text:
Мәһәҙиев Басир Дәүләтбай улы
Мәһәҙиев Басир Дәүләтбай улы (15 февраль 1933 — 2 июнь 2014) — геолог, геология-минералогия фәндәре кандитаты (1974), БАССР-ҙың атҡаҙанған геологы (1986), СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1980).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Басир Дәүләтбай улы Мәһәҙиев 1933 йылдың 15 февралендә БАССР-ҙың Ейәнсура районы Абҙан ауылында тыуған. 1956 йылда Мәскәүҙә М. И. Калинин исемендәге төҫлө металдар һәм алтын институтын тамамлай. 1956—1978 йылдарҙа Силәбе һәм Свердловск өлкәләрендә, Әбйәлил районында геология-разведка партияларында, Өфөлә тематик партия геологы, өлкән геологы, партия начальнигы, 1978—1992 йылдарҙа «Башкиргеология» берекмәһенең генераль директор урынбаҫары, баш геологы булып эшләй. 1992—1997 йылдарҙа Башҡортостандың Геология һәм ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу буйынса дәүләт комитеты рәйесе була.
Басир Мәһәҙиев Башҡортостан Республикаһының геология һәм ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу өлкәһендәге закондар системаһын әҙерләү, дәүләт сәйәсәтен булдырыу һәм камиллаштырыу эшенә тос өлөш индерә.
100-гә якын ғилми хеҙмәт авторы. Тынғыһыҙ һәм фиҙакәр хеҙмәте өсөн уға «Башҡортостандың атҡаҙанған геологы» тигән маҡтаулы исем бирелә. 1980 йылда СССР-ҙың Дәүләт премияһы, 1986 йылда Халыҡтар Дуҫлығы ордены (СССР дәүләт наградаһы) менән бүләкләнә.
2014 йылдың 2 июнендә Өфө ҡалаһында вафат була. Ейәнсура районының Абҙан ауылы зыяратында ерләнгән.
Ғилми әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ғаилә календары. 2012 йыл. Өфө, Зәйнәб Биишева исемендәге «КИТАП» нәшриәте, 2011 йыл. — ISBN 978-5-295-05271-2
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 15 февралдә тыуғандар
- 1933 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Ейәнсура районында тыуғандар
- 2 июндә вафат булғандар
- 2014 йылда вафат булғандар
- Өфөлә вафат булғандар
- Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалерҙары
- СССР Дәүләт премияһы лауреаттары
- Алфавит буйынса ғалимдар
- Алфавит буйынса геологтар
- Геология-минералогия фәндәре кандидаттары
- Башҡортостан ғалимдары
- Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған геологтары


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 278
МАТЕРИАЛДАРҘЫ ӨЙРӘНЕҮ ҒИЛЕМЕ, материалдарҙың үҙенсәлеге һәм төҙөлөшө т‑дағы фән. М.ө.ғ. төп маҡсаты: материалдарҙың составы, структураһы һәм физик‑механик үҙенсәлектәре араһындағы бәйләнештәрҙе билдәләү, машина деталдәренең, инструменттарҙың һ.б. изделиеларҙың юғары ышаныслылығын һәм оҙаҡ файҙаланыуҙы тәьмин итеү өсөн материалдарҙың ныҡлығын арттырыуҙың төрлө ысулдарын табыу б‑са теоретик һәм ғәмәли тикшеренеүҙәр үткәреү. М.ө.ғ. төп өйрәнеү объекттары — металдар, керамика, полимерҙар, композицион материалдар. М.ө.ғ. төп өлөшө — металдарҙы өйрәнеү ғилеме, физик нигеҙе — металлофизика. Конструкция материалдары үҫешеү м‑н М.ө.ғ. үҙенең сиктәрен киңәйтә. Металл булмаған М.ө.ғ. ағас эшкәртеү, быяла (ҡара: Быяла, Быяла‑сүс материалдар), керамик материалдар, төҙөлөш материалдары етештереү м‑н бәйле. Башҡортостанда М.ө.ғ. б‑са ғилми тикшеренеүҙәр 20 б. 60‑сы йй. башлана: БР‑ҙың Төҙөлөш һәм ҡала төҙөлөшө комплексы институтында — төҙөлөш материалдарын (бетон, тимер‑бетон һ.б.), 80‑се йй. алып Органик химия институтында полимерҙарҙы һәм полимер материалдарҙы тикшереү, булдырыу һәм камиллаштырыу эштәре алып барыла. 80—90‑сы ййАвиация техник университетында, “Мотор” ҒПБ‑нда Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтында, Технология һәм производствоны ойоштороу институтында техниканың төрлө өлкәләрендә ҡулланыла алған полимер һәм металл матрицаларға нигеҙләнгән конструкция материалдарын табыу, производствоға индереү б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә.
Ю.С.Первушин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ғ.Әлмөхәмәтов исемендәге гимназия уҡыусылары халыҡ-ара конкурс дипломанттары исемен алды
Ғ.Әлмөхәмәтов исемендәге Республика гимназия-интернатының «Өфө фанфаралары» оркестры III «Art–Форум» халыҡ-ара академик һәм халыҡ музыкаһын башҡарыусылар конкурсының I дәрәжәләге дипломына лайыҡ булды.
Еңеү уларға Парижда үтәсәк «Art-forum» халыҡ-ара конкурсында бушлай ҡатнашыу хоҡуғын бирҙе.
Конкурс Н.Г.Жиганов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһы ҡарамағындағы урта махсус музыка мәктәбендә үтте. Ярышта балалар музыка мәктәптәре, балалар сәнғәт мәктәптәре, музыкаль студиялар, музыка һәм сәнғәт училищелары студенттары, музыкаль белем биреүсе юғары уҡыу йорттары студенттары ҡатнашты.
Йәш музыканттарҙың был беренсе еңеүе түгел. Ғ.Әлмөхәмәтов исемендәге Республика гимназия-интернатының «Өфө фанфаралары» тынлы оркестры – Мәскәүҙә үткән XII Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестиваленең дипломанты, бөтә Рәсәй, республика һәм халыҡ-ара тынлы оркестрҙар конкурстары лауреаты ла. Бынан тыш, ул Мәскәүҙә «Алтын лира» халыҡ-ара классик башҡарыу конкурсында Гран-приға лайыҡ булған.


text:
Греция флагы
Грецияның дәүләт флагы — дүртмөйөшлө туҡымаһында биш күк һәм дүрт аҡ төҫтәге үҙ-ара тигеҙ горизонталь һыҙыҡтар сиратлашып килә. Иңе - 2, буйы 3 өлөш тәшкил итә. Һулдан флагтың 1:6 өлөшөн биләгән аҡ фонда күк төҫтәге тәре төшөрөлгән. Был флаг 1978 йылдың 27 декабрендә ҡабул ителгән.
Гректар уны, төҫөнә ҡарап, үҙ-ара йыш ҡына «kuavόλeukn» ([кианолефки]) йәки «Yaλavόλeukn» ([галанолефки]) - «зәңгәр-аҡ» тип атайҙар.
Йөкмәткеһе
Символика һәм төҫтәрҙең килеп сығышы тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Грецияның (Элладаның) дәүләт флагы тураһында рәсми аңлатма юҡ. Әммә эллиндар араһында йыш ҡына зәңгәр/йәки күк төҫ —диңгеҙ, ә аҡ — диңгеҙ өҫтөндәге күбек төҫө тигән фараз осрай. Икенсе төҫмәрләү буйынса, буй һыҙыҡтарҙың һаны грек телендә «Eλeuθepίa ή θάvatoς»[Элефҫерия һәм Ҫанатос] — («Азатлыҡ йәки Үлем») һүҙбәйләнешендәге «Eλeuθepίa» төшөнсәһенә тап килгән 9 хәреф һанына тап килеүе тиккә түгел, тиҙәр. Тағы ла бер фараз буйынса, флагтағы буй һыҙыҡтарҙың һаны — 9 муза сәнғәт һәм фән аллары иҫәбенә ишаралай .
Аҡ һәм күк/зәңгәр төҫтәрҙе бергә ҡулланыу антик быуаттарҙа уҡ таралған булған. Грек тикшеренеүселәренең мәғлүмәттәре буйынса, беренсе тапҡыр был ике төҫтөң комбинацияһы боронғо грек батыры Ахилланың ҡалҡанында ҡулланыллған. Аҡлы-күкле флаг аҫтында Александр Македонский ғәскәре күп илдәрҙе яулап алған. Византия империяһы осоронда аҡ һәм күк/ зәңгәр төҫ император династияларының, затлы ырыуҙарҙың гербтарында, шулай уҡ Константинополь патриархының[1]кейемендә һәм тәхетендә ҡулланылған.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Антик осор, Византия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Грецияла флаг дәүләт символикаһы булараҡ түгел, ә диңгеҙ флотында төрлө сигналдар биреү өсөн генә кәрәк булған. Улар урынына төрлө эмблемалар һәм символдар ҡулланылған. Улар берәй ҡаланы һаҡлаусы ғәскәрҙең ҡалҡанында йәки судноларҙың елкәнендә урынлаштырылған. Боронғо Рим ғәскәренең хәрби штандарттары — вексиллумдар гректар күргән иң тәүге флагтар булған. Византия империяһы дәүерендә лә флагтар хәрби байраҡтар сифатын үтәй. Улар шаҡмаө йә дүртмөйөш рәүешендә булып, уға вымпел беркетелгән. Уларҙың иң мөһиме византия императорҙарына тәғәйен лабарум булған. Төрлө сығанаҡтарҙа, иң беренсе сиратта "Мадрид йылъяҙмаһы"нда һүрәтләнеүенсә, бындай флагтарҙа ҡыҙыл һәм зәңгәр төҫтәр ҡулланғагдар. Байраҡтың уртаһына йышыраҡ осраҡта тәре һүрәте төшөрөлгән. Ә күренекле ғаиләләрҙең штандартарында хатта Ғайса Мәсих, Христостың Әсәһе һәм изгеләрҙең рәсемдәре менән биҙәлгән[2].
XIV быуатта Византия империяһының беренсе дәүләт флагы барлыҡҡа килгән. Ул бер тигеҙ дүрт өлөшкә бүленгән шаҡмаҡ рәүешендә була. Шуларҙың ҡапма-ҡаршы ике мөйөштәгеһендә ҡыҙыл төҫтәге Георгий тәреһе төшөрөлгән, ҡалған икеһендә иң һуңғы Византия династияһының Палеологтар флагының күсермәһе урынлашҡан.
Ғосман иҙеүе аҫтында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғосман империяһы иҙеүе аҫтында ҡалған осорҙа грек христиандарына үҙҙәренең традицион символикаһы менән файҙаланырға рөхсәт ителә. 1619 йылға тиклем улар тәре һәм аждаһаны үлтереүсе Георгий Победоносец һүрәтләнгән флаг ҡулланалар. Грек сауҙа суднолары ҡыҙыл-зәңгәр-ҡыҙыл буйлы флаг аҫтында йөҙәләр. Ҡыҙыл төҫ Ғосман империяһын, ә күк — гректарҙы тамғалай[3]. 1774 йылда Көсөк-Кайнарджала төҙөлгән тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң грек сауҙа кораблдәренә Рәсәй флагы аҫтында диңгеҙгә сығырға рөхсәт ителә. Ғосман империяһы иҙеүенә ҡаршы күтәрелгән Пелопонесс ихтилалында баш күтәреүселәр зәңгәр төҫтәге Георгий тәреһе төшөрөлгән аҡ флагтар аҫтында хәрәкәт итә. Һуңынан был флаг революцион хәрәкәт символына әүерелә.
Дәүләт флагын ҡабул итеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1822 йылдың 15 мартындағы указ менән Ваҡытлы хөкүмәт тарафынан дәүләт символы сифатында Грецияның флагы раҫлана. Унда күк төҫтәге шаҡмаҡ ерлектә аҡ Георгий тәреһе төшөрөлә. Ошо уҡ указ менән хәрби һәм сауҙа флоттарының да флагтары ҡабул ителә. 1828 йылда ҡабул ителгән ҡарар буйынса, Грецияны сит тарафтарҙа танытыусы флаг өлгөһө ҡулланыла башлай. Ундағы аҡлы-күкле буй-буй туғыҙ һыҙыҡ һәм һулаҡайҙан өҫкө мөйөштәге тәре бөгөн дә шул килеш һаҡланған. 1832 йылда монархия урынлаштырылғас, флаг үҙгәртелә: тәренең уртаһына ҡалҡан һәм таж ҡуйыла, шулай уҡ туҡыманың төҫө һәм пропорцияһы үҙгәртелә. Элладаның беренсе короле Оттон I тәхеттән баш тартҡас, флагтан ҡалҡан һүрәте алынып, таж ғына ҡалдырыла. 1867 йылдың 26 сентябрендә король указы менән флагты ҡулланыу ҡағиҙәләре һәм дәүләт флагының[4] тулы конфигурацияһы билдәләнде.
1924 йылдың 25 мартында Греция икенсе тапҡыр республика итеп иғлан ителгәс, флагтағы корона юҡ ителә. Монархия аяҡҡа баҫтырылғас, тағы кире ҡуйыла. 1967 йылда хөкүмәткә «ҡара полковник» Георгиос Пападопулос етәкселегендәге хунта килгәндән һуң, Греция флагы сираттағы үҙгәрешкә дусар була. Таж һүрәте бөтөнләйгә алына. 1969 йылда быға тиклем Грецияның тышҡы бәйләнештәрендә генә ҡулланылған флагы, бераҙ ғына үҙгәрештәр кисереп, дәүләт флагы сифатында ҡабул ителә.
1974 йылда хәрби хунта баҫтырылғас, 1978 йылға тиклем тәүге ике грек республикаларының флагы ҡулланыла. 1978 йылда
Грецияның бөгөнгө көндә лә ҡулланған яңы флагы раҫлана.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ E. Kokkoni and G. Tsiveriotis, Eλλnvιkές Enuaίeς, Eήuata-EuBλήuata (Greek Flags, Signs and Emblems), Athens 1997 ISBN 960-7795-01-6
- ↑ Oxford Dictionary of Byzantium — Oxford University Press, 1991. — P. 472, 999. — ISBN 978-0-19-504652-6.
- ↑ Греческие флаги
- ↑ Alexander-Michael Hadjilyra: H kaθιέpwσn tnς eλλnvιkής σnuaίaς («The adoption of the Greek flag»), Hellenic Army General Staff, 2003


text:
Фото:
Монополияға ҡаршы хеҙмәт элеваторҙар эшен тикшереүгә тотондо
Фото:
Рәсәй Федераль монополияға ҡаршы хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы тарафынан монополияға ҡаршы закондар менән тыйылған, игенде һаҡлау буйынса хеҙмәтләндереүҙәр баҙарында хаҡтар (тарифтар) билдәләүгә йүнәлтелгән килешеүҙәр төҙөү билдәләре буйынса элеваторҙарға, башҡарма власть органдарына һәм айырым хужалыҡ итеү субъекттарына ҡарата алты енәйәт эше ҡуҙғатылды.
Бындай килешеүҙәр төҙөү монополияға ҡаршы закондар талаптарына ҡаршы килә. Ундай килешеүҙәрҙе 2006 йылдың 26 июлендәге “Конкуренцияны яҡлау тураһында” 135-се Федераль закондың 13-сө статьяһы 2-се өлөшөнә ярашлы норматив хоҡуҡ акты сығарыу юлы менән Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте генә төҙөй ала.
Асыҡланған закон боҙоуҙар билдәләре иген – он – икмәк сылбырында икмәккә һәм икмәк-булка изделиеларына хаҡтар артыуға булышлыҡ итеүсе факторҙар булып тора.


text:
Великие Луки ҡалаһында Александр Матросовтың яҡташтарын ихтирам итәләр
Псков өлкәһенең Великие Луки ҡалаһында Башҡортостан халҡына – Александр Матросовтың яҡташтарына хөрмәт менән ҡарайҙар, тине БР Эҙәрмәндәр отрядтары йәмәғәт фонды Советы рәйесе Илдар Бикбаев.
— Бындай яҡшы мөнәсәбәт беҙгә ойоштороу мәсьәләләрен хәл иткәндә ныҡ ярҙам итте, — тине ул. – Урындағы халыҡҡа эҙләү эштәре менән шөғөлләнеү өсөн тап Александр Матросов һуғышҡан ергә килеүебеҙ оҡшаны.
Илдар Бикбаев, был ҡалала урындағы музейға Александр Матросов исеме бирелгән һәм уға һәйкәл ҡуйылған, тип хәбәр итте. Советтар союзы Геройы үҙе лә ошо ҡалала ерләнгән.


text:
Борис Мелкоедов киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәрен Матбуғат һәм мәғлүмәт көнө менән ҡотланы
БР Матбуғат буйынса агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов киң мәғлүмәт саралары, нәшриәт эшмәкәрлеге һәм полиграфия вәкилдәрен һөнәри байрамдары – Башҡортостан Республикаһының матбуғат һәм мәғлүмәт хеҙмәткәрҙәре көнө менән ҡотланы.
«Мәғлүмәт киңлеген ҙурайтып, яңынан-яңы медиа-технологиялар үҫешкән заманда ла журналист һүҙе йәмғиәттә мөһим һәм ихтирамлы урын биләүен дауам итә. Көслө һүҙ кешеләрҙе берләштерә, яҡшылыҡҡа ышаныс уята ала. Шулай уҡ ул һәләк итеү көсөнә лә эйә. Шуға күрә журналист ҡәләменең осло, әммә объектив булыуы, гәзит биттәренән, телевизор экрандарынан Ватанға ысын һөйөү яңғырауы, материалдарҙа кеше тормошон яҡшыртыуға ынтылыш булыуы мөһим. Башҡортостан матбуғатында республика халҡының хәстәрҙәрен ҡайғыртып йәшәгән бик күп һәләтле, профессиональ журналистар эшләй. Ваҡиғалар солғанышында булып, һеҙ барлыҡ ижади көсөгөҙҙө дөйөм кешелек һәм социаль ҡиммәттәрҙе тергеҙеүгә һәм нығытыуға йүнәлтәһегеҙ.Төбәк киң мәғлүмәт саралары үткерлек, объективлыҡ, оперативлыҡ һәм башҡа профессиональ сифаттар буйынса федераль кимәлдәгенән бер ҙә ҡалышмай», — тиелә ҡотлау хатында.
БР Матбуғат буйынса агентлығы етәксеһе журналистарға, нәшриәтселәргә һәм барлыҡ киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренә уңышлы һәм сифатлы үҫеш, ҡыҙыҡлы темалар һәм ижади уңыштар теләне.


text:
Башҡортостандан Гөлшат Фазлетдинова 10 000 метрға йүгереү буйынса Рәсәй чемпионы булды
10 000 метрға йүгереү буйынса Рәсәй чемпионатында Башҡортостандың Белорет ҡалаһынан Гөлшат Фазлетдинова йәштәр араһында Рәсәй рекордын ҡуйҙы, тип хәбәр иттеләр Белорет районы хакимиәтенән. Бөгөнгө көндә 20 йәшлек спортсы Рәсәйҙең атҡаҙанған тренерҙары Евгений һәм Татьяна Сенченко етәкселеге аҫтында шөғөлләнә.
Чемпионат «Лужники» комплексының Ҙур спорт аренаһында еңел атлетика турниры сиктәрендә үтте. Был ярыштар 2013 йылдың 10-18 авгусында Мәскәүҙә еңел атлетика буйынса үтәсәк донъя чемпионаты алдынан үҙенә күрә тест булды.
Гөлшат Фазлетдинованың ваҡыты — 32:01.83. Икенсе урынға – Наталья Пучкова (32:02.67), өсөнсө урынға Алина Прокопьева (32:02.92) лайыҡ булды.


text:
Башҡортостан мөфтөйө вазифаһына кандидаттар раҫланды
Өфө районының Алексеевка ҡасабаһында Башҡортостан Республикаһы мосолмандары Диниә назаратының киңәйтелгән пленумы үтте. Көн тәртибендәге төп мәсьәләләрҙең береһе булып Башҡортостан мөфтөйө вазифаһына кандидаттар раҫлау торҙо. Шулай уҡ дини лидерҙар БР мосолмандары Диниә назаратының VII съезына әҙерлек тураһында һөйләне, тип хәбәр итә «Рисәләт-Мөрәжәғәт» республика дини порталы.
Пленумға йыйылыусылар алдында сығыш яһап, БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт-конфессия-ара мөнәсәбәттәр буйынса совет рәйесе Вячеслав Пятков ил Президенты Владимир Путиндың Башҡортостан Республикаһында милләт-ара һәм конфессия-ара хәлде ыңғай баһалауын телгә алды. Шулай уҡ, Вячеслав Пятков йыйылышта ҡатнашыусыларға Өфөлә 26 ноябрҙә үтәсәк сираттағы пленумға уңышлы әҙерләнеүҙәрен теләне.
Фекер алышыуҙар һөҙөмтәһендә пленумда ҡатнашыусылар Башҡортостан мөфтөйө вазифаһына ике кандидатураны раҫланы: хәҙерге БР мосолмандар Диниә назараты рәйесе Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин һәм Баймаҡ районы имам-мөхтәсибе Баймөхәмәт Ғизәтуллин.
Һайлауҙа ҡатнашырға тәҡдим ителгән БР мосолмандар Диниә назараты рәйесе урынбаҫары Әйүп Бибарсов менән Диниә назараты ҡарамағындағы йәштәр бүлеге етәксеһе Айнур Арыҫланов үҙ кандидатураларын кире алды.
Пленум БР мосолмандар Диниә назаратының әүҙем эшмәкәрҙәренә дини өлкәлә оҙаҡ һәм намыҫлы эшләгәндәре өсөн рәхмәт хаттары тапшырыу менән тамамланды.


text:
Константин Толкачев: «Импортты алмаштырыу шәхси инициативаға таянырға һәм дәүләт тарафынан яҡланырға тейеш» Фото: Андрей Старостин
Константин Толкачев: «Импортты алмаштырыу шәхси инициативаға таянырға һәм дәүләт тарафынан яҡланырға тейеш»
Константин Толкачев: «Импортты алмаштырыу шәхси инициативаға таянырға һәм дәүләт тарафынан яҡланырға тейеш» Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда бер нисә мөһим тармаҡта: ауыл хужалығында, сәнәғәттә, фармацевтикала, IT-индустрияла импортты алмаштырыу кәрәк. Ул шәхси инициативаға таянырға һәм дәүләт тарафынан яҡланырға тейеш. Был хаҡта 27 ноябрҙә, импортты алмаштырыу процесын ҡануни йәһәттән тәьмин итеүгә арналған парламент тыңлауҙарын асып, республиканың Дәүләт Йыйылышы рәйесе Константин Толкачев белдерҙе.
«Республика парламентарийҙары закондар сығарыу базаһын мөмкин тиклем тиҙерәк һәм сифатлы рәүештә камиллаштырырға тейеш», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Константин Толкачев.
Парламент тыңлауҙарында республика парламенты депутаттары, Башҡортостандың сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министры Алексей Карпухин, Башҡортостан Фәндәр академияһы президенты вазифаһын башҡарыусы Әлфис Ғаязов, республиканың Мәғлүмәтләштереү һәм «Асыҡ республика» системаһының эш итеүе мәсьәләләре буйынса дәүләт комитеты рәйесе Ринат Шәғәлин ҡатнаша.
Йыйылыусылар импортты алмаштырыу процесын ҡануни йәһәттән тәьмин итеү мәсьәләләрен, уның республиканың сәнәғәт комплексы менән бәйләнешен ҡарай, «Газпром»да импортты алмаштырыу миҫалы килтерелгән, ауыл хужалығы өлкәһендә ошо процесты ҡануни йәһәттән тәьмин итеү буйынса тәҡдимдәр индерелгән, Башҡортостандың машина эшләү тармағында импортты алмаштырыу проекттары күрһәтелгән.
Тикшереү йомғаҡтары буйынса тәҡдимдәр әҙерләнәсәк тип күҙаллана.
Күптән түгел Рәсәй Президенты Владимир Путин импортты алмаштырыу буйынса Дәүләт советы президиумы ултырышын үткәрҙе. Хәҙер иң мөһиме – иҡтисади яҡтан нигеҙләнгән хаҡтар буйынса илдә сифатлы продукция етештереүҙе яйға һалыу, тип билдәләне дәүләт башлығы.


text:
Гимназистар үҙ традицияһына тоғро
Бушҡа ғына:” Мәктәп - ул белем усағы ғына түгел, ә тәрбиә һәм шул уҡ ваҡытта милли, интернациональ рухты, үҙаңды, һәм шәхесте үҫтереүсе, формалаштырыусы социаль институт та”, - тип әйтмәйҙәр. Ошо йүнәлештә тәрбиәләнеп белем алған балалар мотлаҡ йәмғиәтебеҙгә кәрәкле кешеләр булып үҫәсәк, улар иңенә ятҡан туған телебеҙҙең бәҫен һәм баһаһын күтәреү бурысы ла лайыҡлы үтәләсәк.
Ошо хаҡта һүҙ алып барғанда ҡалабыҙҙың Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһы тәрбиә һәм белем биреүҙә тығыҙ бәйләнеш булдырған һәм был йәһәттән ҙур уңыштар күрһәтә тип әйтеп була. 2006 йылда башҡорт гимназияһы мәшһүр яҡташыбыҙ Яныбай Хамматов исемен алыуға ирешкәс тә, һәр йылда ла гимназияла “Хамматов һабаҡтары” сараһын үткәреү матур традицияға әйләнде. Сарала ҡала һәм райондың Яныбай Хамматов ижадын яратҡан һәм яҡшы белгән уҡыусылар, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары ҡатнаша. Конкурста ҡатнашыусылар танылған романистың әҫәрҙәре буйынса башҡарған эҙләнеү эштәрен яҡлай, сәсәнлек конкурсында оҫталыҡтарын күрһәтә, яҙыусы ижадына арналған викторинала, асыҡ дәрестәрҙә ҡатнаша, әҫәрҙәр буйынса иллюстрациялар тѳшѳрә.
Быйылғы «Хамматов һабаҡтары»нда бөтәһе 11 мәктәп үҙ-ара кѳс һынашты.Үткәрелгән сара йылдан-йыл байый, камиллаша бара. Конкурс программаһына тәү башлап Яныбай Хамматовтың әҫәрҙәрен сәхнәләштереү индерелгән. Һөҙөмтәләр буйынса был конкурс-та башҡорт гимназияһы-ның «Һырдаръя» романынан «Ҡотҡарыу» өҙөгөн күрһәткән башланғыс класс уҡыусылары Гран-при яуланы. I урынды 1-се Инйәр урта мәктәбе уҡыусылары алды, ә II урынға Исмаҡай мәктәбе уҡыусылары, III урынға лицей-интернат балалары лайыҡ булды. Сәсәнлек конкурсында иһә 9 мәктәптән 17 уҡыусы ҡатнашты. Улар араһынан 14-се гимназиянан Китапова Гѳлдәр I урынға, 1-се Инйәр мәктәбенән Юлиә Әбдрәшитова II урынға, Йѳйәк мәктәбенән Йәнгүзәл Асҡарова III урынға лайыҡ булды. Жюри ағзалары бѳтә турҙарҙа ла актив ҡатнашҡан Шығай мәктәбе уҡыусыларын, бай һәм ҡыҙыҡлы эҙләнеү эштәрен яҡлаған Аҙналы уҡыусыларын айырым билдәләп, Маҡтау ҡағыҙҙары тапшырҙы.
Шулай уҡ ошо сарала әүҙем ҡатнашҡан Йѳйәк мәктәбе уҡытыусыһы Гѳлнар Асҡароваға, лицей-интернат уҡытыусыһы Эльза Сөләймәноваға, 1-се Инйәр мәктәбенән Әнисә Аҫылғужинаға, ҡаланың 1-се мәктәбенән Шәүрә Ғәлинаға, Исмаҡай мәктәбе уҡытыусыһы Зифа Ҡужаковаға Рәхмәт хаттары тапшырылды. Еңеүселәрҙе гимназияның ҡунаҡтары - Яныбай Хамматов исемендәге премия лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат хеҙмәткәре Фәриха Вәлиуллина, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты, билдәле журналист Дамир Шәрәфетдинов, шағирә Мәнзүрә Горбачева-Абдуллина ҡотланы.
Һәр йылда ла үҙ уҡыусыларын ошо бәйгегә әҙерләүсе Зифа Ҡужакова иһә киләһе “Хамматов һабаҡтары”н Яныбай Хамматовтың тыуған ауылы Исмаҡайҙа үткәрергә тигән теләк белдерҙе. Был тәҡдимде мәктәп коллективы ғына түгел, ауыл халҡы ла хуплап күтәреп аласаҡ, тине ул.
Күренекле яҡташыбыҙ Яныбай Хамматовтың ижадын һәм исемен мәңгеләштереү һәм шуның менән башҡорт әҙәбиәте донъяһына, билдәле шәхестәребеҙгә хѳрмәт, улар ижадына ҡыҙыҡһыныу уятыу маҡсатынан ойошторолған сараны бѳтә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары ла күтәреп алырға тейеш кеүек булһа ла, ҡайһы бер мәктәптәрҙең унда бер тапҡыр ҙа ҡатнашмауы, ситтә ҡалыуы борсолоу тыуҙыра. Ошондай бәләкәй генә эштәрҙән дә милләтебеҙ киләсәгенә нигеҙ һалыныуын, берҙәмлегебеҙ күренеүен онотмаһаҡ ине.
Э.Мөхәмәҙиева.
Автор фотолары.


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостанда БДИ-ны ваҡытынан алда тапшырыу этабы тыныс үтте
Кесе йома, 23 мартта, Башҡортостанда география, информатика һәм мәғлүмәт-коммуникациялар технологиялары буйынса Берҙәм дәүләт имтиханын ваҡытынан алдан тапшырыу этабы уҙҙы. 53 кеше ваҡытынан алда имтихан тапшырырға килде, уларҙың 40-ғы информатика һәм 13-ө – география буйынса. Улар өсөн Өфөнөң Дим районында һәм Стәрлетамаҡта ике имтихан уҙғарыу пункты, йәмғеһе туғыҙ аудитория эшләне, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығында.
Берҙәм дәүләт имтиханы башланыр алдынан бер нисә минут ҡалғас ҡатнашыусылар өсөн аудиторияларҙа контроль-үлсәү материалдары баҫылды. Имтихан тамамланғас ҡатнашыусыларҙың яуаптары менән бланктар пунктарҙа сканерлап ебәрелде, улары шунда уҡ Төбәк мәғлүмәт эшкәртеү үҙәгендә булды.
Башҡортостандың Мәғариф өлкәһен контролдә тотоу һәм күҙәтеү буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары Альберт Йәримов, имтихан ваҡытында технологик проблемалар булманы, тип билдәләне. Берҙәм дәүләт имтиханы тәртип боҙоуҙарһыҙ, тыныс үтте.
«Берҙәм дәүләт имтиханын ваҡытынан алда тапшырыу этабын уҙғарыуҙы ысын ваҡыт режимында Мәғариф өлкәһен контролдә тотоу һәм күҙәтеү буйынса идаралығының Хәл үҙәге видеокүҙәтеү аша ҡараны, — тип билдәләне Альберт Йәримов. — Имтихан ҡабул итеү пунктарының бөтә аудиториялары, штабтар, Төбәк мәғлүмәт эшкәртеү үҙәге ведомствобыҙҙың хеҙмәткәрҙәре, «Дөйөм Рәсәй волонтерҙар хәрәкәте» ирекмәндәре иҫәбенән онлайн-күҙәтеүселәрҙең иғтибар үҙәгендә булды. Ведомствоға БДИ-ны уҙғарыу барышы хаҡында бөтә оператив мәғлүмәттәр килеп торҙо».
Мәғариф өлкәһен контролдә тотоу һәм күҙәтеү буйынса идаралығының Хәл үҙәге имтихандарҙы үткәреү көндәрендә киң мәғлүмәт саралары менән эш итеү өсөн асылды.
Киләһе аҙнала имтихандар урыҫ теле (27 мартта), тарих һәм химия (29 мартта) буйынса, база һәм профиль буйынса математиканан (31 мартта) үтә. География һәм информатика буйынса һөҙөмтәләр 4 апрелгә әҙер булырға тейеш.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы


text:
Фото:
Ейәнсура районында экология ҡануниәте буйынса семинар үтте
Фото:
Республиканың «Башҡортостанда ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары менән эш итеү системаһын камиллаштырыу» маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә Ейәнсура районы биләмәһен таҙартыу буйынса генераль схема әҙерләү зарур. Бындай ҡарарға көн элгәре төбәктең Ейәнсура районында үткән экология ҡануниәте буйынса семинарҙа ҡатнашыусылар килде.
Эко-семинарҙы Ейәнсура районы хакимиәте ярҙамында республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Сибай территориаль комитеты ойошторҙо. Унда ауыл хакимиәте башлыҡтары, шулай уҡ район предприятиелары һәм ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты.
Семинарҙа күтәрелгән мәсьәләләрҙең күпселеге ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары менән эш итеүгә бәйле булды, тип хәбәр иттеләр төбәктең Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Шул уҡ ваҡытта Сибай территориаль комитеты хеҙмәткәрҙәре предприятие вәкилдәре иғтибарын тикшереүҙәр барышында инспекторҙар тарафынан асыҡланған тәбиғәтте һаҡлау ҡануниәте өлкәһендәге ҡағиҙә боҙоуҙарға йүнәлтте.


text:
Өфөлә республика парламентының пленар ултырышы үтә Фото: Олег Яровиков
Өфөлә республика парламентының пленар ултырышы үтә
Өфөлә республика парламентының пленар ултырышы үтә Фото: Олег Яровиков
Өфөлә Башҡортостан Республикаһының бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың V ултырышы үтә. Көн тәртибендә 53 мәсьәлә иҫәпләнә.
Парламентарийҙар «2013 йылда Башҡортостан Республикаһы ҡануниәтенең торошо тураһында»ғы доклад тыңларға һәм «Выждан азатлығы һәм дин тотоу иреклеге хаҡындағы ҡануниәттең Башҡортостан Республикаһында тормошҡа ашырылыуы тураһында»ғы темаға «Хөкүмәт сәғәтендә» ҡатнашырға ниәтләнә.
Депутаттар бер нисә закон проектын, шулай уҡ Белорет районы Тимер юл ауылындағы хәл буйынса парламент тикшереүенең яҡынса һөҙөмтәләрен ҡараясаҡ.
Икенсе уҡыуҙа ҡарарға тәҡдим ителгән, «Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәртеүҙәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында»ғы закон проектында власть органдарының ҡарар ҡабул итеүендә граждандарҙың ҡатнашыуына яңы формалар индерелә. Шулай уҡ граждандарҙың закондар инициативаһы ҡарала, ул гражданға Дәүләт Йыйылышында мотлаҡ ҡаралырға тейешле закон проектын тәҡдим итергә хоҡуҡ бирә. Бынан тыш, БР Конституция суды индергән закон проекты республиканың иң юғары вазифалы кешеһенең вазифаһын «Глава Республики Башкортостан» тип үҙгәртеп атауҙы ҡарай.
«Башҡортостан Республикаһының дәүләт мөлкәтендә йәки муниципаль мөлкәттә булған һәм бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына ҡуртымға бирелгән күсемһеҙ милекте тартып алыу буйынса айырым һорауҙарҙы көйләү тураһында»ғы закон проекты бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары ете йылдан әҙерәк ҡуртымға алған мөлкәткә түләүҙе ваҡыты менән бүлеп түләүҙе билдәләргә тәҡдим итә.
«Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошо тураһында»ғы законына тәҡдим ителгән үҙгәрештәр торама пунктарының исемен алмаштырыуҙа халыҡ фекерен иҫәпкә алырға юл ҡуя.
Пленар ултырышта депутаттар Башҡортостан Республикаһының айырым суд участкаларына мировой судьялар вазифаһына кандидатуралар ҡараясаҡ.


text:
«Салауат Юлаев» һәм «Югра» уйынсылар менән алмашты
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
«Салауат Юлаев» һәм «Югра» уйынсылар менән алмашты. Һөҙөмтәлә 18 йәшлек һаҡсы Руслан Петрищев — Өфө клубына, һөжүмсе Андрей Анкудинов «Югра»ға күсте.
«Анкудиновтың төп составта даими урыны булмағанлыҡтан, ул алмаштырыуҙы һораны. «Югра» менән һөйләшеп килешкәс, йәш һаҡсылы булдыҡ. Хәҙер ул «Толпар» өсөн уйнаясаҡ, артабан ҡарарбыҙ», — тип аңлатма бирҙе «Салауат Юлаев»тың генераль менеджеры Леонид Вайсфельд.
Руслан Петрищев Йәштәр хоккей лигаһында «Югра мамонттары» өсөн уйнаны. 2013/14 йылдар миҙгелендә Рәсәй беренселегенең бер нисә уйынында Өфөнөң Олимпия резервындағы балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе өсөн сығыш яһаны.


text:
Ҡырымда курорт йыйымын индереү киләһе йылдың майына тиклем кисектерелде Фото: Олег Яровиков
Ҡырымда курорт йыйымын индереү киләһе йылдың майына тиклем кисектерелде
Ҡырымда курорт йыйымын индереү киләһе йылдың майына тиклем кисектерелде Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 26 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
Шаршамбы Ҡырымдың Дәүләт Советы төбәктә курорт йыйымын индереүҙе бер йылға кисектереү тураһында ҡарар ҡабул итте. Икенсе, аҙаҡҡы уҡыуҙа 66 республика парламентарийы «Курорт йыйымын индереү тураһында» төбәк законына тейешле төҙәтмәләр өсөн тауыш бирҙе. «Закон проекты [Ҡырымда курорт йыйымын индереү буйынса экспериментты 2019 йылдың 1 майына күсереү тураһында] ҡабул ителде», — тип Ҡырым Республикаһы Дәүләт Советы рәйесе Владимир Константиновтың һүҙҙәрен еткерә ТАСС. Ҡырым парламентының Шифахана-курорт комплексы һәм туризм буйынса комитеты рәйесе Алексей Черняк һүҙҙәренсә, Ҡырым курорт йыйымын индереүгә техник яҡтан әҙерләнеп өлгөрмәне. «Министрҙар советына унға яҡын норматив акт, ә экспериментта ҡатнашҡан муниципалитеттарға үҙҙәрендә эш алып барыу — иҫәп асыу, урынлаштырыу объекттарын проектта ҡатнашыуға әҙерләү, льготалар биреү һәм башҡа мәсьәләләрҙе тикшереү бурысы тора. Ярты йылға етерлек эш, быны бер нисә ай эсендә эшләп өлгөрөп булманы», — тине комитет башлығы.
http://www.bashinform.ru/news/1149987-v-krymu-otlozhili-vvedenie-kurortnogo-sbora-do-maya-sleduyushchego-goda/


text: Әсәй, өләсәй, етәксе... Һәр вазифаһын ҙур яуаплылыҡ менән үтәгән, ауырлыҡтарҙан һығылып төшмәгән мөләйем ханымға һоҡланмау мөмкин түгел. Ифрат дәртле, тәүәккәл кеше ул. Район хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Гөлшат Лавренованы Асҡарҙа күптәр “атаһының ҡыҙы” тип атай. Был һүҙҙәр хаҡ: Зиннәт Әхтәмов төбәктә бик хөрмәтле кеше була, оҙаҡ йылдар балаларға белем бирә, хакимиәттең мәғариф идаралығына етәкселек итә, район музейын булдырыуға күп көс һала. Тырыш, уңған, булдыҡлы ҡыҙы атаһының юлын лайыҡлы дауам итә.


text:
Фото:
Краснодарҙа Республика көнөн милли йыр-моңдар менән билдәләнеләр
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Краснодарҙа Башҡортостан Республикаһы көнө киң билдәләнде. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, донъяның виртуоз ҡумыҙсыһы Миңлеғәфүр Зәйнетдинов ҡумыҙҙа, ҡурайҙа һәм баянда милли көйҙәрҙе башҡарҙы. Был хаҡта Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Краснодар крайының «Ағиҙел-К» башҡорт милли үҙәге ойошторған тантана барышында урындағы милли мәҙәниәт үҙәгендә үҙәк башҡарма комитетының киңәйтелгән ултырышы уҙҙы. Унда Анапа, Абинск, Армавир, Ейск, Крымск ҡалаларындағы башҡорт йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, шулай уҡ Адыгей Республикаһынан һәм Ростов өлкәһенән саҡырылған ҡунаҡтар ҡатнашты.
Сәләмләү һүҙе менән Өфө ҡунағы — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы вәкиле Алһыу Сирғәлина сығыш яһаны. Ул республиканың 100 йыллығына әҙерлек сиктәрендә йәмәғәт ойошмаһының эш йүнәлештәрен билдәләне.
Ултырышта Краснодар крайында Бөтә Рәсәй башҡорт йәштәре ҡоролтайының филиалын асырға һәм илдең көньяғындағы башҡорттарҙың зона ҡоролтайын булдырырға хәл ителде.
Байрам мәҙәни программа менән тамамланды, унда Краснодарҙың һәм Анапаның үҙешмәкәр артистары ҡатнашты.


text:
Ишимбай мөхтәсибәтендә Ҡөрьән Кәрим уҡыу бәйгеһе
Изге Рамаҙан айы тамаланыу менән Ишембай районы Кинйәбулат ауылында балалар араһында Изге Ҡөрьән Кәрим уҡыу буйынса ярыш үтте. Бәйгелә 46 бала ҡатнашты, килгән балалар 60-тан күберәк ине. Ололар менән бергә 100-ҙән артыҡ кеше булды. Был сараны ойоштороусы Ишембай районының имам-мөхтәсибе Илшат хәҙрәт Хафизов. Жюри булып әл-Әзхар университетында 4-енсе курста уҡыусы, Ишимбай мөхтәсибәтенең йәштәр бүлеге мөдире Ильнур хәҙрәт Ғиниәтуллин һәм Ҡөрьән-хафиз Ғабдульманнан торҙо. Байрамды ҡатнашырға Диниә Назаратынан Тимур хәҙрәт Валитов та килде.
Read the rest of this entry »


text:
Сәрүәр СУРИНА.
ҠАТНАШАЛАР:
Уткикрек — Әтәс.
Һорлан — Маъмай.
Аппаҡ — Аҡ тауыҡ.
Ҡараҡай — Ҡара тауыҡ.
Хәйләс — Төлкө.
Мөсәл – Сысҡан, Һыйыр, Барыҫ, Ҡуян, Аждаһа, Йылан, Йылҡы, Ҡуй, Маймыл, Әтәс, Эт, Сусҡа (хайуандар исеме менән аталып йөрөтөлгән ун ике йыл иҫәбен – мөсәлде сағылдырған балалар төркөмө, күләгәләр, ҡурсаҡтар, һүрәттәр, ишара-пантомима һәм башҡалар күмәк сәхнәлә.)
I күренеш
Музыка. Тымыҡ ҡына ҡышҡы көн, йондоҙҙай ҡар күҙе төшөп тора. Ишек алдында Уткикректең бик ҡупшы кетәклеге, ыҡсым ғына маъмай ояһы.
Яңы йыл кәйефендә мөсәл теҙелеп үтә.
Мөсәл. Беҙ-беҙ – ун ике, йыл иҫәбе – беҙҙеке! Ун ике йыл – бер мөсәл! Борондан килгән мәҫәл! Йылдарҙың бар исеме, исемендә – есеме. Мөсәл белһәң, оторһоң, аҫыл ҡошто тоторһоң! (Мөсәл юғала.)
Музыка үҙгәрә. Эт өрә. Хәйләс-Төлкө сабып инә. Ҡайҙа барырға белмәй, ишек алды уртаһында ыуаланып тора, кетәклеккә ынтыла ла, ниҙер уйлап, туҡтала. Эт өргән тауыш яҡыная. Төлкө эт ояһына инеп боҫа. Ахылдап Һорлан сабып инә, туп-тура кетәклеккә ташлана. Унан борҡолдап Аппаҡ менән Ҡараҡай осоп сыға, улар артынса Һорлан менән Уткикрек күренә.
Аппаҡ. Ҡо-ҡо-ҡотто алды!
Ҡараҡай. Ҡуй, ҡуйсы ошо Һорланды!
Аппаҡ. Ҡы-ҡы-ҡылыҡһыҙ маъмай.
Һорлан. Һуң-һуң, мин төлкөнө ҡыуҙым. Кәртә артлап шыуышып килә ине бында табан!
Уткикрек. Минең кетәккә төлкө аяҡ баҫҡаны юҡ.
Һорлан. Дөрөҫөн әйтергә кәрәк — ул минән өркә.
Аппаҡ. Уткикректән дә ҡурҡа!
Ҡараҡай. Ҡурҡа, ҡурҡа!
Уткикрек. Күп һүҙ — юҡ һүҙ. Йылым үтеп бара, матур уҙһын.
Һорлан. Әтәс йылынан һуң минең йыл килә! Эт йылы килә!
Уткикрек. Яңы йыл ҡасан етерен мин генә беләм. Әҙерләнәм! Көт! Әйтермен! Эт йылы килә! (Уткикрек серле хәрәкәттәр яһай. Хәйләс эт ояһынан башын сығарып ҡарай.)
Аппаҡ. Уткикрек саҡырмайынса, Яңы йыл башланмай! Ул әйтмәһә, Эт йылы булмаҫ та әле!
Һорлан. Нисек? Ярамай!
Ҡараҡай. Бар, эшеңдә бул, йортто һаҡла.
Аппаҡ. Уткикрек – Яңы йыл һөрәнсеһе. Бөтәһен дә ул ғына саҡыра.
Һорлан. Һаҡ булығыҙ, төлкө яҡын! Туҡта, төлкө еҫе! Уткикрек, һаҡ булығыҙ!
Уткикрек. Ниндәй төлкө?
Һорлан. Һу-һу, ошо тирәлә урала. Ҡарап киләйем.
Ҡараҡай. Бар! Бар! Беҙҙе ҡурҡытып тик йөрөй ошо маъмай!
Уткикрек. Оҙаҡлама, Һорлан, Яңы йыл етеп килә!
Һорлан. Хәҙер! (Сыға.)
II күренеш
Уткикрек. Йыл тамамлана. Бик эшлекле йыл булды түгелме?
Аппаҡ. Атаҡ, аптыратып бөттөң. Яңыраҡ ҡына һөйләтеп алдың бит.
Ҡараҡай. Бик шәп йыл!
Уткикрек. Нимәләр оҡшаны?
Ҡараҡай. Күп-күп яҡшы хәлдәр булды! Әтәс йылын оҙатҡанда барыһы ла һиңә ҡараясаҡ.
Уткикрек. Сеү! Ул Әтәс йылы тип атала. Дөрөҫ әйтергә кәр-рәк!
Аппаҡ. Нәҡ шулай. Беҙҙең йыл! Халыҡ беҙгә ҡараясаҡ!
Уткикрек. Парад буласаҡ! Репетиция кәрәк! Әйҙә, самалап ҡарайыҡ.
Ҡараҡай. Репетиция! Башланыҡ.
Уткикрек. Ҡанаттар!
Ҡараҡай. Шап-шап!
Уткикрек. Үксәләр!
Аппаҡ. Шаҡ-шаҡ!
Уткикрек. Кикрек!
Ҡараҡай. Үрә ҡат!
Уткикрек. Мөсәл! Мөсәл! Теҙел! Парад! Башлайбыҙ! Шулай, нисек?
Ҡараҡай. Иҫ киткес шәп! Күңелле. Репетиция!
Уткикрек. Йә, парад башлана! Иң башта Сысҡан йылы! Сысҡан, мөсәлде башла! (Аппаҡ сысҡан булып йыбырлап үтә.) Ки-ки-ри-күк! Шунан Һыйыр йылы! (Ҡараҡай һыйыр булып мөңрәп үтә.) Һо, Һыйыр йылы һәйбәт килә. Хәҙер Барыҫ йылы! (Аппаҡ барыҫ булып борғоланып үтә.) Ки-ки-ри-күк, Барыҫ йылы барын сәс, һис булмаһа, тары сәс! Артабан Ҡуян йылы! Эй, Ҡуян йылы – ҡоро йыл! (Ҡараҡай ҡуян булып һикерәңләп үтә.) Ки-ки-ри-күк! Мөсәл, мөсәл – ун ике йыл, һәммәһе лә яҡшы кил! Мөсәл, мөсәл – ун ике, иң яҡшыһы – минеке!
Ҡараҡай. Иң яҡшыһы – беҙҙеке – Әтәс йылы, Тауыҡ йылы! Маҡтанмайбыҙ, маҡтанырға урыны булғанда ла!
Аппаҡ. Ҡуй! Былай ҙа маҡтансыҡ әтәс, тиҙәр.
Ҡараҡай. Бәй, маҡтанмай нисек түҙһен? Ун ике йыл! Барыһын саҡыра, һис яңылышмай.
Уткикрек. Яңылышырға ярамай. Мөсәл тәртибен бер кем дә боҙа алмай. Әле репетицияла бөтәһе лә булманы.
Аппаҡ. Ат йылы ла бар, мин беләм.
Уткикрек. Ат түгел, Йылҡы йылы, тиергә кәрәк. Дауам итәйек! Репетиция!
Һорлан (сабып инә). Эй, төлкө еҫе бар, тим бит! Әйҙәгеҙ, эҙләйек!
Ҡараҡай. Беҙҙең эшебеҙ бар. Репетиция!
Аппаҡ. Был Һорлан – йөрөгән бер ғауға!
Һорлан. Төлкө яҡында! Эләктерәм, кәрәген бирәм!
Уткикрек. Ярай, улайһа! Репетицияны туҡтаттыҡ. Һарай башына менеп үҙем ҡарайым төлкөнө.
Ҡараҡай. Әйҙә, табып бирәйек шуға. Әйҙә, Аппаҡ, мыштырҙама! Ябырылһаҡ төлкөгә, ҡалдырырбыҙ көлкөгә!
Уткикрек. Йә, ҡыуайыҡ бергәләп! Һорлан, эшеңде онотма. Алға!
Һорлан өрә, әтәс менән тауыҡтар уның артынан эйәреп сығып китә.
III күренеш
Эт ояһынан Хәйләс сыға.
Хәйләс. Бына һиңә, мә! Мин бер ни белмәй ҡарурманда йәшәп ятам, ә былар ниндәйҙер мөсәл һөйләй. Имеш, Сысҡан йылы, Ҡуян йылы, Эт йылы, Әтәс йылы, Һыйыр йылы… Фу! Ғәрлек. Сысҡан йылы… Ҡайҙа Төлкө йылы? Был әтәс миңә ярҙам итмәһә, бик үкенер!
Аппаҡ күренә, Хәйләс йәшенә.
Аппаҡ. Үҙегеҙ эҙләгеҙ төлкөнө, бик кәрәкһә. Мин бейеүемде ҡабатлайым. Музыка! (Үҙенә-үҙе көйләп тыпырҙап бейеп китә.)
Тағы килде матур саҡ —
Тиҙҙән яңы йыл тыуа,
Күктән йондоҙҙар яуа,
Минең кеүек аҡ. Ап-аҡ! Мин дә Аппаҡ.
Йондоҙ яуа —
Бик тәмле,
Йондоҙ яуа —
Бик йәмле!
Ҡыт-ҡытаҡ, ҡыт-ҡытаҡ!
Бөтә донъя аҡ. Ап-аҡ! Мин дә Аппаҡ!
Аппаҡ әйләнеп бейегәндә Хәйләс уны күҙәтеп тора, тоғон сығарып, уның юлын ҡамай.
Хәйләс.
Ҡыт-ҡытаҡ, ҡыт-ҡытаҡ,
Ниндәй уңай, йәтеш саҡ!
Йондоҙҙар ҙа аҡтан аҡ,
Ҡаурыйҙар ҙа аҡтан аҡ!
Йондоҙ түгел,
Ҡаурыйҙар
Яуһын миңә,
Ҡыт-ҡытаҡ!
Аппаҡайым,
Мин — хәҙер!
Һинең өсөн
Тоҡ әҙер!
(Аппаҡтың башына тоҡ ҡаплай.)
Уткикрек менән Ҡараҡай күренә, төлкө Аппаҡ менән тоҡто алып йәшенә.
Уткикрек. Аппаҡ, Аппаҡҡай! Һин ҡайҙа?
Ҡараҡай. Ҡасҡалаҡ ул Аппаҡ. Үҙем юғалһам, мине лә шулай эҙләрһеңме?
Уткикрек. Эҙләрмен дә, табырмын да! Ҡарурманға ҡасһаң да, табырмын, Ҡараҡайым.
Ҡараҡай. Һин иң матур әтәс, Уткикрек!
Уткикрек. Иң батыр!
Ҡараҡай. Һиңә бөтәһе лә һоҡлана.
Уткикрек. Туҡтале, Һорлан һаман юҡмы? Эт йылы башланырға саҡ ҡына ҡалды, ә ул төлкө ҡыуа, бошмаҫ маъмай. Ҡайҙа Аппаҡ? Аппаҡ! Репетиция!
Ҡараҡай. Ҡы-ҡы-ҡылансыҡланып ҡотороп йөрөй. Төлкө ҡайғыһымы бында? Репетиция!
Уткикрек. Хәҙер табам мин уны! (Сыға.)
Ҡараҡай.
Ҡо-ҡо-ҡо, Ҡа-ҡа-ҡа!
Мин бит иркә Ҡараҡай,
Мин бит матур, ҡупшыҡай,
Әтәс мине ярата,
Минең өсөн йән ата,
Ҡыҙыл яҡут — тарағым,
Суҡлы-суҡлы ҡойроғом,
Алҡаларым йым итә,
Тәпәйҙәрем тып итә.
Төлкө йәшенгән еренән сыға ла икенсе тоғон алып, уны ҡамай.
Хәйләс.
Ҡа-ҡа, ҡа-ҡа,
Ҡараҡай!
Кем һуң һине
Яратмай?
Бер күрергә һине зар!
Был донъяла төлкө бар!
Ҡараҡайым, килһәңсе,
Күңелемде күрһәңсе!
Ҡа-ҡа, ҡа-ҡа,
Ҡараҡай!
Туҡта, туҡта —
Ин тоҡҡа!
(Ҡараҡайҙың башына тоҡ ҡаплай.)
Хәйләс. Бына, исмаһам, һунар! Ай, афарин, Хәйләс! Кәперәйгән Әтәстең кикреге һәлпәйеп төшөр инде! Яңы йылды ул саҡыра, имеш. Эт йылы башлана, тиме? Уф, хәсрәттәр! Мин һеҙҙе тегеләй!
Уткикрек инә.
IV күренеш
Уткикрек. Төлкө?
Хәйләс. Килдем әле. Эш бар…
Уткикрек. Һорлан, Һорлан! Ҡайҙа ул?!
Хәйләс. Төлкө һунарында, хи-хи. Бында ҡара! Яҡын килмә, юғиһә… (Үсекләп таҡмаҡлай-таҡмаҡлай тоҡтарҙы асып, тауыҡтарҙың баштарын күрһәтә.)
Йөрөйһөң гел маҡтанып,
Яңы исемдәр тағып,
Ни эшләрһең, тоҡтағы
Әхирәтеңде танып?
Уткикрек. Ах, Аппаҡҡай!
Аппаҡ. Ҡотҡар мине, Уткикрек! (Төлкө уны тоҡҡа кире тыға.)
Хәйләс.
Беҙҙең әтәс шәп булған —
Донъяға хужа булған.
Ҡараҡайын юғалтҡан,
Уныһы миңә ҡапҡан!
(Икенсе тоғон асып, Ҡараҡайҙы күрһәтә лә кире йәшерә.)
Ҡараҡай. Ай, Уткикрек, харап булдым!
Уткикрек. Юҡ, юҡ! (Төлкөгә осоп ҡуна, алышалар.)
Хәйләс (әтәсте бөрөп һала). Мин һинең аллы-гөллө йөндәреңде туҙҙырып та китермен. Әтәс йылы, тип тормам.
Уткикрек. Ебәр, ебәр!
Хәйләс. Бер шартым бар.
Уткикрек. Шарт? Һин? Миңә? Шарт ҡуйырға?
Хәйләс. Тәүҙә тыңла, ҡупырыҡ әтәс!
Әтәс йылы,
Эт йылы,
Ҡуян йылы,
Ат йылы!
Тағы әллә кем йылы…
Ә ҡайҙа Төлкө йылы?
Ниңә юҡ Төлкө йылы?
Мин кемдән кәм, әйт әле?
Мин дә януар бит әле! Ә?!
Яңы йыл ҡасан килә?
Уткикрек. Ниңә ул һиңә? Белмәйем.
Хәйләс. Белмәмешкә һалышма! Шартым шул: һин бит аҡыллы әтәс. Шул хәтле аҡыллыһың, шуға күрә Яңы йыл башланыуын тәүҙә миңә, Хәйләскә әйтерһең. Юғиһә, Аппаҡ менән Ҡараҡай муйыны – шырт!
Уткикрек. Ҡағылма!
Хәйләс. Йә минеңсә эшләйһең, йә – хуш! Һайла! Яңы йыл ҡасан башлана?
Һорландың өргән тауышы ишетелә.
Уткикрек. Әйтмәйем!
Хәйләс. Ярай, минең янға үҙең килерһең.
Уткикрек. Ҡайҙа?
Хәйләс. Урманға! Маъмайҙы эйәртһәң, үҙеңә үпкәлә! Тауыҡтарың көтә! (Ике тоҡто йөкмәп сыға.)
Уткикрек. Ах, хурлыҡ, хурлыҡ!
Һорлан инә.
V күренеш
Һорлан. Фу-фу, төлкө еҫе. Әле генә бында булған… Тағы ысҡындырҙым. Уткикрек, ҡарәле, бөтәһе лә миңә яңы йылда уңыш теләй, ҡотлай. Эт йылы яҡшы булһын ине, тиҙәр! Шулай буласаҡ! Иҫәнлек-тыныслыҡ кәрәк, эйеме, Уткикрек? Ни булды, нишләп өндәшмәйһең? Уй, әллә Яңы йыл башландымы, мин һуңланыммы? Ни булды һуң, Уткикрек?
Уткикрек. Барыһы ла бөттө.
Һорлан. Нимә?
Уткикрек. Мин һиңә яңы йыл сәғәте ҡасан һуҡҡанын әйтә алмайым.
Һорлан. Аңламайым.
Уткикрек. Мин төлкө янына киттем!
Һорлан. Төлкө янына?
Уткикрек. Тиҙҙән яңы йыл… Һин йөрөмә! Ярамай! (Сыға.)
Һорлан. Төлкө янына?! Ә ниңә йөрөмә? Һин нәмә, көләһеңме әллә? Һинең эшең – көн башлау, минең эш – йорт һаҡлау! Оноттоңмо әллә, Уткикрек!
Абалап әтәс артынан ташлана.
VI күренеш
Ҡарурман. Хәйләс ике тоҡто һөйрәкләп инә.
Хәйләс. Эһ-һей! Ҡарурман! Меңйәшәр ҡарурман! Уян йоҡоңдан, тетрән, әҙерлән. Тарихта яңы осор асыла. Өр-яңы йыл башлана. Төлкө йылы!
Аптырарһың, ҡарурман, бөтә бөйөк хәлдәр иҫ киткес ябай, ғәжәп ябай хәл ителә. Аҡылһыҙ әтәс ике тауыҡ башы өсөн миңә яңы йыл башын тоттора. Бөйөк Хәйләс! Донъяға тыуған һәм тыуасаҡ төлкөләр миңә дан йырлаясаҡ!
Ә беҙ, төлкөләр,
Ҡалмабыҙ көлкөгә.
Хәйлә — ул аҡыл
Һәм өр-яңы йыл!
Төлкө йылы башланһын,
Тиҙерәк атһын таң!
Эй, Хәйләс-Төлкө,
Дан һиңә, дан, дан!
(Ҡупшылана, биҙәнә-төҙәнә йырлай.)
Ниңә оҙаҡлай теге әтәс? Төлкө йылын иғлан итергә бында бер кем дә ҡамасауламаҫ. Ә маъмай? Юҡ, уны эйәртеп килергә әтәстең йөрәге етмәйәсәк.
Уткикрек инә.
VII күренеш
Хәйләс. Әһә, килдеңме?
Уткикрек. Ҡайҙа Аппаҡ? Ҡараҡай?
Аппаҡ (тоҡ эсенән). Уткик-рек!
Ҡараҡай. Ҡот-ҡотҡар! Ҡот-ҡот…
Уткикрек. Тауыҡтарҙы сығар!
Хәйләс. Төлкө йылында улар иң азат, ирекле йән эйәләре буласаҡ!
Уткикрек. Төлкө йылы?
Хәйләс. Эйе, һин иғлан итерһең! Төлкө йылы, тиерһең!
Уткикрек. Киләһе йыл — Эт йылы!
Хәйләс. Эттең ни хаҡы бар йылға хужа булырға?
Уткикрек. Ул – тоғро дуҫ, ғәҙел!
Хәйләс. Маҡта әйҙә, маҡта! Мин Аппаҡ менән Ҡараҡайҙың баштарын өҙөп бирәйем — этеңә күстәнәс итеп алып ҡайтырһың.
Уткикрек. Туҡта! (Төлкөгә ташлана. Алыш.)
Хәйләс. Батыр булып ҡыланыу һиңә килешә, әтәс, ә миңә был ҡылығың бөтөнләй оҡшамай.
Уткикрек. Нишләргә? Ваҡыт етеп килә! Тауыҡтарҙы ебәр. Мине алып ҡал.
Хәйләс. Тамсы ла аҡылың юҡ. Эт йылы өсөн үҙеңде — Уткикрек исеме алған бөйөк әтәсте, береһенән-береһе матур Аппаҡ менән Ҡараҡайҙы һәләк итәһең. Тауыҡбаш һин, әтәс!
Уткикрек. Тауыҡбаш, тиһеңме? Яҡшы. Тауыҡтарҙы сығар! Яңы йылды беҙ бергә ҡаршыларға тейешбеҙ.
Хәйләс. Мә, сыҡты тауыҡтарың! (Хәйләс тауыҡтарҙы сығара.) Төлкө йылы башлана, Төлкө йылы! Йә, әйт, иғлан ит, тиҙ бул!
Уткикрек. Тауыҡтар! Теҙелегеҙ!
Хәйләс. Йә! Ике тауыҡ башы өсөн бер яңы йыл! Миңә лә йыл кәрәк! Ҡысҡыр! Иғлан ит!
Аппаҡ. Уткикрек, яңы йыл!
Ҡараҡай. Уткикрек, беҙ әҙер, парад!
Хәйләс. Ниндәй парад? Ҡарурманда парад рөхсәт итмәйем!
Уткикрек. Тәртип шулай. Тәүҙә парад! Әҙерлән! Ҡаршыла! Ки-ки-ри-күк! Яңы йылда мөсәл парады!
Хәйләс. Мин ҡаршы. Кәрәкмәй мөсәл! Төлкө йылы, тип әйт!
Уткикрек. Мөсәл! Теҙел! Парад! Мөсәл башы – Сысҡан! Унан Һыйыр, Барыҫ, Ҡуян, шунан Аждаһа, Йылан, Йылҡы, шунан Ҡуй, Маймыл, Әтәс, Эт, Сусҡа! Күренегеҙ төлкөгә, ҡалһын әйҙә көлкөгә!
VIII күренеш
Ҡарурман шаулай. Бер-бер артлы ун ике йыл – мөсәл күренә.
Мөсәл. Беҙ-беҙ – ун ике, йыл иҫәбе – беҙҙеке! Ун ике йыл – бер мөсәл! Борондан килгән мәҫәл!
Уткикрек. Аждаһа, Йылан, Йылҡы, Барыҫ!
Аппаҡ. Ҡотҡарығыҙ! (Мөсәл араһына ташланалар.)
Мөсәл Хәйләс менән Уткикректе уратып-ҡамап ала.
Мөсәл. Эйәһе бар һәр йылдың, Суҡмары бар һәр йылдың, Суҡмарымды алырмын, Яттың башын ярырмын.
Уткикрек. Мөсәл ни әйтә, шулай була! Мөсәл һаны – ун ике. Ун ике!
Хәйләс. Береһе – минеке! Төлкө йылы! Бирегеҙ!
Уткикрек. Мөсәл – ун ике йылда, ун ике зат шул юлда.
Мөсәл. Сысҡан! Унан Һыйыр, Барыҫ, Ҡуян, шунан Аждаһа, Йылан, Йылҡы, шунан Ҡуй, Маймыл, шунан Әтәс, Эт, Сусҡа! Имен булһын юлығыҙ! (Мөсәл әйләнә.)
Мөсәл.
Бик борондан, йыһандан
Килә ошо тәртип-заң!
Наҙан башың ҡатырма,
Яңы йылды таптырма!
Хәйләс. Таптырам! Талап итәм. Туҡтағыҙ! Яңы мөсәл башлайым! Тарих яңынан башлана. Хөрмәтле мөсәл! Әфәнделәр! Йәнлек-януарҙар! Кем минең арттан?! Яңы мөсәл йәшәһен!
Уткикрек. Революция! (Аждаһа менән Барыҫ Хәйләсте тотоп, бөрөп ергә һала.)
Хәйләс. Кәрәкмәй! Юғалығыҙ! Теймәгеҙ миңә! Уткикрек, тый әле бынауҙарыңды!
Уткикрек. Иғтибар! Яңы йыл башлана! (Эт өргән тауыш ишетелә.)
Аппаҡ. Килә! Яңы йыл килә!
Ҡараҡай. Хәйерле сәғәттә!
Хәйләс. Яңы йыл Эт булып өрә? Өрмәһен! Кире китһен! Өрмәгән Яңы йыл кәрәк.
Уткикрек. Булмай! Ваҡытты кире бороп булмай! Эй, Эт йылы! Ки-ки-ри-күк, ки-ки-ри-күк, ки-ки-ри-күк!
Һорлан сабып инә.
IX күренеш
Һорлан. Уау! Ишетәм, рәхмәт, Уткикрек!
Хәйләс (Һорланды күреп). Һин Яңы йыл? Һинме? Сәсрәп китегеҙ! Мин һине алышҡа саҡырам!
Һорлан. Кем байрамға һыймай? Иҫән саҡта тай! (Төлкөгә ташлана.) Һау! Һау!
Хәйләс. Шаярттым! Шаяртырға ярай! Яңы йыл менән!
Уткикрек. Шулай тип ҡотол.
Хәйләс. Ҡотолдоң… Ҡотолдом. Ҡот-ҡотлайым!
Уткикрек. Юҡ, тыныс башланһын, тыныс үтһен яңы йыл. Төлкө, байрамда ҡунаҡ бул. Эт йылы башланды, тоғролар, егәрлеләр, ғәҙелдәр йылы! Музыка! Эт йылы, тип этләшмәгеҙ, тешләшмәгеҙ, һүҙләшмәгеҙ! Эт йылында эш башҡарығыҙ, тәмле ашағыҙ, дуҫ йәшәгеҙ!
Хәйләс. Мин байрам итәм! Мөсәл! Минең арттан!
(Музыка, күмәк бейеү.)
X күренеш
Аппаҡ. Уткикрек, һин — иң батыр әтәс!
Ҡараҡай. Ҡотҡарҙы, ҡотҡарҙы!
Уткикрек. Ҡот, ҡот, ҡот…
Һорлан. Ҡотоң остомо?
Уткикрек. Ҡотлайым!
Аппаҡ (бейей). Һай, Яңы йыл, ҡыт-ҡытаҡ,
Мажаралы, ҡыҙыҡ саҡ!
Ҡараҡай. Һай, Яңы йыл, ҡо-ҡо-ҡо!
Харап булмайыҡ юҡ-ҡа!
Уткикрек. Ки-ки-ри-күк, гөрләшеп йәшәрбеҙ Яңы йылда!
Һорлан. Именлек тә ғәҙеллек юлдаш булһын быйыл да!
Мөсәлдәге йәнлектәр бейей. Әтәс менән Эт уртала. Яңы йыл вальсы.
Мөсәл.
Һау-һау, килде Эт йылы!
Аҡ булһын уның юлы.
Теләйбеҙ һеҙгә һаулыҡ,
Туғанлыҡ, тоғро дуҫлыҡ!
Эт йылы, тип өркмәгеҙ,
Этләнербеҙ, тимәгеҙ.
Тирләп-бешеп эшләгеҙ ҙә
Тәмләп-тәмләп тешләгеҙ.


text:
Илһөйәр һәм ғәййәр олатайҙарыбыҙ хаҡында
Китап “Һаҡмар” редакция-нәшриәт комплексында 150 дана булып донъя күрҙе. Ундағы мәҡәләләр башҡорт һәм рус телдәрендә яҙылған, эстәлеге фотоһүрәттәр, карталар, схемалар менән байытылған. Башҡортостандың Почетлы крайҙы өйрәнеүсеһе, бик күп китаптар, мәҡәләләр авторы Әмир Зәкир улы Сәйғәфәровтың был китабы киң ҡатлам китап уҡыусыларына, уҡытыусыларға, тыуған яҡты өйрәнеүселәргә тәғәйенләнгән һәм заманыбыҙ өсөн бик актуаль баҫма.
Район китапханаһында китаптың исем туйы итеп үткәрелгән сараға “Атайсал”, ағинәйҙәр клубы, ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйестәре, әүҙем китап уҡыусылар йыйылды. Кисәнең ҡурай моңона һәм боронғо башҡорт көйҙәренә һуғарылыуы һәр ҡатнашыусыны алыҫ, дәһшәтле яу йылдарына алып китте. Шәмсиә Рыҫҡужинаның “Һары ла сәс”, “Любизар”, “Байыҡ”ты йырлауы, Фәттәх Аралбаевтың өҙҙөрөп гармунда уйнауы һәм “Ирмәк” йырын башҡарыуы, Рәмил Хәсәновтың сихри ҡурайы һәр кемдә милли ғорурлыҡ тойғоларын уятты. Ысынлап та, милләтебеҙҙең данын бар Ер шарына таратҡан олатайҙарыбыҙҙың рухы алдында беҙ мәңге бурыслы бит. Сарала яңы китап тураһында күп йылы һүҙҙәр яңғыраны. Темәс ауылының “Атайсал” клубы рәйесе С.Ғ. Вәлиев: “Китаптың күләме – бәләкәй, ә йөкмәткеһе бик бай булыуы һоҡландырҙы. Күп кенә ваҡиғаларҙың хронологик тәртиптә бирелеүе тарихи ваҡиғаларҙы байҡарға, еңел генә өйрәнергә ярҙам итә. Әлбиттә, был уҡытыусылар өсөн бик яҡшы ҡулланма. Һәр кемдең архивта ултырырға, кәрәкле мәғлүмәтте эҙләргә ваҡыты юҡ бит”, – тине.


text:
Ҡыуаныстарығыҙ менән уртаҡлашығыҙ: (347) 273-28-29.
Яңылыҡтар
Һауа торошо (Өфө)
22..24°C
Юлдаш акциялары
Һәүәҫкәр башҡарыусылар өсөн конкурс!
Башҡортостан тураһында оло һөйөү менән!
Гитарала уйнап йырлаусыларҙың беренсе асыҡ конкурсы
Ижади конкурс йомғаҡтары
Башҡорт Викикитапханаһы бәйге иғлан итә!
Төркауаз
***«Шабыт» ҡаҙаҡ милли сәнғәттәр университетында төрки илдәрҙең традицион башҡарыусылары араһында фестиваль уҙҙы.
***Төркиәнең Ялова ҡалаһында төрки халыҡтарҙың мәҙәниәт фестивален уҙғарырға йыйыналар.
***Хакасияла «Тарихи-мәҙәни мираҫ - социомәҙәни үҫеш ресурсы» тип аталған 2-се халыҡ-ара йыйын уҙҙы.
***Төркиәнең иң боронғо һәм тарихи ҡалаларының береһе – Антакъяла билбау көрәше буйынса халыҡ-ара турнир үтә.
Сараға Башҡортостандан 5 вәкил юлланырға ниәт тота.
***Төрки дәүләттәрҙең эшберлеге советы төрки халыҡтар өсөн дөйөм алфавит булдырыу теләген белдерә.
***Төркиәнең Аҡдәниз ҡалаһында 53-сө халыҡ-ара Насретдин Хужа көндәре уҙа (Фотоһүрәттә).
- Комментарий өҫтәргә
***Төркиәнең мәҙәни баш ҡалаһы Истанбулда Башҡортостан мәҙәниәте көндәре уҙҙы.
***Истанбулда Ғабдулла Туҡай исемендәге майҙанда халыҡ шағирының һәйкәле асылды.
***Төркиәлә халыҡ-ара 10-сы төрөк теле олимпиадаһы башланды.
***Хакасия башлығы Виктор Зимин үҙенсәлекле тәҡдим индерҙе.
***Санкт-Петербург Көнсығыш ҡулъяҙмалар институтында "Евразия шәрҡиәтселәре һүҙлеге" донъя күреү уңайынан йыйылыш уҙҙы. Унда
***Дәүләт думаһы депутаты Зөһрә Рәхмәтуллина "Йылдың алтын кешеһе" тип билдәләнде (фотоһүрәттә).
***Өфөлә 2-се "Аҡ торна" халыҡ-ара тәржемәселәр конкурсы старт алды.
Ҡаҙағстандың Астана ҡалаһында иһә халыҡ-ара Төрки донъяһы балалар уйындары уҙа.
- Комментарий өҫтәргә
*** Сибай ҡалаһында ғүмер итеүсе билдәле сәсәниә Асия Ғәйнуллина Төркиәнең Кайсери ҡалаһында уҙған 30-сы халыҡ-ара мәҙәниәт һәм сәнғәт фестивалендә ҡатнашты.
****Истанбулда билдәле төрөк шағиры Юнал Караның шиғырҙар йыйынтығы 25 телдә донъя күрҙе. Унда шағирә Лилиә Һаҡмар һәм ғалим Әхәт Сәлихов тәржемә иткән башҡорт телендәге шиғырҙар ҙа бар.
*** Төркиәнең Силифкә ҡалаһында 39-сы халыҡ-ара мәҙәниәт аҙналығы башлана. Унда ҡатнашыу өсөн коллегабыҙ, билдәле йәш йырсы Айҙар Хәмзин да Төркиәгә юл алды.
*** Польша татарҙары һабантуй уҙғарырға йыйына.
*** 8-се халыҡ-ара төрки донъя көрәш турниры тамамлана.
*** Әзербайжандың баш ҡалаһы Баҡыла "Евровидение-2012" конкурсы башланыу алдында.
*** Күптән түгел ғағауыздар Хызыр-Ильяс байрамын билдәләне.
/Фотоһүрәттә - Асия Ғәйнуллина./
- Комментарий өҫтәргә
***"Мең һулыш һәм бер тауыш". Төркиәлә ошо атамалы 5-се халыҡ-ара төрки халыҡтар театрҙары фестивале дауам итә.
****Быйыл Венгрияла төрки халыҡтарҙың сираттағы ҡоролтайын уҙғарырға йыйыналар.
****Астана һәм Мары ҡалалары Берләшкән милләттәр ойошмаһының мәҙәни баш ҡалалары тип иғлан ителде.
***Тывала Классик музыка йылын Милли әҙәбиәт йылы алыштырҙы.
****Ҡаҙағстандың Павлодар ҡалаһында археологтар оло асышҡа юлыҡты.
****Әл-Фараби исемендәге Ҡаҙаҡ милли университетында төрки илдәр Википедияларының конференцияһы тамамланды /Фотоһүрәттә - Башҡоротостан делегаттары/.
**** Ҡырғыҙстанда "Күп телдәр – бер донъя" тигән девиз аҫтында "Алтын табуретка" әҙәби конкурсы иғлан ителде.
- Комментарий өҫтәргә
*** Төркиә матбуғатында "Ҡанатлы башҡорттар" тигән исем аҫтында мәҡәләләр һәм фотоһүрәттәр баҫылды.
*** Арҙаҡлы ғалим һәм сәйәсмән Әхмәтзәки Вәлиди Туғандың хәтирәләре Америка Ҡушма Штаттарында инглиз телендә донъя күрҙе.
*** Төрки донъяһының мәҙәни баш ҡалаһы Астанала боронғо төрки ҡомартҡыларының күргәҙмәһе асылды.
*** Абаканда хакас халҡының 12-се съезы уҙҙы.
*** Ҡырғыҙстанда Манас эпосының видеоверсияһы барлыҡҡа килде.
*** Төрки йөмһүриәттәр вәкилдәренән торған ТӨРКСОЙ йәштәр камера оркестры 28 апрелдә Америкала сығыш яһай.
*** Төркиәлә 18-се халыҡ-ара төрки донъяһы балалар фестиваленә әҙерлек бара.
*** Төрки донъя эҙләнеүҙәре фонды уҙғара. эшмәкәрлеге, халыҡ-ара кимәлдәге саралар тураһында уның етәксеһе, профессор Туран Язган менән әңгәмә.
"Ҡанатлы башҡорттар" фотоһүрәте. Авторы - М.Кемал Саллы.
- Комментарий өҫтәргә
Наурыҙ байрамы үҙенсәлектәре. Төркиә телерадиокомпанияһының "Ауаз" каналында Башҡортостанға арналған өс сәғәтлек тапшырыу ойошторолдо.|
- Комментарий өҫтәргә
Ҡәрҙәш илдәрҙә фәһем алырлыҡ күренештәр. Легендар "Ялла" төркөмө етәксеһе, ете дәүләттең халыҡ артисы Фаррух Закиров менән әңгәмә.|
- Комментарий өҫтәргә
"Хакасия" газетаһында Башҡортостан тураһында мәҡәлә донъя күрҙе.
Төрки илдәрҙә әзербайжан халҡының данлыҡлы улы Мирза Фатали Ахунзадә йылы рәсми көсөнә инде.
ТӨРКСОЙ халыҡ-ара ойошмаһы төрки донъяның матди булмаған мираҫының баш ҡалаларын иғлан итте. Өфө һәм Алабуға ҡалалары төрки донъя кәсептәренең баш ҡалаһы итеп билдәләнде.
- Комментарий өҫтәргә
*** Евразия Яҙыусылар берлеге 2012 йыл лауреаттарын билдәләне. "Йыл әҙәби журналы" исеменә "Ағиҙел" журналы лайыҡ булды.
**** Ҡаҙағстанда төрки халыҡтары музейы асылды.
*** Төркиәнең Эрзурум ҡалаһында музей-ресторан барлыҡҡа килде.
**** Тарих фәндәре кандидаты, Төрксой халыҡ-ара ойошмаһындағы Башҡортостан вәкиле Әхәт Сәлиховтың "Әхмәтзәки Вәлиди Туған әҫәрҙәрендә Мәхтумкули" исемле мәҡәләһе Ирандың "Сахра" газетаһында донъя күрҙе.
***Интернет йәмәғәтселеге төрки халыҡтарҙың дөйөм теле тураһындағы фекер алышыуҙы дауам итә.
**** Әзербайжандың "Мутарджим" нәшриәтендә боронғо төркиҙәрҙең ватаны тураһындағы китап сыҡты.
- Комментарий өҫтәргә
Йыл йомғаҡтары (фотола - Төркиәнең баш ҡалаһы Этимесгут районы хакимиәте вәкилдәре менән осрашыу).|
- Комментарий өҫтәргә
- 1
-
-
-
(128 КБит/с)
Юлдаш 105.5 FM
Фотолар
Көндәлектәр
Махсус проекттар


text:
Башҡортостанда йәмәғәт урман инспекцияһы ойошторолдо
Республикала йәмәғәт урман инспекцияһы эшләй башланы. Был турала положениены БР Урман хужалығы министрлығы раҫланы.
Йәмәғәт башланғысындағы яңы инспекция урман закондарын боҙоуҙарға ҡаршы көрәшәсәк. Тәбиғәт байлығын һаҡлауға битараф булмаған йәштәр урман инспекцияһында үҙ көсөн һынап ҡарай аласаҡ. Бының өсөн эшләгән, уҡыған урындан, йәмәғәт һәм башҡа ойошмаларҙан рекомендациялар булыуы кәрәк. Урман инспекторҙарына кандидаттарҙы БР урман хужалығы министры урынбаҫары раҫлай, бынан һуң билдәләнгән өлгөләге танытма бирелә.
Республика райондарында йәмәғәт урман инспекторҙары дәүләт урман контроле һәм күҙәтеүенең ярашлы лесничество буйынса бүлеге начальнигы етәкселегендә йәмәғәт урман инспекторҙарының тәүге коллективына берләшә.
Ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, инспекторҙарға талаптар юғары. Иң элек, улар урман ҡануниәте ҡағиҙәләрен һәм нормаларын белергә һәм күҙәтергә, Башҡортостан Республикаһының тәбиғәт һәм урман ресурстарына һаҡсыл мөнәсәбәтте пропагандаларға тейеш.
Кәрәк саҡта йәмәғәт инспекторҙары дәүләт инспекторҙарына урман закондарын боҙоусыларҙы тотоуҙа ярҙам күрһәтәсәк, ағастың законһыҙ әйләнешенә юл ҡуймау маҡсатында берлектәге рейдтарҙа ҡатнашасаҡ.
Беренселәрҙән булып йәмәғәт урман инспекторы статусын «Башҡортостандың йәш урмансылары» Республика йәштәр ойошмаһы активистары аласаҡ. Башҡортостан Республикаһы Урман хужалығы министрлығында йәмәғәт урман инспекторы вазифаһына дәғүә итеүселәрҙән бөтә ғаризаларҙы ҡарарға әҙерҙәр.


text:
27-07-2015, 10:02 / Социаль ѳлкә
Берәҙәк эттәр проблемаһын кемдәр хәл итер?
Эт кешенең дуҫы, юлдашы тигәндәрен бала саҡтан уҡ ишетеп, уларҙы яҡын күреп үҫәбеҙ. Әммә кешеләр бер төрлө булмаған кеүек, эттәрҙең дә төрлөһө була. Шул арҡала ҡайһы бер саҡтарҙа уларҙың дошманға әйләнеп киткәнен дә һиҙмәй ҡалабыҙ. Был осраҡта үҙенә эйәләтеп, күҙенә ҡарап торған хайуанды йүнләп ашатмаған йәиһә кәрәге бөткәс, уны бөтөнләй ҡыуып сығарған хужаһымы, әллә инде кешегә ышанысын юғалтып, ниндәй юл менән булһа ла тамағын туйҙырырға тырышҡан эт ғәйеплеме, белеп булмай....


text:
Башҡорт ҡыҙы «Рәсәй һылыуҡайы-2018» конкурсында иң яҡшы милли кейем өсөн дипломға лайыҡ булды
Земфира Байдәүләтова «Рәсәй һылыуҡайы-2018» милли матурлыҡ конкурсында иң яҡшы милли кейем өсөн дипломға лайыҡ булды. Был хаҡта «Һылыуҡай-Bashkirian Beauty» студияһы директоры Линара Таһирова хәбәр итте. 19 йәшлек Земфира Байдәүләтова 70 мең ғаризанан тәүге 20 исемлегенә инде. Интернетта тауыш биреүҙә Земфира етенсе урынға сыҡты. Земфира — ғаиләлә һигеҙенсе бала, уның алты ағаһы һәм бер апаһы бар. …
Continue reading ‘Башҡорт ҡыҙы «Рәсәй һылыуҡайы-2018» конкурсында иң яҡшы милли кейем өсөн дипломға лайыҡ булды’ »


text:
Хәлиҙә Ильясова: “Уйҙарығыҙ булһа изгенән, сирҙәр һеҙҙе урап үтер”26-12-2017, 00:03 // Пенсионер // Баҫып сығарырға
Уҙған быуаттың 80-се йылдарында район дауаханаһында шәфҡәт туташы эшен ҡалдырып, ире һәм улы менән Ҡаҙағстанға юллана ул. Таныш булмаған кешеләр ҙә, яңы урын да ҡурҡытмай, иң мөһиме – фатиры һәм яратҡан эше була. Эргә-тирәһендәгеләр ихлас, алсаҡ ҡатынға үҙҙәре үк ылығып тора.
Бер аҙ ваҡыттан ғаилә хәлдәренә бәйле Башҡортостанға, Өфө районына әйләнеп ҡайтырға тура килә. Яҡшы ғына йәшәп китәләр. Әммә тыуған ауылы Мораҙымда врач амбулаторияһы асылыу менән шунда күсәләр. Хәлиҙә апай шәфҡәт туташы булып эшкә тотона.
Күп тә үтмәй ире вафат була. 44 йәшлек ҡатын ауырлыҡтар алдында баҙап ҡалмай, улдарын аяҡҡа баҫтырырға тырыша. Улар уҡып сыҡҡас, Хәлиҙә Сәмиғулла ҡыҙы Италияға юллана. Был саҡта уға 47 йәш була. Фирма аша ҡәтғи һайлап алыу нигеҙендә эшкә урынлаша.
– Яҡшы ғаиләлә йорт эштәрен башҡарҙым. Хужалар бик ихтирам итте. Хаҡты ла мул түләнеләр. Ял көндәрендә диңгеҙгә һыу инергә йөрөнөм, һаулығымды нығыттым, – тип хәтерләй ул.
Биш йылдан тыуған яғына әйләнеп ҡайта Хәлиҙә апай. Юҡ, ҡартлығын ҡаршылау өсөн түгел, ә ҡыҙыҡлы, әүҙем тормош ҡороу өсөн.
– Әүәлгесә күп уҡыйым. Гәзит, журнал, шулай уҡ классиканы, яңы әҙәбиәтте үҙ итәм. Өфөнән мөхәббәт, һаулыҡ, психология тураһында китаптар алып ҡайттым. Яңыраҡ ҡына уҡып ултырҙым әле: һәр йәштә лә көн үткәреү өсөн түгел, ә тулы тормош менән йәшәргә, бөхтә булырға кәрәк. Шул саҡта башҡалар ҙа һиңә яҡшы мөнәсәбәттә була, – ти ул.
Физкультура – Хәлиҙә апай өсөн ғәҙәти шөғөл. Йәш саҡта ла, әле лә саңғыла оҫта йөрөй. Өфө морждары менән ҡыш мәкегә лә сума.
– Ивановтың һауыҡтырыу системаһы бик оҡшай, – тип һүҙен дауам итә Хәлиҙә Сәмиғулла ҡыҙы. – Кире энергиянан ҡотолоу өсөн иртәле-кисле ялан аяҡ ергә баҫып, һалҡын һыу менән ҡойонам, Хоҙай Тәғәләгә рәхмәтемде әйтәм.
Йоҡонан бик иртә уяна ҡатын. Ата-әсәһе шулай өйрәткән. 95 йәшлек күршеһе лә йоҡларға иртәрәк ятырға һәм таң менән торорға кәңәш итә. Ауыл халҡы Хәлиҙә Ильясованы ихтирам итә, ауыл Советы депутаты, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары съезына делегат итеп һайлай.
– Яҡташтарымдың яҙмышына битараф ҡала алмайым. Ауылда яңғыҙҙар күп. Шуға күрә димселәр институтын үҫтереп, яңғыҙ кешеләрҙе осраштырырға, яҙмыштарын бәйләргә кәрәк. Мәҫәлән, беҙ, әүҙемселәр, күптән түгел генә 75 йәшлек ир-уҙаманға ғаилә ҡорорға ярҙам иттек. Йәштәрҙе лә иғтибарһыҙ ҡалдырмайбыҙ, ҡулдан килгәнсә ярҙам ҡулы һуҙырға тырышабыҙ, – тип ҡыуана ауылдаштары өсөн Хәлиҙә апай.
Шәфҡәт туташы дарыуҙы бик һирәк эсә. Яҡшы уйҙа, изге күңелле булырға, күберәк хәрәкәт итергә кәрәк, шул саҡта сирҙәр ҙә урап үтәсәк тигән фекерҙә ул. Балалары Хәлиҙә апайға тыуған көнөнә велосипед бүләк иткән. Хәҙер өләсәй ейәндәре менән рәхәтләнеп велосипедта йөрөй. Әйткәндәй, быйыл 61 йәшлек ханым Өфөлә массажсы һөнәрен үҙләштереп, диплом алған.
Ауырғазы районы.


text:
Ташҡындан зыян күргән Әбйәлил районында әкренләп төҙөкләндереү эштәре башланды. Район хакимиәтенең капиталь төҙөлөш буйынса бүлек начальнигы Айтуған Фәттәхов белдереүенсә, ямғырҙар ваҡытында бөтәһе 19 күпер сафтан сыҡҡан. Шуның етеһе район көсө менән төҙөкләндерелгән. Бишәүһенә проект эштәре башҡарыла, ҡалғандары йүнәтелә. Бигерәк тә Әлмөхәмәт ауылы биләмәһендә хәл ҡатмарлы була. Ажғырып аҡҡан Ҡыҙыл йылғаһы МТС һәм Сиҙәм ауылы араһындағы берҙән-бер аҫылмалы күперҙе ағыҙа.
Ауыл биләмәһе башлығы Рәйлә Ғүмәрова һүҙҙәренә ҡарағанда, яҙғы ташҡындар осоронда йәйәүлеләр йөрөгән күпер бер аҙ хәүеф тыуҙырған-тыуҙырыуын, әммә уның бөтөнләй эшлектән сығыу мөмкинлеге тураһында берәү ҙә уйлап ҡарамаған.
Бөрйәндә Роза Ғүмәрованы белмәгән кеше бик һирәктер. Төбәге өсөн янып-көйөп йәшәгән, уны үҫтереүгә күп көс һалған, оҙаҡ йылдар яуаплы урындарҙа эшләгән абруйлы ханымды яҡташтары ихтирам итә, һәр төрлө мәсьәләлә, башланғыста фекер-кәңәшенә ҡолаҡ һала, тәжрибәһенә таяна.
Әле Роза Шәриф ҡыҙы (фотоһүрәттә — һулдан беренсе) район хакимиәте мәғариф идаралығының методика кабинетына етәкселек итә. Мәғарифтағы һәр төрлө үҙгәреш, яңы талаптар алдында баҙап ҡалмай бөрйәндәр, тәү сиратҡа халыҡ мәнфәғәтен ҡуйып, ышаныслы аҙымдар менән алға бара. Һөҙөмтәле эштә етәксе урындарҙа ҙур тәжрибә туплаған Роза Ғүмәрованың тос өлөшө бар. Ошо көндәрҙә уның фиҙакәр хеҙмәте Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы менән баһаланды.
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсих Шәмсетдиновты Башҡортостандың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләү тураһындағы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы.
Рәсих Хәдит улы Шәмсетдинов 1971 йылда Благовар районының Ағарҙы ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1988 йылда Өфө приборҙар эшләү заводында токарь булып башлай. 1993 йылдан 1999 йылға тиклем — Благовар район эске эштәр бүлегендә тәфтишсе. 1999 — 2008 йылдарҙа район хакимиәтендә юридик бүлек мөдире, хакимиәт башлығы урынбаҫары була.
Аҙна уртаһы булыуға ҡарамаҫтан, Хәйбулла районының Үрнәк ауылында йәшәүсе Фирүзә Ҡыҙрасованың йорто эргәһенән зәһәр машинаның ҡуҙғалып китеүенә һис тә аптыраманыҡ. Тимәк, тағы һатып алыусылар килгән.
Шуныһы уңайлы: көн дә етештергән һөт ризыҡтарын Фирүзә Ғәйнетдин ҡыҙы, сумка тултырып, баҙарға йөрөмәй. Ял көндәрендә генә түгел, хатта аҙна уртаһында ла өйҙән килеп һатып алыусылар етерлек. Ауылдың күрше Ырымбур өлкәһе менән сиктәш булыуы ла бик отошло. Көткән малдарының итен, һөтөн генә түгел, йәй емеш-еләген, көҙ бәшмәген һатып алыусылар һәр саҡ була.
“... Шундай ҡатындар килә был донъяға, уларҙың яралыуында, бар булыуында илаһи көстөң, илаһи уттың ҡатнашы күҙгә бәрелеп тора. Улар иң бейектә саҡта ла ерҙән айырылмай, иң түбәнгә төшкәндә лә түбәнлеккә лә төшмәй, хурлыҡҡа батмай, юғалтыуҙар кисергәндә, юғалып ҡалмай, уларҙың сибәрлегенә ҡағылырға ҡартлыҡ үҙе тартына”. Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең был һүҙҙәре мәҡәләм геройы өсөн генә әйтелгән кеүек. Ысынлап та, тормош һынауҙары төрлөсә ҡаҡҡылап көслө дауылдар нисек тә уны һындырырға тырышмаһын, бар ауырлыҡты лайыҡлы үткән, шул саҡта ла изге күңелле, алсаҡ, көслө рухлы булып ҡала алған ябай ауыл ҡатыны Әлфиә Илғыуатоваға һоҡланмау мөмкин түгел.
Йәмәғәтселек Үҙәк диниә назаратының 225 йыллығына әҙерләнә. 22 октябрҙә баш ҡалабыҙға Рәсәй, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәренән 500-ҙән ашыу дин әһеле киләсәк. Сараға әҙерлек күптән башланған. Белгестәр уның әһәмиәтен юғары баһалай. Айырыуса Аллаһ исеменә ышыҡланып ҡара эштәрен башҡарған әҙәмдәр арҡаһында ислам диненә ҡарата кире фекер тыуған мәлдә уға тоғро шәхестәрҙең йыйылыуы — әһәмиәтле ваҡиға.
Илдәге боронғо ислам үҙәгенең тарихи тамырҙары Император Екатерина Икенсенең 1788 йылғы "Юғары Указ"ына барып тоташа. Был ҡарарға ярашлы Өфөлә Ырымбур мосолман диниә йыйылышы ойошторола.
Бик боронғо замандарҙа халыҡтар үҙҙәренең тарихын таштарға сүкеп яҙыр булған. Дастандарын балсыҡ таҡталарға сыйып ҡалдырған. Һүҙҙе айырыуса ололағанда “ташҡа баҫылған” тип әйтеү шул замандарҙан беҙҙең көндәргә килеп еткән. Ташҡа баҫылған икән, тимәк, уның ысын-ысынлығына һис бер шик юҡ.
Шиғырҙарҙы ташҡа уйып яҙыу ғәҙәте, “ташҡайҙарға соҡоп ҡарғыш яҙҙым ейәндәрем уҡыр бер саҡта” тип йырҙарыбыҙҙа һаман йырланып йөрөһә лә, хәҙер тарихта ғына тороп ҡалған. Ҡайһы саҡта тормошҡа ашмаҫлыҡ уйҙар ҙа башҡа килеп ҡуя: әгәр шағирҙар әле лә шиғырҙарын ташҡа үҙ ҡулдары менән сүкеп яҙыр булһа, һүҙҙең ҡәҙере ни тиклем артыр ине, ташҡа яҙылған һүҙҙәрҙең һәр береһен һанап, ни тиклем һаҡсыл тотонор ине!
Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Шәһит Хоҙайбирҙин, Рәми Ғарипов исемендәге премиялар лауреаты, “Киске Өфө” гәзитенең баш мөхәррире Гөлфиә Янбаева, журналист булараҡ, үҙенең хеҙмәт биографияһын “Башҡортостан ҡыҙы” журналында башлай, “Башҡортостан” гәзитендә дауам итә һәм үҙенең алтмышын “Киске Өфө” гәзитендә ҡаршылай. Әгәр ҙә уның хеҙмәт урындарында эшләгән ваҡытын бизмәнләп ҡараһаҡ, ул барыбер ҙә 22 йыллыҡ эш тәжрибәһен туплаған “Башҡортостан”сы булып ҡала. Улай ғына ла түгел, уның тап ошо баҫмалағы тәжрибә һөҙөмтәһе булараҡ барлыҡҡа килгән “Киске Өфө” гәзитенең сағыштырмаса ҡыҫҡа ваҡыт эсендә баш ҡалабыҙҙа һәм республикабыҙҙа киң билдәлелек яулауы, күптәрҙең яратҡан баҫмаһына әүерелеүе күпте һөйләй ҙә инде.
Ҡот осҡос төш күреп, шыбыр тиргә батып уянып киттем. Юҡ, артымдан бер кем дә баҫтырманы, муйынымдан быуманы, үлтереү менән янаманы, бары тик ауыл ҡатынына әйләнгәнмен икән, тим.
...Их, ошо ҡәһәр һуҡҡыр будильникты. Башымды яңы ғына яҫтыҡҡа терәгән кеүек инем бит. Әҙерәк кенә ята биргәндә инде... Юҡ, ярамай, күпме һөт әрәмгә китәсәк. Әрәмгә үк түгел, әлбиттә, – быҙауҙар туйып ҡаласаҡ. Уның ҡарауы, өйҙәгеләрҙең һәр береһе сәй эсергә ултырған һайын “һөт юҡмы ни?” тип ҡабатлап, һарыуыңды ҡайнатасаҡ.
Индонезияның Бали утрауында АТЭС (Азия-Тымыҡ океан иҡтисади берләшмәһе) саммиты үтеүе, Азербайжанда Илһам Алиевтың өсөнсө мөҙҙәткә президент итеп һайланыуы иғтибар үҙәгендә булды.
Берәү берәүгә терәү
Үткән дүшәмбе Индонезияның Бали утрауында АТЭС саммиты булды. Билдәле булыуынса, был берләшмәгә Америка Ҡушма Штаттары, Рәсәй, Австралия, Мексика, Малайзия, Бруней, Гонконг, Вьетнам, Индонезия, Филиппин, Таиланд, Тайвань, Чили, Япония, Сингапур, Яңы Зеландия, Папуа-Яңы Гвинея, Перу, Ҡытай, Канада, Корея Республикаһы инә.


text:
Халыҡтың миграцияһы
Халыҡтың миграцияһы (лат. migratio — күсенеү) — кешеләрҙең бер төбәктән (илдә, донъяла) икенсе төбәккә күсеп йөрөүе.
Йөкмәткеһе
Терминология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Миграциялаусы кешеләр мигрант тип йөрөтөлә. Тышҡы (континент-ара, дәүләт-ара) һәм эске (ил төбәктәре, ҡалалары, ауылдары араһында һ. б.) миграциялар була.
Илдән ситкә күсеүселәр — эмигант, илгә күсеп килеүселәр иммигрант була. Улар араһындағы айырма миграция сальдоһы тип атала ил халҡы һанына туранан-тура йоғонто яһай.
«Халыҡ миграцияһы» тигән төшөнсәгә төрлө мәғәнә һалына. Инглиз ғалимы Э. Г. Равенштейн миграция өлкәһендә тәүге тәрән хеҙмәттең авторы булып тора (1885 йыл). Бөйөк Британияла һәм Төньяҡ Америкала миграция барышын тикшереп, ул миграцияның ун бер законын формалаштыра. Уның төп положениелары түбәндәгеләр:
- күсенеүҙәрҙең иң күбе ҡыҫҡа араларға яһала;
- территориаль үҙәк ни тиклем ҙур булһа, шул тиклем ылыҡтырғысыраҡ;
- һәр миграция ағымына ҡаршы ағым барлыҡҡа килә;
- эре ҡалалар, халыҡ һанының тәбиғи артыуына ҡарағанда, миграция иҫәбенә нығыраҡ үҫә;
- миграция сәнәғәт һәм сауҙа, бигерәк тә транспорт үҫешенә бәйле;
- миграция өсөн иҡтисади сәбәптәр төп әһәмиәткә эйә.
Статистика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара миграция ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, 2010 йылда халыҡ-ара мигранттар һаны 214 миллион кеше йәки донъя халҡының 3,1%-ын тәшкил иткән[4]. Был күрһәткес ошо тиҙлек менән үҫһә, 2050 ул 405 миллионға етәсәк.
БМО-ның Иҡтисади һәм социаль мәсьәләләр буйынса департаментының 2013 йыл 11сентябрь баҫылып сыҡҡан мәғлүмәттәренә ярашлы, донъяла мигранттар һаны 232 миллион кеше (Ер халҡының 3,2%-ы) булған.[1][2][3] Донъялағы иң ҙур күсенеү коридорҙары: Мексика — АҠШ (2013 йылдың ғинуар — авгусында 13 миллион кеше), Рәсәй — Украина (3,5 млн, Украина — Рәсәй (2,9 млн), Ҡаҙағстан — Рәсәй (2,5 млн.)[5]
Рәсми һандар тулы картинаны күрһәтмәй. Мәҫәлән, стажерҙар, студенттар, туристар (уларҙың ҡайһылары эшкә урынлашып, барған илендә тороп ҡала) мигрант тип һаналмай. Теркәлмәй ингән мигранттарҙы ла һанаусы юҡ[6]
Миграция хәрәкәтен классификациялау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Миграция типтары:
- эске һәм тышҡы миграция
- туристарҙың һәм ауыл хужалығы эшсәндәренең миҙгелле миграцияһы
- үҫеүсе илдәрҙә индустриализация һөҙөмтәһендә ауылдан ҡалаға миграция (урбанизация)
- алдынғы илдәрҙә ҡаланан ауылға күсеү (рурализация)
- күсмәселектә һәм ғибәҙәт сәфәрҙәрендә йөрөү
- ҡыҫҡа ваҡытлы һәм оҙайлы
- маятниклы миграция
- сик аша йә транзит миграция.
Төрҙәр буйынса классификация:
- ижтимағи ойошҡан
- ойошмаған.
Сәбәптәр буйынса классификация:
- иҡтисади
- социаль
- мәҙәни
- сәйәси
- хәрби.
Стадиялар буйынса классификация:
- ҡарар ҡабул итеү
- территориаль күсенеү
- адаптация
Миграция сәбәптәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эске миграция сәбәптәре — эш эҙләү, йәшәү шарттарын яҡшыртыу, йәшәү рәүешен үҙгәртеү һ. б.
Халыҡ-ара миграцияның төп сәбәбе — иҡтисади, йәғни ҙурыраҡ эш хаҡы эҙләү (төрлө илдә бер үк эш өсөн төрлө эш хаҡы түләнә).
Миграцияның сәбәптәре араһында һуғыштар, сәйәси бәрелештәр, тәбиғәт һәләкәттәре бар.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Newsru.com Опубликован доклад ООН о числе иностранных мигрантов — среди лидеров США и Россия
- ↑ 2,0 2,1 BBC Доклад ООН: США и Россия — лидеры по числу мигрантов
- ↑ 3,0 3,1 Центр новостей ООН.
- ↑ www.iom.int
- ↑ РГ РФ занимает второе место в мире по числу мигрантов
- ↑ Ивахнюк И. В. 2011. Управление трудовой миграцией: противоречивые уроки глобального кризиса. Век глобализации. Выпуск № 2(8)/2011
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татьяна Лопухина, Сергей Градировский. Типологии миграционных процессов
- Миграция как двигатель… // prime-tass.ru 13.11.2010
- Рязанцев С. Миграционные тренды и международная безопасность
- Статьи об иммиграции с сайта «Демоскоп»
- Миграционные процессы в странах ЕС и пути их регулирования
- Центр миграционных исследований
- Международная конвенция о защите прав всех трудящихся-мигрантов и членов их семей (недоступная ссылка с 13-05-2013 (1822
дней) — история)


text:
Фото:
«Берҙәм Рәсәй” партияһы эшмәкәрлегенең мөһим мәсьәләләре ҡаралды
Фото:
Өфөлә “Берҙәм Рәсәй” партияһының Башҡортостан бүлексәһе төбәк сәйәси советы президиумының ултырышы булды.
Президиум ағзалары партияның төбәк бүлексәһе ҡарамағындағы көрсөккә ҡаршы төркөмдәрҙең эшен тикшерҙе. “Өлөшсөләр һәм вкладсылар” төркөмө етәксеһе, БР төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрының беренсе урынбаҫары Рәмил Хәлимов әйтеүенсә, көрсөккә ҡаршы төркөм Өфөләге Ҡояшлы биҫтәһе төҙөлөшөн контролгә алған. Бында әле күп фатирлы йорттарҙы файҙаланыуға тапшырыу тотҡарлана. Хәлдең айышына төшөнөү һәм 700-ҙән ашыу алданған өлөшсөгә ярҙам итеү өсөн махсус комиссия ойошторолған. БР төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры Рауил Ибәтуллин уның рәйесе итеп тәғәйенләнгән. Объектты файҙаланыуға тапшырыуҙың тотҡарланыуы сәбәптәрен комиссия Эске эштәр министрлығы һәм прокуратура органдары менән берлектә асыҡлай.
“Пенсионерҙар” көрсөккә ҡаршы төркөмө етәксеһе, РФ Пенсия фондының БР буйынса бүлексәһе идарасыһы Фоат Хантимеров йыл башынан алып пенсияларҙың валоризацияны иҫәпкә алып түләнеүе хаҡында хәбәр итте. Ғинуар өсөн бөтә түләүҙәр тулыһынса тормошҡа ашырылған.
“Профсоюздар” көрсөккә ҡаршы төркөмө эш хаҡы буйынса бурысты кәметеү эшен дауам итә. “Ҡыҙыу элемтә” эшмәкәрлеге иң һөҙөмтәле алымдарҙың береһе тип танылды. Ул хәлде тикшерергә һәм һәр мөрәжәғәт буйынса сара күрергә булышлыҡ итә. Төбәк сәйәси советы секретары, БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев билдәләүенсә, көрсөккә ҡаршы төркөмдәрҙең эшмәкәрлек йүнәлештәре бөгөн бик мөһим.
Президиум ултырышында шулай уҡ төрлө кимәлдәге вәкиллекле органдарҙы һайлауға ҡағылышлы мәсьәләләр тикшерелде. Берҙәм тауыш биреү көнө — 14 мартта Башҡортостанда 59 һайлау кампанияһы үтәсәк. Уларҙа 73 депутат мандаты биреләсәк.
Ултырыш барышында “Берҙәм Рәсәй”ҙең төбәк сәйәси советы президиумы ағзалары шулай уҡ 2010 йылдың тәүге яртыһында үҙ эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәрен тикшерҙе.


text:
Туғыҙ райондағы 16 ауылда йорттарҙы һыу баҫҡан
Әлеге мәлдә республиканың туғыҙ районындағы 16 тораҡ пункт һыу баҫыу зонаһында ҡалған, тип хәбәр иттеләр БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында. Һыу баҫҡан райондарҙа артабан һыу күтәрелеүе тураһында башҡаса мәғлүмәт алынманы.
Ведомство мәғлүмәттәренә ярашлы, һыу баҫҡан иң күп йорттар — Йәрмәкәй районында. Унда әле республика комиссияһы эшләй. Миәкә районының өс ауылы халҡы ла урындағы йылғаларҙа кинәт һыу күтәрелеүе арҡаһында зыян күргән.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, Йәрмәкәй районында 375 өй Рә йылғаһы ташыуы арҡаһында ҡамауҙа ҡалды. Район хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ҡотҡарыусылар тарафынан 161 кеше эвакуацияланған. Районда ташҡынға ҡаршы комиссия штабы эшләй.
— Урындағы балалар баҡсаһы халыҡты ваҡытлыса ҡабул итергә әҙер, — тип хәбәр итте Йәрмәкәй районы хакимиәте вәкиле Александр Никаноров. — Әлегә ташҡындан зыян күргәндәрҙең барыһы ла туғандарында урынлашҡан. Райондың ашығыс хеҙмәттәре ауыл халҡына теләһә ҡайһы ваҡытта ярҙамға килергә әҙер.


text:
Башҡортостанда сираттағы «Ҡар бөртөгө» саңғы туристик слеты уҙа
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
8 февралдә Башҡортостанда сираттағы «Ҡар бөртөгө-2015» ғаилә туристик слеты үтә.
Сәләмәт йәшәү рәүеше алып барған, саңғыла шыуырға, саф һауалағы уйындарҙы яратыусыларҙың һәммәһе лә байрамда ҡатнаша ала. Туристик слет һәр саҡ бер урында — Силәбе өлкәһе Минйәр ҡалаһы Куйбышев тимер юлының 1753-сө саҡрымы туҡталышы эргәһендә элекке Голодный хуторы яланында уҙғарыла. Ҡатнашыусылар тейешле урынға электричкала бара, махсус рейс иртән Өфөнән ҡуҙғала, ә кисен кире ҡайта. Шәхси транспорт менән дә килергә мөмкин.
«Ҡар бөртөгө» слетына төрлө йәштәге саңғыла шыуырға яратыусылар саҡырыла. Теләүселәр саңғы ярыштарында ҡатнаша, тюбингта, санала шыуа йәки ҡышҡы урман буйлап йөрөй ала. Шулай уҡ программала төрлө конкурстар, спорт уйындарын уҙғарыу ҡаралған. Урында ата-әсәләр менән балаларға ял итеү өсөн йылытылған палатка лагерын ҡороу планлаштырыла. Байрамда алкоголле эсемлектәр эсеү һәм тәмәке тартыу тыйыла.
Көндәрҙең һалҡын тороуына ҡарамаҫтан, былтыр слетта 600-ҙән ашыу турист ҡатнашты.
«Ҡар бөртөгө-2015» ҡала яны поезының ҡуҙғалыу ваҡыты һәм билет хаҡы һуңғараҡ билдәле буласаҡ. Яңылыҡтар менән сараның социаль селтәрҙәге төркөмөндә танышырға мөмкин.


text:
Бишбүләк районында полиция бүлегенең яңы бинаһы асылдыФото: БР буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте
Бишбүләк районында полиция бүлегенең яңы бинаһы асылды
Бишбүләк районында полиция бүлегенең яңы бинаһы асылдыФото: БР буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Кесаҙна, 15 ғинуарҙа, Бишбүләк районында полиция бүлегенең яңы бинаһын асыу тантанаһы булды. Унда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡатнашты. Төбәк етәксеһе полицейскийҙарҙы яңы бинаға күсеүҙәре менән ҡотланы һәм хеҙмәттәрендә уңыштар теләне:
— Беренсенән, полиция хеҙмәткәрҙәрен яңы бина алыуҙары менән ҡотлайым. Икенсенән, был һеҙ яҡшыраҡ эшләһен һәм Бишбүләк районы ҡасабаларында һәм ауылдарында йәшәүселәр үҙҙәрен хәүефһеҙ тойһон өсөн аванс булып тора. Республика Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығына, эске эштәр органдарына ярҙам күрһәтеүен дауам итәсәк. Башҡа муниципалитеттарҙа ла ошондай объекттар төҙөйбөҙ. Был эште дауам итәсәкбеҙ. Дөрөҫөн әйткәндә, эске эштәр органдары республика Хөкүмәте менән бергә кешеләрҙең хәүефһеҙлеген тәьмин итеү буйынса эш алып барырға тейеш. Был һүҙҙә генә ҡалмаһын, эштә сағылһын ине, — тип йомғаҡ яһаны Рөстәм Хәмитов.
БР буйынса Эске эштәр министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, административ бинаны реконструкциялау барышында граждандарҙы ҡабул итеү, террорға ҡаршы саралар буйынса заманса талаптар иҫәпкә алынған. Һәр кабинетҡа телефон үткәрелгән, Эске эштәр министрлығының эш селтәренә һәм мәғлүмәттәр базаһына инергә мөмкин.
Район полиция бүлеге инфраструктураһына 25 автомобилгә иҫәпләнгән йылы ҡуналҡа, янғын һүндереү буйынса ике ҡоҙоҡ, трансформатор станцияһы, дизелле электр станцияһы, 60 кешелек плац инә.
«Төҙөлөш 2013 йылдың октябренән башланды һәм 2015 йылдың авгусында тамамланырға тейеш ине. Әммә төҙөүселәр тырышлығы менән объект планлаштырылған ваҡыттан ярты йыл алдараҡ тапшырылды. Полиция бүлеген төҙөү һәм йыһазландырыу өсөн яҡынса 88 миллион һум тотонолған. Бөтә саралар республика бюджетынан бүленгән. Эштәр БР Капиталь төҙөлөш идаралығы заказы буйынса башҡарылды», — тип хәбәр иттеләр Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
«Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы ваҡытҡа тиклем район үҙәктәрендә эске эштәр бүлектәрен төҙөүгә тейешле иғтибар бирелмәне», тине төбәк Башлығы журналистар менән аралашҡанда.


text:
ЮНЕСКО
ЮНЕСКО (UNESCO — United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) — мәғариф, фән һәм мәҙәниәт мәсьәләләре буйынса Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы.
ЮНЕСКОның маҡсаты — милләт-ара, дин-ара һәм цивилизация-ара берҙәмлекте формалаштырыу, мәғариф, фән һәм коммуникациялар өлкәләрендә халыҡ-ара бәйләнештәрҙе киңәйтеү, кешелек цивилизацияһының мәҙәни һәм тарихи мираҫын һаҡлап ҡалыуға йүнәлтелгән эшмәкәрлек; Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Уставында иғлан ителгән кеше хокүктарын яҡлау[1][2].
1945 йылдың 16 ноябрендә йылда Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Сан-Францисколағы конференцияһында АҠШ, Англия һәм СССР араһында мәғрифәтселек һәм мәҙәниәт өлкәһендә хеҙмәттәшлекте үҫтереү буйынса халыҡ-ара махсуслаштырылған учреждение булдырыу хаҡында килешеү төҙөлә. Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң, БМО һәм ЮНЕСКО тыныслыҡты һаҡлау идеяһын тәҡдим итә.
Хәҙерге ваҡытта халыҡ-ара ойошма составында 193 ағза-дәүләт һәм 7 хеҙмәткәр-ағза иҫәпләнә. ЮНЕСКО-ның штаб-фатиры Парижда урынлашҡан. Генераль директоры — Ирина Бокова (Болгария), башҡарма советы рәйесе — Э. В. Митрофанова (Рәсәй), Парижда Рәсәй Федерацияһының ЮНЕСКО ҡарамағындағы даими вәкиле
Башҡортостан ЮНЕСКОла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан ЮНЕСКО менән 2008 йылдың мартында Парижда ЮНЕСКО-ның штаб-фатирында «Башҡортостан: 450 йыл Рәсәй менән бергә» презентацияһы үтте, унда Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм ЮНЕСКО араһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылды.
Комитеттың Башкортостан Республикаһы менән берлектә Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән мәсьәләләр:
- Шүлгәнташ мәмерйәһе
- «Урал батыр» башҡорт халыҡ эпосы
- «Һабантуй» милли байрамын
- Өфөлә Р. Нуриев исемендәге халыҡ-ара балет фестивалдәрен әҙерләү һәм үткәреү.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Организация Объединённых Наций по вопросам образования, науки и культуры (рус.). БСЭ. 23 май 2010 тикшерелгән.
- ↑ Коротко о ЮНЕСКО (рус.). Комиссия Российской Федерации по делам ЮНЕСКО. 23 май 2010 тикшерелгән.


text:
В2В
«Бизнес бизнес өсөн» («B2B») (ингл. «Business to business» — рус. «бизнес для бизнеса», ҡыҫҡаса — «би ту би») — эш итешеүсе субъекттарҙың мәғлүмәти һәм иҡтисади мөнәсәбәтләшеү төрө, был осраҡта — ҡәҙимге һуңғы ҡулланыусыға түгел, ә компанияларға, йәғни башҡа бизнесҡа, эшләгән юридик шәхестәртәр күҙҙә тотола.
Тасуирлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнбайыш илдәрендә «В2В» термины аҫтында ғәҙәттә бер компанияларҙың икенсе компанияларҙы оҙатыусы хеҙмәттәр, өҫтәмә ҡорамалдар, етештереү өсөн кәрәкле тауарҙар (етештереү саралары), профессиональ файҙаланыу тауарҙары һ. б. менән тәьмин итеүе аңлана.
«B2B» теминына «FMCG» (ингл. «Fast moving consumer goods», көндәлек ҡулланыу тауарҙары), йәғни һуңғы ҡулланыусыға йүнәлгәнлек, ҡаршы ҡуйыла. Мәҫәлән, көндәлек ҡулланыу тауарҙары етештереүсе компания менән һөйләшеүҙәр алып барыу, ул юридик шәхес булһа ла, «FMCG» өлкәһенә ҡарай.
B2B системаһында электрон коммерция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге ваҡытта B2B системаһында электрон коммерция инструменттарын ҡулланыу киң таралыу алды.
B2B майҙансығы продукция поставкалаусыларҙы һәм һатып алыусыларҙы үҙәк портал базаһында берҙәм системаға бәйләп, улар өсөн ҡулай шарттар тыуҙыра. Сауҙа майҙансығы тибына бәйле, уның уңышлы эш өсөн мөһим яҡтарын күҙҙә тотоу мөһим:
- яңы ҡатнашыусылар өсөн инеү еңеллеге;
- киң күләмле һәм ышаныслы платформа (яңы ҡатнашыусылар инеүе йә башҡа сәбәптәр майҙансыҡтың көйлө эшен боҙорға тейеш түгел);
- мәғлүмәткә идара итеү (сифатлы мәғлүмәт ҡулланыу, уның ваҡытында яңыртылып тороуы);
- интеграция мөмкинлектәре (уңайлы булһын өсөн майҙансыҡ электрон коммерцияның бөтә төрҙәрен солғарға тейеш);
- хәүефһеҙлек тәьмин ителеүе;
- аналитика;
- өҫтәмә сервистар (мәҫәлән, аукциондар йәки башҡа төрлө финанс хеҙмәттәре).


text:
Стратегия 0-2 в теннисе
Правила настольного тенниса, Раздел.2 Комплект сетки A Comprehensive History of Table Tennis presented by the ittf Museum (англ.). Бындай ракеткалар менн херге заман тл теннисында билдле булан уыуары т м динамик уйын алып барыу ммкин булмай. (ettu) 58 ил. Белгестр бааы буйынса, был хл тл теннисында яы эраны башы булып тора, снки уйында файаланылан яы материалдар менн берг абсолют яы, ти, элек билдле булмаан, тупты йлнее менн ушылып баран уыуары булан яы уйын техникаы ла барлыа кил.
Стратегия ставок на Счет
2007 йылдан 59 60 халы-ара ярыштара баша ттге туптар уланылмай. 19 йыла тиклем, Икенсе Донъя уышына бйле, тл теннисы буйынса донъя чемпионаттары ткрелмй. Донъя тл теннисында тп даталар гртерг вики-тексты гртерг 1880-се йылдар тл теннисы тлд уйнауа ксерел, орамал м аилр эшкртел 1891 йыл инглиздр. Европанан Ян-Уве Вальднер ына олимпия чемпионы була ала (1992 йылда Барселоналаы Олимпия уйындары).
1. Правила настольного тенниса, Раздел.5 Определения Правила настольного тенниса, Раздел.11 Партия Пресс-служба фнтр Изменения в правилах настольного тенниса.
2. Линия и коэффициенты: Winline работает благодаря собственному программному обеспечению.
Тупты трл ысулдар улланып йлндере ммкин була. 1930 йылдар леон бетсити уртаынан 1960 йылдара тиклем. Сдвиг по форе и тоталу всегда не плавный. Компания не участвует.
В любой момент ваш фаворит может получить травму и выбыть из турнира. Партиялары ыара булыуы дйм ксргнеште ктр, матчтары ыылы тамашаа йлндер. Уыуар жм ите м алау уыуары, йлнеп м йлнмйенс уыуар, форхэнд м бэкхэнд уыуары м башалар. Table Tennis Mixed Doubles Added to Tokyo 2020 (инг.).
Зал славы Международной Федерации Настольного Тенниса (инг.). Бер ни тиклем ваыттан у, XIX быуатты икенсе яртыында, Jaques of London компанияы йортта кел асыу сн «Госсима» тип аталан орамал ерлй. Тл т вертикаль селтр менн ике яртыа блен. Билдлмлр гртерг вики-тексты гртерг тл теннисы аилренд тбндге билдлмлр бар 74 : «Уйнатыу» туп уйында булан ваыт арауыы «Туп уйында» буш улды усында булан млдн алып тупты уыу сн ауаа ырытыуан алда абаттан уйнатыу арары абул ителгнсег йки ул мрй бире менн тамамланасаын белгнг тиклем. Тотоу гртерг вики-тексты гртерг Уйынсы ракетканы улында тотоп тороуы «тотоу» тип атала.
1988 йылдан алып 2016 йыла тиклемге Олимпия уйындарында уйнатылан 32 алтын миалды 27-ен ытайар яулай 28, се Кнья Корея Республикаы вкилдренд. Федор Кривочуров Топ-5 мифов о настольном теннисе.
Первая платформа для токенизации звезд
Ittf ) халы-ара тл теннисы ассоциациялары сн етксе орган. Jaques, патент 157615, «Игра пинг-понг» Отделения по видам спорта: Настольный теннис (рус.). 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Барчукова. .
На дистанции обязательно случится ситуация, когда нужно будет поставить весь оставшийся банк на высокорисковый рынок. Для событий с равными шансами коэффициенты составляют в диапазоне.87.92. Т уйын инд т, артабан уйын сн тлдре берг беркет башлайар. Правила настольного тенниса (рус.).
Компания учитывает запросы клиентов, поэтому роспись событий формирует по мере их популярности.
Как делать ставки на теннис в букмекерских конторах
Он имеет большие лимиты и в не работает винлайн большинстве случаев в этих рынках самая низкая маржа. «Ярыу шарары» 2007 йылы американ комедия фильмы. По одной ставке максимально допустимый выигрыш 3 миллиона рублей.
Былар бте л уйын техникаын гртег, тимк, уйын тактикаыны да грештрен килтере. К примеру, стратегия может заключаться в том, чтобы делать ставку во втором тайме на команду, которая проигрывает со счетом 2:1. Минимальная сумма ввода и вывода средства составляет 300 рублей. (инг.) баш., Азия чемпионаты (инг.)баш., Азия уйындары (инг.)баш., Африка чемпионаты, Латин Америкаы чемпионаты (инг.)баш., Тнья Америка чемпионаты (инг.)баш., Панамерика уйындары (инг.)баш., Океания чемпионаты (инг.)баш., Евро-Азия Кубогы (инг.)баш.
Покрытие корта играет в теннисе большую роль. Total Number of Associations: 226 (инг.).


text:
- Подробности
- Просмотров: 392
ЛАНДШАФТЫ ӨЙРӘНЕҮҒИЛЕМЕ, физик географияның ҡатмарлы тәбиғи һәм тәбиғи-антропоген геогр. системаларын (тәбиғи‑терр. комплекстар), географик ландшафтарҙың барлыҡҡа килеүен, төҙөлөшөн һәм динамикаһын, хужалыҡ эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә уларҙың үҫеше, урынлашыуы һәм үҙгәреүе закондарын өйрәнгән бүлеге. 20 б. урталарында үҙ аллы тармаҡ булараҡ формалаша. Ландшафт ғилеме, дөйөм һәм төбәк, мелиоратив, мед., архитектура Л.ө.ғ., ландшафт геохимияһы һәм геофизикаһы һ.б. төрҙәргә бүленә. Л.ө.ғ. төп ысулдары: баҫыу, хорологик, картографик, биологик индикация, аэросъёмка һ.б. Тикшереү объекттары: түбән (урындағы, төбәк, фация) һәм юғары (зона, сектор, өлкә, провинция һ.б.) рангылағы геогр. системалар. Ырымбур губернаһының ландшафтарының тәүге тасуирламаһы Э.А.Эверсмандың“ Ырымбур крайының тәбиғи тарихы” (“Естественная история Оренбургского края”) китабында, губернаның тәүге ландшафтлы районлаштырыуы С.С. Неуструевтың “Ырымбур губернаһының тәбиғи райондары” китабында бирелгән. Көньяҡ Урал далаларын өйрәнеү нигеҙендә Ф.Н.Мильков тарафынан ландшафт т‑да тәғлимәт булдырыла.
20 б. 2‑се ярт. геоэкологик йүнәлеш үҫеш ала, ландшафтар төшөрөп алына һәм ландшафт карталары төҙөлә, ландшафтарҙың морфологияһы һәм классификацияһы, Көньяҡ Уралды комплекслы ландшафтлы районлаштырыу эшләнә, комплекслы тикшеренеүҙәрҙең ысулдары нигеҙләнә (И.П.Кадильников, Е.И.Кадильникова, М.Ф.Хисмәтов); геогр. барьер ландшафтары кластарға бүленә: таулы, түбән таулы‑тау алды, тау эргәһендәге тигеҙлекле (Ф.Ә.Мәҡсүтов, 1979, 1981); ландшафт асимметрияһыныңүҙенсәлектәре һәм генетик типтары, Башҡортостандың Урал аръяғының һәм Уралдың ландшафтарға бүленеүе, антропоген ландшафтарҙыңбарлыҡҡа килеүе һәм үҫеше законлыҡтары өйрәнелә (Л.Н. Белан, А.М.Гәрәев, Р.Р.Ғәббәсова, Э.М.Ғәлиева, З.Б.Латипова, А.Ф.Ниғмәтуллин, И.М.Япаров һ.б.), ландшафтарға геоботаник һәм геоморфологик тикшеренеүҙәр үткәрелә, уларҙың һөҙөмтәләре махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләрен булдырыу өсөн ҡулланыла (Э.З.Гәрәев, Л.А.Едрёнкина, А.Ә.Мулдашев һ.б.). Тикшеренеүҙәр мәғлүмәттәрен файҙаланып терр‑яны ландшафт төрҙәре б‑са районлаштырыу үткәрелә (Кадильникова, 1976), БР‑ҙың ландшафт (Латипова, 2005), уларҙың һаҡланғанлыҡ дәрәжәһе (Гәрәев, Ниғмәтуллин, 2005) карталары төҙөлә.
Әҙәб.: Максютов Ф.А. Ландшафты предгорий. Уфа, 1980; шул уҡ. Барьерные ландшафты СССР. Саратов, 1981; Кадильникова Е.И. Ландшафтные исследования (на примере территории Башкирии). Уфа, 1983.
Тәрж. З.Б.Латипова


text:
Туберкулёз
Туберкулёз (лат. tuberculum «төйөр») — кеше һәм хайуандар араһында киң таралған йоғошло ауырыу [1]. Ауырыу Mycobacterium tuberculosis (Кох таяҡсыҡтары) кеүек микробактериялар арҡаһында барлыҡҡа килә[1]. Туберкулёз беренсе сиратта үпкәне зарарлай. Башҡа орган һәм системаларға уның зыяны әҙерәк тейә. Mycobacterium tuberculosis сирле кеше һөйләшкәндә, йүткергәндә һәм сәсәгәндә тапшырыла [2]. Ауырыу йоҡҡандан һуң симптомһыҙ үтә, һәм ул йәшерен инфекцияның береһе актив формаға күсә [3].
Үпкә туберкулёзы билдәләре — оҙайлы ҡаҡырыҡлы йүтәлләү, ҡайһы саҡта ҡанлы ҡаҡырыҡ, һуңғы стадияһында биҙгәк башлана, хәлһеҙлек, төндә тирләү һәм ябығыу.
Йөкмәткеһе
Туберкулёз Рәсәйҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөгөнгө көндә туберкулёз менән 18-ҙән 40 йәшкә тиклем кешеләр йышыраҡ сирләй. Йыл һайын был сирҙән 3 млн млн кешенең ғүмере өҙөлә һәм 40 млн кеше иҫәпке алына. Көнкүреш шартттары түбән илдәрҙә был сир киң таралған. Эшһеҙлек, хәйерселек, ауыр хеҙмәт һ.б. туберкулёз таралыуының төп шарты булып тора.
Рәсәйҙә 1991 йылға тиклем туберкулёз менән ауырыу кәмей барҙы. Рәсәҙә планлы рәүештә балалар һәм өлкәндәр араһында махсус саралар үткәрелде. Социаль һәм экономик үҙнәрештәр үпкә сиренең дә артыуына килтерҙе.
Хәҙерге медицина туберкулёз ауырыуын тулыһынса дауалай ала. Әммә был сирҙе башланғыс осорҙа диагнозлауҙың әһәмиәте ҙур. Сир ни тиклем иртәрәк диагнозланһа, шул тиклем уңышлыраҡ дауалана.
Тарихи мәғлүмә т[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сирҙең бер кешенән икенсе кешегә йоға торған ауырыу икәнен күптән белгәндәр, ләкин уның нисек итеп йоғоуы бик оҙаҡ билделе булмай.
1882 йыллны немец ғалиме Роберт Кох туберкулез ауырыуын тыуҙырыусы микробларҙы микроскоп аша күрә. Был ул заман өсөн иң ҙур асыштарҙың береһе була. Микроскоптан ҡарағанда таяҡсыҡ рәүешендә оҙонса булганға микробтарҙы туберкулез таяксыҡтары тип атағандар. Микробты аскан ғалим хөрмәтенә Кох таяҡсыҡтары тип тә йөрөтәләр.
Сирҙе тыуҙырыусы туберкулёз микобактерияһы (МБТ)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауырыуҙы кислотаға ҡаршы торошло Mycobacterium микобактерии тыуҙыра. Барлығы микоробактерияларҙың 74 төрө билделе.
Дауалау өсөн төрле дарыуҙар ҡулланыу нәтижәһендә туберкулез микобактериялары ла үҙгәрештәр кисерә. Микробтың оҙонлоғы, йыуанлығы һәм формаһы шаҡтай үҙгәргән. Ғәҙәттә, Кох таяҡсыҡтары саҡ ҡына дуғаланып, парлашып торалар, икегә бүленеп үсейҙәр.
Туберкулез микобактериялары үҙәренең кайһы бер үҙенсәлектәре менән дә башҡа микробтарҙан бик ныҡ айырыла. Мәҫәлән, улар һалҡынға түҙем. Хатта −10 градуста ла оҙаҡ ҡына үлмәйҙәр. Организмдан ситтә микроб үрсемәй, ләкин оҙаҡ ваҡыт тереклеген һаҡлай. Ҡараңгы һәм йеүеш (дымлы) тораҡтарҙа ул оҙаҡ һаҡлана. Урам туҙанында ике аҙнанак артыҡ йәшәй. Ҡайнатканда һәм тура ҡояш нурҙары тәьҫирендә микроб тиҙ һәләк була. Ҡайһы бер химик эретмәләр туберкулез таяҡсыҡтарын үлтерә, шуға күрә лә 5 %лы хлорамин эретмәһе ҡаҡрыҡты зарарһыҙлау-дизенфекциялаү өсөн ҡулланыла.
Туберкулез кешеләргә генә түгел, хайуандарға ла йоға. Йорт хайуандары араһында һыйыр, сусҡа, йорт ҡуяндары, бесәйҙәр ауырый. Ат һәм эт туберкулезға бик үк бирешмәй. Ҡоштарҙан тауыҡ һәм попугайҙар туберкулезға тиҙ бирешеүсән.
Туберкулез микобактерияһы 2 типҡа бүленә: кеше һәм үгеҙ микобактерияларына. Кеше өсөн ике типтағы микроб та хәүефле. Үгеҙ тибы микробы менән зарарланған кешелә үпкә туберкулезынан тыш, лимфа биҙҙәре туберкулезы, бөйөр, енес ағзалары туберкулезы башланырға ла мөмкин. Йыш ҡына был органдарҙағы туберкулез үҙ ваҡытында беленмәй ҙә ҡала. Ауырыу кеше йәки ауырыу хайуан һейҙек һәм тиҙәк мелән дә туберкулез микробтарын таратыуы мөмкин. Шуға күрә, мал-тыуар араһында туберкулез ауырыуы табылһа, унда эшләүсе кешеләрҙе тикшерәләр. Туберкулездың асык формаһы менән ауырыусы кешене көтөүсе итеп тә, мал ҡараусы итеп тә фермаға эшкә алырға ярамай.
Таралыу юлдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кеше йүткергәндә, сөскөргәндә, һөйләшкәндә микроб төкөрөк менән һауаға сыға һәм шул һауаны һулаусы сәләмәт кешенең тын юлдарына үтеп керергә мөмкин. Микробтары, ауырыу кешенән таҙа кешегә күп осраҡта (85—95 %) тын юлдары аша йоға. Туберкулездың асыҡ формаһы менән ауырыусы кеше микробтарҙы тирә-яҡҡа күпләп тарата. Ауырыу менән сәләмәт кеше бер-берһенән 1-2 метр йыраҡлыҡта тороп һөйләшергә тейеш. Ҡалған осраҡта микобактериялар аҙыҡ аша ла керергә мөмкин. Башҡаса ла була. Мәҫәлән, ауырыу кеше ҡаҡрығын иҙәнгә йәки ергә төкөрһә, ҡаҡрыҡ кибә, туҙан менән һауаға күтәрелеп әйбергә, диуарға, мебельгә ҡунып, шушы туҙанлы һәм микроблы һауаны сәләмәт кеше һулаһа — уның ауырыу ихтималы арта. Бына шуға күрә ауырыуҙың һәм уның ғаиләһенең шәхси гигиена тәртиптәрен һаҡлауы, өйөн таҙа тотоуы бик мөһим. Ғаиллә асык формалағы туберкулез ауырыуы булғанда бигерәк тә балаларҙы һаҡларга кәрәк.
Туберкулездың хроник формалары ла байтаҡ. Уларҙың микробтары препараттар тәьҫиренә күптән эйәләшкән, дарыу тәьҫир итмәй торған формаға әйләнгән була. Шундый кешенән туберкулез йоҡторған осраҡта дәуалау ҡыйынлаша, хатта был яңы сирләгән ауырыуҙы тулыһынса терелтеп тә булмай.
Өҫтәп әйтергә кәрәк, үҙ ғүмөрендә үпкә ауырыулы башҡа берәү менән осрашмай ҡалған кеше юҡтыр. Ләкин һулыш юлына туберкулез микробтары кергән һәр бер кеше сирләмәй.
Организмдың һаҡланыу көсө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туберкулез микобактерияһы менән осрашҡан һәр кеше ауырымай. Бының сәбәбе − организмдың ҡаршы тороусанлығы, йәғни иммунитеты. Ә инде теге йәки был сәбәптәр арҡаһында организм көсһөҙләнә икән, был осраҡта тын юлына эләккән туберкулез таяҡсыҡтары үрсей башлай һәм үпкәлә ялҡынһыныу башлана. Кайһы бер осраҡта ул еңелсә генә уҙып, хатта ауырган кеше уны үҙе лә һиҙмәй ҡалырга мөмкин. Икенсе берәүҙә был ялҡынһыныу үпкәнең күп өлөшөнә тарала. Был айырма микробтың күпме миҡтарҙа эләгүенә генә ҡарамай, ә күпселек осраҡта кешенең ниндәй шартларҙа йәшәүенә һәм организмдың ни дәрәжәлә көслө булыуына ла бәйле. Билдәле булыуынса, туберкулез микробы тын юлдары аша керә. Үпкәгә еткәнсе уға оҙон юл үтергә тура килә (танау, тамаҡ, боғаҙ, бронхалар). Был тын юлдары эске яҡтан лайлалы ҡатлам менән ҡапланған. Һулыш алғанда тын юлына эләккән туҙан бөртөктәре һәм төрлө микробтар ошо лайлалы ҡатламға йәбешып та ҡалалар һәм кире сығарып ташланалар. Ләкин туберкулездан яфаланған ауырыу менән йыш һәм дауамлы аралашҡан кешеләрҙең тын юлына күпләп эләккән микробтарҙың бер өлөшө үпкәгә үк үтеп керә. Шулай булһа ла, күп кешенең организмы бирешмәй, сөнки аҡ ҡан тәнсектәре (лейкоциттар) микробты йоталар, эретәләр һәм юҡҡа сығаралар. Бындай күҙәнәктәрҙе фагоцит тип йөрөтөләр.
Туберкулез менән көрәшкәндә организмдың нерв системаһының әһәмияте ҙур. Нерв системаһы организмдың бөтә һакланыу механизмы менән идара итә.
Шулай итеп, туберкулез микробтарының сәләмәт кеше организмына үтеп кереүе төрлө нәтижәләргә килтерергә мөмкин. Беренсе осраҡта — туберкулез микробы таҙа кеше организмына үтеп керә, ләкин кешегә ауырыу йоҡмай, сөнки кеше организмының ҡаршы тороусанлығы инфекцияне еңә. Икенсе осраҡта — организм үтеп кергән миллионлаған туберкулез микробтарын тиҙ генә еңә алмай, кайһы бер микробактериялар иҫән ҡала. Әмма был осраҡта ла улар кешегә ауырыу туҙырмаҫҡа мөмкин, сөнки ҡан составындагы кальций тоҙҙары был микробактерияны төрөп алып тышса хасил итәләр һәм томалап ҡалдыралар. Өсөнсө осраҡта — тәндең сиргә ҡаршы тороусанлығы (иммунитеты) бик ныҡ кәмегән осраҡта, организмда туберкулез микробтары купләп үрсей башлайл һәм кеше сиргә бирешә. Сиргә ҡаршы тороусанлыҡ ғүмер буйына үҙгәрәп тора. Эскеселек, ныҡ арыуҙар, йыш аборт яһатыу, насар һәм тәртипһеҙ туҡланыу һ.б. ҙа туберкулез ауырыуының килеп сыгуына уңай шарттар тыуҙырусы сәбәптәр булып тора.
Туберкулез инфекцияһе организмда бармы-юҡмы икәнен Манту реакцияһы буйынса белеп була. Манту тигән һүҙ шул ысулды тәҡдим иткән автор исеменән алынған. Был ысулды мәктәптәрҙә, йәштәр уҡыған башҡа коллективтарҙа киң ҡулланалар. Һәм шуның нәтижәһенә ҡарап БЦЖ тип аталған прививкалар яһала. Беренсе мәртәбә БЦЖ прививкаһы бала тыуғас уҡ бала табыу йортонда яһала, һуңыраҡ, Манту реакцияһының нәтижәһенә ҡарап, яңынан ҡабатлана. БЦЖ прививкаһы профилактик сара булараҡ ҡулланыла.
Туберкулёз сиренең билдәлере[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауырыу төрлөсә башлана. Ҡайһы бер осраҡта ул һиҙҙермәй генә әкренләп башлана. Тиҙ арыу, аппетит һәм йоҡо боҙолоу, әҙ генә йүтәл булыуы мөмкин. Башҡа ауырыуҙарҙың да шундай уҡ билдәләре булыуы сәбәпле кеше уға әлләни иғтибар ҙа итмәй. Күп осраҡта туберкулез ауырыуы кинәт башлана: температура 38—39 градусҡа күтәрелә, хәлһеҙлек арта, йүтәл көсәйә, йүткергәңдә ҡаҡрыҡ килә башлай. Ауырыу кеше төндәрен тирләп уяна. Үпкә сиренең башланғыс осорында грипп, үпкә ялкынһынуы кеүек ауырыуҙар тип уйланыла. Туберкулез йыш ҡына ҡан төкөрөү менән дә башлана, ләкин башҡа ауырыуҙар ҙа, мәҫәлән, яман шеш, абцесс һ.б. ваҡытында да ҡан төкөрөү күҙәтелә.
Температура күтәрелеү — сирҙең беренсе симптомы. Башҡа йоғошло ауырыуҙарҙан айырмалы булараҡ, туберкулез менән ауырыусының температураһы әлләни юғары булмай һәм кискә табан күтәрелә. Кешелә хәлһеҙлек һиҙелә. Ул кеше әҙ генә хәрәкәтләнһә лә тиҙ арый. Туберкулез менән сирләгән кешенең аппетиты боҙолмаһа ла ул әкренләп ябыға бара, ләкин баштараҡ ул үҙе һиҙмәй. Һуңға табан, ауырыуҙың башҡа билдәләре лә асыҡлангас, ауыру кеше үҙенең шактай ябығыуын аңлай. Үпкә сирле кеше тиҙ тирләй. Тирләү кеше эш эшләгәнгә йәки көн эҫе булганға түгел, бәлки төндә йоҡлағанда, башлыса таң алдынан була. Тын ҡыҫылыу, үпкә ауырыуҙарының бар төрлөрөнә лә хас билдә булса ла, туберкулездың башланғыс осорында бөтөнләй һиҙелмәй ҙә, сөнки был осорҙа үпкә үҙенең резерв мөмкинлекләрен эшкә егә. Шулай ук, күкрәк ауырытуы ла баштараҡ бик һиҙелмәй. Һуңыраҡ арҡала, ҡалаҡ һөяге тирәһендә сәнсеү һизелә. Йүтәлләү туберкулез ауырыуына хас билдә.
Туберкулезды диагнозлау өсөн флюорография үтәләр.
Флюорография бер яктан ауырыуны башлангыс осоронда уҡ асыҡларға мөмкинлек бирһә, икенсе яҡтан уның ярҙамында башҡа төрле ауырыуларҙы ла белергә була. Мәҫәлән, үпкә ялһынһынуы, үпкә рагы, киста, яман булмаған шештәр һ. б.
Дауалау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туберкулез организмда анатомик һәм функциональ үҙгәрештәр китереп сығара. Үпкә туберкулезы менән ауырыған кешенең үпкәһе генә ауырыу тип ҡарап булмай, сөнки был сир бөтә организмдың ауырыуы. Шуға ҡарап дауаалау алымдары ла күп яҡлы һәм күп төрлө. Туберкулезға ҡаршы көрәштә дарыу менән дауалау төп урынды тора. Үпкә ауырыуын дауалауҙа хәҙерге ваҡытта хирургия методы ла киң ҡулланыла.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Kumar, Vinay; Abbas, Abul K.; Fausto, Nelson; & Mitchell, Richard N. Robbins Basic Pathology — 8th. — Saunders Elsevier, 2007. — P. 516–522. — ISBN 978-1-4160-2973-1.
- ↑ Konstantinos, A (2010). «Testing for tuberculosis». Australian Prescriber, 33:12-18. http://www.australianprescriber.com/magazine/33/1/12/18/
- ↑ al.] edited by Peter G. Gibson ; section editors, Michael Abramson ... [et Evidence-based respiratory medicine — 1. publ.. — Oxford: Blackwell, 2005. — P. 321. — ISBN 978-0-7279-1605-1.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Перельман М. И., Корякин В. А., Богадельникова И. В. Фтизиатрия. ОАО Издательство «Медицина», 2004.
- Руководство по лечению лекарственно-устойчивых форм туберкулёза. Издание ВОЗ.
- Сайт ВОЗ. Руководство по программному ведению лекарственно-устойчивого туберкулёза
- Туберкулёз. Вопросы и ответы. Всемирная организация здравоохранения
- Факты о туберкулёзе. Сайт Всемирной организации здравоохранения
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Туберкулёз/ВИЧ: Клиническое руководство на сайте ВОЗ
- Центральный НИИ Туберкулёза РАМН г. Москва
- Как защитить себя от туберкулёза
- Фильм о диагностике, лечении и профилактике туберкулёза
- Новая эффективная диагностика туберкулёза
- Новая вакцина H56 способна бороться с латентной туберкулезной инфекцией
- Туберкулёз в России
- Туберкулез: что это? Учебное видео — инфографика о туберкулезе
- Туберкулез среди подростков и молодежи в России. Доклад (2011 г.)


text:
Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы эфир ваҡыты бүлеү буйынса йәрәбә үткәрҙе
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Күмертау һайлау округы буйынса Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутатын өҫтәмә һайлауҙа теркәлгән кандидаттар бушлай эфир ваҡытын бүлде. Үҙәк һайлау комиссияһы радио, телевидение эфирҙарында кандидаттар өсөн йәрәбә үткәрҙе.
Йәрәбә һалыуҙа кандидаттар, кандидаттарҙың, һайлау берекмәләренең вәкилдәре ҡатнашты. Округ буйынса бөтәһе биш кандидат теркәлгән. Улар — ЛДПР-ҙан «Үҫеш» сауҙа-төҙөлөш компанияһы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры Артем Дьяченко, «Ғәҙел Рәсәй»ҙән «Стройинвест» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең директор урынбаҫары Александр Никитин, «Берҙәм Рәсәй»ҙән «Акрополь» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры Хәйҙәр Ғайсин, КПРФ-тан «Урал ресурстары» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең арбитраж идара итеүсеһе Николай Гладилов, «Рәсәй патриоттары»нан шәхси эшҡыуар Максим Варламов.
Кандидаттарҙың вәкилдәре Башҡортостан юлдаш телеканалы, «Юлдаш» радиоһы, «Рәсәй» (Рәсәй-1) телеканалы һәм «Рәсәй радиоһы»ның төбәк эфирында бушлай ваҡыт бүлде.
Сентябрҙә ике һайлау округында Дәүләт Йыйылышы дупутаттарын өҫтәмә һайлау ойошторола. Үҙәк һайлау комиссияһы Туймазы һәм Күмертау һайлау округтары буйынса өҫтәмә һайлауҙар тәғәйенләне.
Республика Дәүләт Йыйылышы депутаттары Константин Чистяков һәм Андрей Макаровтың вәкәләттәре ваҡытынан алда туҡтатылыуға бәйле ике мандат алмаштырыла.
Туймазы округы буйынса Башҡортостан Дәүләт Йыйылышына депутатлыҡҡа кандидаттар араһында эфир ваҡыты бүлеү буйынса йәрәбә 23 июлдә үтте.