text:
«Һөйгәнемдең күңеленә ниндәй асҡыс табайым?..»
Күптән инде үҙем менән бер мәктәптә уҡыған егетте оҡшатам. Ул минән бер йәшкә өлкәнерәк. Үҙе бик тәртипле лә, теремек тә, үткер ҙә, бөтәһе менән дә һәйбәт аралаша алған кеше. Уны күрһәм, бөтөнләй баҙап ҡалам, үҙемде нисек тоторға, нимә тураһында һөйләшергә белмәй ҡаңғырам. Үҙем былай төҫкә-башҡа төшөп ҡалғандарҙан түгел, һәр хәлдә, кешеләрҙән маҡтау һүҙҙәре ишетеп торам. Күңелемде биләп алған егеттең иғтибарын нисек яуларға ғына белмәйем шул. Бәлки, мин үҙемде башҡасараҡ тоторға тейешмендер. Шул турала журнал биттәрендә яҙһағыҙ, башҡа тиҫтерҙәремә лә яҡшы кәңәш булыр ине, тип уйлайым. Әҙме ни минең кеүек егеттәр менән аралашырға ҡыймаған ҡыҙҙар?..
Һорауымды яуапһыҙ ҡалдырмаҫһығыҙ, тип өмөтләнәм.
Егет кешегә нисек оҡшау серҙәрен белергә теләү – Айгизә һеңлекәште генә түгел, күп ҡыҙҙарҙы борсолдорған һорау. Ә бит һәр һылыу, күңеленә оҡшаған егетте бер күреүҙән ғашиҡ иттереүгә үк ирешмәһә лә, үҙенә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятып, артабанғы йылы мөнәсәбәттәргә нигеҙ һала ала. Быға ирешер өсөн үҙеңә ҡарата ыңғай фекер уята белергә өйрәнеү зарур, ти ҡаршы енестәр психологияһын өйрәнеүсе белгестәр һәм ошондайыраҡ кәңәштәр бирә.
Ниҙән башларға?
Иң беренсе, әлбиттә, тышҡы ҡиәфәтеңде барлап сыҡ. Ниндәй кейем кейгәнһең, сәстәрең матур итеп ҡуйылғанмы, тырнаҡтарың ҡараулымы һ.б. Ни тиһәң дә, көслө зат вәкилдәре иң беренсе һылыу йөҙ-ҡиәфәткә күҙ һала бит, был инде күптән асыҡланған хәҡиҡәт. Аралар ялғанып киткәс кенә улар ҡатын-ҡыҙҙың башҡа сифаттарына, маңлай күҙе менән генә күреп-аңлап булмаҫ һыҙаттарына ҡыҙыға башлай. Тубыҡтан байтаҡ өҫтәге итәк, үтә күренмәле блузка кейеп кенә ҡыҙыҡтырам, тип яңылышма. Иң мөһиме – кейемеңдең төҫө, рәүеше үҙеңә килешеп, һоҡландырып торһон, һине серле лә итһен. Салбар урынына заманса тегелгән күлдәк кейеү – иң отошлоһо. Ҡайһы заман ир-егеттәре өсөн дә ҡатын-ҡыҙ өҫтөндәге кейем араһынан иң оҡшағаны нәфис затты нәфис иткән күлдәк икәнлеге лә билдәле.
Йылмайырға онотма. Һүренке ҡиәфәткә ҡарағанда йылмайыуҙан асылып киткән йөҙҙөң башҡаларға ла шифалы йоғонтоһо барлығы шикһеҙ. Ҡарап тороуға күрекһеҙ генә йөҙҙө лә йылмайыу нисек балҡытып, матурлап ебәрә! Былай ҙа сибәрҙәр тураһында әйтеп тороу ҙа кәрәкмәй.
Үҙеңде ярат!
Үҙеңдең ниндәй шәп зат икәнлегеңде еткереүгә өлгәш. Әммә иң башта бының шулай икәнлегенә үҙең ышанырға тейешһең. Шуны аңла: донъяла һинең ише ҡыҙ берәү генә, һиндә башҡа берәүҙә лә осрамаған ҡабатланмаҫ һыҙаттар бар, улар тик һинеке генә. Был һин егеттәрҙе ауыҙына ҡаратып тотҡан ҡайһы бер ҡыҙҙар шикелле бер туҡтауһыҙ ҡысҡырып көлөргә, юҡ-бар һөйләргә, гел алдынғы булырға ынтылырға тейеш, тигәнде аңлатмай, әлбиттә. Киреһенсә, һиңә үҙең, нәҡ үҙең булып ҡалыу оҡшарға тейеш. Һөйкөмлө, алсаҡ, кешеләргә мөләйем зат бул. Аҡыллы, етди, ышаныслы егеттәргә үҙ аллы, тимәк, башҡаларҙы ҡабатларға тырышмаған, һәр нәмәгә үҙ ҡарашы булған, ҡыҙыҡлы фекерләгән гүзәлдәр оҡшай. Мыжыҡ, үтә ҡылансыҡ, үҙен башҡаларҙан өҫтөн күргән ҡыҙҙарҙы үҙ иткән егеттәр иһә үҙҙәре лә улар менән бер ҡалыптан, ундайҙарҙан бер ҡасан да ысын ир-егет сыҡмаясаҡ, тигән һүҙ. Шуға күрә күңелең түренә инеп оялаған егеттең ниндәй ҡыҙҙар менән аралашыуына ла диҡҡәт ит: һиңә лайыҡлымы ул?..
Уның иғтибарын яула
Үҙеңдә иғтибарын туҡтатыуға өлгәш. Егеттең ҡарашын аула. Күҙҙәрегеҙ осрашҡас, керпектәреңде оялсан ғына елпеп, ҡарашыңды аҫҡа төбәй һал. Был уны шунда уҡ ниндәйҙер уйға һаласаҡ. Мәктәпкә килә ятҡанда йә ҡайтып барғанда, юлдарығыҙ киҫешәме? Тыйнаҡ ҡына сәләм биреп үт. Боролоп ҡараны икән, тимәк, һин үҙеңә иғтибар иттерҙең. Һөйләшеп кит. Ҡыҙыҡһыныу белдереп, ҡайҙа китеп барыуын һораштыр, үҙең хаҡында ла бер-ике кәлимә әйт. Әммә артыҡ һүҙ ҡуйыртма, һин бәйләнсек булып күренергә тейеш түгел. Бер ауыҙ һүҙҙән дә кешенең иғтибарыңа торош итәме-юҡмы икәнлеген асыҡларға мөмкин. Тағы ла: һөйләшкәндә уның күҙҙәренә тура ҡара. Күҙҙәр – күңел көҙгөһө, тип юҡҡа әйтмәйҙәр.
Шаярт
Шаян кеше лә һөйкөмлөрәк күренә. Әлбиттә, юҡ-барҙан да хихылдап, етмәһә, башҡаларҙан көлөп йөрөү маҡтаулы эш түгел. Ә бына берәй ҡыҙыҡлы хәлде һөйләп, уны ла көлдөрә, кәйефен күтәрә алһаң, был – һәйбәт билдә.
Уртаҡ мауығыуҙар
Уның нимә менән айырыуса мауығыуын асыҡла ла үҙең дә шул турала күберәкте белергә, өйрәнергә тырыш. Уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙарығыҙ ҙа барҙыр, моғайын. Шулай икән, йөрәгеңде әсир итеүсене үҙ донъяңа, аралашыу даирәһенә ылыҡтырырға тырыш. Мәҫәлән, музыкала айырым бер йүнәлешкә өҫтөнлөк бирәһең, ти. Егеттең теге йә был башҡарыусы тураһында фекерен белеш, көйөн тыңлап алырға тәҡдим ит. Ниндәйҙер дөйөм шөғөл менән мауыҡһағыҙ, бигерәк яҡшы. Был араларығыҙҙы яйларға, егеттең һиңә ҡарата ҡыҙыҡһыныуын арттырырға булышлыҡ итәсәк.
Түҙемле бул
Өҫтә әйтелгәндәргә өлгәшер өсөн ваҡыт талап ителә. Ҡабаланма, юҡһа егетте өркөтөрһөң, тырышыуҙарың бушҡа сарыф ителер. Уның “шәхси биләмәһе”нә инергә тырышма, маҙаһыҙлама. Бөтәһе лә үҙ яйы менән аҡһын. Һинең менән ҡыҙыҡһына башланы иһә, был турала белмәй ҡалмаҫһың, уңайын табып, егет иғтибарын үҙе белгертер. Белгертмәһә инде, ҡайғырма, тыныс ҡына йәшәүеңде дауам ит. Кеше күңеле – ҡара урман, ти беҙҙең халыҡ. Уның битараф ҡыланыуының сәбәбе һиндә лә булмауы ихтимал. Бәлки, ул етди, оҙайлы мөнәсәбәттәрҙән ҡаса, үҙен әҙер тип иҫәпләмәйҙер. Ни тиһәң дә, үтә йәшһегеҙ бит әле. Оҡшатҡан егетеңдә мөхәббәт хистәре уята алмау ғына донъя бөтөүҙе аңлатмай. Һин йәш, матур, үҙеңдең баһаңды беләһең, тимәк, тирә-яғыңдағы бихисап егеттәрҙең башын әйләндерәсәгең, ысын мөхәббәтеңде табырың да алда әле!
Тағы ҡайһы бер кәңәштәр
Йөрәгеңде йыш-йыш тибергә мәжбүр иткән егет менән икегеҙҙең арағыҙҙа, ниһайәт, күпер барлыҡҡа килде, ти. Был саҡта һин үҙеңде мөхәббәттән иҫереп, күктәргә ашырҙай итеп тойорһоң. Шунда ла һүҙеңде үлсәп һөйләргә, үҙеңде тотошоңа ифрат иғтибарлы, тотанаҡлы булырға онотма. Ситен-митен һүҙҙәр, йәшерен ым-ишаралар ярҙамында ҡыҙыҡһыныуын арттырам тип уйлап, яңылыша күрмә. Быны ул бөтөнләй тиҫкәре мәғәнәлә аңлауы мөмкин.
Хистәреңә иҫереп, башыңды юғалтма. Һалҡын ҡанлылығыңды эшкә егеп, йөрәгең түрен биләгән кешенең сифаттарын барларға онотма.
Әхирәттәрең өсөн һиңә кем оҡшауы сер булып ҡалһын. Юҡһа, егетеңде күргән һайын, уға ҡырын-мырын ҡараған булып, сырҡ-сырҡ килеп көлөшә, бер-береһенә ишаралап үтә башларҙар. Унан да яманы – араларығыҙ нығынып та етмәгән, ә бәлки, әлегә тик дуҫтарса мөнәсәбәттәргә генә ҡоролған булып та, әхирәттәреңдең егеткә ялҡытҡыс һорауҙар биреп йөҙәтә башлауы. Улар барыһы ла бер генә нәмәгә ҡоролған: ул һинең турала ни уйлай? Был егетте, әлбиттә, уңайһыҙландырасаҡ, унан да бигерәк, һинән биҙҙертеүе лә бик мөмкин! Ул сағында инде: “Һау бул, хыял!” – тиергә генә ҡала…
Әгәр ҙә егеткә дуҫтарың тарафынан әйтелгән ниндәйҙер һүҙҙәр шулай ҙа килеп ишетелде икән, үҙеңде, улар әле бала ғына, ә һин күпкә етдиерәк, тип тоторға, илтифат иттермәҫкә тырыш. Уға һинең етдилегең, сәбәләнмәүең оҡшар ғына.
Бөтә әйтелгәндәр яҡшы һөҙөмтә бирә һәм хыялыңдағы егет һиңә яҡынайғандан-яҡыная икән, шунда ла аттарҙы ашыҡтырма. Серле булып ҡала бел. Унда йәки үҙеңдә уңайһыҙлыҡ тойғоһо уятыусы бер ни ҙә эшләмә.
Тағы шуныһы: егеттең ихтирамлы мөнәсәбәтен ғашиҡлыҡ менән бутама. Был ике хисте бер-береһенән айырыу башта ҡыйыныраҡ булһа ла, тора-бара һин уларҙы аныҡлай алырһың.
Р. МӨХӘМӘТЙӘРОВА еткерҙе.
Теги:


c: text/html

text:
— Билдәле булыуынса, районыбыҙҙа күркәм мәҙәниәт һарайы, 14 мәҙәниәт йорто, 18 ауыл клубы һәм Борон ауылында мәҙәниәт һәм ял үҙәге эшләй. Мәҙәниәт һарайы үҙәк йылылыҡ системаһына тоташтырылһа, ҡалғандары йә газ, йә электр, йә утын яғып йылытыла. Утын яғып йылытылған клубтарҙың хеҙмәткәрҙәре үҙ көсө менән ҡышҡылыҡҡа әҙерләнә. Мәҫәлән, Ташбүкән ауыл мәҙәниәт йорто, Баҡраҡ, Байымбәт, Ҡолҡан ауыл клубтары хеҙмәткәрҙәре ҡыш өҙөклөктәр булмаһын өсөн утын әҙерләп ҡуйҙы ла инде.
— Билдәле булыуынса, районыбыҙҙа күркәм мәҙәниәт һарайы, 14 мәҙәниәт йорто, 18 ауыл клубы һәм Борон ауылында мәҙәниәт һәм ял үҙәге эшләй. Мәҙәниәт һарайы үҙәк йылылыҡ системаһына тоташтырылһа, ҡалғандары йә газ, йә электр, йә утын яғып йылытыла. Утын яғып йылытылған клубтарҙың хеҙмәткәрҙәре үҙ көсө менән ҡышҡылыҡҡа әҙерләнә. Мәҫәлән, Ташбүкән ауыл мәҙәниәт йорто, Баҡраҡ, Байымбәт, Ҡолҡан ауыл клубтары хеҙмәткәрҙәре ҡыш өҙөклөктәр булмаһын өсөн утын әҙерләп ҡуйҙы ла инде.
Был үҙгәрештәр Ғәзим Шафиҡовты ла урап үтмәне, әлбиттә. Етмешенсе йылдар башында “Рожденные в седле” китабында күҙ алдына баҫҡан ярһыу Ғәзимде артабанғы шиғри йыйынтыҡтарында уйсаныраҡ, һалмағыраҡ итеп күрҙек, йыш ҡына уның ирониялы, әсе һүҙҙәрен ишеттек. Ләкин шағирҙың тамыры, үҙәге, йәшәү һутын алған ерлеге шул уҡ булып ҡалды, бәйләнеш нығына барҙы.
Ул беҙҙең мәктәпкә, Кушнаренко педагогия училищеһын тамамлап, пионервожатый булып килгәйне. Иң тәүҙә сибәрлеге, ихласлығы, матур йырлауы менән һоҡландырҙы. Тиҙ арала уҡыусыларҙың барыһын да исемләп белеүе, талантлыларҙы эҙләп табып, төрлө сараларға йәлеп итеүе хайран ҡалдырҙы.
Студент ҡына көйө педагогтың йәмғиәттә тотҡан урыны хаҡында яҡшы аңлай, эшенә һәр саҡ яңылыҡ индерергә ынтыла ине йәш белгес. Әле лә ошо һыҙаттары менән һоҡландыра Зөбәржәт Ришат ҡыҙы: Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институтының Стәрлетамаҡтағы мәғлүмәти-методик үҙәге мөдире, ҡала хакимиәтенең мәғариф идаралығы методисы, Ж. Кейекбаев исемендәге 3-сө гимназияла Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте уҡытыусыһы вазифаларын юғары кимәлдә атҡара.
“Бына, вьетнам ҡыҙы костюмын таптым, һиңә килешер ул. Салбары бар, ә өҫтөн үҙең биҙәп, матурлап алырһың. Төҫлө ҡағыҙҙан күҙлек тә эшләп ебәрһәң, бер кем дә танымаҫ үҙеңде...” Тәрбиәсебеҙ бөтәбеҙ өсөн дә борсола, һәр беребеҙҙең байрамға әҙерлеген ентекле тикшерә. Ул, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гөлкәй Сәлмән ҡыҙы Ҡужина, беҙ мәктәп-интернатта уҡыған 1963 – 1966 йылдарҙа йәш кенә ине әле.
Изге уның исеме.
Ҡараңғынан тартып алып,
Нурландыра кешене».
Ҡ. Даян.
Назар Нәжми исемендәге башҡорт гимназияһында 400-гә яҡын бала белем ала. Уҙған уҡыу йылында XI класты 37 егет һәм ҡыҙ тамамланы. Яҡшы уңыштары өсөн уларҙың икәүһенә – Башҡортостан, бишәүһенә Рәсәй миҙалы тапшырылды. Быйыл I класҡа 26 бала килде.
Бөгөн торлаҡлы булыу еңелдән түгел. Элек рәхәт ине: йәш белгес уҡып бөтөп эшкә урынлашыуына дөйөм ятаҡтан урын бирәләр, бер аҙ хеҙмәт юлын үтеүгә, ғаилә лә ҡороп ебәрһә, айырым бүлмә йә фатир асҡысы тотторалар. Ҡыуанып, балалар үҫтереп йәшә генә. Хәҙер инде ауылда өйлөк ағас ала алмай йонсойҙар, ә ҡалала хаҡтар ҡот осмалы ҡиммәт. Заманы ла үҙгәрҙе: йәштәр боронғоса ата-әсәһе менән бергә көн итергә атлығып тормай. Шуға күрә йышыраҡ торлаҡты ҡуртымға алырға мәжбүрҙәр.
Тыуған ауылым, тыуған төйәгем.
Мин бит һинһеҙ телһеҙ ҡалған гармун
Һәм ярылған ҡурай кеүекмен».
Ауылыма кем, ҡасан нигеҙ һалған? Бында нисек килеп урынлашҡандар, нимә менән шөғөлләнгәндәр? Тағы ла кемдәр йәшәгән? Әлбиттә, был һорауҙар һәр ауылдашымды ҡыҙыҡһындыра.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ихтыярға сиктәр юҡ10-03-2017, 03:48 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
– Рәфис Ибәтуллин булам, 2-се мәктәптең V класында уҡыйым, – тине ул. – Башҡортса йырларға яратам, фестивалдә “Ирәндек бөркөтө” менән сығыш яһаясаҡмын…
Тиҫтерҙәренең сығыштарын “һайт-һайт”лап, ҡул сабып дәртләндереүҙән, ҡушылып йырлауҙан туҡтаған арала, хәбәрсе икәнемде һиҙмәй, эсендәге-тышындағыһын теҙә: дәртле халыҡ йырҙарына ғашиҡ булыуын да, тырышып уҡыуын да белдем, башлаған юлынан ғына тайпылмаһын, киләсәктә унан кем сығырын да (һөнәр тураһында һүҙ бармай) төҫмөрләнем.
Хәйер, бер Рәфис кенәме?! Берәм-берәм сәхнәгә күтәрелгән балаларҙың һәммәһе лә халҡыбыҙҙың ижади хазинаһы ышаныслы ҡулдарға тапшырыласағына шик ҡалдырманы. Бына шундай күтәренке рухта үтте ҡаланың “Аҡ тирмә” балалар ижады фестиваленең гала-концерты.
Тамашаның тәүге ауаздары уҡ күпкә өмөт бирә ине инде. “Сыңрау торна”ның ҡурай моңонда “ҡанат йәйгәнен” ишеткән бар, был әҫәрҙе скрипкала башҡарғандарын да беләм. Ә бына тере тауышҡа саксофонда уйнағандарын тәүге тапҡыр күрергә тура килә. 20-се мәктәп уҡыусыһы Никита Порошин халҡыбыҙҙың илаһи ижадына бына нисек хөрмәт күрһәтте. Егет уйнай, ә күңелдә нимәлер һулҡ-һулҡ килә, тамаҡҡа төйөр ултыра. Ә уйҙар һуң, уйҙар! Улар күптән был залда түгел инде, быуаттар төпкөлөндә сәйәхәттә гиҙә, берсә бөгөнгө көнгә ҡайтып әйләнә. Шатланыу… Ҡайғырыу… Һоҡланыу… Тетрәнеү… Барыһы бергә уҡмаша. Күҙҙән бына-бына йәш бөрсөктәре атылырға тора.
Сыңрай-сыңрай осоп килә
Сыңрау торнаҡай.
Уралыңдан сәләм, тине
Сыңрау торнаҡай.
Уралҡайым, Уралҡайым,
Минең тыуған Уралҡайым,
Иҫән-һау, ти,
Урал-тау, ти
Сыңрау торнаҡай…
Артабан илаһи бейеү күренештәре, монологтар, дуэттар, башҡорт халыҡ йырҙары. Аҙашҡан уйҙар йомғағы ҡупшылана ғына бара. Һәм… сәхнәлә “Генерал Игзаков” пәйҙә була! Дөрөҫөрәге, ошо шәхесебеҙҙе кәүҙәләндергән Жәлил Кейекбаев исемендәге 3-сө гимназия уҡыусыһы Илһам Ғималов уйҙарҙы 1812 йылға табан бора. Башҡарыусының килешле хәрәкәттәре, унан бигерәк рухлы итеп бейеүе сиккә килтереп еткерә – битте эҫе йәштәр яндыра. Ғорурлыҡ билдәһеме был йәштәр, үкенесте хәтерләтәме – уныһы күңелем менән рухымдың эше. Нисек кенә булмаһын, әйҙә тантана итһендәр! Бөгөн бының өсөн бөтә шарттар ҙа бар!
Хәйер, тетрәнеү илаһи әҫәрҙәрҙе илаһи итеп еткереүгә генә бәйле түгел. Бөйөк шағирыбыҙ Рәми Ғариповты бөтә республика менән иҫкә алып, уның шиғырҙарын телдән телгә күсереп яттан һөйләгән бер мәлдә, “Туған тел” әҫәрен, миңә ҡалһа, өр-яңыса сифатта һеңдерәбеҙ: һаңғырау һәм насар ишеткән балалар өсөн тәғәйенләнгән Стәрлетамаҡ коррекцион мәктәп-интернаты уҡыусылары уны тауыштары һәм сурдотәржемә ярҙамында үҙенсәлекле итеп яңғыратты. Мөмкинлектәр сикләнгән, тик ихтыярға сиктәр юҡ шул…
Халҡым теле – миңә хаҡлыҡ теле,
Унан башҡа минең илем юҡ;
Илен hөймәҫ кенә телен hөймәҫ,
Илe юҡтың ғына теле юҡ!
Фестивалдең яңылыҡтары бының менән генә тамамланмай: уҡыусылар йыр-бейеү менән бер рәттән башҡорт әҫәрҙәренән матур итеп күренештәр сәхнәләштерҙе, шиғри монологтар уҡыны. Һәҙиә Дәүләтшинаның “Ырғыҙ” романы буйынса “кейекбаевсылар” театрлаштырған тамашала башҡорт халҡының ниндәй шарттарҙа йәшәгәнен хәтергә төшөрһәк, шул уҡ гимназия уҡыусыһы Розалина Мөхәмәтйәрова ярҙамында Ғилман Ишкинин менән бергә “Ауылдың файҙаһы”н күрҙек.
Күңелдең нескә ҡылдарын нисек сиртергә белә балалар. Рухи хазина бит тәү сиратта әсәй-атайҙан, туғандарҙан башлана. В. И. Ленин исемендәге 2-се лицей-интернаты уҡыусыһы Алһыу Ибраҡова Мостай Кәримдең “Әсәйем сирләгәндә” әҫәрен һөйләгәндә, 15-се мәктәптән Анна Егорова саф башҡортса “Апайыма аҡ сәскәләр” йырын башҡарғанда яҡындарыбыҙ хаҡында, улар алдындағы бурыстарыбыҙ тураһында уйланмау, хатта үкенестәр ҙә кисермәү мөмкин түгел ине. Шуныһы йәл: әҫәрҙәрҙең асылына нығыраҡ төшөнә алыр ололар ғына залда әҙерәк булды.
Ололар тигәндән, был тиклем ижад емешен балаларҙың үҙҙәре генә башҡарып сыға алмаҫы көн кеүек асыҡ. Ошо йәһәттән ҡала хакимиәте мәғариф бүлегенең туған телдәр буйынса әйҙәүсе инспекторы Нәсимә Ҡасимованың һүҙҙәре ғәҙелдер:
– Йылдан-йыл күркәмләнә бара был фестиваль. Ошо күркәмлектә уҡыусылар менән бер рәттән уларҙың остаздарының хеҙмәтен, музыкант-артистарҙың ярҙамын, жюри ағзаларының ғәҙел баһаһын, ата-әсәләрҙең сабырлығын телгә алып китмәү мөмкин түгел. Шулай ҙа телебеҙгә ҡарата тәрбиәләгән һөйөүҙе аңлай белеүе, уны үҫтереүҙә үҙ өлөштәрен индереүе өсөн ололарҙан бигерәк балаларыбыҙға рәхмәт әйтке килә, – тип билдәләне ул сараның әһәмиәте хаҡында.
…Сәхнәлә сығыш яһаған уҡыусылар – артислыҡтан, камиллыҡтан, яһалмалылыҡтан йыраҡ торған балалар, әммә һәләтле йәш ижадсылар. Был балаларҙың рухиәтебеҙгә ҡарата саф һөйөүен, эскерһеҙ ҡарашын билдәләге килә. “Аҡ ҡағыҙға” аҡ ниәттәр яҙған “Аҡ тирмә” фестиваленә – афарин!


text:
Ҡорал
Ҡорал — ҡулланмаларҙың, кәрәк-яраҡтарҙың һәм сараларҙың дөйөм атамаһы, кешеләрҙе йә хайуандарҙы үлтереү йә ҡоралһыҙландырау өсөн тәғәйен, берәй ҡаршылыҡта үҙ теләге менән йә ирекһеҙҙән ҡатнашҡан ҡаршы яҡтың техникаһын һәм ҡоролмаларын сафтан сығарыу өсөн. Көкөрт уйлап табылғандан башлап, артиллерия һәм ракеталар, тағы ла атыу ҡоралдары киң ҡулланылыш ала. Атыу ҡоралын уйлап тапҡансы һәм уны масса күләмле индергәнсе, әрменең нигеҙен һалҡын ҡул ҡоралы һәм сөйөп ебәреүсе ҡорал менән ҡоралланған ғәскәр тәшкил иткән.
Ҡоралға һунар кәрәк-яраҡтары һәм һуғыш алып барыр өсөн кәрәкле саралар инә. Ҡоралдың күсмә аңлатмаһына ҡуйылған маҡсатҡа ирешеү өсөн, кем менәндер йә нимә менәндер көрәшеү саралары инә.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кешелек ҡоралды боронғо замандан ҡулланған. Таяҡ менән таш беренсе һуғыш ҡоралы булған. Тәүҙән башлап ҡорал йыртҡыс йәнлектәрҙән һаҡланыу өсөн тәғәйен булған, ә һуңыраҡ — һунар итеү өсөн. Әммә һуңғараҡ ҡорал кешегә һөжүм итеү өсөн һәм һаҡланыу өсөн ҡулланыла башлаған.
Һәр тарихи дәүер өсөн үҙенә хас ҡорал төрө булған. Шул уҡ ваҡытта улар йәмғиәт үҙгәреүе менән үҙгәреп торған.
Тәүтормош йәмғиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ябай ҡоралдар шимпанзеларҙа[1] күҙәтелә, ошонан сығып ҡоралды иртә гоминидтар биш миллион йыл элек ҡулланған тип күҙалларға була[2]. Уларҙың ҡоралдары булып суҡмарҙар, тупаҫ һөңгөләр һәм эшкәртелмәгән таштар торған. Әммә иртә ҡоралдар һынын ҡулланған тигән археологик раҫлаусы факттар табылмаған.
Археологик раҫлаусы факттар табылған беренсе ҡорал төрө һөңгөләр булған, уларҙың йәше 300 мең йылдан күберәк тәшкил итә[3][4][5][6], һәм тағы ла 2012 йылда немец ҡалаһы Шёнингента[7] табылған уҡ башаҡтары инә.
Боронғо донъя[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был осор өсөн бронза ҡорал ҡулланыу хас. Боронғо эллиндар һәм мысырлылар бронза ҡалҡан һәм ҡылыс эшләй башлайҙар. Һуңғараҡ ҡоралды тимерҙән эшләй башлайҙар. Дөйөм алғанда, боронғо донъяның ҡылыс, һуғыш балтаһы, һөңгө, йәйә менән уҡ, һиртмәк кеүек ҡоралдары яҡындан тороп һуғышыу өсөн тәғәйенләнгән булған. Был осорҙа баллиста (туп ырғытыу ҡоралы), катапульта (таш, бүрәнә кеүек нәмәне ҡәлғә эсенә ырғыта торған боронғо һуғыш ҡоралы), таран кеүек ҡамауҙа ҡалғанда һуғышыу ҡоралдары барлыҡҡа килә. Камиллаштырылған уҡ атыу ҡоралы арбалет барлыҡҡа килә.
Урта быуаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңы ваҡыт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге ваҡыт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Jill D. Pruetz1 and Paco Bertolani, Savanna Chimpanzees, Pan troglodytes verus, Hunt with Tools", Current Biology, March 6, 2007
- ↑ Rick Weiss, «Chimps Observed Making Their Own Weapons», The Washington Post, February 22, 2007
- ↑ Hartmut Thieme, Reinhard Maier (Hrsg.): Archäologische Ausgrabungen im Braunkohlentagebau Schöningen. Landkreis Helmstedt, Hannover 1995.
- ↑ Hartmut Thieme: Die ältesten Speere der Welt — Fundplätze der frühen Altsteinzeit im Tagebau Schöningen. In: Archäologisches Nachrichtenblatt 10, 2005, S. 409—417.
- ↑ Michael Baales, Olaf Jöris: Zur Altersstellung der Schöninger Speere. In: J. Burdukiewicz u. a. (Hrsg.): Erkenntnisjäger. Kultur und Umwelt des frühen Menschen. Veröffentlichungen des Landesamtes für Archäologie Sachsen-Anhalt 57, 2003 (Festschrift Dietrich Mania), S. 281—288.
- ↑ O. Jöris: Aus einer anderen Welt — Europa zur Zeit des Neandertalers. In: N. J. Conard u. a. (Hrsg.): Vom Neandertaler zum modernen Menschen. Ausstellungskatalog Blaubeuren 2005, S. 47-70.
- ↑ Старейшее в мире оружие нашли немецкие археологи (рус.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 октябрь 2012. 18 сентябрь 2012 тикшерелгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 379
ҠАСАБАЙ МӘМЕРЙӘҺЕ. Ҡотоҡ төбәгендә урынлашҡан. Карст мәмерйәһе, өҫкө девон һәм аҫҡы карбон эзбизташтарынан барлыҡҡа килгән. Төньяҡ‑көнсығыш йүнәлештәге ауыш коридорҙан тора. Оҙонлоғо 137 м, киңлеге 2,1 м, уртаса бейеклеге 4,1 м, амплитудаһы 35 м, майҙаны 246 м2, күләме 860 м3. Арка рәүешендәге ауыҙы (киңлеге 7 м, бейеклеге 2 м) Ташлы Өй үҙәненең уң битләүендә түңәрәк соҡорҙа (диам. 35 м тиклем) урынлашҡан. Коридорының стеналары һәм иҙәне боҙ (ҡалынлығы 0,7 тиклем) м‑н ҡапланған. Коридорҙан төньяҡ һәм төньяҡ‑көнбайыш йүнәлештәге үткелдәр (оҙонлоҡтары 5—25 м) китә. Иҙәне балсыҡ м‑н ҡапланған, ҙур кальцит киҫәктәре һәм һарҡыуҙары осрай. Т‑раһы 1—3оС.
Ю.В.Соколов
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Бурдж-әл-Ғәрәп
Бурдж-әл-Ғәрәп (ғәр. برج العرب, һүҙмә-һүҙ «Ғәрәп манараһы») — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренең иң ҙур ҡалаһы булған Дубайҙа урынлашҡан бик бай ҡунаҡхана. Ул һыу эсендә, диңгеҙ ярынан 280 метр алыҫлыҡта, махсус яһалған утрауҙа тора, ер менән күпер ярҙамында тоташҡан. Бейеклеге 321 метр. 2015 йылда Бурдж-эль-Ғәрәп бейеклеге буйынса Азияла 56-сы, донъяла 70-се урында булған.
Отель 1994 йылда төҙөлә башлай, 1999 йылдың 1 декабрендә асыла. Отель ғәрәп судноһының доу парусы формаһында төҙөлгән. Түбәһенә яҡын вертолеттар өсөн майҙансыҡ урынлашҡан, ә икенсе яҡтан — ресторан «Эль-Монтаха» (ғәрәпсә Ныҡ юғары), икеһе лә консоль балкалары менән терәтелгәндәр.
Йөкмәткеһе
Һүрәтләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Отелдың холлы ике ҡатлы. Беренсе ҡатта ҡунаҡханала йәшәүселәрҙе теркәйҙәр, икенсе ҡатта кибеттәр һәм кафелар, тиҙ йөрөшлө лифттарға алып барған коридор урынлашҡан. Коридорҙың иҙәне үҙенсәлекле мозаика менән ҡапланған. Икенсе ҡатҡа эскалаторҙар ярҙамында күтәреләләр, эскалаторҙар холдың уң яғында урынлашҡан. Эскалаторҙар янындағы диуарға уйылып аквариумдар ҡуйылған, ә улар араһында баҫҡыс менән эшләнгән, яҡтыртылып торған фонтан урынлашҡан.
«Бурдж-әл-Ғәрәп» донъяла иң юғары атриум вестибюль (180 метр). «Бурдж-әл-Ғәрәп»тә ғәҙәти бүлмәләр юҡ, ул 202 ике ҡатлы номерҙарға бүленгән. Иң бәләкәй номер 169, ә иң ҙуры — 780 кв. метр. Бурдж-әл-Ғәрәп — донъяла иң ҡыйбат ҡунаҡханаларҙың береһе. Стандарт номерҙа бер төн ҡуныу — 1000-дән 15 000 долларға тиклем,ә Royal Suiteлә — яҡынса 28 000. Отелды төҙөү өсөн күпме аҡса сарыф ителеүе тураһында мәғлүмәттәр йәмәғәткә белдерелмәй.
- Отель үҙен ете йондоҙло тип белдерә, әммә был гипербола, сөнки отелдәрҙең рейтинг системаһы буйынса иң күп ранг — 5 йондоҙ. Рәсми сайт буйынса, Бурдж-әл-Ғәрәп — биш йондоҙло делюкс.
- Бурдж-әл-Ғәрәп интерьерында яҡынса 8000 квадрат метр 22-каратлы сусаль алтын файҙалана. Бөтә номерҙар техника һәм дизайндың иң яңы ҡалыптары буйынса эшләнгән, уңайлыҡ яғынан һәм бай йыһазландырыуы буйынса бик юғары дәрәжәлә торалар. Бөтә номерҙарҙың тотош диуарҙы алып торған тәҙрәләре диңгеҙгә ҡарайҙар.
- Отель ресторандарының береһе, «Эль-Монтаха», Фарсы ҡултығынан 200 метр бейеклектә урынлашҡан, һәм унан Дубай ҡалаһына күренеш асыла. Унда тиклем панорамлы лифт мендерә.
- Икенсе ресторан, «Эль-Махараш»ҡа (ғәрәпсә — Устрица) кешеләрҙе һыу аҫты кәмәһенә оҡшатып төҙөлгән суднола алып баралар. Был ресторандың бик ҙур аквариумы бар, уны миллиондан артыҡ литр диңгеҙ һыуы менән тултыралар. Бактың диуарҙары 18 см ҡалынлыҡтағы плексигластан яһалған, был аквариумдың эсендәгеһе ҙурайтып күрһәтелмәһен өсөн эшләнгән. Conde Nast Traveler журналының баһаһы буйынса «Эль-Махараш» рестораны — донъяның иң яҡшы ресторандарының береһе булып тора.
Кино барлыҡҡа килеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бурдж-эль-Ғәрәп «Кешеләрҙән һуң тормош» — ул артыҡ дымлылыҡтан емерелә.
Шулай уҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бурдж-Хәлифә
- Элит «Плаза» Бизнес-үҙәк
- Spinnaker Tower
- Үтә бейек йорттар


text:
Рубрикалар
Свадебный салон киев - royalwedding свадебный салон irdress.com.ua.
Ташламаһын илаһи ут!Яңы йыл алдынан ниндәйҙер мөғжизә көтәбеҙ. Сихри мәл етә. Теләк теләү, хыялдарҙың тормошҡа ашыуы, көтөлмәгән ҡыуаныстар, алдан күҙаллаған бүләктәр хаҡында бер юлы уйлап, тик ҡояшлы яҡҡа, яҡты кәйефкә көйләнеүебеҙ менән дә бәхетлебеҙ. Эҙләгән...
Ҡош бейеклегенән баҡ донъяға!Тормош үҙенә күрә бер аһәңгә ҡоролған. Кеше хистәре, өмөттәре менән үҙе теләгәнде көҫәй. Әммә ҡоролош, Бөйөк ижадсы ҡануны бер яҡтан алғанды икенсеһе менән тулыландыра һәм киреһенсә. Әҙәм балаһы ҡайһы ваҡыт һайлау алдына ҡуйыла. Ул яҙмыш төйөндәрен...
Асыл, сәскә кеүек, көнгә!Изгелек эшлә лә һыуға һал, балыҡ белер, балыҡ белмәһә, Халиҡ белер, тигәндәр. Халиҡ, тимәк, Хоҙай. Кешене ҡыуандырғанда уның өсөн рәхмәт йә яуап көтмәҫкә баштан уҡ үҙеңде әҙерләп ҡуйыу яҡшыраҡ. Ул күпселектә шулай эшләнә лә. Кешегә изгелек...
Донъяны ҡотҡарһын матурлыҡ!Ҡатын-ҡыҙ йәмһеҙ булмай ул, уның бөтә матурлығы – әсә булыуҙа! «Матурҙар матур түгел, яратҡан ғына матур», «йәшлек – үҙе гүзәллек». Ысынлап та, халҡыбыҙ матурлыҡ төшөнсәһе хаҡында күп уйланған, бөйөк шәхестәребеҙҙең яҙып ҡалдырған ҡанатлы һүҙҙәре лә...
Ҡиммәтле бүләкҠатын-ҡыҙҙың иң зауыҡлы күлдәге – ул бәхет күлдәге. Уны сисмәй кейегеҙ! Бәхетле, нурлы кеше бер ҡасан да матур булыуҙан туҡтамаясаҡ. Беҙҙе бәхетле итер өсөн эшләнә ҡағыҙ сәскәләр, ҡул эштәре, муйынсаҡтар, һырғалар, балдаҡтар, беләҙектәр... Һөйөклө...
Яңы йылдың яңы ҡарҙарыЯңы йылдан яңы ҡарҙар яуасаҡ, өр-яңы тормош башланасаҡ, тип көтөү яңылыш. Яңылыҡ, яңы һулыш һәр кемдең шәхсән ҡарарына бәйләнгән. Тәүәккәлләп, үҙгәрешкә аҙым һайлап, яңыса йәшәй башлау ғына һөҙөмтәһен көттөрмәҫ. Үҙең теләмәһәң, һине бер кем дә...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
«ТӨРКӨСТАН – ИКЕ ДОНЪЯ ИШЕГЕ, ТӨРКӨСТАН – ТӨРКИҘӘРҘЕҢ БИШЕГЕ!..»
Ултырышта Ҡаҙағстан Президенты Нурсолтан Назарбаевтың «Рухи яңырыу» программаһы хаҡында фекер алышыу барҙы. ТӨРКСОЙ-ҙың рәйес урынбаҫары, профессор, доктор Фырат Пурташ, Евразия Яҙыусылар берлеге рәйесе Яҡуп Өмәруғлы, яҙыусы, мөхәррирҙәр Тодур Занет, Судуба Агабалаева, Риза Һәйәт сығыштарында Ҡаҙағстандың латин хәрефтәренә күсеүе арҡылы һөйөнөстәрен белдерҙе. Үзбәкстан яҙыусыһы Үзбәк Шөкөруллаға төрки донъяһының «Йылдың әҙәбиәт әҙәме» тигән хөрмәтле исемгә лайыҡ булыуы хаҡында танытма тапшырыу тантанаһы үтте. Туҡһан алты йәшен тултырған яҙыусы сирләп тороуы сәбәпле, үҙе ҡатнашманы. Аманатты Дауранбек Тожиалиевҡа Үзбәкстанға алып ҡайтып тапшырыу йөкмәтелде.
Ҡунаҡтарҙы Шымкент ҡалаһының мэры Жансәйет Төймәбай ҡабул итте. Хакимиәт бинаһының эргәһендәге китапханала Ҡаҙағстандың билдәле ғалимдары латин хәрефтәренә күсеү буйынса фекер алышты. Улар был тәҡдимде ыңғай ҡабул иткән.
Йыйынға килеүселәр Төркиәлә танылған тарихсы ғалимдарҙың береһе Ильбер Ортайлының лекцияһын тыңлау бәхетенә иреште.
Конгресс ошондай ҡарарҙар ҡабул итте:
Бөгөнгө көндә латин алфавитына күсеү хаҡында ҡарар ҡабул иткән төрки донъяһының лидеры, Ҡаҙағстан Президенты Нурсолтан Назарбаевҡа төрки халыҡтары әҙәбиәттәренең бәйләнештәрен нығытыуҙа ҙур өлөш индергәне өсөн рәхмәт тойғоларын еткерергә;
Бөтә журналдарҙа ла Төрки донъяһы әҙәбиәте менән таныштыра барыусы рубрика асырға һәм уны даими алып барырға;
Был рубриканы «Төрки донъяһы әҙәбиәте» тип атарға;
«Әзербайжан», «Жылдыз» – 95, «Башҡортостан ҡыҙы» – 50, «Анасөзе» журналдарының 30 йыллыҡ юбилейҙарын барлыҡ журнал биттәрендә киң билдәләргә;
2017 йылдың «Төрки донъяһының әҙәбиәт әҙәме» булараҡ татар шағиры Зиннур Мансуровтың әҫәрҙәрен тәржемәләп, уҡыусыларға тәҡдим итергә;
Төрки донъяһы әҙәби журналдарының конгресын үткәреүҙәге ярҙамдары өсөн Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһе хакимиәтенә һәм Хужа Әхмәт Йәсәүи исемендәге халыҡ-ара ҡаҙаҡ-төрөк университетына рәхмәт белдерергә.
Тел-лөғәт алмашыу ғына түгел, проблемаларҙы уртаға һалып һөйләшеү, әҙәбиәтте, яҙыусыларыбыҙҙың әҫәрҙәрен пропагандалау, ҡыҙыҡһыныу уятыу, тәржемә итеп баҫтырыу, танытыу хаҡында ҡыҙыу бәхәстәр, ҡыҙыҡлы күҙәтеүҙәр рәүешендә барҙы аралашыу.
Уҡыусылар интернетҡа күскән мәлдә баҫмаларҙың тиражын нисек һаҡларға, ижад өлгөләренә нисек иғтибарҙы йәлеп итергә, яңы технологияларҙы нисек әҙәбиәтте хеҙмәтләндереүгә йәлеп итергә, тигән һорауҙар ҡуйылды һәм күп кенә баҫмалар тәжрибәһендә яуаптар табылды ла. Мәҫәлән, Үзбәкстандан килгән Дауранбек Тожиалиев һөйләүенсә, 2004 йылда ул электрон китапхана булдыра. Ziyouz – PDF, EPUB һәм аудиояҙмаларҙа 9000 китапты, гәзит-журналдар архивын, 1500 авторҙың йыйынтыҡтарын туплаған фән һәм мәғариф өлкәһендәге иң ҙур мәғлүмәти-мәғариф электрон китапханаһы һәм әҙәби порталы. Көн дә уға 10 меңгә яҡын кеше инә, 5 мең китабы һәм 150 мең мәҡәләһе даими уҡыла. Әлеге ваҡытта әҙәби портал үзбәк телендәге 1200-гә яҡын поэма тупланмаһы менән ғорурлана. Шуларҙың икәүһе генә – башҡорт теленән тәржемә. Шулай уҡ 150-гә яҡын хикәйә-повестар иҫәпләнә. www.ziyouz.uz һәм www.ziyouz.com адрестары буйынса урынлашҡан портал башҡорт авторҙарын хеҙмәттәшлеккә саҡыра. Тимәк, интернет ҡулланыусылары араһында ла әҙәбиәт ҙур ҡыҙыҡһыныу уята ала.
Ҡырым татарҙары ҡатын-ҡыҙҙарының «Ненкеджан» журналы менән алдағы конгрестарҙа танышып, дуҫлыҡ күперҙәре һалһаҡ, бер-беребеҙҙең баҫмалар хаҡында мәғлүмәттәр баҫтырып өлгөрһәк, Әзербайжандан Судуба Агабалаева («Әзербайжан»), Тирана Вахидова («Йолдуз») хаҡында яҙырбыҙ, уларҙың әҫәрҙәре менән таныштырырбыҙ әле. Тирана Мәхмүт Ҡашғари исемендәге халыҡ-ара хикәйәләр бәйгеһенең икенсе турында дәртләндереү призына лайыҡ, конгресс барышында уға ошо бүләге тапшырылды. Баҡыла ике хикәйәһе буйынса эшләнгән спектаклдең премьераһы буласағын да ул шатланып хәбәр итте. Ҡаҙағстандың «Сарысөз» журналының баш мөхәррире Гөлжаз Ҡарабекҡыҙы менән ихлас ҡына танышып киттек. Уның моңло сығышы барыһына ла хуш килде.
Әхмәт Йәсәүи исемендәге халыҡ-ара ҡаҙаҡ-төрөк университетында Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылынан Илгизә Хәлитова (халыҡ-ара мөнәсәбәттәр факультеты), Баймаҡ районы ҡыҙҙары Йылым ауылынан Айзилә Ишбаева (стоматология), Ишбирҙе ауылынан Ынйы Дәүләткилдина (филология) менән осрашыу тулҡынландырғыс хистәр бүләк итте, йылы тәьҫораттар ҡалдырҙы. Уларҙың тырышып белем алыуҙары һөйөндөрҙө. Беҙ сығыш яһағанды ултырыш тамамланғансы сабыр ғына тыңлап ултырыуҙары ла оҡшаны. Алла бирһә, улар республикабыҙға кәрәкле белгестәр булып ҡайтырҙар, тип ышанайыҡ!
Ҡунаҡтарҙы Арыстабаба, Хужа Әхмәт Йәсәүи төрбәләренә алып барҙылар. Йәсәүи хөрмәтенә кәшәнә төҙөргә булғас, иң тәүҙә уның остазы Арыстабабаға һалынырға тейеш, тип хәл ителә. Ерҙең һәр ҡарышы тәрбиәләп тотолған, раузалар баҫыуы менән күкрәп ултырған изге төйәккә, Хужа Әхмәт Йәсәүи кәшәнәһенә, аяҡ баҫыу үҙе бер мөғжизәгә тиң ваҡиға булды. Юҡҡа ғына бында «бәләкәй хаж ҡылабыҙ» тип ашҡынмайҙар икән, тигән һығымтаға килдек. Донъя ығы-зығыларын онотоп, Бөйөк Ижадсыны иҫкә төшөрәһең, тарих йәнләнә. Аллаһ һүҙенә оҡшатып әллә нисәмә быуат элек Аҡһаҡ Тимер төҙөгән ун ҡатлы йорт бейеклегендәге кәшәнә, Хоҙайҙың 99 исеме яҙылған диуарҙар миллионлаған инсандың доғаларын һаҡлай кеүек. «Онотма: был донъяла барыһы ла Аллаһтыҡы» тигән аяттар ырып яҙылған изге ҡаҙан, тауыш яңғыраһын өсөн сталактиттар менән биҙәлгән түбә... Йәсәүи, гүйә, борон-боронда ла йәшәмәгән, әле генә донъянан ваз кисеп, баҙға бикләнгән. Бына ул эскән ҡоҙоҡ. Хужабикәләр юлсыларға иҫ киткес тәмле тойолған һыуын тәҡдим итә. Күңелде, ошонан һуң барыһы ла һәйбәт буласаҡ, тигән һил бәхет тойғоһо биләп ала.
Йәсәүи ҡәберенә яҡын килеп булмай. Тәҙрә уйымы аша йәшел таҡтаташы күренә. Доғалар ҡылғас, уның донъя мәҙәниәтенә ҡалдырған өлөшө, төрки әҙәбиәтендә суфыйсылыҡ шиғриәтенә нигеҙ һалыусы булараҡ танылыу яулағаны, уның «Хикмәтле һүҙҙәр йыйылмаһы» («Диуаны хикмәт»), шәжәрәһе, үҙенән һуң атай яҡлап тоҡомо ҡалмауы хаҡында уйланаһың.
Юҡҡа ғына һүҙемде ҡаҙаҡ шағиры Мағжан Жумабайҙың шиғыры менән башламаным. Элек-электән ата-бабаларыбыҙ ҡаҙаҡ далаларына сығып китеп мүлдәкәлек иткән, ҡаҙаҡтар үҙҙәре әйтеүенсә, уларҙың әҡрәбәләре юҡҡа ғына башҡорт ҡыҙына өйләнергә тырышмаған. Бер ата балалары – төркиҙәр беҙ. Бер-беребеҙҙә үҙебеҙҙе таныйбыҙ, беҙҙә онотолған ғөрөф-ғәҙәттәр уларҙа нығыраҡ һаҡланған һәм киреһенсә. Ҡан-ҡәрҙәштәр менән осрашҡанда төпкө аң уяна, тәрәндә ятҡан һуттан көс-ҡеүәт алаһың кеүек. Илдә дуҫлыҡ, тыныслыҡ, бер-береңә ҡарата ихтирам булғанда ғына аралашып, йыр, әҙәбиәттәр алмашып йәшәү мөмкинлеге юғалмай. Ер шарының төрлө ҡитғаларына һибелгән ҡәрҙәш халыҡтарҙың вәкилдәрен, улар аша әҙәби күперҙәр һуҙыу ниәтенән, бер ҡорға туплау ҙа тарихи ваҡиға тип баһаланып, рухиәтебеҙ йылъяҙмаһына инеп ҡалырға хаҡлы.
Ҡаҙағстан. Төркөстан ҡалаһы.
Теги: журнал


text:
2017 йылда республикала халыҡ-ара ветеринарҙар конгресын уҙғарыу күҙаллана Фото: Олег Яровиков
2017 йылда республикала халыҡ-ара ветеринарҙар конгресын уҙғарыу күҙаллана
2017 йылда республикала халыҡ-ара ветеринарҙар конгресын уҙғарыу күҙаллана Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
2017 йылда VII Халыҡ-ара ветеринарҙар конгресын Башҡортостандың баш ҡалаһында үткәреү күҙаллана. Бындай ҡарар әле Сочиҙа барған шундай уҡ йыйында ҡабул ителде.
Белгестәр һүҙҙәренсә, Башҡортостандың үҫеш ҡеүәте ҙур булған агросәнәғәт секторы, уның инвестиция йәлеп итеүсәнлеге республиканы ветеринарҙарҙың киләһе конгресын үткәреү урыны булараҡ һайлағанда төп роль уйнаған.
Сочиҙағы йыйында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Ирек Мөхәмәтдинов республика малдарҙың һәм ҡош-ҡорттарҙың хәүефле йоғошло ауырыуҙары буйынса имен төбәк иҫәпләнә тип белдерҙе.
Бынан тыш, Башҡортостан малсылыҡ продукцияһын күпләп етештерә. Тулайым ауыл хужалығы продукцияһын етештереүҙең 60 проценттан ашыуы тап малсылыҡҡа тура килә.
Әлеге ваҡытта Башҡортостанда 10 ҡошсолоҡ фабрикаһы һәм 12 сусҡасылыҡ комплексы иҫәпләнә. Республика һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәре, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәре ихтыяжы өсөн эшләгән тоҡом малы хужалыҡтары уңышлы эш итә, тип белдерҙеләр быйылғы халыҡ-ара ветеринарҙар конгресында.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, Сочиҙа республика агросәнәғәт комплексы делегацияһы ағзалары төрлө форумдарҙа, рәсми осрашыуҙарҙа һәм эшлекле һөйләшеүҙәрҙә ҡатнашыуҙан тыш, конгресты, махсуслаштырылған күргәҙмәне ойоштороу һәм уҙғарыу тәжрибәһен өйрәнә.


text:
Әсхәл Әхмәт-Хужа, шағир:
— Матбуғатҡа яҙылыу буйынса әбйәлилдәр һәр саҡ алда булды. Мин дә “Башҡортостан”ды үҫмер сағымдан уҡ даими алдырам һәм уҡып барам. Күҙ йүгертеп кенә сыҡмайым, энәһенән-ебенә тиклем уҡыйым. Гәзиттең биҙәлешенә, теленә, йөкмәткеһенә, мәҡәләләрҙең исеменә, рубрикаларына, фотоларға ҡағылышлы фекерҙәремде журналистарға еткерәм.
Өлкәндәрҙең һүҙенә ҡолаҡ һалыу, ижади эҙләнеү үҙ һөҙөмтәләрен бирә. Һуңғы бер нисә ай эсендә республикабыҙҙың төп башҡорт баҫмаһы күҙгә күренеп үҙгәрҙе, үҫте. Биҙәлеше, йөкмәткеһе матурланды, байыны. “Өлгөрбай яҙмалары”, “Хат юлға саҡыра” кеүек рубрикалар тергеҙелде, яңылары барлыҡҡа килде. Логотиптың аҫтында анонстың бирелеүе шәп булды. “Аҡмулла”, “Матур үтһен ялығыҙ” биттәрен халыҡ кинәнеп уҡый. Ҡыҫҡаһы шул: элек тәнҡитләнем, хәҙер һоҡланам!


text:
Ваҡытында килһен бәхет!
Ҡунаҡ беҙҙең халыҡта айырым бер дәрәжәгә эйә. Борон-борондан саҡырылып өй тупһаһын ашатлап ингән кеше нимә әйтһә, уның теләге ҡанун рәүешендә ҡабул ителгән. Ул өй эсендә нимәне тотоп ҡарап оҡшатһа, шуны бүләк итер булған ҡунаҡсыл халҡыбыҙ. Күҙен ҡыуандырырға, һүҙен ололарға, хәтерен һаҡларға тырышҡан ата-бабаларыбыҙ ҡәҙерле кешенең.
ШОС һәм БРИКС саммиттарын Рәсәйҙең башҡа ҡалаһында йә төбәгендә түгел, ә тап Башҡортостанда үткәреүҙе хәл иткәндә, халҡыбыҙҙың ихласлығы ла күҙ уңында тотолғандыр. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә бер нисә халыҡ-ара ҡунаҡхана ҡалҡып сығыуынан, Өфө аэропортының яңы халыҡ-ара терминалы сафҡа индерелеүенән, саммиттар үтәсәк Конгресс-холл, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры һәм башҡа бик күп урындарҙа төҙөкләндереү эштәре алып барылыуынан баш ҡала халҡы тарихи бер ваҡиға яҡынлашыуын асыҡ тойҙо.
Йәмле йәйҙә Өфөбөҙ, гөл-сәскәләргә күмелеп, донъя күләмендә билдәле мәртәбәле ҡунаҡтарҙы ҡабул итте. Башҡортостан тәбиғәте, ҡунаҡсыл халҡы менән генә түгел, юғары даирәләрҙәге халыҡ-ара форумдарҙы үткәрерлек инфраструктуралы булыуы менән дә килеүселәрҙе хайран ҡалдырҙы. Республикабыҙ бөтөн донъя кимәлендә танылды. Ил башлыҡтары йыйылған мәртәбәле йыйындарҙа Рәсәйҙең, һөйөклө Башҡортостаныбыҙҙың данын һәм ҡеүәтен үҫтерәсәк, сауҙа-иҡтисади мөнәсәбәттәрҙе яйға һаласаҡ килешеүҙәргә, декларацияларға ҡул ҡуйылды, артабан бәйләнештәрҙе нығытасаҡ эштәр билдәләнде.
Көтөп алған ҡунаҡ, бәхет – ваҡытында килһен, ти беҙҙең халыҡ. Тулҡынланып көткән ваҡиға тарих биттәренә күсте. Ҡунаҡтар таралғас, ҡала бушап ҡалғандай. Өфө урамдарында бала-саға тыныслыҡ ҡошо – күгәрсендәрҙе һыйлай. Бына әсә арбала йоҡлаған сабыйы менән сәскәләрен балҡытҡан урамдарҙан атлай. Ер йөҙөндәге тыныслыҡ, муллыҡ, бәрәкәт өсөн эшләнгән изге башланғыстар, ваҡытында килер бәхет булып, илебеҙҙең билен нығытһын, таңдарыбыҙ аяҙ атһын – донъялағы барлыҡ әсәләрҙең дә теләге ошолор.
Теги:


text:
Фото:
Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе ауылдағы бөтә төр хужалыҡтарға ярҙам итергә кәрәклеген билдәләне
Фото:
— Рәсәйҙең Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм ауыл хужалығы кооперативтары ассоциацияһы съезында беҙ ауылдарҙағы яңы эш башлаған фермерҙарға һәм эшҡыуарҙарға ярҙам, уларға «аяҡҡа баҫырға» ярҙам итеүҙең ни тиклем мөһим булыуы тураһында һөйләнек, — тине Өфөләге Бөтә Рәсәй аграр форумында Владимир Путин.
Бындай программа яҡын арала раҫланасаҡ. Уны тормошҡа ашырыуға федераль бюджеттан 2 млрд һум йүнәлтеләсәк, — тип билдәләне Владимир Путин. — Төбәктәр был эшкә үҙ өлөшөн индерер, тип уйлайбыҙ.
Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе, быйыл ғаилә һөтсөлөк фермаларын үҫтереү программаһы киңәйтеләсәк, ер участкаларын рәсмиләштереү эштәре дауам ителәсәк, тип билдәләне.
— Был маҡсатҡа былтыр федераль һәм төбәк бюджеттарынан 120 млн һум йүнәлтелде. Быйыл был сумма 1,4 млрд һум самаһын тәшкил итәсәк, — тине премьер.
Форумдың пленар ултырышында Рәсәй Хөкүмәте башлығы ауыл хужалығы етештереүселәренең табышына һалым буйынса башланғыс ставканың ғәмәлдә булыу срогын оҙайтыу мәсьәләһен күтәрҙе.
— Был мәсьәлә тикшерелә, әлегә әҙер яуабы юҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Владимир Путин. – Әммә һәр осраҡта ла беҙ агросәнәғәт комплексы мәнфәғәттәренән сығып эш итәсәкбеҙ.


text:
Төбәктә яҙғы сәсеүгә 28,6 мең тонна элиталы орлоҡ әҙерләнгән
Башҡортостан аграрийҙары яҙғы сәсеүгә иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары орлоғон һатып алыуҙы дауам итә.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бөгөнгө көнгә республика хужалыҡтары 28,6 мең тонна элиталы орлоҡ әҙерләгән, планға ҡарата был 65 процент тәшкил итә.
Төбәктең 17 районы орлоҡ һатып алыу буйынса планды тулыһынса үтәгән. Шул уҡ ваҡытта уларҙың 13-ө планды арттырып үтәгән. Мәҫәлән, Илеш районы аграрийҙары планға ҡарата — ике тапҡырға күберәк, Дүртөйлө районы игенселәре бер ярым тапҡырға күберәк элиталы орлоҡ әҙерләгән.


text:
Башҡортостан делегацияһы эш визиты менән ЮНЕСКО-ның Париждағы штаб-фатирында булды
Ағымдағы йылдың октябрендә ЮНЕСКО-ның Париждағы штаб-фатирында Башҡортостан Республикаһының халыҡ-ара презентацияһы үтәсәк. Унда төбәктең мәҙәниәт, сәнәғәт һәм тәбиғәт өләкәләрендәге мөмкинлектәре тәҡдим ителәсәк. Шул уҡ көндәрҙә ЮНЕСКО-ның Башҡарма комитеты ултырышы үтәсәк, унда 200-ҙән ашыу илдән вәкилдәр ҡатнашасаҡ, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың ЮНЕСКО эштәре буйынса комитетынан.
Комитеттан хәбәр итеүҙәренсә, республика өсөн мөһим булған ваҡиғаға әҙерлек мәсьәләләре БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһының Парижға визиты барышында тикшерелде. Вице-премьер Рәсәйҙең Франциялағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Александр Орлов, Рәсәйҙең Париждағы Фән һәм мәҙәниәт үҙәге директоры Игорь Шпынов, ЮНЕСКО-ның штаб-фатиры Секретариаты вәкилдәре менән осрашты.
Визит йомғаҡтары буйынса илселектә Башҡортостандың сәнәғәт һәм инвестицион мөмкилектәренең презентацияһын ойоштороу, Федор Шаляпиндың тыуыуына 140 йыл тулыуға ҡарата Рәсәйҙең Париждағы Фән һәм мәҙәниәт үҙәгендә республика сәнғәт оҫталарының концертын үткәреү, Рәсәй телевидениеһы һәм Францияның киң мәғлүмәт саралары ҡатнашлығында матбуғат конференцияһы ойоштороу тураһында һөйләшеп килешелде. Бынан тыш, Сит илдәрҙә йәшәгән ватандаштарыбыҙ эштәре һәм халыҡ-ара гуманитар хеҙмәттәшлек буйынса федераль агентлыҡта 2013 йылдың декабрендә Рудольф Нуриевтың тыуыуына 75 йыл тулыуға арналған сара үтәреү планлаштырыла.


text:
Земфира Байбулдина: «Наҙҙан, һөйөү нурынан ҡойолған донъям»
Билдәле тележурналист, программалар һәм тапшырыуҙар алып барыусы Земфира Байбулдина һуңғы ваҡыт зәңгәр экрандарҙа ниңә күренмәй икән, тип ғәжәпләнәлер күптәр. Ул беҙҙең журнал уҡыусыларына сер итеп кенә яңылыҡтары менән бүлеште. Утыҙ өс йәшендә тәүге тапҡыр бәпес һөйөү бәхетен кисергән эшлекле ханымдың күңеленә хужабикә, әсә булыу хуш килде, ахырыһы. Былтыр тормош иптәше, йырсы Рәдиф Зарипов менән өсөнсө сабыйҙарына ғүмер бүләк итеп, әле Земфира бала менән өйҙә ултыра. “Әсә булыу ниндәй оло бәхет икән!!! Һәр сабый үҙ өлөшө менән тыуа, тигәндәренә лә ышанам. Ғаиләбеҙҙе һәр береһе үҙ нуры менән йылыта, байыта, йәшәү көсө менән һуғара барҙы”, – ти бәхетле әсә.
Зариповтар ғаиләһенең Өфө эргәһендә үҙҙәре һалып сыҡҡан шәхси йорто йәмле, тыныс ерҙә урынлашҡан. Ошо ҙур, иркен өйҙөң ишеген асып инеү менән, сабыйҙарҙың шаян тауыштарын ишетеп, үҙең дә күңелле бала саҡ иленә ҡайтҡандай һәм саф, таҙа бәхет ипкененә сорналғандай булаһың. Стенаға эленеп ҡуйылған, бала ҡулдары менән төшөрөлгән сағыу һүрәттәр аша ғаиләләге ижади мөхитте, эске йылылыҡты һәм ихласлыҡты төҫмөрләргә мөмкин. Өлкән ҡыҙҙары Камила алтынсы йәше менән бара, улдары Нурсолтанға – ике, ә кескәйҙәре Софияға ни бары бер генә йәш. Бер-бер артлы тыуған кескәйҙәрҙең атай-әсәй иркәләүенә, йөрәк йылыһына, мәрхәмәтле хәстәренә иң мохтаж саҡтары шул. Күп балалы әсәнең ял итеп ултырырҙай бер иркен минуты ла юҡ. Таң менән уянып, өс балаға өс төрлө аш хәстәрләргә, кер әйләндерергә ҡуйырға, үтекләргә, иҙәндәрҙе һөрткөләп алып, өйҙө йыйыштырып өлгөрөргә тура килә. Ә яҙ менән йәй айҙарында баҡса мәшәҡәте лә өҫтәлә.
Көн дә тиерлек бейек үксәле туфлиҙа һәм зауыҡлы кейемдә сәхнә түрендә йәки тура эфирҙан тапшырыу йә тамаша алып барырға күнеккән һылыу затҡа ауыл йортонда хужабикә һәм күмәк бала әсәһе йөкләмәһен үтәү ялҡытмаймы, тип ҡыҙыҡһынам. “Ул тынғыһыҙ мәлдәремде иҫләһәм, әле лә тәнем эҫеле-һыуыҡлы булып китә: көндөҙ – телевидениела, кистәрен мәҙәниәт һарайында концерттар алып барам. Шул арала тапшырыуҙарға, тамашаларға сценарий яҙам, “Гәлсәр һандуғас”тың артистары менән гастролгә сығып әйләнәм. Тыныс ҡына өйҙә ултырғанымды хәтерләмәйем дә. Дөрөҫөн әйткәндә, оҙаҡ ҡына йылдар иркенләп ял итерҙәй үҙ мөйөшөм дә булманы бит. Ошо ғәйәт ҡатмарлы һәм ҡатын-ҡыҙ өсөн бөтөнләй хас булмаған тормош рәүеше менән сағыштырғанда, бөгөнгө йәшәйешемде Ерҙәге ожмах тип атар инем, – тип һөйөнә Земфира Зәки ҡыҙы. – Йортобоҙ шаулы ҡаланан ситтә, ағаслы, саф һауалы урында. Күршеләребеҙҙән дә уңдыҡ – бик ярҙамсыл, изге күңелле кешеләр. Камила уларҙың балалары менән уйнарға ярата.
Бәләкәй саҡта икебеҙ ҙә мөһабәт, иркен йорт һәм ҙур, татыу ғаилә хаҡында хыялланғанбыҙ икән. Бына бит яҙмыш тигәнең – теләгәнебеҙ ғәмәлгә ашты. Рәдифтең олатаһы данлыҡлы балта оҫтаһы булған, тыуған яғы – Салауат районы Нәсибаш ауылында һәр икенсе ғаилә ул һалған йортта йәшәй, хәҙер ул мәрхүм инде. Рәдиф, уға оҡшап, төҙөлөш, балта эшенә маһир. Һәр эште Рәдиф яйлап үҙе башҡара: Нурсолтан менән София тыуғас, төкәтмә һалып ултыртты, иҙән түшәне, түбәне күтәртеп, икенсе ҡат ҡороуға көйләне, мунса төҙөттө. Беҙгә уңайлы, тыныс, иркен, рәхәт булһын өсөн тырыша атайыбыҙ. Көнөнә биш тапҡыр намаҙ уҡырға ла өлгөрә. Өйөбөҙҙә хатта оло табындарҙа ла иҫерткес эсемлектәргә урын юҡ хәҙер. Айыҡ тормош ҡына ысын бәхеттең бар сағылышын үҙ матурлығында, үҙ тәрәнлегендә тойорға ярҙам итә. Балаларыбыҙҙы ла ошо сәләмәт рухта тәрбиәләйбеҙ.
Ғаиләне төрлө яҡлап хәстәрләү, бала бағыу еңел түгел: берәүһе ауырып туҡтаһа, икенсеһенең йә тамағы шешә, йә эсе ауырта, тигәндәй. Төрлө ваҡ-төйәк көтөлмәгәнлектәр сығып ҡына тора. Тормоштоң әсеһен-сөсөһөн татып, бәләкәстән ауырлыҡтарҙы еңеп, сынығып үҫкәнгәме, ундай ғына ҡыйынлыҡтарға иҫебеҙ китмәй: бөтә мәсьәләне лә бергәләшеп тыныс ҡына хәл итергә тырышабыҙ. Иң мөһиме – бәпәйҙәребеҙ үҙҙәрен бәхетле тойһон: йөҙҙәрендә – йылмайыу, йөрәктәрендә – яратыу, күңелдәрендә өмөт, ышаныс сатҡыһы бер ҡасан да һүрелмәһен. Түңәрәктәргә йөрөтөп, бәләкәстән ижади һәләттәрен дә үҫтереү ине хыялым. Камила ҡыҙыбыҙ “Тамыр” балалар телеканалының йыр-бейеү түңәрәгенә йөрөй. Холҡо һәм тышҡы ҡиәфәте менән дә атаһына тартҡан. Бер эш менән ылығып китһә, шуға башкөллө сума. Йырларға, һүрәт төшөрөргә әүәҫ. Ә Нурсолтан минең атайыма оҡшаған. Тотошо, етдилеге, үҙенә талапсанлығы ла – олатаһынандыр, тип уйлайым. Берәй әйберҙе ала икән, кире урынына ҡуя белә. Үҙ һүҙен һүҙ итеүсән. Софияны тыуғас та, ҡәйнәмә сырамытҡайным. Шул хәтлем сабыр йәнле, һөйкөмлө, изгелекле һәм илгәҙәк сабыйҙың донъяға килеүе ғаиләбеҙҙе яңы, саф йәшәү һуты менән һуғарҙы. Мөғжизә тиерһең, уның тыуыуы ошоғаса хәл ителмәй торған күп кенә ғәмәлдәргә юл асты.
Гүзәл заттың ҡасан һәм нисә йәштә әсәй булыуы мөһим түгел, уның сабыйҙарын бәхетле, маҡсатлы кешеләр итеп тәрбиәләрҙәй ихтыяр көсө, йәшәүгә дәрте һәм күңел тыныслығына өлгәшкән булыуы ҙурыраҡ әһәмиәткә эйәлер, минеңсә”.
Сабыйҙарҙы тәрбиәләшеүҙә изге кәңәшсе, таяныс булғандары өсөн Ғафури районы Сәйетбаба ауылында йәшәүсе ата-әсәһе Зәки Закир улы менән Зилә Сәйетбаба ҡыҙына, Салауат районы Малаяҙ ауылында ғүмер итеүсе ҡәйнәһе Сәриә Мињлехан ҡыҙына ла сикһеҙ рәхмәтле ул. “Үҙебеҙ ауылда эшкә өйрәнеп, бер-беребеҙҙе ҡурсалап, өләсәйҙәр тәрбиәһендә йәшәүгә аҡыл, маһирлыҡ туплап үҫтек. Ошо изге миҫалда һәм ғөрөф-ғәҙәттә Рәдиф менән балаларыбыҙҙы ла тәүфиҡлы, талантлы, йәшәүгә әҙерлекле, көслө шәхестәр итеп тәрбиәләп, оло тормош һуҡмағына сығарырға яҙһын! Хәҙер ғүмеремдең һәр минуты мөхәббәтебеҙҙән яралған изге кешекәйҙәребеҙгә бәхет, һаулыҡ, изгелек юрауға бағышланған”, – тип ихлас йылмая әсә.
Ҡасан ғына әле ижад, сәнғәт әһелдәре, үҙҙәрен тулыһынса һөнәри үҫешкә бағышлап, ғаилә ҡороуға, бала бағыуға әллә ни әһәмиәт биреп еткермәгән булһа, хәҙер хатта донъя кимәлендә танылған йондоҙло парҙар ҙа ғаилә уңышын тәүге урынға ҡуя. Ғаиләлә мөхәббәтте ҡурсалауҙың һәм бала бағыу бәхетенең нәҫел ҡотон көсәйтеүсе, асылыбыҙҙы нығытыусы илаһи ҡөҙрәт икәнен аңлауға еттек, Аллаға шөкөр. Ә Земфира менән Рәдиф Зариповтарҙың татыу ғаиләһенә бәхет, оҙон ғүмер насип булыуын, бәпестәренең һәр асышына, яңы шөғөл үҙләштереүенә ҡыуанып, ҡанатланып, тик изге, яҡты тәьҫораттарҙа ғына йәшәүҙәрен теләйбеҙ!
Теги:


text:
Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева: «Кадрҙар һаулыҡ һаҡлауҙың төп проблемаһы булып ҡала»
Медицина хеҙмәткәрҙәренә социаль ярҙам итеү саралары бөтә ерҙә лә индерелергә тейеш. Бындай фекерҙе Рәсәй Президенты Владимир Путинда үткән һаулыҡ һаҡлау системаһын үҫтереүҙең көнүҙәк мәсьәләләре буйынса кәңәшмә йомғағында Дәүләт Думаһының Һаулыҡ һаҡлау буйынса комитеты ағзаһы, Башҡортостандан депутат Сәлиә Мырҙабаева әйтте.
«Сәләмәтлек» милли проектын ғәмәлгә ашыра башлағандан алып һәм артабан һаулыҡ һаҡлауҙы модернизациялау сиктәрендә өлкәгә бик ҙур финанс сығымдар һалынған, тип билдәләне депутат. Бөтә үҙгәртеп ҡороуҙарҙың төп маҡсаты үҙгәрешһеҙ ҡала – илдә медицина ярҙамы күрһәтеү сифатын арттырыу һәм кешеләргә асыҡ булыу.
Сәлиә Мырҙабаева фекеренсә, был стратегияның һөҙөмтәләре күренә – илдә демографик хәл яҡшырҙы, халыҡтың үлем кимәле кәмеүгә һәм рәсәйлеләрҙең ғүмер оҙонлоғо артыуға үҫеш йүнәлеше беленде. Әммә һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә проблемалар ҡала әле.
— Бөгөн медицина ярҙамы сифатына һәм асыҡлығына тәьҫир итеүсе үтә киҫкен проблема – ул кадрҙар проблемаһы, табиптар һәм урта медицина персоналдары тәьминәте проблемаһы. Ә медицина ярҙамының сифаты тәү сиратта табиптар һәм медицина кадрҙары булыуына һәм табиптың квалификацияһына бәйле. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, кадрҙар сәйәсәте мәсьәләһе, медицина хеҙмәткәрҙәре тәьминәтенә ҡағылған мәсьәлә тик һуңғы ике йылда ғына күтәрелә башланы, — тип билдәләп үтте парламентарий.
Рәсәйҙә эшләп килгән «Ауыл табибы» программаһы ҡалаларға, ауылдарға һәм ҡасабаларға 2012 йылда өҫтәмә 8 мең табипты йәлеп итергә мөмкинлек бирҙе, 2013 йылда – 6 меңгә тиклем. 2014 йылға планлыштырған аҡсалар менән тағы ла 5,9 мең табипты йәлеп итергә буласаҡ. Әммә, табиптар һәм медицина кадрҙары дефицитының дөйөм һаны – 40 мең кешене иҫәпкә алғанда, был ғына етмәй. Программа Федерация менән субъекттарҙың бергә финанслау шарттарында эшләй. Әммә медицина кадрҙарында үтә ҙур дефицит кисергән төбәктәр уға тулы күләмдә ҡушылманы, тип зарланды депутат.
— РФ Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, территориялар проектҡа ҡушылырға мөмкинлек тапһын өсөн, резервта 500 миллион һум ҡалдырҙы. Шунлыҡтан «Берҙәм Рәсәй» партияһы эшмәкәрлеге йүнәлештәренең береһе – ул бергә финанслауға мөмкинлек тапһындар өсөн РФ субъекттары, губернаторҙарыбыҙ менән эш итеү, — тип өҫтәне Сәлиә Мырҙабаева.
Төбәктәр һаулыҡ һаҡлау өлкәһен финанслауға өҫтәмә саралар таба алырлыҡ, тип ышана парламентарий. «Иң мөһиме — өҫтөнлөктәрҙе дөрөҫ ҡуя белеү», — тип иҫәпләй депутат.


text:
Майлы бәшмәк
Майлы бәшмәк (рус. Масленок) (лат. Suillus) — ырыуы көпшәле бәшмәктәр , ғаиләһе Болет һымаҡтар (лат. Boletaceae). Исемен майлы булыуғ бәйле алған. Эшләпәһе -тайғалаҡ. Майлы бәшмәктәрҙең башҡа болет һымаҡтарҙан айырмалығы шунда: ул елем һымаҡ йәбешкәк, эшләпәһенең ҡабығы һәм балдағы бик тиҙ ҡубып сыға.
Морфология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Эшләпәһе ярым йоморонан алып тигеҙ формалығаса, шыма, елемле һәм йәбешкәк лайлалы, тышынан тиҙ әрселә. Ҡаплап торған япмаһы (шәхси япма) ла булырға мөмкин.
- Гименофор эшләпәһенән тиҙ айырылып сыға,өҫтө-өҫтөнә үҫә, йәки тәпәш һаплы, һары йәки аҡ төҫтә.
- Һабы тоташ, шыма йәки бөртөклө, ҡайһы саҡ ҡара япма ҡалдыҡтары менән балдағы була.
- Йомшағы аҡ йәки һарғылт, төҫөн ҡыҙылға йәки зәңгәргә тиҙ генә үҙгәртә һалып бармай.
- Спора порошогы һарының төрлө сағылыштары төҫөндә.
Тирә-яҡ мөхит һәм таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бар төрҙәре лә Suillus — ылыҫлы ағастар менән микоризо барлыҡҡа килтереүселәр , бигерәк тә ике ылыҫлы йәки биш ылыҫлы ағастар ҡарағайҙар һәм ҡарағастар менән. Таралышы Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәте, урындағы һәм килтерелгән төрҙәре донъяның бар төбәктәрендә лә осрай. Африкала һәм Австралияла ла билдәле.
Төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Майлы бәшмәктәр ырыуы 40-50 төрҙө эсенә ала.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дермек А. Грибы. — Братислава: изд-во «Словарт», 1989.
- Гарибова Л. В., Сидорова И. И. Грибы — М.: ABF 1997. ISBN 5-87484-046-X


text:
Йәш ғаилә тап шул йылда Магнитогорск ҡалаһынан Өфөгә күсеп килгән. Ун бер йәшлек Эдикты тормошонда ҙур үҙгәрештәр, яңы мәктәп, дуҫтар, тәьҫораттар көткән дә бит... Ләкин табиптар ҡуйған ҡурҡыныс диагноз — лейкимия — малайҙың, ата-әсәнең барлыҡ яҡты хыялдарын аҫтын-өҫкә килтергән.
Республика балалар клиникаһында һигеҙ ай дауамында системалы рәүештә дауаланыу, химия терапияһы курстарын үтеү Эдиктың хәлен бер аҙ ыңғай яҡҡа үҙгәртһә лә, мәкерле сир быйыл мартта икенсе яҡтан һөжүм яһаған: малайға, өҫтәп, нейролейкоз диагнозы ҡуйылған.
— Һүҙҙе, ғәҙәттәгесә, бала саҡтан башлайыҡ. Дин юлына килеүегеҙ нисек булды, Айнур?
— Халҡыбыҙға бөйөк дин әһеле, табип, әүлиә Мөжәүир хәҙрәтте бүләк иткән изге төбәктә — Баймаҡта — тыуып үҫтем. Райондың Ҡарамалы ауылынанмын.
Сал урмандар,
Урал һырттары,
Әммә, араларҙы яҡынайтып,
Юғары дәүләт наградаһына Башҡортостандан, Дағстандан, Ҡырымдан, Красноярск һәм Приморье крайҙарынан, Смоленск, Новгород, Ростов һәм Свердловск өлкәләренән күп балалы туғыҙ ғаилә лайыҡ булды.
— Рәсәй менән Ҡытай араһындағы хеҙмәттәшлек йылдам үҫә, — тине Рөстәм Хәмитов.
Мәҫәлән, прозаик Айгиз Баймөхәмәтов (“Ҡалдырма, әсәй!”), шағирҙар Фәнил Бүләков (“Ҡибла эҙләгәндә”), Алмас Шаммасов (“Әсәй миңә ғүмер асҡан”),
– Иң мөһиме — балалар шатландырһын, ә матди мәсьәләләр тиҙерәк хәл ителһен ине. Һеҙҙең кеүек уңған ҡатын-ҡыҙ үҙ ауылында, ҡалаһында барыһына ла өлгө булырға тейеш.


text:
- Подробности
- Просмотров: 263
МАМЫҒҮЛӘН (Puccinellia), ҡыяҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 120 төрө билдәле, ике ярымшарҙың да тропик булмаған бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә: Гаупт М., гигант М., оҙонтәңкә М., аралы М. һәм нескә М. Күп йыллыҡ үләндәр, ярайһы уҡ тығыҙ булған кәҫлектәр барлыҡҡа килтерә. Һабаҡтары төҙ, нескә, бейеклеге 30—60 см. Япраҡтары нәҙек төрөлгән йәки яҫы тупаҡланған. Аҫҡы сәскә тәңкәләре ярылы, тупаҡ йәки киртләсле. Ваҡ 2—8 сәскәле башаҡтар һепертке сәскәлектәргә йыйылған. Май—июлдә сәскә ата. Емеше — бөртөксә, июнь— авг. өлгөрә. Галофиттар. Татырлы болондарҙа, тоҙло тупраҡта үҫә; Гаупт М. — юл буйҙарында, торама пункттарҙа үҫкән һирәк осраусы ситтән килтерелгән үҫемлек. М. Башҡортостандың Урал аръяғында, Башҡортостандың Урал алдының (Бүздәк, Дәүләкән, Миәкә р‑ндары) дала зонаһында үҫә. Мал аҙығы үҫемлектәре, рудераль үҫемлектәр.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Газета "Йәшлек" » Конкурстар » Йәшлек гүзәле » Ләйсән ШАКИРОВА: “Ярҙамсыл, мәрхәмәтле булырға тырышам”
Ләйсән ШАКИРОВА: “Ярҙамсыл, мәрхәмәтле булырға тырышам”
Ләйсән Ильвир ҡыҙы Шакирова булам. 1995 йылдың 21 сентябрендә Нуриман районының йәмле Ағиҙел буйында урынлашҡан Ҡыҙылъяр ауылында тыуҙым.
Әлеге ваҡытта БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында белем алам.
Үҙемде әҙәбиәткә, айырыуса шиғриәткә ғашиҡ кеше тип иҫәпләйем. Китап уҡырға яратам, үҙем дә башҡортса һәм русса шиғырҙар яҙам. Шиғри конкурстарҙа ҡатнашам, ижад емештәремде коллектив йыйынтыҡтарҙа баҫтырам. Инглиз, төрөк телдәрен өйрәнәм, шулай уҡ театр-студияла шөғөлләнәм.
Иң хыялланғаным – киләсәктә билдәле тел белгесе булып, әсәйемдең йөрәгендә миңә ҡарата ҙур ғорурлыҡ тыуҙырыу. Минеңсә, һәр кемдең төп бурысы – кеше тигән исемде аҡлау. Һәр ваҡыт ярҙамсыл, мәрхәмәтле булып ҡалырға тырышам.
Әлеге ваҡытта БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында белем алам.
Үҙемде әҙәбиәткә, айырыуса шиғриәткә ғашиҡ кеше тип иҫәпләйем. Китап уҡырға яратам, үҙем дә башҡортса һәм русса шиғырҙар яҙам. Шиғри конкурстарҙа ҡатнашам, ижад емештәремде коллектив йыйынтыҡтарҙа баҫтырам. Инглиз, төрөк телдәрен өйрәнәм, шулай уҡ театр-студияла шөғөлләнәм.
Иң хыялланғаным – киләсәктә билдәле тел белгесе булып, әсәйемдең йөрәгендә миңә ҡарата ҙур ғорурлыҡ тыуҙырыу. Минеңсә, һәр кемдең төп бурысы – кеше тигән исемде аҡлау. Һәр ваҡыт ярҙамсыл, мәрхәмәтле булып ҡалырға тырышам.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Сәсте нығытыу өсөн
Сәсте нығытыу өсөн
Дарыухананан "Эссенциале" (ампулалағы) дарыуын һатып алырға кәрәк буласаҡ.
Уның составында витаминдар һәм фосфолипидтар бар. Фосфолипид күҙәнәк мембраналарын нығыта, ә был сәстең тамырҙары өсөн бик тә яҡшы. 0,5 ампулаға бер йомортҡа һарыһы һәм 1 – 2 ҡалаҡ ҡаймаҡ ҡушып, бергә яҡшы итеп бутарға. Сәсте йыуғандан һуң, таҫтамал менән һыуын бер аҙ ҡоротҡас, ошо ҡатнашманы тамырҙарына һөртөргә һәм массаж яһарға. Һуңынан өҫтөнә целлофан һәм таҫтамал ҡаплап, бер сәғәт тоторға (ҡыҫҡа сәс өсөн 1/3 ампула ла етә). Һуңынан йылы һыу менән сайып төшөрөп, киптерергә генә ҡала. Аҙнаһына бер тапҡыр ҡабатлап торғанда, һөҙөмтә оҙаҡ көттөрмәҫ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
- Подробности
- Просмотров: 630
ГОБЕЛЕН (фр. gobelin), ҡулдан һуғылған балаҫ-картина. Атамаһы буяусы Гобелендар (15 б.) фамилияһынан. Традицион рәүештә Көнб. Европа классик Г. туҡыу оҫтаһы тарафынан рәссамдың төҫлө ҡатырғаһы б‑са ебәк һәм йөн ептәрҙән, нығытыусы арҡаулыҡ ептәр файҙаланып (туҡымала аралыҡ ҡалдырмай), горизонталь йәки вертикаль станокта ҡулдан шыма туҡыу техникаһында туҡылған. Хәҙ. сәнғәт практикаһында Г. рәссамдың үҙ эскиздары б‑са эшләнгән туҡыма миниатюраны һәм туҡылмай үрелгән Г. индерәләр. Туҡыма миниатюрала ҡатнаш техника ҡулланыла: шыма, тығыҙ үреү м‑н бергә төп ептәрҙе бушатыу, төрлө төйөндәрҙе рельефлы биҙәү алымдары һ.б. файҙаланыла. Һөҙөмтәлә Г. туҡымаһы арҡауҙа шыуғалаҡҡа әйләнә һәм, ул һүтелмәһен өсөн, туҡыма миниатюраны рамға ҡуялар. Туҡылмай үрелгән Г. арҡау еп файҙаланмайынса, энә м‑н тишеп туҡыу техникаһында (бәйләмгә яҡын) башҡарыла һәм туҡылған Г. өҫкө фактураһы м‑н визуаль айырыла. Башҡортостанда классик Г. сәнғәте 20 б. 70‑се йй. аҙ. — 80‑се йй. башында үҫешә башлай һәм ул нәфис текстиль сәнғәтенеңбашҡа төрҙәрендә лә эшләгән Л.И.Хәбибрахманова исеме м‑н бәйле [“Бала саҡ”, 1980; “Яңы көн башлана”, 1982; “Ҡояшлы ел (Кеше. Ер. Йыһан)”, 1992].
Уның ҙур форматлы әҫәрҙәрендә һынлы пластик образға декоратив баҫым яһала, колористик сиселеше төҫ нескәлектәре м‑н байытылған төп төҫтәрҙе ҡапма-ҡаршы ҡуйып сағыштырыу принцибына ҡорола; композиция һәр саҡ симметрик һәм горизонталь һыҙат б‑са үҫешә; киңлек шартлыса хәл ителә. Ваҡыт үтеү м‑н, эре форматлы, ирекле һалынып торған классик Г. үҙенең ғәҙәттәге ҡулланылышын һәм эстетик әһәмиәтен юғалта, интерьерҙа өҫтөнлөк итеүҙән туҡтай һәм 80‑се йй. аҙ. үҙ урынын туҡыма миниатюраға бирә. Республикала туҡыма миниатюраның барлыҡҡа килеүе Л.М.Стратонова исеме м‑н бәйле. Уның әҫәрҙәренә нәфис төҫтәр гаммаһы һәм рельефы б‑са сағыу фактура хас: “Үләндәр көйө” (1993), “Уйынсыҡ” (1996), “Ағиҙел өҫтөндә аҡ ҡала” (1999—2002) триптихтары. Шулай уҡ ҡулдан шыма туҡыу техникаһында (“Йәйләүҙә яҙ”, 2003) эшләгән Г.И.Исмәғилева (“Мөхәббәт” триптихы, 2001) Стратонованың эшен дауам итә. Әҫәрҙәрендә ул традицион башҡ. орнаменты биҙәктәренең мәғәнәһен асыуға мөрәжәғәт итә. Туҡылмай үрелгән Г. башлыса К.М.Мурадов һәм Г.Т.Мөхәмәтйәрова эштәрендә күрһәтелгән, улар Г. айырмалы үҙенсәлеген – өҫкө визуаль шыуғалаҡ рельефын һәм йөнтәҫ фактураһын асыҡ сағылдыра. Мурадовтың монументаль абстракт һәм тематик композициялары Башҡортостандың бер нисә йәмәғәт бинаһы интерьерын биҙәй: Химиктар мәҙәниәт һарайында “Йыл миҙгелдәре” (1988) һәм “УРАЛСИБ” банкыһының ултырыштар залында “Ата-бабайҙар тауышы” (1996) шаршауҙары һ.б. Уның әҫәрҙәренә үҙгәреүсән ритм, төҫтәр ҡапма-ҡаршылығы, тон нескәлеге, иләнгән еп, кейеҙ, киндер һәм яһалма сүс файҙаланыуға ҡоролған “фактуралар уйыны” хас: “Төнгө ағым” (1996), “Адреналин” (2000), “Шәмәхә гөлләмә” (2002). Мөхәмәтйәрованың әҫ. колорит башҡаса хәл ителә — улар тондар гармонияһы м‑н айырыла. Уның Г. образлы-тематик эстәлеге, кейеҙ баҫыу техникаһында (ҡара: Нәфис кейеҙ сәнғәте) башҡарылған панноларҙыҡы кеүек үк, — башҡ. тамғаларына һәм орнаментына аңлатма биреү: “Ҡурғандар һаҡлаусы” (2000), “Тамға” (2003). Г. — хәҙ. биҙәү-ҡулланма сәнғәтенең перспектив йүнәлештәренең береһе.
Әҙәб.: Профессиональное декоративно-прикладное искусство Башкортостана: каталог 1‑й респ. выставки/ авт.‑сост. С.В.Евсеева. Уфа, 1997; Профессиональное декоративно-прикладное искусство Башкортостана: кат. 2‑й респ. выст. /авт.‑сост. С.В.Игнатенко. Уфа, 2002.
С.В.Игнатенко
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Сәғәт бүлкәте
Сәғәт бүлкәтенең ике төп төшөнсәһе бар:
- Географик сәғәт бүлкәте — Ер шары өҫтөндәге 15°-лы шартлы һыҙат (урта меридианға ± 7,5°). Нолле сәғәт бүлкәтенең уртаҡ меридианы булып Гринвич меридианы һанала.
- Административ сәғәт бүлкәте (Рәсәйҙә, 1919 йылдан 2011 йылға тиклем был төшөнсә сәғәт зонаһы төшөнсәһенә тура килмәгән[1], сөнки айырым территорияларҙа күрше сәғәт бүлкәттәре ваҡытын ҡулланыу рөхсәт ителгән[2]) — ҡайһы бер ҡанундарға ярашлы, билдәле бер рәсми ваҡыт булдырылған ер ѳҫтѳ участкаһы. Ҡағиҙә булараҡ, административ сәғәт бүлкәте төшөнсәһенә тағы ла календар датаһы инә — был ваҡытта UTC−10:00 һәм UTC+14:00 бүлкәттәре, уларҙа бер үк тәүлек сәғәте булыуға ҡарамаҫтан, төрлө тип һанала.
Сәғәт бүлкәттәренең формалашыуы бер яҡтан Ерҙең үҙ күсәрендә әйләнеүенә, ә икенсе яҡтан яҡынса тигеҙ булған төбәк ваҡыты (уларҙың айырмалары бер сәғәткә бүленә) менән территорияларҙы (ваҡыт зоналары) билдәләүгә бәйле. Һөҙөмтәлә 24 административ сәғәт бүлкәте һәм улар әҙме-күпме булһа ла географик сәғәт бүлкәттәренә яҡын булырға тейеш тигән ҡарарға килгәндәр. Гринвич меридианы, нолле сәғәт меридианы, урта меридиан (UTC±00:00) иҫәпләү нөктәһе тип ҡабул ителгән.
Хәҙер ваҡыт Гринвич ваҡыты (GMT) урынына индерелгән Бөтә донъя координациялы ваҡыт (UTC) менән урынлаштырыла. UTC шкалаһы халыҡ-ара атом ваҡытының (TAI) тигеҙ үлсәмле шкалаһында нигеҙләнә һәм ҡулланыуға уңайлыраҡ булып тора. Сәғәт бүлкәттәре UTC-тан ыңғай (нолле меридиандандан көнсығышҡа) һәм кире (нолле меридиандан көнбайышҡа) яҡтарға үҙгәрә ала. UTC буйынса ваҡыт ҡышҡы һәм йәйге ваҡытҡа бер ваҡытта ла күсерелмәй.
Бүлеү сиктәре принциптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә сәғәт бүлкәттәре Бөтә донъя координациялы ваҡытҡа (UTC) бәйләнгән һәм 24 сәғәт бүлкәтенә шартлы бүленгән. Бер бүлкәттән икенсе бүлкәткә күскән ваҡытта, минут һәм секунд мәғәнәләре үҙгәрмәй тик сәғәт кенә алыштырыла. Ҡайһы бер дәүләттәрҙә төбәк ваҡыты бер нисә тулы сәғәткә генә түгел, ә тағы ла 30 йәки 45 минутҡа үҙгәрә.
Ер шарының 24 сәғәт бүлкәте теорияла һәр бүлкәттең урта меридиандан 7°30'-ҡа көнсығышҡа һәм көнбайышҡа үткән меридиандар менән сикләнергә тейеш. Гринвич меридианы тирәһендә бөтә донъя ваҡыты урынлашҡан. Ләкин ғәмәлдә, бер үк административ йәки тәбиғи берәмектә берҙәм ваҡыт һаҡлар өсөн ҡайһы бер урындарҙа бүлкәт сиктәре меридиандан күскән йәки юғалған[3].
Көньяҡ һәм төньяҡ полюстарҙа меридиандар бер урында ҡушыла, һәм шунлыҡтан бында сәғәт бүлкәте төшөнсәһенең мәғәнәһе юғала. Полюстарҙа бөтә донъя ваҡыты булырға тейеш тип һанала, әммә, мәҫәлән Антарктидалағы Амундсен-Скотт станцияһында Яңы Зеландияның ваҡыты ҡабул ителгән.
Йәйге ваҡыт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәйге ваҡытҡа күсеү ҡулланылыуы өҫтәмә аңлашылмаусанлыҡ тыуҙыра. Йәйге ваҡытҡа күскән саҡта бөтә донъя ваҡыты менән сағыштырмаса үҙенең бүлкәтенең ваҡыты үҙгәрә. Йәйге ваҡытҡа күсеү бөтә төбәктәрҙә лә бер үк ваҡытта тормошҡа ашырылмай. Мәҫәлән, көньяҡ ярымшарҙағы илдәрҙә йәй булғанда, төньяҡ ярымшарҙа ҡыш була, һәм киреһенсә.
Декрет ваҡыты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Декрет ваҡыты — «бүлкәт ваҡыты плюс бер сәғәт» ҡулланылған ваҡыт.
Төрлө илдәрҙә бүлкәт ваҡыты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡайһы бер илдәр бер нисә сәғәт бүлкәттәрендә урынлашҡан:
- Рәсәй — 11 сәғәт бүлкәтендә (2014 йылдың 26 октяберенән алып[4])
- Австралия (Норфолк, Лорд-Хау, Кокос утрауҙары менән бергә) — 7 сәғәт бүлкәтендә, йәйен 8 сәғәт бүлкәтендә[5];
- АҠШ— 6 сәғәт бүлкәтендә. Америкалы Самоа, Мидуэй , Пуэрто-Рико, Виргин утрауҙары һәм башҡа утраулы территориялары менән— 11 сәғәт бүлкәтендә;
- Данияның автономиялы территорияһы — Гренландия — 4 сәғәт бүлкәтендә[6];
- Канада — 6 сәғәт бүлкәтендә;
- Бразилия (Фернанду-ди-Норонья, Триндади һәм Мартин-Вас, Рокас һәм башҡа утрауҙар менән бергә), Мексика, Индонезия һәм Кирибати — 3 сәғәт бүлкәтендә;
- Испания (Канар утрауҙары менән бергә), Португалия (Азор утрауҙары менән бергә), Ҡаҙағстан, Монголия, Конго Демократик Республикаһы, Микронезия Федератив Штаттары — 2 сәғәт бүлкәтендә.
- Франция — 1 сәғәт бүлкәтендә. Диңгеҙ аръяғындағы территориялары менән бергә — 12 сәғәт бүлкәтендә.
- Бөйөк Британия — 1 сәғәт бүлкәтендә. Диңгеҙ аръяғындағы территориялары менән бергә — 8 сәғәт бүлкәтендә.
Башҡа дәүләттәр бер үк сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. Ҡытайҙа биш географик сәғәт бүлкәте булыуға ҡарамаҫтан, уның бөтә территорияһында ла берҙәм Ҡытай стандарт ваҡыты йөрөй.
Ике сәғәт бүлкәтенән күберәк ике административ-территориаль берәмек бар — Рәсәйҙәге Саха (Яҡутстан) Республикаһы һәм Канадалағы Нунавут территориһы, улар өсөшәр сәғәт бүлкәтенә бүленгән.
АҠШта һәм Канадала сәғәт бүлкәттәренең сиктәре йыш ҡына боролмалы формала була, һәм йыш ҡына штаттарҙы, провинцияларҙы йәки территорияларҙы бүлә, сөнки уларҙа территорияларҙың теләһә ниндәй бүлкәткә ҡарауы икенсе түбәндәге административ-территориаль берәмектә ҡабул ителә (графлыҡтар йәки округтар).
Сәғәт бүлкәттәренең исемлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй һәм СССР[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1884 йылда уҙған Халыҡ-ара меридианаль конференцияһында Рәсәй империяһының вәкиле булған астроном Отто Васильевич Струве үҙенең отчетында сәғәт бүлкәттәренә бүленеү проектына кире баһалама биргән. Рәсәй империяһының хөкүмәте халыҡ-ара системаға ҡушылмаған, һәм Рәсәйҙә Октябрь революцияһына тиклем сәғәт бүлкәттәре булмаған.
1919 йылда РСФСР-ҙың Халыҡ комиссарҙары советы илде 11 сәғәт бүлкәттәренә бүлгән[2], Европа өлөшөндә һәм Көнбайыш Себерҙә уларҙың сиктәре йылғалар һәм тимер юлдар менән билдәләнгән. Ғәмәлдә РСФСР һәм ССРБ территорияларында сәғәт бүлкәттәре системаһы 1924 йылда ҡабул ителгән[7]. 1956, 1980 һәм 1992 йылдарҙа төбәк топографияһын һәм административ сиктәрен иғтибарға алып сәғәт бүлкәттәре сиктәре яңынан үҙгәртелә[8][9][10]. 2010 йылдың 28 мартында Рәсәй Федерацияһының 5 субъектының төбәк ваҡытын күрше көнбайыштараҡ урынлашҡан сәғәт бүлкәтенә күсерелә[10].
2011 йылда «Ваҡыт билдәләү тураһындағы» («Об исчислении времени») ҡанунына ярашлы сәғәт бүлкәте төшөнсәһенә тура килмәгән сәғәт зонаһы исемле төшөнсә индерелгән. 2011 йылдың 31 авгусында Рәсәй Хөкүмәте ҡабул иткән ҡарарға ярашлы илдә 9 сәғәт зонаһы урынлаштырыла[11].
2014 йылдың 1 июлендә был ҡарарға үҙгәртеүҙәр индерелгән, уларға ярашлы сәғәт зоналары составы үҙгәрә һәм гел ҡышҡы ваҡыт ҡабул ителә. 2014 йылдың 26 октяберендә Рәсәйҙә һуңғы тапҡыр сәғәттең телдәрен бер сәғәткә артҡа шылдыралар.
Асыҡ диңгеҙҙә сәғәт бүлкәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1920 йылға ҡарата асыҡ диңгеҙҙәге бөтә караптарҙа ла дөрөҫ (астрономик) төбәк ваҡыты ҡулланылған. Асыҡ диңгеҙҙә ваҡытты һаҡлау буйынса инглиз-француз конференцияһында бөтә караптарға ла сәғәт бүлкәттәре ваҡытын тотоу тәҡдим ителгән. Капитанға сәғәт бүлкәттәре сиктәрен үткән саҡта карап сәғәтен үҙ ҡарары менән күсерергә рөхсәт ителгән. Был ҡағиҙәләр һәм ваҡыт бүлкәттәре 1920 һәм 1925 йылдар араһында күпселек флотилиялар менән ҡабул ителгән.
Зулу системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1950-се йылдарҙа ваҡыт зонаһына таусирламаһына бер хәрефле суффикс өҫтәлгән — нолле бүлкәткә Z, көнсығыш бүлкәттәргә A-M (I хәрефенән башҡа) һәм көнбайыш бүлкәттәргә — N-Y. I хәрефе (башҡа сығанаҡтарҙа J хәрефе күрһәтелгән) диңгеҙҙә ҡулланылмаған төбәк ваҡыты файҙаланыла. Суффикстарҙы фонетик алфавит менән уҡыуы мөмкин, мәҫәлән Z хәрефе— Зулу (Гринвич буйынса ваҡыт). Ошонан «зулу ваҡыты» йәки «зулу буйынса ваҡыт» термины барлыҡҡа килә.
GMT, DST, Зулу һәм гражданлы сәғәт бүлкәттәре яраҡлыштырыу системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Федеральный закон Российской Федерации от 3 июня 2011 г. № 107-ФЗ «Об исчислении времени».
- ↑ 2,0 2,1 Постановление от 8 февраля 1919 года — «О введении счёта времени по международной системе часовых поясов».
- ↑ Мәҫәлән, Рәсәйҙә 2011 йылдың 27 мартынан 2014 йылдың 25 октябренә тиклем UTC+5 (MSK+1) сәғәт бүлкәте булмаған.
- ↑ Федеральный закон от 21.07.2014 N 248-ФЗ «О внесении изменений в Федеральный закон „Об исчислении времени“» (21 июля 2014 г.)
- ↑ World Time Zone Map by Sections and current time- WTZ Section 20 — 12 hour format.
- ↑ Гренландия — Travel.Ru: Страны — Гренландия: погода, визы, карты, гостиницы, туры, отзывы.
- ↑ Постановление СНК СССР от 15 марта 1924 года «О введении счёта времени по международной системе часовых поясов»
- ↑ Решение Междуведомственной комиссии единой службы времени при Комитете стандартов, мер и измерительных приборов при Совете Министров СССР от 28 мая 1956 года «Об установлении новых границ часовых поясов на территории СССР».
- ↑ Постановление Совмина СССР от 24.10.1980 № 925 О порядке исчисления времени на территории СССР.
- ↑ 10,0 10,1 RELP. Постановление Правительства РФ от 8 января 1992 г. № 23 «О порядке исчисления времени на территории Российской Федерации»
- ↑ Постановление от 31 августа 2011 г. № 725 «О составе территорий, образующих каждую часовую зону, и порядке исчисления времени в часовых зонах, а также о признании утратившими силу отдельных постановлений Правительства Российской Федерации»
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Куликов К. А. Курс сферической астрономии — М., 1969.
- Benjamin Quénelle. La Russie supprime deux fuseaux horaires pour rapprocher l'Extrême-Orient de la capitale. 2010. (фр.)
- Books Llc Time Zones: Time Zone, Greenwich Mean Time, Prime Meridian, Western European Summer Time, List of Tz Database Time Zones — General Books LLC, 2010. — 482 б. — ISBN 9781157506935.
- Bowditch, Nathaniel. American Practical Navigator. Washington: Government Printing Office, 1925, 1939, 1975. (инг.)
- Graham Dolan Time Zone — Pearson Education Australia, 2001. — 31 б. — ISBN 9780731232833.
- Hill, John C., Thomas F. Utegaard, Gerard Riordan. Dutton's Navigation and Piloting. Annapolis: United States Naval Institute, 1958. (инг.)
- Howse, Derek. Greenwich Time and the Discovery of the Longitude. Oxford: Oxford University Press, 1980. ISBN 0-19-215948-8. (инг.)
- Friedrich Karl Ginzel: Handbuch der mathematischen und technischen Chronologie. 3 Bände, Hinrichs, Leipzig 1906–1914. (Bis heute das deutschsprachige Standardwerk schlechthin, aus der Zeit der internationalen Einführung des Zeitzonensystems) (нем.)
- Robert Weber (Institut für Theoretische Geodäsie der TU Wien): Zeitsysteme. In: Hermann Mucke (Hrsg.): Moderne astronomische Phänomenologie. 20. Sternfreunde-Seminar, 1992/93, und 21. Seminar 1994, Planetarium der Stadt Wien und Österreichischer Astronomischer Verein, Wien 1992, S. 33–54 (Übersichtliches Skriptum zu den Formeln der Zeitberechnung, ausführlicher stellen das die Standardwerke von Jean Meeus dar). (нем.)
- P. K. Seidelmann, B. Guinot, L. E. Dogget: Time. Chapter 2. In: P. K. Seidelmann, U. S. Naval Observatory (Hrsg.): Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac. University Science Books, Mill Valley, CA 1992, S. 39 (Standardwerk der astronomischen Zeitmessung). (нем.)
- Poulle, Yvonne. "La France à l'heure allemande". Bibliothèque de l'école des chartes 157 (2): 493–502. doi:10.3406/bec.1999.450989. (фр.)
- The Astronomical Almanac 1983, US Government Printing Office (Washington) and Her Majesty's Stationery Office (London), page B4. (инг.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- LEGAL TIME 2014 (инг.)
- Мир часового пояса
- Справочник по часовым поясам
- Еще один справочник по часовым поясам
- Карта часовых поясов России
- Исследование по часовым поясам
- Time Zone Converter: Local times world wide in the past, now, and in the future
- Как это было: смена часового пояса на примере Кемеровской области и разных ОС.


text:
Арыш, борсаҡ баҫыуҙарында һәр гектарҙан уртаса 17 центнер төшөм алғандар. Әле эш һоло яланында дауам итә. Алдынғы комбайнсы Алик Ғарипов уны яҫмаларға һала, тәжрибәле игенселәр Виктор, Николай һәм Александр Алчиновтар йыя. Улар үҙ-ара ярышып, сәмләнеп эшләй. Хужалыҡтың алдынғы шоферҙары Александр Егоров, Марат Нәбиев, Райхан Юнысов уңышты ырҙынға ташый.
— Һоло тигеҙ өлгөрмәгән, шунлыҡтан яҫмаларға һалырға тура килде. Йәйҙең ҡоро килеүе бар өмөттө юҡҡа сығарҙы, уңышты кәметте. Һолоноң гектар ҡеүәте — 18 центнер, былтырғы күрһәткестән күпкә түбән.
Оҡшаш хәл ошо көндәрҙә Өфөлә була. Ҡала үҙәгендә – Хоҙайбирҙин урамында өләсәһенә эйәреп, йүгерә-атлай балалар баҡсаһынан ҡайтып килгән дүрт йәшлек Арыҫлан Тимашев юлдағы тимер киҫәгенә һикереп баҫыуы була, ҡалай әйләнеп тә китә, һәм малай күҙ асып йомғансы биш метр тәрәнлектәге канализация соҡорона ҡолап төшә. Ә уның төбөндә – ике метр самаһы бысраҡ һыу... Албырғаған өләсәй ни эшләргә белмәйенсә, үткенселәргә ташлана, ярҙам һорай.
Хәрби һәм граждандар авиацияларының тығыҙ бәйләнешен күрһәтә торған тағы бер сара — Халыҡ-ара авиасалон (“МАКС-2011”) күргәҙмәһе — былтыр ошо уҡ айҙа унынсы юбилейын билдәләне. Күргәҙмә егерме бер йыл элек эшләй башланы, һәм ул ике йылға бер тапҡыр үткәрелә. Мәскәүгә яҡын урынлашҡан Жуковский ҡалаһындағы М.М. Громов исемендәге осоу-тикшереү институтының базаһы бөтә донъяла танылыу тапты: унда төрлө типтағы йөҙәрләгән самолетты ҡабул итергә һәм урынлаштырырға мөмкин. Былтыр унда 291 самолет урынлаштырылды.
Салонда беҙҙең осоусылар менән бергә үҙҙәренең юғары пилотаж оҫталығын АҠШ, Италия, Латвия летчиктары күрһәтте.
Беҙ уның менән — яҡташтар. Әлфит ҡартатай һәм ҡартәсәй тәрбиәһендә үҫте. Бер аҙ шуҡ, әммә уҡыуға тырыш ине, спортты яратты, йыр-моңға оҫталығы менән айырылып торҙо. Балтас районының Юғары Ҡарыш урта мәктәбен тамамлағас, Кушнаренко ауыл хужалығы техникумына юлланды.
Уҡыуын бүлеп, армияла хеҙмәт итеп ҡайта ул. Техникумдан һуң ауыл хужалығы институтында уҡып, агроном булыуға өлгәшә. Йәш белгесте Асҡын районының ауыл хужалығы идаралығына эшкә ебәрәләр. Күп тә үтмәй, булдыҡлы егетте райондың ХVIII партсъезд исемендәге колхозына рәйес итеп тәғәйенләйҙәр.
Шәйех Ғимай улы Ғимаев 1904 йылда Башҡорт АССР-ы Илеш районының Бишҡурай ауылында батрак ғаиләһендә тыуа. Йәш кенә көйө көтөүсе була, кулактарҙа бил бөгә. 1926 йылдың йәйендә Бөрө ҡалаһында уҡытыусылар әҙерләү курсын тамамлай. Шунан уны Краснокама районының Яңы Аҡтанышбаш ауылына ебәрәләр. Ул бында беренсе баҫҡыс мәктәптә уҡыта.
Шәйех Ғимаев ауылда ябай уҡытыусы ғына булмай.
Ауыл әллә ни ҙур түгел — 180-ләп кеше йәшәй. Һан яғынан алдырмаһалар ҙа, сапыҡтар донъя көтөүгә әүәҫлеге менән һоҡландыра. Быға инаныр өсөн һәр ихата артында ҙур майҙанда шаулап үҫкән картуфҡа күҙ һирпеү ҙә етә. Күрше-күләнгә өмәгә йөрөп картуф сәсеү, утау һәм ҡаҙып алыу кеүек матур йола әле лә йәшәй бында. Уңыштың артып ҡалғаны һатыуға китә.
Берҙәмлек сапыҡтарҙы көслө итһә, сәмселлек этәргес бирә.
Һиндостандың рәсми делегацияһы ла Башҡортостанға килгәндә “Красноусол” шифаханаһында булды, унда дауалау үҙенсәлектәре менән танышты. Ҡунаҡтарҙы ихлас ҡабул иттеләр. Делегация составына Һиндостан Республикаһының Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Аджай Малхотра ҡатыны менән һәм Һиндостандың Мәскәүҙәге илселеге ҡарамағындағы Джавахарлал Неру исемендәге мәҙәни үҙәк директоры урынбаҫары Санджай Веди ингәйне. Ҡунаҡтарҙы тәржемәсе оҙатып йөрөнө.
Шиғриәтте беҙ хис-тойғо ҡойоно менән сағыштырырға күнеккәнбеҙ. Һәм был дөрөҫтөр ҙә. Әммә кеше асылын өйрәнеүсе әҙәбиәттә хис менән фекерҙең ҡасан айырым йәшәгәне бар?!


text:
- Подробности
- Просмотров: 274
“СОНАЙЫМ”, башҡ. халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй. Тәүге тапҡыр 1940 й. Ғ.З.Сөләймәнов тарафынан БАССР- ҙың Баймаҡ р‑ны Иҫәнбәт а. ҡурайсы Г.Шәмсетдиновтан яҙып алына һәм “Башҡорт халҡ йырҙары” китабында баҫтырыла. Артабанғы яҙмаһын Х.Ф.Әхмәтов башҡара. Шаян таҡмаҡ формаһындағы йырҙа Сонайым ҡушаматлы ҡарттан мыҫҡыллап көләләр, ул һыйыры м‑н кәзәһен һатып, икенсе йәш кәләш алып ҡайта (ҡара: Никах). Алмашыныусан ладҡа ҡоролған йыр нигеҙендә — минор пентатоника; квадрат структуралы, муз. фразалар 3 тактлы төркөмдәргә берләштерелгән. Башҡарыусылар араһында “Йәдкәр” фольклор ансамбле. Йырҙы Р.Н.Сабитов тауыш һәм фп. өсөн, С.Ә.Низаметдинов, Р.В.Сәлмәнов — хор, А.М.Ҡобағошов ҡурайсылар ансамбле өсөн эшкәрткән. Йырҙың көйөн Й.З.Бикбирҙин ш. уҡ исемле хореографик картинаһында ҡулланған.
Г.Ә.Ишкинина
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
2018 — Рәсәйҙә Ирекмәндәр йылы
Донъяны матурлыҡ ҡотҡара, ти халыҡ. Ә минең уйлауымса, уны изгелек тә һаҡлай, ҡурсалай. Һәр кемдең ҡылған эше яҡшылыҡ менән тулы булһа, беҙҙең донъябыҙ тағы ла яҡтыраҡ, бөтөнөрәк, тирә-яғыбыҙ таҙараҡ булыр ине. Шуға күрә лә Рәсәй Президенты Владимир Путиндың 2018 йылды илдә Ирекмәндәр йылы итеп иғлан итеүе бик дөрөҫтөр, тип һанайым.
Ҡала кимәлендә Ирекмәндәр (волонтёрҙар) йылын асыу фестивале үткәрелеүен белгәс тә беҙ, һигеҙенсе синыф уҡыусылары, унда ҡатнашыу теләген белдерҙек. Тәрбиәселәребеҙ Нурия Нуриман ҡыҙы менән Рүзилә Иршат ҡыҙы ярҙам итте. Командабыҙҙың исемен, йырын, бейеүен бөтәһенә лә билдәле «Фиксики» йәнһүрәтенән алдыҡ.
Сарала барлығы 14 команда ҡатнашты. Һәр береһе фестивалгә етди әҙерләнгәйне. Ҡала хакимиәте башлығы Рөстәм Афзалов йәш ирекмәндәргә изге теләктәрен еткерҙе һәм эш пландары менән таныштырҙы. Байрамдан һуң бөтә командалар ҙа ҡала хакимиәтенең Рәхмәт хаттары менән бүләкләнде. Ә беҙ, Алла бирһә, тик яҡшы эштәр генә ҡылырбыҙ, сөнки изгелек ерҙә ятып ҡалмай.
Эльвира АЛСЫНОВА.
Сибай интернат-гимназияһы.


text:
Башҡортостандың киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре Волга буйы федераль округы Медиа-форумында ҡатнаша
Бөгөн Түбәнге Новгородта Волга буйы федераль округы Медиа-форумы үтә. Унда РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота, алдынғы киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре, мәғлүмәти һәм мәҙәни сәйәсәт өлкәһендәге эксперттар, Рәсәй Федерацияһының Йәмәғәт палатаһы ағзалары ҡатнаша.
Башҡортостандың Журналистар союзы рәйесе, «Йәшлек» гәзитенең баш мөхәррире Артур Дәүләтбәков, «Молодежная газета» баҫмаһының баш мөхәррире Ярослава Голобородько, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының Журналистар союзы һәм Яҙыусылар союзы ағзаһы, «Юлдаш» радиоканалының ижтимағи-сәйәси һәм нәфис тапшырыуҙар ижади берекмәһе етәксеһе Рәсүл Сәғитов сарала Башҡортостан исеменән сығыш яһай.
Электрон баҫмаларҙың һәм интернеттың Рәсәй йәмғиәтенә йоғонтоһо пленар ултырыштың төп темаһы булып тора.
Медиа-форумда «Социаль сәйәсәт: мәғлүмәттең яңы сифаты», «Милли-конфессиональ мөнәсәбәттәр, терроризмды һәм экстремизмды иҫкәртеү өлкәләрендә мәғлүмәт сәйәсәтен формалаштырыу» һәм башҡа секциялар эшләйәсәк.


text:
2015 йылда Ишембайҙа кран-манипулятор ҡулайламаларын етештереү буйынса инвестиция проектының беренсе сираты индереләФото: Олег Яровиков
2015 йылда Ишембайҙа кран-манипулятор ҡулайламаларын етештереү буйынса инвестиция проектының беренсе сираты индерелә
2015 йылда Ишембайҙа кран-манипулятор ҡулайламаларын етештереү буйынса инвестиция проектының беренсе сираты индереләФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
2015 йылдың июлендә Ишембайҙа кран-манипулятор ҡулайламаларын етештереү буйынса өҫтөнлөклө инвестиция проектының беренсе сираты индерелә. Был хаҡта Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовҡа «Инман» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Евгений Киселев хәбәр итте.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2011 йылда «Инман» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте «Palfinger» Австрия концерны тарафынан һатып алынды. Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһендәге баҙар хәлен тикшергәндән һуң, концерн яңы предприятие төҙөлөшөн инвестициялау, уны заманса ҡорамалдар һәм технологиялар менән йыһазландырыу хаҡында ҡарар ҡабул итте. Бөгөнгө көндә инвестиция проектының беренсе этабын ғәмәлгә ашырыу тамамлана, 8 мең квадрат метрлыҡ яңы етештереү майҙандары төҙөлгән. Инвестиция суммаһы яҡынса 13 миллион евро тәшкил иткән.
Республика Башлығы компания ҡасан төҙөлөштөң икенсе сиратын башлаясағы тураһында ҡыҙыҡһынды. Евгений Киселевтың һүҙҙәренсә, ҡатмарлы геосәйәсәт хәлгә бәйле был хаҡта ҡарар хәҙер концерн кимәлендә ҡабул ителә.
Проектҡа ярашлы, 2017 йылға тиклем тағы 9 мең квадрат метр майҙан төҙөү планлаштырыла, был продукцияны етештереү күләмен арттырырға мөмкинлек бирәсәк.
«Инман» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте кран-манипулятор ҡулайламаларын, уларҙы ремонтлау һәм хеҙмәтләндереү буйынса хеҙмәттәр күрһәтеүгә махсуслашҡан. Былтыр предприятиела 1,1 миллиард һум суммаһында 1 200 берәмек продукция етештерелгән, был 2013 йылғы күрһәткестәрҙән 33,6 процентҡа күберәк.


text:
Австриялы Леопольд Вильгельм
Леопольд Вильгельм Австрийский (нем. Leopold Wilhelm von Österreich; 5 ғинуар 1614, Венер-Нойштадт, Австрия — 20 ноябрь 1662, Вена, Австрия) — Австрия эрцгерцогы, империяның фельдмаршалы (1639), Тевтон орденының 46-сы бөйөк магистры, Утыҙ йыллыҡ һуғыштың баш командующийы. Ул Леопольд Вильгельм фон Габсбург исемен йөрөтөүе менән билдәле.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фердинанд II Габсбург һәм Бавария герцогы Вильгельм V ҡыҙы Мария-Анна Баварскаяның кесе улы , император Фердинанд III бер туған ҡустыһы. Императорҙың кесе улы булғанлыҡтан , ул сиркәү карьераһын һайларға тейеш булған: ул Тевтон орденының бөйөк магистры, Бремендың (1635-45) һәм Магдебургтың (1631-38) кенәз -архиепископы , Оломуцтың (1637-62), Хальберштадтың (1628-48), Пассауҙың (1625-62), Бреслауҙың (1656-62) һәм Страсбургтың (1626-62) кенәз-епископы. Шулай ҙа ул тормошоноң ҙур өлөшөн император армияһының полководецы булып торған. Ике тапҡыр уның ағаһы Фердинанд III Утыҙ йыллыҡ һуғыш (сентябрь 1639 — февраль 1643 һәм май 1645 — декабрь 1646) ваҡытында уны армия менән үҙ урынына етәкселек итергә ҡалдырған. Нидерландта 1647—1656 йылдарҙа ул штатгальтерлыҡ иткән сағында Леопольд Вильгельм Францияға ҡаршы һуғышҡан ғәскәрҙәр менән етәкселек иткән .
Утыҙ йыллыҡ һуғыш барышында эрцгерцогтың ғәскәрҙәре 1640 йылда шведтарҙы Богемиянан ҡыуып сығарған, 1645 йылда шведтар Вена янындағы Бригиттенау биҫтәһенә еткәс, ул шведтарҙың авангардына ҙур ҡаршылыҡ күрһәткән.1648 йылда Испан Нидерландының штатгальтеры сифатында ул Берләшкән провинциялар менән ярашыу төҙөгән.
Ағаһы Фердинанд III вафат булғас, эрцгерцог, император тәхетәнә кандидат булып торһа ла , ул Фердинандтың улы Леопольдҡа императорлыҡ власын биргән, һәм 1658 йылда Леопольд Австрияның императоры булып киткән.
Сәнғәттәге роле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эрцгерцог вафат булғандан һуң уның хәрби тимер кейем кейгән, ҡулында маршал жезлы тотоп төшөрөлгән бик күп портреттары һәм һындары тороп ҡалған.Ул үҙе итальян телендә бик күп талантлы шиғырҙар яҙған, ләкин ил мәҙәниәтенә индергән иң ҙур өлөшө булып уның Нидерландта йөрөгәндә йыйған сәнғәт коллекцияһы торған. Уның коллекцияһының нигеҙен Нидерландия һәм Венеция оҫталарының эштәре тәшкил иткән. XVI быуаттың таныҡлы голланд рәссамы Давид Тенирс (бәләкәй) яҙған бик күп әҫәрҙәре эрцгерцогтың коллекцияһында булған.Тенирс уның өсөн картиналар яҙып ҡына ҡалмаған, ә уға коллекциялар ойошторорға ла ярҙам иткән.Эрцгерцогтың коллекцияларының күп өлөшөн Англиялағы революциянан һуң илдән сығып киткән инглиз роялистарынан һатып алынған картиналар тәшкил иткән. Хәҙер ул картиналар коллекцияһының төп өлөшө Веналағы сәнғәт тарихы музейында һаҡлана.


text:
Илдең төп шыршы байрамына юлланыр алдынан республика балаларына киҙеүгә ҡаршы прививка яһала Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
Илдең төп шыршы байрамына юлланыр алдынан республика балаларына киҙеүгә ҡаршы прививка яһала
Илдең төп шыршы байрамына юлланыр алдынан республика балаларына киҙеүгә ҡаршы прививка яһала Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Мәскәүгә, илдең төп шыршы байрамына барасаҡ балалар мотлаҡ киҙеүгә ҡаршы прививка эшләтергә тейеш. Уҡыусыларҙы Кремль шыршыһына ғына түгел, республика Яңы йыл шыршыһына әҙерләгәндә лә ошо талап ҡуйыла, тип хәбәр итте төбәктең медицина ойошмалары етәкселәре менән үткән селектор кәңәшмәһендә Башҡортостан һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Эльза Сыртланова.
22 декабрҙә Өфөлә уҡыу алдынғылары, спорт ярыштары еңеүселәре, ижади конкурс лауреаттары, хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булғандарҙың балалары, шулай уҡ күп балалы ғаиләләрҙә тәрбиәләнеүселәр өсөн республика Яңы йыл шыршыһы үткәрелә. Унда 511 бала ҡатнаша. 26 декабрҙә уҙасаҡ Кремль шыршыһына республиканан 114 уҡыусы бара. Унда хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булғандарҙың балалары, балалар йорттарында һәм интернаттарҙа, социаль йәһәттән яҡланмаған һәм күп балалы ғаиләләрҙә тәрбиәләнеүселәр, уҡыу алдынғылары, олимпиада, конкурс еңеүселәре, Волга буйы федераль округындағы кадет корпустары уҡыусылары саҡырылған.


text:
Журналистарға киң мәғлүмәт сараларында тәмәке тартыуҙың зыянын пропагандалау өсөн аҡса түләнәсәк
Тәмәке тартыуҙың зыяны тураһында әүҙем яҙышҡан журналистар финанс ярҙам аласаҡ. Бындай материалдарҙы әҙерләргә ярҙам итеү маҡсатында «Һаулыҡ һәм үҫеш» фонды һәм Рәсәйҙең тәмәкегә ҡаршы коалицияһы киң мәғлүмәт саралары вәкилдәренә стипендия бүлергә әҙер.
Стипендия алыусылар конкурс һөҙөмтәләре буйынса билдәләнәсәк. Республиканың Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы журналистарҙы бәйгелә ҡатнашыу өсөн заявкалар ебәрергә саҡыра.
Дәғүә итеүселәргә бер нисә йүнәлештә проекттар ебәреү тәҡдим ителә. Улар иҫәбендә — документаль фильм, телетапшырыу, төбәк киң мәғлүмәт сараларындағы проект, федераль киң мәғлүмәт сараларындағы проект, интернет-баҫмалағы проект, радиолағы проект һәм журналист тикшереүе.
Заявкалар konkurs.tabak@gmail.com адресы буйынса 2012 йылдың 15 мартына тиклем ҡабул ителә.
Еңеүселәр ағымдағы йылдың 20 мартынан да ҡалмай билдәләнәсәк.


text:
Тормош гөрләй сәхнә артында ла...
Театрҙа яңыраҡ ҡына эшләй башлауына ҡарамаҫтан, сағыу ролдәре менән тамашасы хәтеренә уйылып өлгөргән йәш, һәләтле актриса Лилиә Ғәлина ла быйыл йәй әрменән көтөп алған егетенә – курсташы Хәмит Дәүләтбәковҡа кейәүгә сыҡҡан. Лилиә бикәстәренә, ҡәйнештәренә алдан еңгәй бүләктәре хәстәрләгән. Туй Баймаҡ һәм Ейәнсура яҡтарында ике көн гөрләгән. «Бигерәк тә һыу башлатыуҙары, һандыҡ һатҡан мәлдәр күңелле булып иҫтә ҡалды, байрамыбыҙға туғандарҙан тыш, төркөмдәштәребеҙ һәм Өфө дәүләт сәнғәт академияһынан уҡытыусыларыбыҙ ҙа килде», – тип хәтерләй бәхетле мәлдәрен йәш кәләш. Лилиәгә ябай көндәлектә лә, артабан уйнаясаҡ образдарында ла, үҙенең «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» мюзиклындағы ҡолонсаҡ ролендәге кеүек, һәр саҡ ихлас һәм сағыу булып ҡалыуын теләйек! Тормошондағы яңы ролдә – аҫыл егеттең хәләл ефете сифатында ла уңһын, яратып һәм яратылып йәшәһен! «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» (Т.Ғарипова) мюзиклы Ырымбурҙа үткән Беренсе Волга буйы төбәк театр фестиваленең «Тамашасы һөйөүе» призына лайыҡ булған. Ырымбур дәүләт университетының социология лабораторияһы студенттары, бик күп халыҡ менән аралашып, фекерҙәрен белешкәндән һуң һанап сығарған тауыш биреүҙәр һөҙөмтәһендә билдәләнгән был номинацияның ғәҙелдәрҙән-ғәҙел булыуына тамсы ла шик юҡ. Фестиваль дирекцияһы Башҡорт дәүләт академия драма театрын һәм уның художество етәксеһе – спектаклдең режиссеры Олег Хановты еңеү менән ихлас ҡотлап, Диплом һәм ҡиммәтле бүләк – Ырымбур мамыҡ шәлдәрен тапшырҙы. Театр етәкселеге аҫыл шәлдәрҙе Маҡтымһылыуҙы оҫта башҡарып ғәм халыҡты арбаған, журналыбыҙҙың быйылғы беренсе һанының тышлығын биҙәгән Ирада Фазлаева менән мюзиклдағы иң ҡатмарлы ролдәрҙең береһе – Ҡара бейәне уңышлы башҡарған Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Гөлнара Әмированың иңенә һалды. «Мюзиклыбыҙҙың фестивалдә уңыш ҡаҙаныуына һәм «Тамашасы һөйөүе» номинацияһында еңеүенә сикһеҙ шатмын, ә художество етәксеһенең һәм тыуған театрыбыҙҙың эшебеҙҙе баһалауы менән икеләтә бәхетлемен», – ти был хаҡта Гөлнара Ирнес ҡыҙы.
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт драма театры өсөн махсус әҙерләнгән курсы студенттары, быйыл уҡыуҙарын тамамлап, эш башлаған. Араларынан дүрт егет һәм бер ҡыҙ театр труппаһына ҡабул ителгән. Ижад юлдарын атаҡлы театр тупһаһынан башлау бәхете Күгәрсен районы егете Алмас Йосоповҡа, Хәйбулланан Айҙар Шәмсетдиновҡа, Өфөнән Морат Рафиҡовҡа, Стәрлетамаҡтан Азат Вәлитовҡа һәм Баймаҡ районынан Гөлназ Ғөбәйҙуллина-Хайсароваға тәтегән. Йәштәр килгән ерҙәренә таш булып батһын, тамашасыны яңынан-яңы сағыу образдар менән шатландырып торһон, уларға илһамлы ижади осош насип булһын!
«Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» (Т.Ғарипова) мюзиклы Ырымбурҙа үткән Беренсе Волга буйы төбәк театр фестиваленең «Тамашасы һөйөүе» призына лайыҡ булған. Ырымбур дәүләт университетының социология лабораторияһы студенттары, бик күп халыҡ менән аралашып, фекерҙәрен белешкәндән һуң һанап сығарған тауыш биреүҙәр һөҙөмтәһендә билдәләнгән был номинацияның ғәҙелдәрҙән-ғәҙел булыуына тамсы ла шик юҡ. Фестиваль дирекцияһы Башҡорт дәүләт академия драма театрын һәм уның художество етәксеһе – спектаклдең режиссеры Олег Хановты еңеү менән ихлас ҡотлап, Диплом һәм ҡиммәтле бүләк – Ырымбур мамыҡ шәлдәрен тапшырҙы. Театр етәкселеге аҫыл шәлдәрҙе Маҡтымһылыуҙы оҫта башҡарып ғәм халыҡты арбаған, журналыбыҙҙың быйылғы беренсе һанының тышлығын биҙәгән Ирада Фазлаева менән мюзиклдағы иң ҡатмарлы ролдәрҙең береһе – Ҡара бейәне уңышлы башҡарған Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Гөлнара Әмированың иңенә һалды. «Мюзиклыбыҙҙың фестивалдә уңыш ҡаҙаныуына һәм «Тамашасы һөйөүе» номинацияһында еңеүенә сикһеҙ шатмын, ә художество етәксеһенең һәм тыуған театрыбыҙҙың эшебеҙҙе баһалауы менән икеләтә бәхетлемен», – ти был хаҡта Гөлнара Ирнес ҡыҙы.
Былтырҙан Мєжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры ҡарамағында «Самрау» балалар театр студияһы эшләй. Йәш быуында сәнғәткә һөйөү тәрбиәләү, ижади фекерләү ҡеүәһен арттырыу маҡсатынан ойошторолған ул. Үткән миҙгелдә самраусылар тамашасыға тәүге ижад емештәрен – «Ҡош тәпәйе» тип аталған башҡорт халыҡ әкиәте буйынса ҡуйылған спектаклде тәҡдим итте.
Йәш артистар мәктәп уҡыусылары ғына булыуына ҡарамаҫтан, сәхнәлә үҙҙәрен иркен тотоуы, телмәрҙәренең шыма булыуы менән ҡыуандырҙы. Уңыш нигеҙендә, әлбиттә, абруйлы педагогтарҙың тырыш хеҙмәте ята. Студияла танылған сәхнә әһелдәре Суфия Ҡорбанғәлиева, Илсур Ҡаҙаҡбаев, Урал Әминев, Зилә Баймырҙина, Руслан Хайсаров, Диләрә Иҙелбаевалар оҫталыҡ дәрестәре бирә.
– Ғүмеремдә бик күп премьера ҡарарға тура килде, тик быныһы үтә лә ҡәҙерле, – ти театрҙың художество етәксеһе, Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең халыҡ артисы Олег Ханов. – Йәш быуындың серле театр мөхитенә ылығыуы ҡыуандыра. Тимәк, улар яҡшылыҡтың – яманлыҡты, изгелектең яуызлыҡты еңәсәгенә нығыраҡ инана.
Олег Закир улы белдереүенсә, студияла шөғөлләнгән балалар театрҙың ҙур сәхнәһендә ҡуйылған спектаклдәргә лә йәлеп ителәсәк. Тимәк, уларға танылған артистар менән бергә күләмлерәк тамашаларҙа ҡатнашыу бәхете насип булмаҡсы. Әйткәндәй, теләүселәргә «Самрау» балалар студияһына ҡушылырға әле лә һуң түгел, унда 7 йәштән 17 йәшкә тиклемгеләрҙән торған яңы төркөм йыялар.
Актер Алмас Әмировтың талантына һоҡланмаған кеше юҡтыр. Литванан саҡырылған билдәле режиссер Линас Зайкаускас менән эшләү уға бигерәк тә килеште, ахырыһы. А.Кивиряхктың «Әлифбанан бер себеш» тип аталған моноспектаклендәге берҙән-бер герой – Мәүлитте уйнап, ул Өфө халҡын ғына илатып туҡтаманы, яҙғыһын режиссерҙың тыуған ҡалаһы Паневежиста сығыш яһап, литвалыларҙы ла таң ҡалдырып ҡайтҡайны. Ә хәҙер инде уны Карелияның баш ҡалаһы Петрозаводскиҙа, «Лифт Карелия 14+» исеме аҫтында театраль-эксперименталь проектта көтәләр. Башҡорт театры артистарының һөнәри кимәлен һәр ерҙә юғары баһалап, үҙҙәрен йылы ҡаршылап тороуҙары – сәхнәбеҙҙе биҙәгән ижади коллективтың маһирлығына тағы бер дәлил ул.
Теги: