text:
Тәһәжжүд
Тәһәжжүд намаҙы — төндә йоҡонан уянып нәфел намаҙ ҡылыуға әйтәләр. Тәһәжжүд намаҙы 2, йә 4, йә 6, йә 8, йә 10, йә 12 рәҡәғәтле нәфел намаҙы.
Тәһәжжүд намаҙын ҡылыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уртаса алты рәҡәғәтле намаҙ төндә уҡыла. Тәһәжжүд намаҙы ваҡыты төнгө 2-се яртыла, йәғни көндөҙгө өйлә намаҙы ваҡытынан тап 12 сәғәт үткәс башлана һәм имсәк ваҡытына, йәғни, иртәнге намаҙ башланыуға 15 минут ҡалғанға ҡәҙәр дауам итә.
Аллаһ Тәғәлә илсеһен юғары дәрәжәгә күтәрәсәген тәһәжжүд намаҙы әмер иткәндән һуң белдергән.
Тәһәжжүд намаҙы хәҙрәти пәйғәмбәребеҙгә (ғәләйһиссәләм) был аят менән әмер ителгән. «Исра» сүрәсенең һәм 78 сы аяттарында: "Ҡояштың көнбайышҡа йүнәлеүенән төндөң ҡаралыуына тиклем намаҙ ҡыл, таң ваҡытында намаҙ ҡыл, сөнки сәхәр намаҙына фәрештәләр шаһит булыр. «Әй, Мөхәммәд! Төндәрен уянып, артыҡ намаҙҙар ҡыл. Раббың һине маҡтар, юғары дәрәжәгә күтәрер»,—тиелгән.
Был юғары дәрәжә менән тәһәжжүд намаҙы араһында бер бәйләнеш (элемтә) барлығын күрһәтә. Әгәр шулай булһа тәһәжжүд намаҙының әһәмиәте ҙур икәнлеге асыҡлана.
Аллаһу Субхәнәһү Тәғәлә пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмгә әйтә: «Уҡы һин тәһәжжүд намаҙын, „Мәҡамәм мәхмүҙә“ тигән дәрәжәле урынға ирешерһең», — ти. Тәһәжжүд намаҙындағы сауаптар икһеҙ-сикһеҙ күп. Уны даими уҡығандарҙың һәр доғаһы ҡабул ҡылына, дәрәжәләре юғары була, сөнки ул — Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләмдең бер ҙә ҡалдырмаған намаҙы.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ислам нигеҙҙәре. /Төҙөүсе, инеш һүҙ авторы Ф. Р. Хоҙайғолов. — Өфө : Китап, 2016. — 144 бит. ISBN 978-5-295-06400-5
- Рәшиҙә Исхаҡи. Намаҙ уҡыу тәртибе. «Дәғүәт» нәшриәте. Нәшриәт рәисе Илшат Хәфизи. Корректор Хөрмәтулла хәҙрәт Буранбаев


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 811
УКРАИНДАР (үҙ атамаһы украиндар), халыҡ, Украинаның төп халҡы. У. һаны 1989 й. Украина ССР‑ында — 37,5 млн, РСФСР‑ҙа — 4,36 млн; 2002 й. РФ‑та — 2,94 млн кеше. БАССР‑ҙа 1989 й. У. һаны — 74,9 мең; БР‑ҙа 2002 й. — 55,2 мең кеше. Айырыуса Өфө (17,7 мең кеше), Стәрлетамаҡ (6,6 мең), Салауат (3 мең) ҡҡ., ш. уҡ Шишмә (1,7 мең), Әлшәй (1,7 мең), Стәрлетамаҡ (1,3 мең) һәм Иглин (1 мең) р‑ндарында тупланып йәшәйҙәр. У. бер өлөшө украин телендә, ҡайһы берҙәре башҡорт телендә, татар телендә, белорус телендә һөйләшә; күпселеге урыҫ телен туған теле тип иҫәпләй. Диндарҙарҙың төп өлөшө православие динен тота.
Башҡортостанда украин казактары (“черкас казактары” йәки “черкастар”; ҡара: Казак ҡатламы) тәүге тапҡыр 17 б. башында Өфө бастругында хеҙмәтле кешеләр араһында телгә алына. У. даими йәшәгән торамалары 18 б. уртаһында императрица Анна Иоанновнаның украин казактарына Ырымбур губернаһына күсергә рөхсәт биреүсе 1739 й. Указынан һуң барлыҡҡа килә. Украиндар башлыса Ырымбур сик һыҙығы буйында ҡарауыл хеҙмәте үтәгән, ҡәлғәләр төҙөү һ.б. м‑н шөғөлләнгән. У. күпләп күсенеүе (башлыса Полтава, Чернигов, Подольск, Харьков губ. күскенселәр; ҡара: Күскенселек хәрәкәте) Крәҫтиән реформаһынан һуң башлана һәм Столыпин аграр реформаһы ваҡытында көсәйә. Күскенселәр ерҙе ҡуртымға, йәки, ширҡәттәргә ойошоп (3 йәки күберәк ғаилә), Крәҫтиән ер банкыһының аралашлыҡ хеҙмәте ярҙамында һатып алғандар һәм, кемдең нисә пай индереүенә ҡарап, үҙ‑ара бүлешкәндәр. У. айырыуса Бәләбәй өйәҙендә, Стәрлетамаҡ өйәҙендә, Өфө өйәҙендә тупланып йәшәгән. 1912—13 йй. һәр йорттан халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре б‑са Өфө губернаһында 56,9 мең У. теркәлгән; Башҡортостанда ш. уҡ уларҙың һаны У. ҡасаҡтары килеүе һәм Украинанан эвакуацияланыу һөҙөмтәһендә Беренсе донъя һуғышы һәм Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында артҡан.
У. хужалығы яңы урында традицион һыҙаттарын һаҡлаған. Игенселек төп тармаҡ булған, малсылыҡ, ҡошсолоҡ, умартасылыҡ, йәшелсәселек, һөнәрселек һәм төрлө кәсептәр ярҙамсы урын биләгән. Игенселектә өс баҫыулы (ҡайһы берҙә — дүрт баҫыулы) сәсеү системаһы таралған. Төп ер эшкәртеү ҡоралдары — ике тәгәрмәсле ағас һабан, бер төрәнле һуҡа, һабан һ.б. Иген культураларынан бойҙай, арыш, арпа, тары, һоло сәскәндәр, борсаҡ, картуф, сөгөлдөр, көнбағыш, етен һ.б. үҫтергәндәр. Ир‑егет — мискә, көршәк яһау, тире эшкәртеү, ҡатын‑ҡыҙ туҡыусылыҡ, сигеү, бәйләү эше м‑н шөғөлләнгән. Ситкә китеп эшләү таралған була.
Торамаларҙың төп төрҙәре булып ауыл, ҡасаба, утарҙар торған. Йорт‑ҡаралты планировкаһы мөйөшлө йәки тура булған. Тәүҙә ваҡытлыса торлаҡтар таралған (ер өҫтөндә эшләнгән ситән стеналы йәки урталай таралған бүрәнәләрҙән каркаслы ҡаралтылар), һуңынан балсыҡ м‑н һылап, аҡланған, бәләкәй тәҙрәле, һалам, ҡамыш башлы 2 йәки 4 яҡлы ҡыйыҡлы буралған өйҙәр (балсыҡ өй) төҙөй башлағандар. Йортҡа йәнәш мал, ҡош‑ҡорт һарайҙары урынлашҡан. Йорттан алыҫыраҡ келәт, ырҙын табағы, йәшелсә һаҡлар өсөн өҫтән ҡыуыш м‑н ябылған соҡор һымаҡ баҙҙар, умарта баҙы, оҫтаханалар һ.б. төҙөлгән. 20 б. башында мунсаны һыу буйы эргәһендә, бер нисә ғаиләгә төҙөгәндәр. Ишек эргәһендә һикеле мейес, таҡта урындыҡтар, эскәмйәләр, сигеүле таҫтамалдар (рушник) м‑н биҙәлгән иконалар традицион интерьерҙың төп элементтары булған, алғы мөйөшкә өҫтәл, һандыҡ һ.б. ҡуйылған.
Традицион ҡатын‑ҡыҙ кейеме ултырма тар яғалы йәки яғаһыҙ күлдәктән, итәк, алъяпҡыс, билбау, еңһеҙ кейемдән (кирсетка) торған. Күлдәктең күкрәк тирәһен, яғаһын, еңенең терһәктән өҫтәрәк өлөшөн сигеү м‑н биҙәгәндәр. Суҡлы ҡыҙыл билбау (оправка, крайка) м‑н быуылған, күлдәк өҫтөнән кейә торған плахта йәш ҡыҙҙарҙың байрам кейеме булған, баштарына сәскә м‑н төҫлө таҫмаларҙан таж үргәндәр. Ҡатын‑ҡыҙ башына яулыҡ, шәл ябынған, туҡыма башлыҡ (очипок) кейгән. Традицион ҡатын‑ҡыҙ биҙәүестәре булып мәрйен, металл пластинанан муйынсаҡ (намисто), тәре, балдаҡ, һырға һ.б. хеҙмәт иткән. Традицион ир‑егет кейеме күлдәктән, еңһеҙ кейеш, пинжәктән, тар төплө, һирәгерәк киң төплө, киң балаҡлы ыштандан (шаровары) торған. Баш кейеме булып һалам эшләпәләр, конус рәүешендәге йөн башлыҡтар (кучма) хеҙмәт иткән. Буҫтауҙан тегелгән йылы өҫ кейемдәрен (свита — билле, сапан — аҫҡа киңәйеп киткән), мамыҡ курткаларҙы (ватянка), оҙон һәм ҡыҫҡа тундарҙы, иләнгән һарыҡ тиреһенән тегелгән толоптарҙы ир‑егеттәр ҙә, ҡатын‑ҡыҙ ҙа кейгән. Аяҡ кейеменән — йүкә сабата, быйма, постолдар (йөйөн өҫкө яҡта ҡалдырып, ҡоба күндән тегелгән аяҡ кейеме), ботинкалар (черевики) таралған.
У. традицион аш‑һыуы иген һәм йәшелсә культураларын файҙаланыуға нигеҙләнгән. Киң таралған көндәлек аштарға борщ, тарылы кәбеҫтә ашы (капусняк), сусҡа майы, колбаса, голубцы, тултырылған сусҡа ҡарыны (кендюх), ҡойҡа, төрлө бутҡалар, икмәк, тары сумары, көлсә, сумар, эремсек билмәне, сумарлы аш, ҡоймаҡ; байрам аштарына — ҡош итенән бешерелгән ашамлыҡтар, шәңкәләр, ҡаластар, итле, эремсекле бәлештәр ингән. Эсемлектәрҙән кеүәҫ, компот (узвар), кеҫәл, ойотолған һөт, емеш‑еләк шарабы һ.б. әҙерләгәндәр.
У. ғаилә‑никах мөнәсәбәттәрендә ҡайһы бер традицион һыҙаттар һаҡланған: 1930 йй. тиклем патриархаль күмәк ғаиләләр осраған; ғаиләлә атай йәки иң өлкән ир бала баш булған, мөлкәт тик васыят б‑са ҡалдырылған (ерҙе, туғанлыҡ дәрәжәһен һәм енесте иҫәпкә алмай, барлыҡ вариҫтар араһында тигеҙ өлөштәргә бүлгәндәр, йәки күмәкләп хосуси милеккә алғандар). Эндогам никахтар булған (ҡара: Эндогамия), һуңыраҡ ҡатнаш никахтар өстөнлөк иткән (80%‑тан ашыу), башлыса урыҫ, белорус, татар, башҡорттар м‑н никахҡа ингәндәр. 20 б. уртаһынан алып БР‑ҙың украин ауылдарында 1—2 быуын йәшәгән ғаиләләр йышыраҡ осрай.
У. айырыуса сағыу традицион йолалары туй (весилля) үткәреүгә бәйле, ул ҡоҙалау, алдан һөйләшеү (заручини), хужалыҡ м‑н танышыу (оглядини), ҡыҙ оҙатыу кисәһе (вечорина), кейәүҙе һынау, кәләш һатып алыу, таж кейҙереү, мул табын ҡороу йолаларын үҙ эсенә ала; 20 б. уртаһына тиклем туй дини байрамдарға тура килтерелгән. Ғаиләлә бала тыуыуы һәм уны суҡындырыу йолаһы тантаналы үткәрелгән. У. күп традицион байрамдары һәм йолалары игенселек эштәре календарына бәйле булған. Раштыуа, Крещение, Пасха, Троица һ.б. (ҡара: Ун ике байрам) байрамдар булған. Раштыуа байрамында коляда үткәргәндәр, килгән кешеләрҙе тәм‑том, бәлеш м‑н һыйлағандар. Изге аҙнала халыҡ уйындары ойошторғандар. Музыка ҡоралдарынан гармун, балалайка, дөңгөр таралған. Украин фольклоры муз. яҡтан күп төрлө: һәр байрамға арналған йырҙар циклы булған, тарихи, соц. (казак, чумак, рекрут), календарь йолалары йырҙары (коляда, щедривка, веснянка), сәңгелдәк, туй йырҙары, лирик йырҙар, бейеү йырҙары һәм шаян йырҙар, балладалар, халыҡ прозаһы киң таралған. Традицион бейеүҙәре: яҙғы‑йәйге һәм ҡышҡы әйлән‑бәйлән (түңәрәк яһап бейеү), гопак, казачок һ.б.
БР‑ҙа “Кобзарь” милли‑мәҙәни үҙәге, “Золотоношка” тарихи‑мәҙәни үҙәге, 20‑гә яҡын украин фольклор ансамбле эшләй, Стәрлетамаҡ р‑ны Загородный а. украин халҡын хеҙмәтләндереү б‑са база китапханаһы асылған, украин мәҙәниәтенә арналған фестивалдәр үтә.
Әҙәб.: Украинцы. М., 2000.
В.Я.Бабенко, Д.А.Черниенко
Тәрж. М.В.Хәкимова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CИОФФ президенты: «Башҡортостандың һәм унда йәшәүселәрҙең ни тиклем ҡунаҡсыл булыуын бөтә илдәр ҙә күрер»Фото: Башҡортостан Конгресс-бюроһының матбуғат хеҙмәте
CИОФФ президенты: «Башҡортостандың һәм унда йәшәүселәрҙең ни тиклем ҡунаҡсыл булыуын бөтә илдәр ҙә күрер»
CИОФФ президенты: «Башҡортостандың һәм унда йәшәүселәрҙең ни тиклем ҡунаҡсыл булыуын бөтә илдәр ҙә күрер»Фото: Башҡортостан Конгресс-бюроһының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 24 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Өфөлә Бөтә донъя Фольклор фестивалдәре һәм традицион сәнғәт ойошмаларының халыҡ-ара советы (СИОФФ) конгресы тамамланды. Сараны ябыу тантанаһы 23 сентябрҙә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай йортонда уҙҙы.
СИООФ Президенты Филипп Боссан съезды юғары кимәлдә ойошторғаны һәм уҙғарғаны өсөн республика етәкселегенә рәхмәт белдерҙе.
«Был СИООФ тарихында иң яҡшы конгрестарҙың береһе булды. Республика Башлығына, Рәсәй һәм Башҡортостан хөкүмәтенә рәхмәтлемен. Һеҙ ҙур эш башҡарҙығыҙ, бөтәһе лә яҡшы үтте. 2020 йылда беҙҙе Бөтә донъя фольклориадаһы көтә. Ике йылдан бөтә илдәр ҙә Башҡортостандың һәм унда йәшәүселәрҙең ни тиклем ҡунаҡсыл булыуын күрер», — тип билдәләне Боссан әфәнде.
В.Д. Поленов исемендәге Рәсәй дәүләт халыҡ ижады йорто директоры Тамара Пуртова башҡарылған эштең мөһимлеген билдәләне.
«Ике аҙна бик тиҙ үтеп китте, сөнки улар әүҙем эшкә бай ине. Бында бер идея – фольклорҙы, халыҡ мәҙәниәтен һаҡлау, уны үҫтереү һәм популярлаштырыу идеяһы менән янған кешеләр йыйылды. Беҙҙең эшебеҙ халыҡтарҙы һәм ҡитғаларҙы берләштерә, бар халыҡтар араһында дуҫлыҡты, һөйөүҙе, тыныслыҡты һәм үҙ-ара аңлашыуҙы нығытыу сараһы булып тора. Ике йылдан йәнә осрашырбыҙ. Был СИООФ тарихында иң сағыу һәм иҫтә ҡалырлыҡ фольклориада булыр тип ышанғы килә», — тине ул.
Башҡортостандың мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова СИОФФ-ҡа илдәр араһында мәҙәни мираҫты һаҡлау буйынса тәжрибә алмашыу мөмкинлеге өсөн рәхмәт белдерҙе. Ул СИОФФ советы ағзалары башҡарған ғәйәт ҙур хеҙмәтте билдәләне.
Киләһе Бөтә донъя Фольклор фестивалдәре һәм традицион сәнғәт ойошмаларының халыҡ-ара советы (СИОФФ) конгресы 2019 йылдың октябрендә Чилиҙың баш ҡалаһы Сантьягола уҙа. Өфөлә конгресты ябыу тантанаһында Чили делегацияһына СИОФФ конгресы флагы тапшырылды, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Конгресс-бюроһының матбуғат хеҙмәтендә.
Ведомство мәғлүмәттәре буйынса, 48-се Бөтә донъя СИОФФ конгресы 2020 йылдағы VI Бөтә донъя фольклориадаһы алдынан уҙҙы. Форум 11 көн дауам итте. Уның эшендә донъяның 54 иленән 200 вәкил ҡатнашты. Сараны ойоштороусылар — Бөтә донъя Фольклор фестивалдәре һәм традицион сәнғәт ойошмаларының халыҡ-ара советы, Рәсәй дәүләт халыҡ ижады йорто, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Башҡортостандың Конгресс-бюроһы.
http://www.bashinform.ru/news/1215338-prezident-sioff-vse-strany-uvidyat-naskolko-gostepriimen-bashkortostan-i-ego-zhiteli/


text:
- Подробности
- Просмотров: 1627
ДИАЛЕКТОЛОГИЯ, башҡорт тел ғилеменең башҡ. теле диалекттарын һәм һөйләштәрен өйрәнеүсе бүлеге. Тасуири һәм тарихи диалекттарға бүленә. Тасуири Д. — хәҙ. диалекттарҙы һәм уларҙың үҙенсәлектәрен, тарихи Д. тәғәйен тел тарихында диалекттар үҫешен өйрәнеүгә арналған. Башҡ. Д. барлыҡҡа килеүе 19 б. 2‑се яртыһы — 20 б. тура килә, ул осорҙа нигеҙендә күплек һаны аффикстарының фонетик айырмалыҡтары ятҡан башҡорт теле диалекттарының тәүге классификациялары эшләнә. В.В.Радлов “Төньяҡ төрки телдәренең фонетикаһы” (“Фонетика северных тюркских языков”; 1882) хеҙмәтендә башҡорт теле диалекттарында ялан башҡорттары диалекты (‑лар) һәм тау башҡорттары диалекты (‑тар) барлығын күрһәтә; А.Г.Бессонов “Башҡорттар өсөн әлифба”һында (“Букварь для башкир”; 1907) көньяҡ-көнсығыш (‑лар) һәм төньяҡ‑көнсығыш (‑тар) диалекттарын айырып күрһәтә. Октябрь революцияһынан һуң башҡ. теле диалекттарын маҡсатлы рәүештә өйрәнеү башлана. 1920—40 йй. БАССР райондарында 15 диалектологик экспедиция үткәрелә. Тупланған материал башҡ. әҙәби теленең лексик, фонетик һәм грамматик нормаларын билдәләүҙә файҙаланыла. Башҡ. теле диалекттарын фәнни өйрәнеү нигеҙҙәрен Н.К.Дмитриев башлай; уның “Башҡорт телен өйрәнеү мәсьәләһенә ҡарата” (1928) мәҡәләһендә башҡ. теле диалекттарын төрлө яҡлап өйрәнеү программаһы бирелә; уларҙы өйрәнеү ысулдары ентекләп эшләнә, башҡ. диалекттарының ҡайһы бер үҙенсәлектәре күрһәтелә. Д. артабанғы үҫеше яңы классификациялар эшләүгә бәйле. Ғ.Й.Дәүләтшин 6 һөйләште (ҡыуаҡан, юрматы, әйле, һалйот, табын, дим) айырып күрһәтә. Т.Ғ.Байышев “Башҡорт теле диалекттары әҙәби телгә ҡарата мөнәсәбәттә” (“Башкирские диалекты в их отношении к литературному языку”; 1955) монографияһында телдең лексик, фонетик, морфол. кимәлдәрендә әҙәби тел һәм диалекттарҙың үҙ‑ара мөнәсәбәт мәсьәләләрен ҡарай; тел билдәләре комплексын иҫәптә тотоп, ул 3 диалектты (көнсығыш, көньяҡ, көнбайыш) һәм 7 һөйләште (һ‑ҫ, ҫ, һ, ҙ‑ҫ, с, ҙ һәм п‑т) айырып күрһәтә. Ж.Ғ.Кейекбаевтың “Башҡорт диалекттәре һәм уларҙың тарихенә ҡыҫҡаса инеш” (1958) хеҙмәтендә 2 диалект (көньяҡ, көнсығыш) һәм 9 һөйләш (әй‑йүрүҙән, арғаяш, Егәҙе й. басс. һөйләше, дим‑ҡариҙел, эйек-юшатыр, һаҡмар‑ҡыҙыл, һәнәр‑ҡараболаҡ, төньяҡ‑көнбайыш һәм урта) күрһәтелә. Хәҙ. Д. башҡ. телендә 3 диалект билдәләнә: көнсығыш диалект, төньяҡ-көнбайыш диалект, көньяҡ диалект. Р.Шәкүр “Башҡорт диалектологияһы” китабында (2011) ошо 3 диалект составында 16 һөйләште (әй, мейәс, ҡыҙыл, асыуҙы, арғаяш, һалйот, эйекһаҡмар, дим, өршәк, урта, егән, ҡариҙел, урта урал, ғәйнә, танып, түбәнге ағиҙел‑ыҡ) өйрәнә.
Башҡ. диалекттарын телдең төрлө кимәлдәрендә һүрәтләү, ш. уҡ Д. мәсьәләләренә Р.Ғ.Аҙнағолов, Т.М.Ғарипов, М.И.Дилмөхәмәтов, Э.Ф.Ишбирҙин, Н.Х.Ишбулатов, Х.Ғ.Йосопов, С.Ф.Миржанова, Н.Х.Мәҡсүтова, У.Ф.Нәҙерғолов, Р.Шәкүр, Ә.Ә.Юлдашев һ.б. хеҙмәттәре арналған. Тикшеренеү һөҙөмтәләре “Башҡорт диалектологияһы йыйынтығы” (“Башкирский диалектологический сборник”; 1959), “Башҡорт диалектологияһы” (“Башкирская диалектология”; 1963), “Төрки телдәрҙең диалектология һәм лингвогеография мәсьәләләре” (“Проблемы диалектологии и лингвогеографии тюркских языков”; 1986), “Башҡорттарҙың йәнле һөйләү телмәре өлгөләре” (“Образцы разговорной речи башкир”; 1986) һ.б. йыйынтыҡтарҙа дөйөмләштерелә. Лингвистик география үҫешә; 2002 й. “Башҡорт теленең диалекттары һүҙлеге” баҫылып сыға; 2005 й. “Башҡорт теленең диалектологик атласы” нәшер ителә. Д. б‑са тикшеренеүҙәр Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында алып барыла.
Әҙәб.: Мәҡсүтова Н.Х. Башкирские говоры, находящиеся в иноязычном окружении. Уфа, 1996.
М.И.Дилмөхәмәтов
Тәрж. Р.Ә.Сиражетдинов


text:
Яңы йыл яҡынайған һайын Әтәс нығыраҡ борсолдо. Эштәре Тауыҡ сүпләһә лә бөткөһөҙ бит. Ни тиһәң дә, йыл хужаһы булыу еңелдән түгел икән шул. Хәҙер Эт алдында яуап тоторға кәрәк. «Бөтә эште миңә ҡалдырғанһың», – тип бәйләнерлек булмаһын. Юғиһә, ләүкелдеге сыға торған. Әтәс йәһәт кенә «Йәншишмә»нең йыллыҡ төпләмәһен ҡарап сыҡты. Матур эшләгәнбеҙ икән, тип ҡуйҙы. Географиябыҙ …
Continue reading ‘Ҡыш бабай бүләктәре’ »
Яңы йыл байрамы әкиәт мөғжизәһенә оҡшаш. Бәләкәйҙән шатланып-ҡыуанып Ҡыш бабайҙы көтөп алабыҙ. Шыршы аҫтынан бүләктәр алабыҙ. Сыр-сыу килеп сана шыуабыҙ, ябалаҡлап яуған ҡар бөртөгөнә ҡарап һөйөнәбеҙ.
Ҡыш бабайҙы, Ҡарһылыуҙы Ашҡынып күпме көттөк. Изге күңелле бабайҙы Бик тә һағынып бөттөк.
Йыл һайын республика Башлығы Шыршыһын уҙғарыу матур йолаға әйләнде. Унда уҡыу алдынғылары, олимпиада, спорт ярыштары еңеүселәре, фестиваль лауреаттары, күп балалы һәм аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙән балалар, хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булғандарҙың ул, ҡыҙҙары ҡатнаша. Быйыл баш ҡалабыҙҙың «Башҡортостан» дәүләт концерт залында уҙған байрамды 780 уҡыусыға күреү бәхете тейҙе.
Уҙып барған йылда республикала туған телгә бәйле саралар күп уҙҙы. Телебеҙҙең киләсәге өсөн һәр беребеҙ яуаплы икәнен, ниһайәт, аңланыҡ, буғай. Башҡорт телен йәшәтергә, киләһе быуындарға шул килеш тапшырырға бурыслыбыҙ. Ә бының өсөн үҙ-ара туған телдә аралашырға, интернетта башҡортса яҙышырға кәрәк. Улай ғына ла түгел, ижад итергә, фильмдар төшөрөргә, башҡорт теленең абруйын күтәрергә тейешбеҙ.
Мәктәбебеҙҙә Экология һәм айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылын йомғаҡлап, башланғыс синыфтар араһында бик күңелле һәм файҙалы кисә үтте. Был сараның төп маҡсаты, берҙән, тәбиғәткә һөйөү, һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү, икенсе яҡтан, балаларҙың ижади һәләттәрен үҫтереү ине.
Бәй-бәй! Ҡыш бабай бүләктәрен өләшә инде әллә? Ана, тоғон күтәреп Көйөргәҙе районының Яҡшембәт мәктәбендә йөрөп ята. Приздары ла етерлек кенә күренә. Ни эшләп юлын был тарафтарҙан башлаған тиһәк, әлеге белем усағында уҡыусылар «Йәншишмә»гә күпләп яҙылған икән. 2018 йылдың ярты йыллығында 30-ҙан ашыу бала гәзитте алдырып уҡыясаҡ. Һай, афариндар!
Сысҡандар өсөн был йыл сағыу һәм һөҙөмтәле булмаҡсы. Эшегеҙҙә (уҡыуығыҙҙа) уңыштар көтөлә. Яңы һәләттәрегеҙ асылырға мөмкин. Үгеҙҙәргә шатлыҡлы һәм тыныс көндәр вәғәҙәләй. Шулай ҙа ялҡауланмағыҙ. Эттәр тырыштарҙы ярата. Яҡындарығыҙға ҡарата иғтибарлыраҡ булығыҙ. Юлбарыҫтарға сәләмәтлектәренә ҙур иғтибар бүлергә һәм спорт менән шөғөлләнергә кәңәш ителә. Үҙаллылыҡҡа ынтылығыҙ, йондоҙҙар – һеҙҙең яҡта. Ҡуяндарға (Бесәй) ижади асыштар өсөн ҡулай …
Continue reading ‘Эт йылынан нимә көтөргә?’ »
Өр-яңы йыл килә. Йондоҙ кеүек балҡып, күңелдә яңы уй-хыял, теләк, яңы өмөттәр ҡабына. Эт йылы тыуыр алдынан илаһи бер мөғжизә тыуыр кеүек. Ә бәлки… Булыр ҙа. Уйламағанда, көтмәгәндә генә. Һәр кем быға ышана, өмөтләнә. Байназарҙан Зилиә Буранбаева менән Сәлимә Дәүләтшиналар ҙа…
Һәр илдә яңы йылды төрлөсә ҡаршылайҙар. Был халыҡтарҙың борондан һаҡланып килгән йолаларына ла бәйләнгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 376
ЙӘШЕЛ ТАШЛЫ МЕТАМОРФИЗМ, төбәк метаморфизмының 250—450°С т‑рала һәм 2—6 кбар баҫым аҫтында барған төрө. Фанерозойҙың һәм кембрий алдының йыйырсыҡлы өлкәләрендә вулканоген, вулканоген-ултырма, интрузив тау тоҡомдарында үҫешкән (йәшел ташлы бүләктәр). Й.т.м. минераль ассоциацияларының арауыҡтағы таралышы т‑раның тәрәнлеккә ҡарата күтәрелеүенә, ш. уҡ айырым магматик сығанаҡтар тәьҫиренә бәйле. Метаморфик реакциялар геодинамик режимда барған өҫтөнлөклө һуҙылыу процесы ваҡытында барлыҡҡа килгән шыуыу үҙгәрешенән башҡа тормошҡа ашырыла. Й.т.м. минераль ассоциацияһында актинолит, хлорит, эпидот күпселекте тәшкил итә; ғәҙәттә ш. уҡ әсе плагиоклаз (альбит), кварц, пумпеллиит, пренит, серицит, лейкоксен, сфен, кальцит була. Үҙгәргән тоҡомдарға тәүге структура‑текстура үҙенсәлектәрен һаҡлап ҡалыу һәм составтарында беренсел минералдарҙың реликттары булыу хас. Башҡортостанда палеозой, күберәге Магнитогорск мегасинклинорийының, Йылайыр синклинорийының һәм Башҡорт мегантиклинорийының өҫкө девонға тиклемге ҡатламдарында киң таралған. Й.т.м. һөҙөмтәһендә үҙгәргән вулканоген ҡатламдарға баҡыр колчеданы ятҡылыҡтары (Учалы, Сибай; Йылайыр р‑нындағы Май, Хәйбулла р‑нындағы Бүребай һәм Маҡан ятҡылыҡтары) тура килә.
Әҙәб.: Нечеухин В.М., Маркс В.А., Прокин В.А. Метаморфизм горных пород вулканогенных толщ областей древнего вулканизма и его графическое отображение на картах //Палеовулканизм Урала. Свердловск, 1968; Прокин В.А. Закономерности размещения колчеданных месторождений на Южном Урале. М., 1977.
А.А.Алексеев
Тәрж. И.М.Япаров


text:
- Подробности
- Просмотров: 321
ОХЛЕБИНИН, Иглин р‑нындағы ауыл, Охлебинин а/с үҙәге. Район үҙәгенән һәм Иглин т. юл ст. К. табан 45 км алыҫлыҡта Ағиҙел й. буйында урынлашҡан. Халҡы: 1906 й. – 773 кеше; 1920 – 1763; 1939 – 1815; 1959 – 1886; 1989 – 1028; 2002 – 1024; 2010 – 924 кеше. Урыҫтар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, балалар һәм үҫмерҙәр өсөн соц. приют, амбулатория, мәҙәниәт йорто, китапхана, сиркәү бар. Ауылға Өфө өйәҙендә 19 б. башында Охлебининдарҙың алпауыт крәҫтиәндәре нигеҙ һала. Шулай уҡ Яңы Троицк исеме м‑н билдәле булған. 1865 й. 60 йортта 392 кеше йәшәгән. Игенселек, балыҡсылыҡ, умарт‑ҡ, тоҡ тегеү, ағас әйберҙәр яһау м‑н шөғөлләнгәндәр. Сиркәү булған. 1906 й. ш. уҡ башланғыс һәм һөнәрселек земство уч‑щелары, фельдшер‑амбулатория пункты, тимерлек, ярма ярғыс, 1 шарап, 2 һыра һәм 7 бакалея кибете, 2 мөгәзәй теркәлгән; шөғөлдәр араһында ағас ағыҙыу эштәре күрһәтелгән. 20 б. 50‑се йй. О. 19 б. 1‑се ярт. нигеҙләнгән Жилин/Кохановка а. ҡушылған. Ауыл эргәһендә Оло Ҡалпаҡ, Охлебинин археологик комплексы, Охлебинин мәмерйәһе урынлашҡан. Земство дауаханаһы биналары комплексы (кирбестән, 20 б. башы; хәҙ. балалар һәм үҫмерҙәр өсөн соц. приют), Троицк сиркәүе һәм элекке сауҙагәрҙәр кибете (таштан, 19 б. аҙ.) — архи‑ тектура ҡомартҡылары. В.И.Кривошеин, Д.Я.Сошников ошо ауылда тыуған.
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
СЕЙ РИЗЫҠ ФАЙҘАЛЫМЫ?Һуңғы йылдарҙа ябығыу маҡсатында диета тотоу урынына ризыҡты сей килеш ашау киң таралыу ала башланы. Аҙыҡты әҙерләмәй ашаусылар, ошолай туҡланғанда ауырлыҡтың юғалыуы ризыҡтың калорияһы кәмеүенә, артыҡ ашауҙы сикләүгә, туҡланыуҙың яңы төрөнә...
Кәйефебеҙҙең бер сереБаҫмабыҙҙың үткән һанында беҙ күрем циклының ҡатын-ҡыҙ кәйефенә, эшкә һәләтлелегенә, тотошона ниндәй ҙур йоғонто яһауы хаҡында һөйләшкәйнек. Күрем ҡаны айлыҡ цикл ғына түгел. Ул шулай уҡ гүзәл заттың ҡасан наҙға мохтажлығын, ҡайнар йәки һалҡын,...
Һарыҡ тиреһе дауалайДауа – аяҡ аҫтында, тигән боронғолар. Ысынлап та, элек халҡыбыҙ сир-сырхауға шифаны ашаған ризығы, шөғөлләнгән кәсебе, тәбиғәт биргән һанһыҙ ниғмәттәр аша тапҡан. Үкенескә ҡаршы, был дауалау алымдарының, им-том серҙәренең бихисабы онотолған, тиергә...
Кәйефебеҙҙең бер сереБорон ир-ат ҡатын-ҡыҙҙың кәйефендәге киҫкен үҙгәрештәрҙе йә Ай йоғонтоһо, йә уның иблес затынан булыуы менән аңлатҡан. Ысынлап та, ай дауамында уның фәрештәләй наҙлы, иблестәй яһил төҫ алған саҡтары күп. Ғәмәлдә иһә, бында бер мистика юҡ, бары тик...
Көтмәгәндә йыға торған сир«Шул ваҡыт ҡапыл ғына башыма ҡан һауғандай булды», – тип һүҙмә-һүҙ кисерештәрен тасуирлай ҡан баҫымы киҫкен күтәрелеп, инсульттан йығылған апай. Бәхетенә күрә, иренең шунда уҡ «Ашығыс ярҙам» саҡыртып, дауаханаға алып китеүе уны әжәл тырнағынан...
Йәшлекте оҙайтайыҡ!Тәбиғәт кеүек ҡатын-ҡыҙ ғүмере лә миҙгелдәрҙән тора. Бер мәл уның өсөн донъя төҫһөҙләнеп ҡалған кеүек була, юҡҡа ғына кәйефе төшә, булмаған сирҙәре ҡалҡып сыға. Бөтә ғиллә шунда: ырыуҙан ҡалғанда организмда гормондар һүнә бара. Уларҙы тулыландырыу...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Бетон
Бетон (франц. beton) — цементҡа ҡом, ҡырсын ҡушып, һыуҙа иҙгән төҙөү материалы[1]; бәләүес матдәләр (һыу ҡатыш йәки һыуһыҙ), тулыландырыусылар һәм махсус өҫтәмәләр (модификаторҙар) ҡатнашмаһын формаға индереп ҡатырыу һөҙөмтәһендә алынған таш һымаҡ яһалма материал.
Йөкмәткеһе
Төрҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тығыҙлығы буйынса[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ауыр, тығыҙлығы >2500 кг/ м3;
- цемент һәм тәбиғи йәки яһалма тулыландырыусылар — магнетит, барит, ҡорос онтағы йәки юнысҡыһы — нигеҙендәге), ауыр (2200—2500;
- цемент һәм тау тоҡомдары араһынан тығыҙ тулыландырыусыларҙан — ваҡланған таш, ҡырсынташтан), еңеләйтелгән (1800—2200;
- цемент һәм ваҡланған таш кеүек артыҡ тығыҙ булмаған эре тулыландырыусыларҙан), еңел (500—1800;
- органик, үтә еңел, гидравлик бәйләүес һәм керамзит, күпертелгән шлак һ.б. күҙәнәкле яһалма йәки тәбиғи тулыландырыусыларҙан), айырыуса еңелгә (күҙәнәкле бетон, күбекле бетон, 500 кг/ м3 әҙерәк;
- бәйләүес матдәне күпертеп һәм перлит, вермикулит, күпертелгән полистирол кеүек яһалма күҙәнәкле еңел тулыландырыусыларҙан алалар) бүләләр.
Бәйләүес матдә буйынса[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бетон бәйләүес матдә төрө (цементлы, силикатлы, гипслы, шлаклы-һелтеле, битумлы, полимерлы-цементлы) һәм тәғәйенләнеше (ғәҙәти, гидротехник, юл һәм аэродромдар өсөн, махсус тәғәйенләнешле — эҫегә, к‑таға сыҙамлы), әҙерләү ысулы (монолит, йыйылма) буйынса классификациялайҙар.
Бетон төп үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ҡыҫыуға сыҙамлы
- һуҙыуға ҡаршы тороусанлығы насар (уны яҡшыртыу өсөн бетон ҡорос сымдар м-н арматуралайҙар; Тимер-бетон
- утҡа һәм һалҡынға үтә сыҙамлы
- тығыҙлығы юғары
Уның үҙенсәлектәрен яҡшыртыу өсөн ныҡлыҡ, һалҡынға сыҙамлылыҡ, һыу үткәрмәүсәнлекте арттырыусы, түбән т‑рала бетон ҡатырыусы һәм уны тиҙләтеүсе өҫтәмәләр, ҡорос коррозияһы ингибиторҙары ҡулланыла. Бетон иң боронғо һәм төп төҙөлөш материалдарының береһе, уны б.э.т. 3 б. алып ҡулланғандар.
Башҡортостанда 13 быуат башында Турахан кәшәнәһен төҙөүҙә файҙаланыла; уның стеналары ярым бут һалыу системаһыменән ҡоролған, йәғни ике параллель стена араһындағы ҡыуышлыҡ бутобетон (эзбизташ иҙелмәһендәге ваҡ таш) менән тултырылған.
Һуңынан Бетон ҡулланыу өлөшләтә туҡтала һәм 19 б. 2‑се ярт., гидравлик бәйләүес матдәләр уйлап табылғандан һәм сәнәғәт портландцементын етештереү ойошторолғандан һуң, уны киң даирәлә файҙаланыу мөмкинлеге тыуа.
20 быуат 50‑се йй. уртаһынан Башҡортостан Республикаһы Төҙөлөш комплексы ғилми-тикшеренеү, проект-конструкторлыҡ һәм производство ин‑тында цементлы ауыр һәм еңел бетон етештереү технологияларын камиллаштырыу буйынса тикшеренеүҙәр алып барыла.
Керамзит‑бетондан ҡаплау плиталары, өс ҡатлы стена панелдәре, призматик, центрифугала тотолған ҡыуыш йомро һәм һуғыуға сыҙамлы свайҙар, күпертелгән полистиролдан айырыуса еңел, автоклавта әҙерләнгән күҙәүле, ваҡ төйөрлө (ҡомдан), еңел конструкция Б. алыу технологиялары уйлап табыла.
Бетон өсөн эффектив пластификаторҙар һәм күпертеүселәр (ЛИГФОЛ-01, ЛЕГПОР-01) эшләнә (Р. И. Буранғолов, Д. М.Хәбиров) һәм 90-сы йй. башынан төҙөлөштә ҡулланыла.
60—70-се йй. респ. Б. бөтә төрҙәрен һәм заманса технологиялар б‑са унан изделиелар (йыйылма тимер-бетон, ферма, балка, плита кеүек көсөргәнеште үҙенә алыусы конструкциялар, бетонлы стена таштары) етештереү;
90-сы йй. аҙ. алып — күҙәнәкле бетон (Өфөтөҙөлөш материалдары комбинаты) һәм айырыуса еңел полистирол күбекле Бетон (Бәләбәй, Күмертау, Мәләүез, Өфө ҡҡ.) етештереү үҙләштерелә. 70-се йй. аҙ. алып Өфөлә торлаҡ йорттарҙың нигеҙен һалыуҙа свайҙар, Стәрлетамаҡ районындағы «Спартак» сусҡасылыҡ комплексын һәм «Башҡортостан» ҡошсолоҡ ф‑каһын төҙөүҙә өс ҡатлы стена панелдәре ҡулланыла. Полистирол күбекле Б. полипропилен етештереү корпустары («Өфөоргсинтез», 1995), «Автонормаль» заводының ярҙамсы цехтары комплексы (Бәләбәй, 1995—98), Каруан һарай (Өфө, 1998) һ.б. объекттарҙың монолит йылылыҡ үткәрмәүсе түбәләре эшләнә.
Бетон тамғаһы (маркировкаһы, исеме)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Смеси бетонные. Технические условия» 7473-2010 һ. ДОСТ буйынса Бетон тамғаһында
- Әҙерлек
- Ныҡлыҡ классы
- Һалыу уңайлығы
- Һыуыҡта тотороҡлоғо
- Һыуға ҡаршылығы
- Урта тығыҙлығы (еңел бетон өсөн)
- Стандарт исеме
тураһында мәғлүмәттәр булырға тейеш.
Мәҫәлән, әҙер, В25 ныҡлыҡ классы, ПЗ Һалыу уңайлығы, F200 Һыуыҡта тотороҡлоғо, W6 Һыуға ҡаршылығы тамғаһы:
БСГ В25 П3 F200 W6 ГОСТ 7473-2010.
Полимербетон[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Полимербетон (полимерцемент, пластбетон, бетонополимер) — яңы типтағы бетондар исеме. Полимербетонда бәйләүес матдә (цемент, силикат) тулығынса полимер менән алмаштырыла. Полимер – полиэфир ысмала йәки эпоксид ысмала булырға мөмкин. Полимербетондын синонимы – архитектура бетоны. Полимербетон төрҙәре:
- Полимербетон.
- 1-се рецептура. Төп матдә - полиэфир ысмала. Цемент һәм һыу ҡулланылмай.
- 2-се рецептура. Төп матдә - полиэфир ысмала. Цемент ҡулланыла, һыу ҡулланылмай.
- Полимербетон полиэфир ысмала нигеҙендә мрамор валсыҡ (85%), бәйләүес матдә - полиэфир ысмала (15%), махсус өҫтәмәләр (модификаторҙар) һәм буяу пигмент. Цемент һәм һыу ҡулланылмай. Һыу һеңеү 0,2%.
- Полимерцемент бетон
- Пластобетон
- Бетонополимер
52-101-2003 Ҡағиҙәләр йыйынтығынан алынма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Алдынан тартылдырыуһыҙ арматуры менән Тимер һәм тимербетон конструкциялары» 52-101-2003 Ҡағиҙәләр йыйынтығы ярашлы
- Ҡулланыу өлкәһе
- Норматив һылтанмалар
- Терминдар
- Дөйөм Ҡағиҙәләр
- Тимер һәм тимербетон конструкциялары өсөн матреиалдар
- Тимер һәм тимербетон конструкциялары элементтарҙы беренсе предел хәле буйынса расчёт
- Тимер һәм тимербетон конструкциялары элементтарҙы икенсе предел хәле буйынса расчёт
- Конструктив талаптар
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)


text:
- Подробности
- Просмотров: 505
НӘФИС КҮН СӘНҒӘТЕ, башҡорттарҙың традицион көнкүрешендә һәм хужалығында ҡулланылған, йәнлек тиреһенән әҙерләнгән төрлө тәғәйенләнештәге әйберҙәр; уларҙы нәфис эшкәртеү; хәҙ. заман биҙәү-ҡулланма сәнғәте бүлеге. Башҡортостанда башлыса малсылыҡ м‑н шөғөлләнеү уның көнсығышында, айырыуса Урал аръяғында, киң таралған төрлө күн әйберҙәр эшләүҙең үҫешенә булышлыҡ итә. Күн әйберҙәрҙе һәр хужалыҡта эшләгәндәр, юғары сифатлы, биҙәлгән нәфис предметтарҙы иһә оҫталар ижад иткән, Башҡортостанда урындағы художестволы традициялары м‑н билдәле һөнәрселектең формалашыуы уларҙың эшмәкәрлегенә бәйле. Оҫталар эшләнгән әйберҙең төрөнә ярашлы махсуслашҡан. Күндән әйберҙәр яһағанда башҡорттар материалдың фактура үҙенсәлектәрен һәм тәбиғи төҫөн оҫта файҙаланған, уны эшкәртеүҙең төрлө ысулдарын (ҡара: Дуплау, Тире, Тиренән эшләнгән өй кәрәк‑ярағы, Күн эше, Эйәр‑өпсөн эше) һәм биҙәүҙең техник алымдарын — баҫып төшөрөү, һирәкләп һырлау, аппликация, сигеү ҡулланған. Башҡ. оҫталарының төп хәстәре — ат егеү кәрәк‑ярағын, хәрби һәм һунар ҡоралын биҙәү була һәм уны башлыса, орнамент м‑н биҙәгәндәр, сөнки йылҡысылыҡ м‑н шөғөлләнгән башҡорттарҙың йәмғиәт иерархияһында һәм донъяға ҡарашында төп урынды һыбайлы яугир биләп торған. Башҡорттарҙың традицион биҙәү-ҡулланма сәнғәтенең классик өлгөләре — сбруй, эйәр, айыл, тибенге, һунарсы муҡсаһы һәм йәҙрә м‑н дары өсөн һауыт, һаҙаҡ, йәйә ҡабы, ҡалҡан. Улар оҫта эшкәртелгән күндән яһала һәм формаларының йыйнаҡ, бай биҙәкле булыуы м‑н айырылып тора. Һаҙаҡ м‑н ҡаптар — төҫлө быяла һәм аҫылташтар, йышыраҡ аҡыҡ ҡуйып яһалған металл айылдар; йүгән, эйәрҙәр традицион биҙәктәр м‑н гравёрланған металл (ҡара: Нәфис металл сәнғәте) м‑н биҙәлгән була. Башҡорттарҙың күндән яһалған традицион әйберҙәренә биҙәктәрҙең төрлөлөгө, стилистик теүәллек һәм визуаль асыҡлыҡ һәм тулылыҡ хас; биҙәгәндә иң боронғо техника булып баҫып төшөрөү тора. Баҫылған орнаментта үҫемлек рәсеме айырыуса киң таралған мотивтарҙың береһе була (3 тажлы сәскәнән торған; йәйә ҡаптарын, һаҙаҡтарҙы, һунарсы муҡсаһын һәм һауыттарын биҙәүҙә ҡулланылған). Һирәгерәк 3 тажлы сәскә м‑н тамамланған ҡусҡар фигуралары осрай; ш. уҡ ябай геом. фигураларҙан (өсмөйөштәр, ромбтар, ярым түңәрәктәр, параллелограмдар, тура һыҙыҡтар һ.б.) ҡаймалы рамдар ҡулланылған. Ҡаҙаҡтарҙың, ҡырғыҙҙарҙың, Көньяҡ Себер һәм Алтайҙа малсылыҡ м‑н шөғөлләнгән халыҡтарҙың орнаментикаһына оҡшаш булған күнгә баҫып һалынған башҡ. биҙәктәре үҙенең график төҙөлөшө б‑са айырыла, ш. уҡ ваҡытта күн әйберҙәрҙең функциональ тәғәйенләнешендә һәм формаһында, биҙәктәрҙең композицияһында, баҫып биҙәкләү техникаһында байтаҡ уртаҡ яҡтар күҙәтелә. Баҫып биҙәк төшөрөү өсөн ағас штамп ҡулланыла, ул ике өлөштән тора: уның бер өлөшөндә — буласаҡ биҙәктең рельеф һүрәте, икенсеһендә ошо һүрәттең һыҙаттарына тап килгән уйымдар соҡоп яһала. Сей күн штамптың бер өлөшөнә түшәлә, икенсеһе м‑н ҡаплана һәм ныҡ итеп ҡыҫыла, шул килеш кипкәнсе ҡалдыралар. Күнде штамптан алғандан һуң, рельефлы орнамент асыҡ күренеп тора. Биҙәктең ҡабарынҡылығын арттырыу һәм әйберҙең төҫ фактураһын байытыу маҡсатында уйымдарҙы баҡыр купоросы м‑н көйҙөрәләр. Штампты ҡулланыу рельефлы орнамент эшләү процесын еңелләштерә, биҙәктең асимметрик һәм симметрик комбинациялары нигеҙендә уны ҡатмарлаштырыу өсөн киң мөмкинлектәр бирә. Юғары кимәлдәге күн әйберҙәр металл формалар ҡулланып, ҡыҙҙырып баҫыу техникаһында башҡарыла (ш. уҡ ҡаҙаҡтарҙа һәм ҡырғыҙҙарҙа билдәле). Төрлө конфигурациялы һәм ҙурлыҡтағы металл ҡалыптарҙы ҡайнар күмерҙә билдәле т‑раға тиклем ҡыҙҙыралар һәм биҙәген өҫкә ҡаратып таҡтаға һалалар, уның өҫтөнә сей күн йәйәләр, балсыҡ тултырылған тоҡ м‑н баҫтырып ҡуялар. Уның баҫымы аҫтында күн әкренләп форманың уйымдарына бата. Күн кипкәндән һуң, ваҡ деталдәренә тиклем асыҡ күренгән рельефлы биҙәк килеп сыға. Башҡортостанда күнде баҫып биҙәкләү һөнәре малсылыҡ мәҙәниәтенә, төп халыҡтың ярым хәрби тормошона, һунарсылыҡ кәсебенең үҫешенә бәйле барлыҡҡа килә, шуға күрә баҫып алыу ҡурҡынысы бөтөп, һунарсылыҡ һәм хәрби традициялар юҡҡа сығыу, Башҡ. ғәскәрен таратыу арҡаһында традицион күн әйберҙәрҙе күпләп етештереү туҡтай. Бынан тыш, указдарға (1736 й. 11 февр.) ярашлы, Башҡортостанда тимерселек эше тыйыла, халыҡтың металл эшкәртеүгә бәйле булған бөтә шөғөлдәре лә ҡырҡа бөтөрөлә, шулай итеп эҫе күнде баҫып биҙәкләү традицияһы юғала. 20 б. башына тиклем күнде нәфис эшкәртеү Урал аръяғының төньяҡ‑көнсығышында ғына һаҡланып ҡала, тик күнде баҫып биҙәкләү техникаһы ныҡ ябайлаша: сей күндең ситтәренә төшөрөлгән примитив биҙәктәрҙе контурҙары б‑са етен ептәр м‑н тегеп сығалар, күн кипкәс, һүрәттең ҡайһы бер элементтары ҡабарынҡы булып ҡала. Шулай уҡ бысаҡтың осо м‑н күнгә һүрәт төшөрөү ҡулланылған (был алымда тимерлек‑зәргәрлек өлкәһендә эшләгән оҫталарҙың сүкеү, семәрләү‑һырлау б‑са күнекмәләре һәм тәжрибәләре берләшкән). Кәсептең тарҡалыуы орнамент композицияларының ябайлашыуына килтерә: биҙәктең ҡатмарлы һүрәте ябай геом. фигуралар (өсмөйөш, ярым түңәрәк, нөктәләр) һәм кәкерсәктәр м‑н алмаштырыла. 19 б. аҙ. күн әйберҙәрҙең күп төрҙәрен биҙәүҙән бөтөнләй туҡтайҙар, күп осраҡтарҙа уларҙы ағас әйберҙәргә алмаштыралар, мәҫ., һаба урынына күнәк. Улар элекке функцияларын, ҡайһы берҙә традицион атамаһын һәм формаһын һаҡлап ҡала. 20 б. башына күнде биҙәү сәнғәте традициялары тамам юҡҡа сыға. БР‑ҙың хәҙ. заман проф. биҙәү-ҡулланма сәнғәтендә күн м‑н ҡыҙыҡһыныу 20 б. 90‑сы йй. башында барлыҡҡа килә һәм__ Л.М.Стратонова исеменә бәйле. Күндең төрлө төрҙәрен (замша, лайка, тупаҫ күн, ҡоба күн), уларҙы нәфис эшкәртеү ысулдарын (ҡыҫып эшләү, кислота м‑н көйҙөрөү, термик эшкәртеү, үреү, ҡарайтыу) ҡулланып, ул йыш ҡына ҡатнаш техникаға мөрәжәғәт итә, күнгә туҡыма киҫәктәре ҡушып тегә (“Һөйөү” серияһы, 1990); декоратив панноһы (“Алма”, 1992) аппликатив рельеф техникаһында башҡарылған. А.Д.Кирдякин ҡул м‑н ҡыҫыу алымы ҡулланып биҙәлгән “клоке” эффектлы күнде файҙалана (ҡара: Кейемдең һыҙмаһын һәм моделен әҙерләү сәнғәте). З.Ғ.Ғаянов биҙәкте күндә баҫып төшөрөүҙе боронғо һаҙаҡтарҙы һәм йәйә ҡаптарын орнаментлауҙа ҡулланылған һырлау, гравёрлау һәм сүкеү алымдары м‑н берләштерә. Ул эшләгән хәрби һәм һунар ҡоралдары комплекттары (йәйә, йәйә ҡаптары, һаҙаҡ, уҡтар; 1997, 2002) халыҡ ижадының төп өлгөләренә оҡшаш булыуы, утилитар функцияһы м‑н характерлана. Күн әйберҙәр Беренсе респ. Башҡ‑н проф. биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмәһендә (Өфө, 1997), Өфө һәм Стәрлетамаҡ ҡатын- ҡыҙ рәссамдары әҫәрҙәренең күргәҙмәһендә (Стәрлетамаҡ ҡ., 2002), “2007 яҙы. Нәфис текстиль сәнғәте” Асыҡ респ. күргәҙмәһендә, Стратонованың шәхси күргәҙмәләрендә (1992, 1995, 2000; бөтәһе лә — Өфө) күрһәтелә. Башҡорттарҙың традицион күн әйберҙәре өлгөләре Милли музей, Археология һәм этнография музейы, Рәсәй этнография музейы (С.‑Петербург), Венгрия этнография музейы (Будапешт) һ.б. коллекцияларында һаҡлана.
Әҙәб.: Профессиональное декоративно-прикладное искусство Башкортостана: кат. 1‑й респ. выст. /авт.‑сост. С.В.Евсеева. Уфа, 1997; Х и с м а т у л л и н а Н.Х. Орнаментально‑колористическая основа башкирского народного искусства. Уфа, 2000; Я н б у х т и н а А.Г. Декоративное искусство Башкортостана. ХХ век: от тамги до авангарда. Уфа, 2006.
С.В.Игнатенко, Н.Х.Хисматуллина
Тәрж.Г.Һ.Ризуанова


text:
Өфөләге онкодиспансер хаҡы 400 миллион һумдан ашыулыҡ нур терапияһы техникаһы менән йыһазландырыла
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығы республика онкология диспансерына дистанциялы нур терапияһы өсөн ҡорамал комплексына заказ бирә. Тәьминәтсене билдәләү буйынса конкурс процедуралары 4 октябргә тәғәйенләнгән.
Аукциондың башланғыс хаҡы – 404,2 миллион һум, тиелә «Ростендер» материалдарында. Аҡса республика ҡаҙнаһынан бүленә.
Радиотерапия комплексы составына нур терапияһы һәм стереотаксик радиохирургия системаһы, нур терапияһын өс үлсәүле дозиметрик планлаштырыу системаһы, автоматик сегментация һәм дауалау пландарын әҙерләү системаһы, берҙәм мәғлүмәт-идара итеү радиотерапия системаһы һәм башҡа элементтар инә.
Сауҙалашыуҙа еңеүсе килешеү төҙөгән мәлдән алып өс ай эсендә ҡорамал ҡуйырға тейеш.
http://www.bashinform.ru/news/1212685-onkodispanser-v-ufe-osnastyat-tekhnikoy-dlya-luchevoy-terapii-stoimostyu-bolee-400-mln-rubley/


text:
- Подробности
- Просмотров: 482
ИҪКЕ МОШТО ҠАЛАСЫҒЫ, Ҡыҙҡала тауы, Ананьин мәҙәниәте, Бахмут мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы. Краснокама р‑ны Иҫке Мошто а. көньяҡҡа табан 0,7 км алыҫлыҡта ҡалдыҡ тау түбәһендә урынлашҡан. 1956 й. А.П.Шокуров тарафынан асыла, 1964 й. А.Х.Пшеничнюк, 1982 й. Г.Н.Гарустович тикшерә. Ҡаласыҡ 2 рәт ярым түңәрәк ур һәм соҡор м‑н уратылған. Керамика ҡабырсаҡ йәки эре ҡом ҡушып эшләнгән һауыттарҙан ғибәрәт. И.М.ҡ. йәшенеү урыны булған, тип фараз ителә. Ҡомартҡы материалдары Археология һәм этнография музейы фондында һаҡлана.
Г.Н.Гарустович
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
КХО Хәрби клиник госпитале (Дондағы Ростов)
КХО Хәрби клиник госпитале — Ростов өлкәһе Дондағы Ростов ҡалаһындағы госпиталь.
Адресы: Дондағы Ростов, Дача урамы, 10
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Федераль дәүләт ҡаҙна учреждениеһы «Рәсәй Федерацияһы Оборона Министрлығының 1602 хәрби клиник госпитале» (ФГКУ «ВКГ 1602» МО РФ) 1941 йылдың 23 июнендә булдырыла. Әлеге ваҡытта ул күп профилле медицина учреждениеһы. Көньяҡ хәрби округының хәрбиҙәре госпиталдә дауаланырға килә. Көньяҡ хәрби округы составына Адыгей, Дағстан, Ингушетия, Төньяҡ Осетия-Алания республикаһы, Чечен, Ҡабарҙы-Балҡар, Ҡалмыҡ, Ҡарасәй-Черкес республикалары; Краснодар һәм Ставрополь крайҙары, Ростов, Волгоград һәм Әстерхан өлкәһе инә.
«1602 ВКГ» МО РФ госпиталендә яҡынса 50 дауалау-диагностик бүлектәре, клинико-диагностик лабораториялар һ. б. бар. Бында 209 табип һәм провизорҙар эшләй, улар араһында 2 фән докторы һәм 10 медицина фәндәре кандидаты бар.
Госпиталь, башҡа күптәр кеүек, Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Дондағы Ростов ҡала һаулыҡ һаҡлау бүлегенең мобилизациялау планы буйынса булдырылған. Бындай госпиталдәр һуғыш аҙағында тарҡатылып бөтөрөлә, 1602 СЭГ ғына һаҡланып ҡала. Элекке хәрби госпиталь 1602 һанлы округ госпитале статусы аҫтында ТКХО Хәрби-санитар идаралығы составына индерелә. Госпиталь 400 койкаға иҫәпләнгән.
Әлеге ваҡытта госпиталь төрлө биналарҙа урынлашҡан. Һуғыштан һуң ул Ростов өлкәһе Пролетар районы дауаханаһы бинаһында эшләй. 1952 йылда хәрби госпиталь өсөн төп дауалау корпусы тергеҙелә. Унда 1953 йылдарҙа төп дауалау бүлектәре күсерелә. 1955 йылда инфекция һәм туберкулез бүлексәләре өсөн 2 ҡатлы яңы корпус төҙөлә. 1957 йылда — 2 ҡатлы госпиталь идаралығы бинаһы, 1961 йылда — психиатрик бүлексә өсөн барак тибындағы бина һалына. Цоколь ҡатында 1962 йылда физиотерапевтик бүлексә һыу менән дауалай башлай. 1964 йылда казарма корпусында отоларингология һәм күҙ ауырыуҙары бүлексәһе урынлаштырыла. 1966 йылда 300 урынлыҡ ашхана төҙөлә.
1968 йылда госпиталдә китапхана булдырыла. 1974 йылда 4 ҡатлы 200 койкалыҡ хирургия корпусы төҙөлә. 2008 йылда актовый заллы булған 245 койкалык ете ҡатлы корпус төҙөлә.
Медицина хеҙмәте полковнигы Павел Евгеньевич Крайнюк госпиталь начальнигы була.
Төп бинаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өс ҡатлы төп бина дорик ордерлы алты колонналы , өс мөйөшлө портиклы, сарҙаҡ тәҙрәле итеп төҙөлгән. Бинаның беренсе ҡаты рустовкалы. Штукатурланған кирбес бинаның ҡаттары араһында кәрниздәр бар , өҫкө ҡаты шулай уҡ кәрниз менән ослайып тамамлана. Бинапилястрҙар менән, ә тәҙрәләре йоҙаҡ формаһындағы ғы таштар менән биҙәлгән. Үҙәк инеү ишеге тапҡырындағы өсөнсө ҡаттың ярым циркулле тәҙрәләре шулай уҡ йоҙаҡ таштар менән биҙәлгән. Бина һары төҫкә буялған, ваҡ архитектура деталдәре һәм колонналары аҡ төҫтә. Бинаның ярым подвалы һәм бер нисә төкәтмә бүлмәһе бар.


text:
Ҡәҙерле дуҫтар! 2018 йылдың икенсе ярты йыллығына гәзит-журналдарға ваҡытынан алда яҙылыу дауам итә. Акция 31 мартҡа тиклем бара, өлгөрөргә тырышығыҙ. Ни өсөн тигәндә, әле арзаныраҡ хаҡҡа яҙыла алаһығыҙ. Һуңынан хаҡтарҙың артыуы көтөлә. Әле ваҡыт яғы ла иркенерәк. Уҡыу йылы аҙағы етһә, мәшәҡәттәр күбәйә, имтихандарға әҙерлек башланып, гәзиткә яҙылыу онотолоп торола. Шуға ла был мөмкинлектән файҙаланып ҡалығыҙ.
«Йәншишмә»лә быйыл да төрлө конкурстар иғлан ителде, билдәле яҙыусыларыбыҙҙың матур-матур әҫәрҙәре донъя күреп тора. Шулай уҡ донъя, республика яңылыҡтары менән дә танышып бара аласаҡһығыҙ. Әйҙәгеҙ, бергә булайыҡ, дуҫтар!
Арзан хаҡҡа яҙылып ҡал!
Ҡәҙерле дуҫтар! 2018 йылдың икенсе ярты йыллығына гәзит-журналдарға ваҡытынан алда яҙылыу дауам итә. Акция 31 мартҡа тиклем бара, өлгөрөргә тырышығыҙ. Ни өсөн тигәндә, әле арзаныраҡ хаҡҡа яҙыла алаһығыҙ. Һуңынан хаҡтарҙың артыуы көтөлә. Әле ваҡыт яғы ла иркенерәк. Уҡыу йылы аҙағы етһә, мәшәҡәттәр күбәйә, имтихандарға әҙерлек башланып, гәзиткә яҙылыу онотолоп торола. Шуға ла был мөмкинлектән файҙаланып ҡалығыҙ.


text:
Күгәрсен районы Мәҡсүт ауылынан уҡытыусы-пенсионер Ғибаҙулла Биишевтең «Совет Башҡортостаны»-нда (4.03.67) баҫылған мәҡәләһенә ҡайһы бер өҫтәмәләр индереп, 1981 йылда Иҫке Сибай ауылы Утарбай Шаһимарҙан улы Иҙрисов олатайҙың (1891 йылғы) һөйләүе буйынса яҙҙым.
Сибай ауылы Атайсал ҡарттан башлап хәҙерге көнгә тиклем 14 быуын кешеләре йәшәй. Атайсал ҡарт бөрйән ырыуынан булып, бөтә ауылы-нәсәбе менән Ташлы, Көйлө буйҙарында йәшәгән. Ағай-энеһенән башҡа, үҙенең генә 11 улы, бик күп ейән-ейәнсәрҙәре, бүлә-бүләсәрҙәре булған. Былар Ташлы баяры менән һәр ваҡыт һуғышып йәшәүҙән бик йөҙәгәндәр. Шунлыҡтан халыҡтың бер аҙы Көйөргәҙе буйына күскән.
Атайсал ҡарт, үҙ балаларын эйәртеп, ҡайҙалыр күсеп киткән. Уның йәшәгән ерендә Атайсал тигән тау бар икән, тип һөйләйҙәр. Ташлы, Көйлө йылғалары Күгәрсен районы Санъяп ауылы янында булғанлыҡтан, ошо ауыл кешеһе Шәрәфетдин Иәнсурин һөйләүенсә, Санъяп ауылы бөрйән ырыуынан, Атайсал ҡарт тоҡомо. Был ауыл кешеләре Ташлы
башындағы баяр менән мәңге талашып йәшәгәндәр, ләкин тыуған ерҙәрен ташламағандар, ә башҡалар күсеп киткәндәр. Атайсалдың Һарығол исемле улының биш улы булып, шуларҙың өсәүһе — Бурансы, Йәрғазы, Һунарсы исемлеләре, үҙ улдарын, ейән-ейәнсәрҙәрен эйәртеп, Атайсал тигән ерҙән Ирәндек буйына күскәндәр.
Бурансының Аҡҡужа исемле улы, Аҡҡужаның Абзан, Баҡдәүләт исемле улдары булған. Абзандың Сибай исемле улы, Баҡдәүләттең Янбай исемле улы булған. Йәрғазының улы Морай исемле, Морайҙың Аҡбирҙе, Биктимер, Аҡбирҙенең улдары Айсыуаҡ, Әхтәм, Һунарсының Абдулла исемле улы була. Бына ошолар 1649 йыл Ирәндектәге Эт ояһы тигән ике яры ҡая ташлы йылға буйына барып урынлашҡандар. Аҙаҡтан, бәләкәй генә мәсет эшләткәс, Мәсет ояһы тип атағандар был йылға буйын. Тора-бара Айсыуаҡҡа был урын оҡшамай башлай. Ул бер тауға менеп, ауыл өсөн яйлы урын ҡарай, шул уҡ тау итәгендәге бер типһенде оҡшата. Ул фекерен ауылдаштарына әйтә. Шунан Баҡдәүләт, Биктимер ҡарттар, Сибай һәм Айсыуаҡтар күмәкләп тауға менеп ҡарайҙар һәм Айсыуаҡтың тәҡдимен хуплайҙар. Шунда уҡ тауға Айсыуаҡ исемен бирәләр, төҙөләсәк ауылды Айсыуаҡ тип атарға булалар. (Баҡдәүләт менән Биктимер Атайсалдан 4-се, Сибай менән Айсыуаҡ — 5-се быуын).
1663 йыл Эт ояһынан хәҙерге Иҫке Сибай урынына күсеп ултыралар. Бында Соран буйынан ғаиләләре менән Әхмәт хәҙрәт, Хажимулла һәм башҡа хужалыҡтар күсеп килә. Мәсет, мәҙрәсә төҙөйҙәр. Мәҙрәсә арты, Хажи үҙәге тигән ер исемдәре шунан ҡалған.
1667 йыл, рәүиздән (башҡорттарҙың йән иҫәбенә ревизия үткәндән) һуң, ауылға Сибай исеме бирелә. Сөнки Сибай ауылды төҙөүҙә, рәүиз үткәреүҙә актив ҡатнашҡан. Сибай үҙ заманының алдынғы кешеләренең береһе булған.
1798 йылда Башҡортостанда кантон идаралыҡтары төҙөлә. Сибай ауылынан Аҡҡолой тигән кеше 9 йыл кантон башлығы булып хеҙмәт итә. Уны батша хөкүмәте ауылдан уҡ бығаулап алып китеп, һөргөнгә оҙата. Аҡҡолойҙың ике бисере (секретары) була. Ибраһим — Сибай ауылыныҡы, ә Буранбай атаҡлы йырсы, ҡурайсы — Буранбай ауылы кешеһе. Уларҙы ла һөргөнгә ебәрәләр. Тимәк, Утарбай Иҙрисов һөйләгәнсә, Буранбай менән Ибраһим икеһе лә Аҡҡолой кантондың бисерҙәре булған.
Аҡҡолой кантондан һуң Сибай ауылынан Әбдрәхмән исемле кеше 6 йыл кантон булып тора. Сибай ул ваҡытта Тамъян-Ҡатай кантонына ҡараған. Бер аҙҙан һуң Тамъян-Ҡатай кантоны икегә (Тамъян-Ҡатай һәм Сермән-Ҡатайға) бүленә.
Сибай ҡарттың ун улы булған: Ҡотлогилде, Иҫәнгилде, Солтангәрәй, Этбай, Утарбай, Аманбай, Айытбай, Кирәй, Ауыҡбай, Амангилде. 1822 йыл Утарбайҙың Шәйәхмәт исемле улы тыуа. 1833 йыл Шәйәхмәт Сибаев 11 йәштә генә сағында атаһынан етем ҡала. Уның атаһы Утарбай Сибай улын һөргөнгә ебәрәләр ҙә, етем ҡалған Шәйәхмәтте Ырымбур яғына алып китеп, бер рус мәктәбенә уҡырға бирәләр. Шәйәхмәт Сибаев 5 йыл уҡый ҙа, әсәһе менән апаһын һағынып, 1838 йыл Сибай ауылына ҡайта. Шәйәхмәт бик яҡшы уҡыған һәм рус телен ныҡлы үҙләштергән була, яҡшы уҡығаны өсөн уға маҡтау ҡағыҙы ла бирәләр. Бер аҙҙан һуң Иҫән ауылынан Ҡотләхмәт Биксурин исемле кантон Шәйәхмәт Сибаевты үҙенә бисер (секретарь) итеп ала. 1842 йыл Ҡотләхмәт кантон Шәйәхмәт Сибаевты хәрби хеҙмәттән алып ҡала, оҙаҡламай Шәйәхмәт әйләнә.
Ҡотләхмәт Биксурин кантондың Фатима исемле уҡымышлы, үткер һүҙле һылыу ғына ҡыҙы була. Шәйәхмәт Сибаев Фатима менән мөхәббәт бәйләнеше тотоп, уны икенсе ҡатынлыҡҡа алмаҡ булып, һүҙ ҡуйышып йөрөй башлай. Ҡотләхмәт кантон уларҙың был эшен белеп ҡала һәм Сибаевҡа бик асыулана. Ошоноң өсөн кантон Шәйәхмәт Сибаевты 1848 йылда армияға оҙата, ә ҡыҙын кейәүгә бирә. Ләкин Фатима ире менән йәшәмәй.
1853 йылда Сибаев армиянан ҡайта. Тамъян-Ҡатайҙағы Иҙеликов исемле кантонды урынынан алдырып, уның урынына Шәйәхмәт Сибаевты кантон итеп ебәрәләр. Сибаев кантон булғас та, Фатима менән бәйләнешен дауам итә, уға бағышлап, йырҙар сығара.
Тамьян-Ҡатай тигән, ай, илдәрҙә
Ерһенеп тә йәшәр ил түгел.
Эй... Илаһаң да, Фатимам, һарғайһаң да,
Йүгереп кенә ҡайтыр ҙа ер түгел.
һауаларҙа осҡан, ай, ҡарсыға,
Кәйелә-кәйелә килә лә, ҡош күреп.
Эй... Йөҙ илле лә керпек күҙен йомоп,
Көтәме икән, Фатимам, төш күреп, —
тип йырлаған Шәйәхмәт Сибаев. Янындағы махсус ҡурайсылар уға ҡушылып уйнағандар һәм көйҙө камилләштереүҙә ярҙам иткәндәр.
Сибаев кантон башлығы булғас, уны (олатаһы исеме менән) Сибай тип, ә сығарған йырын «Сибай йыры» тип йөрөткәндәр. Кантон булып хеҙмәт итә башлағас та, Шәйәхмәт Сибаев, үҙ ауылына ҡайтып, ҡырҡ мискә ҡымыҙ әҙерләтә лә ҙур мәжлес ҡора. Унда:
тип йырлаған, уға ҡурайсылар ҡушылған. Ирәндек буйы яңғырап торған. Ошо мәжлес урыны әле лә Сибай биләне тип атала.
Сибаев Фатиманы Тамьян-Ҡатай-ға алып ҡаса, ә тәүге ҡатыны Ғәмбәрҙе Сибай ауылына ҡайтара.
Сибай кантондың энеһе Хөнәфиә уға һаҡсы булып хеҙмәт итә. (Шәйәхмәт Сибаев Атайсалдан 7-се быуын, Хөнәфиә — 8-се быуын.) Хөнәфиә бер мәлде Сибай кантонға:
«Фатима еңгәйҙең ышанысы юҡ. Ул фельдшер һәм Иҙеликов менән серле бәйләнеш тота. Абай бул, башыңа етеп ҡуймаһындар», — ти. Ә кантон Хөнәфиәгә ышанмаған.
Шәйәхмәт Сибаев 11 йыл кантон булып тора. 1864 йыл аҙағында кантонлыҡ бөтөрөлә. Унан Сибаевты Үрге Уралға поселковый атаман итеп билдәләйҙәр. Ләкин ул унда бара алмай, Фатиманың: «Арҡаңдағы ороңдо киҫтереп ташлатмаһаң, һиндә тормайым», — тип әйтеүе менән фельдшерҙан ороһон ҡырҡтыра ла ауырып та китә. Ул шикле операцияның асылын белмәй, һаман да Фатимаһының исемен ҡушып, тыуған төйәгенә бағышлап :
тип йырлай. Ошо ауыр операциянан төҙәлә алмай, Сибай кантон үлә, ҡәбере Учалы яғында, Атаяҡ-Миндәк тигән ерҙә. Сибай кантондың халыҡ араһында йөрөгән бүтән йырҙары:
Иң һуңғы йыры:
Хуш булығыҙҡай, Фатимаҡай,
Кейҙермәгеҙ йүгән дә туратҡа.
Эй... Иламағыҙ, дуҫтар, ҡайталмайым,
Ирешә алманым инде моратҡа.


text:
Рәсәй матбуғаты көнөндә Өфөлә иң яҡшы журналистарҙы – республика ижади конкурстарҙа еңеүселәрҙе ҡотлау тантанаһы үтте. Унда Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылын, Рәсәй тарихы йылын, мәрхәмәтлек, дәүләт тедәрен үҫтереү кеүек темаларҙы яҡтыртыу буйынса иң яҡшы эштәр билдәләнде. Рәсәй тарихы йылын яҡтыртыу өлкәһендә «1812…» тапшырыуҙар циклы менән комментатор Фәймә Мәжитова икенсе урынға лайыҡ булды.
Хеҙмәттәшебеҙҙе ихлас ҡотлайбыҙ һәм артабан да уңыштар теләйбеҙ.
7-се сығарылыш.
1812 йылғы Ватан һуғышы – Башҡортостан музейҙары ҡомартҡыларында.
4-се сығарылыш.
Тапшырыуҙа тарихсы-ғалим Әнүәр Әсфәндийәров ҡатнаша.
3-сө сығарылыш.
Тапшырыуҙа тарихсы-ғалим Әнүәр Әсфәндийәров ҡатнаша.
2-се сығарылыш.
Тапшырыуҙа тарихсы-ғалим Әнүәр Әсфәндийәров ҡатнаша.
1-се сығарылыш.
Тапшырыуҙа тарихсы-ғалим Әнүәр Әсфәндийәров ҡатнаша.
Комментарий
Ҡотлайбыҙ!!!
Талантлы журналист Фәймә Мәжитованы ихлас ҡотлайбыҙ. Ысынлап та бик ҡыҙыҡлы, үҙенсәлекле проект килеп сыҡҡан. (Бер генә үтенес – 5,6 сығарылыштарҙы ла сайтҡа һалһағыҙ ине.) Ғөмүмән, Фәймә Мәжитованың башҡа тапшырыуҙары ла бик йөкмәткеле, ҡыҙыҡлы, актуаль. Артабан да уңыштар теләйбеҙ һәм яңынан-яңы тапшырыуҙар көтөп ҡалабыҙ.
С/м Ғәфүрйән Әминев. Баймаҡ-Өфө.


text:
- Подробности
- Просмотров: 278
ФИЗИОТЕРАПИЯ (гр. phýsis — тәбиғәт һәм терапия), дауалау, иҫкәртеү, реабилитациялау маҡсаттарында файҙаланыу өсөн тәбиғи һәм яһалма булдырылған физик факторҙарҙың кеше һәм хайуандар организмына тәьҫирен өйрәнгән клиник медицина һәм ветеринария өлкәһе. Ф. мед. физикаһы, кибернетика, молекулалар физиологияһы, биохимия мәғлүмәттәренә нигеҙләнә һәм бөтә клиник дисциплиналар м‑н бәйле. Тәбиғәт көстәре энергияһы м‑н дауалау физик һәм физик‑химик төрҙәргә (аэро‑, гелио‑, талассо‑, бальнеотерапия, ләм, нур м‑н дауалау һ.б.), физиотерапевтик аппараттар ярҙамында һәм хәрәкәт принцибына нигеҙләнгән үҙгәртелгән энергия м‑н дауалауҙың физик ысулдарына (дауалау физкультураһы, дауалау массажы, механотерапия һ.б.); нур м‑н дауалауға (нурланыштың инфраҡыҙыл, ҡояш, УФ һ.б. төрҙәрен ҡулланыу), гидро‑ (ванналар, һыу инеү һ.б.), механо‑ (вибрация, массаж, моцион, ультратауыш), термо‑ (компрестар, дауалау ләмдәре, озокерит һ.б.), электротерапияға (гальванизация, дарсонвализация, диатермия һ.б.), яһалма һауа мөхите барлыҡҡа килтереүгә (аэро‑, гидроаэроионизация һ.б.) айырыла. Ф. йөрәк‑ҡан тамырҙары, тын алыу, терәк‑хәрәкәт, аш һеңдереү, нервылар һәм бәүел системалары ауырыуҙарын дауалау һәм иҫкәртеү өсөн, матдәләр алмашыныу боҙолғанда ҡулланыла. Ҡайһы бер венерик, онкологик, тире ауырыуҙары булғанда, йөрәк‑ҡан тамырҙары ауырыуҙары һ.б. киҫкенләшкәндә ҡулланырға ярамай.
Медицинала Ф. Ф. дауалау-иҫкәртеү учреждениеларында, шифахана-курорт учреждениеларында ҡулланыла. 20 б. 40‑сы йй. БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) Красноусол минераль һыу сығанаҡтары (Н.И.Савченко һ.б.), Респ. нейрофизиотерапевтик дауаханаһы хеҙм‑рҙәре м‑н берлектә (Е.И.Бром, В.Н.Никитин һ.б.) “Красноусол” шифаханаһының дауалау ләмдәре, “Янғантау” шифаханаһының газотермаль ванналары (Ғ.Н.Тереғолов) тәьҫире, 60‑сы йй. — Ҡорғаҙаҡ һыу сығанаҡтарының дауалау тәьҫире (Х.Х.Ганцева, Ш.З.Заһиҙуллин һ.б.), периферик нервылар һәм терәк‑хәрәкәт системалары ауырыуҙары булғанда амплипульсотерапия ысулы (З.Х.Ҡайбышева, Л.М.Ҡотошова, А.И. Слободчикова), 80‑се йй. — сирингомиелия ваҡытында үҙәк гемодинамикаға радон ванналары тәьҫире (Ә.Ғ. Ғәлләмов) тикшерелә. 90‑сы йй. алып сирингомиелия булғанда 2%‑лы церулоплазмин эретмәһенең эндоназаль электрофорезын ҡулланыу (Н.А. Борисова, Р.Ғ.Вәлиев, Р.Х. Ниғмәтуллин), диабетик ангиопатияны һәм аяҡ нейропатияһын комплекслы дауалауҙа түбән йышлыҡлы магнитотерапия һәм радон ванналарының бергә тәьҫир итеүе (Вәлиев, Ғәлләмов), алкоголь м‑н ағыуланғанда лазер нурланышы тәьҫире (Л.Т. Иҙрисова), умыртҡалыҡтың деформациялы артрозы һәм остеохондрозы булған ауырыуҙарҙы дауалағанда гальваник ток, ультратауыш, дауалау физкультураһы һәм массаж м‑н берлектә геотермаль быуҙар, газдар ҡулланыу (Р.Р.Бәҙретдинов), йөрәк‑ҡан тамырҙары һәм терәк‑хәрәкәт системалары ауырыуҙары булғанда “Турбомагнитотрон” аппаратында дөйөм түбән йышлыҡлы магнитотерапия ҡулланыу (Ә.Н.Бикбулатова, Вәлиев, Ғәлләмов һ.б.) өйрәнелә. БДМУ‑ның дипломдан һуң белем биреү ин-тында 1997 й. Ғәлләмов етәкс. физиотерапия һәм курортология курсы, 2001 й. Л.Т.Ғилметдинова етәкс. БДМУ‑ның Тергеҙеүсе мед. һәм курортология ҒТИ‑нда төрлө ауырыуҙарҙы физиотерапевтик дауалау технологиялары эшләнә һәм камиллаштырыла.
Ветеринарияла Ф. 20 б. 70‑се йй. БАХИ‑ла (ҡара: Аграр университет) сусҡа балалары рахитын (С.А. Ивановский), быҙауҙар бронхопневмонияһын (В.Г.Кирилов) комплекслы дауалауҙа ҡояш радиацияһы һәм яһалма УФ‑нурланыш тәьҫире, төрлө ауырыуҙар ваҡытында хайуандарҙың ҡаршы тороу һәләтенә һәм иммун статусына яһалма аэроионлашыу тәьҫире (Е.П.Дементьев һ.б.) өйрәнелә.
Ә.Ғ.Ғәлләмов, В.Г.Кирилов Тәрж.
Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 282
ФОТОРЕДУКЦИЯЛАУСЫ ПЛЁНКАЛАР, УФ‑нурланышты инфраҡыҙылға әйләндереү өсөн люминофорлы полимер плёнкалар (ҡара: Полимерҙарға химикат‑өҫтәмәләр, Люминесценция). Фотосинтез тиҙлеге йәшел төҫкә төшөүсе яҡтылыҡ тулҡынының оҙонлоғона бәйле булғанға, әүерелгән нурланыштың өҫтәмә миҡдары (иң юғары эффект 600— 650 нм булғанда) үҫемлектәрҙең йәшәйеш процестарын (Эмерсон эффекты) көсәйтә. Ф.п. теплицалар, парниктар, оранжереялар ябыуҙа ҡулланыу а.х. культураларының уңдырышлығын уртаса 50%‑ҡа тиклем күтәрергә, уларҙың өлгөрөүен 1—2 аҙнаға тиҙләтергә, йылы юғалтыуҙы кәметергә, ‑5°С тиклем ҡырауҙарҙан һаҡларға мөмкинселек бирә. Башҡортостанда 1981—85 йй. Химия ин‑тында (ҡара: Органик химия институты) РФА Алыҫ Көнсығыш бүлегенең Химия ин‑ты, РФА‑ның Н.С.Курнаков ис. Дөйөм һәм органик булмаған химия ин‑ты (Мәскәү) м‑н берлектә синтезлау стадияһында индерелгән металдар берләшмәһе м‑н тулыландырылған полимерҙар алыу б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә. Улар нигеҙендә буялған органик быяла, блоктар, термохромлы полимерҙар, полимерлы энергия үҙгәрткестәр һәм “Полисветан” тибындағы Ф.п. синтезлау технологиялары эшләнә (Э.М.Батталов, В.С.Колосницын, С.И. Кузнецов, Г.В.Леплянин, Ю.И.Муринов, Ю.Е.Никитин, В.А.Никонов, Ю.И. Пузин, С.Р.Рафиҡов); силикатлы быялаларға, поликарбонаттарға люминофорҙар индереү ысулдары тәҡдим ителә. Полиэтиленлы “Полисветан” Ф.п. алыу технологияһы 80‑се йй. аҙ. Өфө синтетик спирт з‑дында (ҡара: “Уфаоргсинтез”), 90‑сы йй. башында “Авангард” пр‑тиеһында, 2000 йй. “Полисветан” ЯАЙ‑нда (Пущино ҡ.) индерелгән. 1986—91 йй. уларҙы һынау Болгария ФА‑ның Н.Пушкаров ис. Тупраҡ ғилеме ин‑тында (София ҡ.), РФА Тупраҡ ғилеме һәм фотосинтез ин‑тында (Пущино ҡ.), “Ильич иҫтәлеге” к‑здарында (Мәскәү өлк., Приморье крайы), “КрымЗеленСтрой” тресында (Ялта ҡ.), Биол. ин‑тында (Өфө ҡ.), Тау баҡсасылығы һәм сәскәселеге ҒТИ‑нда (Сочи ҡ.), Туймазы тәж. урман хужалығында (ҡара: Урман тәжрибә станцияһы) үткәрелә, үҫемлектәрҙең төрөнә һәм сортына бәйле уңыш биреүсәнлегенең 20—60%‑ҡа артыуы билдәләнә.
Ю.И.Муринов
Тәрж. Ф.А.Ғималова


text:
Йөнөн ҡайҙа итергә? Бөгөн республикала һарыҡсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр ошондай һорауҙы йыш күтәрә. Ысынлап та, был сеймалды күп осраҡта ни эшләтергә белмәйенсә хатта ташлап ҡуйыуҙарына зарлана улар.
Ошо көндәрҙә Башҡортостандан Һиндостанға һарыҡ йөнөнөң тәүге партияһы ебәрелеүе – ҡыуаныслы күренеш. Сеймалды Новроссийск диңгеҙ порты аша "Статус" компанияһы оҙатты.
Әлбиттә, тауарҙы республика һәм Рәсәй белгестәре етди тикшергән, ул бөтә талаптарға тап килә. Шулай итеп, барлығы 19,647 тонна сеймал йылы төбәктә үҙ етештереүсеһенә барып етәсәк.


text:
Кеше шатлығын да, моң – зарын да шиғыр юлдары менән уртаҡлаша, үҙенең эс серҙәрен сисә.....
Ғафури районы Һикәште ауылы ҡыҙы шиғырҙар һөйләргә яратыусы, Тәнзилә Искәндәрова.
Алып барыусы - Зөмәйрә Сафина.
«Ҡаһым түрә ҡунаҡҡа саҡыра» башҡорт йыры фестивалендә Гран - при яуланы.
Стәрлебаш районы Ҡарағош ауылы мәҙәниәт йорто художество етәксеһе, аккомпаниаторы Зөфәр Атанғолов.
Бар ғүмерен мөғәллимлеккә арнаған уҡытыусы - ижадсы. Салауат районы Башҡорт Илсекәйе ауылы ҡыҙы Миңһылыу Абдуллина.
Ҡурай менән тотош Европа, Азия илдәрен урап сыҡҡан, Өфө ҡыҙы, ҡурайсы Земфира Рәшитова.
Ҡырмыҫҡалы районы Ҡарлыман ауылынан һәүәҫкәр шағир Фәрғәт Ҡотлобаев.
Ишембай районы Ишәй ауылынан һәүәҫкәр ижадсы Рузалиә Ниғмәтуллина.
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »
Комментарий
әсәйебеҙ тыңлап ҡыуана...
Хөрмәтле "Ашҡаҙар" хеҙмәткәрҙәре. Беҙ һеҙҙе Ейәнсура районында тыңлайбыҙ, бигерәк тә 85 йәшлек әсәйебеҙ һеҙҙе тыңлап ҡыуана. Уңыштар һеҙгә"
Нисек ҡатнашырға?
Был проектта нисек ҡатнашырға? Мин дә йырға битараф түгелмен, гармунда уйнайым...
Беҙгә шылтыратығыҙ,
Беҙгә шылтыратығыҙ, һөйләшербеҙ, яҙмаларығыҙ булһа алып килегеҙ, телефоныбыҙ 2461-482, рәхим итегеҙ, көтәбеҙ.
яңы йырҙар көтәбеҙ...
Флүзә апай, бик матур йырлайһығыҙ! Рәхмәт. Тағы ла яңы йырҙар көтөп ҡалабыҙ һеҙҙән.
ТЫҢЛАНЫМ, МОҢЛАНЫП ТА АЛДЫМ...
ФЛҮЗӘ АҠЫЛЛЫМ, БИК МАТУР, МОҢЛО ЙЫРЛАЙҺЫҒЫҘ, ТЫҢЛАНЫМ, МОҢЛАНЫП ТА АЛДЫМ. ҺЕҘГӘ УҢЫШТАР ТЕЛӘЙЕМ .
Хөрмәтле тыңлаусыларыбыҙ,
Хөрмәтле тыңлаусыларыбыҙ, беҙҙең тапшырыуҙа ҡатнашыусы гәүҙәрҙәребеҙгә иғтибарығыҙ өсөн ҙур рәхмәт, ысынлап та моңло тауышлы кунаҡтарыбыҙға үҙебеҙ ҙә ҡыуанабыҙ, арағыҙҙа моңло, хисле, халыҡ араһынан сыҡҡан һәүәҫкәр йырсылар булһа, ихлас тапшырыуға саҡырабыҙ, көтәбеҙ, килегеҙ.Ҙур ихтирам менән Зөмәйрә Сафина.
...күңелгә ятышлы...
Флүзәнең йырҙары ла,тауышы ла бик күңелгә ятышлы. Афарин яҡташ! Туҡ-Сорандарҙы ла онотмаһындар әле башҡорттар!
Отзыв о передаче о Гали Валиуллине.
Хочу выразить огромную благодарность за интересную,содержательную передачу о творчестве директора Национального музея РБ Гали Валиуллине! Очень понравились его стихи! Побольше бы таких патриотических,полных смысла и высоких идей стихов в наше нелегкое время!
Гали Файзрахманович, спасибо Вам,что дарите людям такие прекрасные стихи! Спасибо композитору Ильшату Халилову, за то что сочинил такие красивые мелодии к этим стихам!Ни одна из услышанных здесь песен не оставила меня равнодушной! Спасибо любимым нашим певцам Олегу Кильмухаметову,Гузель Ульмаскуловой, Азамату Гилязеву,Венеру Камалову за такое проникновенное исполнение произведений.
...матур йырлайһың
Бигерәк тә матур йырлайһың, Асия, шиғырҙарыңды әйтеп тораһыла юҡ!
Теләктәрем Илүзә Заһит ҡыҙына
Һаумыһығыҙ! Илүзә Заһит ҡыҙының моңло тауышына элек тә һоҡлана торғайныҡ( ул Учалы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының методисы булып эшләне).Әле лә бик яратып, ихлас тыңлап ултырҙым. Элекке методисыбыҙға артабан да ныҡлы һаулыҡ, ғаилә бәхете, бәрәкәтле тормош юлы теләйбеҙ. Уңыштар һеҙгә!!!
Рәхмәт иғтибарығыҙға, беҙ ҙә
Рәхмәт иғтибарығыҙға, беҙ ҙә ҡунаҡтарыбыҙ уңыштары өсөн оло ҡыуаныс кисерәбеҙ , беҙҙең менән бергә булғанығыҙға рәхмәтлебеҙ.
Яҡташым өсөн ғорурландым...
Гөлфиә Атауллы ҡыҙының шиғырҙарын тыңлап, яҡташым өсөн ғорурланып ултырҙым. Мин дә Бикбау ауылы ҡыҙы, ләкин 40 йылдыр Гөлфиә апайҙы күрмәгәнемә... Бик әүҙем, шаян, тырыш, спортты яратыусы булып хәтеремдә уйылып ҡалған. Шиғырҙары тормошсан, ябай, ихлас яҙылған. Уңыштарығыҙға ҡыуаным! Ғаиләһе, туғандары тураһында бер ни ҙә белмәй инем. Ихтирам менән Әнзинә(һеңлеһе Лизаның класташы) Таҙлар ауылы.
Рәхмәт, "Ашҡаҙар"!!!
"Кышкы романс" өсөн рәхмәт!!!
Илдар Алек улының уңыштарына ҡыуанам, уның менән ғорурланам. Афарин, Илдар!! "Ҡышҡы романс" өсөн рәхмәт!!! Артабан да уңыштар һиңә!!!
Фанида моңлоһоң,рәхмәт йырзарың өсөн,һинең йырзарыңды
Фанида моңлоһоң,рәхмәт йырзарың өсөн,һинең йырзарыңды тыңлап йәшәргә көс алабыз.
Халыҡ гәүһәрҙәре
Бик матур жырлыйсыз,Лина апа.
РӘХМӘТ ҺҮҘЕ
"АШҠАҘАР" РАДИОҺЫНА ХАЛЫҠ ТАЛАНТТАРЫН КҮТӘРЕҮЕ ӨСӨН ҘУР РӘХМӘТ! ИЛЬЯС АЛЛАЯРОВ ХАҠЫНДАҒЫ ТАПШЫРЫУҘА ИЖАДЫМ ХАҠЫНДА ЛА ЙЫЛЫ ҺҮҘҘӘР ӘЙТЕЛДЕ.
ЯҢЫ ҮРҘӘР, ИЖАДИ БАЛҠЫШТАР ҺЕҘГӘ!!!!
ЛАРИСА АБДУЛЛИНА


text:
Өфөләге Кузнецов затоны биҫтәһендә йорттар төҙөү күҙаллана
Өфөләге Кузнецов затоны биҫтәһендә йорттар төҙөү күҙаллана Фото: проект документацияһынан скриншот
ӨФӨ, 2018 йыл, 24 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Өфө ипотека кредитлау агентлығы ҡорамал килтереү һәм көйләү эштәре менән төҙөлөш-монтаж эштәрен башҡарыуға конкурс иғлан итте. Мәғлүмәт дәүләт һатып алыуҙары сайтында баҫылды.
Йорттарҙың тәүге сиратын — 39/40 торлаҡты Өфөнөң Киров районында Геологтар, Кузнецов затоны, Геофизиктар һәм Һынаусылар урамдары менән сикләнгән биләмәлә һалыу планлаштырыла.
Килешеүҙең башланғыс хаҡы — 399,2 миллион һум. Проектты — шәхси әйләнеш аҡсаһына (10 проценттан артыҡ түгел), ҡалғанын проект финанслауына йәлеп ителгән йәки өлөшләтә төҙөлөштә ҡатнашыусыларҙың аҡсаһына финанслау планлаштырыла.
Проектта өс подъезд, туғыҙ ҡат һәм 240 фатир ҡаралған. Төҙөлөштө 2020 йылдың 31 декабренә тиклем тамамлау күҙаллана. Ҡатнашыу өсөн ғаризалар 12 октябргәсә ҡабул ителә.
http://www.bashinform.ru/news/1215267-v-ufe-planiruetsya-stroitelstvo-zhilykh-domov-v-rayone-kuznetsovskogo-zatona/


text:
Бейеү ансамбле барлыҡҡа килгәнгә тиклем үк халҡыбыҙҙың сюжетлы бейеүҙәре булған. Туйҙарҙа, уйындарҙа, йыйындарҙа башҡарылған улар. Тимәк, башҡорт бейеү ансамбленең барлыҡҡа килеүе һәм донъя кимәленә сығыуы тиктәҫтән түгел. Башҡорт халҡы йырға һәм музыка ҡоралдарында башҡарыу оҫталығына ғына маһир булмаған, ул бейеү менән дә дан ҡаҙанған. Бала муйынын тота башлағас та таҡмаҡлап усҡа ултыртып һикертеүҙән башланған бейеү хәрәкәттәре уның бөтөн ғүмере буйы оҙата килгән. Тәүтормош замандарында барлыҡҡа килгән бейеүҙәр әлеге быуынға тиклем килеп еткәндәр, моғайын. Сөнки был замандарҙа халыҡ үҙенең ижтимағи көнкүрешен, хеҙмәтен, төрлө ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын бейеүгә һалған. Һунар һәм тәбиғәтте үҙләштереү, ҡул эштәре, мал һәм ҡош, күбәләк хәрәкәттәре, атта йөрөү, уҡ атыу, һыу тулҡынланыуы, ағас япраҡтары һелкенеүе хәрәкәттәрен сағылдырыу – былар бөтәһе лә борон-борондан күсә килгән бейеүҙәр. Туйға арналған бейеүҙәр күп һаҡланған. Һамаҡлап бер-береңә ҡаршы әйтешеп бейеүҙәрҙән "Тирәккәйем", "Кәкүк", күмәкләшеп таҡмаҡлап бейеүҙәрҙән "Наза", "Бүҙәнә", "Сыңрау торна" йәки яугирҙарҙың батырлығын һынландырған "Байыҡ", "Перовский", "Циолковский" бейеүҙәре, таҡмаҡлы уйындарҙан "Түңәрәк", "Үткес", "Кем етеҙ?" һәм башҡа бейеүҙәр бөгөнгәсә килеп еткән.
Сюжетлы, ниндәйҙер ваҡиғаға арналған бейеүҙәр, әйтәйек "Бүҙәнә", "Өс бүкән", "Өс таған" уйындары И. И. Лепехин, П. С. Паллас, С. Г. Рыбаков, С. И. Руденко хеҙмәттәрендә телгә алына, шулай уҡ башҡорт халыҡ ижады өлгөләрендә осрай. Ырымбурҙа "Хөсәйениә", Өфөлә "Ғосмания" һәм "Ғәлиә" мәҙрәсәләре эргәһендә эшләп килгән үҙешмәкәр түңәрәктәр үҙҙәренең ижады нигеҙендә халыҡ йырҙары, бейеүҙәрен һәм музыка ҡоралдарында башҡарылған әҫәрҙәре ала. Аҙаҡ 1912 йылдарҙа "Нур", 1915 йылда "Ширҡәт" театрҙарында профессиональ бейеү ансамблдәре барлыҡҡа килә.
Приглашаем к участию в акции «Мой язык – язык дружбы. Минең телем – дуҫлыҡ теле».
Желающим принять участие в акции необходимо разместить заявку в группу «Вконтакте».


text:
- Подробности
- Просмотров: 478
ДӘҮЛӘТ ТЕЛЕ, билдәле бер дәүләттә сәйәси, соц. һәм мәҙәни өлкәләрҙә интеграция бурысын үтәгән тел. РФ Конституцияһы (68-се статья) һәм 1991 й. 25 окт. “Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының телдәре тураһында” РФ Законы (2002 й. 11 дек. төҙәтелгән) РФ-тың Д.т. тип урыҫ телен билдәләй, ш. уҡ РФ составындағы республикаларға үҙ Д.т. билдәләү хоҡуғын нығыта. РФ-та Д.т. алфавиттары кириллица нигеҙендә төҙөлә. Башҡортостанда граждандарҙың тиң хоҡуҡлылығы принцибын тәьмин итеү һәм төрлө милләткә һәм телгә ҡарау билдәләре б-са уларҙы сикләүҙең һәр төр формаларын булдырмау маҡсатында Советтарҙың 2-се Бөтә Башҡорт съезында (1921) башҡорт теле урыҫ теле м-н бер рәттән Д.т. тип билдәләнгән ҡарар ҡабул ителә. 1922 й. 21 сент. БАССР ХКС-ы башҡ. телен респ. учреждениеларының эш башҡарыу өлкәһенә индереү б‑са инструкция ҡабул итә. БАССР-ҙың артабанғы Конституцияларында башҡ. һәм урыҫ телдәренең статусы рәсми телдәр сифатында таныла. БР Конституцияһы һәм 1999 й. 15 февр. “Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының телдәре тураһында” БР Законына ярашлы, БР-ҙың бөтә терр-яһында Д.т. булып башҡ. һәм урыҫ телдәре тора: башҡ. теле — үҙбилдәләнешкә хоҡуғын тормошҡа ашырған милләт теле, урыҫ теле — РФ-тың Д.т. булараҡ. Дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдарының эше, БР-ҙың норматив-хоҡуҡи акттарын баҫып сығарыу, рәсми эш башҡарыу, һайлауҙар һәм референдумдар әҙерләү һәм үткәреү, геогр. объекттар атамаларын яҙыу һәм яҙмаларҙы, юл һәм башҡа күрһәткестәрҙе рәсмиләштереү БР-ҙың Д.т. башҡарыла. Д.т. ридик мотлаҡ ҡулланыу шәхес-ара мөнәсәбәттәр өлкәһендәге аралашыу теленә ҡағылмай.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
13 октябрь
13 октябрь — григориан стиле буйынса йылдың 286-сы көнө (кәбисә йылында 287-се). Йыл аҙағына тиклем 79 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Афғанстан — Республиканың Милли ассамблеяһы нигеҙләнгән көн.
- Рәсәй — Ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре көнө.
- Әзербайжан — Тимер юл хеҙмәткәрҙәре көнө.
- Украина — Рәссам көнө.
- Беларусь — Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнө.
Тарихи ваҡиғалар
Был көндө тыуғандар
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Солтанов Барый Муллағәли улы (13.10.1907—21.01.1945), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, пулемётсылар отделениеһы командиры, өлкән сержант. Советтар Союзы Геройы (1945).
- Нурия Ирсаева (13.10.1942), театр актёры, Башҡорт АССР-ының (1980), Татарстандың (1998) һәм РСФСР-ҙың (1984) халыҡ артисы. Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1987).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
- Степанов Никита Андреевич (13.10.1913—22.09.1953), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир. 16-сы гвардия кавалерия (Башҡорт атлы) дивизияһының взвод командиры ярҙамсыһы, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районы Васильевка ауылынан.
- Мирзаһитов Әсғәт Мәсғүт улы (13.10.1928—24.11.1989), башҡорт драматургы, актёр, режиссёр һәм тәржемәсе, йәмәғәт эшмәкәре. 1973—1988 йылдарҙа БАССР Яҙыусылар союзы идараһы председателе, 1976—1988 йылдарҙа СССР Яҙыусылар союзы секретары. Башҡорт АССР-ының IХ, Х һәм ХI саҡырылыш Юғары Советы депутаты һәм Юғары Совет рәйесе. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1978) һәм Халыҡтар дуҫлығы (1984) ордендары кавалеры. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (1976) һәм республика комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге (1969) премиялар лауреаты.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар
Дөйөм исемлек
- 1880 — Саша Черный (ысын исеме Александр Михайлович Гликберг), рус шағиры һәм яҙыусыһы.
- 1899 — Алексей Сурков, рус шағиры.
- 1925 — Маргарет Тэтчер, 1979-90 йылдарҙа Бөйөк Британия премьер-министры.
- 1933 — Марк Заха́ров, совет һәм Рәсәй театр һәм кино режиссёры, сценарист һәм педагог, профессор. СССР-ҙың халыҡ артисы (1991).
- 1934 — Саве́лий Кра́маров, совет һәм Америка театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1974).
- 1939 — Леонид Неведомский, совет һәм Рәсәй театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1994).
- 1956 — Крис Картер, Америка сценарисы, «Йәшерен материалдар» сериалы авторы.
Был көндө вафат булғандар
- 54 — Клавдий, Рим императоры.
- 1815 — Иоахим Мюрат, Франция маршалы, Наполеон Бонапарттың күпселек походтарында ҡатнашыусы.
- 1882 — Жозеф де Гобино, француз социологы, расизм теорияһына нигеҙ һалыусы.
- 1928 — Мария Федоровна, Рәсәй императрицаһы, Александр III ҡатыны, Николай II әсәһе.
- 1961 — Золтан Корда, инглиз режиссеры («Джунглиҙар китабы»).
- 1997 — Рәғиҙә Янбулатова, БАССР-ҙың халыҡ (1954), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1955) артисы.
- 2003 — Бертрам Брокхауз, Канада физигы, Нобель премияһы лауреаты (1994).
- 2013 — Ольга Аро́сева, совет һәм Рәсәй театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1984).
Йыл көндәре


text:
- Подробности
- Просмотров: 364
ЙӘНТИАНА (Gentianopsis), бабасыр уты һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 25 төрө билдәле, Евразияның һәм Американың тропик булмаған бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда һаҡаллы Й. һәм Долуханов Й. үҫә. Бер, ике йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары төҙ, өҫкө өлөшөндә тармаҡлы йәки ябай, бейеклеге 10—60 см. Япраҡтары бәләкәй, бөтөн, бөтөн ситле; тамыр яны япраҡтары — розеткала, оҙонса‑кире йомортҡа формаһында, тупаҡ, сәскә атыу осорона ҡорой, һабаҡ япраҡтары — ҡапма‑ҡаршы, ҡыяҡ‑ланцет йәки ҡыяҡ. Сәскәләре эре, 4 өлөшлө, оҙон сәскә һаптарына (Долуханов Й. ҡыҫҡараҡ) күскән ботаҡ остарында берәмләп урынлашҡандар. Каса япраҡсаһы тар балдаҡлы; һаҡаллы Й. ике тешсәһе тар оҙон, ҡалғандары — киң ҡыҫҡа; Долуханов Й. — тигеҙ киң ланцет рәүешендә. Таж япраҡсаһы зәңгәрһыу‑күк, көпшә-буранка рәүешле, айырсалы. Июль—авг. сәскә ата. Емеше — тар‑эллипс формаһындағы ике ҡапҡаслы ҡумта, авг.—сент. өлгөрә. Мезофиттар. Долуханов Й. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында тау болондарында, урман ситтәрендә үҫә; БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән һаҡаллы Й. ҙур булмаған популяциялар м‑н һаҙлыҡ ситтәрендә, йылға һәм күл ярҙарында, һаҙлы һәм тоҙло тупраҡлы болондарҙа, Көньяҡ Уралдың яҡты һирәк урмандарында осрай. Декоратив үҫемлек. Һыйыр малы һәм маралдар өсөн аҙыҡ. Й. халыҡ медицинаһында файҙаланыла, составында алкалоидтар, кумариндар, флавоноидтар һ.б. матдәләр булған һаҡаллы Й. — дарыу үҫемлеге.
З.Е.Ҡылысова, С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Ҡоштар (
Ҡоштар социаль хайуандар һанала, сөнки улар визуаль һәм тауыш сигналдары ярҙамында үҙ-ара аралаша, байтаҡ осраҡта йәмәғәтселек ғәмәлдәрен үтәйҙәр: уртаҡ оя, бергәләп һунар итеү йәки йыртҡыстарҙан һаҡланыу. Байтаҡ төрҙәргә моногамия хас. Ҡағиҙә булараҡ, ояла йомортҡалар һалына һәм уларҙы парҙың бер йәки ике ағзаһы ла баҫа. Ҡоштар нәҫел тураһында ҡайғырталар: ҡошсоҡтарын оҙайлы ваҡыт ҡурсыйҙар, ашаталар, өйрәтәләр.
Күп кенә ҡоштар миҙгелгә ҡарап йәшәү мөхиттәрендәге климат шарттарының үҙгәреүенә, оя ҡора торған биләмәләрендәге үҙенсәлектәргә (аҙыҡ мәсъәләһе, асыҡ һыу ятҡылыҡтарына бәйлелек һәм башҡалар) бәйле күсеп йөрөйҙәр.
Ҡоштар Ер шарының бөтә экосистемаһында, шул иҫәптән Антарктиданың эске өлөштәрендә лә йәшәйҙәр. Халыҡ-ара орнитологтар берләшмәһе мәғлүмәттәренә ярашлы , 2017 йылдың апрель аҙағына хәҙерге көндәрҙә йәшәүсе ҡоштарҙың 10681 төрө (20 087 төрсәһе), шулай уҡ, хәҙерге тарихи ваҡытта юҡҡа сыҡҡан159 төрө билдәле. Рәсәй биләмәләрендә ҡоштарҙың 789 төрө билдәләнгән, шул иҫәптән оялаусы 657 төр; оялауҙары хаҡында мәғлүмәт күрһәтелмәгән 125 төр , һәм юҡҡа сыҡҡан 7 төр.


text:
«Мөхәббәттән йырҙар ҡала»
Медиа // Вчера, 06:00
«Юлдаш» тәҡдим итә: «Юлдаш»лы кис»
Медиа // 13-10-2018, 07:30
Радио аша – юрист кәңәштәре
Медиа // 4-10-2018, 07:00
"Аҡлы-ҡаралы юлдар"
Медиа // 26-09-2018, 06:00
Бер быуат элек, Башҡортостан Республикаһын төҙөү өсөн көрәш йәйелдергән башҡорт милли хәрәкәте тулҡынында төрлө атамала ваҡытлы матбуғат баҫмалары донъя күрә башлай. «Башҡорт», «Башҡорт тауышы», «Башҡорт хөкүмәтенең теле» гәзиттәре, билдәле, ғәрәп графикаһында баҫылған. Туған телдәге матбуғаттың автономия яулау идеяһы байрағы аҫтында халыҡты берләштереүҙәге әһәмиәтен милли хәрәкәт башында торған ҡаһарман йөрәкле заттарыбыҙ бик яҡшы аңлаған. Гәзит аша яңылыҡтар еткерелгән, башҡорт ғәскәре хәлдәре, Башҡорт хөкүмәте сәйәсәте аңғартылған һәм уларға ҡарата бүтән көстәр мөнәсәбәте сағылыш тапҡан. Урыҡ-һурыҡ һаҡланған ул баҫмалар – республикабыҙҙың тарихын яңыса асҡан, дөрөҫлөктө хыянатһыҙ яҡтыртҡан ҡиммәтле сығанаҡтар. «Аҡлы-ҡаралы юлдар» теҙмәһендә шул гәзиттәрҙә донъя күргән материалдарҙы яңғыратабыҙ икән, улар бөгөн – тәүге автономияның ҡояш нурынан түгел, ҡанға мансылған ал таңы ваҡиғаларының шаңдауы. Тәүге сығарылыштар 1917, 1918 йылдарҙағы башҡорт гәзиттәре буйынса әҙерләнде....
Егеттәрсә бәхәс, «эйе» лә «юҡ» тимәҫкә, «Сертауыш» һәм башҡаһы
Медиа // 19-09-2018, 07:00
Һәр миҙгелдең үҙ йыры булған кеүек, йырлы радио ла миҙгелдәр менән йәшәй. «Юлдаш»тың эфиры тулҡын булып бер өҙлөкһөҙ ағыла, шуға күрә ундағы үҙгәрештәр ҙә күҙгә, ә дөрөҫөрәге, ҡолаҡҡа артыҡ салынып бармай. Шулай ҙа, сентябрь башынан «Юлдаш» яңыса эшләй, шул иҫәптән иртәнге уятҡыс тапшырыуҙа. Алып барыусылар сафтары үҙгәрешһеҙ ҡалды, халыҡты шул уҡ Филүс, Йәмил һәм Ғәзиз уята. Яңылыҡтар иһә башлыса уйындарға һәм тапшырыу барышындағы сәхифәләргә ҡағыла. Мәҫәлән, шишәмбе көнө егеттәр «Әйтмә һүҙ» уйынында тыңлаусыларҙы иғтибар көсөн һынап ҡарарға саҡыра. Уның шарттары ябай кеүек: ни бары алып барыусылар менән бер минут аралашып, «эйе», «юҡ», «аҡ» һәм «ҡара» тигән һүҙҙәрҙе әйтмәҫкә, ымлыҡтарҙы ысҡындырмаҫҡа. Ысынында иһә, тәжрибә күрһәтеүенсә, был бер минутлыҡ әңгәмәнең аҙағына күптәр етә алмай....
"Юлдаш"та - яңы миҙгел!
Медиа // 6-09-2018, 07:00
«Ҡасан эфир тулҡындарында «Иртәнсәккәй тороп» егеттәренең тауышын ишетербеҙ? Филүс, Йәмил, Ғәзизһеҙ иртәләребеҙ күңелһеҙ…» Ошондай хәбәрҙәр беҙҙең «Бәйләнештә» селтәренә ай буйы ағылды. «Иртәнсәккәй тороп» – «Юлдаш» радиоһының иң тыңлаулы проекттарының береһе. Алып барыусыларҙың шаянлығы, һәр ситуациянан сыға белеүе, эрудицияһы, аудиторияны яҡшы тойоуы халыҡты йәлеп итә лә инде. Шуға ла ошондай хәбәрҙәрҙең йыш килеүенә бер ҙә аптырайһы түгел....
“Самауыр янында” йыйылығыҙ
Медиа // 31-07-2018, 07:00
Йәй – шифалы үләндәр әҙерләү өсөн иң ҡулай ваҡыт. Башҡортостанда үҫкән ҡырағай үҫемлектәрҙең ике йөҙҙән ашыуы халыҡ медицинаһында ҡулланылыуы билдәле.
Һуңғы осорҙа шифалы үҫемлектәр менән ҡыҙыҡһыныусылар һаны артыуын күҙәтәбеҙ. Күптәр һатыу сәйенә ҡарағанда үлән сәйҙәрен өҫтөн күрә. Йәйен самауырҙарға ла “эш” күбәйә. Сәхрәлә туғандар, дуҫтар менән йыйылып сәй эсеүҙәр ойошторола. Йырлы самауыр ихаталағы йәки баҡсалағы өҫтәлдәргә менеп ҡунаҡлай. Бер һүҙ менән әйткәндә, йәмле йәйҙе самауырһыҙ, хуш еҫле үлән сәйенән башҡа күҙ алдына ла килтереп булмай. Йәйҙең ошо һәм башҡа йәмдәрен татып ҡалыу теләге беҙҙең тыңлаусыларҙы радионан бер аҙ ситләштерә, әлбиттә. Әммә был “Юлдаш”ты тыңламайҙар тигәнде аңлатмай. Бары тик тура эфирға шылтыратыусылар, әңгәмәлә ҡатнашыусылар һаны ғына бер аҙ кәмей. Төш ваҡытында эфирға сыҡҡан “Самауыр янында” тапшырыуында күтәрелгән темаларға ҡарата үҙ фекерен тыңлаусыларыбыҙ яҙма рәүештә WhatsApp (әйткәндәй, уның һандары: 8-937-167-54-66) аша еткереүҙе ҡулай күрә. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, студия менән элемтәгә баҡсанан, юлдан, көтөүлектән, умарталыҡтан, бесәнлектән, еләклектән дә сығалар. Тоғро дуҫтарыбыҙҙың ялда ла яратҡан радиоһынан айырылмауы ҡыуандыра. Аҙнаһына биш тапҡыр, дүшәмбенән йомаға тиклем, беҙ улар өсөн “Самауыр” ҡайнатабыҙ. Төшкө табында йәйге ял, миҙгел мәшәҡәттәре менән бәйле темалар күтәрелә, ҡунаҡтар саҡырыла. Бер үҡ ваҡытта яңы ижади миҙгелгә лә әҙерлек бара.
Сентябрҙә дуҫтарыбыҙҙы “Самауыр янында” тағы ла бер алып барыусы сәләмләйәсәк. Тапшырыу буйынса теләк-тәҡдимдәр ҡабул итәбеҙ. Электрон почта: guzelzaripova79@mail.ru. Рәхим итегеҙ.
Гүзәл ЗАРИПОВА....
“Ике йондоҙ” осрашыуы
Медиа // 24-07-2018, 06:30
“Ике йондоҙ” тапшырыуының хикмәте шунда – уны беҙ күнеккәнсә радио хеҙмәткәрҙәре түгел, ә студияға ҡунаҡ дәрәжәһендә килергә өйрәнгән билдәле шәхестәр үҙҙәре ойоштора. Уларға үҙенсәлекле бурыс йөкмәтелгән: халыҡты бөгөн ниндәй мәсьәләләр борсой, йәшәйешебеҙҙе ниндәй йүнәлештә дөрөҫ итеп алып барырға, тормошта килеп сыҡҡан теге, йәки был сетерекле хәлдәрҙән нисек лайыҡлы, үрнәкле сығыу юлдарын табырға тигән һорауҙарға яуап эҙләү. Фәһемле әңгәмәләребеҙ байтаҡ тупланды ла инде....
Яҙмышында ил тарихы булғандар тураһында “Юлдаш”ҡа яҙығыҙ
Медиа // 18-07-2018, 06:30
Һәр кемебеҙҙең күңелендә онотолғоһоҙ хәл-ваҡиғалар йәшәп, йылдар үткән һайын тоноҡлана бара, йә сағыу төҫтәре ҡала. Ил кимәлендә булғандарының да ғорурланырлыҡ та, йәйғорҙай балҡығандары ла күп.
Мәҫәлән, 2019 йылда Башҡортостан халҡы Башҡорт Совет Автономияһының 100 йыллығын билдәләргә йыйына. Билдәле булыуынса, 1919 йылдың 20 мартында Рәсәй Эшсе-Крәҫтиән Хөкүмәте менән Башҡорт Хөкүмәте автономияны төҙөү тураһында килешеүгә ҡул ҡуя. Ошо килешеүҙе төҙөүгә һәм илебеҙ үҫешенә күп көс һалған арҙаҡлы шәхестәребеҙҙең исемен мәңгеләштереү йәһәтенән республикала ла, унан ситтә лә киң эш йәйелдерелде. Башҡортостанда иғлан ителгән “100 шәхес” проекты – быға асыҡ дәлил. Шуныһы үҙенсәлекле: ана шул йөҙ кешене һәр районға үҙ ерендә булдырып, уны китап итеп баҫтырып сығарыу яҡшы. Уларҙың һәр ҡайһыһының яҙмышын бөтә республика, сит төбәктәр әүҙем тыңлаған “Юлдаш” радиоһында телгә алыу ҙа зарур....
“Йәшәү йәме”
Медиа // 11-07-2018, 06:00
Башҡортостан халҡының дүрттән бер өлөшөн йәштәр тәшкил итә. Улар араһында алдынғы ҡарашлы, тырыш, бар яҡлап та килгән ҡыҙҙар һәм егеттәрҙең күп булыуы ҡыуандыра. Әйтергә кәрәк, һуңғы йылдарҙа айырыуса һәләтле, матур йәш быуын үҫеп килә. "Юлдаш" радиоһы эфирына сыҡҡан "Йәшәү йәме" тапшырыуы тап ана шундай булдыҡлы йәш замандаштарыбыҙға ла иғтибар бүлә.
Йәйге сығарылыштарҙа тыңлаусыларыбыҙҙы төрлө өлкәлә уңыштарға өлгәшкән, халҡыбыҙ йолаларын тергеҙеп, үҙ эшен асҡан, боронғолоғобоҙҙо юллаған һәм алдынғы технологиялар өлкәһендә лә һынатмай эшләгәндәр тураһында һөйләмәксебеҙ. Өфөнән Сәлимә Усманова, мәҫәлән, милли кейем өлкәһендә эҙләнеүҙәр менән шөғөлләнә. "Ҡасандыр өләсәйҙәребеҙ кейгән күлдәктәрҙә бер генә лә артыҡ деталдең юҡлығына инандым", – ти ҡыҙ. Сәлимә киләсәктә эҙләнеү эштәрен етди ғилми хеҙмәткә туплап, башҡорт этнографияһын өйрәнеүселәр өсөн ярҙам булырлыҡ баҫма әҙерләргә хыяллана. Ул боронғо кейемдәр өлгөһөндә заманса матур коллекциялар ҙа ижад итә. Эштәре төрлө конкурста юғары баһа ала. Учалынан Альбина Ғәлиева иһә боронғо биҙәүестәр менән ҡыҙыҡһына. Ҡорама ҡороу, сигеү, туҡыу һәм башҡа ҡул эштәренә лә маһир.
Күгәрсен егете Илфат Байназаров нефть эшкәртеү сәнәғәтендә физик-технологик процестарҙы математик моделләү менән шөғөлләнә. Башҡорт дәүләт университетының физика факультетында һәм Өфө дәүләт нефть-техник университетында алған физика һәм химия буйынса белемдәрен ул бөгөнгө эшмәкәрлегендә ҡуллана. 3Д технологияларын үҫтереү, сәнәғәт дрондарын етештереү буйынса ла эш алып бара. "Өйрәнәм, ҡыҙыҡһынам, алға ҡарап, оло маҡсаттар ҡуям", – ти Илфат.
Хәйер, "Йәшәү йәме" тапшырыуының йәш геройҙарының һәр береһе – маҡсатлы, тырыш. Улар менән танышыу тыңлаусыларыбыҙға ла ҡыҙыҡ буласағына ышанабыҙ. Тапшырыуҙы эфирҙа һәр шәмбе 11.15 һәм 20.15 сәғәттә тыңлағыҙ.
Гүзәл ЗАРИПОВА.
...
[/aviable]


text:
МЕНЮ
Мәләүездең һәм Мәләүез районы муниципаль районының ижтимағи-сәйәси гәзите.
Рубрики
11.10.2018
10:10
Уҡыу үҙәгендә буласаҡ һалдаттар спорттың дүрт төрө буйынса норматив тапшырҙы.
Үҫмерҙәрҙе район Хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдинов сәләмләне. Киләсәктә Ватан алдындағы мөҡәддәс бурысты намыҫ менән үтәүҙәрен, тыуған төйәктең мәртәбәһен арттырыуҙарын, атай-олатайҙарҙың данлы үткәнен дауам итеүҙәрен теләне.
Шулай уҡ Мәләүез ҡалаһы, Федоровка һәм Мәләүез райондары хәрби комиссары, подполковник Рөстәм Ҡантимеров, йәмәғәт, ветерандар ойошмалары вәкилдәре сығыш яһаны. Тыуған илебеҙ тарихында ғорурланырлыҡ биттәр күп. Буласаҡ һалдаттар уны үҙенең илһөйәрлеге, ҡаһарманлығы һәм Ватанға тоғролоғо менән арттырырға тейешлеген билдәләнеләр.Армия хеҙмәте еңел бирелһен өсөн егеттәрҙән физик әҙерлектән тыш, рух ныҡлығы, ихтыяр көсө, түҙемлек талап ителә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 503
АЛАСЫҠ, башҡорт йәйләүҙәрендәге тура мөйөшлө, 2 йәки 4 яҡлы һөҙәк яҫы ҡыйыҡлы, ер иҙәнле ваҡытлыса торлаҡ. Күсмә А. тура мөйөшлө ҡабыҡ (һирәгерәк кейеҙ) м‑н көпләнгән дүрт ҡыҫандан торған, уларҙың өҫкө остары уртаға бөгөлөп, ҡыйыҡ барлыҡҡа килтергән. Стационар А. стеналарҙың мөйөштәренә һәм стена һыҙығы буйлап ҡаҙып ултыртылған бағаналарҙан һәм уларға беркетелгән 2—3 рәт горизонталь һайғауҙан, күсереп йөрөтөлгән ҡабыҡ, таҡта, ситән (һирәгерәк кейеҙ) япманан торған. Традицион интерьерҙың төп элементы — таҡта һике. Стационар А. ингән урында бешеренеү өсөн усаҡ эшләгәндәр. Ултыраҡ тормошҡа күскәндән һуң, А. йәйге аш бүлмәһе һәм аҙыҡ-түлек һаҡлау урыны сифатында файҙаланыла башлай. 19 б. аҙ. башлап А. ағас иҙәнле һәм тәҙрәле итеп төҙөй башлайҙар, мейес сығаралар. Ғәҙәттә, ҡаҙ йолҡоу (ҡара: Ҡаҙ өмәһе), йөн тетеү өмәләре А. үткәрелгән; ҡышын унда яңы тыуған быҙауҙарҙы, бәрәстәрҙе тотҡандар. Урал аръяғында, Башҡортостандың көньяҡ‑көнбайыш, үҙәк һәм тау‑урман райондарында таралған.
Әҙәб.: Руденко С.И. Башкиры: ист.‑этногр. очерки. М.; Л., 1955; Шитова С.Н. Традиционные поселения и жилища башкир. Вторая половина XIX — первая четверть XX в. М., 1984.
С.Н.Шитова
Тәрж. Г.Ғ.Ғәлиева


text:
Төбәктә пенсионерҙар өсөн йәшәү минимумы 8320 һум тәшкил итәсәк
Төбәктә пенсионерҙар өсөн йәшәү минимумы 8320 һум тәшкил итәсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 16 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанда 2018 йылда пенсионерҙарҙың йәшәү минимумы дәүмәле 8320 һум тәшкил итәсәк. Уны махсус рәүештә ошо граждандар категорияһына пенсияларға өҫтәмә социаль түләүҙе билдәләү маҡсатында булдыралар. Төп дәүмәлде арттырыу тураһындағы закон проектын Башҡортостан парламентарийҙары 27 октябрҙә пленар ултырышта ҡараясаҡ.
2017 йылда пенсионерҙың йәшәү минимумы кимәле 8015 һум күләмендә билдәләнде. Ошо сумманан сығып, эшләмәгән пенсионерҙар пенсияға өҫтәмә аҡса ала. Республикала ул яҡынса 138 мең оло йәштәге кешегә билдәләнгән.
Закон төбәк Хөкүмәте ултырышында ҡаралған инде. Уның менән ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова таныштырҙы.
«Өҫтәмә социаль түләү эшләмәгән пенсионерҙарға бирелә, уларҙың пенсия дәүмәле алған социаль ярҙам саралары иҫәбе менән пенсионерҙың йәшәү урыны буйынса Рәсәй Федерацияһы субъектында билдәләнгән йәшәү минимумы дәүмәленән түбәнерәк», – тип аңлатты Ленара Иванова.


text:
“Уҡымышлы троллейбус”та — “Аҡбуҙат”
"Уҡымышлы троллейбус”та — "Аҡбуҙат”
Был көндө Өфө ҡалаһы урамдары буйлап үтеүсе "уҡымышлы троллейбус” балалар тауышынан шау-гөр килеп торҙо. "Аҡбуҙат” журналын яратып уҡыусы 13-сө балалар баҡсаһынан килгән кескәйҙәр кемуҙарҙан һөйөклө баҫмаларына арнап шиғыр һөйләне. Милли йәштәр театры артисы Шаһиҙулла Хамматов, троллейбусҡа инеүселәрҙе әйҙүкләп, тамашаны ҡыҙыҡлы итеп алып барҙы. "Аҡбуҙат” журналы баш мөхәррире Тамара Юлдашева бәләкәстәргә Әҙәбиәт йылы тураһында аңлатып ҡына тора ине, туҡталышта ишектән Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбай килеп инмәһенме! Шунда уҡ уның шиғыр һөйләүен утенде пассажирҙар. Ҡәҙим Аралбай "Башҡортостан — аҡ тирмәләр иле” — тигән шиғыры менән сараның кимәлен күтәреп ебәрҙе. Башҡорт филармонияһы артисы, журналдың "Фәстереү” рубрикаһының даими авторы Юнир Салауатовты кескәйҙәр бигерәк яратты. "Кемдең генерал булғыһы килә һеҙҙең арағыҙҙа?” тип һорауы булды, бөтәһе лә ҡул күтәрҙе. "Ә майор?”, "Ә һалдат?” Малайҙар, ихлас итеп, һалдат булырға теләүҙәрен әйтеп һалды. Юнир олатайҙарының ҡыҙыҡлы һорауҙары ла, ҡупшы ҡара мыйығы ла уларға бик оҡшаны булһа кәрәк, эргәһенән дә китмәнеләр. Шағирәләр Гөлназ Ҡотоева, Миңлегөл Тайсина, журналдың яуаплы сәркәтибе Айнар Байбулатов, мөхәррир Зөбәйҙә Исламова балаларҙың һәм башҡа юлсыларҙың иғтибар үҙәгендә булды. Шиғырҙар, йомаҡтар, ҡыҙыҡлы һорауҙарға яуаптар, баянға ҡушылып йырланған йыр — "Уҡымышлы троллейбус” бындай күңелле тамашанан "йылмая-йылмая барған һымай ине.
— Һау бул ”уҡымышлы троллейбус!” Артабан да юлдарың уң булһын, пассажирҙарыңа шундай тылсымлы "Аҡбуҙат” журналы тураһында һөйлә! — тип оҙатып ҡалдыҡ беҙ уны.


text:
- Подробности
- Просмотров: 277
ТРАДИЦИЯЛАР (лат. traditio — тапшырыу), тарихи яҡтан формалашҡан соц. мөнәсәбәт нормалары һәм хужалыҡ- мәҙәни эшмәкәрлек оҫталығы. Т. айырым соц. төркөмдәр (ғаилә, ҡатлам, этнос һ.б.) өсөн хас булып, донъяға ҡарашты, дини инаныуҙарҙы, йолаларҙы, хужалыҡ үҫешен һ.б. сағылдыра. Быуындан-быуынға соц. һәм мәҙәни тәжрибәне тапшырыу өсөн хеҙмәт итә. Башҡорттарҙа Т. ярым күсмә малсылыҡ (ҡара: Күсмәтормош, Һыйырсылыҡ) м‑н ултыраҡ игенселек (ҡара: Ултыраҡ тормош) нигеҙендә барлыҡҡа килә (ҡара: Хужалыҡ-мәҙәни типтар). Башҡортостандың геогр. шарттары һәм тәбиғәт ресурстары традицион кәсептәрҙең үҫешен билдәләй. Хужалыҡ алып барыу үҙенсәлектәре һөнәрселектең алға китеүенә булышлыҡ итә. Башҡорттар йәйләүҙә (ҡара: Башҡорт йәйләүҙәре) аласыҡ, бурама, ҡыуыш, тирмәлә, даими торамаларҙа (ҡара: Ауыл) бурап йәки самандан (көньяҡ райондарҙа) һалынған йорттарҙа йәшәгән. Башҡорт торлағының архитектур, функциональ һәм эске биҙәлешле традицион интерьерҙа асыҡ күренә. Башлыса малсылыҡ-игенселек хужалығы ризыҡтары, ярма, ш. уҡ кейек ите, балыҡ, бал, тамыраҙыҡ, үлән, емеш-еләк ашағандар. Әҙәп-әхлаҡ нормалары (ҡара: Әхлаҡ, Этика) һәм йолалар нигеҙендә йола хоҡуғы барлыҡҡа килгән, ул шәриғәт м‑н бер рәттән ер, милек (ҡара: Ерҙе файҙаланыу), йәмәғәт, ғаилә-никах мөнәсәбәттәрен һәм башҡ. общинаһы тормошоноң башҡа яҡтарын көйләгән. Элек-электән йәмәғәт, миҙгел (ҡара: Ер эшкәртеүгә бәйле йолалар, Халыҡ календары, Һабантуй, Малсылыҡҡа бәйле йолалар), кеше ғүмеренең иң мөһим осорҙарына бәйле ғаилә байрамһәм йолаларын [тыуым (ҡара: Бала тыуыуға бәйле йолалар), үлем (ҡара: Ерләү йолалары), балалыҡтан өлгөргәнлеккә, унан ҡартлыҡҡа күсеү, ғаилә ҡороу (ҡара: Туй йолалары)] үткәргәндәр. Традицион һөнәрҙәр һәм матурлыҡтөшөнсәһе т‑дағы күҙаллауҙар (ҡара: Эстетика) нигеҙендә биҙәү-ҡулланма сәнғәтенең төрлө төрҙәре үҫеш ала; башҡорттарҙың эстетик зауығы бигерәк тә башҡорт кейемендә һәм традицион биҙәүестәрҙә сағылыш тапҡан. 19 б. уртаһында дәүләттең төбәктә үткәргән ер сәйәсәте һөҙөмтәһендә күп кенә хужалыҡ алып барыу алымдары юғалтыла; революциянан (1917) һуң дини һәм күмәк йыйындар үткәреү тыйылып (ҡара: Атеизм), яңы ижт.‑сәйәси байрамдар булдырыла. 20 б. уртаһында Башҡортостанда традицион байрам, йолалар һәм ғөрөф-ғәҙәт яңынан үткәрелә башлай, ауыл ерендә һөнәрселек тергеҙелә. Башҡорттарҙың традицион милли мәҙәниәт темаһы һынлы сәнғәттә, биҙәү-ҡулланма, музыка, театр сәнғәтендә сағылыш тапҡан. Милли муз.-поэтик мираҫ Т. халыҡ музыкаһында, халыҡ бейеүҙәрендә, башҡарыу оҫталығы Т. халыҡ йырсылары һәм музыканттары, халыҡ театрҙары, фольклор ансамблдәре ижадында күренә. Милли мәҙәниәткә ярҙам итеү һәм уны үҫтереү өсөн милли кейем тегеү, йыһаз, мебель һ.б. интерьер әйберҙәре эшләү (ҡара: “Ағиҙел”, Башҡортостан производство комбинаты, Мода йорто, Мода үҙәге һ.б.) пр‑тиелары асыла. 20 б. аҙ. — 21 б. башынан респ. башҡ. халҡын берләштереүгә һәм милли мәҙәниәтте тергеҙеүгә йүнәлтелгән милли сәйәсәт тормошҡа ашырыла. “Аҡ тирмә” Бөтә башҡорт милли мәҙәниәт үҙәге, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы), “Урал” Башҡ. халыҡ үҙәге һ.б. башҡорттарҙың йәмәғәт берекмәләре, халыҡ ижады үҙәге, тарихи- мәҙәни үҙәктәр ойошторола.
Әҙәб.: А с ф а н д и я р о в А.З. Башкирия после вхождения в состав России (вторая половина XVI — первая половина XIX в.). Уфа, 2006; Р у д е н к о С.И. Башкиры: ист.-этногр. очерки. Уфа, 2006; Я н г у з и н Р.З., Х и с а м е т д и н о в а Ф.Г. Коренные народы России. Башкиры. Уфа, 2007.
Р.М.Йосопов
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
Бөйөк Ҡытай тигеҙлеге
Бөйөк Ҡытай тигеҙлеге (Төньяҡ Ҡытай тигеҙлеге) — Ҡытайҙың көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан тигеҙлек. Көнсығыш Азияла иң ҙур тигеҙлек.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Майҙаны яҡынса 325 мең км2. Көнсығышта Һары һәм Көнсығыш Ҡытай диңгеҙҙәре менән йыуыла, төньяҡта — Яншань тауҙары, көнбайышта — Тайханшань һырты һәм Цинлинь һыртының көнсығыш армыттары, көньяҡ-көнбайышта Тунбайшань һәм Дабашань һырттары менән сикләнә, көньяҡта Янцзы йылғаһының түбәнге ағымы тигеҙлегенә күсә. Тигеҙлектең үҙәк өлөшөндә Шаньдунь тауҙары урынлашҡан[1].
Тигеҙлек ҡуйы йылға селтәре менән ҡапланған, бында шулай уҡ күп һанлы күлдәр һәм ирригацион каналдар бар. Төп йылғалары: Хуанхэ, Хайхэ, Хуайхэ. Йылғаларҙа бихисап дамбалар, быуалар, һыуһаҡлағыстар һ.б. төҙөлгән. Иң ҙур күлдәре — Вэйшаньху, Хунцзэху, Гаоюху, Чаоху, Тайху. Тигеҙлекте төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай Бөйөк канал киҫеп үтә.
Климаты уртаса муссонлы, көньяҡта субтропик муссонлы. Ҡыш һалҡын һәм ҡоро, йәй эҫе һәм ямғырлы. Уртаса температураһы — ғинуарҙа төньяҡта -6 °С-тан көньяҡта 2°С-ҡа тиклем, июлдә 26-28 °С. Даими ҡар япмаһы булмай. Йыллыҡ яуым-төшөм күләме төньяҡта 500-600 мм-ҙан көньяҡта 800-1000 мм-ға тиклем барып етә[1].
Бөйөк Ҡытай тигеҙлеге — донъяла халыҡтың иң тығыҙ ултырған урындарының береһе (600-800 кеше/км²). Тигеҙлектә бихисап ауыл һәм ҡала тибыдағы тораҡ пункттар урынлашҡан (иң ҙурҙары — Пекин, Тяньцзинь, Шицзячжуан, Цзинань, Нанкин, Шанхай һ.б.). Тигеҙлектә нефть (Даган, Жэньцю), таш күмер, тимерле кварцит (Годянь), алтын рудалары (Саньшаньдао); боксит (Цзыбо), барит (Наньцюань, Дяоцунь), галит (Таньгу, Дагу), графит (Наньшу) ятҡылыҡтары бар. Халыҡ игенселек (дөгө, бойҙай, мамыҡ, арахис, тәмәке, тары, соя һ.б. культураларын үҫтереү) менән шөғөлләнә.
Төбәктә ҡырағай хайуандар бөтөнләй һаҡланмаған тиерлек. Тигеҙлектә 20 резерват бар, уларҙың дөйөм майҙаны яҡынса 400 мең га. Иң ҙурҙары — Хуанхэ-Саньчжоу, Гу-Хуайнань, Хуанхэ-Шиди. Хуанхэ йылғаһының түбәнге ағымында Бөтә донъя мираҫы исемлегенә кергән Тайшань тауы урынлашҡан[1].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Фортыгина Е. А., Чичагов В. П. Великая Китайская равнина // Большая Российская Энциклопедия
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Исаченко А. Г., Шляпников А. А. Ландшафты. М., 1989.
- Chinese sedimentary basins. Amst.; N. Y., 1989.
- Zhongguo dili. Zhongguo da baike quanshu. Beijing, 1993.
- Zhonghua renmin gongheguo di ming da ci dian. Beijing, 1998-2002. Vol. 1-5.
- Чичагов В. П. Эволюция равнинообразования Юго-Востока Азии. М., 2000.


text:
Dayhaps эшлекле һәм шәхси ҡулланыу өсөн был календары бушлай онлайн. Һеҙ ҡайҙа булдыра ала, һәм күҙәтеп бүленгән өсөн интернет-саҡырыу һәм оҙатыу, үҙ-береһе календары!
Был
Б. Dayhaps. был стартап-компания, силикон үҙәне киңәйә һәм нидерланд менән файҙаланыусы бөтә донъя буйынса төҙөгән..
Ни
Сөнки беҙ, тип иҫәпләй календары төркөмө булырға тейеш,-тип ябай. Беҙ яратабы өсөн, уны төҙөүгә бөтә һәм уның менән уртаҡлашырға. Ни өсөн исеме Dayhaps? Ярай, Dayhaps менән килә “Көн Ваҡиғаларға”, оаз тороу өсөн ундағы ваҡиғаларға.
Кем
Егет Dayhaps нигеҙ булды, ул үҙе ябай ҡарар кәрәк.. Ул килтергән яңы мәғәнә менән эшләгән тәжрибәле команда булһа, был төркөм үҙенең эшен тәҡдим иң ябай календары.


text:
“Моң шишмәһе” йәнә әсир итте...
30 марта 2015 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Һәр яҙ, бар тәбиғәт йоҡоһонан уянып килгән мәлдә район мәҙәниәт һарайында Красно-усол башҡорт гимназия-интернаты уҡыусылары "Моң шишмәһе” тип аталған концерт программаһы менән тамашасыны ҡыуандыра. Ун бишенсе тапҡыр үткән быйылғыһы ла, һәр саҡтағыса, уңышлы үтте.
Бала саҡтың хәүефһеҙ юлы
30 марта 2015 йыл | Хоҡуҡ
Район мәҙәниәт һарайында "Шаяндар һәм тапҡырҙар" клубтарының республика ярым финалы булып үтте. ЮХХДИ идаралығы һәм Мәғариф министрлығы башланғысында ойошторолған "Бала саҡтың хәүефһеҙ юлы” профилактик сараһы сиктәрендә уҙған был уйындар Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналды.
Төйәгебеҙ тамыры – тарихта
30 марта 2015 йыл | Йәмғиәт
Табын башҡорттары үҙ хоҡуҡтарын яҡлап башҡа ихтилалдарҙа ла әүҙем ҡатнаша. Бының сәбәбе бер – башҡорттар үҙ ерҙәрендәге тоҙ ятҡылыҡтарынан файҙалана алмайҙар, уларҙың рөхсәтенән тыш күпләп ҡәлғәләр һәм заводтар төҙөлә. Ошоларға яуап итеп 1773-1775 йылдарҙағы Емельян Пугачев менән Салауат Юлаев етәкселегендәге ихтилалға ла Табын ырыуы башҡорттары әүҙем ҡушылалар. Башҡа милләт вәкилдәре лә ситтә ҡалмай.
Шифахана йылды барланы
30 марта 2015 йыл | Йәмғиәт
Уҙған йыл йомғаҡтарына арналған дөйөм йыйылыштың рәсми өлөшөндә хеҙмәткәрҙәргә директорҙың "Шифахананың 2014 йылдағы эшмәкәрлегенең һәм дауалау эше йомғаҡтары, 2015 йылға бурыстар" тигән доклады һәм Коллектив килешеү буйынса үҙ-ара йөкләмәләрҙең нисек үтәлеше буйынса Вәкиллекле органдың отчеты тәҡдим ителде.
Иртәгә бөгөнгөнән яҡшыраҡ йәшәргә ынтылырға
30 марта 2015 йыл | ---
Үтәк ауыл биләмәһе Советы депутаттарының асыҡ ултырышында ра-йон хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, район Советы секретары Рәйлә Ишмөхәмәтова, ошо төбәктән район Советы депутаты Рауил Ғафаров, төрлө ойошма, учреждение етәкселәре, белгестәре ҡатнашты. Төп доклад менән Үтәк ауыл биләмәһе башлығы Фәрит Бохаров сығыш яһаны.


text:
Йорт һатып!
Ett par hittade drömhuset här på holmbygden.se och nu är det sålt.
Рәхим итегеҙ яңы хужаһы Хольм!
Һыу-ҡат отель хольм менән яҙыу., 400метр алыҫлыҡта сиркәү, быға тиклем урындағы магазинда урынлашҡан киң билдәле "н контракт". Үҙенсәлектәре "Anundgård 3:13"ул "контур" 2350 м2 парковка менән яҡшы.
Үҙенсәлекле йорт (Күләме 215 м2 һәм подвал менән 2 пол) төҙөү 1911 шуның өсөн, беренсе ҡаттан өҫкө ҡатында урынлашҡан магазин һәм резиденцияһы н. 1990 йылда, пристройка һәм йорттар тулыһынса ремонтланды. 2 план төҙөү (Күләме 75 м2) шуның өсөн, компьютер менән тәьмин итеүсе компаниялар өсөн урын.
Өҫкө ҡаттарҙа майҙаны милекселек резиденцияһы 210 м2. Был төр ҡыйыҡ менән бер террасанан күл. Хәҙерге ваҡытта Residence тәҡдим вышеописанный офис биналары, хеҙмәткәрҙәр өсөн аш-һыу бүлмәһе һәм бәҙрәфтә менән. Башинформсвязь, интернет-салон инеү. (сүс). Беренсе ҡаттағы фатирҙа менән киңәйтеү һәм sutterängvåning. Бер нисә яғып йылытылған гараж һәм kallförrråd. Һәм шарап менән potatiskällare 1911 йорт аҫтында.


text:
Һумаюн
Һумаюн (тулы исеме Насир әд-Дин Мөхәммәт Һумаюн; 6 март 1508, Ҡабул — 27 ғинуар 1556, Дели) — Бөйөк Моголдар империяһы падишаһы, Бабурҙың улы һәм Әкбәрҙең атаһы. Төньяҡ Һиндостанда хакимлыҡ итеү өсөн Суридтар менән ғүмере буйы көрәшә.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1530 йылда Һумаюн атаһы Бабурҙан һинд биләмәләренә вариҫ була. Уның афғандар һәм раджпуттар өҫтөндәге хакимлығы үҙгәреүсән булып торған, ә Гуджарат солтаны Баһадиршаһ асыҡ рәүештә йәш падишаһтың биләмәләренә дәғүәһен белдерә һәм 1531 йылда Малаваны баҫып ала. 1535 йылда Һумаюндың ғәскәрҙәре Гуджаратты тулыһынса тиерлек яулап алалар, әммә һуғыш ике йылдан һуң Баһадиршаһ португалдар менән алышта һәләк булғанға ҡәҙәр дауам итә.
Шул уҡ ваҡытта Һумаюнға элекке Бабурҙың ғәскәр башлығы Бихар хакимы Шершаһ ҡаршы сыға. 1539 йылда Чауса яныдағы һәм 1540 йылда Канаудже яныдағы алыштарҙа еңелгәндән һуң Һумаюн Шершаһҡа һинд биләмәләрен бирергә мәжбүр була. Һумаюн ғаиләһе менән ҡасып тәүҙә Синдта, ә һуңынан Мәрүәрҙә йәшәй. 1544 йылда Тахмасп I сәфәүи шаһынан ярҙам ала һәм икенсе йылға ҡарай ағаһы Кәмрән мырҙанан Кандагарҙы һәм Ҡабулды тартып ала. 1545—1550 йылдарҙа Кәмрән мырҙа менән һуғышҡан осорҙа уға ике тапҡыр Ҡабулдан китергә тура килә.
Шершаһ вафат булғас, уның вариҫтары тәхет өсөн бер-береһенә ҡаршы көрәшә башлайҙар. Бының менән Һумаюн файҙаланып, 1555 йылдың февралендә Лаһорҙы яулап ала, сурид хакимы Сикәндәршаһ III тар-мар итеп, июлдә Аграны һәм Делиҙы ҡайтара.
Күп кенә ата-бабалары кеүек Һумаюн астрология һәм астрономия менән ҡыҙыҡһынған. Бер ваҡыт китапхананан бер өйөм китап менән төшкәндә, аҙан тауышы ишетелә. Диндар хаким тубыҡҡа тиклем эйелмәк була, әммә кейемендә бутала һәм баҫҡыс буйлап тәгәрәп төшә. Бер нисә көн үткәс, ҡолағанда алынған мейе-баш һөйәк йәрәхәтенән вафат була.
Һумаюндың тормошо хаҡында уның һеңлеһе Гөлбәҙән бәйем яҙып ҡалдыра. Делиҙағы Һумаюн төрбәһе Таж Мәхәлдең киләсәктәге өлгөһө булып торған һәм хәҙерге ваҡытта Бөтә донъя мираҫы исемлегенә керә.
Административ эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һумаюн административ һәләтлеге менән айырылып тормаған. Ул идара итеү нескәлектәренә ҡарағанда фарсы шиғриәте менән нығыраҡ ҡыҙыҡһынған. Һумаюн үҙенең ойоштороу күҙаллауҙарын бик көтөлмәгән шиғри формаларға әйләндергән. Быға асыҡ миҫал итеп Һумаюндың хөкүмәтте ойоштороуҙы килтерергә мөмкин. Хөкүмәт дүрт ведомстволарҙан торған: «Ут идараһы» — хәрби мәсьәләләр менән етәкселек иткән; «Һыу идараһы» — һуғарыуҙы ойоштороу һәм һарайға шарап килтереүҙе тәьмин иткән; «Ер идараһы» — һалымдар һалыу мәсьәләләре шөғөлләнгән һәм дәүләт ерҙәре менән идара иткән; «Һауа идараһы» — мосолман руханиҙары, һарай шиғриәте һәм историография эштәре менән етәкселек иткән[1].
Ҡатындары һәм балалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һумаюндың дүрт ҡатындарынан барлығы 4 ул һәм 8 ҡыҙ бала донъяға килә, уларҙың күбеһе сабый йәки бала сағында вафат булған[2]:
- (яҡынса 1527 йылдан) Бега-бәйим Сәхибә (Хужа-бәйим) (1511—1582), падишаһтың төп ҡатыны, Йәҙгәр мырҙа Тагайҙың ҡыҙы;
- шаһзада Аламан-мырҙа (1528 йылда тыуған, сабый сағында үлгән)
- (1539 йылдан) Гөлбар-бәйим Сәхибә (1543 йылдан һуң вафат булған), Бабурҙың вәзире Хужа Низаметдин Ғәли Барлас хәлифәнең ҡыҙы;
- (????) Баныу-бәйим Сәхибә;
- (1541 йылдан) Хәмиҙә Баныу бәйим (1527—1604), фарсы шиғый шәйехе Ғәлиәкбәр Джамиҙың ҡыҙы;
- падишаһ Жәләл-әд-Дин Мөхәммәт Әкбәр I (1542—1605)
- (1546 йылдан) Маһ-и-Көсөк-бәйим Сәхибә (1564 йылда үлтерелгән), Аргундан Байрам-уландың һеңлеһе;
- шаһзада Мөхәммәт Фаррух-Фал-мырҙа (1547—1553)
- шаһзада Мөхәммәт Хаким-мырҙа (1553—1585), Ҡабул хакимы (1556—1581)
- (1552 йылға тиклем), Шаһзада Ханым, Бадахшан әмире Сөләймән Шаһмыҙаның ҡыҙы;
- (1556 йылға тиклем) Меваттағы Джамал-хандың өлкән ҡыҙы.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ История Востока. Т. III. Восток на рубеже средневековья и нового времени. XVI—XVIII вв. (главная редколлегия под председательством Р. Б. Рыбакова) — Москва: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2000. — Б. 151. — 696 б. — (Научное издание). — ISBN 5-02-018102-1.
- ↑ The Timurid Dynasty// www.royalark.net
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гаскойн Б. Великие Моголы. — М., 2004.
- История Востока. Т. III. Восток на рубеже средневековья и нового времени. XVI—XVIII вв. (главная редколлегия под председательством Р.Б.Рыбакова) — Москва: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2000. — Б. 151-153. — 696 б. — (Научное издание). — ISBN 5-02-018102-1.
- Һумаюндың биографияһы (Һумаюннамә)
- Cambridge History of India, Vol. III & IV, «Turks and Afghan» and «The Mughal Period». (Cambridge) 1928.
- Banerji S. K. Humayun Badshah. Humphrey Milford Oxford University Press.


text:
А. М. Матросов исемендәге Үҙәк Мәҙәниәт һәм ял паркы (Ишембай)
А. М. Матросов исемендәге Үҙәк Мәҙәниәт һәм ял паркы (Ишембай) — Ишембай ҡалаһындағы Үҙәк парк. 1946 йылда нигеҙ һалына[1].
Парк Совет, Бульвар, Стахановсылар һәм Йәшел урамдары сатында урынлашҡан.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҙәниәт һәм ял паркына нигеҙ 1948 йылда Ҡала йәштәре паркы булараҡ һалына.
Совет йылдарында паркта аттракциондар бик күп була. Бәләкәй генә паровозлы балалар тимер юлы, тирә-йүнде күҙәтеү тәгәрмәсе, кәруселдәр[2], һәр төрлө атынмаҡтар, хатта американ тауы ла бар ине. Бөгөн улары ла ҡалмаған тиерлек. Хәҙер улар юҡҡа сыҡҡан[3].
2000-се йылдар башында «Күңелле йәйғор» аттракционы ҙур популярлыҡ менән файҙалана, «КМЗ-012ч» йәки «Беларус-132Н» бәләкәй тракторы һәм 12 (24) йәки 16 (32) кеше ултыртыуға иҫәпләнгән бер-ике тағылма вагонда бигерәк тә балалар ата-әсәләре менән йөрөргә ярата[4].
Ҡала паркы бер нисә тапҡыр хужаһын алмаштыра. Муниципаль мөлкәтте хосусилаштырғандан һуң, ҡайһы бер шәхси эшҡыуарҙар паркты тейешенсә ҡарауға иғтибар бүлмәй[5][6][7].
Ишембай районы муниципаль районының хакимиәт башлығы М. Х. Ғайсиндың 2010 йылдың 15 һәм 22 октябрҙәге ҡарарҙары менән парк биләмәһе «ЭКО» муниципаль-унитар предприятиеһына ҡуртымға тапшырыла, ә биләмәләге күсемһеҙ милек объекттары предприятиеға хужалыҡ эштәрен алып барыуҙа ҡулланыу өсөн бирелә.
2015 йылда ҡаланың үҙәк мәҙәниәт һәм ял паркында тулыһынса реконструкция үткәрелә. Диаметры 10 м булған төҫлө-музакаль фонтан ҡорола. Мәҙәни саралар үткәреү өсөн сәхнә, төрлө уйындар майҙансығы булдырыла. Заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған балалар майҙансығы ағастан эшләнгән матур, ҙур караптан ғибәрәт. Яңы һалынған һуҡмаҡтарға асфальт түшәлә йәки тротуар плиткалары һалына. Иҙәненә йомшаҡ резина материал түшәлгән баскетбол, волейбол майҙансыҡтары йәштәрҙе үҙенә саҡырып тора. Йәйгеһен йүгереү, ҡышын саңғыла рәхәтләнеп йөрөп була хәҙер. Бынан тыш паркты яңы ағастар ҙа матурлай. 2011 йылда йәйгеһен ике яңы аттракцион ҡуйыла: батут һәм бәләкәстәр өсөн аккумуляторҙарҙа йөрөгән уйынсыҡ машиналар, шулай уҡ сауҙа нөктәләре лә эшләй башлай.
Киләсәккә эштәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Киләсәктә күсмә цирктарҙы тамашаларын паркта ҡуйырға саҡырырға ниәтләй бөтмөр хужалар.
Иҫтәлекле урындар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- А. М. Матросов һәйкәле — 1974 йыл.
- Фонтан
- Төҫлө-музыкаль фонтан
- «Бөркөт» скульптураһы
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Игнатьев В. Л. Ишимбай: век ХХ / Администрация города Ишимбая — Уфа: Информреклама, 2005. — Б. 505. — 528 б. — 1500 экз. — ISBN 5-94780-059-4.
- ↑ Фотография парка культуры и отдыха в 1986 году
- ↑ Кто обустроит городской парк?
- ↑ Аттракцион «Весёлая радуга»
- ↑ Кто обустроит городской парк?
- ↑ Аттракцион «Весёлая радуга»
- ↑ Сныткина М. И в парк вернётся детский смех (рус.) // Восход : газета. — Ишимбай, 2010. — 18 ноября. — № 183.