text:
Сираттағы еңеүселәр асыҡланды
16 декабря 2015 йыл | Матбуғат
"Башҡортостан Республикаһы” нәшриәт йорто ДУП-ы "Аҙна һайын бер бүләк” акцияһы иғлан итеү менән, бүләк оторға теләүселәр ағымы бермә-бер артып китте.
“Беҙ йәшәгән яҡтарҙа”
16 декабря 2015 йыл | Яңылыҡтар, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Әҙәбиәт йылында тағы бер яҡташыбыҙ – Марс Кәлимуллиндың "Беҙ йәшәгән яҡтарҙа” тип аталған шиғри йыйынтығы донъя күрҙе.
Ил хәүефһеҙлеге һаҡсылары
16 декабря 2015 йыл | Йәмғиәт
1959 йылдың 17 декабрен-дә СССР Министрҙар Советы Ҡораллы Көстәрҙең яңы төрөн булдырыу тураһында Ҡарар ҡабул итә.
Яҡташ яҙыусылар менән осрашыу
16 декабря 2015 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Хаттар
Ноябрь айында Ҡауар-ҙы урта мәктәбендә яҡташтары-быҙ, ағалы-энеле - билдәле яҙыусы, "Ағиҙел” журналының баш мөхәррире Әмир Әминев, яҙыусы-сатирик Марат Әминев һәм шағир Әхмәр Үтәбай менән осрашыу кисәһе булып үтте.
Бар булмышы менән журналист
16 декабря 2015 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Сирек быуатҡа яҡын ғүмерен ҡатмарлы ла, яуаплы ла, мауыҡтырғыс та журналис-тика өлкәһенә бағышлаған Гүзәл Фәтих ҡыҙы Борханова радио тыңлаусыларға – «Аҡ елкән», телевизор ҡараусыларға «Артылыш», «Тай-тулаҡ», «Үҙ еремдә», «Һүҙһеҙ ҡараш», «Автограф», «Шаңдау», «Беҙ – бала саҡ иленән» тапшырыуҙары аша яҡшы таныш. Республикабыҙ ҡала-райондарын ғына түгел, ә күрше өлкәләрҙе лә әллә нисә тапҡыр урап, һәр төбәктең үҙенсәлеген, унда йәшәгән сағыу шәхестәрҙе, тырыш хеҙмәте менән дан ҡаҙанған ябай кешеләрҙең яҙмышын асҡан, көнүҙәк мәсьәләләр күтәргән үткер ҡарашлы, сәсән телле, тос фекерле журналистың тапшырыуҙары һәр саҡ тамашасы күңеленә үтеп инә.


c: text/html

text:
«Иң мөһиме – күңел ихласлығы...»
– 2017 – Тәбиғәтте һаҡлау йылы тип иғлан ителде. Был һеҙҙең ижадығыҙҙа төп тема тип тә әйтергә була. «Бөтәбеҙгә бер Ер шары» әҫәре тәбиғәтте, Ер шарын һаҡлауға арналған. Был китап 2014 йылда республика буйынса иң уҡымлы тип табылды. Уңыш сере нимәлә тип уйлайһығыҙ?
– Өләсәйем мине бик яратты. Ул сәскәләрҙе сәбәпһеҙ өҙмәҫкә, һыуҙы тәләфләмәҫкә өйрәтә торғайны. Бала саҡтан тәбиғәткә ғашиҡмын. Ә изгеләр хаҡында яҙа башлағас, Аллаһы Тәғәләнең Ер шарын юҡтан бар итеүен һәм кешеләргә уны һаҡларға ҡушыуын белдем. Был хаҡта йыш уйландым. Дин кешеләренең Еребеҙгә ни өсөн һаҡсыл ҡарауын аңланым. Әүлиәләр хаҡында яҙғанда ла тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш иң беренсе урында булды. «Бөтәбеҙгә бер Ер шары» әҫәре бына шулай барлыҡҡа килде.
– Һеҙ бит хаҡлы ялға сыҡҡас ҡына яҙа башлағанһығыҙ. Ижадығыҙҙың инеше ҡайҙан?
– Бала саҡтан әҙәби китап уҡырға яраттым. Яҙыусыны буй етмәҫлек бер илаһи зат һымаҡ күрә инем. Яҙыштырһам да, уны кешегә уҡытып ҡарарға батырсылыҡ итмәнем. Бер саҡ Сибай ҡалаһында Яҙыусылар ойошмаһы барлыҡҡа килде. Әҙәбиәт уҡытыусыһы булараҡ, мин был ойошма менән тығыҙ бәйләнештә эшләнем. Йәш шағирә, ойошманың әҙәби консультанты Гөлназ Ҡотоева хикәйәләремде уҡып сыҡты ла: «Әйҙә, гәзит-журналдарға бирәйек», – тине. Үҙе мөхәррирләп, машинкала баҫып, «Ағиҙел» («Ауыл бисәһе»), «Шоңҡар» («Этле ҡунаҡ»), «Башҡортостан ҡыҙы» («Ала ҡаҙ») журналдарына илтеп бирҙе. Хикәйәләр өс журналда ла баҫылып сыҡты. Ул саҡта «Ағиҙел»дә Рәшит Солтангәрәев эшләй ине, ул, әҙәбиәткә яңы яҙыусы килде, тип бик шатланды. Кәңәше әле лә иҫтә: «Яҙаһың икән, яҡшы яҙ. Бер насар яҙған әҫәреңде уҡып, был яҙыусыны уҡып тормайым, тиерлек булмаһын», – тип иҫкәртеп ҡуйғайны. Юл башымда ижадыма иғтибарлы кешеләр осрамаһа, кем белә, бәлки, яҙыусы булып китә алмаҫ инем. Бөгөн дә ошо ике намыҫлы, ярҙамсыл ҡәләмдәштәремә сикһеҙ рәхмәтлемен.
– Лира апай, ә яуызлыҡҡа нисек ҡаршы торорға?
– Әҙәм балаһы яҡшылыҡ менән яманлыҡты айыра белергә тейеш. Ҡай саҡта яҡшылыҡ эшләйем тип яманлыҡ та ҡылып ҡуябыҙ. Был бигерәк тә бала тәрбиәләгәндә күренә. Теләк теләгән саҡта ла кешенең әйткән һүҙҙәрендә уның рухи кимәле сағылыш таба. Доғаларҙа күңел ихласлығы мөһим. Дини тәғлимәт буйынса, эшләгән яҡшылыҡ та, насарлыҡ та, теләгәндәребеҙ ҙә үҙебеҙгә әйләнеп ҡайта.
Изге күңелле кеше һис ҡасан кешегә насарлыҡ эшләмәҫ, яуызлыҡҡа яуызлыҡ менән яуап бирмәҫ. Әммә дин яуыздарҙан һаҡ булырға өйрәтә. Йылан саҡмай тора алмай. Яуызлыҡ – шайтандан, тибеҙ. Әҙәм балаһының иман ныҡлығын һынар өсөн Аллаһ ергә Шайтанды ебәргән. Төрлө ауырлыҡтар беҙгә иманыбыҙҙы һынау өсөн бирелә. Һынауҙарҙы һынмай үткәндәр ҡасан да бер бәхеткә юлыға.
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 2-се (2017) һанында уҡығыҙ.
Теги: Лира Яҡшыбаева

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ауыл яңы һулыш кисерә30-06-2012, 04:55 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Хәҙер Прибельский халҡы, 25 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан район үҙәгенә йөрөмәйенсә, үҙ ауылының стационарында тулы кимәлдә дауалана ала. Кабинеттар заманса йыһазландырылған. Инвалидтар өсөн тәғәйенләнгән бүлмәләрҙә лә барлыҡ уңайлыҡ бар. “Хәҙер һәр төрлө анализды, дауаланыуҙы ла үҙебеҙҙә үткәрә алабыҙ”, — тип һөйөнә дауахана хеҙмәткәрҙәре. Бында, Прибельскийҙың алты меңгә яҡын халҡынан тыш, күрше ауылдарҙы ла хеҙмәтләндерәсәктәр. Дөйөм алғанда, дауахана 14 мең тирәһе кешенең һаулығы һағында тора.
1963 һәм 1985 йылда төҙөлгән ике бинанан торған иҫке мәктәпкә капиталь ремонтты ла юғары кимәлдә атҡарып сыҡҡандар: бинаның тышҡы йөҙө, түбәһе, иҙән, тәҙрәләр, ишектәр, йылытыу, һыу, электр менән тәьмин итеү, канализация системалары тулыһынса яңыртылған.
Ремонт мәлендә балаларға төрлө учреждение бинаһында уҡырға тура килһә лә, өлгәш сифаты яҡшы.
— 36 сығарылыш уҡыусыһының барыһы ла Берҙәм дәүләт имтиханын уңышлы тапшырҙы, — ти мәктәп етәкселәре. — Улар араһында бер уҡыусыбыҙ — көмөш, икәү алтын миҙалға лайыҡ булды.
Сентябрҙә яңы мәктәпкә 700-гә яҡын бала аяҡ баҫасаҡ. Уларҙың уҡыуҙа тағы ла юғарыраҡ һөҙөмтәгә өлгәшеренә шик юҡ, сөнки бында ныҡлы, сифатлы белем алыу өсөн яҡшы шарттар тыуҙырылған. Кабинеттарҙа — интерактив таҡта, Интернет селтәренә сығыу мөмкинлеге бар. Һәр бүлмәгә йылы һыу үткәрелгән.
Прибельский мәктәбе элек-электән йәшелсәселек буйынса районда алдынғыларҙан һаналған. Үҙ уҡыусыларын туҡландырыуҙан тыш, һатырға ла еткән. Уңыш быйыл да мул булмаҡсы. Әле мәктәптә йәйге лагерь ойошторолған. Уҡыусылар ялын хеҙмәт менән бәйле үткәрә, йәшелсә баҡсаһын иғтибарҙан айырмай.
Яңыртылған биналар Прибельский ауылы тормошона яңы һулыш өрҙө кеүек. Етәкселәр әйтеүенсә, малсылыҡ, игенселек, эшҡыуарлыҡ үҫеш алған төбәктә республика ҡаҙнаһы иҫәбенә тағы ла бер нисә объект барлыҡҡа киләсәк, юлдар яңыртыласаҡ, һыу үткәреләсәк.
Ҡырмыҫҡалы районы.


text:
Өфөнөң Орджоникидзе районы халҡын «Дуҫлыҡ йәйғоро» көтә
Бөгөн Өфөнөң Орджоникидзе районында, Химиктар мәҙәниәт һарайында, Халыҡтар берҙәмлеге көнөнә арналған «Дуҫлыҡ йәйғоро» байрамы үтәсәк.
Бында райондың Мәҙәниәт йорто, Мәҙәниәт һәм халыҡ ижады үҙәге коллективтары, Өфө сәнғәт училищеһы студенттары, музыка мәктәптәре һәм «Диалог» үҫмерҙәр клубтары берләшмәһе уҡыусылары сығыш яһаясаҡ, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенән.
Фойела фотоһүрәттәр күргәҙмәһе һәм байрам йәрминкәһе ойоштороласаҡ.
Башлана – 15 сәғәттә.


text:
1897 йыл(1897 битенән йүнәлтелде)
1897 (бер мең һигеҙ йөҙ туҡһан етенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1897 йылы, 2 мең йыллыҡтың 897 йылы, XIX быуаттың 97 йылы, XIX быуаттың 10 ун йыллығының 7 йылы, 1890 йылдарҙың 8 йылы.
Йөкмәткеһе
ВаҡиғаларҮҙгәртергә
- Рәсәй империяһында тәүге дөйөм йән иҫәбен алыу үткәрелә.
ТыуғандарҮҙгәртергә
- Хәмит Зөбәйер Ҡушай, төркиәтсе, этнограф, археолог.
- Ҡыуатов Усман Мөхәмәтғәлим улы, Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
- 5 февраль — Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы, революционер.
- 21 сентябрь — Әхмәтйәнов Зәйнетдин Низаметдин улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
Вафат булғандарҮҙгәртергә
- 3 апрель — Йоһаннес Брамс, немец композиторы.


text:
Кескәй туғандарын артабан ҡарай алмаясағын аңлаған үҫмер үҙ-үҙенә ҡул һала
Район-ҡалала аҙна һайын тиерлек үҙ-үҙен үлтереү йәки үлтерергә маташыу теркәлә. Улар араһында эскелеккә һабышҡан, тормош мәғәнәһен юғалтҡандар ғына түгел, ә үҫмерҙәрҙең, хатта балаларҙың да осрауы хафаға һала.
“Әсәй! Үтенеп һорайым, ҡайттыҡ, һеңлем илай, тыммай. Ҡайттыҡ инде, зинһар!” Сибек кенә үҫмер малай өҫ-башы, сәсе туҙған әсәһен ялбарып-ялбарып саҡырҙы. Тик тегеһе: “Бар күҙемдән юғал! Илаһа ни – тымыр әле. Мин ни эшләйем!” – тип һаһылдашып көлгән ирҙәргә боролоп ултырҙы.
Эҫе күҙ йәштәренә быуылып илаған малай кире өйөнә йүнәлде. Бында өс кесе туғанының өмөт тулы ҡарашы йөрәген өттө. Бер йәше тулмаған һеңлеһе һаман да илай. Үҫмер уңайһыҙланып булһа ла, күрше инәйгә инеп тағы ла һөт һораны. Йөҙө шәфҡәтлелек нурҙарынан сағылған әбекәй бер һүҙһеҙ һөт ҡойоп бирҙе. “Һеңлең илайҙыр инде. Әсәйеңә әллә нимә булды бит, һуңғы ваҡыт бөтөнләй туҡтай алмай башланы...” – тип һөйләнде үҙе. Үҫмер шулай ҙа ғәзиз кешеһе тураһында яман һүҙҙәр ишетергә теләмәне: “Юҡ, инәй, ул тиклем эсмәй хәҙер, эш эҙләп йөрөй бит ул”, – тип аҡланы әсәһен. Әбей баланың күңелен уйлап: “Эйе, эйе, шулай инде, заманалар ауырайып китте бит”, – тигән булды.
Һөт тотоп ҡайтып барған үҫмер ниңәлер тормоштоң тик улар өсөн генә ауырайыуына бошондо. Уның тиҫтерҙәре рәхәтләнеп велосипед, скутерҙа саба, әсәһе әҙерләгән ризыҡтан баш тартып инәлтә, модалы итеп кейенә. Ә уны иртәнсәктән алып бер уй борсой – кесе туғандарына нимә ашатырға? Хәйер, үҫмер ҡайҙалыр юғалған әсәһе, ҡайҙан ризыҡ табыу тураһында уйлап, төндәрен дә йоҡламай йөрөп сыға. Малай ҡайһы саҡта интернатҡа барып урынлашыу теләге менән дә янып ҡуя. Тик кесе туғандарының ул саҡта ҡарауһыҙ ҡаласағын уйлап бошона.
Бер көн туғандары аслыҡтан илағас, малай әсәһенән уларҙы балалар йортона тапшырыуын ялбара башлай. Тик ҡатын: “Мин барҙа улар етемәк булып йөрөмәйәсәк!” – тип аҡыра. “Һин барыбер уларҙы ҡарамайһың, улар астан үләсәк бит!” – тиеүенә, әсәһе ҡул һелтәп кенә ҡуя. “Ярай, бәлки, мин үлһәм аҡылыңа килерһең!” – ти малай.
Әммә балаһының ошо ҡурҡыныс һүҙҙәре лә аҙғын ҡатынды туҡтатмай. Ул балаларын үҫмер ҡулына тапшырып, рәхәтләнеп көн күрә. Балалар пособиеһы ла бер-бер артлы алмашынған әшнәләрен һыйлауға китә.
Бер нисә көн эсеп йөрөгән әсәһен барып тапҡас, үҫмер уның ҡайтыуын ялбара. Тик әсәһе уны ғәҙәттәгесә ҡыуа башлай. “Улай булғас, мин аҫылынып үләм дә ҡуям. Ялҡтым барыһынан да!” – тип илай малай. Ғәзиз кешеһенең: “Үл әйҙә!” – тигән һүҙҙәрен ишетеп бала аптырап ҡала. Унан йортона йүгереп ҡайта һәм ҡустыһының әсәһенә барыуын, әгәр ҡайтып өлгөрмәһә үҙ-үҙенә ҡул һаласағын белдерә. Тик ҡатын был юлы ла балаһының һүҙҙәренә вайымһыҙ ҡала.
Ғәзиз кешеһен ғүмеренең аҙаҡҡы секундына тиклем көтә малай. “Әсәй, әсәй, ҡотҡар мине...” – тип бышылдай үҫмер. Унан был донъяла яңғыҙ ҡаласаҡ кескәй туғандарын уйлай. “Бәлки, улар өсөн минең үлемем хәйерлерәк тә булыр, ҡараусы булмағас, уларҙы балалар йортона тапшырырҙар, һеңлем дә аслыҡтан аҙарынып иламаҫ...”
Эйе, бала саҡтан ололарҙың хәсрәтен үҙ иңенә алып, нисәмә йылдар ғәзиз кешеһенә бер һүҙ тейҙермәй, кесе туғандарын тәрбиәләгән үҫмерҙең йәне күккә осто. Үҙе һәләк булғандан һуң ғына танышҡан был баланың ни тиклем оло йөрәкле булыуы тетрәндерҙе. Үкенескә ҡаршы, өлкәндәрҙең рәхимһеҙлеге һәм битарафлығы, донъялағы иң ғәзиз кешеһенең хыянаты уның йәнен талсыҡтырҙы. Хәйер, бындай тормошто һирәк оло кеше күтәрә алыр ине.
Үҙенең үлеме менән кесе туғандарының тормошон яҡшыртырға ынтылған малайҙы онотмайыҡ, ҡәрҙәштәр! Уның йәненә аяттар бағышланһын, был донъяла бер рәхәтлек күрмәгән, бер йылы һүҙ ишетмәгән бала, ниһайәт, тыныслыҡ тапһын ине...
Гүзәл ИҪӘНГИЛДИНА.


text:
Башҡортостан һәм Удмурт Хөкүмәттәре араһында транспорт инфраструктураһын үҫтереү тураһындағы килешеү төҙөлдө
Башҡортостан Республикаһы һәм Удмурт Республикаһы Хөкүмәттәре араһында транспорт инфраструктураһын үҫтереү тураһындағы килешеүгә ике төбәк етәкселәре Рөстәм Хәмитов һәм Александр Соловьев Өфөлә 29 августа ҡул ҡуйҙы.
Килешеү Кама һәм Буй йылғалары аша яңы күперҙәргә юл төҙөүҙе күҙ алдында тота. Ижевск – Сарапул – Камбарка – Нефтекама – Дүртөйлө – Өфө маршруты буйынса тура автомобиль юлын 2016 йылда ойоштороу планлаштырыла, тип хәбәр итә республика Президентының матбуғат хеҙмәте.


text:
«Башҡорт бал ҡорттарын ҡотҡарырға» күсмә экспедицияһы Бөрйән районына юлландыФото: Андрей Старостин | Видео: Ринат Исҡужин, Мирон Доровских
«Башҡорт бал ҡорттарын ҡотҡарырға» күсмә экспедицияһы Бөрйән районына юлланды
«Башҡорт бал ҡорттарын ҡотҡарырға» күсмә экспедицияһы Бөрйән районына юлландыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
15 ғинуарҙа Өфөлә «Башҡорт бал ҡорттарын ҡотҡарырға» күсмә экспедицияһы старт алды. Ойоштороусыһы булып Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе сығыш яһаны. Уның составында — 20-гә яҡын төрлө профилле белгестәр: йәмәғәт эшмәкәрҙәре, ғалимдар, «Шүлгәнташ» тәбиғәт ҡурсаулығы, «Башҡортостан» милли паркы хеҙмәткәрҙәре, Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе ағзалары. Улар 16 ҡаргиҙәрҙә Бөрйән районына юлланды.
Экспедиция Бөрйән солоҡ ҡортон һаҡлау һәм «Шүлгәнташ» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығын киңәйтеү мәсьәләләренә арналған.
Сәфәр барышында ойоштороусылар йәмәғәтселәрҙе ошо биләмә менән таныштырырға һәм ҡурсаулыҡты киңәйтеүгә бәйле мәсьәләләрҙе урында тикшерергә ниәтләй.
Башҡортостанда Бөрйән ҡырағай бал ҡортон һәм солоҡсолоҡто үҙенсәлекле тәбиғәт кәсебе булараҡ һаҡлау проблемаһы электән килә. Үҙ ваҡытында «Шүлгәнташ» ҡурсаулығы Бөрйән солоҡ ҡорто популяцияһын һаҡлау өсөн Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығынан айырылып сыға. Бөгөн ҡурсаулыҡ Бөрйән районының көнбайыш өлөшөндә 27 мең гектар майҙанды биләй. Бындай биләмәлә тоҡом таҙалығын һаҡлау еңел түгел. Ҡурсаулыҡ зонаһын киңәйтеү — «бөрйәнкәй»ҙең генофондын һаҡлау буйынса мөһим бурыстарҙың береһе.
— Бөрйән бал ҡорттары эшһөйәр, һыуыҡҡа сыҙамлы. Йүкә сәскә атҡан мәлдә бер башҡорт солоҡ ҡорто 15 килограмға яҡын бал йыя, ул республиканың тау-урман зонаһында ҡарт ағастар ҡыуышында йәшәй. Шуға күрә уның тәбиғи йәшәү урынын һаҡлау өсөн ҡуйы урмандар кәрәк. Бынан тыш, Бөрйән солоҡ ҡорто ҡурсаулыҡ районына килтерелгән башҡа төр бал ҡорттарына ҡушыла һәм үҙенең үҙенсәлектәрен юғалта — киләһе быуын ҡырағай төрҙә йәшәй алмай һәм уның һыуыҡҡа сыҙамлылығы юғала, — тип һөйләне Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө биология институтының геоботаника һәм үҫемлектәр донъяһын һаҡлау лабораторияһы мөдире Василий Мартыненко.
Ғалим әйтеүенсә, әгәр ҙә башҡорт солоҡ бал ҡортон һаҡлау буйынса саралар күрелмәһә, беҙ яҡын киләсәктә үк бөтә донъяла уникаль булған ҡырағай бал ҡортон юғалтасаҡбыҙ, тип раҫлай генетиктар.
Ҡурсаулыҡ биләмәһен киңәйтеү буйынса проект әҙер. Ошо проблеманы асыҡ итеп күрһәтеү һәм мәсьәләне юғары кимәлдә күтәреү өсөн ойоштороусылар экспедицияға БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Вячеслав Аброщенко менән Руфина Шаһапованы саҡырған.
— Проблема етди һәм ул оҙаҡ тикшерелә. Минеңсә, әлеге сәфәрҙән һуң ошо мәсьәлә буйынса ҡарар закон нигеҙендә ҡабул ителер, — тип билдәләне Руфина Шаһапова.
Сәйәхәттең маршруты Мәләүез, Ишембай, Бөрйән райондары буйлап үтәсәк. Экспедиция ағзалары Нөгөш ҡасабаһында буласаҡ. Шәмбе сәйәхәтселәр «Шүлгәнташ» тәбиғи ҡурсаулығына барып етергә, «Шүлгәнташ» мәмерйәһендә булырға, «Башҡортостан» милли паркының буфер зонаһын булдырыу, шулай уҡ айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләренең башҡа мәсьәләләрен тикшерергә ниәтләй. Экспедиция дүрт көн дауам итәсәк.


text:
Төбәк журналистарының телепроекттары – «Үҙенсәлекле телеидеялар питчингы» бөтә Рәсәй конкурсы финалында
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Рәсәй телевидениеһы академияһы «ТЭФИ-Төбәк» сиктәрендә уҙғарылған «Үҙенсәлекле телеидеялар питчингы» махсус конкурсының финалсыларын иғлан итте. Дүрт финалсы иҫәбендә – Өфөнән икәү.
«Рәсәйҙәге телепроекттың иң яҡшы идеяһы» исеменә дәғүә иткән эштәрҙең береһен «Телешко» телевидение мәктәбенең авторҙар коллективы: Рөстәм Аҙнабаев һәм Руслан Фаршатов, шулай уҡ ун беренсе класс уҡыусылары Илья Черепанов һәм Владимир Саргсян тәҡдим иткән. Һуңғылары йылдан ашыу «Тамыр» телеканалының «Тау-тау хәбәр» тапшырыуында эшләй һәм махсус репортаждар төшөрә. Аҙаҡҡы эштәрҙең береһе – «Иволга» йәштәр форумының эше тураһында фильм. Уларҙың проекты «Ту жур» тип атала. Был — яңы эш башлаған ике журналистың мажаралары хаҡында реалити-шоу. Уларға көн һайын теге йәки был ваҡиға тураһында телевизион сюжет төшөрөү бурысы ҡуйыла.
2012 йылда Ҡазанда Рөстәм Аҙнабаев һәм Руслан Фаршатов «Ҙур сумаҙан» тигән проект менән «Идеялар питчингы» конкурсында еңгәйне.
«Бала менән сәйәхәт итеү» тип аталған икенсе проекттың авторы – билдәле алып барыусы, Башҡортостан юлдаш телеканалының яңылыҡтар хеҙмәте мөхәррире, «ТЭФИ-Төбәк» премияһы лауреаты, «Мәғлүмәт тапшырыуын алып барыусы» номинацияһында бронза Орфейға эйә булған Светлана Лобанова. Ул – сәйәхәттәр тураһында программа авторы. Маҡсаты – ябай турист һәм балалы турист күҙлегенән яңы урындар менән таныштырыу.
Питчинг яңы исемдәр асыуҙы, тапшырыуҙар уйлап сығарыуҙы, яңы проекттар менән таныштырыуҙы маҡсат итеп ҡуя.
Рәсәй телевидениеһы академияһы фондының эксперт советы һайлап алған проекттарҙы яҡлау «ТЭФИ-Төбәк» Бөтә Рәсәй телевизион конкурсының финалы сиктәрендә 24 ноябрҙә Өфөлә уҙа.


text:
Бард йыры балалар телевизион конкурсы башлана
«Ҡош юлы» йәштәр хәрәкәте һәм «Тамыр» балалар-үҫмерҙәр телеканалы «Ҡош Юлы. Балалар» башҡорт бард йыры яңы телевизион конкурсы өҫтөндә эшләй.
Ошо көндәрҙә проекттың тәүге сығарылыштары төшөрөлдө. Ете остаз: Артур Кәбиров, Минзәлә Яхина, Тимур Ямалов, Альбина Шәмсетдинова, Ришат Сөләймәнов, Ринат Абдулов һәм Тимур Йосопов социаль селтәрҙә һайлап алыу турын үткән балаларҙан үҙ командаһын төҙөнө. Проектты алып барыусы билдәле музыкант Илшат Абдуллин остаздарға түҙемлек теләп, балаларҙың күңел ҡылдарына ҡағылыу - ете ҡыллы гитарала уйнауға ҡарағанда күпкә ҡатмарлыраҡ һәм яуаплыраҡ тип, шаяртыу ҡатыш иҫкәртеү яһаны.
«Балаларҙы хәрәкәтебеҙгә йәлеп итеү идеяһы уҙған йылдың яҙында, М. Кәрим исемендәге 158-се гимназияның концертынан һуң, директор Гөлназ Әхмәҙиева, балалар өсөн «Ҡош Юлы» проектын эшләргә теләгегеҙ юҡмы тип һорағас, барлыҡҡа килде, - тине «Ҡош Юлы» хәрәкәте етәксеһе Тимур Йосопов. - Проектты «Тамыр» телеканалы менән бергә эшләү идеяһы тыуҙы. Остазыбыҙ Азамат Юлдашбаев менән кәңәшләштем, ул хупланы. Бер нисә көндән «Тамыр»ҙа Гөлназ Ҡолһарина менән осрашып һөйләштек, яҡлау таптыҡ. Шулай башланып китте лә инде... «Тамыр» һәм «Ҡош юлы» командалары тығыҙ эшләй һәм ижад итә башланы!»
«Ошондай дәррәү һәм һәләтле йәмәғәтселәрҙе күргәнем юҡ ине, - ти «Тамыр» телеканалы директоры Гөлназ Ҡолһарина. - Артур Батыршин матур логотип эшләгән, балалар ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә шәп видеороликтар төшөргән. «Самрау» нәшриәте балалар өсөн футболкалар әҙерләгән. Билдәле фоторәссам Эдуард Дилмөхәмәтов та ҡушылды. Проекттың режиссеры - Ләйсән Мәзитова. Минеңсә, балалар араһында башҡорт телен популярлаштырыуға йүнәлтелгән заманса проект килеп сыҡты».


text:
Тель-Авив
Тель-Ави́в—Я́ффа[1] (йәһ. תֵּל אָבִיב-יָפוֹתֵּל אָבִיב-יָפוֹ; шулай уҡ Тель-Ави́в[2]; ғәр. تل أبيب) — Израилдә Урта диңгеҙҙең көнсығыш яры буйындағы берләшкән ҡала муниципалитеты, халҡының һаны буйынса Израилдә икенсе ҡала (404 750 человек), илдең иҡтисади һәм мәҙәни үҙәге. 1950 йылдың апрелендә сағыштырмаса йәш Тель-Авив ҡалаһы менән боронғо Яффаны берләштереүҙән барлыҡҡа килә [3]. Тәүҙә Тель-Авив Яффаның йәһүд биҫтәһе итеп нигеҙләнә.
Йөкмәткеһе
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2011 йылдың аҙағына халҡының һаны 404 750 кеше тәшкил итә[4], ҙурлығы буйынса илдә икенсе (Йәрүсәлимдән һуң) урында тора. «Гуш-Дан» (ивр. גוש דן) тип аталған был ҡала агломерацияһында 3,5 млн кеше йәшәй, уларҙың 91,6 проценты — йәһүд, 3,0 проценты — мосолман ғәрәп, 0,9 проценты — христиан ғәрәп; 4,5 проценты — башҡалар. Гуш-Данға, Тель-Авивтан тыш, Холон, Бат-Ям, Рамат-Ган, Бней-Брак, Гиватаим ҡалалары һәм ҡасабалар инә. Гуш-Дан тирәләй шулай уҡ бергә тоташып бөткән Петах-Тиква, Ришон-ле-Цион, Герцлия, Кфар-Саба, Раанана, Рамат-һа-Шарон, Ор-Йеһуда, Кирьят-Оно, Йеһуд-Моноссон ҡалалары, башҡа вағыраҡ тораҡтар хасил иткән туҡтауһыҙ төҙөлөүсе ҡулса барлыҡҡа килгән.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалаға 1909 йылда Яффаның яңы йәһүд кварталы булараҡ нигеҙ һалына һәм ул Ахуза́т-Бәйт тип атала[3]. Тель-Авив территорияһында Тель-Касил тигән боронғо пелешти торамаһының харабалары бар[5].
1910 йылда күренекле сион эшмәкәре Менахем Шейнкин кварталдың атамаһы итеп сионсылыҡҡа нигеҙ һалған Теодор Герцлдең «Altneuland» (инг.)баш. (англ.)русск. («Альтно́йланд» — «Иҫке яңы ил») тигән утопик романының Нахум Соколов тарафынан атҡарылған ивритҡа тәүге тәржемәһе исемен ҡушырға тәҡдим итә[6]. 1910 йылдың майында Ахузат-Бәйт кварталында йәшәүселәрҙең дөйөм йыйылышында күпселек тауыш менән Тель-Авив тигән яңы исем һайлана.
«Тель-Авив» атамаһы Танахта бар (Иез. Иез. 3:15)[7] һәм ивриттан «яңырыу ҡурғаны» йәки «яҙ ҡалҡыулығы» тип тәржемә ителә: «тел» (йәһ. תלתל) — боронғолоҡто кәүҙәләндергән ҡурған йәки ҡалҡыулыҡ, «ави́в» (йәһ. אביבאביב) — яҙ, яңынан тыуыу, яңырыу[8].
Тиҙҙән квартал ҡалаға әйләнә, ә ҡала мандат аҫтындағы Фәләстингә килгән йәһүдтәрҙе ҡабул итеү үҙәге булып китә. Килеүселәр тәүҙә башлыса Рәсәй менән Польшанан сығыусылар булһа, Германияла нацистар власты алғас, унан йәһүдтәр ағыла башлай. Күптәре Тель-Авивта төпләнеп ҡала. Был ҡаланың йөҙөндә лә сағыла. Тель-Авив төҙөлөшөндә 1930-сы йылдарҙа «Бауһаус» немец мәктәбе архитекторҙары эшләй, йорттар бетондан 2—3 ҡатлы итеп һалына, урамдар ярға ҡарата теүәл перпендикуляр йә параллель була. Халыҡты арзан торлаҡ менән тәьмин итеү төҙөлөштөң төп маҡсаты була. 1930-сы йылдар йорттары бөгөн архитектура ҡомартҡыһы булып тора, улар арҡаһында Тель-Авив «Аҡ ҡала» тигән исем аҫтында ЮНЕСКО-ның мәҙәни ҡиммәттәр исемлегенә индерелгән[3][9].
Ҡала йылдам үҫә һәм Фәләстиндә йәһүд общинаһы үҙәгенә әүерелә. 1948 йылда Тель-Авивта, ҡаланың беренсе мэры Меир Дизенгофтың Ротшильд бульварында урынлашҡан йортонда, Дауыт Бен-Гурион етәкселегендәге Халыҡ советы бойондороҡһоҙ Израиль Дәүләте төҙөлөүен иғлан итә.
Тель-Авивта тәү башлап Кнессет (Израиль парламенты) йыйыла. Тәүге ултырыштары Тель-Авив музейында үтә. 1949 йылдың 8 мартынан 14 декабренә тиклем ултырыштар Тель-Авивтың Кнессет майҙанында урынлашҡан «Кесем» кинотеатрында уҙғарыла. Кнессет ултырыштары шулай уҡ «Сан-Ремо» ҡунаҡханаһында ла була. 1949 йылдың 26 декабрендә Израиль парламенты Йәрүсәлимгә күсә[10].
1950 йылдың апрелендә йәш Тель-Авив менән боронғо Яффа Тель-Авив — Яффа тигән яңы административ берәмеккә әйләндерелә[3]. Тель-Авив илдең иҡтисади үҙәгенә әүерелә, тирә-йүнендәге ҡалалар менән ҡушылып бөтә. Әлеге ваҡытта Тель-Авивтан төньяҡҡа 50 километр самаһы Урта диңгеҙ буйын тотош ҡала төҙөлөшө биләгән. Тель-Авивтан көньяҡҡа ҡарай ҙа төҙөлөш йылдам бара.
Тель-Авив — Израилдең айырыуса көслө эклектика хас булған ҡалаһы. Аялон шоссеһы буйындағы күккә олғашҡан заманса биналар — Неве-Цедек районында ХХ быуаттың беренсе яртыһында төҙөлгән бер-ике ҡатлы йорттар, төньяҡ Тель-Авивтың бай райондары — иҫке Тахана Мерказиттың ярлы өйҙәре, Урта диңгеҙ буйындағы ҡунаҡханалар, пабтар эш һәм технология үҙәктәрендәге офистар менән аралашып килә. Тель-Авив бер юлы Манхэттенға, Бердичевҡа һәм Ибицаға оҡшаш. Теләк булғанда Париж осмотон йә Касабланка ҡыйпылсығын осратырға мөмкин. 2008 йылдың йәйендә «The New York Times» гәзите Тель-Авивты «Урта диңгеҙ буйы кинәнесе» («capital of the Mediterranean cool») тип атай.
Тель-Авив Урта диңгеҙ яры буйлап 13,5 километрға һуҙылған, төньяҡтан һәм көньяҡтан диңгеҙгә иң ҙур алыҫлыҡ — 7, үҙәктән — 3,5 километрға тиклем. БМО Хәүефһеҙлек Советының 478-се резолюцияһына ярашлы, Израилдәге бөтөн тиерлек сит илдәрҙең илселектәре Йәрүсәлимдән Тель-Авивҡа күсеп бөтә[8].
Тель-Авивта мөһим фән һәм мәҙәниәт учреждениелары урынлашҡан: Тель-Авив университеты, Тель-Авив сәнғәт музейы, Диаспора музейы, Х. Н. Бяликтың йорт-музейы һәм башҡалар.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урта диңгеҙ климаты. Ҡыш йылы һәм ямғырлы (иң һалҡын ай булған ғинуарҙа уртаса температура — +13,3). Ҡар бик һирәк күренә, һуңғы тапҡыр 1950 йылдың февралендә яуған. Йәй оҙон һәм эҫе. Иң йылы айы — август; уртаса температураһы +27,0, ләкин иң эҫе мәле нығыраҡ яҙға хас, температура күләгәлә +45 °C һәм унан юғарыраҡ булырға мөмкин. Яуым-төшөм башлыса ноябрҙән мартҡа тиклем була.
Тель-Авивта хөкүмәт учреждениелары [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тель-Авивта Оборона министрлығы, Генераль штаб урынлашҡан.
Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тель-Авив Израилдең мөһим транспорт төйөнө һанала.
- Тимер юл транспорты: Тель-Авив Израиль тимер юлдары селтәренең үҙәге булып тора. Магистраль ҡаланың көнсығыш сигенән үтә. Дүрт станциянан («Тель-Авив — Университет», «Тель-
- Авив — Үҙәк», «Тель-Авив — ҺаШалом», «Тель-Авив — ҺаХагана») поездар көньяҡҡа (Ашдод, Ашкелон, Беғер-Шева), Йәрүсәлимгә, Петах-Тикваға һәм Ришон-ле-Ционға юллана. Тәүлек әйләнәһенә поездар төньяҡҡа (Хайфа, Нагария), шулай уҡ Дауыт Бен-Гурион исемендәге аэропортҡа һәм көньяҡтағы Бәғәр-Шәвәғкә йөрөй.
- Автобус транспорты: Тель-Авивта ҡала транспорты хәрәкәтен «Дан» кооперативы тәьмин итә, шулай уҡ «Эгед» и «Кавим» компанияларының Тель-Авивты яҡын биҫтәләр менән тоташтырыусы ҡала линиялары ла бар. Ҡала-ара рейстарҙы ике автобус терминалына «Эгед» компанияһы тормошҡа ашыра[11]).
- Тель-Авивтың еңел рельслы транспорт системаһы: был системаның Бат-Ям — Яффа — Тель-Авив — Рамат-Ган — Бней-Брак — Петах-Тиква маршруты буйынса тәүге линияһын һалыу эштәре бара. Халыҡ телендә уны яңылыш «еңел метро» тип атайҙар. Линияны асыу 2017 йылға планлаштырыла[12] .
- Һауа бәйләнеше: Дауыт Бен-Гурион исемендәге аэропорт Тель-Авивтан 10 км алыҫлыҡта, Лода биҫтәһендә урынлашҡан һәм Израилдең төп һауа ҡапҡаһы булып тора. Ҡала эсендә шулай уҡ эске граждан линияларын хеҙмәтләндереүсе «Сде-Дов» аэропорты бар.
- Автомобиль транспорты: Тель-Авив аша бик күп автомобиль юлдары үтә, уларҙың иң мөһиме — «Аялон» автомагистрале (шоссе № 20), ул ҡаланың көнсығышы аша төньяҡтан көньяҡҡа шул уҡ атамалы йылға йәнәшенән бара. Эре магистраль урамдар — Намир шоссеһы (төньяҡҡа, Хайфаға илткән автомагистраль № 2 яғына бара), Менахем Бегин шоссеһы (көнсығышҡа Рамат-Ганға, Бней-Бракка, Петах-Тикваға) һ. б.
- Велосипедтарҙы прокатҡа бирә торған «Тель-Офан» автоматтар селтәре.
Һаулыҡ һаҡлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сураски исемендәге Медицина үҙәге ҡаланың уртаһында урынлашҡан, ул Тель-Авивтың төп дауаханаһы булып тора. Уға «Ихилов» ҡала дауаханаһы, «Дана» педиатрия госпитале, «Лис» бала табыу йорто, реабилитация һәм кардиология үҙәктәре инә.
- Төньяҡ Тель-Авивтағы «Ассута» госпитале Израилдәге иң ҙур шәхси дауахана булып тора — унда башлыса электив хирургия процедуралары үткәрелә.
- Шулай уҡ Тель-Авивтан алыҫ түгел өҫтәмә медицина үҙәктәре һәм дауаханалары — Петах-Тиквала Исхаҡ Рабин исемендәге Медицина үҙәге, Тель-һа-Шомала Хаим Шиба исемендәге Медицина үҙәге, Холонда Эдит Вольфсон исемендәге Медицина үҙәге, Кфар-Сабала «Меир»[en] Медицина үҙәге һәм Беғер-Яаковта «Асаф һа-Рофе» Медицина үҙәге — эшләй.
- Көндәлек амбулатор дауалау Израилдең «Клалит», «Меухедет», «Маккаби» һәм «Леумит» тигән дүрт дауахана кассаһының береһенә ҡараған ҡала поликлиникаларында башҡарыла.
Мәҙәниәт һәм сәнғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тель-Авив — хәҙерге заман ивриты барлыҡҡа килгән урын һәм иврит мәҙәниәтенең төп үҙәге. Израилдең күп театрҙары ошонда урынлашҡан. Иврит телендә сыға торған көндәлек гәзиттәрҙең күпселегенең редакциялары («Га-Арец», «Маарив», «Едиот Ахронот», иҡтисади гәзиттәр «Калькалист» һәм «The Marker», түләүһеҙ көндәлек «Исраэль Хайом» гәзите) Тель-Авивта урынлашҡан.
Тель-Авивта бер нисә тиҫтә концерт һәм театр залы, күп һанлы музейҙар һәм галереялар бар. Ҡалала репертуарлы театрҙар («Габима», «Гешер», Камера театры, «Бәйт-Лесин», идиш театры «Идишпиль»), Израиль операһы, бер нисә балет ансамбле (Израиль балеты, Бат-Шева, Бат-Дор һ. б.), бәләкәй сәхнәләрҙә сығыш яһай торған күп һанлы рок һәм джаз коллективтары эшләй.
Тель-Авивта киң файҙаланыуҙағы асыҡ китапханалар (егерменән ашыу) селтәре бар. 1886 йылда асылған Бәйт Ариела үҙәк китапханаһы Израилдең иң боронғо китапханаһы булып тора, уның фондтары ярты миллиондан ашыу данала иҫәпләнә. Ҡала халҡы китапхананан түләүһеҙ файҙалана.
Һынлы сәнғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тель-Авив һынлы сәнғәт музейы — ҡалалағы музейҙар араһында иң билдәлеһе. Концерттар, спектаклдәр һәм тамашалар күп һанлы концерт залдарында үтә, улар араһында — Голда Меир исемендәге Сәхнә сәнғәттәре үҙәге, Сюзан Даллаль үҙәге, «Цавта» театры һәм Америка сионсылары йорто. Бынан тыш, Тель-Авив урамдарында Израиль һәм сит илдәр рәссамдары төшөргән таң ҡалдырғыс граффитиҙар күп.
Архитектура[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тель-Авивтың иң билдәле биналарының береһе — 1925 йылда Александр Леви проекты буйынса һалынған «Пагода йорто». Тель Авив шулай уҡ бауһаус стилендә күпләп төҙөлгән йорттар ҡалаһы булып тора.
Дини учреждениелар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалала Йәрүсәлимдәге Рус дини миссияһының «Динле Тавифа» үҙәге урынлашҡан, уның ихатаһында апостол Петр һәм динле Тавифа православие сиркәүе бар. Синагогалар күп, мәсеттәр бар, Яффала һәм көньяҡ Тель-Авивта католик, протестант һәм әрмән сиркәүҙәре урынлашҡан.
Фән һәм технология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалала юғары технологиялар өлкәһендә эшләүсе фәнни һәм технологик үҙәктәр күп [сколько?]. Улар араһында — Google, Microsoft һәм Teva; Тель-Авив — Израилдә танылған «хай-тек» һәм технология үҙәге. Ҡалала Сауҙа йәрминкәләре һәм күргәҙмәләре үҙәге эшләй.
Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сморгонь, Беларусь (1998)
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Тель-Авив—Яффа — статья из Электронной еврейской энциклопедии
- ↑ Агеенко Ф. Л. Словарь собственных имён русского языка. М., 2010.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 "Official History"
- ↑ Данные по населённым пунктам Израиля, на сайте ЦСБ Израиля.
- ↑ Тель-Касила. КЕЭ, том 8, кол. 934. Проверено 11 июля 2013. Архивировано из первоисточника 15 июля 2013.
- ↑ «Улицы хранят память», д-р.
- ↑ Библейский Тель-Авив находился в Вавилонии.
- ↑ 8,0 8,1 Tel Aviv.
- ↑ Белый город в Тель-Авиве — архитектура «Современного движения» (2003).
- ↑ ימים ראשונים. Кнессет. Официальный сайт. Проверено 23 ноября 2012. Архивировано из первоисточника 24 ноября 2012.
- ↑ ‘World’s largest’ bus depot now in city (англ.
- ↑ Стартовало строительство тель-авивского метро
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Озеров Е., Тель-Авив шаг за шагом: Семь прогулок по городу. — Модиин: Издательство Евгения Озерова, 2009. — 142 с., ил.
- Горн О., Тайны Белого города: Неизвестный Тель-Авив. — Тель-Авив, 2013. — 127 с., ил.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт муниципалитета (йәһ.)(иврит) (инг.)(англ.) (ғәр.)(ар.)
- Официальный сайт муниципалитета на русском языке — архивная версия
- Тель-Авив—Яффа — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- Тель-Авив — Энциклопедии «Вокруг света»
- A Brief History of Tel Aviv (инг.). Municipality of Tel Aviv-Yafo. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 ноябрь 2012. 23 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- Анат Зельцер, Моди Бар-Он, Гавриэль Библиович, «Тель-Авив — Яффо», телевизионный документальный фильм (54 мин) на сайте канала Науки, Израиль, часть 1 (йәһ.)(иврит) (рус.)(рус.)
- Анат Зельцер, Моди Бар-Он, Гавриэль Библиович, «Тель-Авив — Яффо», телевизионный документальный фильм (53 мин) на сайте канала Науки, Израиль, часть 2 (йәһ.)(иврит) (рус.)(рус.)
- Анат Зельцер, Моди Бар-Он, Гавриэль Библиович, «Тель-Авив — Яффо», телевизионный документальный фильм (1 час 5 мин) на сайте канала Науки, Израиль, часть 3 (йәһ.)(иврит) (рус.)(рус.)


text:
20-01-2015, 09:57 / ---
ПОСОБИЕЛАР АРТА, ӘММӘ КҮП ТҮЛӘРГӘ ТУРА КИЛӘСӘК
Быйыл дәүләт хеҙмәттәренә хаҡтар, күсемһеҙ милеккә һалымдар артты, яңы дәүләт пошлиналары барлыҡҡа килде. Документтарҙы юллап алыуға күп кенә аҡса түгергә кәрәк буласаҡ. 5 йылға бирелгән сит ил паспортын алыу ѳсѳн 2000 һум бирергә тура киләсәк, 14 йәшкә тиклемге балаларҙың сит ил паспорты 1000 һумға тѳшә. 10 йылға бирелгән сит ил паспорты элекке 2500 һум урынына 3500 һум (балалар варианты — 1500 һум), уларына бармаҡ эҙҙәре тѳшѳрѳлгән....


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Баҡалы ауылында күп фатирлы йорттарҙы асыу тантанаһында ҡатнашты
Фото:
6 октябрҙә Баҡалы районында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Баҡалы район үҙәгендәге күп фатирлы ике йортто асыу тантанаһында ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Өс ҡатлы йорттарҙа дөйөм алғанда 48 фатир. Улар социаль программа буйынса Башҡортостан Республикаһының Торлаҡ төҙөлөшө фонды менән төҙөлгән. Был йорттарҙан торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж район халҡы, шулай уҡ торлаҡ сертификаттары буйынса Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары һәм тол ҡатындары фатир алды. Йорттарҙағы бер бүлмәле фатирҙарҙың майҙаны 46 квадрат метр тәшкил итһә, ике бүлмәлеләрҙеке — 56 квадрат метр. Йортта бөтә коммуникациялар ҙа бар.
Рөстәм Хәмитов өй туйлаусыларҙы матур байрам менән ҡотланы һәм яңы торлаҡты ҡарап сыҡты. Фатирҙар менән танышып, Рөстәм Хәмитов төҙөлөш эштәренең сифаты менән ҡыҙыҡһынды һәм бындай йорттар төҙөү тәжрибәһен бөтә республикаға таратырға тәҡдим итте.
Яңы йорттар сағыштырмаса арзанға төҙөлгән, бында квадрат метрҙың хаҡы — 16,5 -18 мең һум. Республика башлығы өй төҙөгәндә хаҡтарҙы кәметеү мөмкинлеге табылыуына ҡарата ҡәнәғәтлек белдерҙе.
Республика башлығы йорттарҙы тиҙ арала һәм сифатлы төҙөгәне өсөн төҙөүселәргә рәхмәт әйтте. Ул йәнә район властарына һәм был проекттарҙы ойоштороуҙа ҡатнашҡандарҙың барыһына ла рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.


text:
Йыл башынан республикала хеҙмәт биржаһы ярҙамында 51 меңдән ашыу кеше эшкә урынлашҡан
2012 йылдың алты айында республикала хеҙмәт биржаһы ярҙамында 51 меңдән ашыу кеше эшкә урынлашҡан.
БР Халыҡ мәшғүллеге дәүләт хеҙмәте идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, был ваҡыт эсендә тейешле эш эҙләүҙә булышлыҡ итеү үтенесе менән 69 меңдән ашыу кеше мөрәжәғәт иткән. Төрлө дәүләт хеҙмәттәре күрһәтеү үтенесе менән ағымдағы йылдың тәүге ете айында Башҡортостандың халыҡ мәшғүллеге үҙәктәренә йәмғеһе 222 меңдән ашыу кеше мөрәжәғәт иткән.
Хеҙмәт биржаһы күрһәткән хеҙмәттәр араһында – һөнәри йүнәлеш биреүҙә ярҙам итеү (54 меңдән ашыу кеше), шулай уҡ хеҙмәт баҙарында талап ителгән һөнәрҙәргә уҡытыу (алты меңгә яҡын кеше).


text:
Башҡортостанда Еңеү көнөн байрам итеү барышында 20 мең Георгий таҫмаһын таратыу күҙаллана Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда Еңеү көнөн байрам итеү барышында 20 мең Георгий таҫмаһын таратыу күҙаллана
Башҡортостанда Еңеү көнөн байрам итеү барышында 20 мең Георгий таҫмаһын таратыу күҙаллана Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 23 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
Башҡортостанда Еңеү көнө уңайынан «Георгий таҫмаһы» акцияһы башлана. «Башинформ» агентлығына республика Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Өфөлә ошондай тәүге акция 24 апрелдә уҙғарыла. Ирекмәндәр Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының икенсе корпусы эргәһендә (Ленин урамы, 10) Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең символына әүерелгән таҫмалар тарата. Иртәгә Стәрлетамаҡ районының Оло Ҡуғанаҡ, Новая Отрадовка, Николаевка һәм Рязановка ауылдарында ла ошо акция башлана. Ғәҙәттәгесә, «Георгий таҫмаһы» акцияһы бөтә республикала ойошторола һәм 9 Майға тиклем дауам итә. Башҡортостанда быйыл ирекмәндәр 20 мең Георгий таҫмаһын таратыр тип күҙаллана. Акцияны ойоштороусылар — «Еңеү ирекмәндәре» йәмәғәт хәрәкәте әүҙемселәре менән берлектә Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы
http://www.bashinform.ru/news/1148482-glava-minstroya-rossii-mikhail-men-nazval-bashkortostan-v-chisle-samykh-blagoustroennykh-regionov-st/


text:
Франция
Франция (франц. France [fʁɑ̃s]), рәсми атамаһы — Франция республикаһы (франц. République française [ʁepyblik fʁɑ̃sɛz]) — Көнбайыш Европала урынлашҡан дәүләт. Баш ҡалаһы — Париж ҡалаһы. Ил исеме боронғо алман (герман) ҡәбиләһе франктар исеменән килә.
Франция халҡының һаны — 65,4 млн кеше (2010 йылдың ғинуарына ҡарата), уларҙың 90 проценты Франция граждандары. Ҡанун сығарыу органы — ике палаталы парламент. Административ яҡтан 26 төбәккә бүленә.
Европа берлеге һәм НАТО ағзаһы булып тора.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Рим ваҡытында Франция империяның провинцияһы — Галлия. Рим хоҡуғы эшләй.
476 йылда Көнсығыш Рим Империяһы юҡҡа сыға, Францияны варвар герман ырыуҙары баҫа. Территорияһында Бургунд һәм Вестгот герман батшалыҡтары ойошторола. Рим хоҡуғы эшләй.
506 йылда Аларих II Вестготтарҙың рим хоҡуғын сығара.
V—VI быуаттарҙа Францияның төньяғына франк ырыуҙары килә. Салик ябай хоҡуғы рим хоҡуғын алмаштыра.
Бөйөк Карл етәкселегендә франктар дәүләте иң юғары үҫеш нөктәһенә етә.
XVII—XX быуаттарҙа Франция колониаль империяға әүерелә.
Хәҙерге Марокко, Алжир, Тунис, Сенегал, Мавритания, Судан, Нигер, Гвинея, Кот-д’Ивуар,Габон, Конго, Уганда, Камерун, Того, Сомали — эллекке француз колониялары.
Хоҡуҡ тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1789 — Кеше һәм Граждан Хоҡуҡтары Декларацияһын ҡабул итеү.
1790 йыл — Францияла Суд власы ойоштороу тураһында Закон сыға.
1810 — Енәйәт Кодексын ҡабул итеү
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Францияның күпселек өлөшө Көнбайыш Европаға ҡарай. Ҡоро ер буйынса ул төньяҡ-көнсығышта Бельгия, Люксембург һәм Германия менән, көнсығышта Германия һәм Швейцария менән, көньяҡ-көнсығышта Монако һәм Италия менән, көньяк-көнбайышта Испания һәм Андорра менән сиктәш. Көнбайышта һәм төньяҡта ил территорияһы Атлантик океан (Бискай ҡултығы һәм Ла-Манш боғаҙы), көньякта Урта диңгеҙ тарафынан йыуыла.
Шулай уҡ дәүләт составына Урта диңгеҙҙә урынлашҡан Корсика утрауы һәм егерменән артыҡ департаменттар һәм буйһонған биләмәләр инә.
Илдең дөйөм майҙаны 547 мең км² (буйһонған территориялар менән 643,4 мең кв. км). Был Европа берлегенә ингән иң ҙур дәүләт.
Иҡдисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Францияның ҡитға өлөшөндә климат уртаса диңгеҙле, көньяҡта субтропик. Йәй көндәре ғәҙәттә эҫе һәм ҡоро, июль айында уртаса температура + 23-25 градус тәшкил итә, ғинуар айында иһә уртаса температура + 7-8. Ҡыш көндәре өсөн ямғырҙар тәбиғи хәл.
Яуым-төшөм күләме яҡынса 600—1000 мм. Таулы райондарҙа был күрһәткес 2000 мм-ҙан да юғарыраҡ булырға мөмкин.
Хәрби көстәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һанлы исемлектең бер юлы


text:
Ярты йылда "ҡыҙыу пейджер"ға 500-ҙән ашыу мөрәжәғәт килде
Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге начальнигы Марат Ғәзизов быйыл беренсе ярты йыллыҡта хакимиәттең "ҡыҙыу пейджеры"на килгән мөрәжәғәттәргә йомғаҡ яһаны.
Өфө хакимиәте башлығы эргәһендәге кәңәшмәлә сығыш яһап, Марат Ғәзизов, йыл башынан алып хакимиәт пейджерына 561 мөрәжәғәт килде, тип билдәләне. Иң күп мөрәжәғәттәр Октябрь (121), Киров (103) һәм Калинин (100) райондарында йәшәүсе халыҡтан килде. Ленин (36) һәм Дим (19) райондарында йәшәүсе өфөләрҙән ялыу аҙ булды. Орджоникидзе районында йәшәүселәрҙән 92 мөрәжәғәт килде, ә Советтан — 90.
Марат Ғәзизов өфөләрҙе бигерәк тә торлаҡ проблемалары (мөрәжәғәттәрҙең 41 проценты), ихаталарҙы төҙөкләндереү (20 процент) һәм транспорт эше (9 процент) борсоуын билдәләне. Төҙөлөш, социаль проблемалар һәм хоҡуҡ тәртибен һаҡлау мәсьәләләре буйынса мөрәжәғәттәр бишәр процент тәшкил итте.
Бөтә мөрәжәғәттәр ҡабул ителде һәм ҡала хакимиәтенең ярашлы структураларына тапшырылды. Марат Ғәзизов әйтеүенсә, муниципаль хеҙмәттәр граждандарҙың мөрәжәғәттәрен иғтибарһыҙ ҡалдырмай. Беренсе ярты йыллыҡта 382 мөрәжәғәт буйынса яуап бирелде. Проект эшләй башлағандан алып һигеҙ йыл эсендә "ҡыҙыу пейджер" аша Өфө хакимиәтенә ярҙам һорап 16 меңгә яҡын өфөлө мөрәжәғәт итте.
Өфө хакимиәтенә мөрәжәғәт ебәреү өсөн 2-770-911 телефоны аша шылтыратып, "Мэрия" абоненты өсөн белдереү ҡалдырыу етә.


text:
Фото:
Муниципалитеттар яңы коммуналь техника алды
Фото:
Башҡортостандың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы республика муниципалитеттарына коммуналь техниканың һуңғы партияһынан асҡыстар тапшырҙы. 14 махсус йыһазландырылған «КамАЗ»ды ҡабул итеп алырға ҡала һәм район хакимите башлыҡтары урынбаҫарҙары килде.
Коммуналь проблемаларҙы хәл итеүҙә ярҙам итеү өсөн техника менән тәьмин итеү Рәсәй Төбәктәр үҫеше министрлығы менән Башҡортостан Республикаһы араһында коммуналь техника һатып алыуға федераль субсидиялар йәлеп итеү тураһында килешеүгә ярашлы бойомға ашырылды.
— 2010 йылда Рәсәй һәм Башҡортостан бюджеттарынан 51 коммуналь техника берәмеге һатып алыу өсөн 78 миллион һумдан ашыу аҡса йүнәлтелде, — тине, яңы техниканан асҡыс тапшырып, БР торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Ирек Ялалов. – Шул иҫәптән 54628448 һумы – федераль средстволар, 23 миллион һумдан ашыуын ҡушма финанслау тәртибендә муниципаль берәмектәр бүлде. Шулай итеп, средстволар нисбәте 70 һәм 30 процент тәшкил итә.
Йәкшәмбе көнө сираттағы, быйылғы йылда коммуналь техниканың һуңғы партияһы – 14 вакуумлы машина килде. Быйылға килешеү тулыһынса үтәлде.
— Был эш дауам иттереләсәк, — тип ышандырҙы Ирек Ялалов. — Коммуналь техниканы яңыртмайынса һәм юғары етештереүсәнле машиналар һәм механизмдар һатып алмайынса ҡала һәм райондарҙы төҙөкләндереү ҡыйынға тура киләсәк. Киләһе йылда ла муниципалитеттар коммуналь техника ала аласаҡ. Тик бының өсөн улар үҙ яғынан был программаны ҡушма финанслау мәсьәләһендә әүҙемлек күрһәтергә тейеш.


text:
2012 — Пенсия фондының граждандарға мотлаҡ пенсия страховкаһы системаһында үткән осор өсөн шәхси лицевой иҫәптең торошо хаҡында хәбәр итеүсе “бәхет хаттары”н таратҡан һуңғы йыл булды. Тимәк, Йылан йылында өйөгөҙҙәге бер ғаилә ағзаһына ла “бәхет хаттары” башҡаса килмәйәсәк. Әммә граждандарҙың дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәрҙең берҙәм порталы аша бөтә мәғлүмәтте алыу мөмкинлеге бар.
Ә 2013 йыл дәүләт менән берлектә пенсияны финанслау программаһына инеү өсөн һуңғы йыл буласаҡ. Дәүләт ярҙамына иҫәп тотһағыҙ, ошо йылдың 1 октябренә тиклем тәүге иғәнәне индерергә кәрәк.


text:
Хеҙмәт һаҡлау мәсьәләләре буйынса граждандар ҡабул ителә
Иртәгә, 18 ноябрҙә, Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиленең БР буйынса төбәк йәмәғәтселекте ҡабул итеү бүлмәһендә хеҙмәт һаҡлау һәм хеҙмәт тураһындағы закондарҙы күҙәтеү буйынса граждандарҙы ҡабул итеү ойошторола. Ҡабул итеүҙе Башҡортостан Республикаһындағы Дәүләт хеҙмәт инспекцияһы етәксеһе урынбаҫары Владимир Гребенников үткәрә.
Ҡабул итеү 16 сәғәттә башлана. Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһенең адресы: Өфө ҡалаһы, Цюрупа урамы, 100-сө йорт ("Үҙәк баҙар" транспорт туҡталышы). Белешмәләр һәм алдан яҙылыу өсөн телефондар: 251-64-39, 251-77-91.


text:
Республика Президенты: ҡулланыусылар кооперацияһын тергеҙергә кәрәк
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республика парламентына әлеге Мөрәжәғәтендә ҡулланыусылар кооперацияһын тергеҙеү кәрәклегенә иғтибарын йүнәлтте.
— Ауылда йәшәүселәрҙең күпселеге сифатлы, экологик яҡтан таҙа, ҡиммәт булмаған аҙыҡ продукттары етештерә алыр ине, — тип билдәләне ул. – Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн ҡулланыусылар кооперацияһы кешеләрҙе берҙәм баҙарға туплай алмай, ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүгә стимул бирә алмай.
Республика башлығы, яҡын киләсәктә был мәсьәләне хәл итеүҙең аныҡ юлдарын билдәләргә кәрәк, тип иҫәпләй.


text:
Фото:
Азамат Илембәтов Благовар районында булды
Фото:
23 майҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов республиканың Благовар районында эш сәфәре менән булды, тип хәбәр иттеләр БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән. Премьер-министр Благовар металл конструкциялар заводы эшмәкәрлеге менән танышты, бынан һуң Языков үҙәк район дауаханаһында булды.
Сәфәр барышында Азамат Илембәтов район халҡын ҡабул итте. Иҫке Һынны ауылында – йәмәғәт мәҙәни үҙәген, Языков ауылында физкультура-сәләмәтләндереү комплексын төҙөү тураһында тәҡдимдәр ҡаралды. Шулай уҡ район халҡы балалар һәм үҫмерҙәр социаль приюты өсөн ҡаҙанлыҡ төҙөү, ауылдарҙы һыу менән тәьмин итеү мәсьәләләрен дә ҡуҙғатты.


text:
Республика Президенты төбәктә «аҡыллы» йәмғиәт булдырырға кәрәк тип иҫәпләй
— Республикала «аҡыллы» йәмғиәт булдырыу моделен әҙерләп, уның төп принциптарын эҙмә-эҙлекле тормошҡа ашыра башларға кәрәк, тип иҫәпләйем, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһап.
Республика башлығы билдәләүенсә, был термин әлегә йәмғиәттә киң ҡулланылмай.
— Әммә алдынғы төбәк булырға теләһәк, беренселәрҙән булып был юлды үтергә ҡурҡмаҫҡа тейешбеҙ. Иҫке алымдар әллә ни һөҙөмтәле түгел, һәм юғары маҡсаттар ҡуймаһаҡ, яңы йүнәлештәр булдырмаһаҡ, беҙгә артта ҡалыу хәүефе янай, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов.
«Аҡыллы» йәмғиәт моделе – йәшәү сифатын үҙгәртеү инструменты, заманса мәғлүмәт һәм ойоштороу системалары ярҙамында кеше өсөн уңайлы йәшәү мөхитен булдырыу алгоритмы.
— Бындай мөхит формалаштырыу, республика халҡы өсөн уңайлы шарттар булдырыу беҙҙең төп бурыстарыбыҙҙың береһе булып тора, тип иҫәпләйем, — тине республика башлығы. Иҡтисадты, социаль инфраструктураны үҫтереү буйынса беҙҙең тарафтан күрелгән саралар ошо мәсьәләне хәл итеүгә йүнәлтелгән булырға тейеш.
Республикала тормош имен, уңайлы, абруйлы булһын өсөн тырышырға кәрәк, тигән бурыс ҡуйҙы Президент. Халыҡ етеш йәшәргә, тыуған яғы өсөн ғорурлыҡ тойғоһо кисерергә тейеш, кешеләрҙең иртәгәһе көнгә ышанысы булыуы зарур.
— Был маҡсаттар яңы түгел, әммә уларға яңы алымдар ярҙамында ирешеү мөһим, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты.
Республика башлығы үҙенең Мөрәжәғәтнамәһендә билдәләүенсә, тормоштоң төп өлкәләрендә эҙмә-эҙлекле сифатлы үҙгәрештәр индереү зарур.
— Был үҙгәрештәр директив характерҙа булырға тейеш түгел, уларҙың һәр беребеҙ өсөн аңлайышлы булыуы мөһим. Тәбиғәт ресурстарын һаҡлау, юғары технологиялы иҡтисад, социомәҙәни мөхиттең һәм кешеләр араһындағы коммуникациялар системаһының лайыҡлы үҫеш кимәле – яңы «аҡыллы» йәмғиәттең нигеҙе булып тора.


text:
Республикала тирә-яҡ мөхит торошон күҙәтеү буйынса эшмәкәрлек әүҙемләшә
Башҡортостанда айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияларын үҫтереү, хайуандар донъяһын һаҡлау, шулай уҡ тирә-яҡ мөхит торошона экологик мониторинг алып барыу һәм күҙәтеү һөҙөмтәлелеген арттырыу буйынса эшмәкәрлек әүҙемләшә.
16 ғинуарҙа Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылын үткәреү буйынса ойоштороу комитетының беренсе ултырышында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Эрнст Исаев хәбәр итеүенсә, экологик именлек Рәсәйҙе үҫтереү буйынса мөһим йүнәлештәрҙең береһе булып тора.
— Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, республикала тирә-яҡ мөхит торошо ҡатмарлы мәсьәлә булып тора. Атмосфера һауаһының автотранспорт һәм сәнәғәт предприятиелары менән бысратылыуы айырыуса хәүеф тыуҙыра. Производство һәм ҡулланыу ҡалдыҡтары әйләнеше проблемаһы асыҡ ҡала. Шулай уҡ эсәр һыу сифатын яҡшыртыу һәм һыу менән тәьмин итеү объекттары менән идара итеү мәсьәләләре лә хәл итеүҙе талап итә, — тине вице-премьер.
Төбәктең экологик торошона контроллек итеүҙең заманса кимәленә күсеү экология өлкәһендә республика алдында торған төп бурыстарҙың береһе булып тора. Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеүҙе иҫәпкә алып, предприятие һәм ойошмаларҙың тирә-яҡ мөхитте һаҡлау мәсьәләләренә ҡарашын ҡырҡа үҙгәртеү ҙә бик мөһим.
Бынан тыш, ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү өлкәһендә эшмәкәрлекте әүҙемләштереү, экологик эшҡыуарлыҡҡа бизнесмендарҙы йәлеп итеү зарур. Халыҡтың экологик мәҙәниәтен күтәреү һәм йәмәғәт ойошмалары, экологик партиялар менән бәйләнеш булдырыу ҙа оло әһәмиәткә эйә.
— Йәмәғәт ойошмаларының төрлө акциялары аша, киң мәғлүмәт саралары ярҙамында тирә-яҡ мөхитте һаҡлау темаһын йышыраҡ күтәрергә кәрәк. Республикабыҙ бай тәбиғәт мөмкинлектәренә эйә. Уларҙы файҙаланыу һәм һаҡлау беҙҙең эшмәкәрлектә стратегик мөһим мәсьәлә булып тора, — тип билдәләне ултырышта Эрнст Исаев.


text:
Республика Президенты Стәрлетамаҡта балалар баҡсаһын төҙөү барышын тикшерҙе
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ буйлап эш сәфәре барышында төҙөлөп ятҡан «Өс капитан» балалар баҡсаһы бинаһын ҡараны.
Ике ҡатлы учреждение төҙөүгә 110 миллион һум аҡса тотонолған. Бинаның беренсе ҡатында төркөмдәр, кер йыуыу бүлмәһе, бассейн, медицина блогы һәм администрация кабинеты урынлашҡан. Икенсе ҡатта — физкультура һәм музыка залдары, педагог-психолог һәм логопед бүлмәләре, өҫтәмә белем биреү кабинеты. Балалар баҡсаһы 210 сабыйға иҫәпләнгән.
Өҫтәмә белем биреү учреждениеһы биләмәһендә, 12 уйын майҙансығынан тыш, ике физкультура майҙансығы бар.
Балалар баҡсаһы 2012 йылдың ғинуарында төҙөлә башлаған, яҡын арала уны асыу планлаштырылған. Әммә, республика Президентының визиты барышында асыҡланыуынса, бина балаларҙы ҡабул итергә әҙер түгел. Бында әле эшләнеп бөтмәгән эштәр байтаҡ.
— Һеҙ ферма түгел, ә балалар баҡсаһы төҙөйһөгөҙ, — тине республика башлығы, «Төҙөкләндереү» фирмаһы директоры Илһар Гусейновҡа мәрәжәғәт итеп. – Бындай насар төҙөлгән балалар баҡсаһын мин тәүгә күрәм. Беҙгә бындай сифат кәрәкмәй.
Президент подрядсыға етешһеҙлектәрҙе бөтөрөргә ҡушты, ә төҙөлөш комплексы етәкселегенә бындай социаль әһәмиәтле объекттарҙы намыҫлы эшләгән подрядсыларға тапшырырға кәңәш итте.


text:
Баш ҡалаға бөтә Рәсәйҙән энергетика тармағы белгестәре йыйыла Фото: Олег Яровиков
Баш ҡалаға бөтә Рәсәйҙән энергетика тармағы белгестәре йыйыла
Баш ҡалаға бөтә Рәсәйҙән энергетика тармағы белгестәре йыйыла Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 21 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
27 октябрҙән 30-на тиклем Өфөлә ХV Рәсәй энергетика форумы үткәрелә. «Башинформ» агентлығында уҙған матбуғат конференцияһында Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры Дмитрий Шаронов ошо сараның төбәк өсөн мөһим булыуын билдәләне.
«Республика иҡтисадын арзан һәм сифатлы энергетика ҡыҙыҡһындыра. Әлбиттә, был беҙҙең өсөн көнүҙәк тема. Нисек энергетиканы аҙыраҡ тотонорға? Нисек сифатлы электр, йылылыҡ энергияһын алырға? Ремонтлау, тарифтар һәм яңы технологияларға бәйле һорауҙар. Уларҙы тикшереү өсөн республикала төбәк, илебеҙ предприятиелары, сит илдәге коллегаларыбыҙ араһында тәжрибә алмашыу буйынса фекер алышыу мөмкинлеге булған майҙансыҡ булдырырға кәрәк», — тине Дмитрий Шаронов.
Форум сиктәрендә 17 эшлекле сара уҙғарыла, һигеҙ секция эшләйәсәк. Осрашыуға төрлө ҡалаларҙан спикерҙар сифатында 100-ҙән ашыу кеше килә. Форум эшендә Рәсәйҙең 12 төбәгенән, Белоруссиянан һәм Ҡаҙағстандан вәкилдәр ҡатнаша. Бынан тыш, «ШОС һәм БРИКС энергетикаһы», «Энергияны һаҡлау. Яҡтылыҡ техникаһы. Кабель» күргәҙмәләре ойошторола.


text:
Өфөлә авиация полковнигы һәм танылған яҙыусы Азат Мағазов менән хушлашыу була
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡорт әҙәбиәте ауыр юғалтыу кисерҙе. Отставкалағы авиация полковнигы, билдәле яҙыусы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы Азат Мағазов 2015 йылдың 13 декабрендә 89-сы йәшендә ҡаты ауырыуҙан һуң вафат булды.
Азат Шәйехйән улы Мағазов 1926 йылдың 17 декабрендә Башҡортостандың Миәкә районы Баязит ауылында тыуған. 1943 йылда мәктәпте тамамлағандан һуң штурм авиацияһы полкы составында I, II, III Балтик буйы һәм Ленинград фронттарында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1952 йылда Харьков авиация штурмандары училищеһын тамамлай, бер үк ваҡытта Харьков педагогия институтында уҡый. 30 йыл армияла хеҙмәт иткәндән һуң Азат Мағазов полковник дәрәжәһендә отставкаға сыға.
II дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары, миҙалдар менән наградланған. Оҙаҡ йылдар Республика тыныслыҡты яҡлау комитетының рәйесе булып эшләй. БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Азат Мағазов йәштәргә хәрби-патриотик тәрбиә биреү эшендә әүҙем эшмәкәрлек алып бара. Яҙыусы республиканың Милли әҙәбиәт музейында уҙғарылған сараларҙа почетлы ҡунаҡ була.
Азат Мағазовтың «Шоңҡар юлы», «Эҙләр инем, эҙең юҡ», «Ҡырауҙан һуң миләш тәмләнә», «Тәүбә» һәм башҡа китаптары милли әҙәбиәттә үҙенсәлекле күренеш булды. Тәнҡитселәр уның «Үрге Димдә ай ҡойона» трилогияһын Башҡортостандың ғына түгел, Рәсәй әҙәбиәтенең ижади ҡаҙанышы тип баһаланы.
Мәрхүм менән хушлашыу 15 декабрҙә иртәнге сәғәт 11-ҙә Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы фойеһында уҙа. Адресы: Коммунистик урамы, 34.


text:
Төбәктә «Минең Республикам» социаль-экологик акцияһы старт ала
Башҡортостанда Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылына арналған «Минең Республикам» йәштәр социаль-экологик акцияһының беренсе этабы 27 апрелдә старт ала.
Төбәктә экология торошон яҡшыртыу, ауылдарҙа уңайлы мөхит булдырыу һәм Башҡортостан экологияһы өсөн йәштәрҙең яуаплылығын арттырыу сараның төп маҡсаттары булып тора. Акция республиканың барлыҡ ҡала һәм райондарында май аҙағынаса дауам итәсәк.
Тәүге төҙөкләндереү саралары Ағиҙел йылғаһының Салауат Юлаев һәйкәленән алып автомобиль күперенә тиклемге өлөшөндә үтәсәк. Уларҙа ҡаланың юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары студенттары – йәмғеһе 400-ҙән ашыу кеше ҡатнашасаҡ.
Иң әүҙемдәр өсөн Республика йәштәр мәшғүллегенә булышлыҡ итеү үҙәге бүләктәр әҙерләгән.
Сараны ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы, Республика йәштәр мәшғүллегенә булышлыҡ итеү үҙәге, Өфө ҡалаһының Киров районы хакимиәте сығыш яһай.


text:
Яңылыҡтар
Республикала аҙыҡ-түлек арзанайҙы
Республикала ҡулланыусылар кәрзинендә булған күпселек аҙыҡ-түлек арзанайҙы.
Башҡортостанстат мәғлүмәттәре буйынса, бер аҙна эсендә айырыуса кәбеҫтәгә хаҡ төшкән — 35,6 процентҡа. Хәҙер уның бер килограмы уртаса 29,90 һум тора.
Картуф — 5,7 процентҡа (бер килограмы 33,61 һум), алма 1,6 процентҡа (105,75 һум) арзанайған.
Бер аҙнала осһоҙланған аҙыҡ-түлек исемлегендә һөт, икмәк һәм булка изделиелары, йомортҡа, сәй, тауыҡ, көнбағыш майы һәм аҡ май, тоҙ, туңдырылған балыҡ, һарыҡ, һыйыр, сусҡа ите һәм дөгө бар. Ошо продукттарға хаҡтар 0,3- 1,4 процентҡа кәмегән.
Был аҙнала республикала башлы һуған ете процентҡа ҡыйбатланған һәм уның бер килограмы уртаса 39,44 һум тора. Кишер иһә 47,47 һум.
Өсөнсө урында — ошо ваҡыт эсендә 2,1 процентҡа ҡиммәтләнгән вермишель, бер килограмын 45,32 һумға һатып алырға мөмкин.
Хаҡтары күтәрелгән аҙыҡ-түлек исемлегенә он, ҡарабойҙай, сыр, шәкәр һәм тары ярмаһы инә. Уларға хаҡтар 0,3-0,6 процентҡа артҡан.
Төбәктә арыш ононан һәм бойҙай һәм арыш оно ҡатнашмаһынан бешерелгән икмәктең хаҡы ғына үҙгәрешһеҙ ҡалған — 43,33 һум.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
- Подробности
- Просмотров: 439
“ҠАРАҺАҠАЛ”, башҡ. ауыҙ‑тел ижады ҡомартҡыһы, эпос. Шиғри‑сәсмә формала йәшәй. 1907 й. М.А.Буранғолов тарафынан Ғәбит сәсәндән яҙып алына, ҡулъяҙмаһы Ғилми архивта һаҡлана. Әҫәрҙә башҡорт ихтилалдарының (1735—40) һуңғы этабы ваҡиғалары сағыла. Эпостың төп геройы Ҡараһаҡал аҡыллы, оҫта телле, ҡыйыу баһадир. 15 йәшендә ул батырҙарҙың кәңәше б‑са сит илдәргә сығып китә, байтаҡ йылдарын шунда үткәрә. Батыр Хәрәзм, ҡалмыҡ, ҡаҙаҡ хандарының ярҙам итеүҙәренә ризалыҡтарын алғандан һуң тыуған иленә ҡайта һәм башҡ. ырыуҙарын яуға күтәрә. Эпоста колониялаштырыуға ҡаршы көрәштә башҡ. йәмәғәтселегенең берләшеүе һәм ойошоуы кәрәклеге т‑да идея яңғырай. “Ҡ”. мотивтары б‑са Буранғолов ш. уҡ исемле пьеса яҙған.
Әҙәб.: Башҡорт халыҡ ижады. 5-се т. Тарихи ҡобайырҙар, хикәйәттәр (иртәктәр). Өфө, 2000; Башкирское народное творчество. Т.10. Исторический эпос. Уфа, 1999.
Ғ.Б.Хөсәйенов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Газета "Йәшлек" » Последние публикации на сайте » Страница 1328
Республикала Удмуртия спикеры булды
Новости // 14-09-2010, 10:20
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев Удмурт Республикаһының Дәүләт Советы Рәйесе Александр Соловьев менән осрашты.
Ҡунаҡ Башҡортостан парламентының эше, ҡануниәт системаһының торошо һәм перспективалары, республикалағы социаль-иҡтисади хәл, урындағы үҙидара системаһы үҙенсәлектәре менән ентекле танышты....
Ҡунаҡ Башҡортостан парламентының эше, ҡануниәт системаһының торошо һәм перспективалары, республикалағы социаль-иҡтисади хәл, урындағы үҙидара системаһы үҙенсәлектәре менән ентекле танышты....
Президент фатиха бирҙе
Новости / Спорт // 14-09-2010, 10:20
Республика башлығы Рөстәм Хәмитов «Салауат Юлаев» хоккей клубының баш тренеры Вячеслав Быков менән осрашты.
Улар, башлыса, республикала хоккейҙың үҫеше, спортсылар менән эшләүҙең яңы алымдарын индереү, балалар хоккей командаларына ярҙам итеү тураһында һөйләште....
Улар, башлыса, республикала хоккейҙың үҫеше, спортсылар менән эшләүҙең яңы алымдарын индереү, балалар хоккей командаларына ярҙам итеү тураһында һөйләште....
Рәсәй сәйәсәте мәктәбе асыласаҡ
Новости // 14-09-2010, 10:19
Башҡортостанда был мәктәп «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһе һәм Социаль-консерватив сәйәсәт үҙәге башланғысы менән асыласаҡ.
Өфөлә уҙғарылған кадрҙар форумында республикала дәүләт власы органдарында уңышлы эшләй алырлыҡ йәш белгестәрҙең етешмәүе асыҡланды. Рәсәй сәйәсәт мәктәбе ошо проблеманы өлөшләтә хәл итәсәк һәм Президент Рөстәм Хәмитов өсөн һәләтле ярҙамсылар әҙерләп сығара башлаясаҡ.
Һайлап алыуҙар тураһында рәсми рәүештә 15 сентябрҙә иғлан ителәсәк. Бер йылда дүрт уҡыу циклы буласаҡ, был ваҡыт эсендә мәктәп аша 120 кеше – 30-ар цикл – үтеп өлгөрәсәк. Уҡыуҙы тамамлаусылар республиканың дәүләт власы органдарында стажировка үтәсәк....
Өфөлә уҙғарылған кадрҙар форумында республикала дәүләт власы органдарында уңышлы эшләй алырлыҡ йәш белгестәрҙең етешмәүе асыҡланды. Рәсәй сәйәсәт мәктәбе ошо проблеманы өлөшләтә хәл итәсәк һәм Президент Рөстәм Хәмитов өсөн һәләтле ярҙамсылар әҙерләп сығара башлаясаҡ.
Һайлап алыуҙар тураһында рәсми рәүештә 15 сентябрҙә иғлан ителәсәк. Бер йылда дүрт уҡыу циклы буласаҡ, был ваҡыт эсендә мәктәп аша 120 кеше – 30-ар цикл – үтеп өлгөрәсәк. Уҡыуҙы тамамлаусылар республиканың дәүләт власы органдарында стажировка үтәсәк....
Рәсәйҙең эске эштәр министры – Өфөлә
Новости / Башҡортостан // 14-09-2010, 10:18
Бөгөн Өфөлә Рәсәй Эске эштәр министрлығы Эске ғәскәрҙәренең Бөтә Рәсәй спецназ взводтары ярышы ябыла.
РФ эске эштәр министры Рәшит Нурғәлиев иң яҡшы взводтарҙың күрһәтмә сығыштарын ҡарарға һәм еңеүселәргә наградалар тапшырырға килде.
Министр БР буйынса Эске эштәр министрлығының ҡайһы бер объекттарын ҡараны һәм ҡаланың иҫтәлекле урындары менән танышты.
«Башинформ»....
РФ эске эштәр министры Рәшит Нурғәлиев иң яҡшы взводтарҙың күрһәтмә сығыштарын ҡарарға һәм еңеүселәргә наградалар тапшырырға килде.
Министр БР буйынса Эске эштәр министрлығының ҡайһы бер объекттарын ҡараны һәм ҡаланың иҫтәлекле урындары менән танышты.
«Башинформ»....
Донъя яңылыҡтары
Новости // 14-09-2010, 10:17
Холера тарала
Һиндостандың Орисса штатында йәшен тиҙлегендә холера менән дизентерия тарала.
Бер кешелә холера вибрионы табылып, өс көн үтеү менән был ауырыуҙан 38 кеше һәләк булған. Ә инде бер меңдән ашыу кеше, холера йоҡтороп, дауаханаларҙа ята. Алдан күҙаллауҙар буйынса, инфекция ауырыуҙарының ҡапыл таралып китеүенә муссон ямғырҙары ғәйепле. Быйыл Һиндостанда ғүмергә булмағанса көслө ямғырҙар яуған, шунлыҡтан һыу ташҡан....
Һиндостандың Орисса штатында йәшен тиҙлегендә холера менән дизентерия тарала.
Бер кешелә холера вибрионы табылып, өс көн үтеү менән был ауырыуҙан 38 кеше һәләк булған. Ә инде бер меңдән ашыу кеше, холера йоҡтороп, дауаханаларҙа ята. Алдан күҙаллауҙар буйынса, инфекция ауырыуҙарының ҡапыл таралып китеүенә муссон ямғырҙары ғәйепле. Быйыл Һиндостанда ғүмергә булмағанса көслө ямғырҙар яуған, шунлыҡтан һыу ташҡан....
Өс һөйләм менән
Новости / Башҡортостан // 14-09-2010, 10:16
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Республикаһы Президенты стипендияларын тәғәйенләү тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы. Президент стипендияһы дөйөм белем биреү учреждениеларының һәм махсус мәктәптәрҙең 2010 – 2011 уҡыу йылында уҡыуҙа, ижади эшмәкәрлектә һәм спортта юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкән һәләтле уҡыусыларына түләнәсәк. Указға ярашлы, стипендияларҙы түләү БР Мәғариф министрлығына йөкмәтелгән....
Исеме – халыҡ хәтерендә
Рубрикалар / Хәтер // 14-09-2010, 10:05
Республикабыҙҙың бөйөк шәхесе, халыҡ шағиры Назар Нәжмиҙең хәтер кисәһе Дүртөйлө ҡалаһында шағирҙың бюсына сәскәләр һалыуҙан башланды.
Артабан сара шағир исемен йөрөткән башҡорт гимназияһында дауам итте. Уҡыусылар шағирҙың ижадына арналған әҙәби-музыкаль композиция тәҡдим итте. Гимназия директоры Гөлшат Хөсәйенова шағир ижадының әһәмиәте тураһында һөйләне. Шағирҙың ҡыҙы Алһыу Нәжметдинова үҙенең хәтирәләре менән уртаҡлашып:
– Атайым яҡты тормош ҡорҙо, өмөт, намыҫ, ғәҙеллек һәм дөрөҫлөк юлын үтте. Беҙ һәр беребеҙ шуға ынтылырға тейешбеҙ, – тине....
Артабан сара шағир исемен йөрөткән башҡорт гимназияһында дауам итте. Уҡыусылар шағирҙың ижадына арналған әҙәби-музыкаль композиция тәҡдим итте. Гимназия директоры Гөлшат Хөсәйенова шағир ижадының әһәмиәте тураһында һөйләне. Шағирҙың ҡыҙы Алһыу Нәжметдинова үҙенең хәтирәләре менән уртаҡлашып:
– Атайым яҡты тормош ҡорҙо, өмөт, намыҫ, ғәҙеллек һәм дөрөҫлөк юлын үтте. Беҙ һәр беребеҙ шуға ынтылырға тейешбеҙ, – тине....
Ейәнсура йәштәренә – эш!
Новости // 14-09-2010, 10:03
«Бөгөн «Йәштәргә — эш!» республика акцияһы барышында Ейәнсура районының мәҙәниәт һарайында эш урындары вакансиялары йәрминкәһе ойошторола.
Унда юғары һәм урта һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусыларҙан алып мәктәп уҡыусыларына тиклем барыһы ла үҙҙәренә эш таба ала. Район предприятиелары һәм ойошмалары даими һәм ваҡытлы вакансиялар тәҡдим итә.
Йәрминкәлә райондың халыҡ мәшғүллеге үҙәге һәм Республика йәштәрҙе эш менән тәьмин итеүгә булышлыҡ итеү үҙәге белгестәре профессиональ консультация бирә.
Р. ЙӘНСУРИНА....
Унда юғары һәм урта һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусыларҙан алып мәктәп уҡыусыларына тиклем барыһы ла үҙҙәренә эш таба ала. Район предприятиелары һәм ойошмалары даими һәм ваҡытлы вакансиялар тәҡдим итә.
Йәрминкәлә райондың халыҡ мәшғүллеге үҙәге һәм Республика йәштәрҙе эш менән тәьмин итеүгә булышлыҡ итеү үҙәге белгестәре профессиональ консультация бирә.
Р. ЙӘНСУРИНА....
Яңы техника менән тау аҡтарырға мөмкин
Махсус бит / Письма // 14-09-2010, 10:01
Хәҙерге заманда ауылда йәшәүселәргә үҙҙәрен ерҙең ысын хужалары итеп тойһон өсөн бар мөмкинлектәр ҙә булдырылған. Баҡалы районының Яңы Маты ауылында йәшәүсе Людмила һәм Григорий Емашевтарҙың донъяһын барып күргәс, беҙ ундағы заманса интерьерға ғәжәпләндек. Был тырыш һәм маҡсатҡа ынтылыусан ғаиләнең ихатаһы тулы мал-тыуар – алты баш эре мал, бер нисә тиҫтә бройлер тауыҡ, ҡаҙ һ.б....


text:
- Подробности
- Просмотров: 337
ҠАТЛАМДАРҘЫҢ НЕФТЬ БИРЕҮСӘНЛЕГЕ, ер аҫтын һәм тирә‑яҡ мөхитте һаҡлау талаптарына ярашлы, нефть сығарыуҙа иҡт. рентабеллектең сигенә тиклем заманса технологиялар ҡулланып, ятыштарҙы үҙләштереүҙә ҡатламдан нефть запастарын (дөйөм, геол.) сығарыу дәрәжәһе. Һан м‑н баһалау өсөн Ҡ.н.б. коэф. (сығарылған нефть күләменең башта ҡатламда булған нефткә ҡарата берәмектең өлөшөндә йәки проценттарҙа күрһәтелгән нисбәте) файҙаланыла. Ятҡылыҡтар үҙләштереүҙең башланғыс стадияһында нефть сығарыу ҡатламдың тәбиғи энергияһы иҫәбенә бара. Ҡатлам энергияһының характеры б‑са Ҡ.н.б. сигенең коэф. ҙурлығы м‑н айырылған (берәмектең өлөшөндә) ятыш режимдары бүленә: һыу баҫымлы 0,6—0,8; газ баҫымлы 0,5—0,7; һығылмалы‑һыу баҫымлы 0,5—0,7; эретелгән газлы 0,2—0,4; гравитациялы 0,1—0,2. Ҡ.н.б. арттырыуҙың физик, химик, микробиол. һ.б. ысулдары айырыла. Энергияһы ҡалмаған ҡатламдарҙан ҡалдыҡ нефтте сығарыу өсөн һөҙөмтәлерәк булған икенсел нефть биреүсәнлекте арттырыу ысулдары эшләнә.
20 б. 20‑се йй. башлап АҠШ‑та, 40‑сы йй. — СССР‑ҙа ҡатлам энергияһын тулыландырыу өсөн ятҡылыҡтарҙа яһалма һыу ҡыуҙырыу ҡулланыла; донъялағы нефть сығарыуҙың 90%‑тан ашыуы ҡатламдарҙы һыуландырыу м‑н алып барыла, был Ҡ.н.б. сигенең коэф. байтаҡҡа күтәрә. Һыуландырыуҙың һөҙөмтәһен төшөргән төп сәбәптәр: ҡатлам‑коллекторҙар сифаты, нефттең ҡуйылығы, нефттең һыу һәм тоҡом м‑н бәйләнешендә юғары фаза‑ара тартылыш, еүешләнеү, адсорбция күренештәре, һыу м‑н туйыныуҙың баштағы һәм ҡалған күләме, капилляр баҫым үлсәме һ.б. Нефттең баштағы геол. запастарының 10— 30%‑ы аҙ үткәреүсән ҡатлаусыҡтарҙа һәм линзаларҙа, 15—35%‑ы — һыу баҫҡан зоналарҙа һибелгән нефть рәүешендә тороп ҡала. Нефть биреүсәнлекте арттырыуҙың яңы (өсөнсөл) ысулдары Ҡ.н.б. геол. факторҙарҙың кире йоғонтоһон кәметеүгә һәм физик, гидродинамик, физик‑химик, микробиол. һ.б. процестар ярҙамында ҡатламдарға ебәрелгән һыуҙың технологик (нефтте ҡыҫырыҡлап сығарыу) үҙенсәлектәрен күтәреүгә йүнәлтелә.
БР‑ҙың нефть ятҡылыҡтарында Ҡ.н.б. сиге уртаса 42% тәшкил итә. 60‑сы йй. башлап “Башнефть” АНК ААЙ “БашНИПИнефть”, “НИИнефтеотдача” ЯСЙ‑лары м‑н берлектә (1986 й. алып) нефть биреүсәнлекте арттырыу ысулдарын эшләй һәм ғәмәлгә индерә. 50‑гә яҡын Ҡ.н.б. арттырыу технологиялары, ш. иҫ. 1966 й. башлап микробиол., 1975 й. — газ ысулдары һынала. Туймазы нефть ятҡылығында тәүге тапҡыр контур аръяғы буйлап һыу ебәреү ҡулланыла (1948), был скважиналарҙың һанын 15—20 тапҡырға кәметергә, сығарыу тиҙлеген 1,5 тапҡырға күтәрергә булышлыҡ итә. 60‑сы йй. Г.А.Бабалян етәкс. өҫкө йөҙҙә актив матдәләр ҡулланыу технологияһы эшләнә, Арлан нефть ятҡылығында тәүге тапҡыр иондарҙан сыҡмаған өҫкө йөҙҙә актив матдәләр файҙаланыла (1964). Һыуҙа эреүсән акриламид полимерҙарын ҡулланыу б‑са тикшеренеүҙәр 60‑сы йй. уртаһында башлана (Р.Х.Алмаев, Л.В.Базекина һ.б.). 70‑се йй. Туймазы ятҡылығында ҡатламға углерод диоксидының һыу эретмәһе м‑н тәьҫир итеү һәм нефть промыслалары ҡорамалдарын коррозиянан һаҡлау технологиялары һынау үтә (В.И.Ионов, Б.И.Леви, Х.Г.Шакиров һ.б.).
1991 й. алып микробиол. һәм гидролиз етештереүҙең таҙартыу ҡоролмаларындағы актив ләмдең ҡоро формаһын файҙаланып нефть биреүсәнлекте арттырыу ысулдары индерелә (Э.М.Юлбарисов, Н.В.Жданова, Л.Н.Заһиҙуллина һ.б.). Ҡ.н.б. 6%‑ҡа арттырған юғары баҫымлы газ ҡыуыу технологияһы эшләнә (Р.З.Канюков, Х.Ш.Сабиров һ.б.). Нефть биреүсәнлекте арттырыу ысулдарын ҡулланыу һөҙөмтәһендә (Сергеевка нефть ятҡылығында — углекислота, Вояҙыла — эҫе һыу, Симусан биополимеры, Уҙыбашта ҡатламдарҙың микрофлораһын активлаштырыу өсөн аэрацияланған һыу һәм тоҙ ҡыуҙырыу, Арлан нефть ятҡылығында ҡатлам эсендә дымлы яндырыу һ.б.) һыулылығы 91—99% булған 1 сығанаҡҡа иҫәпләгәндә өҫтәмә нефть сығарыу күләме йылына уртаса 1000 т тәшкил итә. Ҡ.н.б. арттырыу өсөн нефть ятҡылыҡтарындағы юғары ҡуйылыҡтағы (20 мПа•с ашыу) нефть ятыштарында скважиналар селтәре тығыҙлығын оптималләштереү эштәре алып барыла; скважиналарҙың селтәрен 32 га скважинанан 16 га скважинаға тиклем тығыҙлағанда Ҡ.н.б. 7—8%‑ҡа арта. Риф ятҡылыҡтарында юғары баҫымлы углеводород газы м‑н нефтте көмбәҙ (вертикаль) ҡатнаш ҡыҫырыҡлап ҡыуҙырыу Ҡ.н.б. 3,4—9%‑ҡа арттырыу мөмкинлеген бирә.
Әҙәб.: Сафонов Е.Н., Алмаев Р.Х. Методы извлечения остаточной нефти на месторождениях Башкортостана. Уфа, 1997; Юлбарисов Э.М. Геологические основы применения микробиологического метода повышения нефтеотдачи пласта с высоковязкой нефтью (на примере Арланского месторождения). Уфа, 2002.
Э.М.Юлбарисов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Ҡасандыр Башҡортостандағы данлыҡлы хужалыҡтарҙың береһенең — “Спартак” совхозының — бүлексәһе булған, 2005 йылдан алып үҙаллы көн иткән “Пионер” быйыл да үҙ ҡарамағындағы 2 663 гектар майҙанды биләгән иген баҫыуҙарында бойҙай, һоло, арпа, ҡарабойҙай, борсаҡ, кукуруз, көнбағыш сәсмәксе. Бынан тыш, 40 гектарҙа һуңғы йылдарҙа бында онотолобораҡ торған шәкәр сөгөлдөрө ултыртмаҡсылар.
Ҡасандыр Башҡортостандағы данлыҡлы хужалыҡтарҙың береһенең — “Спартак” совхозының — бүлексәһе булған, 2005 йылдан алып үҙаллы көн иткән “Пионер” быйыл да үҙ ҡарамағындағы 2 663 гектар майҙанды биләгән иген баҫыуҙарында бойҙай, һоло, арпа, ҡарабойҙай, борсаҡ, кукуруз, көнбағыш сәсмәксе. Бынан тыш, 40 гектарҙа һуңғы йылдарҙа бында онотолобораҡ торған шәкәр сөгөлдөрө ултыртмаҡсылар.
Күргәҙмә яҙғы-йәйге осорға шифахана хеҙмәттәре өлкәһен үҫтереүҙең төп үҙенсәлектәрен, туризм һәм спорт, әүҙем ял, сәйәхәт өсөн кәрәк-яраҡ етештереүҙәге яңылыҡтарҙы сағылдыра. Сәләмәт тормошто пропагандалау, йәш быуындың һаулығын һаҡлау, ололарҙың әүҙемлеген арттырыу мәсьәләләре уның программаһында ҙур урын биләй.
Солин Владимир Иванович 1947 йылдың 15 ноябрендә Дыуан районының Мәсәғүт ауылында тыуған. Силәбе политехник институтын тамамлаған. 2006 йылдан — Дыуан районы хакимиәте башлығы. “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исемгә эйә, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Почет грамотаһы менән бүләкләнгән.
Урамда яҙ, тәбиғәттең ҡышҡы йоҡонан уянған сағы. Иң ҡыҙыу, тынғыһыҙ баҫыу эштәренә лә күп ҡалманы. Оҫтаханаларҙа иҫке техникаға йән өрәләр, ватылғанын ҡоршап ремонтлайҙар, запас частар хәстәрләйҙәр. Келәттәрҙә лә, сортына ҡарап, орлоҡ әҙерләнә. Хужалыҡтар иһә юл бар саҡта минераль ашлама хәстәрләй. Яҙҙың матур көнөндә иренһәң, көҙ күршеләрең юғары уңыш йыйғанда, көнләшеп, терһәгеңде тешләрҙәй булырһың. Шуға ла ауыл халҡы киләһе уңышҡа ныҡлы нигеҙ һалыу өсөн бөгөн көсөн йәлләмәҫкә тырыша.
Ҙур сәхнәгә ул үҫмер сағында Башҡортостандың халыҡ артисы Роза Аҡкучукованың концертында беренсе тапҡыр сыға. Халыҡ йырҙарының береһен башҡарып, тамашасыларҙы моңло тауышына ғашиҡ итә. Артабан Искәндәр Ғәзизов “Дуҫлыҡ моңо”, “Урал моңо” фестивалдәрендә призлы урындарға лайыҡ була.
— Залдың ошолай шығырым тулы булыуы — әбйәлилдәрҙең бейеү яратыуына асыҡ дәлил, — тине мәҙәниәт бүлеге начальнигы Г. Лавренева, бейеү байрамын асып. — Конкурста 700 кешенең ҡатнашыуы һәм уларҙың 300-өнөң гала-концертҡа һайланып алыныуы үҙе үк күпте һөйләй. Һәр халыҡтың бейеүе үҙенсә матур, әммә башҡорттоҡона еткәндәр юҡ. Беҙҙең бейеүҙәрҙә генә халыҡтың рухи хазинаһы һәм боронғоһоноң бай мираҫы сағыла.
— Минең шағир булғым килә. Быға ниндәй университетта өйрәтәләр?
Яҙыусылар һәм сәхнә оҫталары менән осрашыуҙарға йөрөгәндә ошондайыраҡ һорауҙарҙы йыш ишетергә тура килә. Әлбиттә, ижадты тәрәндән аңлаған шәхес быға бер нисек тә кәңәш бирмәҫ. Әгәр тәбиғәттән ундай һәләт бирелмәһә, әллә ниндәй шөһрәтле университетты тамамлап та, халыҡ һөйөүен яулап булмай. Миҫал өсөн мәшһүр йырсы Абдулла Солтановты алайыҡ.
Алыҫтағы ай — усаҡ нурылай,
Яҡты ғына булһын киләсәк.
Хыялланған маҡсаттарҙы егеп,
Бар бит әле алға еләсәк.
Әле бына төнгө гүзәллектән
Күңел йылға булып ташҡандай.
Ай нурына ҡойонған йондоҙҙар
Мең-мең сәскә тажын асҡандай.
Компания етәкселеге күсемһеҙ милек өлкәһендә мутлашыуҙа ғәйепләнә ине. Тикшереү эше өс йылға яҡын барҙы. Ниһайәт, ошо көндәрҙә Өфөнөң Киров районы судында Регина Аброщенко менән Инна Сазоноваға ҡарата асылған 34 осраҡтан торған енәйәт эше ҡаралды һәм хөкөм ҡарары сығарылды.
Улар етәкселек иткән фирма төҙөлөштә ҡатнашып алданыусылар араһында йыш телгә алына. Быға тиклем дә кеше алдауҙан тартынмаған ҡатындар, мутлыҡта ғәйепләнеп, хөкөм язаһына тарттырылған булған.


text:
Аҡ төлкөләр аҡҡа сорнар әле. Үтәк ауылында йәнлек фермаһы эшләй башланы
24 декабря 2014 йыл | Ауыл хужалығы
Егәрле елде лә егер, ти халыҡ. Бөгөн тап ана шундай егәрле, заманса ҡарашлы кешеләргә уңыш йылмая ла. Үтәк ауылында йәнлек фермаһы асып ебәреүсе егеттәр хаҡында хәбәр иткәйнек инде. Бөгөнгө яҙмала ошо хужалыҡ менән яҡынданыраҡ таныштырмаҡсыбыҙ.
Ике класташ егет – Рөстәм Шәрифулла улы Ғиззәтуллин менән Фаяз Наил улы Ҡаҙаҡҡолов ауылдарының бөгөнгө яҙмышы, хужалыҡтың тарҡалыуы, йәштәрҙең ауылда ҡалмауы хаҡында әңгәмә ҡороп ултырғанда һүҙҙән-һүҙ сығып, ауылға нисек тә йән өрөр, яңы һулыш бирер өсөн ни эшләргә кәрәклеге хаҡында һөйләшеп китәләр. Тыуған ауылдарында ниндәй ҙә булһа эш асыу, халыҡты эш урыны менән тәьмин итер өсөн шөғөл булдырыу уйы менән яна башлайҙар. Күп уйлана, төрлө яҡлап өйрәнә торғас, беҙҙең район өсөн бер ни тиклем ят кәсепкә – йәнлек үрсетеү эшенә тотонорға ҡарар итәләр. Ниәт иткән - мораҙына еткән, тиҙәр. Дәрт-дармандары ташып торған егеттәр (1980 йылғылар) башта йәнлек фермалары хаҡында мәғлүмәт йыялар, бер үк ваҡытта икеһе лә ҡалала сәнәғәт тармағында эшләп йөрөп, буласаҡ бизнестарына бол туплайҙар. Быйыл йәй ырҙын табағынан сама менән бер саҡрым алыҫлыҡта урман ситенән ер бүлдереп алып, уны бейек ҡойма (профнас-тил) менән уратып алалар, электр линияһы һуҙалар, ситлектәр урынлаштырыу өсөн оҙон япма эшләйҙәр, хужалыҡ ҡаралтылары төҙөйҙәр. Ҡола яланда эш башлаһалар ҙа, күңел төшөнкөлөгөнә бирелмәйҙәр. Был эштәрҙә туғандары, яҡындары ярҙамлаша.
Шуныһы ла бар, йәнлек фермаһы булдырыу өсөн әллә ни ҙур сығымдар талап иткән йылы ҡуралар төҙөү кәрәкмәй. Йәнлектәр асыҡ һауала ситлек эсендә тотола. Тик өҫтән ҡар-ямғыр үтеп тормаһын өсөн япма эшләнә. Япма ҡыйығының ике яҡ сите профнастил менән ябылған булһа, өҫкө урта өлөшө яҡтылыҡ, ҡояш нуры төшһөн өсөн үтә күренмәле төҙөлөш материалы менән дуға рәүешенә килтереп көпләнгән. Йәнлек аҫрарға урын әҙер булғас, хужалар Күгәрсен районындағы йәнлек фермаһынан 120 баш аҡ төлкө (песец) һатып алалар. Уларҙың 100 башы инә булһа, 20-һе ата йәнлек. Әле йәнлек фермаһы өсөн Үтәк ауылы ир-уҙаманы Рәйес Фәйзуллин яуаплы. Уның был өлкәлә аҙмы-күпме эш тәжрибәһе бар, үткән быуаттың 90-сы йылдарында үҙ хужалығында башҡа төр йәнлек аҫрап ҡараған була. Шуға ла яңы эш башлаусы егеттәр ярҙам һорап уға мөрәжәғәт итәләр. Бөгөн Рәйес Фәйзуллинға аталы-уллы Ғиззәтуллиндар – Шәйҙулла менән Радик ярҙамлаша. Шәйҙулла Ғиззәтуллинды Үтәктә генә түгел, тирә-яҡ ауылдарҙа ла яҡшы беләләр. Ул элек "Егән” колхозында умартасы булып эшләгән, 72 йәштә булыуына ҡарамаҫтан, әле лә бик теремек, ҡорт тотоуы, өҫтәүенә, яңы эш башлап торған кесе улы Рөстәмгә ярҙам итешеп йөрөгән көнө.
Күгәрсен районындағы йәнлек фермаһында иһә 14 мең баш самаһы йәнлек аҫрала икән. Уларҙың хужалары Үтәк егеттәренә теләп, ихлас ярҙамлаша, үҙ кәңәштәрен бирәләр, тәжрибәләре менән уртаҡлашалар. Үтәктәр үҙҙәре Күгәрсен районына бер нисә тапҡыр барып, уларҙың нисек эшләүҙәрен күреп ҡайтҡан. Йәнлектәргә ашатыр өсөн аҙыҡты ла әлегә күгәрсендәр үҙҙәре биреп ҡайтарған. Был хужалыҡ башлыса тоҡомсолоҡ менән шөғөлләнә икән. Йәғни, төп эшмәкәрлектәре - башҡа хужалыҡтарға ҡиммәтле тиреле йәнлектәр һатыу. Шуға ла үҙҙәре һатҡан йәнлек фермалары күтәрелеп китһен өсөн үҙҙәре үк хәстәрлек күрергә тырышалар. Әйткәндәй, аҡ төлкөләргә тик ит кенә ашаталар. Уларға тауыҡ ите, һыйыр ите, балыҡ, өлөшләтә ярма ҡушылған әҙер фарш ҡына бирелә. Бер йәнлек көнөнә 500 грамм аҙыҡ ашай. Йәғни, Үтәктәге йәнлек фермаһы өсөн әле көнөнә 60 килограмм аҙыҡ китә тигән һүҙ. Уларҙы көнөнә бер тапҡыр ашаталар. Көсөкләр алдынан инә йәнлектәрҙең рационы бер ни тиклем үҙгәртелә, витаминға бай аҙыҡтар бирелә. Шуныһын да әйтеп үтергә кәрәк, бер инә йәнлек 4-5 һәм унан да күберәк көсөк килтерергә мөмкин. Йәнлектәрҙе 7 ай һуҙымында тәрбиәләү күҙ уңында тотола. Һуңынан уларҙы һуйып, тиреһен алып, түшкәһен яңынан эшкәртеүгә ебәреү күҙаллана. Йәнлектәрҙе нисек һуйыу, тиреһен һыҙырып алыуҙың нисек башҡарылыуын һәр кемгә белеү кәрәкмәйҙер ҙә. Шуныһын ғына билдәләп китергә кәрәк, был бик түҙемлелек, сыҙамлылыҡ, ныҡышмаллыҡ талап иткән эш. Йәнлек тиреһенең ҡулланыу баҙарында бик тә ҡиммәт булыуын иҫәпкә алғанда киткән тырышлыҡ та, һалынған сығымдар ҙа үҙен ҡаплатырға тейеш. Егеттәр шундайыраҡ фекерҙә. Унан килеп, уларҙың төп уй-ниәттәре лә сереп байыу түгел, ә тыуған ауылдарының бер ни тиклем күтәрелеш кисереүен генә теләйҙәр. Ауыл халҡына эш урындары булдырып, йәштәрҙең ауылда ҡалыуына өмөт бағлайҙар. Шундай маҡсатта киләсәктә йәнлек фермаһын киңәйтергә, аҡ төлкөләрҙән тыш башҡа йәнлектәр ҙә аҫрарға уйлайҙар.
- Ферманың ишеге килгән бер кешегә асыҡ тип әйтә алмайым. Халыҡта ут-күҙҙән һаҡлаһын, тигән бик тапҡыр әйтем бар. "Уттан” тигәне былай ҙа аңлашыла, ә бына "күҙҙән һаҡлаһын” тигәне тап йәнлектәргә ҡарата әйтелгәндер, тим. Ферма биләмәһен бейек ҡойма, профнастил менән уратып алыуыбыҙҙың сәбәбе лә ана шунда. Фотоға төшөрөү түгел, эргәһенә барып яҡындан ҡарарға теләүселәргә лә рөхсәт юҡ. Бындай төр йәнлектәрҙең зоопаркта оҙаҡ йәшәй алмауының сере лә ана шунда, - ти йәнлек аҫрап, тәжрибә туплаған Рәйес Фәйзуллин.
"Дөрөҫ һүҙгә яуап юҡ. Күпме энергия, аҡса сарыф итеп булдырылған ферманы ла, йәнлектәрҙе лә һаҡларға кәрәк. Дәрттәренә дарман бирһен егеттәрҙең. Киләсәктә улар дәүләт ярҙамына ла өмөт итә. Район етәкселеге лә уларҙың эшен хуплап, ярҙам итеп тора. Шулай булғас, киләсәктә Үтәк егеттәре үҙ уй-ниәттәрен тулыһынса бойомға ашырырҙар, йәнлек фермаһын киңәйтеп, халыҡҡа өҫтәлмә эш урындары булдырырҙар, үҙҙәренә ошо шөғөлдән ләззәт, кинәнес һәм килем алырҙар, тип ышанғы килә.
Шуныһы ла бар, йәнлек фермаһы булдырыу өсөн әллә ни ҙур сығымдар талап иткән йылы ҡуралар төҙөү кәрәкмәй. Йәнлектәр асыҡ һауала ситлек эсендә тотола. Тик өҫтән ҡар-ямғыр үтеп тормаһын өсөн япма эшләнә. Япма ҡыйығының ике яҡ сите профнастил менән ябылған булһа, өҫкө урта өлөшө яҡтылыҡ, ҡояш нуры төшһөн өсөн үтә күренмәле төҙөлөш материалы менән дуға рәүешенә килтереп көпләнгән. Йәнлек аҫрарға урын әҙер булғас, хужалар Күгәрсен районындағы йәнлек фермаһынан 120 баш аҡ төлкө (песец) һатып алалар. Уларҙың 100 башы инә булһа, 20-һе ата йәнлек. Әле йәнлек фермаһы өсөн Үтәк ауылы ир-уҙаманы Рәйес Фәйзуллин яуаплы. Уның был өлкәлә аҙмы-күпме эш тәжрибәһе бар, үткән быуаттың 90-сы йылдарында үҙ хужалығында башҡа төр йәнлек аҫрап ҡараған була. Шуға ла яңы эш башлаусы егеттәр ярҙам һорап уға мөрәжәғәт итәләр. Бөгөн Рәйес Фәйзуллинға аталы-уллы Ғиззәтуллиндар – Шәйҙулла менән Радик ярҙамлаша. Шәйҙулла Ғиззәтуллинды Үтәктә генә түгел, тирә-яҡ ауылдарҙа ла яҡшы беләләр. Ул элек "Егән” колхозында умартасы булып эшләгән, 72 йәштә булыуына ҡарамаҫтан, әле лә бик теремек, ҡорт тотоуы, өҫтәүенә, яңы эш башлап торған кесе улы Рөстәмгә ярҙам итешеп йөрөгән көнө.
Күгәрсен районындағы йәнлек фермаһында иһә 14 мең баш самаһы йәнлек аҫрала икән. Уларҙың хужалары Үтәк егеттәренә теләп, ихлас ярҙамлаша, үҙ кәңәштәрен бирәләр, тәжрибәләре менән уртаҡлашалар. Үтәктәр үҙҙәре Күгәрсен районына бер нисә тапҡыр барып, уларҙың нисек эшләүҙәрен күреп ҡайтҡан. Йәнлектәргә ашатыр өсөн аҙыҡты ла әлегә күгәрсендәр үҙҙәре биреп ҡайтарған. Был хужалыҡ башлыса тоҡомсолоҡ менән шөғөлләнә икән. Йәғни, төп эшмәкәрлектәре - башҡа хужалыҡтарға ҡиммәтле тиреле йәнлектәр һатыу. Шуға ла үҙҙәре һатҡан йәнлек фермалары күтәрелеп китһен өсөн үҙҙәре үк хәстәрлек күрергә тырышалар. Әйткәндәй, аҡ төлкөләргә тик ит кенә ашаталар. Уларға тауыҡ ите, һыйыр ите, балыҡ, өлөшләтә ярма ҡушылған әҙер фарш ҡына бирелә. Бер йәнлек көнөнә 500 грамм аҙыҡ ашай. Йәғни, Үтәктәге йәнлек фермаһы өсөн әле көнөнә 60 килограмм аҙыҡ китә тигән һүҙ. Уларҙы көнөнә бер тапҡыр ашаталар. Көсөкләр алдынан инә йәнлектәрҙең рационы бер ни тиклем үҙгәртелә, витаминға бай аҙыҡтар бирелә. Шуныһын да әйтеп үтергә кәрәк, бер инә йәнлек 4-5 һәм унан да күберәк көсөк килтерергә мөмкин. Йәнлектәрҙе 7 ай һуҙымында тәрбиәләү күҙ уңында тотола. Һуңынан уларҙы һуйып, тиреһен алып, түшкәһен яңынан эшкәртеүгә ебәреү күҙаллана. Йәнлектәрҙе нисек һуйыу, тиреһен һыҙырып алыуҙың нисек башҡарылыуын һәр кемгә белеү кәрәкмәйҙер ҙә. Шуныһын ғына билдәләп китергә кәрәк, был бик түҙемлелек, сыҙамлылыҡ, ныҡышмаллыҡ талап иткән эш. Йәнлек тиреһенең ҡулланыу баҙарында бик тә ҡиммәт булыуын иҫәпкә алғанда киткән тырышлыҡ та, һалынған сығымдар ҙа үҙен ҡаплатырға тейеш. Егеттәр шундайыраҡ фекерҙә. Унан килеп, уларҙың төп уй-ниәттәре лә сереп байыу түгел, ә тыуған ауылдарының бер ни тиклем күтәрелеш кисереүен генә теләйҙәр. Ауыл халҡына эш урындары булдырып, йәштәрҙең ауылда ҡалыуына өмөт бағлайҙар. Шундай маҡсатта киләсәктә йәнлек фермаһын киңәйтергә, аҡ төлкөләрҙән тыш башҡа йәнлектәр ҙә аҫрарға уйлайҙар.
- Ферманың ишеге килгән бер кешегә асыҡ тип әйтә алмайым. Халыҡта ут-күҙҙән һаҡлаһын, тигән бик тапҡыр әйтем бар. "Уттан” тигәне былай ҙа аңлашыла, ә бына "күҙҙән һаҡлаһын” тигәне тап йәнлектәргә ҡарата әйтелгәндер, тим. Ферма биләмәһен бейек ҡойма, профнастил менән уратып алыуыбыҙҙың сәбәбе лә ана шунда. Фотоға төшөрөү түгел, эргәһенә барып яҡындан ҡарарға теләүселәргә лә рөхсәт юҡ. Бындай төр йәнлектәрҙең зоопаркта оҙаҡ йәшәй алмауының сере лә ана шунда, - ти йәнлек аҫрап, тәжрибә туплаған Рәйес Фәйзуллин.
"Дөрөҫ һүҙгә яуап юҡ. Күпме энергия, аҡса сарыф итеп булдырылған ферманы ла, йәнлектәрҙе лә һаҡларға кәрәк. Дәрттәренә дарман бирһен егеттәрҙең. Киләсәктә улар дәүләт ярҙамына ла өмөт итә. Район етәкселеге лә уларҙың эшен хуплап, ярҙам итеп тора. Шулай булғас, киләсәктә Үтәк егеттәре үҙ уй-ниәттәрен тулыһынса бойомға ашырырҙар, йәнлек фермаһын киңәйтеп, халыҡҡа өҫтәлмә эш урындары булдырырҙар, үҙҙәренә ошо шөғөлдән ләззәт, кинәнес һәм килем алырҙар, тип ышанғы килә.
Самат ҒӘЛИУЛЛИН.


text:
Металдар
Металдар (от лат. metallum — шахта, рудник) — йылы һәм электр үткәреүсәнлек, ыңғай температура ҡаршылығы, юғары һығылмалылыҡ, сүкелеүсәнлек һәм металл ялтарыуығы кеүек металдарға хас үҙенсәлектәре булған ябай матдә хәлендәге элементтар төркөмө.
Әлегә ваҡытта билдәле булған 118 элементтың (барыһы ла рәсми танылмаған) металдарға ингәндәре:
Һелтеле металдар төркөмөндә 6 лемент: Li, Na, K, Rb, De, Fr
Һелтеле ер металдары төркөмөндә 4: Ca, Sr, Ba, Ra
шулай уҡ билдәләнгән төркөмдәрҙән ситтә бериллий һәм магний.
күсмә элементтәр төркөмөндә:
— Sc, Ti, V, Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, Zn; — Y, Zr, Nb, Mo, Tc, Ru, Rh, Pd, Ag, Cd; — La, Hf, Ta, W, Re, Os, Ir, Pt, Au, Hg;
еңел металдар төркөмөндә 7: Al, En, In, Sn, Tl, Pb, Bi
ярым металдар төркөмөндә[1] 7: В, Si, Ge, As, Sb, Te, Po
лантаноидтар төркөмөндә + лантан (La) 7: Ce, Pr, Nd, Pm, Sm, Eu, Gd, Tb, Dy, Ho, Er, Tm, Yb, Lu
актиноидтар төркөмөндә (барлыҡ элементтарҙың да физик үҙенсәлектәре өйрәнелмәгән) + актиник (Ac) 14: Th, Pa, U, Np, Pu, Am, Cm, Bk, Cf, Es, Fm, Md, No, Lr.
Шулай итеп, 94 элемент металл тип иҫәпләнә, ҡалғандары неметалл.
Астрофизикала «металл» башҡа мәғәнәгә эйә, был термин гелийҙан ауырырыҡ булған бөтә элементтарҙы аңлата.
Бынан тыш, физикала үткәргес металдар ярымүкәргес һәм эиэлектриктар менән сағыштырыла.
Йөкмәткеһе
- 1 «Металл» һүҙенең килеп сығышы
- 2 Тәбиғәттә
- 3 Металл етештереү
- 4 Металл үҙенсәлектәре
- 5 Кислоталар менән металдар тәьҫир итешеүе
- 6 Иҫкәрмәләр
«Металл» һүҙенең килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Метал һүҙе немец теленән ингән. 1534 йылда Николай Любчанин «Травник» тигән китабында «…злато и серебро всех металей одолеваетъ» тип яҙа. Был һүҙ Петр заманында кереп ҡала. Баштараҡ «минерал, руда, металл» тигән дөйөм мәғәнәлә була; М. В. Ломоносов ваҡытында һүҙҙәргә айырым төшөнсә бирелә.
Латин теленәндәге «metallum» — «рудник, металл» тигән һүҙҙәр немец теленә ингән, ә латин теленә грек теленән (uetaλλov — «рудник, баҙ») ингән.
Тәбиғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Металдарҙың күп өлөшө тәбиғәттә мәғдән һәм ҡушылмалар хәлендә була. Улар оксидтар, сильфидтар, карбонаттар барлыҡҡа килтерә. Таҙа металл алыу өсөн уларҙы руданан айырып алырға һәм таҙартырға кәрәк. Кәрәк булғанда, легирование һәм башҡа төрлө эшкәртеү үткәрәләр. Был эшмәкәрлекте металлургия фәне өйрәнә. Металлургия металдарҙы ҡара (нигеҙендә тимер булғандарҙы) һәм төҫлө (уларҙың составына тимер кермәй, барлығы 70 элемент) металлургияға бүлә. Алтын, көмөш һәм платина ҡиммәтле металл тип иҫәпләнә. Был металдар әҙ генә миҡдарҙа диңгеҙ һыуында һәм тере организмдарҙа бар (организм өсөн бик мөһим).
Билдәле булғанса, кеше организмының 3 проценты металдан тора[2]. Организмда иң күбе кальций (һөйәктә) һәм күҙәнәк араһындағы шыйыҡлыҡта һәм цитоплазмала электролит ролен үтәүсе натрий. Магний мускулдарҙа һәм нерв системаһында, баҡыр ашҡаҙанда, тимер ҡанда йыйыла.
Металл етештереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Металдар ерҙән ҡаҙылма байлыҡтар ҡаҙып алыу барышында табыла. Ҡаҙып алынған мәғдән кәрәкле элементарҙың бай сығанағы булып тора. Ер тышсаһында руда ятҡылығын билдәләү өсөн разведка һәм руда ятҡылыҡтарын өйрәнеү кеүек махсус алымдар ҡулланалар. Руда ятҡылыҡтары асыҡ йәки ер аҫты һәм шахта, карьер ысулы менән эшкәртелә. Ҡайһы саҡта ҡатнаш (асыҡ-ер аҫты) ысулы ҡулланыла.
Табылған руда, ҡағиҙә булараҡ, байытыла. Бер минерал сеймалдан бер нисә файҙалы компонент алына: руда концентраты, сәнәғәт продукты, ташландыҡтар. Байытыу процессында файҙалы компонент һәм буш тау тоҡомо тығыҙлығы, магнит үҙенсәлеге, еүешләнеүсәнлек, электр үткәреүсәнлек, бөртөк формалары, химик үҙенсәлек кеүек айырмалары буйынса айырыла.
Табылған һәм байытылған руданан, ҡағиҙә булараҡ, металл химик йәки электролитик ҡайтарыу ысулы ярҙамында алына. Пирометаллургияла руданы металл сеймалына әйлендереү өсөн юғары температура, гирометаллургияла ошо маҡсат өсөн һыу химияһын ҡулланалар. Металдың һәм һәм ҡатнашмалар төрөнә ҡарап ҡайтарыу ысулы һайлана.
Металл рудаһы металл һәм неметалл иондары ҡушылмаһынан торған осраҡта, таҙа металл алыу өсөн руданы эретәләр — йылытып ҡайтарыу ысулы ҡулланалар. Тимер кеүек киң таралған металдар өсөн Тимерҡайтарыусы сифатында углерод ҡулланала. Алюмин һәм натрий кеүек ҡайһы бер металдарҙың экономия яғынан нигеҙләнгән ҡайттарыусыһы юҡ, шуға улар элекртолиз ысулы менән алына.[3][3]
Сульфид рудалары таҙа металл алыу алдынан байыталмай, уларҙы оксидҡа әүерелдереү өсөн һауала яндыралар.
Металл үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Физик металл үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барлыҡ металдар ҙа (терекөмөш, һәм шартлы рәүештә францийҙан башҡа) нормаль шарттарҙа ҡаты хәлдә булалар, тик ҡатылыҡ күһәткесе төрлөсә була. Түбәнге таблицала Моос шкалаһы буйынса ҡайһы бер металдарҙың ҡатылығы бирелгән.
Таҙа металдарҙың иреү температураһы −39 °C -тан(терекөмөш) 3410 °C -ҡа тиклем (вольфрам). Һелтеле металдарҙы иҫәпкә алмағанда, күпселек металдарҙың иреү температураһы юғары, шулай ҙа ҡурғаш һәм аҡ ҡурғаш кеүек «нормаль» металдарҙы ғәҙәти электр һәм газ плитәһендә инетеп була.
Тығыҙлығына ярашлы рәүештә , металдарғы еңел (тығыҙлығы 0,53 ÷ 5 г/см) һәм ауыр (5 ÷ 22,5 г/см) металдарға бүләләр. Иң еңел металл булып литий (тығыҙлығы 0.53 г/см) иҫәпләнә. Иң ауыр металды бөгөнгө көндә әйтеп булмай, сөнки иң ауыр металдар осмий һәм иридий тығыҙлығы бер тирәлә (22.6 г/см³ тирәһе — ҡурғаш тығыҙлығынан ике мәртәбә юғарыраҡ), теүәл тығыҙлығын иҫәпләп сығарыу мөмкин түгел: бының өсөн металды таҙартырға кәрәк, теләһә ниндәй өушылмалар уларҙың тығыҙлығын кәметә.
Күпселек металдар һығылмалы, йәғни металл сымды бөкләп һындырмайынса кире төҙәтеп була. Атомдар бәйләнеше өҙөлмәйенсә ҡатламдар күсә алғанға был үҙенсәлк мөмкин була. Алтын, көмөш һәм баҡыр иң һығылмалы металдар. Алтындан 0.003 мм ҡалынлығындағы фольга эшләргә мөмкин, был әйберҙәргә алтын ялатыу өсөн ҡулланыла. Шулай ҙа бөтә металдар ҙа һығылмалы түгел. Цинктан йәки ҡурғаштан яһалған сым бөкләгән ваҡытта шытырҙай; марганец һәм висьмут деформация ваҡытында бөтөнләй бөгөлмәй һыналар. Һығылмалылыҡ металдың таҙалығына бәйле; таҙа хром һығылмалы, әммә әҙ генә миҡдарҙағы ҡушылмалар менән бысранғанда ла ватылыусан һәм ҡаты була. Алтын, көмөш, ҡурғаш, алюмин, осмий кеүек ҡайһы бер металдар бер береһе менән ҡушылырға мөмкин, тик бының өсөн унар йыллар кәрәк буласаҡ.
Барлыҡ медалдар ҙа электр тогын яҡшы үткәрә; был кристалл рәшәткәһендә электр ҡыры тәъҫирендә күсеп йөрөүсө ирекле электондар булыуы менән бәйле. Көмөш, баҡыр һәм алюмин иң яҡшы электр үткәргестәр; ошо сәбәпле был ике металдардан электр үткәргес материал итеп файҙаланалар.
Металдарҙың юғары йылылыҡ үткәүсәнлеге лә күсеп йөрөүсө ирекле электорндар булыуына бәйле. Шуға күрә, йылы үткәреүсәнлек рәте электр үткәреүсәнлек рәтенә оҡшаған, көмөш иң яҡшы электр һәм йылы үткәргес булып тора.
Иң насар йылы үткәргестәр — висмут һәм терекөмөш.
Күпселек металдарҙың төҫө бер төрлө — аҡһыл-һоро, бер аҙ зәңгәрерәк. Алтын, баҡыр һәм цезий һары, ҡыҙыл һәм асыҡ-һары төҫтә.
Металдарҙың химик үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тышҡы электрон дәрәжәлә ларҙың металл урыны менән электродов (1-3), шуға күрә улар күпселек реакции менән сығыш яһай восстановить (йәғни «бирә» үҙ электроны)
Ябай матдәләр менән реакция
- Барлыҡ металдар, алтын һәм платинанан башҡа, кислород менән реакцияға керә. Көмөш менән реакция юғары температураларҙа үтә, әммә көмөш оксиды (II) тотороҡһоҙ, шуға барлыҡҡа килмәй тиәрлек. Метал төрөнә ҡарап оксидтар, пероксидтар, надпероксидтар барлыҡҡа килеүе мөмкин:
- литий оксиды
- нартий пероксиды
- калия надпероксиды
Пероксидтан метал алыу өсөн пероксидты металл менән ҡайтарылыр:
Урта һәм активлыға түбән металдар менән реакция йылытҡанда бара:
- Азот менән тик актив металдар ғына реакцияға инә, бүлмә температураһында литий менән тәъҫир итешеп нитрид барлыҡҡа килтерә:
Йылытҡанда:
Йылытҡанда тимер көкөрт менән сульфид барлыҡҡа килтерә:
- Водород менән тик актив металдар тәьҫир итешәләр, йәғни бериллийҙан башҡа IA һәм IIA төркөмө металдары. Реакция юғары температурала башҡарыла һәм гидридтар барлыҡҡа килә. Ракцияла металл ҡайтарыусы булып ҡатнаша:
- Углерод менән тик актив металдар реакцияға инә. Ацетиленид һәм метанидтар барлыҡҡа килә. Ацетиленидтар һыу менән реакцияға кергәндә ацетилен барлыҡҡа килтерә, метанидтар һыу барлыҡҡа килтерә.
Кислоталар менән металдар тәьҫир итешеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кислоталар менән металдар төрлөсә тәьҫир итешә. Металдарҙың электрохимик активлығы рәтендә (ЭРАМ) водородҡа тиклем торған металдар бөтә кислоталар менән тәьҫир итешәләр.
Металдарҙың электрохимик активлығында водородҡа тиклем торған металдар кислоталар менән тәьҫир итеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Окислау-ҡайтарыу реакцияһы, шулай уҡ ҡайтарыу реакцияһы:
Ҡуйыртылған көкөрт кислотаһы H2SO4 менән металдар тәьҫир итерешеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Окислаусы кислоталар ЭРАМ-да водородтан һуң килгән металдар менән тәьҫир итешә:
Шыйыҡландырылған кислота металдар менән түбәндәге схема буйынса тәьҫир итә:
Кислотаның концентрацияһын арттырған осраҡта төрлө продукттар барлыҡҡа килә:
Азот кислотаһы менән реакция (HNO3)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Актив металдар менән тәьҫир итешкәндә реакция варианттары куберәк була:
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Строго говоря из-за амфотерности химических свойств полуметаллы (металлоиды) представляют собой обособленную группу, не относясь ни к металлам, ни к неметаллам; К группе металлов их можно отнести лишь условно.
- ↑ Юрий Кукшкин.
- ↑ 3,0 3,1 (англ.
- ↑ Поваренных А. С. Твердость минералов. — АН УССР, 1963. — С. 197—208. — 304 с.


text:
Милли кадрҙар резервына инергә конкурс иғлан ителде
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Республика өсөн Милли кадрҙар резервын һәм Ҡоролтай штатын туплай.
Лидерҙар рәтенә инеп, халҡыбыҙ өсөн эшләргә әҙерһегеҙме? Башҡорт теле өсөн янып көйәһегеҙме? Милләт киләсәге борсоймо? Тимәк, һеҙ – беҙҙең фекерҙәш! Ҡоролтай яуаплылыҡтан ҡурҡмаған, дәрт-дарманы ташып торған яҡты зиһенле ил улдары һәм ҡыҙҙарын конкурс буйынса һайлап алыуға саҡыра. Төп шарт: юғары белемле, тәжрибәле булыу, башҡорт һәм рус телдәрен бар камиллығында белеү, ил һәм телде яҡларлыҡ проекттар тәҡдим итеү.
Ғаризалар 2018 йылдың 15 мартына тиклем ҡабул ителә. Милли кадрҙар резервына алынған милләттәштәр Ҡоролтай аппаратына һәм республика буйынса етәкселек органдарына эшкә тәҡдим ителәсәк.
Белешмәләр өсөн телефон: 8 (347) 250-49-31.
Республика өсөн Милли кадрҙар резервы һәм Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының кадрҙар резервы положениелары менән ошонда танышырға мөмкин.


text:
Аҡ
Аҡ - төҫ
Башҡорттарҙа аҡ сафлыҡ,изгелек, яҡтылыҡ образы. Аҡ һүҙе башҡорт телендә бына нисек ҡулланыла:
- Аҡһаҡал — хөрмәт ҡаҙанған ихтирамлы оло кеше
- Аҡ уй - изге уй
- Аҡ өй - ҡунаҡ өйө
- Аҡ донъя - рәхәт донъя
- Аҡ йылан - йыландар батшаһы
- Аҡ бабай - ололау һүҙе
- Аҡбәйел - яҡшы күңелле кеше
- Аҡ бәпәй итеү - баланы иркәләү, һөйөү һ.б.
Һүҙбәйләнештәр күрһәтеүенсә, аҡ һүҙе ысынлап та яҡшы тойғолар менән бәйле. Мифологияларҙа аҡ һүҙе булған заттар изге кешегә бәхет килтереүсе, уны ҡурсалаусы итеп һүрәтләнә. Мәҫәлән: аҡ йылан алдына яулыҡ һалһаң ул мөгөҙөн һала. Шул мөгөҙҙө тотҡан, күргән кеше бәхетле була тип ышаныу әле лә йәшәй. Аҡ менән бәйле бик күп тыйыуҙар ҙа бар: аҡты, йәғни һөт- ҡатыҡты, түгергә, сәсергә, тапарға ярамай; аҡ йыланда, аҡҡошто үлтерергә ярамай.
Төш юрауҙарында ла "аҡ тун кейһәң һөйөнөрһөң, аҡ әйбер алһаң ҡыуанырһың" тип юрағандар.
Килеп сығышы яғынан аҡ боронғо ҡомартҡыларҙағы төрки аҡ һүҙе менән бәйле.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фирҙәүес Хисамитдинова. Башҡорт мифологияһы.


text:
Талпандан Башҡортостанда 11254 кеше зыян күргән
“Роспотребнадзор”ҙың БР буйынса идаралығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, республиканың дауалау-профилактик учреждениеларына талпан ҡаҙалыуҙан зыян күргән 11254 кеше мөрәжәғәт иткән, шуларҙың 26,0% — балалар.
«Башҡортостан Республикаһында гигиена һәм эпидемиология үҙәге» федераль дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы лабораторияһында 1 апрелдән алып 4784 талпан тикшерелгән. Ни бары 81 талпандың (1,7%) талпан энцефалиты вирусы менән зарарланыуы асыҡланған.
Белгестәр бик ваҡытлы иммуноглобулинопрофилактика үткәргән. 2727 мөрәжәғәт итеүсегә, шул иҫәптән 1923 (65,0%) балаға ярҙам күрһәтелгән.
Хәҙерге ваҡытта Башҡортостанда вируслы талпан энцефалиты менән ауырыу осрағы теркәлмәгән.


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостанда ғәҙәттән тыш хәл эҙемтәләрен йомшартыу һәм хәүефтәрҙе кәметеү
27 июлдә Башҡортостан хөкүмәте ултырышында төбәктә тәбиғи һәм техноген характерҙағы ғәҙәттән тыш хәл эҙемтәләрен йомшартыу һәм хәүефтәрҙе кәметеү буйынса алты йылға иҫәпләнгән дәүләт программаһын ҡаранылар һәм ҡабул иттеләр. Республика башлығы Рөстәм Хәмитов белдереүенсә, ошо программаның төп маҡсаты — Башҡортостанда һәләкәттәргә юл ҡуймау, тәбиғи һәм техноген характерҙағы ғәҙәттән тыш хәл эҙемтәләрен кәметеү.
«Һуңғы йылдарҙа хәүефле тәбиғәт күренештәре йышайҙы, улар кешеләрҙең именлегенә хәүеф тыуҙыра, иҡтисадтың байтаҡ тармаҡтарына йоғонто яһай. Айырыуса аграрийҙар ҙур зыян күрә. 2010 йылдағы көслө ҡоролоҡ 13 миллиард һумдан ашыу күләмдә зыян килтерҙе, 2012 йылда иһә тағы 2,5 миллиард һум. Быйыл ҡыш ҡар күп яуҙы, яҙын һәм йәйен — ямғырҙар, көслө ел һәм дауыл. Уҙған аҙнала ғына дауыл арҡаһында Хәйбулла районындағы мәктәптең ҡыйығы емерелде, Өфөлә ике кеше зыян күрҙе. Июндә Архангел һәм Миәкә райондары хәүеф аҫтында ҡалды. Республиканың 13 районында тупраҡтың артыҡ дымланыуы арҡаһында ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелгән. Яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, уңышты юғалтыуҙан зыян ярты миллиард һумдан ашыу тәшкил итәсәк. Техноген характерҙағы ғәҙәттән тыш хәлдәр ҙә хәүефле. Кешеләр юл-транспорт фажиғәләрендә, янғындарҙа, производствола, ток һуғыуҙан һәләк була. Әлбиттә, беҙҙең өсөн һәр ошондай фажиғә — ғәҙәттән тыш хәл», — тине Башҡортостан башлығы.
Быйыл 2012 йылдан ғәмәлдә булған ғәҙәттән тыш хәл эҙемтәләрен йомшартыу һәм хәүефтәрҙе кәметеү буйынса дәүләт программаһы тамамлана. 2018-2023 йылдарға иҫәпләнгән шул уҡ исемдәге документ яңы саралар менән тулыландырылған.
«Ғәҙәттән тыш хәлде алдан күҙаллау һәм мониторинг системаһын үҫтереү буйынса махсус ярҙамсы программалар әҙерләнгән. Был бик мөһим, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Сөнки ошо йүнәлештәге эш әлегә һөҙөмтәле түгел. Быны танырға кәрәк».
Ҡабул ителгән документ ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе алдан күҙаллау һәм мониторинг системаһын камиллаштырыуға, республикала янғын хәүефһеҙлеген, шулай уҡ һыу объекттарында кешеләрҙең именлеген тәьмин итеүгә, «Хәүефһеҙ ҡала» аппарат-программа комплексын индереүгә һәм файҙаланыуға йүнәлтелгән ярҙамсы программаларҙан тора.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.


text:
Фото:
Аграрийҙар шартлы мал башына 14,2 центнер мал аҙығы берәмеге иҫәбенән мал аҙығы әҙерләгән
Фото:
Башҡортостанда мал аҙығын әҙерләү дауам итә. 18 авгусҡа ҡарата шартлы мал башына 14,2 центнер мал аҙығы берәмеге иҫәбенән мал аҙығы әҙерләнгән. Алдынғы урында — Яңауыл районы, уларҙа был күрһәткес 22 центнер тәшкил итә, артынса Борай (19,4), Саҡмағош (19), Стәрлетамаҡ (18,8), Өфө (18,5) райондары килә.
— Урал аръяғында хәлдәр ауыр ине, әммә хәҙер барыһы ла үҙгәрҙе, — ти Башҡортостандың ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншин. – Әлегә мал аҙығы берәмектәре әҙерәк, әлбиттә, әммә ошо аралағы айҙарҙа был хәлдең яҡшырыуына өмөтләнәбеҙ.


text:
Канадаға күсеп өсөн банк ҡиммәтле ҡағыҙҙарын ҡулланмай етеҙ блокчейн
Һуңғы “Проект Йәшмә” блокчейн һынауҙа күрһәтеп, бүленгән аҡсаны һөҙөмтәле булды ҡиммәтле ҡағыҙҙарының иҫәп-хисап буйынса автоматлаштырыу регистрҙарын ваҡытта реаль., ике банк мәғлүмәттәре буйынса партнерҙарҙы һәм канада “иҫәп-хисап ҡағыҙҙары һәм ҡиммәтле интеграциялау ” проект.
Джерри Гаец, Канада генераль директоры һәм президент түләй, алыу процитировать:
“Был күрһәтә, шулай итеп түләргә алып булмаҫмы тип, ул беркасан ла алдараҡ яһарға була. – ҡулаҡсаһыҙ һатып алырға туранан-тура һатыусыға аҡса менән алмаштырыу, һөҙөмтәлә ауыл етеҙ.”
Корея биржаһы Upbit прокуроры нагрянуть
Прокурор көньяҡ Корея, хәбәр, илдә иң эре биржаһы. криптовалюта обыск, UPbit. Прокуратураһында тәфтишсе булып’ Сеул обыск офисы баш офисы 10 майҙа алмаштыра..
UPbit. шик мутлыҡтар, һатып клиенттар криптовалюта йәнәһе, ул-был тотоу, отчет ярашлы.
Прокурор’ ведомство белдерҙе: “Ҡаты диск бухгалтер һәм беҙ китап конфискация аша өлгәшә.. Анализ, нисек тип көтөлә, бер нисә көн биләй.”
Bitcoin Huawei индереү өсөн өҫтәмә-ҡушымталар магазинында кошо
Скачать на телефон менән файҙаланыусы ҡорамалдар ала башлай, huawei биткоин йома тәүге тапҡыр үҙ кошо.
Хуавей, донъяла ҙурлығы буйынса өсөнсө кеҫә телефондары етештереүсе., сығарыу BTC.com уның менән appgallery кош биткоин., алехандро де ла һүҙ буйынса Торра, Вице-президент BTC.com'ына бизнес-операциялар.
Ул әйтә, Huawei яңы телефон ҡуйып буламы алдан бөтә AppGallery.
Был аҙым, моғайын, ҡытай баҙарынан булһа ҙур йоғонто яһай, ҡайҙа булыуын мобиль телефон һатып ҙур Huawei. Google play өсөн android бүлегенең apple компанияһы һәм ҡайһы бер магазиндан ҡытайҙа хөкүмәт ҡамап itunes. , ҡушымта инеүен сикләү, тип BTC.com'ы. Ә ҡытайҙың сауҙа платформа криптовалюта ябыла., кеше барыбер белә алманы валюта виртуаль.
“Был яҡшы мөмкинлек, баҫыр өсөн баҙарҙа ҡытай,"торра интервьюһында ла әйтеп дер. телефон. “Юҡ, традицион банк системаһын файҙаланыу һәм ҡулаҡса менән түләү бик ҙур ярҙам өҫтәмә, шулай итеп, унда иң яҡшы вариант булып үҫә крипто түләү өсөн ҡулланыу".


text:
Республика йәштәре үҙ-ара аңлашыуға ынтыла
1 октябрҙә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы бинаһында республиканың йәмәғәт һәм йәштәр ойошмалары вәкилдәре "Майҙан" дискуссия клубы ултырышын үткәрҙе. Бөгөнгө башҡорт йәштәренең актуаль проблемалары, туған телде һәм мәҙәниәтте һаҡлау буйынса дискуссияла Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Румил Аҙнабаев, республиканың халыҡ шағиры, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Комитеты рәйесе Рауил Бикбаев, тарих фәндәре докторы, профессор Марат Ҡолшәрипов, философия фәндәре докторы, профессор Фәнил Фәйзуллин, юридик фәндәр докторы, профессор, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Комитеты рәйесе Зөфәр Еникеев, Башҡорт йәштәре иттифағы рәйесе Фәүзил Маликов ҡатнашты.
Улар үҙ сығыштарында милиция һәм федераль именлек хеҙмәте органдарының йәмәғәт һәм йәштәр ойошмаларын ҡыҫырыҡлауҙарын, йәштәрҙе экстремизмда ғәйепләп, йыш ҡына хатта ҡулға алыу, енәйәт эштәре ҡуҙғатыу кеүек саралар күреүҙәренең нигеҙһеҙлеген билдәләне. Арҙаҡлы шәхестәребеҙ йәштәрҙе әүҙем, берҙәм булырға, аҡыл менән эш итергә саҡырҙы.
Шул уҡ ваҡытта республика йәмәғәт ойошмалары вәкилдәренең Федераль именлек хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы етәксеһе Виктор Палагин менән осрашыуы ҡайһы бер ҡатмарлы мәсьәләләрҙе хәл итергә ярҙам итеүе билдәләнде.
Сараны тамамлап, БР йәмәғәт ойошмаларынан Рәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведевҡа, Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимовҡа мөрәжәғәт ҡабул ителде.


text:
БР Буйынса Эске эштәр министрлығының Йәмәғәт советы халыҡты ҡабул итә
18 майҙа БР Буйынса Эске эштәр министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзаһы, «Рәсәй терәге» дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе вәкиле Наил Ишморатов менән БР Буйынса Эске эштәр министрлығы Штабы начальнигы, эске хеҙмәт полковнигы Евгений Полтавец шәхси мәсьәләләр буйынса мөрәжәғәт иткән граждандарҙы ҡабул итә.
Ҡабул итеү 15 сәғәттән 17-гә тиклем Өфө, Ленин урамы, 7 адресы буйынса үткәрелә, Коммунистик урамынан инергә.
8(347)279-40-93 телефоны аша алдан яҙылырға мөмкин.


text:
Башҡортостанда 2011 йылда 186 кадастр инженеры эш башлаясаҡ
2011 йылдың 1 ғинуарынан Башҡортостан Республикаһының 47 район һәм ҡалаһында 186 кадастр инженеры эш башлаясаҡ. Өфөлә — 34 яңы белгес, Стәрлетамаҡта – 11, Октябрьскийҙа – һигеҙ, Тәтешле районында туғыҙ кеше үҙенең һөнәри бурысын үтәүгә тотонасаҡ. Учалы, Благовещен һәм Шишмә райондарында алтышар кадастр инженеры буласаҡ.
БР Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ағымдағы йылдың 22 декабрендә, кадастр инженерҙарын атттестациялау буйынса квалификация комиссияһының сираттағы ултырышында аттестат алыуға 60 дәғүәсенең ғаризаһы һәм документтары ҡаралған. Квалификация имтиханын тапшырыуға 58 дәғүәсегә рөхсәт бирергә, биш төркөм ойошторорға һәм имтихан тапшырыу өсөн төркөм составын раҫларға ҡарар ителгән.
Кадастр инженерҙарын атттестациялау буйынса квалификация комиссияһының ни бары өс ай эшләү дәүерендә Башҡортостанда 509 кешегә аттестация үтергә рөхсәт бирелгән. Шулай уҡ 2011 йылдың ғинуарына имтихандар теҙмәһе раҫланған. Әлеге ваҡытта февралгә имтихандар теҙмәһе төҙөлә.
Республиканың кадастр инженерҙары исемлеге БР Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығының рәсми сайтында урынлашҡан һәм даими яңыртыла.