text:
Рәсәй ДОСААФ-ы лайыҡлы шоферҙар әҙерләй
- Беҙҙең район-ҡалала тәүге автомобиль мәктәбе нисек һәм ниндәй шарттарҙа асылған?
- Белорет ҡалаһында тәүге тапҡыр “Форд-Т” автомобиле 1927 йылда килеп сыға. Уның йѳрѳтѳүсеһе һәм район-ҡаланың беренсе шоферы Михаил Егорович Семавин булған. Бер нисә йылдан элекке металлургия заводы “Форд-АА”, “АМО-Ф-15”, “АМО-3” тигән йѳк машиналары алғас, водителдәр кәрәк була. Михаил Семавин етәкселегендә металлургия заводы гаражында шоферҙар курсы ойошторола. 1950 йылда СССР ДОСААФ-ының Ѳфѳ ав- томотоклубы базаһында Белоретта СССР ДОСААФ-ының автомобиль мәктәбе филиалы асыла. Унда Бѳйѳк Ватан һуғышы ветерандары, отставкалағы офицерҙар курсанттарға белем бирә, шул уҡ ваҡытта автомобиль мәктәбенең бер ҡатлы
бинаһын тѳҙѳйҙәр. Йылдар үтеү менән автомәктәпкә тѳкәтмә һәм икенсе, ѳсѳнсѳ ҡаттар ѳҫтәп тѳҙѳлә. 1977 йылда Белорет автомобиль мәктәбе юғары кимәлдә уҡыу-материаль базаһы туплағаны, Ватанға лайыҡлы һалдаттар әҙерләгәне ѳсѳн “СССР ДОСААФ-ының ѳлгѳлѳ мәктәбе” исеменә лайыҡ була. Артабан 80-се йылдар аҙағы 90-сы йылдар башында үҙгәртеп ҡороуҙар башланғас, ДОСААФ ѳлкә-һендә лә үҙгәрештәр булды, ул мәктәптең үҫеүенә түгел, ә ҡыйралышына килтерҙе. 2000 йылдарҙан ғына яйлап аяҡҡа баҫтыҡ. Ниһайәт, 2012 йылда “Рәсәй ДОСААФ- ының ѳлгѳлѳ мәктәбе”, тигән юғары исемде кире ҡайтарҙыҡ.
- Зәбир Шакирович, һеҙ Белорет ДОСААФ-ында ҡасаныраҡ эшләй башланығыҙ, уның үҫешендә ролегеҙ?
- 25 йыл Совет армияһына хеҙмәт иткәндән һуң, 1990 йылда Белорет СССР ДОСААФ-ына эшкә килдем. Бер йылдан автомобиль мәктәбе РОСТО тип үҙгәртелде. Был йылдарҙа бик ауыр мәлдәр кисерҙек, әммә бирешмәй, быға тиклем нигеҙ һалынған уҡыу-материаль базаһын һаҡлап ҡалып, артабан уны байытыуға, курсанттарға профессиональ, юғары кимәлдә белем бирергә кѳс һалдыҡ. Эйе, беҙҙә 20-шәр, 30-ар йыл стажы булған белгестәр эшләй. Улар ярҙамында автомобиль мәк- тәбендә уҡытыу сифатын күтәрәбеҙ. 2009 йылда мәктәпкә Рәсәй ДОСААФ-ы тигән исем кире ҡайтарылды. Һуңғы тиҫтә йылда ДОСААФ-ты үҫтереүҙә, заман шарттарына ҡулайлаштырыуҙа бик күп эштәр башҡарылды. Кластар компьютер, интерактив таҡта, ҙур диагоналле телевизорҙар һәм башҡа заман техникалары менән йыһазландырылды. Ауылдарҙан килеп уҡыған курсанттар ѳсѳн яҡшы шарттар булдырылған дѳйѳм ятаҡ эшләй. 2012 йылда ДОСААФ-тың музейын булдырҙыҡ.
- Һеҙҙең автопаркта машина күпме, уларҙы нисә йыл һайын алмаштырып тораһығыҙ?
- Бѳтәһе 30-лап автомобиль. Уларҙың яртыһы армия йѳк машиналары булһа, ҡалғаны еңел машиналар. Бынан тыш, һәр класта автотренажерҙар бар. Еңел автомобилдәрҙең яртыһы сит ил машинаһы. Мѳмкинлеккә ҡарап, йыл һайын яңы автомобилдәр алырға тырышабыҙ. Быйыл Оборона министрлығы яңы ѳс йѳк машинаһы бүлде.
- Экстремаль шарттарҙа автомобиль йѳрѳтѳү оҫталығы буйынса махсус уҡытаһығыҙмы?
- Ике йыл элек экстремаль шарттарҙа автомобиль йѳрѳтѳүселәр курсын булдырғайныҡ. Тулы тѳркѳм
йыя алмаһаҡ та, теләүселәрҙе уҡыттыҡ. Әммә, уҡырға теләгәндәр әҙ булғас, был эш туҡтап ҡалды, әлбиттә, тѳркѳм йыйырға мѳмкинлек булһа, уҡытыуҙы дауам итәсәкбеҙ.
- Йыш ҡына гәзит биттәрендә, Интернет селтәрендә хәҙерге заманда лайыҡлы водителдәр әҙерләмәүҙәре хаҡында яҙалар, был фекергә һеҙ нисек ҡарайһығыҙ?
- Мин был фекер менән тулыһынса ризалашам, сѳнки бѳгѳнгѳ кѳндә шәхси автомобиль мәктәптәре күбәйҙе. Уларҙың тейешле кимәлдә уҡыу-материаль базаһы, юғары белемле белгестәре, автодромы юҡ. Күптәре подвалдарҙа ғына урынлашҡан, хатта экономия ниәтендә штатҡа 5-6 кешенән дә артыҡты алмайҙар. Уларҙың маҡсаты күберәк аҡса эшләүгә ҡоролған. Бындай мәктәп, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, лайыҡлы шофер әҙерләй алмай. Закондағы яңы үҙгәрештәр шәхси мәктәптәрҙең ябылыуына килтерәсәк.
- Һуңғы йылда ДОСААФ-ҡа ҡағылышлы законда ниндәй үҙгәрештәр булды?
- Рәсәй Мәғариф министрлығы тарафынан 2014 йылдың 11 авгусында водителдәр әҙерләү буйынса яңы талаптар менән 28 миҫалдан торған программа ҡабул ителде. Ошо приказға ярашлы, беҙ быйылғы уҡыу йылынан яңы программа менән уҡыта башланыҡ. Яңы предметтар индерелде, хәҙер теория ҡыҫҡартылған, ә практика күберәк буласаҡ. Яңы талаптар буйынса автомобиль мәктәбенең махсус йыһазландырылған кластары, автодромы һәм тейеш- ле кимәлдә уҡыу-материаль базаһының булыуы мотлаҡ.
- Зәбир Шакирович, әңгәмәне йомғаҡлап, йәш автомобиль йѳрѳтѳүселәргә ниндәй теләктәрегеҙҙе еткерер инегеҙ?
- Әгәр шофер һѳнәрен һайлағанһығыҙ икән, үҙ һѳнәрегеҙгә ғүмер буйы лайыҡлы булып ҡалырға тейешһегеҙ. Беренсенән, уҡыу йортонда уҡ күңел һалып белем алырға, уҡыуға етди мѳнәсәбәттә булырға саҡырам. Иң мѳһиме алған белемегеҙҙе онотмай, камиллаштырырға кәрәк. Бѳгѳн автомобиль транспорты бик күп, шуға күрә юлда бер-берегеҙгә иғтибарлы булығыҙ һәм юлдашығыҙҙы ихтирам итегеҙ. Байрам менән, хѳрмәтле автомобиль транспорты йѳрѳтѳүселәр!
- Әңгәмәгеҙ ѳсѳн рәхмәт. Һеҙгә лә эшегеҙҙә уңыштар һәм күберәк уҡыусылар теләп ҡалабыҙ!
Нурия ШӘРИПОВА.


c: text/html

text:
Талантлы, әһәмиәтле образдары менән театр тарихында лайыҡлы урын алған сәхнә оҫталарының исеме, үҙҙәре баҡыйлыҡҡа күскәс тә, тамашасының теленән төшмәй. Асия Закуан ҡыҙы Нафиҡова ана шундай һоҡланғыс, һәләтле ижадсы булды. Ошо көндәрҙә уға 80 йәш тулыр ине.
Башҡортостандың халыҡ, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Асия Закуан ҡыҙы Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәһендә кәүҙәләндергән йөҙҙән ашыу образ – оло йөрәкле, киң күңелле, наҙлы әсәләр ҙә, шаян, күңелсәк еңгәләр ҙә, уңған килендәр ҙә, тормош мәғәнәһен тик үҙ мәнфәғәтендә күргән, рухи яҡтан зәғиф, эскерле ҡатын-ҡыҙҙар ҙа – барыһы ла тамашасы хәтерендә. Драмала ла, комедияла ла берҙәй уңышлы уйнап, хатта эпизодик ролдәрҙе лә иҫтә ҡалырлыҡ итеп башҡарған, эҙләнгән, тынғыһыҙ артист булараҡ ул башҡорт милли драматургияһы әҫәрҙәрендә, шулай уҡ урыҫ, сит ил классикаһында ла йөҙөп уйнаны.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Фәйләсүф әйтмешләй, һәр яңылыҡ — ул иҫкенең ҡабаттан асылыуы, билдәле хәҡиҡәттең яңыртылыуы. Ысынлап та, мин дә яңылыҡ асам, шуны уҡыусыға еткерәм: Иҙрис Ноғманов йондоҙлоғо...
Иҫке тигәндән, Иҙрис Ноғмановтың әҫәрҙәре "Аманат", "Һәнәк", "Шоңҡар", "Ағиҙел" журналдарында, "Башҡортостан", "Йәшлек", "Киске Өфө" һәм район гәзиттәрендә баҫылды, автор үҙе "Аманат" журналы, "Йәшлек" гәзите редакцияларының лауреаты булды.
Аслыҡ, яланғаслыҡ заманы булһа ла, сабыйға тик бәхетле тормош юрайҙар. Ажғырып килгән эре боҙ киҫәктәренә ҡарап: "Ауырлыҡтарға бирешмәҫ был бала, ана, ниндәй ваҡытта тыуған кеше ул", — тиҙәр, бәләкәсте ҡулдарына алып.
Ҡәҙерлебеҙ Нәсимә Ибраһим ҡыҙы Сәйғәфәрова, ысынлап та, тормошонан ҡәнәғәт.
Һынлы сәнғәт серҙәрен уларға училище уҡытыусылары — Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы, Рәсәйҙең һәм республикабыҙҙың Рәссамдар союзы ағзаһы Рәмил Мәғлиев менән З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһын тамамлаған Роман Мәғлиев — өйрәткән.
Экспозицияла баш ҡалабыҙ йылдың төрлө миҙгелендә сағылдырылған. Әлеге студенттар ҡасандыр Өфө сәнғәт училищеһындағы живопись бүлегендә ижад юлын башлаған оҫта рәссамдарҙың, скульптор һәм графиктарҙың данлы традицияларын лайыҡлы дауам итә.
“Һөйгәндәрен, туғандарын, дуҫтарын ҡотларға теләүселәр өсөн был күргәҙмәлә ҡул эшенә маһир ағайҙар һәм апайҙар күңел йылыһын ҡушып яһаған әйберҙәрҙе бүләккә һатып алыу мөмкинлеге бар”, — ти музей директоры Рәйес Хәбиров.
Матурлыҡтан күҙҙәр ҡамаша. Нәфис һауыттарҙағы ап-аҡ, алһыу, ҡыҙыл рауза сәскәләрен һис кенә лә ырғаҡ менән бәйләнгән тимәҫһең – тере кеүек улар. Текләберәк ҡарап, нескә ялтырауыҡ ептәр ҡушылғанлығын төҫмөрләгәс кенә яһалмалығын аңғараһың.
Арый белмәй торған ҡулдарыңдан
Тәмле икмәк еҫе аңҡыны.
Яҡҡан усағың да һүнмәне һис,
Көнләшерҙәй ине таң ҡыҙы.
Бер ултырып ялдар иткәнеңде
Күрмәнем мин бала сағымда.
Юҡты бар итте бит сәмселлегең,
Ризыҡ өҙөлмәне табында.
Яңы алымды мартта Үҙәк хәрби округында хеҙмәт итеүсе һалдаттар "тәмләп" ҡараны ла инде. Йыл аҙағына тиклем бөтә хәрби частарҙы һәм берләшмәләрҙе яңы системаға күсермәкселәр.
Рәсәйҙең Оборона министрлығы, хәрбиҙәрҙән аҡса йәлләмәүен раҫлап, һәр һалдатҡа көнөнә 195 һумлыҡ аш-һыу тәҡдим итәсәк. Быға тиклем әлеге сығым 115 һум булған. Әлбиттә, министрҙың яңылығы төрлөсә ҡабул ителә, Интернет төрлө реплика менән тулған.
Йорт хужаһы сит кешеләр килеүгә артыҡ иҫе китмәй генә һарай башынан бесән ташлауын дауам итә. Эште еренә еткерергә күнеккәне һиҙелеп тора. Ул арала ике трактор, бер йөк машинаһы күҙгә салына, кәртә артында аттар кешнәй, һыйырҙар мөңрәй, һарыҡтар баҡыра... Мәмбәтҡоловтар йорто тирәләй ҡайнаған тормош аша ҡараштар ҡапыл ҡойма аръяғындағы ташландыҡ фермаға барып терәлә.
Район хакимиәте Башҡортостандың Театр эшмәкәрҙәре союзы менән берлектә ойошторған сара ике көн барҙы. Әҫәрҙәрҙе ҡарауҙан тыш, республикабыҙҙың төрлө төбәгенән килгән режиссерҙарға оҫталыҡ дәрестәре бирелде, үҙешмәкәр театрҙарҙы йәнләндереү мәсьәләһе буйынса фекер алышыу булды.
Ижади бәйге еңеүселәрен билдәләү иң тулҡынландырғыс мәлдәрҙең береһе ине. Шулай итеп, А. Ғиләжевтең "Яра" драмаһы менән (режиссеры — Р. Ямалетдинов) Дүртөйлө татар халыҡ театры беренсе урынды алды.


text:
Ихатала һуйырға ярамай. Ә ҡайҙа?23-12-2014, 01:00 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Был техник регламент, дөрөҫөн әйткәндә, быйыл 1 майҙан үтәлә башларға тейеш ине, ләкин ул депутаттар уйлағанса килеп сыҡманы, сөнки мал һуйыу цехтары күпселек райондарҙа юҡ йә бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Ә уларҙы төҙөү бер-ике көнлөк эш түгел.
Был йәһәттән Көйөргәҙе районының хужалыҡтары ла байтаҡ ҡаршылыҡтарға осраны. “Ватан” ауыл хужалығы етештереү кооперативы рәйесе Ғәйнетдин Мөхәмәтов ике йыл элек мал һуйыу цехы төҙөгәйне. Фермаға терәтеп эшләнгәс, нормативтарға тап килмәй тип, уны рәсми теркәүҙән баш тарттылар. Ысынлап та, ветеринария-санитария талаптары буйынса мал һуйыу цехы ауылдан – кәмендә 300 метр, ә ферманан бер километр алыҫлыҡта булырға тейеш. Уның шулай уҡ йылға, күл һәм быуаларҙан мөмкин тиклем алыҫыраҡ урынлашыуы хәйерле.
Крәҫтиән (фермер) хужалығы башлығы Айҙар Әкбәров, алдағы йылдан халыҡҡа мал һуйыу цехының ни тиклем кәрәк буласағын ныҡлы аңлап, был эшкә күңел биреп, ең һыҙғанып тотондо. Әлеге көнгә ул тейешле документтарҙы Өфөгә алып барып тапшырған. Коллегалары менән Бүздәктән алыҫ булмаған урында мал һуйыу майҙансығы асҡан Р.Ә. Туҡтамышевтың эш алымдарын өйрәнеп ҡайтҡан.
— Үҙемдең цехты Бахмуттан ситтә, йәғни бөтөн ветеринария-санитария талаптарына ярашлы асырға уйлайым. Минең өсөн Туҡтамышевтың эш тәжрибәһе һәйбәт өлгө булып тора, — ти Айҙар Закир улы. Ул коллегалары — райондың мәғлүмәт-консультация үҙәге директоры, баш зоотехник Рәүеф Намаҙғолов, Киров исемендәге хужалыҡ рәйесе Рәмил Туҡаев, зоотехник Сабит Хәсәнов, эшҡыуар Таһир Ибраһимов — менән бергәләп Стәрлетамаҡ районының Бугуруслановка ауылына барып, Ф.И. Машкин исемендәге яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең тәжрибәһен уртаҡлашып ҡайтты.
— Был ауыл хужалығы предприятиеһының фермаһы янында мал һуйыу цехы өс йыл элек төҙөлгән. Санитария талаптарына бик тап килеп бөтмәһә лә, цех сертификат алыуға өлгәшкән, Таможня союзына ингән. Предприятие кәрәкле ҡорамал һатып алыу өсөн 3 миллион һум самаһы аҡса тотонған. Цех әлегә яҡындағы ферма өсөн генә эшләй, үҙҙәренең ветврачы, лабораторияһы, бер тоннаға яҡын продукция һыйҙырышлы һыуытҡысы, махсус контейнеры бар. Киләсәктә халыҡтың малын да һуйып эшкәртергә ниәтләйҙәр. Күрһәтелгән хеҙмәт өсөн хаҡ 1,5 мең һумдан кәм булмаясаҡ, — ти А. Әкбәров.
Малсылыҡ өлкәһендәге яңы регламентҡа бәйле республикала унға яҡын мал һуйыу цехы асылған. Тағы күпмеһелер төҙөлөп бөтөп бара. Һәр районда кәмендә ике цех хеҙмәтләндерергә тейеш, тип иҫәпләй аграрийҙар. Ә уларҙы булдырыу анһат түгел. Ҡоролмалар һатып алыу өсөн генә лә кәмендә 5 миллион һум кәрәк.


text:
Дәүләт Думаһы туған-тыумасаларҙы реанимацияға индереү-индермәү мәсьәләһен хәл итәсәк Фото: emcmos.ru
Дәүләт Думаһы туған-тыумасаларҙы реанимацияға индереү-индермәү мәсьәләһен хәл итәсәк
Дәүләт Думаһы туған-тыумасаларҙы реанимацияға индереү-индермәү мәсьәләһен хәл итәсәк Фото: emcmos.ru
ӨФӨ, 2018 йыл, 16 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Дәүләт Думаһына «Рәсәй Федерацияһында һаулыҡ һағы нигеҙҙәре тураһында»ғы федераль законға үҙгәрештәр индереү хаҡында закон проекты тапшырылды. Ул медицина хеҙмәткәрҙәрен пациенттың туған-тыумасаларын һәм вәкилдәрен реанимацияға йәки интенсив терапия палатаһына индерергә бурыслы итә. Был турала федераль киң мәғлүмәт саралары яҙа. Әлегә ауыр хәлдәге пациенттарға уларҙы күрергә килеүселәрҙе индереү-индермәү мәсьәләһен дауахана етәкселеге хәл итә.
«Газета.ру» баҫмаһы белгестәре былай тип аңлата: Рәсәйҙә санитария режимы стериллек иҫәбенә һаҡлана (икенсе илдәрҙә дауаханаға ингәндә зарарһыҙландыралар). Шуға күрә был законға махсус шарттар әҙерләргә тура киләсәк. Дөйөм алғанда, һорау алғандарҙың күбеһе пациент өсөн яҡындарының ярҙамы бик мөһим, шуға ауырыу янына инеүгә рөхсәт бирергә кәрәк тип иҫәпләй.
http://www.bashinform.ru/news/1103813-gosduma-reshit-stoit-li-puskat-rodstvennikov-v-reanimatsiyu/


text:
- Подробности
- Просмотров: 263
МОЛОКАНДАР, христиан динендәге секталарҙың (ҡара: Сектантлыҡ) береһе. 18 б. 2‑се ярт. Рәсәйҙә барлыҡҡа килә. Нигеҙ һалыусыһы — С.Уклеин. Дини тәғлимәт сығанағы — Библия, дини тәғлимәт нигеҙҙәре “Молокандар догматы” китабында бирелә. М. сиркәү иерархияһын, изгеләрҙе, ҡорамдарҙы, иконаға табыныуҙы һ.б. танымай. Общиналарға һайлап ҡуйылған пресвитерҙар, йәки аҡһаҡалдар, етәкселек итә. Һыу М., Дон М., һикереүсе М. һ.б. төркөмдәре бар. Община ағзаларының йорттарында ғибәҙәт ҡылалар. 1917 й. 1 млн самаһы М. иҫәпләнә, 1996 й. — 13, 2013 й. 39 община теркәлгән. Ырымбур губернаһында М. 19 б. башында Быҙаулыҡ өйәҙендә барлыҡҡа килә. 1850 й. уларҙың һаны 795 була. Өфө губернаһында 1913 й. 1361 (ш. иҫ. Бәләбәй өйәҙендә — 265, Стәрлетамаҡ өйәҙендә — 230) кеше иҫәпләнә. 20 б. 20‑се йй. аҙ. М. общиналары таратыла, пресвитерҙарҙың бер өлөшө репрессиялана. 21 б. башына М. төркөмө Бәләбәй р‑нында һаҡланған.
Ю.Н.Сергеев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Фото:
Башҡортостан Президенты Мәләүез тимер-бетон конструкциялар заводы эше менән танышты
Фото:
Мәләүез районы буйлап эш сәфәре барышында «Мәләүез тимер-бетон конструкциялар заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә Рөстәм Хәмитов етештерелгән продукция күргәҙмәһен ҡараны (бында 200 самаһы төрҙәге изделие әҙерләнә), заводтың һаулыҡ һаҡлау пунктында булды.
Предприятие – 1957 йылдан, «Мәләүез тимер-бетон конструкциялар заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте булараҡ 1992 йылдан эшләп килә. Бында төҙөлөштә ҡулланыу өсөн бетондан изделиелар етештерелә, һатыу өсөн дә бетон етештереү ойошторолған. Предприятие ҡеүәте – йылына 166,2 мең кубометр тимер-бетон изделиелар. Етештереү ҡеүәтенең тәьмин ителеше 97,1 процент тәшкил итә. 2011 йылдың тәүге ярты йыллығына производствоға 33,6 миллион һум (пландың 44,2 проценты) инвестицияланған. Заводта 800-ҙән ашыу кеше эшләй. Ағымдағы йылдың беренсе ярты йыллығы һөҙөмтәләре буйынса предприятиела уртаса эш хаҡы 13900 һум тәшкил иткән.
Завод продукцияһы бөтә Рәсәйҙә, Сочиҙа төҙөлгән олимпиада объекттарын һәм тимер юлдарҙы электрлаштырыу өсөн һатыла. Предприятиеның төп проблемаһы — әҙер продукцияны тейәп ебәреү өсөн тимер юл вагондарының етмәүе.


text:
Хеҙмәттәре баһаланды
Муниципаль район хакимиәтендә бәлиғ булмағандар эше һәм уларҙың хоҡуҡтарын яҡлау комиссияһының барлыҡҡа килеүенә 100 йыл тулыуға арналған ултырыш уҙҙы.
Район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Сафый улы Теләүбаев телмәрендә бѳгѳнгѳ кѳндә был комиссияның юғары квалификациялы белгестәренән ауыр хәлдә ҡалған балаларға, ғаиләләргә ярҙам итеү, сабыр, тотанаҡлы булыу талап ителеүен әйтеп китте һәм Башҡортостан Республикаһы Хѳкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, бәлиғ булмағандар эше һәм уларҙың хоҡуҡтарын яҡлау комиссияһы рәйесе Салауат Тәлғәт улы Сәғитовтың ҡотлау телеграммаһын, Белорет районы муниципаль район Советы һәм хакимиәтенең ҡотлауын уҡып ишеттерҙе. Унан һуң райондың опека һәм попечителлек бүлеге начальнигы Наталья Вандышеваға, наркологик диспансер мѳдире, психиатрия дауаханаһының табип-наркологы Рада Исаева, “Ғаилә” кѳнсығыш район-ара үҙәгенең директор урынбаҫары Юлия Казанцева, Йәштәрҙең ял итеү үҙәге директоры Вероника Шайхатарова, Кѳнсығыш район-ара ғаиләгә һәм балаларға ярҙам күрһәтеү социаль үҙәгенең со- циаль эштәр буйынса белгесе Лилия Артемова, Ғаиләгә, балаларға, йәштәргә социаль психологик ярҙам күрһәтеү хеҙмәтенең социаль педагогы Людмила Лесниковаға район хакимиәтенең Рәхмәт хаттарын тапшырҙы. “Балалар хаҡына - ил мәнфәғәтенә” миҙалына комиссия ағзалары - Ғәҙел Сәйетов, Надежда Корниенко, Юлия Васючкова һәм Эльвира Фәтҡуллина эйә булды.
2017 йыл йомғаҡтары буйынса, районда бәлиғ булмағандар тарафынан хоҡуҡ боҙоу осраҡтарының ике тапҡырға кәмеүе был комиссия булдырылыуҙың әһәмиәтен һәм унда эшләүселәрҙең үҙ бурысына намыҫ менән ҡарауҙарын күрһәтә.
Автор фотоһы.


text:
Рөстәм Хәмитов ЮНЕСКО делегацияһы менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов ЮНЕСКО делегацияһы менән осрашты
Рөстәм Хәмитов ЮНЕСКО делегацияһы менән осраштыФото: Олег Яровиков
10 июлдә Рөстәм Хәмитов Стефано де Каро әфәнде етәкселегендәге Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы делегацияһы менән мәғариф, фән һәм мәҙәниәт (ЮНЕСКО) мәсьәләләре буйынса осрашты, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
— Башҡортостан 15 йылдан ашыу ЮНЕСКО хәрәкәтендә әүҙем ҡатнаша. Беҙ мәғариф, тәбиғәт һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларын һаҡлау өлкәһендә халыҡ-ара проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу менән шөғөлләнәбеҙ. Улар иҫәбендә – «Бөтә донъя мираҫы», «Кеше һәм биосфера» программалары, «Ассоциациялаштырылған мәктәптәр» проекты, ЮНЕСКО кафедраһының УНИТВИН программаһы. Һәләтле йәштәрҙе үҫтереү өсөн шарттар булдырабыҙ, университеттарыбыҙҙа бөтә донъянан студенттарҙы уҡытабыҙ. ЮНЕСКО-ның төп идеяһын – киләсәк быуын өсөн тәбиғи-мәҙәни ҡомартҡыларҙы, кешелектең рухи-әхлаҡи мираҫын һаҡлауҙы хуплайбыҙ, уртаҡлашабыҙ. Беҙҙең был инанғанлыҡҡа күбеһенсә тыуған яғыбыҙҙың боронғо тарихы, башҡорт еренең күп милләтле мәҙәниәте тәьҫир итә, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Ул шулай уҡ, «ЮНЕСКО Дирекцияһы, Рәсәй комиссияһы менән уңышлы хеҙмәттәшлек итеп, коммюникеға ҡул ҡуйып, әүҙем презентациялар эшләүгә күрә беҙ «Шүлгәнташ» мәмерйәһен һәм «Урал батыр» эпосын һаҡлауҙы донъя кимәленә сығара алдыҡ. Ике йыл элек ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы Үҙәгенең ҡарары менән «Башҡорт Уралы — Урал батыр Ере» ҡатнаш тәбиғи һәм мәҙәни объекты ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелде. Был беҙҙең өсөн ҙур ваҡиға, артабан эшләү өсөн этәргес булып торҙо», тип билдәләне.
Де Каро әфәнденең әйтеүе буйынса, «Башҡорт Уралы» ҡомартҡыһын мәҙәни мираҫ исемлегенә индереүҙә «рухи һымаҡ, иҡтисади ҡиммәттәр ҙә бар».
— «Башҡорт Уралы», бөтә донъя өсөн универсаль ҡиммәткә эйә булған, ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫының өлөшө булараҡ бөтә донъяла таныласаҡ, рухи ҡиммәттәргә ҡараясаҡ. Был бик мөһим. Шулай уҡ иҡтисади өҫтөнлөктәр бар, мәҫәлән, туризм өсөн. Сөнки был объект күберәк туристарҙы йәлеп итәсәк. Исемлеккә инеү башҡорт мәҙәниәтенең төрлөлөгөн билдәләйәсәк, ә ул айырыуса мөһим. Сөнки Башҡортостан күп мәҙәниәттәр һаҡланған, кешеләр үҙҙәренең йолаларын һаҡлап бергә йәшәгән дөрөҫ ҡаҙан кеүек, — тине ЮНЕСКО вәкиле.


text:
Өфөлә Волга буйының «Йәш Гвардия» төбәк бүлексәләре етәкселәренең осрашыуы уҙҙы
ӨФӨ, 2014 йыл, 24 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфөлә Волга буйы федераль округы буйынса «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы төбәк бүлексәлеренең етәкселәре киңәйтелгән кәңәшмәгә йыйылды. Улар ойошманың киләсәге, алдағы йылдарға уның үҫеш стратегияһы тураһында һөйләште. Кәңәшмәгә төбәк бүлексәләренең 13 етәксеһе, шулай уҡ «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Координация советы рәйесе Денис Давыдов килгәйне.
Әңгәмә барышында йәш гвардиясылар алдағы ике йылға ойошма стратегияһының төп йүнәлештәрен тикшерҙе. Бынан тыш, сарала ҡатнашыусылар проект эшмәкәрлеген үҫтереүҙә үҙ ҡараштарын белдерҙе. «Йәш Гвардия» эшенең төп йүнәлештәре әүҙем тикшерелде, йәмғиәттең талаптарына һәм проблемаларына тап килгән, саралар үткәреүҙең яңы форматтары тәҡдим ителде.
— Уҙған кәңәшмә сиктәрендә төрлө төбәктәрҙән килгән егеттәр һәм ҡыҙҙар менән һөҙөмтәле аралаша, уларҙан кире бәйләнеш ала һәм «Йәш Гвардия» үҫешенә ҡағылған теләктәрҙе теркәй алдыҡ. Был беҙҙең өсөн бик мөһим, сөнки стратегик ҡарарға күмәкләп, төбәктәрҙең фекерҙәренә таянып киләбеҙ, — тип билдәләне Денис Давыдов.
«Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» Башҡортостан төбәк бүлексәһе етәксеһе Владимир Яковлев илдең бөтә территорияһында ойошманы уңышлы үҫтереү өсөн уҙған сараның әһәмиәтен билдәләне.
— Нәҡ диалогта һәм кире бәйләнеш эшендә эшмәкәрлектең дөрөҫ йүнәлешен табырға мөмкин. Өҫтәүенә үҫеш стратегияһын әҙерләүҙән тыш, фекер алышыу һәм Рәсәйҙең төрлө субъекттарындағы «Йәш Гвардия» төбәк бүлексәләренең эшмәкәрлек итеү тәжрибәһе менән уртаҡлашыу бик мөһим, — тине ул.


text:
Кадмий
Ка́дмий — Д. И. Менделеевтың химик элементтарҙың периодик системаһындағы, ун икенсе төркөм (иҫке классификацияла — икенсе төркөмсәлә торған), бишенсе периоды, 48-се атом номерлы элементы. Cd символы менән билдәләнә (лат. Cadmium). Кадмий ябай матдә (CAS-номеры: Ҡалып:CAS). Йылтыр‑аҡ төҫтәге йомшаҡ, еңел сүкелеүсән, һуҙылыусан металл.
Йөкмәткеһе
Мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
иреү t 321,1°С, ҡайнау t 766,5°С, тығыҙлығы 8650 г/см3. К. — ғәҙәттән тыш үткәргес, диамагнит. Дымлы һауала һаҡлаусы оксид плёнкаһы менән ҡаплана, бүлмә температураһында органик булмаған кислоталар, галогендар менән үҙ‑ара тәьҫир итешә. Кадмий парҙары һәм уның берләшмәләре ағыулы, тынды быуа, ҡоҫтора, нервы системаһын фалижлай (ПДК 0,1 мг/л).
Асылыу тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немец профессоры Ф. Штромейер тарафынан 1817 йылда асыла.
Атамаһының тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Штромейер уны Германияла табылған цинк рудаһы буйынса грекса атамаһы менән атаған— kaδueίa. Тора-бара боронғо грек мифологияһы геройы Кадм иҫтәлеге менән атала.
Физик үҙенсәлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кадмий — серебристо-белый мягкий металл с гексагональной решёткой. Если кадмиевую палочку изгибать, то можно услышать слабый треск — это трутся друг о друга микрокристаллы металла (так же трещит и пруток олова).
Химик үҙенсәлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кадмий расположен в одной группе периодической системы с цинком и ртутью, занимая промежуточное место между ними, поэтому некоторые химические свойства этих элементов сходны. Так, сульфиды и оксиды этих элементов практически нерастворимы в воде. С углеродом кадмий не взаимодействует и карбидов не образует[3].
Башҡортостан кадмий етештереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостанданда кадмий баҡыр колчеданы ятҡылыҡтары рудаларында бар (0,01 %‑ҡа, һирәгерәк 0,1 %‑ҡа тиклем), шулай уҡ республиканың көньяҡ‑Көнсығышында баҡыр‑кобальт ятҡылыҡтары рудаларында, баҡырлы ҡомташтарҙа табылған. Кадмий цинк концентраттарын башлыса өҫтәмә продукттарҙы көкөрт кислотаһы эретмәһе йәки файҙаланылған цинк электролиты менән һелтеһеҙләндергәндән һуң, цинк туҙаны менән ултыртып йәки электролизлап айырған саҡта, бер ыңғай уларҙың составында алалар. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының байыҡтырыу фабрикаһының ҡалдыҡ һаҡлағыстарында 1396 т (2007), Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комбинатында — 2696, Бүребай тау‑байыҡтырыу комбинатында — 26 т К. йыйылған."Унипромедь" ААЙ(Екатеринбург ҡалаһы)тарафынан «Уралзолоторазведка» (Өфө) Урал комплекслы геологоразведка экспедицияһы менән берлектә буш тау тоҡомдары өйөмдәренән һәм руданы байыҡтырыу ҡалдыҡтарынан кадмий айырып алыуҙың ҡатнаш ысулдары тикшерелә: биоокислау һәм электроимпульслы технология менән (Учалы тау‑байыҡтырыу комбинаты) йәки биоокислау һәм флотация ярҙамында яңынан таҙартыу (Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комб‑ты). 2006 йыл «Маггеоэксперт» ЯАЙ (Магнитогорск ҡ.) тарафынан Мәскәү ҡорос һәм иретмәләр ин‑ты м‑н берлектә кондицияһыҙ рудаларҙы һәм байыҡтырыу ҡалдыҡтарын продуктив эретмәләргә һелтеһеҙләндереп, һуңынан уларҙы ион алмаштырыусы ыҫмалаларҙа ҡуйыртып кадмий айырып алыу (башҡа ҡиммәтле компоненттар менән бергә) буйынса ғилми‑тикшеренеү эштәре башҡарыла һәм уларҙы сәнәғәт күләмендә индереү (Учалы тау‑байыҡтырыу комбинаты, Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комбинаты, Бүребай тау‑байыҡтырыу комб‑ты) маҡсатҡа ярашлы булыуы нигеҙләнә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu. Atomic weights of the elements 2011 (IUPAC Technical Report) (инг.) // Pure and Applied Chemistry. — 2013. — Т. 85. — № 5. — С. 1047-1078. — DOI:10.1351/PAC-REP-13-03-02
- ↑ 2,0 2,1 Химическая энциклопедия: в 5-ти т. / Редкол.: Кнунянц И. Л. (гл. ред.) — М.: Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — Б. 280. — 671 б. — 100 000 экз.
- ↑ Химия кадмия (рус.). — Описание соединений кадмия, его открытия и т.п.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 16 май 2010 тикшерелгән.


text:
Был донъяла үҙеңде бәхетле тип һанауҙың төп нигеҙе туғандарың, яҡындарың менән татыу йәшәүҙәлер, тип уйлайым. Сөнки мин ошондай ғаиләләрҙең береһендә тыуғанмын. Бигерәк тә Диләүир олатайыма һоҡланам. Ул Ҡатай ауылында биш балалы ғаиләлә донъяға килә. Бәләкәйҙән ныҡыш, тырыш, эшһөйәр булып үҫә. Мәктәпте тамамлағас, ҡарт олатайым уға агроном һөнәрен һайларға кәңәш бирә.
Йыр-моңға ғашиҡ, хыялы менән сәхнәлә булырға теләһә лә, ул юғары белем алырға Өфөләге ауыл хужалығы институтына уҡырға килә. Ата-әсәһенә ауырлыҡ килмәһен тип төрлө эштәрҙә эшләй. Ҡулына диплом алғандан һуң районға ҡайтып, колхоз рәйесе, партком сәркәтибе вазифаларын башҡара. Шул йылдарҙа үҙен аныҡ фекер йөрөтөүсе, ғәҙел, эшсән, тормош һынауҙарына ҡаршы торорҙай ир уҙаманы итеп таныта.
Олатайым ниндәй генә эшкә тотонһа ла бар күңелен, һәләтен биреп башҡара. Районыбыҙҙың баш агрономы итеп тәғәйенләнгәндән һуң, көндө – төнгә, төндө көнгә ялғап, баҫыуҙарҙа мул уңыш алыу өсөн бөтә көсөн һалды. Шунлыҡтан Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды. Уға хас сифаттарҙың тағы береһе – ярҙамсыл булыу. Яҡындарына ла, сит кешеләргә ҡарата ла мәрхәмәтле. Үҙенең ҡул аҫтында эшләгән кешеләргә иғтибарлы булды, шуға ла үҙен бөтәһе лә ярата, хөрмәт итә.
Ғаиләбеҙҙә олатайымдың абруйы ҙур. Өләсәйем менән бергәләп ике ул үҫтергәндәр, уларға белем биреп, үҙ аллы тормош юлына баҫтырғандар. Олатайымдың тырышлығы менән ҙур йорт төҙөп, баҡсаларын аллы-гөллө сәскәләргә күмеп, күңелле тормош көтәләр. Беҙҙе, ейән-ейәнсәрҙәрен, яратып, иркәләп кенә торалар, матур байрамдар уҙғаралар. Каникул ваҡытында, ял көндәрендә музейҙарға, театрҙарға, концерттарға алып баралар. Олатайымдың йыр-моңға ғашиҡ булғанын бөтә кеше белә. Ул өҙҙөрөп баянда уйнай, үҙе бик матур йырлай. Мине лә йырларға, бейергә өйрәтә.
Алма ағасынан алыҫ төшмәй, тиҙәр бит. Шуға ла үҙем олатайыма, атай-әсәйемә оҡшарға тырышам. Бәхетле бала сағым өсөн уларға рәхмәтлемен. Ә ғаиләмдең маяғы булып балҡыған Диләүир олатайым менән сикһеҙ ғорурланам. Уның иҫән-һау булыуын теләйем.
Айнур НӘБИЕВ, IV синыф уҡыусыһы.
Баҡалылағы 1-се мәктәп.


text:
Франция ауыл хужалығы өлкәһендә Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итергә теләк белдерҙе Фото: Олег Яровиков
Франция ауыл хужалығы өлкәһендә Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итергә теләк белдерҙе
Франция ауыл хужалығы өлкәһендә Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итергә теләк белдерҙе Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Франция ауыл хужалығы өлкәһендә Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итергә теләк белдерҙе. Был хаҡта бөгөн, 22 июндә, Өфөлә үткән матбуғат конференцияһында Францияның Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы вәкиле Жан-Морис Рипер белдерҙе. Баш ҡалаға уның етәкселегендәге Франция делегацияһы килде.
«Беҙҙең килеүебеҙ, Рәсәйҙәге иҡтисади ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, Францияның Башҡортостан менән ҡыҙыҡһыныуын дәлилләй. Ауыл хужалығы — Башҡортостандың, шул уҡ ваҡытта Францияның да иң көслө тармаҡтарының береһе», — тип билдәләне Жан-Морис Рипер.
Илсе Франция республикаға аграр комплекста йәш кадрҙар әҙерләүҙә ярҙам күрһәтергә әҙер булыуын, шулай уҡ француздарҙың малсылыҡты үҫтереү, орлоҡ әҙерләү һәм аграр секторҙың башҡа йүнәлештәре мәсьәләләрендә үҙ-ара килешеп эш итеү менән ҡыҙыҡһыныуын билдәләне.
Франция делегацияһы составына, аграр сектор компаниялары вәкилдәренән тыш, һаулыҡ һаҡлау, энергетика, транспорт предприятиелары инә.


text:
Шангри тураһында легенда-ла: Кластер Түләү™Show
Latest Games
Шангри тураһында легенда-ла: Түләү Кластер-ул тыныс идеаль бәйләнеш, тыныс, шатлыҡ һәм, тәжрибә казино түгел.. Темалар бай мираҫы менән сикләнгән булыуы менән уйнай, онлайн ҡарарға була бөйөк британия бонус слот . Әгәр ҙә һеҙгә уйын уйнарға теләй, мөмкинлеген еңеләйтеү, аҡсаһын кисектереп баҫымы еңеүсеһе менән булған, ул саҡта был урында, һеҙҙең өсөн. Һеҙҙең реаль аҡса отҡаным булды, әлбиттә, ләкин бер ни ҙә конкуренция баҫымы йәки.
Бөйөк британия бонустар көтә һеҙҙе тыныс Слот!
Тәбиғәт-ул, бер һүҙ менән әйткәндә, был уйын тасуирлана ул.. Йәшел ҡупшы менән пейзаж фонында тыныс үҙ эсенә уба, таҙа һыу ағарҙы, матур алһыу сәскәләр һәм ағастар. Һул яҡтан ҙур һоро айыу тора, шуға кузатеп өсөн һеҙгә уңыштар һәм бүләк. Алһыу сәскәләре шул иҫәптән Символы, күбәләк, балыҡ, фил медитировать, Юлбарыҫ, маймылдар һәм аҡыллы.
Ҡытай менән был котенком музыка супер тәме фоновый расслабленная. . 6 ҡоралға эйә булған асыҡ-һары төҫтә, шулай уҡ уларҙы бөтә төҫтәр гаммаһында тулыланды .
Ер Шатлыҡ Үҙенсәлеге Ҡыҙыҡ.
. Бөйөк британия бонус слот мөмкинлектәре тәҡдим уйындар күп, еңеүҙәр яулау өсөн ҡулланыла кластерный. Тимәк, ул талап итмәй ниндәй ҙә булһа һыҙат, һәм һеҙ бары тик доға ҡылырға тейешбеҙ, аллаһ өсөн бирелгән бер символы булған өсөн барабан максимум. Кәм тигәндә 9 еңеү символы оҡшаш бүләкләү өсөн уйынсы. Кластер сиктәрендә символы тип һанай., һәр ике символы булған тейеш горизонталь йәки ҡушма вертикально. Алмаштырыу символы булып, шул уҡ күрше һәм улар бер символына әйләнә, символдар өсөн бирелгән төрлө максимум. Буш ваҡытта символы түгел спину подставляться.
Медитация юлбарыҫ, фил, яңғыҙ йәки ике һәм маймылдан барлыҡҡа килмәгән.. Рандо алмаштырыу мөмкинлеге бар, һәм ул өҫтәп ҡуйыуҙы еңеү символын булдырырға ярҙам итә. ярҙам итә.. Яңғыраны интересно!
Липкий ра-бонус башҡа ҡыҙыҡлы үҙенсәлеге булып тора. UK спину слот. - Уйлай, һеҙ бер символы булып, таралған. 2 төркөм был барабаны, һуңынан был ярҙам закручивать барабан, шулай уҡ символдарҙың һаҡлау урыны, һәм оха, һеҙ өҫтән ине, ахыр сиктә икенсе тапҡыр еңеү яулап, барабан ҡасан туҡтар.
Ҡытайҙа аждаһа-на спине картаһын бушлай һәм уның менән йорт символы. Ул ҡасан барлыҡҡа килгән, һәр хәлдә, 3 урын, һеҙ яулаған 5 бушлай йәки унан спину.
Улар Йомғаҡ Яһалды
Уның тәҡдиме менән казино слот өсөн бонус гольдман файҙалы уйынсыларына килгәндә, улар ошондайыраҡ темаларға аяҙ ярата. Үҙ көсөн һынап ҡараны. Шангри тураһында легенда-ла: Кластер Түләү әгәр һеҙ түгел, уйлан, кирәкме, моғайын, һеҙ өҫтән ине, ахыр сиктә яңынан уйнау .


text:
Земфира Байдәүләтова «Рәсәй һылыуҡайы-2018» милли матурлыҡ конкурсында иң яҡшы милли кейем өсөн дипломға лайыҡ булды. Был хаҡта «Һылыуҡай-Bashkirian Beauty» студияһы директоры Линара Таһирова хәбәр итте.
19 йәшлек Земфира Байдәүләтова 70 мең ғаризанан тәүге 20 исемлегенә инде. Интернетта тауыш биреүҙә Земфира етенсе урынға сыҡты.
Земфира — ғаиләлә һигеҙенсе бала, уның алты ағаһы һәм бер апаһы бар. Ҡыҙҙың яратҡан китаптары — Һәҙиә Дәүләтшинаның «Ырғыҙ»ы, Лев Толстойҙың «Һуғыш һәм солох»ы, яратҡан фильмы — Айнур Асҡаровтың «Өфөнән һөйөү менән». Һылыуҡай баскетбол уйнарға ярата.
14 апрелдә «Барвиха Luxury Village» концерт залында «Рәсәй һылыуҡайы» милли матурлыҡ конкурсы финалының 26-сы тантанаһы уҙҙы. Уның темаһы сәнғәттә матурлыҡ тип аталғайны. «Рәсәй һылыуҡайы» тарихында тәүге тапҡыр ҡатнашыусылар симфоник оркестры көйө аҫтында сәхнәгә сыҡты. Жюриҙа илдең ижади элитаһы вәкилдәре ине. Еңеүсенең яңы тажын күрһәттеләр. «Рәсәй һылыуҡайы» исеменә Сыуашстан ҡыҙы Юлия Полячихина лайыҡ булды.
Земфира Байдәүләтованы дәртләндерергә «Bashkirian Beauty» студияһы дирекцияһы Линара Таһирова, Альбина Усманова, шулай уҡ былтыр «Рәсәй һылыуҡайы» конкурсында икенсе вице-мисс исемен алған Альбина Әхтәмова ла килгәйне.
«Быйыл беҙ илдең төп матурлыҡ конкурсында өсөнсө тапҡыр ҡатнаштыҡ. Әлбиттә, Альбина Әхтәмованың былтырғы уңышынан һуң Земфира Байдәүләтоваға еңелдән булманы. Етди иғтибар, сағыштырыуҙар, ҙур яуаплылылыҡ. Беҙ Земфираға ышандыҡ, һәм ул мөмкин булғандың барыһын да эшләне, һәр саҡ позитив, йөҙөнән йылмайыу китмәне! — тине Линара Таһирова. — Бөтә Рәсәй һайлап алыу турын үтеү, 70 ғаризанан илебеҙҙең тәүге 50, һуңынан 20 һылыуҡайы исемлегенә инеү — уңыш ҡына түгел, республикабыҙ өсөн ҙур ғорурлыҡ. Земфира өсөн тауыш биргән, дәртләндергән һәм илһамландырған кешеләргә ҙур рәхмәт әйткем килә! Был — беҙҙең дөйөм еңеү!».
Ләйлә Аралбаева, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » БР Журналистар союзы «Гражданская инициатива» милли премияһына дәғүә итә: тауыш биреү башланды
БР Журналистар союзы «Гражданская инициатива» милли премияһына дәғүә итә: тауыш биреү башланды
Граждандар инициативалары комитеты һәм А.Л. Кудрин фонды Башҡортостан Республикаһының Йәмәғәт палатаһы менән берлектә йыл һайын үткәрелгән «Гражданская инициатива» милли премияһының төбәк этабына старт бирелеүе тураһында белдерә.
Башҡортостан Журналистар берлеге лә конкурста ҡатнаша. Проект итеп йыл һайын ойошторолған "Журфест" журналистар һабантуйы алынған.
Иптәштәр!
БР Журналистар союзы һеҙҙең ярҙамды көтә!
Бының өсөн:
- https://premiagi.ru/initiative/4055 адресы буйынса сайҡа инергә;
- проектты ҡарап сығып, критерийҙарҙы һайлап, аҫта тауыш бирегеҙ. Уның өсөн ВК, ФБ йәки майл.ру аша сәхифәләр аша авторлашырға кәрәк.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Инйәр буйҙары илһамға ҡойондо
Кескәй генә Көмбә ауылында тыуып үҫкән егеткә Хоҙай Тәғәлә ысын мәғәнәһендә оло йөрәк, икһеҙ-сикһеҙ бай, матур, илһамлы күңел биргән. Үҙенең 50 йәшлек ғүмер юлын шиғырҙар менән йәнәшә слайдтарҙағы фо- тоһүрәттәр, тәбиғәт һәм тормош күренештәре менән асып һалыуы юбилярҙың танылған шағир, прозаик, журналист һәм тәрже- мәсе генә түгел, оҫта фотограф икәнлеген дә асты. Ә инде уның шиғриәтен һүҙҙәр менән генә аңлатып булмай. Унда хис-тойғолар диңгеҙенә сумаһың да ләззәтләнеп тулҡындарында тирбәләһең. Ти- рә-яҡтан алыҫ араны яҡын итеп килгән мәшһүр әҙиптәр һәм журналистарҙы халыҡтың аҙ бу- лыуы аптыратҡандыр. Ошондай осрашыу, шиғриәт кисәһе Дамир Шәрәфетдиновҡа түгел, ә беҙгә, бигерәк тә балаларға, йәштәргә кәрәк. Кескәй генә ауылдан шундай талантлы, һәр яҡлап та үҫешкән шәхес сығыуы Инйәр төбәге халҡына, белореттарға ҙур мәртәбә өҫтәй. Ҡотлау һүҙҙәре менән сәхнәгә бер-бер артлы әҙәбиәт һәм журналистар - танылған прозаик, Башҡортостан Яҙыусылар сою- зы рәйесе урынбаҫары Спартак Ильясов, яҡташыбыҙ, билдәле яҙыусы һәм журналист, “Ағиҙел” журналының бүлек мөхәррире Сабир Шәрипов, ошо уҡ баҫманан танылған шағир, прозаик, жур- налист Әхмәр Үтәбай, тәнҡитсе, филология фәндәре кандидаты Зәки Әлибаев, төрлө йылдарҙа төрлө баҫмаларҙа Дамир Шә рәфетдинов менән бергә эшләгән, дуҫлыҡ ҡәҙерен белгән билдәле яҙыусылар, ҡәләмдәштәр Сибәғәт Рахманғолов, Рәлис Ураҙғолов, Мө- ҙәрис Багаев, Иҙрис Ноғоманов, билдәле композитор Айрат Ғайсин күтәрелделәр.
Улар юбилярҙың кешелеклек сифаттарын тағы ла нығыраҡ асты. Дамир Шә- рәфетдинов тамашасы алдында тағы ла юғарыраҡ баҫҡысҡа күтәрелде, уның әле асылмаған серҙәре, сифаттары асылды. Дамир Мөлкаман улының дуҫтары, кол- легалары аша беҙ уның аҡыллы, әҙәпле, кешелекле тормош иптәше Рима Мѳнир ҡыҙы һәм һәр яҡлап та килгән, тик яҡшы билдәләргә генә өлгәшкән, бейеүсе булараҡ танылған Лилиә ҡыҙҙары менән таныштыҡ һәм уларға һоҡландыҡ. Муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Сафый улы Теләүбаев менән Инйәр ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Ғайса Ғабдулхаҡ улы Мөфтәхетдиновтың ҡотлау һүҙ- ҙәренән һуң зал геү килеп ҡул сапты. Улар муниципаль район Советының Маҡтау ҡағыҙҙары менән бергә "Асы" шифаханаһына путевка тапшырҙылар. Мансур Һиҙиәтов етәкселе- гендәге “Иҙел башы” әҙәби берләшмә ағзалары Фәриха Вә- лиуллина, Гөлсөм Мостафина, Рәсимә Сәйетғәлина, Фәйрүзә Кинйәбаева, Рафиға Ғәлиуллина, Мөнирә Сәлимйәнова, Учалы яҙыусылар ойошмаһы етәксеһе Әҡлимә Сафина, шағирәләр Ди- лара Мәхмүтдинова, Миләүшә Сибәғәтуллиналар йөрәк түре- нән сыҡҡан ҡотлау һүҙҙәре, бүләктәргә ҡушып шиғырҙар һәм йырҙар башҡарҙы. “Урал” гәзите хеҙмәткәрҙәре Дамир Шә- рәфетдиновтың гәзиттә эшләгән саҡта яҙған мәҡәләләренә, әҫәр- ҙәренә байҡау яһаны. Жур- налистың ижадына арнап әҙер- ләнгән гәзит тә юбилярҙың күңеленә хуш килгәндер.
Инйәр мәҙәниәт йортоноң Сәғилә Мырҙағәлина етәкселегендәге “Ҡо- лонсаҡ” өлгөлө балалар театры артистарының юбилярҙың бала сағынан өҙөк күрһәтеүҙәре уңыш- лы килеп сыҡты. Сәғилә Сөләймән ҡыҙының үҙе башҡарған йыры ла иң матур бүләктәрҙең береһе булды. Инйәрҙең 1-се мәктәбе ди- ректоры Мәүлиҙә Хәйбуллина, уҡытыусылар - шағирә Әнисә Аҫылғужина, Лира Минһажева, Тәғзимә Моратшина, Инйәрҙең 2-се мәктәбенән Хәлиҙә Төхвәтуллина ла изге теләктәр әйтеп, бүләктәр тапшырҙы. Мәғариф бүлегенең башҡорт теле буйынса методисы Лариса Әхмәтшина етәкселегендә ҡала мәктәптәренән башҡорт теле уҡы- тыусылары ла ихлас ҡотлау һүҙҙәрен еткерҙе. Ә Гөлнара Зык- рина ҡумыҙ моңдарына сорнаны. Юбилярҙың дуҫтары Зәйнәп һәм Әнүәр Собханғоловтарҙың үҙен- сәлекле ҡотлауҙары ла кисәне йәмләп ебәрҙе. Шағирҙың туғандары исеменән ағаһы Айрат Шәрәфетдинов ҡот- лап бүләк тапшырһа, Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы директоры Фәнүр Әлибаев та талантлы яҡташыбыҙҙы иғтибар үҙәгенән ситтә ҡалдырмаған. 3 сәғәттән ашыу хәтирәләр, уйын- көлкө, шиғырҙар, йырҙар менән үрелеп барған һоҡланғыс юбилей һәм шиғриәт кисәһе бер тынала үтте лә китте. Ә беҙ шыбырҙап яуған ямғырға ла, ҡараңғылыҡҡа ла иғтибар итмәйенсә, һаман да шул илаһи тулҡындарҙа тирбәлеп ҡайттыҡ. Ошондай онотолмаҫ минуттар бүләк иткән өсөн һәр кем эстән генә Дамир Шәрәфетдиновҡа рәхмәттәр уҡый ине. Уға киләсәктә лә ижади уңыштар, ғаилә именлеге, илһам ҡанаттарының бер ваҡытта ла талмауын теләйек.
Зѳлфирә СӨЛӘЙМӘНОВА.
Айгөл КИРАМОВА фотолары.


text:
Өфөлә буласаҡ эшҡыуарҙар өсөн “түңәрәк ҡор” ойошторола
30 октябрь баш ҡаланың Ҡала мәҙәниәт һарайында “Буласаҡ эшҡыуар” тип исемләнгән “түңәрәк ҡор” йыйыласаҡ. Унда “Йәштәр нисек бизнесҡа килә?”, “Нисек үҙ эшеңде асырға?” һәм башҡа мәсьәләләр ҡараласаҡ.
“Түңәрәк ҡорҙо” Өфө ҡалаһы ҡала округының Орджоникидзе районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге һәм “Рәсәй терәге” Бөтә Рәсәй кесе һәм урта эшҡыуарлыҡтың йәмәғәт ойошмаһының Башҡорт төбәк бүлексәһе ойоштора.
Сарала киләсәктә эшҡыуар булырға ниәтләнгән студенттар, бизнестың төрлө тармаҡтарынан йәш эшҡыуарҙар, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашасаҡ.
Буласаҡ эшҡыуарҙар бизнесмендарҙың нисек уңышҡа ирешеүҙәре тураһында бизнес-тарихтарын тыңлаясаҡ һәм үҙ һорауҙарын бирәсәк. Шулай уҡ был сарала “Буласаҡ эшҡыуар” йәштәр ойошмаһын булдырыу ҙа планлаштырыла.


text:
"Новые Известия" Ирек Зариповҡа Рәсәй Геройы исеме бирергә тәҡдим итә
«Новые Известия» дөйөм Рәсәй гәзите мөхәрририәте, Рәсәй Президенты Дмитрий Медведевҡа Ванкуверҙағы дүрт тапҡыр паралимпия чемпионы, Башҡортостан егете Ирек Зариповҡа Рәсәй Геройы исемен биреүҙе һорап мөрәжәғәт итергә, тигән тәҡдим менән сыҡты.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, терәк-хәрәкәт аппараты зарарланған спортсы Паралимпиада-2010-да бер стартта ғына “көмөш” яуланы, ә дүрт биатлон һәм саңғы дистанцияһында почет пьедесталының иң юғары баҫҡысын биләне.
"Киләһе аҙнала президент Дмитрий Медведев Кремлдә беҙҙең чемпион-паралимпиясыларҙы ҡабул итәсәк, – ти яҙа «Новые известия». — Уларға ҙур гонорарҙар һәм ҡиммәтле сит ил машиналары ла вәғәҙә ителмәне, ләкин власть һәм бизнес был юлы һаранланмаҫ, тип өмөтләнәбеҙ, етмәһә, сәбәп тә бик тос бит. Президент, олимпия йыйылма командаһы кеүек үк, чемпиондарҙы ордендар һәм миҙалдар менән наградлаясаҡ, тип планлаштырыла.
Ләкин беҙ дүрт тапҡыр паралимпия уйындары чемпионы Ирек Зариповты юғары дәүләт наградаһы – Рәсәй Геройы исеменә күрһәтеү бик ғәҙел булыр ине, тип иҫәпләйбеҙ. Элекке йылдарҙа был почетлы награданы бынан кесерәк ҡаҙаныштар өсөн дә биргәндәр... Бөгөн юғары награда ысын мәғәнәһендә иң юғары ҡаҙаныштарға тап килгән һәм Рәсәй геройын Ватаныбыҙҙан ситтә лә халыҡ таныған осраҡ бит. Уға Йондоҙҙо тапшырырға ғына ҡалды”.
«Зарипов өсөн тауыш биреүселәр» исемлегенә ҡушылырға теләһәгеҙ, http://www.newizv.ru/news/2010-03-24/123883/#keepsign сайтына инә алаһығыҙ.


text:
Төбәктә урман янғындарын һүндереүгә 9 меңдән ашыу кеше һәм 800 берәмек техника йүнәлтеләсәк
Башҡортостанда 2013 йылға урман янғындарын һүндереү планы 2757 кешенән торған махсус төркөмдө һәм 509 берәмек техника йәлеп итеүҙе күҙ уңында тота. Шулай уҡ урман янғындарын һүндереүгә быйыл урман биләмәләрен ҡуртымға алыусыларҙы ла йәлеп итеү планлаштырыла. Улар 723 кеше һәм 329 берәмек техника һәм ҡорамал йүнәлтәсәк.
БР Урман хужалығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, урындағы халыҡты урман янғындарын һүндереүгә йәлеп итеү буйынса оператив планға яршлы, бындай сараларҙа 5710 кешенең ҡатнашыуы көтөлә.
2012 йылда Башҡортостандың урман фонды биләмәһендә 220 урман янғыны теркәлгән. Уттан зыян күргән майҙан 1564 гектарҙан ашыу тәшкил иткән.
Урман янғындарын һүндереү тиҙлеге үткән йылда 74,1 процент тәшкил итткән, икенсе төрлө әйткәндә, 163 янғын тәүлек эсендә һүндерелгән.


text:
«Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» конкурсында Башҡортостан иҫәбендә – 35 лауреат дипломы
Башҡортостан предприятиеларының 35 продукция һәм хеҙмәтләндереү төрө 2013 йылда «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары» бөтә Рәсәй конкурсында лауреат, тағы ла 66-һы дипломант тип танылды. Дипломдарҙы Өфөлә Бөтә донъя сифат көнөнә арналған республика конференцияһында тапшырҙылар.
Башҡортостан Республикаһында Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификациялау дәүләт төбәк үҙәге мәғлүмәттәренә ярашлы, федераль турға республиканың 58 предприятиеһы сыҡты – улар йөҙҙән ашыу төр продукция һәм хеҙмәт тәҡдим итте.
«Производство-техник тәғәйенләнештәге продукция» номинацияһында Башҡортостан предприятиеларына 13 юғары награда тейҙе. Был сегментта Рәсәйҙең иң яҡшы тауарҙары тип «НефАЗ» Асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә етештерелгән ярым тағылма-цистерна, «Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты» ААЙ-нең баҡыр концентраты, «Башнефть» АНК ААЙ-нең «Регуляр-92» маркалы бензины,«Русджам Стеклотара Холдинг» АЙЙ Өфө филиалының шампан шарабы өсөн шешәләре һәм башҡа тауарҙар танылды. 28 продукция төрө конкурстың дипломанттары булды.
Башҡортостан даими рәүештә алдынғы позиция биләгән тағы бер номинация — «Аҙыҡ-түлек тауарҙары». 15 продукция өлгөһө – лауреат, 30-ы дипломант исеменә лайыҡ булды. Еңеүсе тауарҙар араһында – ит, һөт, икмәк аҙыҡтары, шулай уҡ «Башспирт» ААЙ дүрт филиалының төрлө төр араҡылары. Был номинацияла иң күп финалсы дипломдарын «Рощинский» совхозы дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы яуланы, уның «Сливочная», «Ветчинно-рубленая» колбасалары, «Говяжья новая» хәләл ветчинаһы, «Камадорская» ыҫланған-бешкән еңел ашамлығы һәм майһыҙ эремсеге иң сифатлы тип танылды.
Халыҡ өсөн иң яҡшы сәнәғәт тауарҙарын, комиссия фекеренсә,: «Европласт» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (REHAU системаһы ишек һәм тәҙрә блоктары), «Өфө кизе-мамыҡ комбинаты» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (бәйләнгән пледтар), «БашИнком» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте сығара.
«Халыҡ һәм художество промыслалары изделиелары» номинацияһында «Ағиҙел» Башҡортостан художество промыслаһы» дәүләт унитар предприятиеһы – «Сармат» ирҙәр милли костюмы өсөн – диплом менән бүләкләнде.
Конкурстың «Халыҡ өсөн хеҙмәттәр» номинацияһында «Башҡортостан» Ҡунаҡханалар комплексы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте – лауреат, кардиологик ауырыуҙарҙы реабилитациялау буйынса «Йәшел сауҡалыҡ» дәүләт унитар предприятиеһы финалсы булды.
Иң яҡшы «Производство-техник тәғәйенләнештәге хеҙмәттәр»ҙе «ВНЗМ» акционерҙар компанияһы ААЙ (генподрядсы менән төҙөлөш ойоштороу буйынса эш) һәм «БР Нефть-химия эшкәртеү институты» дәүләт унитар предприятиеһы (нефть эшкәртеү һәм нефть-химия сәнәғәте объекттарын проектлау) күрһәтә. Был номинацияла финалсылар дипломын «Тармаҡ-ара институт» дәүләттеке булмаған белем биреү учреждениеһы һәм «БР Нефть-химия эшкәртеү институты» дәүләт унитар предприятиеһы алды.
Беренсе тапҡыр «Рәсәйҙең 100 яҡшы тауары» конкурсы 1998 йылда үтә. Шул ваҡыттан алып республиканың 350 предприятиеһы — конкурс лауреты һәм 700-ҙән ашыуы финалсы дипломдарын алды. 2013 йылда федераль конкурс «Экология, именлек һәм сифат – ваҡыт менән тикшерелгән стратегия» девизы аҫтында барҙы.


text:
Яҙғы төҙөлөш форумына килеүселәр өсөн Өфөлә вакансиялар йәрминкәһе уҙасаҡ
Башҡортостандың баш ҡалаһында асыласаҡ яҙғы төҙөлөш форумы сиктәрендә 8 апрелдә Өфө мәшғүллек хеҙмәте вакансиялар һәм уҡыу эш урындары йәрминкәһен ойоштора.
Төҙөлөш форумы Өфөлә 8-11 апрелдә яңы «ВДНХ-Экспо» күргәҙмә комплексында уҙасаҡ.
— Беҙҙең йәрминкәгә килеүселәрҙе профессиональ ориентация буйынса шәхси консультация, профессиональ әүәҫлекте, ҡыҙыҡһыныуҙарҙы һәм шәхси сифаттарҙы баһалау өсөн компьютер диагностикаһы, шулай уҡ юристың консультацияһы көтә, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәге директоры урынбаҫары, йәштәр менән эш итеү буйынса бүлек начальнигы Альбина Сәлимова.
Йәрминкәнең эш ваҡыты – 11 сәғәт 30 минуттан алып 15 сәғәткә тиклем.
Бөтә хеҙмәттәр ҙә бушлай күрһәтелә.


text:
Рөстәм Хәмитов бер көнлөк эш хаҡын көслө дауылдан зыян күргәндәргә ярҙамға йүнәлтте
ӨФӨ, 2014 йыл, 3 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
2 сентябрҙә Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов бер көнлөк эш хаҡын республиканың төньяҡ-көнбайышында көслө дауылдан зыян күргәндәргә ярҙам йөҙөнән аҡса йыйыу өсөн асылған махсус иҫәпкә күсерҙе. Был хаҡта төбәк башлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Бынан тыш, республика етәксеһе алып барған Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы Инвестиция мөхитен яҡшыртыу буйынса йәмәғәт советының киңәйтелгән ултырышы барышында, Рөстәм Хәмитов барыһына ла шулай эшләргә кәңәш итте. Республика етәксеһе миҫалына беренселәрҙән булып Башҡортостан Президенты Хакимиәте һәм республика Хөкүмәте хеҙмәткәрҙәре ҡушылды.
Ултырышта РФ Дәүләт Думаһы депутаты Рафаэль Мәрҙәншин Рөстәм Хәмитовҡа Ҡырым Республикаһы Белогорск районы халҡынан һәм етәкселегенән рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Депутаттар унда командировкаға барып ҡайтты, уларға мәғлүмәт материалдары тапшырылды. Уларҙа, Ҡырымға ярҙамдың иң күп өлөшөн Башҡортостан Республикаһы йүнәлткән, тип әйтелгән.
Рөстәм Хәмитов Белогорск районына ярҙам итеүҙә ҡатнашҡандарҙың барыһына ла рәхмәт әйтте һәм хәҙер Краснокама, Яңауыл һәм Ҡалтасы райондары халҡына күмәкләп ярҙам итеү кәрәклеген билдәләне. Унда уҙған йома 440 йортто емереп көслө дауыл уҙҙы. Уларҙың 50-һен йүнәтеп булмай, яңынан төҙөүҙе талап итә, тағы ла шул самаһы яртылаш емерек – шулай уҡ нигеҙенән башлап тигәндәй һалырға кәрәк.
«Ундағы күренеш хәрби хрониканы хәтерләтә: йорт нигеҙенә тиклем емерелгән, тик мейес кенә емереклек араһынан етем булып ҡарап тора, — тип һөйләй Рөстәм Хәмитов. — Ундағы кешеләргә хәҙер бик ҡыйын. Ҙур эш алып барабыҙ, ҡышҡа тиклем өйҙәрҙең байтаҡ өлөшөн тергеҙергә кәрәк. Ҡырымға ярҙам иттек — бының өсөн барыһына ла оло рәхмәт. Республика халҡына был ҡатмарлы хәлдә лә ярҙам итеүҙәренә үтенес бар. Залда ултырғандарҙың барыһына ла бер көнлөк эш хаҡын көслө дауылдан зыян күргәндәргә ярҙам йөҙөнән йүнәлтергә тәҡдим итәм».
Башҡортостанда республиканың төньяҡ-көнбайыш райондарында көслө дауылдан зыян күргәндәргә ярҙам йөҙөнән аҡса йыйыу өсөн махсус иҫәп асылған:
«ИНН 0274900243(КПП 027401001)
ОГРН 1090200001825
ОКПО 61164359
ОКТМО 80701000
Юридический адрес:
450000, г. Уфа, ул. Цюрупы,17
р/с 40703810006000000514
в Башкирское отделение № 8598 ОАО «Сбербанк России»
к/с 30101810300000000601
БИК 048073601
Назначение платежа: Безвозмездное пожертвование на ликвидацию последствий стихийного бедствия, произошедшего 29.08.2014 на северо-западе РБ».
Башҡортостан Республикаһының айырым маҡсатлы социаль программалар фонды. Белешмә өсөн телефон: 246-38-76.


text:
1 ғинуарҙан мотлаҡ пенсия страховкалауына түләү күләме артты
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
2016 йылда мотлаҡ пенсия страховкалауына түләүҙең билдәләнгән күләме 19 мең 356,48 һум тәшкил итәсәк. Сумманың үҙгәреүе хеҙмәт өсөн түләүҙең минималь күләменең айына 6204 һумға тиклем артыуына бәйле. Мотлаҡ медицина страховкалауына страховка иғәнәһе 3796,85 һум тәшкил итәсәк.
Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостан буйынса бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, йыл дауамында иҫәпкә торған йәки иҫәптән төшкән түләүселәр өсөн страховка иғәнәһенең суммаһы эшмәкәрлек башланған айҙан календарь айҙар һанына ярашлы иҫәпләнә. Тулы булмаған ай өсөн страховка иғәнәһенең билдәләнгән күләме ошо айҙың календарь көндәре һанына ярашлы билдәләнә.
2015 йылда ғәмәлдә булған мотлаҡ пенсия страховкалауына страховка иғәнәләрен түләү өсөн бюджет классификацияһы кодтары бөтөрөлгән. Билдәләнгән күләмдә түләүселәр төрлө бюджет классификацияһы кодтарына 300 мең һумдан артмаған һәм 300 мең һумдан күберәк килемдән страховка иғәнәләрен түләй.
2016 йылдың 1 ғинуарынан мотлаҡ медицина страховкалауына страховка иғәнәләрен түләү өсөн яңы код индерелде.


text:
Өфөлә «Владимир Спиваков саҡыра…» икенсе Халыҡ-ара фестивале асылдыФото: Георгий Шишкин
Өфөлә «Владимир Спиваков саҡыра…» икенсе Халыҡ-ара фестивале асылды
Өфөлә «Владимир Спиваков саҡыра…» икенсе Халыҡ-ара фестивале асылдыФото: Георгий Шишкин
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Кисә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында Рәсәй Милли филармония оркестрының ғәҙәти булмаған концерты уҙҙы. «Владимир Спиваков саҡыра…» икенсе Халыҡ-ара фестивален Чаплин сәғәте асты. Маэстро етәкселегендәге оркестр 1931 йылда төшөрөлгән «Ҙур ҡаланың уттары» тигән фильм күрһәтте. Фильмға музыканы Чарли Чаплин үҙе ижад иткән.
Сәғәт ярым самаһы дауам иткән тамашаға балалар ҙа, йәштәр ҙә, өлкәндәр ҙә килгәйне. Музыка һәм фильм барыһын да ныҡ тәьҫирләндерҙе. Чаплиндың сценарист, режиссер, төп ролде башҡарыусы, продюсер, балетмейстер, композитор булараҡ сығыш яһауы күптәр өсөн асыш булды.
«Ҙур ҡаланың уттары» фильмы һуҡыр ҡыҙҙы ҡотҡарған герой (Чарли Чаплин) хаҡында бәйән итә. Ҡыҙ уны хәлле кеше тип уйлай, фильм аҙағында иһә берәҙәк икәнлеген белә.
Владимир Спиваков барлыҡ тыңлаусыларға ла рәхмәт әйтте һәм Өфөлә сығыш яһауына шат булыуын белдерҙе. Музыкант һүҙҙәренсә, «Ҙур ҡаланың уттары» — кеше күңеленә мөрәжәғәт итеү, шәфҡәтле булырға саҡырыу ул.
Ул шулай уҡ М.В.Нестеров исемендәге художество музейына үҙе өсөн ҡәҙерле булған картинаһын бүләк итте.
«Беренсе Халыҡ-ара скрипкасылар конкурсын үткәргәне өсөн мин Өфөгә рәхмәтлемен. Ошо бәйгелә еңеү яулаған Даниэль Лозакович (Швеция) танылған музыканттар ғүмер буйына хыялланған файҙалы килешеү төҙөнө. Гастролдәргә сыҡҡанда ул Башҡортостанды, Өфөнө лә данлаясаҡ, сөнки тап ошонда үҙе өсөн мөһим булған конкурста еңеүсе булды».
Маэстро өфөләрҙе 15 һәм 16 сентябрҙә үтәсәк концертҡа саҡырҙы. 15 сентябрҙә Чайковскийҙың һәм Григтың музыкаһы яңғырай, солистар — Рөстәм Хәмиҙуллин (Өфө) һәм халыҡ-ара конкурстар еңеүсеһе, 14 йәшлек Александр Малофеев.
Белешмә. Былтыр сентябрь айында Өфөлә «Владимир Спиваков саҡыра…» беренсе Халыҡ-ара фестивале үтте. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов ярҙамында Рәсәй һәм сит ил ҡалаларында уҙғарылған фестиваль заманыбыҙҙың бөйөк музыканты тыуған ҡалала тәүге тапҡыр ойошторолдо.


text:
Оҙата барған йыр
Һәр оҙон юлға сыҡҡанда, ошо уҡ көйҙө әйләндерә лә әйләндерә магнит таҫмаһынан Харис Хаммат улы. «Ташлама, әсәй, ташлама, мине изге доғаңдан...» Миңә был йыр оҡшаһа ла, шеф ултырыш-маҙарҙа булғанда, әлбиттә, заманса көйҙәр тыңлайым.
Мин йәш әле, йәп-йәш кенә сағым. Өләсәйем шулай тигәс, мин дә үҙемде, «мин – йәшел, теге планетанан» тип, төнгө күктә төрлө төҫкә инеп, ялпылдап торған йондоҙҙо күрһәтәм һөйгәнем Фәриҙәгә.
Минең иң-иң яҡындарым инде улар: өләсәйем һәм күрше ҡыҙы Фәриҙәкәй. Үҙемде белгәндән бирле беләм уларҙы. Береһе – ҡаҡса ғына кәүҙәһе менән һәр саҡ балаһын ел-дауылдан һаҡлаусы Һомайғоштай оло йөрәкле өләсәйем. Икенсеһе – бала саҡтан уҡ етәкләшеп үҫкән, бәпес кенә көйө мине өләсәйгә ташлап киткән һәм бер ҡайтып та күрмәгән әсәйҙе һағынып илағанда, миңә ҡушылып мезләгән Фәриҙәм. Атай тигән кешене лә белмәйем. Өләсәй ҙә һөйләп бармай. Шуға ла хеҙмәткә киткәнсе, бәләкәй генә шатлыҡҡа ҡыуанып, үҙ-үҙемде яҡлап, атайлынан – атайһыҙ, әсәйленән – әсәйһеҙ булып, сүкеш-балтаһын, салғы-һәнәген дә йәшләй генә тотоп үҫкән ҡараҡай ғына бер сибек малай булдым.
Хеҙмәттән ҡайтҡас, шофер булып ауылда ҡалырға ине иҫәп. Тик ауылда колхоз тарҡалған, уның машиналары бай ихаталарға күсеп бөткән булып сыҡты. Шуға, уйлап йөрөнөм-йөрөнөм дә, өләсәйем ҡаршы килмәгәс, әҙерәк мая йыяйым тип, ҡалаға килдем. Ҡасан да булһа ауылда ҙур йорт һалып, өләсәйемде ҡартлыҡ көнөндә йылы яңы өйҙә бер нужаһыҙ йәшәтермен, тип әйткән һүҙем бар, юғиһә.
Ә был йөҙөп кенә барған ҡиммәтле машинаның йомшаҡ ултырғысына сумып йоҡомһораған ҡырыҫ йөҙлө, шырт сәсле, тос ҡына абзый минең шеф була инде. Ярты йылға яҡын уның шәхси шоферы булып йөрөйөм. Ятаҡтан урын алып биреште, сессия ваҡытында (ситтән тороп уҡырға индем) үҙе йөрөп тора, эш хаҡы ла ярайһы ғына – яҡшы кешегә эләктем, тип уйлайым, үҙемсә...
Моң көйөнә тирбәлеп, уйҙарымды барлап барғанда, Харис ағай күҙҙәрен асты ла тирә-яғына ҡаранып алды. Мөһим осрашыуға тип килгән ҡаланан алыҫлашҡайныҡ, ниндәйҙер ауыл аша үтеп бара инек инде.
– Туғаным, бөгөнгә эш тамам, ашығаһы юҡ, әйҙә әле, елдереп кенә бер ергә барайыҡ, бор әле атыңды, – тине.
Шулай яҡын итеп «туғаным» тиһә, иреп кенә китәм инде, үҙенә белдермәһәм дә. Ағайҙарса, матур итеп, яҡын итеп өндәшә ул. Унан күреп, мин дә үҙемдән бәләкәстәргә шулай тип өндәшә башланым.
Харис ағай кеҫә телефонынан Зарифа еңгәйгә шылтырата һалды:
– Бөгөн көтмә, беҙ ауылда ҡалабыҙ, Фәррәхтә. Эйе, эйе, ә-ә, шулаймы ни?! Әл дә әйттегеҙ әле... Ярай, давай, хуш!
Ана шулай, ҡайҙа ғына барһа ла, Зарифа еңгәйгә шылтырата һала, кәңәшләшә. Бер тауышын күтәргәнен ишеткәнем булманы. Мин дә, Фәриҙәмә өйләнһәм, гел уның кеүек булырға тырышырмын, тим.
Ниңәлер күңелләнеп киткән Харис ағай, портфелен асып, ус тултырып аҡса алды ла (гел банкомат менән ҡулланғас, ҡыҙыҡ булып тора):
– Әйҙә әле, туғаным, анау магазинға һуғылып китәйек. Бөтөнләй бала-саға әйбере ала белмәйем, ярҙамлашырһың, – тип йылмайҙы. Бөгөн беҙ бараһы дуҫы Фәррәхтең ҡыҙына биш йәш тулған икән, бая еңгәй шуны иҫенә төшөргән, имеш.
Ауыл кибеттәре бай бит хәҙер. Йәнең ни теләй, шуны һайла ла ал әйҙә. Шуға ла, сибәр һатыусының бәләкәс ҡыҙҙар күлдәген һайлашып, әллә ниндәй ялтыр ҡумталарға һалып, матур итеп йылмайып, ҡулға килтереп тотторғанына аптыраманым, ә хаҡына иҫ китте. Минең кеүек яңы ғына аҡса күрә башлаған ауыл малайының башы етә торған түгел шул бөгөнгө хаҡтар. Күҙ йүгерек бит, мин дә өләсәйемә тип, бик ҡиммәт булмаған хаҡҡа шау сәскәнән генә торған яулыҡ алдым әле – тап ул яратҡанса, йәйеп ябына торған мул яулыҡ булды.
– Бәхетең бар икән, берәү генә булып, хужаһын көтөп ята ине, – тине һатыусы ҡыҙ.
Харис ағайҙы дуҫтары көтөп торған икән. Ҡапҡа асып, ҡолас йәйеп, әйҙүкләп торған ергә килеп инеүе иҫ киткес күңелле бит ул.
Төн матур, өйҙә тынсыу тип, дуҫтарға ҡамасау итмәҫкә була, ашап-эскәс, мунса инеп сыҡҡас, машинаға инеп йоҡларға ғына ятҡайным, Харис ағай килеп сыҡты.
– Әйҙә әле, Мансур, тағы бер ергә барып ҡайтайыҡ.
– Ай-һай, ағай, егет булып алғас, ҡыҙҙар янынамы әллә. Еңгәйгә әйтәм!
– Ярай, телеңә һалышма!.. – булды яуап.
Ҡараңғы урамды фара яҡтыһы менән киҫтереп, әллә нисә тыҡрыҡ үтеп, бер өй эргәһенә килеп туҡтаныҡ. Буялмаған ҡапҡа, матур ғына ауылса йорт... Тик, ниңәлер, пәрҙәһеҙ тәҙрәләр моңһоу кеүек күренде миңә.
Харис ағай оҙаҡ ҡына ошо тәҙрәләргә ҡарап ултырҙы ла машиналағы туңдырғыс камеранан бер нисә буй колбаса, бер ҡап шоколад алды һәм уңайһыҙланып ҡына:
– Мансур, һин бая яулыҡ алғайның, шуны миңә бир әле, иртәгә һиңә тағы алырбыҙ, – тине.
– Ағай, ул осһоҙло ғына бит...
– Ярай, дөйә лә бүләк, төймә лә бүләк инде... Үҙем бая алмаған булдым шул.
Бына ул, нисектер ҡарттарса баҫып, ихатаға инеп китте. Ишек асыҡ булғандыр, шығырлап асылды ла ябылды, өй эсендә һөйләшкән тауыштар ишетелде. Мин ойоп киткәнмен.
– Мансур, уян!
Мин шунда уҡ машинаны ҡабыҙа һалдым.
– Фәррәхтәргә...
Харис ағайҙың йөҙөн алыштырған кеүек: әллә үпкәсел малайҙыҡы, әллә етемһерәгән ирҙеке – тик ул бына-бына илап ебәрер кеүек ине.
Мин уны дуҫына тапшырғас, ғәҙәтем буйынса тиҙерәк күҙҙәремде йома һалдым – шоферҙың йоҡоһо һәр саҡ туйырға тейеш.
Иртәнге сәйҙе эскәс, күстәнәстәр һалынған ҡаптарҙы багажникҡа тултырып, ҡайтырға сыҡтыҡ. Ирҙәр дуҫлығы тиҙәр уны! Ана, нисек ауыл күстәнәстәре әҙерләгәндәр: ҡаҙ, ҡаҙылыҡ, ҡорот, ҡаймаҡ... Ҡала кешеһенә танһыҡ тәмлекәстәр бит инде улар. Мин дә, Алла бойорһа, өйләнһәм, ауылда йәшәп, мал-тыуар аҫраһам, дуҫтарыма ошолай күстәнәстәр тарата алһам ине тип, аңыма һалып ҡуям. Иртүк кенә сыҡһаҡ та, юлда биҙрә-сумкалар күтәргән ҡатын-ҡыҙ осраштырғылай. Улар, юл буйына сығып, үҙ тауарҙарын – һөт, ҡатыҡ, ҡымыҙ, еләк-емеш – һата икән.
Юлдың был өлөшөн үттек тигәндә генә Харис ағай ҡапыл рулгә ҡулын тигеҙеп алды. Ситкәрәк сығып туҡтаным да аптырап уға ҡараным – ул ошо көнгә тиклем бындай ергә ҡарамай ҙа үтә ине, юғиһә.
Йөҙө ҡараңғыланып киткән Харис ағай аҙыраҡ башын баҫып ултырҙы ла:
– Мансур, теге НЗ бармы әле беҙҙә? – тип һораны.
– Бар, ағай. Яҡшы юлда йөрөнөк, батып ултырманыҡ, юлда бензин бөтмәне, ватылып интекмәнек, зато НЗ янда ҡалды, – тип ләпелдәйем мин, шефты әҙ генә булһа ла йылмайтырға теләп.
Юлда төрлө хәл була. Һәр кемдең дә буш ярҙам иткеһе килмәй, хатта аҡса бирһәң дә, диуанаға ҡараған кеүек ҡараусылар булғаны бар. Ә бына шул «шыйыҡ валюта» әллә ниндәй юлдарҙы ла аса бит, тәүбә. Нишләйһең, заман әҙәмгә яраҡлашҡан ваҡытта йәшәйбеҙ, шикелле.
Харис ағай минең ләпелдәүгә иғтибар итеп торманы, һаман етди ҡалды.
– Хәҙер бер шешәне кеҫәңә һалып ал да анау ҡатын янына бар.
Ул ситтәрәк торған бер ҡатынға төртөп күрһәтте.
– Бар ҙа ул нимә һатһа ла ал. Аҡса һораһа – аҡса, араҡы һораһа, араҡы бир, һорашма, күп һөйләнмә, бар! Әҙәм аптыратып тормаһын.
Мин, шешәне салбарға ҡыҫтырып, куртканы кейҙем дә, машинанан сығып, һатыу нөктәһенә табан атланым.
– Эй, әл дә өләсәйем ошолай юл буйында әйбер һатам, мине ашатам тип тормай әле, – тим эстән генә. Үҙе әйтмешләй, барына шөкөр итеп, барлы-көрлө генә йәшәп ята. Әҙерәк күҙ асылғас, мин дә аҡса ҡайтарғылай башланым. Өләсәй – минең, мин – уның өсөн шатланып йәшәгән булабыҙ.
– Апайҙар, бигерәк егәрлеһегеҙ инде, минән дә иртә торғанһығыҙ, – тип шаяртам үҙемсә. – Һөт, ҡымыҙ, ҡайнатма... Юҡ, юҡ, бәшмәк алһам микән, тип туҡталғайным, – тигән булам, бәшмәк ваҡыты түгеллеген белһәм дә.
Теге ҡатын ситтәрәк баҫҡан да өндәшмәйерәк тора. Ҡуйынына, гәзиткә төрөп, нәмәлер ҡыҫтырған булған. Яйлап ҡына уға яҡынлашам:
– Һеҙ бәшмәк һатмайһығыҙмы? – тим.
Апай кеше кистән күберәк «төшөргәндер», айнып та етмәгән, бите-күҙе шешенгән, үҙенән «бахмур» еҫе аңҡый. Өҫтөнә төҫһөҙ генә, итәктәре һүтелгән халат, ҡаҡашып бөткән төймәһеҙ куртка кейгән, яланғас аяғына үксәһе тапалып бөткән тәпешкә эләктергән. Замана сире ҡорбаны ине был ҡатын.
Минең һорау тиҙ генә барып етмәнеме, миңә оҙаҡ ҡына ҡарап торғас:
– Ю-ю-уҡ, туғаным! – тине. Бындай өндәшеүҙе ишеткәс, әллә нишләп киттем. Хас та Харис ағай кеүек, йомшаҡ, матур итеп һөйләшеүен күрсе.
– Ошо әйберкәйҙе һатырға ине. Йә яртыға алмаштырам. Әсәйем мәрхүмәнең иҫтәлеге, бер һатмаҫ та инем әгәр, эш эшләтергә ярты кәрәк, утын килтертәйем, тигәйнем...
Апай кеше доға уҡыған кеүек шул саҡлы матур тауыш менән һөйләй – күҙҙәреңә түгел, ҡолағыңа ышана башлайһың. Ысынлап та, шулайҙыр кеүек. Тик ул ҡуйынынан кисә мин өләсәйгә тип алған, һуңынан Харис ағай минән алып торған яулыҡты килтереп сығарғас ҡына, ауыҙым үҙенән-үҙе асылды ла, яба алмай интектем. Ярай, машина пипелдәне әле, Харис ағай ваҡытында иҫкәртте.
Мин тиҙ генә шешәне теге ҡатындың ҡулына тотторҙом да, үҙ яҡынымды әсирлектән ҡотҡарған кеүек, наҙлы ғына тауар киҫәген – сәскәле яулыҡты – ҡуйыныма йәшерә һалдым. Уф-ф-ф! Нисек еңел булып ҡалды.
Машинаға ингәс тә һүҙҙе нимәнән башларға белмәй аптырап тик ултырам. Башыма барып етмәй: минең эргәмдә ултырған, һәр саҡ мәртәбәле, зыялы, аҡсалы, ихтирамлы минең шеф менән анау «эскеш» әбейҙең араһында...
– Минең әсәй.
Шефтың тауышы ҡарлығып, ҡойо төбөнән сыҡҡандай тоноҡ булып сыға. Мин әле ошо ҡапма-ҡаршылыҡҡа һаман ышана алмайым, ҡулым ҡалтырай, ысынлап та «йәм-йәшел» шикелле мин.
Ошо арала теге ҡатын лерт-лерт итеп, йүгерә-атлай, ауылға инеп тә китте. Үҙенсә, нисек юлым уңды, тип һөйөнгәндер.
– Ҡайтҡан һайын, эсмәйҙер тип, мөғжизәгә ышанып ҡайтам. Дауалап та, әйтеп тә ҡараным. Туҡтамай. Әсәй бит – ҡул күтәреп булмай. Ни күренә, нимә ҡайтарам – бөтәһен дә һатып эсә. Булғас та булыр икән кеше. Ә бөтөнләй сит кеше һине ҡосаҡ йәйеп ҡунаҡ итә, күстәнәс тейәп оҙата...
– Ә һинең әсәйең эсәме?
Был һорау шул саҡлы балаларса яңғырай, минең арҡа һабағым семерләп китә хатта.
– Белмәйем. Мине әсәй вапще ташлап киткән, өләсәйем ҡарап үҫтерҙе. Ә өләсәй эсмәй.
– Ә-ә! Һин минән бай ҙа, бәхетле лә икән, туғаным.
Шулай итеп, мин үҙемдең бай һәм бәхетле икәнемде белгәс, эскә йылы йүгерҙе. Ипләп кенә газға баҫтым. Тормош юлдары үкенес-һағыштары, ҡайғы-шатлыҡтары, ығы-зығылы мәшәҡәттәре менән беҙ, бәндәләрен, үҙ ҡосағына алды.
Тағы ла, шул юл йөрөгәндә инде, беҙгә лә һуғылдыҡ. Өйөбөҙ ҙә иҫке инде иҫкелеккә, газ да юҡ. Шуға ҡыйынһыныбыраҡ торолғайны ла, Харис ағай менән өләсәйем бик тиҙ уртаҡ тел тапты. Мейестә бешкән ҡоймаҡ менән самауыр сәйен маҡтай-маҡтай Харис ағай унлап сынаяҡ эскәндер, билләһи. Бәлки, күберәктер ҙә, сөнки мин Фәриҙәмде күреп ҡайтҡанда, улар һаман өҫтәл артында һөйләшеп ултыра ине. Бығаса нимә һөйләшкәндәрҙер, мин ҡайтҡанда өләсәй уға аҡыллы һүҙҙәрен талғын ғына тирә ине. Уларға ҡамасауламаҫҡа була, соландағы иҫке диванға сумдым, үҙ өйөмә ҡайтып, машинала йоҡламам бит инде. Сумыуын-сумдым да, ҡолаҡ ҡарп итеп һүҙ тыңларға булып китте (бәләкәйҙән ҡалған алама ғәҙәтем бар).
– Әсәңде ғәйепләмә, балам. Гонаһ алма. Инде ир еткәнһең, үҙ балаларыңды күҙҙән ысҡындырма, һәйбәт атайһыңдыр, йөҙөңә сыҡҡан, әлхәмдуллила, бөтәһе лә яҡшы булыр.
– Әсәй бит ул, әсәй. Үҙенең улы менән уҡыған йәп-йәш ирҙе йортҡа индергән, минең класташты, мәңге кипмәй эскән бер алкашты. Хәҙер икәүләп эсәләр. Мин шуларҙы ишеү ғәйепләмәҫкә лә тейешменме инде?..
– Эй, балаҡай, һәр кемдә лә бер үкенес була торғандыр инде, тип йырлайҙар бит йырҙа ла. Бына мин дә бала үҫтерҙем. – Өләсәйем, нисектер, йәл итеп, күҙен һыпырып алды. – Үҫтерҙем тип, үҙемсә тырыштым инде. Бала, бала, тип, эшкә барҙым, ул тип, эштән ҡайттым. Ул тип, иртән күҙем астым, төндәрен ул тип йоҡлап киттем.
Ә ҡыҙым нишләне тиһең? Мансурҙы тапҡас, кейәү бер яҡҡа, үҙе бер яҡҡа сыҡтылар ҙа киттеләр, имеш, холоҡтары тура килмәгән. Ә бала менән әсәй нимә эшләргә тейеш? Хәҙер хайран бит, ҡайҙа аҡса күп – кеше шунда ағыла. Ҡыҙым Себергә китте лә шунда бай кейәү тапты. Байлығын һаҡлап ята шунда, балаһы барын иҫләһә әле. Имеш, балаһы барын ире белһә – айыра. Ә мин һуң? Әсәһе барын белһә лә айыра микән ни? Шулай, балаҡай, бик рәнйер саҡтар булып китә лә, ярамай-й-й. Ике терәк, бер төбәк булып йәшәнек Мансурым менән. Һин дә аҡыллы бала күренәһең. Рәнйемә әсәңә. Ул тәк тә яҙмыш тарафынан рәнйетелгән йән бит, үҙ йөгөн үҙе тартҡан, бәлки, теге бәндәкәйе менән килешеп тә китерҙәр. Яңғыҙлыҡ та бөтөрә ҡатын-ҡыҙҙы.
Өләсәйемдең тауышы тағы ла мөләйемләнә төшә:
– Ауыл һағындырһа, килен менән балаларҙы ал да үҙебеҙгә ҡайт та төш. Күңел киң булһа, урын етә ул.
Харис ағайҙың йөҙө яҡтырып китте.
Күпме һөйләшерҙәр ине, минең кеҫә телефоным әтәс булып ҡысҡырып, юлға сығырға кәрәклекте белдерҙе. Йәйге төн ҡыҫҡа шул.
Ысынлап та, ошо һөйләшеүҙән һуң, Харис ағай еңгәй менән йыш ҡына беҙгә ҡайтып йөрөйҙәр. Байлыҡ ҡына етмәй әҙәм балаһына, тулы бәхет өсөн иң мөһиме күңел йылыһылыр, тип уйлайым мин. Ошо йылылыҡты йөрәгемә һеңдергән өләсәйемә мең-мең рәхмәтлемен.
Теге яулыҡты, нисә ҡулдан үткән матур сәскәле тауар киҫәген, ниңәлер өләсәйгә биргем килмәне. Бер юл төшкәндә «Әсәйҙәр бер ваҡытта ла балаларын ташламаһын, балаларҙың «әсәй» тип һағынып ҡайтыр кешеләре булһын», – тигән теләктәр теләп, мәсеткә индереп бирҙем. Ә өләсәйгә Харис ағай менән еңгәй күҙ яуын алырлыҡ ап-аҡ селтәрле шәл һәм күлдәк бүләк итте.
Тормош төрлөсә һынай әҙәм балаһын. Таянырҙай дуҫтарың, һағынып ҡайтыр ауылың, йортоң, яҡындарың булһа, барыбер ҙә йәшәү еңелерәктер.
«Ташлама, әсәй, ташлама...»
Салонда йыш ҡына яңғыраған ошо йырға мин дә күнектем. Өләсәйем генә түгел, ошо йәшемәсә бер тапҡыр ҙа ҡайтып күрмәгән әсәйемдең дә доға-теләктәре кеүек булып яңғырай миңә был йыр ҡайһы саҡта.
Харис ағай йырҙы күҙҙәрен йомоп тыңлағанға ла аптырамайым инде, сөнки ир кешенең һаран күҙ йәштәре ҡайһы саҡта ирендәрен сылата икән – бының ни ғәйебе һуң?
Теги:


text:
Башҡортостанда инновацияларға талап формалаштырыу бурысы ҡуйылды
Инновацияларға талап формалаштырырға кәрәк, шул иҫәптән шәхси-дәүләт партнерлығы, венчур финанслау ярҙамында ла, тип белдерҙе Мортаза Рәхимов республика парламентына Мөрәжәғәтнамәһендә.
— Бөгөн бәләкәй һәм урта бизнеста прогрессив фекерләүсе, үҙенсәлекле, әүҙем тормош позицияһы яҡлы ижади кешеләр байтаҡ эшләй, — тине республика башлығы. — Беҙгә яңы эш урындары булдырған һәм элеккеләрен һаҡлап алып ҡалған эшҡыуарҙарҙың башланғыстарын хупларға кәрәк. Был мәсьәләлә муниципалитеттар айырыуса әүҙемлек күрһәтергә тейеш. Уларҙың тулы ҡанлы иҡтисадын тергеҙеү – модернизациялауҙың төп йүнәлештәренең береһе. Үҙ иҡтисади базаңды үҫтереү өсөн өҫтән ярҙам һәм күрһәтмә көтөргә кәрәкмәй. Иң мөһиме – вайымһыҙ булмаҫҡа, инициативалы кешеләргә тәғәйен ярҙам күрһәтергә. Бының өсөн хакимиәт башлыҡтарына бөтә хоҡуҡтар бирелгән.


text:
Башҡортостан уҡыусылары Кремлдәге Президент шыршыһына әҙерләнә
ӨФӨ, 2014 йыл, 9 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостандан 114 уҡыусы Кремлгә Президент шыршыһына барасаҡ. Улар уҡыу алдынғылары, конкурстарҙа һәм предмет олимпиадаларында еңеүселәр, социаль яҡланмаған ғаиләләрҙән балалар, етемдәр һәм хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең балалары.
БР Мәғариф министрлығының балаларҙың ялын ойоштороу һәм һаулығын нығытыу, тәрбиә һәм өҫтәмә белем биреү бүлеге әйҙәүсе белгес-эксперты Вәсилә Ибраһимова хәбәр итеүенсә, байрамға саҡырылған уҡыусылар 24 декабрҙә Р. Ғарипов исемендәге Башҡорт гимназия-интернатына йыйыла. 25 декабрҙә делегация махсус рейс менән Мәскәүгә оса. Балаларҙы һәм уларҙы оҙатып йөрөүселәрҙе «Измайлово» ҡунаҡхана комплексына урынлаштырасаҡтар. Шул уҡ көндө комплекстың концерт залында уҡыусыларға «Белка һәм Стрелка» театрлаштырылған тамаша күрһәтеләсәк.
Илдең төп шыршы байрамы 26 декабрҙә Дәүләт Кремль Һарайында уҙа. Унда бөтә илдән ете мең тирәһе бала ҡатнаша.
Өфөлә һәләтле балалар өсөн Президент шыршыһы 22 декабрҙә үтә.


text:
Земцов (Ростов өлкәһе)
Земцов — Ростов өлкәһе Боков районындағы утар.
Ростов өлкәһе Земцов ауыл биләмәһе составына инә һәм уның административ үҙәге булып тора.
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урам[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Земцов урамы,
- Колхоз урамы,
- Болон урамы,
- Мәктәп урамы.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Достопримечательности[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ростов өлкәһе территорияһында неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйҙарында йәшәгәндәре емеш-еләк йыйыу, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән[1]. Осһоҙ-ҡырыйһыҙ дала малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн ҙур көтөүлек була. Шул ваҡыттарҙа йәшәп, вафат булған кешеләрҙең ҡәберлектәре бында бик күп.Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан закон буйынса һаҡлауҙа тора.
Боков районы Земцов утары янында бер нисә иҫтәлекле урын — археология ҡомартҡылары бар. Улар «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» 25.06.2002 Федераль закондың 73-ФЗ ҡарарына һәм 25.06.2002 «Ростов өлкәһе халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» Ростов өлкәһе Дәүләт башлығы 178-ЗС ҡарарына ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан һаҡлауға алынған.
- Ҡурған «Земцов III». Земцов утарынан 0,7 км алыҫлыҡта тора.
- Ҡурған «Земцов V». Земцов утарынан 0,6 км алыҫлыҡта тора.
- Ҡурған төркөмө «Земцов I» (3 ҡурған). Земцов утарынан 0,7 алыҫлыҡта тора.
- Ҡурған төркөмө «Земцов II» (3 ҡурған). Земцов утарынан 0,6 км алыҫлыҡта тора.
- Ҡурған төркөмө «Земцов IV» (9 ҡурған). Земцов утарынан көньяҡ-көнсығыштараҡ 1,1 км алыҫлыҡта тора[2].
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалып:Боковский район Ростовской области


text:
8 ноябрь
8 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 312-се көнө (кәбисә йылында 313-сө). Йыл аҙағына тиклем 53 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1895 — Вильгельм Рентген Рентген нурланышын аса.
- 1903 — Голландияла электрокардиограф уйлап табыла.
- 1943
- 1961 — СССР-ҙың Үҙәк телевидениеһында беренсе КВН тапшырыуы эфирға сыға.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Лазарев Дмитрий Ильич (8.11.1922—28.02.1991) — Советтар Союзы Геройы (1945). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, орудие командиры, гвардия сержанты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ҡалтасы районының Братовщина ауылынан.
- Левитин Леопольд Владимирович (8.11.1922—2012) — Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театрының 1965—1983 йылдарҙағы директоры, РСФСР-ҙың һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
- Маликова Гүзәл Хәсән ҡыҙы (8.11.1962) — башҡорт театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1656 — Эдмунд Галлей, инглиз астрономы.
- 1864 — Вера Комиссаржевская, рус актеры.
- 1868 — Феликс Хаусдорф, нимес математигы.
- 1900 — Маргарет Митчелл, Америка яҙыусыһы.
- 1946 — Гус Хиддинк, нидерланд футбол тренеры.
- 1960 — Олег Меньшиков, Рәсәйҙең халыҡ артисы.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1817 — Андреа Аппиани, итальян рәссамы.
- 1876 — Антонио Тамбурини, итальян йырсыһы.
- 1674 — Джон Мильтон, инглиз шағиры.
- 1953 — Иван Бунин, рус совет яҙыусыһы.
- 1999 — Агиш Ғирфанов, башҡорт сатирик яҙыусыһы, журналист, тәржемәсе, Башҡорт АССР-ының (1978) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988).


text:
- Подробности
- Просмотров: 274
МАХСУС ЫҘАНЛАУ, Рәсәйҙә урындағы ер биләмәләре сиген билдәләү һәм юридик яҡтан раҫлау өсөн 19 б. 30‑сы йй. — 20 б. башында үткәрелгән хөкүмәт сараһы (ҡара: Ер сәйәсәте). М.ы. маҡсаты башҡ. дайсалары эсендә ер биләмәләрен аҫаба башҡорттар (ҡара: Аҫаба, Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы) һәм керҙәштәр араһында бүлеү һ.б. була. Ырымбур губернаһында һәм Өфө губернаһында М.ы. 19 б. 30‑сы йй. башлана. Ер биләү һәм ерҙе файҙаланыу мәсьәләләрен хәл итер өсөн указ (1832 й. 10 апр.), 1857 й. 10 июнендәге һәм 23 июлендәге указдар (башҡ. дайсаларында керҙәштәргә ер биреү тәртибен һәм принциптарын билдәләгән), указ (1869 й. 10 февр.), 1884 й. 10 ғин. указ [башҡ. ерҙәрендә йәшәгән кенәз, мырҙалар, сауҙагәрҙәр һәм мещандарҙың (ҡара: Мещанлыҡ) ер биләү тәртибен билдәләгән] һ.б. сығарыла. “Башҡорт дайсаларын ыҙанлау тураһында положение”ға ярашлы башҡ. дайсалары эсендә аҫаба башҡорттар һәм халыҡтың башҡа категориялары араһында ер биләмәләрен һуңғы тапҡыр бүлеү үткәрелә. М.ы. м‑н Ырымбур ҡаҙна палатаһы шөғөлләнгән, 1834 й. унда аҫаба башҡорттар һәм керҙәштәрҙең иҫәбе, биләмәләренең майҙаны (Ген. ыҙанлауҙа айырым ер дайсаларына индерелгән керҙәштәрҙең ауылдары иҫәпкә алынмаған) т‑да мәғлүмәттәр йыйыу башлана. 1848 й. алып М.ы. м‑н Башҡ. ыҙан комиссияһы (ҡара: Ыҙан комиссиялары) шөғөлләнә. Ырымбур, Пермь губерналарында, Вятка губернаһында, Һарытау губернаһында 201 башҡ. дайсаһының (14 млн дисәтинәнән ашыу) 157‑һен (11 млн дисәтинәнән ашыу) ыҙандарға бүлеү ҡаралған була. Был губерналарҙа ир затынан булған 171,9 мең аҫаба башҡорт (8‑се ревизия мәғлүмәттәре б‑са, 1834), 90,2 мең хәрби һәм 43,1 мең граждан (7‑се ревизия мәғлүмәттәре б‑са, 1816) керҙәше йәшәгән. М.ы. үткәргәндә аҫаба халыҡ һәм керҙәштәр өсөн ер биләүгә акттар һәм план төҙөлә, һәр биләмәнең сиктәре күрһәтелә. Башҡ. дайсаларының бер нисә тибы билдәләнә: аҫаба башҡорттарҙың йән башына 40 дисәтинә (7‑се ревизия мәғлүмәттәре б‑са) йәки 15 дисәтинә (10‑сы ревизия; 1859) тура килгән биләмәләр; хәрби керҙәштәр өсөн 30‑ар дисәтинә, граждан керҙәштәре өсөн — 15‑әр дисәтинә; башҡорттарҙан милеккә һатып алынған ерҙәр; кенәз, мырҙа һәм сауҙагәрҙәр биләмәләре; аҫаба башҡорттарҙың уртаҡ ерҙәре. 1916 й. ыҙан комиссияларының М.ы. б‑са эше тамамлана. Башҡорттар биләгән ер майҙаны (мең дисәтинә) Өфө губ. 6959,5‑тән 5164,9‑ға, Ырымбур губ. — 4955, 4‑тән 3499,6‑ға, Пермь губ. — 1479, 3‑тән 468,3‑кә, Һамар губ. — 432,7‑нән 285,9‑ға тиклем кәмей; Вятка губ. 30,9‑ҙан 61,1‑гә тиклем арта (аҫаба башҡорттарҙың йән башына бүленгән ерҙәре крәҫтиәндәрҙеке м‑н бергә иҫәпкә алынған). 1917 й. башҡорттарҙың (1,3 млн кеше) яҡынса 9479,8 мең дисәтинә ере була.
А.И.Аҡманов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Киләсәккә ышаныс менән бағабыҙ30-05-2015, 01:06 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Бөгөн бәрәкәтле Мәләүез ерендә ҙур тантана – һабантуй. Ниндәй кәйеф, уңыштар менән ҡаршылай улар халыҡ байрамын? Район хакимиәте башлығы Малик Шакир улы Вахитов “Башҡортостан” гәзитенә ошолар хаҡында һөйләне. Һүҙ – уға:
– Мәләүез уңған игенселәре, тырыш малсылары менән данлыҡлы. Быйылғы байрамды ла матур һөҙөмтәләр менән ҡаршылайбыҙ. Яҙғы сәсеү барлыҡ хужалыҡтарҙа ла тиҙ һәм сифатлы башҡарылды.
Барлыҡ хеҙмәт коллективтарының – хакимиәт, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ, дәүләт учреждениелары, профсоюз, ветерандар ойошмаларының берлектәге эшмәкәрлеге республика үҫешенә лайыҡлы өлөш индерә. Ауыл эшсәндәренең Башҡортостанда тәүгеләрҙән булып заманса технологияларҙы, алымдарҙы ҡулланыуы ҡоролоҡ йылдарында ла яҡшы уңыш алырға ярҙам итә. Иген, көнбағыш, шәкәр сөгөлдөрө, ит һәм һөт етештереү буйынса район төбәктә алдынғылар иҫәбенә инә. Былтыр район буйынса етештерелгән продукция күләме 13 миллиард һумға етте. Ауыл хужалығында тулайым продукция кимәле 4,9 миллиард һум тәшкил итте. Былтыр хужалыҡтарға 270 миллион һумлыҡ, ә быйылғы биш айҙа 55 миллион һумлыҡ техника, һуңғы ике йылда 30 иген йыйыу комбайны һатып алынды. Әлбиттә, уларҙың бер ни ҡәҙәр өлөшөн дәүләт субсидия формаһында кире ҡайтара. Республикабыҙ Хөкүмәтенең Дипломына лайыҡ булыуҙы ошо уңыштарыбыҙға ҙур баһа тип ҡабул итәбеҙ.
Салауат исемендәге крәҫтиән (фермер) хужалығында яңы ашлыҡ таҙартыу һәм киптереү комплексы сафҡа инде. “Ашҡаҙар”ҙа, “Старт”та шундай уҡ объекттар төҙөлә, ә “Иҙел”дәгеһе ремонтлана. Былтыр Мәләүез ерендә үткәрелгән “Баҫыу көнө” республика семинар-кәңәшмәһенә Башҡортостандың төрлө төбәктәренән меңдән ашыу кеше килде. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов, министрлыҡтар, ведомстволар вәкилдәре, ғалимдар, ауыл хужалығы предприятиелары етәкселәре уның юғары кимәлдә ойошторолоуын, төбәктә ер эшкәртеүҙең сифаты яҡшы булыуын, бындай сараларҙың агросәнәғәт комплексын үҫтереүгә яңы һулыш биреүен билдәләне.
Быйыл район эшсәндәре сәсеүҙе 70 мең 700 гектарҙа башҡарҙы. Әле баҫыуҙарҙа ҡый үләндәренә һәм ҡоротҡостарға ҡаршы көрәш бара.
Биш айҙа барлыҡ төр агросәнәғәт комплексы предприятиелары көсө менән 15 мең тонна ит етештерелде. Шуның 80 проценты Мәжит Ғафури исемендәге ҡошсолоҡ комплексы өлөшөнә тура килә. Йәнә мең ярым кеше эшле, аҡсалы булды, район ҡаҙнаһы тулылана. Был комплекс бөгөн төбәктең киләсәген билдәләй тип әйтер инем. Ит буйынса “Дружба”, һөт һауыуҙа Салауат исемендәге хужалыҡтарға етеүсе юҡ.
“500 ферма” республика программаһын һөҙөмтәле файҙаланабыҙ. Ошо уңайҙан 11 малсылыҡ бинаһы төҙөлдө, бәғзеләре яраҡлаштырылып эшләнде. Әле был программала дүрт хужалыҡ ҡатнаша. Крәҫтиән (фермер), шулай уҡ шәхси хужалыҡтар үҫешә, ғаилә һөтсөлөк фермалары барлыҡҡа килә.
Әлбиттә, өлгәшелгәндәр менән генә хушһынып ҡалырға йыйынмайбыҙ. Квалификациялы белгестәргә ихтыяж ҙур, шуға ла эшселәр әҙерләү, булғандарын ҡабаттан уҡытыуға етди иғтибар бүлергә кәрәк.
Халыҡтың хеҙмәт һөйөүсәнлеге – уңыштарыбыҙҙың төп нигеҙе. Сәнәғәт предприятиеларының, ауыл хужалығының, ҡулланыусылар баҙарының һәм эшҡыуарҙарҙың тотороҡло эшмәкәрлеге киләсәккә ышаныс тыуҙыра. Быйыл биш айҙа 5,5 миллиард һумлыҡ продукция етештерелде (2014 йылдың ошо осоронан 5 процентҡа күберәк), бюджет үҙебеҙҙең табыш иҫәбенә 100 процентҡа тулыланды. Былтыр инвестиция күләме 4 миллиард һум булһа, быйыл уны 4,2 миллиард һумға еткерергә уйлайбыҙ.
Районда крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары уңышлы эшләй. Бөгөн улар өлөшөнә һөрөнтө ерҙең – 27, барлыҡ тулайым ауыл хужалығы продукцияһының 10 проценты тура килә. Улар ҡошсолоҡ комплексы, һөт-консерва һәм ит комбинаты, шәкәр заводы, элеватор, “Клен” йәмғиәте кеүек етештереү предприятиелары менән тығыҙ һәм һөҙөмтәле эшләй. Районда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ ныҡлы үҫешә.
Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов үҙенең Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға мөрәжәғәтнамәһендә граждандарҙың тормош сифатын яҡшыртыу иғтибар үҙәгендә булырға тейешлеген билдәләй. Районда был йәһәттән федераль һәм республика, шулай уҡ муниципаль маҡсатлы программалар уңышлы тормошҡа ашырыла. “Ауылды социаль үҫтереү” программаһына ярашлы 30 ғаилә фатир алды, ҡайһылары үҙҙәре төҙөнө.
Республика Хөкүмәте ярҙамы, дәүләт программалары буйынса биш йылда Мәләүез ҡалаһында күп ҡатлы 62 йортҡа капиталь ремонт үткәрелде. Бер нисә социаль объект файҙаланыуға тапшырылды: 110 урынлыҡ балалар баҡсаһы, Ергәндә бассейн, күп функциялы спорт майҙансығы. Ҡалала 7-се урта мәктәпкә, Воскресенск һәм Дәүләтҡолдағы клубтарға капиталь ремонт эшләнде, “Магнит” ҙур сауҙа үҙәге сафҡа инде. Әле “Аҡбуҙат” магазины бинаһын төҙөкләндереү, Һыртлан, Воскресенск, Александровка ауылдарында магазиндар асыу күҙаллана.
Мәләүездә яңы биҫтәгә нигеҙ һалынды, Тамъян ауылында комплекслы төҙөлөш башланды. Инвалид бала тәрбиәләгән, ишле һәм йәш ғаиләләргә айырыуса ярҙам күрһәтелә, шәхси йорт төҙөү өсөн 900 ер участкаһы бүленде, 30 йәш ғаилә торлаҡ алыуға, төҙөүгә дәүләт ярҙамын файҙаланды. Коммуникация селтәрҙәрен яңыртыуҙы, яңы биҫтәләр төҙөүҙе, ауыл һәм ҡалаларҙы төҙөкләндереүҙе дауам итәбеҙ. Мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт, спорт өлкәһендә ҡыуаныслы һөҙөмтәләр бар. Рәсәйҙә генә түгел, сит илдәрҙә лә уңышлы сығыш яһаған, танылыу алған талантлы йәштәребеҙҙең булыуы ҡыуандыра. Әсәлекте һәм балалыҡты яҡлау, граждандарҙың хәүефһеҙлеген тәьмин итеү буйынса ла байтаҡ мәсьәләләр хәл ителде.
Быйыл – Әҙәбиәт йылы. Был йүнәлештә йыл башынан матур саралар үткәрелә. Күптән түгел Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығын билдәләнек. Бөгөн районда 85 һуғыш, 500 хеҙмәт ветераны, 352 тол ҡатын йәшәй. Беҙ уларҙың һәр береһенә ярҙам күрһәтәбеҙ. Байрам алдынан ҡалалағы Дан монументы ремонтланды, ауыл хужалығы эшсәндәренә, тыл батырҙарына һәйкәл асылды, ветерандар аллеяһы булдырылды. Һуғышта ҡатнашҡандарға торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға адреслы ярҙам күрһәтелә. Һуңғы биш йылда 75 ветеранға, яуҙа һәләк булғандарҙың ҡатындарына 82 миллион һумлыҡ ярҙам бүленде.
Быйыл Мәләүез районы ойошторолоуға – 85 йыл. Төбәктең иң олпат предприятиелары – һөт-консерва менән шәкәр заводтары үҙҙәренең юбилейын билдәләй. Башҡаларға һәр ваҡыт өлгө булған “Ашҡаҙар” крәҫтиән (фермер) хужалығы ла оло тантанаға әҙерләнә. Үҙҙәренең ошо тырыш хеҙмәте, яҡшы уҡыуы, йәмәғәтселек эштәрендә әүҙем ҡатнашыуы менән тыуған төйәгебеҙҙең сәскә атыуына ҙур өлөш индергән йәштәргә, хеҙмәтсәндәргә, ветерандарға ҙур рәхмәт белдерәм.
яҙып алды.


text:
Бүре
Бүре (лат. Canis lupus) — эттәр ғаиләһенә ҡараған һөтимәр йыртҡыс. Был ғаиләгә ҡараған хайуандар араһында иң ҙуры. Уның оҙонлоғо 160, бейеклеге 90 сантиметрға, ауырлығы 40—45 килограмға барып етә. Ата бүре инә бүрегә ҡарағанда бер аҙ ҙурыраҡ, маңлайы киң, эре һөйәкле була. Башы, бигерәк тә муйыны ҙур. Тештәре һәм яңаҡтары шул тиклем көслө, хатта ҡапҡанға эләккәндә тимер сымдарҙы һәм пружиналарҙы өҙә. Йөнө ҡуйы. Башлыса бүре һоро төҫтә була. Урыҫтарҙа «серый волк» тигән әйтем дә бар. Һоро төҫлө булыуы менән аңлатылһа ла, араларында аҡ төҫлөләре лә осрай. Башҡорттар уларҙы күк бүре тип йөрөтә. Бүреләрҙең төҫө уларҙың ҡайҙа йәшәүенә лә бәйле. Мәҫәлән, Алыҫ Төньяҡта — күк төҫлөләре, көньякҡа табан һоролары осрай.
Йөкмәткеһе
Йәшәгән урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бүреләр элек Көньяҡ, Көнсығыш һәм Төньяҡ Американан башҡа бөтә төбәктәрҙә лә киң таралған булған, ләкин кешеләрҙең аяуһыҙ ҡырыуы арҡаһында улар Көнбайыш Европала бөтөнләй бөтөрөлгән. Ҡушма Штаттарҙың күпселек төбәктәрендә һәм Японияның байтаҡ утрауҙарында юҡ ителгән.
Бүре биологик яҡтан бөтә тәбиғәт шарттарында, Ер шарының күпселек өлөшөндә йәшәй. Шуныһы: ул кешеләр булған ергә тартыла. Әммә йылғаларҙан, күлдәрҙән алыҫ китмәй, сөнки һыуға мохтажлыҡ кисерә. Һәр өйөрҙөң һәм парҙың айырым биләмәләре була. Үҙҙәренсә уның сиген дә билдәләйҙәр. Башлыса биләмәләрен һейҙек менән уратып алалар. Сит еҫ аңҡыған ергә башҡаһы инергә тейеш түгел. Биләмә сиктәренең диаметры ҡышын хатта 30—60 саҡрымға барып етә. Яҙын, парлашҡан осорҙа, бүреләр биләмәһенең диаметры 40—50 саҡрым була.
Йәшәү өсөн был йәнлектәр теләһә ҡайҙа оя ҡора. Таулы урындарҙа мәмерйәләрҙе, ҙурыраҡ тишекле ҡаяларҙы үҙ итһәләр, урмандарҙа ҡыуышлыраҡ урынды һайлайҙар, хатта бурһыҡ, төлкө өңдәренән дә тартынмайҙар.
Бүре эт ғаиләһенә ҡараған йәнлектәрҙең иң аҡыллыһы һанала: өйөрҙөң ойошоуы, унда һәр береһенең уҙ урынын белеуе быны иҫбатлай. Ҡулға эйәләштерелгән бүре иһә бөтә нәмәгә лә, эткә ҡарағанда, тиҙерәк өйрәнә, хәрәкәттәрҙе лә тиҙерәк иҫендә ҡалдыра.
Һунарҙа улар шул тиклем дәррәү эш итә, быға хатта белгестәр ҙә аптырай. Табыш артынан барғанда бер-береһе артынан, эҙҙәренә баҫып тигәндәй, сылбыр рәүешендә китһәләр, уға килеп етеү менән тиҙ генә һәр ҡайһыһы уҙ урынына «һибелә». Һунарҙа еҫ тойоу һәм ишетеү һиҙемләүенә ышаналар. Байтаҡ аранан да һунарсы менән мылтыҡһыҙ кешене айыра алалар.
Бүре — хәрәкәтсән йыртҡыс. Сапҡанда сәғәтенә һигеҙ-туғыҙ саҡрым араны үтһә, табышын эҙәрлекләгәндә йәки һунарсынан ҡасҡанда сәғәтенә 60 саҡрымға тиклем 20 минут буйы саба һәм көнөнә 30—50 саҡрым юл үтә ала. Оҙонлоҡҡа иһә биш метрға тиклем һикерә.
Бүреләр үҙ биләмәләренең бер генә мөйөшөндә тормай. Һәр урында 1—6 тәүлек кенә булалар. Һунарға йөрөгәндә лә бүренең айырым «маршруты» була. Быны ул йылдар буйы үҙгәртмәҫкә мөмкин.
Һунар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бүре бик көслө йәнлек. Алты йыртҡыстан торған өйөр оло мышыны йыға ала. Хатта ул Һарыҡ-кәзәне елкәһенә һалып та эҙәрлекләүҙән ҡотола. Ике бүренең үҙҙәре йыҡҡан атты һаҙлыҡлыраҡ урындан бейек ярға һөйрәп мендергән осрағы ла була. Был йыртҡыс ҙур йәнлектәр менән генә туҡланмай. Эргә-тирәһендәге бөтә януарҙар араһынан ул табышын эҙләй. Сысҡандар күбәйеп китһә, уларҙы тота, ҡуяндар бар икән, уны эләктерә. Дала яғында хатта сиңерткәләр менән тамаҡ туйҙыра. Ауылдарға яҡын урындарҙа йорт хайуандарына һөжүм итә, эттәрҙе һәм бесәйҙәрҙе лә аямай. Бүре ашауға талымһыҙ. Бүрене башҡа йәнлектәргә һөжүм итеүенә ҡарап, «йыртҡыс» тиҙәр, әммә бүре үләндән, еләк-емештән дә баш тартмай.
Был йәнлектәр, нигеҙҙә, төндә һөжүм итә. Табышты тамаҡтарына төшөрөүҙәренең бер нисә алымы бар. Яңғыҙ бүре, мәҫәлән, уға шым ғына яҡынлаша һәм ҡапыл һикерә. Өйөр һунар иткәндә иһә «ҡыуып индереү» ысулын ҡуллана. Был осраҡта йыртҡыстарҙың төп маҡсаты — көтөүҙе ҡапыл ҡурҡытып, араларынан иң көсһөҙ бер-икәүһен һайлап ҡалдырыу. Әгәр ҙә табыш артынан ҡыуыу 200—300 метрҙан да ашһа, өйөр туҡтай: көстәрен бушҡа әрәм итмәйҙәр.
Өйөргә ярты тонналы мышыны йәки боланды йығыуы бер ни тормай. Табышты эләктергәс, иң башта өйөр башлығы тамағын туйҙыра. Ул иттең яҡшыһын ғына ашай, малдың ҡанын эсә. Һуңынан, өйөрҙә тотҡан урындарына ҡарап, башҡалары өлөш бүлешә. Ашап туйғас, улар һыуһынын ҡандырыр һәм табыштарының ҡанынан йөндәрен йыуыр өсөн яҡындағы йылғаға һәм күлгә төшә. Бер аҙ ял иткәс, тағы ашарға киләләр. Әгәр ҙә өңдәрендә уларҙы имеҙгән инә бүре ҡалһа, ата бүре сей килеш ҡорһағында иҙелгән килеш биш килограмға яҡын ит алып ҡайта ала.
Ғаилә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғүмеренең байтаҡ өлөшөн ғаиләлә, һуңынан ғаиләнән хасил булған өйөрҙә үткәрә. Был һунар итеү өсөн ҡулайлы булыу менән аңлатыла. Өйөрҙөң төп нигеҙен үрсем биреүсе парҙар тәшкил итә. Был бүреләр тоғролоҡтарын ғумер буйы, береһе үлгәнсә һаҡлай. Тоҡомдарын дауам иттереү ваҡыты етһә, улар өйөрҙән айырылып тора. Ҡышын иһә ололарға һәм көсөктәргә яңы тыуған йәштәр ҡушыла. Шулай итеп, алты — ун ике йәнлектән торған өйөр барлыҡҡа килә. Әгәр ҙә ул артыҡ ҙурайып китһә, ике һәм унан да күберәк өлөшкә бүленә. Йәш төркөм иһә яңы ер эҙләп китә.
Бүре өйөрөндә, ғәҙәттә, ике параллель — ата һәм инә бүреләр өсөн айырым иерархия урынлаштырыла. Һәр береһенең башында башлыҡ була. Уны белгестәр «альфа» тип атай. Ата «альфа» бөтә өйөргә лә хужа. Инә башлыҡ ҡайһы бер осраҡтарҙа бөтә өйөрҙөң иғтибар үҙәгендә була. Мәҫәлән, ҡышын нәҡ ул дөйөм олоуҙы (башҡа өйөр менән аралашыуҙы, ҡурҡыныс янауын, табыш тураһында иҫкәртеүҙе һәм башҡаларҙы аңлата) башлап ебәрә.
Өйөрҙә һәр ваҡыт социаль статус билдәләнеп тора: иерархияның түбәндәрәк баҫҡысында торғандар гелән өҫкәрәк үрләргә тырыша. Шуға башлыҡ һәр саҡ үҙ урынын иҫбатлай, әммә был өйөр эсендә талашҡа килтерә тигән һүҙ түгел. Бөтә мөнәсәбәттәр айырым ымдар, ырылдауҙар һәм йәнлектәрҙең кәүҙәләренең тотошо аша алып барыла. Өйөрҙәр бер-береһе менән бик һирәк осраша. Күрешкәндә лә һуғышып бармайҙар. Аралашыуҙары ым һәм ырылдау менән сикләнә. Хатта һирәк кенә осраҡта өйөрҙәрҙең берләшеүе ихтимал.
Ымдар аша аралашыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ымдар һәм кәүҙәнең тотошо аша аралаша, тинек. Әллә ҡайҙа китмәй, эттәргә иғтибар менән ҡараһаҡ та, бүреләрҙең үҙ-ара нисек аңлашыуын төҫмөрләргә мөмкин. Мәҫәлән, шатлыҡтарын, сәләмләүҙәрен белдерһәләр, ҡойроҡтарын һелкәләр (ә былай бүреләрҙең ҡойроғо күпселек ваҡытта хәрәкәтһеҙ йөрөй), артҡы аяҡ араһына ҡыҫһалар — ҡурҡыуҙы һәм буйһоноуҙы, арҡаһы менән тигеҙ итеп һуҙылһа, көс һәм бойондороҡһоҙлоҡто аңлата. Бүре ирендәрен һелкеткеләһә, ҡолаҡтарын шымартһа (ҡыҫһа) — асыу билдәһе һ.б. Олоуҙың да үҙенсәлектәре була. Ата бүре менән инә бүре, бер йәшлектәр һәм унан ҙурыраҡтар, кесерәктәр — һәр береһе төрлөсә олой. Был тауыштарының төрлөлөгөнән генә килмәй, өйөрҙә тотҡан социаль урындарына ла ҡарай.
Бүре көсөктәре инә һөтөн өс-дүрт ай имә. Көсөктәр ике-өс айлыҡ булғас, уларға әсәһе ярым эшкәртелгән итте ашата һәм сей иткә өйрәтә башлай. Көсөктәр өс-дүрт айлыҡ саҡтарынан уҡ өлкәндәрҙең хәрәкәтен ҡабатлай. Ә дүрт-биш айлыҡтары сысҡан һымаҡ ваҡ йәнлектәргә һөжүм итеп ҡарай. Йәштәре тулғансы улар «икенсе ролдә» йөрөй. Бүренең ғүмеренә килгәндә, тәбиғәт шарттарында һирәк кенә һигеҙ-ун йыл йәшәйҙәр, ә зоопарктарҙа егерме йәшкә еткәндәре лә осрай.
Башҡорт халҡында бүрегә табыныу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт халыҡ ижады ҡомартҡыларында бүре боронғо ырыу башлығы булып һүрәтләнә. «Баш», «ҡорт» тамырҙарын башҡорт этнонимының барлыҡҡа килеүе менән бәйләйҙәр. Бөрйән, тәңгәүер, үҫәргән ырыуҙарына ҡараған көньяҡ-көнсығыш башҡорттарында ата-бабаларының Көньяҡ Уралға килеп төпләнеүҙәре, йәшәү өсөн яңы урынды күрһәткән бүре тураһында легендалар бар. Хәҙерге Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы Башбүре ауылы, Башҡортостандың Хәйбулла районы Һаҡмар Бүреһе (рәсми исеме Һаҡмар — Наҙарғол) ауылы халҡы үҙҙәрен бүре тоҡомо тип иҫәпләй. 17—18 быуаттарҙа тотем бүре башы һүрәте көньяҡ-көнсығыш башҡорттарында улус старшиналарының тамғаһы булған. Бүренең аҙау тештәре, тырнаҡтары, йөнө сихри көскә эйә, тип иҫәпләнә. Уларҙы күҙ тейеүҙән, ауырыуҙан һаҡлаусы булараҡ сәңгелдәккә, балаларҙың кейеменә тағып ҡуйғандар. Бүре башын йорт нигеҙе аҫтына күмеү йолаһы ла бар. Бүре үтен күкрәк ауырыуы, йүткергәндә, ҡотороу менән ауырығанда дарыу итеп ҡулланғандар.
Бүре төрлө халыҡ мифологияһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Бүре культы
Бүре төрлө халыҡ мифологияһында төрлөсә һүрәтләнә: ҡайһы бер милләт вәкилдәре уны изге тип һанай, ҡайһыһы, киреһенсә, ҡара көскә тиңләй. Бүренән һаҡланыу өсөн төрлө им-том, уларҙың башлығы тип иҫәпләнгән изгеләргә һәм ендәргә мөрәжәғәттәр ҙә бар. Йыртҡыстың тешен, тырнаҡтарын бетеү итеп муйындарына аҫҡандар, йөрәген, күҙҙәрен дауалау сараһы булараҡ файҙаланғандар. Украиндар мифологияһына күҙ һалһаҡ, бүреләр йылына бер тапҡыр балалай. Ә биш тапҡыр инә булғандарҙың көсөктәре һеләүһенгә әйләнә. Күп халыҡта һеләүһен һәм айыу ҙа ҡара көс әһелдәре тип йөрөтөлә. Насраниҙарҙың (христиандар) пасхаль Всемощная тип аталған көнөндә олоған бүре ит ашаған Раштыуанан алып Бөйөк постҡа тиклемге көндәр һаны тиклем бала таба икән. Йәғни ул бүре «сит», «ят» тигән мәғәнәлә лә йөрөй, әҙәм затына ят булған ҡара көстәр (мәйеттәр, шайтандар һ.б.) менән йәнәш тора. Ошо хаҡтағы легендаларҙа, шайтан бүрене балсыҡтан яһаған йәки ағастан юнған, тип әйтелә, әммә уға йән бирә алмай. Аллаһы Тәғәлә генә йән бирә. Был һын ҡапыл шайтандың үҙенә ташлана һәм уның аяғын тешләй. Бүренең балсыҡтан әүәләнеүе уны йыландар менән «туғанлаштыра», сөнки йыландарҙы шайтан бүрене яһағандан ҡалған балсыҡтан, ағас юнысҡыларынан барлыҡҡа килтергән, имеш.
Мифологияла бүрене, ҡара көс булараҡ, тәре менән ҡыуыуҙары ла һүрәтләнә. Шулай уҡ сит ил баҫҡынсыларын да бүре өйөрөнә тиңләйҙәр. Ҡайһы бер милләт вәкилдәре ағас олонондағы ҡара бәшмәкте һәм ағастың ҡара үҙәген «бүре» тип атай. Кеше тәненә сыҡҡан шеште бүре һөйәге менән йәки бүре ите ашаған кеше ярҙамында дауалайҙар. Хатта туйҙағы кейәү йәки килен яғынан килгән туғандарҙы «бүре өйөрө» тип йөрөтәләр.
Мифологияла бүрене ҡара көскә тиңләү ҡапма-ҡаршы итеп һүрәтләнә: беренсенән, ошо көс уны ҡыуа һәм ашай. Икенсенән, шайтан үҙе эргәһендә һәр ваҡыт берәй бүрене эйәртеп йөрөтә. Бүренән һаҡланыу өсөн төрлө им-том, уларҙың башлығы тип иҫәпләнгән изгеләргә һәм ендәргә мөрәжәғәттәр ҙә бар. Йыртҡыстың тешен, тырнаҡтарын бетеү итеп муйындарына аҫҡандар, йөрәген, күҙҙәрен дауалау сараһы булараҡ файҙаланғандар. Әйтәйек, сабыйҙың һөт теше сыға башлаһа, бүре тешен баланыҡына тейҙергәндәр. Ҡойроғон ауырыу кеше тағып йөрөр булған. Шулай уҡ сирләй яҙып йөрөгән кешене бүрегә яҡын исемдәр, ҡушаматтар һаҡлай тип уйлағандар. Ат ҡолонлаһа ла, һыйыр быҙаулаһа ла: «Был быҙау түгел, был — бүре», — тигәндәр. Юрауҙарҙан, әйтәйек, ошондайҙары ла бар: ауылға бүре инһә — уңыш булмай; бүре үрсеһә — һуғышҡа һ.б. Ҡыҫҡаһы, уның кире яҡтары тураһында донъя халыҡтары мифологияһында мәғлүмәт етерлек..
Халык әйтһә, хаҡ әйтә…[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Айыу балаһын итәккә һалһаң да илекмәҫ, Бүре балаһын бүреккә һалһаң да берекмәҫ.
Айырылғанды айыу ашар, бүленгәнде бүре ашар.
Ас бүре тотолмаҫ, туҡ бүре ҡотолмаҫ.
Береккән көтөү бүренән ҡурҡмай.
Бүре балаһын бүреккә һалһаң да урманға ҡарай.
Бүрене аяғы туйҙыра.
Бүренән ҡурҡҡан урманға бармаҫ.
Ҡамаулы ҡуйҙы бүре ашамаҫ.
Эт өрә торор, бүре йөрөп торор.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Статья из «Жизни Животных» Альфред Брем.
- В. В. Иванов. Волк // Мифы народов мира; Г. Бедненко. Образ Волка у индоевропейцев
- Герб с изображением волка.
- Между человеком и волком // Русский репортёр № 15 (143), 22 апрель 2010
Тышҡы һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Изучение и охрана волков
- Позвоночные животные России: Волк
- Подвиды волков
- Информация о волках
- Особенности волчьего бега