text:
- Подробности
- Просмотров: 526
ГАЗ БҮЛЕҮ СЕЛТӘРҘӘРЕ, ҡулланыусыларҙы газ м-н тәьмин итеү өсөн ҡоролмалар комплексы. Газ менән тәьмин итеү системаһының магистраль газ торбаларынан һәм газ регуляторы пункттарынан тора. Газ бүлеү станцияларынан башлана. Төҙөлөш схемаһы б‑са ҡулса (күбеһенсә ҡалаларҙа), тупик (бәләкәй ҡала һәм ауылдарҙа) рәүешендәге һәм ҡатнаш типтағы Г.б.с. айырыла. Г.б.с. магистраль газ торбалары түбән (0,005 МПа тиклем), уртаса (0,005—0,3 МПа) һәм юғары (1,2 МПа тиклем) баҫымлыларға бүленә. Юғары һәм урта баҫымлы магистраль газ торбалары газды — ҡала эсендә, сәнәғәт пр-тиеларына һәм ауылдарға, түбән баҫымлылары торлаҡ йорттарға һәм йәмәғәт биналарына, коммуналь хужалыҡ һәм халыҡҡа көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү пр-тиеларына тиклем ебәреү өсөн тәғәйенләнгән. БР-ҙың Г.б.с. магистраль газ торбалары оҙонлоғо 41,5 мең км тәшкил итә, 7372 газ регуляторы пункты эшләй (2011). Г.б.с. файҙаланыуҙы “Газ-Сервис” ААЙ башҡара. 90-сы йй. башынан алып респ. Г.б.с. телемеханика ҡоролмалары индерелгән. Нефть техник университетында тупик Г.б.с. магистраль газ торбаларының оптималь диаметрҙарын иҫәпләп сығарыу программалары төҙөлгән (А.И.Гольянов).
Әҙәб.: Зарипов И.Я. Башкирские километры Газпрома. Уфа, 2003.; Гольянов А.И. Газовые сети и газохранилища. Уфа, 2004.
А.И.Гольянов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 354
НОГАРЁВ А. ЙОРТТАРЫ, тарих һәм архитектура ҡомартҡылары, ҡала төҙөлөшө ҡомартҡылары; архитектура комплексы. Өфөлә урынлашҡан. 19 б. аҙ. – 20 б. башында сауҙагәр А.А.Ногарёв заказы б‑са билдәһеҙ архитектор проекты б‑са төҙөлә. Дөйөм терр‑я, архитектур-художество ниәте һәм тәғәйенләнеше б‑са берләшкән 2 ҡатлы ике кирбес йорттан тора: “Оло Себер” ҡунаҡханаһы бинаһы (1890 йй.; 1900 й. алып, башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1904 й. “Метрополь”; Үҙәк урам, хәҙ. Ленин урамы, 10), Ногарёв йорто (1901 й., Пушкинский урамы, хәҙ. Пушкин урамы, 104, шулай уҡ унда 1909 й. алып ресторан һәм ашнаҡсылар әҙерләү мәктәбе урынлашҡан булған) һәм йорт ҡаралтылары. Биналар күләменең планировкаһы нигеҙендә — урыҫ классицизмы йоғонтоһо, фасадтарҙың ҡоролошонда “модерн” стиле һиҙелә; комплекстың композицияһы аркалы ҡапҡа һәм үҙенсәлекле биҙәлгән ҡойма м‑н (Губернатор урамы яғынан, хәҙ. Совет урамы) тамамлана. “Кирбес стилендә” (аркалы һәм тура мөйөшлө тәҙрәләр, йөҙлөктәр, бүлкәттәр, кәрниздәр һ.б.) башҡарылған фасадтарға (биҙәүҙә баҫҡыстар ҡулланылған) аныҡ кәүҙәләнеш һәм ҡупшы пластика хас; интерьер биҙәлешендә бай декор (һылап эшләнгән фриздар, плафондар, люстралар һ.б.) ҡулланылған. 21 б. башында архитектор Т.В.Мелякова проекты б‑са реконструкция үткәрелә: элекке йорттоң бинаһы яңынан планлаштырыла, мейестәр һүтелә, һыланған биҙәктәр юҡҡа сығарыла һәм ремонт ваҡытында асылған стеналағы рәсемдәр юйыла; фасадтарға таҙартыу һәм штукатурлау эштәре үткәрелә; төкәтмә төҙөп, бина элекке сауҙагәр И.И.Коротковтың йорто (яҡынса 1864 й., Үҙәк урам, хәҙ. Ленин урамы, 12) м‑н тоташтырыла.
Элекке ҡунаҡхана бинаһында 20 б. 10‑сы йй. аҙ. “Вперёд” гәз. редакцияһы һәм Губерна аҙыҡ‑түлек ком‑ты урынлаша; хәҙ. унда БР‑ҙың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Респ. Йәштәр мәғлүмәт үҙәге, Респ. йәштәр мәшғүллегенә булышлыҡ итеү үҙәге, байтаҡ йәштәр йәмәғәт ойошмалары һ.б. эшләй. Ногарёв йортонда 20‑се йй. уртаһынан — Башҡ. муз. техникумы, 1932 й. — 1‑се бала табыу йорто, 1981 й. Музыка колледжы урынлаша.
Әҙәб.: Н и г м а т у л л и н а И.В. Старая Уфа: ист.‑краевед. очерк. Уфа, 2004.
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 321
НАНОСТРУКТУР МАТЕРИАЛДАР к ү л ә м л е, бөртөктәренең йәки башҡа структура берәмектәренең уртаса үлсәмдәре 100 нм кәм булған поликристаллик материалдар. Н.м. аҫтан өҫкә (наноүлсәмле өлөшсәләрҙе атомлап йыйып йәки туплап) йәки өҫтән аҫҡа табан (структураны бүлеп йәки тиң булмаған ҡаты аморф иретмәнән дисперслы өлөшсәләрҙе айырып алыу) формалаштырыла. БР‑ҙа 20 б. 90‑сы йй. башынан Материалдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары ин‑тында һәм ӨДАТУ‑ла Н.м. интенсив пластик деформация ярҙамында алыу б‑са эштәр башлана. Был ысул ҙур пластик деформацияларҙы (бер нисә тиҫтә—йөҙ берәмек) юғары баҫым шарттарында (бер нисә ГПа тиклем) һәм сағыштырмаса түбән деформация т‑раларында (Р.З.Вәлиев, Н.А.Красильников, Р.Р.Мөлөков, Н.К.Ценев, Н.А.Әхмәҙиев) тормошҡа ашырырға мөмкинлек бирә. Алынған Н.м. артабан тикшереү (И.В.Александров, Вәлиев, Р.Ҡ.Исламғәлиев, А.Ә.Назаров) уларҙағы бөртөктәрҙең үлсәмдәре бер нисә тиҫтә—йөҙ нм булыуын, уларҙа таралыу спектры күбеһенсә юғары мөйөшлө һәм индерелгән бөртөктәр сиге дислокацияларының тығыҙлығы юғары булыуын, өс үлсәмле тигеҙ булмаған үҫешкән бөртөктәр сиге селтәре булыуын күрһәткән. Үҙенсәлекле микроструктура ныҡлыҡтың артыуына (Р.М.Имаев, Р.О.Ҡайбышев, В.В. Столяров), түбән т‑ралы һәм/йәки тиҙлеге юғары булған үтә һығылмалылыҡҡа (О.Ә.Ҡайбышев, Исламғәлиев), арыу сигенең көсәйеүенә (В.С.Жернаков), туҙыуға сыҙамлы булыуға (Л.Ш.Шустер), ҡайһы бер осраҡтарҙа, пластик деформацияның парадоксына — пластик деформация дәрәжәһе артыу м‑н бер үк ваҡытта ныҡ һәм һығылмалы булыуҙың артыуына (Александров, Вәлиев), структураға бәйләнешһеҙ тип иҫәпләнгән фундаменталь физик үҙенсәлектәрҙең, мәҫ., Дебай т‑раһының, үҙгәреүенә (Мөлөков) килтерә. 2008 й. күләмле наноструктур хәлдәр таҙа металдарҙа (баҡыр, титан, алюмин, никель, молибден, вольфрам һ.б.) һәм уларҙың иретмәләрендә формалаштырылған. Тигеҙ каналлы‑мөйөшсә преслау (Г.И.Рааб, Ф.З.Үтәшев), бөтә яҡлап сүкеү (Г.А.Салищев) юлы м‑н, ш. иҫ. традицион деформация‑термик һәм термик эшкәртеү ысулдарын бергә ҡулланып (В.В.Латыш), интенсив пластик деформация ысулдары м‑н алынған әҙерләмәләрҙең һыҙыҡлы үлсәмдәре тиҫтәләрсә сантиметрға барып етә. ӨДАТУ‑ла сит ил ғалимдары м‑н берлектә күләмле наноструктуралы титандан теш имплантанттарының тәжрибә өлгөләре эшләнгән. Шулай уҡ ҡара: Металдарҙы термик эшкәртеү.
Әҙәб.: В а л и е в Р.З., А л е к с а н д р о в И.В. Объёмные наноструктурные металлические материалы. М., 2007.
И.В.Александров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Фото:
Астрахань өлкәһендә Рәсәй үҫемлекселек белгестәренең проблемаларын тикшерәләр
Фото:
Бөгөн Астрахань өлкәһендә Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығының күсмә кәңәшмәһе үткәрелә. Унда Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығы етәкселеге, төбәктәрҙең агросәнәғәт комплексы идаралығы органдары етәкселәре, Рәсәй ауыл хужалығы академияһы вәкилдәре ҡатнаша. Башҡортостандан үҫемлекселек форумында БР ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Николай Коваленко ҡатнаша.
Белгестәр Рәсәй Федерацияһында йәшелсәселекте һәм баҡсасылыҡты үҫтереү проблемаларын тикшерәсәк. Кәңәшмә программаһында «Скандинав» крәҫтиән (фермер) хужалығына барыу ҙа ҡаралған.


text:
- Подробности
- Просмотров: 323
ИНТЕРПОЛЯЦИЯ (лат. Interpolation – үҙгәреү), ниндәйҙер дәүмәлдең мөһим нөктәләрҙәге билдәле ҡиммәттәре б‑са аралаш ҡиммәттәрен табыу, аппроксимацияның төрө. И. алымдары функциялар теорияһында һәм ғәмәли фәндәрҙә (яҡынса интеграциялау, тигеҙләмәләр сығарғанда), статистикала (осраҡлы хаталарҙы алып ташлау маҡсатында бүлеү рәттәрен тигеҙләгәндә) ҡулланыла. 20 б. 70‑се йй. башынан Математика институтында һәм Башҡорт дәүләт университетында төрлө функциональ арауыҡтарҙа И. теорияһы үҫеш ала һәм теоретик математика мәсьәләләрен сығарған ваҡытта И. алымдарын ҡулланыу тикшерелә. А.Ф.Леонтьев интерполяциялау функцияһын индерә, бөтөн функциялар арауығында экспонент рәттәрен, мәсьәләләр сығарыу б‑са тикшереүҙәр үткәрә. И. алымдары аппроксимациялар һәм экспонента рәттәре теорияһында (Ә.М.Ғайсин), төрөлөү тигеҙләмәләрен тикшергәндә, етерлек күплек теорияһында (В.В.Напалков), субгармоник функциялар (Р.С.Юлмөхәмәтов) теорияһында ҡулланылған; И. дөйөм теорияһына яңы ҡараш уйлап табылған (И.Ф.Красичков‑Терновский), байтаҡ комплекслы үҙгәреүсәндәрҙең бөтөн функциялары өсөн төрөлөү операторҙары һәм интерполяцион мәсьәләләр (А.С.Кривошеев) һ.б. өйрәнелгән.
В.В.Напалков
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Ғүмәр ауылында тыуып үҫкән Мәүлиҙә Йомағужина бала саҡтан пластилиндан төрлө һындар әүәләргә ярата. Бигерәк тә яңы барлыҡҡа килгән йылмайлыҡтарҙы (смайликтар) күп эшләй. Ата-әсәһе эштә саҡта күрше Хәсибә инәй килеп һеңлеһе менән икәүһенә әкиәттәр һөйләй. Зирәк ҡыҙ тыңлап та бөтә, шунда уҡ әкиәт геройҙарын пластилиндан һынландырырға ла тотона. Аҙаҡ был шөғөл яйлап һүрәт төшөрөүгә күсә. Ҡыҙҙар инәйҙәренә үҙҙәре эшләгән һындар һәм һүрәттәр ярҙамында әкиәтте ролдәргә бүлеп, ҡайтанан һөйләп ишеттерә.
– Хәсибә инәй хәҙер мәрхүмә инде. Минең күңелемдә уның тураһында тик яҡты хәтирәләр генә һаҡлана, – ти Мәүлиҙә. – Ҡайһы саҡта инәйҙе ныҡ йонсотоп та алғанбыҙҙыр инде, ул диванға менеп ятыр ҙа: «Мин – Айыухан», – тип беҙҙең уйнағанды күҙәтер ине.
Балалар баҡсаһына йөрөгән мәлендә Мәүлиҙә үҙе төшөргән һүрәттәре өсөн Маҡтау ҡағыҙына лайыҡ була. Быға ул шул тиклем шатлана. Балаларының һәләтен бар яҡлап асырға һәм үҫтерергә тырышҡан ата-әсәһе икенсе синыфта уҡыған сағында ҡыҙҙарын Баймаҡтағы Ғата Сөләймәнов исемендәге һынлы сәнғәт мәктәбенә алып бара. Дәрестәр аҙнаһына өс тапҡыр үткәрелә. Зөлфирә һеңлеһе бейеүгә яҙыла. Былтыр бар яҡлап тырыш Мәүлиҙә сәнғәт мәктәбен уңышлы тамамлау тураһында танытма ала.
Әле ҡыҙ Ярат мәктәбенең VII синыфында тик «бишле» билдәләренә генә өлгәшә. Йәш рәссамдың төшөргән һүрәттәре белем усағында уҙғарылған сараларҙы биҙәй, йыһазлау буйынса ла ярҙам итә, картиналары төрлө күргәҙмәләргә ҡуйыла, ярыштарҙа һәр саҡ призлы урын ала.
Һынлы сәнғәтте бала саҡтан үҙ иткән ҡыҙ бигерәк тә хайуандарҙы ярата, шуға күрә һүрәттәрендә улар күпселек урынды биләй. «Киләсәктә мал табибы булырға хыялланам. Бесәйҙәрҙе яратам, ҡайһы кешеләрҙең уларға ҡарата ҡаты бәғерле булыуҙарын аңламайым», – ти Мәүлиҙә. Ниндәй һөнәр һайлар киләсәктә, уныһы билдәһеҙ, әммә ҡулына төҫлө ҡәләмдәр алған ҡыҙ үҙенең яратҡан шөғөлөн ташлай алмаясағы көн кеүек асыҡ.
Уңыштар һиңә!
Кәримә УСМАНОВА.
Баймаҡ районы.


text:
Экология йылы тамамланып килә. Уға арнап беҙҙең «Толпар» балалар баҡсаһында, йомғаҡлау сараһы булараҡ, бәләкәй спектакль күрһәтелде. Билдәле урыҫ яҙыусыһы Иван Крыловтың «Сиңерткә һәм ҡырмыҫҡа» әҫәрен хәтерләмәгән кеше юҡтыр. Шул мәҫәл сәхнәләштерелде.
Ер йөҙөндәге һәр тереклек, һәр бер йән эйәһе, шул иҫәптән бөжәктәр донъяһы ла, йәйге осорҙа мәж килә. Йәй миҙгеле ҡыҫҡа, ҡәҙерен белеп ҡалырға, ҡышҡа әҙерләнергә кәрәк. Быны автор тырыш ҡырмыҫҡалар миҫалында күрһәтә. Йәйҙе күңел асып ҡына бер ғәмһеҙ үткәргән, кемгәлер ышанып, әҙерләнмәйенсә генә ҡышҡа инеп барған сиңерткә хатаһын аңлай, һуңлап булһа ла эшкә тотонорға һүҙ бирә. Был ролде бөтә нескәлектәре менән үтә лә оҫта башҡарған Ләйлә Нәбиуллинаға: «Афарин!» – тип әйтәһе генә ҡала.
Мәктәпкәсә әҙерлек төркөмөнөң бәләкәс артистарының һәр образды тейешле кимәлдә аса белеүе, оҫта уйнауы ата-әсәләрҙе лә, килгән ҡунаҡтарҙы ла һоҡландырҙы. Был сараға балалар ентекле әҙерләнде, үҙҙәренә костюмдар тектерҙе.
Мәҫәлде юғары кимәлдәге сәхнә күренешенә әүерелдергән тәжрибәле, эҙләнеүсән уҡытыусы – музыка етәксеһе Миңлегөл Миңнулла ҡыҙы Мерәҫоваға, тәрбиәсе Юлиә Солтан ҡыҙы Рәсүлеваға рәхмәт һүҙҙәрен еткерәбеҙ. Уңыштар һеҙгә!
Альбина БАЙМОРАТОВА, тәрбиәсе.
Баймаҡ ҡалаһы.


text:
Яңы йыл каникулдары: нисә көн ял итәбеҙ һәм ҡасан эшкә сығабыҙ
Яңы йыл каникулдары: нисә көн ял итәбеҙ һәм ҡасан эшкә сығабыҙ Фото: sops96.ru
ӨФӨ, 2017 йыл, 14 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
Эш аҙнаһы ҡыҙған мәлдә «Башинформ» агентлығы Яңы йылда һәм 2018 йылда ғинуар байрамдарында нисек ял итеүебеҙ хаҡында хәтергә төшөрөргә булды. Рәсәй Хеҙмәт министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй, шулай иҫәптән Башҡортостан халҡы өсөн алдағы яңы йыл каникулдары теүәл ун көн дауам итәсәк. Ял көндәрен күсереү менән иҫәптә байрам оҙонлоғо былай килеп сыҡты: 2017 йылдың 30 декабренән 2018 йылдың 8 ғинуарына тиклем. Йәғни, күптәребеҙ шишәмбе, 9 ғинуарҙа, эшкә сыға. Тимәк, яңы йылда тәүге эш аҙнаһы ҡыҫҡа була.
2018 йылда рәсәйҙәрҙе 26 байрам көнө көтә. Ул – Ватанды һаҡлаусылар көнө менән тап киләсәк өс көн 23-25 февралдә, Рәсәй көнөнә тура киләсәк өс көн 10-12 июндә һәм тағы өс көн Халыҡтар берҙәмлеге көнөнә бәйле 3-5 ноябрҙә.
Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән бәйле 8-11 мартта Рәсәй халҡы дүрт көнлөк отпускта була.
Май байрамдарына биш ял көнө ҡаралған: 29 апрелдән 2 майға саҡлы һәм 9 май – Еңеү көнө.
Графикка ярашлы ял көндәре шәмбе 6 ғинуарҙан йома 9 мартҡа; йәкшәмбе 7 ғинуарҙан шаршамбы 2 майға; шәмбе 28 апрелдән дүшәмбе 30 апрелгә; шәмбе 9 июндән дүшәмбе 11 июнгә; шәмбе 29 декабрҙән дүшәмбе 31 декабргә күсерелә. Шул рәүешле, 2018 йылда өс шәмбе – 28 апрель, 9 июнь һәм 29 декабрь эш көнө.
http://www.bashinform.ru/news/1092126-novogodnie-kanikuly-skolko-budem-otdykhat-i-kogda-na-rabotu-/


text:
Ҡорал тапшыр ҙа, аҡса ал
02 октября 2013 йыл | Хоҡуҡ
Башҡор-тостан Рес-публикаһы Эске эштәр министрлығы атыу ҡоралы ҡулланыуға бәйле суицид һәм бәхетһеҙлек осраҡтары, шундай башҡа ғәҙәттән тыш хәлдәр йышайыуына борсолоу белдерә.
Гөрләп үтте йәрминкә
02 октября 2013 йыл | Урындағы үҙидара
25 сентябрҙә Татар Саскүле ауылының мәктәп урамында шаулап-гөрләп көҙгө йәрминкә үтте. Уны ауыл клубы менән мәктәп хеҙмәткәрҙәре берлектә ойоштороп уҙғарҙы. Ауыл мәктәбе башланғысҡа ҡалдырылғас, 1-4-се кластарҙың уҡытыусыһы Миңзилә Ғөбәйҙуллина уҡыусыларын йәрминкәгә йәлеп итеүҙә ҙур тырышлыҡ һалған.
Бер күрешеү үҙе бер ғүмер
02 октября 2013 йыл | Хаттар
Быйыл йәй Яңғыҙҡайын урта мәктәбен 1968 йылда тамамлаған класташтарым менән осрашырға насип булды. Кеше ғүмеренең һәр осоро үҙенсә матур икән. Бына һабаҡташтарымдың да сәстәре бер аҙ ғына ағарған, маңлайҙар ҙа саҡ ҡына һырланған, аҙымдарҙа олпат һалмаҡлыҡ бар – былар барыһы ла уҙған йылдар һалып үткән билдәләр. Әммә күңелдәр һаман йәш әле, көлә-шаяра бергә үткән мәктәп йылдарын, ҡыҙыҡ хәлдәрҙе иҫкә алдыҡ.
Онотолмай әле ул йылдар
02 октября 2013 йыл | Йәмғиәт
Элемтә бүлексәһендә йомошон бөтөрөп сыҡҡан оло йәштәге, мыҡты кәүҙәле ир әле генә елдереп килеп туҡтаған почта машинаһынан гәзит-журнал бушатҡандарын ҡыҙыҡһынып, донъяһын онотоп күҙәтеп торҙо. Ҡарашы эргәһендәгеләрҙә булһа ла уйҙары әллә ҡайҙа, үткәндәрҙә йөрөй ине шикелле уның.
Йөҙөү буйынса район чемпионаты үтте
02 октября 2013 йыл | Спорт
29 сентябрҙә бассейнда йөҙөү буйынса беренсе район чемпионаты үтте. Уның йомғаҡтары буйынса ошондай уҡ республика бәйгеһенә район йыйылма командаһы тупланды.


text:
Рәсәй Президенты Владимир Путин пенсия ҡануниәтенең айырым закон сығарыу акттарына үҙгәрештәр индереү тураһындағы федераль законға ҡул ҡуйҙы. Дөйөм алғанда киләсәктә илдә ҡатын-ҡыҙ хаҡлы ялға – 60 йәштән, ир-ат 65 йәштән китәсәк.
Был документты 27 сентябрҙә Дәүләт Думаһы ҡабул иткәйне. Кисә Федерация Советы ла уны хупланы.
Ил етәксеһе шулай уҡ 2019 йылда ришүәтселәрҙән тартып алынған милекте Рәсәй Пенсия фонды бюджетына йүнәлтеү, пенсия алды йәшендәге граждандарҙы эшкә алмаған йәки эштән ебәргән өсөн яуаплылыҡ булдырған Енәйәт кодексына үҙгәрештәр индереү хаҡындағы закондарға ҡул ҡуйҙы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 369
САЛАУАТ МӘМЕРЙӘҺЕ. Салауат р‑ны Малаяҙ а. көньяҡ‑көнсығышҡа табан 4 км алыҫлыҡта Йүрүҙән й. үҙәненең уң битләүендә урынлашҡан. Карст мәмерйәһе, карбон эзбизташтарында барлыҡҡа килгән. Мәмерйә тотҡа рәүешендә, меридиональ йүнәлештә һуҙылған коридорҙан тора. Оҙонлоғо 54,0 м, уртаса киңлеге 6,0 м, уртаса бейеклеге 3,5 м, майҙаны 125,0 м2, күләме 311,0 м3. Мәмерйәнең ауыҙы ҡоҙоҡ (тәрәнлеге 6,0 м) формаһында, стеналары текә, төбөндә арка рәүешен (киңлеге 2,2 м, бейеклеге 1,5 м) ала. Ауыҙ коридорға алып бара, уның уртаһында ҙур булмаған зал бар. Иҙәне балсыҡ һәм ваҡ таштар м‑н ҡапланған. Т‑ра 0°С. Ауыҙынан 5 м алыҫлыҡта майҙаны 30 м2 еткән боҙлоҡ бар. Атамаһы Салауат Юлаев исеме м‑н бәйле, “Салауат мәмерйәһе” риүәйәте б‑са, 1774 й. ул үҙенең көрәштәштәре м‑н ошо мәмерйәлә йәшеренгән.
А.И.Смирнов
Тәрж. И.М.Япаров


text:
- Подробности
- Просмотров: 369
“ЛОТО-СЕРВИС”, ЯСЙ, тиражлы һәм тиражһыҙ бөтә Рәсәй һәм төбәк лотереялары үткәрә. Өфөлә урынлашҡан. Составына Белорет, Бәләбәй, Ишембай, Күмертау, Мәләүез, Нефтекама, Октябрьский, Салауат, Стәрлетамаҡ, Туймазы ҡҡ. филиалдар инә. 2011 й. 46 кеше эшләгән. Пр‑тие лотерея билеттары тарата һәм отош өсөн түләүҙе тормошҡа ашыра. 1971 й. БАССР, ТАССР һәм Ырымбур өлк. лотереялар уҙғарыу өсөн Башҡ‑н респ. зона спорт лотереялары идаралығы булараҡ ойошторола, 1988 й. алып Башҡ‑н респ. спорт лотереялары пр‑тиеһы, 1992 й. — ДУП, 2001 й. хәҙ. исемен һәм статусын йөрөтә.
А.К.Гончаров
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 465
ПЕСТИЦИДТАР (лат. pestis — йоғошло ауырыу һәм caedo — юҡҡа сығарыу), ауыл хужалығы һәм урман культуралары ауырыуҙары һәм ҡоротҡостары, ҡый үләндәре, амбар ҡоротҡостары, кеше һәм хайуандарҙың инфекцион ауырыуҙарын таратыусылар һ.б. м‑н көрәшеүҙең химик саралары. Тәғәйенләнеше б‑са гербицидтар, зооцидтар, инсектицидтар, фунгицидтар, бактерицидтар, моллюскоцидтар, нематоцидтар, ш. уҡ тәьҫир итеү механизмы б‑са яҡын булған матдәләр — репелленттар (быуынтығаяҡлыларҙы, имеҙеүселәрҙе, ҡоштарҙы ҡурҡыта), аттрактанттар, гормондар, биологик ингибиторҙар, хемостерилизаторҙар (ҡоротҡостарҙа түлһеҙлек тыуҙыра), антисептиктар (ағасты ҡоротоусы бәшмәктәрҙән һаҡлау өсөн), үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр, дефолианттар, десиканттар; ағыулылығы б‑са үтә (ЛД50; 50 мг/кг тиклем), юғары (51—200 мг/кг), уртаса (201— 1000 мг/кг), аҙ (1000 мг/кг ашыу) хәүефле П. айырыла. Пестицид әүҙемлеккә органик (фосфорорганик берләшмәләр, хлорорганик берләшмәләр һ.б.) һәм органик булмаған (баҡыр тоҙҙары, магний хлораты һ.б.) бер‑ ләшмәләр эйә. Дуст, аэрозоль, эретмә, грануллы һәм микрокапсулалы препараттар, һыулай торған порошоктар, эмульсия концентраттары рәүешендә сығарыла. П. етештереү һәм ҡулланыу ысулдары (тупраҡҡа индереү, һиптереү, ағыулау, фумигация һ.б.) “РФ территорияһында ҡулланыуға рөхсәт ителгән пестицидтар һәм агрохимикаттар исемлеге” м‑н рәсмиләштерелгән. Һәр бер П. өсөн ҡулланыу нормаһы, ваҡыты, ҡулланыу б‑са сикләүҙәр, макс. мөмкин булған кимәлдәр, һауалағы, тупраҡтағы, һыу ятҡылыҡтарындағы ПДК‑һы, көтөү ваҡыты, эшкәртеүҙең ҡабатланыуы һ.б. билдәләнгән. Үҫемлектәрҙе һаҡлауҙың интеграцияланған системаһында сәсеүлектәрҙе П. м‑н эшкәртеү уларҙың фитосанитария хәлен иҫәпкә алып үткәрелә. Башҡортостанда йыл һайын уртаса 3,2 мең т П. ҡулланыла; пестицид йөкләнеше — һөрөнтө ерҙең 0,35 кг/га; уртаса ағыулылығы (ЛД50) — 2412 мг/кг. 20 б. 60‑сы йй. башлап Гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр институтында П., уларҙың препаратив формаларын синтезлау технологияларын эшләү б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла (Г.Г.Базунова, Р.Б.Вәлитов, А.М. Давыдов, Г.К.Земченкова, В.Г.Яковлев һ.б.). П. “Каустик” ААЙ‑нда, Тәжрибә заводында етештерелә, 2004 й. тиклем “Уфахимпром” ААЙ‑нда сығарыла.
Әҙәб.: Г а н и е в М.М., Н е д о р е з к о в В.Д. Химическая защита растений. Уфа, 2003.
М.М.Ғәниев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Ливан
Лива́н (ғәр. لبنان, Любна́н йәки Либна́н), рәсми исеме Ливан Республикаһы (ғәр. الجمهورية اللبنانية; аль-Джумхури́йя аль-Любнани́йя) — Яҡын Көнсығышта Урта диңгеҙҙең таулы көнсығыш ярында урынлашҡан ҙур булмаған дәүләт. Көнсығыштан Сүриә, көньяҡтан Израиль менән сиктәш. Ливан халҡы 4 миллион тирәһе. Ливан башҡа ғәрәп илдәренән дини күп төрлөлөгө менән айырыла. Ливанда, дәүләт власын дини общиналарға ҡарап бүлә торған, конфессионизм тигән сәйәси система йәшәп килә.
Граждандар һуғышына тиклем Ливан ғәрәп иленең сәскә атыусы финанс һәм банк баш ҡалаһы була. Илдә христиан халҡы күберәк була, шуға «Яҡын Көнсығыш Швейцарияһы» тип атайҙар. Ливан туристарҙың яратҡан төбәге. Һуғыштан һуң иҡтисадта реконструкция башлана.
Йөкмәткеһе
Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ливан өсөн Урта диңгеҙ климаты хас. Яр буйында, ҡыш һалҡынса, йәй дымлы һәм эҫе. Ҡышын тауҙарҙа температура 0° -дән түбәнерәккә төшә, ҡар яуыуы мөмкин. Күрше илдәр менән сағыштырғанда, Ливанда уртаса йыллыҡ яуым-төшөм күберәк булыуға ҡарамаҫтан, төньө-уөнсығышында климат ҡоро, сөнки тауҙар диңгеҙҙән килгән дымлы һауаны тотҡарлай. Саңлы һәи ҡомло бурандар булып тора.
Элегерәк Ливанда, илдең символына әйләнгән, ливан кедрҙары үҫкән. Йөҙҙәр йылдар буйы корабльдәр төҙөү өсөн ағастар йығылған, яңылары ултыртылмаған. ХХ быуатта ҡасандыр бай урмандың бәләкәй генә утрауҙары тороп ҡалған.
Дәүләт төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ярты быуаттан артыҙ йәшәп килгән «ливан моделе» (Конфессионализм) дәүләт төҙөлөшө Франциянан бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң урынлаштырыла. Илдең сәйәси тормошонда бөтә дини конфессиялар ҙә бер тигеҙ ҡатнаша алһын өсөн, түбәндәге тәртип эшләй: илдең президенты — христиан- маронит, премьер-министр — сөнни мосолман, парламент спикеры — шығый мосолман булырға тейеш. Конституцияға ярашлы Ливан — парламент республикаһы.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 11 // (unspecified title)
- ↑
media/HDR_2011_EN_Complete.pdf. 2010 Human development Report.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Башҡортостан халҡы Яңы йыл каникулдарында 10 көн ял итә
Башҡортостан халҡы Яңы йыл каникулдарында 10 көн ял итә
Республика халҡы, бөтә Рәсәй кеүек, Яңы йыл каникулдарында 10 көн – 2018 йылдың 30 декабренән 2019 йылдың 8 ғинуарына тиклем ял итә. Тейешле ҡарар Рәсәй Хөкүмәте сайтында баҫылып сыҡты.
Бынан тыш, эшләмәгән байрам көндәренә тура килгән 5 һәм 6 ғинуарҙағы (шәмбе һәм йәкшәмбе) һәм 23 февралдәге (шәмбе) ял көндәре 2, 3 һәм 10 майға күсерелә.
Шулай итеп киләһе йылда граждандар 23-24 февраль, 8-10 март, 1-5 май, 9-12 май, 12 июнь Рәсәй көнөндә һәм 2-4 ноябрь – Халыҡ берҙәмлеге көнөндә ял итәсәк.
Башҡортостанда 2019 йылда шулай уҡ 4 июнь – Ураҙа байрамы, 11 август – Ҡорбан байрамы, 11 октябрь – Республика көнө эшләмәгән байрам көндәре була.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Башлыса беҙ этте шәхси мөлкәтебеҙҙе һаҡлау өсөн тотабыҙ. Әммә уларҙың тәртип һаҡлау органдарында хеҙмәт иткәндәре лә бар. Йәғни йәмәғәтселек хәүефһеҙлеге өсөн яуаплы вазифала. Дүрт аяҡлы дуҫтарыбыҙ төрлө енәйәттәрҙе булдырмауҙа, уларҙы башҡарырға йыйынған әҙәмдәрҙе тотоуҙа кинологтарға ҙур ярҙам күрһәтә.
Эт йылы башланды. Ғәҙәттә, ниндәй йыл килә, шул ваҡыт арауығының хужаһы, уның холоҡ-фиғеле хаҡында һөйләргә күнеккәнбеҙ. Кешенең тоғро дуҫы тураһында, әлбиттә, яҡшы беләбеҙ. Ә шулай ҙа… тағы бер ҡабат күҙ һалайыҡ әле эт күңеленә.
Ер йөҙөндә эттәрҙең байтаҡ төрө билдәле. Ҙурҙары һәм бәләкәйҙәре, уҫалдары һәм йыуаштары бар. Шул уҡ ваҡытта кемдер уны өй һаҡлар өсөн аҫрай, бәғзеләр матурлыҡ өсөн тота. Ә бына Рәсәй Эске эштәр министрлығының Стәрлетамаҡ буйынса идаралығы кинологтар хеҙмәте үҙәгендә улар ысын мәғәнәһендә меңәрләгән кешенең ғүмере өсөн яуаплы.
– Бында 25 эт аҫрала. Ҡайһылары урамдағы тәртип һаҡлауҙа, хоҡуҡ боҙоусыларҙы тотоуҙа ҡатнаша, ҡайһылары шартлатҡыс, наркотиктар эҙләү өсөн тәғәйенләнгән, – тип һөйләй “дүрт аяҡлы хеҙмәттәштәре” хаҡында ваҡытлыса үҙәк начальнигы вазифаһын башҡарыусы полицияның өлкән лейтенанты Руслан Бакиров. – Ҡаланың көндәлек хәүефһеҙлеген тәьмин итеүҙә генә түгел был эттәрҙең әһәмиәте – бер нисәһе үҙенең бурысын Төньяҡ Кавказда ла үтәп ҡайтҡан. Бына шулай, үткән быуатта булдырылған кинологтар хеҙмәте хәҙер Эске эштәр министрлығынан айырылғыһыҙ. Хәйер, эттәр – ил һаҡсылары ла, кешене ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә ҡотҡарыусылар ҙа, әҙәм балаһына тиклем йыһанды иңләүселәр ҙә.
– Эт ябай хайуан түгел, ул кешегә күңеле менән бик яҡын. Хеҙмәт дауамында улар менән ысын мәғәнәлә тоғро дуҫтарға әүереләбеҙ: күреп ҡалыу менән ҡаршыға сабып килеп иркәләнәләр, шулай итеп күңелдәрендәге һағыныу, яратыу хисен белдерәләр, – ти был хайуандарҙың үҙенсәлеге тураһында кинолог Рафиҡ Ғисмәтуллин.
Эйе, эт менән кеше араһындағы мөнәсәбәт бик ябай. Кешеләрҙең үҙ-ара мөнәсәбәте лә шулай булһа ине ул.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Страница 475
Был аҙнала беҙҙе...
Новости // 9-10-2010, 10:54
...Ҡыуандарҙы
Америка Ҡушма Штаттары хакимиәте Гуантамо базаһында төҙөлгән төрмәне ябыу тураһындағы ҡарарҙы һаман да үтәй алмай. Шунлыҡтан хәҙер ундағы йәшәү шарттарын булһа ла яҡшыртмаҡсылар. Күңелһеҙ ваҡиғалары менән билдәлелек яулаған был төрмә 2002 йылда асылғайны. Унда Ираҡ һәм Афғанстанда ҡулға алынған боевиктарҙы тоталар. Иң йәнде әрнеткәне шул – Гуантамо әсирҙәренең күбеһенә аныҡ ҡына енәйәт эше аса алмайҙар.
Урындағы халыҡ та ҡәнәғәт түгел – улар тотҡондарҙы ашатыу өсөн йыл һайын 3,1 миллион доллар һалым аҡсаһын тотона. Гуантамо төрмәһендә тотҡондар ҡос осҡос шарттарҙа йәшәй, уларҙы язалайҙар, төрлөсә кәмһетәләр, тигән мәғлүмәт бар....
Америка Ҡушма Штаттары хакимиәте Гуантамо базаһында төҙөлгән төрмәне ябыу тураһындағы ҡарарҙы һаман да үтәй алмай. Шунлыҡтан хәҙер ундағы йәшәү шарттарын булһа ла яҡшыртмаҡсылар. Күңелһеҙ ваҡиғалары менән билдәлелек яулаған был төрмә 2002 йылда асылғайны. Унда Ираҡ һәм Афғанстанда ҡулға алынған боевиктарҙы тоталар. Иң йәнде әрнеткәне шул – Гуантамо әсирҙәренең күбеһенә аныҡ ҡына енәйәт эше аса алмайҙар.
Урындағы халыҡ та ҡәнәғәт түгел – улар тотҡондарҙы ашатыу өсөн йыл һайын 3,1 миллион доллар һалым аҡсаһын тотона. Гуантамо төрмәһендә тотҡондар ҡос осҡос шарттарҙа йәшәй, уларҙы язалайҙар, төрлөсә кәмһетәләр, тигән мәғлүмәт бар....
Өс һөйләм менән
Новости / Башҡортостан // 9-10-2010, 10:52
Өфө һынлы сәнғәт галереяһында «Ҡояшлы юл» төбәк-ара күргәҙмәһе асылды. Уның авторҙары һәм ойоштороусылары – Өфө рәссамдары Салауат Ғиләжетдинов менән Вәсил Ханнанов. Был күргәҙмә ҡул менән һәм туҡыу станогында туҡыусылыҡ алымдарын өйрәнеүгә арналған өс йыллыҡ проекттың һөҙөмтәһе булып тора....
Уҡытыусы һөнәренең бөйөклөгө баһаланды
Новости / Мәғариф // 9-10-2010, 10:50
Был аҙнала бөтә илебеҙ Уҡытыусылар байрамын билдәләне. Уҡытыусылар тураһындағы хәтирәләр ғүмеребеҙҙең иң матур миҙгеле – бала саҡ менән бәйләнгән, шуға күрә лә улар яҡты, саф һәм ҡәҙерле.
Республиканың иң яҡшы уҡытыусылары үҙҙәренең һөнәри байрамын баш ҡалала ҡаршы алды. «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты сиктәрендә үткәрелгән конкурста еңеүсе уҡытыусыларҙы һәм иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларын БР Президенты Рөстәм Хәмитов, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина, мәғариф министры Зиннәт Аллаяров ҡотланы. Башҡортостандың билдәле артистары һәм балалар ижади коллективтары үҙҙәренең йыр-бейеүҙәрен бүләк итте....
Республиканың иң яҡшы уҡытыусылары үҙҙәренең һөнәри байрамын баш ҡалала ҡаршы алды. «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты сиктәрендә үткәрелгән конкурста еңеүсе уҡытыусыларҙы һәм иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларын БР Президенты Рөстәм Хәмитов, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина, мәғариф министры Зиннәт Аллаяров ҡотланы. Башҡортостандың билдәле артистары һәм балалар ижади коллективтары үҙҙәренең йыр-бейеүҙәрен бүләк итте....
Студент өсөн иң мөһиме – стипендия
Новости / Мәғариф // 9-10-2010, 10:48
«Китап» Ашхабадты таң ҡалдырҙы
Новости // 9-10-2010, 10:47
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте Рәсәй Китап сығарыусылар ассоциацияһының саҡырыуы буйынса «Китап – хеҙмәттәшлеккә һәм прогресҡа юл» тип аталған халыҡ-ара китап йәрминкәһендә ҡатнашты. «Китап»тың экспозицияһы Рәсәйҙең берләшкән стендына индерелде.
...
...
Салауат һәйкәле майҙанында митинг
Новости / Башҡортостан // 9-10-2010, 10:46
11 октябрҙә Башҡортостан Республикаһының үҙаллылығы тураһында декларация ҡабул ителеүгә 20 йыл тула, ошо уңайҙан милли батырыбыҙ һәйкәле янындағы майҙанда митинг үтә.
Йәмәғәт ойошмалары сараға республика район-ҡалаларынан да вәкилдәр саҡырған, шулай уҡ студенттар, милли интеллигенция ҡатнашырға теләк белдергән.
Ойоштороусылар әйтеүенсә, митингыға меңдән ашыу кеше йыйылыуы көтөлә. Ул 15.00 сәғәттә башлана.
Т. АМАНОВ.
...
Йәмәғәт ойошмалары сараға республика район-ҡалаларынан да вәкилдәр саҡырған, шулай уҡ студенттар, милли интеллигенция ҡатнашырға теләк белдергән.
Ойоштороусылар әйтеүенсә, митингыға меңдән ашыу кеше йыйылыуы көтөлә. Ул 15.00 сәғәттә башлана.
Т. АМАНОВ.
...
Ҡоролтайҙа – яңы етәксе
Новости / Башҡортостан // 9-10-2010, 10:45
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының сираттағы ултырышында яңы рәйес һайлау мәсьәләһе ҡаралды.
Башҡарма комитет быға тиклемге етәксе Азамат Ғәлинға ике тапҡыр ышаныс күрһәтеп, рәйес итеп һайлағайны: тәүгеһе 2009 йылдың декабрендә һәм быйыл июндә – Өсөнсө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайында.
Был юлы күпселек тауыш менән Азамат Зәки улы рәйеслектән бушатылды. Ошо уҡ ултырышта башҡарма комитетҡа яңы башлыҡ һайланды. Ул – БР Фәндәр академияһының Гуманитар тикшеренеүҙәр институты директоры, социологик фәндәр кандидаты Илгиз Солтанморатов....
Башҡарма комитет быға тиклемге етәксе Азамат Ғәлинға ике тапҡыр ышаныс күрһәтеп, рәйес итеп һайлағайны: тәүгеһе 2009 йылдың декабрендә һәм быйыл июндә – Өсөнсө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайында.
Был юлы күпселек тауыш менән Азамат Зәки улы рәйеслектән бушатылды. Ошо уҡ ултырышта башҡарма комитетҡа яңы башлыҡ һайланды. Ул – БР Фәндәр академияһының Гуманитар тикшеренеүҙәр институты директоры, социологик фәндәр кандидаты Илгиз Солтанморатов....
Экранда – «Елғыуар»!
Новости / Мәҙәниәт // 9-10-2010, 10:43
Республика көнө алдынан кино сәнғәтен һөйөүсе тамашасылар оло ҡыуаныс кисерҙе. Ниһайәт, талантлы режиссер Айсыуаҡ Йомағоловтың «Елғыуар» тип исемләнгән нәфис фильмы экранға сыҡты. Төп ролде Рәсәй тамашасыһына яҡшы таныш актер Марат Бәшәровтың уйнауы – фильмдың айырым бер үҙенсәлеге. Билдәле актер «Елғыуар»ҙа Руслан исемле һигеҙ йәшлек улы өсөн ваҡыт таба алмаған банкир ролен башҡара....
Милли эшмәкәрлекте онотмау – байлыҡҡа
Новости / Башҡортостан // 9-10-2010, 10:41
Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы ойошмаларын туплаған, илдәге аграр секторҙың иң шәп продукцияһын, ҡаҙаныштарын күрһәткән «Алтын көҙ» күргәҙмәһендә Башҡортостан йыл һайын ҡатнашып, лайыҡлы баһа алып ҡайта. Мәскәүҙә ойошторолған халыҡ-ара аграр форум быйыл да матур һәм юғары кимәлдә үтә. Ул 11 октябрҙә тамамланасаҡ. Әлегә илдең баш ҡалаһының иң ҙур залдарының береһе ауыл хужалығы ойошмаларынан гөрләп тора, төрлө продукция күргәҙмәгә килеүселәрҙе әллә ҡайҙан йәлеп итә.
Башҡортостандан да ауыл хужалығы продукцияһы тейәгән 10 йөк машинаһы Мәскәүгә юлланды. Республика хужалыҡтары халыҡ-ара форумда ойошторолған конкурстарҙа ҡатнашыу өсөн 477 ғариза бирҙе. Былтыр, мәҫәлән, беҙҙең республиканан «һөтсөлөк фермаһы» тип аталған номинацияла көс һынашырға бер кем дә йөрьәт итмәгәйне. Быйыл Башҡортостандан алты ферма хужаһы ил кимәлендә ойошторолған ярышта ҡатнашып, үҙҙәренең ғаилә эшҡыуарлығын күрһәтергә булды....
Башҡортостандан да ауыл хужалығы продукцияһы тейәгән 10 йөк машинаһы Мәскәүгә юлланды. Республика хужалыҡтары халыҡ-ара форумда ойошторолған конкурстарҙа ҡатнашыу өсөн 477 ғариза бирҙе. Былтыр, мәҫәлән, беҙҙең республиканан «һөтсөлөк фермаһы» тип аталған номинацияла көс һынашырға бер кем дә йөрьәт итмәгәйне. Быйыл Башҡортостандан алты ферма хужаһы ил кимәлендә ойошторолған ярышта ҡатнашып, үҙҙәренең ғаилә эшҡыуарлығын күрһәтергә булды....
Килем – йәшәү сығанағы
Новости / Сәйәсәт // 9-10-2010, 10:37
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу көнө яҡынлаша. Иҫәп алыусы ҡыҙыҡһынасаҡ мәғлүмәттәр араһында иҡтисадҡа ҡағылған «Йәшәү сығанаҡтары» тигән төркөм һорауҙары 10-сы булып биреләсәк. «Эшләйһегеҙме?», «Шәхси ярҙамсы хужалығығыҙ бармы?», «Стипендия йәки пенсия алаһығыҙмы?» кеүек аныҡлаусы һорауҙар менән бергә «эшһеҙлек буйынса пособие», «дәүләттең башҡа тәьминәте», «һаҡлыҡ аҡса, дивидендтар», «күсмәҫ милекте ҡуртымға биреү», «патент килеме» һ.б. кеүектәре лә байтаҡ. Әгәр ҙә килемегеҙ бер нисә икән, ҡайһыһын иң мөһиме тип иҫәпләйһегеҙ, тип тә ҡыҙыҡһынасаҡтар....
[/aviable]


text:
“Башинформ”.
26 авг. 2012 г.
Һунар итеү ваҡытлыса тыйыла
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡайһы бер райондарҙың һунарсылыҡ биләмәләрендә йәйге-көҙгө осорҙа һунар итеүҙе тыйыу тураһындағы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы. Улар иҫәбендә – Әбйәлил, Асҡын, Баймаҡ, Балаҡатай, Белорет, Бөрйән, Ғафури, Дыуан, Ейәнсура, Йылайыр, Ишембай, Ҡариҙел, Ҡыйғы, Күгәрсен, Мәсетле, Нуриман, Салауат, Учалы, Хәйбулла райондары.
Урман фондында БР Хөкүмәтенең 2012 йылдың 7 авгусындағы бойороғо менән индерелгән айырым янғынға ҡаршы режим бөтөрөлгәнгә тиклем һунар итеү тыйыла. Бойороҡ үтәлешенә контроллек итеү Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығына йөкмәтелде.
“Башинформ”.
“Башинформ”.
Подписаться на: Комментарии к сообщению (Atom)


text:
Executive Business Private Jet Air Charter Philadelphia Pennsylvania Plane Rental Company Near Me 215-631-3300 смета рейстарҙы хеҙмәтләндереү өсөн буш булып күренмәйәсәк . Һеҙ ҡасан теләйһең алаһың да, тиҙ арала, алыҫлыҡта оло булыуына ҡарамаҫтан, ағымдағы һәм һеҙ тәғәйенләнгән урын бүлеү пункттары, һеҙ яҡшы вариант авиаперелет. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һеҙгә уңайлы рейстың датаһы буйынса сәйәхәт бөтә алмам һеҙҙе тәғәйенләү . Ысынлыкта, урындар һаны сикләнгән авиакомпанияһы мөмкин булһа ла, улар бер рейсы буйынса оса һәм был маршрутын, йәки уларҙың күпселеге йә дүшәмбе ял көндәре.. If you manage, to get a flight, your journey will be unpleasant since you'll be forced to sit with people you don't know and squeeze yourselves in uncomfortable seats with insufficient leg room. If efficiency comport and speed are top on your list, you may want to travel using a private jet charter flight service in Philadelphia. Give Us a call at 215-631-3300 for free price quote on chartering.
Беҙ Тәҡдим Иткән Хеҙмәттәр Исемлегендә
Шәхси Ауыр Чартер Рейсы Самолеты
Luxury Aircraft Rental Philadelphia
There are many FAA-approved companies operating a lease airplane service in Philadelphia. By hiring a private jet, you can fly to whichever destination you want, when you want and travel with people you like, if not alone. Private charter flights provide clients with an affordable empty leg deal, so you can enjoy the entire experience.
We operate a private jet charter flight service in Philadelphia. We have flight options to suit the needs of different types of travelers. Мәҫәлән, you can choose to lease the entire plane and fly alone, with family or with friends and colleagues from work. Whichever option you prefer, you can be assured of traveling safely, conveniently and comfortably. Our rates are the best in the market. Call us today to schedule a private flight.
Other location we serve surround Philly area
Филадельфия, П 19102
Филадельфия, Камден, Глостер-Сити , Oaklyn, Лансдаун, Аппер Дарби, Бал Синвайда, Станция Мерион , Пеннсаукен, Дарби, Коллингсвуд, Милли Паркы, Алыҫ, Ҡайғы Ефремова, Винвуд, Шарон Хилл, Нарберт, Одюбон, Уэствилл, Белмауре, Дрексел-Хилл, Thorofare, Клифтон-Хайтс, Хаддон-Хайтс, Folcroft, Glenolden, Хилл Черри, Ардмор, Хаддонфильд, Havertown, Холма, Челтнуть, Пальмира, Норвуд, Баррингтон, Ҡала руннемед, Парк Элкинс, Хаверфорд, Вудбери, Глэдвин, Парк Проспектына, Эссингтон, Мортон, Ривертон, Мейпл-Шейд, Paulsboro, Спрингфилд, Lawnside, Глендор, Wyncote, Вудбери-Хайтс, Фолс, Магнолия, Парк Ридль, Мау Брин, Роял Мауы, Swarthmore, Гленсайд, Лафайетт Хилл, Брумолле, Дженкинтаун, Нисек wenonah, Somerdale, Гиббстаун, Clarksboro, Woodlyn, Flourtown, Лиана Крам, Коншохокен, Орелэнд, Виллановы, Мурстаун, Мантула, Уоллингфорд, Стратфорд, Киң мәғлүмәт саралары, Абингтон, Риверсайд, Mickleton, , Форт-Вашингтон, Вурхис, Ленни, Блэквуд, Grenloch, Плимут-Митинг, Честер, Брукхейвен, Ньютаун-Сквер, Gibbsboro, Clementon, Вэлля Ҡала Хантингдон, Уиллоу-Гров, Дрешер, -Лорел, Атин Брин, Бриджпорт, Бриджпорт, Күк Ҡыңғырау, Сьюэлл, Уэйн, Марлтон, Пруссия Короле, Ауыл Фэрвью, Норристаун, Глен Риддл Лим, Газовые, Амблер, Беверли, Астон, Питман, Көнбайыш Берлин, Хатборо, Уиллингборо, Бенсаль, Вэлля-Фордж, Хорша, Бервин, Ҡала суидсборо, Ранкокас, Яҙ Йорт, Ричвуд, Уба Mullica, Тревос Ҡала Феастервилл, Хайтс Честер, Гвинед-Вэлля, Маркус Хук, Берлин, Кройдондағы, Сиклервилл, Юэн, Glassboro, Уорминстер, Гвинед, Hainesport, Паоли, Көньяҡ-Көнсығыш, Эджмонт, Саутгемптон, Gradyville, Concordville, Глен Миллс, Одюбон, Вест-Кончик, Төньяҡ Уэльс, Берлингтон, Монтгомеривилла, Клеймонт, Ламбертон, Eagleville, Чейни, Вустер, Харрисонвило, Медфорд, Бристоль, Pedricktown, Мау Холл, Тонтон, Уоррингтон, Ҡала ричборо, Атко, Уилмингтон, Левиттаун, Лангхорн, Малверн, Оукс, Деваулт, Westtown, Лансдейл, Клейтон, Маслозавод, Кедр, Джемисон, Иммакулат, Монте-Клэр, Колледжевилл, Монровилла, Кулпсвилль, Флоренция, Финиксвилл, Сидар-Брук, Skippack, Кольмар, Көнбайыш Честер, Фэрлесс Хилс, Чалфонт, Уотерфордта Эшләй, Пеннс-Гров, Роблинг, Менденхолл, Kemblesville, Woodstown, Ферлонг, Хатфилд, Ньютаун, Линия Лексингтон, Уильямстаун, Franklinville, Форд Чаддс, Бирмингем, - Вайкомба, Гров Форест, Рокленд, Аркола, Ҡала harleysville, Ламбервилл, Vincentown, Лиувилль, Моншанен, Kimberton, Дойлстаун, Тәрән һыулы, Винтертур, Rushland, Пайнвилл, Holicong, Парк Пеннс, Экстон, Souderton, Моррисвилл, Коламбус, Ройерсфорд, Хилтаун, Уинслоу, Букингем, Франкония, Арди, Pocopson, Ҡала schwenksville, Пембертон, Яҙғы Ҡала, Бордентаун, Juliustown, Честер Спрингс, Малага, Материк, Ледер, Salfordville, Earlington, Яҙын Тауҙар, Fountainville, Телфорд, Элмер, Силвердейл, Вашингтон Кроссинг, Трентон, Birchrunville, Yorklyn, Яңы Лиссабон, Форд Паркер, Ньюфелд, Zieglerville, Пеннсвилл тауншип, Яңы Һарай, Дулина, Аллоуэй, Яңы Өмөттәр, Селлерсвило, Салфорд, Урам Дирфилд , Хеҙмәте, Тайтусвилл, Кеннетт Сквер , Woxall, Sumneytown, Perkasie, Хокессин, Uwchland, Crosswicks, Solebury, Хэммонтон, Зеленый Переулок, Куинтон, Danboro, Плезант Кончик, Plumsteadville, Gardenville, Perkiomenville, Салем, Райтстаун, Ҡала ньютонвилл, Норма, Поттстаун, Thorndale, Ламбертвилле, Глен Сәскә, Спикер һүҙҙәренә украинаның хәүефһеҙлек хеҙмәтендә, Милс Браунс, Carversville, Роузмонт, Lahaska, Minotola, Glenmoore, Бедминстер тауншип, Toughkenamon, Пеннингтон, Вайнленд, Pipersville, Буэн, Кукстаун, Rosenhayn, Сент-Питерз, Майҙан Милфорд , Tylersport, Spinnerstown, Авондейл, Gilbertsville, , Ҡыҙыл Убалағы, Модена, Фредерик, Wagontown, Trumbauersville, Sergeantsville, Sassamansville, Аллентаун, Ҡала pennsburg, Делавэр-Сити , Котсвилл, Шайло, Стоктон, Lyndell, Элвуд, Ньюарк, Бриджтон, Ланденберг, Квакертаун, Ottsville, Чатсворт, Ричленд, Brandamore, Хоупвелл, Яңы Berlinville, Көнсығыш Гринвилл, Elverson, Массиф, Виндзор, Көнбайыш Гров, Яңыраҡ Мысырҙа, Пай Фордж, Порт-Пенн, Richlandtown, Күпер Хэнкокс , Айыу, Boyertown, Сент-Джорджес, Дугласвилл, Джанкшен Принстон, Ревир, Кәсәптәре, Bechtelsville, Erwinna, Крем-Хребтам, Ringoes, Балли, Sadsburyville, Барто, Ладони, Принстон, Milmay, Baptistown, Брук Хани, Френчтаун, Эрлвилл ҡалаһы, районы, Imlaystown, Мейс Ландинг, Гринвич, Geigertown, Нью-Лондон, Blawenburg, Fairton, Zionhill, Limeport, Ҡала хайтстаун, Скиллман, Parkesburg, Кокранвилл, Херефорд, Сионсвилл, Эгга-Харборға-Сити, Милвилл, Заплый, Үрге Ҡара Өйөрмәһен, Келтон, Элә Милс, Линкольн Университеты, Coopersburg, Kintnersville, Плейнсборо, Рузвельт, Birdsboro, Моргантаун, Станция Монокок, Кингстон, Рок-Хилл, Иҫке Сионсвилл, Крэнбери, Дороти, Манчестер-Тауншип, Кирквуд, Springtown, Элктон, Флемингтон, Perrineville, Кларксберг, Сидарвилл, Atglen, Дарем, Льюисвилл, Үҙән-Үҙәге, Мвадуй, Одесса, Riegelsville, Кельн, Оля, Эммаус, Ял, Милфорд, Манор Эстелла, Өс Күпер, Баҫҡыстары, Көнсығыш Техас, Макунг, Оксфорд, Hellertown, Alburtis, Монмут Джанкшен, Бәләкәй Йорк, Уңайлы, Әсетелә Белль, Яңы Гретный, Станция Neshanic, Дейтон, Порт-Элизабет, Крик Бүленә, Goodville, Уҡыу, Кристиан, Известковый-обжигательный, Лейкхерст, Парк Эле, Чайлдс, Джексон, Вифлеем, Порт Республика, Ньюпорттың, Lehigh Үҙәне, Mertztown, Чесапик Ҡала, Парк Франклин, Flagtown, Kinzers, Хиллсборо, Квакертаун, Помон, Mauricetown, Монро Тауншип, Аллентаун, Oceanville, Монтон, Trexlertown, Көнсығыш Эрл, Таунсенд, Боумэнсвилль, Topton, Түбәндәге, Бауэрс, Дорчестер, Лионда Вокзалы, Барт, Сарепта, Томс Ривер, Порт Норрис, Блумсбери, Аннандейл, Флитвуд, Төньяҡ-Көнсығышта, Варвик, Breinigsville., Сэнто, Кирквуд, Эгга Тауншип Харбор, Абсекон, Tuckerton, Адельфий, Терра Хилл, Барнегат, Такахо, Ожмах, Helmetta, Лисберг, Фортескью, Клинтон, Солсбери, Эсбери, Яңы Голландия, Ҡала инглиштаун, Сомервилл, Норт-Брансуик, Maxatawny, Станция Уайтхаус, Ҡояшта Ултырыу, Ғибәҙәтхана, Чарлстаун, Енси акт, Зәңгәр Шарың, Манвилл, Смирна, Вудбайн, Көнбайыш-Крик, Бландон, Манахоукин, Спотсвуд, Ливан, Уайтхаус, Раритана, Фрихолд, Фогелсвилл, Лидс Нөктәһе, Waretown, Catasauqua, Адамстаун, Уайтхолл, Плезантвиль, Бейек Күпер, Кутцтаун, Миллтаун, Сомерсет, Теннент, Нортфилд, Orefield, Линвуд, Көнсығыш Брансуик, Мартиндейл, Бриджуотер, Coplay, Сомерс Кончик, Колор, Нью-Брансуик, Cecilton, Көньяҡ Брук Баунд, Йылға Көньяҡҡа, Перривилла, Рейнхолдс, Pluckemin, Брук Баунд, Иҫке Күпер, Порт Депозит, Мальборо, Virginville, Һайленд Парк, Клейтон, Мармор, Leesport, Мартинсвилль, Перри-Кончик, Schnecksville, Вернерсвилл, Гален, Морганвилль, Бедминстер тауншип, Ҡала Маргейт, Мидлсекс, Longport, Вентноре Сити, Джорджтаун, Earleville, Сейрвилл, Мэсся, Пискатауэй, Ташлы Эшләй, Заир-Сити, Эдисон, Оушен-Сити , Бригантиналар, Shoemakersville, Яңы Триполи, Lenhartsville, Dunellen, Parlin, Centerport, Mohrsville, Кемптон, Матаван, Уоррен, Саут-Плейнфилд, Плейнфилд, Метучена, Көньяҡ Амбой, Cliffwood, Гамбург, Keasbey, Миллингтон, Kennedyville, Форд, Миллингтон, Watchung, Стирлинг, Пертта Амбой, Айзелин, Тейен-Айленд , Беттертон, Вудбридж, Порт Клинтон, Фанвуд, Колонияһы, Плейнс Скотч, Беркли-Хайтс, Шатлесвилль, Sewaren, Тап Быуаларҙың, Крамптон, Авенеть, Порт Ридинг, Кларк, Вестфилд, Рэуэй, Гарвуд, Картерет, Крэнфорд, Уортон, Боде, Orwigsburg, Кенилворт, Кара, Парк Розл, Элизабет


text:
Баш ҡалала белем алғас, каникул көндәрен түҙемһеҙләнеп көтөп алам. Бигерәк тә оҙайлы йәйге ялдарҙы. Ауыл эштәрен дә һағынам. Ҡайтҡас та атайым, әсәйем менән картуф ултырттыҡ, аҙаҡ сүбен утап, күмдек. Өләсәйемә лә ярҙам итештем. Баҡсаһында эш бөткәс, утынын ярып бирҙем. Өләсәйем, эй, шатланды инде! «Улым ҙурайған, эшемде бөтөрөп китте, рәхмәт балаҡайым», – тип күңелемде үҫтереп ебәрҙе, …
Continue reading ‘Ялы ла, эше лә бергә’ »
Урамда матур-матур уйынсыҡ брелоктар һатып ултырған ҡыҙҙарҙың эргәһенән туҡтамайынса үтә алманыҡ. Эштәре күҙҙең яуын алырлыҡ та ул! Ҡыҙым да, әсәй, ошо тейенде, юҡ, сусҡа балаһын алайыҡ, тип һайлай башлағас, үҫмерҙәр менән танышырға теләк уянды. Баш ҡалабыҙҙың 94-се лицейында уҡыусы Эвелина Моратшина менән Аделина Баһауетдинова булып сыҡты улар.
Йәй – ул ял итеү миҙгеле генә түгел, ә уҡыусы балалар өсөн аҡса эшләп алыу осоро ла бит ул. Мәҫәлән, Әлшәй районы Раевка ауылы гимназияһы уҡыусылары, апалы-һеңлеле Юлиә һәм Азалиә Зәйнуллиналар йәйгеһен еләк һатып, үҙҙәренә уҡыу-кәрәк яраҡтары алған.
– Шул тиклем итәғәтле, тәрбиәле бала ул. Бер ваҡытта ла иҫәнләшмәйенсә үтмәй. Үҙе бик ярҙамсыл, – тиҙәр ауылдаштары Рөстәм Бикбулатов хаҡында. Ул быйыл IX синыфты тамамлаған. Ауылдарында башланғыс мәктәп кенә булғас, күрше Яңы Надеждинға йөрөп уҡый. Ә бына йәйге каникулын нисек үткәрҙе икән уңған егет? Әйҙәгеҙ, үҙенән һорап ҡарайыҡ. – Йәй буйына умарталыҡта эшләнем, үҙебеҙҙәге …
Continue reading ‘Атаһына планшет бүләк иткән’ »
Булыр бала биләүҙән, тиҙәр бит әле. Ләйсән дә бик бәләкәйҙән ата-әсәһенә ярҙамсы булырға күнеккән. Эшҡыуарлыҡ эшенә башкөллө сумған Әминевтәр ғаиләһендә шундай бер ғәжәйеп ҡыҙҙың үҫеүе – атаһы менән әсәһе өсөн оло ҡыуаныс. Ни өсөн тигәндә, көн оҙоно ғаилә бизнесын алып барғанда балалар өсөн артыҡ ваҡыт бүлеү мөмкин дә түгел. Шуғалыр ҙа Ләйсән бик иртә аш-һыу …
Continue reading ‘Ләйсән кафеға саҡыра’ »
– Беҙҙең яҡтар емеш-еләккә, бәшмәккә бик бай. Быйыл да бөтә нәмә уңды. Бигерәк тә ҡайын еләге. Ошо ваҡытта байтаҡ аҡса эшләп ҡалабыҙ. Ярты литрлы банкаһын 250 – 300 һумға һаттыҡ, – ти Архангел районының Уҫаҡлы ауылынан VI синыфты тамамлаған Данис Хәйруллин.
Эх, тиҙерәк йәй етһен ине, тигән хыял менән оҙо-о-он ҡышты, унан яҙҙы үткәреп ебәрәбеҙ. Пландар ҡорабыҙ. Мин үҙем уларҙы дәфтәремә яҙып ҡуям. Йәй минең генә түгел, бөтә балаларҙың да яратҡан миҙгелелер ул.
Ҡояш йылы нурҙарын һибә башлау менән, шуны ғына көткәндәй, емеш-еләк беште алланып. Баҙар янынан үткәндә татлы еҫтәрҙән баштар әйләнә хатта. Ҡыҙарып, күҙҙе ҡыҙҙырып яталар. – Баҡса еләген йыйып ҡына өлгөр. Көн дә иртән тороуға яңылары өлгөрөп кенә тора, – ти Шишмә ҡыҙы Сабина Хамматова. – Беҙ баҡсала ла күп итеп үҫтерәбеҙ, Шишмәләге питомникка барып та …
Continue reading ‘Ер еләккәйҙәре беште инде’ »
Шулай тип дәртләнеп һөйләй Айтуған Булатов. Ул Баймаҡ районы Әбделкәрим ауылында IX синыфты тамамлаған. Уҡыуҙар бөтөү менән көн дә атаһын алмаштыра. Оло юлға сығып, ҡымыҙ һата. Ошо бизнес менән 2006 йылдан шөғөлләнә Булатовтар. Бөтәһе 62 баш йылҡы малы бар. Ҡайһы бер ауылдаштары ла йәйгелеккә аттарын уларҙың көтөүенә ҡуша. Әсәһе Земфира көндөҙ уларҙы һауып, ҡымыҙ бешә. …
Continue reading ‘«Ҡымыҙ һатып аҡса эшләйем»’ »
Яңы Усман ауылынан V синыф уҡыусыһы, «Бәйләнештә» селтәрендә «Тәбиғәт мөйөшө» исемле үҙ төркөмөн булдырып, хайуандар һәм ҡоштар хаҡында блог алып барыусы Ханнан МӘЖИТОВ бер йыл элек йорт ҡуяндары менән ҡыҙыҡһына башлай. Төрлө яҡтарҙан алдырып, бөгөн ул «Фландер», «Великан», «Совет шиншиллаһы» тоҡомло алты ҡуян тота.


text:
- Подробности
- Просмотров: 237
ТЕРМИНОЛОГИЯ КОМИССИЯҺЫ, башҡ. әҙәби теленең ижт.‑сәйәси һәм фәнни‑техник терминологияһының торошон һәм үҫеше б‑са эшен өйрәнеү өлкәһендәге фәнни‑ойоштороу һәм координацион‑тикшереү органы. 1954 й. авг. БАССР ЮС Президиумы эргәһендәге (1994 й. дек. алып БР Президенты эргәһендәге) Т.к. булараҡ ойошторола. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: терминологияның торошон һәм үҫеш перспективаларын контролдә тотоу, булған терминологияны унификациялау һәм яңыһын раҫлау, башҡ. телендәге матбуғат биттәрендә һәм башҡа әҙәби баҫмаларҙа, мәҙәниәт һәм сәнғәт учреждениеларында терминдарҙы ҡулланыуҙың системалы анализы, терминологик һүҙлектәрҙе төҙөүселәргә, алтаҡталарҙы эшләүселәргә, штамптар, бланктар, мисәттәр яһаусыларға методик ярҙам күрһәтеү. Етәкселәре: Ә.И.Харисов (1954 й. алып), З.Ғ.Ураҡсин (1979 й. алып), Н.Х.Мәҡсүтова (1994 й. алып). 1999 й. башлап Т.к. хоҡуҡтары БР Хөкүмәтенең Премьер‑министры етәкселегендә БР‑ҙың “Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының телдәре тураһында”ғы законын тормошҡа ашырыу б‑са (терминология һәм топонимия хеҙмәттәре м‑н бергә) БР МК эргәһендәге (2002 й. алып БР Хөкүмәте эргәһендәге) Комиссияға йөкмәтелә.
Н.Ф.Суфьянова
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Фәлсәфә
Фәлсәфә (ғәр. فلسفة), шулай уҡ филосо́фия (бор. грек. φιλoσoφίa «аҡыллылыҡты һөйөү») — бар донъяны һәм кешенең йәшәйешен өйрәнеүсе һәм аңларға ынтылыусы фән; йәшәйештең иң мөһим һыҙаттарын, ысынбарлыҡты танып белеүҙең төп принциптарын, кеше тормошоноң маҡсатын, кеше менән донъя араһында булған мөнәсәбәттәрҙе өйрәнеүсе тәғлимәт.
Башҡа фәндәрҙән айырмалы рәүештә, фәлсәфә ниндәй ҙә булһа бер тәғәйен өлкәне генә өйрәнеү йәки аныҡ тикшеренеү ысулдарынан файҙаланыу менән сикләнмәй; киреһенсә, ул башҡа бар фәндәрҙең өйрәнгән мәсьәләләрен һәм үҙенсәлекле тикшеренеү ысулдарын дөйөмләштерә һәм ул фәндәргә теоретик нигеҙ бирергә ынтыла.
Фундаменталь һорауҙырҙы өйрәнеүҙең башҡа ысулдарынан, әйтеп үткәндә мистицизм, миф һәм сәнғәттән айырмалы рәүештә, фәлсәфә һынаусан (тәңкитсел), даими (системалы) һәм аңға таянған фекер йөрөтөүгә нигеҙләнә.
Йөкмәткеһе
Фәлсәфәнең билдәләмәһе һәм асылы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фәлсәфәнең ниндәй ҙә булһа дөйөм ҡабул ителгән билдәләмәһе йәки уның тикшеренеү объекты тураһында ғөмүми төшөнсә юҡ. Фәндең тарихи мәктәптәре һәм хәҙерге йүнәлештәре фәлсәфәне төрлөсә билдәләй.
Ғәҙәти билдәләмә ошолай бирелә: фәлсәфә ысынбарлыҡтың (донъяла булған һәр нәмәнең) тәүсәбәптәрен, уның йәшәү һәм үҙгәреү ҡанундарын өйрәнә. Был ҡанундар буйынса йәшәйәш һәм уйлау, танып өйрәнелгән ғәләм һәм уны өйрәнеүсе тереклек итә һәм үҫә бара. «Йәшәйеш» төшөнсәһенә ғәмәлдә булған процестар менән бергә аң менән төшөнөрлөк бар мөмкинселектәр ҙә инә. Ысынбарлыҡтың бөтөн осраҡлы айырымлыҡтарын байҡап үтеү мөмкин булмағанлыҡтан, философтар үҙ иғтибарын төп сәбәптәргә йүнәлтә, ысынбарлыҡтың иң ғөмүми ҡанундарын өйрәнә, иң дөйөм төшөнсәләр менән уйлай.
Төрлө дәүерҙәрҙә һәм фәлсәфәнең төрлә йүнәлештәре өсөн был төшөнсәләр һәм тикшеренеү алымдары айырылып тора; ошо йәһәттән Гегель фәлсәфәне «фекерләү ярҙамында танып беленгән тикшеренеүсенең көн күргән заманы» тик билдәләй.
Фәлсәфәнең төп йүнәлештәре түбәнерәк теҙеме менән бирелә. Улар тикшергән мәсьәләләр һанына ошондайҙары инә: «Аллаһ бармы-юҡмы?», «Ысынбарлыҡты объектив рәүештә танып белергә буламы-юҡмы?», «Кеше ҡылған эштең хаҡ йә хаҡһыҙ икәнлеген ни билдәләй?».
Бындай һорауҙарҙы тикшереү өсөн фәлсәфәлә ҡулланылған төп алым булып логик фекерләү һәм һығымта сығарыу тора. Шул уҡ ваҡытта, фәлсәфәнең аныҡ билдәләнгән сиктәре йәки дөйөм ҡабул ителгән методологияһы юҡ. «Фәлсәфәгә ни инә» һәм «Фәлсәфәне ҡалай билдәләп була» һымаҡ һорауҙар ҙа бәхәс тыуҙыра һәм фәлсәфәнең күп һанлы йүнәлештәрендә төрлөсә сиселә.
Фәлсәфәнең төп йүнәлештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Метафизика ысынбарлыҡтың, йәшәйештең һәм донъяның төп булмышын өйрәнә; космология менән онтология тармаҡтарына бүленә.
- Эпистемология белемдең тәбиғәтен һәм күләмен өйрәнә; белем мөмкинме-юҡмы, ысынбарлыҡты танып белеп буламы-юҡмы, тигән һорауҙы тикшерә. Был йүнәлештең төп иғтибары танып белеү һәм уның ысул-юлдары, хәҡиҡәт, ышаныс, тәжрибә һәм интуиция төшөнсәләренә бәйле.
- Этика (йәиһә әхләҡи фәлсәфә) кешенең һәр эш-ҡылығы яраҡлымы-юҡмы, быға яуап биреп буламы-юҡмы, тигән һорауҙарҙы тикшерә; әхләҡ төшөнсәһен өйрәнә. Этиканың төп йүнәлештәре: метаэтика (әхләҡи хөкөмдөң мөмкинселеге, уны нигеҙләү; төрлө әхләҡи системаларҙы тикшереү), теоретик һәм ғәмәли (ҡулланма) этика (кеше һәр осраҡта ни эшләргә тейеш). Һуңғының тармаҡтары булып тирә-яҡ мөхит этикаһы (мөхиткә ҡарата кешенең ниндәй мөнәсәбәте яраҡлы", биоэтика (эвтаназияның яраҡлығы, кеше толҡатын ғилми тикшеренеүҙә тотонорға яраймы-юҡмы) һ.б. тора.
«Әхләклелек» һәм «изге күңел» төшөнсәләренә Платон тәүге әңгәмәләрендә билдәләмә бирергә тырыша.
- Сәйәси фәлсәфә ил, хөкүмәт, ил граждандары төшөнсәләренә бәйле; айырым шәхестәрҙең һәм йәмғиәттең дәүләткә ҡарата мөнәсәбәтен өйрәнә. Ғәҙеллек, ҡанун, мөлкәт, граждандарҙың хоҡуҡтары һәм бурыстарын тикшерә.
- Эстетика матурлыҡ төшөнсәһен һәм уның сәнғәттә, әҙәбиәттә, тормоштағы сағылышын өйрәнә; матурлыҡ тойғоһо, ләззәт (рәхәтлек), һиҙеү аша үҙләштереү, хис-тойғо ҡиммәттәренә ҡағыла.
- Логика — фекерләү ҡанундарын өйрәнгән фән. XIX быуаттың аҙағынан башлап, математиктар логиканың математикаға ҡағылған тармағын шаҡтай алға һөрҙө; бөгөнгө көндә логиканың ике киң йүнәлеше бар — математик логика (формаль символик логика) һәм фәлсәфәүи логика.
- Аң фәлсәфәһе аңдың булмышын һәм уның тәнгә мөнәсәбәтен өйрәнә; уның типик миҫалы булып дуализм менән материализм араһындағы бәхәс тора. Һуңғы осорҙа был тармаҡ когнитивистика (танып белеү фәне) менән яҡынлаша килә.
- Тел фәлсәфәһе телдең барлыҡҡа килеүен, уның булмышын һәм ҡулланылыуын тикшерә.
- Дин фәлсәфәһе дингә бәйле һорауҙар менән шөғөлләнә: Алланың барлығын-юҡлығын, булмышын, дини тәжрибәне, дини телде һәм текстарҙы, дин менән ғилем мөнәсәбәттәрен өйрәнә.
Фәндәрҙең күпселегенә арналған үҙ фәлсәфә тармаҡтары бар, мәҫ. математика фәлсәфәһе, хоҡуҡ фәлсәфәһе, тарих фәлсәфәһе һ.б. Шулай уҡ, элегерәк фәлсәфәнең ҡарамағында булған өлкәләр хәҙер үҙаллы фәндәр, мәҫ. психология, антропология һәм тәбиғәт фәндәре тарафынан ҡарала.
Фәлсәфә тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фәлсәфә туыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фәлсәфә туыуы беҙҙен эра алдынан VII—VI быуаттарҙа Ҡытайҙа, Индияла һәм Боронғо Грецияла башлана. Бер нисә тарихсылар Боронғо Мысыр һәм Месопотамиянан ҡалған мәкәләләр һәм афоризмдар йыйынтыҡтарҙы боронғо фәлсәфә тыуыу менән бәйләй.
Боронғо Греция фәлсәфәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Греция фәлсәфәһе беҙҙен эра алдынан VI быуатта тыуа. Сократ алдынан фәлсәфәләр: Фалес (Милет мәктәбе нигеҙләүсе), Демокрит, Пифагор, Зенон. Улар «Нимәул ысынбарлыҡ?» һорауға яуап табырға тырыштылар.
Классик грек фәлсәфәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалып:Terms Классик грек фәлсәфәһе ѳс кешеләр менән бәйле: Сократ, уның уҡыусыһы Платон, һәм Платон уҡыусыһы — Аристотель. Идеялар теорияһында Платон материаль объекттарҙы идеаль объекттар менән ҡаршыға ҡуя. Аристотель буйынса бѳтә белемдәрҫе кеше хәтерҙән ала, яңынан ул килмәй.
Эллиндар фәлсәфәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Индия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалып:Terms Боронғо Индия фәлсәфәһе Боронғо Греция фәлсәфәһе менән сағыштырғанда биҡ яй үҫкә, сѳнки уның логикаһы математикағы менән бәйләнелмәғән. Ул лингвистика менән бәйләнғән (Сократ алдынан фәлсәфәләрҙә һымаҡ).
Боронғо Ҡытай[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фәлсәфә терминдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Априо́ри (лат. a priori —«алда (элек) булған») — тәжрибә алыу алдынан килғән белем. Тәжрибәһеҙ дөрөҫ булған, алдынан дөрөҫ.Был философ термин эпистемология һәм логикаға Иммануил Кант менән индерелде. Априори белеме кешенең эске уйлау үҙәге булыуҙан сыға.
Априориға киреһе апостериори (лат. a posteriori — һуңдан) — тәжрибәнән һуң алынған белем.
- Казуальность ( лат. casus — осраҡлы хәл (ваҡиға), көтөлмәгән хәл) — көтөлмәгән хәл тураһында белем. Теория буйынса донъяла көтөлмәгән хәл дәр күп һәм ул дөйөмләштерелмәй. Эпикур, Лукреций һцм башҡа фәлсәфәләр менән яҡланды.[1][2]
- Эмпири́зм, эмпирици́зм (бор. грек. έuπeιpίa — тәжрибә) — тәжрибә яҡтан белем алыу йүнәлеше. Эмпиризм бөтә белемде иҫенә килтереп төҙөй.
Рационализмға һәм мистицизмға ҡаршы. Эмпиризм XVII—XVIII быуатта нигеҙләнде (Фрэнсис Бэкон, Томас Гоббс, Джон Локк, Джордж Беркли, Дэвид Юм); эмпирзм элементтары позитивизмға, неопозитивизмға (логик эмпиризм) яҡын.
Хәҙерге фәлсәфә ғалимдары: Лео Штраус майевтика аша белемде алырға кәңәш бирә. Башҡа рационалистар -фәлсәфә ғалимдары: Бенедикта Спинозу, Готфрида Лейбница, Рене Декарта, Георга Гегеля .
- Асыл, төп нигеҙ рус. сущность– әйверҙен нимә ул һарауға яуап.
- Аң рус. сознание– нәмә менән бәйләнеш тотоу, уны аңлау (Гегель).


text:
Яңы CSS өҫтәп баҫырға ярҙам эксперименталь-спрайттың. Был кәметергә ваҡытта загрузки бит (кәрәк булһа) yslow тиҙлекте арттырыу һәм google-дың баш битен баһаланы һәм Yahoo . Шулай уҡ сервер йыйылмаһы кодты бар, уларға эшләү мөмкинлеге бирергә тейешбеҙ, спрайттың булып, ихтыяжына тап килһен өсөн (әгәр сездә бар, һәм алты ғына түгел. флагы 40, ни 12к ҡулланған һүрәттәр ?). Был да арзан түгел – ләкин беҙҙең өсөн был мөмкин файлға дөрөҫ шул, кем, улар мохтаж., был вазифаны ябай ғына аңлатма бирелгән йәки беҙҙең менән бәйләнешкә инегеҙ. Шулай уҡ беҙ айырыуса рәхмәт белдерергә теләй ине. Марек Фишер CSS ярҙамы менән, беҙ түгел, тип ҡотолорға мөмкинлек blank.gif, CSS файлдар ғына түгел, ә интерфейсы тәржемә. .
Бер нисә хата булһа, төҙәтергә был версияһы., оригиналдан теле менән проблемалар башланды менән файҙаланыу виджет livewriter ҡайта., һеҙ дуҫтар журналы бында үҙгәрештәр .
Башҡа һорауҙар – зинһар, беҙҙең проф ҡулланыу (trac.transposh.org) файл хата., беҙ был ярҙамға (ә һеҙ) прогресс һәм отслеживания һеҙҙең яҡшы яуап хата, ә шулай эштән ҡотолорға мөмкинлек дубляж.
Беҙ ышанабыз, һеҙ был оҡшай сығарыу.


text:
Ураҙа айының фазиләттәре
Ураҙа айының фазиләттәре
Беренсе хөтбә
Бына беҙ Рамаҙан айының бер нисә көнөн оҙатып ебәрҙек. Тотҡан ураҙаларыбыҙҙы Аллаһ Тәғәлә ҡабул итеп алһын, әмин. Был ай мосолмандар өсөн иң мөһим айҙарҙың береһе, сөнки унда динебеҙҙең биш рөкөнөнөң береһе — фарыз ураҙа үтәлә. «Эй һеҙ, иман килтергәндәр! һеҙгә тиклем йәшәгән кешеләргә бойоролған кеүек, һеҙгә лә ураҙа тотоу фарыз ителде — Аллаһтан ҡурҡыусыларҙан булыуығыҙ өсөн», — тиелгән Ҡөрьәндә, («Һыйыр» сүрәһе, 183 аят).
Көслө хәҙистә әйтелгәнсә: «Ислам биш рөкөнгә нигеҙләнгән: 1) “Аллаһтан башҡа илаһ юҡ, һәм Мөхәммәт — Уның рәсүле” тип шәһәдәт итеү, 2) намаҙ уҡыу, 3) Рамаҙан айында ураҙа тотоу 4) зәкәт түләү, һәм 5) Аллаһ йортона хаж ҡылыу» (Әл-Бүхари, Мүслим хәҙис йыйынтыҡтарынан). Ниндәйҙер өйҙөң бер рөкөнө (нигеҙ ташы) йығылһа, ул өй ҙә емереләсәк. Шулай уҡ Рамаҙан айындағы ураҙаны инҡар иткән кеше — намаҙ уҡыһа ла — диндән сығып китә. Рамаҙан ураҙаһын еренә еткереп тотҡан кеше бынан алдағы гөнаһтарынан таҙарынасаҡ: «Кем Рамаҙан ураҙаһын ныҡлы иман һәм биреләсәк сауапҡа тулы өмөт менән тотоп сыҡһа, шуның бынан алда булған гөнаһтары ғәфү ителер. Кем Рамаҙан айында ныҡлы иман һәм биреләсәк сауапҡа тулы өмөт менән намаҙҙарҙы ҡылһа, шуның бынан алда булған гөнаһтары ғәфү ителер. Кем Ҡәҙер кисендә ныҡлы иман һәм биреләсәк сауапҡа тулы өмөт менән намаҙҙарҙы ҡылһа, шуның бынан алда булған гөнаһтары ғәфү ителер», — тиелгән хәҙистә. (Әл-Бүхари, Мүслим хәҙис йыйынтыҡтарынан).
Шулай уҡ: «Рамазан айы килһә, йәннәт ишектәре асыла, ут ишектәре ябыла, шайтандар бығауга ултыртыла», — тиелгән. (Муслим хәҙистәр йыйынтығынан). Шулай уҡ: «Ураҙа — ул ҡалҡан. Ураҙа тотҡан кеше ирешмәһен, яһил кеше һымаҡ ҡыланмаһын. Әгәр уның менән кемдер һуғышырға йә ирешергә теләһә, ул: “Мин ураҙала, мин ураҙала” — тип ике тапҡыр әйтһен. Минең йәнем ҡулында булған Аллаһ менән ант итәм: ураҙа тотҡан кешенең ауыҙынан сыҡҡан еҫ Аллаһ хозурында миск еҫенән дә хушһыраҡ.
Аллаһ Тәғәлә әйтә: “Ураҙа тотоусо үҙ ашынан,эсемлегенән, шәһүәттәренән Минең өсөн баш тарта. Ураҙа — Миңә, һәм уның өсөн Мин үҙем бүләкләйем. Ә бер яҡшы эш өсөн ун ҡат бирелер», — тиелгән. (Мүслим хәҙистәр йыйынтығынан). «Ураҙа — ул ҡалҡан» тигән һүҙ был ғибәҙәттең йәһәннәмдән һаҡланыу икәнен күрһәтә. Икенсе бер хәҙистә әйтелгәнсә, «Кем Аллаһ юлында бер көн ураҙа тота, шуның йөҙөн Аллаһ Тәғәлә уттан етмеш йылға йырағайта». (Әл-Бүхари. Мүслим хәҙис йыйынтыҡтарынан).
Әбү Үмәмә исемле сәхәбә пәйғәмбәребеҙгә «Миңә берәй ғәмәл бойор, һинән алып ҡалайым» — тигәс, ул: «Ураҙа тот, уға тиң нәмә юҡ!», — тине. (Әи-Нәсәи риүәйәте). Шулай уҡ пәйғәмбәребеҙҙең хәбәр итеүенсә: «Йәннәттә бер ишек бар, уның исеме “Раййән”. Ул ишеккә Ҡиәмәт көнөндә ураҙа тотоусолар инеп китер, ә уларҙан башҡа бер кем дә инмәҫ...». (Әл- Бүхари, Мүслим хәҙис йыйынтыҡтарынан). Шулай итеп, Рамаҙан айында беҙгә гөнаһтарыбыҙҙан таҙараныу өсөн ҙур мөмкинлектәр асыла. Ҡылған гөнаһтарыбыҙ өсөн үкенеп, тәүбә ҡылып, ураҙаға кереп китәйек. Әгәр бынан алда намаҙ уҡымаған булһағыҙ, уны тиҙерәк өйрәнеп алып, биш намаҙға баҫығыҙ. Рамаҙан айында шайтандар бығаулана, тимәк уларҙың тәьҫире лә кәмей — шундай ваҡытты ҡулланып ҡалырға ашығайыҡ! Бөтә ислам донъяһы Ҡөрьәнгә, намаҙҙарға, зикергә бирелгәндә, беҙ ҙә ситтә ҡалмайыҡ!
Икенсе хөтбә
Ураҙа тотоусоноң әҙәбе тураһында ла һөйләп үтәйек. Ураҙа тотҡан кеше таң атыуҙан (иртәнге намаҙ кергәндән) ҡояш байығансы (аҡшам намаҙ кергәнгә тиклем) ашамаҫҡа, эсмәҫкә, енси яҡынлыҡ ҡылмаҫҡа тейеш. Ләкин ураҙа ғибәҙәте был ғәмәлдәргә генә ҡайтып ҡалмай — ураҙалы кешенең рухи хәләте лә башҡа көндәрҙән айырылып торорға тейеш. Рамаҙан айында намаҙҙарҙы теүәл ҡылырға тейешбеҙ; ғәйбәт һөйләп йә тыңлап, харам нәмәгә ҡарап (мәҫәлән, сит ҡатындарға), ғөмүмән, ниндәйҙер гөнаһ ҡылып йөрөргә тейеш түгелбеҙ. Юҡҡа ғына пәйғәмбәребеҙ: «Кем нахаҡ һүҙ һәм шул һүҙгә ярашлы эштәрен ташламай, шуның ашамлыҡ һәм эсемлеген ҡуйып тороуона Аллаһтыц хәжәте юҡ», — тимәгән бит. (Әл- Бүхари, Мүслим хәҙис йыйынтыҡтарынан). Шуға ла ураҙала булған кешегә: «...ирешмәһен, яһил кеше һымаҡ ҡыланмаһын» тип бойоролған. Джәбир исемле ғалим шундай кәңәш биргән: «Ураҙа тотһаң, ҡолаҡтарың, күҙҙәрең, телең дә ураҙала булһын. Ялган һүҙҙәр һәм гөнаһтарҙы ташла, күршеңде рәнйетмә, ҡиәфәтеңдә етдилек һәм тыныслыҡ күренһен. Ураҙа көнөң менән ябай көнөңдө береш, оҡшаш итмә».
Ураҙаға кермәҫ борон сәхәр ашын ашау хуп күрелә. (Иң аҙында һыу ғына булһа ла эсеп алығыҙ). Был — мосолмандарҙы яһүд менән христандарҙан айыра торған үҙенсәлек. Сәхәр тураһында пәйғәмбәребеҙ: Сәхәр ашағыҙ (эсегеҙ). Сәхәрҙә бәрәкәт бар!» — тигән. (Әл- Бүхари, Мүслим хәҙис йыйынтыҡтарынан).
Шулай уҡ ураҙа әҙәбенең береһе — ауыҙ асыуҙы (фытр, йәғни ураҙанан сығыуҙы) иртәрәк башлау. Пәйғәмбәребеҙ: «Кешеләр фытрҙарын иртәрәк ҡылһалар, хәйерле эштән өҙөлмәҫтәр», — тигән. (Әл-Бүхари, Мүслим хәҙис йыйынтыҡтарынан).
Ураҙанан сығып, ауыҙ асҡан ваҡытта «Ҙәһәбәҙ-ҙамә, үәбтәлләтил ғүруҡ, үә ҫәбәтәл әджру ин шә Аллаһ» («Һыуһын ҡандырылды, тамырҙар һыуланды, сауап тороп ҡалды, ин шә Аллаһ») тип әйтеү хуп күрелә. Сәхәрҙән фытрға тиклем ураҙала йөрөгән ваҡытта күберәк доғалар ҡылырға тырышығыҙ — бер көслө хәҙистә әйтелгәнсә, ураҙа тотоусоноң доғаһы кире ҡағылмай, ҡабул була.
Шулай уҡ Рамаҙан айында мосолмандар мәсеттәрҙә тәрәүих намаҙы ҡылалар. Тәрәүих — һигеҙ йә егерме рәҡәғәттән торған, Рамаҙан айына ғына хас булған сөннәт намаҙы. Уны ҡылыу фарыз булмаһа ла, кеше был сауап йыйыу форсатын юғалтмаҫҡа тейеш. «Кем Рамаҙан айында ныҡлы иман һәм биреләсәк сауапҡа тулы өмөт менән намаҙҙарҙы ҡылһа, шуның бынан алда булған гөнаһтары ғәфү ителер...», — тиелгән бит. Ниндәйҙер сәбәтән кеше тәрәүихте мәсеттә ҡыла алмаһа, ул уны үҙ өйө эсендә, яңғыҙы йә ғаиләһе менән дә ҡыла ала.
Рамаҙан -Ҡөрьән ингән ай. Шуға ошо айҙа Ҡөрьәнде мөмкин ҡәҙәр күберәк уҡырға кәрәк. Әүәл сәләфтәр Рамаҙан айы кереү менән Ҡөрьәнде бик күп уҡығандар, кемдер уны өс көндә, кемдер ете көндә тулыһынса уҡып сығыр булған. Шулай уҡ Рамаҙан айында ураҙа тотоусоларҙы саҡырып ауыҙ астырыу — ҙур изге ғәмәл. Хәҙис: «Кем ураҙа тотоусога ауыҙ астыра, шуга уның әжере ҡәҙәр әжер бирелер, тик бының арҡала ураҙа тотҡан кешенең әжере кәмемәҫ» (Әт-Тирмиҙи). Аллаһ Тәғәлә киләсәк ураҙабыҙҙы ҡабул ҡылып, Рамаҙанға тиклем булған хәлебеҙҙе үҙгәртһен, күңелдәребеҙҙе таҙартып, иманыбыҙҙы тағы ла арттырһын, әмин!
«Йома хөтбәләре» китабынан
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 04.06.2017 в 02:00, и размещена в категории яңылыҡтар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
Башҡорт алтыны
Шундай легенда бар. 1557 йылда Башҡортостанға Иван Грозныйҙың юғары чиндағы хеҙмәткәре килә. Башҡорттар уға Мәскәү батшаһына ихтирам йөҙөнән ҙур алтын ҡойолмаһын бүләк итә. Ҡайтып барғандарында уларҙың юлын юлбаҫарҙар быуа. Алыш башлана. Батша кешеләренең береһе ҡаса, әммә юлбаҫарҙар тиҙҙән уның зҙенә төшә. Ҡасып ҡотола алмағанын белгән һалдат ҡиммәтле төргәкте ергә күмә. Эҙәрләүселәр уны ҡыуып етә һәм, батшаға тип бирелгән бүләкте таба алмағас, һалдатты асыуҙарынан тураҡлап ташлайҙар.
Алтын ҡойолмаһы ерҙә 400 йылдан артығыраҡ, ер һөргән ваҡытта бер механизатор табып алғансы, ята. Табышты «Ирәндек айыуы» тип атайҙар, сөнки ул, ысынлап та, тайга «хужа»һына оҡшаған: «күҙҙәре» ап-асыҡ күренеп тора, «томшоҡ», «ҡолаҡтары» бөкләнгән, «тәпәйҙәре» ҡаушырылған. Ҡойолманың ауырлығы — 4 кг 788 гр. Белгестәр алтын табылған ерҙе тикшереп, унда алтын бөртөктәренең булыуы мөмкин түгел, тигән һығымта яһай. Һәм легенданы иҫләйҙәр. Хәҙер был алтын ҡойолмаһы — Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының милли байлығы. Ул бөгөн БР Финанс министрлығы ҡарамағында һәм республиканың Милли банкында һаҡлана.
Хазиналарға бай Башҡортостан ерҙәрендә эре-эре алтын киҫәктәре табылыуы тураһындағы мәғлүмәттәр байтаҡ. Мәжит Ғафуриҙың башҡорт старателенең ат башындай самородок табыуы тураһында һөйләгән автобиографик повесын иҫкә төшөрөү ҙә етә. 70-се йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһында бер егет миңә старатель булып эшләгән атаһының Баймаҡ районында табып алған ирҙәр йоҙроғо ҙурлығындағы алтын ҡойолмаһын тотоп төшкән фотоһүрәтен күрһәткәйне. Хатта гәзиттә баҫтырырға ла уйы булған, тик матбуғатта сер һаҡлау буйынса идаралыҡ рөхсәт итмәгән.
Ҡойолмалар — ул тәбиғәт мөғжизәһе. Алтын башлыса бөртөкләп һәм старателдәрҙең тире менән йыйыла. Һәм был турала халыҡ араһында хәбәр таралырға тейеш булмаған. Элек-электән алтын табыу сер итеп тотолған, приискылар хужалары һалымды әҙерәк түләү өсөн отчеттарында алтындың күпме табылыуы тураһындағы мәғлүмәтте кәметеп күрһәткән. Ә Советтар осоронда был, ғөмүмән, дәүләт сере тип һаналған.
Хәйер, Башҡортостан картаһында ҡиммәтле металл эшкәртеү урындары күрһәтелә, әммә предприятиелар, табылған продукция күләме, рудаларҙа алтындың күпме булыуы тураһындағы мәғлүмәтте халыҡ араһына сығарыу ҡәтғи тыйыла. Алтын элек тә, бөгөн дә һәр илдең дә стратегик запасы булып тора.
Республикабыҙ территорияһында алтын табыу менән элек-электән шөғөлләнгәндәр. Уларҙың береһе — Миндәк алтын рудаһы ятҡылығы. Был ялан алтын-пирит төрөндәге өс ҙур ятҡылыҡты — Благодатный, Көньяҡ Ремезов һәм Ремезов ятҡылыҡтарын үҙ эсенә ала. Улар үткән быуаттың 30-сы йылдарында асылған һәм 1934 йылдан алып 1997 йылға тиклем файҙаланылған. Ильин руда яланы сиктәрендә тағы ла бер ятҡылыҡ — Мурыҡты ятҡылығы алтын полиметалл руда формацияһына ҡарай. Тағы ла шунда уҡ Иғдәүләт ятҡылығы бар. Уның алтын рудаһының минераллашыуы Муртыҡ ятҡылығыныҡына оҡшаған. Учалы баҡыр-колчедан ятҡылығы иң элеккеләрҙән һанала. Ул XIX быуаттың аҙаҡтарында уҡ тимер руда ятҡылығы булараҡ асыла. Бында, баҡыр, көкөрт, цинктан тыш, алтын, көмөш тапҡандар. 1986 йылда был ятҡылыҡтан көньяҡҡа табан саҡырым ярым алыҫлыҡта тағы ла бер — Яңы Учалы ятҡылығын асалар.
Башҡортостанда башҡа металдар менән бер рәттән алтынды тағы ла Сибай баҡыр-колчедан рудаһы һәм Баймаҡ районының Балтатау ятҡылығында тапҡандар. Әйткәндәй, Сибай карьерын 1913 йылда Көньяҡ Урал тау акционер йәмғиәте үҙләштерә башлаған. Әлеге ваҡытта был ятҡылыҡтың хазиналары бөтөү кимәлендә.
Төҙөлөшө буйынса уникаль булған кварц юлағында тупланған алтын бөртөктәре Белорет районының Исмаҡай ауылы эргәһендә табылып тора. Һәм был алтын рудаһы ятҡылығы — Үлекбар. Руссаға тәржемә итһәң, «Есть мертвый» килеп сыға. Рудникты 1900—1910 йылдарҙа үҙләштерә башлағандар.
Тик алтынды Башҡортостанда башлыса башҡа металдар ыңғайына ғына тапҡандар һәм шунлыҡтан уға, үрҙә әйтеүемсә, дөрөҫ иҫәп алып барылмаған. Советтар осоронда, 1922 йылда, Өфөлә Йылайыр кантоны территорияһындағы алтын табыу предприятиеларын берләштергән Башҡортостан тау тресы төҙөлә. Ул төрлө йылдарҙа төрлөсә — йә «Башҡортостан алтын-баҡыр комбинаты», йә «1-се йәки 2-се Башҡортостан алтын-баҡыр комбинаты», йә «Башцветметзолото» тип һәм, ниһайәт, 1933 йылдан алып «Башзолото» тип йөрөтөлә башлай. Трест составына Әүжән-Петровск, Әбйәлил, Байҡара, Буйҙин, Бүребай, Ильин, Мулдаҡай, Поляковский, Түбә прииск идаралыҡтары, Баймаҡ тау-металлург предприятиеһы, Йылайыр приискы партияһы һәм башҡалар инә. Трест 1954 йылда ябыла. 1933 йылда Учалы ҡалаһында башҡа дәүләт сәнәғәт предприятиеһы асыла. Уның составына Миндәк һәм Түбә рудниктары, Өфө «Уралзолото-разведка» ингән. Предприятие 1998 йылда эшен туҡтата.
Бөгөн Башҡортостанда тикшерелгән 53 алтын ятҡылығының 17- һе генә эшкәртелә. Ҡалғандары үҙ инвесторҙарын көтә.
Әлбиттә, күптәрҙе Башҡортостанда нисә тонна алтын табылғанлығы ҡыҙыҡһындырыр. «Башзолото» мәғлүмәттәре буйынса («Башҡорт энциклопедияһы», 1-се том), 1929-34 йылдарҙа 7165 кг һары металл табыла, 1935-39 йылдарҙа был һан 9773 кг-ға тиклем барып етә, ә 1941-45 йылдарҙа Ватаныбыҙ алтын һаҡлағысына 8808 кг ҡиммәтле продукция оҙатыла.
«Башинформ» агентлығы яҙыуынса, инҡилапҡа тиклем, 1885 йылдан 1917 йылға тиклем, был металл 28 тонна тип әйтерлек табылған. Советтарҙың тәүге егерме йыллығында республика илгә 29 тонна тирәһе алтын оҙата. «Горное дело» махсус журналы (2004 й., 3-се һаны) раҫлауынса, Башҡортостан ере илгә 170 тонна алтын биргән! Был 90-сы йылдарҙа күп кенә приискыларҙың ябылыуына, старатель артелдәре, коллективтары тарҡатылыуға ҡарамаҫтан! Хатта республикала алтын табыу файҙа килтермәй, тиһәләр ҙә. Беҙҙә табылған алтын күләмен күрһәткән һандарҙың дөрөҫлөгөнә дәғүә итмәйбеҙ, тип тағы ла бер тапҡыр һыҙыҡ өҫтөнә алабыҙ. Әммә был һандар буйынса беҙҙең яҡтарҙа күпме ҡиммәтле металл табылыуы тураһында күҙ алдына килтерергә мөмкин. Бөгөн беҙҙең республика илдең алтын табыусы региондары араһында табылған алтын күләме буйынса — 13-сө, ә Урал тау округында 3-сө урынды биләй. Шуға күрә республика халҡы запасниктарҙа, ете йоҙаҡ аҫтында Рәсәй Үҙәк банкы мисәте менән һаҡланған алтын ҡойолмаларында башҡорттарҙың ер ҡуйынынан табылған алтын бөртөктәре булыуы менән лайыҡлы рәүештә ғорурлана ала.
Элла Артузова
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 16.03.2017 в 22:26, и размещена в категории тарих, риүәйәттәр, легендалар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 435
КАЗАК МӘКТӘПТӘРЕ, Рәсәйҙә казак ҡатламы өсөн башланғыс дөйөм белем биреү уҡыу йорттары. 19 б. башында казак ғәскәре командалығы инициативаһы м‑н ойошторолған. Ғәскәри хужалыҡ идараһы һәм казак ғәскәренең хәрби бүлектәре атамандары, 1916 й. алып Халыҡ мәғарифы министрлығы ҡарамағында була. Ҡасабалар һәм станицаларҙа асыла, казак ғәскәре аҡсаһына тотола. Уҡыу бушлай була. 7—9 йәшлек малайҙар, 19 б. уртаһынан ҡыҙҙар ҙа ҡабул ителә. Айырым (ир балалар, ҡыҙ балалар өсөн) һәм ҡатнаш К.м. эшләй. Уҡыу ваҡыты 4—6 йыл тәшкил итә. Уҡыу курсы мәхәллә училищелары, 20 б. башынан ауыл министрлыҡ мәктәптәре программаһына тап килә. Уҡыусыларҙың хәрби әҙерлегенә ҙур иғтибар бирелә. Уҡытыу барышында дәртләндереү (рәхмәт белдереү, маҡтау ҡағыҙы һ.б.) һәм яза биреү, ш. иҫ. тән язаһы (1860 йй. бөтөрөлә), ҡулланыла. 1918 й. К.м. ябыла йәки берҙәм хеҙмәт мәктәптәренең төрлө типтарына үҙгәртелә (ҡара: Дөйөм белем биреү мәктәптәре). Ырымбур казак ғәскәренең тәүге К.м. 1819 й., Урал казак ғәскәренеке 1858 й. асыла. Ырымбур казак ғәскәре командалығы тарафынан “Ырымбур ғәскәрендә ойошторолған мәктәптәргә идара итеү тураһында ҡағиҙәләр” (1838; 1889 йй. яңыртылалар) булдырыла, уларҙа уҡыусыларҙы уҡытыу һәм улар м‑н мөғәмәлә итеү тәртибе яҙыла, Алла Ҡануны, арифметика, уҡыу һәм яҙыуға ғына түгел, ш. уҡ гимнастикаға, һөңгө, ҡылыс тотоу оҫталығына ла өйрәтеү зарурлығы билдәләнә; 8—9 йәшлек малайҙарҙы мотлаҡ уҡытыу индерелә (1871). Ырымбур казак ғәскәрендә 1848 й. — 69 (һәр ғәскәри станицала берәр), 1875 й. — 484 (157‑һе — ҡатын-ҡыҙҙар өсөн), 1917 й. 596 (Ырымбур губернаһындағы бөтә башланғыс уҡыу йорттарының 36%‑ы) К.м иҫәпләнә; Урал казак ғәскәрендә 1858 й. — 18, 1859 й. — 87, 1860 йй. аҙ. 33 (3‑өһө — ҡатын-ҡыҙҙар өсөн) К.м. була. 1917 й. Ырымбур казактарының грамоталылыҡ кимәле — 59,8%, урал казактарының 34,1% тәшкил итә. Уҡытыусылар, ҡағиҙә булараҡ, казак ҡатламына ҡарай, уҡытыусылыҡ эше уларға ғәмәли хеҙмәткә иҫәпләнә; Благовещен уҡытыусылар семинарияһында, Верхнеурал ир балалар К.м. пед. класында, Һамар, Уральск ҡҡ. уҡытыусылар семинарияларында, төрлө курстарҙа әҙерләнәләр. Ырымбур уҡыу округының К.м. 1001 уҡытыусының 2,8%-ы — юғары йәки урта, 1%-ы — урта пед., 0,8%-ы — урта дини, 95,3%-ы башланғыс йәки өйҙә алынған белемле була (1911).
Әҙәб.: Севастьянов С.Н. Школьное образование в Оренбургском казачьем войске за 1819—1895. Оренбург, 1896; Болодурин В.С. Образование и педагогическая мысль в Оренбуржье. Страницы истории (1735—1940). Оренбург, 2001.
А.И.Ҡаһарманова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Был китап тураһында тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙына мөрәжәғәт иттем.
- Был хеҙмәтте яҙғанда ниндәй маҡсат-бурыстарҙы күҙ уңында тоттоғоҙ?
- Минең Сибай институтында эшләй башлауыма быйыл теүәл 20 йыл була. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлеге асылғанға тиклем миңә ПиМНО һәм ПиПД специальностарының уҡыу планына индерелгән “Балалар әҙәбиәте” һәм “Хәҙерге башҡорт теле” курстарын алып барырға тура килде. Бына шул “Балалар әҙәбиәте” курсының программаһында халыҡ ижады жанрҙарын да өйрәнеү ҡаралған (сөнки һәр халыҡтың әҙәбиәте, тәү сиратта, халыҡ ижадына таянып үҫеш алған). Программаға ярашлы рәүештә, курсты уҡып бөтөүгә мин һәр студенттан, үҙе йәшәгән ауылда таралған фольклор өлгөләрен йыйып, реферат яҙыуҙы талап итә инем. Студенттар яҙып алып килгән материалдар араһында хәҙерге осорҙа йәшәгән сәсәндәр ижады ла йыш осрай ине. 2000 йылда башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлеге асылғас, мин был эште “Башҡорт фольклоры” курсын үткәндә дауам иттерҙем. Һөҙөмтәлә, 20 йыл эсендә беҙҙә халыҡ ижады һәм ауыҙ-тел әҙәбиәте (сәсәндәр ижады тап шуға ҡарай) буйынса ғәйәт күп материал йыйылды. Ни өсөн ул материал тик ятырға тейеш әле тип, мин уларҙы ғилми яҡтан өйрәнә башланым, мәҡәләләр яҙҙым, конференцияларҙа сығыш яһаным һәм 2010 йылда З. Әминеваға сәсәндәр ижады буйынса диплом эше темаһы тәҡдим иттем. Әйткәндәй, ул йылдағы ГАК председателе – филология фәндәре докторы, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының әҙәбиәт бүлеге мөдире М.Х. Нәҙерғолов был эшкә, диссертацияға торошло хеҙмәт тип, бик юғары баһа бирҙе. Әлеге көндә Зөбәржәт менән беҙ был тема өҫтөндә эшләүебеҙҙе дауам итәбеҙ. Төп маҡсатыбыҙ – үткән быуаттың 90-сы йылдарында республикабыҙҙа барған милли күтәрелеш һөҙөмтәһендә төрлө райондарҙа йәнләнеп киткән сәсәндәр ижадын халыҡҡа еткереү, уларҙың әҫәрҙәрен пропагандалау һәм ғилми әйләнешкә индереү.
- Билдәле булыуынса, китап БР Фәндәр академияһының “Ғилем” нәшриәтендә донъя күргән. Ә “Ғилем”дә китап сығарыу бәхете бөтәһенә лә тәтемәй. Быға нисек өлгәштегеҙ?
- 2012 йыл мин БР Фәндәр академияһының дәүләт ғилми-техник программаһы буйынса иғлан ителгән грантына заявка биргәйнем. Бәхеткә күрә, Башҡортостан Фәндәр академияһы беҙҙең теманы маҡсатҡа ярашлы тип тапты һәм китап сығарыуға аҡса бүлде.
- Дәүләт акредитацияһы талаптарына ярашлы рәүештә, хәҙер юғары уҡыу йорттарында фәнгә, ғилми эштәргә бик ҙур талаптар ҡуйыла. Был өлкәлә ниндәй пландар, маҡсаттар менән йәшәйһегеҙ?
- Әлеге көндә Урал аръяғындағы райондарҙа студенттар менән берлектә йыйылған фольклор әҫәрҙәренең үҙенсәлектәрен, атап әйткәндә, айырым жанрҙарҙың поэтикаһын өйрәнеү менән шөғөлләнәм (был тема башҡорт фольлористикаһында бөтөнләй тиерлек өйрәнелмәгән). Әле әкиәт, йыр, афористик жанрҙар буйынса тикшеренеүҙәремде баҫмаға әҙерләйем.
- Ғәҙилә Мөҙәрисовна, һеҙ 3 монография, байтаҡ ҡына уҡытыу-методик ҡулланмалары, 200-гә яҡын ғилми мәҡәлә авторы. Ә ҡасан докторлыҡ диссертацияһын яҡлайһығыҙ?
- Уныһы Хоҙай ҡулында. Ғөмүмән, мин мотлаҡ докторлыҡ диссертацияһы яҡларға тигән маҡсат ҡуймағанмын. Минең өсөн әлеге ваҡытта иң мөһиме – тормош юлдашым Илдус Ҡасимовичтың һаулығы һәм Рәсәй фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгендә эшләп йөрөгән улыбыҙ Илнурҙың тиҙерәк докторлыҡ диссертацияһын яҡлауы. Әгәр улым докторлыҡ диссертацияһын яҡлай икән, мин дә үҙемде фән докторы тип хис итәсәкмен (көлә).
Әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт! Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ һәм уңыштар теләйбеҙ!
Рузилә Иҫәнбаева
© Сибайский институт Башкирского Государственного Университета 1998-2017
Верстка и дизайн - Ринат Байрамгулов


text:
Март
Март (Буранай)
Байрамдар, тантаналар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1 март — Бөтә Донъя граждандар оборонаһы көнө.
- 8 март — Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө.
- 15 март — Халыҡ-ара ҡулланыусылар хоҡуҡтарын һаҡлау көнө.
- 21 март — Халыҡ-ара ер көнө.
- 22 март — Бөтә донъя һыу ресурстары көнө.
- 23 март — Бөтә донъя метереология көнө.
- 24 март — Бөтә донъя туберкулезға ҡаршы көрәш көнө.
- 27 март — Халыҡ-ара театр көнө
Рәсәй[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 10 март — Рәсәй Федерацияһы архивтары көнө.
- 11 март — Геодезия һәм картография хеҙмәткәрҙәре көнө.
- 18 март — Сауҙа, халыҡҡа көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре көнө.
- 25 март — Рәсәй Федерацияһының мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнө
- 27 март — Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Эске ғәскәрҙәре көнө.
- 29 март — РФ Ҡораллы Көстәренең юридик хеҙмәт белгестәре көнө.
Башҡортостан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 17 март — Башҡортостан Республикаһы именлек органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.
- 27 март — Советтарҙың V Бөтә башҡорт съезы Башҡорт АССР-ының тәүге Конституцияһын раҫлаған көн.
- 31 март — Федератив договорға һәм Федератив договорға Башҡортостан Республикаһынан Ҡушымтаға ҡул ҡуйған көн.
Мосолман[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 30 март — Мәүлит кисе (2007).


text:
- Подробности
- Просмотров: 502
АКЦИЗ (фр. аccise), киң ҡулланыу тауарҙарына һәм хеҙмәтләндереүгә һалынған ситләтелгән һалым төрө. А. күләме проценттарҙа акцизланған тауар хаҡынан сығып иҫәпләнә, уның хаҡына йәки хеҙмәтләндереү тарифына индерелә, ҡулланыусылар тарафынан түләнә, дәүләт һәм урындағы бюджеттың мөһим килем сығанағы булып тора.
19 б. Башҡортостанда тоҙ, шәкәр, шырпы, тәмәке, спиртлы эсемлектәргә дөйөм Рәсәй А. үҙ көсөндә була. 1904 й. бюджет килемендә А. өлөшө шарап монополияһы килтергән табыш м‑н 47,5%, 1909—13 йй. — 28,6% тәшкил иткән. СССР‑ҙа 1930 й. А. системаһы бөтөрөлә. 90‑сы йй. башындағы һалым реформаһына ярашлы РФ‑та А. яңынан индерелә.
Акцизлы тауарҙар ассортиментына этил спирты (коньяк, денатурат, эшкәртелмәгән спирттарҙан башҡа), спиртлы (денатурат спиртынан башҡа) һәм алкоголле (шарап материалдарынан башҡа) продукция, һыра, тәмәке, ювелир әйберҙәр, минераль сеймалдың айырым төрҙәре (нефть, газ), автомобиль бензины, еңел автомобилдәр һ.б. инә. 1998—2003 йй. һатыуҙан 5%‑лы универсаль һалым алына. БР бюджетына һалымдан ингән аҡсаның дөйөм күләмендә А. һалымдары өлөшө (%): 1995 й. — 9,3; 2000 — 8,1; 2005 — 8,3; 2009 — 7,7.
В.М.Резбаев
Тәрж. Х.А.Шәрипова


text:
Башҡортостан спортсыһы Полина Егорова йөҙөү буйынса Рәсәй чемпионатында «бронза» яуланы
Башҡортостан спортсыһы Полина Егорова йөҙөү буйынса Рәсәй чемпионатында «бронза» яуланы Фото: асыҡ сығанаҡтар
ӨФӨ, 2017 йыл, 22 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Салауаттан йөҙөүсе Полина Егорова яҡташтарын төрлө кимәл ярыштарҙағы уңышы менән ҡыуандыра. Ҡазанда барған Рәсәй чемпионатында йәш спортсы 100 метрлыҡ арауыҡты арҡала йөҙөү буйынса дүртенсе урын алды. 20 ноябрҙә Егорова өсөнсө баҫҡысҡа күтәрелде һәм чемпионатта «бронза» алды.
«Полина Егорова арҡала 200 метрлыҡ арауыҡты арҡала йөҙөүҙә миҙал яуланы. Беренсе урында – Свердловск өлкәһенән Дарья Устинова, икенселә – Владимир өлкәһенән Анастасия Авдеева», — тип һөйләнеләр республика Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Беренсе һәм икенсе бала өсөн айлыҡ түләү күләме төбәктәге йәшәү кимәленә тап килергә тейеш — Рәсәйҙең Хеҙмәт министрлығы
Беренсе һәм икенсе бала өсөн айлыҡ түләү күләме төбәктәге йәшәү кимәленә тап килергә тейеш — Рәсәйҙең Хеҙмәт министрлығы Фото: автор
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Рәсәйҙә беренсе һәм икенсе бала өсөн уртаса айлыҡ түләү 10,5 мең һум була. Был турала «РИА Новости» хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры Максим Топилиндың һүҙҙәренә һылтанып хәбәр итә.
Иң аҙ сумма — Белгород өлкәһендә йәшәүселәргә, иң күбе Чукотка автономиялы округы халҡына түләнә.
«Түләүҙең күләме төбәктәге йәшәү кимәленә тап килергә тейеш, шуға күрә беҙ балаға төбәк йәшәү минимумын алабыҙ. 2017 йылдың икенсе кварталында баланың йәшәү минимумы күпме — 2018 йылда ла пособиеның күләме шундай», — тине ведомство етәксеһе.
Ғаиләләргә адреслы пособие ғинуарҙан бирелә башлай. Аҡса бала йәш ярымға еткәнсе түләнә.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, Рәсәй Президенты Владимир Путин 2018 йылдың ғинуарынан Рәсәйҙә тәүге бала тыуғанда йәш ярымға тиклем айлыҡ түләү билдәләнеүен белдерҙе. Түләүҙең суммаһы ил субъектындағы бала өсөн йәшәү минимумы дәүмәленән сығып иҫәпләнә. 2018 йылда ул уртаса 10 523 һум, 2019 йылда — 10 836 һум, 2020 йылда иһә 11 143 һум булыр тип көтөлә. Өҫтәүенә түләү адреслы.
«Ғаиләнең килеме лә иҫәпкә алына. Был ғәҙел булыр тип уйлайым, сөнки тәү сиратта мохтаждарға ярҙам итергә кәрәк», — тип билдәләне Владимир Путин.
http://www.bashinform.ru/news/1090845-razmer-ezhemesyachnoy-vyplaty-na-pervogo-i-vtorogo-rebenka-dolzhen-sootvetstvovat-urovnyu-zhizni-v-r/


text:
- Подробности
- Просмотров: 432
ЙЫЛАН АБАҒАҺЫ (Ophioglossum), йылан абағаһы һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. 45 төрө билдәле, ике ярымшарҙа ла таралған. Башҡортостанда ябай Й.а. үҫә. Күп йыллыҡ үлән, бейеклеге 5—35 см. Тамырһабағы ҡыҫҡа, һутлы, оҙон итләс тамырлы. Япраҡтың (1—2) вегетатив (стериль) өлөшө бөтөн ситле, тупаҡ, итләс, эллипс йәки йомортҡа формаһында, оҙонлоғо 20 см тиклем. Споралы өлөшө стериль өлөштөң уртаһынан сыға, оҙон, һабында 2 рәт булып урынлашҡан, үҙ‑ара ҡушылып үҫкән спорангийҙар м‑н ҡыяҡлы башаҡ барлыҡҡа килтерә. Спорангийҙары арҡыры ярыҡ яһап асыла, споралары төйөрсәле, июнь—июлдә өлгөрә. Облигат микотроф, Й.а. тамыр ҡабығы күҙәнәктәрендә микориза бәшмәге бар. Дымлы болондарҙа, һаҙлыҡ ситтәрендә, ҡыуаҡлыҡтарҙа үҫә; һирәкләп Белорет (Оло Шатаҡ тауы), Дүртөйлө (Иҫке Балтас а.) һәм Өфө (Чуркин һаҙлыҡтары төбәге, Йоматау а. янында Дим й. һыубаҫар туғайы) р‑ндарында осрай. Йәш япраҡтары (вайялары) ашарға яраҡлы. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Төп дауа – хәрәкәт
06 апреля 2018 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Һүрәттәге мөләйем ҡатын Красноусол ауылында йәшәүсе Рәйсә Зәки ҡыҙы Полтавская Имәндәш ауылында тыуып үҫкән.Бар һөнәрҙәр араһынан иң яуаплы, иң кешелекле фельдшер һөнәрен һайлаған ҡыҙ тәүҙә тыуған ауылында, һуңынан район дауаханаһында эшләй. 1981 йылда тормош иптәше менән Себер тарафтарына сығып китәләр. "Унда эшләгәндә ауылдан сыҡҡан ҡыҙ икәнемде белгәс, ойошмалар араһында үткәрелгән ҡышҡы эстафеталағы саңғы ярыштарына гел мине ебәрә инеләр. Шул ваҡытта уҡ хаҡлы ялға сыҡҡас көн дә саңғыла йөрөр инем тип хыяллана торғайным”. Рәйсә Зәки ҡыҙының хыялы тормошҡа аша – бына 12 йыл инде көн һайын ҡыш көнө саңғыла йөрөһә, йәйен йөҙөү менән шөғөлләнә. Был ҡыҙыҡһыныуы уға яңы әхирәттәр табырға ярҙам итә, йәшәүгә йәштәрсә дәрт-дарман, йән һәм тән сәләмәтлеге бирә.
Һаулығыңа битараф булма!
06 апреля 2018 йыл | Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт
7 апрель – Бөтә донъя сәләмәтлек көнө
Бөтә донъя сәләмәтлек көнө 1948 йылдың 7 апреленән - Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы барлыҡҡа килгән көндән үткәрелә. Ошо тарихи мәлдән алып ойошмаға донъяның 194 дәүләте ағза булып ингән.
Һаҡланыу сараһын күрәйек
23 марта 2018 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Бөгөнгө көндә туберкулез донъяла иң ныҡ таралған йоғошло ауырыуҙарҙың береһе булып һанала. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы (ВОЗ) мәғлүмәттәре бу-йынса, донъя халҡының өстән бер өлөшө туберкулез йоҡторған.
1993 йылда ВОЗ туберкулезды - милли бәлә, ә 24 мартты Бөтә донъя туберкулезға ҡаршы көрәш көнө тип иғлан итә. Был көндөң маҡсаты – туберкулездың ғәйәт ҙур эпидемия икәнлеге, уны бөтөрөүгә йүнәлтелгән эштәр хаҡында халыҡҡа күберәк мәғлүмәт еткереү.
1993 йылда ВОЗ туберкулезды - милли бәлә, ә 24 мартты Бөтә донъя туберкулезға ҡаршы көрәш көнө тип иғлан итә. Был көндөң маҡсаты – туберкулездың ғәйәт ҙур эпидемия икәнлеге, уны бөтөрөүгә йүнәлтелгән эштәр хаҡында халыҡҡа күберәк мәғлүмәт еткереү.
Татлы сирҙең әсе эҙемтәләре
14 ноября 2017 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Диабетҡа ҡаршы көрәш көнө бар кешелекте был мәкерле сирҙең йылдан-йыл артыуы тураһында иҫкәртеү көнө булып тора. Шәкәр диабеты булғанда ашҡаҙан аҫты биҙе тейешле кимәлдә инсулин бүлеп сығармау сәбәпле, ҡанда глюкозаның артыуы күҙәтелә.
Рустэм Хамитов предложил создать в Башкортостане нейрохирургический центр Поволжья
19 октября 2017 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
В Башкортостане может появиться нейрохирургический центр Приволжского федерального округа. С такой инициативой выступил Глава республики Рустэм Хамитов на Первом Российско-Китайском конгрессе нейрохирургов.


text:
27 ғинуар
27 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 27-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 338 көн ҡала (кәбисә йылында 339).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- — Бөтә донъя Холокост ҡорбандарын иҫкә алыу көнө.
- Исландия — Ҡояш кофе.
- Сербия — Изге Савва көнө.
- Босния һәм Герцеговина — Изге Савва көнө.
- Төркмәнстан — Ватанды һаҡлаусылар көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Айытҡолов Азат Миңлеғәле улы (27.01.1956), ҡурайсы, педагог, Рәсәйҙең атҡаҙанған (1998), Башҡортостандың халыҡ артисы (1991), Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге (1990) һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2000) лауреаты.
- Вәлиуллина Фәриха Нәҙербай ҡыҙы (27.01.1956), журналист-ветеран, 1989 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2000).
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ихтисамов Хәмзәфәр Сабир улы (27.01.1937 — 13.12.2008) — музыка белгесе‑фольклорсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1997). Композиторҙар союзы ағзаһы (1976).
- Мартазанова Людмила Александровна (27.01.1947) — педагог. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре ().
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Исҡужин Әҙеһәм Динислам улы (27.01.1928—19.03.2003), уҡытыусы, ҡурайсы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
- Сөләймәнов Килдебай Сөләймән улы (27.01.1943), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. РСФСР-ҙың 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС-тың XXVII съезы делегаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).
- Симонова Сайма Миңнәхмәт ҡыҙы (27.01.1948), 1971—2017 йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһының 18-се мәктәбе педагогы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
- Дәүләтов Рәшит Мостафа улы (27.01.1958), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, 2014 йылдан Нефтекама ҡалаһы хакимиәте башлығы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе (1993). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Яңауыл районы Ҡарман ауылынан.
- Мәсәлимов Тәлғәт Хәсән улы (27.01.1958), график, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1991 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2007), Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы (2012) һәм мәғариф отличнигы (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы Шатмантамаҡ ауылынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рәшит Ниғмәти (27.01.1909—13.10.1959), Башҡортостандың халыҡ шағиры (1959). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944), ике «Почёт Билдәһе» (1949, 1955) ордендары кавалеры.
- Бабушкин Роман Романович (27.01.1919—29.07.1999), Советтар Союзы Геройы (1945), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1947—1979 йылдарҙа СССР эске эштәр органдары хеҙмәткәре, эске хеҙмәт полковнигы (1961).
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Ҡаҙағстанда йәш башҡорт яҙыусыһы Айгиз Баймөхәмәтовтың “Ҡалдырма, әсәй!” китабы ҡаҙаҡ телендә донъя күрҙе. Ул “Тастамашы, ана!” исемендә Алматылағы “Кокжиек” нәшриәтендә өс мең дана тираж менән сыҡты. Тәржемәнең авторы — шағир, Ҡаҙағстандың йәштәр премияһы лауреаты, “Мөлдiр бүлак” журналының баш мөхәррир урынбаҫары Саят Камшыгер.
Айгиз Баймөхәмәтов менән ул ике йыл элек Баҡыла, төрки донъяһының йәш яҙыусылары съезында танышҡан.
— Баҡыла Айгиз миңә рус телендә сыҡҡан китабын бүләк иткәйне. Үзбәкстан делегаттары менән бер самолетта ҡайттыҡ. Эргәмдә ултырған Мәхмүзә Артикованың үкһеп илағанын күреп, ҡурҡып киттем. Баҡһаң, ул Айгиздең шул әҫәрен уҡый икән. Өйгә ҡайтҡас, китапты ҡатыныма уҡырға бирҙем. Ул — филология фәндәре докторы, Т. Жургенов исемендәге сәнғәт академияһында уҡыта. Ҡатыным да шундай уҡ хис-тойғолар кисерҙе. Китапты сиратлап уҡыныҡ. Йәш яҙыусының оҫталығына һоҡландым. Шунда уҡ әҫәрҙе ҡаҙаҡ теленә тәржемә итеү теләге тыуҙы. Ҡатыным да ошондай ниәт менән яна икән. Уның менән бәхәсләшеп бөттөк, — тип һөйләне нәшерләү тарихын Саят Камшыгер.
Уның әйтеүенсә, башта повестың өҙөгө журналда баҫылып сыҡҡан. Әҫәргә ҡыҙыҡһыныу ҙур булғанға күрә, уны тулыһынса нәшерләү теләге тыуған.
Яҡын арала Алматы һәм Астана ҡалаларында Айгиз Бөймөхәмәтов менән осрашыуҙар көтөлә.


text:
Фото:
Башҡорт балы һәм косметикаһы Сочиҙағы Олимпиадала ҙур ихтыяж менән файҙалана
Фото:
Башҡортостан умартасыларының продукцияһы хәҙер Сочиҙағы Олимпиада сиктәрендә барған махсус күргәҙмә-йәрминкәлә ҙур популярлыҡ менән файҙалана.
Алдан хәбәр итеүебеҙсә, спорт донъяһында йылдың иң мөһим ваҡиғаһына Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге биш тонна төрлө-төрлө продукция ебәрҙе. Күптәнән республиканың визиткаһы булған балдан тыш, Имеретин уйһыулығындағы бренд күргәҙмәһендә һитә, һеркә һәм ҡорт елеме, шулай уҡ ҡортсолоҡ продукттарын ҡулланып дауалау-иҫкәртеү һәм косметика продукциялары күрһәтелгән. Бөтә донъя масштабындағы ярыштарҙың ҡунаҡтарына һәм ҡатнашыусыларға бөтәһе 150 төр тирәһе продукция тәҡдим ителә.
— Беҙҙең бөтә продукцияны тиерлек, шулай уҡ ҡорт елеме менән «Сәләмәтлек шишмәһе» һыуын һәм «Башҡортостан» алкоголһеҙ бальзамын, милли башҡорт костюмдары менән биҙәлгән йомшаҡ сувенир бал ҡорттарын һатып алып бөттөләр. Күргәҙмәгә килеүселәрҙең күбеһе – сит ил кешеләре. Улар республикабыҙ менән ҡыҙыҡһына, беҙгә төрлө-төрлө бик күп һорауҙар бирә. Хатта, Рәсәй картаһы төшөрөлгән электрон таблола Башҡортостан нәҡ ҡайһы урында урынлашҡанын күрһәтеүҙе һорайҙар, уларға бөтәһе лә ҡыҙыҡлы. Ярай әле беҙҙең арала бер нисә телдә, шул иҫәптән инглиз немец һәм португалды, еңел арашҡан кешеләр бар. Күргәҙмә буйынса күршеләребеҙҙең ундайҙары юҡ һәм шунлыҡтан күп һанлы сит ил көйәрмәндәре менән аралашҡанда уларға ҡыйыныраҡ тура килә. Бынан тыш, Сочиҙағы Олимпиада эшендә республика тураһында үҙебеҙ менән алып килгән махсус мәғлүмәт стендтары һәм буклет-презентациялар ярҙам итә, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге генераль директорының тышҡы бәйләнештәр буйынса урынбаҫары Рима Ибраһимова.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «олимпия» балы 150 грамдан алып дүрт килограмға тиклем пластик, быяла һәм ағас һауыттарға тултырылған. Дөйөм алғанда фасовкалау өсөн 68 төр тара ҡулланылған, уларҙың күп өлөшө – ағастан сувенир продукцияһы: биҙәкләнгән ағас мискәләр, биҙрәләр, туҙҙан тырыздар.
Махсус күргәҙмә-йәрминкә 16 мартта, XХII ҡышҡы Олимпия һәм XI ҡышҡы Паралимпия уйындары ябылғандан һуң, тамамлана.


text:
Элвин Грей, Анжелика Якусева, RNT – «Йәшлек-шоу» фестивале еңеүселәрҙе атаныФото: автор
Элвин Грей, Анжелика Якусева, RNT – «Йәшлек-шоу» фестивале еңеүселәрҙе атаны
Элвин Грей, Анжелика Якусева, RNT – «Йәшлек-шоу» фестивале еңеүселәрҙе атаныФото: автор
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә 25-се «Йәшлек-шоу» республика йәштәр фестивале үтте. Фестивалдең гала-концерты «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үтте.
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө сәнғәт институты студенты Ләйсән Ғәлимова фестиваль Гран-прийын яуланы. Ләйсән эстрада-джаз вокал бүлегендә уҡый. Бәләкәйҙән алып йырлай, халыҡ-ара конкурстар лауреаты, «Reoformial» төркөмө йырсыһы булды. Ҡазанда йәшәне, әммә Ләйсән әйтеүенсә, «туған телдә йырлар, туған мәҙәниәтте һәм сәнғәтте күтәрер өсөн» республикаға кире ҡайтты.
Номинациялар киләһе рәүештә бүленде: RNT — «Йыл йырсыһы», TIMUR — «Йыл асышы», Элвин Грей (Радик Юльякшин) концерты — йыл сараһы, Анжелика Якусева — «Йыл алға китеше».
Радик Юльяҡшинға награданы ойоштороусылар ҡулына тапшырырға вәғәҙәләне, ә бына Анжелика Якусева махсус рәүештә Мәскәүҙән килде, унда ул соло карьераһы өҫтөндә эшләй. Эстрадаға юлы «Йәшлек-шоу»ҙан башланған Анжелика концертта ҡунаҡ сифатында ҡатнашты һәм ике йыр башҡарҙы.
«Бирешмә» төркөмө – беренсе, Нәғим Шәрипов – икенсе, Риана Хәлимова өсөнсө урын яуланы. Еңеүселәр фестиваль һындары һәм бүләктәр менән наградланды. Юбилей фестивале миҙалдары башҡорт эстрадаһы йондоҙҙарына ла – Рөстәм Ғиззәтулинға, Раил Өмөтбаевҡа, Гөлсөм Бикбулатоваға, МС Баш төркөмөнә һәм башҡаларға тапшырылды. Уларҙың күптәре уҙған йылдарҙа популяр эстрада шоуы лауреаттары булды.
Шоу аҙағында бөтә ҡатнашыусылар һәм ҡунаҡтар фестиваль гимнын башҡарҙы.
Фестиваль жюрийында «Тамыр» студияһы мөхәррире Асия Шахмина, Республика халыҡ ижады үҙәге генераль директоры Артур Әлибәков, Өфө районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге мөдире, республика һәм халыҡ-ара конкурстар лауреаты Нәркәс Сиражетдинова, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актрисаһы Фирүзә Аллаярова, «Йәшлек-шоу» фестивале лауреаты Заһит Ҡунафин (MC Баш), Республика халыҡ ижады үҙәге әйҙәүсе методисы Азамат Ғәлимов эшләне.
Мәҙәни сараны телевидение алып барыусыһы Дилара Мусина, Йәштәр театры актеры Шәһит Хамматов һәм опера йырсыһы Иҙел Аралбаев үткәрҙе.
http://www.bashinform.ru/news/1090510-elvin-grey-anzhelika-yakuseva-rnt-festival-yeshlek-shou-otmetil-25-letie-/


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 18.09.2018
«Салауат Юлаев» - «Сибирь» (Новосибирск). Кем-кемде?
Яңылыҡтар таҫмаһы // 18-09-2018, 13:58
Төп дини байрамдар ҡасан үткәреләсәк?
Яңылыҡтар таҫмаһы // 18-09-2018, 13:42
Мөхәббәт һәм нәфрәт... һәм кредит
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 18-09-2018, 06:30
... – Алло?
– Тыңла бында: тағы ла бер тапҡыр шылтыратһаң, миңә, йә кәләшемә, үҙеңә ҡарап үпкәлә, ялҡауым килмәйәсәк, килеп бәргеләйәсәкмен! Үлтерәсәкмен, ишеттеңме?! – аҡырып бөтөү менән трубканы бәрҙеләр. Трубканы бәргән айыуҙай егет, Альберт һүҙҙәрҙе, әлбиттә, һайлап торманы, ҡаты итеп һүгенеү ҡатыш янаны: “Үл-те-рә-сәк-мен!” Ирҙең тауышынан, янауҙарынан йәш кенә, нәҙек Дилбәр исемле һылыу ҡыҙ шаңҡыһа ла, һыр бирмәҫ өсөн ирендәрен ҡымтыны һәм: “Һинән кем ҡурҡып торһон!” – тип ҡысҡырып өлгөрҙө.
Ошо юлдарҙы уҡығанда, егет менән ҡыҙ араһындағы мөнәсәбәттәр күҙ алдына баҫҡандыр, кемдең нимәгә фантазияһы етеп, мөхәббәт өсмөйөшөнә ҡәҙәр уйлаусылар булғандыр. Ләкин ысынында иһә улар араһында һис ҡасан һөйөү булманы һәм булмаясаҡ та. Ҡасандыр, бәлки, ихтирам булғандыр, әммә әле уларҙы тик нәфрәт берләштерә. Нәфрәт һәм кредит....
Көрсөк мәлен үткәреп ебәрерлек көс табығыҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 18-09-2018, 06:00
Ирем менән 7 йыл бергәбеҙ. Бик яратышып өйләнештек. Хәҙер нимәлер булды, ирем бар ни, юҡ ни... Хатта ул мине бик ныҡ көйҙөрә: һауыт-һабаны йыумаған булһа ла, алдан ҡайтып, балалар менән дәрес әҙерләмәһә, ашарға ла бешермәһә... Һөйләй башлаһа ла, хатта ҡырын ҡараһа ла, ҡыҙам да китәм. Ул да бит өндәшмәй тормай. Юҡтан ғына әрләшәбеҙ. Аҙаҡтан, әлбиттә, кире ярашабыҙ, шулай ҙа күңелдә ниндәйҙер юшҡын ҡалып, үҫкәндән-үҫә килә бит!
Түшәктә лә һыуынып барабыҙ кеүек тойола... Балаларға һиҙҙермәҫкә тырышһаҡ та, бәләкәс улым: “Әсәй, әллә һин атайҙы яратмайһыңмы? Гел генә әрләп тик йөрөйһөң”, – тине. Башыма төрлө уй килә. Нимә булды миңә? Әллә уның да миңә ҡарата мөхәббәте бөткәнме икән?
Ғәлиә, 32 йәш.
...
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 339
КЕСЕ АРҠА, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Ишембай р‑ны буйлап Өпәй һәм Һарғай йй. (Рәүҙәк й. ҡушылдыҡтары) араһында меридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 9 км, киңлеге 2—4 км, абс. бейеклеге 609 м. 5 түбәһе айырылып тора. Рельефы тигеҙ, уйпатлыҡтар м‑н ҡатмарланған. Төньяҡ өлөшөндә 10 м тәрәнлектәге карст упҡыны бар. Көнсығыш битләүҙәре һөҙәк, көнбайышы — текә. Вендтың әшә свитаһы алевролиттарынан һәм полимикт ҡомташтарынан тора. Ландшафы тау һоро урман тупрағындағы һәм кәҫле көлһыу тупраҡтағы йүкә‑имән‑саған ҡатыш киң япраҡлы ҡоро урмандарҙан тора.
И.М.Япаров
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
- Подробности
- Просмотров: 480
ДЕОНТОЛОГИЯ (гр. deon, эйәлек килештә deontos – тейешле һәм ...логия), медицинала: мед. хеҙм‑рҙәре тәртибенең юридик, проф., этик нормалары һәм ҡағиҙәләре т‑дағы ғилем. Мед. проф. этикаһының ҡушма өлөшө булып тора. Табип серен һаҡлауҙы, ауырыуҙың ғүмере һәм һаулығы өсөн мед. хеҙм‑рҙәренең яуаплылығын һәм үҙ‑ара мөнәсәбәттәрен көйләүҙе һ.б. үҙ эсенә ала. Д. халыҡ-ара кодексы Бөтә донъя мед. ассоциацияһының Ген. Ассамблеяһы тарафынан Женевала ҡабул ителгән (1948). РФ терр‑яһында ш. уҡ Табиплыҡ этикаһы кодексы (1997) ғәмәлдә. Табиплыҡ этикаһы мәсьәләләре Өфө губ. табиптары йәмғиәтенең 1883 й. үткән 1‑се съезында тикшерелә. Д. нигеҙҙәре 1908 й. Өфөлә ҡатын‑ҡыҙҙар акушер-фельдшерлыҡ земство мәктәбендә (ҡара: Медицина колледжы) А.И.Подбельский етәкс. уҡытыла башлай. БДМИ‑ла 30—60 йй. студенттар, табиптар һәм шәфҡәт туташтары өсөн Д. б‑са дәрестәр (З.Ә.Ихсанов, С.З.Лоҡманов, Ғ.Н.Тереғолов, С.М.Трайнин, Н.А.Шерстенников һ.б.) ойошторола; 70—80 йй. Д. б‑са тикшеренеүҙәр (Ф.Х.Камилов, Р.Ш.Мағазов, В.Ғ.Сәхәүетдинов һ.б.) үткәрелә. 1993 й. алып БДМУ‑ла Д. программаһы б‑са уҡытыу алып барыла (ҡара: Медицина белеме биреү). Дөйөм практика табиптарын (В.М.Тимербулатов, И.М.Харисова, Ә.Ғ.Хәсәнов, Н.Х.Шәрәфетдинова, В.Л.Юлдашев һ.б.), педиатрҙарҙы (С.Е.Беляев, В.Ш.Ваһапова, Ә.Ғ.Ғәббәсов, А.Ә.Ғүмәров, А.Ғ.Моталов һ.б.), стоматологтарҙы (С.В.Аверьянов, С.В.Чуйкин), акушер-гинекологтарҙы (Э.М.Зөлҡәрнәева, Ө.Р.Хәмәтйәнов һ.б.) әҙерләүҙә уҡытыу программалары камиллаштырыла.
Әҙәб.: Мырҙанов М.М., Хәсәнов А.Г., Халиҡов А.А. Хирургические ошибки. Уфа, 2009.
А.У.Кинйәбулатов, А.Ғ.Моталов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Йылайыр кантоны
Йылайыр кантоны (рус. Зилаирский кантон) — Башҡорт Автономиялы Республикаһына ингән башҡорт милли кантоны.
Административ үҙәге — Йылайыр ауылы.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1922 йылда 5 октябрҙә Бөрйән-Түңгәүер кантонының — 14, Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантонының — 16, Үҫәргән кантонының — 18 улусы нигеҙендә БАССР составында ойошторола. Административ үҙәге — Преображенск Заводы ҡасабаһы (хәҙәрғе Йылайыр районы Йылайыр ауылы). Майҙаны — 33047 км². 1924 йылда 25 июнендә Иманғол улусы Ҡырғыҙ АССР‑ына бирелә. 1924 йылда 21 октябрҙә Орск өйәҙе Яңы Покровка улусының 19 ауылы Йылайыр кантоны составына инә. 1926 йылда 26 июлендә кантонға Ырымбур өйәҙе Спасский улусының Иҫәнғол ауылы ҡушыла; Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Ҡыпсаҡ, Мораптал, Сәлих, Таналыҡ, Түңгәүер, Үҫәргән, Үтәғол һәм Хәйбулла улустарының бер өлөшө, Яңы Покровка улусының 19 ауылы Ырымбур губернаһы бирелә. Йылайыр кантоны территорияһында БашҮБК Президиумының 1923 йылда 10 февралда ҡарары буйынса — 17, Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1924 йылда 15 декабрҙә декреты менән 16 улус ойошторола. Башлыса ауыл хужалығы үҫешкән була. 1927 йылда һөрөнтө ерҙәр майҙаны (мең га) 141,8, шул иҫәптән бойҙай сәсеүлектәре — 78,5, һоло — 34,9, арпа — 6,5, тары — 4,7, арыш — 4,2, картуф — 4,2, киндер — 1,2, етен — 0,8, ҡарабойҙай — 0,7 тәшкил итә; һыйыр малы — 203387, йылҡы — 101107, һарыҡ — 263804, кәзә — 27600, сусҡа 10144 баш иҫәпләнә. Баймаҡ, Ҡананикольский, Преображенск алтын һәм баҡыр фабрикалары, 2 Түбә бегун фабрикаһы, 3 рудник эшләй. 52 баҙар була (1927). 1‑се баҫҡыслы 179 мәктәп иҫәпләнә, шуның 85‑ендә уҡытыу — башҡорт, 3‑өһөндә — мордва, 74‑ендә — урыҫ, 14‑ендә — татар, 3‑өһөндә — сыуаш телендә алып барыла; 6 дауахана, 7 амбулатория, 16 фельдшер пункты, 9 китапхана эшләй (1925). 1930 йылда 20 августа кантон бөтөрөлә, уның территорияһы Баймаҡ (Ҡананикольский, Таналыҡ, Темәс, Һабыр улустарының бер өлөшө), Бөрйән (Бөрйән улусының бер өлөшө), Ейәнсура (Сәлих, Үҫәргән улустары, Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Йылайыр, Һабыр улустарының бер өлөшө), Йылайыр (Йылайыр, Ҡананикольский, Һабыр улустарының бер өлөшө), Мораҡ (Ҡыпсаҡ улусы, Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Бөрйән, Ҡананикольский улустарының бер өлөшө), Мәләүез (Мораптал улусы), Хәйбулла (Хәйбулла улусы, Йылайыр, Таналыҡ, Һабыр улустарының бер өлөшө), Әбйәлил (Темәс улусының бер өлөшө) административ райондары составына инә.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халҡы 1926 йылда — 195 036 кеше (башҡорттар — 80784, мишәрҙәр — 1759, мордвалар — 8112, сыуаштар — 3980, татарҙар — 9056, украиндар — 8748, урыҫтар — 81894 һәм башҡалар).
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Майҙаны — 33047 км². Төньяҡ-көнбайышта Стәрлетамаҡ кантоны, төньяҡ-көнсығышта — Тамъян-Ҡатай кантоны, көнсығышта — Силәбе губернаһы, көньяҡ-көнсығышта, көньяҡта һәм көнбайышта Ырымбур губернаһы менән сиктәш була.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан
- Башҡорттар
- Бәләкәй Башҡортостан
- Оло Башҡортостан
- Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы
- Арғаяш милли округы
- Өфө губернаһы
- Ырымбур губернаһы