text:
Ишембай районы
Ишембай районы (рус. Ишимбайский район) — Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге — Ишембай ҡалаһы. Районда 26394 кеше йәшәй.
Йөкмәткеһе
- 1 Физик-географик характеристикаһы
- 2 Тарихы
- 3 Халыҡ һаны
- 4 Иҡтисады
- 5 Транспорт
- 6 Мәғариф
- 7 Һаулыҡ һағы
- 8 Киң мәғлүмәт саралары
- 9 Күренекле шәхестәр
- 10 Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт
- 11 Иҫкәрмәләр
- 12 Һылтанмалар
Физик-географик характеристикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Район Ағиҙел йылғаһының урта ағымында, уң яҡ ярҙа урынлашҡан. Ишембай районы биләмәһе майҙаны 4002,59 км², муниципаль берәмек майҙаны — 4106,06 км²[2].
Ғафури, Белорет, Бөрйән, Мәләүез, Стәрлетамаҡ райондары, Салауат һәм Стерлитамаҡ ҡалалары менән сиктәш.
Район биләмәһенең көнсығыш өлөшө Башҡорт (Көньяҡ) Уралдың көнбайыш һырттарына ҡарай, уларҙың абсолют бейеклеге 845 метрға етә, климаты дымлы, киң япраҡлы һәм аҡ ҡайын, уҫаҡ урмандары менән ҡапланған. Райондың көнбайыш өлөшө Ағиҙел буйы далаһына ҡарай, климаты байтаҡҡа ҡорораҡ һәм урман менән дала аралашып урынлашҡан.
Файҙалы ҡаҙылмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Райондың төп ер аҫты байлығы — нефть ятҡылыҡтары (1932 йылда асыла). Шулай уҡ таш тоҙ, эзбиз, гипс, ҡом, доломит, бут ташы, ҡом-ҡырсын ҡатнашмаһы сығарыла.
Тәбиғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Административ үҙәк Ағиҙел буйы уйһыулығында урынлашһа ла район биләмәһенең ҙур өлөшөн тау тайгаһы алып тора. 252,6 мең га майҙан (район биләмәһенең 63,1 проценты) урман менән ҡапланған. Күбеһенсә аҡ ҡайын, йүкә, имән һәм уҫаҡ ағастары үҫә.
Район биләмәһе ҡырағай шарттарҙа үҫеүсе дарыу үләндәренә бай, 200-ҙә ашыу төрҙәге дарыу үләндәре үҫә. Улар үҫкән биләмәләр айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялары исемлегенә инә.
Гидрографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Район биләмәһендә 40-тан ашыу йылға бар. Биләмәнең көнбайыш сигенән Ағиҙел йылғаһы аға, ҡушылдығы Юрғаш йылғаһы, көнсығыш өлөшөнән — Егән йылғаһы, ҡушылдыҡтары — Һикәҙе һәм Рәүҙәк йылғалары, Һәләүек, Тәйрүк, уның ҡушылдыҡтары Юшалы, Тор йылғалары.
Дауалау-һауыҡтырыу сифатына эйә булған һыу сығанаҡтары: Берғамыт һәм Исемһеҙ (Хажы ауылы эргәһендә), Изге шишмә (Скворчиха ауылы), Тереһыу (Арлар), Ресторан (Ҡолғона ауылы), Селтербей-Урта-Таш (Маҡар ауылы), Ҡайнауыҡ (Һарғай ауылы), Аллағыуат шишмәһе (Маҡар ауылы).
Тау түбәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шихандар, айырыуса Торатау, — Ишембай районының тәбиғәт символы. Улар Стәрлетамаҡ шихандары булараҡ танылған булһалар ҙа, уларҙың өсөһө Ишембай районында[3] урынлашҡан.
Иң юғары нөктә Алатауҙа урынлашҡан (845 м). Ул Ишембай районының көнсығыш өлөшөндә ята, уның тирәһендә бейеклектәре 500—600 м булған тау һырттары һүҙылып киткән..
Башҡа тауҙар: Урта-Таш һәм Аҡташ (Маҡар ауылы янында), Арҡауылтау, Бейектүбә, Ташлығыртау, Бикмәш (проектируемый памятник природы, тәбиғәт һәйкәлдәре Алатау, Ҡарауыл-тау һәм башҡалар. Бәштин, Биктәр, оло Ҡалыу, Ҡалыу (тау һырты), Ҡалыу, Йүкәлетау, Олотау ер аҫты һыуҙарын бүлеүсе һырттар, улар киләсәктә айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһе исемлегенә инергә тейеш.
Мәмерйәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туристар араһында район төрлө ҡатмарлылыҡ категорияларына ҡараған мәмерйәләре менән дан тота. Улар түбәндәгеләр: Егән, Ишһары-Нөгөш, Эҫем-Ағиҙел[4][5]
Транспорт менән барып етеп булғанға күрә туристар яҡшы белгән урындар — Маҡар ауылы (Салауат мәмерйәһе, Ҡыҙҙар тауы, Ҡуҡрауыҡ), Хажы ауылы (Хазиново) (Тирмән-Таш (Хазинская I и II), Отважных, Малютка, Олимпия). Шулай уҡ, Ишәй мәмерйәләре, Таш-Өй, Ыласын мәмерйәләре.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге Ишембай районы ерҙәрендә бик күп быуаттар буйына юрматылар көн итә. Башҡорттар Рәсәй дәүләте составына ингәс, Юрматы ырыуы ерҙәре Нуғай даруғаһы Юрматы волосы составына инә[6].
1919 йылда хәҙерге район биләмәһе Бәләкәй Башҡортостандың Юрматы кантоны составына алына. 1922 йылда Оло Башҡортостан ойошторолғандан һуң — Стәрлетамаҡ кантоны составына индерелә.
1923 йылда буласаҡ район биләмәһендә волостар эреләтелә, 4 волость барлыҡҡа килә: Аҙнай , Борон, Петровск һәм Маҡар. 1930 йылда кантон-волость бүленеше реформаһы үткәрелә. Петровск районы ойошторола, аҙаҡ ул Маҡар районы (20 август 1930 г.) тип үҙгәртелә.
1935 йылдың 3 февралендә Башҡорт АССР-ы Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумының Башҡорт АССР-ы райондары составында яңы селтәрҙең барлыҡҡа килеүе тураһында ҡарары сыға. Маҡар районында 22 ауыл советы булдырыла: Петровск (10 тораҡ пункты), Бәрҙәшле (6), Яңы-Георгиевка (9), Татьяновка (7), Скворчиха (3), Егән (2), Васильевка, Әхмәр (3), Ишәй (4), Алатаң (4), Янрус (2), Юлдаш (5),Әрмет-Рәхим (4), Әрмет(4), Маҡар (4), Ҡолғона (6), Көҙән (6), Һайран (6), Этҡол (5), Байгужа (8), Һәләүек (2), Ҡөҫәпҡол (3).
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының «Башҡорт АССР-ында Яңы райондар ойоштороу турһындағы» ҡарары нигеҙендә (20 март 1937 йыл) Башҡортостанда 6 яңы район барлыҡҡа килә: Байҡыбаш, Воскресенский, Ишембай, Ҡандра, Матрай һәм Покровский[7]. (Ҡара Ишимбайский район (1937-1940)) Ишембай районына Маҡар районы ерҙәре бүленеп бирелә: (Көҫәпҡол ауыл Советы и Байғужа ауыл Советы) һәм Стәрлетамаҡ районынан бүлеп алынған Наумовка ауыл Советы. Яңы райондың үҙәге итеп Ишембай эшселәр ҡасабаһы ҡалдырыла.
«РСФСР Юғары Советы Президиумының Ишембай эшсе ҡасабаһын ҡалаға әйләндереү һәм Башҡорт АССР-ының Ишембай районын бөтөрөү тураһындағы Указы» (10 февраль, 1940 йыл) нигеҙендә район бөтөрөлә[7], Ишембай республика буйһоноуындағы ҡалаға әйләнә, ә район биләмәһе элекке административ идаралыҡҡа күсә, яңы ҡаланың бер өлөшөнә әйләнгән Көҫәпҡолдан тыш.
Ишембай районы ҡайтанан 1965 йылдың 14 ғинуарында[8] ойошторола.
2000 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районы өсөн бер хакимиәт булдырыла[8].
2008 йылдың 18 ноябрендә Башҡортостан Республикаһы Законы нигеҙендә Әхмәр, Васильевка, Яңы Әптек һәм Сәлих ауыл советтары бөтөрөлә[9]
Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
- 1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
- 1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
- 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
-
- Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
- 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
-
- Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
- 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
-
- Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
- 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
-
- Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
- 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
-
- Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
- 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
- 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
- Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
-
- 1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Районда иҡтисад сәнәғәт-ауыл хужалығы йүнәләшендә алып барыла. 107,5 мең гектар майҙанды (район биләмәһенең 26,8 %) ауыл хужалығы ерҙәре биләй, уларҙың 62,8 мең гектары — һөрөнтө ерҙәр, 13,7 мең гектары — сабынлаҡтар, 31,6 мең гектары — көтөүлектәр. Райондың көнсығыш өлөшө тау-урман ит-һөт етештереүсе зонаға, көнбайышы иген игеү-мал көтөү, шәкәр сөгөлдөрө, йәшелсә үҫтереү, сусҡа үрсетеү һәм умарта тотоу менән шөғөлләнеүсе зонаға ҡарай.
Туризм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Муниципаль район хакимиәте «2011—2016 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһында туризмды үҫтереү» республика маҡсатлы программаһы проектына индереү өсөн «Ырыуҙар ташы» мемораиль комплексын, элекке төрмә харабалары, Туғар-Салған күле янындағы палатка ҡаласығы базаһында тарихи музей булдырыу тураһындағы Инвестиция проектын тәҡдим итә. Шулай уҡ ат спортын (конкур, һыбай йөрөү), Шихан утары янында ял итеү базаһын булдырыу (коттедждар төҙөп), дельтапланеризмды үҫтереү, балалар өсөн уйын аттаракциондарын төҙөү ҙә проектҡа индерелә.
Район биләмәһендә бер нисә турист базаһы эшләй: «Ковчег» (Нух кәмәһе) (40 кешегә, Ишембай ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 5 километрҙа, быуа буйында, япраҡлы урманда), «Ғаилә» ял йорто (16 кешегә, Бәрҙәшле ауылы), «Ҡуҡрауыҡ» (30 урынлыҡ, Маҡар ауылынан 2 километрҙа, Салауата Юлаев мәмерйәһе һәм Ҡуҡрауыҡ шарлауығы янында.
Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Райондың һыу артериялары: Ағиҙел (һайыҡҡанға тиклем парходтар йөрөгән), Һәләүек.
Автоюлдарҙың тығыҙлығы: 51 км / мең кв. км. Ишембай — Аллағыуат тимер юл һәм автомобиль юлдары районды Өфө — Ырымбур транспорт магистрале менән бәйләй. Райондың төньяғынан Стәрлетамаҡ — Магнитогорск автомагистрале үтә, көньяҡ-көнбайыш сик буйлап — Ишембай — Мәләүез автомобиль юлы.
Мәғариф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ишембай ерендә тәүге мәктәптәр XIX быуатта асыла.
1931 йылда төбәктә 60-ҡа яҡын мәктәп булыуы билдәле. 1934 йылда мәктәптәр һаны 81-гә етә. Уларҙа 203 уҡытыусы балаларға белем бирә, уларҙың икәүһе юғары белемле, 26-һы — урта, 105-е — ете йыллыҡ мәктәп белеме менән һәм 12-һе башланғыс белемгә эйә була.
Әлеге ваҡытта Ишембай районында 49 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 20 урта мәктәп эшләй. Быларҙан тыш Өфө дәүләт авиация-техник университеты филиалы, нефть колледжы, 3 һөнәрселек училищеһы Ишембай йәштәренә һөнәри белем бирә.
Һаулыҡ һағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Районда үҙәк хәстәхана һәм 4 участка хәстәханаһы бар.
Киң мәғлүмәт саралары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әлеге ваҡытта урыҫ һәм башҡорт телдәрендә «Восход» һәм «Торатау» гәзиттәре сыға.
Күренекле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихта эҙҙәре ҡалған шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әхмәтзәки Вәлиди Туған (төр. Ahmed Zeki Velidi Togan, 10 декабрь 1890 — 26 июль 1970) — күренекле сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли-азатлыҡ хəрəкəте етəксеһе, автономиялы Башҡортостанға нигеҙ һалыусы, философия фәндәре докторы, профессор;
- Аҙнай бей (XVI быуат) — Нуғай даруғаһы Юрматы ырыуы Аҙнай түбәһе башлығы, юрматыларҙың урыҫ дәүләте составына инеүен юллаусыларҙың береһе, староста;
- Илсектимер (XVI быуат — Юрматы ырыуының Илсектимер түбәһе башлығы, юрматыларҙың урыҫ дәүләте составына инеүен юллаусыларҙың береһе;
- Ишембай Аҡбирҙин (1771 − 1831) — Нуғай даруғаһы Юрматы волосы йөҙ башы, Ишембай ауылына (хәҙер Ишембай ҡалаһы) нигеҙ һала;
- Ҡараһаҡал, Солтан-Гәрәй, Миндеғол Юлаев ((?-1749) — 1735-1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе, 1740 йылда хан тип иғлан ителә;
- Ҡармыш, Ҡармыш баба (XVI быуат) — Юрматы ырыуының Ҡармыш түбәһе башлығы, юрматыларҙың урыҫ дәүләте составына инеүен юллаусыларҙың береһе;
- Килмәк Нурышев (XVIII быуат) — Нуғай даруғаһының Юрматы волосында йәшәй, 1735-1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе, батыр, 1704 -1711 йылдарҙағы ихтилалда ҡатнашыусы;
- Хажи Аҡҡусҡаров (XVII-XVIII) - Нуғай даруғаһы Юрматы волосы башҡорто, 1704-1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе, ихтилал барышында хан тип иғлан ителә, артабанғы яҙмышы билдәһеҙ;
Советтар Союзы Геройы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, Тулы Дан ордены кавалеры[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Биғолов Минеғол Солтан улы (1928—1973) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958), «Башнефтезаводстрой» тресы 2-се төҙөлөш идаралығының ташсылар бригадиры;
- Бирҙин Ғәли Иркәбай улы (1907-1973) — Советтар Союзы Геройы (1944), гв. капитан, 1941-1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы;
- Живов Павел Евгеньевич (15.03.1918—9.10.2001), малсы, 1967—1978 йылдарҙа В. И. Ленин исемендәге колхозының һөт‑тауар фермаһы мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Бәрҙәшле ауылынан[10];
- Иманғолов Динислам Ислам улы (1924 й.) - Социалистик Хеҙмәт Геройы, "Сода" Асыҡ акционер йәмғиәтенең контроль-үлсәү приборҙары һәм автоматика слесары;
- Маннанов Шакир Фәтих улы (1917-1973) — Дан орденының тулы кавалеры, 260-сы уҡсылар дивизияһы 1030-сы уҡсылар полкының 76-миллиметрлы пушка расчеты командиры;
- Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы (1922-1944) — Советтар Союзы Геройы (1945 г., посмертно), 1941-1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, танкист, өлкән лейтенант;
- Халиҡов Тимербулат Ғәләүетдин улы (1917-1958) — Советтар Союзы Геройы, гвардии өлкән сержант, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының пулемёт расчёты командиры;
- Хәмиҙуллин Марат Өмөтбай улы (1936-2011) - Социалистик Хеҙмәт Геройы (1985), Союз машиналар эшләү заводының (1958-1967), "Салауатнефтеоргсинтез" асыҡ акционер йәмғиәтенең ремонт-механика заводының токарь-расточнигы (1967-94), Яр-Бишҡаҙаҡ ауылында тыуған.
- Черных Николай Андреевич — Дан орденының тулы кавалеры, 198-се гвардия уҡсылар полкы пулеметсыһы (68-се гвардия уҡсылар дивизияһы, 40-сы армия, Воронеж фронты);
Дөйөм исемлек
- Ғиззәтуллин Ибраһим Ғәзизулла улы (1918—1992) — яҙыусы, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988);
- Ишембаева Хәжәр Сәғит ҡыҙы (1908—1991) — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1933 й.), Колхозсыларҙың I Бөтә Союз съезы делегаты, Өфө ҡалаһы Киров районының I саҡырылышы Советы депутаты (1936 й.), Өфө ҡалаһының II саҡырылышы Советы депутаты (1939 й.)
Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Район биләмәһендә урынлашҡан Левашёв ҡәберлеге Уралда тәүге мосолман археологик ҡомартҡыһы тип иҫәпләнә, бында Ғәрәп хәлифәлегенең 706 йылғы алтын динары һәм 712 йылғы көмөш дирһәмдәр табылған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Предварительная оценка численности населения Республики Башкортостан на 1 января 2016 года по муниципальным образованиям. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 февраль 2016. 21 февраль 2016 тикшерелгән.
- ↑ http://www.подметки.рф/administrator/images/nomer/1331453851_nomer_8_2012.pdf
- ↑ Целевая программа «Экология и природные ресурсы муниципального района Ишимбайский район Республики Башкортостан на 2011—2015 г.г.» (рус.)
- ↑ ПЕРЕЧЕНЬ КЛАССИФИЦИРОВАННЫХ ПЕЩЕР. 1989 год. Составитель Шакир Ю. А. при участии Киселева В. Э., Климчука А. Б., Кузнецова В. С.,Малкова В. Н., Немченко Т. А., Соколова Ю. В. (рус.)
- ↑ Таблица спелеологических районов РБ «Пещеры Южного Урала» БАШТУРИСТ. Туризм и отдых в Башкортостане (рус.)
- ↑ Официальный сайт администрации муниципального района Ишимбайский район Республики Башкортостан
- ↑ 7,0 7,1 История административно-территориального деления — ИСТОРИЯ — ШЕЖЕРЕ
- ↑ 8,0 8,1 История муниципального района Ишимбайский район
- ↑ Закон Республики Башкортостан «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населенных пунктов» (Принят Государственным Собранием — Курултаем Республики Башкортостан 18 ноября 2008 года)
- ↑ Башҡорт энциклопедияһы — Живов Павел Евгеньевич (Тикшерелгән 8 март 2018)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ишембай районы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 414
ГИДРАЗИНДАР, гидразин молекулаһында (H2N—NH2) бер йәки бер нисә водород атомын R1, R2, R3, R4=H, Alk, Ar һ.б. алыштырып барлыҡҡа килгән R1R2N—NR3R4 дөйөм формулалы химик берләшмәләр. Органик булмаған (гидразоний сульфаттары, хлоридтары, тетрафторгидразин, карбазидтар) һәм органик; органиктарҙы алыштырыусылар һанына ҡарап моно-, ди-, три- һәм тетра-Г.; төрөнә ҡарап алкил-, арил-, ацил-Г. һ.б. айыралар. Г. күбеһе — төҫһөҙ ҡаты матдәләр, ҡайһы берҙәре — газдар йәки ҡуйы шыйыҡсалар. Һыуҙа — яҡшы, поляр булмаған эретмәләрҙә насар эрейҙәр; иреп тарҡалалар (тетрафторгидразиндың tиреү -162°С, гидразоний сульфатыныҡы — 254°С). Көслө ҡайтарыусылар, кислород тәьҫирендә бүлмә т-раһында окисланалар. Аҙ молекулалы алкил-Г. токсик тәьҫирле: метилгидразиндың ПДК‑һы — 0,35 мг/м3, 1,1‑диметилгидразиндыҡы 1 мг/м3 тәшкил итә. Башҡортостанда Г. химияһы өлкәһендә тикшеренеүҙәр 20 б. 80-се йй. Химия ин‑тында (ҡара: Органик химия институты) үткәрелә. У.М. Джемилев етәкс. Г. һәм алкил-Г. 1,3-диендар м‑н палладийлы катализаторҙар ярҙамында теломерлаштырыу тормошҡа ашырыла, алкенил-Г. һәм диазоалкендарҙы синтезлау ысулдары эшләнә.
Әҙәб.: Иоффе Б.В., Кузнецов М.А., Потехин А.А. Химия органических производных гидразина. Л., 1979; Коровин Н.В. Гидразин. М., 1980; Большаков Г.Ф. Химия и технология компонентов жидкого ракетного топлива. Л., 1983.
Р.И.Хөснөтдинов
Тәрж. Л.И.Шарапова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡорт драма театры актерҙары эстрада йондоҙҙары менән музыкаль рингта көс һынашасаҡ
М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәһендә музыкаль ринг үтәсәк, унда башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары һәм театр актерҙары ҡатнашасаҡ. Музыкаль сара кесе йома, 26 апрелдә, үтәсәк.
Башҡорт драма театрының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ғәҙәти булмаған бәйге программаһында һүҙ жанры артистарының ижади номерҙары ҡаралған. Театр исеменән Сәғиҙулла Байегет, Алһыу Бәхтиева, Фирүзә Париж, Светлана Хәкимова, Урал Әминев, Артур Ҡунаҡбаев, Хәким Мортазин сығыш яһаясаҡ. Уларға ҡаршы башҡорт эстрадаһының билдәле йондоҙҙары Гүзәл Аҫылбаева, Зилиә Бәхтиева, Руслан Зөлҡәрнәев, Раил Өмөтбаев, Гүзәл Әҙеһәмова, Рафаэль Сәғитов, Линар Халиков сәхнәгә сығасаҡ.
— Барыһы ла ысын ринг ҡағиҙәләре буйынса үтәсәк, — тип аныҡлыҡ индерҙеләр матбуғат хеҙмәтенән. – Сюрприздарға ҡатнашыусылар ғына түгел, тамашасылар ҙа әҙер булырға тейеш. Кисә ҡунаҡтарын яңы йырҙар көтә.


text:
Оҙаҡ һымаҡ тойолған йәйге каникул да тиҙ генә үтте лә китте. Хәҙер инде яңы уҡыу йылының да тәүге айы тамамланыуға табан бара. Уҡыусылар гәзитебеҙ ойошторған «МИНЕҢ ӨС АЙЫМ» конкурсының һөҙөмтәләрен көтә башлағандыр инде. Хәбәр итеүебеҙсә, конкурс талаптарына яуап биргән 31 авгусҡа тиклем килгән хаттар барыһы ла «Йәншишмә» биттәрендә донъя күрергә тейеш ине. Әйткән вәғәҙәбеҙгә тоғро …
Continue reading ‘Иң-иңдәр кем?’ »
Йәмле йәй миҙгелен ашҡынып, һағынып көтөп алам. Өс ай эсендә әллә күпме ҡыҙыҡлы хәлдәргә осрайһың, иҫтәлекле, бәхетле минуттар кисерәһең. Тик йәй көнө генә ҡояш үҙенең йылы нурҙарын йәлләмәй һибә. Рәхәтләнеп һыу инеүҙәр, емеш-еләк йыйыуҙар, тирләп-бешеп бесән эшләүҙәр, ҡунаҡҡа ҡайтҡан туғандар менән осрашыуҙар, күңелле һабантуйҙар, туйғансы йоҡлауҙар – былар барыһы ла йәйгеһен генә була торған иҫтәлекле …
Continue reading ‘Китап уҡырға яратам’ »
Күңелле лә, ҡыҙыҡлы ла көндәре менән йәйге каникулым үтеп тә китте. Көтөп алған 1 сентябрь байрамына барыбыҙ ҙа шатланып килдек. Дуҫтар, синыфташтар менән осрашып, йәйге ялыбыҙ тураһында һөйләшеп, һүҙҙәр бөтмәне. Кемдер өләсәһендә, туғандарында йәки баш ҡалабыҙҙа ял итһә, мин иһә бик алыҫта – Германияның баш ҡалаһы Берлинда булдым. Беҙ унда әсәйем һәм ҡустым Азамат менән …
Continue reading ‘Берлинға барып ҡайттым’ »
Яңыраҡ Сибайҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең концертын хайран ҡалып ҡараныҡ. Инде матур итеп бейенеләр! Тағы ла йәйгеһен беҙ әсәйем менән Баймаҡ районының Граф күле буйында уҙғарылған Башҡорт йәштәре йыйынына ла барып ҡайттыҡ. Атай вокзалға тиклем алып барҙы ла Алтынай, Кәримә һеңлеләрем менән ҡайтып китте. Яҙыусы Наил Ғәйетбай һәм уның ҡатыны Эмма …
Continue reading ‘Эльбрус Ниғмәтуллинды күрҙем’ »
Йәй – ул минең өсөн ял, ҡыҙыҡлы сәйәхәттәр, төрлө мажаралар, уйындар, ҡунаҡҡа йөрөүҙәр, осрашыуҙар ваҡыты. Үҙем йыл да Ирәндек менән Ҡырҡты тауҙарын айырып ятҡан йәмле Ҡыҙыл йылғаһы буйында урынлашҡан «Ирәндек» балалар лагерында ял итәм. Унда рәхәт, күңелле! Лагерҙан ҡайтҡас, өйҙә ярҙам итешәм. Баҡсала ҡый үләндәрен утау, картуф күмеү, түтәлдәргә һыу һибеү һәм башҡа шуның кеүек …
Continue reading ‘Йәйге ялда рәхәтләндек кенә’ »
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте тарафынан «Республиканың район-ҡалаларында Шәжәрә байрамдары үткәреү тураһында» закон ҡабул ителеүе бик һәйбәт булды. Һәр төбәктә ырыуҙаштар шундай осрашыу үткәреп, быуындар сылбырын нығыта. Мин дә күптән был байрамды күрергә хыяллана инем. Аллаға шөкөр, быйылғы йәй ул тормошҡа ашты. Йәмле июль көнөндә Сәғитовтар нәҫеле бергә йыйылып, Бөрйән районы Байназар ауылы эргәһендә Шәжәрә байрамын үткәрҙе. …
Continue reading ‘Шәжәрә – киләсәккә тәҙрә’ »
«Иғтибар! Камера! Мотор!» Был һүҙҙәр апайымдың ихатаһында бер нисә көн яңғырап торҙо. Нимә тураһында һүҙ бара икән, тип аптырап ҡалғанһығыҙҙыр әле? Хәҙер барыһын да яҡшылап аңлатам. Быйылғы йәй һалҡын, ямғырлы көндәре менән аптыратты бит. Тышта йөрөп булмай, урамда уйнаусы балалар ҙа бик һирәк. Күберәк компьютер артында ултыралар. Ә беҙ ваҡытты ҡыҙығыраҡ үткәрер өсөн был замана …
Continue reading ‘Клип төшөрөү ҙә ҡыҙыҡ!’ »
Быйылғы йәйем мажараларға бик бай булды. Шуларҙың иң иҫтәлеклеһе – балыҡҡа барыу. Һыуыҡ көн ине. Нимә эшләргә белмәй, ихатала аптырап йөрөп ятһам, күрше Фәрит ағай эргәһенә саҡырҙы ла: – Айгизә, ана, ҡара әле, Азамат ниндәй матур бесәй балаһы алып ҡайтҡан, – тине. – Исеме нисек? – тип һораным, мыяуҡайҙы ҡулға алып.
Йәйге каникул һәр кемдең күңелендә онотолмаҫлыҡ хәтирәләр ҡалдыра. Минеке лә күңелле башланып китте. Июнь айының ҡояшлы бер көнөндә синыфыбыҙ менән Өфөләге «Fly Park» мауыҡтырғыс спорт үҙәгенә барҙыҡ. Беҙгә бында ныҡ оҡшаны, ваҡытты бик күңелле үткәрҙек. Оҫта тренерҙарҙан күп нәмәләргә өйрәндек, ыңғай тәьҫораттар ғына алып, тағы ла унда барыу теләге менән ҡайттыҡ. Ә һуңынан «Тылсымлы донъя» …
Continue reading ‘Сәйәхәткә бай йәйем’ »
Ҡояш ҡыҙҙыра, һауа торошо шәп. Иртән иртүк өсәүләп – мин, әсәйем, атайым тәбиғәт ҡосағына сығып әйләнергә булдыҡ. Ҡайынтауға барып етер-етмәҫ уның буйлап сылтырап ҡына ағып ятҡан шишмә тауышын ишеттек. Яҡынлашҡан һайын моңло көйө көсәйә төштө. Әйткәндәй, был һыу сығанағы бөтә Рәсәй буйлап иғлан ителгән «Таҙа шишмә» акцияһы үткәреләсәк исемлеккә индерелде. Ошо уңайҙан төҙөкләндереү эштәре алып …
Continue reading ‘Тәбиғәт ҡосағында’ »


text:
Фото:
Өфөнөң авария-ҡотҡарыу отряды ташҡынға әҙерләнә
Фото:
Өфөнөң бар хеҙмәттәре лә яҙғы ташҡынға әүҙем әҙерләнә. Әле һаман яуыуҙан туҡтамаған ҡар ҡала биләмәһен һыу баҫыу хәүефен арттыра. Һәр ваҡыттағыса Затон, Шакша, Нижегородка биҫтәләренә, 8 Март ҡасабаһы, Дудкино, Козорез ауылдарына һәм ҡала яны урман хужалыҡтарына айырым иғтибар бүлергә кәрәк. Бынан тыш, Ағиҙел, Ҡариҙел, Дим йылғаларына сүп-сар һәм һәр төрлө хәүефле матдәләр эләгеү ҡурҡынысы янаған сәнәғәт предприятиелары территорияһында экологик таҙартыу үткәреү талап ителә.
Өфөнөң граждандарҙы һаҡлау идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, авария-ҡотҡарыу отряды ғәҙәттән тыш хәл тыуған осраҡта етеҙ хәрәкәт итеү өсөн даими әҙерлектә тора. Тейешле техника, һыуҙа йөҙөүҙә ҡулланылыусы махсус саралар, энергия менән тәьмин итеүсе резерв сығанаҡтар етәрлек күләмдә. Ташҡында ҡотҡарыу эштәрен үткәргән осраҡта 200 формированиенан торған һәм составында дүрт меңдән ашыу кеше иҫәпләнгән территориаль звенонан өҫтәмә көстәр һәм средстволар йәлеп ителәсәк. Шулай уҡ һыу баҫасаҡ райондарға тейешле күләмдә аҙыҡ-түлек алып барыу планлаштырыла.
Эвакуацияланған халыҡты ваҡытлыса урынлаштырыу өсөн Өфөнөң ғәҙәттән тыш хәлдәр һәм янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеү комиссиялары менән мәҙәниәт йорттарында, уҡыу йорттарының дөйөм ятаҡтарында һәм ҡала предприятиеларында 5500 кешегә иҫәпләнгән 57 урынлаштырыу урынын әҙерләү ҡаралған.


text:
Башҡортостан ҡыҙҙары «Һалдаттар йырлағанда» армия йыры фестивалендә ҡатнашасаҡ
Һарытауҙа Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығына арналған Волга буйы – Урал хәрби округының төбәк үҙешмәкәр сәнғәт фестивале үтте. Унда Өфө, Һамар, Һарытау, Пенза, Ульяновск һәм Ҡазан гарнизондарынан вәкилдәр ҡатнашты.
Бүләкләнеүселәр араһында Өфө офицерҙар йорто солистары, «Әйләнеп ҡайт» йырын башҡарған Элина Файзырова менән Рәсүл Гамзатов һүҙҙәренә ижад ителгән композитор Ян Френкелдең билдәле “Торналар” йырын тәҡдим иткән Марина Филимонова ла бар ине.
Артабан ике йырсы май айында Екатеринбургта үтәсәк “Һалдаттар йырлағанда” армия йырының 22-се фестивлендә Өфө гарнизоны данын яҡлаясаҡ.


text:
Азат Фазлыев Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты итеп һайланды
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
17 мартта республика Сауҙа-сәнәғәт палатаһының отчет-һайлау конференцияһында Азат Фазлыев бер тауыштан Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты итеп һайланды.
Азат Фазлыев 1968 йылдың 21 сентябрендә Өфөлә тыуған.
1990 йылда инженер-иҡтисадсы белгеслеге буйынса Өфө авиация институтын тамамлаған.
1989-1990 йылдарҙа Өфө авиация институтының ВЛКСМ комитеты секретары урынбаҫары вазифаһын биләй. 1990-1991 йылдарҙа — Өфө авиация институты кафедраһы инженеры; 1991-2007 йылдарҙа — «Ориентир» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры; 2007-2010 йылдарҙа — «Урал инвестициялар агентлығы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры, «Урал лизинг үҙәге» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы рәйесе.
2010-2015 йылдарҙа — Башҡортостан Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты. 2015 йылдан республика Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты вазифаһын башҡарған.
Азат Фазлыев — Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының Башҡортостандағы төбәк штабы рәйестәше, Рәсәйҙән Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы Эшлекле советының милли бүлеге рәйесе урынбаҫары.


text:
Артем Вәлиев «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының баш мөхәррире итеп тәғәйенләнде
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
2016 йылдың 11 апрелендә Артем Вәлиев «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының баш мөхәррире итеп тәғәйенләнде.
«Республика етәкселеге миңә агентлыҡтың һуңғы биш йыл ярым эсендә өлгәшелгән ыңғай эш һөҙөмтәләрен нығытыу һәм уның артабанғы үҫеш юлында күсәгилешлелекте тәьмин итеү бурысын йөкмәтте», — тине Артем Вәлиев.
2010 йылдан алып Артем Вәлиев Башҡортостан Республикаһы Президентының матбуғат секретары, 2015 йылдан Башҡортостан Башлығының матбуғат секретары булып эшләне. Уның хеҙмәт кенәгәһе «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы (2009-2010 йылдар), «Система-Инвест» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (2009 йыл), Башҡортостандың Демократик йәштәр союзы — Рәсәй йәштәр союзының төбәк бүлексәһе (2001-2003 йылдар) матбуғат хеҙмәттәрендә хеҙмәт эшмәкәрлеген үҙ эсенә ала. 2004-2006 йылдарҙа төбәктә Рәсәйҙең Матбуғат министрлығында теркәлгән «Башҡортостан — ул Беҙ» исемле беренсе шәхси интернет-баҫма сығара. 2006-2007 йылдарҙа «Рәсәй гәзите» редакцияһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһының Волга-Кама вәкиллегендә (Ҡазан) Башҡортостан буйынса хәбәрсе, һуңынан «Рәсәй гәзите»нең Өфө вәкиллегендә өлкән хәбәрсе булып эшләй. 2007-2008 йылдарҙа Өфөлә «Провинция» нәшриәт йортоноң «Уфимский меридиан» гәзите редакцияһын, һуңынан «National Business» журналы редакцияһын етәкләй. 2004-2009 йылдарҙа Башҡортостанды һәм Силәбе өлкәһен үҙ эсенә алған REGNUM федераль мәғлүмәт агентлығының Өфөләге хәбәрселәр пунктының етәксеһе була, «Газета.ру», «Новые известия» гәзиттәре, «Эхо Москвы» радиостанцияһы, REN-ТВ телекомпанияһының (Мәскәү) мәғлүмәт хеҙмәттәре менән хеҙмәттәшлек итә. Рәсәй Президентының Почет грамотаһы менән бүләкләнгән (2015 йыл).


text:
- Подробности
- Просмотров: 362
ҠЫРҠБЫУЫН ҺЫМАҠТАР (Equisetophyta, йәки Sphenophyta), юғары төҙөлөшлө споралы үҫемлектәр бүлеге. Хәҙ. (ҡырҡбыуындар) һәм ҡаҙылма (шына япраҡлы, йәки сфенофиллалар) үҫемлектәр кластарын берләштерә. 29 төрө билдәле, Австралия һәм Яңы Зеландиянан башҡа бөтә Ер шарында таралған. Башҡортостанда ҡырҡбыуын затына ҡараған 8 төрө бар. Тармаҡлы йәйелеүсән тамырһабаҡлы һәм бер, һирәгерәк күп йыллыҡ ер өҫтө үренделе күп йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары буй бураҙналы, суҡлы-тармаҡлы, һирәгерәк ябай, быуындарҙан һәм ҡыуыш быуын араларынан тора; йәшел (фотосинтезлаусы), хлорофилһыҙ, споралы (тиҙ үлә) йәки йәшел вегетатив (ҡайһы бер төрҙөкө ҡышлай). Һабағы ҡалын көбөндә кремнезём ултырмалары булған эпидермис м‑н ҡапланған, уйпатлыҡтарында ауыҙсалары урынлашҡан; үҙәк цилиндрының эсе ҡыуыш. Ҡабығында һауа йөрөү өсөн эре ҡыуышлыҡтар, күп һанлы күҙәнәк аралары бар; үткәреүсе бәйләмдәре ябыҡ, колатераль. Япраҡтары редукцияға бирелгән (ҡаҙылма Ҡ.һ. еп һымаҡ һәнәк тармаҡлыларҙан алып яҫы көрәк йәки бөтөн формаға тиклем). Спорангийҙары оҙон, алты мөйөшлө ҡалҡан һымаҡ спорангиофорҙарҙа (улар күпселек төрҙәрҙә төп үренделә үҫкән башаҡ һымаҡ ос стробилдарына йыйылған) урынлашҡан. Тигеҙ споралылыҡ хас; споралары ваҡ, күп һанлы, өс ҡатлы тышсалы, тышҡы ҡатламының споралар массаһын кәүшәкләндереүсе һәм төйөрҙәргә беркетеүсе ике гигроскопик пружинаһы (элатера) бар. Гаметофиты (үрсеме) ризоидлы, йәшел төҫтә, бер йәки ике енесле; инәләре – эрерәк, нығыраҡ бүлгеләнгән. Һыу булғанда аталана; зиготанан диплоид спорофит формалаша. Тамырһабаҡ өлөштәренән, ҡайһы бер төрҙәрҙә ш. уҡ бүлбенән вегетатив үрсей. Урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа, йырындарҙа, һаҙлыҡтарҙа, аҡландарҙа, болондарҙа, ҡомда, ҡырсынташлыҡта һ.б.; баҫыу ҡырҡбыуыны — сәсеүлектәрҙә, парктар һәм баҡсаларҙа, пар баҫыуҙарында үҫә. Мал аҙығы үҫемлектәре, ағыулы үҫемлектәр. Баҫыу ҡырҡбыуыны — дарыу үҫемлеге; тармаҡлы ҡырҡбыуын, ҡышлаусы ҡырҡбыуын, ҡамыш һымаҡ ҡырҡбыуын — һирәк осраған үҫемлек төрҙәре (ҡара: Үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре).
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Дуҫтар, әүҙем гәзит уҡыусыларыбыҙ уйында ҡатнашыу өсөн квитанцияларының күсермәһен ебәрә башланы ла инде. Бисмилла итеп, бөгөн шулар араһында бүләк уйнатабыҙ. Бәхет кемгә йылмайыр икән? Был матур кәсәләр Белорет районы Йөйәк ауылына юлланасаҡ. Бүләкте Нәсимә инәй Сәйғәфәрова отто. Уны ысын күңелдән ҡотлайбыҙ. Уйын башланып ҡына тора, бүләктәр күп. Әйҙәгеҙ, әүҙемерәк булайыҡ.
2018 йылдың икенсе ярты йыллығына гәзит-журналдарға яҙылыуҙың ҡыҙған мәле. Ошо уңайҙан «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто «Туған телеңдәге баҫмаға яҙыл!» марафонын иғлан итте. Ул подписка тамамланғансы барасаҡ. «АҘНА ҺАЙЫН ОТОШ» уйынын гәзит уҡыусыларыбыҙ көтөп ала һәм теләп ҡатнаша. Быйыл да нәшриәт йорто матур бүләктәр әҙерләгән. Уйында ҡатнашыу өсөн «Йәншишмә»гә яҙылырға ла квитанцияғыҙҙың күсермәһен редакцияға ебәрергә генә …
Continue reading ‘«Йәншишмә»гә яҙыл да бүләк от!’ »
Тыуған илем матурлығы Һоҡландырмай ул кемде?! Швейцарияға тиңләйҙәр Ғәзиз тыуған еремде.
Яңыраҡ Татарстандың баш ҡалаһы Ҡазанда Рәсәй Федерацияһы республикаларының дәүләт телдәре буйынса Бөтә Рәсәй олимпиадаһы үтте. Ул быйыл икенсе тапҡыр ойошторолдо. Мәртәбәле һынауҙа Рәсәйҙең төрлө төбәктәре – Адыгей, Башҡортостан, Ҡалмыҡ, Карелия, Коми, Ҡырым, Мари Иле, Мордва, Саха (Яҡутстан), Тыва, Удмуртия, Хакасия, Сыуашстан һәм башҡа республикаларҙа еңгән уҡыусылар көсөн һынаны. Ҡырғыҙстандан да вәкилдәр бар ине.
Был уҡыу йылы ла уңыштарға бай булды. Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән олимпиаданың район этабында XI «В»нан Карина Климина, X «А»нан Анастасия Кочкина, VII «А»нан Карина Колтыпина – еңеүсе, ә Ульяна Ледомская, Лада Гоглачёва, Никита Сидоров, VII «В»нан Әлиә Ғайсина призёр булды. Ҡала кимәлендә лә ошо уҡ уҡыусылар үҙҙәренең башҡорт теленән белемдәрен иҫбат итте. Улар еңеүсе …
Continue reading ‘Карина башҡортса өйрәнә’ »
Борон башҡорттар кем менәндер танышһалар: «Ҡайһы ырыуҙанһың, ниндәй йылға һыуын һыулайһың?» – тип һорар булған. Бер ҙә юҡҡа түгел. Белеүебеҙсә, ата-бабаларыбыҙ йылға буйын төйәк итергә тырышҡан.
Илебеҙҙә мәғарифты үҙгәртеп ҡороу өсөн 8 триллион һум аҡса талап ителә. Әле Юғары иҡтисад мәктәбе һәм Стратегик асыштар үҙәге реформа проекты өҫтөндә эшләй.
Рәсәй мәктәптәрендә алтын миҙал алыу өсөн бөтә фәндәрҙән дә «бишле» алыу ғына етмәй, Берҙәм дәүләт имтиханын да юғары балдарға биреү талап ителәсәк. Мәғариф һәм фән министрлығы ошондай проект әҙерләй. Яңы үҙгәрештәр киләһе йылдан көсөнә инеүе ихтимал. Ведомство етәксеһе Ольга Васильева билдәләүенсә, ошондай шарттарҙа миҙалдың абруйы ла арта, уҡыусылар ҙа яҡшыраҡ уҡырға тырышасаҡ.
Минең өләсәйҙәре, олатайҙары менән кәрт һуҡҡан ҡыҙҙарҙы, малайҙарҙы күргәнем бар. Үҙебеҙ ҙә бәләкәй саҡта уйнай торғайныҡ. Быны ҡомарлы тип әйтеп буламы? Юҡтыр. Бары тик еңеү, отолоп ҡалмаҫ өсөн генә тырышаһың бит. Хәтерҙең дә яҡшы булыуы кәрәк әле: кемдең ниндәй кәртте нимә менән япҡанын иҫтә тотоп ултырырға тура килә бит. Ә бына аҡсаға уйнаһаң инде, ябай …
Continue reading ‘Ҡомарлы уйындар тыйыла’ »
Һәр кемгә лә бындай бәхет тәтемәй шул. Ә бына Ринал Низамовҡа үҙенең баҫҡан сувенир-быймаһын республика Башлығы Рөстәм Хәмитовҡа бүләк итеү ҡыуанысы эләккән. 2015 йылда район һабантуйында булған ваҡиғаны әле лә яҡшы хәтерләй ул.


text:
Фән һәм техника өлкәһендә республика дәүләт йәштәр премияһына дәғүә итеүгә эштәр ҡабул ителә башланы
БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы фән һәм техника өлкәһендә йәштәр премияһына дәғүә итеүгә эштәр ҡабул итә башлауы тураһында иғлан итте.
Тапшырыу ваҡыты – 1 июлгә тиклем. Дәғүә итеүгә ғилми хеҙмәткәрҙәр, юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары, аспиранттар, докторанттар, шулай уҡ айырым да, авторҙар коллективы составында ла (5 кешегә тиклем) халыҡ хужалығы белгестәре күрһәтелә ала. Уларҙың йәше 35-тән үтмәҫкә тейеш. Дәүләт премияһына күрһәтелгән фәнни тикшеренеүҙәрҙең һөҙөмтәләре, дәүләт серенә ҡараған мәғлүмәттәрҙән тыш, матбуғатта донъя күрергә тейеш.
Фән һәм техника өлкәһендә республика дәүләт йәштәр премияһы БР иҡтисады, социаль өлкәһе һәм мәҙәниәте үҫешенә тос өлөш индергәне, производствоға яңы ресурс һаҡлаусы һәм экологик яҡтан таҙа технологиялар, прогрессив материалдар, машиналар һәм яйланмалар әҙерләү һәм индереү өсөн бирелә.
Эштәр киләһе адрес буйынса ҡабул ителә: Өфө, Ленин урамы, 10, 23-сө бүлмә, БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының һәләтле йәштәргә һәм йәштәр инициативаларына ярҙам итеү бүлеге. Белешмәләр өсөн телефон: (347) 218-03-08.
Премия республиканың фәнни ҡеүәтен үҫтереү һәм иң һәләтле йәштәрҙе дәртләндереү маҡсатында булдырылған. 2002 йылдан алып уның күләме 150 мең һумға тиклем артты. Премияны ике йылға бер тапҡыр тапшыралар. 12 йыл эсендә 20 йәш ғалим һәм 10 коллектив лауреаттар булды.
Дәүләт премиялары тураһында ҡағиҙә һәм документтарҙың исемлеге (формалары) БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының рәсми сайтында «Йәштәр сәйәсәте» бүлегендә урынлаштырылған.


text:
Башҡортостан Хөкүмәте менән ВТБ банкы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлдөФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Хөкүмәте менән ВТБ банкы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлдө
Башҡортостан Хөкүмәте менән ВТБ банкы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлдөФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 28 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостан Хөкүмәте менән ВТБ банкы төбәк биләмәһендә иҡтисади, инвестиция һәм социаль сәйәсәтте тормошҡа ашырыу өлкәһендә хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөнө. ВТБ банкының идара рәйесе урынбаҫары Михаил Осеевский һүҙҙәренсә, документта яҡтарҙың республика үҫешендә әүҙем ҡатнашырға тигән ниәттәре билдәләнгән. Килешеүгә Башҡортостан Хөкүмәте яғынан беренсе вице-премьер Рөстәм Мәрҙәнов ҡул ҡуйҙы.
«Осрашыуҙа беҙ ғәмәли темаларҙы тикшерҙек. Иң мөһимдәренең береһе — Башҡортостандың коммуналь инфраструктураһын үҫтереү һәм яңыртыу. Атап әйткәндә, биләмәләрҙә йылылыҡ менән тәьмин итеү системаһын яңыртыу кәрәклеге хаҡында һүҙ алып барҙыҡ. Бынан тыш, оҙайлы кредитлау схемаһы буйынса мәктәптәр һәм балалар баҡсалары төҙөлөшөнә яңыса ҡарауҙың мөмкинлектәрен тикшерҙек. Пилот проектын ғәмәлгә ашырырға һөйләштек: ВТБ банкы һайлап алынған мәктәп йәки балалар баҡсаларын финанслауҙа ҡатнашасаҡ», — тип билдәләне Михаил Осеевский.
Шулай уҡ ВТБ банкы республика биләмәһендә эшләгән компанияларҙың инвестиция проекттарына ярҙам итергә әҙер.
«Һис шикһеҙ, төп маҡсат — ВТБ банкынан ярҙам талап ителгән компанияларҙың инвестиция проекттарын табыу. Башҡортостан төбәктең дәүләт бурысын финанслау буйынса конкурстарҙа ҡатнашыуыбыҙға ҡыҙыҡһыныу белдерә. Беҙ ошо сараларҙа ла ҡатнашасаҡбыҙ», — тине ВТБ банкының идара рәйесе урынбаҫары.


text:
Бөгөн туғыҙынсы тиҫтәләрен теүәлләп Өфө ҡалаһы Ленин районында йәшәүсе Сәмиғулла Ғәйнийәт улы Тәҡиуллин һәм Әнисә Ҡарам ҡыҙы Нуриәхмәтова ҡотлауҙар ҡабул итте.
Оло юбилярҙарҙы Ленин районы хакимиәт башлығы урынбаҫары Мирхәт Зәкир улы Ҡаҙарғолов тәбрикләне һәм Өфө ҡалаһы ҡала округы Ленин районы хакимиәте башлығы Дмитрий Геннадьевич Масютиндың ҡотлау һүҙҙәрен еткерҙе.
Тормоштоң әсәһен-сөсөһөн татып, күпте кисереп, сынығып үҫкән абруйға лайыҡ кешеләр ул. Тыуған илгә һәм хеҙмәткә һөйөү нигеҙендә тәрбиәләнеп, йән аямай тормоштарын хеҙмәткә бағышлаған уҙамандар. Хәҙерге көндә балаларының һәм ейәнсәрҙәренең хәстәрлеген һәм ихтирамын күреп рәхәтләнеп йәшәүҙәре бик шатлыҡлы.
Бөгөн туғыҙынсы тиҫтәләрен теүәлләп Өфө ҡалаһы Ленин районында йәшәүсе Сәмиғулла Ғәйнийәт улы Тәҡиуллин һәм Әнисә Ҡарам ҡыҙы Нуриәхмәтова ҡотлауҙар ҡабул итте.


text:
27-09-2016, 11:32 / ---
Ул шәхес тәрбиәләй
Көн дә иртәнсәк балалар баҡсаһына килгән кескәйҙәрҙең шат йөҙҙәрен күреү, тауыштарын ишетеү, “апай, апай” тип килеп ҡосаҡлап алыуҙары, ата-әсәһенең үҙҙәренә ниндәй яңы уйынсыҡтар, китаптар һатып алыуы тураһындағы һуңғы яңылыҡтары, шатлыҡтары менән уртаҡлашыуы, тәрбиәсенең эш ваҡытында балаларҙы ҡарап тороусы ғына түгел, ә сабыйҙы үҫтереүсе, тирә-яҡ мөхиткә, тыуған илгә һөйөү тәрбиәләүсе, аҡылын камиллаштырыусы, тәртипкә өйрәтеүсе, йәиһә бәләкәсте шәхес итеп формалаштырыусы кеше икәнлегенә тағы ла нығыраҡ инанаһың. Ә инде баҡсаға бала теләп йөрөй икән, өйҙә яратҡан тәрбиәселәрен телгә алып,...


text:
ДОНЪЯ ТОТҠАҺЫ -ҠАТЫН-ҠЫҘ
Бына әле, 17 йыл элек хозур тәбиғәтле Мәхмүт ауылына килен булып тѳшкән Учалы ҡыҙы Гѳлнур Рәүф ҡыҙы, иртән уянды ла, тѳпһѳҙ-ҡырыйһыҙ уйҙарына ирек бирҙе, эштәре лә күбәйеп киткән. Балаларын - Нәргизә, Айрат, Гүзәл һәм Радмилды уятып, ашатып уҡырға ебәрергә кәрәк, тормош иптәше, Мәхмүт мәктәбе директоры Сәлим Нурмѳхәмәт улы ла эшкә йыйына. Ә ситтә, Силәбеләге йән киҫәккәйҙәре - Руслан, Данил, Диана нисек кенә уҡып, эшләп йѳрѳйҙәр икән, уларҙың да хәлдәрен белешергә кәрәк, тип уйланы ла, эшкә тотоноп китте. Йорт мәшәҡәттәрен атҡарғас, Гѳлнур Асҡарова тѳп эше - Мәхмүт мәҙәниәт йортона ашыҡты. Байрамға әҙерләнәһе лә бар бит әле. Мәҙәниәт йорто директоры булып эшләүенә 10 йыл да булып киткән. Ошо арала ниндәй генә конкурс- фестивалдәрҙә ҡатнашманы Мәхмүт ауылы халҡы. Әйткәндәй, Асҡаровтар ҙа музыкаль ғаилә.
Бер генә мәҙәни сара ла уларһыҙ үтмәй. Сәлим Нурмѳхәмәт улы һыҙҙырып гармунда уйнаһа, ҡыҙҙар бейей, малайҙарҙың да үҙ һѳнәре бар. Улар 2010 йылда патронат ғаиләләр араһында үткәрелгән республика конкурсында еңеп сыҡты һәм “Иң яҡшы патронат ғаилә” исеменә лайыҡ булып, Президент премияһы алды. Бер нисә йыл элек Белорет телевидениеһы үткәргән “Быуындар бәйләнеше” конкурсында Асҡаровтар ғаиләһе гран-при яуланы.
- Әлбиттә, киләсәккә тѳбәлгән яҡты уй-ниәттәр менән йәшәргә тырышабыҙ. Иң мѳһиме - ғаилә нигеҙе ныҡлы булһын. Ғаилә - иғтибар, аңлау, йѳрәк кѳсѳ талап иткән мәңгелек ҡиммәт. Барыһы ла һәйбәт тип, бер генә кѳн менән туҡталып ҡалырға ярамай. Иртәгәһен яҡынса күҙаллап, алға пландар ҡуйып, тормошто мәғәнәлерәк, күркәмерәк итергә тырышырға кәрәк. Яҙмыш һәр ваҡыт һынау алдына ҡуя, ҡатмарлыҡтар килеп сығып тора.
Шуға ла дѳрѳҫ йүнәлеш алыр ѳсѳн яҡын кешеләреңдең һине аңлауы, терәк-таяныс булыуы оло әһәмиәткә эйә. Минең дә янымда терәк-таяныстарым, арҡаланыр яҡындарым күп. Тормош иптәшем менән бер-беребеҙҙе ярты һүҙҙән аңлайбыҙ, донъяға икебеҙҙең да ҡарашыбыҙ бер. Ғаиләлә бер-береңде аңлау, хѳрмәт итеү тигән тѳшѳнсә булмаһа, тормош сиселмәҫтәй бер мәсьәлә булыр ине. Балаларға ла бәләкәйҙән ошо тѳшѳнсәләрҙе һеңдереп үҫтерәбеҙ. Дүрт бала тәрбиәләп кенә ҡалмай, патронатҡа ѳс бала алдыҡ. Диана, Гүзәл һәм Радмилды 5 йыл инде үҙ балаларыбыҙ кеүек тәрбиәләйбеҙ. Хәҙер Диана Силәбе педагогия университетының II курс студенты, Гүзәл сығарылыш класы уҡыусыһы, Радмил VIII класты тамамлай. Ҡыҙыбыҙ Нәргизә (IX класс уҡыусыһы), улдарыбыҙ Руслан, Данил, Айрат, туғандарыбыҙ уларҙы бер туғандай итеп ҡабул итте. Балаларыбыҙ бәләкәйҙән эш рәтен белеп үҫә, ҡул эштәренә, йыр-бейеүгә маһир. Ҡатын-ҡыҙ бәхете - ғаиләлә терәк, бер һүҙҙән булған яҡын кешеңдең барлығы, балаларың булыуында. Бәхетлемен! Ғаиләм ҙур, ҡыҙҙарым, улдарым бар. Тормош иптәшем менән икебеҙ ҙә ғаиләбеҙҙең ҙур булыуын теләнек. Әсә кешегә шунан башҡа ни кәрәк, - ти Гѳлнур Рәүф ҡыҙы.
Эйе, хаҡ һүҙҙәр. Ҡатын-ҡыҙға шунан башҡа нимә кәрәк... Балаларыңдың, яҡындарыңдың сәләмәт булыуы, тормош иптәшеңдең “һин” тип ѳҙѳлѳп тороуы, яратҡан эшең булыуы бер нәмәгә лә алыштырырлыҡ түгел.
Э. ХӘМЗИНА.


text:
Фото:
“Ҡыш бабайға хат” акцияһының 3000 еңеүсеһе шыршы байрамына саҡырыу аласаҡ
Фото:
8-10 ғинуарҙа Ҡала үҫеше йәмәғәт фонды Ҡала мәҙәниәт һарайында Яңы йыл тамашаларын үткәрә. Унда “Ҡыш бабайға хат” акцияһында ҡатнашҡан балаларҙың хаттары, һүрәттәр һәм ҡул эштәре күргәҙмәһе лә ойоштороласаҡ. Байрамға акцияла еңеүсе 3000-дән ашыу бала саҡырылған. Һәр береһенә бүләктәр ҙә әҙер.
Бына ете йыл инде Йәмәғәт фонды баш ҡалабыҙ Өфөлә “Ҡыш бабайға хат” мәрхәмәтлек проектын алып бара. Ойоштороусылар хаттар менән таныша, ә һуңынан балаларҙы һәйбәт эштәре, изгелектәре өсөн иң күркәм шыршы байрамына билеттар менән һөйөндөрә.
Быйыл Ҡыш бабайға Өфөлә һәм республиканың башҡа төбәктәрендә йәшәүсе балаларҙан 8000-дән ашыу хат килгән. Яңы йыл тылсымсыһы барыһына ла яуап бирергә тырышҡан. Ә бүләктәр түбәндәгесә: “Родина” кинотеатрына — 200, “Космик” ял үҙәгенә 3000 саҡырыу билеты, ә “Ҡашҡаҙан” паркы менән “Моторҙар төҙөүсе” һарайында үтәсәк “Шыршы-мөғжизә” тамашаһына алтмышар саҡырыу бирелгән.
Шыршы байрамында балаларҙы Ҡыш бабай, Ҡарһылыу һәм башҡа төрлө персонаждар ҡатнашлығында ҡыҙыҡлы тамаша көтә. “Кыш бабайға хат” конкурсы һөҙөмтәләре буйынса әүҙемлек күрһәткән мәктәптәр ҙә бүләктәр менән билдәләнәсәк.


text:
Фото:
Башҡортостанда иң яҡшы эшсе ҡатын-ҡыҙ ауыл мәктәбендә инглиз теленән уҡыта
Фото:
Башҡортостанда предприятиелар һәм ойошмаларҙың эшсе йәштәре араһында үткәрелгән «Эшсе ҡатын-ҡыҙ-2012» һөнәри оҫталыҡ конкурсында Асҡын ауылы 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбенең инглиз теле уҡытыусыһы Лариса Динисламова Гран-при яуланы.
«Иң һөйкөмлө» номинацияһында Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылының «Масим» йәштәр-үҫмерҙәр клубының социаль педагогы Регина Юлбирҙина еңеп сыҡты. «Каустик» асыҡ акционерҙар йәмғиәте аппаратсыһы Ольга Башкатова иң оригиналь тип танылды. Нефтекаманан «Башҡортостан энергия һатыу компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте агенты Луиза Минильшина жюри ағзаларын моңло тауышы менән арбаны, уға «Артистарса оҫта» номинацияһы бирелде. Өфөнән «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһы белгесе Екатерина Ключникова «Тамашасылар һөйөүе» призына лайыҡ булды. FilterNews эшлекле мәғлүмәт порталы үҙ номинацияһын булдырҙы — «Эшлекле мисс». Уға «Салауатнефтемаш» асыҡ акционерҙар йәмғиәте бухгалтеры Алина Тимерғәлиева лайыҡ булды.
Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Руслан Ғизәтуллин фекеренсә, әлеге конкурс йәштәр араһында эшсе һөнәрҙәрҙең абруйын пропагандалауҙа һөҙөмтәле сара булып тора.


text:
Башҡортостанда муниципалитет башлыҡтарын инвестициялар йәлеп итергә өйрәтәсәктәр
Башҡортостанда хакимиәт башлыҡтарын уларҙың ҡарамағында булған район һәм ҡалаларға инвестициялар йәлеп итергә өйрәтәсәктәр. Республика Президенты Рөстәм Хәмитов муниципалитет етәкселәре өсөн семинар үткәрергә тәҡдим итте.
— Әлеге ваҡытта республика төбәктең инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһен арттырыу буйынса саралар күрә, инвесторҙар килеменә һәм милкенә һалым һалыу буйынса ташламаларҙы закон нигеҙендә нығыта. Федераль һәм халыҡ-ара кимәлдәрҙә иҡтисади мөмкинлектәрҙең презентацияһын ойоштора. Ә урындарҙа инвесторҙар, элеккесә, йыш ҡына ҡаршылыҡтарға осрай, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Хөкүмәтендә үткән Инвестицион мөхитте яҡшыртыу буйынса йәмәғәт советы ултырышында. – Эшҡыуарҙар урындарҙа административ башбаштаҡлылыҡ мәсьәләһенең хәл ителмәүенә йыш зарлана. Бында һөйләшеүҙәр оҙаҡҡа һуҙылған, тегендә еңел мәсьәләләр айҙар буйына хәл ителә, кешеләр бер нисә йыл дауамында инвестициялау шарттары тураһында килешеп һөйләшеүгә өлгәшә алмай, үҙ эштәрен башлау өсөн рөхсәт ала алмай.
Муниципаль берәмек башлыҡтары «мәсьәләләрҙе хәл итеүҙе яһалма рәүештә тотҡарлау»ға, шулай уҡ был өлкәлә башҡа төрлө ҡағиҙә боҙоуҙарға ҡаршы ҡаты көрәш алып барырға тейеш, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент.
— Улар үҙҙәренең ҡарамағында булған район йәки ҡаланың иҡтисадын һәм социаль өлкәһен үҫтереү өсөн яуап бирә. Тап улар үҙҙәренең биләмәләрендә яңы инвестицион проекттарҙы тормошҡа ашырыу башланғыстары менән сығыш яһарға тейеш. Уларҙы Хөкүмәттән, Президенттан көтөргә түгел, ә үҙҙәре был мәсьәләләрҙе хәл итергә тейеш. Был эшмәкәрлектә уларға ярҙам итеү зарур, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Советҡа муниципалитет һәм ҡала округы башлыҡтары өсөн инвестиция тематикаһы буйынса семинар әҙерләргә һәм үткәрергә тәҡдим итәм. Уларҙы был өлкәләге пландарыбыҙ, башҡа райондар һәм, кәрәк икән, башҡа илдәр муниципалитеттарының алдынғы эш тәжрибәһе менән, уңайлы инвестицион мөхит булдырыу буйынса башҡарма власть органдары эшмәкәрлеге стандарты менән таныштырыу, барлыҡ мөһим мәсьәләләрҙе тикшереү зарур.
Республика Президенты һүҙҙәренсә, урындарҙа киҫкен проблемаларҙың береһе – ул ер мәсьәләһе.
— Буш ятҡан ерҙәр күп, ә әҙер, барлыҡ ҡағиҙәләр буйынса рәсмиләштерелгән айырым участкалар юҡ. Инвесторҙарҙың береһе лә хужалары билдәле булмаған бындай ерҙәргә аҡсаларын йүнәлтмәйәсәк. Был һәр проект өсөн дә нигеҙ булып тора. Бигерәк тә ҙур аҡсаларға, масштаблы төҙөлөшкә бәйле проекттарҙа. Был өлкәлә тиҙ арала тәртип булдырыу зарур, — тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Фото:
Өфөлә 2013 йылғы Халыҡ-ара балалар уйындарының тәүге дөйөм ҡала презентацияһы үтте
Фото:
Көн элгәре Өфөнөң Ленин урамында «Сәскәләр Арбаты» дөйөм ҡала байрамы сиктәрендә VI Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындарының тәүге презентацияһы үтте. Ярыштар Өфөлә 2013 йылдың 26 февраленән алып 3 мартына тиклем үтә.
— Бөгөн ҡалала VI Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындарына әүҙем әҙерлек бара, — тине Халыҡ-ара балалар уйындары-2013 Дирекцияһы етәксеһе Сергей Степанов. – Ярыштарҙа ҡатнашыусы илдәргә саҡырыу ҡағыҙҙары таратылды, ҡайһы берәүҙәре заявкаларын ебәрҙе лә инде. Әйткәндәй, заявкалар 30 сентябргә тиклем ҡабул ителә. Шулай уҡ уйындарға бәйле башҡа мөһим мәсьәләләр ҙә ҡарала. Халыҡ-ара балалар уйындарының рәсми сайтында (www.icg-ufa2013.com) волонтерҙарҙы йәлеп итеү буйынса акция дауам итә.
«Сәскәләр Арбаты» байрамын һәм Халыҡ-ара балалар уйындары презентацияһын Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һәм Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов та ҡараны.
Был көндө байрамға килгәндәр Халыҡ-ара балалар уйындарының рәсми флагы тарихы хаҡында белде. Презентация 185 һаны билдәһе аҫтында үтте. Ярыштар башланыуға тап шуның сама көн ҡалды.
«Каруанһарай» алдындағы майҙанда Өфөнөң спорт мәктәптәрендә тәрбиәләнгән уҡыусылар тамашасыларға күрһәтмә сығыштарын тәҡдим итте. Фехтование буйынса оҫталыҡ дәресе сиктәрендә йәш тамашасылар был спорт төрөндә үҙҙәренең көсөн һынап ҡараны. Шулай уҡ теләгән һәр кем үҙенә оҡшаған спорт мәктәбенә яҙыла алды.


text:
Рөстәм Хәмитов ТЭФИ лауреаттары һәм «Рәсәй гүзәле» исемен алған Элина Кирәева менән осраштыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов ТЭФИ лауреаттары һәм «Рәсәй гүзәле» исемен алған Элина Кирәева менән осрашты
Рөстәм Хәмитов ТЭФИ лауреаттары һәм «Рәсәй гүзәле» исемен алған Элина Кирәева менән осраштыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «ТЭФИ-Төбәк 2012» бөтә Рәсәй телевизион конкурсы наградаларына лайыҡ булған тележурналистар — «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы («Россия» телеканалы) хеҙмәткәрҙәре Алина Сөләймәнова һәм Эрнест Хәйруллин, БЮТ каналының «Тамыр» балалар студияһы директоры Гөлназ Ҡолһарина, «Рәсәй гүзәле» исемен алған Элина Кирәева менән осрашты.
— Барығыҙҙы ла бында күреүемә шатмын. Һеҙ – еңеүселәр, күптән түгел абруйлы наградаларға лайыҡ булдығыҙ. Был минең өсөн дә ҙур ҡыуаныс, — тип сәләмләне конкурстарҙа еңеүселәрҙе республика Президенты. – Республика өсөн лайыҡлы эштәр эшләгән кешеләргә көндәлек тормошта рәхмәт һүҙен еткерергә мөмкинлек табырға кәрәк, тип иҫәпләйем. Республика халҡы өсөн уңыштар тарихы бик мөһим. Һәм һеҙ был уңыштарға өлгәштегеҙ. Ижади донъяла һеҙ яңы идеялар, яңы образдар булдыраһығыҙ, быларҙың барыһы ла мөһим, ҡыҙыҡлы. Был залда беҙ рәсми делегациялар менән осрашабыҙ, бер нисә тапҡыр спортсылар менән осраштыҡ, әммә бындай форматта осрашыу тәүгә үтә. ТЭФИ наградаһын алыу оло мәртәбә өҫтәй. Ә Башҡортостан ҡыҙҙарының иң матур булыуы хәҙер рәсми рәүештә раҫланды. Төбәгебеҙгә дан алып ҡайтҡанығыҙ өсөн һеҙгә ҙур рәхмәтемде белдерәм.
Телекомпания хеҙмәткәрҙәре һәм Элина Кирәева республика етәкселегенә ярҙам күрһәткәндәре өсөн рәхмәт белдерҙе һәм Башҡортостандың абруйын тағы ла юғарыраҡ кимәлгә күтәреү өсөн 2013 йылда төбәктә Рәсәй кимәлендәге ҙур саралар үткәрергә тәҡдим итте.
Башҡортостан Президенты тәҡдимдәрҙе ихлас ҡабул итте һәм алдағы йылдың авгусында — «Евразия тауышы», ноябрендә — «ТЭФИ-Төбәк» үткәреләсәге хаҡында әйтте. Шулай уҡ, Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, 2013 йылда Өфөлә «Рәсәй гүзәле» конкурсының финалын да үткәрергә мөмкин.


text:
Фото:
Учалы районында 41 йәш ғаилә торлаҡ шарттарын яҡшырта алды
Фото:
Учалы районы хакимиәтендә тантаналы рәүештә йәш ғаиләләргә торлаҡ һатып алыуға социаль түләүҙәр тапшырылды. Улар барыһы ла — торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж йәш ғаиләләргә республика дәүләт ярҙамы программаһында ҡатнашыусылар.
Район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегендә һөйләүҙәренсә, торлаҡ сертификаттары дөйөм 20 миллион һумдан ашыуға 41 ғаиләгә бирелде. Тантаналы шарттарҙа Учалы районы хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев барыһын да ихлас ҡотлап, уларға көтөп алған документтарҙы тапшырҙы.
— Ғаилә институтына ярҙам илебеҙ, республикабыҙ социаль сәйәсәтендә өҫтөнлөклө булды һәм булып ҡала, — тип билдәләне район етәксеһе. — Бөгөн ғаиләнең абруйын күтәреүгә, әсәлекте һәм балалыҡты һаҡлауға ҙур иғтибар бирелә. Һуңғы өс йылда районыбыҙҙың 181 ғаиләһе ошондай сертификаттар алды.
Быйыл район хакимиәте йәш ғаиләләргә субсидиялар алыуға документтар әҙерләү буйынса ҙур эш башҡарҙы, һөҙөмтәлә Учалы районы алынған сертификаттар һаны буйынса республикала Өфөнән һәм Стәрлетамаҡтан ҡала өсөнсө урынды биләне.
Йәш ғаиләләрҙең күбеһе тантанаға балалары менән килгәйне, шуға күрә район хакимиәте башлығы социаль ярҙам мәсьәләләренә айырым иғтибар бүлде, һуңғы йылдарҙа тыуым күрһәткестәре юғары булыуын билдәләне. Быйыл районда 1154 сабый тыуған, уҙған йылдың ошо уҡ осоронда — 1127 ине.
Субсидияларҙың минималь суммаһы 297 мең һум тәшкил итте, максималь — 875 мең һум. Сертификат алыусылар был аҡсаны фатир һатып алыуға, йорт төҙөүгә йәки булған торлаҡ майҙанын киңәйтеүгә тәүге взнос итеп файҙалана ала.


text:
Төбәк етәксеһе янғын һүндереүселәрҙең парадын ҡабул итте һәм Ҡала көнөнә арналған байрамды астыФото: Олег Яровиков
Төбәк етәксеһе янғын һүндереүселәрҙең парадын ҡабул итте һәм Ҡала көнөнә арналған байрамды асты
Төбәк етәксеһе янғын һүндереүселәрҙең парадын ҡабул итте һәм Ҡала көнөнә арналған байрамды астыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһында Өфө ҡәлғәһе һалыныуға 440 йыл тулыуға, милли герой Салауат Юлаевтың 260 йыллығына, шулай уҡ Рәсәйҙә янғын һағын булдырыуҙың 365 йыллығына арналған Өфө янғын һағы гарнизоны парады үтте. Сарала республика башлығы Рөстәм Хәмитов ҡатнашты. Октябрь проспекты буйлап маршта «Янғынға ҡаршы федераль хеҙмәттең Башҡортостан буйынса 22-се отряды» составы, Өфө янғын һағы идаралығы хеҙмәткәрҙәре, Өфө дәүләт радиоэлектроника колледжының «Янғын хәүефһеҙлеге» һөнәре буйынса белем алыусы студенттары йөрөнө. 50 берәмекләп махсус техника күрһәтелде. Рәсәйҙә янғын һағын булдырыуҙың 365 йыллығына арналған тантана Ҡала мәҙәниәт һарайында дауам итте.
Парадты ҡабул итеп һәм ҡала халҡын сәләмләп, Рөстәм Хәмитов Ленин майҙанында театрлаштырылған тамашаны асты, унда баш ҡаланың профессиональ һәм һәүәҫкәр коллективтары сығыш яһаны.
Республика башлығы Өфө халҡын һәм ҡала ҡунаҡтарын ҡотланы, уларҙың шат йөҙҙәрен күреүенә ҡыуанысын белдерҙе.
«Хәл ителмәгән мәсьәләләр булыуға ҡарамаҫтан, тормош яҡшыра. Тәү сиратта ул юлдар, коммуналь хужалыҡ. Ә иң мөһиме, кешеләрҙә эшләү теләге бар. Кешеләр ҡаланың тышҡы торошон үҙгәртергә, матур һәм уңайлы ҡала мөхитен булдырырға теләй. Ҡалғаны үҙенән-үҙе булыр. Аҡса ла, ресурстар ҙа, эште даими һәм хәрәкәтсен итеү өсөн көсәйтеү мөмкинлектәрен дә табасаҡбыҙ. Төрлө кимәл власының төп таянысы – ул, иң тәүҙә, кешеләр. Үҙенең янындағы мөхитте яҡшы яҡҡа үҙгәртергә теләүсе кешеләр. Күп балаларҙы, ғаилә парҙарын күрәм. Күрәһең, бөтәһенә лә яҡшы һәм уңайлы. Гел шулай булһын!», — тине Рөстәм Хәмитов.
12 июндә, Ҡала көнөндә һәм Рәсәй көнөндә, Өфөлә байтаҡ байрам саралары уҙҙы. Ул концерттар, турнирҙар һәм күргәҙмәләр. Уларҙың теҙмәһе Ленин майҙанында салют менән тамамланды.


text:
Өфөнөң күп функциялы үҙәгендә ҡулланыусылар хоҡуҡтары буйынса бушлай консультация алырға мөмкин
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
20 февралдә Өфөнөң «Башҡортостан» сауҙа үҙәге биләмәһендәге күп функциялы үҙәктә ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау мәсьәләләре буйынса бушлай консультациялар ойошторола. Белгестәр менән көндөҙгө сәғәт 2-нән киске 5-кә тиклем кәңәшләшергә мөмкин.
Акцияны ойоштороусылар — күп функциялы үҙәк һәм Өфө хакимиәтенең Халыҡҡа социаль ярҙам буйынса идаралыҡтың ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса бүлеге.
Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса һорауҙарҙы эш көндәрендә теләһә ҡайһы ваҡытта (347) 235-99-45, 232-83-22, 263-01-26 телефондары буйынса бирергә мөмкин. Ошо уҡ номерҙар буйынса йәшәү урыны буйынса ҡабул итеүгә яҙылырға була.


text:
Башҡортостан игенселәре 2,3 миллион тонна самаһы ашлыҡ йыйған Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан игенселәре 2,3 миллион тонна самаһы ашлыҡ йыйған
Башҡортостан игенселәре 2,3 миллион тонна самаһы ашлыҡ йыйған Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Башҡортостанда 2 миллион 260,3 мең тонна иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар һуғылған. Илеш (112,4 мең тонна), Стәрлетамаҡ (125) һәм Саҡмағош (112,6) райондары игенселәре иң күп ашлыҡ йыйып алған.
Әле 1190,9 мең гектар майҙандағы иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар (66 процент) сабылған, 1150,6 мең гектарҙа (63 процент) — һуғылған. Ғафури, Илеш, Нуриман һәм Саҡмағош райондары баҫыуҙарында ашлыҡты 20 проценттан аҙыраҡ майҙанда сабырға ҡалған.
Иген һәм ҡуҙаҡлы культураларҙан уртаса уңыш гектарынан 19,8 центнер тәшкил итә. Ейәнсуралар — борсаҡтан (гектарынан 25 центнер), саҡмағоштар — яҙғы бойҙайҙан, арпанан һәм ҡарабойҙайҙан (26,9, 32,6 һәм 21,3), мәләүездәр һолонан (28) иң юғары уңыш ала, тип хәбәр итә республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Йөҙөм
Йөҙөм, виноград (лат. Vítis) — үҫемлектәр ырыуы, йөҙөмдәр ғаиләһе, емеше бешеп еткән мәлендә — шәрбәт тәмле еләк.
Йөкмәткеһе
Ботаник сифаттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөҙөмдөң үренделәре үрмә суҡ (лоза), йәки ябай ғына әйткәндә, йөҙөм суғы тип атала.
Йөҙөм орлоғо тәүге йылы шытып сыҡҡас бик оҙон булып үҫмәй. Япраҡ һабағы төбөндәге бөрөнән киләһе йылына оҙон, яҡшы үҫешкән үренделәр сыға, ә артабан үренденең һәр бөрөһөнән нәҙеге үҫә. Улар көҙгә иң түбәнге бөрөгә тиклем һулый, ҡыҫҡа үренделәр генә тороп ҡала.
Ҡыҫҡа үренденең берҙән-бер шул бөрөһөнән артабанғы вегетация осоронда көслө һабаҡ китә, уныһы ла үҙ сиратында ҡыҫҡа үрендегә әүерелә.Оҙон үренделәрендә сәскәләр барлыҡҡа килеп, емеш бирә, ә ҡыҫҡалары ҡыҫыр ҡала. Баҡсала үҫтергәндә ваҡытында ҡырҡып барыу арҡаһында үҫемлек йыл да сәскә ата һәм емеш бирә.
Сәскәләре ваҡ, тәлгәшле. Уларҙағы ата һәм инә енесле өлөштәренә ҡарап, төрлө типтарға бүләләр:саф инә, саф ата енесле, ике енесле, функцияһы менән ата енесле, функцияһы менән инә енесле. Һуңғы өс тип иң мөһимдәре һанала. Ике енеслелек баҡсала үҫтерелгән күпселек сорттарға хас.
Емештәре — ярайһы тығыҙ тәлгәшкә тупланған түп-түңәрәк йәки оҙонса еләк. Сортына ҡарап төрлө төҫтә була — һары, йәшкелт, ҡарағусҡыл күк, шәмәхә, ҡара һ.б..
Ботаник синыфланышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Vitis ырыуы 70 төрҙән тора һәм ике ваҡ ырыуға бүленә: Euvitis Planch һәм Muscadinia Planch. Тәүгеһенә 68 төр инә,улар сығышы, үҫкән төбәктәре, шулай уҡ ботаник, морфологик-анатомик үҙенсәлектәре буйынса өс төркөмгә бүленә:
- европа-азия төркөмө;
- америка төркөмө;
- көнсығыш азия төркөмө.
Н. И. Вавилов йөҙөмдөң килеп сығышын һәм сәсеп үҫтерелә башлауын ошолай билдәләгән:
- Урта Азия, уға Төньяҡ-көнсығыш Һиндостан, Афғанстан, Тажикстан, Үзбәкстан, Көнсығыш Тянь-шань дә ҡушыла;
- Алғы Азия, уға эске Кесе Азия, Кавказ аръяғы, Иран һәм Төркмәнстандың таулы өлөшө лә инә. Был төбәктәрҙә йөҙөм күп төрлө һәм ҡырағай рәүештә лә үҫә.
Европа-азия төрөнә бер тип инә: Vitis vinifera L., ул бик күп баҡса сорттары биргән, Vitis vinifera subsp. silvestris (урман йөҙөмө ) лә бар.
А. М. Негруль сәсеп үҫтерелгән сорттарҙы үҙенсәлектәренә ҡарап өс экологик-географик төркөмгә бүлә:
- көнсығыш төркөм Vitis vinifera convar. orientalis Negr.
- көнбайыш төркөм Vitis vinifera convar. occidentalis Negr.
- Ҡара диңгеҙ яры төркөмө Vitis vinifera convar. pontica Negr.
Америка төркөмөнә 28 төр инә. Баҡсасылар уларҙың һабаҡтарын үрсенте алыу өсөн файҙалана.Бигерәк тә Vitis rupestris, Vitis riparia һәм Vitis labrusca сорты ҡулай. Һуңғыһы төньяҡ америка сорттары араһында ер еләге еҫе аңҡытып тороуы менән данлы.(XVII быуат урталарынан сәсеп үҫтерелә).
Көнсығыш азия төркөмөнә 39 төр инә, улар әлегә әҙ өйрәнелгән. Иң билдәлеһе — Амур йөҙөмө (Vitis amurensis). Үҙ сиратында Амур йөҙөмө өс экотипҡа бүленә: төньяҡ экотип (Хабаровск ҡалаһы киңлегендә үҫә), көньяҡ экотип (Владивосток киңлегендә үҫә) һәм ҡытай экотибы (Ҡытайҙың көньяҡ райондарында таралған).
Йөҙөм сорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөҙөм сорты — баҡса йөҙөмөнөң төрлөлөгөн һүрәтләү өсөн ҡулланылған ябай систематик берәмек. Нәҫел буйынса бирелә торған морфологик, биологик һәм хужалыҡта яраҡлылығы буйынса айырмаларын билдәләү өсөн ҡулланыла. Рәсәй һәм БДБ ерҙәрендә 3000-дән артыҡ йөҙөм сорты осрай.
Сығышы, селекция ысулы һәм биологик үҙенсәлектәре буйынса ошондай сорттарға айыралар:
- популяциялы сорт — былар ғәҙәттә күптәнге, урындағы билдәләрен һаҡлаған һәм шарттарына яраҡлашҡан күп төрлө сорттар;
- клон-сорт — был ниндәйҙер яҡшы сифатына ярашлы вегетатив ысул менән үрсетелгән тоҡомдар. Баҡсала үҫтерелгән сорттарҙың күбеһе — бына шундай клон ҡатнашмалары.
- гибрид сорт — төп үҫентенең яҡшы сифаттары буйынса һайлап алынған бер нисә төрҙө аталандырып алынған тоҡомдар.
Еләктәренең үҙенсәлектәре һәм уларҙан алынған продукцияның ҡулланышына ҡарап ошондай сорттарға бүленә:
- эшкәртелмәй ашала торған сорттар. Уларҙы бешеп еткәс тәбиғи көйө ризыҡҡа ҡулланалар.Ғәҙәттә емештәре лә, тәлгәштәре лә эре, бик тәмле, ҡарамаҡҡа ла матур була;
- техник сорттар. Уларҙы шарап, һут һ.б. етештереү өсөн файҙаланалар. Төп үҙенсәлектәре — һутты күп бирә (дөйөм ауырлығының 75-85 %). Тәлгәштәре һәм еләктәре ҙур булмай, уңышы юғары була;
- орлоҡһоҙ сорттар. Уларҙы эшкәртмәй ашар өсөн дә, киптерер өсөн дә үҫтерәләр;
- универсаль сорттар. Уларҙы эшкәртмәй файҙаланыр өсөн дә, эшкәртер өсөн дә үҫтерәләр. Еләктәре уртаса дәүмәлле, ярайһы һутлы була.
Еләктәренең өлгөрөү тиҙлеге буйынса йөҙөмдө 7 төркөмгә бүләләр: бөрөләр асылғандан алып емеш өлгөргәнсә ваҡыт нигеҙ итеп алына. Был билдәләр буйынса бүленеш ошондай: барыһынан иртә( 105 көнгә тиклем ), бик иртә (105—115 көн), иртә (115—125 көн), уртасаға яҡын (125—130 көн), уртаса (130—135 көн), һуң (135—140 көн) һәм бик һуң (140 көндән ашыу) өлгөрә торған сорттар.
Йөҙөмдәң тәме буйынса бүленеш:
- Ҡәҙимге тәм. Шәрбәтлеге һәм әселеге төрлө нисбәттә булған, тәме менән айырылып тормаған емештәр. Был сорт йөҙөмдәр араһында нейтраль тәмле төркөмдәр бар, уларҙы ябай йөҙөм тип йөрөтәләр.
- Мөшкәт тәме. Тәмендә лә, еҫендә лә мөшкәт сағылышы бар.
- Эт ҡарағаты тәме. Үләнһыу тәм, эт ҡарағаты тәме итә
- Изабел тәм. Яңғыҙаяҡ, ананас йәки ҡара ҡарағат һымағыраҡ үҙенсәлекле тәм итә. Был бигерәк тә америка төр йөҙөмдәргә (Vitis labrusca L.), һәм улар менән аталандырылған гибридтарға хас.Иң сағыу сорт — Изабелла (изабел тәм шунан киткән дә инде). Бындай сорттар ғәҙәттә лайлалыраҡ була.
Йөҙөмдө һәр яҡлап — сорты, рәүеше һәм клондары буйынса — таралыуын, төрҙәрен, шулай уҡ урындағы шарттар, кеше йоғонтоһо нигеҙендә үҙгәрештәрен өйрәнә торған фән Ампелография тип атала. Әле донъяла 8000 меңләп сорт бар.
Шараптар өсөн сеймал[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөҙөм емештәрнең тышына (пруин), миллиондарса микроорганизмдар эйәләй, улар араһында йөҙөм шәкәре менән туҡланған сүпрә үңәҙҙәре лә бар. Шул микроорганизмдар йөҙөм тышына аҡһыл «онлораҡ» төҫ биреп тора ла инде. Йөҙөм иҙелгәндә тышындағы сүпрә үңәҙҙәре уны әсетә башлай. Сүпрә үңәҙҙәренең ашҡаҙан ферменттары йөҙөм шәкәрен тарҡатып көс туплай, шуның һөҙөмтәһендә углекислый газ һәм, кислород булмаған осраҡта, спирт барлыҡҡа килә.
Шараптар ер йөҙөндә иң киң таралған техник сорт йөҙөмдәрҙән ҡойола. Сәнәғәт эшкәртеүенә еңел бирелгән, артыҡ әсе булмаған шәрбәт сорттарға өҫтөнлөк бирелә. Иң шәп шараптар Vitis vinifera — Каберне Совиньон, Рислинг, Шардоне, Шираз, Неббиоло һымаҡ европа сорттарынан килеп сыға. Ҡатнаш техник сорттарҙан ҡойолған шараптар сифаттары буйынса уларға яҡын. Төрлө типтағы шараптар үҙҙәренә ярашлы сорттарҙы ҡулланып сығарыла.
Йөҙөм емешенең һәм һутының төп компоненттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөҙөмдөң сирҙәре һәм ҡоротҡостары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Оидиум. Үңәҙ сире, Uncinula necator зарарлай.
- Милдью (ялған онло ысыҡ). Үңәҙ сире, Plasmopara viticola зарарлай.
- Йөҙөмдәге аҡ серек. Үңәҙ сире, Coniothyrium diplodiellaзарарлай.
- Һоро серек. Үңәҙ сире, Botrytis cinerea зарарлай.
- Ҡара серек. Үңәҙ сире, Guignardia Bidwelii зарарлай.
- Антракноз. Үңәҙ сире, Gloesporium ampelophagum зарарлай.
- Церкоспориоз. Үңәҙ сире,Cercospora vitis һәм шул төргә ҡараған башҡа үңәҙҙәр зарарлай.
- Үрмә фалижы, эска. Бер сәбәбе - Stereum hirsutum үңәҙе. Зарарланған һабаҡтар һары төҫкә инә.
- Тамыр сереге. Үңәҙ сире, Rosellinia necatrix зарарлай.
- Меланоз. Үңәҙ сире, Septoria ampelina зарарлай.
- Ҡыҫҡа төйөндәр, йоғошло һулытҡыс сир.Вирусы үрсем ялғағанда йә тупраҡ аша йоға.
- Некроз. Был сир микроорганизмдар арҡаһында түгел, ә ағас туҡымаһының ҡороуы сәбәпле килеп сыға.
- Хлороз. Йоғошло ла, йоғошһоҙ ҙа булыуы ихтимал. Йоғошло хлороз тупраҡ , инфекция йөрөтөүселәр, үрсенте ялғау аша ла йоғоуы мөмкин. Йоғошһоҙ хлороз тупраҡ насарайғанлыҡтан матдәләр алмашыныу боҙолоу сәбәпле килеп сыға.
- Рак. Бактериялар барлыҡҡа килтерә, Bacterium tumefaciens зарарлай.
- Филлоксера. Бөжәктәрҙән йоға (Dactylosphaera vitifoliae).
Йөҙөм мифологияла, мәҙәниәттә һәм сәнғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо грек мифологияһы буйынса, Оресфей тигән эт ағас киҫәге тыуҙыра ла ергә күмеп ҡуя. Шул киҫәктән, имеш, йөҙөм үҫеп сыҡҡан. Шарап илаһы Дионис.
Геральдикала бик күп ҡалаларҙың гербтарында йөҙөм һүрәте төшөрөлгән: Белгород-Днестровский (1944 йылғаса — Аккермана), Изюм (Йөҙөм), Кизляр (Ҡыҙҙар), Телави, Чугуев һәм башҡа ҡалаларҙың гербтарында ошо емеште күрергә була.. Изюм ҡалаһы 17 быуатта «йөҙөмлө» исем алған һәм «исемле герб»ҡа эйә булған .
Йөҙөм Әрмәнстандың символы булып һанала, риүәйәттәргә ярашлы, Нух пәйғәмбәр Арарат тауына кәмәһе менән килеп туҡтағас, йөҙөм үҫентеһе ултыртҡан да шарап эшләгән. Әрмәнстанда үҫкән йөҙөм бик шәрбәтле һәм юғары сифатлы шараптар, коньяктар сығарырға мөмкинлек бирә
Башҡортостанда йөҙөм үҫтереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй ерҙәрендәге йөҙөм үҫтерелгән иң төньяҡ төбәк — Башҡортостан. Кушнаренко районы үҙәгендә уҙған быуаттың тәүге яртыһынан ошо нәзәкәтле емеш үҫтерелә. Ирле-ҡатынлы агроном Стреляевтар булдырған тәүге баҡсаны. 1928 йылда улар йөҙөм баҡсаһына нигеҙ һала. Киҫкен климатлы төбәгебеҙгә яраштырып, Лидия Стреляева бер нисә сорт йөҙөм килтереп сығарған. Энтузиастар башлаған эш һүнеп ҡалмаған ғына түгел, киңәйтелгән дә. Хәҙер инде бер нисә гектарҙа йөҙөм үҫтерелә, ике гектарҙа — иң ҙур уңыш бирә торғандары тупланған. Улар гектарынан 250 центнерлап уңыш бирә.
Кушнаренко районында урынлашҡан селекция үҙәгендәге хеҙмәткәрҙәр әйтеүенсә, бында һәр ҡыуаҡтан 15 килограмға тиклем емеш алырға була. Үҙәктә виноградтың 50-гә яҡын төрө үҫтерелә, шуларҙың бишәүһе — Башҡортостанда сығарылған һәм дәүләт реестрына индерелгән. Был сорттар хәҙер бар илдә үрсетелә. Йөҙөм шулай уҡ республикабыҙҙағы бик күп шәхси баҡсаларҙа ла үҫтерелә .
Тағы ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йөҙөмсөлөк
- Шарап яһау сәнәғәте
- Ампелотерапия — йөҙөм менән дауалау
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Ампелография с основами виноградарства». Негруль А. М., Гордеева Л. Н., Калмыкова Т. И., М.: Высшая школа, 1979.
- «Ампелография и селекция винограда». Дудник Н. А., Одесса: ОСХИ, 1979.
- «Ампелография и селекция винограда». Трошин Л. П., Краснодар: РИЦ «Вольные мастера», 1999.
- «Размножение винограда черенками в большом количестве». Роте Р., СПб: Риккер, 1883.
- «Руководство по виноградарству». Потебня А. А., Скробишевский В. Я., СПб: Изд. Девриена, 1906.
- «Опыт виноградарства в Оренбургском уезде». Соколов Д. Н., М.: Тип. Сомовой, 1911.
- «Дикий херсонский виноград». Пачоский И., Учен. ком. гл. упр. землеустройства и земледелия — СПб: Тип. Маттисена, 1912.
- «Виноградарство». Мержаниан А. С., М.: Колос, 1967.
- «Технология возделывания винограда». Кухарский М. С., Михалаке И. Н., Кишинев: Картя Молдовеняскэ, 1985.
- «Виноградарство». Смирнов К. В., Калмыкова Т. И., Морозова Г. С., М.: Агропромиздат, 1987.
- «Энциклопедия виноградарства». Кишинев: МСЭ, 1986—1987.
- «Календарь виноградаря на 1997—1998 г.» Музыченко Б. А., Музыченко Л. Ф., Ростов-на-Дону: ЗАО «Книга», 1997.
- «Виноградарство». К. В. Смирнов, Л. М. Малтабар, А. К. Раджабов, Н. В. Матузок, М.: Изд-во МСХА, 1998.
- «Виноградарство США». Уинклер А. Дж., М.: Колос, 1966.
- «Изучение сортов винограда». М. А. Лазаревский. Изд. Ростовского университета, 1963.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йөҙөм GRIN сайтында мәғлүмәт
- Ампелография. Справочник Проверено 18 ноября 2008 г.
- Виноград культурный. Аналитический обзор. Описаны фармацевтические свойства винограда. Проверено 18 ноября 2008 г.
- Виноградные болезни на Дону и о том, как их узнавать, как лечить и предохранять виноградники от заболеваний А. П. Тюрьморезов (Оригинал книги хранится в Российской государственной библиотеке в Москве)
- Подробное описание истории, морфологии, выращивания, использования. На Национальном Агро Портале.


text:
Константин Толкачев блогерҙар менән аралашырға ниәтләнә
Республика парламенты спикеры Константин Толкачев киләһе аҙнала «Живой журнал»да үҙ сәхифәһендә ҡулланыусылар менән яңы парламент эше темаһына әңгәмәләшергә ниәтләнә.
«Киләһе аҙнала бер сәғәт дауамында ҡулланыусылар менән онлайн режимда әңгәмәләшәсәкмен, һорауҙарҙы алдан да ебәрергә була, — тип яҙған үҙенең блогында Константин Толкачев. — Һайлауҙарҙан һуң парламентта депутаттар составы ярайһы яңырғас — яҡынса 70 процентҡа, эш алымдары үҙгәрә, «Яңы парламенттың эше» темаһына әңгәмәләшеү, минең уйлауымса, ҡыҙыҡлы буласаҡ.
Бындай әңгәмәләшеү форматы элек тә уңышлы ҡулланылды, тине Дәүләт Йыйылышы Рәйесе. Шуға бәйле ул «ҡалған депутаттарҙы ла быға өйрәтергә» ниәтләүен белдерҙе.
«Киләсәктә бында ошондай сараларҙы комитет етәкселәре менән дә үткәрәсәкбеҙ. Был беренсе аҙым ғына, блогта башҡа төрлө эш формаларын индереүҙе уйлаясаҡбыҙ», — тип яҙылған БР Дәүләт Йыйылышы Рәйесе белдереүендә.


text:
Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификациялау үҙәге 2009 йылға йомғаҡтар яһаны
Метрология нигеҙҙәрен пропагандалауға уҙған йылда ҙур иғтибар бирелгән. Башҡортостан предприятиелары өсөн барлыҡ үлсәү төрҙәре буйынса туғыҙ семинар ойошторолған. Был турала 2009 йылға учреждениеһы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһағанда БР Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификациялау үҙәге директоры Амран Моратшин һөйләне. Байтаҡ яңылыҡтар үҙләштерелгән, үҙәктең эталон базаһы яҡшыртылған.
—2009 йылда 279-ҙан ашыу үлсәү сараһы берәмеге тикшерелгән, 2008 йыл менән сағыштырғанда был биш процентҡа әҙерәк. Күп осраҡта был метрологик тәьмин итеү өлкәһендә ҡануниәт үҙгәреүе һәм дәүләт контроле кәмеүе менән аңлатыла, — тине Амран Моратшин.
Башҡа күрһәткестәр буйынса, нигеҙҙә, үргә барыусы динамика күҙәтелә. Үлсәү сараларын һынау, предприятиеларҙың метрология хеҙмәттәрен аккредитациялау, ҡорамалдарын аттестациялау республика иҡтисады өсөн ҙур әһәмиәткә эйә. «Башҡортостан Республикаһы Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификациялау үҙәге» федераль дәүләт учреждениеһы тырышлығы менән 38 аналитик һәм 12 һынау лабораторияһы аккредитацияланған.
Республика предприятиеларына сифат менеджменты системаһын әҙерләү һәм индереү үҙәк эшмәкәрлегенең бер өлөшө иҫәпләнә. 2010 йыл башына Башҡортостандың 369 предприятиеһында сертификацияланған сифат менеджменты системаһы булдырылған.
Үҙәк етәксеһе ағымдағы йылға учреждение эшенең маҡсаттарын да билдәләне. Улар иҫәбенә эшмәкәрлекте киңәйтеү, яңы төр эштәрҙе әүҙем үҙләштереү, үҙәктең техник һәм кадр ресурстарын тулыраҡ ҡулланыу һәм башҡалар инә. Социаль өлкә лә ситтә ҡалмаясаҡ. Йәш ғаиләләргә, ололар һәм инвалидтарға ярҙам итеүҙе дауам итәсәктәр. Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығын билдәләгән йылда Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары менән осрашыуҙар һәм башҡа төрлө саралар үткәреләсәк.


text:
Андрей Реус: «Тармаҡтың алюмин һәм титан ҡойоу эштәре Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә тупланасаҡ»
Авиадвигателдәр һәм вертолеттар эшләү өсөн алюмин һәм титан ҡойоу эштәре биш йыл дауамында «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә тупланасаҡ. Был хаҡта кисә «МАКС-2011» халыҡ-ара авиация-йыһан салоны сиктәрендә үткән матбуғат конференцияһында «Оборонпром» берләштерелгән сәнәғәт корпорацияһы» һәм «Берләштерелгән двигателдәр эшләү корпорацияһы» идара компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәренең генераль директоры Андрей Реус хәбәр итте.
Уның әйтеүенсә, «ӨМЭПБ» асыҡ акционерҙар йәмғиәте бөгөндән үк бының өсөн кәрәкле компетенцияларға эйә һәм тармаҡтың башҡа предприятиелары менән сағыштырғанда үрҙә билдәләнгән өлкәләрҙә иң һөҙөмтәлеһе булып тора.
— Биш йыл эсендә илдәге башҡа ҡойоу предприятиеларын ябасаҡбыҙ һәм двигателдәрҙекен дә, вертолеттар производствоһын да бында туплаясаҡбыҙ, – тине Андрей Реус.
Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең корпоратив коммуникациялар идаралығы хәбәр итеүенсә, «Берләштерелгән двигателдәр эшләү корпорацияһы» идара компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең проект комитеты берекмәлә алюмин һәм титан ҡойоуҙың технологик компетенция үҙәген ойоштороу тураһындағы ҡарарҙы быйыл яҙ ҡабул иткән. «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең сәнәғәт ҡеүәттәре һәм заманса корпустары Берләштерелгән двигателдәр эшләү корпорацияһы предприятиеларының һәм «Оборонпром» төркөмөнөң алюмин һәм титан ҡойолмаларға булған ихтыяжын 2016 йылда уҡ тулыһынса тәьмин итергә мөмкинлек бирәсәк.
Шуны ла өҫтәп үтәйек, технологик компетенциялар үҙәктәрен ойоштороу Берләштерелгән двигателдәр эшләү корпорацияһы стратегияһының бер элементы булып тора.


text:
Өфө ҡалаһы Ленин районының мәғлүмәт-аналитика секторы аҙна ваҡиғаларын йомғаҡлап социаль селтәрҙәрҙә яңылыҡтар сығарылышын ебәрә.
Яңылыҡтар сығарылышы үткән аҙнаның иҡтисади, социаль, мәҙәни һәм спорт өлкәләренең иң ҡыҙыҡлы һәм актуаль хәбәрҙәр туплаясаҡ һәм һәр аҙнаның йәкшәмбе көндәрендә сығып торасаҡ.
Кисә, 2018 йылдың 28 ғинуарында, «Вконтакте», «Фейсбук», «Инстаграм» социаль селтәрҙәрендә «Ленинский район Уфы» исемле группаһында беренсе сығарылыш сыҡты.
Беҙҙең группаларға ҡушылығыҙ һәм Өфө ҡалаһы Ленин районының ваҡиғаларынан ситтә ҡалмағыҙ!
Өфө ҡалаһы Ленин районының мәғлүмәт-аналитика секторы аҙна ваҡиғаларын йомғаҡлап социаль селтәрҙәрҙә яңылыҡтар сығарылышын ебәрә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 419
БАТРАКТАР, 18 б. — 20 б. башында Рәсәйҙә халыҡтың ялланып эшләгән соц. төркөмө. Фәҡирлеккә төшкән крәҫтиәндәр, кулак һәм алпауыт хужалыҡтарына ялланып, Б. әүерелгән. Билдәле бер эш күләменә ҡарап һәм ваҡытлы (ай, осор, йыл өсөн) түләүҙәр эшкә яллауҙың төп формалары булған. 19 б. аҙ. Б. Өфө губернаһында крәҫтиәндәрҙең дөйөм һанының — 32%‑ын, Ырымбур губернаһында 31%‑ын тәшкил итә. 1912 й. Өфө губ. яҡынса 50 мең Б. (эш күләменә ҡарап түләнгән хеҙмәттә — яҡынса 35 мең кеше, ваҡытлыла — яҡынса 15 мең) була; 1929 й. БАССР‑ҙа — 113,6 мең Б. (эш күләменә ҡарап түләүҙә — 83 мең кеше, ваҡытлыла — 30,6 мең). Революциянан (1917) һуң Б. күбеһе а.х. артелдәренә, ауыл хужалығы коммуналарына һ.б. инә. Индустриялаштырыу һәм коллективлаштырыу барышында Б. колхоз крәҫтиәндәре һәм эшселәр синыфы сафтарына ҡушыла.
Р.Ә.Бикбаев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Баш ҡалала Нариман Сабитов исемендәге IX Халыҡ-ара конкурсы лауреаттары иғлан ителдеФото: Георгий Шишкин
Баш ҡалала Нариман Сабитов исемендәге IX Халыҡ-ара конкурсы лауреаттары иғлан ителде
Баш ҡалала Нариман Сабитов исемендәге IX Халыҡ-ара конкурсы лауреаттары иғлан ителдеФото: Георгий Шишкин
ӨФӨ, 2017 йыл, 21 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостандың баш ҡалаһында Нариман Сабитов исемендәге IX Халыҡ-ара конкурсы лауреаттарын иғлан иттеләр. Лауреаттарҙы бүләкләү тантанаһы һәм гала-концерт кисә Башҡорт опера һәм балет театрында үтте.
Сабитов конкурсында тәүгә 150 мең һумлыҡ Гран-при тапшырылды. Уны «скрипка» номинацияһында башҡарыусы, Римский-Корсаков консерваторияһын тамамлаған (Михаил Гантварг класы) һәм унда уҡытҡан 27 йәшлек Любовь Стекольщикова (Санкт-Петербург) яуланы.
Конкурстың жюри рәйесе – Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы, П.И.Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһы профессоры, Мәскәү дәүләт академия филармонияһы художество етәксеһе Александр Чайковский, конкурс өсөн биш йылға бер түгел, ә йышыраҡ уҙғарылыуы яҡшы булыр ине, тип билдәләне. Ул Башҡортостан Республикаһы етәкселегенә һәм конкурс уҙған Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтына рәхмәтен белдерҙе.
«Конкурс ижади, ойоштороу яғынан да бик юғары кимәлдә үтте. Алдан был конкурста булғайным, хәҙер ул составы, кимәле буйынса ла юғарыраҡ. Өфөне һәм бөтөн республиканы ҡотлаһым килә, сөнки бындай конкурсты уҙғарыу бик мөһим. Өфөгә килеүемә, коллегаларым һәм студенттар менән аралаша алыуыма бик шатмын», — тип һөйләне жюри ағзаһы – Рәсәйҙең халыҡ артисы, «Санкт-Петербург солистары» камера ансамбленең художество етәксеһе, Н.А. Римский-Корсаков исемендәге Санкт-Петербург дәүләт консерваторияһы профессоры Михаил Гантварг.
«Фортепиано» номинацияһында 1-се дәрәжә лауреаттары – Александр Ключко (Мәскәү) һәм дүрт йырсы — Регина Звегинцева (Өфө), Наталья Меньшикова (Мәскәү), Наргиз Сатмухамбетова (Астана, Ҡаҙағстан) һәм Константин Артемьев (Мәскәү).
«Фортепиано» номинацияһында 2-се дәрәжә лауреаттары – Руслан Шайназаров (Мәскәү), «вокал» номинацияһында өс Өфө йырсыһы: Диана Нурмөхәмәтова, Салауат Кейекбаев һәм Рим Рәхимов.
3-сө дәрәжә лауреаттары – пианиносы Даниил Дауытов (Өфө), скрипкасылар Ваге Нерсисян (Өфө) һәм Маргарита Павлова (Мәскәү), шулай уҡ биш йырсы — Гөлнара Вәлиева (Өфө), Айшан Мамедова (Мәскәү), Әлфиә Сәйетова (Октябрьский), Аббосхон Рахматуллаев (Мәскәү) һәм Дамир Таипов (Өфө).
4-се дәрәжә лауреаттары – пианиносы Денис Хөсәйенов (Өфө), скрипкасы Елизавета Глазунова (Санкт-Петербург) һәм йырсылар Гөлшат Ғирфанова (Өфө) һәм Михаил Меньшиков (Мәскәү).
Алексей Вакер (Мәскәү) һәм Иван Калатай (Новосибирск), Өфө скрипкасылары Татьяна Брыкова һәм Юлия Гарехт, вокал номинацияһында — Астананан (Ҡаҙағстан) ҡатнашыусылар Солтан Бакытжан һәм Мейерхан Тлеулес конкурс дипломанттары булды.
Шулай уҡ бер төркөм ҡатнашыусылар Нариман Сабитовтың әҫәрҙәрен яҡшы башҡарғандары өсөн махсус бүләктәр менән баһаланды. Улар – Альбина Закирова (Өфө), Александр Ключко (Мәскәү), Руслан Шайназаров (Мәскәү), Ләйсән Яҡшығолова (Өфө), скрипкасылар Шәүрә Аширбаева (Өфө), Асия Ғарипова (Санкт-Петербург), Анастасия Мамяшева (Мәскәү), йырсылар Наталья Меньшикова (Мәскәү), Наргиз Сатмухамбетова (Астана, Ҡаҙағстан), Константин Артемьев (Мәскәү), Дамир Таипов (Өфө).
Нариман Сабитов исемендәге IX Халыҡ-ара музыканттар-башҡарыусылар конкурсы Өфөлә 12-20 ноябрҙә Башҡортостан Республикаһы башлығы грантына уҙғарылды. Конкурсты Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы, Композиторҙар союзы, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты, Өфө хакимиәте ойошторҙо.
«Конкурстың нисек ойошторолоуы менән бик ҡәнәғәтмен, сәнғәт институты күп көс һалды. Быныһында миңә еңел булды, сөнки ҙур, матур ойошторолған команда эшләне, — тип билдәләне композитор, конкурстың ойоштороусыһы Рөстәм Сабитов. — Нариман Сабитов исемендәге конкурста быйыл тәүгә Гран-при тапшырылды. Жюриҙең һайлауы менән ризалашам. Беренсе премия менән билдәләнгән иҫ киткес пианиносы – әле йәш кенә, әммә уның барыһы ла алда, ә бына скрипкасы – әҙер, профессиональ музыкант».


text:
Рәхмәт һиңә, ҡәҙерлем!30-05-2015, 01:07 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Үтәһең дә, ғүмерем, ай үтәһең,
Үтеп кенә харап итәһең.
Үткәнеңә лә бит риза инем,
Үлтереп тә әрәм итәһең...
— Мәрфуға! Тыуымдан ҡалмағас, үлемдән ҡалмайһың инде ул. Кем яҡты донъянан туйған, минең дә йәшәгем килә, әлбиттә, сөнки тамамланмаған эштәрем бар. Суфыйғәле ағайым тураһында очерк яҙаһым (Советтар Союзы Геройы Суфыйғәле Суфиянов – бейемдең бер туған ҡустыһы), Ҡара диңгеҙ флоты, Севастополь хаҡында күләмле китап сығараһым бар, — тине ул шул саҡ.
Юғарыла яҙылғандар — тарих фәндәре докторы, профессор, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, СССР юғары мәктәптәре отличнигы, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Ғөбәйҙулла Шәрип улы Илешев тураһында. Дауаханалағы һөйләшеүҙән һуң ун көн үткәс, мәрхүм булды ул. Хәйер, хыялдары тормошҡа ашты: 2006 йылда — “Иҫтәлектәр”, 2007 йылда — “Ҡара диңгеҙ флоты”, 2009 йылда “Флот. Тормош һыҙығы” исемле китаптары нәшер ителде. Тик үҙе генә күрә алманы. Ни эшләйһең, яҙмыш шулай ҡушҡандыр инде — балалары өсөн өҙөлөп торған хәстәрлекле атайҙы, тоғро тормош юлдашын юғалтыу еңел булманы... Түҙҙек, сабыр иттек.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда Ғөбәйҙуллаға 13 йәш була, Шверник исемендәге колхозда атайҙарын, олатайҙарын алмаштырып, колхоз эшенә егелә. 1944 йылдың көҙөндә, һуңғы хәрби призывта, Башҡортостандан 750 егетте (Ғөбәйҙуллаға 17-се йәш) Севастополгә ебәрәләр. Ул 1944 йылдың көҙөнән 1951 йылдың аҙағына тиклем Ҡара диңгеҙ флотында хәрби хеҙмәттә була. Хәрби телеграфистар әҙерләү курсын тамамлап, Ҡара диңгеҙ флотының радиоразведкаһында хеҙмәт итә. Төрөктәрҙең “Яуыз” эскадраһының эшен күҙәтәләр (төрөктәр немецтар яғында һуғыша). Флот етәкселеген мөһим мәғлүмәттәр менән тәьмин иткәне өсөн рәхмәттәргә лайыҡ була, АҠШ-тың хәрби диңгеҙ көстәре менән бәйләнеш булдыра. Ғөбәйҙуллаға АҠШ-тың торпеда катерында радиомәғлүмәт буйынса инструктор булырға ла тура килә. Севастополдең иң мөһим хәрби базаһында яңы торпеда катерҙарын һынауҙа ҡатнашып, ҙур оҫталыҡ күрһәткәне өсөн “Флот элемтәһе алдынғыһы”, “Германияны еңгән өсөн”, ”Совет Армияһына һәм Флотына – 30 йыл” миҙалдары менән бүләкләнә, тиҫтәләгән Хөкүмәт наградаһына лайыҡ була.
Шулай итеп, 1951 йыл аҙағында тыуған яғына ҡайта, запастағы офицер булғас, 1952, 1956, 1960 йылдарҙа әҙерлек үтеп, 4-се ғәскәри часть командиры, торпеда катерҙары берләшмәһенең флагман элемтәсеһе ярҙамсыһы һәм башҡа хәрби исемдәр ала. Мәрхүм булғанда ул 3-сө ранг капитаны ине. Севастополь Украинаға бирелгәс, ул тыныслығын юғалтты, был — аҡылға һыймаған аҙым, тип бик ҡайғырҙы.
2005 йылдың мартында “Слава труду” гәзите хәбәрсеһе унан интервью алған. Шунда унан: “Ғөбәйҙулла Шәрип улы, һеҙҙе нимә борсой?” — тип һорағандар. “Севастополде дошман ҡулына бирмәҫ өсөн ғүмерҙәрен аямай һуғышып, батырҙарса һәләк булған һалдаттарҙың (моряктар, ҡала халҡы ла оборонала ҡатнашҡан) йылға булып аҡҡан ҡаны өсөн йәнем тыныслыҡ тапмай”, — тигән ул. Хрущевтың бер ҡултамғаһы менән Ҡырымдың, Севастополдең Украинаға бирелеүен ауыр кисерҙе ул. Баҡтиһәң, килешеү буйынса Рәсәй Севастополь бухтаһын 20 йылға ҡуртымға алып, 2,5 миллиард доллар түләгән икән (үҙ ере өсөн). Ерле халыҡ был аҙымды Украина алдында капитуляция тип һанаған.
Аллаға шөкөр! Ҡырым менән Севастополь үҙ иленә — Рәсәйгә кире ҡайтты. Әгәр ҙә иҫән булһа, минең Ғөбәйҙуллам да сикһеҙ шатланыр ине. Шулай ҙа ейәнебеҙ Назар Илешев Затондың көньяҡ зыяратындағы “Дан аллеяһы”нда ерләнгән ҡартатаһының ҡәберенә барып: “Ҡартатай! Тыныс йоҡла! Ҡырым менән һин яратҡан Севастополь Рәсәйгә кире ҡайтты. Беҙ һинең өсөн дә, үҙебеҙ өсөн дә шатланабыҙ”, — тип ҡайтты.
Ғөбәйҙулла хеҙмәттән һуң баштан-аяҡ эшкә сумды: өйләнде, уҡырға инде. Әйткәндәй, ул ғүмере буйы белемгә ынтылып йәшәне. 1957 йылда ситтән тороп Мораҡ башҡорт педагогия училищеһын тамамлап, хеҙмәт юлын уҡытыусы булып башланы. 1961 йылда белемен Свердловск ҡалаһындағы Юғары партия мәктәбендә камиллаштырып, Йомағужа, һуңынан Өфө ҡалаһының Ленин райкомына урынлашты.
Ә 1965 йылдан ул ныҡлап ғилми эшмәкәрлеккә тотондо. 1968 йылда Дондағы Ростов университетында тарих фәне буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡланы. 1968 — 1976 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында, Мәскәүҙең технология институты филиалында (хәҙерге Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһы) эшләне, 1976 йылдан 15 йыл дауамында Өфө дәүләт авиация техник институтында кафедра мөдире вазифаһын башҡарҙы. 1985 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡланы. Күп йылдар Сибай институтының ғилми, БДУ-ның тарих һәм философия буйынса диссертация яҡлау советтары ағзаһы булды. Тарих фәне буйынса 200-ҙән ашыу белгес әҙерләүҙә ҡатнашты. Уның элекке аспиранттары сит илдәрҙә лә эшләй. 1991 йылда республиканың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә институт булдырыу сараларында ҡатнашыу өсөн Сибай ҡалаһына эшкә күсеп, яңы ойошторолған БДУ-ның Сибай институтында беренсе доктор һәм профессор булды. Институтҡа уҡытыусы кадрҙар һайлап алыуҙа ихлас ҡатнашты. Ғилми етәксе булараҡ йәштәргә диссертация әҙерләүҙә, яҡлауҙа ярҙам итте. Уның тырышлығы менән тарих бүлеге кафедраһы асылды.
Ғөбәйҙулла Илешев Сибай институты уҡытыусылары, студенттары хәтерендә эшһөйәр, намыҫлы, илтифатлы, көслө рухлы шәхес булып ҡалғандыр, моғайын. Уның иҫтәлегенә Сибай ҡалаһының Горняк проспектында мемориаль таҡтаташ ҡуйылды.
Һүҙемде йомғаҡлап, шуны әйтер инем: беҙ — ғаиләһе, туғандары, дуҫтары — уны онотмайбыҙ, хәтеребеҙҙән юймайбыҙ! “Мәрфуға! Ни өсөн оҙаҡ йәшәгәнемде беләһеңме? Һиңә өйләндем дә уҡырға тотондом. Өс баланы үҫтереү, тәрбиәләү һинең иңеңә төштө. Бер ваҡытта ла, етәр, уҡыма инде, тимәнең. Күпме ситтә булырға тура килде. Ҡыҙғанманың, үҙеңде лә, мине лә яраламаның. Минең тылым ныҡ булды. Ә сирләп киткәс, ныҡ ҡараның, тәрбиәләнең, изгелектәреңде ҡайтара алмам инде. Бик егәрле, хәстәрлекле әсәй ҙә, ҡатын да булдың, балаларҙағы яҡшы сифаттар һинән күскәндер, ахыры”, — тине ул. Яҡшы һүҙең өсөн рәхмәт, ҡәҙерлем!
хеҙмәт ветераны.


text:
Хәҙерге ваҡытта башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлегенең 4-се курс студенттары журналистика буйынса тәүге практикаларына юлландылар. Студенттар Урал аръяғының билдәле киң мәғлүмәт сараларында – Баймаҡ, Әбйәлил райондарының, Сибай ҡалаһының “Һаҡмар”, “Осҡон”, “Атайсал” , “Сибайский рабочий” гәзиттәре редакцияларында һәм Сибай, Баймаҡ ҡалаһы телевидениеларында тәжрибә туплай. Практика тураһында төркөмөбөҙ старостаһы Әлфирә Мәжитова менән әңгәмәләштек.
– Хәйерле көн, Әлфирә! Өр-яңы эш көнөнә күнегеп буламы? Институтта уҡып үткән көн күңеллерәкме, әллә ең һыҙғанып эшләп ултырыу ҡыҙығыраҡмы?
– Һәр бер нәмәнең үҙ ҡыҙығы була инде. Институтта ла, редакцияла ла бик күңелле, оҡшай. Институтта күнегелгән режим буйынса, күптән таныш кешеләр араһында йөрөһәң, бында иһә бөтә нәмә яңы.
– Практиканы ҡайҙа үтәһең? Яңы урында нисек ҡаршы алдылар?
– Үҙемдең тыуған яғымда – Әбйәлил районының “Осҡон” гәзите редакцияһында тәүге көндән бик йылы ҡаршы алдылар. Бында ихлас, алсаҡ хеҙмәткәрҙәр эшләй. Тап “Осҡон”ға ҡайтыуыма бер ҙә үкенмәйем. Редакцияла бик ныҡ оҡшай миңә.
– Редакцияла һин кемдәрҙең ҡулы аҫтында эшләйһең? Шулай уҡ институттан да етәкселәр барҙыр...
– Миңә журналистика серҙәрен баш мөхәррир урынбаҫары Рәмилә Шаһыбал ҡыҙы Истамғәлина төшөндөрә. Ә институттан етәксем, уҡытыусым Земфира Морат ҡыҙы Таһирова. Аллаға шөкөр, етәкселәремдән уңдым. Уларҙың биргән кәңәштәре миңә практиканы еңел һәм ҡыҙыҡлы үтергә ярҙам итә. Мөмкинлектән файҙаланып, уларға рәхмәт һүҙҙәремде еткергем килә.
– Ғөмүмән, бындай практика кәрәк тип һанайһыңмы? Үҙең редакцияла ниндәй эштәр башҡараһың?
– Әлбиттә, кәрәк. Беҙ редакция эше менән ентекләп танышабыҙ, дәрестә алған белемдәребеҙҙе тап практика ваҡытында ҡуллана алабыҙ, тәжрибә туплайбыҙ. Минең эшем гәзиткә мәҡәләләр яҙыу өсөн материалдар туплау һәм редакцияға килгән хаттарҙы эшкәртеүҙән ғибәрәт…
– Тимәк, һиңә журналист эше оҡшай. Киләсәгеңде ошо һөнәр менән бәйләр инеңме?
– Һис һүҙһеҙ. Киң мәғлүмәт сараларының ниндәй өлкәһендә булһа ла бөтә күңелемде һалып эшләргә риза булыр инем.
– Төркөмдәштәреңә, шулай уҡ әле практикала булыусыларға ниндәй теләктәрең булыр?
– Иң тәүҙә шуны әйткем килә. Беҙ “Осҡон” гәзитендә төркөмөбөҙҙән өс кеше: Илмир Ғәбитов, Ләйсән Шаһимәрҙәнова һәм мин. Улар менән бергә булғанға шундай рәхәт. Кәңәшләшер, ярҙам итешер кешеләр янда ғына, өс тағандай, дуҫ һәм татыу эшләп йөрөйбөҙ. Ә башҡа ҡыҙҙар һәм егеттәргә практикаларында уңыштар, ҡыҙыҡлы мәҡәләләр, сағыу репортаждар, һүҙҙең ҡәҙерен, тәмен тойоп эшләүҙәрен, фекер ҡеүәһе, ҡәләм үткерлеге теләйем. Был практикабыҙ күңелебеҙҙә онотолмаҫлыҡ бер ваҡиға булып һаҡланып ҡалыр. Бик тиҙҙән йәнә бөтәбеҙ бергә осрашҡанға тиклем!
– Йәнле әңгәмәң өсөн рәхмәт, Әлфирә! Үҙеңә лә тик изге теләктәр юлдаш булһын!
Әлиә Хәсәнова,
башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлегенең 4 курс студенты.
© Сибайский институт Башкирского Государственного Университета 1998-2017
Верстка и дизайн - Ринат Байрамгулов


text:
Газета "Йәшлек" » Рубрикалар » Ярҙар таҙарҙы, йылға йылмайҙы
Ярҙар таҙарҙы, йылға йылмайҙы
«Һыу, һинең төҫөң дә, тәмең дә, еҫең дә юҡ, һине тасуирлау ҙа мөмкин түгел – кешеләр һине эсеп кинәнә, ә үҙҙәре һинең нимә икәнеңде белмәй», – тип яҙған ҡасандыр Антуан де Сент-Экзюпери. Бөйөк француз хаҡ булған. Һыу – кешелектең иң ҡиммәтле ресурстарының береһе, унһыҙ кешеләрҙең дә, беҙҙе уратып алған күп төрлө үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһының да йәшәйешен күҙ алдына килтереүе мөмкин түгел. Был хазинаны беҙгә тәбиғәт биргән, ул беҙҙең тәрбиәлелеккә һәм уның алдында яуаплы икәнебеҙҙе белеүебеҙгә ышанғандыр. Әммә, үкенескә күрә, был байлыҡ кеше тарафынан бик үк юғары баһаланмай. Йылғалар бысрана, күлдәр ҡорой...
Төбәгебеҙҙең экологик торошон яҡшыртыу маҡсатында 2013 йыл Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы тип иғлан ителде. Ошоға бәйле республика, район кимәлендә төрлө саралар, өмәләр үткәрелеп тора. «Ятып ҡалғансы, атып ҡал» тигән девиз аҫтында «Ейәнсура таңдары» гәзите редакцияһы үткәргән «Йәшә, йылға!» экология акцияһында беҙ ҙә, Сәғит ауылы халҡы, ҡатнашырға булдыҡ. Билдәләнгән ваҡытҡа ауылыбыҙҙың иң әүҙемдәре мәҙәниәт йорто алдына йыйылдыҡ. Ҡатын-ҡыҙҙар тоҡ тотһа, ә ир-егеттәр бысҡы-балта, көрәк менән ҡоралланғайны. Сарабыҙ Ҡаҫмарт йылғаһы аша үткән күперҙән старт алды. Саф һыулы йылға – һыныҡ ағас ботаҡтары, йәшел сиҙәм – полиэтилен тоҡсайҙар, ҡырсынташлы ярҙар – буш пластик шешәләр... Матурлыҡ һәм насарлыҡ аралашып килгән ошондай күренеш беҙҙе ҡаршы алды. Йәше, олоһо ҡарап тормай дәррәү генә эшкә тотондоҡ. Осраған һәр сүп-сарҙы тоҡтарға тултырһаҡ, ә бына йылғаны ҡамап ятҡан ағас киҫәктәрен ярға сығарып өйҙөк. Ситтән ҡарап торһаң, эшһөйәр ҡырмыҫҡаларҙың ҡыҙыу эш мәлен хәтерләтә ине. Бер нисә сәғәттә әллә күпме ҡый йыйҙыҡ. Шәхси техникаһы булған егеттәр өмәбеҙгә ҙур өлөш индерҙе. Сүп-сар өйөмдәрен арбаға тейәп, тәғәйенләнгән урынға илтеп тә ауҙарҙылар. Йыйыштырылған ярҙарҙы күргәс, ошо бәләкәй генә эштең дә оло бер байлығыбыҙ – йылғабыҙҙы һаҡлап ҡаласағына ышандыҡ. Күмәкләгән – яу ҡайтарған, ти халыҡ әйтеме. Эшебеҙҙе тамамлағас, һут, тәм-том менән һыйланып та алдыҡ. Өмә Сәғит ауылы халҡының татыулығын, тырышлығын, эшсәнлеген тағы бер тапҡыр иҫбатланы. Сарала ҡырҡҡа яҡын кеше ҡатнашты. Ауылдыҡылар ғына түгел, ҡала ҡунаҡтары ла был өмәгә ҡушылғайны. «Афарин, сәғиттәр!» – тип кенә әйтергә ҡала. Ошондай экологик өмәне оло йолаға әүерелдерергә һүҙ ҡуйышып таралыштыҡ.
Сарала ҡатнашып, тағы бер хәҡиҡәткә төшөндөк: беҙҙе уратып алған мөхиттең, тәбиғәттең һаҡланыуы кеше ҡулында һәм уның артабанғы яҙмышы киләсәк быуынға бәйле. Ә мин үҙ сиратымда ял итергә килеүселәргә һыу буйын бысратмаҫҡа, сүп-сарҙы урында уҡ яндырырға, йә алып ҡайтып, сүплеккә ташларға кәңәш итер инем.Тәбиғәтте һаҡлау, уны киләсәккә ҡалдырыу – беҙҙең бурыс.
Ләйсән Ҡыуатова,
БДУ студенты.
Төбәгебеҙҙең экологик торошон яҡшыртыу маҡсатында 2013 йыл Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы тип иғлан ителде. Ошоға бәйле республика, район кимәлендә төрлө саралар, өмәләр үткәрелеп тора. «Ятып ҡалғансы, атып ҡал» тигән девиз аҫтында «Ейәнсура таңдары» гәзите редакцияһы үткәргән «Йәшә, йылға!» экология акцияһында беҙ ҙә, Сәғит ауылы халҡы, ҡатнашырға булдыҡ. Билдәләнгән ваҡытҡа ауылыбыҙҙың иң әүҙемдәре мәҙәниәт йорто алдына йыйылдыҡ. Ҡатын-ҡыҙҙар тоҡ тотһа, ә ир-егеттәр бысҡы-балта, көрәк менән ҡоралланғайны. Сарабыҙ Ҡаҫмарт йылғаһы аша үткән күперҙән старт алды. Саф һыулы йылға – һыныҡ ағас ботаҡтары, йәшел сиҙәм – полиэтилен тоҡсайҙар, ҡырсынташлы ярҙар – буш пластик шешәләр... Матурлыҡ һәм насарлыҡ аралашып килгән ошондай күренеш беҙҙе ҡаршы алды. Йәше, олоһо ҡарап тормай дәррәү генә эшкә тотондоҡ. Осраған һәр сүп-сарҙы тоҡтарға тултырһаҡ, ә бына йылғаны ҡамап ятҡан ағас киҫәктәрен ярға сығарып өйҙөк. Ситтән ҡарап торһаң, эшһөйәр ҡырмыҫҡаларҙың ҡыҙыу эш мәлен хәтерләтә ине. Бер нисә сәғәттә әллә күпме ҡый йыйҙыҡ. Шәхси техникаһы булған егеттәр өмәбеҙгә ҙур өлөш индерҙе. Сүп-сар өйөмдәрен арбаға тейәп, тәғәйенләнгән урынға илтеп тә ауҙарҙылар. Йыйыштырылған ярҙарҙы күргәс, ошо бәләкәй генә эштең дә оло бер байлығыбыҙ – йылғабыҙҙы һаҡлап ҡаласағына ышандыҡ. Күмәкләгән – яу ҡайтарған, ти халыҡ әйтеме. Эшебеҙҙе тамамлағас, һут, тәм-том менән һыйланып та алдыҡ. Өмә Сәғит ауылы халҡының татыулығын, тырышлығын, эшсәнлеген тағы бер тапҡыр иҫбатланы. Сарала ҡырҡҡа яҡын кеше ҡатнашты. Ауылдыҡылар ғына түгел, ҡала ҡунаҡтары ла был өмәгә ҡушылғайны. «Афарин, сәғиттәр!» – тип кенә әйтергә ҡала. Ошондай экологик өмәне оло йолаға әүерелдерергә һүҙ ҡуйышып таралыштыҡ.
Сарала ҡатнашып, тағы бер хәҡиҡәткә төшөндөк: беҙҙе уратып алған мөхиттең, тәбиғәттең һаҡланыуы кеше ҡулында һәм уның артабанғы яҙмышы киләсәк быуынға бәйле. Ә мин үҙ сиратымда ял итергә килеүселәргә һыу буйын бысратмаҫҡа, сүп-сарҙы урында уҡ яндырырға, йә алып ҡайтып, сүплеккә ташларға кәңәш итер инем.Тәбиғәтте һаҡлау, уны киләсәккә ҡалдырыу – беҙҙең бурыс.
Ләйсән Ҡыуатова,
БДУ студенты.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
- Подробности
- Просмотров: 545
БӨЖӘКТӘР (Insecta), быуынтығаяҡлылар класы. 2 ярым класы (йәшерен яңаҡлылар һәм асыҡ яңаҡлылар), 32 отряды, яҡынса 2 млн төрө билдәле. БР‑ҙа 30‑ҙан ашыу отряды, яҡынса 17 мең төрө бар. Тән оҙонлоғо 1,5—120 мм, быуынтыҡлы, тығыҙ кутикула (тышҡы һөлдә) м‑н ҡапланған; баш, күкрәк һәм ҡорһаҡтан тора. Башында быуынтыҡлы мыйығы (антенна), ян‑яғында, маңлайында һәм түбәһендә фасеткалы күҙе бар, ҡайһы ваҡыт 1—6 ябай күҙле. Күреү һәләте төҫлө. Ауыҙ аппараты 2 пар яңаҡлы, кимереүсе, ялаусы, һурыусы йәки сәнсеүсе‑һурыусы. Күкрәге 3 сегменттан тора, 3 пар быуынтыҡ аяҡлы, күпселегендә 2 йәки 1 пар ҡанат бар. Ҡанаты тәңкәле йәки төклө. Ҡайһы бер Б. ҡанатһыҙ. Аяғы (йүгереү, йөҙөү, һикереү, ҡаҙыу, эләктереү, йөрөү һ.б.) быуынтыҡлы, янбаштан, суҡмар һөйәгенән, боттан, енсектән һәм бер пар тырнаҡлы 5 быуынтыҡлы тәпәйҙән тора. Ҡорһағы 11, ҡайһы ваҡыт 5—6 сегментлы; ҡайһы бер ябай төҙөлөшлө Б. ҡорһағы осонда өҫтәмә үҫентеләре — церкалары бар. Аш һеңдереү системаһы алғы, урта һәм артҡы бүлектәрҙән тора. Күпселек Б. трахеялар м‑н тын ала, ҡайһы берҙәре — бөтә тәне м‑н; һыуҙа йәшәүсе балағорттарҙың икенсел трахея йәки кутикула айғолаҡтары үҫешкән. Һулышлыҡтары тәненең ҡабырға яҡтарында урынлашҡан. Ҡан тамырҙары системаһы (газ алмашыныуҙа ҡатнашмай) йомоҡ түгел, йөрәге көпшәле, бер алғы аорталы. Ағзалар араһындағы аралыҡ гемолимфа һәм май туҡымаһы м‑н тулған. Тәм, еҫ тойоу, һиҙеү, ишетеү ағзалары (аяғында, ҡорһағында йәки артҡы түшендә урынлашҡан) һәм феромондар, репелленттар, ағыулы һ.б. матдәләр бүлеп сығарыусы биҙҙәре бар. Эндокрин биҙҙәре үҫешкән. Нервы системаһы баш мейеһенән, йотҡолоҡ аҫты ганглийынан һәм ҡорһаҡ сылбырынан тора. Бүлеп сығарыу ағзалары — мальпиги тамырҙары (эсәклектең урта һәм артҡы эсәк сигендәге көпшә һымаҡ үҫентеләре). Метаболизмдың төп продукты — бәүел кислотаһы. Үҫеше метаморфоз һәм тулы (йомортҡа, балағорт, ҡурсаҡ һәм оло Б., йәки имаго) йәки тулы булмаған (ҡурсаҡ стадияһы юҡ, балағорто — нимфа, имагоға оҡшаған) әүерелешле. Б. айырым енесле, йомортҡа һала, ҡайһы бер төрҙәре йомортҡа‑тереләй тыуҙыра. Аталаныу эстә була, үлән беттәренә партеногенез хас. Күп Б. нәҫел т‑да хәстәрлек күрһәтә. Ҡурсаҡтары ирекле (ҡанаты, аяғы һәм мыйығы кәүҙәгә ҡыҫылған, ләкин уға йәбешмәгән), ҡаплаулы (дөйөм япма ҡанатын, аяғын, мыйығын ҡаплай) йәки йәшерен (балағорт япмаһы һуңғы ҡау һалыуҙан һуң ялған ҡурсаҡ көбөнә — пупарийға әүерелә). Башлыса ер өҫтө хайуандары, һыуҙа, тупраҡта, аҙыҡтүлектә һ.б. йәшәүсе төрҙәре бар. Сапрофаг, ш. иҫ. детритофаг, копрофаг (хайуан экскременттарын ашай) һәм некрофаг (үләкһә м‑н туҡлана), фитофаг, йыртҡыс, паразит. Матдәләр әйләнешендә һәм тупраҡ барлыҡҡа килеү процесында, сәскәле үҫемлектәрҙе һеркәләндереүҙә, умыртҡаһыҙҙар һанын көйләүҙә ҡатнашалар. Күп Б. — ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡосо, иген һәм аҙыҡ-түлек запастарын боҙа (ҡара: Амбар ҡоротҡостары). Б. араһында кеше һәм хайуандарҙың инфекцион ауырыуҙарын таратыусылар бар. Күп йыртҡыс һәм паразит Б. ҡоротҡос Б. м‑н көрәшеү өсөн ҡулланыла. Бал ҡорто бал, бал ҡорто балауыҙы һ.б. умартасылыҡ продукттарын алыу өсөн үрсетелә. Б. 28 төрө (адмирал, махаон, суфый сиңерткә һ.б.) БРҙың Ҡыҙыл китабына, шуларҙың 12‑һе (аполлон, айыу сиңерткәһе, болан-ҡуңыҙ һ.б.) ш. уҡ РФ‑тың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
М.Ғ.Миһранов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Йөрөгән аяҡҡа йүрмә эләгә…25-07-2017, 02:28 // Информация // Баҫып сығарырға
Документҡа башҡарма власть органдарының күргәҙмәләрҙә, йәрминкәләрҙә һәм конгрестарҙа ҡатнашыуының һөҙөмтәлелеген арттырыуға йүнәлтелгән саралар индерелгән. Бынан тыш, төбәк делегацияһының ҙур форумдарҙа, конгрестарҙа ҡатнашыуы ла күҙ уңында тотола. Улар араһында – Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумы, Сочиҙа Рәсәй инвестиция форумы, Красноярск иҡтисади форумы һәм башҡалар.
“Бөйөк Ебәк юлы буйлап”
Мәскәүҙә “Бөйөк Ебәк юлы буйлап” үҙенсәлекле халыҡ-ара арт-проектының тәүге этабы тамамланды. Ул Италия, Ҡытай һәм Рәсәйҙән йөҙҙән ашыу рәссамды берләштерҙе. Рәсәйҙе иһә проектта Башҡортостандан иллегә яҡын рәссам сағылдырҙы.
Арт-проект илебеҙҙең баш ҡалаһында июндә башланғайны. Ул бер үк ваҡытта өс майҙансыҡта – “Беляево” художество галереяһында, Artime арт-клубында, Imperium Group күргәҙмә залында үтте. Бер ай эсендә күргәҙмәләргә меңдәрсә кеше килде. Рәссамдарҙың 220-нән ашыу эше төрлө стилдә башҡарылған. Улар Мәскәү тамашасыһын өс ил менән таныштырып ҡына ҡалманы, донъяға ҡараштарҙың төрлөлөгөн сағылдырҙы.
Күргәҙмәләр барышында төрлө мәҙәни акциялар – концерттар, рәссамдарҙың оҫталыҡ дәрестәре, сәнғәт тураһындағы лекциялар ойошторолдо, Башҡортостан режиссерҙарының фильмдары, авторлыҡ кейем-һалым коллекциялары күрһәтелде.
Был көндәрҙә хәйриә аукционы ла үткәрелде. Һатылған картиналарҙан килгән аҡса инвалид балаларға ярҙам фондына, атап әйткәндә, “Мәрхәмәт” хәйриә белем биреү фондына тапшырылды. Ике тиҫтәгә яҡын эш шулай уҡ ошо фондҡа бүләк ителде. “Мәрхәмәт” уларҙы һатып, аҡсаһын балаларға ярҙамға йүнәлтәсәк.
Проекттың киләһе этабын октябрҙә, Республика көнөнә арнап, Санкт-Петербургта асыу күҙаллана. Артабан халыҡ-ара күргәҙмәләрҙе Италияла һәм Ҡытайҙа ойоштороу ҡарала.
Ҡыпсаҡ-Асҡарҙа – мәктәп ҡоймаһы,
Зеленый Клинда – һыу үткәргес
“Берҙәм Рәсәй” партияһының “Ысын эштәр” проектына ярашлы, Әлшәй районында саралар әүҙем дауам итә. Программаның төп идеяһы – граждандарҙың башланғыстарын һайлап алыу юлы менән көнүҙәк мәсьәләләрҙе бергәләп хәл итеү. Районда проектты тормошҡа ашырыуға республика ҡаҙнаһынан 2 миллион 851,4 мең һум аҡса бүленгән.
– Әле бөтә аукциондар үткәрелде тиерлек, подрядсылар менән эш башҡарыуға килешеүҙәр төҙөлдө. Район халҡының наказдарын мөмкин тиклем тулыраҡ үтәү өсөн депутаттар корпусы менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итәбеҙ, – тине партияның урындағы башҡарма комитеты етәксеһе Раиса Козловская.
Быйыл райондағы һигеҙ ауыл программаның өсөнсө этабына ҡушылды. Бөтә саралар халыҡ ҡатнашлығында билдәләнде. Исемлеккә Ҡырым, Урәҙмәт, Никифар ауылдарында юлға асфальт түшәү, клубты төҙөкләндереү, Ҡыпсаҡ-Асҡарҙа мәктәп ҡоймаһын капиталь ремонтлау, Зеленый Клин ауылында һыу үткәргес селтәрен йүнәтеү инә. Ә Раевкалағы Ленин исемендәге паркты төҙөкләндереү Әлшәй районында иң күләмле проект буласаҡ. Эште быйыл ноябрҙә тамамлау күҙаллана. Ибрай ауыл Советында күптән түгел генә балалар баҡсаһы ҡоймаһы төҙөкләндерелгән.
Кем ул Николай Киселев?
Мәскәүҙә ТАСС мәғлүмәт агентлығы майҙансығында
Кино фондының аҡсалата ярҙамына дәғүә иткән 53 компанияның 57 проектын яҡланылар.
Улар араһында – триллерҙар, комедиялар, фантастика,
мажаралы һәм тарихи картиналар.
Һуңғылары иҫәбендә Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 200-гә яҡын йәһүдте ҡотҡарған партизан Николай Киселев хаҡындағы “Ҙур ер” фильмы ла бар. Төп ролде Сергей Безруков башҡарасаҡ.
Николай Киселев Башҡортостанда тыуып үҫә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, үҙ теләге менән фронтҡа китә, Вязьма, Мәскәү эргәһендәге һуғыштарҙа ҡатнаша. Әсирлеккә төшә, унан ҡасып, Көнбайыш Белоруссияға эләгә. Ошонда ул “Месть” партизан отряды ағзаһы булып китә. Улар Долгинов халҡын яҡлай. 1942 йылдың авгусында партизан бер төркөм яугирҙәр менән кешеләрҙе оккупация зонаһынан сығарырға ҡарар итә. Был эш өс ай самаһы дауам итә. Һөҙөмтәлә 200 кешенең ғүмере ҡотҡарып ҡалына.
– Партизан Николай Киселев дошман баҫып алған биләмә, немец кордондары, ҡара урмандар, һаҙлыҡтар аша йәһүд ҡарттарын, балаларын һәм ҡатын-ҡыҙҙарын “Ҙур ергә” сығара, – тине фильмдың режиссеры Анна Матисон. – Был – ысынлап булған ваҡиға. Уны беҙ экранға һәр нескәлегендә, теүәл күсерергә тырыштыҡ.
Күмертауҙа гипс тарттыралар
Башҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығы, Күмертау ҡалаһы хакимиәте һәм Сандин гипс эшкәртеү комбинаты “Күмертау” йылдам социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһендә эшмәкәрлекте тормошҡа ашырыу тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйҙы.
Инвестиция проектының маҡсаты – гипс ташын ваҡлау һәм унан тарттырылған гипс етештереү ҡулайламаһын сафҡа индереү. Проектты ғәмәлгә ашырыу һөҙөмтәһендә 10 миллион һум самаһы инвестиция аҡсаһын үҙләштереү һәм 28 яңы эш урыны булдырыу күҙаллана.
Л. ДӘҮЛӘТБӘКОВА әҙерләне.


text:
Алатуба
Алатуба (рус. вя́хирь, витю́тень, лат. Columba palumbus) — күгәрсендәр ырыуындағы ҡош.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йорт күгәрсененән байтаҡ ҙур. Дөйөм төҫө ҡуйы күкһел һоро. Ҡойроғоноң осо, яурындары, ҡанаттарындағы һыҙаттар ҡара. Күҙҙәре ҡара көрән, аяҡтары ҡара ғыҙыл, суҡышының осо һары, төбө ҡыҙыл. Күк күгәрсендән яурындарының ҡара таптары менән айырыла. Тауышы тоноҡ:"ху-хууу".
Йәшәгән урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Европа һәм Көнбайыш Себерҙең урта һыҙаттарында, Африканың төньяҡ көнсығышында йәшәйҙәр. Йәшәү регионына ҡарап ултыраҡ, күсмә һәм ярым күсмә ҡоштар. Башҡортостанда күсмә ҡош иҫәпләнә.Киң таралған. Ите өсөн аулайҙар. Ҡуйы урмандарҙа йәшәй. Ағас ҡыуыштарында, ҡайһы саҡ ағас баштарында оялай.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө үлән һәм ағас орлоҡтары менән туҡлана.
Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 бөртөк аҡ йомортҡа һала.
Диалекттарҙа әйтелеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҙур күгәрсен, алатүбә, аладыуа, дәү күгәрсен, урман күгәрсене.
{{|sv}}