text:
"Йондоҙло табын" - Ләйсән ТИМЕРХАНОВА
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 17-09-2018, 06:00
"Йондоҙло табын" - Земфира АҠБУТИНА
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 15-09-2018, 07:00
Йәй ите – ҡабаҡ
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 12-09-2018, 07:30
Маринадлы ташҡабаҡ
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 11-09-2018, 06:00
Маринадлы ташҡабаҡ
3 кг ташҡабаҡ, укроп, петрушка, 2 – 3 кишер, ярты стакан һарымһаҡ, 2 ҡалаҡ тоҙ, 4 ҡалаҡ шәкәр, 1 стакан көнбағыш майы, 150 мл аш һеркәһе, 1 ҡалаҡ хуш еҫле борос кәрәк.
Кишерҙе түңәрәкләп, ташҡабаҡты шаҡмаҡлап турап, өҫтөнә тоҙ, шәкәр, тәмләткестәр, аш һеркәһе һалып, 3 – 4 сәғәткә ултыртып ҡуйырға. Һуңынан йәшелсәләрҙе стерилләнгән банкаларға һалып ябырға....
Йомортҡалы ролл
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 23-08-2018, 07:00
Хәҙер йәштәр суши, ролл, бигшеф, фишролл кеүек ят атамалы ризыҡтарҙы ярата. Шаурма ла бик популяр. Шул уҡ ваҡытта уларҙы үҙебеҙсәрәк итеп тә әҙерләргә мөмкин. Мәҫәлән, йомортҡаларҙан ролл. Рецебы бик ябай.
Ике кешелек ролл өсөн дүрт йомортҡа, уларға самалап кишер, йәшел һуған, ҡара борос, тоҙ һәм көнбағыш майы кәрәк. Ролды берәр йомортҡалап бешерәбеҙ.
Йомортҡаны туҡыйбыҙ, тоҙлап-борослап бутайбыҙ. Артабан туралған йә ҡырылған йәшелсәне самалап һалып ебәрәбеҙ. Кишер урынына сыр, ветчина, татлы борос, бәшмәк тә алырға мөмкин.
Майлап йылытылған табаға йәшелсәле-йомортҡалы ҡатышманы (бер йомортҡанан) һалабыҙ ҙа, бешеңкерәгәс, әйләндерәбеҙ. Бушаған урынға икенсе өлөшөн, әҙерәген һалабыҙ. Ҡыҫҡаһы, ҡоймаҡ ҡойған кеүек бешерәбеҙ. Һәр бешкәнен төрөп барабыҙ. Яп-ябай ризыҡ, ә атамаһы модалы – ролл!
...
Ике кешелек ролл өсөн дүрт йомортҡа, уларға самалап кишер, йәшел һуған, ҡара борос, тоҙ һәм көнбағыш майы кәрәк. Ролды берәр йомортҡалап бешерәбеҙ.
Йомортҡаны туҡыйбыҙ, тоҙлап-борослап бутайбыҙ. Артабан туралған йә ҡырылған йәшелсәне самалап һалып ебәрәбеҙ. Кишер урынына сыр, ветчина, татлы борос, бәшмәк тә алырға мөмкин.
Майлап йылытылған табаға йәшелсәле-йомортҡалы ҡатышманы (бер йомортҡанан) һалабыҙ ҙа, бешеңкерәгәс, әйләндерәбеҙ. Бушаған урынға икенсе өлөшөн, әҙерәген һалабыҙ. Ҡыҫҡаһы, ҡоймаҡ ҡойған кеүек бешерәбеҙ. Һәр бешкәнен төрөп барабыҙ. Яп-ябай ризыҡ, ә атамаһы модалы – ролл!
...
Лимонад
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 16-08-2018, 07:00
Эҫе көндә гел генә һыу йә сәй эсеп йөрөп булмай ҙа инде. Ҡымыҙы ла һәр кемгә тәтемәй. Шуға ла ҡул аҫтындағы емеш-еләктән компот, морс эшләргә була. Түбәндә лимон менән бөтнөктән (мята) ябай ғына эсемлек.
Һигеҙ порцияға иҫәпләнгән лимонад өсөн ни бары ике лимон, алты ботаҡ бөтнөк, 125 грамм шәкәр, 2,5 литр һыу кәрәк. Лимондың һутын һығабыҙ. Әсе емештең ҡалғанын һәм япраҡтарын өҙгөләп бөтнөктө һыулы кәстрүлгә һалып, өс минут ҡайнатабыҙ. Шәкәр ҡушып болғағандан һуң, уттан алып һыуытабыҙ. Тамам һыуығас ҡына һөҙәбеҙ. Шунан лимон һутын ҡушып, йәнә болғайбыҙ. Лимонад әҙер! Теләгәнсә бал ҡушырға ла була. Эҫе көндә үҙең эшләгән һыуыҡ ҡына лимонад хәтәр тәмле....
Тубырсыҡтан ҡайнатма
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 13-08-2018, 06:00
Ғәҙәти булмаған файҙалы ҡайнатма тәҡдим итәбеҙ. Ҡышҡы һалҡын көндәрҙә бына тигән тәмлекәс ул. Билдәле булыуынса, тубырсыҡ төрлө витаминға, эфир майына һәм башҡа файҙалы матдәләргә бай. Тубырсыҡ ҡайнатмаһы тымау һәм вируслы ауырыуҙар мәлендә яҡшы профилактик сара булып тора, тән температураһын төшөрә, тын алыуҙы еңелләштерә һәм йүткереүҙән ярҙам итә. Оҙаҡҡа һуҙылған бронхит, пневмония, туберкулез сирҙәренә ҡаршы көрәшә. Ҡанды шыйыҡлатыусы сара булараҡ, инсульт хәүефе янаған ауырыуҙарға уны табиптар үҙҙәре тәҡдим итә.
Ҡарағай йәки шыршы тубырсыҡтарының асылмағандарын һайлап ҡына, ыуыҙ сағында йыйырға кәрәк. Ҡағиҙә булараҡ, ундай тубырсыҡ йәшел төҫтә, сама менән диаметры 4 сантиметр була. Ҡатын-ҡыҙ енесле тубырсыҡтарҙы йыйырға тырышығыҙ, улар сайыры күберәк һәм ҙур булмаған тәңкәле ҡабырғалы булыуы менән айырылып тора. Уларҙы яҡшылап йыуығыҙ, тик бының өсөн резина бирсәткә кейергә онотмағыҙ. Сөнки бүленеп сыҡҡан сайырҙы таҙартыуы еңел булмаясаҡ....
Татлы табын – һыйлы табын
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 3-08-2018, 12:58
Йәйҙе ни өсөн яратабыҙ икән? Был һорауға бик күп сәбәпте һанап бирергә мөмкин. Ә иң мөһиме – йәй айҙары емеш-еләккә, файҙалы үләндәргә бай булғанға күрә, шулаймы? Әлбиттә, емеш-еләк йыйыуы бер ҙә рәхәт эш түгел. Шулай ҙа мөлдөрәмә тулы биҙрәләрҙе күреп, барлыҡ арып-талыу юҡҡа сыға. Ә инде уңышты ҡайнатып, урын-еренә еткереп ҡуйғас, донъяң түңәрәкләнә. Ҡышҡы һыуыҡтарҙа тап шул ҡайнатма-компоттарыбыҙҙы өҫтәлгә сығарып, йәй миҙгелен иҫкә алабыҙ ҙа инде.
Хәҙер файҙалы еләк-емештән әҙерләгән запастар менән уңған хужабикәләрҙе ғәжәпләндереп булмай. Еләкте, ғәҙәттә, өс төрлө юл менән – утта оҙаҡ ҡайнатып, блендер менән иҙеп йәки шул килеш туңдырып һаҡлайҙар. Компоттарға килгәндә, уларҙы барыһы ла тиерлек өс литрлы банкаға бер стакан шәкәр иҫәбенән сығып яһай.
Шуға күрә бөгөн һеҙгә ғәҙәти булмаған рецептар бирергә булдыҡ....
Хәҙер файҙалы еләк-емештән әҙерләгән запастар менән уңған хужабикәләрҙе ғәжәпләндереп булмай. Еләкте, ғәҙәттә, өс төрлө юл менән – утта оҙаҡ ҡайнатып, блендер менән иҙеп йәки шул килеш туңдырып һаҡлайҙар. Компоттарға килгәндә, уларҙы барыһы ла тиерлек өс литрлы банкаға бер стакан шәкәр иҫәбенән сығып яһай.
Шуға күрә бөгөн һеҙгә ғәҙәти булмаған рецептар бирергә булдыҡ....
Ашҡабаҡлы мантыйҙар
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 1-08-2018, 10:13
2008 йылды хәтерләйһегеҙме? Ҡоролоҡ булғайны. Шунан алып алты йыл рәттән баҡсабыҙҙа бәрәңге уңманы. Элек тоҡлап ултырған ризыҡты һатып алыуы әллә нисек тойола торғайны. Ә ашағы килә. Икенсе икмәк ине бит ул, нисек кенә төрләндереп бешермәй торғайныҡ!
Бәрәңге булмағас, беҙ шул йылдарҙа ашҡабаҡлы мантыйҙар бешереп ашай башланыҡ. Тәүҙә әллә нисек кеүек тойолһа ла, аҙаҡ өйрәнеп киттек. Хатта хәҙер ҙә, бәрәңге булғанда ла, һирәкләп бешереп алам.
Бер стакан йылымыс һыуға бер аш ҡалағы тоҙ һалып бутайым да, ярты колограмм тирәһе он менән йомшаҡ ҡына ҡамыр баҫам. Эслек әҙерләгәнсе уны йылы урынға ҡуйып торорға кәрәк.
500 грамм артыҡ майлы булмаған ит фаршына 4 баш һыуған, 500 грамм тирәһе таҙартылған ашҡабаҡ турап һалырға, самалап тоҙ, борос һибеп, яҡшылап бутарға.
Ҡамырҙы йоҡа ғына итеп йәйеп мантыйҙар яһайбыҙ. Майлыраҡ булһын тиһәгеҙ, һәр береһенә бал ҡалағы менән иретелгән һары май һалып сығырға була.
Әҙер мантыйҙарҙы парҙа 40 минут тирәһе бешереп алырға....
Зраза йәки бәлеш-кәтлиттәр
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 23-07-2018, 16:00
Бала саҡта әсәй менән район үҙәгенә барғанда ашханаға индек. Шунда тәүге тапҡыр зраза ашап ҡарап, бәлеш-кәтлиттәр тип исем ҡуштым. Уларҙың тәме һаман да тел осонда ғына торған кеүек. Үҙе йомшаҡ, үҙе тәмле, үҙе матур ғына инеләр... Ә әсәй нишләптер уларҙы өйҙә бешермәне. Минең дә тәүге осорҙа оҫталыҡ булманы, йәмшәйеп, кителеп, тишелеп бөтә торғайны. Әммә һүҙемде һүҙ иттем: мин хәҙер зразаны бик оҫта бешерә беләм, вәт! Бөгөн һеҙгә лә бәшмәк менән бешерергә өйрәтәм.
Уның өсөн артыҡ майлы булмаған ит фаршы кәрәк. 500 грамм ит иҫәбенә 100 грамм тирәһе сухари оно, самалап тоҙ, борос, бер йомортҡа һалып яҡшылап бутайбыҙ. Фарштан ҡул менән әүәләп бәләкәй генә йәймәләр эшләп уртаһына эслек һалырға. Һаҡ ҡына итеп уларҙы кәтлит формаһына килтереп төрөргә лә майланған табаларға теҙеп һалырға кәрәк. Өҫтәнә һарымһаҡ менән буталған майонез яғып, духовкала 30-40 минут тирәһе бешереп алырға. Бешеп сығырға 5 минут ҡала ҡырғыс аша үткәрелгән сыр һибергә була.
Эслек өсөн 200 грамм бәшмәкте ваҡлап турап, 1 кишерҙе ҡырғыс аша үткәреп, 2 һуған ҡушып үҙемлек майында 10-15 минут тирәһе ҡыҙҙырырға....
[/aviable]


c: text/html

text:
“Мәктәпте тамамлағандың тәүге йылында юғары уҡыу йортона инә алмауым алдағы тормошома этәргес бирҙе. Балалар баҡсаһында тәрбиәсе ярҙамсыһы булып йөрөгәндә, эшселәр ятағында йәшәнем. Уларҙың арып ҡайтыуын, йоҡоларын ҡалдырып төнгө сменаларға йөрөүен күреү уҡыуҙың тәмен белергә ярҙам итте”, – тип иҫкә ала Башҡортостандағы иң ҙур башҡорт ауылдарынан һаналған Сәйетбаба мәктәбе директоры Зөһрә Хәйрулла ҡыҙы Хәйруллина.
Зөһрә, Стәрлетамаҡ педагогия институтының физика һәм математика факультетын уңышлы тамамлап, тыуған ауылына эшкә ҡайта. Мәктәптә уҡыған йылдарында уҡ теүәл фәндәрҙе мауығып өйрәнә, айырыуса математиканы ярата.
– Фәнгә һөйөүҙе иң тәүҙә уҡытыусы уята. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Ғәзимә Зиннәт ҡыҙы Ғайсаровала уҡыу бәхете эләкте миңә. Һәр бер мәсьәлә, миҫал сиселешен уҡытыусымдың оҫта аңлатҡанын йотлоғоп тыңлап, үҙләштереп бара инем, – ти Зөһрә Хәйрулла ҡыҙы.
Сәйетбабаға ҡайтҡас йәш белгескә эш булмай, уны күрше Ҡолҡан мәктәбенә башланғыс кластар уҡытыусыһы итеп ебәрәләр. Көн һайын биш-алты километр йәйәү йөрөп, ике йыл шунда эшләй ҡыҙ.
– Бик тәжрибәле уҡытыусы Римма Сәғәҙиеваның ҡул аҫтында тәү башлап эшкә өйрәндем. Математиканы белһәм дә, башҡа фәндәрҙең методикаһын остазымдан өйрәндем, уға ҙур рәхмәт, – тип хәтерләй Зөһрә.
Сәйетбаба урта мәктәбендә оло уҡытыусылар ҡурсыуында эшләгән йәш белгескә эшкә өйрәнеү ауыр булмай. Уларҙың дәрестәренә инеп, тәжрибә уртаҡлаша. Шулай ҙа үҙенең генә эшләү алымдарын да оҫта файҙалана.
Әлеге федераль стандарттарға ярашлы, уҡыусы белемде үҙе эҙләнеп табырға тейеш, ә уҡытыусы һөйләгәндәрҙән генә түгел.
– Эшләй башлаған йылдарымда уҡ балаларҙа үҙаллылыҡ тәрбиәләргә тырыштым, теге йәки был мәсьәлә сиселешен үҙаллы эҙләп табыуға йүнәлеш бирә инем, – ти математик.
Һәр эшкә яуаплы ҡараған, белемле, тырыш уҡытыусыны директор урынбаҫары итеп тәғәйенләйҙәр. Был вазифала ун биш йыл эшләү дәүерендә, әлбиттә, ҡыйынлыҡтар ҙа осрай, уңыштар ҙа йылмая.
Мәҫәлән, мәктәптең 100 йыллығын билдәләүгә әҙерлек, уны юғары кимәлдә үткәреп ебәреү бөтә уҡытыусылар коллективынан әүҙемлек, берҙәмлек талап итә. Ә директор менән уның ярҙамсыларына икеләтә һынау тоторға тура килә.
Был сараға Сәйетбаба мәктәбен төрлө йылдарҙа тамамлаған уҡыусылар йыйылды. Абруйлы уҡыу йортонда белем алғандар араһында билдәле яҙыусылар, журналистар, ғалимдар һәм башҡа бик күп һөнәр эйәләре бар. Мәктәп тарихына арнап музей ойошторҙоҡ, экспонаттар тупланыҡ. Ҡунаҡтарҙы иң тәүҙә шунда йыйҙыҡ. Мәктәпте ремонтлау, биҙәү, биләмәһен, аш-һыу, иҫтәлекле бүләктәр хәстәрләү, концерт әҙерләү – барыһын да күҙ уңынан ысҡындырмай тотоу мәктәп етәкселеге өҫтөндә булды, – тип хәтирәләре менән уртаҡлашты Зөһрә Хәйрулла ҡыҙы.
Сәйетбаба милли-мәҙәни үҙәге менән берлектә “Халҡыбыҙҙың рухи мираҫын һаҡлайыҡ” исемле йүнәлеш буйынса эшләй уҡыусылар һәм уҡытыусылар коллективы. 2007 йылда мәктәп грант яулауға өлгәшә. Бер миллион һумға уҡыусыларға компьютерҙар, спорт ҡорамалдары, хеҙмәт дәрестәре өсөн станоктар алына. Был эштәрҙең бөтә мәшәҡәтен үҙ иңендә тоя директор урынбаҫары. Документтар тултырыу, мәғлүмәт туплау, саралар үткәреү һәм башҡалар.
Ошо йылдарҙа беренсе тапҡыр “Кейекбаев уҡыуҙары”н үткәрә ул. Сараның инициаторы булараҡ, уны уҙғарыу тәртибен, сценарийын үҙ өҫтөнә ала. Хәҙер туғыҙ йыл рәттән район күләмендә Сәйетбаба мәктәбендә яҙыусылар, ауылдың абруйлы кешеләре менән осрашыуҙар уҙа, уҡыусыларҙың фәнни-ғәмәли эштәре ҡарала.
– Уҡыусыларҙы фәнгә ылыҡтырыу, хәҙерге заман проблемаларын хәл итеү юлдарын эҙләү, матурлыҡҡа, әҙәбиәткә һөйөү тәрбиәләүҙе күҙ уңында тотоп уҙғарабыҙ уҡыуҙарҙы, – ти тәжрибәле уҡытыусы.
– Был эштәрҙе хуплап, ярҙам итергә әҙер торған ауылдаштарыбыҙ булыуы беҙгә дәрт өҫтәй. Мәҫәлән, шәхси эшҡыуар Әхмәт Аҫылбәков еңеүселәргә аҡсалата премиялар тапшыра, күп сараларҙа шулай матди яҡтан ярҙам итеп тора, уға ҙур рәхмәт!
Зөһрә Хәйрулла ҡыҙы һәр ваҡыт алдынғы эш алымдарын өйрәнеп, тәжрибәһен, белемен арттырып тора. Әленән-әле яңы методикалар, яңы әсбаптар, заманса технологиялар барлыҡҡа килеп торған тынғыһыҙ тормош эсендә ҡайнай ул. Эйе, хәҙерге уҡытыусы тап шундай булырға тейеш.
2011 йылда Зөһрә Хәйрулла ҡыҙына үтә лә яуаплы эш йөкмәтелә: мәктәп директоры вазифаһына тәғәйенләнә. Әлбиттә, был эште атҡарып сығыу өсөн ышаныслы коллектив, үҙ эшенең оҫталары булған ярҙамсылар кәрәк.
– Маҙаға иң тейгәне – төрлө инстанциянан иҫәпһеҙ-һанһыҙ тикшереүҙәр, юҡтан ғына етешһеҙлек табып, штраф һалыуҙар, – тип хафалана мәктәп етәксеһе.
Әлеге көндә мәктәптә 240 уҡыусы белем ала, балалар баҡсаһында 80 бала тәрбиәләнә. Уҡытыусылар, тәрбиәселәр, башҡа хеҙмәткәрҙәрҙең дөйөм һаны биш тиҫтәгә яҡын. Шундай ҙур коллектив менән етәкселек итеүе ҡатын-ҡыҙ өсөн еңелдән түгел икәне билдәле.
– Уҡытыу-тәрбиә эштәренән башҡа хужалыҡ эштәре лә күп. Айырыуса ҡыш көндәре ике ҡатлы ҙур бинаны йылытыу яуаплылыҡ талап итә, тирә-яҡты тәртиптә һәм именлектә тотоу, уҡыусыларҙы туҡландырыу – был эштәрҙә директорҙың хужалыҡ буйынса урынбаҫары Фәнир Ишмырҙин, Азамат Мәүлетҡолов, ашнаҡсы Рәйсә Ғәзизоваларҙың ныҡлы ярҙамын тоям, – ти етәксе. — Өсөһө лә класташтарым бит! – тип йылмая.
Мәктәп бинаһы, класс бүлмәләре заманға ярашлы ремонт талап итеп тора, уҡыусыларға уңайлыҡтар тыуҙырырға ла кәрәк. Әле бына тәҙрәләрҙе евро стилендәгегә алмаштырыу бара, киләсәктә ике бинаны бергә тоташтырыу эше лә күҙ уңында тотола.
– Ашхананың икенсе бинала булыуы уңайһыҙлыҡ тыуҙыра, ҡайһы ваҡыт уҡыусылар кейенмәйенсә лә сығып йүгерә. Ҡышҡы бурандар, яҙлы-көҙлө ямғырҙар ваҡытында айырыуса ҡыйын, – ти хәстәрлекле етәксе.
Сәйетбаба мәктәбе элек-электән үҙ фәнен тәрән белгән, юғары интеллектлы, көслө уҡытыусылары менән данлыҡлы. Уларға алмашҡа килгән йәш быуын уҡытыусылары ла һынатмай. Мәктәп район кимәлендә үткәрелгән олимпиадаларҙа, спорт ярыштарында, мәҙәни сараларҙа алдынғылыҡты бирмәй. Ысын оҫталар эшләгәндә генә ошондай уңыштарға өлгәшеп була.
Ысынлап та, музыка уҡытыусыһы Илһам Байбулдин, физкультура уҡытыусыһы Илнур Шәйәхмәтов, тәрбиә эштәрен алып барыусы Зилә Иҙрисова, математика уҡытыусыһы Рәйес Мурзин – тап шундайҙар. Тынғыһыҙ уҡытыусылар Гөлшат Мусина, Фәнүзә Заһиҙуллина, Әлфиә Байбулдина, Рәсүл Ғилмановтар тәжрибә-оҫталыҡтарын йәштәргә өйрәтә.
Етәксе ҡатын-ҡыҙ ғаиләһендә ныҡлы терәге булғанда ғына бындай яуаплы эште еңеп сыға ала. Зөһрә тормош иптәше Фәрит менән өс бала тәрбиәләп үҫтерә.
Әлеге көндә ҡыҙҙары Айһылыу Өфө ҡалаһында терапевт булып эшләп йөрөй, кейәүгә сығып, ҡыҙ бала тәрбиәләй. Улдары Салауат БДУ-ның инженер факультетын тамамлаған, яңыраҡ әрме хеҙмәтен үтәп ҡайтҡан. Кесе ҡыҙҙары Айгүзәл туғыҙынсы класта яҡшы билдәләргә генә уҡый.
– Тормош иптәшем эшемдә ныҡ ярҙам итә. Ҡайһы ваҡыт төндә лә мәктәпкә барырға тура килә, бигерәк тә ҡыш көндәре. Ундай ваҡытта уға ғына ышанам, – ти Зөһрә Хәйрулла ҡыҙы. – Район үҙәгенә лә алып бара, йорт эштәрендә лә ярҙам итә.
Ауылдаштары, ата-әсәләр алдында һәр бала өсөн ҙур яуаплылыҡ тойоп, заман ауырлығын еңеп, ең һыҙғанып эшләй Башҡортостандың мәғариф отличнигы Зөһрә Хәйрулла ҡыҙы.
Ғафури районы.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Әхмәр Ғүмәр - Үтәбай
«Башҡорт рухлы урыҫмын...»
Лев Толстой үҙенең «Тәүбәгә килеү» («Исповедь») тигән автобиографик әҫәрендә Һамар губернаһының Кәрәлек башҡорттары араһында булыуы хаҡында яҙа. Уны бында бик ауыр кисерештәр алып килә. Ғүмеренең был осоронда яҙыусы йәмәғәтселеккә, сиркәүгә, батшалыҡҡа протест белдереп, сиркәүҙән һәм яҙған әҫәрҙәренән баш тартып, хатта үҙ-үҙенә ҡул һалыр сиккә етә. Башҡорттар араһына ул ҡайныһының тәҡдиме буйынса ҡымыҙ эсергә, һаулығын нығытырға тип 1862 йылдың май аҙағында килә. Кәрәлек буйында ул барлығы ун тапҡыр була.
Әйтергә кәрәк, автобиографик әҫәрендә яҙыуынса, тап башҡорттар араһында булыу Лев Толстойҙы үҙ-үҙенә ҡул һалыу уйынан ҡотҡара ла инде. Дуҫы шағир Фетҡа яҙған хатында ул шулай ти: «Һоҡланғыс матур төбәк, үҙенең йәше, байлығы, һаулығы һәм бигерәк тә ябайлығы, халҡының боҙолмағанлығы буйынса әле сафлығын юғалтмаған ҡыҙ кеүек кенә. Һөт менән туҡланыусы скифтар хаҡында ентекле итеп яҙған Геродотты уҡыйым. Улар араһында үҙем хәҙер йәшәйем дә инде. Башҡорттарҙан Геродотлыҡ аңҡый...»
Башҡорттар араһында йәшәп, кире тормошҡа һәм ижадҡа ҡайтҡан әҙип үҙенең бар донъяға танылған «Һуғыш һәм солох» романына тотона.
Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетын быйыл тамамлаусы Ырымбур ҡалаһы егете Вячеслав Чернев менән осрашып, оҙайлы әңгәмәләшеү Лев Толстойҙың нәҡ шул автобиографик әҫәрен иҫкә төшөрҙө лә инде. Ни өсөн тигәндә, башҡорт теле менән ҡыҙыҡһыныуын һәм махсус рәүештә башҡорт телен өйрәнә башлауын Вячеслав тормошоноң тәрән мәғәнәле сәхифәһенә, яҙмышын ҡырҡа боролошҡа алып килеүсе шатлыҡҡа тиңләй. Тағы ла шуныһы: өс сәғәткә яҡын барған әңгәмәлә Вячеслав килтерелгән миҫалдарҙан, цитаталарҙан, репликаларҙан тыш урыҫса бер һүҙ ҙә әйтмәне. «Ағиҙел» журналында Вячеслав Чернев ҡунаҡта булып китте. Башҡорт теле, халҡыбыҙ тарихы, мәҙәниәтебеҙ, башҡорт менталитеты, хәҙерге заман проблемаларыбыҙ хаҡында өс сәғәткә яҡын барған ҡыҙыҡлы әңгәмәлә ул (килтерелгән миҫалдарынан, цитаталарҙан, репликаларҙан тыш) телмәрендә бер урыҫ һүҙе лә ҡулланманы. Уның менән булған әлеге әңгәмәне уҡыусыларыбыҙ иғтибарына тәҡдим итәм. Вячеслав Чернев 1994 йылдың 11 декабрендә Ырымбурҙа тыуған. БДПИ-ға уҡырға килгәнсе Ырымбур дәүләт университетының роман-герман телдәре факультетында белем алған.
– Вячеслав, һин ҡыҫҡа ғына ваҡыт арауығында башҡорт йәмәғәтселегендә танылыу яулап өлгөрҙөң. Быға һин ҡайһы бер башҡорттар үҙҙәре лә илтифат итеп бармаған башҡорт теленә ҡарата булған ихтирамлы мөнәсәбәтең менән өлгәштең. Бик хуп. Һәр бер йорттоң нигеҙе, йылғаның сығанағы булған һымаҡ һинең башҡорт телен өйрәнә башлауыңа нимә сәбәпсе булды? Һәр хәлдә, осраҡлы ғына йә булмаһа, башҡа эшең булмағандан ят телде өйрәнә башламайһың инде ул...
– Тормош һәр төрлө осраҡлыҡтарҙан торһа ла, башта үҙең өсөн ят булып тойолған телде өйрәнә башлау осраҡлы булмайҙыр ул. Ни өсөн тигәндә, төрки телдәре менән мин ун бер йәшемдә үк махсус рәүештә мауыға башланым. Милләте буйынса татар Ихсанова Флүрә Ҡасим ҡыҙы Ырымбурҙың мин белем алған мәктәптә математиканан уҡыта ине. Математика фәнен яратҡас, мин уның өҫтәмә дәрестәренә йөрөй башланым һәм татар теле менән дә ҡыҙыҡһынып киттем. Уҡытыусым миңә «Татарса һөйләшергә өйрәнеү» китабын да биргәйне. Сприпкала уйнарға ла өйрәнә инем. Шул саҡта ҡулыма ноталар йыйынтығы килеп эләкте. Йыйынтыҡ ике телдә ине. Бер яғында урыҫ телендә яҙылһа, икенсе яғындағы яҙыуҙы ниндәйҙер төрки телдә икәнлеген асыҡланым. Был төрки телендәге «ҙ», «ҫ» хәрефтәренә иғтибар иттем. Флүрә Ҡасим ҡыҙы йыйынтыҡтың икенсе теленең башҡорттоҡо икәнлеген әйтте. Шунан яйлап башҡорт теле тураһында мәғлүмәт туплай башланым. Иң тәүҙә «Башҡорт википедияһы» менән таныштым. Ул ваҡытта был википедияла 300-ләгән генә мәҡәлә бар ине. Тора-бара мин «Башҡорт википедияһы»ның хакимы, йәғни администраторы булып киттем. Хәҙерге ваҡытта википедияла 34 меңдән ашыу мәҡәлә бар.
– Һин белем алған педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетына уҡырға килеүсе ҡаҙаҡ егеттәре һәм ҡыҙҙары 2-3 ай эсендә башҡорт телендә иркен аралашырға, һөйләшергә өйрәнә тиҙәр. Әлбиттә, бында уларҙың телгә тиҙ өйрәнеүендә ҡаҙаҡ һәм башҡорт телдәренең яҡынлығы булышлыҡ итәлер, икенсенән, уларҙың факультетта белем алыусы башҡорт йәштәре менән бер тел мөхитендә аралашып йәшәүе лә ҙур роль уйнайҙыр. Ә бына башҡорт тел мөхите үтә һирәк булған Ырымбур ҡалаһында йәшәп һәм уҡып, һин нисек итеп ҡыҫҡа ғына арала башҡорт телендә һөйләшергә, уҡырға-яҙырға өйрәндең һуң?
– Мин башҡорт телен өйрәнеүгә теория аша килдем. Был маҡсатымды тормошҡа ашырыуымда «Башҡорт википедияһы» ҙур таяныс булды. Башҡорт теле грамматикаһын Интернеттан алдым да, шундуҡ википедияға мәҡәләләр яҙа башланым. Иң башта грамматикам ныҡ аҡһағас, бер нисә мәҡәләмде юйҙылар. Һуңынан мәҡәләләремде төҙәтә башланылар, юймаҫҡа тырыштылар. Был миңә үҙемдең хаталарымдан ҡотолорға ярҙам итте. Башҡорт теленең төҙөлөшөн, уның асылын ошо рәүешле төшөнә башланым. 500-се мәҡәләм унда инглиз теле хаҡында булды. Тәүге осорҙа мәҡәләләр яҙғанда бар иғтибарымды грамматикаға йүнәлтеп, уларҙың йөкмәткеһенә айырата иғтибарым аҙ ине. Хәҙер иһә, ике йәһәттән дә камиллашыу өҫтөндәмен.
– Татар телен белгән башҡа милләт вәкилдәре, бигерәк тә урыҫтар, сыуаштар, мариҙар татар телен өйрәнеү башҡорт телен өйрәнеүгә ҡарағанда еңелерәк булыуын әйтәләр. Быны улар башҡорт телендәге әйтелеше үҙҙәре өсөн ауыр бирелгән үҙенсәлекле «ҙ», «ҫ», «ҡ», «һ», «ғ» өндәренә бәйләп аңлата. Бына һинең, татар телен дә яҡшы белгән кеше булараҡ, был мәсьәләгә ҡарата фекерең нисегерәк? Башҡортсаға өйрәнеү, ысынлап та, ауырмы ни?
– Ике телде лә өйрәнгән кеше булараҡ, мин был фекер менән килешмәйем. Башҡорт телендә һәр бер өн, фонема графикала сағылыш таба. Был телдә «уы» өнөнән тыш, барлыҡ фонемалар өсөн үҙенсәлекле, үҙ аллы хәрефтәр бар. Шуныһы яҡшы һәм уңайлы, йәғни беҙ башҡорт телендә нисек ишетәбеҙ, шулай яҙабыҙ. Мин уҡыған университетта элекке студенттар хаҡында шундай хәлде ишетергә тура килде. Татар милләтле йәки татар тел мөхите араһында йәшәүсе башҡорт милләте вәкилдәре имтиханды татар телендә түгел, ә башҡорт телендә тапшырыуҙы ҡулай күргән. Сәбәбе – графикала. Мәҫәлән, татар телендәге өс өнлө ижек биш хәреф менән яҙыла. Әйтәйек, башҡорт телендәге «ғилми» һүҙе татарса «гыйльми» тип яҙыла. Башҡорт телендә иһә «ғилми» һүҙенең әйтелеше менән яҙылышы тулыһынса тап килә.
– Бынан сығып нимә әйтмәксе булаһың: татар телен өйрәнер өсөн күп һандағы ҡағиҙәләрҙе, уларға бәйле иҫкәрмәләрҙе ятларға, уларҙы иҫтә ҡалдырырға кәрәк тиһеңме?
– Нәҡ шулай. Ә башҡорт телендә, алда әйткәнемсә, асылда, нисек ишетәбеҙ, шулай яҙабыҙ. Беҙҙең башҡорт телендә лә иҫкәрмәләр бар, әммә улар бик күп түгел.
Тел ғилеме, нисек кенә булмаһын, совет иле сәйәсәте аҫтында үҫешкән. Шуға күрә был сәйәсәтте үткәреүселәр телдәрҙе өйрәнеү үтә еңел булмаһын өсөн ҡайһы бер хәрефтәрҙе халыҡтарҙың алфавитына индермәй ҡалдырған. Әзербайжандар, мәҫәлән, Сталин үлгәндән һуң «ц», «щ», «е», «ю», «я» хәрефтәрен алфавиттарынан алып ташланы һәм 1954 йылдан башлап уларҙың графикаһы фонетикаға тулыһынса тап килде. Беҙҙә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ундай реформа булманы. Әхмәр ағай, һиңә лә бер һорауым бар: минең телевидение аша алып барған «Башҡорт телен өйрәнәбеҙ» тапшырыуҙарын ҡарап барҙыңмы? Улар хаҡында ниндәй фекерҙәрең бар?
– Һинең был тапшырыуҙарыңдың уңышлы яғын мин шунда күрҙем: башҡорт теле нигеҙҙәрен һин төрлө милләт вәкилдәренә төшөндөрөргә тырыштың һәм улар туған телебеҙҙе үҙҙәренең туған телдәре менән сағыштырып өйрәнде. Минеңсә, һинең был тапшырыуҙарыңдың уңышы шундалыр тием: һин уларҙы башҡа милләт вәкиле булараҡ, башҡорт телен өйрәнеүҙең төп ауырлыҡтарын һәм нескәлектәрен үҙ практикаңда үтеп әҙерләгәнһең. Әйтәйек, башҡорт кешеһе өсөн бындай нескәлектәр һәм проблемалар бөтөнләй таныш түгел. Сөнки уға туған теле әсә һөтө менән бергә һеңешә, тыуып үҫкән мөхите уны үҙенән үҙе шул телдә һөйләшергә өйрәтә.
Атаҡлы ҡурайсыбыҙ Юлай ағай Ғәйнетдинов менән ҡурай, милли асыл хаҡында әңгәмә ҡорғанда («Ағиҙел», 2014, 11-се һан, «Баҡыр алтындың варианты була алмай...») шундай фекер әйткәйне: «Ҡайһы берәүҙәр, ҡурай беҙҙең музыка ҡоралы, тип сәхнәгә сығып уйнай, китаптар, энциклопедиялар, белешмәләр сығара ул. Әммә уны нисек кенә үҙләштереп маташмаһындар, ниндәй генә китаптар сығарылмаһын, барыбер ҙә ысынбарлыҡтан китеп булмай. Сөнки ҡурай үҙенең башҡорт ерлегенән башҡа ҡурай түгел. Ҡурайҙы ерлегенән айырһаң, ул биш тишекле һыбыҙғы ғына. «Ерлек» тигән һүҙ үҙенә бик тәрән мәғәнә һыйҙыра. Ерлек – ул беҙҙең тарих, көйҙәребеҙ, ул беҙҙең меңәр йылдар һуҙымында тарихыбыҙҙы, йырҙарыбыҙҙы хәҙергегә килтереп еткергән данлыҡлы ҡурайсылар. Беҙ уларҙың исемдәрен беләбеҙ. Башҡа халыҡтар иһә, был беҙҙең ҡурайсыбыҙ, тип бер кемде лә әйтә алмай, уларҙың ҡурайҙа уйнай торған көйҙәре лә юҡ…» Тағы ла «Башҡорт халыҡ йырын башҡарыр өсөн кәмендә башҡорт булып тыуырға кәрәк», тигән Татарстандың халыҡ артисы Илһам Шакиров. Ә бит ҡурайға, башҡорт халыҡ йырына ҡарата булған ошондай уҡ рухи мөнәсәбәт башҡорт теленә лә ҡағыла. Ни өсөн тигәндә башҡорт телендәге үҙенсәлекле өндәрҙе әйтеп, шул телдә фекер йөрөтөр өсөн ошо халыҡтың тарихын, менталитетын өйрәнмәйенсә, образдарын йөрәгеңә һеңдермәйенсә, был мөмкин дә түгелдер. Йәғни башҡортса механик рәүештә генә һөйләшеп тә, фекер йөрөтөп тә булмайҙыр, тим.
Бына һин, Слава, башҡорт телен өйрәнгәндә был халыҡтың тарихын, менталитетын нисек өйрәндең? Һин башҡортса фекер йөрөтә беләһеңме? Был процестар һиндә нисек барҙы?
– Әлбиттә, мин башҡортса фекер йөрөтә беләм. Белмәгән булһам, һинең менән һөйләшә алмаҫ инем. Миңә ҡалһа, тел өйрәнеүҙең ике яғы бар. Улар: форма һәм йөкмәтке. Формаға телдең ҡағиҙәләре, нормалары, принциптары инә. Уларҙы белмәйенсә, телде тулыһынса өйрәнеү мөмкин түгел. Ә йөкмәткегә килгәндә инде, ул мөхиткә бәйле. Сөнки мәҙәниәтһеҙ тел булмай. Хатта яһалма тел булып һаналған эсперанто теленең дә үҙ мәҙәниәте бар. Хәҙер был телдә бер нисә миллион кеше һөйләшә.
Мәҙәниәтһеҙ тел булмаған кеүек, тарихһыҙ мәҙәниәт юҡ. Шуға күрә башҡорт телен өйрәнгәндә мин башҡорт халҡының тарихын да өйрәндем. Сөнки тел йөкмәткеһе тарихҡа үҙенән үҙе өйрәтә, ул һуңыраҡ килә. Телде өйрәнер өсөн тарихты махсус өйрәнеү ҙә кәрәкмәй хатта. Тарихтың образдарын белер алдынан беҙ телдең төҙөлөшөн белергә тейешбеҙ. Тел тарихтан айырылғыһыҙ.
– Мин, мәҫәлән, Баймаҡ ерлегендә, башҡорт теле мөхитендә тыуып үҫһәм дә, үҙ телмәремдә урыҫса һүҙҙәрҙе ысҡындырам һәм, үҙемде нисек кенә контролдә тотһам да, бынан ҡотола алмайым. Был – башҡорт телле башҡорттарҙың күбеһенә хас сифат. Ә бына, һин, Ырымбур ҡалаһының урыҫ теле мөхитендә тыуып үҫһәң дә, башҡортса аралашҡанда бер урыҫ һүҙе лә әйтмәйһең. Үҙеңде нисек контролдә тотаһың? Таҙа башҡортса һөйләшеүеңдең сере нимәлә?
– Телдең асылы менталитетта һәм уй-фекер ҡалыптарындалыр. Уй-фекер ҡалыптарын ҡабул итмәйенсә, һин теге йәки был телдә һөйләшә алмайһың. Был йәһәттән минең шундай кәңәшем бар: ниндәй телдә һөйләшәһегеҙ, шул телдә уйларға тейешһегеҙ. Мин, мәҫәлән, урыҫса һөйләшкәндә – урыҫса, башҡортса һөйләшкәндә башҡортса уйлайым. Был – үҙенән үҙе килеп сыҡҡан хәл. Мин барлығы 8 телдә иркен аралашам, 15 телде уртаса беләм, тип әйтә алам, ә ябай һорауҙарға яуап бирерлек кимәлдә белгән телдәремдең һаны – 28.
– Мәсьәлә асыҡлана төшә. Әйтәйек, һин башҡорт телен иң башта уҡ сит тел булараҡ өйрәнә башлағанһың. Ә Рәсәй шарттарында йәшәгән башҡорт кешеһе өсөн урыҫ теле сит тел түгел, ә бала саҡтан, балалар баҡсаһына, 1-се класҡа уҡырға барғандан алып туған тел менән йәнәш өйрәнелгән параллель, халыҡ-ара аралашыу теле. Тап шуның кеүек әгәр ҙә мин һин башҡорт телен өйрәнгән кеүек, әйтәйек, инглиз йә немец телдәрен өйрәнә башлап, телмәремдә немец, инглиз телдәре араһына башҡорт һүҙҙәрен ҡатыштырып һөйләһәм, әйтәйек, «гутен так», урынына «гутен иртә» тип әйтһәм, бик мәрәкә һәм мәғәнәһеҙ бер телмәр килеп сығыр ине. Һинең таҙа итеп башҡортса һөйләшә алыуыңдың бер сере ошонда ла ята буғай. Икенсе бер һорауым: һиндәге полиглотлыҡ нимәнән килә? Һәләттәнме, әллә хәтерҙәнме?
– Минеңсә, бында һәләттән һәм хәтерҙән бигерәк иң мөһиме теләк кәрәк. Теләк булмаһа, тел өйрәнеп тә, һүрәт төшөрөп тә, ғөмүмән, бер нәмә лә эшләп булмай. Ә башҡорттарҙың үҙ телмәрендә урыҫ һүҙҙәрен ҡулланыуға килгәндә был совет осороноң һөҙөмтәһе. Ишетеүемсә, совет осоронда хатта тик башҡорттарҙан ғына торған коллективтарҙа ла йыйылыштарҙы урыҫ телендә үткәргәндәр. Шуға күрә лә башҡорт кешеһенең урыҫса фекерләгәне һиҙелеп тора. Мәҫәлән, «Һин башҡорт теле буйынса белгес булып китәһеңме?» тип минән башҡорттар һорай. Ошо һөйләмдә нимә тәбиғи түгел, тип иҫәпләйһең?
– Рәсми кимәлдә булмаған даирәлә башҡорттар үҙ телмәрендә «буйынса» тигән һүҙҙе ҡулланмай шикелле ул.
– Тап шулай. Был һөйләм башҡортса «Һин башҡорт теле белгесе (башҡорт теленән белгес) булып китәһеңме?» була. Сөнки телдең буйы, арҡырыһы юҡ. Поновский тигән тел белгесе ошондай һүҙҙәрҙе «канцелярщина» тип атап йөрөткән. Ундай һүҙҙәр рәсми ҡағыҙҙарҙа күп йөрөгәнлектән беҙҙең башҡорт теленә лә көсләп индерелгән.
– «Беҙҙең башҡорт теле» тигән һүҙбәйләнешеңде ишетеүе йөрәккә май булып ятты. Һин башҡорт телендә аралашҡанда, башҡортса фекер йөрөткәндә үҙеңде ниндәй кимәлдә башҡорт итеп тояһың? Был осраҡта үҙеңдең милли асылың онотолоп торамы? Әллә башҡортса ниндәйҙер һүҙҙе әйтер алдынан фекереңде башта урыҫса уйлап тәржемә генә итәһеңме? Был бик ҡатмарлы психологик процесс, күрәһең...
– Юҡ, улай тәржемә итергә ярамай. Ярамай ғына түгел, был мөмкин дә түгелдер. Сөнки был осраҡта һинең күпселек ваҡытың һәм иғтибарың фекерләүгә түгел, ә тәржемәгә китәсәк. Был осраҡта телмәреңдең логикаһы юҡҡа сығасаҡ, фекерең тарҡаласаҡ. Мин башҡортса һөйләгәндә, әлбиттә, үҙемде башҡорт рухлы кеше итеп тоя аламдыр. Сөнки башта әйткәнебеҙсә, фекер йөрөтөү образға, менталитетҡа һәм тарихҡа бәйле рәүештә генә килеп сыға. Әйтәйек, урам буйлап бер-ике-өс һаңғырау кеше килә икән, ти. Улар үҙ-ара ишара телендә аңлаша-һөйләшә. Улар беҙгә нисек булып күренә?
– Мәрәкә булып күренә инде. Етмәһә, улар шаяра һымаҡ, башҡа кешеләр алдында ҡыланалар һымаҡ булып күренә әле ул. Икенсенән, маймылдарҙың үҙ-ара аралашыуына, ғөмүмән, уларҙың ҡыланышына беҙ шулай көлөп ҡарайбыҙ. Минеңсә, улар тышҡы ҡиәфәте буйынса нәҡ беҙгә оҡшаған һәм беҙ булып ҡыланһалар ҙа, килеп сыҡмағаны өсөн беҙ уларҙан шулай көләбеҙ шикелле. Кем белә, бәлки, маймылдар үҙҙәре лә беҙҙән «беҙгә оҡшарға тырыша» тип көләлер?
– Тап шулай. Кеше психологияһы шулай ҡоролған. Әлбиттә, мин башҡортса фекерләһәм дә, һөйләшһәм дә, үҙемдең милли асылымдан бер ҡасан да баш тартҡаным юҡ. Урыҫ телле булһам да, сығышым ҡатмарлы булғас, үҙемде тик урыҫ ҡына тип тоя алмайым. Ҡарт ҡартатайҙарым коми халҡынан сыҡҡан. Ырымбур өлкәһенә күпләп поляктар ҡыуып сығарылғанын да беләм, тимәк миндә поляк ҡаны ла булыуы ихтимал. Шуға күрәлерме миндә милләтселек тигән тойғо бөтөнләй юҡ. Телде, милләтте һаҡларға кәрәк. Был үҙебеҙҙән тора. Милли үҙаң хәҙерге ваҡытта милли сығышҡа туранан-тура бәйле булмауы ла бар. Мәҫәлән, милли сығышы башҡорт булып та, тик урыҫса ғына фекер йөрөткән, тик урыҫ милләтенең мәнфәғәте өсөн йәшәгән әллә күпме кеше бар. Шул уҡ ваҡытта Бөрйән, Баймаҡ райондарында тик башҡортса ғына һөйләшкән һәм башҡорт милләтенең мәнфәғәте менән йәшәгән урыҫтар бар.
– Әбйәлил районындағы Мәйгәште тигән ауылға урмансы урыҫтар нигеҙ һалған, тиҙәр. Шул ауылда тыуып үҫеүсе Киселев фамилиялы бер урыҫ егете армияға барғас, ата-әсәһенә: «Һаумыһығыҙ, мин бында башҡорттарҙан бер үҙем генә хеҙмәт итәм», – тип хат яҙған. Был хәбәр йәшен тиҙлегендә бар районға таралған. Башҡорт телле урыҫтар хаҡында һүҙ барған саҡта һәр кем ошо Киселевты иҫкә төшөрә. Ғөмүмән, башҡорттар үҙҙәре менән үҙ телендә һөйләшкән башҡаларға ихтирам менән ҡарай. Башҡалар нисектер?
– Милли үҙаң кешенең тойғоларында, фекерләүендә ята. Йәғни кеше үҙен кем тип таный, шул милләттең вәкиле була ала. Шуға күрә мин үҙемде башҡорт рухлы кеше, тип әйтә алам.
Әгәр ҙә беҙ сит милләт вәкиленә башҡорт телен өйрәтергә теләйбеҙ икән, уларҙың йөрәктәрендә иң тәүҙә башҡорт милләтенә, уның тарихына һәм мәҙәниәтенә иғтибар иттереп, хөрмәт тойғоһо тәрбиәләргә кәрәк. Шунһыҙ булмай. Ихтирам тойғоһо булмаһа, кеше «нимәгә кәрәк ул миңә?» ти ҙә, бынан баш тарта.
Мин практика үткән ваҡытта бер хәл булды. Үзбәкстандан килеп 9-сы класҡа барған урыҫ ҡыҙы үзбәк телен дә, башҡорт телен дә белмәй ине. 1-се дәрестә үк мин класта башҡорт телен белгәндәр өсөн изложение, белмәгәндәр өсөн диктант яҙҙырҙым. Уның менән бер партала ултырған татар ҡыҙы уға: «Нимәгә улай этләнәһең? Был тел һиңә барыбер кәрәк булмаясаҡ бит», – тине. Шулай тип әйткән ҡыҙҙы мин дәрестән ҡыуып сығарҙым. Ни өсөн тигәндә мин уҡытҡан фәнгә, башҡорт теленә уҡыусыларҙа ихтирам тыуҙырылмаһа, тик кире тойғолар ғына тыуҙырылһа, мин ундай кешене дәресемдә тота алмайым.


text:
Өфөлә Табын ырыуы һәм табындар хаҡында китап сыҡты
ӨФӨ, 2017 йыл, 6 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Өфөлә«Матбуғат донъяһы» нәшриәтендә табын ырыуы вәкилдәренең IV съезы документтары һәм материалдары тупланған «Беҙ — табындар» китабы донъя күрҙе. Унда форумдың ҡыҫҡаса стенограммаһы, тарих фәндәре докторы, профессор Булат Аҙнабаевтың «Башҡорт этносында табын ҡәбиләһенең роле» исемле доклады, делегаттарҙың сығыштары һәм тәҡдимдәре, шулай уҡ съездың резолюцияһы һәм башҡа документтар урын алған. Йыйынтыҡтың авторы һәм төҙөүсеһе — билдәле журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре Нияз Сәлимов.
«Табындарҙың күренекле шәхестәре» бүлегендә башҡорт халҡын республиканан ситтә танытҡан арҙаҡлы мәғрифәтселәр, ғалимдар, яҙыусылар, хәрби етәкселәрҙең исемдәре бирелгән. Улар араһында Ғәли Соҡорой, Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев, Мөхәмәтша Буранғолов, Мәжит Ғафури, Муса Мортазин, Абдулҡадир Инан, Шакирйән Мөхәмәтйәнов (Александр Матросов), Йәлил Кейекбаев, Әнғәм Атнабаев бар.
Китаптың эске яғында башҡорт халҡының социаль-иҡтисади һәм мәҙәни-рухи үҫешенә ҙур өлөш индергән Мөхәмәт Алсынбаев, Ғиндулла Шәйәхмәтов, Спартак Ильясов һәм Фәнзил Сыңғыҙовтың фотоһүрәттәре урынлаштырылған.
Ирек Кинйәбулатовтың һүҙҙәренә яҙылған «Табындар йыры», Мәүлит Ямалетдин һәм Фәрғәт Ҡотлобаевтың шиғырҙары, шулай уҡ IV съездан һәм йәй көнө Архангел районында үткән Табын йәштәре фестиваленән фотоһүрәттәр — быларҙың барыһы ла Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуҙың 100 йыллығына арналған китапты һиҙелерлек байытты.
Белешмә. Бөгөн табын ырыуы вәкилдәре Архангел, Ғафури, Ҡырмыҫҡалы, Учалы, Ҡариҙел, Тәтешле, Ауырғазы, Дәүләкән, Әбйәлил, Салауат һәм башҡа райондарҙа, шулай уҡ Ырымбур, Силәбе, Ҡурған, Һамар өлкәләрендә һәм Татарстандың Мөслим районында йәшәй.


text:
Пионерияға – 95
19 мая 2017 йыл | Йәмғиәт
Бөтә Рәсәй Пионер ойошмаһының 95 йыллығына арнап 2017 йылдың 19 майында районда тантаналы саралар үткәрелә. Был хаҡта Муниципаль район хакимиәте ҡарар ҡабул итте.
Балаларҙың йәйге ялы
19 мая 2017 йыл | Йәмғиәт
Муниципаль район хакимиәте 2017 йылдың йәйге каникул осоронда балалар, үҫмерҙәр һәм йәштәрҙең ялын, сәләмәтләнеүен, мәшғүллеген тәьмин итеү һәм 2017 йылдың сәләмәтлендереү кампанияһын уҙғарыу буйынса вәкәләтле муниципаль орган булдырыу тураһында ҡарар ҡабул итте.
Ветерандар һынатмай
16 мая 2017 йыл | Спорт, Йәмғиәт
Спорт ярыштары уҙғарыуға эшҡыуарҙарыбыҙ әленән-әле бағыусылыҡ ярҙамы күрһәтеп тора. Красноусолдан Николай Фомин үҙе лә спорттың волейбол төрөн үҙ итә һәм даими рәүештә күнекмәләргә йөрөй.
Яңыраҡ Николай Трофимовичтың 50 йәшлек юбилейы булып үтте һәм ул шул хөрмәткә үҙе бағыусылыҡ күрһәтеп волейбол турниры уҙғарҙы. Волейбол ветерандары бер командаға туп-ланып уйнанылар һәм ул төркөмдә Николай Фомин да бар ине. Ветерандарыбыҙ йәштәргә өлгө күрһәтеп беренсе урынды яуланылар. Красноусол ауылының йәштәр командаһы – икенсе, Сәйетбаба ауылы командаһы өсөнсө урынды алды. Курорт ауылы командаһына дүртенсе урын менән сикләнергә тура килде.
Вил ҮТӘҒОЛОВ,
Балалар-үҫмерҙәр
спорт мәктәбе тренеры.
Яңыраҡ Николай Трофимовичтың 50 йәшлек юбилейы булып үтте һәм ул шул хөрмәткә үҙе бағыусылыҡ күрһәтеп волейбол турниры уҙғарҙы. Волейбол ветерандары бер командаға туп-ланып уйнанылар һәм ул төркөмдә Николай Фомин да бар ине. Ветерандарыбыҙ йәштәргә өлгө күрһәтеп беренсе урынды яуланылар. Красноусол ауылының йәштәр командаһы – икенсе, Сәйетбаба ауылы командаһы өсөнсө урынды алды. Курорт ауылы командаһына дүртенсе урын менән сикләнергә тура килде.
Вил ҮТӘҒОЛОВ,
Балалар-үҫмерҙәр
спорт мәктәбе тренеры.
Ике йыл рәттән еңделәр
16 мая 2017 йыл | Спорт
Еңеүҙең 72 йыллығына арнап Красноусолда бер нисә спорт ярышы булып үтте. Йылдағыса район үҙәге урамдары буйлап уҙған эстафета, "Йәшлек” ял паркындағы футбол, 1-се һәм 2-се мәктәптәрҙең спорт залдарында уҙған урам баскетболы ярыштарында йөҙҙәрсә спортсы ҡатнашты.
Тыныс булһын өсөн күк йөҙө
16 мая 2017 йыл | Йәмғиәт
Йылдағыса 1апрелдән егеттәрҙе хәрби хеҙмәткә саҡырыу башланды. Ул 15 июлгә тиклем дауам итәсәк. Ошо уңайҙан ра-йон мәҙәниәт һарайында буласаҡ Ватан һаҡсылары өсөн тантаналы сара үтте.


text:
Өфөлә иң оҫта ташсыларҙың XII республика конкурсы үтте. Төҙөүсе, ташсы... Уларҙың ҡулдары менән матур йорттар, күркәм мәҙәниәт һәм ял итеү усаҡтары, балалар баҡсалары, мәктәптәр төҙөлә.
Төҙөүсе – элек-электән маҡтаулы һәм хөрмәткә лайыҡ һөнәр. Үкенескә ҡаршы, һуңғы йылдарҙа йәштәр ташсылар әҙерләгән уҡыу йорттарына атлығып тормай. Ә бит был һөнәр эйәләре бер ваҡытта ла эшһеҙ ултырмай, бөгөн бөтә ерҙә төҙөлөш ҡыҙыу бара. Тап шуға ла баш ҡалала ойошторолған конкурстың маҡсаты эшселәрҙең оҫталығын арттырыу, тәжрибә, ошо шөғөлдөң нескәлектәре менән уртаҡлашыу, йәш быуынға һөнәр һайларға йүнәлеш биреү ине.
Бәйгелә республиканың 16 төҙөлөш ойошмаһынан 40 оҫта таһыллыҡҡа көс һынашты. Улар тәүҙә теоретик йәһәттән белемен күрһәтте, хеҙмәт урынында ҡағиҙәләрҙе һаҡлау һәм талап ителгән технологияларҙы үтәү буйынса һорауҙарға яуап бирҙе. Һуңынан оҫталар кирбес һалыу буйынса маһирлығын иҫбатланы. Иҙмәне, кирбесте нисек теҙә, үҙен нисек тота? Талапсан комиссия ағзалары уларҙың һәр хәрәкәтен күҙ уңынан ысҡындырмаҫҡа тырышты.


text:
Газета "Йәшлек" » Конкурстар » Рәмил Ҡолдәүләт исемендәге әҙәби премияға конкурс тамам
Рәмил Ҡолдәүләт исемендәге әҙәби премияға конкурс тамам
Үткән йылдың башында «Йәшлек» гәзите Башҡортостан Яҙыусылар союзы һәм Әбйәлил районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты менән берлектә ҡабатланмаҫ талантлы шағир, драматург Рәмил Ҡолдәүләт исемендәге әҙәби премия булдырғайны. Йәш таланттарҙы асыу, башҡорт әҙәбиәтенә халыҡта һөйөү уятыу һәм тәрбиәләү, арабыҙҙан иртә киткән сағыу талант Рәмил Ҡолдәүләттең исемен мәңгеләштереү ине уның маҡсаты.
Йыл буйы гәзит битендә Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы булмаған һәр ижадсының әҙәби әҫәрҙәре донъя күрҙе. Жанрҙа ла, темала ла сикләү булманы. Гәзит битендә уҡымлы хикәйәләр, хисле нәҫерҙәр, үҙенсәлекле шиғырҙар баҫылды, анығыраҡ әйткәндә, ике тиҫтәнән ашыу хикәйә, утыҙҙан ашыу йәш ижадсының шиғри шәлкемен уҡып һөйөндө гәзит уҡыусы. Үҙе ике тос китап тигән һүҙ был!
Бәйге тамам. Рәмил Ҡолдәүләттең яҡын дуҫы, күренекле шағир-прозаик Әхмәр Үтәбай, үҙенсәлекле шағир-прозаик, тәнҡитсе, «Шоңҡар» журналының баш мөхәррире Азамат Юлдашбаев һәм һәләтле шағир-прозаик, «Йәшлек» гәзитенең әҙәбиәт бүлеге мөхәррире Мөнир Ҡунафиндан торған жюри һәр баҫылған әҫәрҙе ентекләп ҡарап сығып, Рәмил Ҡолдәүләт, Рәйес Түләктәргә лайыҡлы алмаш үҫеренә өмөт бағлап, бәйгелә лайыҡлы эштәр ярайһы уҡ булған тигән һығымтаға килеп, түбәндәге ижадсыларҙы (исемлек алфавит тәртибендә бирелә):
Фәнүзә Биктимерова (Әбйәлил районы), Рәшит Зәйнуллин (Өфө), Айгөл Ишемғужина (Баймаҡ), Мәүлит Кәримов (Стәрлетамаҡ ҡалаһы), Зөлфирә Ҡарағужина (Әбйәлил), Рамаҙан Ҡолмөхәмәтов (Салауат ҡалаһы), Флүрә Низамова, Иҙрис Ноғоманов (Әбйәлил), Морат Солтанов (Октябрьский ҡалаһы), Аида Хәйретдинова (Балтас), Шәфҡәт Әбйәлилов (Баймаҡ) Рәмил Ҡолдәүләт исемендәге әҙәби премия лауреаттары тип иғлан итә. Ҡотлайбыҙ!
Еңеүселәрҙе ҡотлау тантанаһы шағирҙың тыуған ауылында − Әбйәлил районының Әлмөхәмәт ауылында 17 февралдә үтәсәк. Шуға күрә еңеүселәрҙең тиҙ арала редакцияға, (8347)2-73-46-38 телефонына йә дежур телефонға –8-965-92-32-000 шылтыратыуҙарын һорайбыҙ.
Бәйге тамам. Киләһе айҙан яңы ижади бәйге старт аласаҡ.
Мөхәрририәт.
Йыл буйы гәзит битендә Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы булмаған һәр ижадсының әҙәби әҫәрҙәре донъя күрҙе. Жанрҙа ла, темала ла сикләү булманы. Гәзит битендә уҡымлы хикәйәләр, хисле нәҫерҙәр, үҙенсәлекле шиғырҙар баҫылды, анығыраҡ әйткәндә, ике тиҫтәнән ашыу хикәйә, утыҙҙан ашыу йәш ижадсының шиғри шәлкемен уҡып һөйөндө гәзит уҡыусы. Үҙе ике тос китап тигән һүҙ был!
Бәйге тамам. Рәмил Ҡолдәүләттең яҡын дуҫы, күренекле шағир-прозаик Әхмәр Үтәбай, үҙенсәлекле шағир-прозаик, тәнҡитсе, «Шоңҡар» журналының баш мөхәррире Азамат Юлдашбаев һәм һәләтле шағир-прозаик, «Йәшлек» гәзитенең әҙәбиәт бүлеге мөхәррире Мөнир Ҡунафиндан торған жюри һәр баҫылған әҫәрҙе ентекләп ҡарап сығып, Рәмил Ҡолдәүләт, Рәйес Түләктәргә лайыҡлы алмаш үҫеренә өмөт бағлап, бәйгелә лайыҡлы эштәр ярайһы уҡ булған тигән һығымтаға килеп, түбәндәге ижадсыларҙы (исемлек алфавит тәртибендә бирелә):
Фәнүзә Биктимерова (Әбйәлил районы), Рәшит Зәйнуллин (Өфө), Айгөл Ишемғужина (Баймаҡ), Мәүлит Кәримов (Стәрлетамаҡ ҡалаһы), Зөлфирә Ҡарағужина (Әбйәлил), Рамаҙан Ҡолмөхәмәтов (Салауат ҡалаһы), Флүрә Низамова, Иҙрис Ноғоманов (Әбйәлил), Морат Солтанов (Октябрьский ҡалаһы), Аида Хәйретдинова (Балтас), Шәфҡәт Әбйәлилов (Баймаҡ) Рәмил Ҡолдәүләт исемендәге әҙәби премия лауреаттары тип иғлан итә. Ҡотлайбыҙ!
Еңеүселәрҙе ҡотлау тантанаһы шағирҙың тыуған ауылында − Әбйәлил районының Әлмөхәмәт ауылында 17 февралдә үтәсәк. Шуға күрә еңеүселәрҙең тиҙ арала редакцияға, (8347)2-73-46-38 телефонына йә дежур телефонға –8-965-92-32-000 шылтыратыуҙарын һорайбыҙ.
Бәйге тамам. Киләһе айҙан яңы ижади бәйге старт аласаҡ.
Мөхәрририәт.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Джентльмен һүҙе һеҙгә танышмы? Инглиз телендә ул тәү башлап “аристократ, мещан, аҡһөйәктәр затына ҡараған кеше” мәғәнәһендә ҡулланыла башлай. Бөгөнгө йәмғиәттә ысын джентльмендар бармы икән? Йәмәғәт транспортында урын биргән, гөлләмәләр бүләк иткән, ишек асып алдан үткәреүсе, үҙенең ҡатын-ҡыҙына ғына түгел, ә, ғөмүмән, бар гүзәл заттарға иғтибар күрһәтеүсе ир-уҙаман.
Был һорау ҡатын-ҡыҙҙар өсөн үтә лә мөһим.
Европала аристократ ир-егеткә ҡатын-ҡыҙға ҡарата айырыуса иғтибарлы булырға, уның күңелен күрергә, кәйеф-сафа, ресторан-кафеларҙа улар өсөн дә түләргә бурыс итеп ҡуйылған.
Әйткәндәй, замана ир-аттары йәмәғәт урындарында ҡатын-ҡыҙ өсөн түләү-түләмәү мәсьәләһенә нисек ҡарай һуң? Мәҫәлән, ҡыҙ менән әле икенсе осрашыуға ғына ашыҡҡан ир-егет кафела эселәсәк бер сынаяҡ сәй йәки ҡәһүә өсөн түләргә үҙен бурыслы итеп тойорға тейешме?
Баҡтиһәң, төрлө илдә төрлөсә икән. Мәҫәлән, Ирландияла, Израилдә йәшәүсе ир-ат йәмәғәт транспортында ҡатын-ҡыҙға, ғәҙәттә, урын бирмәй, кафе, ресторанда түләй һалып бармай, супермаркеттарҙа балалары менән торған йәш әсәләрҙе сиратһыҙ үткәрмәй. Шул уҡ ваҡытта улар гүзәл заттарға йыш йылмайырға, комплименттар яуҙырырға тырыша.
Германияла шулай уҡ йәмәғәт урындарында ҡатын-ҡыҙ өсөн түләү ҡаралмаған. Хәйер, немкалар үҙҙәре үк ир-егеттәрҙең улар өсөн аҡса сығарыуҙарына ҡырҡа ҡаршы: “Мин – үҙаллы һәм финанс яғынан тотороҡло ҡатын һәм үҙем өсөн үҙем түләргә мөмкинлегем бар” тигән фекерҙә улар.
Норвегияла иһә ҡатын-ҡыҙ өсөн түләйҙәр. Шул уҡ ваҡытта гүзәл заттарға транспортта урын биреү күренеше бик һирәк: ауырлы булмаһаң, ирҙәр урындарынан тормай.
Француз ирҙәре ҡатын-ҡыҙға комплименттар әйтергә, улар менән матур әңгәмә ҡорорға әүәҫ. Шул уҡ ваҡытта Францияның көслө заты бер аҙ һараныраҡ, имеш: һөйгәндәренә бүләк һатып алып бармайҙар, кафе-ресторандарҙа ла ҡатын-ҡыҙҙар үҙҙәре өсөн бик йыш түләй.
АҠШ – ысын джентльмендар иле. Ирҙәр ҡатын-ҡыҙға иҫ киткес иғтибарлы: лифтҡа етәкләп тиерлек индерәләр, комплиментҡа һаранланмайҙар, бүләктең дә ҡиммәтлеләрен һатып алырға тырышалар. Ауыр сумкалы ҡатын-ҡыҙҙы сиратта алдан үткәрәләр.
Таиландта ирҙәр транспортҡа бер кемде лә – ҡатын-ҡыҙ булһынмы, ҡарт-ҡоромо, бала-сағамы – аямай һәм этешә-төртөшә салон үҙәгенә ынтыла. Әйткәндәй, Японияла ла ошо уҡ хәл.
Джентльмендар йәнтөйәге Англияла ысын ир-егеттәр бөтмәгән әле: үҙен аристократтарса тотоусылар һирәк түгел. Ә бына Чехия – феминизм күренеше еңеү яулаған төп илдәрҙең береһе. Чех ирҙәре ҡатын-ҡыҙҙарға хатта иғтибар бирергә лә ҡурҡа. Гүзәл заттар ирҙәренә ике-өс бала табып та, кафе-ресторандарҙа, кинотеатрҙарҙа үҙҙәре өсөн түләй. Шулай уҡ был илдә ирҙәр уларҙы сиратһыҙ үткәрмәй, ауыр сумкаларын ҡулдарына алмай...
Рәсәйҙә иһә ир-егеттәр, финанс хәлдәре ниндәй генә булмаһын, йәмәғәт урындарында сығымды үҙҙәре түләргә тырыша. Барыһы ла түгел, әлбиттә, әммә күпселек. Тимәк, беҙҙең ил ир-егеттәре — ысын джентльмендар!


text:
Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында «Яратҡан уҡытыусыңды ҡотла!» акцияһы дауам итә
Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында «Яратҡан уҡытыусыңды ҡотла!» акцияһы дауам итә
Тәүге тапҡыр ойошторолған сарала ҡотлау открыткалары таратыла. Уның сиктәрендә студенттар, мәктәп уҡыусылары, ғөмүмән, теләге булған һәр кем ҡотлау сәләмен мәктәп адресы күрһәтелгән конвертҡа һалып почта йәшнигенә төшөрә ала. Ҡотлауҙарҙы 2 октябргә тиклем иртәнге сәғәт 11-ҙән киске 7-гә тиклем ебәрергә мөмкин.Зилиә Әбелғатина М. Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның йәмәғәтселек менән бәйләнеш һәм реклама бүлеге белгесе: «Университеттың 2-се корпусында теләгән һәр кем уҡытыусыһын ҡотлай ала. Йәғни, открытка яҙып, теләгән тарафҡа, районға, төбәккә ҡотлау форсаты бар. Бөгөн 126 студент һәм уҡытыусыларҙан открытка ҡабул ителгән».


text:
Проект:1000 әһәмиәтле мәҡәлә
Инеш
Проекттың төп маҡсаты Википедияның 1000 иң әһәмиәтле мәҡәләһен яҙыу һәм яҡшыртыу. Проекттың бөтә мәҡәләләре өс категорияға бүленә:
- булмаған мәҡәләләр
- ҡыҫҡа (күләме < 10 000 символ)
- уртаса (10 000 < күләме < 30 000)
- оҙон (күләме > 30 000).
Бөтә мәҡәләләр ҙә оҙон мәҡәлә күләменә еткерелгәндә проект маҡсатына иреште тип иҫәпләнә. Ҙурлығы буйынса мәҡәләләр бында.
Статистика
Башҡорт бүлегенең ағымдағы урыны — 39.
Һуңғы яңыртыу: 6 август 2018 йыл, үҙгәртергә.
— 1 мәҡәлә юҡ. Нагарджуна (ru:Нагарджуна)
— 527 бәләкәй мәҡәлә (күләме < 10 000 символ).
— 302 уртаса мәҡәлә (10 000 < күләме < 30 000).
— 170 ҙур мәҡәлә (күләме > 30 000).
Һуңғы мәҡәләләр
БашВики анонстары
- 6 ғинуар 2018 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 3-сө урында.
- 7 октябрь 2017 йыл — Башҡорт теле бүлеге донъялағы бар Википедиялар араһында 42-се урында.
- 5 сентябрь 2017 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 3-сө урында.
- 5 февраль 2017 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 1-се урында.
- 7 декабрь 2016 йыл — Башҡорт теле бүлеге донъялағы бар Википедиялар араһында 42-се урында.
- 7 декабрь 2016 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 3-сө урында.
- 6 сентябрь 2016 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 3-сө урында.
- 6 май 2016 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 2-се урында.
- 5 апрель 2016 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 1-се урында.
- 5 март 2016 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 1-се урында.
- 6 февраль 2016 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 2-се урында.
- 5 ғинуар 2016 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 1-се урында.
- 6 декабрь 2015 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 3-сө урында.
- 6 апрель 2015 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 1-се урында.
- 8 март 2015 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 3-сө урында.
- 6 декабрь 2014 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 1-се урында.
- 6 февраль 2013 йыл — Башҡорт теле бүлеге үҫеш тиҙлеге буйынса донъялағы бар Википедиялар араһында 3-сө урында.
- 25 ноябрь 2012 йыл — проект баш биттә иғлан ителде.
Мета анонстары
Рәсәй телдәрендәге бүлектәр
Һуңғы яңыртыу: 5 декабрь 2017 йыл.
Төрки телдәрендәге бүлектәр
Ҡатнашыусылар
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Һуңғы үҙгәртеүҙәр
- Я
- $1 — яңы бит
- ә
- $1 — әҙ үҙгәреш
- б
- $1 — бот үҙгәртеүе
- D
- Викидата үҙгәртеүе
- (±123)
- Бит шул тиклем байтҡа үҙгәрҙе
17 сентябрь 2018
- (айырма | тарих) . . Баш ауыртыуы; 11:43 . . (-28) . . Borovi4ok (әңг. | өл.) (Грек һүҙҙәрен төҙәттем)
16 сентябрь 2018
12 сентябрь 2018
- (айырма | тарих) . . Эдисон Томас Алва; 14:24 . . (-4) . . CommonsDelinker (әңг. | өл.) (Вики-Һаҡлағыстың CommonsDelinker ҡатнашыусыһы "A_Day_with_Thomas_Edison_(1922).webm" рәсеме урынына A_day_with_Thomas_A._Edison.webm рәсеме күсерҙе. Ҡатнашыусы яҙған сәбәп: Highe)


text:
Январь 1970
Фәнил Күзбәков
Январь 1970
Үткәнебеҙҙе бөгөнгөгә ялғап...
Меңдәрсә йылдар һуҙымында Ағиҙел йылғаһы еребеҙҙе һуғарып, төйәгебеҙҙе йәнләндереп-йәмләндереп, кешеләрҙе кинәндереп, Кама менән Оло Иҙелде (Волганы) алҡындырып, Каспийҙы тулыландырып, ғәзиздәрҙән-ғәзиз Башҡортостаныбыҙҙы бар итешә. Әҙәбиәтебеҙ даръяһы «Ағиҙел»ебеҙгә бәйле лә шундай кимәлдә, шундай уҡ юғары стилдә һүҙ әйтергә мөмкин: рухиәт диңгеҙенә ул илткән шифалы дымды тереһыу тамсылары менән генә сағыштырып булыр ине. Үткән юлы – үҙе бер тарих, кисәгене, бөгөнгөнө художестволы сағылдырыуы иһә – камиллашҡандан-камиллаша барыусы ҡатмарлы әҙәби үҫеш баҫҡыстары.
Артабан уҡырға
Суфиян Поварисов
Январь 1970
(Ғайса Хөсәйеновтың «Ҡанлы илле биш» романының тел үҙенсәлектәре)
М«Бисмиллаһи ир-рахман ир-рахим!
Һүҙҙе шулай башламаҡ хәйерле.
Изге Ҡөрьән Кәримебеҙ, боронғо китаптарҙың иң әғләләре, дастандарыбыҙ шулай башланыр. Ата-бабаларыбыҙ бер ҙур эшкә тотонорҙан алда ошо ҡөҙрәтле һүҙҙәрҙе әйткән, иманлылар бөгөн дә әйтер. Шуға эш-шөғөлдәре ырамлы китер.
Был китапта ҡаһармандарҙың байтағы дин әһелдәре, айырата атаҡлы Батырша мулла булғанда фәҡирегеҙ мөьминдең исламға таянмағы ла лазымдыр. Шунлыҡтан Ҡөрьән сүрәләре, аяттары, шәриғәт ҡанундары, хәҙистәр, әнбиәләр тарихы, дини риүәйәттәр осраштыра торһа, сәйер тойолмаҫтыр, шәт».
Артабан уҡырға
Мостай Кәрим
Январь 1970
14.02.04.
Ренат Харисҡа
(иртәнге теләктәр)
Көндөҙҙәрең хәрәкәтле булһын,
Булһын бәрәкәтле.
Төнгө йоҡоларың тыныс булһын
Алһыу таңға хәтле.
Йөгөң ауыр булһын, юлың оҙон,
Таҡыр, түтә булһын,
Алдарыңда әле башланмаған
Бәхет көтә булһын.
Олоһона, кесеһенә һаман
Һүҙең үтә булһын.
Артабан уҡырға
Мөхәммәт Илбаев
Январь 1970
Артабан уҡырға
Лилиә Һаҡмар
Январь 1970
Артабан уҡырға
Әхмәҙин Әфтәх
Октябрь 2012
Артабан уҡырға
Гөлнур Яҡупова
Трилогия
Кесе йыһан – Оло йыһан
Өсөнсө китап
40
Интернетты тоҡандырып, «Класташтар» сайтын асһам, ят бер кеше, ниндәйҙер Иркен Янычаров, дуҫлыҡ тәҡдим итәсе? Фотоһын ҡуйған: ялпағыраҡ битле егет, ҡыҫҡа иттереп алынған сәсе терпе энәһеләй тырпайып тора һәм уға ҡырыҫыраҡ төҫ бирә. Күҙ ҡарашы әммә яғымлы.
Ҡыҙыҡһыныуым ифрат көслө, әлбиттә: «Һеҙгә хәбәр итәһе бик мөһим һүҙем бар», – тигән дәһә, үҙенең электрон адресын яҙған. Тәҡдимен кире ҡаҡмауымды белдерҙем. Кем икән ул?
Артабан уҡырға


text:
Башҡортостанда Нефтеюганск тәфтишселәре үҙенең өйҙәш ҡатынын үлтергән енәйәтсене эҙләй
Башҡортостанда Нефтеюганск тәфтишселәре үҙенең өйҙәш ҡатынын үлтергән енәйәтсене эҙләй Фото: Ханты-Манси автономиялы округының Тәфтиш комитеты
ӨФӨ, 2017 йыл, 15 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Нефтеюганск район-ара тәфтиш бүлеге бер ҡатынды үлтереү осрағы буйынса енәйәт эшен тикшерә. Енәйәт ҡылыуҙа Нефтеюганскиҙа йәшәгән Яҡупов Илгиз Фирҙәүес улы ғәйепләнә. Ул 1983 йылда тыуған. Иргә федераль эҙләү иғлан ителгән, уның Башҡортостанда, Туймазы ҡалаһында булыуы ихтимал, тип фаразлана.
Енәйәт ошо йылдың 2 сентябрендә ҡылына. Ғәйепләнеүсе спиртлы эсемлектәр эскән саҡта үҙенең өйҙәш ҡатынын үлемесле йәрәхәтләй.
Ғәйепләнеүсенең билдәләре: 31-35 йәштәр тирәһендә, тәпәш буйлы, 165 сантиметрға тиклем, уртаса кәүҙәле, оҙонса йөҙлө, киң маңлайлы, ҡыҫҡа ҡара сәсле, ҡара күҙле, ҡарпыш ҡолаҡлы. Уң яңағында 5-10 миллиметрлыҡ миңе бар. Тура танаулы, ирене уртаса ҡалынлыҡта. Телмәре аңлайышлы, асыҡ. Спиртлы эсемлектәр һәм наркотиктар ҡуллана. Быға тиклем наркотиктар һаҡлаған өсөн енәйәт яуаплылығына тарттырылған.
Ул ҡара төҫтәге трико, ҡара куртка-ветровка, ҡара кроссовки кейгән. Үҙе менән рюкзагы бар.
Тәфтиш органдары ошо кешенең ҡайҙалығын белеүселәрҙән 8 (3463) 23-06-67, 8-909-041-36-16 телефондары буйынса Нефтеюганск район-ара тәфтиш бүлегенә хәбәр итеүҙәрен һорай.


text:
Барселона
Барсело́на (кат. Barcelona [bəɾsəˈɫonə], исп. Barcelona [baɾθeˈlona]) — Испаниялағы ҡала, Каталония автономиялы өлкәһенең һәм Барселона провинцияһының баш ҡалаһы[6]. Урта диңгеҙҙә, Франция сигенән 120 километр алыҫлыҡта урынлашҡан порт. Испанияның эре сәнәғәт һәм сауҙа үҙәге. Европалағы маршруттарҙа мөһим туристик пункттарҙың береһе[7].
Барселона халҡы — 1 608 680 кеше (INE 2016). Халыҡ һаны буйынса Мадридтан һуң Испанияның икенсе һәм Европа берләшмәһенең унынсы ҡалаһы.
1992 йылда Барселонала йәйге Олимпия уйындары үтә. 2004 йылда Барселонала Бөтә донъя мәҙәниәт форумы уҙғарыла. 2010 йылдың мартында Барселона 43 ил ингән Урта диңгеҙ берләшмәһенең баш ҡалаһы ителә. 2013 йылда Барселонала спорттың һыуҙағы төрҙәре буйынса донъя чемпионаты үткәрелә.
Йөкмәткеһе
- 1 Географияһы
- 2 Климаты
- 3 Халҡы
- 4 Тарихы
- 5 Иҡтисады
- 6 Транспорты
- 7 Административ ҡоролошо
- 8 Сәйәсәт
- 9 Иҫтәлекле урындары
- 10 Спорт
- 11 Барселона кинематографта
- 12 Иҫкәрмәләр
- 13 Әҙәбиәт
- 14 Һылтанмалар
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барселона Иберия ярымутрауының төньяҡ-көнсығышында Урта диңгеҙ ярында 5 километр киңлектәге яйлала урынлашҡан. Яйла көньяҡтан Кольсерола (кат. Collserola) тау теҙмәһе һәм Льобрегат йылғаһы, төньяҡта Бесос йылғаһы менән сикләнә. Пиреней тауҙары ҡаланан төньяҡҡа ҡарай яҡынса 120 километрҙа ята.
Яр буйындағы Кольсерола тауҙары ҡаланың сиктәрен бер аҙ түңәрәкләтеп тора. Иң бейек нөктә — Тибидабо тауы. Уның бейеклеге 512 метр тәшкил итә, түбәһенә алыҫтан күренеп торған 288 метр бейеклегендәге Кольсерола телебашняһы ултыртылған. Ҡала эсендә иң бейек нөктә — 12 метр бейеклегендәге Мант Табер (кат. Mont Taber) ҡалҡыулығы, унда Барселона соборы урынлашҡан.
Барселона ҡала кварталдарына исем биргән ҡалҡыулыҡтарҙа ята: Кармель (кат. Carmel, 267 м), Монтерольс (кат. Monterols, 121 м), Пучет (кат. Putxet, 181 м), Ровира (кат. Rovira, 261 м) һәм Пейра (кат. Peira, 133 м). Ҡаланың көньяҡ-көнбайышындағы 173 метрлыҡ Монжуик тауынан Барселона портына гүзәл күренеш асыла. Монжуикта XVII—XVIII быуаттарға ҡараған ҡәлғә тора. Әле был ҡәлғәлә Хәрби музей эшләй. Монжуикта шулай уҡ Олимпия объекттары, мәҙәниәт учреждениелары һәм билдәле баҡсалар урынлашҡан.
Ҡала төньяҡтан — Санта-Колома-де-Граманет һәм Сант-Андриа-де-Бесос, көньяҡтан Оспиталет-де-Льобрегат һәм Эсплугес-де-Льобрегат муниципалитеттары, көньяҡ-көнсығыштан Урта диңгеҙ менән сикләнгән, ә көнбайышында Сан-Кугат-дель-Вальес менән Серданьола-дель-Вальес тигән тораҡ пункттар бар.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барселонала урта диңгеҙ климаты хөкөм һөрә, ҡыш ҡоро һәм йомшаҡ, йәй йылы һәм дымлы була. Иң һалҡын айҙар — ғинуар менән февраль (уртаса температура +10 °C тирәһе), иң эҫе айҙар — июль менән август (уртаса температура +25 °C тирәһе). Иң күп яуым-төшөм — октябргә (яҡынса 90 мм); иң әҙе июлгә (яҡынса 20 мм) тура килә.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барселона ҡала советы мәғлүмәттәре буйынса, 2005 йылдың 1 ғинуарына ҡала халҡының һаны 1 593 075 кеше тәшкил иткән, ҙур Барселонала йәшәүселәр һаны — 5 292 354 кеше (2006 йылға). Халыҡтың тығыҙлығы — 15 779 км²/кеше. Шул уҡ йылғы мәғлүмәттәргә ярашлы, халыҡтың 95 проценты каталан телен аңлай, 76,4 проценты был телдә һөйләшә, 75 проценты каталанса уҡый, 47 проценты каталан яҙмаһын да белә.
Халыҡтың 13,8 проценты (219 941 кеше) (һаны кәмей барыуға ҡарап) — Эквадор, Перу, Марокко, Колумбия, Аргентина, Пакистан, Ҡытай һәм Боливия иммигранттары.
Халыҡтың төп өлөшө католик динен тота (ҡалала 208 ғибәҙәтхана бар). Ҡалала инжилсыларҙың, Йәһүә шаһиттарының, буддасыларҙың ҙур булмаған төркөмдәре бар.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Антиклыҡ осоронда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барселонаға нигеҙ һалыныуына ҡағылышлы ике легенда йәшәй. Береһе буйынса ҡалаға грек мифтарының геройы Геракл Римға тиклем 400 йыл элек үк нигеҙ һалған. Беҙҙең эраға тиклем III быуатта ҡаланы карфагенлы Гамилькар Барка (Ганнибалдың атаһы) ҙурайтып төҙөгән һәм ғаиләһе хөрмәтенә Барсино тип исем биргән.
Икенсе легенда буйынса, ҡалаға нигеҙҙе Гамилькар (Амелькарт) Барка үҙе һалған.
Барселона йылъяҙмаһын беҙҙең эраға тиклем 237 йылда антик донъяның шөһрәтле полководецы Гамилькар Барка яҙа башлаған, шул йылды ул Монжуйк тауы төбөндәге тар ғына яр һыҙатына хәрби лагерын ҡуйған. Полководецтың ҡоралдаштары был лагерҙы уның үҙенең хөрмәтенә Барцино тип атарға тәҡдим итә, һәм «Йәшен кеүек етеҙ» (ғәскәрҙәрен ҙур тиҙлектә йөрөткән өсөн Барканы шулай тип атағандар) уларҙың тәҡдименә ҡаршы төшмәгән.
Беҙҙең эраға тиклем 133 йылда иберий ҡалаһын Лайе Луций Корнелий Сципион етәкселегендәге римлылар ала. Беҙҙең эраның 15 йылы тирәһендә римлылар ҡаланы нығыта, нығытманың үҙәге Табер тауында (хәҙерге ҡала мэрияһы эргәһендәге тәпәш кенә ҡалҡыулыҡ, Изге Иаков майҙаны) урынлашҡан була. Римлылар ваҡытында ҡала Colonia Faventia Julia Augusta Pia Barcino тип йөрөтөлә, әһәмиәте буйынса ла айырылып тормай. Ләкин уңайлы урыны һәм һәйбәт гаване арҡаһында байып үҫә бара.
Урта быуаттарҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
V быуат башында ҡаланы вестготтар баҫып ала. Король Атаульф бер аҙ ваҡытҡа бында баш ҡалаһын күсереп тора.
511 йылда Барселона янында вестготтар менән остготтар араһында алыш була, герцог Ибба етәкселегендәге остгот ғәскәре еңә.
VIII быуат башында ҡаланы маврҙар ала. Шунан саҡ ҡына алдараҡ бәләкәй генә Мәҙинә-Сидония ҡалаһы эргәһендә ғәрәптәр менән вестготтар араһында хәл иткес бәрелеш була.
Ғәрәп полководецы Тариҡ ибн Зияд вестгот ғәскәрен ҡыйрата, король һәләк була, иҫән ҡалған вестготтар ҡасып бөтә. Толедо менән Кордова ла баш һалғас, хәҙерге Португалияның ҙур өлөшө һәм Каталония мосолмандар ҡулы аҫтында ҡала. Тәүге һөжүмдән алып биш йыл эсендә бөтә Иберия ярымутрауына мосолмандар хужа була.
Испанияның яңы хакимдары үҙ тәртибен урынлаштыра башлай. Был шул замандарҙа һуғылған тәңкәләрҙән үк күренеп тора. Муса ибн Носсейра яңы алтын тәңкә индерә, ул Төньяҡ Африка өлгөһөндә һуғыла. Тәүге тәңкәләргә, латин һәм мосолман традицияларын ҡатнаштырып, латинса: «In Nomine Domini non Deus nisi Deus Solus» — тура тәржемәһе «Аллаһтан башҡа бүтән алла юҡ» — тип яҙылған була.
Испанияны алған мосолмандар Иберия ярымутрауының көньяғында төпләнеүҙе хуп күрә, бәлки, шул сәбәплелер, Барселона уларҙың иғтибарын тартмай һәм әл-Андалустың ҡалалары кеүек йылдам үҫеш алмай. 801 йылда Бөйөк Карлдың улы Людовик әмирҙән ҡаланы тартып ала һәм Барселонаны Испан маркаһының баш ҡалаһы итә. Бойондороҡһоҙ Каталонияға нигеҙ һалған Маркграф Сәсле Вильфредтың ҡала яҙмышындағы роле ҙур була.
Барселона христиан ҡалаһы булып ҡала, әммә 985 йылда уға әл-Мансур һөжүм итә. Ошо һөжүм ваҡытында ғәрәптәрҙән яҡлашмағандары өсөн Барселона графы Боррель II сюзерены булған Франция короле һәм тотош Каролингтар хакимлығынан баш тарта.
Барселона графтары X—XI быуаттарҙа ысын бойондороҡһоҙлоҡҡа өлгәшә һәм бөтә Каталония буйлап территорияларын киңәйтә. Каталония менән Арагон династияларының берегеп китеүе һөҙөмтәһендә 1162 йылда Альфонсо II берләшкән дәүләттең короле була. Король Хайме I биләмәһен көньяҡҡа йәйелдерә (Валенсия Короллеге). Арагон короллеге XIII быуатта күп диңгеҙ территорияларын буйһондора, Урта диңгеҙҙең көнбайышын контролдә тота, алыҫ форпостары ла була, мәҫәлән, Афина. Каталан-арагон конфедерацияһы бик күп гот ҡоролмаларын төҙөй, «Йолалар» (кат. Usatges) кодексы кеүек ҡануни нормалар сығара. 1410 йылда хакимлыҡ кастиль Трастамар династияһына күсә. Ошо мәлдән Барселона фәҡирләнә һәм бөлә башлай.
1450 йылда ҡалала данлыҡлы Барселона университетына нигеҙ һалына.
Яңы һәм өр-яңы тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каталония Республикаһы ҡыйратылғандан һуң (1640—1652) Барселона ла бөлә.
Испан мираҫы өсөн барған һуғышта 1705 йылдың 14 сентябрендә граф Питерборо етәкселегендәге британ флоты Барселонаға һөжүм итә, 9 октябрҙә ҡала бирелә. Каталондарҙың күпселеге Мадридҡа нәфрәт йөҙөнән эрцгерцог Карл Австрийскийҙы (Карл III) үҙенең короле тип таный, ә ҡала 1711 йылға тиклем Карлдың резиденцияһы булып тора.
Әммә 1714 йылда Филипп V Испанский оҙайлы ҡамауҙан һуң Барселонаны ала. Ул сауҙа кварталын (исп. La Ribera) яртылаш емертә һәм шунда Сьюдадела ҡәлғәһен төҙөтә, быны ул фетнәсел ҡаланы буйһондороу йөҙөнән дә, халҡына яза биреү өсөн дә эшләй. Каталон сепаратистарының күп башлыҡтары золомға тарттырыла. Каталан телен рәсми файҙаланыу тыйыла, Университет ябыла.
1809 йылдың 14 ғинуарында Барселонаны генерал Сюше ала һәм Испанияны буйһондора, Каталония провинцияһы менән ҡала үҙе Наполеондың Француз империяһы тарафынан аннексиялана. Наполеон 1813 йылда ҡолатылғас, ҡала ҡабат Испанияға ҡайта.
XIX быуаттағы сәнәғәт революцияһы ваҡытында бик күп предприятиелар барлыҡҡа килә. Мадрид властары яғынан иғтибар кәмегән мәлдә 1860 йылда урта быуат диуарҙары емертелә, ә La Ribera ҡәлғәһе ҡала паркына, хәҙерге Parc de la Ciutadellaға әйләндерелә, был урында 1888 йылда бөтә донъя күргәҙмәһе үткәрелә. Ҡала «Пла де Барселона» территорияһы — тирә-яғындағы баҫыуҙар һәм баҡсалар биләмәләре иҫәбенә үҫә башлай.
XX быуат башында Барселона яңырыу кисерә, ә каталон милләтселәре сәйәси автономия һәм мәҙәниәттәрен үҫтереү өсөн күберәк ирек талап итә. 1929 йылда Барселонала тағы бер бөтә донъя күргәҙмәһе үткәрелә. Граждандар һуғышы ваҡытында ҡала республикасыларҙыҡы була, ә 1939 йылдың 29 ғинуарында Франкосылар тарафынан алына. Киләһе тиҫтә йыллыҡтарҙа Барселона мәҙәни һәм сәйәси золом сараларына дусар була. Атап әйткәндә, каталан телен ҡулланыу тыйыла.
1970-се йылдарҙағы протест хәрәкәте һәм диктатураның ҡолатылыуы һөҙөмтәһендә Барселона эре мәҙәни үҙәккә әүерелә. Ҡала властары каталан телен үҫтереү өсөн саралар күрә.
Барселонала 1992 йылда йәйге Олимпия уйындары үтә. Ул ваҡыттағы МОК президенты Хуан Антонио Самаранч үҙе сығышы менән Барселонаныҡы була. 2004 йылда ҡала Бөтә донъя мәҙәни форумды ҡабул итә, ул 141 көн буйы бара.
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барселона континенталь Европаның индустриалләшеү башланған (XVIII быуат аҙағы) тәүге төбәктәренең береһе булып тора. XIX быуат уртаһына Барселона туҡыу сәнәғәте һәм машиналар эшләү тармағы үҙәгенә әүерелә. Әлеге көндә унда иҡтисадтың туҡыу, химия, фармацевтика, автомобиль һәм электрон тармаҡтары өҫтөнлөк итә. Барселонала Испанияның «СЕАТ» («Фольксваген» төркөмө), шулай уҡ «Рено», «Пежо», «Форд» кеүек сит ил етештереүселәренең автомобиль йыйыу заводтары эшләй.
Барселона ҡала советы «Барселона» тигән бренд аҫтында 11 иҡтисади сектор ойошторған:
- Цифрлы Технологиялар Үҙәге — 2003 йылда Барселонаны юғары технологиялар үҙәгенә әйләндереү маҡсатында ойошторолған
- Аэрокосмос ассоциацияһы — 2000 йылда ойошторолған Аэрокосмос тармағы Европа иҡтисади советы тарафынан төп тармаҡтарҙың береһе тип таныла. Барселона предприятиелары А380 аэробусы һәм «Галилео» космос зонды кеүек проекттарҙы эшләүҙә ҡатнаша
- Университет үҙәге — 1997 йылда нигеҙләнә. Ҡалала 7 университет бар, уларҙа бөтәһе 204 000 кеше уҡый. Фундаменталь һәм ҡулланма тикшеренеүҙәр алып барыла.
- Тирә-яҡ мөхит фонды — 1997 йылда ҡалала һәм уның тирә-йүнендә экологик хәлде яҡшыртыу маҡсатында булдырыла
- Урта диңгеҙ диетаһын үҫтереү фонды — 1996 йылда аҙыҡ-түлек сәнәғәтен үҫтереү өсөн ойошторола
- Барселона логистика үҙәге — 1994 йылда транспортты, айырыуса тимер юл һәм диңгеҙ транспортын, шулай уҡ инфраструктураны үҫтереү өсөн ойошторола
- Туризм идаралығы — 1993 йылда туризм өлкәһендәге эшмәкәрлекте көйләү маҡсатында асыла. Туризм тармағы иҡтисадтың мөһим өлөшө булып тора, Барселона — Европала туризм үҙәктәренең береһе (туристар араһында популярлығы буйынса Европала 6-сы урынды биләй).
- Финанс үҙәктәре ассоциацияһы — 1991 йылда финанс эшмәкәрлеген, атап әйткәндә биржаны үҫтереү маҡсатында ойошторола
- Медицина үҙәге — 1987 йылда асыла. Барселона медицина белгестәре менән билдәле, күп илдәрҙән пациенттар бында дауаланырға килә. Барселонала эре халыҡ-ара медицина форумдары үткәрелә.
- Барселона дизайн үҙәге — 1976 йылда ойошторола
- Биорегион («Биомед» фонды) — биомедицинаны һәм биотехнологияларҙы үҫтереү өсөн асыла.
Барселонала эре «La Fira» йәрминкәһе үткәрелә. Ҡалала күп һанлы иҡтисади форумдар ойошторола.
Транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һауа транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барселонаны ҙур халыҡ-ара «Барселона» аэропорты хеҙмәтләндерә. Ул Барселонанан 10 километр алыҫлыҡта Эль-Прат-де-Льобрегат ҡалаһында урынлашҡан. Аэропорт күләме буйынса Испанияла икенсе урында тора һәм Урта диңгеҙ яр буйында иң эре һанала. Аэропортты ҡала менән L9 метроһы, тимер юл, тиҙлекле автомагистраль һәм автобустар бәйләй. Бәләкәйерәк Сабадель аэропорты шул уҡ исемдәге ҡала янында урынлашҡан һәм осоусыларҙы күнектереү, реклама һәм шәхси осоштар өсөн файҙаланыла.
Диңгеҙ транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барселона портының сама менән 2000 йыллыҡ тарихы бар. Ул Урта диңгеҙ буйында йөк һәм пассажирҙар ташыу буйынса иң мөһим порт һанала. Порт 7,86 км² майҙанға эйә һәм өс зонаға бүленгән: иҫке порт, сауҙа порты һәм логистика порты. Порт йылдам үҫә, уны көньяҡҡа ҡарай 2 километрҙағы Льобрегат йылғаһы тамағы иҫәбенә ике тапҡырға ҙурайтыу күҙҙә тотола.
Тимер юл транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барселона Испанияның төп тимер юл узелдарының береһе һанала. Төп тимер юл вокзалы — Сантс Эстасьо (кат. Sants Estació). Юғары тиҙлекле AVE тимер юл селтәре Мадридтан Каталонияның көньяғындағы Таррагонаға тиклем оҙайтылырға тейеш. Барселонаға линия 2008 йылда һалынған.
Йәмәғәт транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барселона метрополитены 11 линиянан тора, уларҙың һәр береһенә номер һуғылған һәм айырым төҫ бирелгән. Һигеҙе (L1, L2, L3, L4, L5, L9, L10 һәм L11) Барселона Транспорт идаралығы Transports Metropolitans de Barcelona (TMB) ҡарамағында, ә өсөһөнә (L6, L7 һәм L8) Ferrocarrils de la Generalitet de Catalunya (FGC) компанияһы хужа. Метро Барселонаны ҡайһы бер биҫтәләр менән тоташтыра.
Метрополитен линиялары ер өҫтөнән дә, ер аҫтынан да үтә.
TMB ҡарамағында ҡала автобустары һәм туристик автобустар селтәре бар. Шулай уҡ ҙур тиҙлекле түбән иҙәнле трамвайҙар — Trambaix (Т1, Т2, Т3) һәм Trambesòs (Т4, Т5, Т6) йөрөй. «Зәңгәр трамвай» тигән махсус трамвай линияһы Тибидабо тауына йөрөй. Монжуик һәм Тибидабо тауҙарына фуникулёрҙар күтәрә. Монжуик түбәһенә шулай уҡ канат юлы (телеферик) буйлап та күтәрелергә мөмкин.
Ҡалала төнгө автобус «N» (Nitbus) линияһы бар. Махсус автобустар аэропортҡа (Aerobus), портҡа (Port Bus) һәм Тибидабо тауындағы аттракциондар паркына (Tibibus) йөрөп тора.
Бөтә ҡала транспорты инвалидтар өсөн ҡулайлаштырылған.
Төньяҡ автовокзал (кат. Estació del Nord) элек тимер юл вокзалы булған, әле ул халыҡ-ара һәм ҡала-ара автобустарҙы хеҙмәтләндерә.
Такси[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Такси паркында 13000-дән ашыу автомобиль бар. Лицензияларҙың күп өлөшө шәхси автомобилле водителдәрҙеке. Такси арзан һәм уңайлы транспорт төрө булып тора.
Ҡалала бер сәғәткә автомобиль ҡуртымларға мөмкин. Улар GPS навигаторы менән йыһазландырылған, парковкаһы түләүһеҙ. Уларҙы «һары автомобиль» йәки GoCars Barcelona тип йөрөтәләр[8].
Административ ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1984 йылдан ҡала 10 административ районға бүленгән, һәр береһенә үҙенең советы идара итә.
Ҡаланың райондары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Иҫке ҡала (Ciutat Vella): La Barceloneta, el Gòtic (Готик квартал), el Raval (Barri Xinès), Sant Pere, Santa Caterina i la Ribera
- Эшампле (Eixample): L’Antiga Esquerra de l’Eixample, la Nova Esquerra de l’Eixample, Dreta de l’Eixample, Fort Pienc, Sagrada Família, Sant Antoni
- Сантс-Монтжуик (Sants-Montjuïc): La Bordeta, la Font de la Guatlla, Hostafrancs, la Marina de Port, la Marina del Prat Vermell, el Poble-sec, Sants, Sants-Badal, Montjuïc, Zona Franca — Port[9]
- Les Corts: Les Corts, La Maternitat i Sant Ramon, Pedralbes
- Sarrià — Sant Gervasi: El Putget i Farró, Sarrià, Sant Gervasi — la Bonanova, Sant Gervasi — Galvany, les Tres Torres, Vallvidrera, el Tibidabo i les Planes
- Gràcia: Vila de Gràcia, Camp d’en Grassot i Gràcia Nova, la Salut, el Coll, i Vallcarca i els Penitents
- Horta-Guinardó: El Baix Guinardó, el Guinardó, Can Baró, el Carmel, la Font d’en Fargues, Horta, la Clota, Montbau, Sant Genís dels Agudells, la Teixonera, la Vall d’Hebron
- Nou Barris: Can Peguera, Canyelles, Ciutat Meridiana, la Guineueta, Porta, Prosperitat, les Roquetes, Torre Baró, la Trinitat Nova, el Turó de la Peira, Vallbona, Verdum, Vilapicina i la Torre Llobeta
- Sant Andreu: Baró de Viver, Bon Pastor, el Congrés i els Indians, Navas, Sant Andreu de Palomar, La Sagrera, Trinitat Vella
- Sant Martí: El Besòs i el Maresme, el Clot, el Camp de l’Arpa del Clot, Diagonal Mar i el Front Marítim del Poblenou, el Parc i la Llacuna del Poblenou, el Poblenou, Provençals del Poblenou, Sant Martí de Provençals, la Verneda i la Pau, la Vila Olímpica del Poblenou
Сәйәсәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2015 йылдан Барселона мэры — Ада Колау. Ул был вазифала Жорди Эреуҙы (Jordi Hereu) алмаштырған.
Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫке ҡала һәм Готик квартал[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫке ҡаланы шартлы рәүештә өскә бүлергә мөмкин. Уның иҫке өлөшө булған Готик квартал Ла Рамбла бульвары менән Виа Лаетана (кат. Via Laietana) проспекты араһында ята. Готик кварталда боронғо Рим эҙҙәре күп. Урта быуаттарҙан Изге Тәре соборы һәм Изге Евлалия соборы һаҡланған.
Ла Рибера кварталы Виа Лаетананан Коммерс (кат. Commerç) урамына һәм Принцесса (кат. Princesa) урамынан диңгеҙгә тиклем йәйелгән. Раваль (Аррабаль) кварталы Рамбла бульвары менән Ронда Сан Антони (кат. Ronda Sant Antoni) һәм Ронда Сан Пау (кат. Ronda Sant Pau) урамдары араһында урынлашҡан.
Иҫке ҡала территорияһында билдәле Цитадель паркы йәйрәп ята, унда Каталония Парламенты һәм Барселона зоопаркы урынлашҡан.
Диңгеҙ буйы өлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Драссанас верфе — XIV быуаттың архитектура ҡомартҡыһы, унда хәҙер Барселонаның Диңгеҙ музейы урынлашҡан.
Олимпия ауылы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1992 йылғы Олимпия уйындары өсөн яңы торлаҡ районы төҙөлә. Был районда Олимпия порты һәм ике үтә бейек бина — Hotel Arts ҡунаҡханаһы менән Mapfre страховкалау компанияһы бинаһы (бейеклектәре 150 метрҙан ашыу) тора. Биналар архитекторҙар Брюс Грэхем, Иньиго Ортис һәм Энрике Леон проекты буйынса төҙөлгән.
Монжуик[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
173 метр бейеклегендәге Монжуик ҡалҡыулығы диңгеҙ портына йәнәш тора. Уның түбәһенән ҡала һәм диңгеҙ күренештәрен күҙәтергә була. Монжуик — Европала иң эре ҡала парктарының береһе (203 га). Ҡалҡыулыҡ түбәһендә 1640 йылда төҙөлгән ҡәлғә бар. 1960 йылдан унда Хәрби музей урынлашҡан.
Испания майҙаны яғынан, Гран-Виа, Таррагона (Tarragona) һәм Параллель (Parallel) урамдары сатынан, бейеклек бик һәйбәт күренә. Майҙанда иҫке коррида аренаһы бар. Майҙандың икенсе яғында ике ҡыңғыраулыҡ тора. Шунда уҡ Каталония Милли сәнғәт музейы һәм Тылсымлы фонтан иғтибарҙы тарта, фонтан каталан архитекторы Карлес Буигас проекты буйынса эшләнгән.
Монжуиктағы иң ҡыҙыҡлы объекттарҙың береһе — «Испан ауылы» (Poble Espanyol) — асыҡ һауалағы архитектура музейы, унда Испанияның төрлө төбәктәрендәге биналарҙың күсермәләре ҡуйылған.
1992 йылғы Олимпия уйындарына Монжуикты реконструкциялау тамамлана. Унда яңы олимпия ҡоролмалары төҙөлә. Көньяҡ битләүендә «Олимпия ҡулсаһы» урынлашҡан, уға Олимпия стадионы менән Спорт һарайы ла инә.
Ҡала үҙәге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Королева Изабелла II хакимлығы осоронда ҡала диуарҙары һүтеп алына һәм ҡаланы заманса итеп төҙөү планы ҡабул ителә. Һөҙөмтәлә, Яңы ҡала — Эшампле — хасил була. Район Каталония майҙанынан башланып, ҡаланың үҙәген дә үҙ эсенә ала.
Бында «Янъял кварталы» бар, был кварталда дүрт төрлө архитектор-модернсы төҙөгән архитектура ҡомартҡылары урынлашҡан, янъял тигәне шуларҙың бер-береһенә мөнәсәбәтенә ишаралай.
Каталон музыкаһы һарайы, Изге Тәре һәм Изге Тыныслыҡ Госпитале биналары комплексы ла (Hospital de la Santa Creu i Sant Pau) модернизм осорона хас ҡоролмалар һанала.
Барселона аквариумы — Европала иң эреһе, уның һыу аҫтындағы быяла туннеле — донъяла иң оҙоно.
Өҫкө зона[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тибидабо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тибидабо үренә алып менә торған фуникулёрға Зәңгәр трамай алып бара. Был тау йәнәшәһендәге Туро-де-ла-Вилана ҡалҡыулығында 286 метрлыҡ Торре-де-Кольсерола телебашняһы ҡуйылған. Тибидабола аттракциондар паркы эшләй, 100 йылдан ашыу элек асылһа ла, ул ҡат-ҡат яңыртылып, замансалаштырылып торған. Парк эргәһендә Изге Йөрәк ғибәҙәханаһы урынлашҡан.
Педральбес[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Педральбес районы Диагональ проспектының көньяғында, Монжуик һәм Тибидабо тауҙары араһында урынлашҡан. Проспект буйлап Caixa Catalunya банкының бейек биналары, La Caixa һаҡлыҡ кассалары, «Л’Илья Диагональ» сауҙа үҙәге һәм университет ҡаласығының корпустары теҙелеп киткән. Университет китапханаһы Гуэль виллаһы бинаһын биләй.
Гауди Барселонаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәшһүр каталон архитекторы Гауди эштәренең күбеһе — Барселонала. Пласа-Реалдағы фонарҙар (Король майҙаны) (1879) һәм Висенс йорто (1883—1889) Гаудиҙың тәүге эштәре иҫәбенә инә. Педральбес районындағы граф Эусеби Гуэль усадьбаһы павильондары ла шул осорҙа төҙөлгән. Әлеге ваҡытта был усадьба биләмәһендә Барселона университетының китапханаһы урынлашҡан.
Гуэль Гаудиҙың яҡын дуҫы һәм бағыусыһы була, архитекторҙың күп кенә эштәрен ул финанслай. Гуэль заказы буйынса төҙөлгән биналар араһында Рамблас бульварындағы һарай бар. Был төҙөлөш архитекторға билдәлелек килтерә. 1984 йылдан Гуэль һарайы ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫына индерелә. Шул уҡ йылды ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫына Гауди ижад иткән биналарҙан Изге Ғаилә ғибәҙәтханаһы, Висенс йорто, Гуэль паркы, Бало йорто һәм Мила йорто ла индерелә.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Спорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барселонаның бер нисә спорт командаһы бар. «Барселона» футбол клубы — Испанияла һәм донъяла, Мадридтың "Реал"ы кеүек үк, иң ҙур футбол клубтарының береһе, Испания чемпионаттарының ҡат-ҡат еңеүсеһе. УЕФА-ның Чемпиондары лигаһында даими ҡатнашыусы һәм биш тапҡыр еңеүсе (1991—1992, 2005—2006, 2008—2009, 2010—2011, 2014—2015 йыл миҙгелдәре).
Клубтың баскетбол (Winterthur FCB), гандбол һәм тәгәрмәсле хоккей буйынса профессиональ командалары, төрлө спорт төрҙәре буйынса һәүәҫкәр командалары ла бар.
«Эспаньол» — Барселонаның Испания футбол чемпионаттарында ҡатнашыусы икенсе командаһы.
Барселонала 1992 йылда йәйге Олимпия уйындары, шулай уҡ футбол буйынса 1982 йылғы донъя чемпионатының бер нисә матчы үтә. Барселонала 5 йондоҙло ике стадион бар: Камп Ноу һәм Олимпия стадионы.
Барселона эргәһендәге Монтмелола Формула-1 уҙыштарының традицион Испания гран-прийы, шулай уҡ мотоуҙыштар үткәрелә.
Барселона кинематографта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барселонала төшөрөлгән йә ваҡиғалары Барселонала барған фильмдар:
- 1975 — «Профессия: репортёр», реж. Микеланджело Антониони
- 1984 — «Закусочная на колёсах», реж. Саммо Хун
- 1989 — «Если они скажут, что ты чувствуешь», реж. Висенте Аранда
- 1993 — «Двуязычный любовник», реж. Висенте Аранда
- 1994 — «Барселона», реж. Уайт Стиллмэн
- 1994 — «Фламандская доска», реж. Джим Макбрайд
- 1995 — «Земля и свобода», реж. Кен Лоуч
- 1999 — «Всё о моей матери», реж. Педро Альмодовар
- 1999 — «Почему не я?», реж. Стефан Жюсти
- 1999 — «Любимый друг», реж. Вентура Понс
- 2001 — «Полдень с Гауди», реж. Сьюзен Сайделман
- 2001 — «Несладкая жизнь», реж. Беатрис Сильва
- 2002 — «Испанка», реж. Седрик Клапиш
- 2004 — «Убить Фрейда», реж. Жоакин Ористрель
- 2006 — «Парфюмер: История одного убийцы», реж. Том Тыквер
- 2006 — «Сальвадор», реж. Мануэль Хуерга
- 2007 — «Репортаж», реж. Жауме Балагеро һәм Пако Пласа
- 2008 — «Вики Кристина Барселона», реж. Вуди Аллен
- 2009 — «Репортаж 2», реж. Жауме Балагеро һәм Пако Пласа
- 2010 — «Бьютифул», реж. Алехандро Гонсалес Иньярриту
- 2011 — «11-11-11», реж. Даррен Боусман
- 2012 — «Репортаж 3», реж. Пако Пласа
- 2012 — «Три метра над уровнем неба. Я тебя хочу», реж. Фернандо Гонсалес Молина
- 2013 — «Летняя ночь в Барселоне», реж. Дани де ла Орден
- 2013 — «Последние дни» (Los últimos días), реж. Алекс һәм Давид Пастор
- 2013 — «Исмаэль» (Ismael), реж. Марсело Пинейро
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ (unspecified title)
- ↑ Данные реестра местных административных единиц — министерство финансов и государственного управления Испании.
- ↑ Национальный институт статистики http://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?padre=525
- ↑ http://aplicacions.municat.gencat.cat/index.php?page=consulta&mostraEns=0801930008
- ↑ 5,0 5,1 http://www.idescat.cat/pub/?id=aec&n=925&t=2016
- ↑ Барцелона // Хәрби энциклопедия (рус.) : в 18 т. / мөхәррир В. Ф. Новицкий һ. б.. — СПб. : И. Д. Сытин тов-һы, 1911—1915.
- ↑ 6-е место в Европе, 14-е в мире, по популярности у туристов
- ↑ Жёлтый автомобиль
- ↑ Районы Барселоны
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Барселона, город в Испании // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)(рус.)
- Вся Барселона. Коллекция «Вся Испания». Русское издание. Editorial Escudo de Oro S.A., Barcelona
- Гауди. Русское издание. Editorial Escudo de Oro S.A., Barcelona
- Imatges de la ciutat de Barcelona al segle XX. Barcelona, 2000
- Forcano Eugeni «La meva Barcelona», Barcelona, Madrid, 2010
- Хью Кеннеди. Великие арабские завоевания, «Историческая библиотека», 2010


text:
Һыйыр мал түгел, ә эшҡыуарлыҡ буйынса төп партнер
Һыйыр мал түгел, ә эшҡыуарлыҡ буйынса төп партнер
Иглин районында йәшәүсе фермер ошондай үҙенсәлекле ҡағиҙәгә таянып эш итә.Барый Хәбибрахманов малсылыҡ тармағын үҫтереү менән дүртенсе йыл шөғөлләнә. Әле ул 240 башҡа яңы ҡура төҙөү менән мәшғүл. Сафҡа инәсәк фермала һыйырҙар өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыласаҡ. Атап әйткәндә, малдар тәбиғи шарттарҙа бәйһеҙ йөрөйәсәк. Ә инде һөт һауыуҙа роботтар көсө ҡулланылыр тип көтөлә. Бындай технология хужалыҡ күрһәткестәрен яҡшыртырға мөмкинлек бирәсәк, ти фермер. Киләсәктә ул эшҡыуарлыҡ буйынса партнерҙар ярҙамында һауым кимәлен бер ярым тапҡырға арттырырға ниәтләй. Бөгөн төҙөлөшкә һигеҙ миллион ярым һумдан ашыу аҡса йүнәлтелгән дә инде.


text:
Өләсәйем Учалы районының Оҙонгүл ауылында тыуып үҫкән. Беҙ йыл һайын уның менән шунда ҡунаҡҡа ҡайтып йөрөйбөҙ. Эргәһендә генә ҙур һәм матур күл бар. Исеме – Оҙонгүл. Ауылдың атамаһы ла шунан алынғандыр инде. Күлдең оҙонлоғо – биш, ә киңлеге ике саҡрым. Матурлығын һөйләп тә бөтөрөрлөк түгел. Яҙ көнө бында башҡа ҡоштар менән бергә аҡҡоштар ҙа ҡайта, бала сығарып үҫтерә.
Күлдә бәләкәй генә күсеп йөрөүсе ҡамышлы утрауҙар бар. Ел сығып, тулҡындар башланһа, улар ярҙың бер яғынан икенсеһенә табан йөҙә башлай. Балыҡтарҙың ниндәйҙәре генә юҡ: суртан, табан балыҡ, алабуға, йәйен, ташбаштар…
Ауылды төрлө яҡлап бейек тау, урман, һаҙлыҡ уратып алған. Тау биттәрендә ер еләге түшәлеп ята. Башынараҡ менһәң, ҡыр сейәһе үҫә, иренмәй йый ғына. Урманында төрлө бәшмәктәр, ҡыр йыуаһы, ҡымыҙлыҡ ишелеп үҫә.
Күл янында ғына бәләкәй ҡалҡыулыҡ бар. Зыйыҡ түбә тип атайҙар был урынды. Уның менән күл араһында бәүелеп ятҡан һаҙлыҡ, шуға ла барып етерлек түгел. Борон Зыйыҡ исемле балыҡсы бабай йәшәгән. Ул ғына күлгә бара алған, тиҙәр. Түбә янында ҡойоһо ла булған. Бабай шунда сума ла күлгә килеп сыға икән. Бер ваҡыт ул ҡойоға төшә, әммә кире күренмәй. Шунан һуң ул түбәне «Зыйыҡ түбә» тип йөрөтә башлайҙар.
Ололарҙың һөйләүенсә, бабай күлдең түбә менән һаҙлыҡ аҫтынан тоташҡан юлын белгән, имеш.
Бына шундай легенда ишеттем өләсәйемдең тыуған яҡтарында ҡунаҡта булғанда.
Илгиз ФАЗЫЛОВ, VII синыф уҡыусыһы.
Шишмә районы, Енғалыш мәктәбе.


text:
Киләсәгебеҙ үҙебеҙҙән тора
22 февраля 2018 йыл | Сәйәсәт, Йәмғиәт
20 февралдә район мәҙәниәт һарайында Рәсәй Федерацияһы Президентлығына кандидат Владимир Владимирович Путиндың ышаныслы кешеһе, "Өфө” халыҡ-ара аэропортының генераль директоры Александр Владимирович Андреев менән осрашыу булып үтте. Осрашыуҙа райондың хеҙмәт коллективтарынан вәкилдәр, ветерандар ҡатнашты.
Александр Андреев үҙ сығышында халыҡты 18 марттағы һайлауҙа әүҙем ҡатнашырға саҡырҙы, илебеҙҙең һуңғы йылдарҙағы ҡаҙаныштары хаҡында һөйләне. Ысынлап та, 2000 йылдар башынан илебеҙҙә ҙур үҙгәрештәр булып үтте. Ауыл хужалығында, сәнәғәттә иҡтисади күрһәткестәр күҙгә күренеп яҡшырҙы. Аҡыллы сәйәсәт һөҙөмтәһендә донъя иҡтисади көрсөгө лә күрше дәүләттәр менән сағыштырғанда еңелерәк үткәрелде. Һөҙөмтәлә илдең төп валютаһы булған һумдың курсы тотороҡланды. Был инде халыҡтың һатып алыусанлыҡ мөмкинлеген арттырҙы. Илдең оборона ҡеүәте лә нығынды. Уҙған быуаттың 90-сы йылдарында халыҡ-ара аренала Рәсәйгә кәмһетеп кенә ҡараһалар, бөгөн илебеҙ менән иҫәпләшәләр, тиң күрәләр, көсөбөҙҙө таныйҙар. Бындай мөнәсәбәт тыныслыҡты һаҡлап ҡалыуға ла булышлыҡ итә.
2001 йылда Владимир Путин республикабыҙ хаҡында: "Башҡортостанда үҙенең мәҙәниәте, дине, телдәре төрлөлөгө, халыҡтар дуҫлығы менән һыу тамсыһындағы кеүек Бөтә Рәсәй сағыла”- тигәйне. Был ысынында ла шулай. Республикабыҙҙа БРИКС һәм ШОС саммиттары, халыҡ-ара балалар уйындары үтеүе республикабыҙға ҡарата хөрмәт булып тора. 2020 йылда иһә республикабыҙ Бөтә донъя фольклориадаһын, 2021 йылда умартасыларҙың "Апимондия” халыҡ-ара конгресын ҡабул итәсәк. Башҡортостанды сит илдәргә танытыу, республикаға инвестициялар йәлеп итеү һәм туристар ағымын арттырыу өсөн бындай саралар бик кәрәк. Ҡеүәтле предприятиеларҙың республикаға инвестиция йәлеп итеүе Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитовтың алдан күрә белеүсәнлеге хаҡында һөйләй. Бындай алымдар республикабыҙҙы Рәсәйҙең үҫешкән тәүге ун төбәге исемлегендә күрергә мөмкинлек бирә.
Ошондай хәлдәр менән таныштырғандан һуң Александр Андреев халыҡтың һорауҙарына яуап бирҙе. Ауылға йәш белгестәрҙе эшкә ҡайтарыу, үҫмерҙәрҙе үлемгә саҡырыусы сайттарҙы закон нигеҙендә тыйыу һәм астырмау сараһын күреүҙе, муниципаль хеҙмәткәрҙәрҙең эш хаҡын арттырыу, алдынғы ҡарашлы йәштәргә ярҙам, бер сменалы уҡыуға күсеү өсөн мәғариф учреждениеларына өҫтәмә майҙан талап ителеүен һәм ошо мәсьәләне хәл итеүҙә ярҙам һоранылар.
Мәҙәниәт бүлеге начальнигы Елена Соколова "Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһының "Кескәй Ватан мәҙәниәте” программаһы буйынса район мәҙәниәт йортон модернизациялауға грант бүленеүен ыңғай яҡтан билдәләне. Әйткәндәй, республикала был программа буйынса 15 район мәҙәниәт йорто яңыртыласаҡ һәм был маҡсатҡа Башҡортостанға 87 миллион һум федераль субсидия йүнәлтелә.
Илебеҙҙәге тотороҡлолоҡто һаҡлап ҡалыу өсөн 18 мартта барыбыҙ ҙа һайлау участкаларына килеп үҙебеҙҙең тауышты лайыҡлы кандидатҡа бирергә тейешбеҙ,- тиеште йыйылышта ҡатнашыусылар.
Дөйөм алғанда, кандидаттың ышаныслы кешеһе менән осрашыу эшлекле шарттарҙа үтте һәм унда ҡатнашыусылар үҙҙәренә кәрәкле һығымтаны яһағандарҙыр, тип ышанғы килә.
Бындай осрашыу районда тәүгеһенә үтте. Территориаль һайлау комиссияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, РФ Президентлығына дәғүә итеүсе башҡа кандидаттарҙың (8 кеше) ышаныслы кешеләренән әлегә осрашыу уҙғарыуға яҙма заявка булмаған.
Һайлау алды марафоны ҡыҙыу төҫ ала. Был аҙнала территориаль һайлау комиссияһы үҙҙәренең эш планына ярашлы участка һайлау комиссиялары менән уҡыуҙар уҙғара.
С.ТИМЕРОВ.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Быйыл тыуған беренсе балаға - 300 мең һум!
Быйыл тыуған беренсе балаға - 300 мең һум!
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов республикала демографик хәлде яҡшыртыу буйынса өҫтәмә саралар тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы
Документҡа ярашлы, Башҡортостанда йәш ғаиләләргә ярҙам итеү һәм тыуымды арттырыу маҡсатында 2017 йылдың 1 ғинуарынан тәүге бала тыуғанда торлаҡ һатып алыу йәки ипотека торлаҡ кредиты буйынса төп бурыстың ҡалған өлөшөн ҡаплау өсөн 300 мең һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған социаль түләү билдәләнә.
Документҡа ҡағылышлы үҙенсәлектәр хаҡында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер министры урынбаҫары Салауат Сәғитов БСТ каналына биргән интервьюһында ла һөйләне.
«Башҡортостанда йәш ғаиләләргә ярҙам итеү һәм тыуымды арттырыу маҡсатында 2017 йылдың 1 ғинуарынан тәүге бала тыуғанда торлаҡ һатып алыу йәки ипотека торлаҡ кредиты буйынса төп бурыстың ҡалған өлөшөн ҡаплау өсөн 300 мең һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған социаль түләү билдәләнде. Социаль түләүгә беренсе балалары тыуған ғаиләләр дәғүә итә. Йәштәрҙең икеһе лә 35 йәштән өлкән булмаҫҡа тейеш. Бынан тыш, уларҙың торлаҡҡа мохтаждар исемлегендә тороуы шарт. 300 мең һумды эконом-класлы торлаҡ һатып алыуға, ипотеканы ҡаплауға йәки төҙөлөштө тамамлауға тотонорға рөхсәт ителә. Социаль түләүҙе әсәлек капиталы менән дә берләштерергә була. Субсидия юллау өсөн урындағы район йәки ҡала хакимиәтенә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Түләү 2019 йылдың 1 ғинуарына тиклем ғәмәлдә буласаҡ».
Интервьюны "Башҡортостан юлдаш телеканалы"ның сайтына инеп ҡарарға мөмкин. Һылтанмаһы:
http://tv-rb.ru/bash/novosti/s-y-s-t/bash-ortostan-bashly-y-r-st-m-kh-mitov-respublikala-demografik-kh-lde-ya-shyrtyu-buyynsa-t-m-saralar/
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Рөстәм Хәмитов социаль өлкә учреждениеларында аутсорсинг ойоштороу буйынса кәңәшмә уҙғарҙыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов социаль өлкә учреждениеларында аутсорсинг ойоштороу буйынса кәңәшмә уҙғарҙы
Рөстәм Хәмитов социаль өлкә учреждениеларында аутсорсинг ойоштороу буйынса кәңәшмә уҙғарҙыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы.
Бөгөн Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов социаль өлкә учреждениеларында аутсорсинг ойоштороу мәсьәләләре буйынса кәңәшмә уҙғарҙы. Унда Башҡортостан Хөкүмәте ағзалары, профилле министрлыҡ һәм ведомство вәкилдәре, муниципалитет башлыҡтары, мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау учреждениелары етәкселәре ҡатнашты.
Социаль өлкәгә аутсорсинг индереү изге ниәттәрҙе күҙ уңында тотто, тип билдәләне төбәк етәксеһе. Атап әйткәндә, учреждениеларҙы уларға хас булмаған функцияларҙа азат итеү, көстө төп эшмәкәрлеккә йүнәлтеү мөмкинлеген биреү, шулай уҡ профессионалдарҙы, махсуслаштырылған ойошмаларҙы йәлеп итеү иҫәбенә хеҙмәттәр сифатын күтәреү күҙалланды.
– Мәктәп директоры йәки уның урынбаҫары ҡайҙан картуф, швабра алырға, иҙән йыуыу өсөн ҡайҙан химикаттар табырға тип баш ватырға тейеш түгел, – тине Рөстәм Хәмитов.
Һаулыҡ һаҡлау системаһы ошондай эш форматына – 2012 йылда, мәғариф системаһы – 2016, мәҙәниәт учреждениелары 2017 йылда күсте, ә социаль яҡлау өлкәһе быйылдан башлай.
– Мин туҡланыу, биналарҙы йыйыштырыу, һаҡ функцияларын тапшырыу һәр ерҙә лайыҡлы, яҡшы һөҙөмтәләр менән үтмәүе тураһында бик күп хаттар алам. Хаталар бар, Хөкүмәтебеҙ тарафынан уйланылған эшкә аяҡ салыу бар, – тине Рөстәм Хәмитов. – Мин мәктәптәрҙең директорҙар корпусы, баш табиптар менән осрашҡанда ошо мәсьәләне тикшерҙем. Ҡайһы бер учреждениеларҙа туҡланыу сифаты насарайыуын күрәм, ҡайһы бер профилле булмаған функцияларҙы икенсе ойошмаларға тапшырыу һөҙөмтәһендә башҡа ҡатмарлыҡтар, проблемалар килеп тыуҙы. Аҡсаны ла аҙ бүлә башланылар. Хәҙер ошо йәһәттән беҙҙең мәктәптәргә, учреждениеларға эшләгән структуралар аҙыраҡ аҡса ала. Халыҡ зарлана. Бер һүҙ менән әйткәндә, унда ла проблемалар бар.
Республика Башлығы һүҙҙәренсә, был өлкәлә конкуренцияның булмауы ла аутсорсингка күсеүҙе ҡатмарлаштыра. Әйтәйек, ауыл ерендә берҙән-бер тәьминәтсе үҙенең шарттарын ҡуя.
Башҡортостан Башлығы үҙенең ҡушыуы буйынса Башҡортостан Хөкүмәте аутсорсинг менән бәйле хәлде тотороҡландырыу һәм төҙәтеү буйынса сараларҙы ҡарауын хәбәр итте. Атап әйткәндә, төбәк етәксеһе менән ошо йәһәттән эште яйға һалыу өсөн мәғариф, һаулыҡ һаҡлау учреждениеларына, социаль өлкәгә өҫтәмә рәүештә 1,3 миллиард һум бүлеү тураһында килешелгән.
http://www.bashinform.ru/news/1176450-rustem-khamitov-provyel-soveshchanie-po-organizatsii-autsorsinga-v-uchrezhdeniyakh-sotsialnoy-sfery/


text:
«Ваҡыт!» — башҡорт телендә сыҡҡан дини гәзит. Баҫманың маҡсаты: халыҡ араһында ислам ғилемен таратыу, дини наҙанлыҡ һәм йәмғиәттәге әҙәпһеҙлек, әхләҡһеҙлек менән көрәш, Урал мосолмандарының рухын күтәреү.
Гәзит 2010 йылдың февралендә сыға башланы. Ойоштороусылары — Өфө мосолмандары. Мөхәррире — Айгиз Сафин, мөхәррир урынбаҫары — Булат Кәримов. 2012 йылдың майына ҡарата барлығы 36 һан сыҡҡан, Башҡортостан буйлап 9 мең дана тираж менән таратыла, почта аша яҙылыусылар һаны — 2197 кеше (майға ҡарата).
Телефон: 8-906-1000-933. Электрон почта: wakyt@yandex.ru. Адрес: 450076, Өфө ҡалаһы, Зенцов урамы, 81-а, 20-се корпус, 16-сы кабинет, «Ваҡыт!» гәзите редакцияһы. Социаль селтәрҙәрҙә — vk.com/wakyt, блогосферала — wakyt.wordpress.com.
«Ваҡыт!» гәзитенә Башҡортостан Республикаһындағы бөтә почта бүлексәләрендә лә яҙылып була. Ярты йылға яҙылыу хаҡы — 150 һум, бер айға — 25 һум. Гәзиттең индексы — 50639. Каталогтарҙан «Ваҡыт! Урал» тип эҙләргә. Яҙылығыҙ, уҡығыҙ, таратығыҙ! Халҡыбыҙға — иман, еребеҙгә Ислам ҡайтһын, иншәЛлаһ!


text:
9 – 11 февралдә Швецияның Мальме ҡалаһында паралимпия спорт төрҙәре буйынса халыҡ-ара фестиваль уҙҙы. 15 йүнәлештә 20 илдән ике меңдән ашыу кеше ҡатнашты унда. Следж-хоккей ярыштарында илебеҙ данын Мәскәү өлкәһенән “Феникс” командаһы яҡланы.
Хоккейсыларыбыҙ бөтә матчтарҙа ла еңеү яуланы. Финалда иһә словак спортсыларын 8:1 иҫәбенә ҡыйраттылар. Ватандаштарыбыҙ турнирҙа бөтәһе егерме һигеҙ шайба индерҙе, үҙ ҡапҡаларына иһә берәүҙе генә үткәртте.
Шуныһы ҡыуаныслы: финал уйынындағы һуңғы гол эйәһе – яҡташыбыҙ, Саҡмағош егете Рөстәм Нәбиев. Хәтерегеҙҙәлер, 2015 йылда Омск ҡалаһында десантниктар казармаһы емерелгәндә ул ауыр тән йәрәхәттәре алғайны. Әммә 16 операция, ике клиник үлем кисереп, аяҡтарынан яҙған сәмле егет һынып-бөгөлөп төшмәне – профессиональ хоккей менән шөғөлләнә, өйләнеп, София исемле ҡыҙ үҫтерә.


text:
Ғәлиев Фирҙәт Ғәзиз улы
Фирҙәт Ғәзиз улы Ғәлиев (1965) — актёр, диктор. Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты (1997). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1997) артисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2006).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1965 йылдың 3 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Мәләүез районы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районы) Яҡшымбәт ауылында тыуған.
1982 йылда, унынсы синыфты тамамлағандан һуң, Өфө сәнғәт институтына уҡырға инә. Башлап актер һөнәренә һөйөү уятыусы, тәүге оҫталыҡ дәрестәре биреүсе уҡытыусыһы, курс етәксеһе Фәрдүнә Ҡасим ҡыҙы Ҡасимова була.
Икенсе курсты тамамлауға хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Ярты йыл Мәскәү өлкәһендә, йыл ярым Белоруссияла ил алдындағы бурысын үтәй.
Ҡайтҡас, уҡыуын Ғабдулла Ғабдрахман улы Ғиләжев курсында дауам итә. Бейеүҙән дәрестәрҙе Тамара Шәһит ҡыҙы Хоҙайбирҙина класында ала. Сәхнә теленән дәрестәрҙе Илшат Хәлил улы Йомағолов, Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкова уҡыта.
«Уңыштың башында иң тәүҙә остаздар тора. Үҙ эшен белгән иҫ киткес күркәм шәхестәр, аҡыллы педагогтар Фәрдүнә Ҡасимова, Илшат Йомағолов, Тамара Хоҙайбирҙина, Ғабдулла Ғиләжев, Гөлли Мөбәрәкова, Фәтих Иҡсанов һәм башҡалар үҙ ҡанаттары аҫтына алып, сәхнәгә сығарҙы, аяҡҡа баҫтырҙы»-тип оло хөрмәт һаҡлай күңелендә Фирҙәт Ғәзиз улы уҡытыусылары тураһында.
Хеҙмәт юлын 1989 йылдың 1 сентябрендә Милли йәштәр театрында башлай. Йәш тамашасылар театры асылыу уңайы менән ҡуйылған «Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу» спектаклендә Ҡуҙыйкүрпәс булып сығыш яһай.
Күп тә үтмәй талантлы актерға спектаклдәрҙә төп ролдәрҙе ышанып тапшыралар. Театрҙағы тәүге эше «Иҙеүкәй менән Мораҙым» (Мөхәмәтша Буранғолов) спектаклендә Ҡадирбирҙе Шахзада роле була.
Милли Йәштәр театры сәхнәһендә ун йыл эшләү дәүерендә тамашасылар күңеленә хуш килерлек, иҫтә ҡалырлыҡ бик күп сағыу образдар тыуҙыра.
Мостай Кәримдең «Салауат, «Өн аралаш ете төш» спектаклендә Байыш тархандың ролен башҡара. Тап ошо роль өсөн 1997 йылда Шәйехзада Бабич премияһына лайыҡ була.
Аҙаҡ, Башҡорт дәүләт академия драма театрына күскәс, ошо уҡ спектаклдә (Илдар Ғиләжев ҡуя) Байыш тархандың улы Илеште уйнай.
Флорид Бүләковтың "Мөхәббәт реестры"нда Үлем фәрештәһе роле өсөн халыҡ-ара фестивалдә махсус призға лайыҡ була.
1998 йылдан алып «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының радиотапшырыуҙар студияһына диктор булып эшкә килә.
2000 йылдан Башҡорт дәүләт филармонияһының директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
2001 йылда Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына саҡыралар.
2004 йылдан — Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы «Даирә» ижади берекмәһе комментаторы.
Бер үк ваҡытта уҡытыусыһы Ғабдулла Ғиләжевтың саҡырыуы буйынса сәнғәт институтында дәрестәр алып бара.
Сәхнә теле буйынса курста Гөлдәр Ишҡыуатова, Гөлшат Ғайсина, Фирүзә Аллаярова, Ишбулат Иҫәнбаев белем ала.
Фирҙәт Ғәзиз улынан һүҙ, тел ҡәҙерен белергә өйрәнә. Дикция өҫтөндә эшләү, тауыш ҡуйыу серҙәренә төшөнә.
Башҡарған ролдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мөхәмәтша Буранғоловтың «Иҙеүкәй менән Мораҙым» спектаклендә — Ҡадирбирҙе Шахзада.
- Т. Ғ. Миңнуллиндың «Ауыл эте Аҡбай», «Аҡбай ниңә күңелһеҙ?» музыкаль комедияһында — Аҡбай.
- «Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу» спектаклендә — Ҡуҙыйкүрпәс.
- Илшат Йомағоловтың «Буш сәңгелдәк» комедияһында — Тимер.
- Мостай Кәримдең «Салауат. Өн аралаш ете төш» спектаклендә — Байыш тархан.
- С. Р. Суринаның «Алтын балта»һында — Ярымтыҡ.
- Т. Ғ. Миңнуллиндың «Ен алыштырған» спектаклендә — Ен.
- Ф. Бүләков «Мөхәббәт реестры»нда — Үлем фәрештәһе.
- И. Х. Йомағолов пьесаһы буйынса «Нәркәс» спектаклендә — Йәноҙаҡ.
- Р. Солтангәрәеваның «Аҡбуҙатҡа атлан, башҡортом!» тамашаһында — Аллаһы Тәғәлә
- Жорж Р. Шарттың «Минең ҡатынымдың исеме Морис»ында — Жорж
Ижади эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Актер, «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы программаларын алып барыусы диктор, төрлө сараларҙың алыштырғыһыҙ алып барыусыһы, тележурналист.
Дәүләт концерттары менән Төркиәлә, Кемерово өлкәһендә сығыш яһай, фильмдарҙа уйнай, тапшырыуҙарҙа ҡатнаша.
Телевидениелағы тәүге сығышы 1983 йылда балалар өсөн була. Мәғәфүр Хисмәтуллиндың ҡатыны Сөйөмбикә апай тапшырыуҙарында әкиәттәр уҡый. Фирҙәт Ғәзиз улын ошо тапшырыуҙа әкиәттә уйнарға саҡыра.
Актер сағыу әкиәт персонаждары образдарын тыуҙыра: Аҡбай («Ауыл эте Аҡбай», «Аҡбай ниңә күңелһеҙ?»; икеһе лә — Т.Ғ.Миңнуллин); Ярымтыҡ («Алтын балта», С. Р. Сурина; бөтәһе лә — Милли Йәштәр театрында).
Тыр-тыр ролен Гөлназ Ҡолһарина тыуҙыра. Тәүге ниәт буйынса ул бер тапҡыр уйнала торған герой була.
Был — һәр нәмәгә өлгөрә, ҡыҫыла торған һәм үҙ фекере булған эскерһеҙ герой балаларҙың күңеленә хуш килә.
Һөҙөмтәһендә, Фирҙәт Ғәзиз улы «Сәңгелдәк» тапшырыуында 17 йыл буйы Тыр-тыр роле менән кескәйҙәргә тыныс йоҡо теләй.
Телефильмдәрҙә ролдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Журналист («Мадам Баттерфляй», 1991).
- Тыр-тыр («Тубырса һәм Сыралыҡай». 2000).
- Зәки Вәлиди («Янсыҡ». 2002) һәм башҡалар.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хоҙайғолова Р. Ғ. Ғәлиев Фирҙәт Ғәзиз улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- http://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&to=art&id=2471
- http://xn--80aab0anbugatmkc1ftcb.xn--p1ai/artistar/296-atay-abay-tyr-tyr-diktor.html
- http://www.ye02.ru/news/kl/10230-diktor-akter-m-tyr-tyr.html
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса актёрҙар
- Башҡортостан актёрҙары
- XX быуат актёрҙары
- XXI быуат актёрҙары
- 3 ғинуарҙа тыуғандар
- 1965 йылда тыуғандар
- Көйөргәҙе районында тыуғандар
- Башҡортостандың халыҡ артистары
- Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаттары
- Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаусылар
- Башҡортостандың атҡаҙанған артистары


text:
Балаларға сирек быуаттан ашыу белем биргән Айгөл Ҡырғыҙбаева – хеҙмәтенә күрә ҙур хөрмәт, ихтирам ҡаҙанған абруйлы уҡытыусыларҙың береһе.
Оло Әбеш ауылы ҡыҙы, Сибай педагогия училищеһын тамамлап ҡайтып, тыуған төйәгендәге мәктәптә эш башлай. Бер аҙҙан, ошондағы фельдшер-акушерлыҡ пунктында теш табибы хеҙмәтен күрһәткән Айбулат Ҡырғыҙбаевҡа кейәүгә сыҡҡас, йәштәр ғаилә башлығының тыуған төйәге Бәләкәй Арыҫланғолда төпләнергә ҡарар ҡыла. Айгөл Сәғәҙи ҡыҙын урындағы белем усағына эшкә ихлас ҡабул итәләр.
– Башланғыс мәктәптә иң мөһиме – балаларҙы ысын күңелдән яратыу, хөрмәт итеү. Яһалмалыҡты улар ғәжәп тиҙ тоя, – ти уҡытыусы. – Белемгә нигеҙ тап башланғыс кластарҙа һалынғанлыҡтан, һүҙ юҡ, беҙгә икеләтә тырыш, хәстәрлекле булыу талап ителә. Эшебеҙҙе мөкиббән яратыу зарур. Ни сәсһәң, шуны урырһың, тигәндәй, күңелдәргә ғилем орлоғон нисек һалыуыңа ҡарап, артабанғы яҙмыш хәл ителә бит. Дөрөҫ, бөгөн балалар мәктәпкә күпмелер кимәлдә әҙерлек менән килә. Интернеттың, заман технологияларының һәләтте төрлө яҡлап асыу мөмкинлеге лә ҙур. Уҡыусылар дистанцияла үткәрелгән олимпиадаларҙа, конкурстарҙа ҡатнаша, үҙ эштәрен тәҡдим итә, урын яулай ала. Шулай ҙа баланың эргәһендә тәү сиратта уҡытыусы, ата-әсә булыуы мөһим.
Йыр-бейеүме, һүрәт төшөрөүме, “Оҫта ҡулдар” ярышымы – һәр сарала беренсе Айгөл Ҡырғыҙбаеваның уҡыусылары. Мәҫәлән, “Урал батыр” эпосын яттан һөйләүселәр конкурсында, әҫәрҙән өҙөктө өс телдә һөйләп, Искәндәр Байгилдин ҙур еңеү менән ҡыуандырған. Уҡытыусы үҙе лә белемен даими камиллаштыра, төрлө яҡлап үҫешкә ынтыла. Әйтәйек, 2008 һәм 2013 йылдарҙа районда уҙғарылған “Йыл уҡытыусыһы” конкурсында беренсе урынды, төп бүләкте яулаған, республика кимәлендә лауреат булған.
Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, юғары категориялы педагог – ғаиләһендә бәхетле әсәй, һөйөклө ҡатын. Ире менән өс ул үҫтерә, ҡайны-ҡәйнәһен хәстәрлектән айырмай.
– Ауылыбыҙҙа балалар арта барғанына һөйөнөп бөтә алмайым, – ти алдынғы уҡытыусы. – Рухлы, илһөйәр йәштәребеҙ барҙа, төйәгебеҙ йәшәр, мәктәбебеҙ артабан да гөрләп эшләр.
Хәйбулла районы.


text:
Туймазы ҡалаһының китапханалары эшмәкәрлеге.
Урман хужалығы техникумы китапханаһы эшмәкәрлеге.
Рудольф Нуриев исемендәге хореография колледжы китапханаһы эшмәкәрлеге
Өфөләге Башҡорт кооператив техникумы китапханаһы эшмәкәрлеге
Өфө статистика-информатика һәм иҫәпләү техникаһы колледжы китапханаһы эшмәкәрлеге
БР Эске эштәр министрлығының мәҙәни үҙәге эшмәкәрлеге
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- …
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »
Комментарий
Бик ҙур теләк менән тыңланым...
ООО, бик ҙур теләк менән Өфө статистика, информатика hәм иҫәпләү техникаhы колледжының китапханаhы тураhында тыңланым, сөнки мин 2015 йылда ошо колледжды тамамлағайным . Ысынлап та, изге күңелле кешеләр эшләй унда. Рәхмәт Әлиә Рәисовнаға, башҡорт телендә китаптар кәрәк булғанда, уның ярҙамы күп булды.
Китапханаларға иғтибар
Китапханаларға иғтибар иткәнеғеҙ өсөн ҙур рәхмәт!!!
Үтенесебеҙ бар…
Миловка мәҙәниәт йорто эшмәкәрлеге тураһындағы тапшырыуҙы сайтҡа ебәреүегеҙҙе үтенәбеҙ, сөнки беҙ тыңлай алманыҡ.
Тапшырыуҙар сайтҡа эфирҙа үткәс тә ҡуйыла…
Хөрмәтле тыңлаусылар! Тапшырыуҙар сайтҡа эфирҙа үткәс тә ҡуйыла, дүшәмбе техник сәбәптәр арҡаһында тотҡарлыҡ килеп сыҡты. Әле Өфө районы Алексеевка һәм Миловка ауылдарындағы мәҙәниәт йорттары хаҡындағы тапшырыу сайтҡа һалынды.
Уңыштар һеҙгә!


text:
Ҡотлайбыҙ!
14 ноября 2017 йыл | Яңылыҡтар
10 ноябрҙә Өфө ҡалаһында республика ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре көнө тантаналы шарттарҙа билдәләнде. Унда район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров етәкселегендә ра-йон делегацияһы ҡатнашты.
Тантаналы сарала Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов сығыш яһап, алдынғыларҙы бүләкләне. Улар араһында райондаштарыбыҙ ҙа бар. "Восход-СТ” йәмғиәтенең генераль директоры Руслан Зәки улы Бакиров "Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре” исеменә лайыҡ булды. "Урожай” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең алдынғы комбайнсыһы, Яугилде ауылы уҙаманы Альберт Тимербай улы Мөхәмәтҡолов "Шевроле Нива” автомашинаһы менән бүләкләнде. Әйткәндәй, бындай ҙур бүләк республика буйынса тик 10 алдынғы комбайнсыға ғына тапшырылды. Яҡташтарыбыҙҙы ҡотлайбыҙ!
Тантаналы сарала Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов сығыш яһап, алдынғыларҙы бүләкләне. Улар араһында райондаштарыбыҙ ҙа бар. "Восход-СТ” йәмғиәтенең генераль директоры Руслан Зәки улы Бакиров "Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре” исеменә лайыҡ булды. "Урожай” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең алдынғы комбайнсыһы, Яугилде ауылы уҙаманы Альберт Тимербай улы Мөхәмәтҡолов "Шевроле Нива” автомашинаһы менән бүләкләнде. Әйткәндәй, бындай ҙур бүләк республика буйынса тик 10 алдынғы комбайнсыға ғына тапшырылды. Яҡташтарыбыҙҙы ҡотлайбыҙ!