text:
Республика Президенты Нефтекама халҡын Ҡала көнө менән ҡотланыФото: Олег Яровиков
Республика Президенты Нефтекама халҡын Ҡала көнө менән ҡотланы
Республика Президенты Нефтекама халҡын Ҡала көнө менән ҡотланыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Нефтекамала Ҡала көнөнә арналған тантаналы сараларҙа ҡатнашты. Ҡала үҙенең 50 йыллыҡ юбилейын билдәләне.
Ярты быйуат элек бында Волга-Урал зонаһында иң ҙур булған уникаль Арлан нефть ятҡылығы асылған.
— Был ятҡылыҡтан 500 миллион тонна нефть сығарылған. Бөгөн Рәсәйҙәге бөтә ятҡылыҡтар яҡынса шуның сама уҡ нефть менән тәьмин итә. Ятҡылыҡтың оҙонлоғо – 100 километр, киңлеге 20 километр тәшкил итә. Был ҙур булмаған майҙан 50 йыл эсендә нефть буйынса ҙур һандар күрһәтте, — тине Рөстәм Хәмитов, Мәҙәниәт үҙәге сәхнәһенән сығыш яһап.
Республика башлығы билдәләүенсә, тәүге йылдарҙа ҡала төҙөлөшө темптары бик юғары булған. Төҙөүселәр йыл һайын 40-45 мең квадрат метр торлаҡты файҙаланыуға тапшырған. 100 фатирлы йорттар бер нисә ай эсендә төҙөлгән. Шул уҡ ваҡытта бер юлы производство объекттары, мәктәптәр һәм балалар баҡсалары, мәҙәниәт һәм ял учреждениелары ла төҙөлгән.
— Бөгөнгө көндә Нефтекаманан ҙурыраҡ булған беҙҙең ҡалаларҙа был күләмдә төҙөлөш эштәре алып барылмай, — тип билдәләне Президент. – Нефтекама бөгөн дә Башҡортостан Республикаһында йән башына иҫәптә файҙаланыуға тапшырылған торлаҡ күләмдәре буйынса лидер булып тора. Былтыр 82 мең квадрат метр торлаҡ төҙөлгән, быйыл 133 мең кешегә 87 мең квадрат метр торлаҡты сафҡа индереү планлаштырыла. Был күрһәткес насар түгел.
Бынан тыш, Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, ҡалала аҙ ҡатлы йорттар төҙөлөшөн үҫтереү, яңы микрорайондар булдырыу зарур.
Шулай уҡ республика башлығы Нефтекаманың ҙур сәнәғәт мөмкинлектәренә эйә булыуын билдәләне. Эре предприятиелар араһынан төбәк башлығы Нефтекама автозаводын, нефть промыслаһы ҡорамалдары заводын, «Искож» производство берекмәһен билдәләне. Нефтекама машиналар эшләү заводына республика башлығы айырыуса ҙур иғтибар бүлде. Унда Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты менән берлектә насостар етештереү буйынса яңы проект тормошҡа ашырыла.
Бынан тыш, Рөстәм Хәмитов бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтереүҙе мөһим йүнәлештәрҙең береһе тип атаны. Ул, сауҙа секторына һәм хеҙмәттәр өлкәһенә йүнәлтелгән бәләкәй бизнестан тыш, беҙгә производство менән шөғөлләнгән эшҡыуарлыҡтың кәрәк булыуын билдәләне.
Социаль өлкәгә килгәндә, төбәк башлығы һаулыҡ һаҡлау системаһына айырым иғтибар бүлде.
— Нефтекаманың һаулыҡ һаҡлау системаһын үҫтереүгә ярайһы уҡ күп средстволар йүнәлттек. Яңы ҡорамалдар, гемодиализ лабораторияһы бар, ҡала дауаханаһында ҡан тамырҙары ауырыуҙары бүлеге бар. Медицина учреждениеларын төҙөү йәһәтенән артабан да ярҙам күрһәтеләсәк, сөнки Нефтекама республиканың төньяҡ-көнбайыш төбәгенең баш ҡалаһы булып тора, — тине Рөстәм Хәмитов. – Ҡаланы артабан үҫтереү зарур. Яңы мәктәп, балалар баҡсаһын төҙөргә, мәктәп-интернаттың уҡытыу корпусын реконструкцияларға, Үҙәк ҡала дауаханаһының матди базаһын нығытырға кәрәк. Ҡалала ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһын, акушерлыҡ бүлеген, бала табыу йортон һәм балалар поликлиникаһын асыу талап ителә.
Президент һүҙҙәренсә, ҡалаға йәштәрҙе йәлеп итеү өсөн бында тейешле инфраструктура – ял итеү өсөн, күңел асыу һәм спорт сараларына йөрөү өсөн мөмкинлектәр булдырырға кәрәк.
Тантаналы йыйылышта Рөстәм Хәмитов иң яҡшы уҡытыусыларға, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә, төҙөүселәргә наградалар тапшырҙы. Шулай уҡ Президент «Авалон» тип аталған яңы микрорайонда тәүге шыршы ултыртып, йәштәр аллеяһына нигеҙ һалды.


c: text/html

text:
Мортаза Рәхимов күп балалы әсәләргә миҙалдар тапшырҙыФото: Андрей Старостин
Мортаза Рәхимов күп балалы әсәләргә миҙалдар тапшырҙы
Мортаза Рәхимов күп балалы әсәләргә миҙалдар тапшырҙыФото: Андрей Старостин
Бөгөн Республика Йортонда «Әсәлек даны» миҙалдарын тапшырыу тантанаһы үтте.
— Был Башҡортостанда инде 87-се тантана, — тине Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимов. —1943 йылда СССР-ҙа «Герой-әсә» миҙалын индерәләр, ә һуңынан ул нисектер юҡҡа сыға. Ә беҙ республикала 1998 йылда традицияны тергеҙергә һәм күп балалы әсәләр өсөн миҙал булдырып, әсәйҙәр статусын яҡларға ҡарар иттек.
«Әсәлек даны» миҙалы һәм 10 мең һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған пособие биш һәм унан күберәк бала табып тәрбиәләгән әсәйҙәргә тапшырыла. Ә кемдең ғаиләһендә туғыҙ һәм унан күберәк бала, бушлай «ГАЗель» микроавтобусы бирелә. Республикала 52 тапҡыр «ГАЗель» тапшырылды ла инде.
Бөгөн Башҡортостандың төрлө мөйөштәренән 55 ҡатын-ҡыҙ награда алды. Күп балалы әсәләрҙең күбеһе — йорт хужабикәләре. Әммә улар араһында балалар баҡсалары һәм мәктәптәр, завод һәм ҡошсолоҡ фабрикалары хеҙмәткәрҙәре, һауынсылар һәм сәскә үҫтереүселәр, социаль хеҙмәткәрҙәр һәм мәҙәниәт йорто мөдирҙәре бар.
— Беҙҙең турала хәстәрлегегеҙ өсөн Һеҙгә рәхмәт, — тип мөрәжәғәт итте Президентҡа Белорет районы Инйәр ҡасабаһының 2-се мәктәбе уҡытыусыһы Фәһимә Йосопова. — Мәктәптәр ҙә бар, юлдар ҙа яҡшы, рәхәтләнеп йәшә лә йәшә генә.
Һәр күп балалы ҡатын-ҡыҙға тиерлек Президент йылы һүҙ тапты, ғаилә ағзаларының һаулығы, хужалыҡтарының именлеге менән ҡыҙыҡһынды.
Наградланыусылар араһында Башҡортостанға ситтән килеп йәшәүселәр ҙә булды.
— Һеҙгә барыһы өсөн дә рәхмәт, — тине «Башҡорт ҡош-ҡорто» ҡошсолоҡ фабрикаһы хеҙмәткәре Дурмо Хәмидова.
— Кире ҡайтаһығыҙ килмәйме? — тине йылмайып Президент.
— Юҡ, юҡ, беҙгә бында бик тә оҡшай! — тип ышандырырға ашыҡты ҡатын.
Тантана һуңында бергәләшеп фотоға төштөләр.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Бөйөк Ватан һуғышы башланған көндә республика йәштәре мең шәм ҡабыҙа
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
1941 йылдың 22 июне — илебеҙ тарихындағы иң ҡараңғы көндәрҙең береһе — Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнө — Бөйөк Ватан һуғышы башланған көн.
Был көндә төнгө сәғәт 12-лә «Берҙәм Рәсәйҙең йәш гвардияһы» ойошмаһының әүҙем ағзалары Бөйөк Ватан һуғышы башланыуға 75 йыл тулыу уңайынан «Хәтер шәме» акцияһын үткәреү өсөн Ағиҙел йылғаһы яры буйына («Ватан» паркы янында) йыйыла. Акцияға теләгән һәр кем ҡушыла ала, тип хәбәр итте ойоштороусылар.
Башҡортостандың барлыҡ райондарында Хәтер һәм ҡайғы көнө уңайынан тантаналы саралар уҙа. Ил кимәлендәге «Хәтер шәме» акцияһы Туймазы, Әлшәй, Асҡын, Архангел, Баймаҡ, Бәләбәй, Бөрө, Благовар, Мишкә, Ғафури, Йәрмәкәй, Салауат, Мәләүез, Тәтешле, Саҡмағош, Яңауыл, Ҡариҙел, Краснокама, Күгәрсен, Хәйбулла райондарында, Күмертау, Ағиҙел, Стәрлетамаҡ, Сибай һәм Межгорье ҡалаларында ла ойошторола. Баҡалы районында Мәңгелек утҡа сәскә һалыу тантанаһы була, шулай уҡ Рәсәй флагы төҫөндәге таҫмалар таратыла. Мишкә районында интернет-флешмоб һәм Мәңгелек ут янында шәмдәр таратыу ойошторола.
«22 июндә, Бөйөк Ватан һуғышы башланған көндә, бөтә республика һалдаттарҙың ҡаһарманлығын хөрмәтләп иҫкә ала. Хәтер һәм ҡайғы көнөндә төрлө райондарҙа меңдәрсә шәм ҡабыҙыла», — тип һөйләне «Берҙәм Рәсәйҙең йәш гвардияһы» ойошмаһы етәксеһе Владимир Яковлев.


text:
234 мәғариф учреждениеһының белем биреү эшмәкәрлеге алып барыу хоҡуғына лицензияһы юҡ
— БР Мәғариф министрлығы ҡарамағындағы Мәғариф өлкәһендә контроллек итеү һәм күҙәтеү идаралығының төп бурыстары тикшереүгә һәм хоҡуҡ тәртибен боҙоуҙар асыҡланған осраҡта яза биреүгә генә ҡайтып ҡалмай, ә бергәләп уларҙы бөтөрөү юлдарын табыуға ла, — тине ведомство етәксеһе Илгиз Ҡыҙырғолов, аккредитация коллегияһының киңәйтелгән ултырышында сығыш яһап.
2008 йылдың декабрь аҙағында ойошторолған Идаралыҡ ҡарамағында өс төп мәсьәләләр блогы.
Беренсеһе — бөтә мәғариф учреждениеларында белем сифатына, шул иҫәптән унда уҡыусыларҙың һәм уҡыу йортон тамамлаусыларҙың әҙерлек сифатына контроль, унан ҡала бөтә типтағы һәм төрҙәге белем биреү учреждениеларын лицензиялау һәм дәүләт аккредитацияһы үткәреү килә, өсөнсөһө — мәғариф өлкәһендәге РФ закондарын күҙәтеүгә контроль һәм күҙәтеү.
Бынан тыш, Идаралыҡ граждандарҙың һәм мәғариф учреждениеларының, ойошмаларҙың белем биреү процесында ҡатнашыусыларҙың хоҡуҡтарын күҙәтеү мәсьәләләре буйынса мөрәжәғәттәрен ҡарай.
Илгиз Ҡыҙырғолов билдәләүенсә, үрҙә телгә алынған хоҡуҡтар, федераль дәүләт власы органдары ҡарамағындағы учреждениеларҙан тыш, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан бөтә белем биреү учреждениеларына ҡағыла.
Төбәктә контроль-күҙәтеү эшмәкәрлеген ойоштороу үҙенсәлеге итеп Ҡыҙырғолов ведомство структураһында алты сектор булыуын атаны: үҙәк, төньяҡ-көнсығыш, төньяҡ-көнбайыш, көнбайыш, көньяҡ-көнсығыш, көньяҡ.
— Улар контролгә алынасаҡ объекттарҙы территориаль принцип буйынса бүлеүҙе көйләргә, урындарҙа тикшереүҙе сифатлы итеп үткәрергә, һәр сектор биләмәһендә йәшәүсе граждандарҙың мөрәжәғәттәрен оператив ҡарарға мөмкинлек бирә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Илгиз Ҡыҙырғолов.
Йылға йомғаҡ яһап, Илгиз Ҡыҙырғолов, әлеге ваҡытта 234 мәғариф учреждениеһының белем биреү эшмәкәрлеге алып барыуға лицензияһы юҡ, тип билдәләне. Бөтәһендә лә бер үк төрлө сәбәп – милек менән оператив идара итеү хоҡуғын дәүләт теркәүе тураһында таныҡлыҡ булмау, янғынға ҡаршы һәм санитар-эпидемиологик закондарҙы боҙоу.
Шулай уҡ таралған етешһеҙлектәр араһында Илгиз Ҡыҙырғолов учреждениелар уставтарының нормаларға һәм хәҙерге закондар талаптарына тап килмәүен атаны. Мәғариф бүлектәре бушлай дөйөм белем биреү ойоштороуҙы тәьмин итеүгә контроллек итеү мәсьәләһендә лә һүлпән эшләй.
2010 йылға бурыстар тураһында һөйләп, Илгиз Ҡыҙырғолов, уҡыусыларҙың һәм уҡыу йортон тамамлаусыларҙың әҙерлек сифатының федераль дәүләт белем биреү стандарттарына тап килеүен тикшергәндә тест үткәреләсәк предметтар исемлеген киңәйтергә планлаштырыла, тине. Бында ул «рус теле», «математика», «физика», «химия», «биология», «тарих», «йәмғиәтте өйрәнеү» дисциплиналарын атаны. Быйыл 5-се һәм 9-сы синыф уҡыусыларына ла тест үткәреләсәк.


text:
Ҡаланың юғары наградаларына 29 өфөлө лайыҡ булдыФото: Евгений Рәхимҡолов
Ҡаланың юғары наградаларына 29 өфөлө лайыҡ булды
Ҡаланың юғары наградаларына 29 өфөлө лайыҡ булдыФото: Евгений Рәхимҡолов
Өфө ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко Башҡортостан баш ҡалаһының иң лайыҡлы кешеләренә наградалар тапшырҙы.
Советтың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, тәбрикләнеүселәр араһында төрлө һөнәр эйәләре – табиптар, уҡытыусылар, театр актерҙары, шағирҙар, дизайнерҙар, сәнәғәт һәм халыҡты хеҙмәтләндереү предприятиелары хеҙмәткәрҙәре бар. Бөтәһе 29 кеше.
— Ҡала Советы президиумы наградланыусыларҙы һәр ваҡыт ентекле һайлап ала, — тине Евгений Семивеличенко. – Осраҡлы кешеләр һеҙҙең арағыҙҙа юҡ. Ҡала алдындағы ҡаҙаныштарығыҙ оло баһаға лайыҡ. Коллегаларығыҙ араһында яулаған ихтирамығыҙ, хеҙмәтегеҙ менән быны күп тапҡырҙар иҫбатланығыҙ. Күптәрегеҙ ҡала кимәлендә генә түгел, республика һәм федераль кимәлдәрҙә лә наградаларға лайыҡ булды.
Дүрт кешегә ҡаланың юғары наградаһы – Өфөнөң Почет грамотаһы тапшырылды. Ҡалғандары ҡала Советының Почет грамоталарына лайыҡ булды. Тәбрикләнеүселәр араһында байтаҡ медицина хеҙмәткәрҙәре бар. Был осраҡлы түгел – 16 июндә илдәге барлыҡ медицина хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй.
Бындай наградлауҙар Өфө ҡала Советында даими рәүештә үткәрелеп тора. Улар, ғәҙәттә, ҙур байрамдар алдынан ойошторола.
Тантаналы сара, йола буйынса, күмәкләп фотоға төшөү менән тамамланды.


text:
Изгелек һәм мәрхәмәтлелек байрамы менән!
Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов социаль хеҙмәткәрҙәрҙе бөгөн билдәләнгән һөнәри байрамдары менән ҡотланы. Аҫта ошо ҡотлау тексын бирәбеҙ.
"Халыҡты социаль яҡлау системаһының хөрмәтле хеҙмәткәрҙәре!
Һеҙҙе һөнәри байрамығыҙ — Cоциаль хеҙмәткәрҙәр көнө менән ихлас ҡотлайым!
Һоҡланғыс, бөтә йәмғиәткә кәрәкле был байрам беҙҙең тормошҡа ныҡлы үтеп инде. Ул изгелек һәм мәрхәмәтлелек көнөнә әүерелде. Беҙ үҙенең көндәлек хеҙмәте менән тормош ауырлыҡтарын еңеүҙә ветерандарға, өлкән йәштәге граждандарға һәм инвалидтарға терәк булғандарҙы, етем балалар һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар хаҡында хәстәрлек күреүселәрҙе, граждандарҙың аҙ яҡланған категорияларына ярҙам итеүселәрҙе хөрмәтләйбеҙ.
Башҡортостанда халыҡты социаль яҡлау традиция булараҡ дәүләт сәйәсәтенең мөһим йүнәлеше булып тора. Бөгөн республиканың һәр өсөнсө кешеһе тиерлек теге йәки был социаль ярҙам сараһына йәлеп ителгән. Бының өсөн беҙҙә тейешле хоҡуҡи нигеҙ булдырылған, айырым маҡсатлы программалар һәм социаль йүнәлештәге концепциялар уңышлы тормошҡа ашырыла. Социаль хеҙмәтләндереү учреждениеһының матди-техник базаһы планға ярашлы нығытыла. Социаль пособиелар һәм төрлө компенсациялар түләү өсөн бүленгән финанс средстволары күләме йылдан-йыл арта.
Ошо изге эштә социаль хеҙмәткәрҙәрҙең юғары профессионализмынан тыш ыңғай һөҙөмтәләргә өлгәшеү мөмкин түгел. Яҡындарығыҙға һөйөүегеҙ һәм тирә-яҡтағыларға үҙегеҙҙең эскерһеҙ иғтибарығыҙ менән һеҙ иртәгәһе көнгә ышаныс уятаһығыҙ, изге һүҙегеҙ һәм эшегеҙ менән меңдәрсә кешеләргә ярҙам итәһегеҙ.
Социаль өлкәнең хөрмәтле хеҙмәткәрҙәре! Изгелек һәм һөнәрегеҙгә тоғролоҡ, күңел йылылығы һәм кешеләр яҙмышына битараф булмауығыҙ өсөн һеҙгә рәхмәт.
Һеҙгә ныҡлы сәләмәтлек, именлек һәм бәхет, еңел булмаған, әммә тыуған Башҡортостаныбыҙ һәм бөтә Рәсәй файҙаһына кешеләр өсөн бик кәрәкле хеҙмәтегеҙҙә уңыштар теләйем!
Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Рәхимов".


text:
Башҡортостан юлдаш телевидениеһының эфирын бөтә мобиль ҡоролмаларҙа ҡарап була Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Башҡортостан юлдаш телевидениеһының эфирын бөтә мобиль ҡоролмаларҙа ҡарап була
Башҡортостан юлдаш телевидениеһының эфирын бөтә мобиль ҡоролмаларҙа ҡарап була Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Республика ваҡиғаларын күҙәтеү ябайлаштырылды һәм уңайланды. Башҡортостан юлдаш телевидениеһының мобиль ҡоролмалар өсөн бушлай рәсми ҡушымтаһы сыҡты. Уны күсереп, тамашасылар республика яңылыҡтарын, программаларҙы һәм фильмдарҙы планетаның теләһе ҡайһы нөктәһендә ҡарау мөмкинлеген аласаҡ. Һуңғы осорға тиклем «БСТ» телеканалы эфиры онлайн режимда Android операция системаһы булған мобиль ҡоролмаларҙа ҡарап була ине. Хәҙер республиканың төп каналын iOS операция системаһы менән iPhone, iPad, iPod touch-та онлайн форматта ҡарап була, шулай уҡ телетапшырыуҙар программаһы бар.
«Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы директорының телевидение буйынса урынбаҫары Азамат Әлмөхәмәтов билдәләүенсә, «Башҡортостан юлдаш телевидениеһында һуңғы йылда күп технологик модернизациялар булды. Атап әйткәндә, Smart TV – яңы быуын телевизорҙарында каналдар ҡарау мөмкинлеге барлыҡҡа килде. «Триколор ТВ» юлдаш телевидениеһының Рәсәй операторы менән хеҙмәттәшлек 2013 йылдың 1 октябренән алып Башҡортостан юлдаш телевидениеһын Рәсәйҙең үҙәк өлөшөндә һәм хатта өлөшләтә Европаға трансляциялау мөмкинлеге бирҙе».
— Беҙҙең өсөн ул мөмкинлектәрҙең киңәйеүе һәм, әлбиттә, күберәк иреклек. Мобиль телевидение бөтә донъя буйынса популярлыҡ яулай, — тип өҫтәне Азамат Әлмөхәмәтов. — Башҡортостан юлдаш телевидениеһы ҡушымтаһының беренсе ҡулланыусыларының тәьҫораттары күберәк тиҙлеккә ҡағыла, әммә был инде мобиль операторҙарының эше.


text:
Өфө Рәсәйҙең яңы конгресс үҙәгенә әүерелде — Рәсәй Президенты кәңәшсеһеФото: Олег Яровиков
Өфө Рәсәйҙең яңы конгресс үҙәгенә әүерелде — Рәсәй Президенты кәңәшсеһе
Өфө Рәсәйҙең яңы конгресс үҙәгенә әүерелде — Рәсәй Президенты кәңәшсеһеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС саммиттарына әҙерлек сиктәрендә Өфөләге инфраструктураны яңыртыу һөҙөмтәһендә Башҡортостандың баш ҡалаһын Рәсәйҙең яңы конгресс үҙәге тип атарға мөмкин. Был хаҡта Рәсәй Президенты кәңәшсеһе, 2014-2015 йылдарҙа Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһында һәм 2015-2016 йылдарҙа БРИКС берекмәһендә Рәсәйҙең рәйеслеген әҙерләү һәм тәьмин итеү буйынса ойоштороу комитетының яуаплы секретары Антон Кобяков Өфөлә үткән матбуғат конференцияһында белдерҙе.
— Мин урындағы халыҡҡа һәм Башҡортостан Башлығына саммиттарға әҙерлек осоронда башҡарылған күләмле эш өсөн рәхмәт белдерәм, — тине Антон Кобяков.
Ул Өфө аэропортының яңы халыҡ-ара терминалын төҙөү һәм сафҡа индереүҙе, саммиттар үтәсәк төп урындарҙы — Конгресс-холды, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрын һәм башҡа объекттарҙы төҙөкләндереүҙе билдәләне.
— Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә алты яңы ҡунаҡхана төҙөлдө, «Башҡортостан» ҡунаҡханаһы реконструкцияланды, — тине Антон Кобяков. — Отелдәрҙе төҙөүгә инвесторҙар аҡса йүнәлтте, был эшҡыуарлыҡ менән үҙ-ара килешеп эш итеүҙең яңы форматы. Өфөлә номерҙар фонды 113 мең квадрат метрға артты. Булдырылған база халыҡ-ара кимәлдәге сараларҙы ҡабул итергә мөмкинлек бирәсәк. Рәсәй картаһында яңы конгресс майҙансығы барлыҡҡа килде, тип әйтергә була.
Антон Кобяков ШОС һәм БРИКС саммиттары саралары хаҡында һөйләне, уларҙың һөҙөмтәләре буйынса программа документтары ҡабул ителәсәк. Улар араһында Өфө декларацияһы бар, тағы ла бер нисә белдереү планлаштырыла.
Алдан хәбәр ителгәнсә, БРИКС илдәре лидерҙарының осрашыуында сәйәси һәм дөйөм идара итеү мәсьәләләре, тотороҡло үҫеште тәьмин итеү проблемалары, берекмә сиктәрендә үҙ-ара килешеп эш итеүҙе киңәйтеү юлдары тикшереләсәк. БРИКС-тың яңы үҫеш банкы һәм Валюта резервтары берекмәһенең эшмәкәрлек перспективалары тураһында фекер алышыу буласаҡ.
Саралар программаһында БРИКС, ШОС һәм Евразия иҡтисади союзы дәүләт башлыҡтары ҡатнашлығында кәңәшмә, БРИКС-тың Эшлекле советы вәкилдәре менән осрашыу ҡаралған. Рәсәй Президенты БРИКС илдәренең профсоюз ойошмалары лидерҙары менән айырым әңгәмә үткәрәсәк.
Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары булған дәүләт башлыҡтары Советының көн тәртибендә – ойошманы артабан үҫтереү, уның халыҡ-ара ареналағы ролен нығытыу, мөһим донъя һәм төбәк проблемалары буйынса идара итеүҙе көйләү мәсьәләләре. Лидерҙар документтар йыйылмаһына, шул иҫәптән ШОС-тың 2025 йылға тиклемге үҫеш стратегияһына ҡул ҡуясаҡ. Шулай уҡ Һиндостан менән Пакистанды ойошмаға ағзалыҡҡа ҡабул итеү тәртибенең башланыуы хаҡында ҡарар көтөлә.
Өфөлә Владимир Путиндың БРИКС һәм ШОС саммиттарында ҡатнашыусы сит ил дәүләт башлыҡтары менән ике яҡлы осрашыуҙары ҡаралған.


text:
Автор: Йыһангирова Гөлнара Марат ҡыҙы МБББУ Бала үҫтереү үҙәге “Аҡбуҙат” балалар баҡсаһы
Баланың бәйләнешле, эҙмә-эҙлекле, грамматик һәм фонетик яҡтан дөрөҫ итеп үҙ фекерен әйтә белеүе, уратып алған донъя тураһында төрлө ваҡиғалар һөйләй алыуы уның тормошонда мөһим роль уйнай. Шуға күрә, һәр дәрестә бәйләнешле телмәр үҫтереү маҡсатында, балалар менән фонемалар өҫтөндәге эште, һүҙ байлығын үҫтереүҙе, телмәрҙең грамматик яҡтан дөрөҫ төҙөлөшөн үҙләштереү эштәрен комплекслы рәүештә башҡарыу һәм был бурыстарҙы бер-береһе менән бәйле, даими рәүештә алып барыуҙы күҙ уңында тоторға кәрәк.
Беренсе кескәйҙәр төркөмөндә телмәрҙең бөтөн яҡтан үҙ-ара бәйләнеше (өндәр мәҙәниәте тәрбиәләү, телмәрҙең грамматик төҙөлөшө, һүҙлек эше) бәйләнешле телмәр үҫтереүҙең төп маҡсаты һәм сараһы булып тора.
Был төркөмдә уҡыған әҙәби әҫәрҙе һөйлёп биреү,
СКАЧАТЬ РАБОТУ ПОЛНОСТЬЮ
Поделиться:


text:
Мали
Координаталар: 16°08′00″ с. ш. 4°07′00″ з. д. / 16.13333° с. ш. 4.11667° з. д. (G) (O)
Мали (фр. Mali), рәсми атамаһы Мали Республикаһы (фр. République du Mali) — Көнбайыш Африкалағы дәүләт. Көнбайышта Сенегал, төньяҡта Мавритания һәм Алжир, көнсығышта Нигер, көньяҡ-көнсығышта Буркина-Фасо, көньяҡта Кот-д’Ивуар һәм Гвинея менән сиктәш.
Йөкмәткеһе
- 1 Тарихы
- 2 Географияһы
- 3 Тәбиғәте
- 4 Административ-территориаль бүленеше
- 5 Халҡы
- 6 Иҫкәрмәләр
- 7 Әҙәбиәт
- 8 Һылтанмалар
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге Мали территорияһын негроид расаһы халыҡтары бер нисә мең йыл элек төйәк иткән. Улар һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ, малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Б. э. т. III мең йыллыҡтан алып игенселек менән дә шөғөлләнә башлағандар. Малиҙың иң боронғо мәҙәниәт ҡомартҡылары неолит дәүеренә ҡарай (Бандиагарҙа һәм Бамакола ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр). Б. э. III быуатынан алып хәҙерге Мали территорияһында бер-береһен алмаштырған өс империя булған: Гана (III—XI быуаттар), Мали (XIII—XV быуаттар), Сонгай (XV—XVI быуаттар). XI быуат аҙағында Гананы мурабиттар яулап ала, урындағы халыҡ ислам диненә күсә. XII—XVI быуаттарҙа Мали территорияһында урынлашҡан дәүләттәрҙә ҡала төҙөлөшө үҫешә. XVI быуат аҙағында мароккандар Сонгай империяһын яулап ала. XVII быуатта бамбара ҡәбиләһенең ике дәүләте барлыҡҡа килә, улар үҙ-ара ыҙғыша, ә XIX быуат башында тукулер ҡәбиләһенә ҡаршы көрәш өсөн берләшә. XIX быуат уртаһына тукулер ҡәбиләһе Малиҙың көньяғын үҙенә буйһондора. 1882—1898 йылдарҙа Мали территорияһында Вассулу ислам империяһы булған.
Француз колонияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIX быуаттың икенсе яртыһында Франция хәҙерге Мали территорияһында колониаль сәйәсәт үткәрә башлай. XX быуат башына хәҙерге Мали тулыһынса француздарға буйһондорола һәм Француз Суданы исемен ала.
1932 йылда Нигер йылғаһы үҙәнендә дөгө һәм мамыҡ үҫтереү өсөн ерҙәрҙе үҙләштереү маҡсатында «Офис дю Нижер» компанияһы булдырыла. Һуғарыу каналдары, тимер һәм автомобиль юлдары төҙөлә.
1945 йылда Француз Суданы Францияның диңгеҙ аръяғы биләмәһе статусын ала. Урындағы һайлап ҡуйыла торған власть органдары булдырыла, урындағы халыҡҡа Франция гражданлығы бирелә, сәйәси фирҡәләр һәм башҡа ойошмалар рөхсәт ителә.
Бойондороҡһоҙлоҡ алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1946 йылда Модибо Кейта Ф. Уфуэ-Буаньи менән бергә Судан берлеге фирҡәһен ойошторалар, колониализмға ҡаршы көрәш башлана. 1958 йылда Француз Суданы Француз берлеге составында автоном Судан Республикаһына әүерелә. 1959 йылда Мали Федерацияһы барлыҡҡа килә, унда Судан Республикаһы һәм Сенегал инә. 1960 йылдың июнендә Мали Федерацияһы Француз берлеге сиктәрендә бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә. 1960 йылдың авгусында Сенегал федерация составынан сыға. 1960 йылдың 22 сентябрендә Судан Республикаһы Француз берлегенән сыға һәм үҙен бойондороҡһоҙ Мали республикаһы итеп иғлан итә.
Беренсе Президент[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1960-1968 йылдарҙа Малиҙың Президенты Модибо Кейта була. Ул Судан берлеге фирҡәһен да етәкләй. Тышҡы сәйәсәттә СССР һәм социалистик илдәр менән бәйләнештәр үҫтерелә. Рәсми идеология итеп марксизм-ленинизм иғлан ителә. Быға ҡарамаҫтан, Модибо Кейта 1961 йылда АҠШ-ҡа сәфәр яһай, Президент Джон Кеннеди менән дуҫтарса мөнәсәбәт урынлаштыра. Мали хөкүмәте иҡтисадты дәүләтләштереү юлын һайлай. Иҡтисад өлкәһендә үҙгәрештәр үтә киҫкен була, мәҫәлән, 1962 йылда Мали Африканың француз колонияларында ҡулланылған франктан баш тарта һәм милли валюта - мали франкын ҡабул итә. Был аҙым тышҡы сауҙа өсөн бик уңышһыҙ булып сыға. Сәнәғәттә ауыр мәсьәләләр килеп тыуа — был шарттарҙа иҫәп тотолған предприятиелар килемле эшләй алмай. Экспортҡа ебәрелеүсе тауарҙар етештереү кәмей, илдең халыҡ-ара түләүҙәргә аҡсаһы етмәй. Дәүләт аппаратын тотоуға дәүләт бюджетының 80 проценты китә. Хеҙмәтсәндәрҙең тормош кимәле насарая.
1967 йылда хөкүмәткә Франция менән сауҙа бәйләнештәрен тергеҙергә, илде африка франкы зонаһына ҡайтарырға һәм Париждан арыу ғына иҡтисади ярҙам алырға тура килә. Ул ғына ла түгел, Модибо Кейта Францияға ил иҡтисады өҫтөнән киң күҙәтеү хоҡуғы бирергә лә мәжбүр була. Был сәйәсәт Судан берлеге фирҡәһенең бүленеүенә килтерә, Президент ризаһыҙҙарға ҡарата ҡаты саралар күрә.
1968 йылдағы дәүләт түңкәрелеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1968 йылдың ноябрендә лейтенант (һуңынан подполковник) Муса Траоре етәкселегендә бер төркөм хәрбиҙәр дәүләт түңкәрелеше ҡыла. Сәйәси эшмәкәрлек тыйыла, элекке Президент Модибо Кейта илдең төньяғына Кидаль ҡалаһына төрмәгә оҙатыла. М. Траоре социалистик илдәр ярҙамынан баш тартмай, шул уҡ ваҡытта Франция, АҠШ, ГФР, Канада, ғәрәп илдәре менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә башлай. 1972-1973 йылдарҙа илдә көслө ҡоролоҡ була, был мәсьәләне Траоре хөкүмәте хәл итә алмай. Сит илдәрҙән килгән ярҙамды урлап бөтәләр. 1974 йылда Малиҙа референдум үтә, 99 % тауыш менән яңы конституция ҡабул ителә, унда эшҡыуарлыҡҡа һәм шәхси милеккә хоҡуҡ гарантиялана. Бынан тыш, формаль рәүештә бер партиялы сәйәси система индерелә, ысынында хәрбиҙәр хакимлығы дауам итә. 1977 йылда асыҡланмаған сәбәптән төрмәлә Модибо Кейта үлә. Уны ерләгәндә ил буйлап халыҡ сыуалыштары үтә, күптәр ҡулға алына. 1978 йылда, түңкәрелеш әҙерләүҙә ғәйепләнеп, милли хәүефһеҙлек хеҙмәте директоры полковник Тьекоро Багайоко менән оборона һәм хәүефһеҙлек министры Киссима Дукара ҡулға алына. 1979 йылда М. Траоре берҙән-бер легаль фирҡәгә — Мали халҡының демократик берлегенә нигеҙ һала һәм уны етәкләй. Шул уҡ йылда илдә парламент һәм президент һайлауҙары үтә, унда М. Траоре еңеп сыға һәм граждандар хөкүмәтен төҙөй. 1980 йылда Малиҙа студент сыуалыштары була, улар аяуһыҙ баҫтырыла. Бынан һуң бер нисә йыл дауамында илдә хәлдәр сағыштырмаса тотороҡло тора. 1985 йылғы президент һайлауҙарында М. Траоре ҡабат һайлана.
Агашер һуғышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1985 йылдың 25-30 декабрендә Буркина-Фасо менән сик буйы һуғышы була. Агашер һыҙатына хоҡуҡ тураһындағы бәхәс БМО-ның Халыҡ-ара судына бирелә. 1986 йылдың декабрендә сыҡҡан вердикт буйынса, территория ҡап урталай тиерлек бүленә.
1991 йылдағы дәүләт түңкәрелеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1991 йылдың мартында, халыҡ сығыштарын аяуһыҙ баҫтырғандан һуң, М. Траоре подполковник Амаду Туре етәкселек иткән хәрби түңкәрелеш һөҙөмтәһендә президент вазифаһынан төшөрөлә. Парламент таратыла, күп партиялы система индерелә, яңы конституция ҡабул ителә. 1992 йылдың апрелендә президент һайлауҙары үтә, унда Африка теләктәшлек һәм ғәҙеллек фирҡәһе етәксеһе Альфа Умар Конаре еңеү яулай. Ул Модибо Кейта хөрмәтенә мемориал төҙөтә, М. Траорены һәм уның ҡатынын ғүмерлеккә төрмәгә яптыра. 2002 йылда президент һайлауҙарында Амаду Туре еңеп сыға.
2006 йылдың 23 майында туарегтар Алжир менән сик буйындағы ике хәрби базаны баҫып ала.
2007 йылда Амаду Туре икенсе биш йыллыҡ мөҙҙәткә президент итеп һайлана.
2012 йылдағы дәүләт түңкәрелеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2012 йылдың 22 мартында боласы-хәрбиҙәр президент һарайын, дәүләт телевидениеһын һәм хәрби казармаларҙы баҫып ала. Һөжүм итеүселәр улар тарафынан Амаду Саного етәкләгән Демократияны һәм дәүләтте тергеҙеү милли комитеты булдырылыуын мәғлүм итә. Амаду Туре режимы ҡолатылыуы хаҡында ла хәбәр ителә, бер нисә министр ҡулға алына.
2012 йылдың 2 апрелендә Көнбайыш Африка дәүләттәре иҡтисади берләшмәһенең ағза-илдәре Малиға ҡаршы дипломатик, иҡтисади, финанс санкциялар индереү тураһында иғлан итә. Сауҙа һәм дипломатик мөнәсәбәттәр туҡтатылып торола, уртаҡ сиктәр ябыла, төбәк үҙәк банкында мали активтары туҡтатыла.
2012 йылдың 5 апрелендә билдәһеҙ кешеләр Гао ҡалаһында Алжирҙың Генераль консуллығына һөжүм итә һәм ете хеҙмәткәрҙе урлап алып китә.
2012 йылдың 6 апрелендә туарегтар, Малиҙағы түңкәрелештән файҙаланып, илдең төньяҡ-көнсығышында Азауад исемле бойондороҡһоҙ дәүләт иғлан итәләр.
2012 йылдың 8 апрелендә, Амаду Саного, хәрби хунта етәксеһе, власты Милли йыйылышҡа (бер палаталы парламентҡа) тапшырырға ризалашҡас, Көнбайыш Африка дәүләттәре иҡтисади берләшмәһе илдәре Малиға ҡаршы санкцияларҙан баш тарта.
2012 йылдың 21 майында меңәрләгән кеше президент һарайын баҫып ала. Граждандарҙың төп талабы булып ваҡытлы президент Дионкунда Траореның вазифаһынан китеүе тора, уның урынына Амаду Саногоны тәҡдим итәләр.
2012 йылдың 26 майында баш күтәргән туарегтар «Ансар-ад-Дин» менән Малиҙың төньяғын бойондороҡһоҙ итеү өсөн бергәләп көрәшеү маҡсатында солох килешеүе төҙөй, әммә 28 майҙа килешеүҙән баш тарта.
2012 йылдың 11 декабрендә Малиҙың премьер-министры Модибо Диарра ҡулға алына.
2012 йылдың 20 декабрендә БМО-ның Хәүефһеҙлек Советы Малиҙың төньяғын экстремистарҙан азат итеү өсөн тыныслыҡ урынлаштырыу контингентын индереүгә санкция бирә.
2013 йылдың 13 ғинуарында Малиға француз һәм немец ғәскәрҙәренән торған халыҡ-ара десант төшә. Ошо уҡ көндө Мали Республикаһының Президенты Дионкунда Траоре илдең бөтә территорияһында ғәҙәттән тыш хәл индерә.
2013 йылдың 6 июнендә хөкүмәт һәм туарегтар араһында һөйләшеүҙәр башланыуы тураһында иғлан ителә.
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рельефы һәм йылғалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм майҙаны — 1 240 192 км² (һыу өҫтө майҙаны — 20 000 км²). Илдең территорияһын өс төп географик төбәккә бүлергә мөмкин: ярайһы уҡ уңдырышлы Көнбайыш Судан (көньяҡта), ҡоролоҡло Сахель (үҙәк райондарҙа) һәм Сахараның сүллек төбәге (төньяҡта). Илдең төньяҡ-көнсығышында бейек булмаған тауҙар һәм убалар (1000 метрға тиклем), көньяғында саванналар. Сүллектәр һәм ярым сүллектәр илдең 65 % территорияһын биләй. Малиҙың иң бейек нөктәһе — Гомбори Тондо тауы (1155 м), иң түбән нөктәһе — Сенегал йылғаһы кимәле (20 м).
Иң ҙур йылғалары - Нигер һәм Сенегал. Нигер ил территорияһы буйлап Гвинея сигенән Нигер сигенә тиклем ағып үтеп, уңдырышлы төбәк булдыра. Нигер Мали өсөн иҡтисад һәм транспорт яғынан ҙур әһәмиәткә эйә.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Илдең климаты, дөйөм алғанда, тропик һәм ярайһы уҡ ҡоролоҡло, төньяҡтан көньяҡҡа табан үҙгәрә. Бамако (илдең көньяҡ-көнбайышы) өсөн эҫе климат хас, йылда уртаса яуым-төшөм кимәле — 1120 мм, температура, ғәҙәттә, 16-нан 30 °С-ҡа тиклем, 46-47 °С-ҡа ла етә. Бамакола ямғырҙар миҙгеле майҙан сентябргә тиклем, ҡоро миҙгел декабрҙән февралгә тиклем дауам итә. Гаола (Сахель төбәге) уртаса яуым-төшөм күләме йылына 220 мм, Тимбуктуҙа — 183 мм.
Геологияһы һәм файҙалы ҡаҙылмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Геологик яҡтан Мали территорияһы төп ике форманан тора: Көнбайыш Африка платформаһы (көнбайышта) һәм Туарег ҡалҡаны (көньяҡ-көнсығышта). Бокситтар, баҡыр, алмас, алтын, гипс, тимер мәғдәне, бурташ, фосфаттар, көмөш, уран, цинк һ.б. файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтары бар. Шулай уҡ гидроэнергия потенциалы ла ҙур.
Тәбиғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Малиҙың территорияһы тропик һәм субэкваториаль бүлкәттә, сүллектәр һәм ярым сүллектәр, саванналар һәм һирәк урмандар өлкәләрендә урынлашҡан.
Илдең бөтә көнбайыш, үҙәк һәм төньяҡ өлөшөн тиерлек (территорияның 90 %-тан ашыуын) 200—500 метр бейеклектәге тигеҙлек биләй. Төньяҡта — ташлы, ҡомло-ташлы йәки ҡырсынташлы Сахара сүлдәре.
Малиҙың күпселек территорияһында климат тропик сүллекле, көньяҡта — субэкваториаль. Йылдың уртаса температураһы 28-29 °C.
Төп һыу артериялары — Нигер һәм Сенегал.
Илдең төньяғында ярты территорияны тиерлек ҡыуаҡлы һәм ҡыяҡлы ҡыуаҡлы Сахара сүлдәре биләй. Көньяҡтараҡ — сәрүәрҙәр, ҡыяҡлылар, баобабтар, дум пальмалары үҫкән сүллекле саванна. Тағы көньяҡтараҡ — ғәҙәттәге саванналар, алыҫ көньяғында — урманлы саванна.
Төньяҡ сүлдәрҙә һә ярым сүлдәрҙә эре антилопалар, ваҡ ғәзәлдәр, жирафтар, гепардтар, һыртландар йәшәй. Һөйрәлеүселәр күп: геккондар, варандар, сцинктар, йыландар. Саванналарҙа антилопаларҙың төрлө төрҙәре, африка ҡабандары, арыҫландар, леопардтар, сүл бүреләре, филдәр (филдәрҙең һаны кәмей). Йылғаларҙа крокодилдар, һыу һыйырҙары йәшәй, балыҡ күп. Бөжәктәр киң таралған: термиттар, ҡырағай бал ҡорттары, москиттар, ләпәкәй, цеце себене.
Букль-дю-Бауле тигән милли парк бар.
Административ-территориаль бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мали Республикаһы 8 өлкәгә һәм айырым административ берәмек Бамакоға бүленгән.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Малиҙың халыҡ һаны 2010 йылдың июленә 13,8 млн кеше тәшкил итә һәм бик йылдам үҫә. Артым йылына 2,6 %, тыуым 1000 кешегә 46,1 сабый, ә үлем 1000 кешегә 14,6 тәшкил итә. Эмиграция йылына 1000 кешегә 5,4. Малиҙа һаулыҡ һаҡлау менән ҙур ҡыйынлыҡтар булыу сәбәпле, сабыйҙар үлеме бик юғары - 1000 кешегә 114 (донъяла 4-се урын). Бынан тыш, 2007 йылда 1,5 % халыҡ кешенең иммунодефициты вирусын йоҡторған. Уртаса ғүмер оҙонлоғо буйынса (52 йәш) ил донъяла 209-сы урында.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Новиков С. С., Урсу Д. П. История Мали в новое и новейшее время. М.: Наука, 1994. — 286 с.
- Дэвид С. Дж. Борели Мали, хронология запрограммированной дестабилизации ч.1, ч2, ч3, ч4., перевод ПолиСМИ.
- Витухина Г. О. Мали. М., 1987.


text:
Һауа шарттарына бәйле ғәҙәттән тыш хәл иғлан ителде
Метеорологтар мәғлүмәте буйынса, алдағы өс көндә ғәҙәттән тыш һауа шарттары көтөлә. Бөгөн, 16 мартта, синоптиктар епшек ҡар яуыуын, боҙлауыҡ булыуын, ҡарҙың сымдарға һырыуын күҙаллай. Ел көньяҡтан секундына 7-12 метр тиҙлектә иҫәсәк, ваҡыты менән секундына 15-20 метрға етәсәк. Республиканың көньяғында яуым-төшөмдөң аҙыраҡ булыуы көтөлә. Төнөн температура -3,-8, көндөҙ +2,+3.
17-18 мартта аяҙлы-болотло көндәр көтөлә. Урыны менән епшек ҡар яуасаҡ, боҙлауыҡ буласаҡ. Ел көньяҡтан, көньяҡ-көнсығыштан секундына 9-14 метр тиҙлектә иҫәсәк. Төнән -3,-8, аяҙытҡанда -10, -15-кә тиклем һалҡын буласаҡ. Көндөҙ +2,+3.
Киҫкен ел иҫеүе, епшек ҡар һырыуы арҡаһында электр үткәргестәр һәм элемтә линияларының өҙөлөүө, насар нығытылған ҡоролмаларҙың емерелеүе, шул иҫәптән реклама плакаттары эленгән бағаналарҙың, ағастарҙың тротуарға һәм автотранспортҡа ҡолауы ихтимал. Юлдарҙа боҙлауыҡ булыуы, һырынты һалыуы, күреү мөмкинлеге насарланыуы арҡаһында юл-транспорт һәләкәттәре ихтималлығы ла арта.
— Мәғлүмәт министрлыҡ, ведомстволар етәкселәренә, ҡала һәм район хакимиәттәре башлыҡтарына, янғын һүндереү гарнизондары начальниктарына еткерелде, — тип хәбәр иттеләр Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығынан. — Кешеләргә ғәҙәттән тыш һауа шарттарында эшләргә әҙер булырға кәрәк.


text:
Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығы эшенән алынды
Ҡала шураһы ошо турала ҡарар иткән.
Әлбиттә ширҡәттәрҙең килемһеҙ эшләүендә финанс көрсөктөң дә йоғонтоһо бар. Мәғдән сығарыу һәм уны эшкәртеүсе Сибай баҡыр-көкөрт комбинаты өсөн баҡырға хаҡтың саманан тыш төшөүе арҡаһында кире йоғонто яһаған. Шулай булыуға ҡарамаҫтан көньяҡ Урал төбәге потенциалы Сибайҙа тулы ҡеүәттә файҙаланылмай. Һуңғы йылдарҙа ҡалала яңы ширҡәттәр асылмаған. Балалар аҙығы етештереүсе комбинат үҙенең мөмкинлектәрен тулыһынса ҡулланмай, шулай уҡ урындағы ит комбинаты бөлгөнлөккә төшкән. Сибайҙа инженер-коммуникация селтәрҙәренең 70 процентының ҡулланылыу ваҡыты уҙған.


text:
Рөстәм Хәмитов «Комсомольская правда» гәзитенең баш мөхәррире Владимир Сунгоркин менән осраштыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов «Комсомольская правда» гәзитенең баш мөхәррире Владимир Сунгоркин менән осрашты
Рөстәм Хәмитов «Комсомольская правда» гәзитенең баш мөхәррире Владимир Сунгоркин менән осраштыФото: Андрей Старостин
30 ғинуарҙа Өфөлә «Комсомольская правда в Башкортостане» гәзите редакцияһында республика Президенты Рөстәм Хәмитов «Комсомольская правда» нәшриәт йортоноң баш мөхәррире, генераль директоры Владимир Сунгоркин һәм баҫманың Өфө редакцияһы журналистары менән осрашты. Төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, әңгәмә барышында Башҡортостан Президенты республикала социаль программаларҙы һәм инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу тураһындағы һорауҙарға яуап бирҙе, төбәктә транспорт инфраструктураһын үҫтереү буйынса пландар тураһында хәбәр итте, ШОС һәм БРИКС халыҡ-ара саммиттарына әҙерлек барышы тураһында һөйләне.
ШОС һәм БРИКС халыҡ-ара саммиттарын Өфөлә үткәреүҙән республика һәм уның халҡы ысынында нимә аласаҡ, тигән һорауға яуап биреп, Рөстәм Хәмитов, «халыҡ яҡшы, матур ҡала, ҡалабыҙҙың яҡшыртылған тышҡы ҡиәфәтен аласаҡ», тине.
«Юғары кимәлдә булырға, һәм беҙ Рәсәй Федерацияһының танылған иң яҡшы ҡалалары унлығына инергә тейешбеҙ. Танылыуҙан һуң киләһе аҙым – ул инвесторҙарҙың килеүе. Улар бында яҡшы кешеләр, яҡшы властар хеҙмәт итеүен күрәсәк», тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент.
— Беҙ күп производстволарҙа мохтажлыҡ кисерәбеҙ, беҙгә күп предприятиелар кәрәк. Саммитта ҡатнашыусылар алдында республикабыҙҙың презентацияһы менән сығыш яһаясаҡбыҙ.
Республика башлығының «Комсомольская правда в Башкортостане» журналистары менән тулы әңгәмә БР Президентының рәсми сайтында урынлаштырылған.


text:
Ҡыштым Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡушылды
ӨФӨ, 2015 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Ҡыштым Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡушылды. Ҡыштым ҡала округы башлығы Людмила Шеболаева Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге рәсми вәкиле Амур Хәбибуллин менән Хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы.
Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге Тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә аңлатыуҙарынса, документҡа быйыл март айында Башҡортостан менән Силәбе өлкәһе араһында төҙөлгән килешеү сиктәрендә ҡул ҡуйылған. Был проект төбәк-ара һәм милләт-ара хеҙмәттәшлекте нығытырға мөмкинлек бирәсәк. Көньяҡ Уралдың 10 муниципаль берәмеге менән шундай килешеүҙәргә ҡул ҡуйылған да инде. Килешеү — өс яҡлы, унда Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Морис Йосоповтың ҡултамғаһы бар.
Өлкә биләмәһендә 200 мең самаһы башҡорт йәшәй, шуға күрә Башҡортостан менән Силәбе өлкәһенең үҙ-ара файҙалы сауҙа-иҡтисади, мәҙәни, социаль, мәғариф хеҙмәттәшлеге бик мөһим.
Ҡыштым башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Гөлсирә Истамғолова башҡорт халҡының мәҙәниәтен һаҡлау йәһәтенән ғәйәт ҙур эш башҡара. Ҡалала 20 йылдан ашыу «Йәшлек» йыр ансамбле эшләп килә.


text:
Ҡушаяҡ
Ҡүшаяҡ, ер ҡуяны[1] йәки ялман [2] (Allactaga major, Большой тушканчик ) — Азияла, Африкала, Европаның көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә йәшәй, башлыса үҫемлек менән туҡлана, ҡыш көнө йоҡоға тала, ҡайһы саҡта игенгә зарар килтерә торған, алғы аяҡтары бик ҡыҫҡа, артҡы аяҡтары һәм ҡойроғо бик оҙон айырым кимереүселәр[3]; кимереүселәр отрядына ҡараған, оҙон артҡы аяҡтары менән һикереп йөрөй торған нәҙек оҙон ҡойроҡло дала йәнлектәре ғаиләһе[4]. Дала, ярымдала, полеарктика далаһы шырттарында йәшәргә яраҡлашҡан кимереүселәр төркөмөн берләштерә.
Уларҙың кеүҙәһе, ғәҙәттә, 4—25 см оҙонлоҡта була, ҡойроғо кәүҙәнән оҙонораҡ 7—30 см. Ҡойроҡ осо аҡлы-ҡаралы бумала менән тамамлана. Ҡойроҡ осондағы бумала йүгергәндә руль булып хеҙмәт итә.
Һырты ҡыҙыл-көрән йәки һарғылт, аҫты аҡ. Ҡойроғо ҡара, осо һоро. Ирендәрендә өнөндә йәшәргә ярҙам итә торған оҙон ҡаты мыйыҡтары бар. Артҡы аяҡтары алғыларына ҡарағанда бер нисә тапҡыр оҙонораҡ. Ҡолактары ҙур, оҙон һәм тар. Тирән итеп ҡаҙылған өндәрендә йәшәй, улар ҡышлай торған, даими, көндөҙге, ваҡытлы төрҙәргә бүленә. Төндә әүҙемдәр. Көҙөн йоҡоға тала. Ҡушылыу апрельдә — йоҡо тамамланыуға уҡ башлана. Йөклөлөк осоры айҙан артыҡ дауам итә. 1−4 бала килтерә. Үләнсел үҫемлектәрҙең ер өҫтө һәм ер аҫты өлештәре менән туҡлана.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Русско-башкирский словарь сельскохозяйственных терминов (Ф. С. Мурзакаев, 2001)
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)


text:
11 апрель
11 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 101-се (кәбисә йылында 102) көнө. Йыл аҙағына тиклем 264 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Халыҡ-ара Паркинсон ауырыуына ҡаршы көрәш көнө.
- Халыҡ-ара концлагерь әсирҙәрен азат итеү көнө.
- Либерия — Доға көнө.
- Уганда — Азатлыҡ көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1775 — Джеймс Паркинсон, инглиз табип.
- 1887 — Дәүләткилдиев Ҡасим Сәлиәсҡәр улы, башҡорт совет рәссамы, СССР художниктар Союзы ағзаһы, башҡорт рәссам сәнғәтенә нигеҙ алыусы.
Был көндө үлгәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1936 — Ризаитдин Фәхретдинов, тарихсы, педагог, әҙип.
- 1996 — Әхмәров Ғәбит Абдулла улы, Советтар Союзы Геройы (1944).


text:
Башҡортостанда киҙеүгә ҡаршы вакцинациялау башланды
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостан халҡына киҙеүгә ҡаршы прививка яһай башланылар. Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, быйыл белгестәр 1,2 миллион кешегә прививка яһарға ниәтләй (республика халҡының 30 проценты). Шул иҫәптән 300 мең балаға прививка эшләнәсәк, уларҙың 55 меңе — мәктәпкәсә учреждение тәрбиәләнеүселәре һәм 245 меңе — уҡыусы.
Өлкәндәр араһында тәү сиратта медицина һәм мәғариф ойошмалары (140 меңдән ашыу), транспорт өлкәһе (11 мең самаһы), торлаҡ-коммуналь хужалыҡ (өс мең самаһы) хеҙмәткәрҙәренә, 60 йәштән үткән кешеләргә һәм хроник сирлеләргә прививка яһала. Бынан тыш, 80 мең студент һәм ете меңдән ашыу хеҙмәткә алыныусы вакцинация үтергә тейеш.
Республикаға өлкәндәрҙе иммунизациялау өсөн 900 мең, балаларға 116 меңдән ашыу доза вакцина килтерелгән. Вакцинация грипп менән сирләү хәүефен, үлем осраҡтарын кәметә, өҙлөгөүҙәрҙе иҫкәртә, тип билдәләй белгестәр.


text:
Төбәктә бала табыу сертификаттары программаһын тормошҡа ашырыуға 144 миллион һум аҡса йүнәлтелгән
Башҡортостанда Рәсәй Социаль страховкалау фондының БР буйынса төбәк бүлексәһе бала табыу сертификаттары программаһы буйынса түләүҙәр биреүгә 144,4 миллион һум аҡса йүнәлткән. Программала йәмғеһе 94 медицина ойошмаһы ҡатнаша, тип хәбәр иттеләр фондтан.
Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, 2013 йылдың ике айы эсендә республикала 8744 сабый, шул иҫәптән 4430 малай һәм 4314 ҡыҙ тыуған. Ғаиләлә икенсе булып тыуған балалар яңы тыуған сабыйҙарҙың 38,4 процентын тәшкил итә. Ә өсөнсө һәм унан һуңғы бала тапҡан ғаиләләр һаны, үткән йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, 5,6 процентҡа артҡан.


text:
БР Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитеты журналистарҙы конкурста ҡатнашырға саҡыра
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитеты журналистар өсөн ижади конкурс ойоштороуы тураһында иғлан итте.
Ойоштороусылар федераль киң мәғлүмәт сараларының төбәк редакциялары, республика, ҡала гәзиттәре, журналдары, телевидениелары, радиолары һәм электрон киң мәғлүмәт саралары вәкилдәрен ҡатнашырға саҡыра.
Конкурс «Матбуғат киң мәғлүмәт саралары», «Электрон киң мәғлүмәт саралары», «Телевидение», «Радио» номинациялары буйынса уҙғарыла.
Эштәр профессоналлек кимәле, теманы асыуға ижади алым, шулай уҡ мәғлүмәти һығымталар иҫәбе, дөрөҫлөгө һәм мәғлүмәти бай эстәлеге буйынса баһаланасаҡ.
Заявкалар һәм материалдар 2014 йылдың 1 мартына тиклем goskomzakaz62@bashkortostan.ru электрон адресына ҡабул ителә. Тулыраҡ ведомствоның рәсми сайтында баҫылған.
Ижади ярыштың йомғаҡтары 2014 йылдың 6 мартында иғлан ителәсәк.


text:
Милләтебеҙҙең рух шишмәһе ҡоромаһын
- Подробности
- Родительская категория: "Туған тел" клубы
- Опубликовано 09.02.2012 17:12
Бөгөнгө күп милләтле мөхит шарттарында туған телебеҙҙе, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе, халҡыбыҙҙың меңәр йыллыҡ дәүерендә ҡаныбыҙға, аңыбыҙға һеңдерелгән башҡорт рухын һаҡлап ҡалыу еңелдән түгел. Әлбиттә, матбуғат, мәғлүмәт сараларының милләтте тәрбиәләүгә әһәмиәте бик ҙур. Телевидение экрандары аша алып барылған тапшырыуҙар, гәзит, журнал биттәрендә баҫылған мәҡәләләр йәштәрҙең дә, ололарҙың да аңына, томошҡа мөнәсәбәтенә йоғонто яһамай ҡалмай. Әммә бөгөн башҡорт телендә сыҡҡан гәзит, журнадарҙың тиражы бик аҙ, тотош милләткә барып етерлек түгел.
Бының, әлбиттә, объектив һәм субъектив сәбәптәре лә етерлек. Күптәр үҙенә кәрәк мәғлүмәтте интернет селтәренән ала. Ә барыбер ҙә милләтебеҙҙең күпселек өлөшө ауыл ерендә йәшәгәнлектән, интернет, компьютер мөмкинселектәре менән файҙаланыу сикләнгән. Гәзит, журналдарға яҙылыу өсөн ауыл ерендә осон-осҡа ялғап йәшәгән эшһеҙ халыҡтың аҡсаһы ла юҡ.
Ә мәктәп илебеҙ мәғарифында бер туҡтауһыҙ барған үҙгәртеүҙәр, реформалар менән мәшғүл, шуғалыр ҙа уҡыусыны рухи яҡтан тәрбиәләү функцияһын педагогтар үҙ өҫтөнән алып ташлаған. Ниндәй генә йәмғиәт ҡоролошонда йәшәһәк тә, ниндәй генә үҙгәртеп ҡороу елдәренә дусар ителһәк тә, беҙҙе бер милләт итеп берләштергән асылыбыҙҙы һаҡлап ҡалыу һәр халыҡтың үҙенең мөҡәддәс бурысы ул. Әгәр был изге бурысты үтәй алмаһаҡ Аллаһы Тәғәлә беҙҙе икенсе халыҡ менән алмаштырыр. Был турала изге ҡөрьәндә лә иҫкәртелгән. Был йәһәттән гәзит, журналдарҙан тыш Башҡортостан телевидениеһының эфирға сығарылған тапшырыуҙарҙың әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Бигерәк тә Салауат Хәмиҙуллин, Искәндәр Сәйетбатталов әҙерләгән һәм эфирға сығарған тапшырыуҙар тәрән йөкмәткеле, юғары идеалдар менән һуғарылған, башҡортта сәм, ғәм, милләт өсөн ғорурлыҡ тойғоһо уятырлыҡ. Тарихи фараз рубрикаһы, арҙаҡлы шәхестәребәҙ, күренекле замандаштарыбыҙ тураһындағы тапшырыуҙарҙың тәрбиәүи әһәмиәте бик көслө.
Журналист Шамил Кучуков әҙерләп һәм алып барған “Ҡайтайым ауылыма” проектында тыуып үҫкән, беҙҙе туйҙырған изге төйәгебеҙгә һөйөү, еребеҙгә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү һәр тапшыыруҙа һыҙыҡ өҫтөнә алына. Тапшырыу геройҙары яҡташатры менән ихлас аралашып ҡына ҡалмай, уларҙың аһ-зарҙарын, теләктәрен, үтенестәрен тейешле дәүләт органдарына еткереп, тыуған ауылының проблемаларын хәл итеүҙә мөмкин булған ярҙам күрһәтә. Тимәк, телевидениеның бөгөн тәрбиәүи мөмкинселектәре иҫ киткес ҙур.
Әммә барлыҡ тапшырыуҙар ҙа юғары маҡсаттарға яуап бирә алмай. Әйтәйек, аҙна һайын эфирға сыҡҡан “Арыҫлан” ир-егеттәр клубын төптән уйлап, тәрбиәүи миҫалдар менән тулыландырып барғанда телевизор ҡараусыларға файҙаһы һис шикһеҙ булыр ине. Был тапшыыруҙа ҡатнашҡан ир-егеттәребәҙ көләмәстәр һөйләп, ләстит, сафсата һатыуҙан ары китә алмай. Ғаилә башлығы, абруйлы атай булырлыҡ шәхесте, ғаиләһен матди яҡтан тәьмин итеү яуаплылығын үҙ өҫтөнә алырлыҡ, үҙен, ғаиләһен, халҡын яҡлай алырҙай ир-егетте ғаиләлә нисек тәрбиәләргә, көслө заттарыбыҙҙың сәләмәтлеген ҡаҡшатҡан кире күренештәрҙе нисек булдырмаҫҡа, туған тел культын ниндәй алымдар, ысулдар менән күтәрергә, башҡорт ғаиләһендә милли мөхитте булдырыу юлдарын өйрәтһәләр, тапшырыуҙың тәрбиәүи әһәмиәте бермә-бер артыр ине.
Туған телебеҙгә һөйөү, ихтирам тәрбиәләү, ата-бабаларыбыҙҙың быуаттар төпкөлөнән быуындан-быуынға күсә килгән изге йолаларын тергеҙеү һәм милли рухыбыҙҙы һаҡлау – быларҙың барыһына ла ғаиләлә нигеҙ һалына. Ғаилә ышаныслы булһын өсөн уның нигеҙе ныҡ булырға тейеш. Ошо көндәрҙә Президентыбыҙ Рөстәм Хәмитов указы менән 2012 йыл республикабыҙҙа “Балалар именлеген һаҡлау һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылы” тип иғлан ителеүе йәмғиәттә ғаиләнең тотҡан урынына хөкүмәт кимәлендә иғтибар бирелергә тейешлегенә асыҡ дәлил.
Башҡортостан телевидениеһында ошо юҫыҡта тапшырыуҙар йышыраҡ булһын ине. Был тәңгәлдә аҙна һайын эфирға сыҡҡан “Бәхетнамә” рубрикаһында уны әҙерләүсе һәм алып барыусы журналистар баланы башҡорт ғаиләһендә башҡорт рухлы, заманса йәшәргә һәләтле, аң-белемгә, ғилемгә ынтылыусы, эшһөйәр һәм илһөйәр шәхес итеп тәрбиәләү юлдарын өйрәтһендәр ине. Баланың сәләмәт булып үҫеүендә милли ризыҡтарға өҫтөнлөк биргән пропаганда кәрәк. Колбаса, сосиски, гамбургер, чупа-чупас, кока-кола кеүек фасфуд аҙыҡтар менән туҡланыу баланың һаулығына зыян ғына килтерә.
Баланы шәхес итеп мәктәп тә, урам да тәрбиәләй алмай, был изге бурысты ғаилә генә тулыһынса тормошҡа ашыра ала. Шуның өсөн йәштәребеҙ ғаилә ҡороу мәсьәләләренә бик етди ҡараһындар ине. Бөгөн милләтебеҙҙең тамырына балта сабыусы бик ҡурҡыныс ике факторға туҡталып китеү кәрәк булыр.
Беренсеһе: ауылдарҙа ғәҙәти күренешкә әйләнгән эскелек тамыр йәйгән, - икенсеһе: ҡалаларҙа рухһыҙ, туған теленән, халҡының милли ғөрөф-ғәҙәттәренән мәхрүм булған маргиналдарҙың арта барыуы. Был инде ҡатнаш никахтарҙан хасил булған ғаиләләр емеше.
Эскелек ул – милләтебеҙҙе упҡынға этәреүсе иблес ҡоралы. Был йәһәттән матбуғат биттәрендә һәм информация сараларында даими рәүештә динебеҙ ҡанундары талаптарына ярашлы һәм фәнни яҡтан нигеҙләп тә айыҡ тормошто пропагандалау алып барылһын ине. Бәлки Рәсәй хөкүмәтенә эскән халыҡ менән идара итеүсе еңелерәктер. Ә шулай ҙа генофондыбыҙҙы, милләтебеҙҙе һаҡлап ҡалыу өсөн беҙгә, башҡортҡа, эскелектән арыныу мотлаҡ.
Канада ғалимдарын төньяҡ халыҡтарынан чукча, эвенк, эскимостарҙың эскелеккә бирелеү сәбәптәрен асыҡлау маҡсатында ғилми тикшеренеүҙәр үткәргән һәм ошондай һығымтаға килгән. Быуаттар дауамында халыҡ үҙенең туҡланыу рационында ит, һөт, балыҡ аҙыҡтары менән файҙаланған икән (йәшелсә, емеш-еләк, фруктылар ашамайынса), был халыҡ вәкилдәренең организмында алкоголдең емергес тәьҫиренә ҡаршы торорҙай иммунитет бөтөнләй булмай һәм алкоголле эсемлектәр был халыҡ вәкилдәренең генофондына емергес зыян килтерә. Беҙҙең ата-баабларыбыҙ ҙа Уралдағы тәбиғәт шарттарынан сығып, әллә күпме быуаттар һуҙымында ит, һөт аҙыҡтары менән туҡланған бит. Шуның өсөн эскелектән ҡотолоуҙың берҙән-бер юлы – милләтебеҙгә айыҡ тормош алып барыу. Бынан бер быуат элек кенә Зәки Вәлиди үҙенең “Хәтирәләр” китабында: “Милләтебеҙ арҡы эсмәй ине”, - тип телгә алған.
Әгәр әҙәм балаһы тәүбәгә килеп, үҙенең ихтыяр көсө табып, эскелек кеүек яман ғәҙәттән ҡотолоу юлдарын тапҡан хәлдә үҙенең тормошон яҡшы яҡҡа үҙгәртә һәм ғаиләһен дә һаҡлап ҡала ала.
Милләтте юҡҡа сығарыусы икенсе фактор: халҡыңдан ситләшеп, уның яҙмышына, киләсәгенә битараф булыу. Башҡорт телен белмәгән, уны ихтирам итмәгән, милли ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һанға һуҡмаған рухһыҙ балалар башлыса ҡатнаш никахтарҙан торған ғаиләләрҙән сыға. Ғаиләлә аралашыу теле башҡорт теле булғанда ғына, атай менән әсәй өйҙә башҡорт мөхитен булдыра алһа ғына, бала туған телен үҙләштерә, өйрәнә, туған телендә фекер йөрөтә, халҡының рухи ҡиммәттәрен аңына һеңдереп, башҡорт рухлы булып үҫә. Атай менән әсәй ике милләттән булған ғаиләләрҙә башҡорт теле аралашыу теле була алмай. Башҡорттоң милли булмышы, менталитеты үҙенә зыян килтереп булһа ла, ят мөхиткә, икенсе телгә өҫтөнлөк бирә. Статистика мәғлүмәттәренән күренеүенсә бөгөнгө кәндә ҡатнаш никахтарҙың нисбәте башҡорттарҙа 55 процент тәшкил итә, ә урыҫтарҙа ҡатнаш никахтар нисбәте 21 процент ҡына. Халыҡта ҡатнаш никахтарҙың нисбәте 70 процентҡа етһә, милләт үҙенең булмышын, асылын юғалтып, юҡҡа сығыуға дусар ителә.
Башҡорт файҙаһына булмаған был күрһәткестәр йәштәребеҙҙе уйландырһын ине, егеттәребеҙ һәм ҡыҙҙарыбыҙ ғаилә ҡорор алдынан туған телде һаҡлау, милләтте ишәйтеү проблемаһына етди ҡараһындар ине.
Ә инде Рәсәйҙең сиктәре асылғас, демократик, ирекле йәмғиәттә йәшәбеҙ тип, бигерәк тә ҡыҙҙарыбыҙ сиғандар һымаҡ Ер шарының төрлө тарафтарына китеп, ете ят милләт вәкилдәренә кейәүгә сығып, ғаилә ҡороуҙы ғәҙәткә әйләндерҙеләр. Хатта Башҡортостанда йәшәгән ата-әсәәлре кейәүем ғәрәп, төрөк, негр, инглиз, француз, итальян, грек тип ауыҙ тултырып маҡтаналар. Төптән фекер йөрөтә башлаһаң, был процесс ғорурланыу өлгөһө түгел, ә милләттең ысын мәғәнәһендәге фажиғәһе. Башҡорт бит сиған түгел. Сиғандар Ер шарының ниндәй генә төбәгендә йәшәһә лә булмаған халәттә лә, туған телен, ғөрөф-ғәҙәттәрен, милли булмышын, минталитетын һаҡлап ҡала ала. Әлбиттә, был йәһәттән сиған халҡы – һоҡланырлыҡ ҡәүем.
Ә бына башҡорт тыуған еренән, иленән сығып китеү менән, туған телен икенсе телгә алмаштыра, ғөрөф-ғәҙәттәрен онота, хатта бәғзеләре динен дә алмаштыра. Шулай булғас, башҡорт ҡайҙалыр иленән ситтә диаспора булып йәшәй алмай, ул тик үҙ ерендә, үҙ илендә, үҙ мөхитендә, үҙ милләте араһында ғына башҡорт булып ҡала ала.
Советтар Союзы осоронда йәшәү, торлаҡ шарттарына бәйле Башҡортостандан ситкә китергә мәжбүр булған йөҙәр меңләп милләттәштәребеҙҙең күбеһе бөгөнгө көндә ассимиляцияға дусар ителеп, бер нисә быуын үткәндән һуң сит милләттәрҙән йотолоуы быға асыҡ миҫал. Уларҙың тик бармаҡ менән һанарлығы ғына туған телен, милләтен, рухын һаҡлап ҡала алған. Төрлө төбәктәргә һибелгән башҡорттоң ассимиляцияға бирелеүенең сәбәбе үрҙә телгә алынған ҡатнаш никахтарҙа.
Башҡортостан телевидениеһында аҙна һайын сыҡҡан “Башҡорттар” программаһы тураһында ла бер нисә һүҙ әйтеп китеү кәрәк булыр. Беҙҙең журналистар сит илдәрҙә йәшәгән милләттәштәребеҙҙе интернет аша эҙләп табып, эфирға сығара, улар менән әңгәмәләшә, уларҙың хәл-әхүәлен һораша. Әлбиттә, белем алыу, уҡыу, тәжрибә туплау өсөн сит илдәргә сығыу, сит ерҙәрҙе күреү, сит телдәрҙе өйрәнеү кәрәк. Тик йәшәү өсөн, ғаилә ҡороу өсөн түгел. Ете диңгеҙ аръяғында сит милләт вәкиле менән ғаилә ҡороп, сит илдә йәшәргә тороп ҡалған башҡорттан Башҡортостанға, башҡорт милләтенә ни файҙа?.. Сит тарафтарҙағы әле һанап кителгән сит милләт кейәүҙәребеҙҙән ҡасан башҡорт балаһы тыуғаны бар? Сит милләттәрҙең һанын арттырыу үҙ халҡыңа бер ниндәй ҙә мәртәбә өҫтәмәй һәм беҙгә сит милләттәрҙең һанын арттыырусы сеймол булып хеҙмәт итеүҙән туҡтарға ваҡыт. Башҡорт бит йәһүд түгел. Йәһүд кенә ниндәй илдә йәшәүенә ҡарамаҫтан йәһүд булып ҡала белә. Күрәһең йәһүд халҡының үҙ асылын, үҙ-үҙен һаҡлай ала торған эске инстинкты бик көслөлөр.
Ә беҙ, башҡорттар, халыҡ булараҡ үҙебеҙҙе тик үҙ илебеҙҙә, Уралыбыҙҙа ғына һаҡлай алабҙ. Аллаһы Тәғәлә беҙҙе Уралыбыҙҙан айырмаһын, ошо изге ерҙә халыҡ булып ойошҡанбыҙ, моңло ла, яғымлы ла, камил да туған телебеҙ ошонда яралған.
Ата-бабаларыбыҙ:
- Һай, Уралым, Уралым,
Атам кейәү булған ер,
Әсәм килен булған ер,
Кендегемде киҫкән ер,
- тип Уралын Мәккәгә тиңләп, уға табынған, ерен-һыуын һаҡлап, миллионлаған ҡорбандар биргән, тыуған еренең хозурлығына, матурлығына һоҡланып, йырҙар, ҡобайырҙар ижад иткән. Тимәк, башҡорт милләтенең яҙмышы ошо ерҙә генә хәл ителә ала һәм дәүләтселеге лә ошо ерҙә генә һаҡланып ҡала ала.
Үҙәк телеканалдарҙа алып барылған тапшырыуҙарҙан үҙебеҙгә әллә ни өлгө ала алмайбыҙ. Рәсәй телеканалдары тапшырыуҙарында милләт-ара никахтарҙы мөхәббәт емеше тип һәр яҡлап хуплауы АҠШ өлгөһөнә эйәреүҙәндер ул. АҠШ бит – килмешәктәр иле. Американы Колумб асҡандан һуң, Европанан был яңы ерҙәргә төрлө милләт вәкилдәре байлыҡ артынан ағыла башлай. Американың төп халҡы индеецтар баҫҡынсыларҙан күпләп ҡырылыуға дусар ителгәс, был территорияла йөҙәрләгән килмешәк милләт вәкилдәре бер халыҡ булып уҡмаша һәм бөгөн улар үҙҙәрен америкалы милләте тип йөрөтәләр.
Үҙәк канал тапшырыуҙарында рәсәйлеләр дөйөм берҙәм милләт, бер халыҡ тип тылҡыуҙары беҙҙе һағайта.
Ә Рәсәй дәүләте бит бөтөнләй икенсе йүнәлештә формалашҡан, уның составында йәшәгән һәр этностың үҙенең тарихи ере, ошонда меңәр йыллап йәшәгән ватаны бар. Шуға күрә Рәсәй бер халыҡтың ғына түгел, ә күп милләтле дәүләттең федерацияһы. Федерацияның бер гөлләмәһен тәшкил иткән башҡорттоң башҡаларҙан айырып торған үҙ теле, үҙ моңо, үҙ ғөрөф-ғәҙәттәре, үҙ йолалары бар бит.
2 февралдә Рәсәйҙең “Мир” телеканалында журналист Алексей Шахматов алып барған “Һүҙҙән – һүҙгә” (слово за слово) программаһында “Рәсәй мигранттары кәрәкме?” тигән тапшырыу булды. Ошо тапшырыуҙа ЛДПР фракцияһынан Госдума депутаты Вадим Деньгин үҙенең сығышында: ”Рәсәйҙең Алыҫ Көнсығышында урыҫтар Ҡытай мигранттарынан йотола, сөнки был төбәктә көнөнә 12 урыҫ-ҡытай никахтары теркәлә. Эш былай барһа, урыҫ милләте ассимиляцияға дусар ителеп, ҡытайлыларҙан йотолоп бөтәсәк”, - тип саң ҡаға.
Ә беҙҙең зыялыларыбыҙ милләт-ара никахтарҙы юғары мәҙәниәтлелек, дуҫлыҡ, татыулыҡ өлгөһө тип күккә күтәреп маҡтайҙар. Ә бер нисә тиҫтә йылдан тотош Уралды 50 меңләп башҡорт тороп ҡалһа, башҡорт теле, башҡорт халҡы ғына түгел, Башҡортостан Республикаһы ла булмаҫ бит.
Туған телебеҙҙе, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе, милли мәҙәниәтебеҙҙе, бай тарихыбыҙҙы үҙебеҙ яҡлап, үҙебеҙ һаҡламаһаҡ, яуаплылыҡты үҙ өҫтөбөҙгә алмай, милләт булараҡ юҡҡа сығып, тарих арбаһынан төшөп ҡалһаҡ, беҙҙе хатта Аллаһы Тәғәлә лә тергеҙә алмаҫ. Милләтте туған тел, туған моңдар, рух йәшәй. Шуны онотмайыҡ.
Әнүзә Йомағолова


text:
Константин Толкачев: «Һәр халыҡтың телен, мәҙәниәтен, йолаларын һаҡлау дәүләт һәм йәмғиәт бурысы булып тора»
— Владимир Путин үҙенең мәҡәләһендә милли мәсьәләне фундаменталь тип атап, уның әһәмиәтен дөрөҫ билдәләне, — тип комментарий бирҙе республиканың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев «Независимая газета» баҫмаһында донъя күргән «Владимир Путин. Рәсәй: милли мәсьәлә» мәҡәләһенә. – Башҡортостан күп милләтлелек коэффициенты буйынса Рәсәйҙә икенсе урында тора, бында төрлө конфессияларға һәм социаль төркөмдәргә ҡараған 130-ҙан ашыу милләт йәшәй.
Төбәктәге милли күп төрлөлөк баһалап бөткөһөҙ хазина булып ҡабул ителә.
— Бындай ҡараш республикала дәүләт милли сәйәсәте нигеҙе булып тора һәм төп закондар сығарыу акттарын ҡабул иткәндә иҫәпкә алына, — тип иҫәпләй Константин Толкачев. – Төбәктә республика халҡтарының үҙ телдәрен һәм мәҙәниәтен ирекле үҫтереүгә конституцион хоҡуҡтарын тормошҡа ашырыу механизмдарын булдырған закондар һәм норматив хоҡуҡи акттар етерлек. Дәүләт телдәре, мәҙәниәт, мәғариф, милли-мәҙәни берләшмәләр, музейҙар, ижади союздар, китапханалар эшмәкәрлеге тураһындағы республика закондары улар иҫәбендә.
Республиканың Дәүләт Йыйылышы рәйесе фекеренсә, Башҡортостандың халыҡ мәғарифында дөйөм Рәсәй кимәлендәге ҙур ҡаҙаныштар бар. Республика мәктәптәрендә 14 туған тел өйрәнелә. Юғары һәм урта һөнәри уҡыу йорттарында ҡайһы бер этностар өсөн туған тел уҡытыусылары әҙерләнә. Халыҡтар мәҙәниәтен үҫтереүҙә лә уңыштар етерлек.
— Башҡортостан бөгөнгө демократик Рәсәйҙә терәк булыусы төбәктәрҙең береһе булып ҡала, шул иҫәптән федератив дәүләт булдырыу процестарында ла ул таяныс булып тора, — тип билдәләне Константин Толкачев. – Бында дөйөм дәүләт һәм төбәк мәнфәғәттәрен яраштарыуға, милләт-ара һәм конфессия-ара татыулыҡ өлгөһөн күрһәтеүгә һәм, һөҙөмтә булараҡ, сәйәси тотороҡлоҡҡа һәм иҡтисади үҫешкә өлгәшелде. Республикала милли мәҙәниәттәрҙе һәм күп халыҡтарҙың телдәрен үҫтереүҙә тейешле алтын урталыҡ табылды.
Уның һүҙҙәренсә, һәр халыҡтың телен, мәҙәниәтен, йолаларын һаҡлау дәүләттең һәм йәмғиәттең мөһим бурысы булып тора.
— Башҡортостан үҙенең уникаль ҡаҙанышын – халыҡтар берлеген, уларҙың быуаттар дауамында һаҡланып килгән дуҫлығын һәм татыулығын даими рәүештә үҫтерә, — тине республика парламенты спикеры. – Уны һаҡлап ҡалыу – дәүләттең һәм йәмғиәттең мөһим бурысы.
— Ысын федерализмдың төп асылы – ул, тәү сиратта, үҙәк власть менән төбәктәр, һүп һанлы һәм аҙ һанлы халыҡтар, шулай уҡ төбәктәр менән республикалар араһындағы компромистар мәҙәниәте. Был, халыҡтарҙың социаль-иҡтисади һәм мәҙәни-рухи мәнфәғәттәрен иҫәпкә алып, дәүләтте горизонталь ғына түгел, вериткаль йәһәттән дә төҙөү. Әлеге хеҙмәттәшлектә гармонияға ирешелһә, һөҙөмтәлә дәүләт һәр яҡлап та нығытыласаҡ, — тип иҫәпләй Константин Толкачев.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов менән Игорь Левитин Өфөлә Затон биҫтәһенең урау юлын асты
Фото:
Өфөлә Затон биҫтәһенең магистраль автомобиль юлының тәүге участкаһы асылды. Юлды асыу тантанаһында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, Рәсәй Федерацияһының транспорт министры Игорь Левитин һәм Өфө хакимиәте башлығы Павел Качкаев ҡатнашты.
— Юлдың яңы участкаһы Затонда транспорт хәрәкәтен яйға һалыр, тип ышанабыҙ, — тине Рөстәм Хәмитов, юл төҙөүселәргә мөрәжәғәт итеп. – Һеҙгә һаулыҡ, уңыштар теләйем, йыл һайын беҙҙә юлдарҙың яңы участкалары, трассалар, күперҙәр асылып торһон. Рәсәйҙең Транспорт министрлығы ярҙамында тап шулай булыр ҙа.
Юл төҙөүселәрҙе Игорь Левитин да ҡотланы.
— Затон биҫтәһенең магистраль автомобиль юлының икенсе сиратын, шулай уҡ яңы күпер төҙөү мәсьәләһен дә хәл итәсәкбеҙ, — тине министр. – Бүздәк районында ауыл юлын асыу тантанаһында ҡатнаштыҡ. Быйыл Рәсәйҙә 500 километр ауыл юлы төҙөргә уйлайбыҙ. Уларҙың һигеҙе Башҡортостанда буласаҡ.
Игорь Левитин республиканың юлдар төҙөү буйынса пландарының күп булыуын һәм РФ Транспорт министрлығының был эштә төбәккә ярҙам итәсәген билдәләне.
Урау юл 2006 йылда төҙөлә башлаған. Шул ваҡыттан алып ағымдағы йылдың сентябренә тиклем дүрт миллиард һумдан ашыу аҡса үҙләштерелгән.
Юлдың оҙонлоғо – 21 километр, дөйөм киңлеге – 36,5 метр.
Башҡортостан Президенты журналистарға Рәсәйҙең Транспорт министрлығы менән бергә республикала тармаҡ үҫешенең көнүҙәк мәсьәләләре тикшерелеүе хаҡында әйтте. Атап әйткәндә, Рөстәм Хәмитов М5 һәм М7 федераль трассаларын реконструкциялауҙы дауам итеү кәрәклеген билдәләне.
— Быға ҙур ресурстар йүнәлтелгән, — тине Президент. – Бүздәк районында Комсомол ауылына һуҙылған юлды астыҡ. Ул ҙур түгел, әммә бик әһәмиәтле. Өфө аэропорты хаҡында ла һүҙ барҙы. Алда беҙҙе ҙур эштәр көтә.


text:
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Италияла тәбиғәт ғәрәсәтенең ҡорбандары арта. 6,2 баллы магнитуда тәшкил иткән тетрәү һөҙөмтәһендә 300-гә яҡын кеше һәләк булған, меңәрләгән кеше торлаҡһыҙ ҡалған. Был күрһәткестәр тулылана бара. Сөнки емереклектәр аҫтында тағы ла кешеләр булыуы ихтимал. Тетрәү төнөн булғанға күрә, ҡала халҡы был ваҡытта йоҡлаған була. Ил хөкүмәте фажиғә эҙемтәләрен бөтөрөүгә 235 миллион евро аҡса бүлгән. Сейсмологтар тағы ла тетрәүҙәр булыу ихтималлығын белдерә.
Донъялағы иң ҙур дережабль һәләкәткә осраған. Һауала 19 көнгә тиклем яғыулыҡ ҡоймай оса алған 90 метрлыҡ гигант 7 көнлөк сәйәхәттән һуң үҙәк Англияла ергә ҡолап төшә. Пилот кабинаһы өлөшләтә емерелгән, әммә зыян күреүселәр юҡ.
Альфа Центавра системаһында Ерҙең игеҙәге табылған. Ҡояштан 40 триллион километр, йәғни 4,3 яҡтылыҡ йылы алыҫлыҡта беҙҙең планетаға оҡшаш күк есеме барлығын ғалимдар раҫлаған. Унда тере организмдарҙың үрсеүенә яраҡлы шарттар булыуы ихтмал. Япмаһы Ерҙеке кеүек ташлы, һыу ҙа булыу бар. Ғалимдарҙың был “быуат асышы” яңы проектҡа нигеҙ һалмаҡсы. Игеҙәк планетаға 20 йыл эсендә барып етеүсе осоусы аппарат яһарға уйлайҙар. 100 миллион долларлыҡ проектҡа Рәсәй миллиардеры Юрий Мильнер һәм космосты өйрәнеүсе билдәле ғалим Стивен Хокинг ярҙам күрһәтергә теләк белдергән.


text:
Башҡортостанда «Үҙәк-2015» стратегик уҡыуҙары тамамландыФото: Андрей Старостин
Башҡортостанда «Үҙәк-2015» стратегик уҡыуҙары тамамланды
Башҡортостанда «Үҙәк-2015» стратегик уҡыуҙары тамамландыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
16 сентябрҙә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Үҙәк-2015» стратегик уҡыуҙарының тамамланыуына арналған митингта сығыш яһаны.
– Уҡыуҙар Башҡортостандың мобилизация сараларын үткәреүгә әҙерлеген күрһәтте. Бынан тыш, унда ҡатнашҡан барлыҡ структураларҙың хәрби әҙерлектәре, тейешле документтарҙа яҙылғанса бер төптән эшләй белеүҙәре күренде, – тип билдәләне төбәк Башлығы. – Өҫтәүенә уҡыуҙар матди-техник тәьминәт, ойоштороу әҙерлеге йәһәтенән ҡайһы бер етешһеҙлектәрҙе лә асыҡланы. Бынан тейешле һығымта яһаясаҡбыҙ.
Рәсәй Ҡораллы Көстәре Генераль штабы әҙерлек барышына, башҡарма власть һәм урындағы үҙидара органдары менән үҙ-ара килешеп эш итеүгә, «Үҙәк-2015» уҡыуҙары барышында Башҡортостан биләмәһендә саралар үткәреүгә юғары баһа бирҙе.
Республика етәксеһе уҡыуҙарҙа ҡатнашыусыларға бер төптән эш итеүҙәре өсөн рәхмәт белдерҙе, шулай уҡ запастағы майор Евгений Щемелининға рәхмәт хаты тапшырҙы.
– Дөйөм мобилизация иғлан ителгәндән һуң йәлеп ителәсәк хәрбиҙәрҙе, барлыҡ структураларҙы әҙерләү юғары кимәлдә ҡалһын өсөн артабан да эш алып барасаҡбыҙ. Беҙ ошо эшкә яуаплы ҡарайбыҙ, сөнки был эшмәкәрлек илебеҙ өсөн мөһим, – тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Өфө бейеүселәре заманса бейеү йүнәлештәре буйынса VII чемпионатта Гран-приға лайыҡ булды
ӨФӨ, 2016 йыл, 9 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Райт Денс мәктәп-студияһы Өфөнөң иң яҡшы бейеү коллективы исемен яуланы. Уның тәрбиәләнеүселәре төп номинацияларҙа тәүге ун урынға, шулай уҡ заманса бейеү йүнәлештәре буйынса VII чемпионатта Гран-приға лайыҡ булды.
Турнир Башҡортостандың баш ҡалаһында Дөйөм Рәсәй бейеү ойошмаһы, заманса һәм эстрада бейеүҙәре федерацияһы, спорт хореографияһы федерацияһы, Рәсәйҙең чир спорты һәм черлидинг союзы ярҙамында уҙғарылды.
Чемпионатҡа Волга буйының төрлө төбәктәренән 200-ҙән ашыу ҡатнашыусы килде. Бейеүселәр сәхнә бейеүҙәре, оriental (фолк, шоу, классик); streetdance (хип-хоп, брейк данс, электрик буги/паппинг, диско, хаус); бал һәм спорт хореографияһы; чир спорты һәм черлидинг (чир пом фристайл, чир хип-хоп, чир джаз, черлидинг) кеүек төрлө дисциплиналарҙа үҙ һәләттәрен күрһәтте.
«Rайт Dance» («дөрөҫ бейеү») студияһы 2008 йылда асылған. Был —Өфөләге иң тәүге заманса бейеүҙәр мәктәбе. Проект Башҡортостандың Демократик йәштәр союзы — Рәсәй Йәштәр союзының республика ойошмаһы ҡатнашлығында тормошҡа ашырылған. Һигеҙ йыл эсендә мәктәптә өс меңдән ашыу уҡыусы белем алған. Әлеге ваҡытта студияла 160 бала һәм 77 өлкән кеше заманса бейеү серҙәренә төшөнә. Бейеүселәрҙең иң кесеһенә — ике йәш ярым, иң олоһона 58 йәш.
«Бында иҫ китерлек бер ни ҙә юҡ, сөнки һәр береһенең үҙ холҡо, — тип иҫәпләй мәктәпкә нигеҙ һалыусы Александр Клявлин. — Бейеү булған, бар һәм буласаҡ», — тип ышана студия етәксеһе.


text:
Стәрлетамаҡтың сәнғәт оҫталары шиғриәт һәм йыр байрамын ойошторҙо
Стәрлетамаҡтың Юрий Гагарин исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркында «Йәйге тымыҡ кистәрҙә...» байрамы үтте, уны урындағы яҙыусылар ойошмаһы һәм ҡала хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге ойошторҙо. Шиғрит һәм йыр кисәһе Стәрлетамаҡ халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн матур йолаға әүерелде, сара бына инде бер нисә йыл рәттән үткәрелә. Быйыл Стәрлетамаҡ, Салауат, Мәләүез, Күмертау ҡалаларының шағирҙары һәм яҙыусылары, республикала билдәле булған йырсылар, музыканттар һәм эстрада коллективтары тамашасыларҙы үҙҙәренең ижады менән ҡыуандырҙы.


text:
Президент башҡорт атын сертификацияларға тәҡдим итте
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, «башҡорт балы», «бөрйән бал ҡорто», «башҡорт ҡымыҙы», «башҡорт аты» кеүек традицион башҡорт брэндтарын республикаға рәсми беркетергә һәм уларға тейешле сертификаттар әҙерләргә, тигән тәҡдим индерҙе.
«Башҡортостан Республикаһы – бер нисә мәҙәниәт тупланған уникаль төбәк. Беҙҙә иҡтисадты, спортты, туризмды, милләт-ара һәм конфессия-ара мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү өсөн уңышлы нигеҙ бар. Республика үҙен Рәсәйҙә генә түгел, унан ситтә лә яҡшы белеүгә лайыҡ. Иманым камил, традицион башҡорт брэндтарын булдырыу республикабыҙҙы тағы ла танытасаҡ һәм инвесторҙарҙың иғтибарын нығыраҡ йәлеп итәсәк», — тине Рөстәм Хәмитов.
Республика башлығының һүҙҙәренә ҡарағанда, Башҡортостанда традицион башҡорт брэндтарын популярлаштырыуҙың яҡшы өлгөләре бар. Атап әйткәндә, төбәктә башҡорт ҡымыҙы нигеҙендә балалар өсөн ашамлыҡтар етештереү буйынса инвестиция проекты эшкәртелә.


text:
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты үҙенең составын яңырттыФото: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының матбуғат хеҙмәте
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты үҙенең составын яңыртты
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты үҙенең составын яңырттыФото: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфөлә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының ултырышы уҙҙы, унда уның составы яңыртылды. Баш ҡалаға Ҡаҙағстан, Ханты-Манси автономиялы округы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы, Свердловск, Силәбе һәм Ҡурған өлкәләренән башҡорт ҡоролтайҙары вәкилдәре килде. Ҡарарҙар асыҡ тауыш биреү юлы менән ҡабул ителде.
Ултырышта Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары һайланды. Ул — быға тиклем башҡарма комитет аппаратына етәкселек иткән Вельмир Аҙнаев. Билдәле ғалим, филология фәндәре докторы, профессор Фирҙәүес Хисаметдинова икенсе урынбаҫар итеп һайланды.
Шулай уҡ комиссиялар раҫланды. Урындағы үҙидара, ер мөнәсәбәттәре, хоҡуҡ, эшҡыуарлыҡ һәм туризм мәсьәләләрен Ҡырмыҫҡалы районы хакимиәте башлығы Фәнзил Сыңғыҙов күҙәтәсәк. Республиканан һәм Рәсәйҙән ситтә йәшәгән башҡорттар менән эш өсөн философия фәндәре докторы, БДУ-ның философия һәм социология факультеты деканы Ғәфүр Сәлихов етәкселегендәге комиссия яуап бирәсәк.
Йәштәр сәйәсәте һәм спорт мәсьәләләре Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының Йәштәр советы рәйесе Рәмзил Байназаровҡа йөкмәтелде. Мәғариф һәм фән буйынса комиссия рәйесе итеп педагогия фәндәре кандидаты, Башҡортостандың «Аҡ тирмә» милли мәҙәниәттәр үҙәге» йәмәғәт берләшмәһе идараһы ағзаһы Вәкил Хажин һайланды. Башҡорт телен һәм әҙәбиәтен үҫтереү буйынса комиссияны филология фәндәре кандидаты, Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институты доценты Фәнзил Саньяров етәкләне.
БДУ-ның тарих факультеты доценты, тарих фәндәре кандидаты Нурислам Ҡалмантаев башҡорт халҡының тарихы мәсьәләләре буйынса комиссия етәксеһе итеп тәғәйенләнде. БАССР-ҙың халыҡ артисы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы, М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының художество етәксеһе Олег Ханов башҡорт халҡының мәҙәниәте һәм рухи мираҫы буйынса комиссия рәйесе итеп һайланды.
Демография, ғаилә, әсәлек, аталыҡ һәм балалыҡ мәсьәләләре менән «Киске Өфө» гәзитенең баш мөхәррире Гөлфиә Янбаева шөғөлләнәсәк. Дини ойошмаларҙың эшмәкәрлеген күҙәтеү Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты рәйесе урынбаҫары Айнур Арыҫлановҡа йөкмәтелде. Журналистар союзы етәксеһе, «Йәшлек» гәзитенең баш мөхәррире Артур Дәүләтбәков мәғлүмәт сәйәсәте буйынса комиссия рәйесе итеп һайланды.
Башҡарма комитет ултырышында шулай уҡ яңы структуралар: башҡорт йәмәғәт ойошмалары, йәштәр ойошмалары менән эшләү буйынса координация советтары һәм башҡорт телендә киң мәғлүмәт саралары советы ойошторолдо. Бынан тыш, аҡһаҡалдар советы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты советының яңы составы раҫланды. «Ҡоролтай» гәзите булдырылды, ул республика гәзиттәренә ҡушымта рәүешендә донъя күрәсәк, тип хәбәр иттеләр ойошманың матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Рөстәм Хәмитов интеллектуаль милек буйынса йәштәр конференцияһын асыуҙа сығыш яһаныФото: Олег Яровиков, Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов интеллектуаль милек буйынса йәштәр конференцияһын асыуҙа сығыш яһаны
Рөстәм Хәмитов интеллектуаль милек буйынса йәштәр конференцияһын асыуҙа сығыш яһаныФото: Олег Яровиков, Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
18 апрелдә Өфөләге Конгресс-холда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Интеллектуаль милек өлкәһендә төбәк программалары һәм проекттары — йәштәр күҙлегенән» тип аталған Бөтә Рәсәй йәштәр ғилми-ғәмәли конференцияһын асыуҙа сығыш яһаны.
Ике йөҙ йыл элек техника һәм технологиялар әүҙем үҫешә башланы, һәм беҙҙең илебеҙ ошо процеста лайыҡлы урын биләне, тип билдәләне республика Башлығы. Бөгөн йәш ғалимдар алдында космонавтика, биология, инженер фәндәре өлкәһендә тикшеренеүҙәр һәм асыштар яһау бурысы тора.
– Бөгөнгө фән йәштәрҙе тәрбиәләүгә йүнәлеш алырға тейеш. Быуындар бәйләнеше бик мөһим. Беҙ, өлкән быуын кешеләре, һеҙгә белемебеҙҙе, донъяға позитив ҡарашыбыҙҙы тапшырыуҙың мөһим икәнлеген аңлайбыҙ, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Кешелек өҙлөкһөҙ үҫешә. Һеҙҙең бурысығыҙ – алға барыу. Хәҙер фән менән шөғөлләнеү, тикшеренеүҙәр алып барыу өсөн яҡшы мөмкинлектәр бар.
Ултырыш башланыр алдынан республика етәксеһе ғилми-техник проекттар күргәҙмәһен ҡараны, унда Башҡортостан уҡыусыларының һәм юғары уҡыу йорттары студенттарының, шулай уҡ «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ҡарамағындағы «Авиация технологиялары технопаркы» ғилми-етештереү ассоциацияһының эштәре ҡуйылған.
«Интеллектуаль милек өлкәһендә төбәк программалары һәм проекттары — йәштәр күҙлегенән» Бөтә Рәсәй йәштәр ғилми-ғәмәли конференцияһы «Интеллектуаль милек — XXI быуат» IX халыҡ-ара форумы сиктәрендә уҙа. Уның девизы — «Йәштәр ижадын — иҡтисад талаптарына». Балалар һәм йәштәр ижадына ярҙам күрһәтеү, уны иҡтисад талаптарына йүнәлтеү төп маҡсат булып тора.
Конференция өсөнсө тапҡыр уҙғарыла. 2014 һәм 2015 йылдарҙа ул Рәсәйҙең Федерация Советында ойошторолдо. Унда үҙҙәренең асышына патентын теркәгән йәки уға ғариза биргән, шулай уҡ фәнни журналдарҙа мәҡәләләре баҫылып сыҡҡан уҡыусылар, студенттар, йәш ғалимдар ҡатнаша. Илдең 29 төбәгенән бөтәһе 262 проект килгән. Конференцияла Ҡытай һәм Ҡаҙағстан вәкилдәре лә ҡатнаша.


text:
2020 йылға төбәк торлаҡ-коммуналь хужалығы энергия сығымдарын кәметәсәк
Тармаҡты үҫтереүҙең яңы стратегияһына ярашлы, Башҡортостандың торлаҡ-коммуналь хужалығын тамырынан яңыртыу көтөлә. Яңы стратегияның төп тезистарын БР торлаҡ-коммуналь хужалығы министры Ирек Ялалов Өфөлә үткән республика кәңәшмәһендә әйтеп үтте. Ведомство башлығы торлаҡ-коммуналь хужалыҡты артабан үҫтереүҙең төп юлдарын билдәләне. Бөтөн сараларҙың төп бурысы – хеҙмәтләндереүҙәр сифатын яҡшыртыуҙы тәьмин итеү.
Ирек Ялалов кәңәшмәлә ҡатнашыусыларҙың иғтибарын тармаҡ 2020 йылда сығырға тейешле күрһәткестәргә йүнәлтте.
— Күп фатирлы йорттарҙың бер квадрат метрын йылытыу һәм эҫе һыу менән тәьмин итеүгә дөйөм энергия тотоноу йылына 52 килограмм шартлы яғыулыҡтан ашмаҫҡа тейеш, — тине министрлыҡ башлығы. — Был 2009 йыл кимәленең 64 проценты.
Тәүлегенә бер кешегә һыу ҡулланыу 180 литрҙан ашмаҫҡа тейеш. Ә коммуналь объекттарҙың максималь туҙыу кимәле 30-40 проценттан артырға тейеш түгел.


text:
Ағиҙел мәҙәни баш ҡала буласаҡ
Ағиҙел ҡалаһында был аҙнала Мәҙәниәт йылын асыу хөрмәтенә байрам саралары уҙасаҡ. Шулай уҡ муниципаль берәмектәр араһында республика мәҙәни ваҡиғалар марафоны штандартын тапшырыу буласаҡ. «Башинформ» агентлығы алдан хәбәр итеүенсә, үткән аҙнала марафон Илеш районында үтте.
Ағиҙелдә концерттар, күргәҙмәләр һәм башҡа төрлө мәҙәни саралар ойоштороласаҡ. Үҙәк китапханала «Савитар» балалар өсөн өҫтәмә белем биреү үҙәге уҡыусыларының эштәре күрһәтеп ҡуйыласаҡ. Балалар сәнғәт мәктәбендә совет ғәскәрҙәрен Афғанстандан сығарыуҙың 25 йыллығына арналған сара үткәреләсәк. Был уҡ датаға Үҙәк китапхананың үҫмерҙәр өсөн клубында «Билдәле кешеләр менән осрашыу» арналасаҡ. Ҡала спортсылары йәштәр үҙәгендә ирҙәр спорты фестивалендә ҡатнашасаҡ.
Республика халыҡ ижады үҙәге хәбәр итеүенсә, «Башҡортостандың мәҙәни баш ҡалаһы» марафоны исемлегендә киләһе Краснокама районы буласаҡ.


text:
Башҡортостанда «Ирәмәл» тәбиғәт паркы булдырыласаҡ
2011 йылда Башҡортостан Республикаһының Белорет һәм Учалы райондары территорияһында яңы «Ирәмәл» тәбиғәт паркы барлыҡҡа киләсәк.
Был паркты ойоштороу тураһында мәсьәлә бер нисә тиҫтә йылдар элек үк ҡуҙғатылды. Республиканың милли ҡаҙанышы — легендар Ирәмәл тауы үҙенең популярлығы арҡаһында антропоген йоғонтоға дусар ителде. Ҡыҙыл китапҡа ингән күп үҫемлектәр тулыһынса юҡ ителеү ҡурҡынысы аҫтында ҡалды. Тау тирәләй вездеходтар менән йөрөү үҙенсәлекле тундра мүктәрен юҡҡа сығарҙы, үҫемлектәргә зыян килтерҙе. Тау һәм уның тирә-яғы сүп-сар һәм ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына күмелде.
Республика йәмәғәтселеге уникаль тәбиғәт объектының катастрофа сигенә етеүенә властарҙың иғтибарын йәлеп итеүгә байтаҡ көс һалды.
31 декабрҙә, 2010 йылдың һуңғы көнөндә, БР Хөкүмәте Премьер-министры вазифаһын башҡарыусы Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, «Ирәмәл» тәбиғәт паркы дәүләт бюджет учреждениеһын ойоштороу тураһында» 524-се ҡарарға ҡул ҡуйҙы.
Парк «Айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялары тураһында» Федераль законға, «Башҡортостан Республикаһында айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялары тураһында» Башҡортостан Республикаһы Законына ярашлы булдырыла.
«Ирәмәл» тәбиғәт паркы БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы ҡарамағына тапшырыла.
БР Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, министрлыҡҡа парк булдырыуға бәйле ойоштороу сараларын тормошҡа ашырырға ҡушылды. Рөхсәт ителгән хеҙмәткәрҙәр һаны 21 штат берәмеге иҫәбендә билдәләнде.
Республика Хөкүмәте БР Урман хужалығы министрлығына Белорет, Тирлән һәм Учалы лесничестволарындағы “Ирәмәл” тәбиғәт паркы сиктәрендә урынлашҡан, дөйөм майҙаны 49338 гектар булған урман участкаларын учреждениеға сикләнмәгән ваҡытҡа даими файҙаланыуға тапшырырға күрһәтмә бирҙе.


text:
Китап баҫыу
- Был мәҡәлә китап баҫыу тарихы тураһында. Хәҙерге торошо тураһында Нәшриәт һәм Полиграфия мәҡәләләрен ҡарағыҙ.
Китап баҫыу — баҫма продукция етештереү процесы. Термин ғәҙәттә тарихи мәғәнәлә ҡулланыла.
Йөкмәткеһе
Китап баҫыу тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Китап баҫыуҙы уйлап сығарыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Китап баҫыу ике мәртәбә уйлап сығарыла: Ҡытайҙа һәм урта быуаттағы Европала. Ҡайһы бер мәғлүмәтәр буйынса Ҡытайҙа китап баҫыуҙы Б.Э.Т 581 йылда (Julien, «Documents sur l’art d’imprimerie»), ә Ҡытай мәғлүмәттәре буйынса 936 һәм 993 йылдар араһында уйлап тапҡандар (ҡарағыҙ Дүрт бөйөк асыш 868 йылда баҫылған Алмаз сутраһы тигән будда тексы, теүәл датаһы ҡуйылған беренсе баҫма булып һаҡлана.
Даналап баҫыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Текст, рәсем һәм һүрәттәрҙе даналап баҫыу техникаһы бөтә Көнсығыш Азияла киң ҡулланыла. Туҡымаға һәм һуңыраҡ ҡағыҙға баҫыу ысулы Боронғо Ҡытайҙа барлыҡҡа килгән. Бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланған туҡымаға баҫыу өлгөләре Ҡытайҙа эшләнгән һәм б.э.т 220 йыл тип даталанған. Көнбайышта баҫылған баҫма өлгөләре Боронғо Мысырҙа Рим идараһы ваҡытына ҡарай.
Көнсығыш Азияла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған иң тәүге баҫма гравюра Ҡытайҙа Хан династияһы дәүеренә ҡарай, улар рәсемдең күсермәһен ебәккә өс төҫ менән баҫҡан. Ҡағыҙға баҫыуҙың иң тәүге өлгөһө лә Ҡытайҙыҡы, ул VII быуатҡа ҡарай.
IX быуатта ҡағыҙға баҫыуҙы профессиональ кимәлдә үҙләштергәндәр, Британия китапханаһында һаҡланған Алмаз сутраһы —- беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған тулы баҫма китап[1]. X быуатта сутра һәм картиналарҙың 400 мең күсермәһе баҫыла, конфуциан классикаһы нәшер ителә. Тәжрибәле китап баҫыусы көнөнә икешәр табаҡлы 2000 бит баҫа алған[2].
Китап баҫыу Ҡытайҙан Корея һәм Японияға тарала, улар ҡытай логограмаларын ҡуллана; Турфун һәм Вьетнамда башҡа шрифтар менән китап баҫыу ысулын ҡулланалар. Ҡағыҙ уйлап табыуҙан айырмалы булараҡ, китап баҫыу техникаһы[3] ислам донъяһында таралмай.
Яҡын Көнсығышта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туҡымаға берәмләп баҫыу Рим дәүерендәге Мысырҙа IV быуатта барлыҡҡа килә. Ғәрәпсә «тарш» тип аталған ксилография ысулы ғәрәп Мысырында, IX—X быуаттарҙа, башлыса, доға һәм бетеү өсөн ҡулланылған.
Мисәт һырҙары (гравюралар) ҡурғаш, аҡ ҡурғаш, йәки балсыҡтан эшләнгән тигән фекерҙәр ҙә бар. Ҡулланылған ысулдарҙың мосолман донъяһынан ситтә йоғонтоһо ҙур булмай.
Европа ағас гравюралар менән баҫыуҙы мосолман донъяһынан ҡабул итә, металл ксилография техникаһы билдәһеҙ ҡала. Ислам Урта Азияһында Ҡытайҙан күсмә типтағы баҫыу ысулын өйрәнгәс, ксилография ҡулланыштан сыға.[4]
Европала[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Христиан Европаһында туҡымаға күсермә яһау ысулы 1300 йылдарҙа билдәле була. Туҡымаға, дини маҡсатта, ҙур һәм ҡатмарлы рәсемдәр күсермәһе баҫыу мөмкин була, ҡағыҙ сағыштырмаса арзанайғас, 1400 йылдар тирәһендә, ҡағыҙға баҫылған дини темаға ҙур булмаған гравюралар һәм уйын кәрттәре киң тарала. 1425 йылдан күпләп ҡағыҙ баҫма продукция етештереү башлана[5].
Технология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Китап баҫыу түбәндәгесә башҡарыла: ҡабарынҡы хәрефтәр эшләнгән ағас таҡтаға буяу буяйҙар, өҫтөнә ҡағыҙ һалалар һәм йомшаҡ щётка менән ышҡыйҙар. Урта быуаттарҙа Нидерланд китап баҫыусылары ағас таҡтала ҡулланған был ысул Ҡытайҙа XX быуат башына тиклем һаҡлана, иезуит-миссионерҙарҙың XVII быуатта баҡыр пластинкаға хәреф яҙыу тормошта урын тапмай.
Фива һәм Вавилон ҡәберлектәрендә ҡабарынҡы хәрефтәр яҙылған кирбестәр тапҡандар; ассирий кешеләре йылъяҙмалар өсөн һырлап яҙылған хәрефле балсыҡ цилиндр ҡулланған; Афиналарҙа географик карталарҙы йоҡа баҡыр пластинкаларҙан киҫеп эшләгәндәр; Рим көршәкселәре үҙҙәре эшләгән һауыт-һабаға заказ биреүсе һәм һауыт-һабаның тәғәйенләнеше тураһында яҙылған эҙ ҡалдырыр булған. Бай римлеләр балаларын уҡырға өйрәтеү өсөн фил һөйәгенән йәки металдан эшләнгән хәрефтәр биргән, улар менән балалар һүҙҙәр төҙөргә өйрәнгән; Цицерон һүҙ төҙөүҙең тәртибе тураһында асыҡ һөйләй.
Урта быуаттарҙа, тәре походтарынан һуң, уҡый-яҙа белергә теләүселәр һаны күбәйә, манускрипттарҙы күсереп яҙыусы монахтар эшмәкәрлеге халыҡ ихтыяжын ҡәнәғәтләндермәй. XIII быуат башында таҡтаға уйып ҡыҫҡа текст һәм рәсем эшләй башлайҙар. Һуңыраҡ текст төп урынды ала, һөйләүсенең телмәренән яҙылған, рәсемһеҙ, китаптар баҫалар. Мисәт эшләү өсөн билдәләр уйып яҙыла торған металл таҡталар әҙерләйҙәр. Бер нисә ысулы бар:
- хәрефтәр һыҙатын ҡалдырып, башҡа урындар уйып ташланған;
- таҡтала хәрефтәр һыҙаты уйылған — был осраҡта хәрефтәр аҡ, ҡалған өлөшө ҡара булып баҫылған.
Ксилография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ағас таҡталағы хәрефтәр бысаҡ менән уйылып алына, был ысул ксилография тип атала. Беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған сәнғәт әҫәре 1423 йылда баҫылған «Фәҡирҙәр Библияһы»н ҡарағыҙ («Библия бедных»). Баҫыу станогы ҡулланғандармы, щёткамы — билдәһеҙ; һәр хәлдә лә анопистографик ысул (ҡағыҙҙың бер яғына ғына баҫыу) ҡулланғандар.
Йыймалы шрифт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Китап баҫыу тарихы, хәҙерге мәғәнәлә, металдан эшләнгән, күсермәле, ҡабарынҡы, хәрфтәрҙең көҙгөләге күсермәһен ҡуллана башлаған ваҡыттан башлана. Уларҙан юл йыйғандар һәм пресс ярҙамында ҡағыҙға баҫҡандар.
1041 һәм 1049 йылдар араһында Ҡытай кешеһе Би Шэн яндырылған балсыҡтан хәрефтәр эшләүҙе уйлап таба, тик был ысул киң таралмай, сөнки ҡытай яҙмаһында меңләгән иероглиф ҡулланыла һәм йыймалы шрифт әҙерләү күп көс, ваҡыт талап итә.
Кореяла Корё династияһы заманында 1377 йылда металдан эшләнгән күсермәле шрифт ярҙамында «Будда рухына ирешеү тураһында бөйөк монахтарҙың тәғлимәте антологияһы» тигән китап баҫыла.
Европала йыйылмалы шрифт XV быуатта барлыҡҡа килә, бөтә тикшереүселәр ҙә немец Йоһанн Гутенберг башлап ебәргән тип иҫәпләй. 1458 йылда Страсбургта типографияһы булған Иоганн Ментелин һәм Бамбергта беренсе китап баҫыусы тип һаналған Пфистер ҙа Гутенбергтың уҡыусылары тип танылырға тейеш. Барлыҡ Европа халыҡтары беренсе китап баҫыусы булыуға дәғүә итә. Лоренс Янсзоон Костертың китап баҫыуҙы уйлап тапҡан танытмаһы бар тип голландтар дәғүә итә. Итальяндар, Памфилио Кастальди күсермәле хәрефтәр уйлап тапҡан, тип белдерә, ул асышын Фустаға бирә. Фуста иптәштәре менән Мфйнцта типография аса, тип һөйләйҙәр. Тик быны раҫлар өсөн беҙҙең көндәргә тиклем бер генә баҫылған бит тә һаҡланмаған.
Беренсе китаптар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе баҫылған китаптар бик һирәк данала һаҡланған; уларҙың шрифты һәм тышҡы күренеше ҡулдан күсереп яҙылған китаптарға оҡшаш. Ҡулдан күсереп яҙылған китаптар ҡиммәтерәк баһаланған, халыҡ баҫылған китапта иблис ҡатнашлығы бар тип элеккесә күсереп яҙылған китап талап иткән; беренсе баҫылған китаптарҙа баҫылған йылы ла, урыны ла, типографияһы ла күрһәтелмәгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Революцияға тиклемге әҙәбиәт:
- Печатное дело // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Wetter J. Kritische Geschichte der Erfindung der Buchdruckerkunst. — Meinz, 1836.
- Schaab . Geschichte der Erfindung der Buchdruckerkunst. — 2. Ausg. — Meinz, 1855.
- Bernard Ang. De l’origine et des débuts de l’imprimerie en Europe. — P., 1853.
- Sotheby . Principia typographica. — L., 1858.
- Dupont P. Histoire de l’imprimerie. — P., 1869.
- Bigmore и Wyman . Bibliography of printing. — L., 1880—84.
- Didot A. F. Histoire de la typographie. / Extrait de l’Encyclopédie moderne. — P., 1882.
- De Vinne . The invention of printing. — 2nd ed. — Ҡалып:N. Y., 1878.
- Голике Р. Р. Сборник снимков с славяно-русских старопечатных книг. — СПб., 1895.
- Шибанов П. Каталог русских и славянских книг, напечатанных вне Москвы и Петербурга с основания типографий до новейшего времени. — М., 1883.
- Старопечатные славянские издания // Вестник славянства. — Вып. X. — 1895.
- Остроглазов . Книжные редкости // Русский архив. — 1891. — № 8, 9.
- Голубев . О начале книгопечатания в Киеве // Киевская старина. — 1886. — № 6.
- Ляхницкий . Начало книгопечатания в России. — СПб., 1883.
- Лихачев Н. Документы о печатании книг и грамот в 1694 г. — СПб., 1894.
- Лихачев Н. Книгопечатание в Казани за первое пятидесятилетие существования в этом городе типографий. — СПб., 1895.
- Карамышев И. Краткие исторические сведения о СПб. типографиях.
- Божерянов И. Исторический очерк русского книгопечатного дела. — СПб., 1895.
- Владимиров П. В. Начало славянского и русского книгопечатания в XV—XVI вв. — К., 1894.
- Собко, «Ян Галлер» // Журнал Мин. нар. просв., 1883, № 11;
- Петрушевич А. С. Иван Фёдоров, русский первопечатник. — Ҡалып:Льв., 1883.
- Пташицкий О. Л. Иван Фёдоров, русский первопечатник. // Русская старина. — 1884. — № 3.
- Дринов М. Првата Блгарска типография в Солун и некои от напечатанише в нея книги. — 1890.
- Обзор I Всерос. выставки печатного дела. — СПб., 1895; 34.
Урыҫ телендә әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уҡыу һәм белешмә китаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Баренбаум И. Е., Шомракова И. А. Всеобщая история книги. — СПб., 2005.
- Владимиров Л. И. Всеобщая история книги: Древний мир, Средневековье, Возрождение. — М., 1988.
- История книги / Под ред. А. А. Говорова, Т. Г. Куприяновой. — М., 2001 (первое издание: М., 1999).
- Ростовцев Е. А. История книжного дела. Учеб. пособие. — СПб., 2007—2011. — Ч. 1—3.
- Книга. Энциклопедия. — М., 1999. (Книговедение. Энциклопедический словарь. — М., 1982. — первое издание)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Oneline Gallery: Sacred Texts. British Library. Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 июнь 2012.
- ↑ Tsien Tsuen-Hsuin Paper and Printing — Cambridge University Press, 1985. — Vol. 5 part 1. — P. 158,201.
- ↑ Carter Thomas The Invention of Printing in China — 1925. — P. 102–111.
- ↑ Richard W. Bulliet (1987), «Medieval Arabic Tarsh: A Forgotten Chapter in the History of Printing». Journal of the American Oriental Society 107 (3), p. 427—438.
- ↑ History of Woodcut, Arthur M. Hind, p , Houghton Mifflin Co. 1935 (in USA), reprinted Dover Publications, 1963 ISBN 0-486-20952-0
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- История книги (урыҫ.)
- История книгопечатания в Китае
-
Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге (1890—1907).(урыҫ.)


text:
Мортаза Рәхимов Башҡортостан парламентына Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһаясаҡ
26 мартта БР Дәүләт Йыйылышы Йортонда Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 12-се ултырышы үткәрелә.
Башҡортостан Президенты республика Конституцияһының 87-се статьяһына ярашлы Башҡортостан парламентына Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһаясаҡ. Беренсе тапҡыр Мортаза Рәхимов Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай алдында "Башҡортостан Республикаһының артабанғы үҫеше тураһында" Мөрәжәғәтнамәһе менән 1995 йылда сығыш яһағайны. Быйыл Башҡортостан Президенты республика парламентына Мөрәжәғәтнамә менән 15-се тапҡырына мөрәжәғәт итәсәк.
Йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәләр төбәктең үҫеш стратегияһын билдәләй, шуға күрә һәр ваҡыт ҙур ижтимағи резонанс тыуҙыра. Программа документында Башҡортостандың ижтимағи-сәйәси, социаль-иҡтисади һәм мәҙәни-рухи үҫешенең төп йомғаҡтары сағылыш таба, кеше һәм йәмғиәт мәнфәғәтендә республиканың артабанғы үҫеш юлдары билдәләнә.
Республика Президенты Мөрәжәғәтнамәһе конкуренцияға һәләтле, инновацион иҡтисад төҙөүгә, социаль өлкәне, һаулыҡ һаҡлауҙы, мәғарифты, фәнде, мәҙәниәтте, спортты нығытыуға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән. Мөрәжәғәтнамә ижтимағи тормоштоң бөтә өлкәләрен үҫтереү ориентиры булып тора, унда депутат корпусы алдына яңы бурыстар ҡуйыла, ҡануниәт системаһын камиллаштырыу буйынса эшмәкәрлектең төп йүнәлештәре билдәләнә. Документта дәүләт ҡоролошо, законлылыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү, граждандарҙың хоҡуҡтарын күҙәтеү, республика һәм урындағы дәүләт власы органдары, урындағы үҙидара органдары эшмәкәрлеген камиллаштырыу мәсьәләләре мөһим урын биләй.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Башнефть» компанияһы акцияларының республика пакетын һатыу буйынса һөйләшеүҙәр алып барылмай Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Башнефть» компанияһы акцияларының республика пакетын һатыу буйынса һөйләшеүҙәр алып барылмай
Рөстәм Хәмитов: «Башнефть» компанияһы акцияларының республика пакетын һатыу буйынса һөйләшеүҙәр алып барылмай Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Башҡортостан «Башнефть» компанияһының 25 процент акциялар пакетын һатырға йыйынмай. Был хаҡта республика Башлығы Рөстәм Хәмитов белдерҙе.
– Республика ҡарамағындағы 25 процент акциялар пакетын һатырға уйламайбыҙ, – тине төбәк етәксеһе. – Яңыраҡ ҡына пакетты республика милкенә күсереү тантаналары тамамланды.
Рөстәм Хәмитов әлеге ваҡытта был пакетты һатыуҙың отошһоҙ булыуын билдәләне, сөнки һуңғы йылдарҙа компанияны капитализациялау 10-дан 4,5 миллиард долларға тиклем кәмене, хәҙер акцияларҙың хаҡы түбән.
– Шуға күрә беҙҙең позиция – һатмаҫҡа, ошо йәһәттән һөйләшеүҙәр алып бармаҫҡа, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Башлығы. – Беҙ үҙебеҙҙең пакетты һатыу буйынса бер ниндәй ҙә һөйләшеүҙәр алып бармайбыҙ.


text:
«Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры» Бөтөн Рәсәй конкурсында Башҡортостан ҡатын-ҡыҙҙары еңеүгә дәғүә итә
Мәскәүҙә бөгөн «Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры» XIV Бөтөн Рәсәй конкурсының федераль этабында еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһы үтә. Конкурста ҡатнашыуға Башҡортостандан 12 эшҡыуар заявка бирҙе. БР Эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы рәйесе Алла Кузьмина иҫәпләүенсә, уларҙың яртыһы тиерлек еңеүгә дәғүә итә ала.
Бүләкләү тантанаһы Царицында Екатерина һарайында үтәсәк. Башҡортостандан унда бер нисә йыл элек «Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры» конкурсында еңеү яулаған Алла Кузьмина ҡатнаша. Уның әйтеүенсә, республикабыҙҙа ҡатын-ҡыҙҙар эшҡыуарлығы лайыҡлы кимәлдә. Ҡатын-ҡыҙ етәкселәр бәләкәй һәм урта бизнестың төрлө өлкәләрендәге предприятиеларҙы етәкләй һәм үҙ эштәрендә етди уңыштарға өлгәшә. Быны дәғүәселәребеҙҙең эшҡыуарлыҡ конкурстарының төбәк һәм федераль этаптарында күп тапҡырҙар еңеү яулауы дәлилләй. Ике етәксе – Римма Ғәлиуллина («Эдельвейс» салоны, Өфө) менән Лиза Нурлығаянова («Ритм» үҙәге, Илеш районы) – быйыл «Рәсәйҙең атҡаҙанған директоры» исеменә күрһәтелде.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, «Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры» конкурсын үткәреү идеяһы авторы булып Дөйөм Рәсәй эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы президенты Татьяна Малютина тора. Конкурс Рәсәйҙең иң уңышлы һәм әүҙем ҡатын-ҡыҙ етәкселәрен асыҡлау һәм дәртләндереү маҡсатында үткәрелә. Уларҙың иң яҡшылары исемле миҙалдар ала. Еңеүселәрҙең исемдәре бөгөн билдәле буласаҡ.


text:
Фәтҡулла Комиссаров исемендәге премия лауреаттары билдәләнде
Фәтҡулла Комиссаров исемендәге премиялар тапшырыу буйынса комиссия 2012 йылғы лауреаттарҙы билдәләне. РФ һәм БР Журналистар союзы ағзаһы Юнир Аҙнағолов һәм шағирә, БР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Булат Рафиҡов исемендәге премия лауреаты Мәрйәм Күсмәева еңеүселәр тип табылды. Премияларҙы тапшырыу тантанаһы Ф.Комиссаровтың бәләкәй ватаны – Мәләүез районының Әбет ауылында үтәсәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, журналистика өлкәһендә Фәтҡулла Комиссаров исемендәге премия 2009 йылда Мәләүез районы муниципаль район Советы менән журналистарҙың ижади әүҙемлеген арттырыу, шулай уҡ һәләтле журналист, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы Фәтҡулла Комиссаровтың исемен мәңгеләштереү маҡсатында булдырылды.
Быйылғы лауреаттарҙы комиссияға Комиссаровтар ғаиләһе тәҡдим итте, тип хәбәр иттеләр Мәләүез районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән. Улар «Дауыл булып үттем дауылдарҙа» китабын әҙерләүгә ҙур өлөш индергән, Ф.Комиссаров тураһында бихисап мәҡәләләр баҫтырған.


text:
Яҙғы дөйөм ҡала өмәләре Өфөлә 21 апрелдә һәм 19 майҙа үткәрелә
Быйыл яҙ Башҡортостандың баш ҡалаһында 21 апрелдә һәм 19 майҙа дөйөм ҡала өмәләре үтәсәк. Улар 21 майға тиклем дауам итеүсе ҡаланы таҙартыу һәм төҙөкләндереү айлығы сиктәрендә үткәрелә.
Төҙөкләндереү айлығын ойоштороусы булып Өфө хакимиәтенең Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты һәм Ҡала йәштәр мәшғүллегенә булышлыҡ итеү үҙәге сығыш яһаған.
Ғәҙәттәгесә эко-айлыҡта торлаҡ-эксплуатацион участкаларҙың, ҡла предприятиелар һәм ойошмаларының хеҙмәткәрҙәре, урындағы халыҡ, шул иҫәптән йәштәр ҡатнашасаҡ.
Өфө хакимиәтендә хәбәр итеүҙәренсә, был ваҡытҡа ҡаланы, шул иҫәптән уҡыу йорттарының, дауаханаларҙың, предприятие һәм ойошмаларҙың биләмәләрен йәшелләндереү саралары ла планлаштырыла. Юлдарҙы, тротуарҙар, ҡоймалар, кәртәләрҙе, парапеттарҙы, бина фасадтарын ремонтлау эштәре ойоштороласаҡ. Санитар йомалар үткәреү, урамдарҙы, кварталдар араһындағы территорияларҙы, гараж кооперативтары, баҡсасылыҡ ширҡәттәре биләмәһен таҙартыу ҡаралған. Йырындарҙы, йылға һәм күл буйҙарын, шулай уҡ Ағиҙел, Ҡариҙел, Дим һәм Шөгөр йылғаларының яр буйы зонаһын таҙартыу күҙаллана.


text:
Биш йылда 12,8 миллион квадрат метр торлаҡ индерергә планлаштырыла
Быйыл 11 айҙа Башҡортостанда 1,7 миллион квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырылды, был быйылғы планға ҡарата 92,7 процент тәшкил итә. Был турала БР Хөкүмәтендә төбәгебеҙҙең төҙөлөш комплексын үҫтереү перспективааларына һәм төп йүнәлештәренә арналған кәңәшмәлә БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Хәлит Мәхмүдов хәбәр итте.
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 17,8 миллиард һумлыҡ 402 бюджет объекты тамамланмаған хәлдә. Улар иҫәбендә — 1,7 миллиард һумға тимер юл вокзалы, 1,7 миллиард һумға автомобиль юлы тоннеле һәм башҡалар.
— Хәҙерге ваҡытта республикала торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж булыусылар иҫәбендә 57 мең ғаилә тора, — тип билдәләне ведомство башлығы. — Граждандарҙың торлаҡҡа талабын ҡәнәғәтләндереү өсөн 80 миллиард һум самаһы аҡса кәрәк. Килеп тыуған хәлдең төп сәбәптәре 2008-2009 йылдарҙа төҙөлөштә инвестиция әүҙемлегенең кәмеүенә, төҙөлөш өсөн ер участкалары алыу ҡатмарлылығына һәм башҡаларға ҡайтып ҡала.
Ҡуйылған мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн БР Дәүләт төҙөлөш комитеты төҙөлөш комплексын үҫтереүҙең төп йүнәлештәрен билдәләне.
— Торлаҡ төҙөлөшөнә килгәндә, бында Торлаҡ төҙөлөшө фонды менән берлектә «2011-2015 йылдарға Башҡортостан Республикаһында торлаҡ төҙөлөшөн стимуллаштырыу» республика Программаһы эшләнде, ул 2010 йылдың 6 декабрендә Рәсәй Төбәктәр үҫеше министрлығына яҡлауға тәҡдим ителәсәк, — тине Хәлит Мәхмүдов. — Биш йыл буйына Программаны тормошҡа ашырыу осоронда 12,8 миллион квадрат метр торлаҡ сафҡа индерергә планлаштырыла, был бер кешегә 24,4 кв. метр торлаҡ менән тәьмин итеү күрһәткесенә өлгәшергә ярҙам итәсәк.


text:
Башҡортостанда 2,16 миллион ҡатын-ҡыҙға 1,9 миллион ир кеше тура килә — статистика Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда 2,16 миллион ҡатын-ҡыҙға 1,9 миллион ир кеше тура килә — статистика
Башҡортостанда 2,16 миллион ҡатын-ҡыҙға 1,9 миллион ир кеше тура килә — статистика Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2014 йыл, 28 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Башҡортостанда 2 миллион 162,3 мең ҡатын-ҡыҙ һәм 1 миллион 907,4 мең ир кеше йәшәй, тип иҫәпләгән Башҡортостанстат. Төрлө йәш категорияларында заттарҙың нисбәте ныҡ ҡына айырыла.
20 йәшкә тиклем, шулай уҡ 25-34 йәштәрҙә ирҙәр ҡатын-ҡыҙҙарҙан иҫәп буйынса өҫтөнлөк итә. 35-тән һуң ҡатын-ҡыҙҙар «лидерлыҡ итә» башлай, заттарҙың иҫәп айырмаһы халыҡтың олоғайыуы буйынса үҫә.
35-39 йәштәр категоряһында 138,3 мең ҡатын-ҡыҙға 130,4 мең ир кеше тура килә. 55-59 йәштәргә — 163,7 мең ҡатын-ҡыҙға 134,8 мең ир. 60 йәштән алып ҡатын-ҡыҙҙар ирҙәрҙән 1,8 тапҡырға күберәк: тейешенсә, 459,7 мең һәм 256 мең.


text:
Республикаға ауыл хужалығы иҫәбен алыу өсөн 57 миллион һум аҡса бүленә
ӨФӨ, 2016 йыл, 22 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Башҡортостанға 2016 йылда Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу өсөн федераль ҡаҙнанан 57 миллион һум самаһы аҡса бүленә. 22 апрелдә Башҡортостан Хөкүмәтендә үткән кәңәшмәлә республика буйынса Федераль дәүләт статистика хеҙмәте етәксеһе Әкрәм Ғәниев ошо хаҡта хәбәр итте.
«Башҡортостан Республикаһы законына ярашлы, муниципаль район һәм ҡала округтарының урындағы үҙидара органдарына Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуға әҙерләнеү һәм уны үткәреү буйынса Рәсәйҙең түбәндәге вәкәләттәре тапшырылған: иҫәп алыусыларҙың уҡыуы, эше өсөн яраҡлы биналар әҙерләү, иҫәп алыу ҡағыҙҙарын һаҡлау, транспорт саралары менән тәьмин итеү, элемтә хеҙмәттәре күрһәтеү. Дөйөм алғанда, ошо сығымдарға 57 миллион һум самаһы аҡса ҡаралған. Шулай итеп, ҡала округына йәки муниципаль районға бер миллион һумдан аҙыраҡ аҡса бүленә, улар субвенция рәүешендә бирелә», — тине Әкрәм Ғәниев.
Башҡортостанстат етәксеһе әйтеүенсә, республикала иҫәп алыусыларҙы йыйыу тамамланыуға яҡынлаша. Бөтәһе 2,5 кеше иҫәп алыусы булып эшләйәсәк.
Төбәктә 1234 ауыл хужалығы ойошмаһы, 4790 крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм шәхси эшҡыуарҙар, 673 мең шәхси ярҙамсы хужалыҡтар һәм 31,5 мең баҡсасылыҡ, йәшелсәселек һәм дача берекмәләре ауыл хужалығы иҫәбен алыу объекттары буласаҡ.
2016 йылдың 1 июленән 15 авгусына тиклем Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу уҙғарыла. Тикшереүҙең яҡынса һөҙөмтәләре 2017 йылдың дүртенсе кварталында билдәле буласаҡ. Сараға йомғаҡ 2018 йылда яһала.


text:
Илдар Бикбаев әсәһен тауыш биреү өсөн участкаға оҙатып барҙы
ӨФӨ, 2014 йыл, 14 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Илдар Бикбаев һайлау участкаһына әсәһен оҙатып барҙы. Кандидат үҙе тауыш бирмәне, сөнки ул икенсе төбәктә теркәлгән.
81 йәшлек Рәйсә Бикбаева өсөн һайлауҙар – бик мөһим ваҡиға, ул уға ҙур яуаплылыҡ менән ҡарай һәм тауыш биреү көнөн бер ҡасан да ҡалдырмаған. Бөгөн Илдар Бикбаевтың әсәһе тауыш биргән, Иглин районының Урман ауылындағы 2024 участкала байрамса мөхит хөкөм һөрә.
Кандидат үҙ ынтылышының яҡшы булыуын билдәләй.
— Генерал булырға теләмәгән һалдат ҡына насар була, — тип һөйләй подполковник Илдар Бикбаев.


text:
Благовар районында фольклор байрамы һәм башҡорт һылыуҡайҙары конкурсы үтте
Благовар районының Һарайлы ауылында район «Тылсымлы һандыҡ» фольклор байрамы һәм «Һылыуҡай-2013» башҡорт һылыуҙарының балалар конкурсы үтте. Саралар халыҡ мәҙәниәтенең иң яҡшы традицияларын һаҡлауға һәм үҫтереүгә, үҫеп килгән быуынға фольклор байрамы нигеҙҙәрен өйрәтеүгә, Благовар районында йәшәүсе халыҡтарҙың йолаларын тергеҙеүгә булышлыҡ итеүгә йүнәлтелгән. Сараны ойоштороуҙа һәм үткәреүҙә Ҡәнзәфәр бей исемендәге «Һарайлы» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.
«Һылыуҡай-2013» конкурсында ҡатнашыусы йәш сибәркәйҙәр башҡорт телендә һөйләшеү, башҡорт халҡының йолаларын һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен белеү оҫталыҡтарын күрһәтте. Конкурста ҡатнашыусы һәр бер ҡыҙ ижади һәләттәрен һәм артислығын күрһәтте, визитка әҙерләне.
«Һарайлы» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге хеҙмәткәрҙәре «Тылсымлы һандыҡ» фольклор байрамының «Урындағы ғөрөф-ғәҙәттәр нигеҙендә үҙенсәлекле йола» номинацияһында театрлаштырылған «Ямғыр саҡырыу» башҡорт милли йолаһын күрһәтте.
Ҡәнзәфәр бей исемендәге «Һарайлы» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге Башҡортостандың Рәсәй составына үҙ ирке менән ҡушылыуының рухи ҡомартҡыһы булып һанала. Тарихсылар Ҡәнзәфәр бейҙе Рәсәй дәүләтенә үҙ ирке менән ҡушылыу тураһында һөйләшеүҙәрҙе башлаусы төп башҡорт парламентарийы тип таный.


text:
Башҡортостандың йыйылма командаһы Мәскәү янында паралимпиясылар турнирында ҡатнаша
ӨФӨ, 2016 йыл, 8 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостандың йыйылма командаһы Мәскәү янында паралимпиясылар турнирында ҡатнаша. 7 сентябрҙә Красногорскиҙа Рио-де Жанейролағы Паралимпиаданан ситләтелгән Рәсәй спортсылары өсөн ярыштарҙы асыу тантанаһы булды.
Турнир 8-9 сентябрҙә Мәскәү өлкәһендә «Новогорск» һәм «Озеро Круглое» уҡыу-күнекмә үҙәктәре майҙансыҡтарында, шулай уҡ башҡа спорт базаларында уҙа.
Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, ярышта республиканан 13 спортсы ҡатнаша.
«Беҙҙең паралимпиясылар унда күнекмә үтеп, Бразилияға осорға тейеш ине, — тип аңлатма бирҙеләр ведомствола. — Башҡортостан вәкилдәре дүрт спорт төрөндә сығыш яһай. Еңел атлетикала — Андрей Жирнов, Андрей Коптев, Анна Кулинич-Сорокина, Алексей Лабзин, Елена Паутова һәм Алина Сәмиғуллина, йөҙөүҙә Михаил Зимин, Анна Крившина, Богдан Мозговой һәм Артур Сәйфетдинов миҙал өсөн көрәшәсәк. Фехтовальщиктар араһында — Альберт Камалов һәм Тимур Хәмәтшин, өҫтәл теннисы буйынса Елена Прокофьева миҙалға иҫәп тота ала».
Ҡатнашыусылар 18 спорт төрөндә көс һынаша: академик ишеү, байдаркала һәм каноэла ишеү, еңел атлетика, пауэрлифтинг, йөҙөү, пуля менән атыу, уҡтан атыу, велоспорт, волейбол, голбол, дзюдо, ат спорты, өҫтәл теннисы, коляскалы теннис, триатлон, фехтование, мини-футбол һәм церебраль фалиж сирлеләрҙең футболы.
Илдең инвалид спортсылары өсөн ярыштар ойоштороу тәҡдиме менән Рәсәй Президенты Владимир Путин сығыш яһаны.


text:
Өфөлә “Эске туризм өлкәһендә инновациялар” Бөтә Рәсәй кәңәшмәһе үтәсәк
Башҡортостанда 9-12 декабрь “Эске туризм өлкәһендә инновациялар” Бөтә Рәсәй кәңәшмәһе үтәсәк.
“Башинформ” агентлығына БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, кәңәшмәлә Сыуаш Республикаһы,Татарстандан, Ставрополье крайынан, Нижегород, Ҡурған, Вологда, Силәбе, Ульяновск, Төмән, Мәскәү, Ярославль, Пенза, Һамар, Липецк, Ырымбур һәм Свердловск өлкәләренән ҡатнашасаҡтар. Улар туризм өлкәһендә урындағы үҙидара һәм федераль һәм төбәк башҡарма власть органдары вәкилдәре, шулай уҡ эре туристик фирмалар етәкселәре.
9 декабрь кәңәшмәлә ҡатнашыусылар өсөн физик культура һәм спорт обьекттарында булыу мөмкинлеге менән Өфө буйлап экскурсия ойоштороласаҡ.
10 декабрь Конгресс- холл бинаһында кәңәшмә уҙғарыласаҡ. Тәүҙә ҡунаҡтар туристик индустрия күргәҙмәһе менән танышасаҡ. Унда республиканың санатор- курорт учреждениелары, тау саңғыһы үҙәктәре, профилле вуздар, эске туризм буйынса махсуслашҡан туристик операторҙар, экскурсиялар бюроһы үҙ эшмәкәрлектәре менән таныштырып үтмәксе. Күргәҙмәлә квадроциклдар, велосипедтар, катерҙар, этник тирмәләр була һәм ошонда уҡ башҡорт балын тәмләп ҡарау мөмкинслеге буласаҡ.
Кәңәшмәнең икенсе көнө Ғафури районында үтәсәк. “Красноусольский” шифаханаһында күсмә секциялар эшләйәсәк. Уларҙың берәүһе эске туризм мәсьәләләренә арнала. Икенсеһе – туристик-спорт секцияһы, ул Ташаҫты ауылында, билдәле Уҡлыҡая эргәһендә үткәреләсәк.
Кәңәшмәнән һуң Башҡортостан Республикаһының географик үҙәгенә – Ғафури районының Ерек ауылына – барыу ҡаралған.