text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Туған телебеҙгә ҡарата битараф булмайыҡ!
Туған телебеҙгә ҡарата битараф булмайыҡ!
Тел... Ҡыҫҡа ғына һүҙ, ә үҙе ниндәй ҡөҙрәтле көскә эйә! Ул – быуаттар буйына тупланған рухи хазина, ата-бабаларыбыҙҙың быуындан-быуынға күсә килгән изге аманаты. Аманатҡа хыянат итергә ярамай, ә уны һаҡлай, ҡәҙерләй белергә кәрәк. Ләкин телебеҙгә ҡарата битараф булғандар көндән-көн артҡандан-арта. Шундай хәлгә шаһит булыуыма йөрәгем әрнеп, ҡулыма ҡәләм алдым. Башҡорт ауылындағы мәктәп уҡыусыларынан: “Һеҙ әсә теле, әҙәбиәте дәресен яратаһығыҙмы?” – тигән һорау алынды. “Юҡ, күпер аша үтһәк, башҡорт теле кәрәкмәй, беҙ һөйләшә беләбеҙ, ә ни өсөн дәрес итеп өйрәнәбеҙ ул?” – тигәнде ишетеүе үкенесле булды. Уҡыусыларҙың бөтөнләй тиерлек башҡорт әҙәбиәтен белмәүе, китап уҡымауы күңелде ҡырҙы. Башҡорт ауылында шундай быуын үҫеп килеүенә кем ғәйепле?
Ысынлап та, тәрбиәнең башы – ғаиләлә. Әсә ҡарынында уҡ донъяға тыуасаҡ сабыйында телебеҙгә ҡарата һөйөү уятырға, наҙ тәрбиәләргә тейеш. Баланың киләсәктә ниндәй кеше булыуы бәләкәйҙән ниндәй китап уҡып үҫеүенә бәйле. Китап белем шишмәһе генә түгел, ул кешенең аң-кимәлен, әхлаҡи ҡиммәттәрен тәрбиәләүсе, фекерләү ҡеүәһен үҫтереүсе лә. Аң-кимәл, тел байлығы тип һаналған әҙәбиәтебеҙ, башҡорт гәзит-журналдары хаҡында уҡыусылар уйлап та ҡарамай. Арабыҙҙа бөтөнләй китап уҡымаған кешеләр бар. Күптәребеҙҙең үҙ телебеҙҙә матур итеп аралаша белмәүе, әлбиттә, ҡыҙғаныс. Беҙ башҡорт булып тыуғанбыҙ икән, башҡорт телен, мәҙәниәтен, үҙ халҡыбыҙҙың тарихын мотлаҡ өйрәнергә тейешбеҙ.
“Күркәм тел башы – халыҡ ижады әҫәрҙәрендә. Ул, күмәк ижад емеше булып, художестволы әҙәбиәт ролен дә, йәш быуынға өгөт-нәсихәт, тәрбиә биреү сығанағы бурысын да башҡарған”, – тип яҙып үтә үҙенең хеҙмәтендә В. Псәнчин (“Һүҙ тылсымы”, Өфө: БКН, 1996). Һис шикһеҙ, халыҡ ижады ынйылары телебеҙҙе үҫтереүгә ҙур этәргес көс булып тора. Бәләкәйҙән балаларға әкиәт иленә сихри ишектәрҙе асырға бары тик ата-әсәнең һөйөү көсө, иғтибары ғына ярҙам итә алыуын оноторға ярамай. Үҙ телендә әкиәттәр тыңлап үҫкән баланың фекере лә үҫешкән, теле лә матур була. Ул үҙ теленә ҡарата бер ваҡытта ла битараф булмай. Ләкин замандың үҙгәреүе әҙәбиәткә лә, телебеҙгә лә йоғонто яһаны. Хәҙер балаларҙың иң яҡын дуҫы – компьютер, телевизор, кеҫә телефоны. Яңы тәпәй баҫҡан сабыйҙың да заман технологияһын белеүе бөгөн бер кемде лә аптыратмай, тик китапты белмәүҙәре генә ҡыҙғаныс. Ни өсөн балаларыбыҙ халыҡ сәнғәтен онота, йырҙарыбыҙҙы өйрәнмәй? Был киләсәктә йәш быуындың үҙ туған теленә ҡарата мөнәсәбәтенең ни рәүешле буласағын күрһәтә түгелме?
Мәктәптә уҡытыусылар һәр ваҡыт телдең таҙалығы, сафлығы, күркәмлеге, дөрөҫлөгө өсөн көрәштең алғы һыҙығында булырға тейеш. Туған телебеҙҙең үткәне, үҫеш юлдары, бөгөнгөһө кеүек темаларға дәрестәр, сығыштар, кисәләр үткәрергә кәрәк. Һәр дәрес телебеҙҙе үҫтереүгә, матурлығын тойоуға бәйле маҡсат менән алып барылһа ине.
Телебеҙҙең барлыҡ торошона, уның артабан да илебеҙҙәге тиң хоҡуҡлы башҡа телдәр менән бергә гөрләп сәскә атыуына бөтәһенән элек үҙебеҙ битарафлыҡ күрһәтәбеҙ. Туған телебеҙ – беҙҙең данлы һәм шанлы тарихыбыҙ, ул – бөгөнгө көнөбөҙ, ул – беҙҙең яҡты киләсәгебеҙ. Үҙ теленә вайымһыҙ ҡараған шәхестәр хаҡында күренекле рус яҙыусыһы К. Паустовский: «Кешенең үҙ теленә булған мөхәббәтенә ҡарап, уның мәҙәни кимәле генә түгел, гражданлыҡ ҡиммәте тураһында ла дөрөҫ фекер йөрөтөп була. Тыуған илеңә булған ысын мөхәббәттең үҙ телеңде һөйөүҙән башҡа булыуы мөмкин түгел. Туған теленә битараф булған әҙәм – ҡырағай... Ул үҙенең асылы менән ҡоротҡослоҡҡа һәләтле, сөнки уның телгә булған ғәмһеҙлеге үҙ халҡының үткәненә, хәҙергеһенә һәм киләсәгенә булған вайымһыҙлыҡ менән аңлатыла», – тип бик хаҡ һүҙҙәр әйткән.
Рус телен, сит телдәрҙе өйрәнергә кәрәк, әлбиттә. Сөнки хәҙерге заман шуны талап итә. Ләкин үҙ телебеҙҙе лә оноторға ярамай, тик уны тағы ла байытыу, күтәреү зарур. Тел, башҡа теләһә ниндәй өҙлөкһөҙ камиллашҡан тере организм кеүек, даими иғтибарға, тәрбиәгә мохтаж.
Ҡыҫҡаһы, телһеҙ халыҡ – тамырһыҙ ағас. Үҙ телебеҙҙе һаҡлау, ҡурсалау – һәр кемдең мөһим бурысы.
Сәриә РАМАЗАНОВА,
СиБДУ-ның филология
факультеты студенты.
Ысынлап та, тәрбиәнең башы – ғаиләлә. Әсә ҡарынында уҡ донъяға тыуасаҡ сабыйында телебеҙгә ҡарата һөйөү уятырға, наҙ тәрбиәләргә тейеш. Баланың киләсәктә ниндәй кеше булыуы бәләкәйҙән ниндәй китап уҡып үҫеүенә бәйле. Китап белем шишмәһе генә түгел, ул кешенең аң-кимәлен, әхлаҡи ҡиммәттәрен тәрбиәләүсе, фекерләү ҡеүәһен үҫтереүсе лә. Аң-кимәл, тел байлығы тип һаналған әҙәбиәтебеҙ, башҡорт гәзит-журналдары хаҡында уҡыусылар уйлап та ҡарамай. Арабыҙҙа бөтөнләй китап уҡымаған кешеләр бар. Күптәребеҙҙең үҙ телебеҙҙә матур итеп аралаша белмәүе, әлбиттә, ҡыҙғаныс. Беҙ башҡорт булып тыуғанбыҙ икән, башҡорт телен, мәҙәниәтен, үҙ халҡыбыҙҙың тарихын мотлаҡ өйрәнергә тейешбеҙ.
“Күркәм тел башы – халыҡ ижады әҫәрҙәрендә. Ул, күмәк ижад емеше булып, художестволы әҙәбиәт ролен дә, йәш быуынға өгөт-нәсихәт, тәрбиә биреү сығанағы бурысын да башҡарған”, – тип яҙып үтә үҙенең хеҙмәтендә В. Псәнчин (“Һүҙ тылсымы”, Өфө: БКН, 1996). Һис шикһеҙ, халыҡ ижады ынйылары телебеҙҙе үҫтереүгә ҙур этәргес көс булып тора. Бәләкәйҙән балаларға әкиәт иленә сихри ишектәрҙе асырға бары тик ата-әсәнең һөйөү көсө, иғтибары ғына ярҙам итә алыуын оноторға ярамай. Үҙ телендә әкиәттәр тыңлап үҫкән баланың фекере лә үҫешкән, теле лә матур була. Ул үҙ теленә ҡарата бер ваҡытта ла битараф булмай. Ләкин замандың үҙгәреүе әҙәбиәткә лә, телебеҙгә лә йоғонто яһаны. Хәҙер балаларҙың иң яҡын дуҫы – компьютер, телевизор, кеҫә телефоны. Яңы тәпәй баҫҡан сабыйҙың да заман технологияһын белеүе бөгөн бер кемде лә аптыратмай, тик китапты белмәүҙәре генә ҡыҙғаныс. Ни өсөн балаларыбыҙ халыҡ сәнғәтен онота, йырҙарыбыҙҙы өйрәнмәй? Был киләсәктә йәш быуындың үҙ туған теленә ҡарата мөнәсәбәтенең ни рәүешле буласағын күрһәтә түгелме?
Мәктәптә уҡытыусылар һәр ваҡыт телдең таҙалығы, сафлығы, күркәмлеге, дөрөҫлөгө өсөн көрәштең алғы һыҙығында булырға тейеш. Туған телебеҙҙең үткәне, үҫеш юлдары, бөгөнгөһө кеүек темаларға дәрестәр, сығыштар, кисәләр үткәрергә кәрәк. Һәр дәрес телебеҙҙе үҫтереүгә, матурлығын тойоуға бәйле маҡсат менән алып барылһа ине.
Телебеҙҙең барлыҡ торошона, уның артабан да илебеҙҙәге тиң хоҡуҡлы башҡа телдәр менән бергә гөрләп сәскә атыуына бөтәһенән элек үҙебеҙ битарафлыҡ күрһәтәбеҙ. Туған телебеҙ – беҙҙең данлы һәм шанлы тарихыбыҙ, ул – бөгөнгө көнөбөҙ, ул – беҙҙең яҡты киләсәгебеҙ. Үҙ теленә вайымһыҙ ҡараған шәхестәр хаҡында күренекле рус яҙыусыһы К. Паустовский: «Кешенең үҙ теленә булған мөхәббәтенә ҡарап, уның мәҙәни кимәле генә түгел, гражданлыҡ ҡиммәте тураһында ла дөрөҫ фекер йөрөтөп була. Тыуған илеңә булған ысын мөхәббәттең үҙ телеңде һөйөүҙән башҡа булыуы мөмкин түгел. Туған теленә битараф булған әҙәм – ҡырағай... Ул үҙенең асылы менән ҡоротҡослоҡҡа һәләтле, сөнки уның телгә булған ғәмһеҙлеге үҙ халҡының үткәненә, хәҙергеһенә һәм киләсәгенә булған вайымһыҙлыҡ менән аңлатыла», – тип бик хаҡ һүҙҙәр әйткән.
Рус телен, сит телдәрҙе өйрәнергә кәрәк, әлбиттә. Сөнки хәҙерге заман шуны талап итә. Ләкин үҙ телебеҙҙе лә оноторға ярамай, тик уны тағы ла байытыу, күтәреү зарур. Тел, башҡа теләһә ниндәй өҙлөкһөҙ камиллашҡан тере организм кеүек, даими иғтибарға, тәрбиәгә мохтаж.
Ҡыҫҡаһы, телһеҙ халыҡ – тамырһыҙ ағас. Үҙ телебеҙҙе һаҡлау, ҡурсалау – һәр кемдең мөһим бурысы.
Сәриә РАМАЗАНОВА,
СиБДУ-ның филология
факультеты студенты.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


c: text/html

text:
– Ииий, әбейкәйемде, – тигән булып Нурийән ағай бала кеүек күҙҙәренә баҡҡан Ишбикә инәйҙең төймәләрен рәтләп элә. Үҙ алдарына һәүетемсә донъя көтөп ятҡан был ололарға һәйкәл ҡуйырлыҡ. Мөхәббәт һәм тоғролоҡ өсөн…
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың сираттағы ултырышында тикшереүгә тәҡдим ителгән закон проекттары:
Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов етәкселегендәге Хөкүмәт ултырышы контроль-күҙәтеү эшмәкәрлеген артабан яҡшыртыу буйынса мәсьәләләрҙе тикшереүе тураһында алдағы һандарҙың береһендә хәбәр иткәйнек инде. Закондар һәм төрлө норматив-хоҡуҡи акттар күп булғас, тимәк, уларҙың үтәлешен күҙәтеү эше лә һәр саҡ көнүҙәк булып тора, ләкин был осраҡта күҙәтеү һәм тикшереү органдарынан да күп нәмә талап ителә – оҫталыҡ, белдеклелек, ҡануниәттән ситкә тайпылмау һәм иҡтисади яҡтан хәүефһеҙлек...
Рәсәй Тәфтиш комитетының тикшереү органдары 2016 йылда Ҡырмыҫҡалы районында почта хеҙмәткәрен үлтереү буйынса енәйәт эшен тикшереүҙе тамамлаған, ул судҡа тапшырыласаҡ. Енәйәтте ҡылыуҙа Ғафури районынан – 28 йәшлек, Ауырғазы районынан 49 йәшлек ир һәм урлашыуға булышлыҡ иткән ҡатын ғәйепләнә.
Ә был дүрт “эшлекленеке” иһә ике йылдан һуң асыҡлана. Асығыраҡ әйткәндә, Өфө ҡалаһының Калинин районы прокуратураһы контрафакт алкоголь менән сауҙа иткән дүрт кешегә ҡарата енәйәт эше асты.
Танылған композитор, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Урал Иҙелбаевтың ижады менән таныш булмаған кеше юҡтыр, моғайын. Уның ижадына нескә хис-тойғо, тәрән фәлсәфә хас. Композиторҙың милли биҙәктәр менән һуғарылған көйҙәре йөҙләгән сәхнә әҫәрен, тиҫтәләрсә нәфис фильмды музыкаль яҡтан байытты. Башҡорт йыр сәнғәтенә байтаҡ яңылыҡ килтергән ижадсы ошо көндәрҙә юбилейын билдәләй. Шул уңайҙан күренекле замандашыбыҙ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.
24 ғинуарҙа Рәсәй Президенты Владимир Путин эш сәфәре менән Өфөгә килде. Аэропортта уны республика Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡаршы алды.
Тәүҙә Президент “Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы” акционерҙар йәмғиәтенә ҡараған “Өфө моторҙар эшләү берекмәһе” йәмғиәтендәге импортты алыштырыу проектын тормошҡа ашырыу маҡсатында техник яҡтан яңынан йыһазландырылған 185-се производство-техник үҙәк һәм унда етештерелгән продукция менән танышты, эшселәр менән осрашты.
Республикабыҙҙа яңы оло ҡеүәт менән эшләгән төрлө ойошмалар бар. Шуларҙың береһе – “Башҡорт энциклопедияһы” республика нәшриәте. Ошо көндәрҙә баш ҡалабыҙҙа
республика нәшриәтенең
25 йыллыҡ юбилейына арналған матбуғат конференцияһы булды. Унда “Башҡорт энциклопедияһы” нәшриәте директоры Уйылдан Ғилман улы Сәйетов, нәшриәт хеҙмәткәрҙәре һәм журналистар ҡатнашты.
Өфө районындағы “Миловка паркы” торлаҡ комплексы объектында Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты район хакимиәте, “КилСтройИнвест”, “Амнис-Групп” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре вәкилдәре, подрядсылар, инициатива төркөмө менән кәңәшмә үткәрҙе.
Артҡа 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 33 Алға
Бит башына
Пленар ултырыш Ветеринария һәм фитосанитария күҙәтеүе буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостандағы идаралығы етәксеһенең учреждениеның былтырғы эшмәкәрлеге тураһындағы мәғлүмәтен тыңлауҙан башланды. Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай ошо рәүешле былтыр башлаған төбәктәге территориаль федераль власть органдары эшен тикшереү йолаһын дауам итте.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Кѳсһѳҙ алкоголдең кѳсѳ нимәлә?
Тәү ҡарамаҡҡа тәмле һәм зыянһыҙ күренгән эсемлектең ғилләһе нимәлә һуң? Баҡтиһәң, был эсемлек баштан уҡ йәш быуын өсөн атап сығарыла икән. Был хаҡта һауыттың сағыу биҙәлеше, тәме, хатта көнө-төнө зәңгәр экрандарҙан күрһәтелгән рекламалар ҙа асыҡ әйтеп тора. Бындай коктейлдәрҙең араҡыныҡы кеүек ҡоҫҡо килтергән һаҡлау рефлексы ла, һыраныҡы кеүек тәмһеҙ тәме лә булмай. Ә инде һаҡлау рефлексы эшләмәһен өсөн эсемлектәге этил спирты төрлө сит тәмдәр менән буташтырыла һәм углекислый газ ѳҫтәлә .
Алма, лимон, грейпфрут тәме, газ ҡушыу - былар барыһы ла алкоголдең тәмен үҙгәртә һәм йәшерә. Ошонан сығып, йәштәрҙә был эсемлек, ябай газлы һыуҙан артыҡ бер нимәһе менән дә айырылмай, тигән яңылыш фекер тыуҙыра. Яйлап ҡына улар был коктейлде һыуһын ҡандырыусы башҡа эсемлек урынына файҙалана башлай. Бындай коктейлдәрҙә алкоголь күләме 5-тән 12 процентҡа тиклем барып етә. Икенсе төрлө әйткәндә, йәштәрҙең яратып эскән Джин-тонигы 0,70 л һыраға, йә иһә 50-80 грамм араҡыға тиң була. Ҡайһы ваҡыттарҙа йәштәрҙең бер эскәндә 4-5 банканы бушатыуын һәм быны көн һайын да ҡабатлап тороуын иҫәпкә алһаң, уйлы кешене уйға һалырлыҡ хәл был. Бына шулай итеп, йәш кешелә алкоголгә ҡарата башта психик, тора-бара физик бәйлелек барлыҡҡа килә лә инде.
Үкенескә күрә, коктейлдәге алкоголь берҙән-бер генә зарарлы фактор түгел. Һатыуҙа бындай тауар күбәйеү менән гастроэнтерология бүлегенә мөрәжәғәт итеүсе йәштәр һаны бермә-бер артҡан. Бының сәбәбе - ашҡаҙан аҫты биҙе ауырыуы, йәғни панкреатит башланыуы. Был сир тәм биреүсе химик ҡатнашмалар нигеҙендә барлыҡҡа килә лә инде. Бынан бөйөр менән бауыр ҙа зыян күрмәй ҡалмай. Энергетик коктейлдәрҙең тағы бер мәкерле яғы - составында кофеин булыуы. Бер банка коктейлдә бер сынаяҡ ҡаты итеп яһалған кофела булған кофеин бар. Бер сәғәттә ике-өс банка коктейль эсеү йөрәккә артыҡ көс төшөрәсәк.
Үрҙә әйтелгәндәрҙән сығып, әҙ генә ваҡытҡа үҙен кѳслѳ, дәртле итеп тойоу ѳсѳн һаулығына, ғүмеренә күпме зыян килтереүен онотмаһын ине ялған хистәр аҫтында күңелле йәшәргә теләүселәр.
Э. Мѳхәмәҙиева.


text:
Башҡортостан Хөкүмәтендә Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылын үткәреү буйынса ойоштороу комитетының тәүге ултырышы үтте
Башҡортостан Хөкүмәтендә йома, 10 февралдә, республикала Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылын үткәреү буйынса ойоштороу комитетының беренсе ултырышы үтте. Уны БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов үткәрҙе.
— Беҙҙә балалыҡты яҡлауға, ғаилә ҡиммәттәрен пропагандалауға йүнәлтелгән маҡсатлы, ведомство, муниципаль программалар етерлек, һәм улар һөҙөмтәле тормошҡа ашырылһын өсөн беҙгә көстәрҙе тупларға кәрәк, — тине Салауат Сәғитов сараны асып.
Ултырышта билдәләнеүенсә, исемле йылды үткәреү буйынса сараларҙа төрлө министрлыҡ, ведомство, ижади совет, урындағы үҙидара органдары, йәмәғәт ойошмаларының әүҙем ҡатнашлығы талап ителә.
Ведомство-ара эшмәкәрлек сиктәрендә ғаилә сәйәсәте өлкәһендә хоҡуҡтарҙы ҡулланыу тәжрибәһенә күҙәтеү үткәреү планлаштырыла. Ойоштороу комитеты ағзалары социаль сәйәсәт өлкәһендә ҡануниәтте камиллаштырыу буйынса бер нисә тәҡдим индерергә ниәтләй. Атап әйткәндә, улар күп балалы, инвалид бала тәрбиәләүсе ғаиләләргә ярҙам итеүгә ҡағыла.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова законлы никахта тороусы, балаларын йәмғиәттең лайыҡлы кешеләре итеп тәрбиәләгән, ғаилә ныҡлығы менән тирә-яҡҡа билдәле булған ғаиләләргә йәмәғәт наградаһын булдырыу тәҡдиме менән сығыш яһаны.
— Ул Светлана Медведева етәкләгән йәмәғәт ойошмаһы тарафынан булдырылған «Мөхәббәт һәм тоғролоҡ өсөн» наградаһына оҡшаш булырға тейеш, — тине Ленара Иванова.
Теманы дауам итеп, БР Мәғариф министры Әлфис Ғаязов республикала мәғарифты үҫтереү программаларының дауам ителәсәген билдәләне. Улар – һәләтле йәштәргә ярҙам итеү, етем балаларҙы урынлаштырыу, ҡала ситендәге ял лагерҙарының матди-техник базаһын нығытыу, кире социаль күренештәрҙе иҫкәртеү буйынса программалар.
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡорлтай рәйесе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова ғаиләләр тарҡалыу мәсьәләһенә иғтибарын йүнәлтте.
— Йыл һайын беҙҙә 30 мең никах теркәлә, шул уҡ ваҡытта айырылышыу осраҡтары 16 мең тәшкил итә. Етем балаларҙың 80 проценты – социаль етемдәр, — тине Лилиә Ғүмәрова. – Беҙҙең йәштәр ғаилә тормошона бөтөнләй әҙер түгел.
Ул ғаилә тормошона әҙерлек буйынса курстарҙы тергеҙергә тәҡдим итте.
Шулай уҡ ултырышта Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылының иң яҡшы эмблемаһына конкурс иғлан ителде.


text:
Баш ҡалаға Иран Президенты Хәсән Рухани килде Фото: Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайтынан
Баш ҡалаға Иран Президенты Хәсән Рухани килде
Баш ҡалаға Иран Президенты Хәсән Рухани килде Фото: Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайтынан
ӨФӨ, 2015 йыл, 9 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
8 июлдә Башҡортостанға эш сәфәре менән Иран Президенты Хәсән Рухани килде. Өфө аэропортында уны республика Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡаршы алды.
Башҡортостандың баш ҡалаһында Хәсән Рухани Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары булған дәүләт башлыҡтары Советы ултырышында ҡатнашасаҡ. Был ойошма менән Иран күҙәтеүсе ил булараҡ хеҙмәттәшлек итә. Шулай уҡ Иран Президенты БРИКС-ҡа ингән дәүләт һәм хөкүмәт башлыҡтарының осрашыуына саҡырылған, тип хәбәр итә Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте.
Белешмә. 2014 йылда Башҡортостан менән Иран араһында тышҡы сауҙа әйләнеше 281,9 мең доллар тәшкил иткән һәм нигеҙҙә импорт тауарҙарынан торған. Тауар әйләнешендәге иң юғары күрһәткес 2011 йылда күҙәтелгән.
Шулай уҡ кисә республикаға эш сәфәре менән Бразилия Президенты Дилма Роуссефф, бөгөн иһә Монголия Президенты Цахиагийн Элбэгдорж килде.


text:
- Подробности
- Просмотров: 338
ҠАЛА ТИБЫНДАҒЫ ҠАСАБА, ҡала торамаһы категорияһы. РФ‑та, ғәҙәттә, халыҡ һаны 3 мең (курорт ҡасабалары өсөн — 2 мең) кешенән дә кәм булмаған, уның 85%‑тан күберәге ауыл хужалығынан тыш тармаҡтарҙа эшләгән, сәнәғәт, рекреация, транспорт һ.б. функцияларҙы башҡарған, ҡала статусын алыу өсөн етерлек үҫешмәгән торама пункт. БР‑ҙа, ҡануниәткә ярашлы, Ҡ.т.ҡ. 1 меңдән күберәк кеше йәшәгән, иҡт. үҫеш мөмкинлектәре булған торама йәки курорт (дача) ҡасабалары индерелергә мөмкин. Тәүге Ҡ.т.ҡ. 20 б. 20‑се йй. а.х. сеймалын, ятҡылыҡтарҙы эшкәртеү, төҙөлөш материалдары етештереү б‑са бер нисә бәләкәй предприятиеһы булған торама пункттар (сәнәғәт пункттары) булараҡ барлыҡҡа килә: Бәләбәй кантонында — Дәүләкән, Раевка, Түб. Троицк З‑ды (хәҙ. Түб. Троицк а.), Шөңгәккүл; Стәрлетамаҡ кантонында — Красноусол З‑ды (хәҙ. Красноусол а.); Тамъян-Ҡатай кантонында — Тирлән З‑ды (хәҙ. Тирлән а.); Өфө кантонында — Благовещен З‑ды (хәҙ. Благовещен ҡ.), Шишмә. 30‑сы йй. алып Ҡ.т.ҡ. эшсе һәм курорт ҡҡ. булараҡ теркәлә. 1932 й. Черниковка (ҡара: Черниковск) һәм Дәүләкән эшселәр ҡасабалары булған; 1939 й. мәғлүмәттәр б‑са, Башҡортостанда 21 эшселәр һәм курорт, ш. уҡ 9 совхоз ҡасабаһы, 1953 — 30, 1959 — 32, 1972 — 38, 2002 й. — 40 Ҡ.т.ҡ. иҫәпләнгән (ҡара: табл.). Респ. Ҡ.т.ҡ. араһында башлыса тар махсуслашҡан, ш. уҡ юлдаш ҡасабалар өҫтөнлөк иткән. Респ. Ҡ.т.ҡ. сәнәғәт үҙәктәренә һәм сәнәғәт пункттарына (бөтәһе 15): Ҡандра, Приют, Семилетка, Серафимов, Туҡан, Түб. Троицк, Түбә, Үрге Әүжән, Әмзә һ.б.; транспорт-төҙөлөш пункттарына: Инйәр, Йомағужа, Оло Теләк, Собханғол; күп функциялы (административ район үҙәктәре): Ермолаевка, Иглин, Красноусол, Николо-Берёзовка, Раевка, Шишмә; күсеш тибындағы (махсуслашыуҙы үҙгәртеү): Миндәк, Мөрсәлим, Павловка, Тирлән; агросәнәғәт пункттарына: Аксёнов, Ергән, Төйәләҫ; рекреацион: Аксаков, Шафран; соц. учреждениелар үҫешкән Ҡ.т.ҡ.: Воскресенск, Маячный, Первомайский, Урман — бүләләр. Ваҡыт үтеү м‑н ҡайһылары махсуслашыуын үҙгәртә, мәҫ., Красноусол (элек быяла эшләү, хәҙ. курорт үҙәге); “ресурслы” тип аталған ҡасабалар файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтарын эшкәртеп бөтөү йәки ағас әҙерләү тамамланыу сәбәпле юҡҡа сыға (Әбйәлил р‑ны Баҡырүҙәк ҡасабаһы) йәки, махсуслашыуын юғалтып, ауыл биләмәләре дәрәжәһенә күсерелә (Воскресенск, Первомайский). 2005 й. илдә үткәрелгән адм. реформалар һөҙөмтәһендә респ. Ҡ.т.ҡ., Приют һәм Шишмә ҡасабаларынан башҡа, ауыл торама пункттарына әйләндерелә.
И.Э.Мөхәмәтнуров
Тәрж. Х.А.Шәрипова
Башҡортостан Республикаһының ҡала тибындағы ҡасабалары


text:
Фото:
БДАУ – Рәсәйҙең иң спортсы аграр вузы
Фото:
Башҡорт дәүләт аграр университеты командаһы Рәсәй аграр вуздары профессорҙары һәм уҡытыусылары араһында «Сәләмәтлек» II Спартакиадаһында беренсе урын яуланы. Һарытау дәүләт аграр университеты командаһы көмөш призер булды, өсөнсө урын Ульяновск вәкилдәрендә. Был турала вуздың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ярыштар Өфөлә, БДАУ базаһында үтте. Уларҙа ҡатнашыу өсөн Өфөгә илдең 26 юғары уҡыу йорто командаһы йыйылды — Мәскәү, Воронеж, Волгоград, Брянск, Силәбе, Рязань, Белгород, Ижевск, Иркутск, Курск, Ҡурған, Пермь, Ставрополь, Төмән һәм башҡа ҡалаларҙан 520-нән ашыу ҡатнашыусы.
Һигеҙ спорт төрө: шахмат, өҫтәл теннисы, волейбол, йөҙөү, саңғы уҙышы, мини-футбол, атыу, дартс буйынса ярыштар үтте.


text:
Өфөлә «Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә Башҡортостандың индергән өлөшө» халыҡ-ара конференцияһы асылды
Өфөнөң Конгресс-холында «Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә Башҡортостандың индергән өлөшө» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы эш башланы. Ул Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Башҡорт дәүләт университеты, БР Фәндәр академияһы, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге менән ойошторолған. Конференцияла Рәсәй, Украина, Болгария, Германия һәм АҠШ университеттарынан, ғилми һәм музей үҙәктәренән ғалимдар ҡатнаша.
Форумда ҡатнашыусылар Наполеон һуғыштары тарихына, дипломатияға, биографикаға, музеефикацияға һәм тарихи хәтерҙе һаҡлауға ҡағылышлы мәсьәләләрҙе тикшерәсәк. Көньяҡ Урал территорияһында ойошторолған Рәсәй армияһының милли хәрби берләшмәләре һәм частарының яу юлына айырым иғтибар биреләсәк. Конференцияла 1812 йылғы Ватан һуғышына арналған ғилми китаптарҙың презентацияһы ла үткәреләсәк.
Төштән һуң төньяҡ амурҙарына, Наполеонға ҡаршы һуғыштарҙа башҡорт атлылары феноменына арналған секция ултырыштары көтөлә.
Конференция йомғаҡтары буйынса резолюция ҡабул ителәсәк.


text:
Баш ҡала халҡын экологик акцияға саҡыралар
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Йома, 2 октябрҙә, Башҡортостандың Урмансылар паркында «Йәшә, урман!» һәм «Таҙа урман» экологик акциялары уҙғарыла. Өмә мәҙәни-күңел асыу программаһы менән тамамланасаҡ.
Сара республиканың Урман хужалығы министрлығы һәм ҡала хакимиәтенең Йәштәр сәйәсәте комитеты, Йәштәрҙең мәшғүллегенә булышлыҡ итеү үҙәге ярҙамы менән «Мехуборка» компанияһы тарафынан ойошторола.
Парк биләмәһен таҙартыуҙан тыш, ылыҫлы ағастар ултыртыу ҡаралған. Акцияла теләге булған һәр кеше, шулай уҡ ойошмалар ҡатнаша ала. Барыһына ла бирсәткә, сүп-сар йыйыу өсөн тоҡсай бирелә, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Сара иртәнге сәғәт 10-да башлана. Адресы: Урман тыҡрығы,1.


text:
Туризм – тормош мәктәбе
Еңеүҙең 70 йыллығына арналған слетта 31 команда ҡатнашты. Республикала иң масштаблы туристик слет балаларҙы берләштерә, мәктәп йылдарынан уҡ спортҡа, туризмға ылыҡтыра. Улар ҡотҡарыу эшендә, ғәҙәттән тыш хәлдәр килеп сыҡҡанда үҙҙәрен нисек тоторға ѳйрәнә һәм беренсе ярҙам күрһәтеү буйынса практик күнекмәләр үтә. Биш кѳн дауамында барған слетта командаларға район-ҡала мәғариф идаралығы начальнигы М.В. Саранцева, спорт һәм йәштәр сәйәсәте бүлеге начальнигы С.В. Полина, туризм, тыуған яҡты ѳйрәнеү һәм эскурсиялар үҙәге директоры, баш судья О.М. Ручушкин уңышлы һәм хәүефһеҙ старттар, атай- олатайҙарҙың ҡаһарманлығына, Бѳйѳк Еңеүгә бағышланған слетта еңеүҙәр теләне. Туризм ѳлкәһендә уңыштарға ѳлгәшкән, республика, Бѳтә Рәсәй олимпиада- конкурстарында еңеү яулаған педагогтар, уҡыусылар Мәғариф министрлығының Почет грамотаһы менән бүләкләнде. Слеттың һәр бер кѳнѳ бай эстәлекле булды. Командалар тѳрлѳ этаптарҙа кѳс һынашты, шәхси беренселеккә ярышты, белемен тикшерҙе. “Изге һу- ғыш” тип аталған туристик-крайҙы ѳй- рәнеү тест-викторинаның Б класында 30,5 балл йыйып 14-се гимназия I урынға сыҡты. II урынды Туҡан һәм 21- се мәктәптәр алды. Ике команданың белемдәре бер кимәлдә булды, улар 25,5 балл йыйҙы. А класында 1-се мәктәп командаһы кѳслѳрәк булып сыҡты һәм лайыҡлы рәүештә I урынды яуланы. Ломовка мәктәбе - II, 17-се гимназия III урынды алды. Ҡаланың башҡорт гимназияһы командаһы еңеүселәрҙән бер нисә балға ғына ҡалышып, IV урынға сыҡты. Икенсе кѳндә балаларға үҙҙәрен шәхси беренселектә һынап ҡарау мѳмкинлеге тейҙе. 61 спортсы ике класҡа бүленеп йәйәүле дистанцияны шәхси үтте. Шәхси беренселектә А класынан Ломовка мәк- тәбенән Юля Зимина, Наталья Горелова һәм 16-сы мәктәптән Алена Полозавалар еңеүсе булды. Б класында Анна Авдеева (21-се мәктәп), Розалина Асылбаева (Үткәл мәктәбе) һәм Юля Аристова (Тимер юл мәктәбе) призлы урындарҙы яуланы. Улар отҡорлоҡ, етеҙлек, зирәклек күрһәтте. Ә үҫмерҙәрҙән А класында призлы ѳс урынды Ломовка мәктәбенән Александр Смотряев, 21-се мәктәптән Айнур Фәт- ҡуллин һәм 16-сы мәктәптән Динис Ибраһимов алды. Үткәлдән Азамат Хазин, Тирлән мәктәбенән Кирилл Солтанов һәм Тимер юл мәктәбенән Кирилл Горбу- нов иң етеҙе булды. Команда ярышында 21-се, 16 мәктәптәргә һәм 17-се гимназия командалары (А класы) призлы урындарҙы алды. Тимер юл, Үткәл һәм 21-се мәктәп командалары берҙәмерәк, шәберәк булып сыҡты. Командаларға “Эҙләү-ҡотҡарыу эштәре” дистанцияһы иң ҡыйыны, иң хәүефлеһе, шул уҡ ваҡытта иң яуаплыһы ла булғандыр, сѳнки дистанция ойошҡанлыҡ, берҙәмлек талап итә. Ҡыҙҙар һәм малайҙарға йәйәүле дистанцияны үтеү, катамаранда йѳҙѳү, һыуҙа батып барған «командалашын» - бүрәнәне «ҡотҡарыу», беренсе ярҙам күрһәтеп, носилкаға һалып тейешле урынға алып барыу, тәбиғәт шарттарында усаҡ яғып, тушенканы асып йылытыу йѳкмәтелде. Иң ҡатмарлы ярышта 320 балл йыйып, 16-сы мәктәптең беренсе командаһы алға сыҡты. Ломовка командаһы - II, 16-сы мәктәптең икенсе командаһы III урын алды. Ә Б класында I урынды Үткәл командаһы, II урынды 21-се мәктәп командаһы һәм III урынды Сермән командаһы яуланы. Тѳп ярыштарҙан тыш, командалар менән таныш- тырыу, хәрби-патриотик йырҙар, крайҙы ѳйрәнеү- селәр, ялан шарттарында кѳнкүреште ойоштороу, би- вуак конкурстары үткә- релде. Бында ла командалар һынатманы. Ә дѳйѳм һѳҙѳмтәләргә килгәндә, 1050 балл йы- йып, Үткәл командаһы еңеүсе титулын яуланы. 21-се һәм Тимер юл ауылы мәктәптәре II һәм III урындарҙы лайыҡлы рәүештә алды. А класына ҡараған 10 команда ара- һынан 1066 балл йыйып, 16-сы мәктәптең беренсе командаһы беренселеккә сыҡты. Ломовка һәм 21-се мәктәп командалары II һәм III урынды бүлеште. Палаткалар ҡаласығы биш кѳн буйына гѳрләп торҙо, балалар рәхәтләнеп ял итте, ярышты, танышты һәм аралашты. Ошо кѳндәрҙә туризм, крайҙы ѳй- рәнеү һәм экскурсия үҙәге тренер- преподавателе Алевтина Павловна Рас- сказова етәкселегендә йыйылма коман- да Дыуан районында уҡыусыларҙың спорт туризмы буйынса 66-сы респуб- лика ярыштарында ҡатнашыу хоҡуғына эйә булды. Улар районыбыҙ намыҫын лайыҡлы яҡлар тигән ѳмѳттәбеҙ.
Э. ХӘМЗИНА. Автор фотолары.


text:
«Мәңгелектең ҡатын-ҡыҙ ҙа тигән нурға мөлдөрәмә өмөтө һин...»
Шиғриәт
Шиғриәт – булмышыма һалынған төп сифатым. Яҙмышыма ла, уңыш-юғалтыуҙарыма ла, кешеләр менән ҡорған мөнәсәбәттәремә лә төп тамғаны ул һала. Сөнки ул – минең күңелем. Шиғыр яҙыр өсөн тәғәйенләнгән йөрәк икенсерәк тибә, хатта ҡайһы ваҡыт үҙеңде ололар араһында йөрөгән бала һымаҡ тойоп китәһең. Рәсми даирәлә был ҡамасаулай. Шул уҡ ваҡытта халыҡ мине аңлай, йәлләй, һыҙлана алғаным өсөн ярата кеүек. Ижад менән шөғөлләнмәһәм дә, донъяны шағирҙарса тойоп йәшәр инем барыбер.
Әммә һис ҡасан һауала ғына осоп йөрөмәнем. Тырышып уҡыным, сөнки күпте белгем килде. Математика ла, физика ла ҡыҙыҡ ине миңә. Хыялдарымды маҡсат иттем, шуға ла улар тормош талабыма әйләнде. Бөгөнгө донъя ифрат күп яҡлы: ул көн һайын аң, зиһен үҫешенә әйҙәй, замандан артта ҡалмауҙы мин тап шул йүнәлештә күрәм.
Бала сағым бәхетле үтте. Шуға күрә мин яҡшы атай-әсәй булыу, матур ғаилә оло ҡаҙаныш икәнен бәләкәйҙән аңланым. Бәлки шуның өсөндөр, кейәүгә сығып, балаларымды үҫтергән ваҡытта миңә ижад та, карьера ла кәрәкмәне: донъям иҫ китмәле бөтөн, йәнем тыныс ине.
«Мин – ҡатын-ҡыҙ. Хәсрәттәрем ябай:
Һаҡлайым өй йәмен, үҫә балам.
Мин донъяға бирәм тик изгелек,
Мин донъяға тик яратып бағам»,
– тигән шиғыр юлдары ла сабыйҙарыма түгелгән наҙым һымаҡ ябай һәм тәбиғи яралғандыр.
Хоҙай мине барыбер ижадсы итергә теләгәндер, ғазаптары аша шиғриәткә ҡайтһын, тигәндер, һис бер аяуһыҙ тәүге ауыр һынауҙарын бәрҙе. Улар аша мин ҡабат шағирә булып тыуҙым. Ҙур донъяны үҙгәртеп булмауын, бары тик ижад донъяңдың ғына тулыһынса үҙ иркеңдә икәненә төшөндөм. Шиғриәт үҙе үк тормоштоң камиллығына ирешә алмағанға яралған һыҙланыу ул.
Матбуғат
Был һөнәргә лә яҙышырға булған ихтыяж алып килгәндер. Күпселек яҙыусыларҙың хатаһы был. Ниндәй генә оҫталыҡҡа ирешһәң дә, журналистика – ысын мәғәнәһендәге юғары һүҙ сәнғәте түгел, уның үҙенең ҡанундары һәм ҡалыптары бар. Шуға ла ул ҡайһы саҡ ижадҡа ҡамасаулай торған бер шөғөлгә әйләнә. Бигерәк тә гәзит эше күп иғтибар талап итә, көн һайын яҙырға сәбәп табылып тора һәм һин үҙеңдең ошо бурыстарыңды атҡарырға тейешһең.
Һөйләмдәр үҙенән-үҙе, шиғырҙай төҙөк рәүештә тыуып ҡына тора икән, үҙеңде матбуғатҡа бағышлау ҙа бер кинәнес кенә. Хәҙер тормошомдо республика баҫмаларында хеҙмәт иткән йылдарымдан башҡа күҙ алдына ла килтерә алмайым. Ижад өсөн бирелгән һәләт, һүҙ ҡеүәһен журналистикаға арнағанмындыр.
Һәр тармаҡта ла кеше камиллаша, билдәле бер юғарылыҡҡа өлгәшә. Шул мәлдә яҙмыш матур бүләктәрен дә ебәрә. Гөлфиә Аҙнағол ҡыҙы Юнысова депутат булып һайланғас, миңә лә «Башҡортостан ҡыҙы»н етәкләп алып китергә тура килде.
Депутатлыҡ
Журналда эшләй башлағас, бөтә республиканан ҡатын-ҡыҙҙар, депутатҡа килгән кеүек, редакцияға мөрәжәғәт итә торғайнылар. Баш мөхәррир булараҡ тәүге командировкама ла бер ҡатындың хаты буйынса юлланырға тура килде. Уның бер туған һеңлеһе менән кейәүе юл фажиғәһендә һәләк булған, үҙенең торлаҡ шарттары шәптән түгел яңғыҙ ҡатынға уларҙың шыпа етем ҡалған балаларын тәрбиәгә алырға рөхсәт итмәйҙәр, ә сабыйҙарҙың береһе тыумыштан ғәрип. Хәҙер генә ул бындай осраҡта дәүләттән социаль ярҙам ҡаралған. Уллыҡҡа алһаң, әсәлек капиталы күләмендә, инвалид бала өсөн тағы ла йөҙ мең һум өҫтәлә. Патронат, баланы ҡарауға алған һәм бүтән төр ғаиләләргә лә байтаҡ льготалар бар.
Бер ниндәй уңайлыҡтары булмаған барактың стенаһынан урам күренеп тора. Мәҡәлә журналда баҫылғас, был мәсьәлә ыңғай хәл ителде, ғаиләгә фатир бүленде, иғтибар күрһәтелде. Был бер генә осраҡ. Депутаттың ярҙам итеү мөмкинлектәре киңерәк икәнен аңлағас, 2008 йылда һайлауҙарҙа ҡатнашырға йөрьәт иттем. IV һәм V саҡырылыштарҙа халыҡ оло ышанысын белдерҙе. Уны аҡлау – төп маҡсатым.
Ҡатын-ҡыҙҙар алимент түләтеү мәсьәләләре менән дә мөрәжәғәт итә. Алимент фонды булдырыу ихтыяжы үҙен һиҙҙертә. Совет заманында ул бар ине. Алимент түләүсене эҙләгән осорҙа ғаиләгә бюджеттан күпмелер аҡса күсте. Хәҙер яңғыҙ әсә балаһының туҡланыуына түләй алмай йә бала, тиҫтерҙәренән ҡайтышыраҡ кейенеп, кәмһенеү кисерә. Ауырып китһә, дарыуға аҡса юҡ. Алимент фонды шундайҙарға бер терәккә әйләнер ине.
Мәктәптәрҙә балаларҙың сәләмәт туҡланыуын яйға һалыу өсөн беҙҙең тотош саҡырылышҡа етерлек эш бар. Буласаҡ ил һаҡсыларының, әсәләрҙең һаулығын бөгөн ҡайғыртмаһаҡ, һуң булыуы мөмкин. Аҙаҡ саң ҡағыуҙан ни файҙа?
Көслө булайыҡ!
...Ғаиләлә көс ҡулланыу мәсьәләһе борсой. Ҡатын-ҡыҙ, балалар йәберләнә, ололар яфаланып йәшәй. Йәмғиәттәге ошо күренештәр дауам итә лә итә.
Рәсәй буйынса етемдәрҙең 85%-ының ата-әсәләре иҫән. Мин депутат булып үткән райондарҙың береһендә 149 етем баланың 100-өнөң ата-әсәһе тере. Эскелек арҡаһында килеп сыҡҡан ҡот осҡос хәлдәр. Был тотош йәмғиәт, милләт фажиғәһе түгелме? Бөгөнгө көндә фәнгә, мәҙәниәткә тотонола торған аҡса бына ошо социаль етемдәрҙе ҡарау өсөн китә. Балалар йортонда бер балаға ике ярым хеҙмәткәр тура килә. Шул уҡ ваҡытта унда тәрбиәләнеүселәрҙән күп осраҡта тормошҡа яраҡһыҙ, эшкә барымһыҙ, күңеле имгәк кешеләр сыға.
Кешенең үҙ-үҙенә ҡул һалыу осраҡтары буйынса Рәсәй – донъяла алтынсы урында, Европала беренсе урында, ә Башҡортостандың Урал аръяғы – республикала «алдынғы» урында. Үҙ теләге менән донъянан киткән үҫмерҙәрҙең 13-өнөң 11-е ауыл еренән. Был бәләләргә ғаиләләрҙәге күңелһеҙ хәлдәр, көйһөҙ мөнәсәбәттәр ғәйепле. Ҡатын-ҡыҙ әҙәбен, әхлағын һаҡлап ҡалыу өсөн баҫмабыҙға ла, йәмәғәтселек ойошмаларына ла, урындағы етәкселәргә лә ҡулға-ҡул тотоношоп, арымай-талмай эшләү мөһим.
Йыш ҡына эскелекте эшһеҙлеккә бәйләйҙәр. Һис кенә килешмәйем. Көсһөҙ кеше өсөн генә эскегә бирелеү ҡотолоу юлы һымаҡ тойолалыр. Беҙгә, ҡатын-ҡыҙҙарға, үҙебеҙгә көслө булырға кәрәк. Көслө кеше янында көсһөҙ ҙә көслөгә әйләнә.
Мәҙәниәт
Мәҙәниәт, фән бюджеттың сығым ғына талап иткән өлөшө, тип уйлайбыҙ. Шул уҡ ваҡытта фән, мәҙәнилек иҡтисадты, сәнәғәтте үҫтереүгә һәләтле икәне онотола.
...Төп башҡорт ауылдарында милли әҙәп көслө. Сәләмәт рух ҡаҡшамаған. Һайлау алды кампанияһында шуға инандым. Сабыр аҡыллы, яҙмыштары ниндәй генә булғанда ла, ғүмерен бәхет күреп ҡабул иткән, йыр-моңға һөйөү йөрөткән кешеләр йәшәй ауылдарыбыҙҙа. Ошо мәҙәнилек һаҡланһын. Ябай ғына кешеләрҙең бер ниндәй заманға ла бирешмәй торған юғары күңеле, һаман да был донъяла яҡшылыҡты яҡлап ҡалыу өсөн йәшәүҙәре үк – ҡаһарманлыҡ.
Мәҙәнилекте барыбыр мәҙәниәт тотоп тора. Ауылдарҙа мәҙәниәт усаҡтары һүнмәһен ине ул. Улар булмаһа, рух бөтә. Милли рух сәхнәлә берәү милли кейемдәрҙе кейеп бейеп йөрөгәндә, икенсеһе уны ҡарап һоҡланып ултырғанда ла һаҡлана.
Үҙенең ихатаһын ғына түгел, эргә-тирәһен, урманды, шишмә, ҡоҙоҡтарҙы таҙалап, кәртәләп алған кешеләр һоҡландыра. Борондан кешенең көнкүреше, мәҙәниәте бер бөтөн булған. Һауыт-һабаһын эшләгән, һырғаларын, йырын, бейеүен ижад иткән. Һабантуй, шәжәрә, «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» кеүек байрамдар аша кеше хеҙмәтенең, көнкүрешенең, мәҙәниәтенең бер бөтөн булыуына өлгәшәбеҙ. Халҡыбыҙ, тереһыу кеүек, йәшәйем тип ынтыла. Ә зыялылар араһында үҙҙәренә генә һоҡланыу сире тамыр йәйә, минеңсә. Ил тойғоһон биҙәүес һымаҡ ҡына итеп йөрөткәндәр юҡ түгел беҙҙең заманда.
Ғаилә хаҡында
Тәүратта Әҙәм менән Һауа араһындағы мөнәсәбәттәр мөхәббәт тип билдәләнмәй. Яратыу һүҙе башлап ата-әсә һөйөүенә бәйле телгә алына. Уның ҡарауы бурыстар, ауырыу, ҡайғы, һынауҙар, эш тураһында бик күп бәйән ителә. Уйлап ҡараһаң, тормошта ла шулай бит. Ғөмүмән, диндә ғаилә ҡорғандан һуң тыуған тойғолар данлана. Бер генә сюжетта егеттең ҡыҙға оло мөхәббәте хаҡында телгә алына, ошо хистәре арҡаһында егет атаһын ныҡ рәнйетә, ул, ғәрләнеп, улының түшәгенә туйҙан һуң һөйгәнен түгел, икенсе ҡыҙҙы һала. Минең фаразым: һәр егет үҙенең ғашиғына, илаһилаштырған берәүгә өйләнә, әммә туйҙан һуң бөтөнләй икенсе ҡатын менән уяна, тигән ишара ул. Инде уларға донъя көтөргә, балалар табырға. Сабырлыҡ, бер-береңде аңлап йәшәү кәрәк бының өсөн. Йәштәр, туйҙан һуң ожмах башлана, тип уйлай. Миңә ҡалһа, киреһенсә, туйҙан һуң ожмах ишектәре ябыла. Тормошоңдо ожмах итәһеңме, тамуҡмы, икәүеңдән тора. Шундай матур донъяны тамуҡҡа әйләндереп йәшәүселәр бар.
Әлеге көндә ғаилә институты көрсөк кисерә, тиҙәр. Минеңсә, ул камиллаша. Бәлки, ғаилә тотҡалары нескәрәккә әйләнәлер, айырылышыуҙар йышаялыр. Ләкин бөгөнгө йәштәр күңел яҡынлығын юғалтмауға, бер-береһенә шәхси үҫеш өсөн мөмкинлектәр табыуға өҫтөнлөк бирәләр. Киләсәк – бына ошондай ғаиләләрҙә.
Теги:


text:
- Подробности
- Просмотров: 388
МИРАСОВ Сәғит Ғөбәйҙулла улы [1880, Ырымбур губ. ш. уҡ исемле өйәҙе Мерәҫ а. (Ырымбур өлк. Яңы Сергиевка р‑ны) — 1932, Стәрлетамаҡ ҡ.], Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, тарихсы, фольклорсы. Тыуған ауылында мәҙрәсә тамамлаған. 1‑се Бөтә Рәсәй мосолман съезы делегаты. Бөтә башҡорт ҡоролтайҙарын ойоштороусыларҙың береһе. 1914—17 йй. Ырымбур ҡ. Кооперативтар союзы идараһы ағзаһы. 1917 й. майынан Башҡорт өлкә бюроһы ағзаһы, июндән “Башҡорт иттифаҡи бюроһының мөхбире” гәз. мөхәррире, июлдән Башҡорт мәркәз шураһы рәйесе урынбаҫары, “Башҡорт” гәз. мөхәррире. Декабрҙән Башҡорт хөкүмәте һәм Кесе ҡоролтай ағзаһы, Башҡортостандың Баш Диниә назараты мөфтөйө (ҡара: Диниә назараты). 1918 й. 17 февр. — 4 апр. Ырымбур губерна хәрби-революцион комитеты күрһәтмәһе б‑са Башҡ. хөкүмәтенең башҡа ағзалары м‑н бергә һаҡ аҫтында тотола. Июндән Башҡ. мәркәз шураһы рәйесе, июлдә Башҡ. хөкүмәтенең Ырымбур хәрби бүлеген ойоштора һәм уға етәкселек итә, 8—23 сент. Өфө дәүләт кәңәшмәһендә ҡатнаша. 1919 й. февр. башлап Башҡортостан хәрби-революцион комитетының агитация-ағартыу бүлегендә эшләй, апр. — Туҡ-Соран кантоны хәрби комиссариатының агитация-ағартыу бүлеге мөдире. 1919—20 йй. АСБР Эске эштәр ХК‑ның статистика бүлеге мөдире. 20‑се йй. ғилми һәм уҡытыу эше м‑н шөғөлләнә, Академүҙәктә эшләй, “Башҡорт аймағы”н нәшер итеүҙә ҡатнаша. М. башҡ. алфавитын эшләүҙә ҡатнаша, башҡ. тарихын, әҙәбиәтен һәм фольклорын өйрәнә. 1922 й. тәүге тапҡыр Салауат Юлаевтың 7 шиғырын башҡ. теленә тәржемә итеп (Р.Г.Игнатьев текстары б‑са), баҫтырып сығара.
Х е ҙ м.: Башҡорт тарихына бер ҡараш //Ватандаш. 1996. №1—3; ш у н д а у ҡ. 1997. №1—4; Историческое прошлое башкир // Краеведческий сборник. 1928—1930. №3—4.
Әҙәб.: Я р м у л л и н А.Ш. Автономиялы Башҡортостан байрағы аҫтында. Өфө, 2009.
Д.Ғ.Күскилдин
Тәрж. М.Х.Хужин
Илл.: С.Ғ.Мирасов


text:
«Тамыр» цифрлы форматта эшләй башланы
«Тамыр» балалар телерадиоканалы һанлы форматта хәбәр тапшыра башланы. Был турала «Башинформ» агентлығына канал етәксеһе Гөлназ Ҡолһарина хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, «Тамыр»ҙың башҡорт телендәге тапшырыуҙарын әле үк «Уфанет» һәм «Башинформсвязь» кеүек провайдерҙарҙың клиенттары ҡарай ала. Яҡын арала уларға «Кристалл» да ҡушыласаҡ.
Ошо ваҡиға уңайынан 2 декабрҙә Башҡортостанда балалар телевидениеһы көнө иғлан ителгән. Бөтә төп республика телеканалдарында, шулай уҡ «Спутник FM» радиоһы эфирында тапшырыуҙарҙы ололар менән бергә балалар алып барасаҡ. Бынан тыш, киләһе йылдың февраленән «Тамыр» үҙенең тапшырыуҙарын һанлы форматта башҡорт телендә генә түгел, рус телендә лә алып барырға ниәтләй.


text:
Төбәк етәксеһе: «Еңел атлетика – күмәк спорт төрө, уға мөмкин тиклем күберәк кешене йәлеп итергә кәрәк»Фото: Олег Яровиков
Төбәк етәксеһе: «Еңел атлетика – күмәк спорт төрө, уға мөмкин тиклем күберәк кешене йәлеп итергә кәрәк»
Төбәк етәксеһе: «Еңел атлетика – күмәк спорт төрө, уға мөмкин тиклем күберәк кешене йәлеп итергә кәрәк»Фото: Олег Яровиков
Эш сәфәре сиктәрендә Рөстәм Хәмитов Үрге Тәтешленең Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә булды. 1957 йылда төҙөлгән бер ҡатлы ағас бина заманса талаптарға тап килмәй. Мәктәптә 11 спорт төрө буйынса шөғөлләнәләр, шул иҫәптән көрәш, баскетбол, хоккей. Башҡортостан Президенты урындағы хакимиәткә яңы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе бинаһын төҙөү проектын эшләргә ҡушты. Благовещен тәжрибәһе өлгө сифатында күрһәтелде, унда 12 миллион ярымға заманса физкультура-сәләмәтләндереү комплексы төҙөлдө.
Тәтешле районы хакимиәтенең спорт комитеты рәйесе менән һөйләшкәндә Рөстәм Хәмитов, еңел атлетика кеүек спорт төрөн популярлаштырырға кәрәк, тип билдәләп үтте.
- Еңел атлетика – күмәк спорт төрө, уға мөмкин тиклем күберәк кешене йәлеп итергә кәрәк. Хоккейҙан айырмалы рәүештә, унда экипировка ҡиммәт, еңел атлетика менән бөтәһе лә шөғөлләнә ала.
Үрге Тәтешлелә республика етәксеһе шулай уҡ «Спорт планетаһы» физкультура-сәләмәтләндереү комплексын ҡараны. Объектта төҙөлөш эштәре тамамланған, спорт ҡоролмаһы килеүселәрҙе ҡабул итергә әҙер. Комплексты төҙөүгә 140 миллион һумдан ашыу аҡса сарыф ителгән. Ул БР Хөкүмәтенең «Система» акционерҙар финанс корпорацияһы менән Килешеү сиктәрендә «Башнефть» асыҡ акционерҙар йәмғиәте средстволары иҫәбенә финансланған. Комплексҡа уйын спорт төрҙәре һәм ауыр атлетика менән шөғөлләнеү өсөн залдар, күнекмәләр залы, хоккей майҙансығы, өлкәндәр һәм балалар өсөн бассейн ингән.
Башҡортостан Президенты боҙ майҙансығын, теннис кортын һәм бассейнды ҡараны. Урындағы хакимиәт вәкилдәре менән бассейн кеүек объекттарҙы тотоу мәсьәләһен тикшергәндә, Рөстәм Хәмитов был статья буйынса сығымдарҙы кәметеү кәрәклегенә иғтибар йүнәлтте. Бөгөнгө көнгә һәр район үҙәгендә тиерлек бассейндар барлығын иҫәпкә алғанда, уларҙы хеҙмәтләндереүгә йыл һайын 300 миллион һум самаһы аҡса тотонола. Республика Президенты сығымдарҙы кәметеү мәсьәләһе буйынса, уҡыусыларға бассейнды бушлай ҡалдырып, пенсионерҙарға – ташламалар яһау иҫәбе менән эшләргә ҡушты.
Артабан Башҡортостан Президенты «Йәйғор» балалар баҡсаһында булды. Бер йыл элек мәктәпкәсә йәштәге балалар учреждениеһында реконструкция үткәрелде. Элек был бинала ун йыл дауамында башланғыс мәктәп урынлашҡайны. Балалар баҡсаһына Үрге Тәтешлелә йәшәүсе 196 бала йөрөй. Республика башлығы мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһында булған дүрт төркөмдө лә ҡараны.


text:
Ил халҡы етди ваҡиғаға әҙерләнә
Кандидаттар тəҡдим итеү кампанияһы уҙған йыл 18 декабрҙə старт алғайны. Һайлау кампанияһына бюджеттан 17, 69 млрд. һум аҡса бүлеү ҡаралған. Ил башлығы алты йылға һайлана. Әгәр ҙә һайлауҙың икенсе туры талап ителә икән, ул өс аҙнанан һуң, йәғни 8 апрелдә үткәрелә.
Әлеге ваҡытта бөтә илдә ошо етди сараға әҙерлек, ойоштороу, аңлатыу эштәре алып барыла. Бөгөн 64 кеше яуаплы вазифа биләп, ил менəн етəкселек итергә телəк белдергəн. Законға ярашлы, үҙен ил президенты итеп күрһәтергә теләгәндәргә ҡултамғалар йыйыу бурысы ла тора. Үҙ кандидатураһын ҡуйған 43 кеше был эште мотлаҡ үтәргә тейеш, ә инде төрлө фирҡәләр тәҡдим иткән 21 кандидатҡа был талапты үтәмәҫкә лә мөмкин. 300 мең кешенең ҡултамғаһын йыйғас ҡына, кандидат булараҡ теркәлергә мѳмкин. Ҡултамғаны төрлө ерҙән йыйыу шарт, бер төбәктән 7 500 ҡултамға булырға тейеш. Рәсәй төбәктәрендә ғәмәлдәге Президент Владимир Путиндың кандидатураһын хуплап ҡултамғалар йыйыу башланды ла инде. Ошо йәһәттән “Еңеү ирекмəндəре” хəрəкəте республикала ике урында, Өфө һәм Октябрьский ҡалаларында пункт булдырҙы. Ҡултамғаларҙы тикшереү ѳсѳн тѳрлѳ ѳлкәләрҙән 100 кеше йәлеп ителә.
Башҡортостанда һайлау кампанияһын 69 территориаль һайлау участкаһы хеҙмәтләндерәсәк. Рәсәй Президентына тауыш биреү ѳсѳн 3436 һайлау участкаһы булдырыла, ә халыҡтың ваҡытлыса килеү урындары ѳсѳн 37 участка ойоштороласаҡ. Ваҡытлыса участкалар Ѳфѳ, Стәрлетамаҡ ҡалаларындағы, Дүртѳйлѳ районындағы дауаханаларҙа, шифаханаларҙа, бала табыу йорттарында, тикшереү изоляторҙарында эшләйәсәк.
Эльза Мѳхәмәҙиеваның тулы материалын гәзиттең 6-сы һанында (19.01.18) уҡығыҙ.


text:
XXI быуатта башҡорттар Каруанһарайҙа сираттағы ҡоролтайын уҙғарғаны һәм Башҡортостан Республикаһы барлыҡҡа килеү тантаналарын билдәләй башлағаны, тип инер, моғайын, был көндәр тарихҡа. Сыуаҡ көҙҙөң нурлы көнөндә Ырымбур өлкәһенең Каруанһарай мәсетендә доғалар ҡылып башланған сара артабан “Каруанһарай – Башҡортостан дәүләтселеге бишеге” “түңәрәк өҫтәл”ендә дауам итте.
Һуңғы ваҡытта йәштәр ҙә, хеҙмәт йәшендәге өлкәнерәктәр ҙә ситкә китеү яғын ҡарай. Ни өсөн? Беҙҙә бөтөнләй эш юҡ, тип әйтеп булмай ҙа инде. Был темаға бәхәс гел шау-шыулы була. Ысынлап та, ҡайҙа барырға? Мәскәүгәме, Питерғамы, Себергәме? Үҙебеҙҙә ҡалып, ауыр булһа ла, бәләкәй эш хаҡына йөрөргәме?
Ә көрәштә һәр саҡ еңгән һәм еңелгән була. Был “алышта” ла еңелгән яҡтың ризаһыҙлыҡ белдереүе тәбиғи күренеш, әлбиттә, әммә ундайҙар күп түгел. Тимәк, дәүләт етәкселеге тарафынан алға ҡуйылған маҡсатты, барыр юлды тоҫмаллай халыҡ һәм “кисеүҙә ат алмаштырмайҙар” тигән тапҡыр әйтемде лә иҫенән сығармай.


text:
Өфөлә Волга буйы федераль округының «Киләсәк» социаль форумы үтәФото: Олег Яровиков
Өфөлә Волга буйы федераль округының «Киләсәк» социаль форумы үтә
Өфөлә Волга буйы федераль округының «Киләсәк» социаль форумы үтәФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 23 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Өфөлә Волга буйы федераль округының «Киләсәк» социаль форумы үтә. Сараны ил социаль тармағының киләсәге образын булдырыу маҡсатында Рәсәйҙең бөтә федераль округтарынан Социаль педагогтар социаль хеҙмәткәрҙәр союзы уҙғара.
Конгресс-холл майҙансығында Һамар, Ырымбур, Пенза өлкәләренән, Башҡортостан, Татарстан, Удмуртия республикаларынан тармаҡ белгестәре йыйылған. «Рәсәй социаль өлкәһенең киләсәге образы. Социаль ярҙам һәм социаль хеҙмәтләндереү» тип исемләнгән стратегик сессия форумдың төп сараһы булды. Һүҙ көрәштереү майҙансыҡтарында йәмәғәт, профессиональ берләшмә, закондар сығарыу һәм башҡарма власть, эшҡыуарлыҡ һәм коммерцияға ҡарамаған өлкә вәкилдәре, социаль хеҙмәт алыусылар йәмғиәт тормошоноң мөһим өлкәләренә ҡағылышлы фәҡирлек менән көрәшеү, ауылда социаль проекттар, социаль өлкәне һанлаштырыу, инвалидтарҙың башҡа граждандар менән бер тиң мөмкинлектәргә хоҡуғы, йәштәрҙе эшкә урынлаштырыу, мәшғүллек, ғәҙел хеҙмәт хаҡы кеүек темаларҙы тикшерҙе.
Өфөнән һуң оҡшаш социаль форумдар Дондағы Ростовта (25-26 ғинуар), Екатеринбургта (1-2 февраль), Пятигорскиҙа (5-6 февраль), Улан-Удэла (13-15 февраль), Владивостокта (21-22 февраль) үтә. «Киләсәк» бөтә Рәсәй социаль форумы 1-2 мартта Мәскәүҙә үтә.
http://www.bashinform.ru/news/1106746-v-ufe-prokhodit-sotsialnyy-forum-budushchee-privolzhskogo-federalnogo-okruga/


text:
ауыл
Содержание
Башкирский[править]
Морфологические и синтаксические свойства[править]
а-уыл
Произношение[править]
- МФА: [ɑˈwɯ̞ɫ]
Семантические свойства[править]
Значение[править]
- деревня, село; аул ◆ Ауылға яҡын, үҫкән ул тауҙа, яңғыҙы ғына йөҙйәшәр имән — Недалеко от деревни вырос он на горе, одинокий столетний дуб. Акмулла ◆ Урал православтары араһында киң танылған Табын тәреһе үҙ исемен хәҙерге Ғафури районындағы Табын ауылынан алған — Широко почитаемая среди уральских православных Табынская икона (Божьей Матери) получила своё название по селу Табынское, что в современном Гафурийском районе (Башкортостана). ◆ Ауылдан ауылға, йәйләүҙән йәйләүгә йөрөп, Мөхәмәтша ағай бихисап башҡорт йырҙарын, ҡобайырҙарын, риүәтәттәрен, таҡмаҡтарын яҙып алған. — Ездя из аула в аул, с кочевья на кочевья, Мухаметша-агай (Бурангулов) записал бесчисленное количество башкирских песен, кубаиров, легенд и частушек.
- адъектив. сельский, деревенский ◆ ауыл хужалығы — сельское хозяйство ◆ Кәртәгә тотоноп, ҡарт оҙаҡ ҡына ауыл урамына ҡарап торҙо. — Старик долго смотрел на деревенскую улицу, держась за забор. ◆ Алға киткән илдәрҙең барыһы ла тиерлек үҙҙәрендәге ауыл етештереүселәренә теге йәки был дәрәжәлә ярҙам күрһәтә, субсидиялай. — Практически все развитые страны в той или иной степени помогают своим сельским производителям, предоставляют (им) субсидии.
Синонимы[править]
Антонимы[править]
Гиперонимы[править]
Гипонимы[править]
Родственные слова[править]
Этимология[править]
От пратюркск. *aYyl «селение, деревня», от которой в числе прочего произошли: др.-тюрк. ağïl «селение, деревня», башкир., казахск. ауыл, тофаларск., хакасск., шорск. аал, киргизск., южн.-алтайск. айыл, карач.-балкарск. ауул, каракалпак. аўыл, тат. авыл и др.


text:
Баш ҡалала йәшәүселәр эш биреүсегә һәм хеҙмәт хаҡын «конвертта» алыуға зарлана аласаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Баш ҡалала йәшәүселәр эш биреүсегә һәм хеҙмәт хаҡын «конвертта» алыуға зарлана аласаҡ. 16 июлдә Рәсәй Президентының республикалағы ҡабул итеү бүлмәһендә хеҙмәт ҡануниәтен үтәү, хеҙмәт килешеүҙәре төҙөү һәм тарҡатыу, эш, ял ваҡыты, хеҙмәткә түләү мәсьәләләре буйынса граждандар менән осрашыу ойошторола. Сараны төбәктәге Дәүләт хеҙмәт инспекцияһының бүлек етәксеһе Эльвира Бәхтизина уҙғара.
Осрашыу көндөҙгө сәғәт 2-лә башлана. Адресы: Цюрупа урамы, 100. Теркәлеү өсөн бер сәғәт алдан килергә кәрәк.


text:
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының август һанына күҙәтеү
Шөкөр, милләтебеҙҙең бәҫен арттырып, ныҡлы ғаилә ҡороп йәшәгән йәштәребеҙ байтаҡ. Өфөлә йолаларға таянып, яңылыҡҡа ынтылып, бер-береһен хөрмәт итеп йәшәүсе Нурыевтар ғаиләһе – тап шундайҙарҙан, уларҙың бәхет сере формулаһы менән журналдың баш мөхәррире Гөлназ Ҡотоеваның “Бөгөнгөнөң ҡәҙерен беләйек” тип аталған мәҡәләһендә танышырһығыҙ.
“Арҙаҡлы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ” рубрикаһында Санкт-Петербург ҡалаһында йәшәгән шәхесебеҙ Люциә Буканованың ҡыҙыҡлы ла, ҡатмарлы ла яҙмышы бәйән ителә. Альбина Ғөбәйҙуллина алып барған, уҡыусылар көтөп алған “Әсәйҙәр һәм ҡыҙҙар” рубрикаһында был юлы ла бик мауыҡтырғыс геройҙар – ваҡытһыҙ ғүмере өҙөлгән йырсы Насип Кучаевтың ҡатыны Фәриҙә менән ҡыҙҙары Сабина һәм Альбина Кучаевалар еңел булмаған минуттары һәм еңеүҙәре хаҡында һөйләй.
“Әҙәби балҡыш” рубрикаһында Ләйсән Кәшфи һәм Радик Хәкимйәндең күңелде арбар шиғырҙары урын алған. Ә Шамил Хажиәхмәтовтың “Китеү” хикәйәһе уҡыусыларыбыҙҙы үткәндәргә алып ҡайтып, йөрәктәрендә тәүге һөйөү хистәрен яңыртыр, тип уйлайбыҙ.
“Психолог нимә ти?” рубрикаһында ғәйеп тойғоһонан ҡотолоу юлдары хаҡында һүҙ бара.
“Хәтер яҡтыһы” рубрикаһында Миңлегөл Хисамова әсәһе иҫән саҡта күңеленә уйылып ҡалған ҡәҙерле иҫтәлектәр менән бүлешә.
“Йондоҙло яңылыҡтар”ҙа быйыл йәй башҡорт фильмдарын төшөргән ваҡыттағы ҡыҙыҡлы осраҡтар хаҡында уҡырһығыҙ. “Рухи ҡомартҡыларыбыҙ” рубрикаһында ғәҙәттәгесә Башҡортостан ерлегендә табылған боронғо ташъяҙмаларҙың мәғәнәләре аңлатыла.
“Сихәт” рубрикаһында табибә Рәүфә Йәнтилина күп ҡатындарҙа осраған эс төшөү сире хаҡында һөйләй, уны дауалау юлдарын өйрәтә. Хужабикәләр шулай уҡ был һанда балсыҡтың шифаһы, ҡышҡылыҡҡа ризыҡты туңдырып һаҡлауҙың серҙәре хаҡында ла файҙалы мәғлүмәт табыр.
“Ризыҡ юллап” рубрикаһында Чехияла йәшәгән яҡташыбыҙ Миләүшә Годбодьтың ҡатмарлы һәм ҡыҙыҡлы яҙмышы бәйән ителә, шулай уҡ Миләүшә ханым чех ризығы кнедликтар әҙерләү серҙәрен аса. Журналист Гөлнара Хәлфетдинова алып барған “Рәссам оҫтаханаһында” рубрикаһының сираттағы ҡунағы – һәләтле рәссам Нелли Аҡсурина. Йәш таланттың үҙенсәлекле тормош асылы бер кемде лә битараф ҡалдырмаҫ.
Журнал иғлан иткән ярыштар ҙа ҡыҙыу бара, “Өйөм йәме гөл генә” бәйгеһендә был юлы Сибайҙан Гөлдәр Ҡадаева үҙе генә белгән гөл үҫтереү нескәлектәре хаҡында һөйләһә, “Милли биҙәк” конкурсының сираттағы ҡатнашыусыһы, яҙыусы Тәскирә Даянова үҙе теккән милли кейем өлгөләрен тәҡдим итә. Күҙәтеүҙә һөйләп кителгән һәм телгә алынмаған башҡа ҡыҙыҡлы мәҡәләләрҙе журналдың үҙенән табып уҡырһығыҙ!
“Башҡортостан ҡыҙы”нан айырылмағыҙ, бер-беребеҙҙең тормошо һәм ижады хаҡында хәбәрҙар булайыҡ!
Теги:


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Мандарин тәмле лә, файҙалы ла, әммә…
Мандарин тәмле лә, файҙалы ла, әммә…
Яңы йыл байрамы яҡынлаша башлау менән магазин кәштәләренә мандарин килтереп тултыралар. Әлбиттә, йылдың башҡа миҙгелендә лә был емеш һатыуҙан өҙөлмәй, әммә Яңы йыл алдынан айырыуса күбәйә. Тап шул мәлдә уны туйғансы ашап ҡалабыҙ шикелле. Шунан сығыптыр, күрәһең, ҡышҡы каникулдан һуң редакцияға бер ағай шылтыратты. Мандариндың зыяны юҡмы, тип ҡыҙыҡһынды ул, шул хаҡта гәзиткә яҙыуыбыҙҙы һораны. Ағайҙың һорауына яуап итеп, бөгөн “Сәләмәтлек” битендә был татлы емеш хаҡында яҙып үтергә булдыҡ.
Файҙаһы күберәк
Мандариндың файҙаһы һәм зыяны менән ҡыҙыҡһыныусы ғалимдар шундай һығымтаға килгән: файҙалы үҙенсәлектәре зыянына ҡарағанда күберәк. Беренсенән, ул С, РР, Е, К, В1, В3, В6, А витаминдарына бай. Икенсенән, составында минералдар күп. А витамины һәм зеаксантин һәм лютеин күҙ нервыһы структураһына ыңғай йоғонто яһай. Лютеин күҙ селтәренең алмаштырғыһыҙ компоненты булһа, зеаксантин төҫтәрҙе ҡабул итеү процесында ҡатнаша. Көнөнә бер-ике мандарин ашаһаң, күҙ нервыһы эшмәкәрлеге яҡшыра. Әммә уны күпләп ашамағанда ғына күҙ өсөн файҙаһы бар.
Ашҡаҙан-эсәк тракты өсөн дә файҙаһы булыуы асыҡланған. Беренсенән, аппетитты күтәрә, икенсенән, аш эшкәртеү процесын көйләүгә булышлыҡ итә. Шулай уҡ үт ҡыуығында һәм бауырҙа үҙгәрештәр булғанда майҙы үҙләштереү процесына ыңғай йоғонто яһай. Эсәктәр өсөн файҙалы матдәләрҙең күп булыуы дисбактериоздан яҡшы. Метеоризмдан, эс ҡатыуҙан, диареянан файҙаһы тейә.
Эсәктәргә файҙаһы булһын өсөн уны ашағандан һуң бер-икене ашау ҙа етә. Аппетит түбән булғанда 50 миллилитр мандарин һуты эсергә ҡушалар. Төрлө инфекция ауырыуынан көнөнә өс тапҡыр 0,5 стакан мандарин һуты эсергә мөмкин. Һалҡын тейҙереп ауырығанда берәр стакан эсһәң дә ярай.
Емеш составындағы аскорбин, лимон кислотаһы, цинк һәм фосфор простата биҙе эшмәкәрлеген, күрем циклын көйләргә ярҙам итә. Көнөнә ике мандарин ашағанда енси органдар тирәһендә ҡан әйләнеше яҡшыра.
Кемдәргә ашарға ярамай?
Зыянына килгәндә, төп ғиллә – күп ашарға ярамай. Был осраҡта файҙаһынан зыяны күберәк булыуы ихтимал. Мәҫәлән, аскорбин һәм лимон кислотаһы артыҡ булғанда, аллергия тыуҙыра, бигерәк тә ул балалар өсөн көслө аллерген булып тора. Шулай уҡ ашҡаҙан-эсәктәрҙең лайлалы ҡатламын елһетеүе мөмкин. Ашҡаҙан һәм бөйәндең сей яраһы менән ауырыусыларға бөтөнләй ҡулланыу тыйыла. Кемдәрҙең бөйөрөндә таш бар, уларға ла цитрус емештәрҙән баш тартырға кәрәк. Таштың ҡуҙғалыуы ихтимал, был осраҡта бик ныҡ ауыртыу барлыҡҡа килә, уны оператив юл менән генә дауалап була.
Диабетиктарға ла мандариндың файҙаһынан зыяны күберәк, сөнки составында улар өсөн зыянлы глюкоза һәм башҡа углеводтар бар.
Шулай итеп, ҡайһы бер ауырыуҙарҙан мандариндың шифаһы тейһә, сәләмәтлеккә кире йоғонто яһаған осраҡтары ла юҡ түгел. Иң төп кәңәш: емеште ашар алдынан яҡшы итеп йыуығыҙ, файҙаһы күберәк булыр һәм сама белеп ҡулланығыҙ.
Файҙаһы күберәк
Мандариндың файҙаһы һәм зыяны менән ҡыҙыҡһыныусы ғалимдар шундай һығымтаға килгән: файҙалы үҙенсәлектәре зыянына ҡарағанда күберәк. Беренсенән, ул С, РР, Е, К, В1, В3, В6, А витаминдарына бай. Икенсенән, составында минералдар күп. А витамины һәм зеаксантин һәм лютеин күҙ нервыһы структураһына ыңғай йоғонто яһай. Лютеин күҙ селтәренең алмаштырғыһыҙ компоненты булһа, зеаксантин төҫтәрҙе ҡабул итеү процесында ҡатнаша. Көнөнә бер-ике мандарин ашаһаң, күҙ нервыһы эшмәкәрлеге яҡшыра. Әммә уны күпләп ашамағанда ғына күҙ өсөн файҙаһы бар.
Ашҡаҙан-эсәк тракты өсөн дә файҙаһы булыуы асыҡланған. Беренсенән, аппетитты күтәрә, икенсенән, аш эшкәртеү процесын көйләүгә булышлыҡ итә. Шулай уҡ үт ҡыуығында һәм бауырҙа үҙгәрештәр булғанда майҙы үҙләштереү процесына ыңғай йоғонто яһай. Эсәктәр өсөн файҙалы матдәләрҙең күп булыуы дисбактериоздан яҡшы. Метеоризмдан, эс ҡатыуҙан, диареянан файҙаһы тейә.
Эсәктәргә файҙаһы булһын өсөн уны ашағандан һуң бер-икене ашау ҙа етә. Аппетит түбән булғанда 50 миллилитр мандарин һуты эсергә ҡушалар. Төрлө инфекция ауырыуынан көнөнә өс тапҡыр 0,5 стакан мандарин һуты эсергә мөмкин. Һалҡын тейҙереп ауырығанда берәр стакан эсһәң дә ярай.
Емеш составындағы аскорбин, лимон кислотаһы, цинк һәм фосфор простата биҙе эшмәкәрлеген, күрем циклын көйләргә ярҙам итә. Көнөнә ике мандарин ашағанда енси органдар тирәһендә ҡан әйләнеше яҡшыра.
Кемдәргә ашарға ярамай?
Зыянына килгәндә, төп ғиллә – күп ашарға ярамай. Был осраҡта файҙаһынан зыяны күберәк булыуы ихтимал. Мәҫәлән, аскорбин һәм лимон кислотаһы артыҡ булғанда, аллергия тыуҙыра, бигерәк тә ул балалар өсөн көслө аллерген булып тора. Шулай уҡ ашҡаҙан-эсәктәрҙең лайлалы ҡатламын елһетеүе мөмкин. Ашҡаҙан һәм бөйәндең сей яраһы менән ауырыусыларға бөтөнләй ҡулланыу тыйыла. Кемдәрҙең бөйөрөндә таш бар, уларға ла цитрус емештәрҙән баш тартырға кәрәк. Таштың ҡуҙғалыуы ихтимал, был осраҡта бик ныҡ ауыртыу барлыҡҡа килә, уны оператив юл менән генә дауалап була.
Диабетиктарға ла мандариндың файҙаһынан зыяны күберәк, сөнки составында улар өсөн зыянлы глюкоза һәм башҡа углеводтар бар.
Шулай итеп, ҡайһы бер ауырыуҙарҙан мандариндың шифаһы тейһә, сәләмәтлеккә кире йоғонто яһаған осраҡтары ла юҡ түгел. Иң төп кәңәш: емеште ашар алдынан яҡшы итеп йыуығыҙ, файҙаһы күберәк булыр һәм сама белеп ҡулланығыҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Еребеҙ имен булһын!31-05-2014, 05:00 // Тубырсыҡ // Баҫып сығарырға
Ниндәй матур был донъя!
Шишмә аға, ҡоштар һайрай,
Йәйғор емелдәп тора.
Ошо сафлыҡ йәшәһен тип
Тырышһа ине халыҡ.
Тирә-йүнде һаҡламаһаҡ,
Тороп ҡалыр тик бушлыҡ.
Әйҙәгеҙ, дуҫтар, күңелдә
Бурыс тойоп йәшәйек.
Ер шарыбыҙ имен булһын,
Уның ҡәҙерен беләйек!
Венера ИСЛАМОВА.
Ураҡ, сүлмәк, сабата...
Мәктәбебеҙҙә музей бар,
Уға бик йыш инәбеҙ.
Һәр боронғо әйберҙең
Тарихын беҙ беләбеҙ.
Ураҡ, үтек, самауырҙар,
Ҡул тирмәне һәм салғы,
Гөбө, сүлмәк, сабаталар
Күптән тарихта ҡалды.
Тарихты белһәк, киләсәк
Ышаныслы буласаҡ.
Ҡыҙыҡлы үткән юлыбыҙ
Өлгөлө булһын һәр саҡ.
Гөлүс ҒӘЛЛӘМОВ.
Әҙиләгә һоҡланып туймайбыҙ
Алты йәшлек Әҙиләне тыуған ауылы Сауыҙбашта ғына түгел, тотош районда беләләр. Ул йырларға оҫта.
Күптән түгел уҙғарылған “Краснокама йондоҙсоҡтары” тигән фестивалдә Әҙиләнең сығышын бик оҡшаттылар. Яңыраҡ ауыл китапханаһының байрамында ла ҡунаҡтарҙы йыры менән әсир итте ул.
Әҙилә барлыҡ хәрефте белә, өй эштәрен башҡара, һеңлеһе Самираны ла ҡараша. Әсәһе менән атаһы уның уңыштарына, тәртипле булыуына шатланып бөтә алмай.
Дилә ҮҘӘНБАЕВА.
Пионерҙар сафына баҫтылар
Уҡыусылар алдында пионер, комсомол ветерандары, уҡытыусылар сығыш яһаны. Улар балаларҙы тырышып белем алырға, намыҫлы, өлкәндәргә ихтирамлы булырға саҡырҙы.
Һуңынан өлкән класс уҡыусылары дүртенселәрҙең муйынына галстук бәйләне. Йәш пионерҙарҙың хәтерендә был көн бик оҙаҡ һаҡланасаҡ.
Алмас АЙСАРОВ.


text:
Рөстәм Зәки улы тәүҙә спорт йүнәлеше буйынса уҡыусылар араһында республика беренселеге уҙғарылған “Спартак” комплексына барҙы. Үҙәктең инфраструктураһы теннис кортын һәм өс саҡрымлыҡ саңғы-роллер трассаһын үҙ эсенә ала. Ул былтыр сафҡа индерелгән.
“Ҡайҙа һеҙ, ҡайҙа һеҙ, һай,
башҡорт егеттәре?!
Ҡайҙа һеҙ, Уралым
бөркөттәре!” —
тип оран һалырға ғына ҡала бөгөн.
Ысынлап та, ҡайҙа һеҙ, ил уҙамандары? Башҡорт ауыр заманда боҫоп ятмаған, һәр саҡ ил һағында торған, халҡының именлеген хәстәрләгән, ауырлыҡтан сығыу юлдарын оло ҡорҙа тикшергән, кәңәшләшеп хәл итер булған.
Николай Рыжов енәйәт урынына бик тиҙ килеп етә. Бәхеткә күрә, яралы егет тере ҡала, әммә уға табип ярҙамы талап ителә. Тәртип һаҡсыһы, үпкәсел егетте тынысландырып, тиҙ арала килеп еткән медицина хеҙмәткәрҙәрен яралы эргәһенә үткәрә.
Сал төшкән мыйығының остарын борғолап ултыра бирә лә тәүҙә күңелле генә кеткелдәп ала, шунан, ҡабарып торған күҙ ҡабаҡтарын ҡыҫа биреп, һөйләй башлай, ул саҡта битендәге айыу тырнағынан бүртеп ҡалған урындары, меңләгән сирышы леберләп ҡуйған кеүек була. Иптәштәре ҡасып бөтөп, яңғыҙы яралы йыртҡыс аҫтында ҡалғанда, айыу битенең тиреһен һыпырып ала. Шунан ҡалған эҙҙәр был.
Ауылдағы буш торған өйҙәрҙә тубыҡланып уҡып, беренсе класты тамамланыҡ. Тора-бара ауыл ҡарттары партаға оҡшатып өҫтәлдәр эшләне. Кулак мөһөрө менән Себергә ҡыуылған Нәби бабайҙың өйөн мәктәп иттеләр
— Риф ағай, шағирҙы белер өсөн уның тыуған ерен күрергә кәрәк, тиҙәр. Әйҙәгеҙ, хыялыбыҙҙа булһа ла тыуған яғығыҙға “барып” әйләнәйек.
— Һәр ижад кешеһенеке шикелле, минең шиғриәтемдең шишмәһе – тыуған яғым, ауылымды уратып алған урман-һыуҙар, тау теҙмәләре, үҙәндәр. Кемдеңдер шәхси йоғонтоһо хаҡында айырып ҡына әйтеп тә булмайҙыр. Әсәйемә килгәндә, уның хәстәре улын шағир итергә тырышыуға ҡайтып ҡалмағандыр, хәйер, ундай уй башына ла килмәгәндер…


text:
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә башҡорт шағиры, драматург, тәржемәсе һәм журналист Лилиә Һаҡмарҙың «Матур йәшәй белеү – батырлыҡ» исемле өр-яңы китабы донъя күрҙе һәм ул тиҙҙән һатыуға сыға. Шағирәнең был китабына «Ҡар өҫтөндәге сабый», «Боланҡай» исемле поэмалары, «Башҡорт йыры – тере шишмә» тип аталған эпик шиғыры һәм төрлө йылдарҙа яҙылған бик күп шиғырҙары тупланған. Әҫәрҙәрендә авторҙың лирик геройы ҡапма – ҡаршылыҡлы һорауҙарға яуап эҙләй, ерҙә кәрәкле кеше, шәхес булып йәшәү өсөн ниндәй сифаттарҙы үҙ итергә икәнен самалай.
Шиғырҙары йөкмәткеһе буйынса төп өс өлөшкә бүленгән. Тәүге өлөшөндә шағирәне йәшәү, ғүмер, яҙмыш, кешелек, бәхет кеүек мәңгелек һорауҙар борсой, икенсеһендә ул тыуған иленә, тыуған еренә, Башҡортостанға, тыуған ауылы Йомашҡа (Баймаҡ районы), Һаҡмар йылғаһына, Өфөгә, туған теленә, ата – әсәһенә булған һөйөүен белдерә, ауылдаштары менән ғорурлыҡ кисерә, ә өсөнсөһөндә күберәк егет менән ҡыҙ араһындағы мөхәббәт, тәбиғәтте, донъяны яратыу хаҡында яҙа.
Авторҙың «Бойоҡма һин», «Матур йәшәй белеү - батырлыҡ», «Йомашым – иң матур ауыл», «Йомашым», «Уйнаһын ҡурайҡайым», «Башҡортостанға йыр», «Тик берәүҙе һөйгөм килә», «Диңгеҙ», «Ҡарағай», «Ҡабатлайым исемеңде» шиғырҙарына йырҙар яҙылған.
Шағирәнең яңы китабы оло быуын уҡыусыларына ғына түгел, ә мәктәп уҡыусыларына, уҡытыусыларға һәм тәрбиәселәргә лә тәғәйенләнгән. Шиғырҙарын мәктәп кисәләрендә, класс сәғәттәрендә һәм башҡа әҙәби саралар үткәргәндә ҡулланырға була.
***
Матур йәшәй белеү – батырлыҡ!
Матурлыҡты ҡайҙан алам, тимә,
Һутың булһа сәскә шытырлыҡ,
Йөрәгеңдә үҫтер нәфис гөлдәр –
Тормош бит ул – үҙе матурлыҡ!
***
Лилиә Һаҡмарҙың «Йондоҙ ҡыҙы» (1993). «Тере шишмә» (1998), «Эстафета» (2006) – шиғырҙар, «Бәхетле ҡатын» (2012) – хикәйәләр, «Балапан» (2013) исемле драма әҫәрҙәре тупланған китаптары нәшер ителгән. «Балапан» һәм «Марста тормош бармы?» әҫәрҙәре төрлө йылдарҙа Республика драма конкурстарында еңеүсе дипломдарын яулаған. Авторҙың шиғырҙарына яҙылған йырҙар тупланған аудио – баҫмалар бар.
- Новинка
- да


text:
Фән һәм техника өлкәһендә йәштәр премияһына документтар ҡабул итеү тамамлана
1 июлдә 2009 йыл өсөн фән һәм техника өлкәһендә Дәүләт республика йәштәр премияларына дәғүә итеүгә документтар ҡабул итеү тамамлана. Улар 2002 йылда республиканың фәнни потенциалын үҫтереү һәм иң һәләтле йәш ғалимдарҙы дәртләндереү маҡсатында Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты ҡарары менән булдырыла.
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, был осорҙа 14 йәш ғалим һәм ете коллектив премиялар лауреаттары булды. Йыл һайын тәбиғәт, техник һәм гуманитар фәндәр өлкәһендә өс премия бирелә.
2009 йыл өсөн Дәүләт республика йәштәр премияһына дәғүә итеүгә индивидуаль тәртиптә, шулай уҡ авторҙар коллективы составында (иң күбе биш кешенән торған) фәнни хеҙмәткәрҙәр, юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары, аспиранттар, докторанттар һәм дә халыҡ хужалығы белгестәре күрһәтелеүе мөмкин. Дәғүәселәрҙең йәше 35 йәштән ашмаҫҡа тейеш.
Дәүләт премияһына күрһәтелгән ғилми тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре, дәүләт сере булып торған мәғлүмәттәрҙән тыш, матбуғатта баҫылып сыҡҡан булырға тейеш.
Эштәр Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 10, 27-се кабинет адресы буйынса БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығында ҡабул ителә. Телефон: 251-57-11.


text:
Эш кәрәкме? Улай икән, Миәкәгә килегеҙ24-04-2018, 00:03 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға
Шундай осор килде, кем әйтмешләй, һәр тин һанаулы, аҡсаны уңлы-һуллы елгәреү күптән онотолдо. Быны “Мәхейәнов” крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе Рәлис Мәхейәнов күптән аңлаған.
– Айырыуса ауылда эшһеҙлектән йонсоп, урам ҡыҙырған һәм эт һуғарған әҙәм булмаһын ине, – тип башланы һүҙен Рәлис Мөҙәрис улы. – Малсылыҡҡа, баҡсасылыҡҡа тотонорға теләк белдергәндәрҙе хакимиәттә кәңәштән өҙмәйҙәр, йүнәлеш биреүселәр бар, ярҙам итәләр. Кемде генә алмайыҡ, барыһынан да кәрәкле шөғөлгә этәргес һәм ынтылыш бирерлек бихисап йылы һүҙҙәрҙе ишетергә мөмкин. Юғарынан хуплап торғанда эшҡыуарлыҡты нисек яҡшы алып бармаҫҡа мөмкин?
Рәлис Мәхейәнов бер туған ҡустыһы Ирнес менән 2012 йылда фермерлыҡҡа тотонған. Тамъян-Таймаҫ ауылы янында 44 гектар ерҙе эшкәртә башлағандар, хатта үҙ ҡулдары менән трактор әтмәләгәндәр. Сөгөлдөр үҫтереп мул уңыш алғас, тағы ла дәртләнеп теплица ҡороп ултыртҡандар. Өс сутый ерҙә йәшелсә-емеш үҫтереп табыш алған сәмселдәр. Унан инде 60 баш малды һимертеүгә ҡуйғандар.
Рәлис Мәхейәнов бөгөн аяғында ныҡлы баҫып торған фермерҙарҙан иҫәпләнә. Боғҙан, Ҡолтай-Ҡаран, Тамъян-Таймаҫ, Күл-Ҡуңҡаҫ, Комсомол, Софиевка, Өршәк ауылдары фермаларында өс меңдән ашыу һыйыр малы бар.
Бүтәндәрҙә нисектер, әммә күңелендә фермер булыу тойғоһо йәштән бөрөләнеүен уның һөйләгәндәренән асыҡ тойомланыҡ. Күпмелер ваҡыттан һуң ошо татлы хыялы тормошҡа ашҡан. Үҙ шөғөлө, үҙ көйө тигән кеүек, хәҙер бөтә мәсьәләне лә нәҡ үҙе хәстәрләргә һәм хәл итергә тейеш. Ятҡан таш мүкләнә, йөрөгән таш шымара тигән мәҡәлде һәр саҡ иҫтә тотоп эш итә.
Пландары шул тиклем ҙур һәм маҡсаттары аныҡ. Йәш алға тәгәрәгән һәм йылдар үткән һайын бына нимәгә төшөнгән әңгәмәсем: күп осраҡта ниндәйҙер эшкә тотонорға йөрьәт итмәй икән күптәр. Нимәлер ҡамасау итә йәки тотҡарлай. Ысынында иһә бер ниҙән дә ҡурҡырға ярамаған тигән һүҙҙе ишеткәндә, әйтерһең дә, тимер сыңы ишетелгәндәй булды. Был осраҡта, күҙ ҡурҡа, ҡул эшләй, тиҙәрме әле? Бер генә миҫал. Быйыл 40 миллион һумлыҡ суммаға техника алған ул.
Сәсеүлек майҙаны иһә ун мең гектар ерҙе тәшкил итә, шул иҫәптән һигеҙ мең гектар майҙанға иген культуралары сәсәсәктәр. Әйткәндәй, әгәр ҙә баҫыуға хәҙерҙән үк төшөргә мөмкин булһа, сәсеүҙе шунда уҡ башларҙар ине.
Фермер 100 кешене эш урыны менән тәьмин иткән, уларға эш хаҡы ваҡытында түләнә. Тамъян ауылында ярымфабрикаттар етештереү заводы эшләй, унан да ҙурырағын Ҡырғыҙ-Миәкәлә төҙөргә уйлай. Хәйер, барыһы ла әҙер, ошо көндәрҙә ул тантаналы асылыр тип көтөлә. Өфө ҡалаһында һәм район үҙәге Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында магазиндары бар.
Етәксе айырыуса Әтхәм Ғәбитов, Нәзир Вәлиев, Рәфис Мәхейәнов, Ләйсән Бәхтейәрова, Фәнил Иҙрисов, Алмас Әхмәтвәлиев, Илнур Ғәлимовтарҙы маҡтап бөтә алманы.
– Айнур Хафизов агроном вазифаһында эшкә урынлашҡас та тырышлыҡ күрһәтте. Яҡшы белгес, һөҙөмтәләре шатландыра. Эш кешеләренә беҙҙә хөрмәт ҙур – Тамъян ауылынан бынамын тигән йорт һатып алып бирҙем, – тип тамамланы һүҙен Рәлис Мәхейәнов.
Миәкә районы.


text:
Башҡорт ҡумыҙсыһы Ҡаҙағстанда халыҡ-ара фестивалдә сығыш яһай
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Билдәле виртуоз ҡумыҙсы, Башҡорт дәүләт филармонияһы артисы Миңлеғәфүр Зәйнетдинов «Быуаттар ауазы» халыҡ-ара фестивалендә ҡатнаша. Сара 12 июндән 16-на тиклем Ҡаҙағстандың Кокшетау ҡалаһында уҙғарыла. Музыкант күренекле ҡаҙаҡ композиторы Едиль Хөсәйеновтың саҡырыуы буйынса сығыш яһай. Миңлеғәфүр Зәйнетдинов «Салауат маршы», «Порт-Артур», «Байыҡ», «Перовский» кеүек халыҡ көйҙәрен, «Сал быуаттар ауазы», «Башҡортостан иртәһе» импровизацияларын башҡарасаҡ.
«Кокшетауҙағы ижади осрашыу ҡатнашыусыларға үҙ халҡының мәҙәниәтен, сәнғәтен һәм традицияларын күрһәтеү мөмкинлеген биреп кенә ҡалмай, шулай уҡ Ҡаҙағстан-Рәсәй мөнәсәбәттәрен нығытыуға, балаларға һәм йәштәргә гүзәл тәрбиә биреүҙе камиллаштырырға ярҙам итәсәк», — тип билдәләне Башҡорт дәүләт филармонияһының матбуғат секретары Лиана Сөләймәнова.
Сарала донъя кимәлендәге 14 фольклор ансамбле һәм музыканттар ҡатнаша.


text:
Башҡорт дәүләт университеты Башҡортостан Республикаһында иң оло уҡыу йорто иҫәпләнә. Уның нигеҙҙәре 1909 йылға барып тоташа, был йылда Башҡортостанда беренсе юғары уҡыу йорто – Өфө Уҡытыусылар институты асыла. Ул 1919 йылда Халыҡ мәғарифы институты итеп үҙгәртелә, ә 1929 йылда К.А.Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтына әйләндерелә. 1957 йылдан алып был юғары уҡыу йорто Башҡорт дәүләт университеты статусын йөрөтә. Бөгөн Башҡорт дәүләт университеты – Башҡортостан Республикаһының иң эре мәғариф, фән һәм мәҙәниәт үҙәге.
Башҡорт дәүләт университетының бөгөнгө образын һандар менән генә лә биреп була. Әлеге мәлдә БДУ составына 15 факультет, 3 филиал инә. Филиалдар Сибай, Стәрлетамаҡ, Нефтекама ҡалаларында урынлашҡан. Студенттар һаны 27 меңдән ашыу. Уҡытыу, фән һәм тәрбиә эштәрен ике меңгә яҡын педагогик хеҙмәткәр башҡара, уларҙың араһында 310 фән докторы һәм 960 фән кандидаты бар. Уҡытыу 150-нән ашыу специальность һәм йүнәлеш буйынса алып барыла, бында юғары белемдең икенсе баҫҡысы – магистратура ла инә. Башҡорт дәүләт университетында 145 кафедра, 100-ҙән ашыу уҡыу һәм ғилми лаборатория эшләй, ғилми китапхана фондында 1,5 миллион дана китап иҫәпләнә. Ә иң мөһиме – эшләй башлағандан алып 100 йыл эсендә Башҡорт дәүләт университеты 113 меңдән ашыу белгес әҙерләгән.
Һуңғы йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты юғары белем алғандан һуң да уҡыу буйынса ҙур ғилми үҙәккә әйләнде. Бында 56 специальность буйынса аспирантура һәм 8 специальность буйынса докторантура уңышлы эшләп килә. Унда йыл һайын 500-ҙән ашыу аспирант һәм докторант уҡый, был Башҡортостан буйынса аспирант, докторанттар һанының өстән бер өлөшөн тәшкил итә. 23 специальность буйынса диссертациялар яҡлау һәм ғилми дәрәжәләр биреү буйынса 10 докторлыҡ һәм 3 кандидатлыҡ яҡлау советы асылған.
Юғары уҡыу йорто мәғариф һәм фән өлкәһендә халыҡ-ара интеграцион эшмәкәрлектә әүҙем эшләй. АҠШ, Гермагия, Төркиә, Франция, Италия, Египет, Венгрия, Япония, Ҡытай университеттары менән, шулай уҡ ғәрәп һәм фарсы телдәре уҡытыусылары әҙерләү буйынса Иран менән Египеттың Мәскәүҙәге илселектәре менән 30-ҙан ашыу хеҙмәттәшлек итеү килешеүҙәре төҙөлгән. Был килешеүҙәр нигеҙендә хәҙерге ваҡытта сит илдәрҙең юғары уҡыу йорттарында БДУ-ның 88 студенты менән аспиранты уҡый.
Башҡорт дәүләт университеты төрлө өлкәлә – фән, мәғариф, мәҙәниәт, сәнғәт, спорт булһынмы – һәр саҡ таланттары менән дан тотто. Был традиция ваҡыт үтеү менән нығый ғына бара. Студенттар менән уҡытыусыларҙың һәр быуыны юғары уҡыу йорто тормошона үҙ өлөшөн индерә, даими рәүештә яңы исемдәр ҡалҡып сыға, университеттың тарихы йылдан-йыл байығандан-байый бара. Шулай булырға тейеш тә, сөнки һәр студент, һәр уҡытыусы өсөн Башҡорт дәүләт университеты – уларҙың тормоштарының әһәмиәтле өлөштәренең береһе.
2009 йылда Башҡорт дәүләт университеты үҙенең 100 йыллыҡ юбилейын билдәләне, бөгөн ныҡлы динамикалы үҫешкән мәғариф учреждениеһы иҫәпләнә һәм Юғары белем модернизацияһы программаһын тормошҡа ашырыу, Башҡортостан Республикаһына, шулай уҡ бөтә илгә юғары квалификациялы белгестәрҙе сифатлы әҙерләү өсөн бөтә мөмкинлектәргә эйә.
Башҡорт дәүләт университеты бынан һуң да бик күп юбилейҙар билдәләр, ә иң мөһиме – бөтә өлкәлә лә кәрәк булған белгестәр әҙерләү эшен дауам итер тип ышанырға бөтә нигеҙҙәр бар.


text:
- Подробности
- Просмотров: 413
ҠЫРҠЪЯПРАҠ (Sanguisorba), роза һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 30 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда шифалы Ҡ. үҫә. Горизонталь йыуан ағас һымаҡ тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, ҡырлы, өҫкө өлөшөндә тармаҡлы, аҫҡыһында — ерән төктәр м‑н йөнтәҫләнгән, бейеклеге 20—100 см. Япрағы ишһеҙ ҡыйғас япраҡ, тамыр янындағылары оҙон һаптарҙа, өҫкөһө — ултырма; япраҡсалары өҫ яҡтан ялтыр, аҫтан — күгелйем‑йәшел, оҙонса‑йомортҡа формаһында, бысҡылы. Сәскәһе ваҡ, көрәнһыу‑ҡыҙыл йәки ҡарағусҡыл ҡыҙыл төҫтә ҡуйы баш һымаҡ сәскәлеккә йыйылған. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — күп сәтләүекле, авг.—сент. өлгөрә. Республиканың бөтә терр‑яһында болондарҙа, ҡайын‑уҫаҡ урмандарында, ҡыуаҡлыҡтарҙа үҫә. Составында С витамины, дуплаусы матдәләр, каротиндар, сапониндар, флавоноидтар бар; медицинала һәм халыҡ медицинаһында файҙаланыла. Йәш япраҡтарын аҙыҡ итеп ҡулланалар. Декоратив үҫемлек, мал аҙығы үҫемлеге, баллы үҫемлек.
Ф.К.Фазылйәнова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Ҡартлыҡ шатлыҡ булмағанда27-09-2013, 03:00 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Кейендергәндә ашыҡтырмағыҙ, әгәр үҙе тотона икән, дәртләндереп, маҡтап ебәрегеҙ.
Иркен, тайҙырмай торған аяҡ кейеме һайлағыҙ, әйберҙәрен нисек кейҙереү уңайлы — шулай һалып ҡуйығыҙ.
Яңғыҙын өйҙә ҡалдырған осраҡта газды һүндереп китергә онотмағыҙ.
Йыуыныу бүлмәһендә, бәҙрәфтә тотонор урын булдырығыҙ, тайып китмәһен өсөн балаҫ йәйегеҙ.
Хәүеф тыуҙырырҙай электр ҡорамалдарын йәшереп ҡуйығыҙ.
Ишек һәм тәҙрәләге йоҙаҡтарҙы тикшереп тороғоҙ. Сәнсә йәки киҫә торған нәмәләрҙе, химик матдәләрҙе күренмәҫлек урынға алып ҡуйырға ғәҙәтләнегеҙ.
Зиһендәре тарҡалыу сәбәпле, әле генә әйткәнде онотоуҙары, бер үк һүҙҙе бер нисә тапҡыр ҡабатлауҙары ихтимал. Шуға күрә йыш әйтергә тура килгән яуаптарҙы ҡағыҙға яҙып бирегеҙ, нисек тә иғтибарын башҡаға йүнәлтегеҙ. Улар хатта ҡасан ашағанын, ҡалаҡты ҡайһылай тоторға икәнлеген дә онотоусан. Яҡындарыбыҙ йыш ҡына әйберҙәрен ҡайҙа ҡуйғанын иҫләмәй. Юғалған нәмәһен туғандары йәки башҡа кеше урлаған тип тә ғәйеп таға. Шуны иҫегеҙҙә тотоғоҙ: бындай ҡылыҡ-фиғеле бары тик хәтере насарайыуҙан ғына.
Юғалтҡан әйберен һеҙҙән таптырһа, ҡуҙғымағыҙ, ә йомшаҡ ҡына, тауышығыҙҙы күтәрмәй генә яуап бирегеҙ. Үҙегеҙҙә фатирҙың алмаш асҡысын тотоғоҙ. Бәлки, әйбер йәшереп ҡуйырға яратҡан урыны барҙыр — белегеҙ. Юғалттым тигән нәмәһен эҙләшкән булығыҙ һәм табырға ярҙам итегеҙ. Ҡулынан килерлек эш ҡушыу ҙа уны үҫендереп ебәрә. Табип яҙған дарыуҙарҙы эсеүен күҙәтегеҙ. Өйҙән сығып китеп, аҙашып йөрөүҙәре ихтимал, шуға күрә ишектең бикләнеүен тикшерегеҙ. Һеҙҙең исемегеҙ һәм телефон номерығыҙ яҙылған ҡағыҙҙы үҙе менән йөрөтһөн.
Тағы бер нисә кәңәш. Уға мөһим һаналған нәмәләр, кешеләр һәм хәл-ваҡиғалар хаҡында һөйләшегеҙ. Был уға ҡайҙа һәм ҡайһы ваҡытта йәшәүен белергә, ғөмүмән, йүнәлеш алырға ярҙам итер. Бәләкәй генә уңышы өсөн дә маҡтағыҙ. Һау-сәләмәт кеше өсөн ғәҙәти тойолған нәмә лә — аҡылына еңеллек килә башлаған ҡарттар өсөн оло ҡаҙаныш. Ә уңышҡа өлгәшеүен тойоу уны ҡанатландырып ебәрә. Хәтирәләргә бирелһен, мәҫәлән, элекке йылдарҙағы музыканы тыңлаһын, иҫке китаптарҙы, журналдарҙы, фотоальбомдарҙы ҡараһын. Тәҙрәгә баҡһын, тирә-яҡты күҙәтһен, сәғәткә, календарға күҙ һалһын өсөн ҡайһы миҙгел, ниндәй көн булыуын һорағыҙ, гәзит уҡытығыҙ. Әгәр берәй нәмә үҙгәртергә кәрәк икән, ашыҡмағыҙ, ауырыу күнеккәнсе көтөгөҙ.


text:
Рөстәм Хәмитов Волга буйы федераль округы төбәктәре һәм Ҡытай Халыҡ Республикаһы провинциялары етәкселәре осрашыуында сығыш яһаныФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Волга буйы федераль округы төбәктәре һәм Ҡытай Халыҡ Республикаһы провинциялары етәкселәре осрашыуында сығыш яһаны
Рөстәм Хәмитов Волга буйы федераль округы төбәктәре һәм Ҡытай Халыҡ Республикаһы провинциялары етәкселәре осрашыуында сығыш яһаныФото: Андрей Старостин
23 июндә Һамарҙа Рөстәм Хәмитов Волга буйы федераль округы субъекттары һәм Ҡытай Халыҡ Республикаһындағы Янцзы йылғаһының юғары, урта ағымы төбәктәре етәкселәренең өсөнсө ултырышында сығыш яһаны, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән. Осрашыу Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич һәм Ҡытай Дәүләт Советы ағзаһы Ян Цзечи рәйеслегендә үтте.
Михаил Бабич үҙенең сығышында билдәләүенсә, әле округта һәм Янцзы йылғаһының үрге, урта ағымындағы төбәктәрҙә тормошҡа ашырыу өсөн берлектәге 73 Рәсәй-Ҡытай инвестиция проекты, шулай уҡ 64 гуманитар һәм мәғариф проекты тикшерелә.
— Беҙҙең бөтә төбәктәребеҙҙе лә Ҡытай Халыҡ Республикаһының алты провинцияһы менән ике яҡлы килешеүҙәр бәйләй, һәм ул килешеүҙәр тулыһынса аныҡ йүнәлешкә эйә, – тине Михаил Бабич. – Округтағы төбәктәрҙең етәкселәре уртаҡ проекттарҙы тормошҡа ашырыу яҡлы.
Ултырышта республиканың презентацияһы менән сығыш яһап, Рөстәм Хәмитов, Башҡортостан – «ул Волга буйы федераль округында иҫәп буйынса иң ҙур субъект, сәнәғәт һәм иҡтисади йәһәттән үҫешкән төбәк. Бөгөн Ҡытай Халыҡ Республикаһы менән сауҙа күләме 700 миллион доллар тәшкил итә. Ҡытай Халыҡ Республикаһына 500 миллион долларлыҡ продукция тапшырабыҙ, Ҡытайҙан 200 миллион һумлыҡ тауар алабыҙ», тип билдәләне.
Республика етәксеһе Ҡытай провинциялары менән хеҙмәттәшлек итеү тураһында һөйләне. Инвестиция проекттары тураһында һөйләгәндә, Рөстәм Хәмитов шуны билдәләне: хәҙер «Башҡортостан Республикаһында «Чжон Гэ» компанияһының Ҡытай-Рәсәй халыҡ-ара сауҙа үҙәге төҙөлә. Ер табылды. Хәҙер участкаларҙы рәсмиләштереү процесы бара, энергетика мәсьәләһен хәл итәбеҙ. Бынан тыш, көҙөн Цзянси провинцияһында Рәсәй, Башҡортостан бизнесы көндәрен үткәрәсәкбеҙ. Ул ҙур, ҡыҙыҡлы күргәҙмә буласаҡ. Шулай уҡ метиздар етештереү өлкәһендә «Юйди» Чунцин металл эшкәртеү компанияһы менән эшләйбеҙ. Беҙ баҡыр сығарыу, эшкәртеү һәм етештереү, авиа һәм вертолеттар эшләү өлөшөндәге проекттар менән ҡыҙыҡһынабыҙ. Университеттар бик әүҙем эшләй. Беҙҙең биш университет Ҡытай Халыҡ Республикаһының ете университеты менән килешеү төҙөгән. Бөгөн беҙҙең Башҡорт дәүләт университетында тейешле квалификация биреү менән яңы һөнәр – «ҡытай теле» асыла».
Төбәк башлығы быйыл яҙ Цзянси провинцияһында Башҡортостан тураһында фотокүргәҙмә ойошторолоуын билдәләне. Цзянси провинцияһы тураһында яуап күргәҙмә быйыл көҙ үтәсәк.
— Был көҙ Ҡытай Халыҡ Республикаһына барырға планлаштырабыҙ. Ул Цзянси провинцияһына, Чунцин ҡалаһына рәсми сәфәр буласаҡ. Шулай уҡ үҙебеҙ менән байтаҡ бизнесмендарҙы алып барасаҡбыҙ. Беҙҙә Ҡытай Халыҡ Республикаһы менән даими хеҙмәттәшлек алып барған эшсе төркөм булдырылған. Эш пландары бар. Төрлө йүнәлештәр буйынса туранан-тура эшләү өсөн Ҡытай Халыҡ Республикаһы провинцияларында һәм үҙебеҙҙә булған пландарҙы сағыштырырға кәрәк тип уйлайым. 2015 йылдың йәйендә, теүәл бер йылдан Өфөлә Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзаһы булып торған дәүләттәр башлыҡтары Советы ултырышы үтәсәк. Бик ныҡлы әҙерләнәбеҙ һәм ултырышта булғандарҙы сарала ҡатнашырға саҡырабыҙ. Беҙҙә Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары – дәүләттәр башлыҡтары Советы ултырышы һәм БРИКС дәүләттәре һәм хөкүмәттәре башлыҡтарының осрашыуы үтәсәк. Һис шикһеҙ, ШОС һәм БРИКС саммиттары башланғанға тиклем етди хеҙмәттәшлек варианттарын күрһәтергә теләйбеҙ: беҙгә бергәләп сәнәғәт предприятиелары төҙөлөшө башын, ҙур мәҙәни һәм ғилми программаны алып барырға кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Республикала ярмалар һәм медикаменттар ҡиммәтләнә, помидорҙар һәм араҡы арзаная Фото: Олег Яровиков
Республикала ярмалар һәм медикаменттар ҡиммәтләнә, помидорҙар һәм араҡы арзаная
Республикала ярмалар һәм медикаменттар ҡиммәтләнә, помидорҙар һәм араҡы арзаная Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 10 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Аҙыҡ-түлеккә хаҡтарҙың артыуы ағымдағы йылда инфляцияны алға этәреүсе төп көс булып ҡала. Росстат мәғлүмәттәре буйынса, йыл башынан Башҡортостанда аҙыҡ-түлек 7,8 процентҡа, 2014 йылдың ғинуар-февралендә 2,6 процентҡа ҡиммәтләнгән. Шуның менән бергә республикала аҙыҡ-түлеккә хаҡтарҙың үҫеше Рәсәй (9,1 процент) һәм Волга буйы федераль округының күп кенә субъекттарына ҡарағанда кәмерәк.
Февралдә Башҡортостанда тары, дөгө, борсаҡ һәм манный ярмаһы 6,1 — 12,1 процентҡа ҡиммәтләнгән. Сыр һәм май — 2,6 — 4,9 процентҡа, бойҙай ононан бешерелгән икмәк һәм икмәк-ҡалас изделиелары һәм бойҙай оно — 2,5 — 3,6, сәй 9,9 процентҡа артҡан.
Балыҡ продукцияһының айырым төрҙәре 1,5 — 14,6 процентҡа, шул иҫәптән туңдырылған балыҡ 10,6 процентҡа ҡыйбатланған. Һөт ризыҡтары 1,9 — 9,3 процентҡа (һөт — 3,6 процентҡа), ит — 0,7 — 7 процентҡа (һыйыр ите — 3,8 процентҡа, колбаса — уртаса 2,4 процентҡа) ҡиммәтерәк.
Шул уҡ ваҡытта ҡыяр-помидорҙар — 14,1 — 22 процентҡа, сусҡа, ҡош ите һәм тоҙ — 0,8 — 1,2, араҡы 2,1 процентҡа арзанайған.
Февралдә медикаменттарҙың хаҡы һиҙелерлек артты. Статистиктар күҙәтеү алып барған 45 медицина препараттарының 16-һы 5,1 — 10,7 процентҡа, 26-һы 5 тапҡырға ҡыйбатланған.
Шулай уҡ электр приборҙарының айырым төрҙәренә, йыһазға, косметика тауарҙарына, кейем-һалымға, аяҡ кейеменә, трикотаж һәм ойоҡ-ойоҡбаш изделиеларына ла хаҡтарҙың күтәрелеүе билдәләнгән.
Дөйөм алғанда, Башҡортостанда ағымдағы йылдың ғинуар-февралендә инфляция 5,7 процент кимәлендә.


text:
"Тирмәкәй" балалар баҡсаһында
Просмотров 25
- "Аҡбуҙат"та баҫылған:05-2018
-
- Автор:Бикбирҙина Гөлнара
-
- Район:Сибай ҡалаһы
-
- Ауыл:
-
- Рәссам:
-
Сибай ҡалаһының "Тирмәкәй" балалар баҡсаһында аҙна һайын төрлө тематикаға арналған иртәлектәр, саралар үтеп тора. "Кәкүк сәйе" фольклор байрамы бөгөн "Аҡ тирмә" төркөмөндә үтте. Балалар, тәрбиәселәре Гөлнара Ишбулат ҡыҙы Бикбирҙина һәм Гөлсинә Мәүлит ҡыҙы Ирназарова менән байрамға ентекләп әҙерләнделәр. Байрамда балалар "Кәкүк сәйе" тарихы, ни өсөн үткәрелеүе тураһында белделәр. Йырҙар йырланылар, бейенеләр, таҡмаҡ әйтештеләр, йомаҡ ҡойоштолар, һынамыштарҙы иҫтәренә төшөрҙөләр, башҡорт халыҡ уйындарын уйнанылар. Аҙаҡтан бергәләшеп "Кәкүк сәйе" эстеләр. Байрам балаларға бик оҡшаны.Тәрбиәсе Бикбирҙина Гөлнара
(голосов:1)
Оҡшаш материал
Комментарийҙар


text:
Ата-бабайҙарҙан ҡалған тарих
Яҙылған тарихи ваҡи-ғаларҙы бала саҡтан уҡ ололарҙың табында үҙ-ара һѳйләшкәндәрен ише-теп, ҡолаҡҡа элеп бара торғайным.
1953-55 йылдарҙа ата-йым менән Урал тауы һырттарының кѳньяҡ итәгендәге Һүренйәк, Тай-һуйған, Кѳйәҙе исемле яландарҙа бесән саптыҡ. Сабынлыҡ урынын Абдул-лин Мофассал еҙнәм күрһәтеп бирә торғайны. Ул Ҡоҙғон-Әхмәр ауылының тарих биттәренә ингән Ғабдулла мулланың улы. Ғабдулла мулла 90 йәшкә етеп баҡыйлыҡҡа китте.
Сабынлыҡҡа бирелгән яландар ауылдан 15-20 саҡрым алыҫлыҡта ята. Үләндең бейеклеге, ҡу-йылығы - иҫең китерлек! Тик шуныһы насар - айыу күп, атты иркен ебәреп булмай, һәр ваҡыт бәйле тоторға кәрәк. Айыуҙар үҙҙәренең барлығын, ғәйрәтлектәрен күрһәтеп, яңғыҙ ултырған йѳҙйәшәр ҡарағайҙарға ме-неп, ҡайырын һыҙырып тѳшѳрә. Кистәрен атты арбаға бәйләп, ут яғып, йоҡларға ятабыҙ. Миңә ул ваҡытта 21 йәш тирәһе булған. Атайымдан элекке ултырҙаштары һѳйлә-гәндәрҙе, олатайым Шакирҙан ишеткәндәрҙе һѳй-ләүен үтендем.
Атайым 20 йылға яҡын (1895-1916 йылдарҙа) Рәсәй ил сиген һаҡлауы тураһында һѳйләй. Үҙенең хеҙмәт дуҫы, хәҙерге Учалы районы Рафиҡ ауылы Мѳхәмәтте гел иҫкә ала торғайны: “Мѳхәмәт менән беренсе революцияны Польшаның Варшава ҡала-һында ҡаршы алдыҡ. Беҙгә ул ваҡытта 30 йәш ине”, - ти.
Атайымдан ауылыбыҙҙың барлыҡҡа килеү тарихын һѳйләүен һораным.
“Бѳгѳн Урал тауының кѳньяғында урынлашҡан Байым ауылы, Ағиҙел йыл-ғаһының үрге ағымындағы Мәхмүт Ҡатайы, Осто Кирәл һәм Бәләкәй Кирәл (Малиновка) тауҙарының кѳньяҡ итәгендә урынлаш-ҡан Ҡоҙғон-Әхмәр ауылда-ры бер үк башҡорт ауылы-нан барлыҡҡа килгән”.
Атайым Ғәли, Һарун апам һѳйләүҙәре буйынса, был ҙур ауыл хәҙерге Белорет - Ѳфѳ юлында, Нура йылғаһының уң яғында, Белорет газ бүлеү станцияһы урынында урын-лашҡан булған. Элек был урында БМК-ның бесән склады була торғайны. Унда Белорет районының колхоздары бесән тапшырҙы.
Был ҙур ауылда кѳслѳ, татыу ѳс ырыу йәшәгән. Уларҙың һәр береһенең үҙ йәйләүе булған, йәғни етеш тормошло, тырыш кешеләр йәшәгән. Бер ырыуҙы Байым исемле олатай етәкләгән, икенсеһен - Мәхмүт, ѳсѳн-сѳһѳндә - Әхмәр атлы олатай (Әхмәр - әсәйем Тайфаның алыҫ олатаһы булған. Әсәйем 1885-1968 йылдарҙа йәшәне).
XVIII быуатта хәҙерге Белорет, Бѳрйән ерҙәрендә урыҫ сауҙагәрҙәре заводтар тѳҙѳргә тотонғас, башҡорт ерҙәрен тѳрлѳ юлдар менән баҫып ала, ҡыҫырыҡлай башлай. Быны ишетә-күрә йѳрѳгән ауылдың ырыу башлыҡтары кәңәшләшеп, мал кѳтѳргә уңайлы булған яңы урынға күсә.
Байым бай ырыуы үҙенең Ағиҙел, Мата, Уҡшуҡ йылғалары йәйләүҙәрен ҡалдырып, Урал тауының кѳньяғына күсеп ултырған, Байым ауылы барлыҡҡа килгән.
Мәхмүт бай Иҙел ба-шына күсенгән, шунан Мәхмүт ауылы барлыҡҡа килгән. Мәхмүт ауылы - Мәхмүт Ҡатайы.
Мәхмүт байҙың ҙур ат һарайы Белорет заводына яҡын урынлашҡан була. Ул завод хужаһына тѳрлѳ эштәрҙә булышлыҡ иткән. Бәләкәй саҡта атайым менән Белорет урман хужалығы директоры Волковҡа бар-ғанда был урынды миңә күрһәтә торғайны. Бѳгѳн ул урында Ленин урамындағы 64-се йорт тора.
Әхмәр бай ҙа ырыуы менән күсергә булған. Шулай Ҡоҙғон-Әхмәр ауы-
лы барлыҡҡа килгән. Әсәйемдең атаһы Зыяитдин Ҡорбанғәлин ауылға нигеҙ һалған Әхмәр олатай нә-ҫеленән. Зыяитдин балта эшенә оҫта булған, сауҙагәр һаналған. Әсә-йемдең әсәһе Фаиза ѳләсәйҙе Үрге Урал һәм Троицк ҡалаларына барып сауҙа иткән саҡта Рәхмәт ауылынан урлап алып ҡайта. Миңә уларҙы күрергә насип булды, бик уңған инеләр. Тырышлығы, егәрлелеге ѳсѳн олатайыбыҙҙы кулак тип ғәйепләйҙәр, сѳнки ѳйѳ лә ҙур, кәртә-ҡаралтыһы ла бѳтѳн, магазиндары ла күп булған. Ә тыуған ил ѳсѳн янып йѳрѳгән улдары Муса Мортазин отрядында булған ѳсѳн халыҡ дошманына әйләнә. Оло улы Илһам Зияев Кѳҙйылғаға ебәрелә, ә бәләкәй улы Ғәләүитдин 1937 йылда Ѳфѳлә атып үлтерелә. Атайым Ғәли һѳйләүенән Ғәләүитдин ағай кѳрәштә бер кемгә лә бил бирмәгән, таҙа, мыҡты кәүҙәле, батыр кѳрәшсе булған.
Илһам ағайым менән Һүренйәк яландарында бергәләп бесән сабырға тура килде. Ул 1937-1946 йылдарҙа Кѳҙйылғала урман ҡырҡыусы булып эшләне, стахановсы, сѳнки кѳнѳнә бер үҙе 10-12 кубометр әрҙәнә ҡырҡып ѳйгән.
Революцияға тиклем ауылдарҙың юҡҡа сығыуы сәбәптәре - ихтилалдарҙа ҡатнашҡан ѳсѳн яндырһалар, бѳгѳнгѳ кѳндә эш урындары булмауы, мәктәптәрҙең ябы-лыуы ауылдарҙы бѳтѳүгә алып бара.
Мѳсәғит ШАКИРОВ.
Учалы ҡалаһы.
1913 йыл. Романовтар династияһының 300 йыллығын байрам итеү хѳрмәтенә тѳшкәндәр. Олатайым беренсе рәттә һулдан икенсе.


text:
14-07-2017, 12:41 / ---
Ҡыңғыраулы мәктәп йылдары...
- Һау ғынаһығыҙмы, класташтар! Нисек килеп еттегеҙ? Күптәнән күрешкән юҡ. - Уҡытыусыларыбыҙ ҙа килгән икән. Ни хәлдәһегеҙ? Һеҙҙең дәрестәрегеҙҙе әле булһа ла иҫләйбеҙ. - Күпме йылдар үтһә лә, үҙгәрмәй, матур килеш ҡалғанһығыҙ, ҡыҙҙар! - Класташтар, уҡытыусылар менән осраштырған сараны ойоштороусыларға рәхмәт инде. Һөйләшеп һүҙҙәр бөтмәне, мәктәп йылдарына, йәшлеккә әйләнеп ҡайтҡандай булдыҡ. Ҡосаҡлашыу, күрешеү, уҡытыусылар, класташтар менән осрашыу, һөйләшеп һүҙҙәр бөтмәү, мәктәп йылдарын йылы хәтирәләрҙә иҫкә төшөрөү... Барыһы ла булды Арышпар ауылында үткән “Ҡыңғыраулы мәктәп йылдары”...


text:
Байрам табынына рәхим итегеҙ!31-12-2011, 05:17 // Матур үтһен ялығыҙ // Баҫып сығарырға
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы:
– Аждаһа йылында тыуғанмын. Яңы йыл табынында нимә булырға тейеш икәнен алдан белеп, шуға ярашлы әҙерләрбеҙ тип уйлайым. Нисек кенә булмаһын, балаларым яратҡан тәмле ризыҡтарға өҫтөнлөк бирәсәкмен. Шуларҙың береһе – мейестә бешерелгән көмрө балыҡ. Уның тулыһынса туңдырылғанын алырға кәрәк. Балыҡ ирегәс, эсен таҙартабыҙ. Һаҡ ҡына тиреһен айырып алабыҙ. Итен һөйәктәрҙән таҙартҡас, ит турағыс аша үткәрәбеҙ. Фаршҡа кишер, һуған, майонез ҡушырға ла балыҡты тултырырға кәрәк. Ул талғын ғына утта мейестә бешә. Быйыл өҫтәлдә ауыҙҙы яндырырҙай аҙыҡ та булырға тейеш. Шуға корейса кишер салатын да эшләп ҡуйырмын. Байрам өсөн әҙерләнгән аш-һыуығыҙ тәмле булһын, өҫтәлегеҙ ризыҡтан һығылып торһон, һау-сәләмәт булығыҙ, гәзит уҡыусылар!
Салауат ӘБҮЗӘР,
шағир:
– Ҡыҙҙарым тәм-том ярата. Ҡатыным гел тәмле-тәмле аш-һыу әҙерләй. Әйткәндәй, ул да аждаһа йылында тыуған. Уларҙы ҡыуандырыр өсөн байрамға баллы торт бешерәсәкмен. Ул тәмле лә, ҡунаҡтарҙы һыйларға ла етәсәк. Ҡамыр өсөн 60 грамм аҡ май, бер стакан шәкәр, ике аш ҡалағы бал, өс йомортҡа, ике бал ҡалағы сода, өс стакан он кәрәк буласаҡ. Аҡ май, шәкәр һәм балды иретергә кәрәк. Шәкәр ирегәс, сода өҫтәргә. Масса күпереп китер, ул өс тапҡырға күбәйгәндән һуң, уттан алырға кәрәк. Йомортҡа эҫе иретмәлә бешмәһен өсөн, уны тиҙ генә берәрләп ҡушып болғатығыҙ. Һуңынан он ҡушып ҡамыр баҫығыҙ. Ҡамыр ҡулға йәбешмәһен, шул уҡ ваҡытта ҡаты ла булмаһын. Уны ете тигеҙ өлөшкә бүлеп, йәймә йәйергә кәрәк. 200 градусҡа тиклем йылытылған мейестә йәймәләрҙе бешерәбеҙ, һәр береһен таҫтамал менән ябып барығыҙ.
Крем өсөн бер йомортҡа, бер стакан шәкәр, бер аш ҡалағы он, бер стакан һөт, 250 грамм аҡ май, ванилин, ярты стакан ҡаймаҡ кәрәк буласаҡ. Шәкәргә йомортҡа өҫтәп, һәйбәт итеп туғырға. Һуңынан был массаға бер аш ҡалағы он, ванилин өҫтәп тағы болғатырға. Массаны талғын утҡа ҡуйып, яйлап ҡына һөт өҫтәргә һәм ҡайнатырға. Килеп сыҡҡан крем йылымса булғас, аҡ май өҫтәп миксерҙа болғатырға. Һуңынан ҡаймаҡ өҫтәргә. Әҙер крем менән йәймәләрҙе майларға. Торттың ситтәрен ҡырҡып, онтаҡлап һындырабыҙ. Өҫтөн ваҡланған әстрхан сәтләүеге, шоколад валсығы менән биҙәргә була. Беҙ иһә өҫтөнә иретелгән шәкәр шәрбәте һалынғанын яратабыҙ. Ул былай әҙерләнә: дүрт аш ҡалағы шәкәр, какао, ҡаймаҡ һәм майҙы талғын утта ҡайнатабыҙ. Ул бер аҙ һыуынғас, торттың өҫтөнә ҡоябыҙ. Торт бер көн һыуытҡыста торһа, айырыуса тәмләнә.
Тәнзилә ҮҘӘНБАЕВА,
Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың
халыҡ артисы:
– Аждаһа йылының остоғона саҡ эләгеп ҡалғанмын. Шуға быйылғы байрам табыны ғаиләм өсөн айырыуса тантаналы буласаҡ. Өҫтәл түрендә яратып әҙерләгән ашым – ҡыҙҙырылған ҡаҙ булыр. Уны кистән майонезға ҡырғыс аша үткәрелгән һарымһаҡ, ҡыҙыл борос, тоҙ менән ыуып ҡуям. Бешерер алдынан эсенә лимон һутына буталған 4 - 5 әскелтем алма, 100 грамм тирәһе кипкән өрөк, шул сама ҡара емеш һалам. Ҡаҙҙың эсен теккәс, 200 градусҡа тиклем йылытылған мейескә ҡуйырға кәрәк. Ҡаҙ ике сәғәт бешә. Бешеп етергә бер сәғәт самаһы ваҡыт ҡалғас, эргәһенә картуф һалына. Табынға ҡаҙҙы матур һауытҡа һалып, өҫтөн йәшелсә менән биҙәгәндә, ул тағы ла хуш еҫлерәк буласаҡ. Әлбиттә, табынға һурпа бирәсәкмен. Әгәр уны дүрт-биш төр иттән бешерһәң, ул тәмлерәк була. Бешкән ит эргәһенә өлөш һалып, ҡоротло һурпа менән ҡунаҡтарымды һыйлаясаҡмын. Яңы йыл табынына дуҫтарым, яҡындарым йыйыласаҡ. Өҫтәлдәге матур ризыҡ кәйефте күтәрер, уның биҙәлеше байрамға тантана өҫтәр тип ышанам.


text:
5-10-2015, 09:51 / Байрамдар
Сәскәләр үҫтереү ѳсѳн дә Гѳл телен белеү кәрәк
Матурлыҡтың бер ѳлгѳһѳ булған сәскәләрҙе кем яратмай икән? Сағыу тѳҫтәре менән күҙҙе ҡамаштырған сәскәләрҙе кескәй балаларҙан алып ололарға тиклем үҙ итә. Бер байрам да, бер генә тантана ла сәскәһеҙ үтмәй. Сәскәләр урамдарҙы, баҡсаларҙы, парктарҙы, йорттарҙы йәмләй, ә бүлмә гөлдәре ҡайһылай матур һуң! Донъяла сәскәләрҙән дә матурыраҡ, наҙлыраҡ әйбер юҡ. Ә ауыл йәмен, бәҫен күтәреүсе, матурлыҡ ѳләшеүсе, күҙҙең яуын алып ултырған сәскәләр үҫтереүсе ҡатын- ҡыҙҙарыбыҙ икеләтә матурҙыр. Үҫтергән сәскәләренә үҙҙәре генә һоҡланып ҡалмай, тирә- яҡҡа ла матурлыҡ тарата....


text:
«Ватан» этник паркы өфөләрҙе яңы программаға саҡыра
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Кесаҙна, 27 августа, «Ватан» этник паркы баш ҡала халҡын һәм уның ҡунаҡтарын «Дуҫлыҡ гөлләмәһе» тип исемләнгән концертҡа саҡыра.
«Этноауыл» алдындағы майҙанда С.Т.Аксаков исемендәге мәҙәниәт һәм ял баҡсаһының фольклор коллективтары сығыш яһаясаҡ. «Милый мой хоровод» рус йыры халыҡ ансамбле һәм «Сылтыр шишмә» башҡорт вокал ансамбле музыкаль композиция тәҡдим итәсәк.
Халыҡ байрамында дәртле рус таҡмаҡтары һәм лирик башҡорт көйҙәре яңғыраясаҡ. Солистар — Әлфиә Янбарисова һәм Валентина Емсина. Концерт киске сәғәт 7-лә башлана.


text:
«Башинформ» агентлығы күҙәтеүсеһе Игорь Савельев – Ш. Бабич исемендәге премия лауреатыФото: Олег Яровиков
«Башинформ» агентлығы күҙәтеүсеһе Игорь Савельев – Ш. Бабич исемендәге премия лауреаты
«Башинформ» агентлығы күҙәтеүсеһе Игорь Савельев – Ш. Бабич исемендәге премия лауреатыФото: Олег Яровиков
Яңы йыл алдынан республика Йортонда Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә 2011-2012 йылдар өсөн Шәйехзада Бабич исемендәге Республика дәүләт йәштәр премияһы лауреаттарын бүләкләү тантанаһы үтте. Быйыл комиссия тикшереүенә 19 заявка бирелде. Өсәүһе лауреат булды – публицист, «Башинформ» агентлығы күҙәтеүсеһе Игорь Савельев, режиссер Айнур Асҡаров һәм музыкант, БР Милли симфоник оркестрының художество етәксеһе һәм баш дирижеры Рөстәм Сөләймәнов. Уларҙың һәр береһе лайыҡлы танылыу һәм 150 мең һумлыҡ аҡсалата бүләк алды.
Лауреаттарҙы БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Марат Мәһәҙиев, йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта, мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова, комиссия ағзалары ҡотланы, шулай уҡ лауреаттарҙың яҡын туғандары һәм дуҫтары.
— Был юғары награда – йәштәрҙең иң яҡшы вәкилдәренең талантын, профессионализмын һәм эшһөйәрлеген таныу. Бөгөнгө көнгә 65 йәш мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәре Шәйехзада Бабич исемендәге премияға лайыҡ булды, — тип билдәләне вице-премьер Марат Мәһәҙиев. — Беҙгә еңеүсене билдәләү, иң яҡшыларҙан иң яҡшыны һайлап алыуы бик ауыр булды.
Марат Мәһәҙиев, ҙур мәғәнәгә эйә булған премияны тапшырыу – лауреаттарға яңы юғары бейеклектәр яуларға импульс булып торасаҡ, тигән ышыныс белдерҙе.
Иҫәбе буйынса ун етенсе тантана ысын мәғәнәлә йыһан масштабын яуланы. Лауреаттарҙың береһе – Игорь Савельев «Терешкова летит на Марс» китабы өсөн премияға лайыҡ. Ул 2012 йылда Рәсәйҙең иң ҙур китап нәшриәте «Эксмо»ла баҫылып сыға. Автор әйтеүенсә, ул үҙ аллы тормошҡа яңы ғына аяҡ баҫҡан һәм унда үҙ урынын эҙләгән йәш егет тураһында социаль проза.
Марат Мәһәҙиев билдәләүенсә, Савельевтың китабы – ул йәш яҙыусының ҙур әҙәбиәткә үтеп инеүе, уны Өфө генә түгел, Рәсәй әҙәбиәт тәнҡинселәре лә юғары баһаланы. Ул инглиз һәм француз телдәренә тәржемә ителгән.
— Бөгөн минең өсөн өсләтә бәхетле көн. Беренсенән, Шәйехзада Бабич исемендәге премия миңә күпме кешеләр – яҙыусылар, журналистар, сәнғәт эшмәкәрҙәре ярҙам итергә әҙер тороуын асыҡларға мөмкинлек бирҙе, һәм был мине, ысынлап әйтәм, хайран ҡалдырҙы. Мин бөтә кешеләргә, комиссия ағзаларына һәм айырыуса китабымды был премияға тәҡдим итеүсе үҙем эшләгән «Башинформ» агентлығы коллективына ҙур рәхмәтемде белдерәм. Икенсенән, Шәйехзада Бабич исемендәге премия миңә республикала һәләтле йәштәр ни тиклем күп булыуын асыҡларға ярҙам итте, сөнки 12 кандидаттан торған исемлек баҫылып сыҡҡандан һуң, мин уларҙың һәр береһенең ижады менән таныша башланым, һәм уларҙың көслө рәссамдар булыуына шаҡ ҡаттым. Мин «рәссамдар» тип киң мәғәнәлә әйтәм һәм юрамал конкурсанттар йәки ярышташтар тип әйтмәйем, сөнки уларҙың ижады менән һоҡланам һәм был кешеләрҙең дә республика тарафынан билдәләнеүен теләйем. Өсөнсөнән, Башҡортостанда рус әҙәбиәте вәкилдәре араһында мин беренсе булып ошо премияны алам, был минең өсөн үтә мөһим. Минең уйлауымса, был күп кешеләрҙең хеҙмәт һөҙөмтәһе. Атап әйткәндә, күп йылдар йәш яҙыусыларға ярҙам итеү менән шөғөлләнгән «Бельские просторы» журналы редакцияһының да.
Шулай уҡ хаҡлы награданы скрипкасы, БР Милли симфоник оркестры дирижеры, Йәштәр симфоник оркестрын ойоштороусы Рөстәм Сөләймәнов алды. 5 сентябрҙә Конгресс-холл артындағы майҙансыҡта үткән «Born in Bashkortоstan» («Башҡортостанда тыуғандар») проекты авторы, был наградаға оҙаҡ килеүе һәм уны алырға бик тә теләүе хаҡында әйтте.
— Беҙгә ошондай әхлаҡи һәм матди ярҙам күрһәткәнегеҙ өсөн ҙур рәхмәт. Бөгөн ул бик мөһим, айырыуса йәштәр өсөн, — тине музыкант.
Тағы ла бер лауреат – талантлы режиссер Айнур Асҡаров «Еңмеш» фильмы өсөн премия алды. Был ҡыҫҡа метражлы таҫма 40-лап наградаға лайыҡ булды ла инде. Йәш режиссерҙың һәләте һәм оҫталығы бер нисә тапҡыр Рәсәй һәм халыҡ-ара кимәлдә баһаланған. Шулай ҙа, Айнур билдәләүенсә, Шәйехзада Бабич исемендәге премия уның өсөн бик тә мөһим.
— Башҡортостанда премияны беренсе тапҡыр алам. Мин дә уға бик оҙаҡ килдем. Мине һайлағандары өсөн комиссияға рәхмәт. «Башҡортостан» киностудияһына ҙур рәхмәт, сөнки әгәр улар 2010 йылда «Әйҙәгеҙ, төшөрәйек!» тип сценарий тотоп килгән миңә – икенсе курс студентына ышанмаһалар, быларҙың береһе лә булмаҫ ине. Мин бергәләп оҙаҡ йылдар эшләүебеҙгә ышанам, һәм бөтәһе лә яҡшы буласаҡ, тип уйлайым. «Оскар» премияһы ла алда әле. Киләһе йылда яҡшы ижади башланғыстар теләйем, сөнки киләһе йыл Мәҙәниәт йылы тип иғлан ителгән, беҙ Рәсәйҙе генә түгел, бөтә донъяны хайран ҡалдырырбыҙ, тип уйлайым.


text: Фани донъялағы боролош-ғәләмәттәрҙе генә түгел, үҙ уйыңдағы, холоҡ-фиғелеңдәге, ғөмүмән, булмышыңдағы үҙгәрештәрҙе ваҡыт үтә килә аңлай алмай башлайһың. Кемлегеңде баһалар өсөн, ситкәрәк тайшанып үҙеңә ҡараш ташлар инең дә, был мөмкин түгел икән. Хәйер, кемделер хәтерләп, иҫтәлек итеп ҡалдырылған яҙмалар, телдән-телгә күсә килгән һүҙ, һәр ғаиләлә тип әйтерлек йыйыла барып, әленән-әле ҡарай торған фотоһүрәттәр — былар һәммәһе лә һине ғүмер ағышының сығанаҡтарына әйләнеп ҡайтарғандай, ҡасандыр дөрләп янып та, хәҙер һүнә башлаған усаҡ өҫтөнән көл шекәрәһен өрөп осорғандай. Үҙ ғүмереңә, тормош юлыңа һис ташламаларһыҙ баһа биреүе, әлбиттә, ҡыйын, әммә бик яҡын күргән дуҫыңдың оҙон юлындағы ҡайһы бер мәлдәренә фотообъектив аша ҡарарға тырышыу миңә ниңәлер үҙенсәлеклерәк тойолдо.


text:
Эйфель күпере (Унгень)
Эйфель күпере (рум. Podul EiffelPodul Eiffel) — Прут йылғаһы аша күпер һәм Молдавия менән Румыния араһындағы контроль-үткәреү пункты. Күпер Унгень (Молдавия) һәм Ясск жудецының Унгень коммунаһы (Румыния) араһында урынлашҡан.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1872 йылдың 6 (18) майында батша дипломаты Иван Алексеевич Зиновьев һәм Румынияның сит ил эштәре министры Георгий Костафору тимер юл узелдәре тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуя, ул 1873 йылдың 9 (21) ғинуарында раҫлана[1].
Яссы — Унгень юлы 1874 йылдың 1 авгусында асыла. Урыҫ-төрөк һуғышына (1877—1878) әҙерлек сиктәрендә, Рәсәй империяһы 1871 йылда Кишинев — Корнешты — Унгень ( 1871 йылдан 1875 йылға тиклем) тимер юлын төҙөй башлай, ул 1875 йылдың 1 июнендә асыла. Унгень таможняһы ла 1875 йылда эшләй башлай. Ә Кишинев — Корнешты тимер юл участкаһы саҡ ҡына элегерәк, 1873 йылда сафҡа инә.
Прут йылғаһындағы 1876 йылғы яҙғы ташҡында Бессарабияны һәм Румынияны бәйләүсе тимер юл күпере тотошо менән тиерлек юҡҡа сыға. Тимер юл идаралығы Гюстав Эйфелде яңы күпер проектын һәм күперҙең үҙен төҙөргә саҡыра.
Күпер 1877 йылдың 9 (21) апрелендә, урыҫ-төрөк һуғышы башланыуға ни бары өс көн ҡалғас, сафҡа индерелә. 1877 йылдың 11 (22) апрелендә урыҫ батшаһы ғәскәрҙәре Унгень күпере аша Румынияға инә, иртәгеһенә Ғосман империяһына һуғыш иғлан итә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Фредерик Келлог, Дорога к румынской независимости, 1995, p.84


text:
Республикала праймериз үткәреү буйынса ойоштороу комитеты булдырылған
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанда «Берҙәм Рәсәй» партияһы эсендә алдан тауыш биреүҙе үткәреү буйынса төбәк ойоштороу комитеты эш башланы. Кисә федераль ойоштороу комитеты менән видеоселектор уҙғарылды. Унда тауыш биреү юлы менән илдең 84 субъектында төбәк комитеттары рәйестәре раҫланды. Башҡортостанда ошо вазифаға төбәк бүлексәһе секретары Константин Толкачев тәғәйенләнде.
Партияның төбәк бүлексәһендә аңлатыуҙарынса, ойоштороу комитеты Цюрупа урамы, 17 адресы буйынса урынлашасаҡ. Шунда уҡ 15 февралдән алдан тауыш биреүҙә ҡатнашыусыларҙан документтар ҡабул ителә. Ҡабул итеү комиссияһы иртәнге сәғәт 10-дан киске 6-ға тиклем эшләй.
2 апрелдән 15 майға тиклем бөтә кандидаттар ҙа дебаттарҙа ҡатнаша башлай. 22 майҙа алдан тауыш биреү үткәрелә, уның йомғаҡтары буйынса етенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаттарын һайлауҙа «Берҙәм Рәсәй» партияһынан кандидаттар күрһәтеләсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 1423
БАШҠОРТ АШ‑ҺЫУЫ, малсылыҡ- игенселек хужалығы, ш. уҡ солоҡсолоҡ, һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ аҙыҡтары, емеш‑еләк йыйыу нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Башҡорттарҙа һөт ризыҡтары өҫтөнлөк иткән. Һыйыр, бейә, кәзә, дөйә, һарыҡ һөтө ҡулланылған. Айыртылмаған һыйыр һөтөн сәйгә һалғандар, балалар аҙығы булараҡ ҡулланғандар; унан бутҡа, һөтлө аштар бешергәндәр. Тонған һөттән ҡаймаҡ йыйғандар, уны аҙыҡ итеп ҡулланғандар йәки май бешкәндәр. Айыртылмаған йәки айыртылған һөттән ҡатыҡ әҙерләгәндәр, уға һыу ҡушып, көс‑хәл биреүсе айран алғандар. Ҡатыҡтан ш. уҡ һөҙмә, ҡорот әҙерләгәндәр. Бейә, һирәгерәк һыйыр, дөйә йәки кәзә һөтөнән ҡымыҙ эшләгәндәр. Ыуыҙ йола аҙығы булған.
Ит аҙыҡтары ҙур урын алып торған. Һарыҡ, йылҡы, һыйыр, йорт ҡоштары (ҡаҙ, тауыҡ, өйрәк) итен ҡулланғандар. Традицион байрам һыйы булып бешкән йылҡы йәки һарыҡ ите м‑н һалма — бишбармаҡ — һаналған, ҡунаҡтарға мотлаҡ өлөш биргәндәр. Йылҡы итенән — ҡаҙы, һыйыр һәм һарыҡ итенән тултырма әҙерләгәндәр. Итле һәм ҡыҫыр аштарҙы төрлөсә атап йөрөткәндәр: туҡмаслы аш, һалмалы аш, сумарлы аш, ыумас һ.б. Ҡаҙанда ҡурылған бауыр, йөрәк, бөйөрҙө (ҡурҙаҡ) айырым аҙыҡ итеп биргәндәр. Оҙаҡ һаҡлау өсөн итте ҡаҡлағандар, киптергәндәр, тоҙлағандар. Урман һәм тау‑урман төбәктәрендә ҡыр ҡоштары (ҡаҙ, өйрәк, ағуна, ҡор), ҡыр кәзәһе, ҡоралай, мышы, һирәгерәк айыу итенән әҙерләнгән аҙыҡтар ҙур урын биләгән.
Башҡорттарҙың туҡланыу системаһында һөт һәм ит ҡыяҡлы культуралар м‑н берләшә: арпанан өйрә (күжә, күҙә), ҡурмас, талҡан, ҡурмастан, һоло талҡанынан, тары онтағынан бутҡа һәм аштар, тары йәймәһе, сөсө ҡамырҙан майҙа ҡыҙҙырылған ризыҡтар (бауырһаҡ, йыуаса, сәк‑сәк һ.б.), көлдә йәки ҡоро ҡаҙанда әҙерләнгән көликмәк, сөсө икмәк, көлсә һ.б. бешергәндәр. Байрам өҫтәле өсөн бәлеш, гөбәҙиә һ.б., эсемлектәрҙән буҙа, бал әҙерләгәндәр. Аҙыҡ булараҡ ашарға яраҡлы үләндәрҙе һәм уларҙың тамырҙарын (балтырған, ҡыр һуғаны һәм һарымһағы, ҡуҙғалаҡ, ҡымыҙлыҡ, урман йыуаһы, һарына һ.б.) сей килеш, ш. уҡ ярма аштарына (өйрә) һәм шыйыҡ ҡамыр аҙыҡтарына (ыумас, боламыҡ) тәмләткес булараҡ; урманда үҫеүсе емеш‑еләк (ер еләге, ҡарағат, сейә, ҡурай еләге һ.б.), сәтләүектәр ҡулланғандар. Емеш-еләк һәм ҡыр алмаһынан ҡаҡ эшләгәндәр. Майланған емеш‑еләк татлы ниғмәт һаналған. Төнәтмәләр әҙерләү өсөн мәтрүш, һары мәтрүш, ҡыр ҡарағаты япраҡтарын, гөлйемеш, энәлек емештәрен һ.б. ҡулланғандар. 19 б. 2‑се ярт. Б.а.‑һ. картуфтың роле арта. Сәй традицион эсемлеккә әйләнә. Башҡ. аҙыҡ рационында бал мөһим роль уйнаған, уны сәйгә ҡушып ашағандар, май, емеш‑еләк һаҡлау өсөн консервант итеп файҙаланғандар.
Әҙәб.: Шитова С.Н., Гаделгареева Р.Г. Злаки в повседневной, праздничной и обрядовой пище башкир в конце XIX — начале XX в. //Хозяйство и культура башкир в XIX — начале XX в. М., 1979; Арсланова И.А. Башкирская кухня. Уфа, 1992.
Э.В.Миһранова, С.Н.Шитова
Тәрж. Г.Р.Ҡунафина


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Сибайға һәм Баймаҡ районына юлланды
Фото:
26 августа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Сибай ҡалаһына һәм Баймаҡ районына юлланды.
Республика башлығы төбәктең иҡтисади һәм сәйәси үҫеше менән танышасаҡ. Башҡортостан Президенты ҡайһы бер ауыл хужалығы предприятиеларына, мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау учреждениеларына барасаҡ.
Сибайҙа Рөстәм Хәмитов Көньяҡ Урал райондары хакимиәт башлыҡтары менән кәңәшмә үткәрәсәк. Кәңәшмәлә көньяҡ райондарҙың ауыл хужалығы һәм ағас эшкәртеү сәнәғәтендәге эштәр торошо һәм уларҙы үҫтереү юлдары ҡараласаҡ. Ҡоролоҡ эҙемтәләрен бөтөрөү буйынса саралар һөҙөмтәләре айырым тикшереләсәк.