text:
Рабочая программа по башкирскому (государственному) языку в 1-4 классах (ФГОС)
рабочая программа по теме
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-4 – се кластары өсөн башҡорт теленән эш программаһы икенсе быуын башланғыс дөйөм белем биреүҙең Федераль дәүләт стандарттарында ҡуйылған талаптар, башланғыс дөйөм белем биреүҙә планлаштырылған һөҙөмтәләр нигеҙендә төҙөлдө.
Скачать:
Предварительный просмотр:
I. Аңлатма яҙыу
1. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-4 – се кластары өсөн башҡорт теленән эш программаһы.
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-4 – се кластары өсөн башҡорт теленән эш программаһы икенсе быуын башланғыс дөйөм белем биреүҙең Федераль дәүләт стандарттарында ҡуйылған талаптар, башланғыс дөйөм белем биреүҙә планлаштырылған һөҙөмтәләр нигеҙендә төҙөлдө.
Уҡытыу предметының уҡытыу планында тотҡан урыны.
Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районы Ергән ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль дөйөм белем биреү бюджет учреждениеһының төп белем биреүҙең дөйөм белем биреү программаһы нигеҙендә төҙөлдө.
Эш программаһы башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуға 1-4 кластарҙа база кимәлендә өйрәнелә (1 класта 33 сәғәткә бүленгән), 34 сәғәткә бүленгән (аҙнаға 1 сәғәт), шул иҫәптән контроль эштәр өсөн: 1-се класта: 1- күсереп яҙыу, 1- һорауға яуап, 1- диктант; 2-се класта: 1- күсереп яҙыу, 2- диктант; 3-сө класта: 1- күсереп яҙыу, 1- һорауға яуап, 3- диктант, 1- изложение, 2- инша; 4-се класта: 1- күсереп яҙыу, 1- һорауға яуап, 2- диктант, 1- изложение, 2- инша үткәреү ҡарала.
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы:
- Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған “Башҡорт теленән программа” (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-XI кластары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З.М., Усманова М.Г. - Ижевск: Книгоград, 2008 йыл.
- Уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 1-4-се кластары өсөн “Башҡорт теле” (дәүләт теле булараҡ) предметы буйынса белем биреү өлгө программалары нигеҙендә төҙөлдө. Автор-төҙөүсе: Дәүләтшина М.С., – Өфө: Китап, 2017.
- М.С. Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2 класы өсөн “Башҡорт теле” дәреслегенә методик күрһәтмәләр . – Өфө: Китап, 2015.
- М.С. Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова. Уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 3-4-се кластары өсөн (башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнеүселәр өсөн) “Башҡорт теле” дәреслегенә методик күрһәтмәләр . – Өфө: Китап, 2015.
- Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Ғиниәтуллина Ф.М.. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы). – Өфө: Китап, 2011.
- М.С. Дәүләтшина, Ф.М.Ғиниәтуллина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова авторлығында сыҡҡан 2, 3, 4 кластар өсөн “Башҡорт теле” дәреслектәре (уҡыу ҡулланмалары) нигеҙендә эшләнде. – Өфө: Китап, 2016.
- Дәреслектәр:
- Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Ғиниәтуллина Ф.М.. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы). – Өфө: Китап, 2011.
- Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Ғиниәтуллина Ф.М., Кинйәбаева Н,Н. -Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт телен 1-се йыл өйрәнеүсе 2-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы) . – Өфө : Китап, 2014.
- Башҡорт теле: уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларында башҡорт телен мәктәптәрҙең 2-се йыл өйрәнеүсе 3-ө класс уҡыусылары өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы). М.С.Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова. – Өфө: Китап, 2015.
- Башҡорт теле: уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларынының 4-се класс уҡыусылары өсөн башҡорт телен (дәүләт теле булараҡ) өйрәнеү өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы). М.С.Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова. – Өфө: Китап, 2016.
Был эш программаһында федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:
1. Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм Фән министрлығының №1089 бойороғо менән 5.03.2004 10.11.2011 йыл раҫланған Дәүләт белем биреү стандарттарының Федераль компоненты, Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм Фән министрлығының 10.11.2011 йыл №2643 31.01.2012 йыл № 69 бойороғо менән үҙгәртелгән.
2. Рәсәй Федерацияһының “Рәсәй Федерацияһында Мәғариф тураһында” Федераль законы 29.12.2012 №273-ФЗ.
3. Башҡортостан Республикаһының”Башҡортостан Республикаһының Мәғариф тураһында” законы 01.07.2013 №696-3
4. ”Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында” законы 25 октябрь 1991 №1807-1 (24.07.98, 11.12.2002 йыл үҙгәртелгән)
5. ”Башҡортостан халыҡтары телдәре тураһында” законы 15.02.1999йыл №216-3
6. Башҡортостан Республикаһында Милли мәғарифты үҫтереү концепцияһы 31.12.2009 йыл №УП-730
Программа йөкмәткеһе 3 йүнәлештән тора:
-телмәр эшмәкәрлеген формалаштырыу;
-телдең системаһын (фонетика, орфография, орфоэпия, грамматика, пунктуация) өйрәнеү;
-бәйләнешле текст менән эшләргә өйрәтеүҙе күҙ уңында тота. Шулай уҡ унда милли тәрбиә тураһында ла мәсьәлә күтәрелә.
Программаның йөкмәткеһе һәм төҙөлөшө.
Рус һәм башҡа мәктәптәрҙә телде белмәгән балаларға башҡорт телен өйрәтеүҙең байтаҡ үҙенсәлектәре бар. Уларҙың иң мөһимдәре:
1. Балаларҙы башҡортса һөйләшергә өйрәтеү үҙәк урынға ҡуйыла.
2. 1-4 кластарҙа башҡорт телен өйрәнеү өсөн уҡытыу планында аҙнаға 1-әр сәғәт ваҡыт бирелә. Был дәрестәрҙә балаларҙы башҡортса һөйләшергә, уҡырға, элементар яҙырға өйрәтеү бергә алып барыла. Тел менән әҙәби материал бергә ҡушып өйрәнелә (интеграция).
3. Башҡорт теле мотлаҡ практик рәүештә өйрәнелә. Лингвистик һәм әҙәби күренештәр, уҡыу материалы нигеҙендә, практик ҡулланыу маҡсатынан сығып өйрәнелә (коммуникатив йүнәлеш).
2. Программа буйынса башҡорт теленә өйрәтеүҙең маҡсаты һәм бурыстары:
- Башҡорт теленең лексикаһын, фонетикаһын, грамматикаһы буйынса төп белемде үҙләштереү.
- Тәҡдим ителгән темалар буйынса балаларҙың һүҙлек составын арттырыу, телмәр күнекмәләрен камиллаштырыу.
- Балаларҙың оптималь уҡыу күнекмәләрен үҫтереү.
- Ситуациялар, темалар буйынса һорауҙар биреү, шул һорауҙарға һүрәт, картина, текст нигеҙендә ижади яуап бирә белеү.
- Темаға тап килгән шиғырҙар ятлау, йырҙар өйрәнеү һәм башҡарыу, экскурсияларҙа, уйындарҙа ҡатнашыу, концерттар әҙерләү һәм сығыш яһау. Һәр осраҡта ла телмәр төҙөү иғтибарға алына.
- Әйтелеше ҡатмарлы булмаған һүҙҙәрҙе, ябай һөйләмдәрҙе тәүҙә күсереп, шунан яттан яҙыу.
- Һәр тема буйынса эш барышында тыуған Республика менән танышыуҙы дауам итеү.
- Башҡорт халҡына, тарихына, Башҡортостан тәбиғәтенә, сәнғәтенә, әҙәбиәтенә ихтирам тәрбиәләү.
3. Уҡытыу-методик ҡулланмалар исемлеге
1) Уҡытыусының тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты:
Төп әҙәбиәт
- Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теленән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-IX кластары өсөн) . Төҙөүселәре: Толомбаев Х. А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З. М., Усманова М. Г.- Ижевск: «Книгоград», 2008.
- Уҡытыу рус телендә алып барылған дөйө белем биреү ойошмаларының 1-4-се кластары өсөн “Башҡорт теле” (дәүләт теле булараҡ) предметы буйынса белем биреү өлгө программалары. Автор-төҙөүсе Дәүләтшина М.С., – Өфө: Китап, 2017.
- М.С. Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2 класы өсөн “Башҡорт теле” дәреслегенә методик күрһәтмәләр . – Өфө: Китап, 2015.
- М.С. Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова. Уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 3-4-се кластары өсөн (башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнеүселәр өсөн) “Башҡорт теле” дәреслегенә методик күрһәтмәләр. – Өфө: Китап, 2015.
- Дәреслектәр:
- Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Ғиниәтуллина Ф.М.. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы). – Өфө: Китап, 2011.
- Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Ғиниәтуллина Ф.М., Кинйәбаева Н,Н. -Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт телен 1-се йыл өйрәнеүсе 2-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы) . – Өфө : Китап, 2014.
- Башҡорт теле: уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларында башҡорт телен мәктәптәрҙең 2-се йыл өйрәнеүсе 3-ө класс уҡыусылары өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы). М.С.Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова. – Өфө: Китап, 2015.
- Башҡорт теле: уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларынының 4-се класс уҡыусылары өсөн башҡорт телен (дәүләт теле булараҡ) өйрәнеү өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы). М.С.Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова. – Өфө: Китап, 2016.
- З.М.Ғәбитова, Х.А.Толомбаев. Урыҫ мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыуҙы ойоштороу буйынса методик кәңәштәр.Өфө – 2006.
- М.Ғ.Усманова, З.М.Ғәбитова. Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы. Өфө – Китап – 2009.
- Х.А. Толомбаев, Ф.М. Ғиниәтуллина. Башҡорт теленән дидактик материалдар: уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-2 кластары өсөн. – Өфө: Китап, 2015. – 176 бит.
- Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М. С., Сиразетдинов З. Ә. Башҡортса өйрәнәйек. Урыҫ мәктәптәренең 1-4 – се синыфтары өсөн башҡорт теленән электрон дәреслек. – Өфө: Мәғариф министрлығы, 2003.
- М.С. Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2 класы өсөн “Башҡорт теле” дәреслегенә методик күрһәтмәләр . – Өфө: Китап, 2015. – 176 бит
- Башҡорт теленән диктанттар йыйынтығы. 1-4-се класс уҡытыусылары өсөн ҡулланма. Сәлихова М.Т., Шафикова С. Х. - Өфө: Китап, 1997.
Өҫтәлмә әҙәбиәт
1. Аслаев Т.Х., Исламғолова Ы.Ә. Уйнат, уйлат баланы: Уҡытыусы өсөн ҡулланма. – Өфө, 1993.
2. Аслаев Т. Х., Атнағолова С.В. Телмәр үҫтереү буйынса сюжетлы картиналар.-Өфө:Китап, 1996.
3. Башҡортса – русса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге. – Өфө: Китап, 1994.
4. Башҡорт теле таблицаларҙа, схемаларҙа hәм ҡағиҙәләрҙә. Әүбәкирова З.Ф.– Өфө, 2006.
5. «Башҡортостан уҡытыусыһы», «Аҡбуҙат», «Аманат» журналдары, “Йәншишмә” гәзиттәре.
6. Башҡорт алфавиты һүрәттәрҙә.
7. Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. – Өфө: Китап, 2009.
8. Нафиҡова З.,Аҙнабаева Ф.. Тылсымлы өндәр (методик ҡулланма) .- Өфө, Зәйнәб Биишева исемендәге “Китап”нәшриәте, 2010
9. Сынбулатова Ф.Ш. “Туған тел” дәреслегенә методик ҡулланма. 1-2 кластар. – Өфө, 2008.
10.Тел төҙәткестәр, тиҙәйткестәр, һанамыштар. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.
11.Туғыҙбаева Ф. Мин уҡырға яратам.-Өфө: Китап, 2009.
12.Туғыҙбаева Ф.Беҙ уҡырға өйрәнәбеҙ.-Өфө: Китап, 2008.
13. Ял минуттары өсөн күнегеүҙәр. Методик ҡулланма. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008
2) Уҡыусылар өсөн тел буйынса уҡыу-уҡытыу методик комплекты:
- Дәреслектәр:
- Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Ғиниәтуллина Ф.М.. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы). – Өфө: Китап, 2011.
- Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Ғиниәтуллина Ф.М., Кинйәбаева Н,Н. -Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт телен 1-се йыл өйрәнеүсе 2-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы) . – Өфө : Китап, 2014.
- Башҡорт теле: уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларында башҡорт телен мәктәптәрҙең 2-се йыл өйрәнеүсе 3-ө класс уҡыусылары өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы). М.С.Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова. – Өфө: Китап, 2015.
- Башҡорт теле: уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларынының 4-се класс уҡыусылары өсөн башҡорт телен (дәүләт теле булараҡ) өйрәнеү өсөн дәреслек (уҡыу ҡулланмаһы). М.С.Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова. – Өфө: Китап, 2016.
2. «Башҡорт теле» уҡыу ҡулланмаһына эш дәфтәрҙәре, уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-4 - се класс уҡыусылары өсөн, М.С. Дәүләтшина, Н.Н.Кинйәбаева, Г.М.Садыҡова.—Өфө: Китап, 2016.
II. Уҡыу йылы аҙағына планлаштырылған һөҙөмтәләр
1. Уҡыусыларҙың белем кимәленә талаптар:
- Уҡығанды, һөйләгәнде аңлау, йөкмәтке буйынса һорауҙар, һәм шул һорауҙарға яуап бирә белеү;
- Прозаик текстарҙы дөрөҫ, шыма, аңлы уҡыу белеү;
- Уҡылған тексты өлөштәргә бүлеү,исем биреү, элементар план төҙеү;
- Текстан аңлашылмаған һүҙҙәрҙе табыу, һүҙлектәрҙе файҙаланыу;
- Башҡортостан тураһында мәғлүмәттәргә эйә булыу;
- Башҡорт халҡының мәҡәлдәре, йомаҡтарын белеү;
- Хәрефтәрҙе һәм һүҙҙәрҙе матур , дөрөҫ яҙа белеү;
- Өйрәтеү диктанттар яҙа белеү.
2. Уҡытыу һөҙөмтәләренә талаптар
I. Шәхси сифаттарҙы үҫтереү:
- донъяны күп телле һәм мәҙәниәтле йәмғиәт булараҡ ҡабул итеү;
- үҙеңде илдең гражданины итеп тойоу;
- телде (шул иҫәптән башҡорт телен) төп аралашыу сараһы булараҡ ҡабул итеү;
- башҡорт теле саралары ярҙамында (балалар фольклоры, балалар әҙәбиәтенең ҡайһы бер үрнәктәре) уҡыусының башҡорт халҡының тормошо менән танышыуы.
II. Метапредмет һөҙөмтәләр:
- уҡыусының коммуникатив һәләттәрен үҫтереү; элементар коммуникатив мәсьәләне сисеү өсөн адекват тел һәм телмәр сараларын һайлау һәләтен үҫтереү;
- башланғыс класс уҡыусыһының танып белеү һәм эмоциональ сфераларын үҫтереү; башҡорт телен өйрәнеүгә мотивация булдырыу;
- уҡытыу-методик комплекcтың төрлө компоненттары (дәреслек, аудиодиск һ.б.) менән эшләргә өйрәтеү.
III. Предмет һөҙөмтәләре:
- башҡорт теле нормалары (фонетик, лексик, грамматик) тураһында башланғыс белешмә;
- (курс йөкмәткеһе кимәлендә) өн, хәреф, һүҙ кеүек тел берәмектәрен табыу һәм сағыштырыу һәләте.
IV. Универсаль уҡыу эш төрҙәрен үҙләштереү:
А. Коммуникатив сферала (башҡорт телен аралашыу сараһы булараҡ өйрәнеүҙә)
Телмәр эшмәкәрлегенең түбәндәге төрҙәрендә телмәр компетенцияһы
Һөйләү телмәрендә:
- аралашыуҙың типик ситуацияларында элементар этикет диалог алып барыу;
- элементар кимәлдә уҡыусының үҙе, ғаиләһе, дуҫы тураһында һөйләүе; предмет, картинаны һүрәтләүе; персонажды ҡыҫҡаса ҡылыҡһырлауы.
Тыңлап аңлауҙа:
- уҡыусының уҡытыусы һәм класташтарының телмәрен тыңлап аңлауы; аудиояҙмаларҙағы ҙур булмаған текстарҙың йөкмәткеһен аңлауы.
Уҡыуҙа:
- өйрәнелгән тел материалына таянып төҙөлгән ҙур булмаған текстарҙы ҡысҡырып уҡыу;
- өйрәнелгән тел материалы менән бер рәттән яңы һүҙҙәрҙе лә үҙ эсенә алған текстарҙы эстән уҡыу һәм уларҙың төп йөкмәткеһен аңлау, -текстан кәрәкле информацияны табыу.
Яҙма телмәрҙә:
- яҙыу техникаһына эйә булыу;
- үрнәк буйынса байрам менән ҡотлау һәм ҡыҫҡа шәхси хат яҙыу.
Тел компетенцияһы (тел сараларын үҙләштереү)
- башҡорт теленең өндәрен дөрөҫ әйтеү һәм айырыу; һүҙҙәргә һәм фразаларға дөрөҫ баҫым ҡуйыу;
- төрлө һөйләм төрҙәрен интонация менән уҡыу;
- башланғыс мәктәп курсында өйрәнелгән уҡыу һәм орфографик ҡағиҙәләрҙе ҡулланыу;
- башланғыс мәктәп курсында өйрәнелгән лексик берәмектәрҙе (һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр, баһалау лексикаһы, телмәр клишелары) һәм - грамматик күренештәрҙе таныу һәм телмәрҙә ҡулланыу.
Социомәҙәни компетенция географик атамаларҙы, билдәле балалар әҫәрҙәренең персонаждарын, популяр әкиәттәрҙең сюжеттарын, балалар фольклорының ҙур булмаған әҫәрҙәрен (шиғырҙар, йырҙар) белеү;
Б. Танып белеү сфераһы:
- айырым өндәр, хәрефтәр, һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр, ябай һөйләмдәр кимәлендә башҡорт һәм рус телдәренең күренештәрен сағыштыра белеү;
- башланғыс мәктәп тематикаһы кимәлендә өлгө буйынса күнегеүҙәр эшләй белеү;
- ҡағиҙәләр, таблицаларҙы ҡуллана белеү;
- үҙ-үҙеңде башланғыс класс уҡыусыһы кимәлендә баһалай белеү;
В. Дөйөм ҡиммәттәргә йүнәлеш сфераһында:
- башҡорт телен фекер, хис-тойғо, эмоцияларҙы белдереү сараһы булараҡ ҡабул итеү;
балалар фольклоры ярҙамында башҡорт халҡының рухи ҡиммәттәрен үҙләштереү.
- Г. Эстетик сферала:
башҡорт телендәге хис-тойғо һәм эмоцияларҙы белдереүсе сараларҙы үҙләштереү;
балалар әҙәбиәте үрнәктәре менән танышҡанда матурлыҡты танырға өйрәнеү.
Д. Хеҙмәт сфераһында:
- уҡыу процесында билдәләнгән планға ярашлы эшләй белеү.
III. Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе – 1-се класс
1. Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе
1. Башҡортостан- минең тыуған республикам. - 1 сәғәт.
Башҡортостандың ҡалалары, ауылдары, йылғалары, күлдәре тураһында мәғлүмәт биреү. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен ҡабатлау, темаға ҡараған башҡорт һүҙҙәрен дөрөҫ әйтеү күнекмәләрен камиллаштырыу.
2. Танышыу.-4 сәғәт.
Иҫәнләшеү. Танышыу диалогы. Һин ҡайҙан? Һиңә нисә йәш? Һинең туғандарың бармы?
Һорау бирергә, һорауҙарға яуап бирергә, диалог төҙөргә өйрәтеү.
3. Ғаилә. – 4 сәғәт.
Үҙенең ғаиләһе, ғаилә ағзалары, уларҙың эштәре, туғанлыҡ мөнәсәбәте тураһында һөйләшеү. Башҡорт телендә эйәлек ялғауҙарын практик үҙләштереү.
4. Мәктәп. – 1 сәғәт.
Балаларҙың үҙҙәре уҡыған мәктәп, уның үҙенсәлекле билдәләрен, урынлашыуын, кабинеттарын белеүе. Һүҙҙәрҙең предметты, билдәне, эште белдереүе.
5. Уҡыу әсбаптары. – 3 сәғәт
6. Төҫтәр.-3 сәғәт.
Темаға ҡараған һүҙҙәрҙе өйрәнеү. Һүҙҙәрҙә ҡалын һәм нәҙек ялғауҙар.
7. Һандар. – 2 сәғәт.
Аҙыҡ-түлек, кейем-һалым хаҡы, уларҙың үлсәме, уларҙы һатып алыу, тәртипле тотоноу. Телмәрҙә һандарҙы практик ҡулланыу.
8. Уйын, уйынсыҡтар. – 3 сәғәт.
Уйынсыҡ исемдәре, билдәләре, уйындар. Башҡорт телендә ҡалын һәм нәҙек ялғауҙар.
9. Кем ни эшләй? – 2 сәғәт. Ни эшлә? Ни эшләгеҙ? Ни эшләмә? Ни эшләмәгеҙ? һоруҙарына яуаптар.
10. Тән өлөштәре. – 2 сәғәт.
Кешенең организмы, тән өлөштәре атамаларын үҙләштереү, тәнде таҙа тотоу, һаулыҡты һаҡлау.
11. Кейем-һалым. – 3 сәғәт.
Кейем-һалым исемдәре, уларҙың үлсәме, кейем һатып алыу, уларҙы бөхтә тотоу. Өҫ кейемдәре. Аяҡ кейемдәре. Баш кейемдәре. Башҡорт телендә килеш һәм зат ялғауҙарын ҡулланыу.
12. Йорт хайуандары һәм ҡоштары.- 2 сәғәт.
Ошо темаға ҡараған һүҙҙәр, уларҙы дөрөҫ әйтеү.
13. Ҡырағай хайуандар һәм ҡоштар.- 3 сәғәт.
Темаға ҡараған һүҙҙәрҙе өйрәнеү. Һүҙҙәрҙә ҡалын һәм нәҙек ялғауҙар.
14. Йомғаҡлау. – 1 сәғәт.
Беренсе класта өйрәнгәндәрҙе иҫкә төшөрөү. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәре һәм хәрефтәре, һөйләмдә һүҙҙәрҙең урыны.
III. Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе – 2-се класс
1. Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе
- Танышыу - 2 сәғәт.
Һин кем? Һеҙ кем? Һинең исемең кем(нисек)? Һин ҡайҙа йәшәйһең? Һиңә нисә йәш? Һорауҙарына яуап биреү. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен (ә, һ, ң, ҙ, ү) үҙләштереү; темаға ҡараған башҡорт һүҙҙәрен дөрөҫ әйтеү күнекмәләрен камиллаштырыу.
- Был мин – 2 сәғәт.
Кешенең организмы, тән өлөштәре атамаларын үҙләштереү, тәнде таҙа тотоу, һаулыҡты һаҡлау. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен (ҡ) үҙләштереү. Минең, һинең, уның алмаштарының мәғәнәләренә төшөнөү, уларҙы ҡулланып (ауырта-ауыртмай) һөйләмдәр төҙөү.
- Минең ғаиләм – 3 сәғәт.
Үҙенең ғаиләһе, ғаилә ағзалары, уларҙың эштәре, туғанлыҡ мөнәсәбәте тураһында һөйләшеү. Башҡорт телендә эйәлек ялғауҙарын практик үҙләштереү. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен (ғ, ө) үҙләштереү. Нимә эшләй? һорауына яуап биреү.
4. Мин нимә яратам? – 2 сәғәт.
Үҙең, үҙеңдең ғаилә ағзалары, уларҙың эштәре, тураһында һөйләшеү. Башҡорт милли аштары тураһында һөйләшеү. Аш-һыу приборҙары һүҙҙәрен ҡулланып (нимә менән?) һөйләмдәр төҙөү. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен (ҫ) үҙләштереү.
5. Минең мәктәбем– 2 сәғәт.
Балаларҙың үҙҙәре уҡыған мәктәп, уның үҙенсәлекле билдәләрен, урынлашыуын, кабинеттарын белеүе. Һүҙҙәрҙең предметты, билдәне, эште белдереүе. Ниндәй? һорауына яуап биреү. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Диалог төҙөргә өйрәнеү.
6. Минең класым – 1 сәғәт.
Мәктәп, класс бүлмәләре, дәрестәр, кластағы уҡыусылар, уларҙың эштәре. Темаға ҡараған һүҙҙәрҙе өйрәнеү. Өндәү һәм һорау һөйләмдәр. Ниндәй? һорауына яуап биреү.
7. Мин мәктәпкә йыйынам – 1 сәғәт.
Мәктәп, класс бүлмәләре, дәрестәр, кластағы уҡыусылар. Уларҙың эштәре. Һөйләмдәр төҙөү, уҡыу, һөйләү.
- Мин уҡыусы – 1 сәғәт. Диалог.
Мин мәктәпкә йыйынам. Кроссворд. Нисек? һорауына яуап биреү.
- Мин дәрестә - 2 сәғәт.
Текст. Минең дуҫым. Һүрәтле текст. Артур мәктәпкә бара. Ҡайҙа? һорауына яуап биреү. Эргәһендә-в (предлог), внутри мәғәнәһен үҙләштереү. Ҡайҙа? Өҫтөндә-на(педлог), аҫтында-под (предлог) мәғәнәләрен үҙләштереү.
10. Мин дәрестән сыҡтым– 4 сәғәт. Сюжетлы һүрәттәр. Түңәрәктәр. Беҙ түңәрәккә йөрөйбөҙ. Тәнәфестә. Алинаның көн тәртибе. Нимә эшләйем? һорауына яуап биреү. План буйынса һорауҙарға яуап биреү, һөйләү. Башҡорт теленең специфик өндәренең әйтелешен һәм яҙылышын өйрәтеү.
11. Минең уйынсыҡтарым – 3 сәғәт.
Уйынсыҡтар магазины. Сюжетлы һүрәттәр. Тиҙҙән Яңы йыл етә. Тәртип ҡағиҙәләре. Нимә? Нимәләр? Ниндәй? һорауҙарына яуап биреү. Бәйләнешле текст, диалог төҙөү. Нимә эшләйбеҙ? Нимә эшләмәйбеҙ? һорауҙарына яуап биреү. Текстың йөмәткеһә өҫтөндә эш. Нимә эшләмә? һорауына яуап биреү. Һорауҙарға таянып бәйләнешле текст төҙөү.
12. Мин уйнарға яратам – 1 сәғәт.
Сюжетлы һүрәттәр. Ҡышҡы уйындар. Беҙҙең катокта. Нимә эшләйбеҙ? һорауына яуап биреү. Текстың йөмәткеһе өҫтөндә эш. Бәйләнешле текст, диалог төҙөү.
13. Мин уйнарға сығам – 2 сәғәт.
Һүрәтле текст. Миңә нимә кәрәк? һорауына яуап биреү. Кәрәк, кәрәкмәй һүҙҙәрен үҙләштереү.
14. Мин уйнарға сыҡтым – 2 сәғәт. Картина. Башҡорт өндәрен һәм хәрефтәрен дөрөҫ уҡыу, яҙыу. Нисәнсе? һорауына яуап биреү. Картинаны тасуирлау.
15. Минең кескәй дуҫтарым – 2 сәғәт. Сюжетлы һүрәттәр. Халыҡ ижады. Текст. Тест һорауҙары. Был нимә? Ниндәй? һорауҙарына яуап биреү. План буйынса һорауҙарға яуап биреү, бәйләнешле текст төҙөү.
16. Мин ял итәм - 2 сәғәт.
Сюжетлы һүрәттәр. Хайуандар тураһында әкиәттәр. Ҡайҙа? Ҡайҙан? Ҡасан? һорауҙарына яуап биреү. План буйынса һорауҙарға яуап биреү, бәйләнешле текст төҙөү. Был нимә?Нимәгә? һорауҙарына яуап биреү. Һорауҙарға таянып бәйләнешле текст төҙөү.
17. Үтелгәндәрҙе ҡабатлау - 4 сәғәт
Һүрәтле текст. Таблица. Сюжетлы һүрәттәр, картина. Тәүлекте, ваҡытты сәғәттәрҙә билдәләү. Ҡасан? Нимә менән? һорауҙарына яуап биреү. Таблица тултырыу(Үҙем Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибен дөрөҫ билдәләү. Грамматика буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау. менән алам. Өйҙә ҡалдырам.). Нимә эшләйбеҙ? һорауына яуап биреү. Сюжетлы һүрәттәр буйынса хикәйә (текст-Лагерҙа көн тәртибе.).
III. Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе – 3-сө класс
1. Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе
III. Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе – 4-се класс
1. Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе
2. Уҡыу-уҡытыу программаһында планлаштырылған һөҙөмтәләрҙең үҙләштерелеүен баһалау
Класта һәм өйҙә башҡарыла торған яҙма эштәр өйрәтеү һәм тикшереү характерында була.
Уларға түбәндәгеләр инә:
- башҡорт теленән төрлө типтағы күнегеүҙәр;
- тәржемә эштәре (башҡорт теленән рус теленә һәм киреһенсә);
- дәреслектәрҙәге әҙәби текстарға пландар төҙөү;
- һорауҙарға яҙма яуаптар һәм иншалар;
- тел һәм әҙәби материалдар буйынса аналитик һәм дөйөмләштереү тибындағы схемалар, проекттар төҙөү.
Башҡорт теленең ағымдағы, сирек йәки йыл аҙағында, шулай уҡ уҡыу йылы башында инеү диктанты, ҙур темаларҙан һуң йомғаҡлау контроль эштәре үткәрелә. Ағымдағы контроль эштәр программаның өйрәнелгән материалын үҙләштереүҙе тикшереү маҡсатында уҙғарыла. Уларҙың төрө һәм үткәреү йышлығы өйрәнелә торған материалдың ҡатмарлылығынан, уҡыусыларҙың белем кимәленән сығып билдәләнә. Ағымдағы контроль эштәр өсөн уҡытыусы йә тотош дәресте, йә уның бер өлөшөн генә файҙалана ала.
Уҡыу йылы башында инеү диктанты, сирек һәм йыл аҙағында йомғаҡлау контроль эштәре мәктәп администрацияһы менән берлектә төҙөлгән график буйынса үткәрелә. Контроль эштәрҙе сиректең беренсе көнөндә һәм дүшәмбелә үткәреү тәҡдим ителмәй.
Программа материалының үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана. Бының өсөн башҡорт теленән 1-4-се кластарҙа түбәндәге күләмдә контроль эштәр, яҙма эштәр үткәреү ҡарала:
Белем кимәлен диагностикалау формалары:
3. Уҡытыу процесында уҡыу-уҡытыу программаһында планлаштырылған һөҙөмтәләрҙең үҙләштерелеүендә ҡулланылған:
3.1. Уҡытыу процесында ҡулланылған технологиялар
Башҡорт телен һәм әҙәбиәтен уҡытыуҙа отошло тип һаналған инновацион технологиялар: белем биреүҙә үҫтереүсе уҡытыу технологияһы, проектлау технологияһы, проблемалы уҡытыу, информацион технологиялар - үҫтереүсе уҡытыу системаһы - уҡыусының үҙенең ижади эшмәкәрлегенә, һәр яҡлап үҫешкән шәхес булып формалашыуына алып килеүсе тенологияларҙы ҡулланам.
Методтар
Күҙәтеү, яуап һайлау, ҡыҫҡа яуап, башҡарыу процесын баһалау, башҡарыу процесын һәм һөҙөмтәһен баһалау, портфолио.
3.2. Материаль-техник ҡулланмалар
Телевизор; видеоплеер; магнитофон; DVD; компьютер; проектор; демонстрацион экран.
3.3. Уҡытыу процесында ҡулланылған уҡытыу электрон ресурстар
1. Башҡорт теленән электрон һүҙлектәр:
2. Урыҫса- башҡортса һүҙлек (Ураксин З.Г. Русско- башкирский китабы буйынса төҙөлгән)
2). Аңлатмалы һүҙлек. УраксинЗ.Ғ.
4). Дөйөм һүҙлек.
3. Орфография һүҙлеге. Суфьянов Н.Ф.
4. Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М. С., Сиразетдинов З. Ә. Башҡортса өйрәнәйек. Урыҫ мәктәптәренең 1-4 – се синыфтары өсөн башҡорт теленән электрон дәреслек. – Өфө: Мәғариф министрлығы, 2003.
Башҡорт теленән тематик планлаштырыу
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
рабочая программа по башкирскому государственному языку для 5 класса
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класы өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы.Эш прогаммаһы 68 сәғәткә бүленгән (аҙнаға 2 сәғәт).Төҙөү...
рабочая программа по башкирскому государственному языку для 6 класса
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 6-сы класы өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы.Эш программаһы 68 сәғәткә бүленг...
Рабочая программа по башкирскому (государственному) языку во 2 классе (ФГОС)
Рабочая программа по башкирскому (государственному) языку во 2 классе по учебнику Тулумбаева Х.А....
Рабочая программа по башкирскому (государственному) языку для II - IV класса
Рабочая программа по башкирскому (государственному) языку для II - IV класса для русскоязычной школы. (Первый год обучения)...
Рабочая программа по башкирскому (государственному) языку в 2-3 классах (ФГОС)
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2-3 кластары өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2-3 кластары өсөн башҡорт теленән эш програм...
Рабочая программа по башкирскому (государственному) языку в 6 классе (ФГОС)
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 6 – сы класы өсөн башҡорт теленән эш программаһы....
Рабочая программа по башкирскому (государственному) языку для 5-7 классов
Рабочая программа составлена для 5-7 классов, состоит из пояснительной записки (общая характеристика учебного предмета, место предмета в учебном плане); личностные, метапредметные и предметные результ...


c: text/html

collection: archivebot

text:
Башҡорт атлы арыҫлан. Йомғаҡлау дәресе
план-конспект занятия (старшая группа) по теме
Башҡорт халыҡ ижады, әзәбиәте һәм мәҙәниәте буйынса үтелгәндәрҙе йомғаҡлау
Скачать:
Предварительный просмотр:
Тема: Башҡорт атлы арыҫлан
Маҡсат: Башҡорт мәҙәниәте менән танышыуҙы дауам итеү; башҡорт мәҙәниәте, әҙәбиәте, тарихына ҡыҙыҡһыныу уятыу; балаларҙың телмәрен үҫтереү.Башҡорт теленә,әҙәбиәте,мәҙәниәте, тарихына һөйөү тәрбиәләү.
Йыһаз: башҡорт милли кейемдәре, һауыт-һаба, биҙәүес әйберҙәре, йорт-ҡура, хужалыҡ кәрәк-яраҡтары. Башҡортостан картаһы, З.Вәлиди, М.Кәрим, Р.Хәмитов фотолары, тематик папкалар.
Дәрес барышы:
- Ойоштороу
Башҡорттар борон-борондан ҡунаҡсыл халыҡ. Бөгөн беҙҙең өҫтәлбәребеҙ ҙә һығылып тора, ҡунаҡтарыбыҙ ҙа бар.Әйҙәгеҙ ҡунаҡтарыбыҙ менән һаулыҡ һорашайыҡ. Һаумыһығыҙ!!! Ҡунаҡтарыбыҙҙы бөгөн рухи аҙыҡ менән һыйлайбыҙ.
Ә хәҙер берләшеп алайыҡ.
Беҙ, беҙ, беҙ инек
Беҙ ун ике ҡыҙ инек
Баҙға төштөк бал ашаныҡ
Келәткә индек май ашаныҡ
Өйгә индек өйрә эстек
Ҡоҙоҡҡа төштөк һыу эстек
Бер таҡтаға теҙелдек
Таң атҡансы юҡ булдыҡ
Һап та ҡоп,урмандағы ҡара туп.
- Теманы асыҡлау
Ҡурай моңо ишетелә...
Балалар, тыңлағыҙ әле, ишетәһегеҙме, ниндәйҙер моң яңғырай?
Яуап:Ҡурай моңо
Тыуған яғыбыҙҙахатта үләндәр ҙә йырлай. Ниндәй үлән тураһында һүҙ бара?
Яуап: ҡурай үләне
Бына ул ҡурай үләне. Уны үҫеп ултырған еренән ипләп кенә ҡырҡып алып, киптереп, бер яғынан бер. Икенсе яғынан дүрт тишек эшләйҙәр һәм бына ошондай музыка ҡоралы килеп сыға. (ҡурай үләнен, шул үләндән эшләнгән музыка ҡоралын күрһәтеү)
Ә бына был ине ағастан эшләнгән әҙер ҡурай, уны магазиндан һатып алырға була.
Ҡурай, башҡорт халҡының милли музыка ҡоралы булараҡ, башҡорттарҙың ете ырыуы менән берләштерелеп, ете таж менән һүрәткә төшөрөлә. (ете тажлы ҡурай һүрәтен ҡарау). Ҡурайҙың ете тажы буйлап, халҡыбыҙҙың сәскә күңеленән бал ҡортондай ынйы йыяйыҡ. Йыяйыҡ та йәнле ынйыларҙан хуш еҫле бер кәрәҙ ҡояйыҡ. Сәйәхәтебеҙгә бына ошо ҡурайҙы ла алайыҡ. Борон халыҡ ҡурайҙы нисек йөрөткән?
Яуап: Билбауға ҡыҫтырған йә итек ҡуңысына таҡҡан.
Беренсе тажға ҡунайыҡ. Ҡурай беҙҙең дәүләт символдарында ла урын ала.
Бына был нимә?
Яуап: Флаг
Уның төҫтәрен миңә тәртип менән әйтегеҙ әле.
Яуап: күк, аҡ,йәшел. Уртаһында ҡурай төшөрөлгән
Бына был инде герб. Унда беҙ нимәләрҙе күрәбеҙ?
Яуап: Салауат Юлаевты, ҡурай һүрәтен, башҡорт орнаментын
Эйе, балалар, беҙҙең гербыбыҙҙа милли батырыбыҙ Салауат Юлаевтың һәйкәле төшөрөлгән. Был һәйкәл Өфө ҡалаһында урынлашҡан (һәйкәлдең макетын күрһәтеү) Тағы бында флагыбыҙ ҙа урын алған. Шулай уҡ милли орнамент та төшөрөлгән.Уны ниндәй атама менән йөрөтәләр?
Яуап: ҡусҡар, мөгөҙ
Беҙҙең үҙебеҙҙең дәүләт башлығыбыҙҙың исемен кем әйтер?
Яуап: Рөстәм Хәмитов
Беҙҙең үҙ еребеҙ, территориябыҙ бар. (Башҡортостан картаһын ҡарау)
Башҡортостан картаһына ҡараһаң яҡшы ғына
Шул картала Башҡортостан бер япраҡ саҡлы ғына,
Тип Башҡортостан картаһын ҡайын япрағы меән сағыштыра халыҡ шағиры Мостай Кәрим. Күрһәтеге әле миңә ошо кешеләр араһынан М.Кәримдең фотоһүрәтен.(балалар күрһәтә)
Бына ошондай үҙ еребеҙҙә, үҙ илебеҙ тип ғорурланып, үҙ телебеҙҙә һөйләшә алыуыбыҙ менән беҙ тағы бер ил уҙаманына рәхмәтлебеҙ. Кем әле ул?
Яуап: ЗәкиВәлиди (фотоһүрәтен ҡарау)
Әйҙәгеҙ икенсе тажға ҡунайыҡ. Башҡорт халҡы үҙ ижады менән дан тота. Иң боронғо халыҡ ижадының береһе – “Урал батыр” эпосы. Был эпоста боронғо башҡорт халҡының йәшәйеше, көнкүреше сағылыш таба. Тағы ла бик күп тәбиғәт ҡомартҡылары ла телгә алына.
Борон-борон борондан
Кеше маҙар килмәгән
Килеп аяҡ баҫмаған
Дүрт яғын диңгеҙ уратҡан
Булған, ти бер урын
Унда булған, ти борон
Йәнбирҙе тигән бер ҡарт менән
Йәнбикә тигән бер ҡарсыҡ
Тора-бара был икәү
Ике уллы булып киткән, ти
Өлкәне булған Шүлгән
Кесеһе Урал булған,ти.
Шүлгән исемен Шүлгән-таш мәмерйәһе йөрөтә, ә бына урал батырҙан ниндәй тау килеп сыҡҡан әле?
Яуап: Урал тауы
Боронғо әҫәрҙәрҙең береһе – әкиәт менән беҙ яҡшы таныш.Мәҫәлән, шул уҡ ҡурай тураһында ла әкиәт уҡыныҡ. Унда нимә тураһында һөйләнелә әле?
Яуап: Балалар ҡыҫҡаса йөкмәткеһен һөйләй. Аҙашҡан егет ҡурайҙа уйнай-уйнай тыуған яҡтарын ҡайтып етә.
Әйҙәгеҙ “Ете ҡыҙ” легендаһын да иҫкә төшөрөп үтәйек.
Яуап: Бер бала йөкмәткеһен һөйләп ишеттерә.
Ете ҡыҙҙы мәңгеләштереп, баш ҡалабыҙ Өфөлә һәйкәл-фонтан асылды (һүрәтен ҡарау)
Шулай уҡ халыҡ ижадына мәҡәл,әйтем, йомаҡ, йыр, уйындар инә. Ә нимгә уларҙы халыҡ ижады тип йөрөтәбеҙ әле?
Яуап: Сөнки беҙ ул әҫәрҙәрҙең авторҙарын белмәбеҙ. Шуға ла уларҙың авторы – халыҡ
Ә һеҙ мәҡәлдәр беләһегеҙме?
Мәҡәлдәрҙе дауам итегеҙ әле
Ете ҡат үлсә...
Йөҙ һум аҡсаң булғансы...
Ир ҡанаты - ...
Өсөнсө тажға күсеү
Башҡорт халҡы борондан өҫ кейеменә өҫтөнлөк биргән. Уларҙы үтә зауыҡ меән тегеп, нәзәкәтле итеп биҙәгәндәр. Бына былаш башҡорт милли кейемдәре. Быныһы балалар кейеме: ҡыҙҙар өсөн, малайҙар өсөн. Ә бына мин кейгәне – башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының милли кейеме.Быныһы – күлдәге, был – елән, башымда – ҡашмау, сәсемдә – сәсмәүҙәр. Ә бына был инде – ҡушъяулыҡ, аяҡтарына ситектәр йә сабакейгәндәр.
Ә был биҙәүес әйберҙәренең атамаларын һеҙ беләһегеҙме?
Яуап: Был – түшелдерек, быныһы – сәсмәүҙәр, ҡашмау, бүрек, түбәтәй, беләҙек һәм алҡалар.
Әйе, дөрөҫ!
Әйҙәгеҙ, ҡурай беҙҙе уйынға саҡыра.
“Ҡурай” уйынын уйнау
Ҡурайсыны билдәләү. Бер бала һанашмаҡ әйтә.
Бер бабай юлға сыҡҡан
Тәгәрмәсе боҙолған
Уны йүнәтәм тигәнсе
Нисә сөй кәрәк булған?
Биш
Бер, ике,өс, дүрт, биш
Бында торма.бар сыҡ
Кемдә туҡтап ҡала, шул бала ҡурайсы булып ҡурай менән уртаға баҫа.
Бергәләп йырлайбыҙ
Ҡурай беҙҙе саҡыра
Түңәрәккә баҫырға – 2 тапҡыр
Әйҙә һин һыҙҙырт, ҡурайсы, ҡурайҙа
Иң оҫта бейеүселәрҙе баҫтыр уртаға – 2 тапҡыр
Дүртенсе тажға күсеү.
Атанан күргән уҡ юнған, әсәнән күргән тун бескән, тип дөрөҫ әйткән боронғолар. Борон башҡорттар ҡайҙа йәшәгәндәр?
Яуап: Тирмәлә
Тирмәне күрһәтеү. Бына был тирмә. Янында ишле башҡорт ғаиләһе. Тирмә эсе тик ҡул эштәренән генә ғибәрәт: буй юрған, ҡорамаюрған, сигелән яҫтыҡ тыштары, һандыҡ, ҡолға, шаршау һәм башҡалар.
Һәр бер нәмә үҙендә тарих һаҡлай. Буй юрғанды кем өсөн теккәндәр?
Яуап: Кейәүгә бирә торған ҡыҙҙарға бирнәлек буй юрған теккәндәр. Һандыҡ кемдеке?
Яуап: Килендеке.
Һеҙҙең һәр берегеҙҙең әсәйҙәре – килен. Килен булып ҡайны-ҡәйнә йортона оҙатылып төшкәндә, ул үҙе менән һандыҡ алып килә, һандығында бирнәһе була. Тора-бара, бөтә яңы әйберҙәр, ҡомартҡылар тик һандыҡта ғына һаҡлана башлай. Килендең ҡәҙерен белдертеп, һандыҡ тик түрҙә генә һаҡланған.
Бында тағы сәңгелдәк тә бар. Тимәк был тирмәлә бәпес туйы үткәргәндәр, исем ҡушҡандар, ҡорбан салғандар.
Йорт-ҡура бына шундай өмәләр, туйҙар меән гөрләп торған. Ә һеҙ ниндәй өмәләрҙе беләһегеҙ?
Яуап: Ҡаҙ өмәһе, бура һалыу, һуғым һуйыу.
Миҙгеленә ҡарата байрамдар ҙа булып торған.Ниндәй байрамдар менән беҙ таныш әле?
Яуап: Ҡарға бутҡаһы, Кәкүк сәйе, Һабантуй
Ололар эш менән булғанда,балалар уйын уйнаған. Ниндәй уйындарҙы беләһегеҙ.
Яуап: Йәшрен яулыҡ, Аҡ тирәк-күк тирәк, Гөргөлдәк, Күмер йөҙөк...
Киләһе тажға күсеү.
Ир ҡанаты – ат була
Башҡорттар элек-электән малсылыҡ менән шөғөлләнгән: тире эшкәрткән, йөн иләгән, бәйләгән. Йылҡысылыҡҡа өҫтөнлөк биргән: бейә һауған, ҡымыҙ бешкән, ҡаҙы тултырған, тире эшкәрткән.(һүрәттәр ҡарау)
Балыҡ тотҡан, һунар иткән. Умартасылыҡ, солоҡсолоҡ менән шөғөлләнгән, бал йыйған,алыш-биреш, кәсеп иткән.Бынан тыш йүкә һыҙырған: йүкә йыуғыс, бумала эшләгән,аттың арҡаһына ябырға арҡалыҡ үргән. Селек ҡырҡҡан, миндек бәйләгән,емеш-еләк, дарыу үләндәре йыйған. Мәҫәлән, мәтрүшкәнең ниндәй файҙаһы бар?
Яуап: һалҡын тейгәндә уның ҡайнатмаһын эсәләр.
Алтынсы тажға юл тотоу
Ял минуты
Был минең өй
Уртаһында сөй
Ултырам өйҙә
Кәпәсем сөйҙә
Башҡорттар өҫтәл артына гел генә баш кейемен сисеп ултырған. Халҡыбыҙҙың милли аштарын беләбеҙме икән? Белемдәребеҙҙе тикшерәйек әле. Өҫтәлдәге аҙыҡтарҙы күрһәтеү, ә балалар уларҙың атамаларын әйтә.
Яуаптар: сәксәк, ҙһары май, ҡаҙы, тултырма, эремсек, ҡорот, талҡан, икмәк, ҡымыҙ...
Иң төп милли аш – ул бибармаҡ. Ниңә уны бишбармаҡ тип атағандар?
Яуап: уны биш бармаҡ менән ашағандар (күрһәтеү)
Етенсе тажда музыка ҡоралдары көтә беҙҙе
Милли музыка ҡоралдары - ҡурай, думбыра, ҡумыҙ, һорнай (һәр береһен күрһәтеү)
Думбыраға оҡшаған мондалина барлыҡҡа килә шунан. Ҡумыҙ һәм ҡурайҙың бик күп төрҙәрен уйлап табалар (күрһәтеү) Мәҫәлән, ҡыл ҡумыҙ,еҙ ҡурай.
Ҡумыҙҙа уйнап күрһәтеү.
Ә мондалина ҡылдарын бергәләп тартып ҡарарбыҙ.
- Йомғаҡлау.
Һәр кем уҙе уйнаған музыка ҡоралын ала: ҡумыҙ, ҡалаҡ, бубень, батмус.
Бергәләп, ярам түңәрәк булып, ултырғыстарҙа урын алыу
Бер, ике, өс, беҙҙә бөтә көс!
Әйҙәгеҙ бергәләп “Әпипә” көйөн уйнап ишеттерәйек әле. Баш эйеү
Бына ниндәй бай икән беҙҙең башҡорт телебеҙ, мәҙәниәтебеҙ, әҙәбиәтебеҙ, тарихыбыҙ. Һис шикһеҙ бай! Беҙ үҙебеҙҙең башҡортлоғобоҙ менән ғорурланырға тейешбеҙ!
Ошоноң меән сәйәхәтебеҙ тамам. Сәйәхәт өсөн ҡурайға рәхмәт әйтәйек!!!
Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт!!!
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
"яшелчәләр белән танышу" тирә-юнь белән 18fb танышу дәресе.(уртанчылар төркеме)
Максат: Яңа сүзләр белән таныштыру:чөгендер,кишер,озынча,сала,җыялар.Балаларны яшелчәләр белән таныштыруны дәвам иттерү,аларның сыйфатларын билгеләү.Дәрестә игътибарлы булуларына ирешү.Картинага карап...
Тема:Авылым урамы. Ябыштыру дәресе (уртанчылар төркеме)
Максат: Йорт рәсемен дөрес фигуралардан ябыштырырга өйрәтү,үз авылыбызның матурлыгын күрү, соклану, аны баету хисләре тәрбиәләү, милли бизәкләрне таный, кисә, куллана белү сәләтләрен камилләштерү; ябы...
Тема:Авылым урамы. Ябыштыру дәресе (уртанчылар төркеме)
Максат: Йорт рәсемен дөрес фигуралардан ябыштырырга өйрәтү,үз авылыбызның матурлыгын күрү, соклану, аны баету хисләре тәрбиәләү, милли бизәкләрне таный, кисә, куллана белү сәләтләрен камилләштерү; ябы...
Тема:"Тапкырлар иленә сәяхәт"математика дәресе(мәктәпкә әзерлек төркеме)
Максат:Шакмаклы дәфтәр битенә тәрбияче әйтүе буенча төрле геометрик фигуралар төшерергә өйрәтү; кәгазь битенен ун,сул,аскы,өске якларын дөрес атау; 20 кадәр санау күнекмәләрен ныгыту; атна көннәрен, е...
Тема: 6 саны белән танышу.математика дәресе(зурлар төркеме)
Тема:6 саны белән танышу. Максат: 6 санының 1 гә арттыру ярдәмендә килеп чыгуын аңлату. Аның язылышы белән танышу. Мәсьәләләр төзергә өйрәнүне дәвам иттерү. Геометрик фигуралар турында белемнәрен...
Тема: 6 саны белән танышу.математика дәресе(зурлар төркеме)
Максат: 6 санының 1 гә арттыру ярдәмендә килеп чыгуын аңлату. Аның язылышы белән танышу. Мәсьәләләр төзергә өйрәнүне дәвам иттерү. Геометрик фигуралар турында белемнәрен арттыру.Җиһазлау:Геометрик фиг...
Разработка квест - игры «Моя малая родина - Малый Атлым» для воспитанников дошкольных образовательных учреждений
Актуальность.Данное мероприятие направлено на формирование интереса и познавательной активности к истории народов, проживающих на территории Ханты-Мансийского автономного округа - Югры, к их традициям...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Кескәйҙәр өсөн башҡортса физминуткалар, мәҡәлә
статья (младшая группа) на тему
Кескәйҙәр өсөн башҡорт телендә физминуткалар, үҙ ижадым
Скачать:
Предварительный просмотр:
Мырҙагәлина-Иҫәнбаева Ләйлә Әхмәҙулла ҡыҙы
Баәмаҡ ҡалаһы “Миләш” балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе
Балалар баҡсаһында кескәйҙәр өсөн физминуткалар
Балалар баҡсаһына балаларҙың ике йәштән йөрөй башлауы, уларҙың инде был ваҡыт эсендә бер ни тиклем тәрбиәне, атап әйткәндә, тирә-йүн менән таныш булыуы, хәрәкәт итергә өйрәнеүе, йәғни, үҙенә кәрәкле башланғыс йүнәлеште ғаилә эсендә, ата-әсәһе тәрбиәһе менән алған була. Ләкин ул балала дөрөҫ формалашҡанмы? Бына ошо һорауға медицина тулы яуап бирһә, балалар баҡсаһында тәрбиәсе уны тейешле йүнәлештә формалаштырыуға булышлыҡ итә һәм бурыслы ла.
Физминуткалар дөрөҫ һәм методик яҡтан уйлап ойошторғанда, тәрбиәсегә төп терәк була ала, тигән фекерҙәмен. Бының өсөн һәр тәрбиәсе хәрәкәтле уйындарҙы темалар буйынса дөрөҫ бүлә белеүе отошло буласаҡ. Төрлө темалар буйынса алынған физминуткалар баланы дөрөҫ атлап, дөрөҫ хәрәкәт итеүҙән алып, тирә-йүнде дөрөҫ аңлауға, матур итеп һөйләшә белеүгә килтерә. Бала шунда һәр яҡлап үҫегә йүнәлеш аласаҡ һәм тиңдәштәре, дуҫтары, ололар , ата-әсәһе менән иркен аралашыуға ла өлгәшә. Шулай итеп, ике-өс йәшлек балалар менән эшләүсе тәрбиәселәр өсөн физминуткаларҙың мотлаҡ үтәлеүе мөһим булған осраҡта ғына балаға дөрөҫ тәрбиә бирергә мөмкин буласаҡ.
Ошо маҡсаттан сығып физминуткаларҙы уларҙың йөкмәткеһе буйынса түбәндәгесә төркөмләргә тәҡдим итер инем.
1.Тирә-йүн менән танышыу;
2.Фекерләү ҡеүәһен үҫтереү маҡстында (теүәл иҫәпкә күнектереү, абстракт фекер формалаштырыу, ризыҡтар тураһында фекер туплау һ.б.);
3. Хәрәкәттәр һәм уларға дөрөҫ йүнәлеш биреү маҡсатында баланың физик күнегеүҙәренә бер аҙ бәйлелеге булған эштәр (атлау, йүгереү, уң яҡ, һул яҡ һ.б.);
4. Эргә – тирәне танып белеү ҡеүәһен үҫтереү маҡсатында көнкүреш менән таныштырыу;
5. Үҙ ара туғанлыҡ мөнәсәбәттәрен формалаштыру, бер- береңә ихтирам, яратыу тойғоһо уятыу маҡсатында ғаилә ағзалары менән танышыуға бәйле хәрәкәтле уйындар;
6. Экологик тәрбиә биреү маҡсатына ярашлы хәрәкәтле уйындар ойоштороу аша хайуандар, үҫемлектәр, ағастар тураһында фекер формалаштырыу;
7. Этик-эстетик зауыҡ формалаштырыу (гөлдәр, сәскәләр, картиналар, кейемдәр һ.б.)
Миҫалға үҙ ижадымдан алынған физминуткаларҙы килтерәм.
Ҡояш ҡалҡты, йылмайҙы,
Беҙгә сәләм ебәрҙе,
Зәңгәр күктә бейене,
Арып йоҡларға ятты.
Балалар был физминутканы башлағанда бөтәһе лә ултырғысҡа ултыралар, “ҡалҡты” һүҙендә улар торалар; “йылмайҙы” тигәндә- йылмаялар, ҡысҡырып та көлөргә мөмкин; “сәләм” һүҙендә сәпәкәйләйҙәр; “бейене” һүҙендә” улар тыпырлаталар; “йоҡларға” һүҙендә улар кире ултырып күҙҙәрен йомалар.
Ошо уҡ хәрәкәтле уйынды икенсе төрлө лә ойоштороп була: балалар алдына ҡояш, зәңгәр күк, йоҡлаған ҡояш һүрәтен ҡуырға һәм улар ошо үҙҙәр ишетелгән һайын ҡулдары менән тейешле һүрәткә күрһәтәләр.
Был- урам, ситтәрәк торам,
Уртала киң юл ята.
Йөрөй машина юлдан,
Беҙгә ҡурҡыныс унда.
Был хәрәкәтле физминуткала “урам, торам, юл ята” һүҙҙәрен ишеткәс тә балалар һәр беренә ярашлы тик урында ғына тыпрҙатырға тейеш, ә һуңғы ике юлда улар атлап йә йүгереп, йә һикереп алырға тейештәр.
Бер тиһәм – һик(е)реп торам,
Икелә ҡолас йәйәм,
Өс тигәндә ҡул сабам,
Дүрт – бөйөргә таянам,
Биш тиһәм тыпырлатам,
Һай, бейергә яратам!
Был ял минуты балаларҙы теүәл иҫәп күнекмәһен формалаштырыуға булышлыҡ итәсәк, шуның менән бергә балалар матур итеп бейеү күнекмәләренең тәүге хәрәкәттәренә лә өйрәнә башлайҙар
Бынан тыш улар тән ағзаларын белергә һәм уның менән тейешле хәрәкәттәр яһарға ла өйрәнәләр.
Уң ҡулым әсәй булһа,
Һул ҡулым атай булыр,
Уң аяҡ ағай булһа,
Һул аяҡ апай булыр.
Шунан уйлап ҡараһам
Бары ла кәрәк булыр,
Бер-береһенә терәк булыр.
Был хәрәкәтле уйында балалар, беренсенән, туғандарына мөрәжәғәт итергә, икенсенән, уң- һул төшөнсәһен аңлау күнекмәһенә өйрәнә.
Уң аяғым алға баҫҡан,
Һул аяҡ ҡыуа төшкән.
Ярышалар, арымайҙар,
Шуға ла бирешмәйем.
Бын хәрәкәтле уйында балалар, күренеүенсә, тик аяҡтар менән хәрәкәт итәләр, атлайҙар, тыпырлайҙар, йүгерәләр. Был хәрәкәттәр ваҡытында улар ирекһеҙҙән ҡулдар менән дә хәрәкәт итәләр.
Әсәйем икмәк баҫҡанда,
Мин ярҙамға ашығам.
Үҫкәс бешерермен мин дә,
Хәҙер өйрәнеп алам.
Әсәйем оҫта ҡуллы,
Атайым минең көслө,
Апайым тыныс холҡло,
Ә ҡустым көләс йөҙлө,
Бишәү(е)беҙ бер ғаилә,
Йәшәйбеҙ татыу ғына.
Бар минең өләсәйем,
Ҡартатай, олатайым.
Тағы ла ҡартәсәйем,
Бөтәһен дә яратам.
Был физминуткала балалар тәрбиәсе һайлаған һәм күрһәткән хәрәкәтте ҡабатларға тейеш булалар. Бында тағы һүрәттәр ҡулланырға ла мөмки 267c н.
Һай, алаптай айыуҙар,
Алпан-толпан атлайҙар,
Урман буйлап йәнлектәрҙе
Аяуһыҙ ҡурҡыталар.
Был хәрәкәтле ял минутына мотлаҡ төҫлө һүрәттәр кәрәк буласаҡ. Балалар шул һүрәттәр буйынса урман йәнлектәрен танырға өйрәнәсәктәр. Ял минутында балалар күрһәтелгән урынға һалынған йәнлектәрҙең һүрәттәрен дөрөҫ табырға өйрәнәләр. Шулай уҡ тәрбиәсе ярҙамы менән шул йәнлектәрҙең тауышын да ишеттерергә мөмкин, тик әле балаларҙың йәш үҙенсәлеген иҫәпкә алып, артыҡ шаштырыу кәрәкмәй.
Талдар үҫә һыу буйында,
Муйыл тора янында.
Ҡайындар үҫә урманда,
Барыһы ла бар унда.
Баларға был уйынды үткәргән ваҡытта мотлаҡ төҫлө һүрәттәр ҡулланыу отошло буласаҡ. Балалар һүрәттәр буйынса ағастарҙы танырға һәм тиҙ генә уны күрһәтә алырға өйрәтеү өсөн бында ярыш элементтарын да индерергә мөмкин.
Түтәл-түтәл сәскәләр
Хуш еҫтәрен бөркәләр,
Ел иҫһә- тирбәләләр,
Хас та ирәкәләнәләр.
Был ял минутында тәрбиәсегә һүрәттәр менән бер рәттән бүлмә гөлдәрен, магазиндарҙа һатылған сәскәләрҙе лә файҙаланыу отошло буласаҡ.
Шулай итеп, физминуткалар кескәйҙәр өсөн ял минуты ғына түгел, ә теге-йәки был күренеш, әйбер, кеше тураһында ниндәйҙер яңы белешмә бирелә торған бер сара булып тора. Улар ни тиклем ябайыраҡ, балаларҙың хәтерендә шул тиклем еңелерәк ҡаласаҡ. Унан һуң физминуткаларҙың ҡайһыларын миҙгелдәр торошо менән бәйлерәк итеп уҙғарыу отошло буласаҡ.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Беренсе кескәйҙәр төкөмөндә музыка дәресе
Беренсе кескәҙәр төркөмөндә музыка дәресе. "Урманға-ҡуянға сәйәхәт"...
Татарча физминуткалар
Татар теле шөгыльләрендә үткәрелә торган физминуткалар....
Кескәйҙәр өсөн башҡортса физминуткалар
Кескәйҙәр өсөн башҡортса физминуткалар, үҙ ижадым...
Физминуткалар
Татар телен өйрәнү шөгыльләрендә түәндәге физминуткаларны кулланам....
Шөгыльләрдә физминуткалар куллану
Балалар бн грамотага өйрәтү, математика, рәсем шөгыльләре, өстәл уеннары уйнаганда хәрәкәтсез утыралар. Бер төрле рәвештә генә утырып арыйлар. Аларның игьтибарлылыгы, кызыксынучанлыгы кими...
Түбән Йәркәй “ Баланы үҫтереү үҙәге - балалар баҡсаһы”ның уртансылар төркөмөндә башҡортса һөйләм телен үҫтереү түңәрәгенең 2020-2021 уҡыу йылына перспектив-тематик эш
Уртансылар төркөмөндә башҡортса һөйләм телен үҫтереү түңәрәгенең 2020-2021 уҡыу йылына перспектив-тематик эш планы...
Кескәйҙәр өсөн башҡортса шиғырҙар
Йыйынтыҡта тасуири һөйләү өсөн ҡыҫҡа шиғырҙар тәҡдим ителә....
- Мне нравится (1)


text:
Кескәйҙәр өсөн "Әсәйемә" шиғыры
материал по художественной литературе (подготовительная группа) на тему
Балаларға әсәй тураһында шиғыр
Скачать:
Предварительный просмотр:
Әсәйемә
Әсәйҙәрҙең йөҙҙәре
Мәңге балҡыһын.
Наҙлы һүҙҙәре
Мәңге яңғыраһын.
Йомшаҡ ҡулдары
Йылы һаҡлаһын.
Беҙҙе етәкләп
Ҡосаҡлап һөйһөн.
Ерҙәге һәр әсәйгә
Һаулыҡ теләйек.
Донъялағы һәр бала
Булһын әсәйле.
Әсәйҙәрҙе ҡотлайыҡ
Байрамы менән.
Оҙон ғүмер теләйек
Күңел түренән.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Беренсе кескәйҙәр төкөмөндә музыка дәресе
Беренсе кескәҙәр төркөмөндә музыка дәресе. "Урманға-ҡуянға сәйәхәт"...
«Тәбиғәт күрке - күскәнтәй» темаһына икенсе кескәй төркөмдә танып-белеү эшмәкәрлеге конспекты
Башҡортостан Республикаһы муниципаль районы Хәйбулла районының 3-cө һанлы «Шатлык» балалар баҡсаһы муниципаль мәктәпкәсә мәғәриф учреждениеһы «Тәбиғәт күр...
«Бәпембә сәскәһен әүәләү» темаһына икенсе кескәй төркөмдә художестволы-эстетик тәрбиә бүлегенең ойошторолған белем биреү эшмәкәрлеге конспекты.
Башҡортостан Республикаһы муниципаль районы Хәйбулла районының 3-cө һанлы «Шатлык» балалар баҡсаһы муниципаль мәктәпкәсә мәғәриф учреждениеһы «Бәпембә сәскәһен әүәләү»темаһына и...
"Ҡурсаҡтың күлдәген матурлау" темаһына кескәй төркөмдә әүәләү
Кескәй төркөмдә әүәләүТема. Ҡурсаҡтың күлдәген матурлау.Маҡсат. Пластилиндан ваҡ киҫәктәр өҙөп алып, түңәрәктәр әүәләү, бер нисә төҫ менән эшләү, пластилин борсаҡтарҙы тигеҙ арауыҡтарҙа ҡатырға ...
«Төҫлө туптар әүәләү» темаһына икенсе кескәй төркөмдә художестволы-эстетик тәрбиә бүлегенең ойошторолған белем биреү эшмәкәрлеге конспекты.
«Төҫлө туптар әүәләү» темаһына икенсе кескәй төркөмдә художестволы-эстетик тәрбиә бүлегенең ойошторолған белем биреү эшмәкәрлеге конспекты. Маҡсат. Балсыҡ киҫәген ике ус эсендә (таҡтала) өйрөлтөп...
Кескәйҙәр төркөмө өсөн сценарий
Кескәйҙәр төркөмө өсөн сценарий.Ғаилә....
Кескәйҙәр өсөн башҡортса физминуткалар
Кескәйҙәр өсөн башҡортса физминуткалар, үҙ ижадым...


text:
Еңеү-көнө !
статья по теме
иң бәләкәстәр өсөн еңеү көнө тураһында.
Скачать:
Предварительный просмотр:
9 май- Еңеү көнө
Маҡсаттар:
а)тыуған илгә һөйөү, ветерендарға ҡарата хөрмәт тәрбиәләү.
б)һандар темаһын нығытыу;
в) Бөйөк Ватан һуғышы һәм уның геройҙары тураһында белемдәрен арттырыу;
Йыһазландырыу: компьютер, дәреслектәр, , слайдтар.
Леция барышы
Һәр ваҡыт булһын ҡояш!” йыры башҡарыла.
мин: Эйе, . Ҡасандыр тарихта был биттәр булған һәм баллар күберәк ыҙалағандар, ата-әсәйҙәрен юғалтҡандар, аяҙ-күк йөҙө күрмәгәндәр.
Шулай итеп, тарих биттәрендә ҡалған һәм онота алмаҫлыҡ ниндәй байрам етеп килә. Еңеү көнө.
мин: Дөрөҫ! Был Бөйөк Һуғыш Һуғышы дүрт йыл дауым иткән һәм дә халҡыбыҙҙың еңеүе менән тамамланған,эйеме.
1) Бөгөн байрам. Күҙҙән йәш тамһа ла
Беҙ бәхетле — аяз күгебез.
Һаклап ҡалһаҡ именлекте ерҙә
Аяҙ булыр килер көнөбеҙ.
Еңеү көнө ергә килгән һайын,
Япраҡ ярган һайын бөрөләр
Яу ҡырында ҡалган ир-егеттәр
Күңелдәрҙә ҡабат терелә
(М.Кәрим)
Ә һәҙер мин һеҙгә БВҺ нисек башлагғаны тураһында һөйләйем.
Иртә менән 22 июнь 1941 йылда, әле беҙҙең илдең ҡалалары һәм ауылдары уянмаған ваҡытта, аэродромдан бомба менән Нимес самолеттары күтәрелә. Был һуғышты Германия иҫкәрмәйенсә, белдермәйенсә беҙҙең илгә үтеп инә.Фашист самолеттары ҡалаларҙы, порттарҙы, аэродромдарҙы, ЖД станцияларын шартлата. Бомбаның ярсыҡтары пионер лагерҙарына, балалар баҡсаһына, больницаларға һәм йорттарға эләгә. Халыҡ үҙ илен һаҡлайым тип тороп баҫа. Барлыҡ ирҙәр һуғышҡа китеп бөтә. Бөтөн ауырлыҡ, аслыҡ-яланғаслыҡ тылда ҡалған ҡатын-ҡыҙ һәм балалар иңенә төшә.Сөнки уларға үҙҙәре эшләйәсәк эштәрҙе лә, ирҙәр эшләргә тейеш ауыр эште атҡарыға ла, һуғышҡа оҙатыу өсөн ҡоралдар ҙа, кейем-һалымдар ҙа етештерергә тура килә.
Ә был ҡәһәрле һуғыш 1418 көн бара.
Ошо 1418 көн ҡан ҡойошта яҡынса 27 000 000 кеше һәләк була.
Был күрһәткес яҡынса ғына, ә һуғыш арҡаһында аслыҡтан үлгәндәр, тыумай ҡалғандар, хәбәрһеҙ юғалғандарҙы ла иҫәпкә алһаҡ, был һандар күпкә юғары булыр ине.
Беҙҙең илен яратҡан, ҡурҡыу белмәҫ яугир олатайҙарыбыҙ "Илебеҙ бөйөк!Ләкин сигенергә урын юҡ!!!” тигән һүҙҙәр менән үҙҙәрен аямай һуғыша.
(Муса Гәрәйев, М.Шайморатов, Т.Күсимов, А.Матросов(Шакирйән Мөйәмәтйәнов), М.Ғөбәйҙуллин).
Данлыҡлы батырҙарыбыҙ һәм көнө - төнө тылда көс түгеүселәр, йәғни үҫмер балалар, ҡатын – ҡыҙҙар, яраланып ҡайтҡандар беҙҙең илгә Бөйөк Еңеүҙе яҡынлаштырҙы.
Бөйөк Еңеүгә лә килеп еттек. Еңеү!Еңеү!Ниндәй шатлыҡ!
Әйҙәгеҙ әле, ошо урында һуғыш заманының данлыҡлы дикторы Левитандың Бөйөк Еңеүҙе иғлан итеүен тыңлап китәйек.
(Левитандың Бөйөк Еңеүҙе иғлан итеүен тыңлайбыҙ)
Шулай итеп, ваҡыт машинаһы беҙҙе бөгөнгө көнгә лә килтереп еткерҙе. Тыуған илебеҙҙә, баш ҡалабыҙҙа Бөйөк Ватан һуғышы, Еңеү көнө менән бәйле ниндәй иҫтәлекле урындарҙы беләбеҙ? Иҫләп китәйек әле. (Еңеү паркы, Матросов паркы, Музейҙар, Мәңгелек ут ...)
Беҙ Бөйөк Ватан һуғышының билдәле батырҙары менән танышып киттек, ә һеҙҙең ғаиләнән кемдәр һуғышта ҡатнашҡан, улар ниндәй батырлыҡтар күрһәткән? Әйҙәгеҙ, олатайҙар-өләсәйҙрегеҙҙе лә хәтерләп китәйек әле.(Балаларҙан һөйләтеү)
Баһалау.
Йомғаҡлау.
Шулай итеп,үҙебеҙ өсөн ниндәй фәһем алдыҡ? Нимәләр белдек?
Тимәк, Ерҙә йәшәгән һәр кемгә лә иң мөһиме – Тыныслыҡ! Бөгөнгө матур, тыныс тормошта йәшәүебеҙ менән беҙ һуғышта баш һалған олатайҙарыбыҙға, Еңеү яҡынлаштырырға көстәрен йәлләмәгән өләсәйҙәребеҙгә бурыслыбыҙ, улар алдында баш эйәбеҙ!
Комментарии
Афарин!!!
Афарин!!!


text:
Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала Паднасрём лалалалала
Клёвая песня
) Вспомнил детство
)


text:
Сатира
Сатира (латинса satira) — мәрәкә һәм мәҙәктең (комизмдың) сәнғәттә әсе һәм үткер сағылышы. Беҙҙең әйләнә-тирәләге төрлө (башлыса кире) күренештә 1000 рҙе күп яҡлы көлдөргөс һәм көлкө саралар: сарказм, ирония, гипербола, гротеск, аллегория, пародия һәм башҡалар ярҙамы менән һәм поэтик кәмһетеү аша фаш итеү жанры. Унда Гораций, Персий, бигерәк тә Европа классицизмы өсөн уның иң һуңғы формаһын билдәләгән Ювенал әле лә һоҡланырлыҡ уңыштарға ирешә. Сәйәси сатира жанрына Аристофандың Афиналағы халыҡ власы тураһындағы әҫәрҙәре туранан-тура йоғонто яһай.
Сатирала юмор тура тәнҡитте йомшартыу өсөн ҡулланыла, юғиһә сатира вәғәз төҫө алыр ине. Был сатирик әҫәрҙәрҙең тәүгеләре өсөн үк хас күренеш.
Йөкмәткеһе
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Сатира» (француз телендәге «satire», латин телендәге «satira», боронғораҡ формаһы — «satura») үҙләштерелгән һүҙ — аллаларға йыл һайын алып барылған төрлө аш-һыу менән тулы табаҡ; десерт; ҡатнашма, шиғри ҡатышма; күсмә мәғәнәһе: ҡатышма, ваҡ-төйәк.
Әҙәби әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҙенең тарихи сығышы яғынан Боронғо Рим әҙәбиәтендә «сатира» — ул поэтик әҫәр, әҙме-күпме әһәмиәтле күләмле лирик шиғыр. Унда беҙ айырым типик заттарҙың йәки күренештәр һәм заттарҙың киң бер төркөмө үҙенсәлектәрен һәм сифаттарын әҙме-күпме кире яҡтан йәки ҡаты ғәйепләп һәм нәфрәт менән 1000 һүрәтләүҙе күрәбеҙ. Әҫәрҙең һөжүм һәм фаш итеү йөкмәткеһе яғынан сатиранан памфлет һәм пасквиль айырылып тора; һуңғыһы авторҙың теге йәки был заттарға һөжүм итеүе һәм уларҙы фаш итеүендә ниәттәренең мораль бысраҡлыҡтары менән характерлана. Ә памфлет — ҡайһы бер осраҡта тик публицистик сығыш, әммә ул айырым заттарға ҡаршы яуаплы ирекле һүҙ бейеклегендәге художестволы сатира.
Грек-рим доньяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фарсы һәм әзербайжан сатираһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Инглиз сатираһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Америка сатираһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге көнбайыш сатираһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәнҡитле моменттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй империяһында сатира[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге Рәсәйҙә сатира[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]1000
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Стенник Ю. В. Русская сатира XVIII века / Отв. ред. Г. Н. Моисеева. Институт русской литературы (Пушкинский Дом) АН СССР. — Л.: Наука, Ленингр. отд-ние, 1985. — 364 с. — 5 300 экз.Стенник Ю. В. Русская сатира XVIII века / Отв. ред. Г. Н. Моисеева. Институт русской литературы (Пушкинский Дом) АН СССР — Л.: Наука, Ленингр. отд-ние, 1985. — 364 б. — 5 300 экз.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- САТИРА — Литературное исследование сатиры как жанра
- Новости Сатиры. Серфинг по сатирическим сайтам планеты