text:
Көтөп алған ҡунаҡ – бәхет ваҡытында килһен
Беренсе хат
“Әле йәшәп ятҡан тормош иптәшем менән яратышып өйләнештек. Бер-бер артлы өс бала тыуҙы. Балалар бәләкәй саҡта иғтибар итмәнемме, әллә инде баштан уҡ шулай булдымы икән – ирем мине эш аты һымаҡ күргән кеүек. Ауылда йәшәгәс, әлбиттә, эш тә күп. Уныһы аңлашыла инде ул. Ләкин күңел тигән нәмә лә бар бит! Осрашып йөрөгән саҡтарҙа, нисек бушамаһа ла, сәскә бәйләмен ҡапҡаға булһа ла ҡыҫтырып китергә онотмай ине. Хәҙер сәскә түгел, “хәлең нисек” тигән һүҙ ҙә юҡ...
Белмәйем, бәлки, үҙем ғәйеплелер. Ҡырҡты үткәс, уйландыра башланы. Яҙыусыларҙы “кеше күңеленең инженеры” тиҙәр бит, бәлки, һеҙ миңә беҙҙең хәлде аңларға ярҙам итерһегеҙ? Әллә иремдең ситтә берәй кеме бармы икән? Башыма ундай уйҙар ҙа килә ...”
Хатта авторҙың исем-шәрифе ҡуйылһа ла, мин уны үҙемсә Гөлзифа тип атарға булдым. Шулай яҡшыраҡ. “Бәхет һәр саҡ көтөп алған ҡунаҡ, килеп керә табын таралғас”, – тигән шиғыр юлдары күптән инде ҡанатлы фразаға әйләнде. Эйе, Гөлзифа һеңлем, һин дә һөйгәнең менән ҡауышҡанһың, артабан да гел шулай булыр, тип өмөт иткәнһең. “Бер-бер артлы өс бала тыуҙы”, тип яҙаһың. Өс бала, тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫлек йорт эштәре... Сәскәнән-сәскәгә осоп-ҡунып ҡына йөрөгән күбәләктәй нәфис ҡыҙыҡай ирен, балаларын хәстәрләүҙән арыған, талсыҡҡан ҡатынға, балалар әсәһенә әүерелә. Йоҡоһоҙ төндәр, сабыйҙар сирләгән саҡтарҙа йонсоуҙар, аҡса яғын ҡайғыртыу, иреңдең һәм үҙеңдең туғандарыңа ярарға тырышыу... Ярай ҙа ҡатындың бөтмәҫ-төкәнмәҫ эштәрен ир кеше лә иңенә алһа! Йыш ҡына бит уның киреһе була. Күп ирҙәр ҡатындарының йөктө төп тәртәгә егелеп тартҡанын ярата.
Аҙаҡ, гүзәл йән йәмен юғалта башлағас, күҙ-йүгерек икенсегә ҡарай башлай, йәғни, ҡатынына уның мөнәсәбәте әсәһенә ҡараған кеүегерәккә әйләнә: йыуамы – йыуа, ашарға әҙерләйме – әҙерләй, аҡса табамы – таба. Ҡатын балалар, ире, көткән донъяһы хаҡына бөтәһен, иң беренсе сиратта, үҙен онота. Был онотоу әкренләп башлана, аҙаҡ, йылдар үтеү менән, ағасҡа төшкән бәшмәк кеүек, бар булмышыңды биләп ала. Гөлзифа һеңлем, үткән ғүмереңә күҙ һалғанда шуны иҫеңә төшөр әле: ҡасан ирең һинең тыуған көнөңдө иҫтән сығарҙы, ҡасан 8 Мартта буш ҡул менән ҡайтып инде, ҡасан өҫтөңдәге яңы күлдәкте иғтибарһыҙ ҡалдырҙы һәм һин шул миҙгелдәрҙе нисек үткәрҙең... Һин хәтерләргә тейешһең. Әгәр хәтерләмәһәң, артабан да быларға юл ҡуйҙың тигән һүҙ. Әгәр ҙә һинең (ҡырҡ йәштәрҙәге ҡатындың) буй етеп килгән ҡыҙы ла бар икән, был хәтерләү бигерәк тә мөһим, сөнки ҡыҙың һинең хатаңды ҡабатлауы бар. Мин хатта һыйға (кеше араһына) кейеп сығырға берҙән-бер күлдәк тектереп, шуны кейеп ҡайҙа булһа ла барырға форсат тапмай ҡартайған ҡатындарҙы беләм.
Тағы бер апайҙы ла белдем: яңы кейем алһа, табын йыя, күршеләрен ашҡа ала, шул кейемдә көҙгө алдында өйөрөлә-сөйөрөлә, күршеләренән маҡтау яуҙырта, әлбиттә, ире лә шунда ултыра. Күҙе бар – күрә, ҡолағы бар – ишетә, тигәндәй, сынъяһау ҡатынын ҡултыҡлап киноға, йә мәжлескә барыуҙан, һараныраҡ булһа ла берәй комплимент әйтеп ҡуйыуҙан ул да баш тартмай. Ҡатынын маҡтайҙар икән – ул ҡәнәғәт. Ғаилә шатлана икән – уға ла рәхәт. Бәләкәй генә нәмәнән дә шатлыҡ, йәм табып йәшәй белгән ҡатынға нисек итеп яҡшылыҡ эшләмәй түҙәһең?
Гөлзифа һеңлем, бәлки, һин үҙең ваҡытында ирең тарафынан күрһәтелгән бәләкәй булһа ла иғтибарҙы, хәстәрҙән арына алмайынса, күрмәй, һанламай үткәреп ебәргәнһеңдер?
Әлбиттә, хәҙер замана ла ҡырҡа үҙгәрҙе. Бар шундай ҡатындар, бахыр ирҙәр, бисәһенең ихтирамын яулайым тип, тиреһенән сығырға әҙерҙәр: тун ғына ярамай, уның тотош тиренән тегелгәне булһын, алтын муйынса булыу ғына аҙ, ҡалынлығы теге кемсәнең ҡатыныныҡындай булһын... Мин ундайҙар хаҡында яҙмайым. Байҙыҡы – фарман менән, ярлыныҡы – дарман менән, ти. Үтә болоноп китергә лә ярамай, шулай ҙа күпселек халыҡ бер самараҡ йәшәй, һәм минең яҙмаларым үҙебеҙ ишеләр хаҡында. Әгәр шундай иғтибарһыҙ ҡалған иғтибарҙар күбәйеп китһә, тәғәйен, иреңдең дә кәйефе үҙгәреш кисергәндер. Ғәфү үтенергә һәм үҙгәрергә һуң түгел. Мөхәббәт булғас, әллә ҡайҙа китмәгән инде ул – бар. Тик һеҙ уны алыҫҡараҡ, мөйөшкәрәк ҡыуғанһығыҙ. Ялҡын өҫтәмәһәң, ут та һүнә. Үҙең үҙгәрмәй тороп, башҡаларҙың үҙгәреүен өмөт итеп булмай, һеңлем. Үрҙә әйткәнемсә, көтөп алған ҡунаҡтың (бәхеттең) табын таралмаҫ элек килгәне хәйерле...
Икенсе хат
“Ҡатын-ҡыҙҙы нескә зат, тиҙәр. Йәш ваҡытта мөхәббәт, көслө тойғолар өмөт итеп йәшәгән бер саҡта, ирең байрамдарҙа көнкүреш әйберҙәре бүләк итһә, нисектер яманһыу булып китә һәм быны нисек баһаларға ла белмәйһең. Ризаһыҙлыҡ белдерһәм, бөтөнләй иғтибарҙан мәхрүм итер, тип тә ҡурҡам. Нәҡиә”.
Был юлдар яҙылған ҡағыҙҙы миңә китап уҡыусылар менән осрашыу үткән залда бирҙеләр. Ҡапылғара ни тип яуап бирергә лә белмәнем. “Бәлки, үҙең иреңә салғы йә балта бүләк иткәнһеңдер”, – тип көлкөгә борорға тырыштым. Эйе, яҙмыштар төрлө булған кеүек, бәндәнең холҡо ла төрлөсә. Кемдер ғәзизенә сәскә йә биҙәнеү, хушбуй һымаҡ әйберҙәр бүләк итә. Шуның менән ҡатын-ҡыҙҙың нескә зат икәнен онотмауын, был нескәлекте баһалауын белдерә. Ә бына, хаттан күренеүенсә, кемдер һәр нәмәлә, хатта байрамда ла тормоштоң ғәмәли яғына өҫтөнлөк бирә. Ҡатын-ҡыҙ икәнһең, урыныңды бел, йәнәһе. Һиңә тәғәйен әйбер – кәстрүл, таба, уҡлау, ижау. Йәмгә, матурлыҡҡа битараф булмаған ҡатын-ҡыҙҙың йәне өҙгөләнә, үрһәләнә. Ҡатын-ҡыҙ күңелен аңлауға һәләтле ир бер ҡасан да былай ҡыланмай ҙа бит, тик ни эшләйһең: тулаһаң, тәртәне һындырыуың бар.
Әгәр Нәҡиә менән ҡабат осрашырға тура килһә, иреңдән һора әле, уның атаһы ҡатынына байрамдарҙа ни бүләк итте икән, тиер инем. Иманым камил: уның атаһы ла әсәһенә тормош кәрәк-ярағы бүләк иткән булырға тейеш. Юҡсыллыҡ ваҡытында бындай ҡылыҡ ярап та ҡалғандыр ул, ә беҙҙең бит заман башҡа, тимәк, заң, зауыҡ башҡа. Ирҙәргә эш, кәсеп, һунар, һуғыш ҡоралдары бүләк итеү, әлбиттә, халҡыбыҙҙың үҙаңына һалынған (Һомай Уралға Аҡбуҙ менән ҡылыс бүләк итә), бына нескә затҡа… Нескә зат бит үҙен баһалауҙы, уның ырыҫын һанлауҙы, башлыса, биҙәнеү-төҙәнеү, ҡупшыланыу әйберҙәрен бүләккә алыуҙа күрә. Был беҙҙең асылдан килә. Ә бына асылыңды күп ваҡыт үҙең асҡың килмәй, ул асылға асҡыс яратыуҙы икенсе яртыңдан көтәһең. Ә, көтөп тә, булмаһа? Нәҡиә туған хәлендә ни эшләргә? Минеңсә, байрам, тыуған көн алдынан һүҙҙе уратып булһа ла үҙеңә башларға кәрәктер. Бүләкте бергәләп алған булып, шул мәлдә үҙеңдең зауҡыңды ла уға еткерергә мөмкин бит.
Һәр кем дә әҙер ир, әҙер атай булып тыумайҙыр ул. Йәшәй-йәшәй атайға, иргә әйләнә улар заты. Ҡатын-ҡыҙ үҙ күңел көсө, йомшаҡлыҡ менән әүәләй ир һәм атайҙы. Сигенергә, хәл-ваҡиғаларҙы үҙағышына ғына ҡуйырға ярамай, минеңсә. Сирҙе өҙлөгөүгә килтермәҫ элек дауалау хәйерле булған кеүек, үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙең дә ғаилә ҡорғандың беренсе көндәренән үк сәләмәт юҫыҡтан киткәне хәйерле.
Өсөнсө хат
“… Ҡайһы саҡ үҙемдәге үҙгәрештән ҡурҡып китәм: иремдең тупаҫлығы мине лә тупаҫландыра. Элек әҙәмгә бер ауыҙ бер яман һүҙ әйтмәгән кеше инем. Ирем дә минең үҙгәрешкә аптырай. Ә бит ҡатын-ҡыҙ улай булырға тейеш түгел. Гөлсибәр”.
Хатты ҡыҫҡартып алдым. Ул әрнегән күңелдең ярһыуын баҫыр өсөн яҙылған кеүек тойолдо миңә. Гөлсибәр үҙендәге үҙгәрештән ҡурҡа, хәҙерге Гөлсибәр менән элеккеһе араһындағы айырманың ҡапма-ҡаршы булыуынан яфалана. Әммә үҫкән ғаиләң тыныслыҡ, тәртип, бер-береңде хөрмәтләү, бер-береңдең йөҙөн йыртмау кеүек ҡиммәттәрҙән ҡоролған булһа, был йәш ҡатындың күңел болоҡһоуҙарын аңлау ҡыйын түгел.
Ҡөрьәндә лә балалар алдында ир һәм ҡатындың ыҙғышыуы иң ҙур гµнаһтарҙан һанала. Ғаиләләге ыҙғышты ун ҡолаҡ ишетеп, ун күҙ күреп үҫкән булһа, барлыҡҡа киләсәк биш ғаилә нигеҙенә шартлатљыс һалынды тигән һүҙ! Һәм тағы ғаиләләге мөнәсәбәттәрҙең ниндәй булыуы күберәк ир кешенең тәртибенә бәйле: ул эсмәгән ғаиләлә эсмәгән балалар үҫә, атай тәмәке тартмаһа, уландар ҙа тартмай. Ир йомшаҡ күңелле, ихлас йәнле кеше булһа, ҡатындың йөҙөнән йылмайыу китмәй. Яҡшы кәйеф кешене сәләмәтләндерә, рухын күтәренке итә һәм, башлыса, бындай ғаиләләрҙә ата-әсә лә, балалар ҙа йыш ауырымай, сирләп китһәләр ҙә, тиҙ генә һауығалар.
Йылы һүҙ – йән аҙығы, яман һүҙ – баш ҡаҙығы, тип халыҡ белмәй әйтмәгән дә. Ғаилә мөхитен башлыса ир кеше тыуҙыра. Хоҙайҙың иң алда яралтҡан бәндәһе ир заты булыу үҙе күп нәмә тураһында һөйләй. Ҡатын кеше – икенсел, ул Тәүге ирҙең ҡабырғаһынан һәм уға күңелһеҙ булмаһын өсөн яратылған. Изге китаптарға тиң эпостарҙа ла ул шулай: Һомай Урал батырҙың ҡулы тейгәндән генә кешегә әүерелгән.
Ғаиләне лә ир заты ҡора. Нәҫелде дауам иттереүсе лә – ул. Быуындан быуынға күскән шәжәрәләр ҙә шуны раҫлай. Ләкин быларҙың береһе лә ҡатын-ҡыҙҙың ғаиләләге әһәмиәтен кәмһетмәй. Кешелек тарихы шуны күрһәтә: әсәһен тыуҙырыусы, ашатыусы һәм тәрбиәләүсе генә түгел, шәхес итеп күргән кешеләр тормошта уңышҡа өлгәшеүсән.Тимәк, бәхетле ғаиләнең нигеҙ таштары ҡатын-ҡыҙға ихтирамдан һалына. Ҡатын-ҡыҙ – ирҙең көҙгөләге сағылышы. Һөйөүҙән – һөйөү, көйөүҙән үкенес ярала.
Үкенестәр аҙыраҡ булһын өсөн ир-егеттең затын, үҫкән ғаиләһен белеп барырға тейеш тә бит ҡатын-ҡыҙ. Боронғораҡ осорҙа шулай булған да. Хәҙер күп осраҡта никахтар уҡыу йорттарында танышыуҙан барлыҡҡа килә. Ә уҡыу йорттары, белем бирһә лә, яҡшы холоҡ бирә алмай. Нигеҙендә ни күрһә, осҡанда – шул, ти бит халыҡ мәҡәле. Ир-аттың Хоҙай биргән асылына үрсеү һалынһа, ҡатын-ҡыҙға үрсемдең сифатын хәстәрләү һалынған. Юҡҡамы ни халҡыбыҙҙың ауыҙ-тел ижадында ҡыҙ-ҡырҡын уҙағын майҙан тотоп, батырҙар йыйып һайлай. Батырҙан – батыр, матурҙан матур тыуырын бик борондан, тимәк, белгәндәр.
Изге китап: “Ожмах – ҡатын-ҡыҙҙың аяҡ аҫтында”, – тиһә лә, үҙ баһабыҙҙы белеп еткермәйбеҙ. Үҙебеҙҙе үҙебеҙ яратмайбыҙ. Ғәзиздәребеҙҙән матур бүләктәр алырға ла, сәскәгә-наҙға ла һәр ҡайһыбыҙҙың хоҡуғы бар, тик үҙ дәрәжәбеҙҙе төшөрмәйек.
Теги:


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Рубрикалар » Страница 6
Ватандың тоғро һаҡсылары
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 15-05-2015, 12:05
Күге аҫтында йәшәгән, һауаларын еҫкәгән, һыуын эскән, икмәген ашаған ватанығыҙҙы ныҡ һөйөгөҙ, уның исемен бөйөк итеү өсөн тырышығыҙ,.. малығыҙҙы ҡыҙғанмағыҙ һәм көстәрегеҙҙе аямағыҙ. Ватан хаҡында бындай фиҙакәрлек күрһәтмәгән кеше унда йәшәргә лайыҡ түгел.
Р. Фәхретдинов....
Р. Фәхретдинов....
Германияға һыбай барып еткән ул
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 15-05-2015, 12:03
Йәшлектәрен һуғыш урлаған атайым менән әсәйем, 12 балаға ғүмер биреп, 63 йыл матур тормоштоң ҡәҙерен белеп йәшәне
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда 32 йәшлек атайым Ғәйетҡол Аҫылхужа улы Минһажев менән 26 йәшлек әсәйем Кәфиә Хәлилулла ҡыҙы дүрт бала тәрбиәләп йәшәп ятҡан була. 1941 йылдың 7 июлендә беренсе саҡырылыш менән үк атайымды һәм башҡа ауылдаштарымды фронтҡа оҙаталар. Һуғышҡа ингәнсе Тоцк ҡалаһында хәрби әҙерлек үтәләр. Һуғышҡа киткәндә Иглин аша үтәләр....
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда 32 йәшлек атайым Ғәйетҡол Аҫылхужа улы Минһажев менән 26 йәшлек әсәйем Кәфиә Хәлилулла ҡыҙы дүрт бала тәрбиәләп йәшәп ятҡан була. 1941 йылдың 7 июлендә беренсе саҡырылыш менән үк атайымды һәм башҡа ауылдаштарымды фронтҡа оҙаталар. Һуғышҡа ингәнсе Тоцк ҡалаһында хәрби әҙерлек үтәләр. Һуғышҡа киткәндә Иглин аша үтәләр....
Ҡартатаһы һәм ҡаһарман ауылдаштары рухына арнала
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 28-03-2015, 10:40
Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына ҡарата Баймаҡ районының Йәнйегет ауылында бик үҙенсәлекле акция үткәрелгән. Ауылға ингән ерҙәге боролошта артиллерия орудиеһы урынлаштырылды.
Һәйкәлде ҡороу, уны урынлаштырыу менән Йәнйегет ауылында тыуып үҫкән Фаил Әбүбәкиров етәкселек итә. Уға ауылдаштары – иретеп йәбештереүсе Фирғәт Әминев, Нәзир Мәхийәнов һәм Наил Рафиҡов ярҙам итә.
Фаил Илгиз улы әйтеүенсә, проект Бөйөк Ватан hуғышында һәләк булған ауылдаштарына һәм ҡартатаһы – 112-се Башҡорт атлы дивизияһының танкка ҡаршы 45 миллиметрлы орудие расчеты командиры Әхмәт Мәхмүт улы Әбүбәкировтың яҡты иҫтәлегенә бағышлана....
Һәйкәлде ҡороу, уны урынлаштырыу менән Йәнйегет ауылында тыуып үҫкән Фаил Әбүбәкиров етәкселек итә. Уға ауылдаштары – иретеп йәбештереүсе Фирғәт Әминев, Нәзир Мәхийәнов һәм Наил Рафиҡов ярҙам итә.
Фаил Илгиз улы әйтеүенсә, проект Бөйөк Ватан hуғышында һәләк булған ауылдаштарына һәм ҡартатаһы – 112-се Башҡорт атлы дивизияһының танкка ҡаршы 45 миллиметрлы орудие расчеты командиры Әхмәт Мәхмүт улы Әбүбәкировтың яҡты иҫтәлегенә бағышлана....
Тәбрикләйбеҙ!
Рубрикалар / Хәтер // 13-03-2015, 11:03
15 мартта яҙыусы, « Мәскәү банкы»ның Башҡортостан филиалы директоры урынбаҫары, Ҡырағай хайуандарҙы яҡлау республика фонды рәйесе, БР Яҙыусылар союзы ағзаһы, БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
Камил ЙЫҺАНШИНҒА – 65 йәш
Камил Йыһаншин һөнәре буйынса радиотехник. БССР-ҙың Көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү министрлығында, «Эхо», «Шок», «Вымпелком» ябыҡ акционерҙар йәмғиәттәренең етәксеһе булып эшләй. Биш китап авторы. Әҫәрҙәре Салауат Юлаев исемендәге дәүләт, Э. Володин исемендәге «Империя мәҙәниәте», С. Злобин исемендәге премиялар менән баһаланған....
Камил ЙЫҺАНШИНҒА – 65 йәш
Камил Йыһаншин һөнәре буйынса радиотехник. БССР-ҙың Көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү министрлығында, «Эхо», «Шок», «Вымпелком» ябыҡ акционерҙар йәмғиәттәренең етәксеһе булып эшләй. Биш китап авторы. Әҫәрҙәре Салауат Юлаев исемендәге дәүләт, Э. Володин исемендәге «Империя мәҙәниәте», С. Злобин исемендәге премиялар менән баһаланған....
Йәмле ғаиләнең йәне
Рубрикалар / Хәтер // 7-03-2015, 16:46
Төҙ һынлы, тыныс холоҡло Эльмира Фанинаны бер кем дә өс бала әсәһелер тип башына ла килтермәй – йәш ҡыҙҙар кеүек нескә, һомғол буйлы, йәш сырайлы ул. Кемделер йылдар ҡырҡҡа бөкһә, Эльмира Рәүф ҡыҙы, киреһенсә, йылдан-йыл матурая, гүзәллеге арта бара. Йәштәшем, ҡала ҡыҙы булһа ла, йәйҙәрен ауылда, олатай-өләсәй янында үткәргәнгәлер, әҙәпле, тыйнаҡ, сабыр бала булып үҫкән. Яҡын зат-зәүерҙең балалары араһында иң өлкәне булараҡ, гел дә үҙен уҡытыусы итеп тойған һәм, әлбиттә, яратҡан уйыны кескәйҙәргә белем биреү булған. Шуға ла, мәктәпте тамамлағас, бала саҡ хыялын тормошҡа ашырыу маҡсатында индустриаль-педагогия техникумына уҡырға инә. Унан һуң, психология менән ҡыҙыҡһынып китеп, педагогия институтында шул ҡыҙыҡлы фәнде төплө өйрәнә. Йәш белгес ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһында хеҙмәт юлын башлай....
Күренекле ғалим-философ, педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре Дамир ВӘЛИЕВТЫҢ тыуыуына – 75 йыл
Рубрикалар / Хәтер // 6-03-2015, 12:02
Халыҡ ижады буйынса теләгән бер белгес менән дә Дамир дуҫ уртаҡ тел таба белә ине. Йыш ҡына уның йә Кирәй Мәргән, йә Лев Бараг, йә Мөхтәр Сәғитов менән һин дә мин һөйләшеп ултырғанына, хатта бәхәс ҡорғанына шаһит булынылды. Борис (Барыҫ) Әхмәтшин һәм мин фәҡирегеҙ менән ундай әңгәмәләр “һин” кимәлендә бара торғайны. Шунан ғына ла ундай һөйләшеүҙәрҙең “температураһы” хаҡында фекер йөрөтөп була торғандыр, моғайын.
Бер мәл Лев Григорьевичтың, бик тә әсенеп: “Я не понимаю, почему Наиль Валеевич (һүҙ ТТӘИ-ның этнография һәм антропология бүлеге мөдире, күренекле этнографыбыҙ Наил Бикбулатов хаҡында бара ине – Ә. С.) не защищает докторскую диссертацию в виде доклада? Монографий у него предостаточно. Некоторые изданы в Москве в издательстве “Наука”. Ведь он фактически является потенциальным доктором! А его племянник Дамир Жаватович? При желании он мог бы защитить докторскую и по фольклору. Вот голова дек голова!” – тигәне хәтерҙә....
Бер мәл Лев Григорьевичтың, бик тә әсенеп: “Я не понимаю, почему Наиль Валеевич (һүҙ ТТӘИ-ның этнография һәм антропология бүлеге мөдире, күренекле этнографыбыҙ Наил Бикбулатов хаҡында бара ине – Ә. С.) не защищает докторскую диссертацию в виде доклада? Монографий у него предостаточно. Некоторые изданы в Москве в издательстве “Наука”. Ведь он фактически является потенциальным доктором! А его племянник Дамир Жаватович? При желании он мог бы защитить докторскую и по фольклору. Вот голова дек голова!” – тигәне хәтерҙә....
Һоҡланмау мөмкин түгел
Рубрикалар / Хәтер // 6-03-2015, 11:19
Ғүмер тигәнең аҡҡан һыу кеүек. Апаҡайыма, берҙән-беремә лә – 80 йәш! 1935 йылдың ҡояшлы Ҡатын-ҡыҙҙар байрамы көнөндә Сәйетбаба ауылында Сафиулла менән Факиһа Ҡунафиндар ғаиләһендә беренсе бала булып донъяға ауаз һала ул. Йәш ата-әсә ҡыуаныстарынан уға Фәриха (ғәрәпсә – шатлыҡ, һөйөнөс) тип исем ҡуша. Был ҡыуаныс артҡандан-арта бара: йортта апайымдың тәтелдәп йөрөүенә Сәхиулла (ғәрәпсә – йомарт) ағайымдың тауышы өҫтәлә, Марат ағайым бына-бына яҡты донъяға ауаз һалырға тора. Ошондай ҡыуаныслы мәлдә көтмәгәндә бөтә ил буйлап йәшен тиҙлегендә тетрәндергес хәбәр тарала: “Германия СССР-ға ҡаршы һуғыш башлаған”....
Бәхил бул, драматург
Рубрикалар / Хәтер // 24-01-2015, 15:17
18 ғинуарҙа 67-се йәшендә Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Рәсәй Федерацияһының әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Флорид БҮЛӘКОВ ваҡытһыҙ вафат булды.
Флорид Миңнулла улы 1948 йылдың 23 февралендә Башҡортостандың Мишкә районы Оло Шаҙы ауылында донъяға килә. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң Совет армияһында хеҙмәт итә. 1969–1973 йылдарҙа Мишкә район мәҙәниәт һарайы янындағы «Эрвел» халыҡ бейеү ансамблен ойоштора һәм уның музыкаль етәксеһе булып эшләй, шул уҡ ваҡытта Бөрө дәүләт педагогия институтынанда ситтән тороп белем ала. Институтты тамамлағандан һуң буласаҡ драматург “Дуҫлыҡ” Мишкә район гәзитендә, аҙаҡ “Ленинец”-“Ленинсы”, “Совет Башҡортостаны” гәзиттәрендә эшләй....
Флорид Миңнулла улы 1948 йылдың 23 февралендә Башҡортостандың Мишкә районы Оло Шаҙы ауылында донъяға килә. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң Совет армияһында хеҙмәт итә. 1969–1973 йылдарҙа Мишкә район мәҙәниәт һарайы янындағы «Эрвел» халыҡ бейеү ансамблен ойоштора һәм уның музыкаль етәксеһе булып эшләй, шул уҡ ваҡытта Бөрө дәүләт педагогия институтынанда ситтән тороп белем ала. Институтты тамамлағандан һуң буласаҡ драматург “Дуҫлыҡ” Мишкә район гәзитендә, аҙаҡ “Ленинец”-“Ленинсы”, “Совет Башҡортостаны” гәзиттәрендә эшләй....
Ауырлыҡта үткән бала саҡ
Рубрикалар / Хәтер // 23-01-2015, 13:25
Мин 1930 йылдың 11 ғинуарында урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуғанмын. 7 йәш тулмаҫ элек атайым һәләк булды. 58 йәшлек әсәйем ҡарамағында өс ҡыҙ ҡалдыҡ, ике ағайымдың үҙ ғаиләһе бар ине. 1941 йылда ауылда 4-се класты тамамланым. Июндә, бөтә халыҡты зар илатып, Бөйөк Ватан һуғышы башланды. Ике ағайым да шул көндә үк фронтҡа китте. Миңлеғәле ағайым ауыл советы рәйесе ине. Ул һуғыштан әйләнеп ҡайтманы. Әбүбәкир ағайым имен-һау әйләнеп ҡайтты.
Илдә дәһшәтле һуғыш барһа ла, уҡыуымды ташламаным, Юлыҡ ауылына 5-се класҡа барҙым. Унда Маһира исемле әбейҙең бер бүлмәһендә 14 ҡыҙ йәшәнек. Урындыҡта теҙелешеп ятып йоҡлайбыҙ. Бер ҙур, бер бәләкәй ҡыҙ алмашлап дежурлыҡ итәбеҙ....
Илдә дәһшәтле һуғыш барһа ла, уҡыуымды ташламаным, Юлыҡ ауылына 5-се класҡа барҙым. Унда Маһира исемле әбейҙең бер бүлмәһендә 14 ҡыҙ йәшәнек. Урындыҡта теҙелешеп ятып йоҡлайбыҙ. Бер ҙур, бер бәләкәй ҡыҙ алмашлап дежурлыҡ итәбеҙ....
Юбилей миҙалдары тапшырыласаҡ
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 23-01-2015, 12:27
Өфөлә 15 меңгә яҡын ветеранға Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы юбилей миҙалдары тапшырыласаҡ. Мэрияның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, миҙал тапшырыласаҡ кешеләр категорияһы Рәсәй Президенты ҡарары менән билдәләнгән. Хәрби хеҙмәткәрҙәрҙән тыш, награда үҙе теләп ялланыусыларға, партизандарға һәм йәшерен ойошма ағзаларына биреләсәк. Был категорияға шулай уҡ «1941–1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн», «Японияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнеүселәр, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фиҙакәр хеҙмәте өсөн СССР ордендары менән бүләкләнеүсе тыл хеҙмәтсәндәре, элекке концлагерҙарҙың бәлиғ булмаған тотҡондары ла ҡарай....

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
БАБИЧБилдәле яҙыусы, драматург Наил Ғәйетбай Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына арналған «Бабич» романын тамамланы. Ошо әҫәрҙән өҙөк тәҡдим итәбеҙ....
ҺЕҘҘӘН – ЯҘЫЛЫУ, БЕҘҘӘН – БҮЛӘК!Май-июнь айҙарында “Башҡортостан ҡыҙы” журналына яҙылыусылар араһында аҙна һайын бүләктәр уйнатасаҡбыҙ. Был конкурста ҡатнашыу өсөн 2018 йылдың II ярты йыллығына “Башҡортостан ҡыҙы”на яҙылып, квитанция күсермәһен редакцияға ебәрергә кәрәк (бәйләнеш...
«Башҡортостан ҡыҙы» журналын «Китап» нәшриәте магазинынан ҺАТЫП АЛЫРҒА БУЛАДУҪТАР! Әгәр ҙә Һеҙ «Башҡортостан ҡыҙы»на ЯҘЫЛМАҒАН БУЛҺАҒЫҘ йәки кемгәлер өҫтәмә рәүештә ЖУРНАЛ КӘРӘКҺӘ, З.Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте магазинына МӨРӘЖӘҒӘТ ИТЕГЕҘ. Әлеге мәлдә баҫмабыҙҙың ФЕВРАЛЬ, МАРТ ҺАНДАРЫ ҺАТЫУҘА бар. ...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының март һанына күҙәтеүМарт айында Конгресс-холда “Башҡортостан ҡыҙы” гөрләтеп 50 йәшен билдәләне. Баҫманы тәбрик итергә республиканан ғына түгел, илебеҙҙең төрлө төбәктәренән дуҫтарыбыҙ йыйылды. Шул байрам тәьҫораттары, журналдың тәғәйенләнеше һәм ҡатын-ҡыҙ асылы хаҡында...
Кеше йәнле ФакиһаБаймаҡ районы Байыш ауылының хөрмәтле ағинәйе, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Факиһа Нәбиулла ҡыҙы Таштимерова-Ҡансурина ваҡиғаларға бай тормош юлы кисергән һәм әле лә сәхнәһеҙ йәшәй алмай. Уның шул тиклем ихлас, изге күңелле,...
Һөйҙөргән дә, көйҙөргән дә тәүге мөхәббәт...Беҙҙең поезд бер станцияла туҡтаны. Вагон тәҙрәһенән ҡарап ултырам. – Кәрзинде өҫтәлгә ҡуйһам, нисек булыр? – тигәнгә әйләнеп ҡараһам, гөлләмәле ҙур кәрзин тотҡан бер ир миңә өндәшә икән. – Әйҙә, ҡуйығыҙ. Рауза сәскәләре күҙҙең яуын ала. – Ҡустым,...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Башҡортостан делегацияһы «Рәсәй терәге» йәмәғәт ойошмаһы форумында ҡатнашасаҡ
14 ноябрҙә Мәскәүҙә «Рәсәй терәге» дөйөм Рәсәй бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ йәмәғәт ойошмаһына 10 йыл тулыуға арналған саралар асыла. Шаршамбы – ойошма форумы, кесе йома – сираттағы съезд, йома – Рәсәй Һаҡлыҡ банкы ҡатнашлығында бәләкәй бизнес менән эшләү буйынса кәңәшмә, артабан «Рәсәй терәге» Идараһы ултырышы ойошторола.
Сараларҙа «Рәсәй терәге» Башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе Денис Мусин етәкселегендәге республика делегацияһы ла ҡатнаша.
Форум сиктәрендә төрлө темалар буйынса фекер алышыу майҙансыҡтары үткәреләсәк. Унда профилле федераль министрлыҡ һәм ведомстволар вәкилдәре, Рәсәй һәм сит ил эксперттары, шулай уҡ эшҡыуарҙарҙың ҡатнашыуы көтөлә.
Йәмәғәт ойошмаһы съезында делегат булараҡ Башҡортостандан биш кеше, шул иҫәптән «Рәсәй терәге» Башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе Денис Мусин һәм башҡарма директор Тимур Лоҡманов ҡатнашасаҡ.


text:
Бонус өсөн депозит һәм Slotjar слот. $ Бонус беренсе депозит 200 уйын
Онлайн & Смс-та телефон өсөн түләү иҫәбенә һәм кеҫә телефоны уйындары бонусный слот £20o deposit bonuses!
Телефон Казино Ҡомарлы Уйындары – Бонус на Слот казино фантастика менән депозит промой SlotJar яҡшы уйнай.
Иң таралған уйындарҙың береһе булып тора. кеше күңел өсөн уйнап мең онлайн казино, уйын уларға яҡшы уңыш менән файҙалана – бигерәк тә реаль аҡса булманы, еңеүсе ул булды.! Ябай ҡағиҙәләрҙе казино , казино һәм уйын ябайлығы эшләү, һәйбәт барған кеүек slotjar, ә слот бонус өсөн депозит акция гарантиялана, улар ҡала. All new members get up to £200 for their first deposit match bonus so that playing for a real money win online is that much easier.
New Mobile Casino Deposit Bonus Games – Һаҡлау, һеҙ еңеү яуланы!
Яҡынса булыуына 350 иң яҡшы уйын казино , шул, ул, билдәләп үтергә кәрәк, үҙ эсенә рулетка, Блэкджек онлайн, һәм барыһы ла яратҡан – Онлайн Слот. Был диверсия уйын автоматтары-был уйындарҙа уңыш, йәки бөтөнләй юҡ унда ла формальность формаһын оҫта кәрәк. Бөтә был ябай булмаған һәм ҡулаҡсаһыҙ аҡса кеҫәгә бер аҙ буш ваҡыты күп булған, кәрәк тип, фантастик өсөн наслаждаться, уйын индереү:
- Мисс Мидас
- Ҡулаҡса батша
- Уңыш Лье
- Палуба залдары
Үҙ ҡулланыу £200 sign up bonus был ниндәй уйын уйнай. – һәм күберәк – бушлай. Вейджер һаҡлау буйынса талаптарын ҡәнәғәтләндерә һәм һеҙ, бәлки, һеҙ еңеү яуланы. Бонус өсөн депозит ставкаһын н реаль аҡсаны күсә аласаҡ һәм килешеүгә слот. Уйын тағы ла ниндәй хеҙмәттәр өсөн бик күп уникаль тәҡдим итә ала тип отель слот?
Слот бушлай уйнарға арҡа тәгәрмәс, Бергә символы & Еңеү яулай!
Казино уйындарында супер ябай н slotjar.: Рәт-рәт ағзалары сифатында теркәлгән., слот бушлай онлайн спину бонустар асыу өсөн ҡулланыла үҙе барыһынан да күберәк һезгә ошай, ә депозитта аҡса индереп, һуңынан, әгәр телисез икән, һәм реаль уйнауын дауам итә. Шуға ҡарап, , һәм ни, һеҙ тәржемә, слот бонусный нисә тәҡдимем бар, һеҙ аласаһы:
- $ Бонус беренсе депозит 200 уйын
- Бөтә был өҫтәмә бонус өсөн депозит SlotJar, дүшәмбегә тиклем эшләй. $ 50
- 10% Кесаҙна бөтә депозит Cashback слот
- Ял көндәрендә арҡаһынан Слот
- Конкурстар һәм бүләктәр уйнатыласаҡ.
- Уйын уйынсылары көнө дәртләндереү өсөн, табыу өсөн яңы слот
Әлбиттә, һаман да уйынсылар бик күп. слот бушлай йөрөй ала тәгәрмәс демо-режим. Ай-һай, күп кенә уйындар Үҙенсәлектәре (е. г. бушлай бонус раунд спину, функцияһында актив Gamble ) юҡ демо-режим, ахыр сиктә, шуға күрә тулҡынланыуҙар бөтә уйынсылар хәбәрһеҙ юғала..
Был уйынға реаль аҡса өҫтөнлөк слот – Дөйөм Стажы-Алтын !
Башҡа тәҡдимдәр булыр тип депозит бонус шәп слот, уйындың өҫтөнлөгө шунда: береһе иң ҙур SlotJar н реаль аҡса, килемде мөмкин сенсацион тип ахыр сиктә үҙенең уйынсылар алыу инвестициялар. Мәҫәлән, слот-уйын, ставка минималь кеүек ҡомарлы уйында аҡса эшләү мөмкинлеге уйынсылары hitman 20 йылдар 0.01 бөтә тәңкәләр 15 был тармаҡта дөйөм суммаһы 3. Уйын булды. 4,000 тәңкә базаһында джек-пот, тимәк, яулауы мөмкин, ахыр сиктә, ҙур уйынсы £12,000!!! Был янъял шунда һәм хисемде. – һәм наградалары – онлайн н реаль аҡсаны ҡомарлы уйын.
Бынан тыш,, SlotJar телефон депозит күп һанлы ысул тигәнде аңлата, тип, хәҙер уйын автоматтары уйынсыларҙың менән телефон иҫәбенә түләргә мөмкин буласаҡ. Был түләүҙең хәүефһеҙ ысулы , ябай ысул теркәлгән , реаль аҡса түләүе ауыр, хосуси һәм бөтә мәғлүмәтте, , Арена миллион уйынсыларҙы үҙенә йәлеп итә.…Һеҙҙең ваҡытығыҙ бармы уны ла ҡушылды?
Күберәк Кеҫә телефондарына смс түләүле уйын автоматтары иҫәбенә казино Баш һөйләм Казино.StrictlySlots.ЕС! Төймәгә Басыгыз Түбәнерәк


text:
Һаулыҡ һаҡлау мәсьәләләре буйынса республика Советы үтәсәк
Йома, 2 октябрҙә, республика Советының һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереү мәсьәләләре буйынса күсмә ултырышы үтәсәк. Бишенсе ҙур медсоветты үткәреү урыны итеп быйыл Бишбүләк, Миәкә, Стәрлебаш райондары һәм Мәләүез ҡалаһы һайланды. Республика Советы күсмә ултырышының девизы — "Халыҡ һаулығы — Башҡортостандың төп байлығы".
Күсмә ултырышта Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, министрлыҡтар һәм ведомстволар етәкселәре, район һәм ҡала хакимиәттәре башлыҡтары, уларҙың социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫарҙары, төбәктең дауалау учреждениеларының баш врачтары ҡатнашасаҡ. Ултырыштың пленар өлөшө Мәләүез ҡалаһында үтәсәк.
Традицияға әйләнгән республика Советының һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереү мәсьәләләре буйынса күсмә ултырыштарын үткәреү бөтә кимәлдәге властарҙың тармаҡ проблемаларына, дауалау- профилактика учреждениеларының ресурстар базаһын нығытыуға иғтибарын нығыраҡ йәлеп итеүгә булышлыҡ итә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 668
ГРУША (Pyrus), армыт, роза һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 60 төрө билдәле, Евразияның урта һәм субтропик бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда уссури Г. үҫтерәләр. Сатыры яҡшы үҫешкән ағас, бейеклеге 7 м тиклем. Япрағы ябай, оҙонса‑овал. Сәскәһе аҡ, ҡалҡан кеүек сәскәлектәрҙә. Май айында сәскә ата. Емеше – алма, йомро формала, овал, оҙонса‑овал, төҫө көрәнһыу‑ҡыҙыл алһыулыҡлы һарғылт‑йәшелдән алып ҡуйы ҡыҙыл алһыулыҡлы йәшкелткә тиклем, массаһы 70 г етә, авг.—сент. өлгөрә. Емешендә шәкәр 9,2—11,2%, органик к‑талар 0,52—0,81%; С витамины 4,2—4,4 мг%, дуплаусы матдәләр һ.б. бар. Ҡышҡа сыҙамлы, ашлау юлы м‑н үрсетәләр. Башлыса көнсығыш һәм төньяҡ‑көнсығыш битләүҙәрҙә рәттә 3—4 м ара м‑н ултырталар, рәт араһы 5—6 м. Уңдырышлылығы 150 ц/га (Кушнаренко тәжрибә-производство хужалығы, 2009). Емешен яңы йыйылған килеш һәм эшкәртеп ҡулланалар. Г. сорттарын булдырыу һәм зона агротехникаһын эшләү б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 1937 й. алып Кушнаренко тәж.‑производство хужалығында үткәрелә (Р.И.Болотина, Г.Ә.Мансуров, Х.Н.Фазлиәхмәтов һ.б.). Бөтә ауыл хужалығы зоналарында үҫтерелә. БР‑ҙа респ. селекционерҙары сығарған Башкирская летняя, Башкирская осенняя һ.б. сорттары ҡулланылышҡа индерелгән.
Әҙәб.: Сергеева В.И. Груша. М., 1960.
Г.Ә.Мансуров
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 482
ГЕОДИНАМИКА (гео... һәм гр. dynamis — көс), геологияның ваҡыт һәм арауыҡта массаларҙың тәрәндәге һәм ер өҫтөндәге хәрәкәтен тыуҙырған ер ҡабығындағы, мантияһындағы һәм ядроһындағы процестарҙы өйрәнеүсе бүлеге. Дөйөм һәм айырым, экзоген һәм эндоген Г. бүлеп йөрөтөлә. Экзоген Г. — башлыса Ерҙең рельефын үҙгәртеүсе ел, һыу, боҙлоҡ һәм тышҡы мөхиттең башҡа факторҙары (денудация, ашалыу) хәрәкәте йоғонтоһонда барлыҡҡа килгән процестарҙы, эндоген Г. (нео- һәм палеогеодинамика) Ерҙең эсендә барғандарын өйрәнә. Неогеодинамика файҙалы ҡаҙылмаларҙы үҙләштереү, төҙөлөш һ.б. бәйле тәбиғи (диңгеҙҙә һыу күтәрелеү, ер тетрәү, магнит ҡырының торошо) һәм техноген сәбәптәр һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән хәҙ. заман процестарын өйрәнә. Палеогеодинамика тектоник, металлогеник һ.б. процестарҙың тарихын тикшерә. Г. магнитометрик, сейсмометрик, гравиметрик тикшереү ысулдары, геол. моделдәр эшләү, геохимик үҙенсәлектәр файҙаланыла. Литосфера плиталары тектоникаһының һәм плюм-тектониканың теоретик нигеҙе иҫәпләнә. Г. геоморфология, геофизика, гидрогеология, вулканология, сейсмология һ.б. фәндәр м‑н тығыҙ бәйле. БР‑ҙа Г. б‑са фәнни тикшеренеүҙәр Геология институтында алып барыла. Фанерозойҙа Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының палеогеодинамикаһы өйрәнелгән (Ю.В.Казанцев, Т.Т.Казанцева, М.А.Камалетдинов, В.Н.Пучков, А.П.Рождественский, И.Б.Серавкин). Көньяҡ Уралдың мәғдәнле райондарында палеовулканизм тергеҙелгән һәм ҡатламдарҙың фациаль анализы үткәрелгән; палеозойҙа Көньяҡ Уралдың Ер ҡабығы һәм файҙалы ҡаҙылмалары барлыҡҡа килеүенең геодинамик моделен эшләү б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла, Көньяҡ Уралдың палеовулканологик картаһы төҙөлгән (А.С.Бобохов, А.М.Косарев, Пучков, Серавкин, П.Ф.Сопко, Д.Н.Сәлихов), мәғдәнле формацияларҙың төбәк һәм урындағы фациялары өйрәнелә (В.А.Прокин, А.А.Захаров). Ер ҡабығының тотош бөгөлөүе һөҙөмтәһендә Көньяҡ Уралдың һәм шуға бәйле һөҙәк ташланмаларҙың веер һымаҡ системаһы барлыҡҡа килеү концепцияһы эшләнә (А.А.Скрипий һ.б.), урта-һуң палеозойҙың геодинамик шарттары күрһәткесе булған магматик формацияларҙың рәттәре айырып күрһәтелә (Сәлихов). Рифей-венд тиманидтар (доуралид) комплексы формалашҡандан һуң Уралдың үҫешен тарихи-геол. һәм геодинамик яҡтан тергеҙеү (А.А.Алексеев, Г.В.Алексеева, Пучков), Уралтау зонаһының сульфид мәғдәндәре барлыҡҡа килеүендә һәм геодинамик үҫешендә метаморфизм һәм метасоматоздарҙың әһәмиәтен асыҡлау (А.А.Захаров, О.А.Захаров) б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла.
Әҙәб.: Зоненшайн Л.П., Кузьмин М.И. Палеогеодинамика. М., 1992; Пучков В.Н. Палеогеодинамика Южного и Среднего Урала. Уфа, 2000; шул уҡ. Геология Урала и Приуралья (актуальные вопросы стратиграфии, тектоники, геодинамики и металлогении). Уфа, 2010.
В.Н.Пучков
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 400
ГАЗ ДИНАМИКАҺЫ, гидроаэромеханиканың ҡыҫылған тотош мөхиттәрҙең (газдың, плазманың) хәрәкәтен һәм уларҙың ҡаты есемдәр м‑н тәьҫир итешеүен өйрәнеүсе бүлеге. Ҡыҫылған газ ағымдары теорияһын, бәрмә тулҡындар теорияһын, диссоциацияланған һәм ионлашҡан газ ағымдары теорияһын, йылылыҡ алмашыныу теорияһын үҙ эсенә ала. Башҡортостанда Г.д. өлкәһендәге тикшеренеүҙәр 20 б. 60‑сы йй. арауыҡтағы һәм эске ағымдарҙың параметрын өйрәнеү һөҙөмтәләрен авиация двигателдәрен проектлағанда ғәмәлдә ҡулланыу маҡсатында башлана. “Мотор” ҒПП‑нда илдә тәүге тапҡыр двигателдең тартыу реверсы рәшәткәләренең геометрияһын оптималләштереү мәсьәләһе хәл ителә (Н.К.Капустин), ике баҫҡыслы тауыштан шәберәк юғары баҫымлы вентилятор (Ю.К.Гудков, М.А.Сидоркин), үҙәк есемле тауыштан шәберәк эжекторлы сопло (Ю.С.Алексеев), күп функциялы неосесимметрик тоташтырыу ҡулайламаһы (А.Ф.Ивах) уйлап табыла. Авиация техник университетында ҡаты яғыулыҡ м‑н эшләүсе ракета двигателдәренең тартыу векторы һәм модуле м‑н идара итеүҙең гидрогазодинамикаһы өлкәһендә эксперименталь һәм теоретик тикшеренеүҙәр башҡарыла (А.М.Русак, З.Ғ.Шәйхетдинов), осоу аппараттары һәм энергия ҡоролмалары двигателе каналдарындағы тауыштан шәберәк йәбешкәк ағымдың тотҡарланыуының Г.д. нигеҙҙәре эшләнә (Э.Ғ.Ғимранов), соплоларҙа, ағымдарҙа һәм көрәксәләр араһындағы каналдарҙа газ ағышын анализлауҙың һанса ысулдары эшләнә (И.А.Кривошеев). Механика институтында Г.д. мәсьәләләрен дифференциаль тигеҙләмәләрҙе төркөмләп анализлау нигеҙендә сығарыуҙың аналитик ысулдары үҫеш ала, Г.д. төркөмләп сығарылыштары һәм ярым моделдәре төҙөлә, уларҙың классификацияһы асыҡлана, тиҙлек ҡыры һыҙыҡлы булған ярым моделдәрҙең тулы классификацияһы үткәрелә, бәрмә тулҡынды йылы үткәреүсе газ б‑са бер фокусҡа йыйыу мәсьәләһе сығарыла, конус рәүешендә әйләнеүсе ағымдар өйрәнелә (С.В.Хәбиров). Р.И.Ниғмәтуллин етәкс. үткәрелгән тикшеренеүҙәр күп фазалы системаларҙың Г.д. проблемаларына арналған. Онтаҡ рәүешендәге һәм ҡыуыҡлы мөхиттәрҙә бәрмә тулҡындар һәм детонация процестары теорияһы үҫеш ала (Н.Ҡ.Вәхитова, В.Ш.Шаһапов, И.Ш.Әхәтов), газ ҡыуыҡсаларын ғәҙәттән тыш ныҡ ҡыҫҡан ваҡытта энергияның бер йүнәлештә тупланыуы проблемаларын тикшереү өсөн Г.д. мәсьәләләрен һанса сығарыу алгоритмдары эшләнә (А.С.Топольников), газдың һәм плазманың торошон тасуирлау өсөн баҫымдың һәм т‑раның төрлө ҡиммәттәрендә уларҙың хәленең киң диапазонлы тигеҙләмәләре төҙөлә (Р.Х.Болотнова), инерт һәм күҙәнәкле мөхиттә газдың яныу һәм детонацияланыу режимдарын формалаштырған ваҡытта фаза-ара тәьҫир итешеүҙең роле билдәләнә (Д.М.Балапанов, С.Ф.Урманчеев).
Әҙәб.: Хабиров С.В. Аналитические методы в газовой динамике. Уфа, 2003.
Ю.С.Алексеев, С.Ф.Урманчеев, С.В.Хәбиров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Республикала 16-29 йәштәрҙәге 6 меңдән ышыу кеше һөнәри белем алыуға йүнәлтелде
2001 йылда 16-29 йәштәрҙәге эшләмәгән йәштәр араһынан республиканың Халыҡ мәшғүллеге хеҙмәте тарафынан бушлай һөнәри белем алыуға яҡынса 6360 кеше йүнәлтелгән.
Улар араһынан – 670 кеше һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусы йәштәр.
Башҡортостандың Халыҡ мәшғүллеге дәүләт хеҙмәте идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, йәштәр бөгөн хеҙмәт баҙарында талап ителгән һөнәрҙәр, мәҫәлән, мәғлүмәти технологиялар менән бәйле һөнәрҙәр буйынса белем алған.


text:
Башҡортостанда үткән яҙғы өмәләрҙә 60 меңдән ашыу тонна суп-сар сығарып түгелде
2013 йылдың яҙында ойошторолған өмәләрҙә йәмғеһе 61 меңдән ашыу тонна ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары сығарып түгелде.
— Республиканың ҡала һәм райондарында әлеге ваҡытта территорияларҙы йәшелләндереү буйынса саралар үтә. Быйыл 311 меңдән ашыу ағас һәм ҡыуаҡ ултыртылды. Миәкә районы йәшелләндереү буйынса лидер булып тора, унда 90 мең үҫенте ултыртылды, — тип хәбәр итте БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.
Өмәләрҙә ҡатнашыусылар менән 754 мең квадрат мет юл, шулай уҡ 136 мең погон метрҙан ашыу ҡойма, бина фасадтары ремонтланды. Республиканың сүп-сарҙан таҙартылған һәм төҙөкләндерелгән террторияһы бөгөнгө көндә 80 проценттан ашыу тәшкил итә. Борай һәм Бәләбәй райондарында экологик өмәләр тамамланды ла инде.


text:
Ял көндәренән һуң Башҡортостанда һыуытасаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 12 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостанда алдағы ял көндәрендә һауа торошо йылы һәм яуым-төшөмһөҙ булырға вәғәҙәләй. 13-сө һәм 14 сентябрҙә һауа температураһы плюс 20-21 градус тәшкил итәсәк, яуым-төшөм көтөлмәй.
Рәсәй Гидрометеорология үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, һыуыҡ төбәккә киләһе аҙнала киләсәк, ул циклондарҙың алмашыуы һәм һыуыҡ атмосмера фронтының үтеүе менән бәйле.
15 сентябрҙә термометр бағанаһы бер нисә билдәгә түбәнәйәсәк, унан һуңғы көндәрҙә ярайһы уҡ һыуытасаҡ.
17 сентябрҙә көндөҙ һауа температураһы 8 градус, төндә минус 4 градус тәшкил итәсәк, урыны менән тупраҡҡа ҡырау төшөүе ихтимал. 17-се һәм 18 сентябрҙә бер аҙ ямғыр яуыуы көтөлә.


text:
Өфөнән Камилла Даянова «Таланттар салюты» халыҡ-ара проекты суперфиналында беренсе урын яуланы
ӨФӨ, 2014 йыл, 22 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Комаров исемендәге Өфө ҡала Балалар ижады һарайы уҡыусыһы Камилла Даянова «Таланттар салюты» халыҡ-ара проекты суперфиналында кесе йәштәр категорияһында «Вокал ижады. Халыҡ вокалы. Соло» номинацияһында беренсе урын яуланы. Ул уға Санкт-Петербургта Йәштәр йортонда уҙған гала-концертта 25 иң яҡшы ҡатнашыусы иҫәбенә инергә мөмкинлек бирҙе.
«Таланттар салюты» проекты 2008 йылда ойошторолған. Проект сиктәрендә уҡыу йылы дауамында Европаның һәм донъяның төрлө ҡалаларында 50-нән ашыу балалар ижады фестивале-конкурсы уҙғарыла. Проекттың һәр фестиваль миҙгеле суперфинал менән тамамлана, унда фестиваль-конкурстарҙың беренсе дәрәжә лауреаттары ғына эләгә. Суперфиналдың бүләк фонды 300 мең һум тәшкил итә.
Ҡатнашыусыларҙың географияһы үҙенең киңлеге менән хайран ҡалдарҙы: гала-концертҡа сығыу мөмкинлегенә Рәсәйҙән, Украинанан, Ҡаҙағстандан, Франциянан, Финляндиянан, Белорусиянан ҡатнашыусылар көс һынашты. 80-дән күберәк ҡаланан һәм торама пункттан 600-ҙән ашыу конкурста ҡатнашыусы сығыш яһаны.
Суперфинал жюриһы составында «На-На» төркөмө солисы Владимир Левкин, дирижер Леонид Корчмар, Римский-Корсаков исемендәге Санкт-Петербург консерваторияһының классик фортепиано кафедраһы мөдире Екатерина Мурина, Мариин театры солисы Татьяна Кравцова, популяр йырсы Степан Ледков.
Гала-концерт ҡатнашыусыларҙың ғәҙәттәгесә «Таланттар салюты» проекты гимнын башҡарыуы менән тамамланды.


text:
Г. В. Моргунов
14 января 2015 йыл | Йәмғиәт
Район тарихында матур эҙ ҡалдырған һәйбәт кеше, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Георгий Васильевич Моргунов 88 йәшендә арабыҙҙан китте.
Үҙе ярған ижад юлы бар
14 января 2015 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Яҡташыбыҙ, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәли Ибраһимов исемендәге премия лауреаты, билдәле композитор Рәмил Мөхәмәтхәй улы Ғимраниға ошо көндәрҙә 60 йәш тула. Юбилейы уңайынан ул үҙенең концерт турын әҙерләне. Тәүгеһе район мәҙәниәт һарайында, һуңынан Стәрлетамаҡ, Өфө ҡалаларында, Ҡырмыҫҡалы ра-йонында һәм, әлбиттә, тыуған ауылы Үзбәктә үтәсәк. Был концерттар уның күп йыллыҡ ижади эшмәкәрлегенә байҡау булып та тора.
Тормош юлдары бер тарих
14 января 2015 йыл | Йәмғиәт
Ябалаҡлап ҡарҙар яуа. Йым-йым килгән ҡар бөртөктәре ағастарға ҡуна һәм хозур күренеш барлыҡҡа килә. Еребеҙҙә Яңы йыл байрамдары. Өйҙәрҙә нурланып байрам биҙәге – шыршылар ултыра.
Сәйәси күҙәтеү
14 января 2015 йыл | Сәйәсәт
Шаяртыуҙың да сиге булаФранцияның баш ҡалаһы Парижда редакцияға ҡораллы һөжүм ойоштороуҙары, Европа Союзының илебеҙ менән мөнәсәбәттәрҙе яйларға ынтылыуы иғтибар үҙәгендә булды.
төрлө тарафтарҙан хәбәрҙәр
14 января 2015 йыл | Яңылыҡтар
Миҙалдар ветерандарҙы көтә"1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 70 йыл” юбилей миҙалы менән наградланырға тейешле кешеләрҙең (Бөйөк Ватан һуғышы, тыл ветерандары, элек хәрби юбилей миҙалдары менән наградланыусылар һәм башҡалар) һәм бүләкләнеүселәр исемлеген асыҡлау өсөн элек мөрәжәғәт итмәүселәрҙең йәшәгән урындары буйынса ауыл биләмәләре хакимиәттәренә мөрәжәғәт итеүҙәрен һорайбыҙ.
Шулай уҡ ауыл биләмәләре башлыҡтарынан күсеп китеүселәр йәки килеүселәр араһынан юбилей миҙалы менән бүләкләнергә тейешлеләрҙең адрестарын асыҡлауҙы һорайбыҙ. Юбилей миҙалына лайыҡлы бер генә кеше лә иғтибарһыҙ ҡалырға тейеш түгел.
Ойоштороу комитеты.


text:
Хөкүмәттән генә көтөргә түгел...
28 марта 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
23 мартта район хакимиә-те бинаһында Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Владимир Александрович Нагорный төҙөлөш, торлаҡ-коммуналь, юл хужалыҡтары мәсьәләләре буйынса граждандарҙы ҡабул итте. Уға был эштә ярҙамсыһы Павел Сафонов, район хакимиәте башлығының төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса урынбаҫары Фуат Кейекбаев, баш архитектор Василий Белов, район хакимиәтенең капиталь төҙөлөш бүлеге начальнигы Ольга Саттарова ярҙам итте.
Вице-премьер ҡабул итеүенә 8 кеше килгәйне. Улар нигеҙҙә төҙөлөшө башланған объекттарҙың сафҡа инеү ваҡыты, авария хәлендәге торлаҡ, яңы биҫтәләрҙе инженер селтәрҙәренә тоташтырыу мәсьәләләрен күтәреп сыҡты. Шулай уҡ ҡаҙанлыҡтарҙы, күперҙәрҙе реконструкциялау проблемаһы менән мөрәжәғәт итеүселәр булды.
Красноусолдан Илдар Абыҙгилдин Йәштәр биҫтәһендә төҙөлә башлаған балалар баҡсаһы ҡасан файҙаланыуға тапшырыласағы хаҡында белеште.
Табын коррекция мәктәп-интернат директоры урынбаҫары Рәмиз Әхмәтшин, мәктәптең яңы бинаһы төҙөлөшө туҡталып ҡалыуына борсолоу белдерҙе, шулай уҡ әлегеһен реконструкциялау мәсьәләһен күтәрҙе. Бында 150-гә яҡын бала бер үк бинала уҡыуын, йәшәүен дә иҫәпкә алғанда тиҙерәк төҙөлөп бөтһә, һәйбәт булыр ине, тине мөрәжәғәт итеүсе. Быйыл
августа файҙаланыуға тапшырыу планлаштырылған был "һаҡаллы төҙөлөш"- бинаны төҙөп бөтөү эшен йәнә киләһе йылға ҡалдырғандар, ҡайтанан проектлау үткәрелгән, барыһы ла аҡсаға бәйләнгәнлеге билдәләп үтелде.
Элекке быяла заводының Коммунистик урамында урынлашҡан иҫкереү сигенә еткән дөйөм ятағында (бөтәһе 7 бүлмә) йәшәүселәрҙән вәкилдәр авария хәлендәге торлаҡтан күсереү проблемаһын хәл итеүҙә ярҙам һораны.
"Тепловодоснабжение” МУП-ы директоры Сергей Афанасьев Красноусолдағы 2-се һәм 6-сы – үҙәк район дауаханаһын, был биҫтәләге шәхси йорттарҙы, балалар баҡсалары, мәктәптәрҙе хеҙмәтләндергән ҡаҙанлыҡтарҙы модернизациялау мәсьәләһендә ярҙам һораны.
Красноусол ауыл биләмәһе башлығы Рәүилә Мөхәмәҙиева яңы биҫтәләрҙә инфраструктура проблемаһына туҡталды.
Бурлы ауыл советы депутаты Рим Биктимеров менән Юлыҡ урта мәктәбе уҡытыусыһы Рәхимйән Юлыҡов (территориаль йәмәғәт советы етәксеһе лә) был ауылдарҙағы күперҙәрҙе капиталь ремонтлау өлгөрөп еткән мәсьәлә булыуын билдәләп үтте. Күперҙәрҙең тәүгеһе муниципаль-ара автомобиль юлында урынлашып, 1972 йылда төҙөлгәндән бирле бер тапҡыр ҙа ремонт күрмәгән, ә һуңғыһы 1982 йылда файҙаланыуға тапшырылған.
Владимир Александрович күтәрелгән һәр бер һорауҙы ентекле тыңланы, аныҡ яуаптар бирҙе, артабан өйрәнеүҙе, хәл итеүҙе талап иткәндәре яҙып алынды. Ул бынан ары коммуналь мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә тулыһынса рес-публика бюджетынан ярҙам көтөргә түгел, ул былай ҙа наҡыҫ, ә урында инвесторҙар эҙләргә кәрәк, бәлки, ярҙам итерлек шәхси эшҡыуарҙар табылыр, үҙегеҙ был хаҡта уйлашығыҙ, беҙ ҙә шөғөлләнербеҙ, тине. Яңы биҫтәләргә газ үткәргестәр һуҙыу буйынса проект әҙерләгән осраҡта ярҙам булырын билдәләп үтте.
Артабан ҡабул итеү тамамланғас, Владимир Нагорный объекттар менән танышты.
Вице-премьер ҡабул итеүенә 8 кеше килгәйне. Улар нигеҙҙә төҙөлөшө башланған объекттарҙың сафҡа инеү ваҡыты, авария хәлендәге торлаҡ, яңы биҫтәләрҙе инженер селтәрҙәренә тоташтырыу мәсьәләләрен күтәреп сыҡты. Шулай уҡ ҡаҙанлыҡтарҙы, күперҙәрҙе реконструкциялау проблемаһы менән мөрәжәғәт итеүселәр булды.
Красноусолдан Илдар Абыҙгилдин Йәштәр биҫтәһендә төҙөлә башлаған балалар баҡсаһы ҡасан файҙаланыуға тапшырыласағы хаҡында белеште.
Табын коррекция мәктәп-интернат директоры урынбаҫары Рәмиз Әхмәтшин, мәктәптең яңы бинаһы төҙөлөшө туҡталып ҡалыуына борсолоу белдерҙе, шулай уҡ әлегеһен реконструкциялау мәсьәләһен күтәрҙе. Бында 150-гә яҡын бала бер үк бинала уҡыуын, йәшәүен дә иҫәпкә алғанда тиҙерәк төҙөлөп бөтһә, һәйбәт булыр ине, тине мөрәжәғәт итеүсе. Быйыл
августа файҙаланыуға тапшырыу планлаштырылған был "һаҡаллы төҙөлөш"- бинаны төҙөп бөтөү эшен йәнә киләһе йылға ҡалдырғандар, ҡайтанан проектлау үткәрелгән, барыһы ла аҡсаға бәйләнгәнлеге билдәләп үтелде.
Элекке быяла заводының Коммунистик урамында урынлашҡан иҫкереү сигенә еткән дөйөм ятағында (бөтәһе 7 бүлмә) йәшәүселәрҙән вәкилдәр авария хәлендәге торлаҡтан күсереү проблемаһын хәл итеүҙә ярҙам һораны.
"Тепловодоснабжение” МУП-ы директоры Сергей Афанасьев Красноусолдағы 2-се һәм 6-сы – үҙәк район дауаханаһын, был биҫтәләге шәхси йорттарҙы, балалар баҡсалары, мәктәптәрҙе хеҙмәтләндергән ҡаҙанлыҡтарҙы модернизациялау мәсьәләһендә ярҙам һораны.
Красноусол ауыл биләмәһе башлығы Рәүилә Мөхәмәҙиева яңы биҫтәләрҙә инфраструктура проблемаһына туҡталды.
Бурлы ауыл советы депутаты Рим Биктимеров менән Юлыҡ урта мәктәбе уҡытыусыһы Рәхимйән Юлыҡов (территориаль йәмәғәт советы етәксеһе лә) был ауылдарҙағы күперҙәрҙе капиталь ремонтлау өлгөрөп еткән мәсьәлә булыуын билдәләп үтте. Күперҙәрҙең тәүгеһе муниципаль-ара автомобиль юлында урынлашып, 1972 йылда төҙөлгәндән бирле бер тапҡыр ҙа ремонт күрмәгән, ә һуңғыһы 1982 йылда файҙаланыуға тапшырылған.
Владимир Александрович күтәрелгән һәр бер һорауҙы ентекле тыңланы, аныҡ яуаптар бирҙе, артабан өйрәнеүҙе, хәл итеүҙе талап иткәндәре яҙып алынды. Ул бынан ары коммуналь мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә тулыһынса рес-публика бюджетынан ярҙам көтөргә түгел, ул былай ҙа наҡыҫ, ә урында инвесторҙар эҙләргә кәрәк, бәлки, ярҙам итерлек шәхси эшҡыуарҙар табылыр, үҙегеҙ был хаҡта уйлашығыҙ, беҙ ҙә шөғөлләнербеҙ, тине. Яңы биҫтәләргә газ үткәргестәр һуҙыу буйынса проект әҙерләгән осраҡта ярҙам булырын билдәләп үтте.
Артабан ҡабул итеү тамамланғас, Владимир Нагорный объекттар менән танышты.
Индира ИШКИНА.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Башҡортостанда тутыҡмай торған беренсе күпер һалынды
Башҡортостанда тутыҡмай торған беренсе күпер һалынды
Балтас районы үҙәге Иҫке Балтас ауылының ике биҫтәһен быяла композит материалдан һалынған яңы күпер тоташтырҙы. Төҙөлөш эштәрен «Рускомпозит» компаниялар төркөмө башҡарған. Яңы күпер асыу тантанаһында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты.
Күперҙең оҙонлоғо – 20 метр, ауырлығы – 10,5 тонна. Ул 26 тонна йөктө күтәрергә һәләтле. Ҡоролма инновацион технологиялар буйынса тулыһынса композит материалдан һалынған, шуға ла тутығыуға бирешмәйәсәк, ныҡлығы ла ышаныслы.
«Рускомпозит» компаниялар төркөмөнөң генераль директоры Тәлғәт Фәтҡуллин белдереүенсә, Европаның байтаҡ илендә ошондай күпер һалалар, ә Рәсәйҙә был – беренсеһе.
Күперҙең оҙонлоғо – 20 метр, ауырлығы – 10,5 тонна. Ул 26 тонна йөктө күтәрергә һәләтле. Ҡоролма инновацион технологиялар буйынса тулыһынса композит материалдан һалынған, шуға ла тутығыуға бирешмәйәсәк, ныҡлығы ла ышаныслы.
«Рускомпозит» компаниялар төркөмөнөң генераль директоры Тәлғәт Фәтҡуллин белдереүенсә, Европаның байтаҡ илендә ошондай күпер һалалар, ә Рәсәйҙә был – беренсеһе.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
- Подробности
- Просмотров: 800
НЕМЕЦТАР (үҙ атамаһы дойче), халыҡ, Германияның төп халҡы. Н. һаны 1989 й. РСФСР‑ҙа — 842 мең, 2002 й. РФ‑та — 597,2 мең, 2010 й. 394,1 мең кеше. БАССР‑ҙа 1989 й. 11 мең Н. йәшәгән, БР‑ҙа 2002 й. — 8,2 мең, 2010 й. — 5,9 мең. БР‑ҙа (2010 й. мәғлүмәттәре б‑са; кеше) Н. айырыуса Өфө (1638), Октябрьский (754), Стәрлетамаҡ (527), Салауат (291), Ишембай (245), Бәләбәй (149), Нефтекама (136) ҡҡ., Дәүләкән ҡ. һәм районында (349), Туймазы ҡ. һәм районында (344), Бәләбәй ҡ. һәм районында (149), Благовар (347), Әлшәй (97), Өфө (96) р‑ндарында тупланып йәшәй. Н. күбеһе урыҫ телен, немец телен, бер өлөшө башҡорт телен, татар телен белә. Диндарҙарҙың төп өлөшө католицизм, бер өлөшө протестантлыҡ динен тота. Башҡортостанда Н. йәшәгән тәүге торамалар 17 б. барлыҡҡа килә һәм уларҙың Өфө гарнизонында (ҡара: Гарнизондар) хеҙмәт итеүенә бәйле була. Өфө губернаһында немец халҡы башлыса Бәләбәй өйәҙендә һәм Өфө өйәҙендә; Ырымбур губернаһында — Ырымбур өйәҙендә йәшәгән. Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре б‑са, Н. һаны 1897 й. Өфө губ. — 1,1 мең кеше, Ырымбур губ. — 5,5 мең; БАССР‑ҙа 1926 й. — 6,5 мең, 1939 й. — 6,3 мең, 1959 й. — 12,8 мең, 1970 й. — 12,1 мең, 1979 й. 11,3 мең кеше тәшкил итә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында БАССР‑ға элекке Волга буйы немецтары АССР‑ынан күсерелгән Н. килеп ултыра. Игенселек төп хужалыҡ тармағы була: бойҙай, арыш, һоло, арпа, тары, ҡарабойҙай, картуф, фасоль һәм борсаҡ, техник культураларҙан етен һәм киндер сәскәндәр. Йәшелсә культураларынан һуған, һарымһаҡ, кәбеҫтә, ҡыяр, кишер үҫтергәндәр, ш. уҡ тәмәке сәскәндәр. Ерҙе һөргәндә заводта эшләнгән күп төрәнле тимер һабан, бер киң тимер төрәнле еңел һуҡа, төрлө типтағы һуҡа ҡулланғандар. Ҡул м‑н сәскәндәр, уңышты ураҡ ярҙамында йыйғандар, етеш ғаиләләрҙә ураҡ урғыс машиналар, көлтә бәйләгестәр булған. Һыйыр малы һәм ваҡ мал, сусҡа, йорт ҡоштары үрсеткәндәр. Ҡортсолоҡ, балыҡсылыҡ һәм һунарсылыҡ м‑н шөғөлләнгәндәр. Мебель яһау, аяҡ һәм өҫ кейеме тегеү, тире һәм күн эшкәртеү, ҡайыш әйберҙәр әҙерләү, тимерселек эше, һыра ҡайнатыу һөнәрҙәре үҫеш алған. Ҡатын‑ҡыҙ бәйләү, сигеү һ.б. эштәр м‑н шөғөлләнгән. Немецтарҙың торамалары (колониялар) өсөн бер һыҙыҡтағы планировка хас булған, ғәҙәттә, ауыл уртаһында мәктәп төҙөгәндәр, уның алдына бәләкәй майҙан эшләгәндәр. Күскенсе Н. өйҙәрҙе далалы райондарҙа балсыҡтан йәки ҡулдан һуғылған саман кирбестән, урманлы райондарҙа бурап төҙөгәндәр. Ҡыйығын ике йәки дүрт яҡлы итеп эшләгәндәр, башлыса һалам, һирәк осраҡта черепица, таҡта, һуңыраҡ тимер м‑н яба башлағандар. Стеналарҙы балсыҡ м‑н һылағандар, эзбизләп ағартҡандар. Интерьер бейек арҡалы киң ағас карауаттан, күтәртеп ҡуйылмалы эскәмйә рәүешендәге дивандан (пел‑знанк), һауыт‑һаба шкафынан торған. Интерьерҙы сигелгән һәм бәйләнгән һөлгөләр, ашъяулыҡтар, шаршауҙар, таҫтамалдар, селтәр ҡаймалы япмалар һ.б. м‑н биҙәгәндәр. Йорт биләмәһендә йәйге аш өйө (икмәк мейесе м‑н бергә) төҙөгәндәр. Мунса, ыҫлыҡ, һарайҙар һәм мал аҙбарҙары бер ҡыйыҡ аҫтында булған. Н. традицион ҡатын‑ҡыҙ кейеме аҡ туҡыма күлдәктән (хемд), алдан уйымлы һәм баулы корсаждан (ляйбхен, мидер), сигеү, һирәгерәк сәйлән, ялтырауыҡтар м‑н биҙәлгән түшелдеректән (брустшмук), жакет йәки кофтанан (кофтхе, хофта), итәктән (рок), алъяпҡыстан (шюрце) торған. Күлдәк өҫтөнән түшелдерек, уның өҫтөнән корсаж, унан һуң билгә етеп торған ҡыҫҡа жакет кейгәндәр. Итәктәр күбеһенсә нәҙек аҡ һәм ҡуйы ҡыҙыл һыҙыҡтар төшкән ҡараһыу күк йәки ҡара төҫтәге етен, киндер, йөн туҡыманан тегелгән. Байрамдарҙа атлас һәм кешмир итәк, батистан, кесейәнән тегелгән, туҡылған һүрәт төшкән ҡупшы, биҙәкле оҙон аҡ алъяпҡыс кейгәндәр. Өҫ кейеме буҫтау йәки драптан тегелгән (геш, геххе, хальбпалето, шванцкофтхе) һырылған мамыҡлы ҡыҫҡа пальтонан (фуфайка) торған. Ҡатын‑ҡыҙҙың традицион баш кейеменә көләпәрә (хаубе), ситса өскөл яулыҡ (хальстух, копфтух) ингән, һалҡын ваҡытта улар өҫтөнән бәйләнгән йылы яулыҡ, шәл ябынғандар. Йәйен һалам эшләпә (штроххут) кейгәндәр. Ҡатын‑ҡыҙ аяғына баулы, үксәһеҙ тәпәш күн башмаҡтар (нидриге шуэ) һәм туфли кейгән. Н. традицион ирҙәр кейеме күлдәк (хемд, хемп; иҙеүе тура йәки диагональ уйымлы, яғаһыҙ) һәм ыштандан (хозен) торған, күлдәк өҫтөнән ҡыҫҡа йәки оҙон жилет (весте), пинжәк (беншак, пидшак, рок) йәки кафтан, галстук (хальстух) йөрөткәндәр. Кейемде ҡара төҫтәге киндер, кизе‑мамыҡ йәки йөн туҡыманан теккәндәр. Ҡышын һырылған ҡыҫҡа буҫтау тун (пельце), оҙон толоп, һырылған йылы мамыҡлы ҡыҫҡа пальто (хальбпалето) кейгәндәр. Ирҙәрҙең баш кейеме фуражканан (картус), фетрҙан тегелгән тар һәм киң тирәсле һалам эшләпәләрҙән торған. Йылдың һалҡын ваҡытында буҫтау бүрек, кейеҙҙән (филлькаппе, филльхут), тиренән ҡолаҡсын (каппе мит флигель, филгелькаппе) һәм ҡайтармалы бүрек (шафпельцкаппе) кейгәндәр. Хәллерәк Н. аҡ тиренән тегелгән бүрек (вайсе пудделькапп) йөрөткән. Көндәлек аяҡ кейеменә күн башмаҡ (поршни), күн табанлы бәйләнгән туфли (хаусшуэ) ингән. Ҡышын ҡатын‑ҡыҙ һәм ирҙәр быйма (филльштифель) һәм ҡыҫҡа кейеҙ аяҡ кейеме (филльшуэ) кейгән. Н. төп аҙығын игенселек (иген, йәшелсә‑емештәр) һәм малсылыҡ продукттары тәшкил иткән. Икмәк бешереү өсөн ҡомалаҡтан әсетке әҙерләгәндәр. Рацион күберәк картуф, шалҡан һәм уларҙан әҙерләнгән төрлө ашамлыҡтар, арыш һәм бойҙай икмәге, ҡамыр аштары (һалма, сумар һ.б.), бутҡанан торған. Иттән колбаса һәм нәҙек колбасалар эшләгәндәр. Ҡышҡылыҡҡа тоҙланған кәбеҫтә әҙерләгәндәр, сусҡа майы, ит, балыҡ ыҫлағандар. Башлыса ҡаймаҡлы кофе, сәй, минераль һыу эскәндәр, иҫерткес эсемлектәрҙән һыра булған. Традицион аштары — һалмалы (нудль) йәки сумарлы һурпа, сумарлы щи, кәбеҫтәгә төрөп бешерелгән ит, эремсекле билмәндәр. Байрамдарҙа быҡтырылған кәбеҫтә м‑н сусҡа йәки ҡаҙ, бешкән бот ите, котлет, ҡойҡа, колбаса һ.б. әҙерләгәндәр, кишер м‑н сырниктар, йөҙөмлө йәки сәтләүекле пудинг, запеканкалар, төрлө эслек һалынған бәлеш (кухен), рулет (штрудель), печенье, перәник, торттар бешергәндәр, конфитюр һ.б. эшләгәндәр. Колониялар м‑н туранан‑тура округ һәм ауыл приказдары идара иткән. Һәр бер колонияның колонистары йәмғиәтте тәшкил иткән, йәмғиәттә һәр хужалыҡ вәкилдәренән торған халыҡ йыйылышы төҙөлгән. 19 б. тиклем Н. ғаилә мөнәсәбәттәрендә яҡын туғандарҙың бер нисә быуынынан торған күп балалы ҙур ғаиләләр ҡороу һаҡланған. Ғаилә башлығы булып атай йәки иң өлкән ир кеше һаналған. Туған булыуҙан тыш, ҙур ғаилә ағзалары бергә йәшәү һәм уртаҡ хужалыҡ алып барыу м‑н бәйле булғандар. 19 б. аҙ. алып Н. бәләкәй патриархаль ғаилә ҡороу өҫтөнлөк алған. Ҡайһы бер осраҡта ғаиләлә йәштәр үҙ торлаҡтарын булдырғансы, йәрәшеү м‑н туй араһында бер нисә йыл үтеп киткән; крәҫтиән ғаиләләрендә вариҫ һаналған улдың өйләнеүе ш. уҡ мөлкәт бүлешеү арҡаһында тотҡарланып торған. Н. ижт. тормошо өсөн төрлө ферейндар (уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙар, яҡташлыҡ төркөмдәре һ.б.) хас булған. Н. традицион байрамдарына Уңыш байрамы, Раштыуа, Яңы йыл, Пасха ингән. Уңыш байрамы, ғәҙәттә, окт. аҙағы — нояб. башында үткәрелгән. Был көндө сиркәү йәки ғибәҙәт ҡылыу йорто яңы уңыштың иң яҡшы емештәре, иң һуңғы урылған көлтәнең бойҙай башаҡтарынан эшләнгән таждар м‑н биҙәлгән. Н. айырыуса сағыу йолалары яусылау, йәрәшеү, туй алды кисе (польтерабенд), төп туй тантанаһы м‑н бәйле. Традицион туй 2—3 көн дауам иткән. Халыҡтың ауыҙ‑тел ижадында ҡыҫҡа комик хикәйәләр (шванки), әкиәттәр, сагалар күберәк, халыҡ бейеүҙәре һәм йырҙары бик популяр булған. Туй йолаһы йырҙары һәм бейеүҙәре киң таралған. Йырҙар үҫеп килгән быуынды тәрбиәләү сараларының береһе булараҡ мөһим урын тотҡан. Н. традицион музыка ҡоралдарына гармоника, фисгармония, скрипка, кларнет, гитара һ.б. инә. Башҡортостан терр‑яһында тәүге немец мәктәбе асылыу Рәсәйҙә тау сәнәғәте үҫеше м‑н бәйле. 1811 й. Ырымбур губ. Троицк өйәҙендә Златоуст ҡорал фабрикаһында эшләүсе Германиянан саҡырылған немец оҫталары өсөн мәктәп асылған. 1900 й. Ырымбур губ. колонистарҙың 17 башланғыс мәктәбе иҫәпләнгән. 1908 й. Өфө губ. Ҡаҙанғол улусының Дәүләкән а. үҙәк немец училищеһы (центральшуле) асылған. 1897 й. Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре б‑са, Өфө губ. Н. араһында яҡынса 1080 кеше (ш. иҫ. яҡынса 120 кеше юғары башланғыс белемле), Ырымбур губ. — яҡынса 5450 кеше (яҡынса 190) грамоталы һаналған. БАССР барлыҡҡа килгәндән һуң респ. терр‑яһында 1926 й. яҡынса 4 мең грамоталы Н. иҫәпләнгән. 1926/27 уҡыу йылында Өфө кантонында — 4, Бәләбәй кантонында 1 1‑се баҫҡыс немец мәктәбе эшләгән. 20 б. 80‑се йй. аҙ. алып СССР‑ҙа немец теле туған тел булараҡ уҡытылған мәктәптәр асыла башлай. 1996/97 уҡыу йылында БР‑ҙа шундай — 3, 2004—05 йй. 4 мәктәп эшләгән. Хәҙерге ваҡытта немец теле туған тел булараҡ Өфө ҡ. 86‑сы гимназияһында, Благовар р‑ны Пришиб һәм Таң аа., Алексеевка, Яңы Никольский, Викторовка аа. башланғыс мәктәптәрендә уҡытыла. Рәсәй Н. этник яҡтан тергеҙеүгә булышлыҡ итеү өсөн 1989 й. БР немецтарының “Видергебурт” ижт.-сәйәси һәм мәҙәни‑ағартыу союзы, 1998 й. Пришиб а. “Алексеевский” немец тарихи‑мәҙәни үҙәге, 2005 й. алып Өфөлә “Башҡортостан—Германия” йәмғиәте, “Фолькскланг ” фольклор ансамбле эшләп килә.
Әҙәб.: К у з е е в Р.Г., Б а б е н к о В.Я. Немцы в Башкирии //Этнические и этнографические группы в СССР и их роль в современных этнокультурных процессах. Уфа, 1989; Г р и г о р ь е в Д.В. Немцы Башкортостана в конце XIX—XX вв. Уфа, 2002; М у х а м е т з я н о - в а Р.М. Немецкие национальные школы в Башкирии на рубеже XIX—XX века //Археография Южного Урала: материалы IV Межрегион. науч.‑практ. конф. Уфа, 2004.
Тәрж. М.В.Хәкимова
Илл.: Немецтарҙың традицион ҡатын-ҡыҙ кейеме. БР‑ҙың “Видергебурт” немецтар союзы музейы (Благовар р‑ны Пришиб а., 1996)


text:
Ямалетдинов Шаһый Ямалетдин улы
Ямалетдинов Шаһый Ямалетдин улы (20 апрель 1914 — 28 май 1968) — Бөйөк Ватан һәм cовет-япон һуғыштарында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1946).
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1914 йылда Ырымбур губернаһы Үрге Урал өйәҙе Шығай ауылында[1] тыуған.
Батырлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1942 йылдан башлап Көньяҡ-Көнбайыш һәм 2-се Украина фронттарында хеҙмәт итә.
Советтар Союзы Геройы исеме 1946 йылдың 15 майында бирелә.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Алтын Йондоҙ» миҙалы (15.05.1946)[2]
- Ленин ордены (15.05.1946)
- «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (04.09.1945)[3]
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белоретта бюст ҡуйылған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Хәҙерге Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы.
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
- ↑ Бүләкләү ҡағыҙы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Славные сыны Башкирии (очерки о Героях Советского Союза, полных кавалерах ордена Славы) — Уфа: Башкнигоиздат, 1965—1985. — Т. в 5 кн..
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ямалетдинов Шаһый Ямалетдин улы. «Герои страны» сайты.
- Ямалетдинов Шаһый Ямалетдин улы // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8.
- Республика хәрби дан музейы: Ямалетдинов Шагий Ямалетдинович
- И. Канафин. Мин тере ҡалдым һәм еңеп сыҡтым // Урал : гәзит.
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Белорет районында тыуғандар
- 20 апрелдә тыуғандар
- 1914 йылда тыуғандар
- 28 майҙа вафат булғандар
- 1968 йылда вафат булғандар
- Белорет районында вафат булғандар
- СССР сержанттары һәм старшиналары
- Советтар Союзы Геройҙары
- Ленин ордены кавалерҙары
- «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
- Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар
- Бөйөк Ватан һуғышы танкистары
- Совет-япон һуғышында ҡатнашыусылар
- Советтар Союзы Геройҙары (Башҡортостан)
- Советтар Союзы Геройҙары:Белорет районы
- Башҡорттарҙан Советтар Союзы Геройҙары
- Башҡортостан уҡытыусылары


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов 2018 йылда республиканың район һәм ҡалаларында «Һабантуй» халыҡ байрамын уҙғарыу тураһында Указға ҡул ҡуйҙы. Тейешле документ 17 майҙа Башҡортостандың рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған.
Документҡа ярашлы, республикала тәүге һабан байрамы 26 майҙа Стәрлетамаҡта һәм Ҡырмыҫҡалы районында ойошторола.
2 июндә һабантуйҙы Әлшәй, Архангел, Ауырғазы, Благовар, Бүздәк, Бөрйән, Дәүләкән, Дүртөйлө, Ейәнсура, Йылайыр, Көйөргәҙе, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Туймазы, Өфө, Учалы, Федоровка, Хәйбулла райондарында һәм Ағиҙелдә йәшәүселәр билдәләй.
10 июндә һабантуй Әбйәлил, Асҡын, Баймаҡ, Баҡалы, Бәләбәй, Балаҡатай, Белорет, Бишбүләк, Бөрө, Благовещен, Борай, Ғафури, Йәрмәкәй, Илеш, Ишембай, Ҡалтасы, Ҡыйғы, Краснокама, Кушнаренко, Миәкә, Нуриман, Стәрлебаш, Тәтешле, Саҡмағош, Шаран, Яңауыл райондарында һәм Күмертауҙа уҙа.
12 июндә «Һабантуй» халыҡ байрамы Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә була.
16 июндә һабан байрамын Дыуан, Ҡариҙел, Күгәрсен, Мәсетле, Мишкә, Салауат һәм Шишмә райондары халҡы билдәләй.
30 июндә һабантуй Салауатта, шулай уҡ Балтас районында ойошторола. .
7 июлдә һабантуйҙы Башҡортостандың Иглин районы халҡы билдәләй.
http://www.bashinform.ru/news/1159400-rustem-khamitov-utverdil-grafik-pr...


text:
...Бүлексә етәксеһе Урал Яҡшыбаев беҙҙе юл буйындағы ҙур ғына болонда ҡаршыланы.
– Ирек Миңлевәли улы, быйыл Рәсәй почтаһы түңәрәк датаны билдәләй. Байрамығыҙ менән ихлас ҡотлайбыҙ!
–Ысынлап та, Рәсәй почтаһы көнө ил Президенты Указы менән теүәл егерме йыл элек – 1994 йылда – булдырылды.
Шул осорҙан алып почта хеҙмәткәрҙәре йыл һайын июлдең һәр икенсе йәкшәмбеһендә һөнәри байрамын билдәләй.
Республикабыҙҙың төньяғында урынлашҡан Тәтешле районында ла был файҙалы эсемлекте бары тик Крупская исемендәге хужалыҡта ғына етештерәләр.
Республика ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Азат Йыһаншин, ярышта ҡатнашыусыларҙы тәбрикләп, уның тиккә генә тап ошо хужалыҡта үткәрелмәүен билдәләне.


text:
- Подробности
- Просмотров: 353
ҠАТЫ ЯҒЫУЛЫҠ, янған ваҡытта ҙур күләмдә йылылыҡ бүлеп сығарыусы, энергия сығанағы сифатында ҡулланылыусы янар углеродлы матдә. Сығышы б‑са тәбиғи (нигеҙҙә, каустобиолиттар — органик сығышлы файҙалы ҡаҙылмалар; ш. уҡ үҙағас, үҫемлек ҡалдыҡтары — һалам, ҡабыҡ һ.б. инә) һәм яһалма (тәбиғи яғыулыҡтарҙы эшкәртеп алынған — кокс, торфококс, термоантрацит, ағас күмере, саң рәүешендәге яғыулыҡ) төрҙәргә бүләләр. Каустобиолиттар сапропелиттарға (ябай төҙөлөшлө организм ҡалдыҡтарының кире ҡайтыу‑тарҡалыу продукттары — сапропель) һәм гумолиттарға (ҡатмарлы төҙөлөшлө үҫемлектәрҙең окисландырылып тарҡалыу продукттары; гуммиттар — торф, антрацит, һоро күмер, таш күмер, янар һәүерташтар һәм ябай төҙөлөшлө үҫемлектәр элементтарынан барлыҡҡа килгән липтобиолиттар) бүленә. Химик составы: углерод, водород һәм көкөртлө, азотлы, кислородлы, металлы берләшмәләр ҡушылмалары. Ҡ.я. эшкәртеп (ер аҫтында һәм газогенераторҙарҙа газға әйләндереү, күмерҙе гидрогенизациялау, кокслаштырыу, үҙағас пиролизлау, үҫемлек материалдарын гидролизлау һ.б.) активлаштырылған күмер, кокс, синтетик шыйыҡ яғыулыҡ, 300‑ҙән ашыу төрлө химик берләшмә (бензол, метан, метил спирты һ.б.) алалар. Янғанда йылылыҡ биреүсәнлек, ҡыҙыулыҡ сығарыу, механик ныҡлыҡ, онталыу һәләте, гранулометрик составлы булыу хас. Төрлө яғыулыҡ төрҙәренең эффективлығын сағыштырыу, йылылыҡ энергияһы ҡоролмаларын һәм уларҙы дөйөм иҫәпләү өсөн яныу йылылығы 29,3 МДж/кг булған шартлы яғыулыҡ төшөнсәһе ҡулланыла. Ҡ.я. сифатын (химик составын үҙгәртмәйенсә) брикетлау, байыҡтырыу, саң әҙерләү юлдары м‑н күтәрәләр. Ҡайһы ваҡыт ракета һәм ядро яғыулығын Ҡ.я. тип йөрөтәләр. Башҡортостанда таш күмер, янар һәүерташ ятҡылыҡтары табылған, һоро күмер, торф сығарыла.
Химик продукция етештереү өсөн үҙағас пиролизын 1918 й. алып Өфө губ. Әшә урман‑химия заводында, 1946 й. Әмзә урман комбинатында ҡулланалар. 50‑се йй. аҙ. 18‑се комб‑тта (ҡара: “Газпром нефтехим Салават”) синтетик шыйыҡ яғыулыҡ етештереү б‑са завод төҙөлә.
Ф.Х.Ҡудашева
Тәрж. Г.Ю.Ғатауллина


text:
Һабан
Һабан — ер һөрә торған ауыл хужалығы ҡоралы. Ер һөрөү өсөн һабанды баштараҡ кешеләр үҙҙәре тартҡан, һүңыраҡ үгеҙ, ат егеп башҡарғандар. Хәҙерге ваҡытта иҡтисади үҫешкән илдәрҙә ерҙе трактор һөрә.
Ер һөрөүҙең беренсе маҡсаты — ерҙең өҫкө ҡатламан әйләндереү. Ер һөрөү сүп үләндәрен кәметә, тупраҡты йомшаҡ һәм уңдырышлы итә, сәсеү эшен еңелләштерә.
Ауыл хужалығы яңы барлыҡҡа килгән осорҙа ерҙе тәпке менән йомшартҡандар. Мәҫәлән, Нил буйында яҙғы ташҡын йыл да уңдырышлы тупраҡ алып килгән. Игенселек өсөн нәҡ ошо өҫкө ҡатламдағы үңдырышлы тупраҡ файҙаланылған. Уңдырышһыҙ төбәктәрҙә аҫҡы ҡатламдағы тупраҡты өҫкә күтәреү кәрәклеге килеп тыуған, һәм нәҡ шуның өсөн һабан ҡулланғандар.
Вавилон һәм Боронғо Мысырҙағы б.э.т. 2 меңенсе йылғы рәсемдәр һаҡланған. Ҡытайҙа һабан б.э.т 1 мең йыллыҡта билдәле булған.
1730 йылда Джозеф Фольямбе (Joseph Foljambe) эшләгән «Роттердам һабаны» беренсе коммерция маҡсатында эшләнгән һабан тип иҫәпләнә.
Башҡорттарҙа ер эшкәртеү ҡоралдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Руденко С. И.«Башҡорттар: тарихи-этнографик очерктар» тигән хеҙмәтендә түбәндәге ер эшкәртеү ҡоралдарын атап үткән[1]. Иң йыш ҡулланған ҡоралдарҙан ябай ағас һуҡаны атап була. Был ҡорал башлыса парға һөрөлгән баҫыуҙарҙа һәм йәшелсә баҡсаларында ҡулланылған.
XIX быуатҡа тиклем киң ҡулланышта ағас һабан була. Һабандың ал яғы тәгәрмәсле, ғәҙәттә дүрт — алты ат егелгән була. Ике кешенең береһе — һабанды тота, икенсеһе — аттарҙы ҡыуалай. Ағас һабан ике өлөштән тора: һабан баш һәм уҡтау.
XX быуат башында бер төрәнле һабан (плуг) ябай һабанды ҡулланыштан ҡыҫырыҡлап сығара. Был һабандар төрлө размерлы, төрлө маркалы була. Ике- өс, хатта дүрт ат егеп ерҙе һөргәндәр.
Киң ҡулланылған 25 −30 тимер тешле ағас тырманы атап булыр ине.Был тырма бик ҙур булған: оҙонлоғо 1, 4, яҫылығы −1, 2 метр.
Игенде ураҡ менән урғандар. Уңдырышһыҙ йылдарҙа һолоны салғы менән сапҡандар.
Хәлле башҡорттарҙа бесән сапҡыс машиналар, ат тырмаһы, урғыс машиналары барлыҡҡа килә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Анучин Д. Н. Плуг, происхождение // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Каталог тракторов, сельскохозяйственных, землеройных и мелиоративных машин, транспортных средств, машин и оборудования для механизации животноводческих ферм, М., 1972.
- Клюсс Г. А. Плуг, землеобработное орудие // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Сельскохозяйственная техника. Каталог, 3 изд., М., 1967;
- ↑ Руденко, С.И. Башкиры: историко-этнографические очерки Текст. / С.И. Руденко. Перепеч. с изд. 1955 г. (М.; Л.) с изм. и доп. - Уфа: Китап, 2006.


text: 3 йомортҡа, 1 сәй ҡалағы тоҙ һәм шәкәрҙе бергә ҡушып туғығыҙ. Әҙер массаға 200 миллилитр һөт ҡойоғоҙ, әҙерәк аш һеркәһендә һүндерелгән сода өҫтәгеҙ һәм ҡуйы ҡаймаҡ кеүек масса килеп сыҡҡансы он һалып йәнә бутағыҙ. Уға 300 миллилитр йылымыс һөт өҫтәгеҙ. Ҡамырығыҙ шыйыҡ ҡына килеп сығырға тейеш. Ә ҡоймағығыҙ селтәрле булһын тиһәгеҙ, тағы ла ярты стакан ҡайнар һыу ҡушығыҙ. 3 ҡалаҡ көнбағыш майы һалып бутағас, 15 – 20 минутҡа йылы урынға ҡуйып тороғоҙ. Шунан ҡыҙыу табаны майлап, йоҡа ғына итеп ҡоймағығыҙҙы ҡоя башларға ла мөмкин.


text:
БАЛАН ҠАҒЫ
Просмотров 273
- "Аҡбуҙат"та баҫылған:10-2015
-
- Рубрика:Тәмлекәс, Мин "5" ҡуйҙым, Минең ғаиләм
- Исеме:БАЛАН ҠАҒЫ
-
- Автор:Гөлнур ШӘРИПОВА
-
- Район:
-
- Ауыл:
-
- Рәссам:Майя ЗЫЯИ
-
Бөгөн дә Гөлбикә апай туғайҙан бер силәк балланып бешкән, татлы, ҡыҙыл баланды тиреп өйгә алып ҡайтты. Уны һалҡын һыуҙа сайҡатып, суйынға һалып, ҡыҙарып ятҡан ҡуҙҙарҙы усаҡҡа тартып, балан быҡтырҙы. Уңған хужабикә иләк аша үткәреп, баланды һөйәгенән айырҙы ла, таҡтаға һалып, йоҡа ғына итеп йәйеп, ҡаҡ ҡойҙо. Мейестең иң башына киптерергә ултыртты. Өй эсендәге тәмле еҫ урамдан уйнап ингән ҡыҙҙары Гөлсинәнең танауын ҡытыҡланы. Мөғжизә утрауын әйләнеп сыҡҡандан һуң, тәмле еҫ мейес башына мендерҙе. Шул тиклем үҙенә тартып торған ҡаҡты, башта бәләкәй бармаҡтары, унан тел осо менән тәмләп ҡарарға булды.
Их, ниндәй тәмле! Телеңде йоторлоҡ. Апаһының мейес башына йыш менеп-төшөп йөрөүе ҡурсаҡтары менән уйнап ултырған бәләкәй Гөлнәзирәне һағайтты. Апаһы төшкән арала, ул да менеп ялап ҡараны.
Ҡыҙҙарҙың эше көйләнде, ҡаҡ та яланып бөттө. Гөлбикә апай бер көндө, йәйгән ҡағы иҫенә төшөп, кипкәндер инде, алырға ваҡыт еткәндер, тип таҡтаны алһа, үҙ күҙҙәренә үҙе ышанманы.
— Был ниндәй хәл, атаһы? Әллә бесәй ялаған инде?
Быны тыңлап ултырған ғаилә башлығы таҡтаны алып ҡарап:
— Ниндәй бесәй булһын инде, ҡаҡ өҫтөндә бәләкәй тел эҙе лә бар, ҙурҙыҡы ла, — тигәс, ҡаҡты ялаусыларҙың бит алмалары ҡыҙара:
— Әсәй! Беҙ бит, ҡаҡ йоҡарһа, тиҙерәк кибер тип тырыштыҡ!
Гөлнур ШӘРИПОВА.
Мәләүез ҡалаһы.


text:
Еңеү байрағын ҡуйыусы
Просмотров 585
- "Аҡбуҙат"та баҫылған:05-2014
-
- Рубрика:Еңеү көнө, Арҙаҡлы шәхестәр
- Исеме:Еңеү байрағын ҡуйыусы
-
- Автор:Фәрит ВАХИТОВ
-
- Район:
-
- Ауыл:
-
- Рәссам:
-
Генерал бер төркөм һалдаттарҙы саҡырып ала. ”Кем рейхстагҡа Еңеү байрағы ҡуйырға батырсылыҡ итә, алға!” — тип әйтә.
Сафтан сығыусылар араһында Ғәзи Заһитов та була.
Бына улар биш кеше. Ғәзи ҡыҙыл туҡыманы күкрәге тирәләй ураған. Һәр береһе автомат, граната һәм бысаҡ менән ҡоралланған. Төн уртаһында Берлиндың үҙәгендәге рейхстагҡа юл тоталар. Дошман һәр тарафтан ут сәсә, беҙҙекеләр ваҡыт-ваҡыт снарядтар ата. Әммә Ғәзи Заһитов яуҙаштары менән туҡтауһыҙ алға бара. Улар – артиллерия разведчигы, шуға ярашлы, үҙебеҙҙекеләргә сәпкә атыу өсөн төҙәтмә бирә торалар. Ут һыҙығына яҡын булғанлыҡтан, снаряд ҡайҙа төшкәнлеген үҙ күҙҙәре менән күрә. Шулай итеп, көсөргәнешле яуҙарҙа гитлерсыларҙың өңөнә — Берлинға барып етәләр.
Алда рейхстаг. Бына сираттағы артиллерия уты, дер һелкетеп, немец һалдаттарына баш күтәреү мөмкинлеге бирмәй. Ошо мәлдә Заһитов иптәштәре менән дәррәү атакаға сыға, ҡаршылыҡтарҙы уңышлы үтеп, рейхстагтың ҡалын ишеген бүрәнә менән һуғып емерә. Ә немецтар эстән дә, тыштан да ут тота. Әсе төтөн тын юлдарын томалауға ҡарамаҫтан, беҙҙекеләр дөм ҡараңғы ҡаттарға күтәрелә. Рейхстагтың түбәһенә менеп Ҡыҙыл байраҡты эләләр. Быны Ғәзи Заһитов үҙ ҡулы менән ҡаҙай.
Мишкә районы Янағош ауылы егете. Һуғышта беренсе көндән ҡатнаша. Был батырлығы өсөн уларға орден бирелә.
Йылдар уҙғас ҡына яҡташыбыҙ һәм уның иптәштәренең беренселеге өҫкә сығарыла.


text:
Ыңғай күрһәткестәр өҫтөнлөк итә
05 апреля 2014 йыл | Йәмғиәт
2014 йылдың I кварталында район ЗАГС бүлеге тарафынан 366 гражданлыҡ хәле акты теркәлде, юридик әһәмиәттәге 527 эш башҡарылды.
Районыбыҙҙа ошо осорҙа 51 ғаилә (уҙған йылдың ошо осоронда – 45) барлыҡҡа килһә, 28 никах тарҡалды (былтыр 34 булған). Уларҙың 24-е – суд ҡарары, 4-һе үҙ-ара килешеү буйынса.
Районыбыҙҙа ошо осорҙа 51 ғаилә (уҙған йылдың ошо осоронда – 45) барлыҡҡа килһә, 28 никах тарҡалды (былтыр 34 булған). Уларҙың 24-е – суд ҡарары, 4-һе үҙ-ара килешеү буйынса.
Депутат ярҙам итте
05 апреля 2014 йыл | Шылтырат!
("Урамдарыбыҙ ҡараңғы, юлдары үткеһеҙ”, "Табын”, 1 март, N 24-25)
"Нимә борсой? Шылтырат!” рубрикаһында Красноусолдың Крупская урамында йәшәүселәр үҙ округтарынан ауыл Советы депутаты Ф.Р.Вахитовҡа мөрәжәғәт итеп, ярҙам һорағайны.
"Нимә борсой? Шылтырат!” рубрикаһында Красноусолдың Крупская урамында йәшәүселәр үҙ округтарынан ауыл Советы депутаты Ф.Р.Вахитовҡа мөрәжәғәт итеп, ярҙам һорағайны.
Эҙләнеү эштәре лайыҡлы баһаланды
05 апреля 2014 йыл | Мәғариф
28 мартта Өфө ҡала округы Орджоникидзе районының 62-се муниципаль дөйөм белем биреү лицейында БР мәктәп уҡыусылары Бәләкәй фәндәр академияһы сиктәрендә эҙләнеү эштәре конкурсы үтте. Унда беҙҙең райондың 3 уҡыусыһы ла саҡырылды һәм барыһы ла үҙ эштәрен лайыҡлы яҡлап, еңеү менән ҡайтты.
Ауыр йөк машиналары хәрәкәте сикләнә
05 апреля 2014 йыл | Урындағы үҙидара
Муниципаль район хакимиәте 2014 йылдың
1 апреленән 30 апреленә тиклем күсәренә баҫым билдәләнгәндән артыҡ булған транспорт сараларына урындағы әһәмиәтле юлдар буйлап йөрөүҙе ваҡытлыса сикләү тураһында ҡарар ҡабул итте.
1 апреленән 30 апреленә тиклем күсәренә баҫым билдәләнгәндән артыҡ булған транспорт сараларына урындағы әһәмиәтле юлдар буйлап йөрөүҙе ваҡытлыса сикләү тураһында ҡарар ҡабул итте.
ҺӘР АУЫЛДЫҢ ҮҘ ЙӨҘӨ БАР
05 апреля 2014 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Республикала иғлан ителгән Мәҙәниәт йылының матур саралары районда әүҙем дауам итә. Шуларҙың береһе – күптән түгел район мәҙәниәт һарайында тәүгеһенән күрһәтмә бренд-сара рәүешендә үтте.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Йыл һайын 19 апрелдә донъяның күпселек илдәрендә матур яҙ байрамы – Умырзая көнө билдәләнә. Уның тарихы 1984 йылда Англияла башлана. Умырзая йәки галантус – амариллис ғаиләһенән күп йыллыҡ үләндәр төрө. Уға 19 төр һәм тәбиғи сығышлы ике гибрид ҡарай. Элекке СССР биләмәһендә 12 төрө үҫә. Үҫемлектәргә юҡҡа сығыу хәүефе янай. Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабында киң япраҡлы, тар япраҡлы, кавказ, Лагодех, Борткевич һәм Воронов умырзаялары бар. Умырзая көнө кешеләрҙе был сәскәләрҙе йыймаҫҡа һәм һатып алмаҫҡа инандырыу өсөн ойошторолған. Рәсәй Федерацияһы Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы кодексының 8.35 статьяһы менән һирәк осрай торған хайуандарға йәки үҫемлектәргә зыян килтергән өсөн граждандар өсөн – 2,5-5 мең һум, вазифалы кешеләр өсөн – 15-20 мең һәм юридик шәхестәр өсөн 500 мең һумдан 1 миллионғаса яуаплылыҡ билдәләнгән. Үҫемлектәрҙе һәм уларҙың өлөштәрен йыйыу, һатып алыу, һатыу, өҙөү, һаҡлау, ташыу, ҡарау һәм ебәреү буйынса эштәр закон тарафынан юҡ итеүгә тиңләштерелгән.


text:
Стәрлетамаҡтағы 1-се мәктәптә булған ғәҙәттән тыш хәл уйланырға мәжбүр итә. Коррекцион синыфта уҡыған 15 йәшлек үҫмер кабинетҡа бысаҡ һәм бензин һалынған һауыт тотоп килә, уҡытыусыға, бер ҡыҙға сәнсә, үҙен яралай, компьютерға ут төртә. Бер ҡыҙ ҡурҡышынан тәҙрәнән һикерә. Әйткәндәй, һуңғы арала ғына Рәсәйҙең 5 – 6 мәктәбендә ошоға оҡшаш ваҡиға булған. Кем ғәйепле бында? Тағы …
Continue reading ‘Стәрлетамаҡ мәктәбендәге тетрәндергес хәл’ »
Белмәү насар түгел, белергә теләмәү насар, тиҙәр бит. Шуға күрә лә һеҙгә бөгөн киң тарала башлаған бер аламалыҡ тураһында аңлатып үткем килә. Мин балалар һәм үҫмерҙәр менән тығыҙ эшләйем. Инде нисә йыл дәүерендә үҙебеҙҙең йәмғиәтебеҙҙең бәләкәс, әммә тулы хоҡуҡлы граждандарына ҡанун тарафынан нимә яҡшы, нимә насар икәнен төшөндөрөргә тырышам. Эйе, ҡануни йәмғиәттә йәшәгәс, һеҙҙең хоҡуҡтарығыҙҙан …
Continue reading ‘Үсекләгән өсөн дә яза бар’ »
Минең өләсәйҙәре, олатайҙары менән кәрт һуҡҡан ҡыҙҙарҙы, малайҙарҙы күргәнем бар. Үҙебеҙ ҙә бәләкәй саҡта уйнай торғайныҡ. Быны ҡомарлы тип әйтеп буламы? Юҡтыр. Бары тик еңеү, отолоп ҡалмаҫ өсөн генә тырышаһың бит. Хәтерҙең дә яҡшы булыуы кәрәк әле: кемдең ниндәй кәртте нимә менән япҡанын иҫтә тотоп ултырырға тура килә бит. Ә бына аҡсаға уйнаһаң инде, ябай …
Continue reading ‘Ҡомарлы уйындар тыйыла’ »
Һуңғы йылдарҙа эскелектең өлкәндәр араһында ныҡ таралыуы, улай ғына ла түгел, балалар һәм үҫмерҙәр алкоголизмы тигән төшөнсә барлыҡҡа килеүе бик аяныслы хәл. 15 – 16 йәшлектәрҙең республикала был хроник ауырыу буйынса иҫәптә тороуы ҡот осҡос бит. Кем ғәйепле һуң бында?
Хоҡуҡи дәүләттә йәшәйбеҙ, тиһәләр ҙә, суд, юриспруденция, конституция, кодекс кеүек төшөнсәләр бик аңлайышһыҙ кеүек тойола һәм беҙгә уларҙың ҡағылышы ла юҡ һымаҡ. Күптәр һәр бер аҙымыбыҙ, ҡылған эшебеҙ – бөтә тормошобоҙ ниндәйҙер ҡанундар менән тәртиптә тотолғанын аңлап етмәй. Мәҫәлән, кеше урам буйлап китеп барғанда ла, хоҡуҡ күҙлегенән йәйәүле булып тора һәм ул светофорҙың ҡыҙыл төҫө …
Continue reading ‘Ҡанун бөтәһе өсөн дә бер’ »
«Өфө ҡалаһының йәмәғәт хәүефһеҙлеге үҙәге» 2012 йылда ойошторола. 2016 йылда уның тәжрибәһе Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығы коллегияһында алдынғы тип табыла һәм илдең бүтән төбәктәрендә лә ошондай үҙәктәр асырға тәҡдим ителә. Өфөнөң һәр районында йәмәғәт хәүефһеҙлеге үҙәгенең бүлектәре бар. Уларҙың эше менән яҡынданыраҡ танышырға тип, беҙ Орджоникидзе районы буйынса балиғ булмағандарҙың хоҡуҡ боҙоуын иҫкәртеү бүлеге …
Continue reading ‘Инспекторҙар менән үткән бер көн’ »
«Башинформ»да интернетта балаларҙың хәүефһеҙлеге мәсьәләләренә арналған матбуғат кәңәшмәһе үтте. Унда Башҡортостан Республикаһы буйынса Бала хоҡуҡтары вәкиле Милана Скоробогатова, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың мәғариф, мәҙәниәт һәм йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты рәйесе Эльвира Айытҡолова һәм «Касперский лабораторияһы»ның балалар интернет хәүефһеҙлеге буйынса эксперты Константин Игнатьев ҡатнашты.
Тағы бер уҡыу йылы тамамлана. Алда – һағынып көтөп алған иң оҙон каникул! Әммә ул күңелле һәм бәлә-ҡазаһыҙ үтһен өсөн хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәргә кәрәк. Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында үткән ата-әсәләр йыйылышының бер өлөшө лә ошо темаға арналды. Унда Киров районы эске эштәр бүлегенән балиғ булмағандар эштәре буйынса өлкән инспектор, полиция майоры Светлана Хәлит …
Continue reading ‘Киләсәгеңә кәртә ҡуйма!’ »
Баш ҡаланың яңы райондарының береһенән китеп барам. Ҡаршыма 2 – 3 малай осраны. Кәүҙәләренә ҡарағанда башланғыс синыфтарҙа уҡыйҙарҙыр. Улар магазин янында торалар ине. Мин яҡынайыу менән береһе: – Ғәфү итегеҙ, әҙерәк ваҡ аҡсағыҙ юҡмы? – тип һораны. – Миңә Сипайловоға ҡайтырға кәрәк, юлға етмәй.
Һуңғы арала атай-әсәйҙәргә WhatsАpp аша тағы ла наркотиклы һағыҙ тураһында хәбәр таралды. Өфө, Ҡазан ҡалаларында билдәһеҙ кешеләр мәктәп янына килеп, уҡыусылар үҙҙәре генә ҡалған мәлде һағалап тороп, ниндәйҙер тәмлекәс тәҡдим итәләр икән. Ул башҡаларынан айырылмай, матур, ылыҡтырғыс ҡағыҙға төрөлгән, әммә эсендә – наркотик һәм ул бер тапҡырҙан бәйлелек булдыра, тип яҙалар. Утһыҙ төтөн сыҡмай, тиҙәр, …
Continue reading ‘Ят кешенән әйбер алма’ »


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Яңы йылға бүләкле булдылар
Яңы йылға бүләкле булдылар
«Аҙна һайын – бүләк!» конкурсында был аҙнала бүләктәрҙе мул итеп өләшергә булдыҡ. Лото уйынында Ейәнсура районының Иҙәш ауылынан Нәфисә ҠЫУАНДЫҠОВА, Баймаҡ районының Бикеш ауылынан С. ИШМЫРҘИНА, Илеш районынан И. ХӘМИТОВА – салат һауыттары, Бөрйән районының Тимер ауылынан Фирүзә ТИМЕРОВА – фарфор сәйнүк, Күгәрсен районының Исем ауылынан Земфира СОЛТАНГӘРӘЕВА – сәғәт, Белорет районының Сермән ауылынан С. СИРАЖЕТДИНОВ, Баймаҡ районының Билал ауылынан Данил АБДУЛЛИН – плед, Әбйәлил районының Ишҡол мәктәбе уҡыусыһы Азамат ҠАҘЫРОВ термос отто.
Еңеүселәргә призды алыу өсөн паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре кәрәк. Үҙегеҙ килеп ала алмаған осраҡта, редакцияға балаларығыҙҙы йәки таныштарығыҙҙы ебәрергә мөмкин.
Бәйге декабрь аҙағына тиклем дауам итә. Гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияғыҙҙың күсермәһен ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан ҡиммәтле бүләктәргә лә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Фото:
Шамил Вахитов: «Ҡоролоҡ шарттарында мал аҙығы базаһына баҫым яһау мотлаҡ»
Фото:
Республиканың өс районында Башгидромет синоптиктары ҡоролоҡ күҙәтелеүен раҫланы. Вегетация осоронда Туймазы, Йылайыр, Хәйбулла райондарында 30 көндән ашыу ямғыр яуманы. Быны Аҡъяр, Туймазы һәм Йылайырҙа урынлашҡан метеостанциялар дәлилләй. Тәбиғәттең ошо хәүефле күренеше менән бәйле БР Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары, ауыл хужалығы министры Шамил Вахитов Хөкүмәттең киңәйтелгән ултырышында муниципаль район хакимиәте башлыҡтарына тәҡдимдәрен еткерҙе.
Ҡоролоҡ шарттарында еткелекле мал аҙығы базаһын булдырыуға махсус иғтибар бирергә кәрәк. Сенаж кеүек һутлы мал аҙығын һалыуға баҫым яһарға. Бесән сабыуға төшөү ваҡытын һуҙырға ярамай. Был бигерәк тә ҡуҙаҡлы үләндәргә ҡағыла. Шул ваҡытта икенсе сабыуҙа юғарыраҡ уңыш алыуға өмөт бар. Был хәлдә рапс, тары кеүек йәйге мал аҙығы үләндәрен сәсеү өсөн ҡара пар ерҙәрен ҡулланырға мөмкин. Агротехник сроктар буйынса уларҙы 15 июнгә тиклем сәсергә ярай.
Шамил Вахитов етәрлек мал аҙығы базаһын булдырып, мал иҫәбен кәметмәү өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләргә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Республиканың күп кенә районында дым етешмәүе күҙәтелә. Ямғырҙар үткән төньяҡ-көнсығыш райондарҙа хәлдәр сағыштырмаса яҡшыраҡ.Яҡын арала хәл-ваҡиғаларҙың яҡшы яҡҡа үҙгәреүе бар. Башгидрометтың баш синоптигы Анна Казаева әйтеүенсә, эҫе ҡоро һауа торошо ике-өс көн торасаҡ. Циклон үтеү сәбәпле, 28-29 майҙа Башҡортостанда көндәрҙең һалҡынайтыуы һәм бер аҙ ямғыр яуыуы көтөлә. Яуым-төшөмдәр бар республикала күҙәтеләсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов «Өфө–Аэропорт» юлында үткәрелгән ремонт эштәренән ҡәнәғәт ҡалды
«Өфө–Аэропорт» юлы ике йүнәлештә лә алты һыҙатлы буласаҡ. Был хаҡта 10 октябрҙә, ремонт эштәренән һуң республика трассаһын ҡабул итеп, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
— Юлдың тар булыуы күренеп тора, ҡалаға ингән ерҙә лә, унан сыҡҡан урында ла машиналар һәр саҡ тығылышып тора, — тине Президент. – Ағиҙел аша үткән күперҙән алып Дим юл үткәргесе, М-5 трассаһына тиклемге юл участкаһын киңәйтеү зарур.
Рөстәм Хәмитов ҡала етәкселеге алдына юлды киңәйтеү проектын яҡын арала әҙерләү бурысын ҡуйҙы.
— Хәҙер проектлау эштәрен башлау, тикшеренеүҙәр үткәреү, ерҙең торошон ҡарау талап ителә. Әгәр был ерҙе законһыҙ рәүештә тартып алыу осраҡтары булһа, уны муниципаль йәки республика милкенә ҡайтарырға кәрәк. Аҡса, ваҡыт, Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы саммитына өлгөрөү-өлгөрмәү йәһәтенән эште самаларға кәрәк, — тине республика башлығы.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, башҡа объекттар әлеге юлды реконструкциялауға ярашлы проектланырға тейеш. Әгәр ҙә был эш, йәғни трассаны киңәйтеү, бер нисә йылға һуҙыла икән, алдағы ваҡытта эшләнәсәк башҡа эштәр ҙә бар. Өфө хакимиәтенең Коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү идаралығы начальнигы Владимир Чернов һүҙҙәренсә, киләһе йылда дүрт ер өҫтө үткәүеле, шулай уҡ Чесноковка ауылы эргәһендә юл үткәргесе төҙөлә башлаясаҡ. Бынан тыш Ағиҙел аша үткән күперҙәр яҡтыртыласаҡ.
— Был территория алдағы биш йылға ғына түгел, ә 20-30 йылға иҫәптә ентекле уйланылған булырға тейеш. Беҙгә килгән ҡунаҡтарҙы ҡабул итеү, шулай уҡ ҡаланы үҫтереү йәһәтенән дә беҙҙең өсөн был магистраль йүнәлеш булып тора. Проекттар заманса һәм оҙаҡ йылдарға иҫәптә әҙерләнгән булырға тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент һәм юл хеҙмәткәрҙәре алдына юлдарҙы «тиҙ, арзан һәм сифатлы» төҙөү бурысын ҡуйҙы.
— Дөйөм алғанда, бындай ҙур проекттарҙы ябайлаштырыу тенденцияһынан арына алыуыбыҙ, быйыл юлды яңыртыуҙа, уға капиталь ремонт үткәреүҙә етдилек күрһәтеүебеҙ менән ҡәнәғәтмен. Һөҙөмтәлә сифатлы продуктҡа эйә булдыҡ, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов юлды ҡабул иткәндән һуң Республика йортонда үткән кәңәшмәлә. — Әммә уның ни тиклем сифатлы булыуын ике-өс йылдан һуң ғына күрербеҙ. Быйыл капиталь ремонт үткәреүҙә ҡулланылған технологиялар дөрөҫ һайланғандыр, тип ышанам. Йыл һайын юлдарҙы «ямап» торорға тура килмәҫ, тип уйлайым, — тине Президент, кәңәшмәгә йомғаҡ яһап.


text:
Республика инвалидтары өсөн Ағиҙел, Кама һәм Волга йылғалары буйлап круиз ойоштороласаҡ
18 майҙа 18.00 сәғәттә Дуҫлыҡ монументы янындағы пристандән «Башҡортостан» теплоходы ете көнлөк круизға сыға. Башҡортостандың төрлө ҡала һәм райондарынан 100-ҙән ашыу инвалид өсөн Ағиҙел, Кама һәм Волга йылғалары буйлап ҡыҙыҡлы сәйәхәт ойоштороласаҡ. Улар Ульяновск, Ҡазан ҡалаларының иҫтәлекле урындары менән танышасаҡ, урындағы инвалидтар ойошмалары вәкилдәре менән осрашасаҡ, шағирҙар, яҙыусылар менән аралашасаҡ. Сәйәхәт ҡылыусылар өсөн спорт һәм күңел асыу программаһы ла ҡаралған.
Круизды, хәйриә сараһы булараҡ, Рәсәй инвалидтар спорт союзының финанс ярҙамы менән Бөтә Рәсәй инвалидтар йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе ойоштора.


text:
Төбәктә йәш урман 10,5 мең гектарҙа ултыртыласаҡ
Был яҙ Башҡортостанда 10,5 мең гектарҙа урмандарҙы тергеҙеү эштәрен башҡарыу планлаштырыла, тип хәбәр итә республика Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте. Шул уҡ ваҡытта өҫтөнлөк ылыҫлы ағастарға бирелә.
— Бөгөнгә йәш урман ултыртыу эше дөйөм алғанда республика буйынса 1086 гектар майҙанда тамамланған. Урман участкаларын ҡуртымға алыусылар 257 гектар ултыртҡан, — тип һөйләне БР Урман хужалығы министрлығының урмандарҙы тергеҙеү бүлеге начальнигы Марат Кәбиров.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр Башҡортостан Республикаһында 10,6 мең гектар урман тергеҙелде, ул ҡырҡылған урман майҙанына тап килә. Рәсәй Урман хужалығы Башҡортостандың был йүнәлештә планды арттырып үтәгән төбәктәр иҫәбендә тороуын билдәләне. Урман ултыртыу майҙандары буйынса республика Волга буйы федераль округында беренсе урынды биләй.


text:
Рәсәй Хөкүмәте «Башнефт»тең директорҙар советына кандидаттар тәҡдим итте
ӨФӨ, 2015 йыл, 10 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Шишәмбе көндө Рәсәй Хөкүмәте «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советына кандидаттар исемлеген баҫтырып сығарҙы.
РФ Хөкүмәте күрһәтмәһенә ярашлы, нефть компанияһының директорҙар советына ун кандидатура тәҡдим ителә. Рәсәй Федерацияһы вәкилдәре сифатында Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Рөстәм Мәрҙәнов, Башҡортостан Республикаһының ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры Евгений Гурьев, Росимущество идаралығы етәксеһе Виталий Сергейчук, Рәсәй Федерацияһы энергетика министрының беренсе урынбаҫары Алексей Текслер, «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте президенты, идаралыҡ рәйесе Леонид Корсик, «Рәсәй геология йәмғиәте» йәмәғәт ойошмаһы президенты Виктор Орлов, «СоюзНефтеГаз» дәүләт-ара нефть компанияһы ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы рәйесе Юрий Шафраник күрһәтелгән. Ирекле директорҙарға кандидаттар — KAZ Minerals PLС компанияһының директорҙар советы ағзаһы Чарльз Ватсон, IG Seismic Services PLC директорҙар советы ағзаһы Морис Дижоль һәм Considine Solutions Pty Ltd компанияһы директоры Энтони Консидайн.
Ревизия комиссияһына индереү өсөн кандидаттар ҙа тәҡдим ителгән.
«Башнефт»тең директорҙар советын һәм ревизия комиссияһын яңынан һайлау йыйылышы 11 мартта уҙа.
«Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте акцияларының 84 проценты — Рәсәй Федерацияһыныҡы.


text:
Өфөлә ете вице-мэр ҡаласаҡ Фото: Олег Яровиков
Өфөлә ете вице-мэр ҡаласаҡ
Өфөлә ете вице-мэр ҡаласаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
Өфө ҡала Советы ҡала мэрияһының структураһын үҙгәртеү хаҡында ҡарар ҡабул итте. Был турала ҡала Советының 42-се ултырышында билдәле булды.
Ҡала мэрияһы структураһындағы үҙгәрештәр — Өфө хакимиәте башлығының өс урынбаҫары вазифаларын ҡыҫҡартыу көн тәртибендәге төп һорауҙарҙың береһе булды. Оптималләштереүҙән һуң ун вице-мэр урынына етәү генә ҡаласаҡ. Яңы концепцияға ярашлы, ҡала мэрияһының Ер ресурстары, Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре идаралыҡтарын берләштереү күҙаллана. Бынан тыш, Транспорт һәм элемтә идаралығы барлыҡҡа киләсәк.
Өфө ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко һүҙҙәренсә, яңы структура ҡала хужалығы менән идара итеүҙең һөҙөмтәлелеген күтәреү һәм сығымдарҙы оптималләштереү маҡсатында булдырылған. Үҙгәрештәр муниципаль хеҙмәткәрҙәрҙең штатын арттырыуҙы күҙ уңында тотмай.


text:
Былтыр төбәктән 50 меңдән ашыу кеше күсеп киткән Фото: Олег Яровиков
Былтыр төбәктән 50 меңдән ашыу кеше күсеп киткән
Былтыр төбәктән 50 меңдән ашыу кеше күсеп киткән Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанстат мәғлүмәттәре буйынса, 2015 йылдың ғинуарынан декабргә тиклем төбәктән ситкә китеүселәрҙең һаны 56,9 мең кеше тәшкил иткән. 51 мең кеше элекке йәшәгән урынын республикаға алмаштырған. 100 меңдән ашыуы иһә республика эсендә күсенгән. Миграция ағымы күләме 309,4 мең осраҡ тәшкил иткән.
Һөҙөмтәлә төбәктә халыҡтың миграция иҫәбенә кәмеүе 5927 кеше тәшкил иткән. 2014 йылдағы ошо уҡ осорҙа — 4441 кеше.
Алдан хәбәр ителгәнсә, ошо йылдың 1 ғинуарына республика халҡының һаны яҡынса 4 071 181 кеше тәшкил иткән. Былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда 806 кешегә кәмегән (0,2 процентҡа).


text:
просмотров: 1
Мин халҡымдың сәскә күңеленән,
Бал ҡортондай ынйы йыямын.
Йыямын да – йәнле ынйыларҙан
Хуш еҫле бер кәрәҙ ҡоямын.
Рәми Ғарипов
Гимназиябыҙҙың 3А синыфында Ғаилә йылына арнап атай- әсәйҙәр менән берлектә, шау –гөр килеп шиғыр байрамы үтте. Башҡортостандың халыҡ шағиры, С.Юлаев исемендәге премия лауреаты Рәми Ғарипов шиғырҙарын һөйләүҙә уҡыусылар ғына түгел, атай – әсәйҙәр ҙә бик теләп ҡатнашты . А.Р.Мортаева, Г.А.Ҡорбанғолова, Г.Ф.Нурмөхәмәтова, С.Ф.Ғәлимуллин һөйләгән шиғырҙарҙы барыһы ла тын ҡалып ихлас тыңланы. Э.Ә.Бәхтигәрәева, С.Х.Фазлыева, А.Х.Абдуллина, Г.М.Ҡолтаева, Гөлдәр һәм Руслан Латыповтар ятлаған шиғырҙарҙы телефон аша тыңлау уҡыусыларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Регина һәм Тимур Халфиндар, А.С. Шәйхисламов әҙерләгән видеояҙмаларҙы барыһы ла кинәнеп ҡараны. Һәр уҡыусының сәхнәгә сығып ҙур тулҡынланыу менән Рәми Ғариповтың шиғырҙарын төрлө телдә башҡарыуы барыһының да күңелендә ғорурланыу тойғоһо уятты. Карина Бәхтигәрәева үҙе ижад иткән ,,Минең ғаиләм” шиғыры менән сығыш яһауы сараға матур төҫ өҫтәне. Байрам Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғәриповтың “Туған тел” шиғыры флешмобы менән тамамланды. Ата – әсәләр менән берлектә үткән шиғыр байрамы балалар күңелендә телебеҙгә ҡарата оло һөйөү булып иҫтә ҡалыр тип ышанабыҙ.
Мостай Кәрим исемендәге 158 – се башҡорт гимназияһың 3А синыфы етәксеһе Р.Х.Зәйнуллина
VN:F [1.9.22_1171]


text:
Халыҡ-ара олимпия комитеты
Халыҡ-ара олимпия комитеты ( рус. Международный олимпийский комитет, ҡыҫҡ. МОК, франц. Comité international olympique, ингл. International Olympic Committee) — Олимпия уйындарын тергеҙеү һәм олимпия хәрәкәтен пропагандалау өсөн ойошторолған халыҡ-ара ойошма. Комитеттың штаб-фатиры Лозаннала (Швейцария) урынлашҡан.
Халыҡ-ара олимпия комитеты 1894 йылдың 23 июнендә Парижда барон Пьер де Кубертен башланғысы менән ойошторола. Грек Деметриус Викелас Халыҡ-ара олимпия комитетының беренсе президенты була[1].
Йыл һайын 23 июндә Халыҡ-ара Олимпия көнө билдәләнә.
Йөкмәткеһе
- 1 Халыҡ-ара олимпия комитетының бурыстары
- 2 Халыҡ-ара олимпия комитетын финанслау
- 3 Халыҡ-ара олимпия комитетында ҡарарҙар ҡабул итеү барышы
- 4 Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзалары
- 5 Халыҡ-ара олимпия комитетының башҡарма комитеты
- 6 Халыҡ-ара олимпия комитеты комиссиялары, комитеттары һәм структуралары
- 7 Халыҡ-ара олимпия комитеты президенттары
- 8 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 9 Иҫкәрмәләр
- 10 Һылтанмалар
Халыҡ-ара олимпия комитетының бурыстары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара олимпия комитеты, Олимпия хартияһына ярашлы, олимпия хәрәкәтенә һәм Олимпия уйындарының үҫешенә етәкселек итә. Халыҡ-ара олимпия комитеты спортты үҫтереүҙе, спорт ярыштары үткәреүҙе дәртләндерә, Олимпия уйындарының даими үтеп тороуын тәьмин итә.
Халыҡ-ара олимпия комитеты Олимпия уйындарына бөтә хоҡуҡтарға эйә. Шул уҡ ваҡытта Олимпия уйындарын үткәреү буйынса эшмәкәрлекте Халыҡ-ара олимпия комитеты түгел, ә уйындар үтә торған илдә булдырылған Ойоштороу комитеты атҡара.
Халыҡ-ара олимпия комитетын финанслау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара олимпия комитеты һәр төрлө шәхси сығанаҡтарҙан финанслана. Средстволарҙың күп өлөшө телевизион компанияларҙан һәм бағыусыларҙан килә. Ошо партнерҙар арҡаһында Халыҡ-ара олимпия комитеты Олимпия уйындарын үткәреүгә, милли олимпия комитеттарының һәм халыҡ-ара спорт делегацияларының эшмәкәрлегенә тос ҡына ярҙам күрһәтә ала.
2010 йыл башына ҡарата Халыҡ-ара олимпия комитеты Олимпия уйындарын трансляциялауға хоҡуҡтарҙы һатыуҙан (бөтә күләмдең 53 проценты), бағыусыларҙан (34 процент), билеттар һатыуҙан (11 процент) һәм лицензиялар биреүҙән (2 процент) килем ала. Халыҡ-ара олимпия комитетының кереме 2008 йылда $2,4 млрд тәшкил итә.
Халыҡ-ара олимпия комитетында ҡарарҙар ҡабул итеү барышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара олимпия комитеты вәкәләттәре уның органдары тарафынан атҡарыла, был органдар:
- Сессия (йылына 1 тапҡыр үткәрелә)
- Халыҡ-ара олимпия комитетының башҡарма комитеты
- Президент.
Сессия Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаларының дөйөм йыйылышы рәүешендә үткәрелә. Сессия — Халыҡ-ара олимпия комитетының юғары органы, уның ҡарарҙары ҡайтанан ҡаралмай.
Халыҡ-ара олимпия комитетының сираттан тыш сессияһы Президент тарафынан йә Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаларының кәм тигәндә өстән бер өлөшөнөң яҙма талабы буйынса үткәрелә ала.
Сессия түбәндәге вәкәләттәргә эйә:
- Олимпия хартияһына төҙәтеүҙәр тәҡдим итеү һәм индереү
- Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаларын, почетлы президентты, почетлы ағзаларҙы һәм Почет ағзаларын һайлау
- Президентты, вице-президентты һәм Халыҡ-ара олимпия комитеты Башҡарма комитетының башҡа ағзаларын һайлау
- Олимпия уйындарын ойоштороусы ҡаланы һайлау
- Халыҡ-ара олимпия комитетының йыллыҡ отчетын һәм бюджетын раҫлау.
Сессияла Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаларының яртыһы плюс бер тауыш кәрәкле кворумды булдыра. Сессияның ҡарарҙары тауыштарҙың ябай күпселеге менән ҡабул ителә; ләкин Олимпизмдың нигеҙ принциптарына, Олимпия хартияһының ҡағиҙәләренә йәки Олимпия хартияһына ингән башҡа положениеларға үҙгәрештәр индереү өсөн тауыштарҙың өстән ике өлөшө кәрәк. Халыҡ-ара олимпия комитетының һәр ағзаһы бер тауышҡа эйә. Тауыштарҙы һанағанда тауыш биреүҙән тотҡарланып тороусыларҙың тауышы, шулай уҡ буш йә боҙолған бюллетендәр иҫәпкә алынмай. Ышаныс ҡағыҙы буйынса тауыш биреү рөхсәт ителмәй. Йәшерен тауыш биреү был Олимпия хартияһында ҡаралған осраҡтарҙа, йә рәйестең ҡарары буйынса, йә Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаларының сессияла ҡатнашҡан ағзаларының кәм тигәндә сирегенең үтенесе буйынса үткәрелә. Тауыштар һаны тигеҙ булғанда хәл иткес ҡарарҙы рәйес сығара.
Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара олимпия комитетында физик шәхестәр ағза булып тора, уларҙың һаны 115-тән артмай, шуларҙың 70-е ниндәй ҙә булһа вазифа йә эшмәкәрлеккә бәйле түгел, 15 ағза — ғәмәлдәге спортсы, 15 ағза — халыҡ-ара спорт федерациялары йә уларҙың ассоциациялары вәкиле, тағы 15 ағза милли олимпия комитеттарының йә уларҙың ассоциацияларының вәкиле булып тора. Оҙаҡ ваҡыт Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзалары итеп гел ирҙәр һайлана, ҡатын-ҡыҙҙар Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаһы итеп тәүге тапҡыр тик 1981 йылда ғына һайлана[2].
Милли олимпия комитеттары Халыҡ-ара олимпия комитеты таныуы нигеҙендә эш итә.
2016 йыл башына ҡарата Халыҡ-ара олимпия комитеты тарафынан танылған 206 милли олимпия комитеты бар.
Уларҙың 193-ө Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы ағзаһы булған дәүләттәрҙеке, ә тағы 13-ө (Америка Самоаһы, Аруба, Бермуд утрауҙары, Британия Виргин утрауҙары, Виргин Утрауҙары (АҠШ), Гонконг, Гуам, Кайман утрауҙары, Кук утрауҙары, Фәләстин Дәүләте, Пуэрто-Рико, Косово Республикаһы, Ҡытай Тайбэйы) төрлө статуслы территорияларҙан вәкиллекте тормошҡа ашыра.
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы тарафынан танылған бөтә дәүләттәрҙең милли олимпия комитеттары Халыҡ-ара олимпия комитеты тарафынан да танылған. Милли олимпия комитеттарының һәр береһе үҙ ҡитғаһындағы континенталь олимпия ассоциацияһына буйһона:
- Африка — ANOCA (ингл. Association of National Olympic Committees of AfricaAssociation of National Olympic Committees of Africa — Африка милли олимпия комитеттары ассоциацияһы)
- Америка — PASO (ингл. Pan American Sports OrganisationPan American Sports Organisation — Панамерика спорт ойошмаһы)
- Азия — OCA (ингл. Olympic Council of AsiaOlympic Council of Asia — Азия олимпия советы)
- Европа — EOC (ингл. European Olympic CommitteesEuropean Olympic Committees — Европа олимпия комитеттары)
- Океания — ONOC (ингл. Oceania National Olympic CommitteesOceania National Olympic Committees — Океанияның милли олимпия комитеттары)
Халыҡ-ара олимпия комитетының башҡарма комитеты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара олимпия комитеты комиссиялары, комитеттары һәм структуралары [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2015 йылдың 23 июненә ҡарата
Халыҡ-ара олимпия комитеты президенттары [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара олимпия комитетының бөтә президенттары, Брендедждан башҡалары, европалы була.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Олимпия уйындары
- Йәйге Олимпия уйындары
- Ҡышҡы Олимпия уйындары
- Паралимпия уйындары
- Бөтә донъя допингҡа ҡаршы агентлыҡ (ВАДА)
- Спорт арбитраж суды
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Александр Губский. «Учтен каждый доллар», — Жак Рогге, президент Международного олимпийского комитета // Ведомости, 03.02.2010, 18 (2536)
- ↑ FACTSHEET THE OLYMPIC MOVEMENT (инг.). olympic.org (октябрь 2013). — «In 1981, Pirjo Häggman and Flor Isava Fonseca were the first women to be elected as IOC members.» 5 октябрь 2014 тикшерелгән.(инг.). olympic.org (октябрь 2013). — «In 1981, Pirjo Häggman and Flor Isava Fonseca were the first women to be elected as IOC members.» 5 октябрь 2014 тикшерелгән.
- ↑ Ранее — Комиссия по взаимоотношениям
- ↑ Ранее — Комиссия по культуре и олимпийскому образованию
- ↑ Ранее — Комиссия по номинациям
- ↑ Ранее — Юридическая комиссия и комиссия «Спорт и право»
- ↑ Ранее — Медицинская комиссия
- ↑ Ранее — часть комиссии по культуре и олимпийскому образованию
- ↑ Ранее — Комиссия по международным отношениям
- ↑ Ранее — Комиссия «Спорт для всех»
- ↑ Ранее — комиссия «Спорт и окружающая среда»
- ↑ Ранее — комиссия «Женщины и спорт»
- ↑ Томас Бах стал новым президентом Международного олимпийского комитета.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт Международного олимпийского комитета (инг.)(инг.) (фр.)(фр.)
- МОК на сайте olympic-history.ru


text:
Рөстәм Хәмитов: «Башҡорт теле республикабыҙҙа өйрәнеләсәк» Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Башҡорт теле республикабыҙҙа өйрәнеләсәк»
Рөстәм Хәмитов: «Башҡорт теле республикабыҙҙа өйрәнеләсәк» Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 14 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфөләге Конгресс-холда Мәғариф буйынса республика август кәңәшмәһендә башҡорт телен өйрәнеү мәсьәләһе күтәрелде. Башҡорт теле республикала өйрәнеләсәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов.
«Киләһе нәмәгә иғтибар итәһем килә. Беҙгә башҡорт телен уҡытыу сифатын яҡшыртырға кәрәк. Бер кемгә лә сер түгел, ҡала мәктәптәрен тамамлаусылар йыш ҡына, уҡып бөтөп, башҡорт телендә һөйләшергә лә, яҙырға ла белмәй. Ябай һөйләмдәр ҙә төҙөй, башҡорт телендә ябай ғына үтенестәр менән дә мөрәжәғәт итә алмай, был шулай, — тине республика Башлығы . — Һис шикһеҙ, методиканы яңынан ҡарарға кәрәк, икенселәй башҡорт телен өйрәнеүгә килеп булмай. Көсләп грамматика, яҙыу нигеҙҙәренә өйрәтергә кәрәкмәй, әммә башҡорт теле туған теле булмағандарға башҡорт теленең нигеҙҙәре кәрәк».
Бер үк ваҡытта ата-әсәләр йәмәғәтселеге менән эш алып барыу зарур.
«Беҙ Башҡортостанда йәшәйбеҙ, шуға әгәр мәктәптәрҙә вариант йәһәтенән аҙнаһына бер тапҡыр башҡорт теле дәүләт теле булараҡ уҡытылһа, бынан бер ниндәй ҙә насарлыҡ юҡ, тик яҡшы ғына буласаҡ. Балалар тел мөхитенә йәлеп ителәсәк, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Эйе, закондар бар, беҙ уларҙы, федераль дәүләт мәғариф стандарттарын үтәргә тейеш. Бер үк ваҡытта аңлайбыҙ, беҙҙә 29 процент башҡорт халҡының бар. Татар халҡы – 25 процент, 100 меңдән ашыу сыуаш, мари йәшәй. Туған телдәрҙә һәм туған телгә уҡытыу өсөн шарттар булдырырға тейешбеҙ. Ошо бөтә мөмкинлектәр ҙә бөгөн беҙҙә бар. Республикала туған телдәр өйрәнеләсәк. Бөгөн закон талаптарына ярашлы яңыртыу, үҙгәртеү процестарына тыныс ҡына, аңлы рәүештә, бәхәсһеҙ барырға тейешбеҙ».
Башҡортостан Башлығының һүҙҙәренсә, баланың, ата-әсәнең был осраҡта башҡорт теленә өйрәнеү теләге булмаһа, икенсе фән буйынса белем биреү өсөн шарттар булдырыласаҡ.
«Ата-әсәләр йәмәғәтселегенә мөрәжәғәт итәм: башҡорт теленә ярҙам кәрәк. Башҡорт теленең дәүләт статусы, башҡорт теленә уҡытыу бурысы – ул үҙ ваҡытында башҡорт теленә ярҙам булды. Ул юҡҡа сығып барҙы. Кешеләр телебеҙҙә тик ғаиләләрендә, һаҡсыл ғына һөйләште. Шуға ошо һорауға, әйҙәгеҙ, аңлы рәүештә ҡарайыҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Башлығы . — Белем биреү стандарттарының талаптарын үтәйәсәкбеҙ. Беҙ уларҙы үтәргә тейеш. Әммә белем биреү стандарттары сиктәрендә туған телдәрҙе өйрәнеү мөмкинлеге бар. Башҡорт теленең киләсәге бар тип ышанам, хәүеф сигендә булһа ла. Башҡа туған телдәр ҙә яҡшы перспективаға эйә. «Конституция тарафынан Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының хоҡуҡтары яҡланған», тип әйтелгән. Бөгөн беҙ уйлап, тыныс ҡына, арттырыуҙарһыҙ дөрөҫ ҡарар табырға тейеш. Беҙ уны табасаҡбыҙ».


text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 14(2011) » Страница 4
Өс һөйләм менән
Новости / Башҡортостан // 22-02-2011, 09:35
Өфөлә демография мәсьәләләренә арналған «түңәрәк өҫтәл» үтте. Сара БР Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Йәштәр йәмәғәт палатаһы тарафынан ойошторолдо. Бында дәүләттең ғаилә институты ролен күтәреү, әсәлек һәм балалыҡты яҡлау буйынса стратегик пландар, хәҙерге демография сәйәсәтенең хоҡуҡи аспекттары, урындағы үҙидара органдарының, йәмәғәт берекмәләренең роле тикшерелде....
Армия тормош мәктәбе булып ҡаламы?
Махсус бит // 22-02-2011, 09:32
23 февраль – Ватанды һаҡлаусылар көнө. Байрам уңайынан илебеҙ һағында тороусы ир-егеттәргә ҡарата иғтибар, ихтирам бигерәк тә арта. Сөнки заман үҙгәрә торор, ә армия йәмғиәтебеҙҙең айырғыһыҙ өлөшө булып, ә һауалағы зәңгәрлекте, еребеҙҙәге тыныслыҡты һаҡлаусылар, тыуған тупрағы өсөн ҡорбан булғандар хаҡындағы иҫтәлек мәңге йөрәктәребеҙҙә уйылып ҡалыр.
Хәрби хеҙмәт бөгөнгө көндә яуаплылыҡ, мотлаҡ күренеш кеүек хис-тойғолар, уйҙар тыуҙырамы 18 йәшен тултырған егеттә?...
Хәрби хеҙмәт бөгөнгө көндә яуаплылыҡ, мотлаҡ күренеш кеүек хис-тойғолар, уйҙар тыуҙырамы 18 йәшен тултырған егеттә?...
Яҡташ һалдаттар онотолмай
Махсус бит // 22-02-2011, 09:31
Кисә республикала «Башҡортостан йәштәре – яҡташ хәрбиҙәргә» тигән акция башланды. Ул 30 апрелгәсә дауам итәсәк һәм үҫеп килгән быуында илһөйәрлек тәрбиәләүгә йүнәлтелгән. Акция барышында йыйылған аҡса, посылка һәм бүләктәр Башҡортостандан сыҡҡан хәрбиҙәргә, Рәсәй Ҡораллы Көстәрендә әрме хеҙмәтен үтәүсе егеттәргә ебәреләсәк....
Баҫыу эштәренә әҙерлек ҡыҙа
Новости / Башҡортостан // 22-02-2011, 09:30
Башҡортостандың бөтә райондарында ла миҙгелле ауыл хужалығы эштәрен үткәреү буйынса штабтар эш башланы. Уларҙы муниципаль район башлыҡтары, ауыл хужалығы идаралыҡтары начальниктары етәкләй, штабтар составына баш агрономдар, инженерҙар, иҡтисадсылар ҙа ингән.
Әле республика аграрийҙары техниканы әҙерләй, орлоҡтарҙы сәсеү кондицияһына еткерә. Яҙғы баҫыу эштәренә әҙерлек буйынса республика штабы бер айҙан ашыу эшләй. Уны БР Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары, ауыл хужалығы министры Эрнст Исаев етәкләй....
Әле республика аграрийҙары техниканы әҙерләй, орлоҡтарҙы сәсеү кондицияһына еткерә. Яҙғы баҫыу эштәренә әҙерлек буйынса республика штабы бер айҙан ашыу эшләй. Уны БР Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары, ауыл хужалығы министры Эрнст Исаев етәкләй....