text:
Хань (династия)
Хань империяһы (урыҫса Империя Хань, ҡытайса 漢朝, ябай 汉朝, пиньин телендә: Hàn cháo, палл.: Хань чао; б.э.т.206 —220 яңы эра) — Ҡытай тарихындағы Цинь империяһы һәм «Өс батшалыҡ» осорҙары араһындағы Лю династияһы хакимлек иткән дәүер. Үҙенең дөрөҫ эске сәйәсәте арҡаһында был империя Ҡытай тарихында иң оҙон ғүмерле булыуы менән билдәле. Уның идара тәжрибәһе һәм институттары киләсәк өсөн өлгө булыуы менән бер рәттән ҡытайҙарҙың төп этник төркөмө нәҡ ошо тарихи осорҙа дәүләт исеме менән «хань» атамаһын ала.
Хань империяһында хакимлек иткән династияны башлаусы Лю Бан. Баш ҡалаһы Чанъань булған был тәүге осор (б.э.т.206 — 9 яңы эра) «Тәүге осор Хань» (ҡытайса 前漢) йәки «Көнбайыш Хань» (ҡытайса 西漢) тип йөрөтөлә. Был империя тарихы Хань династияһының тарихи хроникаһы —«Ханьшу яҙмалары»нда сағылдырылған.
Лю династияһының хакимлек итеүе 8—23 йылдар араһында уның ҡатын-ҡыҙҙар яғынан туғаны булған Ван Мандың власты үҙ ҡулына тартып алыуы арҡаһында өҙөлөп тора. 16 йылға һуҙылған был осорға «Синь империяһы» тигән атама бирелгән.
25—220 йылдарҙы үҙ эсенә алған һәм баш ҡалаһы Лоян булған икенсе хакимлек дәүере «Һуңғы Хань» (ҡытайса 後漢) йәки «Көнсығыш Хань» (ҡытайса 東漢) тип атала. Уның тарихын Хоу Ханьшу яҙып ҡалдырған.
Йөкмәткеһе
- 1 Тарих
- 2 Мәҙәни үҫеш
- 3 Иҡтисад
- 4 Хакимдар
- 5 Иҫкәрмәләр
- 6 Әҙәбиәт
- 7 Һылтанмалар
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнбайыш Хань[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Чжанго батшалыҡтары юғары ҡатлам вәкилдәренең әлегерәк баҫып алынған дәүләттәрҙе тергеҙеүгә йүнәлтелгән фетнәләре Цинь империяһының ҡолауына килтерә. Бөйөк Ҡытай стенаһын төҙөүҙә ҡатнашҡан 900 эшсенең көслө ямғырҙар арҡаһында эшкә һуңлау осрағы быға сәбәп була[3]. Ул саҡтағы ҡанундар буйынса бының өсөн үлем язаһы ҡаралған була. Эш урынына килеп, ошо хәлгә төшөү урынына улар баш күтәреүселәр отряды ойоштора, уға тиҙ арала 300 меңгә яҡын кеше ҡушыла.
Династияны башлаусы Лю Бан сығышы менән крәҫтиән була. Ул етәкләгән баш күтәреүселәр баш ҡала Сяньянды баҫып ала һәм Цинь династияһын бәреп төшөрә. Лю Бан яңы династияға нигеҙ һала. Тарихта ул Беренсе, йәки Оло, йәки Тәүге, йәки «Көнбайыш Хань династияһы» тигән атама менән йөрөтөлә.
Беренсе Хань императорҙары осоронда дәүләт менән идара итеү Цинь Шихуан өлгөһөндә ныҡ үҙәкләштерелгән була. Ил административ берәмектәргә бүленә, улар менән император тәғәйенләгән түрәләр (чиновниктар) идара итә. Уларға эш хаҡы түләнә, хеҙмәт баҫҡыстары менән үрләү танылғанлыҡ һәм күренеклеккә түгел, ә белемгә һәм сиратлап үткәрелгән имтихандарҙы уңышлы үтеүгә бәйләнгән була.
Алдағы хакимдәр нәҫеленән айырмалы рәүештә, Хань императорҙарының конфуцианлыҡтың патерналистик идеологияһын (бар власҡа эйә булған етәксе үҙ ҡулы аҫтында эшләгәндәр өсөн ҡулай хеҙмәт һәм ял шарттары тыуҙыра) алға ҡуйыуы халыҡты император тирәһендә тығыҙ туплай, был үҙ сиратында империяны күсмә тормош алып барған хунну баҫҡынсылары һөжүмдәренән һаҡлау өсөн Бөйөк Ҡытай стенаһын төҙөү кеүек оло башланғыстарҙы тормошҡа ашырырға булышлыҡ итә.
Өсөнсө император У-ди династияның башҡа вәкилдәренә ҡарағанда оҙағыраҡ хакимлек итә. Ул билдәле бер ваҡытҡа ҡытай сиктәрен баҫҡынсылар һөжүменән ҡурсалауға өлгәшкән ғәйрәтле һәм ҡаһарман хөкөмдар булып тарихҡа инеп ҡалған. Конфуциан белемлелек һәм граждандар хеҙмәте был осорҙа дәүләттең мөһим ҡиммәттәре итеп таныла. Урта Азия халыҡтары менән дипломатик берләшмәләр урынлаштырыу ниәтенән У-ди ойошторған «Чжан Цян миссиялары» ҡытайҙарҙың көнбайыш донъяһы тураһындағы мәғлүмәттәрен бермә-бер киңәйтә.
Көрсөк[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Баҫҡынсыларға даими ҡаршы тороу һәм көнбайыш биләмә сиктәрен киңәйтеү хәстәр-мәшәҡәттәре илде ярлыландыра, һалым һәм йыйымдарҙың артыуына килтерә. Шул уҡ ваҡытта императорҙарҙың һәр яңы быуыны үҙ һарайындағы аҫтыртын эш-хәлдәр һәм ғәйбәт шауҡымында дәүләт тормошоноң мөһим мәсьәләренә торған һайын иғтибарын кәметә бара.
Чэн-ди һәм Пин-ди хакимлек иткән осорҙар уларҙың ҡатындары араһындағы көндәшлек һәм айырып ҡарарлыҡ вәриҫтең булмауы менән билдәләнә. Мәҫәлән, Чэн-динең яңы һөйәркәһе талабы менән үҙенең башҡа ҡатындарҙан тыуған улдарын юҡ итергә фарман биреүе —императорҙың көсһөҙлөк билдәһе. Ике хакимдең вафаты ла көтмәгәндә була, һәм күп имеш-мимеш хәбәрҙәр тыуҙыра.
Пин-ди үлгәндән һуң ваҡытлыса хаким итеп уның кейәүе, сығышы менән көслө Вандар нәҫеленән булған Ван Ман тәғәйенләнә. Император титулын ҡабул иткәс, ул дәүләткә янаған упҡындан ҡотолоу маҡсатында күп кенә үҙгәртеүҙәр үткәрә, үҙ яғына халыҡтың ярлы ҡатламын ауҙарырға тырыша. Шәхси хосусилекте һәм ҡоллоҡто ҡыҫыуы арҡаһында батша йәмғиәттең юғары өлөшөн үҙенә ҡаршы ҡуя.
Хуннуларҙың һөжүмдәренән һаҡланыу буйынса ойошторолған хәрби хәрәкәттәргә түгелгән сығымдарҙы ҡаплауға йүнәлтелгән иҡтисад реформалары тейешле һөҙөмтә бирмәй. «Империя дәүеренә тиклемге йолаларға ҡайтыу» тиң аңлатылған үҙгәртеүҙәре тора-бара сәйәси буталсыҡҡа һәм тәртипһеҙлектәргә килтерә. Провинцияларҙа башлыҡтары үҙҙәрен «император» тип атаған күп һанлы баш күтәреүселәр төркөмдәре барлыҡҡа килә. Ахырҙа уларҙың «ҡыҙыл ҡаштар» исемен алған иң тәүәкәлдәре баш ҡалаға баҫып инә. Ван Ман әсиргә алына, уның башын өҙәләр, кәүҙәһен киҫәктәргә сапҡылайҙар. Был хәлдәр аҙаҡ шулайыраҡ һүрәтләнә:
Астар бер-береһен ашаны. Үлгәндәр бер нисә йөҙ меңгә етте. Баш ҡала емереклектәргә әйләнде.[1]
Көнсығыш Хань[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡыҙыл ҡаштарҙың 25 йылдың 5 авгусындағы еңеүе натижәһендә Лю Сю (буласаҡ император Гуан У-ди) Лю фамилияһының хакимлеген аяҡҡа баҫтыра[4]. Тәүге осорҙа тәхет вәриҫлегенә күптәр дәғәүә итһә лә, кире ҡайтарылған Хань династияһы «Һуңғы» (Хоу) йәки «Көнсығыш» (Дун) Хань исеме аҫтында 220 йылғаса хакимлек итә. Баш күтәреүҙәр ваҡытынан емереклектәрҙә ятҡан баш ҡаланы тергеҙеү урынына императорҙар Лоянға күсенә. 68 йылда бында Ҡытайҙағы тәүге будда ғибәҙәтханаһы «Баймасы» нигеҙләнә.
Яңы Хань батшалары, ҡатындары һәм туғандары араһындағы аҫтыртын эштәрҙе иҫкә баш ҡалала ҡалдырып, икенсе тормошҡа аяҡ баҫа. Һөҙөмтәлә етерлек көсләнгән дәүләт баҫҡынсылар өҫтөнән хәл иткес еңеүҙәргә өлгәшә һәм Урта Азияла нығыныу хәстәрен күрә башлай. Үҙҙәре «Серес» тип атаған Ҡытайға Урта диңгеҙ буйынан илселектәр килә, ә Гань Ин етәкләгән разведка отряды Месопотамияға, Бань Чао һалдаттары Каспий диңгеҙенә барып етә. Ҡытай ғәскәре ошо ваҡыттан һуң Тан осоронаса көнбайыш йүнәлештә шулай алыҫ китә алмай.
Рим империяһы менән бәйләнештәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Евразия материгының ҡапма-ҡаршы ике осондағы мәшһүр дәүләттәр — Хань һәм Рим империяларының, үҙ-ара йыраҡ араларҙа урынлашыу сәбәпле, бер-береһе хаҡындағы мәғлүмәттәре үтә наҡыҫ була. Ҡытайҙар Римде (һуңыраҡ Византияны ла) «Дацинь», һүҙмә-һүҙ «Большая Цинь» — «Ҙур Цинь» тип атап йөрөтһә, римдәр Ҡытай һәм уның халҡын seres тип нарыҡлаған. Был уларса «шёлковый — «ебәк», «ебәк кеүек» йәки «страна шёлка — «ебәк иле» мәғәнәһен биргән. Был һүҙҙең ҡытай телендәге «сы» (絲, 丝) — «ебәк»тән алыныу ихтималы бик тә урынлы. Был атаманан шулай уҡ латин телендәге «serica» — «шёлк» — «ебәк» килеп сыҡҡан. Ебәк һәм уны етештереүселәр хаҡында, мәҫәлән, үҙенең «Тәбиғи тарих» («Естественная история») хеҙмәтендә Оло Плиний (Плиний Старший) яҙып ҡалдырған.
Ҡытайҙың Рим менән бәйләнештәре тураһындағы боронғо мәғлүмәттәрҙе тарихсы Луций Анней Флор хәбәр итә: «Октавиан Август һарайына башҡалар менән бер рәттән, юлдарына дүрт йыл сарыф итеп, Ҡытайҙан да илселәр килде. Ҡунаҡтарҙың римләндәргә ҡарағанда икенсе булған күк-һауа аҫтында йәшәүҙәрен уларҙың тән төҫө лә асыҡ күрһәтеп тора.» Беҙҙең эраның I быуатында Европа менә Ҡытай араһында диңгеҙ аша сауҙа юлы асыла. Был эштә Цзяочжи һалым түләүселәре һәм кхмерҙың Фунань державаһы аралашсы булып сығыш яһай. Бының дөрөҫлөгө Меконг йылғаһы дельтаһында (Птолемей тарафынан Каттигара исеме менән һүрәтләнгән караптар туҡтаған ышыҡ урында табылған боронғо Рим аҡсалары менән нығытыла.
Плиний һүрәтләүенсә, Марк Лициний Красс етәкселегендәге 40 меңлек Рим ғәскәрен парфия һуғышсылары Карры янында тулыһынса ҡыйрата һәм еңелгәндәрҙең дүрттән бер өлөшө Маргианаға ҡыуып алып кителә. Л. Н. Гумилёв фекеренсә, нәҡ улар һундар менән булған беренсе Таласс һуғышында ҡатнаша (б.э.т. 36 йыл) һәм аҙаҡтан Ҡытай биләмәленә күсерелә[2]. Был һығымта «Аполлинарис» легионы яугирҙәренән ҡалған табличкаларҙың күптән түгел Үзбәкстанда табылыуы менән дәлилләнә [3].
97 йылда Бань Чао етәкселегендәге 70 меңлек хань армияһы, Бөйөк ебәк юлындағы сауҙаға ҡамасаулыҡ ҡылыусы дала вәкилдәренә яза биреү ниәте менән Тянь-Шань аша сыға һәм Үҙәк Азияны Мерваға тиклем бөлгөнлөккә төшөрә. Күп дәлилдәр раҫлауынса, улар парфия батшаһы менән бәйләнештә эш итә. Римгә Гань Ин атлы илсе вәкил ебәрелә, әммә парфяндарҙан Римгәсә булған диңгеҙ юлы хаҡында яңылыш мәғлүмәт алғанлыҡтан, ул Месопотамияны ла үтеп китә алмай. «Хоу Ханьшу» яҙмаларында уның Дацин хаҡында хәтирәләре килтерелә, мәҫәлән, унда етештерелгән әйберҙәр һүрәтләнә һәм Нерва эпохаһы императорҙарының тәғәйенләнеп ҡуйылыуы хаҡында бәйән ителә.
Птолемей әҫәренән шулай уҡ Римдең билдәле шәхесе Татиандың бөгөнгө Синьцзяндәге Ташҡурғанға һуңыраҡ яһаған сәйәхәте тураһында ла белергә була. Ҡайһы бер диңгеҙ буйы илдәре илселәренең хань императорҙары баш ҡалаларына тиклем барып еткәнлеген дә «Хоу Ханьшу» ентекле һүрәтләй. Миҫал өсөн, унда 161, 284 һәм 230 йылдарҙа Дациндән вәкилдәр килеүе һүрәтләнә. Шул уҡ ваҡытта, императорға бирелгән бүләктәре (мәҫәлән, мөгөҙморон (носорог) һөйәгенән яһалған әйберҙәр) уларҙың илселәр тарафынан ҡайҙалыр юл буйында, дөрөҫөрәге Һинд Ҡытайында (Индокитай) алыныуына ишара яһай.
Һиндостан менән бәйләнештәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
быға тиклем үк булһа ла, һинд тауарҙары һәм тәғлимәттәренең империяға ныҡлап үтеп инеүе нәҡ Хань дәүерендә башлана. Хунну халҡына ҡаршы торорлок союздаш эҙләгәндә (башта юэчжэй ярҙамына таяныу ниәте лә була) Чжан Цянь Бактрия баҙарында Ҡытайҙан Һиндостанға ебәрелгән, ә унан Бактрияға кире килтерелгән илдең үҙәгенең көньяғының сычуань таяҡтарына юлыға. Ҡытай хөкүмәте был сауҙа маршруты хаҡында белмәгән була. Шуға ла был йүнәлештәге сауҙаны ҡаҙна күҙәтеүе аҫтына алыу хаҡында ҡарар ҡабул ителә. Хань У-диҙың Һинд Ҡытайы аша Һиндостанға ҡоро ер буйынса сауҙа юлы асырға тырышыуы уңышһыҙ була. Шуның менән бергә ҡытайҙарҙың Хэсинән көнбайышта ятҡан ерҙәрҙе әкренләп үҙләштереүе башлана һәм был төбәк «Сиюй» исеме аҫтында билдәлелек ала. Бик ныҡ тырышҡан хәлдә лә Яркендтан көнбайышта булған дәүләттәрҙе Хань үҙенә ҡуша алмауын бик тиҙҙән аңлап ала.
Бань Чао һәм уның улы Бань Юн тарафынан ойошторолған экспедициялар сит ерҙәр, шул иҫәптән «Тяньчжу» (天竺) йәки «Цзюаньду» (身毒), йәғни Һиндостан тураһында мәғлүмәт туплай. «Хоу Ханьшу» яҙмаларында улар былай теркәлгән: климаты эҫе һәм дымлы, ерҙәре һөҙәк, халҡы йолалары буйынса «юэчжам»дарға оҡшаш, әммә көсһөҙөрәк. Баш ҡала йылғала урынлашҡан. Филдәрҙә һуғышалар. Буддаға ышаналар. Үлтерештән һәм ҡан ҡойош һуғыштан ерәнәләр. Бер нисә тиҫтә бойондороҡһоҙ ҡала һәм кенәзлек бар, уларҙы ҡушандар яулап алған һәм һәр ергә урындағы идара башлығын ҡуйып сыҡҡан. Төрлө тимер, мөгөҙморон һөйәге һәм ташбаҡа ҡабығы әҙерләйҙәр. Рим менән сауҙа итеп, унан күп тауар килтерәләр.
Хань Хэ-ди дәүерендә Һиндостандан бер нисә илселек була. 160 йыл тирәһендә тағы ла бер илселек хәҙерге Вьетнам аша килә. Хань Мин-ди ваҡытынан алып һарайҙа Будда тәғлимәте менән ҡыҙыҡһыныу башлана. Лю Ин, ван Чу (楚王英), Хань Гуан У-диның улы Ҡытай һарайының беренсе буддасыһы була. Ә Хань Хуань-ди дәүерендә буддизм ябай халыҡ араһында ла тарала башлай.
Империяның тарҡалыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ун ике Көнсығыш Хань императорының һигеҙе тәхеткә бала сағында тәғәйенләнә, шуға ла власть ғәмәлдә уларҙың әсәләре һәм башҡа туған-тыумасалары ҡулында була. Хэ-ди хакимлеге династияның түбәнгә тәгәрәү осороноң башланыуы булып йөрөтөлә. Идара дилбегәләрен һарайҙа хеҙмәт итеү өсөн енес биҙҙәре алып ташланған (беселгән) ир-ат (урыҫса евнухтар) һәм улар тирәһендә тупланғандар үҙ ҡулына ала, һәм монархтарҙы үҙ теләге менән тәғәйенләй һәм урынынан бушата.
184 йылда илдә һары бәйләместәр ихтилалы (восстание жёлтых повязок) тоҡана. Хөкүмәттең был боланы баҫтырыуға етерлек көсө булмағанлыҡтан, армия ойоштороу эшенә айырыуса ҡөҙрәтле аҡһөйәктәр (аристократтар) тотона. Фетнә туҡтатылғас барлыҡ ғәмәлдәге власть ошо армия командирҙары ҡулында булып сыға, һәм улар араһында тәхет өсөн низағ башлана.
196 йылда хәрби етәкселәрҙең береһе булған Цао Цао император Сянь-дины илдең емерелгән баш ҡалаһы Лояндан үҙенең Инчуани тарафтарында урынлашҡан баш ҡалаһы Сюйгә күсергә күндерә. Бынан һуң Цао Цао, ил менән Хань династияһы етәкселек иткәнен күрһәтергә тырышһа ла, ғәмәлдә Ҡытайҙың тулы хакименә әйләнә. Әммә уның 220 йылдағы вафатынан һуң мәрхүмдең улы Цао Пэй, император Сянь-дигә «Шаньян гуны» (кенәзе) титулын биреп, уны тәхеттән баш тартырға мәжбүр итә.
Цао Пи нигеҙ һалған Вэй династияһынан Ҡытай тарихында яңы дәүер — Өс батшалыҡ осоро башлана.
Мәҙәни үҫеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хань династияһы Ҡытайҙың мәҙәни һәм хужалыҡ үҫеше менән билдәләнә. Тәү осор Көнбайыш хань дәүләт кимәлендә ҡарарҙар ҡабул иткәндә һәм сәйәсәтте ойошторғанда бер үк ваҡытта легизм, даосизм һәм конфуцианлыҡ тәғлимәттәрен ҡулланған[5]. Шулай ҙа император У-ди конфуцианлыҡты дәүләт дине иткән. Б.э.т. 136 йылда был тәғлимәткә ҡағылышы булмаған барлыҡ философия мәктәптәрен һәм кафедраларҙы (boshi 博士) япҡан һәм б.э.т. 124 йылда үҙе ойошторған Тай сюэ конфуцианлыҡ академияһын ғына бар яҡлап ҡурсалап, дәүләт ҡанаты аҫтына алған[6]. Был осорҙа ҡытай баҡса сәнғәте һиҙелерлек үҫеш ала.
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҡса әйләнешендәге үҙгәрештәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хань династияһы Цин династияһынан мираҫ итеп бань лян (半兩, һүҙмә-һүҙ «пол-ляна») аҡсаһын ала. Үҙ династияһының хакимлеге башында император Лю Бан дәүләттең аҡса һарайын яба һәм шәхси кешеләргә тимер аҡса һуғырға рөхсәт бирә. Уның был ҡарары б.э.т. 186 йылда тол ҡатыны императорша Люй-хоу тарафынан юҡҡа сығарыла — нәҡ ул шәхси аҡса һуғыуҙы тыя[7]. Б.э.т. 182 йылда Люй-хоу бығаса ҡулланылғандан күпкә еңелерәк булған бронза тәңкәләр сығара. Был инфляцияның бөтә ил буйынса тиерлек таралыуына һәм уның б.э.т. 175 йылғаса, император Вэнь-ди шәхси аҡса һуғыусыларға яҡынса 2,6 грамм ауырлыҡтағы тәңкәләр эшләргә рөхсәт иткәнсе[7] һуҙылыуына алып килә.
Б.э.т. 144 йылда император Цзин-ди үҙәк хөкүмәт һәм хәрби еткселек файҙаһына тағы ла шәхси аҡса һуғыуҙы тыя. Бер үк ваҡытта ул яңы төр аҡса индерә[8]. Император У-ди б.э.т. 120 йылда шулай уҡ яңы тәңкәләр сығара, ә бер йылдан бөтә ил буйынса бань лян тәңкәләрен ауырлығы 3,2 грамм[9] булған яңы аҡса — учжу (五銖, һүҙмә «пять чжу») менән алмаштыра. Был аҡса дөйөм ҡытайҙыҡы булып Тан династияһы хакимлегенә тиклем (619—907 йылдар) һаҡланып ҡала. Ван Ман дәүерендә яңы төр аҡса сығарыу менән бәйле уны ҡулланыуҙа ла бер нисә тапҡыр тәнәфестәр булып ала, шулай ҙа 40 йылда император Гуан У-ди уны тулыһынса дөйөм ҡулланылыштағы аҡса итеп раҫлай[10].
Бының сәбәбе хәрби етәкселәрҙең шәхсән тәртиптә һуҡҡан аҡсалары күп осраҡта насар сифатлы һәм еңелерәк булыуында. Шуға ла үҙәк хөүмәт б.э.т. 113 йылда уларҙың аҡса һуғыу һарайҙарын яба һәм аҡса сығарыу эшен тулыһынса үҙ ҡулына ала. Хөкүмәт тарафынан аҡса сығарыуға Көнсығыш Хань дәүерендәге Һыу юлдары һәм парктарҙың Суперинтенданты (инглизсә «Superintendent of Waterways and Parks») кәртә ҡуя һәм был эшмәкәрлекте Финанс министрлығы ҡарамағына тапшыра[11].
Һалым һалыу һәм милек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ер хужалары, йыйып алынған уңыштан сығып, ерҙе файҙаланған өсөн түләгән ер һалымынан тыш халыҡ йән башына һалынған һәм милек һалымдарын аҡсалата түләргә тейеш булған[12]. Кеше башына төшкән һалым ир-ат һәм һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн — 120, балалар өсөн 120 тәңкә тәшкил иткән. Сәүҙәгәрҙәр һалымды тағы ҙурыраҡ кимәлдә — йән башына 240 тәңкәнән түләргә тейеш була[13]. Йән башынан алынған йыйым аҡса иҡтисадын дәртләндереп, уға стимул булып торған. Был б. э. т. 118 — беҙҙең эраның 5 йылдары арауығында 28 миллиардтан күберәк, йәғни һәр йылға уртаса 220 миллион тәңкә сығарыуға килтергән[14].
Ҡулаҡсаның шундай иркен әйләнеше уңышлы сәүҙәгәрҙәргә тәңкәләрен ер һатып алыуға йүнәлтергә мөмкинлек биргән, ә был үҙ сиратында сауҙа синыфының йылдам үҫешенә килтергән. Быға хөкүмәттең, юғары сауҙа һәм милек һалымдары индереп, сәүҙәгәрҙәрҙе ҡаты шарттарға ҡуйыу буйынса айырым ынтылышы ла ҡамасаулай алмаған[15]. Император У-ди хатта рәсми теркәлгән сәүҙәгәрҙәргә ер биләүҙе тыйған ҡанундар ҙа ҡабул иткән, әммә эре сәүҙәгәрҙәр, теркәүҙе урап үтеп, ҙур ер биләмәләренә хужа булған[16].
Ваҡ ер биләмәләренә эйә булған күп һанлы крәҫтиәндәр Хань династияһы һалымдарының төп сығанағына әүерелә. Проблемала Көнсығыш Хань дәүеренең икенсе яртыһында килеп сыға башлай. Бының сәбәбе крәҫтиәндәрҙең күпселегенең, ҙур бурыстарға батып, бай ер биләүселәргә эшләргә мәжбүр булыуында сағыла[17]. Хань хөкүмәте ваҡ ер хужаларын бурыстарҙан ҡотҡарып, уларға үҙ ерҙәрендә хеҙмәт һалыу мөмкинлеген биргән реформалар үткәрә. Улар һалымдарҙы кәметеүҙе, түләүҙәрҙән ваҡытлыса азат ителеүҙе, ссудалар биреүҙе, шулай уҡ ерһеҙ крәҫтиәндәрҙе ваҡытлыса торлаҡ менән тәьмин итеүҙе күҙ уңында тота. Дәүләттең ер кешеләренә эш ҡоралдары, һалымдарын түләп бөткәнсе махсус ер биләмәләрендә эш биреүе лә был реформаларҙа ҡаралған була. Һалым иҫәбенә бындай крәҫтиәндәр үҫтергән уңышының яртыһын бирергә тейеш була[18].
168 йылда һалым дәүмәле алынған уңыштың ун биштән бер өлөшөнән утыҙҙан бер өлөшөнә тиклем, йәғни ике тапҡырға, кәметелә[19], ә һуңыраҡ (Хань династияһы хакимлегенең һуңғы ун йылдарында) йөҙҙөн бер өлөшкә тиклем төшөрөлә. Килемдәрҙең шул рәүешле юғалыуы милеккә һалымдарҙы арттырыу менән ҡаплатыла[20].
Хеҙмәт һалымы хәрби бурыс рәүешенә инә: 15 йәшлек үҫмерҙәрҙән башлап 56 йәшкә тиклемге ир-аттар йылына бер ай уны уны үтәргә тейеш була. Көнсығыш Хань осоронда был хеҙмәтте һалым түләү менән алмаштырырға мөмкин була, сөнки ялланма хеҙмәт йылдан-йыл ҙурыраҡ популярлыҡ яулай барған була[21].
Шәхси һәм дәүләт етештереү берекмәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнбайыш Хань дәүеренең тәүге осорҙарында, тимер һәм тоҙ бизнесы менән шөғөлләнеп, мул тормошта йәшәгән етештереүселәр, бай сәүҙәгәрҙәр, шулай уҡ урындарҙағы хакимдәр күләме яғынан дәүләт ҡаҙнаһы менән сағыштырылыҡ байлыҡтары һәм меңәрләгән крәҫтиәндәре менән маҡтана алған. Һуңғыларҙың күпселеге үҙ ерҙәрендә эшләмәгәнлектән, хөкүмәт һалым килемдәренең ҙур ғына өлөшөнән мәхрүм булған[22]. Алда әйтелгән байҙарҙы сикләү маҡсатынан император У-ди б. э. т. 117 йылда тоҙ һәм металлургия тармаҡтарын дәүләт ҡарамағына алған. Ҡайһы бер сәнәғәтселәргә тармаҡта административ идарасы булырға ла рөхсәт иткән[23]. Көнсығыш Хань дәүерендә иһә үҙәк хөкүмәт, был дәүләт монополияһын ғәмәлдән сығарып, телгә алынған тармаҡтарҙы хәрби етәкселәргә, урындағы хакимдәргә һәм дә шәхси эшҡыуарҙарға бирә[24].
Шәхси бизнестың тағы ла бер табышлы тармағы булған ҡаты спиртлы эсемлектәр етештереү б. э. т. 98 йылда дәүләт ҡарамағына алына, әммә был ҡарар б. э. т. 81 йылда ғәмәлдән сығарыла һәм шәхси эшҡыуарҙар өсөн продукцияның һәр 0,2 литры өсөн ике тәңкә күләмендә һалым индерелә[25]. Б. э. т. 110 йылда император У-ди үҙе табышлы алкоголь тармағындағы мутлыҡтары менән фашлана: ашлыҡтың дәүләт запастарын сәүҙәгәрҙәр хаҡынан түбәнерәк хаҡ менән һата[26]. Император Мин-ди хакимлеге осоронда (68 йылда) ҡыҫҡа ғына ваҡытҡа Хаҡ көйләү һәм тотороҡлондарыу буйынса идаралыҡ ойойштороуҙан тыш, бар Көнсығыш Хань дәүерендә үҙәк хөкүмәт тарафынан хаҡтарҙы көйләү ғәмәлдә алып барылмай[27].
Хакимдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ (December 2006) «East-West Orientation of Historical Empires». Journal of world-systems research 12 (2): 219–229. ISSN 1076-156X. Проверено 12 August 2010.
- ↑ Nishijima (1986), 595–596.
- ↑ Черницкий А. М. История исчезнувших цивилизаций. Ростов-Дон: Феникс, 2007
- ↑ David R. Knechtges, in The Cambridge History of Chinese Literature, ed. Kang-i Sun Chang and Stephen Owen (Cambridge: Cambridge University Press, 2010): 116.
- ↑ Csikszentmihalyi (2006), 24-25; Loewe (1994), 128—130.
- ↑ Kramers (1986), 754—756; Csikszentmihalyi (2006), 7-8; Loewe (1994), 121—125; Ch’en (1986), 769.
- ↑ 7,0 7,1 Nishijima (1986), 586.
- ↑ Nishijima (1986), 586—587.
- ↑ Nishijima (1986), 587.
- ↑ Ebrey (1986), 609; Bielenstein (1986), 232—233; Nishijima (1986), 587—588.
- ↑ Nishijima (1986), 587—588; Bielenstein (1980), 47, 83.
- ↑ Nishijima (1986), 600—601.
- ↑ Nishijima (1986), 598.
- ↑ Nishijima (1986), 588.
- ↑ Nishijima (1986), 601.
- ↑ Nishijima (1986), 577; Ch'ü (1972), 113—114.
- ↑ Nishijima (1986), 558—601; Ebrey (1974), 173 174; Ebrey (1999), 74-75.
- ↑ Ebrey (1999), 75; Ebrey (1986), 619—621.
- ↑ Loewe (1986), 149—150; Nishijima (1986), 596—598.
- ↑ Nishijima (1986), 596—598.
- ↑ Nishijima (1986), 599; de Crespigny (2007), 564—565.
- ↑ Needham (1986c), 22; Nishijima (1986), 583—584.
- ↑ Nishijima (1986), 584; Wagner (2001), 1-2; Hinsch (2002), 21-22.
- ↑ Nishijima (1986), 584; Wagner (2001), 15-17.
- ↑ Nishijima (1986), 600; Wagner (2001), 13-14.
- ↑ Ebrey (1999), 75.
- ↑ de Crespigny (2007), 605.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ch’en Ch’i-Yün. (1986). "Confucian, Legalist, and Taoist Thought in Later Han, " in Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. — A.D. 220, 766—806. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
- Csikszentmihalyi Mark. (2006). Readings in Han Chinese Thought. Indianapolis and Cambridge: Hackett Publishing Company, Inc. ISBN 0-87220-710-2.
- de Crespigny, Rafe. (2007). A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23-220 AD). Leiden: Koninklijke Brill. ISBN 90-04-15605-4.
- Ebrey, Patricia Buckley. "Estate and Family Management in the Later Han as Seen in the Monthly Instructions for the Four Classes of People, " Journal of the Economic and Social History of the Orient, Vol. 17, No. 2 (May 1974): pp. 173—205.
- Ebrey Patricia Buckley. (1986). "The Economic and Social History of Later Han, " in Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. — A.D. 220, 608—648. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
- Ebrey Patricia Buckley. (1999). The Cambridge Illustrated History of China. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-66991-X.
- Hinsch Bret. (2002). Women in Imperial China. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, Inc. ISBN 0-7425-1872-8.
- Kramers Robert P. (1986). "The Development of the Confucian Schools, " in Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. — A.D. 220, 747—756. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
- Loewe Michael. (1986). "The Former Han Dynasty, " in The Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. — A.D. 220, 103—222. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
- Nishijima Sadao. (1986). "The Economic and Social History of Former Han, " in Cambridge History of China: Volume I: the Ch’in and Han Empires, 221 B.C. — A.D. 220, 545—607. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
- Wagner Donald B. (2001). The State and the Iron Industry in Han China. Copenhagen: Nordic Institute of Asian Studies Publishing. ISBN 87-87062-83-6.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Han Dynasty by Minnesota State University (недоступная ссылка с 23-05-2013 (1811


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 305
МИЛӘШ (Sorbus), м ы ш а р, роза һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. 84 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда ябай М. һәм себер М. үҫә. 200—300 йылға тиклем йәшәгән япраҡ ҡойоусы ағастар йәки ҡыуаҡ. Сатыры йәйенке, үренделәре төклө. Олононоң бейеклеге 15—20 м, диам. 20 см тиклем, ҡабығы шыма йәки ярылған, һоро йәки ҡыҙғылт төҫтә. Япраҡтары ҡауырһын һымаҡ, ҡатмарлы, 10—15 япраҡсалы, сиратлы. Төптәге япраҡсалары шыма ситле, өҫтәгеләре бысҡы һымаҡ тешле йәки киртләсле. Сәскәләре ваҡ, аҡ төҫтә, ҡалҡан рәүешле сәскәлектәргә йыйылған. Май—июндә сәскә ата. Емеше — ваҡ алма, сент. өлгөрә. Урман ситтәрендә, киң япраҡлы һәм ылыҫлы урмандар ҡараңғылығында үҫә; ябай М. — респ. бөтә терр‑яһында, себер М. Ирәмәл тауында, Машаҡ һыртында осрай. Баллы, мал аҙығы, ашарға яраҡлы, декоратив үҫемлектәр, парк һәм баҡсаларҙа үҫтерелә. Мебель етештереүҙә һәм муз. инструменттар эшләү өсөн ҡулланыла. Составында С, Р витаминдары, флавоноидтар һ.б. булған емештәре медицинала ҡулланыла.
Р.Х.Ғиниәтуллин
Тәрж. Г.А.Миһранова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостан башлығы блогтар уҙышында Президент вәкиленән алда бара
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2010 йылда Рәсәйҙең иң популяр блогерҙары иҫәбенә инде. «Йәнле журнал»дағы уның бите цитаталар килтереү буйынса Рәсәй Президентының Үҙәк федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Георгий Полтавченко, Астрахань өлкәһе губернаторы Александр Жилкин, Киров өлкәһе Хөкүмәте рәйесе урынбаҫары Мария Гайдар һәм башҡа ҙур сәйәси эшмәкәрҙәр блогтарынан алда бара. Был мәғлүмәттәрҙе «Медиалогия» компанияһы килтерә.
Күп кенә күренекле сәхнә кешеләре лә Рөстәм Хәмитовтан ярайһы уҡ ҡалыша. Мәҫәлән, билдәле актер һәм драматург Евгений Гришковец һәм популяр телевизион тапшырыуҙар алып барыусы Тина Канделаки.
Рәсәй блогерҙары лидеры – ил Президенты Дмитрий Медведев. Ул йәмәғәт эшмәкәре Алексей Навальныйҙан күпкә алда бара. Өсөнсө урынды Тверь өлкәһе губернаторы Дмитрий Зеленин яуланы.


text:
Хәйбулла районында балалар баҡсаһы төҙөлә башланы
Хәйбулла районының Акъяр ауылында 240 урынлыҡ балалар баҡсаһы төҙөлә башланы. Әле подрядсы нигеҙ соҡорон ҡаҙырға әҙерлек эштәре алып бара, тип хәбәр итә район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге.
Балалар баҡсаһы «Төньяҡ-көнсығыш» биҫтәһендә урынлашасаҡ. Төҙөлөш урыны юҡҡа бында һайланмаған: киләсәктә тап ошо биҫтә әүҙем үҫешәсәк. Раҫланған техник характеристикаларға ярашлы, мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы уңайлы, матур, йылы булырға оҡшаған: киң төркөмдәр, музыка һәм спорт залдары ҡаралған. Ярҙамсы һәм техник биналарҙы тейешле бар нәмә менән йыһазландырыу планлаштырыла. Балалар баҡсаһы төҙөлөшө республика бюджеты средстволары иҫәбенә алып барыла. Объекттың проект хаҡы – 180 млн һум. Төҙөлөш эштәрен ағымдағы йылдың декабрендә тамамлау планлаштырылған.


text:
Фото:
Башҡортостандың күп кенә райондарында һабантуйҙар үтте
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Уҙған ял көндәрендә Башҡортостандың күп кенә райондарында һабантуйҙар үтте. Дуҫлыҡ һәм хеҙмәт байрамдары 30 майҙа башланды.
Дәүләкән районындағы һабантуйҙа «Берҙәмлек» Халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивалендә ҡатнашыусыларҙы йылы ҡаршы алдылар. Башҡортостандың мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова байрамдың абруйлы ҡунаҡтарын: летчик-космонавт, Рәсәй Геройы Юрий Батуринды, «Тәбиғәт. Кеше. Мәҙәниәт-2015» халыҡ-ара акцияһының фоторәссамдар делегацияһын һәм «Берҙәмлек»тә ҡатнашыусыларҙы сәләмләне.
Бразилиялылар һәм һиндтар тоҡ менән һуғыш, көйәнтә һәм йомортҡа менән йүгереү кеүек ярыштарҙа ҡатнашты, африкандар ирекмәндәргә үҙҙәренең бейеүҙәрен өйрәтте. Әлбиттә, бөтә делегациялар ҙа башҡорт тирмәһен ҡараны.
Учалылағы һабантуйға меңдәрсә район халҡы һәм ҡунаҡтар килде. Бында урындағы етештереүселәрҙең продукцияһы күргәҙмәһе эшләне. Күргәҙмәлә сүкеп эшләнгән әйберҙәр, декоратив плитка, кейем-һалым, шулай уҡ үҙйөрөшлө машиналар һәм ҡорамалдар бар ине.
Концерт майҙансығында театрлаштырылған тамаша күрһәтелде. Йыл һайын үткәрелгән хеҙмәт алдынғылары парады һабантуйҙың иң сағыу ваҡиғаһы булды. Байрамда Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова, республика Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Эльвира Айытҡолова, Шадринск ҡалаһы хакимиәте башлығы Людмила Новикова һәм башҡалар ҡатнашты.
Благовещен районында ойошторолған һабантуйҙа биш майҙансыҡ эшләне. Тәүгеһендә благовещендар һәм ҡунаҡтар Батырҙар майҙанында, Тылсымлы ауылда булды, биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмә-йәрминкәһен ҡараны һәм «Бейеү майҙаны» шоу-программаһында ҡатнашты. Ошонда уҡ абруйлы ҡунаҡтарҙы ҡаршы алдылар һәм райондың агросәнәғәт комплексы хеҙмәткәрҙәрен бүләкләнеләр. Хакимиәт башлығы Фәрит Фазылов ун иң яҡшы ауыл хужалығы предприятиеһына яҙғы баҫыу эштәре осоронда өлгәшкән күрһәткестәре өсөн аҡсалата сертификат бирҙе. Башҡортостандың сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министры Алексей Карпухин ауыл хужалығы һәм мәғариф өлкәһе хеҙмәткәрҙәренә торлаҡ төҙөүгә социаль түләү алыу хоҡуғы биргән таныҡлыҡтар тапшырҙы.
«Урал ынйылары» тип аталған концертта Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле, танылған йырсылар Айгөл Әминева, Айтуған Ғәйзуллин, Рөстәм Ғиззәтуллин, шулай уҡ урындағы ижади коллективтар сығыш яһаны.


text:
Башҡортостан менән Белоруссияға берлектәге производстволар ойоштороу өсөн яңы мөмкинлектәр асыла
20 ғинуарҙа Башҡортостан Республикаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһында Беларусь Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Андрей Кобяков менән осрашыу планлаштырыла. Сара БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Юрий Пустовгаров һәм Башҡортостандың белорус предприятиелары менән электән хеҙмәттәшлек иткән эшлекле даирәләре ҡатнашлығында үтәсәк.
БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ике республиканың сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлеген артабан үҫтереү мәсьәләләрен тикшереү, Андрей Кобяковтың төбәк етәкселеге менән осрашыуы һәм уның республиканың бер нисә предприятиеһына эш сәфәре танышыу визитының төп маҡсаты булып тора.
БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты Павел Барминдың әйтеүенсә, илсе республиканың белорус етештереүселәре менән бәйләнештәр булдырған бизнес вәкилдәре менән осрашасаҡ. Иң элек был машиналар эшләү тармағы вәкилдәре, станоктар эшләүселәр, мебелселәр, теген предприятиелары хеҙмәткәрҙәре, белорус автомобилдәре өсөн автозапчастар дилерҙары.
Беларусь Республикаһы Илселегенең Өфөләге бүлексәһе етәксеһе Василий Новактың әйтеүенсә, Башҡортостанда берлектәге ике йыйыу производствоһы эшләй. Атап әйткәндә, был Стәрлетамаҡтағы бәләкәй ҡеүәтле тракторҙар йыйыусы «Беларус-Инмаш» берлектәге предприятиеһы. Яҡын арала берлектәге тағы ла өс производство асыу планлаштырыла.
— Әгәр етәкселәр йышыраҡ осрашһа, беҙҙең Белоруссия менән хеҙмәттәшлек итеү өсөн бик яҡшы перспективаларыбыҙ барлыҡҡа киләсәк, эшлекле мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү өсөн яңы мөмкинлектәр асыласаҡ, — тип иҫәпләй Василий Новак.
Белешмә өсөн: 2011 йылдың ғинуарынан ноябргә тиклемге осорҙа Беларусь Республикаһы менән Башҡортостан Республикаһы араһындағы тауар әйләнеше 1 млрд 278 млн АҠШ доллары тәшкил иткән, шуларҙың 152 миллионы — белорус экспортына, 1 млрд 126 мең доллары Башҡортостан өлөшөнә тура килгән. Беларусь башлыса көнкүреш техникаһы һәм ауыл хужалығы машиналарын эшләүгә бәйле продукттар менән тәьмин итә. Башҡортостан иһә нефть продукттары, каучук, машиналар эшләү ҡорамалдарын экспортҡа оҙата.


text:
Төбәктә балалар республика тураһында шиғырҙар һәм әкиәттәр яҙасаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда «Республикам минең» тип исемләнгән I республика әҙәби конкурсы үткәрелә. Сара республика Дәүләт Йыйылышы ярҙамында ойошторолған. Бәйгенең маҡсаты — талантлы балаларҙы асыҡлау, уларҙың һәләттәрен үҫтереү, әҙәби ижадҡа ҡыҙыҡһыныуҙы арттырыу.
«Әҙәбиәт йылында гуманитар өлкәгә иғтибар көсәйә. Шуға күрә балалар яҙған иң яҡшы шиғырҙарға, хикәйәләргә, әкиәттәргә «Республикам минең» конкурсы иғлан ителде. Бәйге тамамланғас, ижади эштәр тупланған китап донъя күрәсәк. 30 бала «Йәйләү» йәйге һауыҡтырыу лагерына юллама менән бүләкләнәсәк. Унда улар ижад менән шөғөлләнеүен дауам итә ала», — тип һөйләне идея авторы, конкурс комиссияһы рәйесе, республика Дәүләт Йыйылышы Рәйесе урынбаҫары Йомабикә Ильясова.
Парламентарий әйтеүенсә, элегерәк яҙыусыларҙы әҙерләү йәһәтенән маҡсатлы эш алып барылған. Ошо маҡсатта конкурс барышында мәктәптәрҙә балалар менән осрашыуҙар ойоштороласаҡ, яҙыусылар һәм шағирҙар оҫталыҡ дәресе күрһәтәсәк.
Ижади бәйге өс йәш төркөмдәре араһында уҙғарыла. Һәр уҡыусы бер эш тәҡдим итергә тейеш. Конкурс йомғаҡтары буйынса «Республикам минең» тип аталған йыйынтыҡ баҫылып сығасаҡ.


text:
Ҡыйғы районы
Ҡыйғы районы (рус. Кигинский район) – Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге – Үрге Ҡыйғы ауылы. Районда 21 мең 239 кеше йәшәй.
Райондың арҙаҡлы шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мөхәмәтдинов Радил Ҡыяметдин улы (02.05.1936) — Башҡортостан Республикаһының күренекле партия, дәүләт һәм ауыл хужалығы эшмәкәре, ғалим. БАССР Юғары Советының дүрт саҡырылыш һәм Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың бер саҡырылыш депутаты, КПСС-тың XXVIII съезы делегаты, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты, профессор, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Ҡыйғы һәм Салауат райондарының Почётлы гражданы. Түбәнге Ҡыйғы ауылынан.
- Хәсәнова Винира Ғиниәт ҡыҙы (15.02.1948), 1974—2012 йылдарҙа Салауат дәүләт башҡорт драма театры актёры, 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2005). Үрге Ҡыйғы ауылынан[2].
- Әхмәҙиев Риф Барый улы (13.02.1954) — билдәле башҡорт әҙәбиәте белгесе, шағир, филология фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары һөнәр биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Әбдрәзәк ауылынан.
Ауыл биләмәләре һәм ауылдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ҡыйғы районын Шамил Мөхәмәтдинов етәкләне. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 24 июнь (Тикшерелгән 24 июнь 2016)
- ↑ Башкирская энциклопедия — ХАСАНОВА Винира Гиниятовна (рус.) (Тикшерелгән 13 февраль 2018)


text:
Рәсәйҙә ашығыс хеҙмәттәрҙе саҡырыу өсөн өс һанлы номерҙар индерелде
Ашығыс хеҙмәттәрҙең бөтә бәйләнеш операторҙы өсөн берҙәм, өс һанлы номерҙар Рәсәйҙә индерелде. Хәҙер ярҙам һорап янғын хеҙмәтенә 101, полицияға – 102, медицина ярҙамына – 103 һәм газ хеҙмәтенә 104 һандарына шылтыратырға кәрәк. Ҡыҫҡа 115 һандары буйынса электрон дәүләт хеҙмәттәре тураһында мәғлүмәт алырға була. Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығының тейешле ҡарары 27 ғинуарҙа үҙ көсөнә инде.
Билдәләп үтергә кәрәк, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә алдан индерелгән берҙәм 112 һандары мөрәжәғәттәр ҡабул итеүен дауам итә. «Балаға хәүеф янай» телефон линияһы өсөн 122 һандары үҙгәрә, линия өсөн ике яңы номер – 121 һәм 123 бирелә.
Бөтә был номерҙарҙы барлыҡ Рәсәй операторҙарының урындағы телефон элемтәһенең теләһе ҡайһы селтәрендә ҡулланып була. Стационар телефондары өсөн 01, 02, 03 һәм 04 һандарын ҡулланыу әлегә һаҡлана.
Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығында билдәләүҙәренсә, номерҙарҙың яңы системаһына күсеү этаплап уҙғарыласаҡ.


text:
Төбәктә уртаса хеҙмәт хаҡы 26 786 һумға етте Фото: Андрей Старостин
Төбәктә уртаса хеҙмәт хаҡы 26 786 һумға етте
Төбәктә уртаса хеҙмәт хаҡы 26 786 һумға етте Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Ошо йылдың июнь-август айҙарында хеҙмәткәрҙәрҙе һайланма тикшереү мәғлүмәттәре буйынса, июлдә Башҡортостанда уртаса эш хаҡы 26 789 һум тәшкил иткән. Эшкә һәләтле халыҡ өсөн йәшәү минимумы 9363 һумға тиң. Был хаҡта республика Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Тикшереүҙәргә ярашлы, төбәктә иҡтисади яҡтан әүҙем халыҡ һаны 2 миллион 015,9 мең кеше тәшкил иткән.
Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы стандарттары буйынса, эшһеҙҙәр һаны — 110 меңдән ашыу. Дөйөм эшһеҙлек кимәле 5,5 процентҡа тиң булған.
1 октябргә республикала рәсми рәүештә теркәлгән 22,5 мең эшһеҙ һәм 36,3 мең вакансия иҫәпләнгән. Теркәлгән эшһеҙлек кимәле 1,11 процент тәшкил иткән.


text:
9 июль
9 июль — григориан стиле буйынса йылдың 190-сы (кәбисә йылында 191-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 175 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Ҡаҙағстан — Һалым хеҙмәткәрҙәре көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гәрәев Муса Ғaйса улы (9.07.1922—17.09.1987) — хәрби осоусы, гвардия полковнигы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан штурмовик, йәмәғәт эшмәкәре. 1965—1977 йылдарҙа ДОСААФ-тың Башҡортостан өлкә комитеты рәйесе, СССР-ҙың 2-4 саҡырылыш, Башҡорт АССР-ының 7-9 саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (23.02.1945; 19.04.1945).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1922 — Гәрәев Муса Ғaйса улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (23.02.1945; 19.04.1945), гвардия полковнигы (1956).
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1928 — Мирхәйҙәр Фәйзи, башҡорт һәм татар яҙыусыһы, драматург һәм журналист.
- 2005 — Ибраһим Абдуллин, драматург, яҙыусы, Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1995).


text:
Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау системаһына мәғлүмәт технологияларын индереү менән таныштырҙыларФото: Динар Калимуллин
Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау системаһына мәғлүмәт технологияларын индереү менән таныштырҙылар
Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау системаһына мәғлүмәт технологияларын индереү менән таныштырҙыларФото: Динар Калимуллин
Башҡортостанда медицина практикаһында заманса мәғлүмәт технологияларын ҡулланыуға айырыуса ҙур иғтибар бирелә. РФ Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин Өфөгә сәфәре сиктәрендә “Көньяҡ” биҫтәһендә урынлашҡан 46-сы поликлиникаға барҙы.
Был республика баш ҡалаһының «Башҡортостандың социаль картаһы»ның медицина ҡушымтаһы уңышлы индерелгән дауалау-профилактика учреждениеларының береһе. Владимир Путин был ҡушымтаны файҙаланыу тәртибе менән ентекле танышты. Премьерға медицина практикаһына индерелгән мәғлүмәт технологияларының бөтә спектрын күрһәттеләр.
Киров районында йәшәүсе 37400 кешене хеҙмәтләндергән поликлиника «Башҡортостандың социаль картаһы» системаһында 2007 йылдан алып эшләй. Был пациентты врачҡа яҙыуҙы ла, ҡабул итеүҙәр реестрын формалаштырыуҙы ла, медицина статистикаһы һәм отчетлылыҡ эшен дә автоматлаштырырға мөмкинлек бирә Башҡортостан Республикаһының социаль картаһы пациенттың персональ мәғлүмәтен, мотлаҡ медицина страховкаһы системаһындағы иҫәп мәғлүмәттәрен һәм социаль льготалар хаҡында мәғлүмәтте һаҡлаусы булып тора. Уны индереү граждандарҙың льготалы категорияларына медицина ярҙамы күрһәтеүҙе яҡшыртырға булышлыҡ итте.
Социаль картаның медицина ҡушымтаһы яҙып бирелгән рецепттар һум уларға ярашлы ебәрелгән препараттар тураһында мәғлүмәтте тупларға ярҙам итә. Картаның адреслы принцибы финанс средстволарын тотоноуҙы аныҡ иҫәпкә алырға һәм контролдә тоторға мөмкинлек бирә.
Киләсәктә бындай карталар менән республикала йәшәүсе һәр оло кеше тәьмин ителәсәк. Проект әлегә Башҡортостандың туғыҙ ҡала һәм районы биләмәһендә генә ғәмәлдә. Социаль карталар граждандарға бушлай бирелә. Ә уларҙы сығарыу һәм файҙаланыу буйынса сығымдар шәхси-дәүләт партнерлығы сиктәрендә проектта ҡатнашыусылар тарафынан ҡаплана.
Поликлиникала Владимир Путин «Сәләмәт Рәсәй» программаһына ярашлы асылған “Сәләмәтлек” үҙәгендә булды. Үҙәктә йөрәк-ҡан тамырҙары һәм тын юлдары ауырыуҙары хәүефен асыҡлау өсөн аппараттарҙа комплекслы тикшеренеү үткәрелә. Былтыр декабрҙә асылған үҙәктә 6 мең самаһы кеше тикшерелгән. Бында Өфөнөң Киров, Ленин һәм Дим райондары халҡы хеҙмәтләндерелә.
Башҡортостанда йәмғеһе 12 сәләмәтлек үҙәге асылған. Уларҙы ойоштороу өсөн федераль бюджеттан 9 миллион һум аҡса бүленгән. Өфөлә Республика врач-физкультура диспансерында, 38-се, 46-сы поликлиникаларҙа, 17-се ҡала балалар клиник дауаханаһында сәләмәтлек үҙәктәре эшен башланы. Бөрө, Белорет, Дүртөйлө, Ишембай, Күмертау, Нефтекама, Сибай, Стәрлетамаҡ ҡалаларында ла ошондай үҙәктәр асылған.
Үҙәктең эше менән танышҡандан һуң Владимир Путин хеҙмәткәрҙәр менән фотоға төштө.


text:
Бәләбәй районында шәхси мәғлүмәттәрҙе һаҡлау мәсьәләләре буйынса кәңәшмә үтте
Элемтә, мәғлүмәти технологиялар һәм киң коммуникациялар өлкәһен күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан буйынса идаралығы Бәләбәй районында шәхси мәғлүмәттәр өлкәһендәге мотлаҡ талаптарҙы күҙәтеү мәсьәләләре буйынса күсмә кәңәшмә үткәрҙе.
Кәңәшмәлә район хакимиәтенең структур бүлексәләре, мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау учреждениелары, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһе ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты.
Кәңәшмәгә килеүселәргә «Шәхси мәғлүмәттәр өлкәһендә төп талаптар» темаһына доклад тәҡдим ителде. Элемтә, мәғлүмәти технологиялар һәм киң коммуникациялар өлкәһен күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан буйынса идаралығы хеҙмәткәрҙәре үҙ сығыштарында 2006 йылдың 27 июлендәге «Шәхси мәғлүмәттәр тураһында» 152-ФЗ һанлы Федераль закон талаптарын күҙәтеү кәрәклеген, шул иҫәптән операторҙарҙың шәхси мәғлүмәттәрҙе эшкәртеү тураһында теркәү ҡағыҙҙарын эшләргә тейешлеген билдәләне.


text:
8 декабрҙә Өфөлә урындағы үҙидара мәсьәләләре буйынса «тура бәйләнеш» ойошторола
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берекмәләре буйынса комитеты рәйесе Рөстәм Күзбәков граждандар һорауҙарына яуап бирәсәк. Урындағы үҙидара мәсьәләләре буйынса «тура бәйләнеш» Өфөлә 8 декабрҙә 11-ҙән 13 сәғәткә тиклем 276-84-97 телефоны буйынса ойоштороласаҡ.
Республика парламенты депутаты әйтеүенсә, бындай форматта ул тәүге тапҡыр аралаша.
— Дәүләт Йыйылышы Комитеты рәйесе булараҡ тәүге тапҡыр «тура бәйләнеш» үткәрәм, — ти Рөстәм Күзбәков. – Быны закондар сығарыу власы органдары вәкилдәренең һайлаусылар, халыҡ менән аралашыуының бер формаһы, тип иҫәпләйем. Депутаттарҙың мөрәжәғәттәр буйынса урындарға сығыу, халыҡ менән осрашыу өсөн һәр ваҡыт мөмкинселеге юҡ. Кешеләр ҙә, үҙ сиратында, кәрәк саҡта депутаттарға шәхси рәүештә мөрәжәғәт итә алмай. «Тура бәйләнеш» – ул ирекле, һәр кем файҙалана алырлыҡ аралашыу формаһы. Депутат булараҡ минең тарафтан тәҡдим ителәсәк саралар «тура бәйләнеш» һөҙөмтәһе буласаҡ. Шулай итеп, кәрәк булһа, мәсьәлә рәсми рәүештә лә ҡарала ала.
Йәнә Рөстәм Күзбәковтың әйтеүенсә, бындай форматта аралашыу айырым йүнәлештәрҙәге хәлдәрҙе анализлау өсөн дә кәрәк. Аралашыу барышында урындағы үҙидара мәсьәләләрендәге проблемалы мәлдәр асыҡланасаҡ, республиканың закон сығарыусылары «тура бәйләнеш» дауамында алынған мәғлүмәтте үҙҙәренең артабанғы эшмәкәрлегендә ҡуллана аласаҡ.


text:
Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр
Билдәле журналист, шағир Әхмәр Үтәбай менән әңгәмә
Алып барыусыһы: Әлфиә Батталова
Дин һәм яңы исемдәр
Нурмөхәмәт хәҙрәт Нуриев
Һандарҙың мәғәнәүи көсө.
Ғалимә Рима Моратова менән әңгәмә.
Башҡорт теле үҙенсәлектәре.
Әлфиә Батталова педагогия фәндәре кандидаты Вәкил Хажин
менән әңгәмәләшә.
Башҡортостанда өс йөҙләп ҡош бар, ә исемдәре тағы ла күберәк…
«Башҡортостан ҡоштары» китабы авторы, филология фәндәре докторы, профессор Эрнест Ишбирҙин ҡатнаша.
«Ҡош-ҡорт һәм йәнлектәргә халҡыбыҙ исемдәрҙе шул тиклем тапҡыр ҡушҡан…»
Биология фәндәре докторы Әнүәр Маматов менән әңгәмә.
Комментарий
…һөйләшеү бара…
Һаумыһығыҙ, Әлфиә! «Бәйләнештә» башҡорт фамилиялары тураһында һөйләшеү бара. Бәлки «Һүҙ ҡәҙере» тапшырыуына кәрәк булыр.
Тапшырыуҙарығыҙ тәрән уйҙарға һала…
Һаумыһығыҙ! 17 сентябрҙәге тапшырыуҙа Наил Юлдашбаев әйтеүенсә, «Туған телдә уҡыған баланың фекерләү ҡеүәһе тәрәнерәк була», «Ижадилыҡтың тамыры - әсә теле», «Сит телдә белем алған баланың ижади фекерләү үҫеше тотҡарлана» һ.б. Бык ҡыҙыҡ фекер! Был теманы тәрәнерәк өйрәнеп, ышандырырлыҡ миҫалдар табып, матбуғатта, мәғариф хеҙмәткәрҙәре, ата-әсәләр алдында сығыш яһаусы табылһа, халҡыбыҙ алдында торған проблеманы хәл итеүҙә ҙур аҙым яһалыр ине. Тапшырыуҙарығыҙ тәрән уйҙарға һала, Әлфиә! Рәхмәт! Эшегеҙ уң булһын! Р.Вахитова.


text:
Рәшиҙә Солтанова: «Власҡа кем килеүенә кешеләр битараф түгел»
БР Ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы рәйесе Рәшиҙә Солтанова Владимир Путиндың ышаныслы вәкиле булараҡ эшселәр, эшҡыуарҙар, табиптар, уҡытыусылар, сауҙа өлкәһе вәкилдәре, студенттар менән туғыҙ осрашыу үткәрҙе.
— Осрашыуҙар йәнле үтә, кешеләр бик күп һорауҙар бирә, — тине «Башинформ» агентлығына Рәшиҙә Солтанова. – Йәштәрҙең һайлау менән ҡыҙыҡһыныуҙары ҡыуандыра. М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетындағы, Өфө дәүләт сәнғәт академияһындағы, сауҙа-иҡтисад колледжындағы осрашыуҙар йәштәрҙең власҡа кем килеүенә битараф булмауын күрһәтте.
Рәшиҙә Солтанова йәштәрҙең волонтерҙар хәрәкәтендә ҡатнашыуға, быға мохтаж булғандарға ярҙам итеүгә әҙерлеген билдәләй.
— Өфө күн-галантерея фабрикаһында миңә һөйләүҙәренсә, бында һис ҡасан булмағанса декрет ялында булған йәки ялға китергә йыйынған ҡатын-ҡыҙҙар күп, — тип дауам итте ул. – Был — ғаилә, әсәлек һәм балалыҡҡа ярҙам итеүгә йүнәлтелгән ил һәм дәүләт власы сәйәсәтенең һөҙөмтәһе. Ҡатындар ҙа быны ҡеүәтләй: «Балалар табырға кәрәк!».
Айырыуса кешеләргә Владимир Путиндың социаль сәйәсәткә йүнәлтелгән программалы мәҡәләһе оҡшаған. Рәшиҙә Солтанованың билдәләүенсә, аныҡлауҙар, асыҡлыҡ индереүҙәрҙе һорайҙар.
Киләһе аҙнала Рәшиҙә Солтанова Башҡортостан халҡы менән райондарҙа осрашыуҙарын дауам итәсәк.


text:
16 майҙа Башҡортостан юлдаш телевидениеһында – Олимпия яҙы
16 майҙа БЮТ телеканалында «Олимпия хыялы» программалар циклы эфирға сығасаҡ. Телевизор ҡараусыларҙың Сочиҙа Олимпия уйындарының иң сағыу моменттарын иҫкә алырға тағы ла бер мөмкинселеге буласаҡ. Эфирға Башҡортостан олимпсылары һәм паралимпсыларының эксклюзив интервьюлары сығасаҡ, еңеүҙәренең уникаль кадрҙары күрһәтеләсәк.
Көн йомғаҡтары «Телеүҙәк» программаһының тура эфирында яһаласаҡ. Һәр кем телефон аша Сочи геройҙарына һорау бирә аласаҡ. 23 сәғәттә эфирҙа Олимпия уйындары-2014 еңеүселәрен, призерҙарын һәм ҡатнашыусыларын бүләкләү башланасаҡ, тип хәбәр иттеләр телеканалдың матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Хөкүмәтебеҙ күп балалы әсәләргә айырыуса йылы мөнәсәбәттә. Был турала улар өсөн булдырылған льгота һәм пособиеларға ҡарап ҡына фекер йөрөтмәйем. Биш һәм унан да күберәк бала тәрбиәләгәндәргә ысын мәғәнәһендә хөрмәт һәм ихтирам менән баға дәүләт етәкселәре. Ҡараштың йылылығы миҙал биреү тантанаһында ла һиҙелә.
Хөкүмәтебеҙ күп балалы әсәләргә айырыуса йылы мөнәсәбәттә. Был турала улар өсөн булдырылған льгота һәм пособиеларға ҡарап ҡына фекер йөрөтмәйем. Биш һәм унан да күберәк бала тәрбиәләгәндәргә ысын мәғәнәһендә хөрмәт һәм ихтирам менән баға дәүләт етәкселәре. Ҡараштың йылылығы миҙал биреү тантанаһында ла һиҙелә.
– Эйе!
Ашхананан гөрләшеп сыҡҡан ҡыҙҙар-малайҙарҙың дәррәү яуаплауы “Красноусол” балалар шифаханаһының баш табибы Әмирйән Сәфәрғоловтың кәйефен күтәрҙе, үҙенең дә ошо сабыйҙар кеүек бәхетле бала сағы иҫенә төштө.
Ғафури районының Юлыҡ ауылында тыуып үҫә ул. Бәләкәйҙән табип булырға хыяллана. Мәктәптән һуң медицина училищеһын, унан институт тамамлай. Оҙаҡ йылдар Стәрлетамаҡ ҡалаһында төрлө вазифалар башҡара. Быйыл йәй ошо шифаханаға етәксе итеп тәғәйенләнгәс, дәртләнеп эшкә тотона.
Беренсе башҡорт полкының Рәсәй именлеге өсөн яуаплы осорҙа ил сигенең шундай уҡ яуаплы бер урынында булып сығыуының үҙ тарихы бар. Беҙгә ул әҫәрҙең алдағы биттәренән билдәле инде.
Республикала төрлө кимәлдәге саралар үткәрелә, уларҙың күбеһе 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүгә 200 йыл тулыуға һәм 1941 – 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышына арнала. Ишембай районының Этҡол ауылы халҡы ошо көндәрҙә Бөйөк Ватан һуғышы осоронда тыуып үҫкән балаларҙы, йәғни бөгөнгө инәй-бабайҙарҙы тәбрикләне. "Һуғыш балалары — тарих яралары" тип аталды ул әһәмиәтле сара.
Халыҡ аҡылы шулай бөртөкләп йыйылып, ғаилә тормошо, әсәлек һөйөүе, атайлыҡ бурысы тураһындағы яҙылмаған ҡанундарға таянып, милләтенең именлеген хәстәрләгән.
Кирәй Мәргән башҡорт әҙәбиәте “сиҙәмдәре”нең тәүге бураҙналарын һалған ҙур ғалим, мәшһүр һүҙ оҫтаһы, тарихи романдар яҙыу өлгөһөн биргән әҙип тә ине. Халыҡ теленән бөртөкләп йыйып алынған йырҙарҙың тәүге башҡарыусыһы, үҙе туплап, китап итеп баҫтырған эпостарҙың Алпамышаһы ла Кирәй Мәргәндер. Уның данлыҡлы “Ҡариҙел” повесын уҡып, ҡайһы бер өҙөктәрен мәктәптә ойошторолған концерттарҙа тасуири һөйләп, сәхнәләштереп, зыҡ ҡуба торғайныҡ.
1982 йылда Өфө нефть институтын тамамлап, инженер һөнәрен үҙләштергән йәш белгес йүнәлтмә менән “Саҡмағошнефть” нефть һәм газ сығарыу идаралығында өлкән оператор булып эш башлай.
Иҫ китмәле яҡшы хәтерле, Ҡөрьәне ҡулынан төшмәгән өләсәйем Бәҙерниса был исемдәрҙе йыш телгә алыр ине. Ни өсөн йыш ҡабатлағанын бала саҡта аңламаһам да, уларҙы бер ҡасан да онотманым. Әкиәттәр, риүәйәттәр ҙә яйлап ҡына хәтер һандығына һалына барҙы. Рухи хазинабыҙға бәләкәйҙән һөйөү тәрбиәләгән олатай-өләсәйҙәремә сикһеҙ рәхмәтлемен.
— Ҡарағай әҙерләү буйынса “Йылайыр урманы”, “Бәләбәй урманы” һәм “Стәрлетамаҡ урманы” предприятиелары алда бара. Уларҙа алты-туғыҙ мең ағас әҙерләнгән. Ә бына аҡ шыршы менән “Дыуан урманы” тәьмин итәсәк. “Иглин урманы” предприятиеһы хеҙмәткәрҙәре 1800 шыршы килтерәсәк, — тип хәбәр итте Башҡортостан Урман хужалығы министрлығының бүлек етәксеһе урынбаҫары Альберт Бохаров.
Хәҙер Интернеттан файҙаланыусылар көн һайын ведомствонан оператив мәғлүмәттәр алыу мөмкинлегенә эйә. Халыҡ шулай уҡ министрлыҡтың эше тураһында фекерен белдерә, тауыш биреүҙә ҡатнаша, ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын бирә ала.
— Асыҡтан-асыҡ мәғлүмәт сәйәсәте алып барыу йәһәтенән был министрлыҡтың тағы ла бер етди аҙымы булды.


text:
О внесении изменения в статью 19 Закона Республики Башкортостан
«О порядке получения права пользования участками недр местного значения в Республике Башкортостан»
Мәғрифәтсе, шағир Сафуан хәҙрәт Яҡшығоловтың эшмәкәрлеге, йәшәйеше хаҡында гәзит уҡыусыларға хәбәр иткәйнек инде. Тәүге мәҡәлә сыҡҡандан һуң Дәүләкән районының Яңы Яппар ауылы халҡы саҡырыуы буйынса улар менән осрашып, шағир, мәғрифәтсенең ҡәбер ташын яңыртыу, йыйынтығын әҙерләү хаҡында фекер алышҡайныҡ.
Һуңғы йылдарҙа тәбиғәт һауа торошо менән ғәжәпләндереп тора. Ғинуар айында йоҡа ғына кейенеп йөрөһәк, февраль уртаһында ямғыр тамсыланы. Ҡыш үтте тигәндә иһә Башҡортостандың ҡайһы бер төбәктәрен төн эсендә ҡар күмгәйне. Хәҙер иһә яҙ үҙ йырын көйләй. Ә йәйҙән ниндәй мөғжизәләр көтөргә?.. Ни генә тиһәң дә, баҫыу йәки баҡса эштәре менән шөғөлләнгән ауыл кешеһенең тормошо тәбиғәт күренештәренә тығыҙ бәйле.
Матбуғат баҫмалары биттәрендә, телевидение һәм радио тапшырыуҙарында пенсия тураһында барған бәхәстәр бер кемде лә битараф ҡалдырмайҙыр. Ни генә тиһәң дә, ғүмер буйы эшләп, исмаһам, ҡарт көнөңдә мохтажлыҡ кисермәй, рәхәтләнеп ял итеү теләге һәр кемдең күңел төбөндә яталыр. Ләкин һуңғы ваҡыттағы пенсия йәшен арттырыу тураһындағы хәбәрҙәр был теләкте тағы ла төпкәрәк күмеп ҡуймаймы икән? Ғөмүмән, пенсия бит ҡарт кешегә бирелгән хәйер аҡсаһы түгел, үҙебеҙсә әйткәндә, күкрәк көсө менән табылған хәләл мал.
Матбуғат биттәрендә беҙ, ғәҙәттә, халыҡ араһында билдәлелек яулаған шәхестәр менән әңгәмә бирергә күнеккәнбеҙ. Ә “ябай” кешеләр ундай иғтибарға һирәк лайыҡ була. Шундайҙарҙың береһе – Өфө ҡалаһында оҙаҡ йылдар музыка мәктәбендә уҡытҡан Наум Сегал. Уны туғандары менән хеҙмәттәштәренән башҡа бер кем дә белмәй, ләкин ул белемле, эшһөйәр, үҙ милләте менән ғорурлана... Хәйер, донъяға ҡарашы һәм тормошта әүҙемлеге буйынса уны бик үк ғәҙәти шәхес тип тә булмайҙыр.
Башта, бер ҡатлыраҡ тойолһа ла, ошо һорауҙы ҡуяйыҡ әле: әҙәбиәттә документаллек ни дәрәжәлә кәрәк? Жанры шулай тип аҡҡа ҡара менән тәғәйен күрһәтелһә, аңлашыла, аҡлана, ә улай булмағанда? Кемгә нисектер, әлбиттә. Мин, мәҫәлән, бынан мөмкин тиклем ситләшергә тырышам, сөнки сәнғәтте, бығаса ла әйткәнем бар, үрҙәрәк күргем килә, әҫәрҙә үҙеңдекеме, оҡшашмы исем менәнме, ишара менәнме танылып торорлоҡ ҡиммәтле урынды алыр өсөн ниндәйҙер, яҡшымы, яманмы, ләкин һине мотлаҡ башҡаларҙан һиҙелмәле айырған сифаттарың, эштәрең, исмаһам да, ҡылыҡтарың булырға тейеш тәбаһа.
Эй балалар! Боронғо киң ерҙәр бөттө,
Башҡа милләттәр ҡулына кереп китте.
Инде хәҙер уянырға ваҡыт етте,
Ғафил булып ҡалмағыҙ һеҙҙәр имде.
Тәржемә итеү ҡайһы берҙә үҙенсәлекле шиғыр яҙыуға ҡарағанда ла ауырыраҡ.
Рәми ҒАРИПОВ.
Флүр Ғәлимовтың “Аҙғын тәүбәһе” трилогияһы беҙҙең яҡтарға ла килеп етте. Ярайһы тос, апаруҡ ҡалын булыуына ҡарамаҫтан, китапты өс-дүрт көндә йотлоғоп уҡып сыҡтым. Бик тәрән фекерҙәр, идеялар һалынған әҫәрҙең сюжеты үтә ҡатмарлы, ҡатлы-ҡатлы, әммә еңел уҡыла, сөнки бай, шул уҡ мәлдә ябай, аңлайышлы тел, һоҡланғыс оҫталыҡ юғарылығында ижад ителгән.
Артҡа 1 2 3 Алға
Бит башына
Кемгә нисектер, әммә мин, гәзит – аралашыуҙың иң көслө һәм йоғонтоло сараһы, тип иҫәпләйем. Көн һайын “Башҡортостан” гәзитен алып уҡымаһам, үҙемде тормоштан мәхрүм итеп күрәм, донъя ағышынан артта ҡалғанмын тип һанайым. Хәйер, мин “Башҡортостан”ды ауылдың “избач”ына барып, латин хәрефтәре менән баҫылғандан бирле ҡарап барам. Ә һуңғы осорҙа инде был баҫма йәшәүемдең айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнде. Ҡатыным да ошо гәзитте һуңғы хәрефенә тиклем уҡып сыға, хатта ҡайһы бер һөйләмдәренең аҫтына ҡәләм менән һыҙып ҡуя ла ҡалғандарға уҡырға тәҡдим итә.


text:
Башҡортостанда ҡырағай йәнлектәрҙе һанайҙар Фото: Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы сайты
Башҡортостанда ҡырағай йәнлектәрҙе һанайҙар
Башҡортостанда ҡырағай йәнлектәрҙе һанайҙар Фото: Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы сайты
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостанда йәнлектәрҙе һәм ҡоштарҙы ҡышҡы һанау миҙгеле башланды. Төбәктең Экология министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, дөйөм һунарсылыҡ, махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләрендә эҙҙәр буйлап иҫәпләү күҙаллана.
«Иҫәп алыу» февраль аҙағына тиклем тамамланырға тейеш. Һунарсылыҡ биләмәләренә һәм ундағы йәшәү мөхитенә дәүләт мониторингы һөҙөмтәләре апрель башында билдәле була. Алынған мәғлүмәттәр буйынса һунар итеү өсөн хайуандар һәм квоталар һанын билдәләү ҡаралған.
Әлеге ваҡытта республикала болан, ҡоралай, һеләүһен, ҡуян, төлкө, айыу кеүек йәнлектәрҙең артыуы күҙәтелә.
http://www.bashinform.ru/news/1104465-v-bashkirii-pereschitayut-dikikh-zhivotnykh-po-sledam/


text:
Белоретта Әсә көнө хөрмәтенә байрам сараһы уҙҙы
ӨФӨ, 2014 йыл, 26 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Әсә көнө алдынан Белореттың ҡала Мәҙәниәт йортонда тантана уҙҙы, унда ҡала һәм район әсәләрен байрам менән Белорет районы хакимиәте башлығы урынбаҫары Иван Пинящук ҡотланы.
— Бөгөн республикабыҙҙың социаль сәйәсәте ғаиләне нығытыуға, уның ролен йәмғиәттә күтәреүгә, әсәлек һәм балалыҡты һаҡлауға, тыуымды арттырыуға йүнәлтелгән. Райондың төп ғорурлығы – уның күп балалы ғаиләләре. Улар беҙҙә 1100, — тип билдәләне Иван Пинящук. — Балалар баҡсалары, мәктәптәр, спорт һәм мәҙәниәт объекттары йүнәтәбеҙ, төҙөйбеҙ. Ҡалабыҙҙа бик яҡшы бала табыу йорто һәм балалар поликлиникаһы бар. Социаль торлаҡ һалабыҙ, күп балалы ғаиләләргә бушлай ер участкалары бүләбеҙ.
Ул шулай уҡ күп балалы әсәләргә, балаларҙы тәрбиәгә алған ҡатындарға айырым рәхмәтен белдерҙе.
Билдәләп үтергә кәрәк, Белорет районында һәм ҡалаһында биш һәм унан күберәк бала табыусы һәм тәрбиләүсе 154 күп балалы әсә «Әсәлек даны» миҙалын лайыҡлы йөрөтә.
Байрамға Ҡала мәҙәниәт һарайына ҡатын-ҡыҙҙар, төрлө предприятие һәм һөнәр вәкилдәре, шулай уҡ өс һәм унан күберәк бала тәрбиәләүсе күп балалы әсәләр саҡырылғайны. Балалар музыка мәктәбе уҡытыусыһы Надежда Неудачина, ҡала Мәҙәниәт һарайының башҡорт халыҡ театры режиссеры Гөлнара Ғилманова, Белорет металлургия комбинатының прокат цехы электромонтеры Елена Павочкина, металлургия комбинатының 31-се ашханаһы ашнаҡсыһы Татьяна Бармина, электр элемтәһе инженеры Виктория Потапова, 8-се урта мәктәп уҡытыусыһы Светлана Дульцева, врач-неонатолог Ирина Әфләтүнова, «Миҙгел» салоны тегенсеһе Елена Дурникина, өйҙә социаль ярҙам күрһәтеү бүлеге хеҙмәткәре Әҡлимә Горбатова, шәхси эшҡыуар Розалия Мөхөтдинова республиканың лайыҡлы граждандарын тәрбиәләгәндәре өсөн бүләктәр һәм рәхмәт һүҙҙәренә лайыҡ булдылар.
Белорет әсәләре өсөн Мәҙәниәт һарайының ижади коллективтары байрам концерты әҙерләгәйне, тип хәбәр итте муниципалитет хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге хеҙмәткәре Айгөл Кирамова.


text:
Белорет металлургия комбинатының метрология хеҙмәте – Башҡортостанда иң яҡшыларҙың береһе
«Мечел» компанияһына ҡараған «Белорет металлургия комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Метрология һәм стандартизация хеҙмәте «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы метрология хеҙмәте» конкурсында икенсе урын алған.
Был республика конкурсы тәүге тапҡыр үткәрелә. Ул республиканың төрлө ойошмалары һәм предприятиеларынан 20-нән ашыу ҡатнашыусыны йыйҙы. Меңдән ашыу кеше эшләгән “Белорет металлургия комбинаты” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең метрология һәм стандартизация хеҙмәте лә улар иҫәбендә.
Конкурс программаһы метрология хеҙмәтен ҡылыҡһырлаған һәр төрлө һорауҙы үҙ эсенә ала. Квалификациялы белгестәр менән тәьмин ителеше, метрология хеҙмәте тураһында положениеның булыуы, үлсәү сараларын ремонтлауға лицензия, калибровкалау эштәрен үткәреү хоҡуғын алыуға аккредитация, үлсәү эталондары булыуы, ҡулланылған ҡорамалдарға аттестация, метрологик экспертизалар, метрологик контроль, предприятиела үлсәү сараларын ҡулланыу һәм уларҙың торошон күҙәтеү күрһәткестәре иҫәпкә алынды.
Белорет металлургия комбинатының Үҙәк метрология лабораторияһы эшенең сифатына дәғүәләрҙең булмауы уның эшенең ыңғай күрһәткесе булып тора. «БМК» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Үҙәк метрология лабораторияһы коллективы менән билдәләнгән күрһәткестәр үлсәүҙәрҙе дөйөмләштереүҙе тәьмин итеү буйынса мәсьәләләрҙең үтәлешен раҫлай һәм предприятиеға юғары стандарттарға яуап биреүсе продукция етештерергә мөмкинлек бирә.


text:
Башҡортостанда мал аҙығы әҙерләүгә төштөләр
Республикала күп йыллыҡ үләндәрҙе бесәнгә саба башланылар. Башҡортостандың бер юлы ете районы мал аҙығы әҙерләүгә төштө, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Өфө, Ауырғазы, Баҡалы, Благовар, Дүртөйлө, Ҡырмыҫҡалы һәм Стәрлетамаҡ райондары аграрийҙары күп йыллыҡ үләндәр сабыуҙы алып бара.
— Уңайлы һауа шарттарын иҫәпкә алғанда быйыл 2-3 тапҡыр үлән сабырға мөмкин, — тип күпме уңышҡа иҫәп тотоуын билдәләй БР Ауыл хужалығы министрлығының мал аҙығы производствоһы бүлеге белгестәре. — Ауыл эшсәндәре алдында һәр шартлы мал башына 30-32 центнер мал аҙығы берәмеге әҙерләү бурысы тора.
Быға өҫтәп, киләһе йылдарҙың уңышһыҙ булыу мөмкинлеген иҫәпкә алып, мал аҙығының күсмә страховка фонды булдырыласаҡ.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, мал аҙығы өсөн аграрийҙар 1,1 млн гектарҙа һәр төрлө культуралар сәскән. Кукуруз плантациялары быйыл ике тапҡырға арттырылған, судан үләне 1,5 тапҡырға күберәк сәселгән. Бынан тыш, миллион гектарҙан ашыу тәбиғи сабынлыҡтар ҙа бар.


text:
Журналистарҙы дәүләт теле һәм төбәк халыҡтары телдәре проблемаһын яҡтыртыу буйынса конкурста ҡатнашырға саҡыралар
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығында киң мәғлүмәт сараларында дәүләт теле һәм төбәк халыҡтары телдәре проблемаһын яҡтыртыу буйынса ижади конкурсҡа ғаризалар ҡабул ителә башланы. Бәйгелә республика, ҡала, район, берләштерелгән гәзит, журнал редакциялары һәм айырым авторҙар, шулай уҡ республика электрон киң мәғлүмәт саралары (интернет, телевидение һәм радио) ҡатнаша ала.
Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының баш белгесе Нилә Ғәйнетдинова хәбәр итеүенсә, конкурс дүртенсе тапҡыр үткәрелә. Мәҡәлә һәм телерадиотапшырыу авторҙары дәүләт телдәрен уҡытыуҙың актуаль проблемаларын тикшерә, тел йүнәлешендәге саралар тураһында бәйән итә. Конкурс йомғаҡтары Рәсәй матбуғаты көнөнә арналған сараларҙа иғлан ителә.
Бәйгегә 2016 йылдың 1 ғинуарынан 1 ноябренә тиклем баҫылған материалдар тәҡдим ителә һәм һаны менән сикләнмәй. Эштәрҙе 10 ноябргә тиклем ебәрергә кәрәк. Адресы: 450077, Өфө ҡалаһы, Киров урамы, 45, 420-се бүлмә. Телефон: (347) 218-07-72. Тулыраҡ мәғлүмәтте Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының рәсми сайтында алырға була.


text:
Фото:
Баш ҡалала танылған бейеүсе Рим Әбделмәновты юбилейы менән ҡотланылар
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 8 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең балет уҡытыусыһы Рим Әбделмәновты ҡотланылар. Кисә танылған бейеүсе, сәхнә ветераны, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, БАССР-ҙың халыҡ артисы 60 йәшен билдәләне.
Республиканың Мәҙәниәт министрлығы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты хеҙмәткәрҙәре һәм үҙенең коллективы юбилярға йылы ҡотлау һүҙҙәрен еткерҙе.
«Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең солисы булараҡ, һеҙ коллективтың кимәлен һәм статусын даими күтәреүгә бөтә ғүмерегеҙҙе арнағанһығыҙ. Бейеү аша халҡыбыҙҙың данлы тарихын, рухи байлығын сағылдырҙығыҙ, донъяның төрлө илдәрендә йәшәүселәрҙе башҡорт сәнғәте менән таныштырҙығыҙ. Сәхнәлә тыуҙырған һәр образығыҙ ҡабатланмаҫ булыуы һәм бөйөклөгө менән айырыла», — тиелә ҡотлау хатында.
Белешмә. Рим Сәлимйән улы Әбделмәнов 1956 йылдың 7 сентябрендә Ғафури районының Ҙур Ибраһим ауылында тыуған. 1996 йылда Рәсәйҙең Театр сәнғәте академияһын тамамлаған. 1973 йылдан — Ф.Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы, 1989 йылдан уҡытыусы-репетитор булып эшләй. Көнсығыш иҡтисад, гуманитар фәндәр, идара итеү һәм хоҡуҡ институты доценты, Башҡорт дәүләт педагогия университеты профессоры.
Рим Әбделмәнов «Азамат», «Гөлнәзирә», «Еҙ үксә», «Салауат», «Төньяҡ амурҙары», «Һунарсы» бейеүҙәрендә яңғыҙ партиялар башҡарыусы булараҡ танылған.


text:
«Яҙмыштар ҙа, гүйә, ҡорама...»Ҡорама ҡорау– халҡыбыҙға хас булған, борондан килгән һөнәр. Өләсәйҙәр иҫтәлеген һаҡлаған арҡыры һәм буй юрғандар, япмалар, мендәр тышы, ултырғыс ябыуын әле лә күп өйҙәрҙә осратырға була. Һәр ҡорама эше – үҙе бер хәтирәләр йыйылмаһы ул. Был...
Мөлдөрәмә генә тулы хистәрДонъяла әсәйҙекенән дә көслөрәк, мәрхәмәтлерәк, хислерәк йөрәк юҡтыр! Әҙәбиәт йылы уңайынан журналыбыҙ иғлан иткән «Әсә йөрәге» шиғыр бәйгеһендә ҡатнашыусылар был ысынбарлыҡты йәнә иҫбат итте. Ғорур башҡорт ҡатынын ер йөҙөндәге бер генә ҡөҙрәт...
"Әсә йөрәге" ярышының икенсе турына үтеүселәрҙе ысын күңелдән ҡотлайбыҙ!!!Бәйге шарттарын теүәл үтәп, "Әсә йөрәге" ярышының икенсе турына үтеүселәрҙе ысын күңелдән ҡотлайбыҙ!!! Ошо көндәрҙә уларҙың эштәре лайк йыйыу өсөн төркөмгә һалынасаҡ. Ер йөҙөндә әсә йөрәгенән дә көслөрәк, мәрхәмәтлерәк, ҡаһарманыраҡ, хислерәк...
Нәҫелебеҙ батырыӨләсәйем Хәкимә Әлибаеваның өс улы: Хәбип, Әхмәт һәм Әҙһәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Иң бәләкәй ҡустылары, минең атайым Илһам, йәше етмәү сәбәпле, һуғышҡа алынмай. Хәбип олатайым, 25 йыл тыуған ил һағында тороп, майор дәрәжәһендә тыуған...
"Селпәрәмә килгән яҙмыштар"Шифаханала ял иткән саҡта бүлмәләшем Сәүиә апай менән баш ҡала сәхнәһендә Әнғәм Атнабаевтың «Ул ҡайтты» драмаһын ҡараныҡ. Театрҙан һуң тәьҫораттар солғанышында хисләнеп ултырабыҙ. – Әйтерһең, был спектакль минең әсәйем тураһында... – тине Сәүиә...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Оттон (Гречъы къарол)
Гречъы къарол Оттон I (гр. Όθwv, Baσιλeύς tnς Eλλάδoς, нем. Otto; райгуырдис 1815-æм азы 1 июны, Зальцбург — амардис 1867-æм азы 26 июлы), Баварийы къарол Людвиг I-æмы дыккаг фырт, уыдис Гречъы къарол. Византиаг династитæ Комнинтæ æмæ Ласкаридты байзæддаг.
17 азы йыл куы цыдис, уæд 1832-æм азы Лондоны конферецийы фæстиуæгæн, Англис, Уæрæсе æмæ Францы разыйæ сси ног грекъаг паддзахады фыццаг къарол. Æрмæст Оттоны титул уыдис «Гречъы къарол», уый фæстæ цы къаролтæ уыдис, уыдон сæ титул раивтой æндæрмæ: «грекъæгты къарол».
1862 азы фæфæлдæхты фæстиуæгæн барвæндонæй ацыдис Грекъæй Германмæ.


text:
Башҡортостан һөт малсылығында алдынғылыҡты һаҡлаясаҡФото: Андрей Старостин, Олег Яровиков
Башҡортостан һөт малсылығында алдынғылыҡты һаҡлаясаҡ
Башҡортостан һөт малсылығында алдынғылыҡты һаҡлаясаҡФото: Андрей Старостин, Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Башҡортостанда һөт етештереүселәрҙең эшмәкәрлегенә күберәк иғтибар бүлергә кәрәк. Был хаҡта республика Башлығы Рөстәм Хәмитов 17 апрелдә Ауыл хужалығы министрлығында Рәсәйҙең ауыл хужалығы министры Николай Федоров ҡатнашлығында үткән кәңәшмәнән һуң белдерҙе.
— Эш кәңәшмәһендә беҙ һөт сәнәғәте мәсьәләләрен ентекле тикшерҙек. Эш шунда: бөгөнгө көндә беҙгә кәрәкле булған динамика юҡ, — тине Рөстәм Хәмитов. — Башҡортостан — Рәсәйҙең һөт етештереү төбәге. Әлеге ваҡытта алдынғылар рәтендәбеҙ. Шулай ҙа беҙгә күп нәмәгә өйрәнәһе бар. Шул иҫәптән ҡайҙан, нисек аҡса табыу буйынса ла. Рәсәйҙең ауыл хужалығына өҫтәмә рәүештә 650 миллиард бүленәсәк. Беҙҙең өлөш 20 миллиард самаһы булыр тип уйлайбыҙ. Ошо аҡсаларҙы йәлеп итә белергә кәрәк. Беҙ малдарҙың туҡланыу рационы өҫтөндә эшләргә, «500 ферма» программаһына яңы импульс бирергә тейешбеҙ. Һорауҙар күп. Тағы ла бер кәңәшмә үткәрәсәкбеҙ. Һөт һәм һөт продукцияһы етештереү темаһы буйынса төбәк-ара кәңәшмә уҙғарырға ниәтләйбеҙ. Алдынғылыҡты бирмәйәсәкбеҙ, — тип билдәләне республика Башлығы.
Министрҙың һүҙҙәренсә, 2015 йылда импортҡа бәйле ит һәм ит ризыҡтары проблемаһы булмаясаҡ. Аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеге доктринаһы талаптарына ярашлы, үҙебеҙҙә етештерелгән продукция менән тәьмин итеү 85 процент кимәлендә булырға тейеш. Былтырғы йомғаҡтар буйынса күрһәткес 83 процентҡа еткән. Быйыл, шулай уҡ 2016 йылда, билдәләнгән сикте үтергә, хатта ит продукцияһын экспортҡа сығарыу планлаштырыла.
Ауыл хужалығы ведомствоһы башлығы етешһеҙлектәрҙе лә атаны. Был — һөт һәм һөт продукцияһы етештереү.
— Рәсәйҙең яңы тарихында тәүге тапҡыр алға китеш бар. Беҙ һөт етештереү күләмен кәметеү буйынса 25 йыллыҡ кире йүнәлеште туҡтаттыҡ, — тине Николай Федоров. — 2015 йылдың тәүге өс айында ыңғай динамика күҙәтелә. Республиканың мөмкинлектәрен иҫәпкә алғанда, Башҡортостанда күпте эшләргә мөмкин. Бында кешеләр ергә береккән, еңел тормош эҙләп ҡалаға китмәй.
Министр аграрийҙарға федераль бюджеттан күрһәтеләсәк ярҙам хаҡында һөйләне. Уның һүҙҙәренсә, аграрийҙарға булышлыҡ итеү өсөн 650 миллиард һум аҡса бүленәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 194
СИРКӘҮҘӘР, христиандарҙың культ биналары. Башҡортостанда иң тәүҙә православие ҡорамдарына нигеҙ һалына. С. 16 б. 2‑се ярт. — башлыса Өфө тирәләй һәм Ағиҙел й. үҙәнендә (ҡара: Богородский‑Өфө сиркәүе, Николай сиркәүе, Троица сиркәүе), 18 б. уртаһынан — тау заводтары торамаларында (ҡара: Воскресение сиркәүе); 18 б. аҙ. дворянлыҡ аҡсаһына (ҡара: Димитрий Солунский сиркәүе) төҙөлә. 21 б. башына таш С. һаҡланған: Өфө р‑ны Берёзовка а. Христос Раштыуаһы С. (18 б. башында төҙөлә). 2 өҫтәле бар: төп — Христос Раштыуаһы һәм святитель, чудотворец Николай хөрмәтенә. 2002— 05 йй. реставрациялана; Белорет р‑ны Үрге Әүжән а. Ҡазан Богородица С. (1750 йй. төҙөлә һәм изгеләндерелә, 1830 йй. үҙгәртеп төҙөлә). 3 өҫтәле бар: төп — Ҡазан Божья Матерь иконаһы хөрмәтенә, приделдарҙа — святитель, чудотворец Николай м‑н изге великомученик Димитрий Солунский хөрмәтенә. 1930 й. ябыла, 1992 й. диндарҙарға ҡайтарыла; Туймазы р‑ны Үрге Троицк а. Троицк С. (1753—59 йй. төҙөлә). 3 өҫтәле бар: Изге Живоначальная Троица хөрмәтенә (1759 й. изгеләндерелә), приделдарҙа — Христос Раштыуаһы һәм изге мученик Леонид хөрмәтенә. 1930 йй. ябыла, 1991 й. диндарҙарға ҡайтарыла; Ишембай р‑ны Верхотор а. Богородица‑Ҡазан С. (1788 й. төҙөлә). Ҡазан Божья Матерь иконаһы хөрмәтенә өҫтәле бар. 1930 йй. ябыла, 1989 й. диндарҙарға ҡайтарыла; Асҡын р‑ны Асҡын а. Николай С. (1802—05 йй. классицизм стилендә төҙөлә). 2 өҫтәле бар: төп — святитель һәм чудотворец Николай хөрмәтенә (1820 й. изгеләндерелә), приделда — изге Соловки чудотворецтары Зосима һәм Савватий хөрмәтенә (1808). 1937—45 йй. эшләмәй; Михаил Архангел сиркәүе; Изге Трои‑ца соборы; Касёв а. (Нефтекама ҡ. эсендә) Пётр һәм Павел С. (1825— 42 йй. төҙөлә һәм изгеләндерелә). 2 өҫтәле бар: төп — апостолдар Пётр м‑н Павел хөрмәтенә (1842 й. изгеләндерелә) һәм изге великомученик Димитрий Солунский хөрмәтенә (1825). 1931 й. ябыла, 1989 й. диндарҙарға ҡайтарыла; Ғафури р‑ны Табын а. Вознесение С. (1828 й. янған сиркәү урынында 1848 й. һуңғы классицизм стилендә төҙөлә). 3 өҫтәле бар: төп — Раббы Олғашыуы хөрмәтенә, приделдарҙа — Ҡазан Божья Матерь иконаһы м‑н святитель һәм чудотворец Николай хөрмәтенә. С. Табын Божья Матерь иконаһы була. 1929 й. ябыла, 2004 й. диндарҙарға ҡайтарыла; Ауырғазы р‑ны Андреевка а. Скорбященский С. (1830— 67 йй. төҙөлә). 3 өҫтәле бар: төп — “Всех Скорбящих Радосте” Божья Матерь иконаһы хөрмәтенә (1872 й. изгеләндерелә) һәм приделдарҙа — Христос Раштыуаһы (1869) м‑н святитель һәм чудотворец Николай (1872) хөрмәтенә. 1930 й. ябыла, 1990 й. диндарҙарға ҡайтарыла. Һаҡланмаған С. иң билдәлеләре: Баҡалы р‑ны Нуғайбәк а. Троица С. (1745 й. төҙөлә). Изге Живоначальная Троица хөрмәтенә өҫтәле булған. 1994 й. емертелә; Мишкә р‑ны Яңы Троицкий а. Троица С. (1830—33 йй. һуңғы классицизм стилендә төҙөлә). 2 өҫтәле булған: төп — Изге Живоначальная Троица хөрмәтенә, приделда — Божья Матерь Покровы хөрмәтенә (1844 й. изгеләндерелә). 1930 йй. ябыла, яҡынса 1970 й. емертелә. 19 б. 2‑се ярт. — 20 б. башында яҡынса 80 кирбес һәм 500 ағас С. төҙөлә, улар араһында Вознесение сиркәүе, Изгеләр Гурий, Варсонофий һәм Герман сиркәүе, Троица С. (Ҡыйғы р‑ны Ләүйылға а.), Александр С. (Благовещен р‑ны Волков а.), Покров С. (Ира а., Күмертау ҡ. составында), Георгий С. (Салауат р‑ны Йыланыш а.) һ.б. 1922 й. Өфө епархияһында 720‑нән ашыу С. һәм ғибәҙәт йорто эшләй (шуларҙың 40‑ҡа яҡыны диндәштәрҙеке һәм старообрядсыларҙыҡы). 20‑се йй. аҙ. — 30‑сы йй. С. күпләп ябыла, дини мәхәлләләр бөтөрөлә. 1939 й. берҙән‑бер Изге Сергий кафедраль соборы ғына асыҡ ҡала. 1950 й. — 42, 1965 й. 17 С. һәм ғибәҙәт йорто эшләй. 1980 йй. аҙ. респ. С. тергеҙелә һәм яңылары төҙөлә. БР‑ҙа 1993 й. — 90‑ға яҡын, 2010 й. 200‑гә яҡын С. һәм ғибәҙәт йорто иҫәпләнә. Епархияның байтаҡ С. тарих һәм архитектура ҡомартҡылары булып тора. Шулай уҡ ҡара: Ырымбур һәм Өфө епархиялары соборҙары, Кирха, Костёл, Инжил христиан‑баптистарының ғибәҙәт ҡылыу йорто, Өфөләге сиркәүҙәр.
Әҙәб.: Ш и р г а з и н А.Р. Православные храмы Башкирии. Уфа, 1995; Уфимская епархия Русской Православной Церкви: справ.-путеводитель. М., 2005.
П.В.Егоров
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
— Конкурстың маҡсаты — етештергән тауарҙың сифатын юғары кимәлгә күтәреүгә булышлыҡ итеү. Беҙ баҙарҙа заманса, хәүефһеҙ, кәрәкле тауарҙар һәм хеҙмәттәр булыуын теләйбеҙ, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. — Штрафтар менән сифатты күтәреүгә өлгәшеү мөмкин түгел. Башҡа юлдарҙы табыу кәрәк, премия биреү — шуның бер ысулы.
— Конкурстың маҡсаты — етештергән тауарҙың сифатын юғары кимәлгә күтәреүгә булышлыҡ итеү. Беҙ баҙарҙа заманса, хәүефһеҙ, кәрәкле тауарҙар һәм хеҙмәттәр булыуын теләйбеҙ, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. — Штрафтар менән сифатты күтәреүгә өлгәшеү мөмкин түгел. Башҡа юлдарҙы табыу кәрәк, премия биреү — шуның бер ысулы.
Үҙ халҡын һөйгән һәм уның ижадына ғашиҡ булған Мөхәмәтша Буранғолов беҙҙең көндәргә халҡыбыҙҙың ауыҙ-тел ижадының аҫыл ҡомартҡыларын — “Урал батыр”, “Аҡбуҙат”, “Иҙеүкәй менән Мораҙым” кеүек мәшһүр ҡобайырҙарҙы, һоҡланғыс легенда-риүәйәттәрҙе яҙып ҡалдырыуы һәм шуның ярҙамында быуындар бәйләнешенең, тарихи хәтер сылбырының бөтөнлөгөн тәьмин итеүе менән бөйөк.
— У-у-у... У-у-у... — Ҡот осҡос тауышты ишетеп, терт итеп ҡалдыҡ. Әмилә ҡарға ултыра төштө.
— Бү-р-р-е... — Һуңғы ижекте шул тиклем ҡаты итеп, йылан ыҫылдағандай әйтте ҡыҙыҡай.
— У-у-у... У-у-у... У-у-у... — Йөрәкте аҡтарып сығарырҙай тауыш яҡында ғына ишетелә. Шул тиклем үҙәккә үткес олоу. Элек кешеләрҙең бүреләр тураһында һөйләгәнен ишеткәнем бар ине. Шом көсәйә барҙы.
— Тора һал, йүгерҙек... — Юлдашымды торғоҙорға тырыштым.
— Тор-ра ал-ма-йым. Аяҡ тың-лаш... — Әмилә илап, миңә йәбешеп алды. — Таш-ла-маа-а...
Кәтибә Кинйәбулатова апай шул шәлкемдәге “Әсәйеңә, тиҙәр, оҡшағанһың” шиғырынан
...Ҙурлар ерем булһа — әсәйемдән,
Хурлар ерем булһа — үҙемдән!
— тигән юлдарҙы оҙаҡ йылдар яттан һөйләп: “Үәт бит, Гүзәл, ниндәй шағирә!” тип һоҡланып йөрөнө. Ә минең “Һигеҙенсе шинель” тигәне ныҡ хәтерҙә тороп ҡалған. Йәш шағирә әллә ни ҙур булмаған шиғырында тотош ил тарихын асып һалырлыҡ ике образ тапҡан: имән сөй менән шинель. Ил һағына алмашлап барып ҡайтҡан алты улан шинелдәрен өйҙәрендәге имән сөйгә элеп ҡуя. Аталарына бындай бәхет эләкмәгән — ул яуҙа ятып ҡалған. Шиғыр яҡты юлдар менән тамамлана:
Сараны асып, район хакимиәтенең социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Рәйлә Солтанова райондың мәктәп китапханасыларына бүләк тапшырҙы, әбйәлилдәрҙең милли матбуғатты таратыуҙа тос өлөш индереүен һыҙыҡ өҫтөнә алып, артабан да яратҡан баҫмаларынан айырылмаясаҡтарын белдерҙе. Күренекле шағир Әсхәл Әхмәт-Хужа үҙенең сығышында редакция хеҙмәткәрҙәренә хуплау ҙа, тәнҡит һүҙҙәрен дә йәлләмәне.
Уҡыусыларыбыҙҙың һорауҙарын, үтенестәрен иҫәпкә алып, “Башҡортостан” гәзите редакцияһы Рәсәй Пенсия фондының идара ағзаһы, Башҡортостан буйынса идарасыһы Фоат Ғәләүетдин улы ХАНТИМЕРОВ менән туранан-тура һөйләшеү ойоштора.
Быйыл сара “Нурлы” агрофирмаһында үтте. Унда төрлө хужалыҡтарҙан 12 механизатор һынау тотто.
Һабансылар йәрәбә һалып, билдәләнгән тәртип буйынса “МТЗ-82” тракторҙарында тәғәйен участкаларға йүнәлде. Ғәмәли күнекмәләр бураҙнаның тәрәнлеге, киңлеге, тигеҙлеге, һөрөнтө ерҙең тышҡы күренеше, тупраҡты әйләндереп һалыу сифатын тикшереүгә ҡоролғайны. Ваҡытҡа һөрөү талабы ҡуйылманы. Ярыш көсөргәнешле барҙы, һабансылар һәр талапты теүәл үтәргә тырышты.
Республикабыҙҙың төрлө ауыл-ҡалалары тамашасыһы алдында театр йыл дауамында сығыш яһай. Яңы спектаклдәр күрһәтеү, халыҡ менән осрашыу, хәл-әхүәл белешеү, тамашасыны рухландырыу сәхнә эшмәкәрҙәренә лә рухи яҡтан байыуға булышлыҡ итә. Шуға күрә мәҙәниәтте һәм театрҙы хөрмәт иткән тамашасы менән осрашыу артистар өсөн генә түгел, ике яҡҡа ла берҙәй үк әһәмиәтле.


text:
“Ҡәйнәләр һәм килендәр”
Рәсәй Думаһына депутаттар һайлау көнө барыбыҙ өсөн дә оло байрамға әйләнде. Ошо оло ваҡиғаларға бәйләп, Ғәҙелбай ауылының иң абруйлы, татыу, күркәм ғаиләләре араһында “Өлгөлө ҡәйнәләр һәм килендәр” бәйгеһе үтте.
Бәйгелә бөтәһе 3 ғаилә, йәғни 3 ҡәйнә һәм 3 килен ҡатнашты. Бына улар:
1. Ҡәйнә кеше-Ғәлинә Зөһрә Гәббәс ҡыҙы, килене- Гөлшат Таңғатар ҡыҙы.
2. Ҡәйнә кеше-Илғыуатова Әлфиә Фәйзулла ҡыҙы, килене Разалина Ғәле ҡыҙы.
3. Ҡәйнә кеше- Ғәлинә Фәрзәнә Әхмәҙиә ҡыҙы, килене Миңлегөл Дәүләткирәй ҡыҙы.
Һәр ғаилә үҙҙәрен таныштырыуҙан башланы, шулай уҡ өҫтәлеңә реклама, йәғни 1 аш-һыу, ҡул эштәре, 1 газета сығарғандар. Бәйге барышында I Этҡол ауылы хакимиәте башлығы Гөлнур Йыһанур ҡыҙы “Иң өлкән һайлаусы” ны (Ҡасҡынова М.М. -85 йәш) һәм “Иң йәш һайлаусы” ны (Галин Х.Д. -18 йәш) бүләкләп китте. Килендәр спорт ярышында, ә ҡәйнәләр ваҡытҡа күҙ йыйып бәйләп һынатманылар. Ҡәйнә менән килен ҡатнашлығында ҡорама тегеүҙә өсөһө лә алдынғылар рәтендә булдылар. Бәйге концерт номерҙары менән үрелеп барҙы: Иҫәнғолов Миңлебай, Асанова Флюзә, Асанов Фирғәт олатайҙарҙың йырҙары һәр кемдең күңеленә хуш килде.
Жюри ағзаһы иҫтәлекле бүләктәр менән берлектә ошондай номинациялар бирҙеләр:
1. Ғәлина Зөһрә - “ Миһырбанлы ҡәйнә”, килен Гөлшат –“Булдыҡлы, егәрле”
2. Ғәлина Фәрзәнә- “Аҡыллы ҡәйнә”,килен Миңлегөл - “Стажлы килен”
3. Илғыуатова Әлфиә - “Оҫтабикә”,килен Розалина -“Моң һөйөүсе”.


text:
Владимир Путин Өфөнөң химия уҡытыусыһына «Рәсәйҙең халыҡ уҡытыусыһы» исемен бирҙе
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфөләге 42-се лицейҙың химия уҡытыусыһы Лиза Әғәҙуллина «Рәсәйҙең халыҡ уҡытыусыһы» исеменә лайыҡ булды. Маҡтаулы исем биреү тураһындағы Указға Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡул ҡуйған.
Лиза Әғәҙуллина илдә белем биреүгә ҙур өлөш индергәне өсөн ошондай юғары исемгә лайыҡ булған.
Белешмә. Лиза Әғәҙуллина Башҡортостандың халыҡ уҡытыусыһы (2008), Рәсәйҙең (2004) һәм Башҡортостандың (1996) атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй дөйөм белем биреү мәктәптәренең почетлы хеҙмәткәре (2004) тигән маҡтаулы исемдәргә эйә. Бөрө педагогия институтын тамамлағас, Салауат районы Малаяҙ урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. Төрлө йылдарҙа — Түбәнге Ҡыйғы урта мәктәбендә директор урынбаҫары, Ҡыйғы мәғариф бүлегендә методик кабинет мөдире, Өфөләге 27-се урта мәктәптә уҡытыусы. Лиза Әғәҙуллина 42-се лицейҙа 1996 йылдан бирле эшләй, ике тапҡыр Сорос грантына эйә булған, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Мәғариф министрлығында.


text:
Тәбиғәттең мең төҫө
28 апреля 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
24 апрелдә район мәҙәниәт һарайында билдәле фоторәссам Илфир Исламғазиндың "Фотокамера объективы аша донъяға баға” тип аталған фотокүргәҙмәһе асылды.
Эх, өҙә баҫыуҙары!
28 апреля 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Сәхнәлә табанынан осҡондар сәсрәтеп, сая бөркөттәй талпынып, өҙҙөрә баҫып бейегән һомғол буйлы егет – Айҙар Буранов менән башҡорт ҡыҙҙарына хас матур йөҙлө, һығылмалы зифа буй-һынлы, ипле генә баҫып, йөҙөп йөрөп, хисләнеп бейегән һылыу ҡыҙ - Әлиә Сәйғафарованың һәр сығышын тамашасы көтөп ала.
Кәңәшләшеү һөҙөмтәһеҙ ҡалмаҫ
28 апреля 2017 йыл | Ауыл хужалығы
Яҙғы баҫыу эштәре башланыр алдынан кәңәшләшеп алыу матур йолаға әүерелгән. Фекер туплау, кәмселектәрҙе асыҡлау, етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү буйынса аныҡ саралар күреү фарыз. Ошоларҙы күҙ уңында тотоп 22 апрелдә Ленин исемендәге – "ШЭ Р.В.Мөьминов” крәҫтиән-фермер хужалығы базаһында яҙғы баҫыу эштәренә арналған район семинар-кәңәшмәһе булып үтте. Уның эшендә район хакимиәте башлығы
Р. Бохаров, уның ауыл хужалығы буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Р.Аҡбашев, "Россельхозцентр” ДБУ-һы филиалы етәксеһе урынбаҫары, БР Ауыл хужалығы министрлығының Ғафури районы буйынса кураторы Р.Баһауетдинов, "Агротехника” ЯСЙ-е, "Башгибрид” ЯСЙ-е, "Сингента” ЯСЙ-е вәкилдәре, Яңғыҙҡайын ауыл биләмәһе башлығы Ғ.Фәйезов, ауыл хужалығы бүлеге белгестәре, хужалыҡ етәкселәре, урта звено белгестәре, фермерҙар ҡатнашты.
Р. Бохаров, уның ауыл хужалығы буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Р.Аҡбашев, "Россельхозцентр” ДБУ-һы филиалы етәксеһе урынбаҫары, БР Ауыл хужалығы министрлығының Ғафури районы буйынса кураторы Р.Баһауетдинов, "Агротехника” ЯСЙ-е, "Башгибрид” ЯСЙ-е, "Сингента” ЯСЙ-е вәкилдәре, Яңғыҙҡайын ауыл биләмәһе башлығы Ғ.Фәйезов, ауыл хужалығы бүлеге белгестәре, хужалыҡ етәкселәре, урта звено белгестәре, фермерҙар ҡатнашты.
Бейеүендә саялыҡ
28 апреля 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Йүгеректәр ярышты
28 апреля 2017 йыл | Спорт
Уҙған шәмбелә «Еҙем» физкультура-һауыҡтырыу комплексы эргәһендә Ғафури районы Чемпионаты һәм беренселеге, уҡыусыларҙың XIX Спартакиадаһы үтте. Район хакимиәтенең спорт секторы мәғариф бүлеге менән берлектә ойошторған был спорт байрамында 282 кеше ҡатнашты.


text:
Оҙайлы дауалауға мохтаж балалар өсөн, шифахана тибындағы һауыҡтырыу мәғариф ҡаҙна дәүләт учреждениеһы, Шафран шифахана мәктәп-интернаты.
Башҡорт теленән асык дәрес темаһы:
Баязит Бикбайҙың
«Ҡыш» шиғырын өйрәнеү.
(6 класс)
Үткәреүсе: Арыҫланова Ғ. Ә.
Декабрь, 2014 йыл.
Тема:Баязит Бикбайҙың
«Ҡыш» шиғырын өйрәнеү.
Маҡсат:
Баязит Бикбайҙың «Ҡыш» шығыры м-н таныштырыу;
Ҡыш миҙгеле, ҡышҡы тәбиғәт тураһында һөйләргә өйрәтеү;
Үтелгән тема буйынса белемдәрҙе камиллаштырыу;
Уҡыусыларҙың телмәрен, логик фекерләүен, ижади һәләттәрен үҫтереү, һүҙлек байлығын арттырыу;
Ҡышҡы миҙгелгә һөйөү тәрбиәләү, ҡышҡы уйындарҙың сәләмәтлеккә йоғонтоһон аңлатыу; Ҡышҡы уйындарға һөйөу тәрбиәләү.
Йыһазландырыу: дәреслек, компьютер, слайдтар, карточкалар.
Дәрес барышы:
Ойоштороу мәле.
-Һаумыһығыҙ уҡыусылар, ултырығыҙ.
Хәҙер һәр беребеҙ куршеләребеҙгә ҡарап, йылмайышып алайыҡ. Дәресте ошолай күңелле, яҡшы итеп үткәреп ебәрәйек
Артикуляцион күнегеү
Дәрестә дөрөҫ һөйләшер өсөн иң беренсе башҡорт теленеңүҙенсәлекле өн-хәрефтәрен ҡабатлап үтәек. Ә,Ө,Ү,Ҡ,Ғ,Ҙ,Һ,Ң,Ҫ(Ҡушымта №1)
-ошо хәрефтәрҙең һәр береһенә һуҙҙәр уйлап әйтегеҙ.
Телде шымартыу өсөн ҡыш тураһында шиғыр уҡыу.(Ҡушымта №2)
Мамыҡ ҡар яуа,
Шундай саф һауа!
Саналарһөйрәп,
Беҙ киттек тауға.
Ш. Бикҡолов
Төп өлөш
-Уҡыусылар, әле беҙ уҡыған шиғырҙа һүҙ нимә тураһында барҙы?
-Шулай булғас, бөгөн дәрестә нимәләр тураһында һөйләшәсәкбеҙ?
Ә хәҙер Чайковскийҙың «Йыл миҙгелдәре - ғинуар» тигән көйөн тыңлайыҡ.
Һорауҙарға яуа биреп, теманы һәм маҡсатты билдәрәү. (Ҡушымта №3)
1 Китап менән эш (69 бит)
«Ҡыш» шиғырының йөкмәткеһе менән танышыу. (Ҡушымта №4)
Яңы һүҙҙәр м-н танышыу.
Уҡытыусының өлгөлө уҡыуы.
Уҡыусыларзың үҙ аллы уҡыуы.
Сылбырлы уҡыу һәм тәржемә итеү;
б. Һорауҙарға яуаптар биреү.
-Шиғырҙа йылдың ниндәй миҙгеле тураһында һүҙ бара?
-Ҡыш ниндәй? Тәбиғәт ҡыш көнө нисек үҙгәрә?
-Ҡыш көнө һеҙ ниндәй уйындар уйнайһығыҙ?
-Ҡыш тураһында ниндәй мәҡәлдәр беләһегеҙ?
Уҡыусылар, тәбиғәттең һәр миҙгеле лә үҙенсә матур. Кемдәрҙер, ямғырлы көҙҙө ярата, кемгәҙер еҫе йәй оҡшай. Тик шул беҙҙе уратып алған тәбиғәткә ҡарата мәрхәмәтле булырға, уны һаҡларға, яратырға һәм яҡларға тейешбеҙ.
Ҡыш көнө саф һауала төрлө йүгерек уйындар уйнағыҙ. Саңғыла, санала, конькиҙа шыуығыҙ, хоккей уйнағыҙ – сынығып уҫерһегеҙ. «Саф һауа- тәнгә дауа»- тигән мәҡәлде онотмағыҙ.
Уҡыусылар, Рәсәйҙә 2014 йылдың февраленда ниндәй бөтә донъя ваҡиға буласаҡ?
(Сочи ҡалаһында 22-се ҡышҡы олимпиада уйындары)
Ҡышҡы Олимпиада уйындарында ҡайһы спорт төрҙәре буласаҡ.
(Саңғы буйынса, фигуралы шыуыу, шорт- трек, хоккей, биатлон, сноуборт, конькиҙа шыуыу, трамплиндан саңғыла шыуыу.)
Ә хәҙер әйҙегеҙ олимпиада объекттары буйынса сәйәхәт итәйек.
«Айсберг»-«Боҙ киҫәге»- тигән Ҡышҡы Спорт һарайы. Был һарайҙа фигуралы шыуыу,шорт – трек буйынса ярыштар үтәсәк.
«Фишт» стадионында ҡышҡы олимпия уйындарының асылыу һәм ябылыу тантаналары буласаҡ.
«Санки»-«Саналар». Саналарбуйынса спорт төрөнөң үҙәге.
«Адлер - Арена» - конькиҙа ярышүҙәге.
«Большой» - «Ҙур» - Боҙ һарайы
Был стадионда хоккей уйындары үтәсәк.
Сочи ҡалаһында буласаҡ Ҡышҡы Бөтә Донъя олимпиада уйындарының башланыуына -2014 йылдың 7 февралена тиклем – ни бары 9 көн ҡалды.
Беҙ үҙебеҙҙең илдең спортсыларына бик ныҡ ышанабыҙ. Улар тик беренселәрҙән генә булһындар. Тик иң юғары балдар йыйһындар.
Ял минуты
Ижади эш
Таҡтала ҡаштың символдарын төшөрөү.
Хәҙер күҙҙәребеҙҙе йомабыҙ.
Күҙ алдына ҡыҙыл төҫтө килтерәбеҙ.
Йәшел төҫтө килтерәбеҙ.
Зәңгәр төҫтө килтерәбеҙ.
Ә хәҙер үҙегеҙҙең яратҡан төҫтө күҙ алдына килтерәбеҙ- йылмаябыҙ.
Проект эше
Саңғы шыуа – Ильвир
Сана – Розалина
Тәбиғәт – Камилла
Коньки – Гөльназ
Хоккей – Фадис
Грамматик эштәр.
Дәфтәргә датаны һәм числоны яҙып ҡуйыу.
а) Шиғырҙан эш- хәрәктте белдергән һуҙҙәре күсереп яҙырға:
яуа, ҡаплана, сығыр, йүгертер өлгөртөр.
б) Артык һүҙҙе табырға.
Ҡыш – һыуыҡ, ҡарлы, эҫе
Ҡар – тәмле, йомшаҡ, аҡ.
в) Йәйгәсыҡһаң,ҡышты уйла;
ҡышҡа керһәң, йәйҙе уйла.
Ҡыш – арбаңды
Йәй – санаңды әҙерлә.
Дәресте йомғаҡлау. Уҡыусыларҙы баһалау.
-Шулай итеп, бөгөн дәрестә беҙ нимә тураһында һөйләштек?
-Дәрестә нимәләр уҡыныҡ?
Өйгә эш: шиғырҙы ятларға.
Рефлексия
Бөгөн беҙ дәресте ҡыш тураһында Ҡ. Даяндың «Тышта ҡар яуа» исемле йыры м-н тамамлап ҡуяйыҡ.
Тема: Контроль диктант. Ҡарабаш турғай.
Маҡсат: Уҡыусыларҙың үтелгәндәрҙе үҙләштереү кимәлек тикшереү, грамоталы итеп яҙырға өйрәтеү, ишетеү, яҙыу һәләтен үҫтереү; белемдәрен баһалау.
Йыһазландырыу: «Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы» китабы
Дәрес барышы:
Ойоштороу мәле.
Һаумыһығыҙ! Ултырығыҙ.
Бөгөн беҙ дәрестә «Ҡарабаш турғай» тигән контрольдиктант яҙасаҡбыҙ. Унда һеҙҙән ҙур иғтибар,өндәрҙе дөрөҫ ишетеү һәм хәрефтәрҙе дөрөҫ яҙыу һәләтен эшкә егергә кәрәк.
Төп өлөш.
Ҡарабаш турғай
Бөтә турғайҙар араһында иң сос, иң етеҙ ҡош булып ҡарабаш турғай һанала Уның бер ваҡытта ла тик ултырғанын күрмәҫһең.
Ҡарабаш турғайҙың ояһы ағас башында була. Ул баҡсаларҙы,урмандарҙы ҡоротҡостарҙан таҙарта: балаларын тик бөжәктәр менән генә туҡландыра. Шуға күрә ҡарабаш турғай – ифрат файҙалы ҡош.Тик һалҡын ҡыш көндәрендә ҡарабаш турғайҙар аҙыҡ етешмәүҙән ныҡ яфалана. Шуға күрә уларға ҡыш көндәре ем бирергә кәрәк. (63 һуҙ.)(Э. Ишбирҙиндән.)
Эштәрҙе йыйып алыу һәм тикшереп, баһалау.
Номер материала: ДБ-254141
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
Республикала эконом класындағы торлаҡ төҙөүгә субсидия алырға мөмкин
Башҡортостанда эконом класындағы торлаҡ төҙөү өсөн республика бюджетынан субсидия алыуға конкурс иғлан ителгән. Уның күләме 250 миллион һумға тиң. Был турала БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.
Конкурста ҡатнашыу өсөн дәғүәсе яҙма формала ғариза бирергә, инвестиция программаһын һәм башҡа документтарын ҡушып һалырға тейеш. Конкурста ҡатнашыуға бирелгән заявка конкурс комиссияһы ағзалары тарафынан һәр критерийға ҡуйылған балдарҙы ҡушыу юлы менән баһалана. Һәр еңеүсегә биреләсәк субсидия күләме БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты менән билдәләнә. Субсидиялар бер нисә критерий сағылдырылған иң һөҙөмтәле һәм социаль әһәмиәтле инвестиция программаһын тәҡдим иткән коммерцияға ҡарамаған ойошмаға бирелә. Был критерийҙар араһында 2012 йылда эконом класындағы торлаҡты сафҡа индереү күләме, райондар буйынса эконом класындағы торлаҡтың ниндәй территория биләүе, торлаҡ менән тәьмин ителәсәк граждандар иҫәбе, шулай уҡ программаны тормошҡа ашырыу өсөн башҡа сығанаҡтарҙан күҙалланған керемдәр күләме күрһәтелергә тейеш.
Конкурс 22 майҙа Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетында үтәсәк.


text:
«Балалар альбомы» проектының яңы бүлеге Мостай Кәримдең 95 йыллығына арнала
ӨФӨ, 2014 йыл, 4 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
9 сентябрҙә Өфө сәнғәт училищеһының Концерт залында «Балалар альбомы» музыкаль-әҙәби проектының икенсе миҙгеле старт ала.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, музыкаль проект ағымдағы йылдың ғинуарында уңышлы башланып китте. Төп ҡатнашыусыһы – дирижер Раушан Яҡупов етәкселегендәге Башҡорт опера һәм балет театрының симфоник оркестры. Тәүге бүлектәре билдәле сәнғәт эшмәкәрҙәре – Рус драма театрының художество етәксеһе Михаил Рабинович һәм Мәскәүҙең күренекле балет артисы һәм режиссер Владимир Васильев ҡатнашлығында уҙҙы, улар классиктарҙың әҫәрҙәрен уҡыны.
«Вечерняя Уфа» гәзите хәбәр итеүенсә, дүртенсе бүлектә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры художество етәксеһе Олег Ханов ҡатнашасаҡ. Ул башҡорт телендә Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ баласаҡ» повесынан өҙөктәр уҡыясаҡ. Яңы бүлек Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең 95 йыллығына арнала.
Музыкаль рәт башҡорт композиторҙары – Хөсәйен Әхмәтов, Рәүеф Мортазин, Нур Дауытов, Рим Хәсәнов, Илдар Хисаметдиновтың симфоник әҫәрҙәренән торасаҡ.
Башлана киске сәғәт алтыла.
Проекттың ойоштороусылары – БР Мәҙәниәт министрлығы, «Мәрхәмәт» хәйриә фонды, Башҡорт опера һәм балет театры, «Вечерняя Уфа» гәзите.


text:
Һуғарыу
Һуғарыу — тупраҡтың уңдырышлылығын күтәреү өсөн, дымлылыҡ етешмәгән баҫыуҙарға һыу һибеү. Һуғарыу мелиорацияның бер төрө булып тора. Һуғарыу үҫемлек тамырҙарын һыу менән тәьмин итә, ер өҫтөнөң дымлылығын арттыра һәм температураһын түбәнәйтә.
Һуғарыу ысулдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ыҙан буйлап һуғарыу каналындағы һыуҙы насос ярҙамында һибеү;
- махсус һалынған торбаларҙан һыу һибеү;
- аэрозоль һуғарыу — ер өҫтөнөң дымлылығын һәм температураһын көйләү өсөн ваҡ ҡына һыу тамсылары менән һуғарыу;
- тупраҡ аҫтынан һуғарыу — һыуҙы үҫемлектәрҙең тамыр ҡатламына биреп һуғарыу;
- лиманлы һуғарыу — яҙғы ағын һыу менән бер мәртәбә үткәреле торған һуғарыу;
- яһалма ямғыр яуҙырыу — үҙйөрөшлө һәм үҙйөрөшһөҙ системалар ярҙамында уратып һәм фонтан рәүешендә һыу һибеү.
Тирә-яҡ мөхиткә тиҫкәре эҙемтәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- иррагацион эрозия (ер өҫтөнөң йыуылыуы);
- тупраҡта агроиррагацион культура тупланыу;
- тапраҡ татырланыуы;
- грунт һәм тупраҡтың һаҙланыуы;
- ер өҫтө һәм ер аҫты һыуҙарының бысраныуы;
- йылғалар һайығайыуы;
- урындағы рельефтың баҫылыуы.
Һуғарыу өсөн ер аҫты минераль грунт һыуҙарын файҙаланыу тупраҡтың татырланыуына килтерә. Шулай уҡ минераль ашламалар ҡулланыу тупрактың татырланыуына килтерә.


text:
Мәләүездә «Киләсәк ҡалаһы. Белем һәм технологиялар трансферы» халыҡ-ара экофорумы үтә
Мәләүездә «Киләсәк ҡалаһы. Белем һәм технологиялар трансферы» халыҡ-ара экология форумы асылды. Ике көн дауамында бында экологик белем һәм тәрбиә биреү мәсьәләләре, ҡаты ҡалдыҡтарҙы айырып йыйыу, экологик туризм проблемалары тикшереләсәк. Бынан тыш, сит ил һәм Рәсәй ғалимдары менән әҙерләнгән экологик проекттарҙың презентацияһы үтәсәк.
Экофорумды ойоштороусылар булып республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы, «Башҡортостан-Германия» Рәсәй-Германия дуҫлығы йәмғиәте» Башҡортостан төбәк йәмәғәт ойошмаһы һәм К.Г.Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технологиялар һәм идара университетының Мәләүездәге филиалы сығыш яһаны.
Төбәктең Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, форум эшендә Урта һәм Көнсығыш Европа буйынса Фраунхофер үҙәгенең «Трансферттың инновацион системалары» бүлексәһе етәксеһе Штеффен Прайсслер, шулай уҡ республиканың тәбиғәтте һаҡлау ведомстволары, юғары уҡыу йорттары, йәмәғәт ойошмалары һәм ғилми учреждениелары вәкилдәре ҡатнаша.


text:
Республикала «Эшсе ҡатын-ҡыҙ — 2012» конкурсы финалсылары билдәләнде
Башҡортостанда предприятие һәм ойошмаларҙың эшсе йәштәре араһында үткәрелгән «Эшсе ҡатын-ҡыҙ-2012» һөнәри оҫталыҡ конкурсы финалсылары билдәләнде.
Республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, конкурстың ойоштороу комитетына йәмғеһе 40-ҡа яҡын материал ҡабул ителгән. Әммә тик ун кеше генә еңеүсе исеменә көс һынашасаҡ.
Улар араһында – Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылындағы йәштәр-үҫмерҙәр клубының социаль педагогы Регина Юлбирҙина, «Салаватнефтемаш» асыҡ акционерҙар йәмғиәте бухгалтеры Алина Тимерғәлиева, Асҡын ауылы 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбенең инглиз теле уҡытыусыһы Лариса Динисламова, «Каустик» асыҡ акционерҙар йәмғиәте аппаратсыһы Ольга Башкатова, Өфөнән «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһы белгесе Екатерина Ключникова, «Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе» федераль дәүләт унитар предприятиеһының 1 категориялы инженер-программисы Рита Абдуллина, Өфө районының «Юматово» шифаханаһы дәүләт унитар предприятиеһының художество етәксеһе Юлиә Хәйбуллина, Нуриман районы Яңы Субай ауылындағы мәҙәниәт йортоноң мәҙәни саралар ойоштороусыһы Ләйлә Мартымянова, Нефтекаманан «Башҡортостан энергия һатыу компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте агенты Луиза Минильшина, Сибай Балалар ижады үҙәгенең өҫтәмә белем биреү педагогы Гүзәл Кәримова.
Конкурс финалы 15 мартта М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында үтәсәк. Гала-концерт 18 сәғәттә башлана.


text:
Көлөү - ғүмерҙе оҙайта, ти халыҡ. Балалар көнөнә 300 тапҡыр көлә, тиҙәр. Кеше өлкәнәйә килә, был һан да кәмей, тип билдәләй ғалимдар. Үҫмерҙәр көнөнә - 6, 20 йәште үткәндәр 4 тапҡыр ғына көлә, имеш. Бөгөнгө геройыбыҙ, көлөү - ул дауа, тип раҫлай. Яңы ижад миҙгелендә Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы шаяртыуҙы аңлаған, көлөргә яратҡан тамашасыларына бүләк әҙерләгән. Бында "Көлкө шоу" тип аталған яңы төркөм барлыҡҡа килде. Төркөмдөң художество етәксеһе, һөйләү жанры артисы Фаяз ЙӘНТҮРИН менән әңгәмәләшәбеҙ.
"Көлкө шоу" тип аталған яңы төркөм менән таныштырып китһәгеҙ ине?
- Быйылғы ижад миҙгелендә Башҡорт дәүләт филармонияһында яңы төркөмдәр барлыҡҡа килде. Филармонияла эшләп килгән "Ҡыҙыҡ менән Мәҙәк" эстрада төркөмө әлегә республикала берҙән-бер ине. Артист булараҡ, ошо юмор театрында ҡанат нығытып, тәжрибә тупланым. Хәҙер яңы төркөмдә эшләйәсәкмен, филармония ошо йүнәлештә ижад итәсәк тағы бер коллектив булдырҙы. Бөгөн шоуҙар заманы, халыҡтың күңеленә был һүҙ майҙай яғыла, шуға ла бер көлкө шоуы тәҡдим итмәксебеҙ. Унда "Ҡыҙыҡ менән Мәҙәк" төркөмөнән артистар Зөлфиә Әхмәтова, Ғәлиә Тимербулатова, йырсы-композитор, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Рәмил Хәзиев күсте. Шулай уҡ яңы ғына Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлап, хеҙмәт юлын башлап ҡына торған йәштәр - Зөлхизә Ғәликәйева менән Фәнил Ҡарасурин да беҙҙең менән эшләйәсәк. Был төркөм яйлап үҫешәсәк, үҙенең юлын, тамашасыларын табасаҡ. Әлегә беҙҙең менән Башҡорт дәүләт академия драма театры актеры, Башҡортостандың халыҡ артисы Алмас Әмиров шөғөлләнә. Скетчтар, пародиялар йыр-бейеү менән аралашып барасаҡ концерттарҙа. Октябрь айында яңы төркөм менән Белорет районына гастролгә сығырға йыйынабыҙ.
Дөйөм алғанда, бөгөн илдә юморға ҡоролған тапшырыуҙар, концерттар популяр, халыҡ уларға ағылып йөрөй. Был нимә менән бәйле, тип уйлайһығыҙ?
-Тарихтан билдәле, борондан комедия театрҙары ойоштороу, халыҡ алдында көлкөлө ваҡиғалар уйнау киң таралған булған. Тормош булғас, барыһы ла була, сәйәси хәлдәр ҙә киҫкенләшергә генә тора, төрлө-төрлө кире мәғлүмәтте күп ишетәбеҙ. Былар барыһы ла кешене арыта. Бынан арыныуҙың бер юлы бит ул сәнғәт. Килеп, рәхәтләнеп көлөп, кире энергиянан арынаһың. Унан һуң, үҙеңә, булған ваҡиғаларға юмор аша ҡарай белеүҙән дә яҡшыраҡ сифат юҡ ул. Хатта быны һәләт тиер инем. Шуға ла тап ошондай тапшырыуҙар, шоуҙар популярҙыр, моғайын. Көлөү бит ул - дауа! Дауаның иң осһоҙло, ябай юлы. Бер көн булһа ла йылмайып-көлөп йөрөп ҡарағыҙ әле, шунда уҡ кәйефегеҙ күтәреләсәк, сирҙәрегеҙ ҙә онотоласаҡ. "Ҡыҙыҡ менән Мәҙәк" төркөмөнөң концерттарына ҡатын-ҡыҙҙар нисек әҙерләнә, беләһегеҙме? Улар унда күҙен-битен буямай бара, сөнки илай-илай көлә торғас, косметика барыбер йыуылып төшә. Шуға ла яңы төркөмдөң дә үҙ тамашасылары булыр, тигән ышаныстамын.
Һәр халыҡтың үҙенә генә хас юморы була. Бөгөн дә һәр башҡорт ауылында Алдарҙар - шаян, телгә бөткән кешеләр йәшәп ята, уларҙың шаярыуҙары лаҡап булып беҙгә лә килеп ишетелә. Ошо халыҡсан юморға нигеҙләнгән сәхнә әҫәрҙәрен ижад итеүселәр бармы, ниндәй сығанаҡтарға мөрәжәғәт итәһегеҙ?
- Халыҡ араһында күберәк булырға, аралашырға тырышабыҙ. Башҡортостандың төрлө район-ҡалаларынан ошондай шаяндарҙың ҡылыҡтарын хатҡа яҙып һалалар, концерт алдынан килеп һөйләп китәләр. Эйе, бөгөнгө көндә юмор яҙған яҙыусылар һирәк. Был йәһәттән ҡытлыҡ бар. "Ҡыҙыҡ менән Мәҙәк" өсөн, мәҫәлән, Тимер Ниәтшин, Юнир Салауатов, Салауат Итбаев әүҙем ижад итә ине. Эстрада юморы менән театр комедияһы икеһе ике төрлө жанр. Театрҙар комедияны үҙҙәренсә уйнай, ә эстрада театры бөтөнләй икенсе күренеш. Ул халыҡсаныраҡ, халыҡ юморына яҡыныраҡ була. Беҙҙең халыҡ ихлас, эскерһеҙ, шул уҡ ваҡытта телгә маһир бит ул, юморы ла шулай уның. Филармония юмор оҫталары араһында конкурс та ойошторҙо быйыл беренсе тапҡыр, унда ҡатнашыусылар күберәк булыр, тип ышанғайныҡ. Был йүнәлештә эш дауам итәсәк, шуға ла яҙыусыларыбыҙ юмор яҙыуға ла иғтибар итер, моғайын.
("Киске Өфө")


text:
Өфөлә «Бәпембә» II республика балалар шиғриәте фестивале уҙа
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә «Бәпембә» II республика балалар шиғриәте фестивале уҙа. Сараны үҙенең 25 йыллығы уңайынан «Аҡбуҙат» журналы ойошторған. Фестивалдә Фәүзиә Рәхимғолова исемендәге призға шиғыр конкурсына йомғаҡ яһала.
«Бәпембә» балалар шиғриәте фестивалендә республиканың төрлө райондарынан 40-тан ашыу бала ҡатнаша. Уларҙың барыһы ла —төрлө номинацияларҙа һәм йәш категорияларында еңеүселәр. Фестивалдең йомғаҡлау кисәһендә башҡорт телендәге балалар матбуғатының мөһим мәсьәләләре тикшереләсәк: тиражды, интернет заманында баҫма продукцияны һаҡлау.
«Аҡбуҙат» республика балалар журналы биттәрендә Фәүзиә Рәхимғолова исемендәге призға шиғыр конкурсы дүрт йыл дауамында бара. «Бәпембә» — «Ағиҙел» журналы эсендә сыҡҡан баҫманың тәүге исеме. 25 йыл элек үҙаллы журнал «Аҡбуҙат» тип атала башлай һәм уның тәүге мөхәррире итеп Башҡортостандың халыҡ шағиры Факиһа Туғыҙбаева тәғәйенләнә. Шул ваҡыттан бирле баҫма меңдәрсә балаларҙың һәм уларҙың ата-әсәләренең ышанысын яулаған. Уҡытыусылар һәм тәрбиәселәр өсөн күргәҙмә әсбап булып тора.
Йыл һайын «Аҡбуҙат» журналы коллективы Рәсәйҙең Матбуғат һәм киң мәғлүмәт федераль агентлығы тәҡдим иткән темаларға социаль әһәмиәтле проекттар әҙерләй. 10 йыл инде журналға «Матбуғаттың алтын фонды» билдәһе тапшырыла. «Бәләкәй принц» бөтә Рәсәй конкурсында еңеүсе булған, Бөтә Рәсәй балалар матбуғаты фестивалендә ҡатнашҡан.


text:
Мортаза Рәхимов Николай Красниковты һәм уның тренерын ҡотланы
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов боҙҙа мотоциклда уҙышыу буйынса донъя чемпионы Николай Красниковҡа һәм уның тренеры Рәйес Мостафинға ҡотлау телеграммалары ебәрҙе. Телеграммаларҙа шулай тиелә:
"Хөрмәтле Николай Олегович!
Боҙҙа мотоциклда уҙышыу буйынса донъя чемпионатында еңеүегеҙ менән Һеҙҙе ҡайнар ҡотлайым!
Оҫталыҡ һәм еңеүгә ынтылышығыҙ, фиҙаҡәрлек һәм патриотизмығыҙ арҡаһында Һеҙ юғары һөҙөмтәләргә өлгәшеп, шәхси беренселектә биш тапҡыр чемпион булыуға ирештегеҙ!
Беҙ Һеҙҙең менән ғорурланабыҙ һәм спортсы- мотоуҙышсыларыбыҙҙың данлы традициялары киләһе йылдарҙа ла дауам иттерелер, тип ышанабыҙ.
Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ, именлек һәм бәхет, юғары спорт идеалдары хаҡына һәм Башҡортостанды данлап яңы еңеүҙәр теләйем!
Хөрмәтле Рәйес Петрович!
Тәрбиәләнеүсегеҙҙең боҙҙа мотоциклда уҙышыу буйынса 2009 йылғы донъя чемпионаттарында һоҡланғыс еңеүе менән ихлас ҡотлайым!
Башлыса Һеҙҙең профессионализмығыҙ, уҡыу-күнекмә һәм тәрбиә процесын һөҙөмтәле ойоштора белеүегеҙ арҡаһында Николай Красников донъя мотоспорт тарихына сағыу биттәр яҙып ҡалдырған Ғабдрахман Ҡадиров һәм Борис Самородов кеүек мәшһүр оҫталарҙың лайыҡлы вариҫы булыуын сираттағы тапҡыр бөтә донъяға иҫбатланы. Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ, именлек һәм бәхет, яңы еңеүҙәр һәм артабанғы уңыштар теләйем!
Ихтирам менән, Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Рәхимов".


text:
- Подробности
- Просмотров: 306
МЕХАНИКА-ТЕХНОЛОГИЯ КОЛЛЕДЖЫ, 1936 й. Башҡ. механика техникумы базаһында Башҡ. он етештереү сәнәғәте техникумы булараҡ асыла. 1943 й. алып Башҡ. аҙыҡ-түлек сәнәғәте техникумы, 1959 й. — Өфө аҙыҡ-түлек сәнәғәте технология техникумы, 1986 й. — механика‑технология техникумы (1992 й. алып колледж), 2014 й. башлап — тармаҡ‑ара технологиялар колледжы. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә сәнәғәт ҡорамалдарын монтажлау һәм техник файҙаланыу, электр һәм электр‑механик ҡоролмаларҙы техник файҙаланыу һәм хеҙмәтләндереү, йәмәғәт туҡланыуы продукцияһы технологияһы, икмәк, кондитер һәм макарон изделиелары технологияһы, һөт һәм һөт ризыҡтары технологияһы һ.б. һөнәрҙәр б‑са алып барыла. Китапханаһы, 4 компьютер класы, ғәмәли квалификацияларҙың күп функциялы үҙәге, дөйөм ятағы, уҡыу-производство икмәкханаһы, тамаша, спорт, тренажёр һәм уҡыу залдары, мед. пункты бар. 23 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән (2015), улар араһында М.А.Чудов.
Е.Р.Верещагина
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Баш ҡалала балалар лагерындағы медицина хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡына өҫтәмә билдәләнде Фото: Олег Яровиков
Баш ҡалала балалар лагерындағы медицина хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡына өҫтәмә билдәләнде
Баш ҡалала балалар лагерындағы медицина хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡына өҫтәмә билдәләнде Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфө ҡала Советы муниципаль балалар һауыҡтырыу лагерҙары хеҙмәткәрҙәренә ярҙам итеү буйынса бер нисә ҡарар ҡабул итте. 2016 йылда ошо учреждение медиктары өсөн хеҙмәт хаҡына өҫтәмә билдәләү күҙ уңында тотола. Мәҫәлән, табиптарға — 15 мең, шәфҡәт туташтарына 5600 һум күләмендә өҫтәмә ҡаралған.
Ҡарар Өфө ҡала Советы ултырышында ҡабул ителде. Өҫтәмәләр июндән авгусҡа тиклем йәйге һауыҡтырыу кампанияһы осоронда ғына ғәмәлдә буласаҡ, тип билдәләй депутаттар. Ҡала бюджетынан ошо маҡсатҡа 586 мең һум бүленәсәк.
Депутаттар аңлатыуынса, был юғары квалификациялы медицина хеҙмәткәрҙәрен балалар лагерҙарында ҡалдырыу өсөн эшләнә. Ошо учреждениеларҙа эшләгән ваҡытта табиптарҙың һәм шәфҡәт туташтарының уртаса хеҙмәт хаҡы башҡа медицина учреждениеларына ҡарағанда түбән. Өҫтәмәләр ошо айырманы ҡапларға һәм медиктарҙың балалар лагерында эшләүгә ҡыҙыҡһыныуын арттырырға тейеш.