text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Декабрь 2017 года » Страница 8
Өйҙән сыҡмай ғына "Йәшлек"кә яҙылығыҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 5-12-2017, 13:29
1-10 декабрҙа подписка декадаһы мәлендә гәзитебеҙгә элекке хаҡынан 10 процентҡа ташлама - 790 һум 20 тин урынына 696 һум 30 тингә яҙылырға мөмкин.
Шулай ҙа был мөмкинлек менән файҙаланырға теләүселәр аҙ тиерлек. Кемдер почтаға бара алмай, ундағы сиратта ваҡыт үткәрергә теләмәй. Ҡайһы бер урындарҙа почта бүлексәләре беҙгә ҡаршы эшләүе, атап әйткәндә льготалы гәзиткә яҙылыуҙы ҡабул итмәүе, бының турала беренсегә ишетеүҙәре тураһында ла мәғлүм булды....
Шулай ҙа был мөмкинлек менән файҙаланырға теләүселәр аҙ тиерлек. Кемдер почтаға бара алмай, ундағы сиратта ваҡыт үткәрергә теләмәй. Ҡайһы бер урындарҙа почта бүлексәләре беҙгә ҡаршы эшләүе, атап әйткәндә льготалы гәзиткә яҙылыуҙы ҡабул итмәүе, бының турала беренсегә ишетеүҙәре тураһында ла мәғлүм булды....
"Әсә булыу күңелемә яҡын"
Новости / Мәҙәниәт // 5-12-2017, 08:30
йәки Талантлы артист өсөн балалар ҡамасау түгел
Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, Салауат, Стәрлетамаҡ театрҙарында уйнаған ролдәре менән тамашасылар күңелен яулаған Ләйсән КӘРИМОВА үҙенең сибәрлеге менән дә, таланты менән дә һоҡландыра. Ул – өлгөлө ғаиләлә гүзәл ҡатын да, өс балаға яратҡан әсәй ҙә. Бары тик үҙ бәхете өсөн утҡа-һыуға инер ҡатындарға ғына насип булалыр бындай уңыштар......
«Йәшлек» һеҙҙе йәшәртһен!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 5-12-2017, 08:00
«Аҙна һайын – бүләк!» конкурсында был аҙнала сәй бешерә торған сәйнүк Йылайыр районының Йылайыр ауылынан Я. АҘНАҒОЛОВҠА сыҡһа, Бөрйән районының Мәһәҙей ауылынан Нәғимә СӘЙӘХОВА плед отто.
Нәғимә инәй, 93 йәштә булыуына ҡарамаҫтан, «Йәшлек»тән айырылмай икән. Йәштәр көнләшһен, гәзитте күҙлекһеҙ уҡый, ейән- ейәнсәрҙәренә ойоҡ-бейәләй бәйләп кейҙерә, ҡомалаҡ әсеткеһенән икмәкте үҙе бешерә. Һис кенә лә тик ултырырға яратмай, һәр саҡ хәрәкәттә. 87 йәшенә тиклем һыйыр һауған. Ошо шәплеген ташламаһын инәй! «Йәшлек» менән, ҡартлыҡты артҡа сигендереп, күңелеңде йәшәртеп йәшә. Беҙҙең бүләк яратҡан баҫмаңды хәтерләтеп торһон!
Еңеүселәргә призды алыу өсөн паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре кәрәк. Үҙегеҙ килеп ала алмаған осраҡта, редакцияға балаларығыҙҙы йәки таныштарығыҙҙы ебәрергә мөмкин.
Бәйге декабрь аҙағына тиклем дауам итә. Гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияғыҙҙың күсермәһен тиҙерәк ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан ҡиммәтле бүләктәргә лә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ....
Нәғимә инәй, 93 йәштә булыуына ҡарамаҫтан, «Йәшлек»тән айырылмай икән. Йәштәр көнләшһен, гәзитте күҙлекһеҙ уҡый, ейән- ейәнсәрҙәренә ойоҡ-бейәләй бәйләп кейҙерә, ҡомалаҡ әсеткеһенән икмәкте үҙе бешерә. Һис кенә лә тик ултырырға яратмай, һәр саҡ хәрәкәттә. 87 йәшенә тиклем һыйыр һауған. Ошо шәплеген ташламаһын инәй! «Йәшлек» менән, ҡартлыҡты артҡа сигендереп, күңелеңде йәшәртеп йәшә. Беҙҙең бүләк яратҡан баҫмаңды хәтерләтеп торһон!
Еңеүселәргә призды алыу өсөн паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре кәрәк. Үҙегеҙ килеп ала алмаған осраҡта, редакцияға балаларығыҙҙы йәки таныштарығыҙҙы ебәрергә мөмкин.
Бәйге декабрь аҙағына тиклем дауам итә. Гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияғыҙҙың күсермәһен тиҙерәк ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан ҡиммәтле бүләктәргә лә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ....
Тәҙрә төбөндә үҫкән дарыу
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 5-12-2017, 07:00
Алоэның 250-гә яҡын төрө билдәле. Нигеҙҙә, Америкала һәм Африкала үҫә. Бында улар ағас бейеклегенә, 2 – 4 метрға тиклем барып етә. Беҙҙә үҫкән гөлдәр иһә улай бейек булмай, әммә иҫ киткес шифалы. Был гөл тураһында төрлө легендалар йәшәй. Берәүһе буйынса, ул ожмах баҡсаһында үҫкән. Күп кенә халыҡтар уның тылсымлы көскә эйә булыуына ышана. Мәҫәлән, Африкала бәлә-ҡазанан һаҡлаһын һәм уңыш килтерһен өсөн һабағын торлаҡ ишегенә элеп ҡуялар. Мексикала, һарымһаҡ менән берлектә, улар йортто һаҡлау көсөнә генә түгел, ә матди хәлде яҡшыртыу үҙенсәлегенә лә эйә тигән ышаныу йәшәй....
Еҙнәм инең (хикәйә)
Әҙәбиәт / Проза // 4-12-2017, 12:24
Бөгөн башланды!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 4-12-2017, 11:44
Алдан хәбәр итеүебеҙсә, матбуғат баҫмаларына бөгөндән башлап, киләһе ун көндә арзаныраҡ хаҡҡа яҙылырға була.
1 – 10 декабрҙә “Йәшлек” гәзитенә элекке хаҡынан 10 процентҡа ташлама менән яҙылып ҡалығыҙ.
Һеҙҙе дәртләндереү өсөн төрлө конкурс та ойошторолған. “Аҙна һайын – бүләк!” – шул иҫәптә. Шарттары ябай ғына: үҙегеҙ теләгән республика гәзитенә (журналға) һәм район-ҡала баҫмаһына яҙылаһығыҙ ҙа, квитанцияның күсермәһен редакцияға ебәрәһегеҙ. “Республика Башкортостан” нәшриәт йорто “Суперприз от” конкурсын да иғлан иткәйне. Билдәле булыуынса, ундағы бер төркөм еңеүсе араһынан яртыһы – “Йәшлек”кә яҙылыусылар.
Әйткәндәй, Стәрлебаш районының Күндерәк ауылынан Вәлишә Әхмәтов ғаиләһе телевизор отҡайны. Ошо көндәрҙә бүләк уларға барып етте – Әхмәтовтарҙың улы Алик менән килене Әлфиә беҙҙең редакцияла булып, телевизорҙы алып ҡайтып китте. Был баҫмабыҙҙы яратып уҡыған дуҫтарыбыҙҙың һуңғы еңеүе булмаһын!
Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ!...
1 – 10 декабрҙә “Йәшлек” гәзитенә элекке хаҡынан 10 процентҡа ташлама менән яҙылып ҡалығыҙ.
Һеҙҙе дәртләндереү өсөн төрлө конкурс та ойошторолған. “Аҙна һайын – бүләк!” – шул иҫәптә. Шарттары ябай ғына: үҙегеҙ теләгән республика гәзитенә (журналға) һәм район-ҡала баҫмаһына яҙылаһығыҙ ҙа, квитанцияның күсермәһен редакцияға ебәрәһегеҙ. “Республика Башкортостан” нәшриәт йорто “Суперприз от” конкурсын да иғлан иткәйне. Билдәле булыуынса, ундағы бер төркөм еңеүсе араһынан яртыһы – “Йәшлек”кә яҙылыусылар.
Әйткәндәй, Стәрлебаш районының Күндерәк ауылынан Вәлишә Әхмәтов ғаиләһе телевизор отҡайны. Ошо көндәрҙә бүләк уларға барып етте – Әхмәтовтарҙың улы Алик менән килене Әлфиә беҙҙең редакцияла булып, телевизорҙы алып ҡайтып китте. Был баҫмабыҙҙы яратып уҡыған дуҫтарыбыҙҙың һуңғы еңеүе булмаһын!
Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ!...
Йондоҙнамә (4-10 декабрь)
Махсус бит // 4-12-2017, 10:52
Псков янында Башҡортостандан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан автомобиль номерын тапҡандар
Яңылыҡтар таҫмаһы // 4-12-2017, 10:31
Ҡайҙа ғына бармай, ниҙәр генә күрмәй,
Ир егеткәй менән ат башы...
Стәрлетамаҡ эҙләнеүселәре Псков ҡалаһы янындағы ҡаҙыныу эштәрендә ғәҙәти булмаған артефактҡа юлыҡҡан: улар ББ 13-65 автомобиль номерын тапҡан. Краевед Марат Тикеев әйтеүенсә, ул мәлдә БА, ББ һәм БВ сериялары Башҡорт АССР-нына нығытылған булған. Табылдыҡ номер беҙҙең республика биләмәһендәге "йөрөгән" 1,5 тонна йөк һыйҙырышлы "полуторка" - ГАЗ-АА автомобиленеке икәнен асыҡлағандар. Ул ГАЗ конвейерынан 1936 йылда сығарылған....
Һәр ваҡыт доғала булайыҡ
Новости / Иман // 4-12-2017, 09:00
Һуңғы ваҡытта интернетта ла, былай осорашҡанда ла шундай һүҙҙәргә иғтибар итә башланым: “исламға ҡарата мөнәсәбәтем ыңғай”, “динле кешене ихтирам итәм”, “Ҡөрьәнде матур көй менән уҡыһалар, күңелемә рәхәт”, “мәсеткә инеп, хәйер бирһәм, тынысланам”, “аҙан тауышын яратам”, “әбей-бабам мулла булған, хажға барған” һ.б. Хатта мәғрифәтле, белемле, уҡымышлы ҡайһы берәүҙәр дин терминдарын ҡулланып, матур-матур шиғырҙар ҙа яҙа. Доға итеп яҙылған шиғырҙар осрай (доғаны шиғырға һалмаҫҡа ҡушҡан бәйғәмбәребеҙ). Һөйләшеп китһәң, был кешеләрҙең дини ғәмәлдәрҙе үтәмәгәне асыҡлана. Был күренешкә, үҙемсә, бер һығымта яһаным: уларҙың күңел төбөндә ата-бабанан бирелеп килгән ислам диненең генетик коды ята, ләкин донъя эштәрен өҫтөн күреп, үҙҙәрен уратып алғандарҙың кире ҡарашынан ҡурҡып (тәкәбберләнеп тә), бигерәк тә ғәүрәтте ҡаплап йөрөүҙән ҡурҡып, дин тоторға ашыҡмайҙар. Ниндәй генә эште яҡшы башҡарайым тиһәң, ғилем кәрәк. Дин ул телдән-телгә күсеп килгән бер төшөнсә генә түгел, бында ла уның ғилемен белеү мотлаҡ. Был турала уҡымай ғына, ныҡлап тикшеренеп төбөнә төшмәһәк , беҙ, совет осоронда һәм аҙаҡ уның шауҡымында аңы тарҡалған әҙәмдәр, тиҙ генә дингә ылығып китә алмайбыҙ. Үҙем дә шул этаптарҙы үткәс, был хәлде аңлайым....
Бронхиттан мандарин ярҙам итә
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 3-12-2017, 16:06
[/aviable]


c: text/html

text:
Мәскәүҙә идарасыларҙың сираттағы “Рәсәй лидерҙары” конкурсы башланды. Ул – “Рәсәй – мөмкинлектәр иле” коммерцияға ҡарамаған автономиялы ойошмаһы проекттарының береһе.
Быйылғы бәйгелә күп кенә яңылыҡтар индерелгән. Мәҫәлән, хәҙер унда рус телен етерлек кимәлдә белгән сит ил граждандары ла ҡатнаша ала. Тағы ла 20 эре ватан корпорацияһы конкурс менән ҡыҙыҡһынып, уның партнерҙары булырға теләк белдерҙе. Ойоштороусылар йәш сикләүен дә арттырҙы: элек ул 50 йәш ине, артабан 55 йәш буласаҡ.
Конкурсҡа теркәү 24 октябрҙә тамамланасаҡ. Финалға үткән һәр бер ҡатнашыусы, былтырғы кеүек, һайлаған уҡыу йүнәлешенә бер миллион һум күләмендә грант аласаҡ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«НИСЕК БАРҺЫҢ, ҺИН ШУЛАЙ БУЛ!..»Һуңғы мәлдә сәләмәт тормош рәүеше алып барыусыларҙың һаны бермә-бер артыуы күҙәтелә. Минең бөтә әхирәттәрем дә тиерлек дөрөҫ туҡланырға тырыша, спорт менән шөғөлләнә, тәбиғәткә йыш сыға. Дөрөҫөн әйткәндә, үҙем дә йыш ҡына ошо «яҡшылыҡ яғына»...
Байрам ғына булып килә йөҙөп...Драматик стилдә кейенгән ҡатын-ҡыҙға иғтибар итмәй мөмкин түгел. Улар күҙгә ташланып, башҡаларҙан айырылып тора. Ир-егеттәр – ҡыҙыҡһынып, ҡатын-ҡыҙҙар иһә бер аҙ көнләшеп тә, һоҡланып та баға. Драматик стилгә өҫтөнлөк биргәндәр тәнде һығып йәки...
Ҡанундарҡа бирешмәҫ классикаҺәр саҡ заман менән бергә атлағығыҙ киләме? Классик стилде һайлағыҙ – үкенмәҫһегеҙ. Ул ваҡыт ҡанундарына буйһонмай, яңы ағым-йүнәлештәргә лә бирешеп бармай. Был стилде һайлағандарҙы иҫке ҡарашлы, күңелһеҙ һәм бер төрлөлөк яратыусылыр, тип уйлаусылар...
Спорт матурлыҡ тыуҙыраҺуңғы йылдарҙа спорт стиле подиумдарҙы һәм ҡала урамдарын да яулап алды. Спорт стиле – йүгереү өсөн костюм һәм кроссовка ғына түгел. Юғары моданың ҡупшылығы менән спорт кейемдәренең сағыулығын һәм уңайлылығын үҙендә туплаған, яраштырған да ул. Тап...
Эй зифа ла буйҙарың, билең нескә тал...Күбебеҙ уйлағанса, зифа буйлы ҡыҙҙар ХХ быуатта ғына популяр булып китмәгән. Эйе, тулы янбашлы һәм ҙур күкрәкле ханымдар һәр ваҡыт юғары баһаланған – меңәр йылдар буйы ҡатын-ҡыҙҙың туғыҙ ай буйы йөрөтөп, сәләмәт бала таба алыу мөмкинлеге тәүге...
«Күркәм йәштәге» ҡатын- ҡыҙҙарға нисек кейенергә?Күптән түгел ошолай тип аталған оҫталыҡ дәресе үткәргәйнем. «Ә был «күркәм йәш» ҡасан башлана һуң?» – тигән һорауға ҡатнашыусыларҙың яуабы төрлөсә булды. Берәүҙәр уны – 60-тан, икенселәр 40-тан һуң, тип һанай. Ә һеҙ нисек уйлайһығыҙ? Стилист түгел,...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 492
АҒИҘЕЛ ДЕПРЕССИЯҺЫ, Урал алды бөгөлөндәге беренсе дәрәжәле ҙур кире тектоник структура. Палеозой һәм палеозой алды ултырмаларында айырыла. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнбайыш битләүе буйлап һуҙыла. Төньяҡта Ҡаратау ҡалҡыуы, көньяҡта Шихан-Ишембай биләне, көнбайышта Благовещен уйпатлығы, көнсығышта Башҡорт мегантиклинорийы м‑н сиктәш. Урта өлөшө субкиңлектәге Инйәр-Тоҙйылға бөгөлө м‑н ҡатмарланған. Оҙонлоғо 150 км, киңлеге 25—45 км. Фәнни тикшеренеү барышында А.д. геол. төҙөлөшөнә 2 төрлө ҡараш барлыҡҡа килә.
Аҫҡы пермь комплексы тоҡомдары б‑са Е.В.Лозин эске (көнсығыш борт), үҙәк һәм тышҡы (көнбайыш борт) тектоник зоналарҙы айыра. Эске һәм үҙәк зонала кинйәбулат тибындағы теҙмә йыйырсыҡланыу үҫешкән. Үҙәк зонаһына көңгөр ярусы, эске зонаһына һаҡмар ярусы, әртә ярусы ултырмаларының макс. ҡалынлыҡта булыуы һәм көңгөр ярусы ултырмаларының булмауы хас. Тышҡы зонаһында Богуслав массивынан төньяҡтараҡ Йылан һәм Йүкә тауҙары булараҡ өҫкә ҡалҡҡан әселе—әртә йәшендәге күмелгән Ҡуғанаҡ, Покровский, Александров, Карташевка, Ырныҡшы, Ләмәҙ риф массивтары һуҙыла. Ю.В.Казанцев, Т.Т.Казанцева, М.А.Камалетдинов фаразлауынса, Урал тауҙарына параллель булған күп һанлы төбәк шыуҙырмалар А.д. палеозой һәм палеозой алды ултырмаларынан бер‑береһенең өҫтөнә көнсығыштан эҙмә-эҙлекле ябырылған субмеридиональ йүнәлештәге тектоник тәңкәләргә “киҫкеләй”. Ауышлыҡ мөйөшө яҡынса 50°, тәрәнәйгәндә улар горизонталь ятышҡа тиклем һөҙәкләнә, тау тоҡомдарының күсенеүе 0,1 алып 5 км етә. 3—5 км тәрәнлектә тектоник тәңкәләр дөйөм өҙөклөк өҫтө м‑н экранлана, унан түбәнерәк күҙәтелмәй. Тектоник тәңкәләрҙең бер нисә ярусынан торған структуралар тектоник пластиналарҙа йәки шарьяждарҙа айырыла. Аҫҡы ярусының төҙөлөшөндә көнбайыш фациаль зона ултырмалары бар. А.д. Шихан-Волостновка, Һарытау, Хлебодаровка, Табын-Иштуған, Ҡыҫынты, Еҙем-Красноусол, Арх‑Латыш-Сәйетбаба һ.б. тәңкәләр айырыла. Төньяҡта шыуҙырмаларҙы ҡатмарлаусы арҡыры субвертикаль шыуыу дислокациялары үҫешкән; шыуҙырмаларҙың фронталь зоналары буйлап — текә асимметрик ҡанатлы антиклиналдәр теҙмәһе. Рифей һәм венд ултырмаларында көнбайышҡа шыуған күсәр зонаһы м‑н асимметрик меридиональ бөгөл айырыла.
А.д. аҫҡы пермь, өҫкө һәм урта ташкүмер, өҫкө һәм урта девон ултырмаларына Архангел, Табын һ.б. нефть ятҡылыҡтары тура килә. Яңы нефть ятыштарын асыу перспективалары риф массивтарында палеозой ултырмаларын артабан разведкалау, рифей һәм венд ултырмаларында эҙләнеүҙәр м‑н бәйле.
Е.В.Лозин
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 518
АҘЫҠ-ТӘМ СӘНӘҒӘТЕ, аҙыҡ-түлек сәнәғәте тармағы. БР‑ҙа кондитер сәнәғәте, ликёр-араҡы сәнәғәте, макарон сәнәғәте, май эшкәртеү сәнәғәте, парфюмерия-косметика сәнәғәте, һыра ҡайнатыу сәнәғәте, йәшелсә-емеш сәнәғәте, шәкәр сәнәғәте, икмәк бешереү сәнәғәте, алкоголһеҙ эсемлектәр производствоһынан һ.б. тора (ҡара: табл.). Башҡортостанда А.‑т.с. барлыҡҡа килеүе шарап ҡыуыу заводтары м‑н бәйле. 19 б. уртаһында сәнәғәттең кондитер һәм һыра ҡайнатыу тармаҡтары үҫешә башлай; Бөрө, Стәрлетамаҡ, Өфө спирт-араҡы з‑дтары, 20 б. башында макарон изделиелары, йәшелсә-емеш продукцияһы һ.б. етештереү б‑са пр‑тиелар асыла. 1943 й. сәй төрөү ф‑каһы (ҡара: “ТЕАСТАН — Өфө сәй төрөү фабрикаһы”) файҙаланыуға тапшырыла. 2004 й. тармаҡта 817 пр‑тие һәм производство булған. Аҙыҡ-түлек сәнәғәте етештереү күләменең 52,3%‑ы А.‑т.с. өлөшөнә тура килгән; 20 мең самаһы эшсе мәшғүл булған. Продукцияһы БР‑ҙа һәм РФ‑тың башҡа төбәктәрендә һатыла, яҡын сит илдәргә сығарыла. А.‑т.с. өсөн белгестәр әҙерләү Аграр университетта, Башҡорт дәүләт университетында, Ырымбур дәүләт университетының Өфө филиалында, Мәскәү технология һәм идара итеү университетының Мәләүез филиалында, Мәләүез механика-технология техникумында, Механика-технология колледжында һ.б. алып барыла.
И.В.Лаврешина
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 608
АҠАЙ КҮСЕМОВ, башҡорт ихтилалдары (1735—40) етәкселәренең береһе. Нуғай даруғаһы Тамъян улусы башҡорттарынан. Күсем Түләкәевтең улы. Ҡазан даруғаһының Тамъян, Йәнәй улустарында (керҙәшлек нигеҙендә) йәшәгән. 1735 й. июнендә Өфө эргәһендә үткән йыйында Ҡазан даруғаһы башҡорттары делегацияһына етәкселек итә. Һуңыраҡ уларҙың етәксеһе итеп һайлана. 1735 й. июль—сент. А.К. отряды Нуғай һәм Ҡазан даруғаларында, сент. аҙағында Килмәк Нурышев отряды м‑н берлектә Өфө янында хәрәкәт итә. Окт. башында А.К. отряды Табын ҡәлғәһе тирәһендә Ырымбур экспедицияһының (1734—44) төп көстәренә һөжүм итеүҙә ҡатнаша. Окт. Башҡортостандағы хөкүмәт ғәскәрҙәренең баш командующийы ген.‑лейт. А.И.Румянцевтың тәҡдиме б‑са А.К. һөйләшеүҙәр алып барыу өсөн ихтилалдың башҡа етәкселәре м‑н бергә Минзәләгә килә, ҡулға алына. Тәүҙә Румянцев ставкаһында, 1736 й. алып Өфөлә тотола, 1738 й. С.‑Петербургҡа оҙатыла. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. А.К. “Аҡай батыр” башҡ. риүәйәте бағышланған.
И.Ғ.Аҡманов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 376
КЕРАМИК ТӨҘӨЛӨШ МАТЕРИАЛДАРЫ, сеймал составына бәйле рәүештә балсыҡты 800—1000°С йәки 1100—1200°С т‑рала уҡмаштырып алынған, металл булмаған материалдар. Структураһы б‑са ҡаты (күҙәүлеге 5—30%; кирбес, черепица, к‑таларға сыҙамлы һәм канализация торбалары) һәм нескә (күҙәүлеге 5%‑тан аҙ; эс яҡтан биҙәү плиталары, санитария изделиелары) К.т.м. айыралар. К.т.м. кирбес һәм бөтә төр стена һалыу таштары, черепица, иҙән һәм стеналарҙы эстән биҙәү плиткалары, фасад плиталары, дренажлау һәм канализация селтәрҙәре өсөн торбалар, санитария‑техник изделиелар, төҙөлөш конструкцияларын һәм реакция аппараттарын һаҡлау өсөн к‑таларға сыҙамлы һәм юғары т‑ра м‑н к‑таларға сыҙамлы изделиелар ҡарай. К.т.м. өсөн составына төрлө алюмосиликат минералдарҙан тыш ҡатышмалар рәүешендә кварц ҡомо, слюдалар, сульфаттар, карбонаттар, тимерҙең һәм һелтеле металдарҙың берләшмәләре ингән еңел һәм насар иреүсән балсыҡтар сеймал булып тора. К.т.м. етештереү сеймалды, керамик массаны әҙерләү, изделиеларҙы ҡалыпҡа һалыу, уларҙы киптереү һәм артабан ҡыҙҙырыу стадияларын үҙ эсенә ала. К.т.м. ныҡлылыҡ, һыуыҡҡа, химик тәьҫирҙәргә һәм эҫегә сыҙамлылыҡ, һыу үткәрмәүсәнлек, электрҙы изоляциялау һ.б. үҙенсәлектәргә эйә булырға тейеш. Башҡортостанда кирбес, дренажлау торбалары, керамзит сығарыу өсөн кирбес балсыҡтары һәм ҡомло балсыҡтың байтаҡ запастары бар. 160 ятҡылыҡ табылған, уларҙың 40‑ы файҙаланыла. 2003 й. БР пр‑тиелары тарафынан 364 млн т керамик кирбес сығарылған (Ҡуғанаҡ керамик кирбес заводы, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Яңауыл төҙөлөш материалдары з‑дтары, “Стройкерамика” ААЙ). Тышлау өсөн кирбес “Чекмагушнефть” НГДУ‑һының Балтас керамик кирбес з‑дында (Дүртөйлө р‑ны Иҫке Балтас а.), “Арланнефть” НГДУ‑һының Нефтекама керамик кирбес з‑дында, “Керамика” ЯСЙ‑нда, Салауат төҙөлөш материалдары з‑дында (Салауат р‑ны Мөрсәлим а.) сығарыла. Төҫлө тышлау кирбесен — Талбазы кирбес з‑ды (БР‑ҙың Ауырғазы р‑ны), стеналар һәм иҙәндәр өсөн тышлау плиткаһын Октябрьский керамик плиткалар һәм фарфор изделиелар заводы сығара. Санитар керамика изделиелары 2004 й. тиклем “Санфаянс” пр‑тиеһында (Туймазы ҡ.) етештерелгән. Керамзит — Күмертау төҙөлөш материалдары з‑дында, “Шаҡша” ауыл төҙөлөшө комб‑тында (Өфө), к‑таларға сыҙамлы изделиелар Башҡортостан керамика заводында етештерелә. Иҙәндәр өсөн керамик плиткалар 2000 й. — 313, 2005 — 560, 2008 — 109 мең м2, стеналарҙы эс яҡтан тышлау өсөн глазурланған керамик плиткалар 2000 й. — 96, 2005 — 742, 2008 — 99 мең м2 сығарыла. Эҫегә сыҙамлы К.т.м. алыу б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 90‑сы йй. аҙ. “БашНИПИстром” ин‑тында Ө.Ш.Шәйәхмәтов етәкс. үткәрелгән.
Әҙәб.: Строительная керамика. М., 1976.
В.В.Васильев, А.А.Оратовская
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Дебрецен университеты
Дебрецен университеты (мадьярса Debreceni Egyetem) — Дебреценда иң ҙур уҡыу йорто һәм Венгрияның иң алдынғы университеттарының береһе.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нигеҙләү йылы тип 1538 йыл иҫәпләнә, был ваҡытта Дебрецендә кальвинист колледжы асыла. Уҡыу йорто күп тапҡыр үҙгәртеп ҡорола һәм реорганизациялана. Тәүге университет тибындағы уҡыу йортоа — Дебрецен король университеты — ҡаланың юғары уҡыу йорттары нигеҙендә 1912 йылда ойошторола, һуңыраҡ бүленә.
2000 йылда ҡаланың өс университеттары (ауыл хужалығы, медицина һәм фәнни-тәбиғи) ҡушылыуы нигеҙендә Дебрецен университеты ойошторола. 2010 йылдарҙа университетта яҡынса 32 мең студент белем ала, шуларҙың 2 меңдән ашыуы — сит илдәрҙән, ә профессор-уҡытыусылар составы 1,7 мең хеҙмәткәрҙән тора.


text:
Фото:
«УралЛегПром» үҙ ҡанаты аҫтында 130-ҙан ашыу ҡатнашыусыны йыясаҡ
Фото:
Быйыл иҫәп буйынса 12-се «УралЛегПром» төбәк-ара махсус күргәҙмә-йәрминкәһе эшендә 130-ҙан ашыу еңел һәм текстиль сәнәғәт етештереүселәре ҡатнашасаҡ. «УралЛегПром» Өфөләге Нефтселәр мәҙәниәт һарайында 17 — 20 майҙа үтәсәк.
Ҡатнашыусылар географияһы йылдан-йыл киңәйә һәм төрлөләнә бара. Быйыл Башҡортостандың еңел сәнәғәтселәренән тыш, Өфө күргәҙмәһенә Мәскәү, Санкт-Петербург, Кострома, Вологда, Курган, Тамбов, Рязань, Һамар, Тольятти, Екатеринбург, Һарытау, Силәбе, Ҡазан, Пермь, Яр Саллы, шулай уҡ Беларусь һәм Украина тегенселәре киләсәк. Бынан тыш, Башҡортостандың зауыҡлы кейенергә яратыусыларына тәүге тапҡыр Ҡырғыҙстан предприятиелары ла үҙенең изделиеларын тәҡдим итәсәк.
— Ҡатнашыусыларҙың күбеһе – үҙенең продуцияһын рекламаларға ынтылған, һатыу баҙарын киңәйтеү, яңы эшлекле партнерҙар һәм күмәртәләп һатып алыусылар табыу менән ҡыҙыҡһынған Рәсәй ҡалалары һәм яҡын сит илдәрҙең сәнәғәт предприятиелары, фирмалары и шәхси эшҡыуарҙары, — тине «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында «БашЭКСПО» күргәҙмә үҙәгенең генераль директоры Евгений Сдобников.
«УралЛегПром-2011» күргәҙмәһе сиктәрендә ҡатнашыусы предприятиелар араһында яңы ассортимент изделиелары өлгөләре күрһәтеләсәк «Йыл яңылыҡтары» смотр-конкурсын үткәреү планлаштырыла.
Етештереүселәрҙең кейем моделдәрен күрһәтеүе күргәҙмәнең сағыу өлөшө буласаҡ. Өфө трикотаж фабрикаһы ла бында яҙғы-йәйге коллекцияһын күрһәтергә ниәтләй.


text:
Ғәйшә анаБисмил-ләһир-рахмәнир-рахим. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт саллалаһу-ғәләйһис-сәләмдең ҡатыны Хәҙисә анабыҙ вафат булғас, рәсүл төш күрә. Төшөндә Ябраил фәрештәһе уға бер ҡыҙ рәсеме һалынған ҡумта тоттора һәм: «Эй, Аллаһ илсеһе! Был һылыу һинең ҡатының...
Һәр бала үҙ ризығы менәнБала үҫтереүсе ғаиләләрҙең көнитмешен еңеләйтеү маҡсатында республика тарафынан һәм федераль кимәлдә бик күп социаль ярҙам саралары күрһәтелә, улар янына яңылары өҫтәлеп тора. Әгәр балағыҙ берәү икән, ниндәй түләүҙәргә иҫәп тота алаһығыҙ?...
Йөрәгемде ҡояш итеп элдемЙәшеллеккә күмелгән баҡсаларында табын ҡорорға булып китте Гөлфиә. Бергәләшеп ҙур өҫтәл сығарып ҡуйҙылар, талғын ғына ҡайнаған еҙ самауырҙың күңелле гөжләүе йәнде иретерҙәй наҙлы йылылыҡ менән сорнаны, ошо йәмле гүзәллеккә балаларҙың ихлас көлөүе лә...
Ауылдарҙа шундай ғаиләләр бар...Ауыл – милләтебеҙ бишеге, тибеҙ. Ысынлап та, ошоғаса милли сәнғәтебеҙҙе данлаған бихисап әртистәребеҙҙең, әҙәбиәтебеҙҙе танытҡан билдәле шағир һәм яҙыусыларыбыҙҙың, фән донъяһында исемдәре танылған ғалимдарыбыҙҙың күпселеге – ауылда тыуып үҫкән...
Йәшлек көндәлегеАҙналар эш, донъяның ваҡ-төйәк мәшәҡәттәренән арына алмай үтте. Бөгөн аҙыраҡ бушағас, иртә менән торҙом да, атымды егеп, волосҡа сығып киттем. Унда пионерҙар менән йыйылыш үткәреү һәм башҡа ваҡ-төйәк эштәр менән йөрөп, кискә генә өйгә ҡайттым....
Тамырҙарҙы юллапРеспубликабыҙҙа ҡатын-ҡыҙҙар өсөн махсус баҫма тарихының башланғыс осорона тарих фәндәре докторы Рима Сөләймәнованың күп кенә хеҙмәттәре бағышланған. Быға ҡарамаҫтан, әлеге мәсьәләнең ҡайһы бер яҡтарын асыҡлау өсөн урын бар әле....
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 493
“БАШҠОРТ ИТТИФАҠИ БЮРОҺЫНЫҢ МӨХБИРЕ” (“Башҡорт өлкә бюроһының хәбәрҙәре”), ижт.- сәйәси гәзит. Башҡорт өлкә бюроһы органы. Берҙән‑бер һаны 1917 й. 14 июнендә Ырымбур ҡ. иҫке башҡорт телендә сыға. Унда Ә.Ә.Вәлидовтың Башҡ. милли хәрәкәтенең төп идеялары бәйән ителгән “Башҡорттарҙың алдағы торған эштәре” исемле мәҡәләһе, Башҡорт хөкүмәте бойороҡтары, ҡарарҙары, күрһәтмәләре, хөкүмәт ағзаларының мөрәжәғәттәре һ.б. баҫтырыла. Шул уҡ йылдың июлендә “Башҡорт” тип үҙгәртелә. Мөхәррире — С.Ғ.Мирасов.
Тәрж. Р.М.Шәрипова


text:
– Ҡиммәтле бала дәүере. Демографик упҡын һәм унан нисек сығасаҡбыҙ. Ғаилә министрлығының тәүге эш һөҙөмтәләре.
– Ямғырлы йәй, көтөлмәгән уңыш. Фермерҙар быға тиклем күрелмәгән күләмдә иген үҫтереп алды. Ауыл хужалығы ҡаҙаныштары
– Туризмға тимер юлы аша. Урал легендаһы сәйәхәткә саҡыра. Ни тиклем йәлеп итә туристарҙы , Башҡортостан?
– Эт менән эт булма тиһәләр ҙә… Һары эт йылынан нимә көтөргә?
ХХХ
Атты кем атҡан? Ишембайҙа баҫыуға төшкән йылҡы малдарын пневматик ҡоралдан атып үлтергәндәр.
ХХХ
Тайыштабан яңы йорт туйлай. Белорет районында ҡулға эйәләшкән айыу зоопаркка урынлаштырылды. Ә ни өсөн урманға түгел?
Спиртлы шыйыҡсалар әйләнеше сикләнәсәк. Ил хөкүмәте Башҡортостан депутаттарының спиртлы шыйыҡсалар тураһындағы закон проектын хупланы. Ун йыл буйы «бомба»ға тоторлоҡ булғас ни тиклем ҡаты закон көтөргә?
Башланып китте уҡыуҙар… китапһыҙ… Башҡорт дәреслектәре уҡыу башына өлгөрмәне. Әсбаптар ҡайҙа тотҡарланған?
Интервенция фонды ашлыҡ һатып алыуҙы туҡтатты. Иген баҙарында хаҡтарҙы көйләүсе дәүләт механизмының тотҡарланыуы ябай фермерға ни менән янай? Ашлыҡты йыйып алырбыҙ ҙа, тик ҡайҙы илтербеҙ?
«Аллалар аҙығы»ның ябай кешегә тәьҫире. Сәсеүлектәрҙе амброзия баҫа. Ҡый үләне ниндәй хәүеф менән янай?
Себеш, ҡаҙ һәм үрҙәк бәпкәләрен һатыу тыйылыуы ихтимал. Сикләү ҡош киҙеүе таралыуға бәйле. Был аҙнала Башҡортостандың төрлө сауҙа үҙәктәрендә 12 тоннаға яҡын зарарланған күркә ите табылды.
Татлы ыҙғыш. Ҡарламан ҡуйыртылған һөтөн кемдәр шыйығайтырға маташа? Омск һөтсөлөк заводы Ҡарламан брендына талаша.
Дыуан районында 6 йорт янып көлгә әйләнде. 15 кеше торлаҡһыҙ ҡалды.
Белорет ҡалаһында тағы бала юғалды. 9 йәшлек Янаны тотош район халҡы эҙләй. Кешеләр биш йыл элек шул уҡ Белоретта теркәлгән хәлдәр ҡабатланыуынан хәүефләнә?
Хәҙерге замандағы ҡулланышына ҡарап башҡорт тоҡомло аттар үҙ сифаттарын юғалта бара. Эволюция ниндәй һөҙөмтәләргә килтерер?
Бөртөклө урынына ҡуҙаҡлы. Республика хужалыҡтары быйыл ноҡот борсағы үҫтереп ҙур килем алмаҡсы.
Хөкүмәт яуап тотто. Былтырғы йылды үткәрҙек тә, ә быйыл нишләрбеҙ? Республика етәкселеге үткән йыл эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһап, киләсәккә маҡсаттар билдәләне.
Ил сиге һағында мал табиптары. Ниндәй ауырыу ишек шаҡый? Ҡайһы илдәр Рәсәйгә йоғошло мал сирҙәре менән янай? Рәсәй ветеринарҙары Өфөгә йыйылды.
Умартасылар ҡарауыл ҡысҡыра. Бал ҡорттары быйылғы ҡышты ҙур юғалтыуҙар менән сыҡты.
Нәҙекәйбилдәрҙең күпләп ҡырылыуына нимә сәбәпсе?
Виртуаль киңлектәргә реаль сикләү. Дәүләт Думаһына бәлиғ булмағандарға социаль селтәрҙәрҙә ултырыуҙы тыйыусы закон проекты тәҡдим ителде.
Быйыл берәҙәк эттәрҙе ауларға Өфө ҡалаһы ғына ун өс миллион һум аҡса бүләсәк. Өйөргә тупланған берәҙәк эттәр кешеләргә ташлана. Ҡырағайланған йорт хайуандарынан нисек ҡотолорға?
«Артек» хәҙер күпкә яҡыныраҡ. Быйылдан алып ял итеүселәрҙе «Артек» үҙе һайлай. Миллиондар хыялы булған балалар лагерына юлламаны кемдәр ала?
Башҡортостан күгендә өр яңы вертолет. Күмертау авиация предприятиеһы махсус тәғәйенләнештәге осоу аппараттарының тәүге икәүһен хужаһына тапшырҙы.
Эшләтергәме, әллә юҡмы? Илдә манту тирәләй бәхәстәр ҡыҙа.
Кукуруз япрағынан яһалған һауыттарҙа сиңеркә һуты. Израиль инвесторҙары Башҡортостан йүнселдәренә экзотик бизнес төрө тәҡдим итә. Бөжәк үрсетеп байып булырмы?
Кемдәр беҙҙең пенсия менән идара итә? Башҡортостанда кешенең буласаҡ пенсияһының тупланма өлөшөн үҙ иҫәбенә йүнәлтеүсе мутлашыусылар төркөмө эш итә. Енәйәтсел ойошмала эшләп киткән ханым элекке хеҙмәттәштәрен фаш итте.
Ҡайтыу хаҡы 25 мең һум. Себер тарафтарында Башҡортостандан ике йөҙ меңдән ашыу кеше эшләй. Ватандаштарыбыҙ ҡайтырға әҙерме?
Тереләрҙең ҡәҙерен, мәрхүмдәрҙең ҡәберен бел. Республикала зыяраттарҙы инвентаризациялау башланды. Хәҙер туғандарҙың ҡәберлеген телефон аша ғына табырға мөмкин.
Оло тормош юлына документһыҙ. Бүздәк балалар йортонда тәрбиәләнеүсе ҡыҙ һаманға тиклем паспорт ала алмай.
Тренд-һәүәҫкәр артистар. Ауыл клубтарының икенсе һулышы.
Ҡотҡарыусылар көслө ташҡынға әҙерләнә. Ҙур һыуҙан нисек ҡотоласаҡбыҙ?
Халыҡ-ара туған телдәр көнө билдәләнде. Башҡортостан юғала барған телдәр исемлегендә. Онотабыҙмы, әллә оялабыҙмы?
Илдә яңы йыл корпоративтары гөрләй. Иҡтисади көрсөк ваҡытында кем күпмегә байрам итә?
Халыҡ һайланыусылары «фанфуриктар» һатыуҙы сикләмәксе. Илдең финас министрлығы иһә косметика сараларын бөтөнләй спиртлы эсемлектәргә тиңләргә ниәтләй.
Дүрт йыл уҡырғамы, әллә бишме? Болон системаһының ыңғай һәм кире яҡтары.
Беҙҙең быуатҡа тиклем ҡулланылған ҡорал хәҙерге заман шарттарында. Рәсәйҙең йәмәғәт палатаһы махсус техникаға таранға барыуҙы рөхсәт итергә тәҡдим итә.
Хәйбулла районынан урланған алтмыш йылҡы өсөн кем яуап бирер? Аттарҙың ни бары егерме бере генә хужаларына ҡайтарылған.


text:
Һамар өлкәһендә М5 трассаһы буйлап Өфөнән Адлерға юлланған "Вольво" автобусы аварияға тарыған
Һамар өлкәһендә М5 трассаһы буйлап Өфөнән Адлерға юлланған "Вольво" автобусы аварияға тарыған
Рәсәй Эске эштәр министрлығының Һамар өлкәһе буйынса баш идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, һәләкәт М5 трассаһының 940-сы километрында теркәлә. 42 пассажир ултырған автобус водителе хәүефһеҙ арауыҡ һаҡламайынса йөк машинаһына бәрелгән. Аварияла 10-лап кеше зыян күргән, өс кеше, шул иҫәптән 17 йәшлек ҡыҙ дауаханаға оҙатылған.


text:
Уңған ҡулда – бәрәкәтБөгөн юлыбыҙ М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Гөлфиә Рафиҡоваларға төштө....
Өләсәйемдең боронғо яҙғы аштары– Бәндә лә еңеләйеп ҡала, шәбәйеп китә ул үлән тамыры нығынғас. Аллаға шөкөр, ауыл тирәһендә зыян-зара юҡ. Донъя йәшеллеккә күмелергә тора инде, – тип ауыл хәлдәре менән таныштырҙы өләсәйем Сафура Ишмөхәмәт ҡыҙы. Ҡәнәғәтлеге тауышына сыҡҡан. Яҙ...
Өләсәйемдең боронғо яҙғы аштары– Бәндә лә еңеләйеп ҡала, шәбәйеп китә ул үлән тамыры нығынғас. Аллаға шөкөр, ауыл тирәһендә зыян-зара юҡ. Донъя йәшеллеккә күмелергә тора инде, – тип ауыл хәлдәре менән таныштырҙы өләсәйем Сафура Ишмөхәмәт ҡыҙы. Ҡәнәғәтлеге тауышына сыҡҡан. Яҙ...
Табын йәме – бауырһаҡ«Бауырһаҡ» тигәс тә һәр кемдең ауыҙына бала саҡтан таныш бер тат киләлер. Башҡортостаныбыҙҙың төрлө төбәгендә был милли ризығыбыҙҙы әҙерләүҙең үҙенсә ысулы һаҡланған – журналыбыҙҙы яратып уҡыған әхирәттәребеҙ үҙ еренә хас булған, әсәй-өләсәйҙәренән...
«Ҡоймаҡлы тоҡтоң ауыҙын асайыҡ...»Аш-һыуҙың тәмле булыуы – бер, матур итеп табынға ҡуйылыуы ла мөһим. Был «серле ҡоймаҡ» та табынды йәмләр, күңелде күтәрер. Әҙерләүе әллә ни ҡатмарлы түгел....
Хуш еҫ бөркә рәйханКүнегелгән ризыҡҡа ла яңы тәм, ҡабатланмаҫ хуш еҫ бирә соустар. Уларҙың төҫө лә тәғәмде күрер күҙгә күркәм итә....
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 651
“БАЙЫҠ”, башҡ. халыҡ бейеүе (яңғыҙ башҡарыла). Шул уҡ исемле йырҙың аныҡ марш ритмы, квадрат структураһы, киң һикерешле йөрөштәр м‑н айырылып тороусы көйө (тәү башлап С.Г.Рыбаков тарафынан 1892 й. яҙып алына, “Урал мосолмандарының музыкаһы һәм йырҙары, уларҙың көнкүреше тураһындағы очерк менән” китабында баҫтырыла) м‑н оҙатыла.
Риүәйәт б‑са, бейеүҙең килеп сығышы Байыҡ Айҙар исеме м‑н бәйле, ул уны Ватан һуғышынан (1812) еңеп ҡайтҡан яугирҙарға арналған. Тәүҙә бейеү героик‑эпик характерҙа була, поэтик текст, көй, драматик уйын элементтары һәм пантомиманың синкретик берлеген тәшкил итә. 19 б., эпос м‑н бәйләнешен юғалтып, үҙ аллы жанр булып үҫешә. Проф. сәхнәгә 20 б. 30‑сы йй. бейеүҙең оригиналь төрөн тыуҙырған Ғ.Ғ.Ушанов башҡарыуында сыға. Ғәҙәттә, берсә етеҙ егетте, берсә һыбайлы һуғышсыны, берсә күпте күргән, әммә дәртен юғалтмаған ҡартты юмор м‑н кәүҙәләндереүсе урта йәштәрҙәге бейеүсе тарафынан башҡарыла. Кульминацияһында хуплау ауаздары йәки таҡмаҡ м‑н оҙатыла. “Б.” бер нисә төрө бар: “Урман Байығы”, “Хәйбулла Байығы” һ.б.; М.Р.Иҙрисов бейеүҙең “Ҡарт Байыҡ” исемле үҙ вариантын тәҡдим итә. Билдәле башҡарыусылар: Й.А.Вәхитов, Ф.Ғ.Ғәбитов, К.М.Дияров һ.б. Көйө “Сыңрау торна” балетында ҡулланылған.
Әҙәб.: Нагаева Л.И. Танцы восточных башкир. М., 1981.
Л.И.Нагаева
Тәрж. Д.М.Шәрәфетдинов


text:
Әбү Хәнифә
Имам Әғзәм Әбү Хәнифә ибне Сабит ибне Зута әл-Фариси 699 - 769 йылдарҙа йәшәгән ислам динендәге дүрт мәзһәбтең береһе булған хәнәфиҙәр мәзһәбенә нигеҙ һалыусы. Әбү Үәнифә - әсир төшөп ҡол булған фарсы кешеһенең ейәне. Ғүмеренең күп өлөшөн Күфәлә үткәрә һәм фикх буйынса вәғәздәрен шунда һөйләй. Әбү Хәнифәнең ғүмере ғәбәсиҙәр менән сәйәси көрәштә үтә. Шунлыҡтан, ғәббәсиҙәр хәлифәһе Ғабдулла 2 әмере менән ул зинданға ултыртыла һәм шунда үлә. Әбү Хәнифә өйрәтеүҙәренән күп сөнниҙәр ҡабул итә. Уға эйәреүселәр хәнәфиҙәр тип атала. Хәнәфиҙәр шәриғәт закондарын хаким синыф ҡатламына яраҡлаштырырға ынтылалар. Хәнәфиҙәр беҙҙең илдәге сөнни мосолмандарҙың күпселеген тәшкил итә.Ҡытайҙа, Афғанстанда, Һиндостанда, Сүриәлә һәм башҡа төрки илдәрендә улар күпселекте тәшкил итә.
Әбү Хәнифәне тәҡъүәле (алланан ҡурҡыусан), йомарт, аҙ һөйләүсән, уйға бирелеүсән, буш, файҙаһыҙ һөйләшеүҙәрҙән ситләшеүсән булған тип һөйләйҙәр. Ул намаҙҙың һәр рәҡәғәтендә Ҡөръәнде уҡып сыға торған булған. Ғүмере эсендә ул етмеш тапҡыр хаж ҡылған, сәхәбәләр һәм тәбиғиндар менән осрашҡан.
Имам Әбү Хәнифә мәзһәбе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әбү Хәнифә мәзһәбе Мөхәммәдтән (саләллаһу ғаләйһи үәссәләм) алынған белемгә нигеҙләнгән.
Мөхәммәт пәйғәмбәр
- Ғабдуллаһ ибне Мәсғүд
- Ғабдуллаһ ибне Кайс
- Ибраһим ән-Нәхаи
- Хәммад ибне Әбу Сөләймән
- Әбу Хәнифә Ногман ибне Сабит
- Хәммад ибне Әбу Сөләймән
- Ибраһим ән-Нәхаи
- Ғабдуллаһ ибне Кайс
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- З. Шафиғи. Рауил Үтәбай-Кәрими. Ислам. Белешмә һүҙлек. Ҡазан-1993 й. ISBN 5-298-00949-2


text:
Сингапур менән алмашыуҙы киңәйтеүгә инвестициялар kucoin крипто $3 млн Австралия биткоин.
Сингапур биржаһы криптовалюта KuCoin австралия үҙенең һөжүме менән билдәләне. $3 эске алмашыуҙы көйләү инвестиция миллион bitcoin., доллар баҙарына сығыу мөмкинлеген һиҙелерлек акцент менән азия австралия оператор на биржаһы хай-энд, инвесторҙар продвинутый.
Австралия Биткоин’менән раҫланған төп хэкетт руперт башҡармай, үҙ компанияһы йүнәлтелгән агрессив була экспансия 30 аҙағына тиклем илдә 2020. “Мин телем раҫлауынса, был дөрөҫ,"Баш башҡарма KuCoin тине Михаил ганеев, инвестиция компанияһы . "Был мөһим стратегик ҡарар ғына түгел, ә оҙайлы хеҙмәттәшлек беҙҙең өсөн яҡшы булыр, ярҙам итеү өсөн бөтә донъя криптовалюта үҫә."
Менәнбыл һуңғы itigroup банк, һаҡ аҫтында ҡарар өсөн тәҡдим крипто
Ситигруп булдырыу, был’актив ың цифрлы тип атала, йәки квитанция бүләктәр, иң тура юл булғас, уның өсөн башҡа биләмәләргә инвестиция криптовалюта., проект һүҙе белем кешеләр менән өҫтәрәк. Шулай уҡ бүләк эшләгән, америка кеүек ашарыусы Депозитарный, сит ил инвесторҙары инвестиция мөмкинлеген биреүсе акция, ул тағы бер’т биржаһы АҠШ торгуют.
Режим сиктәрендә ҙур урын бирелгән булған норматив һәм структураһы бар. криптовалюта уолл-стрит кластар активы ла инвестор инвестиция рискованный ысулы. .
МенәнЕС хәүефһеҙлек туҡтатып биржаһы Биткоин
Бик разрекламировать инвестиция инструментына, ул беҙгә инвесторҙарға мөрәжәғәт итергә тырышабыҙ баҙар асыҡ, тип эҙләү һөҙөмтә күреү генә уңышһыҙлыҡҡа криптовалюта. Комиссия указдар буйынса аҡш һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар биржа, биткоин сауҙа биржаһы бер нота һәм эфир туҡтатырға тырышып бер трекер трекер, ӘБҮ биреүҙе тәьмин обт, Бөйөк швед компанияһының бүлендек.. фирма предприятиеларҙа coinshares.
Рәсми рәүештә., бер секундта килтереп “баҙарҙа ҡатнашыусылар араһында замешательство ” аҡш финанс инструменттары тураһында сәбәбе характер булараҡ күсә.. Бөгөн туҡтатып көсөнә инә., һәм 20 сентябргә тиклем дауам итә.
Көндәлек күҙәтеү өсөн баҙарҙа Кракен 09.09.2018
АКТИВ АЛМАШЫНЫУ КРАКЕН ЦИФРЛЫ
$105М бөгөн бөтә сауҙа баҙары
Крипто, Евро, Аҡш доллары, Йен, САПР, Фунт стерлинг
Яңылыҡтар Блокчейн 10.09.2018


text:
- Подробности
- Просмотров: 530
АЙЫУТАБАН, мүктәк (Aconitum), лютик һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 300 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда 2 төрө үҫә: имәнлек А. һәм бүре А. Күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, бейеклеге 80—200 см. Япрағы бармаҡ бүленешле йәки теленмә. Сәскәһе торҡа һымаҡ, һары, шәмәхә төҫөндә, сәскәлеге — тәлгәш, июнь—июлдә сәскә ата. Емеше күп япраҡлы, июль—авг. өлгөрә. Имәнлек А. ҡоро болонда һәм ташлы далала, бүре А. урманда, аҡланда, урман буйында, тау болононда үҫә; респ. бөтә терр‑яһында, йышыраҡ урманлы һәм таулы райондарҙа таралған. Декоратив һәм ағыулы үҫемлек. Составында алкалоидтар бар, медицинала ҡулланыла.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. М.С.Ҡунафин


text:
Балаларға арналған ғүмерБер-беребеҙгә бер ҡасан да битәр менән өндәшмәнек, пар ҡанаттар булып йәшәнек, тиҙәр улар йылмайышып. Ғаилә ҡороп, бәхетле ғүмер кисереүҙәренә тиҙҙән 57 йыл тула. Балалары ла уңышлы. Республикала Таңһылыу һәм Миҙхәт Байрамғоловтарҙы белмәгәндәр...
Бер йәнен меңдәргә өләшепБашҡорт халҡының арҙаҡлы ҡатын-ҡыҙҙарының береһе ул. Сәлиә Мырҙабаеваны республикала белмәгән кеше һирәктер. Медицина фәндәре докторы, V – VI саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты. Ҡайҙа ғына йөрөмәһен, ниндәй генә вазифалар биләмәһен, ул һәр ваҡыт...
Ут һүрелмәҫ шундай ҡыҙҙар барҙа!Халҡыбыҙҙың данын, бәҫен арттырыусы Бәндәбикә, көрәштә бил бирмәгән Маянһылыу, ире менән француздарға ҡаршы яуға юлланған Аҫылбикә ише аҫыл ҡатындар хәтергә килде, уның ил намыҫын яҡлап, Ҡырғыҙстандың Солпан-ата ҡалаһына Икенсе Бөтә донъя күсмә...
«Бөгөнгөнөң ҡәҙерен беләйек»Һәр йәш ҡыҙҙың күңелендә яратҡан кешеһенә кейәүгә сығып, бәхетле ғаилә ҡороу хыялы йәшәй. Берәүҙәрҙең был ниәте тормош һынауҙары артында юғалып ҡала, бәғзеләр иһә тиңдәр араһынан тиңдәрҙе осратып, барыһын да һоҡландырырлыҡ күркәм ғаилә ҡора. Һәм был...
Моң ҡуба йән йылыһынанШағирә, «Аҡбуҙат» журналының баш мөхәррире Тамара Искәндәриә-Юлдашева шиғырҙарынан, һәлмәк ижад йөгөнән донъяның әсеһен дә, сөсөһөн дә татыған ҡаһарман рухлы ил инәһе күҙ алдына баҫа. Тормошта ул – биш балалы ябай ғаиләлә донъяға килгән һөйөклө...
Мәңге арбар йондоҙ яҡтыһыКүңел төйөндәре ҡасан сеймәлә лә ҡасан тағатылалыр? Һәр кем Ер йөҙөнә өйрәнеү, һабаҡ алыу өсөн килеп, йәне ошо дәрестәрҙе үткәс, яңы баҫҡыстарҙы артыла, яңы һулыш менән йәшәүгә күсә торғандыр. Бына алтын сәсле, зәңгәр күҙле бәләкәй генә ҡыҙсыҡ күҙ...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 453
КЛИМАТ (гр. klima — ауышлыҡ), билдәле бер урынға хас һауа торошоноң күп йыллыҡ режимы, физик- геогр. шарттарҙың, атмосфера күренештәренең бер‑береһенә йоғонто яһау һөҙөмтәһе булып тора. Микро‑ һәм макроклимат, ҙур ҡалаларҙа ҡала К. бүленә. К. төп күрһәткестәре: атмосфера баҫымы, һауа дымлылығы, ел тиҙлеге һәм йүнәлеше, һауа температураһы, яуым‑төшөм күләме, яуыу режимы һ.б. Климатты барлыҡҡа килтереүсе шарттарға геогр. урын (геогр. киңлек, диңгеҙ кимәлендәге бейеклек, океандар йоғонтоһо); ер өҫтөнөң үҙенсәлеге (рельеф һәм ерҙең өҫкө ҡатламы: үҫемлек, ҡар ҡатламы, асыҡ грунт һ.б.); ҡояш радиацияһы (ер өҫтө м‑н атмосфера араһында йылылыҡ алмашыныуы, геогр. урынға һәм рельефҡа бәйле ҡояшлы ваҡыттың дауамлылығы); атмосфера циркуляцияһы инә. Төньяҡ ярымшарҙа 4 төп (экватор, тропик, уртаса, арктик) һәм 3 күсеү (субэкватор, субтропик, субарктик) К. бүлкәттәре айырыла. Географик урынға һәм атмосфера циркуляцияһы үҙенсәлектәренә ҡарап К. океан, континенталь, көнбайыш һәм көнсығыш яр буйы төрҙәренә бүленә (Б.П.Алисов).
Башҡортостан К. уның уртаса геогр. киңлектәрҙә урынлашыуы, диңгеҙ акваторияһынан алыҫ һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралы һырттарының меридиональ йүнәлешле булыуы м‑н бәйле. Республика терр‑яһы уртаса климат бүлкәтендә урынлашҡан, уртаса континенталь К. формалашҡан. Башҡортостандың Урал алды, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралы һәм Башҡортостандың Урал аръяғы К. айырмалы үҙенсәлектәре (ҡара: Климат буйынса районлаштырыу) ҡатмарлы орография м‑н билдәләнә (диңгеҙ кимәлендәге абс. бейеклек 100 м алып 1640 м тиклем, рельефтың бүлгеләнеүе, битләүҙәрҙең экспозицияһы һ.б.). Ҡояш радиацияһының дөйөм миҡдары БР терр‑яһында йылына 4089 МДж/м2 тәшкил итә, ш. иҫ. тура радиацияға — 2098 МДж/м2, тарҡау радиацияға — 1991 МДж/м2, сағылған радиацияға — 1092 МДж/м2, йотолған радиацияға — 2997 МДж/м2 тура килә. Ҡояшлы ваҡыттың уртаса дауамлылығы респ. төньяҡ‑көнсығышында 1808 сәғәт (Мәсәғүт метеостанцияһы), үҙәк өлөшөндә — 1929 сәғәт (Стәрлетамаҡ метеостанцияһы) һәм 1946 сәғәт (Өфө метеостанцияһы), көньяҡта — 2029 сәғәт (Йылайыр метеостанцияһы), көньяҡ‑көнсығышта — 2401 сәғәт (Аҡъяр метеостанцияһы), таулы өлөшөндә — 1851 сәғәт (Белорет метеостанцияһы). Циклондар, һауа массаларының көнбайыш йүнәлешендә күсеүе яуымтөшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары һәм ҡояшлы ваҡыттың дауамлылығы араһындағы айырманы билдәләй, был иһә болотлолоҡтоң төрлө күләмдә булыуына бәйле (респ. тигеҙ өлөшөндә — 4,2 балл, тау алдында — макс. 7 балл). Башҡортостан терр‑яһы арктик, тропик һәм уртаса һауа массалары йоғонтоһон кисерә, материктың Азия өлөшөнән килеүсе континенталь һауа массалары өҫтөнлөк итә, ҡайһы берҙәре БР терр‑яһында барлыҡҡа килә. Яуым‑төшөмдөң күләме, таралыуы һауа массаларының йүнәлешенә һәм күсеүенә бәйле. Геогр. киңлеккә, битләүҙәрҙең экспозицияһына ҡарап яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ күрһәткестәре (йылы осорҙа 60—70%) төрлө: Урал көнбайыш битләүендә — 640—700 мм, көнсығышта — 300— 500 мм, респ. көнбайыш өлөшөндә — 400—500 мм. Ҡар ҡатламы Башҡ‑н Урал алдында окт. аҙ. — нояб. башында (30—40 см), Башҡ‑н Урал аръяғында — окт. аҙ. (30 см) барлыҡҡа килә. Ел иҫеү режимын атмосфераның циркуляция үҙенсәлектәре һәм Урал тауҙары йоғонтоһо билдәләй. Ҡыш циклон көсәйә, көньяҡ һәм көньяҡ‑көнбайыш йүнәлешле ел иҫә; йәй улар көсһөҙләнә, төньяҡ һәм төньяҡ-көнбайыш йүнәлешле ел өҫтөнлөк итә. БР терр‑яһында һауаның уртаса йыллыҡ т‑раһы 0,3—3,5°С, иң түбәне — таулы райондарҙа. Уртаса күп йыллыҡ макс. т‑ра июлдә (16,5—19,5°С), миним. — ғинуарҙа (‑14 алып ‑17°С тиклем) теркәлгән. К. континенталлеге йыллыҡ т‑ра амплитудаһы м‑н билдәләнә, респ. ул 33,5—36,5°С тәшкил итә. Һауа т‑раһы юғары булған көндәрҙең һаны — 194—208. Һуңғы ҡырау уртаса 13—20 майҙа, тауҙарҙа 25—30 июндә°С, тәүге ҡырау 10— 25 сент. төшә. Ыңғай т‑ра суммаһының таралыуына бейеклек, рельеф формалары, битләүҙәрҙең экспозицияһы булышлыҡ итә. Температура суммаһы тигеҙ райондарҙа төньяҡтан көньяҡҡа табан 1900°С алып 2350°С тиклем үҙгәрә: (4—4,5 айға һуҙыла), бейек тауҙарҙа 1600—1700°С тиклем (3,5 айға тиклем) түбәнәйә.
Р.Ғ.Ғәлимова
Тәрж. З.Б.Латипова


text:
- Подробности
- Просмотров: 516
ВИСБРЕКИНГ (ингл. viscosity — ҡуйырыусанлыҡ, йәбешкәклек, һуҙылыусанлыҡ һәм breaking — ватылыу, емерелеү), вакуумда тура ҡыуылған нефть ҡалдыҡтары ҡуйылығын кәметеүсе термик крекинг төрө. Процесс 430—500°С т-рала һәм 1—3,5 МПа баҫым аҫтында үткәрелә. Мейес варианты (480—500°С т‑рала торба рәүешле мейестә; сеймал 2—3 мин артыҡ тотолмаҫҡа тейеш) һәм сеймалы мейестән сыҡҡас өҫкә йәки аҫҡа табан аҡҡан сығармалы реакция камералы В. (процесс торба рәүешле мейестә башлана һәм 430—460°С т‑рала камера эсендә тамамлана; сеймал унда 10—15 мин була) айырыла. В. гудрондар, һирәкләп ауыр нефттәр, мазуттар һәм асфальтһыҙлаштырыу процесы асфальттары дусар ителә. 20 б. 50-се йй. аҙ. илдә тәүгеләрҙән Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑нда (Ю.С.Сабадаш һ.б.) һәм ӨНИ‑лә (М.Е.Левинтер) сәнәғәт термик крекинг ҡоролмаларын В. процесына яраҡлаштырыуҙың фәнни нигеҙҙәре һалына. 60‑сы йй. Салауат нефтехимия комбинатында (ҡара: “Газпром нефтехим Салават”) В. процесы термик крекинг ҡоролмаһында тәүгеләрҙән һынау үтә; ҡоролмаларҙың ремонт- ара эшләү ваҡытын оҙайтыу өсөн мейестәрҙең торбалары эсендә кокслаштырыуҙы кәметеү присадкалары уйлап табыла. 70‑се йй. аҙ. — 80‑се йй. башында Г.Г.Валявин, Д.Ф.Варфоломеев һ.б. проекттары б‑са Өфө нефть эшкәртеү заводында В. ҡоролмаһы төҙөлә, Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводында һәм КПСС‑тың 22‑се съезы ис. Өфө НЭЗ‑нда (ҡара: “Уфанефтехим”) термик крекинг ҡоролмалары В. процесына яраҡлаштырыла. 1985 й. илдә тәүгеләрҙән Яңы Өфө НЭЗ‑нда Р.Н.Ғимаев, Ғ.Ғ.Теләшев тарафынан ҡалдыҡтар ҡыуыу өсөн В. вакуум колонналы технологик схемаһы эшләнә һәм ҡулланыла. Нефть техник университетында гудронды пропан м‑н асфальтһыҙлаштырыуҙың асфальт В. технологияһы эшләнә (Ғимаев, Ә.Ф.Ишкилдин), ул 90‑сы йй. уртаһында Яңы Өфө НЭЗ‑нда һәм “Уфанефтехим” АЙ‑нда индерелә (В.А.Ганцев, М.М.Кәлимуллин, А.Ф.Махов). Нефтехимия эшкәртеү институтында термогидровисбрекинг (водород һәм уның донорҙары ҡатнашлығында гудрон В.) технологияһы эшләнә һәм пилот ҡоролмаларында һынауҙар үткәрелә (Валявин, Ишкилдин, Э.М.Манапов һ.б.). Институт ғалимдары (Р.Р.Вәзиров, Э.Ғ.Теләшев һ.б.) ҡатнашлығында Яңы Өфө НЭЗ‑ында В. сәнәғәт ҡоролмалары үҙгәртеп ҡорола. Башҡортостан нефтехимия компанияһы пр‑тиеларында РФ‑тың иң ҡеүәтле В. ҡоролмалары (йылына 1,1—1,5 млн/т) бар, уларҙа 2005 й. 4 млн т ашыу сеймал эшкәртелгән. БР ғалимдары тарафынан уйлап табылған В. технологиялары ш. уҡ илдең башҡа төбәктәренең (Ангарск, Волгоград, Ярославль ҡҡ.) нефть эшкәртеү з‑дтарында индерелә. 2009 й. “Салаватнефтеоргсинтез” ААЙ‑нда В. ҡоролмаһы файҙаланыуға тапшырыла (сеймал б‑са ҡеүәте 1,5 млн т). В. һөҙөмтәһендә углеводород газдары һәм бензин (дөйөм сығышы 10%‑тан артмай), газойль (10—25%) барлыҡҡа килтереп, алифатик һәм нафтен углеводородтары, асфальтендарҙың күләмле структуралары тарҡала. В. мейес варианты ҡаҙанлыҡ яғыулығын, сығармалы реакция камералы В. 360°С тиклем т-рала ҡайнап сыҡҡан кәрәсин‑газойль фракцияларын алыуҙы арттырыу өсөн файҙаланыла.
Әҙәб.: Труды БашНИИНП. М., 1963. Вып.6; В а р ф о л о м е е в Д.Ф., Ф р я з и н о в В.В., В а л я в и н Г.Г. Висбрекинг нефтяных остатков: темат. обзор. М., 1982 (Серия: Переработка нефти); Х а й р у д и н о в И.Р., И ш к и л ь д и н А.Ф., М а к с и м е н к о М.М. Термический крекинг и новые резервы углубления переработки нефти. Уфа, 1995; А х м е т о в С.А. Технология глубокой переработки нефти и газа. Уфа, 2002.
Ә.Ф.Ишкилдин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 630
СОЛОҠСОЛОҠ, с о л о ҡ у м а р т а с ы л ы ғ ы, бал ҡорттарын тәбиғи йә махсус соҡоп эшләнгән ағас (солоҡ) ҡыуыштарында бал, бал ҡорто балауыҙы, прополис һ.б. алыу өсөн тотоуға тәғәйенләнгән умартасылыҡтың башланғыс формаһы. Башҡорттарҙың традицион кәсебе. Солоҡто 4—12 м бейеклектәге ағаста (ғәҙәттә, имән, йүкә, ҡарағас, ҡарағай, һирәкләп ҡараманы йә диам. 0,6—1,1 м еткән башҡа ағасты һайлағандар; алдан аҫҡы ботаҡтарынан таҙартҡандар, ағас һынып аумаһын өсөн өҫкө яғын ҡырҡып, серемәһен өсөн 2—3 ҡат туҙ м‑н япҡандар) соҡоп яһағандар. Ағасҡа менер өсөн киңлеге 0,05 м тирәһе күн йә йүкәнән үрелгән кирәм һәм оҙонлоғо 5 м еткән бөгөлгән ағас аяҡ (ләңге) ҡулланғандар. Ағасты соҡор өсөн махсус ҡоралдар (солоҡ балтаһы, бөрөз, бағау, төрпө, йомро йышҡы һ.б.) файҙаланғандар. Солоҡ эсенә (диам. 0,3 м ашыу) 2—3 арҡыры нәҙек таяҡ (тағара) — кәрәҙҙәр өсөн таяу ҡуйылған, кәрәҙҙәр түбәгә беркетелгән. Солоҡтоң инеү юлы 2‑әү булған: кәрәҙҙәрҙе ҡарау һәм алыу өсөн киңлеге 0,15 м, бейеклеге 1,2 м еткән ҡапҡаҡ (күберәк ағастың көнсығыш йә көнбайышҡа ҡараған яғынан) һәм бал ҡорттары инеп‑сығып йөрөү өсөн киңлеге 0,04 м, бейеклеге 0,06 м булған кейә (ҡапҡаҡҡа ҡаршы урынлашҡан, ғәҙәттә, солоҡтоң уртаһынан бейегерәк, ағастың көньяҡҡа ҡараған яғынан). Кейәгә кәрәҙҙәрҙе тотоп торор өсөн ағастан эшләнгән шына (кейә ҡалағы; бер осо тышҡа сығып торған, икенсеһе солоҡ стенаһына терәлгән) ҡуйылған. Тыштан ҡапҡаҡ ағасҡа саған шыналар м‑н беркетелгән, йыуанлығы 0,06 м булған ике ағас ҡапҡас м‑н ябылған. Ямғыр үтмәһен өсөн солоҡтоң түбәһен һәм төбөн ҡапҡаҡ яғына ауыштырыбыраҡ эшләгәндәр. Солоҡто айыуҙан һаҡлар өсөн ҡапҡаҡ эргәһенә имән туҡмаҡ ҡуйғандар йә олондо тирә‑яғынан ҡаҙыҡтар һәм ҡабыҡ м‑н уратҡандар. Солоҡ шыма булған, ҡалынлығы 0,03 м еткән ҡоро ағас ҡатламынан торған эске стена йылылыҡ үткәрмәгән, уның эске яҡтан уңайлы ҡоролошо һәм кәрәҙҙәрҙең тығыҙ урынлашыуы даими йылы т‑ра һаҡланыуға һәм аҙыҡты сама м‑н тотоноуға булышлыҡ иткән. С. нигеҙе булып башҡорт бал ҡорто иҫәпләнә. Һәр солоҡ ғаиләһенән 2—3, ҡайһы берҙә 4—5 күс айырылып сыға. Солоҡто (бер олонда 3 солоҡ булырға мөмкин), ғәҙәттә, сент.—окт. айҙарында соҡоғандар, шунан һуң кипһен өсөн 1—2 йылға ҡалдырып торғандар. Яҙын, апр. аҙағы — май башында, бал ҡорто ғаиләләрен байҡап, уларҙы ҡундырыр өсөн кәрәҙҙәрҙе буш солоҡтарға күсергәндәр. Көҙөн артыҡ балды йыйып, бал ҡорттарының ояларын ҡышҡылыҡҡа әҙерләгәндәр. Кәрәҙҙәрҙе ағас ҡалаҡ (бал ҡалағы, ҡорт ҡалағы) м‑н ҡырҡып алғандар һәм ерҙән бау (арҡатау, өркөтөү) ҡуйып мендерелгән батманға һалғандар. Солоҡтар 150 йылға тиклем хеҙмәт иткән. Күп кенә хужалыҡтарҙа йөҙҙән ашыу солоҡ булған. Солоҡ ағастары быуындан быуынға күсеп, уларға хужаһының тамғаһы ҡуйылған. Солоҡ биләмәләре юғары баһаланған, сөнки бал яһаҡтың бер өлөшө булған. Тау сәнәғәтенең алға китеүе (был күпләп урмандарҙы ҡырҡыуға килтергән) һәм игенселектең киңәйә барыуы арҡаһында С. үҙенең әһәмиәтен юғалта, түмәр умарта һәм умартасылыҡ хужалыҡтарына иғтибар арта. С. күберәк Башҡортостандың таулы‑урманлы райондарында таралған була. Башҡортостанда йәшәгән мари, мордва, сыуаш, татар, урыҫ һ.б. халыҡтарҙа ла үҫеш ала. 20 б. аҙ. алып был кәсепте тергеҙеү эше алып барыла (1927 й. республикала 908 солоҡ бал ҡорто ғаиләһе һаналған, 1958 й. — 49, 1990 йй. — 180‑дән ашыу, 2004 й.— 400‑гә яҡын, ш. иҫ. Шүлгәнташ ҡурсаулығында — 200 тирәһе). Хәҙ. ваҡытта С. эше Белорет, Бөрйән һәм Ишембай р‑ндарында һаҡланған. Солоҡ ҡорттарын тәбиғи шарттарҙа өйрәнеү Шүлгәнташ ҡурсаулығында һәм “Алтын Солоҡ” заказнигында алып барыла. С. өйрәнеү м‑н Аграр университетта (И.В.Шафиҡов), Шүлгәнташ ҡурсаулығында (И.Ғ.Иһтисамов, М.Н.Косарев, Г.А.Чиглинцев), Умартасылыҡ станцияһында (Е.М.Петров) һ.б. шөғөлләнәләр.
Әҙәб.: И л и м б е т о в Ф.Ф. Пчеловодство у северо‑восточных башкир //Археология и этнография Башкирии. Т.5. Уфа, 1973; П е т р о в Е.М. Бортевая пчела. Уфа, 1983; Р у д е н к о С.И. Башкиры: ист.‑этногр. очерки. С изм. и доп. Уфа, 2006.
М.Ғ.Муллағолов, И.В.Шафиҡов
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 89(2011)
Әсәләр проблемаһы – иғтибар үҙәгендә
--- // 15-11-2011, 14:31
15−16 ноябрҙә Өфө ҡалаһында «Рәсәйҙең киләсәге − әсәләр ҡулында» акцияһы сиктәрендә V Бөтә Рәсәй әсәләр форумы үтәсәк. Был сара «Әсәй» халыҡ-ара йәмәғәт ассоциацияһы инициативаһы менән Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте тарафынан ойошторола.
V Бөтә Рәсәй әсәләр форумының маҡсаты − ғаилә институтын нығытыу, әсәнең социаль статусын күтәреү, әсәлекте һәм балалыҡты яҡлау, ғаилә проблемаларына йәмәғәтселектең иғтибарын йүнәлтеү, уларҙы халыҡ-ара кимәлдә хәл итеү өсөн прогрессив көстәрҙе йәлеп итеү....
V Бөтә Рәсәй әсәләр форумының маҡсаты − ғаилә институтын нығытыу, әсәнең социаль статусын күтәреү, әсәлекте һәм балалыҡты яҡлау, ғаилә проблемаларына йәмәғәтселектең иғтибарын йүнәлтеү, уларҙы халыҡ-ара кимәлдә хәл итеү өсөн прогрессив көстәрҙе йәлеп итеү....
Бер ҡайтайыҡ әле йәшлеккә
Новости / Мәҙәниәт // 15-11-2011, 13:15
Ретро-дискотекаға рәхим итегеҙ!
Их, йәшлек көйҙәрен ишетеү менән йөрәктәр елкенеп китеп, йәш саҡтар иҫкә төшәме? Ә аяҡтар үҙенән-үҙе бейей башлаймы? Улайһа 17 ноябрҙә Өфө ҡалаһының «Аҡбуҙат» ипподромының клуб залында уҙасаҡ ретро-дискотекаға рәхим итегеҙ! Был кисәне Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты «Йәшлек» гәзите редакцияһы һәм Учалы районының йәштәр берлеге ойоштора. Унда 1990 – 2000 йылдарҙың иң сағыу республика сәхнә «йондоҙҙары», шулай уҡ йәш йырсылар сығыш яһаясаҡ.
Һеҙҙе конкурс-викториналар, ҡыҙыҡлы уйындар, күңелле тамашалар көтә. Яратҡан гәзитегеҙҙең журналистары менән аралашыу онотолмаҫлыҡ тәьҫораттар ҡалдырыр. Матур саранан ситтә ҡалмағыҙ!...
Их, йәшлек көйҙәрен ишетеү менән йөрәктәр елкенеп китеп, йәш саҡтар иҫкә төшәме? Ә аяҡтар үҙенән-үҙе бейей башлаймы? Улайһа 17 ноябрҙә Өфө ҡалаһының «Аҡбуҙат» ипподромының клуб залында уҙасаҡ ретро-дискотекаға рәхим итегеҙ! Был кисәне Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты «Йәшлек» гәзите редакцияһы һәм Учалы районының йәштәр берлеге ойоштора. Унда 1990 – 2000 йылдарҙың иң сағыу республика сәхнә «йондоҙҙары», шулай уҡ йәш йырсылар сығыш яһаясаҡ.
Һеҙҙе конкурс-викториналар, ҡыҙыҡлы уйындар, күңелле тамашалар көтә. Яратҡан гәзитегеҙҙең журналистары менән аралашыу онотолмаҫлыҡ тәьҫораттар ҡалдырыр. Матур саранан ситтә ҡалмағыҙ!...
Дүрт майшәм хаҡында
Әҙәбиәт // 15-11-2011, 11:50
Дүрт майшәм тыныс ҡына өйҙө яҡтыртып, һәлмәк кенә ирене... Шул тиклем тын ине, шуға ла уларҙың һөйләшкәне ишетелде.
Беренсеһе: „Мин – Тыныслыҡ. Үкенескә күрә, кешеләр мине һаҡлай белмәй. Шуның өсөн дә һүнергә генә ҡала!” – ти һәм уның осҡоно һүнә.
Икенсеһе: „Мин – Ышаныс. Үкенескә күрә, минең дә бер кемгә кәрәгем юҡ. Кешеләрҙең минең хаҡта ишеткеләре лә килмәй. Шулай булғас, артабан яныуымдың мәғәнәһе юҡ”, – тип көс-хәл менән һүҙен әйтеп тә бөтә, еңелсә генә ел иҫеп, уны һүндерә....
Беренсеһе: „Мин – Тыныслыҡ. Үкенескә күрә, кешеләр мине һаҡлай белмәй. Шуның өсөн дә һүнергә генә ҡала!” – ти һәм уның осҡоно һүнә.
Икенсеһе: „Мин – Ышаныс. Үкенескә күрә, минең дә бер кемгә кәрәгем юҡ. Кешеләрҙең минең хаҡта ишеткеләре лә килмәй. Шулай булғас, артабан яныуымдың мәғәнәһе юҡ”, – тип көс-хәл менән һүҙен әйтеп тә бөтә, еңелсә генә ел иҫеп, уны һүндерә....
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 15-11-2011, 11:48
Бер малай дарыуханаға инә һәм:
– Һеҙҙә ауыртыуҙы тиҙ генә баҫа торған берәй дарыу юҡмы? – ти.
– Ҡайһы ерең ауырта һуң? – тиҙәр уға.
– Әлегә бер ерем дә, – ти малай. – Тиҙҙән атайым ата-әсәләр йыйылышынан ҡайтасаҡ....
– Һеҙҙә ауыртыуҙы тиҙ генә баҫа торған берәй дарыу юҡмы? – ти.
– Ҡайһы ерең ауырта һуң? – тиҙәр уға.
– Әлегә бер ерем дә, – ти малай. – Тиҙҙән атайым ата-әсәләр йыйылышынан ҡайтасаҡ....
Телеңде йоторлоҡ
Рубрикалар // 15-11-2011, 11:48
Биләлетдиновтың тәүге сирҡанысы шәп булды
Новости / Спорт // 15-11-2011, 11:47
Рәсәй йыйылма командаһы хоккейсылары яңы «баш» етәкселегендә тәүге турнирҙа еңеү яулап, уңышлы башланғысҡа нигеҙ һалды. Зиннәтулла Биләлетдиновтың тәрбиәләнеүселәре Евротурҙың беренсе этабында башта турнир хужалары − Финляндия командаһын буллит серияһында 2:1 иҫәбенә, Швецияны − 4:1 һәм Чехия хоккейсыларын 2:1 иҫәбенә отто.
Бигерәк тә был бәйгелә «Салауат Юлаев»тан алынған берҙән-бер уйынсы Александр Радулов еңеүгә тос өлөш индерҙе. Ул һәр уйында ла гол индереп, турнирҙың иң яҡшы уйынсыһы исеменә эйә булды....
Бигерәк тә был бәйгелә «Салауат Юлаев»тан алынған берҙән-бер уйынсы Александр Радулов еңеүгә тос өлөш индерҙе. Ул һәр уйында ла гол индереп, турнирҙың иң яҡшы уйынсыһы исеменә эйә булды....
Гус Төркиәгә лә ярҙам итә алманы…
Новости / Спорт // 15-11-2011, 11:46
Киләһе йылда уҙасаҡ футбол буйынса Европа беренселегенә эләгеү өсөн ҡалған дүрт путевка өсөн осрашыуҙарҙың тәүге уйындары үтте. Беҙҙең төркөмдә Рәсәй футболсыларынан һуң икенсе урынды алған Ирландия командаһы Эстонияла урындағы уйынсылар менән осрашты һәм уларҙы 4:0 иҫәбенә еңеп, чемпионатҡа бер аҙым яһаны ла инде. Шулай уҡ Хорватия футболсылары ла Төркиәлә беҙгә билдәле булған белгес Гус Хиддинктың тәрбиәләнеүселәрен 3:0 иҫәбенә ҡыйратты. Нишләйһең, Густың да рейтингы төшкәндән-төшә бара. Был тиклем мәсхәрәле еңелеүҙән һуң уның ярҙамына өмөтләнеүселәр кәмер, моғайын. Әлбиттә, әлегә ҡотолорға була, тик ҡанатланған хорваттарҙы туҡтатыуы, ай-һай, ауыр буласаҡ....
Тәрбиә эшен матбуғатҡа ғына ҡайтарып ҡалдырыу дөрөҫ түгел
Махсус бит / Проблема // 15-11-2011, 11:43
Мин күптән хаҡлы ялда, әммә донъяла, илебеҙҙә, республикабыҙҙа барған хәл-ваҡиғалар менән һәр саҡ ҡыҙыҡһынып, уҡып, ҡарап барам. Гәзит-журнал уҡымаһаң, көнүҙәк темалар күҙ уңынан төшөп ҡала, шунлыҡтан республикабыҙҙа сыҡҡан башҡорт баҫмаларын даими алдырып, уҡып барам. «Йәшлек» гәзите иһә элек-электән, әле «Ленинсы» сағынан уҡ, минең иң яҡын һәм тоғро юлдашым. Әле, ваҡытлы матбуғатҡа хаҡтар арта барһа ла, яратҡан гәзитемә яҙылмай ҡалғаным юҡ. Тик минең кеүектәр әҙерәк шул: ҙур-ҙур йорттар төҙөйҙәр, текә-текә сит ил автомобилдәрендә елдерәләр, әммә гәзит-журнал алдырып уҡымайҙар. Йәштәр тураһында әйтәһе лә түгел: компьютерға текләп, ҡулдарына гәзиттәрҙе алып та ҡарамайҙар....
Бәхет сере – хеҙмәт һөйөүҙә
Рубрикалар // 15-11-2011, 11:42
Сәлимә һәм Альфред Садиҡовтар уңғанлыҡтары менән тыуған ерен йәмләп йәшәй
Әлшәй районында урман буйына һыйынып ҡына ултырған Ҡыҙыл юл тигән бер ауыл бар. Бер нисә йорттан торған бик бәләкәй генә ауыл ул. Яҙасаҡ һүҙем был ауыл хаҡында түгел, ә уның биҙәге, йәме булған тырыш, уңған Садиҡовтар ғаиләһе хаҡында.
Бөгөн йәштәрҙең күбеһе ауыл тормошона, ундағы эшһеҙлеккә, аҡса етмәүгә зарлана. Күптәр ҡалаға сығып китеү яғын ҡарай....
Әлшәй районында урман буйына һыйынып ҡына ултырған Ҡыҙыл юл тигән бер ауыл бар. Бер нисә йорттан торған бик бәләкәй генә ауыл ул. Яҙасаҡ һүҙем был ауыл хаҡында түгел, ә уның биҙәге, йәме булған тырыш, уңған Садиҡовтар ғаиләһе хаҡында.
Бөгөн йәштәрҙең күбеһе ауыл тормошона, ундағы эшһеҙлеккә, аҡса етмәүгә зарлана. Күптәр ҡалаға сығып китеү яғын ҡарай....
Тылсым тама ҡулдарынан
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 15-11-2011, 11:40
Хирург Фазылйән Бәшировтың оҫталығы бик күптәрҙе үлем тырнағынан йолоп ҡала
Табип-хирург. Табип-онколог. Юғары категориялы табип. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Рәсәйҙең почетлы доноры. Был һөнәри һәм маҡтаулы исемдәрҙең бөтәһе лә бер кешелә – Мәсетле үҙәк район дауаханаһының баш табибы урынбаҫары, сирек быуаттан ашыу кешеләр һаулығы һағында уяу тороусы Фазылйән Рауил улы Бәшировта....
Табип-хирург. Табип-онколог. Юғары категориялы табип. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Рәсәйҙең почетлы доноры. Был һөнәри һәм маҡтаулы исемдәрҙең бөтәһе лә бер кешелә – Мәсетле үҙәк район дауаханаһының баш табибы урынбаҫары, сирек быуаттан ашыу кешеләр һаулығы һағында уяу тороусы Фазылйән Рауил улы Бәшировта....
[/aviable]


text:
Категория:Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары
- Төп мәҡәлә: Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары
Эске категориялар
Был категориялағы барыһы 6 эске категорияның 6 эске категорияһы күрһәтелгән.
Б
- ► Башҡортостан юғары уҡыу йорттарын тамамлаусылар (2 К, 18 Б)
- ► Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары ректорҙары (9 К, 1 Б)
Ө
- ► Өфө дәүләт сәнғәт институты (2 К)
- ► Өфө юғары уҡыу йорттары (5 К, 5 Б)
Ф
«Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары» категорияһындағы мәҡәләләр.
Был категорияла булған 9 биттең 9 бите күрһәтелгән.


text:
Ҡәбилә
Ҡәбилә (ырыулыҡ, элеккесә ил, иләү, олоҫ) - этник һәм социаль берлек тибы.
Ҡәбилә, уның ағзаларының үҙ-ара туғанлығы, күп баҫҡыслы структура, этнонимы, сиктәре теүәл билдәләнгән территорияһы, теле (йәки диалекты), дөйөм ҡәбилә үҙидаралығы (башлыҡ, ҡәбилә кәңәшмәһе), уртаҡ ата-баба тураһында төшөнсә (башлыса мифик ата-баба) булыу, мәҙәниәт һәм дини инаныуҙарының оҡшашлығы хас.
Башҡорттарҙа ҡәбилә, нигеҙҙә, ырыуҙарҙан һәм ырыу бүленештәренән һәм аныҡ структуралы булған; бер нисә ҡәбилә берлеге ырыу-ҡәбилә берләшмәһен хасил иткән. Төп ырыу-ҡәбилә атрибуттары булып тамға, оран, онгон иҫәпләнгән; тарихи ваҡиғалар шәжәрәләрҙә теркәлгән.
Ҡәбилә башында бей торған, ул ҡарар ҡабул итерҙән алда халыҡ йыйыны (ҡоролтай, йыйын) һәм аҡһаҡалдар ҡоро менән кәңәшләшкән. Ҡәбилә эсендә һәм ҡәбилә араһында үҙ-ара айырым общиналар ер менән шул биләмә сиктәрендә файҙаланған. Беҙҙең эраның 2-се мең йыллығының тәүге яртыһында ҡайһы бер ҡәбиләләр башҡорт ырыуҙары берләшмәләренә тупланған. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң жалованный грамоталарҙа башҡорт ҡәбиләләренең аҫаба ерҙәргә хужа булыуы юридик яҡтан раҫланған. Борондан Урал буйы һәм Ағиҙел йылғаһының урта ағымы территорияһындағы урындағы фин-уғыр ҡәбиләләренең таралып ултырыу һәм күсеп килгән һинд-иран ҡәбиләләре, боронғо төрки ҡәбиләләр менән әүҙем аралашыу өлкәһе булған. IX-X быуаттарҙа Урал буйынса һәм Көньяҡ Уралға беҙҙең эраның 1-се мең йыллығында Һырдаръя тирәһендә һәм Арал буйында формалашҡан башҡорт ҡәбиләләре килеп ултыра. Уларҙың этник нигеҙен түрәни (элеккесә: ирәни) күсмә ҡәбиләләре менән тығыҙ бәйләнеш тотҡан монгол һәм төрки ҡәбиләләр тәшкил иткән.
Башҡорт ҡәбиләләренең формалашыу тарихында 7 тарихи-этнографик осор билдәләнә: башҡорт (Бөрйән, Уран, Үҫәргән), иртә фин-уғыр-самодий (Өпәй, Терһәк, Һыҙғы, Ыуаныш), болғар-мадъяр (Бүләр, Танып, Юрматы), уғыҙ-ҡыпсаҡ (Әйле), ҡыпсаҡ (Ҡаңлы, Ҡошсо, Ҡыпсаҡ, Мең), нуғай (Нуғай-Бөрйән, Нуғай-Юрматы) һәм Иҙел-Урал төбәгендә, Урта Азияла этник йоғонто һөҙөмтәһендә формалашҡан халыҡтар (ҡаҙаҡтар, мишәрҙәр, татарҙар). Таралып ултырыу һәм этник тарих барышында башҡорттарҙың көньяҡ-көнсығыш (Бөрйән, Ҡыпсаҡ, Тамъян, Түңгәүер, Үҫәргән, Юрматы), төньяҡ-көнсығыш (Бишул, Бәҙрәк, Бәкәтин, Дыуан, Көҙәй, Ҡалмаҡ, Ҡатай, Ҡошсо, Ҡумрыҡ, Ҡыуаҡан, Мырҙалар, Өпәй, Табын, Терһәк, Һалйот, Һеңрән, Һыҙғы, Һырҙы, Әйле), көньяҡ-көнбайыш (Мең), төньяҡ-көнбайыш (Байлар, Балыҡсы, Бүләр, Гәрә, Ун, Уран, Ыуаныш, Йүрми) төп этнографик төркөмдәре барлыҡҡа килә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 511
ВИШНЕВСКИЙ Евгений Кондратьевич (1.11.1870, Полтава губ. — 1945 й. һуң), Аҡтар хәрәкәте эшмәкәре. Ген.- майор (1918). 1904—05 йй. рус-япон һуғышында, Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. 19 б. аҙ. алып рус армияһында. 1918 й. июль—дек. 2‑се Себер уҡсылар див. нач., Себер армияһының 1‑се Урта Себер армия корпусының ком. ярҙамсыһы. 1918 й. дек. башлап ген.‑губернатор вәкәләттәре м‑н Һамар-Өфө крайының (Һамар губернаһы һәм Өфө губернаһы терр‑ялары) баш начальнигы. Дәүләт учреждениеларынан совет власы органдары м‑н хеҙмәттәшлек итеүсе хеҙм‑рҙәрҙе эштән сығарыуҙы ойоштора (“ышанысһыҙ кешеләр” ҙең бер өлөшө Өфө губ. ситкә ҡыуыла). Майҙан айырым Көнбайыш армияның хәрби‑адм. идаралығы нач., дәүләт тәртибен һәм район тыныслығын һаҡлау б‑са вәкил, июлдән Себерҙә хәрби‑адм., сент. алып командирлыҡ вазифаларында. 1921 й. башлап Ҡытайҙа йәшәй.
Ә ҫ ә р ҙ.: Аргонавты белой мечты (описание Якутского похода Сибирской добровольческой дружины). Харбин, 1933.
Әҙәб.: П л о т н и к о в И.Ф. Александр Васильевич Колчак: исследователь, адмирал, Верховный правитель России. М., 2003.
А.Д.Казанчиев, И.Ф.Плотников
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Урта түбә
Урта түбә (урыҫ. Мысовая) — Уралдағы бик боронғо палеолитик туҡталыу урыны. Ҡарабалыҡты күленең көнбайыш ярында, Башҡортостандың Әбйәлил районы Ташбулат ауылынан алыҫ түгел ерҙә, урынлашҡан. Ашель мәҙәниәтенең күп ҡатлы ултырағы була.
Өйрәнеү тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1959—1961 йылдарҙа Г. Н. Матюшин асҡан һәм тикшереү эштәрен башҡарған. Ул туҡталыу урынын Мысовая тип атаған. Мезолит һәм неолит ҡатламдарын айырып күрһәткән (Ҡарабалыҡты VII). Мысовая II туҡталыу урынында балсыҡтан эшләнгән кәтүккә оҡшаған әйберҙәр, шахмат фигуралары ролен уйнаған конустар табылған[1][2].
1962—1968 йылдарҙа мезолит, неолит һәм унан һуңғы дәүерҙәр мәҙәниәт ҡатламдары ҡаҙылып сығарыла.
1971 йылда археолог О. Н. Бадер 2 метр ҡеүәтлелектә аҫҡы палеолитик ҡатламын тикшергән һәм ашель һәм мустьер мәҙәниәттәренә тартым булған кремний ҡоралдары, нуклеус һәм таптар, оригиналь ҡул сабыу ҡоралдарын йыйып алған[3]. Ул туҡталыу урынын Урта түбә тип исемләгән.
Тасуирлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биләмәнең майҙаны — 100 м². Туҡталыу урыны туф тоҡомдарынан өйөп һалынған ҙур булмаған ҡалҡыулыҡтан торған морон (мыс).
Ултыраҡтың ҡатламдарына палеолит, мезолит, неолит, энеолит, һуңғы бронза һәм иртә тимер дәүерҙәренең мәҙәни ҡалдыҡтары бар. Ултыраҡта иртә палеолиттың торлаҡ эҙҙәре асыла, торлаҡ ҡая араһындағы тарлауығында урынлаштырылған. Унда чоппер һәм ҡул табылған чоппер һәм ҡул таш балталар табылған. Ашель тибындағы ҡоралдар ҡара-күкһел йәшмәнән эшкәртелгән.
Һуңғараҡ дәүерҙәге табылған ҡоралдар ташбаҡа төрө нуклеустар, мустьер үткер осло һөңгөгә оҡшаған. Улар шымартылмағандар һәм мустьер мәҙәниәтенә ҡарағанда күпкә һуңғы дәүергә ҡарайҙар —яҡынса 200—120 мең йыл элекке осорға.
Урта түбә материалдары Уралға көньяҡтан төньяҡҡа хәрәҡәт итеүсе тәүге күсенеп ултырыусылар неандерталецтар булыуын раҫлай. Неандерталецтарҙың үҙҙәренең мәйеттәре Урта түбәлә табылмаған.
Урта түбә туҡталыу урыны табылдыҡтары һаҡлана:
- Башҡорт дәүләт университеты археология фондында;
- Археология һәм этнография музейында.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бадер О. Н., Матюшин Г. Н. Новый памятник среднего палеолита на Южном Урале //Советская археология, 1973, № 4.
- Матюшин Г. Н. Мезолитический и неолитический комплексы поселения Мысового на Южном Урале //Советская археология, 1973, № 4.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- статья в Большой советской энциклопедии
- Котов В. Г. Мысовая, Урта-Тубе // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8.


text:
Юл хаталарҙы ғәфү итмәй
Башҡортостан юлдарында уҙған тәүлектә 12 юл ҡазаһы, 2 меңдән ашыу юл ҡағиҙәһен боҙоу осрағы теркәлгән, 31 иҫерек водитель тотолған. Автоинспекторҙар 1 урланған автомобилде тапҡан. Башҡортостанда "Бурыслы" профилактик операцияһы дауам итә. Рейд барышында автоинспекторҙар штраф түләмәгән водителдәрҙе асыҡлай. Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоусылар штрафты 60 көн эсендә ҡапларға тейеш. Түләмәгән осраҡта административ эш ҡуҙғатыла. Штраф суммаһын икеләтә арттырыу, 15 тәүлеккә иректән мәхрүм итеү йәки 50 сәғәткә тиклем мәжбүри эштәргә йәлеп итеү ҡарала.


text:
Хәҙерге заманда пластик һауыт-һабаны утилләштереү мәсьәләһе көндән-көн ҡырҡыулаша, уны ҡулланғандан һуң ҡайҙа итергә, нисек юҡҡа сығарырға ла белмәйҙәр, ә кибеттәр аша был һауыт беҙгә ағылыуын дауам итә. Ә уның беҙҙең көнкүрешкә килеп инеүен, хәтерләйһегеҙҙер, нисек ҙур шатлыҡ менән ҡаршылағайныҡ: быяла кеүек ватылмай, ағас йәки ҡағыҙ һымаҡ серемәй, ҡабат-ҡабат ҡулланырға мөмкин, күҙ яуын алырлыҡ матур, ниндәй генә рәүештә эшләнмәгән...
Хәҙер килеп, ул оло бәләгә әйләнде: ҡайҙа ғына туҙып ятмай. Әгәр ҙә ҡағыҙ яҡынса ике йылда сереп юҡҡа сыҡһа, быяла һауыт егерме йылдан булһа ла тарҡалһа, пластик һауыт бер ҡасан да серемәй, сөнки органик матдәнән яһалған. Икенсе төрлө әйткәндә, тәбиғи юл менән барлыҡҡа килгән әйбер түгел, шуға тәбиғәт ҡанундарына ла буйһонмай. Ҡалаларҙа ундай һауыт өсөн айырым контейнерҙар ҡуйып ҡарайҙар, йәғни сүп-сар йыйыусылар сортҡа айыра, тик бының һөҙөмтә биргәне әллә ни һиҙелмәй әлегә. Яҙ ҡар ирегәс тә, юл ситтәрендә ошондай һауыт-һабаның километрҙарға һуҙылыуын күрмәү мөмкин түгел. Химияны көнкүреш әйберҙәре яһарға өйрәткән йәмғиәт махсус контейнерҙарҙы тейешенсә ҡулланыу кимәленә етмәгән әле.
Ҡалдыҡтар менән эш итеү – ҙур сығым талап иткән шөғөл. Шуға күрә 2019 йылда Рәсәйҙә пластик һауыттарға экологик һалым түләтеүҙе ҡанунлаштырырға ниәтләйҙәр. Уны ошондай пластикты етештергән предприятиелар түләргә тейеш буласаҡ. Бөгөнгә тауар һалынған ҡапты утилләштереү уның хаҡында иҫәпкә алынмай. Әйтәйек, ҡағыҙ стакан менән пластиктан эшләнгәненең хаҡы бер үк, ләкин уларҙың тәүгеһе сереп йәки янып юҡҡа сыҡһа, икенсеһен йыйырға, махсус урынға ташырға һәм утилләштерергә тура килә.
Европаның күп кенә илдәрендә һатып алыусы тауарҙы ҡапҡа һалынған килеш алырғамы, әллә ҡапһыҙмы икәнен үҙе хәл итә. Ҡап өсөн ул айырым хаҡ түләргә тейеш. Тимәк, артабан ҡалдыҡтарҙы эшкәртеүсе ойошманың ошо ҡапты утилләштереү буйынса сығымын алдан түләй булып сыға. Киләсәктә беҙҙең илдә лә тауарҙы проектлағанда уҡ уны ҡулланыу ваҡыты бөткәс тә утилләштереү сығымдарын иҫәпкә алырға тейеш буласаҡтар.
Рәсәйҙә пластик ҡаптарҙы ҡайтанан ҡулланыу буйынса ыңғай миҫалдар бар. Екатеринбургтағы “Термопласт” заводында, ҡулланылған пластик һауыт-һабаны эшкәртеп, клумба һәм газондар өсөн кәртә яһайҙар.
– Әле эшҡыуарҙарға ҡулланылған тауарҙы үҙаллы утилләштереү мөмкинлеге бирелгән, мин был ҡарар иртәрәк ҡабул ителгән тип иҫәпләйем, – ти экология буйынса эксперт Альбина Дударева. – Ошо хәл экологик һалым күләмен ныҡ кәметәсәк. Предприятиеларҙың ысынында ниндәй саралар күреүен контролдә тотоуы, пластикты бөтә ил буйлап йыйыуҙарын һәм эшкәртеүҙе күҙәтеп барыу ҡатмарлы. Бындай эштә үҙаллылыҡҡа күсер өсөн айырым этапты үтергә – бөтәһенең дә ҡаҙнаға түләп барыуына өлгәшергә кәрәк, ләкин ҡарар ҡабул ителгән һәм эште контролдә тотоуға халыҡ үҙе лә ҡушылырға, “Роспотребнадзор”ға ярҙам итергә тейеш.


text:
Республика уҡыусылары 2018 йылдың 11 ғинуарынан Бөтә Рәсәй олимпиадаһының төбәк этабында ҡатнаша башлай
Республика уҡыусылары 2018 йылдың 11 ғинуарынан Бөтә Рәсәй олимпиадаһының төбәк этабында ҡатнаша башлай Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 9 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Рәсәй Мәғариф һәм фән министрлығы 2018 йылда Бөтә Рәсәй олимпиадаһының төбәк этабын уҙғарыу ваҡытын билдәләне. Ул 11-12 ғинуарҙа француз теленән олимпиада менән асыла. Һуңынан эстафетаны хоҡуҡ буйынса олимпиада (13 ғинуарҙа) ҡабул итә. Интеллектуаль марафон теҙмәһендә өсөнсө булып әҙәбиәт, сәнғәт, физика, рус теле тора (15, 16, 17, 19 ғинуар). Бөтә Рәсәй олимпиадаһы програмаһына йәмғеһе 24 фән ингән. Был теҙмәлә иң һуңғы булып сит телдәр: итальян, испан һәм ҡытай телдәре иҫәпләнә (21-22 февраль).
Тулыраҡ олимпиадалар исемлеге һәм уларҙың ваҡыты федераль мәғариф ведомствоһы сайтында баҫылған.


text:
Билл Гейтс
Уильям Генри Гейтс III (ингл. William Henry Gates IIIWilliam Henry Gates III; 28 октябрь 1955 , Сиэтл[12], Вашингтон), Билл Гейтс (ингл. Bill GatesBill Gates)[13][14] тигән исем менән билдәле — Америка эшҡыуары һәм йәмәғәт эшмәкәре, филантроп, Microsoft компанияһын нигеҙләүселәрҙең береһе (Пол Аллен менән берлектә) һәм был компанияның элекке иң эре акционерҙарының береһе. 2008 йылдың июненә тиклем компанияның етәксеһе була, был эшенән киткәс, директорҙар советының башҡарыуһыҙ директоры вазифаһында ҡала. Шулай уҡ Билл менән Мелинда Гейтстарҙың хәйриәлек фонды рәйестәше, Berkshire Hathaway компанияһы директорҙар советы ағзаһы, Berkshire Hathaway'ҙың генераль директоры.
1996—2007 һәм 2009—2016 йылдарҙа Forbes журналы версияһы буйынса планетаның иң бай кешеһе була. Forbes журналы мәғлүмәттәренән күренеүенсә, 2015 йылға байлығы 79,2 миллиард доллар күләмендә баһалана, 2012 йылдың сентябренә ҡарата 13,2 миллиард долларға арта[15][16]. 2016 йылдың майына Билл Гейтстың байлығы 76,4 миллиард долларлыҡ була[17].
Билл Гейтс — хәйриәгә тапшырылған аҡса күләме буйынса рекордсыларҙың береһе: 1994—2010 йылдарҙа ул Билл менән Мелинда Гейтстар фондына $28 миллиардтан ашыу аҡса күсерә[18]. 2010 йылдың февралендә Гейтс бөтә миллиардерҙарғы байлыҡтарының яртыһын хәйриә эшмәкәрлегенә тапшырырға саҡырып мөрәжәғәт итә[19].
Йөкмәткеһе
- 1 Биографияһы
- 2 Шәхси сифаттары
- 3 Билл Гейтстың китаптары
- 4 Билл Гейтс тураһындағы китаптар
- 5 Билл Гейтс тураһындағы фильмдар
- 6 Билл Гейтстың йыл да яҙылған мөрәжәғәтнамәләре
- 7 Ҡыҙыҡлы факттар
- 8 Иҫкәрмәләр
- 9 Әҙәбиәт
- 10 Һылтанмалар
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бала сағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биллдың ҡарт олатаһы — мэр һәм сенатор, олатаһы Милли банктың вице-президенты була. Гейтс Сиэтлда ( Вашингтон штаты), корпоратив адвокат Уильям Генри Гейтс II менән First Interstate Bank, Pacific Northwest Bell'дың директорҙар советы ағзаһы һәм USWest, United Way'ҙың милли советы ағзаһы Мэри Максвелл Гейтстың ғаиләһендә тыуа. Ғаиләлә Биллдың Трей тигән ҡушаматы була («trey» кәрт уйынында өслөнө аңлата һәм исеменә өҫтәлгән «номерға» бәйле). Гейтстың Кристи апаһы менән Либби исемле һеңлеһе бар.
Гейтс Сиэтлда «Лейксайд» тигән бик өҫтөнлөклө мәктәптә белем ала, мәктәптең мини-компьютерында программалар яҙыу һәләтен үҫтерә. Ун өс йәшендә Билл тәүге программаһын — BASIC программалау телендә «Крестики-нолики» уйынын яҙа. Һигеҙенсе класта программалар яҙыу дәресендә ул унынсы класта уҡыған Пол Аллен менән таныша. Дуҫтары менән бергәләп Гейтс Cоmputer Center Corporation йәмғиәтенә ингән Digital Equipment корпорацияһының PDP-10 компьютерын һынай. Билл менән Полдың компьютерҙа эшләү мөҙҙәте тулғас, улар программаны вата. Бының өсөн мәктәптең дүрт уҡыусыһына — Рик Вэйлендҡа, Кент Эвансҡа, Пол Алленға һәм Билл Гейтсҡа — йәй буйына компьютерҙа эшләүгә тыйыу һалалар. Яза мөҙҙәте үткәс, ватылған компьютер хужаһы булған Cоmputer Center Corporation компанияһына студенттар тәҡдим индерә. Улар компанияның компьютерҙарында эшләүгә алмашҡа уның программа тәьминәтендәге хаталарҙы табып бирергә вәғәҙә итә. Компания тәҡдимгә ризалаша. Гейтс иптәштәре менән FORTRAN, LISP кеүек телдәрҙә һәм машина кодында яҙылған программа тәьминәтенең бик күп сығанаҡ кодтарын өйрәнә. Хеҙмәттәшлек 1970 йылға тиклем, компания банкротлыҡҡа төшкәнсе дауам итә. Киләһе йылына Information Sciences, Inc. компанияһы дүрт студентты (шул иҫәптән Билл менән Полды) түләү ведомостарын алып барыу программаһын яҙыу өсөн яллай. Программа Кобол телендә яҙылырға тейеш була, алмашҡа егеттәр PDP-10-да түләүһеҙ эшләү мөмкинлеген ала. Үҙҙәренең компанияһын улар Lakeside Programming Group тип атай, ләкин эште тамамлай алмай.
17 йәштә Гейтс, Пол Аллен һәм Пол Гилберт Traf-O-Data компанияһын нигеҙләй. Компания юл трафигын иҫәпләү һәм юл инженерҙарына отчет төҙөү өсөн һанағыс эшләп сығарыу маҡсатын ҡуя. Traf-O-Data ҡулайламаһы 1972 йылдан 1982 йылға тиклем һатыла һәм һөҙөмтәлә компания иҫәбендә $794,31 аҡса ҡала.
1972 йылдың 25 декабрендә Бад Пемброк уларҙы TRW компанияһына эшкә саҡыра. Бонневиль энергетика идаралығы өсөн ҙур программа проекты эшләү бурысы ҡуйыла.
Microsoft'ты нигеҙләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1973 йылда Билл Гейтс Гарвард университетына инә, унда буласаҡ компаньоны Стив Балмерҙы осрата. Ике йылдан Гейтс уҡыуҙан ҡыуыла һәм программа тәьминәте эшләү менән шөғөлләнә башлай[20].
1975 йылда Билл Гейтс менән Пол Аллен Micro Instrumentation and Telemetry Systems (MITS) компанияһына Эд Робертс эшләгән Altair 8800 персональ компьютерына программа тәьминәте яһаусылар булып эшкә инә. Үҙҙәренең компанияһын «Аллен һәм Гейтс» тип атарға уйлайҙар, әммә бындай атама юридик контораға нығыраҡ килешә тип, башҡа исем эҙләргә тотоналар. Пол Micro-Soft (microprocessors һәм software һүҙҙәренән) тип атарға тәҡдим итә. BASIC теленең MITS заказы буйынса ижад ителгән интерпретаторы титрҙарында дуҫтар нәҡ ошо атаманы телгә ала.
1975 йылда Билл Нью-Мехико штаты Альбукерке ҡалаһында тиҙлекте арттырған һәм водитель таныҡлығыһыҙ йөрөгән өсөн ҡулға алына. Етмәһә, полицейский менән телләшә. Уны иҫеректәр менән бергә насар камераға ултыртып ҡуялар. Рөхсәт ителгән бер шылтыратыуҙы Билл Пол Алленға юллай, Пол барлыҡ аҡсаларын йыйып, Биллды сығарып ала. «Micro-Soft» компанияһын MITS-ҡа эшләгәндә ошо Альбукерке ҡалаһында асалар ҙа инде. Бер йыл эсендә Гейтс менән Аллен компанияһы атамаһындағы дефис төшөрөп ҡалдырыла һәм 1976 йылдың 26 ноябрендә Нью-Мехико штатының округ секретариатында «Microsoft» тигән яңы сауҙа маркаһы теркәлә. Полға компания акцияларының 36 проценты, Биллға 64 проценты тейә, сөнки Биллдың продуктҡа индергән өлөшө шулай була.
1975 йылдан MITS компанияһы Альтаир 8800 компьютеры өсөн Micro-Soft эшләгән Altair BASIC программа яҙыу телен тарата. Altair BASIC-тың ҡағыҙ таҫмаһы урланғас, ул компьютер клубтарының береһендә аҫтан таратыла башлай, шунлыҡтан Гейтс һатылған һәр дана күсермә өсөн тейешле хаҡты ала алмай. 1976 йылда АҠШ журналдарында Билл Гейстың Һәүәҫкәрҙәргә асыҡ хаты баҫылып сыға, ул компьютерсыларҙы уғрылыҡта ғәйепләй һәм ошо арҡала софтты эшләүселәрҙә яңы продукттар ижад итеү теләге һүнеүен белдерә.
Уртаҡ бизнеста Пол Аллен техник идеялар һәм перспективалы эшләнмәләр менән мәшғүл була, Гейтсҡа һөйләшеүҙәр алып барыу, контракттар төҙөү һәм башҡа төрлө эш аралашыуы нығыраҡ оҡшай.
1977 йылда Microsoft яңы программа продуктын — CP/M операцион системалы компьютерҙар өсөн Microsoft FORTRAN-ды сығара.
1980 йылдан Microsoft менән IBM компанияларының хеҙмәттәшлеге башлана.
1977 йылда Гейтс ҡыҙыл утҡа үткәне һәм йәнә үҙе менән водитель таныҡлығы булмағаны өсөн тағы ҡулға алына.
Microsoft өр-яңы операцион система өҫтөндә эш башлай, ә идеяһы Xerox менән Apple'дан алына. IBM менән хеҙмәттәшлек дауам итә, 1985 йылдың ноябрендә Microsoft Windows тигән яңы операцион система эшләп бөтөлә. Ошо мәлдән Windows операцион системаһы дәүере башлана, ул Гейтсты данлы итә һәм донъяның иң бай кешеһенә әйләндерә.
Шәхси тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1994 йылдың 1 ғинуарында Гейтс Мелинда Френчҡа өйләнә. Билл Мелинданы беренсе тапҡыр 1987 йылда, «Майкрософт»тың Нью-Йорктағы матбуғат брифингында осрата. Мелинда күптән уның компанияһында эшләгән була. Уларҙың өс балаһы бар — Дженнифер Катарин (1996), Рори Джон (1999) һәм Фиби Адель (2002).
Артабанғы тормошо һәм эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1989 йылда Гейтс Corbis мультимедия компанияһына нигеҙ һала. Автомобилде эскән килеш йөрөткән өсөн өсөнсө тапҡыр ҡулға алына.
1994 йылда Гейтс Леонардо да Винчи хеҙмәттәренең Лестер кодексы тигән йыйынтығын һатып ала. 2003 йылда был кодекс Сиэтл Сәнғәт музейына ҡуйыла.
2004 йылдың 14 декабрендә Билл Гейтс Berkshire Hathaway компанияһы советына инә, шулай итеп, Уоррен Баффетт менән мөнәсәбәттәре формаль йәһәттән дә нығына. Berkshire Hathaway — конгломерат, уға Geico (автомобиль страховкалау), Benjamin Moore (буяуҙар) һәм Fruit of the Loom (текстиль) инә. Гейтс шулай уҡ Icos корпорацияһы советына, Bothell биотехнологиялар компанияһы советына ла инә.
2005 йылдың 2 мартында Бөйөк Британия сит ил эштәре кабинеты Бөйөк Британия предприятиеларына индергән өлөшө һәм донъяла фәҡирлекте кәметеү буйынса тырышлыҡтары өсөн Гейтсҡа Британ Империяһы Орденының Рыцарь-Командоры титулы бирелеүе тураһында белдерә.
2005 йыл йомғаҡтары буйынса, Билл Гейтс һәм уның ҡатыны Мелинда Гейтс Американың Тайм журналы тарафынан йыл кешеләре тип иғлан ителә.
2008 йылдың 7 ғинуарында Билл Гейтс Microsoft корпорацияһы етәксеһе вазифаһынан китергә йыйыныуы тураһында белдерә[21].
2008 йылдың 27 июнендә Билл Гейтс Microsoft етәксеһе вазифаһында һуңғы көн эшләй. Ләкин компания менән араһы бөтөнләйгә өҙөлмәй — Гейтс Директорҙар советының рәйесе (башҡарыу вәкәләттәренән тыш) булып ҡала. Ул шулай уҡ корпорацияның эре акционеры ла булып ҡала (Microsoft акцияларының 8,7 проценты).[22] 2008 йылда Гейтс Microsoft корпорацияһы президенты вазифаһынан баш тартһа, 2010 йылда баш башҡарма директор вазифаһынан да китә. Ике вазифа ла Стив Балмерға тапшырыла.
2008 йылдың октябрендә Кирклэнд ҡалаһында (Вашингтон штаты, АҠШ) Билл Гейтс «bgC3» тигән атамалы өсөнсө компанияһын теркәтә. Был тикшеренеү үҙәге алдына ғилми һәм технологик хеҙмәттәр күрһәтеү, аналитика һәм тикшеренеүҙәр өлкәһендә эшмәкәрлек һәм программа һәм аппарат тәьминәте менән шөғөлләнеү бурысы ҡуйыла[23].
2014 йылдың февралендә Гейтс Microsoft корпорацияһының директорҙар советы посынан да китә [24][25].
2015 йылдың 2 декабрендә Цукерберг менән берлектә Breakthrough Energy Coalition фондын аса. Фонд саф һәм альтернатив энергия сығанаҡтарын эҙләү һәм эшләүгә инвестициялар йәлеп итеү өсөн ойошторола. Mission Innovation инициативаһын төҙөй, ул 20 илде, шул иҫәптән Бөйөк Британияны, АҠШ-ты, Бразилияны, Һиндостанды, Ҡытайҙы һәм башҡаларҙы берләштерә. Инициатива киләһе биш йыл эсендә саф энергия сығанаҡтарын эшләүгә дәүләт инвестицияларын ике тапҡырға арттырып, йылына 10 миллиардтан 20 миллиард долларға еткертеү бурысын ҡуя[26].
Шәхси сифаттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Билл Гейтсты көндәлек тормошта, ҡиәфәтендә баҫалҡы кеше тиҙәр. Шулай ҙа миллиардер йәшәгән йорт иң заманса электроника менән лыҡа тулы һәм хаҡы, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, $125 миллионға төшкән. Йорт китапханаһының түшәменә Фрэнсис Скотт Фицджеральдтың «Бөйөк Гэтсби» романынан өҙөмтәләр яҙып ҡуйылған. Йорт Вашингтон күле буйында ултыра, майҙаны — 40 мең квадрат фут (3720 м²). 30 автомобиллек гаражы бар. Гараж мөйөшөндә уның беренсе машинаһы «Мустанг» тора. Йорттоң ҡабул итеүҙәр бүлмәһенән Вашингтон күленең аръяғындағы Олимпия тауы күренеше асыла. Был йортҡа килгән ҡунаҡҡа электрон ҡаптырма беркетелә, ул ҡунаҡ яратҡан кинофильмдарҙы, картиналарҙы, музыка, телевизион шоуҙарҙы теркәп бара. Тәүләп килгәнендә үк ҡунаҡтың зауыҡтары өйрәнелә һәм хәтергә һалына. Китапхана эргәһендә — батут. Гейтс шунда һикерергә ярата, сөнки, был шөғөл фекер тупларға ярҙам итә, тип иҫәпләй. Ошонда уҡ йөҙөү бассейны, япон мунсаһы, бағрылы күл бар. Гейтстың төп хоббийы — бридж уйыны[18].
Билл Гейтстың китаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1995 йылда Билл Гейтс «Киләсәккә юл» (ингл. The Road AheadThe Road Ahead) тигән китап яҙа, унда мәғлүмәт технологияларына бәйле йәмғиәттең ниндәй йүнәлештә хәрәкәт итеүенә ҡараштарын белдерә. 1996 йылда, Microsoft корпорацияһы Интернет-технологияларға йүнәлеш алғас, Гейтс китабына ҙур ғына үҙгәрештәр индерә.
1999 йылда Билл Гейтс «Фекер тиҙлегендәге бизнес» (ингл. Business @ the Speed of Thought) тигән китап яҙа, унда мәғлүмәт технологияларының бизнес мәсьәләләрен бөтөнләй яңыса сисә алыуын күрһәтә.
Был китап 25 телдә баҫып сығарыла һәм донъяның 60-тан ашыу илендә һатыла. «Фекер тиҙлегендәге бизнес» тәнҡитселәрҙең юғары баһаһын ала һәм «Нью-Йорк таймс», «Америка сегодня», «Уолл-стрит Джорнал» гәзиттәренең һәм Amazon.com веб-серверының бестселлерҙар исемлегенә инә.
Билл Гейтс тураһындағы китаптар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Билл Гейтс һөйләй», Дженет Лоу.
- «Бизнес юлы. Билл Гейтс», Дез Дирлоф.
Билл Гейтс тураһындағы фильмдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Силикон үҙәне пираттары (фильм) (Pirates of Silicon Valley)
- Билл Гейтс: гик нисек итеп донъяны үҙгәртте (Bill Gates: How a Geek Changed the World) — BBC-ҙың The Money Programme телетапшырыуы сығарылышы.
- Нигеҙҙәрҙе емереүселәр. Билл Гейтс. Уңыш тарихы (Ground Breakers. Bill Gates. A Tycoon Story) [2012]
Билл Гейтстың йыл да яҙылған мөрәжәғәтнамәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2009 йылдан башлап, Билл Гейтс Билл менән Мелинда Гейтстар фондының рәсми сайтында «Билл Гейтстың Йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе»н баҫтыра, унда үҙенең хәйриә ойошмаһының эшләгән эштәре тураһында һөйләй, киләсәккә пландар ҡора.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Билл Гейтстың эш хаҡы минутына 6659 доллар (2006 йылға) тәшкил итә.[27]
- Eristalis gatesi — был себенгә Билл Гейтс хөрмәтенә атама бирелгән.
- 2007 йылда Билл Гейтс Гарвард университетын тамамлаусы тип иғлан ителә. Гейтсҡа диплом тапшырыу тураһындағы ҡарарҙы университет хакимиәте сығара[28][29].
- 2017 йылда Forbes журналы Билл Гейтсты донъяла иң бай америкалы тип таба. Эшҡыуарҙың байлығы 88,9 млрд АҠШ доллары тәшкил итә[30].
- 2016 йыл аҙағына ҡарата Гейтс хәйриәлек маҡсаттарына 31 млрд доллар күсерә[31].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #119081199 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
- ↑ data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλatφόpua avoιktώv δeδouέvwv, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
- ↑ VIAF — 2012.
- ↑ https://www.forbes.com/profile/bill-gates/#634c34b0689f
- ↑ http://www.imdb.com/name/nm0309540/bio
- ↑ SNAC
- ↑ Discogs — 2000.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 https://starschanges.com/bill-gates-family/
- ↑ https://www.theguardian.com/environment/2015/mar/16/what-is-the-bill-and-melinda-gates-foundation
- ↑ Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
- ↑ https://www.forbes.com/profile/bill-gates/?list=rtb
- ↑ Manes, 1994, p. 11
- ↑ Уильям (Билл) Гейтс. Биографическая справка (рус.). РИА Новости. Тәүге сығанаҡтан архивланған 12 июнь 2013.
- ↑ Гейтс, Билл — основатель корпорации Microsoft (рус.). Лента.ру. Тәүге сығанаҡтан архивланған 12 июнь 2013.
- ↑ Forbes снова назвал Билла Гейтса самым богатым человеком на планете.
- ↑ Билл Гейтс возглавил рейтинг богатейших людей мира.
- ↑ #1 Bill Gates. Forbes. 27 май 2016 тикшерелгән.
- ↑ 18,0 18,1 Гидеон Рахман. «Я читаю все, что нужно, и учусь, чему хочу», — Билл Гейтс, основатель Microsoft // vedomosti.ru (Тикшерелгән 17 ноябрь 2010)(Проверено 17 ноября 2010)
- ↑ «Билл Гейтс и Уоррен Баффет отдадут половину состояния на благотворительность»
- ↑ Билл Гейтс получил на руки диплом Гарварда. Lenta.ru (7 июня 2007). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 13 август 2010 тикшерелгән.
- ↑ Lenta.ru
- ↑ PC|NEWS: Последний день Билла Гейтса в Microsoft
- ↑ Билл Гейтс основал новую компанию 23 октября 2008
- ↑ Акционеры Microsoft призвали к отставке Билла Гейтса
- ↑ Билл Гейтс покинул пост главы совета директоров Microsoft
- ↑ Гейтс и Цукерберг основали инвестиционный фонд поддержки чистой и доступной энергии | Нанотехнологии Nanonewsnet. www.nanonewsnet.ru. 2 декабрь 2015 тикшерелгән.
- ↑ Журналисты подсчитали, сколько зарабатывает Билл Гейтс в минуту
- ↑ Билл Гейтс получил на руки диплом Гарварда — Lenta.ru
- ↑ Не прошло и 30 лет — Билл Гейтс получит диплом Гарварда // "РИА «Новый Регион», 23.03.2007
- ↑ Билл Гейтс признан самым богатым американцем по версии Forbes (22 июня 2017 года).
- ↑ Основатель Amazon стал самым богатым человеком в мире (en-GB), BBC Русская служба (27 июль 2017). 7 август 2017 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Stephen Manes Gates: How Microsoft's Mogul Reinvented an Industry and Made Himself The Richest Man in America — Touchstone Pictures, 1994. — ISBN 0671880748.
- Пол Аллен, Миллиардер из Кремниевой долины. История соучредителя Microsoft, Москва: Альпина Бизнес Букс, 2012. ISBN 978-5-91657-361-9
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- The Gates Notes (инг.)(инг.) — персональный блог
- Официальная страница Била Гейтса в социальной сети Facebook (инг.)(инг.)
- Билл Гейтс Twitter сайттаТвиттерБилл Гейтс Twitter сайтта (инг.)(инг.)
- Биография (инг.)(инг.) на сайте Майкрософт
- Гейтс, Билл — Лентапедияла мәҡәлә. 2012 йыл.
- Билл Гейтс на Экономическом портале
- 28 октябрҙә тыуғандар
- 1955 йылда тыуғандар
- АҠШ-та тыуғандар
- Британия империяһы ордены Рыцарь-Командорҙары
- Падма Бхушан кавалерҙары
- Абруйлыҡ Тәреһе кавалерҙары
- Азатлыҡ Президент миҙалы менән наградланыусылар
- Ацтек бөркөттөң ордены кавалерҙары
- Почётлы легион ордены командорҙары
- Британия империяһы ордены ағзалары
- Инфант дон Энрике ордены кавалерҙары
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Гарвард университетын тамамлаусылар
- АҠШ эшҡыуарҙары
- Социаль инвесторҙар (кешеләр)


text:
Стоматология
Стоматология (грек — ауыҙ + {Lang-grc2|λoYoς}} — фән) — медицинаның тештәрҙе, уларҙың төҙөлөшө һәм функциялары, уларҙы проыилактикалау һәм дауалау, шулай уҡ ауыҙ ҡыуышлығы ауырыуҙарын, яңаҡтар: ыҫ, бит һәм муйын өлкәләрен өйрәнеүсе бүлеге. Табип-стоматологты бик йыш дантист (франц. dentiste) тип атайҙар. Әммә дантист төшөнсәһе үҙ эсенә табип-стоматологтарҙы ғына түгел, шулай уҡ теш фельдшерҙары һәм теш техниктарын да ала.
Стоматология— ауыҙ ҡыуышлығы һәм яңаҡ-йөҙ өлкәһенең төҙөлөшөн, функцияларын, нормаларын һәм патологияһын өйрәнеүсе.фән,
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй стоматология менән Петр I арҡаһында таныша. Ул беренсе тапҡыр сит илдәрҙән тештәрҙе дауалау өсөн төрлө яйланмалар алып ҡайта . 1881 йылда Санкт-Петербургта теш табиптарын әҙерләү менән шөғөлләнгән беренсе мәктәп асыла һәм 1883 йылда 450 дантисты әҙерләп сығара.
XX быуат башында был өлкәлә бик күп белем туплана бик күп ғилми эштәр сығарыла. Тештәрҙе дауалауҙа заманса ҡорамалдар ҡулланыла, яңы ямау (пломба) материалдары барлыҡҡа килә, төрлө дауалау матдәләре файҙаланыла. Башта стоматолог булып тик ир-ат ҡына эшләһә, 1875 йылдан[1] ҡатын-ҡыҙҙар ҙа шундай хоҡуҡҡа эйә була.
Бөйөк Ватан һуғышынан һуң стоматология бигерәк тә етеҙ темптар менән үҫә, яңы стоматологик институттар асыла, төрлө тикшереүҙәр уҙғарыла, яңы бормашина һәм стоматологик ҡоролмалар сығарыла.
Хәҙерге ваҡытта стоматология алҙа китте. Тештөрҙе имплантациялау һәм тергеҙеү, хатта бик ныҡ боҙолған тештәрҙе тергеҙеү мөмкинлеге, юғары сифатлы пломбалау материалдары һәм тештәрҙе дауалау өсөн заманса ҡорамалдар барлыҡҡа килде.
Теш ауырыуҙары киң таралған сир булып тора. Статистика мәғлүмәттәре буйынса, ер шарындағы халыҡтың 90 проценты теш ауырыуҙары менән интегә. Был ауырыуҙың киң таралыуы һаулыҡ һаҡлау органдары алдына теш ауырыуҙарын профилактикалау сараларын әҙерләү, уларҙы дауалау ысулдарын камиллаштырыу, сирҙе тыуҙырыусы сәбәптәрҙе өйрәнеү бурыстарын ҡуя. Теш ауырыуҙарына кариес, пульпит, периодонтит инә. Бынан тыш, эмаль һәм дентин (гипоплазия, клиновидная дефект, тештәрҙең ашалыуы) етешмәүе кеүек, этиологияҡы һәм клиникаһы бөтөнләй башҡа булған төрлө формалар осрай.
Рәсәйҙә барлығы 10 меңгә яҡын стоматологик дауалау учреждениеһы, Мәскәүҙә — 2 меңгә яҡын дәүләт һәм шәхси стоматология клиникаһы бар. Росстат мғлүмәттәре буйынса, дөйөм табибтар һаны Рәсәйҙә 2010 йылдың аҙағына 715,8 мең кеше тәшкил итә. Шуларҙың 60,6 меңе — табип-стоматолог. Был терапевтар, хирургтар һәм педиатрҙарҙан ҡала, дүртенсе урын, 10 мең кешегә уртаса 4,2 стоматолог[2] тура килә.
Терапевтик стоматология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тештәрҙең кариес булмаған ауырыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ История стоматологии.
- ↑ Попробовать на зуб Российская газета, 26 июня 2012 г.


text:
- Подробности
- Просмотров: 263
ТӨРКИ ҠӘБИЛӘЛӘР, хәҙерге күп төрки телле (ҡара: Төрки телдәр) халыҡтарҙың барлыҡҡа килеүе өсөн нигеҙ булған боронғо ҡәбиләләрҙең дөйөм исеме. Антик (Геродот, Өлкән Плиний, Помпоний Мела, Страбон), Боронғо Ҡытай (Сыма Цянь), ғәрәп (Гардизи, Ибн Хордадбех, Рәшитетдин һ.б.) авторҙары хеҙмәттәрендә телгә алына. Т.ҡ. барлыҡҡа килеү мәсьәләһе бәхәстәр тыуҙыра (ҡара: Төркиәт): совет историографияһында ҡабул ителгән концепция (С.Г.Кляшторный һ.б.) б‑са, Т.ҡ. — Урта Азияла һәм Көньяҡ Себерҙә, Л.Н.Гумилёв, Ф.И.Страленберг фекеренсә — Алтайҙа, А.Н.Бернштам, Ә.Ә.Вәлидов һ.б. б‑са — Урта Азияла, Ю.Ф.Немет, А.А.Зайончковский һ.б. фекеренсә, Волга-Урал төбәгендә барлыҡҡа килгән. Б.э. 1‑се мең йыллығында Т.ҡ. (бәшнәктәр, ҡыймаҡтар, ҡыпсаҡтар, уғыҙҙар, һундар һ.б.) Евразия далаларына күсенә. 552 й. Төрки ҡағанаты, 650 й. Хазар ҡағанаты барлыҡҡа килә, 7 б. болғарҙар — Бөйөк Болғарға, 10 б. Волга буйы Болғарына нигеҙ һала. Т.ҡ. хужалығының төп тармаҡтары малсылыҡ (ҡара: Күсмә тормош), һунарсылыҡ, игенселек, металл эшкәртеү булған. Көньяҡ Уралда Т.ҡ. археологик ҡомартҡылары һынташтарҙан, ҡурғанлы ҡәберлектәрҙән (Бикеш ҡурғандары, Ҡаранай ҡурғандары, Кушнаренко ҡәберлеге, Көшөл ҡәберлеге, Мерәсем ҡурғандары, Мораҡай ҡурғандары, Селенташ һ.б.) тора. Мәйеттәр кейеҙ йәки ҡамыш түшәлгән бураларҙа, ағас ялғаштарҙа ерләнгән, ҡәберҙәрҙә ҡорбан ителгән хайуан һөйәктәре табылған. Т.ҡ. Тәңрегә (ҡара: Тәңрелек) табынған, тип фараз ителә.
Әҙәб.: Гумилёв Л.Н. Древние тюрки. М., 1993; Степи Евразии в эпоху средневековья. М., 1981; Файзрахманов Г.Л. Древние тюрки. Казань, 2000.
Н.А.Мәжитов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 408
ЙОҠ (КНАУФ) ЗАВОДЫ, 1731 й. Уҫы даруғаһы Танып улусы башҡорттарынан ҡуртымға алынған ерҙәрҙә Йоҡ й. (Ирень й. басс.) буйында П.И. һәм Г.П. Осокиндар тарафынан баҡыр иретеү һәм тимер етештереү заводы булараҡ нигеҙ һалына. Хужалары: Осокиндар, 1804 й. алып А.А.Кнауф, 1828 й. — ҡаҙна, 1853 й. — Кнауф тау заводтары акционерҙар компанияһы. Кнауф тау округына ингән. 1733 й. эшләй башлай. 1809 й. 6 баҡыр иретеү һәм 2 шплейзофен мейесе, 2 гармахер һәм штык горны, пар машинаһы була. 1863 й. 13 рудник ҡарай. 18 б. аҙ. завод 48,8 мең дисәтинәгә яҡын ер биләй. 1772 й. 850 мастеровой һәм эшсе кеше, 1193 заводҡа беркетелгән крәҫтиән, 1862 й. 382 эшсе (ҡара: Эшселәр синыфы) иҫәпләнә. Эшләү дәүерендә заводта яҡынса 166,7 мең бот баҡыр иретелә; 1811—20 йй. — 66,1 мең бот, макс. етештереүсәнлек — 6,3 мең бот (1815). Штык баҡыры Курашим һәм Биҙәр заводтарынан килтерелгән ҡара баҡырҙан етештерелгән; уның бер өлөшө сит илгә сығарылған. Саф штык баҡыры аҡса һуғыу өсөн Екатеринбург ҡ. оҙатылған. Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) осоронда завод 1 йыл эшләмәй, 130‑ға яҡын крәҫтиән баш күтәреүселәргә ҡушыла. 1860 йй. башында крица тимере етештереү үҙләштерелә. 1871 й. баҡыр етештереү туҡтатыла; 5,9 мең бот буй крица тимере иретелә. 1875 й. ябыла. Хәҙ. завод ҡасабаһы урынында Пермь крайының Калинино а. урынлашҡан.
Н.М.Ҡолбахтин
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Андыҙ
Андыҙ (рус. Девясил высокий, лат. Inula helenium) — астралар ғаиләһендәге күп йыллыҡ үлән үҫемлек. Бейеклеге 1-1,25 м тирәһе. июнь-сентябрь айҙарында һары сәскә ата, емеше август-октябрҙә өлгөрә. Ҡалын тамырлы күп йыллыҡ үҫемлек. Япраҡтары сиратлашҡан, ситтәре тешле. Сәскәләре һары төҫтә, күбеһенсә яңгыҙ йәки күп һанлы кәрзиндә, ҡалкан һамаҡ йәки һепертке һамаҡ сәскә төркөмөнә йыйылған. Емеше оҙонса, 4 ҡырлы, ҡоңғорт бүрексәле орлоҡса. Декоратив, баллы үҫемлек. Дарыу үләне.
Йөкмәткеһе
Таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Европа, Азия һәм Африкала таралған. Беҙҙең республикала андыҙ Ишембай, Бөрйән, Ғафури, Иглин, Архангель, Дәүләкән, Әлшәй, Мишкә райондарында йыш осрай. Урыны-урыны менән ул ҙур ғына майҙанды алып тора.
Айырыуса Ишембай һәм Ғафури райондарында күп. Бында андыҙ үләне Ағиҙел, Егән, Һәләүек буйҙарында тотош туғай булып үҫә.
Уны Дим, Бөрө, Оло Инәк, Сөн, Инйәр, Йыгайыр, Усолка, Ләмәҙ һәм бащҡа йылға буйҙарында ла йыш осратырға була.
Башҡортостандың күпселек райондарында йыш осраһа, Урал аръяғы райондарында һирәгәйә. Баймаҡ районында уны тик Таналыҡ йылғаһының һыу баҫыр болононда гына осратырға мөмкин.
Үҫкән ерҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Андыҙ дымлы туғайҙарҙа, йылға, күл ярҙарында, болондарҙа, киң япраҡлы урман буйҙарында, урман ситендә үҫә.
Йылға һәм күл буйҙарында, еүеш туғайҙарҙа, ҡыуаҡтар араһында, урман аҡланында, һаҙлы урындарҙа ҙур булып үҫә,
Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Июль-август айында сәскә ата. Емештәре август-сентябрьҙә өлгөрә. Орлоҡтан һәм тамырһабағынан вегетатив юл менән үрсей.
Дарыу әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тамырында һәм тамырһабағында сапониндар, аҙ миҡдарҙа алкалоид матдәләре, инулин, эфир майы, С, Е витаминдары һәм башҡа биологик актив матдәләр бар.
Андыҙ, дарыу үләне булараҡ, боронғо замандан уҡ билдәле. Ул боронғо Грецияла һәм Римда киң ҡулланылған. Күп илдәрҙең халыҡ медицинаһында бик тә популяр дарыу үләне булып иҫәпләнә.
Андыҙ аппетитты аса, аш һеңдереүҙе яҡшырта, эсәк һәм ашҡаҙандың эшен көйләй, организмда матдәләрҙең алмашыныуын яйәға һала.
Андыҙ тамыры һәм тамырһабағы ярҙамында эшләнгән төнәтмә бәүел ҡыуыу, тирләү, глистарҙы ҡыуыу, йүткереүҙе бөтөрөү, ауырыуҙы туҡтатыу һәм тынысландырыу тәьҫиренә эйә.
Көслө антисептик ҡаҡырыҡты йомшартып сығарыу, үт һәм бәүел ҡыуыу, елһенеүҙе баҫыу көсөнә эйә. Төрлө ашамлыҡтарға, дарыуҙарға, һыуыҡҡа аллергия булғанда ярҙам итә. Ауырыуҙарға ҡаршы тороусанлыҡты ла күтәрә.
Тамыр һәм тамырһабаҡ төнәтмәһен йәки һарҡындыһын үпкәлә туберкулез, бронхит, ревматизм ауырыуҙарын дауалағанда, йүткертеп ҡаҡырыҡ сығарыу өсөн әсәләр. Уны шулай уҡ тамаҡ һәм урт эсендәге ауырыуҙарҙы дауалағанда ла ҡулланалар. Ә андыҙҙың үҙен сабыртма, экзема, тимерәү, ҡысыныу кеүек тән ауырыуҙарын дауалау өсөн тән өҫтөнә һалып файҙаланыу уңайлы.
Андыҙҙан дөйөм һаулыҡты нығытыусы төнәтмә эшләйҙәр. 1 ҡалаҡ ваҡланған андыҙ тамырына 200 миллилитр ҡайнар һыу ҡойоп, ҡайнаған һыулы кәстрүлдә 15 — 20 минут тоталар. Һөҙгәс, 1 стакан күләменә етерлек ҡайнаған һыу өҫтәйҙәр. Көнөнә 2-3 тапҡыр ашарҙан 1 сәғәт алда ярты стаканлап эсәләр.
Ул ревматизмды дауалау өсөн дә ҡулланыла. Андыҙ һәм дегәнәк тамырҙарын бер үк ауырлыҡта алалар. 1 ҡалаҡ ҡатнашмаға 1 стакан ҡайнар һыу һалып, 20 минут буйы таҫтамал менән ҡаплап төнәтәләр. Һөҙәләр . Көнөнә 3 тапҡыр ашарға 20 минут ҡала 1 ҡалаҡ эсәләр. Былтөнәтмәне шулай уҡ йылытыусы компресс итеп тә файҙаланып була.
Әҙерләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дарыу үләне итеп файҙаланыу өсөн андыҙҙың тамыры һәм тамырһабағы көҙ көнө ҡаҙып алына. һалҡын төшкәнсе был эште башҡарып ҡуйырға кәрәк.
Сәскә атҡан үлән тамырһабағын ҡаҙып алырға тәҡдим итәләр. Бер төп үләндән 60 грамдан 750 грамға тиклем еүеш тамыр һәм тамырһабаҡ ҡаҙып алырға була.
Тамыр тупраҡтан таҙартып йыуыла, нәҙек тамырҙары ҡырҡып алына ла ваҡ-ваҡ киҫәктәргә киҫелә. Андыҙ тамыры һәм тамырһабағы ел өрөп торған күләгәле урында киптерелә.
Уны 40 градустан артмаған йылы урында ла киптерергә мөмкин, шулай уҡ янып. һыуый барған мейес башына ла ҡуйып алырға була.
Тамыр киҫәктәре йыш-йыш әйләндерелә, был уларҙың тигеҙ кибеүе өсөн кәрәк.
Андыҙҙан ризыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Андыҙ тамырында инулин (41) процентҡа тиклем), май һәм витаминдар бар. Уларҙы ашамлыҡта ла ҡулланалар, шулай уҡ төрлө аш-һыу ҙа әҙерләйҙәр.
Мәҫәлән, андыҙ һалып һоло бутҡаһы бешерелә. Бының өсөн 200 грамм «Геркулес» һоло ярмаһы, г яңы ҡаҙылған андыҙ тамыры, 400 г һөт, 20г шәкәр ҡомо, 2 стакан һыу алына. Ҡайнап торған һөтлө һыуға һоло ярмаһы, ит үткәргес аша ваҡланған андыҙ тамыры һалына, шәкәр һәм тоҙ өҫтәлә. Бутҡа бешеп еткәнсе ҡайнатыла.
Андыҙҙан кеҫәл дә эшләйҙәр. Бының өсөн 25 грамм кипкән тамыр киҫәктәре, 150 г шәкәр ҡомо, 35 г картуф крахмалы, 1 литр һыу алына. Андыҙ тамыры йомшарғанға тиклем һыуҙа ҡайнатыла ла.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 895. Althaea officinalis L. — Алтей лекарственный // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 550. — ISBN 9-87317-128-9
- Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. —Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. −160 б. ISBN 5-295-01499-1


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 08.06.2018
Таңсулпан Ғариповаға Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы исеме бирелде! Ҡотлайбыҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 8-06-2018, 15:53
Дилүзә БАЙСУРИНА
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 8-06-2018, 11:35
Дилүзә Фәнил ҡыҙы Байсурина. Баймаҡ районының Байым ауылынан, 19 йәштә. Әлеге ваҡытта Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтында технология бүлегенең икенсе курсында белем ала. Ике юғары белемдең киләсәктә кәрәге тейер, тип шул уҡ уҡыу йортонда ситтән тороп юрист һөнәрен дә үҙләштерә.
Мәктәп йылдарында төрлө фәндән район, республика кимәлендәге олимпиадаларҙа ҡатнашып, еңеү яулаған. Институтта ла һынатмай, төрлө ярышта тәүге урындарҙы биләй.
Дилүзә спорт менән дә дуҫ, уҡыу йортоноң волейбол командаһында уйнай. Буш ваҡытында китап уҡырға, тәмле итеп бешерергә ярата. “Миңә ошондай матур донъяны бүләк иткәндәре, тәрбиәләп үҫтергәндәре өсөн атай-әсәйемә рәхмәтлемен”, – ти үҙе тураһында. Уның тормош девизы – “Киләсәктә туғандарыма, илемә кәрәкле кеше булыу!”...
Виноград иғтибар талап итә
Экономика / Үҙ эшеңде башла! // 8-06-2018, 08:00
Йыл һайын виноград алып ултыртам. Ниңәлер тамыры ерегеп китә алмай. Сәбәбе нимәлә икән?
Т. Ғәлиева.
Дыуан районы.
Виноград үҫтереп ҡарарға теләгегеҙ булһа, беҙҙең һалҡын климат шарттарына сыҙам «Изабелла», «Платовский», «Юбилейный», «Башкирский ранний», «Башкирский изумруд» сорттарына туҡталығыҙ. Тәлгәштәре бәләкәй генә булһа ла, 32 градус һалҡынға да түҙәләр. Үҫентеләрҙе баҙарҙан алмауығыҙ хәйерле, ышаныслы баҡсасыларҙан ғына алырға кәрәк....
Хоҙай һорағанына бирер
Новости / Иман // 8-06-2018, 08:00
Рухи остаз Ибраһим ибн Әҙһәм Басра ҡалаһы урамдары буйлап барғанда ҡалала йәшәүсе хәҙрәттәр йыйылып, унан:
− Эй, хәҙрәт, Аллаһы Тәғәлә үҙенең китабында: «Һеҙ минән һорағыҙ. Мин доғаларығыҙға яуап ҡайтарырмын», – тигән. Нимә булды икән беҙгә? Беҙ Аллаһы Тәғәләнән һорайбыҙ ҙа, ни эшләп һуң доғаларыбыҙ ҡабул булмай икән? − тип һораған....
«Салауат Юлаев» – туғыҙынсы
Новости / Спорт // 8-06-2018, 07:30
Континенталь хоккей лигаһы уҙған миҙгел һөҙөмтәһе буйынса клубтарҙың рейтингын билдәләне
Беренсе урында – СКА командаһы. Ул быға тиклем дә юғарыла булды. Ә бына ЦСКА менән Финляндияның «Йокерит» клубтары урындары менән алмашып, әрмеләр икенсегә үрләне.
«Металлург» дүртенсе булһа, быйылғы чемпион – «Аҡ барс» хоккейсылары, уңыш ҡаҙаныуына ҡарамаҫтан, элеккесә, бишенсе. «Локомотив» – алтынсы, «Динамо» (Мәскәү) – етенсе, «Авангард» – һигеҙенсе һәм беҙҙең «Салауат Юлаев» туғыҙынсы урынын һаҡлап ҡалды. Иң түбән күрһәткес – «Лада» менән «Югра»ныҡы. Шуғалыр ҙа улар киләһе миҙгелдән КХЛ-да ҡатнашмаясаҡ.
Рейтинг тигәндән, ул командаларҙың бар күрһәткесенән сығып билдәләнә.
Шулай уҡ үткән аҙнала КХЛ беренселегенә йомғаҡ яһалып, иң яҡшылар төрлө приз менән бүләкләнде. Әйтәйек, СКА клубы һөжүмсеһе Никита Гусев иң көслө хоккейсы булып танылды. Уға «алтын сәкән» призы бирелде. «Салауат Юлаев» клубынан дүрт уйынсы юғары баһа алды. Дания легионеры Филипп Ларсен иң һөҙөмтәле һаҡсы булһа, Йонас Кемппайнен, Линус Умарк һәм Тему Хартикайнен, өсөһөнә 42 шайба индереп, иң һөҙөмтәле «тройка» булараҡ билдәләнде.
...
[/aviable]