text:
Фәләстин
Фәләстин (бор. грек. Πaλaισtίvn, арам. פלשתפלשת — Pelešet, йәһ. ארץ פלשת — «Филистия», лат. Palaestina[1], (инг.) — Фаластин[2]) — Яҡын Көнсығыштағы тарихи өлкә. Сиктәре яҡынса хәҙерге Газа секторы, Израиль, Ғолан бейеклектәре, Иордан йылғаһының Көнбайыш яры, Иордания, өлөшләтә Ливан, өлөшләтә Сүриә территорияларын үҙ эсенә алған. Синай ярымутрауы, ҡағиҙә булараҡ, айырым географик зона һанала[3].
«Фәләстин», йәғни «Филистия» (йәһ. ארץ פלשת, [Э́рец-П(е)ле́шет]) атамаһы хәҙерге Израилдең Урта диңгеҙ яры буйы территорияһында борон замандарҙа йәшәгән пелештиҙәр[4] (йәһ. פלישתים, плишти́м, һүҙмә-һүҙ тәржемәһе «баҫҡынсылар») менән бәйле[5][6].
Йөкмәткеһе
- 1 Фәләстиндең административ бүленеше
- 2 Географияһы
- 3 Тарихы
- 4 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 5 Иҫкәрмәләр
- 6 Әҙәбиәт
- 7 Һылтанмалар
Фәләстиндең административ бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи яҡтан Фәләстин түбәндәге географик өлкәләргә бүленә: Яр буйы тигеҙлеге (Урта диңгеҙ буйы), Галилея (төньяғы), Шомрон (урыҫ. Самария; Йәрүсәлимдән төньяҡтараҡ ятҡан урта өлөшө) һәм Йәһүҙиә (Йәрүсәлимде лә индереп, көньяғы), Иордан йылғаһының көнсығыш яры. Библия ла ошо географик төшөнсәләр менән эш итә. Хәҙерге заманда Йәһүҙиә менән Шомрон территорияһын урыҫ телле сығанаҡтарҙа «Иордан йылғаһының Көнбайыш яры» тип атау ҡабул ителгән. Галилея, Шомрон һәм Йәһүҙиә ерҙәре тауҙарҙан, үҙәндәрҙән һәм сүллектәрҙән тора.
Илдең көньяғындағы тауҙар — Йәһүҙиә платоһы, урта төшөндә — Шомрон тауҙары (Гризим, Эйвал), артабан Тавор; диңгеҙ кимәленән 562 м юғары), Кесе Хермон (515 м), Кармәл (551 м), төньяҡта — Хермон (2224 м). Диңгеҙ кимәленән ныҡ түбән булған тәрән уйпаттарҙа Кинерет күле (Тивериада күле; диңгеҙ кимәленән 212 м түбән) һәм Үле диңгеҙ йәйелгән. Үле диңгеҙҙең яр буйы Ер шарындағы иң түбән ҡоро ер булып тора — 2015 йыл аҙағына диңгеҙҙең йөҙө диңгеҙ кимәленән 430 м түбән була һәм йыл һайын яҡынса бер метрға түбәнәйәүен дауам итә.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иртә тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең эраға тиклем 3 мең йыллыҡта был территория Ҡәнғән (урыҫ. Ханаан) тип йөрөтөлә һәм унда ҡәнғән ҡәбиләләре йәшәй.
Беҙҙең эраға тиклем XIII быуатта илгә Криттан һәм Урта диңгеҙҙең башҡа утрауҙарынан «диңгеҙ халыҡтары» баҫып инә, улар шулай уҡ Мысырға ла һөжүм итә һәм Урта диңгеҙҙең көньяҡ яр буйында, хәҙерге Газа секторы төбәгендә төпләнә. Шул тирәләге семит телле халыҡтар уларҙы плиштим, һүҙмә-һүҙ тәржемә иткәндә «баҫҡынсылар», йәғни пелештиҙәр тип атай.
Беҙҙең эраға тиклем XI быуатта боронғо йәһүд ҡәбиләләре Исраил батшалығын нигеҙләй, батшалыҡ беҙҙең эраға тиклем 930 йылда ике дәүләткә тарҡала. Шулай итеп, Исраил батшалығы (беҙҙең эраға тиклем 722 йылғаса йәшәй) һәм Йәһүҙиә батшалығы (беҙҙең эраға тиклем 586 йылғаса йәшәй) барлыҡҡа килә.
Антиклыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Артабан төбәкте боронғо Әһәмәниҙәр фарсы дәүләте баҫып ала, шунан ул Птолемейҙарҙың һәм Селевкиҙарҙың эллинистик дәүләттәренә инә (беҙҙең эраға тиклем III—II быуаттарҙа).
Маккавиҙар ихтилалы еңгәндән һуң (беҙҙең эраға тиклем 167—140 йылдар) унда Хасмони батшалығы (Йәһүҙиә) барлыҡҡа килә, ә Йәрүсәлим Помпей тарафынан баҫып алынғас (беҙҙең эраға тиклем 63 йыл), Йәһүҙиә территорияһы Римдың вассалына әйләнә, идумиҙар династияһынан Ирод I батшалыҡ иткәндә ул шул уҡ атама менән йөрөй. Беҙҙең эраның 6 йылында Йәһүҙиә провинцияһы булараҡ Римдың туранан-тура хакимлығы аҫтына индерелә.
Римлыларға ҡаршы беҙҙең эраның 132 йылында булған Бар-Кохба ихтилалын баҫтырғандан һуң, римлылар бик күп йәһүдте илдән ҡыуа һәм Йәһүҙиә провинцияһына Фәләстин Сүриәһе тигән исем бирә[7]. Йәһүдтәрҙең төп өлөшө ошо ваҡытта Йәһүҙиәнән Галилеяға күсә[8].
395-614 йылдарҙа Фәләстин Византия провинцияһы була.
614 йылда Фәләстин Фарсия тарафынан баҫып алына һәм Сәсәниҙәр империяһы составына индерелә.
629 йылда Фарсияны еңгәндән һуң византий императоры Ираклий Йәрүсәлимгә инә — Фәләстин ҡабат Византия провинцияһы ителә.
Ғәрәп хакимиәте аҫтында (638—1099)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
636 йыл тирәһендә Фәләстинде Византиянан мосолмандар тартып ала[9].
Артабанғы алты быуатта был территория Өмәйәләрҙән[10] Ғәббәсиҙәргә,[11] шунан тәре йөрөтөүселәргә һәм ҡабат мосолмандарға күсә.
Фәләстиндә ғәрәп хакимлығы дүрт осорға бүленә:
- илде яулап алыу һәм үҙләштереү (638—660);
- Өмәйәләр династияһы (661—750);
- Ғәббәсиҙәр династияһы (750—969);
- Фатимиҙар династияһы (969—1099).
Тәре йөрөтөүселәр осоро (1099—1291)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1099 йылда тәре йөрөтөүселәр бында Йәрүсәлим короллеген нигеҙләй. Ләкин 1187 йылда уҡ Сәләхетдин ибн Әйүп Йәрүсәлимде яулай. Әммә Өсөнсө Тәре яуы ваҡытында тәре йөрөтөүселәр Аккон (Акко), Ашкелон (урыҫ. Аскалон) һәм башҡа ҡалаларҙы ҡабат үҙенә ҡайтара. Йәрүсәлим үҙе мосолмандар ҡулында булһа ла, Йәрүсәлим короллеге тергеҙелә. Аккон баш ҡала ителә.
1260 йылдың йәйендә Фәләстингә монголдар бәреп инә. 1260 йылдың 3 сентябрендә Айн-Ялут эргәһендә алышта уларҙы мысыр мосолмандары — Ҡутуз менән Бейбарс етәкселеге аҫтындағы мәмлүктәр ҡыйрата. Был еңелеү монголдар алдында Төньяҡ Африкаға юлды ябы, ә Мысыр төбәктең иң ҡеүәтле державаһы була. Шунан мәмлүктәр Фәләстиндә тәре йөрөтөүселәр менән һуғыша башлай. 1291 йылдың 18 майында — Аккон, 19 майҙа Тир ҡолай. Сидон — июндә, Бәйрүт 31 июлдә баш һала. Ғосман империяһы дәүеренә тиклем Фәләстин Мысыр хакимлығы аҫтында була.
Ғосман империяһы хакимлығы аҫтында (1516—1917)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1517 йылда Фәләстин территорияһын Сәлим I солтан (1512—1520) етәкселегендәге төрөк ғосмандары баҫып ала. 400 йыл буйы ул бик ҙур Ғосман империяһының бер өлөшө булып тора.
1799 йыл башында Фәләстингә Наполеон һөжүм итә. Француздар Газаны, Рамланы, Лод һәм Яффаны ала. Төрөктәрҙең ныҡышмалы ҡаршылыҡ күрһәтеүе француз армияһын Акко ҡалаһына үткәрмәй, шунан төрөктәргә ярҙамға инглиз флоты килә. Наполеон Мысырға сигенә.
1800 йылда Фәләстин халҡы 300 мең кеше тәшкил итә, шуның 5 меңе йәһүд була. Христиандар һаны 25 мең самаһы, ә ҡалғандары мосолман була.
1832 йылда Фәләстин Мысыр вице-короле Мөхәммәт Алиҙың улы хәрби түрә Ибраһим паша тарафынан яулап алына. Мысырҙар уға һигеҙ йыл идара итә (1832—1840), Европаса реформалар үткәрә, был ғәрәптәрҙең ризаһыҙлығын уята. Уларҙың болалары көс менән баҫтырыла. 1838 йылда Мысыр хөкүмәте Англияға Йәрүсәлимдә консуллыҡ асырға рөхсәт итә (быға тиклем Европа дәүләттәренең консуллыҡтары Акко, Хайфа, Яффа кеүек портлы ҡалаларҙа һәм Рамлала ғына була). 20 йылдан Көнбайыштың бөтә эре дәүләттәренең, шул иҫәптән АҠШ-тың да Йәрүсәлимдә консуллыҡтары була.
XIX быуатта Йәрүсәлим ҡабаттан мөһим йәһүд үҙәгенә әүерелә.
1841 йылда Фәләстин менән Сүриә яңынан Төркиә контроллеге аҫтына алына. Был мәлгә илдә йәһүдтәр һаны ике тапҡырға артып өлгөргән була, ә христиандар менән мосолмандар һаны үҙгәрешһеҙ ҡала .
1847 йылда католик сиркәүе башлығы Рим Папаһы Пий IX Латин Йәрүсәлим патриархатын тергеҙә[12].
1880 йылға Фәләстин халҡы 450 меңгә етә,[13] шуларҙың 24 меңе йәһүд була. Йәһүдтәрҙең күпселеге әүәлгесә Йәрүсәлимдә (бында йәшәгән 25 мең кешенең яртыһынан ашыуы йәһүд була), Цфатта (4 мең), Тверияла (2,5 мең) һәм Хевронда (800), шулай уҡ Яффала (1 мең) һәм Хайфала (300) йәшәй. Йәрүсәлим илдең иң эре ҡалалары иҫәбенә инә. Одесса менән Яффа араһында пароход юлы асылғас, алия (йәһүдтәрҙең Израилгә ҡайтыуы) ағымы көсәйә төшә.
XIX быуат аҙағынан Фәләстингә йәһүдтәрҙе төпләндереү буйынса ҙур күләмле сара башлана.
Беренсе алия тип аталған тәүге йәһүд тулҡыны (йәһ. עלייה) 1881 йылда башлана, ул саҡта йәһүдтәр Көнсығыш Европалағы ҡыйралыштарҙан ҡаса[14].
XX быуат башына илдә яҡынса 450 мең ғәрәп һәм 50 мең йәһүд була. [15]
Икенсе алияға (1904—1914) Кишинев ҡыйралышы сәбәпсе була. 40 меңләп йәһүд Фәләстингә килеп төпләнә.
Британия мандаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе донъя һуғышы һөҙөмтәһендә 1920 йылдың апрелендә Сан-Ремола үткән конференцияла Бөйөк Британия Фәләстин территорияһына идара итеү өсөн мандат алыуға өлгәшә (Милләттәр Лигаһы тарафынан 1922 йылдың июлендә раҫлана). Инглиз мандатындағы Фәләстин территорияһына әле Иорданияныҡы булған ерҙәр ҙә инә. 1917 йылдың 2 ноябрендә инглиз хөкүмәте Бальфур декларацияһын баҫып сығара, унда Фәләстиндә «йәһүд халҡының милли төйәген» булдырырға вәғәҙә ителә. Әммә 1922 йылдың февралендә Бөйөк Британияның колониялар министры, Бальфур декларацияһы менән ризалашамаған Уинстон Черчилль мандат территорияһының ¾ өлөшөн Трансиордания айырым әмирлегенә бирергә ҡарар сығара, шул территорияла һуңынан (1946 йылда) бойондороҡһоҙ Трансиордания короллеге булдырыла[16].
1919—1923 йылдарҙа Өсөнсө алия ваҡытында Фәләстингә Көнсығыш Европанан 40 мең йәһүд килә. Был тулҡында ауыл хужалығы менән шөғөлләнгән һәм иҡтисадты үҫтерерлек кешеләр күп була. Изрэель һәм Хефер үҙәндәрендәге һаҙлыҡтар киптерелә һәм ауыл хужалығы өсөн яраҡлыға әйләндерелә.
Мандат башланған осорҙа Яффалағы болалар арҡаһында Британия йәһүд иммиграцияһын сикләй, һәм йәһүд дәүләте ойоштороуға ниәт ителгән территориялар Трансиорданияға тапшырыла[17], уның территорияһына йәһүдтәргә төпләнеү тыйыла[18].
1924—1929 йылдарҙа Польша һәм Венгрияла антисемитсыл хәрәкәт көсәйеү арҡаһында Дүртенсе алия ҡуба һәм Фәләстингә 82 мең йәһүд күсеп килә. Һуңынан был тулҡын менән килгәндәрҙең 23 меңе кире китә.
1930-сы йылдарҙа Германияла көсәйгән нацизм Бишенсе алияға сәбәп була. Был ағым 1936—1939 йылдарҙағы Ғәрәп ихтилалы менән тамамлана, Британия 1939 йылда "Аҡ китап"ты нәшер итә, ул ғәмәлдә йәһүдтәрҙең Фәләстингә иммиграцияһын туҡтата.
Икенсе донъя һуғышы тамамланыуға Фәләстиндәге йәһүдтәр һаны 33 процент тәшкил итә (сағыштырыу өсөн: 1922 йылда — 11 процент)[19][20].
Артабанғы ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1947 йылда Британия хөкүмәте Фәләстин мандатынан баш тарта. Быны йәһүдтәр һәм ғәрәптәр мәсьәләһен хәл итеү юлын таба алмауы менән аңлата[21].
1947 йылдың 29 ноябрендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Фәләстинде бүлеү тураһында резолюция ҡабул итә (БМО Генераль ассамблеяһының 181-се резолюцияһы). Был план Фәләстинде ғәрәп һәм йәһүд дәүләттәренә бүлеүҙе күҙҙә тота. Йәрүсәлим БМО идараһы аҫтындағы халыҡ-ара ҡала тип иғлан ителә.
«Ишув» (Израилдә йәшәгән йәһүдтәр) был план менән ризалаша[22], ә Ғәрәп дәүләттәре лигаһы һәм Мандат аҫтындағы Фәләстиндең Юғарғы ғәрәп комитеты уны инҡар итә[23].
Израилде төҙөү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1948 йылдың 14 майында элек мандат аҫтында булған Фәләстин территорияһында Израиль дәүләте иғлан ителә[24].
Бының икенсе көнөндә үк ете ғәрәп иле (Мысыр, Сүриә, Ливан, Трансиордания, Сәғүд Ғәрәбстаны, Ираҡ һәм Йемен) яңы илгә һөжүм итә. шулай итеп, Беренсе ғәрәп-израиль һуғышы башлана[25].
Бер йыл дауам иткән хәрби хәрәкәттәрҙән һуң солох иғлан ителә һәм «Йәшел һыҙыҡ» тип аталған ваҡытлы сик билдәләнә. Трансиордания һуңынан Көнбайыш яр буйы һәм Көнсығыш Йәрүсәлим тип аталасаҡ территорияларҙы аннексиялай, ә Газа секторы Мысыр контроле аҫтында ҡала.
Элекке мандат аҫты территорияһында ғәрәп дәүләте төҙөлмәй.
1967 йылда Алты көнлөк һуғыш һөҙөмтәһендә мандат аҫтында булған Фәләстин территорияһы Израиль контроленә күсә (мандатлы территорияның 78 процентын Британия ғәрәптәргә бирә).
1960—2010-сы йылдарҙа ғәрәп дәүләтен төҙөү өсөн көрәш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Элекке мандат аҫты Фәләстинендә ғәрәп дәүләте төҙөү мәсьәләһе 1960-сы йылдар уртаһына тиклем үк көн тәртибенән төшөрөлә. 1964 йылда барлыҡҡа килгән Фәләстинде азат итеү ойошмаһы һәм уның союздаштары Израилде танымай һәм уға ҡаршы көрәш алып бара. Ғәрәп илдәре 1967 йылдың авгусында Хартумдағы саммитта «өс „юҡ“» тип йөрөтөлгән ҡарарҙы ҡабул итә: Израиль менән тыныслыҡҡа — юҡ, Израилде таныуға — юҡ, уның менән һөйләшеүҙәр үткәреүгә — юҡ[26].
1980-се йылдар аҙағы —1990-сы йылдар башында Израиль менән Мысыр араһында солох договоры төҙөлгәс һәм Израиль менән Иордания араһында ла һөйләшеүҙәр башланғас, хәл үҙгәрә төшә.
1993 йылда Фәләстинде азат итеү ойошмаһы БМО Именлек советының 242-се һәм 338-се резолюцияларын рәсми таный һәм Израилгә ҡаршы көрәште туҡтатыуы тураһында белдерә[27][28]. Һөҙөмтәлә 1994 йылда Фәләстин милли хакимиәте ойошторола.
2012 йылдың 29 ноябрендә БМО Генераль ассамблеяһындағы тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса (138 «ыңғай», 9 «ҡаршы», 41 ил тауыш биреүҙән тыйылып тора) Ассамблея «Фәләстингә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы эргәһендә уның ағзаһы булмаған күҙәтеүсе дәүләт статусын бирә»[29][30][31].
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Origins of the Name «Palestine»
- ↑ Инструкция по передаче на картах географических названий арабских стран. — М.: Наука, 1966. — С. 26.
- ↑ Palestine Definition (инг.)(инг.)
- ↑ Вторгнувшийся в Ханаан несемитский народ, по всей вероятности, с острова Крит.
- ↑ йәһ. 14278
- ↑ Израиль. Земля Израиля (Эрец-Исраэль). Географический очерк — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- ↑ Израиль. Земля Израиля (Эрец-Исраэль). Исторический очерк — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- ↑ Palestine: History (инг.). The Online Encyclopedia of the Roman Provinces. The University of South Dakota (22-02-2007). Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 июнь 2000. 5 июля 2007 тикшерелгән.(инг.). The Online Encyclopedia of the Roman Provinces. The University of South Dakota (22-02-2007). Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 июнь 2000. 5 июля 2007 тикшерелгән.
- ↑ Ancient Palestine (инг.). Майкрософт (2007). 30 сентября 2007 тикшерелгән.(инг.). Майкрософт (2007). 30 сентября 2007 тикшерелгән.
- ↑ Palestine: The Rise of Islam (инг.) (2007). 19 сентября 2007 тикшерелгән.(инг.) (2007). 19 сентября 2007 тикшерелгән.
- ↑ Palestine: 'Abbasid rule (инг.) (2007). 19 сентября 2007 тикшерелгән.(инг.) (2007). 19 сентября 2007 тикшерелгән.
- ↑ Hanna Kildani. Modern Christianity in the Holy Land: Development of the Structure of Churches and the Growth of Christian Institutions in Jordan and Palestine — AuthorHouse, 2010. — P. 280. — 740 p. — ISBN 1449052851.
- ↑ Palestine // Encyclopaedia Britannica — 9th ed. — Edinburgh: Adam and Charles Black, 1885. — Т. XVIII. — P. 178.
- ↑ 40 тысяч The source provides information on the First, Second, Third, Fourth, and Fifth Aliyot in their respective articles. The White Paper leading to Aliyah Bet is discussed here.
- ↑ Любарский Г. А. 1900. Палестина: Её настоящее и будущие
- ↑ Уинстон Черчилль и сионизм: история метаний Станислав Кожеуров, Иван Фадеев, Алек Д. Эпштейн, «Лехаим» ноябрь 2009
- ↑ Liebreich 2005, p. 34
- ↑ 15544 Государство Израиль. Израиль и палестинская проблема, p. 40–1
- ↑ The Population of Palestine Prior to 1948 (инг.). MidEastWeb. 5 июля 2008 тикшерелгән.(инг.). MidEastWeb. 5 июля 2008 тикшерелгән.
- ↑ Population Statistics" (инг.). Israeli - Palestinian ProCon.org. 7 июля 2008 тикшерелгән.(инг.). Israeli — Palestinian ProCon.org. 7 июля 2008 тикшерелгән.
- ↑ Abba Solomon Eban Personal witness: Israel through my eyes — Putnam, 1992. — P. 446. — 691 p. — ISBN 0399135898.
- ↑ History: Foreign Domination. Israel Ministry of Foreign Affairs (2006-10-01). 6 июль 2007 тикшерелгән.
- ↑ Bregman 2002, p. 40–1
- ↑ Part 3: Partition, War and Independence. The Mideast: A Century of Conflict. National Public Radio (2002-10-02). 13 июль 2007 тикшерелгән.
- ↑ Все параметры шаблона {{cite web}} должны иметь имя. Нетаниягу огласил условия создания палестинского государства. cursorinfo.co.il (29 ноября 2012). 2 декабрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Abba Solomon Eban Personal witness: Israel through my eyes — Putnam, 1992. — P. 446. — 691 p. — ISBN 0399135898.
- ↑ История арабо-израильского конфликта. Справка. jewish.in.ua.
- ↑ Kim Murphy. Israel and PLO, in Historic Bid for Peace, Agree to Mutual Recognition. // Los Angeles Times. — September 10, 1993.
- ↑ Генеральная Ассамблея ООН 138 голосами «за» предоставила Палестине статус государства-наблюдателя при ООН, не являющегося её членом. ООН (29.11.2012). 30 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Генассамблея ООН повысила статус Палестинской автономии. Euronews, 29.11.2012.
- ↑ Палестина признана государством-наблюдателем ООН, РИА Новости (30 ноября 2012 года).
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Густерин П. В.: Города Арабского Востока, 2007
- Густерин П. Н. А. Медников и его роль в истории арабистики // Православный Палестинский сборник. — Вып. 107. — М., 2011.
- Еврейские культуры: новый взгляд на историю: Сб. / Под ред. Давида Биля. — М.: Книжники, 2013. — 352 с. — Серия «История евреев». — ISBN 978-5-7516-1131-1
- Циркин Ю. Б. История библейских стран // ООО «АСТ», Астрель, Транзиткнига, 2003, Серия «Классическая мысль», с. 576. (инг.)(инг.)
- E. W. G. Masterman Dress and Personal Adornment in Modern Palestine//The Biblical World, Vol. 18, No. 3 (Sep., 1901), pp. 167—175. (инг.)(инг.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Палестина // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)(рус.) (рус.)
- Палестина в БЭАН
- Фәләстин Open Directory Project (dmoz) һылтанмалар каталогында.
- Статьи об истории Палестины: II тысячелетие до н. э. и I тысячелетие до н. э. Всемирная история. Энциклопедия. Том 1. (1956 год)
- Палестина в Османской империи
- Арабы однажды уже признали Израиль


c: text/html

text:
Ѳләсәйем минең
50 йылдан ашыу Кѳньяҡ Уралда йәшәһә лә, тыуған тѳйәген иҫкә алмаған бер кѳнѳ лә юҡ. Һағынып йәшәүен хаҡлы ялға сыҡҡансы белем биреү усағында эшләүе лә, үҙешмәкәр артистка булыуы ла, халыҡ араһында ҡайнап йәшәүе лә баҫманы. Емеш-еләктәрен, татлы үләндәрен, ҡуян тубығы кеүек тамырҙарын һағына. Ул һѳйләгән емеш-еләктәрҙе, үләндәрҙе белмәгәс, аптырап ҡабат-ҡабат һорашабыҙ. Иң тәмлеһе - ҡайын ите, тип әйтеп тә ҡуя. Етмәһә, ул йыландарын да һағынып иҫкә ала.
Ѳләсәйем беҙҙе тыуған ауылына алып барҙы. Вәсилә инәйебеҙ иртәнге сәйгә уятты. Сәғәт 10-сы уҡ булһа ла, бик иртә кеүек күренә. Ағиҙелдең аръяғынан, мѳһабәт, ҡоластарын йәйеп, түбәләрен күккә сѳйѳп торған мәғрүр тауҙар, йәшел урман күренә. Бер аҙҙан тирә-яҡҡа ҡот, йәм, йәшәү дәрте уятып, күңелдәрҙе елкендереп, Ҡара үгеҙ һыртынан ҡояш йылмайҙы. Бында шундай рәхәт! Саф һауа, тыныс.
Ҡаһарман иң матур ауылдарҙың береһе икән. Тирә-яҡҡа ҡараһаң, күҙ ҡамаша.Ҡояш менән күҙгә-күҙ терәшеп, танау остарын сәкәштереп торған Ҡыраҡа тауы - мѳһабәт тау бит ул.
Ѳләсәй уҡытыусыларын һағынып һѳйләй. Белорет районы мәктәптәрендә ДТ-54 тракторында ѳйрәтеп, танытма биргәндәр. Кино күрһәтеү ѳсѳн дә танытма алған. Сермән мәктәбе уҡытыусыларының шул тиклем тырышып, тѳплѳ белем биреүгә һәм уҡыусылары ѳсѳн ѳҙѳлѳп тороуҙарын иҫендә ҡалдырған. Киләсәктә лә уларҙың ѳлгѳһѳндә эшләргә тырышҡан яҡыныбыҙ.
Атай-әсәйһеҙ ҡалғас, ѳләсәйем бишебеҙҙе лә үҙ ҡанаты аҫтына алды. Миңә йәш ярым ғына булған.
Ѳләсәйемде ихтирам итәбеҙ, күңелен асырға тырышабыҙ. Тормош бит ул тѳрлѳ яҡлап һынай. Ѳләсәй улын ерләһә лә, бер ваҡытта ла кеше алдында иламаған, зарын һѳйләп йѳрѳмәгән, ныҡ булған. Ошо ныҡлығы менән беҙҙе тәрбиәләүгә иреште. Әсәй урынына ҡалған ѳләсәйебеҙгә мең-мең рәхмәтлебеҙ. Ҡаһарман ауылында тыуғанғалыр, ул ҡаһарман йѳрәкле, күрәһең.
Луиза БАЙДӘҮЛӘТОВА.
Мәләүез ҡалаһы.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостан уҡыусыһы — «Артек»тың иң яҡшы логотибы Бөтә Рәсәй конкурсында еңеүселәр иҫәбендә
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Дыуан районының Рухтин ауылынан Екатерина Манкевич «Артек»тың иң яҡшы логотибы Бөтә Рәсәй конкурсында өсөнсө урын яуланы.
Ижади бәйге халыҡ-ара балалар үҙәгенә 90 йыл тулыу алдынан ойошторолған. Сара 2015 йылдың июнендә уҙа. «Артек» етәкселеге логотипты билдәле дизайнер фирмаларына заказ биреп эшләтергә түгел, ә илдәге балалар араһында асыҡ конкурс уҙғарырға ҡарар итте. Беренсе канал менән берлектә үткәрелгән ярышта 9-16 йәшлек йәш рәссамдар ҡатнашты.
Лагерҙың рәсми сайтында хәбәр ителеүенсә, ойоштороу комитетына донъяның һигеҙ иленән 1700 эш килгән. Авторҙар күп ҡыҙыҡлы идеялар тәҡдим иткән, уларҙың һүрәттәрендә «Артек» менән бәйле төрлө ассоциациялар сағылыш тапҡан. Жюри эштәрҙә иң йыш ҡулланылған символдарҙы билдәләү бурысын ҡуйған, сөнки яңы логотип балаларҙың «Артек» менән бәйле ассоциацияларының дөйөмләштерелгән образы булырға тейеш. Ошо маҡсаттан сығып, баһалама ағзалары бер нисә ассоциатив төркөмдәрҙе билдәләне, эштәрҙе һайлап алыу һөҙөмтәһендә биш уҡыусы финалға сыҡты.
Улар араһында Дыуан районынан һигеҙенсе класс уҡыусыһы ла бар.
— Конкурс хаҡында Беренсе канал яңылыҡтарынан белеп ҡалдым. Мин диңгеҙҙе бик яратам, шуға ҡатнашырға булдым. Пионер усағы эргәһенә йыйылған 10 дружинаны төшөрҙөм. Эшемде баһалағандары өсөн бик шатмын, — тип һөйләне Екатерина Манкевич.
Яҡын көндәрҙә Мәскәүҙә еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһы үтә.
Иң яҡшы эш авторҙарына «Артек»ка путевка тапшырыласаҡ, ә еңеүсе лагерға юбилей ваҡытында бара аласаҡ.
Бынан тыш, «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге «Артек» төркөмөндә лә тауыш биреү ойошторолдо. Уның йомғаҡтары буйынса иң күп тауыш йыйған 90 эш билдәләнде. Иң яҡшы һүрәттәр дипломдар менән бүләкләнәсәк, шулай уҡ «Артек» халыҡ-ара балалар үҙәге автобустары борттарына төшөрөләсәк.


text:
27-01-2014, 14:21 / ---
Ишекте бикләһәң, тәҙрәнән йөрөйҙәр
Суррогат араҡы етештереүҙән кемдәр файҙа күрә? Рәсәй халҡының иң эскесе ил буларҡ даны таралыуы берәүгә лә сер түгел. Араҡы эсеү буйынса илебеҙ элеккесә, донъяла алдынғылар рәтендә. Эскелек йәмғиәттең бөтә ҡатламында ла киң таралған. Хатта, ҡатындар күберәк эсәме, ирҙәрме, ололармы, әллә йәштәрме икәнен айырым ғына атап әйтеүе лә ҡыйын. Береһен әйтһәң, икенсеһе «үпкәләр» төҫлө. Рәсәй халҡы йылына 2 млрд. литр хәмер эсә. Илдәге һәр кешегә ҡарттарҙы һәм сабыйҙарҙы ла индереп йылына 12,5 литр иҫерткес эсемлек тура килә. Ошо йәһәттән, «Һаулыҡ» милли проектына ярашлы 2020 йылға тиклем...


text:
Газета "Йәшлек" » Гәзиткә яҙылыу » Яҙылайыҡ, рәхәтләнеп уҡыйыҡ!
Яҙылайыҡ, рәхәтләнеп уҡыйыҡ!
1 декабрҙән гәзит-журналға арзаныраҡ хаҡҡа яҙылыу декадаһы башланды. «Йәшлек» гәзитенә ун көнлөктә 657 һум 48 тингә яҙыла алаһығыҙ (индексы П2757). Баҫма 87 һум 6 тингә арзаныраҡҡа төшәсәк.
Яҙылырға мөмкинлек юҡ тип ятмайыҡ, дуҫтар, әмәлен табайыҡ. Ғаилә сығымдарының бәләкәй генә өлөшөн гәзитебеҙ өсөн йәлләмәҫһегеҙ тигән ышаныста ҡалабыҙ. Башҡорт матбуғатының, туған телебеҙҙә сыҡҡан баҫмаларҙың яҙмышы һинән тора, ҡәҙерле уҡыусыбыҙ. Гәзитебеҙҙең тиражы милләтебеҙҙең берҙәмлеген, уҡымышлы милләт булыуын күрһәтә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, илдәге көрсөк барлыҡ өлкәләргә лә ҡағылды, почта, типография сығымдарына хаҡтар артҡан ваҡытта гәзит-журнал нәшер итеүе лә еңел түгел. Баҫмаларға хаҡтарҙың самаһыҙ артыуы ла шуға бәйле. Милләт яҙмышы өсөн борсолаһың икән, өйөңә бер матбуғат баҫмаһы алдырып уҡыуың да туған телеңде ихтирам итеүеңде, милләтеңде яратыуыңды иҫбатлауың булыр. Әгәр яҙылғанһың икән, афарин! Күрше-күләнеңде, ауылдаштарыңды, дуҫ-иштәреңде, туғандарыңды өгөтлә!
Үтеп барған йылдың икенсе ярты йыллығында беҙҙе 6881 кеше алдырып уҡый. Гәзиткә яҙылыу уларҙың күптәренә ҡыуаныслы мәлдәр ҙә бүләк итте, гәзиткә яҙылыусылар араһында ойошторолған «Аҙна һайын – бүләк!», «Республика Башкортостан» нәшриәт йорто ойошторған конкурстарҙың бүләктәрен дә алып ҡыуандылар. Стәрлебаш районының Түбәнге Аллағыуат ауылынан баҫмабыҙҙың дуҫы Рафаил Ишсарин – телевизор, Телекарта ТВ спутнигы комплекты, Әбйәлил районының Ишкилде ауылынан Мәҙинә Вәлиәхмәтова – телевизор, Ейәнсура районының Үрге Муйнаҡ ауылынан Таһир Йосопов, Ғафури районының Красноусол ауылынан Ә. Ғәлләмова – Телекарта ТВ спутнигы комплекты, Ғафури районының Тайыш ауылынан Айрат Шәмсетдинов, ошо уҡ райондың Оло Үтәш ауылынан Маһира Йыһаншина, Баймаҡ районының Күгиҙел ауылынан М. Әминева, Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылынан Фәнүзә Хәкимова, Әбйәлил районының Мәхмүт ауылынан Ғәлиә Көмөшҡолова планшет менән бүләкләнде. Артабан да «Республика Башкортостан» нәшриәт йорто ҙур бүләктәр вәғәҙә итә.
Йыл дауамында баҫмабыҙ ойошторған бәйгеләрҙә ҡатнашҡан уҡыусыларыбыҙ ҙа приздарһыҙ ҡалғаны юҡ. Иң шәп кроссворд сисеүсегә Әлшәй районынан фермер Мөнир Шәймөхәмәтов бер һарыҡ та инселәне.
Берҙәмлектә генә көс. Дуҫтары күп булғанда ғына «Йәшлек» тә йәшәр! Киләһе йылда ла баҫмабыҙҙы яҡын күреүселәр сафы ишәйер, тигән теләктә ҡалабыҙ
Ғаиләбеҙҙең дуҫы – «Йәшлек»
«Йәшлек» гәзите – минең яратып уҡыған баҫмам. Ул – беҙҙең ғаилә дуҫы. Бигерәк тә беҙгә, йәштәргә, фәһем бирерҙәй, тормошсан мәҡәләләрҙең күп булыуы оҡшай. Һәр кемдең ҡыҙыҡһыныуына ятышлы, файҙалы кәңәштәр менән тулы рубрикалар донъя көткәндә бигерәк тә ярап ҡала. Һеҙгә ижади уңыштар, яңы ҡыҙыҡлы мәҡәләләр һәм баҫмағыҙҙы алдырып уҡыусыларҙың күп булыуын теләп ҡалам.
Иң изге теләктәр
менән – Ф. ХӘСӘНОВА.
Йылайыр районы.
Теләгән кеше яйын таба
Баймаҡҡа килгән һайын элекке коллегам Айһылыу Иҫәнгилдинаға инеп, хәлен белеп сығам. Беҙ уның менән Аҡтырнаҡ башланғыс мәктәбендә өс йыл уҡытыусы булып эшләнек. Өҫтәлендә һәр саҡ «Йәшлек» ята. Район гәзитенә лә яҙылмай ҡалғаны юҡ. «Инвалид пенсияһына ғына йәшәп, ваҡытлы матбуғат баҫмаларына нисек аҡса еткерәһең?» – тип һорағас: «Кредит алам да, яҙылам. Бигерәк тә «Йәшлек» гәзитен көтөп алам, яратып уҡыйым», – тип яуапланы ул. Хатта «Йәшлек»те йыйып барып, дауаханала ятҡан ауырыуҙарға ла уҡырға алып бара.
Ишәй, Аҡтырнаҡ мәктәптәрендә уҡытыусы булып маҡталып эшләне ул. Ауыл йәштәрен, ауыл халҡын ойоштороп, концерттар менән сығыш яһай торғайнылар. Уҡыусылары ла хөрмәтле уҡытыусыны йылы һүҙҙәр менән хәтерләй. Яҙмыш һабаҡташыма аяуһыҙлыҡ күрһәтте – тормош юлында ауырлыҡтарға күп осраны, 18 йәшлек ҡыҙын юғалтты. Ғаиләһендәге оло юғалтыу һаулығында ла кире сағылыш тапты. Күңел төшөнкөлөгөн эш менән баҫа әхирәтем – матур-матур сәскәләр, йәшелсә үҫтерә. Район ойошторған төрлө кисәләрҙә ҡатнаша, мәсеткә йөрөй, ололарҙы саҡырып, аяттар уҡытып тора. Күптәр өсөн өлгө ул Айһылыу.
Сәлимә ӘЛМӨХӘМӘТОВА.
83 йәштә лә гәзит менән
Пенсия йәшендә булһам да, һаман да «Йәшлек»те алдырып уҡыйым. Гәзитегеҙ бик уҡымлы. Бигерәк тә сканворд, кроссворд сисергә яратам, спорт бите менән ҡыҙыҡһынып барам. Мин «Салауат Юлаев» хоккей командаһының әүҙем көйәрмәне. Бигерәк тә «Тормош юлдары ҡатмарлы» рубрикаһында сыҡҡан яҙмаларығыҙ оҡшай. Күпме яҙмыш тураһында уйланаһың. «Сәләмәтлек» битендәге материалдар һәр кем өсөн файҙалы, афоризмдарҙы ла үҙ итәм. Гелән шулай уҡымлы булып ҡал, «Йәшлек»!
В. ХӨСНӨТДИНОВА.
Ғафури районы.
Уҡымышлылыҡ кешене биҙәй
83 йәштә булһам да, һаман «Йәшлек» гәзитен алдырып уҡыйым. Бөтә рубрикаларығыҙ, махсус биттәрегеҙ ҙә оҡшай. Гәзитегеҙҙе уҡып күңелгә ял алам, яңылыҡтар менән танышам, уйланам. Мин үҙем 45 йыл китапханасы булып эшләнем. Олоғайһам да китап, гәзит-журнал уҡыуҙан айырыла алмайым. Үҙ- үҙеңде үҫтереү, күңелеңде байытыу өсөн рухи аҙыҡ кәрәк. Уҡымышлылыҡ беҙҙең халыҡты биҙәй генә.
Камила ӘЛМӨХӘМӘТОВА.
Ҡырмыҫҡалы районы,
Түбәнге Төкөн ауылы.
Яҙылырға мөмкинлек юҡ тип ятмайыҡ, дуҫтар, әмәлен табайыҡ. Ғаилә сығымдарының бәләкәй генә өлөшөн гәзитебеҙ өсөн йәлләмәҫһегеҙ тигән ышаныста ҡалабыҙ. Башҡорт матбуғатының, туған телебеҙҙә сыҡҡан баҫмаларҙың яҙмышы һинән тора, ҡәҙерле уҡыусыбыҙ. Гәзитебеҙҙең тиражы милләтебеҙҙең берҙәмлеген, уҡымышлы милләт булыуын күрһәтә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, илдәге көрсөк барлыҡ өлкәләргә лә ҡағылды, почта, типография сығымдарына хаҡтар артҡан ваҡытта гәзит-журнал нәшер итеүе лә еңел түгел. Баҫмаларға хаҡтарҙың самаһыҙ артыуы ла шуға бәйле. Милләт яҙмышы өсөн борсолаһың икән, өйөңә бер матбуғат баҫмаһы алдырып уҡыуың да туған телеңде ихтирам итеүеңде, милләтеңде яратыуыңды иҫбатлауың булыр. Әгәр яҙылғанһың икән, афарин! Күрше-күләнеңде, ауылдаштарыңды, дуҫ-иштәреңде, туғандарыңды өгөтлә!
Үтеп барған йылдың икенсе ярты йыллығында беҙҙе 6881 кеше алдырып уҡый. Гәзиткә яҙылыу уларҙың күптәренә ҡыуаныслы мәлдәр ҙә бүләк итте, гәзиткә яҙылыусылар араһында ойошторолған «Аҙна һайын – бүләк!», «Республика Башкортостан» нәшриәт йорто ойошторған конкурстарҙың бүләктәрен дә алып ҡыуандылар. Стәрлебаш районының Түбәнге Аллағыуат ауылынан баҫмабыҙҙың дуҫы Рафаил Ишсарин – телевизор, Телекарта ТВ спутнигы комплекты, Әбйәлил районының Ишкилде ауылынан Мәҙинә Вәлиәхмәтова – телевизор, Ейәнсура районының Үрге Муйнаҡ ауылынан Таһир Йосопов, Ғафури районының Красноусол ауылынан Ә. Ғәлләмова – Телекарта ТВ спутнигы комплекты, Ғафури районының Тайыш ауылынан Айрат Шәмсетдинов, ошо уҡ райондың Оло Үтәш ауылынан Маһира Йыһаншина, Баймаҡ районының Күгиҙел ауылынан М. Әминева, Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылынан Фәнүзә Хәкимова, Әбйәлил районының Мәхмүт ауылынан Ғәлиә Көмөшҡолова планшет менән бүләкләнде. Артабан да «Республика Башкортостан» нәшриәт йорто ҙур бүләктәр вәғәҙә итә.
Йыл дауамында баҫмабыҙ ойошторған бәйгеләрҙә ҡатнашҡан уҡыусыларыбыҙ ҙа приздарһыҙ ҡалғаны юҡ. Иң шәп кроссворд сисеүсегә Әлшәй районынан фермер Мөнир Шәймөхәмәтов бер һарыҡ та инселәне.
Берҙәмлектә генә көс. Дуҫтары күп булғанда ғына «Йәшлек» тә йәшәр! Киләһе йылда ла баҫмабыҙҙы яҡын күреүселәр сафы ишәйер, тигән теләктә ҡалабыҙ
Ғаиләбеҙҙең дуҫы – «Йәшлек»
«Йәшлек» гәзите – минең яратып уҡыған баҫмам. Ул – беҙҙең ғаилә дуҫы. Бигерәк тә беҙгә, йәштәргә, фәһем бирерҙәй, тормошсан мәҡәләләрҙең күп булыуы оҡшай. Һәр кемдең ҡыҙыҡһыныуына ятышлы, файҙалы кәңәштәр менән тулы рубрикалар донъя көткәндә бигерәк тә ярап ҡала. Һеҙгә ижади уңыштар, яңы ҡыҙыҡлы мәҡәләләр һәм баҫмағыҙҙы алдырып уҡыусыларҙың күп булыуын теләп ҡалам.
Иң изге теләктәр
менән – Ф. ХӘСӘНОВА.
Йылайыр районы.
Теләгән кеше яйын таба
Баймаҡҡа килгән һайын элекке коллегам Айһылыу Иҫәнгилдинаға инеп, хәлен белеп сығам. Беҙ уның менән Аҡтырнаҡ башланғыс мәктәбендә өс йыл уҡытыусы булып эшләнек. Өҫтәлендә һәр саҡ «Йәшлек» ята. Район гәзитенә лә яҙылмай ҡалғаны юҡ. «Инвалид пенсияһына ғына йәшәп, ваҡытлы матбуғат баҫмаларына нисек аҡса еткерәһең?» – тип һорағас: «Кредит алам да, яҙылам. Бигерәк тә «Йәшлек» гәзитен көтөп алам, яратып уҡыйым», – тип яуапланы ул. Хатта «Йәшлек»те йыйып барып, дауаханала ятҡан ауырыуҙарға ла уҡырға алып бара.
Ишәй, Аҡтырнаҡ мәктәптәрендә уҡытыусы булып маҡталып эшләне ул. Ауыл йәштәрен, ауыл халҡын ойоштороп, концерттар менән сығыш яһай торғайнылар. Уҡыусылары ла хөрмәтле уҡытыусыны йылы һүҙҙәр менән хәтерләй. Яҙмыш һабаҡташыма аяуһыҙлыҡ күрһәтте – тормош юлында ауырлыҡтарға күп осраны, 18 йәшлек ҡыҙын юғалтты. Ғаиләһендәге оло юғалтыу һаулығында ла кире сағылыш тапты. Күңел төшөнкөлөгөн эш менән баҫа әхирәтем – матур-матур сәскәләр, йәшелсә үҫтерә. Район ойошторған төрлө кисәләрҙә ҡатнаша, мәсеткә йөрөй, ололарҙы саҡырып, аяттар уҡытып тора. Күптәр өсөн өлгө ул Айһылыу.
Сәлимә ӘЛМӨХӘМӘТОВА.
83 йәштә лә гәзит менән
Пенсия йәшендә булһам да, һаман да «Йәшлек»те алдырып уҡыйым. Гәзитегеҙ бик уҡымлы. Бигерәк тә сканворд, кроссворд сисергә яратам, спорт бите менән ҡыҙыҡһынып барам. Мин «Салауат Юлаев» хоккей командаһының әүҙем көйәрмәне. Бигерәк тә «Тормош юлдары ҡатмарлы» рубрикаһында сыҡҡан яҙмаларығыҙ оҡшай. Күпме яҙмыш тураһында уйланаһың. «Сәләмәтлек» битендәге материалдар һәр кем өсөн файҙалы, афоризмдарҙы ла үҙ итәм. Гелән шулай уҡымлы булып ҡал, «Йәшлек»!
В. ХӨСНӨТДИНОВА.
Ғафури районы.
Уҡымышлылыҡ кешене биҙәй
83 йәштә булһам да, һаман «Йәшлек» гәзитен алдырып уҡыйым. Бөтә рубрикаларығыҙ, махсус биттәрегеҙ ҙә оҡшай. Гәзитегеҙҙе уҡып күңелгә ял алам, яңылыҡтар менән танышам, уйланам. Мин үҙем 45 йыл китапханасы булып эшләнем. Олоғайһам да китап, гәзит-журнал уҡыуҙан айырыла алмайым. Үҙ- үҙеңде үҫтереү, күңелеңде байытыу өсөн рухи аҙыҡ кәрәк. Уҡымышлылыҡ беҙҙең халыҡты биҙәй генә.
Камила ӘЛМӨХӘМӘТОВА.
Ҡырмыҫҡалы районы,
Түбәнге Төкөн ауылы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Күмертау авиация предприятиеһына яңы динамика кәрәк»Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Күмертау авиация предприятиеһына яңы динамика кәрәк»
Рөстәм Хәмитов: «Күмертау авиация предприятиеһына яңы динамика кәрәк»Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты эш сәфәре барышында «Күмертау авиация производство предприятиеһы»нда булды.
Рөстәм Хәмитов 12-се цехта барған ремонт эштәрен тикшерҙе. Унда вертолеттар өсөн изделиелар етештерелә. Реконструкциянан һуң цехты 2014 йылдың апрелендә сафҡа индереү планлаштырыла. Яңыртылған производство Европа стандарттары буйынса йыһазландырыла. Унда 50 кеше эшләйәсәк. Предприятие заказдар ҡабул итә башлаған да инде. Етештереү ҡеүәте йылына яҡынса 60 комплект тәшкил итәсәк.
Туғыҙынсы цехта Башҡортостан Президенты эшкәртеүсе үҙәктәр участкаһын ҡараны. Рөстәм Хәмитовҡа Япониянан килтерелгән ҡорамалды күрһәттеләр. Заманса эшкәртеүсе үҙәк быйыл һатып алынған. Был машина Рәсәй өсөн уникаль булып тора.
Республика етәксеһе әҙер продукция менән танышты, предприятиеның махсус майҙансығында яңы вертолеттарҙың нисек эшләүен ҡараны. Төбәк башлығы вертолеттың техник мөмкинлектәрен баһаланы. Бындай вертолеттар оҙаҡламай Ҡытайға ебәреләсәк, унда улар янғындарҙы һүндереү өсөн ҡулланыласаҡ.
Предприятие 2013 йылда эске баҙарға, шулай уҡ сит илдәргә продукция поставкалау буйынса килешеүҙәр төҙөгән. Был юҫыҡта әүҙем эш алып барылыуға ҡарамаҫтан, 2013 йылдың 1 июленә ҡарата мәғлүмәттәргә ярашлы, «Күмертау авиация производство предприятиеһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең ҙур бурыстары теркәлгән.
— Предприятиеға яңы динамика кәрәк. Бөгөнгө көндә производствола башҡарылған эштәр генә етмәй, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.


text:
Ошо көндәрҙә Баймаҡ районы башҡорттары Ҡоролтайының сираттағы ултырышы үтте. Унда район-ҡала советы депутаттары, ауыл биләмәһе башлыҡтары, предприятие-ойошма, учреждение етәкселәре, мәктәп директорҙары, дин әһелдәре башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары һ.б. ҡатнашты. Шулай уҡ сараға Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтайының бүлек мөдире, “Киске Өфө” гәзитенең баш мөхәррире Г.Г. Янбаеваның да килеүе, был ултырыштың мөһимлеген билдәләне.
Ҡорға йыйылыусыларҙың төп маҡсаттарының береһе – мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыуҙы һаҡлап ҡалыу ине. Билдәле булыуынса, ошо көндәрҙә Рәсәй Федерацияһының Дәүләт Думаһы мәғариф системаһындағы закондарҙы ҡарай, уларға үҙгәрештәр индерә. Баймаҡтар был мөһим, сәйәси ваҡиғаға үҙ өлөшөн индереүҙе маҡсат итеп ҡуйҙы. Сөнки һуңғы арала мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыуға иғтибар бирелмәй башланы, күп әсә теле уҡытыусылары эшенән ҡыҫҡартылыу сәбәпле, үҙенә яңы хеҙмәт урыны эҙләргә мәжбүр. Ҡоролтайҙа ошо һәм башҡа мөһим мәсьәләләр тураһында фәһемле һәм киҫкен сығыштар яңғыраны.
Район хакимиәте башлығының социаль һәм кадрҙар буйынса беренсе урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Р.Ф. Иҫәнбаев: “Республика үҙаллылыҡ яулағандан һуң, Башҡортостан күп үҙгәрештәр кисерҙе. Башҡорт телендә гәзит-журналдар донъя күрә башланы, туған телебеҙ хаҡлы рәүештә дәүләт статусын яуланы. Шуға ҡарамаҫтан, күп башҡорт зыялыларының, профессорҙарҙың үҙ телендә сығыш яһамауы, хатта бөтөнләй белмәүе телебеҙҙе кәмһетә тип иҫәпләйем. Әлбиттә, тәрбиә ғаиләлә башлана. Тарихыбыҙға күҙ һалһаҡ, элек-электән башҡорт ғаиләһендә һәр кемдең үҙ урыны булған, халҡыбыҙҙың йыр-бейеүен, музыка ҡоралдарында уйнарға өйрәнеүгә ҙур иғтибар бирелгән, телебеҙгә, милләтебеҙгә хөрмәт һәм ихтирам тәрбиәләнгән. Беҙҙең район-ҡалала йәш ғаиләләр өсөн күп эш башҡарыла. Улар торлаҡ төҙөгәндә, сабыйҙары донъяға килгәндә һ.б. төрлө субсидиялар ала. Шул уҡ ваҡытта ауылдарҙа өйләнмәгән, кейәүгә сыҡмаған ҡыҙҙар һәм егеттәрҙең булыуы борсоуға һала. Йәштәрҙең Интернет донъяһында гиҙеп, китап уҡымауы, әхлаҡи тәрбиә алыу урынына, сит ил йоғонтоһона бирелеүе хафалы. Был мәсьәләләрҙең барыһын да тик үҙебеҙ хәл итә алабыҙ” – тип һөйләне.
Өмөтбай мәктәбе директоры И.Ә. Зәйнуллин: “Хәҙер мәктәптәрҙә “иң мөһиме – берҙәм дәүләт имтихандарына әҙерләнеү” тип, ошо һынауҙарға ингән фәндәргә иғтибарҙы арттыралар. Эйе, имтихандарҙы тапшырырға кәрәк, тик ни өсөн барыһы ла башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре иҫәбенә эшләнергә тейеш? Шулай уҡ күп мәктәп етәкселәренең мәғариф системаһына яңы стандарт индерелеүенә һылтанып, тик рус телендә уҡытылған программаларҙы һайлауы аңлашылмай. Башҡорттарҙың төбәге булып һаналған Баймаҡ районында балаларҙың үҙ телен дәүләт теле булараҡ ҡына өйрәнеүе башҡа һыймаҫлыҡ хәл! Үҙ телен белмәгән, үҙ милләтенән оялған балалар тәрбиәләгән мәктәптең эшен ниндәй һүҙҙәр менән баһалап була?” – тигән һүҙҙәре көслө алҡыштарға күмелде.
Темәс ауыл биләмәһе башлығы Р.Х. Йәнсурин: “Өҫтән килгән бар закондарҙы беҙ сәпәкәйләп ҡаршы алып ултырырға тейеш түгелбеҙҙер, моғайын. Үҙ фекеребеҙҙе ҡурҡмай әйтергә, килешмәүебеҙҙе лә белдерергә кәрәк. Башҡорт телен башҡорт ерендә уҡытыу буйынса бер ниндәй проблема булырға тейеш түгел! Беҙ РФ Конституцияһы буйынса үҙ телебеҙҙә уҡырға, һөйләшергә, аралашырға хаҡлыбыҙ”, – тигән һүҙҙәре ҡорға йыйылыусыларҙы уйға һалды.
Шулай уҡ И.М. Латыпова, Ғ.Р. Кейекбирҙина, Ғ.Х. Ғарифуллина, Р.С. Хәсәнов һ.б. фекерҙәре тос яңғыраны. Район советы секретары Р.З. Ишбулатов район-ҡалала тел, динде үҫтереү, уға иғтибар булдырыу өсөн күп эш башҡарылыуын, шул уҡ ваҡытта асыласаҡ мәҙрәсәгә – шәкерттәр йыйыу, балаларҙы юғары рухлы итеп тәрбиәләү мөһимлеген дә билдәләп үтте.
Г.Г. Янбаева: “Беҙ нимә сыҡһа ла – баймаҡтарҙан сыға, тип юҡҡа әйтмәйбеҙ. Баймаҡ районында иң боронғо башҡорттар ғына түгел, ә иң боронғо халыҡ йәшәгәне иҫбатланды. Шуға күрә Башҡортостан янында ниндәй генә ханлыҡтар, илдәр булып юҡҡа сыҡһа ла, башҡорттар әле лә йәшәй һәм йәшәйәсәк тә. Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтайы халҡыбыҙ өсөн мөһим проблемаларҙы ҡарай, уны хәл итеү юлдарын эҙләй һәм таба. Мәҫәлән, беҙҙең Өфө ҡалаһында башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары РФ законына ярашлы, үҙ эш урынын һаҡлап ҡала алды. Был йәһәттән һеҙҙең яҡтан бер ниндәй ҙә борсоулы шылтыратыуҙар булманы бит. Законды белеп эш итергә кәрәк. Ҡоролтайҙың һәр ауылда аҡһаҡалдар, ағинәйҙәр һәм йәштәр советынан торған таяуҙары, терәк-таянысы булырға тейеш. Шуныһы ҡыуаныслы, һеҙҙең районығыҙҙа был ойошмалар күптән һәм әүҙем эшләп килә. Өмөтһөҙлөккә бирелергә ярамай, беҙҙең халҡыбыҙ барлыҡҡа килгәндән алып төрлө ауырлыҡтарға дусар була, әммә беҙ һәр саҡ еңеүсе булып сығабыҙ”, – тине.
Ултырыштың иң тантаналы минуттары ул – Баймаҡ ҡоролтайы рәйесе Әмир Зәкир улы Сәйғәфәровҡа БР Ҡоролтайының миҙалын тапшырыу булғандыр. Артабан урындарҙағы ҡоролтай ойошмаһында әүҙем эшләгән райондаштарыбыҙ Почет грамоталары менән бүләкләнде. Шулай уҡ был мөһим сараның резолюцияһы ҡабул ителде һәм Ҡоролтай башҡарма комитетының яңы составы раҫланды.
Гүзәл ИҪӘНГИЛДИНА.
Автор фотоһы.
Ҡоролтай «Урал» йырынан башланды


text:
- Подробности
- Просмотров: 305
ҠАЛТАСЫ СОРТ ҺЫНАУ УЧАСТКАҺЫ. Башҡортостандың төньяҡ урман‑дала зонаһы шарттарында үҫтереү өсөн иген, ҡуҙаҡлы иген һәм мал аҙығы культураларының сорттарын һынау, сорттарын һәм гибридтарын һайлап алыу һәм үҫтерергә тәҡдим итеү м‑н шөғөлләнә. 1937 й. ойошторола. Ҡалтасы р‑ны Кейебәк а. урынлашҡан. Сорт агротехникаһы б‑са тәжрибәләр үткәрә, Дәүләт селекция ҡаҙаныштары реестрына һәм БР‑ҙа ҡулланылышҡа индерелгән сорттарҙың орлоҡтарын етештерә. Һөрөнтө ерҙәренең майҙаны 62 га (2011). Ҡ.с.һ.у. тәҡдиме б‑са Дәүләт реестрына ужым арышының Чулпан 7; ужым бойҙайының — Башкирская 10, Безенчукская 380, Волжская К; тритикаленың — Башкирская короткостебельная; йомшаҡ яҙғы бойҙайҙың — Боевчанка, Ирень, Новосибирская 15, Омская 35, Омская 36; арпаның — Белгородский 100, Михайловский, Челябинский 99; һолоноң — Керкур, Спринт 2, Стригунок; ҡарабойҙайҙың — Агидель, Инзерская, Светлана; борсаҡтың — Аксайский усатый 55, Памяти Хангильдина, Чишминская 95; судан үләненең — Чишминская ранняя; люцернаның Бибинур, Сарга, Уралочка сорттары һ.б. индерелгән. 2009—11 йй. Ҡ.с.һ.у. уртаса уңдырышлылыҡ (ц/га): Омская 36 яҙғы бойҙайы — 25,5; Челябинский 99 арпаһы — 26,5; Спринт 2, Стригунок һололары — 34,9.
И.П.Леонтьев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Башҡортостандың Йәш журналистар мәктәбенә заявкалар ҡабул итеү башлана
«БР Йәш журналистар мәктәбе» проектында ҡатнашыу өсөн заявкалар ҡабул итеү башланасаҡ. Проект журналист булырға теләгән йәш кешеләрҙе берләштерәсәк, уларға журналистика нигеҙҙәре, оҫталыҡ серҙәре менән танышырға һәм профессиональ өлкәлә практик эшмәкәрлекте башларға мөмкинлек бирәсәк.
Программа эсенә билдәле медиа-менеджерҙарҙың, эшләп йөрөүсе журналистарҙың һәм республиканың дәүләт органдары матбуғат хеҙмәттәре етәкселәренең оҫталыҡ кластары һәм лекциялар инәсәк. Шулай уҡ гәзиттәр, журналдар, интернет баҫмалар, телевидение, радио редакцияларына экскурсия үткәреү планлаштырыла.
«Йәш журналистар мәктәбендә 50 кеше уҡытыу планлаштырыла. Шулай уҡ профилле булмаған һөнәр студенттары саҡырыла. Төп шарт – яҙыу теләге. Уҡытыу бушлай. Бөтә эштәр ҙә махсус сайтта, уларҙың иң яҡшылары – төбәктең киң мәғлүмәт сараларында баҫыласаҡ. Шуныһы мөһим, күп редакциялар тыңлаусыларҙы стажировкаға саҡырырға әҙер. Уҡытыу эш көндәрендә киске ваҡытта уҙғарыласаҡ», — тип һөйләне проект етәксеһе Елена Арямнова.
Проектта 17 йәштән алып 25-кә тиклем йәш кешеләр ҡатнаша ала. Мәктәптең төп шарты: бөтә уҡыуҙарға даими рәүештә йөрөү.
Беренсе белем блогы 2014 йылдың апреленән алып декабренә тиклем барасаҡ.
Анкетаны социаль селтәрҙә Йәш журналистар мәктәбе төркөмөндә табып була. Заявкалар 2014 йылдың 20 мартына тиклем tinesik@rambler.ru электрон адресы буйынса ебәрергә кәрәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, БР Дәүләт Йыйылышы ҡарамағындағы Йәштәр палатаһы ағзаһы Елена Арямнованың проекты йәштәр эше буйынса Федераль агентлыҡ менән уҙғарылған бөтә Рәсәй йәштәр проекттары конкурсында еңеүсе булды. Конкурс икенсе йыл рәттән уҙғарылды, бөтәһе бергә 12500 ашыу заявка бирелгән, уларҙың 200 Башҡортостандан ебәрелгән.


text:
Башҡортостанда дин
Башҡортостан Республикаһының үҙенсәлеге күп милләтле булыуында. Был күп конфессиялыҡты билдәләй. Шул уҡ ваҡытта, Рәсәй Конституцияһына ярашлы, бер дин дә дәүләт йәки мәжбүри урынлаштырыла алмай.
Йөкмәткеһе
Тәңрелек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Борон башҡорттар мәжүси-күсмә булған һәм төрки халыҡтарының боронғо тәңрелек динен тотҡан[1]. Тәңре культының эҙҙәре башҡорт халыҡ фольклорында һәм этнографияла күренә (мәҡәлдәр, йолалар, ритуалдар).
Тәңрелектең дин булараҡ үҙенсәлеге Ғаләмде өс зонаға бүлеп ҡарау: күк, ер һәм ер аҫты. Һәр зона күренгән һәм күренмәгән өлөштән тора, тип һаналған. Күк йөҙөнөң күҙгә күренмәгән өлөшө өс, туғыҙ һәм унан да күберәк горизонталь ҡаттарҙан тора һәм һәр ҡаттың үҙ аллаһы бар. Юғары ҡатта Күктең Оло Рухы — Тәңре. Ғаләм менән Тәңре-хан — юғары алла, шулай уҡ — Йер-суб, Һомай, Ерлик, Ер, Һыу, Ут, Ҡояш, Ай, Йондоҙҙар, Һауа, Болот, Ел, Ҡойон, Күкрәү һәм Йәшен һ. б.
Башҡортостан ерендә Тәңрегә ышаныу нығынған мәлдә башҡорттарға Ислам килә. Әммә халыҡ аңындағы тәңрелек үҙенсәлекле тарихи феномен ҡалдыра.
Ислам[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уралдағы тәүге мосолман археологик ҡомартҡы тип Ишембай районы биләмәһендәге Левашов ҡәберлеге һанала. Ҡаҙыу эштәре мәлендә Ғәрәп хәлифәлегенең 706, 712, 892 йылдарға ҡараған өс көмөш дирһәме һәм алтын динары, шулай уҡ ҡулдарын тәне буйлап һуҙып, башы менән көнбайышҡа ҡарай һалынған һөлдә табылған. Был мосолманса ерләнгән шул осорҙағы ҡәбер тип һанарға мөмкинлек бирә[2].
Башҡорттарҙың мосолман диненә килеүенә тәүге этапта Йәсәүи һәм Нәҡшбәндиә тәриҡәте суфыйҙары ҙур роль уйнай. Улар Үҙәк Азия ҡалаларынан, бигерәк тә Бохаранан Көньяҡ Уралға килеп, дин тарата. Был үҙ сиратында башҡорттар араһында «локаль ислам»-дың үҙҙәренә генә хас формаһын булдыра, йәғни исламдың сөннитселек менән суфыйсылыҡ күҙаллауы элементтары ҡушылыуы.
Ислам диненең таралыуына шулай уҡ 922 йылда Волга буйы Болғарының исламды дәүләт дине булараҡ ҡабул итеүе лә сәбәпсе булған.
Венгрҙарҙың минориттар ордены вәкиле Иоганка инглиз Вильгельм менән Башҡортостанда 6 йыл йәшәй. Уның 1320 йылда орден генералына яҙған хатында: «Баскардия хакимын тотош ғаиләһе менән сарацин яңылышлығы ағыулаған» тип билдәләй[3].
Үзбәк хан осоронда (1312—1342 йй.) ислам Алтын урҙа ханлығының рәсми дин тип танылған. Ул идара иткән мәлдә башҡорттарға Бохарала белем алған миссионерҙар ебәрелә. Башҡортостандың Ағиҙел, Өршәк, Дим, Сәрмәсән, Ыҡ йылғалары буйында 20-нән ашыу мосолман миссионерҙары ҡәберҙәре урынлашҡан.
Рус дәүләтенә ҡушылғандан алып (XVI быуаттың икенсе яртыһы) рәсәй дәүләте башҡорт йәмғиәтендә дин процесын контролдә тоторға тырыша. Был ваҡытҡа инде башҡорттар мосолманлығына ныҡлы инана.
Башҡорттар араһында ислам үҙенсәлекле булыуы менән айырылып тора: халыҡ инаныуҙары һәм йолалары ислам традициялары менән бергә ҡушылып, уларҙың ижтимағи аңында һаҡлана. Бындай хәл башҡорттарҙың ислам дине килгәненә тиклем үк халыҡ булып формалашыуына бәйле. Ул саҡтарҙа рухи мәҙәниәттә мифологик фекерләү өҫтөнлөк итә.
Башҡорттарҙан айырмалы, татарҙар халыҡ булып күпкә һуңыраҡ, Ҡаҙан ханлығы осоронда (1437—1552) төрки һәм фин телле этник төркөмдәр ҡушылыуы һөҙөмтәһендә формалаша. Ислам, Ҡаҙан ханлығының дәүләт дине булараҡ, татарҙарҙы берләштереүсе фактор була. Ул татар мәҙәниәтенең нигеҙе ролен үтәй.
Тарихсы В. Н. Витевский билдәләүенсә, Башҡортостандың төп ғибәҙәтханаһы — Хажи мәсете, унда «башҡорттар һәр бола мәлендә кәңәш тотор булған». Был мәсетте 1736 йылдың яҙында И. К. Кириловтың каратель отряды башҡорт ихтилалдарын баҫыу мәлендә яндыра[4].
Тарихи яҡтан Өфө рәсәй мосолмандарының үҙәге булып китә. Уларҙың эшмәкәрлеге менән үҙәкләштереп идара итеү өсөн Өфөлә 1782 йылда мөфтиөт булдырыла, 1788 йылда уның янында Ырымбур-Өфө мосолман диниә назараты эшләй башлай. Ырымбур мосолман диниә йыйылышы 1787—1797 йылдарҙа Өфө идаралығы советнигы булған Дмитрий Борисович Мертвай һәм Сергей Аксаков башланғысы менән тап Өфөлә асыла. Йыйылыш башлығы (мөфтөй) һәм уның ағзалары хөкүмәт тарафынан тәғәйенләнә һәм дәүләт хеҙмәткәре иҫәпләнә. Ислам шулай дәүләткә бәйләнелә.
Европа һәм Азия сигендә урынлашҡан Өфө Көнбайыш Себер, Урал, Волга буйы, Кавказ мосолман ойошмаларын берләштереүсе үҙәк функцияһын уңышлы үтәй.
Дини йыйылыш мәсеттәр төҙөү, муллаларҙың белемен һынау, мосолман руханиҙары эшмәкәрлеген күҙәтеү, никахлашыу, мөлкәт бәхәстәре, балаларҙың ата-әсәләренә бойһонмау осраҡтарын тикшереү, мосолман йолаларын дөрөҫ башҡарылыуын ҡарап бара.
Диниә назараты өс баҫҡыстан тора. Иң юғары баҫҡыста мөфтөй, идаралыҡтың яуаплы сәркәтибе, 5-6 судья (ҡаҙый), тәржемәсе, писарҙар һәм столоначальник — барлығы 20-30 кеше. Урта баҫҡыс, йәки мөхтәсибәт, 150-ләп кеше булған мосолман общинаһында мөхтәсиб етәкселегендә 2-5 кешенән тора. Түбән баҫҡыс — мотавәллиәт, мәсет янындағы мулла, мәзин һәм ҡаҙна сәркәтибе инә; улар мәсет, мәҙрәсә эштәрен алып бара, тормошта мосолман принциптарының үтәлешен контролдә тота.
Өфөнөң беренсе мөфтөйө һәм идаралыҡҡа күп кенә яңылыҡтар индереүсе ахун Мөхәмәтйән Хөсәйенов була.
1917 йылдың июль-декабрь айҙарында Өфөлә һәм Ырымбурҙа өс Бөтә башҡорт съезы үтә. Өсөнсө съезда (ҡоролтай) «Башҡортостандың дине тураһында» закон ҡабул ителә. Унда үҙаллы Башҡортостан мосолмандары диниә назараты булдырыу тураһында билдәләнә. Быға башҡорт йәмәғәт эшмәкәрҙәренең Өфө мөфтиәтендәге «татар баҫымсыларына» риза булмауы сәбәп була. Эске Рәсәй һәм Себерҙең төрки-татар мосолмандары Милли идаралығы ойоштора, әммә ул1918 йылдың ғинуарында большевиктар хөкүмәте тарафынан таратыла.
ХХ быуаттың 30-сы йылдарында Башҡортостанда атеизация башлана — халыҡтың дингә ихтыяжы тыйыла, мәсеттәрҙе ябыла. 90-сы йылдарҙа яңынан дини үҫеш башлана. Мәсеттәр асыла, дини әҙәбиәт баҫыла.
Хәҙер Өфөлә Рәсәй мосолмандарының үҙәк диниә назараты (ЦДУМ) һәм Башҡортостан республикаһы мосолмандарының диниә назараты урынлашҡан. 2002 йылда Башҡортостанда 609 мосолман ойошмаһы эшләй: 334-е Башҡортостан диниә назаратына, 271-е Үҙәк диниә назаратына, 4-һе «Мәсеттәр ассоцияцияһы дини назаратҡа» (үҙәге Мәскәүҙә) бойһона.
Әлеге ваҡытта Башҡортостанда 464 ғибәҙәт йорто бар, уларҙың араһында 310 мәсет (215-е 1990 йылдан һуң төҙөлә). 1991 йылда Өфөлә Р. Фәхретдинов исемендәге ислам институты (үҙәк диниә назараты), «Ғәлиә» һәм М. Солтанова ис. мәҙрәсәләре, Белорет мәҙрәсәһе (БМДН) эшләй башлай. Республиканың бөтә ҡалаларында йәмиғ мәсеттәре төҙөлгән. Өфөлә төрлө ваҡытта алты йәмиғ мәсете асыла[5].
Башҡортостанда 90-лап изге зыярат бар[6]. Шулар араһында Шишмә районындағы Аҡ зыярат комплексы (Аҡзыярат, Хөсйенбәк кәшәнәһе, Аҡһаҡ Тимерҙең алты яугире ҡәбере), Ауырғазы районының Яңы Тимаш ауылы янындағы Йәғәфәр ишан[7], Хәйбулла районының Вәлит ауылында Ғ.Әбделмәликов[8], Баймаҡ районының Манһыр ауылында М. Сиражетдиновтың ҡәберҙәре, Дәүләкән районындағы Йөрәктауҙа изгеләр ҡәбере («әүлиә ҡәбере»), Учалы районындағы Әүеш, Бөрйәндәге Мәсем, Благоварҙағы Һынташ, Ишембай районындағы Торатау, Бишбүләктә Ҡунаҡбай ауылы янындағы ҡәбер, Ғәфури районында Йөҙимән һәм башҡалар[9]
Православие[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостанға православие урыҫ күскенселәре менән XVI быуаттың икенсе яртыһында килә. 1579 йылда Өфөлә Ҡаҙан иконаһы хөрмәтенә тәүге ағас сиркәү төҙөлә. XVI быуаттың 80-90 йылдарында Өфөлә Сергий һәм Успен ирҙәр монастырҙары, Усолке йылғаһы (Ғәфури р-ны) буйында Вознесенск ирҙәр монастыры, XVII быуаттан — Өфө ҡатын-ҡыҙҙар монастыры була.
Башкортостанда православие епархияһы 1990 йылда тергеҙелә башлай һәм уны архиепископ Никон (Васюков) етәкләй. Мәхәлләләр һаны бик тиҙ арта: 1990 йылда - 17, 1999 йылда уларҙың һаны 160 етә.
2002 йылда Өфө епархияһында 156 мәхәллә, 150 ғибәҙәт йорто (шуларҙан — 67 ҡорам), 4 монастырь (Өфөлә, Ғафури, Дыуан, Федоровка райондарында). 179 дин хеҙмәтсеһе эшләй.
Баптизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостанда тәүге баптистар XX быуатта, Бәләбәй өйәҙендә Харьков губернияһынан күскенселәр менән килә. Унан баптизм Өфө һәм Стәрлетамаҡ өйәҙенә, Дәүләкәндә һәм Өфөлә тарала.
1913 йылда баптистар һаны 623, 1927 й. — 2 мең тирәһе була. 2002 йыл башында Рәсәй Союзына ҡараған Башҡортостан төбәк берекмәһе евангелие христиан-баптистарының 22 общинаһы (Өфө, Стәрлетамаҡ, Күмертау, Нефтекама, Салават ҡалаларында); Сиркәүҙәр Советының евангелие христиан-баптистары — 6 община (Өфөлә (2), Дәүләкән, Белорет, Нефтекама, Бөрөлә). 1994 йылда Ишембай ҡалаһының Евангелия христиан-баптистар сиркәүе булдырыла.
Салауат евангелия христиан-баптистары сиркәүе 2000 йылда төҙөлә.
Католиклыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан ерендә католиктар XVII быуатта Полоцк һәм Смоленск поляктары һәм литва шляхтичтарының хеҙмәткә килеүе менән барлыҡҡа килә. XVIII быуаттың икенсе яртыһында Ырымбур губернаһына әсиргә төшкән поляк конфедерат-католиктар, XIX быуатта поляк ихтилалында ҡатнашҡан патриоттар ебәрелә.
Протестантлыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Протестанттар хәҙерге Башҡортостан биләмәһендә XVIII быуатта урынлаша. XIX быуат башында Өфөлә лютеран кирхаһы була (1930 йылда ябыла). 2002 йылда Башҡортостанда 4 лютеран общинаһы эшләй: Өфөлә, Стәрлетамаҡта, Октябрьскийҙа, Благовар районында.
Әрмән Апостол Сиркәүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әрмән апостол сиркәүенең Өфөлә 2001 йылдан мәхәлләһе бар[10].
Старообрядсылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иудаизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иудаизм Башҡортостан территорияһында XIX быуат уртаһында кантон мәктәптәренә алынған йәһүд һалдаттар менән барлыҡҡа килә. Унан был яҡҡа йәһүдтәр күсенә башлай.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ватандаш / Соотечественник / Compatriot
- ↑ Ахмад Макаров.
- ↑ Антонов И. В. Башкиры в эпоху средневековья. Уфа, 2012. 308 с. (на с.41)
- ↑ Витевский В. Н. И. И. Неплюев и Оренбургский край в прежнем его составе до 1758 г. Казань, 1897. Т. 1. С.146.
- ↑ Мечети Башкортостана
- ↑ 7 самых почитаемых мусульманских святынь Башкирии
- ↑ Муниципальный район Аургазинский район-Приемная
- ↑ Абдельмаликов Гатаулла
- ↑ БАШТУР / Туристы / Отчеты о поездках
- ↑ Союз Армян России — Региональные отделения
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Данилко Е. С. Старообрядчество на Южном Урале: История, культура, современность. М., 2000;
- Вәлиев Д. Ж. Төркиләрҙең боронғо дине хаҡында оло хиҡмәт. // Тюркология накануне XXI века. Өфө, Ғилем, 2005, с. 262.
- Васильева О. В. , Латыпова В. В. Дорога к храму: История религиозных учреждений г. Уфы . Өфө, 1993;
- Религия в Башкортостане: История и современность:-лы конф. Өфө, 1999;
- Сөләймәнов Ә. М., Солтангәрәева Р. Ә. Башҡорт халҡының йола фольклоры. // Башҡорт халыҡ ижады. Өфө, 1995, 11-се бит.
- Сергеев Ю. Н. «Баптизм в Башкортостане: очерки истории (XIX—XX вв.)» Өфө, 1998;
- Сергеев Ю. Н., Абдулов Н. Т . Уфимская епархия в 1943—1964 гг.: Очерки гос-церк. отношений. Өфө, 2000;
- Сергеев Ю. Н. Религиозные верования народов Башкортостана // Очерки по культуре народов Башкортостана. Өфө, 1994;
- Сергеев Ю. Н. Православная церковь в Башкортостане (2-я пол. XVI — сер. XIX в.). Өфө, 1996;
- Фаизов Г. Б. Государственно-иславмские отношения в Поволжье и Приуралье. Өфө, 1993;
- Ширгазин А. Р. Православные храмы Башкирии. История и архитектура. Өфө, 1995;
- Юнусова А. Б. Ислам в Башкортостане. Өфө, 1999.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- По улице Воскресенской — Тукаево
- Юнусова А. Б. Ислам в Башкортостане
- Религия и общество в Башкортостане
- Объединение Церквей Евангельских христиан-баптистов
- Православная Энциклопедия. БАШКОРТОСТАН
- Православие в Башкирии и на Южном Урале
- Региональный ислам: традиции и современное состояние
- Церковная историография
- На северной периферии ислама
- Ислам в Башкортостане
- Страсти по сахабам
- Суфизм в Башкортостане
- Феномен суфизма


text:
Учалы районында икенсе боронғо астрономик обсерватория табылды Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Учалы районында икенсе боронғо астрономик обсерватория табылды
Учалы районында икенсе боронғо астрономик обсерватория табылды Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Учалы районының Ахун ауылында бронза быуаты дәүерендәге менгирҙар (таштар) комплексы асыҡланды. Ҡоролманың йәше – яҡынса дүрт мең йыл. Алдан урындағы халыҡ белгән, әммә уларға айырыуса иғтибар итмәгән боронғо ҡоролмаларҙы Учалы ҡалаһының крайҙы өйрәнеүселәре тапҡан. «Башҡортостан Стоунхенджы» горизонталға яҡын астрономик обсерватория булған.
— Был обсерватория Ҡояшты, Айҙы күҙәтеү, зодиак йондоҙлоҡто, Ҡояш сығыу нөктәһен, көн менән төндөң тигеҙлек көндәрен һәм ҡояш торошон билдәләү өсөн ҡулланылған. Шулай уҡ бындай урындар төрлө йолалар үткәреү өсөн файҙаланылған, — тип хәбәр итте «Интерфакс-Волга буйы» агентлығына Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре Вячеслав Котов.
Быға оҡшаш мегалит комплекстарын табыу был территорияларҙа йәшәгән халыҡтың астрономияны белгәнен, календарь алып барыуҙарын, шул иҫәптән йолалалар үткәреүҙәрен, шулай уҡ улар араһында ҡоролмалар төҙөлөшөн ойоштороусы башлыҡтарҙың булғанын дәлилләй, тип билдәләне ғалим.
2000-се йылдар башында Ахун ауылында тәүге мегалит комплексы табыла, уны «Ахун менгирҙары» тип атайҙар. Был ҡоролманың йәше шулай уҡ дүрт мең йылдан ашыу тәшкил итә. Әлеге ваҡытта объект район хакимиәте һағында тора, уға экскурсиялар ойошторолған.


text:
Төбәктә Экология министрлығы «Кроношпан» заводының эргә-тирәләге ауылдарҙың һауаһына йоғонтоһон баһаланы Фото: Олег Яровиков
Төбәктә Экология министрлығы «Кроношпан» заводының эргә-тирәләге ауылдарҙың һауаһына йоғонтоһон баһаланы
Төбәктә Экология министрлығы «Кроношпан» заводының эргә-тирәләге ауылдарҙың һауаһына йоғонтоһон баһаланы Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы «Кроношпан Башҡортостан» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең санитар-һаҡлау зонаһы сигендә атмосфера һауаһы торошона экологик мониторинг үткәреүен дауам итә.
2015 йылдың авгусынан 2016 йылдың мартына тиклем предприятиеның йоғонтоһон баһалау өсөн тикшереүҙәр алып барылды. Князев, Дорогин, Светлая ауылдарында, Шакша биҫтәһендә атмосфера һауаһы торошон баһалау буйынса бөтәһе 48 планлы һәм пландан тыш тикшереү ойошторолдо.
Дәүләт аналитика контроле идаралығы атмосфералағы аммиак, формальдегид, көкөрт, азот диоксиды, углерод оксиды, туҙан миҡдарын тикшерҙе. Һөҙөмтәлә «Кроношпан Башҡортостан» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ҡалдыҡтары өсөн хас матдәләрҙең артыҡ булмауы асыҡланды. Предприятиеның санитар-һаҡлау зонаһы сигендә атмосфера һауаһы торошона экологик мониторинг үткәреү дауам итәсәк.


text:
Һуғыш яланымы ни: ҡорбандар артҡандан-арта30-11-2012, 19:56 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға
700 меңдән ашыу сирле кешенең теркәлеүе билдәле. Вафат булыусылар 90 меңдән күберәк,
ти белгестәр.
Башҡортостанда был хәүефле сирҙе ауыҙлыҡлау өсөн ниндәй саралар күрелә? СПИД һәм йоғошло ауырыуҙарға ҡаршы көрәш һәм иҫкәртеү буйынса республика үҙәгенең бүлек мөдире Нурфиға ХАФИЗОВА беҙҙе ҡыҙыҡһындырған
һорауҙарға яуап бирергә тырышты.
— Нурфиға Карам ҡыҙы, һеҙ — медицинаның ҡатмарлы өлкәһендә байтаҡ йылдар ҡайнаған, сирҙе иҫкәртеү һәм дауалау үҙенсәлектәрен яҡшы белгән табип. Хәүефле һандарҙың йылдан-йыл артыуы беҙҙе лә бик һағайта. Ҙур тырышлыҡ һалыныуына ҡарамаҫтан, ни өсөн ауырыуҙар кәмемәй?
— Тәүҙә дөйөм хәлде күҙ алдына килтереү өсөн һандарға иғтибар итәйек. Әле диспансер иҫәбендә 10 425 ВИЧ-инфекциялы кеше тора, шуларҙың 86 проценты — 21 – 40 йәшлектәр.
Былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда, сирлеләр һаны 29 процентҡа артҡан. Быйыл республикала йәнә 2260 кешенең ВИЧ-инфекцияға дусар булыуы асыҡланды. Сирҙең йылдан-йыл аҙыу юлдары билдәле инде: 56 проценты енси юл менән таралһа, 43 проценты наркотик ҡаҙағанда йоға. Аҙғынлыҡ һәм наркоманлыҡ күкрәп сәскә атҡанда, ВИЧ-инфекция ла йәшәйәсәк.
— Иң аяныслыһы әсә ҡарынында уҡ мәкерле сиргә юлыҡҡан сабыйҙарҙың ишәйеүелер, моғайын. Был юҫыҡта үҙгәрештәр күҙәтеләме?
— ВИЧ-инфекциялылар араһында ҡатын-ҡыҙҙың артыуы беҙҙе лә һиҫкәндерә. Өҫтәүенә уларҙың күпселеге бала табыу йәшендә, тимәк, йоғошло сирҙең әсәнән сабыйға күсеү ихтималлығы ла көсәйә. 1987 йылдан башлап республикала ауырыу әсәләрҙән 1821 бала донъяға килде. Күкрәк һөтө аша ла йоҡтороу осраҡтары булғылай.
— Сир таралыуының республикаға хас үҙенсәлектәре бармы?
— Рәсәйҙең күпселек төбәктәрендә инфекцияның төп таралыу юлы булып элеккесә инъекциялы наркотиктар ҡулланыу торһа, беҙҙә ул нигеҙҙә енси юл менән тарала. Шуға күрә эпидемиологик хәл ҡатмарлыраҡ, сөнки инфекция наркотик ҡулланыусыларҙың тар социаль төркөмөнән халыҡтың киң ҡатламына үтеп инде. Һығымтаны һәр кем үҙе яһаһын.
— Кешенең социаль статусы ниндәй ҙә булһа әһәмиәткә эйәме?
— Аныҡ ҡына мәғлүмәт бирә алмам, сөнки ауырыуҙарҙың социаль статусы йәшерелә. Әммә күпселекте эшһеҙҙәр тәшкил итеүе билдәле. Икенсе урында — эшселәр һәм өсөнсө урында — иркенән мәхрүм ителгәндәр.
— Афәттең таралыуын сикләү өсөн бөгөн ниндәй эштәр башҡарыла? Һөҙөмтә бармы?
— Сирлеләрҙе диспансер күҙәтеүенә алабыҙ, дауаға мохтаждарға медицина ярҙамы күрһәтәбеҙ. Уҡыусы йәштәр араһында иҫкәртеү сараларын киң йәйелдергәнбеҙ. 2008–2012 йылдарға иҫәпләнгән “Анти – ВИЧ/СПИД” республика программаһына ярашлы, быйыл 2 миллион 300 мең һум аҡса лаборатория ҡорамалдары алыуға тотонолдо. Киләһе йылдарға ла маҡсатлы программа төҙөлдө.
Төп бурысыбыҙ — сәләмәт тормошто пропагандалау, йәш быуын араһында аңлатыу эшен киң йәйелдереү. Эште һәр кем үҙенән, ғаиләһенән, туғандарынан башлағанда, СПИД-тың артабан таралыуына кәртә ҡуя аласаҡбыҙ.


text:
«Башнефть» республика игенселәрен льготалы яғыулыҡ менән тәьмин итә
«Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте бүлендек предприятиеһы — «Башкирнефтепродукт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте аша Башҡортостандың ауыл хужалығы етештереүселәрен 2012 йылдың июленән ноябренә тиклем 53,4 млн тонна дизель яғыулығы һәм 2,7 млн тонна бензин менән тәьмин итәсәк. Яғыулыҡ поставкаларының бындай күләме РФ Ауыл хужалығы министрлығы менән РФ Энергетика министрлығының килешеүендә билдәләнгән.
Башҡортостан аграрийҙарын баҫыу эштәрен үткәргәндә кәметелгән хаҡтар буйынса яғыулыҡ менән тәьмин итеүгә бәйле яҡтарҙың үҙ-ара хеҙмәттәшлеге яҙғыһын нефть компанияһы менән БР Хөкүмәте араһында төҙөлгән «2012 йылда Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәренә һатылыусы яғыулыҡ-майлау материалдарының айырым төрҙәренә хаҡтарҙы кәметеү йәки арттырмау тураһында»ғы килешеү буйынса көйләнә.
Документҡа ярашлы, быйыл марттан июнгә тиклем «Башкирнефтепродукт» йәмғиәте республиканың ауыл хужалығы предприятиеларын ташламалы хаҡтар менән 47,8 млн тоннанан ашыу дизель яғыулығы һәм 1,8 млн тонна бензин менән тәьмин иткән.


text:
Башҡортостанда игендең уңышы планлаштырылған күрһәткестән юғарыраҡ
ӨФӨ, 2016 йыл, 30 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Әлеге мәлгә республика аграрийҙары яҡынса 3,214 миллион тонна ашлыҡ йыйған.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, 11 райондың һәр береһе 100 мең тоннанан ашыу иген йыйған. Стәрлетамаҡ (152 мең тонна), Саҡмағош (130 мең), Илеш (128 мең) һәм Мәләүез (124 мең) районы хужалыҡтары башҡаларҙан күберәк ашлыҡ һуҡҡан.
Республикала 1,714 миллион гектар майҙанда (96 процент) иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар сабылған, 1,7 миллион гектарҙа (95 процент) һуғылған.
Әле гектарҙан уртаса уңыш 18,9 центнер тәшкил итә. Саҡмағош районы игенселәре алда бара, улар һәр гектарҙан 30,5 центнер уңыш ала.


text:
Өфөлә Төньяҡ Кавказда һәләк булған хәрбиҙәрҙе иҫкә алдыларФото: Андрей Старостин
Өфөлә Төньяҡ Кавказда һәләк булған хәрбиҙәрҙе иҫкә алдылар
Өфөлә Төньяҡ Кавказда һәләк булған хәрбиҙәрҙе иҫкә алдыларФото: Андрей Старостин
Өфөлә Чечняла һуғыш башланыуға 18 йыл тулыуға арналған саралар уҙғарылды, «Ҡайғырыусы әсә» мемориалына сәскәләр һалыу тантанаһы үтте, йыйылыш ойошторолдо.
Сараны ойоштороусылар булып республиканың Хәрби комиссариаты ярҙамында «Ветеран» төбәк йәмәғәт ойошмаһы, Өфө хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты сығыш яһаны.
— Акция Чечняла хәрби хәрәкәттәрҙә һәләк булған һалдаттарҙың ғаиләләренә араналды. Бындай яугирҙарҙың туғандары һәм яҡындары дәүләттең фажиғәле һәләк булған егеттәрҙе онотмауын белергә тейеш. Ә йәштәргә тарихты белергә һәм өлкән быуын менән ғорурланырға кәрәк, — тине йәштәр ведомствоһы вәкиле Александра Акулинина.
Хәрби комиссар ярҙамсыһы Рим Мусин Рәсәй Афғанстан ветерандары союзы Башҡортостан төбәк ойошмаһының Өфө ҡала бүлексәһе идараһы рәйесе Илдар Бәҙретдиновҡа сәләмләү хатын тапшырҙы.
Тантаналы сара хәрби-патриотик клубтарҙа шөғөлләнеүселәрҙең сығыштары һәм матур концерт менән тамамланды.


text:
Генерал Мәхмүт Гәрәев 92 йәшендә тыуған тупрағына аяҡ баҫты
Хәрби фәндәр һәм тарих фәндәре докторы, тиҫтәләгән китап һәм ғилми эш авторы, ярты быуат эсендә алты һуғыш үткән генерал Мәхмүт Гәрәев 92 йәшендә тыуған тупрағына аяҡ баҫты. Был иҫтәлекле ваҡиғаны уның юбилейы хөрмәтенә музей асҡан яҡташтары ике йыл көттө.Данлыҡлы генерал илдең төрлө төбәктәрендә хеҙмәт иткән. Тыуған ҡалаһы – Силәбе, йәшәгәне – Мәскәү, үткәндәре һанап та бөтөргөһөҙ. Әммә тап Шишмә районы Сәлих ауылын ул тыуған төйәгем, тип таный. Мәхмүт Гәрәевтың ата-бабаһы ошо ерҙә нигеҙ һалған. Яҡташтары менән осрашыуға Мәхмүт Әхмәт улы ҡыҙы Ғәлиә, өс ейәнсәре һәм бүләһе менән ҡайтҡан. Туғаны Венера ханым Сафуанова Тыныслыҡ урамында әле лә һаҡланған олатай йортон күрһәтә, ә ҡаршы яҡта яңы төҙөлгән өй ихатаһында генералдың атай йорто нигеҙен таба. Мәхмүт Әхмәт улы һәм уның балалары өсөн был айырыуса тулҡынландырғыс мәл. Генералдың ҡыҙы, Ғәлиә Крайнова әйтеүенсә, Мәхмүт Әхмәт улы Башҡортостандың Шишмә районына килергә күптән хыяллана. Ике йыл элек Сәлихта Башҡорт Дәүләт Педагогия университеты тырышлығы менән Гәрәев музейы асылғас та йыйынғайны, теләге быйыл, ниһәйәт, тормошҡа ашты, тип һөйөнә ул. Мәхмүт Гәрәев 18 йәшендә Бөйөк Ватан һуғышының иң ҡыҙыу фронтына эләккән ябай һалдаттан алып генерал дәрәжәһен ҡаҙанған данлыҡлы шәхес. Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғас, Алыҫ Көнсығышҡа, Япондар менән алышҡа юллана, Ҡытайҙы азат итеү армияһында була, һуңынан Мысырҙа, артабан Афғанстанда хәрби кәңәшсе вазифаһында хеҙмәт итә. Алты һуғышты үткән ветерандың абруйлы фекере әле лә көнүҙәк. Илебеҙҙең шанлы тарихы менән ғорурланам, һис кемгә баш эймәүебеҙ, тыуған илде һаҡлап ҡалыуыбыҙға шатмын, артабан да һаҡлаясағыбыҙға ышанам, тине генерал Гәрәев. Ватанды һөйөү тыуған тупраҡтан башлана. Илебеҙҙе яратығыҙ, яҡындарығыҙҙы ихтирам итегеҙ һәм татыу бер ғаилә һымаҡ йәшәгеҙ. Генерал Гәрәев уның менән ғорур яҡташтарына ошо теләктәре аша хөрмәтен һәм рәхмәтен белдерҙе.
Хәбәрҙәр
Июндә ял көндәре
Июндә республика халҡын 12 июндә — Рәсәй көнөн һәм 15-дә Ураҙа байрамын билдәләү уңайынан оҙайлы ялдар көтә.Рәсәй көнө шишәмбегә тура килә. Шуға күрә шәмбе 9 июндәге ял көнө дүшәмбе 11 июнгә күсерелә. Башҡортостан халҡын Ураҙа байрамы көтә, быйыл ул йомаға, 15 июнгә, тура килә. Республика хөкүмәте...
Тылда яуҙа кеүек
Башҡортостанда тыл хеҙмәтсәндәре исемдәрен мәңгелләштерәләр. Республика ирекмәндәре “Тылда яуҙа кеүек” тигән китап өҫтөндә эшләй. Унда Еңеү өсөн фронтта түгел, ә яланда, урманда, завод-фабрикаларҙа тир түккәндәр хаҡында иҫтәлектәр туплана. Әле 15 райондан 60 кешегә бәйле мәғлүмәт йыйылған....
Айсинә Зиндусова эше буйынса суд ултырышы йәнә ике көнгә кисектерелде
11-се майҙа ҡабул ителгән ҡарарға ярашлы, ултырыш бөгөн булырға тейеш ине. Әммә, яуап тотоусы яҡ – Һаулыҡ һаҡлау министрлығы һәм 3-сө бала табыу йорто вәкилдәре эш менән ентекләп танышмауға һылтанып, суд ултырышын 25 майға күсереүҙе һораны. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2015-се йылда Мәләүез ҡалаһында...
Янғын сәбәптәре күп осраҡта кешеләрҙең яуапһыҙлығына бәйле
Шуға күрә, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙең эҙемтәләре менән көрәшер алдынан уны иҫкәртеү эшен камиллаштырырға кәрәк. Был хаҡта бөгөн парламентта үткән түңәрәк өҫтәл ултырышында әйтелде
Башҡортостандың көнъяғында янғындар сығыуы ихтимал
Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы Хәйбулла районында ут сығыу буйынса 5 класс хәүеф тураһында хәбәр итте. Ҡотҡарыусылар был көндәрҙә халыҡҡа асыҡ һауала ут яҡмаҫҡа, янғын таратырҙай сығанаҡтарҙы ҡарауһыҙ ҡалдырмаҫҡа кәңәш итә. Утты тиҙ арала һүндерергә өмөт булмағанда ярҙам саҡырырға кәрәк....
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Николас Мадуро ҡайтанан Венесуэла президенты итеп һайланды. Һайлау йомғаҡтары буйынса, уның өсөн халыҡтың 68 проценты тауыш биргән. Америка һәм тағы ла бер-нисә дәүләт тауыш биреү йомғаҡтарын танымауҙары тураһында белдерҙе. Аҡ йорт 18 май илдә хакимлыҡ итеүсе фирҡәнең бер-нисә ағзаһына ҡарата...
Бер литр һыу күпме тора?
Өфөнөң Черниковка урамындағы күп ҡатлы йортта йәшәүселәр хатта һыуҙы ла һатып алырға ризалар. Милексе ҡаҙанлыҡты 50 миллион һумға һатырға ҡуйған. Яҡынса мең ярым кеше хәҙер һыуыҡ һыу биреү туҡталыуынан ҡурҡып йәшәй. Өфөнөң Черниковка урамындағы 51 –се йортта йәшәүселәр эҫе һыу...
Рәсәйҙә беренсе июлдән акциздарға хаҡ төшөүе ихтимал
Был турала ҡарар яғыулыҡ-энергетика комплексы өсөн яуап биргән вице-премьер Дмитрий Козак үткәргән кәңәшмәлә ҡабул ителгән. Бензиндың бер тоннаһына акциздар 3 мең һумға арзанайыр, тип көтөлә. Яғыулыҡтың бер литры уртаса 2 һум 20 тингә кәмейәсәк. Һуңғы аҙнала ғына Башҡортостанда бензинға бер-...
Башҡортостан Рәсәйҙә инвесторҙарға уңайлы шарттар тыуҙырған алдынғы төбәк
Республика, төбәк иҡтисадына финанс ағымдар бүлергә ниәтләгән компанияларға айырым ташламалар яһаясаҡ. Был турала төбәк етәксеһе Рөстәм Хәмитов Өфөлә “Нефть. Газ. Химия” конгрессының пленар ултрышында белдерҙе. Республика башлығы әйтеүенсә, Башҡортостан биләмәһендәге быға тиклем Рәсәйҙә...
Башҡортостан Рәсәй-Ҡазағстан хеҙмәттәшлегенә тос өлөш индергән төбәктәрҙең береһе
Был хаҡта Өфөлә Павлодар өлкәһе делегацияһы менән осрашыуҙа әйтелде. Республика башлығы билдәләүенсә, төбәк-ара хеҙмәттәшлек өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылған. Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы, машиналар эшләү, ауыл хужалығы, мәғариф һәм мәҙәниәт хеҙмәттәшлектең төп...
Инвалидтар өсөн уңайлы шарттар
Республика балалар клиник дауаханаһы менән башҡаланың 17-се клиник дауаханаһында мөмкинлеге сиклеләр өсөн тулыһынса уңайлы шарттар булдырыласаҡ. Төбәк башлығы ҡарары менән был маҡсатта бюджеттан 500 мең һум аҡса бүленә. Хәрәкәте сикле граждандарға һаулыҡ һаҡлау һәм транспорт хеҙмәттәрен...
Өфөлә “Иғтибар, балалар” операцияһы башланды
Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһынан алынған мәғлүмәттәргә ҡарағанда, йыл башынан республика юлдарында балалар ҡатнашлығында 61 авария теркәлгән. Уларҙа бер баланың ғүмере өҙөлгән, 63-сө йәрәхәтләнгән. Юл инспекторҙары водителдәрҙе иғтибарлы булырға, мәктәптәр, балалар баҡсалары янында...
Башҡортостанда балалар баҡсалары төҙөүгә 1 млрд 300 млн һум йүнәлтеләсәк
Был хаҡта республика башлығы Рөстәм Хәмитов белдерҙе.2020 йылға тиклем төрлө район һәм ҡалаларҙа 2 мең биш йөҙ урынлыҡ мәктәпкәсә учреждениелар төҙөләсәк. Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, Башҡортостанда ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу, уның матди хәлен яҡшыртыу буйынса эҙмә-э:лекле саралар күрелә....
Иғтибар үҙәгендә май указдары
Рәсәй президентының май указдарын тормошҡа ашырыу ил иҡтисады үҫешенә етди этәргес бирәсәк, халыҡтың йәшәү шарттарында ыңғай сағылыш табасаҡ. Был хаҡта “Берҙәм Рәсәй” фирҡәһенең Юғары һәм Генераль советтарының берләштерелгән ултырышында Хөкүмәт рәйесе Дмитрий Медведев белдерҙе. Ултырышта...
"Ғаилә" үҙәктәрендә ғаилә медиаторҙары эшләй башланы
Башҡортостандың "Ғаилә" республика ресурс үҙәктәрендә бушлай ғаилә медиаторҙары эшләй башланы. Уларға ир менән ҡатын, ата-әсә менән балалар араһында аңлашылмаусанлыҡтар килеп тыуған саҡта мөрәжәғәт итәләр. Белгестәр бер-береңде аңларға, дуҫлыҡ мөнәсәбәттәре булдырырға, ғаиләне һаҡлап ҡалырға ярҙам...
Күп балалы ғаиләләргә дәүләт ярҙамы
Быйылдан күп балалы ғаиләләрҙән беренсе синыфҡа барған уҡыусылар дәүләттән ярҙам аласаҡ. Республика башлығы Рөстәм Хәмитовтың был тәҡдиме хәҙер законлаштырыла. Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай закон проектын киләһе ултырышта ҡабул итәсәк. Был хаҡта бөгөн президиум ултырышында әйтелде.
Башҡортостан тарихында мөһим ваҡиға
3 йыл элек Башҡортостан етәкселеге Башнефть компанияһының яңы инвестиция проекттарын өҫтөнлөклөләр рәтенә индергәйне. Уларҙың береһе Өфөоргсинтез заводында изопропилбензол етештереү линияһын камиллаштырыуға ҡайтып ҡалды. Бөгөн яңы сәнәғәт беренсе продукция бирә башланы. Уның эшмәкәрлеге менән...
Халыҡ һаулығы көндәре
Сәләмәтлегеңде хәстәрләүҙе үҙ ҡулыңа ал. Республикала бишенсе йыл рәттән “Халыҡ һаулығы көндәре” ойошторолдо. Табиптар ауырыуҙарға сир-сырхауҙан арынырға ярҙам итеп һаулыҡты даими нығытыуҙы артабан ғәҙәткә индерергә өндәй. Акция барышында Республика кардиология диспансеры табиптары яңы йөрәк...
Матур ғаилә –ил күрке
Дим районында “Матур ғаилә –ил күрке” тип аталған сара үтте. Саф башҡорт ғаиләләрен бер урынға йыйған байрам беренсегә уҙғарылды. Орион ижад йортонда сара башҡорт тарихын быуындан быуынға тапшыра килгән ҡурай моңо менән башланды. Дим районы башҡорттары ҡоролтайы һәм ата-әсәләр комитеты менән...
Ауыл хужалығы министрлығында сираттағы йәрминкә үтте
Унда ҡала халҡы фермерҙарҙың, крәҫтиән хужалыҡтарының тауарҙарын һатып алала. Йәрминкә кәштәләрендә һөт, ит ризыҡары, төрлө ярымфабрикаттар, консерваланған бәшмәктәр. Министрлыҡ янындағы ауыл хужалығын консультациялау үҙәге республикалағы бөтә хужалыҡтарҙың да уңышлы эшләүен тәьмин итеү өсөн...
Яуаплы ҡараш йәки инвестициялар әһәмиәте
Рәсәй иҡтисадында Башҡортостандың әһәмиәте арта. Илдең сәнәғәт ҡеүәтен арттырыуға, инвестициялар йәлеп итеүгә беҙҙең республика тос өлөш индерә. Һуңғы йылдарҙа инвестициялар йәлеп итеү буйынса Башҡортостан илдә алдынғы урындарға сыҡты. Инвесторҙар аҡса һалыу өсөн төрлө тармаҡтарҙы һайлай. Йылайыр...
Ҡытай-Башҡортостан: хеҙмәттәшлек яңы кимәлгә сыға
Рәсәйҙең стратегик партнеры булған Ҡытай менән Башҡортостан илдә тәүгеләрҙән булып хеҙмәттәшлек ептәрен булдырған төбәктәрҙең береһе. Республика башлығы был мөнәсәбәттәргә етди этәргес бирҙе. Волга буйы федераль округының ,,Волга-Янцзы,, проекты сиктәрендә Ҡытай виләйәттәре һәм Рәсәй...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Американың йәмәғәт эшмәкәрҙәре һәм хатта айырым киң мәғлүмәт саралары Ҡушма Штаттарҙа Трамтың твиттарына бәйле хәбәрҙәргә бик күп иғтибар булыуға борсолоу белдергән. Икенсе урында-Рәсәйгә ҡарата нәфрәт. Радио, телевидениела, матбуғатта илдең эске етди мәсьәләләре тураһында бер һүҙ ҙә юҡ....
Башҡортостан йорттарҙы сафҡа индереү буйынса икенсе урынға сыҡты
Башҡортостан йорттарҙы сафҡа индереү буйынса Волга буйы федераль округтары төбәктәре араһында икенсе урынға сыҡты. Статистика мәғлүмәттәренә ҡарағанда, бөтә төр финанслау сығанаҡтары иҫәбенә һуңғы 4 айҙа 500 мең квадрат метр майҙанлыҡ 5 мең 541 фатир файҙаланыуға тапшырылған. Башҡортостанда бер мең...
Нуриман районында көслө ел ҡоторған
Ҡойон Павловкалағы бер келәттең түбәһен осорған. Һәләк булыусылар һәм зыян күреселәр юҡ. Әле төҙөкләндереү эштәре бара. Синоптиктар бөгөн дә Башҡортостанда көслө дауыллы ел иҫеүе хаҡында иҫкәртә. Йәшенле ямғыр яуыуы ла ихтимал.
Тәбиғәт тағы көйһөҙләнә
Ял көндәрендә һауа торошо Башҡортостан халҡын көтөлмәгән хәлдә ҡалдырҙы. Республиканың күп кенә райондарында боҙ борсаҡ яуҙы. Өфөнөң Дим районында йәшәүселәр борсаҡ ҡатыш ямғыр яуған мәлде видеоға төшөргән. Бындай хәл Авдон ҡасабаһында ла күҙәтелгән. Әйткәндәй, боҙборсаҡтар Ғафури районындағы...
Байрамдарҙа нисек ял итәбеҙ?
Июндә республика халҡын 12 июндә — Рәсәй көнөн һәм 15-дә Ураҙа байрамын билдәләү уңайынан оҙайлы ялдар көтә. Рәсәй көнө шишәмбегә тура килә. Шуға күрә шәмбе 9 июндәге ял көнө дүшәмбе 11 июнгә күсерелә. Башҡортостан халҡын Ураҙа байрамы көтә, быйыл ул йомаға, 15 июнгә, тура килә. Республика хөкүмәте...
Башҡорт дәүләт академия драма театры алдағы миҙгелдә үҙ сәхнәһендә сығыш яһамаясаҡ
Тарихи бинала реконстукция эштәре башлана. Театрҙың 100 йыллығына ул тулыһынса яңырырға тейеш. Актерҙар киләһе миҙгелдә Өфөнөң башҡа театр сәхнәләрендә уйнаясаҡ. Төҙөкләндереү эштәре сентябрь айында башлана, театрҙа тауыш һәм яҡтылыҡ тулыһынса яңырасаҡ, ултырғыстар алмаштырыла, шулай уҡ бинаның...
Рөстәм Хәмитов Юрий Гагарин кубогына республика олимпиадаһында еңеүселәрҙе тәбрикләне
Етенсе йыл рәттән уҙғарылған сарала быйыл 120 меңдән ашыу мәктәп уҡыусыһы ҡатнашҡан. Ә абсолют еңеүселәр араһында 7 кеше. Әлегә самолёт менән уйнаһа ла, Маркел Шәйхетдиновтың иң ҙур хыялы ракетала йыһанға осоу. 1-се класста тәүге космонавт Юрий Гагарин тураһында белгәс тә, ул был теләк менән яна...
Республикала эш урындарында, шул иҫәптән сәнәғәттә һәләк булыусылар күпкә кәмегән
Бөгөн Башҡортостан хөкүмәтендә хеҙмәтте һаҡлау буйынса ведомство-ара комиссияның сираттағы ултырышы үтте. Унда ойошмаларҙа йәрәхәттәр алыу, предприятиеларҙа теркәлгән авариялар, хеҙмәткәрҙәрҙең сирләүе, эшселәргә уңайлы шарттар тыуҙырыу һәм килеп тыуған проблемаларҙы хәл итеү мәсьәләләре ҡаралды.
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
Тотош республикала бындайҙар бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Ғасим бабай Ғайсин – шуларҙың береһе: 2010 йылдың 19 февралендә Бөйөк Ватан һуғышы инвалидына Рәсәйҙең ул саҡтағы етәксеһе Дмитрий Медведев Мәскәү Кремлендә “Хәрби хеҙмәттәре өсөн” (“За боевые заслуги”) миҙалын тапшыра. Награда яугирҙе 66 йылдан һуң эҙләп таба.
1944 йылда егет армияға тағы алына, Японияға ҡаршы һуғыштарҙа ҡатнаша. 1950 йылда тыуған яғына ҡайта. Ситтән тороп уҡып, педагогия училищеһын, һуңынан БДУ-ның тарих факультетын тамамлай. Комсомол, партия эшенә лә йәлеп ителә, әммә ғүмеренең күп йылдарын мәғарифҡа бағышлай. Оҙаҡ йылдар Иҫке Монасип урта мәктәбе директоры булып эшләй, “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.


text:
Былтыр урындағы банк секторы Рәсәй һәм Башҡортостан банк системаларының 2015 йылға тиклемге үҫеш стратегияһына ярашлы эш алып барған. Ыңғай һөҙөмтәләр байтаҡ. Мәҫәлән, халыҡ тарафынан кредиттарҙы ваҡытында түләмәү осраҡтары кәмегән. Шулай уҡ төбәктә банк бүлексәләре артҡан — көрсөккә тиклемге кимәлде үтеп, 1 382 берәмеккә еткән. Банк хеҙмәтен дистанцияла алып барыу технологияһын әүҙемләштереү буйынса ла ныҡлы эш алып барылған. Республика банк карталары, электрон терминалдар, банкоматтар һаны буйынса Волга буйы федераль округында алдынғы урында килә.
Шулай ҙа проблемалар етерлек. Улар кредит ойошмалары капиталы кимәленең түбәнлегенә, юғары процентҡа һәм бик үк асыҡ булмаған шарттарҙа бурыс биреүгә, закон ҡағиҙәләрен иҫәпкә алмайынса башҡарылған шикле операцияларға ҡайтып ҡала.


text:
Башҡортостан Президенты БР прокуратураһы хеҙмәткәрҙәре алдында сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты БР прокуратураһы хеҙмәткәрҙәре алдында сығыш яһаны
Башҡортостан Президенты БР прокуратураһы хеҙмәткәрҙәре алдында сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
30 ғинуарҙа Өфөлә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, 2013 йылда төбәк прокуратура органдары эштәренең йомғағына арналған, Башҡортостан Республикаһы прокуратураһы коллегияһының киңәйтелгән ултырышында ҡатнашты һәм сығыш яһаны, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Президент ведомствоның һәм республиканың бөтә хоҡуҡ һаҡлау системаһының эшмәкәрлек һөҙөмтәлелеген артабан да арттырыу тураһында һөйләне.
— Прокуратура – закондар үтәлешен контролдә һәм күҙәтеүҙә тотоуҙа – дәүләт сәйәсәтен тормошҡа ашырыуҙа төп инструменттарҙың береһе. Закондар бөтәһе өсөн дә, мин һыҙыҡ өҫтөнә алам – бөтәһе өсөн дә, берҙәм һәм үтәлешкә мотлаҡ. Асылда, ил хәҙер үҙ үҫешенең күсеү этабын кисерә. Күп кенә социаль механизмдар, сәйәсәт системаһы, граждандар йәмғиәте институты, иҡтисад үҫеш стадияһында. Бындай шарттарҙа закондар боҙоу, коррупция, эш вазифаһын үҙ мәнфәғәтендә файҙаланыуҙар өсөн юлдар ҡала әле. Бөтә был күренештәр менән ни тиклем һөҙөмтәле көрәшеүҙән, күп осраҡта граждандарҙың власҡа ышанысы тора. Ә ул, үҙ сиратында, күбеһенсә дәүләттең тотороҡлоғон билдәләй, — тине Рөстәм Хәмитов.
Ул шулай уҡ, «прокуратура органдарының – ҙур эш фронты һәм өҫтәүенә йәмәғәт тормошоноң күп өлкәләрендә закондарҙы үтәүҙе күҙәтеү өлөшөндә ҙур вәкәләттәр», тип билдәләне.
— Башҡортостан прокуратураһы был мәсьәләләрҙе яҡшы атҡарыуы тураһында, бөгөн, Волга буйы федераль округында ғына түгел, ә илдең иң алдынғы һәм һөҙөмтәле эшләүсе прокурор хеҙмәттәре иҫәбенә инеүе һөйләй, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика етәксеһе.
Рөстәм Хәмитовтың БР прокуратураһы коллегияһының киңәйтелгән ултырышындағы сығышының стенограммаһы менән БР Президентының рәсми сайтында танышырға була.


text:
Ҡайыш, бәлки, һаҡлар ине
01 декабря 2014 йыл | Хоҡуҡ
23 ноябрҙә районыбыҙ юлдарында йәнә бер фажиғә теркәлде.
Башҡаларҙы дауалаһа ла, үҙен аяманы
01 декабря 2014 йыл | Хаттар
Был донъяға ғүмер биргән кеүек, Хоҙай Тәғәлә Ер йөҙөнән дә алып китә. Күренекле шәхес, үҙе бик күп кешеләрҙе дауалаған табип, медицина фәндәре кандидаты Рәйлә Вахит ҡыҙы Бикҡолова ваҡытһыҙ арабыҙҙан китеп барҙы. Ныҡ үкенестәр ҡалдырып, күңелдәрҙе әрнетеп китте. Уға әле йәшәйһе лә йәшәйһе ине лә бит…
“Төбәк операторы” ни өсөн ойошторола?
01 декабря 2014 йыл | Йәмғиәт
Башҡортостанда күп ҡатлы йорттарға капиталь ремонт уҙғарыу өсөн "Төбәк операторы” булдырылды. Был хаҡта Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең "Дөйөм милектәге күп ҡатлы йорттарҙы үҙ ваҡытында капиталь ремонт менән тәьмин итеү өсөн коммерциялы булмаған махсус ойошма булдырыу тураһында” 312-се Ҡарары (18.07.2013 йыл) донъя күрҙе. Әммә "Төбәк операторы”ның ниндәй маҡсаттан ойошторолоуын күптәр белмәй һәм аңлап етмәй. Шунлыҡтан фатир хужалары редакцияға ла, башҡа инстанцияларға ла төрлө һорауҙар менән мөрәжәғәт итә. Ошо һорауҙарға район хакимиәте капиталь төҙөлөш идаралығының әйҙәүсе инженеры Фәнүр ҒҮМӘРОВ гәзит аша яуап бирә.
Һаҡланғандар имен ҡалыр
01 декабря 2014 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Йылдың-йылы 1 декабрь Бөтә донъя СПИД-ҡа ҡаршы көрәш көнө булараҡ билдәләнә. Бындай күңелле булмаған иҫтәлекле дата, Вич/СПИД эпидемияһының киң ҡолас менән таралыуын туҡтатырға кәрәк тигән иҫкәртеү булараҡ, 1988 йылда Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы тарафынан булдырыла.
Көҙгө-ҡышҡы осорҙа янғын хәүефһеҙлеге саралары
01 декабря 2014 йыл | Йәмғиәт
Янғын йәһәтенән хәүефле осор башланды. Статистиканан күренеүенсә, был осорҙа янғындарҙың күпселеге торлаҡ секторында була. Торлаҡта сыҡҡан янғындарҙың төп сәбәпсеһе булып кеше факторы тора.


text:
Шакшаның яҡшы мәктәбе28-03-2017, 18:24 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Шакша биҫтәһенең 78-се мәктәбенә тәүгә барыуым. Дөрөҫөн әйткәндә, саҡ эҙләп таптым. Баҡтиһәң, ул Өфөнөң иң боронғо мәктәптәренең береһе икән дә: үҙенә Кенәз ауылы эргәһендә 1904 йылда уҡ нигеҙ һалынған. Ике класс бүлмәләрендә I – IV класс уҡыусылары бүленешеп уҡыған. Дүрт йыллыҡ белем биргән мәктәп 1970 йылға тиклем эшләгән. Тора-бара ауыл тимер юлға тиклем үҫеп, халыҡ һаны артып, яңы белем усағы һалыу ихтыяжы килеп тыуған. Күмәк көс менән уҡыу йорто һалынып та ҡуйылған. Ҡасим, Кириллово, Базелеевка һәм Шакша ауылдарынан килеп уҡырға теләгәндәр ҙә күбәйгәс, уҡыусыларҙың һаны бермә-бер артҡан. Башта бер нисә йәш төркөмөн бергә туплаһалар, аҙаҡ һәр класс айырым белем ала башлаған.
Мәктәптә дәрестәрҙән тыш саралар, физика, химия буйынса кисәләр, үҙешмәкәр түңәрәктәр ойошторолған. Һәр дәүерҙә уҡыу йортон етәкләүселәр табылған, әммә 78-се мәктәптең үҫешенә ҙур өлөш индергән кешеләрҙең береһе Иван Демидко булған. Ауыр йылдарҙа уҡытыусылар коллективы балаларға белем биреү эшен генә түгел, дөйөм мәктәп усағын аяҡҡа баҫтырыу менән дә мәшғүл булған. Яков Герасимов етәксе итеп тәғәйенләнгәс, урта мәктәп булдырыла. 1948 йылда 12 уҡыусы аттестат алып сыға.
Әлбиттә, балалар һаны артҡан һайын мәктәп өсөн яңы бинаға ихтыяж арта. Тик ҡайҙа һалырға һуң? Протез заводы эргәһендәге буш урын һайлана. 1956 йылда нигеҙ һалынған мәктәпте сафҡа индереүҙә уҡыусылар ҙа ҡатнаша. Элегерәк шулайыраҡ ине шул: мәҫәлән, беҙ ҙә туған мәктәбебеҙҙе төҙөү эшендә ҡатнаштыҡ һәм ошо рәүешле хеҙмәт тәмен татып үҫтек.
1957 йылда сафҡа ингән уҡыу йортонда яңы тәртип урынлаштырыла: сменалап уҡыған балалар линейкаға йыйыла башлай, дежурҙар кластарҙа, коридорҙа тәртип һағына баҫа. Штакетник менән уратып алынған мәктәптең спорт майҙансығы, баҡсаһы ла була. География уҡытыусыһы Ә. Бикташева үҙ фәне майҙансығын эшләп, тирә-яҡты йәшеллеккә күмә. Уға йәш белгес Г. Параскевас та ярҙамға килә. Ҡыҙҙарға тегеү серҙәре менән уртаҡлашҡан В. Ведерниковаға ла айырым сәғәттәр өсөн оҫтахана булдырыла. Коллективта хор, драма түңәрәге, Ғ. Ғәлләмов етәкселегендә тынлы оркестр ҙа эшләй.
Шуныһы ҡыҙыҡлы, был мәктәптә балалар һаны, башҡалар менән сағыштырғанда, һәр саҡ бик күп. 1960 – 1962 йылдарҙа йәнә лә уҡыусылар һаны артыу сәбәпле, уҡыу йортона өс ҡатлы төкәтмә төҙөлә башлай. Ул 1964 йылда сафҡа инә, ә инде 1980-дә Калинин районының 78-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртелә.
Бөгөн дә бында балалар һаны байтаҡ: 592 уҡыусы белем ала, шуларҙың 351-е – урыҫтар, 149-ы – татарҙар, 59-ы – башҡорттар. Уларҙан тыш, бында мари, сыуаш, украин, белорус, грек, азербайжан, тажик, литва, корей, үзбәк, езид милләте вәкилдәре лә уҡый. Урыҫ телле булһа ла, мәктәптә башҡорт теле туған тел булараҡ III – VII кластарҙа өйрәнелә, ә дәүләт теле булараҡ, II – XI кластарҙа уҡытыла.
Бында ҡурайсылар түңәрәге лә эшләй. Балаларға – Данил Мезинцев, Әмир Гулов, Данил Ғәлләмов, Данил Зөбәйеровҡа – милли музыка ҡоралы серҙәрен билдәле ҡурайсы Руслан Кирамов өйрәтә. Төрлө милләт балалары уҡыуына ҡарамаҫтан, бында туғанлыҡ мөхите һаҡланған, йәнә лә уҡыусылар дәүләт имтихандарын уңышлы тапшыра, юғары уҡыу йортона юлланыусылар ҙа етерлек.
Уҡыу йортонда мине иң тетрәндергәне – ул 467-се Львов гвардия Ҡыҙыл Йондоҙ орденлы миномет полкына арналған музей. Баҡтиһәң, Курск дуғаһында дан ҡаҙанған, Берлинғаса барып еткән, Праганы азат итеүҙә ҡатнашҡан полк тап Шакшала ойошторолған булған. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы менән бергә, беҙгә йәш быуынды тап ошондай тарихи миҫалдарҙа тәрбиәләргә кәрәк тә.
1980 йылда булдырылған музейға инеү менән “Үлемһеҙ полк” булып теҙелеп торған яугирҙәрҙең портреттары ҡаршы алды. Дөрөҫөн әйткәндә, ирекһеҙҙән күҙҙән йәш эркелде. Ошо ерҙән илен һаҡларға тип Бөйөк Ватан һуғышына юлланған йәш кенә ағайҙар (ҡайһы берҙәре малайҙар ғына кеүек) уларҙан баға. Мәктәп директоры Жанна Ращепкинаның әйтеүенә ҡарағанда, заманында музей булдырыу ниәте лә беренсе полк командиры Иван Копиндан сыҡҡан. Музей экспозицияһында полктың үткән юлы сағыу картала күрһәтелгән. Унда шулай уҡ яугирҙәрҙең наградалары, рәхмәт хаттары, Бөйөк Ватан һуғышы осорондағы пулемет таҫмаһы, китаптар урынлаштырылған. Һуғыш яланынан килгән хаттарҙы, совет офицеры планшетының ҡайышын, иҫтәлекле миҙалдарҙы бында бик ҡәҙерләп һаҡлайҙар. Музейҙа даими рәүештә уҡыусылар, башҡа мәктәп балалары, килгән ҡунаҡтар өсөн экскурсия яһайҙар. Һуғыш яланы картинаһын һүрәтләгән диорама нимәһе менәндер шул осор хаҡындағы кинофильмдарҙың кадрын да хәтерләтә.
Беҙ мәктәпкә барған көндә уҡыусыларға милли рух, туған тел әһәмиәте хаҡында уҡытыусылар, килгән ҡунаҡтар ғына һөйләп ҡалманы, ә балаларҙың биргән һорауҙарына яуап биреп, улар тарафынан әҙерләнгән сығыштарҙың да шаһиты булдыҡ. Радмила Ғәлиәхмәтова, Ирина Голубцова, Эвелина Турсумәтова, Ильвина Исхаҡова, Аделина Әхмәрова, Алина Рәхмәтуллина башҡортса матур йырҙары менән ҡыуандырһа, ҡурайсылар ансамбле моңло көй менән арбаны. Балаларҙың һәр сығышы сағыу ине: эскерһеҙлек, ихласлыҡ әллә ниндәй туңған күңелдәрҙе лә иретер!
Эвелина Турсумәтова, Маргарита Әҙиәтуллина, Алһыу Мусина, Данил Ғәлләмов башҡортса шиғырҙар уҡыны. Рәхмәт уларға туған телгә, әҙәбиәткә булған яҡты мөнәсәбәттәре өсөн! Радмир Миңлеғәлиев, Аделина Әхмәрова, Ильвина Исхаҡова, Екатерина Урманова, Наҙгөл Мусина беҙгә әкиәт тә сәхнәләштереп күрһәтте. Милли бейеүҙәр башҡарған Мәҙинә Ғәлиуллина менән Камила Сабирйәнованың сығыштары ла сараны йәмләне.
Был көндә Өфө ҡалаһы Калинин районының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡыусыларын 78-се мәктәптә мәғариф бүлеге йыйғайны. Методист Миләүшә Хәбирова балаларҙы ҡала шарттарында ла милли рухта тәрбиәләү маҡсатынан даими рәүештә ошондай саралар ойоштороу яҡлы. Сараны мәктәптең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары Айгөл Бикмәтова, Гүзәлиә Ғәниева, Айгөл Ғабдрахманова әҙерләгән.
Балаларҙың сығышын ҡарап ултырыу бик күңелле, әлбиттә, ә бит уларҙы ла ошондай сараларға әҙерләргә, башҡортса йырҙарҙы, шиғырҙарҙы өйрәтергә кәрәк. Туған телгә һөйөү тәрбиәләү ул бер көндә генә башҡарыла торған эш түгел. Әммә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары иңенә бөгөн тағы ла ҙурыраҡ яуаплылыҡ ятты: ата-әсәләр менән бергә уҡыусыларҙы милли рухта, туған мөхиттә тәрбиәләү, тамырҙар ҡото хаҡында һөйләү, шәжәрәләр барлау.
Мәктәп музейына ингәндә “Үлемһеҙ полк” сафында беҙҙе танкист Шакирйән Хәйҙәр улы Ҡәйүмов ҡаршы алғайны. Кемдең ғәзиз олатаһы икән ул? Моғайын, был һорауыма яуапты эҙәрмән уҡыусылар аша таба алырмын. Уларға уҡытыусылар ҙа ярҙамға килергә тора бит!


text:
- Подробности
- Просмотров: 330
ҠЫРТАН ҺЫМАҠТАР (Onagraceae), ике өлөшлөләр ғаиләһе. Яҡынса 25 заты, 700 төрө билдәле, бөтә ер шарында тиерлек таралған. Үләндәр, ярым ҡыуаҡтар, ҡыуаҡлыҡтар, һирәк осраҡта ағастар. Башҡортостанда 4 заттан 13 төр үҫә (цирцея, боланут, ҡыртан, ишәк ҡолағы). Күп, һирәгерәк ике йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары ябай йәки аҙ тармаҡлы, төҙ, төклө. Япраҡтары сиратлы йәки ҡапма‑ҡаршы, һирәгерәк суҡлы, ябай, бөтөн, башлыса ланцет һәм оҙонса‑йомортҡа формаһында, бөтөн ситле йәки киртләсле, ҡойола торған ваҡ япраҡ ҡолаҡсындары м‑н. Сәскәләре төрлө төҫтә, ике енесле (һирәгерәк бер енесле), йышыраҡ 4 өлөшлө, яңғыҙар йәки башаҡ, тәлгәш, һепертке һымаҡ япраҡлы сәскәлектәрҙә урынлашҡан. Бөжәктәр тарафынан, ҡайһы берҙә үҙенән‑үҙе һеркәләнә. Емеше — күп орлоҡло ҡумта, һирәгерәк еләк йәки сәтләүек рәүешендә. Орлоғо тура бәбәкле, эндоспермһыҙ, ел, һыу һәм хайуандар тарафынан таратыла. Һыу ятҡылыҡтары ярҙарында, һаҙлыҡлы болондарҙа, урман аҡландарында, ҡырҡындыларҙа, үртәндәрҙә (боланут) һәм урмандарҙа (тау ҡыртаны) үҫә. Киң япраҡлы урмандарҙа реликт париж цирцеяһы, дымлы ҡара ылыҫлыларҙа — альп цирцеяһы үҫә. Республиканың көньяғында ишәк ҡолаҡлылар затының ситтән килтерелгән төрҙәре таратыла. Баллы үҫемлектәр (тар япраҡлы боланут, йөнтәҫ ҡыртан), аҙыҡ, мал аҙығы үҫемлектәре (тар япраҡлы боланут), декоратив үҫемлектәр (кларкия, ишәк ҡолағы, тамсы гөлө).
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн республика социаль приютына китеп барам. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡыҙҙар һәм малайҙар өсөн бик кәрәк шул бындай урындар. Балаларҙы үҙ атай-әсәйҙәренең вайымһыҙлығынан, битарафлығынан яҡлар өсөн бит ул. Ҡайһы берҙәрен хатта аяныслы хәлдәрҙән ҡотҡарыр өсөн. Сөнки йәмғиәтебеҙҙә үҙ мәнфәғәттәрен, үҙ ҡыҙыҡһыныуҙарын, асыуым да килмәгәйе, эскелекте һәм еңел-елпе тормошто өҫтөнөрәк ҡуйған, бала ҡәҙерен белмәгән атай-әсәйҙәр ҙә етерлек. Әлеге ваҡытта республикала 32 приют булыуы аптырарлыҡ хәл, әлбиттә.
БАЛАЛАР һәм үҫмерҙәр өсөн республика социаль приюты 2004 йылда асыла. 144 урынға иҫәпләнгән ул. Өфө, Архангел, Благовар, Иглин, Нуриман, Шишмә райондарында филиалдары бар. Уларҙа йылына 4 – 18 йәшлек 500 бала йәшәп китә. Кемдер – 3, икенселәре 6 ай тора. 1 – 2 йылға тиклем ҡалыусылар ҙа осрай.
– Һәр бала өсөн уның ниндәй сәбәптәр менән бында килеп эләгеүе, бығаса ниндәй шарттарҙа йәшәүенә ҡарап, айырым реабилитация программаһы төҙөлә. Опека һәм попечителлек бүлектәре, полиция акттары буйынса берәҙәк, ҡараусыһыҙ балалар, поезд, юлдарҙа, вокзалдарҙа табылғандар, өйҙәренән ҡасыусылар килтерелә. Шулай уҡ ауыр тормош шарттарына дусар булған атай-әсәйҙәр үҙҙәре лә ғариза яҙып, ваҡытлыса ҡалдырған осраҡтар бар, – ти директор Миләүшә Гайдар ҡыҙы Мырҙағәлина.
Бында балалар үҙҙәрен мөмкин тиклем өйҙәге кеүек хис итһен өсөн йылы мөхит булдырырға тырышалар, тәрбиәләнеүселәр бөхтә, таҙа бүлмәләрҙә йоҡлай, тәмле ҡайнар аш менән туҡлана, уҡыу йәшендәгеләр яҡындағы мәктәпкә йөрөп белем ала. Төрлө түңәрәктәрҙә шөғөлләнеү, йыш үткәрелгән сараларҙа, республика конкурстарында ҡатнашып, һәләтеңде күрһәтеү – былар бөтәһе лә ҡыҙҙар һәм малайҙарға ыңғай тәьҫир итә. Психологик тренингтар үткәрелә. Тәрбиәләнеүселәре өсөн барыһын да эшләргә тырышалар ҙа ул, әммә ғаиләне, әсәйҙе, атайҙы алмаштырыу мөмкин түгел шул.
ПРИЮТ менән танышып йөрөгәндә ял бүлмәһендә бер үҫмер иғтибарҙы йәлеп итте. Эстән генә, уҡыу мәле, ниңә мәктәпкә бармаған икән, тип уйлайым. Баҡһаң, был егеттең – ул, ысынлап та, кәүҙәһенә, ҡиәфәтенә ҡарағанда ҙур ғына күренә – документтары ла юҡ, үҙенең нисә йәштә икәнен дә белмәй. Ошоғаса бөтөнләй мәктәптә уҡымаған, ручка тотоп ҡарамаған. Нисек инде улай? Әлеге көндә лә илдә шундай хәлдең булыуы мөмкинме икән ни?! Күршеләре, участка полицияһы был турала нисек белмәгән?
Был үҙен Алёша тип танытҡан үҫмер Өфөгә әсәһе менән ун йыл элек Силәбе өлкәһенән күсеп килгән булған. Фатирға түләп йәшәгәндәр. Быйыл сентябрҙә әсәһе ҡапыл үлгәс, күрше ҡатын Алёшаны үҙ ҡарамағына ала, шунан полиция хеҙмәткәрҙәренә хәбәр итә. Үҫмер приютҡа килеп урынлаша. Үҙе тыныс холоҡло, кеше менән һөйләшкәндә алсаҡ ҡына. Шахмат уйнай, телефонды ла һәйбәт белә. Белем алырға теләге ҙур. Моғайын, уға уҡырға, яҙырға өйрәнеү әллә ни ҡыйын булмаҫ, Аллаға шөкөр, хәстәрлекле кешеләр ҡулына килеп эләккән бит. Әле уның йәшен билдәләү өсөн махсус медицина тикшереүе үткәреү көтөлә. Әлбиттә, туғандарын, уны белеүселәрҙе табыуға ла өмөт бар, эҙләйҙәр. Бына шундай яҙмыш. Вайымһыҙлыҡ, битарафлыҡ арҡаһында килеп сыҡҡан хәл.
Әйткәндәй, приютта Новосибирскиҙан да 14 йәшлек бер ҡыҙ бар. Әсәһе менән уртаҡ тел таба алмай, мәктәптә лә уҡымай, сентябрь башында уҡ өйөнән сығып киткән. Автостоп менән. Октябрь аҙағында приютҡа килтергәндәр. Әле уҡып йөрөй. «Бында ҡалһам буламы?» – тип һорай икән. Ләкин уны тыуған ҡалаһына ҡайтарасаҡтар. Был турала һөйләшеп килешелгән инде.
НИСӘ бала – шунса яҙмыш. 12 йәшлек малай бер әсәләш ике ҡустыһын яратмай, әсәһе менән уртаҡ тел таба алмай. Фатирҙары ла бар, һәйбәт кейенгән, ҡараулы. Әммә үҙен ғаиләлә артыҡ йән итеп тоя. Өс бала – өс атайҙан. Иғтибар етмәй уға. Был малай эсә, тәмәке тарта, урам тәрбиәһе алғаны күренеп тора. Икенсе бер ҡаланан килгән үҫмер ҡыҙ иһә социаль селтәрҙә уйындарға бирелеп киткән булған, үҙенә-үҙе зыян килтереп, ҡулын яралап та бөткән. Ә приютта ул бөтөнләй үҙгәргән: төрлө сараларҙа, конкурстарҙа ҡатнашып, еңеүҙәр яулаған, дипломдар алған. Ыңғай тәьҫораттар, әлбиттә, уны ҡанатландырған, дәртләндергән, күңелен үҫтергән. Таланты асылған ҡыҙ приюттан ҡайтҡас, туған мәктәбендә лә бик әүҙем булыша башлай. Сөнки үҙ-үҙенә ышаныс тыуғас, бөтөнләй икенсе кешегә әйләнгән.
– Ҡайһы бер балалар үҙҙәренә ҡарата маҡтау, хуплау һүҙҙәре ишетеп өйрәнмәгән. Уларҙы әсәйҙәре бер ҡасан да ҡосаҡлап яратмаған да. Балаларын күрергә килһәләр, бар, бер-берегеҙҙе һағынғанһығыҙҙыр, ҡосаҡлашығыҙ, тибеҙ. Ике яҡ та ҡатып ҡала, бындай йылы мөнәсәбәт улар араһында бер ҙә булмаған. Беҙ балаларға комплименттар йәлләмәйбеҙ, арҡаларынан тупылдатып яратып та алабыҙ. Өйҙәрендә иғтибар, ата-әсә наҙы етмәй шул. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әсәләре, үгәй атайҙары, бабайҙары ҡыйырһытҡан, туҡмаған үҫмерҙәр өсөн приют ҡотолоу урыны булып тора. Уларҙы өйҙәренә шул уҡ мөхиткә кире ҡайтарыуы ла йәл, хәүефле лә, – ти Миләүшә Гайдар ҡыҙы.
12 йәшлек бер ҡыҙҙың яҙмышы аяныслы. Уны ата-әсәһе килеп тә күрмәй. Эсеүҙән баштары айнымағас ни… Бер ваҡыт ҡыҙ ҙа иҫерткес эсемлекте татып ҡарарға була, аптырағандан инде. «Ниңә әсәйем уны сәйгә, компотҡа ҡарағанда ла нығыраҡ ярата икән, араҡы эскәс, кеше менән нимә була, шуны белгем килгәйне», – ти ул һуңынан. Ағыуланып дауаханаға эләгә. Бахырҡайға өйөндә ҡул да күтәргәндәр. Приютта күпмелер ваҡыт булғандан һуң күптәр кире өйҙәренә ҡайтарылһа ла, бер-икеһен балалар йортона урынлаштырырға тура килә. Йәки һәйбәт ғаиләләргә тәрбиәгә бирергә тырышалар. Әлеге ҡыҙ ҙа шундайҙар иҫәбендә.
ПРИЮТ – ҡотҡарыу утрауы кеүек. Бында балаларын үҙҙәре лә килтереп ҡалдырырға мәжбүр булған осраҡтар бар, тип әйткәйнек инде. Биш йәшлек наҙлы ғына ҡыҙыҡайҙы күргәс, йөрәк семетеп алды. Матур ғына күлдәк кейгән, сәсе икенән үрелгән, йылы өйөндә әсәһе янында тәтелдәп кенә йөрөһөн ине лә бит. Әммә Камиланың (исеме үҙгәртелде) иң яҡын кешеһенә табиптар, дауаханаға ятырға кәрәк, тигән шул. Ә бәләкәсте ҡалдырырға кеше юҡ: туғандары эшләй, олатай-өләсәһе күптән инде был донъянан киткән. Үгәй өләсәһе иһә, үҙемдең ейәнемде ҡарап торормон, быныһын үҙең ҡайҙа теләйһең, шунда ҡалдыр, тигән. Айырылып икенсе иргә сыҡҡан булған икән Камиланың әсәһе. Кеше балаһы кеше балаһы инде… Ниңә ғаиләләр тарҡала икән, атай-әсәйҙәр үҙҙәрен генә ҡайғырта, ә балалары ыҙалана. Хәйер, хәҙер психологтар ҙа эскән, һуғышҡан атайҙарҙан айырылырға кәңәш итә әсәйҙәргә. Бик ауыр хәл, нисек кенә был өлкәндәрҙе сәләмәт тормош алып барырға, бала ҡәҙерен белергә өйрәтергә икән?! Элек олатай-өләсәйҙәр араһында ғаилә тарҡалыу күренештәре бик булмаған бит. Хатта бер тапҡыр ҙа күрмәгән кешегә кейәүгә бирһәләр ҙә, был пар ғүмер буйы бергә татыу донъя көтөп, әллә нисә балаға ғүмер һәм яҡшы тәрбиә биргән.
Киләһе йылдан приют Балиғ булмағандар өсөн республика социаль реабилитация үҙәге тип үҙгәртеләсәк. Унда ауыр тормош шарттарында ҡалған 14 – 18 йәшлек үҫмерҙәр үҙҙәренә ваҡытлыса мөйөш таба аласаҡ. Сөнки «Үҫмер» тигән социаль ҡунаҡхана асыласаҡ. Әгәр өйҙә үҙ-ара мөнәсәбәттәр ҡытыршы булһа, ошо мөмкинлекте файҙаланырға, приютта реабилитация үтергә мөмкин. Һорауҙарығыҙ менән бушлай консультация алыу өсөн приютҡа 8(347)2403210, 8(347) 2421951 телефондарына шылтырата алаһығыҙ. Шулай уҡ балалар йорттарынан сыҡҡан, торорға урындары, фатирға түләргә аҡсалары булмағандар ваҡытлыса йәшәй аласаҡ.
Тормошта ниндәй генә хәлдәр килеп сыҡмай. Ғаиләлә аңлашмаусанлыҡтар килеп тыуһа, кемдер ҡыйырһытһа, үҙ проблемаңа йомолоп ятырға ярамай. Ярҙам һорап, кәңәшләшер кешегеҙ булмаһа, Бөтә Рәсәй балалар ышаныс телефонына мөрәжәғәт итегеҙ: 8 800 2000 122. Тәүлектең теләһә ҡайһы ваҡытында шылтыратыу бушлай һәм аноним. Тәжрибәле психологтар хәлегеҙҙе аңлап, кәңәштәрен әйтәсәк. Әле аҙна һайын республика буйынса ышаныс телефонына 300 тирәһе кеше шылтыратһа, шуларҙың 40 – 45-е хәүефле сигнал була. Элегерәк балаларҙан, «бесәйем үлде», «дуҫым менән әрләштем», «икеле» алдым» кеүегерәк хәбәрҙәр килһә, бөгөн «өйҙә һуғышалар», «мине туҡмайҙар», «әсәйем мине аңламай, ишетмәй, ҡысҡыра», «өйҙә ашарға юҡ», «уҡытыусы мине кәмһетә, сәбәпһеҙ «икеле» ҡуйҙы», тип шылтыратыусылар күбәйгән.
Синыфташтарға, дуҫтарға иғтибарлыраҡ булырға кәрәктер. Күршелә генә бер баланың ҡыйырһытылып йәшәгәнен йә бүтән проблемаһы булыуын белеп-күреп тә ситтән генә күҙәтеүсе сифатында ҡалырға ярамай.
– Ауыл ерендә уҡытыусылар – мөһим кешеләр. Уҡыусыла ниндәйҙер үҙгәреш һиҙелһә, уның тормошо менән ҡыҙыҡһынып, тейешле урынға хәбәр итһендәр ине, – ти Миләүшә Гайдар ҡыҙы.
Эльвира ӘСӘҘУЛЛИНА.


text:
Талант ҡанаттары талмаһын!!!
Салауат башҡорт дәүләт драма театрының "Арлекин" балалар студияһы 2014 йылдың 17 октябрендә йәш актерҙар Радик Ғәлиуллин, Лиана Ниғмәтуллина, Гөлнара Сабитова ҡул аҫтында тәүге ҡанаттарын ҡаға. Бында 5-тән алып 14 йәшкә тиклемге һәләтле балалар һайлап алына. Улар илаһи сәнғәт йорто тупһаһын тәүтәпҡыр атлап үтеүҙән үк ижад донъяһына сума.
Студия етәкселәре малай-ҡыҙҙарға актерҙар менән бер рәттән ҙур сәхнәгә сығыу, артабан спектаклдәрҙә уйнау, төрлө фестивалдәрҙә һәм бәйгеләрҙә ҡатнашыу кеүек маҡсаттар ҡуя. Ошонан башлап арлекинсылар ҙур тырышлыҡ һәм ҡыҙыҡһыныу менән театрға ашҡына. Улар бер йыл ғына шөғөлләнеүҙәренә ҡарамаҫтан, бихисап сараларҙа, төрлө конкурстарҙа ҡатнашып та өлгөргән. Ошо кѳндәрҙә Ѳфѳлә үткән «Талант ҡанаттарында» исемле фестивалдә "Арлекин" балалар студияһы еңеүҙәр менән ҡайтты. Был мәртәбәле конкурсты Рәсәй балалары һәм үҫмерҙәренең һәләтен үҫтереүгә мѳмкинселек биреүсе «Таланттар планетаһы» фонды ойошторған. Сәнғәт бәйгеһендә күрше ѳлкәләрҙән һәм республикабыҙҙың күп кенә ҡала-райондарынан бихисап ижади коллективтар ҡатнашҡан.
"Арлекин" балалар студияһы күптән түгел генә Стәрлетамаҡта уҙған "Комедийная хоромина" фестивалендә беренсе дәрәжә дипломы һәм ике номинацияла еңеү менән бүләкләнгәйне. Әле килеп Халыҡ-ара кимәлдәге фестивалдә беренсе урын яулап ҡайтыуҙары һѳйѳнѳслѳ хәбәр булды. Улар мәртәбәле баһалама ағзаларына А.Гриндың "Алһыу елкән" повесы буйынса "Ассоль" этюдын күрһәткән. Әйткәндәй, яҡташтарыбыҙҙы Мәскәүҙән килгән билдәле сәнғәт әһелдәре, режиссерҙар, театр белгестәре ҡараған.
Еңеүселәр менән осрашыуға барғанда күҙҙәре янып торған балаларҙың шатлыҡтары йөҙөнә сыҡҡайны. Диана Шәрипова, Никита Мельников, Миләүшә Сәфиуллина, Альберт Хисмәтуллин, София Сургучева, Юстина Фенина, Дарья Сидорина, Рината Әхтәмова, Ангелина Андреева, Есения Бывальцева, Владислав Швыдский өсөн был ярыш яңы ҡанаттар ҡуйған. Уларҙың барыһын да етәкселәре Радик Ғәлиуллин бергә туплап, һәр кемдең һәләтен асып, хыялдарына ҡанат ҡуйып, сихри театр донъяһының серҙәрен төшөндөрөүгә ярҙам итә. Иң мөһиме ул ошо кескәй артистарҙың сәхнәлә тере образдар тыуҙыра алыуға өлгәшә. Студия етәксеһе билдәләүенсә, яҡын арала улар өр-яңы спектакль әҙерләп, тамашасы хөкөмөнә сығарырға әҙерләнә. Салауаттың талантлы балаларына артабан да юғары үрҙәр, ижади уңыштар теләйбеҙ.
2004 йылдың 7 майында Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 1-се лицейҙа уҡый.
2007 йылдың 22 авгусында салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 24-се мәктәптә уҡый.
2005 йылдың 14 апрелендә салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 24-се мәктәптә уҡый.
2004 йылдың 25 майында Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 24-се мәктәптә уҡый.
2005 йылдың 24 майында Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 24-се мәктәптә уҡый.
2008 йылдың 17 мартында Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 13-сө мәктәптә уҡый.
2005 йылдың 17 октябрендә Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 24-се мәктәптә уҡып йөрөй.
2004 йылдың 5 декабрендә Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 2-се кадет мәктәбендә уҡый.
Страница 1 из 2
Рәсәй Федерацияһы, Башҡортостан Республикаһы,
Салауат дәүләт башҡорт драма театры, 453266, Салауат ҡалаһы, Еңеүҙең 30 йыллығы урамы, 5
8 (3476) 33 06 50 salavatteatr@yandex.ru


text:
Көлдөрә һәм фәһем бирә
10 декабря 2014 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Заман елдәре нисек кенә иҫһә лә, тормош дауам итә. Матди байлыҡ өҫтөнлөк иткән заманда, сәхнәне, сәнғәтте, ғөмүмән, мәҙәниәтте үҙ итеүселәр ҙә етерлек. Мәҙәниәткә мөкиббәндәрҙе күреп күңел һөйөнә.
Өмә әйтеп мәктәбебеҙҙе яңырттылар
10 декабря 2014 йыл | Хаттар
Юрмаш башланғыс мәктәбе бинаһы бик иҫке, туҙған ине. Тирә-яғының кәртәләре лә емерелеп бөттө тиерлек. Шуға ла быйыл ауыл сходында мәктәпте ремонтлау мәсьәләһе күтәрелде. Шул саҡта Имәндәш ауыл биләмәһе башлығы Әхнәф Ноғайғолов мәктәпте ремонтлаттырасағын белдергәйне.
Кешеләр власҡа ышана
10 декабря 2014 йыл | Хаттар
Гәзитебеҙҙә хәбәр ителеүенсә, 1 декабрҙә район хакимиәте бинаһында "Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы берҙәм ҡабул итеү көнө уҙғарҙы. Граждандарҙы ҡабул итеүҙә БР Дәүләт – Йыйылышы Ҡоролтай депутаты, "Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы ағзаһы Әмир Ишемғолов, район хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы Руслан Салауатов, "Берҙәм Рәсәй” фирҡәһенең урындағы бүлексәһе етәксеһе Әхәт Нуриев, Красноусол ауыл биләмәһе башлығы Рөстәм Рахманғолов ҡатнашты.
Пошлиналар арта
10 декабря 2014 йыл | Хоҡуҡ
"Рәсәй Федерацияһы Һалым кодексының икенсе өлөшө 25з бүлегенә үҙгәрештәр индереү тураһында” 2014 йылдың 21 июлендәге 221-ФЗ һанлы федераль законға ярашлы, Рәсәй Федерацияһына инеү йәки унан сығыу менән бәйле ғәмәлдәр башҡарыуға дәүләт пошлиналары күләме арта.
Ваҡытында сара күрелмәгән
10 декабря 2014 йыл | Хоҡуҡ
Район прокуратураһы тарафынан наркотик матдәләрҙең законһыҙ әйләнешенә ҡаршы йоғонто яһауға йүнәлтелгән ҡануниәтте үтәү йәһәтенән райондың муниципаль ауыл биләмәләрендә тикшереүҙәр уҙғарылды. Уның барышында закон боҙоу осраҡтары асылды.