text:
Фото:
Николай Курапов Башҡортостан Республикаһының юғары наградаһына лайыҡ булды
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәте етәксеһе Николай Курапов күп йыллыҡ һәм намыҫлы хеҙмәте өсөн Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһына лайыҡ булды.
Башҡортостанда парламентаризмды үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне һәм әүҙем ижтимағи-сәйәси эшмәкәрлеге өсөн БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Президиумы ҡарары менән Николай Курапов шулай уҡ «Башҡортостан Республикаһында ҡануниәтте үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн» Почет билдәһе менән дә бүләкләнде.
Николай Андреевич Кураповтың хеҙмәт биографияһы энергетика өлкәһендә һәм дәүләт власы органдарында эшләү менән бәйләнгән. Энергетикала ул ТЭЦ электромонтерынан алып илдәге иң ҙур энергосистема — "Башкирэнерго" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры вазифаһына тиклем бөтә баҫҡыстарҙы үтте. 2000 йылда — Өфөнөң Ленин районы хакимиәте башлығы, ә 2001 йылда Өфө хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
Шул уҡ 2001 йылда Николай Курапов «Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә генераль директор сифатында әйләнеп ҡайта һәм 2009 йылдың июлендә Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе вазифаһына тәғәйенләнгәнгә тиклем ошо вазифала уңышлы эшләй.
Николай Курапов, «Салауат Юлаев» хоккей клубы президенты һәм БР Волейбол Федерацияһы президенты булараҡ, Башҡортостанда физик культураны һәм спортты, бигерәк тә хоккейҙы һәм волейболды үҫтереүгә тос өлөш индерә.
Николай Курапов «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған энергетигы», «Рәсәй Берҙәм энергетика системаһының атҡаҙанған хеҙмәткәре», «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе», «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре» исемдәренә лайыҡ, «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» һәм Салауат Юлаев ордендары менән наградланған. 2003 йылда Башҡортостан Республикаһының өсөнсө саҡырылыш, һуңынан дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты итеп һайлана.
Бөгөн Николай Андреевич Кураповҡа 60 йәш тула. "Башинформ" мәғлүмәт агентлығы коллективы Николай Андреевичтың юбилейы һәм уға республиканың юғары наградалары тапшырылыу айҡанлы бөтә ҡотлауҙарға ихлас ҡушыла.


c: text/html

text:
Өфө депутаттарының бишәр ярҙамсыһы буласаҡ
Өфө ҡала Советы депутаттарының һәр береһенең бишәр ярҙамсыһы буласаҡ. Тейешле ҡарарҙы ҡала Советы депутаттары үҙҙәренең икенсе ултырышында ҡабул итте.
Өфө ҡала Советы депутаттарының ярҙамсылары тураһындағы элекке Положениеға ярашлы, һәр депутаттың иң күбендә өс ярҙамсыһы була ала. Бындай ҡарар һайлау округтарының күбәйеүенә һәм быға бәйле һайлаусылар һанының артыуына бәйле. Әгәр бығаса һәр депутатҡа уртаса 20 мең һайлаусы менән эшләргә тура килһә, хәҙер уларҙың һаны ике тапҡырға артты.
Өфө депутаттары ярҙамсыларының һанын арттырыу ҡала бюджетынан өҫтәмә сығымдарҙы талап итмәйәсәк, сөнки ярҙамсылар, депутаттар кеүек үк, бушлай эшләй.
Ҡала Советы башлығы Евгений Семивеличенко хеҙмәттәштәрен ярҙамсылар һайлауға яуаплы ҡарарға саҡырҙы, сөнки тап улар депутаттар исеменән халыҡ менән эшләйәсәк.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфөлә республика парламентының пленар ултырышы асылды
Бөгөн, 18 апрелдә, Башҡортостан парламентарийҙары пленар ултырыш үткәрә. Унда республика Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнаша. Көн тәртибендә Башҡортостан Республикаһы прокуроры итеп Андрей Назаровты тәғәйенләүгә Рәсәй Федерацияһының Генераль прокурорына ризалыҡ биреү ҡаралған.
Депутаттарға Эшҡыуарҙар хоҡуҡтары буйынса вәкилдең 2012 йылда Башҡортостан Республикаһында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарының законлы мәнфәғәттәрен үтәү тураһында доклады, шулай уҡ Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкилдең кеше һәм граждандың хоҡуҡтарын һәм азатлыҡтарын үтәү тураһында доклады тәҡдим ителәсәк.
Артабан депутаттар егерме дүрт республика закон проектын тикшерәсәк, уларҙың һигеҙе аҙаҡҡы уҡыуҙа тикшереүгә тәҡдим ителгән.
Тәүге уҡыуҙа 14 закон проекты тәҡдим ителәсәк. Пленар ултырышта Мотлаҡ медицина страховкаһы территориаль фонды бюджетына үҙгәрештәр индереү буйынса һорау ҡараласаҡ.
Шулай уҡ ултырышта «Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай регламентына үҙгәрештәр индереү тураһында», «Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы тураһындағы Положениеға үҙгәрештәр индереү хаҡында» ҡарар проекттары һәм башҡа һорауҙар тикшереләсәк.


text:
18 майҙа баш ҡалала һуңғы дөйөм ҡала өмәһе үтә
18 майҙа Өфөлә һуңғы дөйөм ҡала өмәһе үтә. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ул Башҡортостанда иғлан ителгән территорияларҙы санитар таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса яҙғы айлыҡ сиктәрендә ойошторола.
Баш ҡалала 20 апрелдә үткән беренсе дөйөм ҡала өмәһендә 137 меңдән ашыу кеше ҡатнашты, уларҙың 25 меңе юлдарҙы таҙартыу буйынса сараларға йәлеп ителде.
Бер көн эсендә Өфөлә 10 мең кубометр сүп-сар сығарып түгелде. Дөйөм алғанда территорияларҙы сүп-сарҙан таҙартыу буйынса эштәргә 20 апрелдә 1100 берәмек махсус техника йәлеп ителде.


text:
Өфө ҡала Советы депутаты Ҡырым халҡына миллион һум күсерҙе
Өфө ҡала Советы депутаттары Ҡырым халҡына ярҙам итергә булды һәм гуманитар ярҙам ебәрә башланы. Үткән көндәрҙә уларҙан беренсе булып ҡырымдарға финанс ярҙамын Филүс Ишбулатов күсерҙе. Сумма бәләкәйҙән түгел – миллион һум, тип хәбәр итә ҡала Советының матбуғат хеҙмәте.
Филүс Ишбулатов – төҙөүсе, «Ағиҙел-ИнвестСтрой» инвестиция-төҙөлөш компанияһы менән идара итә. Ҡаланың депутаттар корпусында өсөнсө йыл эшләй.
— Аҡсаны былай ғына ебәрҙем, сөнки кешеләр мохтажлыҡ кисергәндә ситтә ҡала алмайым, — тип аңлатты үҙ эшен депутат. — Ҡырым халҡының хәҙер иң кәрәкле нәмәләре юҡ. Хатта эсергә яраҡлы һыуҙары ла юҡ. Ә унда бит балалар, ҡарттар, ҡатын-ҡыҙҙар. Бөтәһе лә улар яңы ғына ҡулдарында илебеҙҙең флагын тотоп үҙ хоҡуҡтарын яҡланы. Улар беҙгә ышанды. Һәм беҙ уларҙы ташлай алмайбыҙ.
Депутаттың әйтеүе буйынса, уның һөнәри ихтыяждары өлкәһенә тотош Ҡырым да, Башҡортостанға беркетелгән Белогорск районы ла инмәй. Тимәк эш хеҙмәттәшлеге перспективалары менән күрһәтелгән ярҙам бер нисек тә бәйле түгел.
— Беҙҙең компания унда эшләргә планлаштырмай. Ярҙам итеү – башҡа эш. Быны ғәҙәти тип иҫәпләйем. Мәрхәмәтлелек бойондороҡһоҙ һәм эскерһеҙ булырға тейеш, — тине Филүс Ишбулатов.
Ҡырым халҡына аҡса күсереү өсөн иҫәп Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡушыуы буйынса асылды. Әлеге ваҡытта унда дөйөм алғанда 29 миллион һумлап йыйылды. Аҡсаны республика халҡы һәм предприятиелары күсерә.
Республикала шулай уҡ Белогорск районына ярҙам күрһәтеү буйынса штаб ойошторолған. 27 мартта һәм 23 апрелдә Башҡортостандан Ҡырымға гуманитар йөк менән автоҡарауандар оҙатылды.


text:
Просмотров: 330
Название mp3: hунгы кис
Исполнитель: МС БАШ & Ильяс Кульсинбаев
Добавлено: 2017-02-01
Длительность: 02:56
Һуңғы тапҡыр күҙләремә ҡарайһың
һөймәй мине йөрәгең , шунан ызалайhын.
Өндәшмәйһең hин миңә, тик барыһы ла аңлашыла
Һөйөү хисе үлде һиндэ торан моңһоу ҡаршыла.
Ҡараһындар беҙгә өҫтән ҡойоп ҡайнар йәшләрен
Мөхәббәткә ҡуярмын шәм һинһеҙ яңғыҙ йәшәрмен.
Ике яҙмыш айырым яныр янгыз усаҡта
Һау бул иркәм тиеп мине һуңғы тапҡыр ҡосаҡла.
Ҡай саҡта керә төшкә бергә уткән минуттар
Һағындыра шул мөхәббәт тик һунде шул уттар.
Үткән көндәргә ҡайтыу юҡ хыялланыу кәрәкмәҫ
Китәм сикһеҙ бушлыҡҡа хис моңһоулыҡты киңәйтмәҫ
Тәрәнәйтмә яраларҙы даүалаһын ине ваҡыт
Ҡабат булһа ине йәнем мөхәббәттең хисен татып,
Үҙең китмә мине туҡтат мин әле лә hИнеке
Шунын хакта хәтерләтә кулындагы кар ес,е.
Мин тоштәремдә кутәреләм оскә,
Мине hаман тарта hинән анкыган еҫкә.
Тәмле минуттарзы алам әсенеп иҫкә,
Тагын кайткы килә шул hунгы кискә.
Билдәһеҙлек, өмөттәрҙе көсәйткәндә
Төнгө ҡала буйлап йөрөйөм ҡайтам тип үткәндәргә
Ауыр тынлыҡ бәйләй мине ниңә улай үпкәләргә
Уткән бәхет өсөн кәрәкме йәштәр менән түләргә
Бүлмәңдә минең тауыш ҡотҡарасаҡ һағыштан
Һаташҡан күбәләктәй утҡа осам ҡалышмам,
Туҡталышта һине эҙләп теләп һине кисерергә
ҡабат карашын осратып, кабаттан иҫерергә
Күҙәреңдә минең һүрәт һаҡланған һөйөү уты
минең тормошомдо беҙҙең бәхет менән йәнә тултыр
Үбәм һинең ирендәрҙән тәрәнәйә ҡайнар һулыш
һынатмаһын беҙҙе яҙмыш минен йорәк менэн булыш
Һаҡлайыҡ мөхәббәтте һалҡын ямғырга бирешмәй
Шундай косло тойголарзы юк итеуе килешмәй
Кузенде йом әлегә мин әйткәс асырhын
Ике юл сатында беззен язмышка баҫырhын


text:
13-02-2013, 16:31 / Ял минуттарында
Валентин ярҙам итмәне
Изге Валентин тигән нәмәләрен кем уйлап тапҡандыр. Әйҙә, ҡайҙа табылған шунда ғына йѳрѳһѳн ине лә бит, юҡ, ошо беҙҙең тѳпкѳл ауылға ла килеп етһенсәле. Изге лә булғас, бәлки, ярҙам итер әле, тип, шул валентинка ярҙамында бына инде ѳс ай асыуланышып йѳрѳгән егетем менән ярашмаҡсы булдым. Ни хәл итәһең, ир-ат бит юлда тәгәрәп ятмай. Әҙерәк ауһарыраҡ, үҙһүҙлерәк булһа ла, иң мѳһиме - егәрле. Һеңлем ѳйрәткәнсә, иң матур һүҙҙәрҙе яҙҙым да йѳрәк тѳшѳрѳп, аҫтына «Изге Валентин» тип яҙып ҡуйҙым. Клубтан сыҡҡас, артынан ҡыуып еттем дә, тегегә валентинкамды тотторам....


text:
Фото:
Өфөлә аҙыҡ продукттары хәүефһеҙлеге һәм сифаты мәсьәләләре буйынса кәңәшмә-семинар үтәсәк
Фото:
Өфөнөң “Нефтселәр” мәҙәниәт һарайында 24 февралдә «Агроэкология: аҙыҡ продукттары хәүефһеҙлеге һәм сифаты» республика семинар-кәңәшмәһе үтәсәк.
Унда ҡатнашыусылар Башҡортостанда етештерелгән ауыл хужалығы продукцияһын, производство процесын һәм аҙыҡ-түлек тауарҙарын реализациялауҙың сифат һәм хәүефһеҙлек стандарттарына ярашлылығын баһалаясаҡ. Мәсьәләне тикшереүҙә мнистрлыҡ һәм ведомство, контроль-күҙәтеү органдары, ауыл хужалығы, сауҙа предприятиелары етәкселәре һәм белгестәре, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре ҡатнашасаҡ.
Семинар-кәңәшмәне ойоштороусылар рәтендә БР Йәмәғәт палатаһынан тәбиғәттән файҙаланыу һәм экологик хәүефһеҙлек буйынса эш төркөмө, БР экологтар союзы һәм Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы ҡатнашлығында «Башинвестдом» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, БР Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификация үҙәге һәм башҡа ведомстволар бар.
Кәңәшмә йомғаҡтары буйынса Башҡортостан Республикаһында аҙыҡ продукттарының һәм уларҙың производствоһы процестарының экологик хәүефһеҙлеген тәьмин итеү концепцияһы проекты ҡабул ителәсәк.


text:
12 май Рәсәйҙә - Милли ағас ултыртыу көнө
12 майҙа Рәсәйҙә Милли ағас ултыртыу көнө үтәсәк, унда теләгән һәр кем ҡатнаша ала.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, йәмәғәтселек иғтибарын урмандарҙы һаҡлау мәсьәләһенә йәлеп итеү, шулай уҡ кешеләрҙә йәшеллеккә ҡарата һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү бөтә Рәсәй «урман» көнөнөң төп бурысы булып тора.
Тәүгә Милли ағас ултыртыу көнө бөтә ил кимәлендә 2011 йылдың 14 майында үткәрелде. Ул көндө илдең төрлө төбәктәренән 190 мең кеше ете мең гектар майҙанда 25 миллион үҫенте ултыртты.
Башҡортостанға килгәндә, бер йыл элек Милли ағас ултыртыу көнөндә төбәктең һәр урман хужалығында тиерлек 500-шәр үҫенте ултыртылды. Дөйөм алғанда республика урмандары 15 меңдән ашыу ағасҡа тулыланды, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
«Һарайлы»ла башҡорт халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәтигә арналған күргәҙмә асылды
Благовар районының Ҡәнзәфәр бей исемендәге «Һарайлы» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәгендә «Рәшит Ниғмәтиҙең тормошо һәм ижады» исемле китаптар күргәҙмәһе асылды, ул БАССР-ҙың халыҡ шағирының тыуыуына 105 йыл тулыуға арналған.
Уҡыусылар ҙур ҡыҙыҡһыныу менән Рәшит Ниғмәтиҙең шиғырҙарын уҡыны. Улар «Ҡыҙымдың hорауҙарына яуаптар» шиғырына һәм «Киләсәккә сәйәхәт» поэмаһына фекер алышты. Был әҫәрҙәрҙә башҡорт халыҡ шағиры талантының көслө яҡтары, уның донъяға оптимистик ҡарашы, кешегә яҡты ышанысы асыла.
Кисәлә ҡатнашыусылар тыуған Башҡортостандың әҙәби мираҫын өйрәнгәндә үҙҙәре өсөн яңы бит асты.
Рәшит Ниғмәти башҡорт теленә Александр Пушкиндың, Михаил Лермонтовтың, Степан Злобиндың һәм Владимир Маяковскийҙың әҫәрҙәрен тәржемә иткән. Бөтә был әҫәрҙәр башҡорт әҙәбиәтен үҫтереүҙә ҙур өлөш булып тора.
Рәшит Ниғмәти (1909-1959) – еңел булмаған яҙмыш кешеһе. Уның ижади эшмәкәрлеге дауыллы һәм ҡатмарлы утыҙынсы, һуғышлы ҡырҡынсы һәм ауыр һуғыштар һуңы йылдарына тура килә. Шағирҙың ижади үҫешендә һәм талант булыуында «Ленин юлы» район гәзитендәге эше ҙур роль уйнай. Журналист эшмәкәрлеге, колхоздарҙы ойоштороуҙа әүҙем ҡатнашыуы шағирға яңы кешеләр образы һәм ауылдың үҙгәреүе, беренсе башҡорт нефтен алыу темаларын асырға ярҙам итә. Ул Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены(1944), ике «Почет билдәһе»(1949) ордендары менән бүләкләнгән.
Рәшит Ниғмәти ижадының мөһим өлөштәре булып уның «Дауылдар тыуҙырған ғүмер», «Йәмле Ағиҙел буйҙары», «Минең баҡсамда» хеҙмәт емештәре тора. Авторҙың был әҫәрҙәре башҡорт халыҡ тормошон сағылдыра.


text:
Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә 2016 йылға йыртма календарь баҫылып сыҡты
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә башҡорт телендә 2016 йылға йыртма календарь донъя күрҙе. Унда тыуған төйәгебеҙҙең тарихы һәм республикабыҙҙың бөгөнгөһө хаҡында мөһим мәғлүмәттәр тупланған. Һөнәри байрамдарға һәм иҫтәлекле даталарға, билдәле йәмәғәт эшмәкәрҙәренең тормошона һәм уларҙың эшмәкәрлегенә ҙур иғтибар бүленгән. Шулай уҡ ҡыҫҡа юморескалар, хикәйәләр һәм лирик шиғырҙар, кроссвордтар, төрлө тестар һәм файҙалы кәңәштәр урын алған, тип хәбәр иттеләр нәшриәттән.


text:
Элеонора Митрофанова ЮНЕСКО башҡарма советы рәйесе итеп һайланды
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов ЮНЕСКО ҡарамағындағы Рәсәй Федерацияһының даими вәкиле Элеонора Митрофановаға хат ебәрҙе. Ул уны ЮНЕСКО башҡарма советы рәйесе вазифаһына һайланыуы менән ҡотлай. Хатта шулай тиелә:
«Хөрмәтле Элеонора Валентиновна! Һеҙҙе Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының мәғариф, фән һәм мәҙәниәт мәсьәләләре буйынса башҡарма совет рәйесе вазифаһына һайланыуығыҙ менән ихлас ҡотлайым.
Был абруйлы ойошманың 60 йылдан ашыулыҡ тарихы осоронда халыҡ-ара хеҙмәттәшлектең яуаплы органы – ЮНЕСКО башҡарма комитетын тәүге тапҡыр Рәсәй Федерацияһы вәкиле етәкләй. Был күркәм факт хәҙерге Рәсәйҙең ЮНЕСКО компетенцияһының бөтә өлкәләрендә тиерлек ҡатнашыу тәжрибәһенә эйә булған халыҡ-ара роленә бик тә тап килә.
Башҡортостан Республикаһы – Рәсәй Федерацияһының төп субъекттарының береһе – 10 йылдан ашыу ЮНЕСКО менән әүҙем бәйләнеш тота, уның бөтә сараларында, программаларында һәм проекттарында ҡатнаша. Мәҫәлән, 2008 йылдың мартында берлектәге акция – ЮНЕСКО-ның Париждағы штаб-фатирында Башҡортостан Республикаһы Презентацияһы үткәрелә, унда Хеҙмәттәшлек тураһында килешеү – ЮНЕСКО менән Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте араһындағы Коммюникеға ҡул ҡуйыла. Был документта мәғариф, фән һәм мәҙәниәт, мәғлүмәт һәм коммуникация, йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм өлкәләрендә хеҙмәттәшлектең перспективалы йүнәлештәре билдәләнә».
Мортаза Рәхимов Элеонора Митрофановаға именлек, яуаплы халыҡ-ара эшмәкәрлегендә уңыштар теләй һәм уны Башҡортостанға килеп китергә саҡыра.


text:
Социаль-мәҙәни проекттар конкурсына заявкалар 10 мартҡа тиклем ҡабул ителә
10 мартта БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы учреждениелар һәм йәштәр сәйәсәте органдары араһында үҫмерҙәр һәм йәштәр менән эште ойоштороу буйынса республика социаль-мәҙәни проекттар конкурсында ҡатнашыуға заявкалар ҡабул итеүҙе тамамлай.
“Йәштәрҙең гражданлыҡ мәҙәниәтен һәм ойошҡанлығын үҫтереү”, “Йәштәр мөхитендә иреклелекте үҫтереү”, “Йәштәргә хәрби-патриотик тәрбиә”, “Йәштәр мөхитендә рухи-әхлаҡи мәҙәнилек һәм толерантлыҡ тәрбиәләү”, “Йәш ғаилә менән социаль-психологик эш” – конкурс номинациялары бына шундай.
Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, конкурс үҫеп килеүсе быуын араһында гражданлыҡ һәм ватансылыҡ тәрбиәләү буйынса йәштәр сәйәсәте органдарының һәм учреждениеларының эшен әүҙемләштереүгә, сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалауға, йәштәр менән эшләүҙә инновацион технологияларҙы һәм сараларҙы һынап ҡарауға һәм таратыуға йүнәлтелгән.


text:
Донъя тотҡаһы
Районда аяғында ныҡ баҫып торған фермер Хәлфәт Ниғәмәтйәновтың уң ҡулы, тоғро тормош юлдашы, улы һәм ҡыҙҙары өсөн өҙөлөп торған ғәзиз әсәй, ейән-ейәнсәрҙәре өсөн йән йылыһын йәлләмәүсе өләсәй булыуҙан тыш, Рәйлә Вәлит ҡыҙы – республикабыҙ сәнғәтенә үҙенсәлекле, онотолмаҫ бейеүҙәр бүләк иткән ҡайнар йөрәкле шәхес. Ҡыҙы Хәлиҙә һәм ейәнсәре Карина менән «Байыҡ» телевизион бәйгеһендә «Өс быуын» триоһын башҡарып, Гран-приға лайыҡ булыуҙары, үҙенең «Донъя тотҡаһы», «Ҡып итеп кенә торам» бейеүҙәре менән бөтә республикаға танылыу яулауы шуны иҫбатлай. Кем ул? Ҡайҙан ул? Кемдең иркә генә хәләл ефете, тип ҡыҙыҡһыныусылар ҙа күп булды «Байыҡ»тан һуң.
Тамырҙарҙан һут алып
Магнитогорск ҡалаһында тыуған ҡыҙыҡайҙың атаһы Вәлит бар эшкә лә маһир. Металлургия комбинатында электрик булып эшләгән уҙаман, балалар ишәйгәс, хәләл ефете Зәйтүнә менән ата-бабалары ғүмер иткән Ҡужан ауылына ҡайтып төпләнә. Ғүмер буйына һарыҡсылыҡта эшләй. Ут булмаһа, донъя туҡтай. Уны бар итеү, донъяны балҡытыу өсөн бағана башына менеп китһенме, Вәлит тотонһа, барыһы ла тәртиптә. Һунарсылыҡ менән шөғөлләнгән, балыҡ тотҡан, бысаҡ, салғылар эшләгән алтын ҡуллы атай кеше скрипкала ла һыҙҙыра, мандолинала ла уйнай. Ул – Нәҡиә һәм ошо төбәктә колхоз төҙөп, тәүге рәйесе булған Исрафил Һибәтуллиндарҙың тәүге балаһы. Сания, Фәрит, Сара тыуғас, ғаилә башлығы кулак тип ҡулға алына һәм байтаҡ ғүмерен ситтә уҙғара. Әммә иманын юлдаш итә. Тирә-яҡта көслө мулла тигән даны сыға.
Хәйер, 1898 йылда тыуған Исрафилдың күңел дәфтәренә – көндәлектәренә күҙ һалыу ҙа етә. Ниндәй халыҡ дошманы булһын ти ул? Олатаһы Шафиҡ 96 йәшендә вафат була. Атаһы Һибәтулла 1921 йылда 63 йәшендә яҡты донъя менән хушлаша. Унан Лоҡман-Хәким, Исмәғил, Исрафил, Әбделбарый, Хәтирә, Нәғимә, Нәбирә, Асия, Сәрбиямал – бөтәһе туғыҙ бала тыуа. Ғаилә урта хәлленән түбән һанала. Атаһы йәш ваҡытында үҙ аты менән Ырымбурҙа драгон (эскадрон) хеҙмәтендә йөрөп ҡайта. Күҙе зәғифләнә, шуға уны ауылда Һуҡыр Һибәт тип йөрөтәләр.
Олатайҙың яҙмалары буйынса, Һибәтулланың 1974 йылда дүрт балаһы иҫән: Асия, Сәрбиямал, Әбделбарый, Исрафил.
«Мин, Исрафил, Хоҙайбирҙе ауылы халҡының һарыҡ-кәзәләрен көтәм. Эш хаҡы яҙҙан көҙгә хәтле, мал башына 15 тин. 1927 йылдың көҙөндә беҙҙең ауыл ярлылары бер булып Ҡужанда артель төҙөнөк, уға «Нур» тип исем ҡуштыҡ. Башта етәү булһа, 1928 йылда 17 хужалыҡты берләштерә ине. Илдә коллективлаштырыу башланды, ләкин беҙҙә, артель булғас, колхоз төҙөү еңелләште. Аҡташҡа утын әҙерләргә барҙым. Ауылда яңы әлеп. Латин хәрефе менән яҙа башланым, уға хәтлем уҡый ҙа, яҙа ла белмәй инем. Ошо йылдан Совет ағзаһы һәм ауылда ярлылар төркөмөнөң юлбашсыһы булып киттем. 1930 йылдың йәйендә бригадир итеп ҡуйҙылар. Уҡыу-яҙыуға байтаҡ төшөнгәс, йыл аҙағында мине, райондан вәкил килеп, Таштимер ауыл Советы рәйесе итеп тәғәйенләне.
Өс йыл эшләгәс, Өфөгә йыллыҡ курсҡа ебәрҙеләр. 1935 йыл башында уҡыуҙы тамамлап ҡайтҡас, район «Һаҡлыҡ банкыһы»на етәксе итеп күсерҙеләр. 1936 йыл аҙағында «Алға» колхозына ҡайтып, колхоз рәйесе урынбаҫары булып эшләй башланым. 1937 йылдың декабрендә НКВД кешеләре мине ҡулға алды. Хәл юҡ. Кулак агенттары минән үс ала. Контрреволюционер, бик ҙур хәлле кулак тип ялған документ төҙөлгән. Ҡайҙа ғына ебәрмәһендәр, хур түгел, совет һәм партия юлындамын.
Фашистар һөжүм башлаған көндән үк мине хәрби эшкә күсерҙеләр. Һуғыш бөттө, мин хеҙмәттә. Нимәләр эшләгән – сер. Ял, йоҡо әҙ, ашау һәм кейем хәрбисә булды. 1947 йыл илгә ҡайттым. Бер йыл ярым үтеүгә мине тағы ситкә ебәрҙеләр. Себергә барғас, колхозға юлланылар. Унда биш йыл эшләнем. Әгәр Берия тотолмағанда, оҙаҡҡа ла һуҙылыр ине. Туған колхозыма, «Заветы Ильича»ға, күп йылдар тоғро хеҙмәт иттем. 67 йәшемә хәтле ҡулдан эш төшмәне.
Балта оҫтаһы, столяр, бондарь (ағастан мискәләр яһаусы) ҙа булдым һәм транспортҡа кәрәк-яраҡ эшләнем. Дәүләт хәүефһеҙлеге, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы һәм Башпрокуратура тикшереп, ғәйепһеҙ булыуымды асыҡланы һәм, аҡланыуымды күрһәтеп, документ бирҙе.
Хәҙер инде ҡартайҙым, ләкин үҙемдең дөрөҫлөгөмдө иҫбатлап, партия, совет юлынан барам.
Дүрт төрлө миҙалым бар. 16-сы йыл пенсия алам, ләкин ул бик әҙ, 21 һум ғына. Трудодень һәр йыл 350-нән 600-гә хәтле арттырып үтәлгән. Колхозда эш көндәре бик арзан, 11 тин, бик яҡшы йылдарҙа 40 тин булған.
Мин, Исрафил Һибәтуллин, ошо 1974 йылда 76 йәшемде тултырам. Әле күпме йәшәп булыр – билдәһеҙ, һаулыҡ самалы инде», – тип көндәлектәренә яҙып ҡалдырған ул.
Сос, зирәк Рәйләне һөргөндән иҫән йөрөп ҡайтҡан Исрафил олатаһы менән Нәҡиә өләсәһе үҙҙәренә алып ҡарарға ҡыҙыға, әммә әсәһе бирмәй. Ейәнсәр уларға иркәләнеп урталарына төшөп ятыуын айырыуса бер йылылыҡ менән хәтерләй. Әкиәт-хикәйәләр яҙған, тәбиғәттәге үҙгәрештәрҙе, ауылдағы, илдәге хәлдәрҙе теркәп барған бай рухлы олатай менән аралашыу үҙе бер ғүмер булғандыр инде. Тирә-яҡта көслө мулла булып танылған Исрафил ейәнсәрен бик хәтәр ауырыуҙан йолоп алып ҡала. Ул ваҡытта таралған йоғошло сир Рәйләне аяҡтан йыға. Ҡалтырап, температураһы күтәрелгән ҡыҙыҡайҙы Мулдаҡ күле ярына тәрән итеп соҡор ҡаҙып, эсенә усаҡ яғып ҡыҙҙырғандан һуң, батҡаҡ ташып һалып, күмелеп ятырға ҡушалар. Олатай доғалар уҡый. Батҡаҡлы соҡорҙа тотоуҙы бер нисә тапҡыр ҡабатлағас, ҡыҙыҡайға йән инә. Олатайҙың таң менән тороп ауыл халҡы өсөн мәке уйыуын, ул ҡалдырған «Исрафил ҡоҙоғо»н әле булһа халыҡ онотмай.
Бер-бер артлы донъяға килгән Рәил, Рәйсә, Рәмилә исемле туғандарын ҡарап, сәңгелдәктән төшкәс тә самауыр ҡайнатып, икмәк һалып буй еткергән ҡыҙ нисек итеп ата-әсәһенә бәләһен һала алһын? Үҙ яҙмышын үҙенә ҡорорға, юлды үҙенә ярырға тура килә уға.
Исеме – есеменә
Рәйлә – төҙөүсе, нигеҙ һалыусы тигәнде аңлата. Үҙ ғүмерендә шуғалыр ҙа әллә нисәмә йорт һалырға йә күтәрергә булышлыҡ итергә насип була уға. Ерҙән атлап түгел, осоп йөрөгән, шиғырҙар яҙған ҡыҙыҡай үҙен киләсәктә бейеүсе итеп күрә, шуға ла Стәрлетамаҡ мәҙәни-ағартыу училищеһына уҡырға инергә хыяллана. Ғаиләлә –дүрт бала, әммә бишәү түгел, Рәйлә льготалылар рәтенә эләкмәй, районға бер тигән электрик атаһының эш хаҡы ла ундай ташламанан файҙаланырға хоҡуҡ бирмәй. Ата-әсәһенә өндәшмәй, үҙ йүнен үҙе күрергә булған ҡыҙыҡай «ашатып-эсереп, йоҡлатҡан» Стәрлетамаҡтағы 3-сө ҡала профтехучилищеһына уҡырға инә. Бер йыл йәшәткәс, уның ятағынан да сығаралар. Ҡунаҡханала ҡунып йөрөй. Аҙаҡ фатирға инә. Һөнәр алғас, Бәләбәй ҡалаһына эшкә ебәрелә. Рәйлә көндөҙ төҙөлөштә бил бөгә, кис район мәҙәниәт һарайына, «Төҙөлөш» клубына бейергә, бейеүҙәр һалырға йүгерә. Шунда юлдары киҫешә ғүмерлек тормош иптәше Хәлфәт Тимербай улы менән. Бергә парлы бейеүҙәр башҡаралар. Милли көрәш буйынса Бәләбәй ҡалаһы, Башҡортостан чемпионы исемдәрен яулаған, механиклыҡҡа уҡыған бәһлеүән егет тәүҙән үк үҙен бик булдыҡлы итеп күрһәтә: вагон бушатып, буласаҡ кәләшенә ебәктән эске күлдәк бүләк итә. Киң булыуын әйткәс, йөклө ваҡытта кейерһең, тип йылмая. Кәләше, балаларының әсәһе буласағын алдан самалап ҡуйған, тимәк. Хәлфәт ике йыл хеҙмәтен тултырып ҡайта. Йәштәр ике яҡтың ата-әсәһенән фатиха алып, никах уҡытып, гөрләтеп туй яһап, Асҡында төпләнә. Улдары Рөстәм шунда тыуа. Рәйләгә мәҙәниәт йортонда методист урыны табыла, Хәлфәт механик булып эш башлай. Нисек кенә булмаһын, ғаилә башлығы ҡатынының ят яҡты өнәп етмәгәнен һиҙеп йөрөй. 1977 йылдың көҙөндә Әбйәлилгә күсенеп, икеһе лә 93-cө һөнәрселек училищеһына эшкә алына. Рәйлә Хәлиҙәһенә йөклө. Тәҙрәһеҙ-ишекһеҙ үтәнән-үтә ел өрөп торған өйҙө йүнәтеп сығалар. Аҙаҡ бушаған бүлмәгә күсенәләр. Йүнсел хужа ағас һорап ингәс, етәксе ҡыуанып китә. Бер йыл эсендә өй күтәрәләр. Хәлфәт – мастер, милли көрәш секцияһын алып бара, Рәйлә – училищеның художество етәксеһе, Таштимер мәктәбе уҡыусыларын мәҙәниәткә ылыҡтыра, бейеү түңәрәген етәкләй. Бейеүҙәр һала, концерттарға сценарийҙар төҙөй. Элекке гараждан клуб төҙөтә. Дискотекаларҙан йыйылған аҡсаға синтезатор, музыка ҡоралдары һатып ала. Ансамблдә шөғөлләнгән балаларға күлдәкте үҙе тапҡан туҡыманан тегеп, йыуып, үтекләп, сумаҙандарға тултырып, концерттарға алып йөрөтә. Баш ҡалала үткәрелгән бәйгелә ун биш союздаш республика бейеүҙәрен башҡарғас, бөтә зал аяғүрә баҫып алҡышлай. Ун биш йыл ғүмер шулай һиҙелмәй ҙә үтеп китә, үҙгәртеп ҡороу елдәре иҫкәс, үҙгәрергә, яраҡлашырға заман үҙе этәргес бирә.
Уңыш бетеүе
Уҙған быуаттың 92-се йылдарында ғаилә башлығы фермерлыҡ менән шөғөлләнергә ҡарар итә. Өсөнсө балалары Ританан һуң Рәйлә хөкүмәт эшенә сыҡмай, көнө-төнө эшселәрҙе ашатып, усаҡ-ҡаҙан, ҡош-ҡорт, мал-тыуар тирәһендә ҡайнай. «Фермер ҡатынының эше аш-һыу яраштырыуға ғына ҡайтып ҡалмай. Рәйлә – беҙҙең уңыш бетеүе ул. Өйҙәге кәйеф-торош, эшселәр менән яғымлы мөнәсәбәт уның менән бәйле. Башта ун ете фермер хужалығы иҫәпләнһә, хәҙер беҙ генә тороп ҡалдыҡ. Уңышты мул алабыҙ. Был ҡаҙаныштарҙың барыһында ла Рәйләнең өлөшө ҙур», – ти Хәлфәт Тимербай улы. 700 гектар ергә орлоғон сәсеп, уңышын йыйып алыу күпме тырышлыҡ, көс талап ителеүен фермер ғаиләһе үҙ елкәһендә татып беләлер. Бер ҡараштан аңлап торған ҡатыны булғанда хужа үҙен терәкле, ҡанатлы тоя. Крәҫтиән хужалығына ҡуртымға бирелгән майҙан эсендә элек Исрафил ҡарт биләгән ерҙәр булыуы үҙе бер мәғәнәгә эйә. Юл эшләйбеҙ тип тотош тауҙарҙың юҡ ителеүе емергес һөҙөмтәгә этәрә, ағастарҙың ҡырҡылыуы күлдәрҙә балыҡтар юғалыуына килтерә, уның эргәһендәге ауылды һыу баҫып ыҙалата. Күп эштәрҙең төптән уйланылмай башҡарылыуы насар, тәбиғәткә зыян итә. Фермер ғаиләһе тирә-яҡ мөхиткә һаҡсыл ҡарашта. Кешеләрҙең битарафлығы, ниндәй мөмкинлектәр булып та, ауылдарҙа халыҡтың ҡош-ҡорт, мал көтөүҙән ситләшеүе, вайымһыҙға әйләнә барыуы хафаландыра уларҙы.
Балалар өсөн
Улдары Рөстәм атаһының төп ярҙамсыһына әйләнгән. Кәләше Анна менән матур йорт төҙөп сығып, ошо ауылда төпләнгән. Артур һәм Арина исемле ейән-ейәнсәр бүләк иткәндәр. Үҙәк район дауаханаһының паллиатив ярҙам бүлексәһен, йәғни хосписты етәкләүсе уртансы ҡыҙҙары табип Хәлиҙә Ғәйфуллинаны республикала белмәгәндәр һирәктер. Тормош иптәше Илшат менән улар Рамаҙан һәм Карина исемле балалар үҫтерә. Тарихсы һәм юрист һөнәрен һайлаған кинйә ҡыҙҙары Рита Арыҫлан атлы егет менән сәстәрен сәскә бәйләп, матур уй-хыялдар менән йәшәйҙәр.
Ҡырҡ йылдан ашыу татыу ғүмер иткән Хәлфәт Тимербай улы менән Рәйлә Вәлит ҡыҙының бар ынтылыштары – балаларының, ейән-ейәнсәрҙәренең бәхетен күреп, хеҙмәттән йәм табып йәшәү.
Егерме биш йыл буйына сәхнәләге осошто һағынған Рәйлә ханым, ниһайәт, үҙен рухи иректә тип хис итә. Һуңғы йылдарҙа ғына бөтмәҫ-төкәнмәҫ хужалыҡ эштәренән йырылып сығып, Әбйәлил районының «Миләш» фольклор ансамбленә ҡушылған. Фестивалдәрҙә, баш ҡалала үткән сараларҙа уны уттай янып торған мәрйенле түшелдеректәр, һаҡалдар таҡҡан, ҡашмауҙар кейгән матур апайҙар рәтендә осратырға мөмкин. Балетмейстер Рәйес Низаметдинов һалған «Донъя тотҡаһы», «Ҡып итеп кенә торам» тигән ике бейеүендә лә үҙенең тормошон, булмышын башҡара. Сәхнәлә лә ул аҫыл ҡатын булараҡ асыла, хәләленә һөйөү тулы наҙлы мөнәсәбәте бөркөлөп тора. «Малды иренмәй көтһәң, тормошоңа ҡот бирә», «Ең һыҙғанып донъя көтһәң, өҫтәл тулы һый булыр, зат-ырыуың бай булыр, ауыҙың тулы май булыр!», «Ирем егәрле булғас, балда-майҙа йөҙәмен. Бер аҙ ғына мыжығыраҡ, уныһына түҙәмен!» – тип шаярыулы-ысынлы әйткән таҡмағында ла уның рухи көсө ярылып ята, күңелен осошло иткән илаһи уты яндырып-көйҙөрөп ала. Бейеүҙә – уның күңел йыуанысы, тән дауаһы, йән тыныслығы.
Александр ДАНИЛОВ һәм ғаилә архивы фотолары.
Әбйәлил районы.
Теги: Ғаилә Ҡатын-ҡыҙ


text:
Кодлаштырыу
Кодлаштырыу (дөйөм мәғәнә) — ниндәй ҙә булһа тексты тәртипкә килтереү, өлөштәренә номер һуғыу, бүлектәргә, ярҙамсы бүлектәргә, параграфтарға бүлеү, шулай итеп, был текст менән эшләгәндә өҙөмтәләр һәм һылтанмалар ҡуйыуҙы еңелләштереү маҡсатына ла өлгәшелә. Боронғо һәм хәҙерге текстар өсөн әһәмиәтле.
Юриспруденцияла кодлаштырыу (кодификациялау) — хоҡуҡиәттә системалаштырыу ысулы, хоҡуҡ нормаларын эшкәртеү, үҙгәртеү, яңыртыуҙан, кодлаштырылған яңы акттар ҡабул итеүҙән ғибәрәт. Кодлаштырылған акттарға закон йыйынтыҡтары, кодекстар, ҡануниәт нигеҙҙәре, уставтар, регламенттар, положениелар һәм башҡалар инә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 348
ҠАРА БӨРЛӨГӘН, рубус затына ҡараған үҫемлек төрө. 400‑ҙән аршыу төрө билдәле, Төньяҡ Америкала һәм Евразияла таралған. Ҡ.б. ҡырағай рәүештә үҫкән Америка һәм Европа төрҙәрен ҡушыу һөҙөмтәһендә алынған 300‑гә яҡын сортын үҫтерәләр. Башҡортостанда күк бөрлөгән үҫә. Бейеклеге 0,5—1,5 м булған ҡыуаҡ. Һабағы дуға рәүешендә күтәрелеүсән йәки түшәлеүсән, күгелйем төҫтә, төкһөҙ йәки төклө, тура һәм бөгөлгән сәнскеләр м‑н ҡапланған. Япрағы өсәрле, һаплы (һабы ҡаты төклө), япраҡсаһы йомортҡа формаһында, ян япраҡсаһы — ултырма. Сәскәһе аҡ. Сәскәлеге – ҡуйы булмаған ҡалҡан һымаҡ суҡ. Июнь—июлдә сәскә ата. Емеше — һутлы, күп төшлө, ҡара йәки ҡара‑ҡыҙыл төҫтә, күгелйем ҡуныҡлы, сәскә төбөнә ҡуша үҫә һәм уның өҫкө итсәле өлөшө м‑н бергә сыға, июль—авг. өлгөрә. Йылға ярында, дымлы урманда, йырында, ҡыуаҡлыҡта үҫә, респ. бөтә терр‑яһында таралған. Баллы, мал аҙығы үҫемлеге. Тупраҡты нығыта. Составында С, Е витаминдары, каротин, органик к‑талар, шәкәрҙәр, флавоноидтар булған емештәре аҙыҡ итеп һәм халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
Ә.Х.Ғәлиева
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Талпандан 2500-ҙән ашыу кеше зыян күргән
Башҡортостандың дауалау-профилактика учреждениеларына талпандан тешләнгән 2649 кеше мөрәжәғәт иткән, тип хәбәр иттеләр Роспотребнадзорҙың республика идаралығында. Шуларҙың 27 проценты – балалар. Былтыр был датаға ҡарата Башҡортостандың ни бары 603 кешеһе талпандан тешләнгәндән һуң ярҙам һорап мөрәжәғәт иткән булған. Төбәктә вируслы талпан энцефалиты менән ауырыусылар теркәлмәгән.
Эпидемиологтар талпандар әүҙемләшеүен яҙҙың иртә һәм йылы килеүе менән бәйләй. Ғәҙәттә, талпандар күберәк май-июндә һөжүм итә.
Мөрәжәғәт иткән кешеләрҙең 22 проценты, шул иҫәптән балаларҙың 54 проценты тейешле иммуноглобулин вакцинаһы алған.
Ағымдағы йылдың 1 апреленән Башҡортостандағы Гигиена һәм эпидемилогия үҙәге лабораторияһы 1295 талпанды тикшергән, уларҙың 72-һендә энцефалит вирусы табылған.


text:
- Подробности
- Просмотров: 568
БАЛҠАНТАУ, ҡалдыҡ тау, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Дәүләкән р‑ны Киров а. көньяҡ-көнбайышҡа табан 0,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Абс. бейеклеге 319,6 м. Конус рәүешендә. Түбәнге өлөшөндәге битләүҙәре һөҙәк, юғарылары текә. Өҫкө пермдең өфө ярусы (ҡомташ, алевролит, аргиллит, эзбизташ, мергель, мергель балсығы) һәм ҡазан ярусы (йәшкелт һоро ҡомташ, алевролит һәм балсыҡ) тоҡомдарынан ғибәрәт. Ландшафтары болонло далаларҙан, төньяҡ битләүендә ҡайынлыҡтарҙан тора. Үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре осрай: Гельм астрагалы, Коржинский ҡылғаны, шырт еҙүлән, эре тәңкәғуҙаҡ һ.б. Тауға “Заятүләк менән Һыуһылыу” башҡ. эпосының сюжеты бәйле. Исеме “урманлы тау” тигәнде аңлата.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Комедия
Комедия — трагедияға ҡапма-ҡаршы булараҡ, ижтимағи тормоштағы йәки көнкүрештәге көлкөлө яҡтарҙы сағылдыра. Унда кеше характерындағы етешһеҙ яҡтар, тормоштағы кире күренештәртәнҡит ителә.
Башҡорт әҙәбиәтендә Х. Ибраһимовтың «Башмағым», М. Кәримдең «Ҡыҙ урлау» исемле комедиялары был жанрҙың милли драматургияла үҫеш кимәлен билдәләүсе әҫәрҙәр рәтенә инә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тикеев Д. С., Ғафаров Б. Б. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте 10 класс. Өфө, 2003. — ISBN 5-295-03161-6
- Ғ. Б. Хөсәйенов. Әҙәбиәт теорияһы.


text:
Интернетта – Ғаиләне ҙурлаған ярыш18-05-2018, 00:03 // Конкурстар // Баҫып сығарырға
Конкурстың шарттары:
1. Күркәм ғаиләнең фотоһын йәки видеоһын ҡуйып, тормоштары тураһында ҡыҫҡа текст яҙырға.
2. Комментарийҙар, лайктар, репостар йыйырға.
3. Ҡатнашыусылар хаҡында бары тик “Башҡорт ҡатын-ҡыҙы” төркөмөндә ошо пост аҫтында яҙырға.
Еңеүселәргә милли орнаментлы матур бүләктәр тапшырыласаҡ: ғаилә башлығына – галстук, ғаилә тотҡаһына – селтәр! Уларҙы алтын ҡуллы, оҫта тегенселәр Әлфиә һәм Гөлфиә Хамматовалар тәҡдим итә! Был игеҙәк һылыуҙар милли костюмдар, сәхнә күлдәктәре, селтәр-түшелдеректәр, башлыҡ-шарфтар тегеү менән шөғөлләнә. Min-zifa тип аталған ойошмаларының һылтанмаһы: https://vk.com/min_zifa Керегеҙ! Күрегеҙ! Заказдар бирегеҙ!
Милләтебеҙҙең күрһәткесе, киләсәге булырҙай айыҡ ғаиләләрҙе һәм халҡыбыҙҙы үҫтереүгә мул өлөш индергән егәрле, рухлы эшҡыуарҙарыбыҙҙы бергәләп ҡеүәтләйек! Репостарығыҙҙы йәлләмәгеҙ, тип өндәшә төркөм хужалары!


text:
Описание презентации по отдельным слайдам:
Тормош юлы Дәүләткилдиев Ҡасим Сәлиәсҡәр улы 1887 йылдың апрель айында Өфө губернаһында Күгел ауылында тыуған. Ул бик йәшләй етем ҡала. Өфө ҡалаһындағы туғандарында тәрбиәләнә. 21 йәшендә Ҡасим Дәүләткилдиев, ҙур ҡыйынлыҡтар кисереп, Петербургка бара һәм Юғары художество-сәнәғәт училищеһына уҡырға инә. Училищены тамамлағандан һуң, уп Художество академияһына конкурс буйынса ирекле тыңлаусы булып алына. Әммә ул академияла оҙаҡ уҡый алмай. 1917 йылда Өфөгә ҡайта һәм ғүмеренең ахырынаса (1947 йылғаса) Өфөлә йәшәй. Ҡасим, ҡайтыу менән, Өфө художество түңәрәгендә әүзем эшләй, тәүге күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.
1913 йылда купец Лаптев тарафынан төҙөлгән йортта М.В.Нестеров музейы урынлашҡан Октябрь революцияһы еңгәндән һуң, Өфөлә совет рәссамдары берекмәһен төҙөү осоронда, Ҡасим Дәүләткилдиев тормош эсендә ҡайнай. Ул Өфөлә революцион Рәсәй рәссамдары берекмәһен ойоштороусыларҙың береһе була. М. В. Нестеров Өфө художество музейына нигеҙ һалғас, К. Дәүләткилдиев бер ни тиклем ваҡыт шунда эшләй һәм музей менән бәйләнешен ғүмеренең аҙағынаса өҙмәй. 20-се һәм 30-сы йылдарҙа ул халыҡ сәнғәте әҫәрҙәрен йыйыу өсөн экспедицияларҙа йөрөй. Әҫәрҙәренең юғары художество сифаттары К. Дәүләткилдиевтең экспедицияларҙа күп йөрөүе менән аңлатыла ла инде.
1926 йылда Өфөлә сәнғәт училищеһы асылғас, К. Дәүләткилдиев унда беренсе башкорт педагогы була. Төрлө уҡыу йорттарында уҡытыусылыҡ эшенә ул ғүмеренең 25 йылы сәмаһын арнаны. Ғ. Имашева, Р. Ишбулатов һәм башҡалар унан уҡып белем алдылар, А. Тюлькин, И. Урядов уның менән бергә эшләнеләр. Рәссамдың әҫәрҙәре — уның халыҡҡа биргән ҡиммәтле бүләге ул. Был әҫәрҙәрҙең бөтәһе лә тиерлек художество музейында һаҡлана. Уларҙың күбеһе акварель, күмер менән яһалған һүрәттәр, шулай уҡ 1908—1914 йылдарҙағы ҡәләм менән эшләнгән өйрәнсек һүрәттәр альбомы.
Ижады тураһында Училищела уҡыған сакта уҡ әле Ҡасим Дәүләткилдиев сәскәләрҙең таж япраҡтарын төшөрөүҙә матурлыҡ һиҙеү һәләтен күрһәтә. Дуҫтарының хаттарына ҡарағанда, Касим Дәүләткилдиев сәскәләрҙе, тәбиғәтте бик яратҡан. Ул сәскәләрҙең нәфислеген бик күп яҙҙы, уларҙың матурлығын, төрлө формала булыуын, һабаҡтарының йәнле хәрәкәтен асып һалды. Ул сәскәләрҙе тотош донъяның бер өлөшө итеп күҙ алдына баҫтырҙы. Әҫәрҙәрендә ул башҡорттарҙың көнкүрешен, халыҡтың характерлы типтарын илһамланып бик оҫта күрһәтә алды ("Һары күлдәкле ҡыҙ", "Һунарсы башҡорт", "Башҡорт йортоноң күтәрмәһе" һ. б-) "Зәңгәр күлдәкле башҡорт ҡыҙы" һүрәте юғары художество сифаттары менән айырылып тора. Ул 1929 йылдың башында Мәскәүҙә Третьяков галереяһында совет сәнғәтенең иң яҡшы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә күрһәтелде. Сағыу милли башланғыс тышҡы билдәләрҙә генә (балаҫтар, кейемдәр) түгел, бәлки ҡыҙҙың йөҙөндә, күҙ ҡарашында, үҙен тотошонда кәүҙәләнә. Баҫалҡы, инсафлы, мөләйем ҡыҙҙың образын һоҡландырғыс ябай, шул уҡ ваҡытта тәбиғи һомғоллоҡ һәм кешелекле итеп сағылдырыу әсән ысыны менән гуманист һәм үҙ халҡыңдың улы булырға кәрәк.
“Зәңгәр күлдәкле ҡыҙ” Был картиналағы ҡыҙ беҙҙең Белорет районы Берештамаҡ ауылы ҡыҙы Мәрйәм Йомағол ҡыҙы Мостафина. “Уҫмәнғәле ауылында йәшәй инек. Беҙгә ике ағай килеп инде.Береһе ҡаҡса,оҙон буйлы. Икенсеһе-тәпәшәгерәк буйлыһы,башҡортса һөйләшә ине.Улар,һине һүрәткә төшөрәбеҙ тигәс,мин ҡаушап ҡалдым.Шунан ризалаштым да,матур күлдәгемде кейеп ултырҙым. Бик тартынып ҡына, тик кенә ултырҙым.Һүрәттә лә шулай сыҡҡанмын”,- тип хәтерләй ул.
Номер материала: ДA-024830
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
12 апрелдә Рәсәй Федерацияһы Президентының Өфөләге ҡабул итеү бүлмәһендә «Ҡайнар йөрәк» бөтә Рәсәй йәмәғәт-дәүләт башланғысының Башҡортостандан ун лауреатын бүләкләү тантанаһы үтә. Уларҙы Рәсәйҙең 85 төбәгенән 940 бала арыһынан һайлап алдылар.
Баш федераль инспектор Михаил Закомалдин Өфөнән Илфат Ғәлинға; Яңауылдан Әҙил Ғиниәтуллинға, Булат Миңлеғәлиевҡа, Джахонгир Мирзаевҡа һәм Илдар Юлдашевҡа; Шаран районынан Илгиз Далжановҡа һәм Артем Урсаевҡа; Бишбүләк районынан Азат Мәзитовҡа; Мәләүез ҡалаһынан Ләйлә Сәйфетдиноваға күкрәккә таға торған билдә, диплом һәм Маҡтау китабын тапшырасаҡ. Тағы ла бер «Ҡайнар йөрәк» эйәһе Алина Абдуллина үҙенең наградаһын Мәскәүҙә бөтөн илдән лауреаттарҙы бүләкләү һәм хөрмәтләү тантанаһында алды. 18 йәше тулмаған йәш батырҙар дәртләндереү сифатында Ҡара диңгеҙ буйындағы «Орленок» бөтә Рәсәй балалар үҙәгенә юллама аласаҡ.
2018 йылда бөтәһе 156 кеше (уларҙың өсәүһе үлгәндән һуң) һәм һигеҙ йәмәғәт ойошмаһы һәм берләшмә наградаға тәҡдим ителде. Йәш батырҙарҙың тетрәндергес, фәһемле, изге, дәртләндергес тарихтары «Ҡайнар йөрәк-2018» Маҡтаулы китабына инде.
Социаль-мәҙәни башланғыстар фонды 2013 йылдың ноябренән «Ҡайнар йөрәк» бөтә Рәсәй йәмәғәт-дәүләт башланғысы уҙғара. Уның төп маҡсаты – вайымлылыҡ һәм әүҙем тормош ҡарашын күрһәткән, кешеләргә эскерһеҙ ярҙамға килгән йәки ауыр тормош хәлен үтеп сыҡҡан 23 йәшкәсә балаларҙы һәм йәштәрҙе ололау һәм уларға рәхмәт белдереү.
Башлана көндөҙгө сәғәт 3-тә.
Әлфиә Әғлиуллина, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы.


text:
Гәзит сығарыу эшенән башҡа кемдең башында ниндәй уй, егетлек, ижади асыштар, яңы сюжеттар, һәммәбеҙҙе тетрәндерерлек шиғри юлдар, идеялар ҡайнауын кем генә белһен! Дәрт-дарман өҫтәүсе, ижад ғазабын татырға ирек биреүсе гәзитебеҙҙә заманында ниндәй күренекле шәхестәр эшләмәгән дә әҙәбиәт күгендә яҡты эҙҙәрен ҡалдырмаған, тип йыш ҡына хәтергә төшөрөүсәнбеҙ. Әле лә татыу коллективыбыҙҙа аҫылташ бөртөктәренең йымылдашыуына, ижади аҙымдары көндән-көн баҙыҡлана барған ҡәләмдәштәрҙең яңынан-яңы хеҙмәт емештәренә, төп эштәренән тыш, китап тиклем китап сығарыуҙарына һөйөнәбеҙ ҙә, аптырайбыҙ ҙа, көнләшәбеҙ ҙә...
Гәзит сығарыу эшенән башҡа кемдең башында ниндәй уй, егетлек, ижади асыштар, яңы сюжеттар, һәммәбеҙҙе тетрәндерерлек шиғри юлдар, идеялар ҡайнауын кем генә белһен! Дәрт-дарман өҫтәүсе, ижад ғазабын татырға ирек биреүсе гәзитебеҙҙә заманында ниндәй күренекле шәхестәр эшләмәгән дә әҙәбиәт күгендә яҡты эҙҙәрен ҡалдырмаған, тип йыш ҡына хәтергә төшөрөүсәнбеҙ. Әле лә татыу коллективыбыҙҙа аҫылташ бөртөктәренең йымылдашыуына, ижади аҙымдары көндән-көн баҙыҡлана барған ҡәләмдәштәрҙең яңынан-яңы хеҙмәт емештәренә, төп эштәренән тыш, китап тиклем китап сығарыуҙарына һөйөнәбеҙ ҙә, аптырайбыҙ ҙа, көнләшәбеҙ ҙә...
...Фаягөлгә өс йәштәр самаһы булғандыр. Эштән ҡайтып инеүем булды:
— Әттә, — ти ул, йүгереп килеп ҡосаҡлап, — бер нәтәкәй асайсыңмы?
— Нәмәкәй ул, бер нәҫтәкәй — тәмлеме? — тип һораған булам.
– Атай, ниңә бөтә кеше лә бай түгел ул? – тип һорап ҡуйҙы.
– Бай булыр өсөн күп эшләргә, егәрле булырға кәрәк.
– И-и-и! Шаяртаһың! – Ҡыҙым миңә аптырап ҡараны. – Һеҙ ҙә бит төндә генә ҡайтаһығыҙ. Әсәй хатта өйҙә лә яҙыша. Ирек ағай ҙа һәр саҡ эштә була. Үҙҙәренең гелән аҡсаһы юҡ. – Алтынай күршеләрҙе лә иҫенә төшөрҙө.
Төбәк башлығы Рәсәй Президенты Владимир Путиндың май ҡарарҙарында, шулай уҡ Мөрәжәғәтнамәһендә был проблемаға етди иғтибар биреүе, программаны 2017 йылдың 1 сентябренә ҡәҙәр үтәргә кәрәклеге хаҡында әйтте.
ҠУҘЫ (21.03 – 19.04)
Киләһе йыл организмда яңырыу тойорһоғоҙ. Ғинуарҙа башығыҙ ауыртыуы, ҡан баҫымы күтәрелеүе ихтимал. Февралдә имгәнеү хәүефе бар. Марттың аҙағы спорт менән шөғөлләнеү, организмды нығытыу өсөн ҡулай. Июндә бауырға тәьҫир итерлек аш-һыуҙан баш тартырға кәңәш ителә. Йылдың икенсе яртыһында һаулығығыҙға бер ниндәй ҙә хәүеф янамай.
Халҡым меңәр йылдар көйләгән;
Ташҡа соҡоп яҙырлығы булған,
Быуын-быуындарға һөйләгән.
Был йырҙы һис шатлыҡ тыуҙырмаған,
Был йыр һис тә туйҙа тыумаған;
Ерҙең хәтеренә индерергә,
Юҡҡа халҡым ташҡа уймаған.


text:
1 апрель - Көлкө көнө
30 марта 2018 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Хаттар
Сәй сервизы (Юмореска)
Венер ИСХАҠОВ
Бүләккә нимә алып барырға икән?Мәймүнәне Гөлзифа әхирәте өй туйына саҡырғас, мейеһен ярып килеп ингән тәүге һорау шул булды. Саҡырҙы тигәс тә, үҙен генә түгел инде, ире менән бергә. "Туҡта, туҡта! Ҡумтаһынан да сығармаған өр-яңы сәй сервиздары ята түгелме ни?!”. Ул һөйләнә-һөйләнә балконға сыҡты һәм шкафҡа теҙеп ҡуйған ҡумталарҙы ҡарай башланы. "Шулай шул! Берәү генә түгел, хатта бишәү икән. Былар нимәгә хәжәт, яталар шунда урын алып, саң йыйып, былай ҙа урын юҡ”.
Мәймүнә берәүһен соҡоп сығарҙы, икенсеһен, өсөнсөһөн ҡутарып ҡараны, әммә бигерәк затлы күренгәс, уларын тота килеп икенсе берәүгә бүләк итергә йәлләне. "Ярай, ошоноһон алып барам да ҡуям” тип ул бишенсеһен, биҙәктәре әллә ни балҡып тормағанын, һайланы. Уныһын былтыр тыуған көнөнә Кәримә әхирәте алып килгәйне. Ҡунаҡтар алдында ул әҙәп өсөн: "Бигерәк матур бит әле, ошондай ғына сервиз алырға йөрөй инем, әллә минең ни уйлағанымды ишетеп торғанһың инде, әхирәткәйем”, – тип уны суп иттереп үбеп, ҡат-ҡат рәхмәт әйтеп алһа ла, оҡшатманы. Аҙаҡ барыһы таралышып, иғтибар менән ҡарағас, бер сынаяҡтағы сәскәнең тажы бөтөнләй булмауын күрҙе. "Кит, мыҫҡыл итеп ошо нәмәне тотоп килмәһә инде, һаран, моғайын, иң осһоҙон эҙләп алғандыр әле”, – тип уйлағайны эстән генә Мәймүнә.
…Мәжлес күңелле барҙы. Матур теләктәр ямғыр булып ҡойолдо, бүләктәр төштө, күңелдәре булғанса йырланылар, бейенеләр. Бына ҡунаҡтар ҡайтып китте. Бүләктәрен барлай башлаған хужабикә Мәймүнә әхирәте биргән сервизды ҡумтаһынан сығарып ҡарағас, таныш сынаяҡтарҙы күреп, "аһ” итте. Бәй, шул түгелме ни! Унан ҡабаланып һәр береһен ентекләп ҡарай башланы һәм сәскәһенең бер тажы төшөрөлмәгән сынаяҡты күрҙе. Былтыр уны бергә эшләгән хеҙмәттәше Кәримәгә үҙе бүләк иткәйне.
Кемдер һатып, кемдер алып ҡыуанды...
30 марта 2018 йыл | Мәғариф, Йәмғиәт
Красноусол башҡорт гимназия-интернатында йылдың-йылы яҙғы каникулдар алдынан үткәрелеп килгән йәрминкәлә быйыл да халыҡ күп булды.
Сәхнәлә - Үзбәк һәүәҫкәрҙәре
30 марта 2018 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Ошо көндәрҙә смотрға әҙерләнгән спектаклдәрен ҡарарға Үзбәк мәҙәниәт йортона барҙыҡ.
Һорауҙар урында хәл ителә
30 марта 2018 йыл | Урындағы үҙидара
Толпар ауыл биләмәһе Советы депутаттарының асыҡ ултырышында район Советы рәйесе Зөфәр Хафизов, район хакимиәте башлығының төҙөлөш буйынса урынбаҫары Фуат Ке-йекбаев, полиция, янғын һағы хеҙмәткәрҙәре, Красноусол башҡорт гимназия-интернаты директоры Фәнүзә Йәнешева, Үҙәк район дауаханаһынан табип-онколог Ирек Фәйзуллин, ауыл халҡы ҡатнашты.
Һөйөү, татыулыҡта йәшәгәндә...
30 марта 2018 йыл | Хаттар, Уңғандарыбыҙ
Тормошта йәшнәп йәшәгән, ауырлыҡтар алдында юғалып ҡалмаған, бер уйлы, бер маҡсатлы тырыш, эшсән ғаиләләргә һоҡланмайса мөмкин түгел. Яҙмам Үтәк ауылындағы шундай ғаиләләрҙең береһе – Рәхилә һәм Асҡар Ғөбәйҙуллиндар тураһында.


text:
Ишембай районындағы Ҡолғона — иң төпкөл ауылдарҙың береһе. Унда барып етер өсөн үргә ҡарай асфальтһыҙ юлдан сәғәт ярымдан ашыу күтәрелергә кәрәк. Тау-урман араһында тәбиғәт ҡырыҫыраҡ, халыҡ та үҙенсәлекле кеүек.
Эшҡыуар йәшәгән урын әллә ҡайҙан күренеп тора. Ҙур йорт, киң ихата. Май сүлмәге тышынан билдәле, тиҙәр, бында ла күркәм ҡапҡа-ҡоймалар булдыҡлы ғаилә йәшәүе тураһында һөйләй. Йортҡа ингәс, быға тағы бер ҡат инандыҡ. Яландай иркен, ете бүлмәле өй зауыҡ менән йыһазландырылған, тап-таҙа, йылы һәм яҡты.


text:
Башҡорт дәүләт педуниверситеты - «Алтын өкө» конкурсының Гран-при хужаһы
М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты, «Мәғариф. Фән. Карьера» мәғариф форумы сиктәрендә уҙғарылған, юғары, урта һәм башланғыс һөнәри белем биреү учреждениелары араһында йыл һайын уҙғарыла торған «Алтын өкө» республика конкурсында Гран-приға лайыҡ булды.
Конкурстың төп критерийҙары – уҡыу йортоноң карточкаһын (ҡушылған тематикаға тап килеү, мәғлүмәтле булыу, үҙенсәлеклек, артистизм, корпоратив стиль, булышлыҡ төркөмө) әҙерләү, стендты биҙәү сиктәрендә белем биреү учреждениеһын комплекслы күрһәтеү һәм иң яҡшы матбуғат баҫмаһына конкурс. Быйыл конкурс Сочиҙағы XXII Ҡышҡы Олимпия уйындарына арналғайны, конкурстың девизы «Белем аша еңеүҙәргә!». Конкурста бөтәһе 163 белем биреү учреждениеһы ҡатнашты, тип хәбәр итә Башҡорт дәүләт педагогия университетының матбуғат хеҙмәте.


text:
Сара Представлены Skybound Ниндзяго Лего Взломать – Бер Ниндәй Тикшереү Скачать
A totally new hack tool has been released for the game Lego Ninjago Skybound. Хәҙер Скачать Сара Представлены Skybound Ниндзяго Лего Взломать һәм взлом булмай еңелрәк һеҙҙең өсөн. Моның менән программ тәьмин ителеше, бер нисә минут эсендә, ярҙамында бер нисә кликов атаһыҙ өҫтәргә неограниченный һаны барлыҡ расходы ресурстары был уйында. Был бик мөмкин? Бик еңел-елпе! Уҡығыҙ күҙәтеү түбәнерәк һәм тапһағыҙ ла, һеҙгә белергә кәрәк.
Сара Представлены Skybound Ниндзяго Лего Взломать – Үҙенсәлектәре
- Неограниченный Шпильки
- Неограниченный Һаны Йолдызлар
- Тулыһынса Неопределенности
- 100% Бушлай
- Талап итмәй, тамыр йәки ҡасып китеү һис төрмә
- Ҡулланылырға мөмкин теләсә ниндәй айланмалар Android һәм iOS, ул хуплай уйыны
- Windows һәм Пландар ОС унынсы версияһы
- Система Алмаштырыу Автоматическое
Кәмендә ике минут эсендә атаһыҙ эйә булырға, теләсә ҡайһы һаны шипов уҙҙырырға телисез икән, был уйында. Just enter the desired amount and let the Сара Представлены Skybound Ниндзяго Лего Взломать үҙ эшеңде. Һеҙ скачать һәм эшләтеп ебәреү был ҡоралы уҡ ҡырҡыу диуарҙа Android/прошивки. Был’ң булыуын белеү бик мөһим, уның версияһы талап итмәй, тамыр йәки ҡасып китеү һис төрмә. Рәт-рәт скачать һәм эшләтеп ебәреү процессы взлома.
Also if you don’t want to use the mobile version we have something else for you. Сара Представлены Skybound Ниндзяго Лего Взломать өсөн ПК & Пландар x о. Был версияһын файҙаланырға була. теләсә ниндәй компьютерҙа хакимлығы аҫтында Windows һәм бөтә айланмалар менән операцион системаһы Пландар. Түбәнерәк бар, туп-тулы буйынса етәкселеге how to hack Lego Ninjago Skybound әлеге версияһы:
Лего Ниндзяго представлены skybound взломать ҡоралы Пландар ОС-x & ПК Дәреслек
- Скачать һәм эшләтеп ебәреү Hack ҡоралы
- Полюсты мобиль ҡулайлама т барыһы да компьютерҙа аша USB
- Ссср интерфейс һайлау операцион системаһын һеҙҙең айланмалар (Андроид/iOS)
- Был баҫығыҙ ”Артығын ла һәләтле асыҡларға” бәйләнеш өсөн сараһы урнаштырырға бурысты һәм дождетесь процессы тамамланғандан
- Яҙығыҙ, сумманың үҙ розыск өсөн һәр ресурс
- Был баҫығыҙ ”Башларға Hack” төймәгә һәм көтөгөҙ, әлегә ҡырҡыу
- Был баҫығыҙ ”Сығыу” кнопка, отключены ҡоролошо һәм башлау уйынды
- Наслаждайся!


text:
Рафиҡ Ихсанов ғинуарҙан “Мин – илһөйәр” йәмәғәт ойошмаһының эш башлауы тураһында һөйләне. Уның маҡсаты – үҫмерҙәрҙең, йәштәрҙең сәләмәт тормош алып барыуына шарттар тыуҙырыу, этник һәм конфессия-ара бәйләнештәр, милли йолаларға, тарихҡа ихтирам тәрбиәләү.
Иң шәп һорау
Мәктәпкә Советтар Союзы Геройы летчик-штурмовик Ҡоддос Латипов килә тигән хәбәр “йүкә” телефон аша “һә” тигәнсә Яңы Мишәр ауылының һәр өйөнә барып ишетелде һәм һуғыш һалған йәрәхәттәрҙән арынып, ҡәҙимге тыныс йәшәп ятҡан кешеләрҙең онотолоп барған йөрәк яраларын ҡуҙғытып, юғалтыу хәтирәләрен яңыртып, яуыз дошманға нәфрәтте ҡабаттан дөрләтеп ебәрҙе.


text:
Урман гел шаулаһын өсөн26-12-2017, 00:04 // Экология // Баҫып сығарырға
Буралы булам тиһәң…
Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш райондарын үҫтереүгә арналған форумда урман сәнәғәте комплексына иғтибар ҙур булды. Был өлкәләге үҙгәрештәр һәм атҡараһы эштәр тураһында “түңәрәк өҫтәл” үтте. Башҡортостандың урман хужалығы министры доклад менән сығыш яһаны. Сара барышында уға төрлө һорауҙар ҙа күп бирелде.
— Министрлыҡ тарафынан урмандарҙы хужалыҡ әйләнешенә йәлеп итеү эше атҡарыла. Шул иҫәптән төньяҡ-көнсығыш райондарҙа ла һөйләшеүҙәр алып барабыҙ. Бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттарына ағас һатыу буйынса аукциондар һанын йылдан-йыл арттырабыҙ. Быйыл, мәҫәлән, 200 мең кубометр ағас һатыуға ҡуйылған, былтырғы күләм менән сағыштырғанда 15 процентҡа күберәк, – тип билдәләне сығышында Марат Шәрәфетдинов. Бынан тыш, Башҡортостандың урман хужалығы министры халыҡты ағас менән тәьмин итеү мәсьәләһенә айырым туҡталды. Быйыл халыҡҡа төҙөлөш өсөн 245 мең кубометр ағас бүлеү ҡаралған булған. Әлеге мәлдә ошо һандың яртыһынан күберәге (164 мең кубометр) эйәһен тапҡан да инде.
Ғәҙәттә, халыҡ төҙөлөш өсөн ылыҫлы ағас һорай. Ә ул барыһына ла етмәй. Шуға министрлыҡтың урындағы хакимиәттәргә тәҡдиме бар – “Йорт өсөн комплект” (“Домокомплект”) программаһына әүҙемерәк ҡушылыу, сөнки был программаға ярашлы министрлыҡ 70 мең кубометр ылыҫлы ағасты алдан әҙерләп ҡуя, шул иҫәптән, уның 45 мең кубометры төньяҡ-көнсығыш райондарҙа етештерелә.
“Урман” операцияһы
Ведомство Башҡортостандың Эске эштәр министрлығы менән берлектә даими рәүештә “Урман” операцияһын үткәрә. Һуңғы сара ун көн дауам иткән һәм ноябрҙә ҡына тамамланған. Вертолет ярҙамында республиканың төньяҡ-көнсығыш райондарын күҙәтеү ойошторолған.
Операция барышында йәмғеһе өс йөҙгә яҡын рейд үткәрелгән, уларҙа 675 хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәре һәм урман һаҡлау инспекторҙары ҡатнашҡан. 315 берәмек техниканы тикшергәндәр, 25 енәйәт эше асҡандар. Ошо сара барышында ғына урман фондына өс миллион һумға яҡын зыян килтерелгәне асыҡланған. Йәмғеһе 350 кубометр урман законһыҙ киҫелгән.
Урман хужалығы сәй ҙә етештерә
Бөгөн Рәсәй халҡы үҙебеҙҙә етештерелгән аҙыҡ-түлеккә өҫтөнлөк бирергә тырыша. Ошо йәһәттән Ишембай районында етештерелә башлаған боланут сәйе тураһында һөйләмәһәк, яҙыҡ булыр.
“Маҡар урман хужалығы” дәүләт автономиялы унитар предприятиеһы етәксеһе Сәлим Хафизов билдәләүенсә, болануттан сәй әҙерләү тураһында ул күптән хыялланған.
– Беҙҙең тәбиғәт шарттары был эш менән уңышлы шөғөлләнергә мөмкинлек бирә. Урманда боланут күп. Үҙебеҙ тотонһаҡ, сәйҙең сифаты өсөн ҡыҙарырға тура килмәҫ тигән төплө фекергә килеп, эш башланыҡ. Үләнде Ишембай районының Ҡолғона ауылы эргәһендәге урманда йыйҙыҡ. Был эшкә ауыл халҡы ла йәлеп ителде, – тип һөйләй бөтмөр хужа.
Ун мең тоннанан ашыу үлән йыйылған, уларҙың барыһы ла махсус һыуытҡыс камераларҙа һаҡлана. Яҡын киләсәктә ике тонна самаһы сәй етештереләсәк.
– Беҙҙең өләсәйҙәр болануттан гел сәй эшләй ине. Уның файҙаһы тураһында күп һөйләргә мөмкин, – ти Сәлим Хафизов.
Әйткәндәй, Рәсәйгә сәй башлыса Ҡытай, Һиндостан, Япониянан индерелә. Быйыл 137 мең тонна сәй алынған. Ә Ишембай сәйенең тәме был илдәгеләрҙекенән күпкә өҫтөн.
Урман йәшәһен тиһәң, ағас ултырт!
Башҡортостанда Экология һәм махсус һаҡланған биләмәләр йылында “Йәшә, урман!” акцияһы төбәктең барлыҡ район-ҡалаларында үтте. Бөтә Рәсәй күләмендәге сараға ҡушылған субъекттар араһынан Башҡортостан иң әүҙемдәр исемлегендә булды.
Быйыл 11 августа Рәсәйҙең тәбиғәт ресурстары һәм экология министры урынбаҫары – Урман хужалығы федераль агентлығының етәксеһе Иван Валентик Бөтә Рәсәй “Йәшә, урман!” акцияһын иғлан иткәйне. Сараның төп маҡсаты – урмандарҙы тергеҙеү, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау.
Акция алтынсы йыл үткәрелде. Йылдағыса, Рәсәйҙең барлыҡ төбәктәрендә лә халыҡ был сараны дәррәү күтәреп алды, предприятие-учреждение һәм төрлө ойошма вәкилдәре, уҡыусылар, студенттар, йәмәғәтселәр ауыл-ҡасаба биләмәләрен, йылға-шишмә ярҙарын, юл буйында ултыртылған ағас рәттәрен сүп-сарҙан таҙартып, йәш үҫентеләр ултыртты, йәшелләндереү эштәре менән шөғөлләнде.
Йыл һайын был акцияла ҡатнашыусыларҙың һаны арта, былтыр Рәсәй кимәлендә сарала бер миллиондан ашыу кеше ҡатнашҡан, 25 миллиондан ашыу ағас ултыртылған, төрлө ағастарҙың 25 тоннанан ашыу орлоғо әҙерләнгән. Башҡортостанда үткән акция сиктәрендә 15 меңдән ашыу кеше ҡатнашҡан, 400 меңдән ашыу ағас ултыртылған. Архангел, Баймаҡ, Белорет, Благовещен, Дыуан, Ейәнсура, Ишембай, Тәтешле, Яңауыл, Учалы, Өфө райондары, баш ҡалабыҙ халҡы айырыуса әүҙемлек күрһәтте.
Мәҫәлән, баймаҡтар һәм учалылар был башланғысты тотош ауылдары менән күтәреп алды, Яңауылда сәнәғәт предприятиеһы – “Башнефть-Добыча”, Благовещенда – арматура заводы өлгө күрһәтте, Өфө районының Шамонин ауылы, Өфөнөң Дим районы ағас ултыртыуға уҡыусыларҙы, йәмәғәтселекте ылыҡтырҙы, ә ейәнсуралар автомобиль трассаһы буйында 15 мең үҫенте ултыртып, юлдарҙы ҡышҡы көрт һалыуҙан ҡотҡарырға ниәтләй. Был изге эштән Өфө урман техникумы уҡыусылары ла ситтә ҡалманы. Мәҫәлән, сентябрь урталарында Ишембай районының Маҡар урман питомнигында министрлыҡ хеҙмәткәрҙәре 1 гектар майҙанда 2 меңдән ашыу үҫенте ултыртты.
Тағы ла бер акцияны телгә алмай булмай: “Ғүмер ағасы” тип атала ул. Был акция нигеҙендә 55 мең ылыҫлы ағас ултыртылды. Уларҙың күбеһе мәктәптәр, дауаханалар, балалар баҡсалары биләмәләренә бүленде. Өфө районының Лебяжий ауылы эргәһендә лә шулай уҡ трасса буйына ылыҫлы ағастар ултыртылды. Араларында кедрҙың күп булыуын да телгә алғы килә. Тәүгә үткәрелгән был сарала ла кеше күп ҡатнашты. Икенсе йыл яҙ акцияны йәнә ҡабатларға иҫәбе бар уны ойоштороусы Максим Некрасовтың.
“Бөтә Рәсәй ағас ултыртыу” көнөндә, “Еңеү урманы” акцияһы барышында 100 гектарҙан ашыу майҙанда 400 меңгә яҡын ҡарағай, шыршы, ҡайын, йүкә, миләш, пирамидаль тирәк һәм башҡа ағастарҙың үҫентеләре ултыртылды.
Бөтә Рәсәй “Йәшә, урман!” акцияһына ярашлы, 25 гектарҙан ашыу урман фонды ерҙәрендә һәм 20 гектар ауыл һәм ҡала биләмәһе ерҙәрендә урман хужалығы учреждениелары – тик лесхоздар тарафынан ғына 125 меңдән ашыу үҫенте ултыртылды.
Ағастарҙың араһы, рәт араларының киңлеге стандарттар менән билдәләнә, ә улары инде аныҡ территорияға, тәбиғәт һәм климат шарттарына, үҫентеләрҙең үҫеш үҙенсәлектәренә бәйле. Урман хужалығы хеҙмәткәрҙәре Урман тергеҙеү ҡағиҙәләренә ярашлы эшләй. Мәҫәлән, 1 гектар майҙанға 4 мең ылыҫлы ағас үҫентеһе ултыртыла.
2016 йылда урман тергеҙеү күрһәткестәре буйынса Башҡортостан Рәсәй төбәктәре араһында иң алдынғы ун төбәк иҫәбенә инде (урман тергеҙеү эштәре 2016 йылда 12,7 мең гектар майҙанда үткәрелгән).
Шуны ла һыҙыҡ өҫтөнә алып китергә кәрәк: быйылғы йыл һөҙөмтәләре буйынса республикала 14 мең гектарҙан ашыу урман фонды ерҙәрендә урман тергеҙеү эштәре атҡарылған, шуларҙың дүрт мең гектарында арендаторҙар ағас ултыртҡан.
Ағас өйгә етмәй…
Урман ултыртыуҙан тыш, беҙҙең төбәктә ағасты төҙөлөштә лә, хужалыҡ кәрәк-ярағына ла халыҡ әүҙем файҙаланыуын инҡар итеп булмай. Һуңғы ваҡытта ошо өлкәгә ҡағылышлы һорауҙар йыш килә икән Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығына.
Утынға, йорт-ҡура һәм башҡа хужалыҡ объекттары төҙөү өсөн граждандар ағас әҙерләргә хоҡуҡлы. Рәсәй Урман кодексының 1-се статьяһына ярашлы, урмандарҙы файҙаланыу түләүле нигеҙҙә башҡарыла.
Урман һатып алыу тураһындағы килешеү нигеҙендә халыҡ ағас әҙерләй. Әммә кеше тарафынан үҙ мохтажлығы өсөн әҙерләнгән ағас башҡа берәүҙәргә һатып йәки башҡаса юл менән бирелә алмай.
Башҡортостанда яңғыҙ йәшәгән кешеләр йәки ғаиләләр түбәндәге нормативтар буйынса ағас менән тәьмин ителә:
1) шәхси йорт төҙөү өсөн – 25 йылға бер тапҡыр 110 кубометрға тиклем ағас;
2) шәхси йортто ремонтлауға, төҙөкләндереүгә – 5 йылға бер тапҡыр 25 кубометрға тиклем;
3) ҡура һәм башҡа хужалыҡ объекттары төҙөү өсөн – 5 йылға бер тапҡыр 50 кубометрға тиклем;
4) ҡура һәм башҡа хужалыҡ объекттарын ремонтлау өсөн – 3 йылға бер тапҡыр 15 кубометрға тиклем;
5) утын итеп яғыр өсөн (йортто йылытыр өсөн) – йыл һайын 20 кубометрға тиклем ағас.
Ағасҡа мохтаждар үҙе йәшәгән райондың урман хужалығына ғариза менән мөрәжәғәт итә ала.
Ғариза менән бергә түбәндәге документтар ҙа кәрәк:
а) паспорттың күсермәһе;
б) һалым түләүсенең идентификация һаны күсермәһе (ИНН);
в) граждандың һәм уның ғаилә ағзаларының йәшәгән ерҙә теркәлеү тураһындағы документтарының күсермәһе.
Түбәндәге граждандар ағас алыуҙа өҫтөнлөклө хоҡуҡҡа эйә:
– шәхси йорт төҙөү өсөн ер майҙаны булған:
1) торлаҡҡа мохтаж граждандар,
2) йәш ғаиләләр;
3) өс йәки өстән артыҡ бәлиғ булмаған балалы граждандар;
4) бәлиғ булмаған ғәрип балалы граждандар.
Һәр кем үҙенең электрон сиратын министрствоның сайты аша күҙәтеп бара ала.
Ағасты рөхсәтһеҙ ҡырҡҡан өсөн яуаплылыҡ
Төбәктең Урман хужалығы министрлығы атҡарған эштең иң төп йүнәлештәренең береһе – законһыҙ рәүештә ағас киҫеү һәм уның әйләнешена ҡаршы көрәш.
Ошо юҫыҡта иң һөҙөмтәле алым – Башҡортостандың Эске эштәр министрлығы менән берлектә рейдтар үткәреү. Бындай рейдтар даими рәүештә үткәрелә. Шуға һуңғы йылдарҙа законһыҙ рәүештә ағас киҫеү күрһәткесе — 25 процентҡа, ә уның күләме 19 процентҡа кәмегән. Белгестәрҙең тәжрибәһенән сығып ҡарағанда, законһыҙ рәүештә эш итеүселәрҙе тап ошо рейдтар ваҡытында күберәк тоталар ҙа инде.
Быйыл ошондай саралар мәлендә 25 мең кубометр ағас тейәгән 1700 автомашина тикшерелгән. Уның 800 кубы урман ҡануниәтен боҙоу юлы менән бысылған. Йыл башынан был ҡануниәтте боҙоуҙа 2 318 осраҡ теркәлгән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ошондай ҡәтғи саралар күрелһә лә, законһыҙ рәүештә урман ҡырҡыу осраҡтары кәмемәй. Бының сәбәбе лә бер ҡарамаҡҡа ябай ғына – инспекторҙар етешмәй. Уларҙың һанын республика буйынса 37 процентҡа арттырыуға ҡарамаҫтан, әле бер инспекторға күҙәтеүгә 13,5 мең гектар урман тура килә.
Эшкә ҡамасаулаған тағы бер бәлә – “ҡара балталы урмансылар”. Хәйер, башҡа өлкәләрҙә лә (браконьерҙар булһынмы ул, ҡаҙылма байлыҡтарҙы урлаусылар һәм башҡаһы) законһыҙ эш итеүселәр дәүләт хеҙмәтендә торған инспекторҙарға ҡарағанда һәйбәтерәк йыһазландырылған. Ә урман байлыҡтарын һаҡлаған инспекторҙарҙың автопаркы 70 процентҡа иҫкергән. Киләһе йыл урмансыларҙың бәкәленә һуҡҡан был мәсьәлә хәл ителәсәк. Киләсәктә урмандарҙы күҙәтеү өсөн пилотһыҙ осоусы аппараттар йәлеп ителәсәк.
Республикала урман хужалығын һәм сәнәғәтен үҫтереү
Урманды юҡҡа ғына ерҙең үпкәһе тип атамайҙар. Йәшел ҡалҡан биосфераны һаҡлап тороусы ла, ҡиммәтле сеймал ресурсы ла булып тора. Шуға ла Башҡортостанда алып барылған дәүләт сәйәсәтенең маҡсаты – экологик хәүефһеҙлекте һаҡлау икәнен билдәләргә кәрәк.
Бөгөн, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, “2030 йылға тиклем урман хужалығы һәм урман сәнәғәтен үҫтереү стратегияһы” тигән документ эшләнә. Был проектты әҙерләүҙә республиканың Стратегик тикшеренеүҙәр институты, Башҡортостандың Урман хужалығы, Сәнәғәт һәм инновациялы үҫеш министрлыҡтары хеҙмәткәрҙәре, Башҡортостан дәүләт аграр университеты, Урал дәүләт урман университеты ғалимдары ҡатнаша.
Урман хужалығы һәм сәнәғәте өлкәһендә барған тенденцияларҙы, донъя һәм Рәсәй кимәлендәге баҙар шарттарын, иҡтисади, социаль сәйәсәтте күҙ уңында тотоп, урман – ул йәшәү сығанағы тигән тәү фекерҙе алғы планға ҡуйып эшләнергә тейеш был документ.


text:
Башҡорт халҡының музыка фольклорын өйрәнеү тарихында айырыуса ҡәҙерле, ғәжәп ҙур һәм ҡиммәтле милли мираҫ ҡалдырған исемдәр бар. Фәрит Камаев был исемлектә, мәшһүр С. Г. Рыбаков, Л. Н. Лебединскийҙар менән бергә, иң хөрмәтле урындарҙың береһен алып тора. Ул башҡорттарҙан беренсе булып башҡорт халыҡ йыр мелодикаһының композицион- ритмик законлылыҡтарын, башҡорт музыка фольклорының стиль һәм жанр үҙенсәлектәрен, башҡортта шиғыр төҙөлөшө һәм көй структураһы мәсьәләһен өйрәнеп, төрки музыка фольклорсылығында бығаса булмаған теоретик бейеклеккә күтәрелде. Фәрит Хәснулла улы үҙ халҡының илаһи йыр-моң донъяһына, рухи мәҙәниәтенә йәне-тәне менән ғашиҡ һәм оло йөрәкле, юғары профессиональ әҙерлекле белгес ине. Үҙенең ғилми- теоретик эшмәкәрлеген ул халыҡ араһында фольклор әҫәрҙәрен йыйыу, өйрәнеү, баҫып сығарыуға әҙерләү, пропагандалау эше менән бергә алып барҙы, шулай уҡ күп йылдар буйы, сәнғәт институтының уҡытыусыһы, проректоры, кафедра мөдире булараҡ, музыка белеме буйынса кадрҙар тәрбиәләү эшенә ҙур өлөш индерҙе.
Фәрит Хәснулла улы Камаев 1944 йылдың 19 апрелендә Ҡаҙаҡ ССР-ының Ҡустанай ҡалаһында хәрби летчик ғаиләһендә тыуған. (Уның атаһы Хәснулла Камаев сығышы менән хәҙерге Силәбе әлкәһенең Арғаяш, әсәһе —Ҡурған өлкәһенең Сафакүл районынан.) Камаевтар ғаиләһенә әленән-әле бер ҡаланан икенсеһенә күсеп, төрлө урындарҙа асылда сиған тормошо менән йәшәргә тура килә. Фәриткә бәләкәйҙән туған телдә һөйләшеп, туған моңдарҙы тыңлап үҫергә тура килмәй. Әммә барыбер тәбиғәт үҙенекен итә: үҫә төшкәс, яҙмыш уны йыр-моң донъяһына алып килә, башҡорт халыҡ йырҙары уның мәңгелек мөхәббәтенә, ғүмерлек илһамына әйләнә. Дөрөҫ, быға тиклем Фәриткә урау-урау юлдар үтергә, тормошта үҙ юлын табыр өсөн эҙләнергә, ҡаршылыҡтарҙы еңеп сығырға кәрәк була әле. Хәрби ҡаласыҡтарҙа йәшәгән саҡтарында, һеңлеһе Ғәлиәне етәкләп, алыҫ араны үтеп, музыка мәктәбенә йөрөй ул. 1957-1960 йылдарҙа Павлодар ҡалаһында төҙөлөш техникумында уҡый. Шул уҡ йылда музыка мәктәбенең етенсе класын тамамлай. Тиҙҙән Фәриттең атаһы Хәснулла Камаев, подполковник дәрәжәһендә демобилизацияланып, ғаилә Башҡортостанға, Өфөгә, ҡайтырға ҡарар итә. Өфөлә Фәрит урта мәктәптә һәм музыка мәктәбендә уҡыуын дауам итә. Әммә киләһе йылына уның алдына ла әлеге лә баяғы «Уҡырға ҡайҙа барырға?» тигән һорау килеп баҫа. Ул үҙе, әлбиттә, күптән инде музыкаға ғашиҡ. Әммә атаһының теләге ҡәтғи: «Инженер булыр минең улым!»— тип бер генә һүҙҙе ҡабатлай ҙа тора. Фәрит Камаевтың тормош юлындағы ошо боролошло көндәр тураһында филология фәндәре докторы, профессор Әхмәт Сөләймәнов «Ирҙең даны илендә»1 тигән биографик очеркында бик ҡыҙыҡлы итеп, ентекләп һөйләп биргән. Беҙ иһә был хаҡта шуны ғына әйтеп үтәйек: Фәрит ул йәйҙә бер ыңғай авиация институтына ла, Өфөнөң сәнғәт училищеһына ла инеү имтихандары тота. Институтҡа һуңғы имтихан ҡалғас ҡына ғаиләлә, ниһәйәт, училищеға барырға тигән ҡарарға киләләр. Бында ул һеңлеһе Фәриҙә, ике туған һеңлеһе Земфира Күләева менән бергә уҡый, бергәләп музыка серҙәренә төшөнәләр. 1965 йылда Фәрит Камаев, сәнғәт училищеһын тамамлап, Ейәнсура районының үҙәге Иҫәнғолға балалар музыка мәктәбенә эшкә ебәрелә. Шул уҡ йылда Гнесиндар исемендәге Мәскәү дәүләт музыка-педагогия институтының Өфөләге уҡыу-консультация пунктына уҡырға инә, йыл ярымдан, Мәскәүгә барып, институттың тарих-теория-композиторлыҡ факультетының көндөҙгө бүлегендә уҡыуын дауам итә.
Фәрит Камаевтың тормошонда Мәскәүҙә уҙғарылған студент йылдарының (1967—1972) әһәмиәте ғәйәт ҙур була. Әммә төпкөлдәге Ейәнсура районында, үҫәргән башҡорттары араһында йәшәгән аҙ ғына — йыл ярым ваҡыт уның рухи үҫешендә ғүмер буйына һағынып иҫкә алырлыҡ яҡты эҙ ҡалдыра. Нәҡ ана шул Иҫәнғолда йәшәгән осорҙа ул, саф шишмә һыуҙарынан ауыҙ иткәндәй, йәнле фольклор сығанаҡтары менән осраша, шул төбәктең ҡабатланмаҫ йыр-моң хазинаһы, йырсылар, ҡурайсылар менән таныша. Буш ваҡыттарында үҙ алдына магнитофон таҫмаһына халыҡ йырҙарын яҙып алыу менән шөғөлләнә башлай. Был эшен ул аҙаҡ күп йылдар буйы эҙмә-эҙлекле дауам итә. Иҫәнғолдан һуң Мәскәүгә барып, институтта уҡырға төшөү менән үк, ул үҙен һәр йәһәттән дә һәләтле, маҡсатҡа ынтылышлы студент итеп күрһәтә. Ә маҡсаты иң элек музыканан төплө белем алыу, донъя классикаһы кимәлендә фекер йөрөтөргә өлгәшеү. Бары тик шул юғарылыҡтан тороп ҡына милли музыканы үҫтереүгә, халыҡ ижадын өйрәнеүгә етди рәүештә тотонорға мөмкин. Институтта Фәрит ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ егеттәре менән аралаша, был халыҡтарҙың фольклор өлгөләрен, композиторҙарҙың популяр йырҙарын тыңлап илһамлана. Был иһә артабан башҡорт халҡының музыкаль-поэтик ижадын дөйөм төрки дала мәҙәниәте менән сағыштырып өйрәнеү, боронғолоҡ тамырҙарын юллау, йыр-көйҙәре беҙҙең милли үҙенсәлеген асыҡлау идеяһына этәргес бирә.
1971 йылдан башлап һуңғы көндәренә тиклем, йәғни ике тиҫтә йылдан артығыраҡ, Фәрит Камаев Өфө дәүләт сәнғәт институтында эшләй. Башта музыка теорияһы кафедраһының уҡытыусыһы була, 1979 йылдан — институттың ғилми эштәр буйынса проректоры, 1989 йылдың мартында уның тырышлығы менән институтта башҡорт халыҡ музыкаһы һәм фольклоры кафедраһы асыла һәм Ф. X. Камаев уның тәүге мөдире итеп билдәләнә. Институтта яуаплы вазифалар атҡарыу менән бергә ул 1972—1976 йылдарҙа, ситтән тороп, Гнесиндар исемендәге институттың аспирантураһын тамамлай. Уның «Башҡорт халыҡ йырҙары мелодикаһының композицион-ритмик законлылыҡтары» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһы милли музыка белеме үҫешенә ғәйәт ҡиммәтле өлөш тип баһалана. Фәрит Камаевтың һабаҡташы, сәнғәт белеме докторы Булат Ҡараҡолов (Алматы) был хаҡта бына нисек хәтерләй: «Уның диссертацияһы айырыуса ныҡ тәьҫир итте. Фәриттең структура анализына, фәнни билдәләмәләр, һығымталар теүәллегенә ынтылышы, күп йылдар ныҡышмалы эшләүе башҡорт музыка фәненә хаҡлы рәүештә ғорурланырлыҡ хеҙмәт өлгөһө бирҙе»2. Шуны ла әйтергә кәрәк: ул хеҙмәт башҡорт музыка фольклорына арналған өсөнсө генә диссертация була. Ошо монографияһында башланған бик мөһим фәнни күҙәтеүҙәрен ғалим артабанғы хеҙмәттәрендә үҫтерә, тәрәнәйтә бара. Фәрит Камаев башҡорт халыҡ йырҙарының, классик оҙон көйҙәребеҙҙең композицион-ритмик үҙенсәлектәрен йырҙарҙың һүҙҙәре, поэтик текстың төҙөлөшө менән сағыштырып өйрәнеүҙе асылда билдәле бер тикшеренеү методикаһы кимәленә күтәрә. Был иһә, Әхмәт Сөләймәнов билдәләүенсә, «донъя музыка мираҫында феноменаль күренеш булған башҡорт йыр-көйөнөң эске булмышына тәрән үтеп инергә мөмкинлек биргән»3. Дөрөҫ, был фекер, йәғни башҡорттоң оҙон көйҙәрендә йыр тексының, көйҙөң, шуға нигеҙ булған тарихи ваҡиғаның органик берлеге күптән билдәле. Өҫтәүенә йырҙы, көйҙө ижад итеүсенең шәхесе, ул йәшәгән мөхит, тормош-көнкүреш шарттары, традицияларҙың йәшәйеше, ниһәйәт, халыҡ тарихы — һәммәһен дә тикшеренеүсе иҫәпкә алырға тейеш. Фәрит Камаев, был факторҙарҙы иҫәпкә алып, ысын мәғәнәһендә киң ҡоласлы, тәрән һәм оригиналь фекерле музыка белгесе булып өлгөрә. Башҡорт халҡының тарихи йырҙарында уны, бер яҡтан, ысын мәғәнәһендә тарихилыҡ, уй-фекерҙәр юғарылығы таң ҡалдыра, икенсе яҡтан, һүҙ һәм көйҙөң теүәллеге, төҙөклөгө, камиллығы һоҡландыра. Шуның өсөн дә Фәрит Хәснулла улы үҙе лә һәр ваҡыт илһамланып, үҙ шөғөлөнә оло һөйөү тойғоһо менән ҡанатланып эшләне. Был сифат уға башҡорт халыҡ йыр сән- ғәтенең яңынан-яңы серҙәрен сисергә булышлыҡ итте, уның алдында яңы киңлектәр асыла барҙы. Халыҡ тарихы, этнография менән ҡыҙыҡһыныу уны башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыуҙа айырым ырыу-ҡәүемдәргә, тарихи-этнографик зоналарға хас локаль үҙенсәлектәрҙең тәбиғәтен асыҡлауға алып килде. Был иһә, халыҡ араһына сығып, фольклор ҡомартҡылары йыйғанда ла, төрлө төбәктәрҙә һәм төрлө ваҡытта яҙып алынған йыр-көйҙәрҙе асыҡлаған саҡта ла, сағыштырма ысул ҡулланып, хаталаныуға юл ҡуймайынса эш итергә мөмкинлек бирә. Йырҙы башҡарыу манераһында, мәҫәлән, көньяҡ-көнбайыш башҡорттарында хикәйәләү элементы өҫтөнлөк итһә, көньяҡ-көнсығышта һуҙыңҡырап, биҙәкләп йырлау характерлы. Ә инде Ҡурған әлкәһендә йәшәүсе ялан-ҡатайҙар баш- ҡарыуында йыш ҡына оҙон көйлө йырҙың һәр строфаһында беренсе, өсөнсө юлдарҙы, хатта ҡайһы берҙә һәр бер юлды һуҙып, «Э-э-эй» тип башлау киң таралған. Бына 1983 йылдың июлендә экспедиция ваҡытында Ҡурған әлкәһе Сафакүл районының Оло Солтан ауылында талантлы йырсы Хәлит Сабит улы Асҡаровтан яҙып алынған «Низаметдин» тигән йырҙың бер строфаһы нисегерәк йырлана:
Текста йәнә шуға ла иғтибар итегеҙ: һуҙынҡы өнгә бөткән һүҙҙәргә (Ҡара, ғына, уртаһында) күп ваҡыт -й йәки -у өндәре өҫтәлеп, үҙенсә ябыҡ ижек барлыҡҡа килтерә. Был күренеш тә йырҙы башҡарыу манераһынан килә.
Тикшереүсенең ғилми эштәр исемлегендә ҡулъяҙма көйөнсә тороп ҡалған «Башҡорт халыҡ йырҙары һәм көйҙәре» (1972), «Ейәнсура районының башҡорт музыка фольклоры» (1972), «Башҡорт халыҡ йырҙарының мелодикаһы» (1980— 1982) һымаҡ хеҙмәттәре бар. Был мираҫ ентекләп өйрәнеүҙе һәм баҫып сығарыуҙы көтә. Ф. X. Камаевтың төрлө ғилми йыйынтыҡтарҙа баҫылып сыҡҡан мәҡәләләре, ғилми конференцияларҙа һөйләгән докладтарының текстары хаҡында ла шул уҡ фекерҙе әйтергә мөмкин. Ул хеҙмәттәр, исемдәренән үк күренеүенсә4, башҡорт халыҡ йыр һәм көйҙәренең төҙөлөшөн, ритмикаһын, жанр һәм стиль үҙенсәлектәрен һәр яҡлап ентекле өйрәнеүгә арналған.
Фәрит Камаевтың ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлегендә башҡорт халыҡ көйҙәрен нотаға һалыу, йыр-көй байлыҡтарын баҫып сығарыуға әҙерләү менән бәйле хеҙмәттәр мөһим бер йүнәлеште билдәләй. Уға үҙ ғүмерендә башҡорттоң 3 мең йыр-көйөн йыйыу, 2 меңдән ашыу халыҡ көйөн нотаға һалыу насип була. 80-се йылдар аҙағында Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында уның концепцияһы нигеҙендә өс томдан торасаҡ «Башҡорт халыҡ музыка сәнғәте» тигән капиталь хеҙмәт планлаштырыла. Ғалим нотаға һалып өлгөргән әлеге 2 мең йыр- көйҙөң күбеһе шул томдарҙа урын аласаҡ. 1991 —1992 йылдарҙа Фәрит Камаев инициативаһы менән Өфө дәүләт сәнғәт институғы уҡытыусыларының ғилми хеҙмәттәр каталогы төҙөлә. Был эш уның фәндә киң ҡарашлы, ҙур маҡсаттар ҡуйып йәшәүсе белгес булғанлығын тағы бер тапҡыр раҫлай.
Фәрит Хәснулла улы ҡурайсы-сәсәндәр, йырсылар менән тығыҙ бәйләнештә йәшәне, атаҡлы башҡорт халыҡ музыканттарының ижадын өйрәнеүгә күп көс һалды. Улар менән экспедицияларҙа, командировкаларҙа осрашыуҙарҙан тыш, Өфөлә уҙғарылған һәр төрлө фольклор байрамдарында, смотрҙар, конкурстар ваҡытында аралашып, танышып, йыр-көйҙәрҙе яҙып алырға тырышты. Миңә Баймаҡ районы Ниғәмәт ауылында йәшәгән халыҡ ҡурайсыһы Кәрим Дияровтың репертуарынан айырым йыйынтыҡ әҙерләгән осорҙа Фәрит Камаев менән бергәләп эшләргә тура килде. Фәрит үҙе Ниғәмәт ауылына әллә нисә тапҡырҙар барып йөрөнө. Бер ваҡыт хатта Кәрим ағай менән уның ҡатыны Фәрзәнә апайҙы Өфөгә саҡырып алып, үҙҙәренең фатирында йыр, ҡурай моңдарын тыңлап, яҙып алып ултырҙы, һөҙөмтәлә беҙ икәүләп 70-ләп башҡорт халыҡ йыр-көйҙәренән, йыр тарихтарынан һәм нота яҙмаларынан торған ғәйәт ҡиммәтле йыйынтыҡ төҙөнөк. Китап 1988 йылда 2000 генә дана тираж менән баҫылып сыҡты5 һәм аҙна- ун көн эсендә үк таралып та бөттө.
1982 йылда Фәрит Камаевтың «Ҡурай моңо» тигән китабы донъя күрҙе. Йыйынтыҡҡа атаҡлы халыҡ ҡурайсыларынан яҙып алынған башҡорттоң тарихи йырҙары тупланған. Йәнә килеп, автор бөйөк Ғәбит Арғынбаев сәсәндән (1822—1921) башлап беҙҙең дәүерҙең күренекле ҡурайсылары Сәғәҙәт Бараков (1906—1978). Рәхмәтулла Бүләкәновҡа (1909—1981), йәштәрҙән Азат Айытҡоловҡа, Юлай Ғәйнетдиновҡа, Зыя Хәлиловҡа тиклем күп кенә халыҡ музыканттары тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәт тә биргән. Фәрит Хәснулла улы халыҡ йырсыһы, драма артисткаһы Бибикамал Мәһәҙиеваның башҡарыу оҫталығын юғары баһалар ине. Әйткәндәй, был исем музыка белгестәренә Л. Н. Лебединскийҙың киң билдәле («Башҡорт халыҡ йырҙары һәм көйҙәре». М., 1962) китабы буйынса яҡшы таныш. Халыҡ йырсылары, ҡурайсылар, күңел түрендә йыр- моң байлығын һаҡлаусылар Фәрит Камаевты һәр ерҙә яратып ҡаршы алырҙар, уға ҙур хөрмәт менән ҡарарҙар ине.
Ғилми экспедициялар тураһында бер нисә һүҙ. Фәрит үҙенең тәүге экспедицияһына аспирантураның һуңғы курсында, 1976 йылда сыға. Был ваҡытта ул билдәле фольклорсы, профессор Э. Е. Алексеев етәкселегендә Монголияла, оҙон юлдарҙы үтеп, боронғо дала моңдарын тыңлап, халыҡ йырсыларының, музыканттарының ижады менән танышып ҡайта. Бер йыл үтеүгә уға Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының Наил Бикбулатов тарафынан ойошторолған этнографик экспедицияла ҡатнашырға тәҡдим итәләр. Был юлы тикшеренеүселәр төрки донъяһының боронғо төйәге Алтайға йүнәлә. Был сәйәхәттәр йәш фольклорсының күңелендә тәрән эҙ ҡалдыра. Артабан Ф. X. Камаев йәй һайын ғилми командировкаларҙа, экспедицияларҙа йөрөп, алһыҙ-ялһыҙ башҡорт музыка фольклоры ҡомартҡыларын йыйыу эшенә тотона. Көньяҡ Башҡортостан, Урал аръяғы райондары, Дим буйы, Ҡурған әлкәһе — былар Фәрит Камаев үткән маршруттарҙың иң ҙурҙары ғына әле. Миңә 1982, 1983 йылдарҙың йәйге айҙарында Дим буйының Дәүләкән һәм Әлшәй райондарына, Ҡурған әлкәһенең Сафакүл районына Фәрит Камаев етәкселегендәге фольклор экспедицияларында ҡатнашыу, талантлы музыка белгесе менән, иңгә-иң терәп тигәндәй, бик күп ауылдарҙа бергәләп башҡорт халыҡ йырҙарын, легендалар, риүәйәттәр, ауыл тарихтарын, шулай уҡ топонимик материалдар яҙып алыу насип булды. Алыҫ юлдарҙа үткәргән ул көндәр, ул сәфәрҙәр тураһында күңелемдә бары тик яҡты һәм ҡәҙерле хәтирәләр һаҡлана.
Фәрит Хәснулла улының киләсәккә пландары, ниәт һәм маҡсаттары бик ҙур ине. Беҙ уның менән Башҡортостандың иң көньяҡ һәм көньяҡ-көнсығыш төбәктәрен — Ейәнсура, Йылайыр, Хәйбулла яҡтарының төпкөл ауылдарын үтеп сығырға, 1997 йылда, «Урал мосолмандарының музыкаһы һәм йырҙары» китабының донъя күреүенә 100 йыл тулыу айҡанлы, С. Г. Рыбаковтың маршруты буйынса экспедицияла йөрөргә хыяллана инек.
Башҡорт моңоноң донъяла феноменаль күренеш булыуы, унда илаһи серҙәр һаҡланыуы тураһында һүҙ сыҡҡанда Фәрит Хәснулла улы, йыр тексының поэтикаһы менән бергә, башҡорттоң телмәр мелодикаһына иғтибар итеү кәрәклеген бик йыш әйтә торғайны. Уныңса, башҡортса һөйләшеүсе асылда шул уҡ башҡорт йырының, башҡорт моңоноң төҙөлөшөн ҡабатлай. Профессор М. Ғ. Мортазинаның хәтерләүенсә, Ф. X. Камаев кемгәлер «Йырлау сәнғәтендә башҡорт фонетикаһы» тигән тема тәҡдим иткән, бында ла асылда шул уҡ фекерҙең дауамын күрергә мөмкин.
Фәриттең тынғыһыҙ, эҙләнеүсән тәбиғәте, оригиналь фекерләүсе белгес булыуы ошондай иҫтәлектә лә асыҡ күренә. Әхмәт Сөләймәнов Баймаҡта бергәләп командировкала булған саҡтарында башҡорт халыҡ ижады, өзләү сәнғәте, классик оҙон көйҙәребеҙ тураһында һөйләшеү, фекер алышыуҙары хаҡында уртаҡлашып, ошондай бер диалогты иҫенә төшөрә.
— Беләһеңме, Әхмәт ағай, теләһә, асылда һәр башҡорт оҙон көйҙө йырлай, өзләү сәнғәтен дә үҙләштерә ала,— ти Фәрит Хәснулла улы.
— Булмаҫ та,— ти Әхмәт Мөхәмәтвәли улы.
— Өзләү, оҙон көйгә йырлау сәнғәтенә эйә булған халыҡтарҙың күбеһеңдә булып сыҡтым,— тип дауам итә Ф. X. Камаев.— Уларҙың барыһының да тауыш аппараты бындай сәнғәте булмаған халыҡтарҙыҡынан айырылып тора... һәм был үҙенсәлек гендар менән быуындан-быуынға бирелеүсән,— тип өҫтәп ҡуя.
Фәндә, ғилемдә бындай асыштарҙың ҡиммәте, әлбиттә, баһалап бөткөһөҙ.
Фәрит Камаев республикабыҙҙың музыка йәмәғәтселеге араһында һәм унан ситтә лә ҙур абруй ҡаҙанған белгес булды. 1973 йылдан бирле Башҡортостан Композиторҙар союзының ағзаһы булып торҙо. Союзда музыка белеме секцияһына етәкселек итте. Уға Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре тигән маҡтаулы исем бирелде.
Үкенескә ҡаршы, талантлы ғалим, тәрән фекерле, киң ҡоласлы музыка белгесе Фәрит Хәснулла улы Камаевтың ғүмере бик иртә өҙөлдө. 1993 йылдың ғинуарында ул Өфө ҡалаһында ҡаты ауырыуҙан үлеп ҡалды.
Фәрит Камаевтың исеме башҡорт музыка фольклорын өйрәнеү тарихында иң хөрмәтле, һис ваҡыт онотолмаҫ урындарҙың береһен алып тора.
- Сөләймәнов Ә. Ирҙең даны илендә //Йәшлек, 1994, 30 апр.
- Ҡариҡолов Б. Фекерҙәш //Башҡортостан, 1994, 20 апр.
- Сөләймәнов Ә. Шул уҡ хеҙмәт.
- Миҫал өсөн ғалимдың ошондай мәҡәләләрен атап үтәйек: Стилевые и жанровые особенности башкирского музыкального фольклора //Научно- методические записки, вып. 1.— Уфа, 1973; К вопросу о структурной типологии башкирских народных песен //Вопросы музыковедения, вып. 2.— Уфа, 1977; К сравнительному изучению фольклора западных и юго-западных башкир (вокальная часть) //Вопросы музыковедения, вып. 3.— Уфа, 1977.
- Уның хаҡында ошо уҡ китаптағы «Ҡурайсы аманаты» тигән очерктан уҡығыҙ.


text:
Башҡортостанда өс айҙа 2,7 мең фатир сафҡа индерелгән
Башҡортостан биләмәһендә ағымдағы йылдың ғинуар-мартында дөйөм майҙаны 276,5 мең квадрат метрлыҡ 2,7 мең фатир сафҡа индерелгән. Башҡортостанстат мәғлүмәте буйынса, был күрһәткес уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 7,5 процентҡа юғарыраҡ. Республика халҡының бер мең кешеһенә иҫәптә 68 квадрат метр торлаҡ майҙаны файҙаланыуға тапшырылған.
Шәхси төҙөүселәр менән дөйөм майҙаны 257,2 мең квадрат метрлыҡ 2,4 мең шәхси йорт төҙөлгән. Шәхси торлаҡ йорттар өлөшө дөйөм сафҡа индерелгән торлаҡтың 93 процентын тәшкил иткән.


text:
свидетельство о публикации в СМИ
о создании электронного портфолио
подарок
информатизацию образования
на любой материал бесплатно
за внедрение творческих и прогрессивных педаг. идей
почетного автора образовательных и методических публикаций
педагог. мастерства
за вклад в развитие образов. интернет-пространства
1000 руб. в год
в качестве скидки до 50% на все услуги
для быстрого создания презентаций
Презентация на урок по баш.лит-ре.
Әҙәбиәт фәнен өйрәнеүҙең төп маҡсаттары булып түбәндәгеләр тора: - донъяла гуманистик ҡарашы, милли үҙаңы һәм дөйөм Рәсәй гражданлығы үҙаңы, патриотизм тойғоһона эйә булған, рухи үҫешкән шәхес формалаштырыу; - шәхестең уңышлы социализацияһы һәм үҙ-үҙен реализациялау өсөн кәрәк булған интеллектуаль һәм ижади һәләтен үҫтереү; - башҡорт, рус, һәм донъя әҙәбиәтенең ҙур ҡаҙаныштарын аңлау, уларҙы уҡыу һәм анализлау, һүҙ сәнғәтенең образлы фекерләүгә нигеҙләнеүен, художестволы форма һәм йөкмәтке берлеген, сәнғәттең тормош менән бәйле, тарихи булыуын аңлау; - художестволы тексты уҡыу, комментарий биреү, анализлау күнекмәләрен этап менән эҙмә-эҙлекле формалаштырыу; - уҡылған әҫәр тураһында шәхси баһаңды һәм фекереңде еткерә белеү; - дөйөм уҡыу күнекмәләренә һәм универсаль уҡыу эшмәкәрлегенә эйә булыу (төрлө сығанаҡтарҙан кәрәкле мәғлүмәттәрҙе табыу һәм уны эшкәртеү, интернет менән файҙаланыу); - Әҙәби әҫәрҙең темаһын һәм идеяһын аңлау, геройҙарҙың эшенә, ҡылыҡтарына дөрөҫ баһа биреү, художестволы әҫәрҙәрҙе айыра, уларҙың теле менән һоҡлана белеү, образлы һөйләү һәм яҙма телмәр формалаштырыу, әҙәбиәт фәне өлкәһендә белем биреү, шәхес булараҡ тейешле кешелек сифаттары тәрбиәләү, универсаль уҡыу эшмәкәрлеген өйрәтеү программаның төп йүнәлеше булып тора.


text:
Фото:
Ял көндәре Ағиҙел буйында – велотриал буйынса РФ кубогы
Фото:
15-16 майҙа Өфөлә, Дуҫлыҡ Монументы алдындағы пристандә, велотриал буйынса Рәсәй Кубогының V этабы ярыштары үтәсәк.
Велотриал – ул велосипедта төрлө ҡаршылыҡтар аша үтеүҙә ярыш.
Турнирҙы Рәсәй велосипед спорты федерацияһы, Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте һәм БР Хәрби-спорт фонды ҡатнашлығында Өфөнөң Совет районы йәш техниктар станцияһы ойоштора.
Ярыштарҙа Рәсәйҙең алдынғы велотриалсылары —30-ҙан ашыу профессиональ спортсы бөтә Рәсәй рейтингыһында юғары урындар һәм ил кубогына көрәшәсәк.


text:
– Рәхмәт! Мине шулай онотмай бәйләнешкә сығыуығыҙға бик шатмын. Бында ла, Мәскәүҙә, урындағы башҡорттар ҡоролтайы ағзалары байрамым менән ихлас ҡотланы. Хөрмәт күрһәтеп, ҡурай уйнап ҡаршы алыуҙарына күңелем тулып, хатта ҡыуанысымдан илап ебәрҙем, ҡурай моңона сабый сағымдан уҡ ғашиҡмын.
– Рәхмәт! Мине шулай онотмай бәйләнешкә сығыуығыҙға бик шатмын. Бында ла, Мәскәүҙә, урындағы башҡорттар ҡоролтайы ағзалары байрамым менән ихлас ҡотланы. Хөрмәт күрһәтеп, ҡурай уйнап ҡаршы алыуҙарына күңелем тулып, хатта ҡыуанысымдан илап ебәрҙем, ҡурай моңона сабый сағымдан уҡ ғашиҡмын.
Пенсия тупланмаларын депозит иҫәптәренә ваҡытлыса урынлаштырыу Рәсәйҙең Пенсия фондына былтыр 2,97 миллиард һумлыҡ файҙа килтергән. “Уртаса килемлелек 10,58 процент тәшкил итте, йәғни инфляция кимәленән икеләтә юғары булды”, – тине фондтың матбуғат хеҙмәте.


text:
Балтас — төньяҡ зонала ғына түгел, республикала ла ныҡ үҫешкән райондарҙың береһе. Был баһаның хаҡлығына төп күрһәткестәргә ҡарап ҡына ла төшөнөргә мөмкин. Мәҫәлән, иҡтисади үҫеш кимәле, инвестициялар йәлеп итеү мөмкинлеге, халыҡты эш менән тәьмин итеү һәм уның килемен арттырыу маҡсатындағы саралар буйынса. Башҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығында ошоларҙың барыһы ла иҫәпкә алынғас, Балтас уҙған йыл йомғаҡтары буйынса республикала дүртенсе урынға сыҡҡайны.
Был көләмәсте, беҙҙең әңгәмәне йомғаҡлап, Хаматзакир Моҡанаев һөйләне. Ысынлап та, торлаҡ-коммуналь хужалыҡта барған реформалар ошо бесәй-сысҡан “уйынын” хәтерләтә. Бында сысҡан (дәүләт) ҡыңғырауҙы бесәй (халыҡ) муйынына нисек тә булһа тағырға тырыша кеүек. Әммә йыш ҡына ул бесәйҙе ныҡ асыуландырыуҙан ҡурҡа.
Был реформалар тураһында һөйләшеүгә беҙ Башҡортостан торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры урынбаҫары Альфред Зәки улы ЗИННӘТУЛЛИНды саҡырҙыҡ.


text:
— Бындай саралар республика өсөн ифрат мөһим, — тигәйне төбәк башлығы. — Айырыуса ҙур саммиттар алдынан күп ҡунаҡ ҡабул итеү тәжрибәһе тупларға тейешбеҙ.
— Бындай саралар республика өсөн ифрат мөһим, — тигәйне төбәк башлығы. — Айырыуса ҙур саммиттар алдынан күп ҡунаҡ ҡабул итеү тәжрибәһе тупларға тейешбеҙ.
Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән “Уралтранснефтепродукт” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры урынбаҫары Низаметдинов Рәмзил Рауил улына “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы” тигән маҡтаулы исем бирелде.
Башҡортостан Республикаһы Президенты указдары менән “Газпром” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең “Газпром трансгаз Өфө” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте хеҙмәткәрҙәре:
“Нефть һәм газ комплексы Башҡортостан иҡтисадының төп тармағы, социаль тотороҡлолоҡ һәм халыҡ именлеге нигеҙе булды һәм әле лә шулай. Ул республиканың экспорт ҡеүәтен нығытыуға, мөһим социаль проблемаларҙы тормошҡа ашырыуға тос өлөш индерә. Һуңғы йылдарҙа тармаҡ предприятиелары эшмәкәрлектең төп күрһәткестәрен ышаныслы үҫтереүҙе тәьмин итә. Нефть һәм газ сығарыу, ташыу күләме арта. Етештереү алымдары яңыртыла, күләмле инвестиция проекттары тормошҡа ашырыла. Өфөнөң нефть эшкәртеү заводтары алдынғылар иҫәбендә.
Яңы ойошманың эшмәкәрлеге маҡсаты — инвестиция башланғыстарына булышлыҡ итеү һәм уларҙы үҫтереү, конкуренцияға һәләтте арттырыу, төбәктәге социаль-иҡтисади үҫеш кимәлен күтәреү буйынса төрлө сараларҙы ғилми йәһәттән тәьмин итеү.
Республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов инвестиция йәлеп итеү буйынса махсус агентлыҡ ойоштороу ниәтен июнь айында Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы Инвестиция шарттарын яҡшыртыу буйынса йәмәғәт советы ултырышында уҡ белдергәйне.
Ҡороюл, Ҡаҫмарт, Һаҡмар йылғалары буйында ла ошо уҡ хәл күҙәтелә, сөнки әҙерләү контораһы хеҙмәткәрҙәре муйылды ҡиммәткә йыйҙы. Ҡайһы бер ҡырағайҙар емеш ағасын ҡырҡып, «Беларусь» тракторына, машинаға, ат арбаһына тейәп өйгә алып ҡайта ла ишек алдындағы күләгәлә генә тиреп, ағасын утынға турай торғайны.


text:
Фото:
Техинспекторҙар техниканы тикшереүгә әҙерләнә
Фото:
Башҡортостанда уҙғарылған тармаҡ семинар-кәңәшмәләре ауыл хужалығы техникаһын һаҡсыл файҙаланыу һәм ремонтлауҙы ойоштороу, тракторсы-машинистар әҙерләү сифаты мәсьәләләренә арналды. Кисә ошондай уҡытыу Асҡын, Балтас, Балаҡатай, Бөрө, Благовещен, Борай, Дыуан, Иглин, Ҡалтасы, Ҡариҙел, Ҡыйғы, Краснокама, Мәсетле, Мишкә, Нуриман, Салауат, Тәтешле һәм Яңауыл райондарының Дәүләт техник күҙәтеү инспекциялары начальниктары ҡатнашлығында Мишкә районында үтте.
Дәүләт техник күҙәтеүе инженер-инспекторҙары алдына түбәндәге бурыстар ҡуйылды: ауыл хужалығы техникаһын ҡышҡы оҙайлы һаҡлауға ҡуйыуға әҙерләгәндә дәүләт стандарты талаптарын күҙәтеүҙе, тракторҙар, комбайндар һәм ауыл хужалығы машиналарын сифатлы итеп ремонтлауҙы тәьмин итеү. Шулай уҡ семинарҙа ҡатнашыусыларҙы “Машиналар ихатаһы” операцияһының икенсе этабын үткәреү барышы менән дә таныштырҙылар.
150-се профессиональ училищела йыйылыусыларға техниканы нисек дөрөҫ әҙерләргә кәрәклеген күрһәттеләр. Уларҙың иғтибары тракторсы-машинистар әҙерләү сифатына ла йүнәлтелде. Бигерәк тә трактор йөрөтөү буйынса занятиеларҙы ойоштороуға. Семинар-кәңәшмәлә ҡатнашыусыларға уның элементтарын трактородромда күрһәттеләр. Бынан тыш, инспекциялар начальниктары юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен, тракторҙарҙың һәм эске яныу двигателдәренең ҡоролошон өйрәнеү буйынса кластарға, машиналарҙы ҡышҡы осорға ҡуйыу урындарына барҙы.
Шулай уҡ семинарҙа ҡатнашыусылар “Зенит” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә лә булды. Предприятиеның ремонт оҫтаханаһында улар техниканы ремонтлау сифатын тикшереү ысулдары һәм алымдары менән танышты.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: «Республикабыҙ спортсылары Рәсәй йыйылма командаһының еңеүенә айырыуса ҙур өлөш индерҙе»
Фото:
— Республикабыҙ спортсылары Рәсәй йыйылма командаһының еңеүенә айырыуса ҙур өлөш индерҙе – улар 12 алтын һәм 5 көмөш миҙал яуланы. Рәсәй йыйылма командаһында булған юғары келәймәле миҙалдарҙың өстән бер өлөшө – был ҙур уңыш һәм һеҙҙең ҡаҙаныш! Ысын күңелдән һеҙҙе ҡотлайым! Һәм Сочиҙа үтәсәк ҡышҡы Уйындарҙа ла Башҡортостан паралимпиясылары еңеүҙәргә өлгәшеп, беҙҙең көйәрмәндәрҙе ҡыуандырыр, тип ышанам, — тип билдәләне паралимпиясылар менән осрашыуҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов.
Лондонда 2012 йылғы Паралимпиадала ҡатнашыусыларҙы, чемпиондарҙы һәм призерҙарҙы ҡотлау тантанаһы Республика йортонда 13 сентябрҙә үтте.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Рәсәй йыйылма командаһы дөйөм команда иҫәбендә Ҡытайҙан ҡала икенсе урын яулап, Паралимпия уйындарында сығыш яһау тарихында иң яҡшы һөҙөмтәгә иреште. Рәсәй спортсылары 102 награда – 36 алтын, 38 көмөш һәм 28 бронза миҙал яуланы.
Башҡортостандың 8 спортсыһы 2012 йылғы Паралимпия уйындарында 17 миҙал яуланы (12 «алтын» һәм 5 «көмөш»). Улар – йөҙөүсе Оксана Савчено (биш алтын), еңел атлеттар Алексей Лабзин (ике алтын, бер көмөш миҙал), Елена Паутова, Андрей Коптев, Анастасия Овсянникова (берәр алтын миҙал), Анна Сорокина (бер көмөш миҙал), йөҙөүселәр Александр Неволин-Светов (бер алтын һәм өс көмөш миҙал), Михаил Зимин (бер алтын миҙал).
Паралимпиада-2012 геройҙарына хәҙер педагог ролен дә башҡарырға кәрәк буласаҡ, тине Рөстәм Хәмитов. Уларға үҙҙәренең өлгөһөндә сәләмәт һәм һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙе спорт һәм физкультура менән шөғөлләнеүгә йәлеп итергә, мәктәп уҡыусылары, студенттар, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре менән осрашыуҙар үткәрергә тәҡдим ителде. Бындай уңыш спорт йәһәтенән генә түгел, иҡтисади күҙлектән дә бик мөһим – уңышлы сығыш яһау республикаға инвестициялар йәлеп итеү мөмкинлеген бирәсәк.
— Беҙ Рима Аҡбирҙе ҡыҙы менән Паралимпия үҙәген булдырыу хаҡында хәстәрлек күрәбеҙ, — тине республика башлығы, Башҡортостанда бындай мөһим спорт бинаһын төҙөү тураһында пландар менән бүлешеп. Уның дөйөм хаҡы яҡынса ике-ике ярым миллиард һум тәшкил итә. Был бик ҙур сумма.
Рөстәм Зәки улы шулай уҡ тренерҙар эшмәкәрлегенә лә юғары баһа бирҙе.
Башҡортостан Президенты 2012 йылғы Паралимпия уйындары чемпиондары һәм медалистары Оксана Савченко, Алексей Лабзин, Александр Неволин-Светов, Елена Паутова, Михаил Зимин, Анастасия Овсянникова, Андрей Коптев, Анна Сорокинаға, шулай уҡ Паралимпиада-2012 призеры Илья Первухинға фатир алыуға сертификаттар тапшырҙы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 382
ҠОМАЛАҠ (Humulus), киндер һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Ябай Ҡ. билдәле, башлыса Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Тамырһабаҡлы күп йыллыҡ ике өйлө үлән. Һабағы уралыусан, ҡытыршы, сәнскеле, оҙонлоғо 3—6 м. Аҫҡы һәм урта япраҡтары 3—5 айырсалы йәки 3—5 бүлкәтле; өҫкөләре ғәҙәттә бөтөн, ҡапма-ҡаршы. Сәскәһе ваҡ, бер енесле; ата сәскәләре һарғылт йәшел төҫтә, һепертке рәүешле сәскәлектәрҙә; инәләре йәшел, бер сәскә ҡолаҡсыны м‑н, дөйөм сәскә ҡолаҡсыны ҡуйынында 2‑шәрләп урынлашҡан, ҡыҫҡа башаҡтарға йыйылған. Һеркәләнгәндән һуң дөйөм сәскә яны һәм сәскә яны ҡолаҡсындары ҙурая, өлгөргән башаҡтар тубырсыҡ һымаҡ алҡаға (ҡуш емешкә) әүерелә. Июнь—июлдә сәскә ата. Емеше — ваҡ йомро ялпаҡ сәтләүек, июль—авг. өлгөрә. Башлыса йылға үҙәндәрендә, ҡыуаҡлыҡтар араһында, йырындарҙа, дымлы урман ситтәрендә үҫә; бөтә респ. таралған. Составында алкалоидтар, әсе матдәләр, эфир майҙары булған ҡуш емештәре икмәк бешереү сәнәғәтендә, медицинала, парфюмерия-косметика сәнәғәтендә, һыра ҡайнатыу сәнәғәтендә ҡулланыла. Декоратив үҫемлек.
Ғ.М.Фазылова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Марат Мәһәҙиев: Ҡағиҙә боҙған һыу инеүселәргә яза биреләсәк
Бөгөн Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы ағымдағы йылдың алты айына йомғаҡ яһау буйынса сбор үткәрҙе.
— Дөйөм алғанда һөҙөмтәләр яҡшы, — тип белдерҙе брифингта РФ Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы начальнигы Марат Мәһәҙиев. — Әле беҙ идара системаһын камиллаштырыу өҫтөндә эшләйбеҙ: берҙәм диспетчер хеҙмәте ойошторабыҙ. Проблемалы райондар бар, әлбиттә, әммә һөҙөмтәлә барыһы ла хәл ителәсәк. Барлыҡ бүлексәләр менән видеоконференция режимында аралаша алабыҙ. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығынан яңы техник характеристикалы автомашиналар ҡайтарылыуын көтәбеҙ.
Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре өсөн йыл ябай булманы: йәйге ҡоролоҡ янғындар иҫәбен арттырҙы. Хөкүмәт өҫтәмә хәүефһеҙлек сараларын күҙаллаған янғынға ҡаршы махсус режим индерҙе. Ярты йыл эсендә 2257 янғын үтте (сағыштырыу өсөн: уҙған йылда — 2202), 169 кеше һәләк булды, 180 —йәрәхәттәр алды. Янғын мәлендә ут һүндереүселәр 847 кешене һәм 660 миллион һумдан ашыу суммалыҡ матди ҡиммәттәрҙе ҡотҡарҙы.
2010 йылдың беренсе ярты йыллығында һыуҙа 67 кеше һәләк булды. Быйылғы йылда һәр муниципалитет үҙенең пляжын билдәләп, уны хәүефһеҙлек ҡағиҙәләренә ярашлы йыһазландырырға бурыслы ине. Был һыуҙа бәхетһеҙлек осраҡтарын профилактикалауҙа ҙур роль уйнаны. 90 проценттан ашыу ғәҙәттән тыш хәл һыу инеү өсөн тәғәйенләнмәгән урында булған, һәм шуларҙың яртыһынан күберәгендә һыу инеүселәрҙең айыҡ булмауы асыҡланған.
Ҡотҡарыусылар йәнә тәғәйенләнмәгән урындарҙа, ҡалҡыуыстарҙан үтеп, спиртлы эсемлектәр ҡулланғандан һуң һыу инеүселәргә штрафтарҙы ярайһы арттырған (хәҙер 300-ҙән 500 һумға тиклем) «Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында» республика законына индерелгән үҙгәрештәр ҙә быйыл йәй үҙ ролен үтәренә өмөтләнә.


text:
Фото:
Башҡортостан Президенты «Никола ҡорамы» тарихи-мәҙәни үҙәгендә булды
Фото:
Республиканың төньяҡ-көнбайышы буйлап эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Николо-Березовка ауылының «Никола ҡорамы» тарихи-мәҙәни үҙәгендә булды.
Республика башлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәтенә ярашлы, Рөстәм Хәмитов әле тергеҙеү кимәлендә булған храмды ҡараны, музейҙа булды һәм дин әһелдәре менән аралашты.
Үҙәктең тарихи-мәҙәни мираҫын тергеҙеү һәм һаҡлау маҡсатында «Никола ҡорамы» тарихи-мәҙәни үҙәгендә сәнәғәт предприятиелары һәм шәхси эшҡыуарҙар ярҙамында тергеҙеү эштәре алып барыла. 101 метр оҙонлоҡтағы тимер-бетон күпер төҙөлгән, храмға тиклем һуҙылған 1,5 километрлыҡ юлға асфальт түшәлгән. Храм биләмәһе төҙөкләндерелгән һәм кирбес ҡойма менән кәртәләнгән, эске реставрациялау эштәре башҡарылған. Сиркәүҙең Изге Никольский музейы ҡарарға килеүселәр өсөн көн һайын асыҡ.
Тарихи-мәҙәни үҙәктә шулай уҡ сиркәү манараһы ла эшләй, ҡырҡ метр бейеклектәге манаранан теләүселәр тирә-яҡтағы матурлыҡ менән һоҡлана ала.
Мәхәллә кешеләре һәм үҙ теләге менән ярҙам итеүселәр көсө менән йыл һайын үҙәк биләмәһен һәм күлде сүп-сарҙан таҙартыу буйынса өмәләр үткәрелә.


text:
Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәре асыла
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов бөгөн эш сәфәре менән Мәскәүгә килде. Хәтерегеҙгә төшөрәйек: Рәсәйҙең баш ҡалаһында Башҡортостан Республикаһы көндәре асыла, уның сиктәрендә Мәскәү халҡын һәм баш ҡала ҡунаҡтарын һәр төрлө бихисап осрашыуҙар көтә, унда улар башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте, Башҡортостандың төрлө өлкәләге ҡаҙаныштары менән таныша аласаҡ.
Шулай итеп, РФ Сауҙа-сәнәғәт палатаһында республиканың сәнәғәт һәм инвестицион ҡеүәттәренең, Башҡортостан ғалимдарының мөһим фәнни ҡаҙаныштарының, шулай уҡ Башҡортостан менән Мәскәүҙең туристик продукттарының презентацияһы үтәсәк. Ошонда уҡ түңәрәк өҫтәл үткәреү планлаштырылған, унда Башҡортостандың һәм Мәскәүҙең эшлекле даирәләре һәм йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашасаҡ. Тикшереләсәк төп темалар иҫәбендә төбәктәрҙә бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү мәсьәләләре, йәштәрҙе эшҡыуарлыҡҡа йәлеп итеү механизмдары, бәләкәй эшҡыуарлыҡ үҫешенә булышлыҡ итәсәк яңы проекттар күрһәтелгән.
Эш программаһында йәнә Башҡортостан Президентының Мәскәү мэры Сергей Собянин менән осрашыуы, Рөстәм Хәмитовтың М.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты студенттарына лекцияһы, республика менән Ҙур театр араһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыу ҡаралған.
Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәренең бай эстәлекле мәҙәни программаһы тураһында ла әйтмәй ҡалдырып булмай. Рәсәйҙең баш ҡалаһында бер юлы өс күргәҙмә асыласаҡ. «Башҡортостан – Евразия ынйыһы» фотоэкспозицияһына йөҙгә яҡын эш индерелгән. Уларҙа тәбиғәт, туризм, экотуризм, традициялар, кәсептәр, мәҙәниәт, спорт һәм тағы күп нәмә сағылдырылған. Биҙәү-ҡулланма сәнғәт һәм халыҡ кәсептәре изделиелары күргәҙмәһе менән Башҡортостан нәшриәттәренең китаптар экспозицияһы ла бихисап байрам саралары өсөн сағыу фон буласаҡ. Быларҙың барыһын да Халыҡ-ара Музыка йортона килгәндәр күрә аласаҡ, Башҡортостандың сәнғәт оҫталарының концерты ла ошонда үтәсәк.
Тағы бер күргәҙмә – республиканың Рәссамдар союзыныҡы – «Яңы манеж» күргәҙмә залында эшләйәсәк.
Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәре «Башҡортостан» киностудияһы эштәренең презентацияһы менән тамамланасаҡ. 28 апрелдә «Еңмеш», «Ел ҡыуыусы», «Ун өсөнсө раунд» нәфис фильмдарын, «Һуғыш беҙҙе балаларға һанаманы!» документаль таҫмаһын һәм «Батырҙар тураһындағы әкиәттәр», «Иҫәр бүре» һәм башҡа анимацион фильмдарҙы ҡарарға мөмкин буласаҡ. Башҡортостан киноһы көнө «35 мм» кинотеатрында үтәсәк.


text:
Саҡмағош районында «Шамил шишмәһе» төҙөкләндерелде
Ошо көндәрҙә Саҡмағош районының Тамъян ауылы эргәһендә төҙөкләндереүҙән һуң «Шамил шишмәһе» ҡайтанан асылды.
Төҙөкләндереү эштәре Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы сиктәрендә башҡарылды. Активистар шишмә биләмәһен кәртәләне, беседка ҡуйҙы, тип хәбәр иттеләр Саҡмағош районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән. Шишмәне төҙөкләндереүгә Гүзәлиә һәм Шамил Кәримовтар күп көс һалды, уларға Яңы Ҡото ауыл Советы ауыл биләмәһе башлығы Алмас Аллаяров та ярҙам итте. Урындағы халыҡтың да тырышлығын телгә алмау мөмкин түгел, улар шишмә биләмәһен төҙөкләндереү буйынса өмәләр ойоштороуҙа әүҙем ҡатнашты. Хәҙер «Шамил шишмәһе» ауыл халҡы һәм ҡунаҡтарының иң яратҡан урынына әүерелде.


text:
Шарандағы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенең тренер-педагогы Рөстәм Мөҙәрис улы Һабанғоловты мин ошо ауылдың 1-се мәктәбендә осратырмын, тип һис тә уйламағайным. – Бында малайҙар һәм ҡыҙҙар менән күнекмәләр үткәрәбеҙ, – тине ул. – Ишеткәнегеҙ барҙыр, беҙҙең спорт мәктәбендә электән һәләтле йәш көрәшселәр тәрбиәләнә. Бигерәк тә дзюдо, каратэ, тхэквондо һәм билбау көрәше буйынса секциялар уңышлы ғына эшләп килә. …
Continue reading ‘Спортсы тигән дандары бар’ »
Октябрьский ҡалаһындағы олимпия алмашын әҙерләүсе 3-сө балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбенең даны электән тирә-йүнгә киң таралған. Атап әйткәндә, бында заманында саңғыла уҙышыу буйынса күп кенә чемпиондар тәрбиәләнгән. Шуныһы тағы ҡыуаныслы, һуңғы йылдарҙа мәктәптә спорттың бик тә ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс төрөн – биатлонды үҫтереүгә яҡшы нигеҙ һалынған. Әле үк йәш биатлонсылар ил һәм республика кимәлендәге ярыштарҙа …
Continue reading ‘Биатлонсыға етеҙлек тә, мәргәнлек тә кәрәк’ »
«Бәйләнештә» селтәренән Өфө ҡалаһында үҫмерҙәр араһында традицион уҡтан атыу буйынса Байыҡ Айҙар кубогына «Уғатар» турниры уҙғарылыуын белгәс, унда бик тә ҡатнашҡыбыҙ килде. Атай-әсәйҙәребеҙ теләгебеҙҙе хуплап һәм ярҙам күрһәтеп, ярышҡа алып барҙы.
Сибай интернат-гимназияһының саңғысылары өсөн быйылғы ҡыш уңышлы ғына уҙҙы. Ҡала кимәлендә беренселекте яулағас, уларға Межгорьела үтәсәк ярышта ҡатнашыу мөмкинлеге бирелде. Бында ла һынатманылар – пьедесталдың III баҫҡысына күтәрелделәр.
Мәктәбебеҙҙә уҡыу менән бер рәттән спортҡа ла ҙур иғтибар бүленә. Көн һайын кис уҡыусылар, йәштәр спорт залына ағыла. Унда тренер Динат Миндиәхмәт улы Абдрахманов көтә. Нисә быуын көрәшселәрҙе үҫтереп, оло юлға сығарған ул. Ә хәҙер мини-футбол уйынсылары тәрбиәләй. Тырышҡан ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан, тигәндәй, ҡыҙҙар һәм малайҙар командалары районда ғына түгел, төбәк ярыштарында ла беренселекте алып, …
Continue reading ‘Беҙҙекеләр һынатмай’ »
Яңыраҡ Байназар ауылының батыры Филүс Нурғәлин иҫтәлегенә күсмә кубок өсөн хоккей турниры уҙҙы. Ярыш икенсе йыл рәттән ойошторолдо. Унда барлығы 6 команда ҡатнашты: «Ҡарсығалар» (Байназар), «Бөрйән айыуҙары» (Иҫке Собханғол ауылының мәктәп уҡыусылары), «Урал» (Иҫке Собханғол ветерандары), «Монасип» (Иҫке Монасип), «Аманат» (Иҫке Собханғол ауылының студенттары) һәм «Ҡыпсаҡ бүреләре» (Әбделмәмбәт).
Рәсәй атлеттарының тәүге миҙалын яҡташыбыҙ Семён Елистратов яуланы! Шорт-трек буйынса 1500 метр араға уҙышыуҙа ул финишҡа өсөнсө булып килде. Боҙҙа фигуралы шыуыу буйынса командалар ярышында алтын миҙал көткәйнек. Килеп сыҡманы, канадалар – чемпион. Рәсәйҙәр – икенсе урында. Анастасия Брызгалова менән Александр Крушельницкий кёрлингтың дабл-микст төрө буйынса бронза миҙал яуланы. Улар өсөнсө урын өсөн алышта Норвегия …
Continue reading ‘Олимпиада көндәлеге’ »
Бөгөн Көньяҡ Кореяның Пхёнчхан ҡалаһында Ҡышҡы олимпиада уйындары башлана. Ярыштар 25 февралгә тиклем дауам итәсәк. Олимпиадала 84 илдән спортсылар ҡатнашасаҡ, спорттың 15 төрө буйынса көс һынашасаҡ улар. Рәсәйҙән унда ҡатнашыу өсөн 169 кеше саҡырыу алды.
Яңыраҡ беҙгә лә үҙен бөтә илгә һәм донъяға танытырға өлгөргән спортсы ҡыҙ – Лилиана Сәлимйәнова менән осрашып, яҡындан танышыу форсаты тейҙе. Иң тәүҙә уны күптән түгел Венгрияла үткәрелгән Йәйге XIV Европа үҫмерҙәр олимпия фестивалендә юғары наградалар яулауы менән ихлас ҡотланыҡ.
Унынсыла уҡыған Гөлнар Сурағолова көнөн йүгереүҙән башлай. Иртәнсәк 6-ла тора ла ҙур ауылды бер урап сыға. Шунан урамда төрлө күнекмәләр яһай. Һуңынан тамағына ашап, күтәренке кәйеф менән мәктәпкә юллана. Ниндәйҙер сәбәп менән бер генә көн йүгермәй ҡалһа инде, ул үҙендә ауырлыҡ тоя, нисектер ҡыйын булып тора, хатта кәйефе ҡырыла. Өйрәнгәнгә күрә инде. Гөлнар – шулай …
Continue reading ‘Спортһыҙ донъя йәмһеҙ уларға’ »


text:
- Подробности
- Просмотров: 416
ГИДРОМЕХАНИЗАЦИЯ, технологик процестарҙың бөтәһе лә йәки күпселеге хәрәкәт итеүсе һыу ағымы энергияһы иҫәбенә башҡарылған механизация ысулы. Г. өсөн гидромониторҙар, насостар, ер ҡаҙыу машиналары һ.б. ҡорамалдар файҙаланыла. Г. төп технологик процестарына тупраҡ һәм тау тоҡомдарын ҡаҙып алыу, һыу ҡатышмаһын транспортлау, ташландыҡ тоҡомдарҙы өйөү, һыу м-н йыуыу ярҙамында тупраҡлы ҡоролмалар яһау, файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу һәм уларҙы байытыу һ.б. инә. Тау эшендә, төҙөлөштә, а.х., энергетикала ҡулланыла. Башҡортостанда Г. үҫешенә 19 б. алтын приискыларын ойоштороу булышлыҡ итә, унда һыу ярҙамында тау эштәрен башҡарыу, һыу ағымында алтын эҙләү, эфелдәрҙе ташландыҡ тоҡомдар өйөмөнә һалыу һ.б. киң ҡулланылған. 20 б. 40‑сы йй. алып — тупраҡлы ҡоролмалар төҙөү өсөн һыу м-н тултырылған карьерҙар асыу эштәре; 50-се йй. уртаһынан башлап Ағиҙел, Ҡариҙел һ.б. йй. һыу төбөн тәрәнәйтеү эштәре (йөҙөп йөрөүсе ер ҡаҙыу машиналарын ҡулланып) алып барыла. 60-сы йй. башынан Г. яр буйы дамбаларын төҙөгәндә, автомобиль һәм т. юл күперҙәренә яҡынлау урындарын йыуҙыртып ярлағанда, мәғдән булмаған төҙөлөш материалдарын өлөшләтә һыулап классификациялағанда (Мәләүез, Нефтекама, Өфө ҡҡ.), Ағиҙел й. үҙәнен турайтҡанда (Ғафури р-ны Дарьино а.), Өфөлә гражданлыҡ (Сипайлов, биҫтәһе), сәнәғәт (таҙартыу ҡоролмалары) төҙөлөшө алдынан территорияларҙы инженерлыҡ әҙерләүендә, төрлө гидротехник ҡоролмалар һ.б. төҙөгәндә файҙаланыла.
Р.Ә.Алмаев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Йылғалар хәҙер һайыҡты,
Күктәр шундай тәпәш.
Аҡһаҡаллы ҡарттары ла
Сабый менән йәштәш.
Бөркөттәр ҙә, йыландар ҙа
Ерҙә генә шыуа.
Хатта Гулливерҙарҙан да
Лилипуттар тыуа.
Тәхеттәр ҙә кесерәйҙе
Һәм бәләкәй тажы.
Үҙ башына үлсәп ҡарай
Уны һәр бер таҙы.
Ул “Һәнәк” журналы редакцияһында ла эшләп китте. Һәм ғүмергә йөрәктәребеҙҙә тороп ҡалды...
Тәүге әҫәрем — “Ҡалдырма, әсәй!” повесын яҙғас, нәшриәткә алып барҙым. Унда ултырған ағай (ул да яҙыусы) ҡулъяҙмамды тиҙ генә ҡарап сыҡты ла миңә текәлде.
— Ҡустым, был яҙмаңдың тиҙ арала китап булып сығырына шикләнәм, — тине ул. — Хәҙер оҙон әҫәрҙе кем уҡып ултырһын? Етмәһә, һине берәү ҙә белмәй. Һин, лутсы шиғыр яҙ! Шиғыр булһа — китап итеп сығарабыҙ.
2018 йылдың икенсе яртыһына Рәсәй почтаһы баҫмаларына ташламалы хаҡҡа яҙылыу буйынса ун көнлөк башланды. 10 майҙан 20-һенә тиклем гәзит-журналдарға арзаныраҡ хаҡҡа яҙылып ҡалырға ашығығыҙ, дуҫтар!
Ун көнлөк – алдан уйлап эш итеүселәр, аҡсаһын иҫәпләй белеүселәр өсөн бик ҡулай осор. Мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырмағыҙ.
2018 йылдың икенсе яртыһына Рәсәй почтаһы баҫмаларына ташламалы хаҡҡа яҙылыу буйынса ун көнлөк башланды. 10 майҙан 20-һенә тиклем гәзит-журналдарға арзаныраҡ хаҡҡа яҙылып ҡалырға ашығығыҙ, дуҫтар!
Ун көнлөк – алдан уйлап эш итеүселәр, аҡсаһын иҫәпләй белеүселәр өсөн бик ҡулай осор. Мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырмағыҙ.


text:
Төркиәлә республикала «Апимондия-2021» умартасылыҡ конгресын уҙғарыуға ғаризаның логотибы менән таныштырыу сараһы була
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Бөгөн Төркиәнең Мугла провинцияһында V Халыҡ-ара умартасылыҡ һәм ҡарағай балы конгресы башлана, уның эшендә Башҡортостан делегацияһы ла ҡатнаша. Делегация составында республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Илшат Тажетдинов, Башҡортостан министры Руслан Мирсаяпов, умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге етәксеһе Әмир Ишемғолов бар. Илебеҙ исеменән Рәсәй умартасыларының милли союзы президенты Арнольд Бутов ҡатнаша.
«Офис-төркөм» коммерцияға ҡарамаған автономиялы ойошмаһының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, ошо ҙур форум барышында 2021 йылда «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы конгресын үткәреү хоҡуғына кандидат булған Башҡортостан менән таныштырыу сараһы уҙа.
2021 йылда баш ҡалала «Апимондия» халыҡ-ара конгресын һәм «АпиЭКСПО» халыҡ-ара күргәҙмәһен уҙғарыуға логотип раҫланған да инде.
Эмблеманы илдең «ДизайнДепо» агентлығы эшләгән һәм ул стилләштерелгән бал ҡорто образын кәүҙәләндерә.
«V Халыҡ-ара умартасылыҡ һәм ҡарағай балы конгресында ҡатнашыусылар сағыу, иғтибарҙы үҙенә йәлеп итеп торған һәм ҡыҙыҡһыныу тыуҙырған логотипты лайыҡлы баһалар, тип ышанабыҙ, — тип иҫәпләй Башҡортостан министры Руслан Мирсаяпов. — Конгреста ике меңгә яҡын кешенең, шул иҫәптән «Апимондия» федерацияһы ағзаларының ҡатнашыуы көтөлә. 2017 йылда 2021 йылғы конгресты ойоштороу урынын тап улар билдәләй».