text:
Әҙәбиәт
Әҙәбиәт (ғәр. أدب һүҙенән килә) — тулы мәғәнәлә теләһә ниндәй яҙма текстар йыйылмаһы. Күп кенә телдәрҙә, шул иҫәптән урыҫса ҡулланылған литература һүҙе лат. lit(t)eratura (яҙылған, яҙылыш)<лат. lit(t)era (хәреф) һүҙенән килә.
Йөкмәткеһе
- 1 Төшөнсә сиктәре тураһында
- 2 Әҙәбиәттең төп төрҙәре
- 3 Әҙәбиәт һәм текст таратыусылар
- 4 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 5 Әҙәбиәт
- 6 Иҫкәрмәләр
- 7 Һылтанмалар
Төшөнсә сиктәре тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Әҙәбиәт» төшөнсәһенән күп осраҡта сәнғәттең бер төрө булған нәфис әҙәбиәтте күҙ алдына килтерәләр. Әммә, был заманса аңлауҙы бөгөнгө дәүерҙән алыҫлашҡан боронғо мәҙәниәткә ҡарата туранан-тура ҡулланырға кәрәкмәй. Гесиодтың «Теогония»һы йәки Тит Лукреций Карҙың «О природе вещей» кеүек боронғо фәнни трактаттар һәм дини-мифологик әҫәрҙәр замандаштары тарафынан Гомерҙың «Илиада»һы йәки Вергилийҙың «Энеида»һы кеүек эпик әҫәрҙәрҙәргә нәфис булмаған әҙәбиәтте нәфис әҙәбиәткә ҡаршы ҡуйған кеүек ҡаршы ҡуйылмаған.
1820 йылдарҙа Рәсәй тәнҡитселәре Николай Карамзиндың «Рәсәй дәүләт тарихы»н һәм Николай Тургеневтың «Һалым теорияһы тәжрибәһе»н урыҫ прозаһының иң яҡшы өлгөһө, тип һанай. Башҡа осор нәфис әҙәбиәтен дини, фәлсәфәүи, фәнни, публицистик әҙәбиәттән айырып, бөгөнгө заман төшөнсәләрен үткәндәргә күсерәбеҙ.
Һәр ҡайһыһы билдәле бер проблемаларға һәм төҙәтмәләргә бәйле булыуға ҡарамаҫтан, әҙәбиәттең бөтә милли мәҙәниәттәрҙә лә, кешелек тарихында ла үҙгәрмәй торған бер нисә универсаль үҙенсәлеге бар.
- Әҙәбиәткә автор текстары (шул иҫәптә ниндәйҙер сәбәптәр менән авторы күрһәтелмәгән аноним, коллектив текстар ҙа) ҡарай. Текстың ниндәйҙер бер авторҙыҡы булыуы, уның тарафынан булдырылыуы юридик (авторлыҡ хоҡуғы), психологик (автор тере кеше, уҡыусы уның турала үҙе уҡыған текстан мәғлүмәт алырға тырышыуы бар) яҡтан ғына мөһим түгел, ә текст авторының билдәле булыуы ошо текстҡа тамамланғанлыҡ бирә, нөктә ҡуя һәм шунан һуң ғына был текст үҙаллы йәшәй башлай. Мәҙәниәт тарихы башҡа ҡағиҙәләр буйынса йәшәгән текст төрҙәрен дә белә, мәҫәлән, фольклор текстары. Авторҙары билдәле булмағанлыҡтан, текстар нығытылмаған, шуға күрә, һуңғы тапҡыр һөйләүсе йәки күсереп яҙыусы уға үҙенсә үҙгәрештәр индерә ала. Теге йәки был текстар уны барлыҡҡа килтереүсе яҙыусы йәки ғалим исеме менән бәйле булырға мөмкин, мәҫәлән, Александр Афанасьевтың «Рус халыҡ әкиәттәре». Әммә, әҙәби булмаған текстарҙы әҙәби эшкәртеүҙәр уның башҡа варианттары булыу мөмкинлеген инҡар итмәй һәм бары тик үҙе яҙған текст ҡына (мәҫәлән, тотош әкиәттәр түгел) авторҙыҡы һанала.
- Һөйләү тексының түгел, ә яҙма текстың ғына әҙәбиәткә инеүе лә алдағы үҙенсәлектәргә бәйле. Һөйләү ижады яҙма ижадтан алда барлыҡҡа килгән һәм, унан айырмалы рәүештә, беркетеп ҡуйылмаған. Фольклор һәр ваҡытта ла (XIX быуатҡа тиклем, яҙма формалар барлыҡҡа килгәнсе) телдән булған. XX быуатта ҙур үҫеш кисергән милли мәҙәниәттәрҙә ауыҙ-тел ижады менән шөғөлләнеүсе сәсәндәр һаҡланған һәм һаҡлана.
- Синтетик текст түгел, ә төп материалы булып кеше телмәрендә булған һүҙҙәрҙән торған текст ҡына әҙәбиәткә инә ала. Йырҙар йәки опералар үҙҙәре генә әҙәбиәтең өлөшө тип һанала алмай. Әгәр ҙә берәй шағирҙың әҙер тексына композитор тарафынан йыр яҙылһа, проблема юҡ; әммә, боронғо традиция тағы ла киң йәйелеү ала, йәғни бер үк автор текст та, көй ҙә яҙа һәм ошо әҫәрҙе үҙе башҡара. Килеп сыҡҡан синтетик әҫәрҙән бары тик һүҙ тексын ғына айырып алып, уны үҙаллы әҙәби әҫәр тип ҡарау ни тиклем нигеҙле булыуы бәхәсле ҡала. Әгәр ҙә телдеке булмаған элементтар сағыштырмаса күп түгел икән, билдәле балалар китабында һүрәттәр, йәки улар текстың күп өлөшөн алып, уларҙың роле буйһоноусан булған (мәҫәлән, математик, физик, химик формулаларҙыҡы кеүек) осраҡтарҙа синтетик әҫәрҙәр барыбер ҙә әҙәби әҫәр тип ҡабул ителә һәм квалификациялана. Шулай ҙа, ҡайһы бер саҡтарҙа әҙәби текста өҫтәмә визуаль элементтар шул тиклем күп була, уларҙы фәнни күҙлектән әҙәби итеп ҡарау ҡыйынға тура килә. Ошондай тексҡа Антуан де Сент-Экзюпериның автор һүрәттәре мөһим өлөш алып торған «Бәләкәй принц» әкиәтен индерергә мөмкин.
- Әҙәбиәткә социаль әһәмиәткә эйә булған текстар инә. Шәхси һәм эш хаттары, көндәлектәр, мәктәп иншалары һәм башҡалар әҙәбиәткә ҡарамай. Был критерий тәү ҡарамаҡҡа ябай ғына булһа ла, ҙур ҡатмарлыҡтар тыуҙыра. Бер яҡтан ҡарағанда, әһәмиәтле авторҙар алып барған осраҡта, шәхси хат алышыуҙың әҙәбиәткә инеүе лә бар. Яҙыусыларҙың һәм ғалимдарҙың әҫәрҙәр йыйынтығында «хаттар» бүлеге булыуы ла юҡҡа ғына түгел бит. Ҡайһы ваҡытта был хаттарҙа әҙәбиәт һәм фән өсөн мөһим мәғлүмәттәр була. Был буласаҡ яҙыусыларҙың, сәйәсмәндәрҙең, ғалимдарҙың мәктәп иншаларына ла ҡағыла, сөнки улар авторҙары хаҡында нидәйҙер мәғлүмәт биреүе юҫығынан артабан әҙәбиәт киңлегенә инеүе бар. Ҡайһы бер осраҡта яҙыусылар, фәйләсүфтәр, публицистар маҡсатлы рәүештә үҙ хаттарын йәки көндәлектәрен әҙәбиәт фактына әйләндерә. Икенсе яҡтан ҡарағанда, текстары үҙенең генә ҡаҙанышы булған йәки дуҫтарының, таныштарының тар даирәһендә генә ҡалған дилетант авторҙарҙың нәфис әҙәбиәт ижады статусы проблемалы булып ҡала. Бер төркөм хеҙмәткәрҙәрҙең үҙ етәксеһенә яҙған шиғри ҡотлауын әҙәби күренеш тип ҡарау ни тиклем дөрөҫ? Интернет һәм төрлө сайттар барлыҡҡа килеүе был йәһәттән яңы ауырлыҡтар тыуҙырҙы. Хәҙерге ғалимдар, мәҫәлән, француз социологы Пьер Бурдье һәм уның шәкерттәре әҙәбиәтте, сәнғәтте, фәнде билдәләүсе һәм уларҙы теләһә ниндәй дилетант эшмәкәрлегенән сикләүсе социаль механизмды һүрәтләргә тырыша. Әммә улар тәҡдим иткән схемалар дөйөм ҡабул ителмәгән һәм әле һаман ҡаты бәхәс темаһы булып ҡала килә.
Әҙәбиәттең төп төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт йөкмәткеһе һәм тәғәйенләнеше буйынса төрҙәргә бүленә. Был бүленештә ниндәйҙер принциптар берҙәмлеген тулыһынса һаҡлау ҡыйыныраҡ, сөнки бөтөнләй оҡшамаған төрлө күренештәр берләштерелеп, яңылыш фекер тыуҙырыуы мөмкин. Йыш ҡына бер дәүерҙең типологик яҡтан төрлө булған текстары төрлө дәүерҙәр һәм мәҙәниәттәрҙәң типологик яҡтан берүк текстарына ҡарағанда бер-береһенә яҡыныраҡ була. Ҡайһы бер текстарҙың яҙмышы төрлөсәрәк булып китә: төҙөлгән саҡта улар әҙәбиәттең бер төрөнө ҡараһа, аҙаҡтан бөтөнләй икенсе яҡҡа тартыла, мәҫәлән, Даниэль Дефоның «Робинзон Крузо мажаралары» бөгөн балалар әҙәбиәте булараҡ уҡыла, ә ысынбарлыҡта иһә ул хатта ололар өсөн ижад ителгән нәфис әҙәбиәт әҫәре лә түгел, ә публицистик башланғысы оло әһәмиәткә эйә булған памфлет итеп яҙылған. Шуға күрә әҙәбиәт төрҙәренең дөйөм исемлеге яҡынса самалау характерында ғына була ала. Әҙәби киңлектең конкрет структураһы билдәле бер мәҙәниәткә һәм осорға ҡарата ғына булдырылыуы мөмкин. Ғәмәли маҡсат өсөн бындай ҡатмарлыҡтар әллә ни әһәмиәткә эйә түгел, сөнки китап сауҙаһы һәм китапханалар ихтыяжын күп тармаҡлы, әммә әллә ни төплө һәм тәрән булмаған китапхана-библиография системаһы ла тулыһынса тиерлек ҡәнәғәтләндерә.
Нәфис әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нәфис әҙәбиәт — сәнғәттең бер төрө. Төп материалы — һүҙ һәм кеше телмәренең яҙма конструкцияһы. Уның үҙенсәлеге бер яҡтан музыка, һынлы сәнғәт, театр, кинематограф сәнғәте төрҙәрен, икенсе яҡтан философия, публицистика һәм фәнде сағыштырып ҡарағанда бик асыҡ күренә. Бынан тыш, принципиаль нигеҙҙә үҙ авторҙары булмаған фольклорҙан айырмалы рәүештә, нәфис әҙәбиәт, сәнғәттең башҡа төрҙәре кеүек, автор әҫәрҙәрен (шул иҫәптән аноним булғандарҙы ла) берләштерә.
Документаль проза[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Документаль проза — әҙәбиәттең бер төрө. Реаль ваҡиғаларға нигеҙләнгән, әҙ генә ижади уйҙырма өҫтәлгән. Документаль прозаға билдәле кешеләрҙең биографияһы, ниндәйҙер хәл-ваҡиғаларҙың тарихы, илдәр өйрәнеү фәне, ҙур енәйәттәрҙе тикшереү инә.
Мемуар әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мемуар — теге йәки был заманда йәшәп, үҙе ҡатнашҡан йәки уның шаһиты булған кеше менән таныш булған авторҙың ниндәйҙер хәл—ваҡиғаны һүрәтләүе. Уның мөһим үҙенсәлеге – үткәндәрҙе тергеҙгән текстың дөрөҫ, документаль характерҙа булыуында.
Фәнни һәм фәнни-популяр әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фәнни әҙәбиәт – фәнни методҡа ярашлы алып барылған тикшереүҙәр, теоретик дөйөмләштереүҙәр һөҙөмтәһендә булдырылған яҙма хеҙмәт йыйылмаһы. Ул ғалимдарҙы, белгестәрҙе фәндең һуңғы ҡаҙаныштары менән таныштырыуға һәм фәнни асыштарға өҫтөнлөктө нығытыу өсөн тәғәйенләнгән. Ҡағиҙә булараҡ, әгәр ҙә баҫылып сыҡмаһа, фәнни эш тамамланған тип һаналмай. Тәүге фәнни әҫәрҙәр төрлө жанрҙарҙа була: трактаттар, әңгәмәләшеү, өйрәтеү, диалог, сәйәхәт итеү, тормошто һүрәтләү һәм хатта шиғри формаларҙа. Әлеге ваҡытта фәнни әҙәбиәт формалары стандартлашҡан, һәм монографияларҙан, күҙәтеүҙәрҙән, статьяларҙан, докладтарҙан, авторефераттарҙан, рефераттарҙан һәм рецензияларҙан тора. Бөгөн күп илдәрҙә фәнни әҙәбиәтте аттестациялау механизмы эшләй. Быға хөкүмәт йәки йәмәғәт ойошмалары ярҙам итә. Рәсәйҙә, мәҫәлән, аттестацияны Юғары аттестация комиссияһы үткәрә. Фәнни әҙәбиәтте баҫтырыуҙағы төп талаптар исемлегендә иң мөһмие уның рецензияланған булыуы. Ошо процесҡа ярашлы, фәнни журнал нәшриәте йәки мөхәрририәте яңы фәнни эште баҫтырыуҙан алда уны ошо өлкә буйынса белгес һаналған бер нисә рецензентҡа ебәрә. Рецензиялау барышында тупаҫ методологик хаталар йәки туранан-тура ялғанлауҙар алып ташлана. XX быуат башында баҫтырылған фәнни әҙәбиәттең даими экспоненциаль үҫеш күләме күҙәтелә. Ошоға бәйле, бөгөн фәнни әҙәбиәттең мөһим таратыусыһы булып, матбуғат баҫмалары, бигерәк тә рецензиялаусы фәнни журналдар тора. XX быуат башында бындай журналдарҙың ҡағыҙ варианттан электрон вариантҡа, бигерәк тә Интернетҡа күсеүе күҙәтелә.
Фәнни-популяр әҙәбиәт — фән, фәнни ҡаҙаныштар, ғалимдар тураһындағы киң даирә уҡыусыларына тәғәйенләнгән әҙәби әҫәрҙәр. Был әҙәбиәт башҡа өлкә белгестәренә лә, әҙерлеге бәләкәй булған уҡыусыларға ла, балаларға, үҫмерҙәргә лә тәғәйенләнгән. Фәнни әҙәбиәттән айырмалы рәүештә, фәнни-популяр әҫәрҙәр рецензияланмай һәм аттестацияланмай. Фәнни-популяр әҙәбиәткә төрлө жанрҙа яҙылған төп, ғәмәли фәндең нигеҙҙәре һәм проблемалары, фән эшмәкәрҙәренең биографияһы, сәйәхәттәрҙе һүрәтләү һ.б. инә. Иң яҡшы популяр әҫәрҙәр тәғәйенләнгән уҡыусыларға алдынғы фәндең ҡаҙаныштарын аңлайышлы формала пропагандалай. Европала популяр булған Лукреция Караның «О природе вещей», М. В. Ломоносовтың «Письмо о пользе стекла» тигән фән тураһындағы әҫәрҙәре поэтик формала яҙыла. Тәбиғәт календары, этюд, очерк, «интеллектуаль мажаралар» формаһында яҙылған популяр әҫәрҙәр ҙә билдәле.
Белешмә әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белешмә әҙәбиәт – дөйөм мәғлүмәт биреүсе, икеләнеү тыуҙырмаған ярҙамсыл йөкмәткеле әҙәбиәт. Төп төрҙәре:
- Һүҙлектәр - ниндәйҙер өлкә буйынса һүҙҙәрҙе, әйтемдәрҙе, алфавит буйынса тәртипкә һалыу;
- Белешмәләр – ниндәйҙер өлкә буйынса мәғлүмәтте тәртипкә һалыу. Мәҫәлән, медицина белешмәһе - ауырыуҙарға юл ҡуймау, йәки ауырыу характеры, симптомдары буйынса
- Энциклопедия – ниндәйҙер өлкә буйынса комплекслы һәм системалы мәғлүмәт йыйынтығы.
Белешмә баҫмалар объектив факттарҙы үҙ эсенә алырға һәм булған белем кимәлен бер төрлө сағылдырырға тейеш. Әммә ғәмәлдә факттарҙы интерпретациялауҙан һәм дөрөҫ булмағандан айырыуы ҡыйын. Шуға ла һәр белешмәлә ниндәйҙер кимәлдә тенденциялыҡ була. Ҡайһы бер осраҡтарҙа был кимәл бик ҙур һәм белешмәгә маҡсатлы рәүештә индерелә. Гуманитар белемгә ҡағылған Совет дәүере белешмәләре йыш ҡына шулай була һәм хатта ундағы ҡыҫҡа ғына һүҙлек статьялары ла идеологик яҡтан биҙәлгән була. Был материал һайлауға ла ҡағыла: СССР ваҡытында сығарылған әҙәби энциклопедияларҙа, социалистик, коммунистик йүнәлештәге урта ҡул яҙыусыларға урын була, әммә совет ҡоролошона кире ҡарашта булған ҙур авторҙар әҫәре булмай. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт үтһә лә, бындай баҫмаларҙы белешмә булараҡ файҙаланып булмай, сөнки факттарҙы интерпретациянан айырып алыу өсөн күп ваҡыт сарыф итергә турпа килә, әммә нәҡ ошо идеологик биҙәүҙәр белешмә баҫмаларын тарихи факт, үҙ дәүеренең иҫтәлеге булараҡ ҡыҙыҡлы итә лә инде.
Уҡытыу әҙәбиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәреслектәргә, күнегеүҙәр йыйынтығына бүленә. Белешмә әҙәбиәт менән уртаҡлығы ҙур, сөнки икеһе лә ниндәйҙер бер һорау буйынса бер өлкәләге белем менән эш итә. Әммә уҡытыу әҙәбиәтенең тәғәйенләнеше башҡаса: белемдең ошо өлөшөн текст адресаты уның тураһында тулыһынса күҙ алдына килтерерлек итеп һәм һәм ошо өлкә буйынса тигҙләмә сисеү, тыныш билдәләрен ҡуйыу оҫталығына эйә булырлыҡ дәрәжәлә эҙмә-эҙлекле һәм системалы итеп аңлатыу. Был прагматик бурыс дәреслек текстарының төҙөлөш үҙенсәлеген билдәләй: ҡабатлауҙар, күтәреп алыу, тикшереү һорауҙары һәм мәсьәләләре һ.б.
Техник әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
производство һәм техника өлкәһенә ҡағылған әҙәбиәт: изделиелар каталогы, эксплуатациялау, хеҙмәтләндереү һәм ремонт инструкциялары, детальдәр каталогы, патенттар. һ.б.
Әҙәбиәт һәм текст таратыусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәби текст материаль кәүҙәләнешенән башҡа ла (ҡулъяҙма, китап, компьютер файлы, монитор ҡоролмаһы) үҙ-үҙе булып ҡала. Тик текст таратыу эволюцияһы текстҡа йоғонто яһамай, тип уйларға кәрәкмәй. Киреһенсә, әҙәбиәт торошо күҙ күреме етерлек үткәндәрҙә тулыһынса цивилизациялы революция менән билдәләнә. Яңы цивилизациялы революция ике сифатлы текст күсергесен – аудиокитап һәм компьютер файлын тормошҡа ашыра.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хронология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Антик әҙәбиәт
- Урта быуаттар әҙәбиәте
- Күтәреш дәүере әҙәбиәте
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бахтин М. М. Эстетика словесного творчества — М.: Искусство, 1986.
- Хализев В. Е. Интерпретация и литературная критика // Проблемы теории литературной критики — М., 1980.
- Гадамер Г.-Г. Актуальность прекрасного — М., 1991.
- Корман Б. О. Избранные труды по теории и истории литературы — Ижевск, 1992.
- Есаулов И. А. Спектр адекватности в истолковании литературного произведения: «Миргород» Н. В. Гоголя — М., 1997.
- Рикёр П. Конфликт интерпретаций: Очерки о герменевтике — М., 1995.
- Хайдеггер М. Бытие и время — М., 1997.
- Тюпа В. И. Онтология коммуникации // Дискурс. № 5/6 — Новосибирск, 1998. — Б. 5-17.
- Rezeptionästhetik. Teorie und Praxis / Hrsg. R. Warning. München: 1975
- Iser W. Der Akt des Lesens: Theorie ästhetischer Wirkung. München: 1976
- Meier R. Bibliographie zur Intonation. Tübingen, 1984. С. 306
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Полезные материалы по литературе и литературоведению
- Әҙәбиәт Open Encyclopedia Project Асыҡ энциклопедия проектында
- Государственный рубрикатор научно-технической информации (ГРНТИ) (по состоянию на 2001 год): 17 Литература. Литературоведение. Устное народное творчество


c: text/html

text:
Урал аръяғы аграрийҙары 395 миллион һум күләмендә дәүләт ярҙамы алды
2011 йылда республиканың көньяҡ-көнсығыш райондары аграрийҙары 395 миллион һум күләмендә дәүләт ярҙамы алды. Ике һөт-тауар фермаһын төҙөү өсөн генә лә Башҡортостан бюджетынан яҡынса 71 миллион һум аҡса бүленде (Баймаҡ районының Күлтабан ауылы һәм Ейәнсура районының Яңы Себенле ауылы). Бындай мәғлүмәттәр Урал аръяғын үҫтереү комплекслы программаһын тормошҡа ашырыу буйынса эш төркөмө ултырышында әйтеп ишеттерелде.
Урал аръяғы райондарына һөтлө малсылыҡты үҫтереү өсөн субсидиялар 30,6 миллион һум тәшкил итте, тип хәбәр итте төбәктең ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Азат Йыһаншин. Фермер хужалыҡтары нигеҙендә ғаилә һөтсөлөк фермаларын төҙөүҙә ҡатнашыу өсөн 20 заявка ҡабул ителде, әммә уларҙың икәүһенә генә (Бөрйән һәм Хәйбулла райондарынан берәр ферма) бындай статус бирелде һәм 232 мең һум күләмендә субсидия бүленде.
2011 йылда итле һыйыр малын үрсетеү программаһы буйынса ла дәүләт ярҙамы күрһәтелде, тип хәбәр итә Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте. Ике кимәлдәге бюджеттарҙан ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәргә 19,3 миллион һум күләмендә субсидия бирелде. Урал аръяғы райондары өсөн йылҡысылыҡ һәм солоҡсолоҡ буйынса ла дәүләт ярҙамы күрһәтелде. Йылҡысылыҡты үҫтереүгә субсидиялар 32 миллион һум тәшкил итте.
Киләсәктә республиканың көньяҡ-көнсығыш райондарында сәсеү майҙандары структураһын үҙгәртеү, сорттарҙы яңыртыу, орлоҡтарҙың сифатын яҡшыртыу планлаштырыла. Атап әйткәндә, ҡоролоҡҡа бирешмәүсән культуралар майҙанын арттырыу, йәшелсәселек, орлоҡсолоҡ менән әүҙемерәк шөғөлләнеү ҡарала.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Фото:
Салауат районында Мәҙәниәт йылы Салауат Юлаевтың 260 йыллығы билдәһе аҫтында үтә
Фото:
Салауат районында Мәҙәниәт йылын асыу тантанаһы уҙҙы. Быйылғы йыл Салауат Юлаев төйәге өсөн ҙур әһәмиәткә эйә – быйыл башҡорт халҡының милли геройы тыуыуына 260 йыл тула, шуға күрә Мәҙәниәт йылының күп кенә саралары Салауат исеме менән бәйле буласаҡ.
Мәҙәниәт йылын асыу көндө Салауат Юлаевтың район музейында райондың мәктәп уҡыусылары, 10 синыф уҡыусылары – башҡорт батырының тормошон һәм ижадын белеүселәр, араһында «Брейн-ринг» интеллектуаль уйыны уҙҙы. Был сарала Өфөнөң башҡорт лицейҙары уҡыусылары ла ҡатнашты. Уйында Лағыр ауылынан Айнур Ситдиҡов еңде.
Мәҙәниәт йылын районда республика мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары Валентина Латипова асты. Ул Салауат Юлаев бюстына сәскәләр һалды, салауатсыларҙы Мәҙәниәт йылы менән ҡотланы, уңышлы эштәр һәм яңы ҡаҙаныштар теләне. Район хакимиәте башлығы Ғәлей Хәйретдинов район халҡына шулай уҡ яңы бейеклектәр һәм билдәләнгән пландарҙы тормошҡа ашырғанда команда рухын теләне. Район Мәҙәниәт йортонда милли аш-һыу һәм клубтарҙың биҙәү-ҡулланма сәнғәт эштәре күргәҙмәләре ойошторолғайны.
Байрам концерты Салауат еренең бөтә таланттар палитраһын сағылдырҙы. Билдәле артистар, район, республика һәм бөтә Рәсәй кимәлендәге төрлө конкурстар һәм фестивалдәр еңеүселәре һәм лауреаттары менән бер сәхнәлә художество үҙешмәкәр коллективтары, инструменталь, башҡорт милли музыка инструменттары, йыр һәм бейеү ансамблдәре сығыш яһаны, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.


text:
Башҡортостандан биш меңдән ашыу егет Ҡораллы Көстәр сафын тулыландырасаҡ
Бөгөн Рәсәйҙә сираттағы хәрби хеҙмәткә яҙғы саҡырыу кампанияһы старт ала. 1 апрелдән 15 июлгә тиклем Ҡораллы Көстәр сафын 153,2 мең егет тулыландырасаҡ. Кампанияға ҡарата бындай пландар Рәсәй Оборона министрлығы менән иғлан ителде. Башҡортостандан хәрби бурысын үтәргә 5500 егет оҙатыласаҡ, тип хәбәр иттеләр республиканың хәрби комиссариатынан. Хәрби хеҙмәткә көҙгө саҡырыу йомғаҡтары буйынса Башҡортостан Үҙәк хәрби округында иң яҡшыһы тип танылды.
Илдә хәрби хеҙмәткә саҡырыу буйынса план 2011 йылдың яҙынан ҡыҫҡартылды. 2010 йылдың көҙөндә Ҡораллы Көстәр сафын 280 мең егет тулыландырһа, 2012 йылдың көҙөндә хәрби бурысын үтәргә йәмғеһе 140 мең егет оҙатылды.
Хәрби хеҙмәткә яҙғы саҡырыу кампанияһы алдынан Рәсәй Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Баш ойоштороу-мобилизация идаралығында 2012 йылда хәрби хеҙмәткә көҙгө саҡырыу кампанияһы йомғаҡтары буйынса матбуғат конференцияһы үтте. Баш ойоштороу-мобилизация идаралығы начальнигы хәбәр итеүенсә, 2013 йылдың яҙында хәрби хеҙмәткә 153200 граждан саҡырыласаҡ. Шул уҡ ваҡытта ғәскәрҙәргә 49,7 мең белгес (хәрби хеҙмәткә саҡырылыусыларҙың 32,5 проценты), шул иҫәптән ДОСААФ-та әҙерлек үткән 46,8 мең кеше йүнәлтеләсәк.


text:
Акциз
Акциз (франц. аccise) — киң ҡулланыу тауарҙарына һәм хеҙмәтләндереүгә һалынған ситләтелгән һалым төрө.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Акциз күләме проценттарҙа акцизланған тауар хаҡынан сығып иҫәпләнә, уның хаҡына йәки хеҙмәтләндереү тарифына индерелә, ҡулланыусылар тарафынан түләнә, дәүләт һәм урындағы бюджеттың мөһим килем сығанағы булып тора.
19 быуатта Башҡортостанда тоҙ, шәкәр, шырпы, тәмәке, спиртлы эсемлектәргә дөйөм Рәсәй Акциз үҙ көсөндә була. 1904 йылдан бюджет килемендә Акциз өлөшө шарап монополияһы килтергән табыш менән 47,5%, 1909—13 йылдарҙа — 28,6% тәшкил иткән.
СССР‑ҙа 1930 йыл Акциз системаһы бөтөрөлә.
90‑сы йылдар башындағы һалым реформаһына ярашлы РФ‑та акциз яңынан индерелә.
Акцизлы тауарҙар ассортиментына этил спирты (коньяк, денатурат, эшкәртелмәгән спирттарҙан башҡа), спиртлы (денатурат спиртынан башҡа) һәм алкоголле (шарап материалдарынан башҡа) продукция (Алкоголь баҙарҙа көйләү буйынса федераль хеҙмәте эше), һыра, тәмәке, ювелир әйберҙәр, минераль сеймалдың айырым төрҙәре (нефть, газ), автомобиль бензины, еңел автомобилдәр һ.б. инә.
1998—2003 йылдарҙан һатыуҙан 5%‑лы универсаль һалым алына.
БР бюджетына һалымдан ингән аҡсаның дөйөм күләмендә Акциз һалымдары өлөшө (%): 1995 й. — 9,3; 2000 — 8,1; 2005 — 8,3; 2009 — 7,7.


text:
Республика делегацияһы Латвияла башҡорт диаспораһы вәкилдәре менән осрашты
«Рәсәй терәге» дөйөм Рәсәй бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ йәмәғәт ойошмаһы тарафынан ойошторолған «Башҡортостан — Европа 2011» исемле автоуҙышта ҡатнашыусы 12 кеше Латвияға килде. Унда беҙҙең республика вәкилдәре бер нисә мөһим осрашыу үткәрҙе, шул иҫәптән башҡорт диспораһы вәкилдәре менән күреште, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Латвия башҡорттары ҡоролтайы рәйесе урынбаҫары Финат Ғәзизов. Был осрашыуҙарҙы үткәреүҙә Башҡортостан Республикаһының Балтика төбәгендәге ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты вәкиле, башҡорт диаспораһының әүҙем эшмәкәре Рина Хәмитова ярҙам итте.
Ригала бизнесмендар һәм йәмәғәт ойошмалары етәкселәре менән ике яҡлы осрашыуҙар үткәрелде. Латвияның милли-мәҙәни йәмғиәттәре ассоциацияһында түңәрәк өҫтәл үтте, сарала хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре һәм перспективалары тикшерелде.
Бынан һуң делегаттар Юрмала ҡалаһына юлланды, унда улар билдәле рәссам Виталий Ермолаев күргәҙмәһендә булды. Автоуҙышта ҡатнашыусылар Латвия башҡорттары ҡоролтайы вәкилдәре менән Елгава ҡалаһында ла булды. Бында урындағы бизнесмендар һәм ҡала етәкселеге менән осрашыуҙар үтте. Шулай уҡ бөгөнгә Рига Думаһы етәкселеге менән осрашыу планлаштырылған.
Сара һөҙөмтәләре буйынса Башҡортостан Республикаһының урта һәм бәләкәй бизнес вәкилдәре өсөн отчет төҙөләсәк, унда автоуҙыш үтәсәк илдәрҙең бизнесмендары менән хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре тураһында мәғлүмәт буласаҡ. Автоуҙышта ҡатнашыусылар Рәсәй, Белоруссия, Балтик буйы, Польша, Германия һәм Швейцария ҡалалары аша үтәсәк.


text:
Халыҡара хөкөм Ҡаддафиҙы ҡулға алырға рөхсәт бирҙе
Халыҡара енәйәт хөкөмө Ливия етәксеһе Мөәммәр Ҡаддафиға һәм уның ярҙамсыларына енәйәт таҡты һәм ҡулға алыу рөхсәте сығарҙы.
Хөкөм Ливия етәксеһе Мөәммәр Ҡаддафиға кеше хоҡуҡтарын боҙоу һәм үҙ халҡын февраль айында баш күтәргән өсөн аттырыу бойороғо биреү енәйәттәрен таҡты һәм ҡулға алыу рөхсәте бирҙе. Баш прокурор Луис Морено-Окампо хөкөмдә Ҡаддафиҙың был енәйеттәрҙе ҡылыуының туры дәлилдәре барлығын белдерҙе.
Һаагта урынлашҡан хөкөм Ҡаддафиҙың иң яҡын ярҙамсылары уның улы Сайыф әл-Ислам һәм күҙләү хеҙмәтлеге башлығы Ғ әбдулла әл-Санусси ға ла ҡулға алыу бойороғо сығарған. Улар иһә Ливияла барған протест сараларында халыҡҡа ҡаршы көс күрһәтеүҙә ғәйепләнәләр.
Илдең етәксеhен ҡыугандан hуң ул ғайебе өсөн нисек яуап бирергә тейеш? Бөгөгө көнгә тиклем элекке етәкселәр өсөн был мәсьәлә дүрт төрлө юл менән хәл ителде: беренсенән - сит илгә ҡасыу, мәҫәлән ҡыуылған Тунис етәксеhе Бен Ғалиҙың Сәғүд Ғәрәбстанына ҡасыуы; икенсенан - амнистия, Йәмән етәксеhе осрағы; өсөнсөнән –ул йорт хөкөмө, Хөсни Мөбәрәк хөкөмө августын аҙағында буласаҡ; hам hунгы сара- халыҡара енәйәт хөкөмө, Ливия башлығы Мөәммәр Ҡаддафи ҡылғанлыҡтары өсөн уның алдында яуап бирәсәк. Ҡайhы сара иң нәтижәле hуң?


text:
Көҙ Башҡортостанда граждандарҙы яҡлау айлығы үтәсәк
Ағымдағы йылдың 4 сентябренән 4 октябренә тиклем республикала граждандарҙы яҡлау айлығы үтәсәк. Тейешле бойороҡҡа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов ҡул ҡуйҙы.
Сара халыҡты һәм республика территорияларын тыныс һәм һуғыш ваҡытында ғәҙәттән тыш хәлдәрҙән һаҡлауға әҙерлекте арттырыу маҡсатында үткәрелә, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтендә.
Үткән йылдарҙағы кеүек «хәүефһеҙлек көндәре» сиктәрендә уҡыу йорттарында «Тормош хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре» курсы буйынса тематик конкурстар һәм викториналар үткәреү планлаштырыла.
Янғын һүндереүселәр, ҡотҡарыусылар, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы ветерандары республикалағы предприятие һәм ойошма етәкселәре менән осрашыуҙар үткәрәсәк. Унда ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә үҙ-үҙеңде тотоу ҡағиҙәләре, үҙеңә һәм бер-береңә ярҙам итеү саралары тураһында әйтеләсәк.


text:
Берҙәм рәсәйлеләр биш проектҡа старт бирҙе
16 сентябрҙә Нефтекамала берҙәм рәсәйлеләрҙең партия активы менән осрашыуҙа «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк сәйәси советы секретары, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев Башҡортостанда «Берҙәм Рәсәй» партияһының биш яңы проекты тормошҡа ашырыла башлаясаҡ, тип белдерҙе. Улар: «Уҡытыусы йорто», «Земство табибы», «Тигеҙ мөмкинлектәр», «Йәш уҡытыусылар өсөн ипотека» һәм «Юғары технологиялы операциялар».
Беренсе проект — «Уҡытыусы йорто» — республика мәктәптәре һәм юғары уҡыу йорттары уҡытыусыларын торлаҡ менән тәьмин итеүгә йүнәлтелгән. Проект торлаҡ кооперативтары ағзалары булған уҡытыусылар тарафынан йорттар төҙөлөүҙе күҙ уңында тота. Уларға ер участкалары бүленәсәк. Был программа ярҙамында уҡытыусыларыбыҙ, ниһайәт, торлаҡ мәсьәләһен хәл итә аласаҡ.
Илдә һәм республикала тормошҡа ашырыласаҡ берҙәм рәсәйлеләрҙең икенсе проекты «Земство табибы» тип атала. Ул ауыл ерендә медицина кадрҙары етешмәү мәсьәләһен хәл итеүгә йүнәлтелгән. Уҡыу йортон яңы тамамлап, ауылға эшкә ҡайтҡан һәр йәш белгескә берәр миллион һум аҡса биреләсәк.
Өсөнсө проект — «Тигеҙ мөмкинлектәр» — 2012 йылдың беренсе кварталы аҙағына тиклем барлыҡ мохтаждарҙың да техник реабилитация саралары менән тәьмин ителеү проблемаһын хәл итеүҙе күҙ уңында тота. Һүҙ коляскалар, протездар һәм башҡа техник реабилитация сараларына мохтаж инвалидтар хаҡында бара.
Берҙәм рәсәйлеләрҙең киләһе проекты — «Йәш уҡытыусылар өсөн ипотека». Уның сиктәрендә бюджет өлкәһендә эшләүсе йәш ғаиләләр өсөн махсус ипотека программаһы булдырыласаҡ. Бындай ипотека ставкаһы 8,5 процент тәшкил итәсәк. «Уҡытыусы йорто» проекты менән бергә был проект халыҡтың мөһим мәсьәләләренең береһен хәл итергә ярҙам итәсәк.
Бөгөн Нефтекамала иғлан ителгән бишенсе проект «Юғары технологиялы операциялар» тип атала. Халыҡты юғары технологиялы хеҙмәттәр менән тәьмин итәсәк үҙәктәр эшен ойоштороу хаҡында һүҙ. Был операцияларға ҡағыла, уларға кешеләр йылдар буйына сиратта тора.


text:
Өфөлә башҡорт парламентының 15 йыллығына арналған ғилми-ғәмәли конференция асылды
БР Дәүләт Йыйылышы Йортонда “Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай: Башҡортостан Республикаһы закондар сығарыу системаһы 15 йыл аяҡҡа баҫыу һәм үҫеш юлында” темаһына ғилми-ғәмәли конференция башланды.
Унда дәүләт һәм муниципаль власть органдары, Федерация Советы ағзалары һәм Федераль Йыйылыш Дәүләт Думаһы депутаттары, ғалимдар, хоҡуҡ белгестәре, дин әһелдәре, йәмәғәтселек, көс структуралары вәкилдәре ҡатнаша.
Төп «Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы һәм хоҡуҡ системаһы» доклады менән башҡорт парламенты спикеры Константин Толкачев сығыш яһаясаҡ.
Форум сиктәрендә закондар сығарыу эшмәкәрлеге менән бәйле башҡа төрлө һорауҙар ҙа ҡараласаҡ. Атап әйткәндә, Рәсәй сәйәси системаһын модернизациялау шарттарында төбәк парламентында үҙгәрештәр перспективаһы хаҡында, Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау өлкәһендә социаль сәйәсәт үҫешенең төп йүнәлештәре, закондар сығарыу нигеҙендә рухи-әхлаҡи үҫеш, намыҫ азатлығын тәьмин итеү, төрлө йүнәлештәр буйынса төбәк ҡануниәте үҫеше һәм аяҡҡа баҫыуының башҡа төрлө аспекттары тураһында һүҙ алып барыласаҡ.
Бөгөн 15 дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре республика парламентының юғары наградаһына лайыҡ булған. БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың Почет билдәһе һәм Маҡтау грамотаһы менән Башҡортостан ҡануниәте үҫешенә индергән өлөшө, әүҙем ижтимағи-сәйәси эшмәкәрлектәре билдәләнгән. Өс кешегә республиканың социаль-иҡтисади үҫеше һәм милли мәғариф өлкәһендә өлгәшкән уңыштары өсөн рәхмәт белдерелгән һәм парламент спикерынан Рәхмәт хаты тапшырылған.


text:
Башҡортостан уҡыусылары авиация тарихы буйынса халыҡ-ара олимпиадала наградалар алды
Мәскәүҙә А.Ф.Можайский исемендәге X Халыҡ-ара авиация һәм һауала осоу тарихы буйынса олимпиадала еңеүселәрҙе наградлау тантанаһы үтте. Тәбрикләнеүселәр араһында Башҡортостан вәкилдәре лә бар.
Олимпиаданы ойоштороусылар булып Рәсәй Машина эшләүселәр союзы ярҙамында Авиатөҙөүселәр клубы, Авиация һәм һауала осоу фәндәре акдемияһы сығыш яһаны.
Ағиҙел ҡалаһының 2-се урта мәктәбе уҡыусыһы Альбина Әхмәтйәнова өсөнсө урын яулаһы, Өфөнөң 123-сө мәтәбе уҡыусыһы Денис Ғәзетдинов «Тамашасы һөйөүе призы»на лайыҡ булды, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына Рәсәй Машина эшләүселәр союзының Башҡортостан төбәк бүлексәһенән.
Үҫмерҙәрҙең ижади эштәренә профессиональ жюри баһа бирҙе. Уның составында ғалимдар, авиатөҙөлөш предприятиелары хеҙмәткәрҙәре, элекке летчик-космонавттар, шулай уҡ ижади интеллигенция һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре булды.
Рәсәй Машина эшләүселәр союзы еңеүселәргә ҡиммәтле бүләктәр тапшырҙы.


text:
Фото:
Өфөлөләрҙең яртыһынан ашыуы үҙ эшенән ҡәнәғәт
Фото:
Өфөлә йәшәүселәрҙең яртыһынан ашыуы (51,4%) үҙенең хәҙерге эшенән ҡәнәғәт, шул уҡ ваҡытта 9,6 проценты уны нисек тә тиҙерәк алыштырырға теләй. Өфө хакимиәте үткәргән бындай социологик тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре хаҡында ҡала башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.
Өфөлөләрҙаң күбеһе (80%) ҡалала экологик шарттарҙы насар тип баһалауы уйланырға мәжбүр итә. Бер йыл элек һорауға яуап биреүселәрҙең 72 проценты ошондай фекерҙә ине.
Һорау алыуҙа ҡатнашыусыларҙың яртыһынан ашыуы (55,2%) ҡаланың санитар торошона ыңғай баһа бирҙе һәм 40 процент тирәһе уны ҡәнәғәтләнерлек түгел тип иҫәпләй. Шул тиклем үк өфөлөләр ҡалала сүп-сар сығарыу насар ойошторолған (46%) һәм ял итеү урындары етерлек яҡшы төҙөкләндерелмәгән (39%) тип иҫәпләй.
Уның ҡарауы, Өфөнөң йәмәғәт транспорты бик юғары баһа алды. Һорауҙарға яуап биреүселәрҙең 92 проценты уның эшен ыңғай баһаланы. Күптәр шулай уҡ ҡалала юлдар торошо ла юғары кимәлдә, тип иҫәпләй.
Республика баш ҡалаһында дөйөм иҡтисади хәлде унда йәшәүселәрҙең 28,6 проценты 2009 йыл менән сағыштырғанда – яҡшырған, 26,4 проценты насарайған тип иҫәпләй. Былтырғы менән сағыштырғанда табыштары нисек үҙгәреүе хаҡында һорауға өфөлөләрҙең 35,6 проценты, артты, тип яуап бирҙе, һәм 24,5 проценты, кәмене, тине. Ҡалғандары табыштары үҙгәрмәне тип иҫәпләй.
Шул уҡ ваҡытта халыҡтың 60 проценттан ашыуы Өфөлә быйыл аҙыҡ-түлеккә хаҡтар былтырғыға ҡарағанда йылдамыраҡ арта тип иҫәпләүе ғәжәпләндерә, сөнки ҡала хакимиәтенең рәсми статистикаһы киреһен иҫбатлай. Был осраҡта халыҡ фекерендә иҡтисади көрсөк эҙемтәләре үҙен һиҙҙерәлер, моғайын.


text:
Рөстәм Хәмитов һәм Жан де Глиниасти Башҡортостан менән Францияның хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен тикшерҙеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов һәм Жан де Глиниасти Башҡортостан менән Францияның хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен тикшерҙе
Рөстәм Хәмитов һәм Жан де Глиниасти Башҡортостан менән Францияның хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен тикшерҙеФото: Олег Яровиков
БР Президенты Рөстәм Хәмитов менән Францияның Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе Жан де Глиниастиҙың осрашыуында Башҡортостан менән Францияның социаль һәм иҡтисади өлкәләрҙә хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре тикшерелде.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, Башҡортостан менән Франция араһындағы тышҡы сауҙа әйләнеше 2012 йыл йомғаҡтары буйынса 150 миллион доллар тәшкил иткән. Шуларҙың 100 миллион доллары – экспортҡа, 50 миллионға яҡыны – импортҡа тура килә. Республика Францияға, тәү сиратта, нефть продукттарын поставкалай. Импортҡа килгәндә, Башҡортостан машиналар һәм ҡорамалдар һатып ала.
Ике республика араһында инвестицион хеҙмәттәшлекте үҫтереүгә, Рөстәм Хәмитов фекеренсә, инвестицион мөхитте яҡшыртыуға йүнәлтелгән ҡануниәтте яңыртыу булышлыҡ иткән.
Alstom һәм «РусГидро» компанияларының уртаҡ предприятиеһын булдырыуҙы Башҡортостан Президенты тәү сиратта тормошҡа ашырылырға тейеш проект тип атаны.
Шулай уҡ ҙур проекттар араһында Францияның «Сен-Гобен» концерны менән Ҡырмыҫҡалы районында төҙөләсәк гипсокартон етештереү буйынса завод билдәләнде. Президент фекеренсә, «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Turbomeca компанияһы менән вертолет двигателдәре өсөн комплектлаусы изделиелар етештереү буйынса хеҙмәттәшлегенең дә мөмкинлектәре ҙур.
Франция бизнесы вәкилдәре Башҡортостанда проекттарҙы тормошҡа ашырыу буйынса пландары менән бүлеште. Атап әйткәндә, Рәсәй-Франция энергия һөҙөмтәлелеге буйынса үҙәгенең генераль директоры Мария Ластовская төбәктең энергия һөҙөмтәлелеге буйынса программаларында ҡатнашыуға Франция компанияларын йәлеп итеү буйынса ҙур проект тураһында һөйләне. Һүҙ Европа инвестицияларын йәлеп итеп, дәүләт-шәхси партнерлыҡ булдырыу хаҡында бара. Был маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн дүрт төбәк һайлап алынған. Улар – Калуга һәм Томск өлкәләре, Удмуртия һәм Башҡортостан республикалары.
Шулай уҡ, Мария Ластовская билдәләүенсә, Башҡортостанда Франция компаниялары өсөн ҡыҙыҡлы булған тағы бер-нисә проект бар.
Рөстәм Хәмитов проект менән ҡыҙыҡһыныуын белдерҙе һәм алдағы ваҡытта республика тарафынан аныҡ тәҡдимдәр әҙерләнәсәге хаҡында әйтте.
Франция компаниялары Өфөлә трамвайҙар паркын яңыртыу, республиканың тау саңғыһы курорттарында һәм баш ҡалала канат юлдар булдырыу буйынса үҙ хеҙмәттәрен тәҡдим итте. Шулай уҡ Башҡортостан баш ҡалаһында йәнә ике «Леруа Мерлен» сауҙа объектын асыу, Францияла етештерелгән спорт тауарҙарын һатыу буйынса магазин төҙөү һәм башҡа тәҡдимдәр әйтеп ишеттерелде.
Бизнес-проекттар тураһында фекер алышыу БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһында дауам итәсәк.


text:
Ҡабыҙғыстан ҙур бәлә
Өфө юридик институтында һәләк булған Дағыстан егетенең ғаиләһе өсөн был көндәр ысын мәғәнәһендә бик ҡыҙыуға әйләнде.
Рәсәй прокуратураһы тикшереү комитетының Башҡортостандағы идаралығы хеҙмәткәре Светлана Абрамова белдереүенсә, шартлатҡыс шартлау һөҙөмтәһендә беренсе курста уҡыусы курсант һәләк булыу сәбәпле енәйәт эше ҡуҙғатылған. Енәйәт ҡылыуҙа шикләнеп 18 йәшлек курсант ҡулға алынған.
Рәсәй прокуратураһы тикшереү комитетының Башҡортостандағы идаралығы хеҙмәткәре Светлана Абрамова әйтеүенсә, шартлатҡыс ябай ҡабыҙғыстан эшләнгән. Яраланған курсанттың хәлен табип-травмотолог Марат Мөслимов ҡәнәғәтләнерлек тип баһалай. Ғәҙәттән тыш хәлдең сәбәптәрен тәфтишселәр курстанттар араһындағы аңлашылмаусанлыҡ, милләр-ара низағ менән аңлата.


text:
Зәйнәб - Мөхәммәт Пәйғәмбәр ейәнсәре
Сәйидә Зәйнәб бинт Али (Ғәли) әл-Ҡубра (ғәрәп. زينب بنت علي) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ейәнсәре, ҡыҙы әз-ЗәһрәФатиманың һәм хәҙрәти Ғәли Әбү Талиптың өсөнсө ҡыҙы. Уны бигерәк тә шиғыйҙар ҙурлай. Кербәләләге хәлдәрҙе, Пәйғәмбәрҙең ейәне имам Хөсәйендең шәһит булып киткәнлеген мосолмандарға бәйән итеп ҡалдырған.
Йөкмәткеһе
- 1 Донъяға килеүе һәм никахы
- 2 Зәйнәб һәм Ғәшүрә айындағы хәлдәр
- 3 Зәйнәбтең Йәзид һарайында сығышы
- 4 Ғүмеренең һуңғы йылдары
- 5 Библиография
- 6 Ҡулланылған әҙәбиәт
Донъяға килеүе һәм никахы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәйидә Зәйнәб бинт Али (Ғәли) әл-Ҡубра Мәҙинә ҡалаһында Һижрә буйынса 6-сы йылда, йомадил-әүүәл айының 5-се көнөндә өсөнсө бала булып донъяға килгән. Әйтеүҙәренсә, ғәрәпсә «атаһын биҙәүсе» тигәнде аңлатҡан был исемде ейәнсәренә Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙе ҡушҡан. Олатаһы менән әсәһе вафатынан һуң Зәйнәб атаһы хәҙрәти Ғәли йортонда ағалары Хәсән һәм Хөсәйен менән бергә тәрбиәләнгән.
Һижрә буйынса 18 йылда Зәйнәб Абдаллаһ ибн Йәғәфәр менән никахлана, уларҙың 5 балаһы була: улдары Мөхәммәт, Йәфәр, Әүен һәм Али (Ғәли), шулай уҡ ҡыҙҙары Үмм Күлсүм. Һуңғараҡ ике улы — Мөхәммәт һәм Әүен — имама Хөсәйен ибн Алиҙың арҡалаштарына әүереләләр һәм Кербәләлә һәләк булалар.
Абдаллаһ ибн Йәғәфәр бай ғына кеше була, әммә улар бик ябай ғына тормош менән йәшәйҙәр һәм хәйер-саҙаҡаға йомарт булалар, хәйриә ярҙамы күрһәтәләр.
Тормош юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пәйғәмбәребеҙҙең мөбәрәк аяҡтары баҫҡансы Йәсриб атамаһы йөрөткән Мәҙинә ҡалаһын юҡҡа ғына нурлы, йәғни Мәҙинә-Менәүәрә тип атамайҙар шул. Ошонда нур тулы динебеҙ Ислам ниһәйәт тамырланып китергә мөмкинлек алған, нурлы Рәсүлебеҙ һәм яҡындары уның һауаһын һулаған, һыуын эскән, ере ҡуйынына ингән.
Нур өҫтөнә нур булып иң аҫыл заттарҙан – хәҙрәти Ғәли менән Рәсүлебеҙҙең ҡыҙы Фатиманан Зәйнәб исемле ҡыҙ бала ошонда донъяға килгән, тупрағына кендек ҡаны тамған. Пәйғәмбәребеҙҙең йән киҫәгенең йән киҫәге был баланың бишеген әһле Ислам донъяһында кешелек сифаттары буйынса иң юғары баҫҡыста торған әсә доғалар уҡып тирбәткән, Аллаһ Арыҫланы ҡушаматлы атаһы ҡурсып-һөйөп үҫтергән, Пәйғәмбәр олатаһы хатта намаҙында янында тотоп, арҡаһына йөкмәп Аллаға сәждә ҡылған.
Хәләл көс менән табылған мал менән, хеҙмәтсе лә тотмай йәшәй бит ата-әсәһе. Шулай булғас, береһенән-береһе ваҡ балаларҙың ҡул араһына иртә кереүе, эшлекле, һөнәрле булып үҫеүе тәбиғи. Йәш айырмалары бер йыл ғына булған биш бала бит! Йыраҡҡа һыуға йөрөгән әсәһенең ауыр ҡомғандар менән ҡайтып ингәнен көтөп, бәләкәс Зәйнәбтең күҙҙәре тала. Бына әсәһе кәзә һауа, май яҙа, өй йыйыштыра, бәләкәстәренә күлдәктәр тегә. Ҡулдары ҡанға батып ҡабарғанса таш тирмәндә хөрмә тоштарынан он тарта, ашарға әҙерләй. Үҙе артынан ҡабатларға тырышҡан ҡыҙына ҡарап, әле үҙе балалыҡтан саҡ сыҡҡан әсәһе һөйөнә.
Ир-аттың, хатта апайҙарҙың һәм инәйҙәрҙең йыш ҡына һуғышта йөрөүен дә бәләкәйҙән ишетеп-күреп үҫә Зәйнәб. Әсәһе ундай ваҡытта юлдан күҙен алмай, балаларының олатаһының, атаһының, уларҙың яуҙаштарының иҫән-имен, еңеү менән ҡайтыуҙарын теләп, теленән доғаларын төшөрмәй. Хәсән менән Хөсәйен ағалары ла ниндәй ҡыйыу, батыр. Уны ла ҡурҡаҡ булмаҫҡа өйрәтәләр - әгәр хаҡлыһың икән, ҡурҡмай әйт, үҙеңде лә, туғандарыңды ла яҡларға тейешһең, тиҙәр.
Сибәр уның әсәһе! Үҙенән һәр саҡ хуш еҫ бөркөлә. Ебәк кеүек сәстәрен һыпап, ҡасан минең сәсем дә шулай оҙон булып үҫә инде, тип хыяллана ҡыҙы. Тик был матурлыҡты ҡыҙы ғына күрә. Башҡалар алдына әсәһе хижәп кейеп, бөркәнеп кенә сыға.
Ә олатаһы һуң! Уның килгәненә нисек һөйөнә, күтәреп ала, арҡаһына йөкләп йөрөтә, ҡулына татлы хөрмә тоттора, башынан һыйпай-һыйпай әллә ниндәй доғалар уҡый. Унан да тәмле еҫтәр килә, матур, бөхтә итеп кейенгән, һаҡалын ҡупшы итеп киҫкән була. Олатайың ауырый, тине бер саҡ әсәһе. Ул да, атаһы ла бик бошондолар.
Олатаһының һәм әсәһенең вафаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бөгөн Рәсүлебеҙ ғибәҙәткә килде, хәҙрәти Әбү Бәкер артына тороп намаҙ уҡыны, - тине бер көн, һөйөнөп, атаһы. – Бәлки аяғына баҫып китер әле.
- Иншалла, шулай була күрһен, - тип балҡып китте әсәһенең йөҙө.
“Йәмәғәт менән бәхилләшеүе булған икән”, - тип һөйләнделәр бер нисә көндән ололар, тауышланмай, һығылып ҡына йәш ҡоя-ҡоя. Бынан һуң инде Зәйнәб олатаһын күрмәне.
Ә бер көн иртән тороуға һәр саҡ эш менән булған әсәһе түшәгенән күтәрелмәгәс, бәләкәс кенә булһа ла, хәүефләнеп китте Зәйнәб. Ниңә әсәһенең һәр саҡ алһыуланып торған йөҙө ағарынған, тауышы ла хәлһеҙ генә сыға икән? “Үлем” һүҙе мосолман балаларына иҫ белгәндән таныш шул – һуғыш һайын күпме сабый етем ҡала бит. Ә инде Зәйнәб кеүек зирәк бала быны аңламаймы ни инде?! Атаһы ла һиҙҙермәҫкә тырышһа ла бик борсоулы. Уға әсәһе өҙөк-өҙөк тауыш менән шым ғына нимәлер әйткәс, янында ҡулын тотоп ултыра бирҙе лә башын эйеп урамға сығып китте.
Ул бер аҙҙан кире ингәс, Фатима раҙыйаллаһу ғәнһә сабыйҙарын янына саҡырып, арҡаларынан һөйҙө, изге теләктәрен әйтте. Унан йылмайҙы ла күҙҙәрен йомдо. Йоҡлап китте. Моғайын, тиҙҙән ҡәҙерле Пәйғәмбәр атаһы менән осрашағын уйлап йылмайғандыр мәңгелек йоҡоға сумғанда. Ҡайҙан белһен инде ул сағында Зәйнәб олатаһы менән әсәһенең һуңғы һөйләшеүе ни хаҡында булғанын. “Ә һин ғаиләмдән беренсе булып минең яныма киләсәгеңә һәм йәннәткә тәүге булып инәсәгеңә һөйөнмәйһеңме ни? Һәммә мөслимәләр һинең ҡурсыуың аҫтында буласаҡ”, - тип әйткән булған бит Рәсүл Әкрәм.
Етемһерәп ҡалған өйҙә биш йәшлек Зәйнәб әсәһенән өйрәнеп ҡалған тиклем донъя көткән була. Күпмелер ваҡыттан әсәһенең бер туған апаһы Зәйнәбтең ҡыҙы Үмәмәне атаһына әйттерәләр. Үҙе лә йәп-йәш “үгәй әсәй” апаһының биш балаһын оло мөхәббәт менән тәрбиәләй.
Мосолман нәҫелен ишәйтеү ниәтенән хәҙрәте Ғәли йәнә өс ҡатынға өйләнә һәм Фатима Зөһрәнекен да ҡушҡанда 31 балаға атай була (шуларҙың 14-е ир бала, ҡалғаны ҡыҙҙар). Улдарының күбеһе Кәрбәлә яланындағы яуҙа башын һала.
Ғаиләлә рухи мөхит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Атаһы ҡыҙы Зәйнәбте Йәғәфәр исемле ағаһының улы Ғабдуллаға никахлай. Уларҙың Ғәли, Ғәббәс, Өммөгөлсөм һәм Ғәүнәләкбәр исемле балалары Пәйғәмбәребеҙҙең нәҫелен дауам итә.
Бала тәрбиәһендә Зәйнәб раҙыйаллаһу ғәнһә, әлбиттә, Пәйғәмбәр ғаиләһендә алған һабаҡтарға таяна, тыуған йортондағы ғәҙәттәрҙе дауам итә, балаларын донъяға һөйөнөп көтөп ала, һөйөп тәрбиәләй. Ҡөрьән Кәримдең “Әл-Кәһеф (Мәмерйә)” сүрәһенең 46-сы аятында: “Мал һәм балалар – донъя тереклегенең зиннәттәре”, - тиелгән бит. Сабый әле донъяға килмәгән сағында уҡ әле 9 ай әсәһе менән бер тән, бер йән булып йәшәй, күренгәс тә, уның һөтө менән туҡлана, уның наҙы менән тәпәй баҫа, ул өйрәткән һүҙҙәр менән теле асыла. Ғөмүмән, күпселек ваҡыты әсәһе менән үтә. Пәйғәмбәребеҙҙең ейәнсәре олатаһы ҡушҡанса балаларын ете йәшенән доғаларға өйрәтә башлай, ун йәшендә намаҙға баҫтыра.
…Зәйнәбте, әсәһе Фатиманы һары һағыштарға һалып, Рәсүлебеҙ баҡый донъяға күскәс, Хәҙрәте Ғәли уны ерләүҙе ойоштора, беренсе хәлиф итеп һайланған Әбү Бәкерҙең уң ҡулына әүерелә. Бар һәләтен, тырышлығын, 10 йәшенән өйрәнгән Ислам ғилеме менән һуғарылған зиһенен Хәлифәтте нығытыуға, үҫтереүгә бағышлай. Ислам ғалимдары был бөйөк шәхесте, ғөмүмән, Рәсүлебеҙҙән ҡала беренсе мосолман тип иҫәпләй, сөнки ул мәжүсилек һаҙлығына инеп өлгөрмәй, балиғ булыу менән үк иман килтерә. Мөхәммәт саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм ҡулында бәләкәйҙән тәрбиә алғанлыҡтан, Исламды ул тәүге һәм берҙән-бер дин итеп ҡабул итә. Пәйғәмбәребеҙҙән һуң һайланған хәлифтәр хәҙрәте Әбү Бәкер, хәҙрәте Ғүмәр һәм хәҙрәте Усман Ҡөрьән хафиз (яттан белеүсе) булараҡ, уны һәр саҡ яндарында тоторға тырышалар, кәңәшләшәләр. Ул дәүләттә баш ҡазый (верховный судья) вазифаһын үтәй, ә хәҙрәте Ғүмәр ҡайҙалыр сәфәргә киткән сағында үҙе урынында һәр саҡ хәҙрәте Ғәлиҙе ҡалдыра, вафаты алдынан иһә үҙе урынына ҡуйырҙай 6 кеше араһында уның исемен дә атай.
Атаһының һәләк булыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙрәте Усман хәлиф булып һайланғас та хәҙрәте Ғәли баш ҡазый вазифаһын үтәүҙе дауам итә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, фетнәселәр хәҙрәте Усманды үлтерә.
Бынан һуң мосолмандар хәҙрәте Ғәлиҙе Хәлифәтте үҙ ҡулына алырға өгөтләй башлай. Ул оҙаҡ ризалыҡ бирмәй, тик һуғыш сығырынан хәүефләнеп, тәҡдимде ҡабул итергә мәжбүр була. Бик ауырға тура килә хәҙрәте Ғәлигә. Ҡотҡоға бирелеүселәрҙең, монафиҡтарҙың, Ислам дошмандарының ут төртөргә генә әҙер тороуы ул идара иткән ҡатмарлы 6 йылда бик тә асыҡ күренә. Шул осорҙа Ислам донъяһы сөнниҙәргә, шиғыйҙарға һәм башҡа төркөмдәргә бүленә башлай ҙа инде.
Хәҙрәти Ғәлиҙе лә, ғәйепһеҙҙән ғәйепле итеп, үлтерәләр.
Ағалары Хәсән менән Хөсәйендең шәһит булыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ираҡтың, Хөрәсәндең, Һиджаз менән Йәмәндең халҡы уның улы Хәсәнгә ант килтерә. Әммә Сүриә һәм Мысыр мосолмандарын үҙ яғына ауҙарған Мүәвиә исемле кеше хәлифлеккә дәғүә итә башлағанлыҡтан, Хәсән раҙыйаллаһу ғәнһү халыҡтың берҙәмлеген һаҡлар өсөн, хакимлыҡтан баш тарта һәм Мәккәгә ҡайтып китә. Уның шунда ул үлтерелеүе тураһында һүҙҙәр бар.
Мүәвиә вафат булғас, дилбегәне Йәзид ибн Әбү Суфыян үҙ ҡулына ала. Күфә ҡалаһы халҡы быға риза булмай, Пәйғәмбәребеҙҙең бығаса идара эштәренә һис ҡыҫылмай йәшәгән ейәне Хөсәйенгә уға буйһонорға теләүҙәрен белдереп хәбәр ебәрә. Хөсәйен яҡындарын алып юлға сыға, әммә шул арала Йәзид яҡлылар баш күтәреүселәрҙең етәкселәрен йә ҡурҡытып, йә байлыҡ биреп үҙ яғына ауҙарыуға өлгәшәләр. Хөсәйендең ҙур булмаған төркөмөн Кәрбәлә янында туҡтатып, ҡыралар, ә үҙенең башын ҡырҡып алып Шам ҡалаһына хәлиф Йәзидкә ебәрәләр.
Шиғыйҙар Пәйғәмбәребеҙҙең ейәне Хөсәйенде изгеләштерәләр, уға бәйле “шахсей-вахсей (шах Хөсәйен, вах Хөсәйен)” тип ҡаты ауаз һалып, үҙ-үҙҙәрен туҡмау йолаһы башҡаралар.
Зәйнәб Кәрбәләгә ағаһы менән бергә киткән була. Хөсәйенде үлтереп, уның улы Ғәлигә лә үлем хөкөмө сығарғастар, ҡайтарып ебәрелергә тейешле Зәйнәб ҡустыһы менән үҙен дә язалауҙы талап итергә тотона. Таш йөрәктәрҙе лә тетрәндерерлек ниндәй һүҙҙәр әйткәндер, хәлифтең ярҙамсыһы Ғөбәйҙулла уларҙы Йәзидтең үҙенә оҙата, һәм тегеһе әсирҙәрҙе ҡайтарып ебәрә.
Зәйнәб һәм Ғәшүрә айындағы хәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи сығанаҡтарҙан күренеүенсә, Зәйнәб ағаһы имам Хөсәйенде бик яҡын күрә. Өмийәдтәр хәлифәтенә башлыҡ булып Йәзид ибн Мүәвиә килгәс, имам Хөсәйен уны Исламдан тайпылыуҙан ғәйепләп, ант килтереүҙән баш тарта. Йәзидтең һайланыуына ризаһыҙ Күфә халҡы саҡырғас, ул Мәҙинән юлға сыға. Был шарттарҙа Зәйнәб иренән һорап, ағаһын оҙатып бара.
Һижрәнең 61-се йылында (10 октябрь, 680 й.), мөхәррәм айының 10-сы көнөндә Кербәлә янында (хәҙерге Ираҡ ере) имам Хөсәйен үҙенең барлығы 73 кенә арҡалашы менән Йәзидтең 70 меңлек ғәскәре ҡулсаһында ҡала. Хәдистәрҙән күренеүенсә, яуға бер көн ҡала имам Хөсәйен төн ҡараңғылығынан файҙаланып, теләгән кешеләргә ҡасып китергә рөхсәт итә, сөнки уларҙың һәләк булырына шик ҡалмай. Мөхәррәмдең 9-10 көндәрендә улар һыу сығанағына ла үтә алмай, бик сарсайҙар.Имам Хөсәйендең туғаны – Әбү-л-Фаҙыл Ғәббәс – һыу килтерергә тырышып ҡарай, әммә уны тотоп, ҡулдарын өҙә сабалар. Имам Хөсәйен дә, арҡалаштары ла был яуҙа һәләк була, баштарын өҙөп алып, Йәзидкә алып барып бирәләр. Ҡатындары менән ғаилә ағзалары әсиргә төшә һәм Шамға (Дамаск) оҙатыла.
Зәйнәб Кербәләләге хәлдәрҙең шаһиты була. Яуҙан һуң ул да, имам Хөсәйендең улы имам Зәйн әл-Ғәбидин(имам әс-Сажәд) менән әсиргә эләгә. Һеңлеһе Үмм Күлсүм, бәну Хашимдың башҡа ҡатындары, имама Хөсәйендең 3 кесе улы һәм ҡыҙы Сәкинә һәм Сүкәйнә лә ҡулға алына. Уларҙы ҡол һымаҡ итеп эйәрһеҙ дөйәгә ултырталар; ҡатындарҙың хижаптары тартып алына – Ислам әхләге ҡағиҙәләре буйынса был иң ауыр мәсхәрә һанала.Һаҡсылар һөңгө баштарына үлтерелгәндәрҙең баштарын ҡаҙап алалар.
Башта әсирҙәрҙе Күфәгә килтерәләр. Ҡаланың ябай кешеләренә хәлде алдап аңлаталар, йәнәһе ниндәйҙер ҡәбилә һөжүм итеп, мосолмандарҙы ҡыра башлаған, әммә имеш уларҙы еңгәндәр. Дошмандарҙы килтерәләр икән тип халыҡ байрам тантаналары менән ҡаршы ала. Мәгәр әсирҙәр ҡала буйлап китеп барғанда күптәр Зәйнәпте таный, бер ҡатын хатта хижаптар килтерә. Хәҡиҡәт асылғанын күргәс, Зәйнәб халыҡ алдында күфәләрҙе хыянатта һәм һатлыҡлыҡта ғәйепләп сығыш яһай. был мәлдә Күфә башлығы Ибн Зияд алдында алтын батмуста имам Хөсәйендең ҡырҡылған башы ята.
Әсирҙәрҙе һәм шәһиттәрҙең баштарын Шамға (Дамаск) Йәзидкә оҙаталар. Уларҙы Кербәлә, Бағалбәк, Мосул һәм Хомс ҡалалары аша алып баралар.
Зәйнәбтең Йәзид һарайында сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рабиғүл-әүүәл айының 16-сы көнөнә әсирҙәрҙе Шамға Дамаск килтерәләр. Ҡалалабайрам ойошторалар, Йәзид имам Хөсәйендең алтын батмуста ятҡан башын типкеләй. Шул шарттарҙа Зәйнәб телмәр тота, был телмәр бик күп Ислам тарихы китаптарында килтерелә.
M. H. Bilgrami. The Victory of Truth:The Life of Zaynab bint 'Ali}}
Ғүмеренең һуңғы йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шамда Зәйнәб имам Хөсәйен рухына бағышланған иҫтәлекле көндәр үткәрә башлай, шиғыйҙар мөхәррәм айының тәүге ун көнөн мәтам көндәре итеп үткәрә. Тиҙҙән Йәзид Зәйнәпте Мәҙинәгә ҡайтара. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа ул Ҡәһирәлә йәшәгән тип әйтелә.
Сәйидә Зәйнәб бинт Али әл-Ҡубра һижәрнең 62-се йылында 15 рәжәптә вафат була. Ерләнгән урыны теүәл билдәле түгел, әммә ҡәбере тип һаналған иң билдәле урын — Дамаск ҡалаһындағы төрбә.
Библиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
M.H. Bilgrami. The Victory of Truth:The Life of Zaynab bint 'Ali
Коран, перевод М. Н.-О. Османова
Ҡулланылған әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡөрьән Кәрим — башҡорт, татар, урыҫ телдәренә тәржемәләр.
Тәсһилүл бәйән (Ҡөрьән Кәримдең еңеләйтелгән аңлатмаһы), 1-4 томдар — Ҡазан, 2004
Ализаде А. Исламский энциклопедический словарь. — М., 2007
Ибн Хишам. Жизнеописание Пророка Мухаммада — М., 2002
Матвеев К. П. История Ислама. — М., 2005.
Фәхретдинов Ризаэтдин. Жәвәмиғүл кәлим шәрхе — Ҡазан, 1995


text:
Маҡсат: Балаларҙы башҡорт халҡының йолалары һәм ғөрөф ғәҙәте менән таныштырыу; туған телгә һөйөү һәм ихтирам тәрбиәләү. Ҡышҡы Нардуған
Автор: Ишмурзина Лилия Мансуровна
Воспитатель МДОБУ д/с "Снегурочка". г Сибай, республика Башкортостан
( әҙерлек төркөмө өсөн)
Сәхнә башҡорт өйө итеп йыйыштырылған. Түрҙә инәй ултыра . Ҡыҙҙар биҙәнеп – төҙәнеп ултыралар.
Сәхнәгә бала – саға менән хужабикәләр сыға.
Балалар: Нар – нар, Нардуғанға бар, бар!
Нардуғанға бармағандың
Күңеле булыр тар – тар.
1-се бала: Нар – нар, нарына,
Бәхет бирһен барына!
2- се бала: Мал тыуарҙар түл йәйһен!
3- сө бала: Малдар ашһын ҡуранан
4- се бала: Ашлыҡ ашһын буранан!
5- се бала: Ил йортобоҙ һил булһын!
6- сы бала: Күңелегеҙ киң булһын!
1-се хужабикә. Һай, рәхмәт төшкөрҙәре! Изге теләктәрегеҙгә мең рәхмәт! Минән байрамға - бер тауык.
2-се хужабикә. Юрауығыҙ юш килһен, изге теләктәрегеҙ тормошка ашһын! Минән – әле генә мейестән сыҡҡан йылы икмәк.
3-сө хужабикә. Минән – һеҙгә бер һарыҡ,
Етһен һыйларға барын,
Имен! – аман байрам итеп
Ҡышты ҡышларға яҙһын
4 - се хужабикә. Селлә бабай килеүгә,
(ҡышҡа бит Селлә хужа)
Яман сырғауҙар булмаһын-
Әсетеп ҡуйҙым буҙа.
Минән – буҙа бер күнәк,
Бергә эсербеҙ күмәк(бер күнәк сығарып тоттора)
Балалар бергә. Ҡот килһен малығыҙға,
Именлек барығыҙға
Доньялар булһын йәмле,
Ашығыҙ булһын тәмле,
Бала-саға тук булһын,
Сырғау, зәмәт юҡ булһын!
Байрамға килеп, үрынығыҙ түрҙә булһын, апайҙар, инәйҙәр.
1-се ҡыҙ. Әйҙәгеҙ, инәйебеҙ йомаҡ ҡойһон. Кем дә кем бөтә йомаҡтарға ла күберәк яуап табыр икән.
Инәй. Ярай улай булғас, тыңлағыҙ.
Тып-тып баҫып сәпәккә.
Он таҙарта әпәккә.
Ауыҙы юҡ, мороно юҡ,
Үҙе һәр ваҡытта туҡ.
1-се ҡыҙ. Иләк, иләк!
Инәй. Дөп дөрөҫ.
Бабайым килә ҡағынып,
Аҡ толобон ябынып.
Был кем була инде?
2-се малай. Ҡыш була инәй.
Инәй. Дөрөҫ ҡыҙым.
йәй ҙә егет, ҡыш та егет,
йөрөй йәшел кейем кейеп.
2-се ҡыҙ. Шыршы, йәшел шыршы.
Инәй. Һай афарин, балам, дөрөҫ!
Ишектән керә, түргә уҙа,
Ҡулһыҙ һүрәт төшөрә,
Телһеҙ тешләй.
3-сө ҡыҙ. Һалҡын була был.
Инәй. Дөрөҫ, ҡыҙым тап шулай.
Шәкәр тиһәң шәкәр түгел,
Һөт тә түгел, үҙе аҡ,
Мамыҡ тиһәң-мамыҡ түгел:
йә был нимә? Уйлап тап.
1-се малай. Ҡар инәй, ҡар.
Инәй. Ай алла, дөп дөрөҫ.
Утта янмай, һыуҙа батмай,
Тышта таш була,
Өйгә инһә, һыу була.
4-се ҡыҙ. Боҙ, боҙ, әйеме, инәй?
Инәй. Ҡолаҡтарҙы семетә,
Көй ҙә түгел бейетә,
Юрғалатып йүгертә,
Бейәләйҙәр кейҙертә.
3-се малай. Һыуыҡ, ҡыш, инәй, шулаймы?
Инәй. Тап шулай балам. Йә, кемегеҙ йомаҡтарға күберәк яуап бирҙе?
Ҡыҙҙар. Эльвина, Эльвина.
Инәй.. Ҡотлайым һине, ҡыҙым! Аҡыллым.
2-се ҡыҙ. Ҡыҙҙар, малайҙар әйҙәгеҙ таҡмаҡ әйтешеп алайыҡ.
Барыһы бергә. Әйҙә, әйҙә. (Ҡыҙҙар менән малайҙар ҡапма –ҡаршы торалар)
Ҡыҙҙар: Һыу буйында талдарҙан,
Ситән үрә малайҙар.
Үҙҙәре бик шаяндар,
Бейейҙәр ҙә, йырлайҙар.
Ай дубыр - дубая,
Вай дубыр-дубая.
Тыпыр- тыпыр бейеганда.
Кәүҙәләр матурая.
Малайҙар: Йылға буйы тал тирәк,
Һайлай белергә кәрәк.
Беҙҙең кеуек шәп егеттәр,
Күп түгел шул бик һирәк.
Ай дубыр - дубая,
Вай дубыр-дубая.
Тыпыр- тыпыр бейегәндә.
Кәкре аяҡ турая.
Ҡыҙҙар : Шәп егеттәр килгәндәр,
Күҙәтәек әҙерәк.
Сың-сың тәңкәләре
Әйтегеҙсе тиҙерәк
Ай дубыр - дубая,
Вай дубыр-дубая.
Егеттәрҙе маҡтаһаң
Егеттәр ҡупырая.
Малайҙар : Ситән буйында ҡыҙҙарҙың
Тәңкәләре ней һөйләй?
Тыпыр – тыпыр бейегеҙсе,
Бейегеҙ тейеп көйләй.
Ай дубыр - дубая,
Вай дубыр-дубая.
Тыпыр- тыпыр бейеганда.
Кәүҙәләр матурая.
1-се ҡыҙ. Әйҙәгеҙ уйын уйнап алайыҡ.
Барыһы бергә. Әйҙә, әйҙә.
“Наза” бейеүен бейейҙәр.
3-се малай. Инәй, нимә аңлата ул “Нардуған” һүҙе?
Инәй. “Нар” ул “Ҡояш” тигәнде аңлата. Нардуған – Ҡояш тыуған көн. Борон-борон заманда ата-бабаларыбыҙ оҙон-оҙаҡ төндәрҙә, иң ҡыҫҡа көндәрҙә Ҡояшҡа мөрәжәғәт иткәндәр: “Нар, туған, йөҙөң менән беҙгә борол инде!” Көн оҙая башлағас, Ҡояш кешеләрҙе тыңлап, йөҙө менән борола икән, тип ышандырған. Ҡышҡы Нардуған декаберҙең 25-нән байрам ителгән.
1-се малай. Бөгөн Ҡояш тыуған көн,
Оло байрам – Нардуған,
Әйҙә бергә әйләнәйек-
Барыбыҙҙа бер туған.
Ҡулға – ҡул тотоношоп, башҡорт халыҡ йыры “Нардуғанды” башҡаралар.
Һин – уртала, ә беҙ ситтә
Әйләнәбеҙ Нардуған,
Әйҙә, бергә әйләнәйек-
Нардуғанға кил, туған.
Нардуған, Нардуған,
Нардуғанға кил туған,
Нардуғаным, йырлы бул
Табыныбыҙ йырлы бул,
Матур шиғыр, көйлө бул.
Нардуған, Нардуған,
Нардуғанға кил туған.
Ҡыҙҙар. Инәй, ноҡот һал әле: кем килер икән беҙҙең байрамға?
Инәй ноҡот һала.
Инәй. Оҙон-оҙаҡ юл булыр,
Беҙгә кем килә булыр?
Ноҡотҡа берәүҙең һыны төшә:
Үҙе ҡарт, үҙе дәрт.
Уның байрамда булыуы шарт.
Селлә бабай инә.
Селлә бабай. Бына, Нардуған байрамына ашыға-ашыға килеп еттем.
1-се малай. Әйҙәгеҙ, Селлә бабайҙы бейетеп алайыҡ әле.
Балалар. Әйҙәгеҙ, әйҙәгеҙ.
Бөтәһе бергә таҡмаҡ әйтә.
Баҫ әле, Селлә бабай,
Оҫта баҫаһың ҡалай.
Беҙҙең менән йырлап-бейеп,
Күңелең ас бер талай.
Баҫ, баҫ иҙәнгә,
Иҙәнебеҙ имән дә.
Рәхмәт һиңә бабайыбыҙ,
Нардуғанға килгәнгә!
Селлә бабай бейеп туҡтай.
Селлә бабай. Балала, һеҙ һыуыҡтан ҡурҡмайһығыҙмы? Әйҙәгеҙ тикшереп ҡарайыҡ.
Уйын уйнау “Өшөтәм”.
Уйнап бөткәс балалар Селлә бабайҙы ихтирам итеп, түргә- инәй эргәһенә ултырталар.
1-се ҡыҙ.. Әйҙәгеҙ, малайҙар ат сабыштырып алһындар.
Уйын “Таһыл егет”.
Балалар. Әйҙәгеҙ, әйҙәгеҙ.
2-се ҡыҙ.. Ҡыш тураһында йыр ҙа йырлап алайыҡ.
Йыр “Ҡар бөртөктәре”.
1-се малай. Әйҙәгеҙ, Ҡояшыбыҙға мөрәжәғәт итеп дан әйтәйек.
Нар ҡояшым, сыҡ инде,
Һинән нурлы юҡ инде,
Ас һин яҡты күҙеңде,
Күрһәт нурлы йөҙөңдө.
Бөтәһе бергә. Миһырбанлы Ҡояшым.
Барына нур ҡояһың,
Доньялағы бар йәнлегең
Иркәләйһең, һөйәһең!
1-се хужабикә. Малыбыҙға һөт килһен
Йот килмәһен, туҡ килһен.
Ҡортобоҙ осһон кейәнән.
Ҡолон тыуһын бейәнән.
Тай-тулағыбыҙ туҡ булһын,
Тауығыбыҙ күп булһын.
Барыбыҙға һаулыҡ,
Һаулыҡ-үҙе ҙур байлыҡ!
Селлә бабай. Киң ризыҡ, киң дәүләт бирһен, иҫләмәгән, уйламаған ерҙән ғәйеп ҡаҙналығы ризыҡтар бирһен!
Селлә бабай. Байрамыбыҙ урамда үтһен. Рәхим итегеҙ урамға, балалар!
Музыка уйнай. Күмәкләп урамға сығалар. Һәм хәрәкәтле халыҡ уйындары уйнайҙар.
Алыш— балалар
Уйнаусылар сүкәйгән килеш тубыҡтарына ҡайыш йәки
Кем аунамай ҡала, шул еңеүсе була. Был уйынды икегә бүленеп тә уйнарға була.
Аҡ тирәк-күк тирәк
Балалар икегә бүленеп бер-берһенән 20—30 метр йыраҡлыкта теҙелеп баҫалар. Уйнаусылар бер-берһе менән ҡулға-ҡул тотоношалар. Беренсе яктағылар икенсе яҡтағыларға ҡысҡырып таҡмаҡлайҙар:
Ҡабыр-ҡабыр ҡабырсаҡ,
Ат башында кимерсәк.
Аҡ тирәк- күк тирәк
Беҙҙән һеҙгә кем кәрәк?
Ҡаршы яҡтағылар яуап бирәләр:
Ҡап- ҡап ҡабырсыҡ,
Ҡабырсығым кимерсәк,
Уҡ аттым, батманы,
Һәмгелсәгем ҡатманы,
Аҡ та кәрәк, күк тә кәрәк,
Энә менән еп тә кәрәк,
Ҡашығаяҡ йыуылмаған,
Аҡ тирәк күк тирәк
Ал да кәрәк, гөл дә кәрәк,
Беҙгә иң матур йырсыбыҙ
Алма атлы ҡыҙ кәрәк.
Исеме сыҡҡан уйынсы ҡаршы яктар сафын йүгереп барып өҙөп сығарға тырыша. Өҙә алһа, бер уйынсыны эйәртеп үҙ яғына алып ҡайта. Өҙә алмаһа, шул яҡта ҡала. Уйын шул тәртиптә, бер яҡта уйынсылар бөткәнсе дауам итә.
Төлкө һәм тауыҡтар .
Балалар үҙҙәре араһыннан «төлкө», «әтәс» һайлап ҡуялар. Ҡалғандары «тауыҡтар» була. Төлкө бер ситкә китеп үҙенә оя билдәләй. Тауыҡтар ҙа шаҡмаҡ һыҙып һарай яһайҙар һәм шунда урынлашалар. Шул вакыт әтәс ҡысҡырып ебәрә, тауыҡтар уянып һарайҙан сығалар. Әтәс тауышына үҙ ояһында йоҡлап ятҡан төлкө уяна һәм тауыҡтарға һөжүм итә башлай. Төлкөнө күргәс, әтәс тауыҡтарҙы һарайға саҡыра, ә үҙе төлкө менән көрәшкә сыға. Әгәр төлкө берәр тауыҡты тотһа, ул тауыҡ төлкөгә әйләнә, төлкө иһә тауыҡ була. Тауыҡ тотолған һайын, яңы «әтәс» билдәләнә, алдағы әтәс тауыҡҡа әүерелә.
Төлкө булмайынса ҡалған тауыҡ еңеүсе була.
Поделиться:


text:
Мал аҙығы культуралары планлаштырылған майҙандың 6 процентында сабылған
Республиканың күп райондары ауыл хужалығы предприятиелары әлеге ваҡытта мал аҙығы әҙерләү кампанияһына тотондо. Һигеҙ районда ғына ҡайһы бер объектив сәбәптәр арҡаһында сабыуға төшмәгәндәр әле.
Сабыу буйынса алдынғылар рәтендә Саҡмағош һәм Ауырғазы райондары мал аҙығы әҙерләүселәре бара. Был райондар хужалыҡтарында мал аҙығы әҙерләү маҡсатына бүленгән культуралар майҙандарының 16 һәм 15 проценты сабылған. Бишбүләк районы эшсәндәренең дә һөҙөмтәләре яҡшы, унда мал аҙығы майҙандарының 13 проценты сабылған. Был район хужалыҡтарында планға ҡарата 16 процент бесән әҙерләнгән. Мәләүез районы ауыл хужалығы предприятиеларында ла күрһәткестәр насар түгел. Бында бесән һәм сенаж әҙерләү алып барыла.
БР Ауыл хужалығы министрлығының мал аҙығы әҙерләү бүлеге начальнигы Рафаэль Сафин әйтеүенсә, мал аҙығы әҙерләү республиканың 33 районында алып барыла, 23 районда сенаж һалалар.
Бөгөн Башҡортостанда 77 мең гектар мал аҙығы культуралары сабылған, был республика планының 6 процентын тәшкил итә. 24 мең тонна бесән һәм 69 мең тонна сенаж әҙерләнгән. Бер шартлы мал башына бер центнерға яҡын тупаҫ һәм һутлы мал аҙығы берәмеге әҙерләнгән.


text:
Бәләкәй һәм урта бизнес проблемалары тикшерелә
Өфөнөң Эшҡыуарҙар союзы 22-25 сентябрҙә "Аҡбуҙат" ипподромы Манежында үткәреләсәк "Урал төҙөлөш индустрияһы-2009" форумына һәм "Аҙ ҡатлы төҙөлөш" республика махсус күргәҙмәһенә әҙерләнә башланы. Күргәҙмәләр сиктәрендә "Ер һәм милек мөнәсәбәттәре өлкәһендә бәләкәй һәм урта бизнес проблемалары" түңәрәк өҫтәле үткәреләсәк. Уны ҡала прокуратураһы менән берлектә Өфөнөң Эшҡыуарҙар союзы ойоштора.
Шуның менән бәйле ойоштороу комитеты ултырышы үткәрелде, унда түңәрәк өҫтәлдең төп маҡсаттары һәм бурыстары билдәләнде. Тикшереүгә сығарылған темалар араһында — республикала эшҡыуарлыҡ үҫешен тотҡарлаусы бәләкәй һәм урта бизнес проблемаларын асыҡлау, эшҡыуарҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау маҡсатында ер участкаларына рөхсәт документацияһы төҙөү процедураларын камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр эшкәртеү.
Эшлекле һөйләшеү ойоштороу өсөн Өфө Эшҡыуарҙар союзы бөтә ҡыҙыҡһынған кешеләргә түңәрәк өҫтәл үткәреү буйынса үҙ һорауҙарын һәм тәҡдимдәрен souzufa@ufamail.ru электрон адресы буйынса ебәрергә тәҡдим итә. Бәйләнеш телефоны: 241-47-44.


text:
Июлдә республика урмандарында юғары янғын ҡурҡынысы фараз ителә
Ҡатмарлы янғын хәле июлдә Башҡортостандың көньяҡ урмандарында фараз ителә, тип хәбәр итә республика Урман хужалығы министрлығының матбут хеҙмәте. Уның параметрҙары уртаса күп йыллыҡ күрһәткестәрҙән юғарыраҡ булыуы ихтимал.
Тәбиғи янғындар менән бәйле ғәҙәттән тыш хәлдең хәүеф прогноздарын июнгә гидрометеорологик мәғлүмәттәр һөҙөмтәләре, Рәсәй Гидрометеорология үҙәгенең июлгә оҙаҡ сроклы һауа температураһы һәм яуым-төшөм прогноздары һәм «Авиа урман һағы» федераль бюджет учреждение анализдары нигеҙендә Рәсәй урман хужалығы әҙерләгән.
Волга буйы федераль округында юғары янғын хәүефе шулай уҡ Ырымбур өлкәһенең үҙәк өлөшөндә күҙаллана.
Әлеге ваҡытта республикала урман янғындары юҡ.


text:
Нефтекамала республиканың иң яҡшы романс оҫталары сығыш яһай
Нефтекама ҡалаһында “Романсиада -2009” республика романс башҡарыусылар конкурсы бара. Быйыл унда республиканың төрлө төбәктәренән 103 вокалсы ҡатнаша. Улар араһында профессиональ йырсыларҙан тыш, ун ике йәштән башлап үҙешмәкәр башҡарыусылар ҙа бар. Ижади бәйге өс номинация буйынса үткәрелә: “профессиональ башҡарыу”, “ үҙешмәкәр башҡарыу”, “рус романсы өмөтө”.
Жюри рәйесе – БР халыҡ артисы Вәхит Хызыров, эксперт комиссияһы составына Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы, Өфө сәнғәт училищеһы, Октябрьский музыка училищеһы уҡытыусылары инде.
“Романсиада” программаһында ике конкурс туры һәм гала-концерт. Конкурсты асыу һәм уның ике туры Нефтекама ҡалаһының Балалар музыка мәктәбендә була. Конкурсты тантаналы ябыу һәм гала-концерт бөгөн кисен, 19 сәғәттә, “Нефтселәр” мәҙәниәт һәм ижад һарайында үтәсәк.


text:
Күсемһеҙ милек күргәҙмәһе асылды
Өфөлә, «Аҡбуҙат» ипподромында, «Күсемһеҙ милек. Яҙ-2010» XIV күргәҙмә-йәрминкәһе асылды. Ошонда уҡ «Финанстар йәрминкәһе» һәм «Коттедж. Усадьба. Дача. Аҙ ҡатлы һәм ағас йорттар һалыу» күргәҙмәләре лә эшләй башланы. Уларҙы ойоштороусылар — Башҡортостан Республикаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте һәм «Азимут» Күсемһеҙ милек буйынса берҙәм мәғлүмәт хеҙмәте.
Күсемһеҙ милек күргәҙмәһе Өфөлә даими рәүештә йылына ике тапҡыр үткәрелә һәм баш ҡала тормошонда мөһим ваҡиға булып тора. Уның төп бурысы – тармаҡ профессионалдарын берләштереү һәм халыҡҡа һатыу-һатып алыу һәм күсемһеҙ милек менән башҡа операциялар үткәреү мәсьәләләре буйынса аңлатыу эше алып барыу.
Программала тематик семинарҙар һәм конференциялар үткәреү ҡаралған. Быйыл экспозицияла яңы проект — «Буш майҙандар йәрминкәһе» — бирелә, унда хужалар һәм коммерция күсемһеҙ милке менән идара итеүселәр сауҙа, офис һәм склад биналарын тәҡдим итә.
«Күсемһеҙ милек. Яҙ-2010» XIV күргәҙмә-йәрминкәһе 24 апрелгә тиклем эшләйәсәк.


text:
Башҡортостанда йәшәүсе гүзәл заттар сәскәләргә күмеләсәк
Башҡортостанда гүзәл заттар сәскәләрһеҙ ҡалмаясаҡ. Урындағы сәскә үҫтереүселәр ҡатын-ҡыҙҙар өсөн йола буйынса бүләктәр әҙерләгән. 8 Март байрамы алдынан «Башҡортостан сәскәләре» предприятиеһы 50 мең тюльпан һәм 10 мең роза сәскәһе үҫтергән. Дизайнерҙар матур гөлләмәләр ҙә әҙерләгән.
Үҫтерелгән сәскәләрҙең яртыһы үҙ эйәләрен тапҡан да инде. Республика ойошмалары һәм айырым кешеләр төп заказсылар иҫәбендә. Барлыҡ сәскәләр ҙә ҙур һорау менән ҡуллана. Ҡағиҙә булараҡ, һәр тюльпан һәм роза сәскәһе гүзәл заттарҙың нәфис ҡулдарына эләгә.


text:
Рөстәм Хәмитов энергетика буйынса Рәсәй Дәүләт советы Президиумы ултырышында ҡатнашасаҡ
11 мартта Саян-Шушенский ГЭС-ында ил Президенты Дмитрий Медведев Рәсәй Дәүләт советы Президиумының энергетиканы үҫтереү мәсьәләләренә һәм энергияны һөҙөмтәле ҡулланыу проблемаларына арналған ултырышын үткәрәсәк.
Көн элгәре Абаканға — Хакасияның баш ҡалаһына, Рәсәй Дәүләт советы Президиумы ултырышында ҡатнашыу өсөн һигеҙ төбәк етәксеһе, шул иҫәптән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов килде. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, республика башлығы Рәсәй Дәүләт советы Президиумының әлеге составына 2010 йылдың декабрендә инде.


text:
Төбәктә закондар сығарыу конкурсы тамамланды
Төбәктә «Башҡортостан Республикаһының закон сығарыусыһы» норматив хоҡуҡи акттар конкурсы тамамланды, ул БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы башланғысы менән үткәрелде.
Конкурс бөтә Рәсәй проекты сиктәрендә уҙғарылды. Унда студенттар, аспиранттар, учреждение хеҙмәткәрҙәре, юридик фәндәр кандидаттары һәм докторҙары, Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең һайланған органдары ҡарамағындағы Йәштәр советтары ағзалары ҡатнашты. Тәҡдим ителгән эштәр иҡтисадты һәм эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә, белем биреү кимәлен һәм сифатын арттырыуға, фәнде һәм инновацион мөмкинлектәрҙе үҫтереүгә, граждандарҙың мәшғүллек һәм эшкә урынлашыу кимәлен арттырыуға, төҙөлөш комплексын һәм ер мөнәсәбәттәрен, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ системаһын үҫтереүгә, демографик хәлде (шул иҫәптән һаулыҡ һаҡлау системаһын) яҡшыртыуға, суд системаһын һәм процессуаль ҡануниәтте камиллаштырыуға йүнәлтелгән ине.
Конкурс комиссияһы еңеүселәрҙе ун номинацияла билдәләне. Улар: «Иҡтисадты һәм эшҡыуарлыҡты үҫтереү», «Транспорт системаһын үҫтереү», «Демографик хәлде яҡшыртыу», «Суд системаһын һәм процессуаль ҡануниәтте камиллаштырыу», «Граждандарҙың хоҡуҡи белемен һәм ижтимағи-сәйәси әүҙемлеген арттырыу, йәмәғәт секторын үҫтереү», «Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр өлкәһендәге мәсьәләләрҙе хәл итеү», «Мәҙәниәт һәм мәғлүмәт өлкәһендә хоҡуҡи мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү», «Хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү һәм хоҡуҡ тәртибен һаҡлауҙа граждандарҙың ҡатнашыуы», «Халыҡты социаль яҡлау өлкәһендә ҡануниәтте камиллаштырыу», «Йәштәр сәйәсәте өлкәһендә ҡануниәтте камиллаштырыу».
Йәштәр йәмәғәт палатаһы рәйесе Николай Самойленко конкурстың республикала уңышлы үтеүен билдәләне.
– 2011 йылда конкурсҡа 15 эш тәҡдим ителһә, быйыл проекттар һаны 45-кә барып баҫты, — тине Николай Самойленко. – Эштәр төрлө йүнәлештәрҙә башҡарылған. Проекттар сиктәрендә теге йәки был хәлгә яңыса ҡараш тәҡдим ителде, ҡануниәтте камиллаштырыу буйынса яңы идеялар булды.
«Башҡортостан Республикаһының закон сығарыусыһы» конкурсында еңеүселәр яҡын арала үҙҙәренең проекттарын Йәштәр йәмәғәт палатаһы комиссияларында яҡлаясаҡ.


text:
Стәрлетамаҡ районының бала баҡсалары ҡала сабыйҙарын ҡабул итергә әҙер
Стәрлетамаҡ районы хакимиәте Стәрлетамаҡ ҡалаһынан 20 километр алыҫлыҡта урынлашҡан ауылдарҙа мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларын реконструкциялау һәм уларға капиталь ремонт үткәреү проектын әҙерләй. Был хаҡта район хакимиәте башлығы Раэль Рәхмәтуллин көн элгәре республика Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашыу барышында һөйләне.
— Стәрлетамаҡ районы ҡабул ителгән нормативтарға ярашлы мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары менән тәьмин ителгән, — тип хәбәр итте муниципалитет башлығы. – Бөгөнгө көндә районда 22 бала баҡсаһы эшләй, уларҙа 1057 сабый тәрбиәләнә. Шулай уҡ 18 белем биреү мәктәбендә 348 бала шөғөлләнә. Әлеге ваҡытта район хакимиәте Стәрлетамаҡ ҡалаһынан 20 километр алыҫлыҡта урынлашҡан ауылдарҙа мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларын реконструкциялау һәм уларға капиталь ремонт үткәреү проектын әҙерләй. Әлеге бала баҡсаларына ҡала балаларын урынлаштырыу иҫәбенә ундағы буш урындарҙы бөтөрөү проекттың төп маҡсаты булып тора. Асыҡланыуынса, күпселек ата-әсәләр сабыйҙарын ҡаланан яҡын урынлашҡан ауылдарҙағы бала баҡсаларына йөрөтөргә әҙер. Был маҡсаттарға ирешер өсөн дүрт бала баҡсаһына капиталь ремонт үткәреү талап ителә.
Республика Президенты был башланғысты хупланы.
— Ҡаланан ситтә урынлашҡан бала баҡсаһы – тағы ла яҡшыраҡ, сөнки унда саф һауа, — тигән фекерен белдерҙе Рөстәм Хәмитов. – Стәрлетамаҡ сабыйҙары ҡала янында урынлашҡан ауылдарҙағы бала баҡсаларына йөрөй башлһа, миңә хәбәр итегеҙ. Артабан был йүнәлештә бергәләп эшләйәсәкбеҙ.
Стәрлетамаҡ хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бала баҡсаларына ете меңдән ашыу сабый сиратта тора. Бөгөнгө көндә ҡалала йәмғеһе 59 мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы эшләй.


text:
"Башфармация" "Ирҙәр һаулығы" акцияһын башлайФото: Андрей Старостин
"Башфармация" "Ирҙәр һаулығы" акцияһын башлай
"Башфармация" "Ирҙәр һаулығы" акцияһын башлайФото: Андрей Старостин
Ватанды һаҡлаусылар көнө алдынан БР «Башфармация» дәүләт унитар предприятиеһының дарыуханалар селтәрендә «Ирҙәр һаулығы» хәйриә акцияһы башлана. Сара Башҡорт дәүләт медицина университеты, Башҡортостан Республикаһы Урологтар йәмғиәте менән үҙ-ара килешеп үткәрелә. «Башинформ» агентлығында үткәрелгән матбуғат конференцияһында БР «Башфармация» дәүләт унитар предприятиеһы генераль директоры Марсель Тойғонов хәбәр итеүенсә, акцияның бурысы – урологик ярҙамды һәр кем ала алырлыҡ итеп ойоштороу, ауырыуҙарҙы асыҡлауҙы яҡшыртыу, иртә стадияла диагностиканы камиллаштырыу.
Акцияға Өфөнөң 13 дарыухана учреждениеһы, шулай уҡ республиканың 25 ҡалаһы һәм районы дарыуханалары йәлеп ителәсәк. Консультацияларҙы юғары һәм беренсе квалификация категориялы врач-урологтар үткәрәсәк.
«Сер түгел, ирҙәрҙе үҙ теләктәре менән врачҡа килтереү бик ҡатмарлы. Носилка менән алып сығырлыҡ хәлгә етмәйенсә, ул врачҡа бармаясаҡ, — ти БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш урологы Валентин Павлов. - Ә бит ауырыуҙы һуңынан оҙаҡ дауалауға ҡарағанда, алдан иҫкәртеү яҡшыраҡ. Етмәһә, иртә диагностика хирургик ысул менән дауалауға еткермәйенсә, консерватив ысул менән дауалау мөмкинлеге бирәсәк».
Шуға күрә лә «Башфармация» селтәренең ҡайһы бер дарыуханаларында ошондай акция үткәрергә ҡарар ителде лә. Акция 2010 йылдың 15 февраленән 19-ына тиклем барасаҡ.


text:
«Полиэф» һалым льготалары аласаҡ Фото: Андрей Старостин
«Полиэф» һалым льготалары аласаҡ
«Полиэф» һалым льготалары аласаҡ Фото: Андрей Старостин
Башҡортостан хөкүмәте «Полиэф» асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән инвестиция килешеүе төҙөнө, уға ярашлы полиэтилентерефталат (ПЭТФ) производствоһын киңәйтеү проектын бойомға ашырғанда компанияға һалым льготалары биреү күҙаллана.
Проект ПЭТФ етештереү күләмен йылына 140 мең тоннанан 210 мең тоннаға тиклем арттырыуға йүнәлтелгән һәм Башҡортостан Республикаһының өҫтөнлөклө инвестиция проекттары исемлегенә инә. Компаниянан хәбәр итеүҙәренсә, проектты тормошҡа ашырыу осоро – 2011 – 2013 йылдар. Инвестицияларҙың дөйөм күләме – 1 887,356 миллион һум. Әлеге ваҡытта технологик ҡорамалдар килтерелә, төҙөлөш-монтаж эштәре алып барыла.
Инвестиция килешеүенә ярашлы, «Полиэф» ПЭТФ производствоһын киңәйтеү проекты сиктәрендә һалым льготалары аласаҡ.
«Полиэф» асыҡ акционерҙар йәмғиәте терефталь кислотаһы һәм полиэтилентерефталат – полимер төргәктәр өсөн сеймал – етештерә. Төп акционер – «Сибур» холдингы. Акцияларҙың 17,5 проценты Башҡортостандыҡы.


text:
Рөстәм Хәмитов беренсе курс студенттарын уҡыу йылының башланыуы менән тәбрикләнеФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов беренсе курс студенттарын уҡыу йылының башланыуы менән тәбрикләне
Рөстәм Хәмитов беренсе курс студенттарын уҡыу йылының башланыуы менән тәбрикләнеФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
1 сентябрҙә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Салауат Юлаев майҙанында ойошторолған «Башҡортостан студенттары парады – 2015» байрамында булды.
Республика етәксеһе беренсе курс студенттарын уҡыу йылының башланыуы менән ҡотланы һәм уларға символик студент билетын тапшырҙы.
– Башҡортостанда беренсе курс студенттарының һаны 11 мең. Иң яҡшы уҡыусылар университеттарға уҡырға инде. Бер ҡайҙа ла китмәнеләр, беҙҙә тороп ҡалдылар, уҡыйҙар һәм республикабыҙҙа эшләйәсәктәр. Һеҙ беҙгә кәрәк. Йәштәрҙең белеме, энергияһы һәм оптимизмы кәрәк, – тине төбәк Башлығы. – Күпмелер ваҡыттан һуң беҙгә, өлкән быуынға, алмашҡа киләсәкһегеҙ. Юлыбыҙҙы дауам итәсәкһегеҙ. Һеҙ ҙә беҙҙең кеүек үк илебеҙҙе яратасаҡһығыҙ.
Студенттар, үҙ сиратында, Рөстәм Хәмитовҡа юғары уҡыу йорттарының лозунгы яҙылған гитара бүләк итте.


text:
Бөгөн - география һәм әҙәбиәт буйынса имтихан көнө
1 июндә республика мәктәптәрен тамамлаусылар БДИ форматында ике имтихан тапшыралар. Был һайлау буйынса имтихандар: география һәм әҙәбиәт.
БР Мәғариф министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостанда был ике дисциплина буйынса имтихан тапшырыу өсөн бөтәһе 70 ҡабул итеү пункты асылған.
География буйынса берҙәм дәүләт имтиханын 180 минут (өс сәғәт) дауамында 1,5 мең уҡыусы тапшырасаҡ.
Әҙәбиәт буйынса имтиханға 240 минут (дүрт сәғәт) бүленгән, унда ла 1,5 меңгә яҡын уҡыусы ҡатнаша.
Һәр имтихан ҡабул итеү пунктында йәмәғәт күҙәтеүселәре һәм Дәүләт имтихан комиссияһы вәкилдәре эшләй. Улар БДИ-ны үткәреү тәртибенә контроллек итә.
География һәм әҙәбиәт буйынса БДИ һөҙөмтәләре бер аҙнанан һуң билдәле буласаҡ.
4 июндә сираттағы БДИ — мотлаҡ берҙәм дәүләт имтихандарынан икенсеһе — математика буйынса (беренсеһе — рус теле буйынса — 29 майҙа үтте).


text:
Башҡортостанда урамдарҙы яҡтыртыу системаларын модернизациялау программаһы ҡабул ителде
2011 – 2015 йылдарға “Башҡортостан Республикаһының тораҡ пункттарын тышҡы яҡтыртыу системаларын модернизациялау” республика айырым маҡсатлы программаһы раҫланды. 21 мартта Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Хөкүмәтенең тейешле ҡарарына ҡул ҡуйҙы.
БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, Программаның I этабы (2011-2012 йылдар) урамдарҙы яҡтыртыуҙы инвентаризациялауҙы, булған терәктәр һәм линиялар буйынса уны ремонтлауҙы һәм иҫкергән яҡтыртҡыстарҙы энергияны һөҙөмтәлерәк файҙаланғандарына алмаштырыуҙы үҙ эсенә ала.
II этап (2013 – 2015 йылдар), энергияны һөҙөмтәле файҙаланыусы заманса технологиялар һәм материалдар ҡулланып, урамдарҙы яҡтыртыу буйынса яңы системалар төҙөүҙе, ғәмәлдәгеләрен реконструкциялауҙы һәм модернизациялауҙы күҙ уңында тота.
Программаны тормошҡа ашырыу һөҙөмтәһендә яҡтыртҡыстарҙы алмаштырыу ярҙамында электр энергияһын тотоноуҙы йылына 45,4 миллион киловатт-сәғәткә тиклем кәметеү (экономия ғәмәлдәге тарифтарҙа йылына 190,7 миллион һумға тиклем) күҙаллана. Бының өсөн энергияны һаҡсыл файҙаланыусы яҡтыртҡыстар өлөшө 2010 йылда 22,1 проценттан 2015 йылда 91,5 процентҡа тиклем арттырыласаҡ.
Республиканың тораҡ пункттары урамдарын, юлдарын, яр буйы урамдарын яҡтыртыу өлөшө 2010 йылдағы 48, 8 проценттан 2015 йылға 70 процентҡа тиклем күбәйтеләсәк. Өҫтәүенә, ғәмәлдәгеләренә өҫтәмә рәүештә 6,3 мең километр тышҡы яҡтыртыу селтәре һуҙыласаҡ һәм 87,5 мең яҡтыртыу нөктәһе ҡуйыласаҡ.
Программа сараларын финанслауҙың дөйөм күләме 1,72 миллиард һум тәшкил итә. Шуның 863 миллион һумы – Башҡортостан Республикаһы бюджеты средстволары.
Белешмә өсөн. Әле республиканың тышҡы яҡтыртыу системаһы 177 меңдән ашыу яҡтыртыу приборын, 380 мең самаһы терәүҙе, шул иҫәптән 0,4 киловатт көсөргәнешле 1 мең километрҙан ашыу кабель селтәре һәм 15 мең километрҙан ашыу бүлеү селтәре электр тапшырыу линияһын үҙ эсенә ала. Ләкин, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф һәм мәҙәни (айырыуса ауылдарҙа) объекттар территорияһын индереп, күп урамдар, юлдар, ихаталар тейешенсә яҡтыртылмай; ҡайһы ерҙә ул бөтөнләй юҡ.
Башҡортостан Республикаһының тораҡ пункттарында тышҡы яҡтыртыу системаһы торошон баһалау ғәмәлдәге кабель линияларының уртаса туҙыуы – 53 процент, ә һауа линияларыныҡы 61 процент тәшкил итеүен күрһәтә.
Файҙаланыу ваҡыты үткән 2950 километр тышҡы яҡтыртыу селтәре, 465 трансформатор подстанциялары һәм 603 туҡландырыусы пункттар ҡорамалы алмаштырылырға тейеш.
Үткәргесле һәм терегөмөшлө лампалар яҡтылыҡ сығанаҡтары дөйөм паркының 70 процентын тәшкил итә. Шул уҡ ваҡытта тутығыу йәки оптик бүлемдең булмауы һөҙөмтәһендә терегөмөшлө лампаларҙың яҡтылығы “Тәбиғи һәм яһалма яҡтыртыу” СНиП 23-05-95 талаптарына яуап бирмәй.


text:
Башҡортостандың социаль яуаплы учреждениелары Хөкүмәт дипломдары менән билдәләнде
Башҡортостандың социаль йәһәттән иң яуаплы ойошмалары республиканың хөкүмәт наградалары менән билдәләнде. «Юғары социаль һөҙөмтәлелек һәм социаль партнерлыҡ үҫеше өсөн — 2010» конкурсында еңеү яулаған предприятие етәкселәренә дипломдарҙы 6 июлдә социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрҙе көйләү буйынса Республика өс яҡлы комиссия ултырышында Хөкүмәт вице-премьеры Фидус Ямалетдинов тапшырҙы.
Призерҙар иҫәбендә — республиканың 9 бюджет һәм коммерция учреждениелары. Улар – Өфө дәүләт нефть техник университеты, Стәрлетамаҡтың беренсе ҡала поликлиникаһы, Өфөнөң Октябрь районы хакимиәте, Дүртөйлө районының «Коммунальник» муниципаль унитар предприятиеһы, «Сода» предприятиеһы, «Д.А.Черняев исемендәге Урал-Себер магистраль нефть үткәргестәр» компанияһы, Яңы Салауат йылытыу-электр үҙәге, «Мотор» фәнни-етештереү предприятиеһы һәм Өфөнөң Калинин районының һигеҙенсе аҙыҡ-түлек магазины.
Быйыл социаль яуаплы предприятиелар республика конкурсы алтынсы тапҡыр үткәрелә. Йыл һайын унда 300-гә яҡын ойошма ҡатнаша.


text:
Фото:
Эстонияла Салауат Юлаев тураһында икенсе китаптың презентацияһы үтте
Фото:
ӨФӨ, 2014 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Таллиндың (Эстония) Теллискиви ижади үҙәгендә 2014 йылдың көҙөндә донъя күргән китаптарҙың презентацияһы уҙҙы. Унда Эстонияның Мәҙәниәт министрлығы вәкилдәре, яҙыусылар, мөхәррирҙәр, әҙәбиәт һөйөүселәр ҡатнашты.
Тәҡдим ителгән яңы китаптар араһында «Ағиҙел» башҡорт мәҙәни йәмғиәте рәйесе Флүзә Хәйруллина төҙөгән «Эстония иҫләй. Салауат Юлаев» китабы ла бар. Китап башҡорт халҡының милли геройының тыуыуына 260 йыл тулыуға бағышланған. Баҫма Эстонияның «ТЕА» нәшриәтендә эстон һәм рус телдәрендә нәшер ителгән. Китаптың презентацияһы июлдә үтте.
Китаптың икенсе баҫмаһы октябрҙә донъя күрҙе. Унда Эстонияла һәм Башҡортостанда Салауат Юлаевтың тыуыуына 260 йыл тулыуға арнап уҙғарылған сараларҙың фотоһүрәттәре урын алған. Июлдә Эстония делегацияһы Башҡортостанда үткән сараларҙа – башҡорттар ҡоролтайы семинарында, «Салауат йыйыны» этно-фестивалендә ҡатнашты. Шул уҡ ваҡытта Эстонияла Башҡортостан делегацияһы ҡатнашлығындағы саралар уҙҙы.
«Эстония иҫләй. Салауат Юлаев» китабы Эстония мәктәптәре, юғары уҡыу йорттары һәм ҡала китапханаларына таратылды, шулай уҡ «Аполло» китап магазиндарында һатыла.
Әҙәби кисә башҡорт музыкаһы менән тамамланды. Таллин башҡорт йәмғиәте вәкилдәре Илнур Хәйруллин менән Рәсүл Ҡадиров ҡурайҙа һәм ҡумыҙҙа «Уралым», «Хан ҡыҙы», «Гөлнәзирә» башҡорт халыҡ көйҙәрен уйнаны.


text:
Өфө һыуҙы экономиялай башланы
Өфөлә һыуҙы ҡулланыу быйыл былтырғы менән сағыштырғанда һиҙелерлек кәмене. Был турала Өфө хакимиәтенең ҡала йәшәйешен тәьмин итеү буйынса идаралыҡ начальнигы Андрей Федосов хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, әгәр былтыр ҡалала тәүлегенә бер кешегә сағыштырмаса һыу ҡулланыу 308 литр тәшкил итһә, хәҙер ул 287 литрға тиклем кәмене. Бындай экономияға ресурстар ҡулланыуҙы кәметеү буйынса саралар иҫәбенә өлгәшелде. Өфөнөң ҡайһы бер коммуналь хужалыҡ предприятиелары энергия ресурстарын һаҡлау буйынса саралар барышында йыл башынан алып миллион ярым һумдан ашыу экономияланы.
Андрей Федосов шулай уҡ ҡаланы яңы йылытыу миҙгеленә әҙерләү тураһында ла һөйләне. Дөйөм алғанда, ҡышҡылыҡҡа Өфөлә 37 меңдән ашыу торлаҡ йортто һәм дөйөм ятаҡты, 670 һаулыҡ һаҡлау, мәғариф учреждениеһын, балалар йорттарын һәм баҡсаларын әҙерләргә кәрәк.
21 сентябрҙә ҡайһы бер медицина учреждениеларына һәм балалар баҡсаларына йылы бирелде. Ҡалған объекттар үҙ сиратын көтә. Тәүгеләрҙән булып, Андрей Федосов әйтеүенсә, мәктәпкәсә балалар һәм дауалау-профилактика учреждениелары, һуңынан башҡа уҡыу йорттары, торлаҡ фонды һәм предприятиелар йылы аласаҡ.


text:
Өфө ҡала Советының яңы составы билдәле булды
Өфө ҡала Советының яңы составы билдәле булды. Депутаттар исемлеге ҡала Советының рәсми сайтында бирелгән.
Яңы ҡала Советы составында дүрт фракция буласаҡ. Партия исемлеге буйынса «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһенән 12 кеше үткән: Евгений Семивеличенко, Павел Антипин, Шамил Кәбиров, Марат Вәсимов, Рәмил Ғүмәров, Андрей Борисов, Филүс Ишбулатов, Тимур Хәкимов, Борис Герасимов. Рәсәй Федерацияһының Коммунистар партияһынан – дүрт депутат: Рөстәм Хафизов, Александр Баутский, Руслан Нагаев, Мәғдән Әхмәтов. «Ғәҙел Рәсәй»ҙән — өс кеше: Любовь Белышева, Фәрит Ғиндуллин, Алексей Силин. Рәсәй Либераль-демократик партияһынан – икәү: Вячеслав Рябов, Галина Еремина.
Бер мандатлы һайлау округтары буйынса 18 депутат һайланған: Юрий Смирнов, Евгений Микрюков, Андрей Казанцев, Сергей Панченко, Салауат Ғималетдинов, Руслан Солтанов, Павел Васильев, Анатолий Горячев, Светлана Николаева, Артур Абдуллин, Айҙар Зөбәйеров, Кирилл Бадиков, Ирек Ниғмәтуллин, Айрат Фәттәхов, Андрей Носков, Иосиф Марач, Илдус Ғүмәров, Вадим Рыбинский.


text:
Фото:
Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡалдырма, әсәй!» китабының исем туйы булды
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 25 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта Айгиз Баймөхәмәтовтың етем балалар хаҡында «Ҡалдырма, әсәй!» китабының исем туйы булды. Ижади осрашыуҙар Башҡортостан студенттары ассоциацияһы башланғысы буйынса ойошторолдо. Йәш яҙыусы менән аралашыу өсөн олоһо ла, кесеһе лә килде.
Автор үҙе һөйләүенсә, уға китаптың яҙылыу тарихы, киләсәккә ижади пландары тураһында байтаҡ һорау биргәндәр. Сараны Сибай филармонияһы йырсыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Альберт Салауатовтың сығышы биҙәне. Уның башҡарыуындағы башҡорт халыҡ йырҙарын тыуған төйәгенән ситтә йәшәгән башҡорттар тын да алмайынса тыңланы, тип билдәләне Айгиз Баймөхәмәтов. Осрашыуҙан һуң яҙыусы автограф таратты.
«Йәш яҙыусының ижады хөрмәткә лайыҡ, — тине Мәскәү һәм Санкт-Петербургтағы Башҡортостан студенттары ассоциацияһы рәйесе Азат Бәҙрәнов. — Шуныһы ҡыуаныслы: башҡорт авторының әҫәре рус, татар, сыуаш теленә тәржемә ителә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Рәсәй йәмғиәте өсөн социаль етемлек темаһы бик мөһим, шуға күрә китап бер кемде лә битараф ҡалдырманы».
Санкт-Петербургтағы яҡташтар ойошмаһы рәйесе Люция Буканова киләсәктә бындай осрашыуҙарҙың йышыраҡ үткәреләсәгенә ышаныс белдерҙе.
Айгиз Баймөхәмәтов — башҡорт яҙыусыһы һәм журналист, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты. «Ҡалдырма, әсәй!» китабы Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә 20 мең дана тираж менән донъя күрҙе. Республиканың 20 районында уның исем туйы уҙҙы, М.Ғафури исемендәге Башҡорт драма театрында повесть буйынса «Хыялға ҡаршы» спектакле сәхнәләштерелде.


text:
Айнур Асҡаровтың яңы фильмы Рәсәй ҡалаларында күрһәтеләсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Тиҙҙән башҡорт режиссеры Айнур Асҡаровтың «Әсә» нәфис фильмы Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта, Һамарҙа һәм Пермдә күрһәтеләсәк.
19 апрелдә көндөҙгө сәғәт 2-лә Мәскәүҙең «Сатурн» кинотеатрында ҙур тамаша була.
Кинотаҫманың продюсеры һәм «Арҡайым продакшн» студияһы директоры Фәнил Ғәлимов хәбәр итеүенсә, фильм бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара форумдарҙа, кинофестивалдәрҙә ҡатнаша. Мәҫәлән, 21 апрелдән 25-нә тиклем башҡорт режиссерының ҡыҫҡа метражлы фильмы Һамарҙа «Балаларға — кино» халыҡ-ара кинофестивалендә, 18 майҙан 24-нә тиклем Чебоксар халыҡ-ара кинофестивалендә күрһәтелә. 10 майҙан 24-нә ҡәҙәр «Әсә» фильмы Анкарала Халыҡ-ара ғаилә фильмдары кинофестивале, 30 майҙан 31-нә тиклем Ульяновскиҙа «ТөбәкКино — 2015» төбәк кино төшөрөүселәренең бөтә Рәсәй форумы тамашасыларына тәҡдим ителә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, әлеге көндә фильм республика ҡала һәм райондарында күрһәтелә.


text:
Төбәктә торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре ғинуар-апрель айҙарында 13,5 процентҡа артҡан
Башҡортостанда ғинуар-апрель айҙарында барлыҡ финанслау сығанаҡтары иҫәбенә 4864 фатир файҙаланыуға тапшырылған, уларҙың дөйөм майҙаны 458,4 мең квадрат метр тәшкил итә, тип хәбәр итә Башҡортостанстат. 2012 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, был 13,5 процентҡа күберәк.
249,2 мең квадрат метр торлаҡ – ауыл ерендә, 209,2 мең квадрат метры ҡалаларҙа төҙөлгән.
Статистиктар торлаҡ төҙөлөшө йәһәтенән предприятие һәм ойошмаларҙың әүҙемләшеүен билдәләй. Улар 96,6 мең квадрат метр торлаҡ төҙөгән, үткән йылдың ғинуар-апрель айҙары менән сағыштырмаса, был 69,4 процентҡа күберәк. Шуларҙың 63,4 мең квадрат метры – күп ҡатлы йорттар, 33,2 меңе – аҙ ҡатлы йорттар.
Халыҡ үҙ иҫәбенә һәм кредит ярҙамында 3246 йорт төҙөгән, уларҙың дөйөм майҙаны 361,8 мең квадрат метр тәшкил итә (2012 йылдың тәүге дүрт айына ҡарата плюс 4,3 процент).
Быйыл сафҡа индерелгән торлаҡтың төп өлөшө элеккесә шәхси йорттарға тура килә. Шул уҡ ваҡытта Башҡортостандың торлаҡ төҙөлөшө структураһында уларҙың өлөшө бер йыл эсендә 85,9 проценттан 78,9-ға тиклем кәмегән.
Волга буйы федераль округында Башҡортостан ғинуар-апрель айҙарында торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре буйынса икенсе позицияны биләй. Беренсе урында Татарстан килә: унда был ваҡыт эсендә 880,8 мең квадрат метр торлаҡ төҙөлгән. Йән башына иҫәптә торлаҡты файҙаланыуға тапшырыу буйынса Башҡортостан округта дүртенсе урында килә.


text:
Башҡортостанда тағы ла ике шифахананы хосусилаштырыу шарттары баҫылды
ӨФӨ, 2016 йыл, 26 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостанда Асҡын һәм Мәсетле райондарында урынлашҡан «Танып» һәм «Ҡарағай» шифаханаларын хосусилаштырыу шарттары баҫылды. Төбәктең Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы документтарында билдәләнеүенсә, унитар предприятиелар яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт тип үҙгәртелә. Республика яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттә берҙән-бер ҡатнашыусы буласаҡ. Йәмғиәттең беренсе йыйылышына тиклем предприятиеларҙың етәкселеге яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең Директорҙар советына инәсәк һәм үҙҙәренең вазифаһын һаҡлап ҡаласаҡ. Хакимиәттәр яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтте теркәргә һәм милекте тапшырыу буйынса документтар әҙерләргә тейеш. Шулай уҡ бойороҡ менән аудитор компанияһы тәғәйенләнә.
Башҡортостандың дәүләт шифаханаларын хосусилаштырыу проекты быйыл яҙ билдәле булды. Республиканың ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры Евгений Гурьев аңлатыуынса, дәүләт унитар предприятиеларын тулыһынса дәүләт ҡатнашлығында акционерлаштырыу менеджмент сифатын яҡшыртыу, предприятиеның баҙар хаҡын күтәреү мөмкинлеген бирәсәк.
«Танып», «Йәшел сауҡалыҡ», «Красноусол», «Яҡтыкүл», «Янғантау», «Йоматау», «Ҡарағай», «Талҡаҫ», «Ассы» шифаханалары, шулай уҡ «Салют» шифахана-һауыҡтырыу лагеры 2016-2017 йылдарҙа дәүләт милкен хосусилаштырыу программаһына индерелгән.


text:
Өфө - Рәсәйҙең йәшәү өсөн иң уңай ҡалаларының береһе
«Урбаника» территориаль планлаштырыу институты үткәргән тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре буйынса, Рәсәйҙең йәшәү өсөн уңай булған ҡалалары рейтингы билдәләнде. Рәсәйҙең уртаса статистик гражданы ихтыяжына йүнәлтелгән булыуы уның төп үҙенсәлеге булып тора, шуға күрә «хаҡ/сифат» күрһәткесе ҡаланың рейтингтағы урынын билдәләүсе төп параметр булды.
Асыҡланыуынса, был критерий буйынса Мәскәү миллиондан ашыу халҡы булған тәүге өс ҡала иҫәбенә инмәгән. Тәүге өс урынды үҙ-ара Санкт-Петербург, Өфө һәм Новосибирск бүлеште. Ә Рәсәйҙең иң-иң яҡшы ҡалаһы тип Сургут танылды.
«Урбаника» институты версияһы буйынса, Рәсәйҙең тәүге ун йәшәү өсөн иң уңайлы ҡалаһы иҫәбенә киләһеләр ингән: Сургут, Төмән, Краснодар, Нижневартовск, Санкт-Петербург, Өфө, Старый Оскол, Новосибирск, Мәскәү, Мурманск.


text:
Башҡортостанда йыл башынан алып 1,1 миллиондан ашыу пассажир поездарҙа сәфәргә сыҡҡан
Быйыл ғинуарҙан мартҡа тиклем Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе вокзалдары һәм станцияларынан алыҫ араға йөрөүсе поездарҙа 250 меңдән ашыу пассажир сәфәргә сыҡҡан, был уҙған йылдағы ошондай уҡ күрһәткестән өс процентҡа күберәк. Ҡала яны поездары хеҙмәтенән 900 мең самаһы кеше файҙаланған.
Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, бөгөн тимер юл автомобиль транспорты менән уңышлы конкурентлыҡ итә. Клиенттарының тимер юлға лояль мөнәсәбәтен һаҡлауға ташламалар системаһы ла, яңы хеҙмәттәр (билеттарҙы интернет, транзакция һәм түләү терминалдары аша һатып алыу) индереү ҙә булышлыҡ итә. Миҫал өсөн, быйылғы йылдың 1 апреленән бер нисә пассажирҙар поездарында купе вагондарының өҫкө урындарына билеттарҙы 30 процентлы ташлама менән алырға мөмкин.


text:
Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты рәйесе урынбаҫары Руслан Саяхов скайп-конференцияла ҡатнашасаҡ
11 ноябрҙә «Асыҡ донъя. Кеше хоҡуҡтары өсөн» скайп-конференцияһы үтәсәк. Уның маҡсаты — уҡыусылар араһында хоҡуҡ белемдәрен пропагандалау буйынса көстәрҙе туплау һәм Кеше хоҡуҡтары декларацияһын пропагандалау.
Конференцияла ҡатнашыусылар баланың, ҡатын-ҡыҙҙарҙың, инвалидтарҙың, сит илдәрҙәге ватандаштарыбыҙҙың хоҡуҡтарын яҡлау мәсьәләләрен, хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлегенең башҡа аспекттарын тикшерәсәк. Конференцияның хөрмәтле ҡунаҡтары иҫәбендә — Башҡортостан Республикаһы мосолмандары Диниә назараты рәйесенең мәғариф, тышҡы бәйләнештәр һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш мәсьәләләре буйынса урынбаҫары Руслан Саяхов. Руслан Саяховтың сығышының темаһы – «Ислам һәм толерантлыҡ». Руслан хәҙрәт скайп-конференцияла ҡатнашыусыларҙың иғтибарын ислам толерантлығының идеологик нигеҙҙәренә йүнәлтәсәк.


text:
Куйбышев тимер юлында 11 айҙа 56,5 миллион тоннанан ашыу йөк ташылды
Быйыл 11 айҙа Куйбышев магистрале 56,5 миллион тоннанан ашыу йөк ташыны, был былтырғы ошо уҡ күрһәткестән 5,2 процентҡа артығыраҡ. Ташылған йөктәрҙең дөйөм күләмендә 56 процентын тиерлек нефть продукттары тәшкил итте.
Нефттән һәм уны эшкәртеү продукттарынан тыш, Куйбышев тимер юлында 30-ҙан ашыу номенклатура төркөмө йөктәре ташыла. Уҙған осорҙа 24 төр буйынса йөк ташыуҙы арттырыуға өлгәшелгән. Төҙөлөш материалдары һәм ҡара металл һыныҡтары ташыуҙа ла етди үҫеш билдәләнгән.
Төп номенклатура йөктәре ташыуҙа ыңғай үҫешкә магистраль яуаплылығы зонаһында эшләүсе төбәктәрҙең сәнәғәт ҡеүәтен аяҡҡа баҫтырыу һәм үҫтереү, тимер юлсыларҙың клиенттарҙы йәлеп итеү һәм яңы транспорт маршруттары ойоштороу өлкәһендә һөҙөмтәле эшләүе арҡаһында өлгәшелә.
Һәр ваҡыттағыса төп йөк ташыусыларҙың береһе булып Куйбышев тимер юлының Башҡортостан төбәге тора.


text:
Быйыл да "Георгий таҫмаһы" акция үтәсәк
Башҡортостанда сираттағы, дүртенсе тапҡырына "Георгий таҫмаһы" Бөтә Рәсәй акцияһы үтәсәк. Георгий таҫмалары һатып алыуға средстволар бүлеү тураһында бойороҡҡа БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев ҡул ҡуйған. "Дөйөм дәүләт идаралығы менән бәйле дәүләт функцияларын тормошҡа ашырыуға ҡаралған средстволарҙы кәметеү иҫәбенә" республика бюджетынан 50 мең һумға яҡын аҡса бүленде, тиелә бойороҡта. Акцияны, элекке кеүек, бөтә киң мәғлүмәт саралары яҡтыртасаҡ.
Хәтерегеҙгә төшөрөп үтәбеҙ, бер йыл элек Бөйөк Еңеүҙең 63 йыллығын байрам иткән көндәрҙә "Берҙәм Рәсәй" партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе һәм "Берҙәм Рәсәйҙең Йәш гвардияһы" Башҡортостан төбәк бүлексәһе активистары тарафынан республика буйынса 100 мең самаһы таҫма таратылғайны.


text:
Ҡупшыҡайҙар
Көйәҙ турғайҙар, ҡупшыҡайҙар, һылыуҡас турғайҙар — Европала, Азияның көньяғында һәм Төньяҡ Африкала йәшәй торған, аҡ, ҡара, көрән-ҡыҙыл, аҡһыл-көрән һәм һары төҫтәр ҡатыш ала булған һайраусы турғайҙар ырыуы.
Ағас һәм ҡыуаҡтарҙа, яр буйындағы үләнле әрәмәлектә оялайҙар. Баҡсалардҙа һәм парктарҙа йәшәйҙәр. күсмә ҡоштар. Һары башлы кәрлә турғай йыл дауамында йәшәй. Һоро, ҡоңғорт, йәшкелт-һары төҫтә булалар. Кескенә башлы, нескә тура суҡышлы. Ҡанаттары төрлө ҙурлыҡта. Түңәрәкләнеп килгән йә иһә киртләч ҡойроҡло. Әрәмә сыпсыҡтары йәшерен тормош алып бара, уларҙы һайрауҙары буйынса, фәҡәт оялау һәм бала сығарыу ваҡытында ғына күрергә мөмкин. Әлеге ҡоштарҙың оялары яһалыуы һәм урынашуы буйынса күп төрлө. Күбеһенсә — асыҡ, каса һымаҡ. Ерҙән бейек түгел — ағас һәм ҡыуаҡлыҡтарҙың ҡыуыш кәүсәһендә (әрәмә турғайы) йәки оҙон үлән һабаҡтары араһында (ҡамыш турғайы) урынлашалар. Ҡарағай турғайы ер өҫтөндәге ояларын эргәһенән керә торған ҡыуыш формаһында яһайҙар. 4—7 йомортҡа һалалар. Ҡамыш һәм ҡарағай турғайҙары бары тик хайуан аҙыҡтары: бөжәктәр һәм уларҙың личинкалары, үрмәксе һымаҡтар, ваҡ моллюсклар менән, ә ҡалғандары еләк һәм ваҡ сүп үлән орлоҡтары менән туҡланалар. Зарарлы бөжәктәрҙе юҡ итәләр. Август аҙағында әрәмә турғайҙары ҡышлау өсөн осоп китә башлайҙар.
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)


text:
РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле аппаратының эш төркөмө Өфөгә килде
Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле аппаратының өс һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән граждандарға дәүләт һәм муниципаль милектә булған ер участкаларын бушлай биреү практикаһына анализ яһау буйынса эш төркөмө Өфөгә килде. Төркөм етәксеһе – Тулы хоҡуҡлы вәкил ярҙамсыһы Юрий Золотарев.
Шишәмбе, 19 мартта, эш төркөмө Ауырғазы районының Толбазы ауылында, Ҡырмыҫҡалы районы үҙәгендә һәм Нуғайлыла (Өфө ҡалаһының Октябрьский районы) күп балы ғаиләләргә бушлай бүленгән ер участкаларын ҡараны.
БР Торлаҡ төҙөлөшө фондында эш төркөмө «Торлаҡҡа мохтаж граждандарҙы иҫәпкә алыу» автоматлаштырылған мәғлүмәт системаһы мөмкинлектәре менән танышты.
Бөгөн Башҡортостан Хөкүмәтендә кәңәшмә үтәсәк, унда әлеге сәфәргә йомғаҡ яһаласаҡ.


text:
Йәш ғалимдар бизнес проблемаларын тикшерәсәк
Өфө дәүләт нефть-техник университетында 20-22 майҙа "Бизнес һәм фән аҙналығы" үтәсәк. Уны ойоштороусылар — Рәсәй йәш ғалимдар союзының Башҡортостандағы Төбәк бүлексәһе һәм ӨДНТУ-ның Йәш ғалимдар советы.
"Бизнес һәм фән аҙналығы" программаһында семинар занятиелары планлаштырылған, уларҙы Башҡортостандың төп компаниялары етәкселәре үткәрәсәк. Тикшереү өсөн төп темалар — бизнеста йыш ебәрелгән хаталар, бизнесты үҫтереү алымдары һәм этаптары һәм һөҙөмтәле менеджмент.
Эшҡыуарлыҡ аҙналығында юғары уҡыу йорттары һәм фәнни үҙәктәрҙең бөтә йәш ғалимдары һәм хеҙмәткәрҙәре ҡатнаша ала.


text:
Татьяна Никанорова “Мөхәббәт тарихы” менән сығыш яһаясаҡ
Башҡортостандың халыҡ артисткаһы, халыҡ-ара конкурс лауреаты Татьяна Никанорованың “Мөхәббәт тарихы” исемле концерт-монографияһы иртәгә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында уҙасаҡ. Унда йырсының театр буйынса хеҙмәттәштәре Йәмил Әбделмәнов, Илһам Вәлиев, Владимир Копытов, Геннадий Родионов сығыш яһаясаҡ.
Татьяна Никанорова – ун йылдан ашыу Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының төп солистарының береһе иҫәпләнә. Опера театры труппаһы менән ул Мәскәүҙә үткән “Алтын маска” Милли театр фестивалендә “Тылсымлы флейта” (2006) һәм “Бал –маскарад” (2007) номинант спектаклдәрендә, Йәмил Әбделмәнов һәм “Забава” ансамбле менән берлектә камерный – вокаль музыка кисәләрендә ҡатнашты.


text:
Республикала һунарсылар өсөн ҡырағай йәнлектәрҙе аулауға лимит билдәләнде Фото: Андрей Старостин
Республикала һунарсылар өсөн ҡырағай йәнлектәрҙе аулауға лимит билдәләнде
Республикала һунарсылар өсөн ҡырағай йәнлектәрҙе аулауға лимит билдәләнде Фото: Андрей Старостин
Башҡортостанда 2013 йылдың 1 авгусынан 2014 йылдың 1 авгусына тиклемге осорға һунар ресурстарын аулауға лимит билдәләнде. 2013 йылдың 30 июлендәге РП-192 һанлы тейешле бойороҡҡа республика Президенты Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйҙы.
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, һунар ресурстарын аулауҙың максималь лимиты түбәндәгесә: мышы – 1192 баштан, себер ҡоралайы – 775, ҡабан – 8824, һоро айыу – 204, бурһыҡ – 262, һеләүһен 3 баштан артмаҫҡа тейеш.
Билдәләнгән һунарсылыҡ биләмәләрендә тояҡлы ҡырағай хайуандарҙы аулау һунарсылыҡ хужалыҡтары хеҙмәткәрҙәренең күҙәтеүе аҫтында буласаҡ, тип билдәләнеләр ведомствола.
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Йәнлектәр донъяһы объекттарын һаҡлау буйынса идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, үткән йыл менән сағыштырмаса, лимиттар ярайһы уҡ арттырылған.
Республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығына ҡырағай йәнлектәрҙе аулауға йәрәбә һалыуҙа ҡатнашыу өсөн һунарсыларҙан йәмғеһе 13 мең ғариза ҡабул ителгән.


text:
Башҡорт КВН лигаһы командаһы Астана акимы кубогында махсус бүләк отто
ӨФӨ, 2016 йыл, 13 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡорт асыҡ КВН лигаһының йыйылма командаһы Астана акимы кубогында махсус бүләккә лайыҡ булды. 9 сентябрҙә Ҡаҙағстандың баш ҡалаһында шаяндар һәм тапҡырҙар бәйгеһе үтте. Делегация туғандаш халыҡтың мәҙәниәте һәм көнкүреше менән танышты, шулай уҡ ҙур күңел асыу программаһы әҙерләнгәйне.
«Башҡорт асыҡ лигаһы Ҡаҙағстандың КВН союзына йылы ҡабул иткәндәре, шулай уҡ Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығына фестивалдә ҡатнашыу мөмкинлеге биргәндәре өсөн рәхмәт белдерә, — тип хәбәр итте Башҡорт асыҡ КВН лигаһы идараһы рәйесе Урал Кәримов. — Барыһы ла юғары кимәлдә ойошторолған ине. Унда йәштәр ҙә башҡорттар һәм Башҡортостан, дөйөм тарихыбыҙ һәм традицияларыбыҙ хаҡында яҡшы белә. Киләсәктә башҡорт һәм ҡаҙаҡ КВН лигалары араһында дуҫлыҡты үҫтерергә ниәтләйбеҙ».
Кубокта Ҡаҙағстандан 15 команда ҡатнашты. Сығыштар Астананың 1700 тамашасы һыйҙырышлы ҙур концерт майҙансыҡтарының береһендә ойошторолдо. Уйын Ҡаҙағстандың беренсе юлдаш телевидениеһында күрһәтелә.


text:
Әл-Фәләҡ сүрәһе
Әл-Фәләҡ сүрәһе (ғәр. Таң) – Ҡөрьәндәге 113-се сүрә, 5 аяттан тора. Әл-Мүғәүүизәтәйн сүрәләренә (Ән-Нәс менән бергә) керә. Сүрә Мәккәлә иңгән, Мәдинәлә тип әйтеүселәр ҙә бар.
Иңеү сәбәбе: Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи үә сәлләм сихыр арҡаһында ауырып китә. Шунан һуң ике фәрештә уға боҙом әйберҙәре ташланған ҡойоно күрһәтә. Ябраил фәрештә Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи үә сәлләмгә Әл-Мүғәүүизәтәйн сүрәләрен тапшыра. Һәр бәйләнгән төйөндө сискән һайын, уларҙы уҡып , Рәсүлуллаһ терелә.[1]
Йөкмәткеһе
Ғәрәпсәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِِ
1 قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ
2. مِن شَرِّ مَا خَلَقَ
3. وَمِن شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ
4. وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ
5. وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ
Транскрипцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Ҡуль әғүүҙү бираббил-фәләҡ.
2.Миң шәрри мәә халәҡ
3.Үә миң шәрри ғаасиҡин иҙәә үәҡаб
4.Үә миң шәррин-нәффәәҫәәти фил-ғүкәд
5. Үә миң шәрри хәәсидин иҙәә хәсәд
Мәғәнәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
- Әйт:«Таң Раббыһы Аллаһыға һыйынамын,
- яралтылган нәмәләрҙең яуызлығынан,
- һәм донъяны ҡараңгы ҡаплап алған ваҡыт яуызлығынан,
- һәм төйөндәргә өрөүселәрҙең яуызлығынан,
- һәм көнләшеүсе кешенең көнләшеп ғәмәл ҡылыуынан Аллаһыға һығынам ».
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ғәйшә р.ғ-нән тапшырыла
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡөрьән Кәрим – башҡорт, татар, урыҫ телдәренә тәржемәләр.
- Ҡөрьән Кәрим (транскрипциялар) //мөх. Нурмөхәмәт Сөйәрғолов // - Стәрлетамаҡ, ҡала типографияһы, 2007,609 бит.
- Тәсһилүл бәйән (Ҡөрьән Кәримдең еңеләйтелгән аңлатмаһы), 1-4 томдар – Ҡазан, 2004


text:
Рөстәм Хәмитов Куйбышев тимер юлы етәксеһе Сергей Соложенкин менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Куйбышев тимер юлы етәксеһе Сергей Соложенкин менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Куйбышев тимер юлы етәксеһе Сергей Соложенкин менән осраштыФото: Олег Яровиков
16 ғинуарҙа Республика йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Рәсәй тимер юлдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәте филиалы – Куйбышев тимер юлы начальнигы Сергей Соложенкин, уның урынбаҫарҙары Сергей Блохин һәм Дмитрий Новиков менән һөйләшеүҙәр үткәрҙе. Осрашыу барышында Өфөлә тимер юл вокзалын реконструкциялауҙы, Өфөнөң Көньяҡ тимер юл участкаһында икенсе тимер юл төҙөүҙе тамамлау мәсьәләләре, баш ҡалала «Ҡала электричкаһы» проектының мөмкинлектәре тикшерелде, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, «республика менән Куйбышев тимер юлы араһындағы мөнәсәбәттәр һәр ваҡыт яҡшы булды», Рәсәйҙең алдынғы төбәктәренең береһе булараҡ, Башҡортостан йөк ташыу күләмдәре буйынса тәүге өсәү иҫәбенә инә.
— Куйбышев тимер юлының элекке етәксеһе менән ярайһы уҡ ҙур эш программаһы төҙөгәйнек. Ул Өфө ҡалаһының Көньяҡ тимер юл участкаһында икенсе тимер юл төҙөүсе күҙ уңында тота. Шулай уҡ «Дим – Шакша» участкаһында тиҙ йөрөүсе электр поездары хәрәкәтен ойоштороу тураһында һөйләштек. Ҡала өсөн был мөһим, социаль проект булыр ине. Беҙгә ҡала эсендә тиҙ йөрөүсе транспорт кәрәк. Станциялар, платформалар, туҡталыштарҙы төҙөкләндереү буйынса ла һөйләшеү алып барҙыҡ, был йәһәттән эштәр башланған да инде, — тине Рөстәм Хәмитов.
Оҙаҡ төҙөлгән объекттар тураһында һүҙ йөрөтөп, республика башлығы тәү сиратта Өфөләге вокзалды атаны.
— Миллионлы ҡалаға биш йыл дауамында ла төҙөлөп бөтмәгән объекттың булыуы мәртәбә өҫтәмәй. Барлыҡ эштәрҙе үтәргә тейешбеҙ, — тине Президент. Уның билдәләүенсә, юлдарҙа һәм республика биләмәһендә булған участкаларҙа объекттар төҙөүгә, сәнәғәт производствоһы күләмдәрен арттырыуға урындағы властар үҙҙәре яғынан булышлыҡ итәсәк. Яңы предприятиелар төҙөләсәк.
— Инфраструктура булдырыу, тимер юлдар төҙөү мәсьәләләрен хәл итеү йәһәтенән һеҙҙең ярҙам кәрәк буласаҡ. Ҙур һәм ғәйәт ҙур предприятиелар Өфө эргәһендә быйыл төҙөлә башлаясаҡ. Пландар ҙур. Билдәләнгән йүнәлеш буйынса бергә эшләйек, — тине Рөстәм Хәмитов.
Сергей Соложенкин республика менән компания араһында төҙөлгән килешеүгә ярашлы башҡарылған эш тураһында ҡыҫҡаса һөйләне.
— Йөк ташыу күләмдәренең тотороҡлолоғо буйынса Башҡортостан беҙҙә һәр ваҡыт беренсе урында, — тип билдәләне Сергей Соложенкин. – Ыңғай динамика һаҡланды. Килешеп эш итеү буйынса яҡшы проекттарыбыҙ бар. Мәҫәлән, «Башнефть» менән автоматлаштырылған идара итеү системалары буйынса пилот проект бар. Артабан был тәжрибәне башҡа ҙур компанияларҙа ла ҡулланасаҡбыҙ.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, «Башнефть» һәм «Газпром нефтехим Салауат» компанияларының химия предприятиелары төҙөү буйынса ҙур инвестиция пландары бар.
Вокзал төҙөлөшө хаҡында һүҙ йөрөтөп, Сергей Соложенкин бюджетта был маҡсаттарға сығымдарҙың билдәләнәүе хаҡында әйтте. Әлеге ваҡытта проект дәүләт экспертизаһы үтә. 2014 йәки 2015 йылда барлыҡ эштәр тамамланырға тейеш. Шулай уҡ пассажирҙар платформалары яңыртыласаҡ.


text:
Ҡашҡалаҡ
Ҡашҡалаҡ (урыҫ. свиязь, лат. Anas penelope)— Палеарктика өлкәһендә оялай торған, аулау өсөн мөһим булған, уртаса ҙурлыҡтағы күсмә ҡош; өйрәктәр ғаиләһенә ингән һунар ҡошо.
Ҡашҡа өйрәк, ҡашҡалдаҡ, ҡашҡалтай. йорт өйрәгенән бәләкәйерәк. Яҙғы ата өйрәктең башы ерәнһыу көрән, маңлайы һәм түбәһе аҡһыл һары, һырты һәм ҡабырғалары һоро. Ҡойроғо, ҡанатының осо ҡара, түше асыҡ көрән, ҡорһаҡ яғы аҡ. Суҡышы зәңгәр. Башҡа өйрәктәрҙән маңлайындағы һәм түбәһендәге һарғылт аҡ һыҙығы менән айырыла. Осҡанда киң ҡанаттарында аҡ һыҙыҡ күренә.
Ата өйрәк һыҙғыра, инәһе ҡыҫҡа ғына «керрр» тигән тауыш сығара.
Ярҙары ҡамышлы күлдәрҙә, йылға-ларҙа йәшәй. Башлыса һыу үҫемлектәре, һирәкләп һыу йәнлектәре менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә, үлән араһында, 7.—11 бөртөк аҡһыл һары йомортҡаһы, була. Ите есөн аулайҙар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90