text:
- Подробности
- Просмотров: 391
КАРСТЫ ӨЙРӘНЕҮ ҒИЛЕМЕ, карстология, карсты, ш. уҡ уның ер өҫтөндәге сығанаҡтарын өйрәнеүсе инженерлыҡ геологияһы тармағы. К.ө.ғ. киң сәнәғәт һәм торлаҡ төҙөлөшөнә бәйле 20 б. 80‑се йй. үҫеш ала; геохимия, гидрогеология, геотехника һ.б. м‑н тығыҙ бәйләнгән. К.ө.ғ. дөйөм, төбәк, инженерлыҡ‑төҙөлөш һ.б. төрҙәргә айырыла. Төп бурыстары — терр‑яның карст хәүефлелеген өйрәнеү, объекттар тотошон күҙаллау, карсҡа ҡаршы иҫкәртеүсе инженерлыҡ‑төҙөлөш һаҡлауы булдырыу, кәрәк осраҡта карст мониторингыһы. Көнсығыш Европа тигеҙлегенең көнсығыш өлөшөндә карст күренештәрен тәүге тапҡыр Академик экспедицияларҙа (1768—74) ҡатнашыусылар П.И.Рычков, И.И.Лепёхин (1771, 1772), П.С.Паллас (1773, 1786, 1788), Н.П.Рычков (1770) һәм И.П.Фальк (1824) өйрәнә башлай. 1894—96 йй. Һамар—Златоуст т. юлын төҙөгәндә карсты инженерлыҡ‑геол. яҡтан тикшерә башлауға нигеҙ һалына, карсҡа ҡаршы станция төҙөлә (Д.Л.Иванов, М.Э.Ноинский). 1901 й. А.А.Крубер Өфө яйлаһының карст ҡатламдарын тасуирлай, 1915—16 й. В.А.Варсанофьева тарафынан карст һыуҙарын өйрәнеү башлана. М.А.Зубащенко тарафынан тәүге тапҡыр карсты районлаштырыу үткәрелә (1939). 50‑се йй. карст күренештәрен һәм формаларын классификациялау һәм төрҙәргә бүлеү (Г.А.Максимович), карстың теорияһы (В.А.Апродов), районлашыуы (З.А.Макеев) һәм гидрогеологияһы б‑са; файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтары формалашыуында карстың роле (И.И.Гинзбург, А.С.Хоментовский) һ.б.; карстың тектоника һәм неотектоника м‑н бәйләнеше (Г.В.Вахрушев, В.Д.Наливкин, А.П.Рождественский) т‑да хеҙмәттәр барлыҡҡа килә. 1961 й. С.П.Ткалич Өфөнөң карсын, 70‑се йй. А.Г.Чикишев — Өфө карст округын, Ағиҙел—Өршәк һәм Түб. Ағиҙел округтары м‑н Дим—Өфө карст провинцияһын тасуирлай. 1969—72 йй. Пермь карсты өйрәнеү ғилеме һәм спелеология ҒТИ‑ның Башҡ‑н филиалы (һуңыраҡ Башҡ‑н карсты өйрәнеү ғилеме һәм спелеология ҒТИ) эшләй; палеокарст коллекторҙарының нефтле һәм газлы булыу перспективалары өйрәнелә, К.ө.ғ. тикшеренеүҙәрҙең геофизик ысулдары индерелә (Н.С.Лиханов, В.Е.Малахова). 60‑сы йй. аҙағынан карсҡа гидрогеол. һәм гидрохимик тикше‑ реүҙәр үткәрелә (Р.Ф.Абдрахманов, В.Г.Попов). Карсты районлаштырыу схемалары нигеҙендә, ш. уҡ респ. терр‑яһында Ю.Е.Журенко һәм Рождественский тарафынан айырып күрһәтелгән (1962) морфоструктураларҙы иҫәпкә алып, карсты райондарға бүлеү башҡарыла (1972; В.И.Мартин): 5 провинция, 12 өлкә һәм 27 район билдәләнә. 80‑се йй. алып төҙөлөш төрҙәренең, ш. иҫ. элек яраҡһыҙ тип иҫәпләнгән терр‑яларҙа ла, артыуына бәйле инженерлыҡ‑төҙөлөш К.ө.ғ. әүҙем үҫешә. БР‑ҙың Төҙөлөш комплексы ғилми‑тикшеренеү, проект-конструкторлыҡ һәм етештереү ин‑ты, Көнбайыш Урал инженерлыҡ‑төҙөлөш эҙләнеүҙәре тресы һәм “Башкиргражданпроект” белгестәре төркөмө СССР-ҙа тәүге тапҡыр киләсәктә БР‑ҙың карсланған терр‑яһындағы биналарҙың һәм ҡоролмаларҙың геототороҡлолоғон тәьмин итеү саралары күрһәтелгән ВСН 2‑86 (һуңыраҡ ТСН 302‑50‑95) инструкцияһы нигеҙендә ятҡан карсланған терр‑яларҙы үҙләштереү концепцияһын эшләп сығара. Шулай уҡ Рәсәйҙең СНиП 11‑02‑96, СНиП 22‑02‑2003 һәм СП 11‑105‑97 норматив документтары иҫәпкә алына. Эрей торған төп тоҡомдар һәм грунттар айырыла: карбонатлы, сульфатлы, галогендар, ш. уҡ кластик һәм ултырыусан грунттар. Өфөнөң карст хәүефлелеге прогнозы эшләнә һәм карсланған терр‑яларҙы, хәүефле экзоген процестарҙы районлаштырыу башҡарыла, тәүге тапҡыр сульфидлы карст һәм кластокарст зоналары булдырыла, ш. уҡ тигеҙлек һәм тау карсының сиктәре аныҡлана (А.И.Смирнов, А.И.Травкин); нигеҙҙәрҙең һәм фундаменттарҙың эштән сығыуы сәбәптәре, уларҙан ҡотолоу мәсьәләләре өйрәнелә. 1996 й. беренсе тапҡыр карст әүҙемләшеүенең 5 мотлаҡ шарты һәм уларҙың береһе булмаған осраҡта пассивация барлыҡҡа килеүе нигеҙләнә. Плита, свай һәм свай‑плита нигеҙҙәрендә карст убылыуына (Н.З.Готман, Д.А.Дәүләтйәров, А.Н.Жилин, В.А.Илюхин, А.И.Рыжков); карст зонаһында магистраль газ торбаларына (А.М.Шаммазов) һ.б. тикшеренеүҙәр үткәрелә. БР терр‑яһының 1:200000 масштаблы карсланыу карталары төҙөлә. Респ. ғалимдары ҡатнашлығында “Карстың инженерлыҡ геологияһы” мәктәп‑семинары (Өфө, 1980), К.ө.ғ. проблемалары б‑са бөтә Союз һәм халыҡ‑ара конференциялар (Мәскәү, 1982, 1990; Подольск, 1983; Һамар, 1990; Пермь, 1992, 2004; Екатеринбург, 2001) уҙғарыла. Тикшеренеү материалдары “Урал гидрогеологияһы” (“Гидрогеология Урала”; Н.Д.Буданов, 1964), “СССР‑ҙың гидрогеологияһы” (“Гидрогеология СССР”; 15‑се том, 1972), “Башҡортостан карсы” (“Карст Башкортостана”; 2002) һ.б. китаптарҙа дөйөмләштерелә. 2010 й. Э.И.Мөлөков тарафынан инженерлыҡ- төҙөлөш карстологияһы законы төҙөлә.
Әҙәб.: Чикишев А.Г. Карст Русской равнины. М., 1978; Мулюков Э.И. Карстовый процесс и строительное освоение закарстованных территорий Республики Башкортостан //Вестник Академии наук Республики Башкортостан. 1999. Т.4. №3.
Э.И.Мөлөков
Тәрж. Г.А.Миһранова


c: text/html

text:
Хань (халыҡ)
Хань (ҡытайса: 漢族, ябай: 汉族, пиньин телендә: hànzú, палл.: ханьцзу, шулай уҡ ғәҙәти (ҡытайса: 漢人, ябай: 汉人, пиньин телендә: hànrén, палл.: ханьжэнь или ха́ньцы; шулай уҡ дөйөм ҡытайҙар) — син-тибет тел ғаиләһенә ҡараған этник төркөм. Ер шарында йәшәүсе халыҡтар араһында һан яғынан беренсе урында тора (дөйөм халыҡтың 19 процентын тәшкил итә). Ҡытайҙың (92 %) һәм ҠХР-ҙың махсус административ райондары булған Гонконгтың (95 %) менән Макаоның (96 %), шулай уҡ Ҡытай Республикаһы (98 %) менән Сингапурҙың (76,8 %) иң күп халҡы булып иҫәпләнә. Тарихи күҙлектән ҡарағанда, урыҫ телендә һәм уның һүҙҙәрен үҙләштергән башҡа телдәрҙә «хань» атамаһы ҡытайҙарға ҡарата ҡулланыла, шул уҡ ваҡытта «ҡытайҙар» тип Ҡытайҙың барлыҡ халҡы ла аталып йөрөтөлә.
Йөкмәткеһе
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Хань» һүҙенең башы Цин династияһына алмашҡа килгән һәм бөтөн Ҡытайҙы берләштергән Хань династияһынан килә. Үҙ сиратында был династия атамаһы Ҡытайҙың үҙәк өлөшөндәге Ханьшуй йылғаһының исеменән алынған: Хань династияһына нигеҙ һалыусылар нәҡ шунда йәшәгән.
Цин һәм Хань династиялары хакимлек иткән осорҙа Ҡытай биләмәләрендә көн күргән ҡәбиләләр үҙҙәрен берҙәм халыҡ итеп тоя башлай. Бынан тыш, Хань империяһы дәүере Боронғо Ҡытай мәҙәниәте (цивилизацияһы) үҫешенең иң юғары нөктәһе булып иҫәпләнә. Нәҡ ошо ваҡытта Ҡытайҙың йоғонтоһо (абруйы) Үҙәк һәм Төньяҡ Көнсығыш Азияға тарала, ә майҙан ҙурлығы һәм халыҡ һаны буйынса ул Рим империяһына тиңләшә.
«Ҡытай» һүҙенең килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Ҡытай» һүҙе менән тәү башта бөгөнгө ҠХР-ҙың төньяҡ сиктәрендә йәшәгән күсмә монгол ҡәбиләләре вәкилдәрен — кидандарҙы — атап йөрөткәндәр. Нәҡ ошо атаманан урыҫсаға хәҙерге «ҡытай» һүҙе килеп ингән. Урыҫ һәм унан үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе ҡулланыусы башҡа телдәрҙә, шул иҫәптән башҡорт телендә лә «ҡытай» һәм уның нигеҙендә барлыҡҡа килгән башҡа шул уҡ мәғәнәләге һүҙҙәр, мәҫәлән «нимес» һәм «немец» кеүек экзоэтноним — был исем менән аталған халыҡ үҙҙәренә ҡарата был һүҙҙе ҡулланмаһа ла, башҡалар уларҙы шул атама менән йөрөтә. Был ҡытайҙарҙың үҙ-үҙенә биргән «хань» исеме (эндоэтноним) менән тап килмәй. Шул уҡ ваҡытта махсус әҙәбиәттә мәғлүмәтте аныҡлау маҡсатында был дәүләт халҡына ҡарата нәҡ хань атамаһы ҡулланыла.
Халыҡтың тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хань халҡы тарихы дөйөм Ҡытай тарихы менән тығыҙ бәйләнгән. Уларҙың ата-бабаларыилдең төньяҡ өлөшөндәге Хуанхэ йылғаһы буйҙарында йәшәгән. Ҡытай тарихнамәсеһе Сыма Цянь яҙмаларында («Ши-цзи») хань ырыуының легендар башлығы Һары императорҙың хакимлек итеү осорон б.э.т. 2698 — 2599 йылдар тип билдәләй. Был дәүерҙе тикшереү яҙма тарихи сығанаҡтар юҡлыҡтан бигүк еңел булмаһа ла, архелологик ҡаҙыныуҙар һөҙөмтәһендә Хуанхэнең урта ағымында таш быуаттаң һүңғы осоро неолитҡа ҡараған Луншань, Цюйцзялин, Яншао һәм ҡайһы бер башҡа мәҙәниәттәр табылды.
Тәүге осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Империялар осоро[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңы тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сит илдәрҙә йәшәүселәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сит илдәрҙә яҡыса 35 миллион хань халҡы, шуларҙың 30 миллионы тиерлек — Көньяҡ-Көнсығыш Азияла йәшәй. Тайвань илен иҫәпләмәйенсә, Сингапурҙа ханьдәрҙең иң ҙур общинаһы тупланған — 3,4 млн кеше, был ил халҡының 77 % тәшкил итә. Ханьдәрҙең оббщиналары шулай уҡ Таиландта, Индонезияла, Малайзияла, Вьетнамда һәм Филиппинда бар.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ CIA — The World Factbook
- ↑ CIA — The World Factbook
- ↑ CIA — The World Factbook
- ↑ CIA — The World Factbook
- ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 :: OVERSEAS COMPATRIOT AFFAIRS COMMISSION, R.O.C. ::
- ↑ Malaysia
- ↑ http://www.singstat.gov.sg/keystats/annual/ghs/r1/t1.pdf
- ↑ Исследование РБК: как из России уезжают иностранцы :: Общество :: РБК
- ↑ Statistiche demografiche ISTAT
- ↑ http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para015Master
- ↑ http://english.yonhapnews.co.kr/Engnews/20060829/480100000020060829091233E3.html

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
XXI быуатта кешеләр май шәм яндырып, генераторҙар менән көн күрергә мәжбүр. Проект буйынса биҫтәлә инфраструктура 6 йыл элек эшләнергә тейеш булған.
Халыҡ район етәкселегенең битарафлығына зарлана. Яңылары элеккеләренә һылтана тип яҙа улар коллектив ялыуға. Күптән түгел район газетаһында Көнсығыш биҫтәһендә газ менән электр үткәрелгән тип тә яҙып сыҡҡандар, халыҡ бөтөнләй аптыраҡта ҡалған.
Хәҙер кешеләр Рөстәм Хәмитовтың ярҙамына өмөтләнә. Хатҡа улар Һеҙ ябай халыҡ араһынан сыҡҡан, кешеләр проблемаларын яҡшы белгән кеше тип яҙа.


text:
Ҡыуаныстарығыҙ менән уртаҡлашығыҙ: (347) 273-28-29.
Яңылыҡтар
Һауа торошо (Өфө)
22..24°C
Юлдаш акциялары
Һәүәҫкәр башҡарыусылар өсөн конкурс!
Башҡортостан тураһында оло һөйөү менән!
Гитарала уйнап йырлаусыларҙың беренсе асыҡ конкурсы
Ижади конкурс йомғаҡтары
Башҡорт Викикитапханаһы бәйге иғлан итә!
Йылытыу миҙгеле йомғаҡтары
Йылытыу миҙгеле йомғаҡтары буйынса Башҡортостан Рәсәйҙең алдынғы төбәктәре исемлегендә. Республика барлыҡ субъекттар араһында 10-сы урында. Рейтингтың тәүге баҫҡысында – Мәскәү ҡалаһы, икенселә – Воронеж, өсөнсөлә - Ростов өлкәһе. Күрше төбәктәр менән сағыштырғанда – Татарстан 13-сө, Пермь крайы – 18-се, Силәбе өлкәһе – 32-се, Ырымбур – 68-се урында. Рейтингты төҙөгәндә авариялар һаны һәм уларҙы бөтөрөү ваҡыты, яғыулыҡ запастары һәм өҫтәмә энергетика менән тәьмин итеү сығанаҡтары булыуы иҫәпкә алынған.
(128 КБит/с)
Юлдаш 105.5 FM
Фотолар
Көндәлектәр
Махсус проекттар


text:
Ай башында районда, һәр йылдағыса, ике әҙәби сара – Халыҡ-ара Сергей Аксаков көндәре һәм “Цветаева усағы” байрамы уҙҙы.
Аксаков байрамы яҙыусының улы, дәүләт эшмәкәре Иван Аксаковтың тыуыуына – 195, ейәнсәре, Бәләбәй өйәҙендә беренсе ҡымыҙ пансионатын асыусы Ольга Аксакованың тыуыуына 170 йыл тулыуға арналды. Сарала республика Башлығы Хакимиәте рәйесе Евгений Маврин ҡатнашты. Надеждино ауылында байрам ҡунаҡтары башҡорт, татар, урыҫ, мордва, сыуаш, украин йыр һәм бейеүҙәренән торған тамашала күңел асты, Аксаковтар ғаиләһе музейын ҡараны, ә Бәләбәй ҡалаһында “Аксаковтар ғаиләһе – Ватанға хеҙмәт итеү өлгөһө” тигән “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашты.
“Цветаева усағы” 2012 йылдан үткәрелә. Тәүге йыл утыҙ ҡатнашыусы килһә, хәҙер унда өс йөҙҙән ашыу кеше йыйыла. Шиғриәт һөйөүселәр, ғәҙәттә, усаҡ эргәһендә шиғырҙар уҡый, бергә йыр йырлай, алма бәлеше менән сәй эсә. 1993 йылдан алып Өҫән-Ивановка ауылында Марина Цветаева музейы эшләй.


text:
- Подробности
- Просмотров: 282
ТАБИП‑ФИЗКУЛЬТУРА ДИСПАНСЕРЫ, дауалау‑иҫкәртеү учреждениеһы. Физик культура һәм спорт м‑н шөғөлләнгән кешеләрҙе (ш. иҫ. балаларҙы) мед. хеҙмәттәре, ш. уҡ халыҡты мед. реабилитацияһы м‑н тәьмин итә. Өфөлә урынлашҡан. Т.‑ф.д. составына спорт мед., тергеҙеү мед. һәм реабилитация, консультатив‑диагностика бүлектәре инә. Көнөнә 650 кеше ҡабул итеүгә иҫәпләнгән. 2010 й. 120‑нән ашыу кеше эшләгән; 13 меңдән ашыу кеше амбулатор ярҙам алған. 1952 й. Респ. клиник дауаханаһы эргәһендәге Т.‑ф.д. булараҡ асыла, 1984 й. алып Респ. табип‑физкультура диспансеры.
Н.С.Ҡотләхмәтов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
4 февраль
4 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 35-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 330 көн ҡала (кәбисә йылында 331).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 900 — Людовик IV Сабый Форххаймдағы йыйында көнсығыш франктарҙың короле итеп иғлан ителә.
- 960 — Тай-цзу Ҡытай императоры була, Сун династияһы хакимлығы башлана.
- 1508 — Максимилиан Габсбург Тренто ҡалаһында Изге Рим империяһы императоры титулын ҡабул итә.
- 1582 — Речь Посполитая ғәскәрҙәре, оҙаҡ ҡамауҙы туҡтатып, Псковтан сигенә.
- 1703 — Эдо ҡалаһында 47 ронин ысын самурайҙарса сэппуку эшләп үлә.
- 1719 — Пётр I Рәсәйҙә халыҡ иҫәбен алыу тураһында указ сығара.
- 1722 — Петр I «Рангтар тураһында табель» индерә.
- 1755 — Мәскәүҙә Мәскәү дәүләт университеты ойошторола.
- 1789 — Һайлаусылар коллегияһы Джордж Вашингтонды АҠШ-тың тәүге президенты итеп һайлай.
- 1794 — Бөйөк француз инҡилабы: Милли конвент Францияла һәм уның колонияларында ҡоллоҡто юҡҡа сығара.
- 1861 — АҠШ-та граждандар һуғышы: Америка Конфедератив Штаттары ойошторола.
- 1915 — Беренсе донъя һуғышы: Германия Британ утрауҙарына сикләнмәгән һыу аҫты һуғышы башланыуҙы аңлатҡан диңгеҙ блокадаһын иғлан итә.
- 1918 — Ырымбурҙа Башҡортостандың Ваҡытлы революцион комитеты төҙөлә (рәйесе — Бәхтигәрәй Шәфиев).
- 1919 — Совнарком балаларҙы яҡлау тураһында декрет ҡабул итә.
- 1931 — Курскиҙа Рәсәйҙәге тәүге ел электростанцияһы эшләй башлай.
- 1932 — Японияның Маньчжурияға интервенцияһы: ун көн оборонанан һуң япондар Харбинды ала.
- Лейк-Плэсидта III ҡышҡы Олимпия уйындары башлана.
- 1934 — СССР һәм Венгрия араһында дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырыла.
- 1935 — Мәскәү метрополитенының тәүге тәжрибә поезы ебәрелә.
- 1939 — Пенза өлкәһе барлыҡҡа килә.
- 1940 — СССР Юғары Судының Хәрби коллегияһы бинаһында суд ҡарары буйынса элекке НКВД халыҡ комиссары Николай Ежов атып үлтерелә.
- 1945 — СССР, АҠШ, Бөйөк Британия хөкүмәттәре башлыҡтары ҡатнашлығында Ялта конференцияһы эш башлай.
- Көнсығыш Пруссия операцияһы: И. Х. Баграмян етәкселек иткән 1-се Балтик буйы фронтының Клайпеда янындағы дошман ғәскәрҙәрен тар-мар итеү буйынса 25 ғинуарҙан алып 4 февралгә тиклем дауам иткән операцияһы тамамлана.
- Бельгия фашист оккупацияһынан тулыһынса азат ителә.
- 1946 — «Партизани» (Тирана) албан футбол клубы барлыҡҡа килә.
- 1948 — Шри-Ланка Доминион Цейлон исеме аҫтында бойондороҡһоҙлоҡ ала (Бөйөк Британия доминионы булып ҡала).
- 1961 — Анголала португал колонизаторҙарына ҡаршы ҡораллы көрәш башлана.
- 1970 — Припять ҡалаһына нигеҙ һалына, әле ул Чернобыль аварияһы арҡаһында ташландыҡ хәлдә.
- 1976 — Инсбрукта XII ҡышҡы Олимпия уйындары башлана.
- 1978 — Джуниус Ричард Джаявардене Шри-Ланка президенты була.
- 1980 — Әбүлхәсән Банисадр Ирандың тәүге президенты була.
- 1998 — Босния һәм Герцеговинаның флагы раҫлана.
- 2000 — Вольфганг Шюссель Австрияның федераль канцлеры була.
- 2003 — Сербия һәм Черногорияның Конституцияһы ҡабул ителә.
- 2004 — Facebook эшләй башлай.
- 2006 — Турин метрополитены асыла.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әхмәтгәрәев Әҡмәлетдин Йыһан улы (04.02.1932 — 28.8.2002) — нефтсе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). БАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1965).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әхмәт Лотфуллин (4.02.1928—10.07.2007), СССР-ҙың (1989) һәм РСФСР-ҙың халыҡ (1982), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1966). Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1982).
- Макаров Агавий Григорьевич (4.02.1933), Ҡалтасы районының 1970—1979 һәм 1989—2003 йылдарҙағы баш ветеринар табибы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ветеринар табибы.
- Маликова Йондоҙ Таһир ҡыҙы (4.02.1948), Кушнаренко үҙәк район дауаханының 1992—2003 йылдарҙағы баш табип урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
- Әҙиәтов Данис Ғәниәт улы (4.02.1958), Ҡариҙел районы Кирҙә ауыл участка дауаханаһының баш табибы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Муллайән Халиҡов (4.02.1894—23.08.1937), башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, дәүләт эшмәкәре. Сәйәси золом ҡорбаны.
- Сәлихов Шәйхелислам Ғүмәр улы (4.02.1914—19.06.1978), Дан орденының тулы кавалеры. Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы.
- Нәзиров Ромэн Ғафан улы (4.02.1934—16.01.2004), әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1996), профессор (1997).
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1933 — Игорь Кваша, совет һәм Рәсәй театр һәм кино актёры, режиссер, телетапшырыуҙар алып барыусы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1978).
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1975 — Луис Джордан, джаз музыканты, композитор.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Яҡташыбыҙ Сергей Петров Владивостокта халыҡ-ара марафонда еңеү яуланы
Яҡташыбыҙ Сергей Петров Владивостокта халыҡ-ара марафонда еңеү яуланы Фото: vladivostokmarathon.ru
ӨФӨ, 2018 йыл, 24 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Владивостокта өсөнсө халыҡ-ара марафон уҙҙы, унда 3,5 меңдән ашыу кеше ҡатнашты.
42,2 саҡрымлыҡ арауыҡта ир-егеттәр араһында Башҡортостандан Сергей Петров еңеүсе булды, уның һөҙөмтәһе – 2 сәғәт 24 минут 27 секунд. Икенсе урынды Владивостоктан Роман Исаев яуланы (2:35.32). Өсөнсөлә – Япониянан Сакамото Томонори (2:38.10).
Марафон дистанцияһын үткән һәр ҡатнашыусы финишта миҙал алды. Бүләк фонды — 1 миллион һум — билдәләнгән арауыҡтарҙа тәүге өс урынды алған ҡатнашыусылар араһында бүленде.
Ҡатын-ҡыҙҙар араһында Хабаровскиҙан Наталья Сергеева иң шәбе булды (2:40.49). Икенсе урын — Яҡутстан вәкиле Надежда Гоголевала, уның һөҙөмтәһе — 3 сәғәт 3 минут. Приморье крайынан Виктория Мячикова өсөнсө булып килде — 3:3.51.
2017 йылда марафон дистанцияһында Яңы Воронеждан Сергей Попов еңеү яулағайны (2 сәғәт 24 минут 20 секунд), уның артынса Владивосток спортсыһы Евгений Бушков килде (2:24.59), пьедесталдың өсөнсө баҫҡысына Өфөнән Андрей Сафронов күтәрелде (2:29.2).
Сергей Петровҡа 28 йәш. Ул Өфө районының Чесноковка ҡасабаһында йәшәй. Марафонда #Йүгереүсе айыу клубы исеменән сығыш яһаны.
http://www.bashinform.ru/news/1215256-zhitel-bashkirii-sergey-popov-pobedil-na-mezhdunarodnom-marafone-vo-vladivostoke/


text:
Иң яҡшы актёрҙар, шағир һәм хормейстер – баш ҡалала Шәйехзада Бабич исемендәге премияны тапшырҙыларФото: Олег Яровиков
Иң яҡшы актёрҙар, шағир һәм хормейстер – баш ҡалала Шәйехзада Бабич исемендәге премияны тапшырҙылар
Иң яҡшы актёрҙар, шағир һәм хормейстер – баш ҡалала Шәйехзада Бабич исемендәге премияны тапшырҙыларФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Иң яҡшы актёрҙар, шағир һәм хормейстер 2015-2016 йылдар өсөн әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһына лайыҡ булды. Вице-премьер Марат Мәһәҙиев рәйеслегендә наградаларҙы тапшырыу тантанаһы кисә Башҡортостан Хөкүмәтендә уҙҙы.
«Дәғүәселәр жюри алдында ҡатмарлы мәсьәлә ҡуйҙы. Уларҙың һәр ҡайһыһы лайыҡлы ине, әммә жюри яҡшыларҙан яҡшыларҙы билдәләне. Бөгөн йәш булыуҙарына ҡарамаҫтан әҙәбиәткә, сәнғәтғә, ә ул иһә халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен үҫтереүгә ысын ҙур өлөш индерә алғандарҙы хөрмәтләйбеҙ, — тип билдәләне Марат Мәһәҙиев. — Был награда ижади эшмәкәрлегегеҙҙә һуңғыһы булмаҫ тип ышанам».
Премияны «Хыялға ҡаршы» спектаклен профессиональ кимәлдә ҡуйғандары һәм башҡорт театр сәнғәтен пропагандалауҙары өсөн Илсур Ҡаҙаҡбаев, Урал Әминев, Ринат Баймырҙин, Артур Кәбиров, Фәнис Рәхмәтовтан торған Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының ижади коллективы яуланы.
«Хеҙмәтебеҙгә ошондай юғары баһа биргәндәре өсөн рәхмәтлебеҙ, ул беҙҙең бишебеҙгә лә ҡанат ҡуйҙы. Был беҙҙең премия ғына түгел – ул коллектив хеҙмәте. Беҙ Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт драма театрында 10 йыл эшләйбеҙ. Премияға була театрыбыҙҙың исеме яңғырауы, уның абруйы күтәрелеүе өсөн шатланабыҙ», — тине актёр Фәнис Рәхмәтов.
Урал Әминев билдәләүенсә, театр тарихында награданы тәүгә ҙур лауреаттар коллективы ала. Спектаклдә төп ролде башҡарыусы Артур Кәбиров Айгиз Баймөхәмәтовтың тыуған көнөндә уйнаған спекталдә нығыраҡ тулҡынланыуын белдерҙе, сөнки постановканың нигеҙенә яҙыусының балалар йортондағы ауыр көндәре тураһында автобиографик повесть һалынған. «Спектаклдә күтәрелгән тема төрлө быуын кешеләре өсөн көнүҙәк, шуға спектаклдең ижади тормошо ла оҙон булыр тип уйлайым», — тип иҫәпләй актёр Ринат Баймырҙин.
«Мәскәүҙә Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһында уҡып, Өфөгә эшләргә ҡайтҡанға 10 йыл үтеп тә китте. Шуға бөгөн, тәү сиратта, уҡытыусыларыбыҙҙы хәтергә төшөрәбеҙ. Беҙҙең тәүге наградабыҙҙа уҡытыусыларыбыҙҙың өлөшө ҙур. Был көндө беҙҙе аяҡҡа баҫтырыуға күп көс һалған мәрхүмә Рәсимә Булат ҡыҙы Ураҡсинаны иҫкә алмай булмай. Тормошобоҙҙағы ошо тәүге наградабыҙҙы уҡытыусыларыбыҙға бағышлайбыҙ», — тине Илсур Ҡаҙаҡбаев.
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты проректоры, хор менән дирижерлыҡ итеү кафедраһы мөдире, доцент, Таһир Сәйфуллин исемендәге Дәүләт академия хор капеллаһы художество етәксеһе һәм баш дирижеры Алһыу Хәсбиуллина хор сәнғәте өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн премияға лайыҡ булды.
«2013 йылда илебеҙҙә Валерий Гергиев етәкселегендә Бөтә Рәсәй хор йәмғиәте тергеҙелде, ә республикабыҙҙағы филиалды мин етәкләйем. Хор йәмғиәтенең слоганы былай яңғырай: «Хор — идеаль йәмғиәттең киләсәк өлгөһө ул». Бөгөн минең йөҙҙән хор сәнғәтенә күрһәтелгән иғтибар – ул республикабыҙҙа һәм Рәсәйҙә идеаль йәмғиәт ҡаҙаныуға тос өлөш тип иҫәпләйем», — тип билдәләне Алһыу Хәсбиуллина.
Хормейстер хәбәр итеүенсә, ул етәкселек иткән бөтә хорҙарҙың репертуарында ла күренекле башҡорт шағирҙарының, ә Хор капеллаһы репертуарында Шәйехзада Бабичтың шиғырҙарына яҙылған әҫәрҙәр бар.
Йәш шағир һәм журналист, Рәсәй яҙыусылар союзы ағзаһы Алмас Шаммасов «Өй түбәмдә күгәрсендәр» китабы өсөн премияға лайыҡ булды. Шағир һигеҙ йәшендә тәүге шиғырын яҙғанға 22 йыл үтеүен билдәләне.
«Был премия уның ижадында тәрбиәләнгән, үҫкән, әҫәрҙәребеҙҙә уның йолаларын дауам иткән бөйөк башҡорт шағиры Шәйехзада Бабичтың исемен йөрөтә. Ижадыбыҙҙа бөгөнгө көнкүрешебеҙҙең бөтә проблемаларын, бөтә шатлыҡтарын, донъябыҙҙағы, Ватаныбыҙҙағы ауырлыҡтарҙы сағылдырырға тырышабыҙ. Беҙҙе бөтәбеҙҙе лә – әҙәбиәтселәрҙе, актёрҙары, музыканттарҙы, рәссамдарҙы тыуған төйәгебеҙҙең киләсәге хаҡында хәстәрлек күреү берләштерә», — тип белдерҙе бүләкләү тантанаһынан һуң Алмас Шаммасов.


text:
- Подробности
- Просмотров: 264
ТАРИХ БУЙЫНСА БЕЛЕМ БИРЕҮ, тарих өлкәһендә урта һәм юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү системаһы. Башҡортостанда тарихи белем биреү 19 б. башынан проф. уҡыу йорттарында (ҡара: Урта профессиональ белем) башлана. Тарих уҡытыусылары Халыҡ мәғарифы ин‑тында (ҡара: Уҡытыусылар институттары) әҙерләнә, 1919 й. унда соц.‑тарихи йүнәлештәге бүлек асыла. 1929 й. Тимирязев К.А. исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында ижт.-иҡт. бүлек булдырыла, уның ҡарамағында тарих каф. ойошторола, 1934 й. тарих ф‑ты (деканы Б.Ғ.Солтанаев) асыла. Т.б.б.б. системаһы дөйөм, махсус һәм өҫтәлмә белемде үҙ эсенә ала. Дөйөм тарихи белем дөйөм белем биреү йорттарында (20 б. башына тиклем мәктәп һәм мәҙрәсәләрҙә), лицей, гимназия, колледж, техникум, училищеларҙа бирелә. Рәсәй (боронғо дәүерҙән хәҙерге ваҡытҡа тиклем), боронғо донъя, урта быуаттар, яңы һәм өр-яңы (сит илдәр тарихы) тарих б‑са курстар өйрәнелә. Т.б.б.б. төбәк компоненты сифатында Башҡортостандың соц., сәйәси һәм хәрби тарихы өйрәнелә. Ошо маҡсатта “Боронғо дәүерҙән алып 1917 й. тиклем Башҡортостан тарихы” (“История Башкортостана с древнейших времён до 1917 г.”; 1991), “Башҡортостандың өр-яңы тарихы” (“Новейшая история Башкортостана”; Б.Х.Юлдашбаев, 1995), “Башҡортостан тарихы. Боронғо дәүерҙән алып 1917 йылға тиклем” (“История Башкортостана. С древнейших времён до 1917 года”; 1996), “Башҡортостан тарихы. ХХ быуат” (“История Башкортостана. XX век”; М.М.Ҡолшәрипов, 2005), “Боронғо дәүерҙән алып беҙҙең көндәргә тиклем Башҡортостан тарихы” (“История Башкортостана с древнейших времён до наших дней”; 2 томда, 2004—06), “Башҡортостан мәҙәниәте” (“Культура Башкортостана”; 2005) һ.б. китаптар сығарыла. Махсус тарихи белем юғары уҡыу йорттарында бирелә. Рәсәй тарихын, археология, археография, этнология, дөйөм тарихты (боронғо донъя, урта быуаттар, Көнбайыш һәм Америка, Азия, Африка һәм Латин Америкаһы илдәренең яңы һәм өр-яңы тарихы), тарих уҡытыу методикаһын, сығанаҡтар өйрәнеү, историография, палеография кеүек ярҙамсы фәндәрҙе үҙ эсенә ала. Тарихи белемде Башҡорт дәүләт университеты, БДУ‑ның Бөрө (ҡара: Бөрө социаль-педагогия академияһы) һәм Стәрлетамаҡ (ҡара: Стәрлетамаҡ педагогия академияһы) филиалдары, Педагогия университеты, Сибай институтында алалар. Төбәк компоненты сифатында юғары уҡыу йорттарында — Башҡортостан тарихын, тарих ф‑ттарында Башҡортостандың археология һәм этнографияһын өйрәнәләр. Дәреслектәр: “Боронғо дәүерҙән алып ХVI быуатҡа тиклем Башҡортостан тарихы” (“История Башкортостана с древнейших времён до XVI века”; Н.А.Мәжитов, Ә.Н.Солтанова, 1994), “Боронғо дәүерҙән XIX быуаттың 60‑сы йылдарына тиклем Башҡортостан тарихы” (“История Башкортостана с древнейших времён до 60-х годов XIX века”; Х.Ф.Усманов; 1996), “Башҡортостан тарихы (1917—1990 йй.)” [“История Башкортостана (1917—1990 гг.)”; Р.З.Йәнғужин, 1997], “Башҡортостан тарихы. 1917—1990 йылдар” (“История Башкортостана. 1917—1990‑е годы”; Р.Н.Сөләймәнова, 2004), “ХIХ быуаттың икенсе яртыһы — ХХ быуат башында Башҡортостан тарихы” (“История Башкортостана во второй половине XIX — начале XX века” Усманов; 2006) һ.б. Юғары уҡыу йорттарында уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә, бакалавриатта, магистратурала алып барыла. Өҫтәлмә тарихи белемде аспирантурала, докторантурала, стажировка ваҡытында үҙләштерәләр. Тарих б‑са аспирантура БДУ‑ла, БДПУ‑ла, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында, Этнологик тикшеренеүҙәр институтында бар. 1991 й. БДУ‑ның тарих ф‑тында “Ватан тарихы” һөнәре б‑са — кандидатлыҡ, 1997 й. докторлыҡ диссертацияларын яҡлау советы асыла. 1994—2002 йй. Этнологик тикшеренеүҙәр үҙәгендә “Археология. Этнография. Антропология” һөнәре б‑са кандидатлыҡ диссертацияларын яҡлау дисс. советы эшләй. Мәғарифты үҫтереү институтында тарих һәм йәмғиәт фәне уҡытыусыларының квалификацияһын күтәреү курстары ойошторола. 1991 й. Йәнғужиндың БДУ‑ла Башҡортостан Республикаһы тарихы һәм этнология каф., 1998 й. Р.Ғ.Буканованың— историография һәм сығанаҡтар өйрәнеү каф., 1993 й. В.С. Горбуновтың БДПУ‑ла тарихи-мәҙәни мираҫ каф. асыуы тарих фәндәрен уҡытыуҙа яңы мөмкинлектәр аса.
Ф.Т.Күзбәков, Ә.Ғ.Низамов
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
Ватанды һаҡлаусылар көнөнә малайҙарға нимә бүләк итергә? Башланғыс синыфтарҙа уйынсыҡ машина, танк, робот, һалдаттар, шулай уҡ кубик-рубик, бумеранг кеүек әйберҙәр, сувенир, уҡыу кәрәк-яраҡтары бирергә мөмкин. VIII синыфҡа тиклем пенал, блокнот, ручка, брелок, компас, бәләкәй фонарь, ә өлкән синыфтарҙа иһә етдиерәк бүләктәр һайларға кәрәктер. Мәҫәлән, компьютер өсөн кәрәк-яраҡ, шулай уҡ галстук, ҡайыш, шарф, визиткалар, асҡыс һауыттары.
Бүләккә нимә генә һайлаһаң да, хәрби темаға яраҡлаштырып, матур итеп биҙәп, тантаналы рәүештә тапшырһаң, буласаҡ Ватанды һаҡлаусыларҙың да, атайҙарҙың да күңеле күтәрелеп китәсәк.
Ниндәй бүләк әҙерләргә?
Ватанды һаҡлаусылар көнөнә малайҙарға нимә бүләк итергә? Башланғыс синыфтарҙа уйынсыҡ машина, танк, робот, һалдаттар, шулай уҡ кубик-рубик, бумеранг кеүек әйберҙәр, сувенир, уҡыу кәрәк-яраҡтары бирергә мөмкин. VIII синыфҡа тиклем пенал, блокнот, ручка, брелок, компас, бәләкәй фонарь, ә өлкән синыфтарҙа иһә етдиерәк бүләктәр һайларға кәрәктер. Мәҫәлән, компьютер өсөн кәрәк-яраҡ, шулай уҡ галстук, ҡайыш, шарф, визиткалар, асҡыс һауыттары.


text:
просмотров: 63
Архив за день: 07.03.2018
просмотров: 63
Ныҡлы, ишле ғаилә – һәр дәүләттең нигеҙе, уның йылдам үҫешен тәьмин итеүсе терәге. Ғаилә ҡороуға, уны хәстәрләүгә, балалар тәрбиәләүгә дөрөҫ ҡараш булған йәмғиәт кенә сәләмәт була ала. Шуға ла беҙҙең илебеҙҙә ғаилә ҡиммәттәрен данлауға, ғаилә институттарын үҫтереүгә ҙур иғтибар бүленә. Йәштәр мәлендә ғаилә ҡорһон, матур донъя көтһөн өсөн бөгөн барлыҡ шарттар ҙа бар, уларҙы тик күрә белергә һәм дөрөҫ файҙаланырға ғына кәрәк.
Ғаилә, балалыҡ, тәрбиә, мәктәп – бер-береһенән айырылғыһыҙ төшөнсәләр. Балаға ғаилә ҡиммәттәре сабый саҡтан уҡ һеңдерелә башлай, һуңынан был эш белем усаҡтары менән берлектә башҡарыла. Арабыҙҙа өлгөлө ғаиләләр бихисап, уларға ҡарап, һоҡланырға, ғорурланырға һәм өлгө алырға мөмкин. Яҡшы ғаилә һәр саҡ яҡшылыҡ тарата, башҡаларҙы ла яҡтыға өндәй.
Өфө ҡалаһының Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында ғаилә ҡиммәттәрен үҫтереү эше әүҙем алып барыла. Быйылғы йылды Башҡортостанда Ғаилә йылы тип иғлан ителеүен иҫәптә тотоп, белем усағында “Ғаилә ҡиммәттәре фестивале” проекты тормошҡа ашырыла башланы. Фестиваль февраль айынан старт алды һәм беренсе этабында ғаиләлә атай абруйын үҫтереүгә йүнәлтелде. Икенсе этабы – Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар байрамы алдынан ойошторолдо.
Читать далее →
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +3 (from 3 votes)


text:
13 июль
13 июль — григориан стиле буйынса йылдың 194-се (кәбисә йылында 195-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 171 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- АҠШ, Теннесси — Натан Форрест көнө.
- Черногория — Дәүләт көнө.
- Япония — Бон байрамы.
- Ҡаҙағстан — Милли именлек органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Солтанғәлиев Мирсәйет Хәйҙәрғәли улы (13.07.1892—28.01.1940), революционер һәм сәйәси эшмәкәр. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хохряков Виктор Иванович (13.07.1913—20.09.1986), совет театр һәм кино актёры, художестволы һүҙ оҫтаһы. 1953—1986 йылдарҙа Мәскәүҙең Бәләкәй театры артисы. СССР-ҙың (1973) һәм РСФСР-ҙың (1965) халыҡ артисы, ике тапҡыр Сталин премияһы лауреаты (1949, 1951). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
- Хәмәтдинов Зөфәр Зиятдин улы (13.07.1948), музыкант-волторнасы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Профессор (1997). Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1991).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Волга
Волга (боронғо исемдәре Иҙел, Ра йəки Рау; эрз. Равa, эрзя Рав, cыу. Атӑл, татар. Идел, ҡаҙ. Еділ, рус. Волга, ҡалм. Иҗил) — ҙур йылға. Каспий диңгеҙенә ҡоя.
Йөкмәткеһе
ГидронимҮҙгәртергә
Урта быуаттарҙа башҡорттар Волга йылғаһын Иҙел тип атаған һәм ул хәҙерге Өфө ҡалаһы янында, Ҡариҙел һәм Ағиҙел йылғалары ҡушылыуҙан башлана тип һанаған.
ГеографияҮҙгәртергә
Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге йылға. Йылға дельтаһының ҙур булмаған өлөшө Ҡаҙағстан биләмәһендә ята. Волга донъялаға оҙонлоғо буйынса иң эре йылғалар исемлегендә һәм Европалаға иң оҙон йылға. Рәсәйҙең йылға буйында урынлашҡан Рәсәй биләмәләре Волга буйы тип атала.
Йылғаның оҙонлоғо 3530 км (һыу һаҡлағыс төҙөгәнгә тиклем — 3690 км), һыу йыйыу майҙаны — 1,361 млн км².
Волга буйында халҡы миллион кеше булған 4 ҡала урынлашҡан: Түбәнге Новгород, Ҡазан, Һамар, Волгоград.
ХХ быуаттың 30-сы — 80-се йылдарында Волгала 8 гидроэлектростанция төҙөлә.
ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә
ӘҙәбиәтҮҙгәртергә
- Волга // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)


text:
- Подробности
- Просмотров: 429
ИМПУЛЬСЛЫ ТЕХНИКА, техниканың электр импульстарын барлыҡҡа килтереү, үҙгәртеү, көсәйтеү йәки уларҙың параметрҙарын үлсәү ҡорамалдарын уйлап табыу, ш. уҡ электр сылбырҙарындағы импульслы процестарҙы өйрәнеү өлкәһе. Импульслы электр ҡорамалдары автоматика системаларында, иҫәпләү техникаһында, радиоэлемтәлә, радиолокацияла, телемеханикала, телевидениела, электротехникала һ.б. ҡулланыла. 20 б. 60‑сы йй. алып Башҡортостанда бәләкәй ҡеүәтле импульслы ҡорамалдарҙы файҙаланыусы техник саралар Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә (В.Я.Лукьянов), Нефть техник университетында (Ю.Д.Коловертнов), Авиация техник университетында (И.Л.Айытов, В.Г.Гусев, Ф.А.Ғиззәтуллин һ.б.) эшләнә. ӨДАТУ эргәһендәге “Вихрь” ғилми конструкторлыҡ‑технологик бюроһында металдарҙы йылытыу, сыныҡтырыу һәм иретеү өсөн ҡулланылған ҡеүәтле энергия үҙгәрткестәре эшләнә һәм сығарыла (Ю.М.Гусев, Ю.М.Зинин, С.М.Кацнельсон, Л.Э.Рогинская, Г.И.Сабанеева, С.В.Шапиро һ.б.). Актив элементтары булған импульслы режимда эшләүсе ҡорамалдар “Магнетрон”, “Промсвязь” пр‑тиеларында, Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһендә һ.б. уйлап табыла һәм етештерелә.
В.Г.Гусев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
“Башҡортостан уҡытыусыһы” журналы редакцияһында баш мөхәррир булып эшләгәндә республика Мәғариф министрлығына йыш килә торғайным, сөнки күп яңылыҡтарҙы, ниндәй саралар үтәсәге тураһында мәғлүмәттәрҙе ала инем. Был йәһәттән инспекторҙар ҙур ярҙам күрһәтте, шуның өсөн иң тәүҙә уларҙың бүлмәһенә инеү матур ғәҙәткә әйләнде.
Бер ваҡыт алсаҡ, мөләйем йөҙлө, баҫалҡы ғына ҡыҙ бала менән осраштым. Ни өсөндөр республиканың педагогия училищеларынан саҡырылғандар, директорҙан башлап ябай уҡытыусыға тиклем гел генә уның янында йыйыла, һорауҙарын биреп кәрәкле яуаптар ала, төрлө мәсьәләләрҙе хәл итә. Уҡытыу-тәрбиә пландарын бергәләп ҡарап кәңәшләшеп тә алалар. Был ҡыҙ бала педагогия училищелары буйынса махсус инспектор Зөлфиә Ишембәтова икән. Эйе, ул саҡта ла педагогия училищелары, башланғыс кластар өсөн уҡытыусылар әҙерләү менән бер рәттән, балалар баҡсаларына, мәктәптән тыш учреждениеларға, ятаҡтарға тәрбиәселәр, пионер йорттарына хеҙмәткәрҙәр, өлкән пионервожатыйҙар әҙерләү менән шөғөлләнде. Ҡыҫҡаһы, был уҡыу йорттары мәғариф тармағының мөһим өлөшөн тәшкил итте. Инспектор тирәһендә кәңәш, ярҙам һорап килгәндәрҙең күплеге юҡҡа булмаған икән. Ул бында артабанғы эш өсөн әҙерлек мәктәбе үткән.
Оҙаҡламай Зөлфиә Ишембәтованы Салауат педагогия училищеһына директор итеп тәғәйенләйҙәр. “Уҫал ҡарашлы Ярышевты алмаштыра алырмы икән? Зөлфиә тауыш күтәреп һөйләшә лә белмәй, үтә кешелекле, коллектив туплау уның өсөн бик ауыр буласаҡ”, — тип ҡайһы берәүҙәр икеләнеп тә ҡуйҙы.
Бер йыл ваҡыт та үтмәне, бик уңған һәм эшлекле коллектив барлыҡҡа килде, уҡытыу-тәрбиә өлкәһендә матур традицияларҙы һаҡлап, артабан үҫтереү хәстәрлеге күрелде. Аҙ ғына ваҡыт эсендә Зөлфиә Ишембәтова һәләтле ойоштороусы, оҫта етәксегә әйләнде. Быға уның һиҙгерлеге, тойомлау һәләте ярҙам итте.
Мәғариф донъяһында үҙгәрештәр йыш теркәлә, заман талабына яуап итеп яңы белгестәр әҙерләргә тура килде. Бөгөн урта һөнәри белем биреү стратегияһы һәм кәрәкле йүнәлештәре иҫәпкә алынып, үҙгәрештәр бара. Мәғарифты, бигерәк тә урта махсус белем биреү учреждениеларын үҙгәртеп ҡороу хеҙмәт баҙары ихтыяждарын, ошо шарттарҙа илдең һәм республиканың иҡтисади талаптарын иҫәпкә алып тормошҡа ашырыла. Республиканың социаль-иҡтисади үҫешенә ярашлы, сәнәғәт һәм хеҙмәтләндереү өлкәһе өсөн эреләштерелгән ете һөнәр буйынса белгестәр әҙерләнә. Һуңғы ваҡыттарҙа колледжда һанлы мәғлүмәтте эшкәртеү оҫтаһы, социаль хеҙмәткәрҙәр әҙерләүгә ҙур иғтибар бирелә, сөнки быны баҙар шарттары үҙе талап итә. Техник профилле эшселәр, ҡаланың сәнәғәт тармағы һораған белгестәр әҙерләү ҙә ситтә тороп ҡалмай, был йүнәлеш уҡыу йортоноң иғтибар үҙәгендә. Туризм, ҡунаҡхана сервисы буйынса белгестәрҙе һәр урында ихлас күңел менән ҡабул итәләр.
Колледж директоры Зөлфиә Ишембәтова белгестәр әҙерләүҙә сит илдәр менән бәйләнеш ойоштороуҙы мөһим һанай. ЮНЕСКО, Германия менән хеҙмәттәшлек – шуның асыҡ миҫалы. Уҡытыусылар һәм студенттар төркөмө йыл һайын Германияға барып тәжрибә уртаҡлаша. Ҡунаҡ ашы ҡара-ҡаршы тигәндәй, сит илдән дә белем усағына йыш киләләр, Башҡортостан менән ихлас күңелдән танышалар.
Колледжда уҡыу менән бер рәттән, өҫтәмә һөнәр алыу өсөн дә шарттар булдырылған. Белем биреү программаһы студенттарҙың теләктәрен, ихтыяждарын иҫәпкә алып төҙөлә, бер ниндәй ҙә ҡамасаулыҡ килтермәй. Педагогия коллективы студенттарҙың һөнәри әҙерлеге яҡшы сифатлы булһын өсөн тырышлыҡ һала, быға уҡыу йортонда һыналған баһа биреүҙең рейтинг системаһы, сертификатлау ныҡ ярҙам итә.
Салауат күп профилле колледжы етәкселеге йәнә бер изге һәм үтә мөһим йүнәлеш асып ебәрҙе. Тәбиғәт тарафынан ҡыйырһытылған йәки башҡа сәбәптәр менән сәләмәтлеге буйынса мөмкинлектәре сикләнгән йәштәргә һөнәри белем алыу мөмкинлеген тәьмин иттеләр. Бындай студенттар үҙҙәрен йәмғиәткә кәрәкле шәхес итеп тоя, һөнәр алып, тормоштоң оло юлына сыға. Уларға уҡыу-тәрбиә биреү өсөн колледжда бөтә шарттар булдырылған. Һөнәр алыуҙан тыш, үҙешмәкәр түңәрәктәргә йөрөйҙәр, спорт менән шөғөлләнәләр. Араларында хатта ил чемпионы исеменә лайыҡ булған спортсылар бар.
Педагогия коллективының был изге план-теләктәрен Башҡортостан Хөкүмәте хуплап, уҡыу йортона 20 миллион һум аҡса бүлде. Һөҙөмтә күренә: сәләмәтлеге буйынса мөмкинлектәре сикләнгән йәштәр, белем һәм һөнәр алып йәмғиәтебеҙҙең төрлө өлкәләрендә үҙ урынын табып ҡыуана, ихлас рәхмәт әйтә. Әйткәндәй, улар өсөн махсус автобус алынған, дистанциялы белем биреү алымдары файҙаланыла.
Бөгөн дипломлы йәш кешене үҙ һөнәре буйынса эшкә урынлаштырыу – иң ауыр мәсьәләләрҙең береһе. Был йәһәттән Салауат колледжы менән эшкә урынлаштырыу үҙәге араһында ныҡлы бәйләнеш булдырылған. Белгестәргә ихтыяж буйынса мониторинг ойошторолған – әле хеҙмәт баҙарында ниндәй һөнәрҙәр хупланғанын белеп була. Шуға күрә колледжда йәштәргә белем биреү төрлө предприятиелар менән килешеп, уларҙың талаптарын иҫәпкә алып башҡарыла. Һөҙөмтәлә эш менән тәьмин итеүселәр һәм уҡыу йорто араһында аңлашылмаусылыҡ килеп сыҡмай, колледжды тамамлағандар үҙ һөнәре буйынса эшкә урынлаша. Быға колледждың “Йәш эшҡыуарҙар мәктәбе” лә ныҡ ярҙам итә.
Һәр кемгә билдәле: ниндәй генә предприятие йәки ойошма булмаһын, төп үрнәкте етәксе күрһәтергә тейеш. Был йәһәттән Зөлфиә Ишембәтованан ысын мәғәнәһендә өлгө алырға була. Ул уҡытыу-тәрбиә процесына, мәғарифҡа ҡағылған бөтә яңылыҡтар менән танышып бара, алдынғы алымдар һәм яңы технологияларҙы уҡытыу процесында файҙаланыуҙы талап итә, уның өҫтәленән бер ҡасан да методик әҙәбиәт өҙөлмәй. Педагогия фәндәре буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡланы. Байтаҡ уҡытыусылар был тәңгәлдә уға эйәрә. Иң мөһиме – колледжда уңған, эште яратып башҡарған коллектив тупланған.
Рәсәйҙең йөҙәрләгән урта һөнәри белем биреү йорттары араһында Салауат һәм Стәрлетамаҡ күп профилле колледждары (директоры – педагогия фәндәре кандидаты, доцент В.Н. Усевич) алдынғылар исемлегендә тора.
Зөлфиә Ишембәтова йәмәғәт эшендә лә әүҙем ҡатнаша. Ул ҡала советы депутаты булараҡ та ҙур эш башҡара. Былтырғы һөҙөмтәләр буйынса уға “Йыл кешеһе” тигән почетлы исем бирелгән. Уҡытыу-тәрбиә эшендәге ҙур уңыштары, оҫта етәкселеге өсөн “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы” тигән маҡтаулы исемгә лә лайыҡ булған.


text:
Павлова Нина Михайловна
Павлова Нина Михайловна (8 февраль 1897 — 15 август 1973) — рус совет яҙыусыһы, ғалим-селекционер, биология фәндәре докторы. Ленин һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Павлова Нина Михайловна 1897 йылдың 8 февралендә Ростов өлкәһенең Сулин ҡалаһында тыуа. Атаһы — рус һәм совет металлургы, СССР Фәндәр академияһы академигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы М. А. Павлов. 1900 йылда Павловтарҙың ғаиләһе — Екатеринославҡа (хәҙер Днепр ҡалаһы), дүрт йылдан һуң Санкт-Петербургҡа күсеп килә.
Санкт-Петербург янындағы Лесной ҡасабаһындағы коммерция училищеһында түләп уҡый. Училищеға имтихан тапшырып ингәнлектән, уҡыусыларҙың әҙерлеге һәйбәт була. Уҡытыу ҡатнаш класта алып барыла. 1914—1916 йылдарҙа Н. Павлова Сәнғәткә дәртләндереү йәмғиәтендә уҡый. 1920 йылдаПетроград университетының физика-математика факультетындағы тәбиғәт бүлеген тамамлай һәм «Үҫемлектәр географияһы һәм систематикаһы» белгесе булып сыға. 1924—1927 йылдарҙа Ленинград фонетика институтында инглиз теле бүлегендә уҡый.
Н. Павлованың яҙыусылыҡ һәм ғалимлыҡ эше менән ҡыҙыҡһыныуын формалаштырыуҙа ғаиләһе ҙур роль уйнай. Уның әсәһе китапханасы булып эшләй һәм балаларында китапҡа ҡарата ихтирам уята. Аталары академик Павлов Михаил Александрович балаларының үҫеүендә үҙенсәлекле роль башҡара. Ул балалары өсөн егәрлелек өлгөһө булып тора һәм балаларында хеҙмәткә хөрмәт менән ҡарау уята[1][2].
1918 йылдан алып Нина Михайловна Петроград Политехник институты янындағы тәбиғәтте өйрәнеү мәктәбендә — уҡытыусы, һуңынан Н. А. Некрасов исемендәге Педагогия институтының ботаника кафедраһында ассистент булып эшләй.
1925 йылдан алып Бөтә союз үҫемлекселек институтының (ВИР) еләк-емеш культуралары бүлегендә хеҙмәт итә. 1926—1929 йылдарҙа эше менән бер ваҡытта Ленинград дәүләт университетының Петергоф биология институтында аспирантурала уҡый. 1938 йылда ул эш һөҙөмтәләре буйынса диссертация яҡламай ғына биология фәндәре ғилми дәрәжәһенә лайыҡ була.
1928 йылда үҫемлектәрҙә селекция эше үткәрә. Уның эш һөҙөмтәһе булып ул сығарған яңы 24 крыжовник һәм ҡарағат сорты: Богатырь, Неосыпающаяся, Бия, Зоя, Голубка, Алтайская десертная ҡара ҡарағат[3], Щедрая ҡыҙыл ҡарағат сорты , Черныш, Изабелла, Отличник крыжовнигы — була. Неосыпающаяся сорты ГДР-ҙа районлаштырыла, Болгарияла дәүләт сортиментына индерелә, Венгрияла үрсетеүгә рөхсәт ителә. Богатырь сорты Болгарияның дәүләт сортиментына индерелгән. Щедрая сорты Финляндия менән Данияла үҫтереүгә хуплана.
1934 йылда институтҡа зоолог Лев Валентинович Бианки (Виталий Бианкиҙың ағаһы) һәм «Юный натуралист» журналы мөхәррире килә. ВИР директоры И. Вавиловтан улар балалар журналына институттың эше тураһында мәҡәләләр яҙырлыҡ институт хеҙмәткәрен тәҡдим итеүен һорай. Н. Иванович стена гәзитенә юмористик шиғырҙар яҙыусы Н. М. Павлованы уларға тәҡдим итә. Н. Павлова үҙ өйөндә «әҙәби мәктәп» булдырған Виталий Бианкиҙың мәктәбенә инә. Был мәктәптә Николай Сладков, Алексей Ливеровский, Зоя Пирогова, Кронид Гарновский, Святослав Сахарнов, Борис Житков һ. б. уҡый һәм аҙаҡ билдәле яҙыусы булып китә. В. В. Бианки яҙа башлаған Н. Павлованың остазы һәм етәксеһе була[4]. Виталий Валентинович был вазифаны намыҫлы рәүештә үтәй. Ул һәр әңгәмәгә ентекле әҙерләнә, бик күп иҫкәрмәләр яһай, сюжет үҫеше формаларын ентекле аңлата, әҫәрҙе нисек дөрөҫ башларға һәм тамамларға, әҫәрҙә күрһәтелгән осорҙо нисек сағылдырырға өйрәтә. Виталий Валентинович Бианки ярҙамында Н. М. Павлова үҙенең беренсе «Рекордный снимок» хикәйәһен (1935) яҙа.
Нина Михайловна әҙәби әҫәрҙәрен почта аша Бианкиға уҡырға ебәрә, ҡайһы саҡ ҡулъяҙмаларын үҙе килтерә. Бианки уларҙы мөхәррирләй. Н. М. Павлова киҫкен быуын ревматизмы менән ауырыған ваҡытта В. В. Бианки хаттары уның өсөн ҙур ярҙам була.
1942 йылда уны Ойрот-Тураға (хәҙерге Горно-Алтайск), Алтай зона емеш-еләк тәжрибә станцияһына эшкә ебәрәләр. Унда Н. Павлова Себерҙә үҫкән ҡырағай еләктәр өҫтөндә эшләй, ә 1945 йылдан алып ВИР-ҙа еләк культураларын тикшерә. 1951 йылда «СССР-ҙа ҡара ҡарағат» монографияһы материалдары буйынса фән докторы ғилми дәрәжәһен ала.
1959—1967 йылдар буйына емеш культуралары бүлегендә мөдир булып эшләй. 1973 йылдың 15 сентябрендә Пязелево ҡасабаһында вафат була. Ленинград өлкәһенең Антропшино ҡасабаһында ерләнә.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Морфолог ғалим, систематик һәм селекционер Н. М. Павлова балалар яҙыусыһы булараҡ билдәлелек ала, ул әкиәттәр, балалар өсөн хикәйәләр һәм очерктар авторы. 1935 йылда ул балалар араһында үҙе яратҡан фәнен популярлаштырыу өсөн балалар әҙәбиәтенә килә.
1935 йылда уның беренсе хикәйәһе «Рекордный снимок» баҫылып сыға. Һуңынан «Большое чудо», «Живая бусинка», «Желтый, белый, лиловый», «Мышонок заблудился», «Хитрый одуванчик» хикәйәләрен яҙа. «Чиж», «Пионер», «Мурзилка», «Юный натуралист» балалар журналында уның хикәйәләре баҫыла. Яҙыусының әҫәрҙәре фәнни дөрөҫлөгө, балаларҙың аңына барып етеүе менән айырылып тора. Үҙ әҫәрҙәрендә һеркәләнеү, туҡланыу, мимикрия, бөжәктәр һәм үҫемлектәрҙең үҙ-ара бәйләнешен ул ғилми терминдарһыҙ ғына, мауыҡтырғыс хикәйәләр рәүешендә аңлатып бирә.
Нина Михайловна күп йылдар буйына үҙенең остазы В. Бианки менән хеҙмәттәшлек итә, уның «Лесная газета» китабының туғыҙынсы баҫмаһы өсөн 28 хикәйә яҙа, ай һайын балалар өсөн сығарылған «Вести из леса» радиотапшырыуҙарында ҡатнаша.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ленин ордены(1954) — фәнни, педагогик һәм ғәмәли эшмәкәрлеге өсөн.
- «Почёт билдәһе» ордены (1966).
- «Социалистик ауыл хужалығы отличнигы» билдәһе, ВДНХ миҙалдары.
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҙыусының түбәндәге әҫәрҙәре сығарыла:
- Павлова Н. Бабочки: [для дошкольного возраста] / Н. Павлова; рис. Н. Яцкевич. — М.: Гос. изд-во дет. лит. м-ва просвещения РСФСР, 1961. — 19, с.: цв. ил. (моя первая зоология)
- Павлова Н. Живая бусинка: сказки: [для дошкольного возраста] / Н. Павлова; рис. Л. Рыбченковой. — М.: Детская литература, 1970. — 15, с.: ил. (Мои первые книжки)
- Павлова Н. Загадки цветов: [для младшего возраста] / Н. Павлова; [рис. Е. В. Бианки]. — Л.: Детская литература, 1977. — 93, с.: ил.
- Павлова Н. Земляничка: [для дошкольного возраста] / Н. Павлова; рис. Н. Чарушина. — М.: Гос. изд-во дет. лит. м-ва просвещения РСФСР, 1962. — 8, c: цв. ил.
- Павлова Н. Зимние гости: сказки / Н. Павлова: рис. Е. Бианки. — Л.: Гос. изд-во дет. лит. м-ва просвещения РСФСР, 1960. — 34, с.: цв. ил.
- Павлова Н. Зимние сказки: [для дошкольного возраста] / Н. Павлова; рис. Н. Чарушина. — Л.: Гос. изд-во дет. лит. м-ва просвещения РСФСР, 1961. — 19, с.: цв. ил.
- Павлова Н. Крылатка-неудачница: сказка: [для дошкольного возраста] / Н. Павлова; рис. Н. Холодовской. — М. Детская литература, 1973. — 11, с.: цв. ил.
- Павлова Н. Не увидели — увидим. Рассказы и сказки/ Н. Павлова; рис. В.Алфеевского.—М.: Детская литература, 1976.—96 с.: ил.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Донской временник. Год 1997-й. / Донская государственная публичная библиотека; Отдел краеведения; Составители: Т. Н. Бугаева, Н. Н. Зайцева. — Ростов н/Д, 1996. — С.23.
- Разова В. Биограф природы // О литературе для детей. Вып. 9. Л., 1964. С. 123—138.
- Зелёные страницы: Хрестоматия по экологии для начальной школы / сост. Святослав Сахарнов; худож. Татьяна Капустина. — Санкт-Петербург: Детгиз, 2005. — С.8.
- Книги — детям: сборник материалов в помощь учителям, библиотекарям и пионерским вожатым / сост. И. Балаховская и Н. Пильник. — М.: Детская литература, 1976. — С.106-107.
- Любина З. [Павлова Н. М.] / З. Любина // Дошкольное воспитание. — 1954. — № 8. — С.36.
- Павлова Н. М. Воспоминания литературной дочери / Н. М. Павлова // Жизнь и творчество Виталия Бианки / сост. Бианки В. Н. — Л.: Детская литература, 1967. — С.65-86.
- Писатели Ленинграда: биобиблиографический справочник. 1934—1981. — Л., 1982. — С.229.
- Советские детские писатели: биобиблиографический словарь (1917—1957). — М.: Детгиз, 1961. — С.287.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Павлова Нина Михайловна. Библиотека Красносулинского района.
- Нина Михайловна Павлова (08.02.1897 — 15.08.1973). Ростовская областная детская библиотека им. В. М. Величкиной.
- В. Л. Парапонова. "Переводчик с бессловестного. Детская писательница Нина Михайловна Павлова


text:
Сатоши Накамото – Биткоин, Блокчейн
the founder of Bitcoin and creator of unique Bitcoin client, иң абруйлы кешеләрҙең исемлеген етәкләй, ул крипто сәнәғәтендә ҙур өлөш индерә.. Күптән кварц буйынса баһа, Накамото Сатоши хәҙерге ваҡытта, бәлки, 980,000 өсөн 1 миллион биткоин. Декабрь., биткоин’аноним уйлай инем. $19.4 44 миллиард йәки-м. кешеләр донъяһы бай.. Әгәр глобаль валюта булып биткойн, Сатоши Накамото, моғайын, донъяла иң бай кеше булған.. Әммә әлегә тиклем билдәле түгел, кем псевдонимы аҫтында йәшеренеп Сатоши Накамото.
Йәғни, беҙ белмәйбеҙ, тип, Аҡ ҡағыҙ “Биткоин: Одноранговый аҡса электрон системаһы.” октябрь н псевдонимы аҫтында баҫыла Накамото Сатоши 31, 2008. Был система тулыһынса электрон документ күҙәтселек децентрализовать һүрәтләнә., талап итмәй ниндәй ҙә өсөнсө яҡтан. Р2Р фонды сайтында профиле-тип әйтә, Накамото Сатоши-был 42 йәшлек япония граждандарын, һәм ссылкалар бирә. bitcoin.org. Аҙағынаса 2010, Сатоши иғлан итә, тип, ул ҡайтып киткәс, ҡаршы көрәш өсөн “артыҡ мөһим әйбер.” Шул ваҡытта исемдәр менән эшмәкәрлектең ниндәй Сатоши Накамото. Был бөтә мәғлүмәтте, уны ышаныслы тип әйтеп булмай.; домысел икәнен һәм остальное.
Ника Сабо – Криптография, Криптовалюта, Контракт Аҡыллы
is a famous cryptography specialist and a researcher in theoretical computer science. Ул буласаҡ беренсе, кем төшөнсәләр индерелгән “контракт аҡыллы ” . 1996, уртаҡ мөмкинлектәрен актив ҡулланыу, югереп килде лә, өсөнсө зат. . 1998, Атай һәм ул цифрлы механизмы эшләй децентрализовать валюта Сабо “алтын ни.” Неудивительный, тип иҫәпләйҙәр, уның күп крипто баҙарында ҡатнашыусылар накамото сатоси.
Оппозиция үҙе тураһында белдерҙе SegWit2x һыу Сабо, былтыр көҙ Биткоин селтәрҙәрен үткәрергә тейеш була.. Ул хард-bitcoin селтәре форк, Биткоин Наличка, нисек “үҙәкләштерелгән ойоҡбаш ҡурсаҡ.”
Уҙған Йылдың Ноябрендә., Килешеү буйынса эш өйрәнеү һәм элейн bitcoin радиоһы сигнал ебәреү ысулы индерелә оу Сабо. Биткоин был ысул тәҡдим ителгән гранттар конференцияһы булды. сан-франциско селтәре потенциаль яҡлап һөжүм итә ысулы булараҡ, экран ҡулланһа, шлюзы селтәре, контроль йәки башҡа ысул децентрализовать селтәренең, компания йәки дәүләт телекоммуникациялар ҡулланырға мөмкин.
Вера Роджер – Bitcoin.com
тәүге нигеҙе береһе булараҡ билдәле. биткоин-миллионер, ә.һыу.ә. Биткойн-Ғайса, был неудивительный, сөнки инвестициялар bitcoin. вэр башланы инде. 2011. Тора, тип билдәләне Ышанам-был бик неординарный кеше, хатта үлсәм буйынса донъя крипто. . 1999, уҡыусылар йылдан һуң, ул шәхси колледждарҙа уҡыған файҙаһы бизнес алып барып ташларға анза дер.. . 2005, хөкөм ителеүселәр өсөн ун айға төрмәгә ултыртып, уны һатып петарда (АҠШ законһыҙ.) был eBay. . 2006, Роджер күсеп япония һәм америка гражданлығынан баш тартты.. . 2012, ул коммерция булмаған ойошманың нигеҙләүселәренең береһе була., Фонд Биткоин, тип тырыша “стандартлаштырылған, яҡлау, байлыҡ аҡса һәм криптографик Биткоин файҙаланыусы бөтә донъя буйынса файҙалана дәртләндерә". Бөгөн дин өсөн яуап биргән хеҙмәтләндереү криптовалютный кошо, Bitcoin.com
Үткән йыл, Роджер исемен күп тапҡыр киң мәғлүмәт саралары менән бәйләнеш барлыҡҡа килгән яңы дин индерелгән. криптовалюта, Биткоин Наличка, хәҙер ул уны шулай ныҡ ярҙам. Уның фекере буйынса, Ҡулаҡса Биткоин “дөрөҫ биткоин” был ҡиммәттәрҙе яҡлау Сатоши Накамото.
Чарли Ли – Лайткоин
популярлыҡ буйынса икенсе исем тәҡдим ителә “правда” Сатоши Накамото. . 2011, унда эшләүселәр иң беренсе альткоин, Лайткоин, һөҙөмтәлә барлыҡҡа селтәре вилка bitcoin.. Кеше, тип уйларға мөмкин булған лайткоин “көмөш биткоин’s алтын.” . 2013, Ли компанияһының техник директоры вазифаһын биләй., төп криптовалюта. Әммә 2017, компания китте ул хәл итә, иғтибар йүнәлтә өсөн алға Лайткоин.
Бер йыл, криптовалюта курс ун тапҡырҙан ашыу арттыралар., һәм бөгөн тора. $255. Декабрь., Чарли бармы, тип белдерҙе ул бөтә Лайткоин үҙе һатып, тип ғәйепләргә кемдең хаҡы тирбәлеүе мөмкин түгел, сөнки ул йоғонто яһай.. Уның һүҙҙәренсә, был проект уның дауамы булып китергә йыйынмайым һәм был эште бөтә ваҡытығыҙҙы үҙегеҙгә бүлегеҙ.
Тони Вайс – BraveNewCoin
трейдер һәм инвесторҙар һәм биткоин экс-вице-президент jpmorgan chase—крипто берләшмәһе был яҡшы билдәле.. Тәүге массалы алға технологиялар менән вайсс блокчейн евангелист береһе булып тора. 2013. Блог бар, уның уңышлы, подкаст, youtube каналында, һәм артыҡ 80,000 Твиттер дауам итә. Беҙ йыш ҡына үҙебеҙҙең һәм аңлатма материал баҫтырып сығарҙы.. Өҫтәмә рәүештә, . 2014, Вайсс BraveNewCoin тикшеренеүҙәр етәксеһе..
Һүҙ Вайсс өҫтәрәк’ тикшеренеүҙәр, экспоненциаль үҫеш уҙған йылдың сентябрендә баҫтырылды һәм уларҙан файҙаланыусыларға нигеҙләнгән bitcoin., аҙағынаса 2018, bitcoin хаҡы потенциалға эйә булып, уҙып өсөн $100,000 Марк. Элек, Вайсс, тип белдерҙе., аҙағынаса 2017, биткоин булып киҫеп үтә $15,000 Марк, беҙ уларҙы күҙәтәбеҙ. декабрь 17. МГО аша асыҡтан-асыҡ тәнҡитләй сараларға йәлеп итеүҙең заманса механизмы Вайсс, нисек 90% мбо проект булып тора. “ябай ажиотаж.”
Виталик Buterin – Эфириум
эре проекты ойоштороусыларының береһе булып тора криптовалютный, Эфириум, һәм уның тыуған криптовалюта, ә тап эфир. . 2013, Аҡ buterin криптовалюта китап баҫтырырға, төҙөргә блокчейн, смарт ҡайҙа файҙалана алабыҙ-контрактына, улар бик күп уникаль мөмкинлек бирә..
Йыл башынан алып, эфир тиҙлекте арттырыу 57 тапҡыр, рейтингын forbes журналы һәм америка ҡушылдығы buterin “30 30 аҫтында.” Bloomberg buterin исемлегенә индерелгән. 50 иң абруйлы кеше. 2017, ул рус һәм forbes исемлегенә индерелгән. 100 иң абруйлы рәсәйҙәрҙең быуаттар..
Уҙған йыл., Бер аҙ buterin эшҡыуар булып китте, кем менән осрашыу ваҡытында президент путин ст. Петербург Иҡтисади Форумы. Сер түгел, ентекле әңгәмә, әммә был осрашыуҙан һуң, Рәсәй властары был боролош яһай һәм технологиялар блокчейн криптовалюта, ҡыҙыҡ технологиялар иғтибарға лайыҡлы тип блокчейн. Улай ғына ла түгел, билдәле булыуынса, был проекттар внешэкономбанк эфириум менән бергәләп йыйыла башланы (ВЭБ); Сбербанк альянс-ара проект эфириум предприятие ҡушылды (ЕАОС), инде ул үҙ эсенә күберәкте 200 компания, беренсе булып һәм рәсәй банкы ЕЭЗ..
Гэвин Вуд – Паритет Технологиялар, Урам
техник нигеҙләүсе һәм элекке директоры Эфириум, аҡ ҡағыҙға яҙылған эше кем иң тәү buterin әйләнеп эфириум программаһы эшләй.. Хәҙер ағас технологиялары компанияһы етәкселәре йоплоҡ, блокчейн селтәрендә эшләү өсөн программаның тәьмин ул. Шулай уҡ урамға уның ойоштороусылары булып тора автозагрузка, улар протокол үҫешмәгән, шәхси һәм күп блокчейн совместимость өсөн асыҡ масштабируемость селтәре мөмкинлектәре артыуы.
. 2017 ағас өсөн ауыр булған йылдарҙа. Йыл башынан, уңышлы компанияһы паритет сығарыу 1.5, Эфириум клиенттар селтәре яңыртыла. Әммә яҡшы булды һуң старт, йыл уртаһында., Паритет технологиялар етди ауырлыҡтар менән осрашты.
Йылдың Июлендә Үткән., кош булып взломать. Хакер multisignature хата менән килешеүе табылған., был мөмкинлек уның урлаған 153,000 эфир (тураһында $32 шул ваҡыт миллион.). Яңартылған версияһы сығарыла Паритет смарт-контракт, был проблеманы хәл итеү өсөн. Шуға ҡарамаҫтан, тағы ла бер хата, китапхана урынлашҡан., логика улар идара кошо, ноябрь табырға була.. Һөҙөмтәлә программист ә’менән хата, тирәләй $152 заморожен паритет миллион файҙаланыусы булманы.’ иҫәбенә.
Wood буйынса мәғлүмәт, бөтә кулланыусылар’ актив һанлы, платформанан туп-тулы хәүефһеҙлеген һаҡлау ине., әммә улар әлегә мөмкин түгел выдать иң селтәре. Тора, тип билдәләне актив араһында заморожен $98 урам аша күтәреп ебәрҙе миллион ИКО.
Версия шул иң популяр, кем исем өсөн йәшеренеп, дөрөҫө түбәндәгесә булыр накамото сатоши:
- Ника Сабо – информатика өлкәһендә ғалим., криптография, һәм закон, тикшеренеүселәр шулай уҡ аҡыллы һәм контракт криптовалюта.
- Чарли Ли – уйлап Лайткоин.
- Нил Кинг, Владимир Оксман, Чарльз һәм Брай – ғариза патент авторы, атап “Асҡыс шифрлау һәм яңыртыу таралған.”
- Майкл Клэр – криптографияла дублин колледжын тамамлаған..
- Хэм Финни – криптографияла буйынса белгес.
- Дориан Накамото – аҡш граждандары (Калифорния) япон сығышлы.
- Райт Крэйг – Бизнесмен австралия.
- Маск Элон – миллиардер, йылдар һәм Space башлығы Tesla, SolarCity директорҙар советы ағзалары һәм
Уларҙың барыһы, башҡа Райт Крэйг, ҡаға ҡарап үҙенең тәүге криптовалюта. Бәлки, был крипто баҙары өсөн яҡшы яңылыҡ, сөнки беләм накамото 5% бөтә биткоин. Сөнки, Накамото, теләге, крипто баҙарына йоғонто яһай ала ине, курс һәм bitcoin.


text:
Ғаиләләге үҙ-ара мөнәсәбәттәр
Учалы районының Иманғол ауылынан Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, башланғыс класс балалары өсөн дәреслектәр әҙерләүҙә ҡатнашыусы Ләлә Янбаева менән 7-се тапшырыу.
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Оләсәйем тәрбиәһе
Учалы районының Иманғол ауылынан Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, башланғыс класс балалары өсөн дәреслектәр әҙерләүҙә ҡатнашыусы Ләлә Янбаева менән 6-сы тапшырыу.
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова.
Беҙҙең милләттә яңы йыл байрамы
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова.
Тәрбиә алымдары – ата-бабаларыбыҙ тәжрибәһе
Учалы районының Иманғол ауылынан Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, башланғыс класс балалары өсөн дәреслектәр әҙерләүҙә ҡатнашыусы Ләлә Янбаева менән 5-се тапшырыу.
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова.
Рухи хазина
Учалы районының Иманғол ауылынан Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, башланғыс класс балалары өсөн дәреслектәр әҙерләүҙә ҡатнашыусы Ләлә Янбаева менән 4-се тапшырыу.
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова
Ата-бабаларыбыҙҙың тәрбиә алымдары
Учалы районының Иманғол ауылынан Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, башланғыс класс балалары өсөн дәреслектәр әҙерләүҙә ҡатнашыусы Ләлә Янбаева менән 3-сө тапшырыу.
Алып барыусы: Гәүһәр Мозафарова.
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- …
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »
Комментарий
Хаҡлы ялда булыу күңеллеме?
Зөбәйҙә Ғилметдин ҡыҙының сығышын тыңлағандан һуң иң беренсе уға рәхмәттәр әйтергә теләр инем,сөнки бик ҡаты ауырып киткәндә ул миңә ошо күнегеүҙәрҙе эшләп ҡарарға тәҡдим итте.Ысынлап та үҙемде бик яҡшы тоя башланым,февралдең 19-ында Алла бирһә 1 йыл була эшләй башлағанға. Тағы ла шуны өҫтәр инем,Аллаһы тәғәләнең исемдәрен ҡулланып күнегеүҙәр эшләү икеләтә файҙалы әлбиттә. Ашҡаҙар радиоһын тыңлаусылар,ихлас күнелдән ышанып эшләһәгеҙ,һис шикһеҙ файҙаһын тоярһығыҙ.


text:
Өфөлә Владимир Спиваковтың Скрипкасылар конкурсы еңеүселәре иғлан ителдеФото: Георгий Шишкин
Өфөлә Владимир Спиваковтың Скрипкасылар конкурсы еңеүселәре иғлан ителде
Өфөлә Владимир Спиваковтың Скрипкасылар конкурсы еңеүселәре иғлан ителдеФото: Георгий Шишкин
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Кисә Өфөлә Владимир Спиваковтың II Халыҡ-ара скрипкасылар конкурсы еңеүселәре иғлан ителде. Жюри берҙәм тауыш менән иң йәш ҡатнашыусы – финалда Паганиниҙың беренсе концертын виртуоз уйнаған Испания ҡыҙы Мария Дуэньясты еңеүсе тип таныны.
Мария Дуэньяс Гранадала тыуған. Венала Музыка һәм сәнғәт университетында профессор Борис Кушнирҙа, шулай уҡ Грацта Музыка һәм сәнғәт университетында белем ала. Үҙенең 15 йәшендә скрипкасы байтаҡ халыҡ-ара конкурстарҙа еңеүсе булған.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, еңеүсе бүләккә үҙенсәлекле бүләк – 1912 йылда күренекле Италия оҫтаһы Риккардо Антониацци эшләгән скрипканы ала. Маэстро Спиваков һүҙҙәренсә, уның хаҡы 140 мең доллар тәшкил итә.
Икенсе премияны Мәскәүҙән Федор Безносиков яуланы. Өсөнсө премияны Япония музыканты – Иссеи Курихараға, дүртенсене Мәскәүҙән Степан Стариковҡа тапшырҙылар. Лауреаттар Жюль Гранджон (Париж, 1848 йыл) һәм Игорь Улицкий (Мәскәү, 2017 йыл) эшләгән ҡоралдарҙы ала.
Бүләк фондына шулай уҡ 1000-шәр долларлыҡ ике айырым премия һәм конкурстың художество етәксеһе Владимир Спиваковтан махсус бүләктәр инә.
Махсус бүләктәрҙе Анна Мильман (Испания), Деннис Гасанов (Рәсәй, Мәскәү), Софи Рохлин (Израиль) һәм Асия Ғарипова (Рәсәй, Өфө) ала.
«Матур эшләгән һәм беҙҙең арала бер ниндәй килешмәүсәнлек булмаған бөтә жюри ағзаларына рәхмәт әйтәм. Бөтөһе лә ғәҙел, асыҡ һәм нисек кәрәк, шулай булды», — тип билдәләне конкурстың художество етәксеһе, СССР-ҙың халыҡ артисы Владимир Спиваков.
«Башҡортостан» дәүләт концерт залында иң тамашалы этап – конкурстың өсөнсө, оркестр туры тамамланды. Ҡатнашыусылар Башҡортостан Республикаһы Милли симфоник оркестры һәм Рәсәй Милли филармония оркестры солистары оҙатыуында сығыш яһаны. Дирижер пульты артында Михаил Герц (Эстония) булды.
Бүләкләү тантанаһы 21 сентябрҙә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында гала-концертта була.
http://www.bashinform.ru/news/1214148-v-ufe-obyavili-pobeditelya-konkursa-skripachey-vladimira-spivakova/


text:
- Подробности
- Просмотров: 359
НАРКОЛОГИЯ ДИСПАНСЕРЫ №1, һаулыҡ һаҡлауҙың дәүләт бюджет учреждениеһы. Наркомания, алкоголизм, токсикомания м‑н ауырығандарҙы һәм тәмәкенән йонсоғандарҙы дауалау һәм реабилитациялау б‑са төп махсуслаштырылған дауалау‑иҫкәртеү учреждениеһы һәм Башҡортостандың дауалау‑иҫкәртеү учреждениелары өсөн наркология б‑са ойоштороу‑методик үҙәге иҫәпләнә. Өфөлә урынлашҡан. Составында стационар (375 койкаға иҫәпләнгән 10 бүлексә) һәм поликлиника (көнөнә 474 кеше ҡабул итеүгә иҫәпләнгән 14 наркология кабинеты) бүлектәре, химик‑токсикологик, клиник-диагностик лаб., алкоголле һәм наркотик иҫереү торошон мед. тикшереүе б‑са 2 кабинет, Йоматау а. (Өфө р‑ны) 70 койкаға иҫәпләнгән һәм Яңы Черкассы ҡасабаһында (Өфө) 25 койкалыҡ амбулатор бүлек һәм мед.‑соц. реабилитация үҙәктәре бар. 2006 й. Н.д. составына Өфөҡала наркология диспансеры инә. 2013 й. 88 табип һәм 181 урта мед. хеҙм‑ре эшләй; 7,4 меңдән ашыу наркология профилле ауырыуға стационар ярҙам күрһәтелгән, 188 меңдән ашыу кеше ҡабул ителгән. 1984 й. респ. Н.д. булараҡ нигеҙһалына, 2006 й. алып — 1‑се респ. наркология диспансеры. Н.д. бинаһы элекке сауҙагәр А.В.Смоленцев йортонда урынлашҡан (Пушкин урамы, 119; 1913 й. төҙөлгән), архитектура ҡомартҡыһы.
И.Р.Байков
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Башҡортостанға Вьетнамдың рәсми делегацияһы килде
ӨФӨ, 2018 йыл, 25 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанға Вьетнам Социалистик Республикаһы Бария-Вунгтау провинцияһының рәсми делегацияһы килде. Республика Хөкүмәте премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов Владивостокта Көнсығыш иҡтисади форумында Башҡортостандың Азияға, атап әйткәндә, Вьетнамға ауыл хужалығы продукцияһын оҙатыуҙы яйға һалыу пландары хаҡында белдергәйне. Вьетнам вәкилдәренең сәфәре төбәк-ара хеҙмәттәшлекте артабан үҫтереү менән бәйле.
Делегация составында — эшлекле даирә вәкилдәре һәм парламентарийҙар. Уны Вьетнам Коммунистар партияһының үҙәк комитеты ағзаһы, Вьетнам Коммунистар партияһы комитеты секретары, Бария-Вунгтау провинцияһының Халыҡ советы рәйесе Нгуен Хонг Линь етәкләй. Өфөгә шулай уҡ Вьетнамдың Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Нго Дык Мань килде.
Ике көнлөк сәфәрҙең программаһын республика етәкселеге менән осрашыу аса. Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачевтың һәм алтынсы саҡырылыш республика парламенты фракциялары етәкселәренең Вьетнам Социалистик Республикаһының Бария-Вунгтау провинцияһы делегацияһы менән аралашыуы ҡаралған.
25 сентябрҙә көндөң икенсе яртыһында Өфө дәүләт нефть техник университеты етәкселеге һәм Вьетнам студенттары менән осрашыу була. Унда ҡунаҡтар Башҡортостан-Вьетнам дуҫлыҡ ойошмаһының эшмәкәрлеге менән таныша.
Шаршамбы делегация төбәктең башҡарма власть органдары етәкселәре менән түңәрәк өҫтәлдә ҡатнаша. Сәфәрҙең мәҙәни программаһы сиктәрендә ҡунаҡтар Салауат Юлаев һәйкәленә, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең Археология һәм этнография музейына бара. Һуңынан Вьетнам диаспораһы вәкилдәре менән аралашыу ҡаралған.
http://www.bashinform.ru/news/1215828-v-bashkiriyu-pribyla-ofitsialnaya-delegatsiya-vetnama/


text:
Үҫемлектәр морфологияһы
Үҫемлектәр морфологияһы, йәки фитоморфология, —ботаника фәнендә үҫемлектәрҙең үҫеш дәүерендә формалашыуын, төҙөлөшөн өйрәнеүсе бүлек, фән тармағы [1] фән тармағы. Уның бурыстары эсенә үҫемлек организмыың индивидуаль үҫешен (онтогенез) дә, эволюцион-тарихи үҫешен (филогенезы)[1] дә өйрәнеү тора. Үҫемлектәр морфологияһы— ботаниканың төп тармаҡтарының береһе[2].
Үҫемлектәр морфологияһы киңерәк мәғәнәлә — үҫемлектәр анатомияһын һәм үҫемлетәрҙең микрокимәлдә морфологияһын өйрәнеүсе башҡа йүнәлештәрҙе лә үҙ эсенә ала . Морфологияның тарыраҡ кимәлдә бурыстары булып, үҫемлектәр макроскопик төҙөлөшөн һәм формалашыуын өйрәнә. Йәғни, уҫемлектәрҙе организм кимәлендә өйрәнеүсе фән.
Бурыстар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҫемлектәр морфологияһы алдында торған мөһим мәсьәлә булып, үҫемлек органдарын һәм туҡымаларын һүрәтләү тора.
Шулай уҡ, үҫеш дәүерендә туҡымаларҙың (гистогенез) һәм органдарҙың (морфогенез) барлыҡҡа килеүен, урынлашыуын, яһалыуын тасуирлауҙән ғибәрәт.
Был үҫемлектәрҙең индивидуаль дә һәм тарихи ла үҫешенә ҡағыла [2].
Йүнәлештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи юҫыҡта, морфология һүрәтләүсе фән булараҡ үҫешә башлай. Башлыса үҫемлектәрҙең үҫемлектәр төрлөлөгөн формаһын тасуирлау[3] менән шөғөлләнә. Ботаника фәненең тулы мәғәнәлә үҫешеүе Карл Линнейҙың (1707—1778) хеҙмәттәренә, үҫемлектәр морфологияһында һүрәтләү ысулын тәртипкә һалыуына [2] бурыслы.
Хәҙер үҫемлектәр морфологияһында өйрәнеү объекттары буйынса түбәндәге йүнәлештәре барлыҡҡа килгән:
- органография — ҫемлектәр морфологияның төп йүнәлеше. Үҫемлектәр органдарының тышҡы төҙөлөшөн тасуирлай[4] һәм сағыштырма анализ яһай.
- үҫемлектәр анатомияһы — үҫемлектәр төҙөлөшөн күҙәнәк һәм туҡыма [5] кимәлендә өйрәнә.
- үҫемлектәр эмбриологияһы — үҫемлек бәбәгенең барлыҡҡа килеү һәм үҫеш закондарын өйрәнә. төҙөлөшө һәм үҫеш йәшкелт үҫемлек[6];
- үҫемлек цитологияһы — үҫемлек күҙәнәктәренең төҙөлөшөн өйрәнә;
- үҫемлектәр гистологияһы — үҫемлек туҡымаларын өйрәнә.
- юҡҡа сыҡҡан үҫемлектәр морфологияһы — палеоботаника фәненең бүлеге;
- биоморфология, йәки экологик морфология — үҫемлектәрҙең индивидуаль үҫеш процестары менән тышҡы мөхит факторҙары араһында бәйләнеш законлылыҡтарын өйрәнә.Морфологияның был бүлеге xx быуаттың икенсе яртыһынан башлап әүҙем үҫешә башлай[6].
Морфология бүлегедә ҡулланылған оптик ысул ике төркөмгә бүленә:
- микроморфология (микроскопик морфология) — бында микроскопия методы менән тикшеренеүҙәр алып барған бүлектәр инә : цитология, гистология, эмбриология, шулай уҡ, үҫемлектәр анатомияһы (әгәр был бүлекте морфологияның ҡушма өлөшө тип ҡарағанда)[6];
- макроморфология (макроскопик морфология) — бында үҫемлектәрҙең дөйөм алғанда йәки айырым органдарына ҡарата тышҡы төҙөлөшөн өйрәнеүсе бүлектәр инә. Был осраҡта микроскопия — төп өйрәнеү ысулы түгел.
Үҫемлектәрҙең ғәмәли морфологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҫемлектәрҙең морфологияһы буйынса тикшеренеү эштәре тирә-яҡ мөхитте һаҡлау менән дә бәйле мәсьәләләрҙе асыҡларға ярҙам итә. Үҫемлек организмдарында булған үҫеш тайпылыштары тирә-юн мөхиттең бысраныу дәрәжәһен билдәләү өсөн нигеҙ булып хеҙмәт итә (биоиндикация методы).
Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Коровкин, 2007, с. 116
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Коровкин, 2007, с. 3
- ↑ Коровкин, 2007, с. 125
- ↑ Коровкин, 2007, с. 126
- ↑ Коровкин, 2007, с. 10
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Коровкин, 2007, с. 4


text:
Сценарий "Сыбар тауыҡ"
Сыбар тауыҡ
Маҡсат:
балаларҙы сыбар тауыҡ әкиәте менән таныштырыу,
төп төҫтәрҙе нығытыу,
ҡул суҡтары маторикаһын үҫтереү,
балаларҙың ыңғай кәйефенен тәьмин итеү.
Һүҙлек эше:
себеш, тауыҡ, сыбар тауыҡ, таҫма, ҡыҙыл таҫма, күк таҫма.
Йыһазландырыу:
әкиәт буйынса сюжетлы һүрәттәр, магнитлы таҡта,уйынсыҡ тауыһ, кәрзин,
алты себеш һүрәте, алты өй һүрәте.
Дәрес барышы:
- Балалар, урындарыбыҙға матур итеп ултырҙыҡ. Балалар кешеләр ҙә ,
хайуандар ҙа бер-береһе менән һаулыҡ һорашалар. Әйҙәгеҙ әле беҙ ҙә һаулыҡ
һорашайыҡ. Бала бармаҡтарын бер-береһенә тейҙереп, сәтәкәй бармаҡтан
башлап һаулыҡ һораша.
- Бармаҡ осон тейҙергән һайын “һаумы” тип әйтәбеҙ. Бына һаулыҡ
һораштыҡ.
- Балалар, ниндәй тауыш ишетелә түгелме?
- Ҡыт-ҡыт-ҡыт.
- Балалар, беҙгә ҡунаҡҡа кем килгән ул?
- Тауыҡ.
- Тауыҡ ниңә бойоҡ икән? Әйҙәгеҙ тауыҡты йыуатайыҡ.
Ҡыт-ҡыт-ҡыт
Дуҫың саҡыра тауыҡ.
Ҡыт-ҡыт-ҡыт
Етте уйнарға ваҡыт.
- Балалар, ҡарағыҙ әле, тауыҡ ниңәлер һаман да бик бойоҡ. Һорайым әле
ниңә тауыҡ ул тиклем бойоҡ икән?
- Себештәрем юғалды.
- Тауыҡҡа ярҙам итәйекме?
-Эйе.
- Әйҙәгеҙ минең эргәмә килегеҙ. Өҫтәлдә себештәр ята һәр берегеҙ берешәр
себеш алығыҙ һәм себештәрҙең таҫмаларының төҫтәренә тап килтереп
себештәрҙең өйҙәрен табығыҙ.
- Әйҙәгеҙ, тап килтереп һалығыҙ.
- Ислам, һин алған себештең таҫмаһы ниндәй төҫтә? Ниндәй төҫлө өйгә
һалаһың? Афарин балалар бына себештәрҙең өйҙәрен таптыҡ, ҡарағыҙ тауыҡ
ниндәй ҡыуанып китте, беҙгә рәхмәт әйтә.
- Балалар, ә хәҙер әйҙәгеҙ әле уйнап алайыҡ. Беҙ бөтәбеҙҙә себештәр.
- Йомшаҡ матур себештәр
Ҡанаттарын елпетә
Әсәләре саҡырһа
Улар йүгереп китә.
Һыу ярата себештәр
Ем сүпләйҙәр туҡтауһыҙ
Тауыштары ниндәй матур,
Ә үҙҙәре тынғыһыҙ.
- Афарин, балалар, ял итеп тә алдыҡ, ә хәҙер урындарға ултырып
тынысландыҡ.
- Балалар, тауыҡ та ҡыуанып китте. Беҙҙең балалар сыбар тауыҡ тураһында
әкиәт беләләр, әйҙәгеҙ иҫкә төшөрөп китәйек.
- Борон-борон заманда кем йәшәгән?
- Бабай менән әбей.
- Уларҙың нимәләре булған?
- Сыбар тауыҡтары булған.
- Бер мәл тауыҡ нимә һалған?
- Йомортҡа һалған.
- Тик йомортҡа ябай түгел, ә ниндәй булған?
- Алтын булған.
- Бабай йомортҡаны нимә эшләгән?
- Эй ярған, эй ярған, тик яра алмаған, әбей ни эшләгән?
- Әбейҙә нимә эшләгән?
- Әбейҙә ярып ҡараған, ул да яра алмаған.
- Шул ваҡыт кем үтеп барған?
- Бер сысҡан үтеп барған, ҡойроғо менән йомортҡаға тейеүе була, йомортҡа
иҙәнгә төшөп китә лә нимә була?
- Ярыла ла ҡуя.
- Бабай нимә эшләй?
- Илай, ти, әбей ҙә илай, ти. Ә сыбар тауыҡ ҡытҡылдап, уларҙы йыуата икән.
Ҡыт-ҡыт-ҡыт илама бабай, ҡыт-ҡыт-ҡыт илама әбей.
- Мин һеҙгә алтын түгел, ябай йомортҡа һалырмын.
- Балалар, әйҙәгеҙ беҙ ҙә әбейгә күп итеп йомортҡа эшләйек.
- Бөтәгеҙ ҙә минең эргәмә килегеҙ. Өҫтәлдә ҡағыҙ ята ошо ҡағыҙға
йомортҡалар эшләйек. Бумаланы ҡулға алып гуашҡа осо менән генә төртөп
алып түңәрәктәр ярҙамында йомортҡалар эшләйек.
- Балалар, беҙ нимә эшләйбеҙ?
- Йомортҡа.
- Нисек итеп эшләйбеҙ?
- Түңәрәк итеп.
- Афарин.Тауыҡ та ҡарап ултырһын.
- Балаларҙың эш ваҡыты.
- Хәҙер әбей ҙә ҡыуанып китер. Тауыҡ беҙгә рәхмәт әйтә.
Йомғаҡлау.
- Бөгөн беҙгә ҡунаҡҡа кем килде?
- Беҙ тауыҡ менән нимәләр эшләйек?
- Тауыҡҡа нимә эшләнек?
- Әбейгә нимә эшләнек?
- Балалар, тауыҡ буш ҡул менән килмәгән, ә бүләктәр алып килгән.


text:
«Zaman» башҡорт төркөмө Рәсәйҙән Европаның баш ҡалаһында Голландияла сығыш яһай
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Zaman» башҡорт төркөмө Рәсәйҙән Европаның 2018 йылдағы баш ҡалаһында – Леувардендә (Голландия) сығыш яһай. «WorldMusic» халыҡ-ара башҡарыусылар конкурсы Голландияның Леуварден (Leeuwarden) ҡалаһында 20-26 майҙа үтә. Конкурс 15 Европа иле башҡарыусыларын йыя.
Конкурстың төп шарты – милли музыка, туған тел, милли моң өлөштәрен, музыка ҡоралдарын файҙаланыу. Жюриҙә – «world music» өлкәһе белгестәре: Европа союзы илдәренән композиторҙар, музыканттар, музыка тәнҡитселәре.
Мәскәүҙән «Zaman» башҡорт төркөмөнә халыҡ-ара бәйгелә Рәсәй данын яҡлау хөрмәте тейҙе. Коллектив башҡорт телендә «Алға» йыры (Фатима Янбаева һүҙҙәренә Айҙар Хәмзиндең көйө) менән сығыш яһай.
«Был проектта уҙған йылдың декабренән ҡатнашабыҙ. Һайлап алыу этаптары дистанцион уҙғарылды: Европа союзынан һайлау комиссияһы «Zaman»дың аудиояҙмаларын тыңланы, live-сығыштарҙан видеоларын ҡараны, төркөмдөң, ҡатнашыусыларҙың биографияһын, киң мәғлүмәт сараларында сыҡҡан баҫмаларҙы, дискографияны ентекләп өйрәнде. Бына, ниһайәт, — беҙ ҙур проекттың ҡатнашыусылары. Төркөмөбөҙ музыканттары әйтеүенсә, Рамаҙан айы – мөғжизәләр айы!» — тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты «Zaman» төркөмөнөң продюсеры һәм ҡатнашыусыһы Радмир Мофтахин.
Сәфәрҙе ойоштороуҙа Дәүләт Думаһы депутаты, Рәсәй Дәүләт Думаһының халыҡ-ара эштәре буйынса комитеты ағзаһы Инга Йомашева һәм «Мин патриот» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе, Рәсәй Геройы Рафиҡ Ихсанов ҡатнашты.
http://www.bashinform.ru/news/1160972-bashkirskaya-gruppa-zaman-predstavlyaet-rossiyu-v-kulturnoy-stolitse-evropy-v-gollandii/


text:
Еврипид
Еврипи́д (Эврипи́д, бор. грек. Eὐpιπίδnς, лат. Euripides, б.э.т. яҡынса 480 й., Афина — б.э.т. 406 й., Македония), боронғо грек драматургы. 90-ға яҡын трагедия (17-һе һаҡланған) һәм «Киклоп» («Циклоп») сатирик драмаһы авторы. Рационалист һәм скептик булараҡ, Е. мифол., этик һәм традицион нормаларҙы шик аҫтына ҡуя. Әҫәрҙәрендә геройҙарҙың эске донъяһын һүрәтләүгә ҙур урын бирелә. «Медея» трагедияһы Х. Т. Бикҡоловтың башҡ. теленә тәржемәһендә 1990 й. Башҡорт драма театрында ҡуйыла (реж. О. Ш. Еркимбаева).
Еврипидтың атаһы Мнесарх хөрмәтле һәм бай кеше булған, әсәһе Клейто йәшелсә һатыу менән шөғөлләнгән. Бала саҡта Еврипид гимнастика менән мауыҡҡан. Малайҙар араһындағы ярышта еңгәс, Олимпия уйындарына эләгергә теләге булған, ләкин йәше буйынса үтмәгән. Еврипид бик яҡшы белем алған, күрәһең, уҡытыусыһы Анаксагор булған, шулай уҡ ул Продикты, Протагорҙы һәм Сократты белгән.
Йәмәғәт эштәренән Сиракузға (Сицилия) илселектә ҡатнашыуын атайҙар.
Тәүге пьесаһы «Пелиад» сәхнәгә б. э. т. 455 йылда сыҡҡан, әммә судьялар менән бәхәс арҡаһында еңмәгән. Оҫталыҡ өсөн беренсе бүләкте Еврипид б. э. т. 441 йылда алған һәм шул ваҡыттан алып вафатына тиклем ижад иткән.
Ғаилә тормошо уңышһыҙлыҡҡа тарыған. Беренсе ҡатыны Хлоиринанан өс улы тыуған, әммә бисәһенең хыянаты арҡаһында айырылған. Икенсе ҡатыны Мелитта ла тәүгеһенән яҡшыраҡ булмай сыҡҡан. Б. э. т. 408 й. Еврипид Афинанан Македонияға күсеп киткән. Үлеменең сәбәбен төрлөсә атайҙар. Хәҙерге заман версияһы буйынса, 75 йәшлек Еврипидтың организмы Македонияның ҡаты ҡышын күтәрә алмаған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- http://башкирская-энциклопедия.рф/index.php/read/8-statya/3173-evripid
- Сайт, посвящённый Еврипиду, с новыми русскими переводами Вланеса (Владислава Некляева)
- Тексты и английские переводы всех сохранившихся пьес
- Фрагменты Еврипида в издании Уолкера, 1920. 72 стр. (греч.)
- Максим Мошков китапханаһында Еврипид
- Euripides, Encyclopædia Britannica on-line
- Эврипид — Энциклопедия Вокруг света.


text:
- Подробности
- Просмотров: 493
АҒЫУЛАҒЫС МАТДӘЛӘР, һуғыш припастарын әҙерләү өсөн ҡулланылған һәм химик ҡоралдың нигеҙен тәшкил иткән көслө ағыулай торған берләшмәләр.
Тактик классификацияға ярашлы, ҡуйыртылған парҙарының тығыҙлығы (осоусанлығы) б‑са тотороҡһоҙ (фосген, синиль к‑таһы), тотороҡло (иприт, люизит) һәм ағыулы төтөнлө (адамсит, хлорацетофенон); тәьҫир итеү үҙенсәлеге б‑са үлемесле (зарин, иприт), оҙайлы (инкапаситанттар) һәм ҡыҫҡа ваҡытлы (ирританттар, дибензоксазепин) йоғонто яһаусы А.м. бүләләр. Физиол. үҙенсәлектәренә ҡарап — нервы‑паралитик (зарин, зоман), тирене шештереүсе (иприт, люизит), дөйөм ағыулы (синиль к‑таһы, хлорциан), тонсоҡторғос тәьҫирле (фосген, фосфин), йәш ағыҙа торған — лакриматорҙар, психотроп — галлюцинация (би‑зет) һәм шизофрения (фенциклидин) барлыҡҡа килтереүсе, өҫкө тын юлдарын ҡуҙғытыусы — стерниттар (адамсит, дифенилхлорарсин).
А.м. тын юлдары, тире ҡатламдары, лайлалы тиресәләр һәм аш һеңдереү юлдары аша үтеп инә. Ағыулау дәрәжәһе күпселек А.м. төрлө ферменттар эшмәкәрлеген тотҡарлай алыу мөмкинлектәренә бәйле. А.м. һаҡланыуҙың саралар комплексына уларҙы билдәләү, газһыҙландырыу, химик матдәләрҙән һаҡланыу сараларын (противогаз, һаҡлағыс кейем) ҡулланыу инә. А.м. ҡулланыу Гаага декларацияһы (1899), Женева протоколы (1925) тарафынан тыйылған. 1996 й. алып РФ‑та Маҡсатлы федераль программаға ярашлы А.м. юҡ итеүҙең экологик яҡтан зарарһыҙ ысулдары эшләнә.
БР пр‑тиеларында хлор һәм уның берләшмәләре эреткестәр, буяуҙар, дарыуҙар, мономерҙар, полимерҙар, хлоридтар алыуҙа файҙаланыла. 1942 й. БДМИ‑ның хәрби‑санитар һәм физик әҙерлек каф. хәрби А.м. м‑н зарарланыуҙың патологияһы, терапияһы һәм санитар‑химик һаҡланыу саралары курстарын уҡытыу ойошторола.
Ю.А.Сангалов
Тәрж. Ғ.Ғ.Бикбаева


text:
- Подробности
- Просмотров: 435
ИТКҮЛ ҠАЛАСЫҒЫ I, Иткүл мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы. Б.э.т. 7—6 бб. ҡарай. Силәбе өлк. Дауыт а. янындағы Иткүлдең төньяҡ ярында урынлашҡан. 20 б. башында В.Я.Толмачёв тарафынан асыла, 1953 й. Н.П.Кипарисова, 1954 й. К.В.Сальников тарафынан өйрәнелә. Ҡаласыҡ (майҙаны 2 мең м2) ур һәм соҡор м‑н һаҡланған. Ер өҫтөндә төҙөлгән тура мөйөшлө 2 торлаҡ (21х24 м), иретеү мейестәренең нигеҙҙәре һаҡланған балсыҡ ҡатыш майҙансыҡтар (диам. 1 м), хужалыҡ соҡорҙары табылған. Керамика киң муйынлы, түңәрәк төплө көршәк рәүешендә, тальк, слюда ҡушып эшләнгән һәм өҫкө өлөшө тешле йәки шыма штамп баҫып биҙәлгән һауыттарҙан ғибәрәт. Түбәнге ҡатламдарҙа Межа мәҙәниәте керамикаһы осрай. Ҡаласыҡта бронзанан һәм баҡырҙан (кәйлә, ҡаҙан, балға, уҡ башаҡтары, сулпы, төйгөстәр, шлак), балсыҡтан (шыналар, һыҙғыртҡыс һыныҡтары, орсоҡбаштар), тимерҙән (булавкалар, бысаҡтар, беҙҙәр), таштан (батырғыстар, сүкештәр, ҡайраҡтар, ҡырғыстар), һөйәктән (уҡ башаҡтары, ат ҡырғыстары), тальктан (ҡойоу формалары) эшләнгән әйберҙәр табылған. Халҡы баҡыр ҡойоу һәм тимер етештереү, малсылыҡ (ваҡ мал һәм һыйыр малы, йылҡы үрсеткән), һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ м‑н шөғөлләнгән. Ҡомартҡы материалдары Силәбе өлк. тыуған яҡты өйрәнеү музейында һаҡлана.
Әҙәб.: Сальников К.В. Иткульская культура (к вопросу о “Зауральском ананьине”) //Краеведческие записки. Челябинск, 1962. Вып.1; Бельтикова Г.В. Иткульские поселения //Археологические исследования на Урале и в Западной Сибири. Свердловск, 1977.
Н.С.Савельев
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 518
ВАСИЛЬЕВА Нина Петровна (12.3.1959, БАССР‑ҙың Шишмә р‑ны Шишмә а.), ультратауыш диагностикаһы табибы. Мед. ф. д‑ры (2005). БР‑ҙың атҡ. табибы (1999), БР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2004). БДМИ‑ны тамамлағандан һуң (1982) Респ. балалар клиник дауаханаһында эшләй (1990 й. алып бүлек мөдире). Фәнни эшмәкәрлеге балаларҙың тыумыштан булған үҫеш кәмселектәрен һәм күкрәк ҡыуышлығы ағзалары ауырыуҙарын ультратауыш м‑н диагностикалауға арналған. В. ҡатнашлығында тура эсәк атрезияһы бейеклеген эхографик асыҡлау, яңы тыуған балаларҙа тыумыштан булған күкрәк шаршауы бүҫерен диагностикалау, балаларҙа экссудатив плеврит ваҡытында аҙ инвазив ҡатнашыу күрһәткестәрен билдәләү ысулдары эшләнә. 80‑дән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Байрам алдынан төҙөлөш тармағы хеҙмәткәрҙәре Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитовтың ҡулынан дәүләт наградалары алып һөйөндө.
Рөстәм Зәки улы төҙөлөш ветерандарын “хеҙмәт һәм ысын илһөйәрлек өлгөһө” тип атаны.
– Әлеге мәлдә 55 мең шәхси йорт төҙөлә. Тапшырылған торлаҡтың дөйөм майҙаны бер миллион квадрат метр тәшкил итә. Был күрһәткесте киләсәктә 3,5 миллион квадрат метрға еткерергә тигән маҡсат ҡуйылған. Былтыр туғыҙ мәктәп, 16 балалар баҡсаһы файҙаланыуға тапшырылды. Барлыҡ төҙөлөш материалдары буйынса етештереү күләме арта ғына бара. Башҡортостан – төҙөлөш күләме буйынса Рәсәйҙең алдынғы ун төбәге иҫәбендә, – тине республика Башлығы, бүләкләнеүселәрҙе сәләмләп.
Тармаҡтың хәл ителеп бөтмәгән ҙур мәсьәләһе – алданған өлөшсөләр темаһы ла телгә алынды. Был йүнәлештәге һорауҙар 2019 йылда хәл ителеп бөтәсәк, тип белдерҙе Рөстәм Зәки улы.
Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһын беренселәрҙән булып Октябрьский ҡалаһындағы “Железобетон-Стронег” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең электр һәм газ менән иретеп йәбештереүсеһе Дамир Кәбиров алып ҡыуанды. Оҫта былтыр хаҡлы ялға сыҡҡан, шулай ҙа яратҡан эшен ҡалдырырға уйламай. “Күҙгә осҡон сәсрәгән мәлдәр йыш була. Дауаланабыҙ ҙа тағы эшкә тотонабыҙ. Берәй бинаны төҙөүҙә ҡатнашһам, күңел күтәрелеп китә, шуға эштең ауырлығы һиҙелмәй”, – ти Дамир Кәбир улы.
“Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған Әлфиә Ғибәҙуллина менән Почет грамотаһын алған Динара Хәлитова “Каркас-панель йорт төҙөлөшөнөң йорт төҙөү комбинаты” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә оҙаҡ йылдар бергә хеҙмәт итә. Уларҙың наҙлы ҡулдары таш йорттар өсөн ҡаҡшамаҫ ныҡлы материалдар яһарға һәләтле. Технолог Әлфиә Рәил ҡыҙы, һыҙмаларға ҡарап, ҡалыптар эшләй, ә инженер-лаборант Динара Ғәйнелғилем ҡыҙы уларға ҡойоу өсөн иҙмә әҙерләй, төҙөлөш материалының сифатын тикшерә. “Беҙ кешеләргә йылы, матур йорттарҙа йәшәргә ярҙам итәбеҙ, тигән уй эшләргә дәрт бирә”, – ти ханымдар.


text:
Еңеү көнөнә һәм 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы ойошторолоуҙың 75 йыллығына арналған автоуҙыштан һуң бер йыл тиерлек уҙҙы. 2017 йылдың 2 майы иртәһендә Мамай ҡурғанында Башҡортостан Республикаһы делегацияһы менән Дондағы Ростов ҡалаһының башҡорт йәмәғәт ойошмаһы вәкилдәре осрашты. Сталинградты һаҡлап һәләк булған яугирҙәрҙең ҡәберенә сәскә һалғандан һуң автоуҙыштың төп этабы башланды. Ул кавалерия рейдының һәр саҡрымы яҡташтарыбыҙҙың ҡаны менән һуғарылған ерҙәр буйлап үтте. Ростов һәм Волгоград өлкәләре халҡы башҡорт яугирҙәренең ҡаһарманлығын онотмай, ҡәберҙәрҙе, һәйкәлдәрҙе тәртиптә тота.
Быйыл 23 апрелдә 112-се Башҡорт һәм 55-се Алтай кавалерия дивизиялары һуғышҡан ерҙә “Рәсәйҙең эҙәрмәндәр хәрәкәте” дөйөм Рәсәй йәмәғәт хәрәкәте башланғысы менән “Хәтер вахтаһы”н асабыҙ. Башҡортостандан һәм Алтай крайынан эҙәрмән отрядтарының килеүе көтөлә. Улар 23 апрелдән 9 майға тиклем Алексеев утары – Деев утары – Суйын балкаһы – Обливская ҡасабаһы эргәһендә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының һәләк булған яугирҙәренең һөйәктәрен эҙләү менән шөғөлләнәсәк. Обливскаялағы мемориал янында үтәсәк митингтан һуң “Хәтер вахтаһы”нда ҡатнашыусылар кавалерия дивизияһының хәрби юлынан йүнәләсәк. Автоуҙыш Обливская – Морозовск ҡалаһы – Тацинск ҡалаһы – Белая Калитва ҡалаһы – Красновка станцияһы маршруты буйынса үтәсәк. Әйткәндәй, Дондағы Ростовтағы һәм Краснодарҙағы йәмәғәт ойошмалары – ИВА – һуғыш инвалидтары (етәксеһе А.М. Попович), “Яҡташтар” башҡорт-татар мәҙәни үҙәге (башҡорт секторы етәксеһе Э.Ш. Сәғитов), “Поиск” хәрби-патриотик үҙәге (етәксеһе А.В. Павленко), “Всевеликое войско Донское” (етәксеһе М.И. Беспалов), “Ағиҙел-К” башҡорт милли үҙәге (етәксеһе А.А. Мусин) сарала ҡатнашырға теләк белдерҙе.
12 мартта Рәсәй эҙәрмәндәр хәрәкәтенең координация советы ағзаһы Владимир Щербанов менән берлектә буласаҡ автоуҙыш маршрутынан үттек, ҡала, район һәм ауыл хакимиәте башлыҡтары менән осраштыҡ. Улар патриотик акцияның мөһимлеген аңлап, һәр йәһәттән ярҙам күрһәтергә вәғәҙә итте, саралар планын яҡшыртыуҙы күҙ уңында тотоп, уға етди үҙгәрештәр индерҙе. Беҙ биләмәләрҙең һәр береһендә митингтар, туғандар ҡәберлегенә сәскә һалыу тантаналарын ойошторорға, шулай уҡ мәктәп, кадет корпустары һәм училищелар уҡыусылары менән осрашыуҙар үткәрергә ниәтләйбеҙ. Бынан тыш, Белая Калитвала “Рәсәйҙең эҙәрмән хәрәкәте – тарих һәм хәҙерге заман” тигән темаға “түңәрәк өҫтәл” үтәсәк.
Автоуҙыш Тарасов районының Красновка ауылында тамамланасаҡ. Унда ун өс Советтар Союзы Геройы мемориалында хәтер акцияһын ойоштороу күҙаллана. Әйткәндәй, бында шулай уҡ яҡташтарыбыҙ – Советтар Союзы Геройҙары Зөбәй Үтәғолов менән Тимерәй Көбәкәев ерләнгән.
“Хәтер вахтаһы”ның тәүге этабы 9 Майҙа – Еңеү көнөндә тамамлана. Владимир Щербанов әйтеүенсә, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы ҡаһармандарының иҫтәлеген мәңгеләштереү буйынса эш Ростов өлкәһендә, айырыуса Сталинград алышы аҙағында ҡан ҡойғос һуғыштар булған ерҙә эҙәрмәндәр хәрәкәтен әүҙемләштереүгә этәргес бирәсәк.
Һүҙемде йомғаҡлап шуны әйтмәксемен: башлаған ҙур һәм изге эшебеҙ халыҡ күңелендә хуплау тапһын һәм туҡталып ҡалмаһын ине. Обливская һәм Белая Калитва хакимиәте башланғысы менән ошо ҡасабаны, ҡаланы “Хәрби дан” биләмәләре тип таныуға ғариза бирелгәйне. Ғаризаларында улар, архив документтарына таянып, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы атлылары ошо ерҙе фашист илбаҫарҙарынан азат итеү өсөн ҡаһармандарса һуғышҡан 1942 йылдың аҙағы һәм 1943 йылдың башындағы ваҡиғаларҙы айырып билдәләне. Был турала ишеткәс, айырыуса ҙур ғорурлыҡ тойғоһо кисерҙем!
Мәхмүт СӘЛИМОВ.


text:
Зинһар, килегеҙ был биттәрҙә ғариза яһау онлайн.
Рәхим итегеҙ, иғтибар итегеҙ: Үҙенсәлекле тел "Украин Теле Үҙәге Булып Китеү" рухи байлыҡ урыҫ теле. Ҡалғандары телдәрен һеҙҙең өсөн комфорт, әммә уларҙың тәржемәһен мөмкин неправильноТәржемәюҡҡа бонустар
көн
сәғәт
минут
секунд
Курс Дауамлылығы:
Диплом бөтөрөү тураһында көллиәте өлкәһендә сестринского (ВПО) Бәләкәй Белгесе: 2 йыл
Бакалавр фәндәр өлкәһендә сестринского (БББ -БСТ): 3 йыл
Студенттар торған үк алды (ВПО) теләсә ҡайһы университетының донъяла, атаһыҙ яһарға БСТ шул ғына 2 йыл
Уҡыу-уҡытыу саралары : Был инглиз телендә
УКРАИНА МЕДИЦИНА ЮҒАРЫ УҠЫУ ЙОРТТАРЫ ИНГЛИЗ ТЕЛЕНДӘ
Тип табылды : Этюд, ЛАБ, Кем, ЕС, ҘЫҢ, НДП,ЮНЕСКО ,ЮНИСЕФ , Һиндстан ,Барлыҡ Африканские Медицина Киңәштәр
Уҡыу өсөн түләү ломать өсөн генә лә йылға 1 .
jQuery(document).ready(function($) { $(".pt-cell-blank").parent().fadeOut(); })
Баҫығыҙ бында өсөн ғариза уҡытыу шәфҡәт туташы Украинала
Тикшеренеүҙәр кормиха Украинала. Был өс йәки дүрт йыл, һис шикһеҙ, яуап "Бакалавр Сестринский дело" . Студенттар беренсе тикшеренеүҙәр фундаменталь медик-биологик дисциплиналар, унан клиник ерлектәренең дисциплиналар Сестринский дело төрлө хәлдәрҙә. Практик һәм теоретик белем үткәрелә синыфта һәм хастәхәнәләрендә.
Баҫығыҙ бында өсөн ғариза уҡытыу шәфҡәт туташы Украинала


text:
Зинһар, килегеҙ был биттәрҙә ғариза яһау онлайн.
Рәхим итегеҙ, иғтибар итегеҙ: Үҙенсәлекле тел "Украин Теле Үҙәге Булып Китеү" рухи байлыҡ урыҫ теле. Ҡалғандары телдәрен һеҙҙең өсөн комфорт, әммә уларҙың тәржемәһен мөмкин неправильноТәржемәюҡҡа бонустар
көн
сәғәт
минут
секунд
" Одесса Ҡалаһы йыш ҡына тип атайҙар “Ҡашлы йөҙөк ҡашы Ҡара диңгеҙ“. Odessa is a beautiful city on the Black Sea coast that holds a special place in the hearts of Russians and Ukrainians. A visit to Odessa is sure to be unlike a visit to any other city. Башҡаларҙан айырмалы булараҡ, элекке Советтар Союзы шәһәрҙәр, Одесса-бай Көнбайыш Европа мәҙәниәте. Odessa is known throughout the world for its art and culture and has, тип һанала, икенсе иң матур һәм тәрән йөкмәткеле, донъяла опера театры.
The population of Odessa is about 1.1 млн.. Был ҡала косметический 150,000 туристтар һәр йылды from all over the world. In the summer, they relax along the sandy shores of Odessa beaches and experience this eternally young city. The beaches allow tourists to feel like they are in the Mediterranean. Барыһы да яр буйында Одесса встает популяр пляждар. In the summer they are filled with beautiful girls, музыка, and visitors sampling tasty food. One of the most popular beaches is Arcadia Beach, ул сама менән эш 10 минута ҡала үҙәгенән.
Walking in Odessa you can see its history from classical Italian influences to Soviet era apartment complexes. Был Дерибасов – Үҙәк урам – бар бик күп ресторандар, театрҙар, концерттар һәм яр буйы кешеләр. Одесский порт, корабльдәр дөньяла көн һайын беҙгә
Odessa has 1185 streets, 62001 биналар, 24 ҡунаҡханалар, 34 уҡыу йорттарына, 88 һаулыҡ үҙәктәренә, 20 музейҙар. Йәмәғәт транспорты был Одесса үҙ эсенә ала 21 трамвай маршруттары, 15 троллейбус маршруттары, 47 автобус һәм маршруттары 35 маршрутами.
Одесса-ул 3-сө ҙурлығы буйынса ҡала Украинала, иң әһәмиәтле ҡала өсөн сауҙа һәм 2-м иң популяр ҡала туризм өсөн Украинала.Был - иң эре ҡала буйлап барлығы Ҡара диңгеҙ. Күп йылдар элек, Одесса ваҡыт юҡ ине, һуң, Мәскәү һәм Санкт. Петербург, the 3rd leading trading city in old Russia. Odessa is the иң мөһим Украина потом. Уның бик матур гаванью был Ҡара диңгеҙ, Одесса булды Украина’Көньяҡ тәрәзәңдә аурупаға һәм мөһим мәҙәни үҙәге.
Өҫтәп мөһимлеге диңгеҙ порты, ҡала’ң тармаҡтары булып тора суднолар төҙөлөшө, нефть эшкәртеү, химик матдәләр, металлообработка һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте. Шулай уҡ Одесса тыуған йорт булып тора украина хәрби-диңгеҙ базаһы һәм күп кенә балыҡ тотоу плотов.
Одесса урынлашҡан терраса була төрө менән был кескенә генә гаване. The weather is mild and dry with average temperatures in January of 29 F һәм 73 F июлендә. Одесса уртаса ғына 35 см (14 .) яуым-төшөм йылына. Odessa has many therapeutic resorts. Modern Odessa is a city rebuilding itself, һәм ҡаланың үҙәге әкренләп живет.
Одесса кеүек күренә ҡалаһы урынлашҡан диңгеҙ Средиземное, булып аҫтында йоғонтоһо көслө франция һәм италия архитектура стилдәр. Одесса мәңге азатлыҡ рухы, күрәһең, далила уның һәләтенә ҡабул итергә бик күп төрлө халыҡтар. Ҡала даими рәүештә бындай экспонаттар, симпозиумдар, һәм конференциялар. Был сайт консуллығы һәм сауҙа вәкиллеге күп кенә илдәрҙә күп кенә илдәрҙә мәҙәни алмашыу ҡалала.
Ҡала хужа артыҡ локаль характерҙа ҡарағанда, теләсә ҡайһы башҡа ҡала Украинала. Халҡы Одесса бик славится нең острыми аҡыл аҡыллы һәм үҙе һәләтен сауҙа. Туристтарҙы йәлеп итә Одесса’ң живописных бульвар, " 200 дөрөҫөн әйткәндә Потемкина’баҫҡыстар менән, диңгеҙ Тимер юл, бына тигән песчаный пляж яр Ҡара диңгеҙ буйында, кибеттәр, ресторандар, күп һанлы яңы структуралар, and the unusual classic architecture of old Odessa. The design of Potyomkin’s stairs creates somewhat of an optical illusion making the steps seem bigger than their actual size. The upper flights are 44.22 аяҡтары (13.4 метрҙан) киң түбән рейс 71.28 аяҡтары (21.6 метрҙан). The stairs’ исеме алынды бер броненосец Потемкин һәм иде увековечена был известном тигән фильмда исеме россия продюсер Сергей Eizenstein.


text:
- Подробности
- Просмотров: 273
САБАҠТЫ, таш быуат, иртә тимер быуат археологик ҡомартҡылар комплексы. Әбйәлил р‑ны Күсем руднигы а. төньяҡҡа табан 2 км алыҫлыҡта Сабаҡты күле буйында урынлашҡан. 1961—62 йй. Г.Н.Матюшин тарафынан асыла һәм өйрәнелә, 2005 й. В.Г.Котов, Н.С.Савельев тикшерә. Тораларҙан (14; айырыуса С.III, С.VI, С.VIII өйрәнелгән), ҡурғандарҙан, ҡурғанлы ҡәберлектәрҙән, таш эшкәртеү оҫтаханаларынан ғибәрәт. С.III — таш һәм тимер быуаттарҙың күп ҡатламлы торамаһы. Дөйөм майҙаны яҡынса 95 мең м2. 138 м2 ер ҡаҙылған. Усаҡлы һәм таш бурамалы торлаҡ ҡалдыҡтары (фараз ителеүенсә) асыҡланған. Аҫҡы ҡатламда (неолит осоро) — 5800‑гә яҡын әйбер, ш. иҫ. саҡматаш әйберҙәр (уҡ, һөңгө остары, бысаҡ, бырау, тишкес, ҡырғыс, ярғыс, ҡырҡҡыстар), керамика ярсыҡтары; өҫкө ҡатламда Гамаюн мәҙәниәте (ҡом һәм тальк ҡушып яһалған, тешле штамп м‑н баҫылған киртләстәр, өсмөйөштәр, ромбтар м‑н биҙәлгән), Иткүл мәҙәниәте, иртә Прохоровка мәҙәниәте һауыттары, кеше башы рәүешендә эшләнгән уникаль балсыҡ статуэтка табылған. С.VI — неолит осоро тораһы. 188 м2 ер ҡаҙылған. Саҡматаш әйберҙәр (ҡырғыс, ҡырҡҡыс, ярғыс, уҡ башаҡтары, ҡорал, бысаҡ, бысаҡ һымаҡ пластина әҙерләмәләре) табылған. С.VIII — энеолит осоро тораһы. Һыуҙа йөҙөүсе ҡош тәпәйе рәүешендәге уникаль таш әйбер (бетеү, тип фараз ителә) табылған. Ҡомартҡы материалдары Археология һәм этнография музейында һаҡлана.
Әҙәб.: М а т ю ш и н Г.Н. Неолитические стоянки Ташбулатово I и Сабакты III в Башкирском Зауралье //Древности Башкирии. М., 1970.
Н.С.Савельев
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Яҡты донъянан бер ҙә туйманым
Мөнәжәттәр. Ватандаш журналынан “Фольклор” бүлегенән. Автор Сәлимйән Бәҙретдинов
Халҡыбыҙҙың сәнғәт, мәҙәниәт, әҙәбиәт донъяһы башланышын «халыҡ ижады» тигән йәншишмәнән ала. Шуға ла ҡанбабаларыбыҙҙың мираҫы, аманаты, илаһи ҡөҙрәте менән күңелдәрҙе арбап, быуындарҙан-быуындарға күскән. Ауыҙ-тел ижады оҫталары: ҡурайсылар, йыраусылар, сеңләүселәр, йомаҡ ҡойоусылар менән аралашып, уларҙың күңел һандығында һаҡланған ҡомартҡыларҙы миңә лә ишетергә, яҙып алырға насип булды.
Рухы тере һыуҙай йыр-моң менән һуғарылғанғалыр, йәше һикһәндән уҙған ҡәрҙәшем Шәмсиә әбей Сафина (Ҡыйғы районы, Иҙрис ауылы) йәшәү йәмен, дәртен башҡаларға өләшеп йәшәне, һәр саҡ алсаҡ, көр күңелле, йор һүҙле булды.
Шәмсиә әбей көйләп ишеттергән «Ай менән Ҡояш» бәйете ҡанбабаларыбыҙҙың боронғо магик ышаныуҙарын һүрәтләндереү, күк есемдәренә табыныу йәһәтенән айырыуса иғтибарҙы йәлеп итә. Бәйеттә йәшәүгә йәм биргән Ай менән Ҡояш данлана, Ай «күгелйем күлмәк», Ҡояш «алһыу ҡыҙыл күлмәк» кейгән, Ер йөҙөн яҡтыртам тип донъяға килгән йәнле, ҡөҙрәтле ҡиәфәттә күҙаллана. Ҡояш йәшәү сығанағы, ризыҡ бүлеүсе, таратыусы итеп тә тасуирлана. Ҡояш — сәсеүлектәрҙе йылытыусы, тәбиғәткә йән өрөүсе иң көслө рух. Рухтарҙың ихтыяры буйынса ҡар, ҡалын боҙҙар ирей, яҙ килә, ямғыр яуа, үлән, иген үҫә... Бәйеттә Ай менән Ҡояш бына шулай йәнләндерелеп һынландырыла.
Бындай мифологик бәйеттәр бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Шуға күрә лә «Ай менән Ҡояш» бәйете «Саҡ менән Суҡ», «Науруз» бәйеттәре кеүек халыҡ ижадының бер ынйыһын тәшкил итә.
Кеше ғүмеренә, яҙмышҡа, дини инаныуҙарға бәйле рухи мираҫтан Шәмсиә әбей «Әруах» мөнәжәтен көйләп ишеттергәйне. Мөнәжәт «Ай менән Ҡояш» бәйетендәге мотивты дауам итеп, йәшәүҙең аҙағын үлемгә илтеп ялғағандай. Бәйет менән мөнәжәттә Йәшәү менән Үлем, мәңгелек мәсьәләһе сағылыш таба. «Әруах» мөнәжәтендә Хоҙайға ышанмаған, бер ғибәҙәт ҡылмаған, хәйер-саҙаҡа бирмәгән бәндәнең гонаһлы булыуы, ҡараңғы гүргә кергәс, уны хушһынмауы, донъялыҡта тороп ҡалған Шәмси менән Ҡәмәр Маһиҙы ҡабат күрмәйәсәге, яҡтылыҡты — йәшәүҙе юҡһьшыуы тасуирлана.
«Йәшлек дәүерем», «Йәтимдәр», «Инә» бәйеттәре ғүмер-яҙмыш, йәшлек-ҡартлыҡ, ата-инә-бала мөнәсәбәттәре мотивтары менән һуғарылған. Улар үткән заман мираҫы ғына булып ҡалмай, асылы менән хәҙерге хәлдәргә лә ауаздаш.
Ай менән Ҡояш
Айға ла бар был бәйет,
Көнгә лә бар был бәйет.
Әҙерәк әйтеп үтәйем,
Һеҙ итмәһәгеҙ ғәйеп.
Айҡайҙың исеме Ҡәмәр Маһиҙыр,
Ҡояшҡайҙың исеме Ҡәмәр Шәмсиҙер.
Исеме Ҡәмәр Маһиҙың
Күгелйемдер күлмәге.
Бөтә Ер йөҙөн яҡтырта —
Уның беҙгә бүләге.
Исеме Ҡәмәр Маһиым
Күгелйем күлмәк кейгән.
Ер йөҙөн яҡтыртам тиеп
Ул бит донъяға килгән.
Исеме Шәмси Ҡояштың
Алһыу ҡыҙыл күлмәге.
Бөтә Ер йөҙөн йылыта —
Уның беҙгә бүләге.
Исеме Шәмси Ҡояшым
Нурланып ҡына килә.
Йоҡламайыҡ шул сағында —
Ул беҙгә ризыҡ бүлә.
Исеме Шәмси Ҡояшты
Барыбыҙ ҙа ярата.
Ул да беҙҙе бик ярата —
Беҙгә ризыҡ тарата.
Исеме Шәмси Ҡояшым
Тыуа ул матурланып.
Киң болонға ризыҡ сәсә
Йәмләнеп, ғорурланып.
Исеме Шәмси Ҡояшым,
Батырлығыңды белгерт,
Йылмайып ҡына тыуып һин
Йәндәргә йылы керет.
Исеме Шәмси Ҡояшым
Батырлығын белгертә:
Ап-аҡ ҡарҙарҙы юҡ итә,
Ҡалын боҙҙо ла иретә.
Әруах мөнәжәте
Эй ҡәрҙәштәрем, тыңлағыҙ,
Әйтәйем әруах мөнәжәтен.
Ҡаршы торорҙар мункирҙар
Ал яуап алабыҙ тиеп,
Һин гонаһлы бәндә тиеп,
Зинданға һалабыҙ тиеп.
Алдым, артым ҡаранылар,
Ал яуап минән алдылар,
Һин гонаһлы бәндә тиеп,
Зинданға илтеп һалдылар.
Хәйер-саҙаҡа бирмәнем,
Бер ғибәҙәт ҡылманым.
Был әхирәт көндәрендә
Бындай хәлде белмәнем.
Йөҙҙәремде тупраҡ баҫты,
Күҙҙәрем ҡараңғы алды.
Исеме Шәмси, Ҡәмәр Маһи
Донъялыҡта тороп ҡалды.
Ҡараңғы гүргә кергәнмен,
Ҡараңғы төн тип уйланым.
Исеме Шәмси, Ҡәмәр Маһи
Ҡайҙа икән тип иланым.
Ҡараңғы гүргә кергәнмен,
Бер яҡтылыҡ юҡ алдымда.
Исеме Шәмси, Ҡәмәр Маһи
Булмаҫ та инде янымда.
Йәшлек дәүерем...
Йәшлек дәүерем үтте минең,
Үткәндәрен һис белмәнем.
Инде ҡартлыҡ көнөм етте,
Бер рәхәт тә күрмәнем.
Донъяҡайым туйҙырҙың бит,
Ҡулдин эште ҡуйҙырҙың бит,
Ҡартлыҡ көнөмдө еткереп,
Хәл-көсөмдө бөтөрҙөң бит.
Йәшлек дәүерем үткәненә
Үкенәм дә сабынамын.
Йәшлек кенә дәүеремде
Бигүк кенә һағынамын.
Йәтимдәр бәйете
Бәләкәйҙән йәтим булғам,
Йәтим булып үҫкәнмен.
Әле булһа ла мин йәтим,
Йәтимлеккә күскәнмен.
Бәләкәй инем, ҙур булдым,
Йәтим үҫтем, хур булдым.
Булманы бит атам-инәм,
Бик тә мәх(ү)рүм булдым.
Инә бәйете
Инә меҫкен үҫтерәлер
Балам минең, бәғерем, тип.
Бала үҫһә әйтмәй икән
Инәм минең ҡәҙерлем, тип.
Балаҡайым, бәғерем, тип
Ҡараймын нурлы йөҙөңә.
Был ни ғәжәп, был ни хайран,
Ышанмайһың инәң һүҙенә.
Ҡартлыҡ көнөм етте инде,
Хәлем, көсөм бөттө инде.
Балаларҙы үҫтерҙем дә, —
Улар мәхрүм итте инде.
Ҡартлыҡ көнөң етте нейһә,
Шундай хәлдәр була икән:
Үҙ балаларың үҙеңә Яуызлыҡ ҡыла икән.
Ҡурған өлкәһенең Баҡай ауылынан Хәбирә апай Талипова ла кеше ғүмеренә бәйле йолаларҙы, ижадты яҡшы белеүе менән хайран итте. Көйләп башҡарылған түбәндәге бәйет-мөнәжәт йәшәү-үлем тураһында уй-фәлсәфә менән һуғарылыуы, әхлаҡ-әҙәп, иман, кешене әхирәткә киткәс тә ҡәҙерләү зарурлығын еткереүе менән фәһемлелер. Уны үлгән ҡәрҙәштәр рухына аяттан һуң уҡыйҙар:
Әжәл бәйете
Әжәл шәрбәтен бер көн эсербеҙ,
Яҡты донъянан бер көн китербеҙ.
Яҡты донъянан бер ҙә туйманым,
Күпме йөрөһәм дә күңелем тулманы.
Ғазраил килер, йәнемде алыр,
Нурлы йөҙҙәрем һарғайып ҡалыр.
Зифа тәнемде ауырттырмағыҙ,
Оҙаҡ тормамын, ашыҡтырмағыҙ.
Ауыр хәл икән йән биреүҙәре,
Ҡурҡыныс икән гүргә инеүҙәре.
Оҙон сәстәрем, зифа буйҙарым,
Ҡараңғы гүрҙә яңғыҙ нишләрмен?
Ҡараңғы гүрҙә ҡалыр был башым,
Иманым булһын минең юлдашым.
Шатланыр инем кесаҙна үлһәм,
Йомаға ҡәҙәр гүремә керһәм.
Ҡәберем өҫтөнә таш ултыртмағыҙ,
Ағас ултыртып, йәмләндерегеҙ.
Япраҡтар ярыр, ҡоштар һайрарҙар,
Рухым шатланыр, доғалар барыр.
* * *
1979 йылда Ҡаҙағстандың Ҡарҡаралы ауылынан тыуған яғын, ҡан ҡәрҙәштәрен һағынып, Ҡыйғы башында йәшәгән туғаны Ғәлимәне күрергә зар-интизар булып килгән Фатима әбей менән осраштым. Ул 1905 йылда Лағыр ауылында тыуған, яҙмышы ғүмерлеккә йәнтөйәгенән айырған. Йыр-моң менән күңелен йыуатҡан, һағышын баҫҡан. Бәғзеләре минең ҡуйын дәфтәрендә теркәлеп ҡалған. Улар бойоғоу, әрнеү, һағыш тойғоһона тулы.
Өҙөлә лә үҙәк...
Ағиҙелкәй буйы, Урал тауы
Башҡорт иле тиеп аталды.
Өҙөлә лә үҙәк, яна йөрәк
Ташлап киткәс аҫыл Ватанды.
Ҡайтыр ғына инем тыуған илгә
Ҡанатҡайым минең ҡай(ы)рылған.
Бер беҙ генә түгел, бер һеҙ түгел
Тыуып үҫкән илдән ай(ы)рылған.
Ҡайтмаҫ та инде, эй, был башым,
Хызыр Ильяс булһын юлдашым.
Биғәйәт тә генә әрней йәнем,
Кемгә төшөр икән күҙ йәшем.
Йыраҡтыр илем
Аяныс хәлем, яналыр бәғ(е)рем,
Һис юҡ әмәлем, ҡотҡар маҡжаным.
Үҫтем муллыҡта, ҙур иркенлектә,
Төштөм ғөрбәткә, ҡотҡарығыҙ үҙем Йыраҡтыр илем, яңғыҙ мин үҙем.
Моңлолор күңелем, раббым, бир түҙем.
Тыуған илдәрем, йөрөгән ерҙәрем,
Йәмле ҡырҙарым, — ҡайҙағыҙ бөгөн.
Үҙ тиңдәремде күрһәм күҙ илә,
Үҙ тиңдәремә үҙәгем өҙөлә.
Кемсә белмәҫ хәлемде
Маҙары башҡа кешене
Мин үҙем дошман беләм.
Заһири дуҫ булһа булһын
Эсе ҡара ҡан менән.
Бәнә был көн хөкөмдар юҡ,
Фекерҙәргә ихтыяр,
Һәр урында кәндүмәбән,
Ғаҡылым солтан менән.
Нәкебем яҡшы ине лә
Белмәнеләр ҡәҙерҙе.
Дошманлығын шунан беләм
Бән аларҙың беҙләргә.
Ах итәрмен, уах итәрмен,
Яндырыр ғишыҡ уты.
Сабыр итһәм, һөйләмәһәм,
Кемсә белмәҫ хәлемде.
Хаҡ тәғәлә ғәфү ҡылһын
Барса мөьмин бәндәне.
Араһында мәхрүм итмә
Мин гонаһлы ҡолоңдо.
Әхмәтсафа бәйете
Алдыма килгән ҡәһәрҙәр
Бер ваҡыт бөтөр микән.
Шул ҡәһәр менән йыһандан
Был башым китер микән.
Уйлаһам үткән ғүмерҙе
Түҙмәй күңелем тула.
Күҙҙәремдән түгелә йәштәр,
Алдымда ҙур күл була.
Ҡайҙа барһам, шунда ос(о)рай,
Яҙмышым зәмһәрире.
Ник ҡарый асырғаналыр,
Йәлләмәйҙер ҙә мине.
Был ҡәһәрҙәр зәмһәрире
Иң элек күрҙе мине.
Яҡшы, рәхәт көн күреүҙән,
Донъянан һүрҙе мине.
Эй әлефтәй зифа буйым
Биҡара булды был көн.
Был бәләләр һин ходадин,
Сабырым урйә кәрим.
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 04.03.2017 в 19:15, и размещена в категории Мөнәжәттәр һәм йырҙар, таҡмаҡтар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.