text:
Католицизм
Католици́зм (лат. catholicismus, грек. kaθoλιkός — «бөтә донъға таралған») — Көнбайыш Рим империяһында б.э. I мең йыллығында барлыҡҡа килгән христианлыҡ тармағы. 2008 йылдың аҙағында 1,13 млрд мәхәллә итеүсе католик булыуы билдәле.
1054 йылдағы Тарҡалыуҙан (Раскол) һуң Көнсығыш христиан сиркәүе православие исеме менән айырылып сыға; башында Рим Папаһы торған һәм үҙ иерархияһы булған христиан диненең төп йүнәлештәренең береһе[1]; христиан диненең төп йүнәлештәренең береһе[2].
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Католицизм — христиан диненең көнбайыш тармағы. Ул — иерархиялы система. Сиркәү башында Рим Папаһы тора. Католик сиркәүе тәғлимәте буйынса, ул — Христостың «урындағы» вәкиле. Уға ла, Христос кеүек үк, әхлаки сафлыҡ хас. Папа — Ватикандың (сиркәү дәүләтенең) батшаһы.
1054 йыл христиан сиркәүенең католик һәм православиеға бүленеүенән һуң дин ғилеме һәм сиркәү ойошмаһы булараҡ барлыҡҡа килә. Дин ғилеме сығанаҡтары — Библия һәм Изге Риүәйәт. Католицизмдың төп тәғлимәте — Рим баш руханийы — папаның, Иисус Христостың дин эштәрендә «яңылышыу белмәҫ» ерҙәге наместнигының етәкселеге тураһындағы ғилем. Католиктарҙың дин ғилеменә ярашлы, Изге Рух Алла‑Атанан ғына түгел, Алла‑Улдан да тарала. Католик руханиҙары (иерархияның бөтә 3 баҫҡысы) целибат тота. Католиктарҙың бөтә донъя үҙәге — Ватикан, башлығы — Рим папаһы. Иң мөһим байрамдары: Христос Кәүҙәһе, Иисус Йөрәге, Дева Марияның Ғиффәтле көйө буйға уҙыуы һ.быуаттың Католицизм христианлыҡтың бөтә тылсымлы йолалары ла (һыуға мансыу, 7—12 йәштән алып миро һөртөү, икмәкле һәм шараплы причащение, никах өҙөүҙе тыйыу) таныла. Ҡорамдарҙа иконалар юҡ, тәре йөрөштәре статуялар тотоп үткәрелә. Рәсәйҙә католик священниктары 11 быуаттың 2‑се яртыһы алып күренә башлай; 19—20 ббыуаттар араһында 12 епархия, 4553 ҡорам һәм часовня, 6 монахлыҡ ордены эшләй. 1930‑сы йылдарҙың 2‑се яртыһы рим‑католик ведомстволары бөтөрөлә. 1989—90 йылдар 12, 2006 йылда яҡынса 200 католик мәхәлләһе эшләй.
Католицизм үҙенсәлекле варианттағы «Өс аллалыҡты» таный. Уныңса, өс алла: Алла-Ата, Алла-Ул һәм Улды тыуҙырыусы Алла-Әсә. Католиктарҙа ул «изге ғаилә» (Иисус, Мария, Иосиф) рәүешендә таныла. Иисус әсәһе Марияға айырыуса хөрмәт күрһәтелә. Католик сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылыу ғәйәт зиннәтле атмосферала уҙа. Инструменталь музыка (орган), диуарҙарҙағы һынлы сәнғәт әҫәрҙәре, күп тауышлы хор һ. б. саралар ғибәҙәт ҡылыуҙың сәхнә әҫәрҙәреләй тәьҫирле булыуын тәъмин итәләр. Католицизм идеологияһы Көнбайыш Европала быуаттар дауамында хакимлек итә. Урта быуаттарҙа Папа бөтә донъяны үҙенә буйһындырыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Ул тәре походтары ойоштора, төрлө һуғыштар алып бара, инквизиция кеүек ҡанһыҙ хөкөм итеү, йыртҡыстарса язалау ғәмәлдәрен ҡуллана. Католик дине башында тороусыларҙың хәҙер ҙә үҙҙәренең бөтә донъяға йоғонто яһап тороу хыялынан кире ҡайткандары юҡ әле. Был хәл католицизм менән православие дине башында тороусылар араһында конфликтлы ситуация тыуҙыра.
Башҡортостандағы тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостанда шляхтасылар, 18 быуаттың уртаһынан Ырымбур губернаһында тау заводтары төҙөлөшөндә ҡатнашыусылар, һөргөнгә ебәрелгән поляк конфедераттары, 19 быуаттың башынан һөрөлгән католиктар [Ватан һуғышы (1812) осоронда әсирлеккә эләккәндәр], поляк милли-азатлыҡ ихтилалдарында ҡатнашыусылар һ.быуаттың тәүге католиктар була. Уларҙың күпселеге хеҙмәт иткән Ырымбур айырым корпусында поход сиркәүе (1839 й. алып ксёндзы М. Ф. Зелёнка) ойошторола, 1844—47 йылдарҙы таш костёл төҙөлә. Поляк ихтилалын баҫтырғандан һуң 1863—64 йй. Ырымбур губыуаттың 500‑ҙән ашыу кеше, ш. иҫ. Өфө һәм Бөрө ҡҡ. йәшәргә ҡалдырылған 27 ксёндз һөрөлә (1870‑се йылдар аҙағы — 80‑се йылдар башында уларҙың күбеһе тыуған яғына ҡайта). 19 быуаттың уртаһында Өфөлә яҡынса 150 католик йәшәй. Дини хеҙмәт Өфө ир балалар гимназияһы бинаһында башҡарыла; 1863 йыл шәхси йортта Пресвятая Деваның Ғиффәтле көйө буйға уҙыуы хөрмәтенә каплица асыла; 1889—90 йылдарҙа костёл төҙөлә. 1870 йыл католиктар Өфө губернаһы халҡының 0,06 %, Бәләбәй — 1,6 %, Бөрө — 1,45 %, Өфө ҡалаһы 2,01 % тәшкил иткән, 1897 й. губыуаттың улар 1288 кеше иҫәпләнгән. Католик сиркәүе хәйриә м‑н шөғөлләнгән. Өфө губыуаттың Иисус Христос Йөрәге хөрмәтенә рим‑католик союзы (1918 й. нигеҙләнгән) тарафынан әҙәби‑дини «Христианин» журналы («Христиан», ҡара: Христиан ваҡытлы матбуғаты) нәшер ителгән. 20 быуаттың башында Өфөлә Яңы Ивановка зыяратында католик часовняһы (1962 йыл һүтелә), Өфө өйәҙенең Алексеевка, Яңы Варваровка, Розовка аа. (БР‑ҙың Благовар р‑ны) ғибәҙәт йорттары эшләй. 1938 й. алып общиналарҙың эшмәкәрлеге туҡтатыла. 1990‑сы йй. башында Өфөлә (1993 й. теркәлә) һәм Благовар районының Алексеевка ауылы (1995) католик общиналары эшмәкәрлеген тергеҙә. 2006 йылда республика 4 община (Дәүләкән һәм Октябрьский ҡалалары теркәлеүһеҙ 2) эшләй. 2003 йылда Өфөлә беренсе каплицаның 140 йыллығына һәм Өфө мәхәлләһенең 10 йыллығына арналған саралар үткәрелә, улар барышында «Башҡортостандағы христианлыҡтың тарихы һәм хәҙерге мәсьәләләре» («История и современные проблемы христианства в Башкортостане») Халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы үтә.
Сығанаҡ[вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡорт энциклопедияһы. Өфө, 2013 йыл
- Гиззәтов К. Т., Философия: 2 китап. 2-се китап: Ҡыҫҡаса философия тарихы. Философиянең нигеҙ проблемулары: Юғары уҡыу йорто өсөн дәреслек. (тат.)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Религии в Башкортостане: история и современность. Уфа, 1998;
- История малых христианских конфессий в Башкортостане. Уфа, 2004.


c: text/html

text:
Өфөлә Президент шыршыһына әҙерлек бара
Өфөлә 22 декабрь Конгресс-холлда үтәсәк Президент шыршыһына әҙерлек бара. Традиция буйынса әкиәт тамашаһына республика ҡалалары һәм райондары мәктәптәренән уҡыу алдынғылары, төрлө фәндәр буйынса олимпиадаларҙа, спорт ярыштарында еңеүселәр, үҙешмәкәр сәнғәт фестивалдәре лауреаттары, күп балалы ғаиләлә тәрбиәләнеүселәр, хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған БР Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәренең балалары саҡырыласаҡ.
Барлығы Президент шыршыһында 680 бала ҡатнашасаҡ. Уларҙың барыһына ла бүләктәр, театрлаштырылған Яңы йыл тамашаһы әҙерләнгән. Һәр ваҡыттағыса, ул яҡшылыҡ һәм яуызлыҡ, ысын дуҫлыҡ, мәңгелек тормош ҡиммәттәре тураһындағы матур әкиәт итеп төҙөлгән.
“Башинформ” агентлығына БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, балалар спектаклен ҡуйыусылар Башҡорт ҡурсаҡ театры режиссеры Илмар Әлмөхәмәтов һәм Башҡорт дәүләт филармонияһынан Илшат Фәхретдинов.
Йәш тамашасыларҙы ысын мәғәнәһендә мөғжизәләр тулы әкиәт көтә. “Бер ваҡыт Яңы йыл алдынан, йәки 32 декабрь” тип исемләнгән тамаша көтөлмәгән мажараларға һәм күңелле осраҡтарға бай. Яңы йыл тамашаһының төп геройҙары – Яңы йыл шыршыһы, балалар һәм төрлө әкиәт геройҙары – урланған яңы йыл төнөн эҙләйәсәктәр. Кире геройҙар - икенсе планетанан килеүселәр. Әлбиттә, был көндө “яҡшылыҡ” “яуызлыҡты” еңәсәк һәм 31 декабрь кире ҡайтарыласаҡ…
Шоуҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры, Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры артистары ҡатнаша. Тамашасылар йырсылар, бейеүселәр һәм музыкантар сығышы менән һоҡланасаҡ. Һәр тамашасыға Башҡортостан Президентының бүләге тапшырыласаҡ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостанда юридик берәмектәр биш көн эсендә күсемһеҙ милкен теркәй ала
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
11 ғинуарҙан Өфө һәм Өфө районынан тыш, республика биләмәһендә юридик берәмектәр өсөн хоҡуҡтарҙы дәүләт теркәүен уҙғарыу ваҡыты биш эш көнөнә тиклем ҡыҫҡарҙы. Был төбәктә эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеген алып барыу өсөн уңайлы шарттар булдырыу маҡсатында эшләнгән.
Баш ҡалала һәм Өфө районында урынлашҡан күсемһеҙ милек объекттарын теркәү ете эш көнөн аласаҡ. Кәрәкле ғаризалар һәм документтар күп функциялы үҙәктә ҡабул ителә. Адресы: Өфө, Баязит Бикбай урамы, 44.


text:
Эшҡыуарҙар төҙөлөш өлкәһендәге электрон аукциондарға ыңғай баһа бирҙе
2011 йылдың июнь айында Рәсәйҙең Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәте төҙөлөш өлкәһендәге эшҡыуарҙарҙан һорау алыу үткәрҙе. Өс электрон майҙансыҡта үткәрелгән һорау алыуҙа 2132 төҙөлөш ойошмалары ҡатнашты.
Рәсәйҙең монополияға ҡаршы ведомствоһының матбуғат хеҙмәте билдәләүенсә, һорау алыу һөҙөмтәләре түбәндәгесә булды: эшҡыуарҙарҙың 59 проценты электрон аукцион төҙөлөш заказдарында ҡатнашыу мөмкинлеген арттырҙы, тип белдерә; 21 проценты — мөмкинлектәр ҡыҫҡартылды, һәм 20 проценты электрон аукциондарҙы ҡулланылышҡа индереү хәлде бер нисек тә үҙгәртмәне, тип иҫәпләй.
Эшҡыуарҙарҙың 51 проценты төҙөлөш, реконструкция, капиталь һәм ағымдағы ремонт өлкәләрендә коррупция кимәленең түбәнәйеүен билдәләһә, 42 проценты хәл үҙгәрешһеҙ ҡалды, тип, ә бәләкәй бизнес вәкилдәренең 7 проценты коррупция кимәле күтәрелде, тип иҫәпләй.
Һорау алыуҙа ҡатнашыусы төҙөлөш компанияларының 61 проценты төҙөлөш өлкәһендәге электрон аукциондар яҡлы булыуын белдерҙе, был, Рәсәйҙең Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәте фекеренсә, дәүләт заказы реформаһы үҫешенең дөрөҫ йүнәлештә булыуын иҫбатлай.
«Үткәрелгән һорау алыу электрон аукциондарҙың эшҡыуарҙарҙың дәүләт заказына бер тигеҙ рөхсәт алыуына булышлыҡ итеүе, илдең дәүләт заказы өлкәһендә коррупция хәүефен кәметеүе һәм берҙәм иҡтисади киңлек формалаштырыуы хаҡында иҫбатлай», — тип белдерҙе Рәсәйҙең Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәтенең дәүләт заказы буйынса контроль идаралығы рәйесе Михаил Евраев.


text:
Мэрияның «ҡыҙыу пейджер»ына шылтыратыуҙар күп булды
Өфө хакимиәте февраль айында үҙенең «ҡыҙыу пейджер»ы эше тураһында отчет бирҙе. 28 календарь көндә ҡала халҡынан 125 шылтырау ҡабул ителгән. Ғинуарҙа 29-ға кәмерәк булған. Мөрәжәғәттәрҙең иң күбе Калинин, Октябрь һәм Киров райондарынан килгән.
Иң актуаль тема, элеккесә, торлаҡ йорттарҙы ремонтлау һәм файҙаланыу менән бәйләнгән. Беренсе урында — биналарҙы йылытыу проблемаһы. Һәм был ҡыш аҙағына яҡынлашыуға ҡарамаҫтан.
Өфөләр канализация системаһының эше менән дә ҡыҙыҡһынды. Ҡайһы берәүҙәр, ни өсөн эҫе һәм һыуыҡ һыу менән тәьмин итеүҙә ҡыйынлыҡтар килеп тыуа, тигән һорау бирҙе.
Торлаҡ өсөн түләү — тағы бер ҡыҙыу тема. Күп кенә мөрәжәғәттәр түләү квитанцияһындағы «дөйөм йорт ихтыяждары» графаһы менән бәйләнгән. Ҡала властары аңлатыу эше алып барыуын дауам итә. Шулай ҙа барыһы ла аңлап етмәй әле. Айырым граждандарҙы элеккесә йәмәғәт транспортының эше, хоҡуҡ тәртибен һаҡлауҙы ойоштороу һәм ихаталарҙы нисек төҙөкләндереүҙәре ҡәнәғәтләндермәй.
«Ҡыҙыу пейджер» мөрәжәғәттәр ҡабул итеүен дауам итә. «Мэрия» абоненты исеменә 277-09-11 телефоны аша шылтыратып хәбәр итергә мөмкин. Иң мөһиме, операторға үҙегеҙ йәшәгән районды, адресығыҙҙы, фамилия, исем, атайығыҙҙың исемен һәм телефонығыҙҙы әйтергә онотмағыҙ.


text:
ӨМЭПБ-ла йәш сварщиктар араһында конкурс үтәсәк
18 апрелдә "Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе" асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә предприятиеның йәш сварщиктары араһында һөнәри оҫталыҡҡа конкурс үткәреләсәк.
Һәр ваҡыттағыса, конкурс ике өлөштән — теоретик һәм ғәмәли — торасаҡ. Йәш сварщиктар өсөн был ярыш — ул үҙ һөнәри оҫталығыңды күрһәтеү генә түгел, матди бүләкләү алыу мөмкинлеге лә. Еңеүсене аҡсалата приз көтә — 10 мең һум. Икенсе урын өсөн ете мең һум ҡаралған, ә ике өсөнсө урын һәр береһе 5000 һумдан баһалана.
Шуны ла әйтергә кәрәк, "ӨМЭПБ" асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә белгестәр араһында конкурстар завод масштабында ла, шулай уҡ республика, төбәк-ара һәм Бөтә Рәсәй кимәлендә лә үткәрелә.


text:
Төбәктә «Асыҡ республика» сайты эшләй башланы
Төбәктә Башҡортостан Республикаһы власть органдарының «Электрон ҡабул итеү бүлмәһе» сайты эшләй башланы.
«Әлеге портал Башҡортостан Республикаһының власть органдары менән аралашыуҙы еңеләйтә, уңайлы итә», — тип билдәләй үҙенең блогында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов.
Сайт аша «берҙәм тәҙрә» режимында төбәктең барлыҡ министрлыҡтары, ведомстволары һәм Өфө хакимиәте менән бәйләнеш булдырып, уларға туранан-тура мөрәжәғәт итеү мөмкинлеге «Электрон ҡабул итеү бүлмәһе»нең төп өҫтөнлөгө булып тора.
Шулай уҡ мөрәжәғәт итеүсе реаль ваҡыт режимында үҙенең ғаризаһын тикшереү барышын күҙәтә ала. Мөрәжәғәт итеүсенең теләге буйынса ғаризаны асыҡтан-асыҡ сайттың махсус бүлегендә урынлаштырырға мөмкин. Бынан тыш, әлеге ресурс тикшереүгә йүнәлтелгән ғаризалар буйынса фекер алышыу майҙансығы ла булып тора. Алдағы ваҡытта системаға республиканың барлыҡ ҡала һәм район хакимиәттәре йәлеп ителәсәк, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Хөкүмәтенән.


text:
21 март – Бөтә донъя шиғриәт көнө
Бөтә илдәрҙең шағирҙары һәм шиғыр яратыусылары бөгөн Бөтә донъя шиғриәт көнөн билдәләй. Был байрамды ойоштороу тураһында ҡарар 1999 йылда ЮНЕСКО генераль конференцияһының 30-сы сессияһында ҡабул ителә.
Бөтә донъя шиғриәт көнө бәләкәй нәшриәттәргә үҙҙәре тураһында киң белдереү мөмкинлеген бирергә саҡырылған, сөнки күбеһенсә уларҙың көсө менән заман шағирҙарының ижады уҡыусыларға, тере яңғыраған шиғри һүҙ традицияһын тергеҙеүсе әҙәби клубтарға еткерелә.
Байрам ойоштороп, ЮНЕСКО бөтә донъя киң мәғлүмәт сараларын поэзияның, кешеләргә асыҡ, ысын заманса сәнғәт булараҡ, позитив образдарын булдырыуға өндәй.
Иң боронғо шиғыр-гимндар беҙҙең эраға тиклем 23 яҙылған тип иҫәпләнә.
Өфөлә байрам хөрмәтенә өсөнсө йыл рәттән баш ҡаланың Үҙәкләштерелгән күмәк китапханалар системаһы «Шағирҙар шоколадта» акцияһын ойоштора. Быйыл шиғриәт байрамы Михаил Лермонтовтың 200 йыллыҡ юбилейы эгидаһы аҫтында үтә.
Акцияны үткәреү ваҡыты: бер үк ваҡытта ҡаланың 10 майҙансығында 14 сәғәттән алып 17-гә тиклем. Яҙғы байрамдың маҡсаты – заманса мегаполис халҡын шиғри сәнғәткә ылыҡтырыу. Элеккесә шиғриәт һөйөүселәрҙе шоколадлы бүләктәр, китаптар һәм ҡыуыҡтар көтә.
Акция Өфөнөң «Мир», «Семья», «Иремель», «Сипайловский» сауҙа-күңел асыу комплекстарында, баш ҡала урамдарында – Пушкин – Ғафури мөйөшө; Ухтомский –13-сө һәм 35-се китапханалары алдында; Ферина,14; Гвардия – «Янғын депоһы» туҡталышына тиклем; Әхмәтов – Йылға училищеһы районы; Ульянов – Калинин, 11, мөйөшөндә уҙасаҡ.


text:
Башҡортостанда 2,2 миллиондан ашыу гүзәл зат вәкиле йәшәй — статистика
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Статистика мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостанда 2,2 миллиондан ашыу гүзәл зат вәкиле йәшәй. Республика халҡының күпселеген ҡатын-ҡыҙҙар тәшкил итә. 2014 йылдың 1 ғинуарына республикала 2,2 миллион ҡатын-ҡыҙ йәшәгән, был дөйөм халыҡ һанының 53 проценты. Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө алдынан Башҡортостанстат статистика күрһәткестәрен килтерҙе.
1000 ир-егеткә 1134 ҡатын-ҡыҙ тура килә, шуның менән бергә йәш буйынса ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың нисбәте төрлөсә. Әүәлгесә малайҙар ҡыҙҙарға ҡарағанда күберәк тыуа (1000 малайға 950 ҡыҙыҡай тура килә). 34 йәштән һуң ҡатын-ҡыҙҙар күпселекте тәшкил итә башлай. 70 йәшкә ҡатын-ҡыҙҙарҙың һаны йәштәш ир-егеттәргә ҡарағанда 1,7 тапҡырға күберәк. Күрһәткестәр буйынса, ҡатын-ҡыҙҙарҙың ғүмер оҙонлоғо — 75,8, ир-егеттәрҙеке — 63,7 йәш.


text:
Башкорт йәштәре королтайза үз фекерен әйтә
Бөтәдонья башкорттарының 10-11 июндә Өфөлә үтәсәк 3сө королтайы сиктәрендә беренсе тапкыр башкорт йәштәре королтайы ла узасак. Быйылгы королтайза йәш делегаттар бөтә вәкилдәрзең өстән бер өлөшөн тәшкил итә.
“Быйылгы 3сө королтайзың үзенсәлектәре байтак, - ти Рәмил әфәнде. – Шуларзың береһе – был йыйынга йәштәрзең вәкилдәре күп һайланыу. Киләсәк йәштәр кулында тигән әйтемде истә тотоп, эшләнде был”.
Рәмил әфәнде, йәш делегаттар был королтайга ниндәй нигеззә һайланды?
Төрлө категорияләр буйынса һайланды инде. Әүзем йәштәрзе һайларга тырыштык. Милләттең тормошон якшыртыу юлдарын күрһәткән проектттар эшләгән йәштәрзе лә һайланык. Шунан төрлө башкорт милли ойошмаларында әүзем эшләгән йәштәргә лә өстөнлөк бирелде.
Йәш делегаттар кайзарзан килә?
Бик күп төбәктәрзән. Башкортостан район-калаларынан да, Рәсәй, төбәктәренән, шулай ук сит илдәрзән. Англиянан, Алманиянан, Американан, Балтыйк буйы илдәренән. Делегаттарзы унда йәшәүселәр үззәре иң лайыклылар араһынан һайланы.
Йәштәр был оло йыйында ниндәй проблемаларга игтибар йүнәлтергә теләй? Һәр королтайзың үз бурыстары була. Хәзер илдә һәм Башкортостанда ла вәзгыять нык үзгәрзе...
Эйе проблемалар күп. Уларзың иң мөһиме илдә федерализмды үстереү кәрәклеге. Сөнки ул булмаһа төбәктәргә еңел булмаясак. Ләкин без бына бөгөн федерализм юк, иреклек юк тип илап-зарланып ултырырга тейеш түгелбез. Федерализм гына үзмаксат булырга тейеш түгел. Ул бер инструмент-корал гына.
Шуга күрә башка коралдарзы ла кулланыу кәрәк. Халыкара ойошмаларга ла мөрәжәгәт итеп була. Тагы ла проблемаларга килгәндә, был королтайза йәштәр мәгариф, ерзән файзаланыу, иктисад, мәзәният мәсьәләләрен дә күтәрәсәк. Шул ук мәгарифтә төбәк компоненты тирәһендәге мәсьәлә кузгатыласак.
Рәмил әфәнде, королтай ул фекер алышыу урыны гына. Унда акыллы һүззәр дә әйтелер. Ә королтай үткәс ундагы һөйләшеүзәр коро һүз генә булып калмас өсөн нимә эшләргә кәрәк?
Королтайза кабул ителгән карарзар кагызза гына калмау өсөн эште ойоштороу кәрәк. Проблемалар тураһында һүз буткаһы куйыртыузан гына мәгәнә юк. Шуга күрә без йәштәргә әйтәбез – проблемаларзы һөйләп кенә калмагыз, ә уларзы сисеү юлдарын да күрһәтегез тип. Без был королтайза йәштәр айырым үзебеззең карар-резолюцияларзы ла тәкдим итеп кабул кыласакбыз. Өлкәндәр теге йәки был проблеманы шымартыбрак күрһәтергә теләһә, без кыйыуырак карарзарзы йәмәгәтселеккә еткерербез.
Башкорт йәштәре королтайы идараһы рәистәше Рәмил Рәхмәтов фекеренсә, бөгөнгө көндә Рәсәйзә катмарлы сәйәси үзгәрештәр бара. Уларзың бәгзеләре милли республикаларзың хокуктарын кысыуга юнәлдерелгән. “Бөтәдонья башкортттарының 3сө королтайында эшлекле һөйләшеү булыр һәм унда башкорт йәштәре вәкилдәре лә өлгөрөп еткән проблемаларга үззәренең кыйыу фекерзәрен яңгыратыр, үз тәкъдимдәрен әйтер”, ти Рамил Рәхмәтов.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов сифат өлкәһендә Башҡортостан Президенты премияларын тапшырҙы
Фото:
Республика башлығы Рөстәм Хәмитов 2010 йыл өсөн продукция (тауарҙар, хеҙмәтләндереүҙәр) сифаты өлкәһендә Башҡортостан Президенты премиялары лауреаттары булған ун өс предприятие вәкилдәренә наградалар тапшырҙы. Ҡатнашыуға йәмғеһе 30 конкурсант заявка биргәйне. Башҡортостан сифат өсөн премияға дәғүә итеү конкурсын күптән матур йолаға әйләндергән Рәсәй төбәктәренең береһе. Ошо йылдарҙа республиканың 87 предприятиеһы премияға лайыҡ булған.
Президент еңеүселәргә артабан да планканы төшөрмәүҙәрен теләне.
— Беҙгә бындай предприятиеләр кәрәк. Һеҙгә ҡарайҙар, һәм беҙ һеҙҙең кеүек эшләргә бурыслыбыҙ, — тине Рөстәм Зәки улы.
Предприятиелар араһында ошоға оҡшаш ярыштар Татарстанда, Удмуртияла, Сыуашстанда, Ленинград өлкәһендә һәм Краснодар крайында ла үткәрелә. Төбәк конкурстарының төп маҡсаты – урындағы ойошмаларҙы илебеҙҙә 1997 йылдан башлап үткәрелгән Рәсәй Хөкүмәте премияһына дәғүә итеүгә конкурста ҡатнашыуға әҙерләү.
Уҙған йыл йомғаҡтары буйынса бер юлы алты предприятие конкурс лидерҙары тип танылды. Был «Мәләүез тимер-бетон конструкциялар заводы», «Синтез-Каучук», «Нефтекама автозаводы», «Полиэф», «Почет билдәһе» орденлы Бәләбәй һөт комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре, Нефтекама нефть колледжы.
Икенсе урынды «Авангард» федераль ҡаҙна предприятиеһы, Башҡортостан тармаҡ-ара институты һәм «Башгипронефтехим» дәүләт унитар предприятиеһы үҙ-ара бүлеште.
Һәм, ниһайәт, өсөнсө урынға «Башкортостан Республикаһының Нефть-химия эшкәртеү институты» дәүләт унитар предприятиеһы, «К-Лан» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Башҡортостан баҡыры» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты лайыҡ булды.
2010 йыл өсөн продукция сифаты өлкәһендә Башҡортостан Президенты премияһы лауреаттары республика исеменән федераль кимәлдә лайыҡлы сығыш яһар, тип ышанабыҙ.


text:
Дмитрий Клоков – ауыр атлетика буйынса Европаның вице-чемпионы
Белоруссияның баш ҡалаһы Минскиҙа ауыр атлетика буйынса Европа чемпионаты тамамланды. Рәсәй өсөн сығыш яһаусы Башҡортостан ауыр атлеты Дмитрий Клоков, ике күнегеү суммаһы буйынса 409 килограмм күтәреп, 105 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында «көмөш» миҙал яуланы.
Был ауырлыҡ категорияһында Европа чемпионы исемен 2008 йылғы Олимпиада чемпионы белорус Андрей Арамнов (420 кг) алды.
Икенсе рәсәйле Владимир Сморчков «бронза» яуланы (408 кг).


text:
Стәрлетамаҡта Эшҡыуарлыҡ аҙналығы үтәсәк
Стәрлетамаҡта 20-26 майҙа Эшҡыуарлыҡ аҙналығы үтә. Был көндәрҙә ҡалала семинарҙар, оҫталыҡ дәрестәре үткәреләсәк, презентациялар һәм консультациялар өсөн майҙансыҡтар ойоштороласаҡ. Стәрлетамаҡтың Эшҡыуарҙар ассоциацияһы ағзаларының дөйөм йыйылышында ҡаланың әүҙем эшҡыуарҙарын наградлау планлаштырыла, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.
Яңы эш башлаған эшҡыуарҙар һәм студенттар «Үҙеңде танытыу мөмкинлеге» тип аталған махсус сарала ҡатнашасаҡ.
Эшҡыуарлыҡ аҙналығын махсус күргәҙмә тамамлаясаҡ. Ул 24-26 майҙа ҡаланың Мәҙәниәт һарайында ойошторола. Унда дизайн, шулай уҡ матурлыҡ, мода һәм сәләмтәлек индустрияһы өлкәләрендә яңы тәжрибә индергән бәләкәй һәм урта бизнес вәкилдәре ҡатнашасаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов Еңеүҙең 70 йыллығы уңайынан Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына юбилей миҙалдары тапшырҙыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Еңеүҙең 70 йыллығы уңайынан Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына юбилей миҙалдары тапшырҙы
Рөстәм Хәмитов Еңеүҙең 70 йыллығы уңайынан Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына юбилей миҙалдары тапшырҙыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
8 майҙа республиканың Хәрби Дан музейында Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына юбилей һәм иҫтәлекле миҙалдар тапшырып, уларҙы Еңеүҙең 70 йыллығы менән ҡотланы.
— Һеҙ үҙ ваҡытында ҙур эш башҡарҙығыҙ — йәнегеҙҙе аямай һуғыштығыҙ, илде тергеҙеүгә күп көс һалдығыҙ. Тыуған илебеҙ өсөн барыһын да эшләнегеҙ. Һис шикһеҙ, беҙ һеҙҙең алда бурыслы, — тине төбәк Башлығы. — Һеҙҙең тырышлығығыҙ арҡаһында Бөйөк Ватан һуғышында еңеү яуланыҡ.
Рөстәм Хәмитов республика Еңеүҙең 70 йыллығын яҡшы иҡтисади һөҙөмтәләр менән ҡаршылай тип билдәләне. Атап әйткәндә, ағымдағы йылдың дүрт айында сәнәғәт етештереүе индексы өс процентҡа артҡан. Башҡортостан башҡарма власть органдары эшмәкәрлеге һөҙөмтәләре буйынса Рәсәйҙең иң яҡшы егерме төбәге иҫәбенә инде.
— Мин тәү сиратта сәләмәтлек теләйем. Һеҙ беҙгә бирешмәҫ, сағыу тормош өлгөһө булараҡ бик кәрәк. Әлбиттә, йәштәр һеҙҙән өлгө ала, улар башҡарған эштәрегеҙҙе дауам итәсәк, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика етәксеһе. — Бындай байрамдар йәмғиәтебеҙҙе берләштерә. Улар 70 йыл элек яуланған Еңеү, совет халҡының күрһәткән батырлығы өсөн түгел, күмәкләп ҙур эш башҡарырға мөмкин икәнлеген аңлау өсөн кәрәк.
Бүләкләү тантанаһынан һуң Рөстәм Хәмитов Хәрби Дан музейы экспозицияларын һәм «Фашизмды еңеүҙә һәм Алыҫ Көнсығышты азат итеүҙә СССР-ҙың роле» күргәҙмәһен ҡараны.
Күргәҙмә экспозицияһы Рәсәйҙең Оборона, Сит ил эштәре һәм Мәҙәниәт министрлыҡтары булышлығында ойошторолған. Фотоһүрәттәр һәм фильмдарҙың кадрҙары Рәсәй Ҡораллы Көстәренең үҙәк музейынан алынған. Барлыҡ экспонаттар республиканың Хәрби Дан музейына бүләк ителәсәк.
Сығыштың тулы стенограммаһы һәм бүләкләнеүселәрҙең исемлеге республика Башлығының рәсми сайтында бирелгән.


text:
Өфө урамдарында туристар өсөн файҙалы Яндекс.Карталар барлыҡҡа килде Фото: Өфө хакимиәте сайтынан
Өфө урамдарында туристар өсөн файҙалы Яндекс.Карталар барлыҡҡа килде
Өфө урамдарында туристар өсөн файҙалы Яндекс.Карталар барлыҡҡа килде Фото: Өфө хакимиәте сайтынан
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Өфө урамдарында Яндекс.Карталар менән ун мәғлүмәт стенды ҡуйылды. Унда ҡаланың иҫтәлекле урындары хаҡында мәғлүмәт бирелгән. Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, ошо маҡсат өсөн реклама урындарын «Ҡала рекламаһы» муниципаль бюджет учреждениеһы биргән. Проект Яндекс башланғысы буйынса мэрия менән берлектә ғәмәлгә ашырылған.
Бөгөнгө көндә ҡалала 10 мәғлүмәт стенды бар. Һәр картала яҡында урынлашҡан һәйкәлдәр һәм музейҙар билдәләнгән, уларға нисек барырға һәм юлға күпме ваҡыт китәсәге күрһәтелгән. Мәҫәлән, Еңеүҙең 50 йыллығы скверынан алыҫ түгел 10 музей һәм 20 һәйкәл бар. Ярты сәғәт эсендә – Заманса сәнғәт музейына, 40 минутта Аксаков йортона барып етергә мөмкин. Дөйөм алғанда, макеттарҙа Өфөләге 39 һәйкәл һәм 19 музей урын алған. Музейҙарҙың эш режимы, бәйләнештәр һәм билет хаҡы күрһәтелгән.


text:
Хәйбулла районы Иҫәнгилде ауылы халҡы Әльхәм мәсетенең 20 йыллығын билдәләне
Хәйбулла районы Иҫәнгилде ауылы халҡы Әльхәм мәсетенең 20 йыллығын билдәләне.
Башҡорт халыҡ йолалары һәм ғәрәф-ғәҙәттәре тотороҡло һаҡланып килгән Иҫәнгилде ауылы халҡы урындағы Әльхәм мәсетенең 20 йыллығын билдәләне. Мәсет иман нуры таратып, ауылға йәм биреп ултыра. Оло йәштәгеләр әйтеүенсә, ошо мәсеткә нигеҙ ташы һалыныу менән ауылда рухи күтәрелеш башланған. Әле лә иман йорто буш торғаны юҡ. Йома намаҙҙары даими үткәрелә, дини байрамдар ойошторола. Бында үҫеп килгән йәш быуынды әхләҡи тәрбиәләүгә лә ҙур иғтибар бирелә.


text:
«Урал батыр» эпосын башҡарыусыларҙың республика конкурсында Гран-прины Салауат районынан унынсы синыф уҡыусыһы яуланы
«Урал батыр» эпосын башҡарыусыларҙың республика конкурсында Гран-прины Салауат районының Әлкә ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбенән унынсы синыф уҡыусыһы Илнар Зарипов яуланы.
Шулай уҡ уның кандидатураһы «Һәләтле йәштәргә дәүләт ярҙам итеү» йүнәлеше буйынса «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты сиктәрендә премия алыуға күрһәтеләсәк, тип хәбәр иттеләр БР Мәғариф министрлығында.
Быйыл конкурс Бөрйән районында уҙҙы. Ул бөтә Башҡортостандан 200-ҙән ашыу муниципаль этап еңеүселәрен йыйҙы.
Конкурс көндәре барышында уҡыусылар, төбәк белем биреү йорттарының фольклор коллективтары ике турҙа ярышты. Төп этапта йәш һәләттәр визит карточкаһын тәҡдим итте, «Урал батыр» эпосын яттан һөйләп күрһәтте. Бынан тыш, улар «Урал батыр» эпосы йәки башҡа хикәйәт сюжеттарынан сәхнәләштерелгән әҫәр менән сығыш яһаны.
Жюри ағзалары әкиәтселәрҙең юғары оҫталығын баһаланы: эпостың бик күп юлдары уҡып ишеттерелде, халыҡ музыка ҡоралдары ҡулланылды. Башҡарыусылар жюри ағзаларына аудитория менән идара итеү һәләтен күрһәтте.
Конкурс сараларынан тыш, ҡатнашыусылар өсөн күсмә крайҙы өйрәнеү музейына, фольклорсы Мөхтәр Сәғитов исемендәге музейға һәм «Шүлгәнташ» ҡурсаулығына экскурсия ойошторолдо.


text:
"Фәндә тәүге аҙымдар" Бөтә Рәсәй конкурсында еңеүсе
136-сы башҡорт лицейының һигеҙенсе синыф уҡыусыһы Йәмил Намаҙбаев "Фәндә тәүге аҙымдар" III Бөтә Рәсәй балалар конкурсында еңеүсе булды. "Шәхес тәрбиәләүҙә "Урал батыр" эпосының роле" эше өсөн уға I дәрәжә диплом бирелде.
Конференцияла еңеү алдынан Йәмил "Урал батыр" эпосын башҡарыусыларҙың ҡала конкурсында Гран-при яуланы. Һуңыраҡ уҡыусы республика ярышында ҡатнашты, бында ла ул тамашасыларҙың һөйөүен яуланы һәм икенсе урынға лайыҡ булды. Призер булып, ул Бөтә Рәсәй кимәлендә Башҡортостан исеменән сығыш яһау хоҡуғын алды.
— Үҙ хеҙмәтемдә мин "Урал батыр" эпосы бөгөн дә йәш быуынды тәрбиәләү эшендә тос роль уйнауын, ә унда күтәрелгән изгелек һәм яуызлыҡ, ҡомһоҙлоҡ һәм эскерһеҙлек, һөйөү һәм нәфрәт, атайҙар һәм балалар мөнәсәбәттәре, көслө һәм көсһөҙ проблемалары хәҙерге донъяла ла тәрән актуаль булыуын күрһәтергә маташтым, — ти Йәмил. — Мин эпосты өйрәнеүсе балалар һаны йылдан-йыл арта барыуына үтә лә шатланам. Тимәк, халҡыбыҙҙың киләсәге бар, телде, мәҙәниәтте ата-олатайҙарыбыҙҙың ғөрөф-ғәҙәттәрен һәм риүәйәттәрен һаҡлаясаҡ быуын үҫә.
Лицей уҡыусыһының бындай ҙур уңышында, һис шикһеҙ, уның ғилми етәксеһе — 136-сы башҡорт лицейының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гөлнур Зарипованың да өлөшө баһалап бөткөһөҙ.


text:
Ял көндәренән һуң төбәктә һыуытасаҡ
Алдағы ял көндәре Башҡортостанда аяҙлы-болотло, яуым-төшөмһөҙ буласаҡ. Рәсәй Гидрометеорология үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, республикала көндөҙ 12-15 градус һыуыҡ булыуы көтөлә. Төндә термометр бағанаһы минус 20 градус күрһәтәсәк. Әммә ҡайһы бер райондарҙа һауа температураһының минус 30 градусҡа тиклем түбәнәйеүе ихтимал.
Синоптиктар фаразлауынса, киләһе аҙнала Башҡортостанда көндәр тағы ла һыуытасаҡ. Ғинуарҙың һуңғы көндәрендә төбәктә төндә — 30 градус, көндөҙ 22 градус һыуыҡ булыуы көтөлә.


text:
Буҙ тумыртҡа
Буҙ тумыртҡа (седой дятел) -
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күгәрсендән бәләкәйерәк. Башы, кәүҙәһенең аҫҡы өлөшө буҙ төҫтә. Тамағы, түше аҡһыл һары. Ҡанаттары, һырты, ҡойроҡ өҫтө йәшкелт көрән. Ҡанаттарының осонда буй, ҡойроҡ өҫтөндә арҡыры аҡ һыҙыҡтар бар. Маңлайы ҡыҙыл. Йәшел тумыртҡанан дөйөм буҙ төҫө менән айырыла.
Тауышы яңғырауыҡлы: «киәй-киәәй».
Япраҡлы урмандарҙа йәшәй. Ағас бөжәктәре -һәм уларҙың ҡурсаҡтары менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй, һирәк осрай. Ағас кыуыштарында оялай. 5—7 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, ҙур файҙа килтерә.


text:
Ауыл эшсәндәре сәсеү алдынан орлоҡтарҙы эшкәртеүгә тотондо
Сәсеү кампанияһы алдынан аграрийҙар орлоҡ материалын ағыулау эштәрен башланы. Был үҫемлектәрҙе һәр төрлө ауырыуҙарҙан һәм ҡоротҡостарҙан һаҡларға ярҙам итәсәк.
Орлоҡтарҙы эшкәртеүгә Дүртөйлө районы эшсәндәре әүҙем тотондо, бында 6500 тоннаның 24 проценты ағыуланған.
Шуның менән бергә сорт яңыртыу эштәре лә алып барыла. Дүртөйлөләр яҙғы сәсеүгә планлаштырылғандан артығыраҡ — 115 процентты запасҡа һалған. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәтенә ярашлы, әлеге сәсеү кампанияһына район хужалыҡтарының 2790 тонна элиталы иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары орлоғо бар. Аурғазы (130 процент), Балтас (179), Балаҡатай (129), Борай (118), Иглин (159), Илеш (141), Стәрлетамаҡ (100), Нуриман (171), Салауат(130), Туймазы (123), Саҡмағош (129) райондарында ла элиталы орлоҡтоң мул запасы тупланған.


text:
Илебеҙ киләсәге һеҙҙең ҡулда
Республика Президенты Мортаза Рәхимов бөгөн Өфөлә асылған Башҡортостан Республикаһында Йәштәр фәне көндәрендә ҡатнашыусыларға тәбрикләү хаты ебәрҙе. Тәбрикләү хатында шулай тиелә:
"Башҡортостан Республикаһында Йәштәр фәне көндәрендә хөрмәтле ҡатнашыусылар!
Рәсәй Федерацияһында Йәштәр йылында һәм Башҡортостан Республикаһында Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылында йәш ғалимдарҙың ошондай мөһим сараға йыйылыуы айырыуса иҫтәлекле. Уның сиктәрендә Волга буйы федераль округы йәш ғалимдарының I форумы һәм Башҡортостан Республикаһы фәненең I йәштәр фестивале үтеүе лә ҡыуаныслы.
Республикабыҙҙа йәштәр сәйәсәтенә ҙур иғтибар бирелә. Йәштәр эштәре буйынса дәүләт һәм муниципаль органдар уңышлы эшләй. Дәүләт йәштәр сәйәсәте, йәш ғаиләләргә, балалар, үҫмерҙәр, йәштәр клубтары һәм үҙәктәре эшмәкәрлегенә ярҙам күрһәтеү тураһында закондар эшләнгән. "Йәштәр — Башҡортостан Республикаһының стратегик ресурсы" балалар, үҫмерҙәр һәм йәштәрҙең рухи-әхлаҡи мәҙәниәтен һәм гражданлыҡ әүҙемлеген үҫтереү концепцияһы раҫланған. "Башҡортостан йәштәре" Президент программаһы, торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамы республика программаһы тормошҡа ашырыла. Йәштәр йәмәғәт палатаһы ойошторолдо. Башҡарма власть органдарының һәм йәмәғәт ойошмаларының йәштәр сәйәсәтен тормошҡа ашырыу буйынса эшмәкәрлеген килештереү яйға һалынды. Алтмыштан ашыу балалар һәм йәштәр милли, спорт, ижади, экологик, волонтерлыҡ, студенттар, тарихи-мәҙәни һәм эҙәрмәндәр йәмәғәт ойошмалары эшләй. Шуларҙың өстән бер өлөшө самаһы Республика йәштәр хәрәкәте составына инә. Был хәрәкәт 220 меңдән ашыу кешене берләштерә.
Һәләтле йәштәргә ҙур иғтибар бирелә. Йыл һайын әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура, фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт йәштәр премиялары тапшырыла. Йәш ғалимдар һәм йәштәрҙең фәнни коллективтары конкурс нигеҙендә Башҡортостан Республикаһы гранттарын ала. Айырыуса һәләтле уҡыусыларға, студенттарға, аспиранттарға һәм докторанттарға республика Президенты стипендиялары түләнә.
Эшсе йәштәр хаҡында айырым хәстәрлек күрелә. "Башҡортостан Республикаһының йәш белгесе" айырым маҡсатлы программаһы тормошҡа ашырыла. Йәштәр эшҡыуарлығы мәктәптәре һәм бизнес-инкубаторҙар асылды. Йәш эшҡыуарҙарҙың бизнес проекттарына булышлыҡ итеү өсөн гранттар ғәмәлгә индерелә.
Шуны билдәләргә кәрәк: республикала күптән түгел ойошторолған Рәсәй йәш ғалимдар союзының төбәк бүлексәһе граждандар йәмғиәттәре институттарын үҫтереүҙә әүҙем ҡатнаша, Волга буйы федераль округында төп йәштәр ғилми йәмәғәт ойошмаларының береһе булып тора.
Бөгөн илгә, һис ҡасан да булмағанса, белемле, маҡсатҡа ынтылыусан, сәмле йәш белгестәр, үҙ эшенең оҫталары талап ителә. Һеҙгә хас булған ошо сифаттар тормошта үҙ урынығыҙҙы табыу, белем һәм оҫталығығыҙҙың кәрәклеген тойоу, интеллектуаль һәм ижади ҡеүәтте тормошҡа ашырыу мөмкинлеген бирер, тип ышанам. Йәштәрҙең интеллектуаль, ижади элитаһы вәкилдәре булараҡ, тап һеҙ яҡын киләсәктә Рәсәйҙәге иҡтисади үҫеш йүнәлешен билдәләйәсәкһегеҙ.
Һеҙгә һаулыҡ, именлек һәм бәхет, әүҙем уңышлы эш теләйем!
Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Рәхимов".


text:
Сәскәле үҫемлектәр
Сәскәле үҫемлектәр йәки ябыҡ орлоҡлолар, көплө орлоҡлолар (урыҫ. Цветко́вые расте́ния, Покры́тосеменны́е, лат. Magnoliophyta, йәки Angiospermae грек. avYio — сосуд, σπέpua — орлоҡ) иң юғары үҫемлектәр бүлегенә инә.
Сәскәләре енси үрсеү ағзаһы булып тора һәм орлоҡ бөрөһө (орлоғо емеш эсендә)емшән эсендә көплө (ҡаплаулы) була. Шуға ла уларҙы көплө орлоҡлолар тип атайҙар ҙа инде.
Сәскәле үҫемлектәрҙең йәнә бер үҙенсәлеге - икеләтә аталаныуы. Орлоҡ бөрөһө эсендә ике күҙәнәк аталана:
йомортҡа күҙәнәк( n )+ спермий (n)= зигота(2n)
үҙәк күҙәнәк (2n) + спермий (n) = триплоид күҙәнәк (3n)
Зиготанаан орлоҡ бәбәге (буласаҡ үҫемлек) һәм триплоид күҙәнәктән эндосперм (бәбәк өсөн туҡлыҡлы матдәләр) барлыҡҡа килә.
Орлоҡтың бөтә үҫеше емшән эсендә, аҙаҡ өлгөргәнсе емеш эсендә (емеш эргәлеге һаҡлай) бара.
Емеш бары сәскәле үҫемлектәрҙә генә була. Ошо үҙенсәлеге сәскәле үҫемлектәрҙе барыһынан да отошлораҡ итә.
Сәскәле үҫемлектәр башҡа төр үҫемлектәрҙән сәскәләре булыуы һәм емеш барлыҡҡа килтереүе менән айырыла.
Сәскәле үҫемлектәр ғәжәп күп төрлө. Быны төшөнөү өсөн уларҙы үҙ сиратында тағы ла төркөмдәргә бүләләр. Сәскәле үҫемлектәрҙең 250 меңгә яҡын төрө билдәле. Шулай уҡ әлеге көнгә хәтле яңынан-яңы төрҙәрен таба торалар. Төҙөлөштәре буйынса ырыуға берләштерәләр. Оҡшаш ырыуҙар ғаиләгә инә. Мәҫәлән: бойҙай ырыуы, арыш ырыуы, арпа ырыуы һәм уларға оҡшаш башҡа ырыуҙар, ҡыяҡлылар ғаиләһенә инә. Ә ғаиләнең һәр береһен үҫемлектәрҙең ниндәй ҙә булһа бер класына индерәләр: бер өлөшлөләр йәки ике өлөшлөләр класына.
Ғаиләләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1. Әүернә сәскәлеләр — 3000-гә яҡын төрө бар, бер һәп күп йыллыҡтар, бөжәктәр ярҙамында һеркәләнә, сәскәләре бөтәһе лә әүернә(крест) һымаҡ. Сәскәләре тәлгәш, емештәре пәрҙәле ҡуҙаҡ. Күбеһе культуралы үҫемлектәр(кәбеҫтә,һыйыр шалҡаны, торма, редис, шалҡан, турнепс, горчица, керән, левкой). Сүп үләндәре лә бар(тиле шалҡан, тиле торма, ярут, көтөүсе муҡсаһы, ҡаҡы, еҫлҫ тиле торма). Ҡайы берҙәренән май һығалар.
2. Роза сәскәлеләр- 2000 самаһы төр инә. Улар араһында ағастар, ҡыуаҡтар һәм үләндәр бар. Емеш ағастарынан алмағас, груша, сейә, слива, һары сейә, персик, абрикос, миндаль, муйыл, миләш киң билдәле. Декоратив ҡыуаҡтар: гөлйемеш, энәлек, спирея. Үҫемлектәр: эт табаны, тура һабаҡлы ҡаҙ үләне, ҡыҫыр сәскә, аҡ селек. сәскәләре бер-береһенә оҡшаш-сәскәләре дөрөҫ формала. сәскә төбө киң,каса һымаҡ. Сәскә эргәлеге ике ҡатлы, ул 5 каса һәм 5 таж япраҡсаларынан тора. Күбеһенең һеркәстәр күп була.
3. Ҡуҙаҡлылар- 12 меңдән ашыу иҫәпләнә. Бер йыллыҡ, ике йыллыҡ үҫемлектәр, шулай уҡ ҡыуаҡтар, ағастар ҙа бар. Культуралы ҡуҙаҡлылар: борсаҡ, фасоль, соя, мал борсағы, люпин. Декоратив үҫемлектәр: һары акация, глициния, хуш еҫле кәрешкә.Улар тышҡы яҡтан бер — береһенә бик аҙ оҡшаған. Уларҙың ҡуҙаҡтары булғанға ошо ғаиләгә берләштергәндәр.
4. Эт ҡарағаты һымаҡтар- 2000-гә яҡын төр. Улар хужалыҡта мөһим һаналалар. Аҙыҡ үҫемлектәр: картуф, помидор, баклажан. Декоратив үҫемлектәр: гибридлы петуня, хуш еҫле тәмәке. Дөйөм билдәләре: сәскәләренә ҡушылып үҫкән 5 япраҡсалы каса, ҡушылып -ҫкән 5 япраҡсалы таж, 5 һеркәс, 1 емешлектәре бар. Улар араһында ағыулы үҫемлектәр бар: ҡара тилебәрән, ҡаразирә, эт еләге.
5. Ҡатмарлы сәскәлеләр-25 мең самаһы төр. Көнбағыш, астра, георгин, тырнаҡ гөл, хризантема, зәңгәр сәскә, ромашкалар, бәпембә, үгәй инә үләне һ.б. Кәрзинкә сәскәлек. Сәскәлектә бик күп һанда ваҡ сәскәләр бар. Сәскәләрҙең ике ҡат сәскә эргәлеге бар. Ләкин касаһы йә нәсәр үҫешкән, йә касалар урынына ярыларҙан торған өлтөк була. Күп кенә үҫемлектәрҙең орлоғонда осҡостары була. Улар ел ярҙамында таралалар.
6. Ләлә сәскәлеләр- киң таралған, 3 меңдән ашыу төр.
7. Ҡыяҡлылар- был ғаиләгә бик күп үҫемлектәр керә. Тамыр системаһы суҡ, һабаҡтары быуынлы, яараҡтары ҡыяҡ. Япрағы тар, оҙон, паралель һеңерсәле һәм оҙон еңсәле. Сәскәләрендә ике сәскә ҡабығы, ике сәскә ярыһы, өс һеркәс һәм ике емешлек ауыҙы була, бер йөнтәҫ ултырма емешлек бар. Емештәре- бөртөксә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хәйретдинов С. С. Сәскәле үҫемлектәр // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Фото:
Урман хужалыҡтары етәкселәренә яңы техниканан асҡыстар тапшырылды
Фото:
Бөгөн Өфө районында Башҡортостан Урман хужалығы министрлығы учреждениелары һәм предприятиелары етәкселәренең кәңәшмәһе үтте. Унда республиканың урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллин, Өфө районы хакимиәте башлығы Владимир Незнанов һәм бөтә республиканан 31 урман хужалығы етәксеһе ҡатнашты. Ягодная Поляна ҡасабаһында семинарҙа ҡатнашыусылар «Лесовод» уҡыу-тәжрибә үҙәгенең производство базаһы менән танышты. Был үҙәктә урман хужалығы белгестәре янғынға ҡаршы әҙерлек үтә. «Лесовод»та урман янғындарын һүндереү тактикаһы һәм кәрәкле техника менән таныштылар.
Һуңынан урман хужалыҡтары етәкселәренә БР Урман хужалығы министрлығы һатып алған ВАЗ 21214 «Нива» и УАЗ39094 «Фермер» автомобилдәренән асҡыстар тапшырылды. Дөйөм алғанда, Башҡортостан урман хужалыҡтары автопарктары 26 берәмеккә тулыланды. Бөтә автомобилдәр яҡын араларҙа 800 мең һумға махсус янғын һүндереү ҡорамалдары менән тәьмин ителәсәк.
Һуңғы йылдарҙа Башҡортостанда Урман хужалығы министрлығы автопаркы ярайһы уҡ яңырҙы. 2008 йылда федераль бюджеттан субвенциялар иҫәбенә дәүләт учреждениелары — урман хужалыҡтары өсөн 12 еңел автомобиль һатып алынды. Быйыл 40 автомобиль (12-һе – урман-патруль автомобиле) алынды, шул иҫәптән 25-е — федераль бюджеттан субвенциялар иҫәбенә һәм 12 — урман хужалыҡтарының үҙҙәренең бюджеттан тыш табыштары иҫәбенә. 2008-2009 йылдарҙа урман хужалыҡтары техникаһы 20 процентҡа яңыртылды.


text:
Төбәктә Греция инвесторҙары халыҡ-ара экологик үҙәк төҙөргә ниәтләйФото: Ынйы Шафиҡова
Төбәктә Греция инвесторҙары халыҡ-ара экологик үҙәк төҙөргә ниәтләй
Төбәктә Греция инвесторҙары халыҡ-ара экологик үҙәк төҙөргә ниәтләйФото: Ынйы Шафиҡова
ӨФӨ, 2016 йыл, 30 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Йәрмәкәй районында эш сәфәре менән Грецияның Милли экологик тикшеренеүҙәр үҙәге делегацияһы (РАКОЕ) булып китте. Уларҙың маҡсаты экологик яҡтан таҙа ауыл хужалығы продукцияһын етештереү өсөн шарттарҙы өйрәнеү ине. РАКОЕ президенты профессор Панайотис Христодулакис һәм ойошманың төп ғилми хеҙмәткәре профессор Панайотис Яннакопулос делегация составында булды.
Район хакимиәтендә хәбәр итеүҙәренсә, ҡунаҡтар етештереү, инфраструктура һәм социаль объекттарҙы ҡарап сыҡты, район активы менән муниципалитет биләмәһендә берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу мәсьәләләрен тикшерҙе. Делегация Йәрмәкәй һыу һаҡлағысын, таҙа тоҡомло аттар үрсетеү менән дан тотҡан «Родина» агрофирмаһын, «Толпар» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең ҡымыҙ етештереү цехын ҡараны.
Эш сәфәре Казбей биләмәһендә тамамланды. Күпсәнәй йылғаһы буйында урынлашҡан элекке ҡасабала эшҡыуар Юрий Макаров эсәр һыу етештереүсе цех асҡан. «Кристальный родник» һыуының сифатына 94 анализ яһалған.
Греция инвесторҙары район менән хеҙмәттәшлек итеүгә ҙур ҡыҙыҡһыныу белдерҙе. Атап әйткәндә, «Кульчум» студент һауыҡтырыу лагерында халыҡ-ара экологик үҙәк асыу тураһында ҡарар ҡабул ителде.


text:
Өфө ауыл хужалығы йәрминкәләренә 41 район вәкиле үҙ продукцияһын килтерҙе
Уҙған ял көндәрендә Өфөлә үткән көҙгө йәрминкәләрҙә Башҡортостандың 40-тан ашыу районы үҙ ауыл хужалығы продукттарын тәҡдим итте.
— 28 һәм 29 сентябрҙә ауыл халҡы «уңыш» йәрминкәләрендә һатыу өсөн 2255 машинала Өфөгә 107 тонна ит, 6,7 тонна ҡош-ҡорт ите, 41,8 тонна бал, 1232 тонна картуф һәм 467 тонна йәшелсә килтерҙе. Был көндәрҙә сауҙа 16 майҙансыҡта алып барылды, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Өфө хакимиәтенең сауҙа һәм хеҙмәтләндереүҙәрҙе яраштырыу идаралығы начальнигы урынбаҫары Зөлфиә Ижбулатова.
Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, йәрминкәләрҙә бер килограмм балдың хаҡы – 200 һумдан 350 һумға тиклем, иттең 130 — 280 һум тәшкил иткән.
Килограмын 80-160 һумға – тауыҡ, 250-320 һумға – ҡаҙ, күркә, өйрәк ите һатып алырға мөмкин булды.
Уҙған ял көндәрендә йәшелсәләрҙең килограмы – 10-22 һумға, картуф 10-15 һумға тәҡдим ителде.
5 августан, Өфөлә «йәрминкә» миҙгеле-2013 башланғандан алып, ауыл эшсәндәре ҡала халҡына 200 тонна бал, 2650 тонна картуф, 976 тонна йәшелсә, 286 тонна ит һәм 18,6 тонна ҡош-ҡорт ите һатты, тип хәбәр иттеләр баш ҡаланың хакимиәтенең сауҙа һәм хеҙмәтләндереүҙәрҙе яраштырыу идаралығынан.


text:
Башҡортостандың һигеҙ уҡыу йорто «Рәсәйҙең иң яҡшы 500 мәктәбе» исемлегенә инде Фото: Андрей Старостин
Башҡортостандың һигеҙ уҡыу йорто «Рәсәйҙең иң яҡшы 500 мәктәбе» исемлегенә инде
Башҡортостандың һигеҙ уҡыу йорто «Рәсәйҙең иң яҡшы 500 мәктәбе» исемлегенә инде Фото: Андрей Старостин
Башҡортостандың һигеҙ уҡыу йорто «Рәсәйҙең иң яҡшы 500 мәктәбе» исемлегенә инде. Улар араһында Өфөнөң 3-сө, 39-сы, 93-сө гимназиялары, 153-сө, 83-сө лицейҙары, Стәрлетамаҡтың 1-се гимназияһы, Нефтекаманың 1-се гимназияһы, Салауат ҡалаһының 1-се гимназияһы бар. Белгестәр фекеренсә, был мәктәптәр 2012-2013 уҡыу йылында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкән.
«Рәсәйҙең иң яҡшы 500 мәктәбе» исемлеге РФ Мәғариф һәм фән министрлығы ярҙамында Мәскәүҙең өҙлөкһөҙ математик белем биреү үҙәге менән тәҡдим ителгән.
Исемлекте төҙөгәндә тикшеренеүселәр БДИ буйынса юғары күрһәткестәргә, ағымдағы йылда Бөтә Рәсәй мәктәп уҡыусылары олимпиадаһының аҙаҡҡы этабында еңеүселәр һәм призерҙар һанына айырыуса иғтибар бүлгән.
Рәсәйҙең иң яҡшы дөйөм белем биреү учреждениелары рейтингында беренсе урынды – Мәскәүҙең 1535-се лицейы, икенсе урынды – Мәскәү дәүләт университеты ҡарамағындағы А.Н.Колмогоров исемендәге мәктәп-интернат, өсөнсө урынды Санкт-Петербургтың 239-сы физика-математика лицейы яулаған.
Волга буйы федераль округында урынлашҡан һәм илдең иң яҡшы 500 мәктәбе исемлегенә ингән мәктәптәр рейтингына килгәндә, беренсе урында Татарстан Республикаһы (19 мәктәп) тора, артабан Һамар өлкәһе (15 мәктәп), Түбәнге Новгород өлкәһе (13), Сыуашстан (12), Пермь крайы (11), Һарытау өлкәһе (9), Башҡортостан Республикаһы (8), Киров өлкәһе (7), Мари Иле Республикаһы һәм Ырымбур өлкәһе (6-шар), Удмуртия, Ульяновск һәм Пенза өлкәләре (5-шәр), Мордовия Республикаһы (3 мәктәп) килә.


text:
Өфөлә Лилиә Ғүмәрова Никас Сафроновтың күргәҙмәһен астыФото: Олег Яровиков
Өфөлә Лилиә Ғүмәрова Никас Сафроновтың күргәҙмәһен асты
Өфөлә Лилиә Ғүмәрова Никас Сафроновтың күргәҙмәһен астыФото: Олег Яровиков
БР Милли музейында күренекле Мәскәү рәссамы Никас Сафроновтың шәхси күргәҙмәһе презентацияһы үтте, унда 80 рәсем һәм график эштәре тәҡдим ителде. Асыу тантанаһында БР Милли музейы директоры Ғәли Вәлиуллин рәссамды уңышы менән ҡотланы: 7 ноябрҙә асылған күргәҙмәне үткән шәмбелә 747 кеше ҡараны.
— Беҙҙең өсөн бөгөнгө сара бик мөһим, сөнки 2014 йыл Рәсәйҙә һәм республикала Мәҙәниәт йылы тип иғлан ителде, — тине республика премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова. — Башҡа субъекттарға ҡарағанда, беҙ киләһе йылға ныҡлы әҙерлек менән аяҡ баҫабыҙ, тип иҫәпләйем, сөнки бер йыл элек Президенттың Дәүләт Йыйылышына мөрәжәғәтендә күп положениелар мәҙәниәт мәсьәләләренә ҡағылды. Һәм был буш һүҙҙәр түгел. Мәҫәлән, ижади коллективтар үҙҙәренең ижади пландарын тормошҡа ашырыуға 100 миллион һумлыҡ грант алды. Күргәҙмә презентацияһы алдынан Никас хореография училищеһы уҡыусылары менән осрашты. Унда бөйөк бейеүсе һәм яҡташыбыҙ Рудольф Нуриевтың портретын эшләү уйы тыуҙы.
Вице-премьер Никас Сафроновтың йәмәғәт эшмәкәрлеген юғары баһаланы: ул үҙенең тыуған Ульяновск, Димитровград ҡалаларында сәнғәт мәктәптәре кураторы.
— Бик йылы ҡала, матур кешеләр. Ҡала бай һәм етеш тормошло булыуы күренеп тора. Кешеләр киләсәккә ышаныс менән ҡарай, бөтәһе лә бер-береһе менән таныш кеүек, — тине яңы танышыуҙарҙан үҙ тәьҫораттары менән бүлешеп рәссам. — Минең күргәҙмәм шундай иҫ киткес урында ойошторолоуына һәм һүрәттәрем тарихи яҡтан әһәмиәтле бүлмәлә ҡуйылыуына үтә рәхмәтлемен. Был минең өсөн ҙур хөрмәт. Өфөгә мин беренсе тапҡыр киләм, әммә тағы ла киләсәкмен. Икенсе, тематик күргәҙмә эшләргә йыйынам. Пландар һәм перспективалар ҙур. Бында мине ихлас ҡаршы алыуҙарына, сәнғәт, ижад аша уртаҡ тел таба алыуыбыҙға бик шатмын.
— Бик күп билдәле мәҙәниәт эшмәкәрҙәре Көнбайышҡа ҡарай, ул яҡҡа сығырға тырыша. Бөгөн һеҙ бында, Рәсәй халҡына, килеүегеҙ икеләтә ҡыуаныслы, — тип билдәләне БР Мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова. — Мәҙәниәт йылында ла һеҙҙең менән осрашырбыҙ, тип ышанам.


text:
Хәҙерге федерализм проблемаларын һәм перспективаларын тикшерҙеләрФото: Олег Яровиков
Хәҙерге федерализм проблемаларын һәм перспективаларын тикшерҙеләр
Хәҙерге федерализм проблемаларын һәм перспективаларын тикшерҙеләрФото: Олег Яровиков
Бөгөн Өфөлә Башҡортостандың Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итеүҙең 20 йыллығына арналған «Хәҙерге федерализм һәм Башҡортостан Республикаһы дәүләтселегенең үҫеш перспективалары: сағыштырыу аспекты» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы үтте.
Форумды ойоштороусылар — БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, БР Фәндәр академияһы, Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институты.
Нефтселәр Мәҙәниәт һарайында билдәле сәйәсмәндәр, ғалимдар, дәүләт власы һәм йәмәғәтселек вәкилдәре, студенттар-хоҡуҡ белгестәре йыйылды.
Конференцияның пленар өлөшө сиктәрендә егермеләп доклад тыңланды.
Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы Дәүләт советнигы Сергей Лаврентьев төбәк башлығының конференцияла ҡатнашыусыларға тәбрикләү хатын уҡып ишеттерҙе. Үҙенең исеменән ул, «республика һәр ваҡыт федерализм үҫеше яҡлы булып сығыш яһаны һәм Рәсәйҙә федерализм хәрәкәте лидерҙары иҫәбендә тора», тип өҫтәне.
Башҡортостан парламенты Рәйесе урынбаҫары Рафаил Зинуров федератив мөнәсәбәттәр үҫешенең тарихи миҫалдарына туҡталды, ул «үҙәк менән төбәктәр араһында вәкәләттәрҙе бүлешеү — яңылыҡ түгел» тип билдәләне. Иң мөһиме, «улар Конституция нормаларына ярашлы үтәлһен», — тине Дәүләт Йыйылышы вице-спикеры.
Күп милләтле федератив дәүләттең актуаль проблемалары тураһында һөйләп, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Илдус Илешев «Рәсәйҙең федератив ҡоролошо мәсьәләһе — Башҡортостан өсөн генә түгел, шулай уҡ бөтә Рәсәй дәүләте йәшәйеше һәм бөтөнлөгө өсөн дә үтә мөһим» тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Хәҙерге этаптағы федератив мөнәсәбәттәрҙең ҡайһы бер проблемалары хаҡында Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Татарстан Президенттының Тулы хоҡуҡлы вәкиле вазифаһын башҡарыусы, сәйәсәт фәндәре докторы Михаил Столяров та телгә алып уҙҙы. Уның фекеренсә, «илдә бөгөн федерализм принциптарын алға һөрөү бик ауыр. Шул уҡ ваҡытта Рәсәйҙең башҡа төрлө үҫеш альтернативаһы юҡ».
Секция ултырыштары сиктәрендә конференцияла ҡатнашыусылар суверенитет һәм хәҙерге федерализм проблемаларының төрлө хоҡуҡи һәм социаль-сәйәси аспекттарын тикшерҙе.
Конференцияны йомғаҡлап резолюция ҡабул ителде, унда власты һәм йәмғиәтте модернизациялау шарттарында федерализмды үҫтереү мәсьәләләренең актуаллеге билдәләнде.


text:
Хәйбулла районы мәктәптәре компьютерҙар менән йыһазландырыла
Хәйбулла районының ике мәктәбе быйыл компьютерҙар менән йыһазландырылды. Маҡан ауылының урта дөйөм белем биреү мәктәбе — ун урынлыҡ компьютер класы, Уфимский ауылы мәктәбе дистанциялы белем биреү өсөн сервер һәм ноутбук менән бергә ун урынлыҡ компьютер класы алды, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.
Башҡортостандың Мәғариф министрлығы квотаһы буйынса 2012 йылда райондың тағы дүрт мәктәбе компьютер кластары аласаҡ, шуларҙың береһе дистанциялы уҡытыу өсөн тәғәйенләнгән. Ағымдағы йылға билдәләнгән планда педагогтарҙың яңы форматта эшләүгә күсеүе ҡаралған. Яҡын арала Хәйбулланың 280 уҡытыусыһы ноутбуктар менән тәьмин ителәсәк. Уларҙы башланғыс класс уҡытыусылары, информатика уҡытыусылары, директорҙың мәғлүмәтләштереү буйынса урынбаҫарҙары, мәғлүмәт технологияларын әүҙем файҙаланған фән уҡытыусылары һәм мәғлүмәт технологиялары буйынса конкурс призерҙары аласаҡ.
Бынан тыш, Рәсәй Федерацияһында дөйөм белем биреү системаһын яңыртыу программаһы сиктәрендә Хәйбулла районының биш мәғариф учреждениеһы яңы транспорт — ГАЗ һәм ПАЗ автобустары менән тәьмин ителәсәк.


text:
Бурыстар тураһында хәҙер суд приставтары хеҙмәтенең сайты аша мәғлүмәт алырға мөмкин
Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында «Бурыстарың тураһында бел» акцияһының беренсе, танышыу этабы тамамланды. Ул граждандарға бурыстары булыуы-булмауы тураһында мәғлүмәт биреү маҡсатында үткәрелде.
Акция дауамында ҡыҙыҡһынған граждандарға һәм журналистарға Идаралыҡ хеҙмәткәрҙәре Идаралыҡтың интернет-сайтындағы яңы «Башҡарма производство мәғлүмәттәре базаһы» бүлегенең мөмкинлектәрен күрһәтте. Бында теләге булған һәр кем, исем-шәрифен, тыуған йылын индереп, башҡарма поизводстволар сигендә булған бурыстары тураһында мәғлүмәт алыу мөмкинлегенә эйә.
Ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, яңылыҡты эшҡыуарҙар ҙа баһалаған. «Мин транспорт һалымы буйынса бурысым барлығын белдем һәм шунда уҡ түләнем. Банкка йүгерергә, сиратта торорға һәм мәғлүмәтте телефон аша белешергә кәрәкмәй. Уңайлы, ваҡыт сарыф ителмәй», — тигән фекерен белдерҙе бәләкәй эшҡыуарлыҡ компанияларының береһенең етәксеһе.


text:
«Gangnam Style» йырының башҡортса варианты интернет киңлегендә популярлыҡ яулай
Көньяҡ Кореяның PSY псевдонимы аҫтында сығыш яһаған йырсыһының «Gangnam Style» исемле билдәле йырының кавер-версияһын «Далан» ижади берекмәһе артистары башҡарған.
Йырҙың тексы башҡорт теленә тәржемә ителгән. Видеоклипта милли костюм кейгән ҡыҙҙар ҡатнаша, ә музыкаль биҙәлештә ҡумыҙ, баян һәм ҡурай ҡулланылған. Ролик өсөн тексты артистар үҙҙәре яҙған, кавер-версия «Далан стайл» тип атала. Текст авторы Филүс Ҡалмырҙин төп композицияның йөкмәткеһен еткергән. Видеоклип ҡыш көнө «Аҡбуҙат» ипподромында төшөрөлгән.
Артистарҙың яңы композицияһы йәмәғәтселектә төрлө фекерҙәр тыуыҙырҙы. Мәҫәлән, 102.жж.рф республика берләшмәһендә блогерҙарҙың бер өлөшө видеотаҫманы ҡаты тәнҡиткә алһа, икенселәре уны һоҡланып ҡабул итә.
— Ижадыбыҙҙы һөйөүселәр араһында шок тыуҙырырға теләнек, — тине идея авторы, «Далан» ижади берекмәһе артисы Артур Туҡтағолов. – Негатив фекерҙәргә әҙер булдыҡ.


text:
Ун кандидат Өфө мэры вазифаһына дәғүә итә
Өфө хакимиәте башлағы вазифаһын биләүгә конкурста ҡатнашыу өсөн документтарҙы ҡабул итеү тамамланды. Документтарын 10 кандидат тапшырҙы: Николай Бажин, Вячеслав Гаврилов, Рафиҡ Дусалиев, Сәид Закиров, Ринат Нәсибуллин, Николай Пучнин, Владимир Чернов, Илшат Шәфиғуллин, Марат Йосопов, Ирек Ялалов.
Конкурс иғлан итеү тураһында ҡарар Ҡала Советының сираттағы 28-се ултырышында Федераль законға, Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы уставына, Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Хакимиәте башлығы вазифаһын биләүгә конкурс үткәреүҙең тәртибе тураһында положениеға ярашлы ҡабул ителде.


text:
«Электрон Рәсәй» төбәктәр иҫәбенә ҡиммәтәйҙе
«Электрон Рәсәй (2002-2010 йылдар)» федераль маҡсатлы программаһын финанслау күләмдәре арттырылды. Үҙгәрештәр РФ Хөкүмәтенең 2010 йылдың 9 июнендәге 403-сө ҡарары менән индерелде.
Төҙәтмәләргә ярашлы, 2002 — 2010 йылдарға федераль маҡсатлы программаны дөйөм финанслау күләме 26 миллиард 964 миллион 213 мең һум тәшкил итәсәк. Элекке иҫәпләүҙәр биш миллиард ярым һумға кәмерәк ине.
Яңы сумма, элекке кеүек үк, ике финанслау сығанағынан төҙөлә. Федераль бюджет средстволары иҫәбенә – 20 миллиард 369 миллион 431 мең һум (элек – 19 миллиард 952 миллион 441 мең һум) һәм РФ субъекттары бюджет средстволары иҫәбенә – 6 миллиард 594 миллион 782 мең һум (элек – 1 миллиард 285 миллион 462 мең һум).
Шулай уҡ федераль маҡсатлы программаның айырым положениелары, бүлектәре һәм уларға ҡушымталар яңы редакцияла бирелгән.


text:
Һары томбойоҡ
Һары томбойоҡ (урыҫ. Кубы́шка жёлтая, (лат. Núphar lútea) — күп йыллыҡ, һыуҙа үҫкән ағыулы үлән үҫемлек. Тамырһабағының оҙонлоғо 10 метрға етә. Июнь- июль айҙарында һары сәскә ата, август- сентябрҙә орлоҡтары өлгөрә. Һары томбойоҡ күл, быуаларҙа, бик әкрен аҡҡан йылғаларҙа үҫә. Башҡортостанда киң таралған үҫемлек.
Халыҡ медицинаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дауалау өсөн һары томбойоҡтоң тамырһабағы, япрағы һәм сәскәһе ҡулланыла. Уларҙың составында алкалоидтар, танин, минераль тоҙҙар һәм башҡа биологик актив матдәләр бар.Сәскәһендә бынан тыш гликозид табылған.


text:
Өфөлә Диснейленд аналогы төҙөләсәкФото: Мирон Доровских
Өфөлә Диснейленд аналогы төҙөләсәк
Өфөлә Диснейленд аналогы төҙөләсәкФото: Мирон Доровских
Рәсәйҙә генә түгел, бөтә Европала иң ҙур күңел асыу парктарының береһе оҙаҡламай Өфөлә төҙөләсәк. Франциялағы Диснейленд, Испаниялағы Port Aventura һәм Германиялағы Europa-Park күңел асыу парктарынан бер ҙә ҡалышмаған комплекс М.Ғафури исемендәге Үҙәк мәҙәниәт һәм ял паркында урынлашасаҡ. Был хаҡта инвестор вәкиле — «Триколор» компанияһының генераль директоры Михаил Абрамов журналистар менән аралашыу барышында хәбәр итте.
Проектлаусы – Европаның парктар һәм аттракциондар проектлау буйынса иң ҙур компанияларының береһе (Baustudio Architects Associates) – төбәктең бөтә үҙенсәлектәрен, шул иҫәптән климатын иҫәпкә алған, шуға күрә комплекстың йыл әйләнәһенә эшләйәсәк япмалы өлөшө лә ҡаралған.
2013 йылдың декабрендә бында яңы күҙәтеү тәгәрмәсе эшләй башлаясаҡ. Уның бейеклеге – 48 метр (сағыштырыу өсөн: элеккеһенең бейеклеге 20 метр ине). Мәскәү һәм Сочиҙан һуң, был бейеклеге буйынса Рәсәйҙә өсөнсө күҙәтеү тәгәрмәсе буласаҡ. Шаршамбы, 28 августа, Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов уға тәүге нигеҙ ташын һалды.
Парк тематик зоналарға бүленәсәк. Йәмғеһе алты зона булдырыу планлаштырыла: башҡорт милли, балалар, ғаилә, экстремаль, мажаралар һәм «Донъя халыҡтары архитектураһы» парктары. Һәр береһендә аттракциондар урынлаштырыласаҡ.
Шулай уҡ комплекста ретро-автомобилдәр музейы, балалар автомобиль юлы, уйын майҙансығы, ҡышҡы баҡса, кинотеатр, ресторандар, йәйге верандалар, яһалма күлдәр, боулинг, лабиринттар урынлашасаҡ. Бынан тыш, ҡыҙыҡлы һыу аттракциондары эшләйәсәк. Паркты 2015 йылдың йәйендә асыу планлаштырыла.
Төҙөлөшкә инвестициялар күләме яҡынса 120 миллион доллар тәшкил итәсәк. Барлыҡ средстволарҙы шәхси инвесторҙар бүлә.


text:
Овидий
Публий Овидий Назон (лат. Publius Ovidius Naso; б. э. т. 43 йылдың 20 мартында, Сульмо — б. э. 17 йәки 18 йыл, Томис) — Боронғо Рим шағиры. Иң тәү сиратта «Метаморфозалар» һәм «Мөхәббәт фәне» (лат. Ars amatoria, башҡа тәржемәһе «Мөхәббәт сәнғәте») поэмалары, шулай уҡ мөхәббәт элегиялары авторы булараҡ билдәле. Бер фараз буйынса, ул пропагандалаған мөхәббәт идеалдарының император Августың ғаилә һәм өйләнеүгә ҡарата рәсми сәйәсәтенә тап килмәгәнлегенән, шағир көнбайыш Ҡара диңгеҙ буйына һөргөнгә ебәрелә, һәм шунда ғүмеренең һуңғы көндәрен уҙғара. Овидийҙың Европа әҙәбиәтенә, шул иҫәптән, 1821 йылда уға күләмле шиғри юлдар бағышлаған Пушкинға тәьҫире ҙур була.[1].
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Овидий б. э. т. 43 йылдың 20 мартында (Рим ҡалаһына нигеҙ һалынған көнөнән 711-се йылында) Сульмо ҡалаһында, пелингтар округында, Лациумдан көнсығышта (таулы Урта Италияла) йәшәгән тау саба ҡәбиләһендә тыуған. Овидий үҙенең тыуған урыны һәм ваҡытын «Хәсрәтле элегииялар»ының береһендә аныҡ билдәләй (Trist., IV, 10). Уның нәҫеле элек-электән һыбайлылар ҡатламына ҡараған; шағирҙың атаһы хәлле кеше булған һәм улдарына яҡшы белем биргән. Римдәге атаҡлы уҡытыусылар мәктәбенә йөрөгәндә, Овидий бала сағынан уҡ үҙендәге шиғриәткә булған көслө ынтылышы барлығын аңлай: шул уҡ элегияһында (Trist., IV, 10) ул, хатта теҙмә әҫәр (проза) яҙырлыҡ урында ла, ҡәләменән шиғри юлдар эркелеүен таный. Атаһының ихтыярына буйһоноп, Овидий дәүләт хеҙмәтендә эшләй, ләкин түбәнге вазифаларҙы биләп ҡарағандан һуң, шиғриәт менән шөғөллөнеүҙе өҫтөн күргәнлектән, был эштән баш тарта. Атай-әсәһенең теләге буйынса иртә өйләнһә лә, ул тиҙ арала айырылышырға мәжбүр була; икенсе никахы ла уңышһыҙ була һәм оҙаҡҡа һуҙылмай; бары өсөнсө никахы ғына, ҡатынының тәүге иренән бер ҡыҙы булыуға ҡарамаҫтан, ныҡлы һәм бәхетле була, тип раҫларға мөмкин. Овидийҙың үҙ балалары булмай. Афинаға, Кесе Азияға һәм Сицилияға сәйәхәте менән белемен арттырып һәм әҙәбиәт өлкәһендә сығыш яһап, ул халыҡ иғтибары үҙәгенә эләгә һәм Гораций, Проперция кеүек шағирҙар менән дуҫлаша. Тибуллдың иртә үлеменең ике шағир араһында дуҫлыҡ ептәре нығынып китеүгә аяҡ салғанын һәм Вергилийҙы (ул Римдә йәшәмәгән) аҙ ғына күреп ҡалыуын Овидий ғүмере буйы үкенес менән хәтерләгән.
Б. э. 8 йылында хәҙер беҙгә асыҡ булмаған сәбәптәр арҡаһында (ғалимдар бер нисә фараз әйтә) император Октавиан Август Овидийҙы Томы ҡалаһына һөргөнгә ебәрә, шунда 17 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 18 йылда), ул вафат була.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҙенең һүҙҙәренән билдәле булғанса, «төҙәтеү өсөн» утта яндырғандарын һанамаһаң, Овидийҙың «Героидалар»ы (Heroides) һәм мөхәббәт элегиялары беренсе ижади тәжрибәһе өлгөһө. Овидийҙың шиғри һәләтенең сағыулығы уның "Героидалар"ында ла тойолоп тора, әммә Рим йәмғиәтенең иң төп иғтибарын ул үҙенең тәүҙә биш китап булып, «Amores» тигән исем аҫтында сыҡҡан, бөгөнгө көндә 49 шиғырҙан торған өс китабы менән йәлеп итә. Был мөхәббәт элегияларының эстәлеге күпмелер дәрәжәлә шағирҙың үҙенең мөхәббәт кисерештәренә нигеҙләнгән, тип уйлайбыҙ. Ул мажаралар, шағирҙың әйтеүенсә, уйлап сығарылған дуҫ ҡыҙы Коррина исеме менән бәйле, һәм улар бөтөн Римде шау-гөр килтерә (totam cantata per Urbem Corinna). Рим әҙәбиәтендә үҙенең классиктары менән дан тотҡан был таралған формала Овидийға, һәләтен бар көсөнә күрһәтеп, үҙенең исемен яңғыратыу һәм популярлаштырыу мөмкинлеге тыуа. Был элегияларҙың һуңғыһын тамамлап, ул үҙен, ни дәрәжәлә Мантуя даны менән Вергилийға, Верона — Катуллға рәхмәтле булһа, шул саҡлы уҡ үҙенең халҡы пелигндарҙы данлаусы итеп күрһәтә. Бәхәсһеҙ, был элегияларҙағы фекер иркенлеге, уның үҙ аллылығы, тапҡырлыҡ һәм мәргәнлек балҡышы шағирҙың поэтик даланының ташып тороуын раҫлай. Был элегияларҙа, күреүебеҙсә, бер ниндәй ҙә метрик ҡыйынлыҡтарға бирешмәгән тормош күҙәтеүҙәре, деталгә ҙур иғтибар һәм версификаторлыҡ таланты урын алған. Шуға ҡарамаҫтан, Овидийҙың ижад юлының иң әһәмиәтле өлөшө киләсәк йылдарға ҡайтып ҡала.
«Мөхәббәт фәне»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Овидийҙың II китабының 18-се элегияһында, ҡулъяҙмаларында һәм баҫмаларында алдан әйтеп киленгән «Ars amatoria» («Любовная наука», «Наука любви») атамалары менән бирелгән, ә шағирҙың үҙенең әҫәрҙәрендә ғәҙәттәгесә «Ars» тип йөрөтөлгән артабанғы әҫәрҙәре ҙур резонансҡа эйә була. Был — Овидийҙың башҡа әҫәрҙәре кеүек ук, элегик размер менән яҙылған һәм үҙенең эсенә тәүҙә ирҙәргә ҡатын-ҡыҙ мөхәббәтен ниндәй алымдар менән яуларға һәм һаҡларға өйрәткән өгөт-нәсихәт туплаған(1 и 2 китаптар), ә һуңғараҡ ҡатын-ҡыҙҙарға нисек ир-атты үҙенә ҡаратып алыу һәм уларҙы үҙенә бәйләү юлдарын асып һалған өс китаптан торған дидактик поэма. Был әҫәр, ҡайһы берҙә эстәлегенең әхлаҡ нормаларына тура килмәүе менән айырыла — автор рәсми әхлаҡ алдында уны ҡәтғи тәртип ҡағиҙәһенә мотлаҡ рәүештә буйһонорға тейеш тип ҡаралмаған иреккә ебәрелгән ҡатын-ҡыҙ һәм ситтән килгән ҡатын-ҡыҙға ҡағылышлы булыуы менән аҡларға тырыша. (Trist., II, 303). Был әҫәр, әҙәбиәт күҙлегенән ҡарағанда ла, бик шәп һәм автор талантының тулы өлгөргәнлеген, уны, һәр күренеште ентекле өйрәнеп, бер картина артынан икенсеһен балҡытып, оло ҡәтғилек, ихтыяр көсө менән һүрәтләй алған ижадсы итеп таныта. Был әҫәр б. э. т. 2—1 йылдарҙа, шағирға 41—42 йәш булғанда яҙылған. «Мөхәббәт фәне» менән бер тапта Овидийҙың ошо рәттә торған «Medicamina faciei» атамалы әҫәренең 100 шиғри юлы ла яҙылған. Овидий "Мөхәббәт фәне"нең (205-се юл) «Medicamina formae» («Матурлыҡ саралары») атамалы III китабын, бәләкәй күләмле булһа ла, уға һалынған тырышлығы менән (parvus, sed cura grande, libellus, opus) бөйөк, әҙер әйбер, тип күрһәтә ҡатын-ҡыҙға. Әҫәрҙең бөгөнгәсә килеп еткән өҙөгөндә ҡатын-ҡыҙ битен дөрөҫ тәрбиәләү сараларын тәҡдим итә. «Мөхәббәт фәне» әҫәренән һуң Овидий, киләсәктә лә Амурға хеҙмәт итеүҙән баш тартмағанын танып, кемдәргә мөхәббәт ауыр йөк кеүек тойола, кемдәр унан ҡотолорға теләй, шуларға «Мөхәббәттән дарыу» («Remedia amoris») тигән поэмаһын баҫтырып сығара. Овидий, бығаса тотҡан йүнәлешендә эшләү мөмкин булмағас, башҡа сюжеттар эҙләй башлай. Бер аҙҙан ул мифологик, дини риүәйәттәрҙе эшкәртеүгә тотона, һәм һөҙәмтәлә «Метаморфозалар» һәм «Фасттар» тигән ике капиталь әҫәре донъя күрә.
Һөргөн[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әммә был ҡиммәтле хеҙмәттәрен аҙағына еткергәнсе, уның яҙмышын тамырынан үҙгәрткән ҡаты һынауға дусар ителә. 8 йылдың көҙөндә Овидий көтмәгәндә Август тарафынан гет һәм сарматтарҙың ҡырағай иленә, Ҡара диңгеҙ буйындағы Томы ҡалаһына (хәҙер Румыниялағы Констанца) һөргөнгә ебәрелә. Император Августың һарайына үҙенең ҡатыны аша яҡын торған кешегә ҡарата шундай ҡаты күрһәтмәнең сәбәбе беҙгә билдәле түгел. Овидий үҙе уны error (хата), тип атай, ләкин ни өсөн икәнен аңлатмай (Tristia, II. 207: Perdiderint cum me duo crimina, carmen et error: Alterius facti culpa silenda mihi est), һәм был Юлий Цезарҙың күңел яраларына тоҙ һибеү кеүек булыр, ине тип әйтә. Уның ғәйебе император йортона интим зыян килтереүҙәлер, уның намыҫына, ғорурлығына тейгән, тыныслығына янағандыр. Әммә быға яуап алырға тырышҡан ғалимдарҙың барлыҡ фараздары ла ерлекһеҙ. Әммә был ҡараңғы тарихҡа берҙән-бер яҡты нур һиберлек бер мәғлүмәт бар, Овидий хәтерләгәнсә, ул ирекһеҙҙән бер енәйәттең (Trist. II, 5, 49) шаһиты була, һәм бар гонаһы уның шуны күргән күҙе булыуында ғына. Бындай язаның икенсе сәбәбе йырағыраҡта, әммә ул сәбәп мөһимерәк — шағир уны «аңһыҙ фән», йәғни «Ars amatoria» (Ex Ponto, II, 9, 73; 11, 10, 15), тип атай һәм шуның арҡаһында уны «бысраҡ фәхишәлек уҡытыусыһы» тип ғәйепләгәндәрен йәшермәй. Понттан яҙған хаттарының береһендә (IV, 13, 41 — 42) ул, һөргөнгә оҙатылыуының беренсе сәбәбе тап бына уның «шиғырҙары» икәнен әйтә (nocuerunt carmina quondam, primaque tam miserae causa fuere fugae).
«Хәсрәтле элегиялар»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡара диңгеҙ ярҙарына һөргөн шағирҙың яңы хәле менән бәйле шиғырҙарына сәбәп була. Овидийҙың бөтмәҫ талантын иҫбатлай улар, сөнки шағир бәләгә тарығас, уның ижады башҡа колоритлы була, Овидий бөтөнләй башҡа кәйефтә күренә. Бойоҡ көндәренең һөҙөмтәһе — уның юлда яҙып башлаған, һәм һөргөндә өс йыл дауамында үҙенең ҡайғылы хәлен, яҙмышына зарланыуын, Августың үҙен ярлыҡауына өмөт итеп яҙған «Хәсрәтле элегиялары» йәиһә «Хәсрәт» (Tristia) китабы. Был элегиялар үҙенең атамаһына тулыһынса тап килеп тора, биш томда сыға һәм бигерәк тә ҡатынына, ҡайһы берҙәре — ҡыҙына, дуҫтарына, ә китаптың икенсеһе, иң ҙуры — Авгусҡа мөрәжәғәт һымаҡ ижад ителгән. Был һуңғы китапта шағирҙың һәм император шәхесе араһындағы мөнәсәбәттәрҙе һүрәтләгәндә, Августың бөйөклөгөн, батырлығын юғары күтәреп, унан ғәфү үтенеп, үҙен кәмһетеп кенә ҡалмай, шул уҡ ваҡытта шиғырҙарындағы тойғолары, нисек уйлаһалар ҙа, таҙа булыуын, тормошо саф ҡоролоуын, тик шиғриәте генә уйынсаҡ икәнен дәлилләй. Һуңғараҡ Марциал да, үҙенең эпиграммаларының йөкмәткеһен аҡларға тырышып, шундай өндәмәләр яҙған. Был элегияларҙа йөкмәткеләре буйынса ләззәт шиғырҙары яҙған бик күп грек һәм рим шағирҙарының исеме телгә алына; шулай уҡ сиктән артыҡ тәүфиҡһыҙ йөкмәткеле һәм күмәк халыҡты аҙғынлыҡҡа өйрәтеүсе мәктәп ролен үтәгән рим мимик сәхнәләштереүҙәре хаҡында ла яҙыла, һәм бының өсөн уларҙы бер кем дә тәнҡитләмәй тиелә.
«Хәсрәтле элегиялар»ҙан һуң дүрт китаптан торған «Понтия хаттары» (Ex Ponto) яҡты донъя күрә. Альбинованға һәм башҡа заттарға йүнәлтелгән элегияларының йөкмәткеһе элеккесә булһа ла, «Хаттар»ҙың һәләт яғынан ҡайтыш булыуы күҙгә ташлана. Быны Овидий үҙе лә тойған, ул (I, 5, 15) үҙенең яҙғандарынан оялыуын йәшермәй. Һәм шиғырҙарының көсһөҙлөгөн, саҡырып килтерергә тырышһа ла, музаның тупаҫ геттар янына килергә теләмәгәнлеге, ә яҙылғанды төҙәтерлек көсө юҡлығын йәрәхәтле күңеленә һәр көсөргәнеш ауыр тәьҫир итеүе менән аңлата. Авторҙарҙың «Хаттар»ҙан цитатаһы йыш ҡына уҡыусының үҙенә ҡарата кеселекле булыуын үтенеү мәғәнәһендә ҡулланыла. Хәленең ауырлығы уның рух азатлығын тотҡарлай; шағирҙың фантазияһы осошон ҡыҫа. Шиғырҙарҙа сағылған арытҡыс монотонлыҡ, минорлы тон менән тоташып, ауыр үлемесле тойғолары менән — беренсе дәрәжәле таланттың, шул ҡыҫаныс, тәбиғи булмаған шарттарға ҡуйылып, үҙенең тел һәм шиғыр төҙөлөшөндә кәрен юғалта барыуы менән тәьҫир итә. Әммә Ҡара диңгеҙ буйынан Римгә оҙаҡ һәм етди эшкәртеп кенә өйрәнерлек һәм Овидийҙың таланты ғына уларҙы йүгәнләй алырлыҡ нәмәләр килеп еткән.
«Метаморфозалар»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шундай әҫәрҙәрҙең береһе «Метаморфозалар» («Әүерелеүҙәр»), 15 китапта, Хаос дәүеренән башлап Юлий Цезарҙең йондоҙға әүерелеү осорона тиклем, грек һәм рим мифтарындағы әүерелеүҙәрҙе хикәйәләгән ҙур хеҙмәт. Поэтик күркәмлеге менән бөйөк был хеҙмәтте Овидий, Римдә йәшәгәндә үк башланған һәм тамамланған булһа ла, шағирҙың көтөлмәгәндә күсеп китеүе сәбәпле, баҫылып сыҡмаған була. Етмәһә, һөргөнгә китер алдынан, йөрәге ярһыған мәлдә, шағир ҡулъяҙманы яндырған, ярай әле, бәхеткә ҡаршы, был әҫәрҙән бер нисә список (күсермә) һаҡланып ҡалған була. Овидий, списоктарҙы ҡарап сығып, Томыла уға өҫтәмәләр керетә, шулай итеп, күләмле әҫәр баҫылып сыға. «Метаморфозалар» — грек мифтары менән һуғарылған бай йөкмәткеле әҫәр булып етешкән, сөнки Овидий уны ғәжәйеп көслө, һайыҡмаҫ, фантазия, яңы буяуҙар, бер предметтан икенсе предметҡа еңел күсеүҙәр, шиғри балҡыш менән поэтик һүрәтләүҙәр менән — шулай шәп эшкәрткән. Был хеҙмәттә һоҡланғыс ысын талант тантанаһын күрмәй мөмкин түгел. Шуның өсөн дә был әҫәр һәр саҡ күп уҡылған һәм борон замандарҙан бирле,XIV быуаттағы Максим Плаундтың грек теленә тәржемәһенән бирле, башҡа телдәргә тәржемә ителеп килгән. Рәсәйҙә лә уның проза һәм шиғри тәржемәләре аҙ түгел; уларҙың дүртеһе XIX быуаттың 70—80 йылдарында донъя күрҙе.
«Фастар»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Овидийҙың икенсе етди һәм күләме менән генә түгел, әһәмиәте менән ҙур әҫәрҙәренең береһе «Фастар» (Fasti) — Римдең байрамдары һәм изге көндәренә аңлатма биреүсе календарь. Рим культына күп аңлатма биреүсе һәм Рим динен өйрәнеү буйынса мөһим сығанаҡ булып хеҙмәт итерлек ғилми поэма беҙгә бары беренсе ярты йыллыҡты һыйҙырған 6 китапта килеп еткән. Овидий был китаптарҙы Рим осоронда яҙған һәм эшкәртеп өлгөргән була. Һөргөндә, сығанаҡтар етмәү сәбәпле, эшен дауам итә алмаһа ла, автор үҙенең Римдә яҙғанын Томыла бер аҙ үҙгәртә: үҙе һөрөлгәндән һәм Август үлгәндән һуң булып үткән ҡайһы бер ваҡиғаларҙы һәм хатта 16 йылдағы Германиктың триумфын да китабына индергән ул. «Фастар» поэтик һәм әҙәби яҡтан да «Метаморфозалар»ға тиңләшә алмай, тик Овидий ғына поэтик әҫәр итә алған сюжет ҡоролоғо менән аңлатыла был; шиғырҙарында башҡа әҫәрҙәре аша таныш булған һәләтле оҫтаның ҡулы һиҙелә.
«Ibis» и «Halieutica»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Овидийҙың беҙгә килеп еткән ике әҫәре, ғөмүмән, һөргөн осоронда ғына яҙылған һәм башҡа әҫәрҙәренән айырылып тора. Шуларҙың береһе, «Ibis» (римлеләр ен ҡошо тип атап йөрөткән Египет ҡошоноң билдәле атамаһы) Овидий һөргөнгә оҙатылғандан һуң уның римлеләр хәтеренәдә һаҡланған яҡшы исемен бысратырға тырышҡан, ҡатынын да уға ҡаршы ҡуйып маташҡан дошманға сатира йәиһә пасквиль рәүешендә ижад ителгән. Овидий дошманына иҫәпһеҙ ҡарғыш оҙата, башҡа берәй әҫәрендә элегия юлдары менән түгел, ә ямб формаһында әсе телле эпиграмма яҙып, фашлармын, тип янай. Әҫәренең исемен һәм формаһын Овидий Аполлоний Родосскийға бағышлама яҙған Александрия шағиры Каллимахтан алған.
Башҡалары менән бәйләнмәгән икенсе әҫәре «Halieutica» балыҡсылыҡҡа бағышланған дидактик поэма. Ул әҫәрҙән беҙгә Ҡара диңгеҙ балыҡтары һәм уларҙың үҙенсәлектәре бирелгән бер өҙөк кенә билдәле. Был хеҙмәткә, сюжетында махсус белем тупланғанлыҡтан, Плиний үҙенең «Тәбиғәт тарихында» (XXXII, 5) һылтанма яһай, шунан башҡа ул әҙәби яҡтан әллә ни иҫ китерлек тә түгел.
Юғалған әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Юғарыла әйтелгән ике әҫәре һаҡланған тинек, ә Овидийҙың йәш саҡтағы әҫәре һәм был әҙәби төрҙөң иң яҡшы өлгөһө тип һаналған «Медея», трагедияһы беҙгә килеп етмәгән. Уның тураһында ысын күңелдән Квинтилиан (X, 1, 98) яҙа, Тацит үҙенең «Ораторҙар тураһында һөйләшеүендә» (гл. 12) иҫкә ала. Беҙгә шулай бер өлөшө Римдә, икенсе өлөшө Томыла ижад ителгән бер нисә әҫәре һәм иң һуңғыһы — гет телендә яҙылған Авгусҡа панегиригы килеп етмәгән, уның тураһында Овидий үҙе Понтия хаттарының береһендә (IV, 13, 19 и сл.) яҙған. Бер юлы аҡламаһалар ҙа, исмаһам, яҙмышы бер аҙ еңеләйеүенә ышанысын юғалтмай шағир. Әммә шағирҙың был өмөттәре тормошҡа ашмай ҡала. Август та, Тиберийға мөрәжәғәт итһә лә һөргөндән кире ҡайта алмай: бәхетһеҙ шағир 17 йылда Томыла үлә һәм ҡала ситендә ерләнә.
Мираҫы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Овидий Август дәүеренең күренекле шағирҙарының береһе була. Ул үлгәндән һуң Рим шиғриәтенең алтын быуаты тамамлана. Талантының иң ҙур үҫешенә еткән дәүеренең ҡәҙерен белмәй тәүккәлләгәне өсөн, ул Вергилий һәм Гораций менән бер рәткә баҫыу хоҡуғынан яҙһа ла, инеш кеүек урғылған шиғри һәләте һәм виртуоз шиғриәт техникаһы уны замандаштарының ғына түгел, бөтөн Рим империяһы дәүерендә йәшәгән халыҡтарҙың яратҡан шағирына әйләндерә. Бәхәсһеҙ, Овидий шағир булараҡ Рим әҙәбиәтендә иң күренекле урында торорға тейеш. Уның «Метаморфозалар»ы һәм «Фастар»ы бөгөнгө көнгә саҡлы мәктәптәрҙә өлгөлө телле, шиғырҙарын оҫта ҡороусы латин шағиры булараҡ өйрәнелә.
Овидий хөрмәтенә Меркурий планетаһындағы кратер һәм Одесса өлкәһендәге ҡала (Овидиополь) уның исемен йөрөтә.
Овидийҙың үҫмер әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Casta est quam nemo rogavit — Ниндәй ҡыҙға берәү ҙә үрелеп бармай, шул саф.
- Fas est et ab hoste doceri — Һәр ваҡыт өйрәнергә, хатта дошманыңдан да өйрәнергә кәрәк.
Тәржемәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Loeb classical library» серияһындағы әҫәрҙәре 6 томда сыҡҡан:
- Том I. Героидалар. Мөхәббәт элегиялары.
- Том II. Һөйөү сәнғәте. Кеше заттарының бер-беренә күнегеүе. Мөхәббәт дарыуы. Ибис. Сәтләүеклек. Галиевтика. Йыуаныу.
- Томын III—IV. Метаморфозалар.
- Шул V. Фастар.
- Шул VI. Тристиялар. Понттан хаттар.
«Collection Budé» серияһындағы баҫмалар: Ovide.
- Les Amours. Texte établi et traduit par H. Bornecque. IX, 214 p.
- L ' Art d aimer. Texte établi et traduit par H. Bornecque. Huitième édition chérie et corrigée par Ph. Heuzé. 1924. 5e tirage. IX, p 183.
- Contre Ibis. Texte établi et traduit par J. André. XLIV, 91 p.
- Les Fastes. T. I: Livres I—III. Texte établi, traduit et commenté par R. Schilling. Illustration. LXIX, 260 p.
- Les Fastes. T. II: Livres IV—VI. Texte établi, traduit et commenté par R. Schilling. 362 p.
- Halieutiques. Texte établi, traduit et commenté par E. de Saint-Denis. 78 p.
- Héroïdes. Texte établi par H. Bornecque et traduit par M. Prévost. XXI, 325 p.
- Les Métamorphoses. Tome I: Livres I V. Texte établi et traduit par G. Lafaye. 1925; édition chérie et corrigée par Jean Fabre, XXXIV, 278 p.
- Les Métamorphoses. Tome II: Livres VI—Х Texte établi et traduit par G. Lafaye. 1928; édition chérie et corrigée par Henri Le Bonniec. 285 p.
- Les Métamorphoses. Tome III: Livres XI—XV. Texte établi et traduit par G. Lafaye. 1930; édition chérie et corrigée par Henri Le Bonniec. 308 p.
- Pontiques. Texte établi et traduit par J. André. XLIX, 344 p.
- Les Remèdes à jean. Les produits de beauté. — Pour le visage de la femme. Texte établi et traduit par H. Bornecque. IX, 89 p.
- Tristes. Texte établi et traduit par J. André. 2008. LII, 332 p.
Урыҫ теленә тәржемәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пётр I заманында поляк Валериан Отфиновскийҙың Овидий «Метаморфозалар»ының тәржемәһенә таянып, ике тапҡыр урыҫ теленә прозаик формала аңлатмалар менән тәржемә ителә, әммә был тәржемәләр баҫылып сыҡмай.[2]. 1795 йылда А. В. Подосинов И. Е. Срезневскийҙың «Тристий» ҙың латинса-урыҫса аңлатмалы публикацияһын Рәсәй овидиеведениеһындағы әһәмиәтле ваҡиға тип атаны.[3]. Травестий переложениеһын (ауҙарылмаһын) Н. Осипов сығарҙы: «Энеевса эшкәртелгән Овидийҙың мөхәббәт ижады…» СПб, 1803. 81 стр."[2].
Һайланма шиғырҙары XIX быуат аҙағы-XX быуат башында Рәсәй мәктәптәре өсөн күп тапҡырҙар баҫылып сыға.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Образ Овидия в творчестве Пушкина. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ 2,0 2,1 История русской переводной художественной литературы.
- ↑ Подосинов А. В. Произведения Овидия как источник… М., 1985. С. 36
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- А. С. Пушкин К Овидию.
- И. М. Тронский История античной литературы: Овидий.
- С. Ошеров Лирика и эпос Овидия.
- Дримба О. Овидий. Поэт Рима и Том / Пер. с румын. — Бухарест, 1963. — 291 б.
- Гагуа И. П. Овидий Назон и древняя Колхида — Тб.: Издательство Тб. ун-та, 1984. — 124 б. — 1500 экз.
- Подосинов А. В. Произведения Овидия как источник по истории Восточной Европы и Закавказья: Тексты, перевод, комментарий — М.: Наука, 1985. — 288 б. — (Древнейшие источники по истории народов СССР). — 14000 экз.
- Вулих Н. В. Овидий — М., 1996. — 282 б. — (Жизнь замечательных людей). — 10000 экз.
- Черкасский Л. Е. Римский изгнанник и скиталец из царства Вэй: Публий Овидий Назон (43 г.до н. э.- 17 г. н. э.) и Цао Чжи (192—232 гг) // Историко-филологические исследования: Сборник статей к 70-летию академика Н. И. Конрада. М., 1967.- С.407-415.
- Ичин Корнелия. Поэтика изгнания: Овидий и русская поэзия — Белград: Филологический факультет Белградского университета, 2007. — 104 б.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Полное собрание сочинений Публия Овидия Назона. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012. (лат.)
- Собрание сочинений Овидия (Библиотека античной литературы на сайте ancientrome.ru). Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Максим Мошков китапханаһында Овидий
- Наука Любви (Ars amatoria). Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Овидий · Античные авторы · Библиотека Античной литературы. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.


text:
8 Март алдынан Өфөлә Йәштәр симфоник оркестрының тәүге концерты үтәсәк
Йәштәр симфоник оркестры баш ҡала халҡын һәм ҡунаҡтарын 7 мартта Өфө сәнғәт училищеһында үтәсәк үҙенең тәүге концертына саҡыра.
Өфө дәүләт сәнғәт академияһы нигеҙендә яңы коллектив булдырыу идеяһы менән Башҡортостандың мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова сығыш яһаны.
Оркестр составына академия һәм сәнғәт училищеһы музыканттары, шулай уҡ Урта махсус музыка колледжы студенттары инде. Коллектив етәксеһе итеп халыҡ-ара конкурстар лауреаты, БР Милли симфоник оркестрының художество етәксеһе һәм баш дирижеры Рөстәм Сөләймәнов тәғәйенләнде.
Ведомствоның матбуғат секретары Ләйлә Ишморатова аңлатыуынса, йәш музыканттарҙан торған бындай симфоник коллективтар булдырыу – бөтә донъя кимәлендә ҡулланылған практика. Бындай оркестрҙар Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең байтаҡ ҡалаларында бар.


text:
Өфөлә медицина өлкәһендәге һуңғы асыштарҙы күрһәтәсәктәр
12 — 14 ноябрҙә Өфө ҡала Мәҙәниәт һарайында Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, БР «Медтехника» дәүләт унитар предприятиеһы, «БашЭКСПО» Күргәҙмә үҙәге тарафынан ойошторолған, сит илдәр вәкилдәре ҡатнашлығында «Медицина-2013» махсус форумы үтәсәк.
Күргәҙмәлә Рәсәй медицина һәм фармацевтика предприятиелары ғына түгел, шулай уҡ Төркиә, Һиндостан, Германия, АҠШ, Швейцарияның тармаҡ фирмалары вәкиллектәре үҙ экспозицияларын күрһәтәсәк. Форумда күсмә лабораториялар; диагностика приборҙары һәм инструменттары; хирургия ҡорамалдары; терапия өсөн электромедицина приборҙары һәм инструменттары; фармацевтика продукцияһы; протездар, корсеттар, бандаждар, компрессион һәм термо кейем; ишетеү һәм массаж аппараттары; дауалау косметикаһы; оптика тәҡдим ителәсәк.
Форумға ярашлы һаулыҡ һаҡлауҙағы мөһим проблемалар буйынса конференциялар үткәреү ҡаралған: «Ритмы боҙолған ауырыуҙарҙы дауалау буйынса милли рекомендациялар», «Акушерлыҡ һәм гинекология буйынса көнүҙәк мәсьәләләр», «Неврологияла яңы диагностика һәм дауалау технологиялары», «Анестезиология һәм реаниматология проблемалары», «Заманса яңы функциональ диагностика технологиялары» һәм башҡалар.
Медицина экспофорумы эше тамамланғас, ҡатнашыусыларҙы дипломдар һәм почет грамоталары менән бүләкләү тантанаһы үтәсәк, тип хәбәр иттеләр БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Анна Лебедева: «Уҡытыусы йорто» һәм «Йәш уҡытыусылар өсөн ипотека» проекттары – уҡытыусылар өсөн ҙур ярҙам»
Нефтекама ҡалаһы ҡала округының Әмзә ауылы мәктәбе уҡытыусыһы, «Йыл уҡытыусыһы-2011» конкурсы лауреаты Анна Лебедева, «Берҙәм Рәсәй» партияһының мәғариф өлкәһендәге проекттары уҡытыусыларҙың социаль хәлен яҡшыртырға һәм белем биреүҙе яңы кимәлгә күтәрергә мөмкинлек бирәсәк, тип иҫәпләй.
— «Берҙәм Рәсәй»ҙең «Уҡытыусы йорто» һәм «Йәш уҡытыусылар өсөн ипотека» проекттары — уҡытыусы өсөн ҙур ярҙам, — тип билдәләне ул. – Мин ете йылдан ашыу ауыл мәктәбендә эшләйем һәм был проблеманың ни кимәлдә көнүҙәк булыуын яҡшы аңлайым. Бындай уңайлы шарттарҙа уҡытыусы өсөн үҙенә торлаҡ алыу бигерәк һәйбәт. Хәҙерге заман уҡытыусыһына эшләү өсөн мәктәптә генә түгел, өйөндә лә йыһазландырылған эш урыны булыуы зарур. Әгәр уҡытыусының һәр йәһәттән йылы йорто булһа, белем биреү ҙә юғарыраҡ кимәлгә күтәреләсәк.


text:
Республика министрҙары һөнәр алмаштырасаҡ
Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, 2013 йылдың мартында старт алған, «Түрә һөнәрен алмаштыра» проектын тергеҙеүе тураһында иғлан итте.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, уның төп маҡсаты – эшсе һөнәрҙәрҙең абруйын арттырыу.
— Беҙҙең маҡсат – бер кем дә шунда уҡ министр, депутат йәки президент булып китмәй. Эре түрәләр үҙ миҫалы менән йәштәргә ҡул менән эшләүҙең бер ни тиклем оят булмауын күрһәтәсәк. Өҫтәүенә бөгөн республика менән идара итеүсе күпселек власть органдары вәкилдәре үҙ хеҙмәт юлын нәҡ эшсе һөнәрҙәренән башлаған, — тип билдәләне БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат секретары Роза Кузьменко.
Быйыл «Түрә һөнәрен алмаштыра» акцияһының тәүге ҡатнашыусыһы Башҡортостандың урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллин буласаҡ, уның хеҙмәт юлы ҡасандыр Ишембай урман сәнәғәте хужалығында пилорамсы ярҙамсыһы сифатында башлана.
Өлкән синыфтарҙа, ул саҡта булған уҡытыу-етештереү комбинаты сиктәрендә, «Стәрлетамаҡ төҙөлөш» трестының 1-се төҙөлөш идаралығында уҡый. Республиканың буласаҡ урман ведомствоһы башлығы мәктәпте 3-сө разряд балта оҫтаһы таныҡлығы менән тамамлай.
Бөгөн министр йәмәғәтселеккә балта оҫтаһы белемен күрһәтәсәк. «Түрә һөнәрен алмаштыра»-2014 акцияһының тәүге этабы «Ағиҙел ағас эшкәртеү комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә үтәсәк.
Былтыр эшсе костюмын республиканың бер нисә министры кейеп ҡараны. Шулай итеп, Башҡортостандың Һаҡлау министры Георгий Шебаев икмәк бешереү заводында үҙен икмәк һалыусы сифатында татыны. Төбәктең аграр ведомствоһы башлығы Николай Коваленко ваҡытлыса һауынсы булды. Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова бер аҙға штукатур-малярға әйләнде. Спорт һәм йәштәр сәйәсәте министры Андрей Иванюта токарь һөнәрен самалап ҡараны.


text:
Владимир Путин урындағы һайлауҙарҙа «бөтәһенә лә ҡаршы» графаһын индерҙе
«Бөтәһенә лә ҡаршы» графаһы урындағы үҙ идара органдары депутаттарын һайлауҙа һайлау бюллетендәрендә быйыл көҙ үк барлыҡҡа киләсәк. Тейешле законға Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡул ҡуйған. Документты 28 майҙа Дәүләт Думаһы ҡабул иткән һәм Федерация Советы раҫлаған.
Федераль закон менән урындағы үҙ идара органдарына һайлауҙарҙа «бөтә кандидаттарға ла ҡаршы», «бөтә кандидаттар исемлегенә лә ҡаршы» тауыш биреү формаларын тергеҙеү ҡарала. Бындай тауыш биреү Рәсәй Федерацияһы субъекты законы менән раҫланған осраҡта ғына уҙғарыла.
Үҙәк һайлау комиссияһында аңлатыуҙарынса, «бөтәһенә лә ҡаршы» графаһы дәүләт власы органдарына һайлауҙарҙа, президент һайлауҙарында булмаясаҡ, сөнки был һайлауҙар муниципаль түгел.


text:
Рәсәйҙә бензин арзаная, ә тоҙ һәм һарыҡ ите ҡыйбатлана
Уҙған аҙнала Рәсәйҙә йомортҡаға — 1,8 процентҡа, таҙартылмаған туңдырылған балыҡҡа, сосискалар һәм сарделькаларға, тоҙ менән һарыҡ итенә 0,4-0,7 процентҡа хаҡ артты. Шул уҡ ваҡытта ҡарабойҙай — 2,1 процентҡа, тары — 2,0 процентҡа, шәкәр ҡомо 1,2 процентҡа арзанайҙы. Росстат уҙған аҙнаға ҡулланыусылар хаҡтары индексын билдәләне.
Рәсми статистикаға ярашлы, 6 декабрҙән 12-һенә тиклем ҡулланыусылар хаҡтары индексы — 100,1 процентты, ай башынан алып — 100,2 процентты, йыл башынан алып 105,9 процентты тәшкил иткән. Икенсе төрлө әйткәндә, хаҡтар 1 декабрҙән 0,2 процентҡа күтәрелгән.
Витаминлы продукция ла ҡыйбатлана башланы. Миҫал өсөн, бер аҙнала йәшелсә-емеш продукцияһына хаҡтар артыуы уртаса алғанда — 0,4 процентты, шул иҫәптән кәбеҫтәгә — 1,2 процентты, кишер һәм картуфҡа 0,7 һәм 0,5 процентты тәшкил итте.
Шул уҡ ваҡытта автомобиль бензинына 0,2 процентҡа хаҡтар кәмегән, ә дизель яғыулығына, киреһенсә, 0,2 проценҡа артҡан.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, Росстат Рәсәйҙең 271 ҡалаһында иң мөһим тауарҙар һәм хеҙмәттәрҙең 62 төрөнә хаҡтарҙы теркәп бара.


text:
Һаралйын
Һаралйын, саралйын, саралдин, урман тәкәһе, күк тәкәһе, ҡыр кәзәһе, яландыр тәкәһе(урыҫ. Бекас, лат. Gallinago gallinago)— Ҡыҫҡа аяҡлы, оҙон суҡышлы, арҡаһы көрәнһыу буйлы, ҡорһағы аҡ төҫтәге көйөлдөләр ғаиләһенә ҡараған сыйырсыҡ ҙурлыҡ һаҙ ҡошо.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыйырсыҡтан ҙурыраҡ. Оҙон суҡышлы, ҡыҫҡа аяҡлы сәпсәү. Яҡшы ғына йөҙә. Яҙғыһын уйын ваҡыттарында һауала, түңәрәктәр яһап, юғарыға күтәрелә, кәйелеп аҫҡа төшкәндә кәзә тауышы сығара, һырты ҡара һәм һары һыҙыҡлы ерәнһыу көрән. Ҡойроғо ерән, ҡорһағы аҡ. Муйыны, түше ҡара таплы. Зырҡыуыттан ҡорһағы аҡ булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ерҙә өҙөк-өҙөк «тә-кә-тәке-тә-кә», ерҙән күтәрелгәндә, «ҡыһх», һауала уйнағанда, «мә-ъә-ъә-ъә-ъә» тигән тауыштар сығара.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йылға һәм күл буйҙарында, һаҙлыҡтарҙа, батҡылдарҙа йәшәй. Селәүсен, төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә оялай. Көрән һәм һоро таплы 4 бөртөк һарғылт көрән йомортҡаһы була. Ите әсән аулайҙар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. — Өфө, 1986. — ИБ № 3478 28.693.35 И 90
- Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)


text:
85 меңгә яҡын кеше йәшәгән Өфө районы ауылдарында ла Ҡорбан ғәйете уңайынан тантаналы саралар үтте
85 меңгә яҡын кеше йәшәгән Өфө районы ауылдарында ла Ҡорбан ғәйете уңайынан тантаналы саралар үтте.
Миловка ауылы биләмәһендә ойошторолған иман һәм спорт байрамы район халҡының бер татыу ғаилә булып көн итеүен дәлилләне.Ғәйет намаҙынан һуң балалар өсөн Ҡөрьән сүрәләрен уҡыу оҫталығы буйынса бәйге ойошторолдо. Ошо уҡ майҙанда сәләмәт тормош яҡлыларҙың йәше лә ҡарты ла спорт ярыштарында көс һынашты. Уҡтан атыу, футбол, көрәш – байрамда битарафтар ҡалманы.


text:
Өфөнөң Комсомол урамында уйын клубы ябылды
Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре Өфөнөң Комсомол урамында уйын клубын япҡан. Бындағы уйын мул «уңыштар» биргән, көн һайын унлаған кеше клубта күп аҡса ҡалдырған. Уйын йортона даими клиент карточкаһы буйынса тик айырым кешеләр генә индерелгән.
— Полиция хеҙмәткәрҙәре уйындың ҡыҙған мәлендә килде һәм 50 уйын автоматын тартып алды. Әлеге ваҡытта уйын клубының эше туҡтатылды. Оперативниктар законһыҙ уйын бизнесын ойоштороусыларҙы асыҡлай, — тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Әлеге ваҡытта иҡтисади енәйәттәр менән көрәш бүлеге хеҙмәткәрҙәре тикшереү буйынса эш алып бара. Һөҙөмтәлә «Уйын бизнесын законһыҙ ойоштороу» статьяһы буйынса енәйәт эшенең ҡуҙғатылыуы ихтимал.


text:
«Ҡыҙыу пейджер»ға Өфө халҡы бер айҙа 111 тапҡыр мөрәжәғәт иткән
Өфө хакимиәтенең «ҡыҙыу пейджерына» февралдә ҡала халҡынан 111 мөрәжәғәт килгән. Октябрь районы халҡы әүҙемлек күрһәткән – уларҙан 33 мөрәжәғәт килгән. Калинин районынан – 25, Орджоникидзенан – 16, Совет районынан – 13, Киров районынан – 12, Ленин районынан – туғыҙ, Дим районынан – ни бары 3 мөрәжәғәт. Был турала «Башинформ» агентлығына ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегендә хәбәр иттеләр.
Статистика буйынса, мөрәжәғәттәрҙең яртыһы тиерлек торлаҡ йорттарҙы ремонтлауға бәйләнгән. Халыҡты йылытыу системаһы эшендәге етешһеҙлектәр, йылы һәм һалҡын һыу, электр уты менән тәьмин итеүҙәге өҙөклөктәр, подъездарҙы ремонтлау һәм торбалар туҙыуына бәйле мәсьәләләр борсой. Граждандар мөрәжәғәт иткән башҡа актуаль темалар – йәмәғәт транспорты эшмәкәрлеге һәм ихаталарҙы төҙөкләндереү. Сағыштырмаса аҙ мөрәжәғәт социаль өлкәгә ҡағыла. Был проблеманы өфөлөләр һигеҙ тапҡыр күтәргән.
Хат-хәбәрегеҙҙе «мэрия» абоненты адресына «ҡыҙыу пейджерға» 2-770-911 телефоны аша ебәрергә кәрәк.


text:
Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосопов Өфөлә граждандарҙы ҡабул итте
Дәүләт Думаһы депутаты, Ер мөнәсәбәттәре һәм төҙөлөш буйынса комитет ағзаһы Марсель Йосопов «Берҙәм Рәсәй» партияһы рәйесе Дмитрий Медведевтың Өфөләге төбәк йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандар менән осрашты.
Депутатҡа төрлө һорауҙар менән мөрәжәғәт иттеләр. Улар араһында – ер мөнәсәбәттәре, төҙөлөш, йәмәғәт эшмәкәрлеге һәм спорт. Шулай итеп, Өфөлә йәшәүсе ҡатын депутаттан ер участкаһын хосусилаштырыу мәсьәләһендә ярҙам итеүен һораны. Йәнә бер өфөлө экологик мәсьәләләр буйынса мөрәжәғәт итте.
Депутаттың көрәш һәм билбау көрәше буйынса зона, республиака һәм бөтә Рәсәй спорт ярыштарына ярҙам итеү өлкәһендә әүҙем эшмәкәрлек алып барыуын белеп, депутатҡа «Спартак» балалар спорт-сәләмәтләндереү футбол-хоккей клубы етәксеһе әлеге клуб сараларын үткәреүҙә ярҙам итеү үтенесе менән мөрәжәғәт итте.
Граждандарҙың барлыҡ мөрәжәғәттәре тейешле ваҡыт эсендә ҡараласаҡ, мөрәжәғәт итеүселәргә яуаптар ебәреләсәк. Марсель Йосопов төбәк аҙналығы сиктәрендә граждандар менән осрашыуҙар үткәреүен дауам итәсәк. Теләүселәр (347) 276-12-90, 276-51-81 (Дмитрий Медведевтың төбәк йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһе) йәки 276-20-41 (депутат М.Х.Йосоповтың йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһе) телефондары буйынса алдан яҙыла ала.


text:
Башҡортостандың йәш ғалимдары РФ Президенты гранттарына лайыҡ булды Фото: Андрей Старостин
Башҡортостандың йәш ғалимдары РФ Президенты гранттарына лайыҡ булды
Башҡортостандың йәш ғалимдары РФ Президенты гранттарына лайыҡ булды Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостан юғары уҡыу йорттарының дүрт фән кандидаты Рәсәй Федерацияһы Президенты гранттарын алды. Конкурс йәш Рәсәй ғалимдарының — фән кандидаттары һәм докторҙарының тикшеренеүҙәренә дәүләт ярҙамы күрһәтеү өсөн уҙғарыла.
«Техник һәм инженер фәндәре» йүнәлеше буйынса эштәрен тәҡдим иткән ике фән кандидаты быйылғы конкурстың еңеүселәре булды. Өфө дәүләт нефть техник университетының транспорт һәм нефтте, газды һаҡлау кафедраһы доценты Әнүәр Вәлиев бер нисә йыл инде сәнәғәт биналарын һәм ҡоролмаларын вибрация емерелеүенән һаҡлау темаһы өҫтөндә эшләй. Йәш ғалим полиуретандан яңы быуын тирбәлеү изоляторын уйлап тапҡан, ул тирбәлеү кимәлен ундарса һәм йөҙҙәрсә тапҡыр кәметергә мөмкинлек бирә.
Фән кандидаты президент гранты аҡсаһын ҡоролманы артабан әҙерләүгә йүнәлтергә ниәтләй. Ғалим фекеренсә, камиллаштырылған тирбәлеү изоляторҙарын төрлө өлкәләрҙә — көнкүреш приборҙарын етештереүҙән алып атом электр станциялары эшендә ҡулланырға мөмкин.
Өфө дәүләт авиация техник университетының техник фәндәр кандидаты Александр Кишаловтың эше лә техник һәм инженер фәндәре өлкәһендә дәүләт яҡлауына лайыҡ булды. Уның эше һауа-реактив двигателдәрен проектлауҙы автоматлаштырыуға ҡағыла.
«Мәғлүмәт-телекоммуникация системалары һәм технологиялары» йүнәлеше буйынса грантты шул уҡ университеттың электроника һәм биомедицина технологиялары кафедраһы доценты Андрей Воробьев алды. Математика һәм механика өлкәһендә Башҡорт дәүләт университетының ғәмәли математика һәм һан алымдары кафедраһы доценты Айгөл Манапова айырылып торҙо.
Рәсәй Федерацияһы Президенты гранттары ғәмәли тикшеренеүҙәр уҙғарыуға сығымдарҙы финанслау өсөн ике йылға бүленә. Фән кандидатының грант күләме — йылына 600 мең һум, фән докторының 1 миллион һум тәшкил итә.


text:
Хәрби хеҙмәткәрҙәр туғандары менән видеотерминал аша аралаша аласаҡ
Хәрби хеҙмәткәрҙәр һәм хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар интернет ярҙамында туғандары менән видеотерминал аша аралаша аласаҡ. Үҙәк хәрби округының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 15 ноябрҙән хәрби частарҙа видеотерминалдар эшләй башлаясаҡ.
Ҡоролмалар һөйләшеүселәрҙең һынланышын күрһәтә һәм телмәрен ишеттерә, видеоконференция үткәреү мөмкинселеген дә бирә. Шулай уҡ егеттәр электрон почта менән ҡуллана аласаҡ.
Был хеҙмәтләндереү бушлай булмаясаҡ, әммә, Үҙәк хәрби округынан хәбәр итеүҙәренсә, Бындай аралашыуҙа хәрби хеҙмәткәрҙәр һәм хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар өсөн ташламалар буласаҡ. Уларҙың әңгәмәселәре компьютер һәм шундай уҡ видеотерминал менән ҡуллана ала.
Хәрби хеҙмәткәрҙәр өсөн терминал мөмкинлектәрен файҙаланыу һәм хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәү буйынса дәрестәр үткәрелгән. Ундан ашыу бындай аппарат Башҡортостан республикаһы, Ырымбур, Һамар, Свердловск, Ульяновск, Силәбе өлкәләре һәм Пермь крайы частарында булдырыласаҡ.


text:
Һиндостан Илсеһе Аджай Малхотра Өфө моторҙар эшләү берекмәһе технологиялары менән танышты
«Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә Һиндостан Республикаһының Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Аджай Малхотра етәкселегендә Һиндостан Хөкүмәте делегацияһы килде. Ҡунаҡтар берекмәнең Һиндостан самолеттары өсөн АЛ-31ФП двигателе йыйылған цехы менән танышты.
Берекмәнең корпоратив коммуникациялар идаралығында билдәләүҙәренсә, Һиндостан — 60-сы йылдар уртаһынан «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең стратегик партнеры. Был ил өсөн ӨМЭПБ төрлө типтағы изделиелар етештергән һәм Р25-300, Р29Б-300В һәм АЛ-31ФП двигателдәренең лицензиялы производствоһын ойоштороуҙа техник ярҙам күрһәткән. 2011 йылда Һиндостанға поставкалар өлөшө Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе экспортының дөйөм күләмендә 34,2 процентты тәшкил иткән. Һиндостандың Хәрби һауа көстәренең Су-30МКИ истребителдәре өсөн 11 АЛ-31ФП двигателе һәм 57 авиация быуыны тейәп оҙатылған.