text:
Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы ипотека буйынса ставканы 6 процентҡаса кәметеү яҡлы Фото: Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты
Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы ипотека буйынса ставканы 6 процентҡаса кәметеү яҡлы
Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы ипотека буйынса ставканы 6 процентҡаса кәметеү яҡлы Фото: Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты
ӨФӨ, 2018 йыл, 12 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
2022 йылға ипотека кредитлауы ставкаһының йылына 6 процентҡа тиклем төшөүе ихтимал, тип белдерҙе Рәсәйҙең төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Михаил Мень. Был хаҡта «Известия» гәзите хәбәр итә.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 10 ғинуарҙа Рәсәй Хөкүмәте 2018 йылдың 1 ғинуарынан алып 2022 йылдың 31 декабренә тиклемге осорҙа заемсыларҙың икенсе йә иһә өсөнсө балаһы тыуғанда өс йәки биш йыл дауамында ипотека буйынса ставканы 6 процентҡа тиклем субсидиялау ҡағиҙәләрен раҫланы. Программа беренсел баҙарҙа торлаҡ һатып алғандарға һәм элекке кредиттарын рефинансларға теләгәндәргә ҡағыла.
«Беҙ ваҡиғаларҙың нисек үҫешеүен ҡарайбыҙ. Программа тамамланыуға ипотека ставкаһының 6 процентҡаса түбәнәйеүе мөмкин» — тип билдәләне Михаил Мень.
Уның һүҙҙәренсә, ставканы субсидиялау программаһында 620 мең ғаиләгә ҡатнашыу мөмкинлеге бар. 730 ғаилә булған ипотека кредитын рефинанслай ала.
«Башинформ» хәбәр иткәнсә, 2017 йылда Рәсәйҙә яҡынса 2 триллион һумлыҡ 1 миллиондан ашыу ипотека кредиты бирелгән.
http://www.bashinform.ru/news/1102812-minstroy-ne-isklyuchil-snizhenie-stavki-po-ipoteke-do-6-protsentov/


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 501
ГИДРОМЕТЕОРОЛОГИЯ ХЕҘМӘТЕ, халыҡ хужалығын метеорология, климатология, гидрология өлкәһендәге мәғлүмәттәр һәм прогноздар м‑н тәьмин итә. Г.х. бурыстары: РФ терр‑яһы, сит илдәр һәм Донъя океаны акваторияһы б‑са гидрометеорологик мәғлүмәт туплау, дөйөмләштереү, анализлау һәм таратыу; ш. уҡ һауа торошо, климат һәм гидрологик процестарға тәьҫир итеү алымдарын эшләү һәм индереү; атмосфера һауаһының, ҡоро ер, диңгеҙ һәм океан һыуҙарының химик составын өйрәнеү; метеорология һәм климатология б‑са ғилми тикшеренеүҙәрҙе координациялау. Күҙәтеүҙәр метеорология, гидрология станцияларында һәм постарында үткәрелә. Гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы б‑са федераль хеҙмәт (Росгидромет) етәкселек итә. 1780 й. С.Ребелинский тарафынан Башҡортостанда тәүге тапҡыр һауа күренештәрен күҙәтеү башлана, 19 б. 30‑сы йй. А.О.Боссе күҙәтеүҙәр алып бара. 1835—50 йй. метеорология мәғлүмәттәре К.С.Веселовский һәм В.М.Черемшанский хеҙмәттәрендә дөйөмләштерелә. 1875 й. Өфө губерна земствоһы Өфө губернаһының метеорология станцияһы селтәрен ойоштора. Инструменттар ярҙамында тәүге күҙәтеүҙәр 1877 й. Өфөлә Ағиҙел й. һыу үлсәү посы асылғандан һуң башлана, 1901 й. Минзәлә һәм Бәләбәй а.х. мәктәптәрендә, Өфө, Бөрө ҡҡ. һ.б. алып барыла. 1913 й. Өфө губерна Г.х. метеобюронан һәм 22 метеостанциянан (Граждандар һуғышы йылдарында 6‑ға тиклем кәмей) тора. 1921 й. Өфө губерна ер бүлеге метеорология селтәрен тергеҙә: 1923 й. БАССР‑ҙың Игенселек ХК эргәһендә метеобюро (1930 й. алып БАССР ХКС‑ы эргәһендәге гидрометеобюро) ойошторола; 1933 й. — БАССР‑ҙың Гидрометеорология хеҙмәте идаралығы (1989 й. башлап Башҡ‑н гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы), уның составына Гидрометеорология үҙәге, Тирә-яҡ мөхит мониторингы үҙәге (икеһе лә — Өфө), үлсәү саралары һәм мәғлүмәттәр тапшырыуҙың автоматлаштырылған системаһы хеҙмәте, 33 метеостанция (шуларҙың 1‑еһе аэрология, 1‑еһе актинометрия, 4‑еһе гидрология станцияһы), 4 метеорология посы, 68 гидрология посы, 20 атмосфера һауаһы бысраныуын күҙәтеү посы, 50 һыу объекттарын күҙәтеү створы инә (2011). 2002 й. алып БР‑ҙың Гидрометеорология хеҙмәте тарихы музейы эшләй. Фәнни тикшеренеүҙәр һәм күҙәтеүҙәр һөҙөмтәләре респ. терр‑яларын агроклимат б‑са районлаштырыуҙа (ҡара: Агроклиматология), һыу кадастрын, йылғаларҙың экология паспорттарын төҙөгәндә (ҡара: Агрометеорология) һ.б. ҡулланыла.
В.В.Лапиков
Тәрж. И.М.Япаров

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ҡыжҡылдаҡ
Ҡыжҡылдаҡ ( Ҡалып:Урыҫ.Ку́кша, лат. Perisoreus infaustus) — ҡоҙғондар ғаиләһендәге, турғай һымаҡтар отрядындағы ҡош .
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күгәрсендән бәләкәйеәк. Һирәк хәрәкәтсән ҡош. Ағас ботаҡтарында һәи ерҙә йөрөй. Һирәк оса. Дөйөм төҫө ҡара көрән, һарғылт һипкелдәре бар. Яурыны, ҡанат остары ҡара. Ҡанаттарының сите, ҡойроҡ төбө һәм уның ҡырҙары ерән таплы.Башында ҡара көрән бүрке бар. Барабанан бәләкәйерәк булуы менән айырыла. Тауышы яңғырауыҡлы:"кжәәәә-кжәәәә", өҙөк-өҙөк һыҙғыра ла ала:«күүк-күүк».
Тереклек итеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ылыҫлы урмандарҙа йәшәй.
Туҡланыу һәм үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағас, ҡарағай, шыршы орлоҡтары, бөжәктәр менән туҡлана. Шулай уҡ ваҡ кимереүселәр, ваҡ ҡоштар улар һыү йомортҡалары менән дә туҡлана.
Төрҙәштәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Выделяют 11 подвидов:
- P. infaustus infaustus
- P. infaustus maritimus
- P. infaustus opicus
- P. infaustus ostjakorum
- P. infaustus rogosowi
- P. infaustus ruthenus
- P. infaustus sakhalinensis
- P. infaustus sibericus
- P. infaustus tkatchenkoi
- P. infaustus varnak
- P. infaustus yakutensis


text:
Республика башлығы Шанхайҙа POWERCHINA компанияһы етәкселеге менән осрашты
20 майҙа Шанхайҙа (Ҡытай Халыҡ Республикаһы) Рөстәм Хәмитов POWERCHINA компанияһы етәкселеге менән осрашыу үткәрҙе.
Компанияның генераль директоры урынбаҫары Яо Цзян осрашыуға ике дәүләт башлыҡтары – Рәсәй Президенты Владимир Путин менән Ҡытай Халыҡ Республикаһы Рәйесе Си Цзиньпин ҡатнашлығында уҙған POWERCHINA һәм «РусГидро» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыу тантанаһынан килеүен һөйләне.
— Ҡытайҙа беҙҙең компания гидроҡоролмаларҙың, гидроэлектростанцияларҙың 70 процент самаһын төҙөгән һәм донъяла гидротехник эштәрҙең 50 процент самаһын башҡарған. Шулай уҡ автомобиль юлдары, күперҙәр, тоннелдәр төҙөйбөҙ. 1000 километрҙан ашыу «Шанхай-Пекин» шәп тиҙлектә йөрөй торған магистралдең 300 километрын беҙ һалдыҡ. Метрополитен юлдарын да проектлайбыҙ һәм һалабыҙ, — тип һөйләне Яо Цзян. — Республикағыҙ социаль-иҡтисади күрһәткестәр буйынса Рәсәй Федерацияһында алдынғы төбәктерҙең береһе икәнлеген беләбеҙ һәм Башҡортостан менән хеҙмәттәшлеккә ҙур ышаныстар бағлайбыҙ.
— Һеҙҙең компанияғыҙ менән күптән һөйлләшеүҙәр алып барабыҙ һәм уртаҡ эшкә төплө әҙербеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. — Хәҙер Өфөлә «СиноГидро» (POWERCHINA төркөмөнә инә) компанияһы офисын асыу мәсьәләләрен тикшерәбеҙ. Эштәребеҙ бик күп: энергетиканы ла, инфраструктураны ла үҫтерәбеҙ, спорт ҡоролмалары, юлдар һалабыҙ.
Рөстәм Хәмитов POWERCHINA делегацияһын республика территорияһында эшләүсе «РусГидро», «Интэр РАО», «Башнефть» һәм башҡа энергетик, нефть компаниялары менән уртаҡ проекттарҙы тикшереү өсөн Башҡортостанға саҡырҙы.
Башҡортостан Президенты шул уҡ көндә ике дәүләт башлығының килешеүгә ҡул ҡуйыуҙарын, уның буйынса Рәсәй менән Ҡытай Халыҡ Республикаһы бизнесы тығыҙ эш итәсәген билдәләне.
— Беҙгә хеҙмәттәшлегебеҙҙе киңәйтеп был килешеүгә булышырға кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов. — Беҙ Ҡытай Халыҡ Республикаһында өсөнсө көн һәм беҙгә ҡарата йылы мөнәсәбәтте күрәбеҙ. Ҡытай провинциялары менән бер төркөм килешеүҙәр төҙөнөк. Беҙҙең хеҙмәттәшлектең уңышлы булыуына ышанам. Башҡортостан Республикаһы власы уртаҡ проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа ярҙам итәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 324
МИНДӘК, йылға, Урал й. уң ҡушылдығы. Уралтау һыртындағы Уҫаҡтау тауынан (920 км) көньяҡ‑көнбайышҡа табан 2,5 км алыҫлыҡта башлана. Учалы р‑ны буйлап төньяҡ‑көнбайыштан көньяҡ‑көнсығышҡа ҡарай аға, Иштәк й. тамағында йүнәлешен төньяҡ‑көнсығышҡа үҙгәртә һәм Урал й. (тамағынан 2320 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 60 км, басс. майҙаны 926 км2. Башлыса ҡар һыуы м‑н туйына. Яңы Байрамғол а. эргәһендә уртаса йыллыҡ һыу сығымы 4,3 м3/с. Йылға басс. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнсығыш битләүе сиктәрендә урынлашҡан. Үрге ағымдағы ландшафы ҡараһыу һоро урман‑тау тупрағындағы ҡайын‑ҡарағай урмандарынан, түбәнге ағымында — йыуылған һәм типик ҡара тупраҡтағы төрлө үләнле‑ҡыяҡлы далаларҙан тора. Үрге ағымда басс. 80%‑ын, түбәнге ағымда 15%‑ын урман ҡаплаған. Йылғала Ҡаҙаҡҡол а. янында быуа төҙөлгән. Ҡушылдыҡтары: Маҙар, Табылғашты, Рәзтәк, Ҡыраҡа, Шәгәр йй. (бөтәһе лә — һул).
В.А.Загорский
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
ХѲКѲМ СЫҒАРЫЛДЫ
Иҫегеҙгә тѳшѳрәбеҙ, 2011 йылдың декабрендә Магнитогорск ҡалаһынан ғаиләләр тыуған кѳн үткәреү ѳсѳн “Парус” ял базаһына килә. 25 декабрҙә таңға табан янғын сыға. Янғын һүндереүселәр бик һуң саҡырылыу сәбәпле, 55 йәшлек ир, 52 йәшлек ҡатын һәм бер үҫмер һәләк була. Унан тыш, янғын мәлендә икенсе ҡаттан һикереп, тѳрлѳ йәрәхәттәр алған 8 кеше, шул иҫәптән 7 һәм 4 йәшлек бала ҡала дауаханаһына оҙатыла. Был янғын осрағы буйынса “Парус” ял базаһының элекке 44 йәшлек управляющийына ҡарата РФ Енәйәт кодексының 219-сы статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатыла.
Тикшереүҙәрҙән һуң түбәндәгеләр асыҡлана: ғәйепләнеүсе үҙ белдеге менән, йәғни законһыҙ рәүештә ял базаһының бер ҡатлы корпусының планын үҙгәртеп, 12 бүлмәнән торған икенсе ҡат тѳҙѳгән. Ял базаһында янғын хәүефһеҙлеге ѳсѳн корпуста автоматик янғын сигнализацияһы һәм эвакуацияны хәбәр итеүсе система ҡуйылмаған. Һѳҙѳмтәлә, янғын ваҡытында сығып ѳлгѳрмәй, һѳрѳм еҫенә ағыуланып, кешеләр һәләк була.
Ял базаһының управляющийы янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен үтәмәүе арҡаһында кешеләр ғүмере ѳҙѳлѳүен һәм күптәр ауыр йәрәхәт алыуын дәлилләгән материалдарға таянып, суд тикшереү аҫтындағы кешене ғәйепле итеп тапты һәм уны 6 йылға һѳргѳн колонияһына ебәрергә, янғында зыян күреүселәргә әхлаҡи зарар килтергәне ѳсѳн 3 миллион һумдан ашыу аҡса түләргә тигән ғәйепләү хѳкѳмѳ сығарҙы. Әгәр ҙә ошо ун кѳн эсендә Юғары судҡа суд ҡарарына ялыу бирелмәһә, хѳкѳм ун кѳндән кѳсѳнә инәсәк.
Н. ШӘРИПОВА.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Инвестор өҫтөнлөккә эйә
Инвестор өҫтөнлөккә эйә
Башҡортостан Хөкүмәте республика парламентына һалымдар тураһындағы айырым закондар сығарыу акттарына төҙәтмәләр тәҡдим итте.
Яңы закон проектына ярашлы, 2014 йылдың 1 ғинуарынан инвесторҙарға өҫтәмә дәүләт ярҙамы саралары билдәләнә. Документта, капитал һалыуҙар буйынса талапты 100 миллион һумдан 30 миллионға тиклем төшөрөргә, табышҡа һалым буйынса иң түбән ставка (13,5 процент) ҡуйырға һәм инвесторҙы ойошмалар мөлкәтенә һалым түләүҙән азат итергә, тиелә.
Премьер-министр урынбаҫары Илшат Тажетдинов билдәләүенсә, был яңылыҡ республиканың Көньяҡ Урал (Урал аръяғы) һәм төньяҡ-көнсығыш райондарын иҡтисади үҫтереү йәһәтенән уртаса ваҡытлы комплекслы программаларҙы бойомға ашырыуға йүнәлтелгән.
Әлеге закон проектын ҡабул итеү муниципалитеттарҙың инвестициялар йәлеп итеүсәнлеген күтәрәсәк һәм һөҙөмтәлә өҫтәмә эш урындары булдырыласаҡ, урындағы халыҡтың килеме лә артасаҡ.
Әйткәндәй
Рөстәм Хәмитов тағы бер немец компанияһы – “Eberspаcher” етәксеһе Томас Валдир менән осрашты. Был компания автокомпоненттар етештереү буйынса донъяла алдынғы урында тора, 22 илдә 65 вәкиллеге бар.
Германия вәкилдәре “Камаз” менән ҡыҙыҡһына, республикала улар Бәләбәйҙәге “Автонормаль” заводында ла булған. Томас Валдир әфәнде инвесторҙарға ҡуйылған шарттар тураһында ла һорашып, яуаптан ҡәнәғәт ҡалыуы хаҡында белдерҙе.
Яңы закон проектына ярашлы, 2014 йылдың 1 ғинуарынан инвесторҙарға өҫтәмә дәүләт ярҙамы саралары билдәләнә. Документта, капитал һалыуҙар буйынса талапты 100 миллион һумдан 30 миллионға тиклем төшөрөргә, табышҡа һалым буйынса иң түбән ставка (13,5 процент) ҡуйырға һәм инвесторҙы ойошмалар мөлкәтенә һалым түләүҙән азат итергә, тиелә.
Премьер-министр урынбаҫары Илшат Тажетдинов билдәләүенсә, был яңылыҡ республиканың Көньяҡ Урал (Урал аръяғы) һәм төньяҡ-көнсығыш райондарын иҡтисади үҫтереү йәһәтенән уртаса ваҡытлы комплекслы программаларҙы бойомға ашырыуға йүнәлтелгән.
Әлеге закон проектын ҡабул итеү муниципалитеттарҙың инвестициялар йәлеп итеүсәнлеген күтәрәсәк һәм һөҙөмтәлә өҫтәмә эш урындары булдырыласаҡ, урындағы халыҡтың килеме лә артасаҡ.
Әйткәндәй
Рөстәм Хәмитов тағы бер немец компанияһы – “Eberspаcher” етәксеһе Томас Валдир менән осрашты. Был компания автокомпоненттар етештереү буйынса донъяла алдынғы урында тора, 22 илдә 65 вәкиллеге бар.
Германия вәкилдәре “Камаз” менән ҡыҙыҡһына, республикала улар Бәләбәйҙәге “Автонормаль” заводында ла булған. Томас Валдир әфәнде инвесторҙарға ҡуйылған шарттар тураһында ла һорашып, яуаптан ҡәнәғәт ҡалыуы хаҡында белдерҙе.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
«Ҡағыҙға – икенсе ғүмер!» акцияһы сиктәрендә Өфө уҡыусылары 280 ағасты һаҡлап ҡалды
«Ҡағыҙға – икенсе ғүмер!» акцияһының сираттағы этабы барышында Өфөнөң Совет районы мәктәп уҡыусылары 14 тоннаға яҡын макулатура йыйҙы. Йыл һайын бындай экоакция ойоштороусы «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһының инжерен-экологы Альбина Шәмсетдинова «Башинформ» агентлығына һөйләүенсә, «Ҡағыҙға – икенсе ғүмер!» акцияһының сираттағы этабы ҡалала 12 мартта старт аласаҡ. Унда иһә Киров районының мәктәп уҡыусылары ҡатнашасаҡ. Бынан һуң макулатура йыйыу буйынса аҙаҡҡы эстафетаны Өфөнөң Орджоникидзе һәм Калинин райондары ҡабул итәсәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, акцияның беренсе этабы Башҡортостандың баш ҡалаһында үткән йылдың ноябрендә башланғайны. Был ваҡыт эсендә ҡаланың төрлө райондарынан мәктәп уҡыусылары 56 тоннанан ашыу макулатура йыйҙы. Ә сеймал артынан мәктәптәргә предприятиеның махсус автомобиле – экомобиль килеүе матур йолаға әүерелде.
— Балаларға макулатураны файҙалы ҡулланыу һәм эшкәртеү кәрәклеген күрһәтеү беҙҙең төп маҡсат булып тора. Билдәле булыуынса, бер тонна ҡағыҙ дүрт кубометрға яҡын ағасты һаҡлай, ә был биш ҙур ағас тигән һуҙ. Тимәк, бөгөнгө көнгә Өфө уҡыусылары дөйөм алғанда 280-дән ашыу ағасты ҡотҡарҙы, — тине Альбина Шәмсетдинова.


text:
Төбәктә «Түрә һөнәрен алмаштыра» проектында БР буйынса Дәүләт техник күҙәтеү башлығы ҡатнашасаҡ
Башҡортостанда 6 мартта «Түрә һөнәрен алмаштыра» проектының сираттағы этабы уҙасаҡ. Йыл башынан алып проекттың дүртенсе ҡатнашыусыһы Үҙйөрөшлө машиналарҙың һәм башҡа төр техниканың техник торошон күҙәтеү буйынса идаралыҡ етәксеһе Ринат Ғәлимов буласаҡ.
Ул йәмәғәтселеккә ауыл хужалығы машинаһын ремонтлау буйынса слесарь оҫталығын күрһәтәсәк. Акция «Үҙәк» машина-трактор станцияһы предприятиеһының Ҡырмыҫҡалы филиалында, Олокүл ауылында үтәсәк.
— Бөгөнгө көнгә механизатор һөнәре хеҙмәт баҙарында иң талап ителгәндәрҙең береһе булып тора, — тип билдәләне БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат секретары Роза Кузьменко. — Тағы ла ҙур актуаллекте ул алдағы яҙғы баҫыу эштәре сәбәпле ала.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр старт алған «Түрә һөнәрен алмаштыра» проектының инициаторы булып төбәктең Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы тора.
Уның төп маҡсаты – йәштәрҙең иғтибарын эшсе һөнәрҙәргә йәлеп итеү.


text:
Башҡортостан Премьер-министры Мәскәүҙә "Өфө-Арена"ның икенсе сиратын төҙөүҙе яҡланы
Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев Рәсәйҙең спорт, туризм һәм йәштәр сәйәсәте министры Виталий Мутко менән осрашты.
Өс мөһим объектты «2006-2015 йылдарға «Рәсәй Федерацияһында физик культураны һәм спортты үҫтереү» федераль маҡсатлы программаһына индереүгә рөхсәт алынды. Былар Сибайҙа яһалма боҙ һәм 1500 тамашасыға трибуна менән ябыҡ һырғалаҡ, “Өфө-Арена” универсаль спорт аренаһының һырғалаҡ һәм 900 тамашасыға трибуна менән икенсе сиратын һәм Өфөлә физкультура-спорт үҙәген төҙөү. Һуңғы объектҡа килгәндә, унда универсаль һәм махсус спорт залдары, еңел атлетика стадионы, бассейн, реабилитация-медицина үҙәге ҡараласаҡ. Йәғни физик мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙән спортсылар әҙерләү өсөн яҡшы шарттар булдырыу.
Осрашыуҙа, республика федераль бюджеттан ярҙамға дәғүә итә ала, тип билдәләнеләр. Башҡортостан физик культура һәм спорттың матди-техник базаһын үҫтереүгә һуңғы өс йылда 4,5 миллиард һум аҡса йүнәлтте, бындай күләмдә финанслау һәр төбәктең дә хәленән килерлек түгел.
«Беҙҙең өсөн яңы танылған спортсылар тәрбиәләү генә түгел, сәләмәт йәшәү рәүешен киң таратыу өсөн максималь шарттар булдырыу ҙа принципиаль мөһим. Был социаль булмаған күренештәргә иң ышаныслы альтернатива», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Раил Сарбаев.
2008 йылда Башҡортостан спортсылары рәсми старттарҙа 1002 призлы урын яуланы, 24 спортсы – халыҡ-ара класлы спорт мастеры, 171-е – Рәсәй спорт мастеры һәм 769-ы спорт мастерлығына кандидат булды. 2008 йылғы Олимпия һәм Паралимпия уйындарында Башҡортостандан 8 спортсы-олимпийсы һәм 17 паралимпийсы 12 миҙал яуланы. Һәм был сик түгел. Республика Хөкүмәте Премьер-министры әйтеүенсә, Сибайҙа ябыҡ һырғалаҡ төҙөп, стратегик маҡсат күҙ уңында тотола – был буласаҡ спорт лицейы өсөн майҙансыҡ, уның төп бурысы –олимпия спортсылары әҙерләү.


text:
Фото:
«Электрон сират» барлыҡҡа килде
Фото:
Росреестрҙың Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы «электрон сират» системаһын индерҙе. Ул белдереү яһаусылар ағымын көйләргә һәм оптималләштерергә ярҙам итә. Был турала идаралыҡтағы брифингыла ведомство начальнигы Петр Галунов һөйләне.
— «Электрон сират» белдереү яһаусылар менән эште тәртипкә һалыуға етди өлөш индерә, — тине ул. – Беҙ хеҙмәтләндереүҙәребеҙ менән файҙаланыу уңайлыраҡ һәм тиҙерәк булһын өсөн мөмкин тиклем барыһын да эшләргә тырышабыҙ. Бындай яңылыҡтар Идаралыҡта сиратты һиҙелерлек кәметергә ярҙам итә.
Июндә Башҡортостанда был система тест режимында индерелде. Хәҙер хоҡуҡты теркәүгә документтар тапшырыу өсөн граждандар документтар ҡабул итеү-тапшырыу залында ҡуйылған терминал аша үҙ аллы заявка тултыра.
— Үҙеңдең шәхси мәғлүмәттәреңде, күсемһеҙ милек объекты адресын индерергә, кәрәкле операцияны һайларға һәм сират талонын баҫып сығарырға кәрәк, — тип аңлата документтарҙы ҡабул итеү-тапшырыу бүлеге начальнигы Алена Ханова. – Әгәр ниндәй ҙә булһа проблема тыуа ҡалһа, терминал менән йәнәштә администратор тора, ул консультация бирә йәки, әйтәйек, пенсионерҙарға заявка тултырырға ярҙам итә ала.
«Электрон сират» ҡабул итеүҙә һәр белгестең ағымдағы эше һәм хеҙмәтләндерелгән граждандар иҫәбе тураһында статистик мәғлүмәт алырға ла ярҙам итә.
Бөгөн система Өфөлә һәм Стәрлетамаҡта эшләй. Был сервистың альтернативаһы бар –документтар тапшырыуға алдан яҙыу. Эш көндәрендә 14 сәғәттән 18 сәғәткә тиклем (347) 241-56-72 телефоны аша яҙылырға мөмкин. Был хеҙмәтләндереү менән, "Хоҡуҡтарҙы теркәү – Документтар ҡабул итеүгә алдан яҙыу" бүлегендә үҙең теләгән датаны һәм тапшырыу ваҡытын күрһәтеп, Идаралыҡтың www.to02.rosreestr.ru сайты аша ла файҙаланырға мөмкин.


text:
Милли матбуғат алдырыу - телеңә хѳрмәт билдәһе
"Ағиҙел" әҙәби-нәфис һәм ижтимағи- сәйәси журналының хеҙмәткәрҙәре район халҡы менән осрашты. "Ағиҙел" һәм "Һәнәк" журналының баш мөхәррире, драматург Рәлиф Кинйәбаев, журналист, яҙыусы-прозаик Сабир Шәрипов, әҙәбиәт белгесе, балалар яҙыусыһы, филология фәндәре докторы, профессор Зәйтүнә Шәрипова ҡаланың үҙәк китапханаһында район китапханасылары менән аралашты.
Артабан ҡунаҡтар Абҙаҡ урта мәктәбенә балалар менән осрашыуға китте. Абҙаҡ балалары ҡунаҡтарҙы шатланып ҡабул итте. Улар үҙҙәре белгән шиғырҙарын һөйләне, яратҡан йырҙарын йырлап ишеттерҙе. Әҙиптәр балаларға туған телде белеүҙең, үҙ милләтеңде яратыуҙың мөһим рухи ҡиммәттәр булыуын аңлатты, башҡорт телендә сыҡҡан баҫмалар менән дуҫ булырға саҡырҙы.
Өфө ҡунаҡтары ҡаланың "Урал пружинаһы" заводында ла булды һәм унда етештерелгән продукция, завод эшмәкәрлеге менән танышты.
Муниципаль район хакимиәтенең бәләкәй залында барған осрашыуҙа иһә һүҙ районда милли матбуғатты таратыу, уҡыусылар аудиторияһын киңәйтеү, милли матбуғаттың бөгөнгө хәле, уның йәмғиәттә тотҡан роле хаҡында барҙы. "Түңәрәк өҫтәл" артындағы йәнле әңгәмәлә райондың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары, урындағы яҙыусылар, киң мәғлүмәт сараһы хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты. Осрашыусылар милли баҫмаларға яҙылыу, телебеҙҙе, рухыбыҙҙы һаҡлап ҡалыу кеүек темаларға әңгәмә ҡорҙо һәм милли баҫмаларҙың тиражы кәмеү сәбәптәрен асыҡларға, уларға ярҙам итеү юлдарын табырға тырышты.
Э.МӨХӘМӘҘИЕВА.
Автор фотоһы.


text:
Сибайҙа «Фронт әхирәттәре» клубында ҡатнашыусылар тәбрикләнде
Сибай ҡалаһының Балалар сәнғәте мәктәбендә «Фронт әхирәттәре» хәрби-патриотик клубы ағзалары менән осрашыу кисәһе үтте. Сараны урындағы йәмәғәт эшмәкәре Рафаил Йософбаев ойошторҙо, тип хәбәр иттеләр ҡала округы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.
Рафаил Йософбаев ҡатын-ҡыҙҙарға – фронт әхирәттәре берләшмәһе ағзаларына рәхмәт һүҙҙәре менән мөрәжәғәт итте, сараға йыйылыусыларҙы фотоһүрәттәрҙә сағылдырылған клуб тарихы менән таныштырҙы. Шулай уҡ ун йыл дауамында клубта хәрби йырҙар башҡарыусы Оксана Бабошкина концерт номерҙары менән сығыш яһаны.
Һуғышта ҡатнашыусылар фронттағы хәлдәр тураһында һөйләне. Осрашыуға йыйылыусылар һуғыш яланынан ҡайтмаған һәм һуғыштан һуң һәләк булғандарҙы бер минут тынлыҡ менән иҫкә алды.
Киләһе осрашыу май байрамдарына билдәләнгән. Сәнғәт мәктәбендә шөғөлләнеүсе егет һәм ҡыҙҙар «Фронт әхирәттәре» клубы өсөн концерт номерҙарын күрһәтергә ниәтләй.


text:
Башҡортостан «Китап» нәшриәте Халыҡ-ара китап күргәҙмә-йәрминкәһенең өс дипломына лайыҡ булды
ӨФӨ, 2015 йыл, 28 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте «Китап — хеҙмәттәшлек һәм үҫеш юлы» X Халыҡ-ара китап күргәҙмә-йәрминкәһендә ҡатнашҡаны өсөн өс дипломға лайыҡ булды. Күргәҙмә Төркмәнстандың баш ҡалаһы Ашхабадта уҙғарылды. «Китап» нәшриәте «Балалар китабы» номинацияһында «Донъя әкиәттәре» китабы һәм «Нәфис баҫма» номинацияһында «Гөлли Мөбәрәкова. Тормошо һәм ижады» фотоальбомы өсөн ике диплом менән бүләкләнде. Шулай уҡ нәшриәткә әүҙем һәм даими ҡатнашҡаны өсөн диплом тапшырылды.
«Төркмәнстанда уҙғарылған Халыҡ-ара күргәҙмәлә ҡатнашыу «Китап» нәшриәте өсөн үҙеңде лайыҡлы күрһәтеү һәм төрлө илдәрҙең нәшерселәре менән тәжрибә уртаҡлашыу мөмкинлеге ул. «Гөлли Мөбәрәкова. Тормошо һәм ижады» фотоальбомы, «Башҡортостан операһы һәм балеты» баҫмаһы, Мостай Кәримдең «Беҙҙең өйҙөң йәме» һәм «Донъя әкиәттәре» китаптары айырыуса ҙур һорау менән файҙаланды. 2016 йылға Мосолман календары тиҙ арала һатылып бөттө», — тип һөйләнеләр нәшриәттең матбуғат хеҙмәтендә.
Килтерелгән барлыҡ китаптар ҙа Төркмәнстан китапханаларына бүләк ителде. Халыҡ-ара китап күргәҙмә-йәрминкәһе сиктәрендә «Китап» нәшриәтенең презентацияһы уҙҙы.
Ашхабад форумында Рәсәйҙең милли стендын ойоштороусы — Рәсәй Китап сығарыусылар ассоциацияһы.


text:
Өфөлә Халыҡ-ара фашист концлагерҙары тотҡондарын азат итеү көнөнә арналған күргәҙмә асыла
ӨФӨ, 2016 йыл, 8 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
11 апрелдә Өфөлә Халыҡ-ара фашист концлагерҙары тотҡондарын азат итеү көнөнә арналған күргәҙмә асыла. Республика Хәрби Дан музейындағы экспозиция «Иҫләүе лә ҡурҡыныс, онотоу ҙа мөмкин түгел» тип атала. Күргәҙмәлә Башҡортостанды тыуып үҫкән тотҡондарҙың, уларҙың балаларының фотоһүрәттәре урын алған. Концлагерҙағы баракты символлаштырған инсталляция төп урынды биләй.
Күргәҙмәне асыу тантанаһына Еврей милли мәҙәни үҙәге, Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы, Башҡортостан эҙәрмәндәр отряды төбәк йәмәғәт фонды вәкилдәре, шулай уҡ бәлиғ булмаған көйө фашист концлагерҙарына эләккән бер нисә ветеран саҡырылған. «Ошо кешеләрҙең биографияһы — йәш быуын өсөн ысын ҡаһарманлыҡ дәресе», — тип хәбәр иттеләр музейҙа.
Күргәҙмә 30 апрелгә тиклем дауам итә.
11 апрелдә бөтә донъяла фашист концлагерҙары тотҡондарын азат итеү көнө билдәләнә. Ул Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы ҡарары буйынса Бухенвальд лагеры тотҡондарының ихтилалы иҫтәлегенә булдырыла. Концлагерҙарҙа йәмғеһе 18 миллион кеше тотҡонда була, шуларҙың биш миллионы — совет граждандары. Һәләк булғандар араһында Башҡортостан вәкилдәре лә бар. 1941 йылдың 22 июненән 1945 йылдың 8 майына тиклем бөтәһе 2265 яҡташыбыҙ тотҡонлоҡта һәләк була.


text:
Өфөлә электр транспортында йөрөү хаҡы арта Фото: Олег Яровиков
Өфөлә электр транспортында йөрөү хаҡы арта
Өфөлә электр транспортында йөрөү хаҡы арта Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 24 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
1 июлдән Өфөлә электр транспортында ҡулаҡса менән түләүселәр өсөн хаҡ арта. Шул көндән улар өсөн трамвайҙа һәм троллейбуста йөрөү — 22 һум.
Муниципаль электр транспорты идаралығының транспорт картаһы һәм банк карталары буйынса юл хаҡы 18 һумға төшә. Льгота буйынса социаль пластик карта менән 13, уҡыусылар өсөн 10 һум тәшкил итә. Багаж хаҡы 13 һум күләмендә билдәләнгән, тип хәбәр иттеләр Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Объявления » Страница 7
«Башҡортостандың 100 шәхесе»
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 7-06-2017, 11:08
Башҡортостан юлдаш телевидениеһы республикабыҙ ойошторолоуға 100 йыл тулыуға арнап үткәргән «Башҡортостандың 100 шәхесе» проектына йомғаҡ яһаны.
Уларҙың исемлеге һәр аҙна һайын гәзиттә унарлап баҫыласаҡ, сайтҡа ла һалынасаҡ. "Бәйләнештә"ге төркөмөбөҙҙә иһә көн дә бер шәхестең фотоһы ҡуйыласаҡ.
Сайт мөмкинлеге сикле булғас, тәүге 50 шәхес тураһындағы яҙманы юйып торҙоҡ. PDF рәүешендә һалырбыҙ....
Һис онотолмаҫ башҡорт яугирының исеме! (сәйәхәтнамә аҙағы)
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 5-06-2017, 10:15
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының данлы һәм шанлы яу юлы буйлап уҙғарылған автоуҙыш 5 майҙа тамамланды
... Меңдәрсә саҡрым юл үтеп, Волгоград, Ростов ҡояшы аҫтында ҡара янып, йәнә лә үҙебеҙҙең һыуыҡ яҡтарға етеп киләбеҙ. Бына “Башҡортостан Республикаһы” тип яҙылған юл тамғаһы. Шунда уҡ бөтәбеҙ ҙә, бар донъяны яңғыратып, “Шайморатов генерал”ды йырлай башланыҡ. Эйе, “Башҡорттар китте һуғышҡа” тип, был йырҙы юл башында башҡарырға тейеш инек: ләкин бер аҙна самаһы һуҙылған сәфәр дауамында ғына һуғыштың бар афәтен, тыныслыҡтың ни тиклем мөһим икәнен аңланыҡ, күңел менән тойҙоҡ. Беҙҙең был йыр Шайморатовтың, яуҙа баштарын һалған дивизия һалдаттарының яҡты рухына арналған гимн булып яңғыраны...
Лимон бәлеше
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 2-06-2017, 17:03
250 г йомшарған майҙы 4 стакан он менән ыуырға. Шуға 2 йомортҡа, 1,5 ҡалаҡ шәкәр, 1 стакан һөттә ҡабартылған сүпрә, әҙерәк тоҙ һалып ҡамыр баҫырға. Уны ике сәғәткә һыуытҡысҡа ҡуйып торорға.
Һуңынан 8 киҫәккә бүлеп йәйергә. Был ҡамырҙан ике бәлеш сыға. Ҡамырҙы йоҡа ғына итеп йәйергә кәрәк. Эслек өсөн өс лимонды ит үткәргестән сығарып, 1,5 стакан шәкәр һалып болғатырға. Ҡамыр өҫтөнә эслек һалып, йәнә ҡамыр, эслек өҫтәп, бәлеш эшләргә.
Эҫе мейескә ҡуйыр алдынан бәлеште ярты сәғәттән ашыу ҡабартып алығыҙ.
...
Һуңынан 8 киҫәккә бүлеп йәйергә. Был ҡамырҙан ике бәлеш сыға. Ҡамырҙы йоҡа ғына итеп йәйергә кәрәк. Эслек өсөн өс лимонды ит үткәргестән сығарып, 1,5 стакан шәкәр һалып болғатырға. Ҡамыр өҫтөнә эслек һалып, йәнә ҡамыр, эслек өҫтәп, бәлеш эшләргә.
Эҫе мейескә ҡуйыр алдынан бәлеште ярты сәғәттән ашыу ҡабартып алығыҙ.
...
Эремcек запеканкаһы
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 30-05-2017, 17:00
500 г эремсек, 1 стакан кефир, 2/3 стакан шәкәр, ярты стакан манный ярмаһы, 1 ҡап ванилин, 5 йомортҡа, 1 балғалаҡ ҡамыр ҡабартҡыс (разрыхлитель) кәрәк.
Манныйға кефир ҡойоп болғатырға һәм 20 минутҡа ултыртып торорға.
Йомортҡаларҙың һарыһын ағынан айырырға.
Йомортҡа һарыһын эремсек, ҡамыр ҡабартҡыс, манный, кефир һәм ванилин менән яҡшылап бутарға.
Йомортҡа ағына аҙ-аҙлап шәкәр һалып туҡырға һәм эремсеккә ҡушырға. Майланған табаға һалып, бешерергә ҡуйырға.
...
Манныйға кефир ҡойоп болғатырға һәм 20 минутҡа ултыртып торорға.
Йомортҡаларҙың һарыһын ағынан айырырға.
Йомортҡа һарыһын эремсек, ҡамыр ҡабартҡыс, манный, кефир һәм ванилин менән яҡшылап бутарға.
Йомортҡа ағына аҙ-аҙлап шәкәр һалып туҡырға һәм эремсеккә ҡушырға. Майланған табаға һалып, бешерергә ҡуйырға.
...
“...Халҡым киләсәге – егет-ҡыҙҙар булғанда, Онотолмаҫ рухың был ерҙә...”
Объявления / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 29-05-2017, 15:01
Һарыҡ итенән шешлек
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 21-05-2017, 12:00
Һарыҡ ите өсөн маринад: 6 баш һуған, ярты стакан 3 процентлы аш һеркәһе, 4 помидор, 1 лимон, аджика, киптерелгән барбарис, 20 грамм һарыҡтың эс майы, тоҙ, борос, йәшел тәмләткестәр.
Итте турарға, һауытҡа һалып, борос, тоҙ, һуған, лимон һуты, аш һеркәһе һалып бутарға. Ауыр әйбер менән ҡаплап, дүрт сәғәткә ситкә ҡуйып торорға. Һыуыҡ урын булыуы мотлаҡ түгел.
Шампурға ит киҫәктәрен помидор, һуған менән сиратлап теҙеп бешерергә....
Тауыҡтан шешлек
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 15-05-2017, 15:57
1-се ысул: 1 кг тауыҡ ите, 1 баш һуған, 100 г майонез, тәмләткестәр.
Тауыҡты вағыраҡ киҫәктәргә ҡырҡҡыларға, тоҙ һәм борос һибергә. Һуғанды балдаҡлап турарға, майонез һалып бутарға. Бөтә ингредиенттарҙы бергә ҡушырға ла, ике сәғәткә һыуытҡысҡа ҡуйырға. Әгәр тауыҡтың аҡ ите лә бар икән, һыуытҡыста тағы ла оҙағыраҡ тоторға тура киләсәк. Итте турар алдынан йылымыс һыуҙа йыуалар.
2-се ысул: 1 кг тауыҡ ҡанаты, 5 г кипкән базилик, 350 г магазин ҡаймағы (артыҡ майлы булмаһын), ҡара һәм ҡыҙыл борос, тоҙ.
Ҡанаттарҙы яҡшылап йыуырға. Ҡаймаҡҡа тоҙ, базилик һәм борос өҫтәп бутарға. Бөтә ингредиенттарҙы бергә ҡушырға һәм һыуытҡысҡа ҡуйырға. Ит һыуытҡыста өс сәғәт самаһы торһон. Шешлекте ҡыҙҙырған ваҡытта йыш-йыш ҡына әйләндереп торорға онотмағыҙ....
Эремсекле кекс
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 13-05-2017, 16:05
Кексты әҙерләү өсөн 400 г эремсек, 200 г маргарин, 1 стакан шәкәр, 3 йомортҡа, 100 г йәки 5 ҡалаҡ крахмал, 1 ҡалаҡ ҡамыр ҡабартҡыс (разрыхлитель), 150 г он, ярты лимондың ҡабығы кәрәк.
Майға шәкәр, һуңынан эремсек, йомортҡа һалырға. Лимон ҡабығын ыуғыста ыуырға һәм ҡамырға өҫтәргә. Аҙлап-аҙлап он, крахмал, ҡамыр ҡабартҡыс ҡушып, ҡуйы ҡаймаҡ кеүек ҡамыр барлыҡҡа килгәнсе болғатырға. Махсус кекс формаларына һалырға һәм 200 градус ҡыҙыулыҡтағы мейестә 20 минут бешерергә....
Майға шәкәр, һуңынан эремсек, йомортҡа һалырға. Лимон ҡабығын ыуғыста ыуырға һәм ҡамырға өҫтәргә. Аҙлап-аҙлап он, крахмал, ҡамыр ҡабартҡыс ҡушып, ҡуйы ҡаймаҡ кеүек ҡамыр барлыҡҡа килгәнсе болғатырға. Махсус кекс формаларына һалырға һәм 200 градус ҡыҙыулыҡтағы мейестә 20 минут бешерергә....
Еңел бәлеш
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 10-05-2017, 16:03
Ҡамыр өсөн 4 ҡалаҡ майонез, тәменсә тоҙ, 2 йомортҡа, 1 стакан он кәрәк. Эслеккә 500 г фарш, һуған, 2 – 3 картуф, тәмләткестәр алырға. Майланған табаға ҡаймаҡ ҡуйылығындағы ҡамырҙың яртыһын ҡоябыҙ. Өҫтөнә фарш менән ҡырғыста ыуылған картуфты һалабыҙ һәм ҡалған ҡамыр менән өҫтөн ҡаплайбыҙ. Бәлеш ҡыҙыу мейестә 0 – 45 минут бешә.
...
...
Илатмайыҡ ҡайындарҙы
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 30-04-2017, 06:00
Әле ҡайындарҙың һутҡа тулышып ҡына ултырған мәле. Яҙҙың тәүге яртыһында халыҡ ҡайын һутына йөрөй башлай ҙа инде.
Аңлайым, йылына бер тапҡыр ғына булһа ла, тәнгә көс-ҡеүәт бирә торған эсемлекте һәр кемдең тәмләп ҡарағыһы киләлер. Әммә дөрөҫ итеп кенә ҡайын һутын алырға өйрәнәйексе. Бәләкәй генә уйым яһап та, уға көпшә ҡуйып, һыуҙы ағыҙып алып була. Юғиһә күптәр ағасты балта менән тумырып, һут эсеү урыны яһай. Ҙур улаҡтар ҡуялар. Һуңынан был урынды ямап ҡуйып та булмай. Һөҙөмтәлә ағастың йәшәү һуты япраҡ ярыуға китмәй, ағып тик тора. Яраға паразит бәшмәктәрҙең споралары үтеп инеп, ҡайынды ауырыта. Бер нисә йылдан ул ағас үҙәгенән сереп һынып, ҡороп ултырасаҡ. Минеңсә, диләнкәгә бирелгән урындарҙа ҙа ҡайын һуты йыйыуҙы ойошторорға була. Йәш ағастарҙы бөтөнләй зарарламағыҙ. Илатмайыҡ ҡайындарҙы!
Н. СӘҒИТОВА.
Ҡариҙел районы....
Аңлайым, йылына бер тапҡыр ғына булһа ла, тәнгә көс-ҡеүәт бирә торған эсемлекте һәр кемдең тәмләп ҡарағыһы киләлер. Әммә дөрөҫ итеп кенә ҡайын һутын алырға өйрәнәйексе. Бәләкәй генә уйым яһап та, уға көпшә ҡуйып, һыуҙы ағыҙып алып була. Юғиһә күптәр ағасты балта менән тумырып, һут эсеү урыны яһай. Ҙур улаҡтар ҡуялар. Һуңынан был урынды ямап ҡуйып та булмай. Һөҙөмтәлә ағастың йәшәү һуты япраҡ ярыуға китмәй, ағып тик тора. Яраға паразит бәшмәктәрҙең споралары үтеп инеп, ҡайынды ауырыта. Бер нисә йылдан ул ағас үҙәгенән сереп һынып, ҡороп ултырасаҡ. Минеңсә, диләнкәгә бирелгән урындарҙа ҙа ҡайын һуты йыйыуҙы ойошторорға була. Йәш ағастарҙы бөтөнләй зарарламағыҙ. Илатмайыҡ ҡайындарҙы!
Н. СӘҒИТОВА.
Ҡариҙел районы....


text:
26-01-2015, 10:00 / Яҙыусылар ижады
Зѳлфирәнең шиғри күңеле
Ѳйѳңдә нимә булғанын белгең килһә, күршеңдән һора, тиҙәр. Мин дә Зѳлфирә Сѳләймәнованы Башҡортостан Яҙыусылар союзына ағза итеп ҡабул ителгәнсе ысын шағирә итеп белмәй инем. Байтаҡ йылдар хәбәрсе булып эшләп йѳрѳгән "Урал" гәзитендә шиғырҙарын баҫтырып, үҙенең кем икәнлеген танытыу ѳсѳн ҡыйыулығы етмәнеме, әллә баҫалҡылығы ҡамасауланымы? Нисек кенә булмаһын, гәзит уҡыусылар ебәргән шиғырҙарҙы эшкәртеп, баҫтырыу менән генә шѳғѳлләндеме, йә бушаманымы икән?...


text:
Егет яуҙа һынала
Бындай ярыш хәрби-патриотик тәрбиә биреү, йәштәрҙең сәләмәт тормош алып барыуын раҫлау, хәрби-ҡулланма һәм техник спорт тѳрҙәрен популярлаштырыу, егеттәрҙең Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Кѳстәрендә хеҙмәт итеүгә әҙерлек кимәлен тикшереү маҡсатында быйыл икенсе тапҡыр уҙғарыла. Унда Белорет һәм Бѳрйәндән, Әбйәлилдән, Учалынан, Межгорьенан 5-әр кешенән торған 4 команда ярышты.
Спартакиада хәрби комиссар, подполковник Вадим Ҡасим улы Сәйәховтың сәләмләүе менән башланып китте. Егеттәрҙе ярыштың талаптары һәм тѳрҙәре менән таныштырғас, кѳсѳргәнешле һынауҙар башланды. Командалар 7 тѳр ярышта — пневматик винтовканан атыу, турникта тартылыу, гер күтәреү, автоматты һүтеү һәм йыйыу, магазинға патрондар йыйыу, противогаз кейеү һәм йәшәйеш хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре буйынса теоретик һорауҙарға яуап биреп, үҙҙәрен һынаны. Бѳтә яҡлап та юғары һѳҙѳмтә күрһәтеп, Учалы командаһы I урынға сыҡты. Әйткәндәй, улар былтыр ҙа еңеп, республика кимәлендәге спартакиадала ҡатнашты һәм II урынды яуланы. II урынды - Белорет, III урынды Әбйәлил командалары алды.
Нурия ШӘРИПОВА.
Автор фотоһы.


text:
Әхмәр ауылы мәҙәниәт йортонда Рәсәй киноһы йылы сиктәрендә уҙғарылған “Алтын ҡомартҡы” эстафетаһы бик матур үтте. Сарала Башҡортостан телевидениеһының тамашасылар алдында ҙур популярлыҡ яулаған “Хазина” ижади берекмәһенең етәксеһе, авторы һәм алып барыусыһы, башҡорт халыҡ ижадын йыйыу, һаҡлау һәм пропагандалау менән эҙмә-эҙлекле шөғөлләнгән Ю.И. Ғәйнетдиновтың тормошона һәм ижадына байҡау яһалды. Уның Башҡортостанда һәм унан ситтә йәшәүсе яҡташтарыбыҙ араһынан алтын ҡомартҡыға тиң халыҡ таланттары тураһында фильмдар төшөрөп, халыҡҡа еткереүе – баһалап бөткөһөҙ ҙур хеҙмәт. Ю.Ғәйнетдинов үҙе лә оҫта ҡурайсы. Уның репертуарында – 300-ҙән ашыу быуындан-быуынға күсеп килгән башҡорт халыҡ көйҙәре.
Артабан “Хазина” ижад берекмәһе тарафынан төшөрөлгән, Әхмәр, Атаңғол ауылдарының мәшһүр ҡурайсыһы, халҡыбыҙҙың алтын ҡомартҡыһына тиң булған Хәбир Байтимеров ижадына арналған видеофильм ҡарау ойошторолдо. Халҡыбыҙҙың ҡурай моңдарын үҙенә генә хас оҫталыҡ менән башҡарған, тамашасылар йөрәгендә юйылмаҫ эҙ ҡалдырған Хәбир Байғужа улы ауылының, райондың, республиканың мәҙәни тормошонда ҡайнап йәшәне, сәхнәлә яңғыҙ ҙа, ҡурайсылар ансамблендә лә сығыш яһаны. Баймаҡ, Өфө, Мәскәү ҡалаларында уҙғарылған ҡурайсылар бәйгеләрендә ҡатнашып, Маҡтау грамоталарына лайыҡ булды. Яҡташтарыбыҙ, данлыҡлы ҡурайсылар Ғ.Сөләймәнов, К.Дияров исемендәге бәйгеләрҙә беренсе дәрәжәле дипломға лайыҡ булды. Өфөлә “Аҡ тирмә” йыйынында башҡорт милли кейеме, ҡурай менән бүләкләнде.
Х.Байтимеровтың туғандары уның тураһында иҫтәлектәре менән уртаҡлашты, уға шиғыр, бейеү бағышланы, ҡурайҙа уйнаны.
Кисәлә шулай уҡ Ирәндек буйының данлыҡлы ҡурайсылары Р.Аҫылбаев, С.Насиров, М.Батталов, А.Абдуллин, В.Ҡарасов, С.Хәйбуллин, М.Исмәғилов, Ғ.Исламғолов, М.Исламғолов, М.Шәрипов, М.Ишбирҙин, Н.Сәғәҙиев, Ш.Сөләймәновтар, халыҡ йырҙарын оҫта башҡарыусы Ә. Нәбиуллин тураһында ҙур ихтирам менән иҫкә алдылар.
Әхмәр ауылында “Хазина” тапшырыуына тәҡдим итерлек халыҡ таланттары бөгөн дә етерлек. Эстафетаның шарттарына ярашлы, артабан һүҙ оҫта гармунсы, йырсы, көйҙәр ижад итеүсе Ғайса Ғафаровҡа бирелде. Ул халыҡ, эстрада, үҙе ижад иткән йырҙарҙы башҡарып, моңло тауышы менән барыһын да хайран ҡалдырҙы. Сибай сәнғәт колледжының вокал бүлеге студенткаһы Сулпан Әбүбәкированың йырҙары ла халыҡ күңеленә хуш килде.
“Алтын ҡомартҡы” эстафетаһын юғары кимәлдә әҙерләп үткәреүгә ауыл китапханаһы, мәктәп, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто коллективтары, “Атайсал” һәм “Ағинәйҙәр” клубы ағзалары күп көс һалған. Эстафетаны күсейҙәр ҡабул итеп алды.
Көнһылыу Әхмәтова,
баһалама төркөмө
ағзаһы.


text:
Сыйырсыҡ
Сыйырсыҡ (диалекттарҙа: сығырсыҡ, сирсыҡ) (рус. Скворцы лат. Sturnus) — ҡара төҫтәге ҙур булмаған һайрар ҡош.
Йөкмәткеһе
Дөйөм характеристика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыйырсыҡтар бөтә кешегә лә билдәле, улар ғәҙәттә туп булып йөрөй. Яҙғыһын һәм йәйгеһен башы, ҡанаттары, ҡойроғо ҡара була, көҙгә табан ваҡ ҡына аҡ таптар барлыҡа килә, суҡышы һары, аяҡтары ҡыҙғылт көрән. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел. Тауышы көслө:"ҡжжжҡ-ҡжжжҡ". Яҙғыһын башҡа төрлө ҡоштарҙың тауыштарына оҡшатып, матур итеп һайрай. Күсмә ҡош. Киң таралған. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә. Сыйырсыҡ — нык матур ҡош... Уны бөтәһе лә ярата!
Йәшәүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауыл һәм ҡалаларҙа. Һирәк ағаслы урмандар, балсыҡлы текә ҡабаҡтарҙа йәшәй.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө бөжәктәр менән туҡлана.
Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кеше яһаған ояларҙа һәм ағас ҡыуыштарында оялай. 5-8 бөртөк зәңгәр йомортҡаһы була.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Ер менән күк араһында
Ер менән күк араһында
йәки Урал ИҘЕЛБАЕВ машинала тыныс йөрөй алмай
Уның мөләйем, һөйкөмлө ҡиәфәтенә ҡараһаң, 35-тән күпте биреп булмай. Ә ижади багажы тотош быуат йәшәгән аҡһаҡал ирҙеке кеүек. Йырҙарын ғына түгел, ә эшләгән жанрҙарын, йүнәлештәрен һанарға ла ҡул бармаҡтары етмәҫ.
Бөгөн беҙҙә ҡунаҡта – Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Урал Мирас улы ИҘЕЛБАЕВ.
– Һеҙҙең кеүек уңған, ижадҡа, үҙ эшенә мөкиббән киткәндәргә ҡарайым да, ҡайһы саҡта: “Был кеше ял итәме икән?”– тигән уй килә. Ижад кешеһе булараҡ, тормош-көнкүрешкә яраҡлашҡанһығыҙмы?
– Ысынлап та, ял итергә ваҡытымды йәлләйем мин. Бер эште тамамлау менән икенсеһенә тотонам. Йә спектаклде биҙәйем, йә яңы проектты тормошҡа ашырам, йә йырҙар яҙам. Йәй айҙарында ғына бер аҙ тынлыҡ мәле булып ала. Ул да оҙаҡҡа бармай, күңелдәге моңдо сығарыу өсөн музыка ҡоралына тотонам. Тормошта ҡәҙимгесә булырға тырышам. Бала саҡтан ашарға бешерергә өйрәндем, ас ҡалыу ҡурҡынысы юҡ. Шулай ҙа тормош мәшәҡәттәренә тулыһынса яраҡлашмағанмын. Машинала китеп барғанда музыка тыңлай алмайым. Кемдер өсөн ул фон булһа, минең өсөн – эш. Үҙем дә һиҙмәҫтән анализлай башлайым, хаталары табыла. Донъяла ниндәй хәлдәр булғанын белер өсөн яңылыҡтар тапшырыуын ҡарайым. Нисек кенә булмаһын, беҙ, ижад кешеләре, икенсерәк ҡамырҙан яһалғандыр ул.
– Моң һеҙҙең тормошҡа ҡасан килеп инде? Сығарып ташлар мәлдәрегеҙ булдымы?
– Музыкаға ғашиҡ булған саҡта миңә биш йәш ине. Хәреф яҙа белмәгәндә үк ноталарҙы яҙырға, уҡырға өйрәнгәйнем. Махсус музыка мәктәбенә уҡырға ингәс, атайым менән әсәйем кредитҡа 655 һумлыҡ “Гамма” фортепианоһын алып бирҙе. “Һыйыр хаҡындай әриәне балаға ултыртып ҡуйҙығыҙ!”– тип ҡартатайымдың әрләгәне хәтеремдә ҡалған. Бары бер генә тапҡыр, 6-сы класта уҡығанда, сумкамды ташлап ебәреп: “Әсәй, мин башҡаса музыка мәктәбенә йөрөмәйем!”– тип әйткәйнем. Ә ул сабыр ғына итеп: “Тамамларға бер йыл ғына ҡалды, сабыр ит”, – тип кәңәш бирҙе һәм проблеманың нимәлә икәнен белеп, икенсе уҡытыусы менән һөйләшеп, уға уҡырға күсерҙе. Уҡытыусымдан уңдым, күп нәмәгә өйрәтте, уның ярҙамы менән мәктәпте яҡшы билдәләргә тамамланым. Ундағы алған база училищела уҡығанда ныҡ ярҙам итте. Ә моңдо аңларға, ижадҡа яңы ишектәрҙе асырға тап училище ярҙам итте.
Тик миңә музыка тураһында һөйләү йәки уйнау түгел, ә үҙемә ижад итеү кәрәк ине. Шуға күрә уҡыуымды Өфө дәүләт сәнғәт институтының “Композиция” бүлегендә дауам иттем. Заһир Исмәғилев ул саҡта бер нисә студентты һайлап алып ҡына өйҙә уҡыта ине. Мин дә шул бәхетлеләр араһына эләктем. Тормошоноң ҡыҙыҡ хәлдәрен һөйләп, дәрестәрҙе күңелле алып бара торғайны. Дәрес һайын әйткән: “Көн һайын яҙығыҙ һәм халыҡҡа яҡын булығыҙ”, – тигән нәсихәтен ул саҡта аңлап етмәгәнмен, хәҙерге аҡылым менән генә төшөнә башланым. Шулай уҡ Рәшит Йыһановта ла уҡыным. “Быға тиклем уҡығандарыңды, тыңлағандарыңды онот та, үҙең ижадҡа тотон”, – тигәйне ул.
– Театрҙа эшләү ауырмы?
– Спектаклдәрҙе музыкаль яҡтан биҙәргә Рим Хәсәнов үҙе фатиха бирҙе. Ул мине “Аҡйондоҙ” йырҙары аша белә ине. Режиссер Петр Шейн академтеатрҙа Хәлил Джебрандың “Бәйғәмбәр”ен сәхнәләштергәйне, Рим ағай сит илгә китергә булғас, урынына мине тәҡдим иткән. Олег Ханов тәүҙә 19 йәшлек егетте күреп, шикләнә биреберәк ҡараны. Шулай ҙа ҡуйылған бурысты лайыҡлы атҡарып сыға алдым шикелле, режиссер шунда уҡ икенсе спектаклендә эшләргә саҡырҙы. Бер ни тиклем ваҡыт үткәс, театрҙың үҙенә эшкә килдем. Авторҙың һәм режиссерҙың нимә әйтергә теләгәнен, геройҙарҙың характерын аңлаһаң, музыка яҙыу ауыр түгел. Бары тик ҡайһы берҙәрен ваҡытында өлгөртөү генә ҡыйынға тура килә. Мәҫәлән, “Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға”ла – 21, “Нәркәс”тә 12 йыр яңғырай, ә улар тиҙ генә ижад итә торған эш түгел.
– Башҡортса әкиәттәрҙән диск сығарған Әлмира Ҡыуатова һеҙҙең актерлыҡ һәләтегеҙ тураһында маҡтап һөйләгәйне. Белеүемсә, һеҙ бер нисә ролде уҡығанһығыҙ. “Рәхмәт” фильмында ла уйнанығыҙ...
– Мин театр менән эшләгәндә, шаяртып әйткән һүҙем бар. “Ғүмер буйы актер булырға хыялландым, тик талант булмағас, бына музыка яҙып булһа ла янығыҙҙа йөрөйөм, – тим. Тыуған көнөм 15 декабрҙә, Яңы йыл байрамдарына әҙерлектең иң ҡыҙған мәлендә.
Студияла эш ҡайнай, персонаждарҙың һүҙҙәрен, йырҙарын яҙҙырабыҙ. Ҡотлауҙар яуа, кемдер шылтырата, кемдер килә. Эш ҡайнап тора ла, көн аҙағында режиссер менән икәү ҡалып, монтаж эшләй башлаһаҡ, ниндәйҙер персонаждарҙың килмәй ҡалғаны билдәле була. Тотҡарлыҡ булмаһын өсөн уларҙы тиҙ генә үҙебеҙ һөйләп яҙҙырабыҙ. Йәки, музыкаль әкиәткә көй яҙһам, актерға йырҙың характерын аңлатыр өсөн йырлап күрһәтәм. “Һаумы, һаумы, әкиәт!” дисктарын сығарғанда ла шулай булды. Әлмира Шәриф ҡыҙына ҡарт бүре ролен “Йәш ғүмер бер уҙғас...” йыры менән уйнап күрһәткәйнем, ул үҙемде яҙҙырҙы. Һәләтем бәлки барҙыр, әммә был эшкә етди ҡарамайым.
– Билдәле әҙәбиәт әһелдәренең ғаиләһендә тыуып үҫкән бала булараҡ, һеҙҙә әҙәби талант та барҙыр ул?
– Юҡ, әҙәбиәт – минең өсөн юғары бейеклек. Мәктәп йылдарында уҡытыусыларым иншаларымды маҡтай торғайны. Йыр яҙғанда, көйгә тап килһен өсөн шиғырҙағы ҡайһы бер һүҙҙәрҙең урындарын алмаштырырға, синонимдарын эҙләргә тура килгеләй. Тарихи һәм фәлсәфәүи әҫәрҙәр менән ҡыҙыҡһынам. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы арала китап уҡырға ла ваҡыт әҙ ҡала.
– Йыш ҡына һеҙҙе төрлө фестивалдә жюри составында ла күрәбеҙ...
– Киреһенсә, мин күп осраҡта жюри ағзаһы булыуҙан баш тартам. “Иҙел”, “Йәшлек-шоу”, “Керәшен һыуыҡтары” һәм “Урал моңо” бәйгеләрендә даими эшләйем. Үҙемә ҡарата талапсан булһам да, кешеләрҙе баһалау миңә ныҡ ауыр. Бәйгегә килеүселәр араһында арыҫландар ҙа, ҡуяндар ҙа, төлкөләр ҙә осрай бит. Берәйһенең кимәле түбән булһа ла: “Ярай, был егет эсеп, тәртип боҙоп йөрөмәй. Сәнғәт ярата, сәхнәгә ынтыла”, – тип яҡлап сығам. Ҡулымдан килһә, барыһына ла урындар биреп, бүләктәр тапшырыр инем. Әммә еңеүсене һәр ваҡыт ғәҙел билдәләйем.
Ниндәйҙер конкурста урын алманым тип, йәштәргә күңелдәрен төшөрөргә ярамай. Еңеүсе булып та ижад юлында туҡтап ҡалғандар бар йәки киреһенсә. Бер коллегам, сираттағы конкурста йәш егеттең күңелен төшөрмәҫ өсөн генә: “Икенсе йыл килерһең, быйылға әҙер түгелһең”, – тип, кире бороп сығарғанын һөйләгәйне. Ә ул егет Радик Юлъяҡшин булып сыҡҡан, йылдар үткәс, Мәскәүҙе яулап, үҙен коллегамдың иҫенә төшөрҙө.
– Бөгөн күптәр ижад менән аҡса эшләргә теләй. Был мөмкинме?
– Һәр кем эшләгән эшенә хаҡ алырға тейеш. Иогаанн Себастьян Бахҡа 20 балаһын ашатырға кәрәк булғанға ла әүҙем ижад иткәндер, тип уйлайым. Ә Моцарт һәр операһын заказ буйынса ижад иткән. Шуға күрә яҙған өсөн аҡса алыу – ғәҙәти күренеш. Тик Башҡортостанда әле шоу-бизнесҡа иғтибар әҙ бүленә, продюсерҙар юҡ. Сығымдарҙың килемдән бер нисә тапҡырға күберәк булыуы ла мөмкин. Шулай уҡ килем аудиториянан да тора. Америка композиторы инглиз телендә йыр ижад итһә, ул донъя буйлап миллиондар эшләй ала. Ә башҡорт йырын ижад итһәң, 54 район кешеләре генә тыңлай. Интернет селтәре дисктар, альбомдар һатыуҙы бөтөнләй юҡҡа сығарҙы. Шуға ла, эстраданы аҡса эшләү майҙаны, тип уйлағандар бик тиҙ яңылышҡанын аңлай.
– Донъяның ығы-зығыһы һеҙгә ҡамасауламаймы?
– Ижад кешеһенә рәхәтерәк, сөнки улар ер менән күк араһында йәшәй. Тормош мәшәҡәттәре беҙгә теймәй үтеп китә кеүек. Бөгөн мәғлүмәт ямғыры шул тиклем күп, йәштәрҙе йәлләп тә ҡуям. Ни тиһәң дә беҙ – пионер булып, рухи тәрбиәлә ниндәйҙер йүнәлеш алған быуын. Иң мөһиме – донъяла именлек булһын, ә көнкүрештәге кире хәлдәргә мин иғтибар итмәҫкә тырышам. Бәхетле булғың килһә, бул, тиҙәр бит. Һәр нәмәнән шатлыҡ күрергә тырышырға кәрәк. Ата-әсәйем, ғаиләм, дуҫтарым, туғандарым, тыуған ерем, ижадым бар. 45 йәшемә етеп, үҙемдең бик бай һәм бәхетле кеше икәнемде аңланым. Ә күңелһеҙ хәлдәр ваҡытлыса күренеш, барыбер үтеп китәсәк.
– Юбилей тамашаларына килгәндә, программаның бик бай булыуын ишетеп беләбеҙ...
– Ҡасандыр, Айҙар Ғәлимовтың 30 йәшлек юбилейын билдәләп, ҙур концерт биргәнен күреп, һоҡланғайным. Бер нисә йылдан миңә лә ошо датаны үткәреү бәхете тейҙе. Артабан 35 йәшемде билдәләнем. Дүрт сәғәткә һуҙылған тамаша булды ул, әммә байтаҡ ижадташ дуҫты программаға индерә алманым. Аҙаҡ үпкәләп йөрөүселәр ҙә булды. Шуға күрә бына быйыл, теүәл ун йыл үткәс, үҙемдең ижадыма тағы ла бер байҡау яһап алырға теләйем. 30 ғинуарҙа – “Дива” төркөмө “Сүл легендаһы” тамашаһын һәм балалар бейеү студияһы “Секундочка” балетын күрһәтә. 2 февралдә, “Урал легендалары” тип аталған этник музыка концерты буласаҡ. Унда Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Милли халыҡ уйын ҡоралдары оркестры, М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры, “Мираҫ” йыр һәм бейеү ансамбле, Стәрлетамаҡ бейеү театры, “Йатаған” этно-төркөмө, шулай уҡ Роберт Юлдашев, Рәсүл Ҡарабулатов, Рәйес Низаметдинов һәм башҡа билдәле артистар ҡатнаша.Тарихи спектаклдәргә яҙылған йырҙар, минең эшкәртеүҙәге халыҡ ижады, этник стилдәге музыкаль әҫәрҙәрем сағыласаҡ. 3 февралдә үтәсәк “Урал аҫылташтары” тамашаһында Нурия Ирсаева, Фидан Ғафаров, Роберт Юлдашев, Сәғиҙулла Байегет, Азамат Ғафаров, Алһыу Ғәлина, Руслан Сәйфетдинов, Марсель Ҡотоев, Айгиз Ханов һәм башҡа йырсылар, республиканың төрлө театрҙары, “Башҡортостан” дәүләт концерт залы коллективтары ҡатнаша.
Тамашаларҙың барыһы ла “Башҡортостан” дәүләт концерт залында үтәсәк. Маҡсатым маҡтауҙарға күмелеү, бүләктәр, сәскәләр йыйыу түгел. Ә ижадымдың иң-иң тос емештәрен йыйып, иң сағыу артистар менән халыҡҡа еткереү. Рәхим итегеҙ, хөрмәтле тамашасыларым!
– Әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт!
Гөлнур ЮЛДАШЕВА
әңгәмәләште.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Эшһеҙлек кәмей, хеҙмәт хаҡы арта30-08-2017, 00:34 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға
Баш ҡалабыҙҙың көньяҡ күперен үтеү менән ситтән килгәндәрҙең күҙенә ташланған беренсе предприятие – “Өфөкабель” йәмғиәте. Был боронғо заводтың етештереү ҡеүәттәрен яңыртыу күптән талап ителә ине. Шуға күрә 2014 йылда ул Өфөнөң Дим районында кабель һәм үткәргестәр эшләп сығарыуға тәғәйенләнгән ҙур корпус төҙөй башлағайны. Уны һалыуға, дөйөм алғанда, 1,5 миллиард һум аҡса тотонолдо.
Һөҙөмтәлә былтыр 34 мең квадрат метр майҙанлы етештереү ҡеүәте файҙаланыуға тапшырылды. Яңы цехта Италияла, Австрия һәм Ҡытайҙа һатып алынған заманса ҡорамалдар урынлаштырылды. Быйылғы тәүге ярты йыллыҡта ошо техниканы уңышлы үҙләштерә башланылар. Хәҙер предприятиеның ҡорамалдары 25 процентҡа яңырған. Ошо ҡеүәтте файҙаланыуға индереү, донъяның кабель етештереү тармағындағы яңылыҡтарҙы ҡулланып, заводҡа үҙенең продукцияһын төрләндереү мөмкинлеген аса. Яңы ҡорамалдар заманса материалды файҙаланып эшләй һәм хәҙер Өфө заводы авиация, ракета-йыһан, ядро ҡорамалдары өсөн ҡулланылған юғары теүәллектәге приборҙар яһауҙа ҡатнаша. Әйткәндәй, күләмде ике тапҡырға арттырыу форсаты ла тыуасаҡ. Бынан тыш, байтаҡ ҡына өҫтәмә эш урындары барлыҡҡа киләсәк.
Үткән йыл кран-манипуляторҙар һәм күтәреү, ташыу ҡорамалдары етештереүгә махсуслашҡан “ИМАН” йәмғиәте лә Ишембай ҡалаһында дөйөм майҙаны 10 мең квадрат метр тәшкил иткән яңы ҡеүәттәрҙе сафҡа индерҙе. Европа үлсәмдәренә тулыһынса тап килгән был етештереү майҙансығын ҡороу 14 миллион евроға төштө.


text:
Фото:
Өфөнөң 9-сы музыка мәктәбе уҡыусылары – халыҡ-ара конкурстар призерҙары
Фото:
Өфөнөң Ә.Исҡужин исемендәге 9-сы балалар музыка мәктәбе уҡыусылары “Елдәр йүнәлеше – 2009” балалар һәм үҫмерҙәр ижады халыҡ-ара конкурстар призерҙары булды. Быйыл ун бишенсе тапҡыр үткәрелгән конкурстың девизы – “Беҙ төрлө, ләкин тиңбеҙ”. Конкурста ҡатнашыу өсөн илебеҙҙең 40 төбәгенән һәм 15 сит илдән – Италия, Франция, АҠШ, Бөйөк Британия, Ҡытай, Төркиә һәм башҡаларҙан – коллективтар һәм башҡарыусылар Мәскәүҙә йыйылды.
“Халыҡ инструменттары ансамблдәре” номинацияһында кесе йәштәге төркөм балалары араһында Өфөнөң 9-сы балалар музыка мәктәбе уҡыусылары Никита Аксенов һәм Алексей Погудин ҡатнашты. Дуэт башҡарыуында И.С.Бах – А. Вивальдиҙың ре минор концертынан “Адажио”, композитор А. Доренскийҙың “Яҡшы кәйефе” яңғыраны. Жюри ағзалары ике пьесаның да юғары оҫталыҡ, илһам менән башҡарылыуын биләләп үтте һәм өсөнсө дәрәжә дипломы һәм кубок менән бүләкләне. Ике йәш музыкант 2010 йылда Австрияла үтәсәк халыҡ-ара фестивалгә саҡырыу алды.
Бынан тыш, Никита Аксенов, Алексей Погудин һәм Камил Әһәҙуллин шулай уҡ Мәскәүҙә үткән “Тулҡындар өҫтөндә” исемле 50-се юбилей балалар һәм үҫмерҙәр ижады халыҡ-ара конкурсында ла ҡатнашты. Улар “Инструменталь музыка” номинацияһында сығыш яһап, конкурс лауреаттары дипломдары менән бүләкләнде.
Йәш музыканттар төрлө дәрәжәләге биш диплом лауреаттары. Жюри ағзалары йәш таланттарҙың уҡытыусыларын, БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Зөһрә Тләпованы ла диплом һәм Почет грамотаһы менән билдәләне. Өфөнөң 9-сы музыка мәктәбе директоры, БР атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Әхиәт Ғәйетбаевҡа талантлы балаларға ярҙам иткәне өсөн рәхмәт хаты тапшырылды.


text:
Ауыр хәлгә ҡалған 15 705 ғаилә иҫәптә тора
Ауыр хәлгә ҡалған ғаиләләргә ярҙам – Башкортостанда социаль сәйәсәт өҫтөнлөктәренең береһе. Республикала бындай ғаиләләргә ярҙам күрһәтеүгә йүнәлтелгән тотош бер саралар комплексы тормошҡа ашырыла. Мәҫәлән, быйыл июндә БР Хөкүмәте ҡарамағында Ғаиләне, әсәлекте, атайлыҡты һәм балалыҡты һаҡлау мәсьәләләре буйынса ведомство-ара совет төҙөлгән. Әйтергә кәрәк, бындай советтар муниципалитеттар кимәлендә лә эшләй.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, 15 705 ғаилә Ведомство-ара советта иҫәптә тора, уларҙа 30 579 балиғ булмаған бала тәрбиәләнә. Өҫтәүенә, һәр районда именһеҙ һәм ауыр тормош хәленә дусар булған бөтә ғаиләләр иҫәпкә алынған махсус мәғлүмәттәр банкы булдырылған. Уларҙың барыһында ла муниципаль ведомство-ара советтар матди-көнкүреш хәл тураһында мәғлүмәттәр менән социаль паспорттар булдырған. Улар һәр тәғәйен ғаиләнең реабилитациялау программаһын эшкәртеүҙә төп нигеҙ булып тора ла.
Дәүләт ярҙамына мохтаж булған ғаиләләр тураһында бөтә мәғлүмәт БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында туплана.


text:
Яңы эшмәкәрлек миҙгелен Ҡала үҫеше йәмәғәт фонды социаль инициативалар фестивале менән аса
Өфө ҡала үҫеше йәмәғәт фонды яңы эшмәкәрлек миҙгелен социаль инициативалар фестивале менән аса, ул 15 сентябрҙә Ҡала мәҙәниәт һарайында үтәсәк. Сарала ҡатнашыуға әүҙем ҡала халҡы, йәмәғәт һәм муниципаль ойошмалар, власть органдары, бизнес һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре саҡырыла.
Программала – пресс-конференция, проекттар күргәҙмәһен асыу, түңәрәк өҫтәлдәр һәм тематик секциялар, фондтың яңы проекттарының презентацияһы һәм хәйриә концерты.
Фестивалдең маҡсаттары һәм бурыстары — ҡала һәм уның халҡы файҙаһына социаль проблемаларҙы һөҙөмтәле хәл итеүҙә власть, бизнес һәм йәмәғәтселектең тырышлыҡтарын туплау, йәмәғәтселек иғтибарын реаль проекттарға һәм реаль кешеләргә йәлеп итеү, профессиональ социаль берләшмәне үҫтереү һәм киңәйтеү, потенциаль партнерҙарҙы һәм попечителдәрҙе йәлеп итеү.
Сара сәғәт 12-лә башлана.


text:
Игорь Арсенов 2020 йылдың аҙағына тиклем Башҡортостандың Арбитраж суды башлығы булып ҡаласаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 21 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлия Антипина/.
Башҡортостандың Арбитраж суды рәйесе Игорь Арсенов ошо вазифала тағы алты йыл эшләйәсәк. Рәсәй Президенты Указы менән уның вәкәләттәре 2021 йылдың ғинуарына ҡәҙәр оҙайтылды.
Игорь Арсенов 1962 йылда Свердловск өлкәһенең Артемовский ҡалаһында тыуған. 2006-2008 йылдарҙа 19-сы арбитраж апелляция суды рәйесе урынбаҫары булып эшләгән. 2008 йылдың декабренән хәҙерге көнгә тиклем БР Арбитраж суды рәйесе.


text:
Салауат химия заводы Рәсәйҙең стратегик предприятиелары исемлегенә инде
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Салауат химия заводы Стратегик ойошмалар исемлегенә индерелгән. Тейешле документ Рәсәйҙең рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт порталында баҫылған.
Ошо исемлеккә Башҡортостанда урынлашҡан ун предприятие ингән. Улар — Өфө моторҙар эшләү берекмәһе, «Гидравлика», КүмАПП, Өфө агрегат етештереү берекмәһе, Өфө приборҙар эшләү берекмәһе, «Витязь» машина эшләү компанияһы, «Молния» етештереү предприятиеһы, «Магнетрон» Өфө микроэлектроника заводы, Башҡортостан «Прогресс» етештереү берекмәһе һәм «Уфаавиапроект» Өфө авиация сәнәғәтенең проект-конструктор институты.
Рәсәйҙең Иҡтисади үҫеш министрлығында аңлатыуҙарынса, илдең иҡтисади эшмәкәрлегенең тотороҡлоғон күтәреү, шулай уҡ көрсөк күренештәренең кире эҙемтәләрен кәметеү өсөн Рәсәй Хөкүмәте тарафынан система булдырыусы ойошмаларҙың исемлеге раҫланған.
Салауат химия заводы 2012 йылда «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең химия заводы майҙансығында булдырылған. 2015 йылдан акционерҙар йәмғиәте тип үҙгәртелә. Устав капиталы 5,576 миллиард һум тәшкил итә, 61 проценты — Рәсәйҙеке.


text:
Мортаза Рәхимов Ҡариҙел һәм Благовещен райондарында булып ҡайтты
Шәмбе, 21 мартта, Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов эш сәфәре менән Ҡариҙел һәм Благовещен райондарына барып ҡайтты.
Ҡариҙел районының Байҡыбаш ауылында республика башлығы быйыл ағас эшкәртеү цехы сафҡа индерелгән "Өфө урман сәнәғәте" предприятиеһында булды. Ҡариҙел ауылында Мәҙәниәт йортон асыу тантанаһында ҡатнашты.
Благовещен районында Башҡортостан Президенты вагон тәгәрмәстәре пары етештереү һәм ремонтлау менән шөғөлләнгән "Маяҡ" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә булды. Бында йылына 8000 тәгәрмәс парҙары ремонтлайҙар. Бындай производство Стәрлетамаҡта ла булыуға ҡарамаҫтан, "Маяҡ" бөтә ил буйынса клиенттарҙы хеҙмәтләндерә. Уның заказсылары иҫәбендә — Пермь, Һамар, Мәскәү эргәһе. Дөрөҫ, предприятиеның генераль директоры әйтеүенсә, донъя иҡтисад көрсөгө һиҙелмәйенсә ҡалмаған, әлбиттә: күләмдәр бер нисә тапҡыр кәмегән, ләкин был эшселәрҙең хеҙмәт хаҡында сағылмай. Производствола бөгөн 300 кеше эшләй, эш хаҡы уртаса 10 мең һум тәшкил итә.
Төбәк башлығы шулай уҡ "Нефтехим тәжрибә заводы" урынлашасаҡ төҙөлөш майҙансығында ла булды. Генераль директор Риф Саматов әйтеүенсә, бында нефть һәм газ табыу, йөрөтөү һәм эшкәртеү өсөн химик продукттар етештереләсәк. Проекттың ҡеүәте — 350 миллион һум. 2010 йылға төҙөлөштө тамамларға планлаштыралар.
Ә бына "ПерекрестокЪ" компанияһы гофроҡатырғанан төргәк етештереү производствоһының икенсе сиратын төҙөүгә тотонған.
— Үҙебеҙ эшләй алғанда, ниңә был продукцияны башҡа төбәктәрҙән һатып алырға, — тине предприятие етәксеһе Геннадий Кузнецов. — Етмәһә, был линия яңы эш урындары булдырыу мөмкинлеге бирәсәк.
"Ағиҙел" йылылыҡ изоляцияһы материалдары заводы төҙөлөш майҙансығында, шәмбе көн булыуға ҡарамаҫтан, эш ҡайнай ине. Бында йыл һайын 70 мең тоннаға тиклем төҙөлөштә һәм сәнәғәттә ҡулланыласаҡ юғары сифатлы янмай торған йылылыҡ изоляцияһы материалдары әҙерләргә планлаштыралар.
Шуныһы мөһим, Благовещен районында бөтә ерҙә бәләкәй бизнесҡа ҙур иғтибар бирелә. Бында буш торған биналарҙы һәм производство ҡеүәттәрен эшҡыуарҙар ҡарамағына тапшыралар, һәм бынан барыһы ла ота: властар ҙа, бизнесмендар ҙа, эш менән тәьмин ителгән ауыл халҡы ла.


text:
Башҡортостан парламентында урман мөнәсәбәттәрен көйләү тураһындағы закон тикшереләсәк
«Башҡортостан Республикаһында урман мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында»ғы закон федераль ҡануниәткә ярашлы хәлгә килтереләсәк. БР Дәүләт Йыйылышының Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитеты был законға индереләсәк үҙгәрештәрҙе тикшерҙе.
Июлдә РФ Урман кодексына «берҙәм тәҙрә» принцибы буйынса дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр күрһәтелгәндә сикләүҙәрҙе бөтөрөүгә йүнәлтелгән төҙәтмәләр индерелде. Ҡануниәттәге үҙгәрештәр арҡаһында урман участкалары булған кешеләр урман декларацияһын дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр күрһәтеү буйынса күп функциялы үҙәктәр аша бирә аласаҡ.
Барлыҡ был үҙгәрештәр республика ҡануниәтендә сағылыш табырға тейеш.


text:
Был юлы уйынды Өфөнөң Дим биҫтәһендә урынлашҡан 102-се башҡорт гимназияһында гәзитебеҙгә яҙылыусы синыфтар араһында үткәрҙек. Еңеүсе йәрәбә буйынса билдәләнде. Бүләкте кем отор? Йәрәбәне II «А» синыфынан уҡыу алдынғыһы Азалиә Ғабзалиева тартып сығарҙы. Шулай итеп, стакандар йыйылмаһы менән кувшин VI «А» синыфы уҡыусыларына эләкте. Бүләк синыф старостаһы Арыҫлан Хәмитовҡа (һүрәттә) тапшырылды. Икенсе приз – сәйнүкте Өфө …
Continue reading ‘«Аҙна һайын – отош»’ »
Ура, шатлан, ғорурлан, Башҡортостан! Өфөнөң «Ағиҙел» хоккейсылары Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһында иң-иңе хәҙер. Финалда «Торнадо» клубын 3:0 иҫәбенә ҡыйратып, тәүге тапҡыр Кубок яуланылар! Байрамға шәп бүләк инде. Хоккейсыларыбыҙҙы еңеүҙәре менән республика Башлығы Рөстәм Хәмитов та ҡотланы.
Әүҙемләште 102-се башҡорт гимназияһы уҡыусылары. V «А» синыфынан Наҙгөл Ибраһимова, Сыңғыҙ Ғарифуллин, Айҙар Мортазин, Әлиә Юнысбаева, Тимур Мөҡсимов, Вилдан Сәғәҙәтовтар гәзит сығарышырға ярҙам итте. Улар «Йәншишмә»нең дүртенсе битендәге материалдарҙы һайлап, «һә» тигәнсе урынлаштырып та ҡуйҙы. Бергәләп гәзит сығарыу ҡыҙыҡ та ул! Акцияны кемдәр дауам итер икән? Йәгеҙ, әүҙемерәк булайыҡ!
Уҡыу йылы тамамланыуға ла күп ҡалманы инде. Һәйбәт билдәләр алыр өсөн тырышып уҡыйбыҙ, өҫтәмә рәүештә шөғөлләнәбеҙ. Төрлө сараларҙа ла һынатмайбыҙ. Мәктәптә үткәрелгән «Йөрәк һүҙе» бәйгеһендә Нилә Бәширова, Вилмир Ғибәҙуллин, Алина Миһранова, Сөмбөл Хафизова ысын артистарса шиғыр һөйләп, юғары балл йыйҙы. Башланғыс синыфтар араһында олимпиадала Нилә – тирә-яғыбыҙҙағы донъянан, Гүзәл Шафиҡова башҡорт теленән районда I урын …
Continue reading ‘Байрамды – яҡшы кәйеф менән!’ »
Яҙ килә! Ер йөҙөнә матурлыҡ өҫтәлә. Бөтә тирә-яҡ йәнләнә. Ағастар япраҡ яра, ҡоштар һайраша. Әйҙәгеҙ, бергәләп ҡоштарҙы ҡаршылайыҡ. Малайҙар сыйырсыҡ ояһы эшләһен. Һәр өйҙөң ихатаһында был ҡоштар матур йырын һуҙһын. Ә беҙ, ҡыҙҙар, ишек алдын тәртипкә килтерәйек. Һәр ихата сәскәләргә күмелһен. Ә һуңынан шишмәләрҙе таҙартайыҡ. Экологик өмәләрҙә бөтәбеҙ ҙә әүҙем ҡатнашайыҡ. Таҙалыҡ, бөхтәлек үҙебеҙ өсөн …
Continue reading ‘Яҙ килә!’ »
«Бирешмә» исемле тәүге үҫмерҙәр сериалын күптәр көтөп алды. Ә Башҡортостан юлдаш телевидениеһы экрандарҙа күрһәтә башлағас, уның һәр серияһын балалары менән бергә атай-әсәйҙәр ҙә ҡыҙыҡһынып ҡараны. Ысынлап та, геройҙар менән бергә йәшәнек, ҡыуандыҡ, борсолдоҡ, ҡайһы бер урындарында күҙҙәргә йәштәр эркелде. Бәләкәйҙән әсәйһеҙ ҡалған Гөлгенәнең әсәй тураһында йырлағанын иҫләйһегеҙме? Ҡыҫҡаһы, сериалдағы һәр күренеш күңелдәргә үтеп инде, уйландырҙы, …
Continue reading ‘«Бирешмә»нең дауамы булырмы?’ »
Илебеҙ халҡы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 73 йыллығын байрам итергә әҙерләнә. Ошо уңайҙан Рәсәй ҡалаларында «Тере еңеү» тип аталған проект башланды. «Һуғыш тарихы – йөҙҙәрҙә» тигән девиз менән ойошторолған сарала һәр кем бушлай ҡатнаша ала. Бының өсөн 40-сы йылдарҙа төшөрөлгән фото кәрәк.
Бөрйән районының Иҫке Монасип ауылындағы Ослотау (Ҡыҙҙар тауы) башында ҙур булмаған матур түңәрәк ялан бар. Элегерәк яҙ етеп, ер үлән, сәскәләр менән ҡапланғас, май урталарында ауыл ҡыҙҙары шунда менеп күңел асыр булған. Унда яланды тирәләтеп ултырып, сигеү сиккәндәр, бәйләм бәйләгәндәр, шул уҡ ваҡытта йырҙар йырлағандар, таҡмаҡ әйтеп, бейегәндәр. Үҙҙәре менән тау башына баҡырсаға һыу тултырып …
Continue reading ‘Исемдәре – халыҡ хәтерендә’ »
Атай, һинең тыйнаҡ йылмайыуың, Сабырлығың, тыныс аҡылың Бәләкәйҙән миңә терәк булды, Һин булғанға бөгөн аҡ юлым.
Яҙ үҙ көсөнә тулыһынса эйә булды, тиһәң дә була хәҙер. Ҡояш көндән-көн нығыраҡ ҡыҙҙыра. Бөтә донъя тәбиғәттең яҙғы байрам шатлығы эсендә йөҙә. Ерҙе йәшел үләндәр ҡаплаған, оҙаҡламай аллы-гөллө сәскәләр күҙҙең яуын алып ултырасаҡ. Күбәләктәрҙең ниндәйе генә юҡ!


text:
2010-сы “пробалы” Олимпиада “алтыны” миллион ярым һум тора
Башҡортостан етәкселеге Ванкуверҙағы XXI ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусыларға түләнәсәк өҫтәмә премиялар хаҡында иғлан итте.
“Башинформ” агентлығына БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, Олимпиадала еңеүселәр 1,5 миллион һум аҡса аласаҡ, “көмөш” өсөн – бер миллион, “баҡыр”ға 500 мең биреләсәк. Шуның менән бергә, премияларҙың ҡап яртыһы еңеүселәрҙең тренерҙарына тәғәйенләнгән.
Рәсәй йыйылма командаһына ингән спортсылар һаны буйынса Башҡортостан илебеҙ төбәктәре араһында өсөнсө урында – 11 кеше.


text:
Кәңәшләшеү һөҙөмтәһеҙ ҡалмаҫ
28 апреля 2017 йыл | Ауыл хужалығы
Яҙғы баҫыу эштәре башланыр алдынан кәңәшләшеп алыу матур йолаға әүерелгән. Фекер туплау, кәмселектәрҙе асыҡлау, етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү буйынса аныҡ саралар күреү фарыз. Ошоларҙы күҙ уңында тотоп 22 апрелдә Ленин исемендәге – "ШЭ Р.В.Мөьминов” крәҫтиән-фермер хужалығы базаһында яҙғы баҫыу эштәренә арналған район семинар-кәңәшмәһе булып үтте. Уның эшендә район хакимиәте башлығы
Р. Бохаров, уның ауыл хужалығы буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Р.Аҡбашев, "Россельхозцентр” ДБУ-һы филиалы етәксеһе урынбаҫары, БР Ауыл хужалығы министрлығының Ғафури районы буйынса кураторы Р.Баһауетдинов, "Агротехника” ЯСЙ-е, "Башгибрид” ЯСЙ-е, "Сингента” ЯСЙ-е вәкилдәре, Яңғыҙҡайын ауыл биләмәһе башлығы Ғ.Фәйезов, ауыл хужалығы бүлеге белгестәре, хужалыҡ етәкселәре, урта звено белгестәре, фермерҙар ҡатнашты.
Семинар-кәңәшмә хужалыҡтың ырҙын табағынан башланды. Хужалыҡ етәксеһе Р.Мөьминов сарала ҡатнашыусыларҙы эшмәкәрлектәре менән ҡыҫҡаса таныштырып үтте: 2670 гектар майҙанда һөрөнтө ерҙәре булып, шуның 600 гектарын ужым культуралары биләй. Быйыл 430 гектарҙа яҙғы бойҙай һәм арпа, 140 гектарҙан ашыу майҙанда көнбағыш һәм шәкәр сөгөлдөрө (570 га) сәсергә планлаштыралар. Культураларҙың һуңғыһының килемле булыуын иҫәпкә алып, уның сәсеүлек майҙандарын йылдан-йыл арттыра баралар. Шулай уҡ баҫыуҙарҙы тейешенсә эшкәртеү өсөн техника ла заманса булырға тейеш, улары ла әленән-әле яңыртып торола. Бында дүрт циклдан торған сәсеү әйләнеше булдырылған. Артабан етәксе ауыл хужалығы культураларын үҫтереүҙең заманса технологияларын иҫәпкә алып, үҙҙәрендә иген культуралары, "татлы тамыр” майҙандарын эшкәртеү хаҡында бәйән итте.
Ырҙын табағы майҙансығының иң күренгән урынында хужалыҡ эшмәкәрлегенең төп күрһәткестәре сағылдырылған ҙур таблица урынлаштырылған. Унда алда килтерелгән һәм ошондай күрһәткестәр яҙылған: тракторҙар – 17 берәмек, иген һәм шәкәр сөгөлдөрө комбайндары 3-әр иҫәпләнә. Һыйыр малдары 800 башҡа еткерелгән, һауын һыйырҙары 190 баш. Хужалыҡта 30 кеше эшләй.
Артабан "Гостехнад-зор”ҙың район инспекцияһы начальнигы С.Лукин хужалыҡтарҙа үткән техник тикшереүгә йомғаҡ яһап, нигеҙҙә район буйынса тракторҙарҙың 70 проценты уны уңышлы үтеүен билдәләп үтте. Ә ҡалғандарына яҙғы баҫыу эштәре башланғансы билдәләнгән етешһеҙлектәрҙе бөтөрөргә кәрәклеге әйтелде. Техник тикшереү үтмәгән бер генә техника ла баҫыуға сығырға тейеш түгел, был талап ҡәтғи үтәлергә тейеш, тине ул.
Йыйылыусыларға баш агрохимик И.Хөснийәров та үҙ йүнәлеше буйынса мәғлүмәт еткерҙе, шулай уҡ баҫыу паспорттарын эшләү буйынса хужалыҡтар етәкселегенең иҫтәренә төшөрөп үтте.
Семинарҙа ҡатнашыусылар, айырыуса йәш фермерҙар өсөн Р.Баһауетдиновтың сығышы бик тә фәһемле булды. Башта ул яңы технологияларҙы индереү менән бәйле, "Р.В.Мөьминов” хужалығындағы ыңғай үҙгәрештәрҙе барлап үтте. Башаҡ тос булһын өсөн сәсеүлектәрҙе лә, ерҙе лә ашлап, ҡоротҡостарҙан һәм төрлө сирҙәрҙән һаҡлап эш итергә кәрәк, тине ул. Ә ваҡытыңды һәм көсөңдө бушҡа сарыф итмәҫ өсөн ниндәй препарат алырға кәрәклеген белер өсөн орлоҡтарға фитоэкспертиза уҙғарырға кәрәк. Шулай уҡ химияның үҫентеләрҙе һаҡлауын, ә биология үҫешенә булышлыҡ итеүен оноторға ярамай. Тимәк, ниндәйҙер препарат һатып алғанда башҡа йүнәлеште лә күҙ уңынан ысҡындырырға ярамай. Ашлама индергәндән һуң үҫентеләр һис шикһеҙ ҡуйырып үҫеп китәсәк, сүп үләндәре үҫешә алмаясаҡ, тине сығыш яһаусы.
Район хакимиәте башлығы Р.Бохаров алда сығыш яһаусыға ҡушылып, хужалыҡтың һәйбәт һөҙөмтәләргә өлгәшеүендәге уңыштарын һыҙыҡ өҫтөнә алды, әммә тағы ла юғарыраҡ күрһәткестәргә өлгәшеү өсөн эш темпын тағы ла ҡыҙыулатырға кәрәклеген әйтте. Бының өсөн мөмкинлектәр бар: техника паркы яңыртыла, ауыл хужалығы культураларын эшкәртеү йәһәтенән йыш ҡына яңы технологияларҙы үҙләштереү үҙ сиратында һөҙөмтәһен бирмәй ҡалмай. Һәм бында коллектив та ойошҡан эшләй. Ә алда билдәләнгән "химия-биология” берлеген хужалыҡ етәкселәре күҙ уңынан ысҡындырырға тейеш түгел, тине Рәмил Зәкәриә улы. Район башлығы был тәңгәлдә "Восход-СТ” ЯСЙ-е аграр предприятиеһын миҫалға килтереп үтте. Былтыр был йәмғиәт шәкәр сөгөлдөрө плантацияларына "биология”ны индергәйне, ике аҙна үтеүгә үҫентеләр күҙгә күренеп күтәрелде. Һөҙөмтәлә, хужалыҡ "татлы тамыр”ҙан бик яҡшы уңыш алды. Быйыл иһә ҡайһы бер йәш фермерҙар (Рәжәпов, Садаев) был төшөмлө культураны сәсергә планлаштыра. Уйлағандары тормошҡа ашһын, башта билдәләп үтелгән ойошмалар вәкилдәре был хужалыҡтарға аныҡ ярҙам күрһәтеү мөмкинлектәрен ентекле аңлатып үттеләр. Шулай уҡ был тәңгәлдә "Сатурн”, "Восход-СТ”, "Урожай”, "Тахтаров” хужалыҡтары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итеүҙәрен билдәләнеләр.
Артабан семинарҙа ҡатнашыусылар хужалыҡтың орлоҡ келәтендә булып, унда яҙғы сәсеүгә әҙерләнгән бөртөклө культураларҙы: "Прерия” һәм "Саша” сортлы арпа, "Тобольская” бойҙайы орлоҡтарын ҡараны. Был элиталы орлоҡтарҙың тәүгеһен һәм һуңғыһын – былтыр, ә "Саша”ны быйыл һатып алғандар.
Майҙансыҡта ауыл хужалығы техникалары һәм машиналары тигеҙ рәт булып урынлаштырылғайны, хужалыҡ етәксеһе улар менән дә ентекле таныштырып үтте.
Район хакимиәте башлығы Р.Бохаров семинар-кәңәшмәгә йомғаҡ яһап, уға һәйбәт баһа бирҙе. Уның һәр кемгә, бигерәк тә йәш фермерҙарға файҙалы һәм фәһемле булыуын билдәләп үтте. Яҙғы баҫыу эштәренә старт бирелеү менән уны үҙ ваҡытында башлап, сифатлы итеп башҡарып сығыу өсөн төп талап – яңы технологияларҙы үҙләштерергә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Шул ваҡытта түккән көстөң һөҙөмтәһе булмай ҡалмаҫ.
Индира ИШКИНА.
Ырҙын табағы майҙансығының иң күренгән урынында хужалыҡ эшмәкәрлегенең төп күрһәткестәре сағылдырылған ҙур таблица урынлаштырылған. Унда алда килтерелгән һәм ошондай күрһәткестәр яҙылған: тракторҙар – 17 берәмек, иген һәм шәкәр сөгөлдөрө комбайндары 3-әр иҫәпләнә. Һыйыр малдары 800 башҡа еткерелгән, һауын һыйырҙары 190 баш. Хужалыҡта 30 кеше эшләй.
Артабан "Гостехнад-зор”ҙың район инспекцияһы начальнигы С.Лукин хужалыҡтарҙа үткән техник тикшереүгә йомғаҡ яһап, нигеҙҙә район буйынса тракторҙарҙың 70 проценты уны уңышлы үтеүен билдәләп үтте. Ә ҡалғандарына яҙғы баҫыу эштәре башланғансы билдәләнгән етешһеҙлектәрҙе бөтөрөргә кәрәклеге әйтелде. Техник тикшереү үтмәгән бер генә техника ла баҫыуға сығырға тейеш түгел, был талап ҡәтғи үтәлергә тейеш, тине ул.
Йыйылыусыларға баш агрохимик И.Хөснийәров та үҙ йүнәлеше буйынса мәғлүмәт еткерҙе, шулай уҡ баҫыу паспорттарын эшләү буйынса хужалыҡтар етәкселегенең иҫтәренә төшөрөп үтте.
Семинарҙа ҡатнашыусылар, айырыуса йәш фермерҙар өсөн Р.Баһауетдиновтың сығышы бик тә фәһемле булды. Башта ул яңы технологияларҙы индереү менән бәйле, "Р.В.Мөьминов” хужалығындағы ыңғай үҙгәрештәрҙе барлап үтте. Башаҡ тос булһын өсөн сәсеүлектәрҙе лә, ерҙе лә ашлап, ҡоротҡостарҙан һәм төрлө сирҙәрҙән һаҡлап эш итергә кәрәк, тине ул. Ә ваҡытыңды һәм көсөңдө бушҡа сарыф итмәҫ өсөн ниндәй препарат алырға кәрәклеген белер өсөн орлоҡтарға фитоэкспертиза уҙғарырға кәрәк. Шулай уҡ химияның үҫентеләрҙе һаҡлауын, ә биология үҫешенә булышлыҡ итеүен оноторға ярамай. Тимәк, ниндәйҙер препарат һатып алғанда башҡа йүнәлеште лә күҙ уңынан ысҡындырырға ярамай. Ашлама индергәндән һуң үҫентеләр һис шикһеҙ ҡуйырып үҫеп китәсәк, сүп үләндәре үҫешә алмаясаҡ, тине сығыш яһаусы.
Район хакимиәте башлығы Р.Бохаров алда сығыш яһаусыға ҡушылып, хужалыҡтың һәйбәт һөҙөмтәләргә өлгәшеүендәге уңыштарын һыҙыҡ өҫтөнә алды, әммә тағы ла юғарыраҡ күрһәткестәргә өлгәшеү өсөн эш темпын тағы ла ҡыҙыулатырға кәрәклеген әйтте. Бының өсөн мөмкинлектәр бар: техника паркы яңыртыла, ауыл хужалығы культураларын эшкәртеү йәһәтенән йыш ҡына яңы технологияларҙы үҙләштереү үҙ сиратында һөҙөмтәһен бирмәй ҡалмай. Һәм бында коллектив та ойошҡан эшләй. Ә алда билдәләнгән "химия-биология” берлеген хужалыҡ етәкселәре күҙ уңынан ысҡындырырға тейеш түгел, тине Рәмил Зәкәриә улы. Район башлығы был тәңгәлдә "Восход-СТ” ЯСЙ-е аграр предприятиеһын миҫалға килтереп үтте. Былтыр был йәмғиәт шәкәр сөгөлдөрө плантацияларына "биология”ны индергәйне, ике аҙна үтеүгә үҫентеләр күҙгә күренеп күтәрелде. Һөҙөмтәлә, хужалыҡ "татлы тамыр”ҙан бик яҡшы уңыш алды. Быйыл иһә ҡайһы бер йәш фермерҙар (Рәжәпов, Садаев) был төшөмлө культураны сәсергә планлаштыра. Уйлағандары тормошҡа ашһын, башта билдәләп үтелгән ойошмалар вәкилдәре был хужалыҡтарға аныҡ ярҙам күрһәтеү мөмкинлектәрен ентекле аңлатып үттеләр. Шулай уҡ был тәңгәлдә "Сатурн”, "Восход-СТ”, "Урожай”, "Тахтаров” хужалыҡтары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итеүҙәрен билдәләнеләр.
Артабан семинарҙа ҡатнашыусылар хужалыҡтың орлоҡ келәтендә булып, унда яҙғы сәсеүгә әҙерләнгән бөртөклө культураларҙы: "Прерия” һәм "Саша” сортлы арпа, "Тобольская” бойҙайы орлоҡтарын ҡараны. Был элиталы орлоҡтарҙың тәүгеһен һәм һуңғыһын – былтыр, ә "Саша”ны быйыл һатып алғандар.
Майҙансыҡта ауыл хужалығы техникалары һәм машиналары тигеҙ рәт булып урынлаштырылғайны, хужалыҡ етәксеһе улар менән дә ентекле таныштырып үтте.
Район хакимиәте башлығы Р.Бохаров семинар-кәңәшмәгә йомғаҡ яһап, уға һәйбәт баһа бирҙе. Уның һәр кемгә, бигерәк тә йәш фермерҙарға файҙалы һәм фәһемле булыуын билдәләп үтте. Яҙғы баҫыу эштәренә старт бирелеү менән уны үҙ ваҡытында башлап, сифатлы итеп башҡарып сығыу өсөн төп талап – яңы технологияларҙы үҙләштерергә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Шул ваҡытта түккән көстөң һөҙөмтәһе булмай ҡалмаҫ.
Индира ИШКИНА.


text:
Иң бәхетле минуттар31-12-2011, 06:05 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Ошондай ҙур бүләккә эйә булыусы бәхетле парҙарҙың береһе Баймаҡ районының Күсей ауылында йәшәй. Раушания менән Дәүләт Ишбирҙиндарҙың татыу ғаиләһендә сәскәләй дүрт ҡыҙ һәм бер ул тәрбиәләнә. Бер-бер артлы донъяға килгән балаларҙы тәрбиәләү мәшәҡәте, ауылда хеҙмәт хаҡы түләнгән эш булмау сәбәпле, тиҙ арала йорт төҙөү хаҡында хыяллана ла алмайҙар. Ишбирҙиндар 2009 йылда үрҙә әйтелгән программала ҡатнашыу өсөн кәрәкле документтарҙы юллап, тейешле органдарға ебәрә. Ниһайәт, көткән өмөттәре аҡлана, сертификат алыу бәхетенә ирешәләр.
— Шатлығыбыҙҙың иге-сиге юҡ, — ти ғаилә башлығы Дәүләт Риза улы. — Балалар Яңы йыл мөғжизәһенә ышанып бүләк көткән кеүек, ҡатыным менән торлаҡ сертификатын Ҡыш бабай бүләге кеүек ҡабул иттек. Балаларыбыҙ менән кәңәшләшкәндән һуң, торлаҡты Сибай ҡалаһынан һатып алырға булдыҡ, сөнки киләсәктә уларға юғары белем биреү — төп маҡсатыбыҙҙың береһе.
Ишбирҙиндарҙың балалары мәктәптә яҡшы уҡыуы һәм йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашыуы менән айырылып тора. Өлкән улдары Байрас Сибай ҡалаһының 24-се һөнәрселек лицейында белем ала, Динәләре — IХ, Луиза — III, Элиза II класта уҡый. Иң бәләкәстәре Фирүзә балалар баҡсаһына йөрөй. Ҡыҙҙарҙың барыһы ла сәнғәтте ярата, моңло итеп йырлай һәм матур бейей. Аталары ҡулына баянын алыу менән ҡыҙҙары концерт ҡуйырға тотона. Апайҙары Динә һәр саҡ һеңлеләре менән мәж килә. Һылыуҙарының сәстәрен үрһенме, күлдәктәрен үтекләһенме, бер һүҙ менән әйткәндә, әсәләренең иң ҙур ярҙамсыһы һәм уң ҡулы ул. Ә күмәкләшеп төрлө тәмлекәс бешереп, ағаларын һәм аталарын һыйлау, ғаилә менән бер табынға ултырып әңгәмәләшеүҙәре — Ишбирҙиндарҙың иң бәхетле минуттары.
Биш балаға ғүмер биреп, уларҙы кеше итеү өсөн барыһын да эшләргә әҙер Раушания менән Дәүләт Ишбирҙиндарҙың ҡыуанысын ихлас күңелдән уртаҡлаштыҡ. Ғаиләгә именлек, бәрәкәт, сәләмәтлек теләйбеҙ.
Баймаҡ районы.


text:
ISBN
Фольклорный архив Башкирского государственного университета
Кеҫә-моҫа
Нәфиҡова Сәхипъямал Хәбибулла ҡыҙынан (67 йәштә) Ә. Мифтахов, И. Янбаев, Т. Ғирфановтар яҙып алды, 1963 йыл.
Борон-борон заманда бай менән байбисә йәшәгәндәр, ти. Былар бай торғас, уларға ялсы кәрәк булған.
- Ялсың иллә мәгәр Кеҫә-моҫа булмаһын, - тип әйтте ти әбейе.
Бай үҙенең эшенә тап килерлек ялсы эҙләп китте, ти. Бер урам тыҡырығына барып еткәс, бер малай тап булды, ти.
- Исемең нисек?
- Кеҫә-моҫа.
- Исемең тап килмәй шул. Минең ялсының исеме улай булырға тейеш түгел, - тине лә ары китте, ти.
Тағы бер урам тыҡырығына барып сыҡты, ти, бай. Әлеге малай тап булды ла:
- Нишләп йөрөйһөң, бабай? - тип һораны ти.
- Ялсы эҙләйем, улым.
- Улай булһа, мине ал.
- Исемең кем?
- Кеҫә-моҫа.
- Юҡ, кәрәкмәйһең, - тип әйтте, ти, бабай. Өсөнсө урынға килеп сыҡты, ти бай. Унда ла шул уҡ Кеҫә-моҫа.
- Әллә һеҙҙең урамда гел генә кеҫә-моҫалармы? - тип аптыраны бай.
Кеҫә-моҫаның эше уңырҙай булғас, ҡыуанып китте, ти. Бай Кеҫә-моҫаны алып ҡайтты, ти, өйөнә. Ашатты, эсерҙе. Ошо мәл самай бесән ваҡыты булды, ти. Шулай итеп йөрөгәндә Кеҫә-моҫа ҡарсыҡҡа икенсе кешеләр килгәнен һиҙеп ҡалмаһынмы.
- Ямғыр килә, ҡайта һалайым әле, - тип алданыраҡ һыпырта, ти.
Кеҫә-моҫаның килеүен күргәс, байбисә, егеттәрен йәшерергә тотондо, ти:
- Мейес башына керегеҙ, улай ҙа былай, - тип егеттәрҙе йәшерә башланы, ти. Кеҫә-моҫа быларҙы күреп торһа ла бабайға бер ни өндәшмәй, ти. Иртәгеһен тағы алданыраҡ ҡайтһа, шул хәл. Тыңлай. Байбикә тегеләрҙе тоҡҡа инергә, бойҙай мөшәгенә инергә ҡушты, ти. Кеҫә-моҫа ҡайта ла:
- Бай мөшәктәрҙе бушатырға ҡушты, - тип тоҡҡа барып йәбеште, ти. Бойҙай тип бураға бушатҡанда, теге егеттәр килеп төшмәһендәрме!?
Кеҫә-моҫа уларҙы тотоп берәм-берәм туҡманы, ти.
Туҡмап эшен бөтөргәс, тағы бесән еренә китте, ти. Теге егеттәр әштең ниҙә икәнлеген һиҙгәс, байбисәгә әйттеләр, ти:
- Бесән йыйырға барабыҙ. Һин бешереп-төшөрөп барырһың.
- Ҡайҙан барайым? Ҡарттарға барып сыҡһам? - тип һораны ти байбисә.
- Юлыбыҙға көл һибәбеҙ, тинеләр ҙә киттеләр, ти.
Кеҫә-моҫа "ысыҡ әле", - тип юлға һуңғараҡ ҡалып сыҡты, ти. Юл ыңғайында көлдө йыйҙы, юл өҫтөнә баткак һипте, ти, Кеҫә-моҫа. Көлдө үҙҙәре киткән юлға һибеп ҡуйҙы, ти.
Ул да булмай байбисә яһанып һыйпанып, бешеренеп-төшөрөнөп егеттәре эргәһенә ашыҡты, ти. Көлдө юллап бара торғас, үҙенең ҡарты эргәһенә килеп сыҡты ла ҡуйҙы, ти. Иллә ике күҙе дүрт булды ла инде, ти, кафырҙың. Шулай ҙа һиҙҙермәҫ өсөн:
- Бына бәлеш килтерҙем, ашап алығыҙ, - тип ашамлыҡтарҙы йәйеп һалды, ти.
Ашап ултырған Кеҫә-моҫа:
- Бабай, анау ерҙә ике мулла йөрөй, саҡырып келтерәйемме әллә? - тип әйтте, ти.
- Бар, бар, - тине ти, бай.
Кеҫә-моҫа муллалар тип, теге егеттәр эргәһенә килде, ти.
- Эй, егеттәр, бай эшегеҙҙе һиҙгән, хәҙер һәнәк тотоп күҙегеҙҙе сығарырға килә, - тип ҡурҡытты, ти. Байға кире килеп әйтте, ти:
- Бабайым, муллалар кәбәнде ослашһын әле, шунан барырбыҙ, - тип әйтергә ҡуштылар, - тип әйтте, ти.
Бай һәнәк тотоп улар янына киткәйне, егеттәр: "Күҙебеҙҙе сығара был, - тип ҡурҡып ҡастылар, ти. Бай бара ятҡанда еләклек күреп, уны сүпләй башланы, ти. Уны күргән байбисә:
- Улым, бай унда нимә сүпләй? - тип һораны, ти.
- Эшегеҙҙе һиҙгән дә, һинең күҙеңде сығарырға таш сүпләй, - тип әйтте, ти Кеҫә-моҫа. Байбисә ҡурҡып өйгә табан ҡасты, ти.
- Ҡайҙа югерҙе, минең ҡарсыҡ, - тип һораны ти бай Кеҫә-моҫанан.
- Өйгә ут тоҡанған, шуны һүндерергә йүгерҙе, - тип әйтте, ти Кеҫә-моҫа сәбәләнгән булып. Бай ҙа йән-фарманға өйгә табан югереп китмәһенме?
Кеҫә-моҫа эсен тырнап көлә башланы, ти. Ә тегеләр пыран-заран килеп баҫтырыша. "Эй, уҡыттым да инде! - тип Кеҫә-моҫа бәлеш ашарға тотондо, ти.
Ссылка на эту публикацию:
Кеҫә-моҫа [Электронный документ] // Фольклорный архив Башкирского государственного университета: электронное научное издание / под ред. Б. В. Орехова, А. А. Галлямова. [20112018]. Дата обновления: 11.02.2014. URL: http://lcph.bashedu.ru/editions/efolk.php?go=folk_id.4 (дата обращения: 23.05.2018).


text:
Тыуған ерҙең тартыу көсө
Йәшлек ҡайнарлығы менән был һүҙҙәрҙе әйткән егет, йылдар үткәс, ауылына ҡайта. Ҡайта ла уға бөтөнләй башҡа ҡараш – донъя гиҙеп, ир ҡорона ингән бәһлеүән күҙе менән баға һәм тыйнаҡ матурлыҡ менән балҡыған йәнтөйәгенең йөрәгенә ни тиклем ғәзиз, ҡәҙерле булыуын төшөнә. ”Был ерҙәрҙән бүтән китмәйем мин”, – ти ул шул саҡ. Иренең күҙенә генә ҡарап, һәр һүҙен ҡеүәтләп торған ҡатыны Сәкинә уны ҡосаҡлап уҡ ала, үҙе лә ошо яҡтарҙан – күрше Йылайыр ҡыҙы бит.
Сорғот ҡалаһында мул аҡсалы эшен, иркен тормошон ташлап, өр-яңынан донъя ҡорорға нимә мәжбүр итә егетте? Ул быны бары бер нәмә – тыуған ерҙең тартыу көсө менән аңлата. Донъялағы иң ҡөҙрәтле көс икән ул кендек ҡаның тамған ерҙең тартыуы. Уға ҡаршы тороп, күңелдәре икегә бүленеп ғүмер итеүселәрҙе лә белә Рәйес. Шулар кеүек булғыһы килмәй.
Бөгөн Йәрмөхәмәтовтар Хәйбуллала аяҡтарында ныҡ баҫып торған эшҡыуарҙарҙан һанала. Маҡанда һәм күрше Мәмбәт ауылында ике кибеттәре бар. Әлбиттә, таш кибеттәр ҙә, етешлек тә әкиәттәгеләй суртан әмере буйынса күктән төшмәгән. Эшҡыуарлыҡҡа улар урау-урау юлдар аша килгән. Дөрөҫөрәге, үҙ эшен асырға заман мәжбүр иткән.
… Атаһы һәм әсәһе менән бергә сүгә барған тыуған нигеҙгә ҡайтып төшкәс, Себер аҡсаһына алған машиналарын һатып, сәмсел Рәйес йорттарын яңырта. Ғүмер биргән кешеләрем алдында бурысымдың бәләкәсен булһа ла үтәйем, тип тырыша белекле ул. Артабан үҙҙәренә яландай иркен өй һалып инәләр. Был осорҙа ғаилә башлығы төҙөлөш цехында ағас эше оҫтаһы, бер килке гаражда моторсы, унан “Маҡан” сауҙа йорто етәксеһе булып эшләһә, Сәкинә ҡулланыусылар йәмғиәтенең ауылдағы кибетендә һатыу итә.
Эш хаҡы аҡса урынына тауарлата бирелгән мәл – ауыр туҡһанынсы йылдар. Уларҙың хужалыҡтары – данлыҡлы сиҙәм совхозы ла тарҡала. Шул осорҙа тотона ла инде улар алыпһатарлыҡ эшенә. Тик ул саҡта мотоциклға ултырып, ауылдар буйлап өйҙән-өйгә тауар тәҡдим итеп йөрөүсе Йәрмөхәмәтовтар сауҙагәрҙәргә түгел, ҡырлайсыларға тартым булғандыр, моғайын. Ҙур сумкаларҙа – Силәбенән, Мәскәүҙән алып ҡайтҡан осһоҙло ҡытай әйбере. Кәштәләр буш заман, халыҡ һайланып тормай, ала.
Кибеттәрен төҙөп ҡуйғас, аҙыҡ-түлек менән һатыу итеүгә күсәләр. Эште бер тартма кәнфит менән бер йәшник печеньенан башлайҙар. Аҡрынлап тауар әйләнешен арттыралар. Бөгөн эшләүе – йән рәхәте. Тауар артынан элекке кеүек үҙҙәре йөрөмәй. Сауҙа компаниялары вәкилдәре аҙнаһына ике-өс һуғылып, ни кәрәген белешеп тора, барыһын да үҙ машиналарында килтереп китәләр. Ә башта һис кенә лә еңел булмай. Тауар алырға барғанда, бар аҡсаларын урлатып ҡайтҡан саҡтары һаман иҫтәрендә.
– Ләкин иң бәкәлгә һуҡҡаны хоҡуҡи, иҡтисади белемем булмауы ине, – тип һөйләй Рәйес. – Етмәһә, закондар камил түгел, улары әленән-әле үҙгәреп тора. Бер-бер артлы тикшереүҙәр, ҡат-ҡат һалынған штрафтар ҡаҡшата. Тәүге йылдарҙы хәтерләйем дә, һуҡыр бесәй балалары кеүек булғанбыҙ, тием.
Ауыл халҡын ун биш йыл аҙыҡ-түлек, көндәлек кәрәк-яраҡ менән тәьмин итеүсе Йәрмөхәмәтовтар ҡутарып табыш алыуҙы төп маҡсат итеп ҡуймай. Кешеләргә файҙа килтереүҙән ҙур ҡәнәғәтлек кисереп эшләйҙәр. Мәҫәлән, һораусыларға аҙыҡты күмәртәләп ҡайтарып бирәләр, тауарҙы бурысҡа таратыу ҡағиҙәгә әйләнгән. Көтәсәккә алыусыларҙың исемлеге төҙөлә, был яҙмаларҙан ай эсендә ҡалын бер дәфтәр тула.
Бөгөн кибет тотоу менән генә сикләнеү дөрөҫ булмаҫ, тип, эшмәкәр-лек төрөн киңәйтергә булып киткәндәр. Элекке совхоздың буш торған, емерелеп бөтә яҙған ашхана µйµн арендаға алғандар. 300 квадрат метрлы бинаны уртаға бүлеп, иркенләп хыялдарын тормошҡа ашырмаҡсылар: бер яғында икмәк бешере∆, тәм-том, билмән яһау цехтары асып, икенсе яғын туй-юбилейҙар үткәреү өсөн залы булған заманса, бик күркәм кафе итергә ниәтләйҙәр. Әле бөтә ғаилә менән көнө-төнө тиерлек ташландыҡ хәлдәге йортто ремонтлау менән мәшғүлдәр.
– Ни эшләп беҙ халыҡҡа әллә ҡайҙан – Ырымбурҙан килгән икмәкте һатырға тейеш? Тиҙерәк мейестәрҙе көйләп, кешеләргә ҡомалаҡ сүпрәһендә ҡабартылған шифалы икмәк ашатҡыбыҙ килә. – Сәкинә шулай ти.
Күмәк хужалыҡтан ҡалған, һерәйеп буш ултырған ҙур-ҙур биналарға ҡарап, Рәйестең эсе боша. Көсө ташып торған йәштәрҙең шуларҙы ипкә килтереп, үҙ эшен асыуға дәрте булмауға бошона: “Бөгөн ауыл хужалығын үҫтереүгә дәүләт “мә” тип ярҙам һуҙып торғанда, уларға тормоштарын алға ебәреү өсөн йәбешеп ятырға кәрәк. Ауылдағы эшҡыуарҙар – ишек-тәҙрә етештереүсе Марат Татлыбаев та, мал үрсетеүсе Данил Дәминев та, беҙ ҙә – урта быуын кешеләре. Ә иртәгәһе көн йәштәр ҡулында бит. Улар бөгөнгө менән генә йәшәһә, ни булыр? Еребеҙҙең ырыҫын беҙ, ошонда тыуып үҫкән кешеләр һаҡламаһа, бында ғүмер итеүебеҙҙән ни фәтеүә?”
“Байһың, ә кибет алдын үҙең йыйыштыраһың, бесән сабаһың, мал ҡарайһың. Кеше яллаһаң, ярамаймы?”– тиеүселәр бар һиммәтле иргә. Ундайҙарға яуабы бер: ”Һаранлыҡтан түгел, эштең ағын, ҡараһын айырмай тир түккәнгә баймын”. Алға ҡарап йәшәүсе булараҡ, ул яҡын арала ил иҡтисады йөҙөн шәхси эшҡыуарлыҡ билдәләйәсәген яҡшы белә: “Иртәме, һуңмы, барыбер шуға киләсәкбеҙ. Бөгөн йоҡоһонан уяна алмай яфаланған халҡыбыҙ быны бик төшөнөп етмәй. Аяҡҡа баҫыр ваҡытты юғалтмаһындар ине”.
“Беҙҙең башланғысты балаларыбыҙ дауам итһә, бик бәхетле буласаҡбыҙ. Тапҡан-туплағаныбыҙ ҙа, эшебеҙҙе киңәйтеү ҙә улар хаҡына”, – ти хәстәрле ата менән таҫтарлы әсә. Тик сығарылыш синыфында уҡыусы улдары Искәндәрҙең яңы донъялар күргеһе, үҙен бөтөнләй таныш булмаған өлкәләрҙә һынап ҡарағыһы килә. Йәшлектең офоҡ артындағы ҡояшҡа ынтылыуы тәбиғи. Рәйес үҙе лә, ҡояштың баш осонда икәнен күргәнсе, ул офоҡҡа күпме талпынған.
“Ярай, ағайҙары урап ҡайтҡансы, эшебеҙҙе ҡыҙҙарыбыҙ алып бара торор”, – ти Йәрмөхәмәтовтар, шаяртып. Атаһының итәгенән төшмәгән, ҡойоп ҡуйғандай уға оҡшаған иркәбикә Әлфирәгә – ун бер йәш. Әсәһенә тартым Рәзиләгә – ун ете. Ошо ике ҡыҙҙы тәрбиәгә алынған балалар тип кем әйтер? Матур ғүмер кисергән ир менән ҡатын бер-береһенә оҡшай барған кеүек, яратып баҡҡанда, тәрбиәгә алған балаларға ла уларҙың йөҙ һыҙаттары күсә икән.
… 2003 йылдың яҙында Сәкинә менән Рәйес Сибайҙағы дуҫтарына бара. Ҡала балалар йортонда эшләүсе дуҫының кабинетында ултырған саҡтарында өс йәшлек ҡыҙсыҡ килеп инә. Ҡуңыр сәсле, ҡуңыр күҙле сабый ҡунаҡтарға ғәжәпһенеп ҡарап тора. Өндәшкәс, һис ятһынмай яндарына килә. “Шул гөнаһһыҙ баланы күкрәгемә ҡыҫып, ҡосағымдан ысҡындырмайынса бар ел-ямғырҙан яҡлағым килде”, – тиәсәк һуңынан Сәкинә.
Ҡыҙҙы балалар йортона яңы ғына килтергән булғандар. Күрәһең, имеүен дә саҡ ташлағандыр. Төндәрен әсәһен таптырып илаған сабыйға ҡушылып Сәкинә үҙе лә илай. Буш имсәк ҡаптырғас ҡына тына бәләкәс …
Өс таған таймаҫ, тип, Искәндәр менән Әлфирәгә иптәшкә тағы бер ҡыҙ алырға булалар. Рәзиләне күрергә бөтә ғаилә менән баралар. ”Башта бер уй, – тип хәтерләй Сәкинә: – Беҙҙән бигерәк, балалар бер-береһен оҡшатырмы? Хафаланыуыбыҙ бушҡа булды. Бөгөн Искәндәр, Рәзилә һәм Әлфирәне бер туғандар тиерһең. Рәзилә мине башта “апай” тип йөрөттө. Тәү тапҡыр “әсәй” тигәнендә күҙ йәшемде тыя алманым”.
Кешеләрҙе яҙмыш йөрөтәме, әллә улар яҙмышты үҙҙәре яҙамы? Нисек кенә булмаһын, тыуған ерҙең тартыу көсөн тыңлап ҡайтҡан Сәкинә менән Рәйестең йөрәк ҡайнарлығы уның ҡотон арттырыу өсөн дә, улдарын, йәнә ике сабыйҙы бәхетле итеү өсөн дә етерлек. Был матур пар әле байрам алды ҡыуаныстары менән йәшәй: Яңы йыл алдынан ике яҡтың да туғандарын йыйып, өйләнешеүҙәренә егерме биш йыл тулыуын билдәләргә йыйына. Ҡотлауҙарға беҙ ҙә ҡушылабыҙ: көмөш туйығыҙ ҡотло булһын, тибеҙ.
Альмира КИРӘЕВА.
Александр ДАНИЛОВ фотолары.
Хәйбулла районы.
Сила притяжения родной земли
Зимы здесь суровые, летом солнце палит нещадно. Жители села Маканово Хайбуллинского района не только привыкли к таким климатическим условиям, но и влюблены в свою малую родину. Семья Ярмухаметовых крепкая, трудолюбивая, муж и жена стали успешными предпринимателями. Сложный путь прошла семья, но не сдалась перед трудностями. Сакина и Раис Ярмухаметовы вырастили сына, на этом не успокоились, конечно. Они взяли на воспитание двух малюток из детского дома и стали для них родными, самыми близкими людьми.
Теги:


text:
Сәнәғәт инҡилабы
Сәнәғәт инҡилабы (сәнәғәт түңкәрелеше, Бөйөк индустриаль инҡилап) — XVIII—XIX быуаттарҙа алдынғы көнбайыш державаларында күҙәтелгән ҡул хеҙмәтенән машина, мануфактуранан фабрикаға күсеү.
Сәнәғәт инҡилабының төп һыҙаты булып индустриалләштереү — аграр иҡтисадтан сәнәғәт етештереүенә күсеү тора. Һөҙөмтәлә аграр йәмғиәт индустриаль йәмғиәткә әйләнә. Сәнәғәт түңкәрелеше төрлө илдәрҙә бер үк ваҡытта бармай, әммә дөйөм алғанда, был үҙгәрештәр булған осор XVIII быуаттың икенсе яртыһынан башланып, XIX быуат дауамында барған тиергә мөмкин. Сәнәғәт революцияһының төп һыҙаты булып эре машина индустрияһы базаһында етештереүсе көстәрҙең тиҙ үҫеүе һәм донъя системаһында өҫтөнлөклө хужалыҡ итеүҙең сифатында капитализмдың раҫланыуы тора.
Сәнәғәт инҡилабы машиналарҙы күпләп ҡулланыуға ғына түгел, йәмғиәттең структураһы үҙгәреүгә лә бәйле. Ул хеҙмәт етештереүенең ҡырҡа күтәрелеүенә, тиҙ урбанизациялаштырылыуға, иҡтисади үҫешкә (быға тиклем иҡтисади үҫеш, ҡағиҙә булараҡ, йөҙәр йыл масштабында ғына һиҙелә) һәм халыҡтың тормош кимәле яҡшырыуына килтерә. Европала һәм АҠШ-та сәнәғәт инҡилабы ғүмер дауамында бары тик 5-6 быуынға ғына аграр йәмғиәттән (күпселек халыҡ тәбиғи хужалыҡ алып бара) индустриаль йәмғиәткә күсеү мөмкинлеге бирә.
Йөкмәткеһе
Сәнәғәт түңкәрелеше сәбәптәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәнәғәт инҡилабы XVIII быуат һуңында Бөйөк Британияла башланып, XIX быуаттың беренсе яртыһында Европа һәм Американың башҡа илдәрен дә ялмап, дөйөм төҫ ала. Британияның сит ил колонияларынан капиталды сығарыу Бөйөк Британиялағы сәнәғәт инҡилабына һәм был илде донъя сәнәғәте үҫеше лидерына сығарыуға ярҙам итеүсе метрополияға капитал туплау сығанағы булып тора[1] тигән ҡараш йәшәй. Шул уҡ ваҡытта шуға оҡшаш хәл-торош башҡа илдәрҙә (мәҫәлән, Испания, Португалия) иҡтисади үҫештең тиҙләнеүенә килтермәй. Бынан тыш, сәнәғәт колониялары булмаған илдәрҙә, мәҫәлән, Швецияла, Пруссияла, АҠШ-та уңышлы үҫешә.
Иҡтисад буйынса Нобель премияһы лауреаты Джон Хикс күҙаллауынса, Англияла сәнәғәт инҡилабының төп факторҙары булып түбәндәгеләр тора[2][3]:
- шәхси милекте һәм контракт йөкләмәләрҙе яҡлаусы институттар, атап әйткәндә, бойондороҡһоҙ һәм һөҙөмтәле суд системаһы формалаштырыу;
- сауҙа үҫешенең юғары кимәле;
- етештереү факторы баҙарын, тәү сиратта, ер баҙарын (йәғни ер менән сауҙа итеү ирекле була һәм феодаль сикләүҙәрҙән азат ителә) формалаштырыла;
- эшкә кеше яллауҙың киң таралыуы һәм мәжбүри хеҙмәтте файҙаланыу мөмкинлеге булмауы;
- финанс баҙарының үҫеше һәм ссуда процентының түбәнлеге;
- фәндең үҫеше.
Шул уҡ ваҡытта ул техник уйлап табыуҙарҙы Англиялағы сәнәғәт инҡилабының төп сәбәбе тип һанамай: «Сәнәғәт инҡилабы Кромптонһыҙ һәм Аркрайтһыҙ ҙа, бигерәк тә аҙаҡҡы стадияларҙа, һәм ысынбарлыҡта нисек — шулай булыр ине»[4].
Сәнәғәт революцияһы сәбәптәренә икенсерәк ҡараш XVIII—XIX быуаттарҙа Көнбайыш Европа һәм башҡа илдәрҙәге индустриалләштереү барышын аныҡ дәлилдәр ярҙамында анализлаған иҡтисад тарихсылары: Иммануил Валлерстайн, Кристофер Хилл, Чарльз Уилсон, Ж. Бержье һ.б. хеҙмәтендә күрһәтелә. Уларҙың фекеренсә, XVIII быуатта Англияла сәнәғәт үҫеше тиҙләнешендә төп ролде 1690 йылдарҙа индерелгән һәм XVIII быуат урталарына өҫтәмә протекционистик саралар менән көсәйтелгән протекционизм системаһы уйнай. Тап ул шул ваҡытта көслөрәк булған голланд сәнәғәте яғынан дәғүәселеккә ҡарамаҫтан, Англия, шулай уҡ протекционнистик система индерелгән Пруссия, Австрия һәм Швеция сәнәғәтенең тиҙ үҫешен тәьмин итә[5]. Уларҙың фекеренсә, был процеста аҡсаға һәм капиталға бәйле факторҙарҙың йоғонтоһо һиҙелерлек булмай. Тарихсыларҙың тикшеренеүе күрһәтеүенсә, 1700—1850 йылдарҙа күпселек сәнәғәт предприятиелары урта синыф (крәҫтиәндәр, сауҙагәрҙәр, һөнәрселәр) тарафынан нигеҙләнә, улар бер ниндәй ҙә тышҡы финанслау сығанаҡтарын алмай, ә үҙ средстволары йәки туғандарынан, таныштарынан алған аҡса иҫәбенә үҫешә[6]. Иҡтисад тарихсылары айырып күрһәткән башҡа факторҙар араһында Сәнәғәт инҡилабына шулай уҡ:
- монополиялар менән көрәш һәм эшҡыуарлыҡтың аныҡ азатлығын тәьмин итеү (Англияла был саралар бигерәк тә 1688—1724 йылдар осоронда һәм 1746 йылдан һуң әүҙемләшеүе[7]);
- бизнес һәм йәмғиәт араһында билдәле тәртип ҡағиҙәләрен үтәү, бизнес һәм йәмғиәт хоҡуҡтарын ихтирам итеүҙе гарантиялаған йәшерен йәмғиәт килешеүе төҙөү[8] йоғонто яһай.
Инновациялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәнәғәт түңкәрелеше тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Это является одним из аргументов сторонников теории первоначального накопления.
- ↑ Хикс дж. Теория экономической истории. М.: НП «Журнал Вопросы экономики», 2003. С.184-188; Hicks J. A Theory of Economic History. Oxford, 1969, pp. 145—166
- ↑ То есть он считает экономические и социальные факторы основными и главными причинами промышленной революции в Англии
- ↑ Вопросы экономики, № 8, 2008, «В поисках институциональных характеристик экономического роста», стр. 17 [1]
- ↑ Wallerstein I. The Modern World-System II. Mercantilism and the Consolidation of the European World-Economy. New York — London, 1980 pp. 233, 266; Wilson C. England’s Apprenticeship, 1603—1763. New York, 1984 pp. 166, 184
- ↑ J-F.Bergier. The Industrial Bourgeoisie and the Rise of the Working Class 1700—1914. Fontana Economic History of Europe, ed. by C.Cipolla. Vol. III, Glasgow, 1978, pp. 412—413; Hill C. Reformation to Industrial Revolution. A Social and Economic History of Britain, 1530—1780. Bristol, 1967, pp. 199—201
- ↑ Hill C. Reformation to Industrial Revolution. A Social and Economic History of Britain, 1530—1780. Bristol, 1967, pp. 139, 179
- ↑ Более подробное изложение этого взгляда экономических историков на причины Промышленной революции содержится в книге: Кузовков Ю. Мировая история коррупции. М., 2010, главы XII, XIV—XVII
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дмитрий Травин. Отар Маргания. Европейская модернизация
- Н. Розенберг, Л. Е. Бирдцелл, мл. Как Запад стал богатым
- Хобсбаум Э. Век Революции. Европа 1789—1848 (недоступная ссылка с 23-05-2013 (1819


text:
15-05-2018, 13:41 / Мәрхәмәт
Балалар йөрәгенә юл
Был көндө балаларҙың шат тауышынан Белорет балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приют бүлексәһе айырыуса яңғырап торҙо. Ҡыуанмаҫлыҡмы ни?! Уларға бит байрам алдынан өлкән апай-ағайҙары килде. Ҡунаҡтар ҙа бит буш ҡул менән килмәгән. Балалар ҙа уларҙы ят итеп тормай, апайҙары ҡулынан бүләктәр, тәмлекәстәр алды. Балаларҙың, кеменеңдер ҡулында “Хоккей” өҫтәл уйыны, икенсеһе, бәләкәйерәге, үҙенә оҡшаған уйынсыҡ - медицина инструменттарын алған, хәҙер иптәш ҡыҙын “дауалаясаҡ”, уҡырға яратҡандары төҫлө, сағыу китаптарҙы тотҡан. Ғөмүмән, уйынсыҡтар, китаптар, тәмлекәстәр, һуттар барыһына ла етте. ...


text:
Бар ул, бар ул тылсым донъяла!Донъяла шундай мөғжизәсе кешеләр бар. Улар ысынбарлыҡтан саҡ ҡына юғарыраҡ торған кеүек миңә. Кешенең күңелендә нимә ятҡанын түгел, эске торошон тигеҙләй, киләсәген күҙаллай, һауығырға йүнәлеш бирә ала. Халыҡ имсеһе исемен алған Маргарита Зыя ҡыҙы...
Хыялдарҙың тотоп ялынанДилә бәләкәйҙән сәнғәткә мөкиббән. Бигерәк тә йырларға, шиғыр һөйләргә, үҙе ҡараған һинд киноларының актерҙары булып һөйләшергә ярата. Башҡалар ҡыланыштарымды күреп нимә уйлар, тигән оялыу, тартыныу уға бөтөнләй хас түгел. Үҙ донъяһында, үҙе күҙ...
«Үкенерлек түгел был ғүмер...»«Илгә дошман килгәндә ирҙәр менән бергә яу сапҡан сая, үткер, ҡыйыу башҡорт ҡыҙҙары, моғайын, ошолай булғандыр», – тип уйлап ҡуйҙым Ямал Шәкирйән ҡыҙы менән танышҡандан һуң. Һигеҙенсе тиҫтәһен ваҡлауға ҡарамаҫтан, булмышына һаман да элеккесә...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Эшҡыуарҙар төҙөлөш өлкәһендәге электрон аукциондарға ыңғай баһа бирҙе
2011 йылдың июнь айында Рәсәйҙең Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәте төҙөлөш өлкәһендәге эшҡыуарҙарҙан һорау алыу үткәрҙе. Өс электрон майҙансыҡта үткәрелгән һорау алыуҙа 2132 төҙөлөш ойошмалары ҡатнашты.
Рәсәйҙең монополияға ҡаршы ведомствоһының матбуғат хеҙмәте билдәләүенсә, һорау алыу һөҙөмтәләре түбәндәгесә булды: эшҡыуарҙарҙың 59 проценты электрон аукцион төҙөлөш заказдарында ҡатнашыу мөмкинлеген арттырҙы, тип белдерә; 21 проценты — мөмкинлектәр ҡыҫҡартылды, һәм 20 проценты электрон аукциондарҙы ҡулланылышҡа индереү хәлде бер нисек тә үҙгәртмәне, тип иҫәпләй.
Эшҡыуарҙарҙың 51 проценты төҙөлөш, реконструкция, капиталь һәм ағымдағы ремонт өлкәләрендә коррупция кимәленең түбәнәйеүен билдәләһә, 42 проценты хәл үҙгәрешһеҙ ҡалды, тип, ә бәләкәй бизнес вәкилдәренең 7 проценты коррупция кимәле күтәрелде, тип иҫәпләй.
Һорау алыуҙа ҡатнашыусы төҙөлөш компанияларының 61 проценты төҙөлөш өлкәһендәге электрон аукциондар яҡлы булыуын белдерҙе, был, Рәсәйҙең Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәте фекеренсә, дәүләт заказы реформаһы үҫешенең дөрөҫ йүнәлештә булыуын иҫбатлай.
«Үткәрелгән һорау алыу электрон аукциондарҙың эшҡыуарҙарҙың дәүләт заказына бер тигеҙ рөхсәт алыуына булышлыҡ итеүе, илдең дәүләт заказы өлкәһендә коррупция хәүефен кәметеүе һәм берҙәм иҡтисади киңлек формалаштырыуы хаҡында иҫбатлай», — тип белдерҙе Рәсәйҙең Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәтенең дәүләт заказы буйынса контроль идаралығы рәйесе Михаил Евраев.


text:
Фото:
Күмертауҙа мәғрифәтсе Мөхәмәтғәли Исҡужинға бюст асылды
Фото:
Күмертауҙа Башҡортостандың күренекле йәмәғәт эшмәкәре һәм халыҡ мәғрифәтсеһе Мөхәмәтғәли Ғәли улы Исҡужинға бюст асыу тантанаһы үткәрелде. Бюст уның исемен йөрөткән 13-сө башланғыс дөйөм белем биреү мәктәбе территорияһында ҡуйылды, тип хәбәр иттеләр муниципалитет хакимиәтенән. Скульптура авторҙары – Өлфәт Ҡобағошев менән Рәмил Шәфиғуллин.
Һәйкәлде асыу тантанаһында БР Дәүләт Йыйылышы депутаты Гөлбаныу Исхаҡова, БР Башҡорттар ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Вәлиәхмәт Бәҙретдинов, хакимиәт башлығының беренсе урынбаҫары Ирина Голованова, Мөхәмәтғәли Ғәли улының улдары Юлай һәм Рәмил Исҡужиндар ҡатнашты.
Мөхәмәтғәли Исҡужин XX быуаттың икенсе яртыһында, үҙенең ҡабатланмаҫ педагог һәм мәғрифәтсе һәләтен Башҡортостан Республикаһының милли мәғариф системаһын үҫтереүгә, уҡыу йорттарында балаларҙы башҡорт телендә уҡытыу һәм тәрбиәләүҙе ойоштороуға биреп, башҡорт халҡының үҙенсәлекле мәҙәниәтен һәм милли үҙаңын үҫтереүҙә мөһим роль уйнаны.
Билдәле педагог һәм йәмәғәт эшмәкәренең иҫтәлеген мәңгеләштереү тураһында ҡарар республика Хөкүмәте тарафынан 2007 йылдың апрелендә ҡабул ителә. Күмертауҙа 13-сө башланғыс мәктәпкә Мөхәмәтғәли Исҡужиндың исеме бирелгән. Күмертау ҡалаһының үҙәк урамдарының береһе лә уның исемен йөрөтә. 8-се «Айгөл» балалар баҡсаһы бинаһында иҫтәлекле барельеф ҡуйырға планлаштырыла.


text:
Адмирал (күбәләк)
Адмирал[1][2] (лат. Vanessa atalanta) — нимфалидтар (Nymphalidae) ғаиләһендәге көндөҙгө күбәләк.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Алғы ҡанаттарының өҫкө яғындағы, артҡы ҡанаттарының тышҡы ҡаймаһындағы арҡырыы ҡыҙыл һыҙыҡ менән айырыла; ҡанат йәйеме 6 см-ға ҡәҙәр. Һәр ваҡыт күсеп йөрөй. Яҙын Урта диңгеҙ буйынан осоп ҡайта, йәй дауамында көҙ көнө көньяҡҡа осоп китеүсе бер быуын үҫтерә. Ҡайһы ваҡыт ҡышлай. Яҡты урындарҙа: урман аҡландарында, болондарҙа, баҫыуҙарҙа, йыш ҡына ҡала зонаһында сәскә клумбаларында һәм парктарҙа осорай.
Күбәләк ҡорто кесерткәндә һәм шайтан таяғында үҫә. Адмирал һаны шаҡтай күп, ләкин гел күсеп йөрүе сәбәпле уны осратыуы ҡыйын.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡалып:Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Бөжәктәр (рус.)
- Ҡалып:Книга:Быллавоусые чешуекрылые Средней Азии (рус.)