text:
ISBN
Фольклорный архив Башкирского государственного университета
Дөйә һырты
Нәфиҡова Сәхипъямал Хәбибулла ҡыҙынан (67 йәштә) Ә. Мифтахов, И. Янбаев, Т. Ғирфановтар яҙып алған
Борон-борон заманда әбей менән бабай йәшәгәндәр, ти. Улар түшәктә ауырып, үлер хәлгә еткәс, өс ҡалған улына васыят әйттеләр, ти:
- Беҙҙән ҡалған малды бөтөрмәгеҙ, аласыҡҡа сыҡмағыҙ, - тинеләр, ти. Олоһона өс шәлкем йүкә, уртансыһына ағас көрәк, кесеһенә дәү бесәй тороп ҡалды, ти.
Йүкәнән сабата үреп кейгәйнеләр, туҙҙы, ағас кәрәк ярылды, тик бесәй генә сыскан тота, ти. Йәшәрлек хәл ҡалмағас, олоһо ялсылыҡҡа китте, ти; байҙы барып тапты, ти. бай уны алырға риза булды, ти. Тик шундай наказ менән:
- Минең дөйәм бар, бер конюшнәй тиҙәк яһай. Шуны таҙартырға күнһәң һиңә бер сүмес һыу, бер һыныҡ икмәк, - тип әйтте ти бай. Олоһо риза булып эшләй башланы, ти.
Эш ауыр булғас:
- Ауыр бит бай, - тип әйтте, ти.
- Улай тип әйтмәйем тип килдең бит, - тине лә башынан тотоп, өҙөп сабып, ситәнгә элеп ҡуйҙы, ти.
Ағаһы ялсылыҡтан ҡайтмағас, уртансыһы китте, ти.Оло ағай китте,
Майға батты,
Мин дә китәйем әле, - тине, ти.
Ул да байҙы тапҡас, бай оло ағаһына әйткән наказдарын әйтте, ти.
- Иллә ауыр тип әйтмә,- тип иҫкәртеп ҡуйҙы, ти.
Әҙ эшләнеме, күп эшләнеме, ауыр эшкә түҙмәне.
- Эй, бай, ауыр бит әле, - тип әйтте, ти уртансыһы.
- Улай тип әйтмәҫкә һүҙ бирҙең бит, - тип уртансыһын да тумарып ҡуйҙы, ти. Ике ағаһы ла ҡайтмағас, таҙға сират килеп етте, ти.
Оло ағай китте,
Майға батты,
Уртаңсы ағай китте,
Балға батты,
Мин дә китәйем әле, - тип әйтте лә китеп барҙы, ти. Таҙ ҙа ошо ук байға осраны, ти. Бай шул ук наказдарҙы ҡабатланы:
- Минең дөйәм бар, ул бесән ашай ҙа бер конюшнәй тиҙәк яһай. Әгәр ауыр тип әйтмәһәң, һиңә бер сүмес һыу ҙа, бер һыныҡ икмәк, - тип әйтте, ти, бай.
Ошо ваҡыт таҙ ситән яғына күҙ ташлаһа, ағаларын күреп ҡалды, ти. "Әһә!"- тип уйлап алды ла кесерткән араһына төшөп ятты, ти. Һрайҙағы бер һарыҡты һуйып ашаны ла
- Бабай , һыуһаным әле, - тип һөрәнләне, ти.
- Молодец, ҡустым, молодец, бер һыныҡ икмәк, бер сүмес һыу ал, - тип әйтте, ти. Таҙ һыу эсеп алып, эшләмәйенсә бер һарыҡты тағы йылпайтты ла тағы һыу һораны, ти. Быны ишеткән бай:
- Молодец, улым, молодец, һыу эс, - тип әйтте, ти. Таҙҙың күп ашамауына, ауыр тип әйтмәүенә, "эшләүенә" шатланып.
Эштең ниҙә икәнен әбейе һиҙеп ҡала ла:
- Беҙҙе ота бит был таҙ, - тип әйтте ти бабайына.
- Беҙҙе отһа, кәкүк булып ҡысҡыр, - тип әйтте, ти бай.
Әбей бағана башына менеп, кәкүк булып ҡысҡырғайны, таҙ килеп сыҡты ла:
- Бынау февраль айында ниндәй кәкүк ҡысҡыра ул, - тип, әбей-кәкүктең башын өҙөп ташланы, ти. Таҙ бабайға инеп әйтте, ти:
- Кәкүктең башын өҙә саптым, февраль айында ҡысҡырмаһын, - тине ти таҙ.
- Бөлдөрҙөң, бөлдөрҙөң, минең әбей ине, - тип, нәмәләрен кашелгә тултырып, ҡасырға уйланы, ти. бай ял иткән арала таҙ кашелдәге нәмәләрҙе алды ла үҙе инеп ятты, ти. Иртән торғас бай кашелде алып таҙҙан ҡасмаҡ булды, ти.
- Ҡотолдом, ҡотолдом, - тип әйтте, ти бай.
"Ҡотолдоң атаң башы", - тине кашелдәге таҙ.
- Ҡолағыма һеңеп ҡалған икән был һүҙҙәр, - тип, бай бер ҡолағын өҙөп алды, ти. Шулай итеп бер аҙ барғас:
- Инде ҡотолдом инде, - ти бай.
"Ҡотолдоң атаң башы", - тип ҡабатлап әйтмәһенме таҙ кашелдән.
- Икенсе ҡолағыма һеңешкән, шикелле, - тип бай уң ҡолағын да өҙөп ташлай.
Бай ауылға етер алдынан таҙ кашелдән сыҡты ла байҙың муйынын борҙо, ти. Арып-талып бер байбисәгә килеп инде, ти. Уңың матур ғына ҡыҙы бар икән. Таҙҙың ҡыҙға күҙе төшкәс, әбейғә әйтте, ти:
- Уф, әбей!
- Ни булды, ни булды?
- Ҡарактар баҫтырып килә, ҡыҙыңды мейескә тыҡ, үҙең һалам аҫтына кер.
Ҡыҙын мейескә тығып, үҙе һалам аҫтына кергәйне, таҙ шул уҡ сәғәттә һаламға ут төрттө лә, мейестән ҡыҙҙы тартып сығарып, донья көтә башланы, ти.
Ссылка на эту публикацию:
Дөйә һырты [Электронный документ] // Фольклорный архив Башкирского государственного университета: электронное научное издание / под ред. Б. В. Орехова, А. А. Галлямова. [20112018]. Дата обновления: 11.02.2014. URL: http://lcph.bashedu.ru/editions/efolk.php?go=folk_id.7 (дата обращения: 23.05.2018).


c: text/html

text: Был төн рухи үҫешемә ҙур йоғонто яһаны. Еләҫ йәйге ел ыңғайына һалмаҡ та, нимәнелер иҫләтергә теләгәндәй дәһшәтле лә яугирҙәргә хас көй аңымды тарих төпкөлөнә алып барып тоташтырҙы. Үҙем иһә сая, нәзәкәтле, һомғол буйлы, рухлы ете ҡыҙға ҡараным да торҙом. Уйым ҡаҙаҡ далаларын буйланы. Риүәйәттең бер варианты буйынса, ҡаҙаҡтар, башҡорт батырҙарының яу ҡырында булыуын файҙаланып, йәйләүҙән ете ҡыҙҙы урлап китә. Улар кире ҡасып ҡайтмаһын өсөн, табандарын ярып, ваҡлап туралған ат ҡылын һибәләр. Ләкин һатлыҡ йәнлелек, милләтеңә хыянат нимә була икәнен яҡшы белгән, азатлыҡ яратҡан ҡыҙҙар бер төн ҡасып ҡайтырға сыға.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Токио университеты
Токио университеты(япон. 東京大学То:кё: Дайгаку?, ҡыҫҡ. 東大 То:дай) — Японияның иң билдәле университеттарының береһе, шул уҡ үҙенең тикшеренеү лабораториялары менән танылған.
Токио университетының 5 кампусы һәм 10 факультеты бар. Бында 30 000 студент, шул иҫәптән яҡынса 2100 сит ил граждандары белем ала. Университетты байтаҡ япон сәйәсәтселәре тамамлай.
Times донъя университеттары рейтингыһында Токио университеты 12 урында тора һәм тик АҠШ һәм Бөйөк Британия уҡыу йорттарынан ғына ҡалыша[1]. Күп өлкәләрҙә Токио университеты иң абруйлы юғары уҡыу йорттарының береһе тип иҫәпләнә. Киото университеты менән бергә Японияның ике иң яҡшы университеттары тип иҫәпләнә[2].


text:
- Подробности
- Просмотров: 265
МАЛ АҘЫҒЫ ЕТЕШТЕРЕҮ, мал аҙығын етештереү, әҙерләү, эшкәртеү һәм һаҡлау б‑са ойоштороу‑хужалыҡ һәм агротехник саралар комплексы. Баҫыу (һөрөнтө ерҙәрҙә мал аҙығы культуралары сәсеү) һәм болон (ҡара: Болонсолоҡ) М.а.е. айырыла. Барлыҡ мал аҙыҡтарының яҡынса 95%‑ын үҫемлек аҙыҡтары (йәшел мал аҙығы, ҡоро мал аҙығы, һутлы мал аҙығы һ.б.) тәшкил итә. Башҡортостанда мал аҙығы культураларының сәсеүлек майҙаны 1913 й. 16,2 мең га, 1928 — 28,2, 1932 — 105,3, 1937 — 137,5, 1940 — 248, 1960 — 1099, 1970 — 1126, 1975 — 1235, 1980 — 1176, 1985 — 1277, 1990 — 1526, 1995 — 1550, 2000 — 1434, 2005 — 1167, 2010 й. 1033 мең га булған. 2012 й. респ. мал аҙығы культураларының сәсеүлек майҙандары яҡынса 1 млн га тәшкил иткән, ш. иҫ. күп йыллыҡ үләндәр — 619 мең га, бер йыллыҡ үләндәр — 256 мең га, тәбиғи мал аҙығы ерҙәре 3,610 млн га булған, ш. иҫ. сабынлыҡтар — 1,269 млн га, көтөүлектәр — 2,361 млн га. Респ. хужалыҡтарында 1 шартлы баш малға 22,8 мал аҙығы берәмеге — ҡоро һәм һутлы мал аҙығы әҙерләнә. Мал аҙығы ерҙәрен яҡшыртыу өсөн мелиорация эштәре, тупраҡ эрозияһына ҡаршы көрәш һәм башҡа саралар алып барыла. Мал аҙығы ерҙәренең уңдырышлылығын арттырыу өсөн болондарҙы өҫтән һәм тамырҙан яҡшыртыу үткәрелә, культуралы сабынлыҡ һәм көтөүлектәр булдырыла. Ҡуҙаҡлылар м‑н ҡыяҡлыларҙың 3—4 төрөнән һәм сортынан торған үлән ҡатнашмаларын ҡулланыу бигерәк тә һуғарыу осрағында (ҡара: Һуғарыулы игенселек), М.а.е. продуктлылығын күтәрә. Һуғарыулы көтөүлектәр һәм сабынлыҡтар 1 га майҙандан 8—10 меңгә тиклем мал аҙығы берәмеге бирә. Мал аҙығы етештереүҙең һәм эшкәртеүҙең төп процестары механизацияланған (ҡара: Ауыл хужалығын механизациялау). Ҡатнаш аҙыҡ сәнәғәте үҫә, үҙҙәре етештергән иген фуражын ҡатнаш аҙыҡҡа һәм аҙыҡ ҡатнашмаларына эшкәрткән а.х. пр‑тиела- рының һаны арта. Хужалыҡтарҙа бесәнде актив елләтеү һәм преслау; йәшел мал аҙығын яһалма рәүештә киптереү, уны ярмалау һәм брикетлау; консерванттар һәм биологик препараттар файҙаланып, силос һәм сенаж әҙерләү ҡулланыла. Мал аҙығы культураларын өйрәнеү 1934 й. Башҡ‑н малс‑ҡ тәжрибә ст. ойошторолғандан һуң башлана: бажат‑типсәк көтөүлектәренең (К.М.Мусатова), силос культураларының, мал аҙығы тамыраҙыҡтарының һәм ҡауын‑ҡарбуз культураларының (С.С.Умов) уңдырышлылығын арттырыу, һыубаҫар болондарҙы яҡшыртыу (В.А.Михеев) б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә. 1956 й. башлап М.а.е. б‑са ғилми‑тикшеренеү эштәре Ауыл хужалығы институтында алып барыла. 50—70‑се йй. һөрөнтө ерҙәрҙә күп йыллыҡ үләндәр (Михеев), кукуруз һәм башҡа силос культуралары (И.Ғ.Ғибәҙуллин, Л.К.Ишмөхәмәтов, Э.М.Кузеев, Ә.Ш.Латипов, Умов, В.Х.Хангилдин һ.б.) үҫтереү агротехникаһы б‑са тикшеренеүҙәр уҙғарыла. Малды йәйге көтөүлектә, ш. иҫ. йәшел конвейер ҡулланып аҫрауҙы ойоштороуҙоң фәнни нигеҙҙәре һәм алымдары эшләнә (Михеев, Мусатова). 1965—90 йй. уйһыу (Х.Ғ.Ғөбәйҙуллин, А.Д.Дзигора) һәм битләү (И.М.Буторин, Ғөбәйҙуллин, В.И.Казачук, М.Ҡ.Харисов һ.б.) һыубаҫар болондарҙы яҡшыртыу б‑са эштәр үткәрелә. Мал аҙығы культураларын һуғарыу режимдары фәнни яҡтан нигеҙләнә (Я.З.Ҡәйепов, Х.М.Сафин һ.б.). Мал аҙығы культураларының интродукцияһы б‑са эштәр алып барыла (Ғ.Ҡ.Зарипова, Р.С.Йәнекәев һ.б.). Респ. селекционерҙары тарафынан мал борсағының — Мелкосемянный 3, аҡ ҡандала үләненең — Чермасан, йыйылма айрауыҡтың — Бирская 1, арышбаштың — Чишминский ширококолосый 6, ҡылсыҡһыҙ ваҡ күстерәнең — Чишминский 3, Ялан, зәңгәр гибридлы люцернаның — Чишминская 130, Чишминская 131, Бибинур, һары гибридлы люцернаның — Уфимская 7, могарҙың — Башкирский, Бельский, ҡабаҡтың — Башкирская 245, Уфимская һ.б. сорттары сығарыла. БНИИСХ‑ның тәж.‑производство хужалыҡтарында сығарылған сорттарҙың беренсел орлоҡсолоғо ойошторола. Аграр университетта (С.Н.Надежкин, Р.Н.Уйылданов, Т.Ә.Фәритов, Ф.С.Хәзиәхмәтов һ.б.) һәм БНИИСХ‑ла (И.Л.Аллабирҙин, М.Ғ.Маликова һ.б.) конвейерлы етештереү системаһын фәнни яҡтан нигеҙләү, мал аҙыҡтарын әҙерләү һәм һаҡлау ысулдарын камиллаштырыу б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә. Шулай уҡ ҡара: Ауыл хужалығы малдарын ашатыу.
Әҙәб.: А н д р е е в Н.Г. Луговое и полевое кормопроизводство. М., 1989; Г у б а й д у л л и н Х.Г. Пути увеличения белковых кормов. Уфа, 1991; Н а д е ж к и н С.Н. Конвейерное производство кормов в Башкортостане. Уфа, 1999.
Х.Ғ.Ғөбәйҙуллин, Т.Ә.Фәритов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Сөмбөлә байрамы үтте.
Опубликовано: 21-09-2017, 20:21 | Категория: Новости
Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының Башҡорт теле һәм әҙәбиәте факультетында Сөмбөлә байрамы үтте. Был сараны бер нисә йыл рәттән ғалимә Розалия Солтангәрәева ойоштороп килә. “Йоланы ваҡытында атҡарыу тәбиғәттең һынылышлы мәлендә көс алыуға бәрәбәр”, – тине ул. "Урал батыр"ҙан өҙөктәр яңғыраны. Студент ҡыҙҙар араһынан Сөмбөлә һайланды. Динә Солтанова үҙенә тапшырылған был ролде башҡарып, һорауҙарға яуап бирҙе. Бөтәһе лә уның яуаптарын изгегә, халҡыбыҙға матур көндәр килеүенә юраны. Ағинәйҙәр йыуаса бешереп алып килгән икән, барыһына ла тәмләттеләр. Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы рәйесе Зәки Әлибаев, күренекле шағирәләр Тамара Искәндәриә, Лариса Абдуллина, Тәнзилә Кейекбаева, ағинәйҙәр Альбина Исхаҡова, Факиһа Ишҡыуатова, Гөлгөнә Ырыҫҡолова студенттар алдында бик фәһемле сығыштар яһаны. Аҙаҡтан күмәкләп ил-көнгә изге теләктәр әйтеп күмәк әйтеш башҡарылды.


text:
ТИКЛЕМ 50 На спине шарттары көн һайын aloha
Әлеге акция кереп өсөн генә түгел, хаҡиҡый хужалары счеттарҙа йәштә 18 йәки.
Был акцияға әүҙем булыуы менән 10 – 12һәм 17 – 19ноябрь 2017.
GMT-ч эквивалентта был -8.30 КСНТ, ПТЗ + 8сәғ.
Киләһе бонус:
Депозиттар менән £10 & £19 өсөн бонустар ала 10 Спину Бонус.
Депозиттар менән £20 & £49 алыу өсөн бонус 20 Спину Бонус.
Депозит £юғары йәки 50 алыу өсөн бонус 50 Спину Бонус.
Әлеге акция ғына эшләй һеҙҙең беренсе депозит был көндө.
Был синов торасаҡ р эшләй һәм aloha
Шуның өсөн, уйынсылар өсөн актив эшләй башларға тейеш спину Алоха
Бонусный әйләнеүе мөмкин тиклем дауам итә 3 эш көнө тамамланғандан менән акцияһы буласаҡ инә һеҙҙең иҫәбенә. Отош аҡсаһы ваҡытында бөтә төр иҫәпләнә. спину бонусный.
Бонусный саралары, башҡарылырға тейешле барлыҡ талаптарын үтәргә тейеш булған сумма ҡулаҡса йыйылма командаһы бонустарҙың суммаһы отош отыгрыш 30х тәржемә ителгән..
Бонусы аҡса алған әлеге акция, айырым уйын автоматы уйнау өсөн генә ҡулланырға мөмкин..
Иҫәптән төшөрөү саралары тамамланғансы тигровая, аннулируется барыһы да бонустар һәм выигрыш был, оносма счетына.
4x үҙгәртергә: валютаның конвертацияланыу бонусный ҡулаҡсаһыҙ аҡса максималь сумманы, арттырып тейеш түгел. 4 тапҡыр Күләмендә бонус. Бонусы аҡса үҙгәрештәр автомат рәүештә тамамланғандан һуң тигровая,.
Бары ставкалары, сделанные уйындарында реаль аҡса, ярҙам итәсәк отыгрыш. Ставкалары яһалған был уйнарға бушлай уйындар буласаҡ зачитаться был талаптар буйынса отыгрыш бонус,.
Нисек булһа ла зачислиться бонус дауамында ғәмәлдә була 28 көн. Әгәр ҙә Һеҙ выполните талаптар буйынса был осорҙа оторван, ҡалған бонусы аҡсалары списание һеҙҙең менән счет.
Бонусы кредиттар түгел обладают ла булырға мөмкин файҙаланылган түбәндәге уйындар: Дракула, Ҡорал ‘Н’ Роза, Джейми Хендрик, Божественный Торошо, Кеше-Невидимка, Клеопатра MegaJackpot, Себер Шторм Megajackpot, Megajackpots Утрау Тураһында"Plenty, Бүре Йүгерергә Megajackpot, Йондоҙ Фонарьҙар Megajackpot, Гонг XI Фа Цай, Күберәк Маймыл Йондоҙ Джекпот, Джек Джин, Был winstar, Лигаһы Ғәҙел Ҡараш, Бэтмен, Супермен, Ауырыу тағын, Йәшел Фонарь, Кис менән Холл Мэдисон, Психоте, Джеймс Дин, Мастер Дуңғыҙҙар, Соглашение II громом, Авалон, Фортуна тәгәрмәсе туры., Качение Чемпионы, O Алтын Слот, Блесна Супер, Супер Алмазов Делюкс, Селәүсендәр, Топ Кэт, 100Пирамида Т, Ҡара Тол Ҡатын, Ғаилә Йәш Кеше, Аусылар өсөн привидение, Ролл Супер Ҡайнар Түләү Таймс, Ҡурҡыныс, Lobstermania Йылмайыуы Ларриса 2, Нух Кәмәһе, Шерлок Холмс: Һунар өсөн Блэквуд, Көнбайыш Яҡшы Хәлдә, Фортуна тәгәрмәсе өслө арҡаһынан экстрим, Колесо Фортуна: Ультра 5 Барабанов
Уйынсыларына ул иҫтә тоторға кәрәк: бер генә бонус буласаҡ, актив, теләсә ҡайһы ваҡыт миҙгелдә, рәхим итегеҙ, т перейдите “Минең профиль” телем өсөн уны бөтә сират бонус
Администрацияһы хоҡуҡын үҙе артынан ҡалдыра сығарырға, килешеүҙе өҙөргә булһа ла үҙгәртергә, ниндәй ҙә булһа конкурс йәки акцияһы (йәки уның ҡағиҙәләре) теләсә ҡайһы ваҡытта һәм башҡа алдан хәбәр итеү.
Стандартные Шарттары & Шарттар.
Управленческий ҡарар өҫтәрәк ҡушыла окончательно бөтә осраҡтарҙа ла.
Рәхим итеп, көсөбөҙҙән ҡомарлы уйын. Йөрөй www.begambleaware.org өсөн өҫтәмә мәғлүмәт алыу.


text:
Фото:
Башҡортостанда игендең уртаса уңышы – гектарынан 8,9 центнер
Фото:
18 авгусҡа ҡарата тулайым урып һуғылған иген Башҡортостанда 722 мең тонна тәшкил итте. Ашлыҡ йыйыу 91 процентҡа үтәлде. Иген культураларының уртаса уңышы төбәктә ҡоролоҡ арҡаһында гектарынан ни бары 8,9 центнер тәшкил итте.
Сағыштырыу өсөн: уҙған йылдың ошо уҡ көнөнә ҡарата урып һуғылған иген шул уҡ күләмдә булған – 725 мең тонна, әммә ул майҙандарҙың ни бары 35 процентынан йыйып алынған.
— Иң юғары уңыш – Саҡмағош районында: гектарынан 15 центнер, — ти БР ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншин, — Өфө районында – 14, Дүртөйлөлә – 13.
Быйыл йәй Әбйәлил, Учалы, Баймаҡ, Асҡын, Йәрмәкәй, Ейәнсура, Йылайыр, Хәйбулла райондарында иген бигерәк аҙ йыйыла.
30 район хужалыҡтары ужым арышын сәсеүгә төштө.
— Быйылғы йылда ужым арышы менән уҙған йылға ҡарағанда 25 процентҡа күберәк майҙанды сәсеү планлаштырыла ине, әммә дым етешмәй, һәм эш туҡталып ҡалды. Яҡын арала ямғырҙарға өмөтләнәбеҙ, — тип хәбәр итте Ауыл хужалығы министрлығы башлығы.


text:
Ял көндәрендә өфөләрҙе йүгергән ыңғайы сүп-сар йыйырға саҡыралар
ӨФӨ, 2018 йыл, 26 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Йәкшәмбе, 29 апрелдә, Өфөлә тәүге тапҡыр плоггинг — сәләмәт йәшәү рәүешен һәм экология тураһында хәстәрлек күреүҙе берләштергән акция уҙғарыла. Өфөләрҙе йүгергән ыңғайы сүп-сар йыйырға саҡыралар. Сараны ойоштороусылар — Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы, сәләмәт тормош алып барған кешеләрҙе берләштеррегә ынтылған «I Love Supersport Ufa» дөрөҫ спорт мәктәбе.
Яңы фитнес йүнәлеше экология, шулай уҡ һаулыҡ өсөн дә файҙалы, ти акцияны ойоштороусылар. Сөнки йүгергәндә ваҡыты-ваҡыты менән эйелеү һәм бөгөлөү әкрен генә йүгереүгә ҡарағанда файҙалыраҡ. Бынан тыш, иң күп сүп-сар йыйған йүгереүселәргә бағыусынан — Hilton отеленән бүләктәр ҡаралған.
Сара иртәнге сәғәт 10-да башлана. Адресы: Аксаков урамы, 4. Һылтанма буйынса теркәлеү мотлаҡ.
http://www.bashinform.ru/news/1150635-v-vykhodnye-ufimtsev-priglashayut-na-probezhku-so-sborom-musora/


text:
Рәсәй спорт ҡоролмалары ассоциацияһының отчет-һайлау конференцияһы үткәрелә
11 декабрҙә Мәскәүҙә Рәсәй спорт ҡоролмалары ассоциацияһының сираттан тыш отчет-һайлау конференцияһы үткәреләсәк. Конференция үткәреү тураһында ҡарар Ассоциация президиумының октябрь айындағы ултырышы һөҙөмтәләре буйынса ҡабул ителгән.
Конференция Рәсәй Федерацияһының 46 субъектынан (шул иҫәптән Башҡортостандан да) делегаттарҙы – спорт объекттары етәкселәрен һәм башҡарма власть органдарының физик культура һәм спорт өлкәһендәге хеҙмәткәрҙәрен – берләштерәсәк. Отчет-һайлау конференцияһында төбәк бүлексәләре вәкилдәренең ҡатнашыуы Рәсәй Федерацияһының төрлө төбәктәре араһында эшмәкәрлекте яраштырыуға һәм тәжрибә уртаҡлашыуға булышлыҡ итергә тейеш.
Конференция сиктәрендә Рәсәй спорт ҡоролмалары ассоциацияһы партнерҙарының мастер-кластары үтәсәк.


text:
Халыҡты эшкә урынлаштырыуға булышлыҡ итеү программаһын тормошҡа ашырыуға Башҡортостанда 1,789 млрд һум бүленәсәк
Башҡортостанда 2012 йылда халыҡты эш менән тәьмин итеүгә булышлыҡ итеү буйынса ведомствоның айырым маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыуға 1 миллиард 789 миллион һум бүлеү ҡаралған. Шуларҙан 1 миллиард 294 миллион һумы социаль түләүҙәргә китәсәк, тип хәбәр итте кисә БР Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығы коллегияһының йомғаҡлау ултырышында ведомство башлығы Николай Солодовников.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, Башҡортостанда халыҡты эш менән тәьмин итеүгә булышлыҡ итеү өлкәһендәге вәкәләттәрҙе ғәмәлгә ашырыу өсөн 2011 йылда республика һәм федераль бюджеттарҙан 1 миллиард 958 миллион һум аҡса күсерелгән. Шуларҙан 1 миллиард 409 миллион һумы эшһеҙҙәргә социаль ярҙам күрһәтеүгә бүленгән.


text:
Көнбайышҡа ла сынығырға ваҡыт
Әлеге мәлдә евро зонаһында, шул иҫәптән Германия менән Францияла ла эшҡыуарҙарҙың дәрте һүрелеүе күҙәтелә. Был тәү сиратта валютаға ышаныстың кәмеүенә һәм Европа илдәре башлыҡтарының иҡтисади үҫеш өсөн шарттар тыуҙыра алмауына бәйле.
Белгестәр иҫәпләүенсә, Германиялағы инвестиция әүҙемлеге индексы июндә плюс 10,8-ҙән минус 16,9-ға тиклем түбәнәйгән. Халыҡ банк секторының, автомобилдәр эшләү һәм ҡорос ҡойоу сәнәғәтенең, төҙөлөш тармағының артабанғы яҙмышы өсөн айырыуса борсола. Яҡшыға өмөт итеүселәр бер айҙа ун процентҡа аҙайған.
Мәсет бер йылда һалынған
Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының Иҡсан ауылында мәсет асылған.
Ауыл халҡы мәсет төҙөү хаҡында күптән хыялланған. Йәмәғәт эшмәкәре Нуриәхмәт Шахов был эшкә ихлас тотонған. Мәсет бер йыл эсендә ҡалҡып та сыҡҡан. Төҙөлөш өсөн аҡсаны ауыл халҡы, шәхси эшҡыуарҙар, меценаттар йыйған. Ғибәҙәтхана манараһын биҙәгән ярым ай Свердловск өлкәһенең Каменск-Уральск ҡалаһында ҡойолған. Килгән ҡунаҡтар мәсеткә ҡиммәтле бүләктәр тапшырған.
Киренән теркәлеп булырмы?
— Мин атай-әсәйемдең фатирында теркәлгәнмен, беҙҙән тыш унда бәлиғ булған ағайым да йәшәй. Атай-әсәйемә дәүләттән субсидия алыу өсөн миңә тиҙ генә прописканан төшөргә кәрәк. Әле фатир хосусилаштырылмаған, шулай ҙа оҙаҡламай быға өлгәшербеҙ тип көтәбеҙ. Был осраҡта фатирҙа өлөшөмдө юғалтмаҫ өсөн ни эшләргә?
Хәҙер йәмәғәт урындарында ғына түгел, шәхси йорттарҙа ла юлға плитә һалалар. Тик күп осраҡта улар араһынан үлән үҫеп сығыусан. Бөтөнләй үҫмәһен тиһәгеҙ, плитә араларына концентрацияланған тоҙ иретмәһе һибеп сығығыҙ, әгәр үҫеп сыҡҡан икән, шул уҡ иретмәне ҡайнар сиккә еткереп йылытылған килеш һибергә.
Йәш бүрәнәләрҙең ҡабығын әрсегәндә балта ҡулланыу мәшәҡәтле, күп көс, уңайһыҙлыҡ тыуҙыра. Бының өсөн көрәкте алып, осон ҡырҡып ташларға, һабын ҡалдырырға кәрәк. Эш тә ырар, етештереүсәнлек тә бер нисә тапҡырға артыр. Көрәк осон үткерләргә ярамай, юғиһә, ул ағасҡа инеп китә. Иң яҡшыһы — эйелергә түгел, билгә лә көс төшмәй.
Быяла стаканға бер аҙ һыу ҡойорға ла порошок өҫтәргә, бер киҫәк бешерелгән йомортҡа ағы ла һалырға. Ҡатнашмаларҙы бер тәүлеккә ҡуйырға кәрәк. Әгәр ошо ваҡыт эсендә йомортҡа ағы һалғандағы килеш ҡала икән, был порошок сифатһыҙ. Иреп бөтә яҙһа, икеләнмәгеҙ: ул иң ауыр таптарҙы ла юҡ итәсәк.
Бүздәк районы Ҡаңны-Төркәй ауылының аҫыл егете Альберт Илүс улы Ханов менән Өфө ҡалаһы һылыуы Эльвира Рәйес ҡыҙы Баһауетдинованы ғүмерҙәрендәге иң күркәм байрамдары — законлы никахтары менән ысын күңелдән тәбрикләйбеҙ.
Бөгөн һеҙҙең тормошоғоҙҙа кеше ғүмерендә бер генә тапҡыр булырға тейешле иң ҡыуаныслы, бәхетле һәм яуаплы миҙгел — йәш йөрәктәрегеҙ мәңгелеккә ҡауышҡан көн! Көтөп алған бәхетегеҙҙе ғүмерегеҙ буйына ҡәҙерләп, пар аҡҡоштар кеүек йәшәргә насип итһен Хоҙай. Тормош елдәренә бирешмәйсә, аҫыл ғүмерҙең һәр миҙгеленә ҡыуанып, туғандар, дуҫтар менән бергә-бергә атлағыҙ. Йөрөгән юлдарығыҙҙы бәхет ҡояшы, һөйөү йондоҙо яҡтыртһын! Бәхетле булығыҙ!
Йәй көнө, эҫе мәлдә, өйҙә иҙән буянығыҙ, ти. Әсе еҫ тарала, форточканы асыу ҙа ҡотҡара алмай. Төндә йоҡлау ҙа мөмкин түгел, сөнки буяу еҫенән баш ауырта. Унан ҡотолоуҙың бер ысулы бар. Ике тасҡа һалҡын һыу ҡойорға ла һәр ҡайһыһына 150-200 грамм тоҙ һалып, иретергә, аҙаҡ йоҡо бүлмәһенә ҡуйырға. Бер-ике сәғәттән еҫ кәмейәсәк. Һуңыраҡ быны тағы ла ҡабатларға була.
Диетологтар киске сәғәт алтынан һуң туҡланыуҙы тыя. Тик тап ошо ваҡытта эштән ҡайтып, тәмле ризыҡ ашағы килә. Ғаиләгә табын әҙерләйһең, ә үҙеңә бер ҡалаҡ та ҡабырға ярамай. Был серле һан ҡайҙан барлыҡҡа килгән һуң?
Кис организм әүҙем түгел, калорияларҙы тиҙ “яндыра” алмай. Шуға күрә ябығырға теләүселәргә кисен ашау ҡәтғи тыйыла. Был — диетологтарҙың фекере. Ә бына табиптарҙың белдереүенсә, сәғәт алтынан һуң асығыу – сәләмәт кеше өсөн тәбиғи күренеш. Бары тик киске ашты йоҡлар алдынан өс сәғәт алда ашарға кәрәк. Киске сәғәт туғыҙҙан һуң организм ашау теләге тураһында ялған сигналдар ебәрә башлай. Нәҡ шул ваҡытта һыуытҡыс эргәһенә барыуҙан тыйылығыҙ.
Артҡа 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 45 Алға
Бит башына
Иртәнге аштан ярты сәғәт алда бер стакан йылы һыуға бер аш ҡалағы бал болғап эсеүҙе ғәҙәткә индерһәң, бер-ике аҙна эсендә артыҡ килограмдарҙан арынырға була. Бал организмда тупланған майҙы сығарырға булышлыҡ итә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 499
МАҠАР РАЙОНЫ, БАССР‑ҙың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан, төньяҡта — Ғафури, төньяҡ‑көнсығышта — Белорет, көньяҡ‑көнсығышта — Бөрйән, көньяҡта — Мәләүез, көнбайышта Стәрлетамаҡ р‑ндары м‑н сиктәш булған. 1930 й. 20 авг. Стәрлетамаҡ кантонының улустарынан ойошторолған (ҡара: Административ район). Петровский р‑ны булараҡ билдәле булған. 1930—32 йй. терр‑яһының бер өлөшө Тор районына, 1937—40 йй. Ишембай р‑нына ингән. 1963 й. 1 февр. бөтөрөлгән, терр‑яһы — Стәрлетамаҡ, 1965 й. Ишембай р‑ндары составына индерелгән. Майҙаны — 3429 км2. Район үҙәге — Петровский ауылы. Районда 15 ауыл советы, 102 ауыл торама пункты булған. Халҡы 39,4 мең кеше (1959), башҡорттар күпселекте тәшкил иткән. Иҡт. нигеҙен нефть сығарыу сәнәғәте, урман хужалығы, ит‑һөт йүнәлешле һыйыр малы, сусҡа үрсетеүгә, иген культуралары һәм мал аҙығы культуралары, көнбағыш үҫтереүгә махсуслашҡан а.х. тәшкил иткән. Умартасылыҡ, йәнлекселек, балыҡсылыҡ, ҡымыҙ эшләү үҫешкән булған. 19 колхоз, урман хужалығы, МТС, урындағы сәнәғәт район комб‑ты, ағас эшкәртеү комб‑ты, кирбес һәм дегет з‑дтары, 66 дөйөм белем биреү мәктәбе, ш. иҫ. 5 урта мәктәп, балалар баҡсаһы, балалар йорто, 5 дауахана, 4 амбулатория, 28 фельдшер‑акушерлыҡ пункты, 60 клуб учреждениеһы, 33 ауыл китапханаһы булған. Башҡ. телендә “Алға” гәз. сыҡҡан.
Тәрж. З.Б.Латипова


text:
Беренсе Лицей коллективы
Уҡыуҙа иң ҙур һәм мөһим ролде уҡытыусы башҡара. Беренсе Лицей уҡытыусыларының күбеһе бай тәжрибә туплаған һәм юғары категорияға эйә. Улар арһында БР мәғарифы отличниктары, РФ мәғарифының почетлы хеҙмәткәрҙәре, РФ һәм БР Мәғариф министрлыҡтарының почет грамоталары менән бүләкләнеүселәр бар. Һәр педагог үҙен артабан камиллаштырырға, белемен арттырырға тырышып тора.
Бар уҡытыусыларыбыҙҙың да әүҙем тормош позицияһы бар, улар Лицейҙа уҡытыу менән генә сикләнмәй. Күптәр үҙ алдына фәнни-ғәмәли һәм методик тикшеренүҙәр алып бара, балаларҙың тикшеренеү эштәренә етәкселек итә, олимпиада хәрәкәтендә әүҙем ҡатнаша. Беҙҙең уҡытыусылар даими рәүештә өҫтәмә электив курстар һәм дәрестәр буйынса факультативтар эшләй. Тормошобоҙға мәғлүмәт технологиялары һәм уҡытыуҙың заманса техник саралары килеп ингәс, лицей уҡытыусылары тәрлә интерактив программалар табып файҙалана башланы.
Балалар менән шөғөлләнгәндә бар ижади һәм рухи көсөн биреп эшләйҙәр. Үҫеп килеүсе быуынды тәрбиәләүгә күп ваҡыт һәм көс бүленә. Класс сәғәттәре, тематик экскурсиялар, мәҙәни саралар, йәмәғәт эштәрендә ҡатнашыу – былар тәрбиә эше формаһы һәм ысулдарының тулы булмаған исемлеге генә. Ә ундай эштәр даими арта һәм төрлөләнә бара. Былар барыһы ла һәр баланың ижади мөмкинлектәрен асыуға һәм үҫтереүгә ыңғай тәьҫир итә.


text:
Стәрлетамаҡ химия-технология колледжының үткәнен барлау, бөгөнгөһөн аңлау һәм киләсәген күҙаллау маҡсатында уның директоры Ғирфан ҒӨБӘЙҘУЛЛИНҒА мөрәжәғәт иттек.
Стәрлетамаҡ химия-технология колледжының үткәнен барлау, бөгөнгөһөн аңлау һәм киләсәген күҙаллау маҡсатында уның директоры Ғирфан ҒӨБӘЙҘУЛЛИНҒА мөрәжәғәт иттек.
Рим Зәйнәғәбит улы 1968 йылда БДУ-ның тарих факультетында эш башлай ҙа ғүмеренең һуңғы көндәренә ҡәҙәр башҡорт халҡының тарихын, хужалыҡ тәртибен, этник ҡоролошон өйрәнеү менән шөғөлләнә. Ул – 300-гә яҡын ғилми хеҙмәт авторы, этнографик экспедициялар ойошторған, уҡыу йортонда Башҡортостан Республикаһы тарихы кафедраһына нигеҙ һалған уҡытыусы, фән эшмәкәре.
Башҡортостан Президенты грантына төшөрөлгән “Шүлгәнташ” фильм-әкиәте конкурстың иң юғары награда- һына лайыҡ булды.
Тамаша механика факультетының ир-егеттәр хоры (һүрәттә) менән асылды, уларҙан ҡала информация технологиялары һәм идара итеү факультеты вәкилдәре талғын вальста өйрөлдө. Вилдан Абраров, Ирина Бронникова башҡарыуындағы моңло йырҙар күңелдәрҙе әсир итһә, энергетика факультетының театрлаштырылған тамашаһы,


text:
Беҙ күрмәгән йондоҙҙар12-01-2018, 00:03 // Рухиәт // Баҫып сығарырға
Кеше ғүмерендә үкенестәр бик күп, шуларҙың иң ҙурҙары донъялағы төрлө телдәрҙә ижад ителгән рухи хазиналарҙың бик ҙур өлөшөнән мәхрүм булыу түгелме икән? Күпме генә тырышһаң да, донъяның борон һәм әле ижад ителгән аҡыллы китаптарын уҡып бөтөрөрлөк түгел. Хатта бөтә ғүмереңде әҙәби ижадҡа арнаған хәлдә лә, был сикһеҙ бәхеткә ирешеп булмай. Ғәжәп бер хазина булған уртаҡ рухиәтебеҙҙә беҙ күрмәгән, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бик-бик теләгәндә лә беҙ күрә алмаясаҡ күпме йондоҙҙар балҡып тороп ҡала. Ярай, беҙ күрмәһәк тә, уны башҡалар күрә бит тигән уй-кисереш кенә күңелебеҙҙе бер ни тиклем йыуатҡан була.
Яңыраҡ башҡорт телендәге төп әҙәби журналыбыҙ “Ағиҙел”дең быйылғы 11-се һанында фарсы телендә яҙған, зыяраты Төркиәлә булған бөйөк Йәләлетдин Румиҙың һәләтле шағирәбеҙ Тамара Искәндәриә тәржемәһендә “Мәснәүиҙәр” поэмаһынан өҙөктәр һәм тәржемәсенең мәҡәләһе баҫылып сыҡты. Ошоларҙың ҡыҫҡасараҡ варианты һәм тәржемәсенең инеш һүҙе “Ватандаш” журналының 2017 йылғы 9-сы һанында ла баҫылды. Тәржемәләр бик һәйбәт, кинәнеп-ҡыуанып уҡыным. Был шатлыҡты әлеге журналдарҙы уҡыусы күптәр кисергәндер, тип уйлайым.
Румиҙың шиғри хикмәттәренә Тамара Искәндәриә инеш һүҙ яҙған. Мәҡәлә шағир поэмаһының “Һәр нәмә тәҡдиргә буйһона, тиеүсегә хужаның яуабы” тигән бүлектәге “Барлыҡ донъя Илаһ яралтҡан серле бағтыр” тигән шиғри юлдар менән аталған. “Ағиҙел”дәге инеш һүҙ былай башланып китә: “Ҡулыма осраҡлы рәүештә Йәләлетдин Румиҙың урыҫсаға тәржемә ителгән “Йәшерен мәғәнә хаҡында поэма” (“Поэма о скрытом смысле”) тигән баҫмаһы килеп эләкте”. “Осраҡлы рәүештә” тигән һүҙҙәргә мин, әлбиттә, шикләнеберәк ҡарайым. Тамара Искәндәриәгә бөйөк Румиҙың Төркиәнең Конья ҡалаһындағы кәшәнәһендә булырға, уның 22-се быуын бүләсәре Эсин ханым менән осрашырға, сәйәхәттән ҡайтҡас, шағирҙың ижадын урыҫса сыҡҡан китабы буйынса өйрәнергә һәм өҙөктәрен башҡортсаға әйләндерергә яҙған икән, быны һис тә осраҡлы хәл түгел, ә ижади яҙмыштың ҙур бүләге, ҡушыуы тип ҡабул итергә кәрәк. “Ватандаш”тағы инеш һүҙендә тәржемәсенең “ә, бәлки, осраҡлы ла түгелдер” тигән һүҙҙәрендәге шикләнеү, минеңсә, бик урынлы.
Мин дә Төркиәлә ике мең йыллыҡ тоташҡан заманда күп тапҡыр йөрөнөм. Төрлө ҡалаларҙа булдым, ҙур-ҙур сараларҙа ҡатнаштым, күренекле шәхестәр менән аралаштым. Ул осрашыуҙар хаҡында ике-өс ҡат ентекле һүҙ яҙылған һәм ваҡытлы матбуғатта, китаптарымда баҫылған юлъяҙмаларымда әйтелгән. Төрөк ерендәге унлаған сәйәхәтемдең, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, береһе лә Конья ҡалаһына килтермәне. Ләкин Йәләлетдин Румиҙың 1986 йылда баҫылып сыҡҡан китабын һатып алғанымды һәм хайран ҡалып уҡығанымды бөгөнгөләй хәтерләйем. Ошо китап миңә өр-яңы донъяны асҡайны. Быйыл “Ағиҙел” һәм “Ватандаш” журналдарында Руми менән яңынан осраштым. Уның ижадын туған телебеҙҙә башҡорт уҡыусыһына яҡшы сифатлы тәржемәләрҙә еткергәне өсөн Тамара Искәндәриәгә рәхмәт. Уның башҡа ҡәләмдәштәре лә ошо изге эшкә тотонһон ине.
Йәләлетдин Румиҙың ижады хаҡында Төркиә буйынса һәйбәт белгес Раует Фиштың яҙмаһы Мәскәүҙә 1972 йылда баҫылып сыҡты. Ә бына үҙенең әҫәрҙәре урыҫсаға тәржемәлә бик һирәк күренде. 1986 йылда нәшер ителгән “Поэма о скрытом смысле” уның берҙән-бер китабы түгелме икән әле? Йыйынтыҡ Мәскәүҙә “Наука” нәшриәтенең Көнсығыш әҙәбиәттәренең баш редакцияһында баҫылған. Совет осоронда был редакция Шәреҡ шағирҙарын урыҫ теленә тәржемә итеп еткереү буйынса бик ҙур эштәрҙе йылдар буйына эҙмә-эҙлекле башҡарҙы. Хәҙер генә был бик кәрәкле эшмәкәрлек туҡтап ҡалды тиерлек. Үҙ һөнәренең оҫтаһы Наум Гребнев тәржемәһендә сыҡҡан Румиҙың китабы ошо редакция башҡарған һуңғы ҙур баҫмаларҙан булманымы икән? Шулай булһа, бик үкенесле.
Румиҙың китабының “Поэма о скрытом смысле” тип аталыуы ла ерле юҡтан түгел. Суфыйсылыҡ — мосолман донъяһындағы бик ҡатмарлы күренеш. Һәм уны эҙмә-эҙлекле, төплө һәм ябай итеп аңлатыусы беҙҙә әлегәсә юҡ тиерлек. Башҡортостанда ХVIII—ХIХ быуаттарҙа суфый шағирҙар Тажетдин Ялсығол, Әбелмәних Ҡарғалы, Шәмсетдин Зәки, Ғәли Соҡорой ижад иткән, һәм был күренештең асылын тәү башлап “Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы” (1965) тигән атаҡлы китабында Әхнәф Харисов аңлатырға тырышып ҡарағайны. Румиҙың китабы “Йәшерен мәғәнә” — “скрытый смысл” тип нарыҡлана икән, бында суфыйсылыҡтың төп сифаттарының береһе асылған. Суфыйсылыҡ — бик ҙур сер, ул нескә ассоциацияларға, зирәк һиҙемләүгә, әүлиәлеккә яҡын аҡылға, тәрән фекерләүгә ҡоролған. Суфыйсылыҡты нигеҙләгән һәм уның төрлө тармаҡтарын үҫтергән даһи шәхестәр ул серҙәрҙе бик үк асып та бармаған, күп мәғәнәләр “йәшеренгән” көйө ҡалған. Тәржемәләрендәге инеш һүҙендә Тамара Искәндәриә “халҡыбыҙҙың рухи короле Зәйнулла ишан Рәсүлевтең суфыйсылыҡ ҡараштары әҙәбиәтебеҙгә ҙур йоғонто яһаған” тиһә лә, был күренеште асыҡ миҫалдарҙа һүрәтләп булмай. Асылда бөйөк ишандың тәғлимәтен әҙәмсә генә аңлатҡан белгес беҙҙә әле һаман да юҡ. Халыҡ, әлбиттә, үҙенең талантлы шәхестәрен бик хөрмәт итә һәм ярата, ләкин йыш ҡына бындай ололау күберәк легендаға нигеҙләнә. Эшмәкәрлекте тейешенсә аңлау, төшөнөү һәм шундай ныҡлы нигеҙҙә баһалау, йәғни объектив, дөрөҫ мөнәсәбәт юҡ. Һоҡланыу ғына етмәй, өйрәнергә, ул тәғлимәттең файҙалы яҡтарын тормошта талап ителгәнсә ҡулланырға кәрәк. Зәйнулла Рәсүлевтең беҙҙең милләттең аңына, донъяға ҡараштарына йоғонтоһо хаҡында һөйләшеү әлегә дөйөм һүҙҙән уҙмай. Ул ниндәйҙер мифик затҡа әйләнде. Уның эшмәкәрлегенең елеген, асылын ғилми нигеҙҙә аңлатып бирһендәр ине. Беҙгә шундай фән әһеле бик кәрәк. Суфыйсылыҡ та әлегәсә беҙҙең өсөн “йәшеренгән сер” булып ҡала.
Әлбиттә, Зәйнулла Рәсүлев менән Аҡмуллалар, Вәлидиҙәр аралашҡан, мәҙрәсәһендә Мәжит Ғафури һәм шул замандың башҡа күренекле кешеләре, төрлө милләттең тарихында эҙ ҡалдырған шәхестәр уҡыған. 1917 йылда Троицкиҙа йәшәгән һәм шундағы ваҡиғаларҙы үҙ күҙе менән күргән Шәйехзада Бабичтың “Ишан үлгәс” тигән яҙмалары “Ҡармаҡ” журналында баҫыла. Зәйнулла ишанға ышаныс һәм уның улына өмөт бағлаған Шәйехзада Бабичтың был мәҡәләһендә атаҡлы дин әһеле һәм педагог исеменә, Зәйнулла Рәсүлевтең вафатына бәйле ваҡиғаларға шағирҙың күберәк ирония менән ҡарауы күренә. Ижадына ныҡлап ыңғай тәьҫир итһә, был хәл, моғайын, булмаҫ ине.
Йәләлетдин Румиҙың шиғриәтен тәржемә итеү тураһында һүҙ сыҡҡас, миңә күптән инде тынғы бирмәгән ошо уйҙар һәм һорауҙар тураһында ла ентекләберәк әйтеп китмәксемен. Әйтер һүҙем былай. Беҙ тарихи тамырҙарыбыҙ буйынса Шәреҡ донъяһына барып тоташабыҙ, шуға күрә Шәреҡ әҙәбиәттәре менән, бигерәк тә фарсы һәм ғәрәп шиғриәттәре менән бәйләнеш быуаттар төпкөлөнән килә. Беҙҙең боронғо шағирҙарыбыҙ иң күренекле фарсы һәм ғәрәп шағирҙарының ижадын яҡшы белгән, һәр хәлдә, шул телдәрҙә уҡыған ғалимдарыбыҙҙың байтаҡ хеҙмәттәре ғәрәпсә яҙылған. Ошо телдәрҙе белеү башҡорт зыялылары өсөн борон-борондан тәбиғи хәл булған. Зәки Вәлидиҙе, мәҫәлән, атаһы ғәрәпсә, әсәһе фарсыса өйрәткән. Үҙенең хәтирәләрендә Вәлиди Шәреҡ шағирҙарынан үрнәктәрҙе иҫкә ала. Аҡмулла ла үҙенең бер шиғырында “Ҡуйғаным төрлө китаб ҡаршы өйөб, ҡараймын фарсымдан башым эйеб”, — тип яҙған бит.
1917 йылғы инҡилаптарҙан һуң башҡорт совет әҙәбиәтенең үҫеш дәүере башланды. Шәреҡ шиғриәттәре менән бәйләнеш өҙөлдө, һүҙ әһелдәребеҙ урыҫ әҙәбиәтенә, урыҫ теле аша Европа телдәрендә ижад ителгән традицияларға ҡырҡа боролдо, шул байлыҡ менән бәйләнеш үҫкәндән-үҫә барҙы. Ә Шәреҡ хазиналарына мөнәсәбәтебеҙ ныҡ үҙгәрҙе, бөтөнләй юҡҡа сыға яҙҙы тиергә мөмкин. Көнсығыштың рухи байлығын үҙ телебеҙҙә милләттәштәребеҙгә еткерергә тырышыу осраҡтары булһа ла, улар урыҫса баҫылған китаптарға таянып эшләнде.
Ғүмәр Хәйәм робағиҙарын Рәми Ғариповтың нисек тәржемә иткәнен генә иҫебеҙгә төшөрәйек. Уның был эшмәкәрлеге айырым ҡалын дәфтәргә тупланып барҙы. Минең был дәфтәр менән Рәми иҫән саҡта уҡ ныҡлап танышҡаным, вафатынан һуң ҡулыма ҡат-ҡат алғаным бар. Белеүебеҙсә, Ғүмәр Хәйәм робағиҙарын төрлө урыҫ тәржемәселәре башҡарған һәм китаптар итеп сығарған. Берәй робағиҙы башҡортсаға әйләндергәндә Рәми Ғарипов шул урыҫ тәржемәселәренән миҫалдарҙы үҙ ҡулы менән яҙған һәм башҡортса үҙе эшләгән өлгөнө биргән.
Ғүмеренең һуңғы мәлдәрендә Рәми ағай Урта Азия республикаларында ла булды, атаҡлы робағиҙар туған мөхиткә үтеп инергә лә тырышты. Ләкин Шәреҡ шиғриәтен яҡшы белһә лә, заманында хатта япон һүҙ сәнғәтенә барып етһә лә, Рәми Ғарипов бөйөк робағиҙарҙы барыбер урыҫ сығанаҡтарынан алып башҡортсаға әйләндерҙе. Уның башҡа ҡәләмдәштәре — донъя әҙәбиәтен башҡортсаға бик һәйбәт тәржемә итеүселәребеҙ ҙә шулай итә торғайны. Әле лә шулай эшләнә. Был яҡтан Хөрмәт Бикҡоловтың эшмәкәрлеге айырылып торҙо. Инглиз телен яҡшы белгәнгә, ул инглизсә яҙған шағирҙарҙы туранан-тура тәржемә итә торғайны. Ләкин был эштәрҙең сифаты — уныһы башҡа мәсьәлә. Тимәк, эш телде белеү йәки белмәүҙә генә түгел.
Тамара Искәндәриә лә Румиҙың “Мәснәүиҙәр”енән өҙөктәрҙе урыҫ телендә баҫылған китапҡа таянып эшләгән. Беҙҙең илдәге бик күп милли әҙәбиәттәрҙә донъя классикаһын, Шәреҡтең бөйөк шағирҙарын ғына түгел, Көнбайыш һүҙ оҫталары ижадын да милли уҡыусыларға еткереү эшендә ошо ысул төп сара булып ҡала. Бөйөк урыҫ теленә, урыҫ әҙәбиәтенә нисек рәхмәт әйтмәйһең? Донъя рухиәте менән бәйләнешебеҙ шул юлдар аша тормошҡа ашырыла бит. Урыҫ шағирҙарын, әлбиттә, төп нөсхәнән үҙебеҙсәгә әйләндерәбеҙ. Ә бит ҡасандыр башҡорт зыялылары фарсы һәм ғәрәп шағирҙарын һис бер тәржемәсеһеҙ шул телдәрҙә уҡый алған, уларҙың әҫәрҙәрен ҡәҙерләп һаҡлаған. Булған икән заманалар...
Былар хаҡында һөйләгәндә, беҙҙәге уҡытыу системаһы тураһында ла бер нисә һүҙ әйтеп үтергә кәрәк. Әҙиптәребеҙ һәм шағирҙарыбыҙ хәҙер юғары белемле, күптәре юғары уҡыу йорттарында филология факультеттарын тамамлаған. Ләкин уларҙа Шәреҡ әҙәбиәте бөтөнләй тиерлек уҡытылмай. Һәр хәлдә, беҙ студент саҡта шулай ине. Университетта уҡыған йылдарымда Шәреҡ шағирҙары ижады менән мин китапханаларҙа үҙаллы таныштым һәм ғәжәп донъя астым. Уларҙан иң аҫыл үрнәктәрҙе туплап, “Шәреҡ йондоҙҙары” тигән башҡортса китап төҙөргә тип хыялланған сағым да булды, тик ул ынтылышым тормошҡа ашманы. Гәрсә боронғо фарсы шағиры Рудакиҙың, палестин шағиры Муин Бсисуҙың айырым шиғырҙарын башҡорт уҡыусыһына тәҡдим итеп өлгөрҙөм. Бөтә шағирҙарыбыҙ ҙа эшләгән тәржемәләрҙе бергә туплап, бәлки, ул китапты әҙерләргә һәм баҫтырырға кәрәктер? Бик файҙалы баҫма булыр ине.
Румиҙың “Мәснәүиҙәр”енән өҙөктәрҙе башҡортса тәржемәлә уҡыу бына шундай уйҙарға килтерҙе. Мәҡәләмдең “Беҙ күрмәгән йондоҙҙар” тип аталыуының мәғәнәһе шунда: урыҫ телендә баҫылып та, беҙ һаман күрмәй ҡалған Шәреҡ йондоҙҙары бар. Донъя шиғриәтендә беҙ ғүмерҙә күрә алмаҫлыҡ мөғжизәләр ҙә етерлек. Ҡарашыбыҙ барып етерлектәрен күберәк күрһәк, шуларҙың шаһи яҡтылығын уҡыусыларыбыҙға нығыраҡ еткерһәк ине.


text:
Башҡортостанда уртаса айлыҡ эш хаҡы ғинуар-февраль айҙарында 20137,5 һум тәшкил итте
Башҡортостанда уртаса айлыҡ эш хаҡы ғинуар-февраль айҙарында 20137,5 һум тәшкил итте. БР Иҡтисади үҫеш министрығынан хәбәр итеүҙәренсә, 2012 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, номиналь иҫәпләнгән эш хаҡы 12,7 процентҡа артҡан. Ысынбарлыҡта, йәғни ҡулланыу хаҡтары индексын иҫәпкә алғанда, хеҙмәт хаҡы 5,2 процентҡа артҡан.
Халыҡтың йән башына уртаса килеме 15691,5 һум тәшкил иткән. Үткән йылдың тәүге ике айы күрәһәткестәре менән сағыштырғанда, был 10,1 процентҡа күберәк.


text:
Юлыҡ ауылының тамғалары
30 июня 2014 йыл | Йәмғиәт
Ғайса Хөсәйеновтың «Башҡорт тамғалары, тамғалы яҙыуҙар, балбалдар китабында» билдәләнеүенсә: «Башҡорттар борон-борондан әйберҙәргә, ағасҡа, ташҡа тамға һалыр булған. Ул ниндәйҙер бер мәғәнәгә эйә йолаға, үҙенсә бер ҡанунға әйләнеп киткән. Уның мәғлүм бер тәғәйенләнеше, айышы билдәләнгән. Бер боронғо айышы ҡәүем, ҡәбилә булһа, аҙағырак ырыу билдәһе рәүешен алған, буғай. Төрки уғыҙ хикәйәттәрендә Уғыҙ ҡағандың бер төркөм ҡәүемдәргә тамға, ағас, ҡош, оран исемдәрен билдә итеп тәғәйенләп биргәнлеге сағыла. Боронғо башҡорттар ҙа Уғыҙ ҡаған (хан) ҡулынан изге тамға, ағас, ҡош, оранға эйә булған, тиелә. Риүәйәттәр, тәүарихтар һөйләүенсә, был йоланы Сыңғыҙ хан да дауам итеп, башҡорт ырыу башлыҡтарының һәр береһенә тәғәйенләп тамға, ағас, ҡош, оран атап биргән. Йәғни был атамалар һәр ҡәүем, ырыуҙың атрибутына әүерелгән. Ҡош тәпәйен йәки ниндәйҙер һынды хәтерләткән тамғаларға мәжүсилек замандарынан ҡалған, изге мәғәнәләр ҙә һалынған булһа кәрәк. Taмғa ырыу эмблемаһы функцияһын үтәгән. Ырыу башлығы өсөн тамғаһы дәрәжә билдәһен сағылдырған.
Яратҡан Ҡырымым
30 июня 2014 йыл | Йәмғиәт
Был һүҙҙәрҙе мин ысын йөрәктән әйтәм. Сөнки йәшлегемдең иң йәмле, матур өс йылы ошонда – Ҡара диңгеҙ флотында үтте.
1961 йылда Белорет педагогия училищеһын тамамлағандан һуң буласаҡ тормош иптәшем Миңзәлә менән мине йүнәлтмә буйынса Миәкә районы Бикҡол һигеҙ йыллыҡ мәктәбенә эшкә ебәрҙеләр. Мин - физика һәм математика, ә Миңзәлә башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән, йыр дәрестәренән уҡытты. Коллективта башлыса йәштәр һәм барыһының да дәрте ташып тора. Уҡытыусылыҡ эше менән бер рәттән концерт бригадаһы ла ойоштороп ебәрҙек һәм күрше-тирә ауылдарға ла сығып концерттар ҡуйҙыҡ. Минең ҡулда - баян, йырлау ҙа ҡыйынлыҡ тыуҙырмай. Ә Миңзәлә матур итеп төрлө бейеүҙәр башҡара, шиғыр, монологтар һөйләй ине.
1961 йылда Белорет педагогия училищеһын тамамлағандан һуң буласаҡ тормош иптәшем Миңзәлә менән мине йүнәлтмә буйынса Миәкә районы Бикҡол һигеҙ йыллыҡ мәктәбенә эшкә ебәрҙеләр. Мин - физика һәм математика, ә Миңзәлә башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән, йыр дәрестәренән уҡытты. Коллективта башлыса йәштәр һәм барыһының да дәрте ташып тора. Уҡытыусылыҡ эше менән бер рәттән концерт бригадаһы ла ойоштороп ебәрҙек һәм күрше-тирә ауылдарға ла сығып концерттар ҡуйҙыҡ. Минең ҡулда - баян, йырлау ҙа ҡыйынлыҡ тыуҙырмай. Ә Миңзәлә матур итеп төрлө бейеүҙәр башҡара, шиғыр, монологтар һөйләй ине.
Ағинәйлек–рухиәт билдәһе
30 июня 2014 йыл | Йәмғиәт
Май аҙаҡтарында Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының Ғаиләне, балалыҡты, әсәлекте һәм атайлыҡты яҡлау буйынса комиссия рәйесе, «Киске Өфө» гәзитенең баш мөхәррире Гөлфиә Гәрәй ҡыҙы Янбаева район ауылдарының ҡатын-ҡыҙҙарын йыйып, республиканың Әбйәлил, Баймаҡ, Хәйбулла, Белорет, Учалы райондарында киң ҡолас йәйеп эшләй башлаған «Ағинәйҙәр ҡоро» ойошмаһы тураһында һөйләне һәм беҙҙә лә был изге эшкә нигеҙ һалды.
Ҡыҫҡа ғына ваҡыт араһында Имәндәш, Юрмаш, Юлыҡ, Родина ауылдарында «Ағинәйҙәр ҡоро» йәмәғәт ойошмалары барлыҡҡа килде, ҡор эшенә ауыл хакимиәте, мәктәп коллективы, депутаттар, ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзалары, дини ойошма вәкилдәре йәлеп ителде.
Ҡыҫҡа ғына ваҡыт араһында Имәндәш, Юрмаш, Юлыҡ, Родина ауылдарында «Ағинәйҙәр ҡоро» йәмәғәт ойошмалары барлыҡҡа килде, ҡор эшенә ауыл хакимиәте, мәктәп коллективы, депутаттар, ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзалары, дини ойошма вәкилдәре йәлеп ителде.
“Ҡояшҡай”ҙа күңелле!
30 июня 2014 йыл | Мәғариф
… - Кем ул окулист?
- Йөрәкте дауалаусы табипты кем тип атайҙар?..
Был медицина өлкәһендәге белемен камиллаштыра ахры, тип уйлай күрмәгеҙ. Красноусол башҡорт гимназия-интернатының "Ҡояшҡай” көндөҙгө йәй лагерына йөрөүсе уҡыусыларҙың "баш табип” - тәрбиәсе Айгөл Рауил ҡыҙы үткәргән "Йәш табиптар” уйынын нисек уйнағандарын иҫкә төшөрөп ултырыуым.
- Йөрәкте дауалаусы табипты кем тип атайҙар?..
Был медицина өлкәһендәге белемен камиллаштыра ахры, тип уйлай күрмәгеҙ. Красноусол башҡорт гимназия-интернатының "Ҡояшҡай” көндөҙгө йәй лагерына йөрөүсе уҡыусыларҙың "баш табип” - тәрбиәсе Айгөл Рауил ҡыҙы үткәргән "Йәш табиптар” уйынын нисек уйнағандарын иҫкә төшөрөп ултырыуым.
«Башҡортостан Республикаһы Ғафури район муниципаль районының юл фондынан финансланған БР Ғафуусол ауыл биләмәһенә тапшырыу тураһында»
30 июня 2014 йыл | Урындағы үҙидара
«Башҡортостан Республикаһы Ғафури районБР Ғафури районы муниципаль район Советы ҡарары
муниципаль районының юл фондынан финансланған БР Ғафуусол ауыл биләмәһенә тапшырыу тураһында»
муниципаль районының юл фондынан финансланған БР Ғафуусол ауыл биләмәһенә тапшырыу тураһында»
"Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында”ғы 2003 йылдың 6 октябрендә ҡабул ителгән 131-се Федераль Закондың 14-се статьяһы 6-сы пункты, 15-се статьяһы 4-се пунктына һәм "Рәсәй Федерацияһы автомобиль юлдары һәм юл эшмәкәрлеге тураһында Рәсәй Федерацияһының айырым закон акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында” 2007 йылдың 8 ноябрендә ҡабул ителгән 257-се Федераль Законына, 2013 йылдың 31 октябрендәге Муниципаль район Советының "БР Ғафури район муниципаль районында юл фонды булдырыу тураһында” ҡарарына таянып һәм ра-йон хакимиәтенең тәҡдимен ҡарап, Муниципаль район Советы ҡарар итте:


text:
- Подробности
- Просмотров: 491
ҠАҢЛЫ, башҡ. ҡәбиләһе. Ырыу составы: аҡтау‑Ҡ., иҙел‑Ҡ., йөрәктау‑Ҡ., ҡыр‑Ҡ. Тамғалары — . Ҡаңлылар этник яҡтан Арал буйы һәм Урта Азияның бәшнәк-уғыҙ ҡәбиләләренә (ҡайһы бер ғалимдар фекеренсә, төрки ҡәбиләләренә) барып тоташа. “Ҡаңлы” этнонимы ҡаҙаҡтарҙа, ҡарағалпаҡтарҙа, ҡырғыҙҙарҙа, ҡырым татарҙарында, нуғайҙарҙа, үзбәктәрҙә билдәле. Ҡ. формалашыуына уларҙың ҡыпсаҡтар араһында йәшәүе йоғонто яһай. 13 б. — 14 б. башында ҡаңлылар ҡыпсаҡ ҡәбиләләре составында Урал буйына күсенә һәм Асылыкүл м‑н Ҡандракүл буйында, Сәрмәсән й. басс., ш. уҡ Баҙы й. — үрге, Өҫән й. — урта, Ағиҙел й. түбәнге ағымында төпләнә, бында улар дыуанай, йәлдәк һәм ҡаршын ҡәбиләләре м‑н күрше була. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң ҡәбиләнең аҫаба ерҙәре (ҡара: Аҫабалыҡ) Ҡазан даруғаһының Ҡаңлы улусын тәшкил итә. П.И.Рычков мәғлүмәттәре б‑са, бында 18 б. уртаһында 123 йорт иҫәпләнгән. 18 б. аҙ. — 19 б. Ҡ. ҡәбиләһе йәшәгән терр‑я Бөрө өйәҙенә, Бәләбәй өйәҙенә һәм Өфө өйәҙенә, идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 7‑се (артабан 8‑се, 9‑сы), 10‑сы (12‑се, 13‑сө) башҡ. кантондарына (1798—1854 йй.) ҡарай. Ҡәбилә биләгән терр‑я хәҙ. Благовар, Бөрө, Бүздәк, Бәләбәй, Дүртөйлө, Дәүләкән, Кушнаренко, Саҡмағош, Туймазы, Шаран р‑ндарына инә.
Р.З.Йәнғужин
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
Өфөлә күп фатирлы йорт советтары тураһындағы законды тормошҡа ашырыу мәсьәләләре тикшерелде
Төбәк парламентының Башҡортостан Республикаһында торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға контроллек итеү буйынса эш төркөмө ултырышында республикала күп фатирлы йорт советтары эшмәкәрлеге тикшерелде.
Эш төркөмө рәйесе, БР Дәүләт Йыйылышы рәйесе урынбаҫары Рафаил Зиннуров тикшереләсәк мәсьәләнең етди һәм ҡатмарлы булыуын билдәләне. Күп фатирлы йорт советтары, уларҙың эшмәкәрлеген дөрөҫ ойошторғанда, торлаҡ-коммуналь комплекс эшмәкәрлегенә ыңғай йоғонто яһаясаҡ инструменттарҙың береһе була ала.
Ултырышта ҡатнашыу өсөн Өфө һәм Нефтекама ҡалалары етәкселәре саҡырылды. Үҙҙәренең сығышында улар был йүнәлештә башҡарылған эшмәкәрлек хаҡында мәғлүмәт менән бүлеште.
2011 йылдың июленән ноябренә тиклем 3124 йортта фатир хужалары дөйөм йыйылыштар үткәрҙе, унда йорт советтары һайланды, тип хәбәр итте Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов.
— Нигеҙҙә, совет рәйестәре итеп абруйлы, бығаса йортта йәшәүселәр һәм идара итеүсе компаниялар менән әүҙем эшмәкәрлек алып барған кешеләр һайланды, — тип хәбәр итте Ирек Ялалов. – Артабан рәйестәр өсөн курстар үткәрелде, уларға танытмалар тапшырылды. Ағымдағы йылдың беренсе кварталында күпселек идара итеүсе компаниялар идара итеү буйынса килешеүҙе тормошҡа ашырыу буйынса йорт советы рәйестәренә үткән йыл өсөн отчеттар ебәрҙе. Был мәғлүмәтте тикшергәндән һуң, рәйестәр, үҙ сиратында, идара итеүсе ойошмаларға киләһе йылға эш планы буйынса тәҡдимдәр менән мөрәжәғәт итте.
Нефтекама ҡалаһы хакимиәте башлығы урынбаҫары Оскар Сәлимов май башына ҡаланың барлыҡ 444 күп фатирлы йортонда советтар һайланыуын билдәләне.
— Хакимиәт, идара итеүсе компаниялар күп фатирлы йорт советтары менән берлектә йорттарҙы хеҙмәтләндереү сифатын яҡшыртыу буйынса эшмәкәрлек алып бара, — тип белдерҙе Нефтекама хакимиәте башлығы урынбаҫары. – Советтар ремонт үткәреү планын әҙерләүҙә ҡатнаша, техник йәһәттән тәьмин итеү сифатына баһа бирә, хеҙмәттәр күрһәтеүгә контроллек итә. Һөҙөмтәлә күп фатирлы йортта йәшәүселәрҙең әүҙемләшеүе күҙәтелә.
Ултырышта күп фатирлы йорт советы рәйестәре эшмәкәрлегенә тейешле баһа биреү темаһы ла ҡаралды.
Граждандарҙың хоҡуҡи белем кимәленең түбән булыуы, ултырышта ҡатнашыусылар фекеренсә, күп фатирлы йорт советтары һәм идара итеүсе компаниялар эшмәкәрлеге сифатына йоғонто яһаған йәнә бер мәсьәлә булып тора. Халыҡ һүлпәнлек күрһәтә, үҙенә бирелгән мөмкинлектәрҙе файҙаланырға ашыҡмай. Шуға күрә бөгөн граждандарҙың белем кимәлен арттырыу мөһим, тип иҫәпләй парламент төркөмө ағзалары.
Ултырышта ҡатнашыусылар фекеренсә, ҡуйылған бурыстарҙы тормошҡа ашырыу һәм торлаҡ-коммуналь комплекс эшмәкәрлегенең сифатын яҡшыртыу өсөн закондар сығарыу базаһын камиллаштырыу зарур.


text:
Башҡортостанда Зәйнәб Биишеваның юбилейына «Халыҡҡа һәм ҡеүәтле ергә ҡарата һөйөү» тип аталған республика әҙәби конкурс иғлан ителде. Уны Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана уҙғара.
Конкурс Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге Башҡортостан Республикаһы Дәүләт премияһы лауреаты Зәйнәб Биишеваның тыуыуына 110 йыл тулыуға арналған. Бәйгелә 10-17 йәштәге мәктәп уҡыусылары һәм республиканың үҙәкләштерелгән милли китапхана системалары китапханасылары ҡатнаша ала.
Конкурста өс номинация тәҡдим ителгән: «Үҙ һүҙеңде әйт» – Зәйнәб Биишеваның шиғри мираҫы, «Кеше – ул ҡояш!» — Зәйнәб Биишеваның проза әҫәрҙәре, «Йәшәү – ул көрәш» – Зәйнәб Биишеваның драма әҙәрҙәре. Ситтән тороп ойошторолған конкурс 2018 йылдың 31 ғинуарында тамамлана. Ошо уҡ йылдың 8 февралендә бәйгегә йомғаҡ яһала.
Конкурс координаторының телефоны: 8/347/2871334, +7-987-107-7607, Милли китапхананың Балалар уҡыу үҙәге.


text:
Иртәгә Өфө ҡалаһында «Халыҡтар дуҫлығы һәм берҙәмлеге менән йәшәй йөҙйәшәр Башҡортостан!» муниципаль берәмектәр Фестиваль-марафоны концерты уҙа.
Тамаша Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында киске сәғәт 19.00 башлана. Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығы – оло тарихи дәүергә яңы заман ҡарашы, үткән юлға байҡау һәм киләсәккә изге уй-ниәттәргә ҡоролған байрам тантаналары. Юбилей уңайынан үҙ төбәгенең тарихи-мәҙәни ҡорон – халыҡ йыйынын үткәреү өсөн республика башлығының махсус гранты бирелә. Хәйбулла районы хеҙмәтсәндәренең башҡалаға мәҙәни-ижади сәфәре ил башлығының ихлас ярҙамы менән башҡарыла.
Сарала Башҡортостан Республикаһының һәм Бөтөн донъя башҡорттары Ҡоролтайының башҡарма комитеты, муниципаль район Хәйбулла районы хакимиәте етәкселеге сығыш яһаясаҡ. Фестивалдә арҙаҡлы яҡташтар, хөкүмәт һәм дәүләт эшмәкәрҙәре, ғалимдар, әҙәбиәт һәм сәнғәт әһелдәре, мәҙәниәт, мәғариф хеҙмәткәрҙәре, студенттар һәм уҡыусылар ҡатнашасаҡ.


text:
04.04.2018
Рәсәйҙең Хеҙмәт кодексына ярашлы, 1 май – Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы һәм 9 май — Еңеү көнө байрам көндәре булып тора.
04.04.2018
Башҡортостан спорты тәрбиәләнеүсеһе фристайл буйынса Рәсәй чемпионаты призеры булды, тип хәбәр итә республика Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәте. Ярыштар Кемерово өлкәһендә уҙҙы.
04.04.2018
Совет районының 312-се балалар баҡсаһында милли саралар ойошторолоп ҡына тора.
03.04.2018
«Һаумы ,һаумы ,әкиәт !» бәйгеһенең тәүге этабы уҙҙы бөгөн 102-се башҡорт гимназияһында. Конкурстың төп маҡсаты : талантлы балаларҙы асыҡлау, башҡорт телен, ғөрөф-ғәҙәтен һаҡлау ,әкиәтселәр мәктәбен үҫтереү , үҫеп килеүсе йәш быуында тарихи һәм мәҙәни мираҫҡа һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
03.04.2018
Марттың һуңғы көнөндә, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында республиканың бөтә уҡытыусылары берләшмәһенең байрамы үтте. Бында, төбәктең төп мәғариф конкурсының бүләкләү тантанаһына, Башҡортостандың иң яҡшы уҡытыусылары йыйылды.
02.04.2018
Хәҙерге заман талаптары менән ҡулайлаштырылған ихаталарҙа кар йыйыштырыу эштәре ойошторолған: Мингажев урамы, 107, Коммунистик урамы, 106, Аврора, 7, 7/1, а, б, в урамдарында ҙур эш алып баралар.
02.04.2018
«Бер нисә айҙан ремонтлап күперҙе ҡабат асырбыҙ», - тип ышандырҙылар эшселәр.
30.03.2018
Альбина Ҡолһарина, 86-сы гимназияның башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы:
«Мин һеҙҙе үҙемдең бер шәп уҡыусым менән таныштырырға теләйем. Софья Гулина була ул.
29.03.2018
Башҡортостандың баш ҡалаһынан 19 йәшлек фристайлсы Кристина Спиридонова «Акробатика» дисциплинаһында Рәсәй кубогы финалында еңеүсе булды.
29.03.2018
Өфө ҡалаһы Киров районында Кемерово фажиғәһендә һәләк булғандарҙы иҫкә алалар.
29.03.2018
Өфө ҡалаһының Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында ғаилә ҡиммәттәрен үҫтереү эше әүҙем алып барыла.
27.03.2018
Өфөлә өсөнсө тапҡыр 8 июндән 12 июнгә тиклем «Евразия йөрәге» тип аталған ҙур халыҡ-ара сәнғәт фестивале ойоштороласаҡ. Ғәҙәттәгесә, асыҡ һауа аҫтындағы концерттар Өфө амфитеатрының майҙансығында үтәсәк.
You a watching 6 page of 177


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Ҡурайсылар ҡурай, ай, уйнамаҫ...
Ҡурайсылар ҡурай, ай, уйнамаҫ...
Башҡорт ҡурайҙары булмаһа, тип юҡҡа ғына йырланмай халыҡ йырында. Ҡурай моңо күңелде берсә һағышҡа сорнаһа, берсә күктәргә олғаштырып, үҫтереп ебәреү, халҡыбыҙҙың данлы-ҡанлы тарихын күҙаллатыу көсөнә лә эйә. Ул ғына ла түгел, ҡурай күңелде дауалай, хис-тойғоларҙы көйләй. Медицина күҙлегенән сығып ҡарағанда иһә, ҡурай уйнау тын юлын иркенәйтеп, кешене физик яҡтан һауыҡтырыу көсөнә эйә, тиҙәр.
Белорет районының Рысыҡай ауылында тыуған, шунда ғүмер кисергән һәм бер йыл элек арабыҙҙан киткән танылған ҡурайсы, 1980, 1982 йылдарҙа Ленинградта, Ҡаҙағстанда ике пластинкаһын сығарған Талип Латиповтың иҫтәлегенә арнап ойошторолған конкурс ысын-ысындан ҡурай байрамына әүерелде. Талип ағай атаһының ҡурай моңон һеңдереп үҫкән, тиһәк тә, артыҡ булмаҫ. Сөнки ул ун йәшендә 60-лап көй уйнай белгән. Атаһы – Хәйретдин ҡурайсы иҫ киткес оҫта уйнаған, тауышы ла моңло булған. Хәҙер Иҙел башында сыҡҡан ҡурай көйҙәре тип һаналған «Ләңке ташы», «Ҡалды», «Зекерейә көйө», «Ҡағы ташы»ның авторы ла – Талип Латипов.
Райондың мәҙәниәт бүлеге начальнигы Зәлифә Әғләмова әйтеүенсә, киләсәктә Талип Латипов призына ҡурайсылар конкурсы ике йылға бер үткәреләсәк. Тәүге конкурста биш ҡурай ансамбле, 31 яңғыҙ ҡурайсы, Учалы районының Уральск ҡасабаһынан ҡунаҡ ҡурайсы ҡатнашты.
Тәүге ҡоймаҡ табаға йәбешә, тиһәләр ҙә, ҡурай конкурсы йомғаҡтарына ҡарап, беҙҙең районда һәм ҡалала ҡурайсылар бар, тик уларҙы үҫтереү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырырға, йышыраҡ конкурстар үткәрергә, етәкселәрен дәртләндерергә кәрәк, тигән һығымтаға килде жюри ағзалары һәм мәҙәниәт бүлеге етәкселеге.
Жюриға танылған ҡурайсы, «Хазина» телетапшырыуын ойоштороусы һәм етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Юлай Ғәйнетдинов етәкселек итте. Жюри ағзалары – йәш, танылыу яулаған ҡурайсы, «Ҡурайсы» төркөмө етәксеһе, дүрт тапҡыр республика ҡурайсылар конкурсының гран-прийын, Андреев исемендәге Бөтә Рәсәй конкурсында – I, шулай уҡ ТӨРКСОЙ эгидаһы аҫтында үткән халыҡ-ара ҡурайсылар конкурсының I премияһын яулаусы, Ш. Бабич исемендәге республика йәштәр премияһы лауреаты Роберт Юлдашев, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, танылған ҡурайсы Мөхәммәт Түләбаев, шулай уҡ бик күп ҡурай конкурстары лауреаты, оҫта ҡурайсы һәм йыраусы, үҙ ауылының дин әһеле Әсҡәт Хәйернуров конкурсанттарҙың сығышын бик ғәҙел баһаланы, файҙалы кәңәштәрен еткерҙе.
Конкурсты Шығай ауылы ҡурайсылары башлап ебәрҙе. Мәҙәниәт йортонда художество етәксеһе булып эшләгән ҡурайсы Айгиз Йылҡыбаев башҡорт халыҡ йыры «Урал»ды ярайһы уҡ оҫта башҡарҙы. Илназ Үҙәнбаевтың Талип ҡурайсының «Ләңке ташы»н, Белорет районында сыҡҡан көйҙәр гөлләмәһен һәм Ханнан олатаһы сығарған «Үләнде» көйөн үҙенсә генә бер маһирлыҡ менән башҡарыуы күңелгә ятышлы, ҡолаҡҡа яғышлы булды. Шулай уҡ Шайморат Түләбаев та Талип Латиповтың «Ҡағы ташы» тигән көйөн уйнап ишеттерҙе. Шығайҙан И. Баймөхәмәтов, Т. Эниев, А. Ғаззалов, ҡурайсылар ансамбленең сығышы бик матур тәьҫорат ҡалдырҙы.
Сермән музыка мәктәбенең ҡурай класы етәксеһе Ғәлим Хәйернуров һәм уның уҡыусыларының сығышын барыһы ла бик йылы ҡабул итте. Сермән музыка мәктәбе уҡыусыһы, 14 йәшлек Фидан Сибәғәтов конкурстың асышы булды. «Үәт, был малай шәп һыҙҙыра бит ҡурайҙа!» – тип һоҡланды тамашасылар. Сермән музыка мәктәбе директоры Әлфиә Иҙиәтуллина: «Ошо малайыбыҙҙы дәртләндереп, уның хаҡында яҡшы итеп яҙығыҙ, атаһы тәрбиәһендә генә үҫһә лә, егәрле, өмөтлө, шул тиклем зирәк, аҡыллы, уйлы бала. Ҡурайҙа ла үҙе уйнарға өйрәнгән бит ул», – тип юҡҡа әйтмәгән, күрәһең. Үҫмер генә бала көллөһөнөң дә күңелен моңло ҡурайы менән арбаны ла ҡуйҙы!
Әлбиттә, һәр конкурсант тураһында ентекләп яҙырға мөмкинлек юҡ, шулай ҙа «иң-иң»дәр менән таныштырып үтеү яҙыҡ булмаҫ. Ҡаһарман ауылынан 18 йәшлек Дим Шакировты ла «асыш» тип атарға мөмкин. «Урал», «Форт Перовский» көйҙәрен ҙур оҫталыҡ менән башҡарыуы көслө алҡыштарға күмелде. Сермән ҡурайсыһы Ғәлим Хәйернуров та тамашасыны һоҡландырҙы ла, әҫәрләндерҙе лә. Белорет музыка мәктәбенең ҡурай класы етәксеһе, оҫта ҡурайсы, шулай уҡ моңло тауышлы йырсы Дамир Хәсәнов юғары кимәле менән ҡыуандырҙы. Шуны ла билдәләргә кәрәк, Дамир Хәсәнов кеүек үҙен-үҙе онотоп, ҙур талапсанлыҡ менән ҡалала йәшәгән башҡорт балаларына ҡурай серҙәрен өйрәтеүсе бик һирәктер. Киләсәктә тағы ла конкурстар булыр һәм уларҙың һәр береһендә ҡатнашырға, үҙенә лә, балаларҙы ла ҙурыраҡ сәхнәгә алып сығырға ҡыйыулыҡ табыр, тип өмөтләнәйек. Ул конкурста Бөрйән районының атаҡлы ҡурайсыһы Йәнғәле ағайҙың бер көйөн, башҡорт халыҡ йыры «Йәмәлекәй»ҙе һәм жюри етәксеһе Юлай Ғәйнетдиновтың һорауы буйынса Талип Латиповтың «Боронғо Урал» көйөн уйнап ишеттерҙе. Ансамблдәр араһында нәҡ Дамир Хәсәнов етәкләгән балалар ансамбленең өс тауышҡа уйнап, гран-при яулауы юҡтан түгел. Яңғыҙ сығыш яһаған уҡыусылары Айрат Шәһивәлиев һәм Арыҫлан Тайыпов та – бик өмөтлө генә ҡурайсылар. Уҡытыу һәм йәшәү шарттары тейешле кимәлдә булмауға ҡарамаҫтан, Дамир Басир улы Белоретта ҡурайҙы пропагандалауға ҙур өлөш индерә. Ул шулай уҡ ҡала мәҙәниәт йортоноң С. Михайлов етәкселек иткән «Виват» ирҙәр хор капеллаһы йырсыһы ла.
Инйәр музыка мәктәбенең балалар ҡурай ансамбле етәксеһе Вилүр Ҡотломөхәмәтовтың йылдар дауамында балалар күңелендә башҡорт ҡурайына оло һөйөү тәрбиәләүен билдәләмәй булмай. Алыҫ тип тормай, уҡыусыларын Өфөгә лә, башҡа райондарға ла йөрөткән, бөтә көсөн һалып башҡорт сәнғәтен пропагандалаған даланлы һәм талантлы музыка мәктәбе директоры Фәрхәнә Ҡотломөхәмәтова үҙе лә килгәйне. Әйткәндәй, иң күп ҡурайсы алып килгән Инйәр музыка мәктәбен Юлай Ғәйнетдинов та билдәләп үтте. Яныбай Хамматов исемендәге 22-се ҡала башҡорт гимназияһының үҙешмәкәр композитор Мөхәррәм Сәлимов етәкселегендәге ансамбле ярайһы уҡ уңышлы сығыш яһаны.
Ҡаланың 8-се мәктәбенең башҡорт теле уҡытыусыһы Гүзәл Әхмәтсафинаның һәм Рысыҡай ҡыҙы, Талип Латиповтың ауылдашы Ләлә Әүбәкированың ирҙәр менән рәттән ҡурай уйнарға йөрьәт итеүе маҡтауға лайыҡ.
Конкурстың икенсе өлөшөн асып, Үҙәнбаш урта мәктәбе директоры Заһир Муллағәлләмов иҫ киткес моңло, тәрән тауышы менән башҡорт халыҡ йыры «Йәмәлекәй»ҙе башҡарҙы. Учалынан килгән ҡунаҡ, үҫмер Заһир Зияевтың ҡурайҙа өҙҙөрөп уйнауына һоҡланмаған кеше булманы. Ҡаһарман ауылы йырсыһы, республика буйынса үткәрелгән «Оҙон көй» конкурсы лауреаты Вәлимә апай Ҡарасуринаның моңға ғына һарылған көслө тауышы йөрәктәргә үтеп инде. Унан һуң сәхнәгә сыҡҡан йәш талант эйәһе, сит ҡитғалар тамашасыһын ҡурай моңо менән арбаған Роберт Юлдашев, һоҡланыуын йәшермәй: «Был ҡәҙәр ҙә моңло тауышлы Вәлимә апайҙан һуң сәхнәгә сығырға ла баҙнат итмәй торабыҙ әле. Ярай ҙа ҡул сабып ҡаршы алаһығыҙ, юҡһа, шундай сихри моңға сорналып, беҙҙе ишетмәҫһегеҙ, тип уйлағайныҡ инде. Рәхмәт һеҙгә!» – тине. Эйе, ысын талант биҙәүгә лә, ҡупырайтып күрһәтеүгә лә мохтаж түгел шул: саф шишмәләй үҙенә-үҙе юл яра ла, тирә-йүндәгеләрҙе һоҡландырып, ҡыуандырып, селтер-селтер аға ла аға. Оҫта ҡурайсыларҙы, моңло йыраусыларҙы һәм йырсыларҙы тыңлағанда күңел үҫә һәм, үҙ-үҙеңде онотоп, тәбиғәт менән бергәлегеңде тоя башлайһың...
Роберт Юлдашев етәкселек иткән «Ҡурайсы» этно-фольклор төркөмөнөң сығышы тураһында һөйләп йә яҙып ҡына килештерерлек түгел. Роберт Юлдашевтың һәм егеттәренең уйнауын бөтә тәрәнлегендә аңлар өсөн уларҙы бер тапҡыр булһа ла тыңларға, күрергә кәрәк. Уй офоҡтары киңәйеп, йөрәк тибеше көсәйеп, туған телебеҙ, башҡорт моңо, халҡыбыҙ үткән данлы тарихыбыҙ өсөн ғорурлыҡ тойғоһо уята Роберт Юлдашевтың ҡурайҙа уйнауы. Әгәр ҙә милләтебеҙҙең һәр бер вәкиле, ҡайҙа ғына, кем генә булып эшләһә лә, үҙ эшен Роберт кеүек талантлы итеп башҡарһа, бер кемдең халҡыбыҙҙы кәмһетергә теле бармаҫ ине... Талант бөтә сиктәрҙе юҡҡа сығара, үҙенә батшаларҙы ла, ябай кешене лә баш эйҙерә торған илаһи бер көс, аң аңламаҫлыҡ, зиһен етмәҫлек Хоҙай Тәғәлә биргән ҡөҙрәттер. Ә инде Роберт Юлдашевтың халыҡ алдында һөйләгән телмәрендә «иман», «Хоҙай Тәғәлә», «ышаныу» кеүек һүҙҙәрҙең йыш ҡабатланыуы ла юҡтан түгел. «Ҡурайсы» төркөмөнөң һәр сығышына пульт артында ултырған тауыш көйләүсе рус егетенең ихлас ҡул сабыуы ла үрҙә әйтелгәнгә асыҡ дәлил...
– Әле өсөнсө класта уҡыған саҡта мине Талип ағай Латиповтың ҡурайҙа уйнауы һоҡландырҙы, бәләкәс йөрәгемә инеп ултырҙы, тиһәм дә, хата булмаҫ, – тип башланы үҙенең һүҙен Роберт Юлдашев. Бына бит ул, Талип ағайҙың ҡурай моңон тыңлап, күңелендә ҡурайға һөйөү тыуған. Талип Латиповтың 85 йәшенә арналған кисәгә килеп, яратҡан ҡурайсыһы алдында ҡурайҙа уйнау бәхетенә ирешкән рәхмәтле йәш талант эйәһе. Был хаҡта ул ҙур ғорурлыҡ менән һөйләй. Унан һуң Әҙһәм ағай Исҡужин, Юлай Ғәйнетдинов була уның остаздары.
Шулай итеп, Талип Латипов призына арналған I район-ҡала ҡурай конкурсы тамам. Ансамблдәр араһында III урынды – В. Ҡотломөхәмәтов етәкләгән Инйәр музыка мәктәбе ансамбле, II урынды – Ғ. Хәйернуров етәкселегендәге Сермән музыка мәктәбе ансамбле, I урынды А. Йылҡыбаев етәкләгән Шығай ауыл мәҙәниәт йортоноң ҡурай ансамбле алды. Гран-приға ҡала музыка мәктәбенең Д. Хәсәнов етәкселегендәге ҡурайсылар ансамбле лайыҡ булды. М. Сәлимов етәкселегендәге башҡорт гимназияһы ҡурайсылар ансамбле «Тамашасылар һөйөүе» призы менән бүләкләнде.
16 йәшкәсә ҡурайсылар араһында III урын – Шығай мәҙәниәт йортонан Азат Ғаззаловҡа, II урын – Инйәр музыка мәктәбе уҡыусыһы Рөстәм Сөләймәновҡа, I урын Белорет музыка мәктәбенән Айрат Шәһивәлиевҡа бирелде. Гран-при – Сермән музыка мәктәбе уҡыусыһы Фидан Сибәғәтовта. 16 йәштән өлкәндәр араһында III урынға район мәҙәниәт йорто ҡурайсыһы Илнур Ҡәләмов, Исмаҡайҙан Рәмис Байғужин, II урынға Аҙналынан Азамат Суфиянов, Ҡаһармандан Дим Шакиров, I урынға Сермәндән Ғәлим Хәйернуров сыҡты. Гран-приҙы Белорет музыка мәктәбе уҡытыусыһы Дамир Хәсәнов яуланы. Гүзәл Әхмәтсафина һәм Ләлә Әүбәкирова «Тамашасы һөйөүе» призы менән билдәләнде. Учалы районының Уральск музыка мәктәбе уҡыусыһы Заһир Зияевҡа ҡатнашҡаны өсөн дәртләндереү призы тапшырылды.
Белорет районы муниципаль район хакимиәтенең социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Илгиз Теләүбаев еңеүселәргә аҡсалата бүләк, жюри рәйесе Юлай Ғәйнетдинов Маҡтау грамоталары тапшырҙы.
Бер шәмдең яҡтыһы икенсеһенә күләгә булмай...
Юлай ҒӘЙНЕТДИНОВ:
– Иҙел башы таланттарға бай яҡ. XX быуаттың иң мәшһүр ҡурайсыһы, композиторы Заһир Исмәғилевты мин ҡурайсы тип беләм. Иҫ киткес моңло ине уның ҡурайы. Шуға ла Мәскәүҙә, Өфөлә лә Заһир ағайҙың ҡушаматы «Ҡурай» булды. Ҡурай тураһында өс мәшһүр фильм төшөрөлдө. Өсөһөндә лә Белорет ҡурайсылары булды. Шул уҡ Талип ағай Латипов, Мөхәммәт Түләбаев. Шуны әйтергә итәм: бер шәмдең яҡтыһы икенсеһенә күләгә булмай, ә, киреһенсә, тағы ла балҡытып, яҡтыртып ҡына ебәрә. Әгәр ҙә әле сәхнә түрендә Талип Латипов менән Шығайҙан сыҡҡан иҫ китмәле талант эйәһе Әбделғәфи Хәлфетдинов (Башҡортостанда уны Абдулла Хәлфетдинов тип беләләр... – авт.) ҡурайсының фотоһы ла торһа, бер ҙә генә артыҡ булмаҫ ине, минеңсә. Киләсәктә, Алла бирһә, Әбделғәфи Хәлфетдиновҡа арналған ҙур сарала ҡатнашырбыҙ, тигән өмөт бар. Бөгөнгө сара шәп һәм матур булды. Иҙел башында үҫеп килгән ҡурайсылар бар һәм киләсәктә уларҙан бер нисә мәшһүр ҡурайсы сығырына ышанабыҙ. Конкурста Талип ағайҙың көйҙәре яңғырауы ҡыуаныслы. Сермәндән Фидандың күңелендә «Урал» бар, янып уйнай. Ажар уйнарға кәрәк, тигән һүҙ бар. Ажарланып, әҫәрләнеп, йәнең-тәнең менән бирелеп, тигәнде аңлата был. Роберт кеүек бирелеп уйнарға кәрәк. Уның уйнауында ҡурай фәлсәфәһе бар. Ул бит Талип ағайҙың ҡурай фәлсәфәһен дә ҡушып уйнай. Латипов ағай һөйләй торғайны бит, Ҡунафиә, Сиражи олатайҙарымдың уйнауын онотмайым, тип, бына шул була инде фәлсәфә. Башҡорт ҡатындарының ҡурай тотоп сәхнәгә сығыуы яңы заман күренеше түгел, сөнки С. Рыбаковтың яҙыуынса, Баймаҡ яҡтары – Темәстә Гөлйыһан исемле шәп ҡурайсы ҡатын булған. Бөтә йыйындарҙың күрке булған ул, тип Мөхәммәт Ҡәҙерғолов һөйләгәйне.
Миңә тағы ла бер нәмә оҡшаны – ул да булһа, конкурста һайлап алыу турында ла залда халыҡтың шығырым тулы булыуы. Концерт башланғас та, шығайҙар, хатта балаларҙың иҫтәре китеп ҡурай моңон тыңлауы ҡыуандырҙы. Тимәк, был боронғо ауылдың киләсәге, ҡурайҙың иртәгәһе бар. Мәҙәниәт бүлегенә, хакимиәткә лә ҙур рәхмәт белдерәм.
Зилә АБЗАЛОВА.
Белорет районының Рысыҡай ауылында тыуған, шунда ғүмер кисергән һәм бер йыл элек арабыҙҙан киткән танылған ҡурайсы, 1980, 1982 йылдарҙа Ленинградта, Ҡаҙағстанда ике пластинкаһын сығарған Талип Латиповтың иҫтәлегенә арнап ойошторолған конкурс ысын-ысындан ҡурай байрамына әүерелде. Талип ағай атаһының ҡурай моңон һеңдереп үҫкән, тиһәк тә, артыҡ булмаҫ. Сөнки ул ун йәшендә 60-лап көй уйнай белгән. Атаһы – Хәйретдин ҡурайсы иҫ киткес оҫта уйнаған, тауышы ла моңло булған. Хәҙер Иҙел башында сыҡҡан ҡурай көйҙәре тип һаналған «Ләңке ташы», «Ҡалды», «Зекерейә көйө», «Ҡағы ташы»ның авторы ла – Талип Латипов.
Райондың мәҙәниәт бүлеге начальнигы Зәлифә Әғләмова әйтеүенсә, киләсәктә Талип Латипов призына ҡурайсылар конкурсы ике йылға бер үткәреләсәк. Тәүге конкурста биш ҡурай ансамбле, 31 яңғыҙ ҡурайсы, Учалы районының Уральск ҡасабаһынан ҡунаҡ ҡурайсы ҡатнашты.
Тәүге ҡоймаҡ табаға йәбешә, тиһәләр ҙә, ҡурай конкурсы йомғаҡтарына ҡарап, беҙҙең районда һәм ҡалала ҡурайсылар бар, тик уларҙы үҫтереү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырырға, йышыраҡ конкурстар үткәрергә, етәкселәрен дәртләндерергә кәрәк, тигән һығымтаға килде жюри ағзалары һәм мәҙәниәт бүлеге етәкселеге.
Жюриға танылған ҡурайсы, «Хазина» телетапшырыуын ойоштороусы һәм етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Юлай Ғәйнетдинов етәкселек итте. Жюри ағзалары – йәш, танылыу яулаған ҡурайсы, «Ҡурайсы» төркөмө етәксеһе, дүрт тапҡыр республика ҡурайсылар конкурсының гран-прийын, Андреев исемендәге Бөтә Рәсәй конкурсында – I, шулай уҡ ТӨРКСОЙ эгидаһы аҫтында үткән халыҡ-ара ҡурайсылар конкурсының I премияһын яулаусы, Ш. Бабич исемендәге республика йәштәр премияһы лауреаты Роберт Юлдашев, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, танылған ҡурайсы Мөхәммәт Түләбаев, шулай уҡ бик күп ҡурай конкурстары лауреаты, оҫта ҡурайсы һәм йыраусы, үҙ ауылының дин әһеле Әсҡәт Хәйернуров конкурсанттарҙың сығышын бик ғәҙел баһаланы, файҙалы кәңәштәрен еткерҙе.
Конкурсты Шығай ауылы ҡурайсылары башлап ебәрҙе. Мәҙәниәт йортонда художество етәксеһе булып эшләгән ҡурайсы Айгиз Йылҡыбаев башҡорт халыҡ йыры «Урал»ды ярайһы уҡ оҫта башҡарҙы. Илназ Үҙәнбаевтың Талип ҡурайсының «Ләңке ташы»н, Белорет районында сыҡҡан көйҙәр гөлләмәһен һәм Ханнан олатаһы сығарған «Үләнде» көйөн үҙенсә генә бер маһирлыҡ менән башҡарыуы күңелгә ятышлы, ҡолаҡҡа яғышлы булды. Шулай уҡ Шайморат Түләбаев та Талип Латиповтың «Ҡағы ташы» тигән көйөн уйнап ишеттерҙе. Шығайҙан И. Баймөхәмәтов, Т. Эниев, А. Ғаззалов, ҡурайсылар ансамбленең сығышы бик матур тәьҫорат ҡалдырҙы.
Сермән музыка мәктәбенең ҡурай класы етәксеһе Ғәлим Хәйернуров һәм уның уҡыусыларының сығышын барыһы ла бик йылы ҡабул итте. Сермән музыка мәктәбе уҡыусыһы, 14 йәшлек Фидан Сибәғәтов конкурстың асышы булды. «Үәт, был малай шәп һыҙҙыра бит ҡурайҙа!» – тип һоҡланды тамашасылар. Сермән музыка мәктәбе директоры Әлфиә Иҙиәтуллина: «Ошо малайыбыҙҙы дәртләндереп, уның хаҡында яҡшы итеп яҙығыҙ, атаһы тәрбиәһендә генә үҫһә лә, егәрле, өмөтлө, шул тиклем зирәк, аҡыллы, уйлы бала. Ҡурайҙа ла үҙе уйнарға өйрәнгән бит ул», – тип юҡҡа әйтмәгән, күрәһең. Үҫмер генә бала көллөһөнөң дә күңелен моңло ҡурайы менән арбаны ла ҡуйҙы!
Әлбиттә, һәр конкурсант тураһында ентекләп яҙырға мөмкинлек юҡ, шулай ҙа «иң-иң»дәр менән таныштырып үтеү яҙыҡ булмаҫ. Ҡаһарман ауылынан 18 йәшлек Дим Шакировты ла «асыш» тип атарға мөмкин. «Урал», «Форт Перовский» көйҙәрен ҙур оҫталыҡ менән башҡарыуы көслө алҡыштарға күмелде. Сермән ҡурайсыһы Ғәлим Хәйернуров та тамашасыны һоҡландырҙы ла, әҫәрләндерҙе лә. Белорет музыка мәктәбенең ҡурай класы етәксеһе, оҫта ҡурайсы, шулай уҡ моңло тауышлы йырсы Дамир Хәсәнов юғары кимәле менән ҡыуандырҙы. Шуны ла билдәләргә кәрәк, Дамир Хәсәнов кеүек үҙен-үҙе онотоп, ҙур талапсанлыҡ менән ҡалала йәшәгән башҡорт балаларына ҡурай серҙәрен өйрәтеүсе бик һирәктер. Киләсәктә тағы ла конкурстар булыр һәм уларҙың һәр береһендә ҡатнашырға, үҙенә лә, балаларҙы ла ҙурыраҡ сәхнәгә алып сығырға ҡыйыулыҡ табыр, тип өмөтләнәйек. Ул конкурста Бөрйән районының атаҡлы ҡурайсыһы Йәнғәле ағайҙың бер көйөн, башҡорт халыҡ йыры «Йәмәлекәй»ҙе һәм жюри етәксеһе Юлай Ғәйнетдиновтың һорауы буйынса Талип Латиповтың «Боронғо Урал» көйөн уйнап ишеттерҙе. Ансамблдәр араһында нәҡ Дамир Хәсәнов етәкләгән балалар ансамбленең өс тауышҡа уйнап, гран-при яулауы юҡтан түгел. Яңғыҙ сығыш яһаған уҡыусылары Айрат Шәһивәлиев һәм Арыҫлан Тайыпов та – бик өмөтлө генә ҡурайсылар. Уҡытыу һәм йәшәү шарттары тейешле кимәлдә булмауға ҡарамаҫтан, Дамир Басир улы Белоретта ҡурайҙы пропагандалауға ҙур өлөш индерә. Ул шулай уҡ ҡала мәҙәниәт йортоноң С. Михайлов етәкселек иткән «Виват» ирҙәр хор капеллаһы йырсыһы ла.
Инйәр музыка мәктәбенең балалар ҡурай ансамбле етәксеһе Вилүр Ҡотломөхәмәтовтың йылдар дауамында балалар күңелендә башҡорт ҡурайына оло һөйөү тәрбиәләүен билдәләмәй булмай. Алыҫ тип тормай, уҡыусыларын Өфөгә лә, башҡа райондарға ла йөрөткән, бөтә көсөн һалып башҡорт сәнғәтен пропагандалаған даланлы һәм талантлы музыка мәктәбе директоры Фәрхәнә Ҡотломөхәмәтова үҙе лә килгәйне. Әйткәндәй, иң күп ҡурайсы алып килгән Инйәр музыка мәктәбен Юлай Ғәйнетдинов та билдәләп үтте. Яныбай Хамматов исемендәге 22-се ҡала башҡорт гимназияһының үҙешмәкәр композитор Мөхәррәм Сәлимов етәкселегендәге ансамбле ярайһы уҡ уңышлы сығыш яһаны.
Ҡаланың 8-се мәктәбенең башҡорт теле уҡытыусыһы Гүзәл Әхмәтсафинаның һәм Рысыҡай ҡыҙы, Талип Латиповтың ауылдашы Ләлә Әүбәкированың ирҙәр менән рәттән ҡурай уйнарға йөрьәт итеүе маҡтауға лайыҡ.
Конкурстың икенсе өлөшөн асып, Үҙәнбаш урта мәктәбе директоры Заһир Муллағәлләмов иҫ киткес моңло, тәрән тауышы менән башҡорт халыҡ йыры «Йәмәлекәй»ҙе башҡарҙы. Учалынан килгән ҡунаҡ, үҫмер Заһир Зияевтың ҡурайҙа өҙҙөрөп уйнауына һоҡланмаған кеше булманы. Ҡаһарман ауылы йырсыһы, республика буйынса үткәрелгән «Оҙон көй» конкурсы лауреаты Вәлимә апай Ҡарасуринаның моңға ғына һарылған көслө тауышы йөрәктәргә үтеп инде. Унан һуң сәхнәгә сыҡҡан йәш талант эйәһе, сит ҡитғалар тамашасыһын ҡурай моңо менән арбаған Роберт Юлдашев, һоҡланыуын йәшермәй: «Был ҡәҙәр ҙә моңло тауышлы Вәлимә апайҙан һуң сәхнәгә сығырға ла баҙнат итмәй торабыҙ әле. Ярай ҙа ҡул сабып ҡаршы алаһығыҙ, юҡһа, шундай сихри моңға сорналып, беҙҙе ишетмәҫһегеҙ, тип уйлағайныҡ инде. Рәхмәт һеҙгә!» – тине. Эйе, ысын талант биҙәүгә лә, ҡупырайтып күрһәтеүгә лә мохтаж түгел шул: саф шишмәләй үҙенә-үҙе юл яра ла, тирә-йүндәгеләрҙе һоҡландырып, ҡыуандырып, селтер-селтер аға ла аға. Оҫта ҡурайсыларҙы, моңло йыраусыларҙы һәм йырсыларҙы тыңлағанда күңел үҫә һәм, үҙ-үҙеңде онотоп, тәбиғәт менән бергәлегеңде тоя башлайһың...
Роберт Юлдашев етәкселек иткән «Ҡурайсы» этно-фольклор төркөмөнөң сығышы тураһында һөйләп йә яҙып ҡына килештерерлек түгел. Роберт Юлдашевтың һәм егеттәренең уйнауын бөтә тәрәнлегендә аңлар өсөн уларҙы бер тапҡыр булһа ла тыңларға, күрергә кәрәк. Уй офоҡтары киңәйеп, йөрәк тибеше көсәйеп, туған телебеҙ, башҡорт моңо, халҡыбыҙ үткән данлы тарихыбыҙ өсөн ғорурлыҡ тойғоһо уята Роберт Юлдашевтың ҡурайҙа уйнауы. Әгәр ҙә милләтебеҙҙең һәр бер вәкиле, ҡайҙа ғына, кем генә булып эшләһә лә, үҙ эшен Роберт кеүек талантлы итеп башҡарһа, бер кемдең халҡыбыҙҙы кәмһетергә теле бармаҫ ине... Талант бөтә сиктәрҙе юҡҡа сығара, үҙенә батшаларҙы ла, ябай кешене лә баш эйҙерә торған илаһи бер көс, аң аңламаҫлыҡ, зиһен етмәҫлек Хоҙай Тәғәлә биргән ҡөҙрәттер. Ә инде Роберт Юлдашевтың халыҡ алдында һөйләгән телмәрендә «иман», «Хоҙай Тәғәлә», «ышаныу» кеүек һүҙҙәрҙең йыш ҡабатланыуы ла юҡтан түгел. «Ҡурайсы» төркөмөнөң һәр сығышына пульт артында ултырған тауыш көйләүсе рус егетенең ихлас ҡул сабыуы ла үрҙә әйтелгәнгә асыҡ дәлил...
– Әле өсөнсө класта уҡыған саҡта мине Талип ағай Латиповтың ҡурайҙа уйнауы һоҡландырҙы, бәләкәс йөрәгемә инеп ултырҙы, тиһәм дә, хата булмаҫ, – тип башланы үҙенең һүҙен Роберт Юлдашев. Бына бит ул, Талип ағайҙың ҡурай моңон тыңлап, күңелендә ҡурайға һөйөү тыуған. Талип Латиповтың 85 йәшенә арналған кисәгә килеп, яратҡан ҡурайсыһы алдында ҡурайҙа уйнау бәхетенә ирешкән рәхмәтле йәш талант эйәһе. Был хаҡта ул ҙур ғорурлыҡ менән һөйләй. Унан һуң Әҙһәм ағай Исҡужин, Юлай Ғәйнетдинов була уның остаздары.
Шулай итеп, Талип Латипов призына арналған I район-ҡала ҡурай конкурсы тамам. Ансамблдәр араһында III урынды – В. Ҡотломөхәмәтов етәкләгән Инйәр музыка мәктәбе ансамбле, II урынды – Ғ. Хәйернуров етәкселегендәге Сермән музыка мәктәбе ансамбле, I урынды А. Йылҡыбаев етәкләгән Шығай ауыл мәҙәниәт йортоноң ҡурай ансамбле алды. Гран-приға ҡала музыка мәктәбенең Д. Хәсәнов етәкселегендәге ҡурайсылар ансамбле лайыҡ булды. М. Сәлимов етәкселегендәге башҡорт гимназияһы ҡурайсылар ансамбле «Тамашасылар һөйөүе» призы менән бүләкләнде.
16 йәшкәсә ҡурайсылар араһында III урын – Шығай мәҙәниәт йортонан Азат Ғаззаловҡа, II урын – Инйәр музыка мәктәбе уҡыусыһы Рөстәм Сөләймәновҡа, I урын Белорет музыка мәктәбенән Айрат Шәһивәлиевҡа бирелде. Гран-при – Сермән музыка мәктәбе уҡыусыһы Фидан Сибәғәтовта. 16 йәштән өлкәндәр араһында III урынға район мәҙәниәт йорто ҡурайсыһы Илнур Ҡәләмов, Исмаҡайҙан Рәмис Байғужин, II урынға Аҙналынан Азамат Суфиянов, Ҡаһармандан Дим Шакиров, I урынға Сермәндән Ғәлим Хәйернуров сыҡты. Гран-приҙы Белорет музыка мәктәбе уҡытыусыһы Дамир Хәсәнов яуланы. Гүзәл Әхмәтсафина һәм Ләлә Әүбәкирова «Тамашасы һөйөүе» призы менән билдәләнде. Учалы районының Уральск музыка мәктәбе уҡыусыһы Заһир Зияевҡа ҡатнашҡаны өсөн дәртләндереү призы тапшырылды.
Белорет районы муниципаль район хакимиәтенең социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Илгиз Теләүбаев еңеүселәргә аҡсалата бүләк, жюри рәйесе Юлай Ғәйнетдинов Маҡтау грамоталары тапшырҙы.
Бер шәмдең яҡтыһы икенсеһенә күләгә булмай...
Юлай ҒӘЙНЕТДИНОВ:
– Иҙел башы таланттарға бай яҡ. XX быуаттың иң мәшһүр ҡурайсыһы, композиторы Заһир Исмәғилевты мин ҡурайсы тип беләм. Иҫ киткес моңло ине уның ҡурайы. Шуға ла Мәскәүҙә, Өфөлә лә Заһир ағайҙың ҡушаматы «Ҡурай» булды. Ҡурай тураһында өс мәшһүр фильм төшөрөлдө. Өсөһөндә лә Белорет ҡурайсылары булды. Шул уҡ Талип ағай Латипов, Мөхәммәт Түләбаев. Шуны әйтергә итәм: бер шәмдең яҡтыһы икенсеһенә күләгә булмай, ә, киреһенсә, тағы ла балҡытып, яҡтыртып ҡына ебәрә. Әгәр ҙә әле сәхнә түрендә Талип Латипов менән Шығайҙан сыҡҡан иҫ китмәле талант эйәһе Әбделғәфи Хәлфетдинов (Башҡортостанда уны Абдулла Хәлфетдинов тип беләләр... – авт.) ҡурайсының фотоһы ла торһа, бер ҙә генә артыҡ булмаҫ ине, минеңсә. Киләсәктә, Алла бирһә, Әбделғәфи Хәлфетдиновҡа арналған ҙур сарала ҡатнашырбыҙ, тигән өмөт бар. Бөгөнгө сара шәп һәм матур булды. Иҙел башында үҫеп килгән ҡурайсылар бар һәм киләсәктә уларҙан бер нисә мәшһүр ҡурайсы сығырына ышанабыҙ. Конкурста Талип ағайҙың көйҙәре яңғырауы ҡыуаныслы. Сермәндән Фидандың күңелендә «Урал» бар, янып уйнай. Ажар уйнарға кәрәк, тигән һүҙ бар. Ажарланып, әҫәрләнеп, йәнең-тәнең менән бирелеп, тигәнде аңлата был. Роберт кеүек бирелеп уйнарға кәрәк. Уның уйнауында ҡурай фәлсәфәһе бар. Ул бит Талип ағайҙың ҡурай фәлсәфәһен дә ҡушып уйнай. Латипов ағай һөйләй торғайны бит, Ҡунафиә, Сиражи олатайҙарымдың уйнауын онотмайым, тип, бына шул була инде фәлсәфә. Башҡорт ҡатындарының ҡурай тотоп сәхнәгә сығыуы яңы заман күренеше түгел, сөнки С. Рыбаковтың яҙыуынса, Баймаҡ яҡтары – Темәстә Гөлйыһан исемле шәп ҡурайсы ҡатын булған. Бөтә йыйындарҙың күрке булған ул, тип Мөхәммәт Ҡәҙерғолов һөйләгәйне.
Миңә тағы ла бер нәмә оҡшаны – ул да булһа, конкурста һайлап алыу турында ла залда халыҡтың шығырым тулы булыуы. Концерт башланғас та, шығайҙар, хатта балаларҙың иҫтәре китеп ҡурай моңон тыңлауы ҡыуандырҙы. Тимәк, был боронғо ауылдың киләсәге, ҡурайҙың иртәгәһе бар. Мәҙәниәт бүлегенә, хакимиәткә лә ҙур рәхмәт белдерәм.
Зилә АБЗАЛОВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
14 нояб. 2012 г.
Йәш шашкасы чемпиондар
2005 йылғы һәм бәләкәйерәк балалар араһында Бөрйәнйылға башланғыс мәктәбенең беренсе класс уҡыусылары Наҙгөл һәм Айбулат Үлйәбаевтар еңеп сыҡты. Икенсе урынды Баймаҡтың 4-се лицейы уҡыусылары Искәндәр Шәйәхмәтов менән Зөбәржәт Мәхмүтова алды, ә өсөнсөлә – Ғәҙелбай ауылынан Инйәр Йортбәков менән Беренсе Этҡолдан Гөлдәр Тләүбирҙина.
2003-2004 йылғы малайҙар араһында беренсе урынды Динис Йортбәков (Ғәҙелбай) яуланы, икенселә – Вилдан Әхмәтйәнов (Ғүмәр ауылы), өсөнсөлә – Арыҫлан Хәсәнов (Баймаҡтың 3-сө мәктәбе). Был төркөмдәге ҡыҙҙар араһында район чемпионы исеменә Элина Үтәева (ҡаланың 2-се мәктәбе) лайыҡ булды. Артабанғы призлы урындарҙа – ошо уҡ мәктәптән Элиза Ярбулова һәм Баймаҡтың 4-се лицейынан Әлиә Әхмәтҡужина.
Өсөнсө төркөмдә (2000-2002 йылғылар) малайҙар араһында еңеүсе булдылар: Илсур Бикенеев (4-се лицей), Роман Ибраһимов (Баймаҡтың 2-се мәктәбе), Данил Әмиров (Ҡуянтау), ә ҡыҙҙар араһында: Наилә Аткина (4-се лицей), Эльмира Мурзина (Ғәҙелбай ауылы) һәм Миңлегөл Йәнбәкова (4-се лицей).
Ноябрь башында йәш чемпиондар Ишембай ҡалаһында үткәрелгән республика ярышына барып ҡайтты. Беҙҙә балалар шашкаһы тейешле үҫеш алмаған әле, шуға тәүге һөҙөмтәләр маҡтанырлыҡ түгел. Шулай ҙа Үлйәбаевтарҙың (4-се һәм 6-сы урын), Н.Аткинаның (11-се урын) уйындарын уңышлы тип әйтергә була.
Р. Үтәев.
Октябрь аҙағында Баймаҡ балалар ижады үҙәгенең шахмат клубында уҡыусы шашкасыларҙың ярышы үткәрелеп, район чемпиондары билдәләнде.
Подписаться на: Комментарии к сообщению (Atom)