text:
- Подробности
- Просмотров: 469
АНДРЕЕВКА, Бишбүкән, Илеш р‑нындағы ауыл, Андреевка а/с үҙәге; пристань. Район үҙәгенән Т. 30 км һәм Бүздәк т. юл ст. Т. табан 139 км алыҫлыҡта Ағиҙел й. буйында урынлашҡан. Халҡы: 1906 й. — 2302 кеше; 1920 — 2598; 1939 — 2036; 1959 — 1521; 1989 — 826; 2002 — 877; 2010 — 896 кеше. Башҡорттар, урыҫтар, татарҙар йәшәй (2002). Андреевка урта мәктәбе, балалар баҡсаһы, амбулатория, мәҙәниәт йорто (“Сударушка” халыҡ вокаль ансамбле), китапхана, сиркәү бар.
Ауылға 18 б. уртаһында Ҡазан даруғаһы Йылан улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә удел крәҫтиәндәре нигеҙ һала. 1865 й. 222 йортта 1584 кеше йәшәгән. Игенселек, малс‑ҡ, умарт‑ҡ, һатыуға ағас әҙерләү м‑н шөғөлләнгәндәр. Сиркәү (1820 й. төҙөлгән), училище, поташ заводы, 3 һыу һәм 2 ел тирмәне, пристань, 16 сауҙа кибете булған; улус идараһы урынлашҡан, йәрминкәләр үткәрелгән. 1906 й. сиркәү, ир һәм ҡыҙ балалар өсөн земство мәктәптәре, 3 буяу һәм 3 май һығыу йорто, 3 кирбес һуғыу з‑ды, 5 ел тирмәне, 2 иген һурҙыртҡыс, 5 тимерлек, фельдшерлыҡ пункты, халыҡ аудиторияһы, 11 бакалея, шарап һәм 2 һыра кибете, 2 мөгәзәй, пристань теркәлгән; шөғөлдәр араһында ш. уҡ септә һуғыу билдәләнгән. 20 б. башында сауҙагәр Груздев тарафынан төҙөлгән 3 бинанан торған комплекс һәм Иоанн Предтеча сиркәүе (кирбес) бинаһы — тарих һәм архитектура ҡомартҡылары. А.П.Шутов ошо ауылда тыуған.
Ә.З.Әсфәндиәров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


c: text/html

text:
Стәрлебаш районы
Стәрлебаш районы (рус. Стерлибашевский район) – Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль район. Административ үҙәге – Стәрлебаш ауылы. Районда 20454 кеше йәшәй.
Билдәле шәхестәрҮҙгәртергә
- Иҫәнғолов Афзалетдин Ғиззәтулла улы (14.09.1928—25.05.2004), хужалыҡ эшмәкәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973). СССР‑ҙың почётлы нефтсеһе (1972) һәм Дәүләт премияһы лауреаты (1972). Йәлембәт ауылынан.
- Рәхимов Таһир Тимерхан улы (25.09.1953), башҡорт һәм Рәсәй театр һәм кино актёры. 1993 йылдан Мәскәүҙең «П. Фоменко оҫтаханаһы» театры актёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2007), «Чайка» театр премияһы лауреаты (2004). Стәрлебаш ауылынан[1].
- Туҡаев Мөхәмәтшакир Мөхәмәтхарис улы (14.01.1862—1932 йыл), ахун, Өфө губернаһынан Рәсәй империяһының II һәм III саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты, башҡорт. Стәрлебаш ауылынан.
ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә
- ↑ Башҡорт энциклопедияһы — Рәхимов Таһир Тимерхан улы (Тикшерелгән 22 сентябрь 2018)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 453
ДОЛОМИТ (фр. геологы Д.Доломьё исеменән), 1) СаМg(СО3)2 карбонаттар класы минералы. Кристалдары ромбоэдр формаһында. Бүленеп сығыу формалары тупаҫ бөртөклө агрегаттарҙан тығыҙ ауырлыҡҡа тиклем. Төҫһөҙ, аҡ, һоро төҫтә, көрән йәки йәшкелт сағылышлы, быяла кеүек ялтыр. Ҡатылығы 3,5—4, тығыҙлығы 2800—2900 кг/м3, йәбешкәклеге камил. 2) Күбеһенсә Д. минералдарынан торған ултырма тау тоҡомо. Кальцит, ангидрит, гипс, кварц, халцедон һ.б. ҡушылмалары бар. Металлургияла (утҡа сыҙамлылар һәм флюстар), а.х. (ҡара: Агрономик мәғдәндәр), быяла етештереүҙә (юғары сыҙамлы быялалар өсөн сеймал), төҙөлөштә (аҡ таш, йөҙләү таштары, ҡырсынташ), сәнәғәтендә ҡулланыла. БР терр‑яһында һуң кембрий алды һәм палеозойҙың карбонатлы ҡатламдары составындағы төрлө ҡалынлыҡтағы ҡатлам рәүешендә бирелә. Ҡатай Д. ятҡылығын — Белорет металлургия комбинаты, Ташлыныҡын Красноусол быяла заводы файҙалана. Александровка ятҡылығы (Белорет р‑ны) тикшерелгән.
Әҙәб.: Рухин Л.Б. Основы литологии. Л., 1961; Минерально-производственный комплекс неметаллических полезных ископаемых Республики Башкортостан. Казань, 1999.
А.А.Алексеев
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Әтек ауылында Ғаилә йылына арнап “Йөрәк һүҙе” тип аталған шиғыр һөйләүселәр бәйгеһе үтте. Конкурстың төп маҡсаты башҡорт шағирҙарының ижады менән таныштырыу ине. Бәйгеселәребеҙ туған тел, тыуған ил, иман һәм ғаилә ҡиммәттәренә бағышланған шиғри әҫәрҙәр тәҡдим иттеләр. Кисәлә күренекле башҡорт шағирҙары һәм шағирәләре - Рәми Ғарипов, Ҡәҙим Аралбай, Назар Нәжми, Рауил Бикбаев, Зәйнәб Биишева, Гөлнур Яҡупова, Ҡадир Даян, Лариса Абдуллина һәм башҡалар ижады урын алды. Барлығы 24 конкурсант көс һынашты.
Еңеүселәрҙең барыһына ла Маҡтау грамоталары, иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Бәйгеселәргә туған телгә булған һөйөүҙәре һәм ихтирамдары өсөн ҙур рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ, күңелегеҙҙә илһамлы ижад ҡомары, шиғырҙарға булған һөйөүегеҙ һүнмәһен, һүрелмәһен!


text:
Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү маҡсатында халыҡҡа прививка эшләү кампанияһы дауам итә.
“Роспотребнадзор”ҙың Башҡортостан буйынса бүлексәһе етәксеһе вазифаһын башҡарыусы Зөһрә Шаһиева әйтеүенсә, бөгөнгә республикала 635 меңдән ашыу кеше прививка яһатҡан, йәки төбәктәге халыҡ һанынан 15,6 проценты. Шул иҫәптән федераль бюджет иҫәбенә 633,9 мең кешегә прививка яһалған, уларҙың 487 меңе — өлкәндәр, 146 меңе — балалар.
Алдағы эпидемик миҙгелдә Башҡортостанда 1,6 миллион кешегә, шул иҫәптән 350 мең балаға киҙеүгә ҡаршы прививка яһау күҙаллана.
Билдәле булыуынса, хроник сирле балаларға, йөклө ҡатын-ҡыҙға, 60 йәштән өлкәндәргә, хәрби хеҙмәт йәшендәгеләргә, медицина, мәғариф хеҙмәткәрҙәренә прививка федераль ҡаҙна иҫәбенә эшләнә.
Вакцинация мәсьәләләре буйынса “Роспотребнадзор”ҙың “ҡыҙыу бәйләнеш” телефонына шылтыратырға мөмкин: 8-800-700-90-30.


text:
- Подробности
- Просмотров: 387
КАЙНОЗОЙ (гр. kainós — яңы, үҙенсәлекле һәм zōḗ — тормош), кайнозой эратемаһы, кайнозой эраһы, фанерозойҙың өҫкө бүлексәһе. 65 млн йыл элек башлана, хәҙ. ваҡытта дауам итә. Палеоген, неоген һәм дүртенсел (квартер) системаларға (осорҙар) бүленә. Башҡортостан терр‑яһында палеоген һәм миоцен (неогендың аҫҡы бүлеге) ҡатламдары көслө эрозия һәм тектоник ҡалҡыуҙар арҡаһында өлөшләтә депрессияларҙа һаҡланған. Плиоцен ултырмалары (неогендың өҫкө бүлеге) Ағиҙел, Өфө, Һаҡмар һ.б. йылғалар үҙәндәренә тура килә. Квартер ҡатламдары һыу айырғыс киңлектәрҙе, битләүҙәрҙе, тау һәм ҡалҡыулыҡ түбәләрен тотош япма булып ҡаплай; хәҙ. заман рельефын барлыҡҡа килтерә (йылға үҙәндәре, күл уйпатлыҡтары һ.б.). Ултырмалары боронғо ҡатламдарға йыуылыу аша ятҡан континенталь һәм диңгеҙ (квартерҙан тыш) тоҡомдарынан ғибәрәт. Дөйөм ҡалынлығы 800 м тиклем. К. ҡатламдарына һоро күмер, кварцлы ҡомташ, аҡ балсыҡ, төҙөлөш материалдары (балсыҡ, ҡом, ҡырсынташлыҡ), торф, агрономик мәғдән (гажа, сапропель), минераль буяу (охра, глауконит, аҡбур), эсәр һыу ятҡылыҡтары тура килә.
Әҙәб.: Кайнозой Башкирского Предуралья. Т.2. Ч.3. Этапы геологического развития Башкирского Предуралья в кайнозое. М., 1970; Геологическая карта Российской Федерации. 1:1000000 (новая серия). Л. N40(41). Уфа: объясн. зап. СПб., 2000; Стратиграфический кодекс России. 3‑е изд. СПб., 2006.
Г.Ә.Данукалова
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Лимонад
Лимонад — һыу, шәкәр, лимон йәки лимон һуты ҡушылып эшләнгән эсемлек. 1630 йылдың 20 августы Францияның башҡалаһы Парижда лимонадты уйлап тапҡан көн булып иҫәпләнә.[1]
8 стакан лимонад эшләү өсөн 8 лимон һутын 1/2 стакан шәкәр, 5 стакан һыу менән бутайҙар, боҙ кубиктары һалалар. Киҫелгән лимон йәки лайма киҫәктәре һалырға мөмкин. Шәкәр урынына сироп ҡушырға мөмкин.
Алһыу төҫтәге лимонадты алһыу лимонад тип атайҙар. Бына эшләү өсөн гренадин, йәки башҡа ҡыҙыл төҫтәге һут, йәки алһыу лимон һуты ҡушыла.[2] Ҡайһы бер алһыу лимонадтар еңелсә газландырыла, шул иҫәптән билдәле француз бренды Линора Лимонады шулай эшләнә.
Бөйөк Британия короллегендә, Австралияла, Швецияла һәм Яңы Зеландияла лимонад тип газландырылған шәрбәтле алкоголһеҙ һалҡын эсемлекте атайҙар. Һиндостандалимонадты ғәҙәттә "Nimbu Paani"тип атайҙар, был эсемлек Төньяҡ Һиндостан ҡалалары урамдарында ҡүпләп һатыла.
АҠШ-та бәләкәй магазиндарҙа балалар эшләгән лимонад стендтары бар. Балалар һатыу итеп эшҡыуарлыҡ серҙәренә төшөнәләр һәм үҙҙәренә әҙерәк аҡса эшләйҙәр.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ "«On This Day»", The Age: pg.18, August 20, 2008,  .
- ↑ the PRODUCE HUNTER. 25 июнь 2008 тикшерелгән.


text:
Плазма
Пла́зма (грек. πλάσua «әүәленгән») — ионлаштырылған квазинейтраль газ. Ионлаштырылған газ составында ирекле электрондар, ыңғый һәм тиҫкәре зарядлы иондар бар. Киң мәғәнәлә алғанда плазмала теләһә ниндәй зарядлы киҫәксәләр булыуы мөмкин (мәҫәлән, кварк-глюон плазма). Система менән сағыштырғанда бәләкәй генә күләм эсендә зарядтар суммаһы нулгә тигеҙ булған плазма квазинейтраль тип атала, был зарядлы киҫәксәләр ағымының һәм плазманың төп айырмаһы (мәҫәлән, электрон йәки ион нурҙарынан). Газды юғары температураға тиклем йылытҡан ваҡытта плазмаға әүерелә, был матдәнең дүртенсе торошо тип атала (матдең ҡаты, шайыҡ, газ хәлендә агрегат торошо була, плазма матдәнең дүртенсе агрегат хәле).
Газ киҫәксәләре хәрәкәтсән булғанға, плазма электр тогын үткәрергә һәләтле. Стационар шарттарҙа электр ҡыры тәьҫирендә плазма тирәләй даими экранлаштырылған электр ҡыры барлыҡҡа килә.
Зарядлы киҫәксәләрҙең температураһы нуль булмағанға күрә, арауыҡ эсендә плазманың квазинейтраллеге һаҡланмай.
Йөкмәткеһе
Асыу тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Матдәнең дүртенсе торошон булыуын 1879 йылда У. Крукс аса, 1928 йылда И. Ленгмюр «плазма» тип атай. Ленгмюр былай тип яҙа[1]:
Электрод тирәләй арауыҡта булған бер ни тиклем электрондарҙы иҫәпкә алмағанда, ионлаштырылған газ составында бер тигеҙ миҡдарҙа электрондар һәм зараядлы иондар бар, шуға күрә зарадтар суммаһы нулгә яҡын.
Зарядлы ион һәм электрондарҙан торған, электр заряды нулгә тигеҙ булған өлкәне билдәләү өсөн «плазма» терминын ҡулланабыҙ.
Плазма үҙенсәлектәрен өйрәнеүсе фән плазма физикаһы тип атала.
Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Термодинамика
- Токамак
- Плазмаға оҡшаған мөхит
- Плазма линзаһы
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Langmuir I. Oscillations in ionized gases / I. Langmuir // Proceedings of the National Academy of Sciences. – 1928. – Т. 14. – № 8. – С. 627–637.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Лекции кафедры физики плазмы Новосибирского государственного университета
- Статья Плазма в Физической энциклопедии
- Специализированная библиотека по физике плазмы и ионно-плазменным технологиям на веб-портале Plasmaport
- О плазме в Киножурнале «Хочу всё знать» на YouTube
- плазменные антенны


text:
Ғафури районында танылған яҙыусы Гөлнур Яҡупова башлап ебәргән «Өмөтлө ҡәләм» ижад бәйгеһенә йомғаҡ яһалды. Быйылғы еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы әҙибәнең йәнтөйәге Сәйетбабала үтте. Мәктәптең тамаша залына уҡытыусылар, уҡыусылар, төрлө ауылдарҙан килгән бәйге еңеүселәре, Өфөнән, район үҙәгенән килгән ҡунаҡтар, үҙҙәренең номинацияларын булдырған ойошма вәкилдәре йыйылды.
Баш ҡаланың Дим районы буйынса ойошторолған «Һаумы, һаумы, әкиәт!» конкурсының гала-концерты 102-се башҡорт гимназияһында гөрләп уҙҙы. Унда 13 балалар баҡсаһынан 42 кескәй бала һәм 8 мәктәптән 71 башланғыс синыф уҡыусыһы ҡатнашты.
Земфира Байдәүләтова «Рәсәй һылыуҡайы-2018» милли матурлыҡ конкурсында иң яҡшы милли кейем өсөн дипломға лайыҡ булды. Был хаҡта «Һылыуҡай-Bashkirian Beauty» студияһы директоры Линара Таһирова хәбәр итте. 19 йәшлек Земфира Байдәүләтова 70 мең ғаризанан тәүге 20 исемлегенә инде. Интернетта тауыш биреүҙә Земфира етенсе урынға сыҡты. Земфира — ғаиләлә һигеҙенсе бала, уның алты ағаһы һәм бер апаһы бар. …
Continue reading ‘Башҡорт ҡыҙы «Рәсәй һылыуҡайы-2018» конкурсында иң яҡшы милли кейем өсөн дипломға лайыҡ булды’ »
Совет районының 166-сы башҡорт һәм 205-се балалар баҡсаларында «Һаумы, һаумы, әкиәт!» ҡала конкурсының район кимәлендә һайлап алыу туры үтте.
Ҡарҙар иреп, тирә-яҡ тыуған яҡтарын һағынып ҡайтҡан ҡоштар моңона тула башлағас, беҙҙә, һәр йылдағыса, «Гимназия йондоҙҙары» исемле конкурс уҙғарыла. Быйыл ул үҙенең 25 йыллыҡ юбилейын билдәләне.
«Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы» республика бәйгеһе 1991 йылдан алып уҙғарыла. Быйылғыһында 188 педагог көсөн һынаны. Уның барышында башҡорт теле һәм әҙәбиәте, татар теле һәм әҙәбиәте, урыҫ теле һәм әҙәбиәтенән белем биреүселәр, йәш педагогтар араһында ла конкурстар үтте. «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы – 2018» төбәк-ара ярышында Татарстан Республикаһынан, Силәбе өлкәһенән дә милләттәштәребеҙ ҡатнашыуы ҡыуандырҙы.
Баш ҡалабыҙҙа республика гүзәллек конкурсының финалы үтте. Унда 12 башҡорт сибәркәйе араһынан «Һылыуҡай – 2018» титулын 20 йәшлек Әлшәй ҡыҙы Әлфинә Кашапова яуланы. Өфө дәүләт авиация-техник университетының III курс студенткаһы «Мисс-Матбуғат» номинацияһына ла лайыҡ булды. Уға төп приз – «Лада Гранта» машинаһы тапшырылды. Ә Ейәнсуранан Наҙгөл Әйүпова – беренсе, Балаҡатайҙан Илзирә Әсмәндийәрова – икенсе, Бишбүләктән …
Continue reading ‘Иң һылыуы – Әлфинә’ »
– «Һин КВНщикмы? – Юҡ, мин «Шаяниум»щик!» – «Үҫәбеҙ, үҫәбеҙ, хатта RNТ ла татар эстрадаһына ашҡына». – «Ысын мосолман колбасаны ла ҡиблаға ҡарай һалып ҡырҡа». – «Тылсымлы тирмә» бөтә хыялдарҙы тормошҡа ашыра, ти. Мәктәптә тәмле итеп ашата башларҙармы икән әллә?» – «Интерспорт». Беҙ магазин түгел, беҙ – мәктәп»…
Шулай ғәҙәти мәктәп тормошо менән йәшәп ятҡанда бер көндө мәктәп директоры беҙгә: «Әйҙәгеҙ, КВН-да тағы ҡатнашып ҡарайыҡ әле», – тип белдермәһенме! Ә ниңә юҡ? Уҙған йылда үткәрелгән уйында Гран-при яулап, республика кимәлендә икенсе урынға лайыҡ булғайныҡ.
Дүртөйлөләге Назар Нәжми исемендәге башҡорт гимназияһында Башҡортостандың халыҡ шағиры Назар Нәжмигә арнап әҙәби конкурс үткәрелде. Тәүге туры ситтән тороп уҙғарылһа, аҙаҡ инде иң-иңе тип табылған эштәр икенсе турға һайлап алынып, уларҙың авторҙары белем усағына саҡырылды.


text:
- Подробности
- Просмотров: 597
ЗООЛОГИЯ (зоо... һәм ...логия), хайуандар т‑дағы фән, хайуандар донъяһының төрлөлөгөн, уларҙың төҙөлөшөн һәм йәшәү рәүешен, таралыуын, тирә‑яҡ мөхит м‑н бәйләнешен, индивидуаль һәм тарихи үҫешенең законлыҡтарын өйрәнә. Хайуандар систематикаһы төрҙәрҙең күплеген тасуирлай, уларҙы оҡшашлыҡ һәм айырмалыҡ билдәләре б‑са таксондарҙы иерархия тәртибендә урынлаштырып, классификация яһай, хайуандар донъяһының тарихи үҫеше юлдарын өйрәнә. Морфология һәм анатомия хайуандарҙың эске һәм тышҡы төҙөлөшөн, ш. иҫ. сағыштырма һәм эволюцион аспекттарҙа, өйрәнә, физиология организмдың йәшәү эшмәкәрлеге процестарын, уның айырым ағзаларын һәм системаларын тикшерә. Эмбриология — хайуандарҙың индивидуаль үҫешен (онтогенез), экология — уларҙың үҙ‑ара, башҡа организмдар һәм тирә‑яҡ мөхит м‑н мөнәсәбәттәрен, зоогеография (биогеография бүлеге) — хайуандарҙың ер шарында таралыу законлыҡтарын һәм уны билдәләүсе факторҙарҙы, палеозоология юҡҡа сыҡҡан хайуандарҙы өйрәнә. Тикшеренеү объекттары б‑са З. протозоология — иң ябайҙарҙы өйрәнеүсе, гельминтология — паразит селәүсендәрҙе, малакология — моллюскыларҙы, арахнология — үрмәксе һымаҡтарҙы, энтомология — бөжәктәрҙе, ихтиология — балыҡтарҙы, герпетология — һөйрәлеүселәрҙе һәм ер‑һыу хайуандарын, орнитология — ҡоштарҙы, териология – имеҙеүселәрҙе өйрәнеүселәргә һ.б. бүләләр. З. генетика, ветеринария, медицина, ауыл хужалығы, цитология һ.б. м‑н тығыҙ бәйле. З. ҡайһы бер бүлектәре паразитология, гидробиология, эпизоотология, эпидемиология кеүек комплекслы фәндәрҙең состав өлөшө. Башҡортостанда беренсе зоол. тикшеренеүҙәр Академик экспедицияларҙа ҡатнашыусылар тарафынан үткәрелә. Крайҙың хайуандары т‑дағы мәғлүмәттәр Э.А.Эверсманн, Р.Г.Игнатьев, М.Н.Богдановтың һ.б. хеҙмәттәрендә бар. 19 б. аҙ. — 20 б. башында фаунаны Н.А.Зарудный, А.Н.Карамзин, П.П.Сушкин, А.П.Толстой, С.Г.Штехер һ.б. өйрәнә. Респ. фаунаһын һәм балыҡ ресурстарын өйрәнеүҙе, уларҙы рациональ ҡулланыу һәм тергеҙеүҙе ойоштороуға Башҡортостан комплекслы экспедицияһы хеҙм‑рҙәре В.П.Еленевский, С.И.Снигиревский һ.б. ҙур өлөш индерә. 30‑сы йй. алып ҡоштар һәм имеҙеүселәрҙе күҙәтеү Башҡорт ҡурсаулығында алып барыла; тикшеренеү һөҙөмтәләре Н.М. Гордиюк, С.В.Кириков, Н.М.Лоскутова, К.А.Филоновтың һ.б. хеҙмәттәрендә дөйөмләштерелгән. Паразит селәүсендәрҙе систематик рәүештә өйрәнеүҙе СССР ФА‑ның 160‑сы Союз (1‑се Башҡ.) гельминтологик экспедицияһы (1936) башлап ебәрә. 30—40‑сы йй. П.А.Положенцев етәкс. бөжәктәр һәм имеҙеүселәрҙең гельминттарын; ағас үҫемлектәренең ҡоротҡос бөжәктәрен өйрәнеү б‑са тикшереүҙәр алып барылған. Респ. терр‑яһында тереклек итеүсе хайуандар т‑дағы мәғлүмәттәр “Башҡортостандың хайуандар донъяһы” (“Животный мир Башкирии”; 1949, 1977, 1995) китабында дөйөмләштерелгән. 80‑се йй. уртаһынан Башҡорт дәүләт университетында Р.Ф.Биккинин, И.П.Дьяченко — балыҡтарҙы, Ә.Ф.Мәмәтов — һыу ҡоштарын, В.А.Книсс — мәмерйәләр фаунаһын, В.Г.Боев —бентосты, М.Ғ.Баянов, Г.Р.Йомағолова —ҡырағай хайуандарҙың паразит селәүсендәрен, Л.Н.Ғирфанова, А.Н.Зей‑Нечаева, Р.К.Степанова һ.б. бөжәктәрҙе тикшереү м‑н шөғөлләнгән. Болоттарҙы, күгәүендәрҙе һ.б. өйрәнеүгә —Е.В.Кучеров, орнитофаунаны — В.Д.Ильичёв, Е.В.Карев, В.Е.Фомин, герпетофаунаны — В.Ф.Хәбибуллин, бал ҡорттарын — М.Ғ.Ғиниәтуллин, Ә.Ғ.Маннапов, Й.Т.Шакиров, И.В.Шафиҡов, балыҡ гельминттарын — В.И.Казадаев, күбәләктәрҙе өйрәнеүгә М.Ғ.Миһрановтың хеҙмәттәре арналған. 90‑сы йй. башына респ. хайуандарҙың 15 тибының (хордалылар, быуынтығаяҡлылар, моллюскылар, яҫы ҡорттар һ.б.) төр составы асыҡланған. З. өлкәһендәге фәнни асыштарҙың һөҙөмтәләре умартасылыҡта, балыҡсылыҡта, һунарсылыҡ хужалығында, биологик индикацияла, һыу ятҡылыҡтарының биол. продуктлылығын баһалағанда, ш. уҡ ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары, инфекцион ауырыуҙар һәм кеше, хайуандарҙың паразитар ауырыуҙары м‑н көрәш сараларын, хайуандарҙың һирәк төрҙәрен һаҡлау б‑са саралар эшләгәндә ҡулланыла.
Әҙәб.: Сушкин П.П. Птицы Уфимской губернии //Материалы к познанию фауны и флоры Российской империи. М., 1897. Вып.4; Кириков С.В. Птицы и млекопитающие в условиях ландшафтов южной оконечности Урала. М., 1952; Баянов М.Г. Зоологические исследования в Башкирии. Уфа, 1997.
М.Ғ.Баянов, И.П.Дьяченко
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 337
ПЛАСТИК МАССАЛАР, п л а с т м а с с а л а р, п л а с т и к т а р, полимерҙар нигеҙендәге материалдар, ҡуйы ағыусан хәлдә юғары т‑рала һәм баҫым аҫтында бирелгән форманы алырға, эксплуатация ваҡытында быяла һәм кристалл хәлендә лә уны һаҡларға һәләтле. Полимер составына һәм изделиелар формалаштырыуҙың физик‑химик процестары характерына бәйле П.м. — термопластарға һәм реактопластарға, фаза хәленә бәйле гомоген һәм гетероген материалдарға (ҡара: Дисперслы системалар) бүленә. Гомогендар составында — полимер һәм модификацияланған өҫтәмәләр — антиоксиданттар, стабилизаторҙар (ҡара: Полимерҙарҙы стабилләштереү), пластификаторҙар (ҡара: Полимерҙарҙы пластификациялау), буяғыстар, майҙар һ.б. (ҡара: Полимерҙарға химикат‑өҫтәмәләр), гетерогендарҙа полимерҙар һәм төп өҫтәмә булараҡ тултырғыстар (ҡара: Арматураланған пластиктар, Газ менән тулыландырылған полимерҙар, Композицион материалдар, Тулыландырылған полимерҙар, Быяла пластиктар) бар. П.м. үҙенсәлектәре (ныҡ, еңел, химик, һыуыҡҡа һәм туҙыуға, һуғылыуға сыҙам, юғары диэлектрик, йылы һәм тауыш изоляциялау күрһәткестәре, оптик үтә күренеүсәнлек һ.б.) полимер тәбиғәтенә, композицион составына һәм эшкәртеү ысулына бәйле (ҡара: Кремний органик полимерҙар, Органик быяла, Полиолефиндар, Юғары температураға сыҙамлы полимерҙар, Фторлы полимерҙар). П.м. конструкция материалдарына ҡарай һәм төҙөлөштә, машиналар эшләүҙә, а.х., йыһан, мед., көнкүреш техникаһы етештереүҙә ҡулланыла. Башҡортостанда П.м. — полиэтилен, полипропилен, полистирол, поливинилхлорид, полиэтилентерефталат, П.м. алыу өсөн сеймал — мономерҙар, эпоксид ыҫмалалары, фенол‑формальдегид ыҫмалалары, карбамид ыҫмалалары, П.м. өсөн ярҙамсы материалдар һәм өҫтәмәләр — пластификаторҙар (“Авангард”, “Каустик”, “Газпром нефтехим Салават”), тултырғыстар (“Сода”, “Туймазытехуглерод”) етештереү производстволары эшләй. П.м. ш. уҡ халыҡ ҡулланыуы тауарҙары сығарыу өсөн ҡулланыла (“Авангард”, “Каустик”, “Газпром нефтехим Салават”).
Әҙәб.: Н и к о л а е в А.Ф. Технология пластических масс. Л., 1977.
Ю.А.Сангалов
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
- Подробности
- Просмотров: 696
БАШҠОРТ ИХТИЛАЛЫ (1755—56), башҡорттарҙың аҫаба ерҙәрен баҫып алыу, һалымдарҙың артыуы, мосолмандарҙы христианлаштырыуға ынтылыш, Ырымбур губернаһы хакимиәтенең башбаштаҡлығы һөҙөмтәһендә тыуа [ҡара: Башҡорт ихтилалдары (17—18 бб.)]. Сенаттың 1754 й. 16 мартындағы яһаҡты ҡаҙнанан тоҙ һатып алыу м‑н алмаштырыу (башҡорттарға 5—6 тапҡыр ҡиммәтерәккә төшкән) т‑дағы указы сәбәп була. Яһаҡты алмаштырыу ергә аҫабалыҡ хоҡуғын (ҡара: Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы) бөтөрөү булараҡ ҡабул ителә. Хәрәкәткә Бикбулат Арҡаев, Исмәғил Айытҡолов, Көсөкбай, Хоҙайбирҙе мулла, Сурағол Миңлебаев, Әликәш Һөйөндөков, Ялан Этҡол һ.б. етәкс. итә. Төп көс булып башҡорттар тора. 1754 й. яҙында Б.и. инициаторҙары Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы халҡы була; уларға Нуғай даруғаһының көньяҡ- көнсығыш улустары ҡушыла. Уҫы даруғаһы, Ҡазан даруғаһы һәм Себер даруғаһы башҡорттары, Урта Йөҙ ҡаҙаҡтары м‑н бәйләнеш булдырыла. Ихтилалды ойоштороусылар көрәште әҙерләүгә ҡушылыу тәҡдиме м‑н Батыршаға мөрәжәғәт итә. Батырша төбәктең мосолман халҡына өндәмә м‑н мөрәжәғәт итә, ул унда төбәктең урыҫ булмаған халҡы мәнфәғәттәрен яҡлап сығыш яһай һәм халыҡты ҡораллы көрәшкә саҡыра. Б.и. башлау 1755 й. 3 июленә билдәләнә. 15 майҙа Ялан Этҡол һәм Хоҙайбирҙе мулла етәкс. Бөрйән улусы халҡының стихиялы сығышы башлана, улар тау-эҙләнеү эштәре нач. Е.Е.Брагиндан һәм уның ярҙамсыларынан ҡылған башбаштаҡлыҡтары өсөн ҡаты үс ала. Ырымбурҙан килгән хөкүмәт ғәскәрҙәре күпләп ҡулға алыуҙар үткәрә; күптәр ҡаҙаҡ далаларына ҡаса. Урындағы башҡ. старшиналары мишәр старшиналары м‑н алмаштырыла, хөкүмәттең яңы таяныс пункты — Йылайыр ҡәлғәһенә нигеҙ һалына. Авг. башында Бөрйән улусында хәрәкәт яңынан башлана һәм Нуғай даруғаһының көньяҡ-көнсығыш улустарына тарала. Баш күтәреүселәр Покровка заводын юҡ итә, Ташлы руднигын, Әүжән‑Петровка заводтарын, Вознесенка (Ырғыҙлы) заводын, Преображенск заводын һ.б. пр‑тиеларҙы туҙҙыра. Авг. аҙағында көрәшкә Сурағол Миңлебаев, Аҡбаш Әндерәшев, Мостай Теребирҙин етәкс. Уҫы даруғаһының Ғәйнә улусы башҡорттары күтәрелә. Ләкин Туҡтамыш Ишбулатов властар яғына күскәндән һуң, хәрәкәт тарҡала. Ихтилал идеологы Батырша асыҡтан‑асыҡ сығыш яһарға баҙнат итмәй, был Уҫы һәм Себер даруғалары башҡорттарының яңы башланған хәрәкәттәрен өҙөүгә алып килә. 14 авг. Ырымбур губернаторы И.И.Неплюев, 1 сент. императрица Елизавета Петровна халыҡҡа Б.и. туҡтатыу һәм ярлыҡау һорау тәҡдиме м‑н мөрәжәғәт итә. 1755 й. 26 сент. императрицаның ихтилалды баҫтырыуҙа ярҙам күрһәткән өсөн хеҙмәтле һәм яһаҡ түләүсе мырҙалар һәм татарҙарға ташламалар (татар мосолмандарына мәсеттәр һалырға рөхсәт итеү, недоимкаларҙы юҡ итеү, йән башынан законһыҙ йыйылған аҡсаларҙы кире ҡайтарып биреү һ.б.) яһау т‑да манифестары сығарыла. Башҡортостанға хөкүмәт ғәскәрҙәре (яҡынса 25 мең һалдат, драгун һәм казак) ебәрелә. Властар башҡорттарҙың ҡаҙаҡтар м‑н союзын тарҡата. Ген.‑майор А.И.Тевкелев етәкс. делегация, ҡаҙаҡтарға аҡса вәғәҙә итеп, уларҙа йәшеренгән башҡорттарҙы тотоп бирергә ризалаштыра. Ҡаҙаҡтарҙа йәшеренгән 50 мең баш күтәреүсенең һәм уларҙың ғаилә ағзаларының 12—15 мең самаһы ғына тыуған яғына әйләнеп ҡайта. Нуғай даруғаһында Б.и. 1756 й. яҙына тиклем дауам итә. Меңәрләгән баш күтәреүселәр хөкүмәт ғәскәрҙәре м‑н алыштарҙа һәләк була, күп ауылдар туҙҙырыла һәм яндырыла. Б.и. ҡатнашыусыларҙың күбеһе һалдатҡа һәм матрослыҡҡа оҙатыла, бер өлөшө Рогервик ҡәлғәһенә һөргөнгә ебәрелә. Хөкүмәт башҡорттарҙың ғаризалар м‑н туранан‑тура императорға мөрәжәғәт итеү хоҡуғын тергеҙә, башҡорттар тотҡан почта (ям) станцияларының һанын кәметә, башҡорттар һәм мишәрҙәрҙең Ырымбурға ҡаҙна ағасын ташыу йөкләмәләрен бөтөрә, башҡ. ерҙәрен баҫып алыуҙы тыя һәм Волга буйы халҡын көсләп христианлаштырыу сәйәсәтенән баш тарта.
Әҙәб.: Чулошников А.П. Восстание 1755 г. в Башкирии. М.; Л., 1940; Акманов И.Г. Башкирские восстания в XVIII в. Уфа, 1987.
И.Ғ.Аҡманов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 429
ЙӨРӘГҮЛӘН (Cardamine), әүернәһымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 160 төрө билдәле, Ер шарының башлыса уртаса бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Ҡыҫҡа тамырһабаҡлы бер, ике һәм күп йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары төҙ, ябай йәки тармаҡлы, бейеклеге 10—60 см. Япраҡтары сиратлы, һаплы йәки ултырма, ишһеҙ, ҡауырһын һымаҡ теленмә, 4—8 пар өлөшлө; аҫҡыларының өлөштәре йомро йәки йомортҡа рәүешендә, 2—5 айырсалы, өҫкөләренеке оҙонса йомортҡа йәки ланцет рәүешендә. Сәскәләре алһыу күк йәки аҡ төҫтә, ҡалҡан рәүешле суҡтарҙа. Май—июлдә сәскә ата. Емеше — пәрҙәле ҡуҙаҡ, июль—сент. өлгөрә. Әсе Й., болон Й., ваҡ сәскәле Й. дымлы болондарҙа, уйһыу һаҙлыҡтарҙа, һыу ятҡылыҡтары ярҙары буйлап респ. бөтә терр‑яһында тиерлек, тейҙертмәҫ Й. башлыса урман бүлкәтенең дымлы урмандарында, парктар һәм баҡсаларҙа осрай. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән Й. һирәкләп ваҡ япраҡлы һәм ҡатнаш урмандарҙа Башҡортостандың Урал алдында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында (Бөрйән р‑ны) осрай. Составында алкалоидтар, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
Ә.Х.Ғәлиева
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Өфөнән блогер ҡыҙ тыуған ҡалаһы тураһында рэп яҙған һәм уға клип төшөргән
Өфөнән блогер ҡыҙ тыуған ҡалаһы тураһында рэп яҙған һәм уға клип төшөргән Фото: видео скриншоты
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфөнән йәш блогер Әлиә Миңлеғолова (Aliya Mi) тыуған ҡалаһы тураһында башҡортса рэп яҙған һәм уға клип төшөрткән. Ҡыҙ ҡапыл видеоролик төшөрөү идеяһы менән янып китә. Баш ҡаланың 16-сы гимназияһында уҡыусы 10 йәшлек уҡыусы икенсе кластан бирле әүҙем ғилми эшмәкәрлек алып бара. Уның һуңғы тикшеренеүе Ленин исемендәге паркка арналған.
«Был эшкә әҙерлек барышында Әлиә менән бергәләп Өфө тураһында шиғырҙарға анализ яһаныҡ һәм ҡыҙым уларҙың береһен көйгә һалһаң ҡыҙыҡ булыр ине тигән уйға сумды. Ул йәштәр араһында көнүҙәк рэп тигән йүнәлеште һайланы һәм һүҙҙәре башҡорт телендә булырға тейеш тигән ҡарарға килде. Һөҙөмтәлә Өфөнән тағы ла бер ижади егет Марсель Шәғәлиев шиғырҙың авторы булып сығыш яһаны. Аранжировкалаусы – Ғәлинур Юламанов, монтаж – Азат Әхмәтов, хореограф – Виктория Баженова. Клипта Әлиә менән бергә уның әхирәттәре-класташтары Вероника һәм Кира төштө», — тип «Башинформ» агенлығы менән уртаҡлашты Әлиәнең әсәһе, юридик фәндәр докторы, Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы профессоры Динара Миңлеғолова.
Дүртенсе класс уҡыусыһы Әлиә Миңлеғолова дөйөм белем биреү мәктәбенән тыш, музыка мәктәбендә уҡый. Башта ҡыҙ флейтала уйнарға өйрәнде, хәҙер тынлы ҡоралды думбыраға (башҡорт ҡыллы музыка ҡоралы) алмаштырҙы. Былтыр Әлиә «Дуҫлык» халыҡ ҡоралдары ансамблендә Абхазияла «Көньяҡ төн» конкурсында Гран-при яуланы.
Ҡыҙҙың ата-әсәләре уның башланғыстарын хуплай. Класта, Әлиәнең был мауығыуын белеп, мәктәп тураһында рус телендә коллектив йыр яҙыу теләге менән илһамландылар. Әлиә музыка яҙған, ата-әсәһе текст менән ярҙам иткән. Яҡын ваҡытта балаларҙың көсө менән клип төшөрөү һәм уны монтажлау күҙаллана.
http://www.bashinform.ru/news/1105191-yunaya-blogersha-iz-ufy-zapisala-rep-pro-rodnoy-gorod-i-snyala-na-nego-klip/


text:
Һандуғаслы йорт хужабикәһе
03 сентября 2016 йыл | Йәмғиәт
Һуңғы йылдарҙа ҡулдан эшләнгән әйберҙәр көндән-көн киң билдәлелек яулай бара. Сөнки күҙ нурҙарын түгеп, күңел йылыһын биреп башҡарылған ҡул эштәренең һәр береһе уникаль һәм үҙенсәлекле.
Арабыҙҙа матурлыҡҡа, ижадҡа ынтылыусы ҡатын-ҡыҙҙар бик күп. Шундайҙарҙың береһе – Заһира Ғайсарова Яугилде ауылында йәшәй. Күптән түгел ауыл эргәһенән аҡҡан йылға буйындағы аҡ балсыҡтан төрлө һындар эшләй башлаған ул.
Арабыҙҙа матурлыҡҡа, ижадҡа ынтылыусы ҡатын-ҡыҙҙар бик күп. Шундайҙарҙың береһе – Заһира Ғайсарова Яугилде ауылында йәшәй. Күптән түгел ауыл эргәһенән аҡҡан йылға буйындағы аҡ балсыҡтан төрлө һындар эшләй башлаған ул.
Беҙ бәхетле, әти, һин булғанға!
03 сентября 2016 йыл | Хаттар
Беҙҙең бала саҡтың көндәлек бер күренеше бөгөнгөләй иҫтә ҡалған: көслө, сибәр әтиебеҙ өй тирәһендәге эштәр менән булашып йөрөй, ә мөләйем, уңған әниебеҙ тәмле-тәмле ризыҡтар әҙерләп тора…
Көндәр, йылдар үтте, беҙ ҙә үҫеп еттек. Бөгөн инде үҙебеҙ ғаиләләр ҡороп, балалар үҫтереп йәшәп ятабыҙ.
Атай-әсәйҙе һайлап алмайҙар, тиҙәр. Ә беҙ һайлап алған кеүек! Беҙҙең ҡәҙерлеләребеҙ - әтиебеҙ Әнүәр Сибәғәт улы һәм Әсмә Әхмәт ҡыҙы Кәлимуллиндар – бына инде 44 йыл бергә татыу йәшәп, беҙҙе - өс ҡыҙҙарын үҫтереп, бөгөнгө көндә 5 ейән-ейәнсәрҙәрен тәрбиәләшеп йәшәйҙәр.
Көндәр, йылдар үтте, беҙ ҙә үҫеп еттек. Бөгөн инде үҙебеҙ ғаиләләр ҡороп, балалар үҫтереп йәшәп ятабыҙ.
Атай-әсәйҙе һайлап алмайҙар, тиҙәр. Ә беҙ һайлап алған кеүек! Беҙҙең ҡәҙерлеләребеҙ - әтиебеҙ Әнүәр Сибәғәт улы һәм Әсмә Әхмәт ҡыҙы Кәлимуллиндар – бына инде 44 йыл бергә татыу йәшәп, беҙҙе - өс ҡыҙҙарын үҫтереп, бөгөнгө көндә 5 ейән-ейәнсәрҙәрен тәрбиәләшеп йәшәйҙәр.
Балаларын онотҡандарҙы юллап…
03 сентября 2016 йыл | ---
Федераль суд приставтары хеҙмәтенең БР бу-йынса идаралығы бойороғона ярашлы, яңы уҡыу йылы алдынан балаларына алимент түләүҙән ҡасып йөрөгән атай-әсәйҙәрҙән тейешле аҡсаны юллап алыу маҡсатында район суд приставтары рейдтар уҙғара. Күптән түгел суд приставы-башҡарыусы Флүзә Зөлҡәрнәйева, суд эшмәкәрлегендә тейешле тәртипте тәьмин итеү буйынса суд приставы Радик Бохармәтов менән берлектәге ошондай махсус рейдтарҙың береһендә беҙ ҙә ҡатнаштыҡ. Ул Бурлы, Еҙем-Ҡаран, Үтәк ауыл биләмәләренә ҡараған Бурлы, Ҡормантау, Байымбәт, Үзбәк, Үтәк, Туғай ауылдарында үтте.
2017 йыл – Экология йылы
03 сентября 2016 йыл | Хаттар, Йәмғиәт
Күптән түгел Рәсәй Президенты Владимир Владимирович Путиндың Указына ярашлы, киләһе йыл Рәсәй һәм Башҡортостанда "Экология һәм айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылы” тип иғлан ителде. Тирә-яҡ мөхит проблемалары йылдан-йыл киҫкенләшә барған мәлдә, йылды уға арнап үткәреү бик урынлы, көнүҙәк сараларҙың береһе тип иҫәпләйем. Был Указды халыҡ яҡлаясаҡ һәм экологияға арналған йылда тәбиғәтебеҙҙең матурлығын һаҡлауҙа әүҙем ҡатнашасаҡ.
Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына тәҡдим ителде
03 сентября 2016 йыл | ---
Республикабыҙҙың ижтимағи-сәйәси гәзите "Башҡортостан”ды уҡый-яҙа белгәндән алып уҡып барам. Гәзитебеҙ биттәрендә Салауат Юлаев исемендәге премияға тәҡдим ителеүселәр тураһында һүҙ бара, ихлас һөйләшеү, фекер алышыу дауам итә. Гәзит уҡыусыларыбыҙҙың мөнәсәбәте белдерелә.
Тәҡдим ителеүселәр араһында беҙҙең әҙибәбеҙ - Ғафури районы Сәйетбаба ауылы ҡыҙы Гөлнур Яҡупованың исеме барлығына ҡыуанам. Уның "Ҡатындар” романын уҡып сыҡтым. Был уның проза-сәсмә әҫәре. Һоҡланырлыҡ, уйланырға мәжбүр итерлек һәйбәт әҫәр ижад иткән. Ул талантлы шағирә лә бит әле. "Йөрәк хаты” тигән китабына тупланған поэтик әҫәрҙәрен дә күңел биреп, яратып уҡыным.
Тәҡдим ителеүселәр араһында беҙҙең әҙибәбеҙ - Ғафури районы Сәйетбаба ауылы ҡыҙы Гөлнур Яҡупованың исеме барлығына ҡыуанам. Уның "Ҡатындар” романын уҡып сыҡтым. Был уның проза-сәсмә әҫәре. Һоҡланырлыҡ, уйланырға мәжбүр итерлек һәйбәт әҫәр ижад иткән. Ул талантлы шағирә лә бит әле. "Йөрәк хаты” тигән китабына тупланған поэтик әҫәрҙәрен дә күңел биреп, яратып уҡыным.


text:
Күп яңы үҙгәрештәр индерелгән, был ике версия бар искупление һәм баш.
Система үҙгәреү менән баҫып иң мөһиме булып тора вордпресс gettext плагины интеграцияһы , - юлы менән WordPress (ә ҡайһы бер темалар һәм плагины) үҙ-үҙен күрһәтеү версияһы локализованный. Был парҙар менән эшләгән файл (тип атала .өҫтәрәк/.Файл Mo-уларҙы киңәйтеү өсөн) был юлда үҙеңде тәржемәләр исемлегенә индереп, был программа тәьминәтен индереү.
Хәҙер кәрәк тип Transposh өсөн файҙаланылған файл күрһәтеү, әгәр шулай булһа, һеҙ файлдың, улар испан теленә тәржемә итергә WordPress, был файл өҫтөнлөктәргә эйә буласаҡ һәм уларҙы файҙаланыу буйынса transposh, интерфейс тәржемә итеү өсөн испания. Ни өсөн был яҡшы? бер нисә сәбәбе булды., шунда береһе, тип тә тәржемә бирергә, уларҙың элек бында булыуы мөмкин түгел, шунда башҡа, был кеше тип иҫәпләнә һәм дөрөҫ тәржемә, һуңғы һәм, мөмкин, тип аңлай уны таҙартыу, юлдар бигерәк ҡыҫҡа, ай һәм көн исемдәрен ҡыҫҡартып кеүек.
Нисек алырға .өҫтәрәк/.Файл Mo, һәм күберәк тураһында мәғлүмәттәр, был шул тиклем булырға мөмкин, эш таба. http://trac.transposh.org/wiki/UsingGetText.
Шулай уҡ был функциялар үҙ эсенә иҫтәлек плагины күсереү системаһы кэширование, хәҙер улар хупланы xcache һәм eaccelarator өҫтәүенә алдағы баҫа. АРС ярҙам. Был версияны ҡулланып, артыҡ ҡыҫылғаным мәғлүмәт күҙаллап, хәтер һәм ҡулланыуҙы кәметергә мөмкинлек бирә етештереүсәнлеген күтәреү .
Өҫтәмә исправлено был версияһы:
- Теги күпләп тәржемәһе менән күсереп теги хәҙер бер болот
- Ремонт өсөн скрытый “Исеме дөрөҫ түгел плагин ” мәсьәлә, әгәр һеҙ получает “Шаблон буйынса” виджет көй һайлау ике тапҡыр күрһәтә. , зинһар файл бөтөрә widgets/tpw_deafult.php
- Исправление өсөн ms күсерергә тенденциялары, арауығына өҫтәү өсөн өҫтәмә һөҙөмтә өсөн тәржемә
- Исправлена хата булдырмау виджет исемлектә менән ҡарап флажок css. флагы
Был сайтта шулай уҡ макеты ни үҙгәртә беҙҙе, мода һәм үҫеш реаль ваҡыт режимында күрә аласаҡ таҫмаһы сөнки һеҙ нимә үҙгәрҙе..
Был фекер көтә һеҙҙе баҫыуҙар.
Кире ҡайтарыу: Кэширование ҡулланыу плагин табырға була тарханүлтергән, әгәр тәржемәне һеҙ ҡабатлау, йәки һеҙҙең алда күрәсәге лә тәржемә, перестать плагин wordpress.org, хәҙер төҙәтергә плагин. Рәхмәт Николай был хаҡта хәбәрҙәр өсөн.


text:
Фото:
Төбәктә йәшәүселәр өсөн 2018 йылға хеҙмәт календары
Фото:
ӨФӨ, 2017 йыл, 9 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Республиканың Ғаилә, хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығы 2018 йылға хеҙмәт календары баҫтырып сығарҙы.
Киләһе йылға Башҡортостанда ял һәм байрам көндәре:
1, 2, 3, 4, 5, 6 һәм 8 ғинуар – Яңы йыл каникулдары;
7 ғинуар – Христос Раштыуаһы;
23 февраль – Ватанды һаҡлаусылар көнө;
8 март – Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө;
1 май – Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы;
9 май – Еңеү көнө;
12 июнь – Рәсәй көнө (Өфөнөң тыуған көнө);
15 июнь – Ураҙа байрамы;
21 август – Ҡорбан байрамы;
11 октябрь – Республика көнө;
4 ноябрь – Халыҡтар берҙәмлеге көнө.
Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт кодексының 95-се статьяһына ярашлы байрам алдынан эш көнө бер сәғәткә ҡыҫҡара.
2018 йылда 6 һәм 7 ғинуарҙағы ял көндәре (шәмбе һәм йәкшәмбе) 9 мартҡа һәм 2 майға, шәмбе 28 апрелдәге, 9 июндәге һәм 29 декабрҙәге ял көндәре — дүшәмбе 30 апрелгә, 11 июнгә һәм 31 декабргә күсерелә.
Шулай итеп, республикала йәшәүселәр биш көнлөк эш аҙнаһында 244 көн эшләй, 121 көн ял итә.


text:
Япраҡ ҡуңыҙы
Япраҡ ҡуңыҙы (лат. Chrysomelidae, (рус. Листоеды ) —ер йөҙөнөң бөтә өлөштәрендә сәскәле үҫемлектәрҙә йәшәй, уларға байтаҡ зарар килтерә торған ваҡ ҡуңыҙҙар[1]; ҡаты ҡанатлы ҡуңыҙҙар ғаиләһендәге бөжәк. 35 000 төрҙө берләштерә.
Артҡы аяҡтары һикереү өсөн яйлашҡан ваҡ ҡуңыҙҙар (1-5 мм). Төрлө биотоптар — болон, урман, агроценоздарҙа йәшәйҙәр. Үҫемлек менән туҡланалар. Оло ҡуңыҙҙар япраҡты кимереп тишәләр һәм үҫеү нөктәһен юҡ итәләр. Ҡурҡыныс янағанда ер өҫлөгөндә йәшеренәләр. Үҫемлек ҡалдыҡтары аҫтында йәки тупраҡта ҡышлайҙар, яҙ үҫемлек шытымдарына йыйылалар. Личинкалары селәү һымаҡ, һары, тупраҡта йәки һабак эсендә үҫә. Күп кенә төрҙәре йәшелсә һәм баҫыу культураларына ҙур зыян һала. Аҡһыл аяҡлы, уйымлы, тулҡын һымаҡ ҡуңыҙҙар әүернә сәскәлеләрҙә йәшәй. Ҙур һабак, ябай һабак, иген һабағы ҡуңыҙҙары, ғәҙәттә, ҡыяҡлыларҙа була. Сөгөлдөрҙә — ябай сөгөлдөр ҡуңыҙы, бәрәңге һәм томатта — бәрәңге, киндер киндер ҡуңыҙҙары осорай. Япраҡ ҡуңыҙҙарына ҡаршы көрәштә көҙҙән баҫыуҙарҙы тирән итеп һөрөү, сәсеү алдынан орлоҡтарҙы һәм шытымдарны инсектицидтар менән эшкәртеү саралары ҡулланыла.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вредители сельскохозяйственных культур и лесных насаждений. Киев, 1974. Т. 2.


text:
- Подробности
- Просмотров: 300
НЕФТЕХИМ ТӘЖРИБӘ ЗАВОДЫ, ЯАЙ. Нефть, тәбиғи газ табыу, ташыу һәм эшкәртеү ваҡытында ҡулланылған химик продукттарҙы эшкәртә, производствоға индерә, күп күләмләп етештерә һәм улар м‑н һатыу итә; ҡоролмаларҙы проектлай, монтажлай һ.б. Өфөлә урынлашҡан. Составына проект‑конструкторлыҡ бүлеге, тәж.‑эксперименталь, техник сервис, етештереү цехтары, 8 төп (коррозия, промысла химияһы, парафин ултырмалары, деэмульгаторҙар, тоҙ ултырмалары, бактерицидтар, битумдарға өҫтәмәләр, быраулау эретмәләренә майлағыс өҫтәмәләр) һәм 2 ярҙамсы (синтезлау, аналитик контроль) төркөм ингән аналитик‑техник үҙәк, ремонт‑механика цехы; РФ төбәктәрендә урынлашҡан 6 пр‑тие инә. 2005 й. 203 кеше эшләгән, 2007 — 352, ш. иҫ. 15 ф. канд., 2014 — 393, ш. иҫ. 16 ф. кандидаты. 60‑тан ашыу исемле һәм маркалы продукция сығара. Продукцияһын ҡулланыусылар — “Башнефть”, “Газпромнефть”, “ЛУКОЙЛ”, “Роснефть”, “Русснефть”, “Славнефть”, “Сургутнефтегаз” һ.б. пр‑тиелар. 1993 й. НИИнефтехим тәж. з‑ды (1969) нигеҙендә ябыҡ типтағы АЙ булараҡ ойошторола. 1998 й. алып хәҙ. исемен һәм статусын йөрөтә. Сонкор серияһындағы коррозия ингибиторҙары, Сондем серияһындағы деэмульгаторҙар, Сонцид серияһындағы бактерицидтар, Сонпар серияһындағы парафин ултырмалары ингибиторҙары һәм асфальтлы-ыҫмалалы‑парафин ултырмаларының эреткестәре, Сонгид серияһындағы гидрат барлыҡҡа килеү һәм Сонсол серияһындағы тоҙ ултырмалары ингибиторҙары, быраулау эретмәләренә Сонбур серияһындағы майлағыс өҫтәмәләр, Сонкор серияһындағы флотация агенттары, ПСВ маркалы көкөртлө водород йотҡосо һәм Сонокс кислород йотҡосо, битум эретмәләренә Сондор серияһындағы адгезия присадкалары, скважина эсендәге эштәр өсөн Сонпласт реагенттары, Сонэкс эмульгаторы уйлап табыла һәм етештереүгә индерелә.
Р.М.Саматов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
2003 йыл
2003 (ике мең өсөнсө) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2003 йылы, 3 мең йыллыҡтың 3 йылы, XXI быуаттың 3 йылы, XXI быуаттың 1 ун йыллығының 3 йылы, 2000 йылдарҙың 4 йылы.
- Халыҡ-ара сөсө һыу йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 20 март — Ираҡҡа американ ҡораллы һөжүм.
- 27 май — Санкт-Петербург ҡалаһына 300 йыл.
- 15 октябрь — Ҡытай беренсе йыһан үҙ аллы осош.
- 15 октябрь — Ильхам Алиев Әзербайжан президентменанң булды.
- Ноябрь — Грузияда «Розаһы революция».
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 24 февраль — Вәлиева Баныу Нурғәли ҡыҙы, РСФСР-ҙың (1955) һәм БАССР-ҙың (1947) халыҡ артисткаһы.
- 30 май — Исмәғилев Заһир Ғариф улы (1917—2003), атаҡлы башҡорт композиторы, БАССР-ҙың (1963), РСФСР-ҙың (1968) һәм СССР-ҙың (1982) халыҡ артисы.
- 9 июнь — Таһирова Майя Авзал ҡыҙы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы.
- 20 июнь — Домашников Борис Фёдорович, СССР-ҙың халыҡ рәссамы, Салауат Юлаев исемендәге премияһы лауреаты (1977).
- 13 октябрь — Бертрам Брокхауз, Канада физик, Нобель премияһы лауреаты.
- 3 ноябрь — Расул Гамзатов, Рәсәй шағиры.
- 12 декабрь — Гейдар Алиев, беренсе Әзербайжан Президенты.
- 27 декабрь — Хәкимов Әхиәр Хәсән улы, Әхиәр Хәким, башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе, тәнҡитсе; филология фәндәре кандидаты (1967); Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы; Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1984).


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә Рәсәй «Президент гранттары фонды» ойошторған икенсе конкурста Башҡортостандан һигеҙ ойошма еңеүсе булды. Грант ярҙамының дөйөм суммаһы 10 миллион һумдан ашыу тәшкил итте. Конкурс еңеүселәре: Башҡортостан татарҙары Милли-мәҙәни автономияһы, Владимир Спиваковтың Башҡортостандағы Хәйриә фонды, «Балалар университеты» шәхси белем биреү учреждениеһы, Башҡортостан буйынса Рәсәй дизайнерҙары союзы, Башҡортостандың Яҙыусылар союзы, Бәләбәй районының Сыуаш милли-мәҙәни автономияһы, Башҡортостандың Һөнәрселек палатаһы һәм Сибай ҡалаһының Социаль үҫешкә ярҙам итеү хәйриә фонды. Ике миллион 237 мең һум дәүмәлендә иң ҙур сумманы Башҡортостандың Һөнәрселек палатаһы алды. Был сумма «Һөнәрҙәр мәктәбе» проектын ғәмәлгә ашырыуға йүнәлтеләсәк, тип хәбәр ителә «Президент гранттары фонды» сайтында.


text:
- Подробности
- Просмотров: 381
КОЛЛЕКТИВЛАШТЫРЫУ, 1920 йй. аҙ. — 30‑сы йй. башында яңғыҙаҡ крәҫтиән хужалыҡтарын бөтөрөү һәм а.х. продукцияһы етештереүҙең төп сараларын берләштереү юлы м‑н күпләп коллектив хужалыҡтар (колхоздар) ойоштороу. Башҡортостанда тотош К. 1929 й. көҙөндә башлана, окт. башында крәҫтиән хужалыҡтарының 8,6%‑ы коллективлаштырыла, шуларҙың 81%‑ы ярлы һәм батрак хужалыҡтар була (ҡара: Крәҫтиәндәр). ВКП(б) ҮК‑ның 1930 й. 5 ғин. “Коллективлаштырыу темпы һәм колхоз төҙөлөшөнә дәүләт ярҙамы күрһәтеү саралары тураһында” ҡарарына ярашлы БАССР‑ҙа К. 1932 й. яҙында тамамланырға тейеш була. Иреклелек — К. төп принцибы тип иғлан ителә, ләкин к‑здарҙы көс м‑н ойоштороу, кантондарға, улус һәм ауыл советтарына заданиелар биреү киң тарала. Крәҫтиәндәрҙе законһыҙ рәүештә күпләп ҡулға алыу, к‑зға инергә теләмәгән урта хәллеләргә, хатта ярлыларға һалым һалыу ярҙамында 1930 й. март башына ауыл халҡының күпселек өлөшө к‑здарға йәлеп ителә. Башҡортостан тотош К. республикаһы тип иғлан ителә. 1930 й. мартына крәҫтиән хужалыҡтарының 96,6%‑ы к‑здарға инә. Тотош К. крәҫтиәндәр ризаһыҙлыҡ белдерә. Мал һуйыу протестың киң таралған формаһына әүерелә: 1930 й. март уртаһына дөйөм мал иҫәбе 38%‑ҡа кәмей. Баймаҡ районы, Ейәнсура районы, Учалы районы, Хәйбулла районы, Әбйәлил районы ҙур зыян күрә. И.В.Сталиндың “Уңыштарҙан баш әйләнеү” (1930 й. 3 марты) мәҡ. донъя күргәндән һуң хужалыҡтарҙың 2/3 өлөшө (башлыса урта хәллеләр) артелдәрҙән сыға. Был К. тактикаһын һәм ысулдарын үҙгәртергә мәжбүр итә. Апр. к‑здарға һәм уның ағзаларына ҡайһы бер ташламалар бирелә. Шул уҡ ваҡытта яңғыҙаҡ хужалыҡтарға һалым арттырыла. 1931 й. аҙ. бөтә ярлы һәм урта хәлле хужалыҡтарҙың 65%‑ын берләштергән 3566 к‑з була. Кулак хужалыҡтарын (ҡара: Кулактар) юҡ итеү К. бер өлөшө була. Колхозға инергә теләмәгән урта хәллеләргә һәм ярлыларға һалым һалыу (был уларҙы кулактарға тиңләй) тарала. 1932 й. нояб. күпселекте башҡорттар тәшкил иткән төбәктәрҙә К. кимәле 70,5% була, башлыса татарҙар йәшәгән райондарҙа — яҡынса 57%, урыҫтар — 62,6%, мариҙар — 67%, сыуаштар — 69,3%. Бөтә улус (1930 й. мартында улар бөтәһе 53 иҫәпләнә) биләмәләрен үҙ эсенә алған эре к‑здар ойошторола. 30‑сы йй. 2‑се ярт. К. тамамлана. Ауылда иҡт. яҡтан үҙ аллы ваҡ хужалыҡтарҙы бөтөрөү К. төп һөҙөмтәһе була. СССР Президентының 1990 й. 13 авг. указы м‑н К. йылдарында крәҫтиәндәргә ҡарата ҡулланылған репрессиялар законһыҙ тип танылды.
Әҙәб.: Саяхов Ф.Л. Осуществление ленинского плана построения социализма в Башкирии (1926—1937). Уфа, 1972; Давлетшин Р.А. “Великий перелом” и трагедия крестьянства Башкортостана. Уфа, 1993.
Р.Ә.Дәүләтшин, М.Б.Ямалов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Кабак (Ту ҡушылдығы)
Кабак — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы[1] биләмәләрендә аға. Йылға Ту йылғаһының һул ярына тамағынан 1,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Пшада йылғаһының көнбайыш сигенән Дедаркай йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары[2].
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса [2]:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000212109100000340
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100034
- Бассейн коды — 06.03.00.002
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Гидротехник ҡоролмалар һәм дәүләт һыу кадастрының Рәсәй Үҙәк реестры».
- ↑ 2,0 2,1 РФ һыу реестры: Кабак.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 295
ПОГОРСКИЙҘАР, дворяндар нәҫеле. Өфө тармағына нигеҙ һалыусы — Лаврентий (Шувалко) П., яңы суҡындырылған һәм сит ил кешеләре исемлегенә ингән хеҙмәтле кешеләрҙән. 16 б. аҙ. Кадом өйәҙенең Кадом ҡәлғәһендә хеҙмәт иткән. Уның улдары: Андрей Лаврентьевич һәм Кондратий Лаврентьевич П. Болалы ваҡытта (16 б. аҙ. — 17 б. башы) Өфөгә күсеп киләләр. Өфө өйәҙенең Богородский а. батша һарайы крәҫтиәндәре булалар. Андрей Лаврентьевич башҡорт ихтилалын (1662—64) баҫтырыуҙа ҡатнашыусы. 1646 й. яңы суҡындырылғандар исемлеге б‑са 200 сирек алпауыт оклады м‑н түләүле хәрби хеҙмәткә (поместье һәм аҡсалата эш хаҡына) алына. 1651 й. Өфөнөң хеҙмәтле кешеләре араһынан тәүгеләрҙән булып Нуғай даруғаһы Мең улусы башҡорттары м‑н уларҙың Өршәк й. буйындағы аҫаба еренә (ҡара: Аҫабалыҡ) ултырыу (ҡара: Керҙәшлек) т‑да яҙма килешеү төҙөй; Кондратий Лаврентьевич 1633 й. Өфөгә тупсы хеҙмәтенә күсерелә. 1643 й. яңы суҡындырылғандар исемлеге б‑са түләүле хәрби хеҙмәткә алына. Тирмән хужаһы була. Уның улдары: Кузьма Кондратьевич П., 1662—64 йй. башҡ. ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнашыусы. 1647 й. яңы суҡындырылғандар исемлеге б‑са түләүле хәрби хеҙмәткә алына. Өфөлә хужалыҡҡа һәм Чесноковка й. (Тоҙйылға й. ҡушылдығы) буйында буш алпауыт ауылына хужа була. 1666 й. алпауыт окладына 50 сирек ер ала; Иван Кондратьевич П. 1647 й. яңы суҡындырылғандар исемлеге б‑са 200 сирек алпауыт оклады м‑н хәрби хеҙмәткә алына. Кузьма Кондратьевич П. улы — Роман Кузьмич П., 1662— 64 йй. башҡ. ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнашыусы. 1648 й. яңы суҡындырылғандар исемлеге б‑са 200 сирек алпауыт оклады м‑н хәрби хеҙмәткә алына (батша указынан тыш). 1662 й. алпауыт окладына 50 сирек ер ала, 1682 й. аҡсалата эш хаҡынан мәхрүм ителә. Иван Кондратьевич П. улы — Фёдор Иванович П. 1665 й. яңы суҡындырылғандар исемлеге б‑са түләүле хәрби хеҙмәткә алына. Уның улы — Тимофей Фёдорович П. 1682 й. яңы суҡындырылғандар исемлеге б‑са түләүле хәрби хеҙмәткә алына. Мең улусы башҡорттарынан Өршәк й. буйында ҡуртымға (йылына 80 тин түләп) ер ала. Уның улы — Никифор Тимофеевич П., сержант. 1760 йй. 4‑се Ырымбур сик буйы батальонында хеҙмәт итә, аңғармаҫтан Верхне‑озёрный ҡәлғәһендә янғын сығара (1769). Уның улдары: Андрей Никифорович һәм Тимофей Никифорович П. 19 б. башына Өфө өйәҙендә 738 дисәтинә ергә хужа булалар. Шулай уҡ билдәлеләре: Иван Андреевич П. (яҡынса 1802 — ?), коллегия регистраторы. 1826 й. Ырымбур ҡала магистратында хеҙмәт иткән; Иван П. (яҡынса 1811 — ?), губерна секретары. 1848 й. Ырымбур ҡаҙна палатаһында хеҙмәт итә. Өршәк й. буйында 89 дисәтинә алпауыт ере биләй. П. нәҫеле Подольск һәм Ырымбур губерналарының дворян нәҫел тарихы китабының 6‑сы киҫәгенә яҙылған.
Б.Ә.Аҙнабаев
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Баҫыу көйгәнәге
Баҫыу көйгәнәге (рус. полевой, или обыкновенный лунь, лат. Circus cyaneus)— ҡарсығалар ғаиләһенән ҙур булмаған йыртҡыс ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҙурлығы ҡарғалай. Ҡанаттары һәм ҡойроғо оҙон булғанға, байтаҡ ҙур күренә. Төҫтәре бер төрлө түгел, һырты аҡһыл һоронан алып ҡара-көрәнгә тиклем. Ҡорһаҡтары һәм ҡойроҡ төптәре аҡ. Ҡайһы берҙәренең аҫ яғы сыбар. Ҡанаттарының остары ҡара. Башҡа көйгәнәктәрҙән ҡойроҡ төбө аҡ булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңғырауыҡлы сырылдай: «сырр-сырр».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яланда, баҫыуҙарҙа йәшәй. Ваҡ кимереүселәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә, үлән араларында оялай. 4—5 бөртөк йәш¬келт аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ № 3478 28.693.35 И 90
- Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Арнадия, 1996. — ISBN 5-88666-011-9


text:
7 июнь
7 июнь — григориан стиле буйынса йылдың 158-се (кәбисә йылында 159-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 207 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Халыҡ-ара
Милли
- Испания — Республика көнө.
- Ҡырғыҙстан — Финанс хеҙмәткәрҙәре көнө.
- Норвегия — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шепетильникова Татьяна Владимировна (7.06.1957), Өфө ҡалаһындағы Олимпия резервы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенең уҡытыусы-тренеры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған тренеры.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 255
ЛЕКТИНДАР (лат. lego — һайлайым, йыям), биополимерҙарҙа углеводтарҙы йәки уларҙың ҡалдыҡтарын үҙенсәлекле һәм ҡайтмалы итеп бәйләү үҙенсәлегенә эйә булған аҡһымдар. Алыныу сығанағына ҡарап бакто‑, зоо‑, мико‑ һәм фитолектиндарҙы айырып йөрөтәләр. Л. структураһы күп төрлө, мол. м. 5‑тән алып 400 меңгә тиклем, молекулаларында 1—20 һәм унан да күберәк субберәмек бар. Күпселек Л. — гликопротеиндар, күбеһенең составында биол. активлыҡ күрһәтеү өсөн мөһим булған координацион рәүештә бәйләнгән Са2+ һәм Мn2+ бар. Функциялары уртаҡлығын һәм углеводтарының үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып, хайуандарҙан алынған [S‑лектиндар — эрей торған Л. (галектиндар, S‑Lac‑лектиндар), Са2+ бойондороҡло Л. — Слектиндар (се-, коллектиндар), аннексиндар, I‑лектиндар (сиглектар, лекзимдар)], эхинодерма Л. (умыртҡаһыҙҙарҙыҡы); үҫемлектәрҙән алынған [ҡуҙаҡлылар (борсаҡ, кәрешкә һ.б.) Л., кенә уты Л. (рицин), бойҙай һәм башҡа үҫемлектәр емшәненән алынған Л.] Л. айырып йөрөтәләр. Л. бер нисә үҙенсәлекле иммунологик реакцияны; күҙәнәктәр, ш. иҫ. эритроциттар, агглютинацияһын (бергә йәбешеү), гликопротеиндар һәм полисахаридтар преципитацияһын (ултыртыу), Л. активлығын гаптендар ярҙамында баҫтырыуҙы бирә. Ҡайһы бер Л. яман шеш күҙәнәктәренең һайланма агглютинацияһын тыуҙыра. Л. интакт йәки модификацияланған эритроциттарҙың агглютинация реакцияһын тыуҙырып асыҡлайҙар; таҙартыуҙы аффин хроматография ярҙамында, сорбенттар сифатында йөрөтөүселә иммобилизацияланған полисахаридтарҙы, гликопротеиндарҙы һәм синтетик углеводтарҙы ҡулланып башҡаралар. Л. иң мөһим сығанаҡтары — үҫемлектәрҙең, бигерәк тә ҡуҙаҡлыларҙың орлоғо. Фитолектиндар орлоғо һаҡлам һәм бәйләүсе материалы функцияһын башҡара; углеводтарҙы күсереүҙе, бактерияларҙан һәм бәшмәктәрҙән һаҡлауҙы тормошҡа ашыра, симбионт- бактерияларҙы (мәҫ., азот туплаған бактериялар) таныу һәм йөрөтөүсе үҫемлектең тамыр епсәләренә беркетеүҙә ҡатнаша. Л. һәм ферменттарҙың домен үҙәктәре углевод—аҡһым үҙ-ара тәьҫир итешеүендә махсус лигандалар булған олигосахаридтарҙа билдәле бер углевод эҙмә-эҙлелектәрен детекторлаусы һиҙгер биосенсор булараҡ сығыш яһай. Л. һәм уларҙың лигандаларының цитоплазма мембранаһындағы экспрессияһы, уларҙың арауыҡта ойошторолошо күҙәнәктең, туҡыманың һәм ағзаның функциональ хәленә йоғонто яһаған форма яһағыс фактор булып тора. Аҡһым—углеводтың үҙ-ара тәьҫир итешеүе иммун системала төрлө функциялар башҡара. Эндоген Л. патогендарҙы таныу һәм күҙәнәк-ара тәьҫир итешеүҙе тәьмин итә. Л. биотехнологик процестарҙа ҡатмарлы углеводлы матдәләрҙе айырып алыу өсөн ҡулланырға мөмкин. Л. углеводлы үҙенсәлеге һәм төрлө ҡан төркөмө эритроциттары м‑н үҙ-ара тәьҫир итешеүгә һәләтле рецепторҙарҙың булыуы Л. айырым кешеләр өсөн дарыу препараттары итеп ҡулланыуға шарттар тыуҙыра. Л. метаболизмды көйләүҙә, үҫемлектәрҙең детоксикация процестарында ҡатнаша, митоген һәм үҫеште көйләүсе үҙенсәлектәргә эйә, үҫемлектәр фитопатогендар м‑н зарарланған осраҡта сигнал молекулалар булып хеҙмәт итә.
Башҡортостанда Л. 20 б. 80‑се йй. Биохимия һәм цитохимия бүлегендә (ҡара: Биохимия һәм генетика институты) А.М.Ямалиев өйрәнә башлай. Ф.М.Шакирова етәкс. бойҙай бәбәгенән алынған Л. төрлө стресс булғанда һаҡлаусы һәм үҫеште көйләүсе активлығы, ш. уҡ экзоген Л. репарацион үҙенсәлектәре һәм уларҙың үҫемлектәрҙәге төрлө гормональ үҙгәрештәр м‑н бәйле булыу мөмкинлеге өйрәнелә.
Башҡорт дәүләт университетында (А.А.Ямалиева) эндоген фитолектиндарҙың үҙенсәлеге һәм күп функциялылығының молекуляр нигеҙҙәрен, уларҙың рецептор- лиганда үҙ-ара бәйләнештәрендә һәм патогенез осрағында организмдың һаҡлаусы реакцияларын индукциялағандағы ролен өйрәнәләр; тәүге тапҡыр үҫемлектәрҙең ағзалары һәм туҡымалары Л. углеводтарының үҙенсәлеклелеге һәм аминокислоталарҙыңонтогенездағы аҙаҡҡы N ҡалдыҡтары б‑са айырмалылығы билдәләнә; Медицина университеты, Нефтехимия һәм катализ институты (У.М.Джемилев, В.Н.Одиноков һ.б.) хеҙм‑рҙәре м‑н берлектә дарыу үҫемлектәре Л., ш. уҡ бойҙайҙың йоғошло ауырыуҙарға ҡаршы тороусанлығына йоғонто яһаған хлорофилл-аҡһым комплекстарының синтетик протектанттар һәм экдистероидтар тәьҫирендә активлығы үҙгәрештәре асыҡлана.
Әҙәб.: Шакирова Ф.М. Неспецифическая устойчивость растений к стрессовым факторам и её регуляция. Уфа, 2001; Ямалеева А.А. Лектины растений и их биологическая роль. Уфа, 2001; Ямалеева А.А., Ямалеев О.А. Молекулярно-генетические механизмы болезнеустойчивости растений. Уфа, 2010.
А.А.Ямалиева
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 461
АЛГОЛЬ, Персей B‑һы, үҙгәреүсе тотолоусы-ҡуш (зәңгәрһыу һәм һары) йондоҙ. Визуаль йондоҙ дәүмәле 69 сәғ эсендә 2m,2—3m,5 сиктәрендә даими рәүештә үҙгәреп тора. Ерҙән яҡынса 88 яҡтылыҡ йылы алыҫлығында урынлашҡан. Төньяҡ ярымшар йондоҙлоғона ҡарай. БР терр‑яһында байымай торған яҡтыртҡыс, йыл әйләнәһенә күренә. Нояб.—дек. төн уртаһында йондоҙ көньяҡҡа офоҡ өҫтөнән иң ҙур бейеклеккә (75°) күтәрелгән саҡ — күҙәтеү өсөн иң уңайлы осор.
У.Ш.Баязитов
Тәрж. З.Н.Алтынбаева


text:
«Эҙләнем, бәғерем, һине...» спектаклен ҡарағандан һуң театр белгесе, Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрының әҙәби-драматик бүлеге етәксеһе Нияз Иғламов менән әңгәмәлештек.
«Туфан Миңнуллиндың был пьесаһында тәү ҡарашҡа ябай ғына тарих һүрәтләнә. Уның геройҙары ни уйлай, шуны һөйләй. Шуға күрә лә, ғәҙәттә, актерҙарға уйнауы еңел, ә бына режиссер алдында ҙур мәсьәлә тора. Автор тарафынан бирелгән образлылыҡты нисек итеп яңы мәғәнә менән үҫтерергә, байытырға. Был пьесалағы сәхнәләр бер-бер артлы үрелеп бара, һәм ҡайһы саҡ һин уларҙан арып та китәһең, сөнки геройҙар менән артабан ни булырын алдан уҡ күҙаллайһың. Спектаклдә иһә, текст шул ғәҙәр оҫта итеп ҡыҫҡартылған, шуға ла бер тында ҡарала. Минең уйлауымса, үҙенең маҡсаты, месседжы буйынса был спектакль бик яйлы килеп сыҡҡан. Рәхимйәнде уйнаған Артур Кәбировҡа ҡарап ултырам да, Туфанды хәтерләйем. Үҙенең актив граждан позицияһы менән, кешегә нисек йәшәргә кәрәклеген ныҡлы белеүе менән актерҙың интонациялары ҡапыл авторҙы хәтерләтте. Был, әлбиттә, актер өсөн ҙур яуаплылыҡ. Тағы ла шуныһы ҡыуандырҙы: спектакль һаулығы сикләнгән кешеләрҙе йәлләтмәй, нормаль, ҡәҙимғе реакцияны барлыҡҡа килтерә. Һеҙ тамашасынан күҙ йәштәрен һығып алмайһығыҙ, мелодраматизм, сентиментальностҡа төшмәйһегеҙ. Текстың бер ни тиклем иҫкергәненә ҡарамай, һеҙ хәҙерге заманға ауаздаш, хәҙерге заман кешеләренең мөнәсәббәттәре тураһында ҡыҙыҡлы спектакль күрһәттегеҙ. Режиссер, Ғафури театры яҡшы формала икәнен иҫбатланығыҙ. Минеңсә, был спектаклдең прокат тормошонан башҡа, фестиваль киләсәге лә бай буласаҡ».


text:
Күмертауҙа йылдам социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһе резиденты статусына туғыҙынсы дәғүәсенән ғариза ҡабул ителде
Күмертауҙа йылдам социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһе резиденты статусына туғыҙынсы дәғүәсенән ғариза ҡабул ителде Фото: Күмертау хакимиәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 9 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Күмертауҙа юридик берәмектәрҙең йылдам социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһе резиденты статусын алыуға ғаризаларын ҡарау буйынса комиссия «Южурал-Ойл» етештереү компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең документтар пакетын ҡараны. Компания нефть һәм газ сәнәғәте өсөн кронблок менән телескопик мачталар — скважиналарҙы быраулау өсөн кәрәкле ҡорамал етештерергә ниәтләй.
Рәсәйҙә телескопик мачталарҙы ике предприятие ғына етештерә. Проектта 22 миллион һум күләмендә капитал һалыуҙар һәм 50 эш урыны булдырыу ҡаралған. Проект контракт менән тәьмин ителгән дә инде, был продукцияның мөһим булыуын раҫлай. Комиссия ыңғай ҡарар ҡабул итте, документтар Башҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығына ҡарауға ебәрелә, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенән. Ул ҡабул ителгән осраҡта, «Южурал-Ойл» «Күмертау» йылдам социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһенең туғыҙынсы резиденты булырға тейеш.
http://www.bashinform.ru/news/1114946-v-kumertau-prinyali-zayavku-ot-devyatogo-pretendenta-na-status-rezidenta-toser/


text:
- Подробности
- Просмотров: 476
РЕАЛИЗМ (лат. realis — матди, ысынбарлыҡ), художестволы методты формалаштырған художестволы фекерләү тибы һәм ысынбарлыҡты сағылдырыу ысулы, тормоштоң әһәмиәтле яҡтарын автор идеалының бейеклеге һәм хәҡиҡәтлеге м‑н яраштырыу уның төп принциптары булып тора; типик характерҙарҙы, конфликттарҙы, ситуацияларҙы уларҙың художестволы индивидуалләштереү тулылығында тергеҙеү; һүрәтләү ысулдарында “тормоштоң үҙенең формаларына” өҫтөнлөк биреү м‑н бер рәттән шартлы формаларҙы ла (миф, символ, ғибрәтле хикәйә, гротеск) ҡулланыу; “шәхес һәм йәмғиәт” проблемаһына ҡыҙыҡһыныуҙың өҫтөнлөк итеүе. Башҡорт әҙәбиәтендә Р. романтизм м‑н органик берлектә формалаша. 19 б. 2‑се ярт. феодалдарға ҡаршы йүнәлеше, аҡыл һәм мәғрифәтлелек культы, дини ышаныуҙарҙы тәнҡитләү, демократик рух м‑н айырылып торған мәғрифәтселек Р. формалаша (Аҡмулла, М.И. Өмөтбаев, Р.Ф.Фәхретдинов, З.Һ.Һаҙый, С.С.Яҡшығолов һ.б. ижады). 20 б. башында тәнҡитле Р. ныҡлы урын ала, материалистик детерминизм, самодержавие тыуҙырған соц. күренештәрҙе һәм ҡаршылыҡтарҙы тәнҡитләү, фашлау йүнәлеше уның идея нигеҙен тәшкил итә (Ф.Вәлиев, М. Ғафури, Ә.С.Иҫәнбирҙин, Ғ.Х. Ниязбаев, В.М.Солтанов, А.М.Таһиров, К.К.Туйкин, Ф.К.Туйкин, С.Һаҙый, Д.Юлтый һ.б. ижады). 20—80‑се йй. әҙәбиәтенең төп ижад методы социалистик реализм була. 20 б. аҙ. — 21 б. башы Р. (неореализм) хәҙ. замандың соц.‑психологик һәм әхлаҡи проблемаларын өйрәнеү хас. Кешенең әхлаҡи ориентиры, хәҙ. тормоштоң тынысһыҙлығына, соц. хаосҡа ҡаршы тороуы Р. өйрәнеү предметын тәшкил итә (Р.Т.Бикбаев, Д.М.Бүләков, Т.Х. Ғарипова, Г.М.Ғиззәтуллина, Т.Й. Йосопов, И.Л.Кинйәбулатов, Н.С. Мусин һ.б. ижады).
Әҙәб.: Башҡорт әҙәбиәтендә метод һәм стиль мәсьәләләре. Өфө, 1982; Г а л и н а Ғ.Ғ. 20— 30‑сы йылдар башҡорт әҙәбиәтендә романтизм һәм реализм. Өфө, 2002; Проблемы реализма в литературах народов советского Востока. Баку, 1974.
Ғ.Ғ.Галина
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Бер ике-өс йыл үткәндер был осрашыуға. Йомош менән “Ағиҙел” журналы редакцияһына һуғылып сығырға булдым. Өҫкө ҡатҡа күтәрелһәм, ҡоласын йәйеп Сабир ағай Шәрипов ҡаршы алды.
Үҙемдең һорауҙы биргәс:
– Ҡуй әле, ҡустым! Әйҙә, тәбиғәткә сығып әйләнәйек, кабинетта ултырып ялҡып киттем, – тип шаярта-шаярта китаптар араһынан ниҙер эҙләргә кереште.
Үҙе балыҡ тотҡаны, төрлө мажараларҙы нисек үткәргәне тураһында ихлас, күҙен ҡыҫа биреп, балаларса йылмайып һөйләй. Баҡтиһәң, минең балыҡсы икәнде белеп, китаптарын әҙерләгән икән. Уларҙы автограф менән бүләк итте. Тәбиғәт, балыҡ тотоу тураһында торғаны бер “аяҡлы энциклопедия” ине ул.
– Бына, ҡустым, балыҡтар тураһында китап-мәҡәләләр көндән-көн күбәйә, ә балыҡ, киреһенсә, аҙая бара бит… – тип көрһөнөп ҡуйҙы ағай.
Ул яҡташым Нәсих Хәлисовҡа бүләк иткән китабына ошондай юлдар яҙған: “Нәсих туған! Ысын балыҡсы тәбиғәтте һөйә, тимәк, кешеләрҙе ярата, тормошто ла тәрәнерәк аңларға ынтыла. “Һыу буйында” кәрәге тейер, ти Сабир ағайың, күршең”.
Үҙенең тәьҫораттарын һәр саҡ ихлас бүлешер, алсаҡлығы менән күңелде арбар ине Сабир ағай. Константин Паустовский әйтмешләй: “Балыҡсылар – улар бөйөк уйлап сығарыусылар, шағирҙар, әкиәтселәр. Күңелең тәбиғәттә булмаһа, яҙып ҡара берәй әҫәр!” Сабир ағайҙың кешелеклелеге, ябайлығы, тәжрибәһе менән уртаҡлаша белеүе хайран ҡалдыра ине мине. Инйәр буйҙарын һағына торғайны. Әле һаман да ул беҙҙең арала кеүек: оло шәхес, яҙыусы, атай һәм балыҡсы!


text:
Ташландыҡ һыуҙы таҙартыу
Аҡҡан һыуҙы таҙартыу — көнкүреш һәм сәнәғәттә ҡулланылған ташландыҡ һыуҙы бысраҡтан һәм бактериаларҙан таҙартыу өсөн үткәрелгән саралар комлексы. Ғәҙәттә КОС установкаларҙа башҡарыла.
Таҙартыу бер нисә этапта башҡарыла:
- механик
- биологиик
- физик-химик
- дезинфекция
Механик этап[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Таҙартау ҡоролмаларына килгән һыу биологик таҙартыуға әҙерләнә. Һыуҙа иремәй торған механик ҡушылмаларҙан таҙартыла. Механик таҙартыу ҡоролиалары:
- рәшәткә
- ҡом тотҡос
- беренсе тондорғос
- мембраналы элементтар
- септиктар
Биологик этап[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биологик этапта ташландыҡ һыу мироорганизм һәм бактериялар ярҙамында деградация үтә.
Был этапта ташландыҡ һыу минирализация үтә, һыуҙан оргпниу азот һәм фосфор алына, төп маҡсаты БПК5 күрһәткесен кәметеү.
Аэроб, шулай уҡ анаэроб микроорганизмдар ҡулланылыуы мөмкин.
Механик күҙлектән ҡарағанда биологик таҙартыу бер нисә варианттан тора: актив ләм (аэротенктар), биофильтр һәм метантенктар (анаэроб әсеү).


text:
Японияның милли парламент китапханаһы
Милли парламент китапханаһы (яп. 国立国会図書館 Кокури Кокай Тоскан) — Японияның - берҙән-бер, донъялағы иң ҙур китапханаларҙың береһе. 1948 йылда Япония Парламенты ағзалары ҡулланһын өсөн барлыҡҡа килгән. Маҡсаттары һәм мөмкинлектәре буйынса ул АҠШ Конгресы Китапханаһына тиң. Милли парламент китапханаһы Токиолағы һәм Киотолағы ике төп һәм тағыла бер нисә бүлексәнән тора.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Японияның Милли Парламент китапханаһы өс төрлө:1890 йылда Император парламентына нигеҙ һалған саҡтағы Пэрҙар Палатаһы, Вәкилдәр Палатаһы, 1872 йылда Мәғариф министрлығын ойошторғанда барлыҡҡа килгән Император китапханаларынан - мираҫ буйынса барлыҡҡа килгән.
Японияла Парламенттың вәкәләттәре сикләнгәнлектән, уларҙың мәғлүмәткә ихтыяжы бик булмаған. Тәүге парламент китапханаларында фондтар ҙа, законға ярашлы тормошҡа мөһим өҫтәлмәләр индереү хеҙмәте лә булмаған. Икенсе бөтә донъя һуғышында Японияның еңелеүенә тиклем башҡарма хакимиәт , пэрҙарҙы һәм Палаталар вәкилдәрен мәғлүмәт сығанаҡтарына яҡын ебәрмәйенсә, барлыҡ сәйәси документтарҙы үҙ контролендә тотҡан. АҠШ ғәскәрҙәренең оккупацион көстәрекомандующийы Д. Макартур Парламент китапханаһы системаһын реформалаштырыуҙы Японияның Икенсе бөтә донъя һуғышында еңелгәндән һуңғы осорҙа илдә барған демократлаштырыу процесының мөһим өлөшө тип иҫәпләгән.
1946 йылда Парламент палаталары Милли Парламент китапханаһының даими комитетын төҙөгән. Тарихсы-марксист Горо Хани (яп.)., һуғыш ваҡытында хөкүмәттән айырмалы ҡарашта булғанлығы арҡаһында төрмәлә ултырған һәм һуғыштан һуң Кәңәшселәр Палатаһына (Элекке Пэрҙар Палатаһы) һайланғас, был реформаларҙы тормошҡа ашырыуҙы бик уңышлы рәүештә етәкләгән. Хани яңы учреждениела халыҡ суверенитеты үҙәген" һәм "тыныс революцияны" тормошҡа ашырыуҙың сараларын күргән. Китапханала реформалар үткәреү өсөн яуаплы булған оккупация офицерҙары "оккупация был осорҙоң катализаторы булып торһа ла, урындағы башланғысты һәм реформаларҙың үҫешен Г. Хани кеүек япондар тормошҡа ашырҙы" тип иҫәпләгән.
Милли парламент китапханаһын 1948 йылдың июнендә Осрашыуҙар Һарайында (һуғышта шартлатылған элекке Акасака һарайы) асҡандар. Был ваҡытта китапхананың фондында 100 мең том булған. Уның беренсе директоры итеп сәйәсмән Токудзиро Канамори[1] , ә директор урынбаҫары — фәлсәфәсе Масакадзу Накай тәғәйенләнгән. 1949 йылда Милли парламент китапханаһы Милли китапхана (элекке Император китапханаһы) менән берләшкән Японияның берҙән-бер милли китапханаһына әйләнгән. Уның фонды элекке Уэнос Милли китапханаһынан алып киленгән 1 млн том арҡаһында ныҡ тулыланған.
1961 йылда китапхана Парламенттан алыҫ булмаған хәҙерге Нагатате районына күсерелгәнӨҙөмтә хатаһы: Асыусы тег
билдәһе- дөрөҫ түгел йәки мәғәнәһеҙ исем йөрөтә.. 1986 йылда ундағы китаптарҙың һаны 12 млн дана тәшкил иткән. 2002 йылда Кансай Фәнни ҡалаһында (Сейка ҡасабаһы, Сораку өйәҙе, Киото префектураһы) урынлашҡан Милли парламент китапханаһының Кансай бүлегендә 6 млн. китап һаҡланған. 2002 йылдың майында Уэнола элекке Император китапханаһында яңы бүлек асылған, унда Халыҡ-ара балалар әҙәбиәте китапханаһы урынлашҡан. Был филиалда балалар өсөн бөтә донъя балалар әҫәрҙәренең 400 мең томы бар.
Милли парламент китапһанаһындағы китаптар һәм уның төрлө хеҙмәттәре менән хәҙерге көндә киң йәмәғәтселек файҙалана. Мәҫәлән, 2004 йылдың мартында китапхана 250 мең мөрәжәғәтте хеҙмәтләндергән, был Парламенттан килгән 32 мең мөрәжәғәттән күпкә ҙур.
Директорҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1948-1959 йылдарҙа — Токудзиро Канамори
- 1961-1965 йылдарҙа — Такао Судзуки
- 1965-1970 йылдарҙа — Есикацу Коно
- 1970-1972 йылдарҙа — Есимаро Кубота
- 1972-1977 йылдарҙа — Канко Миясака
- 1977-1981 йылдарҙа — Минору Кисида
- 1981-1982 йылдарҙа — Масахару Уэки
- 1982-1986 йылдарҙа — Масахиро Арао
- 1986-1990 йылдарҙа — Киехидэ Убусуки
- 1990-1994 йылдарҙа — Масакацу Катоги
- 1994-1998 йылдарҙа — Синъитиро Огата
- 1998-2002 йылдарҙа — Масао Тобари
- 2001-2007 йылдарҙа — Такао Куросава
- 2007-2012 йылдарҙа — Макото Нагао
- 2012 — Норитада Отаки
Эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Япон закондар ярашлы рәүештә япон нәшриәттәре үҙҙәре сығарған бөтә продукцияны Милли парламент китапханаһына ебәрергә тейештәр. Хөкүмәт нәшриәттәре үҙенең һәр нәшер ителгән продукцияһының 30 данаһын, ә шәхси нәшриәттәр - бер китабын ярты хаҡына Милли парламент китапханаһына ебәреп тора. Был шарттар уға даими рәүештә донъялағы иң яҡшы япон әҙәбиәте фондтарын тоторға мөмкинлек бирә. Барлыҡ китаптар һәм периодика «Нихон дзэнкоку сёси» (日本全国書誌, «Общегосударственная библиография Японии») библиографик йыйынтыҡҡа айырым тәртиптә теркәлә бара. Был йыйынтыҡ АҠШ һәм бөйөк Британияның үҙәк китапханаларының нәшерҙәре менән хөкүмәт-ара алыш-биреште тәьмин итә. Библиографияны тәртипкә килтереүҙә магнит таҫмалар ҡулланылған, ә 1971 йылдан — компьютер технологиялары ҡулланыла . Китапхана фондтарынан китап эҙләү тиҙ йөрөшлө системаһын JAPAN/MARC системаһы менән алып барыла.
Японияның Милли парламент китапханаһы 1 үҙәк һәм 27 ярҙамсы махсуслаштырылған китапхана бүлектәренән тора. Уларҙың эсенә һирәк Тоё һәм Халыҡ-ара балалар әҙәбиәте китапханаһы ла инә. балалар әҙәбиәте. Үҙәк бүлектә закон проекттарын тикшереү хеҙмәте эшләй, ун да юриспруденция өлкәһендәге белгестәр менән бер рәттән, сәйәсәт һәм иҡтисад белгестәре, баҫмаларҙы йыйыу , эшкәртеү хеҙмәте белгестәре эшләй. Китапхана граждандарҙың киң даирәһе өсөн һәр ваҡыт асыҡ, унда 1100 ултырыу урыны бар. Китапхана библиографик консультациялар бирә һәм Японияның йәмәғәт, ҡала, университеттар китапханалары менән алыш-бирештәр итә. Ул Халыҡ-ара библиотека ассоциациялары һәм учрежденияларының ағзаһы һәм китапхана эшендәге тикшеренеүҙәрҙә ҡатнашлыҡ итә.
Булған мәғлүмәттәргә ҡарағанда, 2001 йылда китапхана фонды 489 мең китап, 420 мең карта, 470 мең видео һәм аудио-яҙмалар, 167 мең периодик баҫмалар булған. Булған мәғлүмәттәргә ҡарағанда, 2007 йылда китапхана фондтарында 22.869.278 документтар һаҡланған. 1999 йылда уға 397.000 кеше килгән.
Төп фонды[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Японияның Милли китапханаһы булараҡ, Милли парламент китапханаһы Японияла баҫылып сыҡҡан китаптарҙың бик күп даналарын йыйған. Парламент ағзалары өсөн китапхана булғанлыҡтан, бында сит телдәрҙәге китаптарҙың киң фондына эйә. .
Мөһим махсус коллекциялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Китапхананың 8 махсус коллекцияһы мөһим булып һанала:
- Хәҙерге сәйәси һәм конституцион тарихы
- Һуғыштан һуң Японияны бойһондороу тураһындағы материалдар
- Закондар һәм закон проекттары
- Фән һәм технология
- Карталар
- Музыка
- Япония тураһында сит ил китаптары
- Һирәк һәм боронғо баҫмалар
Интернет селтәре өсөн китаптарҙың цифрланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуңғы йылдарҙа китапханала әүҙем рәүештә инглиз һәм япон телендәге китаптар сайттарға ҡуйылған. Был сайттарға китапхананың дөйөм каталогы, 60 000 заманса китаптар, 37 000 Японияның боронғо парламент ултырыштарының документтары ингән.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Өҙөмтә хатаһы:
билдәһе дөрөҫ түгел;
NDLтөшөрмәләре өсөн текст юҡ
Әҙәбиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәҡдим ителгән әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 稲村 徹元. 「真理がわれらを自由にする」文献考 / 稲村徹元, 高木浩子 // 参考書誌研究 / 国立国会図書館. — 1989. — 35号. — 1–7頁.
- 歌田 明弘. 大山鳴動ネズミ一匹? :──国のウェブ保存政策 / 歌田明弘 // ミュージアムIT情報. — 2005. — 7月.
- 国立国会図書館入門 / 国立国会図書館, NDL入門編集委員会. — 東京 : 三一書房, 1998. — 281頁. — ISBN 4-380-98008-1.
- 加藤 一夫. 記憶装置の解体 : 国立国会図書館の原点 / 加藤一夫. — 東京 : エスエル出版会, 1989. — 345頁.
- 国立国会図書館編 『国立国会図書館のしごと:集める・のこす・創り出す』 日外アソシエーツ,1997年. ISBN 4-8169-1434-X
- 国立国会図書館関西館編 『図書館新世紀:国立国会図書館関西館開館記念シンポジウム記録集』 日本図書館協会,2003年. ISBN 4-8204-0313-3
- 国立国会図書館百科編集委員会編 『国立国会図書館百科』 出版ニュース社,1989年. ISBN 4-7852-0039-1
- 国立国会図書館を考える会 『国立国会図書館解体新書』 国立国会図書館を考える会,1988年.
- 佐藤晋一 『中井正一「図書館」の論理学』 近代文芸社,1992年. ISBN 4-7733-1696-9 (増補版,近代文芸社,1996年)
- 住谷雄幸 『図書館の戦後: 真理がわれらを自由にする』 ぱる出版,1989年. ISBN 4-89386-045-3
- 羽仁五郎 『図書館の論理: 羽仁五郎の発言』 日外アソシエーツ,1981年. ISBN 4-8169-0067-5
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Донъяның иң ҙур китапханалары
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Милли парламент китапханаһы ның рәсми сайты


text:
Фото:
Сибәр һәм һәләтле башҡорт, татар ҡыҙҙарын «Башҡортостан гүзәле-2017» матурлыҡ конкурсында ҡатнашырға саҡыралар
Фото:
ӨФӨ, 2017 йыл, 8 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостанда «Һомай» мәҙәниәтте һәм ижадты үҫтереү студияһы «Башҡортостан гүзәле-2017» матурлыҡ конкурсын уҙғарыу хаҡында иғлан итте. Бәйге башҡорт һәм татар халыҡтарының ғөрөф-ғәҙәттәрен һәм йолаларын, рухи-әхлаҡи ҡиммәттәрен пропагандалау, йәштәрҙең ижади ҡеүәтен асыу, башҡорт һәм татар йәштәре ойошмалары араһында тыныслыҡты, татыулыҡты, үҙ-ара хеҙмәттәшлекте нығытыу маҡсатында ойошторолған.
Конкурста туған телен (башҡорт йәки татар), халҡының йолаларын белгән 16-26 йәшлек ҡыҙҙар ҡатнаша ала. Ғаилә хәле мөһим түгел.
Кастинг 26 ноябрҙә көндөҙгө сәғәт 12-лә «Мегаполис» күңел асыу үҙәгендә уҙа. Адресы: Менделеев урамы, 137. Һайлап алыу турында ҡатнашҡан һәр ҡыҙ туған телендә үҙе хаҡында ҡыҫҡа хикәйә әҙерләргә һәм йыр-бейеүгә маһирлығын йә иһә актерлыҡ һәләтен күрһәтергә тейеш.
Гала-финал 2017 йылдың декабрендә Өфөлә үтә, унда «Башҡортостан гүзәле-2017», 1-се һәм 2-се вице «Башҡортостан гүзәле»н һайлайҙар. Финал барышында башҡорт һәм татар эстрадаһы йондоҙҙары ҡатнашлығында шоу-концерт, сувенир продукцияһы күргәҙмәһен, тамашасылар менән бүләктәр уйнатыу ҡаралған.


text:
Словакия иҡтисады
Чехословакия тарҡалғандан һуң Словакия әкренләп планлы иҡтисадтан баҙар иҡтисадына күсә. 2000-се йылдарҙа һалымдар, һаулыҡ һаҡлау өлкәләрендә, пенсия һәм социаль тәьминәт системаларында Словкия хөкүмәте үткәргән реформалар уға 2004 йылда Европа Берләшмәһенә инеү мөмкинлеген бирә. 2009 йылда Словакия Еврозона ағзаһы булып китә һәм евроны әйләнешкә индерә. Иҡтисадтың бөтә секторҙары ла тиерлек шәхси ҡулдарға күсә. Әүҙем барған хосусилаштырыу һөҙөмтәһендә банктар өлкәһе тотошлайы менән тиерлек сит ил компанияларына эләгә. Һуңғы осорҙа ил иҡтисадына һалынған сит ил инвестициялары башлыса автомобилдәр эшләү һәм электроника тармаҡтарына йүнәлтелә.
Йөкмәткеһе
Иҡтисад үҫеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2008 йылда Словакияла иҡтисад үҫеүе 4 процентҡа әкренәйә, ЭТП үҫеше иһә 6,4 процент була[1].
Дәүләт финанстары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Словакияла бюджет дефициты 2008 йылда 6,43 миллиард АҠШ доллары тәшкил итә, был 2007 йылғынан 1,948 миллиардҡа күберәк. Словакияның тышҡа бурысы 2008 йылдың 31 декабренә 52,53 миллиард АҠШ доллары була, был 2007 йылғынан 8,22 миллиардҡа күберәк. Алтын һәм валюта резервтары 2008 йылда 2007 йыл менән сағыштырғанда 0,18 миллиард АҠШ долларына кәмей[1][2].
Хеҙмәттәр күрһәтеү өлкәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Словакияла хеҙмәттәр күрһәтеү өлкәһе һуңғы йылдарҙа етеҙ үҫә. Был өлкәлә әле ил халҡының 57 проценты самаһы эшләй. Хеҙмәттәр күрһәтеү өлкәһе ЭТП-ның 59 проценты тиклем килем бирә. Һуңғы йылдарҙа айырыуса туризм килемле тармаҡҡа әйләнгән. 2001—2005 йылдар эсендә был тармаҡтың килеме 2 тапҡырға артҡан. Ләкин күрше илдәр менән сағыштырғанда был тармаҡтың һаман насар үҫеүе күренә.
Сәнәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге осорҙа Словакияла сәнәғәттең түбәндәге тармаҡтары һәйбәт үҫеш кисерә: автомобилдәр эшләү, электроника, машиналар эшләү, химия сәнәғәте, мәғлүмәт технологиялары. Автомобиль секторы айырыуса йылдам үҫә. Был Volkswagen, Peugeot һәм Kia Motors тарафынан ҙур инвестициялар һалыныуы менән аңлатыла. 2006 йылда — 295 000, 2011 йылда 640 000 самаһы автомобиль эшләп сығарылған.
Словакияның эре сәнәғәт предприятиелары: U. S. Steel Košice (металлургия), Slovnaft (нефть сәнәғәте), Kia Motors Slovakia (автомобилдәр эшләү тармағы), Samsung Electronics (электроника), Sony (электроника), Mondi Business Paper (ҡағыҙ етештереү), Hydro Aluminium (алюмин етештереү) һәм Whirlpool (көнкүреш техникаһы етештереү).
Автомобиль сәнәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1990-сы йылдар башына Чехословакияның тарҡалыу мәленә Словакияла бер автомобиль заводы ла булмай. 1990-сы йылдар аҙағында һәм 2000-се йылдар башында инвестициялар йәлеп итеү сәйәсәте һөҙөмтәһендә эре трансмилли компаниялар илдә автозаводтар төҙөй башлай. Шулай итеп, Братиславала — Volkswagen, Трнавала — Peugeot һәм Жилинда Kia Motors компанияларының заводтары ҡалҡып сыға. OICA мәғлүмәттәренә ярашлы, Словакияла 2000 йылда — 182 мең[3], 2005 йылда 218 мең автомобиль етештерелгән[4]. 2010 йылда заводтар тулы ҡеүәтенә сығыу менән автомобилдәр етештереү 557 мең берәмеккә етә[5]. Словакия йән башына автомобилдәр етештереү буйынса донъя лидерына әүерелә, 2011 йылда илдәге халыҡ һаны 5,4 миллион кеше булһа, етештерелгән автомобилдәр һаны 640 меңләп була>[6], күп өлөшө Европа илдәренә сығарыла (ил экспортында автомобилдәр өлөшө 25 проценттан ашыу). Ләкин донъяла автомобилдәр һатыу кәмегәнлектән тармаҡтың артабанғы үҫеше тотҡарланырға ла мөмкин.
Ауыл хужалығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2008 йылда ауыл хужалығына ЭТП-ның 3,7 проценты төшә, был секторҙа мәшғүл булғандар һаны илдең әүҙем өлөшөнөң 4 процентына тиң. Словакия территорияһының 40 проценттан ашыуы ауыл хужалығы культураларын үҫтереүгә бирелгән. Словакияның көньяғы (Венгрия менән сиктәш төбәк) бай ауыл хужалығы ерҙәре менән билдәле. Түбәндәге культуралар игелә: бойҙай, арыш, кукуруз, картуф, шәкәр сөгөлдөрө, емештәр, көнбағыш. Йөҙөмлөктәр Кесе Карпат, Токай һәм башҡа көньяҡ төбәктәрҙә тупланған. Малдарҙан сусҡа, эре мал, һарыҡ, ҡош-ҡорт үрсетелә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Чехия иҡтисады
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт Министерства экономики Словакии
- Словакия на The world factbook
- Официальный сайт службы статистики Словакии


text:
- Подробности
- Просмотров: 358
“ӨРГӨН”, туристик комплекс. БР‑ҙың Учалы р‑нында Учалы ҡ. Т.‑Көнб. табан 15 км алыҫлыҡта Өргөн күле буйында урынлашҡан. 1965 й. “Төҙөүсе” ял йорто булараҡ асыла, 2005 й. алып “Ҡарағай урманы” туристик комплексы, 2009 й. хәҙ. исемен ала. Ҡунаҡханаһы, кафеһы, рестораны, бассейнлы мунса комплексы, бильярд һәм уйын залдары, волейбол һәм футбол майҙандары, спорт инвентарҙарын прокатҡа алыу пункты, ат спорты базаһы, кәмә станцияһы, автостоянкаһы һ.б. бар. Йыл әйләнәһенә эшләй, 130 урынға иҫәпләнгән (2013). Атта йөрөүҙәр, Ирәмәл тауына экскурсиялар һ.б. ойошторола. Йәй осоронда балалар һауыҡтырыу лагеры эшләй.
Тәрж. Ғ.Р.Бирҙина


text:
Беҙ шатбыҙ яңы версия сыға тураһында иғлан итә., кисә сығарыу.
Был версияларҙың барыһы ла почта функциялары тураһында , кеше һәм тәржемә идаралығын камиллаштырыу .
Электрон почта мөмкинлектәрен биргән кеше тураһындағы хәбәре функцияһын тәржемә администратор, сайты эшләй, һеҙ яңы ғына урынлаштырылған, тип хәбәр версия бушлай күсереп алырға.. Шулай уҡ тулы версия мөмкинлегенә эйә. буфер хәбәрҙәр һеҙҙең рөхсәт. (шуға күрә һеҙгә хәбәр алғандан һуң, бер нисек тәржемә файҙаланыусы бер нисә юлдан сайты). Тәржемә, шулай уҡ яңы мөмкинселектәр булыуын сайтта көн һайын һеҙҙең ала дайджест. Һеҙ шулай уҡ аласыз һайларға адресына хәбәр ебәреп, ябай яланын буш ҡалдырһағыҙҙа администратор өсөн был’ы электрон почта.
Тағы ла бер үҙенсәлеге, был сервер версия яҡшыртыу тәржемә мөхәррире була. , шул уҡ ваҡытта backend күсереү мөмкинлеген бирә., хәҙер һеҙ тәржемә ярҙамы менән еңел идара фильтрация менән функцияларын, улар күпләп өҫтәйҙәр һәм хәрәкәттә булған, хәҙер ысынлап та эшләй ул.. 🙂
Беҙ һеҙҙең инеүен түҙемһеҙлек менән көтә, һәм беҙ ышанабыз, һеҙ оҡшаған был яңы релиз