күп йыллыҡтар үҫешә.
Биотөркөмдәр буйынса бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биология үҙенсәлектәре буйынса орлоҡло аҙ йыллыҡтарҙы (емештәре, орлоҡтары ярҙамында үрсегән һәм таратылған бер һәм ике йыллыҡ ҡый үләндәре), вегетатив аҙ йыллыҡтарҙы (орлоҡтар, шулай уҡ бүлбеләр ярҙамында: бүлбеле сырмалсыҡ, иренсәскә; һуғанбаштар менән:күп йыллыҡ миләүшәләр, эт ҡаҡыһы) һәм күп йыллыҡтарҙы (үҙәк тамырлылар: әсе әрем, ат ҡуҙғалағы; кәҫ үҫемлектәре:ҡайһы бер күрәндәр һәм ҡыяҡлылар; үренте тамырлы ҡый үләндәре: сысҡан кәрешкәһе, етенүлән һ.б.; тамырһабаҡлы ҡый үләндәре: баҫыу бөтнөгө, ҡамыш һ.б.) айырып йөрөтәләр. Бер йыллыҡ ҡый үләндәре иртә яҙғыларға (ҡара алабута, ҡара һоло, тиле бойҙай һ.б.), һуң яҙғыларға (шыртүлән, бесәй тарыһы һ.б.), ужым (күстерә заты төрҙәре, 2‑се йылына емеш бирәләр) һәм ҡышлаусыларға (көтөүсе муҡсаһы, ярут һ.б.; иртә яҙғы үҫентеләрҙең вегетацияһы шул уҡ уҡ йылда тамамлана, һуңғылары — ҡышлай) бүленәләр. Был төркөмдәргә ҡараған күп үҫемлектәр (ҡауҙы башы, алабута һ.б.) уңышты урып‑йыйыуҙан һуң үҫеп китә. Туҡланыу ысулы буйынса (автотроф ҡый үләндәре башҡа) паразит ҡый үләндәрен (һабаҡтарға, мәҫәлән, ҡылйебәк, йәки тамырҙарға, мәҫәлән,шомбоя, йәбешәләр), ярым паразиттарҙы (ҙур шылтырауыҡ, теш үләне) айырып йөрөтәләр. Шулай уҡ газондарҙы, тәбиғи мал аҙығы биләмәләрен, урман парктарын һ.б. ҡыйлаусы төрҙәр билдәле; Ҡый үләндәренә рудераль үҫемлектәрҙе лә индерәләр. Республика биләмәһендә таралыуы буйынса барлыҡ культура сәсеүлектәрендә лә осраған (баҫыу билсәне, баҫыу сырмалсығы, ялан һары билсәне һ.б.), төньяҡ, (ялан шипкәне, йорт йондоҙҡайы, ваҡ бөрлөгән, ябай шәфәҡгөл, теленгән күҙлут, сыбар күҙлут, йәбешкәк бөрмәкәй һ.б.), көньяҡ (татар латугы, бесәйғойроҡ, ҡаймалы бесәй тарыһы һ.б.) райондарға тура килгән төрҙәр айырыла.
Контролдә тотоу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәсеүлектәрҙең ҡыйланыуын контролдә тотоу өсөн агротехник (сәсеү әйләнеше, ер эшкәртеү системаһы һ.б.), фитоценотик (конкуренцияға һәләтле күп йыллыҡ үләндәр, ужым арышы, рапс һ.б. менән ҡый үләндәре үҫешен тотҡарлау) һәм химик (гербицидтар ҡулланыу) саралар үткәрелә.[1],
Зыяны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ағыулы ҡый үҫемлектәре ҡатышҡан ярма (консолида, баҡра һ. б.) кешеләрҙең һәм ауыл хужалығы малдарының ағыуланыуына сәбәп булыуы мөмкин. Ҡый үләндәре, мал аҙығы үҫемлектәрен ҡыҫырыҡлап, сабынлыҡтарҙың һәм көтөүлектәрҙең уңышын һәм туҡлыҡлылыҡ ҡиммәтен кәметә, уларҙың ағыулы төрҙәре хайуандарҙың ағыуланыуына килтерә. Күп ҡоротҡостарҙың, ауыл хужалығы һәм урман культуралары ауырыуҙарын тыуҙырыусыларҙың сығанаҡтары йыш ҡына ҡый үләндәрендә барлыҡҡа килә. Ҡый үләндәре каналдарҙың ләмләнеү процестарында ҡатнаша, газ һәм нефть үткәргестәр янындағы һыҙаттарҙа янғын ҡурҡынысын арттыра һ. б.
Ҡый үләндәре араһында витаминлы үҫемлектәр (ике өйлө кесерткән, көтөүсе муҡсаһы һ.б.), декоратив үҫемлектәр (баҡра, тилсә уты һ. б.), дарыу үҫемлектәре (тилебәрән, ҡандала үләне, үгәй инә үләне һ. б.), баллы үҫемлектәр (лимон бөтнөгө, бәпембә, арыҫлан ҡойроғо һ.б.), ашарға яраҡлы үҫемлектәр (бәпкә үләне, ҡыҫҡа мальва һ. б.) һ. б. билдәле.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кузнецов Н. И. Опыт изучения сообществ сорной растительности // Труды Владимирского общества любителей естествознания. — Владимир, 1904. — В. 2. — Т. 1. — С. 1—9.
- Кузнецов Н. И. Сорная растительность посевов, меж и запущенных нив на «лёгких» почвах Покровского уезда Владимирской губернии // Труды Владимирского общества любителей естествознания. — Владимир, 1909. — В. 3. — Т. 2.
- Сатаров В. А. Опасный сорняк в посевах сахарной свеклы
- Фисюнов А. В. Определитель всходов сорняков — К.: Урожай, 1987. — 248 с.
- Шептухов В. Н., Гафуров Р. М., Папаскири Т. В. и др. Атлас основных видов сорных растений России — М.: КолосС, 2009. — 192 б. — 10 000 экз. — ISBN 978-5-9532-0609-9. — УДК 631.5
- Лунева Н. Н. О ботанических наименованиях сорных растений // Защита и карантин растений. — 2003. — № 11. — С. 17—20.
Ҡый үләндәре // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сорные растения — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә (Тикшерелгән 17 май 2012)
- Трава сорная // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.) (Тикшерелгән 17 май 2012)
- Статья С. В. Мельниковой о сорняках в газете «1 сентября» (Тикшерелгән 17 май 2012)
- Каталог сорняков — описания, фото // Интернет-журнал Декоративный сад. (Тикшерелгән 17 май 2012)


text:
Иген культуралары
Бөртөклөләр, бөртөклө күльтуралар, иген культуралары — иген, төп туҡланыу ризығы, бик күп сәнәғәт тариаҡтапы өсөн сеймал һәм ауыл хужалығы хайуандары өсөн аҙыҡ бирә торған кеше хужалыҡ эшмәкәрлегендә игелә торған үҫемлектәр төркөмө[1]. Хәҙерге заманда игелә торған бөртөклө культуралар дүрт ботаник ғаиләгә бүленә: ҡыяҡлылар, ҡарабойҙай һымаҡтар, амарант һымаҡтар — иген бөртөклө культуралары; бынан тыш ҡуҙаҡлы иген культуралары.
Был культураларҙың орлоҡтары аҙыҡ-түлек һәм мал аҙығы булараҡ әһәмиәтле, он тартыу, ярма ярыу, ҡатнаш аҙыҡ сәнәғәте өсөн сеймал булып тора. Икмәк бешереүҙә, макорон һәм кондитер әйберҙәр, аҙыҡ концентраттары, консервалар, шулай уҡ сәнәғәттең һыра ҡайнатыу һәм спирт етештереү тармағында ҡулланыла.
Бөртөкло культуралар шартлы рәүештә бер нисәгә бүленә: икмәк культуралары — арыш, бойҙай; мал аҙығы — арпа, һоло, кукуруз, сорго һәм башҡалар; ҡуҙаҡлылар — борсаҡ, нут, соя, фасоль һәм башҡалар; ярма культуралары — ҡарабойҙай, тары һәм башҡалар.
Бөтә төр ҡыяҡлыларҙың да тамыр системаһы суҡ һымаҡ, һабаҡтары эре ҡыуашлы төйөнләнештәр менән бүленгән. Арыш, бойҙай, арпа, һоло йылыға артыҡ талапсан түгел, улар шытып сыҡҡанда бер нисә ваҡ тамыр (корешок) барлыҡҡа килә. Кукуруз, ҡарабойҙай, тары сорго йылыға талапсан, уларға бер генә төп яһала. Сәскә төркөмөнә ҡарап башаҡлыларға(арыш, бойҙай, арпа) һәм һепертке башлыларға (һоло, тары, сорго) айырыла.
Үҫеш һәм вегетация осоро дауымлылығына ҡарап бөртөклө күлтуралар ужым һәм һабан культураларына бүленә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Зерновые культуры — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә (3-е издание)


text:
Яңылыҡтар һәм үҙгәрештәр хаҡында
31 июля 2013 йыл | Йәмғиәт
Билдәле булыуынса, 8 сентябрҙә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға депутаттар һайлаясаҡбыҙ. Ошо уҡ көндә ауыл биләмәһе Советтарына киткән депутаттар урынына яңы депутаттар һайланасаҡ. Һайлауҙар буйынса ниндәй яңылыҡтар бар, депутатлыҡҡа кемдәр дәғүә итә, ҡайһы партиялар ҡатнаша? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап табыу маҡсатында территориаль һайлау комиссияһы рәйесе Әнүәр Әбүзәр улы МУЛЛАҒОЛОВҡа бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек. Һүҙ – уға:
Комбайндар баҫыу иңләй
31 июля 2013 йыл | Ауыл хужалығы
"Ағиҙел” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең Оҙонкүл буйындағы баҫыуы комбайндар геүләүенә күмелеп, ошо тирәнең былай ҙа матур тәбиғәте, арыш башаҡтары тирбәлгән баҫыу үҙе тағы ла йәмлерәк һәм йәнлерәк булып китте. Тигеҙ геүләп баҫыу иңләп килгән комбайндарҙан күтәрелгән саң-туҙан менән бергә өлгөрөп еткән арыш еҫе лә ҡушылып, танауҙы ҡытыҡлай. Ошо илаһи мәл сихри моң кеүек күңел ҡылдарына сиртә. Эйе, ураҡ элек-электән яуаплы һәм мөһим осор ғына түгел, йыл буйы әҙерләнеп, йәй һуҙымында тир түгеп көтөп алынған өмөтлө һәм ҡәҙерле мәл. Йыл дауамында игенсенең башҡарған эш һөҙөмтәһе бөгөн күренә, киләсәге билдәләнә. Ғөмүмән, был мәлгә етди әҙерләнеп, ышаныс менән сыға игенсе баҫыуға. Шулай ҙа, иҫке техника иҫке инде. Йүнәтһәң дә үҙен һынатып ҡуйғылай. Ана, "Ағиҙел” хужалығының "Дон-1500” комбайндары баҫыуға сыҡҡас бер-бер артлы көйһөҙләнеп, тиҫкәреләнеп алды. Әммә тәжрибәле механизаторҙар комбайндарға тиҙ арала йән өрҙө.
Алдан хәстәрләгәндең күңеле тыныс
31 июля 2013 йыл | Матбуғат
1 июлдән барлыҡ матбуғат баҫмаларына, шул иҫәптән "Табын” район гәзитенә 2014 йылдың беренсе яртыһына алдан яҙылыу иғлан ителде.
Ысын күңелдән рәхмәт!
31 июля 2013 йыл | Хаттар
Бынан дүрт йыл элек беҙҙең ул-ҡыҙҙарыбыҙ Красноусол башҡорт гимназия-интернатына уҡырға барҙы. Уларҙы белемле, тәжрибәле, иҫ киткес мөләйем, шул уҡ ваҡытта талапсан да уҡытыусы Г.Ә.Мәүлетҡолова ҡабул итеп алды.


text:
Быуа
Быуа — гидротехник ҡоролма, һыуҙың юлын ҡаплаусы йә һыу кимәлен күтәреү өсөн ҡулланыла. Тағы ла һыуҙың көсөн бер юлға йүнәлтеү өсөн һәм һыуһаҡлағас төҙөү өсөн ҡулланыла.
Ҡулланылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Быуаға гидротехник ҡоролмалар берләшмәһе инә (гидроузел), тәғәйен урында һыу сығанаҡтарын төрлө маҡсатта ҡулланыу өсөн төҙөлә: мелиорация, гидроэнергетика өсөн, көтөүлектәрҙе бүлеү өсөн һәм башҡаға. Күпселектә быуалар йылға гидротехник ҡоролмалары берелегенә инә. Әгәр ҡоролоштар берлеге йылғанан һыу алыу менән бәйле икән, уларҙы һыу алыу гидроузеле тип йөрөтәләр.
Быуаһы булған гидроузелдәр составы түбәндәгесә:
- Быуа үҙе (һыу үткәреүсе йә көплө);
- Төп һыу йыйнауҙы яйға һалыусы йә һыу күтәргес ҡоролма;
- Гидроэлектростанция ҡоролмалары;
- Судно йөрөй торған шлюздар, бүрәнә үткәргестәр;
- Наностар менән көрәшеүсе ҡоролмалар (тондороу бассейндары, тыҙартҡыстар, ағым йүнәлткес системалары);
- Балыҡ үткәргес ҡоролмалар һәм балыҡ күтәргестәр;
- Һыу ағыҙғыстар;
- Яр нығытҡыстар һәм тигеҙләгес ҡоролмалар.
Быуалар тәғәйенләнеше буйынса һыу йыйнаусы, һыу үткәреүсе һәм һыу күтәреүсе булалар.
Быуалар классификацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Быуа төҙөү оҫталығы боронғо замандарҙан уҡ билгеле.


text:
Скверҙа тѳҙѳлѳш ҡайнай
Ҡаланың ял итеү урындарына ла иғтибар ҙур. Йәғни, Ленин урамындағы сквер, ҡала паркы, Точисский урамындағы “Дуҫлыҡ” скверы ѳр-яңы тѳҫ аласаҡ. Әлеге ваҡытта был объекттарҙа капиталь ремонт эштәре бара.
Ленин һәйкәле урынлашҡан скверҙа ремонт июлдең тәүге көндәрендә үк башланды. Тѳҙѳкләндереү эштәрен “Дорремонтстрой” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте алып бара.
Ҡала кѳнѳ һәм Металлургтар байрамы ваҡытында ремонт барышы менән республика Хѳкүмәте Премьер-министры Рѳстәм Марданов танышты. Осрашыу мәлендә муниципаль район хакимиәте башлығы Владислав Миронов ҡаланың тарихи урындарының береһе булған скверҙың яҙмышы ѳсѳн оло быуындың борсолоуы һәм был үҙгәрештәрҙе ҡыуанып ҡабул итеүҙәре тураһында әйтеп үтте.
Планға ярашлы, тѳҙѳлѳш эштәре 14 авгусҡа тиклем тамамланырға тейеш.
Автор фотоһы.


text:
“Өммәтемдең ишлелеге менән ғорурланырмын”12-01-2018, 00:03 // Иман // Баҫып сығарырға
– Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!
Ағымдағы йылдың Ғаилә йылы тип иғлан ителеүен һәр кем хуплап ҡабул ҡылғандыр. Был сара, иншаллаһ, дәүләттең, өммәттең нигеҙен нығытыуға тағы ла ҙурыраҡ мөмкинлектәр асыр.
Йәшәйештең төп сығанағы – ғаилә. “Өйләнегеҙ, балалар үҫтерегеҙ – ҡиәмәт көнөндә өммәтемдең ишлелеге менән ғорурланырмын”, “Никах – сөннәтем, унан ситкә киткәндәр минең өммәттән булмаҫ”, – тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм. Ғаилә – диндең дә, дәүләттең дә төп нигеҙе, шуға күрә уға һәр яҡлап иғтибар бүленергә тейеш. Ҡөрьәндә ғаиләне һаҡлауға, яҡлауға ҙур урын бирелһә, дәүләт тарафынан да был йәһәттән бихисап закон булдырылған. Ҡанундарҙы тотоу – һәр кемдең изге бурысы.
Ғаилә ҡороуға килгәндә, билдәле ки, ул еңел-елпе башҡарыла торған эш түгел. Был йәһәттән борон өлкәндәрҙең фекере иң ҙур урында торған. “Ат алһаң – ауыл, кәләш алһаң, ҡәүем менән кәңәш ит” тигән мәҡәл тап ошоға бәйле әйтелгән. Шул уҡ ваҡытта эш йәштәрҙең ризалығынан тыш башҡарылырға тейеш түгел. Был динебеҙгә тап килмәй. Шул уҡ мәлдә мөнәсәбәт мотлаҡ рәсмиләштерелергә тейеш. “Ғаиләһенең нигеҙен ошолай нығытҡан кеше минең юлға тоғро”, – тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм үҙенең мөбәрәк хәҙисендә. Өҫтәүенә ул ҡыҙҙың динлеһен һайларға ҡушҡан. “Һөҙөмтәлә ҡулың тупраҡҡа буялыр, йәғни тормош көтөрһөң”, – тигән.
Өйләнешер алдынан бер-береңдең ғаилә тәрбиәһенә, холоҡ-фиғеленә иғтибар итеү мөһим. Яратам тип, һөйгән кешеңдең башҡа етешһеҙлектәренә күҙ йомоу, үҙгәрер әле тип уйлау дөрөҫ түгел. Пәйғәмбәребеҙ әйтмешләй, никах – ғүмерлек, шуға ла донъя көтөрҙәй, үҙеңде аңлаған, ғаилә ҡиммәттәрен хөрмәт иткән ышаныслы кешене юлдаш итеү – мең бәрәкәткә нигеҙ. Һәр кемдең яҙмышында ата-әсәһенән алған тәрбиә ҙур урын биләй. Әгәр ҙә бәғзе ғаиләлә ир менән ҡатын бер-береһен хөрмәт итмәһә, изге төшөнсәләрҙе һанламаһа, быны күреп үҫкән балаларына киләсәктә үҙ ояһын матур итеп ҡороу ауырға төшәсәк. Шуға ла, хөрмәтле ҡәрҙәштәр, халҡыбыҙҙың “Әсәһенә ҡарап ҡыҙын ҡос, атаһына ҡарап улын һайла”, “Атанан күргән уҡ юныр, инәнән күргән тун бесер” кеүек мәҡәлдәрен һис ҡасан иҫтән сығармаһаҡ ине. Ата-бабаларыбыҙ йәштәрҙе өйләндереү мәсьәләһендә тап ошо аҡылға таянған.
Әлбиттә, тормош булғас, ғаиләнең кәмәһе ҡомға терәлгән саҡтар ҙа осрап ҡуя. Бындай хәлдә, динебеҙ ҡанундарына ярашлы, ике яҡтан вәкилдәр килеп, ир менән ҡатынды яраштырырға ынтылырға тейеш. Ғаиләне һаҡлау мөһим. Алда әйтелгәнсә, ул илебеҙҙең, милләтебеҙҙең, өммәтебеҙҙең ныҡлығын тәьмин итә.
Ата-әсәнең иң ҙур бурыстарының береһе – яҡшы балалар тәрбиәләү. Үҙенә күркәм холоҡло алмаш үҫтергән әҙәм балаһы фани донъяла ла, ахирәттә лә бәхетле була, тиелә динебеҙҙә. Һәр сабый йортҡа ҡот-бәрәкәт өҫтәй. Ата-әсә иһә ошо нурҙы һүрелтмәҫкә, балаға ҡарата иғтибарлы, ихтирамлы булырға, уны һәр яҡлап камил, бөтөн күңелле итеп үҫтереүгә бар көсөн һалырға тейеш. Был йәһәттән дә Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең тормошо – оло үрнәк. Пәйғәмбәребеҙ балалар менән һәр саҡ үҙе башлап иҫәнләшкән, хәл-әхүәлдәре менән ҡыҙыҡһынған, уйнаған, шаярған. “Балаларға бүләк бирегеҙ, – тип өйрәткән ул. – Тәрбиәгеҙ ҙә яҡшы булһын”.
Бер ваҡыт Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең сәждәлә оҙаҡ тороуына аптыраған сәхәбәләр: “Эй, Аллаһ илсеһе! Намаҙҙы бөгөн оҙағыраҡ уҡының. Нимә булды?” – тип һорай. “Елкәмә ейәнем менеп ултырғайны, уның күңелен ҡырмайым тип, сәждәнән оҙаҡ торманым”, – тип яуаплай Пәйғәмбәребеҙ.
Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмгә бер мәл яңы уңыштың тәүге емештәрен алып киләләр. “Эй, Аллаһ! Илгә бәрәкәт бир, уңыштарыбыҙ мул булһын!” – тип теләп, Пәйғәмбәребеҙ емештең иң яҡшыһын эргәһендә торған сабыйға бирә.
Ошо бөйөк тәрбиә өлгөләренә таянып, ғаиләбеҙгә, уның төп маҡсаты булған балаларға иғтибарҙы йәлләмәйек, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Шул саҡта тормошобоҙ ҡот-бәрәкәтле, өммәтебеҙ, милләтебеҙ ныҡлы тамырлы, ырыҫлы, илебеҙ имен, күгебеҙ аяҙ булыр, иншаллаһ. Ғаилә йылы иң изге ниәттәрҙе тормошҡа ашырыуға этәргес бирһен, кешелектең мәңгелек ҡиммәттәренә ҡарата ҡәҙер-хөрмәт артһын. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Киҙеүгә ҡаршы лимон майы
Киҙеүгә ҡаршы лимон майы
Киҙеүҙе иҫкәртеү өсөн ауырыуҙың тәүге билдәләре күренә башлау менән лимон ҡулланырға кәрәк. Бының өсөн уны йыуып, бөтәүләй ҡайнар һыуға төшөрөргә һәм биш минут ҡайнатырға. Һуңынан киҫәктәргә бүлеп, ит үткәргес аша үткәрергә. Килеп сыҡҡан бутҡаға 100 г аҡ май, ике-өс ҡалаҡ бал ҡушырға. Иртәле-кисле берәр балғалаҡ ашарға. Тәьҫир итеү йоғонтоһон көсәйтеү өсөн иҙелгән һарымһаҡ ҡушырға була.
Шәрифә.
Мәләүез районы.
Шәрифә.
Мәләүез районы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
- Подробности
- Просмотров: 432
БЕСӘЙ ҮЛӘНЕ (Valeriana), бесәй үләне һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 250 төрө билдәле, Көньяҡ һәм Төньяҡ Америкала, Евразияла таралған. Башҡортостанда 4 төрө үҫә: иҙел Б.ү., бүлбеле Б.ү., шифалы Б.ү., шикле Б.ү. Вертикаль тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, ябай йәки тармаҡлы, өҫкө өлөшө ҡыуыш, бейеклеге 30—150 см. Япрағы ишһеҙ‑теленмә, тамыр эргәһе һәм аҫҡы япрағы эре, һаплы; ҡалғандары — ултырма, һабаҡтың осона табан ваҡлана бара. Сәскәһе шәмәхә-ал, ал йәки аҡ, хуш еҫле, ваҡ, ҡалҡан сәскәлеккә йыйылған. Май—июлдә сәскә ата. Емеше — өлпөлө орлоҡса, июнь—авг. өлгөрә. Иҙел Б.ү. һыубаҫар болонда үҫә, шикле Б.ү. — ҡоро болонда, шифалы Б.ү. — болонда, урман ситендә, далала һәм ҡыуаҡлыҡ араһында; респ. бөтә терр‑яһында осрай. Бүлбеле Б.ү. далала, башлыса Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнбайыш макробитләүендә һәм Башҡортостандың Урал аръяғында үҫә. Баллы, дарыу үҫемлеге (тамырһабағы м‑н тамыры ҡулланыла).
Е.В.Кучеров
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Инсафлыҡ билдәһе19-12-2017, 00:03 // Мөхәббәт баҡсаһы // Баҫып сығарырға
Нисек кенә булмаһын, быларҙың барыһы ла ҡатын-ҡыҙҙарҙың мәҙәнилек, тәрбиәүи кеүек сифаттарын асыҡ күрһәтә түгелме? Кейем бөгөн ҡапланыу өсөн түгел, ә тулыһынса шәрә түгелмен бит тигәнде күрһәтергә теләгән бер туҡыма киҫәге генә кеүек. Гонаһ шомлоғо, тиер ине өләсәйем, ярым-шәрә актрисаларҙы атайымдар алып ҡайтҡан тәүге “Рекорд” телевизорынан күреп. “Кейеме бит бының кейенеү өсөн түгел, ә сисенеү өсөн” тигән мәрәкә һүҙе лә иҫтә ҡалған уның.
Әммә ҡасандыр ҡыҙыҡ булып тойолһа ла, бөгөн был күренештең мәҙәнилектән, әхлаҡтан тайпылыу икәнен һәр кем яҡшы аңлай. Шулай ҙа арабыҙҙа әле һаман “кейемһеҙ”ҙәрҙең сафын тулыландырғандар бихисап. Заманы шулай... Ә ошо замандың һәм ундағы әхлаҡһыҙлыҡтың башы ҡайҙа икән? Һәм ошо замандың, ундағы инсафлыҡтың башы ҡайҙан? “Тәрбиәнән!” тиер күптәр... Шулаймы?
Ошо урында үҙ ҡиммәттәребеҙ итеп билдәләгән һайлауыбыҙҙың, ҡыҙҙарыбыҙға, һеңлеләребеҙгә, әхирәттәребеҙгә өлгө күрһәтеп, үҙебеҙ кейгән кейемдәребеҙҙең бер генә булһа ла маҡсатын асыҡлайыҡ әле.
Кейем – ул беҙҙең һүҙебеҙ, ҡарашыбыҙ, әйтер фекеребеҙ. Асыҡ кейем иһә – әйләнә-тирәгә һәм үҙебеҙгә ташланған саҡырыу. Был өндәү башҡа гүзәл заттарҙың матурлыҡ кимәлен билдәләһә, көслө заттарҙың һәр береһенә тыйылған өндәүҙе күрһәтә. Кәрәкме ул беҙгә, кәрәк түгелме? Кейемдең ҡатын-ҡыҙҙың йәнен һәм тәнен һаҡлаған япма түгел, ә тыйнаҡһыҙлыҡҡа илткән сәбәп булыуы дөрөҫөрәкме?
Тирә-йүнгә күҙ һалайыҡ әле. Йәш ҡыҙҙар янбаштарын һығып торған салбар кейеп, ул-был ерҙәрен асып йөрөргә тартынмай. Модамы был, ғәҙәтме? Аңламаҫһың... Әммә, тәбиғәттән бирелгән матур буй-һынын күрһәтергә теләп, асыҡ кейенеүҙең маҡсаты бер – ул ир-егеттәрҙең иғтибарын йәлеп итеүгә ҡайтып ҡала кеүек. Ә ниндәй ул иғтибар? Һәм кәрәкме? Йәғни ҡатын-ҡыҙҙар үҙҙәрен ир-егеттәр алдында ялтыр һәм матур уйынсыҡ итеп тойорға теләйме? Әллә, киреһенсә, уларҙан ихтирам һәм мөхәббәт хистәрен көтәләрме?
Ошо хаҡта “Ҡатын-ҡыҙ бәхете һәм һәләкәте” тип аталған яҙмаларҙы уҡығанда уйланғайным. Ә яуап бер, сөнки беҙ йәки күптәребеҙ башҡаса йәшәүҙе күҙ алдына килтерә алмай. Әйтерһең дә, кемдер “һеҙҙе бөтәһе лә яратҡан хәлдә генә бәхетле була алаһығыҙ” тигән хаталы фекерҙе аңыбыҙға кереткән. “Ә ниңә, һығылма билеңде, ҡалҡыу күкрәктәреңде күрһәтеп, янбашыңды уйнатып, иғтибарҙы йәлеп итер кейемдә урамдан үткән саҡта бар ир-егеттәрҙең теләһә-теләмәһә лә хайран ҡалып тап һиңә иғтибар итеүе бәхет түгелме ни?! Күңел торошо күренмәһә лә, тән өлөштәрен күрһәтеп, урамда атлап йөрөргә мөмкин. Бының өсөн артыҡ аҡыл да кәрәкмәй. Ә кемгә оҡшамай – ҡарамаһын”. Яҙылғандар интернет селтәрендә ҡуйылған ярым-шәрә кейенгән бер ҡатын-ҡыҙҙың фекере.
Ә бит уйлап ҡараһаң, борон-борондан әҙәм балалары өсөн кейем күҙ күрке генә түгел. Ул – беҙҙең мәҙәниәтебеҙ ҙә, инсафлығыбыҙ ҙа, таҙалығыбыҙ ҙа.
Заман менән юғаламы инсафлыҡ? Шул бер заманға ғына ҡайтып ҡалдырыуыбыҙ. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ күптән бары тик нәфислек өлгөһө, матурлыҡ алиһәһе булыуҙан ситтә ҡала бара. Ҡәҙер итеүҙән, яҡлауҙан, хөрмәтләүҙән үҙҙәре баш тарта. Һәм тотонола торған әйбер булыуҙарына ла бер генә аҙым. Ябай ғына бер миҫал: төрлө рекламаларҙа инсафлыҡ өлгөһө булыр ҡатын-ҡыҙҙарҙың ярым-шәрә кәүҙәләре сағылыш тапҡан. Уларға ҡарап һоҡланалар, өлгө итеп күрәләр. Әйтерһең дә, гүзәл заттың ошо тәне – аҡсаға бәйле заман талаптарын ҡәнәғәтләндергән һәм ошо рәүешле үҙ баһаһын, матурлығын юҡҡа сығарырға, сарыф итергә тейешле материал. Буй-һын һәм асыҡ кейемдең тауар, тап ҡатын-ҡыҙҙың хаҡын, баһаһын көйләгән бер әйбер булыуы уйландыра.
Ә барыһы ла беҙҙең ҡиммәттәргә, ҡараштарыбыҙға, аңыбыҙға бәйле. Беҙ, ҡатын-ҡыҙ, үҙебеҙҙе үҙебеҙ һанламайбыҙ, тәбиғәтебеҙҙе аңламайбыҙ түгелме? Ә бит үҙебеҙгә бирелгән баһа ла, күрһәтелгән хөрмәт, ихтирам да ул шәхесебеҙгә ҡарата булған мөнәсәбәтебеҙҙән, инсафлы кейемебеҙҙән башлана. Ихтирамды һәм ысын матурлыҡты бит ҡыҫҡа итәк, асыҡ муйын, ярым-яланғас түштәр менән генә яулап булмай. Бәлки, беҙ, киреһенсә, үҙебеҙҙең матурлыҡты тойоп, ошо байлыҡты нәзәкәтле кейем аҫтында, юҡ, тоҡ кеүек япмалар менән түгел, ә инсафлыҡ билдәһе булыр әҙәпле күлдәктәр, тубыҡтан түбән итәктәр, ҡаплаулы яурындар ярҙамында һаҡларға тырышабыҙҙыр. Ә бит бындай юл – тәрбиә, мәҙәнилек, әҙәплелек билдәһе.
Шуға ла, инсафлыҡ – кейемебеҙҙә, тип әйтер инем мин. Матур кейемдәге ҡатын-ҡыҙ ысын мәғәнәһендә эске матурлыҡ көсө менән балҡый. Ундай гүзәл зат янында булыу – ир-егеттәребеҙ өсөн дә оло бер хөрмәт. Инсафлығыбыҙ – яҡты эштәребеҙҙең башы ла.
Өфө ҡалаһы.


text:
Булат Йосоповтың «Беренсе Республика» исемле яңы фильмы: тарихи персонаждарҙы кемдәр уйнай
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Булат Йосоповтың «Беренсе Республика» исемле яңы тулы метражлы нәфис фильмында тарихи персонаждарҙы кемдәр уйнауы билдәле булды.
Алдан уҙғарылған кастинг буйынса, яҙыусылар Һәҙиә Дәүләтшинаны — Лилиә Исҡужина, Дауыт Юлтыйҙы — Рафиҡ Хәсәнов, композитор Ғәзиз Әлмөхәмәтовты— Артур Ишмөхәмәтов, башҡорт милли театрына нигеҙ һалған Вәлиулла Мортазин-Иманскийҙы — Руслан Хайсаров, актриса Зәйтүнә Бикбулатованы — Рушанна Бабич, милли театр реформаторы Мәкәрим Мәһәҙиевты Артур Ҡунаҡбаев уйнай.
Режиссер Булат Йосопов хәбәр итеүенсә, тарих герой — «Башҡортостан» гәзитенең тәүге баш мөхәррирҙәренең береһе булған, һуңынан репрессияланған Ҡасим Аҙнабаев аша күрһәтелә. Ролде әле Мәскәүҙә йәшәгән актер һәм каскадер Роберт Йылҡыбаев башҡара.
«Беренсе Республика» — «Йәнле таҫма» кинокомпанияһының һәм «Башҡортостан» киностудияһының берлектәге проекты. Конкурс комиссияһы ҡарары буйынса фильм 2018 йылға производство планына индерелгән. Бөгөнгә фильмдың сценарийы әҙер, уны аҙыраҡ яраҡлаштырырға кәрәк, тип билдәләне режиссер. Сценарий авторҙары «Бабич» фильмындағы кеүек үк, — Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Таңсулпан Бабичева һәм башҡорт теле уҡытыусыһы Гөлсәсәк Саламатова. Фильмды Өфөлә һәм Стәрлетамаҡта, шулай уҡ ауыл күренештәрен төшөрөү күҙаллана.
«Яңы проектҡа ярҙам итеү өсөн түләүле онлайн-кинотеатр астыҡ. Ул ошо проектҡа аҡса йәлеп итергә мөмкинлек бирә. Хәҙер теләгән һәр кем «Бабич» фильмын өс вариантта: рус, инглиз һәм төрөк субтитрҙары менән ҡарай ала. Фильмды рус телендә лә сығарыу ҡаралған», — тине Булат Йосопов.
http://www.bashinform.ru/news/1090790-novyy-film-bulata-yusupova-pervaya-respublika-kto-sygraet-istoricheskikh-personazhey/


text:
Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тыуыуына 85 йыл тулыуға арнап шиғыр һөйләүселәрҙең республика видеоконкурсы иғлан ителде
Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тыуыуына 85 йыл тулыуға арнап шиғыр һөйләүселәрҙең республика видеоконкурсы иғлан ителде
Йәмәғәтселек күренекле шағирҙың тыуған көнөн 12 февралдә билдәләйәсәк. Бәйгелә теләге булған һәр кем ҡатнаша ала.Әҙәби акцияға әле Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев, халыҡ артисы Сара Буранбаева һәм мәктәп уҡыусылары, педагогтар ҡушылған. Конкурстың маҡсаты ябай - интернет селтәре аша тыуған телгә һөйөү уятыу, Рәми Ғариповтың ижадын популярлаштырыу. Ул 8 февралгә тиклем дауам итә.
Рәми Ғарипов - 85
komanda.21.00@mail.ru


text:
«Үлемһеҙ полк»тың үлемһеҙ һалдаттары
«Үлемһеҙ полк»тың үлемһеҙ һалдаттары
Өфөлә 4-се тапҡыр ойошторолған һәм «Спорт» туҡталышынан алып «Дан бульвары»на тиклем дауам иткән акция бөгөн 60 меңдән ашыу кешене бер майҙанға йыйҙы. Халыҡ сараға туғандарының, яҡындарының фотоһүрәттәрен тотоп сыҡҡан. Акцияла ҡатнашыусылар араһында йәш быуын вәкилдәренең, бигерәк тә балаларҙың күп булыуы һөйөндөрә.Халыҡтың күп булыуы аңлашыла. Һуғыш еле бер ғаиләне лә ситләп үтмәй. Бөгөн еңеү һалдаттары бер майҙанда, бер сафта. Еңеү яулап әйләнеп ҡайтҡандар, сит тупраҡта ятып ҡалғандар, хәбәрһеҙ юғалғандар, тыл ҡаһармандары.
Бөгөн улар беҙгә йылдар аша һарғайып бөткән аҡлы-ҡаралы фотоһүрәттәр аша баға. Бөйөк Еңеүгә ярты быуаттан ашыу ваҡыт үтһә лә, һуғыш шаңдауы онотолмай. Һәр бер ғаиләнең был дәһшәтле йылдар менән бәйле үҙ тарихы, хәтирәһе бар, дошман илбаҫарҙарын еңеү күмәк көс, оло юғалтыуҙар, тән һәм йән йәрәхәттәре менән яулап алына. Башҡортостан ғына ут эсенә 700 меңдән ашыу ул һәм ҡыҙын оҙата, уларҙың яртыһы тиерлек яу ҡырында ятып ҡала, ә бөгөн майҙанға сығыусылар ошо ҡаһармандарҙың вариҫтары.
«Үлемһеҙ полк» акцияһы икһеҙ-сикһеҙ даръяны хәтерләтә, бәләкәй генә инештәр оло йылғаларға ҡойған һымаҡ кешеләр һәр бер урамдан, тыҡрыҡтан килеп ҡушыла. Һәм халыҡ ағымы ҙурайғандан-ҙурая бара. Учалынан бер туған Нафиҡовтар акцияға ҡартаталары менән олаталарының фотоһүрәттәрен тотоп сыҡҡан. Аталы-уллы яугирҙар кавалерия дивизияһы сафында үҙ аттарында Берлинға тиклем барып етә һәм тыуған яҡтарына еңеүсе булып әйләнеп ҡайта.
Еңеүҙең бер күҙенән шатлыҡ, икенсеһенән ҡайғы йәштәре тама. Бөгөнгө акцияла ҡатнашыусыларҙың да күҙҙәрендә йәш, ә йөрәктәрендә ата- олатайҙарыбыҙҙың тиңһеҙ батырлығы өсөн ғорурлыҡ тойғоһо. Беҙ еңеүсе вариҫтары, ә 9 май илебеҙҙең милли берҙәмлек, илһөйәрлек һәм халыҡ байрамы, ти улар.
«Үлемһеҙ полк» сафтарында йәш быуын вәкилдәренең күп булыуы айырыуса һөйөнөслө.Сөнки был акция тәү сиратта киләсәк өсөн кәрәк. Балалар тарихи ысынбарлыҡты белеп, ғорурланып, өлгө алып үҫергә тейеш.
«Үлемһеҙ полк» акцияһы беҙҙе тағы бер тапҡыр данлы үткәнебеҙҙе онотмаҫҡа саҡыра. Сөнки йылдан-йыл шаңлы йылдарҙың тере шаһиттары кәмей бара. Улар Бөйөк Еңеүҙең ниндәй юғалтыуҙар менән яулап алыныуын, бер телем икмәктең ҡәҙерен яҡшы аңлай.
Быйыл Өфөләге «Үлемһеҙ полк» 60 меңдән ашыу кешене бергә йыйҙы. Күптәр тотош ғаиләләре менән сыҡҡан, бер рамға 5-6 фотоһүрәт беркетеүселәр ҙә юҡ түгел. Һуғыш йылдарында ғаиләләре менән фронт һыҙығына киткәндәр күп була. Томск ҡалаһында башланған хәрәкәт хәҙер халыҡты берләштереүсе, илһөйәрлек рухы менән һуғарыусы, шаңлы үткәнебеҙҙе данлаусы халыҡ байрамына әйләнде тип әйтергә мөмкин. Акцияла ҡатнашыусыларҙың йылдан-йыл артыуы мәңгелек хәҡиҡәтте йәнә иҫбатлай - Бөйөк Еңеү, Еңеү һалдаттары беҙҙең йөрәктәрҙә...


text:
Йорт ихатаһы матур булһын31-08-2016, 01:07 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Ғәмәлдәге ҡануниәт йорт эргәһендәге биләмәләрҙе төҙөкләндереүҙе аныҡ билдәләй, әммә ғәмәлдә ҡағиҙәләр һәм нормалар тейешенсә үтәлмәй. Эксперттар был мәсьәләгә контролде муниципаль берәмектәргә йөкмәтергә тәҡдим итә.
Әле төҙөүсе йорт эргәһендәге ихатаны төҙөкләндерергә, билдәләнгән нормаларға ярашлы йәшелләндерергә тейеш. Үҫентеләр күләме, төрө йортто проектлағанда уҡ күҙаллана. Муниципаль власть органы тарафынан ойошторолған махсус комиссия был эште ҡабул итә.
Үҫентеләрҙе һаҡлау өсөн идарасы компаниялар йәки торлаҡ милекселәре ширҡәте яуап бирә. Йорт янында сәскә, ҡыуаҡлыҡтар үҫтерергә мөмкин. Шул уҡ ваҡытта урындағы власть менән килешмәйенсә ағас ултыртырға йәки киҫергә ярамай, сөнки улар биләмә хакимиәтенең контролендә тотола. Йәшеллектең майҙаны квартал майҙанының кәмендә 25 процентын тәшкил итергә тейеш. Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты эксперттары билдәләүенсә, байтаҡ райондарҙа ихаталарҙы йәшелләндереүгә ҡағылышлы талаптар үтәлмәй.
– Идарасы компанияларға һәм торлаҡ милекселәре ширҡәтенә үҫентеләрҙе һаҡлау, ҡарау йәһәтенән ҙур бурыс йөкмәтелә, әммә ул һәр саҡ тейешенсә үтәлә, тип әйтеп булмай, – тине Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының Башҡортостандағы төбәк штабы рәйестәше, адвокат Надежда Крылова. – Норматив акттарҙың үтәлешенә лә контроль юҡ. Шуға күрә урындағы үҙидара органдарына үҙҙәренең норматив базаһын ҡайтанан ҡарарға һәм уны ихаталарҙы йәшелләндереү тураһындағы яңы положениелар менән тулыландырырға кәрәк.
Надежда Крылова әйтеүенсә, Өфөләге урмандарҙы һаҡлау, тулыландырыу һәм йәшел үҫентеләрҙе ҡарау ҡағиҙәләрендә йорт янындағы биләмәләрҙе йәшеллеккә күмеү мәсьәләһе регламентланмай. Ә бит баш ҡалабыҙҙа башҡа биләмәләр менән сағыштырғанда урмандар, скверҙар, парктар бик күп.
2017 йыл Рәсәй Президенты Владимир Путин тарафынан Экология йылы тип иғлан ителде. Шуға күрә дөйөм бурысыбыҙ – һәр ихатаны йәшелләндереү, халыҡ өсөн уңайлыраҡ итеү.


text:
Яңылыҡтар
Константин Толкачев Һуңғы ҡыңғырау көнөндә «ҡоро закон»дың үтәлешен тәьмин итергә саҡыр
Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачев хоҡуҡ һаҡлау органдарын һуңғы ҡыңғырау көнөндә «ҡоро закон»дың үтәлешен тәьмин итергә саҡырҙы. Үткән йылдың декабрендә Дәүләт Йыйылышы депутаттары «Башҡортостан Республикаһында этил спирты, алкоголле һәм спиртлы продукция етештереү һәм әйләнеше өлкәһендәге эшмәкәрлекте көйләү тураһында»ғы законға үҙгәрештәр индерҙе. Үҙгәрештәр «Һуңғы ҡыңғырау» байрамында республика биләмәһендә алкоголле эсемлектәр һатыуҙы тулыһынса тыйыуҙы күҙ уңында тота. Ағымдағы йылдың ғинуарынан яңы закон көсөнә инде. Ошондай сикләү 25 майҙа тәүге тапҡыр ҡулланыла.
«Уҡытыусыларҙың һәм ата-әсәләрҙең яңы сикләүҙе ыңғай ҡабул итеүҙәренә ышанам. Ул балаларҙың тормошондағы төп байрамдарҙың береһен үткәргән ваҡытта уларҙың хәүефһеҙлеген тәьмин итеүгә йүнәлтелгән. Мәктәп менән хушлашыу көнө ыңғай һәм шатлыҡлы тәьҫораттар менән иҫтә ҡалырға тейеш. Ваҡлап сауҙа итеүселәр яңы Законды аңлап ҡабул итерҙәр һәм уның талаптарына буйһонорҙар тип өмөтләнәм. Мин үҙ сиратымда хоҡуҡ һаҡлау органдарына Һуңғы ҡыңғырау көнөндә сикләүҙең тәүгә ғәмәлгә индерелеүен иҫәпкә алып, закондың үтәлешенә айырыуса иғтибар бүлеүҙәрен һорап мөрәжәғәт иткем килә», — тине төбәк парламенты спикеры.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.


text:
Эш хаҡы буйынса бурыс 25,8 миллион һумға тиклем кәметелде
Республика Йортонда эш хаҡы буйынса бурысты ҡайтарыу буйынса Ведомство-ара координацион советтың ултырышы үтте. Уны БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев алып барҙы.
— Быйыл 1 ноябргә бурыстың дөйөм суммаһы 46 миллион 425 мең һум тәшкил иткәйне, — тип хәбәр итте Премьер-министр. – Башҡортостанстаттың 21 декабргә ҡарата мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 11 ойошманың эш хаҡы буйынса бурысы – 25 миллион 848 мең һум.
Бурыстың төп күләме иҡтисади эшмәкәрлектең ике төрөнә: эшкәртеүсе производстволарға (57 процент) һәм төҙөлөшкә (38,6 процент) тура килә.
Бөтә бурыстың 47,8 проценты Өфөгә тура килә.


text:
Алыҫ Көнсығыштағы Благовещенскиға Башҡортостан троллейбустары килде
Амур өлкәһенең Благовещенск ҡалаһына Башҡортостандан коляскала йөрөүсе инвалидтар өсөн пандустар менән йыһазландырылған ике яңы троллейбус килтерелде. Был тәпәш иҙәнле троллейбустар «Башҡортостан троллейбус заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә әҙерләнгән һәм ватан троллейбустар эшләү тармағының сираттағы ҡаҙанышы булып тора.
Яҡын көндәрҙә троллейбустарҙы ҡала урамдарында йөрөтөп ҡараясаҡтар, шунан һуң файҙаланыуға тапшырыласаҡ. Троллейбустар бер сәғәт интервал менән ике линия буйынса йөрөйәсәк. Пассажир-инвалидтар теге йәки был туҡталышта кәрәкле троллейбустың ҡасан килеүе тураһында диспетчер хеҙмәте телефоны аша шылтыратып белә ала.


text:
АҠШ-та Рәсәй педагогтары тәжрибәһе менән ҡыҙыҡһыналар
Рәсәй Федерацияһындағы Фулбрайт программаһы Рәсәйҙең инглиз теле уҡытыусылары өсөн проект әҙерләне (FLTA).
Был Программала ҡатнашыусылар рус теле уҡытыусыларына ассистент сифатында ярҙам итеү өсөн АҠШ университеттары һәм колледждарына ебәреләсәк. Аҙнаһына 20 сәғәт рус теле һәм үҙ иленең мәҙәниәтен уҡытыу Программала ҡатнашыусыларҙың вазифаһына индерелгән.
Ғаризалар ҡабул итеү ваҡыты 2010 йылдың 1 июненә тиклем оҙайтылған.
Тулыраҡ мәғлүмәт өсөн: http://fulbright.ru/ru/russians/flta


text:
Тула өлкәһе
Ту́ла өлкәһе (урыҫ. Тульская область) — Рәсәй регионы. Халҡы — 1 521 497 кеше.
Йөкмәткеһе
Сәнәғәт составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2002 йылда:
- Химия сәнәғәте — 23 %,
- Машиналар төҙөү сәнәғәте — 22 %,
- Аҙыҡ-түлек сәнәғәте — 21 %,
- Металлургия — 15 %,
- Электроэнергетика — 10 %.
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тула өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Башҡарма власть[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Тула өлкәһе Хөкүмәте
Ҡарағыҙ: Тула өлкәһе Губернаторы
Тула өлкәһе Губернаторы — Тула өлкәһе башлығы һәм Тула өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Тула өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Тула өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Тула өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.
Суд власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тула өлкәһе суд системаһы составында:
- Тула өлкәһе өлкә суды, Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
- Тула өлкәһе арбитраж суды , Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
Закондар сығарыу власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Тула өлкәһе Халыҡ депутаттары Советы
Өлкә Парламенты — Тула өлкәһе Халыҡ депутаттары Советы.


text:
«Ҙур сумаҙан» менән федераль каналға!
«Ҙур сумаҙан» менән федераль каналға!
Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Ҙур сумаҙан» телепроекты май аҙағында «Пятница» каналы тамашасыларын ҡыуандырасаҡ. Проект геройы Руслан Фәршатов ике йыл дауамында һәр шәмбе тамашасыларҙы төрлө илдәрҙең иҫтәлекле урындары менән таныштырып ҡына ҡалмай, ә төбәк өсөн генә хас үҙенсәлекле тауыштар һәм музыка ҡоралдары, йыр-моңо менән таныштыра.Рөстәм Аҙнабаев, «Ҙур сумаҙан» телепроекты режиссеры: «Был тапшырыуҙы эшләү тәҡдиме башта ҡағыҙҙа ғына ине. Бөтә Рәсәй «Тэфи-төбәк» бәйгеһендә «Ҙур сумаҙан» проектының идеяһы еңеүсе тип танылғас, бағыусылар ҙа табылды. Бер нисә йыл эсендә күп еңеүҙәргә өлгәшелде, хәҙер был тапшырыуҙы Рәсәй тамашасыһы ла күҙәтә аласаҡ. Беҙҙең өсөн был ҙур еңеү».
Чехия, Австрия, Германия, Словакия... Һәр илдең үҙенә генә хас тауышы бар - ямғыр яуһынмы, экзотик хайуандарҙың тауышы булһынмы - уларҙың барыһы ла тапшырыуҙың сығарылышында яңғырай. «Ҙур сумаҙан» проектының ижади төркөмө бәләкәй - дүрт кешенән тора. Аҙна һайын командировкаларға сығыу, төрлө илдәрҙе гиҙеү, әлбиттә, ҙур көс һәм ныҡышмалылыҡ талап итә. Шулай ҙа был эшмәкәрлек лайыҡлы баһаланып тора.
Гөлназ Ҡолһарина, «Тамыр» телеканалы директоры: «Ҙур сумаҙан» телепроекты майҙан башлап «Пятница» федераль каналында сыға башлай. Был, әлбиттә, беҙҙең өсөн бик ҡыуаныслы ваҡиға, сөнки региональ телекомпанияла эшләнгән 20 тапшырыуҙың федераль каналда күрһәтелеүе беҙҙең тарихта тәүге тапҡыр.


text:
ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 08.11.2016
ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 08.11.2016
Дәүләт Думаһы депутаты Иван Сухарев шәхси төрмәләр төҙөүгә рөхсәт биргән закон проекты өҫтөндә эшләй. Уның фекеренсә, бындай алымдың дәүләт өсөн файҙаһы ҙур буласаҡ, сөнки әлеге ваҡытта хоҡуҡҡа тарттырылыусылар өсөн ҙур сығымдар түгелә. Бынан тыш, закон проектының төрмәләрҙе бушатыу йәһәтенән дә отошло буласаҡ. Сөнки Мәскәүҙә генә енәйәтселәр өсөн айырым бүләмәләрҙә ике меңгә күберәк кеше ултыра.Бөгөн Америка Ҡушма Штаттарында Президент һайлауҙары үтә. Тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса, Аҡ йорттоң киләһе дүрт йылға хужаһы тәғәйенләнә. Ил менән етәкселек итеүгә демократ Хиллари Клинтон һәм республика партияһы кандидаты Дональд Трамп дәғүә итә. Һуңғы булып гражданлыҡ бурысын Аляска штатында йәшәүселәр үтәйәсәк. Төбәктә һайлау участкаһы урындағы ваҡыт менән киске сәғәт һигеҙҙә ябыла.
ХХХ
Бөгөн иртән Японияның Фукуока ҡалаһы үҙәгендә ер ишелеп төшкән. Социаль селтәрҙәргә һалынған видеояҙманан күренеүенсә, иң тәүҙә урамдарҙың береһендә ике бәләкәй соҡор барлыҡҡа килә. Әммә бер аҙҙан уның майҙаны киңәйеп, ҙур йырын хасил була. Урындағы транспорт идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, был урында ҡала метрополитенын киңәйтеү буйынса төҙөлөш эштәре алып барылған булған. Ғәҙәттән тыш хәлдә зыян күреүселәр юҡ.
ХХХ
Германияның баш ҡалаһында совет разведчигы Рихард Зорге иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ асылды. Теүәл 70 йыл элек ул Япония властары тарафынан язалап үлтерелә. Был көндө герой исемен исемен йөрөткән Берлиндағы урамға йөҙҙән ашыу кеше йыйылды. Таҡтаташ Рәсәйҙең Германиялағы илселеге ярҙамында ҡуйылған.
ХХХ
Голландияла йәшәүсе Матс Валк кубик Рубикты тиҙлеккә йыйыуҙа донъя рекорды ҡуйған. Ул ҡатнашҡан быйылғы чемпионат Индонезияла үткән. 20 йәшлек егеткә кубиктың бар төҫтәрен дә йыйыу өсөн 4,74 секунд талап ителгән. Шулай итеп ул Амерканан Лукас Эттерҙың рекордын 0,164 секундҡа артырыуға өлгәшкән.


text:
Халыҡ-ара балалар уйындарында 2 меңгә яҡын спортсы ҡатнаша
2019 йылда Өфөләге LIII Йәйге Халыҡ-ара балалар уйындарында 2 мең самаһы спортсы ҡатнаша. Был турала Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Халыҡ-ара балалар уйындары комитетының генераль секретары Ричард Смит менән осрашыуҙа белдерҙе.
– Беҙ уйындарҙа 1,5-2 мең спортсы ҡатнашыр, тип көтәбеҙ. Ҡунаҡтарҙы ҡабул итеү күҙлегенән был беҙҙең өсөн нормаль күренеш, – тине төбәк етәксеһе. – Инфраструктурабыҙҙың күп һандағы ҡунаҡтарҙы урынлаштыра алыуын яҡшы беләһегеҙ. Беҙ көйәрмәндәрҙе, оҙатыусыларҙы, ата-әсәләрҙе иҫәпкә алып ике, хатта өс тапҡырға күберәкте ҡабул итә алабыҙ.
Ричард Смит үҙенең сәфәре барышында спорт, шулай уҡ инфраструктура объекттарында, шулай уҡ ҡунаҡханаларҙа булыуын билдәләне.
– Беҙ 1,5-2 мең ҡатнашыусыны көтәбеҙ. Мин VIP-ҡунаҡтарҙы урынлаштырыу күҙ уңында тотолған ҡунаҡханаларҙы ҡараным. Бында бер нисә һәйбәт ҡунаҡхана төҙөлгән, 2015 йылда, буғай, – тине Ричард Смит. – Булып өлгөргән барлыҡ объекттар менән ҡәнәғәтмен.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2019 йылғы Йәйге Халыҡ-ара балалар уйындары туғыҙ дисциплина (еңел атлетика, футбол, йөҙөү, фехтование, пляж волейболы, баскетбол, грек-рим көрәше, ҡаяға үрмәләү, тхэквондо) буйынса ярыштарҙы үҙ эсенә ала.
Бынан алда, 2013 йылда, Өфө VI Ҡышҡы Халыҡ-ара балалар уйындарын ҡабул иткәйне. Ярыштарҙа 20 илдең 60 ҡалаһынан йыйылма командалар ҡатнашты. Спортсылар спорттың ете төрө буйынса 10 миҙал уйнатты. Башҡортостандың баш ҡалаһы донъяла Ҡышҡы һәм Йәйге Халыҡ-ара балалар уйындарын ҡабул иткән берҙән-бер ҡала буласаҡ.


text:
Яйыҡ гәзите » Мәғариф, мәҙәниәт » «Илһам һәм көс алдыҡ!»
«Илһам һәм көс алдыҡ!»07.11.2017
Сочи ҡалаһында шау-гөр килеп XIX Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале үтте. Форумда донъяның 188 иленән 25 меңдән ашыу кеше ҡатнаша.Рәсәй исеменән 85 субъекттан 15000 ҡатнашыусы сығыш яһай.
Фестиваль йәш таланттарға уй-фекерҙәр менән уртаҡлашырға, тыныслыҡты һаҡлау һәм экологик бәләләрҙе еңеп сығыу, башҡа социаль мәсьәләләрҙе хәл итеү буйынса көстәрҙе берләштерергә мөмкинлек бирә.
Республиканан бөтәһе 1200-ҙән ашыу ғариза бирелгән. Ике йөҙ кеше һайлап алыу турын үтә. Ҡатнашыусылар араһында - коммерцияға ҡарамаған йәштәр ойошмалары лидерҙары, журналистар, ғалимдар һәм уҡытыусылар, йәштәр ойошмалары, сәйәси партиялар, студенттарҙың үҙидаралыҡ органдары, спорт клубтары лидерҙары, ижад өлкәһе вәкилдәре бар.
Республика һәм районыбыҙҙы Анна Вячеславовна Мөхәмәтйәрова ла вәкилләне. Был яҡташ ҡыҙ тураһында гәзитебеҙҙә ентекләп яҙғайныҡ инде - «Башҡортостан йәнлектәрҙе һаҡлау» төбәк йәмәғәт ойошмаһының ОВЗО («Обучение волонтеров зоозащитных организаций») волонтерҙар мәктәбе етәксеһе. Ул йәнлектәрҙе һаҡлау һәм яҡлау менән шөғөлләнгән ирекмәндәргә квалификациялы әҙерлек ойоштороу буйынса уникаль методика булдырыусы.
Санкт-Петербург ҡалаһында Бөтә Рәсәй ирекмәндәр форумында «Ирекмән-2016» конкурсында «Социаль ирекмәнлек: йәнлектәргә ярҙам» номинацияһында еңеүсе тип танылғайны, башҡа ҡаҙаныштары ла етерлек. Шул иҫәптән БР Йәмәғәт Палатаһының эксперты (Мәғариф, мәҙәниәт, спорт, йәштәр сәйәсәте, хәйриә һәм ирекмәнлек буйынса комиссия) булараҡ актив эшмәкәрлек алып бара.
- Был фестивалгә иң әүҙем, иң лайыҡлы йәштәр бар донъянан йыйылды! Улар араһына эләгә алыуыма сикһеҙ ғорурлыҡ кисерәм. Бик ҡаты конкурс үтергә ту-ра килде, - тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты Анна. - Фестивалде РФ Президенты Владимир Путин үҙе асыуы ғына ни тора! Белем камиллаштырыу, тәжрибә уртаҡлашыу саралары баштан ашҡанса ине, һәр ҡайһыһына ваҡыт ҡына еткерерлек булмауы үкенес. РФ Сит ил эштәре министры Сергей Лавров, сәйәсмән Владимир Жириновский, данлыҡлы мәҙәниәт эшмәкәре Сергей Безруков, сит ил ҡунаҡтары, йәмәғәт эшмәкәрҙәре Ник Вуйчич, Фредерик Бегбедер, Марко Ламбертини кеүек билдәле шәхестәрҙең сығыштарын тыңлау, һорауҙар биреү форсаты бик тә фәһемле булды.
Күңел асыу саралары ла етте - көн һайын кинофильмдар, концерттар, күргәҙмәләр. Карнавал, «Дуҫлыҡ йәрминкәһе», афротоломдар үрергә өйрәнеү, шамандарҙың бағыусылыҡ тамашаһы - күңелһеҙләнергә минут та ваҡыт ҡалманы.
Фестивалде ойоштороусыларға оло рәхмәт тойғоһо менән, йәмәғәт эштәре өсөн яңы илһам һәм көс туплап ҡайттым. Килешеп һәм күмәкләп тотонғанда, йәштәрҙең бар донъяны ыңғай яҡҡа үҙгәртергә хәленән килә, беҙҙең көс - берҙәмлектә!
Фестивалдә ҡатнашыу бәхете йылмайған икенсе райондашыбыҙ - Эльза Шәрәфетдинова. Ҡаланың 5-се мәктәбенән, нисәмәлер йыл Мәскәүҙә эшләп килгәндән һуң Һаҡлыҡ банкының урындағы бүлексәһендә хеҙмәт итә. Делегацияға тап ошо банктың вәкиле итеп һайлана. Ниңә тап уға өҫтөнлөк бирелгән? Хеҙмәт бурыстарын өлгөлө үтәүҙән тыш, тормош иптәше менән спорт һәм йәмәғәт сараларында бик актив ҡатнашалар, ундайҙар тураһында «...баҫҡан урынынан осҡон сығара», - тиҙәр.
- Башҡортостан экспозицияһы шул тиклем яҡшы ойошторолғайны, кеше өҙөлмәне. Милли кейемдәге башҡорт һылыуҙары үҙебеҙҙең аш-һыу менән һыйлауҙары нисек кенә оҡшамаһын инде! - тип ғорурлыҡ менән билдәләне әңгәмәсебеҙ.
Ә иң ныҡ тулҡынландырған осрашыуы - Австралиянан килгән Ник Вуйчич әфәндене тыңлау. Был кеше тыумыштан аяҡ-ҡулһыҙ, әммә сикһеҙ рух көсө арҡаһында билдәле ораторға әйләнә, миллион-миллион кешеләрҙән (башлыса һау кешеләрҙән!) торған аудиторияһын тормоштоң тәмен һәм ҡәҙерен белеп йәшәргә өйрәтә. «Барыбыҙ ҙа үрҙәргә күтәрелә, барыбыҙ ҙа ҡолай, ҡурҡыу кисерә. Иң мөһиме - бар ҡурҡыуҙарыңды еңеп кәртәләр аша алға ынтылыу. Киләсәк нисек булыры әҙәм балаһы өсөн билдәһеҙ, әммә уны хыялланырлыҡ итеп күҙ алдына килтереү һәм ошо йүнәлештә арыу-талыу белмәйенсә атлау һәр кемебеҙҙең хәленән килә», - тигән һүҙҙәре тураһында беҙ ҙә уйланайыҡ әле, хөрмәтле яҡташтар!
Фестиваль йәш таланттарға уй-фекерҙәр менән уртаҡлашырға, тыныслыҡты һаҡлау һәм экологик бәләләрҙе еңеп сығыу, башҡа социаль мәсьәләләрҙе хәл итеү буйынса көстәрҙе берләштерергә мөмкинлек бирә.
Республиканан бөтәһе 1200-ҙән ашыу ғариза бирелгән. Ике йөҙ кеше һайлап алыу турын үтә. Ҡатнашыусылар араһында - коммерцияға ҡарамаған йәштәр ойошмалары лидерҙары, журналистар, ғалимдар һәм уҡытыусылар, йәштәр ойошмалары, сәйәси партиялар, студенттарҙың үҙидаралыҡ органдары, спорт клубтары лидерҙары, ижад өлкәһе вәкилдәре бар.
Республика һәм районыбыҙҙы Анна Вячеславовна Мөхәмәтйәрова ла вәкилләне. Был яҡташ ҡыҙ тураһында гәзитебеҙҙә ентекләп яҙғайныҡ инде - «Башҡортостан йәнлектәрҙе һаҡлау» төбәк йәмәғәт ойошмаһының ОВЗО («Обучение волонтеров зоозащитных организаций») волонтерҙар мәктәбе етәксеһе. Ул йәнлектәрҙе һаҡлау һәм яҡлау менән шөғөлләнгән ирекмәндәргә квалификациялы әҙерлек ойоштороу буйынса уникаль методика булдырыусы.
Санкт-Петербург ҡалаһында Бөтә Рәсәй ирекмәндәр форумында «Ирекмән-2016» конкурсында «Социаль ирекмәнлек: йәнлектәргә ярҙам» номинацияһында еңеүсе тип танылғайны, башҡа ҡаҙаныштары ла етерлек. Шул иҫәптән БР Йәмәғәт Палатаһының эксперты (Мәғариф, мәҙәниәт, спорт, йәштәр сәйәсәте, хәйриә һәм ирекмәнлек буйынса комиссия) булараҡ актив эшмәкәрлек алып бара.
- Был фестивалгә иң әүҙем, иң лайыҡлы йәштәр бар донъянан йыйылды! Улар араһына эләгә алыуыма сикһеҙ ғорурлыҡ кисерәм. Бик ҡаты конкурс үтергә ту-ра килде, - тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты Анна. - Фестивалде РФ Президенты Владимир Путин үҙе асыуы ғына ни тора! Белем камиллаштырыу, тәжрибә уртаҡлашыу саралары баштан ашҡанса ине, һәр ҡайһыһына ваҡыт ҡына еткерерлек булмауы үкенес. РФ Сит ил эштәре министры Сергей Лавров, сәйәсмән Владимир Жириновский, данлыҡлы мәҙәниәт эшмәкәре Сергей Безруков, сит ил ҡунаҡтары, йәмәғәт эшмәкәрҙәре Ник Вуйчич, Фредерик Бегбедер, Марко Ламбертини кеүек билдәле шәхестәрҙең сығыштарын тыңлау, һорауҙар биреү форсаты бик тә фәһемле булды.
Күңел асыу саралары ла етте - көн һайын кинофильмдар, концерттар, күргәҙмәләр. Карнавал, «Дуҫлыҡ йәрминкәһе», афротоломдар үрергә өйрәнеү, шамандарҙың бағыусылыҡ тамашаһы - күңелһеҙләнергә минут та ваҡыт ҡалманы.
Фестивалде ойоштороусыларға оло рәхмәт тойғоһо менән, йәмәғәт эштәре өсөн яңы илһам һәм көс туплап ҡайттым. Килешеп һәм күмәкләп тотонғанда, йәштәрҙең бар донъяны ыңғай яҡҡа үҙгәртергә хәленән килә, беҙҙең көс - берҙәмлектә!
Фестивалдә ҡатнашыу бәхете йылмайған икенсе райондашыбыҙ - Эльза Шәрәфетдинова. Ҡаланың 5-се мәктәбенән, нисәмәлер йыл Мәскәүҙә эшләп килгәндән һуң Һаҡлыҡ банкының урындағы бүлексәһендә хеҙмәт итә. Делегацияға тап ошо банктың вәкиле итеп һайлана. Ниңә тап уға өҫтөнлөк бирелгән? Хеҙмәт бурыстарын өлгөлө үтәүҙән тыш, тормош иптәше менән спорт һәм йәмәғәт сараларында бик актив ҡатнашалар, ундайҙар тураһында «...баҫҡан урынынан осҡон сығара», - тиҙәр.
- Башҡортостан экспозицияһы шул тиклем яҡшы ойошторолғайны, кеше өҙөлмәне. Милли кейемдәге башҡорт һылыуҙары үҙебеҙҙең аш-һыу менән һыйлауҙары нисек кенә оҡшамаһын инде! - тип ғорурлыҡ менән билдәләне әңгәмәсебеҙ.
Ә иң ныҡ тулҡынландырған осрашыуы - Австралиянан килгән Ник Вуйчич әфәндене тыңлау. Был кеше тыумыштан аяҡ-ҡулһыҙ, әммә сикһеҙ рух көсө арҡаһында билдәле ораторға әйләнә, миллион-миллион кешеләрҙән (башлыса һау кешеләрҙән!) торған аудиторияһын тормоштоң тәмен һәм ҡәҙерен белеп йәшәргә өйрәтә. «Барыбыҙ ҙа үрҙәргә күтәрелә, барыбыҙ ҙа ҡолай, ҡурҡыу кисерә. Иң мөһиме - бар ҡурҡыуҙарыңды еңеп кәртәләр аша алға ынтылыу. Киләсәк нисек булыры әҙәм балаһы өсөн билдәһеҙ, әммә уны хыялланырлыҡ итеп күҙ алдына килтереү һәм ошо йүнәлештә арыу-талыу белмәйенсә атлау һәр кемебеҙҙең хәленән килә», - тигән һүҙҙәре тураһында беҙ ҙә уйланайыҡ әле, хөрмәтле яҡташтар!
Булат ЯХИН.
- Оҡшаш яңылыҡтар
- Комментарийҙар
Төбәк данын таратып
Тормош шулай инде, берәүҙәр «...хәҙер барыһы ла тик аҡсаға ҡоролған, кеше мөнәсәбәттәренә урын ҡалманы. Ә йәштәр тамам аҙҙы!» - тип ләстит һата,... Тотош уҡырға
Тормош шулай инде, берәүҙәр «...хәҙер барыһы ла тик аҡсаға ҡоролған, кеше мөнәсәбәттәренә урын ҡалманы. Ә йәштәр тамам аҙҙы!» - тип ләстит һата,... Тотош уҡырға
Киләсәк - йәштәр ҡулында
Ял көндәрендә ҡалабыҙҙа «Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС төркөмө илдәрендә студент спорты. Тәжрибә һәм үҙеш перспективалары» тип аталған... Тотош уҡырға
Ял көндәрендә ҡалабыҙҙа «Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС төркөмө илдәрендә студент спорты. Тәжрибә һәм үҙеш перспективалары» тип аталған... Тотош уҡырға
Полиция менән берлектә
22 июлдә Учалы районы эске эштәр бүлегендә БР буйынса Эске эштәр министрлығы эргәһендәге Йәмәғәт советының күсмә йыйылышы уҙҙы. Йыйылышты Йәмәғәт... Тотош уҡырға
22 июлдә Учалы районы эске эштәр бүлегендә БР буйынса Эске эштәр министрлығы эргәһендәге Йәмәғәт советының күсмә йыйылышы уҙҙы. Йыйылышты Йәмәғәт... Тотош уҡырға
«Йәштәргә ярҙам итәйек!»
Һис шикһеҙ, республика хөкүмәте ултырыштарын видеоселектор режимында үткәреү - отошло алым. Беренсенән, йәшәйешебеҙгә тура ҡағылған ҡарарҙар ни... Тотош уҡырға
Һис шикһеҙ, республика хөкүмәте ултырыштарын видеоселектор режимында үткәреү - отошло алым. Беренсенән, йәшәйешебеҙгә тура ҡағылған ҡарарҙар ни... Тотош уҡырға
Таҫма таратасаҡтар
Бөйөк Еңеү байрамы алдынан «Халыҡ фронты - Башҡортостан Республикаһында Рәсәй өсөн» Бөтә Рәсәй йәмәғәт хәрәкәтенең төбәк бүлексәһе «Георгий таҫмаһы»... Тотош уҡырға
Бөйөк Еңеү байрамы алдынан «Халыҡ фронты - Башҡортостан Республикаһында Рәсәй өсөн» Бөтә Рәсәй йәмәғәт хәрәкәтенең төбәк бүлексәһе «Георгий таҫмаһы»... Тотош уҡырға
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
Өфөлә тимер юл аша йәйәүлеләр күпере реконструкциялана
Өфөнөң Дим районында тимер юл аша йәйәүлеләр күпере реконструкциялана башланы. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына «Рәсәй тимер юлдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәте филиалы – Куйбышев тимер юлының корпоратив коммуникациялар хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.
900 метрҙан ашыу оҙонлоғондағы күпер Дим районының кешеләр йәшәгән яғын бер нисә тимер юл предприятиелары менән тоташтыра һәм Дим сорттарға айырыу станцияһы территорияһы менән тиҫтәләгән тимер юлдар аша хәүефһеҙ үтергә мөмкинлек бирә. Был районда йәмғеһе 20-нән ашыу тимер юл предприятиелары тупланған.
Күперҙең тәүге сираты 1951 йылда уҡ төҙөлгән. 2010 йылда күперҙе реконструкциялау тураһында ҡарар ҡабул ителә. Ремонт эштәрен, айырым участкаларҙы ябып, этаптарға бүлеп үткәреү планлаштырыла. Шуның арҡаһында йәйәүлеләр өсөн уңайһыҙлыҡтар кәметеләсәк.
Йыл аҙағына тиклем күперҙе ремонтлауға 100 миллион һум самаһы аҡса һалыу күҙаллана. Реконструкция 2013 йылда тамамланырға тейеш.


text:
Республиканың төрки телле киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре Өфөлә семинар үткәрә
Бөгөн Башҡортостанда төрки телле киң мәғлүмәт сараларын үҫтереү мөмкинлектәре тикшереләсәк. Алтынсы тапҡыр үткәрелгән семинар-кәңәшмәгә бөтә республиканан 30-ға яҡын гәзит һәм журнал вәкилдәре – редакторҙар, яуаплы секретарҙар, хәбәрселәр, тәржемәселәр йыйылды. Уҡытыу программаһын Башҡортостандың Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы белгестәре әҙерләгән.
— Редакция хеҙмәткәрҙәренең һөнәри оҫталыҡ кимәлен арттырыу бындай семинарҙарҙың төп маҡсаты булып толра, — тип билдәләне Башҡортостандың Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы белгесе Зөһрә Заманова «Башинформ» агентлығы хәбәрсеһе менән аралашыу барышында.
Әлеге йыйылышта ул Башҡортостандың татар телле киң мәғлүмәт саралары лексикаһының функциональ аспекттары тураһында доклад тәҡдим итәсәк. Министрлыҡ хеҙмәткәрҙәренән тыш, журналистар алдында фәнни берләшмә вәкилдәре, республиканың татар телендә сыҡҡан алдынғы киң мәғлүмәт саралары мөхәррирҙәре сығыш яһаясаҡ.
Башҡортостандың Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, бөгөн дәүләт киң мәғлүмәт сараларының төп өлөшө Башҡортостанда алты телдә сыға. Һан буйынса татар телле баҫмалар, башҡорт һәм рус телендә сыҡҡан киң мәғлүмәт сараларынан ҡала, өсөнсө урында килә.


text:
Песни из кино и мультфильмов - Ак кайын ("Етеган"), аккорды
Шрифт100
Прогрыш: D A Bm F#m G A }x2 D A D Күңелдәргә һөйөү килгәс, D A Bm Йәшәрһен тип яҙҙар һайын, G A Бергә йөрөгән тау битенә G A Ултырттыҡ беҙ зифа ҡайын. Килде ҡыштар елдәр алып. Ә мин янып һөйә инем. Ошо ҡайын төбөндә һин: «Мин башҡаны һөйәм», – тинең. Ҡушымта: D A Bm F#m Аҡ ҡайын, һин йәшә, ҡарама һин беҙгә. G A Йөрәгең саф һинең. Бирешмә һин көҙгә! D A Bm F#m Аҡ ҡайын, йәш ҡайын һин үлмә, йәшә һин. G A Һинең саф һөйөүең һәр яҙҙа йәшәрһен. Һөйәм тинең һин башҡаны, Шаулап ҡуйҙы зифа ҡайын. Иҫәнме, тип мин яңғыҙым, Киләм һиңә һәр көн һайын. Күрҙем бөгөн япраҡтарын Ҡойолалар беҙҙең өҫкә Ниңә әле, ник һарғая? Иртә әле һалҡын көҙгә. Ҡушымта: D A Bm F#m Аҡ ҡайын, һин йәшә, ҡарама һин беҙгә. G A Йөрәгең саф һинең. Бирешмә һин көҙгә! D A Bm F#m Аҡ ҡайын, йәш ҡайын һин үлмә, йәшә һин. G A Һинең саф һөйөүең һәр яҙҙа йәшәрһен. Прогрыш: D A Bm F#m G A }x2 Үлә ҡайын, үлә зифа ҡайын, Рәнйеп китә инде беҙгә. Онотма тип һөйөүеңде, Ҡарай кеүек минең күҙгә. Килер яҙҙар тау битенә, Биҙәлер ул һәр яҙ һайын. Тик һин генә йәшәрмәҫһең, Кисер беҙҙе, кисер ҡайын. Ҡушымта. D A Bm F#m Аҡ ҡайын,йәш ҡайын,ник беҙҙән китәһең? G A Ник мине ғүмергә,һин яңғыҙ итәһең? D A Bm F#m Аҡ ҡайын рәнйемә, кисер һин ҡайынын, G A Беҙ һөйә белмәнек,беҙ бөгөн айырым.
Аппликатуры аккордов
1,251 1 13.12.2016


text:
- Подробности
- Просмотров: 362
БАҠРА (Agrostemma), ҡәнәфер һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. 3 төрө билдәле, Евразияның уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда сәсеү Б. үҫә. Бер йыллыҡ йомшаҡ төклө үлән. Һабағы төҙ, бейеклеге 30—80 см. Япраҡтары ҡапма‑ҡаршы, ҡыяҡ йәки ҡыяҡ‑ланцет. Сәскәһе ҡуйы ал, һабаҡ осонда, яңғыҙ һәм эре. Тоташып үҫкән каса япрағы 10 ҙур һеңерсәле һәм 5 ҡыяҡлы. Июнь—сент. сәскә ата. Емеше — бер оялы оҙонса көршәк формаһындағы ҡумта, июль—окт. өлгөрә. Б. һирәкләп респ. төньяҡ райондарында осрай. Яҙғы культураларҙың, һирәгерәк ужым культураларының ҡый үләне. Ағыулы үҫемлек. Декоратив үҫемлек. Составында кумариндар, сапониндар, стероидтар, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. М.Н.Моратшина


text: Минең исемем – Йәмилә. Йөҙө лә, күңеле лә йәмле булһын тип, өләсәйем ҡуштырған. Рәхмәт инде мәрхүмәгә, исемемде уның һәҙиәһе, иҫтәлеге итеп, унан ҡалған изге ҡомартҡы тип йөрөтәм. Ул исемде, уның мәғәнәһен үҙем яратһам да, ишеткән һайын, күңел төбөндә ниндәйҙер ҡорт ҡыбырлап ҡуйған кеүек: бик үк йәмле түгелмен шул… Хоҙай бабай матурлыҡ өләшкәндә мин, бахыр, йоҡлап ҡалғанмын, күрәһең. Гүзәл, Һылыу, Сибәр исемдәрен йөрөткән йәмһеҙ ҡыҙҙар ни кисерәлер, ә мин оялам, хатта, һеҙгә дөрөҫөн әйтәйем инде, кәмһенәм дә.


text:
Ожмах вәғәҙә итһәләр...Ҡатын-ҡыҙҙың тәбиғәте шундай: уға донъяларҙың тыныс, имен булыуы мөһим. Тик әлеге осорҙан хәүеф бөркөлә – әйтерһең, Ер шарына дары мискәләре ултыртып сыҡҡандар ҙа, бына-бына шартлап, улар кешелекте юҡ итергә тора. Мәғлүмәттең таралыу тиҙлеге...
Тәҡдирҙең һауабы һәм емергес көсөХафа, ҡайғы башыбыҙға төшһә: “Был маңлайыма яҙылған тәҡдирҙер инде”, – тип ҡабатларға яратабыҙ. Ә бит бәхетле, ҡыуаныслы минуттарҙа берәү ҙә: “Был минең тәҡдирем шулай”, – тип әйтмәй. Еңеүҙәрҙе, шатлыҡлы мәлдәрҙе тик үҙ мәнфәғәтенә генә күсереп,...
Ҡәйнә булыу ҙа сәнғәтНи эшләптер сериалдарҙы бөтөнләй үҙһенмәйем, күбеһенсә ашыҡ-бошоҡ, аҡса эшләү өсөн генә төшөрөлгән, рухи аҙыҡ бирә алмаған был тамашаларҙан ваҡытымды ҡыҙғанам. Ә бына каналдарҙы күсергәндә осраҡлы рәүештә тап булған «Икенсе туй» тип аталған һинд...
Журналға яҙылыуХөрмәтле дуҫтарыбыҙ! Журналыбыҙға 2013 йылдың тәүге яртыһына яҙылырға ашығығыҙ! Яҙылыу хаҡы ярты йылға – 308 һум 82 тин, өс айға – 154 һум, 41 тин. Журналдың индексы – 73021. 20 декабргә тиклем яҙылған һәм 2013 йылдың 15 ғинуарына тиклем...
"Унһыҙ мин тын ғына үләм..."Алдымда ҡарап туйғыһыҙ һылыу 30 йәштәрҙәге ҡатын ултыра. Берәү ҙә сибәркәйҙең эсе тулы ут тип әйтә алмаҫ. Ул һуңғы биш йылда иҫе китеп бер егеткә ғашиҡ. Егет бай ҙа, әллә ни егәрле лә, һушты лырлыҡ матур ҙа түгел, ләкин Гөлсара өсөн ул донъялағы...
Только после запрета на регистрационные действия с автомобилем, должник погасил долг по алиментамТолько после запрета на регистрационные действия с автомобилем, должник погасил долг по алиментам Судебный пристав-исполнитель Стерлибашевского районного отдела УФССП по Республике Башкортостан обязал погасить задолженность по алиментам мужчину,...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
ҠАТЫНЫҢ ЕТӘКСЕ БУЛҺАКешелек барлыҡҡа килгәндән алып ҡатын-ҡыҙ әсә, хужабикә һәм ғаилә усағын һаҡлаусы һанала. Әммә ваҡыт үтә килә, «заман башҡа – заң башҡа» тигәндәй, донъяға ҡараш та, ҡиммәттәр ҙә үҙгәрә. Беҙ йәшәгән осор замана ҡатын-ҡыҙына ниндәй талаптарҡуя ла,...
Байрам рухы ҡалһын күңелдәрҙә!"Башҡортостан ҡыҙы", йыллыҡ йомғаҡтарҙы барлап, "Ҡорамасылар бәйгеһе", "Әсә йөрәге", "Ул йылдарҙың даны мәңгелек" бәйгеләренең еңеүселәрен бүләкләне....
Иҫке йортҡа – яңы ғүмерТин һумды һаҡлай, тигән әйтем бөгөн ғаилә сығымдарының байтаҡ өлөшөн тәшкил иткән торлаҡ-коммуналь хужалығындағы түләүҙәргә бигерәктә ныҡ ҡағыла. Хәбәрҙар булмағанлыҡтан, бәлки, битарафлыҡтандыр, был тәңгәлдәге байтаҡ яңылыҡтар, мәҫәлән, капиталь...
СӘЛӘМӘТ БАЛА – ИЛ ҠЕҮӘТЕЗиһене камил, дүрт һаны теүәл булып тыуһын – бәпес көткән һәр ата-әсәнең доғаларға ҡушып көнө-төнө ҡабатлаған иң изге теләге шул. Хәйер, ғаиләнең, нәҫелдең генә түгел, милләттең, дәүләттең дә киләсәге ул сәләмәт бала. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, төрлө...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының ғинуар һанына күҙәтеүҒинуар һанының тышлығын билдәле музыка белгесе, филология фәндәре кандидаты, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты доценты Гөлназ Галина биҙәй. Көслө рухлы, бай йөкмәткеле, киң фекер йөрөтөүсе, алдынғы ҡарашлы ғалимә, халҡыбыҙҙың...
ИҒТИБАР! БӘЙГЕ! Балҡыһын «Милли биҙәк»!«Башҡортостан ҡыҙы» журналы БР Ҡатын-ҡыҙҙар союзы (рәйесе – Р. И. Солтанова) һәм Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте (рәйесе – Р. Ә. Солтангәрәева) менән берлектә «Милли биҙәк» бәйгеһен иғлан итә. Быйылғы конкурс кейемдәрҙә һәм биҙәүестәрҙә башҡорт...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Кәшәф бабай (Булған хәл)
31 марта 2017 йыл | Хаттар
Яҙҙың иң сағыу күренештәренең береһе – йылғала боҙ китеүелер. Был мәлдә йылға ярына бөтөн ауыл кешеләре йыйыла. Юлыҡ ауылында мәктәптә уҡыған йылдарҙа тәнәфесте көтмәйенсә, уҡытыусы апай-ағайҙарҙы нисек тә күндереп, өгөтләп дәресте бүлдереп, боҙ китеүен ҡарарға бара торғайныҡ. Уҡыуға зыян килһә лә, боҙ ҙа көн һайын китмәй бит.
Нисәнсе класта уҡығанмындыр, үҙебеҙҙең Тыныслыҡ урамы малай-ҡыҙҙары менән Мәүлиҙә әсәйем ҡарамағында Еҙем йылғаһында боҙ китеүен ҡарарға барҙыҡ. Әсәйем ярға һыйышмайынса береһен-береһе ҡыҫып, этеп барған боҙҙарға ҡарап торҙо ла:
- Еҙем үкерә, хәйерлегә булһын, - тине.
Беҙ ни, шуҡ малай-ҡыҙҙар, әсәйемдең әйткәненә ҡолаҡ та һалманыҡ. Төп иғтибарыбыҙ – кем ҙурыраҡ боҙ ярсығын күреп ҡала, шул һөрәнләй башлай:
- Ана, ҡарағыҙсы, "Беларусь” арбаһы ҙурлығындағы боҙ өҫтөндә ҙур тирәк ағасы ағып килә. Күрҙегеҙме?
- Күрҙек, күрҙек, - тип береһенән-береһе уҙышып ҡысҡырырға тотона тамаша ҡылыусылар.
Бер яҡ ситтәрәк торған бер төркөм әбейҙәр иҫке сепрәк, ойоҡбаштарын кәүҙәләре буйлап ике-өс тапҡыр әйләндереп алып, эстән генә ниндәйҙер теләктәрен әйтеп, һыуға ырғыталар.
Шулай итеп, миҙгел артынан миҙгел килә торҙо, йылы яҙҙы артта ҡалдырып, йәмле йәй үтеп, алтын көҙ ҙә уҙып, һалҡын ҡыш килеп ҡунаҡланы. Ҡышын да Еҙемдән кеше өҙөлмәй. Урамында ҡойоһо булһа ла, халыҡ эсәр һыуҙы Еҙем йылғаһынан ташып эсә ине. Йылғаға яҡын йәшәгәндәр мал-тыуарын да шунда төшөрөп эсерә. Беҙ йәшәгән урам кешеләре лә ситтә ҡалманы. Мәктәптән ҡайтҡас, тәүге эшебеҙ санаға феләк ултыртып, һыу ташыу булды. Ҡайһы саҡ Мазһар менән Сәлих ағайҙарҙың ферманан эштән төшкө ашҡа ҡайтҡандарын һағалап торабыҙ ҙа, йүгерәбеҙ улар ихатаһына. Сөнки уларҙың урамында беҙгә бик тә кәрәкле – санаға егеүле ат бар. Хужаларҙың, күрше-тирәләрҙең һыу һауыттарын ат санаһына тейәйбеҙ ҙә, улар тамаҡ ялғап алғансы елдереп, һыуға бара һалып киләбеҙ.
Ҡыштың саф һауаһын һулап, ҡәҙимгесә генә йәшәп ятҡанда, ауылда Кәшәф бабай мәкегә төшкән, тапмағандар, тигән хәбәр таралды. Ә Кәшәф бабай беҙҙең урам кешеһе ине. Аяҙ көндө йәшен атҡандай булды был ваҡиға ауыл халҡы өсөн. Уртаса буйлы, аҙ һүҙле ир ғаиләһе менән Тыныслыҡ урамының ос яғында йәшәне. Көн һайын эшкә беҙҙең өй янынан үтә торғайны. Кәшәф бабайҙың беҙгә, ғөмүмән, балаларға булған мөнәсәбәтендә ниндәйҙер тиңлек, иптәшлек һиҙелеп торған һымаҡ ине. Беҙ, малайҙар, футбол йәки хоккей уйнағанда эргәбеҙҙә мотлаҡ туҡталып, туп тибеп, шайбаны шыуҙырып ебәреп, күңелде күтәреп, дәртләндереп китә торған ғәҙәте бар ине. Бигерәк баласыл кеше ине ул. Ауыл халҡы йылғалағы боҙҙарҙы бысып, аҙна тирәһе эҙләне, әммә Кәшәф бабайыбыҙ табылманы. Беҙ, малайҙар ғына, был хәбәргә ышанмайыраҡ йөрөнөк. Кәшәф бабай бына-бына ҡайтып килер кеүек тойолдо.
Ошо көндән башлап беҙгә һыу ташыу ҙа ауырлашты. Түбән яҡта көн итеүселәр эсәр һыуҙы Еҙемдең юғары осонан, һәләкәт булған мәкенән өҫтәрәк барып алды.
Көн артынан көндәр уҙа торҙо. Беҙ ҡапсыҡта ятмағандай, әкренләп Кәшәф бабайҙың мәкегә төшөп юғалыу тарихына асыҡлыҡ инә башланы. Беҙҙең ауылда ирҙәргә хас булған холоҡ-фиғелле Хәҙисә апай йәшәй ине. Ирҙәрең ары торһон, тотҡан ерендә емерә, эшкә лә бик ауан булды. Фажиғә булған көндө Хәҙисә апай менән Кәшәф бабай һүҙгә килешкәндәр, талашҡандар, тинеләр. Тормош бит ул, талашҡан, кенә тотҡандар ҙа була. Ғәйбәт һатып көн иткәндәр ҙә бихисап. Артабан Кәшәф бабай күп уйлап тормай, ғәрлегенәнме, нимә булғанын кем генә белһен, фуфайкаһын сисеп бәргән дә, йүгереп барып мәкегә ташланған. Хәҙер нисәмә йылдар үткәс, кешене шундай һәләкәткә этәргән ниндәй ғибрәтле һүҙ булды икән ул, тип уйлайым. Шуға ла һөйҙөргән дә, көйҙөргән дә, тамуҡ утына индергән дә - тел, тип боронғолар бушҡа әйтмәгән бит. Мин бер кемде лә тәнҡитләргә йыйынмайым. Телгә алынғандарҙың барыһы ла күптән баҡыйлыҡта инде. Урындары йәннәттә булһын. Ҡыш үтеп, яҙ килде, яңынан боҙ ҡуҙғалды. Ошо мәлдә Кәшәф бабайҙың кәүҙәһе табылды. Мәкенән йыраҡ түгел, боҙ аҫтында күперҙең тросына эләгеп торған булған мәрхүм.
Мәүлиҙә әсәйемдең: "Еҙем үкерә, хәйерлегә булһын”, - тигән һүҙҙәрендә лә ниндәйҙер иҫкәртеү, ырым бар кеүек. Кеше бик ҡатмарлы зат бит ул. Төрлө кешеләр була, шуға ла бер-беребеҙгә иғтибарлыраҡ, ихтирамлыраҡ булайыҡ, яҡташтар.
Рәсих АБДРАХМАНОВ.
Толпар ауылы.
(Барлыҡ исемдәр ҙә үҙгәртеп алынды).
Нисәнсе класта уҡығанмындыр, үҙебеҙҙең Тыныслыҡ урамы малай-ҡыҙҙары менән Мәүлиҙә әсәйем ҡарамағында Еҙем йылғаһында боҙ китеүен ҡарарға барҙыҡ. Әсәйем ярға һыйышмайынса береһен-береһе ҡыҫып, этеп барған боҙҙарға ҡарап торҙо ла:
- Еҙем үкерә, хәйерлегә булһын, - тине.
Беҙ ни, шуҡ малай-ҡыҙҙар, әсәйемдең әйткәненә ҡолаҡ та һалманыҡ. Төп иғтибарыбыҙ – кем ҙурыраҡ боҙ ярсығын күреп ҡала, шул һөрәнләй башлай:
- Ана, ҡарағыҙсы, "Беларусь” арбаһы ҙурлығындағы боҙ өҫтөндә ҙур тирәк ағасы ағып килә. Күрҙегеҙме?
- Күрҙек, күрҙек, - тип береһенән-береһе уҙышып ҡысҡырырға тотона тамаша ҡылыусылар.
Бер яҡ ситтәрәк торған бер төркөм әбейҙәр иҫке сепрәк, ойоҡбаштарын кәүҙәләре буйлап ике-өс тапҡыр әйләндереп алып, эстән генә ниндәйҙер теләктәрен әйтеп, һыуға ырғыталар.
Шулай итеп, миҙгел артынан миҙгел килә торҙо, йылы яҙҙы артта ҡалдырып, йәмле йәй үтеп, алтын көҙ ҙә уҙып, һалҡын ҡыш килеп ҡунаҡланы. Ҡышын да Еҙемдән кеше өҙөлмәй. Урамында ҡойоһо булһа ла, халыҡ эсәр һыуҙы Еҙем йылғаһынан ташып эсә ине. Йылғаға яҡын йәшәгәндәр мал-тыуарын да шунда төшөрөп эсерә. Беҙ йәшәгән урам кешеләре лә ситтә ҡалманы. Мәктәптән ҡайтҡас, тәүге эшебеҙ санаға феләк ултыртып, һыу ташыу булды. Ҡайһы саҡ Мазһар менән Сәлих ағайҙарҙың ферманан эштән төшкө ашҡа ҡайтҡандарын һағалап торабыҙ ҙа, йүгерәбеҙ улар ихатаһына. Сөнки уларҙың урамында беҙгә бик тә кәрәкле – санаға егеүле ат бар. Хужаларҙың, күрше-тирәләрҙең һыу һауыттарын ат санаһына тейәйбеҙ ҙә, улар тамаҡ ялғап алғансы елдереп, һыуға бара һалып киләбеҙ.
Ҡыштың саф һауаһын һулап, ҡәҙимгесә генә йәшәп ятҡанда, ауылда Кәшәф бабай мәкегә төшкән, тапмағандар, тигән хәбәр таралды. Ә Кәшәф бабай беҙҙең урам кешеһе ине. Аяҙ көндө йәшен атҡандай булды был ваҡиға ауыл халҡы өсөн. Уртаса буйлы, аҙ һүҙле ир ғаиләһе менән Тыныслыҡ урамының ос яғында йәшәне. Көн һайын эшкә беҙҙең өй янынан үтә торғайны. Кәшәф бабайҙың беҙгә, ғөмүмән, балаларға булған мөнәсәбәтендә ниндәйҙер тиңлек, иптәшлек һиҙелеп торған һымаҡ ине. Беҙ, малайҙар, футбол йәки хоккей уйнағанда эргәбеҙҙә мотлаҡ туҡталып, туп тибеп, шайбаны шыуҙырып ебәреп, күңелде күтәреп, дәртләндереп китә торған ғәҙәте бар ине. Бигерәк баласыл кеше ине ул. Ауыл халҡы йылғалағы боҙҙарҙы бысып, аҙна тирәһе эҙләне, әммә Кәшәф бабайыбыҙ табылманы. Беҙ, малайҙар ғына, был хәбәргә ышанмайыраҡ йөрөнөк. Кәшәф бабай бына-бына ҡайтып килер кеүек тойолдо.
Ошо көндән башлап беҙгә һыу ташыу ҙа ауырлашты. Түбән яҡта көн итеүселәр эсәр һыуҙы Еҙемдең юғары осонан, һәләкәт булған мәкенән өҫтәрәк барып алды.
Көн артынан көндәр уҙа торҙо. Беҙ ҡапсыҡта ятмағандай, әкренләп Кәшәф бабайҙың мәкегә төшөп юғалыу тарихына асыҡлыҡ инә башланы. Беҙҙең ауылда ирҙәргә хас булған холоҡ-фиғелле Хәҙисә апай йәшәй ине. Ирҙәрең ары торһон, тотҡан ерендә емерә, эшкә лә бик ауан булды. Фажиғә булған көндө Хәҙисә апай менән Кәшәф бабай һүҙгә килешкәндәр, талашҡандар, тинеләр. Тормош бит ул, талашҡан, кенә тотҡандар ҙа була. Ғәйбәт һатып көн иткәндәр ҙә бихисап. Артабан Кәшәф бабай күп уйлап тормай, ғәрлегенәнме, нимә булғанын кем генә белһен, фуфайкаһын сисеп бәргән дә, йүгереп барып мәкегә ташланған. Хәҙер нисәмә йылдар үткәс, кешене шундай һәләкәткә этәргән ниндәй ғибрәтле һүҙ булды икән ул, тип уйлайым. Шуға ла һөйҙөргән дә, көйҙөргән дә, тамуҡ утына индергән дә - тел, тип боронғолар бушҡа әйтмәгән бит. Мин бер кемде лә тәнҡитләргә йыйынмайым. Телгә алынғандарҙың барыһы ла күптән баҡыйлыҡта инде. Урындары йәннәттә булһын. Ҡыш үтеп, яҙ килде, яңынан боҙ ҡуҙғалды. Ошо мәлдә Кәшәф бабайҙың кәүҙәһе табылды. Мәкенән йыраҡ түгел, боҙ аҫтында күперҙең тросына эләгеп торған булған мәрхүм.
Мәүлиҙә әсәйемдең: "Еҙем үкерә, хәйерлегә булһын”, - тигән һүҙҙәрендә лә ниндәйҙер иҫкәртеү, ырым бар кеүек. Кеше бик ҡатмарлы зат бит ул. Төрлө кешеләр була, шуға ла бер-беребеҙгә иғтибарлыраҡ, ихтирамлыраҡ булайыҡ, яҡташтар.
Рәсих АБДРАХМАНОВ.
Толпар ауылы.
(Барлыҡ исемдәр ҙә үҙгәртеп алынды).


text:
Өфө башлығы туҡталҡаларҙы сүп-сар үләндәренән таҙартыуҙы талап итте
Ҡала башлығы Павел Качкаев ҡала биләмәһендәге автомобилдәр туҡталҡаларын ҡарағура үләндәрҙән таҙартыуҙы талап итте. Уларҙың әлеге торошо бер ҙә шәптән түгел.
Павел Качкаев әйтеүенсә, көн элгәре ул ҡала урамдарынан йөрөп сыҡҡан һәм үлән баҫмаған бер генә туҡталҡаны ла таба алмаған.
— Бынан кешеләр аҙ аҡса эшләмәй бит, — тип билдәләне ҡала башлығы. — Машина ҡуйыу өсөн тәүлегенә кәмендә 100 һум түләргә тура килә.
Павел Качкаев район башлыҡтарын туҡталҡалар торошона иғтибар итергә саҡырҙы һәм тормош кимәле түбәнерәк булһа ла, ҡалалағы бар объекттары ла тәртиптә һәм таҙалыҡта тотолған Белоруссияны өлгө итеп килтерҙе.


text:
Курдтар
Курдтар(курд. کورد Kurd) — Яҡын Көнсығышта, башлыса Төркиәнең көнсығыш өлөшөндә (Төньяҡ Курдистан), көнбайыш Иранда (Көнсығыш Курдистан), төньяҡ Ираҡта (Көньяҡ Курдистан) һәм төньяҡ Сүриәлә (Көнбайыш Курдистан) йәшәүсе этник төркөм. Курд теленең бик күп диалекттары иран телдәренең төньяҡ-көнбайыш төркөмсәһенә ҡарай. Курдтарҙың күпселеге ислам динен, әҙселеге — езидизм, христианлыҡ һәм йәһүдселек динен тота.
Йөкмәткеһе
- 1 Этногенезы
- 2 Этник структураһы һәм телдәре
- 3 Таралып ултырыуы
- 4 Дине
- 5 Курд милли хәрәкәте
- 6 Салауат Ғәлләмов фаразлауы
- 7 Иҫкәрмәләр
- 8 Әҙәбиәт
- 9 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 10 Һылтанмалар
Этногенезы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Курдтарҙың килеп сығышы хәҙерге ваҡытта бәхәсле булып тора. Курдтарҙың сығышы тураһында төрлө фараздар әйтелә: атап әйткәндә, курдтарҙың скиф-мидий һәм Маррҙың яфет (картвелдар, әрмәндәр, халдтар, курдтар) гипотезалары. Хәҙерге курдтарҙың Төньяҡ Месопотамияла һәм Иран платоһында йәшәгән куртийҙарҙан килеп сыҡҡанлығын боронғо антик сығанаҡтар ҙа раҫлай (бор. грек Kύptιoι, латин. Cyrtii)[15]. Атап әйткәндә, борон-борондан Фарсыстанда йәшәгән Куртийҙар ҡәбиләһе хаҡында хәбәр ителә. Куртийҙар Фарсыстан һәм Мидий Атропатенаһының[16] таулы өлкәләре тоташҡан урында, шулай уҡ Әрмән ҡалҡыулығында һәм Курдистанда, Каспий буйы өлкәләрендә һәм Иран Әзербайжанында[17]йәшәгән һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгән юлбаҫар ҡәбилә була[18]. Боронғо фарсы монархияһы осоронда курдтар, моғайын, Әрмәнстан провинцияһы составына ингәндер.
Курдтарҙың исемдәре (kwrt) телгә алына урта фарсы сығанаҡтарында (Карнамак-һәм Ардашер-һәм Папакан)[19] телгә алына, ләкин, тикшеренеүселәр билдәләүенсә, ултыраҡ йәшәгән иран халҡы таулыларҙың тирмәләрендә Иран платоһының[20] көнбайышында йәшәгән күскенселәрҙе атап йөрөткән иртә урта быуатта иң элек социаль-иҡтисади термин була, һәм был ҡылыҡһырламаларға тап килгән теләһә ҡайһы иран телле ҡәбиләгә ҡарата ҡулланыла. Фәҡәт шуның өсөн дә Яңы осорға саҡлы «курд» атамаһы Загроста, Үрге Месопотамияла һәм Әрмән ҡалҡыулыҡтарында таралып ултырған һәм төрлө телдәрҙә/диалекттарҙа: курманджалар, зазактар, сорандар, лак, келхури, горандар, авромани телдәрендә һөйләшкән халыҡтарҙы иран халыҡтарына берләштергән.
Төп «курд» телдәре/диалекттары тип хәҙерге заманда ҡорманжи, сорани һәм көньяҡ курд телдәре/диалекттары төркөмөн (лактар, келхури, фейли) атайҙар. Тикшеренеүҙәренә ярашлы, Д. Н. Маккензи, бөтөн төньяҡ-көнсығыш иран телдәре араһынан белуж һәм курд телдәренең көньяҡ-көнбайыш телдәренә (фарсы һәм уға ҡәрҙәш телдәргә)[21] ҙур яҡынлығын билдәләй. Был теория буйынса, был яҡынлыҡ үҙәк Иранда (Мидия) фарсы-курд-белуж берҙәмлеген сағылдырған, шул ваҡытта пракурдтар башта Луристандың Исфаһандан[22] көнбайышта урынлашҡан таулы ерҙәрендә йәшәгән. Загрос тауҙарында йәшәп ятҡан көньяҡ курд теле һәм лур-бахтиар диалекттары араһындағы күсеү һөйләштәре курд һәм фарсы телдәре араһындағы «күпер» тип һаналыуы мөмкин[23].
Киреһенсә, шулай уҡ төньяҡ-көнбайыш төркөмсәгә ҡараған һәм шуға ярашлы урта Загроста һәм Тигр һәм Евфрат сығанаҡтарында таралыш тапҡан гурани һәм зазаки кеүек «курд» телдәренең сығышы төп курд диалекттары менән бәйләнмәгән. Был телдәр каспий буйы регионынан сыҡҡан һәм уларҙың таралышы Иран тәпәш яҫы таулығының плато көнбайышына дейлемиттарҙың күсенеүе миграцияһы менән бәйле, һәм дейлемиттар артабан курдтар менән тығыҙ бәйләнешкә ингән. Шуның өсөн гурани һәм зазаки йоғонтоһо төньяҡ (ҡорманжи) һәм үҙәк курд (сорани) телдәрендә күренә[23].
Этник структураһы һәм телдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Курдтар — күп һанлы һәм йыш ҡына үҙҙәренең эпонимдары[24]менән аталған төрлө ырыуҙар тупланмаһы берлеге. Традицион курд йәмғиәтендәге ижтимағи социаль мөнәсәбәттәрҙә ҡәбилә сығышы хәҙерге көндә лә бик мөһим[15].
Фарсы телле XVI быуат курд тарихсыһы Шәрәф-хан Бидлиси курдтар дүрт халыҡҡа бүленә: ҡорманжи, лурҙар, келхури һәм гурани. Шулар араһынан көньяҡ-көнбайыш иран диалектында һөйләшкән лурҙарҙы әлеге ваҡытта ғәҙәттә курдтар составына индермәйҙәр. Келхури (лактар һәм фейлиҙар менән бергә) гурани менән ҡушылған һәм көньяҡта лурҙар менән тоташҡан ныҡ айырымланған дифференцированный көньяҡ курд берлеген тәшкил итә. Көньяҡ курдтар Керманшах һәм Илам иран остандарында, шулай уҡ Ираҡтың көнсығыш райондарында йәшәй.
Ҡорманжи — ҡалған күпселектең төп ҡәбилә өҫтө үҙатамаһы — заза курдтары ла ингән үҙәк һәм төньяҡ курдтар. Асылда ул иҫке мәғәнәләге «курд» терминына оҡшаған һәм тау ҡыуғын малсылығына нигеҙләнгән билдәле бер ижтимағи-иҡтисади ҡоролош йөрөтөүсеһен аңлата[15]. Шуға ҡарамаҫтан ғилми әҙәбиәттә «ҡорманжи» термины менән ғәҙәттә фәҡәт төньяҡ курдтарын атайҙар, «үҙәк» курдтары артынан сиктәш өлкә биләмәләре менән ираҡ Сөләймәненә һәм Иран Курдистанына (курд. Kurdmancî Xwarû «көньяҡ ҡорманжи») фарсы атамаһы сорани нығынған.
Лингвистик яҡтан ҡарағанда, хәҙер «курд» тип аталған телдәр/диалекттарҙы түбәндәге төркөмдәргә бүлергә мөмкин:
- Курд телдәре:
- курманжи
- сорани (көньяҡ ҡорманжи)
- көньяҡ курд теле (келхури, фейли, лактар)
- Дейлемит телдәре:
- гурани һәм авромани
- зазаки
Шулай булыуға ҡарамаҫтан, көндәлек ҡулланышта ла, фәнни әҙәбиәттә лә йыш ҡына «курд теле» һәм уның диалекттары тураһында һүҙ барһа ла, иң яҡын курд телдәре — ҡорманжи һәм сорани һөйләшеүселәр араһында ла аңлашыу ныҡ ҡатмарлаша. Курдтарҙың күпселеге билингвтар һәм үҙҙәре йәшәгән дәүләттең төп телен: төрөк, ғәрәп, фарсы һәм башҡа телдәрҙе белә.
Курдтар һәм заза[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Заза — күскенсе ҡәбиләләр вариҫтары; баштараҡ хәҙерге Ирандың төньяғында, Каспий диңгеҙе ярында йәшәгән, шунан, ХVI быуаттан башлап, Әрмән ҡалҡыулығы биләмәләренә күскән. ХХ быуат башындағы геноцид осоронда зазалар күп әрмәндәрҙе ҡотҡарып алып ҡалған. Шулай, мәғлүмәттәрҙән билдәле булыуынса, 1876—1921 йй. әрмәндәр ҡыйралышы, геноциды барышында, 150 меңдән ашыу әрмәнде, башлыса тол ҡатын-ҡыҙҙы һәм етем балаларҙы зазалар ғаиләләре йәшертеп алып ҡалған.
Минорский фекере буйынса, зазаны башҡа курдтарҙың дөйөм рәтенән айырыу дөрөҫ түгел[25].
Генетик тикшеренеүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Генетик анализ яҡын көнсығыш регионының төньяҡ өлөшөндө уртаҡ ата-бабаһы булғанын күрһәтеп, әзербайжан, әрмән, грузин , йәһүд халыҡтары менән тығыҙ бәйләнгән[26].
Ираҡ Курдистананында яҡынса Y-хромосомалы J2 гаплогруппаһы 28,5 % етә, I һәм R1b гаплогруппаһы — 17 %, R1a һәм J1 гаплогруппалары — 11,5 % , E гаплогруппаһы — 7,5 %, G гаплогруппаһы — 4 %, T гаплогруппаһы — 3 % тәшкил итә[27]. Төрөк Курдистанында яҡынса: I гаплогруппаһы — 20 %, R1a — 16 %, E — 11,5 %, J2 — 10,5 %, J1 — 9,5 %, R1b — 6 %, T һәм Q — 5 %, L — 4,5 %, G — 2,5 %, башҡалары — 9 % тәшкил итә[27].
Таралып ултырыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әлеге ваҡытта курдтар 40 миллион кешенән дә кәм түгел. Курдтарҙың күпселеге Курдистан тәбәгендә йәшәй. 2,5 миллионға яҡын курд Европа һәм Америка илдәренә таралған, һәм улар ҡеүәтле һәм ойошҡан общиналар төҙөгән.
Төркиәлә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төркиәнең көньяҡ-көнсығыш һәм көнсығышында Ван күле һәм Диярбаҡыр ҡалаһы районындағы территорияларҙы курдтарҙың ойошоп йәшәгән иң ҙур урыны. Шулай уҡ айырым курд биләмәләре барлыҡ Анатолия буйынса таралған, ҙур курд диаспоралары илдең көнбайышындағы ҙур ҡалаларҙа тупланған. Эксперт баһалары халыҡтың 20-23 % тураһында һөйләй[3], һәм был 16-20 млн тәшкил итеүе мөмкин. Был иҫәпкә Төркиәнең төп курд халҡы һәм заза халҡы (зазаки телендә һөйләшкән) — 1,5 миллион тирәһе кеше, шулай уҡ, төрки теллегә әйләнгән байтаҡ төрөк курд ҡәбиләләре — 5,9 миллион тирәһе кеше[28]). инә. Төркиәлә Төрөк Курдистананында, традиция булараҡ, юғары кимәлдә наҙанлыҡ күҙәтелә.
Иранда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иранда курдтар Илам һәм Керманшаһ (көньяҡ курдтар: келхури, фейли, лактар, гурани, авромани), Курдистан (сорани) һәм Көнбайыш Әзербайжан (сорани һәм курманжи) остандарында, шулай уҡ уларға сиктәш Хәмәдан һәм Зәнжан остандары райондарында йәшәй. Шулай уҡ курд торлаҡтары Ирандың башҡа бөтә остандарында ла таралған. Курдтарҙың (башлыса ҡорманжиҙарҙың) компакт ултырған бик ҙур районы XVII быуатта Аббас I шаһ яугир курд ҡәбиләләрен Хөрәсәнде төркмәндәрҙән һәм Хиуа ханлығынан һаҡлау маҡсатында ултыртҡан Төньяҡ Хөрәсәндә урынлашҡан. Иранда барлығы 5,5 миллионға яҡын курд иҫәпләнә[29].
Монархия Иранында барған интеграцион процестар һәм милләт-ара мөнәсәбәттәр Иран Курдистанындағы милләт-ара мөнәсәбәттәр характерында сағыла. Шаһ режимын ҡолатҡанға саҡлы илдә йәшәүсе милләттәрҙең бер ни тиклем яҡынайыуын иран милләтселеге сәйәсәте гарантиялаған. Ул капиталистик ҡоролошҡа хас йәмғиәт мөнәсәбәттәренең традицион формаларын емереүгә, ижтимағи структура һәм хужалыҡ формалашыуына йүнәлтелгән, дөйөм иран мәҙәниәте формаларын таратыуға, фарсы телен тормоштоң бөтә өлкәләренә индереүгә һ . б. йүнәлтелгән. Шул уҡ ваҡытта илдең фарсы булмаған халыҡтарының милли-мәҙәни ихтыяждарына әһәмиәт бирелмәгән. Иран курдтарының ижтимағи-сәйәси һәм иҡтисади ҡәнәғәтләнмәгәнлеге, уларҙың милли-дәүләт статусын ҡыҫыу һәм башҡа сәбәптәр власть структураларына, өҫтөнлөклө этнос вәкилдәренә (фарсы телле ирандарға) ҡарата дәғүәләр тыуыуына сәбәп этномәҙәни интеграцион процестар менән бәйләнеш һөҙөмтәһе ул. Шул уҡ ваҡытта хәрби һәм репрессив институттарҙы файҙаланыу дөйөм алғанда шаһ режимына милләт-ара мөнәсәбәттәрҙә билдәле бер баланс һаҡларға мөмкинлек биргән[30].
Ираҡта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ Ираҡта өс курд субэтносы (көрьяҡтан төньяҡҡа): гураниҙан көньяҡ курдтар, сорани (Киркук һәм Сөләймән районында) һәм илдең көнсығыш һәм төньяҡ-көнсығыш биләмәләрендә ҡорманжи (Мосул районында) йәшәй. Ираҡ курдтарының этник территорияһының тик бер өлөшө генә баш ҡалаһы Эрбиль булған Ираҡ Курдистаны автоном берәмегенә индерелгән. Ираҡта барлығы 5,6 млн курд йәшәй[31].
Курдтар, Ҡултыҡтағы ике илдең бер-береһе менән көрәше, Иран-Ираҡ һуғышы, арҡаһында сыҡҡан ығы-зығы менән файҙаланып, үҙ мәнфәғәттәрен ҡайғыртып ҡалыу мөмкинлеге булһа ла, тик төп курд төркөмдәре араһында көсөргәнешлек кенә ҡырҡыулашҡан[32].
Сүриәлә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төньяҡ Сүриәлә 3,8—4 млн курд[33], башлыса ҡорманжи йәшәй. Сүриәнең курд әҙселеге халыҡтың яҡынса 15 % тәшкил итә. Сүриә курдтары Ҡамышлы, Кобани, Амудэ, Деррика, Африн, Хемко ҡалаларында ойошоп компактно йәшәй.
Рәсәйҙә һәм Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһе илдәрендә.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Курдтарҙы депортациялау. Әзербайжан курдтары.
Грузия, шулай уҡ Гяндж, Ҡарабах һәм Шәкин ханлыҡтары Рәсәй империяһы составына ингәндән һуң (1801 йылдан), курдтарҙың бер өлөшө рәсәй подданныйлығын алған. Шулай уҡ урыҫ-фарсы һуғыштарынан һуң (1804—1813, 1826—1828 йылдар) айырым ғаиләләр һәм ырыу-ҡәбилә төркөмдәре рәсәй Кавказ аръяғында ҡалалар. Был кешеләр Гөлөстан (1813 йыл) һәм Туркманчай (1828 йыл) килешеү шарттарына ярашлы, рәсәй подданныйлығына ингән ауылдарҙа йәшәгән, йә иран һәм төрөк властары ҡыҫымынан Әзербайжанға (өлөшләтә — Әрмәнстанға) ҡасып һәм яҡшы көтөүлектәр эҙләп күсеп килгән халыҡ булған.
XIX быуатта аҙағына Кавказ аръяғына, иген уңмау һәм аслыҡ сәбәпле, Төркиәнән һәм Ирандан бик күп курдтар күсеп килгән.
1937 йылда Әрмәнстан һәм Әзербайжан курдтары, ә 1944 йылда — Грузия курдтары Ҡаҙағстанға һәм Урта Азияға көсләп күсерелгән депортацияланған. 1989-90 йылдарҙа курдтар Урта Азиянан, Ҡаҙағстандан, Кавказ аръяғынан Рәсәйгә (Краснодар һәм Ставрополь крайҙарының, Ростов өлкәһенең, Адыгеяның айырым райондарына) күсеп килгән.
Курдтар элекке СССР илдәрендә: Әзербайжанда[34], Әрмәнстанда[35], Грузияла[36], Төркмәнстанда һәм Ҡаҙағстанда курдтар йәшәй.
2010 йыл халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәте буйынса Рәсәйҙә асылда 23,2 мең курд йәшәгәне күренә. Айырым иҫәпкә алынған езидтар — 40,6 мең булған.
Адыгеяла курдтар XX быуаттың 80-се — 90-сы йылдарында Ҡарабах конфликтынан ҡасып килгән ҡасаҡ курдтар һәм Кавказ аръяғының башҡа төбәктәренән, шулай уҡ Урта Азиянан килгән курдтар Красногвардейский районының Еленовское, Преображенское һәм Садовое ауылдарында ойошоп йәшәйҙәр[37].
Дине[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Курдтарҙың күпселеге — башлыса шәфи мәҙһәбе менән барған мосолман-сөнниселәр. Яҡынса 5-7 % курдтар шиғисылар ислам диненә ҡарай. Шиғисы ағымдарының береһе — алевизм — Төркиә курдтары иң тәүҙә заза халҡы ышанған дин. Исламдың икенсе шиғисы йүнәлеше Ахл-е Хакк («хәҡиҡәт кешеләре») үҙәген гурани һәм көньяҡ курдтар тәшкил итә. Иң үҙенсәлекле курд телле конфессиональ төркөмдәрҙең береһе булып езидтар һанала, улар ғәрәп шәйех Ади Мосафир (XII быуат) тәғлимәтенән килеп сыҡҡан синкретик дингә инана.
Курдтар шулай уҡ христиан динендә тора. Башлыса улар католиктар һәм автокефаль сиркәү: халдейҙар, ассирийҙар, сүриә правослауҙар]] вәкилдәре. Улар барыһы ла арамей телдәрендә һөйләшәләр. Христиан курдтар шулай уҡ Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһе илдәрендә, Европала һәм Америкала йәшәй, Төньяҡ һәм Көнбайыш Курдистанда уларҙың общиналары бар.
Бер нисә мең курд бахаизм[38] динен тота.
Курд милли хәрәкәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төркиәлә, Иранда һәм Ираҡта курд райондарының географик торошо ошо илдәрҙең үҙәк хөкүмәттәренә ҡаршы тороусы курд сәйәси ойошмаларының «йәшәү һәләтен» һәм көсөн билдәләүсе мөһим фактор булып тора. Географик фактор булараҡ, курдтарҙың таралып ултырыу проблемаһы власть өсөн оло ярыш барған һәм төбәк-ара конфликттар зонаһында нисек итеп этник хәрәкәткә кире йоғонто яһауын күрһәтә демонстрирует. Яҡын киләсәктә курд проблемаһының хәл ителеүен фаразлап булмай, ләкин был дәүләттәрҙең ысын федераль системалары сиктәрендә күпмелер дәрәжәлә курд автономияһы булыуы мөмкин[39].
Төрөк-курд конфликты
Төрөк киң мәғлүмәт сараларында курд телен файҙаланыу тыйылған. Һуңғы йөҙйыллыҡта инглиз, рәсәй һәм һәм франция ғалимдары курд алфавитын төҙөгән. Әммә донъя йәмәғәтселеге фекере баҫымы, илдең яйлап демократлашыуы һәм Курд эшселәр партияһының әүҙемлеге кәмеүе менән бәйле, Төркиә аҙымлап поэтапно курд телен ҡулланыу өлкәһендәге тыйыуҙы әкренләп йомшартҡан. 2009 йылдың ғинуарынан Төркиә курд телендә тәүлек әйләнәһенә даими телетапшырыуҙар алып бара[40].
Хәҙерге ваҡытта курд мәсьәләһе Төркиәнең артабанғы евроинтеграцияһында мөһим сығанаҡ мәсьәләләрҙең береһе булып тора. Европа күпселек курдтарҙың төбәкләштерелеүен һәм автономлаштырылыуын, шулай уҡ уларҙың хоҡуҡтарының, европа стандарттарына ярашлы, үтәлешен талап итә[41].
Тарих күрһәтеүенсә, курд проблемалары, ҡағиҙә булараҡ, үҙенең традицияларына, мәҙәни һәм ҡәбилә автономияһына ныҡ бәйләнгән был халыҡты шуларҙан мәхрүм итергә тырышыуҙан барлыҡҡа килгән. Икенсе яҡтан, автономия барлыҡҡа килһә лә, уның ғәмәли әһәмиәткә эйә булыуында шик барлыҡҡа килә[42].
Салауат Ғәлләмов фаразлауы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҙенең "Башҡорд һинд-герман философияһы нигеҙҙәре" тигән 4-томлығында ғалим Салауат Абдрахман улы Ғәлләмов күп һанлы тарихи факттар һәм мәҙәниәт өлкәһендәге оҡшашлыҡтарға таянып, Урал башҡордтары менән Месопотамия курдтарының ҡан-ҡәрҙәш булыуын дәлилләне[43]. "Урал батыр" эпосын[44] анализлап һәм башҡорд халыҡ байрамдарын борон Уралда йәшәүселәрҙең - Куру ведий арийҙарының, иран Аландарының, артабан дорий Эллиндарының ҡорбан килтереү йолалары менән сағыштырып, хәҙерге заман башкорд эстетикаһының һинд-герман тамырҙарын билдәләне. Башҡорт, ҡорд, инглиз, шумер телдәрен сағыштырып өйрәнде[45] [46]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Konda Poll
- ↑ CIA World Factbook: 18% Kurds out of 81,6 million total population (2014 est.) — 14,7 млн.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Beverley Milton-Edwards, «Contemporary politics in the Middle East» Polity, 2006. pg 231: "They form a population in all four states, making 23 percent in Turkey, 23 percent in Iraq, 10 percent in Iran and 8 percent in Syria (Mcdowell, 2003, p 3-4)
- ↑ Estimate based on 15 % to 20 % of 26,783,383: World Factbook
- ↑ Volume 2. Dabbagh – Kuwait University. — Iran, page 1111–1112. // Encyclopedia of Modern Middle East & North Africa. Second Edition. Volume 1 — 4. Editor in Chief: Philip Mattar. Associate Editors: Charles E. Butterworth, Neil Caplan, Michael R. Fischbach, Eric Hooglund, Laurie King–Irani, John Ruedy. Farmington Hills: Gale, 2004, 2936 pages. ISBN 9780028657691
Оригинал текст (инг.)
With an estimated population of 67 million in 2004, Iran is one of the most populous countries in the Middle East. ... Iran’s second largest ethnolinguistic minority, the Kurds, make up an estimated 5 percent of the country’s population and reside in the provinces of Kerman and Kurdistan as well as in parts of West Azerbaijan and Ilam. Kurds in Iran are divided along religious lines as Sunni, Shi'ite, or Ahl-e Haqq.
- ↑ The World Factbook - Iran. 21 апрель 2008 тикшерелгән.
- ↑ UNPO — Iranian Kurdistan
- ↑ Syria
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 The Kurdish Diaspora
- ↑ The Kurdish Diaspora
- ↑ 11,0 11,1 2010 йылғы Бөтөн Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу. Халыҡтың милли составы һәм тәбәктәр буйынса рәсми йомғаҡтың киңәйтелгән исемлеге.: см.
- ↑ Перепись-2009 (ҡаҙ.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 апрель 2015.
- ↑ Kurdish culture and society: an … — Google Books
- ↑ Чернин В. Этническая карта Израиля: история, проблемы и перспективы развития.
- ↑ 15,0 15,1 15,2 G. Asatrian, Prolegomena to the Study of the Kurds, Iran and the Caucasus, Vol.13, pp.1-58, 2009
- ↑ Schmitt, Rüdiger CYRTIANS. Center for Iranian Studies, Encyclopædia Iranica. New York: Columbia University. Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 ноябрь 2007. 9 май 2009 тикшерелгән.
- ↑ История Ирана / М.С.Иванов — М.: МГУ, 1977. — Б. 46.
- ↑ Strabo 11.13.3
- ↑ A. Safrastian, Kurds and Kurdistan, The Harvill Press, 1948, p.16 and p.31
- ↑ McDowall, David. 2000.
- ↑ D. N. MacKenzie, "The Origins of Kurdish, " Transactions of the Philological Society, 1961b, pp. 68-86.
- ↑ Professor Garnik Asatrian (Yerevan University) (2009).
- ↑ 23,0 23,1 Ludwig Paul. KURDISH LANGUAGE i. HISTORY OF THE KURDISH LANGUAGE
- ↑ Перечень некоторых курдских племён по регионам см. на iranica.com: Pierre Oberling. KURDISH TRIBES]
- ↑ В. Минорский Курды — Петроград, 1915. — Б. 4-5.
- ↑ khazaria, Kurdish Genetics: Abstracts and Summaries Kurdish Genetics: Abstracts and Summaries. Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 октябрь 2012. 30 август 2012 тикшерелгән.
- ↑ 27,0 27,1 Distribution of European Y-chromosome DNA (Y-DNA) haplogroups by country in percentage
- ↑ [Joshua Project — Ethnic People Groups of Turkey
- ↑ Joshua Project — Ethnic People Groups of Iran
- ↑ Жигалина О. И. «Иранский Курдистан: от конфликта к диалогу». Сборник «Ближний Восток и современность». Выпуск 15. М., ИИИиБВ, 2002. Стр. 352.
- ↑ Joshua Project — Ethnic People Groups of Iraq
- ↑ Entessar N. The Kurds in Post-Revolutionary Iran and Iraq // Third World Quarterly, Vol. 6, No. 4 (Oct., 1984), p. 931
- ↑ Joshua Project — Ethnic People Groups of Syria
- ↑ The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan
- ↑ Figures of Yerevan city / Armenian Statistical Service of Republic of Armenia
- ↑ INTERNET AG — Frankfurt — Germany — Server + Hosting, Firewall, Loadbalancer, VPN, Domains, Leased Lines, SDSL , Managed Services, Rechenzentrum, data center
- ↑ Российская газета: «Каждый десятый курд, поселившийся в Красногвардейском районе, не имеет гражданства» 29 февраля 2008 г.
- ↑ kurdistanica Religion in Kurdistan
- ↑ Entessar N. The Kurdish Mosaic of Discord // Third World Quarterly, Vol. 11, No. 4, Ethnicity in World Politics (Oct., 1989), p. 98.
- ↑ Türkisches Staatsfernsehen sendet auf kurdisch (нем.)(нем.)
- ↑ Совет Европы подверг критике Турцию за не подписание хартии языков нацменьшинств
- ↑ Elphinston W. G.The Kurdish Question // International Affairs (Royal Institute of International Affairs 1944-), Vol. 22, No.1 (Jan., 1946), p. 103
- ↑ Галлямов С. А. Основы башкордской индогерманской философии. Уфа: Китап, 2007 ISBN 5-295-03698-7
- ↑ http://bashkurd.narod/ru/zaratushtra.html
- ↑ Введение в сопоставительное изучение грамматики башкордского, кордского, английского, шумерского языков.Bashkurd/narod/ru
- ↑ Гипотеза об индоиранском происхождении башкир получила новое подтверждение Уфа, 12 октября, "Башинформ", Марина Шумилова. Башкирские ученые-исследователи Салават Галлямов и генеральный директор Национального музея РБ Гали Валиуллин при содействии краеведа Луизы Фархшатовой нашли уникальный источник - географическую карту 1896 года, на которой обозначена область Башкорд - Башкерд. Эта область располагается на юге древнейшего государства Иран - на берегу Персидского залива. Здесь проживает двухмиллионный индоарийский народ Башкорд, разговаривающий на восточноиранском языке Башкарди. - Это открытие уфимских ученых все расставляет по местам в таком сложном вопросе, как этногенез башкирского народа, - сказал корреспонденту агентства "Башинформ" генеральный директор Национального музея РБ Гали Валиуллин. - В свое время историк-филолог Салават Галлямов открыл точное соответствие шумерского эпоса о Гильгамеше эпосу Урал-батыр и определил тем самым, что возраст башкирского народного сказания составляет четыре тысячи лет. Долгое время ученые не могли объяснить этот феномен. Позже Салават Галлямов, опираясь на исследования члена-корреспондента Академии наук СССР, доктора филологических наук Николая Дмитриева, указавшего на наличие иранской фонетики в современном языке башкир Южного Урала, выдвинул гипотезу об индоиранском происхождении башкирского народа, вопреки господствовавшей в отечественной науке теории о тюрко-алтайском этногенезе башкир. С открытием самого индоиранского народа Башкорд - Башкерд, фонетика языка которого точно соответствует фонетике языка башкир Южного Урала, теория об иранском происхождении башкир получила явное превосходство в исторической науке, считает Салават Галлямов. По словам Гали Валиуллина, в скором времени будет организована научная экспедиция из Башкортостана в иранский Башкорд. http://www.allufa.ru/news/society/164/ (Сайт телекомпании «Вся Уфа») ИА "Башинформ" Сенсация в научном мире! 19 октября 2006 / Общество «Сенсация в научном мире. Исследователи из Национального музея республики нашли новый Башкортостан! Они утверждают, что это — одна из провинций Ирана, которая называется Башкорд. Открытие может перевернуть все представление о происхождении башкир. Если раньше утверждалось, что у башкир — тюркские корни, то теперь доказывается гипотеза арийского происхождения. Долгое время считалось, что у башкир — тюрко-алтайские корни, а значит родственные им народы — татары, монголы и узбеки. Сейчас ученые Национального музея проверяют новую версию: башкирский народ — истинный ариец. У него индоиранское происхождение — такое же, как у афганцев, индийцев и немцев. Научный сотрудник отдела истории края Национального музея РБ Салават Галлямов говорит, что в свое время интересовался языком башкарди. Учение Дмитриев и Руденко тоже придерживались теории иранского происхождения башкордов. Салават Галлямов искал сходства башкирского языка среди иранских диалектов. Подтверждение этой гипотезе нашлось случайно: перебирая старые книги, историк наткнулся на географическую карту Персии (нынешняя территория Ирана), составленную в конце 19 века, на которой и обозначена область Башкорд — возможная историческая родина башкир. Причем это — не единственное доказательство. Ученые говорят и о точном соответствии шумерского и башкирского эпосов. Также долгое время не могли понять, откуда на национальном костюме женщины-башкирки взялись морские кораллы и ракушки. Директор Национального музея РБ Гали Валиуллин показывает национальный женский костюм, который украшен ракушками каури. Каури — это морская ракушка, которая добывалась только в Персидском заливе и использовалась как украшение. http://en.wikipedia.org/wiki/Bashkardi http://www.allufa.ru/news/society/164/ (Сайт телекомпании «Вся Уфа»)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Эпосу «Урал-батыр» — 4 тысячи лет Уфа, ж-л «Шонкар», 1996.
- Великий Хау Бен. Уфа, Госкомнауки РБ, 1997[9]
- Башкорды от Гильгамеша до Заратуштры. Уфа, РИО РУМНЦ РБ, ISBN 5-295-03513-1 : 10001998[10]
- Введение в сопоставительное изучение грамматики башкордского, кордского и английского языков. Уфа, РИО РУМНЦ РБ, 1999[11]
- Кордско-Башкордско-Англо-Русский словарь. Уфа, РИО РУМНЦ РБ, 2000[12]
- Основы Башкордской Индо-Германской философии, 2001—2003. В 4-х томах: Онтология, Гносеология, Этика и * * * * Эстетика Древних Башкир (Башкортов).
- Башкордский язык и санскрит. М., СПб, 2003. 308 с.
- Башкордская философия. В 4 томах. Уфа: Китап, 2005. ISBN 5-295-03698-7
- Древние арии и вечный Курдистан. (Серия «Тайны древних цивилизаций») - М.: Вече. 2007 г., Твердый переплет, 555 стр. ISBN 978-9533-1407-7 Тираж: 3000 экз.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
http://www.allufa.ru/news/society/164/ (Сайт телекомпании «Вся Уфа»)


text:
Сөрәкә турғай
Сөрәкә турғай (лат. Prunella modularis, урыҫ. Лесная завирушка) — түрғайҙан бәләкәйерәк ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Турғайҙан бәләкәйерәк. Ерҙә йәки ҡыуаҡтарҙа йөрөүсе бик һаҡ ҡош. һайрағанда ағас остарына күтәрелә, һырты буй-буй ҡара таптар менән сыбарланған ҡара-көрән.Түше һоро, ҡорһағы һорғолт көрән, һандуғастан бәләкәйерәк булыуы һәм һыртының сыбарлығы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы бик үк көслө булмаған: «ср-рри». һайрауы, һандуғастыҡы кеүек, төрлө юғарылыҡтағы сутылдауҙан тора.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡыуаҡлыҡтарҙа, төрлө урмандарҙа йәшәй. Бөжәктәр менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. һирәк осрай. Ағас ботаҡтарында, ҡыуаҡтарҙа оялай. 4—5 бөртөк йәшкелт зәңгәр төҫтәге йомортҡаһы була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90
- Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Арнадия, 1996. - ISBN 5-88666-011-9


text:
Супер-бүләк отҡоғоҙ килһә...
14 ноября 2017 йыл | Матбуғат
Хөрмәтле гәзит уҡыусылар!
Ноябрь айында "Бәхетле авто” конкурсы уҙғарыла. Был конкурста ҡатнашыу өсөн "Табын”ға яҙылып, квитанцияһын редакцияға тапшырырға һәм автомобилегеҙгә йәбештереү өсөн наклейка алырға кәрәк. Билдәле бер көндө бүләктәр уйнатасаҡбыҙ.
Ноябрь айында "Бәхетле авто” конкурсы уҙғарыла. Был конкурста ҡатнашыу өсөн "Табын”ға яҙылып, квитанцияһын редакцияға тапшырырға һәм автомобилегеҙгә йәбештереү өсөн наклейка алырға кәрәк. Билдәле бер көндө бүләктәр уйнатасаҡбыҙ.
Ҡотлайбыҙ!
14 ноября 2017 йыл | Яңылыҡтар
10 ноябрҙә Өфө ҡалаһында республика ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре көнө тантаналы шарттарҙа билдәләнде. Унда район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров етәкселегендә ра-йон делегацияһы ҡатнашты.
Страховка иғәнәләрен түләү
14 ноября 2017 йыл | Яңылыҡтар
Физик шәхестәргә түләүҙәр башҡармаған шәхси эшҡыуарҙар, шәхси ҡабул итеү менән шөғөлләнеүсе адвокаттар, нотариустар һәм башҡалар мотлаҡ пенсия страховкаһына һәм медицина страховкаһына, эшҡыуарлыҡ йәки башҡа эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүенә ҡарамаҫтан, билдәләнгән күләмдә страховка иғәнәләрен түләргә бурыслы.
Аҡкүлдә – социаль йәрминкә
14 ноября 2017 йыл | Яңылыҡтар
17 ноябрҙә ғаиләгә һәм балаға социаль ярҙам күрһәтеү бүлексәһе Аҡкүл мәҙәниәт йортонда йәрминкә-күргәҙмә ойоштора.
Үлем менән ҡайҙа һатыу итәләр, хәбәр ит
14 ноября 2017 йыл | Яңылыҡтар
Республикала "Үлем менән ҡайҙа һатыу итәләр, хәбәр ит!” Бөтә Рәсәй наркотиктарға ҡаршы акцияһының икенсе этабы старт алды. 13 ноябрҙән республика министрлыҡтары һәм ведомстволарында "ҡыҙыу бәйләнеш”тәр эшләй башланы.