text:
Ҡыҙыҡлы ла, мауыҡтырғыс та һөнәр
20 октября 2017 йыл | Йәмғиәт
Тормоштағы кеүек, хәрбиҙәр араһында ла төрлө һөнәр эйәләре бар. Рәсәйҙә 20 октябрь Хәрби элемтәселәр көнө булараҡ билдәләнә. Осраҡлы күренешме, яҙмыш ҡушыуымы, миңә лә әрмелә бик һирәк һөнәр булған радиотелеграфист булып хеҙмәт итергә тура килде. Бөгөн районда ла запастағы радиотелеграфистар, күп булмаһа ла, бар.
Дөрөҫ, хәрби элемтәселәргә бер радиотелеграфистар (радистар) ғына ҡарамай. Телеграфистар, радиорелейщиктар, коммутаторҙы хеҙмәтләндереүсе телефон элемтәһе өсөн яуап биреүселәр һәм башҡалар. Элек (уҙған быуаттың 80-90-сы йылдары) хәрби хеҙмәткә саҡырыр алдынан комиссия үткәндә анкета тултырта торғайнылар. (Ул алым әле лә ҡулланыла булһа кәрәк). Унда спорттың ниндәй төрө менән шөғөлләнеүеңдән тыш ниндәй музыка ҡоралдарында уйнауың хаҡында ла һорау бар ине. Алтынсы кластан гармунда, һуңғараҡ ҡурайҙа, ҡумыҙҙа уйнай белгән кеше булараҡ, анкетала ошо мәғлүмәттәрҙе күрһәттем. Радиотелеграфист булып китеүемә лә ошо мәғлүмәт булышлыҡ итте. Өфөлә хәрби саҡырыу пунктында өс көн ятҡандан һуң Куйбышев (хәҙерге Һамар) ҡалаһынан ике сержант эйәртеп, беҙҙе "һатып алыусы” майор килде. Һәр беребеҙҙең документтарын ентекле тикшереп сыҡҡас, айырым-айырым әңгәмәгә саҡырҙы. Анкета менән танышып сыҡҡандан һуң минең ысынлап та музыка ҡоралдарында уйнауым менән ҡыҙыҡһынды. Унан һуң инде ҡулындағы ручка менән өҫтәлгә туҡылдатып, Морзе алфавитының бер нисә өнөн ҡабатларға ҡушты. Тап ул туҡылдатҡанса яуап биргәндән һуң үҙе менән алып китәсәген белдерҙе. Шулай итеп, Һамар ҡалаһындағы элемтәселәр әҙерләүсе айырым батальондың радиотелеграфистар әҙерләүсе 1-се ротаһына барып эләктем. Бер үк ротала Белореттан, Бүздәктән, Туймазынан, Өфөнән яҡташтар ҙа булды. 1-се ротаның 1-се взводы радиотелеграфистар, 2-сеһе телеграфист һәм кодлаусы, 3-һө радиорелейщиктар әҙерләүсе, 4-һе хеҙмәтләндереү взводы булараҡ формалаштырылған ине. Иртәнге физзарядка һәм иртәнге аштан һуң уҡыу бүлмәһенә йыйылып, мәктәптәгесә парта артына ултырабыҙ. Төшкә тик-лем ғүмер парта артында үтә. Көн дә политуҡыуҙарҙан тыш (СССР заманы ине бит) Морзе әлифбаһын үҙләштерәбеҙ. Ҡолаҡтан наушник төшмәй. Һәр бер Морзе өнөнөң үҙ тамғаһы һәм тауышынан тыш үҙ "йыры” ла бар. Әйтәйек, "А” хәрефе Морзе телендә нөктә һәм һыҙыҡ (". _”) ярҙамында белдерелһә, "ай-даа” тип йырлана. "Г” хәрефе һыҙыҡ, һыҙыҡ һәм нөктә ("_ _ .”) менән белдерелһә, иҫтә ҡалыуға еңел булһын өсөн "Гаа-гаа-рин” тип "йырлана”. Йәғни, Морзе телен уҡытыу методикаһын эшләүселәр һәр хәрефкә һәм һанға айырым "йыр” уйлап сығарғандар. Ысынлап та, ошо "йыр”ҙы ҡолаҡҡа һеңдерә барғанда Морзе әлифбаһын үҙләштереү әллә ни ҡыйын булманы. Шулай итеп, "асҡыс” менән туҡылдатып та, клавиатураға баҫып та (гармунда уйнағас бармаҡтар тыңлаусан ғына) Морзе менән "һөйләшә” башланыҡ. Уҡытыусы-сержанттар тиҙлекте көндән-көн арттыра барҙы. Быларҙан тыш код ятлау, "Р-137”, "Р-141”, арҡаға йөкмәп йөрөтмәле "Р-09” радиостанцияларын үҙләштереү байтаҡ тырышлыҡ талап итте. Радиотелеграфистар телендә бер һөйләм 2-3 билдә менән генә аңлатыла. Шуға ла һиңә радиограмма ебәргән радиотелеграфистың нимә әйтергә теләгәнен белеү өсөн тотош бер һөйләмде аңлатҡан кодты яттан белергә тейешһең. Белмәйһең икән, секундына бер өн ҡабул итә алырлыҡ 2-се класлы радист була тороп та, әҙерлекһеҙһең тигәнде аңлата.
Һамар ҡалаһында 6 ай уҡыу осоронда күп тапҡырҙар "увольнение”ға сығырға, ҡаланың иҫтәлекле урындарында, метрола, циркта, кинотеатрҙарында, 7 ноябрҙә Октябрь революцияһының йыллығына арналған парадта ҡатнашырға тура килде. Декабрь айында беҙҙән имтихан ҡабул иттеләр. "АК-74” автоматы, противогаз, кәрәк-яраҡ тултырылған рюкзактан тыш 12 килограмлы "Р-09” радиостанцияһын аҫып, 20 километр марш-бросок (5 километр һайын элемтәгә сығып, Морзе телендә үҙәккә хәбәр ебәреү) эшләү, "ЗИЛ-131” автомашинаһы базаһында урынлашҡан "Р-137” радиостанцияһын, антенналарын күтәреп, ваҡытҡа те-йешле йышлыҡҡа көйләү бик еңелдән булманы. Шулай ҙа һынатманыҡ, үҙебеҙгә еткерелгән бурысты уңышлы атҡарып сығып, имтихандарҙы "яҡшы” билдәһенә тапшырып ("отлично”ға тапшырыусы булманы), 3-сө класлы радист, кесе сержант званиеһында Свердловск (хәҙерге Екатеринбург) ҡалаһына тәғәйенләндем. Беҙҙең взводтан 25 радиотелеграфистың 21-ен Венгрияға ебәрҙеләр. Беҙҙе – 4 егетте Союзда ҡалдырҙылар. Туймазынан татар егете Илгиздең яҫы табанлы икәнлеге асыҡланды, Ырымбурҙан Виталий әрмегә тиклем өйләнгән дә, ҡыҙы тыуыу хәбәре килде, Силәбе өлкәһенән Виктор Даршт немец милләтенән булған өсөн генә Венгрияға ебәрелмәне. Мине иһә күҙлек кейгән өсөн Союзда ҡалдырҙылар. Шулай итеп, башҡорт, рус, татар, немец милләтенән булған 4 кесе сержант Свердловск ҡалаһына барып төштөк. Бында беҙҙе төрлө частарға айырҙылар. Ике аҙна ошо ҡалала булғандан һуң мине ошо өлкәләге Үрге Пышма ҡалаһына ебәрҙеләр. Бында миңә бөтөнләй икенсе – "Р-111” радиостанцияһын үҙләштерергә тура килде. Уның ҡарауы, ошо частан тыуған яҡҡа беренсе отпускыға ҡайттым, сержант званиеһы бирҙеләр. Ошо часта фажиғәле ваҡиға ла булып алды – Урта Азия һәм Кавказ егеттәре үҙ-ара низағлашып, ҡанлы бәрелешкә инде. Һуңынан беҙҙең часты тарҡатып, мине Силәбе өлкәһендәге ҡайын урманлығында урынлашҡан, 35 һалдаттан һәм офицер, прапорщиктарҙан торған бәләкәй генә бер часҡа ебәрҙеләр. Был часта 13 ай хеҙмәт итеү осоронда Ырымбур өлкәһенең Тоцк-4 хәрби полигонында, Удмуртияның Сарапул ҡалаһындағы хәрби часында командировкаларҙа, ике тапҡыр тыуған яҡҡа отпускыға ҡайтып әйләнергә өлгөрҙөм. Маҡтанып әйтмәйем, ике йыл хеҙмәт итеү осоронда өс тапҡыр отпускыла булдым һәм быларҙың барыһы ла радиотелеграфист эшен һәйбәт белеү һөҙөмтәһендә булды. Шуныһын да билдәләп үтмәй булмай, Силәбе өлкәһендә боронғо һәм хәҙерге башҡорт ерҙәрендә хеҙмәт итергә тура килде. Силәбе өлкәһенең Кәҫле (русса Касли тип йөрөтәләр) районына ҡараған Төбәк (русса Тюбук) исемле башҡорт ауылы беҙҙең частан 7 километр алыҫлыҡта ғына ине. Бына шулай булды беҙҙең хеҙмәт. Хәрби хеҙмәтте тултырып ҡайтҡас та бер ни тиклем тынғы булмай торҙо. Йыш ҡына "тревогаға” күтәреп, Ғафури район хәрби комиссариатына саҡыртып алырҙар, шунда ултырған "Р-141” радиостанцияһында эфирға сығыуҙы һорарҙар ине. Хәҙер уныһы ла бөттө. Күрәһең, Морзе әлифбаһын белеүселәрҙең кәрәге ҡалмағандыр инде. Юғары технологиялар заманында йәшәйбеҙ бит.
Самат ҒӘЛИУЛЛИН,
запастағы өлкән сержант.
Дөрөҫ, хәрби элемтәселәргә бер радиотелеграфистар (радистар) ғына ҡарамай. Телеграфистар, радиорелейщиктар, коммутаторҙы хеҙмәтләндереүсе телефон элемтәһе өсөн яуап биреүселәр һәм башҡалар. Элек (уҙған быуаттың 80-90-сы йылдары) хәрби хеҙмәткә саҡырыр алдынан комиссия үткәндә анкета тултырта торғайнылар. (Ул алым әле лә ҡулланыла булһа кәрәк). Унда спорттың ниндәй төрө менән шөғөлләнеүеңдән тыш ниндәй музыка ҡоралдарында уйнауың хаҡында ла һорау бар ине. Алтынсы кластан гармунда, һуңғараҡ ҡурайҙа, ҡумыҙҙа уйнай белгән кеше булараҡ, анкетала ошо мәғлүмәттәрҙе күрһәттем. Радиотелеграфист булып китеүемә лә ошо мәғлүмәт булышлыҡ итте. Өфөлә хәрби саҡырыу пунктында өс көн ятҡандан һуң Куйбышев (хәҙерге Һамар) ҡалаһынан ике сержант эйәртеп, беҙҙе "һатып алыусы” майор килде. Һәр беребеҙҙең документтарын ентекле тикшереп сыҡҡас, айырым-айырым әңгәмәгә саҡырҙы. Анкета менән танышып сыҡҡандан һуң минең ысынлап та музыка ҡоралдарында уйнауым менән ҡыҙыҡһынды. Унан һуң инде ҡулындағы ручка менән өҫтәлгә туҡылдатып, Морзе алфавитының бер нисә өнөн ҡабатларға ҡушты. Тап ул туҡылдатҡанса яуап биргәндән һуң үҙе менән алып китәсәген белдерҙе. Шулай итеп, Һамар ҡалаһындағы элемтәселәр әҙерләүсе айырым батальондың радиотелеграфистар әҙерләүсе 1-се ротаһына барып эләктем. Бер үк ротала Белореттан, Бүздәктән, Туймазынан, Өфөнән яҡташтар ҙа булды. 1-се ротаның 1-се взводы радиотелеграфистар, 2-сеһе телеграфист һәм кодлаусы, 3-һө радиорелейщиктар әҙерләүсе, 4-һе хеҙмәтләндереү взводы булараҡ формалаштырылған ине. Иртәнге физзарядка һәм иртәнге аштан һуң уҡыу бүлмәһенә йыйылып, мәктәптәгесә парта артына ултырабыҙ. Төшкә тик-лем ғүмер парта артында үтә. Көн дә политуҡыуҙарҙан тыш (СССР заманы ине бит) Морзе әлифбаһын үҙләштерәбеҙ. Ҡолаҡтан наушник төшмәй. Һәр бер Морзе өнөнөң үҙ тамғаһы һәм тауышынан тыш үҙ "йыры” ла бар. Әйтәйек, "А” хәрефе Морзе телендә нөктә һәм һыҙыҡ (". _”) ярҙамында белдерелһә, "ай-даа” тип йырлана. "Г” хәрефе һыҙыҡ, һыҙыҡ һәм нөктә ("_ _ .”) менән белдерелһә, иҫтә ҡалыуға еңел булһын өсөн "Гаа-гаа-рин” тип "йырлана”. Йәғни, Морзе телен уҡытыу методикаһын эшләүселәр һәр хәрефкә һәм һанға айырым "йыр” уйлап сығарғандар. Ысынлап та, ошо "йыр”ҙы ҡолаҡҡа һеңдерә барғанда Морзе әлифбаһын үҙләштереү әллә ни ҡыйын булманы. Шулай итеп, "асҡыс” менән туҡылдатып та, клавиатураға баҫып та (гармунда уйнағас бармаҡтар тыңлаусан ғына) Морзе менән "һөйләшә” башланыҡ. Уҡытыусы-сержанттар тиҙлекте көндән-көн арттыра барҙы. Быларҙан тыш код ятлау, "Р-137”, "Р-141”, арҡаға йөкмәп йөрөтмәле "Р-09” радиостанцияларын үҙләштереү байтаҡ тырышлыҡ талап итте. Радиотелеграфистар телендә бер һөйләм 2-3 билдә менән генә аңлатыла. Шуға ла һиңә радиограмма ебәргән радиотелеграфистың нимә әйтергә теләгәнен белеү өсөн тотош бер һөйләмде аңлатҡан кодты яттан белергә тейешһең. Белмәйһең икән, секундына бер өн ҡабул итә алырлыҡ 2-се класлы радист була тороп та, әҙерлекһеҙһең тигәнде аңлата.
Һамар ҡалаһында 6 ай уҡыу осоронда күп тапҡырҙар "увольнение”ға сығырға, ҡаланың иҫтәлекле урындарында, метрола, циркта, кинотеатрҙарында, 7 ноябрҙә Октябрь революцияһының йыллығына арналған парадта ҡатнашырға тура килде. Декабрь айында беҙҙән имтихан ҡабул иттеләр. "АК-74” автоматы, противогаз, кәрәк-яраҡ тултырылған рюкзактан тыш 12 килограмлы "Р-09” радиостанцияһын аҫып, 20 километр марш-бросок (5 километр һайын элемтәгә сығып, Морзе телендә үҙәккә хәбәр ебәреү) эшләү, "ЗИЛ-131” автомашинаһы базаһында урынлашҡан "Р-137” радиостанцияһын, антенналарын күтәреп, ваҡытҡа те-йешле йышлыҡҡа көйләү бик еңелдән булманы. Шулай ҙа һынатманыҡ, үҙебеҙгә еткерелгән бурысты уңышлы атҡарып сығып, имтихандарҙы "яҡшы” билдәһенә тапшырып ("отлично”ға тапшырыусы булманы), 3-сө класлы радист, кесе сержант званиеһында Свердловск (хәҙерге Екатеринбург) ҡалаһына тәғәйенләндем. Беҙҙең взводтан 25 радиотелеграфистың 21-ен Венгрияға ебәрҙеләр. Беҙҙе – 4 егетте Союзда ҡалдырҙылар. Туймазынан татар егете Илгиздең яҫы табанлы икәнлеге асыҡланды, Ырымбурҙан Виталий әрмегә тиклем өйләнгән дә, ҡыҙы тыуыу хәбәре килде, Силәбе өлкәһенән Виктор Даршт немец милләтенән булған өсөн генә Венгрияға ебәрелмәне. Мине иһә күҙлек кейгән өсөн Союзда ҡалдырҙылар. Шулай итеп, башҡорт, рус, татар, немец милләтенән булған 4 кесе сержант Свердловск ҡалаһына барып төштөк. Бында беҙҙе төрлө частарға айырҙылар. Ике аҙна ошо ҡалала булғандан һуң мине ошо өлкәләге Үрге Пышма ҡалаһына ебәрҙеләр. Бында миңә бөтөнләй икенсе – "Р-111” радиостанцияһын үҙләштерергә тура килде. Уның ҡарауы, ошо частан тыуған яҡҡа беренсе отпускыға ҡайттым, сержант званиеһы бирҙеләр. Ошо часта фажиғәле ваҡиға ла булып алды – Урта Азия һәм Кавказ егеттәре үҙ-ара низағлашып, ҡанлы бәрелешкә инде. Һуңынан беҙҙең часты тарҡатып, мине Силәбе өлкәһендәге ҡайын урманлығында урынлашҡан, 35 һалдаттан һәм офицер, прапорщиктарҙан торған бәләкәй генә бер часҡа ебәрҙеләр. Был часта 13 ай хеҙмәт итеү осоронда Ырымбур өлкәһенең Тоцк-4 хәрби полигонында, Удмуртияның Сарапул ҡалаһындағы хәрби часында командировкаларҙа, ике тапҡыр тыуған яҡҡа отпускыға ҡайтып әйләнергә өлгөрҙөм. Маҡтанып әйтмәйем, ике йыл хеҙмәт итеү осоронда өс тапҡыр отпускыла булдым һәм быларҙың барыһы ла радиотелеграфист эшен һәйбәт белеү һөҙөмтәһендә булды. Шуныһын да билдәләп үтмәй булмай, Силәбе өлкәһендә боронғо һәм хәҙерге башҡорт ерҙәрендә хеҙмәт итергә тура килде. Силәбе өлкәһенең Кәҫле (русса Касли тип йөрөтәләр) районына ҡараған Төбәк (русса Тюбук) исемле башҡорт ауылы беҙҙең частан 7 километр алыҫлыҡта ғына ине. Бына шулай булды беҙҙең хеҙмәт. Хәрби хеҙмәтте тултырып ҡайтҡас та бер ни тиклем тынғы булмай торҙо. Йыш ҡына "тревогаға” күтәреп, Ғафури район хәрби комиссариатына саҡыртып алырҙар, шунда ултырған "Р-141” радиостанцияһында эфирға сығыуҙы һорарҙар ине. Хәҙер уныһы ла бөттө. Күрәһең, Морзе әлифбаһын белеүселәрҙең кәрәге ҡалмағандыр инде. Юғары технологиялар заманында йәшәйбеҙ бит.
Самат ҒӘЛИУЛЛИН,
запастағы өлкән сержант.


c: text/html

text:
Владимир Путиндың матбуғат конференцияһы
28 декабря 2016 йыл | Сәйәсәт, Йәмғиәт
Владимир Путиндың матбуғат конференцияһы 22 декабргә тәғәйенләнгәйне. Әммә Төркиәлә Рәсәй илсеһе Андрей Карловтың үлтерелеүе һәм йыназаһы менән бәйле журналистар менән аралашыу 23 декабргә күсерелде. Матбуғат конференцияһында барлығы 1437 журналист ҡатнашты. Улар араһында сит ил журналистары ла байтаҡ ине. Пенсия түләү, мағариф өлкәһендәге хәлдәр, Сүриәләге һуғыш, Украина менән мөнәсәбәттәр, АҠШ-тың яңы президенты һайланыуы менән бәйле һәм башҡа һорауҙар булды. Рәсәй Президенты Өфө журналисының һорауына ла яуап бирҙе. Атап әйткәндә, Дәүләт Башлығы йәмғиәттә илһөйәрлек рухы темаһына ҡағылып үтте.
«Башҡортостандың хәл-торошо беҙгә бик яҡшы таныш. 1812 йылғы Ватан һуғышында башҡорт халҡы 16 йәштән алып бөтә ир-уҙамандарын ҡоралландырып, атҡа ултырта һәм фронтҡа оҙата. Бөйөк Ватан һуғышында ла шулай була. Тап ошоноң менән беҙ ғорурланырға тейеш», — тине Владимир Путин.
«Башҡортостандың хәл-торошо беҙгә бик яҡшы таныш. 1812 йылғы Ватан һуғышында башҡорт халҡы 16 йәштән алып бөтә ир-уҙамандарын ҡоралландырып, атҡа ултырта һәм фронтҡа оҙата. Бөйөк Ватан һуғышында ла шулай була. Тап ошоноң менән беҙ ғорурланырға тейеш», — тине Владимир Путин.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаты Шәриф Бикҡол – башҡорт әҙәбиәте үҫешенә ҙур өлөш индергән шағир. Уның барлыҡ тормош һәм ижад юлы илебеҙ тарихының данлы ла, көсөргәнешле лә булған бер осоро менән бәйле. Донъялағы ҡеүәтле совет иле, уның батыр халҡы социализм төҙөү, коммунистик йәмғиәт нигеҙҙәрен һалыу идеялары менән янып йәшәй. Ул осорҙа яңынан-яңы завод-фабрикалар төҙөлә, ауыл-ҡалалар үҫешә, милләттәр араһында дуҫлыҡ мөнәсәбәттәре нығый, бар ерҙә героик хеҙмәт шауы тантана итә.


text:
– Ауылдан сәғәт ярымда килеп етһәк, Өфөгә шул сама инә алмай хитландыҡ. Ташбаҡа кеүек шыуыштыҡ...
Эйе, һуңғы йылдарҙа баш ҡалала иртәле-кисле юлдағы мәхшәр оло бәләгә әүерелде. Кемдер тығынға эләкмәйем тип өйөнән ваҡытынан алда сығып китә, сабыйын иртәрәк булһа ла мәктәпкә илтергә тырыша. Йәнә йәшерен-батырын түгел: ауылдарҙа эш урындары етмәү сәбәпле яҡын-тирә райондарҙа йәшәгән кешеләрҙең шаҡтайы хәҙер иртән Өфөгә ашыға, көсөргәнеште арттыра. Шул сәбәпле, эш урынына һуңлап, күңелһеҙ хәлдәргә дусар булғандар аҙмы!
Эштән ҡара кис еткәнсе ҡайта алмайһығыҙмы? Юғары күрһәткестәр һәм камил һөҙөмтә талап иткән етәкселек ял көндәрендә лә эшләргә мәжбүр итәме? Нормаһыҙ эш көнө бар хәлегеҙҙе, ваҡытығыҙҙы аламы? Улайһа, Рәсәй Дәүләт Думаһында ошо көндәрҙә ҡараласаҡ яңы закон проекты тап шул категорияға ҡараған граждандарҙың мәнфәғәтен яҡлаясаҡ, Хеҙмәт кодексына төҙәтмәләр индерелгән осраҡта, тейештән артыҡ эшләгәндәрҙең яҙмышы ыңғай үҙгәрештәр кисерәсәк.
Йоҡонан иртә тороп, мәктәпкә ашығыу, дәрестә уҡытыусының һәр һүҙен иғтибарлы тыңлап ултырырға мәжбүр булыу, баһа алыу өсөн һабаҡташтарың менән сәмләнеп ярышыу, өлкән кластағылар һәм һуғыш суҡмарҙары алдында үҙеңде яҡларға өйрәнеү... Ҡайһы бер ата-әсәләр, насар эҙемтәләргә килтереүенән хәүефләнеп, балаларын бындай тормош шарттарынан араларға тырыша һәм хоумскулинг тигән заманса ысулды һайлай. Ябай ғына итеп әйткәндә, өйҙә белем алыу инде ул.
Актерҙарҙы шулай уйнаған ролдәре менән таныу, минеңсә, ҙур баһалыр ул. Сәхнәләге образдар беҙҙе һоҡландыра, ғашиҡ итә, тетрәндерә, уйландыра, тәрбиәләй бит. Улар иҫтә ҡалырға тейеш тә! Ниндәй кимәлдә, кем сүрәтендә – быныһы инде актерҙан тора, уның һәләтенә бәйле. Оҫта итеп башҡарылған роль актерҙың йөҙө, манералары менән күңелдә һаҡланыуына һис тә аптырайһы түгел. Иҫтә ҡалырлыҡ ролдәре хаҡында, һынландырған образдары тураһында Мараттың үҙе менән әңгәмә ҡорҙоҡ.


text:
2-07-2013, 11:33 / Мәҙәниәт
Ѳмѳтбай ѳмѳтѳ аҡлана
Ѳмѳтбайҙа Кирәй-Ҡыпсаҡ йыйыны уҙҙы Кирәй-Ҡыпсаҡ йыйынының һәйбәт үтеренә шикләнмәй инек, әммә ул кѳтѳлгәндән дә яҡшыраҡ килеп сыҡты. Шул тиклем һәйбәт әҙерләнгән ѳмѳтбайҙар. Ауылға килеп кергәс тә күңелдәрҙе байрам кәйефе солғап алды. Ауыл да, йыйын үтәсәк Мѳхәббәт тауы ла матур итеп биҙәлгән, әллә ҡайҙан плакаттар, тирмәләр, оҫталарҙың күргәҙмәләре, Ѳмѳтбай ауылының шәжәрәһе үҙенә саҡырып тора. Ѳмѳтбайҙарҙың дәррәү һәм берҙәм булыуҙары әллә ҡайҙан күренеп тора. Үҙҙәренең шәжәрәләрен, нәҫел-нәсәбен барларға ҡайтҡандарҙың шатлыҡлы тауыштары, ҡосаҡлашыуҙар, күрешеүҙәр байрамды тағы ла...


text:
Призывниктарҙың ата-әсәләренә хәрби хеҙмәткә саҡырыу үҙенсәлектәре тураһында һөйләнеләр
Өфөлә, Өфө ҡала округы ҡала хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты һәм Баш ҡала йәштәрен патриотик рухта тәрбиәләү үҙәге ойошторған, «Ышаныс телефоны» аша хәрби хеҙмәткә саҡырыу йәшендәге егеттәргә, уларҙың ата-әсәләренә һәм туғандарына социаль һәм мәғлүмәти ярҙам күрһәтеү буйынса йыл һайын үткәрелә торған «Көҙгө саҡырылыш» акцияһы уҙҙы.
Һорауҙарға БР хәрби комиссариатының Өфөнөң Октябрь һәм Совет райондары буйынса бүлегенең граждандарҙы хәрби хеҙмәткә әҙерләү һәм саҡырыу бүлексәһе начальнигы Рифат Ғиззәтуллин яуап бирҙе, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.
Акция барышында 20 шылтыратыу ҡабул ителгән. Өфө ҡалаһы халҡы ла, республиканың ҡала һәм райондарында йәшәүселәр ҙә әүҙем ҡатнашты. Призывниктарҙың ата-әсәләре һәм туғандары шылтыратты. Һорауҙар йышыраҡ хәрби хеҙмәттән кисектереү алыу, РФ Ҡораллы Көстәр сафына һайлап алыу критерийҙары, саҡырыу йәшен оҙайтыу, хеҙмәт итеү ваҡытын арттырыуға ҡағылды.


text:
Төбәктә «Йәйғор» балалар метеостанцияһы булдырылды
Благовещенда ҡаланың балалар техник ижад үҙәге уҡыусыларының үҙаллы метеорологик күҙәтеүҙәр үткәреү мөмкинлеге тыуҙы.
— «Йәйғор» балалар метеостанцияһы заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған, уның ярҙамында уҡыусылар һауа торошо хаҡында ентекле мәғлүмәт ала, атмосфера баҫымы динамикаһын үлсәй һәм анализлай, ел йүнәлешен һәм көсөн өйрәнә. Бынан тыш, балалар үҙаллы яуым-төшөм күләмен үлсәй, — тип хәбәр итте Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.
Благовещен техник ижад үҙәге уҡытыусылары һүҙҙәренсә, балалар метеостанцияһы ҙур әһәмиәткә эйә, сөнки яңы уҡытыу алымы уҡыусыларҙа үҙаллы эҙләнеү, мәғлүмәт эшкәртеү һәм анализлау оҫталыҡтарын формалаштырыуҙа булышлыҡ итәсәк. Бынан тыш метеостанция асыу балаларға тәбиғәткә тағы ла яҡыныраҡ булырға ярҙам итәсәк.
Метеостанциянан тыш, үҙәктә «Ер-һауа-һыу» балалар ғилми-тикшеренеү экологик күҙәтеү лабораторияһы эшләй башланы, ул төрлө тикшеренеүҙәр үткәреү өсөн тәғәйенләнгән.


text:
15 апрелдән «Башавтотранс» ДУП-һы автобустарында юл хаҡы республикала бер төрлө буласаҡ Фото: Олег Яровиков
15 апрелдән «Башавтотранс» ДУП-һы автобустарында юл хаҡы республикала бер төрлө буласаҡ
15 апрелдән «Башавтотранс» ДУП-һы автобустарында юл хаҡы республикала бер төрлө буласаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
15 апрелдән «Башавтотранс» предприятиеһы автобустарында юл йөрөү хаҡы республика буйынса бер төрлө буласаҡ. Был «Башҡортостан Республикаһы биләмәһендә пассажирҙарҙы һәм багажды ташыу буйынса «Башавтотранс» ДУП-һы күрһәткән хеҙмәттәргә сикле максималь тарифтар билдәләү тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2008 йылдың 20 июнендәге 231-сө ҡарарына үҙгәрештәр индереү тураһында» республика Хөкүмәтенең 2012 йылдың 20 апрелендәге 117-се ҡарары сиктәрендә ғәмәлгә ашырыла. Предприятие автобустарында ҡулаҡса менән хисаплашҡанда билет хаҡы — 18, пластик карта менән түләгәндә 15 һум тәшкил итәсәк.
Шуға ҡарамаҫтан, шәхси автобустарҙа юл йөрөү хаҡы дәүләт транспортына ҡарағанда юғарыраҡ. Уларҙың хаҡтары 20-нән 35 һумға тиклем тирбәлә.


text:
Өфө үҫмерҙәре Австрияла ҡышҡы Халыҡ-ара балалар уйындарында йәнә ике миҙал яуланы Фото: Роман Хәкимов
Өфө үҫмерҙәре Австрияла ҡышҡы Халыҡ-ара балалар уйындарында йәнә ике миҙал яуланы
Өфө үҫмерҙәре Австрияла ҡышҡы Халыҡ-ара балалар уйындарында йәнә ике миҙал яуланы Фото: Роман Хәкимов
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфө үҫмерҙәре Австрияның Инсбрук ҡалаһында VII ҡышҡы Халыҡ-ара балалар уйындарында йәнә ике миҙал яуланы.
Ярыштың икенсе көнө Өфө командаһына алтын һәм көмөш миҙалдар алып килде. Кисә ҡатнаш командалар араһында параллель слалом буйынса ярыштар уҙҙы, унда төрлө илдәрҙән дүртәр вәкил инде. Өфө спортсыһы Татьяна Гришина команда зачетында «алтын», Александр Ғәлиәкбәров иһә «көмөш» миҙал яуланы.
Бөгөн, 15 ғинуарҙа, биатлонсылар — ҡатнаш эстафетала, тау саңғысылары — ски-кросс буйынса ярыштарҙа, ә конькиҙа йүгереүселәр ҡатнаш эстафетала ҡатнаша, 1000 метрға йүгерә.
Әлегә Өфө спортсылары иҫәбендә ике алтын, ике көмөш, бер бронза миҙал бар.


text:
Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ халҡын ҡаланың 250 йыллығы менән ҡотланыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ халҡын ҡаланың 250 йыллығы менән ҡотланы
Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ халҡын ҡаланың 250 йыллығы менән ҡотланыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 13 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
11 сентябрҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡҡа эш сәфәре барышында ҡаланың барлыҡҡа килеүенә 250 йыл тулыуға арналған тантанала ҡатнашты.
Рөстәм Хәмитов ҡала халҡын мөһим ваҡиға менән ҡотланы һәм Стәрлетамаҡтың үҫешенә ҙур өлөш индергән кешеләргә Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырҙы.
– Стәрлетамаҡ Рәсәйҙең ил тарихында мөһим роль уйнаған терәк ҡалаларының береһе тип әйтергә мөмкин. Күп йылдар буйына Илек тоҙо 1766 йылда Екатерина II указы буйынса төҙөлгән Стәрлетамаҡ пристане аша илдең үҙәк төбәктәренә оҙатыла. Һуңынан ҡала өйәҙ статусын ала. Граждандар һуғышының һынылышлы йылдарында Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһының баш ҡалаһы була, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бөгөн Стәрлетамаҡ – Башҡортостандың ҙурлығы һәм ҡеүәте буйынса икенсе сәнәғәт, мәҙәни, белем биреү үҙәге. Тап ҡаланың предприятиелары арҡаһында республика илебеҙҙәге химия тармағы флагмандарының береһе статусын һаҡлап ҡала.
Республика Башлығы предприятиеларҙың инвестиция әүҙемлеге артыуын билдәләне. Быйыл алты айҙа инвестициялар күләме 50 миллиард һум самаһы тәшкил иткән, был уҙған йылдағы күрһәткестәрҙән 22 процентҡа күберәк. Дөйөм алғанда, һуңғы биш йылда ҡала иҡтисадына йәлеп ителгән инвестициялар 45 миллиард һумдан артҡан.
– Ҡаланың үҫеш ҡеүәте ҙур. Үҫеш, ҡыйыу идеялар өсөн мөмкинлектәр бар. Тап Стәрлетамаҡта йәшәргә, ғаилә ҡорорға теләгән йәштәр күп. Һуңғы сирек быуат эсендә стәрлетамаҡтар яҡынса 30 мең кешегә артҡан. Бөгөн ҡалала 280 мең самаһы кеше йәшәй һәм эшләй. Ул 70-тән ашыу милләт вәкиле өсөн тыуған йортҡа әүерелде. Бында килге генә килеп тора. Ҡалала уңайлы шарттар етерлек, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк етәксеһе. – Халҡы алсаҡ, тәртипле, яуаплы. Улар менән осрашҡанда, яңы объекттарҙа, төҙөлөштәрҙә булғанда быға тағы ла бер тапҡыр инандым. Эштәрен яратып башҡарыуҙары күренеп тора. Лайыҡлы хеҙмәтегеҙ һәм тормошҡа ыңғай ҡарашығыҙ өсөн ҙур рәхмәт.
Сығыштың тулы стенограммаһы һәм бүләкләнеүселәр исемлеге республика Башлығының рәсми сайтында баҫылған.


text:
Башҡортостан малсылары заманса «Алатау» мегакомплексында бушлай практика үтә
Башҡортостан малсылары тәжрибә уртаҡлаша һәм яңы практик күнекмәләр ала ала. Был маҡсатта «Алатау» агросәнәғәт хужалығы Ҡырмыҫҡалы районындағы һөтсөлөк мегакомплексында зоотехниктар, ветеринарҙар, фермерҙар өсөн бер-ике аҙналыҡ практика үткәрә.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, практика бушлай үткәрелә, торлаҡ һәм туҡланыуҙы мегакомплекс үҙе тәьмин итә. Практиканттар көндәлек эш менән мәшғүл буласаҡ, һыйыр малын ҡарау буйынса белемдәрен камиллаштырасаҡ. Белгес-практиктар тояҡтарҙы эшкәртеү һәм дауалауҙы, аталандырыуҙы нисек үткәрергә, заманса аппаратура (УЗИ) ярҙамында быуаҙлыҡты тикшерергә өйрәтәсәк. Ошонда уҡ маститты профилактикалау буйынса эштәргә өйрәнергә, ветеринарҙарҙың быҙаулатыу, унан һуң өҙлөгөүҙәрҙе профилактикалау буйынса эштәрен күҙәтергә мөмкин буласаҡ. Яңы тыуған быҙауҙарҙы ҡарау буйынса ла махсус белем биреләсәк. Был практика студенттарға ғына түгел, хеҙмәт юлын яңы башлаған йәш белгестәргә лә файҙалы буласаҡ.
Хужалыҡ практикаға бер юлы ике кешене генә ҡабул итә.


text:
1 мартта Өфөлә һайлау тематикаһы буйынса викторинала еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы үтәсәк
1 мартта Өфөлә һайлау хоҡуғы һәм һайлау процесы һорауҙары буйынса викторинала еңеүселәрҙе наградлау тантанаһы үтәсәк. Викторина Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы ҡарамағында республиканың йәштәр баҫмалары — «Молодежная газета», «Өмет», «Йәшлек» гәзиттәре менән үткәрелде. Хоҡуҡи мәҙәниәт кимәлен арттырыу, йәштәрҙә һайлауҙарға ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятыу сараның төп маҡсаты булып торҙо.
Бәйгелә республиканың төрлө төбәктәренән йәштәрҙең ҡатнашыуы ҡыуандыра, был, әлбиттә, баҫмаларҙың да популяр булыуы хаҡында һөйләй.
Конкурс комиссияһы йәмғеһе 40 эш ҡабул итте. Әйткәндәй, Дума һайлауҙарына бағышланған викторинала ла шул сама ҡатнашыусы булғайны. Сарала йәштәрҙең генә түгел, өлкәндәрҙең, пенсионерҙарҙың, хатта 5 синыф уҡыусыларының да әүҙем ҡатнашыуы ҡыуандырмай ҡалманы. Бәйге шарттарына ярашлы, викторинала Башҡортостанда йәшәүсе 30 йәшкә тиклемге йәштәр ҡатнаша алды. Шуға күрә комиссия йәштәр баҫмаларына сарала ҡатнашыусы ҡайһы бер гәзит уҡыусыларҙы үҙҙәренә билдәләргә тәҡдим иттте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 239
СӘЙӘСИ ПАРТИЯЛАР, граждандарға йәмғиәттең сәйәси тормошонда ҡатнашыу һәм дәүләттең сәйәси курсын билдәләү мөмкинлеге биргән йәмәғәт берекмәләре. С.п. үҙ ағзаларының һәм партияның ҡараштарын яҡлаусыларҙың сәйәси ихтыярын сағылдыра, сәйәси акцияларҙа, һайлауҙарҙа, референдумдарҙа, дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдарына һайланған вәкилдәре аша власты ғәмәлгә ашырыуҙа ҡатнаша. С.п. эшмәкәрлеге “Сәйәси партиялар тураһында”ғы РФ законы (2001) м‑н көйләнә. 20 б. башында Литва, Польша һәм Рәсәйҙәге йәһүд эшселәренең дөйөм союзы, Бөтә Рәсәй милли союзы, Һул социал‑революционерҙар (интернационалистар) партияһы, Халыҡ азатлығы партияһы, Революцион коммунизм партияһы, Социал‑революционерҙар партияһы, Рәсәй социал‑демократик эшселәр партияһы, Рәсәй мосолмандары иттифағы, “Урыҫ халҡы союзы”, Халыҡ‑социалистик хеҙмәт партияһы һ.б. эшләгән. 20 б. 20‑се йй. уртаһынан илдә Советтар Союзы Коммунистар партияһы эш итә. 1991–2001 йй. Башҡортостанда Дөйөм Рәсәй С.п. республика бүлексәләре, “Башҡортостан Республикаһында сәйәси партиялар тураһында”ғы БР законына ярашлы “Башҡорт халыҡ конгресы”, Башҡортостан халыҡ партияһы, “Русь” ижтимағи берекмәһе, “Иҙел‑Урал” татар демократик партияһы һ.б. төбәк бүлексәләре була. 2015 й. БР‑ҙа С.п. 57 төбәк бүлеге һ.б. структур бүлексәләре теркәлгән, улар араһында иң эреләре (1 меңдән ашыу кеше иҫәпләнгән) – “Берҙәм Рәсәй”, “Ғәҙел Рәсәй”, “Рәсәй либераль‑демократик партияһы”, “Рәсәй Федерацияһының Коммунистар партияһы”, “Яблоко”, “Рәсәй патриоттары”, “Рәсәй дөйөм халыҡ союзы”ның бүлексәләре.
Әҙәб.: Н и к и ф о р о в Ю.Н., Н и к и ф о р о в А.Ю. Политические партии современной России: эволюция многопартийности и статус партий. Уфа, 2008.
Г.В.Мордвинцев, Ю.Н.Никифоров
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Интернет
Интерне́т (ингл. Internet, МФА: [ˈɪn.tə.net]) — мәғлүмәт һаҡлау һәм тапшырыу өсөн берләшкән компьютер селтәрҙәренең бөтә донъя системаһы. Донъя селтәре һәм Глобаль селтәр, йә Селтәр генә тип тә йөрөтөлә. TCP/IP протоколдары базаһында төҙөлгән. Интернет нигеҙендә Бөтә донъя селтәре (урыҫса «Всемирная паутина», ингл. World Wide Web, WWW) һәм башҡа бик күп төрлө мәғлүмәт тапшырыу системалары эшләй.
2012 йылдың 30 июненә интернетты даими ҡулланыусылар һаны 2,4 млрд-тан ашып китте, йәғни Ер шары халҡының өстән бер өлөшөнән күберәге интернет хеҙмәттәренән файҙалана ине.
Йөкмәткеһе
- 1 Тарихы
- 2 Төп принциптары
- 3 Структура (сервистар һәм хеҙмәттәр)
- 4 Браузерҙар
- 5 Телдәр
- 6 Юридик яҡтары һәм дөйөм үҙсәнлектәре
- 7 Төп ҡулланыу өлкәләре
- 8 Цензура
- 9 Субмәҙәниәттәр
- 10 Ҡыҙыҡлы факттар
- 11 Иҫкәрмәләр
- 12 Һылтанмалар
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1957 йылда, Советтар Союзы Ерҙең беренсе яһалма юлдашын осорғандан һуң, АҠШ-тың Оборона министрлығы шундай ҡарарға килә: , һуғыш була ҡалһа, АҠШ-ҡа ышаныслы мәғлүмәт тапшырыу системаһы кәрәк. АҠШ-тың Перспективалы оборона ғилми-тикшеренеү эшләнмәләре агентлығы (DARPA) ошо маҡсатта компьютер селтәре эшләргә тәҡдим итә. Был бурыс Лос-Анджелестағы Калифорния университетына, Стэнфорд тикшеренеүҙәр үҙәгенә, Юта университетына һәм Санта-Барбаралағы Калифорния штаты университетына йөкмәтелә. Компьютер селтәренә ARPANET (ингл. Advanced Research Projects Agency Network) тигән исем бирелә, 1969 йылда проект сиктәрендә селтәр ошо дүрт ғилми учреждениены тоташтыра. Бөтә эштәрҙе АҠШ Оборона министрлығы финанслай. Артабан ARPANET әүҙем үҫеш ала, уны төрлө өлкәләрҙә эшләгән ғалимдар ҡуллана башлай.
ARPANET'тың беренсе серверы 1969 йылдың 2 сентябрендә Калифорния университетында (Лос-Анджелес) ҡуйыла. Honeywell DP-516 компьютеры 24 Кб оператив хәтергә эйә була[1].
1969 йылдың 29 октябрендә 21:00 сәғәттә ARPANET селтәренең бер-береһенән 640 километрҙа — Калифорния университеты менән Стэнфорд тикшеренеүҙәр институтында — ятҡан ике узелы араһында бәйләнеш сеансы үткәрелә. Лос-Анджелестағы Чарли Клайн (Charley Kline) Стэнфордтағы компьютерға алыҫтан тоташыуҙы тормошҡа ашырып ҡарай. Индерелгән һәр символдың уңышлы тапшырылыуын уның Стэнфордтағы коллегаһы Билл Дювалль (Bill Duvall) телефон аша раҫлай.
Иң тәүҙә бары тик ике генә символ «LO» («LOG» тип тапшырырға йыйынһалар ҙа) ебәрелә, сөнки селтәрҙең эше туҡтап ҡала. LOG иһә LOGIN тигән һүҙҙе аңлатырға тейеш була (системаға инеү командаһы). 22:30 сәғәткә система ҡайтанан сафҡа инә, киләһе ынтылыш уңышлы була. Ошо датаны интернеттың тыуған көнө тип атайҙар[2].
1971 йылға селтәр аша электрон почта ебәреү өсөн беренсе программа эшләнә. Ул тиҙ арала таралыу таба.
1973 йылда трансатлантик телефон кабеле аша Бөйөк Британиянан һәм Норвегиянан тәүге сит ил ойошмалары тоташтырыла, шулай итеп, селтәр халыҡ-араға әйләнә.
1970-се йылдарҙа селтәр нигеҙҙә электрон почта ебәреү өсөн ҡулланыла, шулай уҡ почта таратыу исемлектәре, яңылыҡтар төркөмдәре һәм иғлан таҡталары барлыҡҡа килә. Ләкин ул саҡта селтәр башҡа техник стандарттар буйынса төҙөлгән селтәрҙәр менән анһат ҡына эш итеп китә алмай. 1970-се йылдар аҙағына бирелмәләр тапшырыу протоколдары дәррәү үҫеш ала. Улар 1982—1983 йылдарҙа стандартлаштырыла. Селтәр протоколдарын әҙерләүҙә һәм стандартлаштырыуҙа Джон Постел ҙур эш башҡара. 1983 йылдың 1 ғинуарында ARPANET селтәре NCP протоколынан TCP/IP протоколына күсә, ул әле лә селтәрҙәрҙе берләштереүҙә уңышлы ҡулланыла. Нәҡ 1983 йылда «интернет» термины ARPANET селтәренә ҡарата ҡулланылышҡа индерелә.
1984 йылда домен исемдәре системаһы (ингл. Domain Name System, DNS) барлыҡҡа килә.
1984 йылда ARPANET селтәренең етди ярышташы барлыҡҡа килә: АҠШ-тың Милли ғилми фонды (NSF) университет-ара NSFNet (ингл. National Science Foundation Network) селтәрен нигеҙләй. Ул бәләкәйерәк селтәрҙәрҙән хасил ителә һәм ARPANET-ҡа ҡарағанда ҙурыраҡ үткәреү һәләтенә эйә була. Бер йыл эсендә был селтәргә 10 меңләп компьютер ҡушыла, һәм «интернет» атамаһы яйлап ҡына NSFNet'ҡа күсә башлай.
1988 йылда Internet Relay Chat (IRC) протоколы эшләнә, уның ярҙамында интернетта реаль ваҡытта аралашыу (чат) мөмкинлеге барлыҡҡа килә.
1989 йылда Ядро тикшеренеүҙәре буйынса Европа советында (ЦЕРН) Бөтә донъя селтәре булдырыу концепцияһы ярала. Уны билдәле британ ғалимы Тим Бернерс-Ли тәҡдим итә. Ул ике йыл эсендә HTTP протоколын, HTML телен һәм URI идентификаторҙарын эшләй.
1990 йылда ARPANET селтәре йәшәүҙән туҡтай. Шул уҡ йылды интернетҡа беренсе тапҡыр телефон аша тоташыу була.
1991 йылда Бөтә донъя селтәр ауы дөйөм ҡулланыуға инә башлай. Ә 1993 йылда билдәле NCSA Mosaic веб-браузеры барлыҡҡа килә.
1995 йылда NSFNet тикшеренеүҙәр селтәре булып ҡала, ә интернетта трафикты маршрутизациялау менән Милли ғилми фондтың суперкомпьютерҙары түгел, ә селтәр провайдерҙары шөғөлләнә.
Бөтә донъя селтәр ауы консорциумы (W3C) барлыҡҡа килә.
Хәҙерге ваҡытта интернетҡа элемтә спутниктары, радио-каналдар, кабелле телевидение, телефон, оптик-сүсле линиялар йә электр үткәргес аша тоташып була. 1997 йылға интернетта 10 млн. самаһы компьютер була, 1 млн.-дан ашыу домен исеме теркәлә.
Биш йыл эсендә Интернет аудиторияһы 50 миллиондан ашыу ҡулланыусыны берләштерә. Башҡа коммуникация сараларына бындай күләмдә таралыу табыу өсөн күберәк ваҡыт талап ителгән була[3]:
Барлыҡҡа килерен алдан әйтеүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- XIX быуаттың урыҫ яҙыусыһы, философы һәм йәмәғәт эшмәкәре Владимир Одоевский 1837 йылда яҙылған «4338-се йыл» тигән тамамланмаған утопик романында хәҙерге блогтар һәм интернет барлыҡҡа килерен беренсе булып күҙаллағандыр тип иҫәпләргә була. Романда шундай юлдар бар: «таныш йорттар араһында магнетик телеграфтар ҡоролған, улар ярҙамында алыҫ йәшәүселәр бер-береһе менән аралаша».
- Электр мәғлүмәт элемтәһен бизнес өсөн ҡулланыу идеяһын 1908 йылда Никола Тесла әйтә[4]:
- Инглиз яҙыусыһы Эдвард Морган Форстер «Машина туҡтала» (1909) тигән фантастик повесть-антиутопияһында кешелекте хеҙмәтләндергән бөтә донъя автоматик системаһын һүрәтләй. Кешеләр тулыһынса унан бойондороҡло була бара, физик көс-ҡеүәтен юғалта, бер ҡайҙа сыҡмай тиерлек үҙҙәренең кәрәҙ ояһы кеүек фатирҙарында ята һәм бер-береһе менән ситтән тороп ҡына аралаша. Система эштән сыға, бөтәһе лә һәләк була. Шулай итеп, бөгөнгө интернетҡа көслө бәйлелек проблемаһы алдан әйтелә [5].
- Мюррей Лейнстерҙың «Джо исемле логик компьютер» (1946) тигән хикәйәһендә «логиктарҙы» (компьютерҙарҙы) берләштереүсе донъя селтәре тасуирлана. Улар банктарға, телекоммуникацияларға, авиарейстарға һ.б. күп нәмәгә идара итә. Төп герой — бракка сығарылған логик Джо — ҡулланыусылар һорауы буйынса селтәрҙә кешеләрҙе, өйҙә бомба эшләү ысулдарын һ.б. эҙләй.
- Фантаст яҙыусылар араһында хәҙерге интернет-серверҙарҙы хәтерләткән дөйөм милли йәки дөйөм планета компьютерҙарын һүрәтләүселәр байтаҡ. Улар араһында Айзек Азимов уйлап тапҡан Multivac (1955—1979), Бер туған Стругацкийҙарҙың Ҙур Бөтә Планета Информаторийы (1970—80-се йй.), Сергей Снеговтың «Кешеләр аллалар кеүек» (1966) романындағы Ҙур Академик Машина бар.
Перспективалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Коммерцияға ҡараған интернет-провайдерҙар трафик алмашыу нөктәләре ярҙамында тоташҡан кеүек, тикшеренеүҙәр селтәрҙәре вағыраҡ селтәрҙәргә берләшә:
- National LambdaRail
- Abilene Network
- GEANT
- GLORIAD
Рәсәйҙә «А́билин» (ингл. Abilene Network) тигән проект — юғары тиҙлекле эксперименталь селтәр — киңерәк билдәле, уны «Интернет 2» (ингл. Internet2) американ консорциумы эшләгән. Консорциум үҙе коммерцияға ҡарамай, ул алдынғы ҡушымталар һәм селтәр технологияларын эшләү менән мәшғүл. Абилин АҠШ-тың 230-лаған университетын, фәнни үҙәген һәм башҡа учреждениеларҙы берләштерә. Абилинға бирелмәләрҙе тапшырыуҙың юғары тиҙлеге хас, теорияла ул тиҙлек 200 Гбит/с-ҡа етә ала тип ҡарала.
Интернетты артабан камиллаштырыуҙы күптәр семантик селтәр ауы концепцияһын индереү менән бәйләй.
Төп принциптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Интернет күп меңдәрсә корпоратив, ғилми, хөкүмәт һәм йорт компьютерҙары селтәрҙәренән тора. Төрлө ҡоролошло һәм топологиялы селтәрҙәрҙе берләштереү IP протоколы (ингл. Internet Protocol) һәм бирелмәләр тупланмаһын маршрутизациялау принцибы арҡаһында мөмкин булды.
IP протоколы физик элемтә каналдарына ҡарата махсус рәүештә агностик итеп сығарылған. Йәғни цифрлы бирелмәләрҙе тапшырыуҙың теләһә ҡайһы системаһы (селтәре), сымлыһы ла, сымһыҙы ла, әгәр уға ҡарата IP-тупланмаларҙы инкапсуляциялау стандарты сығарылған булһа, интернет трафигын да тапшыра ала. IP протоколының агностицизмы, атап әйткәндә, шуны аңлата: компьютер йәки маршрутизатор үҙе тоташтырылған селтәрҙәрҙең тибын танырға һәм улар менән эшләй белергә тейеш; ләкин уның маршрутизаторҙарҙан ситтә ниндәй селтәрҙәр барлығын белеүе мотлаҡ түгел.
Селтәрҙәр осрашҡан урындарҙа махсус маршрутизаторҙар (программаныҡы йәки аппараттыҡы) бирелмәләр тупланмаларын автоматик сорттарға айырыу йәки был тупланмаларҙы уларҙы алыусыларҙың IP-адрестарына йүнәлтеү менән шөғөлләнә. IP протоколы бөтә донъя күләмендә берҙәм адрестар мөхитен хасил итә, ләкин һәр бер селтәрҙә үҙ адрестар мөхите лә булырға мөмкин, ул селтәр класына ҡарап һайлана. IP-адрестарҙың бындай ойошторолошо маршрутизаторҙарға һәр бер бирелмәләр тупланмаһы өсөн йүнәлеште билдәләргә мөмкинлек бирә.
Протоколдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Протокол — ул компьютерҙарҙың селтәрҙә эшләгәндә үҙ-ара аралашыу «теле». Интернет протоколдары системаһын «TCP/IP протоколдары стекы» тип йөрөтәләр.
Интернетта иң таралған протоколдар:
Интернетта популяр булһа ла, әлегә стандартлаштырылмаған протоколдар ҙа күп.
Был протоколдар файлдар һәм текслы хәбәрҙәр менән алмашыу өсөн кәрәк, уларҙың ҡайһыларында тотош файл алмашыу селтәрҙәре ҡоролған.
Структура (сервистар һәм хеҙмәттәр)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әлеге ваҡытта интернетта күп төрлө ресурстар менән эшләүҙе тәьмин иткән сервистар бик күп. Улар араһында айырыуса билдәлеләре:
- DNS сервисы, йәки домен исемдәре системаһы, селтәр узелдарын адреслау өсөн һанлы адрестар урынына мнемоник исемдәр ҡулланыу мөмкинлеген бирә;
- электрон почта (E-mail), кешенең бер йәки бер нисә абунасы менән хәбәрләшеүен тәьмин итә;
- IRC сервисы, реаль ваҡытта текслы хәбәрләшеү ғәмәлен тәьмин итә (chat);
- телеконференциялар, йәки яңылыҡтар төркөмдәре (Usenet), күмәкләп хәбәрләшеү мөмкинлеген бирә;
- FTP сервисы — төрлө типтағы файлдарҙы һаҡлау һәм ебәреүҙе тәьмин итеүсе файл архивтары системаһы;
- Telnet сервисы, алыҫтағы компьютерҙар менән терминаль режимда идара итеү өсөн тәғәйенләнә;
- World Wide Web (WWW, W3, «Бөтә донъя селтәр ауы») — гипертекслы (гипермедиа) система, төрлө-төрлө селтәр ресурстарын берҙәм мәғлүмәт арауығына ҡушыу өсөн тәғәйенләнгән;
- Ағымлы мультимедиа.
Был сервистар стандарт сервистар булып тора. Йәғни клиент һәм сервер программа тәьминәтенең төҙөлөү принциптары, шулай уҡ үҙ-ара эш итеү протоколдары халыҡ-ара стандарттар рәүешендә эшләнгән. Тимәк, программа тәьминәтен эшләүселәргә дөйөм техник талаптарға ярашлы эш итергә кәрәк.
Стандарт сервистар менән бергә стандарт булмағандары ла бар. Улар теге йәки был компанияның оригиналь эшләнмәһе булып тора. Мәҫәлән, Instant Messenger (интернет-пейджерҙар — ICQ, AOl, Demos on-line һ.б.) кеүек системалар, интернет-телефония, радио һәм видео трансляциялау системалары һ.б. Бындай системалар халыҡ-ара стандарттарға тап килмәгәнлектән башҡа ошондай сервистар менән техник ярашмаусанлыҡҡа тап булыу ихтималлығына эйә.
Стандарт сервистар өсөн транспорт кимәлендәге протоколдар менән эшләү ҙә стандартлаштырыла. Атап әйткәндә, һәр бер программа серверына стандарт TCP- һәм UDP-порт номерҙары бирелә, улар бер нигә ҡарамай үҙгәрешһеҙ ҡала. Клиент программа тәьминәте порттарының номерҙары иһә улай уҡ ҡаты тотолмай, сөнки:
- беренсенән, ҡулланыусы узелында клиент программаһының бер нисә күсермәһе эш итеүе бар, һәм уларҙың һәр береһе транспорт протоколы тарафынан шәхсән танылырға тейеш, йәғни һәр күсермәнең үҙенең уникаль порт номеры булыуы мотлаҡ;
- икенсенән, клиент белешеүҙе ҡайҙа ебәрергә белһен өсөн, сервер порттарының тейешле ҡағиҙәләргә буйһоноуы мөһим, ә сервер белешеү алынған адрес буйынса яуапты ебәрә ала.
- Хеҙмәттәр
Әле айырыуса киң ҡулланыла торған интернет хеҙмәттәре — ошолар:
- Донъя селтәр ауы
- Веб-форумдар
- Блогтар
- Вики-проекттар (атап әйткәндә, Википедия)
- Интернет-кибеттәр
- Интернет-аукциондар
- Социаль селтәрҙәр
- Электрон почта һәм хат-хәбәр таратыу исемлектәре
- Яңылыҡтар төркөмдәре (нигеҙҙә, Usenet)
- Файл алмашыу селтәрҙәре
- Электрон түләү системалары
- Интернет-радио
- Интернет-телевидение IPTV
- IP-телефония
- Мессенджерҙар
- FTP-серверҙар
- IRC
- Эҙләү системалары
- Интернет-реклама
- Алыҫ терминалдар
- Алыҫтан идара итеү
- Күп ҡулланыусылар уйындары
- Веб 2.0
- Интернет-трейдинг
Браузерҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Браузер — веб-битте ҡарау өсөн кәрәкле компьютер программаһы.
Күп төрлө браузерҙар бар. Иң ныҡ таралғандары: Google Chrome, Internet Explorer, Mozilla Firefox, Safari һәм Opera.
Телдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Интернет ҡулланыусыларҙың мәғлүмәт ресурстарын файҙаланыу ирке дәүләт сиктәре һәм/йәки милли домендар менән сикләнмәй, ләкин тел сиктәре һаҡлана әле. Интернетта инглиз теле өҫтөнлөк итә. Урыҫ теле 2-се урынды биләй[6].
Интернеттың тел буйынса бүленеш өлкәләре уларҙа ҡулланылған тел буйынса атап йөрөтөлә. Интернеттың урыҫ телле өлкәһе «Русский интернет», ҡыҫҡаса Рунет тип атала. Башҡорт интернеты — Башнет.
Рунет[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рунет — Интернет селтәренең урыҫ телле өлөшө. Тарыраҡ билдәләмәлә иһә Рунет — Бөтә донъя селтәр ауының .su, .ru һәм .рф тигән милли домендарҙағы өлөшө. 1987—1994 йылдар урыҫ телле Интернет барлыҡҡа килеүҙең иң мөһим осоро булды. 1990 йылдың 28 авгусында И. В. Курчатов исемендәге Атом энергияһы институтында һәм СССР Автомобиль транспорты министрлығының Квалификацияны күтәреү институтында үҫеп сыҡҡан һәм ғалим физиктар менән программа яҙыусыларҙы берләштергән фәнни төркөм Интернет донъя селтәренә ҡушыла. 1990 йылдың 19 сентябрендә беренсе кимәлдәге .su домены InterNIC халыҡ-ара мәғлүмәт үҙәге базаһында теркәлә. Ошоноң һөҙөмтәһендә Советтар Союзы менән Интернет аша бәйләнеш тотоу мөмкинлеге асыла. 1994 йылдың 7 апрелендә InterNIC'та .ru Рәсәй домены теркәлә.
«.рф» (punycode:
xn--p1ai; Рәсәй Федерацияһы) домены URL-адреста кириллица символдарын ҡулланыу мөмкинлеген бирә, ул DNS'тың тамыр системаһына 2010 йылдың 12 майында тапшырылған[7]. «Интернет» техник үҙәге статистикаһынан күренеүенсә[8], 2010 йыл аҙағында .рф зонаһында 700 меңләп домен теркәлгән, шуның 350 меңләбе теркәлеүен тапшырмаған. Интернет селтәрендәге милли доменды координациялау үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, .рф зонаһында әлеге көнгә теркәлгән домен исемдәренең 8 %-лабы ғына урыҫ теленең дөйөм ҡулланылыштағы һүҙҙәренән тора. Йәнә 30 % самаһы бер нисә һүҙҙән төҙөлгән, ҡалған бөтә домендар кеше исемдәренән, әҙәби персонаждар исемдәренән, компаниялар атамаларынан яһалған. Исемдәрҙең күпселеге тауар билдәләре хужаларыныҡы булып тора. Исемдәрҙең яртыһы тиерлек — Мәскәүҙә, 9 %-ы — Мәскәү өлкәһендә, 8 % Санкт-Петербургта теркәлгән[9].
Юридик яҡтары һәм дөйөм үҙсәнлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Интернеттың милексеһе юҡ, сөнки ул географик яҡтан төрлө урындағы селтәрҙәр йыйылмаһынан хасил була.
- Интернетты тулыһынса һүндереп булмай, сөнки селтәр маршрутизаторҙары берҙәм тышҡы идарала түгел.
- Интернет бөтә кешелектең хазинаһы булып тора.
- Интернеттың ҡыҙыҡһынған кешеләр тарафынан ҡулланыла торған файҙалы һәм зарарлы мөмкинлектәре бик күп.
- Интернет, бөтәһенән элек, мәғлүмәтте асыҡ һаҡлау һәм таратыу сараһы булып тора. Шифрланмаған мәғлүмәттең маршрут буйынса транспортланған саҡта яттар ҡулына эләгеүе бар.
- Интернет һәр компьютерҙы Селтәргә тоташтырылған башҡалары менән бәйләй ала.
- Интернеттағы сайттар мәғлүмәтте уҡыусы ихтыярына ярашлы тарата.
- Сүпхат-серверҙар һәм «зомби-селтәрҙәр» мәғлүмәтте ебәреүсе ихтыяры буйынса тарата һәм ҡулланыусыларҙың почта йәшниктәрен сүпхаттар менән тултыра (ысынбарлыҡтағы почта йәшниктәрен реклама гәзттәре һәм брошюралары менән тултырған кеүек).
- Интернетта мәғлүмәт таралыу социаль мөхиттә имеш-мимештәр таралыуға оҡшаш. Мәғлүмәткә ҡыҙыҡһыныу ҙур булһа, ул тиҙ һәм киң тарала, ҡыҙыҡтырмаһа — таралмай.
- Интернеттағы мәғлүмәттәрҙе уҡыу, ҡағиҙә булараҡ, әҫәрҙе ябыҡ уҡыу булып тора. Интернетта мәғлүмәтте таратҡан (фаш иткән) өсөн, әгәр ул дәүләт йә башҡа берәүҙең сере, яла, таратылыуы закон менән тыйылған башҡа мәғлүмәттәр булһа, мәғлүмәт индерелгән урындағы закондарға ярашлы, юридик яуаплылыҡҡа тарттырылыу ихтимал.
- 2011 йылдың 3 июнендә Интернетҡа инеүҙе кешенең база хоҡуғы тип таныу тураһында БМО-ның резолюцияһы ҡабул ителде. Шулай итеп, теге йәки был төбәкте Интернеттан өҙөү кеше хоҡуғын боҙоу булып тора[10].
Төп ҡулланыу өлкәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Электрон бизнес[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләренән күренеүенсә, Интернет ресурстарының күпселеге ниндәй ҙә булһа кимәлдә коммерция эшмәкәрлеге менән бәйләнгән[11]. Интернет реклама, тауарҙар һәм хеҙмәттәр һатыу, маркетинг тикшеренеүҙәре үткәреү, электрон түләүҙәр башҡарыу, банк иҫәптәренә идара итеү өсөн ҡулланыла.
Oxford Economics докладына ярашлы, тауарҙар һәм хеҙмәттәрҙе электрон ысул менән һатыуҙың дөйөм күләме, шулай уҡ цифрлы продукттар һәм хеҙмәттәр баҙары күләме дөйөм донъя кимәлендә 20.4 триллион АҠШ доллары тәшкил итә, был донъялағы бөтә һатыуҙарҙың 13,8 %-ын тәшкил итә[12].
Киң мәғлүмәт саралары (КМС)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Жанр буйынса интернет-баҫмалар офлайн баҫмаларҙан айырылмай — яңылыҡтар, әҙәби, фәнни-популяр, балалар, ҡатын-ҡыҙҙар һ.б. сайттар бар. Әммә, офлайн баҫмалар даими сыҡһа (көнөнә, аҙнаһына, айына бер), интернет-баҫмалар яңы материал килеүгә ҡарап яңыртылып тора. Шулай уҡ интернет-радио һәм интернет-телевидение ла бар.
Интернет-КМС үҫеше арҡаһында ҡағыҙ матбуғат баҫмаларын уҡыусылар һаны йылдан-йыл кәмей бара. Мәҫәлән, АҠШ-та 1989—2009 йылдарҙа сығарылған гәзиттәр һаны көнөнә 62 млн-дан 49 млн данаға ҡалып кәмегән[13].
Әҙәбиәт, музыка, кино[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Интернетта эшләгән электрон китапханаларҙа ғәйәт ҙур һандағы баҫмалар бар. Селтәрҙә булған китаптар араһында күптән библиографик йәһәттән һирәк осрай торған баҫмаға әйләнгәндәре йәки бөтөнләй нәшер ителмәгәндәре лә байтаҡ.
Башлап яҙған яҙыусылар һәм шағирҙар ҙа, ҡайһы бер билдәле авторҙар ҙа Интернетҡа үҙенең ижадын сығара.
Тауышлы файлдарҙы, сифатын һаҡлап, Интернет аша тапшырыуға яраҡлы иткән MP3 форматы барлыҡҡа килеү менән Интернетта музыка киң тарала башланы. Интернетта башҡарыусының яңы дискындағы берәй йырҙың таралыуы уға яҡшы реклама булып тора һәм яҙмаларҙың һатылыуын арттыра.
Интернетта шулай уҡ фильмдар күп, уларҙың күпселеге рөхсәтһеҙ тейәлгән. Уларға инеү файл алмашыу селтәрҙәре аша (атап әйткәндә, BitTorrent технологияһын ҡулланып) башҡарыла.
Күсермәләр яһау, әҙәби, музыкаль әҫәрҙәрҙе һәм кинофильмдарҙы тейәү еңеллеге арҡаһында авторлыҡ хоҡуҡтарын һаҡлау мәсьәләһе көнүҙәккә әүерелде.
Элемтә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Электрон почта әлеге көндә иң киң ҡулланылыусы элемтә сараһы булып тора. Шулай уҡ IP-телефония һәм Skype (компьютерҙар араһында Интернет аша пиринг селтәрҙәрен ҡулланыу юлы менән шифрланған тауышлы бәйләнеште һәм видеобәйләнеште тәьмин итеүсе ябыҡ кодлы түләүһеҙ проприентар программа тәьминәте, шулай уҡ кеҫә һәм стационар телефондарға түләүле шылтыратыу хеҙмәттәре) кеүек программалар ҙа киң ҡулланыла.
Интернетты элемтә сараһы итеп ҡулланыу мәшғүллектең алыҫтан тороп эшләү кеүек төрө таралыуға юл асты.
Аралашыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Интернет төрлө ҡыҙыҡһыныуҙар берләштергән кешеләр өсөн аралашыу сараһы булып тора. Интернет-форумдар, блогтар һәм социаль селтәрҙәр шуға хеҙмәт итә. Социаль селтәрҙәр һәр кемдең үҙ виртуаль «Мин»ен ижад итеүе өсөн техник һәм социаль база тәьмин итә. Һәр кем аралашып йә ижад итеп кенә ҡалмай, үҙ ижади емештәрен күп миллионлы аудитория менән уртаҡлаша ла ала.
Краудсорсинг[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Интернет үҙ эшмәкәрлектәрен берләштереү һәм көйләү өсөн ирекмәндәргә лә ҡулай шарттар тыуҙырҙы.
Википедия — ирекмәндәр тарафынан үҫтерелеүсе онлайн-энциклопедия — ошондай проекттарҙың иң ҙуры булып тора.
Граждандар ғилеме программалары миҫалдары: Бөтә донъя Һыуҙы тикшереү көнө, НАСА ҡурсалауы аҫтындағы Stardust@Home һәм Clickworkers, галактикаларҙы классификациялау буйынса Galaxy Zoo проекты.
Цензура[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күп илдәрҙә селтәргә ҡарата етди сикләүҙәр бар, йәғни айырым сайттарға (КМС-ҡа, аналитик, порнографик сайттарға) йәки тотош селтәргә инеү тыйыла. Мәҫәлән, ҠХР-ҙа «Алтын ҡалҡан» проекты — провайдерҙар менән мәғлүмәт тапшырыуҙың халыҡ-ара селтәрҙәре араһындағы интернет-каналда мәғлүмәтте һөҙөп үткәреү системаһы эшләй.
Интернетта ҡайһы бер хөкүмәттәргә ҡулай булмаған мәғлүмәт ресурстары барға күрә улар Интернетты киң мәғлүмәт сараһы тип иғлан итергә һәм уға ҡағылышлы сикләүҙәрҙе ҡулланырға тырыша. Ысынында, Интернет — ул, телефон селтәре йәки ҡағыҙ кеүек, мәғлүмәтте йөрөтөүсе, мәғлүмәтле мөхит. Донъяла Интернетҡа тоташыуға дәүләт монополияһы ла осрай.
Шул уҡ ваҡытта мәғлүмәт ресурстарының күпселеге үҙҙәре баҫтырған мәғлүмәтте, үткәрелгән сәйәсәткә йә үҙҙәренең эске ҡағиҙәләренә ҡарап, рәсми цензураға (модерацияға) дусар итә. Был һүҙ иркенең демократик принциптарына ҡаршы килмәй.
Кәрәкһеҙ тип табылған контенттан ҡулланыусының компьютерына фильтрҙар ҡуйып һаҡланып була.
«Интернетта цензураның иң һөҙөмтәле ысулы — ул провайдерҙар менән эшләү. Ҡулланыусыларға рөхсәт ителмәгән адрестар исемлеген индерергә мөмкин»[14].
Интернеттағы цензураны еңер өсөн ҡулланыусылар бикләнгән ресурстарға үтеп кереүҙең рөхсәт ителгән төрлө ресурстарын файҙалана. Әйтәйек, веб-прокси һәм прокси-серверҙар, анонимайзерҙар һәм аноним селтәрҙәр, RSS-агрегаторҙар, веб-биттәрҙең йөкмәткеһен күрһәтелгән биттең адресына күсерә торған веб-сервситар (мәҫәлән, Google Translate), VPN шундайҙарға инә.
Субмәҙәниәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Замана Интернеты бик күп яҡлы социаль һәм мәҙәни ҡырҙарға эйә. Ул универсаль глобаль мәғлүмәт мөхите булып тора.
Интернет-берләшмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Интернет аралашыу өсөн ғәйәт киң техник мөмкинлектәр аса. Унда ҡыҙыҡһыныуҙары, донъяға ҡарашы буйынса оҡшаш кешеләр еңел табыша, донъяның төрлө төбәктәренә таралып киткән элекке таныштарҙы табыу мөмкинлеге лә бар. Өҫтәүенә, Селтәрҙә аралаша башлау, шәхси осрашыу ваҡытындағыға ҡарағанда психологик йәһәттән еңелерәк. Ошо сәбәптәр уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙары булған һәм нигеҙҙә Интернет аша аралашҡан кешеләрҙең веб-берләшмәләре барлыҡҡа килеүҙе дәртләндерә. Бындай интернет-берләшмәләр йәмғиәт тормошонда торған һайын ҙурыраҡ урын ала бара.
Интернет-бәйлелек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Интернет таралыу менән бергә уның кире яҡтары ла барлыҡҡа килә. Мәҫәлән, ҡайһы бер кешеләр виртуаль мөхиткә шул тиклем ныҡ ылыға, хатта уны ысынбарлыҡтан өҫтөн күрә башлай, компьютер алдында көнөнә 18 сәғәткәсә ваҡытын үткәрә. Тамырында психологик күренеш булып торған интернет-бәйлелекте наркомания — наркотик матдәләрҙән физик бойондороҡлолоҡ менән тиңләйҙәр. Интернет-бәйлелек Интернетҡа тоташыу теләгенең еңелгеһеҙлеге һәм ваҡытында унан сыға алмау менән һүрәтләнә. Төрлө тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, әле донъяла интернет ҡулланыусыларҙың 10 % самаһына интернет-бәйлелек хас. Рәсәй психиатрҙары фекеренсә, илдә ундайҙар 4—6 %.
Киберпанк[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Интернет, кибермөхит һәм виртуаль ысынбарлыҡ хәҙерге сәнғәттә лә сағылыш тапты. 1980-се йылдар уртаһында уҡ фәнни фантастиканың компьютерҙар, юғары технологиялар һәм техник прогрестың йәмғиәткә һәләкәтле йоғонтоһо проблемаларына арналған жанры барлыҡҡа килде. Уларҙың күпселегенең сюжетында хакерҙарҙың ҡеүәтле корпорациялар менән көрәше ята. Жанр әҙәбиәттә, кинематографта, альтернатив музыкала, график әҫәрҙәрҙә (айырыуса анимела) һәм компьютер уйындарында киң таралыу тапты. Киберпанк тигән термин яҙыусы Брюс Бетке тарафынан уйлап сығарылған һәм таратылған, ул 1983 йылда ошо исемле хикәйә яҙа. Жанрҙың кибертрэш, нанопанк тигән тармаҡтары әҙ таралған.
Троллинг[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Троллинг — Интернетта 1990-сы йылдарҙа үҫеш алған һәм Селтәрҙә нормаль аралашыуға ҡамасаулай торған психологик һәм социаль күренеш, Донъя селтәрендә махсус рәүештә провокацион хәбәрҙәр һәм мәҡәләләр баҫҡан кешеләрҙе Интернет-тролль йәки тролль (ингл. troll) тип атайҙар. Улар ҡатнашыусылар араһында бәрелештәр, янъял, бәхәс, флейм тоҡандырырға тырыша. Бындай мәҡәләләрҙә һәм хәбәрҙәрҙе лә тролль тип йөрөтәләр, ә уларҙы яҙыу троллинг тип атала.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1995 йылда билдәле АҠШ журналисы Луи Джоральдо «Newsweek» журналында Интернет — ул «реклама өйөмөнән башҡа бер ни ҙә түгел» тип иғлан итә[15].
- XXI быуат башында эскимостар Интернет менән таныша, терминды уларҙың теленә тәржемә итергә кәрәк була. Эксперттар ‘ikiaqqivik’ — «ҡатламдар аша сәйәхәт» тигән һүҙҙе һайлай. Әүәл был һүҙ теге йәки был һорауға яуап эҙләп, ваҡытта йә арауыҡта «сәйәхәт иткән» шамандың ғәмәлдәрен аңлатҡан.
- Интернеттың католик сиркәүҙән рәсми булмаған ҡурсалаусыһы булып Исидор Севильский иҫәпләнә.
- Рәсәйҙә Интернет көнө 30 сентябрҙә билдәләнә[16].
- Кубала Интернетҡа ирекле инеүҙе рөхсәт иткән тәүге интернет-кафелар 2013 йылдың июнендә асыла[17].
- Белоруссияла интернетҡа инеүҙең йәмәғәт урындарында (почта бүлексәләре) шәхесте раҫлаусы документты күрһәтеү талап ителә[18].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Hobbes' Internet Timeline 10.1 by Robert H’obbes' Zakon
- ↑ Денис Борн. Интернету — 40 лет. Как всё начиналось…. 3DNews (30 октября 2009). Проверено 2 декабря 2009.
- ↑ Новое лицо аукциона. Компьютерра–Онлайн (2 марта 1999). Проверено 4 октября 2009.
- ↑ "The Future of the Wireless Art" by Walter W.
- ↑ Эй, там, за монитором!
- ↑ Russian is now the second most used language on the web. Архивировано из первоисточника 24 мая 2013.
- ↑ Домен «.рф» доступен в Интернете (рус.). Проверено 18 мая 2010.
- ↑ Статистика доменных имен в домене .РФ (рус.). Технический центр «Интернет» (7 октября 2010). Проверено 30 декабря 2010.
- ↑ РИА Новости/ Подведены итоги приоритетной регистрации доменных имен в зоне .
- ↑ ООН признала доступ в Интернет базовым правом человека.
- ↑ Интернет
- ↑ http://www.myclouddoor.com/web/documents/The%20New%20Digital%20Economy.pdf
- ↑ Н.
- ↑ Задушат ли российский Интернет?
- ↑ Why the Web Won't Be Nirvana
- ↑ 30 сентября в России в 14-й раз отмечается День Интернета
- ↑ На Кубе 3 июня появились первые 118 интернет-кафе
- ↑ В интернет-кафе и на ПКП будут пускать по удостоверению личности
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Научно-популярное объяснение инфраструктуры Интернета (инг.)(англ.) How Stuff Works
- Тим Бернерс-Ли. Плетя паутину: истоки и будущее Всемирной сети (инг.)(англ.)
- Интернет как СМИ (инг.)(англ.)
- Алгоритмы для Интернета (рус.)(рус.) Курс лекций
- Интернет научится мыслить (рус.)(рус.)
- Тарих


text:
Стәрлетамаҡ нефтехимия заводы – ышаныслы тәьмин итеүсе
2010 йылдың беренсе кварталында сеймал менән тәьмин итеүселәрҙең эшмәкәрлеге һөҙөмтәләре буйынса «Нижнекамскшина» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (Татарстан) — Стәрлетамаҡ нефтехимия заводының күптәнге партнеры — Башҡортостан предприятиеһына «ышаныслы» категорияһын биргән, тип хәбәр итә «Стәрлетамаҡ нефтехимия заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең матбуғат хеҙмәте.
СКС-30 АРКМ-15, СКС-30 АРКМ-27, СКС-30 АРК маркаһындағы синтетик каучуктар күрһәтелгән спецификацияларға һәм техник шарттарға тулыһынса тап килә. Баһалау халыҡ-ара сифат менеджменты системаһы сиктәрендә сеймал ташыуҙы ойоштороу, перспективалылыҡ һәм сеймал менән тәьмин итеүсенең лояллек дәрәжәһе буйынса үткәрелгән.
Предприятие етәксеһе Алексей Изотов әйтеүенсә, сифат — компания менән төп корпоратив өҫтөнлөктәр иҫәбенә индерелгән, йәмғиәт үҫешен билдәләүсе факторҙарҙың береһе.


text:
Башҡортостандың баш ҡалаһы Рәсәй гандбол беренселегенең сираттағы турын ҡабул итә
2 — 8 октябрҙә Өфөлә юғары лиганың ир-егеттәр командалары араһында Рәсәй чемпионаты-2010/2011-ҙең төп уйындарҙан алдағы этабының 2-се туры үтәсәк. Турҙы нефть университетында «УГНТУ-ВНЗМ» ҡабул итә.
Өфөлөләрҙән тыш бында "Нара" (Наро-Фоминск), "ИРВИН-Чеховские медведи" (Чехов), "Кунцево-УОР №2" (Мәскәү) һәм «СКИФ» (Омск) уйнаясаҡ.
Беренсе турҙан һуң "УГНТУ-ВНЗМ" активында ике мәрәй бар (бер еңеү) һәм туғыҙ команда араһында ул алтынсы урында килә.


text:
Өфөлә мосолман йәштәре форумы үтәсәк
Өфөлә 16 февралдә мосолман йәштәре форумы үтәсәк. Был турала «Башинформ» агентлығына БР мосолмандары Диниә назаратының Йәштәр бүлеге етәксеһе Айнур Арсланов хәбәр итте.
— Форумда традицион ислам үҫеше, наркомания, алкоголизм һәм дини экстремизмды профилактикалау мәсьәләләре ҡараласаҡ, — тине БР мосолмандары Диниә назаратының Йәштәр бүлеге етәксеһе. – Был проблемалар буйынса фекер алышыуға беҙ Көньяҡ Уралдан — Әбйәлил, Баймаҡ, Ейәнсура райондарынан, Учалы һәм Сибайҙан мосолман йәштәре вәкилдәрен саҡырҙыҡ.
Айнур Арслановтың билдәләүенсә, йәштәр менән БР мосолмандары Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин, Башҡортостан
Президенты ҡарамағындағы Дәүләт һәм конфессиялар араһындағы мөнәсәбәттәр буйынса Совет рәйесе Вячеслав Пятков, шулай уҡ республиканың көс структуралары вәкилдәре осрашасаҡ.


text:
Фото:
Өфө мэры «Ижтимағи электрон гәзит» уҡыусыларының һорауҙарына яуап бирә
Фото:
7 июндә «Ижтимағи электрон гәзит» (www.i-gazeta.com) сайтында Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Ирек Ялаловтың онлайн-конференцияһы үтә.
«Һорау бир!» бүлегендәге тейешле форманы тултырып, урындағы ваҡыт менән 11.30-ҙан 12.30-ға тиклем «Ижтимағи электрон гәзит» сайтына ингән һәр кеше уға мөрәжәғәт итә ала.
Интернет менән ҡулланыусылар өсөн i-gazeta.com сайтынан видеотрансляция «Башинформсвязь» йәмғиәтенең техник ярҙамында бойомға ашырыла.
Ҡала башлығының блогерҙар менән аралашыуы «Ижтимағи электрон гәзит» материалдарында, шулай уҡ «Башинформ» агентлығының яңылыҡтар теҙмәһендә лә сағылыш табасаҡ.
Рендеринг һәм конвертациянан һуң «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында онлайн-конференциянан тулы видеоотчет донъя күрәсәк.


text:
Башҡортостанда 2018 йылға тиклем эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса программа ҡабул ителде
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2012 йылдың 20 июлендәге 249-сы ҡарары менән «2013-2018 йылдарға Башҡортостан Республикаһында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм ярҙам итеү» республика оҙайлы сроклы маҡсатлы программаһы раҫланды. Бындай документ төбәктә тәүгә ҡабул ителде.
Республика оҙайлы сроклы маҡсатлы программаһы Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһы менән берлектә БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты менән әҙерләнде. Әйткәндәй, Академия Башҡортостанда бәләкәй һәм урта бизнес субъекттарын үҫтереү өлкәһендә ғилми-тикшеренеү эштәрен ойоштороу буйынса асыҡ конкурста еңеү яулағайны.
Программа алты йылға республикала бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса стратегик йүнәлештәрҙе билдәләй. Бәләкәй һәм урта бизнесҡа ярҙам итеү буйынса һөҙөмтәле механизмдар формалаштырыу нигеҙендә Башҡортостанда бизнесты үҫтереү өсөн шарттар булдырыу программаның төп маҡсаты булып тора.
Дәүләт комитетының матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге программа эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү буйынса ғәмәлдәге программаларҙың дауамы булып тора, ул закондар сығарыу, финанс, мәғлүмәт һәм башҡа өлкәләрҙә яңы эшләнмәләрҙе иҫәпкә алып әҙерләнгән.


text:
Асҡынды төйәк иткәндәрҙең сифаттары хаҡында уйлағанда иһә күңелгә иң беренсе “тәрән аҡыл, сыҙамлылыҡ” тигән һүҙҙәр килә. Бай һәм ҡатмарлы тарихлы ерҙә тамырланған халыҡ ипле, күндәм. Улар ыҙғышмай, ғауғалашмай, барыһы ла үҙеңә бәйле икәнен белеп, баш баҫып эшләй. Шул уҡ ваҡытта йөрәктәрендә ялҡын асҡындарҙың – ихтыяр көсөн һынмаҫ рух нығытҡан.
Асҡынды төйәк иткәндәрҙең сифаттары хаҡында уйлағанда иһә күңелгә иң беренсе “тәрән аҡыл, сыҙамлылыҡ” тигән һүҙҙәр килә. Бай һәм ҡатмарлы тарихлы ерҙә тамырланған халыҡ ипле, күндәм. Улар ыҙғышмай, ғауғалашмай, барыһы ла үҙеңә бәйле икәнен белеп, баш баҫып эшләй. Шул уҡ ваҡытта йөрәктәрендә ялҡын асҡындарҙың – ихтыяр көсөн һынмаҫ рух нығытҡан.
Әлеге сират бик әүҙем булып сыҡты. Күңелле буласағы күренеп тора. “Кем аҙаҡҡы?” тип белештем дә, эскәмйәгә барып ултырып, сиратташтарымды күҙәтә башланым. Ишек төбөндә – йәш ханым. Мин уны беләм. Исеме – Рита. Кибеттә халыҡ араһында эшләп теле сарланып бөткән. Беренсе булып ул һуҡрана башланы: “Эшкә йөрөүең яҡшыраҡ икән! Ярты көн үтте!”
– Ниңә улай бөтөрөнәһең?
– Харап булдым инде былай булғас, күпме тырышлығым юҡҡа сыҡты. Уҡыуҙан ҡыуалар инде...
Йәл булып китте.
Каналдың бөгөнгө эшмәкәрлеге хаҡында баш мөхәррире Динара ӘХМӘТОВА менән һөйләшәбеҙ.


text:
Ырғыҙ буйҡайҙары, һай, йәмле шул,
Ырғыҙ һыуҡайҙары, һай, түлле,
1905-тә яҙғы һыуҙан
Бәпес ҡайта, наҙға күмелеп.
Иң тәүге балалар өсөн әҫәр, моғайын, бишек йыры булғандыр. Уның моңо, наҙы, рухы менән һуғарылған сабыйҙың мөхәббәткә сорналып үҫеүе һәр беребеҙгә мәғлүм. Тора-бара бишек йырына әкиәттәр, хикмәттәр килеп ҡушылғандыр. Яҡшылыҡ, яманлыҡ хаҡындағы фәһемле әҫәрҙәр барыһы ла дәүерҙәр алышына барған һайын бала күңеленең һағына баҫа торған. Ә бөгөн бәләкәстәребеҙгә нимә тәҡдим итәбеҙ? Беҙҙең яҙғандарыбыҙ уларҙы заман афәттәренән һаҡлаймы, техноген юлдан киткән кешелектең фажиғәләренән ҡурсалаймы?
– Тормош күҙгә күренеп ауырлашты. Байтаҡ кешенең эш урынында ҡыҫҡартыуға эләгеүе, хеҙмәт хаҡының тотҡарланыуы борсоуға һала. Ауыр мәлдә мосолман үҙен нисек тоторға тейеш? Ошо йәһәттән фекерегеҙҙе белге килә, Нурмөхәмәт хәҙрәт.
В. СӘЙФЕТДИНОВ.
Ҡариҙел районы.
Әл-хәмдү лил-ләһ, мосолман кейеме йылдан-йыл күркәмләнә, зауыҡлыраҡ, сағыуыраҡ була бара. Хәҙер урамда оҙон итәктә, яулыҡ ябынып йөрөгән ҡатын-ҡыҙға йыш ҡына тап булыу күңелгә май булып ята. Был, әлбиттә, Исламдың үҫешенә бәйле.
Ялбыр ҡашы күҙ ҡабағын ҡаплап, һәленеп төшкәнен күргәс тә иренең кәйефе шәптән түгеллеген аңланы Мәсҡүҙә. Шуға ла өнһөҙ генә ҡашығаяҡ янындағы эшен дауам итте. Белә ул: бөгөн йәмәғәте бер ҡайҙа ла бармаясаҡ һәм бөтә асыуын ҡатынына төшөрәсәк йә күңел төшөнкөлөгөнә биреләсәк. Элегерәк уның был халәте бер көндә үтә ине, ҡартая килә аҙна-ун көнгә һуҙыла башланы.
Юлдарыма мең рәхмәтлемен. Улар миңә тормош мәшәҡәттәренән аҙға ғына булһа ла ял итеп тороу мөмкинлеге биреп кенә ҡалмай, ә яңы осрашыуҙар, онотолмаҫ тәьҫораттар бүләк итә.
Һәр дәүләттең идеологияһы ниндәйҙер дәрәжәлә мифик хәл-ваҡиғаларға мохтажлыҡ кисерә. Шул уҡ ваҡытта исем-шәрифтәрҙең дөрөҫлөгө, даталарҙың аныҡлығы улар өсөн әллә ни мөһим түгел. И.В. Сталин исемендәге 91-се айырым Себер доброволецтар бригадаһының 2-се батальоны автоматсыһы Александр Матросов – тап шундай батырҙарҙың береһе. Ул 1943 йылдың 27 февралендә тиңе булмаған батырлыҡ ҡыла. Ләкин рәсми идеологтар оҙаҡ ваҡыт яугирҙең ысын исемен, сығышын халыҡҡа еткерергә ашыҡмай.
Рәмил Вәлиев Силәбе өлкәһенең Магнитогорск ҡалаһында йәшәй, сығышы менән – Бөрйән районынан. Оҫта ҡуллы, рухлы кеше ул. Яһаған йыһаздары, семәрле ҡумталары күҙҙең яуын алырлыҡ. Рәмил ағай ҡумыҙ яһау оҫтаһы булып та танылған. Күңеленә илһам килгән саҡтарында шиғырҙар ҙа яҙа.
Арҡайым — Көньяҡ Уралда табылған торлаҡ нығытмаһы, хужалыҡ итеү майҙаны һәм ҡәберлеге булған археологик комплекс.
Артҡа 1 2 3 Алға
Бит башына
Ағас — тамыры, кеше нәҫеле менән көслө, ти халыҡ мәҡәле. Беҙ ата-бабабыҙға ҙур рәхмәтлебеҙ: улар XIII — XIV быуаттарҙа башлап беҙгә үҙҙәренең шәжәрәләрен төҙөп ҡалдырған. Нәҫелебеҙҙең ырыу башлығы Яуыш бей булған. Ул Болғар-Биләр ерҙәрендә йәшәгән, 1361 йылда Тамерлан ғәскәре менән алышта һәләк булған. Ике улы ҡалған — Ихсан бей менән Инсан бей. Тамерлан Болғар ерҙәрен баҫып алғас, улар был ерҙәрҙән китергә ҡарар итә. Ихсан бей әсәһе һәм үҙенең кешеләре менән Иҙел аръяғын һайлай. Уның Ульяновск өлкәһендә ерләнгәне билдәле. Ә беҙҙең бабабыҙ Инсан бей үҙенең кешеләре менән Кама буйлап өҫкә китеп, ошо ерҙәргә килеп төпләнә.


text:
Башҡортостандың 42 һайлау участкаһында веб-камералар булмаясаҡ
Башҡортостанда булдырылған 3509 участканың ҡырҡ икәүһендә веб-камералар булмаясаҡ. Был хаҡта техник видеокүҙәтеү саралары эше менән таныштырыу барышында Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев хәбәр итте.
— Башҡортостанда 3509 һайлау участкаһы булдырылды, — тине ул. – Тауыш биреү урындарын веб-камералар менән йыһазландырыу алдағы һайлауҙарҙа ҡулланыласаҡ яңы бер сара булып тора. Видеокүҙәтеү саралары тик 3467 участкала урынлаштырыласаҡ. 42 участкала улар булмаясаҡ.
Билдәләп үтәйек, Башҡортостан – видеокүҙәтеү системаларын урынлаштырыү буйынса Рәсәйҙә Президент һайлауҙарына әҙерлек эштәрен беренсе булып тамамлаған төбәк. Һайлауҙар барышын тапшырыу өсөн барлыҡ тиерлек элемтә каналдары әҙер.


text:
Республикала бөҙрәхана, кер йыйыу йорто, мунса һәм ерләү ойошмалары өсөн һалым каникулы иғлан ителә Фото: Андрей Старостин
Республикала бөҙрәхана, кер йыйыу йорто, мунса һәм ерләү ойошмалары өсөн һалым каникулы иғлан ителә
Республикала бөҙрәхана, кер йыйыу йорто, мунса һәм ерләү ойошмалары өсөн һалым каникулы иғлан ителә Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостанда һалым һалыуҙың патент һәм ябайлаштырылған системаһын ҡулланған шәхси эшҡыуарҙар өсөн һалым каникулы иғлан ителә. Был хаҡта Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Бюджет, һалым, инвестиция сәйәсәте һәм территориаль үҫеш комитеты ултырышында республиканың финанс министры Рида Собханҡолова хәбәр итте.
Министр аңлатыуынса, «Башҡортостан биләмәһендә һалым һалыуҙың патент һәм ябайлаштырылған системаларын ҡулланған шәхси эшҡыуарҙар өсөн 0 процент күләмендәге һалым ставкаһын билдәләү тураһында»ғы Законға үҙгәрештәр индереү һалым каникулына хоҡуғы булған ойошмалар исемлеген тулыландырырға мөмкинлек бирәсәк. Льгота ике йылға иҫәпләнгән.
«Закон проекты көнкүреш хеҙмәттәре өлкәһендә беренсе тапҡыр теркәлгән шәхси эшҡыуарҙарға 0 процент күләмендәге ставка билдәләүҙе күҙ уңында тота. Норма йола, ритуаль хеҙмәттәр, мунса, химик таҙартыу, бөҙрәхана (матурлыҡ салондары), ерләү ойошмаларына ҡағыла. Шулай итеп, һалым каникулы эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенең 48 төрөн үҙ эсенә ала», — тип билдәләне Рида Собханҡолова.
Быйыл Рәсәйҙең Һалым кодексына үҙгәрештәр индерелгәндән һуң төбәк закон сығарыусылары ошондай ташлама булдырыу хоҡуғын алды, тине министр. Тәҡдим ителгән проект Башҡортостан Хөкүмәте президиумы ултырышында ҡаралған.


text:
Башҡортостан — тыуым кимәле буйынса Волга буйы федераль округында лидер Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан — тыуым кимәле буйынса Волга буйы федераль округында лидер
Башҡортостан — тыуым кимәле буйынса Волга буйы федераль округында лидер Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанстат мәғлүмәттәре буйынса, төбәк — 2015 йылдың ғинуарынан сентябренә тиклем тыуған сабыйҙар һаны буйынса Волга буйы федераль округында беренсе урында.
Волга буйы федераль округында бөтәһе 296453 бала тыуған. Башҡортостанда — 44040 сабый, Татарстанда — 42262, Һамар өлкәһендә — 30764, Нижегородка өлкәһендә — 29953, Пермь крайында — 29168.
Башҡортостанда тыуыусылар һаны үлеүселәр һанынан 6,9 процентҡа артҡан (2014 йылдың ошо уҡ осоронда — 13,1 процент).
Волга буйы федераль округының ете субъектында тәбиғи үҫеш күҙәтелгән — Татарстанда (+6839 кеше), Башҡортостанда (2829), Удмурт Республикаһында (1908), Пермь крайында (719), Сыуаш Республикаһында (518), Мари Иле Республикаһында (272), Ырымбур өлкәһендә (19).


text:
Башҡортостандың парламент журналистары иң яҡшы материалдар өсөн наградалар алдыФото: Олег Яровиков
Башҡортостандың парламент журналистары иң яҡшы материалдар өсөн наградалар алды
Башҡортостандың парламент журналистары иң яҡшы материалдар өсөн наградалар алдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 29 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
28 декабрҙә Башҡортостан журналистары — парламент темаһына иң яҡшы материал конкурсы еңеүселәре рәхмәт хаттары һәм ҡиммәтле бүләктәр алды. Наградаларҙы республика Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев тапшырҙы. Конкурстың ойоштороу комитетына 174 эш ҡабул ителгән.
«Баҫма киң мәғлүмәт саралары» номинацияһында федераль гәзит-журналдарҙың төбәк ҡушымталары араһында «Комсомольская правда-Өфө» гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары Станислав Шахов иң яҡшыһы тип танылды.
Республика гәзит һәм журналдары араһында «Республика Башкортостан» гәзитенән Гүзәл Нәбиева еңеүсе булды.
Ҡала, район, берләштерелгән гәзит-журналдар араһында — «Яңауыл таңдары» гәзите коллективы.
«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының «Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай: 20 йыл халыҡ мәнфәғәтендә» фильмының авторҙар коллективы телерадиоканалдар һәм телерадиотапшырыуҙар араһында еңеү яуланы.
«Электрон баҫмалар» номинацияһында ике призлы урынды «Башинформ» агентлығы журналистары алды. Беренсе урында — сәйәсәт бүлеге етәксеһе Ғәлиә Нәбиева, өсөнсөлә — махсус хәбәрсе Арина Рәхимҡолова.


text:
Эшк Барлыҡ Һатып Алаһы Өстәргә Тиклем
Бәлки, был бер ҙә’т насар булыу томат, әлегә көллиәте, Мин ишеттем, тип’ң, һеҙ’өр-яңынан булырға тейеш. Шуға ла ҡарамаҫтан,, Шулай ҙа Мин дә тоям, бәлки, ни ҙә булһа, ҡасан 8 йәш хужа кәрәкле телефондар ла яҡшыраҡ мин күберәк тоторға һөт Королев ҡарағанда мин ашамлыҡтар кибете. Мин телем ҡайтыу өсөн күберәк аҡса кисәлә. Ысынлыкта, тип’ң яһалма. Мин’м ерһеү хисе ғаиләне минең аҡса кисәлә. Мин’ве уйлап тапҡан бер нисә алымдарын алырға тип аҡса, әммә проблема тора күбеһенсә уларҙың йәлеп ителгән эшселәр артыҡ. Позвонить миңа ялҡау, ләкин мин һизәм, держа өс эштәрендә байтаҡ әле. Был ҡалдыра минең менән ике мөмкинлектәре. Алырға ысын табыш " мауығыу уйындар, бик тиҙ, йәки алырға наличные элек кредит картаһы. Хыялым күреп, шул тиклем иҫке’т юғалтырға шуның тиклем аҡса йыуан эсәк менән ҡапма-ҡаршы кулдаге, Мин’м склоне уны т. Хәйер, әйтә алам булһа, бәхәсләшеп тә алабыз мин допустил дефолт түләүҙәр етә ине, шаҡтай ҡыйбатҡа минең өсөн, тик мин иҫке тоторға өсөн минең колено-колпаки ла кызыксындырды. Урам, Вегас-был тағы ла шул яҡҡа мин дә тотам листовка миль карточкалар. Тик мин отвлекся. Эшк йыуан эсәк ҡәнәғәтлек менән эшләй рәт-рәт. Заказ биреүсе аксаһын тратить, һәм ала некоторой проценты уны задний. Типичная-се табыш бындай йыуан эсәк 1% күпселек покупок, һәм 5% был выбранных покупок. Был обратный һатып бәйле ҡабул итеү йыуан эсәк. Ҡайһы бер тәҡдим итәләр 5% өсөн кәрәк-ярактары, улар һеҙ һатып алмайһыңмы компания’ң партнерлары. Күп кенә ориентировано АЗС покупок, супермаркет покупок, йәки һатып алыу " дарыуханала. Ул үзгәрә, һәм уны яҡшыраҡ һатып ҡабул итеү буйынса үҙ тәме,. Уйлағыз ни тиклем үк аҡса һеҙ тратты айына. Арендалау, телефондан счеты, интернет счеты, телевидение закон проекты, коммуналь хеҙмәттәр, продукттары, газ. Булһын’ң ти квартплата $500 ай. Телефон башҡа $25. Интернет, $25, сыбыҡ, $25, $100 коммуналь хезмәттәргә, $200 өсөн еды, һәм $125 өсөн газ. Шулай булғас, беҙ’буласак эшләргә төрө, һеҙҙең счет өстәргә тиклем $1,000 айына, игнор транспорт сараһы, автострахования, һеҙҙең членство бының өсөн: бер сайт, әлбиттә, бер, һ. б.. Әгәр һеҙ булды проценты минималь кире кулдаге, бер йыл эсендә, рәт-рәт әлеге закон проекттары, улар, моғайын, оҙаҡҡа имрәк тип,-йә реаль донъяла, һеҙ алыр инек алырға $120 ҡапма-ҡаршы ғына пайдаланған өсөн конкрет кредит картаһы. Моғайын, һеҙ используете бер үк, шулай булғас, беҙ, юғалта? Һәм төп сәбәбе алыу өсөн эшк картаһы, һис шикһеҙ, кулдаге. Булһа ла һеҙ, моғайын, беркасан ла күрергә кулдаге, һеҙ аласаһы касса чегы йәки кредит карталары ла тура килә терпеть смущение өсөн түләргә үҙенең киске даталар менән Бүләк Картаһы. Мин алыр ине дауам итеү өсөн биттән менән сценария, показывающие кеше ни тиклем файҙалана ала эшк картаһы. Йәки мин алыр ине һаклап ҡалыу минең бармаҡтарымды һәм күҙҙәре менән түгел, ә эшләргә, . Моның урынға мөмкин мин ябай бер бирергә. Мин рекомен һезгә эшләргә килгәндә үк, иң, әгәр Һеҙ шулай уҡ васили бәләкәс балалар менән велосипедта йөрөнө, улар кыйбатырак ҡарағанда һеҙҙең автомобиль. Булһа әгәр, һеҙ беләһеңме, һеҙ ябай теләһәгез, күберәк аҡса. Йә йәки. Эшк Барлыҡ Һатып Алаһы Өстәргә Тиклем


text:
Башҡортостандың мәҙәниәт эшмәкәрҙәре республика Башлығы грантын алыу мөмкинлегенә эйә
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы 2016 йылға республика Башлығы гранттарын алыуға ғаризалар ҡабул итә башланы. Быйыл мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре өсөн 90 мең һумлыҡ 25 грант, ә ижади коллективтар өсөн 270 мең һумлыҡ биш грант әҙерләнгән.
«Гранттар музыка, театр, белем биреү, бейеү һәм һынлы сәнғәт, кинематография, архитектура һәм дизайн, музей һәм китапхана эше, художество кәсептәре һәм һөнәрҙәре, халыҡ ижады өлкәләрендә мәҙәни ҡиммәттәрҙе һаҡлау, арттырыу, таратыу һәм үҙләштереү буйынса ижади проекттарға ярҙам итеү, шулай уҡ республиканың мәҙәни ҡеүәтен һаҡлау һәм үҫтереү өсөн булдырылған», — тиелә Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығының белдереүендә.
Грант алыуға ғаризаның формаһы менән ведомствоның сайтында танышырға мөмкин.


text:
Йыл башынан алып төбәктә инфляция 1,4 процент тәшкил иткән
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Башҡортостанстат материалдарынан күренеүенсә, 2016 йылдың февралендә республикала инфляция — 0,6, йыл башынан 1,4 процент тәшкил иткән. Рәсәй буйынса уртаса алғанда инфляция кимәле — 0,6 һәм 1,6 процент.
Ике айҙа аҙыҡ-түлек — 1,6, аҙыҡ-түлек тип һаналмаған тауарҙар — 1,8, хеҙмәттәр 0,6 процентҡа ҡиммәтләнгән.
Февралдә аҙыҡ-түлек баҙарында һөт — 1,9, һөт ризыҡтары, ҡаймаҡ, ҡуйыртылған һөт, эремсек — 1,8-3,6, колбаса, сосиска, сарделька — 1,6-3,7, балыҡ консервалары — 3,9, туңдырылған балыҡ, балыҡ деликатестары — 1-2, ярмаларҙың һәм ҡуҙаҡлыларҙың ҡайһы бер төрҙәре уртаса 2,4 процентҡа ҡыйбатланған. Сәйгә, ҡәһүәгә һәм шоколадҡа хаҡтарҙың артыуы дауам иткән (ғинуар-февралдә — 4,1-4,3 процентҡа). Яңы ҡыяр һәм помидор — 3,4-6,1, алма — 4,3, һарымһаҡ һәм лимон 11,0-16,5 процентҡа ҡиммәтләнгән. Мал һәм ҡош итенә (0,5-5,7), тауыҡ йомортҡаһына (1,8) хаҡтарҙың төшөүе теркәлгән.
Электр тауарҙарына һәм көнкүреш техникаһына хаҡтарҙың үҫеше — 0,5-4,9, кейем-һалымға һәм аяҡ кейеменә 0,5-7 процент тәшкил иткән. Парфюмерия-косметика тауарҙары, йыуыу, таҙартыу саралары, галантерея әйберҙәре — 0,8-7,3, алтын биҙәүестәр — 5,4, илебеҙҙә етештерелгән еңел автомобилдәр 4,2 процентҡа ҡыйбатланған. Ғинуар-февраль айҙарында миҙгелле кейем-һалымға һәм аяҡ кейеменә, газ-мотор яғыулығына хаҡтар 5,6 процентҡа кәмегән.
Сит ил туризмы өлкәһендәге хеҙмәттәр 3,0-8,8 процентҡа ҡиммәтләнгән. Республика биләмәһендә ял йорттарына юлламаларҙың хаҡы — 3,8, фотоателье хеҙмәттәре 3,5 процентҡа артҡан. Фатир өсөн ҡуртым хаҡы 3,6-3,7 процентҡа кәмегән.


text:
Балалар, ошо ҡурҡыныс һүҙҙе ишетһәгеҙ, кемде күҙ алдына килтерәһегеҙ ул? Шөҡәтһеҙ, аяҡ-ҡулдары йөнлө, алпан-толпан баҫҡан айыуҙан да ҙур бер хайуан кеүек кешегә оҡшаған нәмәкәй күргәндәй булам мин. Ҙур ҡулдарын бер һелтәһә был «мәхшәркеше», эргә-тирәләге бөтә нәмә пыран-заран ҡыйралалыр…
Мин мәктәптә төрлө түңәрәктәргә йөрөргә яратам. Улар араһынан күңелгә иң яҡыны – «Оҫта ҡулдар». Тиҫтерҙәрем дә оҡшата.
Тиҙҙән ир-егеттәр байрамы етә. Тимәк, бүләктәр әҙерләй башларға ла ваҡыт. Ғаиләләге көслө зат вәкилдәрен үҙебеҙ яһаған торт менән дә һыйлайыҡ әле. Уны бешереп тә тормайһың. Нимәләр кәрәгәсәкме?
Һеҙҙе синыфташыбыҙ Лиана Асҡарова менән таныштырырға теләйем. Ул беҙҙең менән өсөнсө йыл бергә уҡый. Үҙе тырыш, һәләтле был ҡыҙ – Стәрлебаш районынан. Ҡул эштәренә бик оҫта булыуы менән һоҡландыра. Лиана төрлө биҙәүес әйберҙәр, Яңы йыл тәтәйҙәре, тегеү әйберҙәре, ҡупшы уйынсыҡтар яһап ҡуя.
Ватанды һаҡлаусылар көнөнә малайҙарға нимә бүләк итергә? Башланғыс синыфтарҙа уйынсыҡ машина, танк, робот, һалдаттар, шулай уҡ кубик-рубик, бумеранг кеүек әйберҙәр, сувенир, уҡыу кәрәк-яраҡтары бирергә мөмкин. VIII синыфҡа тиклем пенал, блокнот, ручка, брелок, компас, бәләкәй фонарь, ә өлкән синыфтарҙа иһә етдиерәк бүләктәр һайларға кәрәктер. Мәҫәлән, компьютер өсөн кәрәк-яраҡ, шулай уҡ галстук, ҡайыш, шарф, визиткалар, асҡыс һауыттары. …
Continue reading ‘Ниндәй бүләк әҙерләргә?’ »
Бындай мәктәп республикабыҙҙа берәү генә. Унда Башҡортостандың төрлө төбәктәренән йыйылған ҡыҙҙар-егеттәр һынлы сәнғәттең ниндәй генә төрөн өйрәнмәй! Ә сығарылыш синыф уҡыусылары шуның буйынса йыл һайын йомғаҡлау ижади проекттарын тапшыра. Һүҙебеҙ Өфөләге Ҡасим Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт интернат-гимназияһы тураһында.


text: Бер үҫмерҙең донъялағы ғәзиздәрҙән-ғәзиз кешеһен, иң мөһиме, уға ғүмер бүләк иткән әсәһен һәр йәһәттән дә рәнйетеүе тиҫтерҙәре араһында ҡыҙыу бәхәскә юл асты, мәсьәлә, әллә күпме ваҡыт уҙһа ла, ҡуйырғандан-ҡуйырҙы. Ҡушҡанды ғына үтәмәүенә, үҙенең шәхси фекере барлығына һуҡтырҙы кемдәрҙер, хатта егетлеккә тиңләне, шулай хупланылар, ҙурланылар. Икенселәр иһә тиргәне һәм һүкте. Асылда, низағ юҡтан ғына ҡупҡан. “Улым, тиҙҙән күркәм байрам яҡынлаша, атайың алып ҡайтҡан шыршыны биҙәшергә ярҙам ит әле” тигән өсөн генә компьютерҙан тора белмәгән малай яҡынын насар һүҙҙәр менән битәрләүҙән тыш, хатта ҡул да күтәргән. Сәстәр үрә торорлоҡ: уйынсыҡтар – бер, бахыр ҡатын икенсе яҡҡа барып осҡан. “Шартына килтерәйекме әллә, ни тиһәң дә, яңы йыл яҡынлаша, эт булып кейенергә теләгең юҡмы, үҙем әҙерләшермен”, тип хатта изге ниәтен дә әйтеп өлгөрә алмаған әсә. Ата-әсәһенең яратып туймаған һәм ғаиләләге берҙән-бер геймер малай ярай һелтәнеү менән генә сикләнгән... Имеш, иғтибарын ситкә йүнәлттергәне арҡаһында ул сәмле он-лайн уйынында еңелгән, ә яңылыш терһәкләнеүен ҡыҙып китеүе менән аңлатҡан.


text:
Сибайҙар ҡала куранттары яҙмышын хәл итә
Башҡортостандың Көньяҡ Урал төбәге баш ҡалаһы – Сибай халҡы тикшереүенә ҡала куранттары яҙмышы сығарылды. Белгестәр фекеренсә, техник планда ҡаланың төп сәғәтенең нормаль эшләүен тәьмин итеү — ҙур проблема: конструкция иҫкергән, һәм бөгөн кәрәкле деталдәрҙе табырлыҡ түгел, куранттарҙың архитектураһы ла камиллыҡтан алыҫ. Шуға күрә ҡала властары куранттарҙың артабанғы яҙмышы хаҡында мәсьәләне өйрәнә – реконструкцияларғамы әллә уны яңы архитектура элементы менән алмаштырырғамы? Ҡала хакимиәте, был мәсьәләне сибайҙар үҙҙәре хәл итергә тейеш, тип иҫәпләй. Шуға күрә Сибай ҡалаһы ҡала округы сайтында был проблеманы әүҙем тикшереү бара. Ҡалала йәшәүсе һәр кеше сайтта тормоштоң бөтә өлкәләренә ҡағылышлы тәҡдимдәр, идеялар һәм проекттар туплау өсөн махсус булдырылған “Идеялар банкы”нда үҙ фекерен белдерә ала.
Әйтергә кәрәк, сибайҙар был проблема буйынса әүҙем үҙ фекерен белдерә. "Идеялар банкы"на ҡала куранттары яҙмышы айҡанлы тәүге тәҡдимдәр килә башланы ла инде. Фекерҙәр — төрлө, кемдер был урында фонтан йәки газон яһарға кәрәк ти, шулай ҙа интернет-дискуссияла ҡатнашыусыларҙың күбеһе куранттарҙы һаҡлау һәм тулыһынса реконструкциялау яҡлы.


text:
Фото:
Башҡортостан суд приставтары идаралығының иң яҡшы спортсылары асыҡланды
Фото:
Өфөлә Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса Идаралығының бүлек хеҙмәткәрҙәре араһында комплекслы бергә-бер көрәше буйынса һайлап алыу ярыштары үтте.
Рәсәй Федераль суд приставтары хеҙмәте чемпионатының тәүге этабы булған был беренселек һөҙөмтәһендә Федераль суд приставтары хеҙмәте Башҡортостан Республикаһы буйынса Идаралығының йыйылма командаһы тупланды. Хәҙер улар Звенигородта апрелдә үтәсәк Федераль суд приставтары хеҙмәтенең комплекслы бергә-бер көрәше буйынса чемпионатында Башҡортостан суд приставтары данын яҡлап сығыш яһаясаҡ.
Шәхси беренселеккә ярыштар 8 ауырлыҡ категорияһында олимпия системаһы буйынса алып барылды, бер тапҡыр еңелгәндәр төшөп ҡала барҙы.
Үҙ ауырлыҡ ктегорияларында иң яҡшылары исеменә Иван Комягин, Алексей Романов, Рөстәм Солтанов, Дамир Фәйзуллин, Сергей Фәритов, Сергей Ковалевский, Наил Хәйбуллин һөм Олег Самойлов лайыҡ булды.
Призлы урындар яулаған ярышта ҡатнашыусылар дипломдар, ҡиммәтле бүләктәр һәм аҡсалата премиялар менән бүләкләнде.


text:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың саммиттар үткәреүгә әҙерлек кимәленә баһа бирҙе
— Өфөнөң, Башҡортостандың саммиттар үткәреүгә әҙерлек кимәле, Алыҫ Көнсығыш төбәктәре менән сағыштырмаса, юғарыраҡ, — тине Башҡортостан Президенты «Вести Башкортостан. События недели» тапшырыуының тура эфирында.
Төбәктә Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС илдәренең саммиттарын үткәреү айҡанлы республика «аҡса ямғырына» өмөт итмәй, тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
— Әммә аэропортты яңыртыуға ресурстар алып булыр, тип ышанабыҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты. – Затон биҫтәһендә яңы күпер төҙөү өсөн дә аҡса алыуға иҫәп тотабыҙ. Шулай уҡ Өфөлә яр буйы урамы төҙөлөр, тип ышанабыҙ.
Халыҡ-ара кимәлдәге сараларҙы үткәреү өсөн Өфө йәнә бер нисә мәҙәни, спорт объектын, ҡунаҡханалар төҙөүгә иҫәп тота ала, тине Рөстәм Хәмитов.
— Төҙөлөш паритетлы нигеҙҙә финансланасаҡ, — тип билдәләне төбәк башлығы. – Финанслауҙың ҙур өлөшөн Федерация үҙ өҫтөнә аласаҡ, әммә республика бюджетынан да ҙур сумма бүленәсәк. Тәү сиратта был аэропорт вокзалын яңыртыуға ҡағыла.


text:
Илдә хәүефле йөрөтөү тураһында Юл хәрәкәте ҡағиҙәләренә төҙәтмәләр үҙ көсөнә инде Фото: Олег Яровиков
Илдә хәүефле йөрөтөү тураһында Юл хәрәкәте ҡағиҙәләренә төҙәтмәләр үҙ көсөнә инде
Илдә хәүефле йөрөтөү тураһында Юл хәрәкәте ҡағиҙәләренә төҙәтмәләр үҙ көсөнә инде Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 8 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Бөгөн, 8 июндә, хәүефле йөрөтөү тураһында Юл хәрәкәте ҡағиҙәләренә төҙәтмәләр үҙ көсөнә инде.
Рәсәй Хөкүмәте ҡарарында «хәүефле йөрөтөү» терминына аңлатма бирелгән. Тейешле урындарҙа башҡа автомобилдәргә юл бирмәү, ҡапыл әкренәйеү, хәүефһеҙ дистанцияны тотмау кеүек күренештәр машина менән хәүефле идара итеү тип иҫәпләнә ала, тиелә унда.
Асыҡ хөкүмәт сайтында ошо темаға видеояҙмалар ҡарарға мөмкин.
Алдараҡ хоҡуҡ боҙоусыларға биш мең һум штраф һалыу ҡаралғайны. Штраф күләме тураһында аныҡ ҡарар көҙ көнө ҡабул ителә.


text:
Һүҙ Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Гүзәл Үлмәҫҡолова хаҡында бара. Яңыраҡ уның менән осрашып, уңыштары, ижади пландары менән ҡыҙыҡһынып алдым. Гүзәл миңә үҙе тураһында, сәнғәт тормошо хаҡында ихлас һөйләне.
– Ун туғыҙ йыл инде Башҡорт дәүләт филармонияһында хеҙмәт итәм.
Уҡып бөткәс, йүнәлтмә буйынса Әбйәлил районының Гусев ауылында Рәйес — гидромелиоратор, Фәүзиә ашнаҡсы һөнәрендә эш башлай. “Шунда уҡ беҙгә, йәш белгестәргә, йорт бирҙеләр. Был яҡтың тырыш халҡына, күркәм тәбиғәтенә, зәңгәр күлдәренә ғашиҡ булдым. Рәйесте Асҡарға агроном итеп эшкә саҡырғас, мине лә район үҙәгендәге икмәк комбинатының етештереү бүлеге мөдире итеп үрләттеләр. Бында ла матур йорт бирҙеләр, бик яҡшы йәшәнек”, — тип хәтерләй Фәүзиә Хәмит ҡыҙы, йәшлеген иҫкә төшөрөп.
–Ҡуй инде, аптырап баш ҡатҡан! Береһе – төҙөй, икенсеһе – емерә...
Матбуғат йорто алдынан үтеп барған ике әбей шулай бер аҙ шаңҡып торғас, юлын дауам итте. Дөрөҫөн әйткәндә, баш ҡала урамындағы бындай күренешкә ризаһыҙлыҡ белдергәндәр байтаҡ.
Хеҙмәтте уҡып сыҡҡас, хәҙерге йәштәрҙең үҙе йәшәгән ил тарихын белмәүенә, ә беҙҙең, уҡытыусыларҙың, рәсми уҡыу программаларын үтәйбеҙ тип, уларға ошо белемде бирә алмауына үкенес тойғоһо биләп алды, күңелем болоҡһоп китте. Замана студенттары дәүләтебеҙ үҫешендәге ҡаҙаныштар хаҡында ла хәбәрҙар түгел, биш йыллыҡтар, Бөйөк Ватан һуғышынан һуң илде йылдам тергеҙеү осорондағы һөҙөмтәләрҙе күҙ алдына ла килтермәй. Әйтерһең, сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштермәгәнбеҙ ҙә Рәсәй кешеһен – Юрий Гагаринды – беренсе итеп Йыһанға осормағанбыҙ.
И. Бинәр 1997 һәм 2004 йылдарҙа "Башҡорт һәм төрөк халыҡтарының мәҡәл һәм әйтемдәр төҙөлөшөнә сағыштырмаса грамматик анализ" тигән темаға кандидатлыҡ,
ХI кластан Алина Юнысова менән туғыҙынсынан Розалия Дәүләтгәрәева “Йәшел планета” Рәсәй конкурсының төбәк этабында ҡатнашып, дипломант исеменә лайыҡ булды. Ғилми хеҙмәттәрендә улар тирә-яҡты һаҡлау, экология мәсьәләләре тураһында яҙа, тәбиғәттең ҡиммәтлеген һәм киләсәк быуындар өсөн мөһим икәнлеген асыҡлай.
Чебоксар ҡалаһында ойошторолған бәйгелә Волга буйы федераль округының 14 төбәгенән йыйылған үҫмер дартс, волейбол, еңел атлетика, мини-футбол, өҫтәл теннисы, йөҙөү, стритбаскет, шашка буйынса көс һынашты. Республика данын Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге 1-се, Өфөнөң 9-сы, Стәрлетамаҡ, Петровский, Түбә, Шабай, Асҡар, Үҙән балалар йорто тәрбиәләнеүселәре яҡланы.
Өс көн дауамында үҫмерҙәр хәрбиҙәр менән осрашты, полиция, ғәҙәттән тыш хәлдәр, эске эштәр бүлеге хеҙмәткәрҙәренең өлгөлө сығыштарын ҡараны, заманса ҡорал һәм техника буйынса яңы мәғлүмәт алды.


text:
Ҡыҙылтүш
Ҡыҙылтүш (лат. Pyrrhula pyrrhula, рус. снегирь) — Алаҡас турғай һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған, атаһының түше ҡыҙыл булған урман турғайы.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡантүш, аҡыя, йылҡәйҙәүес, зилҡәйҙәүес, атайҙауыи Турғайҙан ҙурыраҡ. Яҙғыһын һәм йәйгеһен парлашып, көҙгөһөн һәм ҡышҡыһын туп булып йөрөйҙәр. Ата ҡоштоң башы, ҡанаттары һәм ҡойроғо йымылдаҡ ҡара. Арҡаһы күкһел һоро, ҡорһағы, ҡойроҡ төбө өҫтән дә аҫтан да аҡ. Түше ҡыҙыл. Инә ҡоштоң түше көрәнһыу һоро. Ҡыҙыл турғайҙан башы ҡара, һырты һоро булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңғырауыҡлы һыҙғыра: «фиү-фиүү», сырҡылдап һайрай.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ылыҫлы һәм аралаш урмандарҙа, ҡышҡыһын төрлө урында, кеше торлағына яҡын йәшәй. Төрлө орлоҡтар, бөжәктәр ашай. Ҡышҡа беҙҙә ҡалалар, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөйҙәр. Киң генә таралған. Ағаста оялай. Ҡыҙғылт көрән таплы аҡһыл зәңгәр 4—6 бөртөк йомортҡаһы була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90


text:
Крипто индекс башланы Блумберг
Блумберг, һанлы идара итеү дәрәжә капиталы менән бергә ЛВ, Майкл менән идара итеүҙең цифрлы алдынғы фирмалар ойоштороу актив Новограц, Галактика Крипто Bloomberg индекс башлана бөгөндән .
Индекс итеүҙең һөҙөмтәлелеге өсөн ҙур отслеживания, иң ликвидный баҙарының өлөшө криптовалюта , бенчмаркинг тәьмин иткән инвесторҙар өсөн үтә күренмәле криптовалюта .
Майкл Новограц, Галактика нигеҙ һалыусы һәм генераль директоры капитал менән идара итеүҙең цифрлы , әйтергә, “Bloomberg баҙарға алып галактика беспрецедентного крипто индекс крипто асыҡлыҡ кимәле.”
Патент фондын күсеп файл винклвосс ағаһы крипто
Ағаһы Винклвосс патент алынған, уларҙы тәртип тауар биржаһы саҡыра (Псвт) криптовалюта үткәреү.
Компания системаһын аңлата, килешеүҙе тормошҡа ашырыу мөмкинлеге криптовалюта холдинг на псвт “биткоин кеүек.”
Псвт, фонд биржаһында сауҙа итеү үҙ эсенә ала (Реаль ваҡыт режимында.), Хәүефһеҙлек төрө, башҡа сығарылма инвестиция инструменты булған хаҡтары, улар бәйләнгән., мәҫәлән. криптовалюта.
Хөкүмәт тикшеренеүҙәр фонды ярты миллион доллар блокчейн австралия бүленә.
Австралия ау хөкүмәт аҡса бүләсәк $700,000 цифрлы үҙгәртеп ҡороп өйрәнһен өсөн уның сиктәрендә агентлығы блокчейн дәүләт хеҙмәте ҡулланыла..
Дәүләт бюджетынан. “Хөкүмәт биргән $0.7 миллион. 2018-19 тикшеренеү өлкәһе үҙгәртеп ҡороу өсөн цифрлы агентлығы, унда дәүләт хеҙмәте өсөн ҙур ҡиммәттәре блокчейн технологияларын тәҡдим итә ала.”
Ҡытай’s өсөн патент бирелде. милиция һаҡлау иҫбатлай, ҡуллана блокчейн
Ҡытай’ы йәмәғәт хәүефһеҙлеге министрлығынан блокчейн эшләй-маҡсат менән ашыу мәғлүмәт системаһы һаҡлау надежно, полиция йыйыу барышын тикшерҙе..
Министрлығы’ҡулы менән тикшереүе өсөн патентҡа заявка биргән блокчейн-система, дәүер тамға был мәғлүмәт һәм һаҡларға, яҡларға ынтыла. буятылған һәм үтә күренмәле болот ашыу процедура тәҡдим итә. .
Колорадо закон проекты үтте, һәм яҙыу өсөн ҡулланылған өсөн блокчейн кибербезопасность
Колорадо штаты сенаты закон проекты ҡабул ителде, хәүефһеҙлекте арттырыу һәм технология булып улар ҡулланған материалдың һаҡлауы өсөн blockchain .
Бөтә хөкүмәт учреждениелары шифрлау методтар ҡулланырға бурыслы блокчейн өсөн колорадо штатында закон проекты, рөхсәтһеҙ инеүҙән һаҡлау өсөн конфиденциаль мәғлүмәт булырға.
Был закон проектында әйтелеүенсә, был сағыштырмаса күп һәм финанс ҡарар тәҡдим блокчейн “йәмғиәт бәйләнеше” һәм операцияларҙы рәсмиләштерә тәьмин итеү, интернет, шул уҡ ваҡытта юғары дәрәжәле хосуси һаҡлау.


text:
Республикала Бөгөлсән ҡояш электр станцияһы тулы ҡеүәтенә эшләй башланы Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Республикала Бөгөлсән ҡояш электр станцияһы тулы ҡеүәтенә эшләй башланы
Республикала Бөгөлсән ҡояш электр станцияһы тулы ҡеүәтенә эшләй башланы Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Көйөргәҙе районында «Хевел» компанияһы Бөгөлсән ҡояш электр станцияһының өсөнсө сиратын файҙаланыуға тапшырҙы.
Ҡояш электр станцияһын төҙөү өс этапта барҙы һәм ваҡытында тамамланды.
Бөгөлсән ҡояш электр станцияһының беренсе сираты былтыр декабрҙә сафҡа индерелде. Быйыл апрель айында ул электр энергияһы һәм ҡеүәтенең күмәртә баҙарына сыҡты. Ошо йылдың ете айында станцияның беренсе сиратының етештереү күләме сәғәтенә 4,5 ГВт тәшкил иткән. Был план күрһәткестәренән 26 процентҡа күберәк.
Бөгөлсән ҡояш электр станцияһының икенсе сираты 21 октябрҙә эшләй башланы. Өфөгә Рәсәй энергетика форумына килгән энергетика министры Александр Новак уны ситтән тороп асты.
Өсөнсө сиратты сафҡа индергәндән һуң станция 15 МВт проект ҡеүәтенә сыҡты.
Станцияны төҙөгәндә йәлеп ителгән ҡорамалдар 70 процентҡа илдең электр техникаһы һәм металл эшкәртеү сәнәғәте предприятиеларында етештерелгән.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, Бөгөлсән ҡояш электр станцияһы Көйөргәҙе районының электр энергияһына ихтыяжын 60-70 процентҡа тәьмин итә ала.
«Хевел» Башҡортостанда бөтәһе һигеҙ ҡояш генерацияһы объекттарын төҙөйәсәк. Дөйөм ҡеүәте — 64 МВт. Инвестицияларҙың дөйөм күләме 6 миллиард һумдан ашыу тип баһалана.
Белгестәр фекеренсә, Башҡортостанда ҡояш радиацияһының кимәле юғары. Көньяҡ райондар электр энергияһын етештереүҙең юғары күрһәткестәренә өлгәшергә мөмкинлек бирә.


text:
Раил Сарбаев: Ауылда йәшәү өсөн лайыҡлы шарттар тыуҙырырға тейешбеҙФото: Олег Яровиков
Раил Сарбаев: Ауылда йәшәү өсөн лайыҡлы шарттар тыуҙырырға тейешбеҙ
Раил Сарбаев: Ауылда йәшәү өсөн лайыҡлы шарттар тыуҙырырға тейешбеҙФото: Олег Яровиков
Илеш районы буйынса эш сәфәре барышында БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре өсөн брифинг үткәрҙе, унда ауылға ярҙам итеүгә ҡағылышлы бер нисә төп мәсьәлә билдәләнде. Атап әйткәндә, шәхси ярҙамсы хужалыҡтарға, бәләкәй бизнесҡа ярҙам итеү, шулай уҡ, медицина ярҙамы сифатын күтәреү тураһында һүҙ барҙы. Шул уҡ мәлдә Раил Сарбаев ауылға ярҙамдың комплекслы алып барылырға тейешлеген дә һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Республика Премьер-министры быйыл Хөкүмәт ауыл ерендәге һаулыҡ һаҡлау учреждениеларында кадрҙар потенциалын көсәйтеүгә йүнәлтелгән закон проектын әҙерләү инициативаһы менән сығыш яһауы тураһында хәбәр итте. Был закон проекты ауыл ерендә эшләргә теләгән белгестәргә бер тапҡыр бирелеүсе һәм ай һайын түләнәсәк аҡсалата пособиелар билдәләүҙе күҙаллай. Был ауылда юғары белемле белгестәргә ихтыяждың ҙур булыуына бәйле. Илеш районында, мәҫәлән, тар белгеслектәге өс табип етешмәй.
Шәхси ярҙамсы хужалыҡтарға килгәндә иһә, Раил Сарбаев ауыл халҡы өсөн уларҙың һәр ваҡыт тотороҡло килем сығанағы булыуын билдәләне. Ағымдағы йыл башында республикала 1,5 миллиард һумлыҡ финанслау менән шәхси ярҙамсы хужалыҡтар үҫеше буйынса комплекслы программа ҡабул ителгән. Бөгөн был программаға шәхси ярҙамсы хужалыҡтар үҫешенә түләнгән субсидияларға ҡағылышлы үҙгәрештәр индерелә. Был субсидияларҙы мал аҙығы, яғыулыҡ-майлау материалдары һатып алыуҙа, транспортҡа киткән сығымдарҙы финанслауҙа һәм башҡа төрлө эштәрҙә файҙаланырға мөмкин буласаҡ.
Бәләкәй бизнесҡа ярҙамдың актуаллеген билдәләп, БР Хөкүмәте Премьер-министры 250 эшҡыуарҙың үткән йылда Ауыл ерендә бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам программаһы буйынса 110 миллион һумдан ашыу суммала финанс ярҙамы алыуы хаҡында хәбәр итте. Шул уҡ Илеш районында бөгөн был өлкәлә 4 меңдән ашыу кеше шөғөлләнә, шуларҙың 127-һе крәҫтиән-фермерлыҡ хужалығы алып бара. Районда бәләкәй бизнес йылдан-йыл тотороҡлораҡ үҫешә, һәм йыл һайын уртаса 20 процентҡа арта.
— Ауыл бөтмәҫкә тейеш, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Раил Сарбаев. — Халыҡтың ауылдан китеп, ерҙә эшләүҙән туҡтауына юл ҡуя алмайбыҙ. Республика етәкселеге быны булдырмаҫ өсөн барыһын да эшләйәсәк.


text:
Эрнст Исаев: «Яңы эш башлаған фермерҙарға гранттар бүленәсәк»
— Башҡортостандың яңы эш башлаған фермерҙары эҙмә-эҙлекле ярҙам аласаҡ,— тине Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры — ауыл хужалығы министры Эрнст Исаев Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм ауыл хужалығы кооперативтары ассоциацияһының республика съезында. — Быйылдан башлап крәҫтиән-фермер хужалыҡтары ойоштороуға гранттар биреү, хужалыҡ ихтыяждарына, инженерлыҡ инфраструктураһына, ерҙе рәсмиләштереүгә бер тапҡыр бирелә торған матди ярҙам күрһәтеү ҡаралған.
Эрнст Исаев билдәләүенсә, ер темаһы оператив хәл итеүҙе талап иткән төп мәсьәләләрҙең береһе булып ҡала. Был республика кимәлендә лә, федераль кимәлдә лә билдәләнә. Бөтә илгә хас булғанса, Башҡортостанда ла ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәр тулыһынса файҙаланылмай. Уларҙы сүп үләндәре баҫа. Ташландыҡ, ҡалдау баҫыуҙар ҙа осрай.
— Шул уҡ ваҡытта фермерҙарға ер участкаһы алыу мөмкин түгел тиерлек, — тине вице-премьер. — Былтыр йыл аҙағында Владимир Путиндың ҡушыуы буйынса был проблема әүҙем хәл ителә башлағайны. Ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәрҙе рәсмиләштереүҙе субсидиялауға федераль һәм республика бюджеттарынан аҡса бүленде.
Фермерҙар менән осрашыуҙа Эрнст Исаев крәҫтиән хужалыҡтарының аҙ килемле булыуы, етештерелгән продукцияны һатыуға бәйле ҡатмарлыҡтар, кооперацияның насар үҫешкәнлеге кеүек проблемаларҙы ла күтәрҙе. Республиканың аграр ведомствоһы башлығы был мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн республикалағы фермерҙар хәрәкәтен артабан үҫтереү буйынса аныҡ позиция биләргә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Эрнст Исаев ҡуйылған бурысты ғәмәлгә ашырыу механизмдарын билдәләне. Беренсенән, ауыл хужалығын үҫтереү буйынса дәүләт программаһы сиктәрендә фермерҙарға артабан да ярҙам күрһәтеләсәк. Атап әйткәндә, аграрийҙар ҡыҫҡа ваҡытлы һәм инвестицион кредиттарға субсидиялар, тоҡомло малсылыҡҡа, өйөр йылҡысылығына, элиталы орлоҡсолоҡҡа ярҙам аласаҡ. Уңышты страховкалау дауам ителәсәк. Аграр ведомство ауыл хужалығы техникаһы һәм малсылыҡ инвентары, минераль ашламалар һатып алыуға сығымдарҙы ҡаплаясаҡ, ташламалы хаҡтар менән яғыулыҡ-майлау материалдары бүләсәк.
Эрнст Исаев фермерҙарҙы иҡтисади йәһәттән әһәмиәтле төбәк програмаларында ҡатнашыуға саҡырҙы. Республикала ғаилә фермаларын үҫтереүгә лә иҫәп тоталар. Шуның менән бер рәттән «500 ферма» проектын тормошҡа ашыра башлағандар.
Ауыл хужалығы кооперацияһында, фәнде лә эшкә ҡушып, өр-яңы алымдар индереләсәк.
— Башҡортостанда фермерлыҡ үҙе бер ҙур көстө тәшкил итә, һәм уның агросәнәғәт комплексының ҡеүәтенә әүерелеүе ихтимал, — тип иҫәпләй Эрнст Исаев. — Бөгөн республикала 4,5 меңдән ашыу крәҫтиән-фермер хужалығы, әллә күпме шәхси эшҡыуар бар. 600 мең самаһы шәхси ярҙамсы хужалыҡ иҫәпләнә, уларҙа төбәктәге ауыл хужалығы продукцияһының өстән ике өлөшө етештерелә. Был — ауыл биләмәләренең мөһим үҫеш сығанағы.
Ведомство башлығы республика етәкселегенең фермерҙарҙың проблемаларын бергәләп хәл итергә әҙер булыуын тағы бер раҫланы. Ул төбәк аграрийҙары ике кимәлдәге бюджеттан алған дәүләт ярҙамы күләмен әйтеп ишеттерҙе. Ауыл эшсәндәренең ғәҙел эшләүенең мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.
— Асыҡлыҡ нигеҙендә генә беҙ агросәнәғәт комплексын, шул иҫәптән фермерлыҡ хәрәкәтен үҫтерәсәкбеҙ, — тип белдерҙе вице-премьер. — Беҙ реаль һандар юлын – ғәҙел һәм дөрөҫлөккә тап килгән һөҙөмтәләрҙе һайланыҡ. Һәм фермерлыҡты милекселәр класы булараҡ формалаштырырға тейешбеҙ.


text:
Өфөлә «Мин - журналист» конкурсында еңеүселәр тәбрикләнде
Өфөлә «Мин — журналист» конкурсына йомғаҡ яһалды, уны «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы»ның Башҡортостан төбәк бүлексәһе ойошторҙо.
Һәләтле йәштәрҙе профессиональ журналистлыҡ эшмәкәрлегенә йәлеп итеү маҡсатында үткәрелгән конкурста 18 йәштән алып йәш авторҙар ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы»ның матбуғат хеҙмәтенән. Унда киң мәғлүмәт сараларының штаттағы һәм штаттан тыш хәбәрселәре ҡатнашты.
Конкурста еңеүселәр алты номинацияла билдәләнде: баш мөхәррир; мөхәррир урынбаҫары; хәбәрсе; фотохәбәрсе; компьютерҙа версткалау буйынса белгес; корректор. 12 кеше финалға сыҡты. Уларҙың барыһы ла профессиональ журналистарҙың лекцияларын тыңлау мөмкинлегенә эйә булды, журналистар менән осрашыу «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк башҡарма комитеты бинаһында ойошторолдо.


text:
Өфөлә республика парламентының сираттағы ултырышы үтә
Өфөлә Башҡортостан Республикаһы дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың 60-сы ултырышы үтә. Көн тәртибенә 46 һорау индерелгән.
Депутаттар аҙаҡҡы уҡыуҙа ете республика закон проектын ҡабул итергә планлаштыра. Улар араһында — «Башҡортостан Республикаһында хеҙмәт ҡануниәтен һәм хеҙмәт хоҡуғы нормаларын үҙ эсенә алған башҡа норматив хоҡуҡи акттарҙы үтәүгә ведомство тарафынан контроллек итеү тәртибе тураһында», «Башҡортостан Республикаһының мировой судьялары тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы законына үҙгәрештәр индереү хаҡында», «Башҡортостан Республикаһында муниципаль хеҙмәт өлкәһендә ҡайһы бер закон сығарыу акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында». «Башҡортостан Республикаһының Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы кодексына үҙгәрештәр индереү хаҡында»ғы БР закон проекты өҫтөндә эшләү тәҡдим ителәсәк.
Закон сығарыусылар тәүгә «Халыҡ художество промыслалары тураһында»ғы, «Башҡортостан Республикаһында шәхси медицина эшмәкәрлеге тураһында»ғы БР закондарына үҙгәрештәр индереүгә бәйле закон сығарыу инициативаларын, «Башҡортостан Республикаһында ҡулланыусылар кәрзине тураһында»ғы закон проектын тикшерергә планлаштыра.
Ултырышта Өфөлә «Башҡортостан Республикаһында театраль эшмәкәрлекте хоҡуҡи көйләү мәсьәләләре тураһында» парламент тыңлауҙарын үткәреү мәсьәләһе лә тикшереләсәк.
Республика парламентының пленар ултырышында депутаттар шулай уҡ 24 федераль закон проектын ҡараясаҡ.


text:
«Рәсәй вертолеттары» холдингы КүмАПП-һын һауыҡтырыуҙың сираттағы этабы программаһын әҙерләй башланы Фото: Олег Яровиков
«Рәсәй вертолеттары» холдингы КүмАПП-һын һауыҡтырыуҙың сираттағы этабы программаһын әҙерләй башланы
«Рәсәй вертолеттары» холдингы КүмАПП-һын һауыҡтырыуҙың сираттағы этабы программаһын әҙерләй башланы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
«Рәсәй вертолеттары» холдингы «Күмертау авиация етештереү предприятиеһы» (КүмАПП) асыҡ акционерҙар йәмғиәтен финанс һауыҡтырыу программаһын әҙерләй башланы. «Башинформ» агентлығына хәбәр итеүҙәренсә, ошо көндәрҙә предприятиеға финанс-иҡтисади һәм производство блоктары белгестәре, персонал менән идара итеү һәм һатып алыуҙарҙы ойоштороу буйынса дирекция составында холдингтың эшсе төркөмө килде. Уның бурысы — хеҙмәткәрҙәр менән бергә агрегат производствоһын үҫтереү, хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу, складтағы запастарҙы кәметеү буйынса саралар программаһын төҙөү.
КүмАПП-ның проблемалары республика, ҡала властары вәкилдәре һәм профсоюз менән берлектә хәл ителәсәк. Атап әйткәндә, республика кимәлендә предприятие эшмәкәрлегенең иң мөһим йүнәлештәрен финанслау буйынса төбәк властары менән үҙ-ара килешеп эш итеү механизмдары өйрәнеләсәк, — тип аңлатма бирҙе агентлыҡ әңгәмәсеһе.
Идара итеүсе ойошманың һәм заводтың берлектәге комиссияһы предприятиены ремонт эштәре килешеүҙәре менән тәьмин итеү мөмкинлеген өйрәнәсәк. Бының өсөн «Рәсәй вертолеттары» һәм КүмАПП белгестәре вертолет техникаһын ремонтлау һәм яңыртыу өсөн заводтың етештереү һәм технологик мөмкинлектәрен баһалаясаҡ.
Бынан тыш, хәҙерге көндә КүмАПП-һы һатып алыуҙарының өҫтөнлөклө категорияларын оптималләштереү программаһы ғәмәлгә ашырыла. Был иһә аҡсаны экономияларға һәм ҡайһы бер дәүләттәрҙең Рәсәйгә ҡаршы санкциялары тәьҫирен кәметергә мөмкинлек бирәсәк, тип билдәләне агентлыҡ әңгәмәсеһе.
Бынан алдараҡ «Рәсәй вертолеттары» холдингы КүмАПП-ғы хәлде тотороҡландырыу буйынса күрелгән саралар тураһында хәбәр иткәйне. Башҡарылған эш һөҙөмтәһендә 2015 йылда завод заказдар менән тулыһынса тәьмин ителгән. Предприятиела эш хаҡы буйынса бурыстар юҡ, әгәр ҙә КүмАПП бөтә килешеү йөкләмәләрен үтәһә, уның табышы икеләтә артасаҡ һәм 10 миллиард һум самаһы тәшкил итәсәк. Бөгөнгө көндә заводтың төп бурысы — быйылғы планды үтәү, шулай уҡ 2014 йылғы йөкләмәләр буйынса эште тамамлау.