text:
Яйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 131-132
Ғилемгә ынтылығыҙ!16.11.2015
Башҡорт дәүләт университетының Учалы вәкиллегендә дистанцион алым менән тарих фәндәре докторы, сәйәсәт фәндәре кандидаты Әхтәр Боҫҡонов уҡыта. Ул БДУ-ның Сибай филиалы доценты. Хажи, өфө ислам университетында уҡый ћәм уҡыта.
- Учалы вәкиллегендә теология дәресе алып бараћығыҙ. Үҙ фәнегеҙ аша студенттарға ниндәй белем серҙәрен еткерәћегеҙ?
-Мин БДУ уҡытыусыћы булараҡ, классик университет талаптарын ћәм ундағы булған уҡыу методикаћын тулыћынса файҙаланырға тырышам. Студенттар алған дәрестәр араћында дини фәндәр менән бер рәттән дөйөм гуманитар фәндәр ҙә өйрәнелә. Мин ићә ошо ике йүнәлеште берләштерергә тырышам. Төп маҡсатыбыҙ - ислам дине өлкәћендә белгестәр әҙерләү. Беҙ Ҡөрьән Кәримдең ћәм пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйћис-сәләмдең сөннәтен аңлатырға, исламдың иман шарттарын еткерергә, шулай уҡ исламдың ғибәҙәттәрен өйрәтергә тейешбеҙ. Шәкерттәребеҙ белемле, башҡаларға өлгө булырға тейеш.
- Учалы вәкиллегендә теология дәресе алып бараћығыҙ. Үҙ фәнегеҙ аша студенттарға ниндәй белем серҙәрен еткерәћегеҙ?
-Мин БДУ уҡытыусыћы булараҡ, классик университет талаптарын ћәм ундағы булған уҡыу методикаћын тулыћынса файҙаланырға тырышам. Студенттар алған дәрестәр араћында дини фәндәр менән бер рәттән дөйөм гуманитар фәндәр ҙә өйрәнелә. Мин ићә ошо ике йүнәлеште берләштерергә тырышам. Төп маҡсатыбыҙ - ислам дине өлкәћендә белгестәр әҙерләү. Беҙ Ҡөрьән Кәримдең ћәм пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйћис-сәләмдең сөннәтен аңлатырға, исламдың иман шарттарын еткерергә, шулай уҡ исламдың ғибәҙәттәрен өйрәтергә тейешбеҙ. Шәкерттәребеҙ белемле, башҡаларға өлгө булырға тейеш.
Яңы таланттар асылды17.11.2014
Тимерғәли Килмөхәмәтовтың: «Эш - ул һөнәр генә түгел, эш - кешенең ғүмерлек үҙен асыу сығанағы», - тигән һүҙҙәре бар. Әҙиптең фекеренә ҡушылып, һөнәр - хеҙмәт кешеһенең күңелендә ятҡан ижади сағылыштарҙы, йәшерен һәләттәрҙе лә асырға ярҙам итә, тип өҫтәр инек. Ҡалабыҙҙың бюджет учреждениелары, ойошмалары һәм сәнәғәт предприятиелары араһында уҙған үҙешмәкәр сәнғәт конкурсы ошоға дәлил.
Ике аҙнаға яҡын ваҡыт арауығында 14 коллектив үҙ сығыштарын жюри ағзаларына тәҡдим итте. Шуларҙың иң-иңдәре генә финалға үтте. Конкурс Мәҙәниәт йылы сиктәрендә уҙҙы.
Үткән йыл менән сағыштырғанда ҡатнашыусы коллективтар һаны кәмей төшһә лә (2013 йылда 18 булған) был йырлы-бейеүле сараның дәртен һис кенә лә һүрелтмәне. Үткән йылдағы кеүек үк сығыштарҙың йөҙөк ҡашын предприятие-ойошма хеҙмәткәрҙәренең хор коллективтары тәшкил иткәндер. Концерт программаһын тыуған республикабыҙға һөйөү хистәрен белдереп «Йылылыҡ селтәрҙәре» хоры асты. Аҡ күлдәктә, ҡыҙыл галстуктар таҡҡан был коллектив йырҙы техник йәһәттән таҙа, шул уҡ ваҡытта хисле итеп башҡара алды.
Ике аҙнаға яҡын ваҡыт арауығында 14 коллектив үҙ сығыштарын жюри ағзаларына тәҡдим итте. Шуларҙың иң-иңдәре генә финалға үтте. Конкурс Мәҙәниәт йылы сиктәрендә уҙҙы.
Үткән йыл менән сағыштырғанда ҡатнашыусы коллективтар һаны кәмей төшһә лә (2013 йылда 18 булған) был йырлы-бейеүле сараның дәртен һис кенә лә һүрелтмәне. Үткән йылдағы кеүек үк сығыштарҙың йөҙөк ҡашын предприятие-ойошма хеҙмәткәрҙәренең хор коллективтары тәшкил иткәндер. Концерт программаһын тыуған республикабыҙға һөйөү хистәрен белдереп «Йылылыҡ селтәрҙәре» хоры асты. Аҡ күлдәктә, ҡыҙыл галстуктар таҡҡан был коллектив йырҙы техник йәһәттән таҙа, шул уҡ ваҡытта хисле итеп башҡара алды.
Ип - яй булһа, сыр - май була17.11.2014
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фронтҡа ебәреү өсөн Учалы районында һарыҡ һөтөнән күпләп сыр етештерелә. Әллә үҙҙәре ас булғанға шулай тойолған, әллә сифаты юғары булған, әммә татып ҡараусылар, һәләк тә тәмле була торғайны, тип хәтерләйҙәр.
Һуңғараҡ был кәсеп сәнәғәт нигеҙҙәренә күсерелде - һәр хужалыҡ үҙе шөғөлләнмәне, Учалы май-сыр заводы ҙур күләмдә сыр етештерҙе. Ул йылдарҙа ла күрше Белоретты өҫтөнөрәк ҡуйыу булдымы икән, беҙҙең сырҙар «өлгөрөү» өсөн күрше ҡаланың һөт комбинатына оҙатыла барҙы. Йәнәһе лә, үҙебеҙҙә талап ителгән температура режимлы баҙ (һаҡлағыс) юҡ. Бындай сәйәсәт 90-сы йылдарҙа колхоз-совхоздарыбыҙ етештергән һәм тапшырған продукциялары өсөн аҡса ала алмай ҡаңғырған осорҙа бәкәлгә ныҡ һуҡты инде.
Ә бөгөнгө көндә сит тарафтарҙа етештерелгәнгә генә ауыҙ асып ултырабыҙ инде. Айырым уңған хужабикәләр генә сыр ҡайнатыуҙы дауам итә.
Һуңғараҡ был кәсеп сәнәғәт нигеҙҙәренә күсерелде - һәр хужалыҡ үҙе шөғөлләнмәне, Учалы май-сыр заводы ҙур күләмдә сыр етештерҙе. Ул йылдарҙа ла күрше Белоретты өҫтөнөрәк ҡуйыу булдымы икән, беҙҙең сырҙар «өлгөрөү» өсөн күрше ҡаланың һөт комбинатына оҙатыла барҙы. Йәнәһе лә, үҙебеҙҙә талап ителгән температура режимлы баҙ (һаҡлағыс) юҡ. Бындай сәйәсәт 90-сы йылдарҙа колхоз-совхоздарыбыҙ етештергән һәм тапшырған продукциялары өсөн аҡса ала алмай ҡаңғырған осорҙа бәкәлгә ныҡ һуҡты инде.
Ә бөгөнгө көндә сит тарафтарҙа етештерелгәнгә генә ауыҙ асып ултырабыҙ инде. Айырым уңған хужабикәләр генә сыр ҡайнатыуҙы дауам итә.
Ҡурай тартты егеттәр17.11.2014
Учалыла Мәҙәниәт йылына арналған ҡала-район ҡурайсылары конкурсы уҙҙы. Ул XIX быуатта йәшәгән мәшһүр халыҡ музыканттары Ислам Моратов менән Лоҡман Кәлимуллин призына үткәрелде.
Конкурстың маҡсаты - башҡорт халҡының музыка ҡоралы - ҡурайҙы пропагандалау, башҡарыу оҫталығын камиллаштырыу һәм йәш быуынды ата-бабаларҙың мәҙәни традицияларында тәрбиәләү ине. Конкурста барлығы 32 ҡурайсы ҡатнашты. Шуларҙың 20-һе балалар музыка мәктәптәрендә белем алыусы 16 йәшкә тиклемге егеттәр булды. Тимәк, боронғо уйын ҡоралына иғтибар артҡандан-арта, тип әйтергә була.
Конкурстың маҡсаты - башҡорт халҡының музыка ҡоралы - ҡурайҙы пропагандалау, башҡарыу оҫталығын камиллаштырыу һәм йәш быуынды ата-бабаларҙың мәҙәни традицияларында тәрбиәләү ине. Конкурста барлығы 32 ҡурайсы ҡатнашты. Шуларҙың 20-һе балалар музыка мәктәптәрендә белем алыусы 16 йәшкә тиклемге егеттәр булды. Тимәк, боронғо уйын ҡоралына иғтибар артҡандан-арта, тип әйтергә була.
Борсолорға урын юҡ17.11.2014
БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты, тау-байыҡтырыу комбинаты генераль директоры Зәкәриә Рәфғәт улы Ғибәҙуллин урындағы журналистар өсөн пресс-конференция ойошторҙо.
Осрашыу башында депутат вазифаһында башҡарған эштәренә отчет яһаны. Ҡоролтайҙың Торлаҡ сәйәсәте һәм инфраструктур үҫеш комитетына ағза булып ингән. 9 пленар ултырыш үткәрелеп, былтыр - 49, быйыл 88 һорау ҡарағандар. Байтаҡ закон проекттары тикшерелгән. Комитет быйыл Ишембай районында, Бөрө һәм Сибай ҡалаларында күсмә ултырыштар үткәрә. Депутат үҙе 134 һайлаусыны ҡабул итә, яҙма рәүештә - 77, телдән 57 кеше мөрәжәғәт иткән була. 42 мөрәжәғәт ыңғай хәл ителә. «Хәлдән килгәнсә барыһына ла ярҙам итергә тырышам, әммә аҡса йә торлаҡ һорап килеүселәр ҙә байтаҡ, быныһы депутат компетенцияһына инмәй», - тип билдәләне Зәкәриә Рәфғәт улы.
Журналистарҙы иһә, төбәгебеҙҙең төп предприятиеһының хәле, районға ярҙам итеүе нығыраҡ ҡыҙыҡһындырҙы, ошо тәңгәлдә һорау яуҙырҙылар. Яуаптарҙы бер аҙ ҡыҫҡартылған рәүештә бирәбеҙ.
Осрашыу башында депутат вазифаһында башҡарған эштәренә отчет яһаны. Ҡоролтайҙың Торлаҡ сәйәсәте һәм инфраструктур үҫеш комитетына ағза булып ингән. 9 пленар ултырыш үткәрелеп, былтыр - 49, быйыл 88 һорау ҡарағандар. Байтаҡ закон проекттары тикшерелгән. Комитет быйыл Ишембай районында, Бөрө һәм Сибай ҡалаларында күсмә ултырыштар үткәрә. Депутат үҙе 134 һайлаусыны ҡабул итә, яҙма рәүештә - 77, телдән 57 кеше мөрәжәғәт иткән була. 42 мөрәжәғәт ыңғай хәл ителә. «Хәлдән килгәнсә барыһына ла ярҙам итергә тырышам, әммә аҡса йә торлаҡ һорап килеүселәр ҙә байтаҡ, быныһы депутат компетенцияһына инмәй», - тип билдәләне Зәкәриә Рәфғәт улы.
Журналистарҙы иһә, төбәгебеҙҙең төп предприятиеһының хәле, районға ярҙам итеүе нығыраҡ ҡыҙыҡһындырҙы, ошо тәңгәлдә һорау яуҙырҙылар. Яуаптарҙы бер аҙ ҡыҫҡартылған рәүештә бирәбеҙ.
Миҙгел асылды17.11.2014
Йәш көрәшселәр яңы уҡыу йылының ярыш миҙгелен асып, Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының профсоюз комитеты призына дзю-до буйынса турнир үткәрҙе.
Ярыш, шулай уҡ, төбәгебеҙҙең төп предприятиеһының 65 йыллығына бағышлана. 100-ҙән ашыу спортсы көс һынаша.
Шәхси беренселектә түбәндәге үҫмер-егеттәр үҙҙәренең иң таһыл көрәшсе икәнлектәрен раҫланы: Артур Сәлихов, Динар Мөхәмәтов, Илдар Ильясов (тренерҙары - Александр Воронцов), Марсель Шәрипов, Марат Зыяетдинов (ªнүр ªхмәҙиев), Рөстәм Шаймарданов (Александр Шумков), Артем Васильев (Ирина Харисова), Амур Дәүләтшин, Айбулат һәм Илдар Сафиндар, Нургиз һәм Нур Камалетдиновтар (Фәһим Шакиров).
Ярыш, шулай уҡ, төбәгебеҙҙең төп предприятиеһының 65 йыллығына бағышлана. 100-ҙән ашыу спортсы көс һынаша.
Шәхси беренселектә түбәндәге үҫмер-егеттәр үҙҙәренең иң таһыл көрәшсе икәнлектәрен раҫланы: Артур Сәлихов, Динар Мөхәмәтов, Илдар Ильясов (тренерҙары - Александр Воронцов), Марсель Шәрипов, Марат Зыяетдинов (ªнүр ªхмәҙиев), Рөстәм Шаймарданов (Александр Шумков), Артем Васильев (Ирина Харисова), Амур Дәүләтшин, Айбулат һәм Илдар Сафиндар, Нургиз һәм Нур Камалетдиновтар (Фәһим Шакиров).
Зыян барлана17.11.2014
18-19 октябрь боҙло ямғыр яуғайны. Бер тәүлек эсендә 28 миллиметр яуым-төшөм теркәлә, был иһә айлыҡ нормаға бәрәбәр. Бар бәлә электр сымдары өҙөлөү менән генә сикләнмәне, иң ҙур зыянды ағастар күрҙе - олон-ботаҡтарҙы һырып алған боҙ ҡатламы ауырлығына сыҙай алмай күбеһе һынды йә бөтөнләй аунаны.
Зарарланған ағасты урманда ҡалдырыу килешмәй - ҡоротҡос бөжәктәр, ауырыуҙар таралыу ихтималлығы ҡырҡа арта, янғын сығыу яғынан да хәүефле.
БР Урман хужалығының пресс-хеҙмәте хәбәр итеүенсә, «Рослесозащита» - «Башҡортостан Республикаһы урман һаҡлау үҙәге» ҡаҙна учреждениеһы белгестәре беҙҙең районға килеп, Учалы лесничествоһы биләмәләрендә 200 участкала 2636,8 гектар майҙанды тикшерҙе. Зыянланған һәм һәләк булған участкаларҙа санитар-сәләмәтләндереү ҡырҡыуҙары башҡарыу рекомендациялана. Тикшереү эштәре һаман дауам итәсәк әле.
…ирекһеҙҙән, үгеҙ үлһә - ит, арба ватылһа - утын, тигән әйтем башҡа килә. Бәлки, санитар киҫеүҙәр ҙур күләмдә үткәрелеп, халыҡҡа ағас алыу проблемаһы ла еңелләшер?
Зарарланған ағасты урманда ҡалдырыу килешмәй - ҡоротҡос бөжәктәр, ауырыуҙар таралыу ихтималлығы ҡырҡа арта, янғын сығыу яғынан да хәүефле.
БР Урман хужалығының пресс-хеҙмәте хәбәр итеүенсә, «Рослесозащита» - «Башҡортостан Республикаһы урман һаҡлау үҙәге» ҡаҙна учреждениеһы белгестәре беҙҙең районға килеп, Учалы лесничествоһы биләмәләрендә 200 участкала 2636,8 гектар майҙанды тикшерҙе. Зыянланған һәм һәләк булған участкаларҙа санитар-сәләмәтләндереү ҡырҡыуҙары башҡарыу рекомендациялана. Тикшереү эштәре һаман дауам итәсәк әле.
…ирекһеҙҙән, үгеҙ үлһә - ит, арба ватылһа - утын, тигән әйтем башҡа килә. Бәлки, санитар киҫеүҙәр ҙур күләмдә үткәрелеп, халыҡҡа ағас алыу проблемаһы ла еңелләшер?
Өс таған тарҡалмаҫ17.11.2014
Район хакимиәтендә Учалы районында хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләү буйынса өс яҡлы (власть органдары, эш биреүселәр һәм профсоюздар) территориаль комиссияның ултырышы үтте.
Мәшғүллекте тәьмин итеү һәм хеҙмәт баҙары үҫеше, хеҙмәт ресурстары менән идара итеү системаһы булдырыу, хеҙмәтсәндәрҙең мәнфәғәттәрен яҡлау кеүек һорауҙар ҡаралды.
Ултырышта бәйән ителгән ҡайһы бер һан-мәғлүмәттәр гәзит уҡыусыларға ҡыҙыҡ булырҙыр:
- район буйынса уртаса эш хаҡы 23 808 һум тәшкил итә, былтыр ошо осорҙа 21 109 һум булған, үҫеш 107,7%;
- йыл башынан эшһеҙлек кимәле 1,44 проценттан 0,91 процентҡа төшкән;
- 600 вакансия (буш эш урыны) иҫәпләнә, шул уҡ ваҡытта 341 кеше рәсми рәүештә эшһеҙ итеп теркәлгән. Эш хаҡы түбән тәҡдим ителгәс, урынлашырға теләүселәр аҙ.
Мәшғүллекте тәьмин итеү һәм хеҙмәт баҙары үҫеше, хеҙмәт ресурстары менән идара итеү системаһы булдырыу, хеҙмәтсәндәрҙең мәнфәғәттәрен яҡлау кеүек һорауҙар ҡаралды.
Ултырышта бәйән ителгән ҡайһы бер һан-мәғлүмәттәр гәзит уҡыусыларға ҡыҙыҡ булырҙыр:
- район буйынса уртаса эш хаҡы 23 808 һум тәшкил итә, былтыр ошо осорҙа 21 109 һум булған, үҫеш 107,7%;
- йыл башынан эшһеҙлек кимәле 1,44 проценттан 0,91 процентҡа төшкән;
- 600 вакансия (буш эш урыны) иҫәпләнә, шул уҡ ваҡытта 341 кеше рәсми рәүештә эшһеҙ итеп теркәлгән. Эш хаҡы түбән тәҡдим ителгәс, урынлашырға теләүселәр аҙ.
Мышы атҡан17.11.2014
Район-ара прокуратура хәбәр итеүенсә, Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районында йәшәгән 55 йәшлек ир РФ Енәйәт кодексының 258-се статьяһы буйынса ғәйепләнеп (ҙур зыян килтереп законһыҙ һунар итеү), материалдар судҡа йүнәлтелә.
Тикшереү органдары асыҡлауынса, талап ителгән рөхсәт һәм лицензияһы булмаған килеш, сентябрь айында Кирәбе ауылынан төньяҡ йүнәлештә 12 километр алыҫлыҡтағы урман участкаһында мышы атып алған. Был ҡылмыш менән яһалған зыян 120 мең һумға баһаланды. Браконьер үҙ ғәйебенән баш тартмай. Алдараҡ уйларға ине, ҡунаҡ булһаң, тыйнаҡ бул!
Тикшереү органдары асыҡлауынса, талап ителгән рөхсәт һәм лицензияһы булмаған килеш, сентябрь айында Кирәбе ауылынан төньяҡ йүнәлештә 12 километр алыҫлыҡтағы урман участкаһында мышы атып алған. Был ҡылмыш менән яһалған зыян 120 мең һумға баһаланды. Браконьер үҙ ғәйебенән баш тартмай. Алдараҡ уйларға ине, ҡунаҡ булһаң, тыйнаҡ бул!
Хаҡтар ниңә арта?17.11.2014
Европанан санкциялар индерелгәндән һуң халыҡ, иң мөһиме аҙыҡҡа хаҡ артмаһын, тип борсолғайны. Ил етәкселеге быға юл ҡуйылмаясаҡ, тип барыбыҙҙы ла тынысландырҙы.
Әммә ике аҙна элек магазин кәштәләрендә аҙыҡ-түлектең ҡайһы бер төрҙәре кинәт ҡиммәтләнеүен күреп, аптырап ҡалдыҡ.
Тәү сиратта ҡарабойҙайға хаҡ күтәрелде. Илебеҙҙең бер нисә төбәгендә уны күпләп һатып ала башлағайнылар, ҡалғандар ҙа тиҙерәк запасланып ҡалырға ашыҡты. Күп тә үтмәй, сауҙа нөктәләрендә уның хаҡы 2-3 тапҡырға артты. Быға тиклем ул 23-25 һум торһа, хәҙер 50-80 һумға барып баҫты. Ысынында ҡарабойҙайға нимә булған?
Әммә ике аҙна элек магазин кәштәләрендә аҙыҡ-түлектең ҡайһы бер төрҙәре кинәт ҡиммәтләнеүен күреп, аптырап ҡалдыҡ.
Тәү сиратта ҡарабойҙайға хаҡ күтәрелде. Илебеҙҙең бер нисә төбәгендә уны күпләп һатып ала башлағайнылар, ҡалғандар ҙа тиҙерәк запасланып ҡалырға ашыҡты. Күп тә үтмәй, сауҙа нөктәләрендә уның хаҡы 2-3 тапҡырға артты. Быға тиклем ул 23-25 һум торһа, хәҙер 50-80 һумға барып баҫты. Ысынында ҡарабойҙайға нимә булған?
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


c: text/html

text:
Хозур тәбиғәт ҡосағында ултырған тыуған тѳйәгем—Баймаҡ районының Фәйзулла ауылына 1816 йылда (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса 1834 йылда) Бәхтигәрәй ауылы кешеләре күсеп килеп нигеҙ һалған. Яңы ауыл 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан хорунжий Фәйзулла Ильясов исеме менән йѳрѳтѳлә башлай. Һуғышта 3-сѳ Башҡорт полкы командирҙарының береһе булған Фәйзулла Аҡтаев та ошонда йәшәгән. Ауыл Шүрәле йылғаһын һыулағанға күрә, халыҡ телендә уны «Шүрәле» тип тә йѳрѳтәләр. Уларҙың тѳп шѳғѳлѳ малсылыҡ булған, шулай уҡ ер ҙә эшкәрткәндәр, Ольховкала Ерекле йылғаһы буйҙарында алтын йыуғандар. Тѳрлѳ йылдарҙа уҙғарылған халыҡ иҫәбен алыуҙарынан күренеүенсә, Фәйзуллала 1866 йылда—320, 1900 йылда—551, 1939 йылда—204, 1961 йылда—89 кеше йәшәгән. 1931 йылда тѳҙѳлгән «Чапаев» колхозы Ғәле һәм Фәйзулла ауылдарын берләштергән. 1949 йылда был хужалыҡ «Сталин» исемендәге колхозға ҡушыла. Колхоз эреләтелгәс, халыҡ ҙур ергә ынтыла. 1957 йылда фәйзуллалар урта мәктәбе, эш урындары булған ауылдарға күсенә башлай. Тора-бара башланғыс мәктәп тә ябыла. Ауылда тик ҡарт-ҡоро ғына ҡала. Уларҙың күптәре ғүмерҙәренең аҙағына тиклем тыуған ауылдарын ташлап китмәне.
1941-1945 йылдарҙағы Бѳйѳк Ватан һуғышына Фәйзулланан 38 кеше алына, уларҙың тик 14-енә генә тыуған яҡтарына иҫән-һау әйләнеп ҡайтырға насип була. Һуғыш йылдарында халыҡ колхозда тырышып эшләй. Тѳйәгебеҙҙең иң оло кешеләренең береһе булған атайым Ишмуллин Исҡужанан хәтирәләре менән бүлешеүен үтендем.
—Беҙгә, һуғыш осоро балаларына, ѳйҙә иркәләнеп ята, туйғансы уйнай алманыҡ. Хәлебеҙҙән килгәнсә ололарға ярҙам иттек. Тәгәрмәсле тракторҙарҙа Фәйзулланан Дауытбаева Нәғимә, Ишмуллина Алмабикә, Ғәленән Ҡарасова Мәғрифә апайҙар эшләне. Фәизов Ғәйзулла, Фәизов Фәиз, Биктимеров Мәүлетдин, Дауытбаев Хѳрмәт, Тѳхвәт Батыршиндар менән бергәләшеп иген баҫыуҙарын ат менән тырматтыҡ. Атты арытаһығыҙ тип, һыбай менергә рѳхсәт итмәнеләр, уларҙы ҡыуалап йѳрѳттѳк. Бесән, ураҡ мәлдәрендә лә ололарҙың тәүге ярҙамсылары булдыҡ. Һуғыш осоронда баҫыу һѳргәндә үгеҙ ектеләр. Үгеҙҙәрҙе тѳндә ятҡырмай, ҡыуалып йѳрѳп ашатыу малайҙарҙың бурысы булды. Малдар ҙа бит йән эйәһе, үгеҙ ҙә ашап ала ла ятыу яғын ҡарай, беҙ ҙә уларҙың араларына инеп, арҡаларыбыҙҙы терәп ятып йоҡлай торғайныҡ.
Бер йылы иген уңды. Ураҡ мәлендә лобогрейкала эшләйбеҙ. Флүрә әбей ѳйрә бешерә, уны 6 кешегә бер туҫтаҡҡа һалып бирә. Бер кѳнѳ ѳлкәнерәк малайҙар—Фәиз, Хѳрмәт,Тѳхвәт тѳндә бойҙай урлап, ҡурмас ҡурғандар. Билдәле, уның еҫе әллә ҡайҙарға тарала, ҡырын эштәре шунда уҡ фашланды. Беҙҙе, 6 малайҙы, бер тәүлеккә ѳйрәнән мәхрүм иттеләр. Эш араһында кәҫәләребеҙҙә ятҡан ҡурмасты ашап, кисеүгә барып һыу эсеп йѳрѳнѳк.
Колхоз осоронда сығарылған бер таҡмаҡ хәтерҙә ҡалған:
«Чапаев»тың колхозы
Тимер һандыҡ эшләткән.
Һалырына нимә тапмай,
Счетовод тѳшѳп ятҡан.
Ошо таҡмаҡты сығарған ѳсѳн Сыртланов Әхмәҙулланы (ул Ғәле ауылыныҡы ине) тѳрмәгә яптылар.
Һуғыштан һуң Фәйзулла ауылында йылҡысылыҡ, баҡсасылыҡ, малсылыҡ тармаҡтары үҫеш ала. Йылҡысылыҡ, баҡсасылыҡ менән Фәизов Исҡаҡ етәкселек итә. Дәүләтбай ҡарт менән Ишмуллин Исҡужа йылҡы кѳтә, Ҡәмәриә, Нурия инәйҙәр бейә һауа. Атайым һѳйләүенсә, эш хаҡына аҙна һайын бер мискә ҡымыҙ биргәндәр. Ҡымыҙҙы әсәһе менән Сибайға барып һатып, аҙыҡ-түлек алып ҡайта торған булғандар. Колхоз баҡсаһында кәбеҫтә, ҡыяр, помидор һәм башҡа йәшелсәләр үҫтергәндәр. Һарыҡсылыҡта Вәлитова Заһита инәй, уның улы Яхъя тырышып эшләй. Яйлап был тармаҡтар бѳтѳрѳлә. Эш урындары ҡалмағас, халыҡ Баймаҡ, Сибай ҡалаларына, Татлыбай, Йәнйегет һәм башҡа ауылдарға күсенергә мәжбүр була.
2-се класты тамамлауыма мәктәбебеҙ ябылыуын асыҡ хәтерләйем. Тәүге уҡытыусыларым Биҡҡолова Хәҙисә, Фәүзиә апайҙар һаман күҙ алдымда тора. Мәктәп белем усағы ғына түгел, клуб вазифаһын да үтәне, унда тѳрлѳ йыйылыштар, байрам кисәләре ойошторола торғайны. Таибә, Ғәйшә, Маһира, Нурия, Ғәфүрә, Фәхерниса, Латифа, Сәбилә, Сәғитә, Ғәлимә, Ғѳбәйҙә, Мансура инәйҙәр Ҡарға бутҡаһы, Кәкүк сәйе һәм башҡа йола байрамдарын үткәрә ине. Шулай уҡ балаҫ һуғыу, кейеҙ баҫыу, юрған күбеүгә балаларҙы йәлеп итер булдылар. Үрҙә һанап үткән инәйҙәр Маһира Хәлитова етәкселегендә ауыл ерҙәре сикһеҙ үҙләштерелеүгә ҡаршы булып, райкомға барғандар. Улар: «Нишләп беҙҙең киң ялан-ҡырҙарыбыҙ яттар ҡулына бирелә? Ерҙәребеҙ киләсәк быуынға кәрәк»,—тип даулашҡандар.
Йор һүҙле, үткер, таҡмаҡҡа оҫта Маһира инәйҙең һѳйләгәндәрен тыңлауҙан ҙур кинәнес алып үҫтек. Ҡартәсәйем Нурия беҙҙе эйәртеп, емеш-еләккә алып йѳрѳнѳ. Ял итергә туҡтағанда, ер-һыу атамаларының, ауылыбыҙҙың тарихын һѳйләр ине. Татлыбай ауылына күсеп барғас, ҡартәсәйем яңы урынға оҙаҡ ҡына ерегә алманы. Яҙ етеү менән, малдарҙы ҡыуып, йәйләргә Фәйзуллаға ҡайтыр булды. Уҡыу йылы тамамланыу менән беҙ, балалар, тыуған ауылыбыҙға атлыҡтыҡ. Шулай 4-5 йыл тыуған тѳйәгебеҙҙе ташлай алманыҡ. Аҙаҡ йылына 1-2 тапҡыр булһа ла барып ураныҡ, иҫтәлекле ваҡиғаларҙы ауылыбыҙҙа билдәләнек. Бигерәк тә әсәйемдең ҡайтҡыһы килгәне хәтерҙә. Килен булып тѳшкән ауылы күңеленә ныҡ яҡын булғандыр инде.
Ауылыбыҙҙа 3 ара: Тѳйтәләр—Кѳмѳшҡоловтар, Биктимеровтар, Ишмуллиндар, Ғайсиндар, Ялбағайҙар—Фәизовтар, Дауытбаевтар, Күректәр—Вәлитовтар, Батыршиндар, Хәлитовтар үҙ-ара татыу йәшәне. Һуғым аштарына саҡырышып, бер-береһенә ярҙам итешеп, ғүмер кисерҙе. Ауылдаштарымда илһѳйәрлек тойғоһо кѳслѳ булды. Батыршин Һатыбалды олатай, Зәйнитдин олатай, Фәизова Ҡәләмбикә, Дауытбаева Хѳмәйрә, Хәлитова Маһира инәйҙәр ауылдарын ташлап күсеп китергә теләмәй, олоғайғансы нигеҙҙәренә тоғро ҡалды.
Боронғоларҙың иң яҡшы сифаттары балаларына, ейән-ейәнсәрҙәренә күскәндер.
Шулай булмаһа, «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамын ойошторайыҡ, атай-олатайҙарыбыҙ ятҡан зыяратты кәртәләйек, тип янып йѳрѳмәҫтәр ине. 1988 йылда ҡустым Ишмуллин Ринат беренсе тапҡыр Фәйзуллала «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамын ойошторҙо. Осрашыуға килгән ауылдаштарымдың ҡыуаныслы йѳҙѳ һаман да күҙ алдымда тора.
Әлеге кѳндә лә ошондай сара уҙғарам тип Татлыбай ауыл Советы хакимиәте башлығы Байбулов Рәүеф Рамаҙан улы янып йѳрѳй. Ул бѳтә башланғысты хуплай, аҡсалата ла ярҙам итеүенә бик рәхмәтлебеҙ.
Хѳрмәтле ауылдаштарымды 22 июнь кѳнѳ Болғайыр, Бәбәләш, Әтәмән тауҙары, Әрпәс туғайы, Сығыш аҡланына саҡырабыҙ! Башҡойо, Хәсән ҡойоһоноң тәмле һыуҙарын эсеп, үҙебеҙгә кѳс-ҡеүәт, йәшәү дәрте алып ҡайтайыҡ. Мәңгелек йорттарында ятҡан әруахтарыбыҙ риза булып, изге фатихаларын биреп ятһын. Тыуған ауылыбыҙ йәшәй, ул ер йѳҙѳнән юҡҡа сыҡмаған.
Әнисә Юлыева-Ишмуллина.
Баймаҡ районы.
Байыш ауылы.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Тимер нисек ҡоросҡа әйләнә?10-11-2017, 00:09 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға
буйынса совет менән Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы советының киңәйтелгән ултырышы уҙғарылыуы тураһында беҙҙең гәзит хәбәр иткәйне инде. Халыҡтар берҙәмлеге көнөнә арналған был сарала төрлө диндәрҙең һыйышып йәшәүенә, милли мәҙәниәттәргә һәм милләт-ара мөнәсәбәттәргә баһа бирелде, был өлкәләрҙә килеп тыуған ҡайһы бер мәсьәләләрҙе хәл итеү юлдары билдәләнде.
Киңәйтелгән ултырышта традицион конфессиялар етәкселәре, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары, хоҡуҡ һаҡлау органдары етәкселеге, милли-мәҙәни үҙәктәр вәкилдәре, фән һәм мәғариф, спорт һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.
– Хәйерле көн, ҡәҙерле дуҫтар, бөгөнгө йыйылышта фекерҙәр уртаҡ булһын, – республикабыҙ Башлығы Рөстәм Хәмитов үҙ сығышын башҡортса башлап ебәрҙе. – Советтың ултырышын беренсе тапҡыр Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы менән берлектә ошондай киңәйтелгән форматта үткәрәбеҙ. Был бик әһәмиәтле, сөнки республикалағы һәм илдәге милли татыулыҡты нығытыу буйынса милли-мәҙәни үҙәктәрҙең әһәмиәте мөһим икәнлеген барыһы ла аңлайҙыр, тип уйлайым. Дәүләт милли сәйәсәтенең 2025 йылға тиклемге федераль стратегияһында уның төп өҫтөнлөктәре билдәләнгән, беҙҙең республикала ла тейешле программа эшләп килә. Һуңғы бер нисә йылда ошо йүнәлештә төрлө саралар үткәреүгә ҡаҙнанан сығым да аҙ бүленмәй. Ләкин был эштә һабантуй, концерт кеүек күңел асыуға ҡоролған саралар өҫтөнлөк итә, уларҙы идеологик яҡтан байытыу, киңерәк күләмдәге проекттар етешмәй әле. Күңел асыу саралары ла кәрәк, әлбиттә, ләкин улар былай ҙа йыш уҙғарыла бит.
Рөстәм Зәки улы билдәләгәнсә, Рәсәй халыҡтарының берҙәмлеген нығытыу мәсьәләләрен мәғарифтан, тел сәйәсәтенән айырып ҡарарға ярамай. “Тел даирәһен артыҡ сәйәсиләштереү бөтөнләй кәрәкмәй тип иҫәпләйем, ул йәмғиәтте тарҡатыуҙан башҡа бер нимәгә лә алып килмәйәсәк”, – тине республика етәксеһе.
Рәсәй Президенты ҡушҡан бурыстарҙы үтәү өсөн Башҡортостанда дәүләт телдәрен һәм республика халыҡтары телдәрен үҫтереү буйынса Указ да ҡабул ителде. Уларға ярашлы, был эшмәкәрлек өс йүнәлештә тупланасаҡ: 1) дәүләт телдәрен һәм республика халыҡтары телдәрен һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү буйынса программа әҙерләнә, уның “Башҡорт теле”, “Урыҫ теле”, “Туған телдәр” тигән бүлектәре лә буласаҡ; 2) дәүләт телдәрен һәм республика халыҡтары телдәрен һаҡлап ҡалыуға, пропагандалауға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән проекттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн республика Башлығының йыллыҡ гранттарын булдырыу; 3) башҡорт телен һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү буйынса фонд ойоштороу. Әлеге ваҡытта документтар, шул иҫәптән Фондтың уставы әҙерләнә. Уға ярашлы, Башҡорт телен һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү фондының попечителдәр советына республика Башлығы етәкселек итәсәк.
– Шуны ла әйткем килә: был өс йүнәлеш тә етди финансланасаҡ, – тине Рөстәм Зәки улы. – Ул йөҙҙәрсә миллион һумдан ашыу сумманы тәшкил итәсәк. Башҡортостан Башлығының гранты ғына ла, мәҫәлән, кәмендә 50 миллион һум буласаҡ. Башҡортостандың дәүләт телдәрен һәм республика халыҡтары телдәрен һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү программаһы 100 миллион һумдан ашасаҡ, йәғни ошо йүнәлештәге эшмәкәрлекте финанслауҙа ҙур һынылыш буласаҡ. Һуңғы йылдар менән сағыштырғанда, ул тиҫтәләрсә тапҡырға күберәк тигәнде аңлата. Бынан тыш беҙ урыҫ телен өйрәнеү буйынса ла етди эшләргә кәрәклеген аңлайбыҙ. Бөгөн мәктәптәрҙә дөйөм белем биреү программалары буйынса урыҫ телен уҡытыу күләме Рәсәйҙең Мәғариф министрлығы тәҡдим иткән кимәлгә еткерелде.
Республика етәксеһе аңлатҡанса, Дәүләт телдәре буйынса республика советының эшен йәнләндереү өсөн өҫтәмә саралар ҙа талап ителәсәк. “Һуңғы арала республика Хөкүмәте вице-премьерҙарының береһе етәкселек иткән был Совет бөгөнгө талаптарға яуап бирмәй, биш – ун йыл элек булған кимәлдә ҡатып ҡалған”, – тине Рөстәм Хәмитов. Хәҙер ошо эшмәкәрлекте әүҙемләштереү талап ителә, Совет республика етәксеһенә дәүләт телдәрен һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереүҙең өҫтөнлөклө йүнәлештәре һәм механизмдары тураһындағы тәҡдимдәр әҙерләйәсәк.
Телде өйрәнеүҙең иң мөһим мәсьәләһе – уҡытыусылар әҙерләү. Бөгөн туған телдәргә туғыҙ меңдән ашыу белгес өйрәтә. “Беҙгә был өлкәләге һәр педагог ҡәҙерле, уларҙың квалификацияһын камиллаштырыу, ғилми-методик ярҙам менән системалы шөғөлләнергә кәрәк”, – тине Башҡортостан Башлығы. Был йәһәттән бөгөн мәғлүмәт технологияларын, социаль селтәрҙәрҙе лә әүҙемерәк үҙләштереү һәм файҙаланыу талап ителә. Күптән түгел, мәҫәлән, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты “Башҡорт теленә дистанциялы өйрәнеүҙең халыҡ-ара системаһы” тигән портал асты.
– Халыҡтар ассамблеяһына ғаилә тәрбиәһе планында ла эшләйһе күп әле. “Туған телдәрҙе онотоу” мәсьәләһендә глобалләштереү күренешен генә ғәйепләргә ярамай, – тип иҫкәртте Рөстәм Хәмитов. – Төп хәүеф күпкә яҡыныраҡ. Әгәр ҙә ғаиләлә туған телдә һөйләшмәйҙәр, туған телдә телевидение ҡарамайҙар һәм гәзит-журналдарға яҙылмайҙар, балаларҙы туған телдәге спектаклдәргә һәм концерттарға йөрөтмәйҙәр икән, кем быға ғәйепле? Ни өсөн яуаплылыҡ власть органдарына һәм йәмәғәтселеккә ятырға тейеш?
Милләт-ара һәм диндәр араһындағы мөнәсәбәттәргә ағымдағы мониторинг күрһәтеүенсә, республика халҡының 85 проценты был мөхитте ыңғай баһалай. Милләт-ара төҫ алған ыҙғыштар, нигеҙҙә, көнкүрештә түгел, ә күңел асыу урындарында – кафе, ресторан һәм клубтарҙа – тыуа. Өфөлә, Салауатта, Күмертауҙа, Сибайҙа һәм Дүртөйлө районында шундай осраҡтар булды. Ундай хәлдәр һирәк, ләкин һәр береһе социаль селтәрҙә йәнле сағылыш таба. Артабан инде экстремистик характерҙағы аңлатмалар китә. Әлбиттә, быға юл ҡуйырға ярамағанлығы көн кеүек асыҡ. Рөстәм Хәмитов бындай милләт-ара мөнәсәбәттәр өсөн муниципалитет етәкселеге яуаплы икәнлеген иҫкә төшөрҙө һәм ошо йүнәлештә әүҙем эшләргә, ыҙғыш тыуҙырырға һәләтле шарттарҙы асыҡлау һәм алдан иҫкәртеү кәрәклеген белдерҙе.
Милләт-ара татыулыҡты артабан нығытыу һәм милли мираҫты һаҡлап ҡалыу тураһындағы тәҡдимдәр менән ултырышта дини конфессиялар һәм милли-мәҙәни үҙәктәр етәкселәре лә сығыш яһаны.
– Халыҡтарҙың мәҙәни һәм тел төрлөлөгөн һаҡлап ҡалыу – Башҡортостанда һәм бөтә илдә гражданлыҡ берҙәмлеген тәьмин итеү, милләт-ара татыулыҡты нығытыу өсөн иң мөһим шарт ул, – тине Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе Шәйех-әл-ислам Тәлғәт Тажетдин. – Башҡортостан Башлығының ошо күп төрлөлөктө һаҡлап ҡалыу буйынса аҙымдарын тулыһынса хуплайым. Халыҡтар берҙәмлеге ул ҡоро һүҙ генә түгел. Был күренеш бер-береңде аңлау ғына түгел, ә үҙ-ара ихтирам да булған шарттарҙа ғына барлыҡҡа килә. Тыныслыҡ һәм татыулыҡтың нигеҙе лә шул. Тыныслыҡ һәм татыулыҡ булғанда беҙ көслөбөҙ.
Урыҫ Православие сиркәүенең Мәскәү патриархаты Башҡортостан митрополияһы башлығы Никон үҙ сығышында билдәләп үткәнсә, мәҙәни һәм тел төрлөлөгөнә бәйле мәсьәләләр күп динле һәм күп милләтле Башҡортостан өсөн айырыуса мөһим. Ул республика Башлығы ошо йүнәлештә алып барған сәйәсәтте хуплауы тураһында әйтте. Республикала тыныслыҡ һәм татыулыҡты һаҡлап ҡалыу өсөн Башҡортостандағы бөгөнгө дини һәм милләт-ара мөнәсәбәттәрҙе һаҡлау һәм үҫтереүҙә Урыҫ Православиеһы ла тулы дәрәжәлә ҡатнашырға әҙер.
– Бөгөнгө ултырыштың темаһы бер ҡасан да көнүҙәклеген юғалтмаясаҡ, – тине Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин, шулай уҡ республика Башлығының телдәрҙе үҫтереү буйынса башланғысын хуплауын белдергәс. – Еребеҙҙә йәшәгән милләттәрҙең мәҙәни һәм тел төрлөлөгөн һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү – иң мөһим мәсьәләләрҙең береһе. Күп быуаттар буйына беҙҙең халыҡтар үҙ-ара аңлашыу, ярҙамлашыу, бер-береһен хөрмәт итеү шарттарында йәшәй.
Өфөнөң һәм республиканың баш раввины Дан Кричевский әйтеүенсә, “Ор Авнер” йәһүд мәктәбендә уҡыған балаларҙың ата-әсәләренең 90 проценты, башҡорт теле уларҙың туған теле булмаһа ла, ошо телде өйрәнергә теләге барлығын белдергән.
– Бер нисә тиҫтә йыл элек кенә беҙ, ошолай бер өҫтәл янына ултырып, балаларға һәм дингә ҡағылышлы мөһим проблемаларҙы хәл итербеҙ тип уйлай ҙа алмай инек. Донъяла нимәләр булғанын күреп торабыҙ һәм Рәсәйҙең иң тотороҡло урын булыуына ышана барабыҙ, бында милли йолаларҙы ҡурҡмайынса үтәргә мөмкин. Беҙҙең республика – иң имен һәм тыныс төбәктәрҙең береһе. Башҡортостанда тыныслыҡ һәм татыулыҡ хөкөм һөрһөн өсөн бүтән конфессиялар менән иңгә-иң терәшеп эшләйбеҙ, – тине баш раввин.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты рәйесе, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, “Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия үҙәге” дәүләт учреждениеһының генераль директоры Әмир Ишемғолов Халыҡтар берҙәмлеге көнөнөң күп милләтле булған һәм толерантлыҡ, үҙ-ара аңлашыу нигеҙендә йәшәгән Башҡортостан өсөн ғәйәт ҙур әһәмиәткә эйә икәнлеген билдәләне.
– Башҡортостандың данлы тарихы быуаттар буйына уның күп милләтле халҡының хеҙмәте һәм тырышлығы менән төҙөлгән, – тине Әмир Миңләхмәт улы. – Ул беҙҙең олатайҙарҙың, атайҙарҙың һәм бөгөнгө быуындың да яҙмышы булып тора. Былтыр 23 декабрҙәге матбуғат конференцияһында Рәсәй Президенты Владимир Путин шулай тигәйне: “Башҡорттар 1812 йылғы Ватан һуғышында 16 йәштән уҙған бөтә ир-атты атҡа мендергән һәм ҡоралландырған. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ла Башҡортостанды ошондай уҡ илһөйәрлек рухы солғап алған. Бының менән беҙ ғорурланырға тейешбеҙ”. Үҙ тарихында ҡатмарлы һәм аяныслы ваҡиғалар ҙа булыуына ҡарамаҫтан, башҡорт халҡы һәр саҡ урыҫтарға ла, татарҙарға ла, сыуаштарға ла һәм башҡа милләттәргә лә йылы мөнәсәбәттә булды. Бөгөнгө Башҡортостан – этностар һәм конфессияларҙың тыныс һыйышып йәшәүенә ыңғай миҫал ул. Милли-мәҙәни үҙәктәр беҙҙә дәүләт власы органдары һәм дини ойошмалар менән тығыҙ хеҙмәттәшлектә эшләй. Күп милләтле Башҡортостан халыҡтарын берләштереүҙә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ла әүҙем ҡатнаша, сөнки башҡорттарҙы үҫтереүҙең рухи һәм мәҙәни ихтыяжына ҡағылышлы мәсьәләләрҙең ҡуйылышы һәм хәл ителеше башҡа халыҡтар өсөн дә ҙур әһәмиәткә эйә, улар милли сәйәсәттең дөйөм йүнәлештәрен билдәләй.
Әмир Ишемғолов әйтеүенсә, киләсәккә өмөт менән ҡараған кешеләр төрки телдәр төркөмөнә ингән башҡорт теленең халыҡ-ара мөнәсәбәттәге әһәмиәтен яҡшы аңлай. Ул төрлө илдәрҙә йәшәгән халыҡтарҙың 40 теле менән оҡшаш. Ә был халыҡтар 200 миллион кешене берләштерә. Тимәк, башҡорт телен белһәң, башҡа төрки телдәрҙе аңлауы һәм үҙләштереүе еңел. Башҡортса һөйләшә алғандар инглиз һәм немец телендәге һүҙҙәрҙе сифатлыраҡ әйтә, сөнки беҙҙең телдәге өндәр быға булышлыҡ итә. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Башҡортостан прокуратураһы менән берлектә һәм ҡала, район прокурорҙары ҡатнашлығында милли мәғариф буйынса кәңәшмә үткәреүҙәре һәм уртаҡ тел табыуҙары тураһында ла әйтеп үтте.
Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы советы рәйесе урынбаҫары, Башҡортостан урыҫтары соборы башҡарма комитеты рәйесе Виктор Пчелинцев, Башҡортостан татарҙарының милли-мәҙәни автономияһы советы рәйесе Римма Үтәшева, Башҡортостандың фин-уғыр халыҡтары ассамблеяһы советы рәйесе, мордва милли-мәҙәни автономияһы башҡарма комитеты рәйесе Юлия Герасимова, Башҡортостандың сыуаш милли-мҙәни автономияһы советы рәйесе Виталий Викторов, Башҡортостандың “Ала-Тоо” ҡырғыҙ мәҙәниәте үҙәге рәйесе Сәнә Алиева шулай уҡ мәҙәни һәм тел төрлөлөгөн һаҡлап ҡалып артабан үҫтереүҙең мөһимлегенә баҫым яһаны.
Кәңәшмә аҙағында Рөстәм Хәмитов халыҡтарҙың төрлө булыуын һәм был төрлөлөктөң беҙҙең йәмғиәтте фәҡәт нығытыуын ғына билдәләне.
– Мин – инженер һәм миңә инженерлыҡ сағыштырыуҙары яҡын, – тине республика Башлығы. – Бер металл, химик элемент бар, ул – тимер. Үҙе генә мөһим материал була алмай, ләкин әгәр ҙә тимергә башҡа химик элементтарҙың өлөштәре эләкһә, ҡорос хасил була. Был матдә тутыҡмай, эҫегә лә, һыуыҡҡа ла сыҙамлы. Ҡушылған ошо өлөшсәләрҙең күләме үтә аҙ, ләкин улар тимерҙе ныҡлығы, туҙыуға һәм тутығыуға ҡаршы тора алыу һәләте буйынса бөтөнләй икенсе матдәгә әйләндерә. Беҙҙең йәмғиәт тә шулай. Эйе, ҙур һанлы урыҫ халҡы бар, ул ил халҡының 90 проценттан ашыуын тәшкил итә. Ләкин беҙҙең халыҡтар бөтә ҡоролманы емерелмәҫлек итеп һаҡлаған әлеге элементтар булып тора ла инде. Һәм был үтә лә мөһим. Ватан тарихында халыҡтар берҙәмлеген сағылдырған яҡты биттәр күп. Дине һәм милләте ниндәй булыуға ҡарамаҫтан, һәр кем Бөйөк Еңеү көнөн билдәләй. Тап беҙҙең илдең беренсе йыһан державаһы булыуы менән барыбыҙ ҙа ғорурлана. Беҙҙе әҙәбиәт, мәҙәниәт, сәнғәт, уртаҡ рухи тамырҙар берләштерә. Тағы ла бер тапҡыр әйтәм: тыныслыҡ һәм милли татыулыҡ – иң ҙур хазина. Уны һаҡлап ҡалыу өсөн бөтәһен дә эшләргә бурыслыбыҙ.


text:
Яйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 50
«ЯЙЫҠ ҺЫЛЫУЫ»29.04.2014
Эльвина ХӘЙРЕТДИНОВА
1998 йылдың 30 сентябрендә Илсе ауылында тыуған.
Илсе урта мәктәбенең 9-сы класында уҡый.
Бейергә, шиғыр ятларға, китап уҡырға, фото төшөрөргә ярата.
Киләсәктә психолог булырға хыяллана.
Маҡсаты - кешеләргә ярҙам итеү.
1998 йылдың 30 сентябрендә Илсе ауылында тыуған.
Илсе урта мәктәбенең 9-сы класында уҡый.
Бейергә, шиғыр ятларға, китап уҡырға, фото төшөрөргә ярата.
Киләсәктә психолог булырға хыяллана.
Маҡсаты - кешеләргә ярҙам итеү.
Иҫтә ҡалырлыҡ сара29.04.2014
Мәҙәниәт йылына арнап, Ҡобағош ауылында Белорет ҡалаһында йәшәүсе 80 йәшкә аяҡ баҫҡан Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Мөхәррәм Сәлимов менән осрашыу ойошторолдо.
Кисәгә мәктәп уҡыусылары һәм ауыл халҡы йыйылды. Мөхәррәм ағай үҙе менән скрипка, думбыра, ҡумыҙ һәм ҡурай ҙа килтергән. Ошо музыка ҡоралдарында уйнап, балаларҙы ла, ололарҙы ла таң ҡалдырҙы. Китапхана йортонда сылт иткән дә тауыш сыҡманы, моңло ла, серле лә музыканы кисәгә килеүселәр бирелеп тыңланы. Баҡһаң, Мөхәррәм ағай балалар өсөн йөҙләгән йырҙар авторы ла икән. Ноталарға һалынған йыр китабы менән дискты ла онотмаған.
Кисәгә мәктәп уҡыусылары һәм ауыл халҡы йыйылды. Мөхәррәм ағай үҙе менән скрипка, думбыра, ҡумыҙ һәм ҡурай ҙа килтергән. Ошо музыка ҡоралдарында уйнап, балаларҙы ла, ололарҙы ла таң ҡалдырҙы. Китапхана йортонда сылт иткән дә тауыш сыҡманы, моңло ла, серле лә музыканы кисәгә килеүселәр бирелеп тыңланы. Баҡһаң, Мөхәррәм ағай балалар өсөн йөҙләгән йырҙар авторы ла икән. Ноталарға һалынған йыр китабы менән дискты ла онотмаған.
Ҡурсаҡ уйнаусы балалар29.04.2014
Туған телгә иғтибар һәм ихтирам тәрбиәләүҙә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының роле ҙур. Бигерәк тә ҡала мәктәптәрендә уҡыусылар менән дөрөҫ эш алып барыу балаларҙа үҙ телен өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу, теләк уятырға һәләтле. 3-сө лицейҙың башланғыс кластарҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әнисә Ялалова ойошторған балалар ҡурсаҡ театры ошондай уңышлы алымдарҙың береһе.
Ҡурсаҡ театрында 2 «а» класынан туғыҙ уҡыусы шөғөлләнә. Уларҙа актерлыҡ һәләттәрен асыу эшен Әнисә Әүәл ҡыҙы икенсе йыл алып бара. Бөгөн ҡурсаҡ театры рус халыҡ әкиәте «Тирмәкәй»ҙе сәхнәләштергән. Бынан тыш, Заһир Зариповтың яңғыҙ башҡарыуында «Кем минең әсәйем?» әкиәте лә ҡуйылған. Әйткәндәй, Заһир «Һаумы, һаумы, әкиәт!» конкурсында ҡатнашып, үткән йылда өсөнсө урын яулаһа, быйыл номинацияға лайыҡ булған.
Ҡурсаҡ театрында 2 «а» класынан туғыҙ уҡыусы шөғөлләнә. Уларҙа актерлыҡ һәләттәрен асыу эшен Әнисә Әүәл ҡыҙы икенсе йыл алып бара. Бөгөн ҡурсаҡ театры рус халыҡ әкиәте «Тирмәкәй»ҙе сәхнәләштергән. Бынан тыш, Заһир Зариповтың яңғыҙ башҡарыуында «Кем минең әсәйем?» әкиәте лә ҡуйылған. Әйткәндәй, Заһир «Һаумы, һаумы, әкиәт!» конкурсында ҡатнашып, үткән йылда өсөнсө урын яулаһа, быйыл номинацияға лайыҡ булған.
Ауылдар тарихы29.04.2014
Был мәҡәләмде оло быуын кешеләренең иҫтәлектәренә таянып яҙҙым. Олатайым Шакир Ғәбитов 1865-1870 йылдарҙа Башҡортостан тарихын өйрәнеүсе П.И. Рычковҡа беҙҙең шәжәрә тураһында мәғлүмәттәр биргән. Был хаҡта Белорет ҡалаһының музейына нигеҙ һалыусы М.Ф. Чурконың «Исторический очерк Тамьян-Катайского кантона АБССР» китабында әйтелә. Олатайым 1829-1933 йылдарҙа, бабайым Харин Шакир улы 1872-1958 йылдарҙа, атайым Ғәли Шакир улы 1875-1958 йылдарҙа йәшәгәндәр.
Яҙылған тарихи ваҡиғаларҙы бала саҡтан уҡ ололарҙың төрлө табындарҙа үҙ-ара һөйләшкәндәрендә ишетеп, ҡолаҡҡа элеп бара торған инем. 1947-1949 йылдарҙа атайым менән Һүренйәк, Тайһуған, Ҡөйәҙе исемле Урал тауы һырттарының көньяҡ итәгендәге яландарҙа бесән саптыҡ. Был яландар Ҡоҙғон-Әхмәр ауылынан 15-20 саҡрымлыҡта ята. Үләндәрҙең бейеклеге, ҡуйылығы иҫте килтерерлек. Тик шуныһы насар - айыу күп, атты иркен ебәреп булмай, һәр ваҡыт бәйле тоторға кәрәк. Айыу үҙенең барлығын, ғәйрәтен күрһәтеп, яңғыҙ ултырған йөҙйәшәр ҡарағайҙарға менеп, ҡайырыһын һыҙырып төшөрә. Кистәрен атты арбаға бәйләп, ут яғып йоҡларға ятабыҙ. Ата-йым үҙенең 20 йылға яҡын (1895-1916 йылдар) ил сиген һаҡлауы тураһында һөйләй. Үҙенең хеҙмәттәш дуҫы, Рафиҡ ауылы егете Мөхәммәтте гел иҫкә ала торған ине. «Мөхәммәт менән Беренсе рус революцияһын Польшаның Варшава ҡалаһында ҡаршы алдыҡ. Беҙгә ул ваҡытта 30-ар йәш ине…» Атайымдан ауылыбыҙҙың барлыҡҡа килеү тарихын һөйләүен һораным.
Яҙылған тарихи ваҡиғаларҙы бала саҡтан уҡ ололарҙың төрлө табындарҙа үҙ-ара һөйләшкәндәрендә ишетеп, ҡолаҡҡа элеп бара торған инем. 1947-1949 йылдарҙа атайым менән Һүренйәк, Тайһуған, Ҡөйәҙе исемле Урал тауы һырттарының көньяҡ итәгендәге яландарҙа бесән саптыҡ. Был яландар Ҡоҙғон-Әхмәр ауылынан 15-20 саҡрымлыҡта ята. Үләндәрҙең бейеклеге, ҡуйылығы иҫте килтерерлек. Тик шуныһы насар - айыу күп, атты иркен ебәреп булмай, һәр ваҡыт бәйле тоторға кәрәк. Айыу үҙенең барлығын, ғәйрәтен күрһәтеп, яңғыҙ ултырған йөҙйәшәр ҡарағайҙарға менеп, ҡайырыһын һыҙырып төшөрә. Кистәрен атты арбаға бәйләп, ут яғып йоҡларға ятабыҙ. Ата-йым үҙенең 20 йылға яҡын (1895-1916 йылдар) ил сиген һаҡлауы тураһында һөйләй. Үҙенең хеҙмәттәш дуҫы, Рафиҡ ауылы егете Мөхәммәтте гел иҫкә ала торған ине. «Мөхәммәт менән Беренсе рус революцияһын Польшаның Варшава ҡалаһында ҡаршы алдыҡ. Беҙгә ул ваҡытта 30-ар йәш ине…» Атайымдан ауылыбыҙҙың барлыҡҡа килеү тарихын һөйләүен һораным.
Беҙгә оҡшаш төбәк29.04.2014
Гәзиттең алдағы һанында яҙҙыҡ, Башҡортостан Ҡырым Республикаһының Белогорск районына һәр яҡлап ярҙам күрһәтеү маҡсатында беркетелде. Шефлыҡҡа алынған төбәк тураһында тулы мәғлүмәт биреү артыҡ булмаҫтыр. «Беҙҙең» район ярымутрауҙың уртаһындараҡ, Ҡырым тауҙарының итәгендә урынлашҡан. Үкенес, биләмәләренә диңгеҙ буйҙары инмәй, ә бына йылғалар байтаҡ - Зуя, Бурульча, Биюк-Карасу, Кучук-Карасу, Индол.
Белогорск районының майҙаны - 189,3 мең гектар (сағыштырыу өсөн, Учалы - 451 мең гектар).
Ауыл хужалығы ерҙәре - 115,6 мең гектар.
Урман майҙаны - 55 мең гектар ( беҙҙә - 230 мең гектар).
81 ултыраҡ иҫәпләнә - Белогорск, Зуя ҡасабаһы һәм 19 Советҡа берләштерелгән 79 ауыл. 65-66 мең кеше йәшәй (25 меңе - ҡалала). Рустар - 48%, татарҙар - 34%, украиндар - 16%. Шулай уҡ белорустар, гректар, румындар, чехтар, грузиндар, поляктар һәм башҡалар бар.
Белогорск районының майҙаны - 189,3 мең гектар (сағыштырыу өсөн, Учалы - 451 мең гектар).
Ауыл хужалығы ерҙәре - 115,6 мең гектар.
Урман майҙаны - 55 мең гектар ( беҙҙә - 230 мең гектар).
81 ултыраҡ иҫәпләнә - Белогорск, Зуя ҡасабаһы һәм 19 Советҡа берләштерелгән 79 ауыл. 65-66 мең кеше йәшәй (25 меңе - ҡалала). Рустар - 48%, татарҙар - 34%, украиндар - 16%. Шулай уҡ белорустар, гректар, румындар, чехтар, грузиндар, поляктар һәм башҡалар бар.
Был донъяла ниҙәр бар?29.04.2014
* Жириновский иҫәрләнеп, Дәүләт Думаһында хеҙмәт бурыстарын башҡарған журналистарҙы, шул иҫәптән, ауырлы ҡатынды мәсхәрәләп йәберләгәйне. Ул әйткән бортаҡ һүҙҙәрҙе гәзиткә яҙыуы ла уңайһыҙ… Был тапҡырҙа ҡоро ҡалмаҫ, буғай - «Бөгөнгө Рәсәй» мәғлүмәт агентлығы тупаҫ сәйәсмән шәрәмәтен судҡа бирҙе. Барыһының да яман данын таратһа ла, ЛДПР ағзалары юлбашсыларына һүҙ әйтергә ҡурҡа. Красноярск ҡалаһынан Мальчиков фамилиялы кеше генә хурланып, ағзалыҡ билетын почта аша Жириновскийға ебәрә, һинең кеүектәр менән бер ойошмала булаһым килмәй, тип ҡырт киҫә. Фамилияһына ҡарамаҫтан, ысын ир икән!
* Украинала көс менән власҡа килгән әҙәмдәрҙең аҡыл теүәллеге шик уятырлыҡ. Үҙен президент тип атаған Турчиновтың бойороғона ярашлы, Рәсәй менән сиктең буйынан-буйына танктарға ҡаршы траншея ҡаҙыла башланы. Сумск өлкәһендә, мәҫәлән, 20 километр ҡаҙығандар, киңлеге - 4, тәрәнлеге - 2 метр. Бөтә проектты тормошҡа ашырыу өсөн 16 миллион кубометр ер соҡоп сығарыу талап ителә - Беломорканал күләменән саҡ ҡына ҡалыша… Башлаясаҡтар ҙа, ташлаясаҡтар икәнлеге алдан билдәле, аҡса ла, яғыулыҡ та, техника яғы ла үтә наҡыҫ бит үҙҙәрендә. Йырындарҙа һыу йыйылып, һаҙланып һаҫып ятыр инде - хакимдарҙың һантыйлығына һәйкәл рәүешендә.
Хәрби эште аңлаған кешеләр әйтеүенсә, берәй мөғжизә менән ниәт бойомға ашҡан осраҡта ла, файҙаһы булмаҫ ине - Рәсәйҙең Т-90 танкы 6 метрға тиклем канауҙарҙы осоп үтә ала. Бульдозер килтереп, сығыу урынын күмдереү өсөн дә күп аҡыл кәрәкмәй инде… Тик эш уға барып етмәһен инде!
* Украинала көс менән власҡа килгән әҙәмдәрҙең аҡыл теүәллеге шик уятырлыҡ. Үҙен президент тип атаған Турчиновтың бойороғона ярашлы, Рәсәй менән сиктең буйынан-буйына танктарға ҡаршы траншея ҡаҙыла башланы. Сумск өлкәһендә, мәҫәлән, 20 километр ҡаҙығандар, киңлеге - 4, тәрәнлеге - 2 метр. Бөтә проектты тормошҡа ашырыу өсөн 16 миллион кубометр ер соҡоп сығарыу талап ителә - Беломорканал күләменән саҡ ҡына ҡалыша… Башлаясаҡтар ҙа, ташлаясаҡтар икәнлеге алдан билдәле, аҡса ла, яғыулыҡ та, техника яғы ла үтә наҡыҫ бит үҙҙәрендә. Йырындарҙа һыу йыйылып, һаҙланып һаҫып ятыр инде - хакимдарҙың һантыйлығына һәйкәл рәүешендә.
Хәрби эште аңлаған кешеләр әйтеүенсә, берәй мөғжизә менән ниәт бойомға ашҡан осраҡта ла, файҙаһы булмаҫ ине - Рәсәйҙең Т-90 танкы 6 метрға тиклем канауҙарҙы осоп үтә ала. Бульдозер килтереп, сығыу урынын күмдереү өсөн дә күп аҡыл кәрәкмәй инде… Тик эш уға барып етмәһен инде!
Байрамдар имен үтһен29.04.2014
27 апрелдә көндөҙгө 3 тирәләрендә ҡаланың Көньяҡ микрорайонында янғын сыға. Ваҡытлыса йәшәү өсөн файҙаланылған йәйге йортто ут солғай. Эстә дүрт кеше ҡала. Бер ир еңел ҡотолһа, икенсеһе 3-4 дәрәжәлә утҡа бешеп йәрәхәтләнә.
Ә бына 1978 һәм 1987 йылғы йәш ҡатындар һәләк була. Тикшереү бара, фажиғәнең сәбәбе асыҡлана.
Оҙайлы байрам көндәрендә айырыуса һаҡ булығыҙ, йәмәғәт! Былай ҙа фажиғәләр йышайып китте. Кинәт һыуытҡандан һуң кинәт көн йылыныуы ла көтөлә. Тәбиғәткә сыҡҡанда айырыуса уяу булырға кәрәк, йәшел үлән ҡалҡҡансы урманда ут таралыу ихтималлығы бик юғары була торған. Берәйһе ихатағыҙға яҡын тирәлә сүп-сарын яндырырға булып китһә, күҙ-ҡолаҡ булыу ҡамасауламаҫ - оло бәлә сығарыу өсөн бер осҡон да етә бит. Ә иң мөһиме - ниндәй генә байрам булмаһын, эскәндә сама белеү зарур. Ут фажиғәләренең төп өлөшөнә теге йәки был рәүештә фәҡәт хәмер сәбәпсе.
Ә бына 1978 һәм 1987 йылғы йәш ҡатындар һәләк була. Тикшереү бара, фажиғәнең сәбәбе асыҡлана.
Оҙайлы байрам көндәрендә айырыуса һаҡ булығыҙ, йәмәғәт! Былай ҙа фажиғәләр йышайып китте. Кинәт һыуытҡандан һуң кинәт көн йылыныуы ла көтөлә. Тәбиғәткә сыҡҡанда айырыуса уяу булырға кәрәк, йәшел үлән ҡалҡҡансы урманда ут таралыу ихтималлығы бик юғары була торған. Берәйһе ихатағыҙға яҡын тирәлә сүп-сарын яндырырға булып китһә, күҙ-ҡолаҡ булыу ҡамасауламаҫ - оло бәлә сығарыу өсөн бер осҡон да етә бит. Ә иң мөһиме - ниндәй генә байрам булмаһын, эскәндә сама белеү зарур. Ут фажиғәләренең төп өлөшөнә теге йәки был рәүештә фәҡәт хәмер сәбәпсе.
Халыҡты берләштергән көн29.04.2014
Еребеҙгә, ниһайәт, бар тереклекте уятып, йәнә яҙ килде. Тәбиғәтебеҙҙең ошо миҙгеле айырыуса байрамдарға бай. Йылдар үтһә лә, уларҙың әһәмиәте юғалмай, хәтерҙән юйылмай.
1 Май - Яҙ һәм хеҙмәт байрамы хаҡында ла шуны әйтергә мөмкин. Май айының тәүге көнөн байрам булараҡ ҡабул итеп өйрәнгәнбеҙ һәм уны барыбыҙ ҙа көтөп ала. Ә бына уның ҡайҙа һәм ҡасан байрам ителә башлауын ҡайһы берәүҙәр белмәйҙер ҙә, моғайын. Шуға ла тарихҡа бер аҙ байҡау яһағанда зыяны булмаҫ.
1 Майҙы байрам итеү тарихы Америкаға барып тоташа. 1886 йылда Америка эшселәре 15 сәғәтлек эш көнөн 8 сәғәтлеккә ҡалдырыуҙы талап итеп забастовкаға сыға. Ә 1889 йылда II интернационалдың Париж конгресы Чикаго эшселәре иҫтәлегенә 1 майҙа йыл һайын демонстрация үткәреү хаҡында ҡарар сығара. 1890 йылда инде 1 Май - Хеҙмәтсәндәрҙең халыҡ-ара теләктәшлек көнө булараҡ Австро-Венгрия, Бельгия, Германия, Дания, Испания, Италия, АҠШ, Норвегия, Франция, Швеция һ.б. илдәрҙә билдәләнә. Рәсәйҙә лә 1 Майҙы билдәләү 1890 йылдан башлана.
1 Май - Яҙ һәм хеҙмәт байрамы хаҡында ла шуны әйтергә мөмкин. Май айының тәүге көнөн байрам булараҡ ҡабул итеп өйрәнгәнбеҙ һәм уны барыбыҙ ҙа көтөп ала. Ә бына уның ҡайҙа һәм ҡасан байрам ителә башлауын ҡайһы берәүҙәр белмәйҙер ҙә, моғайын. Шуға ла тарихҡа бер аҙ байҡау яһағанда зыяны булмаҫ.
1 Майҙы байрам итеү тарихы Америкаға барып тоташа. 1886 йылда Америка эшселәре 15 сәғәтлек эш көнөн 8 сәғәтлеккә ҡалдырыуҙы талап итеп забастовкаға сыға. Ә 1889 йылда II интернационалдың Париж конгресы Чикаго эшселәре иҫтәлегенә 1 майҙа йыл һайын демонстрация үткәреү хаҡында ҡарар сығара. 1890 йылда инде 1 Май - Хеҙмәтсәндәрҙең халыҡ-ара теләктәшлек көнө булараҡ Австро-Венгрия, Бельгия, Германия, Дания, Испания, Италия, АҠШ, Норвегия, Франция, Швеция һ.б. илдәрҙә билдәләнә. Рәсәйҙә лә 1 Майҙы билдәләү 1890 йылдан башлана.
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
Республикала 3 меңгә яҡын уҡыу йортон тамамлаусы мәшғүллек хеҙмәте ярҙамында эш тапҡан
Ағымдағы йылдың тәүге ун айы эсендә Башҡортостандың Халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтенә 5 меңгә яҡын уҡыу йортон тамамлаусы мөрәжәғәт иткән. Уларҙың 3 меңгә яҡыны йәғни 60 проценты эшкә урынлаштырылған.
Башҡортостандың Халыҡ мәшғүллеге дәүләт хеҙмәте идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, халыҡ мәшғүллеге хеҙмәте органдарында иҫәптә тороусы йәштәр составы киләһесә: 48 процент – юғары уҡыу йорттарын тамамлаусылар, 41 процент – урта махсус уҡыу йорттарын тамамлаусылар һәм 11 процент – башланғыс һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусылар.
Әлеге ваҡытта рәсми рәүештә теркәлеүселәрҙең һәр дүртенсеһе – йәш кеше. Бөгөнгө көнгә республикала 16-29 йәшлек 7 меңдән ашыу эшләмәгән йәш кеше иҫәпләнә.


text:
Сибай ҡалаһының урта махсус һәм юғары уҡыу йорттары студенттары араһында спартакиада дауам итә. Уҡыу йылы барышында студенттар спорттың 12 тө-рө буйынса һынау тотасаҡ. Һәләтле йәштәр спартакиаданы шашка, шахмат уйындары менән асһа, ошо көндәрҙә Сибай педагогия колледжында пневматик мылтыҡтан атыу буйынса ярыш үтте. Майҙан хужалары йылдағыса беренселекте бер кемгә лә бирмәне. Икенсе урынға Сибай күп тармаҡлы колледжы командаһы лайыҡ булды. 3-сө урында БДАУ-ның Урал аръяғы филиалы студенттары билдәләнде. Шәхси беренселектә егет-тәр араһында Флүр Ҡужагилдин (педагогия колледжы)—1-се, Тимур Хәлиуллин (педагогия колледжы)—2-се, Виктор Колбинцев (күп тармаҡлы колледж) 3-сө урындарҙы яуланы. Ҡыҙҙар араһында Илүзә Әсмәндийәрова (педагогия колледжы), Лилиә Солтанова (күп тармаҡлы колледж), Ләйсән Хөсәйеноваларға тиңләшеүселәр булманы.
Еңеүселәрҙе, призлы урындар яулаған командаларҙы ихлас ҡотлайбыҙ. Киләһе ярыштарҙа ла уңышлы сығыш яһауҙарын теләйбеҙ.
Фәрит Хәмитов,
баш судья.


text:
“Луганск Баймаҡҡа ҡарағанда ла яҡыныраҡ”17-03-2017, 03:40 // Тәгәрмәс // Баҫып сығарырға
Ялҡаулыҡ үтә көслөмө, әллә бүтән төрлө һылтауҙан ҡотола алмайбыҙмы, ҡайһы саҡ ҡул һуҙымындай яҡындағы туғандарҙың хәлен белешергә, хатта тыуған яҡтарға ҡайтып әйләнергә ваҡыт таба алмайбыҙ. Дәүләт транспортын көтәһе түгел йәки такси саҡырырға ла кәрәкмәй. Һуң үҙеңдең шәхси автомобилең һине көтөп ултыра ла-баһа! “Ошо шәмбегә әҙерләнәм”, “киләһе байрамға планлаштырайыҡ” тип алдағы көндәргә һаман күсерәбеҙ. Хатта килеп алып, кире илтеп ҡуйыусы изге йәндәр табылған хәлдә лә кисектереү өсөн төрлөсә сәбәп эҙләйбеҙ. Ә бына был йәһәттән “Башҡортостан Хәрби хәрәкәттәр ветерандар союзы” төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Тимерйән РӘЖӘПОВ – күптәргә өлгө. Ул үҙенең шәхси автомобилендә Луганск Халыҡ Республикаһына сәфәр сығырға ваҡыт таба. Уның менән әңгәмәлә һүҙ ошо хаҡта.
– Беренсе тапҡыр сәфәр сығыуығыҙҙы хәтерләйһегеҙҙер. Ул нимәһе менән иҫтә ҡалды?
– Тәүҙә күңелгә ҡурҡыу түгел, ә, “нисегерәк килеп сығыр?” тигән борсолоу инеп оялауын йәшермәйем. Хәйер, бындай тойғо менән алыҫҡа юлланған һәр кем осраша торғандыр. Тәүге тапҡыр Луганск Халыҡ Республикаһына 2015 йылдың октябрь айында юлландыҡ. Маҡсатыбыҙ – гуманитар ярҙам күрһәтеү.
Беренсенән, уйынлы-ысынлы әйткәндә, Башҡортостан юлдары “йоҡлатырлыҡ” – үҙеңде кәмәләге шикелле хис итәһең. Дивандың ҡәҙере ҡаҡ урындыҡҡа ятҡас беленә, тиҙәр. Октябрьский ҡалаһынан һуң Татарстан һәм Һамар яҡтарында һелкетә башланы, уяулыҡты арттырҙыҡ. Ойоп китмәҫ өсөн ундайҙары ла кәрәктер.
Икенсенән, әлбиттә, төрлө кеше бар, шулай ҙа күп водителдәрҙең бер-береһенә теләктәшлеге шатландырҙы. Бер-береңә юл биреү, бәләгә тарығанда ярҙамға ашығыу, бүтән төрлө хәстәрлек күрһәтеү кеүек изге сифаттарҙы күреп, дальнобойщиктарға ҡарата хөрмәтем бермә-бер артты.
Өсөнсөнән, тамаҡ ялғап алыу һәм ҡунып сығыу урындарының тәүлек әйләнәһенә хеҙмәтләндереүе, улар ҡарамағындағы автосервистың һәм “шиномонтажка”ның да эшләүе, заправкаларҙың йыш урынлашыуы шулай уҡ бик тә уңайлы. Ҡыҫҡаһы, сәйәхәтебеҙ беҙ көткәнгә ҡарағанда ла яҡшы килеп сыҡты. Унан ҡайтыуға тағы шул тарафтарға әҙерләнә башланыҡ. Ни өсөн тигәндә, бындағы халыҡтың Яңы йылға хөрт әҙерлеген, шыршыға, бүтән төрлө биҙәүес әйберҙәренә, уйынсыҡтарға мохтажлығын күреп, әсенеп ҡайттыҡ. Ошолар тағы сәфәргә әйҙәне.
– Луганскиҙы Баймаҡ кеүек яҡын күреп алдығыҙ түгелме? Әлегеләй өс айға ике тапҡыр тыуған яғың Баймаҡ районына ла ҡайтмайһың шикелле...
– Юл төшкәндә ашҡынып торам тыуған төйәгемә, юҡ сәбәпте бар итеп тә туғандарым янына юлланам. Сыңғыҙ ауылына оҙаҡ ҡайтмаһам, әсәйем: “Луганск Баймаҡҡа ҡарағанда ла яҡыныраҡмы әллә?!”, – тип мәрәкәләй. Ғәзиз кешемдең кинәйәһен аңлайым. Ә дөйөм алғанда, Луганскиға бөтәһе – ете тапҡыр, шуның бишәүһендә үҙемдең шәхси автомобилемдә барҙым. Сираттағы сәфәргә әҙерлек тамамланды тиерлек, ошо көндәрҙә йәнә юлға сығабыҙ.
– Гуманитар ярҙам ғына алып бараһығыҙмы?
– Рухи аҙыҡ тураһында ла онотмайбыҙ, әлбиттә. 2016 йылда дүрт тапҡыр барҙыҡ, шуның береһендә “Луганск Халыҡ Республикаһында V халыҡ-ара “Көйгән биттәр” фестиваленең шаңдауы” тигән күләмле сара уҙғарҙыҡ, ул 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 75 йыллығына арналды. Унда, әлбиттә, тыныс түгел, шулай булыуға ҡарамаҫтан, халыҡ рухи күтәрелештә, юҡты бар итеп йәшәргә тырыша, яҡты киләсәккә ышана, йыр-моңдан айырылмаған.
Петровское ҡалаһында Шайморатов майҙанын гөл баҡсаһына әйләндергәндәр, Башҡорт атлылары скверы тәртиптә тотола, халыҡ бер тауыштан хуплағас, хәҙер 22-се урта мәктәп Миңлеғәле Шайморатов исемен йөрөтә. “Луганский экономический союз” йәмәғәт хәрәкәте ағзалары генерал-майор Шайморатовҡа Рәсәй Геройы исемен биреүҙе хәстәрләп, акция иғлан итте, имзалар йыйыуҙы ойоштора.
– Тимерйән Рәжәп улы, йәшерен-батырын түгел, берәүҙәр машинаһын айына бер тапҡыр ғына гаражынан сығарғанда, һеҙ унан төшмәйһегеҙ. Йәлке булып китмәйме?
– Улай уйлай башлаһаң, кейгән ботинкам, өҫтөмдәге кейемем, бүрегем туҙа тип өйҙә генә ятырғамы? “Тимер ат”ҡа байлыҡ тип түгел, ә хәрәкәт итеү сараһы тип ҡарау күпкә дөрөҫ.
– Белеүемсә, салонда һеҙ яңғыҙ түгел, фекерҙәштәрегеҙ ҙә бергә, өҫтәүенә төрлө кәрәк-яраҡ тейәп алаһығыҙ. Ауыр йөктө машина көсөргәнеп һөйрәмәйме?
– Бөгөн луганскиҙар нимәгә мохтажлыҡ кисерә, шуға өҫтөнлөк бирәбеҙ. Кейем-һалым, аҙыҡ-түлек, канцелярия тауарҙары – шуның асыҡ дәлиле. Күңел ҡушҡанды башҡарғанда, бер ниндәй ҙә ауырлыҡ тоймайым.
– Гәзит уҡыусыларҙың автомобилеңдең маркаһын да белгеһе киләлер. Алыҫ юлды һайлаусылар ниндәй машинала елдерә?
– Төрлө маркалы машинам булды, “копейка”нан алып тигәндәй. Береһен дә яманламайым. Әле Ҡытай автомобилен һайланым, маркаһы – “CheryTiggo”. Кроссоверға ни етә! Ҡеүәтлеләрҙән һанала, уның менән урамда ниндәй һауа торошо хакимлыҡ итеүенә ҡарамаҫтан, бер ҙә икеләнмәйенсә юлға сығырға мөмкин, хатта таш яуып торғанда ла. Етмәһә, иркен, дөрөҫ итеп һалғанда, күп әйберҙе һыйҙырып була.
– Ғөмүмән, быға хәтлем һеҙ алыҫ сәфәргә сыҡҡанығыҙ бар инеме?
– Күптән түгел яҡташ инәйҙән улының ҡайһы тарафтарҙа армияла булыуын һорағас: “Бәпкәм минең Өфөнөң кәртә аръяғында ғына хеҙмәт итә”, – тине. “Кәртә аръяғы” тигәс көлкө килеп китте. Баҡтиһәң, Алкинда һалдат һурпаһын эсә икән. Афғанстан яҡтарында интернациональ бурысты үтәнем, был илде арҡырыға-буйға киҫтем. Рәсәй Эске эштәр министрлығының бойороғо нигеҙендә, Чечняла командировкала булдым. Шуларҙы уйлайһың да, Украина тарафтарына юлланыу ябай ғына тойола. Ә 430 саҡрымлыҡ Өфө – Баймаҡ араһы бөтөнләй сүп кенә...
– Ә Өфөнән Луганск ҡалаһына хәтлем нисә саҡрым? Сағыштырыу өсөн: элек Миңлеғәле Шайморатов дивизияһы менән һыбай үткән, әле һеҙ “тимер ат”та...
– Бер яҡҡа ике мең километрҙан саҡ ҡына күберәк. Ул араны көн ярым эсендә үтеүселәрҙең барлығын да беләм. Әммә беҙ улай итмәйбеҙ. Ашыҡҡан түгел, бойорған етә, тиҙәрме әле? Ял итә-итә барабыҙ. Мотлаҡ туҡтап китә торған урыныбыҙ бар. 200 километр үткәс, иң беренсе Октябрьский ҡалаһы янындағы туҡталҡала нығынып алыу тигән яҙылмаған ҡанун йәшәй. Унан инде Һарытау өлкәһендәге “Фортуна” кафеһында тамаҡ ялғайбыҙ, артабан Ростов өлкәһендәге Ново-Шахтинск ҡалаһында таможня үтергә әҙерләнәбеҙ. Аҙаҡҡыһы – Луганскиҙың Петровское ҡалаһы. Яҡынса алғанда ике тәүлек ваҡыт юлда үтә. Әйткәндәй, гуманитар йөктө теге яҡҡа сығара торған тәғәйен көн булдырылған – Ново-Шахтинскиға шаршамбыға барып етеүҙе күҙ уңында тотоу зарур. Һуңланың икән, тағы ла бер аҙнаны көтөргә мәжбүр буласаҡһың. Таможняның үҙенең нескәлектәре күп кенә – һәр нәмәне алдан килограмлап үлсәп, уларҙы рәсмиләштерәһең, документтарҙы Дондағы Ростов ҡалаһына ебәрәһең һәм башҡалар.
– Алыҫ юл йөрөгәндә иң беренсе нимәгә иғтибар итергә кәрәк?
– Рулдә саҡта дүрт тәгәрмәстең дә ҡайһылай йүгереүен (соҡорға эләкмәгәнме, шыма йәки ҡытыршы асфальттан барамы, тәгәрмәстең тыны сыҡмағанмы) белмәгән шоферҙың киләсәген күрмәйем. Машинаңдың тын алышын дөрөҫ тойомлау өсөн күп тә кәрәкмәй. Бары тик һиҙгерлек, ҡыҙыҡһыныусанлыҡ кеүек сифаттар иң беренсе урында торалыр.
Йыраҡ сәфәр алдынан – тулыһынса, ә унан ҡайтҡас, өлөшләтә автомобилдең техник торошона күҙәтеү үткәрергә күнеккәнмен. Бынан тыш үҙем дә йыш ҡына капотты асам, аҫтына күҙ һалам. Тимер бит, теге йәки был ере ысҡынып тороуы ла ихтимал, май ағыҙһа, шыйыҡсалар өҫтәлә. Ә инде автосервистан сыҡҡанда “ҡорос ат”ыңдың сәғәт шикелле текелдәүен ишетеп йөрәк тыныслана.
– Тимерйән Рәжәп улы, һорауҙарға ҡыҙыҡлы яуаптарығыҙ өсөн ҙур рәхмәт! Һеҙ ифрат ҙур миссия башҡараһығыҙ – мохтаждарға ярҙам итеүҙе, арҙаҡлы шәхестәребеҙҙең исемен мәңгеләштереүҙе алға һөрәһегеҙ. Киләсәктә лә юлығыҙ уң, эштәрегеҙ ырамлы барһын!


text:
- Подробности
- Просмотров: 429
ВЕГА, Лира ‑һы, аҡ йондоҙ. Визуаль йондоҙ дәүмәле 0m,04. Радиусы Ҡояштыҡынан яҡынса 2,6 тапҡырға ҙурыраҡ. Ерҙән йондоҙға тиклемге аралыҡ яҡынса 26 яҡтылыҡ йылы. Төньяҡ ярымшар йондоҙлоғона инә. Б.э. 14000 йй. ҡарай Ер күсәренең прецессияһы күренешенә бәйле, В. Төньяҡ донъя ҡотобо тирәһендә буласаҡ һәм, Тимерғаҙыҡ йондоҙо кеүек, төньяҡҡа күрһәтеп торасаҡ. БР терр‑яһында байымай торған яҡтыртҡыс, йыл әйләнәһенә күренә. Йәйен төн уртаһында йондоҙ офоҡ өҫтөнән 75° бейеклектә, зенитта тиерлек торған саҡ — күҙәтеү өсөн иң уңайлы осор.
У.Ш.Баязитов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Фото:
Федоровка районында «Йәш геологтар» лагерының республика слеты тамамланды
Фото:
Федоровка районында Башҡортостан ҡала һәм ауылдарынан 20 команда ҡатнашҡан XXIV «Йәш геологтар» Республика ялан профилле лагеры эшен тамамланы.
Лагерҙы ойоштороусы булып, дәрестәр үткәреүҙә БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы, Башҡорт дәүләт университеты һәм башҡа ғилми үҙәктәр һәм ойошмаларҙың алдынғы белгестәренең әүҙем ҡатнашлығында, БР Мәғариф министрлығы сығыш яһаны. БР буйынса буйынса Ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу идаралығы һәм бер нисә геология предприятиелары бағыусы ярҙамын күрһәтте.
Слетта мәктәп, гимназиялар һәм өҫтәмә белем биреү учреждениелары тәрбиәләнеүселәре ҡатнашты. Сараға әҙерлек йыл дауамында алып барылған. Балалар берекмәләр һәм түңәрәктәр дәрестәрендә геология нигеҙҙәрен өйрәнгән, һәр төрлө конкурстарҙа, конференция һәм олимпиадаларҙа ҡатнашҡан. Һәм тырыш хеҙмәт һөҙөмтәһендә уҡыусылар ялан профилле лагерында ҡатнашыуға ирешкән.
Слетта киләһе йылдың авгусында Томскиҙа үтәсәк Бөтә Рәсәй геология олимпиадаһында ҡатнашыуға һайлап алыуға ярыштар үтте.
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, слет программаһына геология маршруты, минералогия һәм геологияның башҡа өлкәләре буйынса ярыштар һәм конкурстар индерелгән булған. Командалар күргәҙмә материалдары менән таныштырған һәм йыл дауамында алып барған ялан һәм тикшеренеү эштәре буйынса отчеттарын яҡлаған.
Һөҙөмтәлә Туризм һәм крайҙы өйрәнеү үҙәгенең “Гелиос” командаһы (Салауат) беренсе урын яулаған. Икенсе урын— Өфөнөң 40-сы мәктәбенең «Контакт» командаһында. Почетлы өсөнсө урын «ВНИИГИС» фәнни-производство предприятиеһы” асыҡ акционерҙар йәмғиәте командаһына эләккән (Октябрьский).


text:
“ТАМЫР” яңы үрҙәр яулай
Тамашасыларҙы телеканал янында эшләп килеүсе “Тамыр” вокаль студияһы һәм республиканың билдәле балалар коллективтары ҡатнашлығында сағыу концерт программаһы көтә. Байрамды ойоштороусы ижади төркөм “Тамыр”ҙың тәүге алып барыусылары ҡатнашлығында ҡыҙыҡлы номерҙар әҙерләгән. Бынан тыш “түңәрәк өҫтәл” артында һөйләшеүҙәр, оҫталыҡ дәрестәре, байрам ҡунаҡтарының республика телерадиоканалдары тапшырыуҙарында ҡатнашыуы көтөлә.
Иҫегеҙгә төшөрөп үтәбеҙ: юбилей сиктәрендә “Тамыр” бына инде бер айҙан ашыу үҙенсәлекле бүләк-саралар менән һөйөндөрә. 2 мартта, телеканалдың тыуған көнөндә, Башҡортостан юлдаш телевидениеһында “Балалар көнө” һәм уҡыусылар өсөн “Беренсе! Һинеке! Йондоҙло!” тип аталған дискотека ойошторолдо. “Родина” кинотеатрында сәләмәтлектәре сикләнгән балалар өсөн телефильмдар күрһәтелде. Үҫмерҙәр араһында “Тамыр” кубогына үткәрелгән “Уғатар” уҡ атыусылар бәйгеһе, Асыҡ ишектәр көнө һәм башҡа саралар ҙа сағыу ваҡиғаға әйләнде.
Теги: Тамыр каналы


text:
Һаулыҡ нигеҙе – тәртиптә
25 февраля 2016 йыл | Йәмғиәт
Балаларҙың көтмәгәндә йәрәхәтләнеүе, йәғни балалар травматизмы хаҡында гәзит-журналдар йыш яҙа, телевидение һәм радио тапшырыуҙары ла ойошторола, ләкин, үкенескә ҡаршы, фәһем алыусылар ғына һирәк. Йәрәхәтләнеүҙәр, хатта йәш ғүмерҙәрҙең өҙөлөүе кәмемәй. Шуны әйтеү ҙә етә: производствоға ҡағылышы булмаған бөтә травмаларҙың 25-30 проценты 14 йәшкә тик-лемге балалар өлөшөнә тура килә.
Алға аныҡ маҡсаттар менән
25 февраля 2016 йыл | Йәмғиәт
Район етәкселегенең урындарҙа халыҡ менән осрашыуҙары дауам итә. Уның сираттағыһы
15 февралдә Ташлы ауыл биләмәһендә үтте. Осрашыуҙа район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Салауатов, район Советы рәйесе Фаил Зәйнетдинов, район Советы секретары Рәйлә Ишмөхәмәтова һәм башҡа яуаплы органдар етәкселәре, белгестәр, ауыл Советы депутаттары ҡатнашты.
15 февралдә Ташлы ауыл биләмәһендә үтте. Осрашыуҙа район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Салауатов, район Советы рәйесе Фаил Зәйнетдинов, район Советы секретары Рәйлә Ишмөхәмәтова һәм башҡа яуаплы органдар етәкселәре, белгестәр, ауыл Советы депутаттары ҡатнашты.
Һөнәри оҫталыҡ һынауы
25 февраля 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Гәзиттә хәбәр итеүебеҙсә, 16-19 февралдә Красноусолдағы 3-сө урта мәктәптә "Йыл уҡытыусыһы – 2016” район конкурсы үтте. Оҫталыҡ бәйгеһендә район мәктәптәренең тәжрибәле 6 уҡытыусыһы һынау тотто.


text:
Руслан ЗАРИПОВ: “Йәмәғәт эшмәкәрлеге ялҡытмай, дәртләндерә генә”
Эшҡыуар Руслан Зарипов йәшәйешен ижтимағи эшмәкәрлектән тыш күҙ алдына ла килтерә алмай. Уныңса, илдең иҡтисади һәм сәйәси яҡтан именлеге, киләсәктә тормош теҙгенен үҙ ҡулына аласаҡ йәш быуынды лайыҡлы граждандар итеп тәрбиәләү өсөн һәр кем яуаплы. Әңгәмәбеҙ ошо шәхси ҡараштарҙың нигеҙе хаҡында.
– Руслан Булат улы, һеҙҙең ҙур ғына ике фирмағыҙ бар, шул уҡ ваҡытта ике йәмәғәт ойошмаһын да етәкләйһегеҙ. Туранан-тура һорайым: нимәгә кәрәк булды һеҙгә ижтимағи эшмәкәрлек? Предприятиеларҙағы 300-гә яҡын кеше өсөн яуаплылыҡҡа өҫтәп, иңегеҙгә “артыҡ йөк” алырға ниҙәр мәжбүр итте?
– Күптәрҙең илдәге проблемаларға битараф булыуы этәрәлер бындай аҙымға. “Артыҡ йөк” тиеүегеҙ менән килешмәйем, миңә йәмғиәт файҙаһына эшләү оҡшай, үҙемде шул рәүешле рухи йәһәттән ҡәнәғәтләндерәм.
Бер мәл, бизнес буйынса барыһы ла яйға һалынып, эш сәғәттәрен дөрөҫ файҙаланырға өйрәнгәс, буш ваҡытым күп ҡала башланы. Тимәк, ниндәйҙер изге ғәмәлдәр башҡарырға була, тигән уйға килдем. Матди хәлем дә етерлек бит инде. Күптән борсоған мәсьәлә – халыҡта илһөйәрлек тойғоһоноң кәмеүе, рухи донъябыҙҙың артҡы планға ҡалып барыуы. Кешеләрҙең үҙ-үҙенә бикләнеүен, йәмғиәтебеҙҙең тарҡаулығын, телевизорҙан һәм компьютерҙарҙан айырыла алмаған йәштәрҙең сит илдәр алып барған мәғлүмәт сәйәсәте йоғонтоһонда Рәсәйҙәге ҡоролошҡа ризаһыҙлыҡ белдереүен бик ауыр кисерәм. Улай дауам итһә, беҙҙе лә бит Украина яҙмышы көтә! Дәүләт, мәктәп барыһы өсөн дә яуап бирә алмай, ватанға һөйөү фәҡәт ғаиләнән, атай-әсәйҙән килергә тейеш. Илһөйәрлек тәрбиәләүҙә һәр кем ҡатнаша ала, һәм бының өсөн барыбыҙ ҙа яуаплылыҡ тойорға бурыслы. Ҙур эштәр башҡармаған хәлдә лә ата-әсә балаларының аңына үҙе белгән изге төшөнсәләрҙе һеңдерә ала бит.
– Башҡортостандың Ҡатнаш ҡул һуғышы (ММА) федерацияһын етәкләйһегеҙ. Тәрбиә йәһәтенән спортҡа өҫтөнлөк бирәһегеҙ, тимәк?
– Беренсенән, үҙем спортсы, Бөрө социаль-педагогия академияһында физик культура буйынса белем алдым, шуға был өлкә күңелемә бик яҡын, спортсы дуҫтарым да күп. Икенсенән, беҙҙең милләттәштәр, яҡташтар араһында донъя кимәлендә дан яулаған баһадирҙар байтаҡ: Эльбрус Ниғмәтуллин, Денис Шафиҡов, ағалы-ҡустылы Сөләймәновтар, Венер Ғәлиев, Руслан Яманбаев, Ирек Зарипов... ММА буйынса дүрт тапҡыр донъя чемпионы булған, “Һуңғы император” тип нарыҡланған Федор Емельяненконың тренеры Александр Мичков – Ҡариҙелдән, спаринг-партнеры Радмир Ғабдуллин Октябрьскийҙан икәнен күптәребеҙ белмәй әле. Йәштәрҙе бына ошондай заман батырҙары өлгөһөндә тәрбиәләү беҙҙең маҡсатыбыҙ.
Әйткәндәй, һәр эшем холҡом, үҙ иткән шөғөлдәрем менән бәйле. Мәҫәлән, “Тайпан” шәхси һаҡ предприятиеһын асыуға һәр урында тәртип, дисциплина яратыуым этәрҙе. Бәләкәй саҡтан уйлап табыуға әүәҫ булдым, әле лә логотип, лозунг кеүек нәмәләр хаҡында фантазияларым тыуып тора, шуға “Интерсервис” предприятиеһы реклама эшләү менән шөғөлләнә, “ФрешФормат” тигән типографиябыҙ ҙа бар. Ҡатнаш ҡул һуғышы федерацияһына спортсы булыуым килтерҙе, тинек бит инде, “Мин – патриот” гражданлыҡ-патриотик тәрбиә ойошмаһының да маҡсатын оҙон-оҙаҡ аңлатып тороу кәрәкмәҫ. Ҡабатлап әйтәм: бер ниндәй ауырлыҡ тоймайым, сөнки һәр эшемде яратам. Һәр береһе миңә ҡиммәт, ҡәҙерле. “Алда булһа ҙур теләк, эштән ял таба йөрәк”, тиҙәр бит.
– Таянырлыҡ дуҫтарығыҙ күптер, моғайын...
– Шулай инде, “Яңғыҙ яугир яу ҡайтармаҫ”, тиҙәр. Илһөйәрҙәр берләшкәндә, уртаҡ тырышлыҡ һалғанда ғына ҙур көс була ала. Ниәттәремде хуплаған, ярҙамлашҡан спортсылар ҙа, эшҡыуарҙар ҙа байтаҡ. Ҡайһы берәүҙәр: “Депутат булыу өсөн тырышаһыңмы әллә?” – тип тә ебәрә, әммә үҙ юлымды ҡыуам, сөнки алға барыуыбыҙға ышанам. Хәҙер күптәр буш ваҡытын спорт залында, ғаиләһе менән паркта уҙғарырға өйрәнде, эскәмйәлә һыра һемереп, бәләкәй балаларының уйнағанын күҙ ҡырыйы менән генә күҙәтеп ултырыусылар һирәк осрай. Тимәк, ыңғай үҙгәрештәр бар!
Коллективтарым – теләктәштәр командаһы. Бер ғаилә һымаҡ. “Мин – патриот” ниндәйҙер сара ойошторһа, ә проекттарҙы үҙебеҙ әҙерләйбеҙ, “Тайпан”дыҡылар ҙа, “Интерсервис”тыҡылар ихлас ҡушыла, шуның өсөн хеҙмәткәрҙәремдең барыһына ла рәхмәтлемен.
Предприятиеларымдың да, ижтимағи ойошмаларымдың да офистары бер бинала, шуға байрамдар, тыуған көндәр уртаҡ. Спорт менән бергәләп шөғөлләнәбеҙ, Рәсәйҙә ГТО-ның тергеҙелеүен дәррәү хуплайбыҙ. Коллектив эсендә айырым йолаларыбыҙ бар. Ғөмүмән, бер-беребеҙҙе яҡшы беләбеҙ, аңлайбыҙ. Эшләгән урыныңды яратыу ҙа илһөйәрлектең бер тармағы түгелме һуң?
– Өйгә һуң ҡайтыуығыҙға, ял көндәрендә лә эшләүегеҙгә ҡатынығыҙ нисек ҡарай?
– Светлана тәүҙә аңламағандай ине, аҙаҡ, барлыҡ эштәрҙә үҙе лә ҡатнаша башлағас, ҡыҙыҡһынып китте. Ҡайһы саҡта яңы идеялар биреп ташлай әле ул. Ижтимағи эшмәкәрлек – ҙур әхлаҡи йөк: көнөнә 15 – 20 урында осрашырға тура килгеләй. Шулай ҙа ваҡыт тығыҙлығына һылтанып, ғаиләне иғтибарһыҙ ҡалдырмайым, мәшәҡәттәрем күп булғанда ҡатыным да, ҡыҙҙарым да минең менән бергә йөрөй, кәрәк мәлдә ярҙамлаша. Аҙаҡ, эш бөткәс, күмәкләп унда-бында барабыҙ, күңел асабыҙ.
Ҡыҙҙарым Эльвина менән Зарина, пианино һәм бейеү түңәрәктәренә йөрөүҙән тыш, минең менән ниндәйҙер сарала ҡатнашырға ашҡынып ҡына тора. Өйгә ҡайтһам, “Атай, ә бөгөн нимә эшләйбеҙ?” тигән һорау ишетәм. Берәй шөғөл табабыҙ, һис юғында тышҡа сығып, парк буйлап күмәкләп йүгерәбеҙ.
Быйыл йәй “Мин – патриот” ойошмаһы экологик аҙна үткәрҙе, Рәсәй кимәлендәге акцияларҙа ла әүҙем ҡатнашты. Башта Йүрүҙән буйлап аҡтыҡ, яр буйҙарын сүп-сарҙан таҙарттыҡ. Бөрйәнгә сәфәр барышында иһә Шүлгәнташты, Инсебикә ҡаяһын ҡараныҡ. Һәр ерҙә, тирә-яҡты йыйыштырыуҙан тыш, кешеләр менән танышабыҙ, аралашабыҙ, тәбиғәтте һаҡларға өндәгән флагтар таратабыҙ. Бер яҡтан, изге эш башҡарһаҡ, икенсенән, ғаиләләребеҙ менән ял итәбеҙ.
Хәләл ефетемә һәр яҡшы ниәтемде хуплап торғаны, аңлап ҡабул иткәне өсөн ныҡ рәхмәтлемен. Өйөбөҙҙә минең һүҙ алдан йөрөй – был да уның аҡыллы ҡатын булыуына дәлил.
– Үҙегеҙҙе нисек тәрбиәләнеләр? Спорт менәнме?
– Йүгереү, саңғыла уҙышыу, гер күтәреү менән бәләкәй саҡтан уҡ шөғөлләндем. Ғөмүмән, беҙҙең ғаилә бер ҡасан да спортҡа битараф булманы. Атайымдың Үзбәкстанда йәшәгәндә гер күтәреү буйынса Азия чемпионы титулын яулағанын белмәй ҙә инек әле. Үҙе маһайырға яратмағас. Хәҙер бына ағайым Илдус – данлыҡлы көрәшсе, иң бәләкәй ҡустыбыҙ Илфаттың да таһыллығы бар. Илшат – матбуғат майҙанында көрәшсе (көлә).
Ватансылыҡ ғаиләнән килә. Бик яҡшы тәрбиәләнеләр беҙҙе. Бер туғандарым менән бик татыубыҙ, тығыҙ бәйләнештәбеҙ. Әрләшмәй, бер-береңә терәк булып йәшәргә өйрәнгәнбеҙ. Үҫкән саҡта алтау инек, хәҙер, үкенескә ҡаршы, бишәүбеҙ, шулай ҙа һәр ҡайһыбыҙ икешәр бала үҫтерә. Тыуған яҡҡа ҡайтып торабыҙ, атай-әсәйебеҙҙе, мәрхүм туғандарҙы иҫкә алабыҙ...
Атайым элек утын ярғанымды ҡарап тора ла: “Вағыраҡ итеп яр”, – тип өйрәтә ине. Эште яратып, еренә еткереп башҡарыуҙы талап итте. “Икенсе берәйһенә артыңдан төҙәтеп барырға тура килмәһен”, – тигәне лә хәтерҙә. Бына шундай тәрбиә арҡаһында үкенгәнем юҡ: эште тейешенсә үтәйем дә тыныс күңел менән йөрөйөм.
Атайым әйтмешләй, бер ҡорал менән эш итеп булмай ул, ян-яҡлап төрлө һөнәрҙе үҙләштереү мөһим. Ул үҙе беҙҙе кранға, экскаваторға идара итергә лә, иретеп йәбештерергә лә, тимерлектә металл сүкергә лә өйрәтте. Һуңғы ваҡытта психология серҙәренә төшөнәм. Бизнес та, ижтимағи эшмәкәрлек тә кешеләр, йәмғиәт менән бәйле булғас, бик кәрәк миңә ул фән. Тағы ла өйҙә ҡағыҙҙан, ҡатырғанан әйберҙәр яһарға әүәҫләнеп киттем. Уныһы инде – ҡыҙыҡ өсөн. “Интерсервис”тың йүнәлештәрен арттырыу маҡсатында пиар-кампаниялар ойоштороу тәжрибәһе менән дә ҡыҙыҡһынабыҙ.
– Хәйриә эше менән шөғөлләнәһегеҙ, тиҙәр...
– Эйе, балалар йорттары, йәмәғәт берекмәләре вәкилдәре, инвалидтар килә. Хәлебеҙгә ҡарап, барыһына ла ярҙам итәбеҙ. Мәҫәлән, быйыл байтаҡ ҡына пенсионер “Үлемһеҙ полк” акцияһы өсөн яугирҙәрҙең портреттарын бушлай баҫып биреүҙе һораны. Саҡырыу ҡағыҙы, открытка яһатып алғандар ҙа булды. Төрлө акциялар өсөн ижтимағи ойошмаларға махсус яҙыулы кейемдәр, флагтар эшләнек. Шаяндар һәм отҡорҙар клубының Башҡорт асыҡ лигаһына ла уйындарын үткәрергә ярҙамлаштыҡ. Әлбиттә, нисәлер мең һумлыҡ сығым менән фирма бөлөп китмәй бит, ә бына кешеләрҙең ҡәнәғәт, рәхмәтле йөҙөн күреү шул тиклем күңелле!
Хәҙер уңға ҡараһаң да, һулға боролһаң да аҡса һорайҙар, “буштың атаһы үлгән” тигәнде йыш ишетергә тура килә, шунлыҡтан күптәр төшөнкөлөккә бирелә, күңелдәрҙә яҡшылыҡҡа өмөт кәмей, ризаһыҙлыҡ арта, хатта нәфрәт тыуа. Һәр кем үҙенә генә ышанып йәшәргә күнегеп бара. Беҙ ошо күренештәрҙе бөтөрөү, йәмғиәтте берләштереү, әүҙемләштереү маҡсатындағы эшкә ниндәйҙер өлөш индерә алыуыбыҙ менән бәхетлебеҙ.
Республика әһәмиәтендәге сараларға әҙерлек барғанда беҙҙең типографияға йыш мөрәжәғәт итәләр, логотиплы футболка, бейсболка әҙерләп бирегеҙ тип. Бағыусы булараҡ түләүһеҙ эшләйбеҙ. 9 Май байрамы уңайынан халыҡҡа 40 мең дана Георгий лентаһы таратҡайныҡ быйыл. Яңыраҡ, октябрь урталарында, Өфөлә “Илһөйәрҙәр беҙҙең янда, илһөйәрҙәр – балаларға” тигән сара үткәрҙек. Шунда “Бөйөк Еңеүгә – 70 йыл” тигән 30 дана юбилей тәңкәһен Мәскәүҙән ҙур тырышлыҡ менән юллап алып ҡайтып, тыл ветерандарына бүләк иттек.
Ғөмүмән, йәмәғәт тормошоноң уртаһында ҡайнайбыҙ. Бер ниндәй административ ресурсһыҙ патриотик лагерҙар, ярыштар, концерттар, осрашыуҙар ойоштора алыуыбыҙға ғәжәпләнеп ҡараусылар бар. Баш ҡала хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте, спорт, мәғариф буйынса комитеттары, ветерандар советы менән мөнәсәбәт яйға һалынған, әлбиттә.
Тәүәккәлләһәң, бөтә нәмәне лә булдырырға мөмкиндер ул. Мәҫәлән, ил кимәлендә уҙғарылған “Геройҙар вахтаһы” беҙҙең республикаға ҡағылмай ине. Мәскәүгә барып, ойоштороусыларҙы маршрутты үҙгәртергә күндерҙек. Ни тиһәң дә, “Рәсәй Геройы” исемен алғандар һаны буйынса (24 кеше) Башҡортостан ил төбәктәре араһында беренсе урында бит! Бәхеткә күрә, беҙҙәге сара Өфөләге кадет корпусының ярҙамы менән бик матур ойошторолдо. Эшебеҙгә ыңғай баһа – генерал-полковник Владимир Шамановтан рәхмәт хаты – алып, дәртләндек.
Әйткәндәй, Интернетта шәжәрәләр конкурсы иғлан иттек. Унда, йәшенә ҡарамай, уҡыусы балалар ҙа, үҫмерҙәр, ололар ҙа, төрлө өлкәлә эшләүсе белгестәр ҙә ҡатнаша ала. Иң яҡшы эштәрҙең авторҙары донъяла киң билдәле бер шәхестең шәжәрәһе һәм тормош юлы хаҡында уникаль китап менән бүләкләнәсәк. Был баҫма бөгөн Башҡортостанда бер кемдә лә юҡтыр, моғайын. Беҙ уны, авторынан рөхсәт һорап, махсус заказ буйынса өҫтәмә тираж менән сығартып алыуға өлгәштек.
Тормошта проблемалар күп. Телевизорҙы, Интернетты асһаң, гәзиттәргә күҙ һалһаң, авария менән һуғыштан, кредит һаҙлығына батыуҙан да мөһимерәк темалар юҡ һымаҡ күренә. Әйҙәгеҙ, ошо ҡараңғылыҡты изге ғәмәлдәр менән йырып сығайыҡ, оптимизмды арттырайыҡ, тип өндәшкем килә барлыҡ замандаштарыма.
Даян МӘЖИТОВ әңгәмәләште.
Эшҡыуар Руслан Зарипов йәшәйешен ижтимағи эшмәкәрлектән тыш күҙ алдына ла килтерә алмай. Уныңса, илдең иҡтисади һәм сәйәси яҡтан именлеге, киләсәктә тормош теҙгенен үҙ ҡулына аласаҡ йәш быуынды лайыҡлы граждандар итеп тәрбиәләү өсөн һәр кем яуаплы. Әңгәмәбеҙ ошо шәхси ҡараштарҙың нигеҙе хаҡында.
– Руслан Булат улы, һеҙҙең ҙур ғына ике фирмағыҙ бар, шул уҡ ваҡытта ике йәмәғәт ойошмаһын да етәкләйһегеҙ. Туранан-тура һорайым: нимәгә кәрәк булды һеҙгә ижтимағи эшмәкәрлек? Предприятиеларҙағы 300-гә яҡын кеше өсөн яуаплылыҡҡа өҫтәп, иңегеҙгә “артыҡ йөк” алырға ниҙәр мәжбүр итте?
– Күптәрҙең илдәге проблемаларға битараф булыуы этәрәлер бындай аҙымға. “Артыҡ йөк” тиеүегеҙ менән килешмәйем, миңә йәмғиәт файҙаһына эшләү оҡшай, үҙемде шул рәүешле рухи йәһәттән ҡәнәғәтләндерәм.
Бер мәл, бизнес буйынса барыһы ла яйға һалынып, эш сәғәттәрен дөрөҫ файҙаланырға өйрәнгәс, буш ваҡытым күп ҡала башланы. Тимәк, ниндәйҙер изге ғәмәлдәр башҡарырға була, тигән уйға килдем. Матди хәлем дә етерлек бит инде. Күптән борсоған мәсьәлә – халыҡта илһөйәрлек тойғоһоноң кәмеүе, рухи донъябыҙҙың артҡы
планға ҡалып барыуы. Кешеләрҙең үҙ-үҙенә бикләнеүен, йәмғиәтебеҙҙең тарҡаулығын, телевизорҙан һәм компьютерҙарҙан айырыла алмаған йәштәрҙең сит илдәр алып барған мәғлүмәт сәйәсәте йоғонтоһонда Рәсәйҙәге ҡоролошҡа ризаһыҙлыҡ белдереүен бик ауыр кисерәм. Улай дауам итһә, беҙҙе лә бит Украина яҙмышы көтә! Дәүләт, мәктәп барыһы өсөн дә яуап бирә алмай, ватанға һөйөү фәҡәт ғаиләнән, атай-әсәйҙән килергә тейеш. Илһөйәрлек тәрбиәләүҙә һәр кем ҡатнаша ала, һәм бының өсөн барыбыҙ ҙа яуаплылыҡ тойорға бурыслы. Ҙур эштәр башҡармаған хәлдә лә ата-әсә балаларының аңына үҙе белгән изге төшөнсәләрҙе һеңдерә ала бит.
– Башҡортостандың Ҡатнаш ҡул һуғышы (ММА) федерацияһын етәкләйһегеҙ. Тәрбиә йәһәтенән спортҡа өҫтөнлөк бирәһегеҙ, тимәк?
– Беренсенән, үҙем спортсы, Бөрө социаль-педагогия академияһында физик культура буйынса белем алдым, шуға был өлкә күңелемә бик яҡын, спортсы дуҫтарым да күп. Икенсенән, беҙҙең милләттәштәр, яҡташтар араһында донъя кимәлендә дан яулаған баһадирҙар байтаҡ: Эльбрус Ниғмәтуллин, Денис Шафиҡов, ағалы-ҡустылы Сөләймәновтар, Венер Ғәлиев, Руслан Яманбаев, Ирек Зарипов... ММА буйынса дүрт тапҡыр донъя чемпионы булған, “Һуңғы император” тип нарыҡланған Федор Емельяненконың тренеры Александр Мичков – Ҡариҙелдән, спаринг-партнеры Радмир Ғабдуллин Октябрьскийҙан икәнен күптәребеҙ белмәй әле. Йәштәрҙе бына ошондай заман батырҙары өлгөһөндә тәрбиәләү беҙҙең маҡсатыбыҙ.
Әйткәндәй, һәр эшем холҡом, үҙ иткән шөғөлдәрем менән бәйле. Мәҫәлән, “Тайпан” шәхси һаҡ предприятиеһын асыуға һәр урында тәртип, дисциплина яратыуым этәрҙе. Бәләкәй саҡтан уйлап табыуға әүәҫ булдым, әле лә логотип, лозунг кеүек нәмәләр хаҡында фантазияларым тыуып тора, шуға “Интерсервис” предприятиеһы реклама эшләү менән шөғөлләнә, “ФрешФормат” тигән типографиябыҙ ҙа бар. Ҡатнаш ҡул һуғышы федерацияһына спортсы булыуым килтерҙе, тинек бит инде, “Мин – патриот” гражданлыҡ-патриотик тәрбиә ойошмаһының да маҡсатын оҙон-оҙаҡ аңлатып тороу кәрәкмәҫ. Ҡабатлап әйтәм: бер ниндәй ауырлыҡ тоймайым, сөнки һәр эшемде яратам. Һәр береһе миңә ҡиммәт, ҡәҙерле. “Алда булһа ҙур теләк, эштән ял таба йөрәк”, тиҙәр бит.
– Таянырлыҡ дуҫтарығыҙ күптер, моғайын...
– Шулай инде, “Яңғыҙ яугир яу ҡайтармаҫ”, тиҙәр. Илһөйәрҙәр берләшкәндә, уртаҡ тырышлыҡ һалғанда ғына ҙур көс була ала. Ниәттәремде хуплаған, ярҙамлашҡан спортсылар ҙа, эшҡыуарҙар ҙа байтаҡ. Ҡайһы берәүҙәр: “Депутат булыу өсөн тырышаһыңмы әллә?” – тип тә ебәрә, әммә үҙ юлымды ҡыуам, сөнки алға барыуыбыҙға ышанам. Хәҙер күптәр буш ваҡытын спорт залында, ғаиләһе менән паркта уҙғарырға өйрәнде, эскәмйәлә һыра һемереп, бәләкәй балаларының уйнағанын күҙ ҡырыйы менән генә күҙәтеп ултырыусылар һирәк осрай. Тимәк, ыңғай үҙгәрештәр бар.
Коллективтарым – теләктәштәр командаһы. Бер ғаилә һымаҡ. “Мин – патриот” ниндәйҙер сара ойошторһа, ә проекттарҙы үҙебеҙ әҙерләйбеҙ, “Тайпан”дыҡылар ҙа, “Интерсервис”тыҡылар ихлас ҡушыла, шуның өсөн хеҙмәткәрҙәремдең барыһына ла рәхмәтлемен.
Предприятиеларымдың да, ижтимағи ойошмаларымдың да офистары бер бинала, шуға байрамдар, тыуған көндәр уртаҡ. Спорт менән бергәләп шөғөлләнәбеҙ, Рәсәйҙә ГТО-ның тергеҙелеүен дәррәү хуплайбыҙ. Коллектив эсендә айырым йолаларыбыҙ бар. Ғөмүмән, бер-беребеҙҙе яҡшы беләбеҙ, аңлайбыҙ. Эшләгән урыныңды яратыу ҙа илһөйәрлектең бер тармағы түгелме һуң?
– Өйгә һуң ҡайтыуығыҙға, ял көндәрендә лә эшләүегеҙгә ҡатынығыҙ нисек ҡарай?
– Светлана тәүҙә аңламағандай ине, аҙаҡ, барлыҡ эштәрҙә үҙе лә ҡатнаша башлағас, ҡыҙыҡһынып китте. Ҡайһы саҡта яңы идеялар биреп ташлай әле ул. Ижтимағи эшмәкәрлек – ҙур әхлаҡи йөк: көнөнә 15 – 20 урында осрашырға тура килгеләй. Шулай ҙа ваҡыт тығыҙлығына һылтанып, ғаиләне иғтибарһыҙ ҡалдырмайым, мәшәҡәттәрем күп булғанда ҡатыным да, ҡыҙҙарым да минең менән бергә йөрөй, кәрәк мәлдә ярҙамлаша. Аҙаҡ, эш бөткәс, күмәкләп унда-бында барабыҙ, күңел асабыҙ.
Ҡыҙҙарым Эльвина менән Зарина, пианино һәм бейеү түңәрәктәренә йөрөүҙән тыш, минең менән ниндәйҙер сарала ҡатнашырға ашҡынып ҡына тора. Өйгә ҡайтһам, “Атай, ә бөгөн нимә эшләйбеҙ?” тигән һорау ишетәм. Берәй шөғөл табабыҙ, һис юғында тышҡа сығып, парк буйлап күмәкләп йүгерәбеҙ.
Быйыл йәй “Мин – патриот” ойошмаһы экологик аҙна үткәрҙе, Рәсәй кимәлендәге акцияларҙа ла әүҙем ҡатнашты. Башта Йүрүҙән буйлап аҡтыҡ, яр буйҙарын сүп-сарҙан таҙарттыҡ. Бөрйәнгә сәфәр барышында иһә Шүлгәнташты, Инсебикә ҡаяһын ҡараныҡ. Һәр ерҙә, тирә-яҡты йыйыштырыуҙан тыш, кешеләр менән танышабыҙ, аралашабыҙ, тәбиғәтте һаҡларға өндәгән флагтар таратабыҙ. Бер яҡтан, изге эш башҡарһаҡ, икенсенән, ғаиләләребеҙ менән ял итәбеҙ.Хәләл ефетемә һәр яҡшы ниәтемде хуплап торғаны, аңлап ҡабул иткәне өсөн ныҡ рәхмәтлемен. Өйөбөҙҙә минең һүҙ алдан йөрөй – был да уның аҡыллы ҡатын булыуына дәлил.
– Үҙегеҙҙе нисек тәрбиәләнеләр? Спорт менәнме?
– Йүгереү, саңғыла уҙышыу, гер күтәреү менән бәләкәй саҡтан уҡ шөғөлләндем. Ғөмүмән, беҙҙең ғаилә бер ҡасан да спортҡа битараф булманы. Атайымдың Үзбәкстанда йәшәгәндә гер күтәреү буйынса Азия чемпионы титулын яулағанын белмәй ҙә инек әле. Үҙе маһайырға яратмағас. Хәҙер бына ағайым Илдус – данлыҡлы көрәшсе, иң бәләкәй ҡустыбыҙ Илфаттың да таһыллығы бар. Илшат – матбуғат майҙанында көрәшсе (көлә).
Ватансылыҡ ғаиләнән килә. Бик яҡшы тәрбиәләнеләр беҙҙе. Бер туғандарым менән бик татыубыҙ, тығыҙ бәйләнештәбеҙ. Әрләшмәй, бер-береңә терәк булып йәшәргә өйрәнгәнбеҙ. Үҫкән саҡта алтау инек, хәҙер, үкенескә ҡаршы, бишәүбеҙ, шулай ҙа һәр ҡайһыбыҙ икешәр бала үҫтерә. Тыуған яҡҡа ҡайтып торабыҙ, атай-әсәйебеҙҙе, мәрхүм туғандарҙы иҫкә алабыҙ...
Атайым элек утын ярғанымды ҡарап тора ла: “Вағыраҡ итеп яр”, – тип өйрәтә ине. Эште яратып, еренә еткереп башҡарыуҙы талап итте. “Икенсе берәйһенә артыңдан төҙәтеп барырға тура килмәһен”, – тигәне лә хәтерҙә. Бына шундай тәрбиә арҡаһында үкенгәнем юҡ: эште тейешенсә үтәйем дә тыныс күңел менән йөрөйөм.
Атайым әйтмешләй, бер ҡорал менән эш итеп булмай ул, ян-яҡлап төрлө һөнәрҙе үҙләштереү мөһим. Ул үҙе беҙҙе кранға, экскаваторға идара итергә лә, иретеп йәбештерергә лә, тимерлектә металл сүкергә лә өйрәтте. Һуңғы ваҡытта психология серҙәренә төшөнәм. Бизнес та, ижтимағи эшмәкәрлек тә кешеләр, йәмғиәт менән бәйле булғас, бик кәрәк миңә ул фән. Тағы ла өйҙә ҡағыҙҙан, ҡатырғанан әйберҙәр яһарға әүәҫләнеп киттем. Уныһы инде – ҡыҙыҡ өсөн. “Интерсервис”тың йүнәлештәрен арттырыу маҡсатында пиар-кампаниялар ойоштороу тәжрибәһе менән дә ҡыҙыҡһынабыҙ.
– Хәйриә эше менән шөғөлләнәһегеҙ, тиҙәр...
– Эйе, балалар йорттары, йәмәғәт берекмәләре вәкилдәре, инвалидтар килә. Хәлебеҙгә ҡарап, барыһына ла ярҙам итәбеҙ. Мәҫәлән, быйыл байтаҡ ҡына пенсионер “Үлемһеҙ полк” акцияһы өсөн яугирҙәрҙең портреттарын бушлай баҫып биреүҙе һораны. Саҡырыу ҡағыҙы, открытка яһатып алғандар ҙа булды. Төрлө акциялар өсөн ижтимағи ойошмаларға махсус яҙыулы кейемдәр, флагтар эшләнек. Шаяндар һәм отҡорҙар клубының Башҡорт асыҡ лигаһына ла уйындарын үткәрергә ярҙамлаштыҡ. Әлбиттә, нисәлер мең һумлыҡ сығым менән фирма бөлөп китмәй бит, ә бына кешеләрҙең ҡәнәғәт, рәхмәтле йөҙөн күреү шул тиклем күңелле!
Хәҙер уңға ҡараһаң да, һулға боролһаң да аҡса һорайҙар, “буштың атаһы үлгән” тигәнде йыш ишетергә тура килә, шунлыҡтан күптәр төшөнкөлөккә бирелә, күңелдәрҙә яҡшылыҡҡа өмөт кәмей, ризаһыҙлыҡ арта, хатта нәфрәт тыуа. Һәр кем үҙенә генә ышанып йәшәргә күнегеп бара. Беҙ ошо күренештәрҙе бөтөрөү, йәмғиәтте берләштереү, әүҙемләштереү маҡсатындағы эшкә ниндәйҙер өлөш индерә алыуыбыҙ менән бәхетлебеҙ.
Республика әһәмиәтендәге сараларға әҙерлек барғанда беҙҙең типографияға йыш мөрәжәғәт итәләр, логотиплы футболка, бейсболка әҙерләп бирегеҙ тип. Бағыусы булараҡ түләүһеҙ эшләйбеҙ. 9 Май байрамы уңайынан халыҡҡа 40 мең дана Георгий лентаһы таратҡайныҡ быйыл. Яңыраҡ, октябрь урталарында, Өфөлә “Илһөйәрҙәр беҙҙең янда, илһөйәрҙәр – балаларға” тигән сара үткәрҙек. Шунда “Бөйөк Еңеүгә – 70 йыл” тигән 30 дана юбилей тәңкәһен Мәскәүҙән ҙур тырышлыҡ менән юллап алып ҡайтып, тыл ветерандарына бүләк иттек.
Ғөмүмән, йәмәғәт тормошоноң уртаһында ҡайнайбыҙ. Бер ниндәй административ ресурсһыҙ патриотик лагерҙар, ярыштар, концерттар, осрашыуҙар ойоштора алыуыбыҙға ғәжәпләнеп ҡараусылар бар. Баш ҡала хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте, спорт, мәғариф буйынса комитеттары, ветерандар советы менән мөнәсәбәт яйға һалынған, әлбиттә.
Тәүәккәлләһәң, бөтә нәмәне лә булдырырға мөмкиндер ул. Мәҫәлән, ил кимәлендә уҙғарылған “Геройҙар вахтаһы” беҙҙең республикаға ҡағылмай ине. Мәскәүгә барып, ойоштороусыларҙы маршрутты үҙгәртергә күндерҙек. Ни тиһәң дә, “Рәсәй Геройы” исемен алғандар һаны буйынса (24 кеше) Башҡортостан ил төбәктәре араһында беренсе урында бит! Бәхеткә күрә, беҙҙәге сара Өфөләге кадет корпусының ярҙамы менән бик матур ойошторолдо. Эшебеҙгә ыңғай баһа – генерал-полковник Владимир Шамановтан рәхмәт хаты – алып, дәртләндек.
Әйткәндәй, Интернетта шәжәрәләр конкурсы иғлан иттек. Унда, йәшенә ҡарамай, уҡыусы балалар ҙа, үҫмерҙәр, ололар ҙа, төрлө өлкәлә эшләүсе белгестәр ҙә ҡатнаша ала. Иң яҡшы эштәрҙең авторҙары донъяла киң билдәле бер шәхестең шәжәрәһе һәм тормош юлы хаҡында уникаль китап менән бүләкләнәсәк. Был баҫма бөгөн Башҡортостанда бер кемдә лә юҡтыр, моғайын. Беҙ уны, авторынан рөхсәт һорап, махсус заказ буйынса өҫтәмә тираж менән сығартып алыуға өлгәштек.
Тормошта проблемалар күп. Телевизорҙы, Интернетты асһаң, гәзиттәргә күҙ һалһаң, авария менән һуғыштан, кредит һаҙлығына батыуҙан да мөһимерәк темалар юҡ һымаҡ күренә. Әйҙәгеҙ, ошо ҡараңғылыҡты изге ғәмәлдәр менән йырып сығайыҡ, оптимизмды арттырайыҡ, тип өндәшкем килә барлыҡ замандаштарыма.
"Башҡортостан" гәзите,
Даян МӘЖИТОВ әңгәмәләште.


text:
Фото:
Ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә иң яҡшы бүләк – «Әсәлек даны»
Фото:
Өфөлә «Әсәлек даны» миҙалдарын тапшырыу тантанаһы үтте. Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө алдынан юғары дәүләт наградаларын биш һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән 72 ҡатын алды. Уларҙы Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов тапшырҙы.
— Ҙур татыу ғаилә – ныҡлы дәүләт нигеҙе, шуға күрә һәр дәүләт күп балалы ғаиләләрҙе дәртләндерергә һәм уларға һәр яҡлап ярҙам итергә тейеш,— тине Фидус Ямалетдинов.
Башҡортостанда бындай ярҙам һүҙҙә генә түгел, ысынбарлыҡта күрһәтелә. Мәҫәлән, 1998 йылдан алып республика тәүгеләрҙән булып күп балалы әсәләрҙе хөрмәтләү йолаһын тергеҙҙе. Атап әйткәндә, биш һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән ҡатындарға «Әсәлек даны» миҙалы һәм уның менән бергә бер тапҡыр бирелеүсе 10 мең самаһы аҡса тапшырыла. Бөгөн Башҡортостанда бындай биш меңдән ашыу ҡатын-ҡыҙ бар.
Шулай уҡ республика Хөкүмәте был категориялағы ғаиләләр өсөн бер нисә ташлама билдәләгән: айлыҡ пособие, коммуналь хеҙмәттәргә түләү, бушлай юл йөрөү, туҡланыу һәм мәктәп формаһы. Был ташламалар менән 230 миллион һумдан ашыу суммаға 23 мең ғаилә файҙаланған.
Бынан тыш, һуңғы ике йылда 48 күп балалы ғаилә торлаҡ һатып алыуға торлаҡ сертификаттары алған, был маҡсатҡа бюджет 100 миллион һумдан ашыу аҡса бүлгән.
— Әммә әле һаман торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаждар күп, — тине Фидус Ямалетдинов. Ул, Башҡортостандағы күп балалы ғаиләләргә ярҙам буйынса ошо һәм башҡа төрлө мәсьәләләргә артабан иғтибар арттырыласаҡ, тип билдәләне.
Яңы ғына «Әсәлек даны» миҙалын алған Йылайыр районынан Альпике Бочинская вице-премьерҙың күп балалы ғаиләләргә ярҙам итеү тураһындағы һүҙҙәре менән тулыһынса килешә.
— Беҙҙең кеүектәр бик аҙ. Бәлки, дәүләт ярҙамы йәш ғаиләләрҙе бер йәки ике түгел, ә биш һәм унан күберәк балалар табыуға этәрер, — ти ул.
Уның яҡташы Һабыр ауылынан Рәүилә Теүәлбаева ла бөгөн «Әсәлек даны» миҙалын алды, ул ете бала тәрбиәләй, шуларҙың береһен уллыҡҡа алғандар.
— Беҙ яҡшы, иркен йәшәйбеҙ, өйҙә бөтә уңайлыҡтар ҙа бар: газ, һыу, ауылда — балалар баҡсаһы, мәктәп. Тормош иптәшем менән икебеҙ ҙә эшләйбеҙ, мин – магазинда, ул – ауылдағы урман хужалығында. Балалар беҙҙең өсөн йөк түгел, бәхет, һәм балалар күп булған һайын, бәхет тә күберәк – беҙҙең ғаиләләрҙә шулай һалынған. Ирем дә, үҙем дә күп балалы ғаиләләрҙә тыуғанбыҙ, — тип йылмая ул.
Шуны ла билдәләргә кәрәк: бөгөн наградланған ҡатын-ҡыҙҙарҙың яртыһы тиерлек ғаиләһен хәстәрләү менән бергә производствола, социаль өлкәлә уңышлы эшләй. Әсәйҙәрҙең күбеһе балалар баҡсаларында, мәктәптәрҙә, заводтарҙа тир түгә, улар араһында һауынсылар ҙа, Мәҙәниәт йорттары мөдирҙәре лә бар, һәм был уларға иң иғтибарлы һәм һөйөклө әсә булып ҡалырға бер нисек тә ҡамасауламай. Улар фекеренсә, матур, аҡыллы һәм бәхетле балаларҙы, шул иҫәптән бишәү-алтауҙы, тәрбиәләү һәр ҡатындың ҡулынан килерлек. Теләк кенә кәрәк.
Наградлау тантанаһын йомғаҡлап, Фидус Ямалетдинов күп балалы әсәләрҙең барыһын да етеп килгән Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөн менән ҡотланы, уларға ауыр, әммә изге хеҙмәте – балалар тәрбиәләүҙәре өсөн рәхмәтен еткерҙе, ныҡлы һаулыҡ һәм именлек теләне.


text:
Өфөлә «Ҡағыҙ бумы!» иғлан ителде
Башҡортостанда иғлан ителгән Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы сиктәрендә Өфөлә макулатура йыйыу буйынса «Ҡағыҙ бумы!» акцияһы старт алды. Ҡалдыҡтарҙы айырып йыйыу мәсьәләһенә иғтибар йәлеп итеү, шулай уҡ тәбиғәт ресурстарына һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү акцияның төп маҡсаттары булып тора.
— Көн һайын офис һәм йорттарҙан бик күп ҡағыҙ ҡалдыҡтар сығарып түгелә. Ә улар менән дөрөҫ идара иткәндә, был ҡағыҙҙы тағы ла күп таҡыр файҙаланырға була. Был меңләгән ағасты һаҡлап ҡалыр ине, — тип билдәләне акцияны ойоштороусыларҙың береһе Руслан Хәфизов.
Әлеге ваҡытта «Ҡағыҙ бумы!» Өфө ҡалаһы Киров районының 17 мәктәбендә үткәрелә. Сараның беренсе көнөндә үк Башҡортостан баш ҡалаһының был районында ете тонна макулатура йыйылған. Февралдә эстафетаны Ленин районы ҡабул итәсәк, тип хәбәр итә республиканың Экология порталы.


text:
30 май
30 май — григориан стиле буйынса йылдың 150-се (кәбисә йылында 151) көнө. Йыл аҙағына тиклем 215 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Бөйөк Британия — Яҙғы ял көнө.
- Хорватия — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
- Фиджи — Рату Сир Лала Сукун көнө.
- Башҡорт АССР-ы — Башҡорт АССР-ының өсөнсө Конституцияһы ҡабул ителган көн.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1431 — Жанна д’Арк Руан ҡалаһында тереләй яндырыла.
- 2003 — Заһир Исмәғилев Өфө ҡалаһында донъя ҡуя.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Блохин Алексей Александрович (30.05.1897 — 6.10.1942) — ғалим, инженер-геолог, геология-минералогия фәндәре кандидаты (1937), профессор (1937). Ишембай нефть ятҡылығын асыусы.
- Ускова Нина Николаевна (30.05.1947) — Өфө ҡалаһының 60-сы лицейы педагогы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ уҡытыусыһы (2011), Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡортостан Республикаһының (1996) атҡаҙанған уҡытыусыһы.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1944 — Әхтәмов Хәсән Баһҙый улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
- 2003 — Исмәғилев Заһир Ғариф улы (1917—2003), атаҡлы башҡорт композиторы, БАССР-ҙың (1963), РСФСР-ҙың (1968) һәм СССР-ҙың (1982) халыҡ артисы.