text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » “Бәйләнештә булайыҡ”
“Бәйләнештә булайыҡ”
– Һеҙ “Йәшлек”тең хәбәрсеһеме? – ҡатын кешенең тулҡынланғаны һиҙелде.
– Эйе, – тинем. Ғәҙәттә, киске ваҡытта шылтыратҡандарҙың һүҙе оҙон була, шуға креслоға менеп ҡунаҡланым.
– Минең... мин... – нисек итеп һүҙен башларға белмәй ҡаңғырҙы, – ни... һөйләшергә, кәңәшләшергә, тимме икән... әллә һеҙҙе бушҡа эшегеҙҙән айыраммы?
– Һеҙ бик ваҡытлы шылтыраттығыҙ, – ысын шулай – бөтә эште бөтөрөп, ҡулыма китап алырға ғына йөрөгәйнем.
– Ярай, атыу, – йомшаҡ итеп “әтеү” тимәне, ҡаты итеп әйтте, ҡыйыулығы артты. – Һөйләйһе хәбәрем, ни... Хәбәр ҙә түгел инде ул, тотош ғүмер... Иремдең һөйәркәһе бар.
Һуңғы һөйләмде бер тында әйтте лә, шымды.
– М-да, – ҡулыма ҡәләм алдым, блокнот битенә сыймаҡлап йондоҙҙар яһарға тотондом. – Була торған хәл.
– Ирем уны шундай ярата, – әллә иламһырап ҡуйҙы, әллә миңә шулай тойолдо ғына. – Ә мин... бер рәхмәтлемен ул ҡатынға, бер күрә алмайым, изалап бөттөм. Бер кемгә лә һөйләп тә булмай.
“Ыҙалап” тигәнде “изалап” тине. Учалылар ғына шулай тиме икән әллә башҡа райондарҙа ла ул һүҙҙе ҡулланалармы?”– тип уйлап, тауыш бирҙем:
– Әйҙәгеҙ, баштан башлайыҡ.
Трубканың теге яғында ҡаушап ҡалдылар, буғай. Ә минең үҙемде “баштан” һүҙе йөрәкһеттесе: элек, балалар бәләкәй саҡта, йоҡлар алдынан әкиәт һөйләгәндә, йыш ҡына уларҙың башын ҡатыра торғайным: “Йәшәгән, ти, әбей менән бабай, уларҙың өйө, мунсаһы, һарайы – бар нәмәһе булған, ти, таштан. Һөйләйемме баштан?” Эскерһеҙ бәләкәстәр: “Эйе”, – тигән була. Һәм һин, өлкән кеше, шаярып ошо ике һөйләм менән бер туҡтауһыҙ уларҙың мейеһен ҡайнатаһың...
– Баштан? Вис баштанмы?! – ҡатын телгә килде, шаулап трубкаға тын алды. – Мин кейәүгә көсләшеп сыҡтым. Сәпсим үк муйынына аҫылынып түгел. Әхирәтем туйына шаһит итеп саҡырҙы. Кейәү яғынан шаһит – күрше ауыл егете ине. Төҫкә-башҡа матур, ҡалҡыу буйлы. Миңә әллә ни ҡараманы ла. Ҡыҙы барҙыр, тип, уға ҡарата һеләгәйемде ағыҙмаҫҡа тырыштым. Иҫерешеп алған ҡунаҡтар бер заман кәләш менән кейәүҙе генә түгел, беҙҙе лә бергә “ҡушты”: ҡосаҡлашырға ла, бергә уйындарҙа ҡатнашырға ла мәжбүр иттеләр, хатта “әсе” лә ҡысҡырҙылар. Туй күңелле үтте. Иң һуңында кәләш менән кейәүҙе еңгә йортона ҡунырға алып барғас, беҙ улар менән бергә ҡалдыҡ. Еңгә тейешле кеше, туй мәжлесенә кире барыр алдынан, кескәй табын әҙерләп, өҫтәлгә шараптар ҙа ҡуйғайны. Ҡыҙмаса булып алған егеттәр беҙҙе лә шампан шарабынан ауыҙ итергә ҡыҫтаны. Шуғаса тәмләп ҡараған нәмәбеҙ түгел ине, әхирәтем дә, мин дә иҫерҙек тә ҡуйҙыҡ. Талсығыуыбыҙ ҙа, тулҡынланыуыбыҙ ҙа еткәндер инде. Утты һүндереп, музыка ҡуйып, кәләш менән кейәү ҡосаҡлашып бейергә төшкәс, шаһит егет мине дивандан торғоҙоп, ҡосағына тартты. Шарап шауҡымы, ярым ҡараңғылыҡ, музыка... Ирендәр үҙенән-үҙе бер-береһенә тартылды... Иртән дөбөр-шатыр өйөнә ҡайтып ингән хужабикәнең шат тауышына уянып киткәндә, уның ҡосағында ята инем. Ҡотом алынды. Эш бөткәйне... Әсәйемдең, ҡыҙ кешенең төп байлығы шул, башыңды юғалтһаң юғалт, шуныңды һаҡла, ир-егет аҫтына йәйелеп ятма, тигән һүҙҙәрен иҫләп, үкереп илап ебәрмәҫ өсөн юрғандың ситен тешләнем. Күҙемдән йәштәрем субырлап ҡойолоп китте. Егет тә уянды. Күҙҙәрен асып, бер әүәл түшәмгә төбәлеп ятты, шунан башын минең яҡҡа бороп, илама, тине йомшаҡ ҡына. Уның йомшаҡ тауышына оторо ярһып түгелдем. Ул тороп ултырҙы, ныҡ ауыр көрһөндө. Иҙәндә туҙып ятҡан кейемен үрелеп алып кейгәс, миңә ҡарамай ғына ҡабат өндәште: “Илама. Өйләнешербеҙ”. Һүҙендә торҙо. Ул шундай кеше, әйтә икән, таш яуып торһонмо, һыуҙар кирегә аҡһынмы, һүҙен тота. Туйҙан һуң беҙгә киттек. Икебеҙҙең ҡиәфәткә ҡарап, әсәйемдең шунда уҡ йөҙө йәмерәйҙе. Уның: “Нимә?” – тип әйтеүе булды, буласаҡ ирем, йүнләп айынмаған да килеш, эште боҙоп ташлағанбыҙ, тине. Ҡыҙыу ҡанлы әсәйем әрләп, тәүҙә уны бәргесләп сығарҙы, шунан, исемләп әйтеп, шуныңды йәйеп ятҡас, һинең хәҙер баҙарҙа хаҡың – һуҡыр бер тин, тип мине оҙон һепертке менән ярҙы. Ни эшләйем һуң, тип илағас, сыҡ та аҫылын, тине: “Миңә лә бынан һуң аҫылынырға ғына ҡалды”. Күреүегеҙсә, икебеҙ ҙә теребеҙ... Атай эштә ине, ул белмәй ҙә ҡалды. Ә, бәлки, һиҙенһә лә (әсәйем бик оҙаҡ туҙынды бит), ләм-мим өндәшмәне. Ҡустыларым да ҡыҫылманы, икенсе бүлмәгә боҫҡайнылар... Мине туҡмап арығас, әсәйем, туҙған һеперткене ишек төбөнә бәреп, ҡоҙалыҡҡа килһендәр, тине: “Башһыҙлығың арҡаһында бәхетеңде аяғың аҫтына һалып тапаның”. Фатихаһы шул булды. Туйыбыҙ ҡарамаҡҡа гөрләп үткәндәй булһа ла, ысынында иһә, үтә күңелһеҙ ине. Ирем бер туҡтауһыҙ көрһөндө, мин уфтандым, әсәйем ҡарашы менән мине өтөп-өтөп алды. Туй тамамланып, ҡунаҡтар таралышҡас, ата-әсәһен оҙатҡандан һуң өйгә инергә ашыҡмаған иремә тәҙрә аша ҡарап, әсәйем әлеге лә баяғы һүҙен ҡабатланы: “Башһыҙлығың арҡаһында бәхетеңде аяғың аҫтына һалып тапаның. Үҙеңдекен генә түгел, уныҡын да... Кейәү алдында түшәлеп ят, сәсең менән ерҙе һепер...” Атай-әсәйем иремде ярата, уның өсөн өлтөрәп торалар. Мин үҙем дә уны яратам, тик ул ғына һалҡыныраҡ. Юҡ, ул ҡаты ла түгел, миңә ҡарата үтә яҡшы мөғәмәләлә, инде өс балабыҙ бар, ә шулай ҙа...
Хәҙер ваҡиғалар майҙанында өсөнсө герой – иренең һөйәркәһе пәйҙә буласаҡ (әйткәндәй, уның алдан дуҫлашып, йәрәшеп йөрөгән ҡыҙымы икән?), тип уйлап та өлгөрмәнем, трубка уфтанды:
– Өсөнсөһөнә малай алып ҡайтҡас, уның “тояғын” йыуырға туған-тыумаса йыйылды, улар таралышҡас, һуңлап иремдең дуҫы килде. Малайҙы “йыуып” оҙаҡ шаулашып ултырҙылар. Телдәре көрмәлешеп бөттө. Бәпәйҙе имеҙеп ятып, серем итеп киткәнмен. Кинәт урынлашҡан тынлыҡҡа һиҫкәнеп уяндым. Ярым шыбырлашыуға күскәндәр икән.
– Ышанаһыңмы? – ти ирем.
– Ышанам, – ти дуҫы.
– Шулай ҙа була икән ул тормошта, – тип һуҙҙы ирем. – Бер кемде лә яратҡаным юҡ ине. ЗАГС-ға инеп барабыҙ кәләш менән ғариза бирергә, ә ул сығып бара. Ишек янында бәрелешә яҙҙыҡ. Кәләш ни, танк та инде ул, инде лә китте, ә ул, бер аҙым артҡа баҫып, миңә юл бирә. Мәйтәм, мин ирме, түгелме. Ишекте тотоп, үҙем уға юл бирҙем. Рәхмәт әйткәндәй, йылмайҙы ла, баш эйеп сығып китте. Быяла ишек аша артынан ҡарап ҡалдым. Ҡарамайым, тиһәм дә, күҙҙәрем үҙҙәре ҡараны. Магнит кеүек тартылды. Шулай ҙа була, туғанҡай, бер ҡарауҙан да ғашиҡ булаһың икән...
Иремдең шулай асылып һөйләшкәнен ишеткәнем юҡ ине. Асыҡ күренһә лә, йомоғораҡ кеше ул. Эсендәгеһе тышында түгел. Ҡымшанырға ла ҡурҡып ята бирәм. Ә үҙемдең йөрәк күкрәк ситлегенән атылып сығып бара. Сөнки иремдең һәр һүҙе йөрәгемә уҡ кеүек ҡаҙала:
– Тағы ла осратырмын, тип уйламағайным, тик яҙмыштың үҙенең пландары беҙҙең иҫәпкә. Осраҡлы рәүештә тап булды. Дә-ә, шулай, туған...
– Булдымы һуң арағыҙҙа берәй нәмә? – дуҫы шөкәтһеҙ хихылданы.
Иремдең яуабын көтөп, йөрәгем, гүйә, туҡтаны. Оҙаҡ яуап бирмәне.
– Булды ла, булманы ла... – тигәс, йөрәгем артабан тибеп китте.
– Нисек инде? Һин аныҡ әйт! – тип төпсөндө иманһыҙы.
– Ул бит шундай... – ирем әллә һүҙ тапмай юғалып ҡалды, әллә һоҡланыуҙан телһеҙ ине. – Их-х... Ун өс йәшкә өлкән. Беҙ өйләнешергә ғариза биргәндә, ул ире менән айырылышып йөрөгән булған. Ни эшләп шулай икән ул, ә?
– Ярай, етәр инде... һин нимә... бисәләр кеүек, – дуҫының тауышы етдиләнде. Улар абына-һөрлөгә эйәртенешеп тәмәке тартырға сығып китте, ә мин, иремдең башҡа берәүҙе һөйөүенә шаңҡып, көнләшеүҙән дә, үҙемдең уға туптай өс бала табып биреүемә, гел ыңғайына тороуыма сәмем дә, ғәрлегем дә килеп, илап ебәрҙем. Иртән ул йоҡлап ята ине, мин балаларҙы алдым да, күрше бабайҙы яллап, машинаһына әйберҙәрҙе тейәп, атай-әсәйемә ҡайттым да киттем. Күршемдең аптырауына, эсеүенә йәнем көйә, тип алданым. Ундай ғына эсеү иҫәпләнмәй, тип мине көйләп маташҡан булды. Атай-әсәйем беҙҙе ҡосаҡ йәйеп ҡаршы алһа ла, хәлдең айышына төшөнгәс, бартамлап йөрөмәйһең, кире ҡайтаһың, тип һүҙҙе ҡыҫҡа тоттолар. Кисен артыбыҙҙан ирем килде. Әсәйем, ул күрмәгәндә генә миңә йоҙроҡ төйҙө: “Ысматри, ҡыҙыҡай, йөҙөңдө сирып ултыраһы булма! Ҡояш кеүек балҡы, ыштубы ла!” Беҙҙе атай-әсәйем ҡунаҡ итеп, балаларҙы алмаш-тилмәш һөйөп, иртәгеһенә үк кире оҙатты. Юлда шып-шым киләбеҙ. Мин, балаларға күмелеп, артта ултырам.
Баныу ҠАҺАРМАНОВА.
(Дауамы бар).
Ни булды һиңә? – уртала эленеп торған көҙгөгә ҡарай.
– Һөйәркәңдән һора, – тим. Әйткең килмәһә лә, тел тик торамы һуң?
– Ниндәй “һөйәркә”? – белмәмешкә һалышҡайны, талағым ташты ла ҡуйҙы: “Әллә һиңә туйға тиклем бирелгәс тә, минең намыҫым юҡ, тип уйлайһыңмы? Фәлән-фәсмәтән”. Нимә уйлағанды ғына түгел, хатта башҡа килмәгәнде лә әйтеп бөттөм. Балалар, бер миңә, бер атайҙарына ҡарап, илашырға тотондо, хатта биләү эсендәге сабыйыбыҙ ҙа сиҡылдай. Ғүмерҙә балаларға тауыш күтәргәнем юҡ ине, зыуылдығығыҙ сыҡмаһын, тип тамаҡ төбө менән уларға баҡырҙым.
Ирем аҡланманы ла, ҡаршы ла ирешмәне. Миңә булған асыуыңды балаларға төшөрмә, тине лә, машинаны ярты юлда туҡтатып, сығып, күк йөҙөнә төбәлеп, тәмәкеһенә йәбеште... Әсәйем әйтмешләй, өс бала менән эт к...нә барайыммы, артабан өҙә-йолҡа йәшәп киттек. Яңыраҡ, улыбыҙға бер йәш тулыр саҡта, ирем аварияға осраны. Уны ауыр хәлдә дауаханаға алып китеүҙәре хаҡында хәбәр иткәс, янына барырға аҡса юллап, балалар менән ултырырға, мал-тыуарҙы ҡарарға кеше эҙләп, ике көн тегеләй һуғылдым, былай бәрелдем. Этлек законы бит ул: тап шул саҡта атай-әсәйем ғүмерҙәрендә беренсе тапҡыр санаторийға ял итергә киткәйне, ҡустыларымдың имтиханы, ә ҡәйнәм үҙе кеше көнлө, тиерлек, бәләкәс балаларҙы ла, малды ла ҡарарлыҡ хәлдә түгел. Улыбыҙға манный бутҡаһы бешерҙем дә, үҙем уға ашатып ултырам, үҙем илайым. Бәпәйем бутҡаһын ҡапҡан була ла, миңә ҡушылып һыҡтап ала. Өй ҡаршыһына машина килеп туҡтаған тауышҡа иғтибар ҙа итмәнем. “Мөмкинме?” – тип килеп ингән ҡупшы ҡатынға күтәрелеп ҡараным да, ҡойолоп төштөм. Иремдең һөйәркәһе икәнен шунда уҡ бөтә күҙәнәктәрем менән һиҙендем. Быны әйтеп, аңлатып булмай, тойҙом и всё! Һылыу ине, ниндәйҙер эске нур бөркөлә ине үҙенән. Иремдең, ун өс йәшкә өлкән, тигән һүҙҙәре иҫкә төштө. Мин уны урамда күрһәм, беҙҙең йәштәштер, тип уйлар инем. Үҙемдең бысраҡ (бәләкәй бала буяп бөткән) халатым, түш тирәһе бер аҙ йыртыҡ эске күлдәгем (имеҙеүгә уңайлы булһын тип, йырттым да, шул килеш тегелмәй тороп ҡалды), тапалып бөткән тәпешкәләрем, таралмай түбәмә өйөлгән сәсем өсөн ҡып-ҡыҙыл булдым. Өйҙәге тәртипһеҙлек тураһында әйтеп тә тормайым. Береһе – мәктәпкә, береһе – балалар баҡсаһына, береһе итәккә йәбешеп йөрөгән бәләкәс балалар менән өй ипләү ҡайғыһымы? Ул да уңайһыҙлыҡ кисерә ине. Ишек төбөндә тороп, миңә тура ҡарарға ҡыймай, улыбыҙға ғәйепле йылмайҙы:
– Мин – ирегеҙҙең дуҫы... дөрөҫөрәге танышы, һеҙгә ярҙам итергә килдем.
Нимә-нимә, ә быны көтмәгәйнем.
– Етерлек ярҙам иттегеҙ инде, – тинем, күҙ йәшемде усым менән һелтәп.
– Зинһар... – тапанды. – Ул бик ауыр хәлдә. Янына барығыҙ. Уға тәрбиә кәрәк.
– Анһат һиңә әйтеүе, – юрый “һеҙ” тимәнем, уны кәмһеткем килде. – Балаларымды, нимә, һин ҡарайһыңмы? Санитаркалар, ана, ҡараһын, шуның өсөн аҡса алалар.
– Мин ҡарап торормон! – тип тамам хайран итте.
– Эйе, һиңә ышанып ҡалдыр... Берәй нәмә эшләтһәң... – нимәгә этләшкәнемде үҙем дә аңламайым. – Үҙең бар! Нимә, әллә инде кәрәкмәйме? Һау сағында ғына кәрәк инеме?
Шул саҡта ул турайҙы, күҙемә ҡараны – нурҙары, ҡапыл утты һүндергәндәй, юғалды – ҡарашы ла, тауышы ла уҫалланғайны:
– Һеҙҙең ғаиләне һаҡларға тырышам, иҫәр! Балаларығыҙ хаҡына. Шәп кенә йыйынаһың да, машина табып, ҡалаға елдерәһең, ишеттеңме?!
Һеҙ шуны күҙ алдына килтерәһегеҙме, апай? Минең өйөмә килеп, иремдең һөйәркәһе минең менән командалыҡ итә! “Аһ” иттем. Ә ул ҡайһы аралалыр аяҡ кейемен сисеп, түргә уҙҙы. Сумкаһынан аҡса сығарҙы – берәр меңлектәр менән ун мең һум. Миңә һондо. Алмай аңшайып ултырғас, өҫтәлгә һалды.
– Тотонорһоң. Ҡайҙа нимә икәнен күрһәт, ни эшләргә кәрәклеген аңлат, – тине. – Телефон номерыңды ҡалдыр. Бәйләнештә булайыҡ.
Ошо “бәйләнештә булайыҡ” тигән һүҙҙәре менән сихырланымы икән? Ҡыҫҡаһы, нисектер ул минең аңымды томаланы, сөнки кисен ирем эргәһендә инем инде. “Өлкән ҡыҙың мәктәптән ҡайтҡас, бәләкәс ҡыҙығыҙҙы өсәүләп (бәпәйегеҙҙе йылы кейендерҙем, борсолма!) балалар баҡсаһынан барып алдыҡ, уларҙың тамағын туйҙырҙым, һыйырыңды һауҙым (һөтө бер литрҙай ҙа булманы), малға бесән һалдым, тауыҡтарыңа ем һиптем, этегеҙгә аш бирҙем”, – тип шылтыратып, миңә отчет бирҙе был. Тел төбөнән һиҙеп торам, иремдең хәле уны борсой. Ләкин яуызланып, ирем хаҡында бер ни әйтмәнем. “Мин бер аҙнаға эштән һорап киткәйнем, дүрт көндән эшкә”, – тине. Шунан аңлап ҡалдым: тимәк, бер аҙнаның ике көнөн ирем эргәһендә үткәргән. Ә кем уға шылтыратҡан, ҡайҙан иремдең аварияға эләккәнен белгән? Ошо турала белешкәс, шәфҡәт туташтары иңбаштарын һелкетте. Йәнәһе лә, белмәйҙәр. Ә үҙҙәре мин килеп еткәс, палатаға сиратлап инеп, мине баштан-аяҡ ҡарап, тикшереп сыҡтылар. Беҙҙе сағыштыраларҙыр, тип үртәлдем. Операциянан һуң саҡ тын алып ятҡан иремдән төпсөнөргә намыҫым ҡушманы. Өс көндән дауаханаға иремдең яҡын ғына ир туғаны килде. Хаҡлы ялда ине ул, ҡустымды үҙем ҡарармын, балалар янына ҡайт, тине. Ҡайтыуым тураһында белдереп, көндәшемә шылтыратып торманым. Арып-йонсоп ҡайтып төштөм. Килеп ингәйнем, өйөмдө танымай торҙом – уға нур ҡунғайны! Таҙалыҡ һәм тәртип ине бар ерҙә: мейес ағартылған, ҡорғандар матур итеп эленгән, һауыт-һаба урынына урынлаштырылған, иҙәндә, балаҫтарҙа бер сүп юҡ, йыуынты биҙрәләре һәр ваҡыттағыса тулып түгелеп ултырмай, уйынсыҡтар туҙып ятмай... Ә ул, иремдең һөйәркәһе, улым менән иҙәндә туп тәгәрәтешеп уйнап ултыра. Рәхмәт әйтер урынға, асыуланып баламды йүгереп барып күтәреп алдым. “Ни эшләп уны иҙәнгә ултыртҡанһың, һыуыҡ үтһен, тиһеңме? Үҙеңдең балаң булмағас та, кешенеке йәл түгелме?!” – тип ҡысҡырҙым. Балаһы юҡтыр, тип, үҙемә ҡалһа, иң ауыртҡан еренә тоҫҡағайным ағыулы телемде. Баҡтиһәң, уның өлкән ике улы бар, имеш. Ә мин уны төптө балаһыҙ, тип уйлағайным. Тултырып ҡараны ла, абруйын һаҡлап ҡына иҙәндән күтәрелеп, йылдам әйберҙәрен йыйып, улыбыҙға ҡулын болғап йылмайып, сығып китте. Миңә, һау бул да, тимәне. Машинаһын ҡабыҙа алмай байтаҡ этләнгәнен ишетһәм дә, сыҡманым. Әлеге лә баяғы күршеләрҙең ярҙамы менән машинаһының двигателен тоҡандырып, ниһайәт, ҡайтып китте. Артынса күрше әбей инде (шымсылар ҙа инде, бер нәмәнән дә ятып ҡалғылары килмәй!). Иремдең хәлен белешеп, сәйгә өмөтләнеп урындыҡ ситенә сүкәйһә лә, дауаханала йүнле йоҡо ла эләкмәне, юлдан да арығанмын, тип уны тиҙ генә кире борҙом. Ысын арығайным. Бар нәмәнән дә. “Бынау туғаныңды әйтәм, бигерәк шәп, уңған, өйөңдө “ялт” итте бит, балаларҙы ла бик яҡшы ҡараны”, – тип әйтеүе ярама тоҙ һалды. “Ҡайһы яҡтан зат икәнен генә аңғарманыҡ”, – уның был һүҙҙәре мине үсекләр, уның менән сағыштырыр өсөн әйтелгәндәй ине. Хәҙер бына көнө-төнө киләсәгебеҙҙе уйлайым, аптырайым, нисек артабан йәшәргә? Айырылышырғамы?
– Ә ирегеҙҙең хәле нисек? – бик оҙаҡ трубканы терәп тороуҙан ҡолағым ғына түгел, битем дә уттай яна ине, шуға телефонды икенсе ҡолаҡҡа күсерҙем.
– Арыу инде, – яуабы илтифатһыҙ ғына яңғыраны. – Дауахананан сыҡты.
– Мин – ғаилә, ир менән ҡатын араһындағы мөнәсәбәттәр буйынса белгес түгел, – тинем йондоҙҙар сыймаҡлауымды дауам итеп, – ә шулай ҙа ғаиләне һаҡлау яғындамын. Айырыуса ирегеҙ һәйбәт икән, ни эшләп айырылышыу тураһында уйларға? Ул да бит һеҙгә, айырылышайыҡ, тимәгәндер?
– Ҡайҙан, юҡ, балалар, тип үлеп бара.
– Шулай булғас, артабан ғаилә тормошон көйләргә кәрәктер. Айырылышыу – иң һуңғы сара. Яҡшы ирҙәр урамда тәгәрәшеп ятмай. Ҡәҙерен белергә кәрәк.
– Ул бит мине яратмай, тегене ярата.
– Һеҙҙе лә яраталыр. Үҙенсә һөйәлер. Арбағыҙ ирегеҙҙе, әүрәтегеҙ. Барыһы ла үҙегеҙҙең ҡулда.
– Әллә инде... – трубка әүәлгесә уфтанды. – Тыңлағанығыҙ, кәңәштәрегеҙ өсөн рәхмәт. Бүлешкәс, еңел булып ҡалды.
Беҙ уның менән бик йылы хушлаштыҡ. Иң һуңында “бәйләнештә булайыҡ” тип әйтеүҙән саҡ-саҡ тыйылып ҡалдым. Ваҡытында телемде тешләп өлгөрҙөм.
Баныу ҠАҺАРМАНОВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


c: text/html

text:
Әзербайжан флагы
Әзербайжан Республикаһы Флагы (әзерб. Azərbaycan Respublikasının bayrağı) — Әзербайжан гимны һәм гербы кеүек үк рәсми дәүләт символы булып тора. Флаг 1918 йылдың 9 ноябрендә 1920 йылға тиклем йәшәгән Әзербайжан Демократик Республикаһының, ә 1991 йылдың 5 февраленән, ошо йылда уҡ үҙаллылығын иғлан иткән Әзербайжан Республикаһының дәүләт флагы сифатында раҫлана. Әзербайжан Республикаһы президенты Илһам Әлиевтың 2009 йылдың 17 ноябрендәге указына ярашлы, Әзербайжан Демократик Республикаһы иҫтәлегенә арнап, һәр йыл 9 ноябрь Әзербайжан Республикаһының Дәүләт флагы кѳнѳ булараҡ билдәләнә.
Йөкмәткеһе
Флагтың тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әзербайжан Республикаһының флагы яҡтарының тура килеүе 1:2. нисбәтендә. Флаг горизонталь урынлашҡан ѳс — зәңгәр, ҡыҙыл һәм йәшел тѳҫтәге туҡыманан тора. Флагтың уртаһындағы ҡыҙыл һыҙатҡа һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙ һәм ярым ай тѳшѳрѳлгән. Ике һүрәт тә аҡ тѳҫтә. Флагтағы зәңгәр тѳҫ тѳркилекте, күк йѳҙѳн һәм азатлыҡты (илдең тѳп халҡы — әзербайжандар, улар тѳрки телле халыҡҡа ҡарай, республиканың дәүләт теле лә әзербайжан теле) аңлата. Ҡыҙыл тѳҫ — йәмғиәттең яңырыу курсын, демократияның үҫешен, энергияны, тормошто сағылдырһа, йәшел тѳҫ иһә яҙғы йәшеллекте, яңырыуҙы, тергеҙелеүҙе һәм ислам диненә ҡарауҙы аңлата[1][2].
Әзербайжан Милли советының Беренсе Рәйесе Мамед Әмин Рәсүлзаде Әзербайжан Демократик Республикаһы парламенты ултырышындағы сығышында ѳҫ тѳҫлѳ байраҡтың тѳрки азатлыҡты, ислам мәҙәниәтен һәм замансалыҡты белдереүен билдәләй. Ә Әзербайжан Республикаһы гимны авторы Узеир Гаджибеков флагтағы зәңгәр тѳҫтѳң — тѳркилекте, йәшел тѳҫтѳң — ислам динен һәм ҡыҙыл тѳҫтѳң мәҙәниәт, үҫеш тѳҫѳ булыуы тураһында яҙа[3]. Флагтағы ярым ай ислам динен символлаштыра, ә һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙ, Фатали Хан Искендер оглы Хойский билдәләүенсә, ғәрәпсә һигеҙ хәреф менән яҙылған Әзербайжан һүҙен сағылдыра[4]. Шулай уҡ ҡайһы берәүҙәр һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙҙоң һигеҙ тармаҡлы тѳрки халҡын — әзербайжандарҙы, оттомандарҙы, тѳрѳктәрҙе, сағатайҙарҙы, тѳркмәндәрҙе, татарҙарҙы, ҡыпсаҡтарҙы, сәлжүктәрҙе һәм туркомандарҙы сағылдыра, тип тә билдәләй[2],[5]. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр, ул ваҡыттағы ҡыпсаҡтар исемлегенә ҡаҙаҡтарҙың, ҡырғыҙҙарҙың инеүен һәм Әзербайжан Демократик Республикаһы йылдарында тѳрки халыҡтарҙың классификацияһы хәҙерге замандыҡынан айырылыуын билдәләй[6]. Башҡа тѳрлѳ мәғлүмәттәр буйынса һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙҙоң Әзербайжанда йәшәгән традицион халыҡтарҙы сағылдырыуы ла ихтимал[7]. Әзербайжан Республикаһы Конституцияның 23-сѳ статьяһында дәүләт флагының һүрәтләмәһе бирелә:
II. Әзербайжан Республикаһының Дәүләт флагы горизонталь урынлашҡан тѳрлѳ киңлектәге ѳс һыҙаттан тора. Ѳҫкѳ һыҙат — зәңгәр, урта һыҙат — ҡыҙыл, аҫҡы һыҙат — йәшел тѳҫтә. Урталағы ҡыҙыл һыҙатҡа аҡ тѳҫ менән һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙ менән ярым ай тѳшѳрѳлгән. Флагтың киңлеге менән оҙонлоғо 1:2 нисбәтендә.Оригинал текст (әзерб.)
II. Azərbaycan Respublikasının Dövlət bayrağı bərabər enli üç üfüqi zolaqdan ibarətdir. Yuxarı zolaq mavi, orta zolaq qırmızı, aşağı zolaq yaşıl rəngdədir və qırmızı zolağın ortasında bayrağın hər iki üzündə ağ rəngli aypara ilə səkkizguşəli ulduz təsvir edilmişdir. Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 1:2- dir.
Тѳҫ шаблоны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әзербайжан Республикаһының «Әзербайжан Республикаһы Дәүләт флагын файҙаланыу ҡағиҙәләре тураһында» законында флагтағы тѳҫтәргә дѳрѳҫ характеристика бирелә[8]. 2013 йылдың 22 октябрендә законға үҙгәрештәр индерелә[9], оттенки Pantone Sky Blue 306 °C, Pantone Red 032 °C и Pantone Green 362 °C были заменены следующими:
Флаг тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әзербайжан Демократик Республикаһы флагы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1918 йылдың 28 майында Әзербайжан Демократик Республикаһының бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителә. Республиканың тәүге сараларында дәүләт атрибуттары ҡабул ителә. Байраҡтың башланғыс формаһы сифатында Ғосман империяһының флагы ѳлгѳ итеп алына[10]. 1918 йылдың 21 июнендә Әзербайжан Демократик Республикаһының дәүләт флагы ҡабул ителә. Унда Тѳркиә флагындағы биш мѳйѳшлѳ йондоҙҙан айырмалы рәүештә, ҡыҙыл туҡымаға аҡ тѳҫтәге ярым ай һәм һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙ тѳшѳрѳлгән.
. Һуңғараҡ дәүләт флагын үҙгәртеү тураһындағы мәсьәлә күтәрелә. Яңы проект тѳркилек, ислам һәм прогресҡа ынтылыш идеяһын сағылдырырға тейеш була. Был идеяларҙы тормошҡа ашырыу ѳсѳн фәйләсүф Джамаладдина Афганиҙың йоғонтоһо ҙур була (1838—1897. Ул үҙенең «Милли берҙәмлек философияһы һәм милли берекмәнең ысын асылы», «Ислам берлеге» китаптарында мосолман халҡының үҫешен дини консолидация, милли берҙәмлек һәм Европа дәүләттәренең прогрессив традицияларын ѳйрәнеү шарттарында ғына мѳмкин, тип иҫбат итә[11]. Бынан тыш, 1914 йылда «Дирилик» тип аталған Баҡы журналында «Müsavat» партияһын ойоштороусы Мамед Амин Расулзаденың мәҡәләләр серияһы баҫылып сыға. Унда милләтте үҫтереү ѳсѳн милли атрибуттарҙың: үҙаңдың, диндең, телдең, тарихи үткәндәрҙең, замансалыҡтың һәм үҫештең мѳһим булыуы билдәләнә[12].
1918 йылдың 9 ноябрендәге Фатали хан Хойскийҙың доклады нигеҙендә дәүләт флагының яңы проекты раҫлана. Был юлы флаг урталағы ҡыҙыл һыҙаттағы аҡ тѳҫтәге ярым ай менән һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙҙан һәм зәңгәр, йәшел тѳҫтәге горизонталь һыҙаттарҙан тора[13]. Ҡарарҙа: « Йәшел, ҡыҙыл, зәңгәр һыҙатлы һәм аҡ тѳҫтәге ярым ай, һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙ тѳшѳрѳлгән флагты милли флаг тип атарға», тиелә[2]. АҠШ вексиллологы Уитни Смит яңы флагтың авторы Али-бек Гусейнзаде булған, тип белдерә. 1918 йылда «Әзербайжан» гәзитенең ноябрь һанында «Әзербайжан флагы» башы аҫтында шундай мәҡәлә баҫыла: « Хѳкүмәт ѳҫ тѳҫлѳ Әзербайжан флагының проектын раҫланы. Ҡыҙыл фонда ярым ай һәм һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙ буласаҡ. Ярым ай менән йондоҙ аҡ тѳҫтә[4]. Ярым ай ислам динен символлаштыра, ә һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙ Фатали хан Хойский әйтеүенсә, ошо телдә яҙылған һигеҙ хәрефле „Әзербайжан“ һүҙен сағылдыра (әзерб. ﺁزرﺑﻴﺠﺎن — арабским алфавитом)[14]. Тикшеренеүселәр йондоҙҙоң һигеҙ мөйөшө шулай уҡ, ғәрәпсә яҙылған Әзербайжан һүҙенең «Уттар иле» образлы атамаһын символлаштырыуы ла бар, тип һанай[4] (әзерб. ﻳوﺮﺪﻮ اﻮﺪ). 1919 йылда Джафар Джабарлы флагҡа „Севдийим“ шиғырын арнай[15] и „Азербайджанскому флагу“[16], в которой также приводится ассоциация восьмиконечной звезды и восьми букв „Страны огней“[4][17]. В официальной газете „Азербайджан“ была опубликована статья „Флаг Азербайджана“, в которой было дано толкование новой формы флага[18].
1918 йылдың 7 декабрендә дәүләт флагы парламент бинаһы ҡыйығына күтәрелә. Мамед Әмин Расулзаде үҙенең сығышында: «…Милли совет тарафынан юғарыға күтәрелгән һәм тѳрки азатлыҡты, ислам мәҙәниәтен һәм замансалыҡты аңлатҡан был ѳс тѳҫлѳ байраҡ, бойондороҡһоҙ Әзербайжанды сағылдыра һәм ул оҙаҡ йылдар беҙҙең баш осонда елберләп торасаҡ…»тип белдерә[19].
1918 йылдың 10 декабрендә «Әзербайжан» гәзитендә мәҡәлә баҫыла. Унда Әзербайжан Демократик Республикаһының дәүләт флагындағы ѳс тѳҫтѳң тѳрки милли мәҙәниәтен, хәҙерге Европа демократияһын һәм ислам цивилизацияһын символлаштырыуы әйтелә»[20]. Композитор һәм музыка белгесе, Әзербайжан Демократик Республикаһының дәүләт гимны авторы Узеир Гаджибеков:« Әзербайжан Республикаһы сәләмәт милли нигеҙҙә барлыҡҡа килгән… Шул уҡ ваҡытта Әзербайжан яңы йәмғиәт булдырырға, Европа аңы менән эш итергә ынтыла. Беҙҙең флагтағы ѳс тѳҫ ошо элементтарҙы символлаштыра», тип яҙып сыға[21]. 1919 йылдың 28 майында "Әзербайжан " гәзитендә Гаджибековтың да «Один год» тигән мәҡәләһе баҫыла. Ул унда: «Беҙҙең флагтағы зәңгәр төҫ — тѳркилекте, йәшел — ислам тѳҫѳн, ҡыҙыл — мәҙәниәт һәм үҫеш тѳҫѳн аңлата», тип яҙа[3]. 1919 йылда шағир Ахмед Джавад (Әзербайжан гимны авторы) парламент бинаһы өҫтөндә елберләгән флагка «Флагу Азербайджана» шиғырын арнай(әзерб. Azərbaycan bayrağına)[22].
Совет власы йылдарында Әзербайжан ССР-ы флагында ҡыҙыл һәм зәңгәр төҫтәр һаҡлана, әммә уларға бөтөнләй икенсе төрлө мәғәнә һалына. Ислам сиволы булараҡ ҡабул ителгән йәшел төҫ алып ташлана[23].
-
-
Париж тыныслыҡ конференцияһында ҡатнашҡан Әзербайжан делегацияһы Гларидж ҡунаҡханаһында, 1919 йыл. Артҡы планда, комод өҫтөндә — Әзербайжан Демократик Республикаһының өс төҫтәге флагы.
-
Әзербайжан ССР-ы флагы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1920 йылдың 28 апрелендә Әзербайжан революцион комитеты (Әзревком) Баҡыла Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһын иғлан итә.
1921 йылдың 19 майында Советтарҙың тәүге Бөтә Әзербайжан съезында Әзербайжан Республикаһының Конституцияһы (Төп законы) ҡабул ителә. 104-се статьяла уның флагы тасуирлана[25][26]:
Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһының сауҙа, диңгеҙ һәм хәрби флагы ҡыҙыл (ал) туҡыманан тора, уның һул мөйөшөндә, өҫтә йәшел ерлеккә алтын хәрефтәр менән «А. С. С. Р.» йәки «Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы» тип яҙылған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Символы Азербайджанского государства. http://president.az/.+Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 ғинуар 2013.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Уитни Смит (Whitney Smith). Flag Lore Of All Nations — Millbrook Press, 2001. — Б. 13. — 112 б. — ISBN 9780761317531. (инг.)
Оригинал текст (инг.)
AZERBAIJAN (ah-zer-bie-JAHN): Ali Bay Huseynzada, the leading nationalist of Azerbaijan, created its modern national flag. The colors of that tricolor stood for the Turkic people (blue), their lslamic faith (green), and the commitment to modernization. In the center of the flag was the traditional Muslim star and cresent. The eight points stood for the eight Turkic peoples, including the Azerbaijanis. This flag was used from 1918 to 1920, when Azerbaijan was independent, and it was revived on February 5, 1991. After the fall of the Soviet Union, independence for Azerbaijan under this flag was proclaimed on August 30, 1991.
- ↑ 3,0 3,1 У. Гаджибеков. «Один год» // Азербайджан : газета. — 1919. — № от 28 мая.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 İ. Əliyev, E. Məhərrəmov. Azərbaycan Respublikasınn Dövlət Rəmzləri — Баку: Nurlan, 2008. — 500 экз. (әзерб.)
- ↑ DK Publishing, Inc. (COR) Dorling Kindersley Complete Flags of the World — DK Publishing, 2008. — Б. 172. — 240 б. — ISBN 9780756641153.
The eight points on the flag’s star stand for the eight groups of Turkic-speaking peoples — the Azeris, Ottomans, Jagatais, Tatars, Kipchaks, Seljuks and Turkomans.
- ↑ António Martins. Meaning of the flag of Azerbaijan. — 27 January 2000.
- ↑ Anjali Kamath. Flag Book / Editor: Aziel Karthak — Millbrook Press, 2009. — Б. 36. — ISBN 9788179915127. (инг.)
- ↑ Закон Азербайджанской Республики о правилах использования государственного флага Азербайджанской Республики. Статья 9.2.
- ↑ Закон Азербайджанской Республики о внесении изменений в Закон Азербайджанской Республики «О правилах использования Государственного флага Азербайджанской Республики» (әзерб.). Официальный интернет сайт Президента Азербайджанской Республики (28 ноября 2013). 8 сентябрь 2015 тикшерелгән.
- ↑ Сабухи Ахмедов, кандидат исторических наук. Государственный флаг Азербайджанской Республики
- ↑ Сабухи Ахмедов, кандидат исторических наук. Государственный флаг Азербайджанской Республики
- ↑ Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti Ensiklopediyası — Т. 1. — Б. 158, 310. (әзерб.)
- ↑ İ. Əliyev, E. Məhərrəmov. Azərbaycan Respublikasının dövlət rəmzləri — Баку, 2000. — Б. 10. (әзерб.)
- ↑ M. Mərdənov, Ə. Quliyev. Azərbaycan Respublikasının dövlət rəmzləri — Баку, 2001. — Б. 74-75. (әзерб.)
- ↑ Джафар Джаббарлы. Ədirnə fəthi — Б. 151. (әзерб.)
Оригинал текст (әзерб.)
Sevdiyim.
Altun köksün hilal-yıldız, işıqları öpüncə,
Yaşıl donlu, mavi gözlü, al duvaqlı sevdiyim.
Altaylardan, Altun dağdan doğma səslər gəliyor,
Yaşıl donlu, mavi gözlü, al duvaqlı sevdiyim.
Qollarilə türk ellərin bütün qucmaq istiyor,
Yaşıl donlu, mavi gözlü, al duvaqlı sevdiyim.
- ↑ Т. Жемчужникова. Общественно-политическая деятельность Джафара Джаббарлы не изучена по сей день // газета : «Эхо». — Чт., 3 Мая 2007. — № 77(1558).
- ↑ Cabbarlı C. Azərbaycan bayrağına [Mətn] — Mədəniyyət, 2008. — Б. 15. (әзерб.)
Оригинал текст (әзерб.)
Azərbaycan bayrağına.
Buraxınız seyr edəyim, düşünəyim, oxşayayım,
Şu sevimli üç boyalı, üç mənalı bayrağı
Mələklərin qanadımı üzərimə kölgə salan?
Nə imiş bu, aman Allah?! Od yurdunun yaprağı!
Göy yapraqlı, al çiçəkli, yaşıl otlar topasımı?
Xayır, xayır! Çiçək solur, otlar yerdə tapdanır.
Fəqət bizim bayrağımız ucaları pək seviyor
Yıldızlardan, hilaldan da yüksəklərdə fırlanıyor.
Kölgəsində ay əyilib bir gözəli qucmada.
Qucaşaraq sevdiyilə yüksəklərə uçmada,
Şu görünüş bir ananın şəfqətinə oxşayır.
Düşündükcə zövqlərimi, vicdanımı oxşayır.
Bu ay, yıldız, boyaların qurultayı nə demək?
Bizcə boylə sevilmək!
Bu göy boya Göy Moğoldan qalmış bir türk nişanı,
Bir türk oğlu olmalı!
Yaşıl boya islamlığın sarsılmayan imanı,
Ürəklərə dolmalı!
Şu al boya azadlığın, təcəddüdün fərmanı,
Mədəniyyət bulmalı.
Səkkiz uclu şu yıldız da səkkiz hərfli OD YURDU
Əsarətin gecəsindən fürsət bulmuş quş kibi,
Səhərlərə uçmuşdur
Şu hilal da türk bilgisi, düzgün sevgi nişanı,
Yurdumuzu qucmuşdur!
Allah, əməllərim edib şu bayrağı intiqal,
Birər-birər doğru olmuş, bir ad almış: İSTİQLAL!
Yürəyimdə bir dilək var, o da doğru kəsilsin,
O gün olsun bir göy bayraq Turan üstə açılsın.
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti — Баку: Парламент (стенографический доклад), 1998. — Т. I. — Б. 34. (әзерб.)
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti — Баку: Парламент (стенографический доклад), 1998. — Т. I. — Б. 76. (әзерб.)
- ↑ Вильям Васильевич Похлёбкин Международная символика и эмблематика — Москва: Международные отношения, 1989. — Б. 236. — 300 б.
- ↑ Государева оружейная палата. С-Пб., 2002, с.46-48, 136, 56, 140.
- ↑ Əhməd Cavad. Əsərləri — Баку, 1992 Т. I. — Б. 138. (әзерб.)
- ↑ Сабухи Ахмедов, кандидат исторических наук. Государственный флаг Азербайджанской Республики
- ↑ Hamylton Fyfe (Special Correspondent of a "Daily Mail" in Russia). Azerbaijan. The Tartar Republic of the Land of Flames / J. A. Hammerton. — Peoples of All Nations: Concept Publishing Company, 2007. — Т. 1. — С. 342. — ISBN 9788172681449. (англ.)
- ↑ Конституция (Основной Закон) Азербайджанской ССР — Собрания узаконений и распоряжений рабоче-крестьянского правительства АзССР, №5, май 1921 г.. — Б. 109.
- ↑ Конституция (Основной Закон) Азербайджанской ССР. — Баку, 1921, С.21. — цит. по: Вексиллологический справочник по флагам Российской империи и СССР. Т.2./ Сост. С. А. Соколов. — М.: МГИУ, 2002, ISBN 5-276-00240-1, С.121
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Уитни Смит (Whitney Smith). Flag Lore Of All Nations — Millbrook Press, 2001. — Б. 13. — 112 б. — ISBN 9780761317531. (инг.)
- İ. Əliyev, E. Məhərrəmov. Azərbaycan Respublikasınn Dövlət Rəmzləri — Баку: Nurlan, 2008. — 500 экз. (әзерб.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сабухи Ахмедов, кандидат исторических наук. Государственный флаг Азербайджанской Республики // журнал : İRS. — 2010. — № 2 (44).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Спорт » Йә бөгөн, йә ...
Йә бөгөн, йә ...
йәки «Салауат Юлаев» бер аяғы менән үҙ Конференцияһы финалында
Зиннәтулла БилАлетдинов, «Аҡ барс» командаһының баш тренеры:
– Хәлдәр мөшкөл булһа ла, өмөтөбөҙ әле юғалмаған. Серия дауам итә. Көрәшергә әҙербеҙ. Әлеге уйында ла тәрбиәләнеүселәрем тырышты, әммә уйын уйын булып ҡала...
Эйе, ике йыл рәттән Гагарин кубогына эйә булған Ҡаҙан хоккейсыларына ауыр мәл етмәксе. Тик улар былай ғына өфөләргә бирешмәҫ, моғайын. Бәйге бөгөн ҡот осҡос буласаҡ. Йә, юлаевсылар, эште оҙаҡҡа һуҙмай, үҙ юлын дауам итәсәк, йә «Аҡ барс», теше-тырнағы менән һуңғы мөмкинлеккә йәбешеп, булған тиклем өмөтөн оҙайтасаҡ. Әлеге уҙған осрашыуҙа ла ҡунаҡтар хужаларға үҙ уйынын бәйләп, инде өсөнсө уйын алдынғы хоккейсыларыбыҙға уйнарға ирек бирмәй. Аҫылынып йөрөй тиерлек. Бына ошо мәлдә инде башҡа уйнаусыларға асылырға мөмкин. Һәм улар, беҙҙең бәхеткә күрә, бар. Шул уҡ Петр Счастливыйҙы алайыҡ, хәҙер килеп, Олег Сапрыкин. Бигерәк тә һуңғыһы. Миҙгел буйы башҡа хоккейсылар араһында күләгәлә генә йөрөгән Олег тотто ла хәл иткес мәлдә юлаевсыларға кәрәкле еңеү килтерҙе. Афарин! Ғөмүмән, Вячеслав Быковтың тәрбиәләнеүселәре, бер дөйөм йоҙроҡ булып, хоккей һөйөүселәребеҙҙе ҡыуандыра килә. Тағы бер аҙым ҡалды. Әммә беҙ уларға ышанабыҙ.
Олег Сапрыкин, һөжүмсе:
– Еңеү шайбаһын кем индергәне мөһим түгел, иң мөһиме – беҙ оттоҡ. Был еңеү иң мөһиме булды. Һуңғыһы тағы ла ауырыраҡ буласаҡ. Уңышҡа өлгәшеүемә килгәндә инде, һуҡҡан саҡта мин күреп шайбаны сойорғоттом һәм төбәгән ергә уңышлы эләктем.
Ҡапҡасыбыҙ Эрик Эрсберг та маҡтауға лайыҡ. Ул күп осраҡта ҡапҡабыҙҙы ҡотҡарҙы. Команда өсөн уның беҙгә килеүе бик уңдырышлы күренеш.
Шулай итеп, «Салауат Юлаев» командаһы Көнсығыш конференцияһының ярымфиналында өс еңеү яулап, уңышлы юлын дауам итте. Икенсе ярымфиналында Магнитогорскиҙың «Металлург»ы, Омскиҙа урындағы «Авангард»уйынсыларын ике рәт отҡас, өсөнсө осрашыуҙа үҙендә ҡунаҡтарға 3:6 иҫәбенә еңелде. Даими беренселек еңеүсеһе әлегә бирешергә теләмәй.
Көнбайыш конференцияһында ла көрәш ҡыҙғандан-ҡыҙа бара. СКА хоккейсылары өсөнсө уйында «Атлант»ты 3:0 иҫәбенә отоп, серияла алға сыҡты. Иҫәп улар файҙаһына – 2:1. «Локомотив» менән «Динамо» командалары араһында ла иҫәп 2:1 һәм тәүгеһе файҙаһына.
* * *
Юғары лига командалары араһында ла плей-офф уйындары дауам итә. Нефтекаманың «Торос»ы, «Зауралье» хоккейсыларын еңеп, үҙ дивизионында ярымфиналға сыҡты. Шулай уҡ йәштәр лигаһы командалары араһында ла хәл иткес алыш бара. Өфөнөң «Толпар» үҫмерҙәре беренсе уйында Силәбенең «Белые медведи» уйынсыларын 4:2 иҫәбенә отһа, икенсеһендә уларға 2:3 иҫәбенә еңелде.
Н. ТИМЕРОВ.
Зиннәтулла БилАлетдинов, «Аҡ барс» командаһының баш тренеры:
– Хәлдәр мөшкөл булһа ла, өмөтөбөҙ әле юғалмаған. Серия дауам итә. Көрәшергә әҙербеҙ. Әлеге уйында ла тәрбиәләнеүселәрем тырышты, әммә уйын уйын булып ҡала...
Эйе, ике йыл рәттән Гагарин кубогына эйә булған Ҡаҙан хоккейсыларына ауыр мәл етмәксе. Тик улар былай ғына өфөләргә бирешмәҫ, моғайын. Бәйге бөгөн ҡот осҡос буласаҡ. Йә, юлаевсылар, эште оҙаҡҡа һуҙмай, үҙ юлын дауам итәсәк, йә «Аҡ барс», теше-тырнағы менән һуңғы мөмкинлеккә йәбешеп, булған тиклем өмөтөн оҙайтасаҡ. Әлеге уҙған осрашыуҙа ла ҡунаҡтар хужаларға үҙ уйынын бәйләп, инде өсөнсө уйын алдынғы хоккейсыларыбыҙға уйнарға ирек бирмәй. Аҫылынып йөрөй тиерлек. Бына ошо мәлдә инде башҡа уйнаусыларға асылырға мөмкин. Һәм улар, беҙҙең бәхеткә күрә, бар. Шул уҡ Петр Счастливыйҙы алайыҡ, хәҙер килеп, Олег Сапрыкин. Бигерәк тә һуңғыһы. Миҙгел буйы башҡа хоккейсылар араһында күләгәлә генә йөрөгән Олег тотто ла хәл иткес мәлдә юлаевсыларға кәрәкле еңеү килтерҙе. Афарин! Ғөмүмән, Вячеслав Быковтың тәрбиәләнеүселәре, бер дөйөм йоҙроҡ булып, хоккей һөйөүселәребеҙҙе ҡыуандыра килә. Тағы бер аҙым ҡалды. Әммә беҙ уларға ышанабыҙ.
Олег Сапрыкин, һөжүмсе:
– Еңеү шайбаһын кем индергәне мөһим түгел, иң мөһиме – беҙ оттоҡ. Был еңеү иң мөһиме булды. Һуңғыһы тағы ла ауырыраҡ буласаҡ. Уңышҡа өлгәшеүемә килгәндә инде, һуҡҡан саҡта мин күреп шайбаны сойорғоттом һәм төбәгән ергә уңышлы эләктем.
Ҡапҡасыбыҙ Эрик Эрсберг та маҡтауға лайыҡ. Ул күп осраҡта ҡапҡабыҙҙы ҡотҡарҙы. Команда өсөн уның беҙгә килеүе бик уңдырышлы күренеш.
Шулай итеп, «Салауат Юлаев» командаһы Көнсығыш конференцияһының ярымфиналында өс еңеү яулап, уңышлы юлын дауам итте. Икенсе ярымфиналында Магнитогорскиҙың «Металлург»ы, Омскиҙа урындағы «Авангард»уйынсыларын ике рәт отҡас, өсөнсө осрашыуҙа үҙендә ҡунаҡтарға 3:6 иҫәбенә еңелде. Даими беренселек еңеүсеһе әлегә бирешергә теләмәй.
Көнбайыш конференцияһында ла көрәш ҡыҙғандан-ҡыҙа бара. СКА хоккейсылары өсөнсө уйында «Атлант»ты 3:0 иҫәбенә отоп, серияла алға сыҡты. Иҫәп улар файҙаһына – 2:1. «Локомотив» менән «Динамо» командалары араһында ла иҫәп 2:1 һәм тәүгеһе файҙаһына.
* * *
Юғары лига командалары араһында ла плей-офф уйындары дауам итә. Нефтекаманың «Торос»ы, «Зауралье» хоккейсыларын еңеп, үҙ дивизионында ярымфиналға сыҡты. Шулай уҡ йәштәр лигаһы командалары араһында ла хәл иткес алыш бара. Өфөнөң «Толпар» үҫмерҙәре беренсе уйында Силәбенең «Белые медведи» уйынсыларын 4:2 иҫәбенә отһа, икенсеһендә уларға 2:3 иҫәбенә еңелде.
Н. ТИМЕРОВ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text: Театр – ул көҙгө түгел, ә ҙурайтып күрһәтә торған быяла, тигән бер аҡыл эйәһе. Ысынлап та, әйләнә-тирәләге тормошто тап шул театр икеләтә ҙурайтып, ҡабартып, аңыбыҙ, йөрәгебеҙгә һеңерлек итеп күрһәтмәйме ни?! Был йәһәттән нисәмә йыл тотороҡло эшләп килгән башҡорт театрҙары һәм дә уның ҡабатланмаҫ сағыу артистары менән бәхетле беҙҙең халҡыбыҙ. Ә бит булған шундай заманалар, башҡорт театр сәнғәтен бөтә ил белгән, уның һәләтле артистарын тотош донъя яратҡан... Хәйер, бөгөн дә сәнғәт ғибәҙәтханаларыбыҙ һәм улар аша халыҡҡа матурлыҡты, яҡтылыҡты, дөрөҫлөктө, ғөмүмән, йәшәйеште еткергән артистарыбыҙ менән ғорурлана алабыҙ. Заманында йәш артистар тулҡын-тулҡын булып килгән бит театрға.


text:
Сулу диңгеҙе
Сулу (тагал Dagat Sulu, мал. Laut Sulu) — Тымыҡ океан диңгеҙе.
Йөкмәткеһе
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сулу диңгеҙе төньяҡ-көнсығыш һәм көнсығыштан Филиппин архипелагы, төньяҡ-көнбайыштан оҙон Палаван утрауы, көньяҡ-көнбайыштан Калимантан утрауы һәм көньяҡ-көнсығыштан Сулу архипелагы менән сикләнгән. Сулу диңгеҙен башҡалар менән тоташтырыусы утрауҙар араһындағы боғаҙҙар тар һәм һай. Мәҫәлән, Сулу диңгеҙен Көньяҡ Ҡытай диңгеҙе менән тоташтырыусы Миндоро боғаҙының тәрәнлеге яҡынса тик 450 м тәшкил итә, ә Сулавеси һәм Минданао диңгеҙҙәре менән тоташтырыусы боғаҙҙар тағы ла һайыраҡ. Диңгеҙҙең максималь тәрәнлеге 5576 м.
Һыу температураһы ҡышын 25,5 °С, ә йәйен 29°С. Тоҙлолоғо 33-34,5‰.
Диңгеҙҙең көньяҡ өлөшөндә мәрйен рифтары таралған. Туббатаха аттолы диңгеҙ ҡурсаулығы булып тора һәм ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы иҫәбенә инә.
Хужалыҡта әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яр буйы халҡы араһында балыҡсылыҡ үҫешкән. Төп порттары — Илоило (Панай утрауы), Замбоанга (Минданао утрауы), Сандакан (Калимантан утрауы) һәм Пуэрто-Принсеса (Палаван утрауы).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- C. Michael Hogan. 2011. Sulu Sea. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC
- Donald G. Groves und Lee M. Hunt: Ocean World Encyclopedia, McGraw Hill 1980. ISBN 0-07-025010-3. Sulu Sea (Seite 374)


text:
“Ыуылдырыҡ сәсеү”
04 июня 2014 йыл | Хоҡуҡ
Балыҡсылыҡ буйынса Федераль агентлыҡ бойороғона ярашлы, республика йылғаларында балыҡтарҙың ыуылдырыҡ сәсеү мәлендә балыҡ тотоуҙы тыйыу йәһәтенән район биләмәһендә 1 майҙан 10 июнгә тиклем "Ыуылдырыҡ сәсеү” шартлы исем аҫтында оператив профилактик сара бара. Ул ыуылдырыҡ сәсеү осоронда балыҡ запасын һаҡлауға, браконьерлыҡ факттарын асыуға йүнәлтелгән.
Билбаулы көрәштә һынатманылар
04 июня 2014 йыл | Спорт
31 майҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһында билбаулы көрәш буйынса республика беренселегенә бәйге үтте. Унда райондың билдәле көрәшселәре - Сәйетбаба ауылынан Рәйес Юлбарисов, Еректән Артур Йәғәфәров, Красноусолдан Анатолий Маркисов ҡатнашты. Тәүгеһенән ҡатнашыуҙарына ҡарамаҫтан, көрәшселәребеҙ уңышлы сығыш яһаны.


text:
Билдәле ғалим-әҙәбиәтсе, шағир, педагог, БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты деканы, филология фәндәре докторы, профессор Риф Барый улы Әхмәҙиевкә 60 йәш тулды. Ошо уңайҙан танылған шәхесебеҙ менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ.
— Риф ағай, шағирҙы белер өсөн уның тыуған ерен күрергә кәрәк, тиҙәр. Әйҙәгеҙ, хыялыбыҙҙа булһа ла тыуған яғығыҙға “барып” әйләнәйек.
— Һәр ижад кешеһенеке шикелле, минең шиғриәтемдең шишмәһе – тыуған яғым, ауылымды уратып алған урман-һыуҙар, тау теҙмәләре, үҙәндәр. Кемдеңдер шәхси йоғонтоһо хаҡында айырып ҡына әйтеп тә булмайҙыр. Әсәйемә килгәндә, уның хәстәре улын шағир итергә тырышыуға ҡайтып ҡалмағандыр, хәйер, ундай уй башына ла килмәгәндер…


text:
Әсә йөрәге31-01-2015, 01:11 // Конкурстар // Баҫып сығарырға
Әсә кеше өмөтлө күҙҙәрен ауыл осондағы туҡталыш яғына төбәне. Шул саҡ күрше йорттан Йомабикә әбейҙең сығып килгәне күренде:
— Күршекәйем, хәл керҙеме? Һине күреүемә шатмын! Төш мәлендә генә, китеп барһам әгәр, тип һөйләнеп ятҡан кеше, ҡайһылай шәбәйгәнһең, эй, афари-и-ин!
Үҙе лә таяҡҡа таянып, өйрәк кеүек ялп-йолп атлап, әхирәте янына килеп ултырҙы. Маһира ҡарсыҡтың яулығы ситенән күренеп торған сәстәрен эскәрәк тыҡты, арҡаһынан һыйпаны.
— Йә, көтәһеңме әле?
— Әллә инде... Ни уйларға ла белмәйем. “Тиҙҙән ҡайтып етермен, әсәй, көт!” — тип яҙған хаты өс ай элек килгәйне бит. Улай онотолоп йөрөмәй торғайны...
Маһира әбей яулыҡ осон күҙҙәре тәңгәленә килтерҙе.
— Әллә бер-бер хәл булдымы, белмәҫһең...
— Юҡтыр. Ул хәтле борсолма тағы. Ҡан баҫымың рәтен беләһең бит. Бөгөн ял көнө, духтыр үҙенә ҡайтып китте. Яңғыҙым ҡалайтырмын? Үкел һалырға ҡул ҡалтырай, күҙ ҙә насарайҙы...
— Ҡарт көнөмдә терәк булыр тип кенә яратып үҫтергән балам ғәйеп булды ла ҡуйҙысы...
Йомабикә әбей әхирәтенә тағы йәлләп баҡты. Көн дә, ана әйтәм, бына әйтәм, тип талпынғанын сығара алмауына эсе бошонҡораны ла тынып ҡалды. Ике көндән килеп етергә тейештәр, шуға тиклем берәй нәмәһен уйлар әле, йә йүне үҙе сығыр. Маһираның бындай уҡ ауыр хәбәрҙе күтәрмәҫен белә шул. Шуға ла ауыҙын аса ла, артыҡ булыр тип, кире ябып ҡуя. Мансурҙың батырҙарса һәләк булыуы хаҡындағы телеграмма килгән көндән алып, бына шулай, күршеһе ялҡын өҫтөндә. Йоҡлар йоҡолары ҡасты, ауыҙына тәғәм ризыҡ ҡаба алмай. Ә Маһираһы һуң, һиҙенгән кеүек, шул көндән аяҡтан йығылды. Бер туҡтауһыҙ ҡан баҫымы һикерә, йөрәге тынғылыҡ тапмай. Көндәр буйы шулай ыҙалана ла эңерҙә, бар көсөн йыйып, ҡапҡа алдына сыҡҡан була. Бына-бына балаҡайы Мансурының ҡайтырына ышанысын өҙмәй.
– Ҡуян тәңкә тапҡан, ти. Шатлығынан уны ҡайҙа ҡуйырға белмәй икән, шул һин түгелме, әхирәт?
— Шатланам шул!.. Ҡырҡтан уҙғас, Хоҙай үҙе ебәрҙе бит һорағанымды. Миңә унан башҡа бер кем кәрәкмәй! Һәтес-тә, һәтес тә! Бәләкәй генә бәпес тә...
Йомабикә үҙе законлы ир менән йәшәгәс, әхирәтенең шатлығын аңламағаныраҡ булып, уны ситтән күҙәтте.
— Баланың елдән тыумағанын беләм, әхирәт, атаһы кем? Әйт тә ҡуйсы... Ләм-мим! Икмәк өҫтө тип әйтәм!
— Бер яҡшы ғына кеше ул. Әммә ул мөһим түгел. Минең тормошомдоң мәғәнәһе хәҙер бына ошо йәнем киҫәге, Мансурым! Минең йөрәгем уныҡы менән бергә тибә, ишетәһеңме? Ә мин ишетеү генә түгел, алыҫтан да тоям. Ҡара әле, әхирәт, әсәй булыуҙың олоғара бәхет икәнлеген ниңә әйтмәгәнһеңдер ул?
Йомабикә әхирәтенә көнләшеберәк ҡарап ҡуйҙы. Бәхетме, түгелме икәнлеген аңламай, бер-бер артлы биш бала тапты, әммә ул тиклем үк йөҙҙәре ҡояшҡа тиңләшеп, үҙен әллә кемдәй тоймағайны шикелле... Тойған булһа ла, был тиклем үк булмағандыр... Шунан ҡатын-ҡыҙға ғына хас сәмләнеү менән:
— Таныҡлыҡ алғанда һуң атаһын кем тип яҙҙырырға уйлайһың, эй, иҫәр? — тип һорарға тартынманы. Маһира балаһын һикертеүҙән туҡтап, бер аҙ уйға сумды:
— Әлләсе...
— Әйҙә, ҡыҙыҡ итәбеҙ: минең ирҙең исемен яҙҙырабыҙ! Ә ниңә? Яҡшы кеше. Үҙебеҙҙең кеше. Ул, моғайын, ризалашыр...
— Ыста. Йомабикә, һин әллә алйот... Ул бит һинең балаларыңдың атаһы. Әҙәм ни тиер?
— Кешемен тигән кешенең кешелә булмай эше!
— Китсе... Ул үҙе ризалашмаҫ. Ә һин?
— Мин һиңә иремде бирергә йыйынмайым да. Бары Мансурың Шәфҡәтович ҡына булһын тиеүем. Әтеү, үҫеп, берәй ҙур кеше булып киткәс, уға кемович тип өндәшерҙәр?! Ҡыйынға тура киләсәк балаға...
Шәфҡәт бер һүҙһеҙ ризалашты. Ғөмүмән, ул бер ваҡытта ла “юҡ” тип әйтмәй ҙә шикелле. Ә был осраҡ уның өсөн үтә лә мөһим ине...
Шәфҡәт, күршелә генә йәшәгәс, ваҡыты-ваҡыты менән Маһираларға кереп, Мансурҙы яратып йөрөүҙән тартынманы. Йомабикә лә йәш баланы танһыҡ итте. Мансур ҙа үҫә килә уларҙан сығышманы. Шәфҡәтте атай тип белде, күрше балалары уның өсөн апай, ағай булды. Ауыл халҡы ла тәүҙәрәк шаулашып алды ла өйрәнде шикелле, артыҡ иғтибар итмәй башланылар.
Мансур мәктәпкә уҡырға төшкәс, уҡытыусыһы ғына ата-әсәләр йыйылышында бер аҙ төрттөрөп маташты:
— Малай бигерәк шуҡ, бүтәндәрҙе атаһы менән бөжләтә, бахырҡай...
Әммә Маһираға ундай һүҙ уйындары төртөлмәне. Эскерһеҙ йылмайыу хасил итә лә өндәшмәй ҙә ҡуя. Өйҙә улына ла шулайыраҡ булды: малай эш боҙа ҡалһа, атайың ни тиер икән, тип бер ҡараш ташлай ҙа, һүҙҙе оҙонға һуҙып, аҡыл өйрәтеп баланың маҙаһына теймәй. Аҡылы булған бала ыҡты тиҙ аңлаусан бит.
Шулай йылдар үтте. Мансур унынсыны “бишле” билдәләренә генә тамамланы. Ләкин әсәһенә үтә бәйләнгән бала ҡалаға китергә, уҡырға инергә йыйынманы. Шунан уны әрме сафына саҡырттылар. Маһира, улын ебәрмәйем тип, ул-был инстанцияларға йөрөп ҡараны, әммә уңышһыҙ булды. Йомшаҡ бер кәнәфиҙә башын юғары күтәреп, зыр әйләнеп ултырған ир әйтмешләй, хужа балаһы булһа — бер хәл! Атайлымы — эйе. Ә бит хәҙер күптәр был бәхеттән мәхрүм. Егет етемлектә үҫмәгән. Тормоштоң әсерәк тоҙо файҙаға ғына буласаҡ!
Шәфҡәт, Мансурҙың ҡулдарын ныҡ ҡыҫып, үҙ балаһылай оҙатты. Поезд ҡуҙғалып киткәс, күҙ йәштәрен йәшермәй илап та алды. Хәйер, ир күңеле һиҙгер була тиҙәр бит, бәлки, Мансурҙың ҡайтҡанын күрә алмаясағын һиҙенгәндер. Оҙаҡ йәшәмәне, ярты йылдан һуң гүр эйәһе булып ҡуйҙы, бахырҡай. Ә Мансур хәрби хеҙмәтен Мәскәү ҡалаһында башлап, Кавказ яҡтарында дауам итте. Әсәһен шатландырып, аҙна һайын тиерлек хаты килә. Ул йөрөгән ерҙә тормоштоң тыныс түгеллеген телевизор аша ҡарап белеп тора Маһира, шуға улы өсөн борсола. Ғүмерендәге берҙән-бер шатлығы, өмөтө, йән киҫәккәйе Мансуры шул.
Аталары донъя ҡуйғас, һәр кеме үҙ тормошо менән йәшәгән балалары әсәләрен яндарына алырға өгөтләне, ләкин Йомабикә тыуған нигеҙен, Маһира әхирәтен ташлап китә алманы. “Хәл барҙа балаларға йөк булып йәшәгәнсе, күршекәйем менән бер-беребеҙгә терәк булышырбыҙ”, — тине. Һәм шулай татыулыҡта йәшәйҙәр ҙә. Бер-береһен күҙ ҡарашынан, тын алышынан аңлайҙар, һуңғы арала ғына Йомабикә Маһира алдында ике йөҙлөләнеп, үҙе теләмәһә лә татлы телләнеп ҡуя. Уныһы ла хәйләкәр уй менән түгел, әхирәтенең ғүмерен оҙайтыу ниәтенән...
Әсә йөрәге тигән төшөнсәне әҙәм балаһы буш-юҡтан уйлап сығармағандыр. Маһира бөгөн төндө керпек тә ҡаҡмай үткәрҙе. Яуаплы сараға әҙерләнгәндәй, ултырып ял итә-итә, өйөн йыйыштырҙы, туҙанды һөрттө. Стенала эленгән улының фотоһүрәтенә күҙҙәре төшкән һайын, йөрәге һулҡылдап ауыртып алды ла китте. Шуға ваҡытлыса ғына тип фотоны ҡаплап ҡуйҙы. Әммә баяғы йөрәк тигәнең тынысланмай, ҡанһырап һыҙлай, үкһегән дә кеүек. Һандығын йыйыштырғанда, шулай тейеш һымаҡ булғас, үлемлеген, хәйерлектәрен иң өҫкә сығарып һалды. Ни ғәләмәттәндер улар барыһы ла ике пар ине...
Таң атыуға Маһира, тамам хәлдән тайып, үҙ йомоштарын йомошлап, йыуынып, ап-аҡ эске кейем, аҡ күлдәк кейеп, салт аҡ яулығын ябынып ситке өйҙәге урындыҡҡа барып ятты. Ишек келәһен асыҡ ҡалдырҙы, сөнки белә, таң ҡыҙарып ата башлау менән, Йомабикә йүгереп килеп етәсәк. Маһира бөгөн әхирәтенә оло серен асмаҡсы. Тик бына йөрәге ниңәлер тынғы бирмәй. Йомабикә йәһәтерәк килеп етһә генә ярар ине...
Ҡояштың тәүге нурҙары тәҙрә сиртеү менән, Йомабикәнең инеп килгәне ишетелде.
— Әллә таң алдынан иҙән йыуып сыҡҡан минең әхирәт? Көсөңдө ҡайҙа итергә белмәйһеңме? Әйтһәң, ана, ял көнөндә ҡыҙҙар барыбер ҡайта, көтөргә ваҡытың юҡ инеме?..
Йомабикә өй ишеген асты ла тертләп китте. Баяғы “ваҡытың юҡ инеме?” тигән һорауын уйламайынса биргәненә телен тешләрҙәй булды. Ғүмерҙә урындыҡта ятмаған Маһира ап-аҡ кейемдә тәнен ҡыбырлатмай һуҙылғансы!
— Йә, Хоҙай! Маһира!!!
— Яҡыныраҡ кил, әхирәт, һиңә генә асыр серем бар...
Маһира ҡарсыҡтың тауышынан Йомабикәнең күҙҙәрен йәш томаланы. Ул әхирәте янына килеп сүгәләне:
— Духтыр саҡыртайыммы? Ҡайһы ерең ауырта, ҡәҙерлем? Тағы йөрәкме?
Ул эйелеп, күҙ йәштәрен йәшереп кенә һөрттө. Шул арала ҡараштары төпкө яҡта стенала эленеп торған Мансурҙың фотоһына төштө. Фото ҡара яулыҡ менән ҡапланғайны.
— Мансурмы? Мине ғәфү итерһеңме икән?
— Юҡты һөйләмә. Минең бер генә әйтер һүҙем бар, Йомабикәм. Рәхмәт һиңә. Мең рәхмәт. Минең яңғыҙымды ҡалдырмауыңа, улымды үҙеңдекеләй күреп ҡабул итеүеңә. Имен ҡайтһа, уны ситкә типмә, йәме!
— Аһ-аһ... һуң... Мансур...
— Мине бүлдермә. Әйтеп кенә өлгөрәм... Мансур — ул ысынлап Шәфҡәттең улы. Беҙҙең арала ғишыҡ-мишыҡ булманы. Яңғыҙ көнөмдә терәк, йыуаныс кәрәк тип кенә һорап алдым мин уны... ғәфү ит... бәхил...
Маһира ҡарсыҡ әйтеп бөтөрә алманы, туҡтап ҡалды.
— Эй-й-й, ғүмеркәйҙәр... Баяғы йөрәк тигәнеңдең бигерәк һиҙгере үҙеңдә булды шул... Улыҡайың ҡайғыһын белгертмәйем тиһәм дә, һаҡлай алманым үҙеңде, ғәфү итә күр... — Йомабикә әбей тауышын саҡ сығарып сеңләп иланы.
Төштән һуң ауылға ҙур хәрби машинала бер нисә һалдат цинк табут килтерҙе... Бөтә мәшәҡәттәрҙән һуң, эңер төшөп, күктә тулы ай ҡалҡҡас, Йомабикә әбей ғүмер буйы күрше йәшәгән әхирәте йортоноң ишеген бикләп:
— Мин барыһын да белгәйнем шул... Тик һинең күңелеңде, йөрәгеңде уйлап ҡына әйтә алмай йәшәнем. Бер үпкәм дә юҡ. Йәндәрегеҙ йәннәттә осрашһын, — тип шыбырлап, күҙ йәштәрен һөрттө.


text:
Ботаника
Ботаника (бор. грек. Botάvn — "ботанэ", "йәшеллек, үлән, үҫемлек") — биологияның төп тармаҡтарының береһе, үҫемлектәр тураһында комплекс фән. Ботаника үҫемлектәр батшалығын, автотроф прокариоттарҙы, һәм бәшмәктәрҙе, уларҙың эске һәм тышҡы төҙөлөшөн, үҫешен, Ер шарында таралыуын, тирә-яҡ мөхит менән мөнәсәбәтен һәм бер-береһе менән бәйләнештәрен өйрәнә.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кеше үҙенең үҫемлектәр донъяһынан айырым йәшәп булыуы мөмкин түгеллеген иртә аңлаған, шуның өсөн үҫемлектәр тураһындағы практик белемдәрҙең барлыҡа килеүе, кеше цивилизацияһының иң боронғо этаптарына тура килә. Беренсе булып үҫемлектәр тураһында мәғлүмәт Боронғо Көнсығыш яҙмаларында иҫкәртелә. Гректар ботаникаға нигеҙ һалып, фәнгә әйләндерәләр. К. Линней боронғо грек философ һәм тәжрибәсе Теофрасты «ботаника атаһы» тип атай. Урта быуаттарҙа тәбиғи фәндәрҙең абруйы төшә, ботаника XVI быуаттан һуң ғына әүҙем үҫешә башлай. XVIII – XIX быуаттарҙа ботаника айырым фәндәргә бүленә башлай, һәм XX быуаттың беренсе яртыһында үҫемлектәр тураһында комплекс фәнгә әйләнә.
Бүлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге көндә ботаника — ул һәр береһенең үҙ мәсьәләһе һәм үҙ тикшеренеү ысулы булған фәндәр системаһы.
- Семантика — ботаниканың иң мөһим өлөшө, ботаник дисциплиналар араһында иң ололарҙың береһе. Үҫемлектәр семантикаһы үҫемлекәрҙең классификацияһын һәм филогенияһын, йәғни таскондар затлығын өйрәнә.
- Морфология — үҫемлектәрҙең үҙенсәлеген һәм төҙөлөш тәртибен өйрәнә.
- Анатомия — үҫемлектәрҙең эске төҙөлөшөн (структураһын) өйрәнә.
- Эмбриология — үҫенте барлыҡҡа килеү тәртибен, артабанғы үҫентенең үҫешен өйрәнә.
- Физиология — үҫемлектәрҙә барған процестарҙы, мәҫәлән, фотосинтез, матдәләр транспортировкаһын, һыу әйләнешен, үҫеү һәм башҡаларҙы өйрәнә. Физиология морфология һәм биохимия менән тығыҙ бәйләнештә тора.
- Геоботаника — үҫемлектәр төркөмөнөң үҙенсәлектәрен, төҙөлөшөн һәм таралыуын өйрәнә.
- Үҫемлектәр географияһы — үҫемлектәрҙең Ер шарында элекке һәм хәҙерге таралыу үҙенсәлектәрен өйрәнә.
- Үҫемлектәр экологияһы — үҫемлектәрҙең бер-береһе менән һәм тирә-яҡ мөхит менән мөнәсәбәтен өйрәнә.
- Ботаник сығанаҡтарҙы өйрәнеү, йәки иҡтисади ботаника — үҫемлектәрҙе хужалыҡта ҡулланыу мөмкинлектәрен һәм юлдарын өйрәнә.
- Фитопатология — вирустар, бактериялар һәм бәшмәктәр тарафынан тыуҙырылған үҫемлектәр ауырыуҙарын өйрәнә.
Өйрәнеү даирәһе буйынса ботаника түбәндәге өлөштәргә бүленә:
- Карпология — емештәрҙе өйрәнә.
- Палинология — үҫемлектәрҙең һеркәләрен өйрәнә.
- Палеоботаника — ҡаҙылдыҡ үҫемлектәрҙе өйрәнә.
- Альгология — ылымыҡтарҙы өйрәнә.
- Микология — бәшмәктәрҙе өйрәнә.
- Бриология — мүктәрҙе өйрәнә.
- Лихенология — лишайниктарҙы өйрәнә.
- Птеридология — ҡаҙаяҡтарҙы өйрәнә.
- Дендрология — ағастарҙы һәм ҡыуаҡтарҙы өйрәнә һәм башҡалар.


text:
Мортаза Рәхимов Кемерово өлкәһе шахтаһындағы фажиғә айҡанлы ҡайғы уртаҡлашты
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Кемерово өлкәһе губернаторы Аман-гельды Тулеевҡа «Распадская» шахтаһындағы авария менән бәйле ҡайғы уртаҡлашып телеграмма ебәрҙе. Телеграммала шулай тиелә:
«Хөрмәтле Аман-гельды Молдағазиевич!
Бөтә Башҡортостан халҡы «Распадская» шахтаһындағы ауыр ҡорбандарға килтергән авария айҡанлы тәрән ҡайғыра.
Был фажиғә тураһындағы хәбәр йөрәктәребеҙҙә ауыр тойғо уятты. Был матәм көндәрендә беҙ һеҙҙең менән бергә ҡайғырабыҙ.
Ҡазаға тарыусыларҙың ғаиләләренең, туғандарының һәм яҡындарының ауыр ҡайғыһын ихлас күңелдән уртаҡлашабыҙ».


text:
Фото:
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына ярҙамға аҡса килә башланы
Фото:
Башҡортостанда 2010 йылдың 11-12 июнендә үтәсәк III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына әүҙем әҙерлек дауам итә.
Башҡорттарҙың халыҡ-ара форумына әҙерлек сиктәрендә республикала ижтимағи-сәйәси саралар – фәнни конференциялар, түңәрәк өҫтәлдәр үткәрелә. Башҡортостанда һәм Рәсәй төбәктәрендә башҡорттар ҡоролтайҙары үткәрелә, уларҙа туған телде һаҡлау һәм өйрәнеү, милли мәҙәниәтте тергеҙеү мәсьәләләре тикшерелә, Бөтә донъя ҡоролтайына делегаттар һайлана.
Әлбиттә, был масштаблы эш билдәле бер финанс сығымдары талап итә. Был мөһим ижтимағи форумға ярҙам итеү өсөн предприятиелар, ойошмалар һәм шәхси кешеләр Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы фондына аҡсалата средстволар күсерә башланы.
Беренсе булып Башҡортостан Президенты Хакимиәте хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең бер көнләк хеҙмәт хаҡын, 89 мең һумға яҡын аҡса, күсерҙе. Республиканың Конституция Суды аппараты хеҙмәткәрҙәре лә үҙ өлөштәрен индерҙе, улар ҙа бер көнлөк эш хаҡын ҡоролтай үткәреү фондына күсерҙе. Финанс средстволары айырым граждандарҙан да килә.


text:
Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы
Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы (берлеге) (франц. Union internationale pour la conservation de la nature, IUCN, рус. Международный союз охраны природы, МСОП) — планетаның биотөрлөлөгөн һаҡлау мәсьәләләрен яҡтыртыусы коммерцияға ҡарамаған халыҡ-ара ойошма. Ойошма яңылыҡтар бирә, төрлө илдәрҙә конгресстар үткәрә, яҡлауға мохтаж төрҙәрҙең исемлеген әҙерләй. БМО-ның Генераль Ассамблеяһында ойошманың күҙәтеүсе статусы бар.
Ойошма 1948 йылда төҙөлгән, шиаб-квартираҙы Гланде (Швейцария) ҡалаһында урынлашҡан. Союз 82 илде (шул иҫәптән Рәсәйҙең тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы), 111 хөкүмәт учреждениеларын, 800-ҙән артыҡ хөкүмәткә ҡарамаған ойошманы, 181 илдән 10 000 -гә яҡын ғалим һәм экспертты берләштерә.
Йөкмәткеһе
Мәсьәләләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәбиғәттең бөтөнлөгөн һәм төрлөлөгөн һаҡлау маҡсатында йоғонто яһау, дәртләндереү һәм бөтә донъя йәмәғәтселегенә ярҙам итеү, шулай уҡ тәбиғәт ресурстарын тиң хоҡуҡлы файҙаланыу.
Союз, ағза-ойошмаларҙан башҡа 6 фәнни комиссияны һәм профессиональ секретариатты берләштерә.
Хәүефлелек дәрәжәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1963 йылдан Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы (Международный союз охраны природы, МСОП) хәүеф янаған хайуандар һәм үҫемлектәр исемлеген (Ҡыҙыл китап) төҙөй. Унда хәүефлелек 5 дәрәжәгә бүленә:
- Extinct (юҡҡа сыҡҡан) (EX)
- Extinct in the Wild (ҡырағай тәбиғәттә юҡҡа сыҡҡан) (EW)
- Critically Endangered (киҫкенләшкән хәүефлек) (CR)
- Endangered (хәүефле) (EN)
- Vulnerable (бирешеүсән) (VU)
- Near Threatened (бирешеүсәнгә яҡын) (NT)
- Least Concern (иң аҙ хәүефле) (LC)
- Data Deficient (етерлек мәғлүмәт юҡ) (DD)
- Not Evaluated (хәүеф баһаланмай) (NE)
Махсус һаҡланған биләмәләрҙең классификацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1978 йылда союз махсус Ерҙең махсус һаҡланған территорияларын квалификациялау системаһын ҡабул итә, 1994 йылда был системаны яңырта;
- Категория Ia һәм b: ҡәтғи тәбиғи резерват — тейелмәгән тәбиғәт, тулы һаҡлау;
- Категория II: милли парк — туризм менән яраҡлаштырылған экосистеманы һаҡлау;
- Категория III: тәбиғәт ҡомартҡыһы — тәбиғи иҫтәлекле урындарҙы һаҡлау
- Категория IV: заказник — төрҙәрҙең йәшәгән урынын идара итеү ысулы менән һаҡлау урыны;
- Категория V: махсус һаҡлана торған ер өҫтө һәм диңгеҙ ландшафты — ер өҫтө һәм диңгеҙ ландшафтын һаҡлау һәм ял итеү урыны;
- Категория VI: идара ителеүсе ресурслы махсус һаҡлана торған урын — экосистеманы һаҡсыл ҡулланыу.
Наградалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1993 йылда союз Зәңгәр Планета премияһын алды.


text:
Башҡортостанда торлаҡ-коммуналь хужалыҡ объекттары тулыһынса әҙер
— Әлеге ваҡытта республикала ҡышҡа торлаҡ-коммуналь хужалыҡ обьекттарын әҙерләү буйынса саралар тулыһынса тамамланған. Әҙерлек паспорттары рәсмиләштерелгән, — тип белдерҙе, шаршамбы, БР Хөкүмәте ултырышында республиканың торлаҡ-коммуналь хужалығы министры Сергей Афонин.
БР торлаҡ-коммуналь хужалығы башлығы мәғлүмәте буйынса, ремонтлау-тергеҙеү эштәре графикка ярашлы барҙы. 234 километр һыу үткәреү селтәре алмаштырылды (дөйөм оҙонлоғоноң 2,5 проценты) һәм 91 километр ике торбалы иҫәпләүҙәге йылылыҡ селтәре (3,7 процент). Йылы менән тәьмин итеү системаһы өҙлөкһөҙ эшләһен өсөн 13,8 мең тонналап шыйыҡ яғыулыҡ резервы булдырылған.
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ системаһын ҡышҡа әҙерләү сараһына муниципалитеттарға республика бюджетынан 1,88 миллиард һум аҡса бүленгән. Бынан тыш, 327 миллион һум муниципаль берәмектәр юл комплексын төҙөкләндереү һәм финанслау өсөн алды, — тип хәбәр итте Сергей Афонин.
Торлаҡ-коммуналь системаһының төп проблемаһы — ҡулланған яғыулыҡ-энергетик ресурстар өсөн бурыс.
«Газпром төбәк-ара газ Өфө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте мәғлүмәттәренә ярашлы, 24 сентябргә ҡарата, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ предприятиеларының газ өсөн бурысы 435 миллион һум тәшкил итә. «Өфө инженер селтәре» муниципаль унитар предприятиеның бурысы 271 миллион һум.
«Башҡортостандың энергетика һатыу компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте алдында тармаҡтың ҡулланылған энергия өсөн бурысы 1 473 миллион һум, «Интер РАО ЕЭС» асыҡ акционерҙар йәмғиәте алдында йылылыҡ өсөн бурыс — 1 385 миллион һум, — тип хәбәр итте БР торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры.


text:
Әлшәй районында директор уҡыусыһын туҡмаған
Торонтайыш урта мәктәбенең 52 йәшлек директорына ҡарата «Көс ҡулланыу менән бергә вәкәләттәрҙе саманан тыш файҙаланыу» статьяһы буйынса енәйәт эше асылды, тип хәбәр иттеләр республика прокуратураһында. Тикшереүҙе Тәфтиш комитеты хеҙмәткәрҙәре алып бара, улар инцидент сәбәптәрен асыҡлай.
Тәфтишселәр версияһы буйынса, мәктәп директоры һәм бер үк ваҡытта урындағы ауыл советы депутаты насар өлгәшеүе өсөн өсөнсө класс уҡыусыһының битенә йоҙроғо менән тондорған. Уҡыусы ҡолаған һәм иҙәнгә башын бәргән. Директор бынан һуң уның биленә типкән. Табиптар баланың туҡмалыуын сәләмәтлеккә еңелсә зыян килтереү тип баһалаған.
Мәктәп етәксеһенә ҡарата ҡулланылған статьяның санкцияһы өс йылдан алып ун йылға тиклем иректән мәхрүм итеүҙе һәм өс йылға тиклем юғары вазифалар биләүҙе тыйыуҙы күҙаллай.


text:
Республикала йыл һайын эшләүсе пенсионерҙарҙың һаны арта Фото: автор фотоһы
Республикала йыл һайын эшләүсе пенсионерҙарҙың һаны арта
Республикала йыл һайын эшләүсе пенсионерҙарҙың һаны арта Фото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанда йыл һайын эшләүсе пенсионерҙарҙың һаны арта. 18 февралдә республиканың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы коллегияһы ултырышында ведомство башлығы Ленара Иванова ошо хаҡта белдерҙе.
«Торлаҡҡа түләү, торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн айлыҡ түләүҙәр һәм компенсациялар һәм пенсияға өҫтәмәләр, ветерандарҙың айырым категориялары өсөн уларҙың күләме 700-ҙән биш мең һумға тиклем тәшкил итә, өлкән йәштәгеләргә социаль ярҙам күрһәтеүҙең мөһим саралары булып тора, — тип билдәләне министр. — Хаҡлы ялдағыларҙың күбеһе эшләүҙәрен дауам итә, уларҙың һаны йыл һайын арта бара. 2015 йылда 400 мең самаһы эшләүсе пенсионер иҫәпләнгән (дөйөм һандан 33 процент). Сағыштырыу өсөн: 2005 йылда — 188 мең (19 процент)».
Былтыр төбәктең мәшғүллек хеҙмәтенә ике меңдән ашыу пенсионер мөрәжәғәт иткән. Шуларҙың 1,5 меңе эшкә урынлаштырылған, 100-гә яҡын кеше һөнәри белем алыуға йүнәлтелгән.
Эшләмәүсе оло йәштәгеләргә килгәндә, министр әйтеүенсә, улар ҙа йәмғиәттең әүҙем һәм тулы хоҡуҡлы ағзаһы булып ҡалырға теләй.
«Өлкән быуын вәкилдәре араһында халыҡ университеттары бик популяр. Беҙ 70 меңдән ашыу кешене уҡыттыҡ. Һуңғы биш йылда ошо программаны тормошҡа ашырыуға республика ҡаҙнаһынан 35 миллион һумдан ашыу аҡса бүленде, — тип һөйләне Ленара Иванова. — Был башланғысты башҡа ҡала һәм райондарҙа ла күтәреп алдылар, урындарҙа әүҙем оҙон ғүмерҙе оҙайтыу буйынса программалар әҙерләнде».
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, министр хеҙмәт мөнәсәбәттәре, эшһеҙлек, хеҙмәт хаҡы мәсьәләләренә туҡталды.


text:
Рәсәйҙә мәктәп хәүефһеҙлегенә берҙәм талаптар индерелә Фото: Олег Яровиков
Рәсәйҙә мәктәп хәүефһеҙлегенә берҙәм талаптар индерелә
Рәсәйҙә мәктәп хәүефһеҙлегенә берҙәм талаптар индерелә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 24 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Рәсәй мәктәптәрендә һаҡлауҙа махсуслашҡан шәхси һаҡ предприятиелары барлыҡҡа килеүе ихтимал. Бынан тыш, белем биреү ойошмалары хәүефһеҙлеген тәьмин итеү милли стандарты әҙерләнеүе мөмкин, ә мәктәп һаҡсыһы һөнәри стандарты мотлаҡ булыуы ихтимал. Был турала «Известия» гәзите хәбәр итә хәүефһеҙлек һәм коррупцияға ҡаршы эш итеү буйынса Дәүләт Думаһы комитеты рәйесе урынбаҫары Анатолий Выборныйға һылтанып.
Әлеге ваҡытта социаль мөһим объекттарҙы, шул иҫәптән мәктәптәрҙе һаҡлау өлкәһендә ҡануниәтте камиллаштырыу буйынса махсус эшсе төркөм ойоштороу мөмкинлеге өйрәнелә. Ҡатнашыуға ҡыҫылышы булған бөтә ведомстволар: Рәсәй гвардияһы, Федераль именлек хеҙмәте, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы һәм Эске эштәр министрлығы, шулай уҡ һаҡ берләшмәһе вәкилдәре саҡырыласаҡ.
2015 йылдың декабрендә Хеҙмәт министрлығы һөнәри стандарттар ҡабул итте, әммә улар кәңәш формаһын йөрөтә һәм хәҙер Мәскәү биләмәһендә генә ғәмәлгә ашырыла, тип хәтергә төшөрҙө депутаттар.
Был һорау менән Дәүләт Думаһында Пермь крайындағы һәм Бүрәт республикаһындағы хәлдәрҙән һуң шөғөлләнә башланылар. Пермдә уҡыусыларға һөжүм иткән кешенең мәктәпкә инеүгә рөхсәте булмаған, ә Улан-Удэла, киң мәғлүмәт саралары мәғлүмәттәре буйынса, уҡыу йортон вахтер һаҡлаған.
Белгестәр фекеренсә, киләсәктә ҡабул ителәсәк саралар һөҙөмтәһендә хеҙмәттәр сифаты ярайһы уҡ күтәреләсәк.
http://www.bashinform.ru/news/1107087-v-rossii-vvedut-edinye-trebovaniya-k-bezopasnosti-shkol-/


text:
Рөстәм Хәмитов Ырымбур өлкәһе губернаторы Юрий Берг менән осрашты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов Ырымбур өлкәһе губернаторы Юрий Берг менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Ырымбур өлкәһе губернаторы Юрий Берг менән осрашты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 27 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
26 сентябрҙә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Ырымбур өлкәһе губернаторы Юрий Берг менән осрашты.
Осрашыу барышында төбәк-ара бәйләнештәрҙе нығытыу, сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлек мәсьәләләре ҡаралды. Шулай уҡ сәнәғәтте үҫтереүгә һәм энергетика хәүефһеҙлеген тәьмин итеүгә йүнәлтелгән берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу мөмкинлектәре тикшерелде.


text:
2017 йылда төбәктә 17 байрам көнө ялға тура килә
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанда 2017 йылға байрам көндәре билдәләнде. Республиканың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы хәбәр итеүенсә, 1, 2, 3, 4, 5, 6 һәм 8 ғинуар — Яңы йыл каникулдары,
7 ғинуар — Христос Раштыуаһы,
23 февраль — Ватанды һаҡлаусылар көнө,
8 март — Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө,
1 май — Яҙ һәм хеҙмәт байрамы,
9 май — Еңеү көнө,
12 июнь — Рәсәй көнө,
25 июнь — Ураҙа байрамы,
1 сентябрь — Ҡорбан байрамы,
11 октябрь — Республика көнө,
4 ноябрь — Халыҡтар берҙәмлеге көнө яңы йылда Башҡортостанда ял көндәре булып тора.
Алдан хәбәр ителгәнсә, киләһе йылда бер нисә байрам ял көндәренә тура килә. Шуға күрә йәкшәмбе, 1 ғинуарҙағы ял көнөн йома, 24 февралгә һәм шәмбе, 7 ғинуарҙан дүшәмбе, 8 майға күсерергә тәҡдим ителә.
Шулай итеп, 2016 йылдың 31 декабренән 2017 йылдың 8 ғинуарына тиклем, 23-26 февраль, 8 март, 29 апрель – 1 май, 6-9 май, 10-12 июнь, 4-6 ноябрь ял көндәре буласаҡ тип күҙаллана.


text:
Италия эшҡыуарҙары Башҡортостанда эшлекле партнерҙар эҙләй
Өфөгә Италияның Рәсәйҙәге илселеге һәм Рәсәйҙең Италиялағы Сауҙа вәкиллеге вәкилдәре Антонелла Мария һәм Ольга Амирян килде. Улар Башҡортостан бизнесмендары менән осрашыу үткәрҙе, шулай уҡ Өфөнөң мебель етештереү буйынса шәхси предприятиеларының береһендә булды.
Антонелла Мария һәм Ольга Амирян тәҡдим ителгән продукцияның юғары сифатын билдәләне. Өфө предприятиеһы эшмәкәрлеге менән таныштырыу Бәләкәй һәм урта бизнес өлкәһендә хеҙмәттәшлек һәм сәнәғәт округтары буйынса Рәсәй-Италия эш төркөмөнөң май-июнь айҙарында Өфөлә үтәсәк ХХ ултырышы алдынан ойошторолдо.
Италиянан хеҙмәттәштәр республика эшҡыуарҙары менән килешеп эш итергә, үҙҙәренең тәжрибәһе менән уртаҡлашырға, технологиялары менән таныштырырға, Башҡортостан бизнесмендары менән берлектә предприятиелар асырға әҙер.


text:
Ҡыҙҙары — күҙ нурҙары30-11-2011, 05:23 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Был ғаиләлә һөйкөмлө дүрт ҡыҙ үҫә. Өлкәне Зөлфиә Башҡорт дәүләт университетында уҡый, Айгөл VII класта белем ала, Фидалия әҙерлек класына йөрөй, кескәй Мәҙинәгә ун ай ғына әле.
— Ҡыҙҙарым — күҙ нурҙарым. Эштән ҡайтып инеүгә һәр береһе йүгереп килеп, ҡосағыма һыйына, кескәй Мәҙинәгә тиклем ҡулдарын һоноп талпына. Ошонан да ҙурыраҡ бәхеттең булыуы мөмкинме һуң?! — ти ғаилә башлығы.
Балалар наҙ һәм хәстәрлек менән солғап алынған мөхиттә тәрбиәләнә, һәр береһенең шөғөлө бар. Мәҫәлән, Айгөл оҙаҡ йылдар “Йондоҙсоҡ” бейеү ансамбленә йөрөгән, әле мәҙәниәт йорто эргәһендәге “Сиҙәм” халыҡ бейеүҙәре ансамблендә оҫталығын арттыра. Фидалияға һүрәт төшөрөү оҡшай. Мәҙинә лә музыка ишетеү менән хәрәкәтләнә башлай, ул да бейеүсе булыр, ахырыһы, тиҙәр.
Ҡыҙҙар “биш”ле билдәләренә генә өлгәшә, уларҙа китапҡа һөйөү бала саҡтан уҡ килә. Ҡайһы бер ата-әсә балаларының нәфис әҙәбиәт уҡымауына борсолһа, Ҡоҙабаевтар үҫмерҙәрҙе китаптан айыра алмай.
— Һәр береһенең үҙенә хас һәләте һәм шөғөлө бар. Шуға күрә ваҡытында ярҙам итергә һәм үҙебеҙ өлгө булырға тырышабыҙ, — ти Фларида ханым.
Зөлфиәгә тәүәккәллек хас булһа, Айгөл — йомшаҡ күңелле. Фидалия атаһының ярҙамсыһы булмаҡсы, әле үк уның эргәһендә урала.
Ғөмүмән, Ҡоҙабаевтар бала тәрбиәләй белә. Татыу һәм етеш ғаиләлә үҫкән балаларҙың киләсәктә йәмғиәтебеҙҙә лайыҡлы урындарын табасаҡтарына ышаныс ҙур.
Хәйбулла районы.


text:
Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттары 100-шәр мең һум аласаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 11 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Башҡортостан Хөкүмәте ҡарары Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге журналистика премияһы тураһындағы положениеға үҙгәрештәр индерҙе. Документҡа ярашлы, журналистика өлкәһендә иң яҡшы әҫәр ижад иткән һәм премияға лайыҡ булған журналисҡа 100 мең һум күләмендә аҡсалата бүләк биреләсәк. Шундай уҡ сумманы иң яҡшы әҫәр ижад итеүсе коллектив та аласаҡ. Журналистика өлкәһендә авторҙашлыҡта иң яҡшы әҫәр барлыҡҡа килтергән һәм премияға лайыҡ булған коллективтың һәр авторына премия лауреаты исеме бирелә.
Элек, премия тураһындағы положениеға ярашлы, аҡсалата бүләктең суммаһы 50 мең һум тәшкил итә ине.


text:
«Татыу ғаилә – ил терәге», – ти халыҡ. Ысынлап та, шулай ул. Эйе, ғаилә үҙе – бәләкәй генә бер дәүләт. 2018 йыл Башҡортостанда Ғаилә йылы тип иғлан ителде. Минең уйлауымса, был юҡҡа түгелдер. Сөнки әлеге ваҡытта матур, татыу, шулай уҡ насар хәлле ғаиләләр ҙә бар. Үкенескә күрә, уларҙың тарҡалыуы ла күҙәтелә.
«Сабый күңеле – таңда атҡан сәскә». Эйе, һәр бер йортта балаларҙың көләс йөҙҙәре балҡыуы, наҙлы тауыштары, «атай», «әсәй» тиеп тороуҙары ниндәй бәхет! Ләкин күп балалар атай-әсәйһеҙ үҫә, уларҙы олатай-өләсәйҙәре тәрбиәләй йәки балалар йортона бирәләр. Бәхетле бала саҡ кем өсөндөр хыял ғына, бәғзеләр булғанының ҡәҙерен белмәй.
Ошо ауырлыҡтар йәш яҙыусы Айгиз Баймөхәмәтовты ла урап үтмәй. Уның бала сағы балалар йортонда үтә. «Атай-әсәйебеҙ беҙ бәләкәй саҡта үлеп ҡала», – тип яҙа автобиографияһында.
Яңыраҡ лицейыбыҙҙа онотолмаҫлыҡ кисә үтте. Унда Айгиз Баймөхәмәтов, Венер Исхаҡов һәм башҡа ҡунаҡтар килде. Беҙ уларҙы күреүгә ныҡ шатландыҡ. Ә осрашыуыбыҙ Айгиз Баймөхәмәтовтың өр-яңы китабы менән танышыуҙан башланып китте. «Урам балалары» әҫәре беҙгә атай-әсәйҙәрҙең ҡәҙерен белергә, хөрмәт итергә, тормошта килеп сыҡҡан ауырлыҡтар алдында юғалып ҡалмаҫҡа, бирешмәҫкә, көслө булырға өйрәтә. Ныҡ ҡына ниҙер теләһәң, ҡасандыр тормошҡа ашасағын әйтергә теләгәндер яҙыусы, тип уйлайым.
«Китап бүләк итеү» көнө ине. Шуға күрә Айгиз Баймөхәмәтов менән Венер Исхаҡовтар буш ҡул менән килмәгәйне. Бер нисә уҡыусыға китаптарын бүләк иттеләр.
Шулай итеп, ҡәҙерле ҡунаҡтар үҙҙәренең әҫәрҙәре аша тормоштоң матурлығын аңларға, атай-әсәйҙәрҙең ҡәҙерен белергә, ғаилә ҡиммәттәрен һаҡларға өйрәтте.
Йәнгүзәл ЗӘЙНУЛЛИНА.
VI «В» синыфы уҡыусыһы. Баймаҡ ҡалаһы, 4-се лицей.


text:
Һомай ҡыҙҙары икәнебеҙҙе онотмайыҡ!
яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре
«Башҡортостан ҡыҙы»ндағы беренсе командировка бөгөнгөләй күҙ алдымда. Белорет районы Инйәр ҡасабаһына ине ул. Сәфәремдең еңел түгеллеген беләм. Ҡағиҙә булараҡ, тимер юл үткән ерҙә ҡатнаш халыҡ йәшәгәнлектән, милли үҙенсәлек юғала, күптәр ни үҙ асылын һаҡламай, ни башҡаларҙың булмышын үҙләштерә алмай ғүмер итә. 1989 йылдың сатнап торған һыуыҡ ҡышҡы көнө. «Эшемдән китергә мәжбүр итәләр!» – тип яҙған хат авторының бәләкәй генә йортон эҙләп таптым. Инеү менән күңелгә йылы йүгерҙе: әлхәмдүллилаһ, өй эсе ялт итеп тора. Сөнки балаһын матур ҡараған әсә өйөн дә таҙа тота. Ҡатын береһенән-береһе бәләкәй өс сабыйын яңғыҙы үҫтерә. Бер бәпесе ауырыу. Ире, ауырлыҡҡа сыҙамайынса, ташлап киткән. «Ни өсөн тап бригадалағы ҡатындар эштән китергә мәжбүр итә?» – тип һорайым. «Балаларым үҙҙәре генә ҡалғас, эштән йә иртәрәк ҡайтырға, йә һуңлабыраҡ килергә тура килә, шуны оҡшатмайҙар», – ти. Тимер юлына киттем. Бригадала тик башҡорт ҡатындары. Ауыр ирҙәр эшен башҡарыусы бисәләр, билдәренә таянып, минән һорау ала башламаһынмы: «Ниңә башта беҙгә килмәнең?!» «Хатты кем яҙҙы? Һеҙ түгел бит!» – тип яуап бирәм. Үҙҙәре уҫал, телдәре зәһәр. Бында ҡалған хәлдә лә, өс балалы әсәгә көн булмаҫын күҙ алдыма килтерәм, сөнки журналда баҫылған мәҡәлә генә шартлап торған ҡатындарҙы үҙгәртмәйәсәк.
Магазиндар буш заман. Менталитеттың да теткеләнгән ваҡыты. Инйәр аша үткән поездарҙан колбаса алып ашап йәшәй халыҡ. Шул уҡ аҡсаға эргәләге ауылдарҙан хәләл ит тә һатып алырға мөмкин. Ләкин колбасаның төрлөһөн ашау яҡшы тормош билдәһе һанала. «Донъя колбасанан, аҡсанан ғына тормағанлығын, мәрхәмәт тигән нәмә лә барлығын онотҡанһығыҙ! – тим ул ҡатындарға. – Колбаса ташыусы поездар елдереп үтә лә китә, беҙ үҙ тормошобоҙ менән ҡалабыҙ». «Инйәр аша елә поездар» тип аталды ошо сәфәрҙән һуң тыуған мәҡәлә. Өс балалы әсәнән бер генә хат алдым: «Барыһы ла әкренләп һәйбәтләнә бара…»
Мин журналға балалар гәзите «Башҡортостан пионеры»нан килдем. Гәзиттә башлыса мәғлүмәти яҙмалар өҫтөнлөк итһә, журналда әҙәби әҫәргә оҡшаш мәҡәләләр урын алыуы минең өсөн бик яҡын булды. Уларҙың тәрән фәлсәфәүи, тәрбиәүи йөкмәтке менән һуғарылыуы баҫманы айҙар, йылдар үткәс тә ҡиммәте кәмемәгән китапҡа тартым итә. Абруйлы журналдың тағы ла уҡымлыраҡ булыуына үҙ өлөшөмдө индереүем, йәнле ваҡиғалар уртаһында, ижад мөхитендә ҡолас ташлап йөҙөп эшләүем өсөн бик бәхетле инем. Хеҙмәттәшлеккә тарих, әҙәбиәт, сәнғәт, мәҙәниәт, мәғариф өлкәһендәге арҙаҡлы шәхестәребеҙҙе йәлеп итеп, улар менән яҡындан аралашыуым күңел офоҡтарымды киңерәк итте, һөнәри яҡтан үҫтерҙе. «Башҡортостан ҡыҙы»на арнаған ун йылым күҙ асып йомғансы үткән бер мәл булған икән, тием, шул осорҙо һағынып. Бөгөн журналды байытҡан өр-яңы рубрикалар янында беҙҙең замандағыларының да урын алыуына, мәҫәлән, «Әҙибә»нең әле лә халыҡ яратҡан сәхифә булып ҡалыуына ҡыуанам.
Матбуғатта хәҙер эшләмәһәм дә, журналист, ижадсы булып ҡалам. Балалар өсөн әҫәрҙәрем «Сипук» исемле китап булып донъя күрһә, Салауат батырыбыҙ шиғриәте менән рухланыуымдан тыуған шиғырҙар «Салауат васыяты» тигән йыйынтыҡ булып сыҡты. Башҡортостаныбыҙҙа диндең үҫешенә арналған өс китапты нәшер итеүҙә ҡатнаштым. Һуңғы тиҫтәләрсә йылдар арауығында халҡыбыҙҙың аҫыл хазинаһы – «Урал батыр» эпосын ҡулдан төшөрмәй тиерлек өйрәнәм һәм унда һәр һөйләмгә әллә нисә йөкмәтке һалыныуына хайран булып, инде йөҙөнсө ҡат бер үк юлдарҙы уҡыйым. Иң ҙур афәттәрҙә лә нисек һаҡланып ҡалып, яманлыҡты еңеү юлдарын табырға, изгелектең тантана итеүенә өлгәшергә? Мәшһүр ҡомартҡыбыҙҙа былар бөтәһе лә тәфсирләп бәйән ителә. Эпостың әҙәби тәфсирен халҡыбыҙға еткерергә ниәтләнәм.
Журналды уҡыусы ҡатын-ҡыҙҙарға, форсаттан файҙаланып, теләктәремде лә әйткем килә. Йән вә тән һаулығын, күркәмлегегеҙҙе һаҡларға ынтылығыҙ, сөнки милләтебеҙ бишеге – беҙҙең ҡулда. Һәр ваҡыт маҡсат менән йәшәгеҙ, был тормошоғоҙҙо мәғәнәле, үҙегеҙҙе матур, булмышығыҙҙы көслө итә, һис шикһеҙ, уңышҡа килтерә. Һәм… Һомай ҡыҙҙары икәнебеҙҙе онотмайыҡ! Һомай әсәбеҙҙәй, ғәжәп ҡоралыбыҙ – тоғролоҡто төп сифатыбыҙ итәйек. Ҡылыс тутыҡҡанда ла тутыҡмай, тимер һынғанда ла һынмай торған ҡорал ул тоғролоҡ. Үҙәгебеҙҙе ныҡ итеүсе сифат. Шул үҙәктән сыҡтымы, кеше бары тик эшсе көскә әйләнә. Еренә, иленә, халҡына, теленә, диненә, асылына тоғролоҡ һаҡлаусы ҡатын-ҡыҙҙар үҙҙәре кеүек тоғро улдар һәм ҡыҙҙар үҫтерә һәм киләсәкте тап улар билдәләй.
Теги: Башҡортостан ҡыҙына 50


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » Башҡорт теле уҡытыла, тип ҡул ҡаушырып ултырырға кәрәкмәй
Башҡорт теле уҡытыла, тип ҡул ҡаушырып ултырырға кәрәкмәй
Башҡортостанда милли мәғариф системаһын үҫтереү өсөн барлыҡ шарттар ҙа булдырылған. Бөгөн мәктәптәрҙә алты телдә уҡытыу ойошторолған, туған тел булараҡ 14 тел өйрәнелә, бынан тыш, 17 йәкшәмбе мәктәбендә уҡыусыларға башҡорт, татар, мари, сыуаш, украин, йәһүд, әрмән, поляк, немец телдәре һәм мәҙәниәте уҡытыла. Республика уҡыусыларының 68,5 проценты туған телендә белем ала, 82,3 проценты башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнә. Әммә һәр яңы көн мәктәп, белем биреү системаһы алдына яңы талаптар ҡуя. Улар иһә туған телдәрҙе уҡытыуға ла ҡағылмай ҡалмай. Яңыраҡ Өфө ҡалаһында “Яңы федераль дәүләт белем биреү стандарттарын тормошҡа ашырыу шарттарында башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙың көнүҙәк проблемалары” тип аталған конференция үтте. Унда республика мәктәптәренең башҡорт теле уҡытыусылары, район методик берләшмәләре етәкселәре, мәғариф бүлектәренең туған телдәр буйынса методистары, ғалимдар, дәреслек авторҙары ҡатнашты.
– Конференцияның төп маҡсаты – башҡорт телен уҡытыуҙағы көнүҙәк проблемаларҙы асыҡлау, уларҙы хәл итеү юлдарын эҙләү. Дәүләт телен, туған телдәрҙе уҡытыу закон тарафынан яҡланылһа ла, ата-әсәләрҙә бик күп һорау уята. Айырыуса башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнгән төбәктәрҙә тыуа бындай һорауҙар. Конференция үткәреү өсөн ҡала мәктәбен һайланыҡ. Нисек уҡытырға, уҡытыу методикаһын нисек үҙгәртергә? Заман башҡа – заң башҡа, тибеҙ. Бөгөн башҡорт телен уҡытыуға талаптар ҙа көндән-көн үҙгәреп тора. Республика мәктәптәрендә башҡорт теле уҡытыла, фән булараҡ өйрәнелә, тип кенә ҡул ҡаушырып ҡалырға ярамай. Белеүебеҙсә, яңы белем биреү стандарттары индерелде. Ошо федераль стандарттарға яраҡлы, беҙ халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен, тарихын нисектер балаларға еткерергә тейешбеҙ, – тине мәғариф министры урынбаҫары Венера Вәлиева, конференция хаҡында фекерҙәре менән уртаҡлашып. Үҙенең сығышында ла ул, ошо мәсьәләгә ҡағылып:
– Стандарттарҙың тәүге вариантында туған телдәрҙе өйрәнеү ҡаралмағайны. Ике республиканың – Башҡортостан менән Татарстандың тырышлығы арҡаһында туған телдәрҙе өйрәнеү һаҡлап ҡалынды, уҡыу пландарының федераль предметтар теҙмәһендә ҡалды. Стандарттарға ярашлы рәүештә милли-төбәк компоненты төшөнсәһе юғала, тигән хата фекер йәшәй. Әйтергә кәрәк, был төшөнсә киңерәк мәғәнәгә эйә буласаҡ, һәр фәндең йөкмәткеһендә төбәк компонентының һаҡланыуы мотлаҡ, – тип билдәләп үтте.
Конференция һүҙ һөйләүгә генә ҡоролмағайны. Бында уҡытыусылар асыҡ дәрестәр ҙә күрһәтте. Мәҫәлән, Өфө ҡалаһының 64-се гимназияһынан башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гүзәлиә Һамарбаева 5-се синыфта “Йыл миҙгелдәре. Сифат” темаһына дәрес күрһәтте. Унда уҡыусылар, төркөмдәргә бүленеп, йыл миҙгелдәре тураһында һөйләшеү алып барҙы. Шунда уҡ, һүрәтләүҙәр ҙә ҡулланып, сифаттарҙы асыҡланылар. Уҡытыусы компьютер технологиялары, видеопроектор ҡулланып, дәресте бик йәнле ойошторҙо. Тема ла уҡыусылар өсөн еңел һәм аңлайышлы булғанлыҡтан, барыһы ла дәрестә әүҙем ҡатнашты.
Ә бына Күгәрсен районы Воскресенское мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Эльвира Аллабирҙинаның 7-се синыфта үткәргән дәресе спорт темаһына арналғайны. Быйыл Олимпиада йылында был тема айырыуса көнүҙәк. Дәресте уҡытыусы проблемалы һорау ҡуйыуҙан башланы: “Дауаханаға кемдәр йөрөй? Дауаханаға эләкмәҫ өсөн нимә эшләргә кәрәк?”. “Әлбиттә, сынығырға, спорт менән шөғөлләнергә!” – уҡыусылар яуапты бик тиҙ тапты. Артабан дәрестә улар спорт төрҙәре, Олимпиадала ҡатнашасаҡ спортсылар хаҡында мәғлүмәт алды. Дәрес бик матур үтте, уҡыусыларға ла, асыҡ дәрескә килгән уҡытыусыларға ла бик оҡшаны.
Конференцияның артабанғы өлөшөндә баш ҡала уҡытыусылары “Рус телле мәктәптәрҙә проблемалы уҡытыу нигеҙендә башҡорт теле дәресен ойоштороу”, “Федераль дәүләт белем биреү стандарттарына күсеү шарттарында башҡорт телен уҡытыуҙа инновацион алымдар ҡулланыу”, “Башҡорт теле дәрестәрендә федераль дәүләт белем биреү стандарттарын тормошҡа ашырыу” тигән темаларға оҫталыҡ дәрестәре бирҙе. Конференцияның йомғаҡлау өлөшөндә иһә уҡытыусылар федераль дәүләт белем биреү шарттарында башҡорт телен уҡытыуға бәйле үҙ фекерҙәре менән уртаҡлашты, үҙҙәрен борсоған һорауҙарға яуап тапты. Дәреслектәргә ҡағылышлы һорауҙар ҙа күп булды, федераль дәүләт белем биреү стандарттары индерелгәндән алып 1, 10, 11-се синыфтарҙа башҡорт теленең уҡытылмауы ла уҡытыусыларҙы ҡыҙыҡһындырҙы. Яңы стандарттарҙың талаптарына ярашлы, рус мәктәптәрендә башҡорт теленең грамматикаһын өйрәнеү кәрәкме, тигән һорауҙы ла күтәрҙеләр. Уҡытыусыларҙың һорауҙарына Мәғариф министрлығы һәм Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институты белгестәре, Өфө ҡалаһы мәғариф идаралығы методистары яуап бирҙе. Һөйләшеү бик эшлекле һәм фәһемле булды. “Бындай конференцияларҙы үткәреү кәрәк. Үҙебеҙ шул ҡаҙанда ҡайнағас, бик тә ҡыҙыҡлы булды. Бик күп файҙалы мәғлүмәт алдыҡ. Айырыуса асыҡ дәрестәр һәм оҫталыҡ дәрестәре оҡшаны”, – тине кәңәшмәлә ҡатнашыусы уҡытыусылар ҙа.
С. ЛОТФУЛЛИНА.
– Конференцияның төп маҡсаты – башҡорт телен уҡытыуҙағы көнүҙәк проблемаларҙы асыҡлау, уларҙы хәл итеү юлдарын эҙләү. Дәүләт телен, туған телдәрҙе уҡытыу закон тарафынан яҡланылһа ла, ата-әсәләрҙә бик күп һорау уята. Айырыуса башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнгән төбәктәрҙә тыуа бындай һорауҙар. Конференция үткәреү өсөн ҡала мәктәбен һайланыҡ. Нисек уҡытырға, уҡытыу методикаһын нисек үҙгәртергә? Заман башҡа – заң башҡа, тибеҙ. Бөгөн башҡорт телен уҡытыуға талаптар ҙа көндән-көн үҙгәреп тора. Республика мәктәптәрендә башҡорт теле уҡытыла, фән булараҡ өйрәнелә, тип кенә ҡул ҡаушырып ҡалырға ярамай. Белеүебеҙсә, яңы белем биреү стандарттары индерелде. Ошо федераль стандарттарға яраҡлы, беҙ халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен, тарихын нисектер балаларға еткерергә тейешбеҙ, – тине мәғариф министры урынбаҫары Венера Вәлиева, конференция хаҡында фекерҙәре менән уртаҡлашып. Үҙенең сығышында ла ул, ошо мәсьәләгә ҡағылып:
– Стандарттарҙың тәүге вариантында туған телдәрҙе өйрәнеү ҡаралмағайны. Ике республиканың – Башҡортостан менән Татарстандың тырышлығы арҡаһында туған телдәрҙе өйрәнеү һаҡлап ҡалынды, уҡыу пландарының федераль предметтар теҙмәһендә ҡалды. Стандарттарға ярашлы рәүештә милли-төбәк компоненты төшөнсәһе юғала, тигән хата фекер йәшәй. Әйтергә кәрәк, был төшөнсә киңерәк мәғәнәгә эйә буласаҡ, һәр фәндең йөкмәткеһендә төбәк компонентының һаҡланыуы мотлаҡ, – тип билдәләп үтте.
Конференция һүҙ һөйләүгә генә ҡоролмағайны. Бында уҡытыусылар асыҡ дәрестәр ҙә күрһәтте. Мәҫәлән, Өфө ҡалаһының 64-се гимназияһынан башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гүзәлиә Һамарбаева 5-се синыфта “Йыл миҙгелдәре. Сифат” темаһына дәрес күрһәтте. Унда уҡыусылар, төркөмдәргә бүленеп, йыл миҙгелдәре тураһында һөйләшеү алып барҙы. Шунда уҡ, һүрәтләүҙәр ҙә ҡулланып, сифаттарҙы асыҡланылар. Уҡытыусы компьютер технологиялары, видеопроектор ҡулланып, дәресте бик йәнле ойошторҙо. Тема ла уҡыусылар өсөн еңел һәм аңлайышлы булғанлыҡтан, барыһы ла дәрестә әүҙем ҡатнашты.
Ә бына Күгәрсен районы Воскресенское мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Эльвира Аллабирҙинаның 7-се синыфта үткәргән дәресе спорт темаһына арналғайны. Быйыл Олимпиада йылында был тема айырыуса көнүҙәк. Дәресте уҡытыусы проблемалы һорау ҡуйыуҙан башланы: “Дауаханаға кемдәр йөрөй? Дауаханаға эләкмәҫ өсөн нимә эшләргә кәрәк?”. “Әлбиттә, сынығырға, спорт менән шөғөлләнергә!” – уҡыусылар яуапты бик тиҙ тапты. Артабан дәрестә улар спорт төрҙәре, Олимпиадала ҡатнашасаҡ спортсылар хаҡында мәғлүмәт алды. Дәрес бик матур үтте, уҡыусыларға ла, асыҡ дәрескә килгән уҡытыусыларға ла бик оҡшаны.
Конференцияның артабанғы өлөшөндә баш ҡала уҡытыусылары “Рус телле мәктәптәрҙә проблемалы уҡытыу нигеҙендә башҡорт теле дәресен ойоштороу”, “Федераль дәүләт белем биреү стандарттарына күсеү шарттарында башҡорт телен уҡытыуҙа инновацион алымдар ҡулланыу”, “Башҡорт теле дәрестәрендә федераль дәүләт белем биреү стандарттарын тормошҡа ашырыу” тигән темаларға оҫталыҡ дәрестәре бирҙе. Конференцияның йомғаҡлау өлөшөндә иһә уҡытыусылар федераль дәүләт белем биреү шарттарында башҡорт телен уҡытыуға бәйле үҙ фекерҙәре менән уртаҡлашты, үҙҙәрен борсоған һорауҙарға яуап тапты. Дәреслектәргә ҡағылышлы һорауҙар ҙа күп булды, федераль дәүләт белем биреү стандарттары индерелгәндән алып 1, 10, 11-се синыфтарҙа башҡорт теленең уҡытылмауы ла уҡытыусыларҙы ҡыҙыҡһындырҙы. Яңы стандарттарҙың талаптарына ярашлы, рус мәктәптәрендә башҡорт теленең грамматикаһын өйрәнеү кәрәкме, тигән һорауҙы ла күтәрҙеләр. Уҡытыусыларҙың һорауҙарына Мәғариф министрлығы һәм Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институты белгестәре, Өфө ҡалаһы мәғариф идаралығы методистары яуап бирҙе. Һөйләшеү бик эшлекле һәм фәһемле булды. “Бындай конференцияларҙы үткәреү кәрәк. Үҙебеҙ шул ҡаҙанда ҡайнағас, бик тә ҡыҙыҡлы булды. Бик күп файҙалы мәғлүмәт алдыҡ. Айырыуса асыҡ дәрестәр һәм оҫталыҡ дәрестәре оҡшаны”, – тине кәңәшмәлә ҡатнашыусы уҡытыусылар ҙа.
С. ЛОТФУЛЛИНА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
- Подробности
- Просмотров: 379
МАҢЛАЙ БИҘӘҮЕСТӘРЕ, ҡатын- ҡыҙҙың байрам, йола ваҡытында һәм көндәлек кейгән кейеменең бер өлөшө (ҡара: Башҡорт кейеме). Уға бәйләмес, тирәс ҡарай. Традицион биҙәүестәргә ингән һәм терр. үҙенсәлеккә эйә булған. М.б. ғәҙәттә ҡатлы туҡыманан (ебәк, бәрхәт) теккәндәр йәки туҙҙы, ҡатырғаны туҡыма м‑н уратып, тирәс рәүешендә яһағандар. Өлкән йәштәге ҡатын- ҡыҙ шәл аҫтынан, яулыҡ йәки ҡалпаҡ өҫтөнән уҡа (ҡаш уҡа), һирәгерәк суҡ һәм ялтырауыҡ суҡ (уҡа сәсәк) м‑н биҙәлгән төрлө төҫтәге ебәк бәйләместәр (киңлеге 7—10 см, оҙонлоғо яҡынса 32 см) кейеп йөрөгән. Кейәүгә сыҡмаған ҡыҙҙар һәм йәш ҡатындар тәңкә һәм мәрйен, ҡайһы саҡта сәйләндән йәки ваҡ тәңкәләрҙән эшләнгән сикә суҡтары м‑н биҙәлгән тирәс йәки маңлайса кейгән. Ҡайһы бер райондарҙа маңлайсаларҙың ситен тәңкәләр теҙмәһе, нәҙек сылбырҙар һәм көмөш биҙәүестәрҙән торған оҙон суҡтар м‑н биҙәгәндәр. М.б. айырым бер төрөнә киндер бәйләмес — һарауыс инә. Ҡайһы бер М.б. традицион баш кейеменең бер өлөшө булған: ҡашмауҙың маңлайға төшөп торған маңлай суғы, көнсығыш башҡорттары кейгән кәләпүштең епкә теҙелмәле ҡыҙыл мәрйендәре. М.б. сыуаш, татар, удмурттарҙа һәм Урал, Волга буйының башҡа халыҡтарында ла булған.
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
Урманға хәүеф янай
Әлеге ваҡытта Башҡортостан буйынса Россельхознадзор хеҙмәтенән, «Башрефцентр» үҙәгенән инспекторҙары экспортҡа киткән ағасты контролдә тотоу, ил территорияһындағы урмандарҙы хәүефле ҡоротҡостарҙан, ауырыуҙарҙан һаҡлау, ағасты тейәгән һәм бушатҡан урындарҙа карантин контролде тәьмин итеү маҡсатында тикшереүҙәр үткәрә.
2012 йылдың 11 айында сит илгә һәм Рәсәйҙең башҡа тѳбәктәренә сығарылған 5082 кубометр ағас, 11779 кубометр таҡта, 31800 берәмек поддон ҡаралды һәм сертификатланды.
Ағас һәм таҡта материалдары һатыу тѳрлѳ шарттарҙы, шул иҫәптән ҡоротҡостар һәм ауырыуҙар менән зарарланғанлығын тикшереүҙе талап итә. Шуға ла заман баҙарында урман карантинына бәйле һорауҙар ҙур әһәмиәт ала. Рәсәйҙең 14 тѳбәгендә ҡоротҡостар буйынса карантин һалынған. Башҡортостан был исемлеккә инмәй.
2012 йылда Республиканың 18 урмансылығында карантин ҡоротҡостар һәм урманды ҡуҙғытыусылар буйынса тикшереү үтте. Тикшереү һѳҙѳмтәһендә Әүжән, Белорет, Инйәр, Тирлән урмансылыҡтарында карантинлы урман ҡоротҡостары - ҙур ҡара мыйыҡса (ҡуңыҙ), бәләкәй ҡара мыйыҡса, ҡара ҡарағай мыйыҡсаһы булыуы асыҡланды.
Үрҙә әйтеп үтелгән ҡоротҡостар ылыҫлы ағас тѳрѳнѳң хәүефле карантин объекттарына - кѳсһѳҙләнгән, ҡырҡылған ағастарға, таҡта материалдарына, ҡырҡынды ҡалдыҡтарға күсеүсе икенсе урман ҡоротҡостарына ҡарай. Ҡоротҡостар күп булған урында ағастар ҡулланыуға яраҡһыҙға әйләнә. Бынан тыш, мыйыҡса ылыҫлы ағастарға ҡурҡыныслы паразит булып торған ҡарағай ағасы селәүсенен күсереүсе лә булып тора. Халыҡ-ара талаптарға ярашлы, Рәсәйҙән ЕС илдәренә килгән ағаста мыйыҡлылар һалған соҡорҙар 3 миллиметрҙан артмаҫҡа тейеш.
Ҡурҡыныс таралыуын бѳтѳрѳү маҡсатында БР Россельхознадзор идаралығы карантин ҡоротҡостар буйынса БР урмансылыҡтарҙа карантин иғлан итеү тәҡдиме менән сығасаҡ.
Карантин һалыу Респуб-ликанан ағас материалдарын сығарыуҙы контролдә тотоу системаһын камиллаштырыуға булышлыҡ итәсәк. Термоэшкәртеүҙән һуң йәки бысылған ағастарҙы, әҙер продукцияны (йәшниктәр, поддондар һ.б.) законға ярашлы рѳхсәт алғандан һуң ғына сығарырға мѳмкин буласаҡ.
Гүзәл НӘБИУЛЛИНА,
1-се территориаль бүлек начальнигы.


text:
09-2011
Баҫылды : 1-09-2011, 14:11 | Категория: 2011, Һандарға күҙәтеү
Просмотров 929
- "Аҡбуҙат"та баҫылған:9-2011
-
- Рубрика:2011, Һандарға күҙәтеү
- Исеме:
-
- Автор:
-
- Район:
-
- Ауыл:
-
- Рәссам:
-
Республикабыҙҙа берҙән-бер кескәйҙәр өсөн башҡортса сыҡҡан “Аҡбуҙат”журналының 9-сы һаны ла донъя күрҙе.
Рәссам Ирина Әхмәҙуллина апайығыҙ журналдың тышлығын байрамса биҙәгән.
Йыл буйы көтөп алған каникулдар артта ҡалды. Хәҙер һеҙҙе тағы ла, ҡыҙыҡлы ла, мауыҡтырғыс та, күңелле лә уҡыу йылы көтә. Барығыҙҙа йәй буйы көс туплап, дәртләнеп башлап ебәргәнегеҙҙер яңы уҡыу йылын, тип ышанабыҙ.
Байрам айҡанлы журналыбыҙҙың беренсе битен әҙибә өләсәйебеҙ – Фәниә Чанышева шиғырҙары аса. Әйткәндәй, сентябрь айында шағирә үҙенең 85 йәшен ҡаршылай.
Үҙе тик тормаҫ, тәртипһеҙ Айбикә исемле ҡыҙҙың нисек итеп аҡылға ултырғаны тураһында белгегеҙ килһә, Нәжиә Игеҙйәнова яҙған “Кемдең күлдәге матур” исемле хикәйәһен уҡығыҙ.
3-4 –се биттә нимә тиһегеҙме? Балаларҙың иң яратҡан “Бәпембә” рубрикаһы. Бында һеҙ, һәр ваҡыттағыса, тиҫтерҙәрегеҙ ижадын күрә алаһығыҙ.
Кескәйҙәр, “Дуҫ булайыҡ” конкурсы йыл аҙағынаса дауам итәсәк. Һеҙҙән тағы ла ҡыҙығыраҡ фотоһүрәттәр, хаттар көтөп ҡалабыҙ.
Дуҫтар, йомортҡа нисек тын ала? Кем белә? Әһә, уйға ҡалдығыҙмы? Был һорауға һеҙ Тәскирә Даянованың “Йомортҡа тын аламы?” хикәйәһен уҡып яуап бирә алырһығыҙ.
Артабанғы биттә Фәрзәнә Аҡбулатованың “Рәфҡәт һәм футбол тубы” хикәйәһен һеҙҙең иғтибарығыҙға тәҡдим итәбеҙ.
Был юлы инглиз телен өйрәнергә теләүселәр уйын формаһында мәктәптә кәрәкле булған әйберҙәр шулай уҡ төрлө йәнлектәрҙең атамаһының тәржемәләре менән таныша ала.
Көҙ етеү менән бар донъя төрлө төҫкә инә. Әйтерһең дә, кемдер ҡуйы сағыу төҫтәргә буяп ҡуя урманды. Ни өсөн йәй буйы йәм-йәшел торған япраҡтар һары, ҡыҙыл төҫкә ингәнен белгегеҙ килһә Регина Шаһисолтанованың “Ниңә япраҡтар төрлө төҫтә?” әкиәтен уҡығыҙ. Майя Ҡәйүмова уға матур, йәнле һүрәт тә төшөргән.
Май айында шашка буйынса дүрт тапҡыр донъя чемпионы, халыҡ-ара гроссмейстер Тамара Танһыҡҡужина конкурс иғлан иткәйне. 9-сы һанда ла ошо конкурс дауам итә. “Сатраштар батшалығында” исемле мауыҡтырғыс әкиәт менән бергә балаларға мәсьәлә лә бирелә. Хат аша яуаптар көтәбеҙ.
“Аҡбуҙат”ыбыҙҙың киләһе битен Фаҡиһа Туғыҙбаеваның “Телдәр илендә Телдәр” исемле шиғыры дауам итә.
Күңелле арифметика яратыусыларға Ғариф Ғүмәрҙең шиғри мәсьәләләрен тәҡдим итәбеҙ.
Күңелле уйындар, ҡыҙыҡлы башватҡыстар, дуҫтарыбыҙ күңеленә хуш килер, тигән өмөттә ҡалабыҙ!
“Аҡбуҙат”тың һәр битен Майя Ҡәйүмова, Азамат Ғарипов, Артур Василов, Салауат Ғиләзетдинов һәм башҡа бик күп рәссамдарҙың бай йөкмәткеле, сағыу һүрәттәре биҙәп тора.
Ата-әсәйҙәр, кескәйҙәр иғтибарына тағы бер яңылыҡ! Киләһе ярты йыллыҡҡа подписка башланды! Ашығығыҙ! Ярты йылға яҙылыу хаҡы 133 һум 44 тин. Яҙылығыҙ, алдырығыҙ, уҡығыҙ! Беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, һеҙҙе тағы ла бер яңы уҡыу йылы менән ҡотлап, дәртегеҙ һүнмәһен, дарманығыҙ ғына етһен тигән теләктә ҡалабыҙ! Был йылды ла беҙҙең менән бергә үткәрерһегеҙ, тип ышанабыҙ.
(голосов:1)
Оҡшаш материал
Комментарийҙар


text:
“Дауылдан юҡ ҡотолоу”. Авторы Әхмәр Хисамов. Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Рәмзиә Хисамова укый. 1998 йылғы яҙма.
“Әйтелмәгән һүҙ”. Авторы Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ноғман Мусин. Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Олег Ханов уҡый, 1990 йылғы яҙма.
Күренекле яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Динис Бүләков «Аҙашҡан бәхет».
Марат Рафиҡов уҡый, 1982 йылғы яҙма.
Ғаян Лоҡманов «Егет егетлеген итә».
Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Әхмәт Яҡупов уҡый. 2003 йылғы яҙма.
Күренекле яҙыусы, С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рәшит Солтангәрәйев «Көҙ».
Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Олег Ханов уҡый, 1990 йылғы яҙма.
Танылған шағирә Лилиә Һаҡмар «Йыһандың бумеранг ҡануны».
Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Алһыу Бәхтиева уҡый, 2012 йылғы яҙма.


text:
“Һабансыға һүҙ әйтмәгеҙ, Һөрә-һөрә оҫтара”30-05-2015, 01:07 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Хужалыҡтың игенселек, үҫемлекселек тармағы үҫешенә индергән өлөшө ҙур уның. Сәсеүлектәрҙе, техник культураларҙы тәрбиәләү, тупраҡты эшкәртеү, уңыш йыйыу, мал аҙығы әҙерләү – бөтәһе лә Илдарҙың егәрле ҡулдары аша үтә.
Фиҙакәр хеҙмәте район, республика кимәлендәге бихисап награда менән баһаланған. Уның исеме байтаҡ йылдар алдынғы эшселәр иҫәбендә. Ябай, киң күңелле, ярҙамсыл механизаторҙы коллективта бик хөрмәтләйҙәр.
Илдар Ишекәев йыл һайын районда уҙғарылған һабансылар конкурсында ҡатнаша һәм башлыса беренсе урынды яулай. Ул оҫталығы, маһирлығы республикала ла киң билдәле. Ике йыл элек йәш егет Краснодар крайының “Кубань” уҡытыу хужалығында үткән “Югагро-2012 баҫыу көндәре”ндә һөрөү буйынса Рәсәйҙең беренсе асыҡ чемпионатында 9-сы урынды алғайны. Ил буйынса 24 төбәктән 50-ләп кеше араһында тәүге унау исемлегенә инеү – ҙур ҡаҙаныш. Былтыр иһә Илдар Ростов өлкәһендә ошондай уҡ ярышта 6-сы урынды яулап, Мәләүез еренең, Башҡортостаныбыҙҙың данын күтәрҙе.
Ошо көндәрҙә иһә “Һуҡайлы” крәҫтиән (фермер) хужалығының эшһөйәр механизаторы Илдар Ишекәев Һарытау өлкәһендә үткән “Һабансы-2015” Бөтә Рәсәй асыҡ чемпионатында 3-сө урынды яуланы. Яҡташыбыҙ “Трактор-шоу” номинацияһында ҡатнашты.


text:
Салауатта сәнәғәт предприятиеларының эшенә йомғаҡ яһала
Бөгөн Салауат ҡалаһында БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев рәйеслегендә Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һәм Көньяҡ иҡтисади райондарының муниципаль райондары һәм ҡала округтарының социаль-иҡтисади үҫеше мәсьәләләре буйынса кәңәшмә үткәрелә.
Был ике иҡтисади зонаға 14 район һәм 3 ҡала инә. Бында төп сәнәғәт предприятиелары: «Сода», «Каустик», «Салауатнефтеоргсинтез» акционерҙар йәмғиәттәре, «Күмертау авиация-сәнәғәт берекмәһе» федераль дәүләт унитар предприятиеһы һәм башҡалар урынлашҡан.
Кәңәшмәлә Хөкүмәт ағзалары, ҡала һәм район хакимиәттәре башлыҡтары, төбәктең ҙур предприятиелары етәкселәре ҡатнаша. Көн тәртибендә бер нисә мәсьәлә –сәнәғәт предприятиелары эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһау, төҙөлөш комплексы проблемалары, ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәрҙең эше, хеҙмәтте һаҡлау, хоҡуҡ тәртибен боҙоуҙарҙы һәм енәйәтселекте иҫкәртеү.


text:
Фото:
Башҡортостан Европа иммунлаштырыу аҙнаһына әҙерләнә
Фото:
Европа иммунлаштырыу аҙнаһы 2010 йылда 26 апрелдән 1 майға тиклем үтәсәк.
Был киң күләмле акция Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының Европа бюроһы инициативаһы менән йыл һайын Европаның бар илендә үткәрелә. Рәсәй Федерацияһы, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһы ла, был акцияға 2006 йылда ҡушылды. Быйыл ул бишенсе тапҡыр үтә.
"Башинформ" агентлығына Роспотребнадзорҙың БР буйынса Идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, профилактик прививкалар арҡаһында хәҙер эпидемиялар күҙәтелмәй, инфекцион ауырыуҙарҙан үлем кәмегән. Сәсәк ауырыуы кеүек инфекция тулыһынса юҡ ителгән. Әлеге мәлдә Башҡортостанда полиомиелит, дифтерия, ҡыҙылсаның теркәлгәне юҡ. Һын ҡатыу сире, быума йүтәл (коклюш), эпидемик паротит, ҡыҙамыҡ ауырыуҙары бер-ике осраҡҡа тиклем кәмегән. Күмәкләп ауырыу осраҡтары күҙһәтелмәй.
“Һаулыҡ” өҫтөнлөклө милли проектын ғәмәлгә ашырыу нигеҙендә халыҡты өҫтәмә иммунлаштырыу 2006 — 2009 йылдар араһында республикала инфекцион ауырыуҙарҙың кәмеүенә килтергән. Был арала 2 миллион самаһы кешегә өҫтәмә профилактик прививкалар яһалған. Вакцинация арҡаһында В вируслы гепатит менән ауырыу 3 тапҡырға кәмегән, ҡыҙылса менән - 5000 тапҡырға, паралитик полиомиелит ауырыуы теркәлмәгән, киҫкен киҙеү эпидемиялары һирәкләшкән.
Роспотребнадзорҙың БР буйынса Идаралығынан әйтеүҙәренсә, һәр кешенең бушлай привикаға хоҡуғы “Инфекцион ауырыуҙарҙы иммунопрофилактикалау тураһында” Федераль законы менән билдәләнә.
Ләкин, Роспотребнадзорҙың БР буйынса Идаралығынан билдәләүҙәренсә, үкенескә күрә, профилактик прививкаларға кире ҡарашта булыусылар ҙа йыш осрай. Ошоноң менән бәйле прививкаларҙан баш тартыу осраҡтары арта. Бынан тыш, тиҙ арала табып булмаған айырым кешеләр контингенты бар. Улар иҫәбенә асоциаль йәки дини ғаиләләр, асарбаҡтар, мигранттар, бер миҙгелдә генә эшләүселәр инә, уларҙы прививкаларға ебәреүе ауыр булыуҙан тыш, бөтөнләй тыңлатып булмаған осраҡтар йыш күҙәтелә.
Европа иммунлаштырыу аҙнаһы саралары тап ошондай стереотиптарҙы емереүгә йүнәлтеләсәк. Аҙналыҡ сиктәрендә медицина хеҙмәткәрҙәре аңлайышлы формала профилактик прививкаларҙың әһәмиәте, йоғошло ауырыуҙар менән көрәштә өлгәшелгән һөҙөмтәләр хаҡында һөйләйәсәк. Белем биреү учреждениеларында, юғары уҡыу йорттарында түңәрәк өҫтәлдәр, һорау һәм яуап кисәләре, һаулыҡ дәрестәре үткәреләсәк. Айырым иғтибар бәйләнеш булдырыуы ауыр булған халыҡ ҡатламы (асарбаҡтар, мигранттар), прививкаларҙан баш тартҡан ғаиләләр менән эш итеүгә йүнәлтеләсәк.


text:
Фото:
Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы Башҡортостан Хөкүмәтенә «Ҡыҙыл паша»ның документтарын тапшырҙы
Фото:
Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә ватаныбыҙҙың арҙаҡлы дипломаты, Яҡын Көнсығышта «Ҡыҙыл паша» исемен алған яҡташыбыҙ Кәрим Хәкимовтың тормошо һәм эшмәкәрлеге хаҡындағы документтарҙың күсермәләрен тапшырҙы.
Документтар тапшырыу тантанаһы 1 мартта үтте. Рәсәй Сил ил эштәре министрлығы яғынан ҡабул итеү-тапшырыу актына — Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының Өфөләге вәкиле Илшат Миңлебаев, республика Хөкүмәте яғынан БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина ҡул ҡуйҙы.
Дөйөм алғанда Өфөгә Мәскәүҙән 20 документ бирелде. Улар быйыл республикала Кәрим Хәкимовтың тыуыуына 120 йыл тулыуын байрам итеү уңайынан үтәсәк тантаналы сараларҙа күргәҙмәгә ҡуйыласаҡ.
Зөһрә Рәхмәтуллина һүҙҙәренсә, тапшырылған документтар өсөн БР Хөкүмәтенән Рәсәй Сит ил эштәре министрлығына рәхмәт хаты ебәреләсәк.
Тапшырылған документтар тураһында тулыраҡ материалды «Башинформ» агентлығы сайтының «Тулылыҡ» бүлегендә уҡығыҙ: http://www.bashinform.ru/podrob/343743/.


text:
Мәғариф министры итеп Әлфис Ғаязов тәғәйенләнде
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үҙенең Указы менән Әлфис Ғаязовты Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры итеп тәғәйенләне. Был турала БР Президентының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Беҙҙең белешмә: Әлфис Суфиян улы Ғаязов 1956 йылда Асҡын районының Иҫке Ҡаҙансы ауылында тыуған. 1977 йылда Бөрө педагогия институтын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1977 йылда Бөрө педагогия институтының ВЛКСМ комитеты секретары вазифаһында башлай. Совет Армияһы сафында хеҙмәт иткәндән һуң ошо институттың кесе ғилми хеҙмәткәре булып эшләй.
1983–1986 йылдарҙа – Силәбе педагогия институтының педагогика кафедраһы аспиранты.
1986-1987 йылдарҙа – Бөрө педагогия институты педагогика кафедраһының өлкән уҡытыусыһы.
1987 – 1989 йылдарҙа – Бөрө педагогия институтының биология факультеты деканы.
1989 – 1997 йылдарҙа – Бөрө институтының педагогика һәм психология факультеты деканы.
1998 – 2000 йылдарҙа – Башҡорт дәүләт педагогия университетының педагогика кафедраһы мөдире.
2000 йылдан алып әлеге көнгә тиклем – Башҡорт дәүләт педагогия университетының Педагогика институты директоры.


text:
Банкирҙар һәм сәнәғәтселәр Өфөлә иҡтисадты модернизациялау юлдарын тикшерәсәк
Өфөлә 19 апрелдә «Төбәк иҡтисадын модернизациялауҙа финанс институттарының роле» конференцияһы үтәсәк. Бизнес һәм кредит ойошмалары вәкилдәре предприятиеларға экологик, энергияны һаҡсыл файҙаланыусы яңы технологияларҙы индереү алымдарын һәм перспективаларын тикшерәсәк, төбәк сәнәғәт компанияларының алдынғы Рәсәй банктары менән хеҙмәттәшлек итеү тәжрибәһе менән уртаҡлашасаҡ. Бынан тыш, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам күрһәтеү буйынса федераль һәм халыҡ-ара программалар һәм бындай программаларҙың Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәрендә нисек тормошҡа ашырылыуы күрһәтеләсәк.
Конференцияны «ОПОРА России» дөйөм Рәсәй бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ йәмәғәт ойошмаһы, Башҡортостан Республикаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, шулай уҡ Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең бер нисә кредит ойошмаһы үткәрә.


text:
Бөтә донъя башҡорттар ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары ҡымыҙҙы алкоголле эсемлектәр иҫәбенә индереүгә ҡырҡа ҡаршы
Бөтә донъя башҡорттар ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Вәлиәхмәт Бәҙретдинов, ҡымыҙҙы алкоголле эсемлектәр иҫәбенә индереү бөтөнләй дөрөҫ булмаясаҡ, тип иҫәпләй.
Вәлиәхмәт Бәҙретдиновтың «Башинформ» агентлығына әйтеүенсә, ҡымыҙ, кефир кеүек үк, бер ҡасан да алкоголь булманы.
— Ҡымыҙ – ғәжәп шәп эсемлек, — тине ул. – Уны хатта еңелсә алкоголле эсемлектәргә индереү ҙә дөрөҫ түгел. Был тәбиғи дарыу. Үпкә ауырыуҙарынан йонсоған рус яҙыусыларының барыһы ла ҡымыҙ эсеп һаулығын нығытҡан. Лев Николаевич Толстой, мәҫәлән, даими рәүештә Һамар башҡорттарына килгән һәм беҙҙең традицион эсемлекте яратып эскән. Бейә һөтө кеше өсөн үҙенә күрә бер бүләк ул.
Уның әйтеүенсә, төрки халыҡтарының тарихы аттар һәм ҡымыҙ менән тығыҙ бәйле. Уларҙың береһе лә тиерлек бер ҡасан да ҡеүәтле спиртлы эсемлектәр ҡулланмаған, һәм араларында алкоголиктар ҙа булмаған.
— Ҡымыҙ эсеү һәм эскеселек араһындағы айырма – ер менән күк араһы кеүек, — тип һығымта яһаны Вәлиәхмәт Бәҙретдинов.


text:
Константин Толкачев: «Һайлаусыларға ирекле, аңлы һайлау өсөн бөтә шарттар ҙа булдырылған»
ӨФӨ, 2014 йыл, 14 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев Милли йәштәр театрында 109-сы һайлау участкаһында тауыш бирҙе. Һайлауға күтәренке кәйефтә килеүен билдәләне.
— Был көндө беҙ үҙебеҙҙең Конституция хоҡуғыбыҙҙы тормошҡа ашырабыҙ, алдағы йылдарға республиканың үҫеш курсын билдәләйбеҙ. Әйтеп үтергә кәрәк, һайлау кампанияһы асыҡ һәм намыҫлы көрәштә, конструктив шарттарҙа, бысраҡ технологияларҙы ҡулланмайынса уҙҙы. Ирекле, аңлы һайлау өсөн бөтә шарттар ҙа булдырылды, — тине парламент спикеры.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Берҙәм тауыш биреү көндө Башҡортостан территорияһында 22 һайлау кампанияһы уҙа. Ваҡытынан алда республика Президентын һайлауҙан тыш, шулай уҡ тауыш биреү 43-сө Краснохолм һайлау округы буйынса Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутатын өҫтәмә һайлауҙа алып барыла.