text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Мәскәүҙә үҙебеҙсә бейеп ҡара!
Мәскәүҙә үҙебеҙсә бейеп ҡара!
Илебеҙ баш ҡалаһында дүртенсе йыл эшләп килеүсе "Алтын ай" бейеү ансамбле Әҙәбиәт йылын ҙур концерт менән япты.
Бына, исмаһам, өҙә баҫа,
Бына, исмаһам, бейеүсе!..
Булмаһа, булмаҫ маҡтаусы,
Һис туҡтамай аяҡтар...
Нишләп маҡтаусы булмаһын инде?! Был башҡорт бейеүсеһе үҙ Башҡортостанында түгел, ә Рәсәйҙең баш ҡалаһы Мәскәүҙә бейей бит. Бөтөнләй икенсе мөхиттә, икенсе шарттарҙа ошондай бейеү ансамбле төҙөү һәр кемдең дә ҡулынан килмәй. Ҡыҫҡаһы, һүҙем Мәскәү ҡалаһында дүрт йыл эшләп килгән “Алтын ай” бейеү ансамбле һәм уның быйыл декабрь айында Әҙәбиәт йылына арнап үткәрелгән йыллыҡ йомғаҡлау концерты хаҡында.
Эш көнө булыуға ҡарамаҫтан, Мәскәү ҡалаһындағы Серго Орджоникидзе исемендәге Рәсәй дәүләт геологик эҙләнеүҙәр университетының тамаша залы шығырым тулы ине. “Алтын ай”ҙың тоғро тамашасылары ансамблдең сираттағы концертына ҡанатланып килгәйне. Уларҙың өмөттәре аҡланды, сөнки концерт бик юғары кимәлдә ойошторолдо. Бының өсөн уның етәксеһе, ансамблгә нигеҙ һалыусы, ысын энтузиаст, һәләтле бейеүсе, оҫта ойоштороусы, халҡым, тип янып йөрөүсе яҡташыбыҙ Нәзир Байегетов бик күп көс һалған. Сценарий матур итеп уйланылып, бейеүҙәр башҡорт халҡының күренекле яҙыусылары, бөйөк шағирҙарының әҫәрҙәре менән үрелеп алып барылды, уларға ҡурай моңо ла, йырҙар ҙа өҫтәлде. Мәскәүҙә уҡып йөрөүсе студенттарыбыҙ башҡарыуында “Каруанһарай” бейеүе Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбайҙың шул исемдәге әҫәренән өҙөк һөйләү менән башланды. Уны сәхнәгә сығарыу өсөн хореографҡа башҡорт халҡының тарихын да яҡшы белеү талап ителә, шуның өсөн концерттағы бейеүҙәрҙе һайлап алыу өсөн ансамблдең етәксеһе Нәзир Байегетовҡа бик күп уйланырға, уҡырға тура килгән һәм ошо потенциаль белемен бейеү һайлағанда оҫта файҙаланған. Иң халыҡсан бейеүҙәрҙе “Алтын ай”ҙың репертуарына индергән. Афарин! Әйтәйек, йөрәктәрҙе елкендереүсе, күңелдәрҙе күккә олғаштырыусы “Тарпандар” бейеүен үҙешмәкәр бейеүселәргә оҫта итеп башҡарырға өйрәтеү өсөн уға, моғайын, үҙенә лә атта һыбай елдерергә тура килгәндер, башҡорт халҡының айырылмаҫ дуҫы хаҡында мәғлүмәтле булыуы ла булышлыҡ иткәндер. Шуға ла бейеү айырым бер спектакль төҫөн алған кеүек булһа, ә инде сәхнәгә аҡҡоштай елпенешеп, күҙҙең яуын алырлыҡ матур-матур костюмдарҙа балаларҙың килеп сығыуы ошо ҡышҡы аҡъюлай айында ҡарҙы тишеп сыҡҡан умырзаяларҙы хәтерләтте. Ана, бәләкәй генә малайҙар легендар “Рух” төркөмөнөң репертуарынан алынған йырҙың көйөнә ғорур баҫып, бөркөт һымаҡ ҡыйылып “Байыҡ”ты бейей. Үҙҙәре ниндәй дәртле, ә күҙҙәрендә осҡондар. Киләсәктә был малайҙар бейеүсе булмаған хәлдә лә, күңелдәрендә гел сафлыҡ ҡына буласаҡ! Улар артынан сәхнә түренә бәләкәй балаларҙың ҡыҙҙарҙан торған төркөмө осоп ҡына “Күбәләк” бейеүен башҡарыуға, малайҙар ҙа килеп сыҡты һәм бергәләшеп күңелгә шатлыҡ нуры өҫтәп “Күңел”, “Шатлыҡ” бейеүҙәрен ҡолас ташлап бейеп тә китте.
Рәсәйҙең баш ҡалаһында Әҙәбиәт йылына арнап ойошторолған бейеү байрамында Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың “Туған тел” шиғыры кескәй бейеүселәребеҙ тарафынан яттан яңғыраны һәм шул ваҡытта шағирыбыҙҙың Мәскәүҙә Әҙәбиәт институтында уҡыған мәлдәре күҙ алдына килеп баҫҡандай булды. Урта төркөмдәге балалар, йәғни уҡыусыларҙың “Ләйсән ямғыры” бейеүе башҡорт әҙәбиәте корифейы Мостай Кәримдең ошо темаға арналған шиғыры менән үрелеп бирелеүе тамашасылар күңеленә йылы ямғыр булып яуҙы тиерһең! Уларҙың хәрәкәттәре, ым-ишаралары, образға инеүе, һығылмалылығы, ғөмүмән, барыһы ла үҙ урынында ине. Ниндәй бейеү концерты “Ете ҡыҙ”һыҙ үтһен инде?! Сөнки башҡорт ҡыҙҙарының бөтә булмышы, ҡылыҡ-фиғеле ошо бейеүҙә сағыла. Юҡҡа ғына тап ошо ете ҡыҙ легендаһына арнап ҡуйылған, бейеүселәрҙең бронза таш һыны һынландырылған фонтан-һәйкәл Өфө ҡалаһында үткән ШОС, БРИКС илдәре саммиттарының биҙәгенә әйләнмәгәндер. Тап бөгөнгө тамашала апайҙар (өлкәндәр төркөмө), оло йәштә булыуҙарына ҡарамаҫтан, өҙөлөп китмәле билдәрен типә-тиң генә төҙ тотоп, ҡарлуғас ҡанатылай ҡыйғас ҡаштарын оялсан ғына, урыҡ-һурыҡ ҡына ҡалҡытып, динамик рәүештә башҡарып сыҡты. Тимәк, улар ҙа, республикабыҙҙан ситтә лә, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының тыйнаҡлығын һәм шул уҡ ваҡытта ҡыйыу, ҡурҡыу белмәҫ икәнлеген иҫбат итте.
Концертта, етди бейеүҙәр менән бер рәттән, шаяндары ла байтаҡ булды. Мәҫәлән, “Беләҙегем-йөҙөгөм”, башҡорт килендәренең “Шаян ҡыҙҙар”, “Шыма баҫ”, “Тимербай килендәре” һ.б. “Тимербай килендәре”н генә алайыҡ. Башҡорт килендәренең шаян ғына түгел, егәрле лә булыуын тамашасыға бөтә нескәлегендә еткереү өсөн Нәзир Байегетовтың атаһы, бейеүсе-ветеран (шулай булһа ла, бөгөн дә сәхнәгә сыҡҡылай) Нияз Мулләхмәт улы төптән уйлап, башҡорттоң килен төшөрөү йолаһын, ғөмүмән, башҡорт халҡыбыҙ фольклорын ентекләп өйрәнеп, ошондай зауыҡлы бейеү һалыуға өлгәшкән. Һәм бөгөн килеп улы Нәзир Мәскәү ҡалаһында, фиҙакәр хеҙмәт күрһәтеп, бейеү сәнғәтенең сикһеҙ нескәлектәрен өйрәнеп, байтаҡ тәжрибә туплап, ошондай юғары кимәлдәге уникаль ансамбль төҙөп, даими милли бейеү тамашалары ойоштороп тора.
Бейеү байрамында тамашасылар берсә Башҡортостанға, берсә Һиндостанға, берсә Татарстанға сәйәхәт ҡылды. Матур тамаша “Алтын ай”ҙың өс тиҫтәнән ашыу кешенән торған коллективының бергәләшеп башҡорт сәнғәтендә феномен булараҡ ҡабул ителгән, иң беренсе булып Хәйбулла районынында ойошторолған “Дәрүишхан” рок төркөмөнөң “Бергә булайыҡ!” тигән йырын башҡарыуы менән тамамланыуы ла символик мәғәнәгә эйә булды.
Бына шулай ике сәғәттән ашыу барған концерт тиҙ генә үтте лә китте, ә бит ошо үҙенсәлекле тамашаны ойоштороу өсөн Нәзиргә арымай-талмай күпме эшләргә тура килгән (ансамбль етәксеһенең үҙенең төп эше – Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының эске ғәскәр йыр һәм бейеү ансамбле солисы). Сценарий яҙыу, репетициялар үткәреү, милли костюмдар йүнләү, сәхнә биҙәлеше, музыка, реклама һ.б. – барыһы ла уның иңендә булған. Хәйер, эш унда түгел, ә һөҙөмтәлә! Бына ниндәй юғары кимәлдәге интеллектуаль бейеү тамашаһы ойоштороуға өлгәшкән беҙҙең башҡорт егете! Афарин!
Нәҡиә ИСҠУЖИНА,
филология фәндәре кандидаты.
Өфө – Мәскәү.
Бына, исмаһам, өҙә баҫа,
Бына, исмаһам, бейеүсе!..
Булмаһа, булмаҫ маҡтаусы,
Һис туҡтамай аяҡтар...
Нишләп маҡтаусы булмаһын инде?! Был башҡорт бейеүсеһе үҙ Башҡортостанында түгел, ә Рәсәйҙең баш ҡалаһы Мәскәүҙә бейей бит. Бөтөнләй икенсе мөхиттә, икенсе шарттарҙа ошондай бейеү ансамбле төҙөү һәр кемдең дә ҡулынан килмәй. Ҡыҫҡаһы, һүҙем Мәскәү ҡалаһында дүрт йыл эшләп килгән “Алтын ай” бейеү ансамбле һәм уның быйыл декабрь айында Әҙәбиәт йылына арнап үткәрелгән йыллыҡ йомғаҡлау концерты хаҡында.
Эш көнө булыуға ҡарамаҫтан, Мәскәү ҡалаһындағы Серго Орджоникидзе исемендәге Рәсәй дәүләт геологик эҙләнеүҙәр университетының тамаша залы шығырым тулы ине. “Алтын ай”ҙың тоғро тамашасылары ансамблдең сираттағы концертына ҡанатланып килгәйне. Уларҙың өмөттәре аҡланды, сөнки концерт бик юғары кимәлдә ойошторолдо. Бының өсөн уның етәксеһе, ансамблгә нигеҙ һалыусы, ысын энтузиаст, һәләтле бейеүсе, оҫта ойоштороусы, халҡым, тип янып йөрөүсе яҡташыбыҙ Нәзир Байегетов бик күп көс һалған. Сценарий матур итеп уйланылып, бейеүҙәр башҡорт халҡының күренекле яҙыусылары, бөйөк шағирҙарының әҫәрҙәре менән үрелеп алып барылды, уларға ҡурай моңо ла, йырҙар ҙа өҫтәлде. Мәскәүҙә уҡып йөрөүсе студенттарыбыҙ башҡарыуында “Каруанһарай” бейеүе Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбайҙың шул исемдәге әҫәренән өҙөк һөйләү менән башланды. Уны сәхнәгә сығарыу өсөн хореографҡа башҡорт халҡының тарихын да яҡшы белеү талап ителә, шуның өсөн концерттағы бейеүҙәрҙе һайлап алыу өсөн ансамблдең етәксеһе Нәзир Байегетовҡа бик күп уйланырға, уҡырға тура килгән һәм ошо потенциаль белемен бейеү һайлағанда оҫта файҙаланған. Иң халыҡсан бейеүҙәрҙе “Алтын ай”ҙың репертуарына индергән. Афарин! Әйтәйек, йөрәктәрҙе елкендереүсе, күңелдәрҙе күккә олғаштырыусы “Тарпандар” бейеүен үҙешмәкәр бейеүселәргә оҫта итеп башҡарырға өйрәтеү өсөн уға, моғайын, үҙенә лә атта һыбай елдерергә тура килгәндер, башҡорт халҡының айырылмаҫ дуҫы хаҡында мәғлүмәтле булыуы ла булышлыҡ иткәндер. Шуға ла бейеү айырым бер спектакль төҫөн алған кеүек булһа, ә инде сәхнәгә аҡҡоштай елпенешеп, күҙҙең яуын алырлыҡ матур-матур костюмдарҙа балаларҙың килеп сығыуы ошо ҡышҡы аҡъюлай айында ҡарҙы тишеп сыҡҡан умырзаяларҙы хәтерләтте. Ана, бәләкәй генә малайҙар легендар “Рух” төркөмөнөң репертуарынан алынған йырҙың көйөнә ғорур баҫып, бөркөт һымаҡ ҡыйылып “Байыҡ”ты бейей. Үҙҙәре ниндәй дәртле, ә күҙҙәрендә осҡондар. Киләсәктә был малайҙар бейеүсе булмаған хәлдә лә, күңелдәрендә гел сафлыҡ ҡына буласаҡ! Улар артынан сәхнә түренә бәләкәй балаларҙың ҡыҙҙарҙан торған төркөмө осоп ҡына “Күбәләк” бейеүен башҡарыуға, малайҙар ҙа килеп сыҡты һәм бергәләшеп күңелгә шатлыҡ нуры өҫтәп “Күңел”, “Шатлыҡ” бейеүҙәрен ҡолас ташлап бейеп тә китте.
Рәсәйҙең баш ҡалаһында Әҙәбиәт йылына арнап ойошторолған бейеү байрамында Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың “Туған тел” шиғыры кескәй бейеүселәребеҙ тарафынан яттан яңғыраны һәм шул ваҡытта шағирыбыҙҙың Мәскәүҙә Әҙәбиәт институтында уҡыған мәлдәре күҙ алдына килеп баҫҡандай булды. Урта төркөмдәге балалар, йәғни уҡыусыларҙың “Ләйсән ямғыры” бейеүе башҡорт әҙәбиәте корифейы Мостай Кәримдең ошо темаға арналған шиғыры менән үрелеп бирелеүе тамашасылар күңеленә йылы ямғыр булып яуҙы тиерһең! Уларҙың хәрәкәттәре, ым-ишаралары, образға инеүе, һығылмалылығы, ғөмүмән, барыһы ла үҙ урынында ине. Ниндәй бейеү концерты “Ете ҡыҙ”һыҙ үтһен инде?! Сөнки башҡорт ҡыҙҙарының бөтә булмышы, ҡылыҡ-фиғеле ошо бейеүҙә сағыла. Юҡҡа ғына тап ошо ете ҡыҙ легендаһына арнап ҡуйылған, бейеүселәрҙең бронза таш һыны һынландырылған фонтан-һәйкәл Өфө ҡалаһында үткән ШОС, БРИКС илдәре саммиттарының биҙәгенә әйләнмәгәндер. Тап бөгөнгө тамашала апайҙар (өлкәндәр төркөмө), оло йәштә булыуҙарына ҡарамаҫтан, өҙөлөп китмәле билдәрен типә-тиң генә төҙ тотоп, ҡарлуғас ҡанатылай ҡыйғас ҡаштарын оялсан ғына, урыҡ-һурыҡ ҡына ҡалҡытып, динамик рәүештә башҡарып сыҡты. Тимәк, улар ҙа, республикабыҙҙан ситтә лә, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының тыйнаҡлығын һәм шул уҡ ваҡытта ҡыйыу, ҡурҡыу белмәҫ икәнлеген иҫбат итте.
Концертта, етди бейеүҙәр менән бер рәттән, шаяндары ла байтаҡ булды. Мәҫәлән, “Беләҙегем-йөҙөгөм”, башҡорт килендәренең “Шаян ҡыҙҙар”, “Шыма баҫ”, “Тимербай килендәре” һ.б. “Тимербай килендәре”н генә алайыҡ. Башҡорт килендәренең шаян ғына түгел, егәрле лә булыуын тамашасыға бөтә нескәлегендә еткереү өсөн Нәзир Байегетовтың атаһы, бейеүсе-ветеран (шулай булһа ла, бөгөн дә сәхнәгә сыҡҡылай) Нияз Мулләхмәт улы төптән уйлап, башҡорттоң килен төшөрөү йолаһын, ғөмүмән, башҡорт халҡыбыҙ фольклорын ентекләп өйрәнеп, ошондай зауыҡлы бейеү һалыуға өлгәшкән. Һәм бөгөн килеп улы Нәзир Мәскәү ҡалаһында, фиҙакәр хеҙмәт күрһәтеп, бейеү сәнғәтенең сикһеҙ нескәлектәрен өйрәнеп, байтаҡ тәжрибә туплап, ошондай юғары кимәлдәге уникаль ансамбль төҙөп, даими милли бейеү тамашалары ойоштороп тора.
Бейеү байрамында тамашасылар берсә Башҡортостанға, берсә Һиндостанға, берсә Татарстанға сәйәхәт ҡылды. Матур тамаша “Алтын ай”ҙың өс тиҫтәнән ашыу кешенән торған коллективының бергәләшеп башҡорт сәнғәтендә феномен булараҡ ҡабул ителгән, иң беренсе булып Хәйбулла районынында ойошторолған “Дәрүишхан” рок төркөмөнөң “Бергә булайыҡ!” тигән йырын башҡарыуы менән тамамланыуы ла символик мәғәнәгә эйә булды.
Бына шулай ике сәғәттән ашыу барған концерт тиҙ генә үтте лә китте, ә бит ошо үҙенсәлекле тамашаны ойоштороу өсөн Нәзиргә арымай-талмай күпме эшләргә тура килгән (ансамбль етәксеһенең үҙенең төп эше – Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының эске ғәскәр йыр һәм бейеү ансамбле солисы). Сценарий яҙыу, репетициялар үткәреү, милли костюмдар йүнләү, сәхнә биҙәлеше, музыка, реклама һ.б. – барыһы ла уның иңендә булған. Хәйер, эш унда түгел, ә һөҙөмтәлә! Бына ниндәй юғары кимәлдәге интеллектуаль бейеү тамашаһы ойоштороуға өлгәшкән беҙҙең башҡорт егете! Афарин!
Нәҡиә ИСҠУЖИНА,
филология фәндәре кандидаты.
Өфө – Мәскәү.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


c: text/html

text:
Күгәрсен районында малсылыҡ тармағына арналған төбәк семинары үтте
Күгәрсен районында малсылыҡ тармағына арналған төбәк семинары үтте
Уның төп темаһы- малсылыҡты үҫтереү һәм малдарҙы ҡышҡы миҙгелгә әҙерләү.Тәү башлап ҡунаҡтар яңы һулыш ала башлаған, төҙөлөш өҫтөндә ҡайнаған хужалыҡтарҙы ҡараны. Уларҙың бөтәһе лә республикала яҡшы эш башлаған «500 ферма» программаһында уңышлы ҡатнашып килә.
Тәүәкән хужалығында семинарҙа ҡатнашыусылар яңы төр мал аҙығы ҡушылмаһын ҡараны. Уның исеме Люпин. Тамбов өлкәһенән килтерелгән был культура беҙҙең һауа шарттарына яҡшы яраҡлашты, - ти хужалыҡ етәкселеге. Көн дауамында барған семинарҙың пленар өлөшө Исем ауылында дауам итте. Урындағы мәҙәниәт йортонда ҡунаҡтарға яңы технологиялар, төрлө биоҡушылмалар, отошло кредит алыу ысулдары тикшерелде, аныҡ маҡсаттар билдәләнде.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостанда «Берҙәмлек» Халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивале башланды
Башҡортостанда «Берҙәмлек» Халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивале башланды
Унда, ғәҙәттәгесә, Рәсәй төбәктәренән, сит илдәрҙән ҡунаҡтар ҡатнаша. Быйыл сара Өфөлә үтәсәк ШОС һәм БРИКС илдәре саммиттарына арнала. Бөгөн мәртәбәле фестивалде Бәләбәй районы ҡабул итте.Бәләбәйгә килгәс тә сит ил ҡунаҡтары ҡала халҡын таң ҡалдырҙы. Коллективтар милли кейемдәрен кейеп музыка уйнатып үҙәк урамдан үтте. Сағыу биҙәктәр, күңелле моңдар, барабандар кешеләрҙе арбаны. Улар ихласлап ҡунаҡтарҙы сәләмләне, сағыу тамаша бер кемде лә битараф ҡалдырманы. Бөгөн Бәләбәй ниндәйҙер кимәлдә донъя үҙәгенә лә әйләнде. 8 илдән килгән коллективтар үҙҙәренең милли көйҙәрен, кейемдәрен күрһәтте. Ҡытай ҡыҙҙары, мәҫәлән, сихри «мең ҡул» номерын әҙерләһә, Бразилия вәкилдәре дәртле самбаһын ҡуйҙы.


text:
ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 31.03.2017
ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 31.03.2017
Рәсәй Президенты Именлек советының даими ағзалары менән сираттағы кәңәшмәһен үткәрҙе. Осрашыуға Арктикала хәрби берәмектәрҙе урынлаштырыу, Белоруссия менән союздаш мөнәсәбәттәрҙең көнүҙәк мәсьәләләре ҡаралды. Совет ағзалары шулай уҡ Ираҡтың Мосул ҡалаһында гуманитар хәл киҫкенләшеүгә борсолоу белдерҙе.Илдең Алыҫ Көнсығыш төбәктәренә ҡош киҙеүе янай. Был турала ауыл хужалығын күҙәтеү федераль хеҙмәте етәксеһе урынбаҫары Николай Власов иҫкәртте. Уның фекеренсә, хәүефле вирус тыуҙырған эпидемиялар көньяҡ-көнсығыш азия илдәрендә йыш күҙәтелә. Йоғошло ауырыу Приморье аша үтеп, Хабаровск крайы, Магадан өлкәһе, Камчатка һәм Чукоткала таралыуы ихтимал.
ХХХ
Британия диңгеҙ пехотаһын ҡыҫҡарта. Илдең оборона министрлығын финанслауға 10 миллиард фунт стерлинг етешмәй. Ведомство сығымдарҙы ҡыҫҡартыуған баш тартып, ҡораллы көстәрҙе оптималләштерергә ҡарар иткән. Уның нигеҙендә диңгеҙ пехотаһы һәм махсус тәғәйәнләнеш отрядтары һаны ҡыҫҡартыла тиелә Таймс гәзите баҫылған мәғлүмәттә.
ХХХ
Сүриәлә тыныслыҡ урынлаштырыу буйынса сираттағы һөйләшеүҙәр май уртаһында Женевала үтә. Низағта ҡатнашыусы көстәр тәүҙә Астанала йыйыла. Женевалағы осрашыу нигеҙенә Ҡаҙағстандың баш ҡалаһындағы килешеүҙәр һалынасаҡ тип билдәләнә Рәсәй сит ил эштәре министры урынбаҫары Геннадий Гатилов биргән интервьюла.
ХХХ
Ҡытайҙың Сиань ҡалаһында хирургтар яһалма ҡолаҡ япрағын күсереп ултыртыу буйынса үҙенсәлекле операция уҙғарҙы. Пациенттың органы уның беләгендә үҫтерелде тип хәбәр итә Синьхуа агентлығы. Ҡолаҡ япрағын 37 ир бер йыл элек автомобиль аварияһында юғалтҡан була.


text:
Рәсәй баҡсасылар берлегенең Башҡортостан төбәк ойошмаһы Яңы йылды тере шыршы биҙәп ҡаршылайыҡ тигән тәҡдим менән сығыш яһай
Рәсәй баҡсасылар берлегенең Башҡортостан төбәк ойошмаһы Яңы йылды тере шыршы биҙәп ҡаршылайыҡ тигән тәҡдим менән сығыш яһай
Ысынлап та, көршәктәрҙә махсус үҫтерелгән энәле шыршыҡайҙар илебеҙ буйынса ылыҫлы ағастарҙы һаҡлауға һәм яҡлауға мөһим аҙым булып тора.Бөтә Рәсәй баҡсасылар ойошмаһының төбәк бүлексәһендә Яңы йылдың төп хужабикәһенең ниндәйе генә юҡ. Зәңгәр шыршылар, ҡарағастарҙың төрлөлөгөнән күҙ ҡамаша. Был үҫентеләр баҙарҙыҡынан күпкә түбән хаҡҡа тәҡдим ителә. Яңы йыл байрамы үткәргәндән һуң хәстәрлекле хужалар уларҙы яңынан баҡсасылар ойошмаһына тапшыра ала. Яҙ етеү менән йәшел үҫентеләрҙе балалар баҡсаһы һәм мәктәптәр кеүек социаль объекттар биләмәһенә бүләк рәүешендә ултыртасаҡтар.
Ринат Миһранов, Рәсәй баҡсасылар берлегенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе: «Был иң беренсе сиратта беҙҙең балалар өсөн кәрәк. байрам тамамланғас та беҙҙең шыршылар сығарып ташланмаясаҡ. Уларға яңы һулыш биреләсәк. Беҙҙең девиз да ябай: шыршы ян, шыршы мәңге йәшә».
Белгестәр билдәләүенсә, һыуыҡ яратыусы ылыҫлы ағастарҙы кинәт йылы шарттарға күсерергә ярамай. Яңы йылдың төп биҙәге булған йәшел шыршыларҙы әкренләп кенә байрам үтәсәк бинаға күсереү зарур.
Башҡортостан урман хужалығы министрлығынан белдереүҙәренсә, Яңы йыл байрамына шыршы үҫентеләрен һатыуға сығарыу буйынса 33 предприятие эшләйәсәк. Улар махсус плантацияларҙан 120 меңдән ашыу йәшел шыршыларҙы һатыуға сығарасаҡ. Был халыҡтың ихтыяжын тулыһынса ҡәнәғәтләндерерме? Урманды рөхсәтһеҙ ҡырҡыу осраҡтарына талаптар нисек тора? Был мәсьәләгә урман хужалығы министрлығы белгестәре телефон аша асыҡлыҡ индерҙе.
Интернеттан алынған һуңғы мәғлүмәттәргә ҡарағанда, урман һыҙаттары оло юл буйҙарында ғына ҡалып бара. Бындай темп менән урманды ҡырыу планетабыҙға йәшеллекте юҡҡа сығарып үҫемлектәр эшләп сығарған кислородтың наҡыҫлана барыуы менән янай. Рәсәй баҡсасылар союзының төбәк ойошмаһында ылыҫлы ағастарҙы киҫеп, йәшеллекте кәметеү проблемаһын Яңы йылдың биҙәге булған ылыҫлы ағастарҙы күпләп киҫмәйенсә, көршәктәрҙә һатыу ысулын тәҡдим итәләр. Йәшеллекте һаҡлаусыларҙың миҫалына урман менән шөғөлләнеүсе башҡа ойошмалар ҙа ҡушыла ала.


text:
Аҙна яңылыҡтары. Саҡмағош районынан шәхси эшҡыуар мөрәжәғәт итте
Аҙна яңылыҡтары. Саҡмағош районынан шәхси эшҡыуар мөрәжәғәт итте
Фермер ит эшкәртеү, ярымфабрикаттар эшләү урыны булған мал һуйыу цехы төҙөргә ҡарар итә. Утыҙға яҡын кешене эш менән тәьмин итергә уйлаған. Тәүҙә район хакимиәте хуплап та сыҡҡан кеүек була, ләкин ни сәбәптәндер башланған эш туҡтап ҡала. Рифғәт Рәҡипов урындағы бюрократияны ғәйепләй.Әммә йүнселдең хыялы әле тимер бағаналарға һәм уларға ябылған ҡыйыҡҡа ғына ҡоролған. Рифғәт Рәҡипов өс йыл элек башлаған эшен һаманғаса тамамлай алмай. Ниәте - мал һуйыу цехы төҙөп төбәк халҡына ит эшкәртеүҙә ярҙам итеү һәм эш урындары булдырыу.
Төбәктәрҙә мал һуйыу цехтары төҙөү ихтыяжы 2014 йылда барлыҡҡа килде. Таможня союзының техник регламентына ярашлы, һатыуға сығарыла торған малды шәхси хужалыҡтарҙа һуйыу тыйыла. Сауҙа итер өсөн мал тотонаһың икән, махсус цехтарға рәхим ит. Рифғәт Рәҡипов та был үҙгәрештәрҙе файҙаланып ҡалырға тырыша. Район етәкселегенең дә ҡыҙыҡһыныуын белгәс берҙәм көс менән мал һуйыу цехы төҙөргә ҡарар итә. Эш тә йылдам ғына башланған кеүек була, ләкин тора-бара аралар һыуына. Цех төҙөлөшө туҡтай.
Күрәһең, урындағы етәкселеккә мал һуйыу цехының кәрәге юҡ. Хәйер, законды ла тулы көсөнә эшләй тип әйтеп булмай. Һөҙөмтәлә бындай урындарға ихтыяж да юҡ. Эре предприятиеларҙың үҙҙәренең һуйыу цехтары булһа, йән аҫрарға ғына тип мал тотҡан ябай ауыл халҡына һуғым эшкәртәм тип ҡайҙалыр ситкә йөрөү фәтеүәһеҙ.
Был сетерекле хәлдән сығыу өсөн ауыл халҡына ике юл бар. Һатыуға рөхсәт ҡағыҙы алыу өсөн ветеринарҙарҙың һалпы яғына һалам ҡыҫтырырға тура килә. Танышлығы, йөнтәҫ ҡуллы кешеләре булғандар башлыса ошо юлды һайлай.
Икенсе ысул - малды алыпһатарҙарға тапшырырға ла эш бөттө. Ләкин был осраҡта, итте арзанға бирергә тура килә. Йәғни, нисек тә булһа өҫтәмә сығым. Алыпһатарҙар ҙа шул уҡ ветеринарҙарға бара. Һөҙөмтәлә һатыуға сығарылған малдан рөхсәт ҡағыҙы биреүселәр генә ота шикелле. Мал һуйыу цехтары исеменән справкалар биреп кенә байып ултырыусылар тураһында йыш ишетелә.
Ә бит киләһе йылдың ғинуарынан был закон тағы ла ҡатылана. Әгәр быға тиклем мал һуйыу цехтарын иңҡар итеүгә күҙ йомоп ҡаралһа, 2018 йылдан башлап махсус урындарҙа эшкәртелмәгән итте һатыуға сығарыу бөтөнләй тыйыласаҡ.
Юрий Лысов, Башҡортостандың ауыл хужалығы министры урынбаҫары
«Һәр районда бер, хатта ике мал һуйыу урындары булырға тейеш. Унһыҙ беҙ малсылыҡ тармағын санитар талаптарға яуап биргән заманса кимәлгә сығара алмаясаҡбыҙ. Донъяуи сауҙа ҡағиҙәләре шуны талап итә».
Ләкин мал үрсетеүҙә ҡоро һүҙ һөйләү түгел, ә хеҙмәт көсөн һалыусы ябай халыҡ был законды бөтөнләй өнәп бөтмәй. Тап мал һуйыу цехтарында санитар талаптар тупаҫ боҙола, ти улар.
Әле тотош республикала ни бары ике тиҫтә мал һуйыу цехтары эшләй. Шуға ла закондың ҡатыланыуы ит һатып йән аҫрағандар өсөн күтәрә алмаҫлыҡ йөккә әйләнеүе ихтимал. Халыҡ йәнә бер ҡағыҙ алыу өсөн ветеринарҙар кеҫәһен ҡалынайтыуҙы хуп күрмәҫме? Тимәк, Рифғәт Рәҡиповтың цехы төҙөлөп бөткән хәлдә лә, яртылаш буш тормаҫ тимә.
Ауыл хужалығы министрлығы цехты төҙөп бөткәс кенә сығымдың бер өлөшөн субсидиялау мөмкинлеге барлығын белдерҙе. Ләкин фермерға ярҙам бөгөн талап ителә. Ҡыҙыҡ, тәү ҡарашҡа мал һуйыу цехтары төҙөтөп фермерлыҡты үҫтерәбеҙ, өҫтәмә эш урындары булдырабыҙ тибеҙ, ә ғәмәлдә, шул уҡ ябай халыҡты берҙән-бер килеменән мәхрүм итәбеҙ. Әгәр итте һатыуға сығарыусыларға мөмкин тиклем уңайлы шарттар тыуҙырып, ришүәтселекте тамырынан юҡҡа сығармаһалар, бер кем дә ул мал һуйыу цехтарына йөрөмәйәсәк. Ә унһыҙ баҙарға юл ябыҡ. Ауыл халҡына бер әмәл ҡала. Әлеге лә баяғы - Себер юлын тапау, миграция.


text:
Рәсәй Хөкүмәте рәйесе урынбаҫары Ольга Голодец «Әсәлек капиталы»ның 2017 йылға тиклем оҙайтылыуын хәбәр итте
Рәсәй Хөкүмәте рәйесе урынбаҫары Ольга Голодец «Әсәлек капиталы»ның 2017 йылға тиклем оҙайтылыуын хәбәр итте
Йәғни, 2017 йылда ла икенсе балалары тыуған ғаиләләр «Әсәлек капиталы» сертификатына ғариза яҙа ала.
Әлегә тиклем ул 2016 йылға тиклем генә ғәмәлдә булырға тейеш ине. Рәсәй Хөкүмәте вице-премьеры аппаратынан хәбәр итеүҙәренсә, программаны тормошҡа ашырыу өсөн аҡса федераль бюджет проектына 2017 йылға тиклем һалынған. Әммә дәүләт ярҙамын оҙайтыу хаҡында ҡануни үҙгәрештәр ҡабул итеү мәсьәләһе Хөкүмәт тарафынан һуңғараҡ ҡараласаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 453
АНТРОПОГЕН ҮҪЕМЛЕКТӘР, синантроп үҫемлектәр, кеше йоғонтоһо һөҙөмтәһендә формалаша. Агрофитоценоздарҙы (а.х. культуралары сәсеүлектәре), сегеталь (а.х. культуралары сәсеүлектәрендәге ҡый үләндәре) һәм рудераль (ташландыҡ ерҙәрҙең һ.б. кеше боҙған йәшәү урындарының үҫемлек бергәлектәре) үҫемлектәрҙе үҙ эсенә ала. А.ү. өсөн ареалдары киң булған, ҡағиҙә булараҡ, адвентив үҫемлектәрҙең[эксплеренттарҙың (күп һанлы орлоҡтары булған бер йыллыҡ һәм тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үҫемлектәр) һәм патиенттарҙың (көслө антропоген йөкләнешкә сыҙам төрҙәр)] өҫтөнлөк итеүе хас. БР‑ҙа А.ү. составында 500‑ҙән ашыу төр, ш. иҫ. культуралы үҫемлектәр, дарыу үҫемлектәре (бишҡалаҡ арыҫлан ҡойроғо, ике өйлө кесерткән, ҙур дегәнәк, өс бүлемле эт дегәнәге, әсе әрем һ.б.), ш. уҡ ҡый үләндәре һәм аллергик ауырыуҙар тыуҙырыусы үҫемлек төрҙәре (амброзия) бар. 1960—80‑се йй. А.ү. б‑са тикшеренеүҙәр Башҡорт дәүләт университетында (Л.М.Абрамова, А.Р.Ишбирҙин, Р.Ғ.Миңлебаев, Б.М.Миркин, К.М.Рудаков, М.Т.Сахапов һ.б.), Биология институтында (С.И.Йәнтүрин, А.И.Соломещ һ.б.) алып барыла. Артабанғы йылдарҙа А.ү. өйрәнеү Миркин етәкс. БДУ‑ла һәм Сибай институтында бара; агроэкосистемаларҙың фиторекультивацион потенциалы (Р.Ф.Хәсәнова, Й.Т.Һөйөндөков һ.б.), ҡалдау, рудераль һәм сегеталь бергәлектәрҙең ситаксономияһы (Г.Р.Хәсәнова, Г.Й.Һөйөндөкова, С.М.Ямалов һ.б.), дала үҫемлектәренең антропоген динамикаһы (Э.В.Бәширова, У.Б.Юнысбаев) өйрәнелә.
Әҙәб.: Сегетальные сообщества Башкирии. Уфа, 1985; Синтаксономия, экология и динамика рудеральных сообществ Башкирии. Уфа, 1988; Миркин Б.М. Экология растительности сельскохозяйственных земель Башкирии. Уфа, 1990; Синантропная растительность Зауралья и горно‑лесной зоны Республики Башкортостан: фиторекультивационный эффект, синтаксономия, динамика. Уфа, 2008.
Б.М.Миркин
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
- Подробности
- Просмотров: 297
ПАРАФИНҺЫҘЛАШТЫРЫУ, ҡатыу т‑раһы түбән булған нефть продукттарын алыу өсөн туйынған алифатик углеводородтарҙы (углерод атомы һаны 10 йәки унан күберәк) нефть фракцияларынан алып ташлау. Физик, химик һәм микробиологик ысулдар м‑н башҡарыла. П. физик ысулдарына карбамид П. (карбамидтың клатрат барлыҡҡа килтереү һәләтенә нигеҙләнгән), адсорбциялы П. (цеолитлы сорбенттарҙы ҡулланыуға нигеҙләнгән), н‑алкандарҙы һайланма эреткестәрҙең эретмәһендә (ш. иҫ. шыйыҡ пропанда, ацетон йәки метилэтилкетондың толуол м‑н ҡатышмаһында һ.б.) кристаллаштырыу ҡарай. Химик ысулдары каталитик гидропарафинһыҙлаштырыуға (сеймалды катализаторҙар булғанда 300–420°С т‑рала һәм 4–8 МПа баҫымда водород м‑н эшкәртеү) һәм изомерлаштырыуға бүленә. Микробиологик П. н‑алкандарҙың микроорганизмдар тарафынан һайланма окисланыуынан ғибәрәт. П. — майлағыс майҙарҙы, ҡышҡы һәм арктик дизель яғыулыҡтарын, мейес яғыулығын етештереүҙә төп технологик процестарҙың береһе; П. ваҡытында бүленеп сыҡҡан ҡаты углеводород ҡатышмаларын (гач, петролатум) парафин һәм церезин алыу өсөн сеймал итеп ҡулланалар. Башҡортостанда 20 б. 50‑се йй. уртаһынан “Башнефть” АНК ААЙ‑ның (ҡара: Башҡортостан нефтехимия компанияһы) нефть эшкәртеү пр‑тиеларында ҡатыу т‑раһы —55°С тиклем булған нефть майҙарын (ҡара: Минераль майҙар) етештереүҙә һайланма эреткестәр м‑н П. ҡулланыла. 60‑сы йй. уртаһында — 90‑сы йй. башында КПСС‑тың 22‑се съезы ис. Өфө НЭЗ‑ында (ҡара: “Уфанефтехим”) арктик дизель яғыулығы алыр өсөн — карбамид П., 80—90‑сы йй. уртаһында Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводында адсорбциялы П. файҙаланыла. 50—70‑се йй. ӨНИ‑лә дизель яғыулыҡтарын карбамид П. һыулы варианттың һөҙөмтәлелеген яҡшыртыу б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә (Б.В.Клименок); 80‑се йй. башлап нефть майҙарын селектив эреткестәр м‑н П. сәнәғәт технологияларын камиллаштырыу б‑са фәнни тикшеренеүҙәр алып барыла (Р.Ғ.Ниғмәтуллин һ.б.).
Әҙәб.: Б о г д а н о в Н.Ф., П е р е в е р з е в А.Н. Депарафинизация нефтяных продуктов. М., 1961; З о л о т а р ё в П.А., О л ь к о в П.Л. Очистка и депарафинизация масел. Уфа, 1972; Х а ф и з о в Ф.Ш., С а й ф у л л и н Н.Р. Депарафинизация масляных фракций. Уфа, 1995.
П.Л.Ольков
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
79-сы йәшендә Үзбәкстандың беренсе Президенты Ислам Кәримовтың йөрәге тибеүҙән туҡтаны
79-сы йәшендә Үзбәкстандың беренсе Президенты Ислам Кәримовтың йөрәге тибеүҙән туҡтаны
Ил Хөкүмәте таратҡан рәсми хәбәрҙә дәүләт башлығы инсульт кисереүҙән вафат булды, тиелә. Бөйөк шәхес тырышлығы менән республика 1990 йылда үҙаллылыҡ яулай һәм йәш дәүләттең ныҡлап аяҡҡа баҫып китеүенә баһалап бөткөһөҙ өлөш индерә.Ислам Әбделғәни улы халыҡ-ара бәйләнештәрҙе нығытыуҙа ла ҙур эштәр башҡара. Былтыр ул Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы советы ултырышында ҡатнашыу өсөн Өфөгә килгәйне. Ул ваҡытта ШОС-та рәйеслек итеү эстафетаһы Рәсәйҙән тап Үзбәкстанға тапшырылды. Бөйөк дәүләт эшмәкәренең вафаты уңайынан Үзбәкстанда бөгөн өс көнлөк матәм көндәре иғлан ителде. Үҙ васыяты менән Бөйөк дәүләт эшмәкәре мосолман ғөрөф-ғәҙәттәре буйынса тыуған Сәмәрҡәнд ҡалаһында ерләнде. Матәм сараларында Дмитрий Медведев рәйеслегендә Рәсәй делегацияһы ла ҡатнашты.


text:
Премьер-лигаға әҙерлек сиктәрендә, «Өфө» футболсылары был көндәрҙә Төркиәлә күнекмә үткәрә
Премьер-лигаға әҙерлек сиктәрендә, «Өфө» футболсылары был көндәрҙә Төркиәлә күнекмә үткәрә
Бер үк ваҡытта улар төрлө командалар менән иптәштәрсә осрашыуҙар уҙғара.Кисә, мәҫәлән Игорь Колыванов дружинаһы Минскиҙың «Динамо» клубы менән көс һынашты. Майҙандың ямғырҙан һуң сифатһыҙ ҡалыуына ҡарамаҫтан, яҡтар һөҙөмтәле уйын күрһәтте. Беренсе таймда белорустар өҫтөнлөк итһә лә, икенсе таймда яҡташтырыбыҙ көслөрәк күренде. Шунлыҡтан иҫәп 3-3 иҫәбенә тамамланды. Яҡташтарыбыҙҙан уңышҡа Харис Хаджич, Марсиньо һәм Игорь Шевченко өлгәште. «Өфө» клубының Төркиәләге йыйындары тағы ла бер аҙна самаһы дауам итә.


text:
ШОС һәм БРИКС илдәре һыбайлыларының халыҡ-ара чемпионаты иртәгә «Аҡбуҙат» ипподромында уҙа
ШОС һәм БРИКС илдәре һыбайлыларының халыҡ-ара чемпионаты иртәгә «Аҡбуҙат» ипподромында уҙа
Майҙанға таҙа тоҡомло сабыш аттары һәм юртаҡтар сыға. Шулай уҡ һыбай йөрөү мәктәбе уҡыусыларының күрһәтмә сығыштары көтөлә. Спортсылар араһында 10-лап төр бүләк һәм кубок уйнатыла. Чемпионатта Тажикстан, Ҡырғыҙстан, Үзбәкстан, Ҡаҙағстан , Белоруссия һәм Украина вәкилдәре ҡатнаша. Башҡортостан майҙан хужаһы булараҡ ике спортсыны сығарыу хоҡуғына эйә..


text:
Ҡыйғы районында яңы етәксе һайланды Фото: Ҡыйғы районы хакимиәте
Ҡыйғы районында яңы етәксе һайланды
Ҡыйғы районында яңы етәксе һайланды Фото: Ҡыйғы районы хакимиәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Шамил Мөхәмәтдинов йәнә Ҡыйғы районы хакимиәте башлығы булды. Тәғәйенләү тураһында ҡарар шишәмбе, 17 юлдә, район советының депутаттар корпусы ултырышында ҡабул ителде. Сарала ҡатнашҡан 11 халыҡ һайланыусыһы хуплап тауыш бирҙе, тип хәбәр иттеләр район советында.
Шамил Мөхәмәтдинов 2020 йылдың сентябренә тиклем муниципалитет менән етәкселек итә.
Ҡыйғы районы хакимиәте башлығы вазифаһына конкурс 22 июндә иғлан ителде. Муниципалитет етәксеһе вазифаһына өс кандидат: Ҡыйғы районы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы Шамил Мөхәмәтдинов, Ҡыйғы районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика, хоҡуҡ, кадрҙар эше бүлеге етәксеһе Марат Ҡазыханов һәм Үрге Ҡыйғы ауыл биләмәһе советы башлығы Натик Шамиев дәғүә итте.
http://www.bashinform.ru/news/1187043-v-kiginskom-rayone-izbran-novyy-rukovoditel/


text:
- Подробности
- Просмотров: 675
“АҠМУЛЛА”, З.Ғ.Исмәғилевтың 2 шаршаулы операһы. 1986 й. яҙылған. Премьераһы 1996 й. 5 окт. БДОБТ сәхнәһендә уҙа (Р.А.Вәлиуллин редакторлығында И.И.Дилмөхәмәтов либреттоһы, муз. етәксеһе һәм дирижёры М.Ә.Әхмәтзарипов, реж. Вәлиуллин, ҡуйыусы рәссамы Р.М.Арыҫланов, хормейстеры Э.Х.Ғәйфуллина, балетм. А.Х.Зөбәйҙуллин). Төп партияларҙа: Й.Ә.Әбделмәнов (Аҡмулла), Ә.С.Хәмбәлиева (Аҡсәскә), С.Ф.Сөләймәнов (Камалетдин), Ф.З.Сәлихов (Хәҙрәт), С.Ә.Асҡаров (Буранғол), Х.Ә.Ишбулдин (Батуч). Операла Аҡмулланың тормош юлының төп ваҡиғалары сағылдырыла. Уның образы драматик, ш. уҡ ваҡытта лирик‑психологик планда һүрәтләнә. Либреттола Аҡмулланың шиғырҙары файҙаланылған. Операның музыкаһы баҙыҡ милли колорит м‑н һуғарылған: яңғыҙ һәм күмәк номерҙар башҡ. йыр‑романсына яҡын; күмәк кеше ҡатнашлығындағы күренештәрҙә халыҡ мелосы йоғонтоһо көслө. Геройҙың тыуған төйәгенән йыраҡта ил гиҙеүҙәрен сағылдырған эпизодтар ҡаҙаҡ халыҡ музыкаһы стилендә ижад ителгән.
Әҙәб.: Галина Г.С. Загир Исмагилов. Уфа, 1997.
Т.С.Угрюмова
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
«БСТ» йондоҙҙары!»
«БСТ» йондоҙҙары!»
Хаҡлы ялға сыҡҡан өлкәндәр халыҡ университеты студенттары. Уларға компьютерға, ҡул эштәренә өйрәнеү, сит телдәрҙе камиллаштырыу ,сәхнә йондоҙо булып китеү бер ни тормай. Бары тик теләк һәм дәрт кенә булһын. Өфөлә йәшәүсе пенсионерҙар уйынлы-ысынлы-беҙ «БСТ» йондоҙҙары!» тип тә ҡыуана.Уларҙың һәр нотаны һәм йырҙың ритмын тотоп алған сығыштары сит ил эстрадаһы артистары сығышына тартым. Өсөнсө быуын университеты студенттары сит ил йырҙары менән бер рәттән рус һәм башҡорт халыҡ йырҙарын өйрәнеүгә лә ҙур иғтибар бүлә.
Был кабинеттағы өлкәндәр интернет селтәрҙәрендәге сайттарҙа ла аҙашмаҫлыҡ таһыллыҡ менән компьютерҙа эшләй. Бөгөн улар «Фейсбук»та теркәлеп дуҫтары менән аралаша. Халыҡ университеты эсендә генә егерменән ашыу клуб эшләй. Өлкәндәр араһында бигерәк тә сит телдәрҙе өйрәнеү, бәйләү оҫталығына ирешеү, һүрәт төшөрөү, хор бүлектәре популяр. Парикмахер һөнәрен өлкән йәштәге ханымдар үҙ итә. Бында йөрөүселәрҙең дуҫлығына һәм берҙәмлегенә һоҡланырлыҡ.
Университетта уҡыусы өлкәндәрҙең «БСТ йондоҙо» клубы ла үҙенсәлекле. Улар «Телеүҙәк», «Интервью» проекттарында ҡатнашып, етәкселәргә үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарҙы бирә алды. Нидәй генә мәсьәләләр килеп тыумаһын, бында йөрөүсе һәр өлкән кеше үҙен социаль яҡтан яҡланған итеп тоя.
Александр Кузнецов, Рәсәй хаҡлы ялдағылар берлегенең төбәк бүлексәһе рәйесе:
«Беҙ өлкәндәрҙе социаль яҡлаусы булараҡ та сығыш яһайбыҙ. Күптән түгел Өфөнән оло йәштәге ханым мөрәжәғәт итте. Төҙөүсе компания уның һигеҙ фатирлы йортон һүтә, торлаҡ урынына бәләкәй сумма аҡса тәҡдим итә. Был аҡсаға ул ҡала ситенән генә сар сифатлы бүлмә генә һатып аласаҡ. Беҙ был мәсьәләгә ғәҙеллек индереү маҡсатында уны яҡлаясаҡбыҙ».
Яҡын арала халыҡ университеты үҙ эшмәкәрлеген киңерәк йәйелдерәсәк. Махсус программа сиктәрендә Өфөнән ситтә, төпкөл райондарҙа йәшәүсе өлкәндәр ҙә белем алыу мөмкинлегенә эйә буласаҡ.


text:
Республикала эш хаҡы буйынса бурыстарҙы кәметеүгә өлгәшелгән
Республикала эш хаҡы буйынса бурыстарҙы кәметеүгә өлгәшелгән
Был турала социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәре буйынса өс яҡлы комиссия ултырышында белдерҙеләр. Башҡортостан хөкүмәте, эш биреүселәр һәм профсоюздар араһында төҙөлгән килешеү үҙ һөҙөмтәләрен бирә.Быйыл документ өҫтәмә талаптар менән тулыландырылып яңыртылғайны. Яуаплылыҡ көсәйтелеүгә ҡарамаҫтан, килешеү ярҙамында эшләргә теләүсе предприятиелар артҡан ғына. Шулай ҙа был ҡағиҙәләрҙе иңҡар итеүселәр ҙә бар. Социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләү, хеҙмәт хаҡын арттырыу, лайыҡлы эш урындары ойоштороу өсөн был килешеүҙе мөмкин тиклем киңерәк йәйелдереү мөһим тине Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары.


text:
Өфө эргәһендәге баҡсасылар ширҡәтенең береһендә йәшәүселәр цивилизациянан артта ҡалған
Өфө эргәһендәге баҡсасылар ширҡәтенең береһендә йәшәүселәр цивилизациянан артта ҡалған
Юл йыуылған. Йылға аша паром менән сығып булһа ла, унда ла уңайлыҡтар насар. Баҡса хужалары әйтеүенсә, биләмәләге яңы рәйес даими рәүештә, участокҡа тиклемге юлды яҡшыртыу өсөн аҡса йыя. Юл ниндәй хәлдә?.Баҡсасылар ширҡәтендә йәшәүселәр үҙҙәрен борсоған мәсьәләнең ҡатмарлы һәм уны нисек тә хәл ителеү юлдарын эҙләү маҡсатында беҙҙең редакцияға мөрәжәғәт итһә лә, ширҡәткә барып етеү мөмкин түгел, тип уйлай. Сөнки урау булһа ла юл яҡшы тигән әйтем, был осраҡта, киреһенсә, булып сыҡты.
Юлдың насар булыуына, ахыры, баҡсала йәшәүселәр күнегеп тә бөткән. Тик халыҡ бына 8 ай буйы йыйылған сүп-сар өйөмөнөң сығарылмауына борсола. Тәртипһеҙлек вазифаға яңы рәйес тәғәйенләнгәндән алып башланды, ти зарлана улар.
Йыл һайын апрель баштарынан октябргә тиклем йәшәргә килгән халыҡты быйыл көтөлмәгән яңылыҡ ҡаршылай. Уларҙың коммерция булмаған баҡсасылар ширҡәте, бер ниндәй ризалыҡһыҙ күсемһеҙ милекселәр ширҡәте тип үҙгәртелә.
Любовь Старцева, күсемһеҙ милекселәр ширҡәтендә йәшәүсе: «Йыйылыш булманы. Ә был ерҙәрҙә бит рәсми рәүештә теркәлеп, беҙ йәшәйбеҙ. Бына күрәһегеҙме, һәр беребеҙҙән аҡса йыйыу өсөн иғландар элеп ҡуйҙылар».
Ғәҙәттә, аҡса йыйыу ҡағиҙәләре сүп-сарҙы йыйыу, юлдарҙы ипкә килтереү, бухгалтер һәм рәйестең эше, шулай уҡ биләмәнең ҡарауылсы хеҙмәте өсөн түләнергә тейеш. Тик әлеге баҡсала урындағы халыҡ фекеренсә, ҡағиҙәләр теүәл үтәлмәй.
Баҡса хужаларының һорауҙарына яуапты беҙ яңы рәйес менән бәйләнешкә инеп табырға тырыштыҡ.
Әйткәндәй, мәсьәлә менән республика баҡсасылар союзы ла хәбәрҙар.
Ринат Миһранов, Рәсәй баҡсасылар союзының башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе: «Яңы үҙгәрештәргә килгәндә, закон буйынса баҡсасылар кооператив йә күсемһеҙ милекселәр ширҡәтенең береһенә инергә тейеш. Тик бында хәл икенсе. Миңә билдәле мәғлүмәттәр буйынса, яңы рәйес һайлау ваҡытында тейешле кворум йыймаған».
Белгестәр әйтеүенсә, рәйес һайлауҙа баҡсасылар бөтәһе лә әүҙем ҡатнашырға тейеш. Әлегә Шамил Ғәлиев кеүек баҡса яратыусылар үҙ участоктарында эшләүен дауам итә һәм баҡсаға тиклем яҡшы юл булырына өмөтләнә.


text:
Оксана Савченко – биш тапҡыр Паралимпия уйындары чемпионы
Комплекслы йөҙөү буйынса 200 метрлыҡ дистанцияла Савченко 2:28,00 ваҡыт менән яңы донъя рекорды ҡуйҙы. Икенсе урында – Әзербайжан спортсыһы Наталья Пронина, өсөнсөлә – Рәсәйҙән Дарья Стукалова.
Шулай уҡ ир-егеттәр араһында ошо уҡ дисциплина буйынса ике миҙал бар. М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты аспиранты Александр Неволин-Светов 2:14,45 ваҡыт күрһәтеп, 2012 йылғы Паралимпиадала «көмөш» яуланы, Сергей Пунько 2:14,83 ваҡыт менән «бронза»ға лайыҡ булды.
Шулай итеп, Башҡортостан вәкилдәре әлегә дүрт миҙал яуланы: Савченкола – ике «алтын», Неволин-Световта — «көмөш», еңел атлетсы Лабзинда – алтын миҙал.


text: Электро́н (бор. грек. ἤλektpov — гәрәбә[2]) — кире зарядлы тотороҡло элементар киҫәксә. Фундаменталь киҫәксә һәм матдәнең төп структур берәмектәренең береһе булып һанала. Фермион (½ спинлы) һәм лептон булараҡ классификациялана. Зарядланған лептондарҙың билдәле булғандарының (уның антикиҫәксәһе — позитрон менән бергә) берҙән-бер тотороҡлоһо. Электрондар атомдарҙың тышлығын хасил итә, ә атомдарҙың төҙөлөшө матдәнең оптик, электр, магнит, механик, химик үҙенсәлектәренең күпселеген билдәләй[3]. Электрондар хәрәкәте бик күп үткәргестәрҙә (атап әйткәндә, металдарҙа) электр ағышын тәьмин итә. Рациональ берәмектәр системаһында электрон тулҡынының комптон оҙонлоғо — оҙонлоҡ берәмеге, ә электрондың массаһы масса берәмеге булып тора.


text:
Баш ҡала киләсәге
Баш ҡала киләсәге
Өфөлә «УрбанБайрам» ҡала төҙөлөшө форумы дауам итә. Бөгөн унда ҡаланың сәнәғәт райондарын үҫтереү проекттары, экологик яҡтан яҡшыртыу юлдары өйрәнелде.Өфөлә сәнәғәт райондары күп, ҡала үҫеше буйынса проекттар, тәҡдимдәр ҙә байтаҡ. Форумда Дим, Шаҡша биҫтәләрендә заманса объекттар төҙөү мәсьәләһе күтәрелде. Был биҫтәләрҙә халыҡ тығыҙ урынлашмаған. Яңы биналар төҙөүгә майҙан етерлек. Шаҡшала социаль һәм эконом класслы йорттар урынлашасаҡ. Черниковка биҫтәһендә яңы сауҙа һәм бизнес үҙәктәр сафҡа инәсәк. Бынан тыш, кәңәшмәлә сәнәғәт райондарҙа экологик мәсьәләне яҡшыртыу өсөн завод-предприятиеларҙы икенсе урындарға күсереү юлдары ла ҡаралды. Уларҙың биналарын төҙөкләндереү, файҙалы ҡулланыу ысулдары тикшерелде.


text:
Башҡортостан Торлаҡ-коммуналь хужалығы идарасы компанияларының Бөтә Рәсәй рейтингының лидерҙары исемлегенә инде
Башҡортостан Торлаҡ-коммуналь хужалығы идарасы компанияларының Бөтә Рәсәй рейтингының лидерҙары исемлегенә инде
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә һөҙөмтәле идара итеүсе ойошмалар күләме буйынса иң яҡшы өс төбәк исемлеген 40,86 балл менән Белгород өлкәһе аса. Башҡортостан 39 балл менән икенсе урында, өсөнсө баҫҡыста 37,21 балл йыйған Ленинград өлкәһе. Бөтә Рәсәй рейтингын Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһен үҙгәртеп ҡороуға булышлыҡ итеү фонды төҙөгән. Һөҙөмтәләр ойошманың сайтында баҫылған. Рейтингта барлығы 734 мең 726 йортҡа идара итеүсе 38 мең 912 ойошма иҫәпләнә. Билдәләнеүенсә, һөҙөмтәләр буйынса торлаҡ хужалары идарасы компаниялар тураһында фекер туплай һәм тейешле ҡарар ҡабул итә ала..


text:
Юлдарыбыҙ тигеҙ булһын!
“Башкиравтодор” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә ҡараған Баймаҡ юл ремонтлау-төҙөү идаралығы ҡарамағында 796,9 километр оҙонлоҡта юл иҫәпләнә, шуның 265 километрына – асфальт япмаһы, 449,6 километрына ҡырсынташ түшәлгән. Баймаҡ юл ремонтлау-төҙөү идаралығы 1935 йылда ойошторолған һәм уның штатында ни бары 12 кеше булған. Уның тәүге етәксеһе А.И. Гребенщиков була. Шул дәүерҙән алып идаралыҡ төрлө үҙгәртеп ҡороуҙарға дусар булһа ла, үҙенең төп эшмәкәрлеген һаҡлап ҡала. 2003 йылдан алып, бөгөн 114 кешене берләштергән коллектив менән Д.Ғ. Арсланов етәкселек итә.
Предприятиеның туғыҙ йыллыҡ эшмәкәрлек күрһәткесе үҫеш динамикаһын күрһәтә. Ысынлап та, быйыл юлсыларҙы райондың төрлө урындарында күрергә мөмкин ине. Баймаҡ юлсылары район биләмәһендә генә түгел, күрше ҡала һәм райондарҙа ла юлдарҙы төҙөкләндерә. Уларҙың көсө менән Сибай – Ишмөхәмәт юлының 1,34 километрына асфальт түшәлгән. Баймаҡ – Сибай араһы ла даими күҙәтеү аҫтында тотола. Магнитогорск – Ира трассаһының 1,4 километрында асфальт япмаһы яңыртылған. Сәрмән – Амангилде – Баймаҡ трассаһында ла 7 километрҙа ремонт эштәре башҡарылған.
Баймаҡ ҡалаһы юлдарының торошо бөтәбеҙҙе лә борсой. Быйыл урамдарҙың байтаҡ өлөшө төҙөкләндерелде. Коммунистик урамындағы асфальт япмаһы яңыртылды. Ҡарағайлы – Буранбай сәсән – Артамонов – Юбилей урамдары юлының яҡынса 1 километрына асфальт түшәлде.
Башҡортостан Республикаһы Президенты Р.З. Хәмитовтың инициативаһы буйынса күп ҡатлы йорт ихаталарын һәм уларҙың биләмәләрен төҙөкләндереү маҡсатлы программаһына ярашлы, Баймаҡ ҡалаһында уҙған йылда был йүнәлештә күп эштәр башҡарылғайны һәм ул быйыл да дауам итте. Программа байтаҡ йылдар ремонтланмаған урындарҙы төҙөкләндерергә мөмкинлек бирҙе. Чекмарев, Есенин, Тыныслыҡ урамдары йорт алдарын ремонтлау буйынса ярайһы ҙур ғына күләмдә эштәр башҡарылған.
Ауыл биләмәләре хакимиәттәре менән килешеү нигеҙендә, ауыл эсендәге юлдарҙы тәртипкә килтереү буйынса саралар күрелгән. Буранбай, Ҡаратал, Йомаш, Йәрмөхәмәт, Ишбирҙе, Бөрйәнйылға, Йылым, Сыңғыҙ, Ғүмәр, Буранбай, Ниғәмәт, Монасип, Семеновск, Богачевка, Татлыбай һ.б. ауылдарҙағы юлдар тәртипкә килтерелгән, ҡырсынташ түшәлгән.
Сибай – Күсей, Икенсе Этҡол – Байым, Баймаҡ – Ҡаратал – Беренсе Этҡол, Шүлкә ауылдарына илткән юлдар ремонтланған.
Предприятие кәрәкле техника менән тәьмин ителгән, 80-гә яҡын берәмек юл төҙөү-ремонтлау машинаһы бар. Техника паркы әленән-әле яңыртылып тора. Асфальт-бетон заводында ике ҡоролма эшләй. Аттестация үткән лабораторияла һәр ваҡыт әҙер продукцияның сифаты тикшерелә. Сибай ҡалаһында 3000 тонна бетон һыйҙырышлы һаҡлағыс бар.
Киләһе йылда ла юлсыларҙы ҙур күләмдәге эштәр көтә: Сибай – Ишмөхәмәт, Асҡар – Әлмөхәмәт – Сибай юлдары төҙөләсәк, Магнитогорск – Ира һәм Сәрмән – Амангилде – Баймаҡ трассаларында асфальт япмалары яңыртыласаҡ. Иҫке Собханғол – Темәс трассаһына асфальт, Сибай – Күсей юлдарына ҡырсынташ түшәләсәк.
Башҡарылған барлыҡ эштәр артында, әлбиттә, уңған һәм тырыш коллективтың хеҙмәте тора. Оҙаҡ йылдар фиҙаҡәр хеҙмәттәре менән абруй ҡаҙанғандар бында бихисап. Быйыл хеҙмәтте яҡлау буйынса инженер П.А. Черновҡа – “Рәсәйҙең атҡаҙанған төҙөүсеһе”, ә водитель Х.Й. Истамғоловҡа “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре” исемдәре бирелгән. Баш механик М.Ф. Йәнбәков, водителдәр К.Р. Байғолов, Т.Х. Мусин, М.И. Шахморатов, токарь И.Х. Балапанов, мастер Р.М. Аҡсурин, техник Л.А. Неверова, тейәгес машинисы И.М. Сапаров, битумсы Ә.Ә. Түләков, автогрейдер машинисы К.К. Солтанғолов, асфальт түшәү машинисы М.Ә. Түләков, бульдозер машинисы Г.З. Ғәниев һәм башҡалар предприятиеның хеҙмәт алдынғылары булып иҫәпләнә.
Бөгөн Баймаҡ юлсылары ағымдағы эштәрҙе башҡарыу, техниканы ҡышҡы миҙгелгә әҙерләү менән мәшғүл.
Һөнәри байрамдары уңайынан Баймаҡ юлсыларын ихлас ҡотлайбыҙ һәм ғаилә именлеге, ныҡлы сәләмәтлек, уңыштар юлдаш булыуын теләйбеҙ.
Л. РАЗГИЛЕВА.
Автор фотолары.


text:
Илар көнөң алда әле, Әнисә!
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 18-08-2018, 07:30
Ҡартлыҡ бәхеттәре кемгә насип?
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 12-08-2018, 07:00
Бөгөн – Лидия Степановнаның вафат булған көнө. Ғаилә карабының тормош диңгеҙендәге тәүге тулҡындарынан уҡ емерелеүен ауыр кисергән ауыл ҡатынын, йәғни мине үҙ фатирына һыйындырған әбей ине ул. Ислам динендәге кеше булараҡ, сиркәүгә барып шәм дә яндыра алмайым, биргән саҙаҡаларым да ҡабул булмаҫ. Яҡты хәтирәләр менән генә иҫкә алыу, рәхмәт һүҙҙәрен әйтеү, бәлки, уға ожмах ишектәрен асыр...
...Лида әбейҙең фатирында иң бәләкәй бүлмәгә урынлаштым. Аҡса яғы самалы булғас, иҫке обойҙары ҡуба башлаған стеналарға, буяуы уңған иҙәнгә иғтибар итмәҫкә тырыштым. Йөкмәп килгән мөлкәтем шкафтың ике кәштәһенә һыйҙы. Бер урынлыҡ карауатҡа яттым да, ауыр уйҙарға сумдым. Артабан нисек йәшәргә? Яңы тормошто нимәнән башларға? Дөм-ҡара кеүек тойолған донъяла бер генә лә нур ҡалмаған кеүек ине. Ә йәшәргә кәрәк, Аллаһы Тәғәлә биргән ғүмерҙе әрәм үткәрге килмәй....
Тыңлауһыҙ ҡыҙ
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 15-07-2018, 07:00
Интернет аша бөтәһен дә белеп, күреп тороу ғәҙәтебеҙгә инде. Бынан ун йыл элек социаль селтәрҙә теркәлгән кешеләр һанаулы ғына ине. Ә хәҙер унда теркәлмәгәндәр бик һирәк. Кемдең ҡайҙа, ни хәлдә йәшәп ятыуы хаҡында хәбәрҙар мин дә, хатта сит илдә тормош көтһәләр ҙә.
Бер курсташ ҡыҙымдың да ҡара тәнле сит ил кешеһенә сығып, төрлө ҡитға буйлап сәйәхәт итеүен, тора-бара унан мулат бала табыуын фотолары аша белеп торҙом. Мосолман ҡыҙҙары араһында негрға кейәүгә сығыусылар бармаҡ менән генә һанарлыҡ булғанға күрә, күптәр был хәлгә бот сабып аптыраны. Ә мин нисектер тыныс ҡабул иттем: Ғәҙиләнең (ул үҙен һәр ваҡыт Аделя тип йөрөттө), йәш саҡтан уҡ сит ил кешеһенә кейәүгә сығырға хыялланыуынан көлөп, эс ҡатып бөтә ине. Нисек булһа ла сит илгә эләгергә, унда буласаҡ тормош иптәшен эләктерергә – үҙ һүҙле ҡыҙҙың был уй-маҡсаты булмышын биләп алғайны. Һигеҙ йыл элек интернет аша ғына берәү менән танышып, Францияға сыҡты ла китте Ғәҙиләбеҙ. Көлкөнө тыйып торҙоҡ, нисек инде белмәгән-нитмәгән кеше өсөн билдәһеҙлеккә башкөллө сумырға мөмкин?! Тыңламаны ҡыҙый, иҫкәртеүҙәрҙе ҡолағына лә элмәне. Әсәһенең, бала сағыңдан алып ниңә тыңлауһыҙ булдың, тип илауына ла иғтибар итмәне....
«Көндәшемдең фатихаһы менән йәшәйем»
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 30-06-2018, 07:00
Яңы һатып алған фатирымдың нимәһе оҡшай: үҙәктә булһа ла ишек алды тыныс. Йәшел ағаслыҡ янындағы 12 подъезлы оло йорттоң уйын майҙансығы ла, ял итеү эскәмйәләре лә, урындары ла аулаҡта урынлашҡан. Оло юл шау-шыуы, машиналар тауышы, тегеләй-былай сапҡан кешеләр йорттоң теге яғында ҡала. Эштән иртәрәк бушаныуыма һәм һирәк күренгән ҡояштың йылы нурҙарына һөйөнә-һөйөнә, уҡый башлаған китабымды алып, саф һауаға ашыҡтым. Яратҡан урыным бар: балалар майҙансығы янындағы ҡайын төбөндәге бәүелсәк. Башҡа көндәрҙә бында бала-саға сыр-сыу килә, китап уҡып булмай. Ә бөгөн, эштән ҡайтып килгәндә үк күҙ һалдым, бер кем дә юҡ. Ғәҙәттә, халыҡ киске сәғәт 7-нән һуң тышҡа сыға.
Ҡояш нурҙарына арҡамды ҡыҙҙырып, байтаҡ ултырып ташлағанмын, ниһайәт, Миләүшә Ҡаһарманованың “Күңелем йылы теләй” китабын уҡып бөттөм. Хикәйәләрҙәге геройҙарҙың кисерештәренә бирелеп тә байтаҡ ултырыр инем инде, янымдағы ултырғысҡа биш йәштәрҙәге бала эйәрткән ҡатын килеп ултырҙы.
– Мама, ә где Арсен с Дианой?
– Гөлгөнә, беҙ бит кисә генә һөйләштек, өйҙә тик башҡортса һөйләшәбеҙ.
– Беҙ бит урамда!
– Бында бит тик өйҙәге генә кешеләр......
Ашыҡтырма, яҙмыш...
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 21-06-2018, 07:00
...Күҙенә аҡ-ҡара күренмәй йүгерҙе лә йүгерҙе Зилә. Ҡайҙа йүгерә, ниңә йүгерә, аңламай ҙа ине шул. Уф, Аллам, ошондай мәсхәрәле хәлде күрермен, тип бер ҡасан да уйламаны бит, исмаһам! Унан да аҡыллы, изге йән юҡ кеүек ине бит!
Ә бөгөн... бөгөн уны йәшен уғы ергә ҡуша һуҡтымы ни, ауыртыуҙарына, йәне һыҙланыуға түҙә алмай, үкһеп-үкһеп иланы ла иланы...
Аңына килгәндә, йылға ярында ята ине.
...Уй, Аллаҡайым, ни эшләнем мин, кеше күреп ҡалмаһа ярар ине!
Ояты ни тора! «Үҙ күҙҙәрең менән күрмәйенсә ышанмаҫһың да, һөйләп тә тормайым», – тигәйне шул үрге ос «һайыҫҡан» Зәлифә уға. Бына инде күрҙе, үҙ күҙҙәре менән шул өйгә инеп барғанын күрҙе. Ярай әле уны шәйләмәне, юғиһә, ҡайтып тағы ла «разборка» яһар ине! Бына ул ни өсөн донъяға һыймай икән! Хәҙер уға иркенлек кәрәк, ҡасан теләй – шул ваҡытта сығып китер өсөн. Их, бала берәү саҡта башын йырыр кәрәк булған да бит. Үкенестәр үҙәктәргә үтте, әллә ниндәй мәхшәрле көн булды инде бөгөн...
Ниңә улай төшөнкөлөккә бирелдем әле, әйтерһең дә, бер минең генә ирем йөрөймө ни?!
Ана, күршеһе Зифаны ғына алайыҡ... Ире ғүмер буйы ситтә йөрөй, хатта йәшәй ҙә шикелле. Ул иргә ҡул һелтәне, буғай. Иҫе лә китмәй гөрләтеп донъя көтә. Улының туйында ҡайта һалып, эргәһендә пар булып ултырып киткән, тиҙәр. Оятһыҙ!
Ә мин шул Зифанан кәмме ни, бөгөн үк башҡасараҡ йәшәй башлаясаҡмын, минең дә кәм ерем юҡ әле! Мин дә кеше, минең дә намыҫым бар!
Зилә ошо уйҙарынан арына алмай, көнө буйы план ҡорҙо.
Иң алда берәй яҡҡа ял йортона барып тынысланып алайым, унан инде күҙ күрер. Бәлки, ҡыуып та сығарырмын. Мир бөтмәһә – ир бөтмәҫ, тиҙәр бит.
...Бына шулай ошо ял йортона килеп сыҡты ла ул....
Рәзиләгә кейәү эҙләү
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 17-06-2018, 08:00
Бер әхирәтте, Рәзиләне*, быйылдан да ҡалмай кейәүгә бирергә ниәтләп, уға ныҡлап тотондом. Юғиһә, тамам рәхәт йәшәүгә күсте бит. Эштән ҡайта ла, ашарға бешерһә бешерә, бешермәһә – ҡаты-ҡото менән генә тамағын туйҙыра ла, интернетҡа сума. Уның ҡарамаған сериалы ҡалмаған, уйнамаған уйыны юҡ. Ҡолаҡ итен ашаусы, ойоҡбаштарҙы теләһә ҡайҙа бәреүсе, нервыларында уйнаусыһы юҡлығы менән маһайып, етмәһә, шул турала беҙгә, кейәүҙәгеләргә, һөйләпме-һөйләй. Эсте ҡыҙҙыра, бер һүҙ менән әйткәндә. Ярай, минең балалар өлкән булғас, ситтә уҡығас, әллә ни ҡыҙыҡмайым, ә “әсәлек капиталы”нан ятып ҡалмайым, тип өлтөрәп, йәһәт кенә тағы ике бала табып алған Зилә – бәләкәстәренән тәүлек әйләнәһенә тиерлек бушамаған, йоҡоһо ла туймай, аҡсаһыҙлыҡтан да интегеп, ирен игәп интеккән кесерәк әхирәтебеҙ – ихлас көнләшә. Зиләне йәлләп, Рәзиләне тиҙ арала кейәүгә бирергә кәрәклеген уйланым да инде....
Бала ҡуйындағы йыланға әйләнмәһен
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 9-06-2018, 08:00
Көҙгө ҡараңғы һалҡын төн. Ауылдың бер бәләкәс урамына ғына ишетелерлек булып әсе сеңләү яңғырай. Ул берсә, һиҫкәндереп, бүре олоуына ла оҡшап китә. Был тауыштың кескәй өлгөһө ярыҡ, ергә һеңә башлаған өйҙән сығыуын бер кем дә белмәй. Инде нисәнсе көн тәғәм ризыҡ күрмәгән бисара йән, кибеп, аңҡауына ҡуша ҡатҡан ауыҙын асып, миңрәү ҡатыш һаташып, “моң” сығара. Боҙ кеүек туңып ҡатҡан хәрәкәтһеҙ тәнен дә тоймай хатта. Тик төпһөҙ ҡараңғылыҡҡа төбәлгән күгәрсен күҙе сәскәһеләй күҙҙәр, яуап эҙләй-эҙләй, мәңгегә ҡатып ҡала......
Изгелек ерҙә ятып ҡалмай
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 23-05-2018, 08:00
Айҙар буйы эсә-эсә, битендә нур әҫәре лә ҡалманы, йөҙөн йыйырсыҡтар баҫты Сәбиләнең, аңы томаланды. Башында тик бер уй: «Ҡайҙан табып, баш төҙәтергә, кемгә барып баш эйергә? ...Ә ни эшләп әле урам буйлап эҙләнеп йөрөргә тейеш мин?!» – тигән уй ҡапыл ҡарарын үҙгәртте лә инде.
Түшәктә ятҡан әсәһенең һуңғы юлға әҙерләгән хәйерлектәре юҡ тиһеңме ни, барҙыр ул! Тик йәшергән ерен белергә ине... Һандыҡ төбөн биш аҡтарҙы бит инде. Тапманы.
Уның оторо асыуы ҡабарҙы. Хәлһеҙ ятҡан әсәһенә аҡыра башланы:
– Ҡайҙа тыҡтың хәйерлегеңде, инде күпме йылдар үлергә йыйынһаң да Хоҙай алмай бит әле һине! Ана, уйламаҫтан йәштәр үлеп китә, ә һин... Ҡырҙан балаларың алып килер. Үлеүең генә көс! – тип екеренде....
Артыҡ таған
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 16-05-2018, 08:00
йәки Балҡый алмаған “йондоҙ”
Бына инде 14 йыл беҙ, дүрт әхирәт, бергәләп аралашып йәшәйбеҙ. Тормошта төрлө саҡ булды, әммә бер ваҡытта ла дуҫлыҡҡа хыянат итмәнек, ауырлыҡты ла, бәхетте лә бергә бүлешәбеҙ. Характерҙар ҙа, биләгән вазифалар ҙа, һөнәребеҙ ҙә төрлө, әммә күңелдәребеҙ бер бөтөн.
Мин һөнәрем буйынса журналист, ярайһы ғына танылыу яуланым шикелле, һәр хәлдә, барған ерҙә танып, хәбәр ҡушып торалар. Әммә бының менән артыҡ маһайырға яратмайым, яңы танышлыҡтарға ышанып етмәйем. Уҫалыраҡ, тураһын бәреп әйтә торған холҡома әхирәттәремдән башҡа таныштарым үпкәләп кенә бара. Иремдән айырылғанға ете йыл, улымды яңғыҙым үҫтерәм. Тәүге мөхәббәт уттары ҡанаттарымды көйҙөрөп, һауанан дыңҡылдатҡансы ергә һуғып төшөрһә лә, һөйөү хистәренән ваз кисмәнем әле. Аҡбуҙаттағы әкиәт егетен көтмәһәм дә, юлымда арыу ғына мосолман егете осрауына өмөтөм ҙур.
Гөлназ класташым иһә хоҡуҡ белгесе, арабыҙҙа иң тыныс һәм аҡыллы кеше. Һәр һүҙен үлсәп һөйләй, беҙҙең менән уйнап-көлөп йөрөһә лә, ят кешеләр алдында үҙ-үҙенә йомола. Бер ҡасан да аҡылын юйып ғашиҡ булғаны юҡ, киреһенсә, горизонтта күренгән (хатта урамда шаяртып һүҙ ҡушырға маташыусы ла) һәр ир-егетте буласаҡ ире кеүек күреп, энә күҙәүенән үткәреп, сифатһыҙ тауар яһап ҡуя....
Ҡарғыш алма, алғыш ал!
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 12-05-2018, 08:00
Бәләкәй саҡта йыш ҡына Яхъя ауылында йәшәүсе өләсәйҙәргә ҡунаҡҡа бара инек. Ул беҙҙең тыуып үҫкән ауылдан әллә ни алыҫ түгел. Шулай ҙа беҙгә бик алыҫта ятҡан кеүек күренә. Ул ауылға ат булһа – ат менән, машина барһа, шуға эләгеп ҡалырға тырышабыҙ. Ни тиһәң дә ара яҡын түгел, ә бәләкәй балалар менән тағы ла ҡыйыныраҡҡа төшә. Инәйем беҙҙе, бәләкәй балаларын, олатайҙарға шулай ҡунаҡҡа алып бара. Олатайҙың ҡушаматы “инкеш” йә уны “бал бабай” тип йөрөтәләр ине. Сөнки ихаталарында бал ҡорттары бик күп булды. Уларға барһаң, өҫтәл тулы бал, май, ҡаймаҡ, ҡоймаҡ, ҡорот, шәкәр, кәкүркә, ҡыҙыл эремсек, ҡатыҡ, айран, тағы әллә күпме тәмлекәс бар. Һәм был тәмлекәстәр бер ҡасан да бөтмәгән кеүек тойола. Шуның өсөн дә гел генә олатайҙарға барғыбыҙ килеп кенә тора. Ә яҙ көндәре уларҙа шундай күңелле, баҡса ап-аҡ сәскәгә күмелә. Бал ҡорттары без-без килеп оса. Улар күс айыра башлаһа, шундай күңелле мәл. Яхъя кәтәй сығып биҙрә туҡылдата, ә олатай ашыҡмай ғына бал ҡорттары менән ниҙер һөйләшә-һөйләшә уларҙы ҡулдары менән бәләкәй генә сеткалы бер әйбергә тултыра. Һуңынан уларҙы дадандарға урынлаштыралар. Беҙ быны ситтән генә күҙәтеп торабыҙ. Нисек олатайҙы бал ҡорттары саҡмай икән, тип аптырашабыҙ. Етмәһә, улар менән нимәлер һөйләшкән була, әйтерһең, бал ҡорттары олатайҙы аңлай. Шуғалыр ҙа, бәлки инәйем тыуған ауылын, тыуған йортон һағынып, гел Яхъяға ҡайтырға ашҡынып торҙо....
[/aviable]


text:
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында
2 декабрҙә – I Бөтә Рәсәй хореография фестивале;
4 декабрҙә – "Таланттар йондоҙлоғо" хәйриә концерты;
5 декабрҙә – Тәнзилә Дәүләтбирҙинаның "Минең ғаиләм" мелодрамаһы;
6 декабрҙә – Рәлиф Кинйәбаев инсценировкаһы буйынса әҙерләнгән Талха Ғиниәтуллиндың "Ер менән күк араһында" (премьера) өндәге күрәҙәлеге;
8 декабрҙә – Хәлисә Мөҙәрисованың "Бәхет хаҡы" музыкаль мелодрамаһы.
Был көндө Өфөлә йәшәгән йылайырҙар көтөп алды. Күптән бер-береһен күрмәгән дуҫ-иш осрашты, хәл-әхүәл белеште, йәштәр райондан сыҡҡан шәхестәр менән яҡындан танышты.
Башҡортостандың халыҡ артисы Азат Айытҡолов етәкселегендәге район ҡурайсылары башҡарыуында “Таштүрә” көйө менән башланды сара. Йылайыр районы хакимиәте башлығы урынбаҫары Александр Коротков сығышын саф башҡорт телендә башлағас, барыһы “ах” итте. Хас шул төбәк диалектында һөйләшеүен әйт әле!
Александр Васильевич ҡыҫҡаса район тормошо менән таныштырҙы, төбәккә математика, информатика уҡытыусылары етешмәүе хаҡында әйтте, йәштәрҙе тыуған яғына эшкә саҡырҙы. Бөтә ергә өлгөр, уңған егеттәр, ҡыҙҙар – Иҙел, Фаил, Илдар Алсыновтарға, Ләйсән Мостаеваға, Айгиз Ҡарасовҡа, Әмир Сараевҡа рәхмәт хаты тапшырҙы.
Бер ваҡыт ҡыҙ туғаныбыҙ биҙәүестәрен күрһәтеп таң ҡалдырҙы. Матур төймәләр, ялтыр-йолтор алҡалар һәм беләҙектәр ысынлап күҙ яуын алырлыҡ ине. “Бындай матурлыҡты ҡайҙан алдың?” тигән һорауға ул ҙур ғорурлыҡ менән: “Үҙем эшләнем. Ә уларҙы яһарға беҙҙе Нәзирә Үзбәк ҡыҙы өйрәтә”, — тине.
Был әйберҙәр миндә шул тиклем ҡыҙыҡһыныу уятты, шуға күрә кисекмәҫтән уларҙы үреүсе, ваҡ ҡына сәйләндәрҙән ҙур сәнғәт әҫәре – мөғжизә тыуҙырыусы оҫтабикәнең үҙе менән яҡынданыраҡ танышырға маҡсат ҡуйҙым. Хәйер, башҡа ҡатын-ҡыҙ ҙа бындай гүзәллеккә битараф булмаҫ ине.
Кескәй саҡтан ҡул эштәренә әүәҫ Нәзирә тормошта күңеленә хуш килгән шөғөлдө, һөнәрҙе оҙаҡ эҙләй. Ҡайҙа инде ул үҫкән ваҡытта баланың һәләтен асыу, үҫтереү өҫтөндә эшләү! Хәҙер генә бындай мөмкинлектәр аҙым һайын. Йәнең теләгән түңәрәкте һайларға мөмкин. Ә Илеш районының Теләпән ауылында бындай мөмкинлек булһамы, Нәзирә һис ҡулынан ысҡындырмаҫ ине.
“Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ” тигән халыҡ мәҡәле тап Фирҙәүес Ғәниев тураһындалыр ул. Үҙе йәшәгән Краснокамала ғына түгел, яҡын-тирәләге райондарҙа ла уны күптән “алтын ҡуллы оҫта” тип нарыҡлайҙар, исеме республикала ғына түгел, Башҡортостандан ситтә лә киң билдәле.
Ғүмеренең күп йылдарын нефть сығарыу тармағына, бер ҙә еңелдән булмаған экскаваторсы хеҙмәтенә бағышлаған, әле алтмыш йәшенә яҡынлаған ир-уҙаман ике ҡатлы өй һалып ингән. Уҙған быуаттың 90-сы йылдары аҙағында ул “Иң яҡшы шәхси йорт” республика конкурсы дипломына лайыҡ булған.
Фирҙәүес ағай ауылдаштарына ғына түгел, күрше райондарҙа йәшәүселәргә лә матур-матур өйҙәр күтәрергә булыша. Үҙе әйтеүенсә, Ҡалтасы, Краснокама һәм Яңауылда өс тиҫтәнән ашыу йорт уның ҡатнашлығында төҙөлгән.
Һеҙҙең бер бөтөн ағастан йоморо шар уйып эшләнгән, шуның эсендә тағы берәүһе, уныһының эсендә эсе ҡыуыш өсөнсө шар булған әйберҙе күргәнегеҙ бармы? Һәр береһе икенсеһенең эсендә айырым-айырым тәгәрәп йөрөй. Юҡ, тип яуап биререгеҙгә лә ышанам. Ә бына уны эшләүсе оҫта Сибай ҡалаһынан Әнүәр Игебаев булыр.
Ағастарға йән өргән тылсым эйәһе серле мөғжизәле композицияны эшләү өсөн генә дүрт йыл ваҡытын сарыф итә. “Башҡорт тубы” тип исемләнгән серле шарҙы тәүге тапҡыр күреүселәр, уны ҡулына алғас, төрлөсә әйләндереп ҡарай. Аптырап та ҡуя бәғзеләре: нисек инде, бер ниндәй ялғауһыҙ-ниһеҙ шар эсенә бер түгел, хатта өс шарҙы индерергә мөмкин? Ҡасандыр Мәскәүҙә халыҡ-ара күргәҙмәлә тамашасылар иғтибарына ике шарҙан торған “Ҡытай тубы” тәҡдим ителгән булған. Әнүәр Нуретдин улының “Башҡорт тубы” иһә өс шарҙан ғибәрәт!
Республика көнөнә арналған район йәрминкәһендә йыл һайын аллы-гөллө балаҫтар, келәмдәр, башҡа ҡул эштәре тәҡдим итеүсе ҡатын күптәрҙең иғтибарын йәлеп итә. Ғәлиәкбәрҙән Хөснә апай Исламбаева ул. Сығышы менән дә ошо ауылдан. Атаһы һуғышҡа киткәндә, үҙе әйтмешләй, әсәһенең күкрәгендә генә ҡалған ҡыҙға тиҫтерҙәре ыңғайына ауыр йылдарҙың, унан һуңғы осорҙоң байтаҡ әсе-сөсөһөн татырға тура килә.
— Атайҙан өс бала ҡалдыҡ. Апайым ауырып үлеп китте. Белемде тыуған ауылымда алдым. Мәктәп VII класлыҡ ҡына ине. Район үҙәгендә артабан уҡырлыҡ әмәл булмағас, уҡыуҙы туҡтаттым, сөнки әсәйҙең ҡулы һынып ҡуйҙы, Сәғит ағайым армияға китте, ә Әсмә апайым ауырый. “Ҡыҙыл байраҡ” артелендә эшләнем. Ҡап та һуҡтыҡ, ҡыуғында ла йөрөнөк. Ҡыҫҡаһы, ниндәй эш бар, барыһына ла егелдек. Бер мәл мәктәп директоры Зәки Хаммат улы Сәғитов миңә: “Тырыш ҡына күренәһең, артабан уҡы”, – тине.
— Нимәне күрһәм, шуның менән шөғөлләнеп ҡарайым. Һәр береһен эшләге килә, — ти Вәсилә Фәтхетдинова.
Юҡ, һис фәстереү юҡ оҫтаның һүҙендә. Үҙе әйтмәгән хәлдә лә, өй эсен биҙәгән әйберҙәре, бәйләгән кейемдәре, өҫтәлгә теҙелгән йомшаҡ уйынсыҡтары, төрлө материалдан үреп яһалған һауыт-һабаһы, диван-карауат япмалары һәм башҡа әйберҙәр шул турала һөйләй. Ысынлап та, һәр береһен эшләгеһе килеп, теләген тормошҡа ашырған.
Кемгә нисектер, миңә ҡалһа, һәләт тәбиғәттән, ҡандан килә. Оҫталыҡ иһә ошо һәләткә тырышлығыңды ҡушһаң ғына, ваҡыт үтеү менән “яулап” алына. Бер уйлаһаң, ер йөҙөндә һәләтһеҙ кеше юҡ – һәр кем күңелендә өлөшөнә төшкән көмөшөн йөрөтә. Тик ана шул тырышлыҡ булмау, тормошта Хоҙай биргәнде баһалап бөтмәү, үҙ урыныңды тапмау әҙәм балаһын ел ыңғайына йөрөтә.
Учалы районында хакимиәт башлығы итеп Фәрит Фәтих улы Дәүләтгәрәев ҡайтанан һайланды.
Ул 1977 йылдың 13 майында Учалы ҡалаһында тыуған. Юғары белемле: Өфө дәүләт нефть техник университетын, Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1998 йылда “Ишембай-нефть” нефть-газ сығарыу идараһында слесарь-ремонтсы булып башлай. 1999—2001 йылдарҙа — Учалы тау-байыҡтырыу комбинатында, 2001—2011 йылдарҙа “Башкирнефтепродукт” йәмғиәтенең Учалы филиалында, диорит карьерында, Учалы ҡалаһының төҙөлөш-монтаж идаралығында эшләй. Артабан район хакимиәте башлығы вазифаһын башҡара. 2011—2013 йылдарҙа район хакимиәте башлығы булып эшләй.
Ошо көндәрҙә республика парламенты депутаттарының өсөнсө ултырышы булды. Көн тәртибенә алтмышҡа яҡын мәсьәлә сығарылды.
Хөкүмәт сәғәтендә депутаттар республиканың Мәғлүмәт технологиялары агентлығы етәксеһе Илдар Ямаловтың сығышын тыңланы. Ул дәүләт власы һәм муниципаль райондарҙың урындағы үҙидара органдары эшмәкәрлегендә заманса мәғлүмәт технологияларын ҡулланыу тураһында һөйләне. Шулай уҡ Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы эшмәкәрлегенә арналған доклад тыңланды, дүртенсе йыйылышҡа кандидаттар билдәләнде.
Депутаттар егерменән ашыу закон проектын ҡараны, уларҙың бер нисәүһе закон статусын алды. Киләһе йылға республика бюджеты ҡабул ителде, 2015, 2016 йылдарға яҡынсаһы ҡаралды. Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Регламентына үҙгәрештәр индерелде. Тағы ла бер ҡабул ителгән законға ярашлы, парламент комитеттары янында даими эксперт органдары эшләйәсәк. Уның эсенә депутаттар, дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдары вәкилдәре, йәмәғәт ойошмалары, ғалимдар, белгестәр инәсәк.
Ниһайәт, Рәсәй почтаһының эшмәкәрлегенә ҡарата халыҡтың дәғүәләрен Хөкүмәт етәкселәре ишетте!
Айҙар буйы килгән хаттар, һуңлаған гәзит-журналдар, сүплеккә ырғытылған посылкалар, кешенең ялыуҙарын бар тип тә белмәү, ғәмһеҙлек тамам йөҙәткәйне бит һуңғы йылдарҙа. Ошо көндәрҙә Хөкүмәт етәксеһе Дмитрий Медведев милли операторҙың 2023 йылға тиклемге үҫеш стратегияһы буйынса махсус кәңәшмә үткәрҙе. Рәйестең әйтеүенсә, почтаның хәҙерге хәле үтә ауыр, реформа үткәрмәгәндә уның бөтөнләй юҡҡа сығыуы ихтимал. Рәсәй почтаһының хәле нилектән мөшкөлләнгән һуң?
Республикабыҙ халыҡ-ара кимәлдә үҙенең абруйын үҫтереү буйынса әүҙем эш алып барасаҡ. Был турала Хөкүмәт Президиумының ошо мәсьәләгә арналған ултырышында билдәле булды.
Башҡортостандың абруйын үҫтереү буйынса концепция проекты әҙер, ул тап ошо ултырышта раҫланды ла инде. Был документ халыҡ-ара кимәлдә республиканы яҡшыраҡ танытырға, күптәрҙе беҙҙең менән хеҙмәттәшлеккә ынтылыуға этәрергә тейеш.
– Донъяға Башҡортостанды заманса иҡтисады булған, сифатлы тауарҙар етештереүсе, инвестицияларға һәм хеҙмәттәшлеккә һәр ваҡыт әҙер, уңышлы төбәк итеп күрһәтергә теләйбеҙ, – тине Президент. Рөстәм Хәмитов фекеренсә, иҡтисадтағы тотороҡлолоҡ, инвесторҙарға "йәшел ут", ғәҙел һәм асыҡ сәйәсәт был эштә беҙгә төп ярҙамсы булырға тейеш. Шул уҡ ваҡытта республика халҡы ла үҙенең көнкүрешенең көндән-көн яҡшыра барыуын тойһон ине: әгәр кешеләр Башҡортостанда йәшәүе менән ғорурлана икән, был иң дөрөҫ күрһәткес буласаҡ.
– Германия менән Башҡортостан араһында хеҙмәттәшлек нығына. Республикаға немец делегацияһы, эшлекле даирә вәкилдәре йыш килә. Апрелдә Германияның Рәсәйҙәге илсеһе Ульрих Бранденбург менән осрашҡайныҡ, үткән аҙнала “Сименс”, “Эберспехер” компаниялары менән һөйләшеү булды, – тине республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов Германия Федератив Республикаһының Екатеринбургтағы Генераль консулы Андреас Классен менән осрашыуҙа.
Рөстәм Зәки улы шулай уҡ Өфөлә виза үҙәге асылыуына ыңғай ҡарашта булыуын, был беҙҙең граждандарҙың виза алыу мәшәҡәтен күпкә кәметәсәген белдерҙе.
Бөгөн Башҡортостанда немец капиталы ҡатнашлығында компаниялар эшләй, берлектәге предприятиелар бар. Быйыл туғыҙ айҙа тышҡы сауҙа әйләнеше 166 миллион доллар тәшкил итә, шул иҫәптән экспорт –15 миллион, импорт – 151 миллион доллар. Экспорттың төп өлөшө химия тауарҙарына, каучук, алюмин, ҡара металға тура килә. Германиянан беҙгә машиналар, ҡорамалдар, дарыу һәм башҡа тауар килә.
Башҡортостан Республикаһы Президенты указдарына ярашлы, Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы "Электр селтәрҙәре" предприятиеһы инженеры Анисимов Владимир Иванович, Стәрлетамаҡ ҡалаһы хакимиәте башлығы урынбаҫары Зарипов Миҙехәт Рәфҡәт улы, Стәрлетамаҡ ҡалаһы хакимиәтендәге торлаҡ-коммуналь хужалыҡ бүлегенең баш иҡтисадсыһы Зуделина Роза Миңләхмәт ҡыҙы, "Башкиравтодор" йәмғиәтенең Әбйәлил идаралығы машинисы Ҡарнаев Нәғим Үлмәҫҡол улы, Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы Һыу тәьминәте компанияһының бүлек начальнигы Кремнева Валентина Николаевна, "Башкиравтодор" йәмғиәтенең Әбйәлил идаралығы шоферы Ырыҫҡужин Ирек Таштимер улы, Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы Торлаҡ хужалығы тресының слесарь-сантехнигы Слетнев Леонид Викторович, "Урал аръяғы" машина-технологик станцияһының Әбйәлил филиалы шоферы Хәлитов Рәмил Рафиҡ улы Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы менән бүләкләнде;
Заман ҡаҙаныштары ни тиклем алға китһә лә, кешелек көсө һәм ҡеүәте етмәгән бәләләр донъяла әлегә бихисап. Шулар иҫәбенә дәүер афәтен – СПИД сирен дә индереү зарур. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, йылдан-йыл был ҡурҡыныс сиргә тарыусыларҙың һаны арта бара, ә уны дауалау әмәле әлегәсә табылмаған.
Башҡортостандағы хәл дә әллә ни ҡыуанырлыҡ түгел. Шуныһы аяныслы: ВИЧ (кеше иммунодефициты вирусы) йоҡторған ҡатын-ҡыҙ күбәйә, сирле парҙар арта. Һөҙөмтәлә быуат сиренә дусар балалар донъяға килә.
Инҡар итеп булмаған был афәттең, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һәр кемдең ғаиләһенә ҡағылыуы ихтимал. Унан ҡотолоуҙоң төп юлдарының береһе – проблема хаҡында хәбәрҙар булыу, сир тураһында күберәк мәғлүмәт туплау. Ошо йәһәттән Республика СПИД-ты, йоғошло сирҙәрҙе иҫкәртеү һәм уларға ҡаршы көрәш үҙәге педиатры Изолина Риф ҡыҙы БИГЛОВАнан ҡайһы бер һорауҙарға яуап алдыҡ.
Артҡа 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 26 Алға
Бит башына
Белеүебеҙсә, 2025 йылға тиклем Рәсәй Федерацияһының демографик сәйәсәте концепцияһын тормошҡа ашырыу буйынса төрлө саралар ойошторола. Маҡсат бер — халыҡ һанын тотороҡло итеү һәм уның үҫеше өсөн шарттар тыуҙырыу. Бик мәслихәт эш, тип барыбыҙҙың да указды хуплап ҡаршы алыуыбыҙ иҫтә.Оҙайлы проектҡа өмөт ҙур
Демографик сәйәсәттең таяныр өс терәге булыуын яҡшы беләбеҙ: тыуымды ишәйтеү, ғүмерҙең оҙайлылығын арттырыу һәм Рәсәйгә сит ил халҡын күпләп йәлеп итеү. Ҡыҫҡаһы, ошо йүнәлештәрҙә ең һыҙғанып эшләү, төптән уйланылған закондар, ҡарарҙар нигеҙендә аҙымдарыбыҙҙы нығытыу мөһим.
Тәүге бурыс — хеҙмәткә һәләтле йәштәгеләрҙең үлем кимәлен йыл да 2-3 процентҡа кәметеү.


text:
Коммуналь хеҙмәттәргә һәйкәл
Коммуналь хеҙмәттәргә һәйкәл
Нефтекама ҡалаһының Комсомол проспектында яңы архитектура объекты барлыҡҡа килде.Урам һепереүсе, сантехник һәм электрсы һәйкәлдең төп геройҙары. Уларҙың һәр береһе үҙенең хеҙмәтен башҡарған мәл һүрәтләнгән. Ә һәйкәлдең нигеҙендә эшселәрҙең төп девизы ла яҙылған. Проектты тормошҡа ашырыуға ике айҙан ашыу ваҡыт талап ителгән.
Рәшит Дәүләтов, Нефтекама ҡала хакимиәте етәксеһе: «Коммуналь хеҙмәткәрҙәрҙе йыш ҡына тәнҡитләһәләр ҙә, уларҙың эше еңелдән түгел. Был һәйкәлдә эшселәрҙең ҡоҙоҡтан сығып килеүе лә, торбаларҙы төҙөкләндереп тороуы ла һүрәтләнгән. Беҙҙең ҡалала ошондай һәйкәл асырға коммуналь хеҙмәттәр үҙҙәре теләк белдерҙе».


text:
- Подробности
- Просмотров: 644
ЙӘСӘҮИ Әхмәт (Хужа Әхмәт; 1105 й. тиклем тип фараз ителә, Испиджаб ҡ., Урта Азия — 1166, Яса ҡ., шунда уҡ), төрки суфый шағиры, шәйех. Бохара ҡ. уҡый, Яса ҡ. йәшәй (псевдонимы шуға бәйле). “Йәсәүиә” тәриҡәтенә (ҡара: Суфыйсылыҡ), төрки әҙәбиәтендә суфыйсылыҡ шиғриәтенә нигеҙ һалыусы. Әүлиә булараҡ танылыу ала. Риүәйәт б‑са, Й. 63 йәшендә (Мөхәммәт ошо йәштә үлә) үҙен ер аҫтына бикләй, шунда үлә (ҡайһы бер мәғлүмәттәр б‑са, 73 йәшкә, башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 85 йәшкә тиклем йәшәй). Уның ҡәбере урынында Аҡһаҡ Тимер кәшәнә төҙөй. Уның төп хеҙмәте — “Диуаны хикмәт” (“Хикмәтле һүҙҙәр йыйылмаһы”), Урта һәм Кесе Азияла, Иранда ҡулъяҙмала таралған (15 б. күсермәләренән хәҙ. көндәргә бер нисә хикмәте килеп еткән). Ижадында Алла м‑н ҡушылыу юлында үҙеңдең рухи тәжрибәң кәрәклеге, дөрөҫлөк, рухи сафлыҡ һәм үҙ‑үҙеңде камиллаштырыу идеяһын тарата. 13—14 бб. әҫәрҙәре Урал‑Волга буйына, ш. иҫ. Башҡортостанға, үтеп инә. 1877 й. Ҡазанда “Диуаны хикмәт” китабы нәшер ителә, унда 149 әҫәр ингән, уларҙың күбеһен Й., ҡалғандарын уның уҡыусылары һәм уға эйәреүселәр яҙған. Й. әҫәрҙәре Ш.Зәки, Ә.Ҡарғалы, М.Ҡотош‑Ҡыпсаҡи, Ғ.Соҡорой, Һ.С.Сәлихов ижадына йоғонто яһай.
М.Х.Иҙелбаев
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
- Подробности
- Просмотров: 269
ПИРОФИЛЛИТ (гр. pýr — ут һәм phýllon — япраҡ), икеләтә системаһыҙ структуралы ҡатлаулы силикаттар ярым класы минералы, Al2(OH)2[Si4O10], Al3+ өлөшләтә Fe2+, Mg2+ һ.б. м‑н алмашына. Моноклин сингонияһында кристаллана. Агрегаттары табаҡлы, тәңкәле. Пластинкалы, нурлы һәм тотош тупланмалар рәүешендә осрай. Төҫө аҡ, һары һәм йәшел төҫмөрө бар. Тотоп ҡарауға П. майлы. Ҡатылығы 1—2, тығыҙлығы 2700— 2900 кг/м3, йәбешкәклеге камил, һынылышы тигеҙ түгел. Дегидратация интервалы 420—900°С, көслө к‑та һәм һелтеләргә бирешмәй. 1100—1200°С т‑рала муллит һәм кристобалитҡа әйләнә, ҡатылығы 7—8‑гә тиклем арта. Гидротермаль‑метасоматик процестарҙа барлыҡҡа килә. Сәнәғәт минералы, талькты алмаштыра. Утҡа сыҙамлы материалдар, керамика етештереүҙә; тултырғыс сифатында — резина, ҡағыҙ, буяу, пластик массалар, инсектицидтар һ.б. әҙерләүҙә ҡулланыла. РФ‑та Уралда һәм Алыҫ Көнсығышта таралған. БР‑ҙа Күлйортау ятҡылығында (Баймаҡ р‑ны) мәғдәндәрҙең ябай пирофиллит‑кварцлы, һелтеле серицитлы, юғары глинозёмлы, ҙур әһәмиәтле пирофиллитлы, юғары тимерле сорттары бар; С1 ка‑ тегориялы запасы — 899,7 мең т, С2 категориялы — 10273,7 мең т. П. мәғдәне — төп тау тоҡомо, асылған ятҡылыҡ өйөмөндә 2 млн т ашыу пирофиллитлы икенсел кварциттар урынлашҡан. Ятҡылыҡ мәғдәненең онталған сорттары фасад, йөҙләү, эҫегә һәм к‑таға сыҙамлы плиткалар, санитар‑техник керамика, керамик кирбес, утҡа сыҙамлы материалдар, стенаға декоратив һәм һаҡлағыс ҡаплауҙар, маяҡ һәм һөрөм горелкалары етештереү, титан иретмәләрен оксидлау өсөн перспектив булып тора.
Әҙәб.: Ш а я х м е т о в У.Ш., М у с т а ф и н А . Г . , А м и р о в Р.А. Пирофиллит и материалы на его основе. М., 2007.
Ө.Ш.Шәйәхмәтов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Рубрикалар
Яғымлы раузаларБәләкәстән матурлыҡҡа ғашиҡ, тирә-яғындағы һәр нәмәне биҙәргә маһир, донъяһын онотоп һүрәт төшөрөргә яратҡан ҡыҙ була Миңъямал. Ғилми хеҙмәткәр, социаль страховка фондында ревизор булып эшләгәндә лә, етди хеҙмәте ҙур иғтибар талап итеүгә ҡарамаҫтан,...
Алмиҙеү«Нимә тапһалар, шуны ҡуйып, стилләштерелгән, заманса түш биҙәүесе тип эшләп тағып йөрөүселәр күп хәҙер. Ҡайһы бере уларҙы, айышына төшөнөп тормай, хатта «селтәр», «һаҡал» тип тә атап ебәрә. Этнографик яҡтан ҡарағанда, төптө дөрөҫ түгел былай итеү....
Кейеҙ тылсымы…Әкиәт урынына олатаһы тарихтарын тыңлап үҫә Зилә. Әсәһенең атаһы Яхъя Күжәхмәтов телдәр, ҡыҙыҡһыныусан ейәнсәрен етәкләй ҙә урман-тауҙарға, ҡырҙарға алып китә. Бүгәсәү һуғышы, аҡтар-ҡыҙылдар хаҡында һөйләй, халыҡ йырҙары тарихын ер-һыу атамаларына...
ҺаҡалМилли кейем һәм аксессуарҙар оҫтаһы Асия ҒӘЙНУЛЛИНА бөгөн журнал уҡыусыларыбыҙға башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының зиннәтле биҙәүесе – һаҡал эшләргә өйрәтә. Был биҙәүес өсөн ҡыҙыл драп, буҫтау йә кешмир туҡыма, киндер туҡыма, мәрйен (йә ҡыҙыл төҫтәге...
Текә таҡыяБашҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының ярымшар рәүешендәге традицион баш кейеме – таҡыяны йәш ҡыҙҙар, ҡатындар байрамда һәм туйҙа кейгән. Милли кейемдәр, биҙәүестәр оҫтаһы Асия ҒӘЙНУЛЛИНА был һанда текә таҡыя менән таныштыра. Текә таҡыяның нигеҙе кейеҙҙән, йөн...
БЕЙСӘЛӘР ЯҒАҺЫ – ХӘСИТӘКүкрәккә тағыла торған был биҙәүес – арҡыры яға, ҡайһы райондарҙа хәситә тип йөрөтөлә. Абруйлы, дәрәжәле ҡатын-ҡыҙҙар, бейсәләр кейгән уны. Үҙенсәлеген Асия ҒӘЙНУЛЛИНА асып һала. «Был затлы биҙәүес элек ҡиммәтле биҙәкле тауарҙан эшләнгән, йыш ҡына...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Волга буйы Болғары
Волга буйы Болғары (Волга-Кама Болғары) — Урта Волга буйында һәм Түбәнге Кама янында X—XIII быуаттарҙа булған тарихи дәүләт.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөйөк Болғар тарҡалғандан һуң, Түбәнге Волга һәм Дон буйҙарынан Волга буйы Болғары территорияһына бер нисә тулҡын менән (VII быуаттың икенсе яртыһынан алып һәм һуңыраҡ) болғарҙар[1] һәм башҡа төрки телле ҡәбиләләр, шулай уҡ Кама буйы фин-уғырҙары һәм башҡалар килеп төпләнгән[2].
965 йылға тиклем Волга буйы Болғары Хазар ҡағанатына буйһонған. Х быуат башында батша Алмыш болғар ҡәбиләләрен берләштерә башлаған. IX—X быуаттарҙағы яҙма сығанаҡтарға ярашлы был ҡәбиләләр араһында болғарҙар, есегелдәр, бәшнәктәр, сыуаштар (сыуаз), башҡорттар (башхарт), мадъяр-төркиҙәр, баранжарлар, уғыҙҙар һ. б. телгә алына. Болғар төркөмөнә өс ҡәбилә (берсула, есегел, болғар) ингән[2].
Хазар ҡағанаты менән көрәштә батша Алмыш, Бағдад хәлифәлегенә номиналь рәүештә буйһоноп, уға таянған. Бағдад хәлифәһе Болғарға илселек ебәрә, һәм 922 йылда Алмыш хан ислам динен дәүләт дине тип иғлан итә. Илселек составында ғәрәп сәйәхәтсеһе Ибн Фаҙлан да була[3].
Х быуат башында Болғар, Сыуар, Ноҡрат, Йүкәтау, Биләр, Һамар һ. б. ҡалалар барлыҡҡа килә[4]. Археологик һәм яҙма мәғлүмәттәргә ярашлы, Волга буйы Болғарында 150 ҡала һәм 800-ҙән ашыу торама пункт иҫәпләнгән[5].
X—XII быуаттарҙа урыҫ кенәздәре Болғарға яу менән барып торған. Урыҫ хакимдарының дәүләткә даими ҡурҡыныс янауы арҡаһында Х быуаттың икенсе сирегендә Волга буйы Болғарының баш ҡалаһы Кама аръяғының үҙәк өлөшөнә — Биләр ҡалаһына күскән[2]. 985 йылда болғар хакимы киев кенәзе Владимир I менән солох килешеүен төҙөй[6].
1220—1240 йылдарҙағы ҡаты алыштарҙан һуң Волга буйы Болғарын монгол-татарҙар баҫып ала. Болғар, бер ни тиклем автономияһын һаҡлап, Жуси улусы (Алтын Урҙа) составына инә. Уның тәүге баш ҡалаһы итеп XIII быуатта Болғар билдәләнә. Ҡала бер үк ваҡытта яңы монгол дәүләтенең сәйәси, сауҙа һәм һөнәрселек үҙәге лә булып. Артабан Болғар мәҙәниәте Алтын Урҙа мәҙәниәтенең мөһим өлөшөнә әйләнә. Болғар кенәздәре үҙ биләмәләрен башлыса Вятка һәм Кама йылғалары буйлап киңәйтә. XIII быуаттың 2-се яртыһында — XIV быуатта төп халҡы Кама аръяғынан Кама алдына күсә. Болғария эсендә Ҡазан, Болғар, Йүкәтау һ. б. кенәзлектәр айырылып сыға. Волга Болғарының иҡстисади һәм сәйәси күтәрелеше Алтын Урҙа хандарының яуҙары, эске низағтар, урыҫ кенәздәренең яуҙары (1360 йылдан алып), Аҡһаҡ Тимерҙең ябырылыуы (1390-сы йй. уртаһы, Ҡондорса буйындағы яу), ушкуйниктар һөжүмдәренән туҡталып ҡала. 1438 йылда Волга буйы Болғарының территорияһында Ҡазан ханлығы барлыҡҡа килә[2].
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Волга буйы Болғары халыҡтары һәм ҡәбиләләре араһында баранжар, барсил (берсула), башхарт (башкарт), болғар, буртас, бүләр, бәшнәк, есегел, шулай уҡ мадъяр-төркиҙәр, савир, сыуаз, фин-уғырҙар һәм уғыҙҙар булған. Болғар төркөмөнә өс ҡәбилә (берсула, есегел, болғар) ингән[2]. X—XII быуаттарҙа әҙәби болғар теле формалаша[5]. Социаль ҡоролоштоң юғары ҡатламы — кенәздәрҙән (бәк) — айырым ерҙәр һәм ҡалаларҙың хакимдәренән, хәрби аҡһөйәктәрҙән (сура) һәм мосолман руханиҙарынан, ә илдең төп халҡы башлыса дәүләт ҡаҙнаһына һалым түләүсе ирекле ауыл общинниктарынан һәм ҡала кешеләренән (һөнәрселәр, сауҙагәрҙәр һ. б.) торған[6].
Исламдың Волга-Урал төбәгенә үтеп инеүе Урта Азия илдәре менән сауҙа-иҡтисади бәйләнештәре урынлаштырылыуға бәйле. Тәүге мосолман общиналары Болғарҙа, Биләрҙә һәм башҡа эре ҡалаларҙа барлыҡа килгән. Х быуаттың беренсе сирегенән ислам дине Волга буйы Болғарының дәүләт дине булып китә. Ислам дине болғар йәмғиәтенең рухи мәҙәниәтенә ҙур йоғонто яһай, эре ҡалаларҙа мәҙрәсәләр һәм мәктәптәр асылыуына, фән үҫешенә булышлыҡ итә[6].
X—XII быуаттарҙа әҙәби болғар теле формалаша[5].
Хужалығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡыуғын малсылыҡ менән шөғөлләнгән болғарҙар Х быуатҡа ҡарай ултыраҡ тормошҡа күсә. Һабан игенселеге (арпа, бойҙай, тары һ. б. сәскәндәр) һәм ярым күсмә һәм ултыраҡ малсылыҡ (башлыса йылҡы үрсеткәндәр) хужалыҡтың итеүҙең төп төрө булған. Тағы ла балыҡсылыҡ, солоҡсолоҡ һәм һунарсылыҡ үҫеш алған. Балсыҡтан, ағастан һәм һөйәктән төрлө әйберҙәр яһау, шулай уҡ тимерселек, зәгәрлек һәм быяла эшләү таралыу ала[5].
Волга буйы Болғары географик яҡтан уңайлы урында урынлашҡан, уның ерҙәре аша Көнсығыш һәм Төньяҡ Европаны Шәреҡ менән бәйләүсе мөһим һыу юлдары үткән. X—XI быуаттарҙа Волга һәм Кама йылғалары буйында болғар сауҙа-һәнәрселек ҡала-факториялар селтәре барлыҡҡа килә. Волга буйы Болғары Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге, Византия империяһы, Боронғо Рус дәүләте, Көнсығыш Европаның төньяғы, Урал Һәм Көнбайыш Себер халыҡтары менән сауҙа иткән[2]. Илдән башлыса ҡиммәтле тире, иген, күн, бал һәм балауыҙ сығарылған, илгә тәмләткестәр, зиннәтле әйберҙәр, ҡорал, көмөш (IX—X бб.), гәүһәр, ебәк һ. б. индерелгән. Сауҙа һалымы дәүләт ҡаҙнаһының иң мөһим керем статьяларының береһе булып торған[6].
Мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Орхон-Йәнәсәй ҡомартҡыларынан башланған ҡәбер таштарындағы шиғри яҙмалар традицияһы болғар осоронда дауам итә. Ташта уйылған болғар эпиграфия ҡомартҡылары ғәрәп яҙыуының куфи йәки ҫөлөҫ почеркында яҙылған. Хәҙерге ваҡытта төрлө һаҡланыу кимәле менән яҡынса 400 болғар эпиграфия ҡомартҡылары (фрагменттар менән бергә) һаҡланып ҡалған[7]. «Болғар хандарының исемлеге» – болғар яҙыуының иң боронғо ҡомартҡыһы тип иҫәпләнә, ул хронология һәм генеалогия буйынса мәғлүмәттәрҙән тора[8].
Волга буйы Болғары осоронда Урал‑Волга буйы халыҡтарының күп яҡлы һәм тотороҡло бәйләнештәре һәм үҙ‑ара йоғонтоһо төрки телендә ижад ителгән берҙәм боронғо болғар әҙәбиәтен барлыҡҡа килтерә[9][10]. Болғар яҙыусылары араһынан Борханетдин Ибраһим әл‑Болғари, Хәмид ибн Иҙрис (XII б. 1-се яртыһы) һәм башҡаларҙың исемдәре билдәле. Сөләймән бин Дауыт әл-Саҡсиниҙың «Заһрут әл-риня» тигән әҫәренең ҡулъяҙмаһы хәҙерге заманға тиклем һаҡланған. Тажетдин ибн Юныс әл-Болғари фармакология буйынса «Әт-Тирйәк әл-Кәбир» (XII—XIII бб. араһы) китабын ижад итә. Шулай уҡ Хажиәхмәт әл-Болғариҙың «Әл-Джами», «Әт-Тәриҡәт» һәм «Әл-Фәүәүид» тигән хеҙмәттәре лә Шәреҡтә киң таралыу ала[11].
XIII башында шағир Ҡол Ғәли болғар осоро әҙәбиәтенең классик өлгөһө булып торған «Ҡиссаи Йософ» әҫәрен ижад итә. Башҡорт сығышлы тарихсы, ҡазый Яҡуп ибн Ноғман әл-Болғариҙың (1165 й. үлгән) «Тәуарихи Болғарийа» тарихи-әҙәби әҫәре уның замандаштары булған әл-Гарнати, Казвини һәм башҡа ғәрәп ғалимдарына билдәле булған[12][13].
Хакимдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Болғар хакимдәрен «илтәбәр», ә Х быуат уртаһынан — «әмир» тип атағандар. Улар үҙҙәренең тәңкәләрен һуғып сығарғандар. X—XI быуаттарҙағы Волга буйы Болғары хакимдәре араһынан Шилки, Алмыш, Микаил ибн Йәғәфәр, Микаил ибн Әхмәт, Абдаллаһ ибн Микаил, Микаил ибн Әхмәт, Талип ибн Әхмәт, Мөъмин ибн Әхмәт, Мөъмин ибн әл-Хәсән, Ғабдрахман ибн Мөъмин, Абу Исхаҡ Ибраһим ибн Мөхәммәт билдәле булған[6].
Волга буйы Болғары һәм башҡорттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
X—XIII быуаттарҙа Башҡортостандың көнбайыш өлөшө Волга буйы Болғары составында була, болғар ҡәбиләләре башҡорттарҙың этногенезында әүҙем ҡатнаша. Башҡорт теле вокализмы болғар теленең төп вариҫы булып торған сыуаш теленең һуҙынҡылар системаһына бик яҡын. Болғар ҡәбиләләре менән сауҙа-иҡтисади, мәҙәни һәм хәрби бәйләнештәр була. Волга буйы Болғары башҡорттарҙың үҫешенә этномәҙәни йоғонто яһай[5].
Ибн Фаҙлан мәғлүмәттәренә ярашлы, 921—922 йылдарҙа башҡорт ерҙәре менә Волга буйы Болғары араһындағы сик Оло Сәрәмсән (рус. Большой Черемшан) буйынса үткән. XII быуаттағы ғәрәп географы Иҙриси хәбәр итеүенсә, болғар ҡәбиләләре башҡорттарҙың Ҡараҡыя, Ҡазира (Ҡастра, Ҡастр) һәм Мазира (Масра, Мастр) ҡалаларына йыш ҡына һөжүм иткән[14].
1229 йылдың яҙында монгол-татарҙарҙың 30 меңлек ғәскәре Көнбайышҡа йүнәлгән һәм көҙгә ҡарай Яйыҡ һәм Волга буйы далаларына килеп еткән. Бында улар башҡорттар һәм уларҙың союздашы болғарҙарҙың ҡаты ҡаршылығына осрай. 1232 йылда монгол-татарҙар Волга буйы Болғарының баш ҡалаһы Биләрҙе яулап алырға ниәтләй, әммә Оло Сәрәмсән һәм Ҡондорса йылғалары буйҙарындағы төп оборона һыҙығында туҡтатыла[15]. Шулай ҙа артабанғы яуҙарҙа монгол-татар илбаҫарҙары башҡорттарҙы һәм болғарҙарҙы яулап алырға ирешә. Рәшит әт-Дин буйынса, 1236 йылдың көҙөндә монгол-татарҙар «бүләр һәм башгирдтарға ҡаршы яу асып, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә, бик ҙур көс түкмәйенсә, яулап ала», Бүләр һәм Башгирд илдәре яулап алынһа ла, уларҙың халҡы йәнә баш күтәрә[16].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Иванов В. А. Болғарҙар // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Кокорина Н. А., Кузьминых С. В. Булгария Волжско-Камская // Большая российская энциклопедия. Т. 4: Большой Кавказ — Великий канал — М.: «Большая Российская энциклопедия», 2006. — 752 б. — ISBN 5-85270-333-8.
- ↑ Иванов В. А., Илъясов Б. С. Ибн Фаҙлан // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ Димитриев В. Д. Волжская Болгария.// Чувашская энциклопедия [Электронный ресурс] / Чуваш. гос. ин-т гуманитар. наук, Чуваш. кн. изд-во. — Чебоксары, 2009.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Мәжитов Н. А. Волга буйы Болғары // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Измайлов И. Л. Булгария Волжско-Камская // Татарская энциклопедия: В 6 т. — Т. 1: А—В / Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002. — 672 б. — ISBN 5-85247-035-Х.
- ↑ Хузангай А. П. Болгарские эпиграфические памятники.// Чувашская энциклопедия [Электронный ресурс] / Чуваш. гос. ин-т гуманитар. наук, Чуваш. кн. изд-во. — Чебоксары, 2009.
- ↑ Хузангай А. П., Погодин Е. П. Именник болгарских ханов.// Чувашская энциклопедия [Электронный ресурс] / Чуваш. гос. ин-т гуманитар. наук, Чуваш. кн. изд-во. — Чебоксары, 2009.
- ↑ Байымов Р. Н., Хөсәйенов Ғ. Б. Башҡорт әҙәбиәте // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ Родионов В. Г. Литературы народов Урало-Поволжского региона.// Чувашская энциклопедия [Электронный ресурс] / Чуваш. гос. ин-т гуманитар. наук, Чуваш. кн. изд-во. — Чебоксары, 2009.
- ↑ Родионов В. Г. Булгарская литература.// Чувашская энциклопедия [Электронный ресурс] / Чуваш. гос. ин-т гуманитар. наук, Чуваш. кн. изд-во. — Чебоксары, 2009.
- ↑ Идельбаев М. Х. Якуб ибн Нугман // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8.
- ↑ История башкирского народа, 2012, с. 107
- ↑ История Башкортостана. Ч. 1. С древнейших времён до 1917 г. / Учебник для 8—9 кл. — Под ред. И. Г. Акманова — Уфа: Китап, 1996. — Б. 27. — 240 б. — ISBN 5-295-01918-7.
- ↑ Гагин И. А. Политические и культурные связи Волжской Булгарии и Восточной Руси перед татаро-монгольским нашествием.
- ↑ Антонов И. В. Башкиры и Башкортостан в письменных источниках ХIII—XIV вв // Ватандаш. — 2010. — № 1. — ISSN 1683-3554.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Валеева Д. К. Искусство волжских болгар. — Казань, 1983.
- Валеев Р. М. Волжская Болгария: торговля и денежно-весовые системы IX — начала XIII века. — Казань, 1995.
- История башкирского народа: в 7 т. / гл. ред. М. М. Кульшарипов; Ин-т истории, языка и литературы УНЦ РАН — Уфа: Гилем, 2012. — Т. II. — 400 б. — ISBN 978-5-91608-100-8.
- Казаков Е. П. Булгарское село Х-XIII веков низовий Камы. — Казань, 1991.
- Казаков Е. П. Культура ранней Волжской Болгарии (этапы этнокультурной истории). — М., 1992.
- Кокорина Н. А. Керамика Волжской Булгарии второй половины XI — начала XV века Казань, 2002.
- Кокорина Н. А., Кузьминых С. В. Булгария Волжско-Камская // Большая российская энциклопедия. Т. 4: Большой Кавказ — Великий канал — М.: «Большая Российская энциклопедия», 2006. — 752 б. — ISBN 5-85270-333-8.
- Мажитов Н. А., Султанова А. Н. История Башкортостана. Древность. Средневековье — Уфа, 2009.
- Полубояринова М. Д. Русь и Волжская Болгария в Х—XV века. — М., 1993.
- Смирнов А. И. Волжские булгары. — М., 1951.
- Хакимзянов Ф. С. Эпиграфические памятники Волжской Болгарии и их язык. — М., 1987.
- Халикова Е. А. Мусульманские некрополи Волжской Булгарии Х — начала XIII веков. — Казань, 1986.
- Хлебникова Т. А. Керамика памятников Волжской Болгарии. — М., 1984.
- Хузин Ф. Ш. Булгарский город в Х — начале XIII века. — Казань, 2001.
- Фахрутдинов Р. Г. Археологические памятники Волжско-Камской Булгарии и ее территория. — Казань, 1975.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мәжитов Н. А. Волга буйы Болғары // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Волга буйы Болғарының картаһы (рус.)


text:
Электр конденсаторы
Конденсатор (лат. condensare — «ҡуйыртылған» йәки баш лат. condensatio — «туплау, йыйыу») — ике полюслы даими йәки үҙгәреүсән һыйҙырышлы[1] электр зарядын йыйыу ҡоролмаһы. Конденсатор пассив электрон компоненты булып тора. Конденсатоҙың иң ябай конструкцияһы ике электр тогын үткәреүсе пластинан һәм улар араһында ток үткәрмәй торған диэлектриктан тора. Диэлектриктың ҡалынлығы пластиналар үлсәме менән сағыштырғанда йоҡараҡ. Ғәмәлдә конденсатор күп ҡатлы итеп уралған электрик һәм диэлектрик таҫманан тора. Конденсаторҙың һыйҙырышлылығы фарадаларҙа үлсәнә.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1745 йылда немец кононыгы Эвальд Юрген фон Клейст һәм унан айырмалы эшләгән голланд физигы Питер ван Мушенбрук конденсаторға оҡшаған «лейден банкаһын»[2] уйлап таба. Эпинус конденсаторы тип аталған ток үткәрмәй торған диэлектрик менән айырылып торған ике ток үткәргес сымдан йәки пластинканан эшләнгән ҡорамалдар элегерәк тә билдәле булған.
Конденсаторҙың үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Даими электр тогында конденсатор электр тогын үткәрмәй, тик электр тогын ҡабыҙғын һәм һүндергән ваҡытта ғына үткәрә. Алмаш ток сылбырында эшләгән конденсатор электр тогы тирбәлеүҙәрен үткәрә. Алмаш токта конденсатор пластинкалары алмашлап зарядлана һәм зарядһыҙлана, даими токта пластинкалар бер тапҡыр ғына зарядлана.
Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Конденсатор, электрический // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Учебник физики для средних специальных учебных заведений. Авторы: Л. С. Жданов, Г. Л. Жданов.
- Гусев В. Г., Гусев Ю. М. Электроника — 2-е. — Москва: «Высшая школа», 1991. — ISBN 5-06-000681-6.


text:
1937 йыл
1937 (бер мең туғыҙ йөҙ утыҙ етенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1937 йылы, 2 мең йыллыҡтың 937 йылы, XX быуаттың 37 йылы, XX быуаттың 4 ун йыллығының 7 йылы, 1930 йылдарҙың 8 йылы.
Йөкмәткеһе
ВаҡиғаларҮҙгәртергә
ТыуғандарҮҙгәртергә
- 10 ғинуар — Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы, яҙыусы, филология фәндәре докторы (1984), профессор, Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1997).
- 16 февраль — Солтанова Ғәлиә Кәлимулла ҡыҙы, Башҡортостандың халыҡ артисы.
- 25 июнь — Сәхәүетдинова Руза Хәйҙәр ҡыҙы, композитор, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы (1994).
Вафат булғандарҮҙгәртергә
- 23 сентябрь — Халиҡов Муллайән Дәүләтша улы, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, күренекле дәүләт эшмәкәре.
- 27 сентябрь — Ҡушаев Хафиз Ҡушай улы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитетының 3-cө рәйесе. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
- 27 сентябрь — Таһиров Авзал Мөхөтдин улы, башҡорт яҙыусыһы, БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты (БашЦИК) Рәйесе (1931—1937). Сәйәси репрессия ҡорбаны.
- 2 ноябрь — Йомағолов Харис Йомағол улы, 1919—1920 йылдарҙа Башҡорт Совет республикаһының ваҡытлыса хәрби революцион комитеты етәксеһе. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
- 7 декабрь — Дәүләтшин Ғәббәс Йәғәфәр улы, күренекле башҡорт телсеһе, сәйәси репрессия ҡорбаны.


text:
Торт
Торт (итал. torta, ранее от лат. tōrta, йоморо икмәк) — крем йәки джем һеңдерелгән бер нисә ҡамыр йәймәһенән торған десерт; һөт, май, шәкәр, йомортҡаға баҫылған сөсө ҡамырға крем, еләк-емеш һ. б. ҡушып бешергән татлы ашамлыҡ[1].
Йөкмәткеһе
Ҡатнашмалар өлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Торт бешереү өсөн: он, аҡ май, шәкәр, ҡамыр йомшартҡыс, йомортҡа, шоколад, ҡуйыртылған һөт, сәтләүек, ҡара емеш, ҡурай һәм ер еләктәре, шыйыҡ сыр кәрәк буласаҡ.
Биҙәү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Байрамса торт, туйҙа, тыуған көндә аштан һуң бирелә торған тәм-том.
- Торт эшләй башлағанда, йомшарған аҡ май менән шәкәрҙе ҡушып бутайбыҙ. Килеп сыҡҡан ҡатнашмаға он, ҡамыр йомшартҡыс, ике-өс йомортҡа өҫтәп, шыйыҡ ҡамыр туҡыйбыҙ. 160- 170 градуслы мейескә йәки духовкаға ҡуйып 40-45 минутта бешереп алабыҙ. Араһына крем яғыр өсөн йәймәне ҡатлы- ҡатлы итеп теләбеҙ.
- Шыйыҡ сырға ҡуйыртылған һөт ҡушып крем яһайбыҙ. Йәймәләрҙең араһына мул итеп һылайбыҙ, ҡурай, ер еләге лә ҡушабыҙ. Торттың өҫтөн онталған сәтләүек, ҡара емеш, эретелгән шоколад менән биҙәйбеҙ.
Төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Ҡош һөтө»;
- «Коcмос»;
- «Полет»;
- «Бисквет»
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
20 июль көнө - Халыҡ-ара Торт байрамы - Донъя кимәлендә билдәләнә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Страница 7
Сараһыҙҙар
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 7-04-2018, 07:30
Диспансер тикшереүе ваҡытында уйламағанда Лидиә* менән осраштыҡ. Йылмайғанда күҙҙәренән нур сәселгән һөйкөмлө ҡатын минең йылғы, йәғни уның да быйыл юбилейы – ҡырҡ биш йәш. Хәл-әхүәлдәрҙе һорашҡас, һүҙ араһында ғына:
– Һинең климакс башландымы? – тип һорап ҡуйҙы.
– Юҡ, – тинем. – Шул ҡурҡыта инде.
– Ә уның нимәһенән ҡурҡаһың?
– Ҡартайыуҙың тәүге билдәһе булараҡ ҡурҡыта, – тип көлдөм. – Бер ҙә ҡартайғы килмәй, гел дә йәш килеш һикерәңләп йөрөгө килә.
– Кемдең ҡартайғыһы килһен инде ул... – тип һуҙҙы Лидиә. – Минеке ни бер нисә йыл элек башланды. Бала тапмағанға иртә башланды, ахыры.
– “Диңгеҙгә” әйләндеңме? – тип ауыҙ йырҙым.
– Аңламаным?...
Дуҫтар булһын
Махсус бит / Письма // 4-04-2018, 08:00
Ике күрше тураһында риүәйәт был. Ҡыш килгән. Ҡар күп яуған. Ғәлимйән иртә менән сыға ла ҡар көрәй, ти. Эшләп йөрөгән арала күршеһенең яғына күҙ һала. Унда – өйгә табан тап-таҡыр юл, имеш. “Ҡалай иртә тороп ҡар таҙарта был Сәлимйән күрше”, – тип аптырай ҙа, иртәгә тағы ла иртәрәк торорға ҡарар итеп, инеп китә.
Икенсе көнгә лә ҡар күп яуа. Ғәлимйән, ғәҙәттәгесә, сығып ҡар көрәй. Сәлимйәндең ҡапҡа төбөнә ҡараһа, тағы – тап-таҡыр. Өсөнсө көндә лә шул уҡ күренеш.
Ғәлимйәндең Сәлимйән менән осрашҡан бер көндө сәләмләшкәндән һуң уҡ тәүге һорауы шул була:
– Күрше, ҡара әле, мин иртә-ә менән сығып ҡар көрәйем, һинең бөтә ерең шып-шыма, юлдарың – таҡыр. Ҡасан ҡарҙан таҙартып өлгөрәһең ул?
– Юҡ, Ғәлимйән күрше, мин бер ҡасан да ҡар көрәмәйем. Дуҫтарым күп, улар килһә, урамдан йортҡа һуҡмағым үҙенән-үҙе таҡырая!
…Үәт, йәмәғәт, ҡар көрәп ыҙаланмағыҙ, дуҫтарығыҙ килер әле. Ә улар бармы?
А. АҠБУЛАТОВА.
...
Йондоҙнамә (2-8 апрель)
Махсус бит // 2-04-2018, 11:20
Хоҡуғыңды бел!
Махсус бит // 2-04-2018, 07:00
Йондоҙнамә (26 март – 1 апрель)
Махсус бит // 26-03-2018, 12:10
Алтын ғына ситлек эстәре...
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 24-03-2018, 08:00
йәки Иреңдең бай булыуы бәхетме?
– Мин бит март айында Өфөгә атайымды ерләргә ҡайтып килдем. Һиңә шылтыратып торманым инде, ғәфү ит. Мәшәҡәттәр ҙә күп булды, кәйеф тә юҡ ине...
Ҡыйыҡтан тамған тамсылар Мәҙинәнең устарында тып та тып килеп бейеп ала ла ергә һикерә. Әйтерһең дә, әхирәтемдең күңел төпкөлөндәге күҙ йәштәре шулай тама. Ишеткән яңылыҡтан бер аҙ шаңҡып ҡалдым. 60 йәше лә тулмаған Илдар ағайҙың үлеменә ышанғы килмәй. Үҙен яҡшылап белмәй ҙә инем инде, Мәҙинә менән дуҫлашып, аралаша башлағас, бер нисә тапҡыр ата-әсәһе менән осрашырға тура килде. Һуңғы күрешкәнгә лә ун йыл ваҡыт үткән, тап шул йылда әхирәтем Санкт-Петербург ҡалаһына сығып киткәйне. Йәл...
...
Унан да яҡшы әхирәт юҡ донъяла!
Махсус бит / Письма // 20-03-2018, 13:06
Эй, бала саҡ! Иң-иң гүзәл саҡ! Кемдәрҙең генә иҫенә төшмәй ҙә, кемдәрҙең генә йәнен өҙмәй икән ул ҡолонсаҡтай үткән миҙгелдәр?!
Барыһы ла кисә генә кеүек, күҙ алдынан да китеп өлгөрмәгән...
...Күрше ҡыҙы Сәфинә кеүек кемдең яҡын дуҫы булды икән?! Юҡ, булмағандыр ул! Бер ваҡытта ла мине һатманы бит ул. Әсәйемдең шыйыҡ сыбығынан да гел ҡотҡара ине. Йылға буйына төшөп китһәк, донъябыҙҙы онотабыҙ. Һыу ҙа инәбеҙ, муйылын да ашап өлгөрәбеҙ, ҡайһы саҡта ярҙы өңөп, өй эшләйбеҙ. Төҫлө таштар йыйырға ярата инек. Итәктәребеҙгә йыя-йыя, улар ҡайһы саҡта бүҫерелеп төшә ине. Тиҙ генә Сәфинәнең өләсәһе – Шәфиғә инәйгә инеп, йүрмәп тегеп алабыҙ ҙа,тағы ла һыу буйына йүгерәбеҙ. Әсәйҙәребеҙҙе көйҙөрмәҫкә тырыша инек. Был аҡылды ла дуҫым әйтеүе буйынса ҡулланабыҙ инде...
– Нисек ялҡмай икән был икәү, көнө-төнө бергәләр. Йоҡларға ғына айырылышалар, – тип һуҡраныуҙарын да иҫләйем. Сөнки мәктәпкә лә бергә йөрөйбөҙ, бергә ҡайтабыҙ, өй эштәрен дә тиҙ генә башҡарабыҙ ҙа, тағы бергә уйнарға сығып китәбеҙ....
Йондоҙнамә (19-25 март)
Махсус бит // 19-03-2018, 11:30
Бәхетле бул тимәгән...
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 17-03-2018, 07:00
– Һеҙҙе һыуыҡта йөрөтөп ҡуйҙым инде борсоп, – тип ҡаршыланы мине Гөлйөҙөм апай*.
– Бер ҙә борсомайһығыҙ, эшем шул бит, – тип йылмайҙым.
Ысынын әйткәндә, телефон аша һөйләшкәндән һуң, тауышынан уны мөшкөлөрәк хәлдәлер тип күҙәүелләгәйнем. Үҙе лә бит, өс тапҡыр инсульт кисерҙем, шуға һөйләшеүем насарыраҡ, тип ҡат-ҡат иҫкәртте. Ә әле ҡаршымда тип-тигеҙ тештәрен ялтыратып йылмайып, ҡупшы ғына ханым баҫып тора. Һөйләшеүе лә, ашыҡмаһа, тулҡынланмаһа, һин дә мин. Һөйкөмлө хужабикәнең өйө лә ипле, таҙа, зауыҡлы – бында ауырыу кеше йәшәй тип башыңа ла индермәҫһең.
– Йөрәк сирле булып тыуғанмын, әммә бер кем дә минең һаулығымды хәстәрләмәгән, уның ҡайғыһы ла булмағандыр инде, – тип йылмая, ә күҙҙәрендә – һағыш. – Ғаиләлә ныҡ күмәк үҫтек, мин – туғыҙынсы бала. Атай яман һуғышты. Беҙҙе урамға ҡыуып сығара ла, ишекте элмәккә элеп, әсәйҙе туҡмай торғайны. Әсәйемдең бер һау ере булманы бит ул. Башындағы ороһо йоҙроҡ хәтлем ине, атай эскән һайын уны башы менән стенаға төйгәндән һуң шулай тороп ҡалғайны. Әсәйем ауырлы саҡта ла йәлләп ҡарап тормағандыр. Бәлки, миңә ауырлы йөрөгәнендә атайым уны туҡмаһа, шул ҡорһаҡта саҡта уҡ ҡурҡыуҙан йөрәгем ҡалтырап, сиргә һабышҡанмындыр ҙа, кем белә... Миңә табиптар бала табырға ла тыйғайны, әммә кейәүгә сыҡҡас, барыбер бәпәйләнем. Әлдә, тыйыуҙарына ҡарамай, тапҡанмын, тим. Ҡыҙыбыҙ – беҙҙең ҡыуанысыбыҙ, йыуанысыбыҙ. Ләкин әле үҙем тураһында һөйләргә түгел, ә апайым хаҡында бәйән итергә теләйем, кемдер ғибрәт алыр, кемдер – фәһем......
Йондоҙнамә (12-18 март)
Махсус бит // 12-03-2018, 11:39
[/aviable]


text:
Эшләтеүе арҡаһында биткоин-н биржаһының фонд традицион һәм фьючерс дериватив; күберәк төҙөлә 100 хедж фонды, сауҙа криптовалюта; криптовалюта ашыу, баҙар капитализацияһы $500 млрд 2017, эксперттар дөрөҫ, тип иҫәпләй хәҙерге быуындың беҙҙең иң перспективалы һәм йылдам үҫеүсе тармаҡтары булған иң cryptomarket. Эксперттар фекеренсә, тармаҡты үҫтереү прогноздарын һәм баҙарҙың төп уйынсылары йыйылған һәм беҙ н криптовалюта. 2018.
Эксперттар фекере
Node40 компанияһының генераль директоры, криптовалюта үтәгән идарасы компанияға һәм һалым blockchain, Вудин Перри, тип һанай. 2018 криптовалюта йылда булған өсөн күпләп информирование.
Был йыл, туғандарым һәм дуҫтарым һәр тел белә, һеҙ уны нисек һатып алырға һәм ни булғанын, Вудин һөйләй.
Шикләнмәй булған кешеләр һаны арта, ҡулланыу криптовалюта. Ауыл Йони, Өлкән вице-президент, һеҙҙе борсоған проблемаларҙы хәл итеүҙә бизнес үҫтереү буйынса терәге, урындағы экосистемаға блокчейн медиа төҙөү өсөн файҙаланыласаҡ, статистиктар иҫәпләүенсә, аҙағында 2018, беҙҙән артыҡ күрҙең 50 бөтә донъя буйынса миллионлаған кеше, хужалар ҙа бер криптовалюта. Лондон яңы өҙөлгән тикшеренеүҙәр ваҡытында алмаштырыу (LBX) һығымтаға килер, тип, аҙағына 2018 өс инвестициялар баҙарын береһе двухмесячный крипто була..
Сме яһалған традицион һәм тәүге контракттар һәм фонд биржаһы хәл итеүселәр исемлеге һәм донъя cboe криптовалюта опционный фьючерсный биткоин., моғайын аҙ, башҡа криптовалюта, актив класса яңы, ҡиммәтле металдар оҡшай, энергетик ресурстар, дәүләт облигациялары, һәм башҡа бик күп тауарҙар һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар. Шулай итеп, легитим була һәм хоҡуҡи системаның финанс хәле криптовалюта киләһе йылдан ашыу бар.. Ю Симон, Йөрәк генераль директоры, был акция ғариза. Улар, тип ышанабыҙ. 2018 баҙарҙа булған бер йыл өсөн иң яҡшы һәм яңы кимәлгә этәрә криптовалюта.
Был әлегә тиклем булған, бөтә ваҡ инвестор тәү сиратта, хаҡ һәм башҡа тол биткоин криптовалюта. Опциондар һәм фьючерс хәүефен кәметеү өсөн баҙары менән, институциональ инвесторҙар күберәк ала, ниһәйәт, һикерә башлай.. Әммә финанс инструменттар менән, йыл дауамында беҙ бер нисә триллион долларға яҡын аҡса ағымы институциональ күрергә мөмкин..
Shidan Gouran, Президент технологияларҙы глобаль Блокчейн, шик юҡ шул, тағы ла байтаҡ ҡаҙаныштарын криптовалюта горизонт тип күрәм. 2018.
“Шул уҡ ваҡытта халыҡты ҙур проценттар менән файҙаланмаған йәки ҡулланыу теләсә, һәр хәлдә, уңай менән криптовалюта, хөкүмәт учреждениелары ла шул уҡ хәл булыуы мөмкин түгел, - тине һәм. Һәм был кәрәк көтә, нисек ойошмаһы, дәүләт, шулай уҡ шәхси, ҡағиҙә булараҡ, күп уҡырға, яңы технологияларҙы индереү. Беҙ тоябыҙ, һәм был үҙгәрештәр булмаясаҡ тип уҡыным криптовалюта координация үҙәге блокчейн 2018, күп ҡаршылыҡтарҙы еңеп, улар был өлкәһенең институциональ һәм йәмәғәт ҡатнашырға ҡамасаулай.. Был бит шул уҡ һаман килтерә, был технологик потенциалы күпкә абруйлы кешеләр менән байытыуҙа ҡатнашығыҙ, разблокировканы функциональ, кире осраҡта был мөмкин түгел ине.. Институциональ дауам араһында инвестицион криптовалюта., биткоин тәҡдимдәр нигеҙендә фьючерс, блокчейн һәм хөкүмәт үҙ проекты эшләй башланы., был дәүләт кимәлендә билдәләр була инде институциональ һәм технологиялар.. Беҙ, шуға күрә, прогнозировать, 2018 тотороҡло үҫешен күреү һәм ҡабул итеү, яңы ҡатнашыусыларҙы сәләмләп таянып алға китеш бар.”.
Марк генераль директоры һүҙҙәре буйынса покладистый Лурье, сосредоточить был күп инвесторҙар альтернатив криптовалюта, шул иҫәптән лайткоин, черточка, һәм йота, йәки эфирға түгел, ә биткоин. Лурье, тип иҫәпләй инвестиция., . 2018, ул’менеджмент ы диверсификация йыйылған көслө этәргес булды һәм буласаҡ инвесторҙар булараҡ ҡаралған инвестиция һәм традицион cryptoassets ҡарап актив инвестиция крипто.
Майк Poutre, Крипто компанияһының генераль директоры, , тип билдәләне йоғонто яһаусы альтернатив волатильность Биткоин криптовалюта кәмерәк булыуына, бәлки, ә беҙ ҡиммәтле ҡағыҙҙар шулай уҡ үҫеш күҙәтелә, маркер. Прогнозировать ул баҙар капитализацияһы $5 йыл аҙағына триллион.
Дмитрий Жулин, Экосистема ойошторола. инстың, көтмәгән инем, - тип дауам технологиялар барлыҡҡа blockchain, яҡынса биткоин үҫә $30-40,000 . 2018 артабан капиталы түләү сараһы булараҡ ҡабул итеү һәм һаҡлау уңайлыраҡ һәм уның нигеҙендә. Улай ғына ла түгел, Тревор Koverko, Канада компанияһы президенты "Полимат", , тип иҫәпләй түләү селтәре биткоин буласаҡ.
“Әлеге ваҡытта актив ҡулланыу һәм һаҡлау тип бәйәһе биткоин спекулятив. Гранттар хәл итеү өсөн ләкин сифаты, селтәренә сығыу йәшен кеүек ( Биткоин-селтәр, микроплатеж мөмкинлеге булдырырға неограниченный һаны файҙаланыусы ― Децентрация), биткоин’ы ҡырҡа артыу менән бергә уның хаҡы файҙалы. Төп мәсьәләләр теҙмәһен биткоин буласаҡ реаль '’ батырлыҡ булмай тип, йәки башҡа селтәрҙәрен яңыртыу өсөн ҡабул булыр был, тип ҡулаҡса Биткоин?”
Криптовалюта баҙарын үҫтереү


text:
Бахрейн
Бахре́йн, рәсми исеме Бахре́йн короллеге (ғәр. مملكة البحرين — Мамля́ка аль-Бахре́йн) — Фарсы ҡултығында шул уҡ исемдәге архирелагты урынлашҡан утрау-дәүләт. Ғәрәп дәүләттәре араһында иң бәләкәйе. Бахрейн өс сағыштырмаса ҙур һәм бик күп бәләкәй утрауҙарҙы урынлашҡан, Сәғүд Ғәрәбстаны ярҙарынан 16 км көнсығышта урынлашҡан һәм был ил менән автомобиль күпере менән тоташҡан. Королек үҙ ерҙәрен Фарсы ҡултығында АҠШ авиабазаларын урынлаштырыу өсөн бирә.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Б.э. тиклем III меңъйыллыҡта Бахрейн урынында нығытмалар төҙөлгән алға киткән цивилизация булған. Дилмун тип аталған боронғо дәүләт шумер халҡын ике йылға араһындағы башҡа халыҡтарҙы Һинд йылғаһы халыктары менән бәйләүсе мөһим диңгеҙ сауҙа үҙәге булған.
- IV-VI быуаттарҙа Сасанидтар дәүләтенә, һуңынан Ғәрәп хәлифәтенә керә.
- IX-XI быуаттар — карматтар дәүләте үҙәге.
- XIII быуат уртаһында — үҙаллылыҡ ала, тик күп тә үтмәй Ормуз әмирлеге составына керә.
- XVI-XVII быуаттар — Португалия хакимлығына бойһона.
- XVII-XVIII быуаттар — сәфәви Ираны составында.
- 1780 йылдар — яңынан үҙаллылыҡ иғлан ителә.
- XIX быуат — Бахрейнға инглиздәр үтеп керә.
- 1871 — Бахрейнда Бөйөк Британия протекторат урынлаштыра, ысынбарлыҡта ул колонияға әүрелә.
- Беренсе Бөтә Донъя һуғышы — Бөйөк Британияның хәрби базаһы урынлаша. Иран хөкүмәте Бахрейнды үҙ биләмәһе, законһыҙ баҫып алынған ер тип иҫәпләй.
- Икенсе Бөтә Донъя һуғышы — Бөйөк Британия хөкүмәте Бахрейнға ҙур ғәсҡәр контингентын ташлай. 1946 йылда Фарсы ҡултығында Британия хакимиәте башлығы резиденцияһы Манамала урынлаша.
- 1971 йылдың 14 августы — үҙаллылыҡ бирелә.
- 1975 — парламент тарҡатыла.
- 14 февраль 2011 — 2010—2011 йылдарҙағы ғәрәп илдәрендәге (Тунис һәм Мысырҙа) революцияларҙан һуң илдә сыуалыштар башлана.[1].
Рәсәй Федерацияһы менән дипломатик мөнәсәбәттәр (СССР менән килешеү төҙөлгән 29.09.1990) булдырылған.
Халык[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бахрейнда халыҡтың яртыһы Ирандан күсеп килгән эшсе-эмигранттар һәм уларҙың ғаилә ағзалары. Европа, Көньяҡ Азия вәкилдәре күп. Ғәрәп теле рәсми тел, шулай уҡ инглиз, фарсы, урду телдәре ҡулланыла. 85 % мосолмандар, шул иҫәптән 75 % шығыйҙар, 2 % сөнниҙәр.
Халыҡтың яҡынса 85 % — мосолман, шуларҙың 75 % — шығыйҙар һәм 25 % — сөнниҙәр (шулай ук идара итеүсе ғаилә лә). Шулай уҡ христиандар, йәһүҙиҙәр, бахаисттар, индуисттар, буддисттар һәм парстар бар. Халык тығыҙлығы — 1 142,9 кеше/км².
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1932 йылға тиклем, илдә нефть ятҡылыҡтарын тапҡанға тиклем, ынйы йыйыу иҡтисадтың төп тармағы булған. Хәҙер илдең төп тармағы нефть һәм газ сығарыу.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Арабская весна» наступает в Бахрейне, Russia Today (10 декабря 2012). 10 декабрь 2012 тикшерелгән.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бахрейн Open Directory Project (dmoz) һылтанмалар каталогында.
- Бахрейн на сайте «Всемирная география»
- Карта Бахрейна