text:
“Боинг-737” Мәскәүҙәге “Домодедово” аэропортынан Ҡазанға ғәҙәти киске рейсҡа сыға. Бараһы еренә имен-аман ғына килеп еткән самолет ултырыр саҡта бәләгә тарый. Билдәләүҙәренсә, беренсе әйләнештә ултыра алмаған техника икенсегә урап киткән һәм ҡанаты менән ергә тейгән, шунлыҡтан уның яғыулыҡ бактары шартлаған. Әлегә тиклем тикшереү бара, һәләкәттең сәбәбе асыҡлана. Пилоттың хатаһы йәки самолеттың техник етешһеҙлектәре эҙемтәһе булыуы мөмкин. Һауа шарттарына килгәндә, ул сәбәп түгел, ти эксперттар, сөнки был мәлдә самолет төшә торған һыҙат яҡшы күренгән.
“Боинг-737” Мәскәүҙәге “Домодедово” аэропортынан Ҡазанға ғәҙәти киске рейсҡа сыға. Бараһы еренә имен-аман ғына килеп еткән самолет ултырыр саҡта бәләгә тарый. Билдәләүҙәренсә, беренсе әйләнештә ултыра алмаған техника икенсегә урап киткән һәм ҡанаты менән ергә тейгән, шунлыҡтан уның яғыулыҡ бактары шартлаған. Әлегә тиклем тикшереү бара, һәләкәттең сәбәбе асыҡлана. Пилоттың хатаһы йәки самолеттың техник етешһеҙлектәре эҙемтәһе булыуы мөмкин. Һауа шарттарына килгәндә, ул сәбәп түгел, ти эксперттар, сөнки был мәлдә самолет төшә торған һыҙат яҡшы күренгән.
Дүрт мең квадрат метр майҙанлы комплекста суд ултырышы залдары, президиум, канцелярия бүлмәләре, конвой зонаһы урынлашҡан. Судьяларҙың һәм ярҙамсыларҙың бүлмәләре тейешле компьютер техникаһы, ултырыштар залы — видеоконференция системаһы, холдар мониторҙар менән йыһазландырылған. “Бинала төҙөкләндереү быйыл августа башланғайны. Яңы бина бүлеү зарурлығы ҡануниәттәге үҙгәрешкә бәйле: 2012 йылдың 1 ғинуарынан гражданлыҡ эштәрен апелляциялы ҡарау индерелде. Бер йылдан енәйәт эштәре буйынса ла апелляция башланды. Ошоға бәйле Юғары судтың эшмәкәрлеге әүҙемләште. Әле бында 176 федераль судья эшләй, дәүләт граждан хеҙмәткәрҙәре һаны ла артты”, — тине Юғары суд рәйесе ярҙамсыһы Елена Макушина.
Бер йыл элек Волга буйы төбәк эске ғәскәрҙәр командованиеһының 29-сы махсус тәғәйенләнештәге отрядына генерал Шайморатов исеме бирелгәйне. Ошо ваҡиғанан һуң хәрбиҙәр отряд территорияһында обелиск ҡуйырға тәҡдим итте.
Майға, шәкәргә ҡытлыҡ көтөлмәй
Шишмә ауылындағы мәҙәниәт һарайында төбәк башлығы ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре байрамына арналған күргәҙмәне ҡараны. “Шишмә” асыҡ акционерҙар йәмғиәте ойошторған стенд эргәһендә республика Президентына көнбағыш йыйыу барышы хаҡында һөйләнеләр. Генераль директор Айҙар Яҡупов әйтеүенсә, әле был культура уңышының 80 проценты йыйылған, эште тамамлауға тағы ла ике-өс аҙна ваҡыт кәрәк. Предприятие май һығыуға 240 мең тонна көнбағыш орлоғо туплаған, тағы ла 150 мең тонна талап ителә. Һөҙөмтәлә завод киләһе көҙгә тиклем сеймал менән тулыһынса тәьмин ителәсәк.
Архангел районы буйынса
Мостафина Гөлзифа Рәхимйән ҡыҙы – хужабикә
Асҡын районы буйынса
Ғимаева Гөлшат Рәфхәт ҡыҙы – хужабикә
Ауырғазы районы буйынса
Абдрахманова Альбина Бикмөхәмәт ҡыҙы – Иҫке Күзәк ауылының балалар баҡсаһы мөдире
Ларионова Светлана Николаевна – хужабикә
Нисектер үҙең тураһында гәзиткә яҙыу уңайһыҙ һымаҡ. Тик башҡа сара ла, юл да тапманым, сөнки Сунтар районында берҙән-бер башҡортмон икән. Ҡатыным Светлана — саха милләтенән. 1989 йылда өйләнештек. Ҡыҙыбыҙ үткән йыл Ауыл хужалығы академияһының иҡтисад факультетын тамамланы. Улыбыҙ Айнур ошо уҡ уҡыу йортоноң ветеринария факультетында белем ала.
Был мәҡәләне яҙыуымдың төп сәбәбе — гәзит уҡыусыларға, бәлки, өлгө, фәһем булып, күңелдәрендә киләсәккә дәрт сатҡылары балҡытып, йәшәр өсөн ҙур ышаныс тыуҙырыр тигән ҙур өмөт бағлауҙан. Бәғзе берәүҙең: "Кит юҡты, фәстерәһең", — тиеүе ихтимал. Тик ғәҙеллек менән өмөт бергә етәкләшеп тормош юлынан алға атлағанда башҡаларға, килер быуынға ышаныслы таҡыр юл-һуҡмаҡ ҡалдырыр.
Иғтибарыбыҙҙы биләмәгә йүнәлтеүе юҡҡа булмай сыҡты Александр Гавриловичтың. Ысынлап та, бында юлы төшкәндәрҙе рауза гөлдәре лә һөйөндөргәндер, тирә-йүндең йыйнаҡлығы ла шунда уҡ күҙгә ташлана. Бинаға инеү менән йылы мөхитле йортҡа аяҡ баҫҡаныбыҙҙы тойҙоҡ — һәр нәмә үҙ урынында, барыһы ла ялт итеп тора.
"Көйөргәҙеһөт" — алты йыл самаһы элек заман талабы буйынса булдырылған предприятие. Төбәктә йылдан-йыл мал һаны артыу сәбәпле, һөттө үҙҙәрендә эшкәртеү ихтыяжы тыуған. Район хакимиәте етәкселәре тәҡдиме менән, элекке яғыулыҡ ҡаҙанлығы бинаһын үҙгәртеп ҡороп, һөт эшкәртеү предприятиеһы асҡандар. Әле бында тәүлегенә биш тонна һөт һәм һөт ризыҡтары әҙерләнә. Нигеҙҙә Ермолаево, Маяҡ ҡасабалары, Күмертау ҡалаһы халҡын тәьмин итеп торалар. Тауарҙарын сит өлкәләргә лә сығарып һата алырҙар ине, әммә ихтыяж үҙҙәрендә лә ҙур.
Камранға ҡайтыу
Үткән аҙнаның йәкшәмбеһендә Владимир Путин Ханойҙа Вьетнам президенты Чыонг Тан Шанг менән осрашты. Вьетнам Социалистик Республикаһы (илдең тулы атамаһы тап шулай) үҫешә барған илдәрҙән һанала һәм быға тиклем Рәсәй менән һәйбәт дипломатик мөнәсәбәттә булды. Социалистик ҡоролошло ил булһа ла, ул үҫеш буйынса эргә-тирәһендәгеләрҙән ҡалышмай.
Президенттарҙың осрашыуы барышында ике дәүләт араһындағы хеҙмәттәшлекте артабан киңәйтеү мәсьәләләре тикшерелде. Былтыр Рәсәй менән Вьетнам араһындағы тауар әйләнеше 3,6 миллиард доллар булған, 2020 йылға тиклем был күрһәткесте 10 миллиард долларға еткереү күҙаллана. Осрашыу барышында Вьетнамды Таможня союзына ағзалыҡҡа ҡабул итеү хаҡында ла һүҙ булды. Билдәле булыуынса, әле Таможня союзына Рәсәй, Белоруссия һәм Ҡаҙағстан инә. Вьетнамды ла унда ҡабул иткән осраҡта иҡтисади бәйләнештәр тағы нығыясаҡ тип күҙаллана. Бынан тыш, туризмды үҫтереү ҙә ҡарала. Владимир Путин белдереүенсә, 2011 йыл менән сағыштырғанда, былтыр Вьетнамға Рәсәйҙән ике тапҡырға күберәк турист барған.
Сафта тороп фатиха ҡылғас, эйәр өҫтөндә Тәңребеҙгә тәсбих тә әйткәс, егеттәргә сарсамаһын өсөн муҡсайымда ятҡан ҡорот киҫәген бүлеп таратҡас, беҙҙең милли ғәскәр булып танылыуыбыҙ тағы ла сағыуыраҡ төҫ алғандай булды. Отрядыбыҙға башлыҡ булған Австрия уланына ла ҡоротто бер тешләм ҡаптырғас, уның милли ризығыбыҙҙы оҡшатып: “О-о, йогурт, йогурт!” — тип ҡыуанып, маҡтап тәмләүе беҙҙән ҙур ҡәнәғәтлек табыуын һөйләй ине.
Тәүге алыш, тәүге үҙаллы хәрби йөкләмә. Кавалерия ғәскәрҙәрен ҡурсалап, уң флангыға сығып, иң алғы һыҙыҡтағы бәләкәй генә йылға аша күперҙән сығырға торған Польша гвардия уландарына тоҫҡап уҡтар осороу бурысы ҡуйылды. Бер ҡаршылыҡһыҙ ғына баҫманы үтергә уйлаған поляктар беҙҙең йылға ярына ҙур тиҙлектә килеп етеүебеҙҙе күреп, баҙап ҡалды. Егеттәрҙе теҙеп ҡуйып, уҡ-һаҙаҡтарын алырға бойороҡ бирҙем. Әлегәсә бер ни аңлап өлгөрмәгән поляк кавалерияһы өҫтөнә бер-бер артлы уҡтар осто.


c: text/html

text:
Андрей Василевский Милли хоккей лигаһының «Везина Трофи» призына дәғүә итәФото: Википедия
Андрей Василевский Милли хоккей лигаһының «Везина Трофи» призына дәғүә итә
Андрей Василевский Милли хоккей лигаһының «Везина Трофи» призына дәғүә итәФото: Википедия
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостан хоккейы тәрбиәләнеүсеһе, әле «Тампа-Бэй Лайтнинг» голкиперы Андрей Василевский Милли хоккей лигаһы карьераһында тәүге тапҡыр «Везина Трофи» — иң яҡшы ҡапҡасы призына дәғүә итә.
Милли хоккей лигаһы клубтары генераль менеджерҙарының тауыш биреү йомғаҡтары буйынса 23 йәшлек Рәсәй ҡапҡасыһы Пекка Ринне («Нэшвилл») һәм Коннор Хеллибак («Виннипег») менән бер рәттән иң яҡшы өсәү иҫәбенә инде, тип хәбәр итә sports.ru.
Ошо тауыш биреүҙә еңеүсе июндә лиганың шәхси наградаларын тапшырыу тантанаһында иғлан ителә.
Быйылғы миҙгелдә Андрей Василевский 44 еңеү яуланы һәм ошо күрһәткес буйынса Том Баррасоның Америка рекордын уҙып киткән Хеллибак менән беренсе урынды бүлеште (1992/93 миҙгелдә 43 еңеү). Өсөнсө урынды Ринне алды (42 еңеү).
Василевский һәм Ринне шатаут буйынса ла беренсе урынды бүлеште (8-ҙәр), Хеллибак өсөнсө урында (6).
Андрей Василевский — Рәсәй хоккейсыһы, ҡапҡасы. Өфөнөң «Салауат Юлаев» клубы тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Милли хоккей лигаһындағы «Тампа-Бэй Лайтнинг» клубы уйынсыһы. 2012 йылда йәштәрҙең донъя чемпионатында — көмөш, 2013 һәм 2014 йылдарҙа йәштәрҙең донъя чемпионатында бронза призер булды. 2011 йылда юниорҙар араһында донъя чемпионатында бронза призер. 2013/2014 йылдар миҙгелендә Өфөнөң «Салауат Юлаев»ы составында Рәсәй чемпионатының көмөш призеры. 2014 йылда донъя чемпионы һәм Почет ордены кавалеры.
http://www.bashinform.ru/news/1145909-andrey-vasilevskiy-nominirovan-na-priz-nkhl-luchshemu-vrataryu-vezina-trofi/

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Баш ҡаланың Матбуғат йортонда «Журналистарҙың Хәрби дан стенаһы» асыласаҡ
Оҙаҡламай Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 70 йыл тула. Республика журналистары был мөһим датаны билдәләүгә әүҙем әҙерләнә башланы. Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзының һәм Журналистика ветерандары (пенсионерҙары) берлегенең ҙур байрамға әҙерлек һәм уны лайыҡлы ҡаршылау буйынса планы әҙерләнгән. БР Журналистар союзынан хәбәр итеүҙәренсә, документ эшмәкәрлектең төрлө өлкәләренә ҡағыла: Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары һәм уларға тиңләштерелгән тыл ветерандары булған журналистарҙың көнкүрешен тикшереү, уларға матди ярҙам күрһәтеү; журналистика ветерандарының йәш быуын вәкилдәре менән осрашыуҙарын ойоштороу; Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан журналистарҙың хәтирәләренән торған буклет әҙерләү; Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған журналистарға арналған мемориалдарҙы тергеҙеү; республика баҫмалары редакцияларында журналистика ветерандарының фоторәсемдәренән торған галереялар булдырыу; мәктәп уҡыусылары араһында Бөйөк Ватан һуғышы темаһын яҡтыртыуға ижади конкурс ойоштороу; журналистика ветерандары өсөн «Зәңгәр ут» үткәреү.
Поклонная тауында урынлашҡан музейҙа 1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған «Журналистарҙың Хәтер китабы» һаҡлана. Китапта һуғышта һәләк булған 564 журналистың исеме теркәлгән. Әммә был исемлектә Башҡортостандан бер генә вәкил дә юҡ. Ошо сәбәпле БР Журналистар союзы исеменә Рәсәй Журналистар союзы рәйесе Всеволод Богдановтан һәм РФ Журналистар союзының Ветерандар берлеге советы етәкселәренән хат килде.
БР Журналистар союзы һәм Журналистика ветерандары берлеге республиканың барлыҡ журналистар ойошмаларына Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған хеҙмәттәштәренең исемдәрен дөрөҫләү үтенесе менән мөржәғәт итте. Ошо рәүешле төҙөлгән дөйөм исемлекте Мәскәүгә РФ Журналистар союзының Ветерандар берлеге советына ебәреү планлаштырыла.
Шулай уҡ Өфөнөң Матбуғат йортонда урынлашҡан һәйкәлде реставрациялау һәм, һуғышта һәләк булған журналистарҙың тулы исемлеген иҫәпкә алып, «Журналистарҙың Хәрби дан стенаһы» исемле мемориаль таҡтаташ асыу планлаштырыла.


text:
Вернуться назад
20.02.2016 / Большой зал
Ҡурай байрамы
Азат Айытҡолов, Ишморат Илбәков, Рушан Биктимеров, Азат Биксурин, Илшат Ишморатов, Илнур Хибатуллин, Илнур Хәйруллин
Профессиональ һәм йәш ҡурайсылар бер сәхнәлә
Суббота, 18.00
Цена : 100 - 500 руб.
ҠУРАЙ БАЙРАМЫ:
профессиональ һәм йәш ҡурайсылар бер сәхнәлә
Азат Айытҡолов, Ишморат Илбәков, Рушан Биктимеров, Азат Биксурин, Илшат Ишморатов, Илнур Хибатуллин, Илнур Хәйруллин
20 февраль Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында “Ҡурай байрамы” исемле ҙур тамаша уҙа. Был күркәм сарала билдәле ҡурайсыларҙан алып йәштәргә тиклем ҡатнаша.
Моң байрамының маҡсаты — республикабыҙҙа ҡурайҙы пропагандалау һәм популярлаштырыу, башҡорт халыҡ музыка ҡоралдарында уйнау традицияларын һаҡлау һәм артабан үҫтереү.
- Беҙ был концертта баш ҡала тамашасыһына һәм ҡунаҡтарға ҡурайҙың бөгөнгө булмышын, уның үҫешен, барлыҡ мөмкинлектәрен күрһәтергә тырышасаҡбыҙ. Ул оркестрға ҡушылып яңғыраһынмы, эстрадаламы, рок музыкаһы менән берлектә булһынмы— барыһында ла үҙ яңғырашын таба,- ти филармонияның йәш режиссеры Илшат Ғәлимйәнов.
Һәр быуын ҡурайсыларының үҙ тамашасыһы бар. Мәҫәлән, йәштәр эстрада аранжировкаһы аша халыҡ көйҙәрен аңларға өйрәнә. Шул иҫәптән унда уйнаусыларҙың да һаны арта. Ә өлкән быуынға халыҡ көйҙәре, ҡурай моңо танһыҡ. Шуға күрә классик музыканың бәҫе бер ваҡытта ла төшмәй. Ҡурайҙы бөгөн һәр быуын тамашасыһы яратып тыңлай.
Был юлы ла профессиональ һәм йәш ҡурайсыларҙың сығыштарын бер сәхнәлә күрә алабыҙ: Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Азат Айытҡолов, Башҡортостандың халыҡ артисы Ишморат Илбәков, Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Азат Биксурин, Илшат Ишморатов һәм Рушан Биктимеров, республика конкурстары лауреаттары Илнур Хәйруллин, Илнур Хибәтуллин һәм халҡыбыҙҙың ҡурай сәнғәтен үҫтереүгә үҙ өлөшөн индергән данлыҡлы бүтән оҫталар ҙа ҡатнаша.
Моңло ҡурай байрамына рәхим итгеҙ, дуҫтар!
Цена : 100 - 500 руб. /Заказ билетов: +7(347) 250 77 42
Вернуться назад


text:
Газета "Йәшлек" » Конкурстар » Страница 10
Илүзә ВАХИТОВА: “Хыялдарымдың тормошҡа ашыуын теләйем!”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 2-09-2016, 16:49
Илүзә Рәлиф ҡыҙы Вахитова булам. Данлыҡлы Көйөргәҙе районының Ялсыҡай ауылында 1998 йылдын 21 ноябрендә донъяға килгәнмен.
Тыуған ауылымда башланғыс белем алғас, Р. Солтангәрәев исемендәге Таймаҫ гимназияһына уҡырға барҙым. Төрлө олимпиадаларҙа ҡатнашып, мәктәп, район кимәлендә призлы урындар яулауға өлгәштем. Былтыр “Йәшлек”тә иғлан ителгән Булат Солтангәрәев исемендәге конкурста ҡатнаштым. Гәзит биттәрендә мәҡәләмде күреүгә, лайыҡлы урын алыуға бик шатландым.
Берҙәм дәүләт имтихандарын яҡшы билдәләргә тапшырып, мәктәпте тамамланым. Хәҙер Башҡорт дәүләт университетында уҡыйым, буласаҡ һөнәрем – филолог.
Йырларға яратам. Шулай уҡ буш ваҡытта бәйләү, сигеү кеүек ҡул эштәре менән мауығам.
Киләсәктә юғары белем алып, уҡыусыларға рус теле һәм әҙәбиәте серҙәрен өйрәтеүҙе – бала саҡтан килгән хыялымды тормошҡа ашырырға теләйем.
Шуның менән бер рәттән, “Гәлсәр һандуғас” фестивалендә йәки унан да юғарыраҡ кимәлдәге йыр конкурстарында ҡатнашҡым килә. Был теләктәрем, һис шикһеҙ, тормошҡа ашыр тип уйлайым!...
Тыуған ауылымда башланғыс белем алғас, Р. Солтангәрәев исемендәге Таймаҫ гимназияһына уҡырға барҙым. Төрлө олимпиадаларҙа ҡатнашып, мәктәп, район кимәлендә призлы урындар яулауға өлгәштем. Былтыр “Йәшлек”тә иғлан ителгән Булат Солтангәрәев исемендәге конкурста ҡатнаштым. Гәзит биттәрендә мәҡәләмде күреүгә, лайыҡлы урын алыуға бик шатландым.
Берҙәм дәүләт имтихандарын яҡшы билдәләргә тапшырып, мәктәпте тамамланым. Хәҙер Башҡорт дәүләт университетында уҡыйым, буласаҡ һөнәрем – филолог.
Йырларға яратам. Шулай уҡ буш ваҡытта бәйләү, сигеү кеүек ҡул эштәре менән мауығам.
Киләсәктә юғары белем алып, уҡыусыларға рус теле һәм әҙәбиәте серҙәрен өйрәтеүҙе – бала саҡтан килгән хыялымды тормошҡа ашырырға теләйем.
Шуның менән бер рәттән, “Гәлсәр һандуғас” фестивалендә йәки унан да юғарыраҡ кимәлдәге йыр конкурстарында ҡатнашҡым килә. Был теләктәрем, һис шикһеҙ, тормошҡа ашыр тип уйлайым!...
Рәғинә САФИНА: “Һәр ваҡыт бейеккә ынтыл!”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 29-08-2016, 10:26
1995 йылда Өфө ҡалаһында тыуғанмын. Мәктәптә уҡыған мәлдә “Гүзәллек мәктәбе” төркөмөндә әүҙем ҡатнаштым, ярыштар ҙа төрлө урын алғаным булды. “Йәнгиҙәкәй” бейеү ансамблендә шөғөлләнәм. Буш ваҡытымда сигеү сигергә яратам, әле тегенселек эше менән ҡыҙыҡһынам, күлдәк тегергә өйрәнәм.
Быйыл БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетын тамамланым. Әлеге мәлдә диктор һөнәре серҙәрен өйрәнәм. Сабырлыҡтың төбө – һары алтын, һәр эшеңде намыҫ һәм яуаплылыҡ менән башҡарһаң, барыһын да еңеп сығып була.
Иң ҙур хыялым – киләсәктә матур ғаилә ҡороп, балаларыма яҡшы тәрбиә биреү....
"Йәшлек" гүзәле - 2015" исемен яулаусы Шәүрә Туйсина БДУ-ны ҡыҙыл дипломға тамамланы!
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 24-07-2016, 22:22
Һылыуҡайҙы ҡотлайбыҙ! Артабанғы тормошоң бәхетле үтһен!
Ниһайәт! Юғары квалификациялы белгес! Һөнәремдең нескәлектәренә төшөнөргә тырыштым... Башҡорт дәүләт университетында уҡыу осоронда мин үҙем өсөн күп асыштар яһаным, тормошҡа икенсе күҙлектән - етдирәк һәм уйсаныраҡ ҡарарға өйрәндем. Дөрөҫөн генә әйткәндә, диплом - үҙем өсөн, төҫө - атайым һәм әсәйемә.... Уларҙы ҡыуандырыр өсөн сессияларымды тик “бишле”гә генә ябыуҙы маҡсат итеп ҡуйҙым. Факультетыбыҙ етәкселегенә Башҡортостан Президенты стипендиянты тигән маҡтаулы исем тәғәйенләүҙәре өсөн рәхмәт!...
Ниһайәт! Юғары квалификациялы белгес! Һөнәремдең нескәлектәренә төшөнөргә тырыштым... Башҡорт дәүләт университетында уҡыу осоронда мин үҙем өсөн күп асыштар яһаным, тормошҡа икенсе күҙлектән - етдирәк һәм уйсаныраҡ ҡарарға өйрәндем. Дөрөҫөн генә әйткәндә, диплом - үҙем өсөн, төҫө - атайым һәм әсәйемә.... Уларҙы ҡыуандырыр өсөн сессияларымды тик “бишле”гә генә ябыуҙы маҡсат итеп ҡуйҙым. Факультетыбыҙ етәкселегенә Башҡортостан Президенты стипендиянты тигән маҡтаулы исем тәғәйенләүҙәре өсөн рәхмәт!...
Американы яулай башҡорт ҡыҙы
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 23-07-2016, 15:02
Күгәрсен һылыуы Динә Әлимғолованың фотолары Американың “ELLEMENTS magazine” журналында донъя күргән.
Динәгә 22 йәш, “Мисс Башҡортостан” модель агентлығында шөғөлләнгән. Әлеге ваҡытта Мәскәү ҡалаһында йәшәй. Үткән йыл “Мисс-Студенчество” матурлыҡ конкурсында еңеү яулаған. Шулай уҡ ул йырларға ярата, быйыл тәүге йырҙарын яҙҙырған. Рәсәй дәүләт социология университетын тамамлаған....
Вәсилә Ҡасимова: “Мин тормошто яратам!”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 16-07-2016, 23:02
Миңә 20 йәш. Салауат районының Ҡарағол ауылында тыуып үҫтем. Өфөләге Советтар Союзы Геройы С. Бикеев исемендәге һөнәри колледжды тамамланым һәм хәҙер администратор булып эшләйем.
Кешеләр менән аралашырға яратам, тормошҡа маҡсат ҡуйып йәшәргә тырышам. Бала саҡтан бейеүҙе үҙ иттем, хәҙер ҙә уны туҡтатмайым. Буш ваҡытымды шулай үҙ-үҙемде үҫтереү һәм өҫтәмә белем алыуға арнайым, фото эше менән ҡыҙыҡһынам. Көн дә аш-һыу әҙерләйем, яңы рецепттарҙы һынайым, Европа кухняһы ныҡ оҡшай.
Кистәрен спорт менән шөғөлләнәм.
Тормошомда миңә оҡшаған күренештәр күп, шуға ла “Мин бәхетлемен!” тип ҡыйыу әйтә алам....
Кешеләр менән аралашырға яратам, тормошҡа маҡсат ҡуйып йәшәргә тырышам. Бала саҡтан бейеүҙе үҙ иттем, хәҙер ҙә уны туҡтатмайым. Буш ваҡытымды шулай үҙ-үҙемде үҫтереү һәм өҫтәмә белем алыуға арнайым, фото эше менән ҡыҙыҡһынам. Көн дә аш-һыу әҙерләйем, яңы рецепттарҙы һынайым, Европа кухняһы ныҡ оҡшай.
Кистәрен спорт менән шөғөлләнәм.
Тормошомда миңә оҡшаған күренештәр күп, шуға ла “Мин бәхетлемен!” тип ҡыйыу әйтә алам....
Һәр яҡтан да килгән ҡыҙ
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 8-07-2016, 10:10
ТНТ телеканалында барған барыбыҙға ла билдәле “Бейеү” (“Танцы”) проектының һайлап алыу этабында Башҡортостан бейеүселәре лә ҡатнаша. Яңыраҡ бәйгенең өсөнсө миҙгеле өсөн һайлап алыуҙа Иглин районы ҡыҙҙары үҙ һәләтен һынап ҡарарға баҙнат итте. Ләйсән Камалова менән Гүзәл Кәбирова халыҡ бейеүен башҡарып, киләһе турға үткән. Йәштәр сығышҡа етди әҙерләнә, бейеүҙе үҙҙәре һала. Улар Башҡортостанда күп милләтле халыҡтарҙың дуҫ һәм татыу йәшәүен күрһәтергә ниәтләй. Әлегә ҡыҙҙар Мәскәүҙә үтәсәк телевизион этапҡа барырға әҙерләнә, күнекмәләр уҙғарып, ҡупшы кейемдәр тегә....
Әлфиә КИЛДЕЙӘРОВА: “Үҙемде төрлө яҡтан һынайым”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 24-06-2016, 13:24
Сығышым менән Ейәнсура еренәнмен. Әле Мәскәү дәүләт авиация институты милли-тикшеренеү университетының өсөнсө курсын тамамланым.
Мин бик күркәм һәм татыу ғаиләлә тәрбиәләндем: атай-әсәйем, ике апайым һәм ҡустым бар. Атайымдан – түҙемлек, тырышлыҡ, рухи байлыҡ, ә әсәйемдән күңел матурлығы һәм зирәклек алдым. Әсәйем гел: “Һаҡланғанды Хоҙай һаҡлар”, – тип әйтә. Шуға ла, ғүмер юлымда ниндәй генә хәлгә осраһам да, был хаҡ һүҙҙәрҙе иҫемдә тотам.
Бала саҡтан уҡ башҡорт бейеүҙәренә ғашиҡмын. Беренсе курстан Нәзир Байегетов етәкселегендәге “Алтынай” бейеү ансамблендә шөғөлләнәм.
“Мәскәү һылыуҡайы – 2014” матурлыҡ бәйгеһендә гран-при яулап, Өфөлә “Һылыуҡай” конкурсында үҙемде һынап, Мәскәү башҡорттары исеменән сығыш яһаным. Яңыраҡ асылған “Йәсмин” камиллыҡ һәм матурлыҡ студияһында хореография һәм башҡорт бейеүҙәре түңәрәгендә уҡытыусы булып та йөрөйөм.
Мәскәү студенттары ассоциацияһы эшендә әүҙем ҡатнашам, төрлө сараларҙы ойоштороуҙа ярҙам итәм.
Минеңсә, кеше бер ҡасан да бер урында туҡтап ҡалып, бер өлкәгә өҫтөнлөк бирергә тейеш түгел. Ул, киреһенсә, үҙен төрлө яҡтан асып, үҫешергә һәм алға барырға тейеш....
Мин бик күркәм һәм татыу ғаиләлә тәрбиәләндем: атай-әсәйем, ике апайым һәм ҡустым бар. Атайымдан – түҙемлек, тырышлыҡ, рухи байлыҡ, ә әсәйемдән күңел матурлығы һәм зирәклек алдым. Әсәйем гел: “Һаҡланғанды Хоҙай һаҡлар”, – тип әйтә. Шуға ла, ғүмер юлымда ниндәй генә хәлгә осраһам да, был хаҡ һүҙҙәрҙе иҫемдә тотам.
Бала саҡтан уҡ башҡорт бейеүҙәренә ғашиҡмын. Беренсе курстан Нәзир Байегетов етәкселегендәге “Алтынай” бейеү ансамблендә шөғөлләнәм.
“Мәскәү һылыуҡайы – 2014” матурлыҡ бәйгеһендә гран-при яулап, Өфөлә “Һылыуҡай” конкурсында үҙемде һынап, Мәскәү башҡорттары исеменән сығыш яһаным. Яңыраҡ асылған “Йәсмин” камиллыҡ һәм матурлыҡ студияһында хореография һәм башҡорт бейеүҙәре түңәрәгендә уҡытыусы булып та йөрөйөм.
Мәскәү студенттары ассоциацияһы эшендә әүҙем ҡатнашам, төрлө сараларҙы ойоштороуҙа ярҙам итәм.
Минеңсә, кеше бер ҡасан да бер урында туҡтап ҡалып, бер өлкәгә өҫтөнлөк бирергә тейеш түгел. Ул, киреһенсә, үҙен төрлө яҡтан асып, үҫешергә һәм алға барырға тейеш....
Әхирәтемә тик бәхет теләйем!
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 10-06-2016, 10:47
Һүрәттәге һылыу ҡыҙ – Гөлшат Исхаҡова. Ул Баймаҡ районының Таулыҡай ауылынан.
Тышҡы ҡиәфәте менән дә, күңеле менән дә матур ул: мөләйем, эшкә егәрле, уңған. Асыҡ күңелле кеше, донъяның тик яҡшы яҡтарын күрә, уның тормошто яратыуы, йәшәү энергияһы, рухи көсө һоҡландыра. Ауылда матур-матур сәскәләр үҫтерә, ниндәйҙер ҡөҙрәт менән һулып барған үҫемлектәргә лә йәшәү көсө өҫтәй....
Бүләк тапшырылды. Ә конкурс дауам итә
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 3-06-2016, 12:52
Булат Солтангәрәев исемендәге уҡыусылар бәйгеһенең быйылғы этабы тамам!
Мәктәптәрҙә Һуңғы ҡыңғырау байрамдары шаулап-гөрләп үткән мәлдә, “Йәшлек”тәр Булат Солтангәрәев исемендәге уҡыусылар премияһына йомғаҡ яһаны, еңеүселәрҙе тәбрикләне. Ике лауреат – икенсе һәм өсөнсө премия алған Айһылыу Шәрипова менән Финат Замановҡа приздары саҡ ҡына һуңыраҡ барып етте.
Дыуан районы республика лицей-интернатының 10-сы класс уҡыусыһы Айһылыу Шәриповаға 27 майҙа “Йәшлек”тең баш мөхәррире Артур Дәүләтбәков тантаналы рәүештә бүләкте тапшырҙы....
“Шанель”де лә яулай башҡорт ҡыҙы!
Яңылыҡтар таҫмаһы / Йәшлек гүзәле // 3-06-2016, 10:15
Асҡын ҡыҙы Лиана Ҡытайҙағы “Шанель” мода йорто тамашаһында ҡатнашты. Мода күрһәтеү тантанаһында бик күп Голливуд “йондоҙо” ла була.
Быға тиклем Лиана Зөбәйерованың Харбин ҡалаһында уҙған Халыҡ-ара мода аҙналығында күп тапҡыр ҡатнашҡаны бар. Лиана һәм уның игеҙәге Диана ярты йыл тирәһе Ҡытайҙың алдынғы моделдәре менән берлектә сығыш яһай. Бөгөн улар Пекиндың иң яҡшы модель агентлығы менән хеҙмәт килешеүе төҙөгән. Һуңғы ваҡытта ҡыҙҙар бик күп ҡытай модельерының иғтибарын яулай.
“Шанель” мода йорто – донъялағы иң данлыҡлы модель агентлыҡтарының береһе. Уның подиумы хаҡында хыялланмаған модель юҡтыр.
Л. ХӘЛИТОВА....
Быға тиклем Лиана Зөбәйерованың Харбин ҡалаһында уҙған Халыҡ-ара мода аҙналығында күп тапҡыр ҡатнашҡаны бар. Лиана һәм уның игеҙәге Диана ярты йыл тирәһе Ҡытайҙың алдынғы моделдәре менән берлектә сығыш яһай. Бөгөн улар Пекиндың иң яҡшы модель агентлығы менән хеҙмәт килешеүе төҙөгән. Һуңғы ваҡытта ҡыҙҙар бик күп ҡытай модельерының иғтибарын яулай.
“Шанель” мода йорто – донъялағы иң данлыҡлы модель агентлыҡтарының береһе. Уның подиумы хаҡында хыялланмаған модель юҡтыр.
Л. ХӘЛИТОВА....


text:
- Подробности
- Просмотров: 301
МАЙОРАТ (лат. major — өлкән), милек (иң элек ер), ш. уҡ ғаилә башлығы хоҡуҡтары һәм йәмәғәт вазифалары тулыһынса йәки өлөшләтә вариҫтарҙың өлкәненә күскән вариҫлыҡҡа алыу формаһы (ҡара: Ғаилә-никах мөнәсәбәттәре). Башҡорттарҙың йола хоҡуғы нормаһы б‑са өлкән ағай ҡустыларынан алда өйләнергә һәм үҙ хужалығын булдырырға тейеш була. Бындай осраҡта атаһы уны йорт, хужалыҡ м‑н тәьмин иткән, мал-тыуар бүлеп биргән. М. башлыса Европа халыҡтары араһында таралып, тарихи яҡтан миноратҡа тиклем йәшәгән.
Ф.Ф.Фәтихова
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Элекке данын ҡайтарырға кәрәк
10 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
Ауыл биләмәһе Советы депутаттарының киңәйтелгән асыҡ ултырыштары – етәкселәрҙең халыҡ менән осрашыуҙары дауам итә. Сираттағыһы 29 февралдә Сәйетбаба ауыл биләмәһендә үтте. Уның эшендә район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, район Советы рәйесе Фаил Зәйнетдинов, район Советы секретары Рәйлә Ишмөхәмәтова, район хакимиәте башлығының төҙөлөш буйынса урынбаҫары Фуат Кейекбаев, төрлө предприятие-ойошмалар, учреждениелар етәкселәре, урынбаҫарҙары ҡатнашты.
Күмәкләгәс күперҙе лә төҙәттек
10 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
Имәндәш ауыл биләмәһендә төҙөк-ләндереү эштәренә ҙур иғтибар бирелә. Яңыраҡ ҡына көслө дауыл ғәрәсәтенән зыян күргән Имәндәш мәктәбе ҡыйығын күмәк халыҡ ҡатнашлығында ремонтлаған инек. Күптән түгел иһә тағы ла бер ҙур өмә ойошторолдо.
Изгелеге беҙгә яҡты маяҡ
09 марта 2016 йыл | Хаттар
Һәр кешегә яҡты донъяны бүләк итеп, бар булмышы менән балаһына матур тәрбиә биргән, күңеленә изгелек, яҡшылыҡ һалған әсәй кеше ғүмер буйы бөйөк булып ҡала, хатта был донъяларҙы ҡалдырып китһә лә.
Шуның өсөн мин ғүмерем буйы әсәйемә рәхмәтле, уның фатихаһында йәшәйем. Ә минең әсәйем Зәйнәп Шафиғулла ҡыҙы Мөхәмәтйәнова 54 йәштә генә фани донъяларҙан китһә лә, ул һәр ваҡыт беҙҙең күңелдә, сөнки уның тәрбиәһе, изгелектәре, яҡшылыҡтары беҙҙең өсөн яҡты маяҡ.
Ошо көндәрҙә әсәйемдең беҙҙең аранан китеүенә 34 йыл, яҙған шиғырҙарымды уның яҡты иҫтәлегенә бағышлайым.
Шуның өсөн мин ғүмерем буйы әсәйемә рәхмәтле, уның фатихаһында йәшәйем. Ә минең әсәйем Зәйнәп Шафиғулла ҡыҙы Мөхәмәтйәнова 54 йәштә генә фани донъяларҙан китһә лә, ул һәр ваҡыт беҙҙең күңелдә, сөнки уның тәрбиәһе, изгелектәре, яҡшылыҡтары беҙҙең өсөн яҡты маяҡ.
Ошо көндәрҙә әсәйемдең беҙҙең аранан китеүенә 34 йыл, яҙған шиғырҙарымды уның яҡты иҫтәлегенә бағышлайым.
Өләсәйем хаҡында һүҙем
09 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
"Балалар бер ҡасан да беҙ күргәнде күрмәһендәр, имен-тыныс йәшәһендәр, аслыҡты белмәһендәр, донъяла һуғыштар булмаһын”, - тип теләктәрен теләй-теләй тиҫбеһен тарта өләсәйем. Уның ҡытыршы ҡулдарына ҡарап: "90 йәшкә тиклем йәшәп, ошолай айыҡ фекерле булып, үҙ аяғыбыҙҙа йөрөй алһаҡ ине”, - тип уйлап та ҡуям.
Йәшәү йәме, тормош ғәме һиндә, ҡатын-ҡыҙ!
09 марта 2016 йыл | Йәмғиәт
Иң матур байрамдарҙың береһе – Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө алдынан районыбыҙ ҡатын-ҡыҙҙар советтарының тарихына байҡау яһап үтке килә.


text:
Ҡушаяҡ
Ҡүшаяҡ, ер ҡуяны[1] йәки ялман [2] (Allactaga major, Большой тушканчик ) — Азияла, Африкала, Европаның көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә йәшәй, башлыса үҫемлек менән туҡлана, ҡыш көнө йоҡоға тала, ҡайһы саҡта игенгә зарар килтерә торған, алғы аяҡтары бик ҡыҫҡа, артҡы аяҡтары һәм ҡойроғо бик оҙон айырым кимереүселәр[3]; кимереүселәр отрядына ҡараған, оҙон артҡы аяҡтары менән һикереп йөрөй торған нәҙек оҙон ҡойроҡло дала йәнлектәре ғаиләһе[4]. Дала, ярымдала, полеарктика далаһы шырттарында йәшәргә яраҡлашҡан кимереүселәр төркөмөн берләштерә.
Уларҙың кеүҙәһе, ғәҙәттә, 4—25 см оҙонлоҡта була, ҡойроғо кәүҙәнән оҙонораҡ 7—30 см. Ҡойроҡ осо аҡлы-ҡаралы бумала менән тамамлана. Ҡойроҡ осондағы бумала йүгергәндә руль булып хеҙмәт итә.
Һырты ҡыҙыл-көрән йәки һарғылт, аҫты аҡ. Ҡойроғо ҡара, осо һоро. Ирендәрендә өнөндә йәшәргә ярҙам итә торған оҙон ҡаты мыйыҡтары бар. Артҡы аяҡтары алғыларына ҡарағанда бер нисә тапҡыр оҙонораҡ. Ҡолактары ҙур, оҙон һәм тар. Тирән итеп ҡаҙылған өндәрендә йәшәй, улар ҡышлай торған, даими, көндөҙге, ваҡытлы төрҙәргә бүленә. Төндә әүҙемдәр. Көҙөн йоҡоға тала. Ҡушылыу апрельдә — йоҡо тамамланыуға уҡ башлана. Йөклөлөк осоры айҙан артыҡ дауам итә. 1−4 бала килтерә. Үләнсел үҫемлектәрҙең ер өҫтө һәм ер аҫты өлештәре менән туҡлана.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Русско-башкирский словарь сельскохозяйственных терминов (Ф. С. Мурзакаев, 2001)
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)


text:
- Подробности
- Просмотров: 393
ҠАРЫМТА, төрки һәм монгол халыҡтарында ғаилә йәки ырыу ағзаһын үлтергән осраҡта ҡанлы үс алыуға юл ҡуйған йола хоҡуғы нормаһы. Шулай уҡ урланған ҡыҙ, ҡыуып алып кителгән мал, талап алынған мөлкәт арҡаһында килеп тыуған низағты тыныс юл м‑н хәл итеү мөмкинлеге булмағанда үс алыу ысулы булған. Ҡан ҡойоуға юл ҡуймау сараһы рәүешендә барымта кеүек иҫкәртеү сараһы ҡулланылған. Аҡрынлап барымта м‑н алмаштырылған. Башҡорттарҙа Ҡ. “Аҡбуҙат”, “Бабсаҡ менән Күсәк” һ.б. эпостарҙа сағылыш тапҡан.
Әҙәб.: Аҡбуҙат //Башҡорт халыҡ ижады. Эпос. 1‑се кит. Өфө, 1972; Күсәк бей //Шунда уҡ. Эпос. 2‑се кит. Өфө, 1973; Валеев Д.Ж. Нравственная культура башкирского народа: прошлое и настоящее. Уфа, 1989.
Д.Ж.Вәлиев
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Борон-борон заманда йәшәгән, ти, бер бабай. Ул бик изгелекле булған. Бөтә кешеләргә лә ярҙам итергә тырышҡан. Үҙенең ҡыҙы ла бар икән.
Бер көн көтмәгәндә бабай ҡаты ауырып киткән. Аптырағас, ҡыҙын янына саҡырып алған, ти. Бабайҙың ҙур тоғо ла булған. Шунда бүләктәр һәм күстәнәстәр тултырған да ҡыҙына уларҙы балалар йоҡлаған ваҡытта ғына шыршы төбөнә һалып сығырға ҡушҡан. Яҡшылыҡ эшләп, ул һауығыуына өмөтләнгән. Ысынлап та, бүләктәрҙе өләшеп бөткәс, бабай шәбәйеп киткән,ти.
Шунан башлап уны барыһы ла Ҡыш бабай тип исемләп, ул ҡыш көнө балаларға күстәнәстәр өләшеп йөрөй, ти.
Аделина РӘЙЕМҒУЖИНА, III синыф уҡыусыһы.
Ейәнсура районы,Үрге Муйнаҡ мәктәбе.


text:
- Подробности
- Просмотров: 372
БӨРӨ ҠЫҘ БАЛАЛАР ГИМНАЗИЯҺЫ. 1861 й. 2‑се разрядлы ҡыҙ балалар уч‑щеһы булараҡ нигеҙ һалына, 1864 й. алып ҡыҙ балалар прогимназияһы, 1903 й. (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1908 й.) — гимназия. Уҡыу түләүле була (дөйөм белем биреү кластарында йылына 16 һум, пед. — 25 һум), ярлылар ҡаҙна, Өфө губ. земствоһы, Бөрө ҡала ойошмаһы һәм өйәҙ земствоһы иҫәбенә тәьмин ителә. Гимназияла 1 пед. һәм 7 дөйөм белем биреү кластары эшләй. Программаға гимназияның традицион уҡыу предметтары инә, пед. класында өҫтәлмә пед., психология, уҡытыу методикаһы өйрәнелә. Китапханаһы (3,8 мең китап) була. 1897 й. гимназия эргәһендә бесеү‑тегеүгә һәм ҡул эштәренә өйрәткән 4 йыллыҡ проф. эске кейем тегеүселәр кластары асыла. Гимназияла 22 уҡытыусы эшләй. 1909 й. Б.ҡ.б.г. 339 кеше белем ала. Гимназияның 1‑се начальницаһы Ф.М.Андрусевич 1908 й. Ырымбур уҡыу‑уҡытыу округы попечителе приказы б‑са алтын миҙал м‑н бүләкләнгән. 1918 й. Б.ҡ.б.г. 2‑се баҫҡыс берҙәм хеҙмәт мәктәбе итеп үҙгәртелә (ҡара: Бөрө урта мәктәбе №3).
А.Ф.Илтенбаев
Тәрж. Т.С.Дәүләтбирҙина


text:
Сталинград һуғышына арналды
13 февраля 2018 йыл | Йәмғиәт
2 февралдә ил буйынса "Сталинград һуғышы” тип аталған Бөтә Рәсәй тарихи квесы үтте. Район ирекмәндәре лә был мөһим саранан ситтә ҡалманы.
Ошо көндә Красноусолдағы 2-се мәктәптә "Еңеү ирекмәндәре” ойошмаһының район бүлексәһе ағзалары координаторҙары Гөлназ Мирхәйҙәрова етәкселегендә квест ойошторҙо. 6 этаптан торған фәһемле лә, мауыҡтырғыс та һынау-ярышта Красноусол башҡорт гимназия-интернаты, 1-се һәм 2-се мәктәптәр командалары ҡатнашты. Һәр этапта уҡыусыларға тарихи ваҡиғаларға, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары тураһындағы белемдәренә нигеҙләнгән һорауҙар, яу яланында килеп тыуған ниндәй ҙә булһа хәлдән сығыу юлдарын табыу кеүек эштәр бирелде. Квест башланғанда командаларға фотоальбомдар һәм бер ветерандың фотоһүрәттәре, иҫтәлектәре таратылды. Уйын барышында уҡыусылар уларҙан альбом төҙөнө. Шулай уҡ ҡул аҫтында булған материалдарҙан дошмандар шартлатҡан "күперҙе” тергеҙҙе, носилка яһап, алышта яраланған "һалдатты” алып сыҡты, һуғыштағы төрлө тауыштарҙы (самолет, пулемет, шартлау һ.б.) билдәләне, бәйле ҡулдар менән ҡағыҙҙан самолеттар эшләне.
Бөтә этаптарҙа алынған билдәләргә ҡарап еңеүсе командалар билдәләнде – 1-се урынға Красноусол башҡорт гимназия-интернаты, 2-сегә 2-се мәктәп, 3-сө урынға 1-се мәктәп уҡыусылары лайыҡ булды. Уларға Өфө ҡалаһында урынлашҡан "Еңеү ирекмәндәре” ойошмаһының төп штабының Дипломдары тапшырылды. Уҡыусыларҙы йыл һуҙымында үтәсәк бындай уйындарҙа әүҙемерәк ҡатнашырға саҡырҙы ойоштороусылар.
Гөлдәр КИНЙӘБАЕВА.
Ошо көндә Красноусолдағы 2-се мәктәптә "Еңеү ирекмәндәре” ойошмаһының район бүлексәһе ағзалары координаторҙары Гөлназ Мирхәйҙәрова етәкселегендә квест ойошторҙо. 6 этаптан торған фәһемле лә, мауыҡтырғыс та һынау-ярышта Красноусол башҡорт гимназия-интернаты, 1-се һәм 2-се мәктәптәр командалары ҡатнашты. Һәр этапта уҡыусыларға тарихи ваҡиғаларға, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары тураһындағы белемдәренә нигеҙләнгән һорауҙар, яу яланында килеп тыуған ниндәй ҙә булһа хәлдән сығыу юлдарын табыу кеүек эштәр бирелде. Квест башланғанда командаларға фотоальбомдар һәм бер ветерандың фотоһүрәттәре, иҫтәлектәре таратылды. Уйын барышында уҡыусылар уларҙан альбом төҙөнө. Шулай уҡ ҡул аҫтында булған материалдарҙан дошмандар шартлатҡан "күперҙе” тергеҙҙе, носилка яһап, алышта яраланған "һалдатты” алып сыҡты, һуғыштағы төрлө тауыштарҙы (самолет, пулемет, шартлау һ.б.) билдәләне, бәйле ҡулдар менән ҡағыҙҙан самолеттар эшләне.
Бөтә этаптарҙа алынған билдәләргә ҡарап еңеүсе командалар билдәләнде – 1-се урынға Красноусол башҡорт гимназия-интернаты, 2-сегә 2-се мәктәп, 3-сө урынға 1-се мәктәп уҡыусылары лайыҡ булды. Уларға Өфө ҡалаһында урынлашҡан "Еңеү ирекмәндәре” ойошмаһының төп штабының Дипломдары тапшырылды. Уҡыусыларҙы йыл һуҙымында үтәсәк бындай уйындарҙа әүҙемерәк ҡатнашырға саҡырҙы ойоштороусылар.
Гөлдәр КИНЙӘБАЕВА.


text:
10 мартта Республика француз телле театрҙар фестивале башлана
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының уҡыу театры базаһында 10 мартта уҡыусылар һәм студенттар француз телле театрҙарының V Республика фестивале башлана. Сара Францияла Рәсәй һәм Рәсәйҙә Франция йылы, яҡынлашып килгән Халыҡ-ара франкофония көнө сиктәрендә «Альянс Франсез Уфа» Республика мәҙәни-ағартыу йәмәғәт ойошмаһы инициативаһы буйынса үткәрелә.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, был көн традиция буйынса 20 мартта билдәләнә. Республика фестивале быйыл Силәбелә үтәсәк төбәк этабында ҡатнашыу өсөн һайлап алыу туры булып тора.
Сара етәксеһе — Әхмәт-Зәки Вәлиди исемендәге БР Милли китапханаһының француз уҡыу залы директоры Индира Хәйретдинова хәбәр итеүенсә, быйыл фестивалдә ҡатнашыуға дүрт мәктәп һәм студенттар театраль коллективы заявка биргән. Былар Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының сит телдәр факультеты ҡарамағындағы студия һәм Өфөнөң 40-сы мәктәбе, 3-сө һәм 39-сы гимназиялары уҡыусылар командалары.
Ҡатнашыусыларҙың эшен абруйлы жюри баһалаясаҡ, уның составына Өфөләге Француз альянсының почетлы директоры Нина Антонова, Индира Хайретдинова, шулай уҡ Заһир Исмәғилев исемендәге Сәнғәт академияһының театр бүлеге уҡытыусылары инә.


text:
Республиканың Президент шыршыһы Химиктар мәҙәниәт һарайында үткәрелә
Республиканың төп Яңы йыл иртәһе – Башҡортостан Президенты шыршыһы, алдан иғлан ителгәнсә Башҡорт дәүләт аграр университетының Йәштәр һарайында түгел, ә Химиктар мәҙәниәт һарайында үтәсәк. Был хаҡта БР Мәғариф министрлығы хәбәр итте.
Үткәреү датаһы үҙгәрешһеҙ ҡала – 23 декабрҙә. Был сағыу сарала бөтә республиканан 780 бала ҡатнаша. Улар иҫәбендә уҡыу алдынғылары, мәктәп олимпиадалары, бөтә Рәсәй һәм төбәк фестивалдәре, конкурстар, спорт ярыштары еңеүселәре. Байрамға шулай уҡ күп балалы һәм аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙән балалар, хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған хәрби һәм эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәренең балалары саҡырылған.
Программа 11 сәғәттә һарайҙың фойеһында башланасаҡ, ә төш ваҡытында – «Яңы йыл музейы» спектакль-әкиәте. Спектаклдә Башҡорт драма театры, ҡурсаҡ театры һәм Милли йәштәр театры актерҙары ҡатнаша.
Байрам аҙағында бөтә балалар ҙа бүләктәр – йомшаҡ уйынсыҡтар, татлы ашамлыҡтар һәм Зәйнәб Биишеваның «Һөнәрсе менән өйрәнсек» китабын – аласаҡ.


text:
Ҡоролоҡ арҡаһында Рәсәй аграрийҙары төшөнкөлөккә бирелмәне
— Уңыштың өстән бер өлөшөн тиерлек юҡ иткән үткән йылдарҙағы ҡаты ҡоролоҡ арҡаһында Рәсәй аграрийҙары төшөнкөлөккә бирелмәне, — тине Өфөләге Бөтә Рәсәй аграр форумында Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин.
Быны уҙған йыл йомғаҡтары ла раҫланы. Премьерҙың әйтеүенсә, ауыл хужалығы продукцияһын етештереү – 22 процентҡа, сусҡа ите производствоһы – 10 процентҡа, ҡош итенеке 12 процентҡа артҡан. Малсылыҡтың башҡа йүнәлештәре лә әүҙем үҫешә. Владимир Путин үҫемлекселектәге юғары күрһәткестәрҙе лә билдәләне. Мәҫәлән, иген уңышы 94 млн тонна тиерелек тәшкил иткән. Был илдең ихтыяжын ҡәнәғәтләндереүҙән тыш, резерв булдырырға ла мөмкинлек биргән. Илдең экспорт потенциалы 25-28 млн тоннаға тиклем артҡан.
— Рәсәй игенде экспортҡа оҙатыу буйынса донъяла өсөнсө урынға сыҡты, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Владимир Путин. – Был, һис шикһеҙ, бик яҡшы һөҙөмтә.
Премьер-министр 2012 йылда тармаҡҡа күрһәтеләсәк дәүләт ярҙамы тураһында ла әйтеп ишеттерҙе. Был 170 млрд һум самаһындағы федераль бюджет аҡсаһы. Тағы 150 млрд һумдан да кәм булмаған кредит ресурстарын илдең алдынғы банктары бирергә әҙер.
Быйыл бәләкәй һәм урта ауыл хужалығы предприятиеларына ярҙам итеү өҫтөнлөклө йүнәлештән буласаҡ. Владимир Путиндың билдәләүенсә, быйыл ауыл эшсәндәренә баҫыу эштәренә бүленәсәк яғыулыҡ-майлау материалдарына ташлама һәр төбәктә 2011 йылдың 31 декабренә ҡарата билдәләнгән күмәртә хаҡтарынан 30 процентты тәшкил итәсәк. Льготалы яғыулыҡ менән тәьмин итеү 2011 йылға ҡарата 10 процентҡа арттырыласаҡ, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.
— Беренсе ярты йыллыҡта уҡ ташламалы яғыулыҡ арҡаһында ғына аграрийҙарҙың экономияһы 11 млрд һум тәшкил итәсәк, — тип билдәләне Владимир Путин. – Уҙған йыл йомғаҡтары буйынса иһә экономия 18 млрд һумды тәшкил иткән.
Премьер-министр Росагролизинг линияһы буйынса ауыл хужалығы техникаһын яңыртыуҙағы ташламаларға ла туҡталды. Атап әйткәндә, аграрийҙар беренсе түләүҙән азат ителә, һәм был беренсе иғәнәне ярты йылдан һуң индерергә кәрәк буласаҡ.


text:
1 июлдән торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәренә тарифтар артты
1 июлдән алып Рәсәйҙең бөтә төбәктәрендә лә торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар артты. Тарифтарҙы арттырмай, хеҙмәттәрҙең сифатын арттырып булмай, тип иҫәпләй Рәсәйҙең Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы. Йылылыҡ трассаларын ремонтлау менән һуңға ҡалыу, коммуналь объекттарҙы яңыртыуға аҡса юҡлығы, коммуналь комплекстың энергия һөҙөмтәлелегенең кәмеүе – был бөтә мәсьәләләр ресурстар менән тәьмин итеүсе компанияларҙың үҙ ваҡытындағы ремонтҡа кәрәкле күләмдә аҡса булмауы менән бәйле. Торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар артыуы тәү сиратта Ағиҙел, Благовещен, Ишембай, Нефтекама, Салауат, Сибай, Стәрлетамаҡ һәм Өфө ҡалалары халҡына ҡағыласаҡ. Мәҫәлән, һыу менән тәьмин итеүгә үҫеш 40 процентҡа, ә коммуналь хеҙмәттәр өсөн дөйөм иҫәпләнгән түләү уртаса 18 процентҡа етеүе мөмкин.
Икенсе ярты йыллыҡта тарифтарҙың артыуын иҫәпкә алып республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов халыҡҡа социаль ярҙамды адреслы социаль түләү рәүешендә биреүҙе дауам итергә ҡарар итте.
Бынан тыш аҙ тәьмин ителгән граждандар торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәрҙе түләүгә субсидия юллай ала. Был субсидияға коммуналь хеҙмәт өсөн түләүҙәре ғаилә ағзалары килеменең 20 процентынан юғарыраҡ булғандар иҫәп тота ала. Был түләүҙәр коммуналь хеҙмәттәр өсөн артҡан сығымдарҙың бер өлөшөн булһа ла ҡапларға мөмкинлек бирә. Суммаһы торлаҡтың майҙанынан һәм ҡулланылған ресурстар күләменән тора. Субсидия һәм адреслы социаль түләү алыу өсөн Халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеүсе республика үҙәгенә йәки был учреждениеның филиалдарының береһенә, йәки йортоғоҙ беркетелгән торлаҡ менән файҙаланыу идаралығына, шулай уҡ күп функциялы үҙәк бүлексәләренә мөрәжәғәт итергә мөмкин.


text:
Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығында Әҙәбиәт йылының слоганы раҫланды
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығында республикала иғлан ителгән Әҙәбиәт йылының слоганы раҫланды — «Яҡтыраҡ биттәр күберәк».
Алдараҡ Әҙәбиәт йылының эмблемаһы раҫланғайны. «Рампа. Башҡортостан мәҙәниәте» журналының баш мөхәррире Игорь Тонконогий еңеүсе булды.
Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, 28 ғинуарҙа «Башҡортостан Республикаһында Әҙәбиәт йылын үткәреү тураһында» Башҡортостан Хөкүмәте Президиумы ултырышы уҙа. Ултырышта Әҙәбиәт йылына арналған саралар планы, уны үткәреү буйынса республика ойоштороу комитеты составы раҫланасаҡ.
Башҡортостанда Әҙәбиәт йылын асыу тантанаһының тулы программаһы БР Мәҙәниәт министрлығының рәсми сайтында бирелгән.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Санкцияларҙың кире эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн бөтә мөмкинлектәребеҙ ҙә бар» Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов: «Санкцияларҙың кире эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн бөтә мөмкинлектәребеҙ ҙә бар»
Рөстәм Хәмитов: «Санкцияларҙың кире эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн бөтә мөмкинлектәребеҙ ҙә бар» Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 4 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Италияның Il Sole 24 Ore радиостанцияһына биргән интервьюһында Европа илдәре менән эшлекле хеҙмәттәшлекте төбәк-ара кимәлдә үҫтереү Рәсәйгә, Евросоюзға ҡарата иғлан ителгән санкцияларҙың эҙемтәләрен йомшартырға булышлыҡ итәсәге хаҡында белдерҙе.
– Һис һүҙһеҙ, Рәсәй өсөн Италия – туғандаш ил. Беҙ эшҡыуарлыҡты, эшлекле мөнәсәбәттәрҙе үҫтерергә теләйбеҙ. Беҙ хеҙмәттәшлеккә әҙер. Бөгөн илебеҙгә, шулай уҡ Рәсәйҙең Евросоюз илдәренә ҡарата иғлан ителгән санкцияларҙың кире эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн бөтә мөмкинлектәребеҙ ҙә бар, – тине Рөстәм Хәмитов. – Эшлекле хеҙмәттәшлекте үҫтереү ошо санкцияларҙың йоғонтоһон кәметә алыр ине.
Уның һүҙҙәренсә, берлектәге предприятиелар асыу килеп тыуған хәлде көйләү ысулдарының береһе булыуы ихтимал.
– Италия эшҡыуарлығының Рәсәйҙә яңы производстволар булдырыу йәһәтенән эш алып барыу мөмкинлеге бар. Беҙ ошондай берлектәге эш менән ҡыҙыҡһынабыҙ, – тип билдәләне республика Башлығы. – Элегерәк Италия бизнесы үҙенең продукцияһын Рәсәй биләмәһендә һата ине. Беҙ Рәсәйҙә итальяндар менән шундай уҡ продукция етештерергә тәҡдим итәбеҙ.
Санкциялар бер кемгә лә файҙа килтермәй, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан етәксеһе. Мәҫәлән, Италия яғы, Рәсәй етәкселәре яуап санкцияһы ҡабул иткәс, яҡынса 4 миллиард евро күләмендә юғалтыу кисерҙе. Шуға күрә еңел булмаған иҡтисади шарттарҙа ла сит ил партнерҙары менән хеҙмәттәшлек итеү дауам итә.
Интервьюны тулыһынса республика Башлығының рәсми сайтында уҡырға мөмкин.


text:
Был аҙнала Башҡортостанда ҡышҡы һауа торошо хөкөм һөрәсәк Фото: Олег Яровиков
Был аҙнала Башҡортостанда ҡышҡы һауа торошо хөкөм һөрәсәк
Был аҙнала Башҡортостанда ҡышҡы һауа торошо хөкөм һөрәсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2014 йыл, 20 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Был аҙнала Башҡортостан территорияһында һыуыҡ һауа торошо өҫтөнлөк итәсәк – төньяҡ-көнбайыштан әүҙем циклон ҡыш алды күренештәренең киң спектрын һәм температураны килтерәсәк.
Рәсәй Гидрометеорология үҙәгенең мәғлүмәттәре буйынса, 20 октябрҙән һауа температураһы республика буйынса көндөҙ плюс биш градустан юғарыраҡ күтәрелмәйәсәк, төндә урыны менән минус биш-ете градусҡа тиклем төшәсәк.
Шулай уҡ был көндәрҙә төндә синоптиктар һалҡын һауа торошон күҙаллай, көслө ҡар ҡатыш ямғыр яуасаҡ, урыны менән ваҡытлыса ҡар ҡаплаясаҡ. Сымдарға һәм ағастарға епшек ҡар йәбешеүе, боҙлауыҡ булыуы ихтимал. Башгидромет мәғлүмәттәре буйынса, уртаса көндөҙгө һауа температураһы республика буйынса 3-6 градус тәшкил итәсәк.
Ҡыҫҡа ваҡытлы йылытыу шаршамбы, 22 октябрҙә, көтөлә, көндөҙ — 6 градус йылы, төндә — минус бер градусҡа тиклем.
Үҙгәреүсән һауа торошо аҙна аҙағына тиклем дауам итәсәк. Йома һәм ял көндәрендә термометр бағанаһы иң түбән күрһәткестәргә тиклем төшәсәк. 24, 25 һәм октябрҙә төндә ете-һигеҙ градусҡа тиклем һыуытасаҡ, көндөҙ шулай уҡ һыуыҡ – минус ике-өс градус буласаҡ, ел йүнәлеше уртаса төньяҡтан, бер аҙ ҡар яуасаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 447
ГЕЛЬМИНТТАР (гр. helmins, эйәлек килеш helminthos — ҡорт, глист), яҫы ҡорттар, беренсел ҡыуышлы селәүсендәр һәм сәнскебаш ҡорттар тибына ҡараған паразит селәүсендәр. 17 меңдән ашыу (БР‑ҙа 680‑дән ашыу) төрө билдәле. Г. өсөн юғары үрсемлелек, енесһеҙ һәм партеногенетик юл м‑н үрсеү, анаэроб мөхиттә йәшәүгә яраҡлашыу (аш һеңдереү юлы паразиттары), йомортҡаларының оҙаҡ ваҡыт анабиоз хәлендә булыу һәләте хас. Үҫеш циклы үҙенсәлектәре б‑са Г. хужаларын алмаштырып үҫкән биогельминттарға (энәбаш ҡорттар, таҫма ҡорттар, трематодалар, нематодаларҙың бер нисә төрө) һәм хужаһын алмаштырмаған геогельминттарға (аскаридалар, ҡамсығорттар, ҡыл селәүсендәр һ.б.) бүленә. Күпселек Г. балағорттары — умыртҡаһыҙҙарҙың, ҡайһы берҙәренеке умыртҡалыларҙың тәнендә үҫешә. Енси өлгөрөү стадияһында күпселек Г. умыртҡалыларҙа паразит булып йәшәй. Нематодалар класына ҡараған геогельминттарҙың айырым төрҙәре үҫемлектәрҙең (фитогельминттар) һәм бөжәктәрҙең (энтомогельминттар) паразиттары булып тора. Г. төрлө ағзаларҙа һәм туҡымаларҙа йәшәй; һәр төрҙөң билдәле бер тупланыу урыны була, мәҫ., күп хайуан паразиттары эсәклектә тереклек итә. Г. а.х. малына һәм һунар йәнлектәренә, культуралы үҫемлектәргә ҙур зыян килтерә. Шулай уҡ ҡара: Гельминтология.
М.Ғ.Баянов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Улар (фәсиҡтәр, аҙғындар, әхләҡһеҙҙәр) шундай бәндәләр, ант итеп, һүҙ бирәләр ҙә, шул һүҙҙәренән таналар (баш тарталар). Аллаһ тоташтырырға бойорған нәмәләрҙе киҫәләр (мосолмандарҙан, Ҡөръәндән айырылалар) һәм Ер йөҙөндә фетнә-тәртипһеҙлек (аҙғынлыҡ) килтереп сығаралар. Бына шулар инде ысынлыҡта алданасаҡ (зыян-зәхмәт күрәсәк).
(Эй, кәферҙәр!) Һеҙ йәнһеҙҙәргә йән өрөп йәнләндергән Аллаһты нисек инҡар итәһегеҙ? Һуңынан Ул һеҙҙең йәнегеҙҙе аласаҡ, йәнә тағын һеҙҙе (Әхирәттә) терелтәсәк. Һәм ахырҙа һеҙ Уның ҡаршыһына ҡайтасаҡһығыҙ.
Ер йөҙөндә нимә булһа, Ул барыһын да һеҙҙең өсөн яралтты. Һуңынан Күккә йүнәлде, уны ете ҡат итеп ҡорҙо. Ул барыһын да белеүсе.
(Ий, Мөхәммәд) иҫеңдә тот, Раббың фәрештәләргә әйтте: - Мин Ер йөҙөнә (Әҙәмде) хәлифә (башлыҡ, хужа) итеп яралтасаҡмын, — тине. Фәрештәләр әйтте: — Беҙ Һине маҡтап, тәсбих әйтеп, Аллаһ Тәғәлә кәмселектәрҙән азат, тип, Һине ҙурлап торғанда, Ер өҫтөндә аҙғынлыҡ ҡыласаҡ һәм ҡан ҡоясаҡ бәндәңдеме хәлифә итеп ҡуясаҡһың? — тинеләр. (Аллаһ уларға) әйтте: — Һеҙ белмәгәндәрҙе һәр хәлдә мин беләм, — тине.
Аллаһ Әҙәмгә доньялағы бөтөн исемдәрҙе (атамаларҙы) өйрәтте лә(бөтөн нәмәләрҙең исемдәрен белеү, йәғни Аллаһ яралтҡан нәмәләрҙе аңлап белеү, серенә төшөнөүҙер), уларҙы фәрештәләренә белдереп бойорҙо: — Әгәр ҙә һеҙ әйткәндәр дөрөҫ булһа, ул белгән исемдәрҙе әйтеп бирегеҙ, — тине.
Фәрештәләр әйтте: - Сөбхәналлаһ! (Дан Һиңә, паҡ Раббыбыҙ): Һин беҙгә өйрәткәндәрҙән башҡа беҙ һис бер нимә лә белмәйбеҙ. Шик юҡ, Һин Үҙең һәм ғалим, һәм хаким.
(Аллаһ) әйтте: — Ий, Әҙәм, исемдәрҙең барсаһын да уларға һанап күрһәт, — тине. Әҙәм фәрештәләргә ул исемдәрҙе әйтеп биргәс, Аллаһ йәнә әйтте: — Мин һеҙгә: күктәрҙәге һәм Ер йөҙөндәге күренмәгән нәмәләрҙе лә, серҙәрҙе күреп-белеп торам, тип әйтмәнемме ни? Һеҙҙең асыҡ рәүештә һәм йәшерен ҡылғандарығыҙҙы белеп торам, тип әйтмәнемме ни?
Һәм Беҙ фәрештәләргә әйттек: — Әҙәмде хөрмәтләп, уға сәждә итегеҙ, — тинек. Иблистан башҡа, барса фәрештәләр ҙә сәждә итте. Ул (әмеремдән) йөҙ сөйөрҙө. Тәкәбберлеген еңә алманы; (тәкәбберлеге арҡаһында) ул ышанмаусы кәферҙәрҙән ине.
Һәм Беҙ әйттек: — Ий, Әҙәм, һин ҡатының менән бергә йәннәттә йәшәрһегеҙ, йәннәттең теләгән ерендә, теләгәнегеҙсә ризыҡ ашағыҙ, ләкин бары тик бына был ағасҡа ғына яҡын килмәгеҙ. Был ағастың емешен ашаһағыҙ, — икегеҙ ҙә ғәҙелһеҙ залим булырһығыҙ, — тинек.
Шайтан ҡотортоп (был ағастың емешен ашаһағыҙ, мәңге йәннәттә ҡаласаҡһығыҙ, тип), уларҙы (абындырҙы) юлдан яҙҙырҙы һәм (йәннәт кеүек) гөл-баҡсанан сығарттырҙы. (Шунда Беҙ) әйттек: — Һеҙ (Әҙәм менән Иблис) бер-берегеҙгә дошман булып, Ергә төшөгөҙ. Ер һеҙҙең торор урынығыҙ булыр. Йәшәү өсөн унда кәрәк-яраҡ табырһығыҙ, һәм һеҙ үҙ ваҡытығыҙ килеп еткәнсегә саҡлы шунда ғүмер кисерерһегеҙ, — тинек.
Беҙ әйттек: — Бөтөнөгөҙ (өсөгөҙ ҙә: Әҙәм, Һауа, Иблис) гөл-баҡсанан сығығыҙ (Ергә төшөгөҙ). Минән һеҙҙе тура юлға өндәүсе күрһәтмәләр килер, шул аяттарыма тура ҡалғанығыҙға бер ниндәй ҙә ҡурҡыныс булмаҫ һәм улар хәсрәт сикмәҫ.
Аяттарыбыҙҙы инҡар итеүселәр, ул һүҙҙәрҙе ялғанға сығарыусылар ут әһелдәре (йәһәннәмдеке) булыр, улар шунда мәңге ҡаласаҡ.
Әй, Исраил тоҡомо, (Исраил - Яҡуп пәйғәмбәрҙең бүтән исеме). Һеҙгә биргән ниғмәттәремде иҫегеҙҙән сығармағыҙ. Миңә биргән вәғәҙәгеҙҙе (китапта яҙылғанса йәшәрбеҙ, тигәнегеҙҙе) үтәгеҙ. Мин дә һеҙгә вәғәҙә иткәндәремде (йәннәтте) бирермен. Бары тик минең язамдан ғына ҡурҡығыҙ.
Ҡулығыҙҙағы китап (Тәурәт)ты раҫлау өсөн индерелгән (Ҡөръән)гә иман килтерегеҙ. Аң булығыҙ, уны беренсе булып инҡар итеүселәрҙән булмағыҙ. Аяттарымды донъя малына һатмағыҙ. Бары тик Мин бирәсәк язанан ғына ҡурҡығыҙ.
Хаҡ һүҙҙе нәжес-ялғанға алмашмағыҙ. Белгән көйөнсә, дөрөҫлөктө йәшермәгеҙ.
Намаҙҙы теүәл уҡығыҙ, зәкәтте тейешенсә бирегеҙ. Рәҡәғәт ҡылыусылар менән бергә рәҡәғәт ҡылығыҙ.
Һеҙ китап (Тәүрәт)те уҡыйһығыҙ, кешеләрҙе изгелеккә өндәйһегеҙ, ә үҙегеҙ ҡылған (яманлыҡтар)ҙы онотаһығыҙ. Шулар тураһында аҡылығыҙ менән уйлап ҡарағанығыҙ бармы?
Сабырлыҡ менән намаҙ уҡып, Аллаһтан ярҙам һорағыҙ. Шик юҡ, был эш күңелдәрендә Аллаһҡа мөхәббәт тәрбиә иткәндәр өсөн ҡыйын булмаҫ. Башҡалар өсөн (сабыр итеү, намаҙ уҡыу, ураҙа тотоу, хажға барыу, зәкәт биреү) бик тә ҡыйын эштер.
Улар (түҙем-сабыр кешеләр, намаҙ уҡыусылар) — Раббы менән ҡауышасаҡтарына һәм Уның хөкөмөнә ҡайтасаҡтарына ныҡ инанған кешеләр.
Һәй, Исраил тоҡомо, һеҙгә (халыҡтарға) биргән ниғмәтемде һәм һеҙҙе барса ғәләмгә (бөтөн халыҡтарға) өҫтөн ҡылғанымды онотмағыҙ.
Һеҙ киләсәк шундай бер Көндән (Ҡиәмәттән) ҡурҡығыҙ, ул Көндө һис кем башҡа кеше өсөн химәйә тотмаҫ (ярҙам итә алмаҫ). (Аллаһтан башҡа) һис кем тәүбәләрҙе ҡабул итмәҫ. Фидийә (язанан ҡотолоу өсөн түләү) алынмаҫ, уларға (гөнаһлыларға) ярҙам итеүсе булмаҫ.
Онотмағыҙ, һеҙҙе Фирғәүен тоҡомонан ҡотҡарҙыҡ. Улар һеҙгә хәтәр әфәттәр килтереп, яңы тыуған ир балаларығыҙҙы һуйып, ҡыҙҙарығыҙҙы ғына иҫән ҡалдыра ине. Был да һеҙгә Аллаһ тарафынан ебәрелгән хәтәр һынау ине.
Әүәлеңдә Беҙ һеҙҙең өсөн диңгеҙҙе урталай ярҙыҡ. Шулай итеп, һеҙҙе ҡотҡарып ҡалдыҡ. Һеҙ ҡарап-күреп торғанда Фирғәүен ҡәүемен дә диңгеҙгә батырып, һәләк иттек.
Мусаға ҡырҡ көн, ҡырҡ төн көтөргә бойороп, (шул ваҡыт эсендә уға Китап индерергә) һүҙ биргән инек. Һуңынан һеҙ быҙау (һынына) табына башланығыҙ һәм, гөнаһҡа батып, залим булдығыҙ.
Шул ҡылғанығыҙҙан һуң (аҡылға килерһегеҙ) шөкөр итерһегеҙ, тип һеҙҙе ғәфү иттек.
Тура юлды табырһығыҙ тип, Мусаға Китапты һәм (Хәҡиҡәттән яманды айыра торған хөкөмдәрҙе) Фурҡанды бирҙек.
Шунан һуң Муса үҙ ҡәүеменә әйтте: — Әй, ҡәрҙәштәрем, шик юҡ, һеҙ быҙауға табыныуығыҙ менән үҙегеҙгә зыян килтерҙегеҙ. Шуға күрә, ҡылғандарығыҙ өсөн тәүбә итегеҙ ҙә, Яралтыусы ҡаршыһында үҙегеҙҙең гөнаһлы нәфсегеҙҙе үлтерегеҙ. Шулай эшләһәгеҙ, Яралтыусы ҡаршыһында йөҙөгөҙ аҡ булыр. Аллаһ тәүбәләрҙе ҡабул итә. Хаҡтыр, тәүбәләрҙе ҡабул итеүсе, мәрхәмәтле ярлыҡаусы бары тик Аллаһ ҡына.
Һеҙ бына шулай: — Ий, Муса, беҙ Аллаһтың Үҙен үҙ күҙҙәребеҙ менән күрмәйенсә, Һиңә ышанмайбыҙ, — тип баҫып ҡарап торған сағығыҙҙа һеҙҙе йәшен һуҡты.
Унан һуң һеҙҙе яңынан терелттек. Бәлки шөкөр итерһегеҙ?


text:
1 декабрь — мөлкәт һалымдарын түләүҙең һуңғы көнө
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
1 декабрь — мөлкәт һалымдарын түләүҙең һуңғы көнө. Һалым хеҙмәте ер, транспорт һәм күсемһеҙ милеккә һалым буйынса дәүләт менән ваҡытында иҫәпләшмәүселәрҙән һалым һәм пеня буйынса недоимка түләүҙе талап итәсәк. Ҡануниәткә ярашлы, һәр түләнмәгән көн өсөн Үҙәк банктың рефинанслау ставкаһының 1/300 күләмендә пеня иҫәпләнә. Бөгөн ул 10 процент тәшкил итә.
2016 йылдан һәр һалым түләүсегә һалым һалыу объекттары буйынса түләүҙәр яҙылған белдереү ҡағыҙы ебәрелә, тип иҫкә төшөрҙөләр Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығында.
Белдереү ҡағыҙындағы мәғлүмәттәр буйынса һорауҙар тыуһа, уларҙы аныҡлау өсөн һалым инспекцияһына ғариза яҙырға кәрәк.
Быны Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең сайтында электрон төрҙә, почта аша эшләргә йәки инспекцияға мөрәжәғәт итергә мөмкин.
Әлеге ваҡытта һалым органдары көсәйтелгән эш режимына күсерелгән, эш көндәрендә граждандарҙы ҡабул итеү һәм хеҙмәтләндереү ваҡыты киске сәғәт 8-гә тиклем оҙайтылған.
Бынан тыш, теләһә ниндәй мәғлүмәтте 8(800) 222-22-22 йәки +7 (347) 226-38-00 номерҙары буйынса шылтыратып һорарға була.


text:
Раил Сарбаев нефть-газ комплексы предприятиелары ҡеүәтен баһаланы
«Газ. Нефть. Технологиялар-2010» XVIII Халыҡ-ара махсус күргәҙмәһенә бер нисә рәсми делегация килеп китте. Нефть-газ сәнәғәте тармағы ҡаҙаныштары менән Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов, республика Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, Рәсәй Нефть-газ сәнәғәтселәре союзы президенты Геннадий Шмаль, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры Юрий Пустовгаров һәм башҡалар танышты.
Экспозицияларҙы ҡарағандан һуң Раил Сарбаев үҙ яңылыҡтарын ҡуйған республика предприятиеларына баһа бирҙе.
— Күргәҙмәлә ҡатнашыусыларҙың кимәле бик юғары, — тип билдәләне Премьер. – Уҙған йыл менән сағыштырығыҙ – ул саҡта өс йөҙ тирәһе предприятие булғайны, ә быйыл – 360-тан ашыу. Беҙҙең республика предприятиелары етди әҙерләнгән. Күргәҙмәлә беҙ ошо көндәрҙә генә сығарылған яңы продукция күрҙек. Мәҫәлән, «Салауатнефтеогсинтез» полиэтилен етештереүҙә алға китте, Стәрлетамаҡ нефтехимия заводы агидол-2 антиоксидантын күрһәтә. Октябрьский нефть промыслаһы ҡорамалдары заводы яҡшы эшләй. «Буринтех» предприятиеһы — үҫешеү өсөн нисек эшләргә кәрәклеге күрһәткесе ул. Бөгөн предприятие үҙенең специфик продукцияһы менән баҙарҙың 60 процентын биләй. Унда 800 кеше эшләй, ә эште ике кеше башлағайны. «Сода» сығарылған продукцияһының сифатын яҡшыртыуы хаҡында белдерә. «Туймазыхиммаш» Сирияла нефть скважиналары ҡороу буйынса тендерҙа еңеп сыҡты. Икенсе тендер көтөлә, уның суммаһы тәүгеһенән биш тапҡырға артығыраҡ. Был бөтә ҡатнашҡан предприятиелар араһында республикабыҙ компаниялары бик әүҙем эшләүе һәм юғары потенциал күрһәтеүе хаҡында һөйләй. Улар иҫәбенә беҙ иҡтисадта ярайһы уҡ күрһәткестәргә өлгәшәбеҙ ҙә инде.
Берҙән-бер етешһеҙлек – бик күп теләүселәргә урын етмәне. Әммә яҡын араларҙа уҡ күргәҙмә комплексы төҙөлөшө тергеҙеләсәк.
Иң мөһиме – производство мөмкинлектәрен күрһәтеү генә түгел. Һәр производство – үҙе бер фәнни база. Күргәҙмә сиктәрендә ғилми конференция үтә, ундағы докладтарҙа яңы проекттар эшкәртмәләре өлкәһендәге эшмәкәрлеккә йыллыҡ йомғаҡтар яһала.


text:
Баймаҡ районында «Батырлыҡ дәресе» үтәсәк
Баймаҡ районының Темәс ауылында 2 мартта «Батырлыҡ дәресе» үтәсәк, тип хәбәр итте «Темәс» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге мөдире Нур Күлмырҙин.
«Дәрес» ваҡытында мәктәп уҡыусыларына легендар комбриг Муса Мортазин, Баймаҡ районының Бөйөк Ватан һәм Афған һуғыштарында ҡатнашҡан билдәле яугирҙары хаҡында һөйләйәсәктәр. Шулай уҡ балалар өсөн Башҡортостандың дәүләт флагы тураһында доклад әҙерләнгән.
— «Батырлыҡ дәресе»ндә викторина ла үтәсәк, — ти Нур Күлмырҙин. – Балалар был сараға тырышып әҙерләнә. Улар үҙҙәренең яҡташтары хаҡында күп нәмә беләсәк һәм бирелгән һорауҙарға дөрөҫ яуап бирер, тип ышанам.


text:
Өфөлә «Ислам һәм әхлаҡ дәрестәре» китабы донъя күрҙе
Өфөнөң «Ихлас» мәсетендә «Ислам һәм әхлаҡ дәрестәре» уҡытыу-методик ҡулланмаһының презентацияһы үтте. Китап авторы – Рәсәйҙең атҡаҙанған уҡытыусыһы, «Рәсәй Ислам мираҫы» дөйөм Рәсәй йәмәғәт хәрәкәте ағзаһы Вил Ҡазыханов. Дәреслектә мәктәп уҡыусыларын ислам дине нигеҙҙәренә өйрәтеү методикаһы бирелгән. Унда фекер алышыу өсөн күп төрлө темалар тәҡдим ителә.
— Әхлаҡи тәрбиә биреү бөгөн балалар уҡытыуҙағы төп йүнәлеш булып торорға тейеш, — тип иҫәпләй Вил Ҡазыханов. – Балаларҙы сәләмәт тормошҡа йәлеп итеү, уларҙы әхлаҡ һәм әҙәп нормаларына өйрәтеү зарур.
Китап сығарыуҙа ҡатнашҡан М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының психология кафедраһы профессоры Әхмәт Рәхимов был баҫманың уҡытыусылар өсөн бик ҡиммәтле дәреслек булыуын билдәләне.
Башҡортостан Республикаһы мосолмандары Диниә назараты рәйесенең мәғариф мәсьәләләре буйынса урынбаҫары Руслан Сәйәхов, әсбап үҫеп килгән быуынды әхлаҡи йәһәттән тәрбиәләүҙә ҙур роль уйнаясаҡ, тигән ышанысын белдерҙе.


text:
Миҙгел башынан алып Башҡортостанда 28 урман янғыны теркәлгән
Янғын хәүефе миҙгеле башланғандан алып Башҡортостандың урман фонды биләмәһендә 28 урман янғыны теркәлгән, уларҙң дөйөм майҙаны 180 гектарҙан ашып киткән.
Май байрамдарында Ғафури урман хужалығында аҫтан таралыусы янғын асыҡланған һәм һүндерелгән. Бында 0,5 гектарҙа урман янған.
«Башинформ» агентлығына БР Урман хужалығы министрлығының матбуғат секретары Айбулат Ғәйнуллиндың хәбәр итеүенсә, 28 осраҡтың 13-өндә халыҡтың ут менән һаҡһыҙ эш итеүе арҡаһында янғын сыҡҡан, ут таралыуға ике осраҡта –ойошмалар, тағы икәүһендә ауыл хужалығы эштәре алып барғандарҙың баҫыуҙарға ут төртөүе сәбәпсе. Ҡалған 11 янғындың ни сәбәпле сығыуы әле асыҡлана.
БР Урман хужалығы министрлығының Диспетчер идараһы пункты тәүлек әйләнәһенә эшләй. Дәүләт урман һағының тура линия телефоны: 8(347)262-40-39 йәки 8-800-100-94-00 (бөтә телефондарҙан да шылтыратыу бушлай).


text:
Һиндостан Илсеһе Аджай Малхотра Өфө моторҙар эшләү берекмәһе технологиялары менән танышты
«Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә Һиндостан Республикаһының Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Аджай Малхотра етәкселегендә Һиндостан Хөкүмәте делегацияһы килде. Ҡунаҡтар берекмәнең Һиндостан самолеттары өсөн АЛ-31ФП двигателе йыйылған цехы менән танышты.
Берекмәнең корпоратив коммуникациялар идаралығында билдәләүҙәренсә, Һиндостан — 60-сы йылдар уртаһынан «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең стратегик партнеры. Был ил өсөн ӨМЭПБ төрлө типтағы изделиелар етештергән һәм Р25-300, Р29Б-300В һәм АЛ-31ФП двигателдәренең лицензиялы производствоһын ойоштороуҙа техник ярҙам күрһәткән. 2011 йылда Һиндостанға поставкалар өлөшө Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе экспортының дөйөм күләмендә 34,2 процентты тәшкил иткән. Һиндостандың Хәрби һауа көстәренең Су-30МКИ истребителдәре өсөн 11 АЛ-31ФП двигателе һәм 57 авиация быуыны тейәп оҙатылған.


text:
Сергей Нарышкин Башҡорт дәүләт университеты студенттары һәм уҡытыусылары менән осраштыФото: Олег Яровиков
Сергей Нарышкин Башҡорт дәүләт университеты студенттары һәм уҡытыусылары менән осрашты
Сергей Нарышкин Башҡорт дәүләт университеты студенттары һәм уҡытыусылары менән осраштыФото: Олег Яровиков
Дәүләт Думаһы рәйесе Сергей Нарышкин Башҡорт дәүләт университетында уҡыу йортоноң Хоҡуҡ институты студенттары һәм уҡытыусылары, шулай уҡ Башҡортостан парламентарийҙары менән осрашты. Һөйләшеүҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты. Һүҙ юридик фәндәрҙе, мәғарифты, закондар сығарыу эшмәкәрлеген үҫтереү хаҡында барҙы.
— Башҡорт дәүләт университетына ҙур теләк менән килдем. Быуаттан ашыу тарихы булған уҡыу йорто, атап әйткәндә, юридик факультет ҙур ҡыҙыҡһыныу уята, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Сергей Нарышкин. – Осрашыу форматы осраҡлы ғына һайланманы, ул 3 декабрҙә билдәләнәсәк һөнәри байрам – Юристар көнө алдынан үткәрелә. Рәсәйҙә юристар кәрәгенән артыҡ, тигән фекер йөрөй. Бында шуны ла өҫтәп китергә кәрәк: беҙҙә квалификацияһы булмаған юристар крәгенән артыҡ. Барлыҡ юғары уҡыу йорттары ла квалификациялы юристар, яҡшы белгестәр әҙерләй алмай, ысын мәғәнәһендә юғары белем бирә алмай. Ысынында иһә юридик йүнәлештәге белемле, әҙерлекле белгестәр етешмәй. Иҡтисадтың төрлө тармаҡтарында, дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттә, закондар сығарыу органдарында был айырыуса ныҡ һиҙелә.
Закондар сығарыу процесына килгәндә, Дәүләт Думаһы спикеры федераль кимәлдә ярайһы уҡ ауыр хәл күҙәтелеүен билдәләне.
— Закон сығарыусылар ижтимағи-иҡтисади процестар артынан ҡайһы саҡта өлгөрә алмай һәм барлыҡ был үҙгәрештәрҙе тейешле закондар базаһы менән ваҡытында тәьмин итергә әҙер булмай сыға, — тип иҫәпләй Сергей Нарышкин. – Икенсе яҡтан, Дәүләт Думаһының закондар сығарыу портфелендә бихисап закондар сығарыу башланғыстары йыйылып киткән, улар ғәмәлдәге депутаттарға үткән саҡырылыштарҙан ҡалған. Шул уҡ ваҡытта тәҡдим ителгән проекттарҙың күпселеге техника һәм системалы булыу йәһәтенән эшләнеп бөтөлмәгән. Был тағы ла бер тапҡыр, беҙҙә белемле юристар етешмәй, тигән фекерҙе дөрөҫләй. Илдәге алдынғы юғары уҡыу йоттарының юғары класлы белгестәрҙе мөмкин тиклем күберәк әҙерләүен теләр инек.
Сергей Нарышкин һөйләүенсә, алтынсы саҡырылыш Дәүләт Думаһы һуңғы 20 йылда башҡарылған эштәргә объектив анализ яһарға тырыша. Уның фекеренсә, бындай эш проблемалы секторҙарҙы асыҡларға мөмкинлек бирәсәк, шулай уҡ Рәсәй парламентының һуңғы 20 йыл эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһаясаҡ.
Башҡорт дәүләт университетында ойошторолған осрашыу һорау-яуап форматында үтте. Студенттарҙы һәм уҡытыусыларҙы Дәүләт Думаһында практика үтеү, юридик факультеттарҙы тамамлаған йәштәрҙе эшкә урынлаштырыу, юғары уҡыу йорттарында физик мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙең белем алыу мөмкинлектәренә, студенттарға матди ярҙам күрһәтеү варианттарына, шулай уҡ мәғариф өлкәһендә эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеген үҫтереүгә бәйле һорауҙар ҡыҙыҡһындырҙы.
Сергей Нарышкин бизнес менән мәғарифты ҡушыу идеяһын хупланы, әммә был закон нигеҙендә башҡарылырға тейеш. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та был идеяны күтәреп алды һәм республикала бындай эшмәкәрлектең алып барылыуын билдәләне. Әммә системаны камиллаштырыу һәм белем биреү хеҙмәттәрен күрһәтеү секторын асыҡ майҙанға сығарыу зарур.
— Беҙҙең республикала уҡыу йорттарына йылына яҡынса 30 мең кеше уҡырға инә, — тип хәбәр итте Рөстәм Хәмитов. – Уларҙың һәр береһе репетиторҙар һәм шәхси уҡытыусылар яллауға уртаса 30 мең һум тотонһа ла, дөйөм алғанда 900 миллион кум күләмендәге сумма килеп сыға.
Осрашыуҙа Сергей Нарышкин алдағы йылда Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына һәм Рәсәй парламентына 20 йыл туласағын иҫкә төшөрҙө. Был ваҡиға айҡанлы Дәүләт Думаһы саралар планын әҙерләй. Республика парламенты депутаттары ла, юристар ҙа әҙерлек сараларынан ситтә ҡалмаҫ, тигән ышанысын белдерҙе Дәүләт Думаһы спикеры.


text:
Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә өлөш индергән өсөн премияға дәғүә итеүселәрҙән заявкалар ҡабул ителә
«Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалары фонды социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә өлөш индергән өсөн премияға дәғүә итеүселәрҙән заявкалар ҡабул итә башланы. Премияның генераль бағыусыһы булып – Стратегик инициативалар агентлығы, ойоштороусылар булып Рәсәйҙең Иҡтисади үҫеш министрлығы һәм Йәмәғәт палатаһы сығыш яһай.
2013 йылда премия ете номинацияла тапшырыла. Улар араһында — «Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә шәхси өлөш индергән өсөн», «Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙә лидерлыҡ өсөн», «Социаль эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү буйынса иң яҡшы төбәк проекты өсөн», «Социаль эшҡыуарлыҡты киң мәғлүмәт сараларында иң яҡшы яҡтыртҡан өсөн» һәм башҡалар. Тулыраҡ мәғлүмәт «Беҙҙең киләсәк» фондының рәсми сайтында урынлаштырылған.
Премияға дәғүә итеүселәрҙән заявкалар 2013 йылдың 29 мартына тиклем ҡабул ителә. Лауреаттарҙы наградлау тантанаһы ағымдағы йылдың 16 майында үтә.


text:
Өфөлә БРИКС-тың Эшлекле советы ултырышы асылды
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Өфөлә БРИКС-тың Эшлекле советы ултырышы башланды. Ул Башҡортостандың баш ҡалаһында ШОС һәм БРИКС саммиттары алдынан үткәрелә һәм Рәсәйҙең БРИКС-та рәйеслек итеү программаһына индерелгән. Эшлекле совет ағзалары Holiday Inn — Өфө ҡунаҡханаһына урынлашты.
Көндөң тәүге яртыһында Рәсәй яғы вәкилдәре сығыш яһаясаҡ. Уларҙың БРИКС-тың Эшлекле советы буйынса сит ил коллегалары Рәсәйҙең рәйеслек итеү тәртибе буйынса тәҡдимдәрен индерәсәк. Йыллыҡ отчетҡа һәм инвестиция хеҙмәттәшлеге декларацияһына ҡул ҡуйыу планлаштырыла. Декларацияны Бразилия яғы әҙерләгән.
Көндөң икенсе яртыһында ошо майҙансыҡта БРИКС-тың Эшлекле советы ағзалары Башҡортостандың власть органдары һәм эшлекле даирә вәкилдәре менән осрашасаҡ.
9 июлдә Өфөлә БРИКС-тың Эшлекле советы дәүләт башлыҡтары менән осрашыу үткәрә.
2013 йылдың 27 мартында Көньяҡ Африка Республикаһының Дурбан ҡалаһында үткән V БРИКС саммитында БРИКС-тың Эшлекле советы ойошторолоуы хаҡында иғлан ителде. Уға биш илдән бишәр вәкил инә. Рәсәй яғынан рәйес — Рәсәйҙең Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Сергей Катырин. Унан башҡа, БРИКС-тың эшлекле советына Внешэкономбанк рәйесе Владимир Дмитриев, Рәсәй тура инвестициялар фондының генераль директоры Кирилл Дмитриев, «Рәсәй технологиялары» дәүләт корпорацияһының генераль директоры Сергей Чемезов һәм Рәсәй тимер юлдары президенты Владимир Якунин ингән.
Эшлекле совет сиктәрендә БРИКС дәүләттәренең эшлекле даирәләре араһында бәйләнештәрҙе нығытыу мәсьәләләре тикшерелә, эшҡыуарлыҡ берләшмәләре һәм хөкүмәт структуралары вәкилдәре араһында һөйләшеүҙәр уҙғарыла.


text:
Фото:
Азамат Илембәтов Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнде
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ошоға тиклем республика Президенты Хакимиәте Етәксеһе урынбаҫары вазифаһын биләгән Азамат Илембәтовты БР Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләү тураһында Указына ҡул ҡуйҙы.
Башҡортостан Президенты Хакимиәте Етәксеһе урынбаҫары вазифаһына Виктор Пчелинцев тәғәйенләнгән. Ул территориялар һәм кадрҙар мәсьәләһе өсөн яуаплы буласаҡ, тип хәбәр итә төбәк башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Икенде
Икенде намаҙы — һәр нәмәнең күләгәһе үҙенән ике тапҡыр оҙонайғандан алып, ҡояш байый башлағанға тиклем дауам итә. Ул 4 рәҡәғәт фарыз.
Икенде намаҙын ҡылыу тәртибе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1-се рәкәғәттә «Ҫәнә доғаһы», әғүҙү -бисмилләһте әйткәс, «Фәтиха» сүрәһе һәм Ҡөръәндән бер нисә аят йәки сүрә (мәҫәлән, «Кәүҫәр» сүрәһен) уҡыйбыҙ ҙа, бер рөкүғ һәм ике сәждә ҡылабыҙ.
2-се рәкәғәттә торып баҫҡас, бисмилләһте әйтеп, «Фәтиха» сүрәһен һәм бер ҡыҫҡа сүрәне (мәҫәлән, «Ихлас» сүрәһен) уҡыйбыҙ, бер рөкүғ, ике сәждә ҡылғас, ултырып "Әттәхиййәт"те уҡыйбыҙ һәм өсөнсө рәкәғәткә торабыҙ.
3-сө рәкәғәттә Бисмилләһте әйтеп, «Фәтиха» сүрәһен уҡыйбыҙ, бер рөкүғ, ике сәждә ҡылғас, дүртенсе рәкәғәткә торабыҙ.
4-се рәкәғәттә Бисмилләһте әйтеп, «Фәтиха» сүрәһен уҡыйбыҙ, бер рөкүғ, ике сәждә ҡылғас, ултырып «Әттәхиййәт» менән "Салауат"ты, Раббәнә доғаһын уҡыйбыҙ ҙа, ике яҡҡа сәләм биреп, Сәләм доғаһын уҡыйбыҙ.
Ҡөрьән Кәримдән аят[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَىٰ وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ислам нигеҙҙәре. /Төҙөүсе, инеш һүҙ авторы Ф. Р. Хоҙайғолов. — Өфө : Китап, 2016. — 144 бит. ISBN 978-5-295-06400-5
- Рәшиҙә Исхаҡи. Намаҙ уҡыу тәртибе. «Дәғүәт» нәшриәте. Нәшриәт рәисе Илшат Хәфизи. Корректор Хөрмәтулла хәҙрәт Буранбаев
- Асым Уйсал. ҒӨСӨЛ, ТӘҺӘРӘТ ҺӘМ НАМАҘҒА ӨЙРӘНӘМ, Икенсе баҫма, Фәнирә Ғайсина тәржемәһе, «САД» нәшриәт төркөмө, Мәскәү, 2010 йыл, 80 бит.


text:
Башҡортостанда тәүге тапҡыр «Аманат» башҡорт халыҡ музыка ҡоралдарында уйнаусыларҙың республика конкурсы уҙа
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда тәүге тапҡыр «Аманат» башҡорт халыҡ музыка ҡоралдарында уйнаусыларҙың республика конкурсы үткәрелә. Бәйге думбырасылар һәм ҡыл-ҡумыҙсылар, шулай уҡ ошо инструменттар ингән ансамблдәр өсөн ойошторола. Тыңлауҙар 2 декабрҙә Башҡорт дәүләт филармонияһының Кесе залында уҙа. Шунда уҡ кисен лауреаттарҙың гала-концерты була.
Конкурста балалар музыка мәктәптәре, балалар сәнғәт мәктәптәре уҡыусылары, балалар ижады йорто тәрбиәләнеүселәре, урта дөйөм белем биреү мәктәптәрендәге түңәрәктәрҙә шөғөлләнеүселәр, урта махсус уҡыу йорттары, З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы студенттары, шулай уҡ профессиональ башҡарыусылар ҡатнаша ала.
«Рәсәйҙең хәҙерге музыка мәҙәниәтендә һәм Башҡортостанда ла халыҡ сәнғәте йылдан-йыл популярлаша бара. Әкренләп юғары художестволы ҡиммәткә эйә булған фольклор элитар сәнғәткә әүерелә, — тип иҫәпләй ойоштороусылар. — Өҫтәүенә милли тамырҙарға таянмай тороп, йәмғиәттең рухи, интеллектуаль, мәҙәни ҡеүәтен арттырыу мөмкин түгел. Үҙеңдең мәҙәниәтеңде белмәйенсә һәм уны, милли тамырҙарҙы хөрмәт итмәйенсә башҡа халыҡтарҙың мәҙәниәтен аңлап булмай».


text:
Төбәктең нефть эшкәртеү предприятиеларында уртаса айлыҡ эш хаҡы 2013 йылда 56 мең һум тәшкил итте
Башҡортостандың нефть эшкәртеү предприятиеларында уртаса айлыҡ эш хаҡы 2013 йылда 56 мең һум тәшкил итте – Был республика сәнәғәтендә хеҙмәт хаҡын түләүҙең иң юғары кимәле, тип билдәләне кесе йома БР Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы коллегияһы ултырышында ведомство башлығы Алексей Карпухин.
Шул уҡ ваҡытта сәнәғәттә уртаса эш хаҡы 25,6 мең һум тәшкил итә.
Иң түбән эш хаҡтары – еңел сәнәғәт предприятиеларында. Алексей Карпухин әйтеүенсә, «сәнәғәт производстволарының төрлө секторҙарында эш хаҡының дифференцацияһы ҡайһы берҙә алты тапҡырға етә».


text:
- Подробности
- Просмотров: 525
ҠОРОТ, башҡорт аш-һыуының традицион һөт аҙығы. Күп кенә төрки һәм монгол халыҡтарының аш-һыуында осрай. Башҡорттар Ҡ. айыртылған һәм ойотолған һыйыр (һирәкләп — кәзә) һөтөнән яһай. Ойотҡо итеп әсе Ҡ. йәки ҡатыҡ файҙаланалар. Эркетте эремсек барлыҡҡа килгәнсе ҡайнатҡас, киндер тоҡҡа һалып һарҡыталар. Ҡайнатҡанда ҡайһы ваҡыт ҡуйы ойоған һөт йәки ҡарағат сыбыҡтары, әҙер Ҡ. емеш-еләк (сейә, муйыл һ.б.) ҡушалар. Йәш Ҡ., шәкәр, май, ҡаймаҡ м‑н бутап, сәй табынына бирәләр, әсе Ҡ. һурпа һәм аштарға ҡушалар. Ҡ. һаҡлау өсөн тоҙлайҙар һәм, бәләкәй генә итеп йомарлап, тергә йәки ылашта киптерәләр; ҡайһы ваҡыт еңелсә ыҫлайҙар йәки туңдыралар. Башҡорттар Ҡ. элек-электән халыҡ медицинаһында файҙаланған.
Э.В.Миһранова
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Витаминдар — барыбыҙға ла билдәле, организм өсөн үтә мөһим органик матдәләр. Ҡоштар ҙа, йорт малдары ла уны аҙыҡ-түлек аша ала. Ул етешмәһә, ҡоштарҙа авитаминоз һәм гиповитаминоз (етерлек миҡдарҙа витамин ҡабул итмәү) барлыҡҡа килә. Был үҙ сиратында һаулыҡҡа зыянлы, матдәләр алмашыуына ҡамасаулай.
Башҡортостандың Финанс министрлығы мәғлүмәттәренә ярашлы, быйыл 1 июлгә республиканың йыйылма бюджеты үтәлеше килемдәр буйынса 90 776,1 миллион һум йәки былтырғы ошо уҡ осорға ҡарата 109,7 процент тәшкил иткән.
Бала саҡта дуҫым сатраш таҡтаһын тотор ҙа килеп етер ине. Ә мин, имеш, ағайымдар менән уйнап ялҡҡанмын, теләк ҡалмаған. Тик гел алдаштырып булмай үҙен: теңкәне ҡорота бирһә, уйнарға ла тура килә. Уңышты алмашлап кисерҙек. Хәҙер уйлап ҡуям: уйындың еңелеүҙе лайыҡлы ҡабул итергә өйрәтеү йәһәтенән генә лә файҙаһы баһалап бөткөһөҙ.
Ауылдың килеп сығышы Таулыҡай ауылына бәйле, ә уның тарихы 400 йылдан ашыуыраҡ. Элек был төйәк Ҡолторсаҡ тип аталған, тиҙәр. Ҡолторсаҡтың атаһы – Бейеш Тархан, ә улы – Ҡотлоюл. Ҡотлоюлдың улы Сураҡ булған.
Ә Таулыҡай Сураҡтың улы.
Таулыҡайҙың улы – Йәнйегет.
Һаумыһығыҙ, ырыуҙаштар,
Һаумыһығыҙ, йәштәр, ҡарттар.
Хәлдәрегеҙ арыу, шәпме,
Нисек әле һеҙҙең эштәр?
Үҙәнбаш ауылында йәшәгән Ғәзинур Ҡыуандыҡов бер ниндәй ауырлыҡтар алдында ла юғалып ҡалмауы, тырышлығы, уңғанлығы менән алдыра.
Ошо көндәрҙә Рәсәйҙең Финанс министрлығы пенсионерҙарға ер һалымы, шулай уҡ физик берәмектәрҙең мөлкәтенә һалым буйынса ташлама алыу тәртибен аңлатҡан хатты баҫтырып сығарҙы. Бындай социаль ярҙам сараһы ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы пособие алған пенсия йәшендәге эшләмәгән кешеләргә күрһәтелә.
...Саҡрымдарға һуҙылып киткән бакуйҙар буйлап геүләп трактор килә. Ҡеүәтле техника артынан бер-бер артлы бесән төргәктәре төшә бара – һанап ҡына өлгөр.
Ошо көндәрҙә Рәсәй Президенты Владимир Путин 2019 йылда Башҡортостан Республикаһының ойошторолоуына 100 йыл тулыуҙы үткәреү тураһында Указға ҡул ҡуйҙы. Байрам сараларына тиклем өс йыл бар. Шулай ҙа документтың әле үк ҡабул ителеүе был ваҡиғаның ни тиклем тарихи әһәмиәтле булыуын раҫлай. Билдәле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре лә ошо йәһәттән үҙ фекерҙәре менән уртаҡлашты.
Артҡа 1 ... 3 4 5 6 7 8 9 10 11 ... 15 Алға
Бит башына
Лев Толстой “Һуғыш һәм солох” романын алты йыл яҙған (1863 – 1869) һәм дүрт томдан торған 5202 битле әҫәрҙе һигеҙ тапҡыр күсереп яҙған, тиҙәр. Белгестәр уның ҡараламаларында романдың 15 төрлө башланғыс өлөшөн тапҡан. Дөрөҫ, уның исемдәре лә бик күп төрлө булған, әммә мин бында классик әҙәбиәттә ҡабул ителгәнен килтерәм.


text:
Баш ҡаланың хеҙмәт баҙарында ыңғай динамика күҙәтелә
Йыл башы менән сағыштырмаса, Өфөлә эшкә урынлашыу кимәле күпкә күтәрелде. Шулай итеп, әгәр 2012 йылдың 1 февраленә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса Башҡортостан баш ҡалаһында был күрһәткес 60,5 процентҡа тиң булһа, июнь башында ул 79,1 процент тәшкил итте. Йыл башынан алып Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәге йәмғеһе 8300-ҙән ашыу кешене эшкә урынлаштырҙы.
Шундай уҡ ыңғай динамика Өфөлә эш эҙләүселәр һанының кәмеүендә лә күҙәтелә. Хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлек коэффициенты, йәки бер вакансияға дәғүә итеүсе эшһеҙ граждандар һаны, 1,1-ҙән (2012 йылдың ғинуары) 0,4-кә (ошо уҡ йылдың июне) кәмене.
Рәсми рәүештә теркәлгән эшһеҙлек кимәле, ағымдағы йылдың 1 ғинуары менән сағыштырмаса, 1 июнгә 1,59-ҙан 1,38 процентҡа тиклем кәмене, тип хәбәр иттеләр Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән.


text:
Температура
Температу́ра (лат. temperatura — тейешле ҡушылыу, нормаль, ғәҙәти хәл-торош) — есемдәрҙең йылыныу һәм һыуыныу дәрәжәһен характерлай торған дәүмәл[1]; термодинамик системаны характерлап билдәләүсе һәм есемдәрҙең төрлөсә йылыныу дәрәжәһен һиҙемләп аңлауҙың миҡдарын күрһәтеүсе физик дәүмәл.
Тере йән эйәләре йылы һәм һыуыҡты туранан-тура үҙҙәренең һиҙеү ағзалары аша ҡабул итергә һәләтле. Әммә температураны аныҡ билдәләү уның объектив, махсус приборҙар ярҙамында үлсәнеүен талап итә. Улар термометр тип атала һәм эмпирик тип йөрөтөлгән температураны билдәләй. Температураларҙың эмпирик шкалаһында ике репер нөктә һәм улар араһында һан бүлемдәре билдәләнә — әлеге ваҡытта ҡулланылған Цельсий градусы, Фаренгейт градусы һәм башҡа шкалалар нәҡ шуның өлгөһө. Кельвиндарҙа үлсәнелгән абсолют температура бер репер нөктә менән билдәләнә,[2] сөнки тәбиғәттә температураның иң минималь сик күрһәткесе — абсолют нуль бар. Температураның юғары күрһәткесе Планк температураһы менән сикләнә.
Йылылыҡ тигеҙлегендәге системаның бар өлөштәренең дә температураһы бер төрлө була. Кире хәлдә энергия системаның нығыраҡ йылынған өлөштәренән уның аҙ йылынған өлөштәренә күсә һәм был системалағы температураның тигеҙләнешенә килтерә. Был температураның системала бүленеүе тураһында һөйләй. Термодинамикала температура — интенсив термодинамик дәүмәл.
Термодинамик температура менән бер рәттән физиканың башҡа бүлектәрендә температураның башҡа аңлатмалары ла индерелеүе мөмкин. Молекуляр-кинетик теорияла билдәләнеүенсә, температура система өлөштәренең уртаса кинетик энергияһына пропорциональ була. Температура система өлөшсәләренең энергия кимәле буйынса («Максвелл — Больцман статистикаһы»), тиҙлеге яғынан (Максвелл бүленеше), есемдең ионлашыу дәрәжәһе йәһәтенән (Саха тигеҙләмәһе), нурланыуҙың спектраль тығыҙлығы (Планк формулаһы) һәм уның тулы күләм тығыҙлығы (Стефан — Больцман законы) буйынса һәм башҡа бүленеүҙәрҙе билдәләй. Бынан сығып, Больцман бүленеүе параметры булған температураны йыш ҡына ҡуҙғатыу температураһы, Максвелл бүленеүендәгеһен — кинетик температура, Саха тигеҙләмәһендә булғанын — ионизацион температура, Стефан — Больцман законына ҡарағанын — радиацион температура тип йөрөтәләр. Термодинамик тигеҙлектә булған система өсөн бөтә был параметрҙар бер-береһе менән тигеҙ була, һәм уларҙы бергә система температураһы тип атайҙар[3].
Халыҡ-ара дәүмәлдәр системаһында (ингл. International System of Quantities, ISQ) термодинамик температура системаның ете төп дәүмәлдәре эсенә индерелә. Ошо Халыҡ-ара дәүмәлдәр системаһына нигеҙләнгән Халыҡ-ара берәмектәр системаһында (СИ, франц. Le Système International d’Unités, SI) был температураның берәмеге итеп кельвин алынған һәм ул Халыҡ-ара берәмектәр системаһының ете төп берәмегенең береһе[4]. СИ системаһында һәм көндәлек практикала шулай уҡ Цельсий температураһы ла ҡулланыла, уның берәмеге итеп ҙурлығы буйынса кельвинға тиң булған Цельсий градусы (°С) алынған[5]. Ерҙәге климат процесстарының һәм тере тәбиғәттәге башҡа күренештәрҙең күпселеге Цельсий градусының (°С) -50-нән +50-гә арауығы менән бәйле булғанлыҡтан, был берәмекте ҡулланыуы бик тә уңайлы.
Йөкмәткеһе
- 1 Локаль параметр булараҡ температура
- 2 Термодинамик билдәләмә
- 3 Температураны үлсәү
- 4 Температура үлсәү берәмектәре һәм шкалаһы
- 5 Төрлө шкалаларҙан күсеү
- 6 Температура шкалаларын сағыштырыу
- 7 Иҫкәрмәләр
- 8 Әҙәбиәт
Локаль параметр булараҡ температура[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өҙлөкһөҙ мөхит физикаһы температураны локаль макроскопик үҙгәреүсән, йәки өҙлөкһөҙ мөхиттең (континуумдың) уйҙа айырып ҡаралған бер өлкәһен (элементар күләмен) характерлаған дәүмәл тип ҡарай, һәм уның ҙурлығы мөхиттең төрлөлөгө менән сағыштырғанда сикһеҙ бәләкәй һәм бер үк ваҡытта был мөхиттең өлөшсәләренә (атомдарына, иондарына, молекулаларына һәм башҡаларына) ҡарағанда сикһеҙ ҙур[6]. Температура мәғәнәһе бер нөктәнән икенсеһенә (бер элементар күләмдән икенсеһенә) тиклем үҙгәрергә мөмкин; бирелгән ваҡытта температураның арауыҡта (пространствола) бүленеше температураның скаляр яланы (температура яланы) менән билдәләнә[7]. Температура яланы ваҡытҡа бәйләнешһеҙ стационар һәм ваҡыт буйынса үҙгәреүсән дә (нестационар) булырға мөмкин. Барлыҡ нөктәләрендәге бер төрлө температуралы мөхитте термик яҡтан бер төрлө тип атайҙар. Температура яланын математик юҫыҡта температураның арауыҡ координаттарына һәм ваҡытҡа бәйле тигеҙләмә аша һүрәтләйҙәр (ҡайһы саҡ быны бер йәки ике координата ҡарау менән генә сикләйҙәр). Термик яҡтан бер төрлө системалар өсөн
Термодинамик билдәләмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Термодинамик ҡараш тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Температура» һүҙенең барлыҡҡа килеүе кешеләрҙең нығыраҡ йылынған есемдәрҙә теплород грек. φλoYισtός — урыҫса пламя — ялҡын) тип аталған махсус матдә күберәк була тип һанауы менән бәйле. Шуға ла температура матдә һәм теплород ҡатнашмаһының ҡатылығы (көслөлеге) итеп ҡабул ителгән. Нәҡ ошо нигеҙҙә спиртлы эсемлектәрҙең көслөлеге һәм температураны үлсәү берәмеге өсөн бер төрлө атама — градус нығынып ҡалған да инде.
Термодинамик яҡтан бер төрлө хәл-торошта температура системаның барлыҡ макроскопик өлөштәре өсөн бер үк төрлө мәғәнәгә эйә була. Әгәр ҙә системалағы ике есем бер төрлө температуралы икән, улар араһында кинетик энергияны бер-береһенә биреү булмай. Әгәр ҙә температура араһында айырма килеп сыға икән, юғарыраҡ температуралы есемдән ул түбәнерәк температуралыһына күсә.
Температура шулай уҡ «йылы» һәм «һыуыҡ»ты субъектив ҡабул итеү менән дә бәйле, ә был үҙ сиратында тере туҡыманың йылыны биреүенән йә алыуынан килә.
Квант механикаһына ҡараған ҡайһы бер системалар (мәҫәлән, лазерҙың эш өлөшө) энергия өҫтәгәндә есемдең йылылыҡ хәлен характерлаусы физик дәүмәл — энтропия артмаған, ә киреһенсә кәмегән хәлдә лә була ала. Был формаль яҡтан кире абсолют температураға тиң була. Әммә бындай хәл-торош «абсолют нулдән түбән» түгел, ә «сикһеҙлектән юғары» була, сөнки бындай системаның ыңғай температуралы есем менән туранан-тура бәйләнешкә кергәнендә энергия системанан есемгә бирелә, ә киреһенсә түгел (был хаҡта «Кире абсолют температура» бүлегендә һөйләнелә).
Температура үҙенсәлектәрен физиканың термодинамика тип аталған бүлеге өйрәнә. Температура шулай уҡ фәндең башҡа өлкәләрендә лә мөһим роль уйнай, бында тәү сиратта физиканың башҡа бүлектәрен, уларға өҫтәп химия менән биологияны айырым билдәләп үтергә кәрәк.
Температураны үлсәү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Термодинамик температураны үлсәү өсөн ниндәйҙер термометрик есемдең термодинамик параметры алына. Нәҡ ошо параметрҙың үҙгәреүе туранан-тура температура үҙгәреүе менән бәйләнелә. Термодинамик термометрҙың классик өлгөһө — газлы термометр. Ул даими күләмле баллондағы газ баҫымын үлсәү аша температураны билдәләй. Шулай уҡ абсолют радиацион, тауышлы һәм акустик термометрҙар барлығы билдәле.
Термодинамик термометрҙар — бик ҡатмарлы ҡорамал, һәм уларҙы практик маҡсаттарҙа ҡулланыу ғәмәлдә мөмкин түгел. Шуға ла үлсәүҙәрҙең күпселеге практик термометрҙар ярҙамында башҡарыла. Уларҙы икенсел тип билдәләргә кәрәк, сөнки бындай ҡорамалдар есемдең ниндәйҙер үҙенсәлеген туранан-тура температура менән бәйләй алмай. Математик ысул булып иҫпләнгән интерполяция функцияһын үтәү өсөн улар халыҡ-ара температура шкалаһының репер нөктәләренә ярашлы градустарға бүленергә тейеш.
Ниндәй ҙә булһа есемдең температураһын үлсәү өсөн температура менән бәйле ниндәйҙер физик параметрҙы үлсәйҙәр, мәҫәлән, геометрик үлсәм (ҙурлыҡ), газдар өсөн — күләм һәм баҫым, тауыш тиҙлеге, электр үткәреүсәнлек, йотоу (һеңдереү) һәм нурланыштың электромагнит спектрҙары һ.б.
Көндәлек практикала температураны ғәҙәттә махсус приборҙар — контактлы термометрҙар ярҙамында үлсәйҙәр. Бының өсөн термометр менән тикшерелгән есем араһында идеаль контакт булдырылырға тейеш, һәм ошо есем менән термометр араһында термодинамик тигеҙлек урынлашҡандан һуң — уларҙың температураһы тигеҙләнгәс, термометрҙың ниндәйҙер үҙгәешле физик параметрҙары үҙгәреүенән есемдең температураһы тураһында фекер йөрөтәләр. Термометр һәм есем араһында йылылыҡ контакты етерлек булыуы шарт, был температураларҙың тиҙерәк тигеҙләнеүенә килтерә. Быға шулай уҡ тикшереләсәк есем менән сағыштырғанда термометрҙың йылылыҡ һыйышын кәметеү (термометрҙы бәләкәйләтеү) юлы менән дә ирешәләр. Термометрҙың йылылыҡ һыйышын кәметеү үлсәү һөҙөмтәләрен мөмкин тиклем аҙыраҡ боҙоуға килтерә, сөнки тикшерелгән есемдең йылыһының аҙ ғына миҡдары алына һәм термометрға күсә. Идеаль термометрҙың йылылыҡ һыйышы нуль кимәлендә була[8].
Температураны үлсәү приборҙары ғәҙәттә Цельсий йәки Фаренгейт шкалаларына ярашлы бүленгән була.
Практикала температура үлсәү өсөн ҡулланылалар:
- шыйыҡсалы һәм механик термометрҙар,
- термопаралар,
- ҡаршылыҡ термометрҙары,
- газлы термометрҙар,
- пирометр.
Иң төгәл практик термометр булып платина химик элементынан яһалған ҡаршылыҡ термометрҙары һанала[9]. Һуңғы осорҙа температураны лазер нурланышы параметрҙарын үлсәүгә нигеҙләнгән ысулдар менән үлсәү методтары ла практикала ҡулланыу тапты[10].
Температура үлсәү берәмектәре һәм шкалаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Температураның молекулаларҙың кинетик энергияһы икәнлектән сығып ҡарағанда, уны энергетик берәмектәрҙә (мәҫәлән, СИ системаһындағы джоуль йәки электронвольт) үлсәү кәрәклеге тәбиғи булып сыға. Әммә температура үлсәү молекуляр-кинетик теория эшләнгәнгә тиклем күптән башҡарылғанлыҡтан, практик шкалалар температураны градус тигән шартлы берәмектәр менән билдәләүгә ҡоролған.
Абсолют температура. Кельвиндың температура шкалаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Термодинамик (абсолют) температура аңлатмаһын фәнгә Уильям Томсон (лорд Кельвин) индергән, шуға ла абсолют температура шкалаһын Кельвиндың температура шкалаһы йәки термодинамик температура шкалаһы тип йөрөтәләр. Абсолют температура берәмеге — кельвин (К).
Температураның абсолют шкалаһы температураның түбәнге сигенең дөйөм торошоноң үлсәме — абсолют ноль булғанлыҡтан шулай атала, икенсе төрлө әйткәндә, был мөмкин булған иң түбән температура һәм был шарттарҙа есемдән йылылыҡ энергияһы алып булмай.
Абсолют ноль — 0 K итеп билдәләнә, ул −273,15 °C һәм -459,67 °F тигеҙ була.
Кельвиндың температура шкалаһында иҫәпләү абсолют ноль билдәһенән башлана.
Көнкүрештә ҡулланылған Цельсий һәм Фаренгейт (башлыса АҠШ-та ҡулланыла) температура шкалалары абсолют түгел, һәм шуға ла температура һыу туңған нөктәнән түбән төшкән шарттарҙа эксперименттар үткәреүҙә ҡыйынлыҡтар тыуа — температураны кире һандарҙа күрһәтергә тура килә. Бындай осраҡтар өсөн температураның абсолют шкалалары индерелгән.
Уларҙың береһе Ранкин шкалаһы, икенсеһе — Кельвин шкалаһы (абсолют термодинамик шкала) тип атала; Улар буйынса температура Ранкин (°Ra) һәм Кельвин]] (К) градустары итеп билдәләнә. Был ике шкала ла абсолют нуль температураһынан башлана. Уларҙың айырмаһы: Кельвин шкалаһындағы бер бүлем Цельсий шкалаһындағы шундай уҡ бүлемгә тиң, ә Ранкин шкалаһы бүлеме Фаренгейт шкалалы термометр бүлеменә бәрәбәр. Стандарт һауа (атмосфера) баҫымы шарттарында һыуҙың туңыу температураһы төрлө шкалалар буйынса: 273,15 K, 0 °C, 32 °F.
Кельвин шкалаһы масштабы һыуҙың өс нөктәһенә (ҡаты, шыйыҡ һәм газ рәүешендә) (273,16 К) бәйләнгән, быға үҙ сиратында Больцман константаһы бәйле. Был юғары температураларҙы үлсәүҙең теүәллеген аңлатыуҙа ҡыйынлыҡтар (проблемалар) тыуҙыра. Хәҙер Халыҡ-ара үлсәү һәм ауырлыҡ бюроһы кельвиндың яңы билдәләмәһенә күсеү мөмкинлеген ҡарай: ул «һыуҙың өс нөктәһе»нә бәйле булыу урынына Больцман константаһының тәғәйен һанын нигеҙ итеп аласаҡ[11].
Цельсий шкалаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фаренгейт шкалаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Реомюр шкалаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө шкалаларҙан күсеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Температура шкалаларын сағыштырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Русско-башкирский, башкирско-русский словарь терминов по физике (Х. Х. Кадырметов, 1984)
- ↑ В качестве реперной точки 10-я Генеральная конференция по мерам и весам в 1954 году приняла тройную точку воды, приписав ей точное значение температуры 273,16 К по определению.
- ↑ Физика. Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — Б. 741. — 944 б.
- ↑ The SI brochure Описание СИ на сайте Международного бюро мер и весов
- ↑ ГОСТ 8.417-2002. Государственная система обеспечения единства измерений. Единицы величин.
- ↑ Жилин П. А., Рациональная механика сплошных сред, 2012, с. 84
- ↑ Температурное поле (рус.). БСЭ, 3-е изд., 1976, т. 25.
- ↑ Шахмаев Н. М. и др. Физика: Учебник для 10 класса общеобразовательных учреждений — М., 1996. — Б. 21. — 240 б. — ISBN 5090067937.
- ↑ Платиновый термометр сопротивления — основной прибор МТШ-90.
- ↑ Лазерная термометрия
- ↑ Разработка нового определения кельвина
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Callen H. B. Thermodynamics and an Introduction to Thermostatistics — 2nd ed. — N. Y. e. a.: John Wiley, 1986. — XVI + 493 p. — ISBN 0471862568, 9780471862567.
- Falk G., Jung H. Axiomatik der Thermodynamik (нем.) // Flügge S. (ed.). Encyclopedia of Physics / Flügge S. (Hrsg.). Handbuch der Physik. — Springer-Verlag, 1959. — Vol. III/2. Principles of Thermodynamics and Statistics / Band III/2. Prinzipien der Thermodynamik und Statistik, S. 119–175.
- Guggenheim E. A. Thermodynamics: An Advanced Treatment for Chemists and Physicists — 8th ed. — Amsterdam: North-Holland, 1986. — XXIV + 390 p. — ISBN 0444869514, 9780444869517.
- Jou D., Casas-Vázquez J., Lebon G. Extended Irreversible Thermodynamics — 4th ed. — N. Y.—Dordrecht—Heidelberg—London: Springer, 2010. — XVIII + 483 p. — ISBN 978-90-481-3073-3.
- Tisza Laszlo. Generalized Thermodynamics — Cambridge (Massachusetts) — London (England): The M.I.T. Press, 1966. — XI + 384 p.
- Базаров И. П. Термодинамика — 5-е изд. — СПб.—М.—Краснодар: Лань, 2010. — 384 б. — (Учебники для вузов. Специальная литература). — ISBN 978-5-8114-1003-3.
- Борн М. Критические замечания по поводу традиционного изложения термодинамики (рус.) // Развитие современной физики. — М.: Наука, 1964, с. 223—256.
- Вукалович М. П., Новиков И. И. Термодинамика — М.: Машиностроение, 1972. — 671 б.
- Гиббс Дж. В. Термодинамика. Статистическая механика / Отв. ред. Д. Н. Зубарев — М.: Наука, 1982. — 584 б. — (Классики науки).
- Гухман А. А. Об основаниях термодинамики — Алма-Ата: Изд-во АН КазССР, 1947. — 106 б.
- Гухман А. А. Об основаниях термодинамики — М.: Энергоатомиздат, 1986. — 384 б.
- Дьярмати И. Неравновесная термодинамика. Теория поля и вариационные принципы — М.: Мир, 1974. — 304 б.
- Залевски К. Феноменологическая и статистическая термодинамика: Краткий курс лекций / Пер. с польск. под. ред. Л. А. Серафимова — М.: Мир, 1973. — 168 б.
- Зоммерфельд А. Термодинамика и статистическая физика / Пер. с нем. — М.: Изд-во иностр. лит-ры, 1955. — 480 б.
- Клаузиус Р. Механическая теория тепла (рус.) // Второе начало термодинамики. — М.—Л.: Гостехиздат, 1934, с. 70—158.
- Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Статистическая физика. Часть 1 — 5-е изд. — М.: Физматлит, 2002. — 616 б. — (Теоретическая физика в 10 томах. Том 5). — ISBN 5-9221-0054-8.
- Леонова В. Ф. Термодинамика — М: Высшая школа, 1968. — 159 б.
- Поулз Д. Отрицательные абсолютные температуры и температуры во вращающихся системах координат (рус.) // Успехи физических наук. — 1964, т. 84, № 4, с. 693—713.
- Пригожин И., Кондепуди Д. Современная термодинамика. От тепловых двигателей до диссипативных структур / Пер. с англ — М.: Мир, 2002. — 462 б.
- Рудой Ю. Г. Математическая структура равновесной термодинамики и статистической механики — М. — Ижевск: Институт компьютерных исследований, 2013. — 368 б. — ISBN 978-5-4344-0159-3.
- Сивухин Д. В. Термодинамика и молекулярная физика — Москва: «Наука», 1990.
- Сорокин В. С. Макроскопическая необратимость и энтропия. Введение в термодинамику — М.: ФИЗМАТЛИТ, 2004. — 174 б. — ISBN 5-9221-0507-8.
- Спасский Б. И. История физики Ч.I — Москва: «Высшая школа», 1977.
- Тальма Лобель Теплая чашка в холодный день: Как физические ощущения влияют на наши решения = Sensation The New Science of Physical Intelligence — М.: Альпина Паблишер, 2014. — 259 б. — ISBN 978-5-9614-4698-2.
- Трусделл К. Термодинамика для начинающих (рус.) // Механика. Периодический сборник переводов иностранных статей. — М.: Мир, 1970. — № 3 (121), с. 116—128.
- Физика. Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — 944 б. — ISBN 5-85270-306-0.


text:
Салауат башҡорт дәүләт драма театры үҙенең 85 йыллыҡ олпат юбилейын билдәләй. Шул уңайҙан "Салауат" гәзите конкурс иғлан итте.
Быйыл «Берҙәм Рәсәй» партияһы бәләкәй ҡала театрҙарына яңы спектаклдәр ҡуйыу, тауыш, яҡтыртыу ҡорамалдары алыу өсөн аҡса бүлгән. Проектта алты, шул иҫәптән беҙҙең театр ҙа ҡатнаша. Өҫтәүенә, Салауат башҡорт дәүләт драма театры үҙенең 85 йәшлек юбилейын да билдәләй. Әле театрҙа ике премьераға әҙерлек бара. Оҙаҡламай Александр Островскийҙың «Глумов» спектакле ҡуйыласаҡ. Шул йәһәттән, театрҙа матбуғат конференцияһы уҙғарылды.
13 сентябрҙә вербатим жанрында ҡуйылған «Лабиринт» спектакленең премьераһы булып үтте.
Ҡуйыусы режиссер-Юлиә Һәүбәнова.
27 июндә көнөдөҙгө сәғәт 11.30ч. Салауат ҡалаһының "Октябрь" кинотеатрында "7 ҡыҙ театры" фильмының ябыҡ күрһәтеү сараһы ойоштороласаҡ.Төркиәлә йәшәүсе яҡташыбыҙ, «Аҡ ҡош» ижади берлеге продюсеры, режиссер Кирстен Гайнет Салауат башҡорт драма театрына нигеҙ һалған Толбазы колхоз-совхоз театры тарихы тураһында документаль фильмын тамамланы.
Кинотаҫмала Бөйөк ватан һуғышы осоро сағылдырыла. 1941 йылда Толбазы колхоз театрында эшләгән ир-егеттәр барыһы ла фронтҡа алына. Актрисалар бер нәмәгә ҡарамай театрҙы һаҡларға, халыҡтың рухын күтәреп ижад итергә һүҙ бирә. Һуғыш оҙаҡҡа һуҙылыуға, аслыҡ-яланғаслыҡ булыуға ҡарамаҫтан, улар вәғәҙәләренә тоғро ҡала.
19 майҙа Салауат башҡорт дәүләт драма театры үҙенең 84-се ижад миҙгелен сит ил яҙыусыһы Рэй Куниҙың «№13» (режиссеры - Эдуард Шахов) исемле спектакле менән тамамланы.
2016-2017 театр миҙгеле бик емешле һәм сағыу ваҡиғаларға бай булды. Был осорҙа өс спектакль ҡуйылды: В.Шукшин «Шукшин» (режиссеры-А.Федоров), Р.Куни «№13» (режиссеры- Э.Шахов), Д.Голубецкий инсц. «Золушка» (режиссеры-Л.Нигматуллина). Шулай уҡ "Рәсәй Федерацияһы башҡорттары" дәүләт программаһы сиктәрендә, коллектив Силәбе һәм Ырымбур өлкәләренә гастролдәр менән сыҡты.
19 майҙа Салауат башҡорт дәүләт драма театры үҙенең 84-се ижад миҙгелен ябасаҡ. Театр һөйөүселәрҙе был көндө артистарыбыҙ Рэй Куниҙың "№13" спектакле менән ҡыуандырасаҡ. 13». Режиссеры - Эдуард Шахов, рәссамы– Нурия Ғәбиҙуллина, хореограф – Алина Мостаева.
20 майҙа көндөҙгө сәғәт 12-лә "Велосипедта ял-2017" исемле сара уҙасаҡ. Уны Салауат башҡорт дәүләт драма театры ҡала хакимиәте ярҙамы менән икенсе йыл ойоштора. Был сара веломиҙгелде асыу һәм театр миҙгелен ябыуға арналған. Былтыр 300-ҙән ашыу кеше йыйылды. Шуныһы ҡыуаныслы, олоһо ла, кесеһе лә ихлас ҡатнашты. Тимәк, кешеләр сәләмәт тормошҡа ынтыла, ялын файҙалы итеп үткәрергә тырыша. "Газпром нефтехим Салауат" йәмғиәте, Салауат һыу каналы, Трамвай идаралығы, Яңы салауат ТЭЦ-ы, 21-се мәктәп, "Йәштәш" клубы айырыуса әүҙемлек күрһәтте. Тамашаны ситтән күҙәтеүселәрҙең йөҙҙәрендә лә йылмайыу балҡыны. "Афарин! Ҡайһылай шәптәр!" тигәнерәк һүҙҙәр ишетелде.
Велосипедта йөрөү менән генә көн тамамланмаясаҡ. Театр алдында дәртле йыр-бейеүҙәрҙән торған концерт буласаҡ. Приздар ҙа уйнатыласаҡ.
20 апрелдән 26-на тиклем Өфөлә Башҡорт АССР-ы ойошторолоуға 100 йыл тулыуға арналған «Театр яҙы» Республика фестивале уҙа һәм уның төп маҡсаты булып театрҙарҙың ижади инициативаһын күтәреү, ижади шәхестәр үҫешенә булышлыҡ итеү, театр сәнғәтен пропагандалауҙы әүҙемләштереү, иң яҡшы ижади эштәрҙе билдәләү тора. Фестивалдә Башҡортостандың барлыҡ профессиональ театрҙары ҡатнаша һәм улар башҡорт милли драматургияһы буйынса спектаклдәр тәҡдим итәсәктәр.
20 апрелдә Салауат Башҡорт дәүләт драма театры Мостай Кәримдең «Ауыл адвокаттары» повесы буйынса ҡуйылған «Ерҙәштәр» спектакле менән фестивалде асып ебәрәсәк. Ҡуйыусы режиссеры, повестың инсценировка авторы, яҡташыбыҙ-Антон Федоров. Әлеге көндә ул Мәскәүҙә бик уңышлы эшләп йөрөй. Был әҫәр йәш белгестең режиссер булараҡ иң тәүге эше булып тора. 2016 йылда «Ерҙәштәр» спектакле бик мауыҡтырғыс, фәлсәфәүи, заманса яңғырашлы, яңы алымдар менән ҡуйылған сәхнә әҫәре булып халыҡ тарафынан йылы ҡабул ителде. Режиссерҙың спектаклде ҙур яуаплылыҡ тойоп ижад итеүе юҡҡа булманы: 2016 йылда "Алтын битлек" бөтә Рәсәй милли театраль премияһы фестивалендә "Ерҙәштәр" спектакле иң һиҙелерлек (long-list) спектаклдәрҙең исемлегенә керҙе. Шулай уҡ был спектакль БР-ның Театрҙар эшмәкәрҙәре союзы тарафынан "Актерҙар ансамбле" номинацияһында диплом менән билдәләнеп үтте.
2017 йылдың 20-26 апрелендә Өфөлә М.Ғафури исем. БАДТ нигеҙендә "Театр яҙы" фестивале ойошторола. Республиканың мәҙәниәтен үҫтереү, театрҙарҙың дуҫлыҡ ептәрен нығытыу,актерҙарға һәм тамашасыларға байрам ойоштороу - фестивалдең төп маҡсаттары булып тора. Быйыл фестиваль милли драматургияға бағышлана. Ойоштороусылар - БР-ның Мәҙәниәт министрлығы, БР-ның Театрҙар эшмәкәрҙәре союзы.
13 һәм 14 апрелдә Өфөлә Салауат башҡорт дәүләт драма театры гастролдәре уҙасаҡ. 5 апрель иртәнге сәғәт 11.00 М.Ғафури исем. БАДТ бинаһында был ваҡиғаға ҡағылышлы матбуғат конференцияһы буласаҡ.
Журналистарҙың һорауҙарына яуап бирергә, театр тормошо, гастролдәр, киләсәктәге пландар хаҡында һөйләргә Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Нәүфилә Яҡупова, йәш актриса Лиана Ниғмәтуллина һәм театрыбыҙҙың ижади коллективтың етәксеһе Рөстәм Фазылов.
Рәсәй Федерацияһы, Башҡортостан Республикаһы,
Салауат дәүләт башҡорт драма театры, 453266, Салауат ҡалаһы, Еңеүҙең 30 йыллығы урамы, 5
8 (3476) 33 06 50 salavatteatr@yandex.ru


text:
Архангел районы хакимиәтендә үҙгәрештәр
17 мартта Архангел районы муниципаль район Советы ултырышы үтте, унда район хакимиәте башлығы вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу һәм Архангел районы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыуҙы икенсе кешегә йөкмәтеү мәсьәләһе ҡаралды.
Совет ҡарары менән район хакимиәте башлығы вазифаһын биләгән Хәйҙәр Мәүлекәсов, үҙ теләге менән отставкаға китеү сәбәпле, вазифаһынан бушатылды.
Конкурс һөҙөмтәләре буйынса күрһәтелгән вазифаға муниципаль район Советы тәғәйенләйәсәк кеше вазифаға ингәнгә тиклемге осорға Совет депутаттары Архангел районы муниципаль район хакимиәте вазифаһын ваҡытлыса башҡарыуҙы Ғимран Хәмит улы Ғәбитовҡа йөкмәтте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 250
МАТЕМАТИК АНАЛИЗ, математиканың функцияларҙы дифференциаль һәм интеграль иҫәпләмәләр ысулдары м‑н тикшереүгә арналған бүлеге. Функция, сығарылма, интеграл, һан рәттәре, функциональ эҙмә‑эҙлелектәр һ.б. төшөнсәләр м‑н эш итә. Дифференциаль тигеҙләмәләрҙе, интеграль тигеҙләмәләрҙе, ысын үҙгәреүсәндәрҙең функциялары теорияһын, комплекслы үҙгәреүсәндәрҙең функциялары теорияһын, функциональ анализды, уның ҡушымталарын һ.б. үҙ эсенә ала. Башҡортостанда комплекслы анализ б‑са тикшеренеүҙәр 1971 й. А.Ф.Леонтьев етәкс. СССР ФА БФ‑тың Физика һәм математика бүлегендә башланып, Математика институтында (Ә.М.Ғайсин, И.Ф.Красичков‑Терновский, А.С.Кривошеев, В.В.Напалков һ.б.), Башҡорт дәүләт университетында (Б.Н.Хәбибуллин, Р.С.Юлмөхәмәтов) дауам ителә һәм үҫтерелә. Функциялар теорияһы б‑са тикшеренеүҙәр — Матем. ин‑тында (Напалков һ.б.), дифференциаль операторҙарҙың спектраль теорияһы б‑са – БДУ‑ла (Х.Х.Мортазин, Й.Т.Солтанаев, Й.Й.Фазуллин, А.М.Әхтәмов) алып барыла.
Х.Х.Мортазин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Башҡортостан Президенты Күмертауҙа Паралимпия комплексын төҙөү идеяһын хупланыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Күмертауҙа Паралимпия комплексын төҙөү идеяһын хупланы
Башҡортостан Президенты Күмертауҙа Паралимпия комплексын төҙөү идеяһын хупланыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Күмертауға эш сәфәре барышында һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн реабилитация үҙәгендә булды. Үҙәк 12 йыл элек асылған. Унда Башҡортостандың 16 районынан балалар килә. Учреждениела 239 кеше эшләй.
Президент Баймаҡ районынан, Стәрлетамаҡ, Күмертау ҡалаларынан һәм республиканың башҡа төбәктәренән килгән балалар менән аралашты. Улар үҙәк эшмәкәрлеген тик ыңғай яҡтан баһалай.
Төбәк башлығы шулай уҡ тегеү оҫтаханаһында булды. Унда балалар ижад менән шөғөлләнә. Рөстәм Хәмитов ашхананы, дауалау физкультураһы кабинетын, ҡышҡы баҡсаны ҡарап сыҡты. Үҙәктә тәрбиәләнгән балаларҙың ата-әсәләре учреждениела һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн мәктәп асырға тәҡдим итте.
— Бындай балалар ысынлап та күп. Был бик дөрөҫ фекер, бергәләп уйларға кәрәк, — тине республика етәксеһе.
Үҙәк директоры Рәмил Абдуллин учреждение нигеҙендә Паралимпия комплексын асыу тураһында идеяһын әйтеп ишеттерҙе. Рөстәм Хәмитов башланғысты анығыраҡ формалаштырырға тәҡдим итте.
— Бәлки, яңы майҙансыҡтар, спорт майҙандары кәрәктер. Әгәр бындай идея бар икән, уны тормошҡа ашырырға кәрәк. Беҙ мотлаҡ ярҙам итәсәкбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент.
Рөстәм Хәмитов шулай уҡ ҡаланың Юрий Гагарин исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркында булды, унда урындағы халыҡ менән аралашты.


text:
- Подробности
- Просмотров: 563
ГРЁЗЫ МӘМЕРЙӘҺЕ, Шүлгәнташ мәмерйәһенән көнбайышҡа табан 4 км алыҫлыҡта Ағиҙел й. үҙәненең уң битләүендә урынлашҡан. Карст мәмерйәһе, урта девондың аҡһыл һоро эзбизташында барлыҡҡа килгән. Оҙонлоғо 1154 м, тәрәнлеге 85 м, амплитудаһы 91 м, майҙаны 2800 м2, күләме 8400 м3. Мәмерйә ауыҙы (киңлеге 4,5 м, бейеклеге 3 м) сығыр урыны булмаған йылға үҙәненең төбөндә урынлашҡан, көньяҡҡа ҡарай. Мәмерйә ҡоҙоҡтар м‑н тоташҡан, түбәнәйә барған коридорҙар системаһынан тора. 30 м оҙонлоҡтағы беренсе коридор — боҙлоҡ м‑н, 100 м оҙонлоҡтағы икенсеһе Зәңгәр зал (оҙонлоғо 60 м, киңлеге 10 м, бейеклеге 20 м) м‑н тамамлана, 100 м оҙонлоҡтағы өсөнсө коридор буйлап шишмә аға. Мәмерйәнең аҫҡы өлөшөндәге галерея (оҙонлоғо 180 м) буйлап йылға аға, уның һыу сығымы 5 л/с (яҙын — 15 л/с тиклем). Мәмерйәлә сталактиттар, сталагмиттар, кальцит ҡатламдары һәм гурҙар бар. Күп һанлы ер аҫты коллекторҙары лабиринттар барлыҡҡа килтерә. Һауа т‑раһы йәйен 9°С. Мәмерйәлә ярғанаттар йәшәй.
Ю.В.Соколов
Тәрж. З.Б.Латипова


text:
- Подробности
- Просмотров: 470
ГЕОЛОГИЯ БУЙЫНСА БЕЛЕМ БИРЕҮ, геология өлкәһендә урта һәм юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү системаһы. Г.б.б.б. юғары белем биреүҙең үҙ аллы тармағы булараҡ 19 б. 2‑се ярт. тау эше белеме биреү тау, геол. һәм металлургия б‑са белем биреүгә бүленгәндән һуң рәсмиләштерелә. Г.б.б.б. география буйынса белем биреү м‑н тығыҙ бәйле. Башҡортостанда 1964 й. башлап — Башҡорт дәүләт университетында геофизиктарҙы, 1989 й. — геологтарҙы, 40‑сы йй. — Нефть техник университетында геофизиктарҙы, инженер-геологтарҙы һ.б., 1951 й. башлап Октябрьский нефть колледжында техниктарҙы әҙерләү алып барыла. 1931—57 йй. Геологоразведка техникумы эшләй. Г.б.б.б. системаһында махсус фәндәр уҡытыла: геофизика, геохимия, петрография, минералогия, геодезия, палеонтология, геодинамика, гидрогеология һ.б. Уҡыу ваҡытында студенттар геол., геодезик һ.б. уҡыу практикаһы, ш. уҡ геол. ялан партияларында һәм пр‑тиеларында производство практикаһы үтә. Хеҙм‑рҙәрҙең квалификацияһын күтәреү вуздар эргәһендәге махсус ф‑ттарҙа һәм курстарҙа, пр‑тиеларҙа тормошҡа ашырыла. Фән һәм пед. эштәр өсөн белгестәр БДУ‑ның, ӨДНТУ‑ның, Геология институтының, “Геофизика” ғилми-производство фирмаһының һ.б. аспирантураһында әҙерләнә. Өҫтәмә Г.б.б.б. вуздарҙың һәм урта махсус уҡыу йорттарының химия, физика, төҙөлөш һ.б. ф‑ттарында геол. фәндәрҙе өйрәнеү инә. Геол. белем һәм күнекмә нигеҙҙәре мәктәптә география дәрестәрендә һалына. Өҫтәлмә Г.б.б.б. үҫешенә БР-ҙағы Ер аҫтын файҙаланыу идаралығының Балалар һәм үҫмерҙәр геол. хәрәкәте б‑са респ. комиссияһы, Туризм, тыуған яҡты өйрәнеү һәм экскурсиялар үҙәге ҙур өлөш индерә. Уҡыусыларға Г.б.б.б. фәнни түңәрәктәрҙә һәм йәмғиәттәрҙә, секцияларҙа, туристик һәм экологик слёттарҙа, экскурсияларҙа, экспедицияларҙа ҡатнашыу ҙур әһәмиәткә эйә. Г.б.б.б. үҫешенә Г.В.Вахрушев, И.Л.Дворкин, Ә.Р.Кинйәкәев, В.Н.Пучков, А.П.Рождественский, И.А.Хәйретдинов һ.б. өлөш индергән.
П.Н.Швецов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов