text:
Архитектура
Архитекту́ра йәки зо́дчество[1] — йорттар, биналар һәм ҡоролмаларҙы проектлаштырыу, төҙөү һәм биҙәү сәнғәте һәм фәне (уларҙың архитектур ансамблен дә үҙ эсенә алып)[2][3], шулай уҡ кеше тормошо һәм эшмәкәрлеге өсөн мөхит арауығы тыуҙырған йорт-биналар һәм ҡоролмалар йыйылмаһы[4]. Архитектура кешеләрҙең ынтылыш-теләктәренә, заманса техник мөмкинлектәргә һәм эстетик фекер-ҡараштарға ярашлы уларҙың тормошо һәм эшмәкәрлеге өсөн кәрәк булған материаль ойошторолған мөхит булдыра[2][3]. Объекттарҙың функциональ (тәғәйенләнеше, файҙаһы), техник (ныҡлығы, оҙаҡ ваҡыт хеҙмәт итеүе) һәм эстетик (матурлығы) үҙенсәлектәре архитектурала үҙ-ара тығыҙ бәйләнгән[2].
Архитектура эштәре йыш ҡына мәҙәни һәм сәйәси символ, шулай уҡ сәнғәт әҫәре булараҡ ҡабул ителә. Тарихи мәҙәниәттәр (цивилизациялар) үҙҙәренең архитектура ҡаҙаныштары менән дә айырылып тора һәм билдәләнә. Архитектура бер үк ваҡытта йәмғиәттең йәшәйеш функцияларын тормошҡа ашырырға булышлыҡ итһә һәм уларҙы йәмғиәт үҫеше ҡанундарына ярашлы тейешле юҫыҡҡа йүнәлтә. Әммә архитектура кешеләрҙең мөмкинлектәренә һәм ихтыяж-талаптарынан сығып йәшәп килә[4].
Ер-урын, аралыҡ менән эшләү предметына шулай уҡ тораҡ пуктын дөйөм ойоштороу ҙа инә. Ҡала төҙөлөшө (градостроительство) төшөнсәһе менән ул айырым йүнәлеш итеп ҡарала[4] һәм ижтимағи-иҡтисади, төҙөлөш-техник, архитектура-сәнғәт, санитар-гигиена проблемаларын үҙ эсенә ала. Шуға ла, ҡала төҙөлөшө нигеҙҙәрен белмәй, архитектура ҡоролмаһына дөрөҫ баһа биреү ауырға төшә[5].
Архитектура өлкәһендәге юғары халыҡ-ара бүләктәрҙең береһе —Притцкер премияһы, ул һәр йыл һайын архитектура буйынса иң юғары ҡаҙаныштар өсөн бирелә.
Халыҡ-ара архитекторҙар союзының 1996 йылда Барселонала үткән 20-се Генераль ассамблеяһы ҡарарына ярашлы, һәр йыл һайын октябрҙың беренсе дүшәмбеһендә архитекторҙарҙың һәм архитектура ҡомартҡыларын яратыусыларҙың халыҡ-ара һөнәри байрамы — Бөтә донъя архитектура көнө билдәләнә[6].
Йөкмәткеһе
«Архитектура» һүҙенең сығышыҮҙгәртергә
Рус телендә киң ҡулланылышта булған һәм уның аша элекке Советтар Союзында йәшәгән башҡа халыҡтар телдәренә инеп киткән «архитектура» һүҙе поляк теле аша (пол. architektura) латин теленән (лат. architectura) үҙләштерелгән[7]. Латин телендә был һүҙ architectus «архитектор» һүҙенән яһалған, ә уныһы үҙ сиратында боронғо грек теленән алынған (бор. грек. ἀpxιtέktwv): apxι- (главный, старший) һәм tέktwv (плотник, строитель) — «главный строитель»[8][9].
Рус телендә төҙөлөш сәнғәтенә ҡағылышлы тағы ла бер үҙенсәлекле һүҙ ҡулланыла: «зодчество» (иск.-слав. «зьдьчий» «зьдь» — глина, материя) һүҙенән алынған[10].
АрхитекторҮҙгәртергә
Архитектор — йорт һәм биналар, уларҙың фасадтары, шулай уҡ эске аралыҡ пландарын дөйөм һәм өлөшләтә эшләүҙе үҙ эсенә алған архитектура йәһәтенән проектлау менән шөғөлләнеүсе махсус белемле белгес. Рәсәй Федерацияһында архитектура буйынса юғары белем 270100 «Архитектура» һәм 270900 «Ҡала төҙөлөшө» (градостроительство) һөнәрҙәре буйынса бирелә[11].
Сәнғәт төрө булараҡ архитектураҮҙгәртергә
Сәнғәт төрө булараҡ архитектура рухи мәҙәниәт өлкәһенә ҡарай, кешенең тирә-яғын эстетик йәһәттән формалаштыра, йәмғиәттең уй-фекерҙәрен һәм идеяларын нәфис (художестволы) образдарҙа сағылдыра һәм кәүҙәләндерә.
Йәмғиәттең тарихи үҫеше ҡоролмаларҙың функцияларын һәм төрҙәрен (йорт-биналарҙың эске төҙөлөшө, асыҡ арауыҡлы ҡоромалар, төрлө төҙөлөш ансамблдәре), уларҙың техник конструкция системаларын, архитектура ҡоролмаларының художестволы төҙөлөшөн билдәләй.
Художестволы образдарҙы формалаштырыу йәһәтенән архитектураны һынлы булмаған (неизобразительный, тектонический) сәнғәт төрҙәренә индерәләр, сөнки уларҙа ҡулланылған билдәләр сағылдырған образдарҙа ниндәйҙер реаль предметтарҙы, күренештәрҙе һәм хәл-ваҡиғаларҙы күреп-таныу мөмкин түгел[13]. Архитектура әҫәрҙәренә эстетик баһа уларҙың үҙ функциональ тәғәйенләнешен үтәү, хеҙмәтләндереү һәләтлеге аша бирелә[4].
Образдарҙың булдырылыу ысулдары буйынса архитектураны сәнғәттең арауыҡлы (пластик һынлау) төрөнә индерәләр пространственный (пластический вид искусства). Уның әҫәрҙәре:
- үҙгәрмәй һәм ваҡыт үтеү менән үҫешмәйсә арауыҡта ҡала бирә;
- улар предметлы характерҙа була;
- матди материалы эшкәртеү юлы менән яһала;
- ҡараусы тарафынан туранан-тура һәм визуаль рәүештә (күҙҙәр аша) ҡабул ителә[13][14].
Архитектура сәнғәтен сағылдырған саралар иҫәбенә архитектура композицияһы, тектоника, масштаб, пропорциялар, ритм, күләмдәр пластикаһы, фактура (әҫәрҙәр техникаһының үҙенсәлеге) һәм ҡулланылған төҙөлөш материалдарының төҫө инә[2]. Архитектура әҫәрҙәренең эстетик йәһәттән йоғонтоһона байтаҡ дәрәжәлә уларҙың конструктив сиселеше йоғонто яһай. Ҡоролма ныҡ булыу менән бергә үҙенең ныҡлығы тураһында ныҡлы тәьҫир ҙә ҡалдырырға тейеш. Әгәр ҙә ҡарағанда материалдың етмәгәнлеге хаҡында фекер тыуа икән, йорт-бина ла тотороҡһоҙ һәм ышанысһыҙ булып күренә, шул уҡ ваҡытта материалдың артыҡлығы саманан тыш ауырлыҡ тойғоһо тыуҙыра. Был инде үҙ сиратында кире эмоцияларға килтерә[4].
Архитектураның төп өлкәләреҮҙгәртергә
Архитектура өс башланғысҡа нигеҙләнә: ныҡлыҡ (прочность) (лат. firmitas), файҙа (польза) (лат. utilitas) һәм матурлыҡ (красота) (лат. venustas).
об архитектуре[15]. Книга I
Йорт-биналарҙы һәм ҡоролмаларҙы проектлауҮҙгәртергә
Күләмле-планлы проектлау (архитектура тар мәғәнәлә, зодчество) — архитектураның төп бүлеге, ул бина һәм ҡоролмаларҙы проектлау һәм төҙөү менән бәйле.
Архитектура эшмәкәрлеге — архитекторҙарҙың архитектура объекты булдырыуға йүнәлтелгән маҡсатлы һөнәри эшмәкәрлеге. Ул түбәндәгеләрҙе үҙ эсенә ала:
- архитектура проектын төҙөү буйынса ижади процесс,
- төҙөү йәки яңыртыу буйынса проект документацияһының барлыҡ бүлектәрен эшләүҙе координациялау,
- архитектура объектын төҙөүгә автор күҙәтеүе.
Ҡала төҙөлөшө эшмәкәрлегеҮҙгәртергә
XX быуат уртаһында архитектор һөнәре ике тармаҡҡа бүленә: «күләмле проектлау» («күләмдәрҙе, йәғни йорт-биналарҙы проектлау) һәм «ҡала төҙөлөшө» (ҡала райондарын йә эре күп функциялы комплекстарҙы проектлау).
Ҡала төҙөлөшө — архитектураның ҡала мөхитен проектлау һәм үҫтереү менән шөғөлләнеүсе бүлеге. Ул шулай уҡ бер комплекста ҡаланың планлы үҫеш һәм яңы объекттар төҙөү мәсьәләләрен дә, санитар-иҡтисади һәм экология проблемаларын да хәл итә.
Хәҙерге заман ҡала төҙөлөшөнә нигеҙ һалыусыларҙың береһе булып Швейцарияла тыуған француз архитекторы, рәссам һәм дизайнер Ле Корбюзье һанала[16]. Ул ҡала төҙөлөшөнә ҡағылған күп һанлы проектарында (1922—1945), «ирекле ҡала планы» йәки «йәшел ҡала» идеяларын (идея «свободного городского плана» или «зеленого города»: «Лучезарный Город» — по Ле Корбюзье) беренсе урынға ҡуя, улар бары XX быуаттың икенсе яртыһында ғына ысын мәғәнәлә танылыу һәм таралыу ала.
Архитектура менән ҡала төҙөлөшөнөң үҙ-ара бәйләнеше үтә мөһим һәм бер үк ваҡытта бәхәсле мәсьәлә булып ҡала килә.
Ле Корбюзье эшләгән һәм Хәҙерге заман архитектураның халыҡ-ара конгресы (Международный конгресс современной архитектуры -CIAM) тарафынан 1933 йылда Афинала ҡабул ителгән Афина хартияһының (Ҡала төҙөлөшө манифесының) 92-се пунктында архитектура менән ҡала төҙөлөшө мөнәсәбәте тураһында түбәндәгесә әйтелгән:
Архитектура беренсе дәрәжәләге һәм иң мөһим әһәмиәткә эйә була бара. Архитектура ҡала яҙмышын алдан, көн элгәре хәл итә. Архитектура ҡала төҙөлөшө планының беренсел нигеҙе булған торлаҡтың структураһын билдәләй. Архитектура, теүәл иҫәпләүҙәргә һылтанып, торлаҡты эре комплекстарға берләштерә.
Халыҡ-ара манифеста яҙылғандың төп мәғәнәһе: «Кеше — бар әйберҙәрҙең үлсәме» («Человек — мера всех вещей») принцибынан сығып, Афина хартияһы архитектураны беренсел тип иҫәпләй.
Шул уҡ ваҡытта башҡа уй-фекерҙәр ҙә бар. Мәҫәлән, Зигфрид Гидион яҙуынса[17]:
Архитектураның киләсәге ҡала төҙөлөшө менән айырылғыһыҙ бәйләнгәнен беҙҙең заман архитекторҙары бик яҡшы белә. Берҙән-бер матур йорт үҙе генә бер ниндәй әһәмиәткә эйә түгел.
Бындай ҡараш, әлбиттә, бер кешенең генә түгел, ә ҙур социаль төркөмдәрҙең, дөйөм йәмғиәттең мәнфәғәтен күҙ уңында тота.
Совет ҡала төҙөлөшө мәктәбе лә шулай уҡ мөхит булараҡ ҡала масштабынан сығып уй-фекер йөрөтөргә өйрәтте[18]:
Ҡалалағы урынын белмәй тороп, айырым йорт-бинаның индивидуаль үҙенсәлектәрен тойоу һәм әйтеп биреү мөмкин түгел. Ҡала төҙөүсе... үҙҙәренең ҙурлығы һәм ҡатмарлығы яғынан ғәҙәти архитектура ҡоролмаһынан күпкә юғары булған объекттар менән шөғөлләнә.
Хәҙергә Рәсәй ҡануниәте лә ҡала төҙөлөшөнә ҡағылған эшмәкәрлекте архитектура эшмәкәрлеге менән сағыштырғанда киңерәк төшөнсә итеп ҡарай. Рәсәй Федерацияһының Ҡала төҙөлөшө кодексының (Градостроительный кодекс Российской Федерации -ГСК РФ)1-се статьяһына ярашлы:
Ҡала төҙөлөшө эшмәкәрлеге — территорияларҙы, шул иҫәптән ҡалаларҙың һәм башҡа биләмәләрҙең территорияларын үҫтереү буйынса эшмәкәрлек һәм ул түбәндәге эш төрҙәре менән тормошҡа ашырыла:
- территориаль планлаштырыу,
- ҡала төҙөлөшө зоналарын асыҡлау,
- территорияларҙы әҙерләү,
- архитектура-төҙөлөш проекты эшләү,
- төҙөлөш,
- капиталь төҙөкләндереү (ремонт),
- капиталь төҙөлөш объектарын тергеҙеү һәм яңыртыу.
XX быуат аҙағында ҡала төҙөлөшө төшөнсәһенән социология һәм системаларҙың дөйөм теорияһына яҡыныраҡ торған фән булараҡ урбанистика айырылып сыҡты, ул ҡала һәм уның үҫеш принциптарын өйрәнә.
Ландшафт архитектураһыҮҙгәртергә
Ландшафт архитектураһы — архитектураның баҡса, парк һәм материалдары ландшафт (ер өҫтөнөң үҙенә генә хас үҙенсәлекле бер өлөшө) һәм тәбиғи үҫемлектәр булған башҡа мөхиттәрҙе ойоштороуға арналған бүлеге. Ландшафт архитекторы парктарҙы һәм баҡсаларҙы биҙәү, ҡала микрорайондарын һәм йорт алды участкаларын йәшелләндере менән шөғөлләнә.
Рәсәйҙәге ландшафт архитектураһының иң яҡшы өлгөләре булып һанала:
- Мәскәү өлкәһенең Красногорский райоеы Архангельский ауылындағы «Архангельский» дәүләт-музей усадьбаһы.[19]
- Мәскәүҙәге Кусков музей-усадьбаһы.[20]
- Петергоф һарай-парк ансамбле музей-ҡурсаулығы.[21]
Интерьер дизайныҮҙгәртергә
Интерьер дизайны — архитекторҙарҙың һәм дизайнерҙарҙың архитектура һәм сәнғәт саралары менән йорт-бина эсендә фунциональ, эргономик һәм эстетик аралыҡ булдырыу буйынса һөнәри һәм ижади эшмәкәрлеге. Уның маҡсаты — уңайлыҡ тыуҙырыу һәм кешеләрҙең мөхит менән эстетик яҡтан үҙ-ара ыңғай тәьҫир итешеүен булдырыу. Интерьер дизайны үҙендә сәнғәт һәм сәнәғәт дизайнын берләштерә.
Дизайнер йорт-бина эсендәге хеҙмәт барышын оптималләштерә, махсуслашҡан бүлмәләрҙең биҙәлешен эшләй, артабан уларҙы планлаштырыуҙан башлап, яҡтылыҡ, елләтеү, акустика системаларын ҡороу, мебелде урынлаштырыу хәстәрҙәренә тиклем интерьерҙы матурлау менән етәкселек итә.
Архитектураның бер өлөшө булған интерьер дизайнының үҙенең күп төрлө стилдәре бар, улар, төрлө тарихи дәүерҙәрҙә барлыҡҡа килеп, артабан үҫеш алған. Бер үк бина, мәҫәлән, конференц-зал, төрлө стилдәрҙә биҙәлергә мөмкин: «Хай-тек», роман архитектураһы, модернизм стилдәре һәм башҡалар. Интерьер стилдәре архитектураныҡына ҡарағанда күберәк.
Интерьер дизайны өлгөләреҮҙгәртергә
-
Италияның Таормина ҡалаһындағы Сан-Доминико ҡунаҡханаһы
-
-
-
-
-
-
-
Ваҡ формалар архитектураһыҮҙгәртергә
Ваҡ формалар архитектураһы — архитектураның функциональ-декорация (мәҫәлән, кәртә-ҡоймалар), мемориаль характерҙағы (ҡәбер таштары), ҡаланы төҙөкләндереү (яҡтыртыу ҡорамалдары) һәм мәғлүмәт биреүсе (стендтар, реклама таҡталары) объекттар менән шөғөлләнеүсе бүлеге.
Ландшафт архитектураһында һәм баҡса-парк сәнғәтендәге ярҙамсыл архитектура ҡоролмалары, ябай функциялы һәм архитектура ансамбленең дөйөм композицияһын тулыландырыусы ҡорамалдар һәм художество-декоратив элементтар ҙа ваҡ архитектура формаларына ҡарай[22][23]. Уларҙың ҡайһы берҙәре ҙур функциялар үтәмәй, бары тик художество-декоратив яҡтан ғына әһәмиәткә эйә. Шул уҡ ваҡытта ваҡ архитектура формалары архитектура ансамлендә мөһим роль уйнарға ла мөмкин[24]. Ландшафт дизайнында улар баҡсаны биҙәүҙең төп элементтары булып тора[25]. Еңел конструкцияларҙан йыйылған һәм махсус нигеҙ яһамай ғына ваҡытлыса урынлаштырылған ҙур булмаған ҡоролмалар ҙа ваҡ архитектура формаларына ҡарай сауҙа павильондары һ.б.)[26].
Башҡа ваҡ архитектура формалары: баҫҡыстар, кәртә-ҡоймалар, скульптуралар, мемориаль таҡтаташтар, фонтандар, тыштағы яҡтыртыу ҡорамалдары, афиша һәм реклама стендтары, баҡса-парк ҡоролмалары (газондар, беседкалар, парк эскәмйәләре, баҡсалағы мебель), ҡала урамындағы мебуль, сүп-сар һауыттары (урналар һәм кәрзиндәр), балалар уйын майҙансыҡтары һәм комплекстары, киоск һәм павильондар, сауҙа лотоктары һәм автоматтары һ.б.
«Ҡағыҙҙағы архитектура»Үҙгәртергә
Ҡағыҙ архитектураһы — архитекторҙарҙың материалләштереү маҡсаты булмаған архитектура формаларын проектлау буйынса теоретик эшмәкәрлеге. Был проекттар үҙҙәренең техник яҡтан ҡатмарлы, тормошҡа ашырыу өсөн ҡиммәт, масштаблы булыуы йә цензура рөхсәт итмәүе арҡаһында бары тик ҡағыҙҙа ғына тороп ҡала. Барокко һәм классицизм дәүерендәге Франция — тарихта киң билдәле «ҡағыҙ архитектураһы» осоро.
«Ҡағыҙҙағы архитектура» — утопик сәнғәт. Ул бер яҡтан төрлө архитектура формалары эҙләү өсөн тәжрибә майҙаны булһа, икенсе яҡтан авторҙың сикһеҙ фантазияһын сағылдыра.
-
Макет Marina Bay Sands. Архитектор Моше Сафди
-
-
-
Архитектура теорияһыҮҙгәртергә
Архитектура — арауыҡтағы музыка, ҡатып-ҡалған музыка.
Төҙөлөш терминдары һүҙлеге[28] архитектура теорияһын өйрәнеү объекттары архитектураның тәбиғәте һәм үҙенсәлектәре, уның сәнғәт булараҡ килеп сығыуы, үҫеше һәм эшләүе, шулай уҡ асылы, йөкмәткеһе һәм формалары булған фән тип билдәләй.
Архитектура теорияһы предметына тағы ла төп төшөнсәләр системаһы (категориялар) ҡарай, улар, атап әйткәндә, түбәндәгеләр: архитектура композицияһы, функцияһы, формаһы, конструкцияһы, архитектоника (бина конструкцияһының, уның өлөштәренең үҙ-ара бәйләнеше, бер бөтөнлөгө) архитектура мөхите, симметрия һәм асимметрия һ.б. Күләм — тыштан ҡарағанда — мөхиттең йомоҡ һәм сикләнгән, бөтөн берәмеге. Ара, арауыҡ (пространство) — эстән ҡарағанда — мөхиттең бер өлөшө[29].
Архитектура тарихыҮҙгәртергә
Архитектура тарихы — социаль ихжтыяждарға һәм фәнни-техник шарттарға ярашлы архитектураның ваҡыт һәм арауыҡта функциональ, конструктив һәм эстетик яҡтан үҫешен өйрнеүсе һәм тикшереүсе фән һәм академик дисциплина. Ул архитектураның үҫеш ҡанундарын тарихи процесстың дөйөм ҡанундары, мәҙәниәт һәм йәмғиәттең тарихы менән тығыҙ бәйләнештә өйрәнә[30].
Архитектура стилеҮҙгәртергә
Архитектура стиле — билдәле бер ваҡыт һәм урын өсөн хас архитектураның функциональ, конструктив һәм художество яғынан (йорт-биналарҙың тәғәйенләнеше, ҡулланылған төҙөлөш материалдары һәм конструкциялары, архитектура композициялары) төп билдәләре һәм үҙенсәлектәре йыйылмаһы. Ул, оҫта ижадының төп идея-художество үҙенсәлектәре тупланмаһы булараҡ, йәмғиәттең билдәле бер социаль һәм иҡтисади үҫеше шарттарындағы сәнғәт һәм мәҙәниәттең бөтә яҡтарын да үҙ эсенә алған донъяға художестволы ҡараш тигән дөйөм төшөнсәгә эсенә инә.
Архитектура стилдәре үҫеше климатҡа һәм техникаға, шулай уҡ дини һәм мәҙәни факторҙарға ла бәйле.
Архитектура үҫеше ваҡыт менән туранан-тура мөнәсәбәттә булһа ла, төрлө стилдәр бер-береһен һәр саҡ эҙмә-эҙлекле алыштырмай, уларҙың ҡайһылары үҙ-ара альтернатив формала бер юлы ҡулланылышта була ала (мәҫәлән, барокко һәм классицизм, модерн һәм эклектика, функционализм, конструктивизм һәм ар-деко)[31].
Дөйөм алғанда, архитектура стиле, сәнғәттәге башҡа стилдәр кеүек үк, — шартлы төшөнсә. Ул, тәү сиратта, Европа архитектураһы тарихын аңлау уңайлы булһын өсөн ҡулланыла. Шул уҡ ваҡытта төрлө төбәктәрҙең архитектураһы тарихын сағыштырғанда стиль төшөнсәһе тасуирлау сараһы булараҡ ҡулланыуға ярамай.
Архитектура стилдәренең ҡайһы берҙәре (мәҫәлән, модерн, төрлө илдәрҙә төрлөсә атама менән йөрөтөлә. Хәҙерге заман философияһында ла шулай уҡ бер-береһенән һиҙелерлек айырылған йүнәлештәр барлыҡҡа киле, шуға ла теге йәки был йүнәлештең үҙ аллылығы хаҡында ғилми бәхәстәр дауам иткәндә, атамалар һәм төшөнсәләр буйынса берҙәмлек әлегә юҡ һәм уның булыуы ла мөмкин түгел.
Билдәләнгән етешһеҙлектргә ҡарамаҫтан, стиль, тасуирлау сараһы булараҡ, архитектура тарихындағы фәнни алымдың бер өлөшө, сөнки ул архитектураға ҡағылышлы уй-фекерҙәр үҫешендәге глобаль векторҙы күҙалларға булышлыҡ итә. Донъя әһәмиәтендәге түбәндәге архитектура стилдәрен айырып ҡарау ҡабул ителгән:
- Боронғо архитектура (Храм архитектураһы).
- Антик архитектура (Боронғо Греция һәм Рим архитектураһы). Б.э.т. VIII — V быуаттар.
- Роман стиле. X — XII быуаттар.
- Готика. XII — XV быуаттар.
- Яңырыу дәүере архитектураһы. XV — XVII быуаттар.
- Барокко архитектураһы. XVI — XVIII быуаттар.
- Рококо архитектураһы. XVIII быуат башы — XVIII быуат аҙағы.
- Классицизм стиле, шул иҫптән (палладианство, ампир, неогрек. XVIII быуат уртаһы — XIX быуат.
- Эклектика стиле. 1830 — 1890 йылдар
- Модерн арихитектураһы. 1890 — 1910 йылдар.
- Модернизм архитектураһы. 1900-сы йылдар башы — 1980-се йылдар.
- Конструктивизм архитектураһы. 1920—1930-сы йылдар башы.
- Постмодернизм архитектураһы. XX быуат уртаһынан.
- Хай-тек стиле. 1970-се йылар аҙағынан.
- Деконструктивизм. 1980-се йылдар аҙағынан.
- Динамик архитектура. XXI быуат башынан.
Психологик тәьҫирҮҙгәртергә
Психолог Коллин Эллард архитектураның психологик тәьҫир итеү һәләтлеген билдәләй[32]Ҡалып:Не АИ:
[...] сабыйҙың шатлыҡлы йылмайыуына яуап итеп йылмайғанда беҙ нисек бәхетлерәк булып китәбеҙ, — нәҡ шулай йорт-биналар беҙҙе [архитектура дизайнына һалынған хис-тойғоларҙы (эмоцияларҙы)] тойорға мәжбүр итә. Был үҙ-ара бәйләнештәр беҙҙең организмда нерв сылбырҙары кеүек һалынған, һәм улар беҙгә бер-беребеҙ менән тәжрибә уртаҡлашыу, үҙебеҙ йәшәгән мөхиттә булған хәүеф-хәтәргә һәм мөмкинлектәргә ярашлы (адекватно) яуап биреү һәм иғтибар итә алыу мөмкинлеген бирә.
Шулай уҡ ҡарағыҙҮҙгәртергә
ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә
- ↑ Архитектура // Новая иллюстрированная энциклопедия. Кн. 2. Ар-Би. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2002. — 256 с.: ил. — С. 21—22. — ISBN 5-85270-192-0 (кн. 2), ISBN 5-85270-218-8.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Архитектура //Большой энциклопедический словарь
- ↑ 3,0 3,1 Архитектура //Энциклопедия Кругосвет
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 А. В. Иконников Архитектура // Большая Советская Энциклопедия. 3-е изд. / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Советская Энциклопедия, 1970. — Т. 2. Ангола — Барзас. — С. 296—302.
- ↑ А. Гутнов, В. Глазычев Мир архитектуры — Москва: Молодая гвардия, 1990. — 351 б. — 200000 экз. — ISBN 5-235-00487-6.
- ↑ World Day of Architecture — Message from the UIA President
- ↑ Фасмер М. Этимологический словарь русского языка — Прогресс. — М., 1964–1973 Т. 1. — Б. 91.
- ↑ Архитектура // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- ↑ Ernout A., Meillet A. Dictionnaire etymologique de la langue latine — 3. — Paris, 1951. — P. 78.
- ↑ Преображенский, А. Этимологический словарь русского языка — М.: Типография г. Лиссиера и Д. Совко, 1910-1914. — Б. 246-247.
- ↑ http://www.consultant.ru/online/base/?req=doc;base=LAW;n=118285;p=3 Приказ Министерства образования и науки Российской Федерации от 17.09.2009 г. № 337 «Об утверждении перечней направлений подготовки высшего профессионального образования»
- ↑ Иллюстрация из «Энциклопедии, или Толкового словаря наук, искусств и ремёсел». Франция, XVIII век
- ↑ 13,0 13,1 Проект apxu.ru — Художественно-творческая деятельность человека
- ↑ Глоссарий.ru
- ↑ Витрувий. Десять книг об архитектуре. Пер. с лат. Ф. А. Петровского — М.: Едиториал УРСС, 2003.
- ↑ Ле Корбюзье Три формы расселения. Афинская хартия = Пер. с франц. Ж. Розенбаума. Послесл. Ю. Бочарова и А. Раппапорта — М.: Стройиздат, 1976. — 136 б.
- ↑ Гидион Зигфрид Пространство. Время. Архитектура = Перевод. изд.: Raum, Zeit, Architektur: Die Entstehung einer neuen Tradition / S. Giedion - Ravensburg / Сокр. пер. с нем. М.В. Леонене, И.Л. Черня. — 3-е изд. — М.: Стройиздат, 1984. — Б. 39. — 455 с., ил. б.
- ↑ Гутнов А.Э. Эволюция градостроительства — М.: Стройиздат, 1984. — Б. 5. — 256 с., ил. б.
- ↑ Архангельское
- ↑ Жемчужина Европы — Усадьба Кусково
- ↑ Музей-заповедник «Петергоф»
- ↑ Академия архитектуры. 1935. т. I, стр. 15
- ↑ Малые архитектурные формы — Право Белоруссии: Понятия, термины, определения, 2002 г.
- ↑ Ансамбль архитектурный — Энциклопедия «Искусство» в 4 т. Под ред. Горкина А. П.
- ↑ Малые архитектурные формы — Уроки ландшафтного дизайна
- ↑ Типовые правила размещения малых архитектурных форм — приказ Государственного комитета строительства, архитектуры и жилой политики Украины
- ↑ Архитектура — ҡатып-ҡалған музыка
- ↑ Терминологический словарь по строительству на 12 языках
- ↑ Очерки теории архитектурной композиции / Гл. ред. А.И. Гегелло — М.: Гос. изд-во лит-ры по стр-ву, архитектуре и стр. материалам, 1960.
- ↑ Паспорт специальности 18.00.01 Теория и история архитектуры, реставрация и реконструкция историко-архитектурного наследия
- ↑ Давидич Т. Ф. Стиль как язык архитектуры — Харьков: Изд-во Гуманитарный центр, 2010. — 336 б. — ISBN 978-966-8324-70-3.
- ↑ Эллард, 2016, с. 25
ӘҙәбиәтҮҙгәртергә
- Колин Эллард Среда обитания: Как архитектура влияет на наше поведение и самочувствие = Colin Ellard “Places of the Heart: The Psychogeography of Everyday Life” — М.: Альпина Паблишер, 2016. — 282 p. — 2000 экз. — ISBN 978-5-9614-5390-4.
- В. А. Пилявский, Т. А. Славина, А. А. Тиц, Ю. С. Ушаков, Г. В. Заушкевич, Ю. Р. Савельев История русской архитектуры / Под ред. Н. Н. Днепрова, Г. Г. Яцевича — 2-е изд доп. и перабот.. — СПб.: Стройиздат СПб, 1994. — 600 б. — 25000 экз. — ISBN 5-274-00728-7.
- Лю Цзунъюань (Китай, VIII век н. э.), «Рассказ о плотнике» // Шедевры китайской классической прозы в переводах академика В. М. Алексеева: В 2 кн. — М., 2006.
- Айн Рэнд Источник (в 2-х томах) = The Fountainhead — М.: «Альпина Паблишер», 2011. — Б. 808. — ISBN 978-5-9614-1671-8.
- Мастера архитектуры об архитектуре (В. А. Веснин, Г. П. Гольц, И. В. Жолтовский, И. А. Фомин, А. В. Щусев) / Отв. ред. М. П. Цапенко. — Киев, 1953.
- Буров А. К. Об архитектуре. — М., 1960.
- Мастера архитектуры об архитектуре: Избр. отрывки из писем, статей, выступлений и трактатов / Под общ. ред. А. В. Иконникова, И. Л. Маца, Г. М. Орлова. — М., 1972.
- Мастера советской архитектуры об архитектуре: Избр. отрывки из писем, статей, выступлений и трактатов: В 2 т. — М., 1975.
- Николаев И. С. Профессия архитектора. — М., 1984.
- Чепелик В. В. Зодчие средневековья и Нового времени (VI—XIX вв.). — Киев, 1990.
- Асєєв Ю. С. Професія — архітектор. — Київ, 1991.
- Пучков А. А. Поэтика античной архитектуры / ИПСИ АИУ. — Киев: Феникс, 2008. — 992, XXXII с. — ISBN 978-966-651-659-9.
- Пучков А. А. Древнегреческий архитектор: Реконструкция творческой практики как интерпретация нетворческого ремесла // Сучасні проблеми дослідження, реставрації та збереження культурної спадщини / ІПСМ АМУ. — Київ, 2008. — Вип. 5. — С. 159—228.
- Яргина З. Н. и др. Основы теории градостроительства: Учеб. для вузов. Спец. "Архитектура" / З. Н. Яргина, Я. В. Косицкий, В. В. Владимиров, А. Э. Гутнов, Е. М. Микулина, В. А. Сосновский. — М.: Стройиздат, 1986. — 326 с.
- Яргина З. Н., Яргин С. В. Озеленение в центре Москвы: средство снижения транспортной нагрузки // Архитектура и время, 2012, № 5. – С. 22-25.
- Осятинский А. И. Строительство городов на Волге / Под ред. д-ра архитектуры проф. В. И. Пилявского — Саратов: Изд-во Саратовского университета, 1965. — 191 б.
- Саваренская Т. Ф. Западноевропейское градостроительство XVII-XIX веков: Эстетические и теоретические предпосылки — М.: Стройиздат, 1987. — 192 б.
- Алфёрова Г. В. Организация строительства городов в Русском государстве в XVI – XVII вв. // Вопросы истории. 1977, № 7. С. 50-67.
ҺылтанмаларҮҙгәртергә
- Архитектура // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Open-Site|International/Russian/Искусство/Архитектура
- Профессия "Архитектор" — Образовательный анимационный фильм о профессии «Архитектор».
- Архитектор // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Российские архитекторы — каталог
- Открытый журнал об архитектуре и дизайне myarchipress: архитектурно-дизайнерский портал
- Статья в БСЭ
- Города в прошлом и в будущем (Градостроительство)
- Портал о градостроительстве
- Библиотека с книгами по архитектуре и градостоительству


c: text/html

text:
Өфөлә пенсия алды һәм пенсия йәшендәге граждандар өсөн вакансиялар йәрминкәһе уҙа
ӨФӨ, 2015 йыл, 23 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлия Антипина/.
26 мартта Өфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге пенсия алды һәм пенсия йәшендәге граждандар өсөн вакансиялар йәрминкәһе үткәрә.
Тәҡдим ителәсәк вакансиялар араһында үлсәү приборҙары һәм махсус ҡорамалдар контролеры, почтальон, иғландар йәбештереүсе, һаҡсы, слесарь-сантехник, йыйыштырыусы, токарь, водитель, автоэлектрик бар.
Үҙәк белгестәре һөнәри йүнәлеш һәм белем биреү, хоҡуҡи мәсьәләләр һәм мәшғүллек буйынса консультациялар уҙғара. «Яңы старт, йәки Дауамы бар» темаһына оҫталыҡ дәресе ойоштороласаҡ. Теләүселәр артериаль ҡан баҫымын тикшертә һәм медицина хеҙмәткәре менән кәңәшләшә ала.
Вакансиялар йәрминкәһе иртәнге сәғәт 10-дан 12-гә тиклем Ибраһимов бульвары, 47/1 адресы буйынса үтә.
Белешмә өсөн телефон: 251-51-55.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Сирлеләрҙең хәлен еңеләйтеп9-02-2018, 00:03 // Сәләмәт булайыҡ // Баҫып сығарырға
4-се балалар поликлиникаһы, Белорет үҙәк район клиник дауаханаһы һәм Күмертау ҡалаһы дауаханаһы “һаҡсыллыҡ” принцибын ғәмәлгә индерҙе. Был яңылыҡты сирлеләр генә түгел, дауалау ойошмалары хеҙмәткәрҙәре лә ыңғай баһаланы. Журналистар баш ҡалалағы 32-се поликлиникаға барып, үҙгәрештәрҙең асылын асыҡларға тырышты.
Театр – гардеробтан, ә поликлиника иһә регистратуранан башлана. Медицина ойошмаһының иркен фойеһында банктағы кеүек талон бирә торған аппарат ҡуйылған, уның өҫтөндә пациенттарҙы тәғәйен тәҙрәгә саҡырған электрон табло эленгән. Килгән кешеләрҙең күпселеге бындай логистиканы еңел үҙләштерә, шулай ҙа кемдер уға төшөнөп етмәһә, дежур администратор поликлиникаға килеүҙең сәбәбен асыҡлап, талон алырға ярҙам итә. Сират көткәндәр өсөн йомшаҡ эскәмйәләр һәм ултырғыстар ҡуйылған. Ошонда уҡ махсус ҡулайлама ярҙамында ҡан баҫымын үлсәргә була. Был үҙгәрештәрҙең нигеҙендә “Һаҡсыл поликлиника” федераль проекты ята. Уны Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы “Росатом” дәүләт корпорацияһы менән берлектә илебеҙҙең 39 төбәгендә тормошҡа ашыра.
32-се поликлиникаға 42 мең кеше беркетелгән, ул көн һайын 700 кешене хеҙмәтләндереү һәләтенә эйә.
– Проектҡа былтыр көҙ ҡушылдыҡ. Беҙҙең өсөн иң мөһиме – етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү: медицина ярҙамын көтөү ваҡытын ҡыҫҡартыу, пациенттарға уңайлыҡтарҙы арттырыу, табиптың һәм шәфҡәт туташының эш ваҡытын ҡулайлаштырыу, – тине ашығыс медицина ярҙамы бүлеге мөдире Ирина Сәхәбетдинова. – Поликлиникабыҙ ике өлөшкә бүленде: һул яҡта кисектергеһеҙ ярҙам күрһәтелә, йәғни фельдшер һәм дежур табип-терапевт алдан яҙылмайынса килгән кешеләрҙе ҡабул итә. Уң яҡ иһә – планлы консультациялар өсөн. Тикшереү барышында дауаханаға ашығыс һалыу зарурлығы тыуһа, табип “Ашығыс ярҙам” бригадаһын саҡырта һәм пациентты стационарға оҙата.
Бүлек мөдире әйтеүенсә, сират тулыһынса юҡҡа сыҡманы, шулай ҙа ул ярайһы уҡ кәмене. Поликлиникала ЭКГ-тикшеренеүҙәре һәм мәғлүмәт технологияларын файҙаланып, лабораторияла тикшереү өсөн биологик материал алыу кеүек ике йүнәлешкә ҙур иғтибар бирелә.
Проект тормошҡа ашырыла башлағанға тиклем ЭКГ-ны ҡабул итеүгә яҙылғандан һуң 7-10 көндән генә үтеү мөмкинлеге бар ине, хәҙер иһә быны мөрәжәғәт иткән көндә үк эшләргә була. Процедуралар бүлмәһендә лә көтөү ваҡыты байтаҡҡа ҡыҫҡарҙы. Әүәлерәк бер шәфҡәт туташы иртәнге сәғәт 8-ҙән 10-ға тиклем 35 кешене ҡабул итә ине. Әле эш урынын ҡулайлаштырғанға күрә 60-ҡа яҡын пациент хеҙмәтләндерелә.
Диспансерлаштырыу үтергә теләгәндәргә айырым кабинет бүленгән. Поликлиникала теләге булған һәр кем тәҡдимен ҡалдыра ала. Бының өсөн исем-шәрифеңде күрһәтеүҙең кәрәге юҡ. Шулай уҡ бөтә пациенттарға электрон медицина картаһы төҙөлгән. Унда бик күп тикшеренеүҙәрҙең һөҙөмтәләре бар.


text:
Киномеханик Рөфғәт
Ауылыбыҙҙың аҡһаҡалы Аҙаубай Ғабдуллин әйтеүенсә, 1939 йылдарҙа ауылдарҙа күсмә кино күрһәтелгән. “Тәүҙә мәктәп бинаһында, һуңынан китап уҡыу бүлмәһендә (изба-читальняла) фильмдар ҡарайҙар ине. Балаларҙы киноға индермәнеләр. Беҙ, балалар, фильм барған саҡта үсләшеп, китап уҡыу бүлмәһе ишеген тыштан терәтеп, йә эргәлә ятҡан утын ѳйѳмдәрен ишек тѳбѳнә һалып китәбеҙ”, - тип иҫләй ветеран. Һуғыш йылдарында кино күрһәтеү тураһында иҫләгәндәр булманы. Уның ҡайғыһы ла булмағандыр инде. Дәһшәтле йылдарҙан һуң, 1946 йылғы иҫтәлектәре тураһында Рәшит Йәнгиров: - Әлеге Дауытов урамында мәсет булды. Матур, изге йорт ине. Шул мәсеттә кино күрһәтелде. Малайҙарҙың аҡ- саһы булмағанмы икән, әллә бәләкәй инеләрме, индермәй торғайнылар. Беҙ, ѳс малай, мәсет манараһы аша тѳшѳп кино ҡарай торғайныҡ, - тип һѳйләне. Киномеханик 3-4 кѳслѳ егетте һайлап алып, уларҙы киноға бушлай индерә. Кино күрһәтеү ѳсѳн ут кәрәк, шуға динамо- машинаны (электр генераторы) бер тигеҙ әйләндерергә кәрәк. Сеанс алдынан киномеханик таҫмаларҙы ентекле тикшерә. Аппарат, динамо-машина та- маша залында, йә бүлмәһендә урынлаштырылды. Бер аппарат булғанлыҡтан, бер таҫма бѳткәс, икенсеһен кѳйләү ѳсѳн 3-4 минут ваҡыт уҙа ине. Һәр фильм алдынан кино-журнал күрһәтелде, ил яңылыҡтары менән таныша торғайныҡ. Тәүҙә тауышһыҙ фильмдар ҡараныҡ, диалогтар экранда яҙыла ине. 1946 йылда Арғаяш ра- йонында йәшәгән Рѳфғәт Әйүп улы Ғәйнуллин (сығышы менән Аҙналы ауылынан) Сермәндә уҡытыусы булып эшләгән бер туған апайы Шафиҡа янына ҡайта. Бер йылдан һуң Шығай ауылы ҡыҙы Сәмсикамал менән ѳйләнешәләр. Тәүге ике йылда юл ремонтлау пред- приятиеһында эшләй, 1948 йылда Арғаяш районында ал- ған киномеханик танытмаһы буйынса хеҙмәт юлын башлай. Киноны Сермән ауылында ғына түгел, күрше ауылдарҙа ла күрһәтте. Тора-бара ауыл клубтары ла киноаппаратуралар менән тәьмин ителә башлағас, ауылдар буйлап йѳрѳүҙәр бѳтә. Рѳфғәт ағай Сермәндә ныҡлап эшкә тотона. Ул билет һата, ә клубтың йыйыштырыусыһы Мәрхәбә Сафина контролер булды. Ниндәй фильмдар күр- һәтеләсәге тураһында иғлан бер ай алдан эленә ине. Ҙур ҡара фанера таҡтала киноның исеме, кәрәк саҡта “16 йәшкә тиклем” тигән яҙыуы ла булды. Совет фильмдары йәштәрҙе патриотик рухта тәрбиәләүҙә ҙур роль уйнаны. Күберәген һуғыш, хеҙмәт кешеләре темаһы урын алды. Халыҡ киноға күпләп йѳрѳнѳ. Һинд фильмдары күр- һәтелгәндә тамаша залы ха- лыҡ менән шығырым тула. “Тарзан” фильмын ҡарағандан һуң малайҙар Тарзанға оҡ- шатып ҡысҡырып йѳрѳнѳ. Ә “Салауат Юлаев” фильмын ҡарағас, мәктәп уҡыусылары: “Тебе дорога туда, а мне сюда”, - тип хушлашалар ине. Йылдан-йыл кино күрһәтеү яҡшыра барҙы. Тауышлы, киң экранлы фильмдар күрһәтелде. Киноаппаратуралар ѳсѳн будкалар тѳҙѳлдѳ. Ике аппарат булғанлыҡтан, тәнәфескә туҡталманы. Ҡыҙыҡ мәлдәр тураһында ла яҙып үтеү кәрәктер. Уҡытыусылар балалар сеанстарында дежур итте. Ололар сеанстарына ла ҡайһы саҡта уҡыусылар инә. Дежур уҡытыусы фильмды туҡтатып, залды ҡарап сыға. Әгәр ҙә уҡыусы тотола икән, сеанстан ҡыуып сығарыла һәм ата- әсәһенә еткерәләр, мәктәп линейкаһында телгә алып китәләр. Был яҡтан бигерәк тә математика уҡытыусыһы Тамъян Мѳхәмәт улы Аҡкужин әүҙем булды. Ауылда бер оло йәштәге апай фильмдарҙы ҡалдырмай йѳрѳнө. Сеанс барышында фильмдың эстәлеген һѳйләп ултырыр ине. Кѳр тауышлы “комментатор” апайҙы тамашасы тыйып та ҡарай, ә ул ултыра бирә лә, тағы башлай. Минең менән дә ҡыҙыҡ хәл булды. Белореттан Сермәнгә күскән район мәҙәниәт йортонда директор вазифаһын башҡарҙым. Ҡышын “Ленинсы” гәзитенән хәбәрсе килде. Клубта һыуыҡ. Мин балалар сеансынан һуң тамаша залы йылына ул, тип аҡланырға булдым. Күп тә үтмәй, гәзиттә район клубтары эше тураһында яҙылып сыҡты. “Ә Сермәндә балалар клубты ѳрѳп йылыта” тигән карикатура булды.
Рѳфғәт ағай киномеханиктар араһында үткән социалистик ярышта алдынғылыҡты бирмәне. Ғаилә архивында ра- йон, республика, хатта Рәсәй Хѳкүмәтенең Маҡтау ҡағыҙҙары, дипломдары бар. “Рәсәй кинематографияһы ударнигы” һәм “Коммунистик хеҙмәт ударнигы” исемдәренә лайыҡ булды. Ул 1972 йылда хаҡлы ялға сыҡты. Ғүмеренең аҙағынаса актив тормош алып барҙы. Шахмат турнирҙарында ҡатнашып, призлы урындар яуланы. Мал тотоп, йәшелсә- емеш үҫтереп, балаларын башлы-күҙле итеп, 1996 йылда 84 йәшендә мәрхүм булып ҡалды.
Солтан СИРАЖЕТДИНОВ.
Сермән ауылы.


text:
Башҡортостандың уҡытыусылар берләшмәһе һөнәри байрамын билдәләй Фото: Олег Яровиков
Башҡортостандың уҡытыусылар берләшмәһе һөнәри байрамын билдәләй
Башҡортостандың уҡытыусылар берләшмәһе һөнәри байрамын билдәләй Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 5 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Бөгөн, 5 октябрҙә, Башҡортостан уҡытыусылары үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй. Уҡытыусылар көнө 1994 йылда булдырылған.
Сalend.ru порталы хәбәр итеүенсә, был байрамды булдырыу мәсьәләһе 1966 йылдың 5 октябрендә Парижда уҙғарылған Уҡытыусыларҙың статусы тураһында махсус хөкүмәт-ара конференцияһында хәл ителә. Һөҙөмтәлә ЮНЕСКО һәм Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы араһында «Уҡытыусыларҙың статусына ҡағылышлы тәҡдимдәр» тигән документҡа ҡул ҡуйыла.
1994 йылдың 5 октябрендә тәүге тапҡыр Бөтә донъя уҡытыусылар көнө билдәләнә. Шул ваҡыттан бирле байрам саралары тап ошо көндә уҙғарыла.
Башҡортостан Мәғариф министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, әлеге ваҡытта дөйөм белем биреү учреждениеларында 39 мең самаһы уҡытыусы эшләй.
Мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова республика уҡытыусыларын һөнәри байрамдары менән ҡотланы. Ҡотлауҙа былай тиелә: «Бөгөн беҙ ғүмерҙәрен иң изге һөнәргә арнаған кешеләрҙе тәбрикләйбеҙ. Уҡытыусыға бер ҡасан да еңел булмаған. Тормош һеҙгә һәр саҡ юғары талаптар ҡуйҙы. Ләкин бөгөн улар күп тапҡырға артты. Беҙ ҡатмарлы үҙгәрештәр заманында йәшәйбеҙ: хәҙер элеккесә уҡытыу һәм уҡыу мөмкин түгел. Мәғариф системаһы яңыра, уның йөкмәткеһе үҙгәрә, яңы стандарттар индерелә. Әммә заманса компьютер класы ла, инновациялар ҙа педагогик һәләтте, оҫталыҡты алмаштырмай. Хөрмәтле коллегалар! Эшегеҙ, ихласлығығыҙ һәм түҙемлегегеҙ, һөнәрегеҙгә булған һөйөүегеҙ өсөн рәхмәт һеҙгә! Яңы ижади уңыштар, һәләтле һәм рәхмәтле уҡыусылар, ныҡлы һаулыҡ, ғаилә бәхете һәм именлек теләйем!».


text:
Яхин Риза Хәжиәхмәт улы
Яхин Риза Хәжиәхмәт улы (13 июнь 1935 — 15 декабрь 1998) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1952—1995 йылдарҙа Баймаҡ районының «Йылайыр» совхозы комбайнсыһы. РСФСР-ҙың 10-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1979).
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Риза Хәжиәхмәт улы Яхин 1935 йылдың 13 июнендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Абдрахман тыуған.
1952—1995 йылдарҙа Баймаҡ районының «Йылайыр» совхозында комбайнсы булып эшләй. Хеҙмәт етештереүсәнлегендә юғары күрһәткестәргә өлгәшә: 1971—1973 йылдарҙа 8—13 мең, 1976 йылда 27 мең центнер ашлыҡ һуға. РСФСР Юғары Советының 10-сы саҡырылыш депутаты. СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1979). Ленин (1971), Октябрь Революцияһы (1973) ордендары менән бүләкләнгән.
Баймаҡ районының һәм Баймаҡ ҡалаһының почётлы гражданы[1].
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яхин Риза Хәжиәхмәт улы. «Герои страны» сайты.
- Яхин Риза Хәжиәхмәт улы // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 13 июндә тыуғандар
- 1935 йылда тыуғандар
- Баймаҡ районында тыуғандар
- 15 декабрҙә вафат булғандар
- 1998 йылда вафат булғандар
- Баймаҡ районында вафат булғандар
- Социалистик Хеҙмәт Геройҙары
- Ленин ордены кавалерҙары
- Октябрь Революцияһы ордены кавалерҙары
- СССР Дәүләт премияһы лауреаттары
- Башҡорттарҙан Социалистик Хеҙмәт Геройҙары
- Социалистик Хеҙмәт Геройҙары (Башҡортостан)
- Баймаҡ районының һәм Баймаҡ ҡалаһының почётлы граждандары


text:
ӨДНТУ һәм «Шлюмберже» компанияһы килешеү төҙөнө
Өфө дәүләт нефть техник университеты, Рәсәйҙә нефть-газ профилендәге иң ҙур юғары уҡыу йорттарының береһе булараҡ, сит ил компанияларының иғтибарын нығыраҡ йәлеп итә бара. “Шлюмберже” компанияһы менән ӨДНТУ араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыу быны тағы бер тапҡыр раҫлай.
Хәйер, нефть һәм газ сәнәғәте өсөн нефть ятҡылыҡтарын эҙләү һәм табыу өлкәһендә хеҙмәтләндереүҙәр, ҡарарҙар һәм технологиялар менән донъяла иң ҙур тәьмин итеүсенең беҙҙең вуз менән хеҙмәттәшлеге бик күптәнән килә.
— «Шлюмберже» компанияһы менән беҙ 14 йыл тирәһе эшләйбеҙ, — тине ӨДНТУ-ның дөйөм мәсьәләләр буйынса проректоры Олег Пешкин. – Был ваҡыт эсендә ӨДНТУ компания өсөн байтаҡ белгестәр әҙерләне — хәҙерге ваҡытта унда беҙҙең вузды тамамлаусы 70 кеше эшләй.
Сит ил фирмаһы персоналы буйынса директор Жан-Пьер Фье әфәнденең һүҙҙәренә ҡарағанда, компаниялағы 85 мең хеҙмәткәрҙең 15 меңе – урыҫтар. Был иң ҙур белгестәр вәкиллеге, һан буйынса ул былтырғы йылға тиклем алда килгән американдарҙан да артығыраҡ.
— Беҙ компания эшкә ҡабул иткән белгестәрҙең сифатын күҙәтеп барабыҙ. Һеҙҙең вузды тамамлаусылар карьера баҫҡысы буйлап тиҙ үрләй, – тип билдәләне Фье әфәнде.
Яңы килешеү сиктәрендә Шлюмберженың Себер үҙәгендә уҡытыусыларға стажировка үткәреү һәм студенттарға таныштырыу практикаһы өсөн урындар биреү планлаштырыла.
Халыҡ-ара компанияға 1927 йылда нигеҙ һалынған, һәм хәҙер уның хеҙмәткәрҙәре донъяның 100-ҙән ашыу илендә эшләй.
«Шлюмберже» Рәсәйҙә 1929 йылда уҡ эшләй башлай. Һуңынан ҡырҡ йылға яҡын бәйләнештәр өҙөлә. Ул БДБ-ла үҙ эшен 1991 йылда яңырта һәм Көнбайыш Себерҙә кабель каротажын башҡарған беренсе сит ил сервис компанияһы була.


text:
Башҡортостан парламенты яҙғы сессияһының тәүге пленар ултырышы асылды
Өфөлә дүртенсе саҡырылыш БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың 34-се ултырышы үтә. Яҙғы сессияның беренсе пленар ултырышы көн тәртибендә – 40 мәсьәлә. Ултырыш бер минут тын тороуҙан башланды – депутаттар «Домодедово» аэропортында һәләк булыусыларҙы һәм үҙҙәренең коллегаһы, ҡапыл вафат булған БР Дәүләт Йыйылышы депутаты Дмитрий Купцовты хөрмәтләп иҫкә алды.
Ултырышты БР Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачевтың «2010 йылда Башҡортостан Республикаһы ҡануниәте торошо тураһында»ғы доклады асты.
Ултырышта депутаттар 30-ҙан ашыу закон проектын тикшерәсәк, уларҙың етәүһе өҫтөндә эште тамамларға планлаштырыла.
Парламентарийҙар алдында шулай уҡ республиканың һигеҙ суд участкаһының мировой судьяларын һайлау бурысы тора.


text:
Башҡортостандың төҙөлөш тармағы көрсөктән һуң аяҡҡа баҫа башланы
Киләһе йылда Башҡортостанда 100 мең квадрат метрҙан башлап унан ҙурыраҡ майҙанлы биш-алты ҙур проект төҙөү планлаштырыла. Был хаҡта Инвестициялар, күсемһеҙ милек һәм девелопмент форумының пленар ултырышында Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Григорий Невоструев белдерҙе.
Атап әйткәндә, Максимовка һәм Глумилино биҫтәләрен комплекслы үҙләштереү көтөлә.
— Бөгөнгө көндә ҡала хакимиәте менән берлектә беҙ был объекттарҙы инженерлыҡ инфраструктураһы менән тәьмин итеү мәсьәләһен ҡарайбыҙ, — тине ул.
Григорий Невоструев һүҙҙәренсә, республиканың төҙөлөш индустрияһы көрсөк эҙемтәләренән һуң яйлап аяҡҡа баҫа башлаған.
— Пландар һәм эштәр күп. Киләсәктә улар тағы артасаҡ, тип уйлайым, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары. – Проекттарҙың бер өлөшө тормошҡа ашырыла башланы ла инде. 2012 йылда республикала халыҡтың социаль төркөмөнә һәм территорияларҙы үҙләштереү өсөн яңы комплекстарға ярҙам күрһәтеү буйынса программаларҙы үҫтереү механизмдары булдырыласаҡ, тип көтөлә.


text:
Республика делегацияһы Латвияла башҡорт диаспораһы вәкилдәре менән осрашты
«Рәсәй терәге» дөйөм Рәсәй бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ йәмәғәт ойошмаһы тарафынан ойошторолған «Башҡортостан — Европа 2011» исемле автоуҙышта ҡатнашыусы 12 кеше Латвияға килде. Унда беҙҙең республика вәкилдәре бер нисә мөһим осрашыу үткәрҙе, шул иҫәптән башҡорт диспораһы вәкилдәре менән күреште, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Латвия башҡорттары ҡоролтайы рәйесе урынбаҫары Финат Ғәзизов. Был осрашыуҙарҙы үткәреүҙә Башҡортостан Республикаһының Балтика төбәгендәге ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты вәкиле, башҡорт диаспораһының әүҙем эшмәкәре Рина Хәмитова ярҙам итте.
Ригала бизнесмендар һәм йәмәғәт ойошмалары етәкселәре менән ике яҡлы осрашыуҙар үткәрелде. Латвияның милли-мәҙәни йәмғиәттәре ассоциацияһында түңәрәк өҫтәл үтте, сарала хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре һәм перспективалары тикшерелде.
Бынан һуң делегаттар Юрмала ҡалаһына юлланды, унда улар билдәле рәссам Виталий Ермолаев күргәҙмәһендә булды. Автоуҙышта ҡатнашыусылар Латвия башҡорттары ҡоролтайы вәкилдәре менән Елгава ҡалаһында ла булды. Бында урындағы бизнесмендар һәм ҡала етәкселеге менән осрашыуҙар үтте. Шулай уҡ бөгөнгә Рига Думаһы етәкселеге менән осрашыу планлаштырылған.
Сара һөҙөмтәләре буйынса Башҡортостан Республикаһының урта һәм бәләкәй бизнес вәкилдәре өсөн отчет төҙөләсәк, унда автоуҙыш үтәсәк илдәрҙең бизнесмендары менән хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре тураһында мәғлүмәт буласаҡ. Автоуҙышта ҡатнашыусылар Рәсәй, Белоруссия, Балтик буйы, Польша, Германия һәм Швейцария ҡалалары аша үтәсәк.


text:
Башҡортостан Президенты Учалы районының социаль һәм етештереү объекттарында булды
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш визиты менән республиканың Учалы районында булды. Эш сәфәре барышында республика башлығы Учалыла капиталь ремонттан һуң асылған «Ветеран» клубын ҡараны. Райондың Һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советында бөгөн 20 мең ветеран иҫәпләнә. Уларҙың ҡайһы берәүҙәре Рөстәм Хәмитовҡа үҙҙәрен борсоған һорауҙар менән мөрәжәғәт итте. Атап әйткәндә, Иманғол ауылына илткән юлды төҙөкләндереү, элекке «Коммунар» колхозындағы ферманы республиканың «500 ферма» программаһына индереү һәм башҡалар.
Башҡортостан Президенты шулай уҡ Учалының мәҙәниәт һәм ял паркында булды. Бында ул «Оҫталар ҡалаһы» күргәҙмәһе менән танышты. Төбәк башлығы паркты реконструкциялау барышын баһаланы. Учалы районы хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев һөйләүенсә, быйыл парк эргәһендәге һаҙмат урындарҙы тупраҡ менән күмгәндәр. Парк биләмәһе киңәйтелгән. Киләсәктә был территория ҡала халҡының ялын ойоштороу өсөн файҙаланыласаҡ. Бығаса паркта төҙөкләндереү эштәре үткәрелмәгән. Төп эштәрҙе үткәреүгә республика бюджетынан 25 миллион һум аҡса бүленгән.
Сентябрҙә парктың беренсе сиратын асыу планлаштырыла. Киләһе йылға йәйге эстрада төҙөү, иҫке аттракциондарҙы алмаштырыу һәм территорияны төҙөкләндереү ҡаралған.
Паркта Рөстәм Хәмитов умартасы Әлфиә Хәзетдинова менән аралашты, бал һатыу мәсьәләһе хаҡында ҡыҙыҡһынды һәм район хакимиәте башлығына халыҡтан бал йыйып, уны һатыуға сығарыу мәсьәләһен хәл итергә ҡушты. Бының өсөн кооперативтар булдырырға, ә ҡалала бал баҙары өсөн айырым урын бүлергә кәрәк.
Бынан тыш, республика Президенты мембраналар етештереү буйынса PLANTER заводын төҙөү барышы менән танышты. Объект «ТЕХНОПЛЕКС заводы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте майҙанында төҙөлә. Заводты декабрҙә асыу планлаштырыла. Проекттың хаҡы 250 миллион һум тәшкил итә. Барлыҡ кәрәкле ҡорамалдар һатып алынған. Бында яҡынса 25 яңы эш урыны булдырыласаҡ.
«ТЕХНОПЛЕКС» биләмәһендә төҙөлөш материалдары етештереү буйынса йәнә бер нисә предприятие эшләй. Завод етәксеһе Фәрит Ғәрифуллин хәбәр итеүенсә, продукция Башҡортостанда ғына түгел, Свердловск, Силәбе өлкәләрендә һәм Мәскәү янындағы төбәктәрҙә һатыла. Уртаса эш хаҡы бында 35 мең һум тәшкил итә. Производствола 600-гә яҡын кеше эшләй.
Президент эшҡыуарҙарға өҫтөнлөклө инвестиция проекты статусын алыр өсөн БР Хөкүмәтенә тейешле заявка биреп, ташламалар алырға кәңәш итте.
— Беҙҙә был эш бик яҡшы ойошторолған, — тине Рөстәм Хәмитов.
Эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты шулай уҡ итальян таш ваҡлау линияһында брусчатка етештереү буйынса махсуслашҡан «ЭкоСтройресурс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә булды. Предприятиеның генраль директоры Игорь Казаков хәбәр итеүенсә, производствола таш эшкәртеү предприятиеларының ҡалдыҡтары ҡулланыла.
Рөстәм Хәмитов, был предприятие продукцияһын Учалыла ғына түгел, Өфөлә лә даими ҡулланырға кәрәк, тип билдәләне. Башҡортостан Президенты менән аралашыу барышында Игорь Казаков йәнә бер инвестиция проекты тураһында һөйләне. Ул автоклав газ-бетон блоктар, панелдәр һәм плитә етештереү буйынса завод төҙөүҙе күҙ уңында тота. Производствола йылына 300 мең кубометр продукция етештереү планлаштырыла. Был материалды эконом класындағы торлаҡ төҙөүҙә ҡулланырға мөмкин. Бизнес-план әҙерләнгән дә инде. Рөстәм Хәмитов проектты тикшереү өсөн Игорь Казаковты Өфөлә үтәсәк кәңәшмәгә саҡырҙы. Башҡортостан Президенты, төҙөлөш материалдары етештереү буйынса бындай завод төҙөү — ҡала өсөн үтә мөһим, тип билдәләне. Бындай предприятиеларҙың булмауы арҡаһында, ҡалала торлаҡ ҡиммәт тора (бер квадрат метры өсөн яҡынса 34 мең һум). Проекттың төп маҡсаты – Учалыла торлаҡ хаҡын арзанайтыу.


text:
Архитекторҙар һөнәри байрамдарын билдәләй Фото: Андрей Старостин
Архитекторҙар һөнәри байрамдарын билдәләй
Архитекторҙар һөнәри байрамдарын билдәләй Фото: Андрей Старостин
Бөгөн, 7 октябрҙә, Бөтә донъя архитектура көнө билдәләнә.
Башҡортостанда ҡалалар һәм ауылдарҙың тышҡы күренешен яҡшыртыуға, бөтә инфраструктураларҙы заманлаштырып, ғәжәйеп тарихи-мәҙәни, архитектура һәм тәбиғи ҡомартҡыларҙы һаҡлап ҡалыуға ҙур иғтибар бүленә.
Республикала проект институттары һөҙөмтәле эшләй, уларҙың ҡайһы берәүҙәре илдә ҙур абруй ҡаҙанған. Шулай уҡ Башҡортостан архитекторҙар һәм проектсылар йәмғиәте эшләп килә. Өфө дәүләт нефть техник университеты йыл һайын йәш архитекторҙар уҡытып сығара.
Был байрам Халыҡ-ара архитекторҙар союзы тарафынан ойошторолған. Тәүҙә 1955 йылда Халыҡ-ара архитекторҙар союзы йыйылышында был байрамды йыл һайын июль айының тәүге дүшәмбеһендә билдәләргә ҡарар ителә. Ә 1996 йылда Барселонда Халыҡ-ара архитекторҙар союзы үҙенең 20 йыллыҡ юбилейына йыйылғанда Генераль ассамблея Бөтә донъя архитектура көнөн октябрь айының тәүге дүшәмбеһендә билдәләргә тигән резолюция ҡабул итә. Халыҡ-ара архитекторҙар союзы Икенсе Донъя һуғышынан һуң булдырыла. Ул саҡта һуғыш эҙемтәләрен – емерелгән ҡалаларҙы, ауылдарҙы һәм сәнәғәт предприятиеларын аяҡҡа баҫтырыу проблемаһын хәл итеү уның маҡсаты булып тора. СССР Архитекторҙар Союзы Халыҡ-ара архитекторҙар союзын ойоштороусыларҙың береһе һәм уның эшмәкәрлегендә әүҙем ҡатнашыусы булып тора. Хәҙер Халыҡ-ара архитекторҙар союзында йөҙләгән милли секциялар һәм миллиондан ашыу архитекторҙар иҫәпләнә.
Ғәҙәттә бөтә донъяла архитекторҙар үҙ һөнәри байрамдарында конференцияға йыйыла, унда үҙҙәренең ғәмәли эшмәкәрлеге шарттарын һәм һөҙөмтәләр тураһында фекер алыша, архитектура белеме проблемаларын ҡарай, ижади дискуссиялар ҡора.


text:
Башҡортостандың Кадастр палатаһы яңы вәкәләттәргә эйә буласаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
1 майҙан Росреестрҙың Башҡортостан буйынса кадастр палатаһы филиалы яңы вәкәләттәргә эйә буласаҡ. Учреждение Хоҡуҡтарҙың берҙәм дәүләт реестрынан күсемһеҙ милеккә һәм уның менән килешеү үткәреүгә мәғлүмәттәр бирә ала. Был хаҡта Росреестр сайтында хәбәр ителә.
1 майға тиклем учреждениеның филиалы халыҡтан мәғлүмәттәр биреүгә һәм әҙер документтарҙы тапшырыуға һорауҙар ҡабул итә, уларҙы Росреестрҙың Башҡортостан буйынса идаралығы эшкәртә.
Идаралыҡтан хәбәр итеүҙәренсә, ғәмәлдәр сылбырын ҡыҫҡартыу Хоҡуҡтарҙың берҙәм дәүләт реестрынан мәғлүмәттәр алыуҙы, әҙерләүҙе һәм дәүләт хеҙмәттәрен күрһәтеү ваҡытын ҡыҫҡарта.
2016 йылдың 1 ғинуарына тиклем филиалда мәғлүмәттәрҙе бушлай алырға мөмкин.


text:
Өфөнән математика уҡытыусыһы Ҡазанға бөтә Рәсәй педагогик оҫталыҡ конкурсына юллана Фото: Андрей Старостин
Өфөнән математика уҡытыусыһы Ҡазанға бөтә Рәсәй педагогик оҫталыҡ конкурсына юллана
Өфөнән математика уҡытыусыһы Ҡазанға бөтә Рәсәй педагогик оҫталыҡ конкурсына юллана Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 23 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфөләге 58-се лицейҙың математика уҡытыусыһы Рима Ронжина «Йыл уҡытыусыһы-2015» бөтә Рәсәй конкурсының финалында ҡатнаша. Быйыл ул 24 сентябрҙән 3 октябргә тиклем Ҡазанда уҙа. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, йола буйынса бәйге бынан алдағы еңеүсенең тыуған төйәгендә үткәрелә. Былтыр ошо мәртәбәле исемгә Татарстан уҡытыусыһы лайыҡ булды.
Рима Ронжина — ҡала һәм республика педагогик оҫталыҡ конкурстары еңеүсеһе. Уның педагогик стажы — 21 йыл.
Ҡазанда үтәсәк бәйге хаҡында һөйләгәндә Рима Ронжина һәр кем еңеүгә өмөт итә тип билдәләне.
«Рәсәйҙең йыл уҡытыусыһы» — абруйлы һөнәри оҫталыҡ конкурсы. Һис шикһеҙ, мин уға әҙерләндем, шуға күрә барыһы ла яҡшы булыр тигән ышаныс бар», — тине Рима Ронжина.
Финалдың I һәм II турҙары Ҡазандың 177-се урта мәктәбендә уҙа. Конкурсанттар асыҡ дәрес үткәрәсәк. Атап әйткәндә, 26 сентябрҙә геометрия дәресендә Рима Ронжина һигеҙенсе класс уҡыусылары менән осраша. Шулай уҡ уҡытыусылар үҙҙәренең мәғариф проектын күрһәтәсәк, педагогик советта ҡатнашасаҡ һәм уҡытыусы-оҫта исеме өсөн көс һынашасаҡ.
Тәүге этап йомғаҡтары буйынса 77 конкурсант араһынан иң яҡшы 15 уҡытыусы һайлап алына.
4 октябрҙә Рәсәйҙең мәғариф һәм фән министры Дмитрий Ливанов ҡатнашлығында «мәғариф сәйәсмәндәренең түңәрәк өҫтәле» уҙғарыла. Унда «Йыл уҡытыусыһы-2015» исеменә дәғүә итеүсе Рәсәйҙең иң яҡшы биш уҡытыусыһы ғына ҡатнаша. Конкурс 5 октябрҙә, Уҡытыусылар көнөндә, Мәскәүҙең Дәүләт Кремль һарайында тамамлана. Абсолют еңеүсенең исеме шул көндө билдәле буласаҡ.


text:
Баш ҡалала «ДДТ» төркөмөнөң тәүге составы музыканты Рөстәм Асанбаев вафат булды Фото: социаль селтәрҙәр
Баш ҡалала «ДДТ» төркөмөнөң тәүге составы музыканты Рөстәм Асанбаев вафат булды
Баш ҡалала «ДДТ» төркөмөнөң тәүге составы музыканты Рөстәм Асанбаев вафат булды Фото: социаль селтәрҙәр
ӨФӨ, 2016 йыл, 27 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Бөгөн төндә Өфөлә «ДДТ» төркөмөнөң тәүге составы музыканты Рөстәм Асанбаев оҙаҡ ауырығандан һуң 62-се йәшендә донъя ҡуйҙы. Һуңғы йылда ул аяуһыҙ сир менән туҡтауһыҙ көрәште.
Рөстәм Николаевич күренекле драматург, халыҡ яҙыусыһы Нәжиб (Николай Васильевич) Асанбаев ғаиләһендә үҫкән. Алтмышынсы йылдар аҙағында ул телевизорҙан Сопот ҡалаһында барған фестивалде ҡарай. Рөстәм «Breakout» поляк төркөмөнөң сығышына хайран ҡала. Атаһы улының шөғөлөнә ыңғай ҡарай һәм Мәскәүгә барғанда уға «Tornado» ҡыйбатлы уйын ҡоралын һатып ала.
Шуға ҡарамаҫтан, Рөстәм Өфө дәүләт сәнғәт институтында рәссамлыҡҡа уҡып сыға. Музыкант Өфөлә тәүгеләрҙән булып рок һәм блюз уйнай башлай. Юрий Шевчук менән бергә илдә яңыса яңғырашлы рок музыкаһы дәүерен аса. Гитарасы «ДДТ» төркөмөндә 1983 йылға тиклем уйнай. Рок-музыканы рәсми рәүештә концерт майҙансыҡтарына үткәрмәйҙәр, төркөм Өфөнөң бөтә бейеү майҙансыҡтарында сығыш яһай. Нефть институтында бер генә концерт була һәм телевидениела «Свинья на радуге» альбомын яҙҙырып өлгөрәләр. Ошо ваҡиғаларҙан һуң «ДДТ» бөтә илдә танылыу яулай. Артабанғы йылдарҙа Рөстәм Асанбаев элекке төркөмө менән концерттарҙа уйнай.
«ДДТ» төркөмө менән бер рәттән музыкант «Кода» (һуңғараҡ — «Руда») төркөмөндә ижад итә башлай. Концерт ҡуялар, фестивалдә сығыш яһайҙар, гастролгә сығалар. «Ҡышҡы блюз» альбомын яҙҙырғас, төркөм тарҡала. Шул йылдарҙа Рөстәм Асанбаев йырсы булараҡ та үҫешә, музыка һәм текстар ҙа яҙа.
1997 йылда «DDT Records» студияһында үҙенең «Пассажир» исемле альбомын сығара. «Аҙаштым» һәм «Туҡталышта блюз» композициялары меңдәрсә тыңлаусының һөйөүен яулай. Музыкант Өфөләге «Boogie Band» төркөмө гитарасыһы булып китә, төрлө проекттарҙа ҡатнаша, «Jimi Blues Cafe» арт-директоры булып эшләй. «Рөстәм уйнап ҡына ҡалмай, гитара ярҙамында фекерләй ҙә. Был — блюз аша донъяның асылына төшөнөү һәм уны аңлау ул», — тип һөйләне уның хаҡында Юрий Шевчук дуҫына ярҙам йөҙөнән ойошторолған хәйриә концертында.
Һоҡланғыс музыкант һәм кеше хаҡында иҫтәлек беҙҙең күңелдәрҙә мәңге һаҡланыр.
Мәрхүм менән хушлашыу 28 майҙа иртәнге сәғәт 11-ҙә Сергиев соборында үтә. Был хаҡта музыканттың яҡын дуҫы Рафаэль Шмергельский хәбәр итте.


text:
Өфөлә Георгий таҫмалары таратыла башлаясаҡ
Йома, 12 апрелдә, Төбәк йәштәре хәрәкәте булдырылған көндә өфөлөләргә бушлай Георгий таҫмалары таратыла башлаясаҡ. Шулай итеп, республикала иң популяр акцияларҙың береһенә старт бирелә.
«Өфө» универмагы алдында мәҙәни-күңел асыу сараһы ойоштороласаҡ. БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Төбәк йәштәре хәрәкәтен алты йыл тулыу менән ҡотлар өсөн сараға балалар һәм йәштәр йәмәғәт ойошмалары активистары – пионерҙар, скауттар, ирекмәндәр, спортсылар, йәш лидерҙар, журналистар киләсәк.
Мәҙәни сара Өфөнөң Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты менән берлектә БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Төбәк йәштәре хәрәкәтенең Координация советы менән сәләмәт тормошто пропагандалау, йәштәрҙе патриотик рухта тәрбиәләү маҡсатында ойошторола.
Башлана – 16 сәғәттә.


text:
Өфө Волга буйы федераль округының закондар сығарыусылар ассоциацияһының 38-се ултырышын ҡабул итә
Бөгөн Өфөлә Рәсәй Федерацияһы Волга буйы федераль округы субъекттарының дәүләт власының закондар сығарыусы (вәкәләтле) органдары Ассоциацияһының 38-се ултырышы ултырышы асыла.
Ассоциация ултырышында етем балаларҙың хоҡуҡтарын тикшереү планлаштырыла. БР Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачев етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙың законлы хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлау мәсьәләләре буйынса доклад менән сығыш яһаясаҡ. Башҡортостан парламенты спикеры Башҡортостан миҫалында мәсьәләләрҙе хәл итеү буйынса ведомство-ара эш итеү механизмдары тураһында һөйләйәсәк.
Хәҙер Рәсәй һуңғы йөҙ йылда өсөнсө етемлек тулҡынын кисерә. Ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар иҫәбе Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң уларҙың күпме булыуы менән сағыштырырлыҡ.
Башҡортостанда етемлек менән бәйле мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә байтаҡ тәжрибә тупланған. Һуңғы йылдарҙа республикала етем балалар һәм балалар йорттары һандарының ярайһы уҡ кәмеүе күҙәтелә. 2008 йылдан алып Башҡортостанда ошондай алты учреждение ябылды.
Ултырыштың көн тәртибендә икенсе һорау тирә-яҡ мөхит һәм тәбиғәтте файҙаланыу мәсьәләләрен закондар йәһәтенән көйләү булып тора.
Көндөң тәүге яртыһында Волга буйы федераль округы төбәктәренең закон сығарыу йыйылышы рәйестәре Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханала буласаҡ, перинаталь медицинала заманса технологиялар һәм яңы тыуған сабыйҙарҙан баш тартыу буйынса иҫкәртеү саралары тәржрибәһе менән танышасаҡ. Артабан закон сығарыусылар Өфөлә махсуслаштырылған Бала йортон ҡараясаҡ.
Волга буйы федераль округы ҡунаҡтарына М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы социаль-педагогик оҙатыу буйынса инновацион проекттар презентацияһын тәҡдим итәсәктәр.
Рәсәй Федерацияһы Волга буйы федераль округы субъекттарының дәүләт власының закондар сығарыусы (вәкәләтле) органдары Ассоциацияһының пленар ултырышы көндөң икенсе яртыһында уҙасаҡ.


text:
Ҡалтасы районында йәшәүсе ғаилә «Мөхәббәт һәм тоғролоҡ өсөн» наградаһына лайыҡ булды
Ҡалтасы районы башлығы Рәүис Нуретдинов 54 йыл бергә ғүмер иткән ирле-ҡатынлы Алексеевтарға «Мөхәббәт һәм тоғролоҡ өсөн» миҙалын тапшырҙы.
Ғаилә башлығы Адольф Николаевич – беренсе мари комиссары Николай Алексеевтың улы. Бөрө дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетында белем алғандан һуң, 1961 йылдан алып пенсияға тиклем ете йыллыҡ Кәлтәй мәктәбендә физика һәм математиканан уҡытҡан. Адольф Николаевич – хеҙмәт ветераны, Кәлтәй ауыл биләмәһе депутаты. Һигеҙ йыл түбәнге ветерандар ойошмаһы рәйесе итеп һайланған.
Дауаханала санитарка булып эшләгән ҡатыны Мария Чапаева менән биш ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр, әлеге ваҡытта уларҙың 12 ейәне бар.
«Мөхәббәт һәм тоғролоҡ өсөн» миҙалы «Рәсәй Федерацияһында Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө»н үткәреү буйынса ойоштороу комитеты менән булдырылған.


text:
Киләсәккә уйҙарым бар, яҡты уйҙарым,
Һеҙҙең менән үтһә ине ғүмер юлдарым.
Һеҙҙең менән бәйләнем мин моңло яҙмышты,
Яндарымда һеҙ булғанға һөйәм тормошто.
1. Ила, Әсә, ташҡан күңелең һеңер,
Ташласәле үткер (…)ңды!
Тағы күптәр афған тамуғында
Күралманы бөгөн ал таңды!
(“Хата”).
Ырыҫйән уҙаман, баҡсаһындағы урындыҡҡа ерҙең эйәһеләй йәйрәп ултырып, йәнә уйға ҡалды. Исеме есеменә тап килеп, ырыҫлы, бәхетле йән булды ул. Күп йәшәне, күпте күрҙе, кисерҙе, белде. Йәшәүҙең асылын, мәғәнәһен тәрәнерәк төшөнөргә тырышты,


text:
Алма-Атала Әхмәтзәки Вәлидиҙең улы ҡатнашлығында түңәрәк өҫтәл үтә
10 мартта Алма-Атала Ҡаҙағстан Республикаһының Милли китапханаһында Әхмәтзәки Вәлидиҙең улы Сөбәдәй Туған ҡатнашлығында түңәрәк өҫтәл үтә. Ултырышта Башҡортостан, Ҡаҙағстан һәм Төркиәнән күренекле йәмәғәт эшмәкәрҙәре, ғалимдар ҡатнаша, тип хәбәр итә ҠР Мәҙәниәт һәм мәғлүмәт министрлығының Төрки мәҙәниәтен һәм сәнғәтен үҫтереү буйынса халыҡ-ара ойошмалағы (ТӨРКСОЙ) вәкиле Асҡар Турғанбаевҡа һылтанма менән “КАЗИНФОРМ” мәғлүмәт агентлығы.
Уның әйтеүенсә, был сара ТЮРКСОЙ менән иғлан ителгән Әхмәтзәки Вәлиди Йылы сиктәрендә үткәрелә.


text:
Мал аҙығы әҙерләү кампанияһы башлана
Республика аграрийҙары мал аҙығы әҙерләүгә тотона. Яҙ дым етешмәү сәбәпле, БР Ауыл хужалығы министрлығы белгестәре ауыл эшсәндәренә әле үк сабыуға төшөргә кәңәш итә. Ҡайһы бер райондарҙа галега үләнен сабыуға төштөләр ҙә инде.
Мал аҙығы әҙерләүселәр, уҙған ямғырҙар күп йыллыҡ үләндәрҙең күтәрелеүенә булышлыҡ итер, тип ышана. Икенсе тапҡыр сабыуға уңыш та мул буласаҡ. Мәләүез районы эшсәндәре мал аҙығы йыйыу техникаһын яланға алып сыҡты ла инде. Был район ҡоролоҡтан айырыуса нығыраҡ зыян күрҙе. Райондың ауыл хужалығы идаралығында әйтеүҙәренсә, Салауат исемендәге ауыл хужалығы производство кооперативында ужым арышынан сенаж һала башланылар.
Благовещен районы ауыл хужалығы предприятиелары ла сабыуға төшөргә планлаштыра. Бында ла үләндәр дым етмәүҙән зыян күрҙе, ҡайһы бер урындарҙа ҡуҙаҡлы культураларҙы ҡырау һуҡты. Райондың агрономия хеҙмәте белгестәре, һәр гектарҙан 75-80 центнер йәшел масса йыйып алыныр, тип баһалай. Былтыр уңыш 140 центнерҙан кәм булмағайны.
Хәҙерге ваҡытта үләндең үҫеше төрлө хужалыҡтарҙа төрлөсә. Ямғырҙар яҡшы яуып үткән урындарҙа тәүге сабыу мул булырға оҡшай. Ҡышҡылыҡҡа малдарҙы аҙыҡ менән етерлек тәьмин итеү өсөн һәр шартлы мал башына кәмендә 32,5 центнер тупаҫ һәм һутлы мал аҙығы әҙерләргә кәрәк.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: «Тап Кәрим Хәкимов Рәсәйҙе Ғәрәп донъяһы менән бәйләргә тейеш кеше булған»
Фото:
Күренекле ватан дипломаты, яҡташыбыҙ Кәрим Хәкимов – Ғәрәп донъяһы менән Рәсәй, СССР, араһында цивилизация күпере һалырға тейеш булған кешенең нәҡ үҙе. Шундай фекерен белдерҙе Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Кәрим Хәкимовтың 120 йыллығына арналған «Рәсәй һәм ислам донъяһы: үҙ-ара цивилизациялы эш итеү тарихы һәм перспективаһы» халыҡ-ара конференцияһының пленар ултырышында.
Бындай бер-береһенән ныҡ айырылған мәҙәниәттәр араһында үҙ-ара хеҙмәттәшлек булдырыуҙа Кәрим Хәкимовҡа әсә һөтө менән һеңдерелгән ислам нигеҙҙәре ярҙам иткән. Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, күптән түгел Сауд Ғәрәбстанына эш сәфәре барышында уның үҙенең дә Кәрим Хәкимов эшмәкәрлеге емештәрен тойорға мөмкинлеге булған.
— Иҡтисади форум булһынмы ул, Король ғаиләһенә визитмы, һәр осрашыу, һәр һөйләшеү Кәрим Хәкимовтың Сауд Ғәрәбстанының суверенитетын беренсе булып таныған дәүләт вәкиле булыуынан башланды, — тип билдәләне төбәк башлығы.
Ғәрәп донъяһы һәм Рәсәй, Башҡортостан, илебеҙҙең башҡа республикалары араһындағы бәйләнештәр, Рөстәм Хәмитов фекеренсә, үҫешергә тейеш. Һәм әлеге конференция ошо үҫешкә булышлыҡ итә, сөнки ул Рәсәйҙең Ислам донъяһы менән мөнәсәбәттәренең тарихы кеүек үк бай темаға ҡағыла.
Башҡортостан территорияһында, шулай уҡ Волга буйында ла Ислам дине ҡабул ителеүенең мең йыллыҡ тарихы бар. Бында хәҙер ҡырҡынсы быуын кешеләре ислам динен тота. Ул башҡорт, татар, башҡа халыҡтар тормошоноң да асылына әйләнгән.
— Ошо мең йыл төрлө конфессия вәкилдәренең татыулыҡта, тыныслыҡта, гармонияла йәшәүен күрһәтте, — тине Рөстәм Хәмитов. – Әлбиттә, низағтар ҙа, ҡаршылыҡтар ҙа булды, ләкин дини нигеҙҙә түгел, ә ҡыҫырыҡлауҙарға, ғәҙелһеҙлеккә ҡаршы көрәш нигеҙендә. Төбәгебеҙҙә дини һуғыштарҙың булғаны юҡ. Был – төрлө халыҡ вәкилдәре араһында тыныслыҡты һаҡлау – ошонда йәшәгән кешеләрҙең бөйөк ҡаҙанышы. Һәм ул ҙур баһаға лайыҡ.


text:
«Башинформ» Уҡытыусы йылын иң яҡшы яҡтыртыуға конкурста беренсе урын алды
Башҡортостанда Рәсәйҙә иғлан ителгән Уҡытыусы йылын иң яҡшы яҡтыртыуға журналистар конкурсына йомғаҡ яһалды. Ижади ярышта республиканың барлыҡ киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре, шулай уҡ федераль баҫмаларҙың төбәк ҡушымталары хәбәрселәре ҡатнашты.
«Электрон киң мәғлүмәт саралары» номинацияһында интернет-баҫмалар араһында «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының «Социаль өлкә» бүлеге мөдире Эльмира Сабирова беренсе урын алды.
Учалы телерадиостудияһы телевидениеның иң яҡшы ижади коллективы булды, ә «Башҡортостан» дәүләт телерадиоканалы репортеры Азат Сәмерханов (беренсе урын), «Асыҡ дәрес» радиопрограммаһы менән «Юлдаш» радиоһы хеҙмәткәре Гөлнур Ишбулатова (икенсе урын), БЮТ телеканалы хәбәрсеһе Лиә Әхмәтйәнова (өсөнсө урын) иң яҡшы журналистар тип танылды.
«Баҫма киң мәғлүмәт саралары» номинацияһында республика гәзит һәм журналдары журналистары араһында «Кызыл Таң» гәзитенән Фәниә Ғәбиҙуллина беренсе булһа, икенсе урында — «Башҡортостан» гәзитенән Алһыу Әһлиуллина, өсөнсөлә – «Йәшлек» гәзитенән Сажиҙә Лотфуллина.
Республика баҫмалары араһында иң яҡшы редакция коллективы исемен «Башҡортостан» гәзите яуланы, икенсе урын «Панорама Башкортостана» журналында.
Район, ҡала, берләштерелгән гәзит һәм журналдарҙың иң яҡшы өс хәбәрсеһе араһында беренсе урында Ирина Карпенко («Вечерняя Уфа» гәзите), икенсе урында – Мария Выблова («Көйөргәҙе» гәзите), өсөнсөлә – Рәзилә Арсланова («Игенче» гәзите, Чекмагушинформцентр).
Район, ҡала, берләштерелгән баҫмалар коллективтары араһында «Янаульские зори» гәзите еңеүсе булды. Икенсе урын «Белебеевские известия» гәзитендә, өсөнсө урынды «Кармаскалинская новь» алды.


text:
Фото:
«Эшлекле Рәсәй» вице-президенты Өфө журналистарына яңы индустриялаштырыу планын тәҡдим итте
Фото:
«Эшлекле Рәсәй» дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының вице-президенты, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты федераль штабының даими ағзаһы Николай Остарков эш визиты сиктәрендә Өфөлә булды. Визит һөҙөмтәләре буйынса кисә «Башинформ» агентлығында матбуғат конференцияһы үтте. Унда «Эшлекле Рәсәй» вәкиле журналистарға «Яңы индустриялаштырыу» (25х25 концепцияһы) исеме бирелгән Рәсәйҙең социаль-иҡтисади йәһәттән үҫеш стратегияһы хаҡында һөйләне.
Конференция башланыр алдынан Николай Остарков менән Дәүләт Думаһына кандидаттар һайлау буйынса дөйөм халыҡ тауыш биреүендә ҡатнашыусылар исемлегенә ингән «Эшлекле Рәсәй» Башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе Рафаэль Мәрҙәншин таныштырҙы.
— Беҙҙең хеҙмәттәшебеҙ Рафаэль Мәрҙәншин кандидатураһын яҡлау Башҡортостандың баш ҡалаһына килеүемдең бер сәбәбе булып тора, — тине Николай Остарков.
«Яңы индустриялаштырыу» (25х25 концепцияһы) планы хаҡында һөйләгәндә, «Эшлекле Рәсәй» вице-президенты документтың 26 майҙа уҙған йыл һайын үткәрелеүсе «Эшлекле Рәсәй» бизнес-форумында тәҡдим ителеүен һәм форум эшендә ҡатнашҡан РФ Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин тарафынан хупланыуын иҫкә төшөрҙө.
— 2025 йылға милли иҡтисадтың эшкәртеү тармаҡтарының әүҙем үҫеше иҫәбенә конкуренция секторында 25 миллион юғары һөҙөмтәле заманса эш урындарын булдырыу пландың төп маҡсатлы күрһәткесе булып тора, — тине Николай Остарков.
«Эшлекле Рәсәй» был маҡсатҡа шәхси инвестицияларҙы маҡсатлы йәлеп итеү ярҙамында ирешеп була, тип һанай.
Рафаэль Мәрҙәншин үҙ сиратында эшҡыуарлыҡ, конкуренция үҫеше өсөн уңайлы шарттар булдырыуға һәм һөҙөмтә булараҡ – торомош кимәлен күтәреүгә йүнәлтелгән иҡтисади сәйәсәт булдырылыуына һәм тормошҡа ашырылыуына ярҙам итеү «Эшлекле Рәсәй»ҙең төп маҡсаттарының береһе булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Кисә «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе менән «Эшлекле Рәсәй» Башҡортостан төбәк бүлексәһе араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды, тип шулай уҡ журналистарға хәбәр итте Рафаэль Мәрҙәншин.


text:
Рәсәйҙә 2015 йыл Әҙәбиәт йылы буласаҡ
2015 йыл Рәсәй Федерацияһында әҙәбиәт билдәһе аҫтында үтәсәк. «Рәсәй Федерацияһында Әҙәбиәт йылын үткәреү тураһында»ғы Указға РФ Президенты Владимир Путин ҡул ҡуйған.
Документҡа ярашлы, шуның менән йәмғиәттең иғтибарын әҙәбиәткә һәм уҡыуға йәлеп итеү планлаштырыла.
Рәсәй Хөкүмәтенә Әҙәбиәт йылын үткәреү буйынса ойоштороу комитетын булдырырға, шулай уҡ төп саралар планын әҙерләүҙе һәм раҫлауҙы тәьмин итергә ҡушылған.
Субъекттарҙың башҡарма власть органдарына Рәсәй Федерацияһында уҙғарыласаҡ Әҙәбиәт йылы сиктәрендә кәрәкле саралар үткәрергә кәңәш ителгән.


text:
Фото:
Урында запас частар етештереү сит ил техникаһын файҙаланыуҙы арзанайтты
Фото:
Сит илдән ҡайтарылған ҡыйбатлы ауыл хужалығы техникаһына запас частарҙы урындағы предприятиеларҙа етештереү һәм туҙған деталдәрҙе тергеҙеү сығымдарҙы ярайһы кәметергә мөмкинлек бирә. Башҡортостан 700-ҙән ашыу деталь һәм быуындарҙы сит илдә һатып алыуҙан баш тартты.
Импорт техниканы файҙаланыуҙы арзанайтыу мәсьәләһе менән машина-технология станциялары менән берлектә БР Ауыл хужалығы министрлығы шөғөлләнә.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытта сит илдә етештерелгән иген урыу комбайндарының һәм үҙйөрөшлө сапҡыстарҙың двигателдәрендә үҙебеҙҙә етештерелгән мотор майын файҙаланыу буйынса һынауҙар алып барыла. Был средстволарҙы экономиялауҙың йәнә бер ысулы. Баҫыу эштәре тамамланғас, мотор майын артабан файҙаланыу тураһында ҡарар ҡабул ителәсәк.


text:
Мортаза Рәхимов: Биш йылда республикала 10 меңдән ашыу йорт төҙөргә мөмкин
Аҙ ҡатлы төҙөлөштө үҫтереү программаһы буйынса Башҡортостанда биш йылда 10 мең йорт төҙөргә планлаштырылған. Был ғәмәлгә ашырырлыҡ. Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Өфөнөң Конгресс-холында барған «Аҙ ҡатлы төҙөлөштө үҫтереү: төбәк тәжрибәһе, дәртләндереү механизмдары, энергия һөҙөмтәлелеген күтәреү» бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә шулай тип белдерҙе.
— Тырышҡанда күберәк тә төҙөргә мөмкин, — ти республика башлығы. – Бөгөнгө көнгә “Үҙ йортом” программаһы буйынса торлаҡ алырға теләүселәрҙән 6 мең ғариза ҡабул ителгән. Беҙҙең бурыс һәр кемдең торлаҡ майҙаны һатып ала алыуын тәьмин итеүгә ҡайтып ҡала.
Президент әйтеүенсә, Башҡортостанда аҙ ҡатлы торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереүҙә тағы бер мөһим момент булып ауылға ярҙам итеүгә баҫым яһау тора.


text:
Республиканың Урал аръяғы эшҡыуарҙары иғтибарын туризмды үҫтереүгә йүнәлтәләр
Бөгөн Әбйәлил районының Асҡар ауылында Урал аръяғы эшҡыуарҙары өсөн үҙ эшеңде асыу, һалым һалыу һәм дәүләт ярҙамы мәсьәләләре буйынса уҡытыу семинары үтәсәк. Сара эшҡыуарлыҡ һәм туризм өлкәһендә 2011-2015 йылдарға Урал аръяғын иҡтисади йәһәттән үҫтереү урта сроклы комплекслы программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә уҙғарыла.
Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы, Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы, республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, Башҡортостан Урал аръяғының муниципаль райондары хакимиәттәре, төбәктең ғилми учреждениелары, йәмәғәт ойошмалары һәм бизнес берләшмәләре вәкилдәре семинар эшендә ҡатнашасаҡ.
Эшҡыуарҙар һалым һалыуҙың төрлө режимдарын ҡулланыу нескәлектәре, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына финанс ярҙам күрһәтеү шарттары, дәүләт мөлкәтен хосусилаштырыуҙа бәләкәй бизнестың ҡатнашлығы хаҡында мәғлүмәт аласаҡ. Бынан тыш, улар үҙ эшеңде асыу һәм алып барыуҙа кәрәкле башҡа файҙалы кәңәштәр аласаҡ.
Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты билдәләүенсә, бөгөн республикала Урал аръяғын үҫтереүгә ҙур иғтибар бүленә. Был тәү сиратта Башҡортостан Урал аръяғының эшҡыуарлыҡ һәм туризм өсөн перспективалы зоналарҙың береһе булыуы менән бәйле.


text:
Фото:
Сибайҙа әсәйҙәрҙе данлаусы һәйкәл асылды
Фото:
Сибайҙа «Әсә булыу» скульптура композицияһын асыу тантанаһы үтте.
Бронзанан ҡойолған әсәй һәм балалар – малай менән ҡыҙ фигуралары ЗАГС янындағы скверҙа урын алды. Скульптуралар композицияһы әсәйҙәргә булған эскерһеҙ һөйөү символына һәм ҡала халҡының яратҡан урынына әйләнергә тейеш. Һәйкәл авторҙары – Мәскәү скульпторҙары ағалы-энеле Вадим һәм Станислав Кирилловтар. Уны эшләүҙә Сибайҙың төҙөлөш ойошмалары ла ҡатнашҡан.
Һәйкәлде асыу тантанаһында Рәсәй юристары ассоциацияһы рәйесе, РФ Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһының граждандар, енәйәт, арбитраж һәм процессуаль закондар сығарыу буйынса комитеты рәйесе, юридик фәндәр докторы, профессор Павел Крашенинников, уның урынбаҫары Андрей Назаров, Сибай ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Фәим Айҙарбәков һәм башҡа рәсми вәкилдәр ҡатнашты. Тантанала билдәләнеүенсә, әсә булыу — Ерҙә мәңге һаҡлана торған ҡиммәттәрҙән, әсә-ҡатын ғүмер бүләк итә, ғаилә усағын һәм йылыһын һаҡлай.
Бөгөн Сибайҙа 320 ғаилә күп балалы ғаилә иҫәпләнә. Ун ете әсә “Әсәлек даны” миҙалы менән бүләкләнгән. Һуңғы йылдарҙа ҡалала тыуымдың тотороҡло артыуы күҙәтелә: әгәр 2009 йылда 1008 бала яҡты донъяға килһә, 2010 йылда – 1044. 2011 йылдың ғинуар-февралендә генә 142 сабый тыуған, тип хәбәр иттеләр ҡала округы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.


text:
Ҡалтасы районында 200 самаһы яңы эш урындары булдырыласаҡ
Ҡалтасы районының Красный Холм ауылында “Башнефть” акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең нефть-сервис ойошмаларын ҡулайлаштырыу менән бәйле саралар булдырыу буйынса эш төркөмөнөң киңәйтелгән ултырышы үтте.
Ултырыш эшендә республика министрлыҡтары һәм ведомстволары вәкилдәре, “Башнефть” йәмғиәте етәкселеге, биләмәләрендә нефть-сервис ойошмалары урынлашҡан муниципалитет башлыҡтары ҡатнашты.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, иҡтисади үҫеш министры Владимир Балабанов ултырышта ҡатнашыусыларға әүәлге ултырыш ҡарарҙарының үтәлеше, бизнес өсөн, шулай уҡ хеҙмәт коллективтары өсөн юғалтыуҙарҙы кәметеү маҡсатында нефть-сервис ойошмаларын ҡулайлаштырыу барышы хаҡында һөйләне. “Башнефть” йәмғиәте етәкселеге менән ошо ҡатмарлы социаль мәсьәләне хәл итеүҙә үҙ-ара аңлашыуға өлгәшелгән, тип хәбәр итә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.
Владимир Балабанов, ултырыштың Ҡалтасыла үткәрелеүе осраҡлы түгел, тип билдәләне. Ҡалтасы районы хакимиәте муниципаль берәмектәр араһында тәүгеләрҙән булып 2011 – 2015 йылдарға Ҡалтасы районы муниципаль районының Красный Холм ауыл Советы ауыл биләмәһен үҫтереү программаһын тәҡдим итте. Урындағы иҡтисадтың нефть йүнәлешенә ҡулайлашыуына алмашҡа яңы производстволар, яңы эш урындары булдырылыуы, инвестиция проекттарының системалы тормошҡа ашырылыуы уның асылын тәшкил итә.
Дөйөм алғанда, программаны тормошҡа ашырыу Красный Холм ауылында 200-ҙән ашыу яңы эш урыны булдырыу, район һәм ауыл биләмәһе бюджетына средстволарҙы өҫтәмә индереүҙе тәьмин итеү мөмкинлеген бирәсәк.


text:
«500 ферма» программаһында ҡатнашыу өсөн 56 ғариза бирелгән
Башҡортостан аграрийҙары «500 ферма» республика программаһында ҡатнашыу өсөн 56 ғариза биргән. БР Ауыл хужалығы министрлығы комиссияһы ҡатнашыусыларҙы һайлап алыу буйынса эштәрҙе дауам итә.
Һуңғы конкурс һөҙөмтәләре буйынса өс предприятиеға — Федоровка районының Фрунзе исемендәге ауыл хужалығы етештереү кооперативына, Илеш районының «Илеш» МТС-ы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә һәм Миәкә районының «Урал» ауыл хужалығы етештереү кооперативына ҡатнашыусы статусы бирелде. Әлегә был статусты 11 ауыл хужалығы предприятиеһы алды, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
— Хужалыҡтарға бар көсөнә фермаларҙы комплекслы реконструкциялау һәм ремонтлау эштәренә тотонорға кәрәк, — тине БР ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Николай Коваленко, ошо көндәрҙә Благовещен районында үткән тармаҡтың көнүҙәк мәсьәләләре буйынса семинар-кәңәшмәһендә сығыш яһап.
Николай Коваленко тоҡомло мал һайлау менән шөғөлләнергә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Ул йәнә аграрийҙарҙы был программа буйынса силос-сенаж ҡоролмаларын 15 авгусҡа ҡәҙәр сафҡа индерергә кәрәклегенә иғтибар итергә саҡырҙы.
1 сентябргә тиклем ауыл эшсәндәре ҡорамалдар һәм техника ҡайтарыуҙы ойошторорға, ә 1 октябргә капиталь ремонт эштәрен, биналар һәм ҡоролмаларҙы реконструкциялауҙы тамамларға тейеш. Объектты файҙаланыуға тапшырыу срогы — 15 октябрь.
БР Ауыл хужалығы министрлығы вәкилдәре айырыуса проект-смета документацияһын әҙерләүгә, биләмәне, юлдарҙы төҙөкләндереүгә һәм ферма ҡоймаларына иғтибар итеүҙәрен һорай.


text:
Ҡатнашыусы:Зөлхизә
Мин Бөрйән районы Яуымбай ауылынан булам. Әлеге ваҡытта БГУ-ның география факультетында уҡыйым.
Ҡоралдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Wikimedians of Bashkortostan User Group
- Географик координаталар эҙләү өсөн Викимапия
- Конвертор Конвертер Excel-таблиц в вики-формат
- Викимедия фонды Грант системаһы Викимедия фонды гранттары. Минең ғариза
- Система хәбәрҙәрен тәржемәләү [1]
- Викимания 2013
- MediaWiki:Sitenotice Баш бит башына ҡуйылыусы урындағы иғлан
- Creative Commons лицензияһында тамғалау
- "Наши проекты" на русском языке.
- Саха теле. Сайт, һүҙлек, әсбәптар


text:
БОКС - ир-егеттәр генә спорты түгел...
Бер ай элек, декабрҙә, Ѳфѳлә бокс буйынса биш кѳн буйы барған Башҡортостан Республикаһы Беренселегендә Лира 1999-2000 йылғы ҡыҙҙар араһында кѳс һынашыуҙа II урын алғайны. Ҡарама беләккә, ҡара йѳрәккә, тигән кеүек, ҡарамаҡҡа нәҙекәй генә, ҡыйыуһыҙ ғына күренгән ҡыҙҙың бокс буйынса ла, дзюдола ла үҫмерҙәр араһында II разрядҡа эйә булыуына ышанғы ла килмәй хатта. Тейешле кейемдәрен кейеп, аренаға менеп баҫһа, танымаҫһың да, ғәйрәтле, уйнаҡлап торған ҡоралаймы ни. Үҙе яратҡан, күп кѳс, туҡтауһыҙ күнекмәләр, таҫыллыҡ талап иткән спорт тѳрѳ хаҡында ихлас әңгәмәләшә Лира.
- Егеттәр генә шѳғѳлләнерлек боксты нисек үҙ иттең ул? Ҡыҙыҡай оялсан йылмая, күҙҙәре осҡонланып китә.
- Дүрт йыл элек дзюдоға йѳрѳй башлағайным. Унда ла тѳрлѳ ярыштарҙа ҡатнаштым. Үҙебеҙҙә, Учалыла, Туймазы ҡалаларында II, III урындар алдым. Бер мәл бокс күнекмәләрен ҡарап торғайным, оҡшаттым да ҡуйҙым. Тренерым Дмитрий Васильевич Островский ярҙам итә. Класс етәксем Анна Анатольевна Сагарда — физкультура уҡытыусыһы. Спортҡа ныҡлап ул ылыҡтырҙы.
- Сибайҙағы турнирҙа һинең кеүек боксер ҡыҙҙар күп булдымы?
- Инйәр, Белорет, Учалы, Әбйәлил, Баймаҡ, Аҡъяр, Магнитогорск спортсылары ҡатнашты. Бокста ҡыҙҙар әҙ йѳрѳй ул. Малайҙар менән дә кѳс һынашабыҙ. Әйткәндәй, Лира Ҡаһарманова уҡыуҙа ла иң-иңдәр рәтендә. Тик «5» билдәләренә генә ѳлгәшә. Яратҡан фәндәре - физика, математика. Шулай уҡ башҡорт, рус теле олимпиадаларында күп тапҡырҙар Маҡтау ҡағыҙҙарын алған. Башҡорт теле уҡытыусыһы Зѳһрә Нәзип ҡыҙы Батырова етәкселегендә ѳс йыл рәттән «Урал батыр» эпик әҫәрен һѳйләү конкурсында ҡатнашып, мәғариф бүлеге, ҡала-район башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының Маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнгән. 2100 юлды яттан һѳйләй ул. Мәктәп, ҡалала үткән тѳрлѳ сараларҙа ҡатнашып, еңеү яулап алған Маҡтау ҡағыҙҙары бихисап Лираның. Һәр ерҙә лә ѳлгѳр, тәртипле, ярҙамсыл, алдынғы уҡыусыны уҡытыусылары ла, класташтары ла бик ихтирам итә. Киләсәк хыялы - Ѳфѳлә аграр университетҡа уҡырға инеү. Тырыш, уңған, спорт яратҡан ҡыҙға артабан да уңыштар, еңеүҙәр юлдаш булһын.
Н. ВӘЛИУЛЛИНА.
Автор фотоһы.


text:
Юлий Цезарь
Гай Ю́лий Це́зарь (лат. Gaius Iulius Caesar [ˈgaːjʊs ˈjuːljʊs ˈkae̯sar]; 13 июль, башҡа мәғлүмәт буйынса, 12 июль б. э. т. 100 йыл йә б. э. т. 102 йыл[1] — 15 март [[Б. э. т. 44 йыл|44 йыл б. э. т. — Боронғо римдың сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре, Боронғо Рим диктаторы [2], ғәскәр башлығы, яҙыусы. Галлияны яулап алып Цезарь Рим дердаваһы сиктәрен төньяҡ Атлантикаға тиклем киңәйтә һәм Рим дәүләтенә хәҙерге Франция ерҙәрен буйһондора, шулай уҡ Британия утрауҙарына һөжүм итә. Цезарь эшмәкәрлеге Көнбайыш Европаның мәҙәни һәм сәйәси ҡийәфәтен тамырҙан үҙгәртә һәм киләсәк европалылар күңелендә юйылғыһыҙ эҙ ҡалдыра. Гней Помпей менән берлектә Рим йәмғиәтен реформалай башлай, һәм үҙе улгәс Рим империяһы ойошоуға булышлыҡ итә.
Һуңыраҡ күп кенә монахтар үҙҙәрен легендар Цезарь менән бәйләргә теләй. Немец телендә нем. Kaiser («кайзер») һүҙе шунан килеп сыҡҡан, шулай уҡ рус һүҙе «царь» «Цезарь» һүҙенә кәрҙәш булып тора.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ . Некоторые учёные, основываясь на датах занятия им определенных магистратур (которые могли заниматься лишь по достижении определенного возраста), указывали на 101 или 102 год до н. э., но консенсусным является 100 год до н. э. Goldsworthy, 30.
- ↑ Вынудил Сенат дать ему права бессрочного диктатора Римской республики, вопреки конституции, которая позволяла носить этот титул не более полугода.
- 12 июлдә тыуғандар
- Б. э. т. 100 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Римда тыуғандар
- 15 мартта вафат булғандар
- Б. э. т. 44 йылда вафат булғандар
- Римда вафат булғандар
- Бөйөк понтификтар
- Боронғо Рим диктаторҙары
- Боронғо Рим яҙыусылары
- Боронғо Рим ғәскәр башлыҡтары
- Латин тарихсылары
- Латин телмәр тотоусылары
- Боронғо Рим телмәр тотоусылары
- Боронғо Рим тарихсылары
- Аллалаштырылған монархтар
- «Илаһи комедия» персонаждары
- Сәйәси маҡсаттан үлтереү ҡорбандары


text:
Минең тормошомда был исем ҡасан һәм ниндәй кимәлдә билдәле булды? Иң элек, әлбиттә, мәктәптә әҙәби әҫәр аша. Унда яҡтыртылған Вәлидиҙең кире тәьҫир ҡалдырырлыҡ шәхесен әсәйем үҙ мөнәсәбәте менән раҫланы.
Ошо көндәрҙә Яңыбай халҡы ауылдашыбыҙ Рәшит Ғәлимовтың хәтер кисәһен бик матур итеп үткәрҙе.
Бөгөн Ейәнсура районы эшсәндәре нисек көн итә? Кәйефтәре ҡайһылай ҙа, киләһе көндәргә ышаныс менән бағамы? Ашламаға, яғыулыҡҡа хаҡ артыуы крәҫтиәндең бәкәленә йыш ҡына һуғып тора. Килеп тыуған көрсөктән нисек сығалар? Ошо һәм башҡа һорауҙарҙы район хакимиәте башлығы Әлфәрис БАЙСУРИНға бирҙек.
— Әлфәрис Сәлихйән улы, бер кемгә лә сер түгел, ауыл хужалығында үҙгәрештәр йыш булып тора. Башлыса иҡтисады ошо тармаҡҡа бәйле төбәктәр өсөн ҡыйынға төшә. Етмәһә, һуңғы йылдарҙа тәбиғәт тә көйһөҙләнә. Әйтерһең, крәҫтиәнде тағы бер һынап ҡарай. Бына ошондай шарттарҙа һеҙ “йөк”тө нисегерәк тартаһығыҙ? Айырым үҙегеҙгә генә хас эш алымы бармы?
— Тәүге айҙарҙа ҡоролоҡ та булған тимәҫһең, — ти “Авангард” директоры Рәмил Ибраһимов. — Ужым культураларынан төшөм мул ғына килә. Бигерәк тә арыш уңышы шатландыра.Рәмил хужалыҡты дүрт йыл етәкләй. Уға тиклем атаһы Рәшит ағай уны аяҡҡа ныҡлы баҫтырған. Һуңғы йылдарҙа элекке “Первомайск” совхозының “Южный” бүлексәһен дә ҡушҡандар. Шулай итеп, һөрөнтө ерҙәр һигеҙ мең ярым гектар булып киткән. Бөгөн бар техника ла етә.
Яман күҙҙән һаҡла, Хоҙай!
Яман һүҙҙән һаҡла мине,
Һаҡла, Хоҙай, яман күҙҙән!
Һыуҙар кисеп, боҙҙар
кистем,
Һалҡындарға түҙҙем,
түҙәм…


text:
– Илебеҙҙә 150-гә яҡын милләт рус телендә аралашҡас, беҙгә ул телде белеү мотлаҡ. Нисек инде Рәсәй һынлы бөйөк Рәсәйҙә йәшәп, уның телен белмәйһең?! Шул уҡ ваҡытта башҡорт теленең сафлығы һәм киләсәге өсөн Башҡортостанда хәстәрлек күрелә икән, был бик мәслихәт. Республикабыҙҙа ғүмер итеп тә, ошо телде өйрәнмәү Башҡортостандың тарихын, халыҡтың үткәнен, ғөрөф-ғәҙәтен белмәүгә тиң түгелме?! Күптән түгел абруйлы бер ғалим менән әңгәмәләшкәндә ошо хаҡта ла етди һөйләшеү булды. Иң мөһиме – бер-беребеҙҙе тулыһынса аңланыҡ, фекерҙәрҙең тура килеүенә икебеҙ ҙә шатландыҡ.
– Илебеҙҙә 150-гә яҡын милләт рус телендә аралашҡас, беҙгә ул телде белеү мотлаҡ. Нисек инде Рәсәй һынлы бөйөк Рәсәйҙә йәшәп, уның телен белмәйһең?! Шул уҡ ваҡытта башҡорт теленең сафлығы һәм киләсәге өсөн Башҡортостанда хәстәрлек күрелә икән, был бик мәслихәт. Республикабыҙҙа ғүмер итеп тә, ошо телде өйрәнмәү Башҡортостандың тарихын, халыҡтың үткәнен, ғөрөф-ғәҙәтен белмәүгә тиң түгелме?! Күптән түгел абруйлы бер ғалим менән әңгәмәләшкәндә ошо хаҡта ла етди һөйләшеү булды. Иң мөһиме – бер-беребеҙҙе тулыһынса аңланыҡ, фекерҙәрҙең тура килеүенә икебеҙ ҙә шатландыҡ.
Янғын сығарһаң — дүрт йыл төрмәИнформация, Йәмғиәт, Экология, Спорт һәм туризм, Ғәҙәттән тыш хәл, Анонстар // 25-08-2017, 01:00
Беҙҙең делегация составында Аҙнаҡай, Аҡтаныш, Түбәнге Кама, Туҡай райондары башҡорттары ҡатнашты. Түбәнге Каманың “Сал Урал” һәм Яр Саллының “Гөлнәзирә” фольклор ансамблдәре лайыҡлы сығыш яһаны”, — тип хәбәр итә Татарстан башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Ғәли Хәсәнов.


text:
Хөрмәтулла Үтәшев – Исмәт Кюнтай исемендәге төрөк театраль премияһы лауреатыФото: Алик Шакиров
Хөрмәтулла Үтәшев – Исмәт Кюнтай исемендәге төрөк театраль премияһы лауреаты
Хөрмәтулла Үтәшев – Исмәт Кюнтай исемендәге төрөк театраль премияһы лауреатыФото: Алик Шакиров
Истанбулдан шатлыҡлы хәбәр килде. Башҡортостан Республикаһының Төркиәләге вәкиле Каншаубий Мизиев хәбәр итеүенсә, яҡташыбыҙ, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Хөрмәтулла Үтәшев Нәжип Асанбаевтың «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» пьесаһы буйынса Айрат Абушахманов ҡуйған спектаклдә Ататөрк роле өсөн Исмәт Кюнтай исемендәге махсус премияға лайыҡ булды.
Төркиәнең Исмәт Кюнтай исемендәге Милли премиялар жюрийы рәйесе, билдәле төрөк театр тәнҡитсеһе Хаяти Асылязыджи үҙенең хатында шулай тип билдәләй: «Бына 35-се йыл беҙ күренекле төрөк яҙыусыһы һәм драматургы Исмәт Кюнтай исемендәге премияларҙы Төркиә театр донъяһының иң яҡшы вәкилдәренә бирәбеҙ. Быйыл беҙ наградаларыбыҙҙы 13 номинацияла тапшырҙыҡ һәм тәүге тапҡыр сит ил дәүләте вәкилен наградларға ҡарар иттек. Мин Хөрмәтулла Үтәшевтың ижадын күптән күҙәтеп барам, уның эштәрен юғары баһалайым, уны хәҙерге замандың күренекле артистарының береһе тип иҫәпләйем. Мин Өфөлә һәм Ҡазанда төрки телле театрҙар фестивалендә жюри ағзаһы булараҡ, уның кандидатураһын беҙҙең премияға тәҡдим иттем, һәм буш һүҙ генә булмаһын өсөн, бөтә жюри ағзаларын быйыл май айында Истанбулда Башҡортостан Республикаһы фән һәм мәҙәниәт көндәре ваҡытында Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры ҡуйған «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» спектакленә саҡырҙым. Мин коллегаларымдың да билдәле башҡорт артисының хәҙерге Төркиәгә нигеҙ һалыусы Мостафа Кемаль Ататөрк ролен уңышлы башҡарыуын юғары баһалауҙарына бик шатмын».


text:
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының әүҙем үҫешеүсе сайты бар
Федерация Советы рәйесе Сергей Миронов Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға рәхмәт хаты ебәргән. Рәсәй парламентының үрге палатаһы спикеры Рәсәй Федерацияһы субъекттарының дәүләт власы закондар сығарыу (һайланма) органдары араһында Интернет селтәрендә иң яҡшы сайтҡа йыл һайын үткәрелеүсе конкурста әүҙем ҡатнашыуы һәм Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы сайтының 2009 йылда йылдам үҫешеүе өсөн башҡорт парламентына рәхмәтен еткергән.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Башҡорт фильмы Рәсәйҙе яулай
Башҡорт фильмы Рәсәйҙе яулай
Режиссер Айнур Асҡаровтың «Өфөнән һөйөү менән» фильмының бөтә Рәсәй буйынса прокаты дауам итә.
Бөгөн ул «Ленфильм» студияһы (Санкт-Петербург) кинотеатрында күрһәтеләсәк, 3 августа иһә Мәскәү Арбатының «Октябрь» кинотеатрында ҡуйыласаҡ.
Фильм Рәсәйҙең йәмғеһе 71 ҡалаһы, шул иҫәптән Феодосия (Ҡырым), Ҡазан, Новосибирск, Силәбе, Сургут, Тула, Донецк, Дондағы Ростов, Һамар тамашасыларына тәҡдим ителәсәк.
Бөгөн ул «Ленфильм» студияһы (Санкт-Петербург) кинотеатрында күрһәтеләсәк, 3 августа иһә Мәскәү Арбатының «Октябрь» кинотеатрында ҡуйыласаҡ.
Фильм Рәсәйҙең йәмғеһе 71 ҡалаһы, шул иҫәптән Феодосия (Ҡырым), Ҡазан, Новосибирск, Силәбе, Сургут, Тула, Донецк, Дондағы Ростов, Һамар тамашасыларына тәҡдим ителәсәк.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
М.Аҡмулла – мәғрифәтсе- шағир, яҡтылыҡ йырсыһы.
Курсы профессиональной переподготовки от Московского учебного центра "Профессионал"
Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования только до 31 мая действуют скидки до 70% при обучении на курсах профессиональной переподготовки (184 курса на выбор).
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: ВЫБРАТЬ КУРС
Методик эшкәртмә
( 9-сы синыф өсөн)
Уҡытыусы: Сәғитова Г.Ә.
Юғары категория Республика
спорт юнәлешле 5-се
мәктәп интернаты
Дәрес планы
Башҡорттарым, уҡыу кәрәк, уҡыу кәрәк!
Арабыҙҙа наҙандар күп, уҡыу һирәк.
Аңғыра айыуҙан Уралдағы ҡурҡҡандай
Эй, туғандар, наҙанлыҡтан ҡурҡыу кәрәк!
Мифтахетдин Аҡмулла.
М.Аҡмулла – мәғрифәтсе- шағир, яҡтылыҡ йырсыһы.
Маҡсат:
1. М.Аҡмулланың тормош юлын, ижадын өйрәнеү.
2. Ижады нигеҙендә киләсәк быуынға фәһемле булырлыҡ өндәүҙәр менән таныштырыу.
3. Тыуған илгә һөйөү, ауырлыҡтарҙы еңә белеү, саф күңеллелек һыҙаттары, әҙәплек сифаттарын тәрбиәләү.
4. Уҡыусыларҙың бәйләнешле телмәрен һәм һүҙлук байлығын үҫтереү.
Йыһазландырыу:
Аҡмулланың тормош юлын, ижадын сағылдырыусы күргәҙмә, плакаттар, видео таҫма.
Таҡтала:
“Әҙәмде әҙәп, изгелек биҙәй”
“Уҡығандар күктә осор, һыуҙа йөҙөр”
Бик йәштән үк атай йортон
Мәжбүр булдың ташларға,
Халыҡтар араһынан сығып,
Яңы тормош башларға.
Эй, Аҡмулла, Аҡмулла!
Сәсән телле бер мулла
Яһилға һин дау мулла
Халҡыңа һин Аҡ мулла.
Ф.Рәхимғолова.
Дәрес барышы.
Уҡыусы ( Аҡ мулла)
Аҡмулла: Әссәләмәғәләйкүм! Туҡһанбай ауылы ошо буламы?
Уҡыусылар: Эйе.
(Аҡмулла китаптарын өҫтәлгә ҡуя)
Төп өлөш.
Уҡыусылар: Ә һеҙ кем булаһығыҙ?
Аҡмулла: Мин – Мифтахетдин, халыҡ мине Аҡмулла тип йөрөтә. Мин ошо Туҡһанбай ауылында тыуғанмын. Хәҙер ул Миәкә районына ҡарай, ә элек, Ырымбур өлкәһе, Бәләбәй өйәҙенә ингән. Ҡарап торам, ауыл үҙгәргән... Мине белгән кешеләр ҙә гүр эйәләре хәҙер. Мин йәшәгән, бала сағым үткән йорт та инде юҡ. Әммә рухым тыныс, мине онотмағандар.
Күҙҙәрегеҙҙә һары һағыш булһа ла, йөҙҙәрегеҙҙән күрәм, һорауҙарығыҙ бар, бирегеҙ, яуап бирермен.
Уҡыусылар: Мифтахетдин ағай, беҙҙе һеҙҙең бала сағығыҙ ҡыҙыҡһындыра, һөйләп китһәгеҙ ине.
Аҡмулла: Йәшләй әсәнән ҡалдым. Әсәйем Бибиөммөгөлсөм үлгәндә, мин бәләкәй бала ғына инем. Бик йәшләй үгәй әсәй ҡыйырһытыуҙарына дусар булдым, шуға күрә лә бала сағым еңелдән булмағандыр.
Атайым Камалетдин ауылда мулла ине. Тәүге һабаҡтарҙы атайымдан алдым. Унан инде Мәнәүезтамаҡ, Әнәс ауылы мәҙрәсәләрендә белем алырға тура килде. Ул ваҡытт хәҙерге кеүек автомобиль, автобустар юҡ ине, шуғ күрә үҫә төшкәс, ҡайҙа ат, ҡайҙа йәйәү етмеш саҡрым алыҫлыҡта ятҡан арҙаҡлы Стәрлебаш мәҙрәсәһендә уҡыуымды дауам иттем, шағир Шәмсетдин Зәки дәрестәрен тыңланым. Был мәҙрәсәлә уҡыуым миңә киләсәктә кренекле шағир, мәғрифәтсе булырға этәргес көс биргәндер моғайын...
Йыш ҡына Шәмсетдин Зәки мнеән тау баштарына мнеп шиғырҙар уҡый, яҙа инек. Шунда минең тағы ла бейегерәк тауҙарға, юғарыраҡ үрҙәргә күтәрелеү хыялы тыуҙы. Әммә быны туғандарым да, атайым да аңламаны. Атайым менән һүҙгә килдек. Дөрөҫ эшләгәнменме, юҡмы, ауылдан сығып китергә, тигән фекергә килдем...
Миңә күп сәйәхәт итергә тура килде. Ярты ғүмерем Ырымбур, Троицк, Ҡазан, Кустанай, Петропавловск ҡалаларында, Төркмәнстан, Ҡаҙағстан далаларында үтте. Күп яҙыусылар һәм шағирҙар, мәғрифәтселәр менән осрашырға, аҡын, сәсәндәр менән ҙур майҙандарҙа бәйге тоторға тура килде. Ҡайҙа ғына булһам да уҡытыусылыҡ эшен ташламаным, балалрҙы уҡырға, яҙырға өйрәттем, халыҡты аң-белемгә әйҙәнем. Балалар! Ә бит минең был хаҡта яҙылған шиғырым да бар, нисек атала әле ул?
Уҡыусылыр: “Башҡорттарым, уҡыу кәрәк!”
Аҡмулла: Һай, афариндар!
Аҡмулла балалрҙы уҡыуға өндәп “Башҡорттарым, уҡыу кәрәк!” тигән шиғырҙы яттан уҡый.
Аҡмулла: Ауылдан сығып киткәс башта мәғрифәтселәр менән осрашырға Ырымбурға юлландым. Башҡортостан менән ҡаҙаҡ далалары араһында ятҡан Троицк ҡалаһы ла мине үҙ итте. Унда мин, ҡыштарын Зәйнулла ишандың мәҙрәсәһендә белем алдым, ә йәй көндәрендә ҡаҙаҡ далаларында балалар уҡыттым. Иң тетрәндергес хәтирәләрем дә ошо ҡала менән бәйле. Бер ғәйепһеҙгә, нахаҡҡа яла яғып, ҡулға алынып, дүрт йыл Троицк төрмәһендә ултырып сығырға тура килде. Төрмәнән сыҡҡас та ауылыма юлландым, ләкин атайым ҡабул итмәне. Күҙ йәше аша тыуған “ Атайымы хат” шиғыры тап ошо осорҙа яҙылды ла инде. Был шиғыр китаптарҙа ла бар, табырһығыҙ, уҡырһығыҙ тип ышанам. Тыуған яҡтарыма ошо ҡайтыуым – һуңғы ҡайтыуым булды. Башҡаса мин ауылыма әйләнеп ҡайта аламаным.
Уҡытыусы: Эйе, был Аҡмулланың тыуған яғына һуңғы әйләнеп ҡайтыуы була. Аҡмулла донъя гиҙергә яратҡан. Башҡортостанда ул Урал тауҙарының ҡаялары менән һоҡланһа, ҡаҙаҡ яҡтарында дала уның күңелен биләгән. Шул гүзәл тәбиғәт күренештәре, йыл миҙгелдәре тураһында: (көҙ, яҙ) шиғырҙарын дәртләнеп яҙған. Мифтахетдин Аҡмулла Салауат Юлаевтан һуң беренсе булып, үҙ халҡына “Башҡорттарым”, тип мөрәжәғәт итә. Уны белемгә, һөнәргә, ғилем нигеҙҙәренә эйә булырға саҡыра. Кешенең яҡтылыҡҡа ынтылыуын раҫлап, аҡыллылыҡты, ғәҙеллекте, кешелелекте данлай. Сәсән-шағир башҡорт әҙәби телен үҫтереүҙә һәм байытыуҙа ла мөһим роль уйнай. Уның “Тел” шиғырынан өҙөк уҡып үтәйек.
Әйткәнебеҙсә Аҡмулла кешелекте аң-белемгә, дуҫлыҡҡа өндәгән. Уҡыусыларын ул рухлы итеп тәрбиәләгән.
НӘСИХӘТТӘР
Иң әүүәл кәрәк нәмә – иман, тигән,
Ахирәт эштәренә инан, тигән.
“Хоҙай, кисер!” – тигән менән эш бөтмәйҙер,
“Иман шарты”н өйрәнмәһә – Иван, тигән.
Икенсе ҡиммәт йәме – “күңел” тигән,
Күңеле боҙоҡ әҙәмдән төңөл, тигән.
Боҙоҡҡа ер өҫтөнән аҫты артыҡ,
Булмаһа күңел таҙа – күмел, тигән.
Өсөнсө ҡиммәт нәмә – аҡыл, тигән,
Аҡылһыҙҙа тәүфиҡ яғы таҡыр, тигән.
Аҙ эшкә асыуланып, динен боҙор,
Иманын көфөрлөккә һатыр, тигән.
Дүртенсе ҡиммәт нәмә – шөкөр, тигән,
Ниғмәткә шөкөрһөҙлөк – көфөр, тигән.
Ятҡан ерҙән: “Хоҙай, кисер”,- тигән- хурлыҡ,
Сәбәп эҙләп, төҙ юл мнеән йүгер, тигән.
Бишенсе ҡиммәт нәмә – әҙәп, тигән,
Әҙәп тигән – мөхәббәткә сәбәп, тигән.
Көфөрлөк әҙәплелә тормағандай,
Әҙәпһеҙҙә иман тороу ғәжәп, тигән.
Алтынсы ҡиммәт нәмә – сабыр, тигән,
Сабыр кеше моратын табыр, тигән,
Һәр эштә сабырһыҙҙың төбө – хурлыҡ,
Сабырһыҙлыҡ башҡа бәлә һалыр, тигән.
Етенсе ҡиммәт нәмә – ихлас, тигән,
Ихлассһыҙҙың эше ҡабул булмаҫ, тигән.
Аҡыллылар ошо һүҙҙе белһә кәрәк:
Иман, аҡыл, әҙәп, ихлас – юлдаш, тигән.
Уҡыусылар: Көслө, белемле булырға, тыуған илен, телен, халҡын яратырға тейеш, һәр саҡ ышаныс менән йәшәргә, килеп тыуған ауырлыҡтарҙан бөгөлөп төшмәҫкә тейеш.
Аҡмулла рухлы кешелә төп ете сифат хас булыуын билдәләгән һәм ул ошо хаҡта “Нәсихәттәр” тигән шиғырында яҙа. Мин һеҙгә ошо ете төшөнсәне таратып бирәм, һеҙ уларҙы нисек аңлайһығыҙ?
Почтальон һәр партаға ошо төшөнсәләрҙе таратып бирә. Кем нисек аңлай, был һүҙҙәрҙе аңлата, һуңынан уҡытыусы был төшөнсәләрҙең тәржемәһен бирә.
ШӨКӨР – благодарность.
АҠЫЛ – ум, интеллект.
ИМАН – вера, религиозные убуждения.
САБЫР – терпеливость, сдержанность.
ИХЛАС – искренность, чистосердечность.
КҮҢЕЛ – душевность, настроение.
ӘҘӘП – вежливость, благовоспитанность.
Уҡыусылар! Аҡмулла кешеләрҙе аң-белемгә өндәп халыҡтың ихтирамын яулап алған, юҡҡа ғына уны аҡ мулла тип әйтмәгәндәр, ә тар “күңелле” кешеләр быны күтәрә алмай енәйәт ҡылыуға уҡ барып етәләр. Ерҙә булған бөтә яуызлыҡ тап шул наҙан, тар эсле кешеләрҙән сыға ла инде.
Аҡ күңелле Аҡмулланың үлеме башҡорт, татар, ҡаҙаҡ халыҡтары өсөн ҙур юғалтыу була. Ул 1895 йылдың 8 октябрендә Миәс ҡалаһы менән Һарыҫтан ауылы араһындағы бер тирмән янында Ғәфиәт һәм Дәүли тигән әҙәмдәр тарафынан үлтерелә.
Ғәҙҙеллек, яҡтылыҡ, сафлыҡ йырсыһының ғүмере фәжиғәле рәүештә өҙөлә. Уны Миәс ҡалаһының момолман зыяратына ерләгәндәр.
Аҡмулланың шиғырҙары, ижады, яҡты исеме халыҡ күңелендә мәңге ҡала. 1981 йылда Миәкә районының Туҡһанбай ауылында Аҡмулланың музейы асыла. (Компьютерҙан М.Аҡмулланың музейы тураһында презентация ҡарау).
1989 йылда Аҡмулла исемендәге премия булдырыла. Был премия әҙәбиәт һәм сәнғәт хеҙмәткәрҙәренән 15 кешегә бирелде. Иң беренсе премия яҙыусы Рәшит ағай Шәкүргә тапшырылды.
Һығымта.
Йомғаҡлау. Тест һорауҙарына яуап.
Өйгә эш. 71-72 биттәр (уҡырға, һөйләргә өйрәнергә).
Тест һорауҙарын таратып биреү.
Мифтахетдин Аҡмулла йәшәгән йылдар:
1752-1800; 2) 1903-1965; 3) 1831-1895.
Шағир тыуған урын.
Миәкә районының Туҡһанбай ауылы; 2) Салауат районының Малаяҙ ауылы; 3) Нуриман районының Ҡыҙылъяр ауылы.
М. Аҡмулла ниндәй шағир булараҡ билдәле?
Мәғрифәтсе, шағир; 2) Суфый шағир; 3) Шағир-импровизатор;
Нахаҡҡа ғәйепләнеп, Аҡмулла ҡайҙағы төрмәлә ултыра?
Ҡазанда; 2) Өфөлә; 3) Троицкиҙа; 4) Ырымбурҙа;
Түбәндәге өҙөктәр ҡайһы шиғырҙан?
“Ян-януар йәшел үләнгә сығып,
Көллө ғәләм шатланышып булды мәж”...
“Аттың ниһен маҡтайһың?”, 2)”Яҙ”, 3) “Тел”.
Миәкә районында нисәнсе йылда М.Аҡмулла музейы асыла?
1981; 2) 1990; 3) 2000.
Аҡмулла исемендәге премия нисәнсе йылда бирелә башлай?
1981; 2) 1989; 3) 1990.
М.Аҡмулланың атаһына бағышлап яҙған шиғырҙың исеме нисек?
М. Аҡмулла нисәнсе йылда фәжиғәле һәләк була?
1831; 2) 1895; 3) 1900.
М. Аҡмулланың ҡәбере ҡайҙа?
Троицкий ҡалаһында; 2) Туҡһанбай ауылында; 3) Миәс ҡалаһында.
- Классному руководителю
Маҡсат:
1. М.Аҡмулланың тормош юлын, ижадын өйрәнеү.
2. Ижады нигеҙендә киләсәк быуынға фәһемле булырлыҡ өндәүҙәр менән таныштырыу.
3. Тыуған илгә һөйөү, ауырлыҡтарҙы еңә белеү, саф күңеллелек һыҙаттары, әҙәплек сифаттарын тәрбиәләү.
4. Уҡыусыларҙың бәйләнешле телмәрен һәм һүҙлук байлығын үҫтереү.
Йыһазландырыу:
Аҡмулланың тормош юлын, ижадын сағылдырыусы күргәҙмә, плакаттар, видео таҫма.
Оставьте свой комментарий:
Комментарии:


text:
Ул әле лә сәфәрҙә Танылған йырсы Нәзифә Ҡадированы беренсе тапҡыр Үҙәк телевидение аша күрҙем. “Йыр менән тормош буйлап!” (“С песней по жизни!”) тип аталған Бөтә Союз конкурсы еңеүселәре концерты бара ине. Алып барыусылар: “Рим Хәсәнов музыкаһы, Дим Дәминев һәм Мостай Кәрим һүҙҙәре. “Мандолина”, Нәзифә Ҡадирова йырлай, Өфө ҡалаһы”, – тип иғлан итте. Бик сибәр йәш йырсы, сәхнәләге баҫҡыстар буйлап бейей-бейей, урыҫ һәм башҡорт телендә матур сығыш яһаны. Йыр тамамланғас, зал алҡыштарға күмелде.
Нәзифә конкурста дипломант исеменә лайыҡ булды. Уның был еңеүенән һуң үҙебеҙҙең ижадсы өсөн ғорурлыҡ тойғоһо кисерҙем. “Мандолина” йыры уның визит карточкаһына әйләнде.
Өфө сәнғәт училищеһында уҡыған сағымда “Башҡортостан ҡыҙы” журналы редакцияһы уҡыусылар менән осрашыуҙарға саҡыра ине. Нәзифә Ҡадирова менән шунда яҡындан таныштым. Йырлауыма ҡарата: “Һинең халыҡҡа оҡшай торған тауыш”, — тип баһа биргәйне. Уҡыуҙы тамамлап, Башҡорт дәүләт филармонияһына килгәс, үҙенең төркөмөнә эшкә алды.
Биш йыл ижад иттем был данлыҡлы, татыу коллективта. Билдәле спортсы, администратор Ғабдрахман Фәйзрахман улы Ҡадиров һәр ваҡыт Рәсәйҙең төрлө төбәктәренә гастролгә алып сыҡты. Был бөйөк, шул уҡ ваҡытта ябай кеше менән осрашыуҙан күңелемдә тик яҡты хәтирәләр ҡалған. Ә сәхнә оҫтаһы Нәзифә Ҡадированан күп нәмәгә өйрәндем. Йыш ҡына мин сәхнәлә йырлағанда, шаршау янында сығышымды ҡарап, дәртләндереп торор ине. Үҙенең фиҙакәрлеге, тамашасыны ихлас яратыуы менән ул — йәш артистарға өлгө.
Бөгөн исемдәре илгә билдәле йырсылар Рөстәм Маликов, Фән Вәлиәхмәтов, Венер Абдуллин уның төркөмөндә ҡанат нығытты. Төрлө конкурс-фестивалдәрҙән һуң Нәзифә Ҡадирова бөтөн ил буйынса популярлыҡ яуланы.
“Тамашасы эркелеп йөрөнө концерттарыма. Өфөнөң мәҙәниәт һарайҙарында бер көндә икешәр, өсәр концерт бирә инем. Йыл һайын Мәскәүҙә унар көн эшләнем. Бик күп тапҡыр Урта Азия республикаларында, Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә шығырым тулы залда йырланым”, — тип хәтерләй ул. Ҡайҙа ғына булмаһын, Нәзифәне һәр ерҙә көтөп алалар, алҡышлайҙар, сәскәгә күмәләр. Шулай уҡ сит илдәрҙә лә йыш була йырсы. Элек администратор булып эшләгән Нәфҡәт Шәрипов: “Нәзифә бер гастроленән генә лә барлыҡ филармония хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡы бирерлек килем алып ҡайта ине”, — ти.
Ниндәй генә дан-шөһрәт ҡаҙанмаһын, Нәзифә Жәүәт ҡыҙы, ҡайһы берәүҙәр уйлағанса, һауалы түгел, ә ябай, ярҙамсыл һәм ихлас кеше булып ҡалды. Төп хеҙмәтенән тыш, йәмәғәт эштәрен дә алып барҙы. Филармонияның профсоюз комитеты рәйесе лә, ҡала Советы депутаты ла булды. Әлеге ваҡытта – филармонияның ветерандар советы рәйесе: кемдеңдер торлаҡ мәсьәләһен хәл итеште, мохтаждарға матди ярҙам бүлде. Артистарыбыҙ, шул иҫәптән мин дә, уның ярҙамын күрҙек.
Тормош юлында күп юғалтыуҙар кисерҙе Нәзифә ханым. Ире — бөйөк мотоуҙышсы, концерттарҙы ойоштороусы Ғабдрахман Ҡадиров йәшләй генә донъянан китеп барҙы. Ата-әсәһе лә баҡыйлыҡҡа күсте. Байтаҡ йылдар бергә ғүмер кисергән бейеме Ғәсимә инәй ҙә вафат булды. Ә йөрәген иң әрнеткәне — берҙән-бер ҡыҙы Гүзәлдең, ике бәләкәй балаһын ҡалдырып, ҡаты сирҙән вафат булыуы. Хәҙер инде Нәзифә өләсәйҙәре ҡарамағындағы Елизавета менән Данил да үҫеп килә. Ейәне баш ҡалабыҙҙың 35-се мәктәбендә уҡый, ҡаяға үрмәләү спорты менән шөғөлләнә. Олатаһы кеүек данлыҡлы спортсы булмаҡсы. Ейәнсәре иһә — музыкант: фортепьяно буйынса махсус колледжда белем ала. Балаларҙың барлыҡ хәстәре – өләсәйҙәре иңендә. Ниндәй генә тормош ауырлыҡтары булмаһын, йырсы һаман да ижад итергә көс таба, яңы йырҙар өҫтөндә эшләй, гастролдәргә сыға.
Заманында, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына тәҡдим ителгәнендә, комиссия ағзаһы Радик Гәрәев: “Нәзифә Ҡадирова башҡорт эстрадаһында революция яһаны”, — тигәйне. Дөрөҫ, тап ул башҡорт эстрада йырын ил кимәленә сығарҙы. Сәхнәлә заманса ҡыйыу алымдар, хәрәкәттәр менән сығыш яһай башланы. Йырҙан ул бәләкәй спектакль яһаны. Яңылыҡты һәммәһе лә ҡабул итеп бармай, әлбиттә. Әммә йырсы һаман да эҙләнеүен дауам итә. Рим Хәсәнов, Роберт Ғәзизов, Нур Дауытов, Роза Сәхәүетдинова, Салауат Низаметдинов, Ғәзиз Дәүләтбирҙин, Илшат Хәлилов һәм башҡа композиторҙарҙың йырҙарын беренсе булып ул башҡарҙы. “Мандолина”, “Уяныр сәскәләр”, “Сейәлетау”, “Һағындым шулай”, “Ниңә һин йырым түгел?” кеүек йырҙар популяр булып китте, халыҡ араһында таралды. Уның репертуарында халыҡ йырҙары ла ныҡлы урын алды. Башҡа төр жанрҙарға ла ҡыйыу тотондо. Салауат Низаметдинов уның өсөн рок-опера яҙҙы. “Звезда любви” (“Мөхәббәт йондоҙо”) музыкаль әҫәрендә Әсә образын уңышлы башҡарҙы Нәзифә. Шул уҡ авторҙың “Половинки” моно-спектакле лә тамашасы өсөн яңылыҡ булды.
Ун ете генә йәшендә профессиональ сәхнәгә аяҡ баҫҡан йырсы һаман да дәртләнеп ижад итә. Танылған музыкант, Башҡортостандың халыҡ артисы Ғәли Алтынбаев менән яңынан-яңы программалар өҫтөндә эшләй. Төрлө тематик концерттар менән мәктәп уҡыусылары алдында ла сығыш яһай. Өфөнөң бер мәктәбендә концерт алдынан балалар яныма килеп: “Ысынлап та, Нәзифә Ҡадирова үҙе киләсәкме?” — тип һорағайны. Йырсыны бәләкәстәрҙең дә белеүенә аптыраным. Бөйөк Еңеүгә бағышланған әҫәрҙәрҙән торған концертты уҡыусылар бик яратып ҡабул итте, автографтар алды, йырсының тағы килеүен һораны.
Учалы районының Ахун ауылы ҡыҙы Нәзифә Жәүәт ҡыҙы Ҡадирова ҡырҡ биш йылға яҡын ижад юлында ҡайҙа ғына булманы ла ҡайҙа ғына сығыш яһаманы икән! “Рәсәйҙең һәм Татарстандың атҡаҙанған”, “Башҡортостандың халыҡ артисы” тигән маҡтаулы исемдәре лә, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы ла, Халыҡтар дуҫлығы ордены ла — уның күп йыллыҡ фиҙакәр хеҙмәтенә лайыҡлы баһа! Легендар йырсыға артабан да ижади ҡаҙаныштар, йырлы юлдар теләйем!
Харис ШӘРИПОВ,
йырсы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың
Журналистар союзы ағзаһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 493
ЕҪЛЕ СӘСКӘ (Scorzonera), астра һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 150 төрө билдәле, Евразияның тропик булмаған бүлкәтендә һәм Төньяҡ Африкала таралған. Башҡортостанда 7 төрө үҫә: Австрия Е.с., ваҡ сәскәле Е.с., миләүшә Е.с., ҡырҡылған Е.с. һ.б. Ике йәки күп йыллыҡ үлән, бейеклеге 10—80 см. Һабағы ябай йәки тармаҡлы, төҙ йәки күтәрелеүсән. Япрағы сиратлы, йәйенке, тар ҡыяҡтарҙан алып ланцет-йомортҡа рәүешенә тиклем, ныҡ сығып торған епсәле, шыма ситле. Кәрзине ике енесле һары, һирәгерәк ал йәки ал‑шәмәхә төҫөндәге тел сәскәләре һәм ҡатлы төргөс м‑н. Май—авг. сәскә ата. Емеше — яланғас йәки ҡуйы төклө өлпөлө орлоҡса, июль—авг. өлгөрә. Респ. бөтә терр‑яһында тиерлек — болонло, ҡылғанлы далала, япраҡлы, яҡты ылыҫлы урман ситендә, татырлыҡ һәм татырлы тупраҡлы болонда, яланғас Е.с. Ҡырҡтытау, Кесе Ирәндек, Нәрәле һырттарының ташлы далаларында үҫә. Баллы үҫемлек, декоратив үҫемлек, мал аҙығы үҫемлеге. Составында алкалоид, С, В2 витамины, флавоноид булған Е.с. ҡайһы бер төрҙәре халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Реликт яланғас Е.с. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Ә.Х.Ғәлиева
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Педагогик вуздар студенттары спартакиадаһы үтәсәк
12 майҙа Стәрлетамаҡта башланасаҡ Педагогик вуздар студенттары спартакиадаһында М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты, Зәйнәб Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы һәм Бөрө дәүләт социаль-педагогия академияһы студенттары ҡатнашасаҡ. Бөтәһе 600-ҙән ашыу бала.
Спорт ярыштары Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығын байрам итеү һәм Рәсәй Федерацияһында Уҡытыусы йылы сиктәрендә үткәрелә.
Спартакиада спорттың 12 төрө — шахмат, баскетбол, мини-футбол, милли көрәш, лапта, йөҙөү, бокс, волейбол, йүнәлеш алыу спорты, гер күтәреү спорты, атыу һәм еңел атлетика буйынса үтәсәк.
Спартакиаданы ябыу һәм йомғаҡ яһау тантанаһы Бөрөлә 15 майҙа үткәрелә.