text:
2011 йылдың 11 айында тулайым төбәк продуктының күләме триллион һумға етәсәк, тип көтөлә
Кисә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең оператив кәңәшмәһендә БР Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов уҙып барған 2011 йылға яҡынса йомғаҡ яһаны.
— Йылды дөйөм алғанда яҡшы тамамлайбыҙ, уға һуңғы йомғаҡтар 2012 йыл башында яһаласаҡ, — тип билдәләне Азамат Илембәтов, — әммә республика үҫешенең төп күрһәткестәре һәм тенденциялары бөгөндән үк билдәле. Тулайым төбәк продуктының үҫеш темптары 11 айҙа былтырғы ошо уҡ осорға ҡарата 109,2 процентты тәшкил итте. Абсолют һандарҙа йыл йомғаҡтары буйынса республика триллион һумға яҡынлаша.
Сәнәғәт етештереү индексы 11 ай йомғаҡтары буйынса – 109,7%, был Рәсәй буйынса уртаса күрһәткескә ҡарағанда ике тапҡырға юғарыраҡ. Машиналар төҙөү өлкәһендәге, металлургия производствоһындағы, эшкәртеү сәнәғәтендәге динамика өмөт уята. Республиканың сәнәғәт комплексында әлеге ваҡытта дөйөм алғанда 110 млрд һум суммалыҡ 20-нән ашыу ҙур проект тормошҡа ашырыла йәки юғары әҙерлек дәрәжәһенә еткерелгән. Улар иҫәбендә Азамат Илембәтов «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендәге Бөтә Рәсәй газ химияһы үҙәге, «Белсталь» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең металлургия комплексы, поликристаллы кремний һәм ҡояш модулдәре заводы, Alstom/РусГидро энергия һаҡлаусы технологиялар технопаркы, «СЕЛЕНА» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең ағас эшкәртеүҙең тулы циклы булдырылған производствоһы, «Роторфлай» Р-30 үтә еңел вертолеттар производствоһы, иген эшкәртеү һәм глютен, крахмал һәм биополимерҙар етештереү комплексы, базальт сүс һәм базальтлы пластик арматура етештереү, арматура етештереүсе Danieli металлургия заводы, «Мегастрой» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең МДФ плиталар етештереү заводы, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеү заводы, кабель заводы, ҙур форматлы фанера заводы кеүек проекттарҙы атаны.
Агросәнәғәт комплексында ла ыңғай тенденциялар күҙәтелә. Агросәнәғәт комплексына дәүләт ярҙамы механизмдары һәм сығымдар бюджеты быйыл яҙғы баҫыу эштәре башланғанға тиклем билдәләнгән. Республика ҡаҙнаһында тармаҡҡа 5,7 млрд һум күләмендә дәүләт ярҙамы (капитал һалыуҙарҙан тыш) ҡаралған, шул иҫәптән республика бюджетынан – 3,5 млрд һум, федераль бюджеттан – 2,2 млрд һум.
2011 йылда иген уңышы 3,2 млн тоннанан ашты (уртаса уңыш гектарынан 21 ц), шәкәр сөгөлдөрөнән — 1,4 млн тонна (250 ц/га), майлы культураларҙан 300 мең тоннанан ашыу (11 ц/га) уңыш йыйып алынды. Быйылғы ауыл хужалығы культураларының уңышы йыл ярымлыҡ ихтыяжды ҡапларға мөмкинлек бирә. Төп, страховка һәм күсмә фондтарға орлоҡ тулы күләмдә һалынған. Дөйөм алғанда, быйыл үҫтерелгән ауыл хужалығы продукцияһы күләмдәре былтырғы кимәлдән дүрт тапҡырға күберәк.
2011 йылда ауыл хужалығы өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеү һәм эре инвестиция проекттарын ғәмәлгә ашырыу тураһында килешеүҙәргә ҡул ҡуйылды. «2012-2016 йылдарға Башҡортостан Республикаһында 500 һөтсөлөк-тауар фермалары» программаһы әҙерләнде.
Йыл аҙағына хеҙмәтсәндәргә 15 процентҡа эш хаҡын арттырыуҙы Азамат Илембәтов өҫтөнлөклө бурыстар иҫәбендә тип атаны. Дәүләт һәм муниципаль учреждениелар хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡы 6,5 процентҡа ике тапҡыр – 1 ғинуарҙан һәм 1 октябрҙән арттырылды. Балалар баҡсалары тәрбиәселәренә эш хаҡына айлыҡ өҫтәмәләр күләме ике тапҡырға артты. Уҡытыусыларҙың эш хаҡы 30 процентҡа күтәрелде. Теркәлгән эшһеҙлек кимәле йыл башындағы 2 процент менән сағыштырғанда 1,4 процентҡа тиклем кәмене, тип хәбәр иттеләр БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән.


c: text/html

text:
Рөстәм Хамитов РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Совет ултырышында сығыш яһаныФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хамитов РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Совет ултырышында сығыш яһаны
Рөстәм Хамитов РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Совет ултырышында сығыш яһаныФото: Андрей Старостин
29 мартта Түбәнге Новгородта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов модернизация шарттарында Волга буйы федераль округының агросәнәғәт комплексын үҫтереү тураһындағы мәсьәлә буйынса Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Совет ултырышында доклад менән сығыш яһаны. Был турала республика башлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич рәйеслегендә үткән ултырышта баш федераль инспекторҙар, Волга буйы федераль округы төбәктәренең етәкселәре, РФ Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы депутаттары, ауыл хужалығы етештереүселәре берекмәләренең вәкилдәре һәм ғилми хеҙмәткәрҙәр ҡатнашты. Советта ауылға ярҙам итеү буйынса федераль һәм төбәк программаларының һөҙөмтәлелеге, Волга буйы федераль округы агросәнәғәт комплексының инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһе кеүек мәсьәләләр тикшерелде.
РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Совет ултырышы йомғаҡтары буйынса тәҡдимдәр индерелде һәм аграр тармаҡты яңыртыуға йүнәлтелгән саралар комплексы ҡабул ителде.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Республикала ужым культураларын сәсеү эштәре 78 процентҡа үтәлгән
ӨФӨ, 2014 йыл, 12 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
Башҡортостанда ужым культуралары 430 мең гектарҙа сәселгән, ул пландың 78 процентын тәшкил итә, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Әбйәлил, Әлшәй, Белорет һәм Шаран райондары хужалыҡтары сәсеү эштәрен тулыһынса тамамлаған. Тағы ла биш районда ужым культуралары 90 һәм унан да күберәк процентҡа үтәлгән.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, быйыл ужым культураларына республикала 550 мең гектар бүленгән.


text:
Өфө һәм Бешкәк ғалимдары Украина көрсөгөнөң Ҡырғыҙстандағы интеграция процесына тәьҫирен өйрәнә
ӨФӨ, 2014 йыл, 14 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостан Республикаһының Гуманитар тикшеренеүҙәр институтында «Украина көрсөгөнөң Ҡырғыҙстандағы интеграция процесына тәьҫире» халыҡ-ара видеоконференция уҙасаҡ. Ойоштороусылар – «Самрау» Евразия үҙәге, БР Гуманитар тикшеренеүҙәр институты, Ҡырғыҙстан Республикаһында (Бешкәк) Бойондороҡһоҙ Илдәр Эштәре, сит илдәрҙә йәшәғән ватандаштар һәм халыҡ-ара гуманитар бәйләнештәр буйынса федераль агентлыҡ (Россотрудничество) Вәкиллеге, «Берлек-Единство» Геосәйәси тикшеренеүҙәр үҙәге (Өфө).
Конференцияла ҡатнашыусылар ағымдағы геосәйәси хәлде һәм эске хәүефһеҙлек ҡурҡынысын бөтөрөү буйынса Ҡырғыҙстан өсөн әҙерләнгән эксперт кәңәштәрен өйрәнәсәк. Политологтар алдында дискуссия барышында йәмғиәттәге геосәйәси ҡаршылаш һәм деструктив көстәр яғынан мәғлүмәти стабилһеҙлеккә ҡаршы тороу алгоритмы әҙерләү бурысы тора. Шулай уҡ ғалимдар Украина сценарийы миҫалы сифатында илдең емерелеүен Ҡырғыҙстанда бындай хәлдең үҫешен иҫкәртеү маҡсаты менән тикшерергә тырышасаҡ. Эксперттар Евразия интеграцияһы формаларын һәм нигеҙҙәрен: иҡтисади, мәҙәни, мәғариф һәм миграция аспекттарын ҡараясаҡ, шулай уҡ Украина көрсөгө ҡарашынан Башҡортостанда йәмғиәттең фекерен һәм сәйәси факторҙар ҡарашын тикшерәсәк.
16 октябрҙә үтәсәк телекүперҙә Башҡортостан һәм Ҡырғыҙстан политологтары, философтары, социологтары, иҡтисадсылары һәм журналистары ҡатнашасаҡ.


text:
Фото:
Марсель Сәлимов — Гоголь исемендәге халыҡ-ара премия лауреаты
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Яҙыусы-сатирик Марсель Сәлимов Н.В.Гоголь исемендәге «Триумф» халыҡ-ара премияһына лайыҡ булды.
Баһалама ағзалары донъяның төрлө илдәренән ебәрелгән 400-гә яҡын тәҡдимде ҡараған. Улар араһында яҡташыбыҙ, Украинаның Әҙәбиәт һәм сәнғәт халыҡ-ара академияһы ағзаһы Марсель Сәлимовтың «Юмор — выше пояса» тип аталған китабы ла бар ине. Яҙыусы-сатирик өсөнсө тапҡыр халыҡ-ара әҙәби премияға лайыҡ булды. Бынан алдараҡ уға «Алеко» (Болгария, 1996 йыл) һәм Сергей Михалков исемендәге (Мәскәү, 2010 йыл) премиялар бирелгәйне.
— Премия тапшырыу тураһындағы һөйөнөслө хәбәрҙе һөнәри байрамым — Көлкө көнөндә алдым. Ҡотлауҙы Н.В.Гоголдең тыуған төйәгенән — Украинаның Чернигов ҡалаһынан Украинаның Әҙәбиәт һәм сәнғәт халыҡ-ара академияһы президенты Сергей Дзюба ебәргән, — тип һөйләне әҙип.
Почетлы награда 1998 йылда булдырылған. Уҙған йылдарҙағы лауреаттар араһында Украина, АҠШ, Бөйөк Британия, Германия, Франция, Италия, Канада, Австралия, Рәсәй, Бельгия, Бразилия, Швеция, Болгария, Словакия, Польша, Израиль, Македония, Латвия, Грузия, Әрмәнстан, Молдова, Белоруссия, Ҡаҙағстан, Төркмәнстандың билдәле яҙыусылары, тәржемәселәре, ғалимдары, журналистары, меценаттары, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, театр һәм кино актерҙары, музыканттары, рәссамдары, мәғариф һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре бар.


text:
Көтмәгәндә йыға торған сир«Шул ваҡыт ҡапыл ғына башыма ҡан һауғандай булды», – тип һүҙмә-һүҙ кисерештәрен тасуирлай ҡан баҫымы киҫкен күтәрелеп, инсульттан йығылған апай. Бәхетенә күрә, иренең шунда уҡ «Ашығыс ярҙам» саҡыртып, дауаханаға алып китеүе уны әжәл тырнағынан...
Йәшлекте оҙайтайыҡ!Тәбиғәт кеүек ҡатын-ҡыҙ ғүмере лә миҙгелдәрҙән тора. Бер мәл уның өсөн донъя төҫһөҙләнеп ҡалған кеүек була, юҡҡа ғына кәйефе төшә, булмаған сирҙәре ҡалҡып сыға. Бөтә ғиллә шунда: ырыуҙан ҡалғанда организмда гормондар һүнә бара. Уларҙы тулыландырыу...
Баланың эсе ауыртһа…Балаларҙың эсе ауыртып яфаланғанда йыш ҡына табиптар «дисбактериоз» диагнозын ҡуя. «Ул нилектән барлыҡҡа килә, билдәләре ниндәй, нисек дауаларға?» – ата-әсәләрҙең ошо һорауҙарына медицина фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау...
Буйға ҡалыу бәхет булһын!Бала табыу йәшендәге һәр ҡатын-ҡыҙ алдында: «Теләмәгән йөклөлөктән нисек һаҡланырға?» – тигән һорау тора. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күптәр ауырға ҡалыуҙан һаҡланыуҙың заманса алымдары тураһында тейешенсә хәбәрҙар түгел. Даими авторыбыҙ, юғары категориялы...
Йөрәктә йөйҙәр ҡалмаһынЙөрәктә йыйырсыҡтар юҡ, унда йөйҙәр генә ҡала, тигән бер әҙип. Был тап шулай. Донъяның бөтә илдәрендә йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары үлемгә, инвалидлыҡҡа килтергән төп сир булып тора. Йыл һайын уларҙан Ер шарында 15 миллиондан ашыу кеше вафат була....
Файҙалы балсыҡБалсыҡ гүзәллекте һаҡлау өсөн киң ҡулланыла. Минералдар һәм микроэлементтарға бай булыуы менән тән тиреһен бер юлы туҡландырыу, дымландырыу, шымартыу сифатына эйә. Балсыҡтан битлек майлы тире өсөн айырыуса файҙалы. Елһенеү-ҡыҙарыуҙы, һытҡыларҙы...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Башҡортостан – Рәсәйҙең ун иң яҡшы инновацион төбәге иҫәбендә
Башҡортостан Рәсәйҙең ун иң яҡшы инновацион төбәге исемлегендә һигеҙенсе баҫҡысты биләй. Бындай рейтинг «Петербург сәйәсәте» фонды, Рәсәй халыҡ хужалығы академияһы, Рәсәй Президенты ҡарамағындағы дәүләт хеҙмәте һәм «РБК-Daily» гәзите менән төҙөлгән.
«Петербург сәйәсәте» фонды сайтында хәбәр ителеүенсә, рейтинг 2012 йылдың ғинуар-февраль айҙары өсөн инновацион өлкәлә мөһим булған ваҡиғаларға күҙәтеү яһау һөҙөмтәһендә төҙөлгән.
Шулай уҡ был исемлектә түбәндәге төбәктәр бар: Красноярск крайы, Томск һәм Новосибирск өлкәләре, Татарстан, Калуга һәм Түбәнге Новгород өлкәләре, Мәскәү, Ульяновск һәм Һамар өлкәләре.
Эксперттар фекеренсә, Башҡортостанға был рейтингҡа эләгергә киләһе ваҡиғалар ярҙам иткән. Төбәктә инвесторҙар өсөн һалым буйынса ташламалар булдырыла башланы. Наноиндустрияны үҫтереү буйынса республика комплекслы маҡсатлы программаһын әҙерләү хаҡында иғлан ителде. Башҡортостанда инвестицион заявкалар ҡабул итеү онлайн-пункты асылды, республикала уңайлы инвестицион мөхит булдырыу йүнәлешендә башҡарма власть органдары эшмәкәрлеге стандарттарын булдырыу буйынса һынау үткәреү өсөн Башҡортостан Рәсәйҙең пилот төбәктәренең береһе булды.
Бынан тыш, 2012 йылдың ҡышындағы мөһим ваҡиғалар араһынан эксперттар Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың интернет-берләшмә вәкилдәре менән осрашыуын, шулай уҡ Өфөлә Рәсәйҙә бығаса булмаған энергетика яғынан һөҙөмтәле квартал булдырыласағын да билдәләй.


text:
Башҡортостанда кешенең рәсми рәүештә теркәлмәй эшләгәне асыҡлана килә. Күптәр эш хаҡының күп өлөшөн “конвертта” алырға риза, хәҙерге көндә шуны лайыҡлы эш хаҡы тип иҫәпләй.
Эш хаҡы ни тиклем ҙурыраҡ булһа, эш биреүсе бюджеттан тыш фондтарға тейешле аҡсаны ла күберәк күсерә, тимәк, хеҙмәткәр төрлө тормош хәл-ваҡиғаларында үҙен күпкә яҡлаулыраҡ тоя.
Эш хаҡын конвертта алыусы йөклө ҡатын-ҡыҙҙар айырыуса ҙур финанс юғалтыуҙарға дусар.Сөнки йөклөлөк һәм бала табыу, балаға 1,5 йәш тулғансы уны тәрбиәләү буйынса пособиелар ҙа рәсми эш хаҡы күләменән генә сығып билдәләнә.
Күп кенә ойошмаларҙың “һоро” эш хаҡы схемаһы ҡулланыуы – эш биреүселәрҙең һалымдан ҡасыу алымы. Әммә был осраҡта һәр ваҡыт хеҙмәткәр зыян күрә, сөнки ул үҙе үк тулы күләмдәге социаль гарантияларҙан мәхрүм итеүсе документҡа ҡул ҡуя.
Рәсми хеҙмәт килешеү төҙөүенә ҡул ҡуймағандар отпуск аҡсаһын тулы күләмдә түләмәүҙәренә, эштән киткәндә тулыһынса иҫәп-хисап яһамауҙарына юлығыуы ихтимал. Ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ буйынса пособие ла әҙ түләнәсәк. Бынан тыш, эштә ҡыҫҡартыуҙар бала тыуыуы, уҡыу һ.б. хәлдәр менән бәйле социаль гарантиялар ҙа үтәлмәйәсәк. Шулай уҡ банктар һеҙгә кредит биреүҙән баш тартырға, сит илгә виза бирмәҫкә мөмкин. Ҡартлыҡ буйынса пенсияға сыҡанда йәки инвалидлыҡ билдәләгәндә минималь пенсия тәғәйенләнәсәк.
Шулай итеп, эш биреүселәр һалым түләмәҫ өсөн “конверт” системаһын ҡуллана.
Страховкалаусылар аҡсаны шулай экономиялап, РФ Конституцияһы һәм Хеҙмәт кодексының түбәнедәге статьяларын боҙалар:
– РФ Конституцияһының 37-се статьяһы: хеҙмәткәрҙең үтәлгән хеҙмәт өсөнфедераль закон тарафынан билдәләнгән эш хаҡының минималь күләменән кәм булмаған эш хаҡы алырға хоҡуғы бар;
– РФ Хеҙмәт кодексының 21-се статьяһы: хеҙмәткәрҙең, квалификацияһына, хеҙмәттең ауырлығына, башҡарылған эштең күләменә һәм сифатына ярашлы, ваҡытында һәм тулы күләмдә эш хаҡы алырға хоҡуғы бар;
– РФ Хеҙмәт кодексының 22-се статьяһы: эш биреүсе бер күләмдә башҡарылған хеҙмәт өсөн хеҙмәткәрҙәргә тигеҙ эш хаҡы түләргә тейеш.


text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Владимир Мединский менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Владимир Мединский менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Владимир Мединский менән осраштыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 24 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
23 июндә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов менән Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Владимир Мединскийҙың осрашыуы булды. Яҡтар төбәктә мәҙәниәтте һәм сәнғәтте үҫтереү мәсьәләләрен тикшерҙе.
– Һуңғы бер нисә йылда беҙ төрлө фестивалдәр ойошторабыҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Шуныһы мөһим: халыҡ мәҙәни мөхиткә ылыға. Беҙ мәҙәни ҡеүәтте үҫтерәбеҙ, ошо йүнәлештә маҡсатлы эш алып барабыҙ. Күп кенә параметрҙарҙан күренеүенсә, Өфө һәм республика халыҡ-ара һәм ил кимәлендәге сараларҙы ҡабул итә.
Республикала мәҙәниәт мәсьәләләренә ҙур иғтибар бирелә, тип билдәләне Владимир Мединский.
– Башҡортостанда тормошҡа ашырылған проекттар илдә өлгө булып торорға тейеш, – тине мәҙәниәт министры. – Был тәү сиратта ауыл клубтарына ярҙам күрһәтеү проекты. Мәҙәниәт министрлығы бюджеты сиктәрендә Башҡортостандың ошондай клубтарҙы айырым программаға ойоштороу тәжрибәһен билдәләү идеяһы бар ине. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, былтыр секвестр шарттарында быны эшләй алманыҡ. Шуға ҡарамаҫтан, быйылғы бюджет сиктәрендә һеҙҙең тәжрибәне пропагандаларға тырышабыҙ.
Министр «Симфония төнө»нә лә юғары баһа бирҙе.
– Беҙгә бик оҡшаған икенсе сара – «Симфония төнө», һәм ул федераль ҡаҙнанан берлектә финанслана. Ул бер тапҡыр үткәреләсәк концерт булараҡ уйланылһа ла, тиҫтәләрсә мең халыҡты туплаған фестивалгә әүерелде, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Владимир Мединский. – Быйылдан башлап ойошторолған Кино төнө акцияһы, Музейҙар төнө, Сәнғәт төнө, Китапханалар төнө кеүек ил кимәлендәге акция булыр, тип өмөтләнәбеҙ. Уны йылына бер тапҡыр, август аҙағында уҙғарыу күҙаллана.
Осрашыуҙа шулай уҡ 2019 йылда БАССР-ҙың барлыҡҡа килеүенә 100 йыл тулыуға арналған байрам сараларын үткәреү тикшерелде.


text:
- Подробности
- Просмотров: 607
БАЙЫМОВ Әхмәтғази Хаммат улы [1876, Ырымбур губ. Орск өйәҙе Байым а. (БР‑ҙың Баймаҡ р‑ны) — 17.11.1964, шунда уҡ], дин әһеле. Байым ишандың бүләһе. Муллаҡай мәҙрәсәһендә, унан Орск өйәҙенең Темәс а. һәм Орск ҡ. мәҙрәсәләрендә уҡыған. Ғәрәп, фарсы, төрки телдәрен белгән. 1898 й. алып тыуған ауылы мәҙрәсәһендә мөҙәрис, ул ябылғандан һуң, грамота мәктәбендә уҡыта. 1-се Башҡ. ҡоролтайында (ҡара: Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары) ҡатнаша. Башҡорт хөкүмәте Темәстә саҡта Ә.Ә.Вәлидов бойороҡтарын үтәй. 1920 й. башында Х.Г.Унасов отрядына коммунист ауылдаштарын атырға юл ҡуймай. 1928 й. ҡулға алына, Өфө төрмәһендә ултыра. 30‑сы йй. колхозда эшләй, бер үк ваҡытта мулла. Бай китапханаһы була. Күрәҙәлек һәләтенә эйә, дауалау, бетеү әҙерләү м‑н шөғөлләнә. Аҡмулла һәм Р.Ф.Фәхретдинов м‑н таныш була, уларҙың реформаторлыҡ идеяларын уртаҡлаша.
Р.Ә.Байымов, Х.Х.Минһажетдинова
Тәрж. Т.С.Дәүләтбирҙина


text:
- Подробности
- Просмотров: 499
ҠАЗАН ГУБЕРНАҺЫ, 1708 й. Ҡазан һарайы приказы ҡарамағындағы терр‑яның бер өлөшөндә ойошторола. Губернаға Урта һәм Түб. Волга буйы (37 ҡала һәм 34 биҫтә), ш. иҫ. Өфө өйәҙе (Бөрө, Зәй, Минзәлә, Табын биҫтәләре м‑н Өфө, батша һарайы ауылы Ҡаракүл) инә. Губерна реформаһы башҡорт ихтилалдары (1704—11) ваҡытында үткәрелә һәм Өфө өйәҙе алдан көтөлгән Өфө губ. урынына Ҡ.г. составына индерелә. Был аҙым өйәҙҙең үҙ аллылығын сикләй, ш. уҡ хөкүмәт баш күтәреүселәрҙе губернаның ерле халҡы көсө м‑н баҫтырырға иҫәп тота. Ҡ.г. төньяҡта Архангелогород губ., көнсығышта — Себер губернаһы, көньяҡ-көнсығышта — Ҡаҙаҡ ханлығы, көньяҡ-көнбайышта — Фарсы иле, көнбайышта Азов губ. м‑н сиктәш була. Адм. үҙәге — Ҡазан. Ҡ.г. ойошторолғас, Өфө приказ йортоноң документтары Ҡазан губерна канцелярияһына күсерелә, хәрби, дипломатик, финанс мәсьәләләре, сауҙа эшен ойоштороу, хәрби хеҙмәткә алыу Ҡазан губернаторы ҡарамағына бирелә. Губернатор м‑н Өфө воеводаһы вәкәләттәре аныҡланмай, воевода тәғәйенләү т‑да указ сығарылмай. 1704—11 йй. ихтилал ваҡытында губерна властарының соц.- сәйәси хәлде көйләргә һәләтһеҙлеге, стрелецтар ғәскәрен Ҡазанға күсереү һөҙөмтәһендә Өфөләге ҡораллы көстәрҙең хәле ауырлашыуы, ҡаҙаҡ, ҡалмыҡ, ҡарағалпаҡ һәм Себер татарҙарының Ҡазанды Рәсәйҙең дипломатик үҙәге тип таныуҙан баш тартыуы арҡаһында 1711 й. Өфө өйәҙе туранан-тура Сенат ҡарамағына бирелә. 1728 й. ҡабул ителгән рәсми указ б‑са Өфө провинцияһы (Минзәләнән тыш) губерна составынан сығарыла. 1920 й. Ҡ.г. бөтөрөлә, терр‑яһы ТАССР, Мари һәм Сыуаш авт. өлкәләре составына инә.
В.Н.Моратова
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Латипов-Догадов Владимир Геннадьевич
Латыпов-Догадов Владимир Геннадьевич (22 апрель 1962 йыл тыуған) — Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры артисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2004).
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Владимир Геннадьевич 1962 йылдың 22 апрелендә Башҡорт АССР-ының Октябрьский ҡалаһында тыуған.
1983 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын (атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре П. Р. Мельниченко курсы) тамамлай.
1983 йылдан — Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры актеры.
Владимир Геннадьевич 1990 йылдан Башҡортостан театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы.
Латыпов-Догадов Владимирҙың улы Макар Өфө сәнғәт академияһында уҡый.
Спектаклдәрҙәге ролдәре.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Елеся («Не было не гроша, да вдруг алтын», А. Н. Островский)
- Собачкин ("Ах, Невский!..", А. Поламишев, Н. В. Гоголдең "Петербург повестары" буйынса)
- Редькин («Эффект Редькина», А. Козлов)
- Пашка Остапчук («Завтра была война», Б. Васильев)
- Володька-лейтенант («Отпуск по ранению», В. Кондратьев)
- Дрозд ("Шантеклер", Э Ростан)
- Человек-сын («Могущество мух», Л. Сальвэр)
- Тригорин («Чайка», А. П. Чехов)
- Эдмунд Кин («Приглашаю в вечность, Ваше Величество», Г. Горин)
- Тюрянинов («Соколы и вороны», А Сумбатов-Южин)
- Ардальон Передонов ("Тварь", В. Семеновский, Ф. Сологубтың «Мелкий бес» романы буйынса)
һәм башҡалар.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2007)
Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы
«Эффект Редькина» спектаклендәге Редькин роле өсөн Башҡортостан Республикаһы театр эшмәкәрҙәре союзының А. Мөбәрәков исемендәге премияһы (1989);
Ғ. Сәләм исемендәге комсомол премияһы — ролдәр йыйылмаһы өсөн (1990);
"Театр актерҙары йырлай" Республика телевизион конкурсында Диплом (1994);
"Театр яҙы" республика фестивалендә "Иң яҡшы дуэт өсөн" Приз (Т. М. Ғарипов менән берлектә — «Приглашаю в вечность, Ваше Величество!» спектаклендә Георг IV һәм Кин IV) (Салауат, 2003);
"Икенсе пландағы иң яҡшы ир-ат роле" («Соколы и вороны» спектаклендә Тюрянинов) "Матбуғат-2002" рейтингы буйынса (Өфө);
"Тварь" спектаклендәге Ардальон Передонов роле өсөн "Театр без границ" Халыҡ-ара фестивале жюриһының махсус Призы (Магнитогорск, 2005);
"Иң яҡшы ирҙәр роле" ("Дачники" спектаклендәге Басов, "Тварь" спектаклендәге Передонов, "Венециан игеҙәктәре" спектаклендәге Тонино һәм Дзанетто ролдәре өсөн) "Матбуғат-2005" рейтингы буйынса (Өфө);
"Иң яҡшы дуэт" номинацияһында Приз (И. Агашкова менән берлектә — "Музыка небес" спектаклендәге Джордж һәм Шарлотта Хэй ролдәре өсөн) "Матбуғат-2009" рейтингы буйынса (Өфө).


text:
Ғинуар-февралдә төбәк торлаҡ тапшырыу буйынса Волга буйы федераль округында дүртенсе урын биләне Фото: Олег Яровиков
Ғинуар-февралдә төбәк торлаҡ тапшырыу буйынса Волга буйы федераль округында дүртенсе урын биләне
Ғинуар-февралдә төбәк торлаҡ тапшырыу буйынса Волга буйы федераль округында дүртенсе урын биләне Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Быйыл ғинуар-февраль айҙарында Башҡортостан йән башына торлаҡ тапшырыу буйынса Волга буйы федераль округында дүртенсе урын биләне. Йорттарҙы файҙаланыуға тапшырыуҙың дөйөм күләме буйынса Татарстандан ҡала икенсе килә. Башҡортостанстат хәбәр итеүенсә, ике ай йомғаҡтары буйынса финанслауҙың бөтә сығанаҡтары иҫәбенә республикала дөйөм майҙаны 309,7 квадрат метрлыҡ 3415 фатир сафҡа индерелгән, был 2015 йылдың ғинуар-февраленә ҡарата 87,5 процент тәшкил итә.
Быйыл төҙөлгән торлаҡтың дөйөм күләме шәхси төҙөүселәргә тура килә — 76,3 процент. Улар үҙ иҫәбенә һәм кредиттар алып 236,4 мең квадрат метрлыҡ 2077 шәхси йорт төҙөгән. Был 2015 йылдың ошо уҡ осоронда төҙөлгән торлаҡ күләменән 1,6 процентҡа күберәк.


text:
– Тамамланған миҙгелде нисек баһалайһығыҙ, Айбулат Дәүләтбай улы?
– Тамамланған миҙгелде нисек баһалайһығыҙ, Айбулат Дәүләтбай улы?
Тауыш биреү ғинуарҙа башланғайны, йыл буйы дауам итәсәк. Бәйгенең маҡсаты – иң күркәм, ылыҡтырғыс ҡаланы асыҡлау. Әле Өфө өсөн 82 254-тән ашыу кеше тауыш биргән.
Ирәндеккәй тауҙың аҡ ташы.
Ниндәй генә ҡыйынлыҡтар күрмәй
Әлеге уҡыусыларҙың хаҡ башы”,
– тип төшөмдә йырлап ебәргәнмен.
Беҙ, Совет осоро балалары, бөтә яңылыҡтарҙы ҡара менән аҡ ҡағыҙҡа яҙылған гәзиттәрҙән уҡып үҫтек. Матбуғаттан патриотик тәрбиә алдыҡ.
Хәҙер килеп ил етәкселәре: “Матбуғатҡа ярҙам итеү юлдары тураһында уйланырға тура килер”, – тип вәғәҙә бирә.
Шулай ҙа... Мәктәптәр эштән туҡтап ҡалыу менән өлкәндәр, балаларҙың хәүефһеҙлеген уйлап, күңелендә көсөргәнеш тоя башлай.


text:
Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?
27 октября 2014 йыл | Яңылыҡтар
Районда
* 24 октябрҙә Ж.Ғ.Кейекбаев исемендәге Сәйетбаба урта мәктәбендә район мәкәптәре уҡыусыларының фәнни-эҙләнеү эштәре буйынса "Кейекбаев уҡыуҙары” үтте.
* 24 октябрҙә Ж.Ғ.Кейекбаев исемендәге Сәйетбаба урта мәктәбендә район мәкәптәре уҡыусыларының фәнни-эҙләнеү эштәре буйынса "Кейекбаев уҡыуҙары” үтте.
Йәш батырҙар шулай үҫә Красноусолдағы 2-се мәктәптә милли көрәш бәйгеһе үтте
22 октября 2014 йыл | Спорт
Районыбыҙ – көрәшселәр төйәге. Милли көрәш - милли төҫөбөҙ, рухыбыҙ. Хатта оло яуҙарҙа ла тәүҙә билдәле көрәшселәр майҙанға сығып алышыр булған, үҙ яғы көрәшсеһенең еңеүе яугирҙар өсөн психологик яҡтан ныҡлыҡ, еңеүгә ышаныс биргән.
“Мобиль” уғрылар, йәки ҡулаҡсаһыҙ иҫәпләшеүҙең кире яҡтары
22 октября 2014 йыл | Хоҡуҡ
Әле яңы ғына эш хаҡы, төрлө социаль түләүҙәр күсерелә торған банк карталарһыҙ нисек йәшәгәнебеҙҙе хәҙер күҙ алдына ла килтереүе ауыр. Был карталарҙың уңайлылығы бәхәсһеҙ, сөнки күп һанлы коммуналь хеҙмәттәр, тауарҙар һәм бик күп башҡа әйберҙәр өсөн түләүҙәрҙе ҡулаҡсаһыҙ башҡарырға мөмкин, картала аҡсам бар әле тигән уй ҙа үҙеңде ышаныслы тойорға ярҙам итә.
Ҡорал тапшыр ҙа, аҡса ал
22 октября 2014 йыл | Хоҡуҡ
Башҡортостан Республикаһы Эске эштәр министрлығы утлы атыу ҡоралдары ҡулланып үҙ-үҙенә ҡул һалыу, бәхетһеҙлек осраҡтары һәм башҡа шуның кеүек ваҡиғаларҙың йышайыуына борсолоу белдерә.
Юлдарҙа һаҡ булығыҙ!
22 октября 2014 йыл | Хоҡуҡ
Республикала ла, районда ла, төрлө профилактик саралар уҙғарылып тороуға ҡарамаҫтан, юл-транспорт ваҡиғалары һаны кәмемәй. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, аварияларҙың кеше ғүмерен өҙөүгә килтергән осраҡтары ла йыш булып тора.


text:
Газета "Йәшлек" » Экономика » Үҙ эшеңде башла! » Мунса индем сабынып...
Мунса индем сабынып...
Халыҡтың күпселеге ялын мунсанан башҡа күҙ алдына ла килтермәй.Ҡа-ланыҡылар ҙа хәҙер ваннала йыуыныу йәки душ аҫтында ҡойоноу менән генә хушһынмай, саунаға йәки мунсаға юл тота. Шәхси йортта йәшәүселәр ҙә мунсалы булыуҙы алғы планға ҡуя.
Саунаға үҙемә лә йөрөргә тура килә. Кемдер тыуған көндәрен, төрлө байрамдарҙы шунда үткәреүҙе хуп күрә башланы. Шәхси мунсалар йыуыныу урыны ғына булып ҡалмай, унда төрлө күңел асыу сараһы ла ойошторола. Яңыраҡ Салауат ҡалаһындағы сауналарҙың береһендә булырға тура килде. Беренсе ҡатта – ашап-эсеү өсөн күркәм зал, бассейны ла ҙур ғына. Икенсе ҡатында бильярд уйнау өсөн бүлмә, массаж креслоһы урын алған. Хатта телевизор, караокеға тиклем бар. Ашамлыҡ, эсемлектәр ҙә һатыла, магазин эҙләп йөрөргә кәрәкмәй.
Хаҡына килгәндә инде, ул биш кешегә сәғәтенә 600 – 1000 һумға торош итә. Эш көндәрендә арзаныраҡ. Тәүлек әйләнәһенә булһаң, ташламалар ҡаралған.
Шунда эшләгән менеджер менән һөйләшеп алдым.
– Шәхси мунсалар һәр ҡалала тамыр йәйгән. Тимәк, улар халыҡ өсөн кәрәк. Тотош организмға файҙаһы булыуҙан тыш, мунса инеү төрлө сир-сырхауҙан да арындыра. Бында йыуынып ҡына ҡалмайһың, буш ваҡытыңды ла күңелле итеп үткәреп була. Хужама был бизнесты асып ебәреү өсөн күп эшләргә тура килде. Саунаға башлыса йәштәр йөрөгәс, уларҙың теләк-ихтыяждарын иҫәпкә алыу зарур. Мунсаны төҙөүгә киткән аҡсаны 2 – 7 йылда кире ҡайтарып була. Шулай ҙа уны ҡарау өсөн, электр энергияһына, һыуға, ремонтҡа һәм йыһаздарҙы яңыртыуға күп сығым талап ителә. Аҡыл менән эш иткәндә, ярайһы ғына килем алып була, – ти ул.
Мунса тиеү менән, һис шикһеҙ, миндек күҙ алдына баҫа. Элек-электән ата-бабаларыбыҙ уның ҡайын, имән, саған, йүкәнән булғанын ҡулланған, һәр ҡайһыһының файҙаһын яҡшы белгән. Сауналарҙа быларҙың барыһы ла бар. Тик бөтәһендә лә түгел. Сөнки унан ҡалған сүпте йыйыштырыусыларға оҙаҡ таҙартырға тура килә.
Элек халыҡ сиратта тороп ҡала мунсаларына йөрөнө. Хәҙер заманалар үҙгәрҙе. Аҙым һайын шәхси сауналар ҡалҡып сыҡты. Һорау булғас, был бизнес та үҫеш ала. Унда ғаилә менән дә йыш йөрөйҙәр. Тимәк, кешеләргә оҡшай.
Гөлнора ЙӘМИЛЕВА.
Саунаға үҙемә лә йөрөргә тура килә. Кемдер тыуған көндәрен, төрлө байрамдарҙы шунда үткәреүҙе хуп күрә башланы. Шәхси мунсалар йыуыныу урыны ғына булып ҡалмай, унда төрлө күңел асыу сараһы ла ойошторола. Яңыраҡ Салауат ҡалаһындағы сауналарҙың береһендә булырға тура килде. Беренсе ҡатта – ашап-эсеү өсөн күркәм зал, бассейны ла ҙур ғына. Икенсе ҡатында бильярд уйнау өсөн бүлмә, массаж креслоһы урын алған. Хатта телевизор, караокеға тиклем бар. Ашамлыҡ, эсемлектәр ҙә һатыла, магазин эҙләп йөрөргә кәрәкмәй.
Хаҡына килгәндә инде, ул биш кешегә сәғәтенә 600 – 1000 һумға торош итә. Эш көндәрендә арзаныраҡ. Тәүлек әйләнәһенә булһаң, ташламалар ҡаралған.
Шунда эшләгән менеджер менән һөйләшеп алдым.
– Шәхси мунсалар һәр ҡалала тамыр йәйгән. Тимәк, улар халыҡ өсөн кәрәк. Тотош организмға файҙаһы булыуҙан тыш, мунса инеү төрлө сир-сырхауҙан да арындыра. Бында йыуынып ҡына ҡалмайһың, буш ваҡытыңды ла күңелле итеп үткәреп була. Хужама был бизнесты асып ебәреү өсөн күп эшләргә тура килде. Саунаға башлыса йәштәр йөрөгәс, уларҙың теләк-ихтыяждарын иҫәпкә алыу зарур. Мунсаны төҙөүгә киткән аҡсаны 2 – 7 йылда кире ҡайтарып була. Шулай ҙа уны ҡарау өсөн, электр энергияһына, һыуға, ремонтҡа һәм йыһаздарҙы яңыртыуға күп сығым талап ителә. Аҡыл менән эш иткәндә, ярайһы ғына килем алып була, – ти ул.
Мунса тиеү менән, һис шикһеҙ, миндек күҙ алдына баҫа. Элек-электән ата-бабаларыбыҙ уның ҡайын, имән, саған, йүкәнән булғанын ҡулланған, һәр ҡайһыһының файҙаһын яҡшы белгән. Сауналарҙа быларҙың барыһы ла бар. Тик бөтәһендә лә түгел. Сөнки унан ҡалған сүпте йыйыштырыусыларға оҙаҡ таҙартырға тура килә.
Элек халыҡ сиратта тороп ҡала мунсаларына йөрөнө. Хәҙер заманалар үҙгәрҙе. Аҙым һайын шәхси сауналар ҡалҡып сыҡты. Һорау булғас, был бизнес та үҫеш ала. Унда ғаилә менән дә йыш йөрөйҙәр. Тимәк, кешеләргә оҡшай.
Гөлнора ЙӘМИЛЕВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Төркиәнең Тарсус ҡалаһында Туҡай бульвары асылды
Төркиәнең Тарсус ҡалаһында Ғабдулла Туҡай бульварын асыу тантанаһы булды, унда Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының ТӨРКСОЙ-ҙағы вәкиле Әхәт Сәлихов һәм Татарстан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының ТӨРКСОЙ-ҙағы вәкиле Лилиә Саттарова ҡатнашты.
Ғабдулла Туҡай – башҡорттарҙың һәм татарҙарҙың яратҡан шағиры. Уның әсәһе яғынан Зиннәтулла ҡартатаһы үҙ заманының билдәле шағиры булған.
Билдәле булыуынса, былтыр был ҡалала ТӨРКСОЙ инициативаһы буйынса башҡорт ғалим-шәрҡиәтсеһе Әхмәтзәки Вәлиди Туған исемендәге урам да асылған ине.
Сара «Шарлауыҡ янында» халыҡ-ара поэзия кистәре сиктәрендә үткәрелде. Быйыл был байрамда Башҡортостандан сығыусы педагогия фәндәре докторы, Абай исемендәге Ҡаҙаҡ милли педагогия университетының педагогия кафедраһы профессоры, шағир, ете китап авторы Гриф Хәйруллин ҡатнашты.
Поэзия кистәре барышында шулай уҡ Тарсус ҡалаһы менән Ҡырғыҙ Республикаһының Джелалабад ҡалаһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында протоколға ҡул ҡуйылды, ошо ваҡиға айҡанлы Джелалабад урамын асыу тантанаһы ла булды.


text:
Ишембай районы юлдары төҙөк булһа ла, төпкөлдә ятҡан Ҡолғонаға тиклем асфальт барып етмәгән. Маҡарҙан һуң ҙур йөк машиналары иҙеп бөткән ҡырсын юлдан тауға 30 километрҙан ашыу күтәрелергә кәрәк. Юғарыраҡ менгән һайын һалҡынайта, урыны менән ҡар ятҡан ерҙәр, ағас-ҡаяларҙа боҙбармаҡтар эленеп торған урындар ҙа күренә башланы. Еңел машинала саҡ-саҡ барабыҙ. Тик юлда ниндәй генә михнәттәр булһа ла, ошоноң кеүек изге ваҡиға һәр ваҡыт күңелдә күтәренке һәм яҡты хистәр уята.
Ишембай районы юлдары төҙөк булһа ла, төпкөлдә ятҡан Ҡолғонаға тиклем асфальт барып етмәгән. Маҡарҙан һуң ҙур йөк машиналары иҙеп бөткән ҡырсын юлдан тауға 30 километрҙан ашыу күтәрелергә кәрәк. Юғарыраҡ менгән һайын һалҡынайта, урыны менән ҡар ятҡан ерҙәр, ағас-ҡаяларҙа боҙбармаҡтар эленеп торған урындар ҙа күренә башланы. Еңел машинала саҡ-саҡ барабыҙ. Тик юлда ниндәй генә михнәттәр булһа ла, ошоноң кеүек изге ваҡиға һәр ваҡыт күңелдә күтәренке һәм яҡты хистәр уята.
Һуңынан министр 2013–2020 йылдарҙа ауыл хужалығын үҫтереүҙең дәүләт программалары буйынса ултырышта ҡатнашты.
– Башҡортостан – Рәсәйҙә һөт, ит, бал һәм башҡа ауыл хужалығы продукцияһы етештереү буйынса алдынғылар иҫәбендә, – тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. – Быйыл республика, тәбиғәт шарттарының көйһөҙләнеүенә ҡарамаҫтан, үҙен тулыһынса аҙыҡ-түлек менән тәьмин итте, иген йыйып алды. Ауыл эшсәндәренең хеҙмәте юғары баһаға лайыҡ, улар тырышып эшләне.
Тик бына... яңғыҙ ул. Һөйөклө ҡатыны вафат булғас, ҡыҙы Нәилә, ейәне Рөстәм менән бер фатирҙа йәшәп ятыуы. Шундай дан кешенең яңғыҙ булыуы миңә лә оҡшап етмәне, ә инде ҡыҙы был хаҡта күптән хәстәрлек күреп тә ҡуйған: атаһына ҡатын эҙләп гәзиткә иғлан биргән. Тынғылыҡ бөттө Ғәйфи ағайға. Өҙлөкһөҙ телефон шылтырай, йә тегенеһе, йә быныһы ишек шаҡый. Бына Мәрйәм исемле ҡатын килеп инде. Ғәйфи ағай юғалып ҡала торғандарҙан түгел икән: башын иҫереккә һалды, ә Мәрйәм нисек сығып тайғанын да һиҙмәне.
Ошо ауыл ҡыҙы Рәсимә Стәрлетамаҡта бухгалтерҙар мәктәбенән һуң тыуған ауылына, Матросов исемендәге колхозға, эшкә ҡайта. Тиҙҙән уңған ҡыҙ Баймаҡ ауыл хужалығы техникумын тамамлап эшкә килгән Үрген егете Рәмил менән таныша. Йәштәр ғаилә ҡора. Янбаевтар ике ҡыҙ, бер малай тәрбиәләп үҫтергән, ике ейәнсәрҙәре бар.
Әле ғаилә ныҡлап малсылыҡҡа тотонған. 19 баш малдың һигеҙе — һауын һыйыры. Һөт ризыҡтарын аҙнаһына ике мәртәбә Орск ҡалаһында һатыуға сығаралар.
Беҙҙең Мулдаҡай ауылынан яуға киткән 39 кешенең 22-һе әйләнеп ҡайтҡан. Атайым Ибраһим Ғәлиарыҫлан улы Мөхәмәтйәров 43-сө уҡсылар дивизияһында һуғышҡан. Мәскәү өсөн барған алыштарҙа ҡатнашырға тура килгән. 1942 йылдың 9 октябрендә ҡаты яраланған.
Аяғына пуля тейеп, иҫһеҙ ауған атайымды ауылдашыбыҙ Сәлимйән бабай Хәсәнов үлемдән ҡотҡара. Ул яралыны, йүкә ҡайырына һалып, фронт һыҙығынан һөйрәп алып сыға.
Һуңынан, яҡты донъя менән хушлашырына ике-өс ай ваҡыт ҡалғанда, табиптар атайымдың түшендә лә бер-ике сантиметрлыҡ ярсыҡ тапты.
Туй фотографы булыу ниәте Рушанда 2003 йылда уҡ тыуа. Уҡыуын тамамлап, Өфөлә эш эҙләп йөрөгән егеттең күҙенә иғлан салына. Тик фотоаппараты булмағас, эшкә алмайҙар. Әммә был уй күңелендә ныҡлы урын биләй. 2006 йылда, ата-әсәһе тәүге профессиональ “Никон” фотоаппараты бүләк иткәс, хыялы бойомға аша. Тәүге заказсыһы дуҫы була. Күп кенә нескәлекте белмәүе арҡаһында ҡатмарлыҡтар килеп сыға.
Ғәлиә менән Әлфис Мөғәллимовтар, Борай районының Борай ауылында 40 йылға яҡын мәктәптә эшләп, балаларға биология фәненән белем бирә. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәйҙең халыҡ мәғарифы отличнигы Ғәлиә Муллайән ҡыҙы, бынан ете йыл элек ауыл ситендәге ташландыҡ майҙанды ҡуртымға алып, “Алмағас” крәҫтиән (фермер) хужалығы ойошторорға батырсылыҡ итә.
“Башҡортостан” гәзитендә баҫылған “Ҡырағай” туристар ғауға ҡуптара” (2012 йыл, 23 июнь) тигән мәҡәләлә, темаға әйләнеп ҡайтырбыҙ, тип вәғәҙә иткәйнек. Судтың оҙаҡламай үтеренә һәм ғәҙел ҡарар сығарылырына өмөт тотҡайныҡ ул саҡта. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, судты ҡарау оҙаҡҡа һуҙылды, ә Иҙел Әхмәтҡужин, Илдар Усманов һәм Марс Гәрәев һаман да һаҡ аҫтында! Һуңғы осорҙа яҡындары менән күрешергә лә рөхсәт итмәйҙәр.
Бибиямал Йомағол ҡыҙы ғаиләлә баш бала була. Ата-әсәһе тырышып донъя көтә, мал да тоталар. Ғаилә башлығы Йомағол Инйәр урман хужалығында ағас ҡырҡа, хужабикә Хәбибьямал өйҙә донъя көтә. Бер-бер артлы балалар ҙа ишәйә. Әммә ата-әсәнең һөйөнөсө оҙаҡҡа бармай.
1937 йыл... Сәйәси золом Әсҡәровтар ғаиләһен дә үрап үтмәй. Йомағолдо ла ҡулға алалар. Бай тип әйтер инең, өй тулы бала-саға, ҡурала бер һыйыр ҙа бер ат. Совет хөкүмәтенә ҡаршы бер һүҙ әйткәне булманы, белеме лә юҡ... Урман араһында ятҡан Маныштыла нисек итеп Советтарға зыян килтереүен аңламаны ул. Сәфәрғол һәм Түбәнге Төлмәй ауылдарында ике-өс тиҫтә генә хужалыҡ була.
“Башҡортостан” гәзитен бала саҡтан уҡып үҫтем. Ул ваҡытта өйөбөҙгә әллә күпме гәзит-журнал килә ине. Атайымдан алда баҫманы (ул осорҙа “Совет Башҡортостаны”) уҡыр өсөн почтальонды ҡаршы алырға йүгерә торғайным. Шуға күрә матбуғат менән бәйләнеш оҙаҡ йылдар дауам итә.
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләгән йылдарымда гәзит оло кәңәшсемә һәм ярҙамсыма әүерелде. Унда баҫылған мәҡәләләрҙе, яҙыусылар тураһындағы иҫтәлектәрҙе дәрестә ҡулланам. Әле туған телдәр буйынса методист булараҡ барлыҡ уҡытыусыларҙы “Башҡортостан”ға яҙылырға саҡырам.


text:
16-02-2015, 09:32 / Мәғариф
УҠЫТЫУСЫЛАР - БАШҠОРТ ТЕЛЕН, БЕҘ УҠЫТЫУСЫЛАРҘЫ КҮТӘРӘЙЕК
Тормош ҡуласаһы шул тиклем тиҙ әйләнә, ундағы хәл-ваҡиғаларға өйрәнеп, яңылыҡтарҙы үҙләштереп тә өлгөрмәйһең, яңылары шау-шыу тыуҙыра, заманса бурыстар, талаптар алдыбыҙға баҫа. Республикабыҙҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының конкурсын уҙғарыуға ла быйыл теүәл 20 йыл булып киткән икән. Конкурсанттарҙы һайлау йылдан-йыл ҡыйынлашһа ла, муниципаль районда был сара айырым конкурс булараҡ бишенсе тапҡырға ойошторола. Быйылғы “Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы — 2015” конкурсын тантаналы асыу ҡаланың Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһында уҙҙы. Конкурсты муниципаль...


text:
«Ҙур ѳмѳттәр бағлайбыҙ»
Магнитогорск педагогия университетының филология факультетын тамамлаған ҡыҙ VI, XI кластарҙа рус теле һәм әҙәбиәтенән белем бирә. Йәш белгес һәр уҡыусы йѳрәгенә асҡыс таба белеүе менән айырылып тора. Ҡайҙа үҙ-ара аңлашыусанлыҡ - шунда уңыш юлдаш булыуы һәр кемгә мәғлүм. Элина Рәлиф ҡыҙы мәктәптә үткән һәр сараны мауыҡтырғыс һәм фәһемле итеү ѳсѳн тырыша. Тап ихласлығы һәм тырышлығы ѳсѳн уны олоһо ла, кесеһе лә хѳрмәт итә. Уҡыусылар менән үҙ тиңдәше кеүек аралаша, һәр береһенә ихлас күңелдән ярҙам итә. - Элина Рәлиф ҡыҙы - ижади шәхес, - тип һөйләй мәктәп директоры Мәүлиҙә Сафа ҡыҙы Хәйбуллина. - Беҙ уның һәр сараны юғары кимәлдә, мауыҡтырғыс, ҡыҙыҡлы һәм фәһемле уҙғарыуына таң ҡалабыҙ. Уның сценарийҙары бер ваҡытта ла ҡабатланмай. Һөнәренә талапсан һәм етди ҡарауын сығарылыш уҡыусыларының Берҙәм дәүләт имтихандарында юғары балл йыйыуҙары иҫбатлай. Иң мөһиме - балалар уны ярата, уға ышаныс белдерә. Ә уҡытыусы өсөн ошонан да ҡиммәтерәк баһа юҡтыр. Мәктәбебеҙ район-ҡала кимәлендә үткән бер саранан да ситтә ҡалмай. Күптән түгел мәктәптәр араһында уҙған художество коллективтары фестивалендә I урын яуланыҡ. Беҙ уға киләсәктә лә ҙур өмөттәр бағлайбыҙ. Йәшлек дәрте бөркөлөп торған, ҡояштай балҡып йөрөгән Элина Рәлиф ҡыҙы Ғафароваға беҙ ҙә уңыштар теләйбеҙ.
З. СӨЛӘЙМӘНОВА.
Автор фотоһы.


text:
“Иғтибар: балалар!” профилактик сараһы бара
24 декабря 2014 йыл | Хоҡуҡ
Балаларҙың ҡышҡы каникулы осоронда 2014 йылдың 22
декабренән 2015 йылдың 16 ғинуарына тиклем Ғафури районы биләмәһендә "Иғтибар: балалар!”
профилактик сараһы уҙғарыла. Уның маҡсаты булып балалар ҡатнашлығында юл-транспорт ваҡиғаларын булдырмау,
уҡыусыларҙың Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоуын иҫкәртеү тора.
Хеҙмәттәр - уңайлылыҡ өсөн
24 декабря 2014 йыл | Йәмғиәт
Граждандарҙы хеҙмәтләндереү сифатын яҡшыртыу өсөн РФ Пенсия фондының Ғафури районындағы идаралығы түбәндәге хеҙмәттәр күрһәтә:
Яңы йылға Ҡарһылыу ғына етмәй ине
24 декабря 2014 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Һалмаҡ ҡына баҫып ҡапҡанан инеп килгән улын күреп, Мәғүҙә инәй тәҙрә алдында туҡтай биреп ҡараны. Оя төпкәйе, нәҫел дауам итергә тейешле аҫыл зат бит ул Йософо. Буй тиһәң буй, һын тиһәң һыны ҡойоп ҡуйғандай. Нимә тотһа шуны булдырыр. Ҡартайып ҡына тапҡан улына ғына таянып йәшәй инде Мәғүҙә лә. Йорт-ҡураны тәртиптә тотҡан, донья бөтәйткәне шул, Йософ. Ниндәй һалҡын ҡышта ла ҡайғыһы юҡ, һәр саҡ өй йылы, өҫтәл тулы ризыҡ. Хаҡ Тәғәләгә шөкөр ҡылып түр башында ултыр ҙа бит... Утыҙҙан уҙып һаман буйҙаҡ йөрөй улы. Ҡанаты юҡ. Ваҡытында еңгәләре димләп-фәлән дә ҡарағайнылар, нишләптер береһенә лә күңел һалманы. Йомоҡ та шул үҙе. Ә ҡыҙ-ҡырҡын ҡолаҡ менән ярата, иркә һүҙгә алдана. Ҡулынан бер эш килмәһә лә, теле беләктәйҙәре яңғыҙ ҡалмай, ана… Эйе, баҫрауҙай беләкле, айыуҙай кәүҙәле Йософтан балдай татлы һүҙҙәрҙе келәщә менән дә тартып алып булмаҫ. Ләкин икенсе яғы ла бар бит әле – ауыр һүҙ ҙә ысҡындырмай бит ул. Битәрләп, мыжып, теңкәңде ҡоротоп йәнеңде ашамаҫ. Тормош ауырлыҡтарын шыңшымай ғына күтәрер, сабыр ғына йырып та сығыр... Атаһы мәрхүмкәй ҙә шундай ине. Сөсө һүҙҙәрһеҙ ҙә йәшәнеләр, кәм-хур булманылар, ым-ишаранан да бер-береһен аңлап торҙолар. Донъялыҡтан да ыҙа-биҙаһын һалмай тыныс ҡына үтеп китте...
Хеҙмәтенә күрә - хөрмәте
24 декабря 2014 йыл | Уңғандарыбыҙ
Фиҙаҡәр хеҙмәттәре өсөн Муниципаль район Советының Маҡтау грамоталары менән бүләкләнделәр:
Райондың энергетика системаһында оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәне өсөн:
Әлфиә Әхмәт ҡыҙы НАЗАРОВА – Ғафури район электр селтәре техник хеҙмәткәре.
Рәсәй Федерацияһы Пенсия фондының Ғафури районындағы идаралығында оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәндәре өсөн:
Татьяна Васильевна ЕЛСУКОВА – персоналләштерелгән иҫәп, страховка иғәнәләренә етәкселек итеү, страховкалаусылар менән эш итеү һәм бирәсәктәрҙе юллау бүлегенең баш белгес-эксперты;
Альбина Фәнил ҡыҙы ХӘМЗИНА – пенсия тәғәйенләү, ҡайтанан иҫәпләү, түләү һәм страховкаланған кешеләрҙең пенсия хоҡуҡтарын баһалау бүлегенең баш белгес-эксперты;
Елена Анатольевна ХРЕНОВА – пенсия тәғәйенләү, ҡайтанан иҫәпләү, түләү һәм страховкаланған кешеләрҙең пенсия хоҡуҡтарын баһалау бүлеге начальнигы.
Аҡ төлкөләр аҡҡа сорнар әле. Үтәк ауылында йәнлек фермаһы эшләй башланы
24 декабря 2014 йыл | Ауыл хужалығы
Егәрле елде лә егер, ти халыҡ. Бөгөн тап ана шундай егәрле, заманса ҡарашлы кешеләргә уңыш йылмая ла. Үтәк ауылында йәнлек фермаһы асып ебәреүсе егеттәр хаҡында хәбәр иткәйнек инде. Бөгөнгө яҙмала ошо хужалыҡ менән яҡынданыраҡ таныштырмаҡсыбыҙ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 355
ҠАРАТАШ, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Белорет р‑ны буйлап Ҡатасҡын, Айғыр (Кесе Инйәр й. ҡушылдыҡтары) һәм Минйәк (Инйәр й. ҡушылдығы) йылғалары араһында субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 17 км, төньяҡ өлөшөнөң киңлеге 6 км, көньяҡ өлөшөнөң — яҡынса 4 км, абс. бейеклеге 919 м. Һыртта 600—900 м бейеклектәге 6 түбә айырылып тора. Көньяҡ өлөшөндә яҫы түбәле 2 армыт (оҙонлоҡтары яҡынса 2 км, киңлектәре 0,5—2 км) бар. Көнсығыш һәм көнбайыш битләүҙәре һөҙәк, көнсығыш өлөшө уйпатлыҡ һәм йырындар м‑н ҡатмарланған; төньяҡ һәм көньяҡ битләүҙәре текә. Егәҙе‑Комаров свитаһының кварцлы, ялан шпатлы алевролиттарынан, балсыҡлы һәүерташтарынан тора. Ҡ. итәгендә Ҡатасҡын, Айғыр, Минйәк йй. ҡушылдыҡтары башлана. Ландшафы аҡһыл һоро тау һәм кәҫле көлһыу тупраҡтарҙағы ҡарағай‑ҡайын урмандарынан тора.
И.М.Япаров
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Ҡорбан байрамы
Ҡорбан байрамы (ғәр. عيد الأضحى: Ид әл-Әдһа; фарс. عید قربان: Ҡорбан ғәйете) — иң мөһим мосолман байрамдарының береһе. Хаж тамамланыуын белдерә, Зөлхизә айының 10-сы көнөндә, йәғни ураҙанан һуң 70 тәүлек үткәс байрам ителә һәм өс-дүрт тәүлеккә һуҙыла.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡөрьән буйынса, Ибраһимдың төшөнә Аллаһ беренсе улы Исмәғилде ҡорбан итеп килтерергә ҡушҡан икән, тип керә. Ибраһим Аллаһ бойороғон башҡарыу өсөн хәҙерге Мәккә ҡалаһы урынлашҡан үҙәнгә килә. Әммә Ибраһим өсөн был һынау ғына була. Аллаһ ҡорбанға килтереләсәк улын һарыҡ бәрәсенә алыштырырға бойора.
Ҡорбан салыу — шәфҡәтлелек, мәрхәмәтлелек, рәхимлелек билдәһе булып тора. Аллаһы Тәғәләнең ризалығына өмөт итеп ҡорбан салыу Зөлхизә айының 10-сы, 11-се, 12-се көндәрендә башҡарыла.
Ҡорбан малы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыйыр, буйвол, дөйә, һарыҡ-кәзә, ҡуй кеүек айыра тояҡлы хайуандар ҡорбан малы була ала. Ғәҙәттә, һарыҡ-кәзәнең тәкәһе, инә дөйә,тыу һыйыр ҡобанға килтерелә. Һарыҡ-кәзә кәмендә бер йәшлек булырға тейеш, 6-7 айлыҡ бәрәстәрҙе лә ҡорбан итергә мөмкин. Һыйыр малына ике йәш тулып үткән булырға тейеш.
Ҡырағай хайуандар (мышы, болан, ҡыр кәзәһе) ҡорбан була алмай. Салына торған малдың күҙе һуҡыр булмауы, ағзаларының теүәл булыуы шарт. Ҡолағы йәки ҡойроғоноң өстән бер өлөшөнән артыҡ киҫелгән булһа, уны ҡорбанға салырға ярамай. Әтәс, тауыҡ, ҡаҙ һәм башҡа ҡыр ҡоштары, шулай уҡ ите ашарға яраҡлы ҡыр боланы, ҡыр һыйыры, илек (ҡыр кәзәһе), ҡуян кеүек хайуандар ҙа был маҡсатта тотонола алмай. Бер баш һарыҡ йәки кәзә фәҡәт бер кеше, ә дөйә йәки һыйыр ете кеше исеменән салына ала. Был осраҡта һәр ҡайһыһының мосолман булыуы һәм Аллаһ ризалығы өсөн салырға ниәт итеүе кәрәк. Ҡорбанлыҡ итенең өстән бер өлөшөн салыусы үҙе файҙалана, ҡәрҙәш-ырыуына, фәҡир-етемдәргә өләшә. Уның итен һатыу харам. Тиреһен дә фәҡирерәк кешегә бирергә фарыз. Йә булмаһа, Ҡөрьән кеүек изге китапҡа ла алмаштырыу мәғҡүл.
Ҡорбан байрамын үткәреү көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡорбан байрамы әҙәбиәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мостай Кәримдең "Оҙон-оҙаҡ бала саҡ" әҫәрендә ошо байрам менән бәйле ваҡиға һүрәтләнә:
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мостай Кәрим.Оҙон-оҙаҡ бала саҡ. Өфө, Башҡортостан китап нәшриәте, 1981,—296 бит.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡорбан байрамы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- «Йәшлек» гәзитендә Вәғәз. Бөйөк байрамыбыҙ мөбәрәк булһын!
- «Йәшлек» гәзитендә Вәғәз. Мөбәрәк булһын!
- «Йүрүҙән» гәзитендә Вәғәз. Ҡорбан байрамы мөбәрәк булһын!


text:
беренсе булып “Smart Grid” концепцияһын ҡуллана
21 – 24 октябрҙә Өфөлә “Йәшел энергетика” ХIV Рәсәй энергетика форумы, “ШОС энергетикаһы” халыҡ-ара күргәҙмәһе һәм “Энергияны һаҡлау. Электр техникаһы. Кабель” ХХ махсус күргәҙмәһе уҙғарыла. Унда Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары булған дәүләттәр ҡатнаша.
Бәләкәйҙәр әкиәт иленең төрлө персонаждары менән фотоға төштө. Бында кескәйҙәр ҙә, ололар ҙа рәхәтләнеп күңел асты. Ә инде төп залда ойошторолған Н. Ғәйетбаевтың “Кем эшләмәй, шул ашамай” тигән тамашаһы халыҡтың кәйефен бермә-бер күтәреп ебәрҙе. Йәйге ялдан һуң кешеләрҙең сәнғәткә сарсағаны күренеп тора: залда алма төшөрлөк тә урын булманы.
Мин төндәрҙән туйҙым. Ҡараңғыла
Күпме айҙар, йылдар үттеләр.
Төндәр мине ҡурҡаҡ яһанылар,
Төндәр мине һуҡыр иттеләр.
Мин төндәрҙән китәм! Йыраҡтарға
Алһыуланған офоҡ яғына.
Тау артында, тиҙҙән килер тиеп,
Мине көткән ҡояш янына.
Мин таңдарға барам! Һәм таңдарҙа
Мәңгелеккә теләйем ҡалырға.
Тау артынан, ана, хатта ҡояш
Сыҡҡан мине ҡаршы алырға...
Бөгөн һуғыш барған Украина ерендә Башкирка тигән ауыл булған. Әле ул ни хәлдә, тағы фашистар ҡорбанына әйләндеме икән? Ә бит унда башҡорттар йәшәгән.


text:
Республикала өҫтөнлөклө инвестиция проекттары исемлеге тулыланды
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанда өҫтөнлөклө инвестиция проекттары исемлеге тулыланды. Уға һаулыҡ һаҡлау, туризм, экология һәм сәнәғәт, ауыл хужалығы өлкәһендәге алты объект инде.
Төбәктең Иҡтисади үҫеш министрлығы хәбәр итеүенсә, һүҙ ҡунаҡхана, медицина үҙәге, иген эшкәртеү заводы, ҡошсолоҡ комплексы, көнкүреш ҡалдыҡтары полигоны төҙөү хаҡында бара.
Бөгөнгө көнгә исемлектә дөйөм хаҡы 310 миллиард һумдан ашыу тәшкил иткән 62 инвестиция проекты бар. 23 меңдән ашыу яңы эш урыны булдырыласаҡ, тип билдәләнеләр ведомствола.


text:
2016 йылда ветерандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү өсөн бюджетта 10 миллиард һумдан ашыу аҡса ҡаралған Фото: Олег Яровиков
2016 йылда ветерандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү өсөн бюджетта 10 миллиард һумдан ашыу аҡса ҡаралған
2016 йылда ветерандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү өсөн бюджетта 10 миллиард һумдан ашыу аҡса ҡаралған Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
2016 йылда Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын торлаҡ менән тәьмин итеүгә бюджетта 10 миллиард һумдан ашыу аҡса ҡаралған. Был хаҡта, Рәсәйҙең төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры урынбаҫары Олег Бетинға һылтанма яһап, Рәсәйҙең Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығының сайты хәбәр итә.
Бюджет проектында ҡаралған 10,04 миллиард һум 8,35 мең ветерандың торлаҡ шарттарын яҡшыртырға мөмкинлек бирәсәк.
Шуның менән бергә министр урынбаҫары төбәк вәкилдәренә Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға һәм инвалидтарға торлаҡтың өҫтөнлөклө тәртип буйынса бирелергә тейешлеге хаҡында иҫкә төшөрҙө. Рәсәй Президентының һәм Рәсәй Хөкүмәтенең ҡушыуы буйынса тәү сиратта һуғышта ҡатнашыусыларҙы һәм инвалидтарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү зарур, тине ведомство башлығы урынбаҫары.
«2015 йылдың 1 октябренә торлаҡҡа мохтаждар исемлегендә 1,22 мең һуғышта ҡатнашыусы һәм инвалид тора», — тип асыҡлыҡ индерҙе министр урынбаҫары.
Һуңғы биш йылда Башҡортостан һуғыш ветерандарына торлаҡ биреү йәһәтенән алға китте. 2010 йылдан 8873 ветеран торлаҡ шарттарын яҡшыртҡан. Ошо маҡсатҡа федераль бюджеттан 11 миллиард һумдан ашыу аҡса бүленгән.
Быйыл республикаға 1,6 миллиард һум федераль ресурс ингән. Был өҫтәмә рәүештә 1300 самаһы кешенең, шул иҫәптән 101 һуғышта ҡатнашыусының һәм инвалидтың торлаҡ проблемаһын хәл итергә ярҙам итәсәк.


text:
Колкер Борис Григорий улы
Борис Григорий улы Колкер (1939 йылдың 15 июлендә тыуған) – совет эсперантологы, телдәр уҡытыусыһы һәм тәржемәсе. Бер нисә эсперанто теле дәреслектәренең авторы. 1993 йылдан Кливлендта (Огайо штаты, АҠШ) йәшәй.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1962 йылда Кишинев университетын, «рус теле, әҙәбиәт һәм француз теле» бүлеген тамамлай. 1985 СССР Фәндәр Академияһының Тел белеме Институтында эсперанто темаһына дөйөм тел белеме буйынса кандидат диссертацияһын яҡлай.
1965 йылдан 1993 йылға тиклем Борис Колкер Башҡортостанда йәшәй. Ул Бирск педагогика институты, Өфө педагогика институты һәм Башҡорт дәүләт университетында уҡыта, Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә сит ил белгестәре менән тәржемәсе булып эшләй. 20 йыл дауамында Бөтә Рәсәй нефть геофизикаһы ғилми тикшеренеү институтында тәржемә бюроһы етәксеһе вазифаһын биләй. Уның мәҡәләләре Совет Башҡортостаны һәм Ҡыҙыл таң гәзиттәре менән бер рәттән, бөтә Өфө гәзиттәрендә баҫыла. 1973 йылда Ленинец гәзитендә уның эсперанто дәрестәре баҫылып сыға, был дәрестәр рус телендәге иң киң билдәле эсперанто дәреслектәренең нигеҙе булып тора һәм күп мәртәбә яңыртыла. Вечерняя Уфа гәзитендә эсперанто тураһында даими рубрика алып бара.
1957 йылдан эсперанто хәрәкәтенә ҡушыла. Төрлө кимәлдәге өс эсперанто теле дәреслектәренең, халыҡ-ара тел ғилеменән мәҡәләләр һәм баһаламалар авторы. Эсперанто Aкадемияһының ағзаһы, Бөтә донъя эсперантистары берләшмәһенең (Universala Esperanto Asocio, UEA) ағзаһы, эсперанто телендәге Monato (Ай) журналы мөхәррирҙәренең береһе. Ике тиҫтә йыл дауамында Рәсәйҙә эсперанто телен ситтән тороп уҡыу курстарын алып бара, был курстарҙы 900-гә яҡын кеше тамамлай. Әлеге мәлдә интернет аша көсәйтелгән курстар (Internacia Perfektiga Koresponda Kurso, IPKK) алып бара.
Төрлө ваҡыттарҙа Борис Колкер Совет эсперанто йәштәре хәрәкәте (Sovetia Esperantista Junulara Movado, SEJM), Өфө эсперанто клубы, Совет эсперантистары берләшмәһе (Asocio de Sovetiaj Esperantistoj, ASE), Совет республикалары эсперантистары союзы (Sovetrespublikara Esperantista Unio, SEU), Рәсәй эсперантистары союзының (Rusia Esperantista Unio, REU) нигеҙ һалыусыларының һәм етәкселәренең береһе була, СССРҙа һәм Рәсәйҙә эсперанто телен өйрәтеү буйынса вәкил, Бөтә донъя эсперантист йәштәр ойошмаһы (Tutmonda Esperantista Junulara Organizo, TEJO) комитетының ағзаһы, Бөтә донъя эсперантистары берләшмәһенең (Universala Esperanto Asocio, UEA) ағзаһы һәм СССРҙа төп вәкиле, Эсперанто телендә яҙыусылар ойошмаһының (Esperantlingva Verkista Asocio, EVA) нигеҙ һалыусыһы һәм ағзаһы. Бөтә донъя эсперантистары конгрестарында 1963 йылда София ҡалаһында үткән 48-се конгрестан алып докладтар менән сығыш яһай, 2000 йылда Тель-Авивта үткән 85-се Конгрестың темаһын билдәләй.
Төп хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кандидат диссертацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эсперанто теленең яһалыуында һәм үҫешендә рус теленең өлөшө. Мәскәү: СССР Фәндәр Академияһы, Тел белеме институты, 1985. – 23 бит. Диссертацияға автореферат
Эсперанто теленән дәреслектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Эсперанто халыҡ-ара теле. Тулы дәреслек.
- Vojaĝo en Esperanto-lando. Эсперанто теленән тәрәнәйтелгән курс һәм эсперанто мәҙәниәтенә юл күрһәткес.
- Эсперанто теленән дәреслек. Төп курс.
- Эсперанто 16 көн эсендә. Тиҙләтелгән курс.
Һүҙлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Эсперанто-русса һүҙлек. 3000 тирәһе һүҙ. – Мәскәү: Импэто, 1993. – 53 бит. ISBN 5-7161-0002-3.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Борис Колкер тураһында:
- "Известия-Башкирия" гәзитендә интервью, 2008 йыл, 5 март. Интервьюны Лилиә Ғабдрафиҡова алып бара. PDF форматында. (рус.)
- "Молдавские ведомости" гәзитендә интервью, 2008 йыл, 24 октябрь. Интервьюны Игорь Мельник алып бара. (рус.)
- Шәхси бит (рус.)
- Биографик белешмә (рус.)
- E-Mail: b_kolker-@-yahoo.com


text:
Радик Гәрәев исемендәге йырсылар конкурсында еңеүсе йөҙ мең һум аҡса аласаҡ
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостанда Радик Гәрәев исемендәге йырсылар конкурсы еңеүсеһе билдәләнәсәк. Бәйге бөгөн, танылған йырсының тыуған көнөндә, Яңауыл ҡалаһында башланды. Уны ойоштороусы булып Яңауыл районы хакимиәте сығыш яһай.
Муниципалитет хакимиәтендә хәбәр итеүҙәренсә, быйыл конкурс бишенсе тапҡыр үткәрелә. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы, халыҡ-ара, бөтә Союз һәм бөтә Рәсәй конкурстары лауреаты, Ғ.Сәләм исемендәге республика премияһы лауреаты, Яңауыл районында тыуып үҫкән Радик Гәрәевҡа 60 йәш тулған булыр ине.
Йырсылар бәйгеһендә республиканың 10 районынан һәм алты ҡалаһынан 50 башҡарыусы ҡатнаша. Иң йәш ҡатнашыусыға 12 йәш булһа, иң өлкәненә – 75. Улар халыҡ һәм эстрада йырҙарын башҡара. Һуңғыһы – Радик Гәрәевтың репертуарынан.
Конкурсанттарҙы З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының вокал сәнғәте кафедраһы мөдире Фәрзәнә Сәғитова рәйеслегендәге жюри баһалай. Жюри составына республиканың күренекле сәнғәт эшмәкәрҙәре — Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Йәмил Әбделмәнов, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Эльвира Ғәйфуллина, Башҡортостандың халыҡ артисы Фәнәүи Сәлихов, шулай уҡ Яңауыл ҡалаһындағы Балалар сәнғәт мәктәбе уҡытыусыһы Хәлисә Нәсибуллина ингән.
Көн дауамында бәйгеселәр тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейында һәм ҡала мәктәптәренең береһендәге музейҙа артистың ижадына арналған күргәҙмә менән таныша ала.
Һуңынан Радик Гәрәевтың ижадын һөйөүселәр өсөн гала-концерт уҙа, унда конкурс еңеүселәре һәм дипломанттары бүләкләнәсәк. Гран-при яулаусы йөҙ мең һум күләмендә аҡсалата премия аласаҡ.


text:
Башҡортостан имамдары квалификацияһын күтәрә
Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының саралар планы буйынса ағымдағы йылда республика имам-хатиптары менән айлыҡ семинарҙар үткәреү ҡаралған. Сираттағы семинар Октябрьский ҡалаһының «Нуруль-ислам» мәҙрәсәһендә үткәрелде. Ул Туймазы, Шаран, Бүздәк, Бишбүләк, Йәрмәкәй, Миәкә, Бәләбәй райондарының һәм Октябрьский ҡалаһының 80-дән ашыу имамы, шулай уҡ Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты рәйесе секретары Абдуссамад хәҙрәт Ваһапов ҡатнашлығында үтте. Бында мәхәлләләрҙә көн дә осраған мөһим мәсьәләләр хаҡында һүҙ барҙы. Был конфессия-ара һәм милләт-ара мөнәсәбәттәрҙә татыулыҡ һәм тотороҡлоҡто һаҡлау, экстремизм һәм ваһһабизмдың үтеп инеүенә, дини секталар таралыуына ҡаршы тороу, мосолмандар һәм дөйөм алғанда бар йәмғиәт араһында дини нигеҙҙә тыуған килешмәүсәнлекте бөтөрөү, кадрҙар менән тәьмин итеү, дини белемде һәм квалификацияны күтәреү һәм башҡа төрлө мәсьәләләр, тип хәбәр итә «Октябрьский нефтяник» гәзите.


text:
Башҡортостандың Милли музейы Иран биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмәһен тәҡдим итә
Башҡортостан Республикаһының Милли музейында Ирандың биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмәһе асылды. Ул Иран Ислам Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Мәҙәни вәкиллеге менән берлектә ойошторолған һәм Иран Ислам Республикаһының Мәҙәни вәкиллеге башлығы Абуз Торкоман Ибраһиминың Башҡортостанға килеүенә тап килтерелгән.
БР Милли музейының күргәҙмәләр бүлеге мөдире Алһыу Мөфтәхова әйтеүенсә, Иран экспозицияһына боронғо технологиялар һәм традицияларға нигеҙләнеп, ошо арала ҡулдан эшләнгән биҙәү-ҡулланма сәнғәте әйберҙәре – ваза һәм батмустар, самауыр – чжом, төрлө биҙәктәр төшөрөлгән табаҡтар, шулай уҡ боронғо туҡыусылыҡ өлгөләре, Ҡөрьәнде ҡуйыуға аҫ, китаптар ингән.
Ғәрәп теле каллиграфияһының төрлө өлгөләре тупланған Ҡөрьән — күргәҙмәләге иң ҡиммәтле экспонаттарҙың береһе.
Фарсы сәнғәт мәктәбе традицияларында тәрбиәләнгән хәҙерге Иран рәссамы Мәхмүд Фаршчияндың картиналары экспозицияла айырым урын алып тора. Автор Иран һынлы сәнғәте үҫешенә үҙенең өлөшөн индергән — уның һынландырыу, тасуирлау мөмкинлектәрен киңәйткән, эстәлеген байытҡан.
Рәссамдың эштәре Алжир, Вашингтон, Вена, Карачи, Киев, Милан, Мюнхен, Нью-Йорк, Париж, Рим, Истанбул, Тегеран, Флоренция һәм башҡа ҡалаларҙа бер нисә тапҡыр күрһәтелгән.
Мәхмүд Фаршчиян әҫәрҙәре Бөйөк Британия королеваһы Елизавета II, Нидерландтар королеваһы Юлиана, Япония императоры Акихито коллекцияларында, шулай уҡ билдәле художество музейҙарында һәм шәхси коллекционерҙарҙа һаҡлана.


text:
Исмәғилев Рәйес Абдрахман улы
Исмәғилев Рәйес Абдрахман улы (29 ғинуар 1953) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы кинематографсыһы (2000) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004), Рәсәйҙең журналистар (1999) һәм кинематографсылар (2000) союздары ағзаһы. I - IV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (Конгресы) делегаты.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәйес Абдрахман улы Исмәғилев 1953 йылдың 29 ғинуарында Башҡорт АССР-ының (1993 йылдан Башҡортостан Республикаһы) Белорет районы Йөйәк ауылында тыуған. 1976 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (2003 йылдан Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы), Свердловск Юғары партия мәктәбен (1988) тамамлаған.
- 1971—1976 йылдар — Өфө дәүләт сәнғәт институтының (2003 йылдан Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы) режиссёр бүлеге студенты.
- 1975—1984 йылдар — Башҡортостан телевидениеһы режиссёры һәм баш режиссёры.
- 1984—1986 йылдар — «Башҡортостан» Дәүләт телерадиокомпанияһы студияһының баш режиссеры, художество етәксеһе.
- 1991—1992 йылдар — «Баштелефильм» ижади-производство берләшмәһе директоры.
- 1992—1996 йылдар — «Башҡортостан» Дәүләт телерадиокомпанияһының кинорежиссёры.
- 1997—2006 йылдар — «Башҡортостан» киностудияһы директоры.
- 2006—2011 йылдар — Мәжит Гафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия театры директоры.
- 2011 йылдан — Нефтекама дәүләт филармонияһы директоры.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2000—2007 йылдар — Башҡортостан Республикаһы Кинематографистар союзы рәйесе.
- 2006—2011 йылдар — Башҡортостан Республикаһы Эске эштәр министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзаһы.
- 2012 йылдан — Нефтекама ҡала эске эштәр идаралығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзаһы.
- Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ағзаһы
Ижади эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәйес Исмәғилев «Башҡортостан» киностудияһында һәм «Башҡортостан» Дәүләт телерадиокомпанияһында төшөрөлгән 50-нән артыҡ нәфис һәм документаль фильм, шулай уҡ кино- һәм телевизион очерктар, телеспектаклдәр режиссеры. Улар араһында бигерәк тә «Белый ворон» (1975) нәфис фильмы, «Подвиг хлебороба» (1982, «Под знаком Аркаима» (1993) — 1994 йылда Архангельск ҡалаһында үткәрелгән «Төньяҡ балҡышы» Бөтә Союз кинофестивале дипломын алды), «Заһир йыры — халыҡ йыры» (1994), «Курултай собирает друзей» (2001, Екатеринбург ҡалаһында 2002 йылда уҙған «Ер һәм кешеләр» төбәк-ара кинофестиваль лауреаты) фильмдәре һәм башҡалар бар.
Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Төньяҡ балҡышы» Бөтә Союз кинофестивале дипломанты (1994).
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1995).
- Рәсәй Федерацияһының почетлы кинематографсыһы (2000).
- «Ер һәм кешеләр» төбәк-ара кинофестиваль лауреаты (2002).
- Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004).
Уның тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Башкортостан: Меридианы созидания». Журнал Бельские просторы, 2003, № 10 (рус.)
- Раис Исмагилов: нам есть, что перенять у китайцев. Новости Уфы и РБ. 2008, 30 июля. (рус.)
- Моратов Марат. Сәнғәт асылы — халыҡсанлыҡта. «Башҡортостан» гәзите, 2012 йыл, 21 март
- Юбилей по-домашнему. Газета «Белорецкий рабочий», 2013, 15 февраля. (рус.)
2013 йылда Рәйес Абдрахман улына 60 йәш тулды. Билдәле мәҙәниәт эшмәкәренең юбилейына арналған сара уңың тыуған төйәге — Белорет районында ла ойошторолдо. «Йылдарым — байлығым» тип аталған был кисәлә Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы вәкилдәре, район етәкселәре, шулай уҡ Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт, Сибай һәм Стәрлетамаҡ дәүләт филармониялары директорҙары ҡатнашты. Унда Рәйес Исмәғиловтың сағыу таланты һәм ижади ҡаҙаныштары республиканан ситтә лә киң билдәле икәнен айрып әйтеп кителде. Үҙенең бөтмәҫ энергияһы, юғары һөнәри оҫталыҫы һәм күп йыллыҡ бай тәжрибәһе Нефтекама дәүләт филармонияһы менән уңышлы етәкселек итеүҙә сағыла.
Үҙенең яуап һүҙендә Рәйес Абдрахман улы үҙен ололағаны өсөн яҡташтарына сикһеҙ рәхмәтен белдерҙе, Инйәр музыка мәктәбенә фортепиано бүләк итте.
Өҫтәлмә мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рәйес Исмәғилевтың бер туған энеһе — Фәйзрахман Абдрахман улы (24.03.1955) — билдәле һынлы сәнғәт оҫтаһы, Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы (1997), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2004).
- Бер туған энеһе Исмәғилев Шамил Абдрахман улы - юстиция полковнигы, прокурор.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт ГУП Республики Башкортостан Киностудии «Башкортостан» (рус.)
- Официальный сайт Нефтекамской государственной филармонии (рус.)
- Новости Уфы и РБ. (рус.)
- Официальный сайт журнала «Профсоюз полиции» (рус.)
- «Башҡортостан» гәзите
- Официальный сайт администрации муниципального района Белорецкий район Республики Башкортостан (рус.)
- Сайт газеты «Белорецкий рабочий» (рус.)
- Сайт Зуяковской средней школы (рус.)
- Файзрахман Исмагилов — яркий приверженец правды в искусстве (К 60-летию живописца) (рус.)
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 29 ғинуарҙа тыуғандар
- 1953 йылда тыуғандар
- Белорет районында тыуғандар
- Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре
- Википедия:Кинематографисттар без IMDb
- Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре
- Рәсәй кинематографистары союзы ағзалары
- Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаусылар
- Шәхестәр:Башҡорт дәүләт академия драма театры
- Шәхестәр:«Башҡортостан» ТРК


text:
2 декабрҙә Өфөлә ер мәсьәләһе буйынса төбәк-ара ғилми-ғәмәли конференция үҙ эшен башлай
2-3 декабрҙә Өфөлә «Ер-мөлкәт мөнәсәбәттәрен үҫтереү һәм камиллаштырыуҙың төбәк проблемалары» төбәк-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы үтәсәк. Унда ерҙәрҙе һөҙөмтәле файҙаланыу перспективалары, ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре үҫеше концепцияһы тикшереләсәк. Шулай уҡ ер һәм ҡала төҙөлөшө ҡануниәтен камиллаштырыуға йүнәлтелгән инициативаларға етди иғтибар биреләсәк.
Конференция БР Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы нигеҙендә үтәсәк.
(347)251-11-59 телефоны аша йәки mzio.pr@mail.ru электрон почтаһы буйынса аккредитация алырға мөмкин.


text:
Өфөлә «Йәшлек-шоу–2010»республика йәштәр фестивале үтәсәк
15 декабрҙә Нефтселәр мәҙәниәт һарайында Республика йылына арналған «Йәшлек-шоу–2010» республика йәштәр фестивале үтәсәк. Был традицион музыкаль байрам һәләтле йәш башҡарыусылар һәм музыканттар исемдәрен асыу маҡсатында ойошторола.
«Йәшлек-шоу–2010» фестиваленең финалында һайлап алыу турынан үткәндәр генә ҡатнашасаҡ. Уларға башҡорт эстрадаһының билдәле йырсылары һәм йондоҙҙары менән бер сәхнәлә сығыш яһарға тура киләсәк. Ошо уҡ көндө беҙ «Йыл йырсыһы», «Йыл йыры», «Йыл төркөмө», «Йыл проекты», «Йыл асышы» һәм башҡа номинацияларҙа еңеүселәрҙең исемдәрен беләсәкбеҙ.
Өҫтәп үтәйек, «Йэшлек-шоу» — Башҡортостандың йәштәр араһында ҙур популярлыҡ яулаған иң уңышлы музыкаль проекттарының береһе.


text:
Башҡортостандан өс вәкил Мәскәүгә алкоголгә ҡаршы конгресҡа барасаҡ
Башҡортостандан өс вәкил «Дөйөм эш» алкоголгә ҡаршы йәмәғәт хәрәкәте Конгресында ҡатнашыу өсөн Мәскәүгә барасаҡ. Сара Ғайса бәйғәмбәр ғибәҙәтханаһында 16-17 февралдә үтәсәк. Унда Рәсәйҙең билдәле йәмәғәт һәм дин эшмәкәрҙәре, дәүләт хеҙмәткәрҙәре ҡатнашасаҡ. Беҙҙең республика исеменән төбәктең «Айыҡ Башҡортостан» йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Роберт Дәүләтшин һәм БР буйынса Халыҡ айыҡлығы өсөн көрәш берләшмәһе рәйесе Вадим Мөфәрәхов барасаҡ. Төбәктең Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығынан да бер вәкил буласаҡ.
16 февралдә Дәүләттең алкоголгә ҡаршы сәйәсәтенең беренсе сираттағы саралары программаһын тикшереү ойоштороласаҡ, уның барышында Программаны камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр индереләсәк. Сараның икенсе көнөндә секциялар буйынса эш дауам итәсәк.
«Башинформ» агентлығына «Айыҡ Башҡортостан» хәрәкәте вәкилдәре хәбәр итеүенсә, беҙҙең республика делегаттары «Айыҡ ауыл» конкурсы тураһында доклад әҙерләгән.


text:
Баш ҡалала республика парламентының пленар ултырышы үтте
Өфөлә Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡорлтайҙың 51-се ултырышы үтте. Көн тәртибендә 40 һорау ҡаралды. Закон проекттарын тикшереү алдынан төбәктең һаулыҡ һаҡлау министры Георгий Шебаев «Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау өлкәһен яңыртыу программаһын тормошҡа ашырыу» темаһына доклад менән сығыш яһаны. Ведомство башлығы парламентарийҙарҙы алдағы ваҡытҡа тармаҡты үҫтереү мөмкинлектәренең төп күрһәткестәре менән таныштырҙы.
Артабан депутаттар «Башҡортостан Республикаһында Эшҡыуарҙар хоҡуҡтары буйынса вәкил вазифаһына кандидатура тураһында»ғы мәсьәләне тикшерҙе. Башҡортостан Президенты менән тәҡдим ителгән Рафаил Ғибәҙуллин кандидатураһы закондар сығарыусыларҙың күпселек тауышы менән хупланды.
Тикшереүгә тәҡдим ителгән 21 республика закон проектының етәүһе закон статусын алды. Улар араһында: «Башҡортостан Республикаһында муниципаль хеҙмәт тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы законының 12-се статьяһына үҙгәреш индереү хаҡында», «Башҡортостан Республикаһының юл фонды тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы законына үҙгәрештәр индереү хаҡында», «Башҡортостан Республикаһында дәүләт милкен хосусилаштырыу тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы законына үҙгәрештәр индереү хаҡында» һәм башҡалар.
Һигеҙ закондар сығарыу инициативаһы Башҡортостан парламентарийҙары пленар ултырышта беренсе уҡыуҙа ҡабул итте. «Мәғариф тураһында», «Ойошмалар милкенә һалымдар тураһында», «Башҡортостан Республикаһында бала хоҡуҡтарының төп гарантиялары тураһында» һәм башҡа республика закондарына төҙәтмәләр раҫланды.
Республика Дәүләт Йыйылышы ултырышында «Республика Башкортостан» гәзитенең баш мөхәррире Эльза Хореваның «Республика Башкортостан» гәзитен үҫтереү йүнәлештәре тураһында»ғы мәғлүмәте тикшерелде. Республика парламенты спикеры Константин Толкачев әлеге ваҡытта был баҫмала күҙәтелгән ыңғай үҙгәрештәрҙе билдәләне.
— Гәзит, ысынында ла, һуңғы ваҡытта үҙгәрә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Дәүләт Йыйылышы рәйесе. – Бөгөн ул теремегерәк тел менән «яҙыла», ыңғай үҙгәрештәр осорон кисерә, ысынында ла «халыҡ» гәзитенә әүерелә.
Константин Толкачев төбәк парламентының киләһе ултырыштарында ойоштороусылары республиканың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай булған башҡа баҫмаларҙың да мөхәррирҙәрен тыңларға тәҡдим итте. Депутаттар был башланғысты хупланы.
Ғәҙәттәгесә, төбәк Дәүләт Йыйылышының пленар ултырышында Башҡортостан Республикаһының айырым суд участкаларына мировой судья вазифаһына кандидатуралар раҫланды.


text:
1 июндә баш ҡалала Балаларҙы яҡлау көнөнә арналған байрам үтә
1 июндә Өфөлә, Профсоюздар йорто алдындағы майҙанда Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөнә арналған байрам үтә. Сара сиктәрендә «Беренсе май. Хеҙмәтсәндәр. Профсоюздар» республика балалар һүрәте һәм плакаты конкурсында еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы үтә. Бәйгене ойоштороусылар булып Башҡортостандың Мәғариф министрлығы ярҙамында республиканың Профсоюздар федерацияһы сығыш яһай.
БР Профсоюздар федерацияһының матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, быйыл конкурста республиканың төрлө ҡала һәм райондарынан 660 бала ҡатнашҡан, улар 760 ижади эш тәҡдим иткән. Балалар өсөн күңел асыу программаһы – ҡыҙыҡлы уйындар, асфальтта һүрәт төшөрөү буйынса конкурс әҙерләнгән.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Рәсәйҙә химия тармағын үҫтереү буйынса координация советын булдырырға кәрәк»Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Рәсәйҙә химия тармағын үҫтереү буйынса координация советын булдырырға кәрәк»
Рөстәм Хәмитов: «Рәсәйҙә химия тармағын үҫтереү буйынса координация советын булдырырға кәрәк»Фото: Олег Яровиков
— «Ҙур химия» форумы йылдан-йыл үҫешә, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты, халыҡ-ара форумда ҡатнашыусылар алдында сығыш яһап. – Бөгөнгө көндә был абруйлы форум булып тора, унда ҙур предприятиелар, министрлыҡтар етәкселәре йыйыла. Үткән йылдағы эшмәкәрлеккә йомғаҡ яһарға ла ваҡыт. Алда үткәрелгән форумдар йомғаҡтары буйынса «Газпром нефтехим Салауат» нигеҙендә Бөтә Рәсәй газ һәм химия үҙәген булдырыу өҫтөндә эшләйбеҙ, торлаҡ-коммуналь хужалыҡты яңыртыу программаһы тормошҡа ашырыла. Килешеүгә ҡул ҡуйылды һәм быйыл «Полиэф» асыҡ акционерҙар йәмғиәте нигеҙендә индустриаль парк асыласаҡ. Волга буйына сеймал поставкалау өлкәһендә Башҡортостан, Татарстан һәм Ямал-Ненец автономиялы округының берләшеүе әһәмиәтле булды.
Рөстәм Хәмитов Euromoney компанияһы менән ойошторолған инвестиция конференцияһы менән «Газ.Нефть.Технологиялар» күргәҙмәһенең әлеге сара менән бер ваҡытта үткәрелеүен һыҙыҡ өҫтөнә алды.
— Быйыл алдыбыҙға ауыр бурыс ҡуйҙыҡ – Рәсәйҙең һәм, атап әйткәндә, Волга буйы федераль округының нефть һәм газ тармаҡтарын үҫтереү стратегияһын тикшереү. Әммә бының өсөн мәсьәләләрҙе тикшереү һәм пландар төҙөүҙән тыш, ҡарарҙарҙы тормошҡа ашырыу мөмкинлеген биргән профессиналь майҙансыҡ кәрәк. РФ Энергетика министрлығының көстәрҙе туплау буйынса эштәрҙе үҙ өҫтөнә алыуы мөһим. Беҙгә яңы майҙансыҡ – координация советы, йәмәғәт советы, бер һүҙ менән әйткәндә, округта ғына түгел, ә бөтә илдә химия производствоһын үҫтереү менән шғөлләнәсәк яңы структура кәрәк, — тине республика башлығы.
— Фән, машиналар эшләү һәм башҡа өлкәләрҙә Рәсәй үҙ позицияларын кире ҡайтарһын өсөн, эшкәртеү тармаҡтарын үҫтерергә кәрәк, — тип билдәләне Президент. – Былтыр форумда тармаҡтағы инвестицион һәм инновацион сәйәсәт мәсьәләләре ентекле тикшерелде, әммә төҙөлгән килешеүҙәргә ҡарамаҫтан, илдең сәнәғәт баҙарҙарында углеводород сеймалын тәрән эшкәртеү күләмдәрен арттырыу йәһәтенән етди үҙгәрештәр булманы. Әүәлгесә экспорттың күпселек өлөшөн сеймал тәшкил итә. Илебеҙ сеймал менән тәьмин ителгән, әммә уның өлөшөнә донъяла етештерелгән продукцияның ни бары ике проценты тура килә. Башҡортостан нефть сығарыу күләмдәре буйынса – бишенсе, уны тәрән эшкәртеү күләмдәре буйынса беренсе урында тора. Әммә нефть һәм газ сеймалын эшкәртеү буйынса беҙҙең позициялар юғары түгел: пластмасса изделиелар етештереү буйынса – 12 урын, резина изделиелар буйынса – 16 урын. Бшҡортостанды 2020 йылға тиклем үҫтереү стратегияһын әҙерләгәндә, иғтибарҙы тәрән эшкәртеү күләмдәрен арттырыуға йүнәлттек.
Рөстәм Хәмитов шулай уҡ Башҡортостандың яғыулыҡ-энергетика комплексын үҫтереү буйынса пландары менән бүлеште. Бынан тыш, республика етәксеһе инфраструктура проекттары, атап әйткәндә, «Газпром нефтехим Салауат» нигеҙендә полимерҙар эшкәртеү буйынса индустриаль парк, нефть химияһы тармағын яңыртыу тураһында һөйләне. Был пландарҙың барыһы ла тормошҡа ашырылған хәлдә, республикала тулайым төбәк продукты яҡынса 200 миллирад һумға артасаҡ, алты мең өҫтәмә эш урыны булдырыласаҡ.


text:
Баш ҡалала информатика уҡытыусылары өсөн йәйге мәктәп асылды
Өфө дәүләт авиация техник университетында информатика уҡытыусылары өсөн йәйге мәктәп асылды. Уның эшендә Өфө, Яңауыл ҡалалары, Нуриман, Благовещен, Мәсетле һәм башҡа райондарҙың уҡыу йорттары вәкилдәре ҡатнаша.
Юғары уҡыу йортоноң матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, программала уҡытыусы-эксперттар, БР Мәғариф министрлығы вәкилдәре, университеттың алдынғы ғалимдарының лекциялары ҡаралған. Шулай итеп, Өфө дәүләт авиация техник университетының уҡытыу-методика эше буйынса проректоры, кафедра мөдире Рафаил Ғәзизов фән һәм мәғариф өлкәләрендә компьютер технологиялары тураһындағы доклад менән сығыш яһаясаҡ. Университеттың мәғариф өлкәһендә инновацион технологиялар бүлеге начальнигы Ришат Ғабдулхаҡов Башҡортостанда дистанцион белем биреү системаһын ойоштороу өсөн махсус технологиялар ҡулланыу мөмкинлектәре тураһында һөйләйәсәк.
Йәйге мәктәп 28 июнгә тиклем эшләйәсәк.


text:
Вахтангов исемендәге театр Америка Ҡушма Штаттарында башҡорт драматургы Азат Абдуллиндың пьесаһы буйынса ҡуйылған спектаклен тәҡдим итәсәк
ӨФӨ, 2014 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Евгений Вахтангов исемендәге Мәскәү дәүләт академия драма театры Америка Ҡушма Штаттарында башҡорт драматургы, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Азат Абдуллиндың «Раббым баҡсаһы» пьесаһы буйынса ҡуйылған спектаклен күрһәтәсәк. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына пьесаның авторы Азат Абдуллин хәбәр итте, ул үҙе лә театр труппаһы менән гастролдәргә бара.
Театрҙа был мәғлүмәттте раҫланылар.
— Эйе, беҙ шаршамбы, 10 декабрҙә, Азат Абдуллиндың «Раббым баҡсаһы» пьесаһы менән Америка Ҡушма Штаттарына гастролдәргә китәбеҙ. Спектаклдең режиссеры – Роман Витюк, — тип һөйләне Вахтангов театрының директор урынбаҫары Григорий Пумашев. — Беҙ Америкаға бер нисә тапҡыр гастролдәребеҙҙе ойошторған билдәле продюсер компанияһының саҡырыуы буйынса барабыҙ. Спектаклде ике тапҡыр Нью-Йоркта, һуңынан Вашингтонда, Филадельфияла, Бостонда күрһәтәсәкбеҙ. Ни өсөн тап ошо пьесаны һайланыҡ? Сөнки бында Рәсәйҙән эмиграцияланған балет артисы Рудольф Нуриев тураһында һүҙ бара. Бынан тыш, Нью-Йоркта ҡуйыласаҡ спектаклгә Михаил Барышников та килергә тейеш.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2013 йылдың февралендә Өфөлә Роман Витюк театрының гастролдәре үтте, унда Азат Абдуллиндың «Раббым баҡсаһы» спектакле күрһәтелде.


text:
4 сентябрь
4 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 247-се (кәбисә йылында 248-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 118 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Аргентина — Иммигранттар көнө.
- Рәсәй — Ядро тәьминәте белгестәре көнө.
- Әрмәнстан — Ҡотҡарыусылар көнө.
- Молдавия — Таможня хеҙмәткәрҙәре көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1959 — АҠШ-та һатыуға беренсе тапҡыр колготка сығарыла.
- 1975 — СССР Үҙәк телевидениеның 1-се каналында «Что? Где? Когда?» уйыны тәүге тапҡыр эфирға сыға.
- 1991 — Свердловск ҡалаһының исеме Екатеринбург итеп үҙгәртелә.
- 1998 — «Google» компанияһы ойошторола.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1925 — Рәшит Нурмөхәмәтов, башҡорт рәссамы, Башҡорт АССР-ының халыҡ, РСФСР-ҙың атҡаҙанған рәссамы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 973 — Әл-Бируни, төрки һәм фарсы ғалимы.
- 1874 — Александр Васильевич Вишневский, рус совет хәрби хирургы, киң билдәле дауалау майын (Мазь Вишневского) эшләүсе, академик.
- 1904 — Павел Масса́льский, совет театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1963).
- 1929 — Нина Николаевна У́ргант, совет театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
- 1934 — Эдуард Хиль, совет һәм Рәсәй опера, камера, эстрада йырсыһы, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1974).
- 1952 — Евге́ния Глушенко, совет һәм Рәсәй театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1988), Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (1995).
- 1954 — Виктор Бычко́в, совет һәм Рәсәй театр һәм кино актёры, Рәсәй Федерацияһының Дәүләт премияһы лауреаты («Особенности национальной охоты», «Особенности национальной рыбалки»).
- 1973 — Кирилл Пирого́в, Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2005). («Орёл и решка» — төп роль, «Брат 2»).
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1907 — Эдвард Григ, Норвегия композиторы.
- 1930 — Владимир Арсеньев, Алыҫ Көнсығышты тикшереүсе сәйәхәтсе, рус совет яҙыусыһы («Дерсу Узала»).
- 1963 — Михаил Романов, совет театр һәм кино актёры, режиссёр, СССР-ҙың халыҡ артисы (1951).
- 1965 — Альберт Швейцер, нимес теология белгесе һәм табип, Нобель премияһы лауреаты (1952).
- 1998 — Игорь Сорин, совет һәм Рәсәй шағиры, музыкант һәм артист, 1995—1998 йылдарҙа популяр «Иванушки International» төркөмө солисы.
- 2014 — Донатас Банионис, совет театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы.


text:
Ҡошсоҡтар осорға тейеш16-05-2018, 00:03 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Яҡут исемле ауыл Башҡортостанда берҙән-бер, Көйөргәҙе районында ғына. Ҡаҙлайыр йылғаһы Оло Юшатырға ҡушылған ерҙә урынлашҡан ул. Әйткәндәй, бөтә илебеҙгә танылған шифалы Яҡут күле лә ошонда.
Тәнзилә апай теүәл 80 йыл элек ошо ауылда икенсе бала булып донъяға килгән. Заһиҙулла Байрамғолов, уның атаһы, Гитлер СССР-ға һуғыш асҡандың тәүге көндәренән алғы һыҙыҡҡа ашыға. Ҡыҙғаныс, шул китеүҙән хәбәрһеҙ юғала яугир, балалар иһә “атай” һүҙен әйтә алмай үҫә. Тәзкирә, Тәнзилә, Фәүзиә исемле береһенән-береһе бәләкәй ҡыҙҙарын ҡосаҡлап, Зәкирә тол ҡала. Егерме дүрт йәштә генә булыуына ҡарамаҫтан, башҡа кейәүгә сыҡмай. “Ҡара ҡағыҙ”ы килмәгәс, ҡайтыр тип көткәндер. Балалар күркәм тәрбиә биргән, ауыр саҡта ярҙам иткән Разия өләсәйҙәренә, Миңһылыу инәләренә, Мөхәррәм ағаларына менән Хәтирә еңгәләренә, Насретдин олатайҙарына рәхмәт әйтә. “Ҡәҙерле кешеләребеҙ ярҙам итмәһә, был матур тормошто күрә алмаҫ инек”, – ти улар.
Тәнзилә иһә Яҡуттағы башланғыс класты тамамлағас, Мораптал урта мәктәбенә бишенсегә уҡырға килә. Һәр класта – 30-40 бала. Етенселә тырышып уҡып йөрөгәндә, Сайран исемле егеттең уға күҙе төшә. Хатлашыуҙар, осрашыуҙар, хатта үпкәләшеүҙәр мәктәп ихатаһында башланып, оло һәм мәңгелек мөхәббәткә әүерелә. Шундай саф, ысын дуҫлыҡта урта мәктәпте тамамлағас, аҫыл егет – Стәрлетамаҡ ауыл хужалығы техникумына, ә һылыу ҡыҙ Шафран ауыл хужалығы училищеһына уҡырға китә.
1959 йылда ҡулдарына ветеринария фельдшеры дипломы тотоп ҡайталар. Һәм күп тә үтмәй Тәнзилә Сайрандарҙың йортона килен булып төшә. Алты йыл дуҫлашып йөрөгәндән һуң бер-береһенә тоғро юлдаш, ғаилә булып берләшәләр. Ике йәш белгес юллама буйынса Тәтешле районына эшкә саҡырыла. Ғаилә башлығы – участка ветеринария табибы, ә хужабикә фельдшер булып хеҙмәт юлын башлай.
Ситтә бер йыл эшләп, ҡулдарына тәүге ҡыҙҙары Ританы күтәреп, тыуған яҡтарына кире ҡайталар. Колхоз йорт бирә, йәштәр үҙ ауылында дәртләнеп эшкә тотона. Тырышлыҡ бушҡа китмәй, Морапталда күркәм йорт һалып, баҡса үҫтереп, мал-тыуар үрсетеп йәшәп китәләр. Ныҡышмал, аң-белемгә һыуһаған ғаилә киләсәккә маҡсаттар төҙөй. Сайран Троицк ветеринария институтына уҡырға инһә, Тәнзилә башта Өфөнөң 1-се педагогия училищеһын, аҙаҡ Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай. Шулай итеп, Сайран колхозда – мал табибы, ә Тәнзилә уҡытыусы булып эшләй башлай. Артабан инде Рәмзиә һәм Зөлфиә исемле сабыйҙары тыуа. Өс ҡыҙ тәрбиәле, матур, зирәк һәм егәрле булып үҫеп, бер-бер артлы урта мәктәпте, унан инде вузды тамамлай.
Ҡыҙҙар Өфөлә төпләнгәс, атай менән әсәй ҙә балалары янына Өфөгә ашыға.
– Ҡанаттары нығынған ҡошсоҡтар осорға тейеш, – ти әңгәмәсем. – Һәр береһе яратҡан эш урынын тапты, баш ҡалала төпләнде. Уларҙың атай йортона һәр ҡайтыуы байрамға тиң була торғайны. Шулай ҙа ниҙер етмәгән һымаҡ. Сайран менән уйлаштыҡ та, ғәзиздәребеҙҙең янына күсендек.
Тәнзилә – 30-сы мәктәп-интернатҡа, ә Сайран торлаҡ-коммуналь хужалыҡҡа эшкә урынлаша. Ауылда спектаклдәр, концерттар ҡуйып, йырлап-бейеп, күңелле кисәләр ойоштороп йөрөгән бәхетле йәндәргә ҡала тормошо сәйерерәк тойола, ләкин улармы һуң инде юғалып ҡала торғандарҙан. Тәнзилә мәктәптә һәм балалар йортонда “Милли музей” асып ебәрә. Эҙләгән таба, ташҡа ҡаҙаҡ ҡаға, тиҙәр. Хөкүмәтебеҙ хеҙмәтен юғары баһалай Тәнзилә Туҡаеваның, ул Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Башҡортостандың Почет грамотаһы менән дә бүләкләнгән.
...Тормош иптәшенең баҡыйлыҡҡа күсеүен бик ауыр кисерә ул. Үҙе әйтеүенсә, ғәзиздәренең тамсылай шатлыҡтарын да оло итеп ҡабул итә, уларҙың уңыштары бошонорға юл ҡуймай.
Кеше тураһында белгең килһә, балаларын барла, улар — ата-әсәнең көҙгөһө, тибеҙ. Маргарита Туҡаева-Түлебаева Сайран Дәүләтша улы һәм Тәнзилә Заһиҙулла ҡыҙының өлкән ҡыҙҙары тигәйнек инде. Кескәй ҡыҙыҡай ата-әсәһенең тәүге бәхете, шатлығы була. Тәүге тапҡыр ҡулдарына алып һөйгәндә сабыйҙарының киләсәктә дәрәжәле, белемле-ғилемле, изгелекле булыуын белеп тә еткермәгәндәрҙер.
Уңған, тырыш бала I кластан гел “бишле”гә генә уҡый. Бейеүгә, йырға әүәҫ ҡыҙыҡай гармунда уйнарға өйрәнә. Уҡытыусыһы йүнәлеш тә биргәс, һәр яҡлап та алдынғы үҫмергә бигерәк тә сит телдәрҙе өйрәнеү оҡшай. “Сәнғәт юлынан китәм”, — ти башта, ләкин Башҡорт дәүләт университетының сит телдәр бүлегенә уҡырға инә һәм уны уңышлы тамамлай.
Шул уҡ йылда, башҡорт йолаларын еренә еткереп, ҙур туй яһап, Ейәнсура районы егете Шамил Сәмиғулла улы менән тормош ҡороп ебәрәләр. Дипломлы ике йәш белгес хеҙмәт юлын Көйөргәҙе районының Отрада мәктәбендә башлай. Рита – немец теленән, Шамил физика һәм математика фәндәренән уҡыта. Күпмелер ваҡыттан һуң Ританы Өфөгә – уҡытыусыларҙың белемен камиллаштырыу институтына, сит телдәр буйынса методист итеп эшкә саҡыралар, унан инде аспирантураға уҡырға инә. Тормош иптәше Шамил да, уҡыуын тамамлап, Өфөгә юллана. Ул Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында белем эстәй. Өфөгә күскәс, уҡып та, эшләп тә йөрөгәндә, икенсе ҡыҙҙары Ләйсән донъяға килә. Шулай итеп, ишле ғаилә ҡыйынлыҡтарҙы еңеп, ике ҡыҙын үҫтереп, алға ынтылып ғүмер итә.
Бөгөн Маргарита Сайран ҡыҙы БДУ-ны, аспирантураны, Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлап, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа бүлек етәксеһе булып эшләй. Хөкүмәтебеҙ уның хеҙмәтен юғары баһаланы. Педагогия фәндәре кандидаты бихисап Почет грамотаһы һәм миҙалдар менән бүләкләнгән. Тормош иптәше Шамил Сәмиғулла улы “Башҡортостан учколлектор” йәмғиәтенең директоры булып эшләне. Ул – Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың мәғариф отличнигы, иҡтисад фәндәре кандидаты, хеҙмәте бик күп грамота һәм миҙалдар менән баһаланған.
Тәнзилә менән Сайран Туҡаевтарҙың икенсе ҡыҙҙары Рәмзиә Туҡаеваға (Тарзиманова) туҡталайыҡ. Ул тыуған осорҙа ата-әсәһе Мораптал ауылында йорт һала башлаған. Шуға ла ҡыҙыбыҙ “йортобоҙға ҡот, байлыҡ һәм бәхет өҫтәне” тип шатланғандар.
Тыйнаҡ, йомшаҡ телле, зирәк ҡыҙыҡай урта мәктәпте тамамлағас, Өфө медицина училищеһына уҡырға инә. Диплом алғас, юллама буйынса Федоровка районына фельдшер булып эшкә килә. Ике йылдан һуң Күмертау районына санитар табип булып ҡайта, белгестәр етешмәү сәбәпле, терапевт вазифаһында эшләй.
Күмертау егете Шамил Абдулла улы менән тормош ҡоралар. Өфөгә күсеп килгәс, Рәмзиә Ер мөнәсәбәттәре һәм мөлкәт министрлығында баш белгес, Шамил Өфөнөң 16-сы гимназияһында тарих фәненән уҡытыусы булып эш башлай.
Зөлфиә Сайран ҡыҙы – ғаиләлә өсөнсө бала. Кинйәләре теремек, һәр эштә ярҙамсыл, изгелекле булып буй еткерә. Апайҙары уны “беҙҙең уң ҡанатыбыҙ” тип кенә йөрөтә. Ул машина йөрөтөргә лә, һыбай сабырға ла бик әүәҫ була. Спектаклдәрҙә төп ролдәрҙе башҡарған ҡыҙыҡай, урта мәктәпте тамамлағас, Өфөгә юллана – Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетына уҡырға инә. Унан һуң уҡыуын журналистика факультетында дауам итә. Ҡулына диплом алғас, Башҡортостан телевидениеһының телерадиотапшырыуҙар бүлегенә саҡыралар, радиола “Аҡ елкән” тапшырыуын алып бара. Бер аҙ тәжрибә туплағас, телевидениеға күсә – “Тере шишмәләр” тапшырыуында эшләй.
Зөлфиә Туҡаева Александр Ибаевҡа кейәүгә сыға. Егет – “Глокар” компанияһында генераль директор, ә Зөлфиә шул уҡ компанияла директор урынбаҫары булып эшләй.
– Мин бәхетле, ҡошсоҡтарымдың ҡәҙер-хөрмәтенә төрөнгәнмен, – ти Тәнзилә Туҡаева. – Хәҙер тормош шул хәтлем яҡшырҙы, өҫтәл ризыҡтан һығылып тора, кейемдең ниндәйе генә юҡ. Донъяларҙың тыныс булыуына һөйөнәм, беҙ көслө илдә йәшәйбеҙ.
Туҡаевтарҙың бәрәкәтле йортонда буй еткереп, оло тормош мәктәбен үткән балалар ҡайҙа ғына хеҙмәт күрһәтмәй. Иң мөһиме — уларҙың береһе лә ғәзиздәренең йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермәй, ғаилә йолаһына, тәрбиә ҡанундарына хыянат итмәй, атай-әсәйҙең кәңәшен тотоп ғүмер кисерә.


text:
«Сибур» компанияһы етәксеһе менән эш осрашыуы
28 июля Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Сибур» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте президенты Дмитрий Конов менән эш осрашыуы үткәрҙе.
Рөстәм Хәмитов менән Дмитрий Конов республиканың «Сибур» компанияһы менән хеҙмәттәшлеген үҫтереү мәсьәләләрен тикшерҙе. Шулай уҡ нефтехимия өлкәһендә берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу тураһында ла һүҙ алып барылды. Атап әйткәндә, «Полиэф» предприятиеһындағы хәл ҡаралды, уның акционеры булып «Сибур» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте тора. Полиэфир комплексы эшмәкәрлегенең финанс-иҡтисади күрһәткестәре, комплексты артабан үҫтереү һәм модернизациялау буйынса саралар тикшерелде.


text:
Фото:
Сергей Лаврентьев «Ағиҙел йондоҙҙары» фестивален ябыуҙа ҡатнашты
Фото:
Уҙған шәмбелә БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт советнигы Сергей Лаврентьев, БР Милли банкы рәйесе, Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты Рөстәм Мәрҙәнов һәм БР Президенты Хакимиәте Ижтимағи-сәйәси үҫеш һәм мәғлүмәт сәйәсәте идаралығының ижтимағи-сәйәси үҫеш бүлеге баш консультанты Владимир Савичев «Ағиҙел йондоҙҙары» V Республика хор һәм вокаль музыка фестиваль-конкурсын ябыу тантанаһында ҡатнашты.
Белорет районына сәфәр барышында ҡунаҡтар шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы менән Силәбе өлкәһе транспорт бәйләнешен тәьмин итеүсе Стәрлетамаҡ – Белорет – Магнитогорск автомобиль юлы участкаһы төҙөлөшө менән танышты. Белорет районында төп трасса ҡала аша үтә. Транзит, бигерәк тә йөк транспорты хәрәкәте бында экологик шарттарҙы насарайта, ҡала автотранспорты хәрәкәтен ҡыйынлаштыра, ҡала урамдары юл полотноһының боҙолоуына килтерә. Шуға күрә лә урап үтеү юл участкаһы төҙөү айырыуса зарур. Урап үтеү юл участкаһының оҙонлоғо 21,2 километр тәшкил итә. Ул 2006 йылда уҡ төҙөлә башланғайны. Быйыл юл төҙөүселәр алдында 5 километр оҙонлоғондағы участканы төҙөп бөтөү бурысы тора.
Сергей Лаврентьев «Ар ташы» ял базаһына — Белореттан 15 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, райондың иң билдәле һәм популяр туристик базаларының береһенә барҙы. Турбазаның генераль директоры Александр Работяев ҡунаҡтарға «Ар ташы» турбазаһының тарихы һәм үҫеш перспективалары тураһында һөйләне. Һуңынан Өфө ҡунаҡтары Белоретта төҙөлөп ятҡан балалар поликлиникаһын ҡараны.
Белорет районы буйлап сәфәрҙә ҡунаҡтарҙы Белорет районы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы Владислав Миронов оҙатып йөрөнө.


text:
Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының ижади коллективтарының «музыкаль сәфәрҙәре» дауам итә. Был юлы Башҡортостандың халыҡ артисы Артур Туҡтағолов етәкселегендәге «Далан» эстрада төркөмө Силәбе өлкәһенең ҡала һәм райондарында сығыш яһаясаҡ. Йырлы-моңло сәфәр 6-сы март Силәбе ҡалаһының «Импульс» ял итеү үҙәгендә башланып китә. Төркөм үҙенең яңы үҙенсәлекле «Ирҙе ир иткән дә, йырлатҡан да – ҡатын-ҡыҙ!» исемле программаһын тәҡдим итә. Ә 7-се март был тамаша Силәбе өлкәһенең Хәлит ауылында гөрләйәсәк. 8-се март, байрам көнөндә, төркөм төбәктең Аҡбаш ауылы тамашасылары менән осрашасаҡ. Артабан «Далан»дар Миәское ҡасабаһына юллана. Концерт бында 9-сы март үтәсәк. Төркөмөдөң дәртле-рухлы сығыштарын Табын ауылы - 10-сы март, ә Арғаяш ҡасабаһы тамашасыһы 11-дә күрә ала. Төбәк буйлап гастролдәрен «Далан» эстрада төркөмө 12-се март Златоуст ҡалаһында тамамлай.
Төркөм солистары Башҡортостандың халыҡ артисы Артур Туҡтағолов, Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Миңзифа Исҡужина һәм Филүс Ҡалмурзин, халыҡ-ара һәм республика конкурстары лауреаты Искәндәр Ғәзизов һәм уларҙың ижадташ дуҫтары өмөтлө ҡурайсы Винер Сәйфетдинов, йәш бейеүсе Татьяна Мутафи, нәфис һүҙ оҫтаһы Редик Сәғитов һеҙгә онотолмаҫлыҡ матур тәҫьораттар бүләк итер.
Йыр-моң һөйөүсе дуҫтарыбыҙ, Силәбе өлкәһендә йәшәүсе яҡташтарыбыҙ концерттарға рәхим итегеҙ!


text:
Ғафуриҙар Ғафуриға килә
13 апреля 2016 йыл | Яңылыҡтар, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
15 апрелдә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры районға гастролгә килә. Данлыҡлы театр район мәҙәниәт һарайында Туфан Миңнуллин пьесаһы буйынса "Мин - ҡатын-ҡыҙ” драмаһын сәхнәгә сығара.
“Үлемһеҙ полк” өсөн фотоһүрәттәр
13 апреля 2016 йыл | Яңылыҡтар
"Рәсәйҙең үлемһеҙ полкы” Дөйөм Рәсәй йәмәғәт хәрәкәте "Еңеү ирекмәндәре” һәм Рәсәй Почтаһы менән берлектәге акцияны башлай.
Яуаплы мәл етә
13 апреля 2016 йыл | Ауыл хужалығы
Игенсе өсөн иң яуап-лы мәл етә – яҙғы баҫыу эштәре башлана. Ҡайһы бер хужалыҡтар бөгөн-иртәгә баҫыуға сығырға әҙерләнә. Быйыл районда ниндәй культураларға өҫтөнлөк бирелә, ерҙе ашлау, орлоҡ туплау һәм ағыулау мәсьәләһе нисек тора? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап табыу маҡсатында район хакимиәте ауыл хужалығы бүлегенең баш агрономы Юрий РОДИОНОВҡа бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек. Һүҙ – уға:
Сходтарҙа наказдар йыйылды
13 апреля 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Сәйәсәт
Башҡортостанда «Аныҡ эштәр» проекты сиктәрендә быйылға наказдар билдәләнде. Бөтә республика буйынса халыҡ менән осрашыуҙар үткәрелде, унда урында йәшәүселәр мөһим проблемаларҙы күтәрҙе.
Баҫыуға сығырға күп ҡалманы
13 апреля 2016 йыл | Ауыл хужалығы
Ҡояш көндән-көн үҙенең нурҙарын ергә мулыраҡ һибә. Ер асылтып, тракторҙарҙың баҫыуға сығырына ла күп ҡалманы. Районда яҙғы баҫыу эштәренә әҙерлек нисек, күпме техника ҡатнашасаҡ, яғыулыҡ-майлау материалдары етерлекме? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап табыу маҡсатында район хакимиәте ауыл хужалығы бүлегенең баш инженеры Вячеслав МАЛЫХҡа бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек. Һүҙ – уға:


text:
Спорт һарайы донъя чемпионатына әҙер булырмы?6-09-2012, 06:26 // Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға
– Төҙөлөш эштәрен баш ҡаланың инвестиция-төҙөлөш комитеты заказы буйынса “Башҡортостаннефтезаводстрой” тресы башҡара. Спорт һарайында капиталь ремонт яһалды, төп эштәр уның ҙур аренаһында барҙы. Тулыһынса ҡыйығы, вентиляция, һауа алмаштырыу, йылытыу системалары (элек боҙ һарайының һалҡынлығына зарланыусылар етерлек ине) алмаштырылды, ошоға тиклем булмаған төтөн таратыу системаһы ҡуйылды, – тип һөйләне ул. Шулай итеп, быға тиклем янғын һүндереүселәр тарафынан яһалған бөтә иҫкәртеүҙәр ҙә иҫәпкә алынған. Тағы ла өҫтәмә дүрт эвакуациялау юлы булдырылған.
Боҙ һарайында Халыҡ-ара хоккей федерацияһының бөтөн талаптарына яуап биргән “RAITA” фин фирмаһы етештергән хоккей ҡабы урынлаштырылған. Йөрөү мөмкинлеге сикләнгән көйәрмәндәр өсөн дә махсус урындар барлыҡҡа килгән. Йәғни хәҙер хоккей яратыусыларға үҙ командаһының уйынын яҡындан ҡарау өсөн бер ниндәй ҡаршылыҡ юҡ. Инвалидтар өсөн пандустар ҡуйылған – бөгөн ҙур аренаға мәшәҡәтһеҙ генә инергә мөмкин.
Шулай уҡ хоккейсыларҙың уңайлыҡтары ла иғтибарҙан ситтә ҡалмаған. Уларҙың кейем алмаштырыу бүлмәләренә тулыһынса ремонт яһалған, заманса янғын һүндереү системаһы ҡуйылған. Душ менән санузелдар ҙа яңыртылған.
Тамашасылар урынынан өҫтәрәк комментаторҙар кабинаһы урынлашҡан. Әле донъя чемпионаты талаптарына яуап биргән яҡтыртыу системаһын монтажлау эштәре бара. Тауыш системаһы ҡуйылған. “Өфө-Арена”лағы кеүек ҙур видеоэкран урынлаштырылған, унда тамашасыларға уйындың иң ҡыҙыҡлы мәлдәренән ҡабатлауҙар ҙа күрһәтеләсәк. Черлидерҙар майҙансығы ла башҡа урынға күсерелгән.
Видеотаблонан бөтә уйындар тураһында мәғлүмәт тапшырылып торасаҡ.
Бөгөн боҙ һарайын яңыртыу эшендә яҡынса йөҙ кеше мәшғүл. Төҙөлөштөң иң ҡыҙыу осоронда уларҙың һаны хатта ике йөҙҙән ашып киткән. Әле һуңғы эштәр башҡарыла. Шуға күрә боҙ һарайында төҙөкләндереү эштәре ноябрь айына тамамланыр тип өмөтләнә етәксе.
l Эксперт фекере
Хәлит МӘХМҮДОВ, Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе:
– Әле Спорт һарайында эштәр аҙағына яҡынлаша. Төҙөлөш барышында аренаның һыйҙырышлылығы ла артты, быға тиклем 3200 кешене ҡабул итә алһа, хәҙер ул 3500 көйәрмәнде һыйҙыра. Эш графикка ярашлы алып барыла. Ҡуйылған ҡорамалдарҙы эшләтеп ебәрә башланыҡ. Эште йомғаҡлау ваҡыты ла билдәләнгән. Мәҫәлән, телеметрия системаларын йыйыуҙы 10 сентябргә, биҙәкләү эштәрен 30 сентябргә тамамларға уйлайбыҙ. Арена 15 ноябргә көйәрмәндәрҙе ҡабул итеүгә тулыһынса әҙер булыр тип өмөтләнәбеҙ. Спорт һарайы янындағы биләмәне төҙөкләндереү иһә сентябрь аҙағында тамамланасаҡ.


text:
Хеҙмәтенә күрә - хөрмәте
13 октября 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә оҙаҡ йылдар фиҙаҡәр эшләгәндәре өсөн:
Зилә Зиннур ҡыҙы МӘҠСҮТОВА – Красноусол үҙәк район дауаханаһының клиник-диагностик лабораторияһы фельдшер-лаборанты;
Елена Васильевна РӘХМӘТУЛЛИНА – Красноусол үҙәк район дауаханаһының дерматовенерология бүлмәһе шәфҡәт туташы;
мәҙәниәт өлкәһендә оҙаҡ йылдар емешле эшләгәне өсөн:
Сергей Федорович КНЯЗЕВ – "Мәҙәниәт бүлеге” муниципаль бюджет учреждениеһының халыҡ тынлы оркестры етәксеһе.
Юлдарыбыҙ тигеҙ булһын!
13 октября 2017 йыл | Йәмғиәт
Һеҙҙе һөнәри байрамығыҙ айҡанлы ихлас күңелдән ҡотлайым. Юлдар халыҡ хужалығында мөһим урын алып тора. Район юлдарының йыл әйләнәһенә төҙөк һәм тәртиптә булыуы һеҙҙең фиҙаҡәр хеҙмәткә бәйле. Һауа торошоноң ниндәй генә булыуына ҡарамаҫтан, һеҙ һәр саҡ юлдаһығыҙ.
Төбәктә башҡорт теленән яңы дәреслектәр әҙерләнәсәк
13 октября 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Республикала башҡорт телен һаҡлауға йүнәлтелгән хоҡуҡи ярҙам үҙәге асыла
10 октября 2017 йыл | Йәмғиәт
Башҡорт телен нисек өйрәнергә: яңы башлаусыларға 10 кәңәш
10 октября 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Һуңғы ваҡытта башҡорт телен өйрәнеү тураһында барған бәхәстәр күбеһенсә республика уҡыусыларына ҡағыла. Ә үҫеп еткән, әммә телде ныҡлап өйрәнергә теләүселәргә нимә эшләргә? Башҡорт теле рус һәм инлиз телдәренән нимәһе менән айырыла, ни өсөн –һы киҫәксәһе өҫтәлә һәм үҙ алдыңа өйрәнеү әсбабын ҡайҙан алырға –бергәләп асыҡлайыҡ.


text:
Хәҙер фермаларҙа ғына түгел, хатта йәйләүҙә лә ҡул көсө ҡулланылмай. Ҡасандыр унға яҡын һауынсы, биш көтөүсе булһа, әле килеп ни бары алты кеше генә хужалыҡ малын тәрбиәләй. Һыу ташырға кәрәкмәй, биҙрә тулы һөттө көйәнтәләйһе юҡ. Һыуытҡыстар урынлаштырылғас, заманса ҡоролмалар ҙа булғас, ризыҡ әсей тип бошонорға түгел. Етмәһә, һауынсылар, көтөүселәр таҙа кейенеп, эш урынына йәмғиәт машинаһында бара.
Хәҙер фермаларҙа ғына түгел, хатта йәйләүҙә лә ҡул көсө ҡулланылмай. Ҡасандыр унға яҡын һауынсы, биш көтөүсе булһа, әле килеп ни бары алты кеше генә хужалыҡ малын тәрбиәләй. Һыу ташырға кәрәкмәй, биҙрә тулы һөттө көйәнтәләйһе юҡ. Һыуытҡыстар урынлаштырылғас, заманса ҡоролмалар ҙа булғас, ризыҡ әсей тип бошонорға түгел. Етмәһә, һауынсылар, көтөүселәр таҙа кейенеп, эш урынына йәмғиәт машинаһында бара.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлеге уҡыу йылынан ул туғыҙ йыллыҡ итеп үҙгәртелгән. Бер ни тиклем үҙгәрештәр булыуға ҡарамаҫтан, коллектив дәртен һүрелтмәгән. Балаларға төплө белем менән бер рәттән, уларҙың һаулығын нығытыуға, хеҙмәт тәрбиәһе биреүгә айырым иғтибар бүленә. Мәктәп баҡсаһындағы шау сәскәгә төрөнгән алма, сейә ағастары, ҡарағат, крыжовник ҡыуаҡтары, йәшелсә түтәлдәре — йылдар дауамында тир түккән хеҙмәт һөҙөмтәһе. Теплицалағы ҡыярҙар бер нисә япраҡ ебәрергә өлгөргән дә инде.
Рим Һатыбал улы СЫҢҒЫҘОВ, район хакимиәте башлығы:
— Йылдағыса, районыбыҙҙа 8 июндә һабантуй уҙғарыла. Әбйәлилдәр өсөн ул ябай байрам түгел, башҡаларҙан күпкә айырыла. Милли рухта үтеүе, халҡыбыҙ йолаларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен төплө сағылдырыуы, халыҡ кәсептәре һәм ҡул эштәре күргәҙмәләренең күп булыуы, кешеләренең йырға-моңға, бейеүгә маһирлығы һәм ҡунаҡсыллығы менән киң билдәле ул беҙҙең һабантуй.
Әбйәлилдәр быйыл да ҡунаҡтарҙы юғары әҙерлек менән ҡаршы алырға йыйына.
Радмир Дәүләтбәков сәнғәт академияһының режиссура бүлеген быйыл тамамлай.
Сара республикала иғлан ителгән Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылына арналды. Шуға ла уҡыусылар “Райондың экологик проблемалары һәм уларҙы хәл итеү юлдары” исемле проекттарын яҡланы. Уларҙың төплө сығыштары бөгөнгө уҡыусының яҡшы белем алыуын ғына түгел, ә фән һәм ғилми эштәр менән ҡыҙыҡһыныуын да күрһәтте.
Төрлө һынауҙарҙы лайыҡлы үтеп, “Йыл уҡыусыһы-2013” конкурсы еңеүсеһе булып Сиҙәм мәктәбенән Вилдан Иҫәнгилдин танылды.
"Аямаған йәнен, түккән ҡанын,
Һис бирмәгән башҡорт
Уралын", —
Тип йырлайбыҙ, аяғүрә баҫып,
Иҫкә алып милләт оранын.
Үҙебеҙ һуң — ҡылғаныбыҙ ниҙәр,
Урал бөгөн, әйтсе, кемдеке?
Бөгөнгө геройымдың тормош юлын байҡау түгел ниәтем, шәхес булараҡ донъяға ҡарашын, йәмғиәттә тотҡан урынын күҙаллау. Ул – Фәнүр Хажғәли улы Әлибаев. Тыуған еренә ғашиҡ, тоғро һәм ғәҙел ир-азамат. Өс тиҫтә йылға яҡын Башҡортостандағы иң ҙур Көньяҡ Урал ҡурсаулығында етәксе булып эшләй.
Ул ғынамы... Атаһы Фазылйән Аҡмалетдинов — Советтар Союзы Геройы, I дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары, “Батырлыҡ өсөн”, “Германияны еңгән өсөн” миҙалдарына лайыҡ булһа, әсәһе Рәхилә апай — Герой-әсә.
Ҡулайламаны асыу предприятие ғына түгел, ә тотош республика һәм ил кимәлендә лә үтә мөһим ваҡиға. Унда бик юғары дәрәжәле ҡунаҡтарҙың ҡатнашыуы ла осраҡлы булманы. Рәсәй Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Аркадий Дворкович, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, “Система” финанс компанияһы директорҙар советы рәйесе Владимир Евтушенков, “Башнефть”тең директорҙар советы рәйесе Феликс Евтушенков һәм компанияның президенты Александр


text:
- Подробности
- Просмотров: 351
ҠАРАҒАЙ (Pinus), ҡарағай һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 100 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса һәм субтропик бүлкәте тауҙарында таралған. Башҡортостанда ғәҙәти йәки урман Ҡ. үҫә. Яҡтылыҡ яратҡан мәңге йәшел ылыҫлы ағас, 300—400 йәшкә етә. Сатыры йомортҡа рәүешле, йәйенке, ботағы суҡлы, ҡабығы әрселеп тора, олононоң аҫҡы өлөшөндә ҡуңырһыу‑һоро, өҫтә һарғылт‑ҡуйы һары төҫтә, олоно 20—45 м бейеклектә, диам. 1 м тиклем. Ылыҫы парлы, оҙонлоғо 4—7 см, арт яғында йомро, ҡаты, йәшел төҫтә. Ата тубырсыҡтар һары төҫтә, күп һанлы, үҫеүсе оҙонайған үренденең урта һәм аҫҡы өлөшөндә йыйылған. Яҙын, ылыҫланыр алдынан, һеркәләнә. Инә тубырсыҡтар үренделәрҙең өҫкө өлөшөндә барлыҡҡа килә, йәштәре ҡыҙғылт, өлгөргәндәре ҡуңыр‑һоро төҫтә, йомортҡа формаһында, оҙонлоғо 3—7 см, киңлеге 2—3 см, һеркәләнгәндең 2‑се йылына көҙөн өлгөрә. Орлоғо ваҡ, ҡанатлы. Тупраҡҡа талымһыҙ, ҡайын һәм ҡарағас, ҡайһы берҙә башҡа ағастар м‑н бергә Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының тауҙарында, Башҡортостандың Урал аръяғының төньяғында, Өфө яйлаһында, Ағиҙел й. түбәнге ағымында һәм Мәсәғүт урман‑далаһында, һирәкләп Бөгөлмә‑Бәләбәй ҡалҡыулығында үҫә. Төҙөлөштә, яғыулыҡ итеп, дегет, канифоль, скипидар һ.б. алыу өсөн ҡулланыла. Составында витаминдар, эфир майҙары һ.б. бар, медицинала файҙаланыла. Паркта һәм баҡсаларҙа үҫтерелә. Йәшелләндереүҙә Банкс Ҡ., Веймутов Ҡ., Себер Ҡ., йәки Себер кедрын ҡулланырға мөмкин.
Әҙәб.: П у т е н и х и н В.П. Дендрология с основами декоративного садоводства. Ч.I. Уфа, 2006.
В.П.Путенихин
Тәрж. Г.А.Миһранова