text:
Рус-япон һуғышы
Ру́с-япо́н һуғышы (яп. 日露戦争 нити-ро сэнсо: 27 января (9 февраля) 1904 — 23 августа (5 сентября) 1905) — Рәсәй һәм Япон империялары араһында Маньчжурия менән Кореяны контролдә тотоу өсөн барған һуғыш. Бер нисә тиҫтә йылдар тыныс торғандан һуң яңы ҡоралдар : йыраҡҡа атыусы артиллерия, броненосецтар, миноносецтар — ҡулланып башланған иң ҙур һуғыштарҙың береһе.
Рәсәй Императоры Николай II батшалыҡ итә башлау менән үк Алыҫ Көнсығыш мәсьәләһенә үҙенең иғтибарын ныҡ йүнәлткән. Ревелдә император Вильгельм осрашыуҙа рус императоры, Рәсәйҙең Көнсығыш Азияла нығыныуы һәм уға йоғонто яһау- ил сәйәсәтенең төп бурысы булып тора тип, туранан -тура әйткән
Алыҫ Көнсығышта рус йоғонтоһона ҡаршы булып Япония[1][2] торғанлыҡтан, Николай II Япония менән бәрелешеүҙе алдан күҙаллаған һәм уға дипломатик һәм хәрби саралар менән алдан әҙерләнгән. Бының өсөн ул Рәсәйҙең ышаныслы тылын булдырыу маҡсатында Австрия һәм Германия менән мөнәсәбәттәрҙе яҡшыртҡан, Себер тимер юлын төҙөткән һәм флотты көсәйткән. Тик рус хөкүмәтендәге ҡайһы бер кешеләр Рәсәйҙән ҡурҡып, Япония беер ваҡытта ла туранан-тура һуғыш башламаясаҡ тигән фекерҙә торған[2].
1868 йылда үткәрелгән Мэйдзи реставрацияһынан һуң Япония ил иҡтисадында ҙур күләмле модернизация башлаған. Ә 1890-сы йылдарҙа тышҡы сәйәсәттә экспансияға күскән, беренсе сиратта, үҙенә яҡын торған Кореяла экспансияға күскән. 1894—1895 йылдарҙағы япон-ҡытай һуғышында Ҡытайҙы бөтөнләй тармар иткән. Һуғыштан һуң уның һөҙөмтәләре буйынса төҙөлгән Симоносек килешеүе Ҡытаҙы Кореяға булған барлыҡ хоҡуҡтарынан баш тарттырған һәм Маньчжурия ерҙәрен, Ляодун ярымутрауҙарын үҙенә тартып алған. Был ҡаҙаныштарыЯпонияның ҡеүәтен һәм был тирәгә йоғонтоһон ныҡ күтәргән, тик был европа державаларының мәнфәғәттәренә тура килмәгән[1], Шунлыҡтан Германия, Россия һәм Франция был шарттарҙың үҙгәрелеүенә ирешәләр: уларҙың Японияға өсәүләп интервенция яһауы арҡаһында Япония Ляодун ярымутрауынан баш тартҡан, ә һуңынан ул 1898 йылда Рәсәйгә арендаға биргәндәр. Рәсәй һуғыш барышында Ляодун ярымутрауын Япониянан фактик рәүештә баҫып алғанлығын аңлаған япон хөкүмәте яңы милитаризация тулҡынын башлап ебәргән һәм уны Рәсәйгә ҡаршы йүнәлткән.
Йөкмәткеһе
- 1 Тәү тарих
- 2 Һуғыштың төп сәбәптәре
- 3 Ход войны
- 3.1 1904 йылғы кампания
- 3.2 1905 йылдағы кампания
- 3.3 Әсирҙәр
- 4 Һуғыш һөҙөмтәләре
- 5 Килешеүҙәр төҙөгәндән һуң ҡаршы яҡтарҙың позициялары
- 6 Фекерҙәр һәм баһалар
- 7 Башҡа факттар
- 8 Ваҡиғалар хроникаһы: тәүшарттар һәм хәрби хәрәкәттәр
- 9 Рус-япон һуғышы сәнғәттә
- 10 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 11 Иҫкәрмәләр
- 12 Литература
- 13 Һылтанмалар
Тәү тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй империяһының Алыҫ Көнсығышҡа йоғонтоһо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1850 йылдар уртаһында Крым һуғышы Рәсәйҙең Европалағытерриториаль экспансияһының сиктәрен билдәләне .1890 йылда, Афғанстан һәм Персияның сиктәренә сыҡҡас, рәсәйҙең Үҙәк Азияға потенциаль экспансияһы тамамлана: алға табан барыу Британия империяһы менән конфликтҡа килтереүе мөмкин. Шунлыҡтан Рәсәй үҙ иғтибарын Алыҫ Көнсығышҡа табан йүнәлткән, сөнки был ваҡытта Цинь Ҡытайы1840—1860 йылдарҙағы опиум һуғышында һәм тайпиндәрҙең ихтилалында ныҡ тармар ителгәндән һуң бик көсһөҙләнгәнгә күрә үҙенең төньяҡ-көнсығыш ерҙәрен ҡул аҫтында тота алмай. 1858 йылда Рәсәй менән Ҡытай араһындағы Айғун килешеүе буйынса Рәсәйгә хәҙерге Приморский крайы бирелә.1860 йылда бында Рәсәй Владивосток ҡалаһына нигеҙ һала.
Япония менән 1855 йылда Симод трактаты нигеҙендә нигеҙендә Итуруп утрауының төньяғындағы Курил утрауҙары Рәсәй биләмәләре тип иғлан ителә, ә бына Сахалин ике илдең уртаҡ биләмәһенә әйләнә. 1875 йылда Петербург килешеүе буйынса Сахалин Рәсәйгә бирелә, ә барлыҡ 18 Курил утрауҙары Японияға ҡарай.
Рәсәйҙең был территорияларҙа нығыныуына Рәсәй халҡының бында әҙ булыуы бик ныҡ ҡамасаулап торған. Мәҫәлән, 1885 йылда Рәсәй Байкал аръяғында барлығы 18 меңхәрби контингенттотҡан. Әгәр Рәсәйҙең Европа өлөшөнән бында поход тәртибендә хәрби батальондар ебәрелһә, улар бары тик 18 айҙан һуң ғына килеп етә алған[3].
Юлдағы ваҡытты ҡыҫҡартыу маҡсатында 1891 йылда башланған төҙөлөшө Транс Себер магистрален төҙөй башлағандар. Силәбенән Владивостокҡа тиклем ете мең километр оҙонлоғонда тимер юл һуҙғандар. Был юл Рәсәйҙең Европа өлөшөн Алыҫ Көнсығыш менән тоташтырып торған һәм бер ҡасан да туңмай торған Һары диңгеҙ һәм Порт-Артурҙың порттарына сығып сит илдәр менән сауҙа итергә мөмкинлек биргән.
Японияның Кореяла өҫтөнлөк итеү өсөн көрәше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуғыштың төп сәбәптәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өс ил интервенцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәйҙең Маньчжурияны яҡлап сығыуы һәм англо-япон союзының төҙөлөүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рус-япон конфронтацияһының үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй империяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Армия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Флот[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Император Японияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Армия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уҡлы ҡорал[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Структура[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Флот[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ход войны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1904 йылғы кампания[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Начало войны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рус йәмәғәтселегенең Япония менән һуғышҡа ҡарашы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә донъя йәмғиәтенең реакцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Порт-Артурҙы блокадалау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Японрарҙың Маньчжурияға табан барыуы, Порт-Артурҙың обороналауы һәм дошманға бирелеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ляоян һәм Шахэ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Крейсерҙар операцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1905 йылдағы кампания[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Инкоуға баҫҡын яһау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сандепу янындағы алыш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мукден[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Цусима[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сахалинға бәреп инеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуғыштың тамамланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әсирҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Япония[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуғыш һөҙөмтәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Килешеүҙәр төҙөгәндән һуң ҡаршы яҡтарҙың позициялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фекерҙәр һәм баһалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡа факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ваҡиғалар хроникаһы: тәүшарттар һәм хәрби хәрәкәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рус-япон һуғышы сәнғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һынлы сәнғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нәфис әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нәфис фильмдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Художественный фильм «Порт-Артур» 1936 г.
- Художественный фильм «Крейсер „Варяг“», снят в 1946 г.
- «Высота 203» (яп. 二百三高地 Нихяку-сан ко: ти, «Высота 203», в неофициальных переводах — «Порт-Артур») — художественный фильм компании Toei об осаде Порт-Артура, снятый в 1980 году. Высота 203 — японское название горы Высокой, господствовавшей над Порт-Артуром.
- «Битва в японском море» (яп. 日本海大海戦 Нихонкай дайкайсэн) — художественный фильм о войне между Российской империей и Японией, снят в 1969 году.
- «Тучи над холмами» (яп. 坂の上の雲 Сака но Уэ но Кумо) — сериал, повествующий о событиях эпохи Мэйдзи (с 1886 года до русско-японской войны) через жизнь братьев-офицеров Акиямы Ёсифуру и Акиямы Санэюки, а также поэта Масаоки Сики.
Һуғыштың музыкала кәүҙәләнеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вальс Ильи Шатрова «На сопках Маньчжурии» (1907).
- Песня неизвестного автора «Раскинулось море широко» (1900-е) о 2-й Тихоокеанской эскадре: Л. Утёсов, Е. Дятлов, ДДТ.
- Песня «Наверх вы, товарищи, все по местам» (1904), посвящённая гибели крейсера «Варяг»: кадры из фильма «Варяг», [1], М. Трошин.
- Песня «Плещут холодные волны» (1904), также посвящённая гибели крейсера «Варяг»: Ансамбль Александрова, 1942, О. Погудин.
- Песня о Цусиме (1939) Музыка: обр. Ю. Милютин Слова: Богораз и Лебедев-Кумач.
- Песня на стихи Александра Блока «Девушка пела в церковном хоре» (1905): Л. Новосельцева, А. Кустова и Р. Стансков.
- Песня Олега Митяева «Чужая война» (1998) с точки зрения матроса 2-й Тихоокеанской эскадры — жителя Тобольска.
- Черкесская народная песня «Япон зауэм и уэрэд», сочинённая кабардинцами, участвовавшими в войне: [2].
- Башкирская народная песня «Порт-Артур», рассказывающая о событиях 1904 года[5].
- Японская песня «Боевой товарищ» (япон. 戦友Сэнъю: ) о солдате, у которого погиб друг (1905).
Һәйкәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Боханов А.
- ↑ 2,0 2,1 Ольденбург С.
- ↑ Свечин А. А. Глава 9: Русско-японская война 1904—05 г. // Эволюция военного искусства — М.—Л.: Военгиз, 1928. — Т. II. — Б. 23.
- ↑ Русско-японская война 1904-1905 гг. Военно-историческая комиссия., 1910, с. 4646
- ↑ Тексты песни «Порт-Артур»
Литература[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- по страницам художественного альбома «Манджурiя». Русско-японская война, 1906 г. на YouTube
- Русско-японская война — неопубликованные фотографии
- История Цусимского сражения
- Русско-японская война 1904—1905 гг. на сайте «Руниверс»
- От автора (Кузьминов С.). Русско-японская война. Собрание материалов, статей и публикаций. Карты военных действий. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 6 ғинуар 2009 тикшерелгән.
- Японская война. Российская смута 1905 г. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011.
- Порт-Артур «Воспоминания участников». Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011.
- Русско-японская война. Войны эпохи империализма. Страница Н. Чорновила АБАКУС. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 6 ғинуар 2009 тикшерелгән.
- Летопись событий. Архивы Росс. Росархив. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 6 ғинуар 2009 тикшерелгән.
- Русско-японская война на море 1904—1905 гг. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 6 ғинуар 2009 тикшерелгән.
- Russo-Japanese War Research Society (инг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 6 ғинуар 2009 тикшерелгән.(инг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 6 ғинуар 2009 тикшерелгән.
- Усманова Лариса. Первое по времени захоронение татар на территории Японии. — О русском кладбище в городе Идзуми-Оцу. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 6 ғинуар 2009 тикшерелгән.
- Некрасов Я. И. Альбом открыток о Русско-японской войне (1904—1905 гг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 6 ғинуар 2009 тикшерелгән.
- Изображения периода русско-японской войны и мирной конференции в Портсмуте. Библиотека Конгресса США. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 6 ғинуар 2009 тикшерелгән.
- Гольев Ю. И., Ларин Д. А., Тришин А. Е., Шанкин Г. П. Криптографическая деятельность России накануне и в период русско-японской войны. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 6 ғинуар 2009 тикшерелгән.
- Хмельнов И. Н., Турмов Г. П., Илларионов Г. Ю. Надводные корабли в русско-японской войне. Дальневосточный Геологический Институт ДВО РАН. — по материалам книги «Надводные корабли России: история и современность» тех же авторов, Владивосток, 1996 г. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 6 ғинуар 2009 тикшерелгән.
- Журнал «Летопись войны с Японией», Полное издание, № 1—84 (1904—1905). — СПб.: Редактор-издатель полковник Дубенский, Товарищество Р. Голике и А. Вильборг, 1904—1905.
- Карты боевых действий русско-японской войны в проекте Хронос. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 1 май 2010 тикшерелгән.
- Причины войны с Японией. «История Русско-Японской войны». Том 1. Редакторы-издатели: М. Е. Бархатов и В. В. Функе. Тәүге сығанаҡтан архивланған 29 октябрь 2011. 29 октябрь 2011 тикшерелгән.
- Шимоза. Исторический очерк о С. В. Панпушко и одной из причин поражения России в русско-японской войне. Тәүге сығанаҡтан архивланған 7 ноябрь 2012.
- Финансирование армии в русско-японскую войну. В.В. Тиванов. Финансы русской армии (XVIII век - начало XX века).-М.: ВФЭФ. - 1993.- 254 с.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 март 2014.


c: text/html

text:
Һәр ерҙә лә оҫталар бар6-07-2018, 00:03 // Рухиәт // Баҫып сығарырға
Балтас ерендә байрамға йыйылыусыларҙы Башҡортостандың мәҙәниәт министры урынбаҫары Ранис Алтынбаев менән ошо район хакимиәте башлығы Илгиз Субушев тәбрикләне.
Республика стратегик тикшеренеүҙәр институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, философия фәндәре кандидаты Рәфил Аҫылғужин “Шәжәрә” байрамында “түңәрәк өҫтәл”дәр үткәреүҙең күркәм йолаға әйләнеүен билдәләне. Ошондай матур сараның һабантуйҙар һәм “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамы менән үрелеп барыуы беҙҙең республикаға ғына хас булыуын телгә алды.
Байрамдың йөкмәткеһе бик бай булды. Конференциянан тыш, “Ғаиләм — ҡәлғәм”, “Йәш килен”, “Ялан ашы” милли бәйгеләре ойошторолдо.
Конкурстарҙа туғыҙ райондан 13 ғаилә ҡатнашты. Бәйгенең беренсе көнөндә һайлап алыу турында ғаилә, туғанлыҡ ептәре бәйләгән коллективтар 12 минутлыҡ сығыштан торған тамаша тәҡдим итте. Һәр династияның традицияларына нигеҙләнгән “Ғаилә тантанаһы” тип исемләнгән театрлаштырылған миниатюра, “Бишек йыры”, “Йондоҙло ғаилә” бәйгеләрендә һәр төркөмдөң үҙе теләгән жанрҙа үҙенсәлекле сығыш тәҡдим итеүе сараны байытты.
Балтас районы данын биш ғаилә яҡланы: Йыһангировтар, Хәйҙәршиндар, Пукроковтар, Сураҡовтар, Фәтхуллиндар. Конкурс һөҙөмтәләре буйынса Хәйҙәршиндар ғаиләһе Гран-приға лайыҡ булды. Беренсе урынды Баймаҡ районынан Хәсәновтар ғаиләһе яуланы, икенсе урынды Ҡариҙел һәм Балтас районынан Ғәлиәскәровтар, Пукроковтар бүлеште. Өсөнсө урынға иһә Балтас районынан Фәтхуллиндар һәм Йыһангировтар, Краснокама районынан Әхтәмовтар лайыҡ булды.
Башҡортостанда тәүгә үткәрелгән “Йәш килен” фольклор конкурсында төбәктәрҙән 12 ҡатын-ҡыҙ зирәклектә, оҫталыҡта, уңғанлыҡта көс һынашты. “Килен сәйе” бәйгеһе ҡыҙыҡлы булды. Бәйгеселәрҙең аш-һыу бешереүгә, нәфис һүҙгә, йырға, бейеүгә һәләттәрен тамашасылар йылы алҡыштар менән баһаланы.
Балтас районы.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ҡотлоюл Хөсәйенович төшөрөргә яман әүәҫ булды. Төшөрөү тип кенә әйтеү аҙ, һөйрәлеп йөрөп эсте. Бер туймаҫ тамағына ниндәй генә шыйыҡсаларҙы оҙатманы. Тәҙрә йыуа торғаны ла, тағы әллә ниндәй нәмәләре лә ҡалманы. Булған аҡсаһын шешәгә генә тығыуҙы ҡарап торҙо. Шул арҡала ғаиләһе менән йәшәй алманы. Бер ерҙә лә оҙаҡ тотманылар үҙен. Эшләгәнгә ҡарағанда, ҡул ҡаушырып йөрөгән ваҡыты күберәк булғандыр, моғайын. Теләнселәп эсте. Элек бергә эшләгән хеҙмәттәштәренә тынғы бирмәне. Бүлмәгә килеп инә лә һорана башлай.
Ир менән ҡатын паркта китеп бара:
– Ҡәҙерлем, бәхетлерәк булып күренергә тырыш әле.
– Нимәгә?
– Ҡаршыбыҙға килгән әҙәм – минең тәүге ирем.
1. Сит кешеләрҙең үҙ-ара һөйләшкәнен тыңлап, өйөгөҙҙө үтеп киткәнегеҙ бармы?
2. Фәлән-фәлән кеше осраһа, яңылыҡтар, төрлө хәбәр ишетеп ҡалыр инем, тип йыш уйлайһығыҙмы?
3. Күршегеҙҙең нисек, нимә кейеүе тураһында кемгә булһа ла һөйләйһегеҙме?
“Учкудук — три колодца...”
Был йырҙың һүҙҙәрен белмәгән кеше һирәктер. Заманында уны башҡарған ансамбль СССР-ҙа киң танылыу яулағайны. Меңәрләгән тамашасыны шәреҡ моңо менән әсир иткән йырсыларҙы халыҡ әле булһа үҙ итә, һәр тарафта көтөп ала. Кемдәр икәнлеген аңлағанһығыҙҙыр.
Һеҙ ниндәй кеше? Тормошҡа ҡарашығыҙ нисек? Бының өсөн түбәндәге һорауҙарға яуап бирегеҙ. Һәр ыңғай яуап өсөн – 5, кире яуапҡа – 0 мәрәй.
1. Ҡулығыҙға гәзит алғас, уҡыр алдынан ҡарап сығаһығыҙмы?
Бөгөн 2016 йылдың беренсе яртыһына матбуғатҡа элекке хаҡ менән алдан яҙылыу башлана. Бындай мөмкинлектән 31 авгусҡа ҡәҙәр генә файҙаланырға була. Ошо осорҙа яҙылған һәм квитанцияһы күсермәһен редакцияға ебәргән хөрмәтле дуҫтарыбыҙға бүләккә “2016 йылға башҡортса дини календарь” әҙерләнек.
Хаҡтар түбәндәгесә:
(6 – 12 июль)
ҠУҘЫ (21.03 — 19.04).
Үҙ хистәрегеҙҙең айышына төшөнөргә, кеше тормошона ҡыҫылмаҫҡа, кәңәш бирмәҫкә тырышығыҙ. Ғаиләгеҙгә, яҡындарығыҙға иғтибарҙы арттырһағыҙ, һәр йәһәттән уңырһығыҙ. Аҙна башында бер аҙ көсөргәнеш тойорһоғоҙ, ләкин тиҙҙән күңелһеҙлектәр артта ҡалыр, кәйефегеҙ яҡшырыр. Осорҙоң аҙағы аралашыу, документтар менән эш итеү өсөн уңайлы булмаҡсы.
Артҡа 1 ... 6 7 8 9 10 11 12 13 14 ... 63 Алға
Бит башына Байрамдар, иҫтәлекле көндәр
2 — Халыҡ-ара спорт журналистары көнө
4 — Халыҡ-ара кооперативтар көнө
5 — Диңгеҙ һәм йылға флоты хеҙмәткәрҙәре көнө
8 — Бөтөн Рәсәй ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ
көнө


text:
1990 йыл
1990 (бер мең туғыҙ йөҙ туҡһанынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса дүшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1990 йылы, 2 мең йыллыҡтың 990 йылы, XX быуаттың 90 йылы, XX быуаттың 9 ун йыллығының 10 йылы, 1990 йылдарҙың 1 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 11 октябрь — Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителә.
- 3 ноябрь — Башҡорт йәштәре иттифағы ойошторола.
- 17 ноябрь — Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте ойошторола.
- 24 ноябрь — Башҡортостан халыҡ партияһы төҙөлә[1].
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 14 июнь — Хужин Илвир Илдар улы, Рәсәй спортсыһы, бобслейсы.
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 30 ғинуар — Әхмәтйәнов Зәйнетдин Низаметдин улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
- 11 июнь — Мырҙағәлимов Ғәзис Ғәбиҙулла улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
- 5 сентябрь — Ринат Хәйри, башҡорт шағиры.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text: Гөлмирә Нарынбаева II синыфта уҡый. Ике генә йәшендә «Шоңҡар» журналы үткәргән «Минең Рәми» I интернет-конкурсында сығыш яһап, еңеү яулағайны. Ул бәләкәй сағынан шиғырҙар ятланы, әкиәттәр һөйләне, йырларға өйрәнде, хатта таҡмаҡтар ҙа сығара башланы.Ата-әсәһе – сәнғәткә ғашиҡ кешеләр, ғаиләләре ауылда өлгөлөләрҙән һанала. 87 йәшлек өләсәһе лә ейәнсәре менән күп шөғөлләнде. Ҡыҙҙа әҙәбиәткә, сәнғәткә ҡыҙыҡһыныу уяттылар инде. Хәҙер ошо йүнәлештәр буйынса конкурстарҙы көтөп ала. Баҡһаң, бәйгеләрҙә бүләк алыу түгел, Маҡтау ҡағыҙы мөһимерәк икән ҡыҙ өсөн. Гөлмирә портфолиоһын өләсәһенең һандығында ғына һаҡлай. Быны, бер яҡтан, ҡыҙыҡлы, икенсе яҡтан, ғорурланырлыҡ та күренеш, тип әйтеп була. Бәләкәй булһа ла, туғаным әле үк башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булырға хыяллана. Киләсәктә яңынан-яңы үрҙәр яулар әле, уға уңыштар теләйек.


text:
Йыш ҡына тотоп айыу йығырҙай ир-егеттәрҙең ауыҙынан, эш юҡ, тигән зарланыу ишетелһә, ирекһеҙҙән, үҙең баҙап ҡалаһың: ауылдарҙа күпме ерҙәр буш ята, баҡсаңды киңәйтеп булһа ла килем алырға өйрән дә бит. Халҡыбыҙ бит юҡҡа ғына "Ер эшкәрт тә тары сәс, тары булмаһа, барын сәс", тимәгән. Иң тәүҙә ғаиләңә етерлек аҙыҡ-түлек әҙерлә, артып ҡалғанын һатып, аҡса эшлә. Эш юҡ, тип зарланыуҙан ғына, әлбиттә, берәү ҙә эш килтереп тоттормаясаҡ. Тәү сиратта, ялҡаулығыңды еңеп, нимәгәлер тотонорға, юҡтан бар яһарға тырышырға кәрәк. Тырыштарға, ныҡыштарға ҡасан булһа ла уңыш йылмая. Ошо фекерҙе Стәрлетамаҡ районының Мәҡсүт ауылында йәшәүсе һәм гәзит уҡыусыларға эшҡыуарлыҡ серҙәрен сисеүсе Ҡасим ИШЕМБАЕВтың тәжрибәһе лә раҫлай.
Сит ағайға тир түккәнсе...
Нефть химияһы производствоһында эшләй инем, 23 йәшемдә ике баламды етәкләп, саҡырыу буйынса ғаиләм менән Ырымбурға сығып киттем. Унда заводта тиҙ арала абруй яулап, алдынғылар рәтенә баҫып, 24 йәшемдә ике бүлмәле фатирлы булдым. Минең менән күптәр барғайны, улар барыһы ла ҡыйыҡлы булып бөткәнсе тип, теләктәшлек йөҙөнән биш йыл эшләп, оло ҡыҙым беренсе синыфҡа уҡырға барыр ваҡыт еткәс, фатирымды алмаштырып, 1989 йылда Башҡортостанға күсеп ҡайттыҡ.
Стәрлетамаҡта һәр ваҡыт йәйгеһен оҙон сираттар күреп, нимәгә шулай һыу буйы һуҙылалар икән, тип аптырай инем. Баҡтиһәң, шәхси хужалыҡтары булыусылар ҡатнаш аҙыҡҡа сиратҡа теҙелә икән. Социализм ваҡытында малсылыҡ йәмғиәттәре ойошторолоп, улар шәхси хужалыҡтарға ярҙам итә торғайны. Башыма шунда уй керҙе: кеше ас булһа, ул сәй эсеп тә түҙә, ә мал ас булһа, күршенән булһа ла аҙыҡ табып, малын ашатасаҡ. Тимәк, кешегә аҙыҡ кәрәк булған кеүек, мал аҙығы ла һәр саҡ кәрәк. Шунан ситтән тороп Мәләүез ауыл хужалығы техникумына ҡош итен эшкәртеү технологияһы йүнәлеше буйынса - уҡырға, Стәрлетамаҡтың Тәжрибә-сәнәғәт нефть химияһы заводының ул ваҡытта ярҙамсы хужалығы бар ине, шунда эшкә барып индем дә, бер йыл эшләгәндән һуң үҙемә эшләргә ҡарар иттем. Өйҙә шәл, селтәр шәл бәйләп, баҙарҙа һаттыҡ. Машинка менән шәл бәйләргә өйрәндем, уртаһын бәйләһәм, ҡатыным ситтәрен ҡул менән бәйләй. Шәлдәрҙе күпләп Урта Азияға ташый башланым. Яйлап бол туплағас, иген үҫтереүгә тотондом. Ырымбурҙан Дәүләкәнгә ташып, онға алмаштырып, ул ондо Белорет, Бөрйән, Ишембай райондарына алып барып һаттым. Халыҡ малына ҡатнаш аҙыҡ һорағас, ҡатнаш аҙыҡ етештерә башланым. Буш ҡайтмаҫ өсөн, Бөрйәндән урман ташыным. Стәрлетамаҡта заводтың ярҙамсы хужалығы бөтөрөлгәс, бинаны ҡуртымға алып, элек бергә эшләгән егеттәрҙе йыйып, 500 башлап сусҡа үҫтереп, ит һатырға тотондоҡ. Эш яйланып ҡына киткәндә яңы директор ярҙамсы хужалыҡты һатып ебәрҙе...
Һәр ҡаршылыҡ - яңы мөмкинлек ул
Халыҡҡа пайҙар бирелә башлағас, ерҙәрҙе баҫып алыуға юл асылды. Ә башҡорттар ғүмер буйы ерҙәре өсөн ҡан түккән. Хәҙер һуғышып булмай, ерҙе закон нигеҙендә алып, шунда ҡайтып эшләргә кәрәк, тип уйланым. Ауылыма ҡайтып, йыйылыш үткәреп, 67 кешенең пайын алдым. Уларҙың барыһын да үҙемдең аҡсаға законлаштырҙым. Документтар юллау өсөн йыл да бер ай ваҡыт китте. Иҫке Т-150 тракторы, бер сәскес һатып алдым. Беренсе (2011) йыл ҡоролоҡ булды. Икенсе йылға ерҙе 750 гектарға еткерҙем. Әлеге ваҡытта сәсеү майҙаным мең гектар. Техниканы яңырттым, фермер хужалығымда биш кеше эшләй. Игенселек менән шөғөлләнә башлағас, үҙемә производство асыу ихтыяжы килеп тыуҙы. Стәрлетамаҡ ҡалаһының ситендә 14 сутый ер алып, тирмәнгә бина төҙөнөм. Унда мини-ҡатнаш аҙыҡ заводы ултыртып, көҙгә эш башларға тип торам.
Башҡорттар элек-электән ырыу-ҡәбилә менән йәшәгән, унда кемдер эште ойошторған, башҡалар ҡушылғанды эшләгән. Колхоз ваҡытында һәр ваҡыт бригадир, колхоз рәйесе ҡарауыллап йөрөнө тиһәң дә була. Шуға күрә милләттәштәрем яңы системаға ҡапыл ғына инеп тә китә алманы, хәҙер ҙә бик аңлап етмәй. Уларға ныҡ ауыр, дөрөҫөн әйткәндә, нимә эшләргә, нимә менән шөғөлләнергә белмәйҙәр. Күптәр Себергә юлланды. Әммә, минеңсә, ғаиләңдән айырылып, ҡайҙалыр ситкә йөрөп эшләү дөрөҫ түгел. Кеше ғаиләһе эргәһендә булырға, ғаиләһе эргәһендә эшләргә һәм лайыҡлы эш хаҡы алырға тейеш. Ләкин хеҙмәткәрҙәремде күҙәтеп йөрөп, "Кешегә эшләгәне өсөн түлә, әммә аҡса бирмә", тигән фекергә килдем. Әле 5 эшсемә айына 13-әр мең һум түләйем. Премия өлөшөн игенләтә, бесәнләтә бирәм. Кешегә балыҡ бирһәң, ул уны бер тапҡыр ашап, тамағын туйҙыра ла, артабан тағы тамағын хәстәрләй башлай. Шуға күрә, балыҡ түгел, ҡармаҡ тотторорға кәрәк - балыҡты үҙе тотоп ашаһын. Шуның кеүек, аҡса бирһәң, ул аҡсаны кәрәкмәгән нәмәгә тотоноп бөтөүе мөмкин. Хеҙмәте өсөн иген йәки башҡа продукция биреү уңышлы тип уйлайым, әйҙә, мал тотһондар. Быйыл, бесәнде сабам, төргәктәргә уратам, яландан үҙегеҙ барып алығыҙ, тинем. Яйлап ҡына халыҡты эшләргә ҡабат өйрәтергә кәрәк, исмаһам, шул пайҙарына сәселгән бесәнде үҙҙәре эшкәртергә өйрәнһен. Балалары ҡайтып ярҙам итһен. Һәр кем үҙе эшләп бол табырға тейеш.
Эш тә, аҡса ла ныҡыштарҙы ярата
Эшләһәң, хөкүмәт ярҙам итә, субсидия бирә. Әммә ер эшендә аҡса ергә һеңеп бара. Махсус программа буйынса ашлама, яғыулыҡ алам. Ике яңы "Беларусь" тракторы алдым. Бер тракторға 221 мең субсидия бирелде. Шәхси хужалыҡ йәки фермер хужалығы асҡанда иң беренсе кәрәкле техника - ул МТЗ-82. Ә хәҙер уға субсидия 110 меңгә ҡалдырылды. Был дөрөҫ түгел. 15 һыйыры булған хужалыҡ нишләргә тейеш? Субсидия 221 мең күләмендә булһа, ул техниканың өстән бер өлөшөн тәшкил итә һәм ҙур ярҙам була. Әле бына бөтөн киң мәғлүмәт сараларында Ҡырымдың Белогорск районына шефлыҡ итәбеҙ, тип шаулайбыҙ. Ә бит беҙҙә лә ундай райондар бар. Һанай китһәң, барлыҡ райондарға ла ярҙам кәрәк. Стәрлетамаҡ районында Ҡоҙаш, Мәҡсүт, Айыусыла, бынан тыш Федоровка, Григорьевка, Веденевка, Васильевкала фермалар буш. Ярҙам ғына итһендәр, фермаларҙы хәҙер мал менән тултырасаҡбыҙ.
"Россельхозбанк"та техника алырға кредит юллайым, тиһәң, ныҡлы характерға эйә булырға тейешһең. Күптәр ныҡышлығы етмәйенсә, ташлап ҡуялар. Мин ғинуарҙан йөрөй башлағайным, майҙа Т-150 тракторы алдым. Ул бер аҙна сәсеүҙә эшләп ҡалды. Техниканы кредитҡа алыуҙы хуплайым. 2 миллион 730 мең һум торған тракторҙың 15 процентын, страховкаларын шунда уҡ түләйһең дә, техниканы алып ҡайтаһың һәм иҫәпкә ҡуяһың. Дөйөм сумманан 730 мең һумы кире ҡайтарыла, әммә ҡулға бирелмәй, шунда уҡ түләү иҫәбенә күсерелә. Тәүге йылда тик проценттарҙы ғына ҡаплайһың. Ҡалған сумманы дүрт йылға бүләләр. Комбайн һатып алһаң да шулай уҡ 15 процентын шунда уҡ түләйһең дә, 50 процент хаҡын субсидия ҡайтара. МТЗ-82 әлеге ваҡытта 700 мең һум тора. Тәүге түләүҙе индергәс, 110 мең һумы субсидия итеп ҡайтарыла. 530 мең һумын 2-5-се йылдарҙа тигеҙ итеп дүрт кварталға бүләһең. Йылына 130 мең һум тура килә. Кварталға 35 мең һум килеп сыға. Теге-был сығымдар менән айына 15-20 мең. Яллап эшләтһәң, шул уҡ аҡса китә. Программа буйынса алһаң, кредит тағы ла уңайлыраҡ. Мәҫәлән, яҙғыһын 129 мең һумға ашлама алдым, 31500 һумын субсидия ҡапланы. Ул махсус исемлеккә ингән барлыҡ техникаға ла ҡағыла.
"Юҡ"тың башы ауыртмай
Минең өсөн төп ҡанун - "юҡ" тигән һүҙҙең булмауы. Шунан, "белмәйем", "булмай", тигән һүҙҙәр үҙенән-үҙе төшөп ҡала. Тимәк, быны йәки тегене эшләй алмайым, тигән аҡланыу юҡ. Бөтөн нәмәне лә эшләй алам! Икенсенән, бер тапҡыр уңышһыҙлыҡҡа осраның икән, ҡул һелтәп ҡуйырға ярамай. Тәү тапҡыр эш башларға булғас, фермерлыҡҡа ынтылып ҡараным - булманы, икенсе тапҡыр ғаилә малсылыҡ фермаһын ойошторорға уйланым - килеп сыҡманы. Ләкин һәр уңышһыҙлыҡ - ул маҡсатыңа яҡынайыу өсөн бер аҙым. Алдыңа дөрөҫ итеп маҡсат ҡуйырға ғына кәрәк. Аҡсаһы булһа, теләһә кем фермер булып китә ала, аҡсаһыҙ көйө фермер булып ҡара һин. Бында иң ҡулайлыһы - шәхси ярҙамсы хужалыҡ. Уларҙы яйлап ҙурайтып, фермерлыҡҡа күсергә мөмкин. Ә әлеге ваҡытта бары тик шәхси хужалыҡ менән шөғөлләнергә кәрәк.
Миллионерҙарҙың уңыш тарихын ҡараһаҡ, улар бер көндә түгел, быуаттар буйы байығандар, быуын-быуынға байлыҡтарын арттырғандар. Ниндәйҙер һөҙөмтә ала башлау өсөн биш йыл ваҡыт кәрәк. Миллионерҙар тигәс тә, уларҙың янған саҡтары күп булған. Минең дә шундай мәлдәрем булды, барыбер һынманым. Аллаһы Тәғәләнән түҙемлек һораным. Беҙең халыҡҡа, тәү сиратта, түҙемлек етмәй.
Әлеге ваҡытта башыңды эшләтергә, һәр өлкәлә лә үҙеңдән саҡ ҡына алдымыраҡ кешене өлгө итеп, унан күреп, уға ярҙамлашып, тәжрибәһен өйрәнергә генә кәрәк. МТС-тар, күрше-тирә фермерҙар менән бергә эшләргә мөмкин. Әммә күңелдәге көнсөллөк сиренән арыныу зарур. Тағы шуны әйтер инем: хәҙер ниндәй генә конкурстар уҙғармайҙар. Шәхси ярҙамсы хужалыҡтар араһында ла конкурс ойошторорға, өлгөлөләренең тәжрибәһен таратырға кәрәк.
Йәштәр бөгөн ниңәлер агроном һөнәрен һайламай. Агроном юҡ икән - киләсәк юҡ, ергә хужа юҡ. Борон меценаттар ауылдарҙан һәләтле балаларҙы йыйып, үҙҙәре түләп уҡытҡан. Нишләп әлеге ваҡытта хужалыҡтар ерҙе яратҡан балаларҙы һайлап, уларҙы уҡытып, үҙҙәренә кире ҡайтармай? Ер - ул беҙҙең тормош нигеҙе. Икмәк ерҙә үҫә, ағас ерҙә үҫә, һыу - ерҙә. Ҡаҙылма байлыҡтар ҙа ерҙә ята, ергә баҫып йөрөйбөҙ. Ерҙән килгәс, беҙ ерҙә эшләргә тейешбеҙ.
Күләмдең сифатҡа әйләнеүе
Фермерлыҡты аҙ һан менән башларға ярамай, унан файҙа юҡ. Игенселеккә тотонаһың икән, бер нисә кеше берләшеп, кәм тигәндә 500 гектар ерең булырға тейеш. Мал тотаһың икән, 3 баш менән алға бара алмайһың, 15-те тоторға кәрәк. Унда инде фуражын да алаһың, һатаһың да. Шунда ғына эш алға китә. Хәҙер етештергән продукцияға хаҡты ҙур хужалыҡтар билдәләй. Мәҫәлән, Шишмә май һығыу заводы ҙур күләмдә май сығара. Бәләкәй фермер хужалыҡтарына йыйылышып, тауарын бер партия менән тапшырырға кәрәк. Күләм күп булһа, хаҡ 50 тингә булһа ла күтәрелә. Колхоз-совхоздар бөтһә лә, фермерҙар ҙур бер кооперацияға берләшергә тейеш.
Әлеге ваҡытта минең ерҙәр ете яланды биләй, улар барыһы ла дөйөм өлөш милке. Әлбиттә, теләгән кеше үҙенең пайын айырып алырға мөмкин. Әммә бәләкәй генә ереңдән файҙа ала алмайһың. Шуға күрә, дөйөм өлөш милкен тотошлайы менән ҡуртымға бирергә кәрәк: ауыл фермерынамы, колхозғамы - үҙегеҙ хәл итәһегеҙ. Әммә шарттарын закон менән нығытыу зарур. Бының өсөн йыйылыш йыйып, ҡуртым килешеүен төҙөп, һәр бер пунктын уҡып ҡул ҡуйырға кәрәк. Һорауҙар булһа, миңә шылтыратып, консультация алырға мөмкин (телефон номерҙары редакцияла), сөнки ер эшендә берәү ҙә ярҙам да итмәйәсәк, аңлатмаясаҡ та. Ә мин, ауыл кешеһе ерен юғалтмаһын, тип теләйем. Әммә бер ерҙә бер генә хужа булырға һәм ул үҙенә яуаплылыҡ алырға тейеш. Ерҙе яратҡан кеше эш башлаһа, уның майҙанды арттырыу теләге лә тыуасаҡ. Мин әҙҙән башлағайным, әле ерҙе мең гектарға еткерҙем, хәҙер уңыш алыу өсөн эшләргә тейешмен. Уңышты күтәреү өсөн ашлама, орлоҡ, яңы технологиялар кәрәк.
Ауыл йәшәйәсәк!
Әлеге ваҡытта ҡаланан пенсионерҙар ауылға йәшәргә ҡайта. Был ауылды һаҡлап ҡалыуҙың иң ҡулайлы вариантылыр ул. Ауылда ололар йәшәгәндә, ул ҡоромаясаҡ. Бынан тыш, механизаторҙың, игенсенең абруйын күтәреү өсөн ниндәйҙер федераль программа кәрәк. Ауылда бәләкәй генә мәғлүмәт үҙәге, унда компьютер булырға тейеш. Яңылыҡтарҙы, ниндәй программалар барлығын халыҡ белеп торһон. Юҡһа, хәҙер гәзит тә алдырмайҙар. Ғөмүмән, һәр райондың Агросәнәғәт комплексын үҫтереү бүлегендә Мәғлүмәт-консультация үҙәктәре бар. Мәғлүмәт таратыу, гәзиттәрҙә мәғлүмәт баҫтырыу уларҙың эше.
Ауыл халҡы мал, ҡош-ҡорт тотоуҙы кәметте. Ниңә интегеп үҫтерергә, магазиндан һатам да алам, тип уйлай ул. Ә магазинға ҡайҙан килгәнен, унда нисә йыл ятҡанын берәү ҙә белмәй. Ауылдағы яратып тотҡан малдың продукцияһын магазин кәштәһендә ятҡан аҙыҡ-түлек алмаштыра алмай. Мәскәүҙә йәшәгән таныштарым, был яҡтарға ҡайтһа, иң тәүҙә баҙарға барып, йылҡы, һыйыр, һарыҡ ите алып, аш бешерәләр. Мәскәүҙә лә ит тулып ята, бешерәһең - итенең дә, һурпаһының таты юҡ, тиҙәр. Был сит илдәрҙән ит, һөт продукцияһын индереүҙе тыйыу дауам итһен ине. Бәлки, халҡыбыҙ ҡабаттан күтәрелеп китер, мал аҫырарға яңынан дәртләнер. Элек бит ауылдарҙа май төшөрөү заводтары, тирмәндәр, икмәкханалар бар ине. Хәҙер уларҙы ҡабаттан асырға ваҡыт етте. Быларҙың барыһын да Хөкүмәт эшләргә тейеш, әммә уға бөгөн ҙур предприятиелар ғына кәрәк. Минең хыялым - тирмән төҙөп ултыртырға. Әлеге ваҡытта буш ҡунаҡхана һәм колхоз ашханаһы бинаһын һатып алдыҡ. Шунда икмәкхана төҙөргә, магазин асырға уй бар. Халыҡ икмәккә килгән ыңғайы, магазиндан башҡа кәрәк-ярағын да аласаҡ. Мәләүездә бер туған һеңлем менән кейәү ҙә эшҡыуар, ауылда мәсет, балалар майҙансығы төҙөттөләр. Улар ҙа икмәкхана асып, ҡомалаҡ йыйып, халыҡтан эремсек алып, бәлештәр бешерә. Ошоларҙы тормошҡа ашырыу өсөн аҡса кәрәк. Ә аҡсаны табыуҙың бер юлы - фермерлыҡ. Артабан тағы ниндәйҙер производство булырға тейеш. Эшҡыуарһың икән, эш артынан ҡыуаһың да ҡыуаһың, көн дә юҡ, төн дә юҡ. Ауыл хужалығы бигерәк тә ныҡ ауыр тармаҡ. Бында дәүләт ярҙамынан башҡа эшләү мөмкин түгел. Шуға ла сит илдә ауыл хужалығына ҙур ярҙам күрһәтәләр.
Аҡса иҫәп ярата
Үҙ эшеңде асаһың икән, иҫәп-хисап эшләргә, планлаштыра белергә һәр саҡ һәм айыҡ аҡыл менән эш итергә кәрәк. Мин шуны яҡшы беләм: күләм булғас, ҡоролоҡтан зыян күрмәһен өсөн ужым, көнбағыш һәм ярауай сәсергә тейешмен. Бесән дә булһын. Мәҫәлән, көнбағыш 100 процент уңыш бирә, ул аҡса кредитты ҡаплай. Ужым - сәсеү һәм урып йыйыу сығымдарына китә. Ярауай - ул килем. Фермерҙың эше - яйлап ҡына матди база төҙөү. Ҙур хужалыҡтар нисек эшләй: атаһы рәйес булған, әле улы рәйес. Фермерлыҡта ла шундай күсәгилешлек булырға тейеш. Тағы ла шуныһы бар: хужалыҡтың уңышы етәксегә бәйле. Хужа булған ерҙә генә хужалыҡ алға бара, сөнки улар оҙаҡ йылдар эшләй.
Яңы эш башларға теләүселәргә әҙер юлдар юҡ, әммә баҡсаһы 40 сутый икән, тиҙәк сығарып, картуф ултыртыуҙан башларға мөмкин. Уны баҙына тултырһын да, ҡышын Өфөгә килтереп һатһын. Көҙөн картуфтың хаҡы 10 һум, ҡышын - 25 һум. Картуфты иртә яҙҙан сәсһәң, иртәрәк уңыш алып, тағы ла ҡиммәтерәккә һатып була. Әллә ҡайҙан Мысырҙан алып килгәнсе, үҙебеҙҙең картуфты ашаһын халыҡ. Иң еңел юл ошолор тием. Йәки көҙгөһөн халыҡтан йыйып, мөгәрәпкә һалырға ла, март айында ҡалаға алып килеп һатырға. Иң яҡшыһы - аҙлап һәм яйлап һатыу. Шул ваҡытта килем була. Ә ҙур күләмде бер ашханаға тапшырып, ҡасан аҡса бирерҙәрен көтөп ятырға ярамай. Ул аҡсаның артынан йөрөгәнсе, күберәк сығым китә, ваҡытың әрәм була. Беҙҙең һәр беребеҙ өсөн ваҡыт - ул аҡса. Шунда уҡ баҙарҙа һатып, ҡулына аҡса ингәс, икенсе продукция алып ҡайтып, уны ауылда һатырға йәки картуфҡа алмаштырырға мөмкин. Әзербайжан халҡы ни өсөн картуф һатып аҡса эшләй? Был культура гектарынан 25-30 тонна уңыш бирә. Ашлап, матур итеп эшкәртһәң, тәрбиәләһәң, әлбиттә. 50 сутый сәсеп 15 тонна алдың икән ти. 150 тоннаны 10 һумға һаттың - 150 мең. Ҡыш көнө һатһаң инде - 300 мең.
Кеше аҡсаның тәмен һиҙергә тейеш. Ҡурҡырға, оялырға ярамай. Нимәнән оялырға, аҡсаның еҫе юҡ бит. Иң мөһиме, теләк булырға тейеш.
Ит ҡасан тәмле?
Ауылда халыҡ, нигеҙҙә, мал иҫәбенә йәшәй. Тик бының хәҙер тағы бер бәләһе килеп сыҡты - Таможня союзы талабы буйынса, малды махсус цехтарҙа ғына һуйырға мөмкин. Был - иң бәкәлгә һуҡҡан мәсьәлә. Башҡорт халҡы ғүмер буйы мал тотоп, уны өмә менән һуйып өйрәнгән. Был беҙҙең быуаттар буйына формалашҡан ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙең бер матур сағылышы ине. Өмәләрҙә, элекке һымаҡ, эскелек юҡ, матур итеп аралашып, һөйләшеп үткәрәбеҙ. Кеше бер-береһенең малын күреп, кемдеке арыҡ, кемдеке көр икәнен сағыштырып, нимә ашатыуы менән ҡыҙыҡһына. Шәхси хужалыҡты үҫтереүгә стимул да ул, ялҡауҙарҙы төрткөсләп ебәрә. Тағы бында шуныһына иғтибар итергә кәрәк: малды салыусының ҡулынан да күп нәмә тора. Был эште теләһә кемгә ҡушмайҙар, ҡулынан ит тәмле булған кешегә генә әйтәләр. Тимәк, был кеше мал салыуҙың серен белә, уны ҡурҡытмай ғына сала. Бысаҡҡа тотонор алдынан доғаһын уҡый, эшен бисмилланан башлай. Ауылда бит ҡасан ит кәрәк, эре малды ла, вағын да, шул ваҡытта тоталар ҙа һуялар. Шунда уҡ йыйылышып, эсәк-ҡарынын йыуалар, шунда уҡ эшкәртәләр. Ә һуйыу цехына малды күпмелер ара алып барырға кәрәк буласаҡ, мал йонсой, стресс кисерә. Ундай малдың ите тәмһеҙ була. Һуйғандан һуң, ярай, эсәк-ҡарынын бирҙеләр икән, ти, уны алып ҡайтҡансы, ул боҙола башлай, эсәккә тәм инә, ҡышын иһә туңа, туңған эсәкте йыуыуы ауыр. Эсәк-ҡарын йыуыуҙың да үҙенең рәт-сираты бар. Уның ҡайһыһындыр шунда уҡ һыҙырырға кәрәк, ҡатһа, һыҙырыуы ауыр.
Махсус һуйыу цехында малыңды кем салғанын да белмәйһең. Был аҙымды, йәнәһе лә, иткә справка һәм башҡа документтарҙы һуйыу цехында уҡ биреү менән аңлатмаҡсы булалар. Ә бит ауылдарҙа ветеринарҙар бар, улар ауыл халҡының малына үҙҙәре прививкалар яһай, мал ауырыймы, юҡмы икәнен белеп тора. Һуйыу цехында иткә анализ үткәргәнсе, күпме көтөргә тура киләсәк, һәм унда кәрәкле ҡағыҙҙарҙы ғәҙел бирәләрме, юҡмы - быныһы ла бик бәхәсле.
Бөгөн ауылда мал тотоп өй һалалар, мал тотоп бала уҡыталар, мал тотоп донъя көтәләр. Хатта 200 баш мал алып ҡараусылар ҙа бар. Ошо закон хаҡында ишеткәс, "Ағай, нишләйбеҙ?" тип, егеттәр миңә килә. Мин, берәй нәмә уйлап сығарырбыҙ, тием. Был, минеңсә, ҙур хужалыҡтарҙың депутаттарҙы үҙ яғына ауҙарып итеп, шәхси хужалыҡҡа аяҡ салыуы. Сөнки баш ҡалаға йәрминкәләргә итте кем алып килә - шәхси хужалыҡтар. Кемдең ите тәмле - шәхси хужалыҡтарҙыҡы. Ә силос ашатылған 500 баш малды һуйһаң, иттәре ҡыҙыл була, тәме юҡ. Баш ҡалала уҙғарылған йәрминкәләр ниндәй иттең тәмлерәк һәм үтемле икәнен күрһәтте. Хәҙер 1000 тонна ит һатыу мөмкинлеген шулай итеп бәләкәй хужалыҡтарҙан эреләре тартып алырға тырыша. Ауылды нисек күтәреү буйынса хатта президент кимәлендә түңәрәк ҡор ойошторолһон ине, мин дә үҙемдең тәҡдимдәремде еткерер инем. Сөнки республикала 40 процент халыҡ ауылда йәшәй. Ауыл бөтһә, белмәйем, нимә булыр?..
Шулай итеп...
"Беҙҙең халыҡ бигерәк баҙнатһыҙ. Үҙенән-үҙе ҡурҡа, үҙенә яуаплылыҡ алырға ҡурҡа. Юҡҡа ғына, күҙ ҡурҡа - ҡул эшләй, тимәгәндәр бит. Бер нәмәнән дә ҡурҡырға ярамай. Эш башлағанда ла ҡурҡа-ҡурҡа ғына, эшләп ҡарайым әле, тип түгел, үҙеңә ышаныс менән, мин булдырам, тип тотонорға кәрәк", - ти аяғында ергә ныҡлы баҫып торған эшҡыуар, ысын мәғәнәһендә ер хужаһы Ҡасим Ишембаев. Бәлки, уның һүҙҙәренә ҡолаҡ һалырға кәрәктер?
Зәйтүнә ӘЙЛЕ яҙып алды.
КИРЕ СЫҒЫРҒА


text:
Январь 1970
Гөлсирә Шафиҡова
Январь 1970
Хикәйә
1943 йылдың авгусында ун һигеҙ йәше саҡ тулып өлгөргән Әхиәргә лә повестка килтереп тотторҙолар. Егет быны ғәҙәти ҡабул итте: “Китергә икән, китергә!“
Ир-атһыҙ йорттар күптән етемһерәп, бушап ҡалған: бала-саға, ҡатын-ҡыҙ ҙа ҡарт-ҡоро. Эйе, ир-ат юҡлығы ныҡ һиҙелә: унан-бынан яғырға тип ситәндәр һүтелеп алынған, бағаналар ауған, буяуҙары ҡубып төшкән тәҙрә ҡапҡастары ала-сола... Өй эргәләрендә – кесерткән, алабутаның әҫәре лә юҡ – яраҡлы үләнде халыҡ күптән ашап бөткән.
Хәллерәктәр ҡырҙа, ырҙын табағында булғас, Әхиәрҙе оҙатырға туған-тыумасалары, күршеләре генә йыйылды.
Артабан уҡырға
Сафуан Әлибаев
Январь 1970
Күренекле шағир Сафуан Әлибай үҙенән һуң бай ижади мираҫ ҡалдырҙы. Уның блокноттарында, дәфтәрҙәрендә бығаса бер ҡайҙа ла баҫылмаған шиғырҙары бик күп.
Һүҙгә, шиғриәткә үтә лә талапсан шағир, бәлки, уларҙың барыһын да уҡыусы хөкөмөнә сығарырға кәрәк тә тапмағандыр. Бәлки, ғүмер буйы көнө-төнө эш өҫтөндә ҡайнаған кеше булараҡ, ваҡыты ла булмағандыр... Шуларҙың бер ни тиклемен уҡыусы хөкөмөнә еткерге килде.
Фәрҙиә Әлибаева,
шағирҙың тормош юлдашы.
Артабан уҡырға
Әнғәм Хәбиров
Январь 1970
(Тимер Йосоповтың быуат башындағы шиғриәтенә байҡау)
Халыҡ шағиры, халыҡ яҙыусыһы тигән маҡтаулы һәм дәрәжәле исемдәрҙе яулаған ҡәләмдәштәребеҙҙең һаны күбәйеберәк китте инде әллә, һуңғы ваҡытта уларҙың юбилейҙары тауышһыҙ-тынһыҙ ғына үтә башланы. Әллә заман башҡа – заң башҡа тигән йәшәү рәүеше үҙенең әрһеҙ тамырҙарын торған һайын тәрәнгәрәк ебәрә барғанға күрә шулаймы икән?
Артабан уҡырға
Рәшит ЗӘЙНУЛЛИН
Январь 1970
Артабан уҡырға
Айҙар Хөсәйенов
Январь 1970
Артабан уҡырға
Хәйҙәр Тапаҡов
Февраль 2015
Хикәйә
I
Сәнғәт колледжының йомғаҡлау концертына саҡырҙылар. Шунда эшләгән уҡытыусылар, студенттар көсө менән әҙерләнгән мәҙәни сара күркәм ойошторолғайны. Концертҡа йәм, үҙенсәлек өҫтәп фойеға ҡала рәссамдарының, урындағы фотографтарҙың картина, фотокүргәҙмәһе лә ҡуйылған. Ике йөҙ тамашасы һыйҙырышлы зал шығырым тулы, беҙҙең, почетлы ҡунаҡтарҙың, урыны икенсе рәттә. Кисәне алып барыусы егет сираттағы сығыш яһаусыны иғлан итте: «Людвиг ван Бетховен, «Айлы соната». Колледж уҡытыусыһы Миңһылыу Таһирова башҡара».
Артабан уҡырға
Спартак Ильясов
Роман-хәтирә
Ҡарурман әсирлегендә
Фоманың ауылдаштары мылтыҡ эҙләп йөрөй торғас, аҙна уҙа. Ҡайҙандыр бик иҫке, әммә атырға яраҡлы һыңар көбәк табып килтерәләр. Балта, тимер һәнәктәр, бысаҡтар менән ҡоралланып, әлеге мылтыҡты алып, биш ир дүрт атта Фоманың кәбәненә китә. Шаулашып һөйләшеп барғандар, күрәһең, былар кәбәнгә етмәҫ борон уҡ, айыу сыға ла ике тәпәйенә текә баҫып үкереп ебәрә. Аттар ҡалтыранышып шунда уҡ тып туҡтай. Ике эт була. Шулар шаулашып өрөп айыуға табан саба. Айыу ҡысҡырышҡан кешеләрҙе, эттәрҙе күреп, яй ғына тау-урмандар яғына китә.
Артабан уҡырға


text:
- Подробности
- Просмотров: 527
ҠЫҪТЫБЫЙ, башҡорт аш-һыуының традицион аҙығы. Татарҙарҙа һәм байтаҡ Урта Азия халыҡтарында осрай. Башҡорттарҙа Ҡ. — сөсө ҡамырҙан әҙерләнеп, эсенә иҙелгән картуф йәки тары бутҡаһы һалынған бәләкәй генә бәлеш. Ҡамыр йоҡа итеп йәйелә, ҡыҙҙырылған ҡоро табала бешерелә. Йәймәнең яртыһына эслек һалып, икенсе яртыһы м‑н ҡаплайҙар; остары бөрөлмәй. Ҡ. майлап һәм табынға йылы килеш бирәләр. Ҡ. ғәҙәттә көн һайын йәки байрам табынына бешерелә, уны өмәселәр өсөн дә әҙерләйҙәр (ҡара: Өмә).
Әҙәб.: Шитова С.Н., Гаделгареева Р.Г. Злаки в повседневной, праздничной и обрядовой пище башкир в конце XIX — начале XX в. //Хозяйство и культура башкир в XIX — начале XX в. М., 1979.
Э.В.Миһранова
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Газета "Йәшлек" » Медиа » Страница 9
Һин йәш, мин дә йәш, Беҙ моңдаш һәм фекерҙәш!
Медиа // 5-09-2016, 12:57
Йәш "Юлдаш"тарыбыҙ күңеленә һалынған "Күпер"
Медиа // 31-08-2016, 13:15
"Ҡороласаҡ әңгәмәбеҙ, яңғыраясаҡ йырҙарыбыҙ менән һеҙҙең күңелдәргә күпер һуҙырға әҙербеҙ!" – тип сәләмләй һеҙҙе "Юлдаш"радиоһында барыусы "Күпер" тапшырыуы.
Ә инде "Күпер"ҙең тарихына күҙ һалһаҡ... 2000 йылда "Юлдаш" йыр-моң каналы асылғас, "Тамыр" студияһына ла тура эфирға сығыу мөмкинлеге бирелде. Шулай итеп, 2000 йылдың 25 сентябренән радио тарихында тәүге тапҡыр балалар тура эфирға сығып, ололар менән бергә тапшырыуҙар алып бара башланы. Студия ҡунаҡтары ла шулай уҡ балалар – үҙҙәренең проблемалары, уңыштары, ҡаҙаныштары тураһында һөйләр һүҙҙәре, бүлешер хәбәрҙәре күп уларҙың.
...
"Юлдаш" каналының Баймаҡ студияһы һөйләй
Медиа // 29-08-2016, 12:13
"Юлдаш" мәғлүмәт һәм йыр-моң каналының Баймаҡ студияһы республика райондарында асылған тәүге филиал булды. Ул 2013 йылдың көҙөндә беренсе тапҡыр эфирға сыҡты һәм бөгөнгәсә уңышлы эшләп килә. Баштан уҡ айырым штат тотоу тураһында һүҙ булманы. Сөнки радиостудия Баймаҡ телевидениеһы базаһында эш башланы һәм уның тәүге алып барыусылары булып урындағы телевидение хеҙмәткәрҙәре сығыш яһаны....
Рухиәтебеҙ һағында тороусылар
Медиа // 15-08-2016, 11:31
Рухиәт – беҙҙе йыйыусы, туплаусы, халҡыбыҙҙың аңына ла, ҡанына ла һеңгән көс. Ата-олатайҙарыбыҙ ниндәй генә заманда ла йыр-моңдан, шиғри һәм йор һүҙҙән айырылмаған, ғүмерлек юлдашы иткән. Башҡорт телен һаҡлап ҡалыу, нескәлектәрен, камиллығын байытыу, үҫтереүгә арналған тапшырыуҙар рухиәт күгебеҙҙең иркенлеген, сағыу йондоҙҙары булыуын дәлилләй. Илһөйәрлек һәм рухиәттең нигеҙ башы – ғаиләлә, артабан –мәктәп һәм мөхит. Өлгө булыусылары – ағинәйҙәр мәктәбе һәм аҡһаҡалдар булмышы. Ғилем һәм фән эйәләре иһә – ысын рухиәт һағында тороусылар....
Донъяны башҡортса тыңлағыҙ!
Медиа // 8-08-2016, 21:58
Юлдашфм.рф һәм yuldashfm.ru . “Юлдаш” радиоһының рәсми сайтын ошо адрестар буйынса таба алаһығыҙ. Унда каналдың эшмәкәрлеге бар тулылығында яҡтыртыла. Эфирға сыҡҡандан һуң һәр тапшырыу шунда уҡ сайтҡа ҡуйыла. Күтәрелгән темаға фекер алышыу, комментарий ҡалдырыу мөмкинлеге бар, үҙегеҙгә оҡшаған сығарылышты дуҫтарығыҙ менән бүлешә алаһығыҙ. Бының өсөн социаль төркөмдәрҙең төймәһенә баҫыу ҙа етә....
Үҙеңде лә уйла, илеңде лә буйла
Медиа // 1-08-2016, 10:18
Яңылыҡ иҫке һуҡмаҡты тапамай
Медиа // 22-07-2016, 12:04
Тормошто нимә байыта? Әлбиттә, ваҡиғалар. Төрлөһө була уларҙың, үҙебеҙгә генә ҡағылғандары ла, тотош йәмғиәтебеҙҙә сағылғандары ла. Яҡшыһы ла, яманы ла. Арба тәгәрмәсенә уралып, ғүмер буйы эйәреп барғандары ла, кипкән бысраҡ һымаҡ, ваҡыт үтеү менән ҡойолоп ҡалғандары ла... Уларын да, быларын да ҡаплап, яңы ваҡиғалар, йәғни яңылыҡтар өҫтәлә килә. Ана шул яңылыҡтарҙы иң беренселәрҙән булып халҡыбыҙға еткереүсе – “Юлдаш” радиоһының “Яңылыҡтар” бүлеге.
...
Халыҡ, ил тарихы – киләсәккә изге аманат
Медиа // 17-07-2016, 22:42
Заман рухын ҡайһылайтып тотоп ҡалырға? Уның бөгөнгө тын алышын, ваҡиғалар ағышын алдағы көндәрҙә нисек сағылдырыр ға мөмкин? Кеше бының өсөн күп сара үҙләштергән: хәреф графикаһын ҡулланып һүрәтләү, рәсем яһау, таш һындар эшләү, фотоға, киноға төшөрөү һ.б. Шул сараларҙың иң тәьҫирлеләренең береһе – тауыш яҙмаһын уйлап сығарыу – ҙур асыш була. Фонотека, йәғни тауыш яҙмалары бүлеге – “Башҡортостан” дәүләт телерадиокомпанияһының мөһим тармағы. Ул рухи ҡомартҡылар байлығын яңыртыу, туплау, тәртиптә тотоу өсөн яуаплы. “Алтын фонд” менән эш итеүҙә һанлы технологияға күсеү яңы һулыш бирҙе, яҙмаларҙың сифаты яҡшырҙы, уларҙы етештереү заманса тиҙлеккә яраҡлашты....
Хәбәрсенең һәр эш көнө – яңы тормош бите
Медиа // 8-07-2016, 10:16
Радиола эш башлауым "Юлдаш" каналы асылыу осорона тура килде, был хеҙмәттәшлеккә ун биш йыл да булып киткән. Бар республика тыңлаған радио каналында мин әҙерләгән материалдар яңылыҡтар сығарылыштарында, шулай уҡ "Даирә" программаһында яңғырай. Шундай мөмкинлек биргән "Юлдаш" радиоһына сикһеҙ рәхмәтлемен. Район халҡын, әлбиттә, иң тәүҙә үҙҙәре йәшәгән мөхиттәге хәбәрҙәр ҡыҙыҡһындыра, шунан ғына – республика һәм ил хәлдәре. Урында яңылыҡтарҙың төрлөһө бар, әммә бөтә республика өсөн ҡыҙыҡлы сюжеттар эҙләйем. Мәҫәлән, фермерҙың миллион һумлыҡ грант алыуы, йә булмаһа, сағыу байрам тураһындағы репортаж халыҡтың йәшәйешен сағылдыра....
“Атайым тураһында һөйләгеҙ”
Медиа // 6-07-2016, 10:06
Ҡатын-ҡыҙҙарға, әсәйҙәргә арналған тапшырыуҙар бихисап, ә бына атайҙар хаҡында һөйләгәндәре һирәк. Йәмғиәттә ирҙәрҙең абруйын арттырыу, атай тәрбиәһе, уның уңыш серҙәре тураһында бәйән итеү маҡсатында 2014 йылда “Юлдаш” радиоһында “Атайым тураһында һөйләгеҙ” тип аталған тапшырыуҙар шәлкеме сыға башланы. Ул беҙҙең аранан киткән, үҙенән һуң яҡты эҙ, күркәм эштәр ҡалдырған, атаһының ғына түгел, тотош милләтенең улы булған уҙамандар тураһында....


text:
Джеймс Г.Сперджен яҙған:
Эш - ул һеҙҙең шәхси һайлау; хеҙмәт итеү Ғайса үтенесе һөҙөмтәһе. Эштә һеҙ эш хаҡы алаһығыҙ, ә хеҙмәт иткәндә - һеҙ түләйһегеҙ.
Эштә һеҙ бирәһегеҙ кире ҡайтарып алыр өсөн, ә хеҙмәт иткәндә һеҙ элек алғанығыҙҙы кире ҡайтарып бирәһегеҙ.
Эш һеҙҙең һәләтегеҙгә бәйле, ә хеҙмәт итеүегеҙ һеҙҙең Аллаһҡа хеҙмәт итергә әҙер булыуығыҙға бәйле. Яҡшы эшләнгән эш һеҙгә маҡтау килтерә, ә яҡшы үтәлгән хеҙмәт итеү Ғайсаға хөрмәт күрһәтә.
Был хеҙмәт беҙҙең Аллаһты һәм Ғайса Мәсихте данлау өсөн үтәлә.
Р.S.
Был биттәге материалдарҙы һеҙ копияһын эшләп файҙалана алаһығыҙ, тик бер шарт бар:
Атабыҙға ғибәҙәт ҡылырға һәм дә йөкмәткеһен үҙгәртмәҫкә. Шулай уҡ үҙегеҙҙең уҡыусыларығыҙға һәм тыңлаусыларығыҙға был материалды ҡайҙан алыуығыҙҙы хәбәр итегеҙ:
WWW PROWRD-EU - страница служения "Возвещение Божьего слова!" (Международное служение ОЕД по преподаванию Библии).


text:
Яратманың мине, яратманың, Күңел ярам яна әрнеүҙән. Тик һаман да һинең һөйөүеңә Өмөт итәм әле мин, түҙәм. Ниндәй йырҙың ҡушымтаһы әле был, танынығыҙмы, дуҫтар? Эйе, «Яратманың мине». Йәш, өмөтлө йырсы Илнур Рамаҙанов башҡара. Ул хәҙер хитҡа әйләнеп китте. Нәҡ ошо йыр Илнурға киң танылыу килтерҙе, тиһәк тә хата булмаҫ. Тәүҙә «Юлдаш-хит» конкурсында еңеү яулағайны. Шунан …
Continue reading ‘Джастин Бибер менән дуэтта йырлағым килә’ »
Лилиә Ишемйәрова, Урал Мортазин… Сәнғәтебеҙҙең күгендә сағыу балҡыған йондоҙло пар. Башҡортостандың атҡаҙанған артистары улар. Береһе моңло йырҙары менән күңелдәрҙе әсир итһә, икенсеһе күҙ эйәрмәҫ оҫта бейеүҙәре менән тамашасыларҙы һоҡландыра. Һайлаған һөнәрҙәрен ихлас яратҡан артистар һәр ваҡыт ижади эҙләнеү өҫтөндә, яңынан-яңы проекттар әҙерләй, яҡты уй-хыялдар менән йәшәй.
Һәр сағыу концертта: «Һеҙҙең өсөн йырлай Рәил Өмөтбаев!» тигән тауышты ишетеүгә, тамашасылар, бигерәк тә йәштәр, «геү» итеп ҡала. Мәғәнәле һүҙҙәргә матур көйҙәр яҙылған йырҙар менән сығыш яһаусы сәхнә йондоҙон ныҡ яраталар. «Ҡояшым – көнбағышым», «Һаҡмар һылыуы», «Юлдаш», «Һағынам», «Белмәйем», «Әсә бәхете», «Бәхетле мин», «Онот уны», «Ҡыңғырау» һәм башҡа йырҙарҙы башҡарып, танылыу алған йырсы, аранжировкалар оҫтаһы …
Continue reading ‘«Йырҙың көйө лә, һүҙҙәре лә матур булһын»’ »
Шундай халыҡсан, моңло йырҙар башҡарып, «Урал моңо», «Башҡорт йыры», «Ирәндек моңдары», «Гәлсәр һандуғас» конкурстарында ҡатнашып, тамашасы һөйөүен яулаған билдәле йырсы, ҡурайсы Юнир Һағынбаев бала саҡта бик шаян, шуҡ булған тип кем уйлаһын. Ауылдаштары, уҡытыусылары һаман да уның тураһында ҡыҙыҡ хәтирәләрҙе көлөп хәтерләп ала. Әйҙәгеҙ, был хаҡта Юнир Һағынбаевтың үҙенән һорап, бала саҡтың мөғжизәле мәлдәренә ҡайтып …
Continue reading ‘Йыр яҙмышы кеше ғүмере кеүек’ »


text:
Эсемлек
Эсемлек (эсеү тигән ҡылымдан) — эсеү өсөн яраҡлы шыйыҡлыҡ[1].
Йөкмәткеһе
Эсәр һыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыу — кеше эсә торған күп эсемлектәрҙең төп өлөшө, шул көйөнсә лә, газландырып йә минераллаштырып та (тәбиғи минераль сығанаҡтарҙан йә минералдар өҫтәү юлы менән) ҡулланыла.
Иҫерткес эсемлектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫерткес (алкоголле) эсемлектәр — ул составында спиртлы, углеводлы сеймалдан алынған кәм тигәндә 1,5 процент этил спирты булған эсемлектәр. Борондан әсетеү юлы менән әҙерләнгән.
- Шарап — йөҙөм һутын тулыһынса йә өшөләтә спиртлы әсетеү юлы менән алына торған иҫерткес эсемлек.
- Һыра — ҡур һоҫлаһын һыра сүпрәһе ярҙамында һәм ғәҙәттә ҡомалаҡ та өҫтәп спиртлы әсетеү юлы менән алына торған аҙ алкоголле эсемлек.
- Сидр — алма һутын (груша йә башҡа һут та булырға мөмкин) әсетке һалмайынса әсетеү юлы менән алына торған әҙ алкоголле эсемлек, ғәҙәттә шампанләштерелә.
- Бал балы — һыу, бал һәм әсетке ҡушып, башҡа тәм биргестәр өҫтәп әсетелә торған иҫерткес эсемлек.
Көслө спиртлы эсемлектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Спиртлы эсемлектәр ҡыуыу кубы,[2] ректификатлау колоннаһы йә микроорганизмдар ҡулланмайынса көсөн арттыра торған башҡа ысулдар менән әҙерләнә.
- Абсент — иҫерткес эсемлек, составында туйонға бай эфир майҙары булған әсе әрем һығындыһы уның мөһим өлөшө булып тора.
- Бренди — иҫерткес эсемлек, виноград шарабын, шулай уҡ емештән йә еләктән ҡойолған балды дистилляциялауҙан алынған продукттар өсөн дөйөм термин.
- Кальвадос — сидрҙы ҡыуҙырыу юлы менән алынған алма йә груша брендийы, Францияның Түбәнге Нормандия төбәгенән сыҡҡан.
- Виски — хуш еҫле иҫерткес эсемлек, ашлыҡтың төрлө төрҙәренән ҡур яһау, ҡыуҙырыу, оҙаҡ ваҡытҡа имән мискәләргә ҡойоп ҡуйыу юлы менән алына.
- Араҡы — үҙенә генә хас еҫле, төҫһөҙ һыу-спирт иретмәһе. Араҡының ныҡлығы төрлөсә булырға мөмкин: күләмдең 40,0-45,0; 50,0 йә 56,0 проценты.
- Граппа — виноградтан эшләнгән итальян иҫерткес эсемлеге. Шарап яһағанда виноградты һыҡҡандан һуң ҡыуҙырыу юлы менән яһала.
- Джин — бойҙай спиртын үҙенсәлекле тәм бирә торған артыш ҡушып ҡыуҙырыу юлы менән эшләнә.
- Коньяк — виноградтың ҡайһы бер сорттарынан айырым технология буйынса етештерелә.
- Ликёр — хуш еҫле, ҡағиҙә булараҡ, татлы спиртлы эсемлек, спиртланған емеш һәм еләк һуттарынан, тәмле үлән төнәтмәләренән тамырҙар, тәмләткестәр ҡушып яһала.
- Ром — шәкәр ҡамышы производствоһының патока һәм шәкәр ҡамышы шәрбәте кеүек эйәрсен продукттарын әсетеп ҡыуҙырыу юлы менән әҙерләнә.
- Көмөшкә — әсегән шәкәрле шәрбәтте, шәкәр ҡушып әсетелгән йә составында үҙ шәкәре булып әсегән ашлыҡ, картуф, сөгөлдөр, емеш һәм башҡа спиртлы массаны (әсегән балды) заводта сығарылған йә һәүәҫкәр эшләнелешле аппарат аша ҡыуҙырып әҙерләнгән иҫерткес эсемлек.
- Текила — Мексикала үҫеүсе зәңгәр агава үҙәгенән дистилляциялау ысулы менән алына.
Газландырылған эсемлектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Углекислый газ менән туйындырылған эсемлектәр газландырылған тип атала. Түбәндәге ысулдар менән яһала:
- Әсетеү юлы менән:
- шампань
- әсе щи
- Хәҙерге заман технологияһы менән:
- кола
- тоник
- газландырылған лимонад
Алкоголһеҙ эсемлектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кеүәҫ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Он менән ҡурҙан йә арыш икмәгенән әсетеп яһала.
Компот
Яңы йә киптерелгән еләк-емештән ҡайнатып эшләнә.
Морс[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Еләкте һыуға болғатып йә ҡайнатып сығарып һәм һыуытып әҙерләнә.
Һуттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һуттар емештәрҙән, еләктәрҙән, йәшелсәләрҙән әҙерләнә. Рәсәйҙә ҡайын һуты, морс киң таралған.
Һөт эсемлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һөттән әҙерләнгән эсемлектәр (нигеҙҙә һыйыр һөтөнән):
- кефир
- айран
- ацидофилин
- шыйыҡ йогурт
- ряженка
Эҫе эсемлектәр
Түбәндәге эсемлектәр ғәҙәттә йылы йә ҡайнар көйө эселә:
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Информация о напитках и барной культуре
- Рецепты напитков
- Профессия водного сомелье, карты воды в ресторанах и другие новые тенденции рынка питьевой воды. Анатолий Корнеев, Forbes


text:
Фото:
Ҡытай телевидениеһында Шүлгәнташ тураһында фильм күрһәтелде
Фото:
ӨФӨ, 2018 йыл, 26 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Кисә Аньхой провинцияһының үҙәк телевидениеһында «Сәнғәт бишеге. Шүлгәнташ мәмерйәһе» фәнни-популяр фильмдың премьераһы булды. Башҡортостан журналистары әҙерләгән фильм сит ил һәм Рәсәй ғалимдарының мәмерйәлә палеолит осоро рәсемдәрен һаҡлап ҡалыу буйынса эше хаҡында бәйән итә. Ҡытай тамашасыларын Башҡортостан халыҡтарының тарихы, мәҙәниәте, ғөрөф-ғәҙәттәре һәм бөгөнгө ҡаҙаныштары менән таныштырыу өсөн тағы бер нисә тапшырыу эфирға әҙер ҙә инде.
Телетапшырыуҙар менән алмашыу Аньхой провинцияһы телевидениеһы, «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы һәм Аньхой университеты ҡарамағындағы Рәсәйҙе өйрәнеү буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге араһында өс яҡлы хеҙмәттәшлек сиктәрендә бойомға ашырыла. Май урталарында Башҡортостан телеканалында «Ҡытай телевидениеһы аҙналығы» башлана, уның барышында Аньхой провинцияһындағы коллегаларыбыҙ әҙерләгән тапшырыуҙарҙы күрһәтеү ҡаралған, тип хәбәр иттеләр Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығынан.
http://www.bashinform.ru/news/1150481-film-o-peshchere-shulgan-tash-pokazali-v-efire-kitayskogo-televideniya/


text:
Әлшәй районында ғәҙәттән тыш хәл. 9 йәшлек малай үҙ-үҙенә ҡул һала, ул аҫылынып үлә. Бала патронат тәрбиәгә алынған булған. Ғаилә өлгөләрҙән иҫәпләнгән. Шуға күрә баланың яҡты донъя менән үҙ теләге менән хушлашыуы аңлашылмай. Әле ваҡиғаны тәфтиш органдары тикшерә.
Мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, малай мәктәптә икеле билдәһе алған. Шуға күрә өлкәндәр уға компьютерҙа уйнауҙы тыйған. Әсә кеше өйҙә булмағанда малай сарҙаҡҡа менеп аҫылынған.
Мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, малай мәктәптә икеле билдәһе алған. Шуға күрә өлкәндәр уға компьютерҙа уйнауҙы тыйған. Әсә кеше өйҙә булмағанда малай сарҙаҡҡа менеп аҫылынған.


text:
Порталда - уңайлы һәм тиҙ
► ОСАГО полисын күрһәтеү кәрәкмәй, хәҙер тикшереү электрон базаларҙы файҙаланып үткәрелә;
► транспорт хужаһы gosuslugi.ru порталы аша ғариза биргәндә, ҡабул итеүсе хеҙмәткәргә тәүҙә документтарын тапшырмайынса ла, автомобилде ҡарау процедураһын үтә ала;
► идентификациялау номерҙары үҙгәргән (уларҙың иҫкереүе, тутығыуы асыҡланған осраҡта) транспортты иҫәпкә ҡуйырға була;
► страховкалау осрағы буйынса ғәмәлдән сыҡҡан транспортты теркәүҙе туҡтатыу тураһында положение индерелде;
► элек дәүләт номерын һаҡлау өсөн 180 тәүлек кенә бирелһә, хәҙер инде һаҡлау ваҡыты тамамланыуҙың һуңғы көнө ялға тура килә икән, дәүләт номерын иртәгәһенә - эш көнөндә ала алаһығыҙ.
Башҡортостан Дәүләт автоинспекцияһы электрон ғаризаны дәүләт хеҙмәттәре порталы аша (www.gosuslugi.ru) тапшырғанда дәүләт пошлинаһын онлайн-түләүҙе, билдәләнгән күләмдән 30 процент ташлама менән тапшырып булыуын иҫегеҙгә төшөрә. Дәүләт автоинспекцияһы подразделениеларына шәхсән барып ғариза тапшырыусыларға ташлама ҡаралмаған.
Автомототранспортты дәүләт хеҙмәттәре порталы аша теркәү мөмкинлектәре, порталда шәхси кабинетты булдырыу һәм раҫлау буйынса һорауҙар менән эш көндәрендә 8 (347)279-32-05 телефоны буйынса мөрәжәғәт итергә мөмкин.


text:
- Подробности
- Просмотров: 340
МОНГОЛ ИМПЕРИЯҺЫ, 13—14 бб. Азияның төньяҡ‑көнсығыш һәм үҙәк өлөшөндә, Европаның көнсығышында урынлашҡан дәүләт. 1206 й. Сыңғыҙхан тарафынан төҙөлә, яулап алыу походтары һөҙөмтәһендә сиктәре шаҡтай киңәйә. Баш ҡалалары: Ҡараҡорум, 1263 й. — Ханбалыҡ (Пекин). Дәүләт м‑н Сыңғыҙхан нәҫеленән булған юғары донъяуи власҡа эйә Бөйөк хан (ҡаған) идара иткән, ул ҡоролтай тарафынан һайлап__ҡуйылған. Дин тотоу ирекле булған. Дәүләт теле — монгол теле, буйһондоролған илдәрҙә ш. уҡ үҙ дәүләт телдәре һаҡланған. Терр‑я улустарға (Бөйөк хан улусы, Жуси улусы, Һәләгү улусы, Сығатай улусы һ.б.), төмәндәргә (10 мең), меңдәргә, йөҙҙәргә, ундарға бүленгән, уларға хандар, ун мең баштары (төмән), мең баштары, йөҙ баштары һәм ун баштары идара иткән. Дәүләт мәсьәләләре хан урҙаһында йәки ҡоролтайҙа хәл ителгән. Буйһондоролған терр‑яларға йөкләмәләр һәм һалымдар һалынған, уларҙы баҫҡаҡтар һәм даруғалар йыйған. Хоҡуҡи мөнәсәбәттәр Сыңғыҙхан һәм уның вариҫтары тарафынан төҙөлгән Бөйөк Яса закондарына ярашлы көйләнгән. Күсмә малсылыҡ төп хужалыҡ тармағы булған, буйһондоролған терр‑яларҙа хужалыҡ итеүҙең ғәҙәти төрҙәре һаҡланған. Азия һәм Европа илдәре м‑н сауҙа‑иҡт. бәйләнештәр тотҡан. Башҡорттар М.и. составына 1207—36 йй. хәрби бәрелештәр һәм һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә инә. Юлиандың мәғлүмәттәре б‑са, башҡорттар монгол ғәскәренә ҡаршы 14 йыл буйы һуғыша, империя составына ингәс, үҙ ханы булған дәүләтен һаҡлап алып ҡала. “Сыңғыҙнамә”гә ярашлы, Сыңғыҙхан м‑н уның дәүләтенә ҡушылыу т‑да һөйләшеүҙәрҙән һуң башҡ. ырыу башлыҡтары ер биләүгә ярлыҡ, оран, тамға, ырыу ағасы һәм ҡош ала. Башҡорт шәжәрәләре б‑са Мөйтән бейгә Ағиҙел, Тубыл, Ишем йй. буйҙарына, Яйыҡ й. үренә эйә булыу т‑да ярлыҡ бирелә, Майҡы бей Сыңғыҙхандың өлкән улы Жуси армияһы составында Себер һәм Ҡаҙағстанға походтарҙа ҡатнаша. Башҡорттар Жуси улусы (ҡара: Алтын Урҙа) составына инә, башҡорт ғәскәрҙәре Батый хандың көнсығыш һәм Үҙәк Европа илдәренә походтарында ҡатнаша. Башҡорттарға яһаҡ һалына, улар хәрби (ҡара: Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте), юл, почта һ.б. йөкләмәләр үтәй. Башҡорттарҙың М.и. составына инеү осоро легенда һәм риүәйәт‑ тәрҙә (“Аҡман‑Тоҡман”, “Биксура”, “Бошман‑Ҡыпсаҡ батыр”, “Хан дәүерендә бөрйәндәр”, “Мөйтән”, “Үҫәргәндәр”) һ.б. фольклор ҡомартҡыларында сағылыш тапҡан. 1224 й. М.и. Сығатай улусы, 13 б. 60‑сы йй. Һәләгү улусы, Алтын Урҙа һ.б. айырыла. 14 б. һуңғы йылдарында М.и. юҡҡа сыға.
Әҙәб.: Башҡорт әҙәбиәте антологияһы. 1‑се т. XIII—XVIII быуаттар. Өфө, 1999; Башкирское народное творчество. Т.2. Предания и легенды. Уфа, 1987; Х р а п а ч е в с к и й Р.П. Военная держава Чингисхана. М., 2004.
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Ҡорама ҡорау – бәхет ҡороу ул6-07-2018, 00:03 // Рухиәт // Баҫып сығарырға
Башҡортостанда башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының мәҙәни, социаль һәм рухи үҫешенә этәргес биргән, уларҙы берләштергән “Ағинәй” төбәк йәмәғәт ойошмаһының барлыҡҡа килеүе лә ошо маҡсатҡа тап килеп, бик ваҡытлы һәм урынлы булды. Фәҡәт ағинәйҙәр хәрәкәтенең киң таралыуы һөҙөмтәһендә хәл-торош яҡшыға үҙгәрҙе тиһәк, һис тә арттырыу булмаҫ.
Бөрйән районында эшләп килгән “Ағинәйҙәр ҡоро” йәмәғәт ойошмаһы ла нәҡ ошо бурысты тормошҡа ашырыуҙы үҙенең көндәлек эш йүнәлеше итеп алған. Улар “Кәрәҙ” ҡорамасылар клубын булдырып, ауылдарҙа “Ағинәйҙәр ҡоро”н тергеҙеп, халыҡ араһында аңлатыу эштәре алып бара. Үҙҙәренең эш өлгөләре менән дә халыҡ аҡылына, динебеҙ ҡиммәттәренә таянып, йәштәрҙе дөрөҫ юҫыҡта тәрбиәләүгә, милләтебеҙҙе берләштереүгә ынтыла. Халҡыбыҙҙың меңәр йылдар буйы туплаған аҡылын, донъя көтөү тәжрибәһен, рухи мираҫтарын, әҙәп-әхлаҡ ҡанундарын, иманыбыҙ асылын киләсәк быуынға тапшырыу маҡсаты менән яна. Күптән түгел улар республиканың башҡа райондарында йәшәгән фекерҙәштәрен үҙҙәренә йыйып, тәжрибәләре менән уртаҡлашты.
Йыйын уҙғарылған мәҙәниәт һарайы милли кейемдәге ҡатын-ҡыҙҙың күплегенән йәмләнеп, күркәмләнеп киткәндәй тойолдо. Бөрйән уңғандары – шәхси һәм крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары ҡунаҡтарға үҙҙәре етештергән башҡорт аштарын, милли продукцияны тәҡдим итте. Фойела ойошторолған ҡул эштәре күргәҙмәһе лә кешеләрҙе битараф ҡалдырманы.
Кәрәҙ техникаһына нигеҙләнеп ҡоралған ҡорамаларҙы йыйында ҡатнашыусылар ҙур ҡыҙыҡһыныу менән ҡараны. Райондың “Ағинәйҙәр ҡоро” һәм “Кәрәҙ” халыҡ ҡорамасылар клубы етәксеһе Рәшиҙә Ғиззәтуллина етәкселегендә нимә генә эшләмәгән Бөрйән оҫтабикәләре: кейемдәр, түшәк-ҡорғандар, сувенирҙар, көнкүреш әйберҙәре, һауыт-һаба... Республика халыҡ ижады үҙәгенең “Урал” галереяһы етәксеһе Кәримә Кайдалова, ВЭГУ-ның өлкән уҡытыусыһы Ольга Суткевич күргәҙмәгә баһа биреп, тәҡдимдәрен, теләктәрен еткерҙе.
Имам-мөхтәсиб вәғәз уҡып, йыйынға фатихаһын биргәс, сәхнәнән яңғыраған халҡыбыҙҙың мәшһүр йыры “Урал”ды аяғүрә баҫып тыңланы залдағылар.
— Дәүләт тарафынан бер ниндәй ҙә ярҙамға өмөт итмәй, эшсән, рухлы, ил-көн яҙмышына битараф булмаған апай-инәйҙәрҙең ошолай ойошоуы – халҡыбыҙҙың бер тупҡа тупланыуына, берләшеүгә һыуһауына ишара. Халҡыбыҙҙың телен, киләсәген һаҡлау, ғаилә институтын нығытыу йүнәлешендә арымай-талмай эшләйһегеҙ һеҙ, заман сирҙәренә ҡаршы ла аяуһыҙ көрәшәһегеҙ. Бар ҡатын-ҡыҙҙар ҙа һеҙҙең кеүек булһа, илебеҙ ҡотайыр, милләтебеҙ ҙә йәшәр, – тип телмәр тотто йыйында Бөрйән районы хакимиәте башлығы Рөстәм Шәрипов.
Ул шулай уҡ райондың бер төркөм ҡорамасыларына Рәхмәт хаттары тапшырҙы. Гөлсирә Солтанбаева, Мәҙинә Барыева, Миңлегөл Ғәлина, Зәкиә Суфийәнова, Тәнзилә Сәйетбатталова, Фирүзә Йыһанурова, Гүзәл Абдуллина иң шәп ҡул эштәре оҫталары тип табылды.
Бөрйән оҫтабикәләренең эш емештәренең киләсәктә юғары даирәләрҙә лә танылыу табасағына ышаныс ҙур. Республика халыҡ ижады үҙәге тарафынан ике йылға бер тапҡыр Өфөлә “Урал” галереяһында ойошторолған профессиональ ҡорамасылар фестивалендә “Кәрәҙ” клубы бер нисә тапҡыр ҡатнашҡан. 2016 йылда клуб “халыҡ” исеменә лайыҡ булған. Быйыл октябрь айында үтәсәк республика “Ҡораматуй”ында үҙ тәжрибәләре менән уртаҡлашырға ла ниәт тота улар.
Бөрйән ҡорамасыларын район хакимиәте лә иғтибарынан ситтә ҡалдырмай, һәр саҡ ярҙам итергә әҙер. Республика “Ағинәй” ойошмаһы рәйесе Гөлфиә Янбаева ярҙамы менән былтыр “Кәрәҙ” клубы Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының 200 мең һумлыҡ грантына эйә була.
Һуңғы йылдарҙа республикала туризмды үҫтереү, ситтән инвесторҙарҙы йәлеп итеү мәсьәләһе йыш күтәрелә, 2020 йылда Башҡортостанда уҙғарыласаҡ Бөтә донъя фольклориадаһына бихисап ҡунаҡтар көтөлә.
“Беҙ туристарға, ситтән килгән ҡунаҡтарға нимә тәҡдим итә алабыҙ? Уларҙың үҙҙәренән ниндәй файҙа алырға мөмкин?” – тигән мәсьәлә лә күтәрелде йыйында. Иҫ киткес гүзәл тәбиғәте, Шүлгән мәмерйәһе менән дан тотҡан Бөрйән районы өсөн был һорау бигерәк тә көнүҙәк.
Туризм мәҙәниәте киң аҙымдар менән республикабыҙға үтеп ингән осорҙа туристар өсөн тәғәйен торлаҡтарҙы милли стилдә, урындағы халыҡтың көнкүрешен, мәҙәниәтен сағылдырып биҙәргә тырышалар. Мегаполистарҙан, көсөргәнешле эштән, ҙур тиҙлектә барған ҡала тормошонан, бетон өйҙәрҙән ялҡҡан кеше күңел тыныслығы эҙләп ҡабатланмаҫ, бер кемдә лә булмаған эксклюзив әйбергә хужа булғыһы, бүтән бер ерҙә лә ашап-татып ҡарамаған ризыҡты тәмләп ҡарағыһы, ерле халыҡтың ҡулдан эшләгән әйберҙәрен һатып алғыһы, йортоноң эсен күргеһе, шунда иҫтәлеккә фотоға төшкөһө килә.
Сығыштарҙа яңғыраған, ҡораманы ла ошо маҡсатта ҡулланырға була, тигән фекер менән килешмәү мөмкин түгел. Ошолай биҙәлгән йорт эсендә энергетика башҡа була, унан тыныслыҡ, боронғолоҡ, тәбиғилек, ябайлыҡ бөркөлә.
Әйткәндәй, Рәшиҙә Ғиззәтуллина — сәйәхәт итергә яратҡан тынғыһыҙ йән, күп сит илдәрҙә булған. Уның:
— Ул илдәрҙә халыҡ кәсебе тауарҙары урамдарҙың буйынан-буйына тулып тора. Был глобаль күренеште танымай, һанламай, иҫәпкә алмай, артта ҡалған милләттәр рәтендә ҡалырға тейеш түгелбеҙ. Шүлгәнташҡа алып барған юл эсендә ултырған ауылдар ситендә туҡталыштарҙа күптән инде һатыу нөктәләре булдырып, аҙнаның көндәрен бүлешеп, сиратлап һатыу итергә тейешбеҙ. Кәсептең бер төрөнә әйләндереп, туристарҙың да ихтыяжын ҡәнәғәтләндерергә, халҡыбыҙҙың да бәҫен күтәрергә, үҙебеҙ ҙә файҙа күрергә өйрәнһәк ине, – тигән һүҙҙәре менән килешмәй булмай.
Өҫтәүенә ҡорама булған өйҙә донъя ла йәмлерәк төҫлө.
– Ҡыҙҙарыбыҙға, ейәнсәрҙәребеҙгә бирнәлекте үҙебеҙ әҙерләп бирәйек. Ҡораған әйбер бит ул беҙҙең күҙ нурыбыҙ, йөрәк тибешебеҙ, ҡул йылыбыҙ аша быуындар бәйләнешенә булышлыҡ итә! Өләсәй, ҡартинәй булараҡ, үҙебеҙҙән иҫтәлеккә ҡалдырыр түшәк-юрғандар, өй биҙәр ҡорғандар, япмалар, алъяпҡыстар кәрәк ҡыҙ балаларыбыҙға. Ҡорама ҡорау – ул бәхет ҡороу, – тигән тәҡдимдәр ҙә яңғыраны сәхнәнән.
Ҡорбан ашынан ауыҙ иткәс, республика ағинәйҙәре Бөрйән тәжрибәһен таратып, белгәндәре менән уртаҡлашырға үҙ төбәктәренә ашыҡты.
Бөрйән районы.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » “Ҡырымды финанслау Рәсәйҙең социаль программаларына йоғонто яһамаясаҡ”
“Ҡырымды финанслау Рәсәйҙең социаль программаларына йоғонто яһамаясаҡ”
Ил башлығы менән телеэфир аша “тура бәйләнеш”тәр уҙғарыу хәҙер матур йолаға әүерелде. Һуңғы тапҡыр Владимир Путин туранан-тура әңгәмәне декабрҙә үткәргәйне. Шунан һуң ил өсөн ҙур ваҡиғалар етерлек булды. Араларында еңеүҙәрҙе лә билдәләмәй булмай. Сочиҙағы Ҡышҡы Олимпия, Паралимпия уйындарында еңеүҙәрҙе нисек инде уңышҡа һанамайһың?! Ә Ҡырым республикаһының Рәсәйгә ҡушылыуысы? Тормош еңеүҙәрҙән генә тормай, әлбиттә. Беҙҙең көндәлек йәшәйешебеҙҙә лә кисекмәҫтән хәл итерлек мәсьәләләр, проблемалар бар. Владимир Путинға бирелгән һорауҙарҙа яңғыраны улар.
Әлбиттә, “тура бәйләнеш”тең тәүге минуттарында уҡ Украина ваҡиғалары, Ҡырым республикаһының Рәсәйгә ҡушылыуы тураһында һүҙ алып барылды (был темаға ике сәғәт ваҡыт бүленде). Түбәндә – Владимир Путиндың яуаптарынан иң мөһимдәре.
Украина, Ҡырым һәм Севастополь
– Украинала бөгөн барған ваҡиғаларҙың нисек башланғанын барыбыҙ ҙа белә. Европа союзына ҡушылыу-ҡушылмау мәсьәләһе килеп тыуғас, башланды ғауға. Бөгөн килеп, Украинаның көньяҡ-көнсығышында халыҡ үҙ киләсәге өсөн борсола. Ни өсөн тигәндә, милли әҙселектең, шул иҫәптән рус теллеләрҙең дә хоҡуҡтарын сикләү теләге күренде. Киевтағы власть халыҡ менән уртаҡ тел таба алмай. Етмәһә, кешеләр менән аңлашыр урынға, төбәктәргә етәксе урынына олигархтарҙы ебәрҙе. Әлбиттә, был да “ҡуҙ өҫтәне”. Кеше етәксеһенә ышанырға тейеш. Украинала федерализация тураһында һүҙ бара. Бында Һөйләшеүҙәр өҫтәле артына ултырып, мәсьәләне хәл итергә кәрәк. Илдә тәртипте тик килешеү, демократик процедуралар менән генә, ҡораллы көстәрһеҙ, танкыларһыҙ урынлаштырыу мотлаҡ.
Украиналағы хәл рус телле халыҡ өсөн хәүефлегә әйләнеп бара. Тап бына ошо Ҡырым халҡын Рәсәйгә ярҙам һорап мөрәжәғәт итергә этәрҙе лә.
Рәсәй бер ваҡытта ла Ҡырымда хәрби хәрәкәт башларға уйламаны. Киреһенсә, беҙ Украина менән дәүләт-ара бәйләнештәрҙе нығытырға ниәтләгәйнек. Ундағы рус телле граждандар уңайлы шарттарҙа йәшәйәсәгенә өмөтләнәбеҙ.
Рәсәй һәр ваҡыт Украина яғында булды һәм артабан да шулай ҡаласаҡ. Беҙҙе күп уртаҡ мәнфәғәт бәйләй. Әгәр уңышлы булырға теләйбеҙ икән, хеҙмәттәшлек итергә тейешбеҙ. Бөгөнгө эмоциональ характерҙағы ҡатмарлылыҡтарға ҡарамаҫтан.
Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуы ла тулыһынса халыҡ ихтыярында булды. Референдумда тауыш бирергә килеүселәр 83 процент тәшкил итеп, уларҙың 96 процентының Рәсәй Федерацияһына ҡушылыу яҡлы булыуы асыҡланды. Был шарттарҙа беҙ башҡа төрлөсә эшләй алмай инек.
Бөгөн бында хәл итәһе мәсьәләләр бар. Пенсионерҙар һәм бюджет тармағы хеҙмәткәрҙәре тураһында һүҙ күп булды. Уларҙың килеме, әлбиттә, Рәсәй пенсионерыныҡына йә бюджет хеҙмәткәренекенә тап килтереләсәк. Был юҫыҡта дүрт этапта эш алып барасаҡбыҙ. Пенсияны, хеҙмәт хаҡын дүрт ай дауамында – 1 апрелдән, 1 майҙан, 1 июнь һәм 1 июлдән 25-әр процентҡа күтәреү ҡаралған. Беҙҙәге түләүҙәр бер нисә тапҡыр Украинаныҡынан юғарыраҡ.
Ҡырымда йәшәүселәр Рәсәйгә ҡушылыуҙың өҫтөнлөктәрен, матди уңайлылығын тоясаҡ. Ҡырым һәм Севастополь халҡы Рәсәй граждандарына тейешле барлыҡ социаль түләүҙәрҙе лә аласаҡ. Бында сәнәғәтте, ауыл хужалығын, ғөмүмән, иҡтисадты үҫтереү өсөн барыһын да эшләйәсәкбеҙ.
Ҡытай менән хәрби блок тураһында
– Ҡытай менән хеҙмәттәшлек әүҙем үҫешә. Һәр яҡлап та. Шул уҡ ваҡытта хәрби-сәйәси берлек тураһындағы мәсьәләне алға ҡуймайбыҙ. НАТО ҡасандыр СССР-ға ҡаршы, бигерәк тә Советтар Союзының Көнсығыш Европалағы сәйәсәтенә ҡаршы берлек булараҡ ойошторолғайны. Унан һуң СССР тарҡалды, ә НАТО ҡалды. Минеңсә, яңы блоктар кәрәкмәй. Беҙ былай ҙа Ҡытай менән хеҙмәттәшлек итәбеҙ. Тауар әйләнеше – 87 миллиард һум. АҠШ менән – 27,5 миллиард һум.
Беҙҙең бығаса хәрби өлкәлә ул тиклем ышаныслы бәйләнеш булмай торғайны. Әле берлектә төрлө күнекмәләр үткәрә башланыҡ – диңгеҙҙә лә, ҡоро ерҙә лә, Рәсәйҙә лә, Ҡытайҙа ла. Бына ошолар барыһы ла, ике яҡлы мөнәсәбәт донъя сәйәсәтендә арыу ғына фактор һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр ҡороуға йоғонто яһай, тип уйларға нигеҙ булып тора.
Иген арзаная, икмәк ҡиммәтләнә…
– Икмәктең хаҡында иген өлөшө 30 процент ҡына. Ҡалғаны – энергетика, транспорт, импорт. Икмәктең хаҡы 1,7 процентҡа артты. Мине айырыуса йәшелсә, һуған, кәбеҫтәнең хаҡы борсой. Улар 50 процентҡа күтәрелгән. был һумдың төшөүенә лә бәйле. Хөкүмәт барыһын да “урынына ултыртыр” тип уйлайым.
Европа менән мөнәсәбәт
– Беҙ араны боҙорға ынтылмайбыҙ. Европа ҡиммәттәре үҙенсәлекле, әлбиттә. Күберәк консерватив ҡиммәттәр өҫтөнлөк ала бара. Быны Венгрия, Франциялағы һайлауҙарҙа күрәбеҙ. Улар бойондороҡһоҙлоғон күрһәтергә тырыша. Беҙҙең мөнәсәбәттәр ышанысҡа нигеҙләнергә тейеш. Мәҫәлән, НАТО президенты үҙ-ара һөйләшкәнебеҙҙе диктофонға яҙҙырған да, шуны баҫтырып сығарҙы. Шулай мөмкинме ни? Беҙ төрлөбөҙ, әммә тәрән тойғолар бер үк. Берҙәм Европа төҙөмәһәк, сепаратизм менән шөғөлләнһәк, донъяла партнер булараҡ әһәмиәтебеҙ түбән баһаланасаҡ.
Сочи онотолмаҫмы?
– Ҡырым Рәсәй Федерацияһында булһа ла, булмаһа ла, Сочиҙағы ҡиммәтле ҡунаҡханаларҙа барыһы ла ял итә алмаясаҡ. Төрлө килемле кешеләр бар. Бөгөн Ҡырымға булышлыҡ итеү мотлаҡ. Туризм һәм ял йәһәтенән дә, хаҡтар буйынса ла.
Сочи онотолмаясаҡ. Унда ял итергә бараһы кешеләргә лә уңайлыҡтар тыуҙырырға тырышырбыҙ. Уртаса кимәлле килем алыусылар күҙ уңында тотола. Ә Олимпиадаға төҙөлгән ҙур объекттарҙы ла файҙаланыу яғын хәстәрләйәсәкбеҙ, әлбиттә. Улар буш тормаясаҡ. Ҡайҙалыр сауҙа үҙәге буласаҡ, ҡайһыһылыр күргәҙмә залы итеп файҙаланыласаҡ, боҙ аренаһының береһендә хоккейсылар шөғөлләнәсәк. Һәр береһенең артабанғы тәғәйенләнеше билдәле. Олимпиада үтеп китеүе Сочиҙы артабан үҫтереү туҡтала тигән һүҙ түгел.
Ауыл медицинаһы
– Фельдшер-акушерлыҡ пункттары ябыла. Улай булырға тейеш түгел. Был – проблема. ФАП-тарға беҙ ҙур средстволар бүлә инек. Әгәр ҡайҙалыр ябалар икән, ҡасаба-ара пункттар төҙөһөндәр. Мин күҙәтеп барасаҡмын. Эш хаҡына килгәндә лә, һәр осраҡты тикшереү кәрәк.
Әйткәндәй
Президентҡа мөрәжәғәт итеүселәрҙе (“тура бәйләнеш” ваҡытында һәм унан алда) ҡабул итеүсе үҙәк төҙөгән рейтинг буйынса беренсе урында торған тема – Украина һәм Ҡырым. Икенселә социаль мәсьәләләр, артабан торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, юлдар, һаулыҡ һаҡлау тармағы проблемаларына арналған һорауҙар булды.
Әлбиттә, “тура бәйләнеш”тең тәүге минуттарында уҡ Украина ваҡиғалары, Ҡырым республикаһының Рәсәйгә ҡушылыуы тураһында һүҙ алып барылды (был темаға ике сәғәт ваҡыт бүленде). Түбәндә – Владимир Путиндың яуаптарынан иң мөһимдәре.
Украина, Ҡырым һәм Севастополь
– Украинала бөгөн барған ваҡиғаларҙың нисек башланғанын барыбыҙ ҙа белә. Европа союзына ҡушылыу-ҡушылмау мәсьәләһе килеп тыуғас, башланды ғауға. Бөгөн килеп, Украинаның көньяҡ-көнсығышында халыҡ үҙ киләсәге өсөн борсола. Ни өсөн тигәндә, милли әҙселектең, шул иҫәптән рус теллеләрҙең дә хоҡуҡтарын сикләү теләге күренде. Киевтағы власть халыҡ менән уртаҡ тел таба алмай. Етмәһә, кешеләр менән аңлашыр урынға, төбәктәргә етәксе урынына олигархтарҙы ебәрҙе. Әлбиттә, был да “ҡуҙ өҫтәне”. Кеше етәксеһенә ышанырға тейеш. Украинала федерализация тураһында һүҙ бара. Бында Һөйләшеүҙәр өҫтәле артына ултырып, мәсьәләне хәл итергә кәрәк. Илдә тәртипте тик килешеү, демократик процедуралар менән генә, ҡораллы көстәрһеҙ, танкыларһыҙ урынлаштырыу мотлаҡ.
Украиналағы хәл рус телле халыҡ өсөн хәүефлегә әйләнеп бара. Тап бына ошо Ҡырым халҡын Рәсәйгә ярҙам һорап мөрәжәғәт итергә этәрҙе лә.
Рәсәй бер ваҡытта ла Ҡырымда хәрби хәрәкәт башларға уйламаны. Киреһенсә, беҙ Украина менән дәүләт-ара бәйләнештәрҙе нығытырға ниәтләгәйнек. Ундағы рус телле граждандар уңайлы шарттарҙа йәшәйәсәгенә өмөтләнәбеҙ.
Рәсәй һәр ваҡыт Украина яғында булды һәм артабан да шулай ҡаласаҡ. Беҙҙе күп уртаҡ мәнфәғәт бәйләй. Әгәр уңышлы булырға теләйбеҙ икән, хеҙмәттәшлек итергә тейешбеҙ. Бөгөнгө эмоциональ характерҙағы ҡатмарлылыҡтарға ҡарамаҫтан.
Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуы ла тулыһынса халыҡ ихтыярында булды. Референдумда тауыш бирергә килеүселәр 83 процент тәшкил итеп, уларҙың 96 процентының Рәсәй Федерацияһына ҡушылыу яҡлы булыуы асыҡланды. Был шарттарҙа беҙ башҡа төрлөсә эшләй алмай инек.
Бөгөн бында хәл итәһе мәсьәләләр бар. Пенсионерҙар һәм бюджет тармағы хеҙмәткәрҙәре тураһында һүҙ күп булды. Уларҙың килеме, әлбиттә, Рәсәй пенсионерыныҡына йә бюджет хеҙмәткәренекенә тап килтереләсәк. Был юҫыҡта дүрт этапта эш алып барасаҡбыҙ. Пенсияны, хеҙмәт хаҡын дүрт ай дауамында – 1 апрелдән, 1 майҙан, 1 июнь һәм 1 июлдән 25-әр процентҡа күтәреү ҡаралған. Беҙҙәге түләүҙәр бер нисә тапҡыр Украинаныҡынан юғарыраҡ.
Ҡырымда йәшәүселәр Рәсәйгә ҡушылыуҙың өҫтөнлөктәрен, матди уңайлылығын тоясаҡ. Ҡырым һәм Севастополь халҡы Рәсәй граждандарына тейешле барлыҡ социаль түләүҙәрҙе лә аласаҡ. Бында сәнәғәтте, ауыл хужалығын, ғөмүмән, иҡтисадты үҫтереү өсөн барыһын да эшләйәсәкбеҙ.
Ҡытай менән хәрби блок тураһында
– Ҡытай менән хеҙмәттәшлек әүҙем үҫешә. Һәр яҡлап та. Шул уҡ ваҡытта хәрби-сәйәси берлек тураһындағы мәсьәләне алға ҡуймайбыҙ. НАТО ҡасандыр СССР-ға ҡаршы, бигерәк тә Советтар Союзының Көнсығыш Европалағы сәйәсәтенә ҡаршы берлек булараҡ ойошторолғайны. Унан һуң СССР тарҡалды, ә НАТО ҡалды. Минеңсә, яңы блоктар кәрәкмәй. Беҙ былай ҙа Ҡытай менән хеҙмәттәшлек итәбеҙ. Тауар әйләнеше – 87 миллиард һум. АҠШ менән – 27,5 миллиард һум.
Беҙҙең бығаса хәрби өлкәлә ул тиклем ышаныслы бәйләнеш булмай торғайны. Әле берлектә төрлө күнекмәләр үткәрә башланыҡ – диңгеҙҙә лә, ҡоро ерҙә лә, Рәсәйҙә лә, Ҡытайҙа ла. Бына ошолар барыһы ла, ике яҡлы мөнәсәбәт донъя сәйәсәтендә арыу ғына фактор һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр ҡороуға йоғонто яһай, тип уйларға нигеҙ булып тора.
Иген арзаная, икмәк ҡиммәтләнә…
– Икмәктең хаҡында иген өлөшө 30 процент ҡына. Ҡалғаны – энергетика, транспорт, импорт. Икмәктең хаҡы 1,7 процентҡа артты. Мине айырыуса йәшелсә, һуған, кәбеҫтәнең хаҡы борсой. Улар 50 процентҡа күтәрелгән. был һумдың төшөүенә лә бәйле. Хөкүмәт барыһын да “урынына ултыртыр” тип уйлайым.
Европа менән мөнәсәбәт
– Беҙ араны боҙорға ынтылмайбыҙ. Европа ҡиммәттәре үҙенсәлекле, әлбиттә. Күберәк консерватив ҡиммәттәр өҫтөнлөк ала бара. Быны Венгрия, Франциялағы һайлауҙарҙа күрәбеҙ. Улар бойондороҡһоҙлоғон күрһәтергә тырыша. Беҙҙең мөнәсәбәттәр ышанысҡа нигеҙләнергә тейеш. Мәҫәлән, НАТО президенты үҙ-ара һөйләшкәнебеҙҙе диктофонға яҙҙырған да, шуны баҫтырып сығарҙы. Шулай мөмкинме ни? Беҙ төрлөбөҙ, әммә тәрән тойғолар бер үк. Берҙәм Европа төҙөмәһәк, сепаратизм менән шөғөлләнһәк, донъяла партнер булараҡ әһәмиәтебеҙ түбән баһаланасаҡ.
Сочи онотолмаҫмы?
– Ҡырым Рәсәй Федерацияһында булһа ла, булмаһа ла, Сочиҙағы ҡиммәтле ҡунаҡханаларҙа барыһы ла ял итә алмаясаҡ. Төрлө килемле кешеләр бар. Бөгөн Ҡырымға булышлыҡ итеү мотлаҡ. Туризм һәм ял йәһәтенән дә, хаҡтар буйынса ла.
Сочи онотолмаясаҡ. Унда ял итергә бараһы кешеләргә лә уңайлыҡтар тыуҙырырға тырышырбыҙ. Уртаса кимәлле килем алыусылар күҙ уңында тотола. Ә Олимпиадаға төҙөлгән ҙур объекттарҙы ла файҙаланыу яғын хәстәрләйәсәкбеҙ, әлбиттә. Улар буш тормаясаҡ. Ҡайҙалыр сауҙа үҙәге буласаҡ, ҡайһыһылыр күргәҙмә залы итеп файҙаланыласаҡ, боҙ аренаһының береһендә хоккейсылар шөғөлләнәсәк. Һәр береһенең артабанғы тәғәйенләнеше билдәле. Олимпиада үтеп китеүе Сочиҙы артабан үҫтереү туҡтала тигән һүҙ түгел.
Ауыл медицинаһы
– Фельдшер-акушерлыҡ пункттары ябыла. Улай булырға тейеш түгел. Был – проблема. ФАП-тарға беҙ ҙур средстволар бүлә инек. Әгәр ҡайҙалыр ябалар икән, ҡасаба-ара пункттар төҙөһөндәр. Мин күҙәтеп барасаҡмын. Эш хаҡына килгәндә лә, һәр осраҡты тикшереү кәрәк.
Әйткәндәй
Президентҡа мөрәжәғәт итеүселәрҙе (“тура бәйләнеш” ваҡытында һәм унан алда) ҡабул итеүсе үҙәк төҙөгән рейтинг буйынса беренсе урында торған тема – Украина һәм Ҡырым. Икенселә социаль мәсьәләләр, артабан торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, юлдар, һаулыҡ һаҡлау тармағы проблемаларына арналған һорауҙар булды.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Страница 122
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 24-08-2010, 19:28
– Һин специальносың буйынса кем?
– Мин – ҡара һәм аҡ бухгалтерия магистры....
– Мин – ҡара һәм аҡ бухгалтерия магистры....
Башҡорт прозаһын үҫтереүсе әҙип
Әҙәбиәт / Проза // 24-08-2010, 11:04
Күренекле яҙыусы, башҡорт прозаһының тәрән бураҙналарын ярыусы, әҙәбиәтебеҙҙә яңы һүҙ әйтеүсе, уға яңы характерҙар алып килеүсе ул Ринат Камал. Уның романдары һуңғы тиҫтә йыл ваҡыт арауығындағы иң көслө, олпат, иң юғары баһаға лайыҡлы проза әҫәрҙәре булараҡ танылыу яуланы. Яҙыусы вазифа йә дәрәжә түгел. Ул – халыҡ рухын, уның күңелен үҫтереүсе шәхес, талымһыҙ ижад кешеһе. Ринат Камал һәр ваҡыт эш өҫтөндә, теге йәки был әҫәрҙе тамамланым, еңдем, маҡсатым үренә менеп еттем инде тип ултырмай, ә яңынан-яңы ижад эсендә ҡайнай. Шуға ла уның романдарын дилогия, трилогия, пенталогия ҡыҫандарына һыйҙырып булмай. Сөнки ул «Ҡотлояр–Бәхтийәрҙәр» шәлкемен бар итеүсе романдар сериалы өҫтөндә эшләй....
Мин хәбәрһеҙ юғалманым
Әҙәбиәт // 21-08-2010, 15:24
Дошман Мәскәүҙең үҙенә килеп етһә лә, илебеҙ бөйөк. Бөйөк илдең бөйөк халҡы ниндәйҙер фашист эттәренә бирешеп тә тормаҫ.
Үҙ уйҙарынан рухланып киткән старшина Нөғәмәнов «подразделение»һы менән обоздар янына әйләнеп килде. Оборона тоторға әҙерләнделәр. Сөнки разведка мәғлүмәттәре буйынса йәшеренеп ҡалып булмаясағы инде теүәл асыҡ ине.
Беҙҙекеләрҙе эҙәрлекләй барған дошман ғәскәре тик ошо урындан ғына үтә ала. Башҡаса юлы юҡ.
Шомло тынлыҡты боҙорға баҙнат итмәгәндәй, шым ғына ҡарҙа окоп ҡаҙырға тотондолар. Күп тә үтмәҫтән, ҡолаҡтарына күмәк кеше лауылдашҡан тауыштар салынып ҡалыуға, ҡысҡырып әйтмәһәләр ҙә, һәр ҡайһыһының: «Бәлки, урап үтерҙәр әле», – тигән өмөтө шунда уҡ юҡҡа сыҡты. Саҡырылмаған ҡәһәрле ҡунаҡтар машина эҙҙәрен юллап килә ине. Күренеп тора, уларҙан боҫоп ҡалып булмаясаҡ. Боҫорға йыйынмайҙар ҙа....
Үҙ уйҙарынан рухланып киткән старшина Нөғәмәнов «подразделение»һы менән обоздар янына әйләнеп килде. Оборона тоторға әҙерләнделәр. Сөнки разведка мәғлүмәттәре буйынса йәшеренеп ҡалып булмаясағы инде теүәл асыҡ ине.
Беҙҙекеләрҙе эҙәрлекләй барған дошман ғәскәре тик ошо урындан ғына үтә ала. Башҡаса юлы юҡ.
Шомло тынлыҡты боҙорға баҙнат итмәгәндәй, шым ғына ҡарҙа окоп ҡаҙырға тотондолар. Күп тә үтмәҫтән, ҡолаҡтарына күмәк кеше лауылдашҡан тауыштар салынып ҡалыуға, ҡысҡырып әйтмәһәләр ҙә, һәр ҡайһыһының: «Бәлки, урап үтерҙәр әле», – тигән өмөтө шунда уҡ юҡҡа сыҡты. Саҡырылмаған ҡәһәрле ҡунаҡтар машина эҙҙәрен юллап килә ине. Күренеп тора, уларҙан боҫоп ҡалып булмаясаҡ. Боҫорға йыйынмайҙар ҙа....
Көлкөха-ха-хана
Әҙәбиәт / Юмор // 21-08-2010, 15:07
Бигерәк бала йәнле беҙҙең халыҡ. Арбаһынан төшә алмаған сабыйҙы нисек кенә йыуатмайҙар улар?! Йәй мәшәҡәттәре тип тормай, хаттин ғына яуаптар алдыҡ. Һәм һәр береһе тос. Алыҫ Силәбенән дә яуап килеүе һөйөндөрҙө. Иң тапҡыр яуап биргән Ғәлимйән НӘЖМЕТДИНОВ (Әбйәлил районы) һәм Рафаэль МӨХӘМӘТЙӘНОВ (Силәбе, Арғаяш) «Йәшлек» әҙерләгән китаптар менән бүләкләнә.
Көҙ етә, туйҙар мәле. Эттәрҙән һаҡлағыҙ һылыуҡайҙарҙы... Һеҙҙән яуаптар көтәбеҙ. Шәп яуапҡа – автографлы китап. Әйткәндәй, яуаптарығыҙ тиҙерәк килеп етһен тиһәгеҙ, гәзитебеҙҙең һуңғы битендә күрһәтелгән электрон почта аша ла ебәрергә була.
...
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 21-08-2010, 15:05
– Әйтсе, ҡәҙерлем, – ти ире, – ни өсөн һин кәтлиттәреңде төрлөсә эшләйһең?
– Һин үҙең бит, аш-һыуҙы төрләндер, тигәйнең....
– Һин үҙең бит, аш-һыуҙы төрләндер, тигәйнең....
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 17-08-2010, 10:56
– Алло! Миңә Ирек кәрәк ине!
– Ундай кеше юҡ беҙҙә.
– Fәфү итегеҙ, Ирек Ғәлиевич кәрәк ине, тип hорарға уйлағайным.
– Ул юҡ.
– Ә бүлек мөдире хөрмәтле Ирек Ғәли улын саҡыра алмаҫhығыҙмы?
– Тыңлайым hеҙҙе, кем был?!...
– Ундай кеше юҡ беҙҙә.
– Fәфү итегеҙ, Ирек Ғәлиевич кәрәк ине, тип hорарға уйлағайным.
– Ул юҡ.
– Ә бүлек мөдире хөрмәтле Ирек Ғәли улын саҡыра алмаҫhығыҙмы?
– Тыңлайым hеҙҙе, кем был?!...
Ҡатын менән ир – ике сер һәм сир
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 14-08-2010, 14:58
Баш булалған ир кәрәк!
Дәғүәләшеүсе ҡатындан
Һорай судья: – Һәр көнө
Түҙеп торғоһоҙ, тиһегеҙ...
Ирең хыянат итәме?...
Дәғүәләшеүсе ҡатындан
Һорай судья: – Һәр көнө
Түҙеп торғоһоҙ, тиһегеҙ...
Ирең хыянат итәме?...
Мин хәбәрһеҙ юғалманым
Әҙәбиәт // 14-08-2010, 14:33
Ил өҫтөнә ябырылған афәт Хәйривараны ла урап үтмәне. Ажарланған ғәрәсәт ише ҡотолғоһоҙ ҡосағына ҡыҫып, башҡа миллионлаған яҙмыштар ыңғайына өйрөлтөп-әйләндереп алды ла китте. Хәйер, ул нисек урап үтһен инде? Илдә йәшәгән һәр кем ватанының киҫәксәһе лә. Бер бөтөн кисергән мәлдә киҫәксә ситтә ҡала аламы?
Ҡустыһы Ғилмитдин менән улар тап булышты. Байтаҡҡа алданыраҡ киткән туғаны Әлкәлә хәрби әҙерлек үтеп ята икән. Уйламағанда юлдары киҫешеүгә ҡыуанып бөтә алмаған ағай-эне, форсатын тура килтереп, фотоға төштө. Төшөүен-төштөләр, ә ошо осрашыу улар өсөн һуңғыһы икәнлеге баштарына ла инеп сыҡманы. Улар һуғышҡа китеп барһа ла, үлер өсөн бармай ине......
Ҡустыһы Ғилмитдин менән улар тап булышты. Байтаҡҡа алданыраҡ киткән туғаны Әлкәлә хәрби әҙерлек үтеп ята икән. Уйламағанда юлдары киҫешеүгә ҡыуанып бөтә алмаған ағай-эне, форсатын тура килтереп, фотоға төштө. Төшөүен-төштөләр, ә ошо осрашыу улар өсөн һуңғыһы икәнлеге баштарына ла инеп сыҡманы. Улар һуғышҡа китеп барһа ла, үлер өсөн бармай ине......
«Иң серле ҡаҙаныш, уңышы – Ул кеше! Беҙ – Алла ижады…»
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 14-08-2010, 14:31
Һүҙҙәр
Бер һиҫкәнеп, бер һоҡланып,
Йәшкә һыулап ҡай саҡ күҙҙе,
Тыңлайым мин кешеләрҙең
Ауыҙынан осҡан һүҙҙе....
Бер һиҫкәнеп, бер һоҡланып,
Йәшкә һыулап ҡай саҡ күҙҙе,
Тыңлайым мин кешеләрҙең
Ауыҙынан осҡан һүҙҙе....
Үәт, ҡыҙыҡ!
Әҙәбиәт / Юмор // 14-08-2010, 11:51
Белдереү: «Йәш директорға тәжрибәле секретарь кәрәк». Йылдар үткәс: «Тәжрибәле директорға йәш секретарь талап ителә».
* * *
– Ҡыҙым, – ти атаһы бәләкәй ҡыҙына, – бына мин һиңә бер алма бирәм, әсәйең менән өләсәйең дә берәрҙе бирһә, һиндә нисә алма була?
– Әйтмәйем, – ти ҡыҙ.
– Ниңә?
– Сөнки һеҙ ысынлап та миңә алма бирәһегеҙ икән, тип уйланым, ә һанарға өйрәтер өсөн түгел....
* * *
– Ҡыҙым, – ти атаһы бәләкәй ҡыҙына, – бына мин һиңә бер алма бирәм, әсәйең менән өләсәйең дә берәрҙе бирһә, һиндә нисә алма була?
– Әйтмәйем, – ти ҡыҙ.
– Ниңә?
– Сөнки һеҙ ысынлап та миңә алма бирәһегеҙ икән, тип уйланым, ә һанарға өйрәтер өсөн түгел....


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Йондоҙнамә (9-15 июль)
Йондоҙнамә (9-15 июль)
Ылаҡ (22.12 – 20.01)
Был арала йондоҙҙар шикле кешеләрҙән, таныш булмаған урындарҙан ары йөрөргә ҡуша. Төп эшегеҙҙә ниндәйҙер ҡатмарлы мәсьәләгә тап булыуығыҙ бар. Уны хәл итеүгә кемдер ныҡ ҡына аҫтыртын ҡамасаулай кеүек.
һыуғояр (21.01 – 19.02)
Һәйбәт аҙна. Өй-йорт тирәһендә күпте эшләй алырһығыҙ һымаҡ. Яҡындарығыҙ менән дә арағыҙ ыңғай яҡҡа үҙгәрер, элекке үпкәләшеүҙәр ҙә онотолор, моғайын. Ғөмүмән, кешеләргә асыҡ йөҙ күрһәтһәгеҙ, үҙегеҙгә лә шул әйләнеп ҡайтыр.
Балыҡ (20.02 – 20.03)
Аралашыу, танышыуҙар бик файҙалы булмаҡсы. Ҡайһы бер матди мәсьәләләрҙе лә ыңғай хәл итә алырһығыҙ. Был көндәр уҡыу һәм белем арттырыу өсөн дә һәйбәт. Икенсе енес тарафтан һеҙҙең менән ҡыҙыҡһыныусылар күбәйер.
Ҡуҙы (21.03 – 20.04)
Һеҙҙең тирәләге ваҡиғалар бер аҙ борсоп торор. Уларҙың ысын асылын байтаҡ ваҡыт үткәс кенә аңларһығыҙ. Аҙна барышында йыш ҡына кеше араһында, иғтибар үҙәгендә булырһығыҙ. Бәғзеләр үҙ һәләттәрен дә күрһәтә алыр.
Буға (21.04 – 21.05)
Күптәрҙең үҙе тирәләй тәртип урынлаштырыу теләге көсәйер. Был йүнәлештә бер аҙ алға китә алырһығыҙ, үҙ көсөгөҙгә ышанысығыҙ артыр кеүек. Бәғзеләрҙең ҡапыл ижади һәләте асылып китер һымаҡ.
Игеҙәктәр (22.05 – 21.06)
Был арала күптәр шәхси мөнәсәбәттәрҙе бер аҙ нығыта алыр. Бының өсөн бер аҙ тырышлыҡ та һалырға тура килер. Кәйефегеҙ һәм һаулығығыҙ мотлаҡ ыңғай яҡҡа үҙгәрер. Матди мәсьәләләр һаман да борсоп торор. Йондоҙҙар кәрәкмәгән әйберҙәрҙән ҡотолорға кәңәш итә.
Ҡыҫала (22.06 – 23.07)
Әүҙемерәк булған һайын ҡыйынлыҡтар ҙа күбәйер. Мәсьәләләрҙе хәл иткәндә урау юлдар менән эш итеүегеҙ дөрөҫ булыр. Йыш ҡына һис тә күңелегеҙгә ятмаған эш менән булышырһығыҙ. Аҙна аҙағындараҡ икеле хәлдәр күбәйеп китәсәк. Һәр осраҡта ла һаҡ булығыҙ.
Арыҫлан (24.07 – 23.08)
Осор аралашыуҙарға бай булмаҡсы. Үҙегеҙгә кәрәк мәғлүмәттәрҙе лә таба алырһығыҙ, моғайын. Бигерәк тә шаршамбыла әүҙем эш итеүегеҙ мөһим. Һәүетемсә барған ваҡиғаларҙың көтөлмәгән боролош алыуы ихтимал. Ҡайһы бер дошмандарығыҙҙың «тештәр»ен күрһәтеүе лә бар.
Ҡыҙ (24.08 – 23.09)
Һеҙҙең өсөн мөһим булмаған мәсьәләне хәл итеүҙе кисектереп торорға ла тура килер, бәлки. Бының өсөн етди сәбәптәр ҡалҡып сығыр һымаҡ. Кесе йомала ниндәйҙер күтән көткән хәбәрҙе алырһығыҙ. Шәмбеләге хәл һеҙҙән түҙемлек талап итер.
Үлсәү (24.09 – 23.10)
Ҡайһы бер алдан ҡуйған маҡсаттарығыҙ бойомға ашырылып бара кеүек. Бер аҙ тырышлыҡ күрһәтергә генә кәрәк. Сығымдарығыҙҙы кәметеү яҡшы булыр ине. Кесе йомала алданыуығыҙ бик ихтимал, икеле хәлдәр килеп сығыуы бар.
Саян (24.10 – 22.11)
Аралашыуҙа ҡыйынлыҡтар булыр. Кемдер дәғүә лә белдерер. Йондоҙҙар тыныс булырға, иңегеҙгә күпте алмаҫҡа, кеше эштәренә артыҡ ҡыҫылмаҫҡа кәңәш итә. Йомалағы кире ваҡиғалар һеҙгә бер нисек тә ҡағылмаҫ, урап үтер.
Уҡсы (23.11 – 21.12)
Был арала шикле хәлдәрҙән ары тороғоҙ. Кеше кәңәштәренә лә артыҡ ышанмағыҙ. Шаршамбы, кесе йомала бөтә эшегеҙ ҙә һәйбәт барыр. Был арала күңелегеҙҙе күптән ҡырған бурыстан ҡотола алырһығыҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Ислам
Ислам (ғәрәпсә الإسلام — Аллаһҡа бирелеү, тоғролоҡ) — донъя диндәренең береһе; донъялағы киң таралыш алған диндәрҙең береһе[1]; Мөхәммәт Пәйғәмбәр аша нигеҙләнгән дин[2]; Мөхәммәт Пәйғәмбәргә (570—632) ебәрелгән Ҡөрьән китабында ҡанунлаштырылған мосолман дине[3]. Аллаһы тәғәләнең һуңғы Пәйғәмбәре Мөхәммәт Пәйғәмбәр аша кешеләргә ебәргән һуңғы илаһи дине. Беҙҙең эраның VII быуат баштарында Аллаһы тәғәләнең илсеһе Мөхәммәт Пәйғәмбәр тарафынын Көнбайыш Ғәрәбстанда киң тарала башлай. Мосолмандар инаныуынса, Аллаһы тәғәлә Мөхәммәт Пәйғәмбәр аша кешеләргә Ҡөрьәнде иңдергән.
Йөкмәткеһе
Ислам тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Исламға тиклем осорҙа һәр ҡәбиләнең үҙ илаһы булған. Ғәрәптәр араһында мәжүсилек дине таралған, ата-бабалар рухына табыныу, фетишизм (ағастарға, ҡаяға, ташҡа) кеүек күренештәр киң таралған.
Тарихи яҡтан Мәккә ҡалаһы III быуатта ғәрәптәрҙең иҡтисади һәм дини үҙәгенә әйләнә. Был ҡалала кешене үлтереү генә түгел, хата рәнйетеү ҙә тыйыла. Бында, барлыҡ ҡәбиләләр юғары илаһи символы тип ҡабул иткән Ҡәғбә ҡара ташы ҡуйылған. Ҡәғбә тирәләй 360 мәжүсилек илаһы һыны ҡуйылған булғанн. Эргәһендә Зәм-зәм шишмәһе ҡаҙылған. Ғәрәптәр йыл һайын Ҡәғбәгә хаж ҡылғандар. 440 йылда Ҡәғбәне һаҡлау буласаҡ Мөхәммәт Пәйғәмбәр тыуасаҡ ҡорайыш ҡәбиләһенә күсә.
Ислам диненә нигеҙ һалыусы тип Мөхәммәт Пәйғәмбәр һанала. Уның тормош юлы тураһында мәғлүмәттәр аҙ. Беренсе яҙма белешмә VIII быуатта ғына донъяға сыға. Ул сабый сағында етем ҡала. Башта көтөүсе, унан байҙа приказчик булып эшләй, каруан йөртөүсеһе булып та хеҙмәт итә. Ғәрәбстан буйлап һәм сит илдәрҙә йөрөгәндә, ул йәһүд һәм христиан ғөләмәләре менән таныша. Мәккәнең бай сауҙагәре Хәҙисәгә өйләнә. Уның үәхи (ғәр. وحي) (Аллаһы тәғәләнең Ябраил фәрештә аша ебәрелгән һүҙҙәре) ала башлағанға тиклем уҡый-яҙа белмәүе мәғлүм.Уға иң беренсе Аллаһы тәғәләнән килгән бойороҡ: "Уҡы" — "Иҡра" тип башланған (Әл-Ғәләҡ сүрәһе).
Мөхәммәт Пәйғәмбәр Рәсүллеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо риүәйәттәр буйынса, Мөхәммәт Һира тауы мәмерйәһендә тәрән уйҙарға сумып ултырған сағында күктән Ябраил төшә, һәм ул Уға Рәсүл икәнлеген белдерә, Аллаһының бойорғандарын аса, уларҙы халыҡҡа еткерергә тейешлеген белдерә. Мөхәммәт Пәйғәмбәр Аллаһы тәғәлә тарафынан ебәрелгән бойороҡтарҙы кешеләр араһында тарата башлай. Шуның менән бергә ул ғәрәптәрҙә быға хәтле йәшәп килгән мәжүси ышаныуҙарҙы инҡар итә, Аллаһының барлығына һәм берлегенә (монотеистик ҡараштарға) ышанырға өндәй. Мөхәммәт яңы дин тарата башлауы юғары ҡатлау кешеләренә оҡшап бөтмәй, улар уны эҙәрлекләй башлайҙар, шуға Мөхәммәт Пәйғәмбәр Мәккәнән Мәҙинәгә күсә һәм унда 622 йыл, сентябрь айының 22-се көнө) яңы (ғәрәпсә) Һижрәт йыл иҫәбенә нигеҙ була. 630—631 йылдарҙа ғәрәптәр Мөхәммәт етәкселегендә Мәккәне һәм Ғәрәбстандың ҡайһы бер башҡа төбәктәрен яулап алалар. Шунан һуң Мөхәммәт дини һәм сәйәси лидер сифатында Ислам дәүләтенең (хәлифәлегенең) башлығы булыуға ирешә.
Исламдың беренсе бөйөк ҡалаһы - Мәккә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мәккә. Ҡәғбәтулла мәсете
Тәғлимәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ислам дине — ул Аллаһы тәғәләгә генә ғибәҙәт итеү һәм Уға тиңдәш тотмау. Аллаһы тәғәләгә тиңдәш тотмау, тимәк, Унан башҡа бер кемгә лә табынмау, тигәнде аңлата. Был донъяла төрлө таштарға, ағастарға, үҙ-үҙенә, аҡсаға, ҡатын-ҡыҙға һәм башҡа нәмәләргә табыныусы кешеләр күп. Ә'мосолман кешеһе тик Аллаһы тәғәләгә генә ғибәҙәт ҡылырға тейеш.
Ғибәҙәт ҡылыу, тимәк, Аллаһы тәғәләнең ҡушҡан әмерҙәрен үтәп, Уның тыйған нәмәләренән тыйылыу һәм Аллаһы тәғәлә ҡушҡанса йәшәү тигәнде аңлата.
Ғибәҙәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғибәҙәт — ул Аллаһы тәғәлә ҡәнәғәт булған бөтә эштәр: намаҙ уҡыу, ураҙа тотоу, саҙаҡа биреү, ата-әсәңде хөрмәт итеү, харамдан тыйылыу, араҡы эсмәү һәм башҡаһы. Ҡыҡаһы, Аллаһы тәғәлә нимә ҡушҡан, шуны эшләп, Аллаһы тәғәлә нимәнән тыйған, шуны тыйыу: кеше үлтермә; кешенең малына ҡул һуҙма; үҙ-үҙеңде әллә кемгә һанама, һин ябай кешеһең, ошо ер өҫтөндә йөрөйһөң, ваҡыты етһә — һин солтан булһаң да, олтан булһаң да — ергә күмеләсәкһең; ниндәй генә кеше йә хайуан үлмәһен, ул ергә күмеләсәк. Шуға күрә, тәкәбберләнеп: «Кем ул Аллаһы тәғәлә? Мин үҙ-үҙемә хужа», — тип йәшәү дөрөҫ түгел.
Ҡөрьән[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мөхәммәт Пәйғәмбәр тарафынан бәйән ителгән Аллаһының изге һүҙе — үәхиҙәр Ҡөрьән китабының нигеҙен тәшкил итә. Был китап 114 сүрәнән, һәр сүрә төрлө һандағы аяттарҙан тора. Улар Мөхәммәт Пәйғәмбәргә төрлө дәүерҙәрҙә (Мәҙинә һәм Мәккә дәүерҙәрендә) ебәрелгәндәр. Тәүрат һәм Инжилдәге пәйғәмбәрҙәр: Ибраһим (Авраам), Муса (Моисей), Яҡуп (Иаков), Ғайса (Иисус) Нух (Ной), Йософ (Иосиф) һ. б. телгә алына.Мөхәммәт Пәйғәмбәр Ҡөрьәндә бер нисә аятта яңы дин килтермәүен, ә Ибраһим динен тергеҙергә ебәрелеүен иҡрар итә.
Аллаһ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Исламда Ғайса пәйғәмбәр, христиан динендәгесә, Аллаһ улы түгел («Аллаһ улы» Ҡөрьәндә ғөмүмән юк), ул дәрәжәһе яғынан Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙән һуң бара. Ҡөрьән "Өс илаһлылыҡты"ла танымай. Ғөмүмән, мосолмандарҙың изге китабы һис тә Тәүрат менән Инҗилды ҡабатлау (йә иһә уларҙан күсермә) түгел, ул — бер ни ҡәҙәр уларҙың йөкмәткеһен һыйҙырған мөстәҡил тәғлимәт. Ислам дине ике (Иман һәм Дин) структур өлөштән тора. Иман, Аллаһының берлеген һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәрлек миссияһын таныуға ҡайтып ҡала. Иман буйынса, Аллаһы — мәрхәмәтле лә, ғәҙел дә, шул уҡ ваҡытта ҡырыҫ хөкөм итеүсе лә. Ләкин йәннәткә кереү мосолмандарға ғына яҙылған, Аллаһыны танымағандарҙы (кафырҙарҙы) тамуҡ көтә. Иман — Исламдың хаҡ дин икәнлегенә инаныу, пәйғәмбәрҙәрен, сауаптар һәм гонаһтар өсөн әжерен алыуҙы таныу. Мөхәммәттән тыш, Әҙәм, Нух, Ибраһим, Муса, Ғайса пәйғәмбәрҙәр - рәсүлдәр.
Икенселәре — нәбиҙәр ( пәйғәмбәрҙәр мираҫтарын халыҡҡа еткереүселәр). Дин төрлө ҡағиҙәләрҙән, йолаларҙан тора: һәр көндө биш тапҡыр намаҙ уҡыу; ураза тотоу; зәҡәт (сауҙагәрҙәргә йыллыҡ керемдең 40 — тан бере күләмендә һалынған йыллыҡ һалым) менән саҙаҡа (әжер өсөн бирелә торған ярҙам, хәйер) биреү; изге Мәккә ҡалаһына хаж ҡылыу (быныһы барлыҡ дингә ышаныусылар өсөн мәжбүри түгел); байрамдар (Ураҙа байрамы, Ҡорбан байрамы.
Исламдың таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ислам VII быуат башында Көнбайыш Ғәрәбстанда барлыҡҡа килә, хәҙерге заманда киң таралған диндәрҙең береһе. Был динде тотоусы мосолмандар Ғәрәбстан ярымутрауы, Төньяҡ Африка, Азия дәүләттәре: Сүриә, Ираҡ, Мысыр, Судан, Иордания, Алжир, Тунис, Ливия, Марокко, Төркиә, Иран, Афғанстан, Пакистан, Бангладеш, Индонезия, Нигерия, Сенегал, Гвинея, Мали, Ливан, Албания, Эфиопия, Һиндостан һ. б. ҡайһы бер дәүләттәрҙә йәшәйҙәр. Элеккеге СССР-ҙың Урта Азия, Ҡаҙағстан, Әзербайжан, Абхазия, Аджария, Башҡортостан, Татарстан, Дағстан, Ҡабарҙа-Балҡар, Төньяҡ Осетия, Чечня менән Ингушетия һ. б. күп кенә өлкәләрендә ислам динен тоталар. Донъяла мосолмандарҙың һаны ярты миллиард самаһы иҫәпләнә[4].
Исламдың икенсе бөйөк ҡалаһы - Мәҙинә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мәҙинә ҡалаһы.Пәйғәмбәр мәсете. Был мәсет ихатаһы эсендә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең һәм яҡындарының ҡәберҙәре
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Wolfgang Kosack: Islamische Schriftkunst des Kufischen. Geometrisches Kufi in 593 Schriftbeispielen. Deutsch — Kufi — Arabisch. Christoph Brunner, Basel 2014, ISBN 978-3-906206-10-3.
- Гиззәтов К. Т., Философия: 2 китап. 2-се китап: Ҡыҫҡаса философия тарихы. Философиянең нигеҙ проблемулары: Юғары уҡыу йорто өсөн дәреслек. (тат.)


text:
285-77-85 (прямой эфир)
262-88-08 (реклама)
262-88-18 (поздравление)
+7 (937) 167-54-66 (WhatsApp)
УРАЛ тауҙары, шул ТӨБӘКТЕҢ АҪАБАЛАРЫ тигәндә, әлбиттә, халҡыбыҙ тураһында һүҙ бара. Ул-боронғо еребеҙ. Ә яңырыу осоро тип ҡағыҙға тәү теркәлеүе- бынан өс быуат элек кенә, олатайҙарыбыҙ еренә яттарҙың ҡаҙна заводттары һала башлаған мәле. Ауыр эшкә аҫабаларҙы ла, ҡол итеп ҡырҙан ят- бауырҙарҙы ҡыуып килтереүҙәр ҙә тарих ҡулсаһы өсөн бик әҙ генә арауыҡ. Кеше ғүмере менән иҫәпләгәндә лә, олатайҙарыбыҙҙың аталары заманы, йәғни 18 быуат башы ғына.
Ул замандың хәл- ваҡиғаларын онотторорға тырышҡандар. Үҙең онотам тиһәң, кисәгене лә һанға һуҡмаҫҡа мөмкин. Быуындан- быуынға килгән хәтирәләр онотоламы һуң, яҙма рәүештә иҫбатланғандары ла етәрлек. Мәҫәлән, Рәсәйҙең тарихи ҡалаһы һаналған Каменск- Уральск, унда йәшәгән хәҙерге башҡорттары тураһында һөйләшкәндә, һүҙ үҙенән- үҙе шул мәлдәргә, тарихҡа боролоп китеүе лә - тормошсан. Бөгөн шул ҡаланың бер вәкиле Мөжәүир Буранбаев менән булған әңгәмәне ишеттереү уйында һүҙ тоторға булдыҡ.
105.5 FMАудиопоток