text:
Башҡортостанда декларация кампанияһы башланды
ӨФӨ, 2015 йыл, 12 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостанда сираттағы декларация кампанияһы башланды, уның барышында граждандар 2014 йылда алған табышы тураһында иҫәп-хисап бирергә һәм һалым органдарына 3-НДФЛ формаһы буйынса декларациялар тапшырырға тейеш. Был хаҡта ведомствоның сайтында хәбәр ителә.
Һалым декларацияларын шәхси эшҡыуарҙар, шәхси практика менән шөғөлләнеүсе нотариустар, адвокат кабинеттарын асҡан адвокаттар, 2014 йылда табыш алған физик шәхестәр бирергә бурыслы.
Декларацияны хатаһыҙ тултырыу өсөн Рәсәй Федераль һалым хеҙмәте сайтының тейешле бүлегендә «Декларация 2014» программаһын файҙаланырға мөмкин.
3-НДФЛ формаһы буйынса декларацияны 2015 йылдың 30 апреленә тиклем бирергә була.
Бынан тыш, граждандар һалым өсөн тотоп ҡалынған аҡсаға хоҡуҡлы. Тейешле документтар тапшырғанда һалым ташламаһы 2014 йылда тотонолған сығымдарҙың бер өлөшөн кире ҡайтарырға мөмкинлек бирә. Декларацияны уҡыу өсөн түләү, ипотека кредиты өсөн проценттар һәм башҡа сығымдар буйынса ташламаға дәғүә итеүсе граждандар тапшыра ала.


c: text/html

text:
Башҡортостанда Рәсәйҙең иң боронғо ҡурсаулығы 85 йыллығын билдәләне
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығы 85 йыллыҡ юбилейын билдәләне. Бөрйән районы үҙәге Иҫке Собханғол ауылында ойошторолған ғилми-ғәмәли конференцияға һәм юбилей тантаналарына күп йылдар ҡурсаулыҡ менән хеҙмәттәшлек итеүсе, берлектәге сараларҙа ҡатнашыусы, һүҙе һәм эше менән ярҙам итеүсе хеҙмәттәштәр, партнерҙар, дуҫтар килде.
Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығының 85 йыллыҡ юбилейына арналған ғилми-ғәмәли конференцияны ҡурсаулыҡ директоры Вәсилә Яныбаева асты. Ул 1930 йылда Көньяҡ Уралдың таулы-урманлы биләмәһендәге 80 мең гектарҙан ашыу майҙан ҡурсаулыҡ статусын алғас, ваҡиғаларҙың нисек үҫешеүе хаҡында һөйләне. Артабанғы ун йыллыҡта оҙайлы стационар күҙәтеүҙәр өсөн нигеҙ һалына, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһының үҙгәреүен күҙәтеп барыу өсөн даими һынау майҙандары барлыҡҡа килә, метеостанция төҙөлә. Замандар үҙгәрә, ҡурсаулыҡтың эшмәкәрлеге бер аҙға туҡтатыла, әммә традициялар һаҡланып ҡала. Легендар Тәбиғәт йылъяҙмаһы китаптары ла һаҡланған, унда бөтә алынған мәғлүмәттәр, ваҡиғалар, ғилми һөҙөмтәләр тупланған. Юбилей уңайынан Һарғая ҡасабаһында ҡурсаулыҡтың үҙәк усадьбаһында «Башһырт» визит-үҙәге төҙөлгән. Ҡурсаулыҡ үҙенә бүләк яһаған тип әйтергә мөмкин.
Башҡортостан ҡурсаулығы хеҙмәткәрҙәренә бик күп йылы һүҙҙәр әйтелде. Конференциялағы сығыштар мөһимлеге менән айырылып торҙо, бәхәстәр кискә ҡәҙәр дауам итте. Ҡунаҡтар ҡурсаулыҡҡа экскурсияға барҙы, «Башһырт» визит-үҙәген асыу тантанаһында ҡатнашты, ҡурсаулыҡтың Тәбиғәт музейында булды, «Змеевик» тарихи-геологик һуҡмағы буйлап үтте.
Икенсе көндө ҡурсаулыҡ хеҙмәткәрҙәре, шул иҫәптән Һарғая ҡасабаһы халҡы өсөн байрамдың икенсе өлөшө ойошторолдо. Иң яҡшы хеҙмәткәрҙәргә — почет грамоталары һәм ҡиммәтле бүләктәр, ҡурсаулыҡ ветерандарына сәскәләр һәм сувенирҙар тапшырылды.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостанда ашлыҡтан яҡшы уңыш көтөлә
ӨФӨ, 2016 йыл, 5 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Яҡынса фараздар буйынса, Башҡортостанда ашлыҡтан яҡшы уңыш алыу көтөлә. Республика киң мәғлүмәт саралары журналистарына биргән интервьюһында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Ирек Мөхәмәтдинов ошо хаҡта белдерҙе.
«Уңышҡа, айырыуса ужым культураларына өмөт ҙур. Бөгөнгә игенселәр миллион тоннанан ашыу ашлыҡ йыйған, уның күпселек өлөшө ужым бойҙайына тура килә. Әле һәр гектарҙан уртаса 21,1 центнер уңыш алына. Саҡмағош районында был күрһәткес 31,1 центнерға етә», — тине вице-премьер.
Быйыл ужым арышы ла үҙен аҡланы. Уңышы бойҙайға ҡарағанда бер аҙ кәмерәк булһа ла, быйыл уның хаҡы һуңғы бер нисә йылда тәүге тапҡыр илдең иген баҙарында бойҙай хаҡынан артып китеүе ихтимал.
«Һауа шарттарының яҡшы булыуы арҡаһында ужым культураларын иртә йыя башланыҡ. Әлбиттә, беҙ быға бик шатбыҙ. Сөнки был урып йыйыу эштәрен ҡыҫҡа ваҡыт эсендә, иң мөһиме, юғалтыуһыҙ тамамларға мөмкинлек бирә», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Ирек Мөхәмәтдинов.
Көҙ башланғансы баҫыуҙарҙан бөтә ужым һәм яҙғы, ҡуҙаҡлы культураларҙың яҡынса 75 процентын йыйып алыу мөһим.
«Яҙғы иген буйынса фараздар ҡыуаныслы түгел: көндәрҙең эҫе тороуы ашлыҡты киптерә. Һандарға килгәндә, ужым игенен иҫәпкә алып, өс миллион тоннанан ашыу. Шуның менән бергә республиканың ҡеүәте киләсәктә дүрт миллион тонна ашлыҡ алыу хаҡында һөйләргә мөмкинлек бирә», — тип өҫтәне вице-премьер.


text:
Башҡорт теле дәресендә Зарема Замир ҡыҙы Ғайсина менән бергәләп «Йәншишмә» гәзитен байҡап сыҡҡандан һуң үҙем менән дә таныштырырға булдым әле. Мин Башҡортостандың иң матур ауылдарының береһе булған Амангилделә ҙур, татыу ғаиләлә тыуғанмын. Әлеге көндә урта мәктәбебеҙҙең VI синыфында тырышып ҡына уҡып йөрөйөм. Әлбиттә, уҡыуҙан тыш, яратҡан шөғөлдәрем байтаҡ.
Шуларҙың күңелгә иң ятҡандары – бейеү һәм саңғыла йөрөү. Бейеү һәләте миңә әсәйемдән килһә, саңғы спорты – атайымдан.
Тәүге тапҡыр дүрт йәшемдә «Ҡарлуғас» балалар баҡсаһында «Байыҡ» бейеүе менән сығыш яһаным. Булған һәләтемде үҫтереү маҡсатында атайым менән әсәйем мине район үҙәгендәге «Сорнай» балалар бейеү студияһына йөрөтә башланы. Бына инде өсөнсө йыл бейеү оҫталары Лилиә Рәил ҡыҙы һәм Радик Зиннур улы Хәлиловтарҙа шөғөлләнәм. Әлеге көндә төрлө милләт халҡы бейеүҙәрен өйрәнәбеҙ, районыбыҙҙа уҙғарылған сараларҙа әүҙем ҡатнашабыҙ. Яңыраҡ ҡына Учалы ҡалаһында уҙғарылған «Яҙ һулышы» халыҡ бейеүҙәре фестиваленән Гран-при яулап ҡайттыҡ.
Бейеүҙәр аша беҙ халыҡтарҙың кейемдәрен, тормошон, ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын өйрәнәбеҙ. Яратҡан шөғөлөм миңә уҡыуымда һис кенә лә ҡамасауламай, киреһенсә, дәрт өҫтәй. Киләсәгемде бейеү һәм спорттан башҡа күҙ алдына ла килтерә алмайым. Минең был шөғөлдәрем мотлаҡ рәүештә яратҡан һөнәрҙәремә лә әйләнер, тип уйлайым.
Динислам МАНСУРОВ, VI синыф уҡыусыһы.
Әбйәлил районы, Амангилде мәктәбе.


text:
ШОС һәм БРИКС саммиттары ирекмәндәре Өфөлә ҡунаҡсыллыҡ мөхитен булдырасаҡ — Руслан Мирсаяпов
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Волонтерҙар Өфөлә үтәсәк ШОС һәм БРИКС саммиттары үҙенсәлектәренең береһе буласаҡ, тип иҫәпләй Башҡортостан Республикаһы министры Руслан Мирсаяпов. Был хаҡта ул халыҡ-ара форумдарҙа эшләйәсәк 500 ирекмән өсөн ойошторолған тренингта хәбәр итте.
— Былтыр беҙ Бразилияла БРИКС саммитында һәм Дүшәнбелә Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы дәүләттәре башлыҡтары ултырышында ҡатнаштыҡ. Был форумдарҙа ирекмәндәрҙе осратманыҡ. Таныш булмаған ҡалала юл таба алыу ҡыйын. Өфөләге волонтерҙар иһә ҡунаҡсыллыҡ мөхитен булдырасаҡ, — тип билдәләне Руслан Мирсаяпов.
ШОС һәм БРИКС саммиттарында ирекмән булырға теләүселәрҙән 9500 ғариза ҡабул ителгән. 3500-ҙән ашыу кеше уҡыу һәм әңгәмәләшеү үткән. Өфөләге халыҡ-ара саммиттарҙа эшләү өсөн 500 ирекмән һайлап алынған.


text:
Архангельск өлкәһе
Архангельск өлкәһе — өлкә, Рәсәй Федерацияһы төбәге, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округына инә .
Йөкмәткеһе
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Архангельск өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Башҡарма власть[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Архангельск өлкәһе Губернаторы — Архангельск өлкәһе башлығы һәм Архангельск өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Архангельск өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Архангельск өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Архангельск өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.
Суд власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Архангельск өлкәһе суд системаһы составында:
- Архангельск өлкәһе өлкә суды, Рәсәйҙең юғары судының түбәнге инстанция суды
- Архангельск өлкәһе арбитраж суды , Рәсәйҙең юғары судының түбәнге инстанция суды
Закондар сығарыу власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өлкә Парламенты — Архангельск өлкәһе өлкә думаһы.
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өлкәлә Рәсәй ҡурғау министрлығыныӊ Диӊгеҙ флоты хәрби частәре һәм объекттары урынлашҡан. Яӊы ерҙә (рус. Новая Земля) хәрби полигонда СССР Атом-төш ҡоралы һынау үтте.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Оценка численности постоянного населения на 1 января 2016 года и в среднем за 2015 год. Тәүге сығанаҡтан архивланған 27 март 2016. 27 март 2016 тикшерелгән.
- ↑ Валовой региональный продукт по субъектам Российской Федерации в 1998-2010гг. (рус.) (xls). Росстат.


text:
- Подробности
- Просмотров: 321
МЕРКАПТАНДАР, т и о л д а р, т и о с п и р т т а р, спирттарҙың дөйөм формулалары RSH (R — углеводородлы радикал) булған көкөртлө аналогтары. Тәбиғәттә аҡһымдар серегәндә барлыҡҡа килгән продукттарҙа осрай. Үҫемлек (яңы туралған һуғанда пропил‑М.) һәм йәнлек (һаҫыҡ бурһыҡтың бүлендектәрендә бутил‑М.) сығышлы М. табылған, ҡайһы бер нефть, газ конденсаттары, уларҙың сығарылмалары — цистеинпротеназа ферменты составына инә. Ябай төҙөлөшлөләрҙән метил‑М — газ (tҡайнау 6°С), этил‑М алып пентадецил‑М. тиклемдәре — шыйыҡса, ҡатмарлы төҙөлөшлө М. — ҡаты матдә. Ябай төҙөлөшлө алифатик М. ҡырҡыу һаҫыҡ еҫле. Ярашлы спирттар м‑н сағыштырғанда, М. тиҙ осоуы, үҙ‑ара ассоциацияланыуға аҙ бирелеүе м‑н характерлана. М. — көсһөҙ к‑та, газ фазаһында 400°С көкөртлө водород һәм олефинға тарҡала. Тоҙҙар — меркаптидтар барлыҡҡа килтерә, дисульфидтарға окисландырыла, алкендарға ҡушыла. Синтезлауҙың төп ысулдары: һелтеле металдарҙың әсе сульфидтарын алкиллаштырыу, тиомочевинаны алкилгалогенидтар м‑н конденсациялау һәм барлыҡҡа килгән тоҙҙарҙы гидролизлау һ.б. Сәнәғәттә ябай төҙөлөшлө М. катализаторҙар ярҙамында 300—350°С спирттарҙы көкөртлө водород м‑н үҙ‑ара тәьҫир итештереп алалар. М. һәм уларҙың сығарылмаларын синтетик каучуктарҙың вулканизацияһын һәм пластификацияһын тиҙләткес, антиокислитель итеп, ҡайһы бер дарыу препараттарын синтезлауҙа, инсектицидтарҙы — радиациянан һаҡланыуҙа, М. ҡатышмаһын (йышыраҡ С2—С5) зарарлы газдарҙы ароматизациялауҙа ҡулланалар. Башҡортостанда М. Илеш (масса б‑са 0,5%) һәм Ишембай төркөмө (1,2%) ятҡылыҡтарының юғары көкөртлө нефттәрендә, Бөркөт (2,5%) һәм Исем (масса б‑са 3,3%) ятҡылыҡтарының газ конденсаттарында осрай. НИИнефтехимда углеводородтарҙы меркаптанһыҙлаштырыу процесы эшләнгән (Рәфҡәт М.Мәсәғүтов, А.Х.Шәрипов). 20 б. 60‑сы йй. алып Химия ин‑тында алкилмагнийгалогенидтар булғанда олефиндарҙы тииллирлау реакцияһы тикшерелгән (Ф.Я.Ҡәнзәфәров, Г.А.Толстиков). Нефть эшкәртеү продукттары нигеҙендә сульфидлы концентраттар синтезлау ысулы эшләнгән (Н.К.Ляпина, Л.А.Мельникова, Толстиков). РФА‑ның Н.Д.Зелинский ис. Органик химия ин‑ты м‑н берлектә алкилвинилсульфондар алыуға булышлыҡ иткән М. алкиндар м‑н берләшеү реакциялары өйрәнелгән (Т.Е.Пивоварова, Е.Н.Прилежаева һ.б.). Ишембай нефте фракцияһынан (tҡайнау 180—300°С) метанол‑һелтеле экстракция ҡулланып дивинилстироллы каучуктар һәм полиметилметакрилат (А.И.Воробьёва, Е.А.Макова, Р.Д.Оболенцев) синтезлауҙа полимеризация көйләгесе сифатында перспективалы булған М. концентраты (С5—С16), гербицидтар (В.И.Дронов, Н.Н.Новицкая, Прилежаева) һәм өҫкө йөҙҙә актив матдәләр (Ә.С.Лоҡманова, А.С.Прочухан), бисульфидтар (Лоҡманова, Г.М.Прохоров) етештереү өсөн сеймал бүлеп алыу ысулы эшләнгән. Индивидуаль М. (С3—С16) шыйыҡ хлоропрен каучуктары (Й.Х.Бейешев, Ю.Б.Монаков) алыу өсөн ҡулланылалар. Феноллы Манних нигеҙҙәре м‑н М. реакциялары нигеҙендә (С4, трет‑С12) полимер материалдарҙың стабилизаторҙары сифатында ҡапланған фенолдарҙың S‑сығарылмалары синтезланған (Толстиков һ.б.). 1976 й. Дронов тарафынан тәүге тапҡыр формальдегид һәм төрлө кетондар м‑н конденсация (Манних реакцияһының яңы йүнәлеше — алкилтиометиллашыу) ярҙамында М. конденсациялау реакцияһы тасуирлана. 1989—98 йй. был реакция Л.Ә.Баева, Ляпина, А.Д.Улендеева тарафынан газ конденсаттарын, нефтте, бензиндарҙы һәм ағынты һыуҙарҙы көкөртлө берләшмәләрҙән таҙартыуҙың сәнәғәт технологияһын эшләү маҡсатында М., дисульфидтар, көкөртлө водород һәм уларҙың ҡатышмаларын көкөртлө реагенттар сифатында конденсациялау өсөн өйрәнелә. Тәүге тапҡыр нефть һәм газ эшкәрткән заводтарҙың утилләштерелмәүсе һелтеле ағымдарының М. алкилтиометиллау реакцияларына индереү б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә, һелтеле ағымдарҙағы натрий гидроксидын регенерациялау һәм экстрагенттар, коррозия ингибиторҙары һәм биоцидтар сифатында ҡулланылған сульфидтар ҡатышмаһын алыу процестарының бәйләнешле булыуы билдәләнә. Био- һәм фармакоактивлы берләшмәләрҙе бер реакторлы синтезлау ысулы эшләнә. 70‑се йй. аҙ. юғары алкил‑М. 2 стадиялы алыу ысулы: пропиленды олигомерлаштырыу һәм реакция продукттарының алкилалюминийдихлорид катализаторында көкөртлө водород м‑н артабан бәйләнешкә инеү тәҡдим ителгән (У.М.Джемилев, Ю.Я.Нелькенбаум, Ю.А.Сангалов). “Газпром нефтехим Салават” ААЙ‑нда пропилендың тетрамерҙары нигеҙендә латекстар, каучуктар (“Каучук” ЯАЙ) производствоһында полимерлашыу көйләгесе итеп ҡулланылған М. трет‑С12 алыу процесы үҙләштерелгән. 1982 й. алып М. (С2—С3) ҡатышмаларын юғары көкөртлө тәбиғи газдан бүлеп алалар.
Әҙәб.: Общая органическая химия. Т.5. М., 1983; Реакция тиоалкилирования. VI. Конденсация кетонов с гидросульфидом калия и формальдегидом //Журнал органической химии. 1990. Т.26.
Н.К.Ляпина
Тәрж. Ф.А.Ғималова


text:
Яңылыҡтар
Республикала «Йыл эшҡыуары» конкурсына ғаризалар ҡабул ителә башланы
«Йыл эшҡыуары» республика конкурсы башланып китте. Ул Башҡортостан Республикаһының Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты булышлығында уҙғарыла. Тәүге тапҡыр конкурс 2005 йылда уҙғарылды һәм шунан алып төбәктең эш тормошонда йыл һайын уҙғарылған мөһим ваҡиғаға әйләнде.
Конкурстың ойоштороусыһы – Башҡортостан Республикаһы Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы. Республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, «Эшлекле Рәсәй» һәм «Рәсәй терәге»нең төбәк бүлексәләре, Башҡортостан Бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм уға булышлыҡ итеү фонды, «Башҡортостан Республикаһы Бәләкәй эшҡыуарлыҡтың микрокредит компанияһы» автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы.
Конкурста бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына ҡараған, Башҡортостан биләмәһендә теркәлгән һәм эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеген ойошманың эшмәкәрлек өлкәһенә ҡарамаҫтан ике йылдан күбер эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеген алып барған шәхси эшҡыуарҙар, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары башлыҡтары, акционерҙар, юридик берәмектәр, шулай уҡ ауыл хужалығы ҡулланыусылар кооперативтары ҡатнаша ала.
«Йыл эшҡыуары» тигән исем үҙ бизнесын үҫтереүҙә юғары ҡаҙаныштарға өлгәшкән өсөн бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына киләһе төп номинациялар буйынса бирелә:
— «Етештереү өлкәһендә йылдың иң яҡшы эшҡыуары (бәләкәй (микро) предприятие)»;
— «Етештереү өлкәһендә йылдың иң яҡшы эшҡыуары (урта предприятие)»
— «Ауыл хужалығы өлкәһендә йылдың иң яҡшы эшҡыуары»;
— «Күмәртәләп һәм ваҡлап һатыу өлкәһендә йылдың иң яҡшы эшҡыуары»;
— «Эске туризм өлкәһендә йылдың иң яҡшы эшҡыуары»;
— «Иң яҡшы ауыл хужалығы ҡулланыусылар кооперативы».
«Йыл эшҡыуары» конкурсында ҡатнашыуға ғаризалар Өфө ҡалаһы, Индустриаль шоссе урамы, 44/1 адресы буйынса, 6-сы павильонда( 2-се ишек, 2-се ҡат) Башҡортостостан Республикаһы Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы дирекцияһында ҡабул ителә. Электрон почта: aoprb@mail.ru. Тулыраҡ мәғлүмәт һәм конкурс документтары менән сайтта танышырға мөмкин.
Документтарҙы ҡабул итеү ваҡыты – 2017 йылдың 7 авгусынан 15 сентябренә тиклем.
Бүләкләү тантанаһы ағымдағы йылдың декабрендә үтә. Еңеүселәр дипломдар һәм ҡиммәтле бүләктәр менән билдәләнәсәк, тип хәбәр иттеләр Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһының матбуғат хеҙмәтендә.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.


text:
Яңылыҡтар
Яңы йылдан Башҡортостанда тәрбиәгә алынған баланы ҡарау өсөн айлыҡ пособие арттырыла
2018 йылдың 1 ғинуарынан Башҡортостанда тәрбиәгә алынған һәм патронат ғаиләләргә тапшырылған балаларҙы ҡарау өсөн айлыҡ пособие, ошо ғаиләләрҙәге ата-әсәләргә тейешле аҡса, опекаға һәм попечителлеккә алынған балаларҙы тәрбиәләү өсөн пособие 16,3 процентҡа арттырыла. Республика закон проектын Башҡортостандың Мәғариф министрлығы етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларға социаль ярҙам сараларын көсәйтеү маҡсатында әҙерләгән, тип хәбәр итә Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.
Атап үтелгән түләүҙәр һуңғы тапҡыр 2015 йылдың 1 ғинуарынан биш процентҡа арттырылғайны. 2018 йылда законды ғәмәлгә ашырыу өсөн сығымдар 223,2 миллион һум тәшкил итәсәк. Был аҡса буласаҡ ҡаҙнаға һалынған да инде. Әйткәндәй, пособие һәм аҡсалата бүләктең күләме ғаилә ҡоролошоноң формаһына бәйле.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.


text:
Рөстәм Хәмитов «Асыҡ инновациялар» халыҡ-ара форумы эшендә ҡатнаштыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов «Асыҡ инновациялар» халыҡ-ара форумы эшендә ҡатнашты
Рөстәм Хәмитов «Асыҡ инновациялар» халыҡ-ара форумы эшендә ҡатнаштыФото: Андрей Старостин
31 октябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Асыҡ инновациялар» Мәскәү халыҡ-ара инновацион үҫеш форумы эшендә ҡатнашты. Республика етәксеһе Рәсәй төбәктәре, «Сколково» фонды, РОСНАНО стендтарын ҡараны. Шулай уҡ форум майҙансығында Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең сәнәғәт һәм сауҙа министры Денис Мантуров менән осрашты, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Форумда журналистар менән осрашыу барышында Рөстәм Хәмитов, «беҙҙең республика илдең инновация яғынан алға киткән төбәктәре иҫәбенә инә, беҙ Рәсәй Федерацияһы Инновацион төбәктәре ассоциацияһында торабыҙ», тип билдәләне.
Президент «күргәҙмә барыһын да ҡыҙыҡһындыра, ул бик мөһим» тип һыҙыҡ өҫтөнә алды. Республика төрлө сәбәптәр арҡаһында быйыл үҙ экспозицияһын ҡуймаһа ла, ике-өс йылдан мотлаҡ үҙ продукцияһын күрһәтәсәк, тине ул.
Республиканың Рәсәйҙең Инновацион төбәктәре ассоциацияһында ҡатнашыуы ни тиклем файҙалы, тигән һорауға яуап биреп, Рөстәм Хәмитов, «был Ассоциация үҙенә тиңдәрҙе берләштерә. Был эштә ысын мәғәнәһендә алға киткән төбәктәр, бер-береһенә ярҙам итеп, ниндәйҙер бер дөйөм идеология барлыҡҡа килтерә. Әгәр ниндәйҙер тәғәйен проекттар тураһында һүҙ алып барғанда, был инде федерация субъекттарының өҫтөнлөгө. Ә бына норматив документация әҙерләү, Рәсәй Федерацияһы бюджетында инновацион үҫешкә юл барлыҡҡа килһен өсөн аҡса эҙләү – был тап Ассоциацияның бурысы. Ассоциация – ул үҙе тирәләй лидерҙар ойошҡан ядро. Улар бөтә ил өсөн финанс эҙләп таба һәм ошо тематиканы алға һөрә», тине.


text:
Төбәктә көндәр һалҡын торасаҡ – Башгидромет
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы хәбәр итеүенсә, был аҙнала ла республикала көндәр һалҡын торасаҡ.
Алдағы өс көндә, 17, 18 һәм 19 октябрҙә урыны менән ҡар ҡатыш ямғыр яуасаҡ. Иртәнге сәғәттәрҙә юлдарҙа боҙлауыҡ булыуы, тимер сымдарға һәм ағастарға епшек ҡар һырыуы, айырым райондарҙа ҡар ҡатламы ятыуы көтөлә. Һауа температураһы төндә 0,-5, төньяҡ һәм көнсығыш райондарҙа -10, көндөҙ -1,+4 градус.
Аҙнаның икенсе яртыһында һауа температураһы түбәнәйә. Рәсәй Гидрометүҙәге мәғлүмәттәре буйынса, октябрҙең икенсе декадаһында Башҡортостанда уртаса температураның норманан бер градусҡа түбән булыуы көтөлә.


text:
Фото:
Башҡортостан башлығы Белоруссияның «Белкоммунмаш» предприятиеһы эшмәкәрлеге менән танышты
Фото:
14 июндә Беларусь Республикаһына эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Белкоммунмаш» холдингы идара компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең производство майҙансыҡтарында булды.
Республика башлығы автобус, троллейбус, трамвай һәм йөк машиналарының яңы моделдәрен эшләп сығарыу технологиялары менән танышты, йыйыу линияһында булды, шулай уҡ әҙер продукция өлгөләрен ҡараны. Предприятие инженерҙары трамвайҙарҙың иҫке моделдәре шассийы нигеҙендә яңы вагондар эшләү мөмкинлеге тураһында һөйләне. Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда берлектәге троллейбус һәм трамвайҙар производствоһын булдырыу перспективаһын ҡарарға тәҡдим итте, тип хәбәр итә Президенттың матбуғат хеҙмәте.
Белешмә өсөн. Минск трамвай-троллейбустар ремонтлау заводы (МРТТЗ), әле — «Белкоммунмаш» холдингы идара компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте 1973 йылдың 1 июлендә сафҡа индерелгән. Был Минск ҡала башҡарма комитеты менән ойошторолған дәүләт предприятиеһы. Устав фонды, дәүләт, сит ил һәм башҡа төрлө ойошмалар ҡатнашлығынан тыш, үҙенең средстволары иҫәбенә формалаштырылған.
1974 йыл башында предприятиела беренсе троллейбус ремонтлана. Ошо ваҡыттан алып бында йәмғеһе 7000 троллейбус һәм трамвай төҙөкләндерелгән.
Әлеге ваҡытта компания ҡала электр транспортының күсмә составын эшләп сығарыу һәм ремонтлау өлкәһендә Беларусь Республикаһының алдынғы сәнәғәт предприятиеһы иҫәпләнә.
Завод территорияһының дөйөм майҙаны — 87000 м. Производство майҙаны — 32636 м. Төп технологик ҡорамалдар иҫәбе — 642 берәмек. Предприятиела 1500-ҙән ашыу хеҙмәткәр эшләй.


text:
Уның эш бүлмәһендәге ошо һындарҙың иҫәбен барлап сығырлыҡ түгел. Стеналағы сәғәт тә, өҫтәлдә торған ҡәләм-ручка һауыты, тәҙрә төбөндәге ваза ла шул ҡошто хәтерләтә.
Рөстәм Зәки улы залдағыларҙы ҡотлап, уларға уңыштар теләне.
– Был бүләктәрҙе намыҫлы, тырыш хеҙмәтегеҙ менән яуланығыҙ.
Суҡмуйыл шишмәһе яғындағы Ҡыҙҙар тауы итәгендә еләк түшәлеп ята. Өләсәһе менән йөрөгән Фирүзә, биҙрәләрен өймәләмә тултырғас, ҡустыһына еләк суғымы өҙә башланы. Ап-аҡ ҡайындар араһында еләҫ тә, рәхәт тә. Йәмле йәй етеү менән өләсәһе йәшәгән Йәнгилде ауылына ашҡынып килеп етә ҡыҙ. Бигерәк тә һыу буйында түшәк, юрғандар йыуыу, самауырҙы, еҙ тастарҙы ҡом менән таҙартыу оҡшай уға. Көҙгө шикелле ҡояшта ялтырап торған самауырҙы һыу буйынан алып ҡайтҡас, ҡоймаҡлап, еләк ҡайнатмаһы менән тәмле итеп сәй эсеүҙәр татлы хәтирә булып күңелгә уйылып ҡалған.
Өнөммө, төшөммө? Төш икән шул...
Ҡурған башҡорттарын нимә борсой? Тарих, заман һәм рухи үҫеш мәсьәләләре!Башҡорт донъяһы // 13-02-2015, 01:08
Бөгөнгө йәмғиәттә йәш быуынға үҫеү, камиллашыу өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыла, Хөкүмәт тарафынан ҙур хәстәрлек күрелә. Ләкин, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, балалар араһында күркәм сифатлылары кәмей бара кеүек. Бындай күренештең сәбәбе, минеңсә, Аллаһтың барлығын, берлеген танымау, Уның бойороҡтарын үтәмәү,


text:
«Упҡан» ял йортонда ӨМЭПБ хеҙмәткәрҙәренең бишенсе йәштәр фестивале старт алды
Бөгөн «Упҡан» ял йортонда «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәте хеҙмәткәрҙәренең предприятиеның 85 йыллығына арналған бишенсе йәштәр фестивале старт алды. Фестиваль программаһына спорт ярыштары, интеллектуаль һәм ижади конкурстар индерелгән.
Фестиваль сәләмәт тормош алып барыуҙы пропагандалау һәм йәштәрҙе мәҙәниәткә һәм спортҡа ылыҡтырыу маҡсатында ойошторола. Ул өс көн дауамында барасаҡ.


text:
Башҡортостанда бурыстары булған граждандарға суд приставтары килеүе көтөлә
Яҡынлашып килгән яңы йыл байрамдары алдынан Рәсәй Федераль Суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса Идаралығы суд приставтары алимент, һалым, штраф, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәте һәм башҡа төр социаль йөкләмәләрҙе түләтеү буйынса рейдтар үткәрергә ниәтләнә.
Ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бурыстары булған граждандар закон вәкилдәренең уларҙың милкенә арест һалыу, эш хаҡын алыу, бурыслыларҙы административ һәм енәйәт яуаплылығына тарттырыу кеүек саралар күрәсәгенә әҙер булырға тейеш. Бынан тыш, ваҡытлыса Рәсәйҙән ситкә сығыуҙы сикләү хоҡуғы әүҙемерәк ҡулланасаҡ.
«Шуға күрә беҙ һеҙҙе, суд приставтарының ҡатнашлығынан тыш, үҙ бурыстарығыҙҙы ваҡытында түләргә саҡырабыҙ», — тип билдәләне Федераль суд приставтары хеҙмәтенең БР буйынса Идаралығы бүлек начальнигы Сергей Спатар. Ул шулай уҡ, хәҙер шәмбе һайын сәғәт 10-дан алып 13 сәғәткә тиклем ведомствоның һәр район, ҡала, район-ара бүлегендә хеҙмәт компетенцияһына ҡараған мәсьәләләр буйынса граждандарҙы ҡабул итеү ойоштороласаҡ, тип хәбәр итте.


text:
Инвалидтарҙың матди хәлен яҡшыртыу саралары күрелә
Халыҡ-ара инвалидтар көнө алдынан Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтендә мөмкинлектәре сикләнгән кешеләргә социаль ярҙамға арналған матбуғат конференцияһы үткәрелде.
Ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары Әлфирә Баҡыева хәбәр итеүенсә, Өфөлә бөгөн 18 йәштән өлкәнерәк инвалидтар һаны 72600-ҙән ашыу кеше тәшкил итә — был ҡала халҡының дөйөм иҫәбенең 7 проценты. Уҙған йыл менән сағыштырғанда инвалидтарҙың һаны 0,11 процентҡа кәмене.
Өлкәндәр араһында инвалидлыҡ структураһы түбәндәгесә: беренсе төркөм инвалидтар – 6292 кеше (өлкән йәштәге инвалидтар һанының 8,6 проценты), икенсе төркөм — 32792 кеше (45,1%), өсөнсө төркөм — 33518 кеше (46,1%). Инвалидтарҙың дөйөм һанынан 5926 кеше эш менән тәьмин ителгән.
— Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәттәре тарафынан инвалидтарҙың матди хәлен яҡшыртыу буйынса тәғәйен саралар күрелә. Беренсе сиратта, был уларҙы пенсия менән тәьмин итеүгә ҡағыла, — тип билдәләне Әлфирә Баҡыева.
Пенсиянан тыш, башҡа ярҙам саралары ла бар. Мәҫәлән, 13 меңдән ашыу эшкә һәләтле йәштәге эшләмәүсе граждан дауалау учреждениеһы һығымтаһы буйынса даими тәрбиәгә мохтаж беренсе төркөм инвалидтарҙы, инвалид балаларҙы, ҡарттарҙы йәки 80 йәштән уҙған ололарҙы ҡарау буйынса компенсация юлланы. Был түләү күләме 1380 һум тәшкил итә.
Дауалау-профилактика учреждениелары тарафынан йыл һайын тар белгестәрҙе йәлеп итеп инвалидтарҙы диспансеризациялау, күсмә бригадалар менән медосмотр үткәрелә.
Әйтергә кәрәк, Өфөлә халыҡты комплекслы социаль хеҙмәтләндереү үҙәктәре эшләп килә. Был үҙәктәрҙең социаль хеҙмәткәрҙәре йыл һайын сит ярҙамға мохтаж 3000 самаһы инвалидты хеҙмәтләндерә. Уларҙың өйҙәренә аҙыҡ-түлек, кәрәк-яраҡ әйберҙәр, медикаменттар килтереп бирә. Бөтәһе 30-ҙан ашыу төр гарантияланған социаль хеҙмәтләндереүҙәр күрһәтелә.
Бынан тыш, тәрбиәгә мохтаж инвалидтар алты айға тиклем Өфөнөң Дим, Киров, Оржоникидзе райондары комплекслы үҙәктәрендә ваҡытлыса йәшәй ала. Унда йәшәү хаҡы инвалидтың пенсияһының 75 процентын тәшкил итә.
Халыҡ-ара инвалидтар көнөнә ҡарата, һәр ваҡыттағыса, саралар үткәреләсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов Тәтешле районында «Тыуған ауылым» байрамында ҡатнашты
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Тәтешле районының Аҡсәйет ауылында «Тыуған ауылым» республика халыҡ байрамында ҡатнашты.
Республика Президентын Тәтешле районы хакимиәте башлығы Рушан Гәрәев, Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы, Татарстандың халыҡ артисы Салауат Фәтхетдинов ҡаршы алды. Рөстәм Хәмитов майҙанда урынлашҡан башҡорт һәм татар тирмәләрен, удмурт, мари һәм рус милли ихаталарын ҡараны.
— Бөгөн Тәтешле районында оло байрам, — тип сарала ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итте Рөстәм Хәмитов. – Һәр кемдең тыуған ауылы, ҡалаһы бар. Унда ҡайтып торорға кәрәк, үҙеңдең бәләкәй ватаныңды белеү зарур. Бына мин дә бөгөн тыуған яҡтарыма ҡайттым. Был байрамды ойоштороусыларға – Салауат Фәтхетдиновҡа, Рушан Гәрәевҡа, һеҙҙең барығыҙға ла ҙур рәхмәт белдерергә кәрәк. Бындай халыҡ байрамы беҙҙең өсөн мөһим. Ҡәҙерле дуҫтар! Һеҙҙе был матур байрам – беҙҙең барыбыҙҙы ла берләштергән дуҫлыҡ, яҡташтар байрамы менән ҡотлайым. Әлеге байрам ололарға – хөрмәт, йәштәргә — бүләк, балаларға үрнәк булып тора.
Рәсәй Президенты исеменән Рөстәм Хәмитов ошо көндәрҙә үҙенең 90 йәшлек юбилейын билдәләгән Тәслимә Әхмәроваға ҡотлау хатын тапшырҙы. Шулай уҡ Башҡортостан Президенты өс бала тәрбиәләгән Шәрәфетдиновтар ғаиләһенә яңы йорттан асҡыс тапшырҙы. 50 һәм 60 йыл бергә ғүмер иткән ғаиләләр ҡиммәтле бүләктәр менән тәбрикләнде.
Рушан Гәрәев Рөстәм Хәмитовҡа күрһәткән хөрмәте өсөн рәхмәт белдерҙе һәм Тәтешле районының республика үҫешенә өлөш индереүен билдәләне. Артабан Салауат Фәтхетдинов, шулай уҡ Башҡортостан, Татарстан, Удмуртия һәм Пермь крайынан башҡа артистар ҡатнашлығында матур концерт үтте.
Аҡсәйет ауылында билдәләнгән «Тыуған ауылым» байрамы тәүгә 2006 йылда үткәрелде. Быйыл БР Хөкүмәте бойороғона ярашлы байрамға республика статусы бирелде. Сара сиктәрендә төрлө конкурстар, шулай уҡ балалар һабантуйы үтте.


text:
28-04-2018, 11:38 / ---
Осҡон сәсте сәхнәләрҙә йәнә "Еҙ үксә"
Халҡыбыҙҙың бай тарихын, миллилеген, кѳнкүрешен, хатта кәйефен, хыялдарын, ҡайғы-хәсрәттәрен вә шатлығын сағылдырған бейеү сәнғәтенә битарафтар һирәктер арабыҙҙа. Яңы ғына тәпәй баҫҡан кѳләкәс сабыйҙан алып, инде олпат йәшкә еткән оло быуын вәкилдәренә тиклем, дәртле бейеү кѳйѳн ишетеү менән, бар ауыртыу-һыҙланыуҙарын, көйһөҙләнеүҙәрен онотоп тыпырлап тѳшѳп тә китә. Шөкөр, һуңғы йылдарҙа республикабыҙҙа сәнғәттең был тѳрѳнә ҡарата иғтибар бермә-бер артты. Был йәһәттән беҙҙең районда ла байтаҡ саралар ойошторола. Ошо кѳндәрҙә Шығай “Ѳлкәр” башҡорт мәҙәни үҙәгендә дүртенсе йыл рәттән уҙғарылған...


text:
«Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу» проекты сиктәрендә Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Ленин районы хакимиәте эштәрен дауам итә. 2018-2019 йылдарҙа йәшәү шарттарын уңайлы итеүгә эйә булған йәмғиәт территорияларҙы һайлап алыуҙа ҡатнашыу буйынса заявкалар ҡабул ителә.
Район халҡының әүҙем ҡатнашыуы һорала. Һайлап алыуҙа ҡатнашыу буйынса заявкалар 2018 йылдың 27 ғинуарына тиклем ҡабул ителә (дүшәмбенән алып йома көнөнә тиклем, эш сәғәттәре 9.00-18.00). Заявкалар ҡабул итеү урыны – Өфө ҡалаһы, М.Кәрим урамы, 19, 206 кабинет, тел. 8-(347)-229-04-17.
Тулыраҡ мәғлүмәт «Современная городская среда» Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең рәсми сайтында.
«Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу» проекты сиктәрендә Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Ленин районы хакимиәте эштәрен дауам итә. 2018-2019 йылдарҙа йәшәү шарттарын уңайлы итеүгә эйә булған йәмғиәт территорияларҙы һайлап алыуҙа ҡатнашыу буйынса заявкалар ҡабул ителә.


text:
Бөгөн, 2018 йылдың 26 ғинуарында, Өфө ҡалаһы Ленин районы хакимиәте башлығы Дмитрий Геннадьевич Масютин Нижегородка биҫтәһендә урынлашҡан 6-сы һанлы балалар поликлиника, 44-се һанлы поликлиника филиалдарында һәм «Эврика» йәштәр үҙәгендә булып ундағы эш барышы менән танышты.
6-сы һанлы балалар поликлиникаһының педиатрия бүлегендә капиталь ремонт эштәре тамамланған. Ике ҡатлы бинала балалар өсөн көндөҙгө стационар, стоматология һәм башҡа кабинеттар бусалаҡ.
Балалар поликлиникаһындағы эш торошон ҡарап сыҡҡас, Дмитрий Масютин Нехаева, 60 урамында урынлашҡан 44-се һанлы поликлиникаһының сафҡа индереү әҙерлеген тикшерҙе. Яңыртылған медицина бинаһында 17 койко-урынға көндөҙгө стационар асыласаҡ.
«Эврика» йәштәр үҙәгендә тиҙҙән тир эшләй башлай, Өфө ҡалаһы Ленин районы хакимиәте башлығы тир бинаһының әҙерлеге менән танышты.
Бөгөн, 2018 йылдың 26 ғинуарында, Өфө ҡалаһы Ленин районы хакимиәте башлығы Дмитрий Геннадьевич Масютин Нижегородка биҫтәһендә урынлашҡан 6-сы һанлы балалар поликлиника, 44-се һанлы поликлиника филиалдарында һәм «Эврика» йәштәр үҙәгендә булып ундағы эш барышы менән танышты.


text:
Башҡортостанға АҠШ делегацияһы килә
Киләһе аҙнала, 3 — 5 октябрҙә, Башҡортостан Республикаһына өс көнлөк эш визиты менән Америка Ҡушма Штаттарының Екатеринбургтағы Генераль консулы Майкл Рейнерт етәкселегендәге АҠШ делегацияһы килә. Делегация составында Генконсулдың сәйәсәт һәм иҡтисад буйынса советнигы Елена Жеберляева һәм АҠШ-тың эшлекле даирәләре вәкилдәре бар.
Саралар программаһында республика Президенты Рөстәм Хәмитов, Рәсәйҙең Юғары мөфтөйө Тәлғәт Тажетдин, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Юрий Пустовгаров, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Павел Качкаев менән осрашыуҙар ҡаралған.
4 октябрҙә делегация менән осрашыу дауамында Өфө хакимиәтендә Өфө ҡалаһы һәм АҠШ бизнес-берләшмәһе вәкилдәре араһындағы хеҙмәттәшлек мөмкинлектәрен киңәйтеү перспективаларын тикшереү планлаштырыла, тип хәбәр итә Өфө хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге.


text:
Владимир Путин Өфөгә килдеФото: Олег Яровиков
Владимир Путин Өфөгә килде
Владимир Путин Өфөгә килдеФото: Олег Яровиков
Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин Өфөгә килде. Уның сәфәренең маҡсаты – «Рәсәй Федерацияһы субъекттарында мәғлүмәт технологияларын үҫтереү тураһында» темаһына төбәктәр үҫеше мәсьәләләре буйынса Хөкүмәт комиссияһы ултырышын үткәреү.
«Өфө» халыҡ-ара аэропортында Рәсәй Хөкүмәте башлығын Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота, башҡа рәсми кешеләр ҡаршы алды.
Хөкүмәт комиссияһы ултырышын үткәреүҙән тыш, Владимир Путин Өфөлә «Башҡортостандың социаль картаһы» проекты мөмкинлектәре, уны һаулыҡ һаҡлау һәм йәмәғәт транспорты өлкәһендә ҡулланыу менән танышты, яңы Өфө трансформатор заводында булды.


text:
- Подробности
- Просмотров: 511
ҠОШТАР (Aves), умыртҡалылар класы. 28 отряды, яҡынса 8,6 мең төрө билдәле. Башҡортостанда 18 отрядҡа (ҡаҙ һымаҡтар, сыпҡай һымаҡтар, сәпсәү һымаҡтар, тумыртҡа һымаҡтар, турғай һымаҡтар һ.б.) ҡараған 300 төрө бар. Тиреһе йоҡа, ҡоро, 4 ҡатламдан тора, биҙҙәре юҡ (күпселек төрҙә ҡойроҡ төбөндә ҡоймос биҙе бар), йәрәхәтләнеүҙән, һыуыҡтан һаҡлаған, шымалыҡ биргән һәм осоу өсөн яраҡлашҡан мамыҡ һәм ҡауырһын (ҡағыусы, ҡойроҡ, япма; тиреһенең ҡауырһынһыҙ урындары — аптериялар бар) м‑н ҡапланған. Төҫө төрлөсә, йыш ҡына сағыу. Башы бәләкәй, муйыны хәрәкәтсән, күҙҙәре икеләтә аккомодациялы. Ишетеү ағзаһы эске һәм урта ҡолаҡтан тора; ишетеү һөйәге — өҙәңге һөйәге. Яңаҡтары тешһеҙ, өҫкө һәм аҫҡы яңағы мөгөҙ тышса м‑н ҡапланған һәм суҡыш барлыҡҡа килтерә. Ауыҙ ҡыуышлығы бәләкәй, йотҡолоғо ҡыҫҡа, күп төрҙәрҙең ҡыҙыл үңәсендә киңәйгән урын — боғаҡ (аҙыҡты ваҡытлыса һаҡлау һәм алдан эшкәртеү өсөн) бар. Умыртҡаһы муйын, күкрәк, бил, һигеҙгүҙ һәм ҡойроҡ бүлектәренән тора. Беренсе муйын умыртҡаһы (атлант) ҡулса формаһында, икенсеһе (эпистрофей) атлант ҡулсаһына ингән теш һымаҡ үҫентеле, ҡалғандары — гетероцель. Ҡабырғалары ырғаҡ рәүешле үҫентеле, күкрәк һөйәге м‑н тоташҡан һәм күкрәк ситлеген барлыҡҡа килтерә. Һигеҙгүҙ умыртҡалары, янбаш билбауы һөйәктәре ҡушылып үҫеп, артҡы аяҡ өсөн ныҡлы терәк барлыҡҡа килтерә. Ҡойроҡ бүлеге редукцияға бирелгән, ос ҡойроҡ умыртҡалары ҡоймос һөйәге (пигостиль) булып ҡушылып үҫә, уға ҡойроҡ ҡауырһындары беркетелә. Һөйәктәре һауа үткәрә торған ҡыуыш; баш һөйәге умыртҡа м‑н аҫҡа табан йүнәлтелгән соңҡа байырсаһы ярҙамында тоташа. Ҡулбаш билбауы ҡалаҡ, ҡарға (коракоидтар), умрау һәм күкрәк һөйәктәренән тора. Алғы аяғы — ҡанат, 3 бүлектән тора: ҡулбаш (ҡулбаш һөйәге), ҡушар (терһәк һәм беләк һөйәктәре; уға икенсе сират ҡағыу ҡауырһындары беркетелә) һәм ҡул суғы (беренсе сират ҡағыу ҡауырһындары). Янбаш билбауын парлы янбаш, ултырыш һәм сат һөйәктәре тәшкил итә. Артҡы аяғы (янбаш, сираҡ һәм табандан тора; бәшәләй һәм туларһыҡ һөйәге бер һөйәк булып ҡушылып үҫеп, табан һөйәген барлыҡҡа килтерә) дүрт, ҡайһы бер төрҙәрҙә (мәҫ., туғаҙаҡта) өс бармаҡлы; һәр бармаҡтың һуңғы фалангаһы үҫешкән тырнаҡлы. Мускулатураһы тығыҙ, хәрәкәтсән, үҫешкән. Ашҡаҙаны алғы (йоҡа тышсалы, биҙле) һәм артҡы (ҡалын тышсалы, мускуллы) бүлектәрҙән, эсәклеге оҙон нескә һәм ҡыҫҡа йыуан эсәктән (клоакаға тоташа) тора, уларҙың сигендә 2 һуҡыр эсәк урынлашҡан. Бауыры һәм ашҡаҙан аҫты биҙе бар. Үпкә м‑н тын ала, икеләтә тын алыуҙы тәьмин иткән икенсел бронхыларҙың һығылмалы үҫентеләре — һауа муҡсалары — үҫешкән. Йөрәге 4 камералы (2‑шәр йөрәк алды һәм ҡарынсыҡ), аортаһының уң дуғаһы бар; ҡан әйләнеше 2 әйләнәле. Бөйөрҙәре метанефрик, өс бүлекле, бәүел юлы клоакаға асыла ( бәүел ҡыуығы юҡ), метаболизмдың төп продукты — бәүел к‑таһы. Ҡ. һыу юғалтыуы ҙур түгел, шуға күрә күп төр уны эсмәй. Баш мейеһе ҙур, ярымшарҙары (Ҡ. тереклек итеү мөхитенә әүҙем яраҡлаша), күреү өлөштәре һәм кесе мейеһе яҡшы үҫешкән. Оҙонса мейеһе муйын һәм билбау киңәйтеүҙәре (уларҙан ҡанаттарға һәм аяҡтарға нервылар үтә) булған арҡа мейеһенән аҙ айырымланған. Еҫ һиҙеү аҙ үҫешкән, тәм һиҙеү ағзалары йомшаҡ аңҡауҙа, телдә һәм тамаҡта урынлашҡан. Айырым енесле хайуандар, аталаныу эстә була. Инә Ҡ. икешәр түллеге һәм түл юлынан һул яҡтағылары ғына үҫешкән; ата Ҡ. орлоҡ юлы булған 2‑шәр орлоҡ биҙе бар; күпселек төрҙәрҙең ҡауышыу ағзаһы юҡ, эске аталандырыу клоакаларҙы яҡынайтыу юлы м‑н тормошҡа ашырыла. Йомортҡаларҙы башлыса ике Ҡ. баҫа. Балалары һуҡыр тыуа һәм оҙаҡ ваҡыт ояла ҡала (бала сығарған төрҙәр), йәки күреүгә, үҙ аллы ашауға һәләтле булып тыуа (бәпкә сығарған Ҡ.). Нәҫел т‑да ҡайғырталар: балаларын ашаталар, һаҡлайҙар һәм өйрәтәләр. Тереклек һәм үҫемлек аҙыҡтары м‑н туҡланалар; матдәләр әйләнеше интенсив, тән т‑раһы юғары, даими. Күсәр, күсмә, ултыраҡ хайуандар; йәшәү өсөн һыуҙа, һыу янында йәки ер өҫтөндә урын биләйҙәр. Республиканың бөтә терр‑яһында осрайҙар. Ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостарын юҡҡа сығаралар, үҫемлектәрҙең орлоҡтарын һәм емештәрен тараталар. Ҡайһы бер төрҙәре баҡсасылыҡҡа, сәсеүлектәргә зыян килтерә. Бүҙәнә, ҡашҡабаш, ҡурпысыҡ, һуна өйрәк, ҡайһы бер ҡаҙҙар, тауыҡ һымаҡтар һ.б. — һунар объекттары. Ҡ. 28 төрө (буран турғайы, сапсан, этала ҡаҙ, ялан көйгәнәге һ.б.) БР‑ҙың һәм РФ‑тың Ҡыҙыл китаптарына, 4 төрө (европа ҡарсығаһы, ҡомай, оҙон ҡойроҡло диңгеҙ бөркөтө, таҙғара) РФ‑тың, 21 төрө (аҡ һәм һоро ағуна, аҡсабан, ҡушы өйрәк, һоро өкө һ.б.) БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Ә.Ф. Мәмәтов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Бейеү
Бейеү — ритмик, мәғәнәле, бер бөтөн төҙөлөшлө, көйгә ҡушылған тән хәрәкәте . Бейеү — иң боронғо сәнғәттәрҙең береһе: ул ҡайғы-шатлыҡтарҙы хәрәкәт ярҙамында башҡаларға еткереү теләге менән бәйле. Тәүтормош кешеһенең күп ваҡиғалары бейеү ярҙамында күрһәтелә: тыуыу, үлеү, һуғыш, яңы башлыҡты һайлау, ауырыуҙы йүнәлтеү. Бейеү менән алланан ямғыр, ҡояш нуры, уңыш, яҡлау һорағандар, ғәфү үтенгәндәр. Бейеү хәрәкәте (па - фр. pas — «аҙым») кешенең тәбиғәтенән: атлап, йүгереп, һикереп, ырғып, әйләнеп, тайып йөрөүҙән барлыҡҡа килгән. Бейеүҙә иң мөһиме ритм — төп хәрәкәттәрҙең тиҙ йәки сағыштырмаса яй ҡабатланыуы һәм үҙгәреүе; кәүҙәләнеше — хәрәкәттәрҙең композицияға төҙөлөүе; үҫеше — хәрәкәттәр киңлеген һәм көсөргәнешлеген төрлөләндереү; техника — хәрәкәттәрҙе башҡарыу оҫталығы. Күп бейеүҙәрҙә ҡул хәрәкәттәре бик мөһим. Бейеүҙең төрлө кәүҙәләндереү саралары бар:
- гармоник хәрәкәттәр һәм һындар,
- пластика һәм ым,
- үҫеш,
- дәрт һәм хәрәкәттәр ритмы,
- киң һыҙатланыш, композиция.
- кейем һәм реквизит.
Кешелектең оҙон тарихы эсендә бейеү үҙгәреп, мәҙәниәт үҫешен сағылдыра. Бейеүҙең төрҙәре, стилдәре, формалары күп. Һәр бер халыҡтың үҙ бейеү йолалары килеп сыға. Халыҡ бейеүе нигеҙендә сәхнә бейеүе барлыҡҡа килә.Профессиональ театр сәнғәтендә бейеү ҙур үҫеш алып, фәнни яҡтан нигеҙләнә.
Бейеү үҙеңде күрһәтеү, ижтимағи аралашыу ысулы, диндә ҡулланыш таба, спорт, күрһәтмә сәнғәт төрө.
Бейеү (халыҡ һәм заманса төрө) Дельфий уйындарының номинацияһына инә.
Бейеү ярҙамында көйҙө һиҙә һәм күрә алабыҙ.
Йөкмәткеһе
- 1 Үҫеш тарихы
- 2 Бейеү йүнәлештәре һәм стилдәре
- 3 Иҫкәрмәләр
- 4 Әҙәбиәт
- 5 Һылтанмалар
Үҫеш тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бейеү боронғо заманда, кешене биләп алған хистәрен күрһәткәндә, барлыҡҡа килгән. Уртаҡ бейеү башҡарыусыларҙың һәм тамашасыларҙың кисерелгән тойғоларын арттыра. Һәр халыҡтың бейеүгә бәйле үҙ йолалары барлыҡҡа килә. Халыҡ бейеүендә үҙе өсөн (тормоштағы) һәм тамашасылар өсөн (сәхнәлә) бейегән төрҙәр барлыҡҡа килә. Тормоштағы бейеүҙәр араһында ваҡыт үтеү менән ҡала һәм крәҫтиән төрҙәре айырыла. Ҡала бейеүҙәренән батша һарайы, бал, салонда башҡарылғандары була . Был бейеүҙәр Европа балеты нигеҙендә[1].
Европа бейеү мәҙәниәтенә Боронғо һәм антик доньяның мәҙәниәте ҙур йоғонто яһай: ассирий, боронғо Мысыр, Боронғо Греция дин байрамдары. Хәрби, атлетик бейеүҙәр Боронғо Греция театр тамашаһының мотлаҡ өлөшөн алған. Пантомима бейеүселәр б.э.т. 4—2 быуаттарҙа эллинизм ваҡытында барлыҡҡа килгән. Эллинизм бейеүе б.э.т. 2-1 быуаттарҙа үҫешен Боронғо Римдә дауам итә һәм юғары кимәлгә б.э. 2—5 быуаттар пантомимаһында етә. Пантомима — «сәхнә сәнғәте төрө, бында художестволы образды тыуҙырыу ысулы булып кеше тәненең һығылмалылығы, ым, мимика»[2] булып тора. Урта быуаттарҙаЕвропала бейеүҙең театрға яҡынайыуын күреп була, жонглёрҙар, шпильмандар (илгиҙәр артистар), мәҙәксе кешеләр (скоморох) барлыҡҡа килә. 15—16 быуаттарҙа бейегә бағышлап, китаптар сыға башлай, 17 быуатта балет килеп сыға. Был ваҡытта 1661 йылда барлыҡҡа килгән Француз короле бейеү академияһы бейеү системаһын уйлап сығара, хәҙерге ваҡытта ул классик бейеү тип атала.
Австрия өлкәһе Ландлдә барлыҡҡа килгән парлы әйләнмәле ландлер бейеүе ваҡыт үтеү менән вальс бейеүенә әйләнә. 18 - 19 быуаттар арауығында Венаны яулап алып, вальс күп илдәр буйлап тарала. 19 быуаттың икенсе яртыһында сәхнә бейеүендә бейеү лейтмотивы килеп сыға. Лейтмотив — музыка әҫәрҙәрендә бер нисә тапҡыр ҡабатланған һәм әҫәрҙең темаһын тәшкил иткән төп көй. Солистарҙың һәм кордебалеттың берҙәмлеге бик мөһим. Ошо ваҡытта пуанты (башҡарыусыға бармаҡтарында торорға, йөрөргә һәм әйләнергә форсат биргән аяҡ кейеме) килеп сыға, шуға күрә бейеүҙең яңы төрҙәре өҫтөндә эшләргә мөмкинлек була. 19 быуат аҙағында «модерн» — ирекле, пластик йәки ритмопластик бейеү килеп сыға. 19 — 20 быуат башында бейеү өсөн махсус майҙансыҡтар һәм биналар асыла (шантан кафелары, бейеү барҙары, залдар, баҡса майҙандары).
Бейеү йүнәлештәре һәм стилдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Заманса бейеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ирекле бейеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ирекле бейеү (шулай уҡ пластик, ритмопластик) — 20 быуатта тыуған бейеүҙең тормош менән ҡушылыуы. Ирекле бейеүҙән модерн һәм джаз-модерн, контемпорари, буто бейеүҙәре килеп сыға. Уны ижад итеүселәр бейеүҙең юғары сәнғәт төрөнә әйләнеүен теләй, донъяға башҡаса ҡарай. Улар өсөн бейеү үҙенсәлекле фәлсәфә. Тәбиғилеккә әйҙәп, кешенең заман талаптарынан азат ителеүенә өндәйҙәр.
Модерн бейеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Модерн бейеүе — заман сит ил хореографияһының бер төрө, 19 быуат аҙағында — 20 быуат башында АҠШ һәм Германияла тыуа. Башҡарыусылар сәхнә хореографияһының ғәҙәти балет формаларын инҡар итә. Яңы хореография төҙөргә ниәтләнәләр, әммә аҙағынаса еткерә алмайҙар.
Буто[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Буто (яп. 舞踏, буто:, «ҡараңғылыҡ бейеүе») — заманса Япония бейеү йүнәлеше.
Клуб бейеүе:[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
-Electro -House -Trance -Тектоник (ингл. Tecktonik) 21 быуаттағы яңы бейеү йүнәлеше, үҙенә jumpstyle, хип-хоп, локинг, поппинг, техно һ.б. бейеүҙәрен ала.
Классик бейеүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Балет[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Балет (франц. ballet, итал. ballo — бейейем) — көй менән театрлаштырылған тамаша, башҡарыусылар ым, хәрәкәт, бейеү ярҙамында холоҡтарын, уйҙарын күрһәтә.
Бал бейеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бал бейеүе — бейеү кисәһендә (балда) парлы йәки күберәк ҡатнашыусылар башҡарыуында күңел асыу төрө. Тәүҙә тәпәш бейеүҙәр — шәм тотоп, баш эйеү, реверанс менән басседанс, бейеүселәр йырлап, флейта, тамбурин һ.б. инструменттар ҡушылып уйнауы менән айырыла. Бал бейеүенең барлыҡҡа килеп, үҫеше, ҡағиҙәләрен уйлап сығарыу 14 быуатта Италияла үтә, унан Францияға барып инә, унд 16—17 быуаттарҙа бал бейеүҙәре төп үҫеш ала. 17 быуатта был бейеү төрө Европала таралып, төрлө халыҡтың милли үҙенсәлектәрен үҙенә ала. Иң билдәлеһе менуэт була. Париждағы бейеү академияһы бал бейеүҙәренең стиле һәм ғәҙәттәрен билдәләй, импровизация, ҡағиҙәләрҙе боҙоу тыйыла. Бал бейеүҙәрен уҡытыу өсөн махсус уҡытыусылар, мәктәптәр барлыҡҡа килә.1715 йылда Парижда беренсе түләүле бал үтә. Яңы, иреклерәк бейеүҙәр тарала: паспье, мюзет, ригодон, контрданс, экоссез, лендлер. Ижтимағи тормоштоң үҙгәреүе 19 быуатта күмәк, ритмик, тәбиғи лансье, лендлер, галоп, канкан, полька, мазурка, полонез кеүек бейеүҙәрҙең таралыуына булышлыҡ итә. 19 быуаттың уратһынан гавот һәм менуэтты вальс баҫып ала, уның үҫешенә ҙур өлөштө Вена композиторҙары И. Штраус-ата, И. Ланнер, И. Штраус-ул. 19 быуат аҙағында— 20 быуат башында Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала вальс-бостон, ту-степ, уан-степ, блюз, фокстрот, квик-степ, чарл-стон һ.б. бейеүҙәр барлыҡҡа килә, улар бал бейеүенә ҙур йоғонто яһай. Бал бейеүҙәре парлы ғына түгел, күп кеше ҡатнашлығында түңәрәккә тороп йәки бер буйҙа бейеү мөмкинлеге тыуа (летка-енка, сиртаки һ.б.). 50—60 йылдарҙа күпләп бейеү тарала, хәрәкәттәрҙә сикләү юғала, контактһыҙ бейеү йышая[3].
Хастл[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хастл (ингл. hustle «этешеү») — парлы бейеү, импровизацияла һәм «йөрөтөүҙә», 1980-се йылдарҙа таралған диско стилендәге диско-фокс, диско-свинг һәм хастл көйҙәрендә нигеҙләнгән.
Тарихи бейеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ бейеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фольклор бейеүе — тәбиғи хистәрҙе, кәйефте, белдереү, тәүбашлап кешенең үҙе өсөн башҡарыла, һуңынан — тамашасы өсөн. Тәү бейеүҙәр тәбиғәттән алған тәьҫораттарҙы белдереү өсөн булған. Бейеү хәрәкәттәре йәнлек, ҡоштарҙың хәрәкәтенән, һуңынан — эш хәрәкәттәрен күрһәткән (әйлән-бәйлән йөрөү). Күп бейеүҙәрҙе башҡарғанда, бейеүселәр ҡулдарында халыҡ, көнкүреш инструменттарын, һуғыш ҡоралын тота.
Спорт бал бейеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Бал бейеүҙәре» аҫтында хәҙерге ваҡытта «спорт бейеүҙәрен», «бейеү спортын» аңлайҙар. Бөтә спорт бал бейеүҙәре ир һәм ҡатын-ҡыҙ ҡатнашлығында парлы була.
Бейеү донъяһында спорт бейеүе буйынса ярыштар 2 программаға бүленә: Европа (Standart, Modern йәки Ballroom), Латин Америка (Latin) бейеүҙәре, ҡайһы саҡта уларҙы ун бейеү тип атайҙар. Ун бейеү эсенә:
Эстрада бейеүҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эстрада бейеүе — «сәхнә бейеүе төрө, бәләкәй бейең тамашаһы (бейеү миниатюраһы), ғәҙәттә күңел асыу ниәте менән башҡарыла»[4].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Танец Музыкальная энциклопедия. Под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор. 1973—1982
- ↑ Пантомима — статья из Большой советской энциклопедии (3-е издание)
- ↑ Бальный танец — статья из Большой советской энциклопедии (3-е издание)
- ↑ Эстрадный танец' — статья из Большой советской энциклопедии (3-е издание)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мислер Николетта. Вначале было тело — М.: Искусство — XXI век, 2011. — 448 б. — 1750 экз. — ISBN 978-5-98051-076-3.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «О смысле танца» Статья М. Волошина;
- «Ритуальный танец и миф» Л. П. Морина
- Петровский Л. Правила для благородных общественных танцев, изданные учителем танцеванья при Слободско-украинской гимназии Людовиком Петровским. — Харьков: Тип. университета, 1825. — 145 с.
- Видео-энциклопедия парных танцев
- http://online-life.at.ua/publ/tancy/vidy_tancev_vse/6-1-0-12


text:
Анатомия
Анато́мия (от грек. ἀva- — яңынан һәм tέuvw — «киҫәм», «сабам») — организм һәм уның өлөштәре төҙөлөшөн күҙәнәктән юғары кимәлдә өйрәнә торған биологияның бүлеге. Филогенетик яҡтан яҡын организмдарҙың анатомик төҙөлөшөндә оҡшашлыҡ күҙәтелә.
Анатомияның иң билдәле тармаҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- үҫемлектәр анатомияһы — үҫемлектәрҙең төҙөлөшөн һәм организмда туҡымаларҙың үҙ-ара бәйләнешен өйрәнә.
- хайуандар анатомияһы — хайуандарҙың төҙөлөшөн һәм организмда туҡымаларҙың үҙ-ара бәйләнешен өйрәнә.
- кеше анатомияһы — кешенең төҙөлөшөн һәм организмда туҡымаларҙың үҙ-ара бәйләнешен өйрәнә. Был тармаҡ биология һәм медицина өсөн бигерәк тә әһәмиәтле. Бынан тыш, сәнғәттә һын, ишара, мимика, пропорцияны дөрөҫ сағылдырыу өсөн анатомияны белеү мөһим.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Абдуллаев М. С. Аристотель и аристотелизм в истории анатомии. — Баку, 1988. — 195 с.


text:
Һөйөү бүләк итеү өсөн яралған
Матур исемең телем осонда...
Мостай Кәрим.
Санкт-Петербург ҡалаһында йәшәүсе күпселек яҡташтарым был һоҡланғыс ханым менән яҡшы таныш. Һүҙем – зауыҡлы, рухлы, алдынғы ҡарашлы замандашым, үҙ эшенең оҫтаһы, ижади шәхес Люциә Ғәфәр ҡыҙы Буканова хаҡында.
...Үҙендәге бөтмәҫ көс-ҡеүәтте, күңел киңлеген, йылылыҡты ҡайҙан ала ул? Илһам сығанағы, һөнәри уңыштарының, ғаилә бәхетенең сере нимәлә? Уның емешле, бай, тынғыһыҙ ғүмер юлына байҡау яһау ниндәйҙер кимәлдә ошо һорауҙарға ла яуап бирер, моғайын...
«Атай-әсәйемә мәңге рәхмәтлемен»
Люциә Ғәфәр ҡыҙы – күп быуатлыҡ тарихҡа эйә Юлдыбай ауылынан. Уның бала сағы, йәшлеге яҡташтарының дәртләнеп сиҙәм күтәргән, ауыл хужалығын үҫтергән осорға тура килә. Атаһы, ауылдың тәүге дипломлы агрономы булараҡ, был эштәрҙең уртаһында ҡайнай, «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергәне өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Люциә – ҙур, татыу, мөхәббәтле ғаиләлә иң өлкән бала. Апалы-һеңлеле алты ҡыҙ һәм бер ул атай-әсәйҙең дә, мәктәпкә барғас, уҡытыусыларҙың да ғорурлығы булып үҫә.
Ғаилә башлығы – Ғәфәр Шахмөхәмәт улы Буканов – Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашҡан яугир-уҙаман. Курск дуғаһындағы алышта ҡаты яралана, һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән наградлана. «Атайыбыҙ оло йәшкә еткәнсе һөнәренә тоғро ҡалып, уны намыҫ менән башҡарҙы, ауыл тормошонда бик әүҙем ҡатнашты. Парторг та булды, мәктәптең ата-әсәләр комитетын да етәкләне. Эште урын-еренә еткереү, теүәллек хас ине уға. Әсәйебеҙ Фатима Сафа ҡыҙы бар ғүмерен беҙгә, балаларына, арнаны. Үҙе лә иҫ киткес талантлы шәхес булараҡ, һәр беребеҙҙең һәләтен асыуға ҙур көс һалды. Уға тәбиғәттән йор аҡыл, ғәжәйеп хәтер, белем, эске мәҙәнилек бирелгән ине. Радионан яңы йыр ишетһә, уны шунда уҡ отоп алып, беҙгә өйрәтә. Әкиәттәрҙе лә көйләп-йырлап һөйләй торғайны. Шиғыр уҡырға, бейергә өйрәтеүсе лә әсәйем булды. Туған халҡымдың бай мәҙәниәтенә, сәнғәтенә һөйөү тап ана шул мәлдәрҙә һалынғандыр. Тормошомдағы барлыҡ уңыш-ҡаҙаныштарым өсөн атай-әсәйемә рәхмәтлемен», – тип ҡәҙерле кешеләрен оло ихтирам, һөйөү хистәре аша иҫкә ала Люциә ханым.
Букановтарҙың мөхәббәт һәм наҙға сорналып үҫкән ете балаһы ла, атай-әсәй васыятына тоғролоҡ һаҡлап, туғанлыҡ хистәренә тап төшөрмәй, һәр ҡайһыһы үҙ өлкәһендә һөнәренең оҫтаһы булып танылып, халҡына фиҙакәр хеҙмәт итә.
...Көндәрҙән бер көндө һылыу ҡыҙҙың йортона яусылар килеп төшә. Люциә әхирәте аша ата-әсәһенең ҡоҙалашыуға риза булыуын белеп ҡала һәм, эшенән һорап китеп, һеңлеләренән китаптарын, документтарын сығарып биреүҙе үтенә. Шулай итеп ул Өфөгә, Башҡорт дәүләт медицина институтына юллана. Әлбиттә, атай менән әсәй был ҡылығы өсөн башта асыулана, әммә йылдар үткәс, ҡыҙҙарының ҡыйыу аҙымын ғорурлыҡ менән иҫкә алыр була...
Ғаиләм – ҡәлғәм
Бәхетле ғаиләлә генә бәхетле балалар үҫә. Люциә Ғәфәр ҡыҙы менән Зөбәйер Харис улы үҙҙәрендәге бөтә матур сифаттарҙы балаларына ла бирә алған.
Ҡыҙҙары Гүзәл Зөбәйер ҡыҙы Иҙрисова атай-әсәй юлын лайыҡлы дауам итә. Ул – медицина фәндәре кандидаты, Рәсәй Паралимпия комитетының Паралимпия уйындарына әҙерләү буйынса бүлектең баш белгесе, Мәскәүҙә йәшәй. Гүзәл инглиз һәм ҡытай телдәрендә иркен аралаша, улдары Харис һәм Арслан менән әсәһе етәкләгән «Ирәндек» ансамблендә сығыш яһарға ла ваҡыт таба. 2014 йылда йәш табибә Сочиҙа үткән Паралимпия уйындарына әҙерлек эштәрендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн иҫтәлекле миҙалға һәм Рәсәй Президентының грамотаһына лайыҡ булды.
Айрат Өфө дәүләт сәнғәт институтын уңышлы тамамлап, бөгөн «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында директор урынбаҫары. Йәш сағынан продюсерлыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, «Араз» төркөмөн ойоштороп та билдәлелек яуланы, бөтә күңеле менән сәнғәт донъяһына ғашиҡ. Уның татыу, матур ғаиләһендә Рөстәм һәм Карина исемле балалар үҫә.
«Иремә, балаларыма, ейәндәремә рәхмәтлемен, улар мине һәр саҡ һөйөү, хәстәр менән солғап йәшәй. Шуға күрә тормошомдағы иң ҙур ҡаҙанышым – ғаиләм, тип һис икеләнмәйенсә әйтә алам. Ошо бәхетем өсөн Аллаһы Тәғәләгә рәхмәттәр уҡыйым», – йәшәүҙең йәмен, асылын бөтә тәрәнлегендә аңлаған, тормошто, кешеләрҙе яратҡан, һөйөп-һөйөлөп ғүмер иткән ханымдың һүҙҙәре был.
...Алыҫ Нева ярҙарындағы ят ҡалала үҙ кешегә әйләнгән, хеҙмәте менән хөрмәт ҡаҙанған, йөрәгендә тыуған Башҡортостанына, ғәзиз халҡына икһеҙ-сикһеҙ һөйөү йөрөткән, шул һөйөү сатҡыларын башҡаларға ихлас өләшеп, ғәм, сәм таратҡан сая Түңгәүер һылыуы бит ул беҙҙең Люциә Ғәфәр ҡыҙы!
Санкт-Петербург ҡалаһы.
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 8-се һанында уҡығыҙ.
Теги: Люциә Буканова Ҡатын-ҡыҙ


text:
Башҡортостан халҡы 31 декабргә тиклем адреслы социаль түләүҙәрҙе рәсмиләштерә ала
ӨФӨ, 2014 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
2014 йылдың уртаһынан алып Башҡортостан Республикаһының Тарифтар буйынса дәүләт комитеты торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә яңы тарифтарҙы раҫланы. Республикала йәшәүселәрҙең финанс йөкләмәләрен кәметеү һәм төбәк бюджетынан сығымдарҙың бер өлөшөн ҡаплау өсөн республика Хөкүмәте 1 июлдән адреслы социаль түләүҙәр индерҙе. Был компенсация түләүҙәренең дөйөм үҫеше 12 проценттан юғары булған ҡулланыусыларға ҡағыла.
Адреслы социаль түләүҙәр алыу өсөн 31 декабргә тиклем идара итеүсе компанияға, Дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр күрһәтеү буйынса күп функциялы үҙәккә йәки Халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеүсе республика үҙәгенә мөрәжәғәт итергә мөмкин. Түләүҙәрҙе алыу өсөн мотлаҡ шарт – элек күрһәтелгән хеҙмәттәр өсөн бурыстарҙың булмауы.
«БашРТС» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 1 декабргә идара итеүсе компанияларҙың һәм физик шәхестәрҙең йылылыҡ һәм эҫе һыу өсөн компанияға булған бурысы 2,6 миллиард һум тәшкил итә. 2014 йылдың башынан алып был һан ике тапҡырға тиерлек артҡан.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостанда 2015 йылдың 1 ғинуарынан 2018 йылдың 31 декабренә тиклем граждандарҙың коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙәре үҫешенең сикке индексы. 2015 йылда граждандарҙың коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙәре үҫешенең сикке индексы (1 июлдән 2015 йылдың 31 декабренә тиклем) 14,3 процент тәшкил итәсәк. 2016 йылға сикке индекс махсус формула буйынса иҫәпләнәсәк.


text:
Фото:
«Информреклама» нәшриәтендә Башҡортостан ҡалаларының күренештәре менән открыткалар серияһы сыҡты
Фото:
Өфөнөң «Информреклама» нәшриәтендә Башҡортостан ҡалалары – Стәрлетамаҡ һәм Туймазы күренештәре менән открыткалар серияһы донъя күрҙе.
Һәр комплектта 16-шар открытка. Уның артында һүрәтләнгән объекттар хаҡында мәғлүмәт кенә түгел, фото авторҙарының фамилиялары ла бирелгән.
«Информреклама» нәшриәте директоры Хәмит Алпаровтың хәбәр итеүенсә, открыткалар йыйылмаһы элегерәк нәшер ителгән сағыу «Стәрлетамаҡ» һәм «Туймазы» фотоальбомдарына өҫтәмә кеүек ҡабул ителә.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, быйыл бер юлы ике дата — Туймазы районының 80 йыллығы һәм Туймазы ҡалаһының 50 йыллығы билдәләнәсәк. Туймазыға бағышланған открыткаларҙа уның иҫтәлекле урындары тураһында белешмәләр һәм белгестәр аңлатмалары бирелгән.
«Стәрлетамаҡ» комплекты күләме буйынса Башҡортостандың икенсе ҡалаһы булған Стәрлетамаҡ тормошо һәм иҫтәлекле урындары хаҡында мәғлүмәт бирә.
Хәмит Алпаров фекеренсә, бындай комплекттар открыткалар йыйыусыларға ла, республика ҡунаҡтарына ла ҡыҙыҡлы буласаҡ. Матур булыуҙарына ҡарамаҫтан, улар ҡиммәт түгел.


text:
7-11-2017, 12:24 / ---
Спорт - уларҙың булмышы
Дөйөм дәүләт байрамы булмаһа ла, Спорт һәм художестволы гимнастикаһы федерацияһы инициативаһы менән 30 октябрҙә Тренер көнө билдәләнә. Ҡаланың спорт мәктәптәре, секциялары тренерҙары, уҡытыусылары һөнәри байрамдарын “Металлург” кинотеатрында тантаналы билдәләп үтте. Ҡалала тәүге тапҡыр үткәрелгән тантананы Йәштәрҙең ял итеү үҙәге ойошторҙо һәм алып барҙы. Йыйылыусыларҙы муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Теләүбаев ҡотланы. Районыбыҙҙы ғына түгел, республикабыҙҙы ла ил, донъя кимәлендә танытырлыҡ спортсылар үҫтереүсе, тәрбиәләүсе тренерҙарға рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе...


text:
Хәҙис
Хәҙистәр —— Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең Ҡөрьәнде аңлатып биргән үҙ һүҙҙәре, дини йолалар хаҡында әйткәндәре, тапҡыр һүҙҙәре.
Мөхәммәт пәйғәмбәр вафат булғас, ислам ғалимдары был һүҙҙәрҙе яҙып алғандар, хәҙистәр тип ҡулъяҙма китаптар рәүешендә таратҡандар, уларға аңлатма биргәндәр. Шулай итеп, изге Ҡөрьән китабынан ҡала, ислам дине тәғлимәтен аңлатҡан Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең төплө, изгелекле һәм хикмәтле һүҙҙәре хәҙистәр исемендә иң әһәмиәтле китапҡа, дин өйрәтмәләренә әйләнгән.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
{{|id}} {{|ar}}


text:
Математикала һәм компьютер фәндәрендә алгоритм (фарсы телендә خوارزمی [al-Khwārazmī]) – этаплап иҫәпләү процедураһы. Анығыраҡ әйткәндә, алгоритм – мәсьәләне сисеүҙең аныҡ күрһәтмәләрҙән торған сикле теҙмә рәүешендә сағылдырылған ысулы. Алгоритм ярҙамында иҫәпләү процедураһы башланғыс күрһәтмәнән кереү мәғлүмәттәре менән башланып, башҡарылыу барышында эҙмә-эҙлекле аныҡ күрһәтмәләр аша үтә һәм, аҙаҡта сығыу мәғлүмәттәре булдырып, һуңғы күрһәтмәлә тамамлана.
Алгоритм төшөнсәһе математиканың төп, башланғыс төшөнсәләре иҫәбенә керә. Алгоритмик иҫәпләү процестары бик борондан билдәле. Шулай ҙа был төшөнсә XX быуат башында ғына асыҡтан-асыҡ формалаша.


text:
Яңылыҡтар
1 сентябрь республикала – эшләмәгән байрам көнө
Башҡортостан Хөкүмәтенең ҡарарына ярашлы, 2017 йылдың 1 сентябре Ҡорбан байрамын байрам итеү менән бәйле эшләмәгән байрам көнө тип иғлан ителгән.
Быйыл эшләмәгән байрам көнө Ҡорбан байрамы йомаға тура килә, шуға кесе йома 2017 йылдың 31 авгусында эш көнө бер сәғәткә ҡыҫҡартыла.
Шулай итеп, биш көнлөк эш аҙнаһында Башҡортостанда Ҡорбан байрымын билдәләү менән бәйле 1,2 һәм 3 сентябрь ял көндәре булып иҫәпләнә.
Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт кодексының 120-се статьяһы нигеҙендә йыллыҡ төп йәки өҫтәмә түләүле отпуск бирелгәндә Ҡорбан байрамы көнө отпускының календарь көндәре иҫәбенә индерелмәй, тип аңлаттылар төбәк Хеҙмәт министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Серәкәйҙәр
Серәкәйҙәр, (рус. настоящие комары, лат. Culicidae) — ике ҡанатлылар ғаиләһенән булған бөжәк, оҙонморондар (Nematocera) төркөмөнә ҡарай. Был ғаиләнең ауыҙ ағзалары бик үҫешкән. Өҫкө һәм аҫҡы ирендәре һуҙынҡы, улар нәҙек кенә энәләр өсөн футляр барлыҡҡа килтерә (яңағы 2 пар); ата серекәйҙең яңаҡтары үҫешмәгән, улар тешләшмәй. Аяҡһыҙ личинкалары һәм ҡурсаҡтары аҡмаған һыуҙа йәшәй. Донъяла барлығы 3000 төр серәкәй иҫәпләнә. Улар 38 ырыуға берләшә[1]. Рәсәйҙә 100 төрө билдәле.
Ҡаҙылма серәкәйҙәр аҡбур осоронан алып билдәле.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Серәкәйҙәр бик бәләкәй һәм йоҡа кәүҙәле (оҙонлоҡтары 4—14 мм), аяҡтары оҙон, тар һәм үтә күренмәле ҡанатлы. Төҫө һары, һоро һәм көрән. Ҡорһаҡ өлөшө оҙонса, ун бүлкәттән (сегменттан) тора. Күкрәге ҡорһаҡ өлөшөнә ҡарағанда киңерәк. Аяҡтары пар тырнаҡтар менән тамамлана. Ҡанаттары тәңкә менән ҡапланған, ҡайһы саҡ уларға биҙәктәр төшә. Антенналар оҙон, 15 быуынтыҡтан тора. Ауыҙ аппараты беҙ һәм һурғыстан тора. Инә бөжәктең мороно оҙон, ул сәнскес энәнән тора. Ата бөжәктең мороно юҡ[2][3].
Ауыҙ аппараты төпкә аҫҡы ирендәргә йәшеренгән. Уның эсендә ваҡ ҡына бысҡы тештәренә оҡшаған бер нисә яңағы бар. Шул яңаҡтар ярҙамында тирегә тишек тишә һәм моронон аҫҡа төшөрә. Ул төпкә ҡан капиллярҙарынаса барып етә һәм ҡанды һура.
Таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Серәкәйҙәр Антарктиданан башҡа барлыҡ ҡитғаларҙа ла киң таралған. Уның иң киң таралған ареалы төп ҡорбаны -кеше йәшәгән һәр урын.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уртаса бүлкәттә, ғәҙәттә, май айынан алып октябргәсә бик әүҙемдәр. Әгәр ҡышын ҡар күп булып, яҙ иртә килһә, дымлы һәм йылы булһа, апрелдә уҡ күренә башлайҙар.
Башҡа ике ҡанатлы бөжәктәр кеүек үк серәкәйҙәрҙең үҫеше 4 фазанан тора: йомортҡа, личинка, ҡурсаҡ, имаго. Имагонан башҡа фазаларҙа улар һыу ятҡылыҡтарында йәшәй. Һыуҙа йәшәүсе личинкалар һәм ҡурсаҡтар атмосфера һауаһын тын алыу көпшәләрен өҫкә ҡаратып һулай. Серәкәйҙең личинкалары — фильтраторҙар — һыуҙағы микроорганизмдар менән туҡлана. Үҫеп еткән бөжәк (имаго) инә серәкәйҙәр башлыса һөтимәрҙәр, ҡоштар, рептилиялар һәм амфибиялар ҡанын һурып туҡлана, ата серәкәйҙәр сәскәле үҫемлектәрҙең һуттары — нектар менән туҡлана.
Ҡан һурыусы үҫеп еткән инә серәкәй йәйен һәр ерҙә лә осрай: һаҙамыҡ һәм еүеш урындарҙа, мал — тыуар ҡаралтыларында, кеше йәшәгән торлаҡ стеналарында,күләгәле урындарҙа. Ҡышын уларҙы мал ҡаралтыларында, йылы подвалдарҙа осратырға мөмкин. Улар хәрәкәтһеҙ (әгәр температура 0 °C түбән булһа), аҙ хәрәкәтле формала булалар[2].
Ҡорбанын эҙләгәндә инә серәкәй кешенән бүленеп сыҡҡан углекислоталы газға ҡарап йүнәлешен билдәләй. Ул 12 метр радиусында һиҙелә. Шулай уҡ йылылыҡҡа, хәрәкәткә, тирҙә булған һөт кислотаһы еҫенә лә ҡарап билдәләй ала[4].
Шулай уҡ инә серәкәй йәшәү урынын яҡтылыҡ буйынса ла һайлай: ҡаланың насар яҡтыртылған биналарында, бүлмәләрҙә ҡараңғы тормош алып бара.
Инә серәкәйҙең уртаса йәшәү осоро температураға бәйле. Лаборатория шарттарында (подвалдарҙа күҙәтеүҙәр ойошторолманы) углевод туҡланыуында, 25 °C йылылыҡта инә серәкәйҙәр уртаса 43 көн, 20°С йылылыҡта — 57 көн, ә инде 10—15°С — 114—119 көн; туҡланыу булмаған осраҡта йәшәү осоро бик ныҡ ҡыҫҡара. Ата серәкәйҙәрҙең ғүмер оҙонлоғо бар осраҡтарҙа ла 25 °C 19 көнгә генә һуҙыла.
Серәкәйҙәрҙең ҡайһы бер төрҙәренең йәшәү осоро мәғлүм булған осраҡтарҙан оҙағыраҡҡа һуҙыла: улар ҡышлап сыҡҡас та 1—2 ай йәшәй.
Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аталанған осорҙа инә серәкәй ата серәкәйҙәрҙе ҡанаттарын елпеүе ярҙамында нәҙек кенә безелдәгән тауышы менән йәлеп итә. Серәкәйҙәр тауыш тирбәлеүен һиҙгер мыйыҡсалары менән һиҙә. Инә бөжәк ата бөжәккә ҡарағандә нәҙегерәк, йәш бөжәктәр ололарынан айырмалы безелдәй. Шуға ҡарап, ата серәкәйҙәр һаҡ ҡына тыңлап, олораҡ серәкәйҙәрҙе бик тиҙ таба. Аталаныу осоронда ата һәм инә серәкәйҙәрҙән күс барлыҡҡа килтерә.
Инә бөжәк 2—3 көн эсендә 30—150, хатта 280-гә ҡәҙәре күкәй һала. Йомортҡанан бер аҙна эсендә оло серәкәй үҫеп етә. Йомортҡа һалыу өсөн инә серәкәйгә ҡан эсеү бик мөһим. Шуға ла күкәй һалыуы ҡанды күпме эсеүгә бәйле.
Йомортҡаларҙы аҡмай ятҡан, йәки талғын аҡҡан һыу өҫтөнә һала. ( Anopheles и Culex) ырыуы, ( Aedes) ырыуына ҡараған төрҙәре яҙ һыу аҫтында ҡалған ерҙәрҙә барлыҡҡа килгән күләүектәр ситенә ергә һала[2].
Серәкәйҙең тешләүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тешләр алдынан серәкәйҙәр ҡанды ойоштороусы антикоагулянттар ебәрә. Серәкәйҙең ошо һеләгәйе тәнде ҡысыттыра, сабырттыра, шешендәрә, ҡыҙыл тапсыҡтар барлыҡҡа килтерә. Айырым осраҡта хатта аллергик реакция барлыҡҡа килә. Шул һеләгәй менән серәкәйҙәр аша инфекциялар тарала ла инде.
Кеше тормошондағы әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Серәкәйҙәр малярия, һары лихорадка, зәңге һәм башҡа төр энцефалиттар таратыусы булып торалар. Ошо ауырыуҙар араһынан берәүһе генә (малярия) йыл һайын ике миллион кешенең үлеменә сәбәпсе була[5]. Унан башҡа серәкәй тешләүе аллергия һәм сабыртма килеп сыға.
Классификация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғаилә эсендә тағы ла өс бүлендек ғаиләләр бар :
- Подсемейство Малярийные комары (Anophelinae)
- Малярия серекәйҙәре ырыуы (Anopheles)
- Род Bironella
- Род Chagasia
- Подсемейство Немалярийные комары (Culicinae)
- Триба Culicini
- Род Кусаки (Aedes)
- Род Coquillettidia
- Род Настоящие комары (Culex)
- Род Теобальдии (Culiseta, ранее — Theobaldia)
- Род Deinocerites
- Род Haemagogus
- Род Mansonia
- Род Orthopodomyia
- Род Psorophora
- Род Uranotaenia
- Триба Sabethini
- Род Limatus
- Род Phoniomyia
- Род Sebethes
- Род Wyeomyia[6]
- Триба Culicini
- Подсемейство Toxorhynchitinae
- Род Toxorhynchites
Серәкәйҙәр менән көрәш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Серәкәйҙән һаҡланыуҙың барлыҡ саралары түбәндәгеләргә бүленә:
- экологик — һыу ятҡылыҡтарын төҙөкләндереү, подвалдарҙы төҙөкләндереү; мәҙәни ландшафт шарттарын экологик юл менән төҙөү, батҡаҡ урындарҙы киптереү, һыу ятҡылыҡтары ярҙарын тәрәнәйтеү, дым тотоусы үҫемлектәрҙән таҙалау);
- физик — тәпеләр, йәбешкәктәр, москитҡа ҡаршы селтәрҙәр, серәкәйҙән һаҡлаусы битлектәр, полагалар, тығыҙ кейемдәр ҡулланыу;
- халыҡ саралары — серәкәйҙәр яратмаған үҫемлектәр еҫен һәм уларҙың экстракттарын ҡулланыу;
- биологик — серәкәйҙәрҙең ҡурсаҡтарын, личинкаларын юҡ итеүсе биологик бактериялар ҡулланыу;
- химик — дезинсекция. Шәхси һаҡланыу саралары: репелленттар, инсектицидтар, фумигаторҙар (спиралдәр, электр фумигаторҙары);
- техник — ультратауыш ҡоролмаһы — моделенә ҡарап 20-нән 5000-гәсә метр аралыҡта серәкәйҙәрҙе юҡ итә2); ультрафиолет ҡулайламаһы — серәкәйҙәрҙе юҡ итеүсе москит лампаһы.
Серәкәйҙәрҙе күпләп юҡ итеү өсөн экологик яҡтан зарарһыҙ Bacillus thuringiensis бактерийҙары нигеҙендә эшләнгән биологик препараттар ҡулланыу яҡшы һөҙөмтәләр бирә. Был препарат серәкәйҙең ҡарышлауыҡ сағында, ҙурайып тирә-яҡҡа таралмаҫ борон ҡулланыла. Серәкәйҙәр төрлө еҫтәргә үтә һиҙгер. Мәҫәлән, помидор ботағының, грек сәтләүегенең яңы япрағының, базилик, муйыл, мәрүәр, аҡтамыр, әнис, ҡәнәфер, бесәй үләне, эвкалипт, ала миләүшә, ҡанүлән, яран, бөтнөк сәскәләренең, эрбет майының еҫен яратмайҙар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Комары, двукрылые насекомые // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Агринский Н. И. Насекомые и клещи, вредящие сельскохозяйственным животным. — М.: Сельхозиздат, 1962. — С. 74—91.
- Плавильщиков Н. Н. Определитель насекомых: Краткий определитель наиболее распространённых насекомых европейской части России. — М.: Топикал, 1994.
- Паразитология и инвазионные болезни животных / М. Ш. Акбаев, А. А. Водянов, Н. Е. Косминков и др.; под ред. М. Ш. Акбаева. — КолосС, 2002. — С. 710—712.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Горностаева Р. М., Данилов А. В. Комары Москвы и Московской области. — М.: KMK Scientific Press, 1999
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Агринский Н. И. Насекомые и клещи, вредящие сельскохозяйственным животным.
- ↑ Паразитология и инвазионные болезни животных / М. Ш. Акбаев, А. А. Водянов, Н. Е. Косминков и др.; под ред. М. Ш. Акбаева.
- ↑ Anna Petherick How DEET jams insects' smell sensors. Nature (2008-03-13). Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 август 2011. 15 июнь 2010 тикшерелгән.
- ↑ Top 10 deadliest animals on the planet, Telegraph.co.uk (14 Apr 2009). 14 апрель 2009 тикшерелгән.
- ↑ Animal Diversity Web — Culicinae


text:
8 декабрҙә Социаль сәйәсәт һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса комитет ултырышы үткәрелә
8 декабрҙә БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Социаль сәйәсәт һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса комитеты ултырышы үткәрелә.
Парламенттың матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, ултырышта Башҡортостан Республикаһында «Һаулыҡ» өҫтөнлөклө милли проектын тормошҡа ашырыу барышы, шулай уҡ «Башҡортостан Республикаһының граждандарҙың һаулығын һаҡлау тураһында кодексының 55-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында» (икенсе уҡыу), «Башҡортостан Республикаһында туберкулез таралыуын иҫкәртеү тураһында» Башҡортостан Республикаһы Законының 12-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында» (икенсе уҡыу), «Етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларға социаль ярҙам буйынса өҫтәмә гарантиялар тураһында» Башҡортостан Республикаһы Законының 8-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында» (икенсе уҡыу) Башҡортостан Республикаһы закондары проекттары тикшереләсәк.
Ултырыш Өфө ҡалаһы, З.Вәлиди урамы, 46, (к.601) адресы буйынса үтәсәк. Сәғәт 10-да башлана.


text:
Өфөнөң 13-сө холоҡ төҙәтеү колонияһы заманса бөтә стандарттарға тап килеүсән тип танылғанФото: автор фотоһы
Өфөнөң 13-сө холоҡ төҙәтеү колонияһы заманса бөтә стандарттарға тап килеүсән тип танылған
Өфөнөң 13-сө холоҡ төҙәтеү колонияһы заманса бөтә стандарттарға тап килеүсән тип танылғанФото: автор фотоһы
Өфөнөң 13-сө холоҡ төҙәтеү колонияһы хөкөм ителгәндәрҙе тотоу буйынса заманса бөтә стандарттарға тап килә тип танылған. Бындай һығымтаға Рәсәй Федераль язаны үтәү хеҙмәте директоры урынбаҫары Александр Сапожников шаршамбы, 27 августа, Рәсәй Федераль язаны үтәү хеҙмәтенең территориаль органдары етәкселәре урынбаҫарҙарының бөтә Рәсәй кәңәшмәһе сиктәрендә учреждениены тикшергәс килде.
— Бында тейешле кимәлдә эшләгәндәр, — тип билдәләне эске хеҙмәт генерал-майоры. — Хәҙер беҙгә Рәсәйҙәге бөтә колонияларҙы Өфөнөң 13-сө колонияһындағы кеүек стандарттарға еткерергә кәрәк.
Магазин, ашхана, икмәкхана, мунса-кер йыуыу комплексы, йәшелсә һаҡлау бүлмәһе – Өфө колонияһының бөтә объекттары әлеге ваҡытта ремонтланған һәм заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған.
— Был билдәле өлгө, уға етергә тырышырға кәрәк, — тине Александр Сапожников.


text:
Үҙәк банк Социнвестбанк ваҡытлы хакимиәтенең функцияларын Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡҡа йөкмәттеФото: Олег Яровиков
Үҙәк банк Социнвестбанк ваҡытлы хакимиәтенең функцияларын Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡҡа йөкмәтте
Үҙәк банк Социнвестбанк ваҡытлы хакимиәтенең функцияларын Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡҡа йөкмәттеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Үҙәк банк Социнвестбанк ваҡытлы хакимиәтенең функцияларын «Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡ» дәүләт корпорацияһына йөкмәтте. Тейешле мәғлүмәт Үҙәк банктың рәсми сайтында урынлаштырылған.
«Ваҡытлы хакимиәттең эшмәкәрлек осорона «Социнвестбанк» асыҡ акционерҙар йәмғиәте акционерҙарының устав капиталында ҡатнашыуға бәйле вәкәләттәре, шулай уҡ идара итеү органдарының вәкәләттәре туҡтатылды», — тиелә Рәсәй банкының белдереүендә.
Шулай уҡ кредит ойошмаһының финанс хәлен тикшереү ваҡытлы хакимиәттең тәү сираттағы бурысы булып тора тип хәбәр ителә.
Бөгөн Социнвестбанктағы каникулдарҙың йәнә оҙайтылыуы хаҡында билдәле булды.


text:
Рәсәй Хөкүмәте комиссияһы Башҡортостанда май экстракцияһы заводын үҫтереү мөмкинлектәрен баһаланыФото: Күмертау хакимиәте
Рәсәй Хөкүмәте комиссияһы Башҡортостанда май экстракцияһы заводын үҫтереү мөмкинлектәрен баһаланы
Рәсәй Хөкүмәте комиссияһы Башҡортостанда май экстракцияһы заводын үҫтереү мөмкинлектәрен баһаланыФото: Күмертау хакимиәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
7 октябрҙә федераль Хөкүмәт комиссияһы вәкилдәре Күмертау ҡалаһы янындағы Маячный ауылында май экстракцияһы заводының төҙөлөш майҙансығын ҡараны. Күмертауға эш сәфәре менән «Моноҡалаларҙы үҫтереү фонды» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһының генераль директоры Илья Кривогов етәкселегендә Рәсәй Хөкүмәте комиссияһы ҡарамағындағы моноҡалаларҙы модернизациялау буйынса эшсе төркөм килде.
Төҙөлөш майҙансығын ҡарауҙа эшсе төркөм ағзалары, Күмертау хакимиәте башлығы Борис Беляев, Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры Сергей Новиков, Силәбе өлкәһе «Сигма» холдинг компанияһының генераль директоры Александр Махров, «Май экстракцияһы заводы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Владимир Емелин ҡатнашты.
Күмертау башлығы хакимиәтенең беренсе урынбаҫары Ирина Голованова һүҙҙәренсә, эшсе төркөм май экстракцияһы заводының төҙөлөш майҙансығын, тимер юлдарын һәм автомобиль юлын ҡарап сыҡты. Дирекция комиссия ағзаларының барлыҡ һорауҙарына ла аныҡ яуап бирҙе.
«Хәҙер беҙ Күмертау хакимиәтенә эшсе төркөм ултырышына барабыҙ, унда беҙҙең проекттар ентекле тикшереләсәк», — тип аңлатма бирҙе Ирина Голованова.
Күмертау хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика эше буйынса бүлеге хәбәр итеүенсә, комиссия ағзалары заводтың мөмкинлектәре ҙур булыуын билдәләгән.
Ултырыш йомғаҡтары буйынса Маячный ауылында май экстракцияһы заводы объекттарын төҙөүгә һәм реконструкциялауға аҡса бүлеү мөмкинлеге тураһында ҡарар ҡабул ителәсәк.


text:
«Башнефть» Инновация үҫешенең оҙайлы программаһын раҫланы Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
«Башнефть» Инновация үҫешенең оҙайлы программаһын раҫланы
«Башнефть» Инновация үҫешенең оҙайлы программаһын раҫланы Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
«Башнефть» нефть компанияһы 2021-2026 йылдарға компанияның инновация үҫеше программаһын раҫланы.
«Яңылыҡтар индереү — компанияның конкурентлыҡ һәләтен күтәреүҙең мөһим ҡоралы, — тип билдәләне «Башнефть» компанияһының Директорҙар советы рәйесе, Рәсәй энергетика министрының беренсе урынбаҫары Алексей Текслер. — Программаның маҡсаты — компанияға алдынғы технологиялар индереүҙе тәьмин итәсәк ойоштороу һәм финанс механизмдарын булдырыу».
Программаның алдағы ике йылға төп бурысы — «виртуаль полигон»дың ойоштороу механизмдарын камиллаштырыу. Тышҡы инновация мөхите менән әүҙем эш итеү — программаны тормошҡа ашырыуҙың төп механизмдарының береһе.
Әлеге ваҡытта «Башнефть» М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеү сиктәрендә берлектә ғилми тикшереүҙәр алып бара.
«Сколково» фонды менән килешеүҙе тормошҡа ашырыу барышында өс инновация проекты «Башнефть» етештереү объекттарында перспективалы асыштар индереү мөмкинлектәрен һәм йүнәлештәрен билдәләү өсөн тәжрибә-сәнәғәт һынауҙары стадияһын үтә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 416
“БАШИНКОМ” фәнни-ғәмәлгә индереү предприятиеһы, ЯСЙ. Органик ашламалар, һаҡлау саралары һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр (бионекс, гуми, гумиоми, фитоспорин, эзбиз-гуми), тупраҡ-грунттар; малсылыҡтың (ш. иҫ. ҡошсолоҡтоң) етештереүсәнлеген күтәреү өсөн мал аҙығы өҫтәмәләре; быраулау эретмәләре өсөн һүндергестәр һәм реагенттар; ҡатнашмалар яһау, үтә ныҡ ваҡлау, гомогенизациялау һәм эмульсиялау өсөн технологик ҡорамалдар етештерә; ландшафт дизайны м‑н шөғөлләнә. Пр‑тие тарафынан сәнәғәт ҡалдыҡтарын үтилләштереү технологияһы эшләнә. Өфөлә урынлашҡан. 1991 й. нигеҙ һалына. Составы: фасовкалау цехы (2000 й. нигеҙләнгән, Өфө), гумин препараттары з‑ды (1996 й., Күмертау). Продукцияһы БР‑ҙа һәм РФ‑тың башҡа төбәктәрендә һатыла, яҡын һәм алыҫ сит илдәргә сығарыла.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Иң яҡшы бейеүселәр һайлап алынасаҡ
28 февралдә Конгресс-холда хәҙерге заман бейеү йүнәлештәре буйынса I Башҡортостан чемпионаты үтәсәк. Унда ҡатнашыу өсөн республика баш ҡалаһына иң көслө бейеүселәр һәм хореографтар йыйыласаҡ. БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, Волга буйы федераль округы ярыштарында, һуңынан Рәсәй һәм халыҡ-ара турнирҙарҙа чемпион исемен яулау өсөн һәм Башҡортостан намыҫын яҡлап 40 бейеү коллективы көрәшәсәк. Еңеүселәр яңғыҙ номинацияла, парҙар һәм коллективтар араһында билдәләнәсәк.
Чемпионатта ҡатнашыусылар халыҡ бейеүе, бейеү шоуы, классик бейеү, тарихи-көнкүреш бейеүе, мажоретка, твирлинг, черлидинг, джаз, модерн, диско, степ, бал бейеүҙәре ансамблдәре, социаль пар бейеүҙәре, хип-хоп, стрит-шоу, электрик буги, хаус, тектоник, belly dance кеүек бейеү дисциплиналарында ярышасаҡ.
Ҡатнашыусыларҙың йәш категориялары түбәндәгесә: «бэби» кескәйҙәр төркөмө (алты йәш һәм унан кесерәктәр), балалар (7-11 йәш), үҫмерҙәр (12-15 йәш), өлкәндәр (16 йәш һәм унан өлкәнерәктәр).
Конкурсанттарҙың сығыштары башҡарыу техникаһы буйынса баһаланасаҡ — был синхронлыҡ, аныҡлыҡ, ҡатмарлылыҡ кимәле, ритм. Икенсе критерий — композиция (хореография). Үҙенсәлекле костюм, оҫта макияж, сифатлы декорациялар, тамашасы менән контакт — бейеү номерын баһалағанда былар барыһы ла шулай уҡ мөһим.
Әйтергә кәрәк, төбәктә чемпионат кимәлендәге бындай турнир тәүге тапҡыр үткәрелә, былтыр ноябрҙә үткәрелгән хәҙерге заман хореографияһы буйынса I асыҡ Башҡортостан Кубогы уның алдындағы этап булды.
Чемпионатты ойоштороусылар — БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм, Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлыҡтары ярҙамында БР Хәҙерге заман һәм эстрада бейеүҙәре федерацияһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 411
ҠАПҠАЕВ Ғиниәтулла (14.9.1856, Пенза губ. Саранск өйәҙе Ғайса а. — 21.3.1930, Өфө), дин әһеле. Ҡәҙимселек яҡлы. Ҡазан губ. Ҡашҡар а. мәҙрәсәһен тамамлағандан һуң тыуған ауылында имам булып хеҙмәт итә. 1893—1917 йй. — Ырымбур мосолман диниә назараты (Диниә назараты ағзалары эшмәкәрлеген тикшерә һәм эш башҡарыусы була), 1920 йй. БАССР Диниә назаратының ҡазыйы була. Ҡ. 1914 й. исламды өйрәнеү, мосолман мәғарифын һәм хәйриәне үҫтереү өсөн асылған “Сырател-Мөстәҡим” (“Хаҡ юл”; С.‑Петербург) Бөтә Рәсәй мосолмандар союзына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Бер нисә тапҡыр хөкүмәткә ҡаршы берекмәләрҙе тәнҡитләп сығыш яһай. 1917 й. мартында Өфө губ. ком‑ты президиумы ҡарары м‑н хоҡуҡ һаҡлау органдары күҙәтеүе аҫтында була.
Әҙәб.: Фәхретдинов Р. Аҫар. 1‑се кит. Өфө, 2006.
Д.Д.Азаматов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Өфө ауыл Универсиадаһында ҡатнашыусыларҙы ҡабул итәсәк
16 мартта Өфөлә, "Динамо" стадионында, Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығы юғары уҡыу йорттарының IV ҡышҡы Универсиадаһын асыу тантанаһы үткәрелә. Ведомствоның 59 юғары уҡыу йортонан ҡатнашыусылар Башҡортостан баш ҡалаһына йәкшәмбе, 15 мартта уҡ, килә башлаясаҡ.
Ҡышҡы Универсиаданың быйылғы финал ярыштары Башҡорт дәүләт аграр университеты базаһында аҙна буйына барасаҡ. Шулай уҡ "Динамо", "Биатлон", "Приозерный" һәм Юғары спорт оҫталығы мәктәбе кеүек спорт комплекстары ла йәлеп ителәсәк.
БР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Универсиадала ҡатнашыусылар һаны йылдан-йыл арта бара. Мәҫәлән, һуңғы йәйге Универсиадала алты меңгә яҡын студент һәм аспирант ҡатнашты, ә финал ярыштарында 1200 самаһы спортсы еңеү өсөн көрәште.


text:
“Саҙалыла бәрҙе мәскәүләп...”25-07-2017, 02:21 // Йәмғиәт, Эй ултыра балыҡсы... // Баҫып сығарырға
Үҙебеҙҙең ниндәй маҡсат менән йөрөгәнебеҙҙе әйткәс, ҡыуанып китте. Һәр һорауыбыҙға ихлас күңелдән яуап алдыҡ. Рәжәп менән (бер туған ағаһы) малай саҡтан бергә үҫеп, уйнап, хәҙер ҙә эштәрҙе бергә алып барырға тырышабыҙ. Нәжиптең йырҙарын ул яҡтарҙа яратып тыңлайҙар. Гармунын ҡулына алып, үҙе яҙған йырҙы ла ишеттерҙе беҙгә. Булһа-була бит кешелә моң!
– Биш йәштән атайһыҙ үҫеү йырҙарымда ла сағылыш тапҡан, – ти ул. – Әсәй һәр ваҡыт эштә булды. Саҙалы йылғаһында бәрҙе мәскәүләп көн уҙғара инек, – ти. – Унлаған бәрҙе тотабыҙ ҙа ҡайтып ҡурып ашайбыҙ, тағы киләбеҙ йылға буйына.
Минеңсә, ирмен тигән ир затында йә балыҡсы, йә һунарсы ҡомары булырға тейештер ул. Бынан бер нисә йыл элек быуа төҙөп, һаҙан, аҡ амур, һөмбаш ебәргәйнем, бағры балығы ла бар ине. Һунарсылар йәмғиәтенә инеп киткәс, быуа бер аҙ онотолобораҡ торҙо. Ваҡыт та етмәй, урманға йыш йөрөргә кәрәк. Хужалыҡҡа Ейәнсура районы урмандарының 70 проценты инә. Һунарсыларға рөхсәт ҡағыҙы бирәбеҙ. Айыуға, мышыға, ҡабан сусҡаларына һунар итәләр. Өҫтәүенә ағас менән дә шөғөлләнәм.
– Уңышлы эшләү нигеҙе – егәрлелек, – ти әңгәмәсебеҙ. – Таң менән тораһың да ҡара кискә хәтлем йүгерәһең.
Бына шундай өлгөр егет булып сыҡты Нәжип Юлдашбаев.


text:
Юлығыҙ шәп, кем һалған?30-10-2013, 00:48 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға
Ҡасандыр бында "екке ат" тигән техника менән эш башлағандар. Бөгөнгө мөмкинлектәр ул замандағыларҙың төшөнә лә инмәгән, әлбиттә.
90-сы йылдар аҙағында юл ремонт-төҙөлөш идаралығы алдына районда ҡаты япмалы юлдарҙы төҙөү һәм тәртиптә тотоу бурысы баҫа. Эште асфальт-бетон заводының юҡлығы ғына тотҡарлай. Тиҙ арала кәрәкле ҡорамалдарҙы алып, мәсьәләне хәл итеп тә ҡуялар. Шулай итеп, 2000 йылда үҙҙәренең асфальт-бетон заводы тәүге продукцияһын бирә. Завод юл ремонт-төҙөлөш идаралығын яңы кимәлгә сығара, автомобиль юлдарын һалыу, ремонтлау, хеҙмәтләндереү бермә-бер еңелләшә.
— Беҙҙең идаралыҡ — көслө, ышаныслы ойошма, — ти компанияның етәксеһе Марсель Закиров. — Уның яңы, ҡеүәтле техникаһы ла, белгестәре лә етерлек. Быйыл ғына биш "КамАЗ" менән заманса автогрейдер һатып алдыҡ. Хәҙер быға тиклемгенән күпкә ҙурыраҡ, күләмлерәк эштәр башҡарырға һәләтлебеҙ. Тик бирелгән пландарҙың етди финансланыуы шарт.
2012 йылда 84 миллион һумлыҡ юл эше башҡарылһа, быйыл иһә планлаштырылған 160 миллион һумдың 157-һе үҙләштерелгән дә инде. Район үҙәгендә генә түгел, башҡа ауылдарҙа ла юлдар әүҙем төҙөлә, яңыртыла, яҡшыртыла. Быйыл Иҫке Балтас ауылының биҫтәләрен тоташтырыусы күпер асылды. Республикала стеклониттан һалынған тәүге композит күпер булараҡ билдәлелек алды ул. Былтыр дүрт йорт ихатаһы тәртипкә килтерелһә, быйыл мәсет алдындағы майҙансыҡ төҙөкләндерелде, тимәк, ауыл халҡына хәҙер көҙгө бысраҡ ҡамасау була алмай. Тәүлек әйләнәһенә эшләгән юлсылар ҡышҡы бурандарҙа ла бөтә район биләмәһендә автомобиль транспортының өҙлөкһөҙ хәрәкәтен тәьмин итергә һәләтле.
Әле юл ремонт-төҙөлөш идаралығы бик ҙур проектты тормошҡа ашырҙы: Иҫке Балтас — Асҡын республика трассаһы ремонтланды. Идаралыҡ белгестәре технологияның еренә еткереп үтәлеүен хәстәрләне, сөнки бында ауыр йөк тейәгән ҙур машиналар йөрөй, тимәк, юл япмаһы ныҡлы, сифатлы булырға тейеш. Балтас районында Тушҡыр ауылына илтә торған юлды һалғанда беренселәрҙән булып тероклит япма яһау технологияһын файҙаландылар. Американан үҙләштерелгән был иң заманса алым беҙҙә ҡулланыуҙа булған башҡа ысулдарҙан 35 процентҡа ныҡлыраҡ һәм арзаныраҡ. Уның буйынса ҡырсынташ та тотонолмай. Төбәктә уға ҡытлыҡ булғас, быныһы айырыуса мөһим. Юл япмаһын цемент һәм полимер өҫтәмәләр менән генә ҡаплайҙар. Өҫтөн тығыҙлап-үтекләп сыҡҡандан һуң ике сәғәт үтеүгә юл файҙаланыуға әҙер.
Бында коллектив татыу һәм берҙәм. Күптән эшләп йөрөүсе тәжрибәле эшселәр аҙ түгел. Мәҫәлән, Харисйән Сәйетов Рәсәй Федерацияһы Транспорт министрлығының Почет грамотаһы менән наградланған, Илдус Шакиров — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре.
Идаралыҡта 75 кеше эшләй, уларҙың хеҙмәтен һөҙөмтәле ойоштороу мөһим. Предприятиела ике сменала эш көнөн һәм ялды сиратлаусы график индерелгән. Был эштең өҙлөкһөҙ барыуына, йөкләмәләрҙең ҡыҫҡа ваҡытта үтәлеүенә булышлыҡ итә. Барлыҡ хеҙмәткәрҙәр алдарына ҡуйылған бурыстың юғары кимәлдә, тиҙ һәм сифатлы башҡарылыуына ынтыла.


text:
Яр Саллынан “Хыялый” килде30-10-2013, 00:42 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
Ошо көндәрҙә республикабыҙҙа Татарстандың Яр Саллы татар дәүләт драма театрының тамашалары үтеүе лә – быға асыҡ дәлил. Ут күршеләребеҙ дүрт көн дауамында Өфөнөң “Нур” татар дәүләт театрында баш ҡала халҡының күңелен асты.
Яр Саллы театрының был гастроле билдәле башҡорт шағиры, драматург Салауат Әбүзәрҙең “Хыялый” лирик комедияһы менән асылды. Авторҙың тәрән йөкмәткеле тәүге пьесаһы үтә лә бәхетле булып сыҡты. Хәҙер “Хыялый” Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының, шулай уҡ Ырымбур, Яр Саллы, Сибай театрҙарының репертуарын байытып тора.
Башҡортостан һәм Татарстан театрҙарының алмаш гастролдәре күптән инде күркәм йолаға әүерелде. Яр Саллы театрының Өфөлә сығышы ла тәүгегә түгел. Баш ҡалабыҙ тамашасылары күптән уларҙың уйнау оҫталығын баһалап өлгөргән. Был юлы ла улар яратҡан ижади коллективына тоғро ҡалды – тамаша залы тулы ине.
– Беҙ гастролебеҙҙе юҡҡа ғына Салауат Әбүзәрҙең “Хыялый” пьесаһы менән асманыҡ, – тине театрҙың баш режиссеры, Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Муса Йәлил исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Фаил Ибраһимов. – Был әҫәрҙе тамашасыларыбыҙ күптән яратып өлгөрҙө, уны ҡарарға халыҡ эркелеп йөрөй. Салауат Әбүзәр – саф күңелле, ихлас ижадсы. Шуға уның әҫәрҙәре лә шәп килеп сыға. Талантлы драматургтың яңы пьесалары киләсәктә лә беҙҙең репертуарҙы биҙәр тип ышанам.
Театр артистары күңелен биреп, еренә еткереп уйнаны “Хыялый”ҙы. Тамашасылар берсә рәхәтләнеп көлдө, ҡайһы бер урынында күҙ йәшен дә йәшерә алманы. Бында танылыу яулаған татар артистарының да оҫталығын билдәләп үтергә кәрәктер. Инсаф Фәхретдинов – Ғиззәт, Гөлүсә Ғәйнетдинова – Шәрифә, Булат Сәләхов – Зәкир (улар өсөһө лә “Татарстандың халыҡ артисы” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ), Индира Ғиләзетдинова – Йондоҙ, Динар Әминов Сәлим образы аша халыҡ һөйөүен яулап өлгөрҙө.
Тамашанан һуң ошо әҫәр буйынса фекер алышыу ҙа булды. Сәхнә оҫталары, фән әһелдәре авторға үҙ теләк-тәҡдимдәрен еткерҙе.
– Ысын шағир ҡасан да булһа драма әҫәре яҙасаҡ, тигән Белинский, – тип һүҙен бшланы БДУ-ның татар филологияһы кафедраһы доценты, ғалим Рәүф Иҙрисов, – Әбүзәрҙе беҙ тәү сиратта ялҡынлы шағир булараҡ беләбеҙ. Уның һәр әҫәре еренә еткерелеп ижад ителә. Мин Салауат Әбүзәрҙе башҡорт йә иһә татар халҡының ғына түгел, тотош төрки донъяһының хазинаһы тип атар инем.
Бына шундай юғары баһа бирҙеләр авторға.
Гастролдең икенсе көнөндә Яр Саллы театры яҡташыбыҙ, Татарстандың халыҡ шағиры Илдар Юзеевтың “Ғашиҡтар тауы” мелодрамаһын ҡуйҙы. Рәбит Батулланың “Йәш аралаш көлөү” драмаһын да халыҡ йылы ҡабул итте. Ә инде театрҙың Өфөләге гастроле Надежда Пушнинаның “Ҡыҙым кейәүгә сыға” комедияһы менән тамамланды.
Дәртләнеп, яңы ижади пландар менән ҡайтты Яр Саллы татар дәүләт театрының труппаһы. Ҡунаҡ ашы – ҡара ҡаршы, тиҙәр бит. Ҡайтыуҙарына улар ҙа шатлыҡлы хәбәр алды. Сибайҙың Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Башҡорт дәүләт драма театры Салауат Әбүзәрҙең “Ғүмерлек ғазап” мелодрамаһы менән Татарстанға гастролгә килгәйне.


text:
Иҡтисад үҫеүе
Иҡтисад үҫеүе — дәүләт иҡтисадында билдәле бер мөҙҙәт эсендә (ҡағиҙә булараҡ, бер йылда) продукция етештереү күләмен арттырыу.[1]
Иҡтисад үҫеүе (экономический рост) һәм иҡтисад үҫеше йәки иҡтисади үҫеш (развитие экономики йәки экономическое развитие) теорияһын ХХ быуат башында Йозеф Шумпетер сығарған[2]. Үҫеү һәм үҫеш теорияһына шулай уҡ Саймон Кузнец, Фернан Бродель, Теодор Шульц, Гэри Беккер, Майкл Портер, Николай Кондратьев һәм башҡа ғалимдар ҙур өлөш индергән.
Йозеф Шумпетер беренсе булып иҡтисад үҫеүе менән иҡтисад үҫеше айырмаһын күрһәткән, иҡтисад үҫеүен тәьмин итеүсе төп көс булараҡ инновацияларҙың асылын билдәләгән.
1911 йылда донъя күргән «Иҡтисади үҫеш теорияһы» тигән монографияһында Йозеф Шумпетер иҡтисад үҫеүен һан үҙгәреше тип баһалаған, йәғни ул бер үк тауарҙарҙы һәм хеҙмәттәрҙе етештереү һәм ҡулланыуҙың ваҡыт үтеү менән арта барыуынан ғибәрәт.
Иҡтисади үҫеш, Йозеф Шумпетер билдәләүенсә, производстволағы, продукциялар һәм хеҙмәттәрҙәге, идара итеүҙәге, шулай уҡ йәшәйештең башҡа өлкәләрендәге һәм иҡтисади эшмәкәрлек төрҙәрендәге ыңғай сифат үҙгәрештәренән тора.
Башҡасараҡ әйткәндә, Йозеф Шумпетер үҫештең, прогрестың төп этәргесе тип инновацияларҙы һәм инновацияларға ихтыяжды һәм ихтыяждан артып киткән тәҡдимде барлыҡҡа килтереүсе эшҡыуарлыҡ ресурсын атай.
Ҡыҫҡаһы: үҫеү — һан үҙгәрештәре, ә үҫеш — йәшәү сифатын күтәреүгә йүнәлтелгән сифат үҙгәрештәре.
Иҡтисади үҫеш күрһәткестәре йыйылмаһынан айырмалы, иҡтисад үҫеүе — ябайыраҡ булған һан күрһәткесе. Реаль етештереү тигәндә реаль (йәғни инфляция факторҙарынан таҙартылған) эске тулайым продукт (ЭТП), һирәгерәк — реаль тулайым милли продукт (ТМП), саф милли продукт (СМП), йәғни милли табыш (МТ) аңлана.
Иҡтисад үҫеүе халыҡтың тормош кимәленең һәм сифатының үҫеүе менән — ғүмер оҙайлығының артыуы, медицина хеҙмәтләндереүенең сифаты, һәр кемдең сифатлы белем ала алыу мөмкинлеге, эш көнө ҡыҫҡарыу, граждандарҙың хәүефһеҙлеге һ.б. менән тығыҙ бәйләнгән.
Үҫеү һәм үҫеш теориялары берҙәм ҡараш сиктәрендә бер үк авторҙар тарафынан сығарыла, уларҙа кеше капиталы һәм инновациялар үҫеүҙең һәм үҫештең төп факторҙары булып тора.
Йөкмәткеһе
Иҡтисад үҫеүенең типтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҡтисад үҫеүенең экстенсив һәм интенсив типтары бар. Беренсе осраҡта үҫеү — экстенсив факторҙар, икенсеһендә интенсив факторҙар иҫәбенә бара. Фән һәм техника ҡаҙаныштары иҫәбенә үҫеүҙең интенсив факторҙары өҫтөнлөк ала бара. Ғәмәлдә иҡтисад үҫеүенең экстенсив һәм интенсив типтары саф килеш күҙәтелмәй. Улар бер-береһе менән тығыҙ үрелеп, бер-береһенә йоғонто яһап тормошҡа аша.
Хәҙерге заман үҫеү теорияһында иҡтисад үҫеүенең дүрт тибын айыралар: алдынғы илдәрҙең тигеҙ үҫеүе (АҠШ-та, Европала күҙәтелә), үҫеү мөғжизәләре (Япония, Көньяҡ Корея, Гонконг), үҫеү фажиғәләре (Үҙәк Африканың ҡайһы бер илдәре) һәм иҡтисадтың үҫмәүе (мәҫәлән, Зимбабве).
Рәсәйҙә 2000—2008 йылдарҙа иҡтисад сағыштырмаса тигеҙ үҫте.
Иҡтисад үҫеүен тәьмин итеүсе шарттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҡтисад үҫеүенә йоғонто яһаусы шарттар[3]:
- хеҙмәт ресурстарының һаны һәм сифаты
- төп капиталдың һөҙөмтәлелеге
- тәбиғәт ресурстарының һаны һәм сифаты
- идара итеүҙең һөҙөмтәлелеге
- технологияларҙың һөҙөмтәлелеге
- географик урын
Иҡтисад үҫеүенең интенсив һәм экстенсив шарттары бар[4]:
- Экстенсив шарт ресурсты һан яғынан арттырыуҙан тора (мәҫәлән, хеҙмәткәрҙәр һанын арттырыу). Ләкин уртаса хеҙмәт етештереүсәнлеге һиҙелерлек булып үҙгәрмәй. Экстенсив үҫешкә ресурс самаһыҙ арттырылһа ла, һөҙөмтәнең түбәнәйеүе хас. Мәҫәлән, ойошмалар һанын аҡланмаған арттырыу эшсе көстөң кәрәгенән артыҡ күбәйеүенә һәм хеҙмәт етештереүсәнлегенең кәмеүенә килтереүе бар. Шулай уҡ ерҙе, капитал һәм хеҙмәт тотоноуҙы арттырыу ҙа экстенсив шарттарға инә. Улар инновациялар, яңы етештереү технологиялары, идара итеү технологиялары, кеше капиталы сифатының үҫеше менән бәйләнмәгән.
- Интенсив шарттар идара итеү системаларын, технологияларҙы камиллаштырыуҙан һәм уларҙың сифатын яҡшыртыуҙан, инновациялар файҙаланыу һәм кеше капиталының сифатын күтәреүҙән ғибәрәт. Хәҙерге заман иҡтисадының үҫеүе һәм үҫеше өсөн төп шарт булып юғары сифатлы кеше капиталы һанала[5].
Тотороҡло үҫеү хеҙмәт етештереүен үҫтереү, инновациялар ҡулланыу, тотороҡло инвестициялар һәм ғәмәли сығымдарҙы ҡыҫҡартыу иҫәбенә бара. Техник прогресс, физик һәм кеше капиталын туплау, инфраструктура һәм иҡтисад институттары булдырыу иҡтисадтың оҙайлы киләсәктә үҫеүенә килтерә.
Донъяла иҡтисад үҫеүенең тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге типтағы иҡтисад үҫеүе тәүләп Англияла, XVIII быуаттың икенсе яртыһында, сәнәғәт инҡилабы һөҙөмтәһендә ғәмәлгә аша. XVIII быуат башынан донъяла бер кешегә тура килгән реаль килем сама менән 10 тапҡырға артҡан, үҫешкән илдәрҙә был күрһәткес тағы ла юғарыраҡ. Төрлө илдә йән башына тура килгән килем 10-30 тапҡырға айырыла. Иң фәҡир илдәрҙә халыҡ көнөнә яҡынса 1 АҠШ долларына (аҡсалата ғына түгел, натураль килемде лә индереп) йәшәй (АҠШ-тағы хаҡтар менән иҫәпләгәндә).
XX быуатҡаса иҡтисад үҫеүе тиҙлеге буйынса теүәл генә мәҡлүмәттәр юҡ, реаль ЭТП һәм иҡтисад үҫеүе тиҙлеген баһалау өлкәһендә иң билдәле тикшеренеүҙәрҙе Ангус Мэддисон үткәрә. 1973 йылдан һуң иҡтисадтың үҫеүе глобаль кимәлдә әкренәйә[6].
Иҡтисад үҫеүе масштабтарын үлсәү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҡтисад үҫеүен үлсәү донъя илдәренең ЭТП етештереүен (ил эсендә билдәле бер осор эсендә, инфляцияны иҫәпкә алып, барлыҡ етештерелгән тауарҙарҙың һәм хеҙмәттәрҙең баҙар хаҡы буйынса) йә уны тотоноуын (сығымдар буйынса) хисаплау юлы менән башҡарыла.
Яҡынса баһалар "етмеш ҡағиҙәһе"н файҙаланып эшләнә. Мәҫәлән, уға ярашлы, иҡтисад үҫеүе йылына яҡынса 3,5 % менән барһа, реаль ЭТП 20 йылдан ике тапҡырға арта, ә 1000 йылда реаль ЭТП тапҡырға үҫә.
Иҡтисад үҫеүенең неокейнссы теориялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҡтисад үҫеүенең төрлө теориялары һәм моделдәре бар.
Ҡайһы йүнәлеште өҫтөн күреүҙәренән сығып, ғалимдар билдәле моделдәр ярҙамында тулайым ихтыяж (неокейнссылар) йәки тулайым тәҡдим динамикаһын билдәләүсе шарттарҙы (неоклассик>тар) тасуирларға тырыша.
Кейнс I=S (инвестициялар=һаҡлыҡтағы средстволар) шарты үтәлгән осраҡта өлгәшелә торған макроиҡтисади тигеҙлек проблемаларын ҡараған.
Ул инвестицияларҙың ЭТП-ға күбәйтеп арттырыусан (мультипликатив) йоғонтоһон, шулай уҡ тулайым ихтыяждың иҡтисад үҫешенә йоғонтоһон нигеҙләй.
Дельта ЭТП=m*дельта I
Харрод — Домар моделе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Неокейнссы моделдәрҙең иң ябайы — 1939 йылда Р. Харрод һәм 1946 йылда Е. Домар тарафынан тәҡдим ителгән Харрод—Домар моделе.
- Һыҙаттары
Моделгә түбәндәгеләр хас:
- Инвестициялар артыуы тышҡы үҙгәреүсән дәүмәл булып тора һәм тулайым ихтыяж менән тулайым тәҡдимдәр үҫеүенең берҙән-бер шарты итеп ҡарала
- Инвестицияларҙың тауар тәҡдим итеүгә йоғонтоһо бар
- Ихтыяж тәҡдимгә тиң
- Ихтыяж үҫеше тәҡдим үҫешенә тигеҙ
- Һаҡлыҡтағы средстволар инвестицияларға тигеҙ булырға тейеш, был иҡтисад үҫеүенең шарты булып тора
- Әгәр һаҡлыҡтағылар>инвестициялар булһа, запастар үҙгәреү барлыҡҡа килә, был етештереү ҡеүәттәренең бушауына (эшһеҙлеккә) килтерә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Экономическая теория» З. К. Океанова, учебник, Москва 2007. — 652 с. Взято со страницы 413
- ↑ Йозеф Алоис Шумпетер (1883—1954).
- ↑ «Экономическая теория» З. К. Океанова, учебник, Москва 2007. — 652 с. Взято со страницы 414
- ↑ Гусаров В. Ю. Типология факторов экономического роста и их развитие. — Вестник ТИСБИ № 1, 2008 г.
- ↑ Корчагин Ю.
- ↑ Компактные математические модели развития Мир-Системы // Прогноз и моделирование кризисов и мировой динамики / Отв.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Барро Р., Сала-и-Мартин Х. Экономический рост. М.: Бинон, 2010. 822c. — ISBN 978-5-94774-790-4
- Лукас Р. Э. Лекции по экономическому росту М.: Издательство Института Гайдара — 2013. 288с — ISBN 978-5-93255-364-0
- Макконнелл К. Р., Брю С. Л. 14 издание. Экономикс. Москва: Инфа-М,2005.
- Портер. М. Д. Конкуренция. Пер. с англ. М.: Вильямс, 2003.
- Лавров Е. И., Капогузов. Е. А. Экономический рост: теории и проблемы: учебное пособие. — Омск: Изд-во ОмГУ, 2006. — 214 с.
- Корчагин Ю. А. Человеческий капитал как интенсивный социально-экономический фактор развития личности, экономики, общества и государственности, Москва, ВШЭ, 2011
- Селищев А. С., Селищев Н. А. Китайская экономика в XXI веке. Санкт-Петербург: Питер, 2004.
- Экономика. Под ред А. С. Булатова. М.: Магистр: Инфа, 2012. ISBN 978-5-9776-0161-0.


text:
Һорау тәү ҡарашҡа ябай күренгән кеүек. Борондан килгән ғәҙәт буйынса, ирмен тигән ир кеше йорт төҙөргә, балалар үҫтерергә, ағас ултыртырға тейеш, тип яуап бирергә күнеккәнбеҙ. Мәгәр, төптәнерәк уйлап ҡараһаҡ, ай-һай, ҡатмарлы һорау был. Өй генә түгел, зиннәтле хан һарайҙары һалып ҡуйған, итәк тулы бала үҫтергән, бер төп имән менән генә сикләнмәй, тотош урман ултыртҡан замандаштарыбыҙ ҙа осрай хәҙер.
Һорау тәү ҡарашҡа ябай күренгән кеүек. Борондан килгән ғәҙәт буйынса, ирмен тигән ир кеше йорт төҙөргә, балалар үҫтерергә, ағас ултыртырға тейеш, тип яуап бирергә күнеккәнбеҙ. Мәгәр, төптәнерәк уйлап ҡараһаҡ, ай-һай, ҡатмарлы һорау был. Өй генә түгел, зиннәтле хан һарайҙары һалып ҡуйған, итәк тулы бала үҫтергән, бер төп имән менән генә сикләнмәй, тотош урман ултыртҡан замандаштарыбыҙ ҙа осрай хәҙер.
400 самаһы кешене хеҙмәтләндергән пункт быға тиклем ҡыҫынҡы, яраҡлаштырылған бинала урынлашҡан булған. Хәҙер үҙәктән йылытылған, процедуралар, табип ҡабул итеүе өсөн һәм башҡа ярҙамсы бүлмәләре булған иркен эш урыны өр-яңы ҡорамалдар менән дә йыһазландырылған.
— Медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн мөмкинлектәрҙең артыуы, уңайлы шарттар тыуҙырылыуы мине генә түгел, ауылдаштарҙы ла ҡыуандыра, — тине 23 йыл халыҡ һаулығы һағында торған И. Хәсәнова.
– Лилиә Әнүәр ҡыҙы, инсультты “мейегә һуғыу” тип тә атайҙар. Сирҙең сәбәбе нимә менән бәйле?
– Инсульт – ул мейеләге ҡан әйләнешенең боҙолоуы, йәғни ундағы ҡан тамырының өҙөлөүе, ҡыҫылыуы йәки тығылыуы. Сир ике төргә бүленә: геморрагик инсульт (мейегә ҡан һауыу) һәм ишемия инсульты (мейе инфаркты).
Ағиҙел ҡалаһы халҡы менән осрашыуҙа ул Башҡортостандағы хәл, сәнәғәт, ауыл хужалығы, торлаҡ төҙөлөшө өлкәһендәге тотороҡло үҫеш, былтырҙан алып Башҡортостан етәкселегенең яңы сәйәсәтте тормошҡа ашырыуы, кешеләргә эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеү, предприятиеларға үҫеү өсөн мөмкинлектәр артыуы хаҡында һөйләне.
— Бөгөн яңы предприятиелар, инвестициялар кәрәк, шуға күрә республика асыҡлыҡ сәйәсәтен иғлан итте, — тине Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Президенты инвесторҙар өсөн һалым льготалары тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы. Был льготалар 2012 йылдың 1 ғинуарынан ғәмәлгә инәсәк, бер үк ваҡытта инвесторҙарҙың Башҡортостанға ҡыҙыҡһыныуы ла артасаҡ. Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, 2012 йылда республикала өс-дүрт яңы предприятие төҙөлә башлаясаҡ.
Башҡортостандағы халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәктәренә ун ай эсендә 306 мең кеше мөрәжәғәт иткән, уларҙың 110 меңе эш эҙләүсе булараҡ рәсми теркәлгән.
Мәҫәлән, октябрҙә генә 29 мең кеше ярҙам һорап килгән. Уларҙың 10 меңе (35 процент) эш эҙләһә, 7 меңе (24 процент) һөнәрен үҙгәртергә ҡарар иткән.
Һайлау кампанияһы тамамланыуға табан бара. Тауыш биреү көнө алдынан ойоштороусылар һайлау участкаларының әҙерлеген генә түгел, уларҙың һаҡланғанлығын, янғын хәүефһеҙлеге, автономлы электр резерв сығанаҡтары менән тәьмин итеү кимәлен, участкаларға илткән юл торошон да тикшерҙе. Кәңәшмәлә Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығының йәмәғәт тәртибен һаҡлау полицияһы начальнигы урынбаҫары, полиция полковнигы Александр Попов һәм Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының республика буйынса Баш идаралығы начальнигы урынбаҫары Марат Латипов сығыш яһаны. Улар һайлау участкаларын тикшереү һөҙөмтәләре менән таныштырҙы.
Республикала бизнес-мөхиттең үҙгәреүе хаҡында һөйләп, Президент йыйылыусыларҙың иғтибарын иң элек ҡануниәттең үҙгәрешенә йүнәлтте. Октябрь аҙағында Рөстәм Хәмитов инвесторҙарҙың табышына һәм мөлкәтенә ташламалы һалым һалыуҙы күҙ уңында тотҡан бер нисә законға ҡул ҡуйғайны.
— Бөтә яҡлап та республиканың ҡеүәте ғәйәт ҙур, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент. — Беҙ инвесторҙарҙы ситтән дә йәлеп итәбеҙ. Һеҙҙең эшмәкәрлекте төрлө йәһәттән дәртләндереп, яңы предприятиелар, заводтар төҙөлөүен күрергә теләйбеҙ. Боҙ урынынан ҡуҙғалды, тип әйтергә була.
Күптән түгел Бүздәк районынан Ирек Ғабдрахманов республика етәксеһе менән бәйләнешкә сыҡҡан. Алдан уҡ шуны әйтергә кәрәк — Ирек Мәғсүм улы Башҡортостандың (бәлки, Рәсәйҙең дә) иң ауыр кешеһе. Хатта яҙылыуынса, ирҙең ҡыш тышҡа сығырға ла кейеме юҡ икән. Сәбәбе шунда: Ирек Ғабдрахманов саманан тыш ауырлыҡ менән яфалана. Уға 120-се үлсәмдәге пальто кәрәк, тик магазиндарҙа бындай размерлы кейем-һалымды табыуы мөмкин түгел. "Беҙҙең илдә, шул иҫәптән республикала ла, тән ауырлығы менән яфаланған инвалидтар байтаҡ. Мәҫәлән, мин үҙем 120-се үлсәм өҫ кейемен, 68-се үлсәм баш кейемен бер ҡайҙан да таба алмайым. Заказ буйынса тектерәм тиһәң дә, ҙур мәшәҡәт.


text:
- Подробности
- Просмотров: 415
“БАШҠОРТОСТАН—АҠШ”, Башҡортостан Республикаһы һәм АҠШ халыҡтары араһында мәҙәни һәм ижт. бәйләнештәрҙе нығытыу маҡсатында ойошторолған респ. дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек йәмғиәте. Өфөлә урынлашҡан. Башҡ‑н респ. Тыныслыҡты һаҡлау комитеты башланғысы м‑н 1995 й. ойошторола. Халыҡ дипломатияһы ассоциацияһына инә. Йәмғиәт Башҡортостан һәм Америка халыҡтарының телен, мәҙәниәтен, традицияларын, йолаларын пропагандалау б‑са саралар (конф., осрашыуҙар, рәсми визиттар) ойоштора. 1997 й. “Б. — А.” йәмғиәтенә Вашингтон Конгресс бинаһындағы АҠШ флагы бүләк ителә. Гимназия №3, Педагогия колледжы №1 һ.б. м‑н хеҙмәттәшлек итә. Йәмғиәт ярҙамында Милли китапханала Америка үҙәге асыла (2001). Йәмғиәт м‑н С.Ә.Хамматова һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
С.Ә.Хамматова


text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова менән осрашты
Мәскәүҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова менән осрашты, тип хәбәр иттеләр республика етәксеһенең матбуғат хеҙмәтенән.
Осрашыуҙа Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау системаһын яңыртыу, төбәктә яңы медицина объекттарын төҙөү мәсьәләләре тикшерелде.
Атап әйткәндә, Вероника Скворцова Өфөлә 200 урынға иҫәпләнгән перинаталь үҙәк төҙөү идеяһын хупланы. Проекттың дөйөм хаҡы 3,3 миллиард һум тәшкил итә. Үҙәкте 2015 йылда файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла.


text:
Өфөләрҙе кино төшөрөү серҙәренә өйрәтәсәктәр
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
5 декабрҙә Өфөлә теләгән һәр кем кино хаҡында өс лекция тыңлай ала. «Башҡортостан» лайфстайл үҙәгендә режиссер Айнур Асҡаров, продюсер Гөлфиә Шәрипова һәм Planeta.ru краудфандинг майҙансығы вәкиле Василина Горовая үҙҙәренең тәжрибәһе менән уртаҡлаша. Улар эште ниҙән башлау, ҡайҙан ресурс табыу хаҡында һөйләйәсәк. Спикерҙар фильм өсөн тема эҙләү, кино төшөрөргә әҙерләнеү, актерҙар менән эшләү, смета төҙөү, кинофестивалдәрҙә ҡатнашыу, краудфандинг, маркетинг кеүек мөһим мәлдәргә иғтибар итәсәк.
Айнур Асҡаров күптән түгел генә прокатҡа сыҡҡан «Әсә» фильмын төшөрөүе, оҫталыҡ дәрестәрен алып барыусылар «Күбәләк» ҡыҫҡа метражлы фильмының Рәсәй кинофестивалдәрендә лауреат булыуы тураһында бәйән итәсәк.
Оҫталыҡ дәрестәре киске сәғәт 7-лә башлана. Planeta.ru краудфандинг майҙансығы вәкиле менән скайп аша бәйләнешкә сығыу ҡаралған. Белешмә өсөн телефон: 8-963-143-68-29 и 266-45-43. Бында теркәлергә мөмкин.


text:
Башҡортостанда һуғыш ветерандары өсөн милеккә хоҡуҡтарҙы дәүләт теркәүе сроктарын ҡыҫҡарттылар
Башҡортостанда Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары ташламалы шарттарҙа күсемһеҙ милеккә үҙ хоҡуҡтарын теркәй ала. «Росреестр»ҙың республика буйынса идаралығы хәбәр итеүенсә, бөтә һуғыш ветерандары, уларҙың исеменән ышаныс ҡағыҙы буйынса эшләүсе һәм раҫусы документтарҙың күсермәһен күрһәтеүселәр өсөн күсемһеҙ милеккә хоҡуҡтарҙы дәүләт теркәүе һәм уның менән килешеүҙәрҙе үткәреү срогы биш эш көнөнә тиклем ҡыҫҡартылған, ә күсемһеҙ миллеккә һәм уның менән килешеүҙәргә Хоҡуҡтарҙың берҙәм дәүләт реестрында булған мәғлүмәттәрҙе биреү срогы – ике эш көнөнә тиклем.
Акцияның ваҡыты сикләнмәгән һәм уның менән «Росреестр» идаралығы офистарына, Федераль кадастр палатаһы филиалдарына, шулай уҡ республиканың Күп функциялы үҙәктәре операция залдарына мөрәжәғәт иткәндә файҙаланып була, тип аңлаттылар ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән.