text:
Красников Николай Олегович
Красников Николай Олегович (4 февраль 1985, Шадринск ҡалаһы,Ҡурған өлкәһе, РСФСР, СССР) — боҙҙа мотоуҙышта сығыш яһаусы Рәсәй спортсыһы. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры. Шәхси зачетта һигеҙ тапҡыр донъя чемпионы, команда зачетында ун ике тапҡыр донъя чемпионы, күп тапҡыр Рәсәй чемпионы.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Красников Николай Олегович 1985 йылдың 4 февралендә Ҡурған өлкәһенең Шадринск ҡалаһында, мотокросс буйынса профессиональ тренер ғаиләһендә тыуған.
Атаһы етәкселегендә 11 йәштән алып мотокросс, 1998—1999 йылдың ҡышынан — Шадринск ҡалаһында боҙҙа мотоуҙыш менән шөғөлләнә. 1999—2000 йылдар миҙгелендә тәүге рәсми ярыштарҙа ҡатнаша, ул «Торпедо-ШААЗ» командаһы составында ил чемпионатында 5-се урын биләй. 2000 йылдың 16 декабрендә Николай Рәсәй команда чемпионатының беренсе этабында Өфөнөң «Төҙөүсе» стадионы боҙонда тәүге тапҡыр Шадринск автоагрегат заводы командаһы өсөн сығыш яһай[1].
Киләһе 2000/01 миҙгелендә инде илдең юниорҙар чемпионатында еңеү яулай, ә боҙҙағы спидвей буйынса Рәсәй команда чемпионатында «Торпедо-ШААЗ» командаһы менән бронза призер була. 2001/02 миҙгелендә Өфөнөң «Башҡортостан» командаһына күсә, әлеге ваҡытта уның составында туғыҙ чемпион титулы яулаған, шул иҫәптән — алтауһы бер рәттән (2004—2008). Илдең шәхси чемпионатында ете тапҡыр чемпион титулы яулаған.
2003 йылда боҙҙағы спидвей буйынса Рәсәй шәхси чемпионатында тәүге тапҡыр призер була, Донъя шәхси чемпионаты циклында сығыш яһау хоҡуғы ала, унда тәү башлап сығыш яһау миҙгелендә 8-се була. Киләһе миҙгелдә инде спортсы донъяла өсөнсө була, ә 2005 йылдан башлап рекорд серияһы ҡуя — донъя шәхси чемпионатында 8 еңеү, шуның менән бергә бер рәттән (2005—2012). Айырыуса шул иғтибарға лайыҡ, 2006 һәм 2009 йылдарҙа Николай Красников чемпионаттың бөтә этаптарында ла еңеү яулай.
Параллель рәүештә донъя команда чемпионатында сығыш яһай һәм, Рәсәй йыйылма командаһы составында ун ике алтын миҙал яулай, шуларҙың 10 — бер рәттән (2004—2013 һәм 2015—2016)
2007 йылда Шадринск дәүләт педагогия институтын тамамлай[2].
2011 йыл миҙгеле аҙағында карьераһын тамамлауы тураһында иғлан итә. Спортсы, Өфө клубының ил чемпионатында позицияһын юғалтмаҫ өсөн генә ярыштарҙа сығыш яһауҙы дауам итәсәкмен тип белдерә[3]. Әммә, спортсы һуңынан аңлатыуынса, «[Башҡортостан] республикаһындағы сәйәси хәл-тороштар миңә быны эшләргә мөмкинлек бирмәне, һәм уҙған [2011-2012] миҙгелдәрҙе тулыһынса төшөрөп ҡалдырҙым»[4]. 2013 йыл миҙгелендә спортсы донъя шәхси чемпионатында сығыш яһамай, әммә донъя команда чемпионатында ҡатнаша. 2014 йыл миҙгелендә Рәсәй шәхси чемпионатында һәм халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнашмай, әммә 2015 йылда яңынан донъя команда чемпионатына һәм Рәсәй шәхси чемпионатына әйләнеп ҡайта, донъя шәхси чемпионаты этабында ҡатнаша. 2016 йылда шул уҡ хәл ҡабатлана.
Тренерҙары — Олег Красников, Владимир Белоногов (механик), Сергей Шутов.
2011 йылда Башҡортостан Республикаһы мотоспорт федерацияһы етәксеһе була[5], ләкин 2015 йылдың авгусында, республикала мотоспорт үҫешендә алға китеш булмау һәм «Ғ. Ҡадыров исемендәге техник спорт төрҙәре үҙәген» финанслау туҡтатылыу менән бәйле, отставкаға китә[6].
Боҙҙа мотоуҙышта ҡатнашыуҙан тыш, мотокросстарҙа һәм ҡаргиҙәрҙә кросстарҙа ҡатнаша.
Гран-при донъя серияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Салауат Юлаев ордены, 2004
- Халыҡ-ара класслы Рәсәй спорты мастеры, 2003
- Рәсәйҙең боҙҙа мотоуҙыш буйынса атҡаҙанған спорт мастеры, 2008
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Атаһы — Олег Николаевич; әсәһе — Ирина Александровна[7]. Николай Олеговичтың улы бар[8].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ КРАСНИКОВ НИКОЛАЙ ОЛЕГОВИЧ.
- ↑ КРАСНИКОВ Николай Олегович.
- ↑ Николай Красников завершает карьеру гонщика
- ↑ Николай Красников завершил карьеру
- ↑ Николай Красников возглавил Федерацию мотоспорта республики
- ↑ Президент Мотофедерации Башкирии Николай Красников подал в отставку
- ↑ Многократный чемпион мира по мотогонкам на льду Николай Красников: «Мотоциклами я заинтересовался в шесть лет»
- ↑ Гонщик Красников Николай Олегович: биография, достижения и интересные факты.


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » Һөйөү булдымы был, әллә …
Һөйөү булдымы был, әллә …
Мәктәпте яҡшы билдәләргә тамамлаһам да, әллә ҡайҙа китеп, теләгән һөнәремә уҡый алманым. Ашнаҡсыға әҙерләүсе курсты үттем дә, 18 йәшемдә ҡалала эшләй башланым. Көн дә атай-әсәйҙе, мал-тыуарҙы ҡарарға ҡайтып йөрөнөм. 19 йәшем тулып үткәс кенә тәүге мөхәббәтемде осраттым. Быға тиклем күпме егет минең менән танышырға теләһә лә бер кем дә оҡшаманы. Ә Илнурға бер ҡараштан ғашиҡ булдым да ҡуйҙым. Әҙерәк кенә осрашып йөрөгәс, ни эшләптер күңелем төшөп, ҡапыл ғына уның менән ташлашырға булдым. Ул аптырап ҡалды, башҡа килмәне. Аҙаҡ онота алмай үкендем. Өҙөлөп, күҙҙәремде талдырғансы киләһе юлдарына ҡарап көттөм, әммә Илнурым килмәне...
Аптырап, бер нисә айҙан һуң, мине ике йыл тирәһе оҡшатып та, таныша алмай йөрөгән егеткә үҙем тәүге аҙым яһаным. Заһит мине ныҡ ярата ине, ә үҙе күңелемә әллә ни оҡшамай торғайны, тора-бара өйрәнә башланым. Бер-ике айҙан уның тыуған көнөнә үҙемде бүләк иттем. Шулай ҡайҙа ғына үткәрмәнек сихри, матур төндәребеҙҙе. Йәйҙең йәмле ваҡыты ине, тәбиғәт ҡосағына ла сыҡтыҡ, таңға тиклем һөйөшөү, наҙлашыу...
Заһиттың мине ныҡ яратыуҙан башы әйләнде, ныҡ ҡыҙғана башланы, үҙенән бер аҙымға ла ситкә ебәрмәҫкә тырышты. Автобуста йөрөтмәне, ауылға такси менән килтереп ҡуя. Килеүемә ҡаршы ала, эшемә инеп киткәнсе оҙата, сығыуыма көтөп тора. Был мине ялҡыта башланы.
Көҙ көнө ҡалала йәшәгән әсәһе менән таныштырҙы. Егетем ғаиләлә берҙән-бер бала, атаһы юҡ. Мин уны әсәйемә, туғандарыма күрһәттем. Атайым мин бәләкәй саҡта уҡ икенсе ҡатынға сығып киткәйне. Әсәйем эсмәгән, аҡыллы, күңелгә ятып торған баһадир кәүҙәле Заһитты бигерәк тә оҡшатты. Егетем никах уҡытыу тураһында һүҙ ҡуҙғатты. Өйләнгәс, төпкөл ауылда йәшәгән өләсәһенә алып барам, тине. Эшләмәйһең, өйҙә генә ултыраһың, тигән шарт ҡуйҙы. Тәүге улыбыҙҙы ҡайһы дауаханала табасағыма тиклем әйтеп, күрһәтеп бөттө. Бөтәһе лә яҡшы, шыма ғына, нисек булырға тейеш – шулай бара кеүек ине лә бит. Тик күңелем ниҙер һиҙҙе, эсем бошоп иланым. Бына Заһиттың әсәһендә тәү тапҡыр йоҡларға ҡалдым. Иртән уяныуыма ул минең башымды һыйпап ултыра ине. “Һине улым ныҡ ярата, тик яҡшыға ғына үҙгәрҙе һинең менән йөрөй башлағас, ул яратҡас, һине мин дә яратам, ҡурҡма!” – тине. Яҡшы һүҙҙәрҙе буласаҡ ҡәйнә кешенән тәүге һәм һуңғы ишетеүемде белһәмсе…
Заһит һуңғы ваҡытта ныҡ борсола башланы, тәүге мөхәббәтен осратып ҡуймаһын тип һиҙгән кеүек автобусҡа ла ултыртмай ине. Мин бер ҡасан да хыянат итмәҫмен, тик тәүге мөхәббәтем Илнур ғына килеп сыҡмаһын инде, тип уйлап йөрөнөм. Аҙаҡ уйымды шайтан ишеткәндер тинем.
Никах алдынан бер мәл автобуста яңғыҙыма ҡайтырға тура килде. Дөйөм транспорттан төшөүем менән Илнурҙың ҡустыһын осраттым. Һөйләшеп киттек, ул миңә ағаһының һаман мине онота алмауын әйтте, тағы ла осрашығыҙ әле, тип үтенде. Йәшәгән өйөмдө әйтмәһәм дә, ризалыҡ бирҙем. Бер көн мине эҙләп табып, йортҡа килеп инделәр. Осрашырға һөйләшеп айырылыштыҡ, йөрөгән егетем барлығын йәшермәнем. Шулай итеп, алмаш-тилмәш икәүһе менән дә йөрөргә тотондом, әсәйемә был хаҡта әйтмәнем. Тик былай оҙаҡ йөрөп булманы, бер ай ваҡыт үтеүгә тотолдом. Икеһе лә бер көндө килде. Уларға бөтәһен дә һөйләп бирҙем.
Заһит менән Илнур миңә уйларға бер аҙна ваҡыт бирҙе. Күп уйлап тормай, тәүге мөхәббәтемде һайланым. Шул һүҙемде әйттем Илнурға, уның күҙҙәренә йәштәр төйөлдө, бик ҡыйын ине уға. “Мин һине көтәсәкмен, әгәр ҙә уның менән тормошоң килеп сыҡмаһа, шылтырат, көтәм, ғүмер буйы көтөрмөн!” – тине, һәм әйләнеп тә ҡарамай, китеп барҙы. Артынан илап ҡалдым.
Әсәйем был турала белгәс, мине илай-илай ныҡ әрләне: “Йөрәгең урынында таштыр һинең, нисек улай ташлай алдың ниндәй яҡшы егетте?”. Аҙаҡ аңланым да ул яңылышыуымды, тик һуң булды. Күпме илауым, ҡайғырыуым. Ҡала яғына ҡарап, исемен ҡабатлап илай инем. Миңә Илнурға кире ҡайтырға оят ине, хыянатымды ғәфү итмәҫ, тип ҡурҡтым. Шылтыратам, тип ынтылам, тик ҡулдарым ныҡ ҡалтырай, тыным ҡыҫыла, бер ни әйтә алмай телефонды кире ташлайым. Бер тапҡыр шылтырата алһамсы һуң?
Илнурҙы ташлағандың икенсе көнөндә үк Заһит мине үҙенә алып ҡайтты. Ҡабаттан уны ярата ла башланым кеүек, никах уҡытырға һөйләштек. Шунда башланып китте, бөтә нәмә баштүбән әйләнде, тормошом насар төшкә әүерелде. Ул эскесе, тәртипһеҙ кеше булып сыҡты, матур йөҙө һәм кәүҙәһенән башҡа бер яҡшы яғын күрмәнем. Өс йыл төрмәлә ултырған, йәше лә күпкә оло булған икән.
Аңланым үҙем ғәйепле икәнемде, яратҡан егетемдең күҙ йәштәре, рәнйеше төштө тип, теш ҡыҫып ҡабул иттем язаны. Ни тиклем ҡыйын, ауыр булған һайын үҙемде ғәйепләнем, шул кәрәк һиңә, яҡшы булған, тип ҡабатлай инем. Тормошом һаман алға бармағас, ун йылдан һуң Илнурҙан ғәфү үтендем…
Гөлнора ЙӘМИЛЕВА.
Аптырап, бер нисә айҙан һуң, мине ике йыл тирәһе оҡшатып та, таныша алмай йөрөгән егеткә үҙем тәүге аҙым яһаным. Заһит мине ныҡ ярата ине, ә үҙе күңелемә әллә ни оҡшамай торғайны, тора-бара өйрәнә башланым. Бер-ике айҙан уның тыуған көнөнә үҙемде бүләк иттем. Шулай ҡайҙа ғына үткәрмәнек сихри, матур төндәребеҙҙе. Йәйҙең йәмле ваҡыты ине, тәбиғәт ҡосағына ла сыҡтыҡ, таңға тиклем һөйөшөү, наҙлашыу...
Заһиттың мине ныҡ яратыуҙан башы әйләнде, ныҡ ҡыҙғана башланы, үҙенән бер аҙымға ла ситкә ебәрмәҫкә тырышты. Автобуста йөрөтмәне, ауылға такси менән килтереп ҡуя. Килеүемә ҡаршы ала, эшемә инеп киткәнсе оҙата, сығыуыма көтөп тора. Был мине ялҡыта башланы.
Көҙ көнө ҡалала йәшәгән әсәһе менән таныштырҙы. Егетем ғаиләлә берҙән-бер бала, атаһы юҡ. Мин уны әсәйемә, туғандарыма күрһәттем. Атайым мин бәләкәй саҡта уҡ икенсе ҡатынға сығып киткәйне. Әсәйем эсмәгән, аҡыллы, күңелгә ятып торған баһадир кәүҙәле Заһитты бигерәк тә оҡшатты. Егетем никах уҡытыу тураһында һүҙ ҡуҙғатты. Өйләнгәс, төпкөл ауылда йәшәгән өләсәһенә алып барам, тине. Эшләмәйһең, өйҙә генә ултыраһың, тигән шарт ҡуйҙы. Тәүге улыбыҙҙы ҡайһы дауаханала табасағыма тиклем әйтеп, күрһәтеп бөттө. Бөтәһе лә яҡшы, шыма ғына, нисек булырға тейеш – шулай бара кеүек ине лә бит. Тик күңелем ниҙер һиҙҙе, эсем бошоп иланым. Бына Заһиттың әсәһендә тәү тапҡыр йоҡларға ҡалдым. Иртән уяныуыма ул минең башымды һыйпап ултыра ине. “Һине улым ныҡ ярата, тик яҡшыға ғына үҙгәрҙе һинең менән йөрөй башлағас, ул яратҡас, һине мин дә яратам, ҡурҡма!” – тине. Яҡшы һүҙҙәрҙе буласаҡ ҡәйнә кешенән тәүге һәм һуңғы ишетеүемде белһәмсе…
Заһит һуңғы ваҡытта ныҡ борсола башланы, тәүге мөхәббәтен осратып ҡуймаһын тип һиҙгән кеүек автобусҡа ла ултыртмай ине. Мин бер ҡасан да хыянат итмәҫмен, тик тәүге мөхәббәтем Илнур ғына килеп сыҡмаһын инде, тип уйлап йөрөнөм. Аҙаҡ уйымды шайтан ишеткәндер тинем.
Никах алдынан бер мәл автобуста яңғыҙыма ҡайтырға тура килде. Дөйөм транспорттан төшөүем менән Илнурҙың ҡустыһын осраттым. Һөйләшеп киттек, ул миңә ағаһының һаман мине онота алмауын әйтте, тағы ла осрашығыҙ әле, тип үтенде. Йәшәгән өйөмдө әйтмәһәм дә, ризалыҡ бирҙем. Бер көн мине эҙләп табып, йортҡа килеп инделәр. Осрашырға һөйләшеп айырылыштыҡ, йөрөгән егетем барлығын йәшермәнем. Шулай итеп, алмаш-тилмәш икәүһе менән дә йөрөргә тотондом, әсәйемә был хаҡта әйтмәнем. Тик былай оҙаҡ йөрөп булманы, бер ай ваҡыт үтеүгә тотолдом. Икеһе лә бер көндө килде. Уларға бөтәһен дә һөйләп бирҙем.
Заһит менән Илнур миңә уйларға бер аҙна ваҡыт бирҙе. Күп уйлап тормай, тәүге мөхәббәтемде һайланым. Шул һүҙемде әйттем Илнурға, уның күҙҙәренә йәштәр төйөлдө, бик ҡыйын ине уға. “Мин һине көтәсәкмен, әгәр ҙә уның менән тормошоң килеп сыҡмаһа, шылтырат, көтәм, ғүмер буйы көтөрмөн!” – тине, һәм әйләнеп тә ҡарамай, китеп барҙы. Артынан илап ҡалдым.
Әсәйем был турала белгәс, мине илай-илай ныҡ әрләне: “Йөрәгең урынында таштыр һинең, нисек улай ташлай алдың ниндәй яҡшы егетте?”. Аҙаҡ аңланым да ул яңылышыуымды, тик һуң булды. Күпме илауым, ҡайғырыуым. Ҡала яғына ҡарап, исемен ҡабатлап илай инем. Миңә Илнурға кире ҡайтырға оят ине, хыянатымды ғәфү итмәҫ, тип ҡурҡтым. Шылтыратам, тип ынтылам, тик ҡулдарым ныҡ ҡалтырай, тыным ҡыҫыла, бер ни әйтә алмай телефонды кире ташлайым. Бер тапҡыр шылтырата алһамсы һуң?
Илнурҙы ташлағандың икенсе көнөндә үк Заһит мине үҙенә алып ҡайтты. Ҡабаттан уны ярата ла башланым кеүек, никах уҡытырға һөйләштек. Шунда башланып китте, бөтә нәмә баштүбән әйләнде, тормошом насар төшкә әүерелде. Ул эскесе, тәртипһеҙ кеше булып сыҡты, матур йөҙө һәм кәүҙәһенән башҡа бер яҡшы яғын күрмәнем. Өс йыл төрмәлә ултырған, йәше лә күпкә оло булған икән.
Аңланым үҙем ғәйепле икәнемде, яратҡан егетемдең күҙ йәштәре, рәнйеше төштө тип, теш ҡыҫып ҡабул иттем язаны. Ни тиклем ҡыйын, ауыр булған һайын үҙемде ғәйепләнем, шул кәрәк һиңә, яҡшы булған, тип ҡабатлай инем. Тормошом һаман алға бармағас, ун йылдан һуң Илнурҙан ғәфү үтендем…
Гөлнора ЙӘМИЛЕВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Таш баҫҡыс (Таганрог)
Таш баҫҡыс — Таганрогтың иҫтәлекле урындарының береһе, Грек урамын Порт урамы һәм Пушкин яр буйы урамы менән бәйләгән баҫҡыс. Оҙонлоғо — 108 метр, киңлеге — 6,5 метр[1]. Проект авторы — архитектор Франц Боффо[2]. Архитектура ҡомартҡыһына ҡарай, 6101222000 код аҫтында Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә инә .
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Баҫҡыс 1823 йылда грек сығышлы Таганрог меценаты Герасим Федорович Депальдо аҡсаһына төҙөлә. Үҙенең 1822 йылдың 31 декабрендәге рухи васыятнамәһендә Депальдо былай тип яҙған: «Придворный советник Ковалинский һәм грек Христо йорттары араһынан биржаға төшөү юлы эшләү өсөн тәғәйенләнгән».
Проект авторы тип архитектор Франц Боффо иҫәпләнә. Вадим Кукушин үҙенең билдәле «Түбәнге Дон һәм Аҙау буйы архитектураһы тарихы» монографияһында былай тип яҙа: «Таганрогта баҫҡыс төҙөү идеяһын подполковник П. Македонский бирҙе, ә төҙөлөш эштәре менән инженер Анисимов етәкселек итте»[3]. Петр Иванович Македонский — надворный советник, 1800—1830 йылдарҙа Таганрог архитекторы, ҡала төҙөлөшө идаралығы буйынса комитет рәйесе.
Баҫҡыс 1823 йылдың 14 сентябрендә эшләнгән була инде.
Башта таш баҫҡыстың 13 майҙансығы һәм 142 һикәлтәһе булған, өҫкө өлөшөнөң киңлеге 5,42 метр, ә түбәнге өлөшөнөкө — 7,12 метр, оҙонлоғо — 113 метр. Баҫҡыс бейек булмаған кәртәләр менән уратып алынған, сармат эзбизташ плиталар (ҡабырсаҡтарҙан торған күҙәнәкле эзбизташ тоҡомо) түшәлгән. Архитекторҙың ниәте буйынса, әгәр баҫҡысҡа өҫтән аҫҡа ҡараһаң, бөтә дауамында уның киңлеге бер иш кеүек тойола, ә әгәр аҫтан өҫкә ҡараһаң, ул һиҙелерлек тарая. Был эффект һикәлтәләрҙең төрлө киңлеге иҫәбенә өлгәшелгән була. Һуңғараҡ был алым Одессала Потемкин баҫҡысын төҙөгәндә ҡулланыла.
Ҡырым һуғышы ваҡытында, 1855 йылдың 22 майында, ҡаланы артиллериянан атҡандан һуң, йөҙ кешелек инглиз отряды караптан төшөп Депальдо баҫҡысынан өҫкә күтәрелергә маташып ҡарай. Ләкин йөҙ башы Ермолов етәкселек иткән Дон казактары мылтыҡтан мәргән ут аса һәм инглиздәрҙе туҡтата.
Таш баҫҡысҡа капиталь реконструкция 1934 йылда башлана. Гипстан яһалған 30-ға яҡын беҙҙең эраға тиклемге I—V быуаттар антик һындарын: «Капуан Афродитаһы», «Милос эте», «Малай ҡаҙ менән», «Шырау алыусы малай» һәм башҡа скульптуралар ҡуйыу планлаштырыла, улар баҫҡысты биҙәп торорға тейеш була. 1935 йылдың 1 майына төп эштәр башҡарыла: 8 скульптура, 30 Рим һәм грек вазалары ҡуйыла. Төшөү юлы мул йәшелләндерелә, яҡтыртҡыстар һәм прожекторҙар менән яҡтыртыла. Аҫта фонтан менән ике сквер эшләп ҡуйыла, унда һалҡын эсемлектәр һәм туңдырма һатыла.
Цитата[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «…үҙе үлгәндән һуң васыят итеп ҡалдырған грек де-Пальданың 15 мең һум иғәнәһе арҡаһында, йәйәүлеләр өсөн матур таш баҫҡыс эшләнде. Аҫтағы өлөшөн эшләп бөтәһе ҡалды, бының өсөн таможня амбарын һатып алып юҡ итергә кәрәк. Баҫҡыс туранан-тура Грек урамына алып сыға, өҫтә кибеттәре менән асыҡ террасалар рәүешендә майҙансыҡтар эшләнгән. Бында ярты сәғәттә ирекһеҙҙән ял итерһең, бигерәк тә кискә табан, бөтә каботаж кәмәләр әйләнеп ҡайтҡанда һәм каюталарында уттар балҡығанда — бер ни менән дә сағыштырғыһыҙ» — П. П. Свиньин, «Таганрог», 1825.
Хәҙерге торошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2003 йылдан алып йыл һайын, Таганрогта ҡала Көнөн байрам итеү сиктәрендә, Таш баҫҡыс буйынса «188 баҫҡыс»[4] уҙышы үткәрелә.
2006 йылда реставрация үткәрелә, уның барышында сармат эзбизташ баҫҡыстар гранит менән алмаштырыла. Был ҡарарҙы ҡала халҡы төрлөсә ҡабул итә, уларҙың күбеһе был эш Таш баҫҡыстың тарихи колоритын юҡҡа сығара тип уйлай[5].
2012 йылда Таш баҫҡыс «Рәсәй мөғжизәһе 2012»[6] конкурсының төбәк этабына индерелә
2013 йылдың авгусында Таганрог ҡала мэры Владимир Прасолов сираттағы Таш баҫҡыс итәгендә «Таганрог — хәрби дан ҡалаһы» стелаһы ҡуйыу тураһында ҡарар ҡабул ителеүен иғлан итә[7]. Стела ҡуйыу өсөн яңы урын тураһында ҡарар матбуғат һәм ябай ҡала халҡы яғынан тәнҡит утына дусар булды[8][9][10].
2014 йылдың яҙында Таш баҫҡыс итәгендә реконструкцияланған «La Bouche» рестораны асыла. Был, урындағы журналистар фекере буйынса, тарихи архитектура ҡомартҡыһының бөтөнлөгөнә һиҙелерлек ҡурҡыныс тыуҙыра[11].
Йәйге миҙгелдә Таш баҫҡысты аҙна һайын янғын һүндереү шлангы ярҙамында йыуҙыралар[12].
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- История Каменной лестницы на сайте Чеховского мемориального комплекса в Таганроге
- Виртуальная панорама каменной лестницы на сайте PanGorod.ru
- История Каменной лестницы на сайте Таганрог.su
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Назаренко И. В. Каменная лестница // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 377.
- ↑ Собств. корр. Каменная лестница Таганрога стала частью легенды о русской Ассоль // Агентство Национальных Новостей. — 2006. — 19 сент.
- ↑ Кукушин В. С. История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья. — Ростов-на-Дону: ГинГо, 1996. — С. 38.
- ↑ Собств. корр. Десять лет подряд таганрожцы покоряют 188 ступеней // www.tagancity.ru. — 2013. — 14 сент.
- ↑ Tyoha Реконструкция Старой Каменной лестницы // www.taganrog.ru. — 2003. — 22 мая.
- ↑ Миронова Е. В Ростовской области выбирают самое чудесное место в России // Комсомольская правда. — 2012. — 26 июля.
- ↑ Челнокова В. Стеле место нашли, лошадям — пока нет // Таганрог. — 2013. — 9 авг. — С. 1.
- ↑ Собств. корр. Стелу воинской славы Таганрога установят возле Старой каменной лестницы // bloknot-taganrog.ru. — 2013. — 26 авг.
- ↑ Собств. корр. Таганрогские власти в третий раз «окончательно» определились с местом установки стелы города воинской славы // Русская Планета. — 2013. — 26 авг.
- ↑ Кандыбко О. О воинской славе Таганрога, муниципальных напастях и скверных городских историях // — 2013. — 8 окт.
- ↑ Собств. корр. Каменная лестница в стиле la-bouche // Таганрогская правда. — 2014. — 16 мая.
- ↑ Проницательный Г. В Таганроге у каменной лестницы бывают «банные дни» // www.ruffnews.ru. — 2015. — 25 авг.


text:
- Подробности
- Просмотров: 440
ГАЛЕ, көнсығыш кәзә үләне сорты. 20 б. 80‑се йй. С.Н.Симонов, Ж.А.Яртиева (В.Р.Вильямс ис. мал аҙығы ҒТИ, Лобня ҡ.), Х.А.Райг (Эстония ер эшкәртеү һәм мелиорация ҒТИ, Саку ҡсб.) тарафынан көнсығыш кәзә үләненең тәбиғи популяцияһынан күмәк һайлап алыу ысулы м‑н сығарыла. Һабағының бейеклеге 1—1,5 м, эсе ҡыуыш, төҙ, 7—14 быуын араһы менән. Япраҡлылығы 68—78%. Япрағы эре, ҡатмарлы, парһыҙ ҡаурый һымаҡ, түбәнге яруста йомортҡа рәүешендәге һәм өҫкөһөндә оҙонса йомортҡа рәүешендәге 9—15 япраҡтан тора. Сәскәлеге – һирәк төҙ тәлгәш. Борсағы таҫмалы, аҙ бөгөлгән, осона табан ныҡ тарайған, асыҡ йәки ҡуйы көрән төҫтә. Орлоғо бөрө рәүешендә, һары. 1000 орлоғоноң ауырлығы 6,5—9,5 г. Дым яратыусан, ҡышҡа сыҙамлы сорт, ауырыуҙарға ҡаршы тора алыуы, иртә үҫеүе м‑н айырыла. Уңдырышлылығы (ц/га): бесән – 212,4; орлоҡ – 7,8 (икеһе лә — 2 сабыуҙа); йәшел массала (ҡоро матдәгә күсереп иҫәпләгәндә) 24,6% сей протеин бар (Балтас сорт һынау участкаһы, 1986). БАССР б‑са 1988 й. ҡулланылышҡа индерелгән, тау-урман зонаһында, урманлы‑далалы ауыл хужалығы зоналарында үҫтерелә.
Ғ.Ҡ.Зарипова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Дыуан районында “Матбуғат байрамы” үтте
2010 йылдың беренсе ярты йыллығына ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы тамамланыуға ваҡыт аҙ ҡала. Бөтә республика буйлап гәзит-журналдарға яҙылыуҙы әүҙемләштереүгә йүнәлтелгән саралар үткәрелә. Дыуан районы үҙәге Мәсәғүт ауылында ла “Матбуғат байрамы” уҙғарылды.
Байрамда БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ, Башҡортостан Журналистар союзы, Федераль почта элемтәһенең Башҡортостан идаралығы, Балаҡатай, Дыуан, Ҡыйғы, Салауат, Мәсетле муниципаль райондары хакимиәте вәкилдәре, шулай уҡ республика гәзит һәм журнал редакцияларының баш мөхәррирҙәре, мәктәп директорҙары, уҡытыусылар ҡатнашты.
Район мәҙәниәт йорто фойеһында республика баҫмалары күргәҙмәһе ойошторолдо. Ошонда уҡ “Китап” нәшриәте продукцияларын һатып алырға, гәзит һәм журналдарға яҙылып, приз оторға мөмкин булды.
Осрашыуҙа ҡатнашыусыларға Дыуан районының тарихы һәм бөгөнгөһө тураһында видеофильм күрһәттеләр. Уҡыусылар алдында республика баҫмалары мөхәррирҙәре сығыш яһаны. Улар үҙ баҫмаларының спецификаһы, яңы рубрикалар һәм киләсәккә пландары тураһында һөйләне. Сығыш яһаусыларҙың барыһы ла, хәҙер балаларҙа һәм йәштәрҙә уҡыуға ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү айырыуса мөһим, тигән фекер белдерҙе. Декабргә планлаштырылған саралар – “Балалар һәм йәштәр матбуғаты аҙналығы” һәм “Милли матбуғат аҙналығы” – быға булышлыҡ итергә тейеш тә.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: Башҡортостанда инвесторҙар өсөн уңайлы шарттар булдырыла
Фото:
Борай ауылында Рөстәм Хәмитов «Молочное дело — Бураево» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә һөт аҙыҡтары етештереүҙе ҡараны. Предприятие Борай май-сыр заводы милек комплексы нигеҙендә 2009 йылдан эшләй.
«Молочное дело — Бураево» проектына 2009-2010 йылдарҙа 200 миллион һумдан ашыу инвестициялар һалынған. Эшмәкәрлектең төп йүнәлеше – һөт аҙыҡтары етештереү. Предприятие ҡеүәте: йылына 11,160 мең тонна һөт аҙығы. Заводҡа һөт Борай районы хужалыҡтарынан, күрше райондарҙан, шулай уҡ Пермь крайынан һәм Татарстандан ебәрелә. Заводтың таҙартыу ҡоролмалары эше генә бер проблема булып ҡала. Киләсәктә предприятие етештерелгән продукция ассортиментын киңәйтергә планлаштыра.
Башҡортостан Президенты республикала инвесторҙар өсөн уңайлы шарттар булдырылыуын әйтте.
— Предприятиены ҙурайтыу тураһында уйлағыҙ, — тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Космонавтика федерацияһы делегацияһы ағзалары менән осрашты
Фото:
Бер йылдан һуң Өфөлә йәштәрҙең аэройыһан үҙәге асылыуы ихтимал. Үҙәк ойоштороуға бәйле пландар дүшәмбе, 26 сентябрҙә, Республика йортонда тикшерелде. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашыуға Рәсәй Космонавтика федерацияһы президенты, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы, осоусы-космонавт, авиация генерал-полковнигы Владимир Коваленок етәкселегендәге Рәсәй Космонавтика федерацияһы Президиумы Бюроһы делегацияһы ағзалары килде.
Республика башлығы космонавтарға Башҡортостан уҡыусылары һәм студенттарының Байконурға сәфәрен ойошторғаны өсөн рәхмәтен белдерҙе. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, апрелдә 130 бала космодромда булып ҡайтты, унда «Союз ТМА-21» йыһан карабының юбилейлы осошон ҡараны.
— Был сәфәр бар төркөмдә ҙур тәьҫораттар ҡалдырҙы, — тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙ бындай практиканы артабан да ҡулланырға теләйбеҙ һәм был йүнәлештә эшләүҙе дауам итәсәкбеҙ. Бында, Башҡортостанда, Космонавтика федерацияһы бүлеген үҫтереү буйынса килешеүҙәрҙе лә мотлаҡ үтәйәсәкбеҙ.
Яңы үҙәк ике теманы – авиация һәм космонавтиканы берләштересәк, тип планлаштырыла, сөнки Башҡортостан — Рәсәйҙәге иң ҡеүәтле инновацион кластерҙарҙың береһе. Бер Өфөлә генә был йүнәлеш буйынса биш предприятие эшләй, йәнә двигателдәр етештереү генә түгел, уларҙы проектлау менән дә шөғөлләнеүсе өс фирма бар. Ошоноң менән бер рәттән республикала ике музей эшләп килә (ӨМЭПБ һәм ӨДАТУ базаһында), унда 700 техника берәмеге күргәҙмәгә ҡуйылған. Улар үҙҙәренең экспонаттарын үҙәккә бирергә әҙер.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, база үҙәге Өфөлә урынлашырға тейеш. Әйткәндәй, «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте үҙенең базаһында үҙәктең филиалын асырға әҙер. Төҙөлөш майҙаны 7-10 мең квадрат метр майҙанды тәшкил итәсәк, тип планлаштырыла.
— Был проектты беҙ республиканың адреслы инвестицион программаһына индерәсәкбеҙ, — тине республика Президенты. – Проект эштәрен быйыл уҡ башҡарыу мөһим, киләһе йылда төҙөй башларға һәм 2013 йылда сафҡа индерергә кәрәк.
Рөстәм Хәмитов, республика был үҙәкте тренажерҙар менән төҙөү өсөн ресурстар һәм аҡса бүләсәк, тип ышандырҙы.
— Бәлки, тренажерҙарһыҙ төҙөрбөҙ – егеттәргә йыһанға сәйәхәт варианттарын күрһәтергә теәйбеҙ. Артабан мәктәптәрҙә, кластарҙа йыһан буйынса түңәрәктәр һәм һеҙҙең менән планлаштырған башҡа нәмәләрҙе булдырырға теләр инек, — тине республика башлығы.
Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, йыһан вузы иҫәпләнгән Бауман университетын тамамлаусы булараҡ, ул үҙе лә был темаға уҡырға ярата.
— Яңыраҡ ҡына Чертоктың дүрт томлығын йырып сыҡтым. Бигерәк ҙур, шулай ҙа уҡып бөттөм. Хәтерҙе яңырттым.
Бер ай элек Калугала булдым, Циолковский музейына барҙыҡ һәм экспонаттарҙы ҡараныҡ, фекер алыштыҡ. Әлбиттә, был ғәйәт ҙур эш, ҙур хеҙмәт, һәм беҙ быларҙың береһенең дә онотолмауын теләйбеҙ. Һәм беҙҙең республика территорияһында былар онотолмаясаҡ. Беҙгә иҫәп тота алаһығыҙ – мин Башҡортостан Рспубликаһы Хөкүмәтен, Хөкүмәттә эшләгән кешеләрҙе күҙ уңында тотам, — тине Рөстәм Хәмитов.
Владимир Коваленок һүҙҙәренсә, был үҙәк ғәмәлдә ҡулланыу өсөн эшләнәсәк.
— Үҙәктә тренажерҙар, симуляторҙар урынлашасаҡ, бында визуализация ярҙамында йыһанға осорға, самолеттарҙа йөрөргә мөмкин буласаҡ. Был техник йәһәттән ҡатмарлы, әммә ҡыҙыҡлы проект. Әгәр үҙәк ысынлап та төҙөлһә, был ҙур ҡаҙаныш буласаҡ, — тип билдәләне Владимир Коваленок.
Өҫтәп китәйек, ватан космонавтикаһы легендаларының республикаға визиты программаһы ярайһы киң. Беренсе көндә, 26 сентябрҙә, ҡунаҡтар балаларҙың «Минең йыһан донъяһы» халыҡ-ара ижади эштәр конкурсының ойоштороу комитеты ултырышында ҡатнашты.
Шишәмбе, 27 сентябрҙә, совет һәм Рәсәй космонавтары ҡатнашлығында Өфөнөң 93-сө гимназияһында беренсе космонавт Юрий Гагаринға арналған «Гагарин көндәре» балалар ижади һәм фәнни-мәғариф проекттары фестивален асыу тантанаһы үтәсәк. Ошо уҡ көндө «Өфө уттары» күңел асыу комплексында космонавтарҙың баш ҡаланың инновацион белем биреү учреждениеларында уҡыған балалар менән осрашыуы көтөлә.
Башҡортостандың 12 уҡыусыһының — «Минең йыһан донъяһы» халыҡ-ара конкурсы призерҙарының Мәскәү, Королев һәм Звездный ҡалаларына сәйәхәте сараның финалы буласаҡ. «Йондоҙҙар янына» проекты сиктәрендә балалар Звездный ҡаласығы менән танышасаҡ, унда улар Космонавтар әҙерләү үҙәген, ғәмәлдәге гидролабораторияны, планетарийҙы ҡараясаҡ. Мәскәүҙә уларҙы Ҡыҙыл майҙанға һәм Мәскәү Кремленә экскурсия көтә. Королевта Йыһан осоштарына идара итеү үҙәгендә Өфө уҡыусыларының Халыҡ-ара йыһан станцияһында вахта үтеүсе космонавтар менән видеобәйләнеш сеансын ойоштороу күҙаллана. Мәктәп уҡыусылары ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын биреп, уларға йыһандан яуап ала аласаҡ.


text:
19-10-2017, 16:16 / ---
"Беҙҙә ҡасан заманса туризм булыр?"
ТЕЛӘК ҺӘМ СӘМ - УҢЫШҠА ЮЛ Районыбыҙҙың Ҡолмас ауылын һәр кем яҡшы белә, сөнки ошондағы юл буйында урынлашҡан кафеларҙа күптәр туҡтап ял итә, шешлек менән һыйлана. Ауыл эргәһенән үткән һайын, әлдә оло юл буйында ята, шулай булмаһа, күптән юҡҡа сығыр ине, тип уйлап үтәм. Эйе, бөтөр ине, сөнки унда әлегә тиклем хатта электр уты үтмәгән! Бары оло юл буйында урынлашыуы урындағы халыҡ өсөн йәшәү сығанағы булып тора. Ауылдың йүнселдәре генератор ярҙамында тәүлек әйләнәһенә юлсыларҙы хеҙмәтләндерә. Ә инде бында кафеларҙың йылдан-йыл артыуы ҡолмастарҙың дөрөҫ йүнәлештә булыуы тураһында һөйләй. Тимәк,...


text:
- Подробности
- Просмотров: 500
ГАЛОГЕН‑УГЛЕВОДОРОДТАР (галогендар һәм углеводородтар), галоген алмаштырған углеводородтар, молекулаларында бер йәки бер нисә водород атомы галогенға алмаштырылған углеводородтар. Галоген атомдарының төрө (фторлы, бромлы, иодлы һәм хлорлы) һәм һаны (моно‑, ди‑, три‑ һ.б.), углеводород радикалы (алкил‑, алкенил‑, арил‑, циклоалкилгалогенидтар), молекуланың төҙөлөшө (симметрик, симметрик булмаған Г.‑у.; цис‑, транс‑изомерҙар) б‑са айырыла. Газ хәлендәге (фторметан, хлорметан), шыйыҡ (хлорбензол, хлороформ) һәм ҡаты (гексахлорэтан, тетрахлорбензол) матдәләр; tиреү ‒183,6°С алып (тетрафторметан) 87,3°С тиклем (n‑дибромбензол), tҡайнау 281°С тиклем (бром‑ нафталин). Г.‑у. күбеһе — төҫһөҙ матдәләр, ҡайһы берҙәре яҡтылыҡ тәьҫиренән һары йәки көрән төҫкә инә (иодметан һ.б.). Химик яҡтан актив матдәләр, һыу м‑н тәьҫирләшкәндә — спирттар, аммиак м‑н — аминдар, карбон кислоталары тоҙҙары м‑н — ҡатмарлы эфирҙар һ.б., һелтеләрҙең юғары концентрациялы спирттағы эретмәләре м‑н олефиндар барлыҡҡа килтерә. Лайлалы тиресәләрҙе ҡуҙғыта (аллилбромид), экземаға килтерә (хлорбензотрифторидтар), юғары концентрацияла наркотик тәьҫиргә эйә (трифторметан). Туйындырылған һәм туйындырылмаған углеводородтарҙы галогенлау, спирттарҙың галоген‑во‑ дородтар, көкөрт һәм фосфор галогенидтары м‑н, фосфор галогенидтарының альдегидтарға, кетондарға һ.б. тәьҫир итеүе аша алына. Г.‑у. сәнәғәттә органик синтез процесында, инсектицидтар, синтетик полимерҙар, металорганик берләшмәләр һ.б. алыу өсөн, хладондар, ут һүндергес составтарҙың компоненттары, аэрозоль упаковкаларында пропеллент сифатында ҡулланыла. БР — илдәге иң ҙур Г.‑у. етештереүселәрҙең береһе. Өфө химия з‑дында (ҡара: “Уфахимпром”) 20 б. 40‑сы йй. уртаһынан хлорбензол, хлорпарафиндар, 50‑се йй. три‑ һәм тетрахлорэтилендар, дихлорбензол (ҡара: Хлорорганик берләшмәләр) етештереү үҙләштерелә. 60‑сы йй. уртаһынан “Каустик” ААЙ‑нда юғары т‑рала (480—510°С) хлорлау ысулы м‑н — аллилхлорид, винилхлорид, дихлорэтан, пропилен хлорлауҙың эйәрсен продукттарынан — ди‑ һәм трихлорпропандар, 2‑хлорпропен, цис‑ һәм транс‑1‑хлорпропендар, улар нигеҙендә перхлорэтилен (тетрахлорэтилен), дүрт хлорлы углерод алына. Пр‑тиела илдә тәүгеләрҙән ди‑ һәм тетрахлорпропендар, тетра‑ һәм пентахлорпропандар сығарыу яйға һалына. БР пр‑тиеларында сығарылған Г.‑у. аллил спирты, гербицидтар, монохлоруксус к‑таһы, пластик массалар, эпихлоргидрин (глицерин сығарыуҙағы ярымпродукт) етештереүҙә, эреткестәр сифатында файҙаланыла.
Р.Н.Заһиҙуллин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Мореснет
Мореснет (Морне) йәиһә Нейтраль Мореснет (Нейтраль Морне) – 3,5 кв. км. ҙурлығындағы 1816 йылдан 1919 йылға тиклем йәшәгән кес кенә Европа иле. Уның ике ҙур күршеһе – Нидерланд һәм Пруссия - был ерҙәр кемгә тейеш булыуында уртаҡ фекергә килә алмай, һөҙөмтәлә, уны ике ил дә тигеҙ етәкселек иткән нейтраль өлкә яһарға ҡарар итә. Һуңынан был өлкә үҙаллылыҡ ала. Төрлө илдәрҙән ҡасҡалаҡтар Мореснетҡа ағыла, бында полиция булмай, бында йәшәүселәр гражданлығы булмаған кешеләр булып һанала, әммә уның үҙ гербы һәм флагы була. Тик 1919 йылдан һуң ғына – Беренсе донъя һуғышынан һуң – Версаль Килешеүе буйынса Нейтраль Мореснет Бельгия ҡарамағына күсә.
Барлыҡҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1815 йылғы Вена конгресы барышында Европа картаһы сәйәси көстәрҙең яңыса бүленеүенә яраҡлаштырыу өсөн байтаҡҡа үҙгәртелә. Яңынан һыҙылырға тейеш сиктәрҙең береһе – яңы Нидерланд Ҡушма короллеге һәм Пруссия араһында була. Сиктең күпселек өлөшөндә һәр яҡ та элекке һыҙыҡтар менән ризалаша, тик Мореснет өлкәһендә генә ҡыйынлыҡтар тыуа. Мореснет һәм Яңы Мореснет ауылдары эргәһендә ҡиммәтле цинк табыу шахтаһы урынлашҡан була. Нидерланд та, Пруссия ла был ятҡылыҡты үҙ өлөшөнә керетергә теләй. 1816 йылдың 26 июнендә килешеү юлы табыла: Мореснет өлкәһе өс өлөшкә бүленә. Мореснет ауылы Нидерландтыҡы, Яңы Мореснет – Пруссияныҡы, ә шахта һәм күрше урынлашҡан Келмис ауылы ике яҡ та етәкселек иткән уртаҡ өлкә тип табыла. Сиктәр 1818 йылдың 23 сентябрендә рәсми билдәләнә.
Нейтраль Мореснет формаһы менән нигеҙе Ахендан Льежға барған төп юлда булған өсмөйөшкә оҡшаш була. Ауыл һәм шахта ошо юлдың нәҡ төньяғында урынлашҡан. 1830 йылда, Бельгия Нидерландтан бойондороҡһоҙ дәүләткә әүерелгәс, Мореснет менән идара итеүҙә ҡатнашыу Нидерландтан Бельгияға күсә.
Нейтраль Мореснетта йәшәүселәрҙең төп эшмәкәрлек урыны цинк шахтаһы була, һәм ул күрше илдәрҙән күп кенә эшселәрҙе үҙенә йәлеп итә, шулай ҙа был өлкәлә йәшәүселәр һаны бер ҡасан да 3000-дән артмай. Бында йәшәүҙең ҡайһы бер өҫтөнлөктәре була, мәҫәлән, түбән һалымдар, ике күрше ил өсөн дә тауар керетеү өсөн һалымдарҙың бөтөнләй булмауы, хаҡтарҙың түбәнлеге. Почта хеҙмәте һымаҡ күпселек хеҙмәттәр Бельгия һәм Пруссия араһында бүленгән була. Урындағы халыҡтың шулай уҡ ҡайһы илдең хәрби хезмәтен үтергә һем ҡайһы илдең юрисдикцияһына ҡарарға икәнен һайлау мөмкинселеге була. Бында йәшәүҙең кире яғы – Нейтраль Мореснетта йәшәүселәр бер илдең дә гражданы булып һаналмай, һәм Мореснеттың үҙ хәрби көстәре булмай.
Юҡҡа сығыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1885 йылда, шахта тотонолоп бөткәс, Нейтраль Мореснеттың артабанғы яҙмышы тураһында икеләнеүҙәр үҫә башлай. Был өлкәлә казино йә почта хеҙмәте һымаҡ үҙаллы ойошма булдырыу тураһында фекерҙәр тәҡдим ителә, ләкин был тәҡдимде урындағы үҙидара органы кире ҡаға. Иң шәп тәҡдимде доктор Вильгельм Молли яһай - ул 1908 йылда ул Нейтраль Мореснетты эсперанто теле төп теле булып һаналған илгә әүерелдерергә тәҡдим итә.
Шулай булыуға ҡарамаҫтан, был ҙур булмаған илдең үҙаллылығы аҙағына яҡынлаша. Бельгия ла, Германия ла уға булған дәғүәһенән бер ҡасан да баш тартмай. 1914 йылда, Беренсе донъя һуғышы ваҡытында, Германия Бельгияны баҫып ала һәм 1915 йылда был өлкәне үҙ биләмәләренә ҡуша.
1919 йылғы Версаль килешеүе Нейтраль Мореснетты Бельгия ҡарамағына биреп, йөҙ йыл элек иғлан ителгән нейтраль өлкә мәсьәләһен хәл итә. Германия Икенсе донъя һуғышы ваҡытында был өлкәне ҡыҫҡа ваҡытҡа үҙ биләмәләренә ҡайтанан ҡуша, әммә ул 1944 йылда Бельгияға кире ҡайтарыла.
Бөгөнгө көндә донъя эсперантистарында был өлкәнең тарихы Доктор Молли тәҡдим иткән Эсперанто иле булараҡ ҡыҙыкһыныу уята. Яңы Мореснеттағы ҙур булмаған музей Нейтраль Мореснетка арналған экспонаттарҙы ла үҙ эсенә ала.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Neutral Moresnet (нид.) (эсп.) (нем.) (инг.) (фр.)
- Городские истории: Аахен


text:
БДБ етәкселәре кәңәш ҡорҙо
15 октября 2014 йыл | Сәйәсәт
Грузия менән АҠШ араһындағы мөнәсәбәттәрҙең киҫкенләшеп китеүе, Белоруссияның баш ҡалаһы Минскиҙа Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең саммиты булып үтеүе иғтибар үҙәгендә булды.
Хеҙмәтенә күрә - хөрмәте
15 октября 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Башҡортостан Республикаһының дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул ителеүҙең 24 йыллығын байрам итеү уңайынан Муниципаль район Советының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнделәр:
Ғорурлыҡ һәм киләсәккә ышаныс байрамы
15 октября 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Алдан хәбәр итеүе-беҙсә, 8 октябрҙә ра-йон халҡы Башҡортостан Республикаһының дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул итеүҙең 24 һәм Красноусол ауылының 262 йыллығын киң билдәләне.
Сарала мәртәбәле ҡунаҡ, яҡташыбыҙ, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Р.Р.Ишмөхәмәтов ҡатнашты.
Сарала мәртәбәле ҡунаҡ, яҡташыбыҙ, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Р.Р.Ишмөхәмәтов ҡатнашты.
Һалым хаҡында онотмағыҙ!
15 октября 2014 йыл | Яңылыҡтар
5 ноябрҙән дә һуңламай мөлкәт һалымдарын түләгеҙ, тип иҫкәртә һалым инспекцияһы
Ойоштороу комитеты эш башланы
15 октября 2014 йыл | Яңылыҡтар
Ҡауарҙы ауыл биләмәһе башлығы Илфат Әхмәт улы Ҡужин инициативаһы менән киләһе йыл Ҡауарҙыла "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамы үткәреү планлаштырылды.


text:
Өфө хакимиәте хеҙмәткәрҙәре һаны 100 кешегә ҡыҫҡартыласаҡ
Өфө хакимиәте хеҙмәткәрҙәре һаны 100 кешегә ҡыҫҡартыласаҡ, тип хәбәр иттеләр баш ҡала Советының матбуғат хеҙмәтенән. Бындай ҡарар ҡала Советы депутаттары менән сираттан тыш ултырышта ҡабул ителде.
Әлеге ҡарар Өфөлә муниципаль хеҙмәткәрҙәр һанын оптималләштереү буйынса саралар сиктәрендә ҡабул ителде. Депутаттар ҡарарына ярашлы, мэрияла гуманитар мәсьәләләр буйынса бүлек, шулай уҡ хәүефһеҙлек һәм мәғлүмәт һаҡлау бүлеге бөтөрөлә. Ҡулланыусылар баҙары идаралығы хеҙмәттәрҙе координациялау һәм көйләү бүлеге менән берләштерелә, сәнәғәт бүлеге сәнәғәт сәйәсәте һәм эшҡыуарлыҡ бүлегенә үҙгәртелә. Хеҙмәткәрҙәр һанын ҡыҫҡартыу ҡайһы бер башҡа бүлектәргә лә ҡағыласаҡ.
Депутаттар корпусы ҡарарына ярашлы, хакимиәт составында шулай уҡ Төҙөлөш, юлдарҙы һәм яһалма ҡоролмаларҙы ремонтлау буйынса яңы бүлек булдырыла. Был хеҙмәт Коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү идаралығынан бүленеп сығасаҡ. Шул уҡ ваҡытта хеҙмәткәрҙәр һанын арттырыу планлаштырылмай.


text:
Рөстәм Хәмитов «Торос» хоккей клубы уйынсыларын һәм етәкселеген Юғары хоккей лигаһында еңеүҙәре менән ҡотланы Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов «Торос» хоккей клубы уйынсыларын һәм етәкселеген Юғары хоккей лигаһында еңеүҙәре менән ҡотланы
Рөстәм Хәмитов «Торос» хоккей клубы уйынсыларын һәм етәкселеген Юғары хоккей лигаһында еңеүҙәре менән ҡотланы Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
23 апрелдә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Торос» хоккей командаһының баш тренеры Константин Полозов менән телефон аша һөйләште. Әңгәмә барышында Рөстәм Хәмитов спортсыларҙы Рәсәйҙең Юғары хоккей лигаһында еңеүҙәре менән ҡотланы, яҡшы һөҙөмтә өсөн рәхмәт әйтте һәм яңы миҙгелдә уңыштар теләне.
— «Торос» республиканың хоккей статусын яҡланы. Мин дә уларҙың «Ижсталь» командаһы менән уйнауҙарын күҙәтеп барҙым. Яҡшы уйын, афарин! — тине Рөстәм Хәмитов.
Константин Полозов, үҙ сиратында, республика Башлығына клубҡа булышлыҡ итеүе өсөн рәхмәт белдерҙе.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 23 апрелдә «Торос» Ижевскиҙың «Ижсталь» командаһын 2:0 иҫәбе менән еңде һәм өсөнсө тапҡыр Юғары хоккей лигаһының төп бүләген — Братина кубогын яуланы.
Шул уҡ көндө республика Башлығы «Торос» хоккей клубы уйынсыларына һәм етәкселегенә телеграмма ебәрҙе. Унда былай тиелә:
«Ҡәҙерле дуҫтар! Һеҙҙе һоҡланғыс еңеүегеҙ менән ысын күңелдән ҡотлайым!
Көсөргәнешле көрәш һөҙөмтәһендә өсөнсө тапҡыр Братина кубогын яуланығыҙ. Үҙенең уйыны менән «Торос» республика хоккей һөйөүселәренең ышанысын аҡланы. Команда етәкселәренә, тренерҙар составына, клуб уйынсыларына һөнәри оҫталығы һәм еңеүгә ынтылышы өсөн рәхмәтлемен. Яратҡан командабыҙҙың көйәрмәндәренә лә ҙур рәхмәт. Киләһе миҙгелдә лә «Торос» еңеүгә ынтылыр һәм беҙҙе шатландырыр, тип ышанам.
Һеҙгә ныҡлы сәләмәтлек һәм спортта яңы үрҙәр теләйем! Еңеүегеҙ менән, ҡәҙерле дуҫтар!».


text:
Республикала актер Хәмит Яруллин хаҡында «Ҡаратау шоңҡары» фильмының премьераһы булды
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Салауат районының Малаяҙ ауылында «Ҡаратау шоңҡары» фильмының премьераһы булды. Документаль таҫма танылған актер — 2015 йылда арабыҙҙан киткән Башҡортостандың халыҡ, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Хәмит Яруллиндың тормошона һәм ижадына бағышланған.
Фильмды актер һәм уның тормош иптәше, Дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы Зилара Әйүпова иҫән сағында уҡ Зөһрә Бураҡаеваның сценарийы буйынса «Башҡортостан» киностудияһы режиссеры һәм операторы Радик Килмәмәтов төшөргән. «Беҙ уны Хәмит Яруллиндың тыуған ауылы — Ахунда төшөрҙөк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, актерға фильмдың бер киҫәген генә күрергә насип булды», — тип хәбәр итте Зөһрә Бураҡаева.
Сараны Салауат Юлаев музейы директоры Зилә Садиҡованың башланғысы буйынса Салауат районы хакимиәте әҙерләгән. Фильмды ҡарарға Малаяҙ ауылындағы балалар сәнғәт мәктәбе, Балалар ижады йорто тәрбиәләнеүселәре һәм сәнғәт һөйөүселәр йыйылды. Шулай уҡ Башҡортостандың халыҡ артисы Хәмит Яруллиндың туғандары, район хакимиәте башлығы урынбаҫары Владислав Килдейәров, Башҡорт драма театры артистары Светлана Хәкимова һәм Әхәт Хөсәйенов килде. Фильм менән режиссер Радик Килмәмәтов үҙе таныштырҙы.


text:
Фото:
Өфө журналисы бер йәйҙә бөтә республиканы тиерлек урап сыҡҡан һәм «Trekkingmania» проектында иң яҡшыһы исеменә лайыҡ булған
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Өфө журналисы Елена Колоколова дүрт ай эсендә үҙенең ғаиләһе — тормош иптәше һәм дүрт йәшлек улы менән бөтә Башҡортостанды тиерлек урап сыҡҡан һәм «Trekkingmania» әүҙем ял яратыусылар өсөн күләмле проект призеры булған. Уйынды Өфө сәйәхәтселәре Анна һәм Роберт Вәлиевтар ойошторған. Ҡатнашыусылар туризм, экология, ҡала, саралар, әүҙемлек категорияларына ҡараған эштәрҙе башҡарып, улар өсөн балл йыйырға тейеш булған. Уйында еңеп сығыу өсөн Өфөләге иҫтәлекле урындарҙы фотоға төшөрөү, Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһе буйлап походтарға сығыу, спорт менән шөғөлләнеү, ҡалала һәм унан ситтә экологик хәлде яҡшыртыу шарты ҡуйылған.
Проект 18 майҙа башланған, 1 октябрҙә тамамланған. Уйында 200-гә яҡын команда ҡатнашыу теләген белдергән. Ойоштороусылар тәҡдим иткән 170 эште бер кем дә башҡарып сыға алмаған. Өфөнән Азамат Сәйәхетдинов һәм Эльвира Хадимуллина 168 эште үтәп, иң күп балл йыйған. Икенсе урында — «Йәмәғәт электрон гәзите» журналисы Елена Колоколова. Өсөнсөлә — профессиональ туристар Дарья һәм Максим Струговтар.
«Беҙ проектҡа июнь айында ҡушылдыҡ. Тәүҙә ҡыҙыҡһыныу ғына булды, һәр эште башҡарған һайын ҡомар уянды. Ошо ваҡыт эсендә ғаиләбеҙ менән 167 эште үтәнек, Башҡортостандағы һәм Силәбе өлкәһендәге 63 туристик объектта булдыҡ, Өфөләге барлыҡ иҫтәлекле урындарҙа фотоға төштөк, республикабыҙҙың иң матур урындарын күрҙек», — тип һөйләне Елена Колоколова.
Шулай уҡ «Trekkingmania» уйынында ҡатнашыусылар 129 туҡталҡаны таҙартҡан, 114 килограмм макулатура тапшырған, 15 ағас ултыртҡан.
Беренсе урын яулаған пар — Азамат һәм Эльвира — уйын башланғанда саҡ осраша башлаған. «Trekkingmania» проекты уларҙың хис-тойғоларын тикшереү сараһы ла булған, еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһында егет ҡыҙға тәҡдим яһаған. Ҡатнашыусылар фекеренсә, уйын уҙған йәйҙең иң иҫтәлекле ваҡиғаһы булып хәтерҙәрендә ҡалған. Ойоштороусылар призерҙарға ҡиммәтле бүләктәр тапшырған. Киләһе йылда проекттың икенсе миҙгеле планлаштырылған.


text:
Фото:
Латвия татарҙары һәм башҡорттары мосолман зыяраттарында өмә үткәрҙе
Фото:
Латвия башҡорттары һәм татарҙары Риганың «Микеля» һәм «Яунциемса» мосолман зыяраттарын таҙартыу буйынса өмә үткәрҙе. «Башинформ» агентлығына хәрәкәттә ҡатнашыусыларҙың береһе Рәмил Ҡәдиров һөйләүенсә, бындай акциялар «Шишмә» латвия татар-башҡорт мәҙәни йәмғиәте инициативаһы буйынса даими рәүештә йылына ике тапҡыр уҙғарыла.
«Микеля» зыяратына 100 йылдап. 1988 йылдан алып «Шишмә» латвия татар-башҡорт мәҙәни йәмғиәте менән «Микеля» зыяратының мосолмандар секторын хеҙмәтләндереүгә килешеү төҙөлгән. Был килешеү буйынса йәмғиәт шәриғәткә ярашлы ерләү тәртибен үтәү, зыяратты тәртиптә тотоу буйынса үҙенә йөкләмәләр ала, шуның өсөн дә йылына ике тапҡыр, яҙын һәм көҙөн, өмәләр уҙғара.
Бынан тыш, 1989 йылда ҡала думаһы Яунциемса районында – Риганың ситендә мосолмандарға яңы асылған зыяратта участок бүлә. Мосолмандар зыяратын 1992 йылда ул саҡтағы йәмғиәт рәйесе Илдус Сабитов аса. Ул эшләгән дәүерҙә 1991 йылда беренсе тапҡыр Ҡорбан байрамы уҙғарыла һәм Латвияла исламдың аяҡҡа баҫыуы башлана.


text:
Республикала 37 меңдән ашыу туғыҙынсы класс уҡыусыһы Төп дәүләт имтиханын тапшыра Фото: Андрей Старостин
Республикала 37 меңдән ашыу туғыҙынсы класс уҡыусыһы Төп дәүләт имтиханын тапшыра
Республикала 37 меңдән ашыу туғыҙынсы класс уҡыусыһы Төп дәүләт имтиханын тапшыра Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостанда 37 меңдән ашыу туғыҙынсы класс уҡыусыһы Төп дәүләт имтиханын тапшыра. Үткәреү формаһы буйынса ул БДИ-ға оҡшаш. Бөгөн, 27 майҙа, уҡыусылар математиканан һынау тота.
Башҡортостандың Мәғариф министрлығы хәбәр итеүенсә, бөгөн тағы ике меңдән ашыу уҡыусы (һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм холоҡ төҙәтеү колонияһындағы үҫмерҙәр) дәүләт сығарылыш имтиханын тапшыра.
Математика һәм рус теле буйынса мотлаҡ имтихандарҙан тыш, X класҡа барырға теләгән туғыҙынсы класс уҡыусыларына профилле имтихандар бирергә кәрәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 340
ҠЫРТАН (Epilobium), ҡыртан һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 200 төрө билдәле, бөтә ер шарында, башлыса уртаса бүлкәттәрҙә таралған. Башҡортостанда 8 төрө үҫә: һаҙ Ҡ., ялбыр Ҡ., тау Ҡ., һеңерле Ҡ., дүрт ҡырлы Ҡ. һ.б. Күп йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары төҙ, бейеклеге 10—150 см. Япраҡтары таҫма йәки таҫма‑ланцет формаһында, тешле, һирәгерәк бөтөн ситле, сиратлы йәки ҡапма‑ҡаршы урынлашҡан, башлыса ултырма. Сәскәләре ал йәки алһыу күк төҫтә, дүрт өлөшлө, ос тәлгәштәрендә урынлашҡан. Каса япрағының өлөштәре төбөнән берләшкән. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — тар оҙонса дүрт ҡырлы ҡумта, өҫтән аҫҡа табан 4 ҡапҡас м‑н асыла, июль—сент. өлгөрә. Һыу ятҡылыҡтары янында, һаҙлыҡтарҙа, урмандарҙа, ҡайһы берҙә сүпле урындарҙа үҫә, республиканың бөтә терр‑яһында таралған, көньяғында — һирәгерәк. Мал аҙығы үҫемлектәре, ҡайһы бер төрҙәре халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Ялбыр Ҡ. — баллы, декоратив үҫемлек.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 248
РЕФОРМАЛАР (19 б. 60—80‑се йй.), дәүләттең соц.‑иҡт. һәм сәйәси үҫешен тиҙләтер өсөн император Александр II инициативаһы м‑н Рәсәйҙә үткәрелгән буржуаз реформалар. Улар соц. һәм тышҡы сәйәси көрсөк һөҙөмтәһендә башлана. Эҙмә‑эҙлекһеҙ һәм ҡаршылыҡлы булыуына ҡарамаҫтан, алдынғылыҡ рухында булып, илдә капиталистик мөнәсәбәттәр өсөн шарттар тыуҙыра. Башҡортостанда Р. ғәмәлгә ашырыу үҙәк губерналарға ҡарағанда бер аҙ һуңыраҡ башлана, был башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғына һәм айырым ҡатлам статусына бәйле мәсьәләләрҙең хәл ителмәүе арҡаһында килеп сыға. Крәҫтиән реформаһы крепостной__ хоҡуҡты юҡҡа сығара, крәҫтиәндәр араһында хужалыҡ итеүгә әүәҫлек уята. Башҡорттар һәм уларҙың керҙәштәре хәрби ҡатламдан граждандар ведомствоһына күсерелә, шәхси һәм милек хоҡуҡтары ала (ҡара: “Башҡорттар тураһында положение”). Земство реформаһы сиктәрендә земство учреждениелары ойошторола, земство мәктәптәре асыуға, юл‑төҙөлөш эштәре, статистик тикшеренеүҙәргә (ҡара: Земство статистикаһы) һ.б. аҡса бүленә. Суд реформаһына (1864) ярашлы судтар мировой һәм дөйөмдәргә бүлеп йөрөтөлә. Енәйәт һәм гражданлыҡ суды палаталары бөтөрөлә, бер нисә губерна йәки өлкәнән торған суд округтарында Суд палаталары ойошторола. Башҡортостандағы суд реформаһының үҙенсәлеге булып, башҡорттар өсөн улус судтарының һаҡланып ҡалыуы иҫәпләнә. Ҡала реформаһы (1870) б‑са, ҡатламлы ҡала идараһы органдары урынына ҡалаларҙа сәнәғәт һәм сауҙа үҫешенә, төҙөкләндереүгә, яңы уҡыу йорттары, китапхана, музейҙар һ.б. асыуға булышлыҡ иткән бөтә ҡатламдарҙы үҙ эсенә алған һайланма ҡала думалары һәм ҡала башҡармалары булдырыла. Хәрби реформалар (1860—70) осоронда барлыҡ ҡатламдар өсөн хәрби бурыс индерелә, башҡорттар башҡа хәрби бурыслылар кеүек, дөйөм нигеҙҙә хеҙмәт итә, йыллыҡ йән башына һалым түләүҙән азат ителә. 60‑сы йй. халыҡ мәғарифында ла Р. булып үтә. Крайҙа ҡала һәм ауыл мәктәптәре арта, махсус (һөнәрселек) уҡыу йорттары төҙөлә, 12 ҡатын- ҡыҙ, 2 миссионер мәктәбе (мариҙар һәм сыуаштар өсөн) асыла. Ләкин хөкүмәттең уҡытыуҙы тик урыҫ телендә генә алып барырға ынтылыуы арҡаһында Өфө һәм Ырымбур губ. халыҡтың белем алыуы тотҡарлана. Александр II үлтерелгәндән һуң хөкүмәт Р. төп положениеларын ҡайтанан ҡарау сәйәси курсына әйләнеп ҡайта [ҡара: Реформалар (19 б. 80—90‑сы йй.)].
Р.И.Ҡантимерова, Г.Э.Ямалетдинова
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
1932 йылдың 16 июнендә 14 сәғәттә Смаҡай ауылы янында 708-се номерлы буровой скважина стройға баҫты. Был элекке ҡылғанлы ялан уртаһына ғорур рәүештә ҡалҡып сыҡҡан беренсе буровой ине. Ошо ваҡыттан алып Ишембайға, ҡайсандыр малдар көтөүе генә йөрөгән яланға, тиҫтәләрсә, йөҙҙәрсә колхозниктар килделәр. Билдәле, ул сағында ваҡытлыса төҙөлгән берәм-һәрәм таҡта барактарҙан башҡа бер нәмә лә юҡ ине әле. Вербовать итеп килтерелгән яңы эшселәргә ямғырға ла, дауылға ла ҡарамаҫтан күбеһенә палаткаларҙа, землянкаларҙа йәшәргә тура килде.
Бөтәһе лә үҙебеҙҙән тораБелем һәм тәрбиә, Телгенәм - бергенәм, Ҡоролтай тауышы // 29-09-2017, 00:17
“Башинформ” агентлығында Указды бойомға ашырыу буйынса матбуғат конференцияһы булды.
Философия һәм социология факультетының
Социаль эштәр кафедраһы профессоры, философия фәндәре
докторы:
Мин башҡорт теле уҡытыусыһы түгел, мин – философ, шулайҙа ла әлеге мәлдә Башҡортостан Республикаһында башҡорт теленә ҡарата килеп тыуан һорауҙарға яуап эҙләп күп кенә закондарҙы аҡтарып сығырға тура килде. Ни эшләп бындай хәл килеп тыуҙы һуң? Ни өсөн әлегә тиклем бөтә республика менән (аҙнаһына бер дәрес итеп кенә ҡуйылһа ла) башҡорт телен тыныс ҡына, риза булып уҡып килә инек, хәҙер уҡымаҫҡа булдыҡ?


text:
Көнүҙәк мәсьәләләр ҡаралды
26 ноября 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Етәкселәрҙең сираттағы кәңәшмәһендә көнүҙәк мәсьәләләр ҡаралды. Кәңәшмәне район хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы Руслан Салауатов алып барҙы.
Янғын хәүефһеҙлеге, янғынға ҡаршы көрәш мәсьәләһе буйынса янғын эшмәкәрлеген күҙәтеү бүлеге начальнигы Илгиз Ардаширов сығыш яһаны. Йыл башынан ғына районда 48 янғын осрағы булып, утта 5 кеше һәләк булған. Һуңғы арала янғындарҙың йышайыуы айырыуса борсоуға һала. Янғындарҙың иң күп осрағы Красноусол (19), Аҡкүл (8), Имәндәш (6) ауыл биләмәләрендә булған. Утта кеше ғүмере өҙөлөү осраҡтары ла ошо ауыл биләмәләренә – Красноусол (2 кеше), Аҡкүл (2), Имәндәш (1) тура килә. Шуға ла ошо ауыл биләмәләренең эшмәкәрлеген ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса комиссияның сираттан тыш ултырышында ҡарарға тәҡдим итте сығыш яһаусы. Янғынға ҡаршы саралар күреү, бының өсөн тәү сиратта профилактиканы көсәйтеү маҡсатҡа ярашлы буласаҡ. Айырыуса аҙ тәьмин ителгән, эскелек менән мауыҡҡан ғаиләләргә иғтибарҙы көсәйтеү талап ителә.
Район хакимиәтенең капиталь төҙөлөш бүлеге начальнигы урынбаҫары Рима Нафиҡова яңы юл ҡағиҙәләре индерелеү менән бәйле мәғариф учреждениелары эргәләрендәге юлдарҙа, юл киҫелештәрендә йәйәүлеләр өсөн махсус билдәләр ҡуйып сығыу кәрәклеген билдәләне. Был эш менән ауыл биләмәләре шөғөлләнергә бурыслы.
Почта хеҙмәтенең район цехы етәксеһе Гөлсинә Миндийәрова үҙ сығышында ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыу барышы хаҡында бәйән итте. Матбуғатҡа яҙҙырыу буйынса тик 7 учреждение ғына почта менән килешеү төҙөшкән. Күп кенә учреждение, мәктәптәр, ауыл биләмәләре подписка эшенә яуаплы ҡарамай. Тап шул сәбәпле еткерелгән пландың өстән ике өлөшө лә үтәлмәгән. Матбуғатҡа яҙҙырып та хаҡын түләмәгән осраҡтар күп. Шуға ла хәлде тиҙ арала төҙәтергә, ваҡытлы матбуғат баҫмаларына, айырыуса район гәзиттәренә яҙҙырыуҙы тейешле кимәлдә атҡарып сығыу талап ителә. Һәр ауыл биләмәһе, мәктәп, учреждение, ойошмалар 1 декабргә тиклем подписка эшен яйға һалырға бурыслы. Район Советы секретары Рәйлә Ишмөхәмәтова мәктәп директорҙарын балалар баҫмаларына, милли матбуғатҡа яҙҙырыуҙы ла әүҙемләштерергә, ата-әсәләр менән аңлатыу эштәре алып барырға ҡушты.
Кәңәшмәлә башҡа мәсьәләләр ҙә ҡаралды.
Янғын хәүефһеҙлеге, янғынға ҡаршы көрәш мәсьәләһе буйынса янғын эшмәкәрлеген күҙәтеү бүлеге начальнигы Илгиз Ардаширов сығыш яһаны. Йыл башынан ғына районда 48 янғын осрағы булып, утта 5 кеше һәләк булған. Һуңғы арала янғындарҙың йышайыуы айырыуса борсоуға һала. Янғындарҙың иң күп осрағы Красноусол (19), Аҡкүл (8), Имәндәш (6) ауыл биләмәләрендә булған. Утта кеше ғүмере өҙөлөү осраҡтары ла ошо ауыл биләмәләренә – Красноусол (2 кеше), Аҡкүл (2), Имәндәш (1) тура килә. Шуға ла ошо ауыл биләмәләренең эшмәкәрлеген ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса комиссияның сираттан тыш ултырышында ҡарарға тәҡдим итте сығыш яһаусы. Янғынға ҡаршы саралар күреү, бының өсөн тәү сиратта профилактиканы көсәйтеү маҡсатҡа ярашлы буласаҡ. Айырыуса аҙ тәьмин ителгән, эскелек менән мауыҡҡан ғаиләләргә иғтибарҙы көсәйтеү талап ителә.
Район хакимиәтенең капиталь төҙөлөш бүлеге начальнигы урынбаҫары Рима Нафиҡова яңы юл ҡағиҙәләре индерелеү менән бәйле мәғариф учреждениелары эргәләрендәге юлдарҙа, юл киҫелештәрендә йәйәүлеләр өсөн махсус билдәләр ҡуйып сығыу кәрәклеген билдәләне. Был эш менән ауыл биләмәләре шөғөлләнергә бурыслы.
Почта хеҙмәтенең район цехы етәксеһе Гөлсинә Миндийәрова үҙ сығышында ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыу барышы хаҡында бәйән итте. Матбуғатҡа яҙҙырыу буйынса тик 7 учреждение ғына почта менән килешеү төҙөшкән. Күп кенә учреждение, мәктәптәр, ауыл биләмәләре подписка эшенә яуаплы ҡарамай. Тап шул сәбәпле еткерелгән пландың өстән ике өлөшө лә үтәлмәгән. Матбуғатҡа яҙҙырып та хаҡын түләмәгән осраҡтар күп. Шуға ла хәлде тиҙ арала төҙәтергә, ваҡытлы матбуғат баҫмаларына, айырыуса район гәзиттәренә яҙҙырыуҙы тейешле кимәлдә атҡарып сығыу талап ителә. Һәр ауыл биләмәһе, мәктәп, учреждение, ойошмалар 1 декабргә тиклем подписка эшен яйға һалырға бурыслы. Район Советы секретары Рәйлә Ишмөхәмәтова мәктәп директорҙарын балалар баҫмаларына, милли матбуғатҡа яҙҙырыуҙы ла әүҙемләштерергә, ата-әсәләр менән аңлатыу эштәре алып барырға ҡушты.
Кәңәшмәлә башҡа мәсьәләләр ҙә ҡаралды.


text:
- Подробности
- Просмотров: 312
МАҒАШ, Башҡортостандың Урал алдындағы һырт. Архангел р‑ны буйлап Мағаш а. алып Еҙем й. тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо яҡынса 7 км, киңлеге яҡынса 5 км, абс. бейеклеге 409 м. Көньяҡ‑көнбайыш һәм көнсығыш битләүҙәре текә, төньяҡ‑көнсығыш һәм төньяҡ‑көнбайышы — һөҙәк. Аҫҡы триас ҡомташтарынан, алевролиттарынан, балсыҡтарынан, конгломераттарынан тора. Һыртта Ҡыҫынды, Мағашйылға йй. (Еҙем й. ҡушылдыҡтары) башлана. Ландшафы һоро урман тупрағындағы киң япраҡлы урмандарҙан тора.
Тәрж. И.М.Япаров


text:
3 февралдә БДИ-ға инеү хоҡуғы алыу өсөн иншаны ҡабаттан яҙырға мөмкин
ӨФӨ, 2016 йыл, 13 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Декабрҙә йомғаҡлау иншаһы буйынса «икеле» билдәһен алған ун беренсе класс уҡыусылары 3 февралдә уны ҡабаттан яҙа ала.
Башҡортостанда 19 181 уҡыусының 283-ө (1,47 процент) эште башҡара алмаған. 4 декабрҙә сығарылыш класс уҡыусылары йомғаҡлау иншаһын яҙҙы.
Инша яҙыу — ун беренсе класс уҡыусылары өсөн мотлаҡ. Уның һөҙөмтәләре Берҙәм дәүләт имтиханына инеү хоҡуғын бирә. Мөмкинлектәре сикләнгән уҡыусылар инша урынына изложение яҙа ала. Резерв көндәр — 3 февраль һәм 4 май. Әгәр ҙә уҡыусы эште башҡара алмай икән, ул Берҙәм дәүләт имтиханына индерелмәй.
Инша яҙыу өсөн 3 сәғәт 55 минут ваҡыт бирелә. Текста кәм тигәндә 250 һүҙ булырға тейеш.


text:
Өфөлә «Заманса ҡала-2016» төбәк-ара форумы үтә
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
22 марттан 24-нә тиклем Өфөлә «Заманса ҡала-2016» төбәк-ара форумы үтә, унда Рәсәйҙең төҙөлөш комплексы проблемалары, төҙөлөштө, торлаҡ-коммуналь хужалыҡты хоҡуҡи көйләүҙең мөһим мәсьәләләре һәм башҡалар тикшерелә.
Бынан тыш, форум барышында «СтройТехЭкспо», «Коммуналь хужалыҡ» һәм «Юл» махсуслаштырылған күргәҙмәләрен уҙғарыу ҡаралған. Уларҙың төп маҡсаты — заманса технологиялар, граждандар, сәнәғәт, юл төҙөлөшө, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендәге ҡорамалдар һәм материалдар менән таныштыру һәм ғәмәлгә индереү, шулай уҡ төбәктәрҙең торлаҡ төҙөлөшө программаларын тормошҡа ашырыу буйынса тәжрибәһен дөйөмләштереү.
Форум Башҡортостандың Дәүләт төҙөлөшө, Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы, Транспорт һәм юл төҙөлөшө буйынса дәүләт комитеты, Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, республика төҙөүселәренең ғилми-техник берләшмәһе һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты ярҙамында үткәрелә.
«Заманса ҡала-2016» форумын уҙғарыу урыны: Менделеев урамы, 158, «ВДНХ-Экспо» комплексы.


text:
Портал:Бөрйән районы/Инеш
Бөрйән районы — Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш районы. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының иң аҙ үҙләштерелгән үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. 1930 йылда ойошторолған. Майҙаны 4442 км². Үҙәге — Иҫке Собханғол ауылы. Халыҡ һаны 2010 йылда 18,1 мең кеше (1970 — 14,2 мең; 1979 — 14,1 мең; 1989 — 14,2 мең; 1995 — 15,1 мең кеше). Күпселек башҡорттар йәшәй. 35 ауыл бар. Улар араһынан халыҡ сағыштырмаса күп йәшәгән ауылдар: Иҫке Собханғол (3,7 мең, 1989) һәм Байназар (1,2 мең кеше).
Район территорияһы көнсығышта һыу айырғыс Уралтау һыртына, Көнбайышта Ҡалыу һыртына барып терәлә. Улар араһында Ҡыраҡа һәм Юрматау һырттары ята. Айырым урындарҙа абсолют бейеклек 850—1040 метрға етә. Район территоряһының ҡап уртаһынан тиерлек төньяҡтан — көньяҡ-көнбайышҡа табан Ағиҙел йылғаһы, көнбайыш сигенән Нөгөш йылғаһы аға. Ер аҫтында барит, төҙөлөш таштары, һәүер таштар, кирбес сеймалы, ҡом, мергель, доломит, магнезит ятҡылыҡтары бар, ләкин улар геологик йәһәттән бөтөнләй тиерлек тикшерелмәгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 278
МИҺЕЛЕ, Миндәк й. басс. күл. Учалы р‑ны Миндәк а. эргәһендә урынлашҡан. Күл өҫтө майҙаны 2,6 км2, оҙонлоғо 1,7 км, уртаса киңлеге 1,5 км, уртаса тәрәнлеге 3,6 м (макс. 5,3 м), һыу күләме 9,4 млн м3, һыу йыйыу майҙаны 12 км2. Тектоник күл, ордовик (перидотит), урта һәм өҫкө девон (эффузив, саҡматаш), карбон (терриген‑карбонатлы ҡатламдар, диорит), неоген һәм дүртенсел система (балсыҡ, ҡом, ҡырсынташлыҡ) тоҡомдарында барлыҡҡа килгән, соҡоро һуҙылған. Тымыҡ күл, төньяҡ яры буйлап Табылғашты й. (Миндәк й. ҡушылдығы) аға. Туйыныуы ҡатнаш. Һыуы сөсө. Күл эвтрофлы, үтәләй туңыусан. Көньяҡ һәм төньяҡ ярҙары һөҙәк, көнбайыш һәм көнсығышы — текә. Ландшафы ҡайын урманынан һәм болонло далаларҙан тора. Яр буйында ат ҡуҙғалағы, күл ҡамышы, юл япрағы, ябай ҡамыш һ.б. үҫә. Күлдә алабуға, карп, суртан, һуна өйрәк һ.б. йәшәй.
Ә.М.Гәрәев
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Туғай турғайы
Туғай турғайы , туғаяҡ(рус. Дроздовидная камышевка, лат. Acrocephalus arundinaceus) — турғайҙар отрядындағы ҙур булмаған ҡошсоҡ.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыйырсыҡ ҙурлығында. Бик хәрәкәтсән, өҙ¬лөкһөҙ тауышланып йөрөүсе ҡош. һырт яғы ҡара-көрән, кәүҙәһенең аҫ яғы һорғолт аҡ.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы көслө генә: «шаҡ-шаҡ». һайрауы тупаҫ һәм сырылдаҡ өндәрҙән тора: «трин-трин-керс-керс-бит-бит-вийт-вийт».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡурҙайҙарҙан байтаҡҡа ҙур булыуы менән айырыла, һыу ситтәрендәге шырлыҡтарҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Төрлө бөжәктәр, үлән орлоҡтары менән туҡлана. Ояһын кәрзинкәгә оҡшатып, ҡамыш һабаҡтарында үрә. Ҡара, һоро, көрән таптар, сыймалаҡтар менән сыбарланған 3—6 бөртөк йәшкелт аҡ йомортҡаһы була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90
- Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Арнадия, 1996. - ISBN 5-88666-011-9


text:
Журналистар өсөн яңы конкурс иғлан ителде
31 май – 1 июндә Дондағы Ростовта үтәсәк Рәсәй — Европа Союзы саммиты алдынан, Рәсәй менән берләшкән Европа илдәре араһындағы үҙ-ара мөнәсәбәттәр темаһы һис ҡасан булмағанса актуаль булып тора. Рәсәйҙәге Евросоюз вәкиллеге онлайн-журналистар һәм блогерҙар өсөн «Берлин стенаһы ауғандан һуң 20 йыл үткәс» конкурсын үткәрә, ул ватан журналистарына был темаға мәсьәләләр даирәһен тикшереү мөмкинлеге бирә.
Конкурсанттарҙың эштәрен компетентлы жюри баһалаясаҡ, уның составына популяр блогерҙар, эксперттар һәм Рәсәй, Европа төп киң мәғлүмәт саралары журналистары инә.
Еңеүселәргә приздар сифатында – Берлинға һәм берҙәм Европаның башҡа баш ҡалаларына сәфәрҙәр, шулай уҡ ҡиммәтле бүләктәр.
Конкурсҡа эштәр ҡабул итеү 10 июндә тамамлана. Конкурста ҡатнашыу өсөн www.europlanet.ru сайтында теркәлергә һәм ентекле мәғлүмәттәрҙе белергә мөмкин.


text:
Фото:
Картуфҡа хаҡ төшә башланы
Фото:
«Рәсми булмаған» ауыл хужалығы йәрминкәләре башланғас, Өфө халҡының картуфты арзаныраҡ хаҡҡа алыу мөмкинлеге тыуҙы. Был турала бөгөн оператив кәңәшмәлә ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.
Уның әйтеүенсә, үткән ял көндәрендә бындай йәрминкәләрҙә картуфтың килограмы 18 – 20 һумға тәҡдим ителгән, ә айырым осраҡтарҙа хаҡтар 16 – 17 һумға төшкән. Өфөгә картуфты ҙур күләмдә ҡоролоҡтан артыҡ зыян күрмәгән Ҡурған өлкәһенән һәм илебеҙҙең башҡа төбәктәренән, шулай уҡ Беларустан алып киләләр. Ял көндәрендә Өфөнөң йәрминкә майҙандарында йәшелсәләр менән сауҙа итеү дөйөм алғанда 400 машинанан алып барылған. 1500 тонна картуф, ҙур күләмдә һуған, кәбеҫтә, ит һатылған.
Картуфҡа хаҡтың бер аҙ кәмеүенә ҡарамаҫтан, ул барыбер юғары булып ҡала. Сағыштырыу өсөн, уҙған йылдың ошо уҡ осоронда картуфтың килограмы 10-12 һум тора ине. Хәйер, 25 сентябрҙә рәсми ауыл хужалығы йәрминкәләре асылғас, урындағы властар һәм ҡала халҡы “икенсе икмәк”кә хаҡтар кәмер, тип өмөтләнә.


text:
Өфөлә ярты йыл эсендә 22 яңы сауҙа объекты асылған
Өфөлә «ИКЕА» саүҙа үҙәген асыу өсөн бер айҙан кәмерәк ваҡыт ҡалды. Һатып алыусылар өсөн ишектәр 25 августа асыласаҡ.
— «ИКЕА» компанияһының Өфөлә «МЕГА» күп функциялы комлексын төҙөү буйынса инвестиция проекты аҙағына яҡынлаша, — тине ҡала хакимиәтенең тышҡы иҡтисади бәйләнештәр бүлеге начальнигы Тимур Солтанов. — «ИКЕА»ны асыу 25 авгусҡа планлаштырыла. Йыл аҙағына, компания вәкилдәренең һүҙҙәренә ҡарағанда, үҙәк тулы ҡеүәтендә эшләп китәсәк.
Тәүге ярты йыллыҡта Өфөлә йәмғеһе 23 мең квадрат метрҙан ашыу күләмендә 22 яңы сауҙа объекты сафҡа индерелгән. Йән башына иҫәптә сауҙа майҙандарының һаны буйынса Башҡортостан баш ҡалаһы Рәсәйҙең миллионлы ҡалалары араһында алдынғы урындарҙы биләй. Өфөнөң ваҡлап һатыу һәм дөйөм туҡланыу селтәре 5 меңдән ашыу, шул иҫәптән 3 мең стационар объектты үҙ эсенә ала.


text:
Республикала Үҙәк һайлау комиссияһының «ҡыҙыу линияһы»на 200-ҙән ашыу мөрәжәғәт булды
Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһының 27 февралдән алып һайлау көнөнә тиклем эшләгән «ҡыҙыу линияһы»на йәмғеһе 200-ҙән ашыу шылтыратыу булды, тип хәбәр итте Өфөлә үткән матбуғат конференцияһында БР Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев. 4 мартта «ҡыҙыу линияға» 60-тан ашыу мөрәжәғәт булды.
Мөрәжәғәттәр төрлө характерҙа булды, тип билдәләне Хәйҙәр Вәлиев. Улар тауыш биреү тәртибенә, күҙәтеүселәр эшенә ҡағылды. Шулай уҡ үҙеңден һайлау участкаңды табыу, теркәүҙән төшөү таныҡлыҡтарын алыу буйынса ла һорауҙар булды. Һайлау алдынан һуңғы өс көндә күпселек мөрәжәғәттәр теркәүҙән төшөү таныҡлыҡтарының булмауына ҡағылды.
БР Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Федерация субъекттарының күпселек комиссияларында ғына түгел, ә Рәсәйҙең үҙенең Үҙәк һайлау комиссияһында ла теркәүҙән төшөү таныҡлыҡтарының тулыһынса тотонолоп бөтөүен Рәсәйҙә үткән һайлауҙар тарихындағы берҙән-бер ваҡиға булараҡ билдәләне.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан РФ Президенты һайлауҙарына 70 мең теркәүҙән төшөү таныҡлығы алғайны, улар территориаль һайлау комиссияларына йүнәлтелде. Уларҙан һайлаусылар мөрәжәғәте буйынса 68744 таныҡлыҡ бирелде.