text:
Фото:
Константин Толкачев Республиканың бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтай Рәйесе итеп һайланды
Фото:
Башҡортостан Республикаһы бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайы депутаттары кесе йома республика парламенты рәйесе вазифаһына Константин Толкачевты һайлап ҡуйҙылар. Республика Дәүләт Йыйылышының тәүге ултырышында бындай ҡарар күпселек тауыш менән ҡабул ителде. Депутаттарҙың 97-һе — ыңғай, өсөһө ҡаршы тауыш бирҙе, береһе икеләнеүен белдерҙе.
Константин Толкачев кадидатураһын «Берҙәм Рәсәй» фракцияһынан депутат Михаил Бугер күрһәтте.
— Константин Борисович парламент эшендә ҙур тәжрибәгә эйә. Ул 14 йыл эшләү дәүерендә парламентарийҙың үҫешенә тос өлөш индерҙе. Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе вазифаһына лайыҡлы кандидат, — тине Михаил Бугер.


c: text/html

text:
Республика парламентының яҙғы сессияһы эше 14 ғинуарҙа башлана
БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары яңы йылда эште 14 ғинуарҙан дауам итәсәк. Был көндө Торлаҡ сәйәсәте һәм инфраструктура үҫеше (11.30), Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитеттарҙың (14.30) ултырыштары үткәрелә.
Шаршамбы, 15 ғинуарҙа, Урындағы үҙидара, граждандар йәмғиәте институттарын үҫтереү һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса комитеттың (сәғәт 11-ҙә) һәм Сәнәғәт, инновацион үҫеш һәм эшҡыурлыҡ буйынса комитеттың (14.30) ултырыштары билдәләнгән.
Бюджет, һалым, инвестиция сәйәсәте һәм территориаль үҫеш буйынса комитет 16 ғинуарҙа сәғәт 10-да ултырыш үткәрә Был көндө тағы өс профилле Комитеттың ултырыштары планлаштырылған: 11.30 — Һаулыҡ һаҡлау, социаль сәйәсәт һәм ветерандар эштәре буйынса, 14.30 — Мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте буйынса һәм 16 сәғәттә – Дәүләт ҡоролошо, хоҡуҡ тәртибе һәм суд мәсьәләләре буйынса.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостанға Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе урынбаҫары Станислав Вавилов киләсәк
Дүшәмбе, 15 апрелдә, Башҡортостанға эш визиты менән Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе урынбаҫары Станислав Вавилов килә. Төбәк буйлап эш сәфәре 17 апрелгә тиклем дауам итә, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһынан.
Станислав Вавилов БР Үҙәк һайлау комиссияһына Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға һәм урындағы үҙидара органдарына депутаттар һайлауға әҙерлек барышында ойоштороу-методик, консультатив һәм хоҡуҡи ярҙам күрһәтәсәк.
Эш визиты барышында Башҡортостан етәкселеге һәм республика дәүләт власы органдары етәкселәре менән осрашыуҙар, БР Үҙәк һайлау комиссиһында кәңәшмә үткәреү, бер нисә территориаль һайлау комиссияһына барыу, сәйәси партиялар һәм йәмәғәтселек вәкилдәре менән осрашыуҙар ойоштороу планлаштырылған.


text:
Фото:
Шағир-юморист Марсель Сәлимовтың шиғырҙары япон телендә донъя күрҙе
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Мәскәүҙә «Күңел» исемле китап баҫылып сыҡты, унда Рәсәй яҙыусыларының рус һәм япон телдәрендә әҫәрҙәре тупланған. Йыйынтыҡта башҡорт шағиры Марсель Сәлимовтың лирик һәм юмористик шиғырҙары баҫылған.
Әҙәбиәт йылында билдәле сатириктың әҫәрҙәре инглиз, болгар, грек, итальян, немец, швед һәм башҡа сит телдәргә тәржемә ителеп, халыҡ-ара баҫмаларҙа донъя күрҙе.
Халыҡ-ара Интернациональ яҙыусылар һәм журналистар берләшмәһе идараһы Марсель Сәлимовҡа уның Интернациональ яҙыусылар союзының тулы хоҡуҡлы ағзаһы булып тороуы хаҡында «Әҙәбиәттәге хеҙмәттәре өсөн» сертификатын тапшырҙы.


text:
Башпедуниверситет Польша менән хеҙмәттәшлек итеү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуясаҡ
Башҡортостанда Поляк мәҙәниәте көндәре сиктәрендә 14 майҙа М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының Филологик белем биреү һәм мәҙәниәт-ара коммуникациялар институтында БДПУ, Башҡортостан Республикаһының поляк мәҙәниәте һәм мәғарифы үҙәге һәм Олецко ҡалаһы хакимиәте араһындағы өс яҡлы килешеүгә ҡул ҡуйыу тантанаһы үтәсәк.
Килешеү мәғариф өлкәһендәге хеҙмәттәшлекте үҫтереүҙе, шул иҫәптән мәғлүмәт, уҡыу һәм методик әсбаптар менән алмашыуҙы, берлектәге мәғариф проекттарын тормошҡа ашырыуҙы, конференциялар һәм семинарҙар ойоштороуҙы күҙ уңында тота.
Юғары уҡыу йортоноң матбуғат үҙәгендә хәбәр итүҙәренсә, был көндө БДПУ-ла поляк теле һәм мәҙәниәте кабинеты асыласаҡ һәм Олецко (Польша Республикаһы) мәктәбе уҡытыусылары менән осрашыу үтәсәк. БДПУ-ла аныҡлауҙарынса, кабинет университеттың, Поляк мәҙәниәте үҙәгенең һәм Олецко хакимиәтенең берлектәге инициативаһы буйынса ойошторола.
Был — вуздағы берҙән-бер үҙәк түгел. Бында электән И.Гёте, К.Дмитриев, М.Аҡмулла исемендәге, франкофония, татар теле, Иран мәҙәниәте һәм башҡа кабинеттар уңышлы эшләп килә. Махсус фәнни-белем биреү үҙәктәрен булдырып, ошо рәүешле университет халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү һәм милләт-ара бәйләнештәрҙе нығытыу юлынан бара.


text:
2010 йылда Башҡортостандың торлаҡ-коммуналь хужалығы 78,6 млн һумға техника яңыртты
2010 йылда Башҡортостандың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы тармаҡ предприятиеларын коммуналь техника менән тәьмин итеү буйынса программала ҡатнашты. Программа федераль бюджеттан өҫтәп финанслана.
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Ирек Ялаловтың әлеге ваҡытта Нефтселәр мәҙәниәт һарайында барған ведомствоның йомғаҡлау коллегияһы ултырышында хәбәр итеүенсә, коммуналь техника паркын яңыртыу программаһында йәмғеһе 21 муниципаль берәмек ҡатнашҡан. Республиканың махсус техника паркы 78,6 млн һум дөйөм суммаға 9 экскаватор, 10 юл техникаһы берәмеге, 32 сүп-сар ташыусы машина һәм башҡа төрлө техника менән тулыланған.
Урындарҙа дөйөм алғанда 1,5 млрд һум суммалыҡ район бюджеттары средстволары, шулай уҡ предприятиеларҙың үҙ аҡсаһы файҙаланылған.


text:
Фото:
Башҡортостандың Милли китапханаһында иң яҡшы китапханасылар тәбрикләнде
Фото:
Көн элгәре илдә Бөтә Рәсәй китапханалар көнө билдәләнде. Ул РФ Президентының 1995 йылдың 27 майындағы «Бөтә Рәсәй китапханалар көнөн булдырыу тураһында»ғы Указы менән раҫланды. Был байрам айҡанлы Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһында тантаналы йыйылыш үтте. Китапхана директоры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Люция Ильясова коллективты һөнәри байрамы менән ҡотланы һәм алдынғы хеҙмәткәрҙәрҙе тәбрикләне. Республика мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре профсоюзы рәйесе Александр Кузьменко иң яҡшы китапханасыларға Почет грамоталары һәм премиялар тапшырҙы.
Сарала ҡатнашыусыларҙы шулай уҡ БР Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Риф Тойғонов ҡотланы, китапханасыларҙы ул «яҙыусыларҙың иң яҡын дуҫтары» тип атаны. Билдәле яҙыусы-сатирик, Рус фән һәм сәнғәт академияһы ағзаһы Марсель Сәлимов республиканың төп китапханаһына Рус фән һәм сәнғәт академияһы президенты Виктор Никеров исеменән «Кто есть кто: Всемирное издание» исемле биографик инновацион белешмә тапшырҙы. Әйткәндәй, унда яҡташыбыҙ Марсель Сәлимов тураһында ла мәҡәлә урынлаштырылған.


text:
Башҡорт дәүләт филармонияһында Ғәзиз Әлмөхәмәтовтың хәтер кисәһе үтәсәк
Шәмбе, 18 декабрҙә, Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының Орган залында Ғәзиз Әлмөхәмәтовтың тыуыуының 115 йыллығына арналған тантаналы концерт үтәсәк. Концертта Ғ.Әлмөхәмәтов исемендәге Республика йырсылар конкурсы лауреаттары, улар араһында Флүрә Килдейәрова, Әлим Ҡәйүмов, Гөлнур Нарынбаева, Дилара Иҙрисова һәм башҡалар ҡатнашасаҡ.
Ғәзиз Сәлих улы Әлмөхәмәтов — милли ижади интеллигенцияһының сағыу вәкилдәренең береһе, сәнғәт эшмәкәре, 1929 йылда «БАССР-ҙың халыҡ артисы» исеменә лайыҡ булған иң оҫта йырсы.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Республика музыкаль тәрбиә биреү гимназияһына ла Ғәзиз Әлмөхәмәтов исеме бирелгән.


text:
Рим Хәсәнов Өфөлә яңы йырҙарын тәҡдим итәсәк
Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә арналған ижади кисәһен Башҡорт дәүләт педагогия университетында күренекле композитор Рим Хәсәнов уҙғара. Өфөнөң заманса залдарының береһендә уҙасаҡ, концерт яңы йырҙарҙан һәм киң танылған шлягерҙарҙан торасаҡ. Байрам һәм үҙенең тыуған көнө алдынан мэтр яңы йырҙарын, шул иҫәптән немец телендә лә, тәҡдим итәсәк. Башҡорт дәүләт педагогия университетының 400 урынлыҡ яңы залы заманса тауыш һәм ут аппаратуралары менән йыһазландырыған, иҫ киткес аккустикаға эйә, улар концерттарҙы иң юғары кимәлдә уҙғарырға мөмкинлек бирә, тип хәбәр итә вуздың матбуғат хеҙмәте.
Рим Хәсәнов – күренекле композитор, Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, СССР-ҙың Композиторҙар союзы ағзаһы булды, Ғабдулла Туҡай исемендәге Татарстан Республикаһының дәүләт премияһы лауреаты. Рим Хәсәновтың әҫәрҙәре заманса музыка сәнғәтенең айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнде. Уның йырҙарын Алһыу, Фидан Ғафаров, Рөстәм Асаев, Нурия Ирсаева кеүек популяр эстрада артистары башҡара.
Үҙенең ижади карьераһы эсендә Башҡорт дәүләт академия драма театрында 70-тән ашыу спектаклде биҙәгән, Стәрлетамаҡ һәм Сибай башҡорт драма театрҙарының спектаклдәре өсөн йырҙар яҙған, шул иҫәптән Мостай Кәримдең «Ташлама утты, Прометей», «Эй, яҙмыш, яҙмыш» пьесалары буйынса спектаклдәргә. Ул шулай уҡ «Стәрлетамаҡ» һәм «Алтын атлы һыбайлы» фильмдарына, «Ҡурай тураһында легенда» фильм-балетына музыка, «Прометей» симфоник поэма, «Сибай» сюитаһы, «Башҡортостан» кантатаһы, шулай уҡ 400-ҙән ашыу йыр яҙған, уларҙың күбеһе милли башҡорт шлягерҙары булып һанала.
Концерт 6 мартта 16 сәғәт 30 минутта башлана, инеү бушлай. Концерттан һуң бөтәһен дә рәсми булмаған әңгәмә көтә.


text:
Класс 5
Тема: Минең бүлмәм. Күрһәтеү алмаштары.
Маҡсат: Күрһәтеү алмаштарын өйрәнеү, яңы һүҙҙәр үҙләштереү; уҡыусыларҙың бәйләнешле яҙма һәм һөйләү телмәрен үҫтереү; уҡыусыларҙы уйланырға һәм үҙ аллы эш итергә өйрәтеү,, тәбиғәткә һөйөү һәм һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
Йыһазландырыу: Проектор, һүрәттә, карточкалар
Актив үҙләштереү өсөн һүҙҙәр: был, ошо, теге, шул, былар, тегеләр, шулар, ялбыр, ялы;
Дәрес барышы.
Ойоштороу мәле.
Һаумыһығыҙ, уҡыусылар! Һеҙҙең янып торған күҙҙәрегеҙҙе, йылмайып торған йөҙҙәрегеҙҙе күреүгә мин сикһеҙ шатмын.
Ах, ниндёй тауыш ишетелде балалар? - Ат
Әллә бөгөн дәрескә ҡунаҡҡа ысынлап та, ат килә ята инде? - Эйе, ат килә ята.
Нисек килә? - Скачет
Был ат бик ашығып килә ята ла баһа! Ә ни эшләп ул беҙгә - Ат йылы килә...
килә ул? Кем әйтер?
Ә-ә-ә, шуға килә ята икән дә баһа. Ниндәй ат ул уҡыусылар,
Ул беҙгә килеп етмәҫ борон әйтә һалайыҡ. – Матур, ҙур, шәп, аҡ
(Таҡтала: Бик матур ат сабып килә. .... аттың ҡойроғо ялбыр.
Күҙҙәре ҙур. Ялы ҡуйы. Аяҡтары оҙон. .... ат минең дуҫым. )
Уҡыусылар, ат ярҙам һорай. Нөктәләр урынына тейешле
Һүҙҙәрҙе ҡуя һалайыҡ. (Һөйләмдәр төҙөйҙәр)
(Әгәр русса әйтһәләр, башҡортсаға тәржемә итә: этот, эта, это)
Ә былар ниндәй һүҙҙәр ул? Местоимение
Тимәк, уҡыусылар бөгөнгө дәрестә беҙ күрһәтеү алмаштары
Менән эшләйәсәкбеҙ икән.
(Слайдттан) Хәҙер ҡарағыҙ, тағы ниндәй алмаштар була икән? (Хор менән уҡыйҙар)
Бергә уҡыйыҡ әле. (Уҡыйбыҙ). Әйҙәгеҙ уҡыусылар бөгөнгө
числоны һәм теманы яҙып ҡуяйыҡ.
Яңы теманы нығытыу.
Ат беҙгә ҡунаҡҡа килеп етмәҫ борон уҡыусылар беҙ өйҙә нимә
Эшләргә тейешбеҙ? Яңы йыл алдынан (перед Новым годом) - Өйҙө йыйыштырабыҙ.
Әйҙәгеҙ уҡыусылар, үҙегеҙҙең бүлмәгеҙҙе йыйыштырайыҡ,
Тәртипкә килтерәйек. – Компьютер, аквариум һәм башҡалар
(Карточкалар таратыла, тикшерәбеҙ)
Ә хәҙер китапты астыҡ иң һуңғы абзацты үҙ аллы уҡып сығығыҙ,
нимә тураһында һүҙ бара. (Уҡытыу берәмләп) Беҙ ат килеп етеүгә
өйҙө йыйыштырып та ҡуйҙыҡ. Ә хәҙер әйҙәгеҙ әҙ ял итеп алайыҡ.
Ял минуты. (музыка)(Башҡорт халыҡ йыры “Ҡара юрға”)
Һеҙгә движениялар күрһәтәм, ә һеҙ ҡабатлағыҙ.
Дәреслек менән эш.
Ә хәҙер уҡыусалар, дәреслектәребеҙҙе асайыҡ, Муса Ғәлиҙең
“Өй” шиғырын уҡыйыҡ. (Үҙем уҡып күрһәтәм.)
Нимә тураһында һүҙ бара? Тәржемә итәләр
Дәресте нығытыу.
Уҡыусылар, беҙ һеҙҙең менән хәҙер “Дүртенсеһе артыҡ” (Четвертое
лишнее) тигән уйын уйнап китәбеҙ. (Слайдтта, төркөмләп ултыртам)
-Уҡыусылар, беҙҙе ҡунаҡ килеп тә етте. (Ат туҡтаны)
- Бөгөн дәрестә нимәләр белдегеҙ? Әйҙәгеҙ, ҡыҫҡа ғына итер
ҡунаҡҡа һөйләп китегеҙ. (Һөйләйҙәр)
Өй эше биреү. 1) Ат һүрәтен буярға, уға исем ҡушырға. Күрһәтеү алмаштарын ҡулланып ат тураһында һөйләм төҙөргә. 2) Шиғырҙы тасуири уҡырға өйрәнергә.
Уҡыусылар, “Йәшлек” гәзите һеҙгә бүләк ебәрҙе.
Я хочу поделится с вами своей работой. Надеюсь, этот развернутый план-конспект поможет вам.
Для чего нужен план-конспект урока? Давайте попробуем ответить на этот вопрос. Прежде всего, план-конспект – это ваша опора, багаж знаний, оттесненный на бумаге или на другом носители информации, который легко позволяет возобновить в памяти лекцию или материал пройденного урока. Вести план-конспект стоит сжато, по возможности тезисами (небольшими односложными предложениями), записывая лишь основную суть, выделяя заголовки, преобразовывая целые абзацы в несколько строк. Таким образом, вы получите пункты и ступени, по которым в дальнейшем сможете возобновить и припомнить информацию урока.
Оставьте свой комментарий:
Комментарии:↓ Показать еще коментарии ↓


text:
Медицина
Медици́на (лат. medicina) — диагностика, дауалау терапияһы, ауырыуҙарҙы профилактикалау, сәләмәтлекте һаҡлау һәм нығытыу, кешенең хеҙмәткә яраҡлылығын, ғүмерен оҙайтыу, шулай уҡ физик, психик сирҙәр ваҡытында хәлде еңеләйтеү маҡсаты берләштергән фәнни белем һәм практик саралар системаһы. «Медицина» һүҙе латын теленән, ars medicina — дауалау сәнғәте[1].
Йөкмәткеһе
- 1 Символдары
- 2 Тарих
- 3 Медицина өлкәһендәге йүнәлештәр
- 4 Иҫкәрмәләр
- 5 Әҙәбиәт
- 6 Һылтанмалар
Символдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге заманда медицинаны билдәләү өсөн иң ҙур символик мәғәнәнең дүрт варианты бар.
Медицинаның тышҡы символдарының береһе 6 мөйөшлө йондоҙ[2]. Боронғораҡ медицина символы булып Асклепия таяғы (урыҫ.)баш. тора. Ул бөйөк дауалаусыныҡы була. Өсөнсө киң билдәле символ — Халыҡ-ара Ҡыҙыл тәре хәрәкәте. Эмблемаһы — Ҡыҙыл тәре һәм ярым ай. Дүртенсе символ — тәрилкә тирәләй уралған йылан. Ул дауалауҙа йылан ағыуы ҡулланған Әбүғәлисина һәм тәрилкә, йылан менән кәүҙәләндерелгән боронғо грек һаулыҡ аллаһы Гигиея менән бәйле[3].
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
.
Боронғо донъя[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башта ауырыу, кешегә дошман булған тышҡы йән эйәһе нисектер кеше тәненә үтеп инеп, ауыртыныу булдыра, тип ҡаралған. Шулай итеп, шул дәүерҙәге кешенең тирә-яҡ донъяның асылын һәм закондарын белмәүе, тәбиғәт алдындағы көсһөҙлөгө кеше организмына эйәләшкән ҡара көстәр тураһындағы ялған куҙаллауҙарҙың һәм уларҙы дауалау буйынса төрлө магик алымдарҙың (сихыр, өшкөрөү, доға һ. б.) барлыҡҡа килеүенә сәбәпсе булған.
Кешенең барлыҡҡа килеүенең тәүге этаптарында им-томсолоҡ һәм шаманлыҡ үҫеше үҙенән-үҙе дауалау төшөнсәһен барлыҡҡа килтергән. Үҫешкән боронғо дәүләттәрҙә медицина ҙур уңышҡа ирешә. Боронғо грек врачы Гиппократтың, Рим тәбиғәт фәндәре белгесе Клавдий Галендың, Александрия врачы Герофилдың һәм Эрасистраттың хеҙмәттәрен бөгөнгә еткергән тарихи документтар бар. Бынан тыш, боронғо Көнсығыш яҙма ҡомартҡылары (боронғо Египет медицина папирустары; Хаммурапи законы; Һиндостанда Аюрведа законы һ. б.) боронғо дәүләттәрҙә врачтарҙың эшмәкәрлек итеү шарттары, дауалау өсөн гонорар күләме һәм ауырыуға зыян килтергән өсөн яуаплылыҡ дәрәжәһе закон менән регламентланған, тип дәлилләй.
Шулай итеп, боронғо донъяла врачтар һәм ҡанбабалар дауалауҙың мистик һәм магик формалары менән бер рәттән рациональ дауалау алымдары һәм халыҡ медицинаһының шифалы әмәлдәрен дә файҙалана. Гигиеник кәңәштәр менән диететикаға, массажға, һыу процедураларына, дауалау гимнастикаһына ла ҙур урын бүленә. Баш һөйәген трепанациялау, Кесарево киҫеше, эмбриотомия һ. б. төрлө уңышлы хирургик алымдар тураһындағы беҙҙең көндәргәсә килеп етекән мәғлүмәтттәр билдәле. Боронғо Ҡытай медицинаһы 2000-дән ашыу дарыу файҙаланған. Улар араһында женшень, терегөмөш, ревень тамыры, камфора һ.б. мөһим урын алып торған. Бер нисә мең йыл энә терапияһының үҙенсәлекле Аккупунктура алымы була. Боронғо Һиндостанда анатомия һәм хирургия юғары кимәлгә күтәрелә.
Боронғо Египет[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Египет медицинаһы етди тикшерелгән күҙәтеүҙәр һәм һығымталар менән ышандырылған хөрәфәттәр ҡатышмаһынан тора. Врачтар боронғо Египет ҡанбабалары үҙ яҙмаларында күрһәткән ҡағиҙәләр буйынса ғына эшләргә тейеш булған. Медициналағы бөтә асыштар ҙа Озирус, Изида, Гор мифологияһы, Баст һәм Тот аллаларыныҡы тип иҫәпләнгән. Табиплыҡ эше ҡанбабалар — пастофорҙар ҡулында булған. Улар ауырыуҙарҙы храмдарҙа ҡабул иткән. Медицинаға уҡытыу махсус мәктәптәрҙә башҡарылған.
Египетта гигиена күренерлек роль уйнаған: кешеләрҙең йәшәү рәүеше, туҡланыуы, йоҡоһо, йыуыныуы аныҡ билдәләнгән. Был ҡағиҙәләрҙең күбеһе еврейҙарҙан үҙләштерелгән һәм уларҙың изге китабына ингән. Һәр өс көн һайын (икенсе бер мәғлүмәттәр буйынса 3 ай һайын) тәнде таҙартыу өсөн эс йомшартыусы һәм ҡоҫтороусы дарыуҙар эсергә, дин буйынса билдәле бер ваҡыт арауығында итле һәм һөтлө аштан баш тартырға ҡушылған. Һаулыҡты уйындар аша ла нығытҡандар. Махсус хисапсылар тыуым, үлем, ауырыу сәбәптәре тураһында иҫәп алып барған. Ерләү зыяраттарҙа, тауҙарҙа башҡарылған; фараондарҙың мәйете өсөн Египет пирамидалары төҙөлгән. Ирекле граждандарҙың мәйеттәре вафат булыусының йәмғиәттә тотҡан урынына ҡарап, өс төрҙә бальзамланған. Бөгөнгө заман кешеһенә ғәҙәти булған кеше анатомияһы һәм физиологияһы төшөнсәләре боронғо Египет медицинаһында бөтөнләй булмаған, ә инде был туралағы күҙаллауҙар идеалистик һаналған. Ошо ҡараштарға ярашлы, тән менән дүрт рух идара итә. 50 йәшкә тиклем тән көн һайын 1,2 лот үлсәү берәмегенә (яҡынса 6,5 грамм) арта. Һуңғараҡ ул кәмей һәм шул арҡала кеше үлә.
Египетлыларға опиум һәм гашиш та билдәле була. Улар һәр ваҡытта ла яңы йәки йылытылған көйө файҙаланылған һәм ҡамырға ҡушып баҫылып икмәк итеп бирелгән. Балаға дарыу бирер өсөн уны имеҙеүсе ҡатын дарыу ҡабул иткән һәм ул һөт менән балаға тапшырылған. Эскә ҡабул ителгән дарыуҙарҙан тыш, башҡа төрлө дауалау ысулдары ла булған: клизма, тампондар, ыҫлау, майҙар, боҫлама һалыу, пломба ҡуйыу һ. б.
Георг Эберс фекере буйынса сихыр, арбау түбән ҡатлам өсөн генә булған.
Боронғо Египет врачтары күҙ ауырыуҙарын дауалау буйынса юғары уңышҡа ирешкән: дарыуҙар тәғәйенләнгән, операциялар яһалған. «Египет әҙ ҡанлылығы» йәғни «анкилостомоз»-дың килеп сығыу сәбәбе (үҙенсәлекле ауырыу, паразитар этиологияһы яңыраҡ ҡына асыҡланған) боронғо египет папирустарында уҡ теүәл күрһәтелгән. Һүрәтләүҙәр буйынса тире ауырыуҙары һәм проказа (махау ауырыуы) йыш осрай. Шул уҡ ваҡытта «проказа» инфекцион сир тип һанала, шуға күрә ауырыуҙар изоляцияланған. Египеттағы хирургия һинд хирургияһынан күпкә ҡалышҡан. Әммә яраларҙы бәйләү ҡәнәғәтләнерлек булған, һынған осраҡта бәйләмес алыштырылған. Йәрәхәттәргә порошок һибелгән һәм май һөртөлгән. Бынан тыш, бала таптырыу, ҡатын-ҡыҙ ауырыуҙары, түлһеҙлек буйынса ла күп кенә алымдар будырылған.
Урта быуаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Практик медицина күҙәтеүҙәрен туплау урта быуаттарҙа ла дауам иткән. Ауырыуҙар һәм яралыларҙы дауалау өсөн махсус учреждениелар, VII быуатта тыныс халыҡ өсөн монастыр дауаханалары булдырылған. Халыҡ миграцияһын булдырған тәре походтары эпидемияларҙың килеп сығыуына һәм Европала карантиндар булдырыуға сәбәпсе булған.
VII быуатта ислам илдәрендә ныҡлап төрлө фәндәр үҫешә: ислам донъяһы ғалимдары боронғо цивилизацияның медицина белемен үҫтерә башлай. Хәлифтәр фәнде һәм ғалимдарҙы үҙ яҡлауы аҫтына ала. Харун-ар-Рашид Бағдатта мәктәптәр, дауаханалар, дарыуханалар аса. Уның улы Мәмүн Бағдатта Академияға нигеҙ һала һәм бөтә илдәрҙең ғалимдарын үҙенә саҡыра. Мәктәптәр күп ерҙәрҙә: Куфала, Басрала, Бохарала һәм башҡа ҡалаларҙа асыла.
1873 йылда Әхмәт Ибен Тулун эргәһендә иң ярлы ҡатлам халыҡ өсөн тәүге эре дауахана һалына. Дауаханаға ятыр алдынан кейемдәр һәм аҡса дауахана менән идара итеүсегә һаҡланыуға тапшырыла. Дауахананан сыҡҡанда ауырыуға һуңғы рацион сифатында бер тауыҡ һәм бер икмәк бирелгән. Унда аҡылдан яҙыусылар өсөн айырым бүлек тә булған.
Ғәрәптәр медицина үҫешенә айырыуса ҙур өлөш индергән шарттарҙа йәшәй күрәһең, сөнки ислам ауырыуҙарҙан дауа эҙләргә саҡыра һәм дауалаусыларҙы күккә күтәреп маҡтай. Ғәрәп ғалим-медиктары боронғо медиктарҙың яҙмаларын өйрәнә. Ибн Зухр Авензоар кеше үлгәндән һуң мәйетте ярыу буйынса тәүге билдәле врач була. Билдәле ғәрәп медиктары: Аарон, Бактишва (бер нисә боронғо Несториан врачы), Гонен, Ибн аль-Вафид (Абенгефит), Ар-Рази, Али ибн Сахль Раббан аль-Табари (Гали-Аббас), Ибн Сина (Авицена), Албукасис, Ибн Рушд (Аверроэс), Абдул-Латиф аль-Багдади (ираҡ ғалимы).
Византия һәм ғәрәп медицинаһы донъя медицинаһы фәнен ауырыуҙарҙың яңы симптомы һәм дарыуҙар менән байыта. Медицина үҫешендә айырыуса ҙур ролде Ибн Сина (Авиценна) уйнай.
Урта быуаттарҙа Көнбайыш Европа медицинаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урта быуаттағы көнбайыш Европала, антиклыҡ менән сағыштырғанда, эмпирик фән түбән кимәлдә була. Өҫтөнлөктө теология һәм схоластика ала. Фән университеттарҙа туплана. IX быуаттан башлап, хәҙерге Германия, Англия, Франция территорияһындағы университететарҙа башҡа фәндәр менән бер рәттән медицина ла уҡытыла. Дауалау менән монахтар һәм аҡһөйәктәр шәғөлләнә. Европала медицина мәктәптәренең иң билдәлеләре булып, Салерно мәктәбе һанала. Был мәктәптең яҙмалары башҡа училищеларҙа өлгөлө булып тора. Иң билдәлеһе булып, «лат. Regimen Sanitatis» гигиеник поэмаһы иҫәпләнә. Салерно мәктәбенә дини, донъяуи белемле врачтар һәм ҡатындар ҡарай. Улар дауаханалар менән мөдирлек итә, походтарҙа армияны оҙатып йөрөй һәм королдәргә, принцтарға эшләй.
XIII быуатта башлап, шул ваҡыттағы медицина вәкилдәрендә ауырыу тәбиғәтен күҙәтеүҙәр һәм тәжрибәләр ярҙамында өйрәнеүгә ынтылыш тыуа. Шундайҙарҙың береһе Арнольд из Виллановы һәм Р. Бэкон (урыҫ.)баш.. XIV быуатта мәйетте ярыу нигеҙендә анатомияны өйрәнеү башлана һәм М. де Луцци (инг.)баш. (1275—1326) органдарҙың теүәл күсермәһен һүрәтләгән яҙма булдыра. Шуға ҡарамаҫтан, XV быуатта тиклем ғәрәптәр Европа медицинаһынан өҫтөн була. Гален яҙмалары ла Европала ғәрәп тәржемәһенән тарала.
Урта быуат Русы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рус дәүләтендә монастырь медицинаһы менән бер рәттән халыҡ медицинаһы ла үҫешен дауам итә. XI—XII быуаттарҙа Переяславль һәм Киевта, XIII быуатта Львовта дауаханалар булдырыла. Рәсәйҙә элек-электән дауалау эше менән врач-эмпириктар, аптекарҙар (шифалы үләндәр белгесе), быуын ултыртыусылар, цирюльниктар шөғөлләнгән.
Яңырыу дәүере[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Медицина үҫешендә мөһим аҙымдар Яңырыу дәүерендә (XV—XVIII быуаттар) яһала. Швейцар врачы Парацельс (урыҫ.)баш. тәжрибә һәм белемгә таянған медицинаны пропагандалап сығыш яһай, төрлө химик матдәләрҙе, минераль һыуҙарҙы табиплыҡ шөғөлөнә индерә. А. Везалий (урыҫ.)баш. кеше тәне төҙөлөшө һәм функциялары үҙенсәлеген һүрәтләй. Инглиз врачы У. Гарвей (урыҫ.)баш. ҡан әйләнеше тураһында тәғлимәт булдыра.
XVI практик медицина өлкәһендә мөһим ваҡиға булып, итальян врачы Дж. Фракастороның контагиоз (йоғошло) ауырыуҙар ғилемен һәм француз врачы А. Паре тарафынан хирургияның тәүге фәнни нигеҙен булдырылыуы тора.
Яңы ваҡыт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сәнәғәт производствоһының үҫеше һөнәри ауырыуҙарҙы өйрәнеүгә иғтибарҙы йүнәлтә. XVII—XVIII быуат дәүерендә итальян врачы Б. Рамаццини сәнәғәт паталогияһын һәм хеҙмәт гигиенаһын өйрәнеүгә башланғыс һала. Медицина үҫешкән һайын төрлө илдәрҙә медицина учреждениелары асыла. XVIII быуатта Рәсәй империяһында Фән академияһы (1724 йыл) һәм медицина коллегияһына Аптекарь приказы (1763) булдырыла һәм бер нисә медицина мәктәбе асыла.
1773 йылда Львовта Медицина коллегияһы асыла. Ул 1784 йылда Львов университетының медицина факультеты менән берләштерелә. 1787 йылда Елизаветград медик-хирургик мәктәбе асыла.
XVIII быуаттың икенсе, XIX быуаттың тәүге яртыһында хәрби һәм диңгеҙ гигиенаһына нигеҙ һалына. Немец ғалимы Роберт Кох микробиологияға нигеҙ һалыусыларҙың береһе була. Эксперименталь фармакология һәм токсикологияға нигеҙҙе француз физиологы һәм патологы К. Бернар һала. Немец физиологы Г. Гельмгольца, чех биологы Я. Пуркине офтольмологияның үҫешенә булышлыҡ итә. Был ваҡытта медицина уҡытыу йорттары иҫәбе күбәйә.
Медицина өлкәһендәге йүнәлештәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Профилактик медицина[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Элек был өлкә бер кешегә һәм шулай уҡ бер нисә төркөм кешегә ҡарата ауырыуҙарҙы иҫкәртеү маҡсатында, Санитария һәм гигиена тип аталған.
- «Гигиена» уңайлы һәм уңайлы булмаған йоғонтоно берләштереп, тышҡы мөхиттең кешегә ҡарата тәьҫирен өйрәнә.
- Дезинфектология
- Санитария
- Эпидемиология ауыртыныу процессының демографияһын, уларҙы таралыуҙан туҡтатыу, ауырыуҙы кәметеү сараларын өйрәнә. Эпидемияны өйрәнеү менән генә сикләнмәй.
Клиник медицина[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауырыу кешеләрҙе асыҡлау, дауалау һәм бер үк пациенттың икенсе тапҡырға ауырыуын булдырмау.
- Диетологиятуҡланыуҙың кеше сәләмәтлегенә һәм ауырыуға ҡарата тәьҫирен өйрәнә. Диетологтар шәкәр диабеты, йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуы ваҡытында, артыҡ ауырлылыҡтан, аш һеңдереү процессы боҙолғанда, аллергиянан, туймағанлыҡтан, шеш ваҡытында терапевтик диета тәғәйенләй. Уны күп осраҡта яңылыш туҡланыу гигиенаһы менән бутайҙар.
- Терапия
- Хирургия
- Психиатрия
- Педиатрия
- Геронтология
- Кардиология
- Неврология
- Эндокринология — гормонгдарҙы һәм уларҙың кеше тәненә йоғонтоһон өйрәнә.
- Офтальмология
- Стоматология
- Урология
Фармакология (фармацевтика)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Фармакоэпидемиология
- Фармация
- Биохимик фармакология
- Клиник фармакология
- Молекуляр фармакология
- Фармакогеномика
- Эксперименталь фармакология
Медик-биологик тармаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Анатомия' — 'организмдың физик төҙөлөшөн өйрәнә. "микроскопик анатомия"нан — цитологиянан һәм гистологиянан айырмалы рәүештә микроскопик структураны өйрәнә.
- Биохимия — тере организмда барған химик процесстарҙы, химик компоненттарҙың структураһын һәм функцияһын өйрәнә.
- Биомеханика- механик алымдар ярҙамында биологик системаның структураһын һәм функцияһын өйрәнә.
- Биологик статистика— статистиканы биологик майҙанға киң мәғәнәлә ҡулланыу. Биостатистиканы белеү медицина тикшеренеүҙәрен интерпретациялау, планлаштырыу, баһалауҙа мөһим әһәмиәткә эйә.
- Биофизика- междициплинар фән. Биологик системаларҙы өйрәнеү өсөн физика, физик химия алымдарын файҙалана.
- Цитология- айырым күҙәнәктәрҙе микроскопик тикшереү менән шөғөлләнә.
- Эмбриология- организмдың иртә үҫешен өйрәнә.
- Генетика- гендарҙы уларҙың биологик нәҫелдәге ролен өйрәнә.
- Гистология — яҡтылыҡ, электрон микроскопияһы һәм иммуногистохимия ярҙамында биологик туҡымаларҙың структураһын өйрәнә.
- Иммунология — үҙ эсенә тыумыштан килгән һәм адаптив иммунитетты алған иммун системаһын өйрәнә.
- Инфектология — инфекцияларҙы өйрәнә.
- Комбустиология — бешкән урындарҙы һәм уларҙы дауалауҙы өйрәнә.
- Медицина физикаһы — медицинала физика принциптарын ҡулланыуҙы өйрәнә.
- Микробиология — микроорганизмдарҙы, шул иҫәптән ябай бактерияларҙы, бәшмәктәрҙе, вирустарҙы өйрәнә.
- Молекуляр биология — ДНК репликацияһы процессының молекуляр нигеҙен, транскрипцияһын һәм генетик материалдың күсермәһен өйрәнә.
- Нейробиология — нервы системаһын өйрәнеү менән бәйле фәндәрҙе үҙ эсенә ала. Ғәҙәттә нейробиология кешенең баш һәм арҡа мейеһе физиологияһына иғтибарҙы йүнәлтә. Ҡайһы бер клиник һөнәрҙәр үҙ эсенә неврологияны, нейрохирургияны һәм психиатрияны ала.
- Патология- ауырыуҙар сәбәбен, барышын, үҫешен һәм хәл ителешен өйрәнә.
- Физиология- организмдың нормаль функцияланыуын һәм уның нигеҙендә ятҡан көйләү механизмын өйрәнә.
- Токсикология — дарыуҙар һәм ағыуҙың хәүефле эффектын өйрәнә.
Медицинаның айырым өлкәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Авиация медицинаһы
- Арктик медицина
- Хәрби медицина
- Космик медицина
- Һәләкәттәр медицинаһы
- Һыу аҫты медицинаһы
- Спорт медицинаһы
- Суд медицинаһы
- Хеҙмәт медицинаһы
- Хрономедицина
Теоретик медицина[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Медицинала аҡыллы кешенең организмын, уның нормаль, патологик төҙөлөшөн, функцияланыуын, ауырыуҙарын, патологик торошон, уны диагностикалау, коррекциялау, дауалау алымын өйрәнеүсе теоретик медицинаны йәки биомедицинаны айырып ҡарайҙар.
Теоретик медицина дауалауҙың теоретик нигеҙҙәрен тикшерә, практик медицина үҫеше юлдарын тәҡдим итә. Был медицина фәнни теоретик белем менән раҫланған логик медицина фекерләүенә нигеҙләнгән. Төрлө ҡараштарҙы дөйөмләштереү теоретик медицинаға медицина ғилми фараздарын булдырыу мөмкинлеге бирә. Теоретик медицина — практикалағы тәүге аҙым.
Ҡағиҙә булараҡ, теоретик медицина медицина практикаһына, медицина тикшеренеүҙәре һәм теорияларындағы кеүек, артыҡ ҙур дәрәжәлә ҡағылмай. Теоретик медицина һөҙөмтәләре яңы дауалау сараларының барлыҡа килеүенә, ауырыу нигеҙендәге һәм һауығыу процессындағы механизмдарҙы тағы ла тәрәнерәк, молекуляр аңлау мөмкинлеге бирә һәм шуның менән бөтә медицина ҡушымталарына нигеҙ булдыра[4].
Практик медицина[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Медицинала шулай уҡ практик йәки клиник медицинаны ла айыралар. Медицина фәне тарафынан тупланған белемде ауырыуҙарҙы, кеше организмының паталогик хәлен дауалау өсөн практикала ҡулланыу.
Иҫбатлау медицинаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге медицина фәнендә иҫбатлау медицинаһы критерийҙары киң ҡулланыла. Ул теге йәки был дауалау алымының, профилактикалауҙың, диагностикалуҙың эффектлығында етди дәлил талап итә. Эффектлығы буйынса РКИ (рандомизированные клинические испытания) раҫлауы булмаған бөтә башҡа алымдар ҙа эффектһыҙ алым булараҡ кире ҡағыла.
Йәшкә ҡарап күп кенә ауырыуҙарҙың көсәйеүе сәбәпле, иҫбатлау медицинаһында геронтология һәм гериатрия кеүек бүлектәр үҫешә. Улар ҡартайыу процессын яйлатыу проблемаларын, ҡартлыҡҡа ҡаршы терапияны, оло йәштә һәм ҡартлыҡтағы профилактик медицинаны өйрәнә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Черных П. Я. Историко-этимологический словарь русского языка — М.: «Русский язык», 1999. — Т. 1. — Б. 519—520. — 623 б. — ISBN 5-200-02685-7.
- ↑ Звезда жизни — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (урыҫ.)
- ↑ Гигиея, Популярный словарь русского языка. Толково-энциклопедический. — М.: Русский язык-Медиа. А. П. Гуськова, Б. В. Сотин. 2003.
- ↑ Rose, Nikolas (2007) The Politics of Life Itself: Biomedicine.Power, and Subjectivity in the Twenty-First Centuty. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. p.372. ISBN 0-691-12191-5
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ковнер С. Г. История древней медицины — К., 1878-1888. Вып. 1-3
- Лахтин М. Ю. Этюды по истории медицины — М., 1903.
- Мороховец Л. З. История и соотношение медицинских знаний — М., 1903.
- Мейер-Штейнег Т., Зудгоф К. История медицины — М., 1925.
- Менье Л. История медицины — М.;Л., 1926.
- История медицины / Под ред. Б. Д. Петрова — М., 1954 Т. 1.
- Заблудовский П. Е. История отечественной медицины — М., 1960-1971.
- Бородулин Ф. Р. История медицины — М., 1961.
- Мультановский М. П. История медицины — 2-е изд.. — М., 1967.
- Глязер Г. О мышлении в медицине — М., 1969.
- Выдающиеся имена в мировой медицине — К., 2002.
- 60 лет Российской Академии медицинских наук / Под ред. В. И. Покровского. — М., 2004.
- Мирский М. Б. Медицина России Х-ХХ вв — М., 2005.
- Очерки истории медицины XX в — Казань, 2006.
- Литвинов А. В., Литвинова И. А. Нобелевская плеяда медицинской науки: Энциклопедия лауреатов — Смоленск, 2008.
- Сорокина Т. С. История медицины — 9-е изд.. — М., 2009.
- Скороходов Л. Я. Краткий очерк истории русской медицины / Л. Я. Скороходов; науч. ред. и коммент. М. В. Супотницкого. — М.: Вузовская книга, 2010. — 430 с.: ил. ISBN 978-5-9502-0428-9
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Капица С. П., Юдин Б. Г. Медицина XXI века: этические проблемы // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 75—79.
- Словарь медицинских терминов (урыҫ.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 28 Марта 2010 тикшерелгән.
- Основы медицинской помощи (урыҫ.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 19 ғинуар 2011 тикшерелгән.
- Тэннер М. Сравнительный анализ систем здравоохранения в разных странах.


text:
Фото:
Архангел районы хакимиәте башлығы итеп Александр Комзалов тәғәйенләнде
Фото:
15 августа Архангел районы Советы район хакимиәтенең яңы башлығы менән контракт төҙөнө. Был вазифаға Александр Комзалов тәғәйенләнде.
Яңы башлыҡҡа 48 йәш, ул Архангел районының Ҡыҙыл Еҙем ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлай.
Төрлө йылдарҙа «Ҡыҙыл Еҙем» колхозында механизатор, Белорет автотранспорт предприятиеһында контролер, ВЛКСМ-дың район комитеты инструкторы, Орловка ауыл хакимиәте башлығы, «Ҡыҙыл Еҙем» ауыл хужалығы етештереү кооперативы рәйесе, «Спартак» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры, «Башҡорт» МТС-ының Ҡырмыҫҡалы бүлексәһендә «Уңыш» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең участка мөдире булып эшләй.
2011 йылдан әлегә тиклем Архангел районы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары булып эшләне.
Александр Комзалов — Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты.


text:
Апрелдә Башҡортостанда янғынға ҡаршы айлыҡ иғлан ителгән
Алдан хәбәр итеүебеҙсә, 31 марттан 30 апрелгә ҡәҙәр Башҡортостанда БР Хөкүмәте ҡарары менән янғын хәүефһеҙлеге айлығы иғлан ителде, уның дауамында ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе булдырмаҫ өсөн профилактик саралар комплексы көсәйтелә.
Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш Идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, йыл һайын яҙ-йәй миҙгеле етеү менән торлаҡ секторында, урман массивында, баҡса ширҡәттәрендә, баҫыуҙарҙа янғындар артыуы күҙәтелә. Мәҫәлән, 2009 йылдың мартынан алып сентябренә тиклем республикала 2508 янғын теркәлгән, шул иҫәптән ауыл ерендә — 1403, урмандарҙа — 119.
Был арала ут менән һаҡһыҙ эш итеү, электр ҡорамалдарын һәм мейес менән файҙаланыу ҡағиҙәләрен боҙоу янғындың төп сәбәптәре булып тора.
Янғындарҙы һәм кешеләр үлемен булдырмау маҡсатында республикала йыл һайын бер нисә превентив сара үткәрелә, халыҡҡа янғын хәүефһеҙлеге саралары тураһында мәғлүмәт еткереү буйынса эштәр әүҙемләшә.
Янғын хәүефһеҙлеге декларацияһын тултырыу янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеү буйынса актуаль мәсьәләләрҙең береһе иҫәпләнә. 2008 йылдың 22 июлендәге 123-ФЗ һанлы «Янғын хәүефһеҙлеге талаптары тураһында техник регламент» Федераль законына ярашлы һаҡлау объекттарына декларация тултырыу 2010 йылдың 1 майына тиклем тамамланырға тейеш.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Авдон ауылында заманса физкультура-сәләмәтләндереү комплексы төҙөлөргә тейеш»Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Авдон ауылында заманса физкультура-сәләмәтләндереү комплексы төҙөлөргә тейеш»
Рөстәм Хәмитов: «Авдон ауылында заманса физкультура-сәләмәтләндереү комплексы төҙөлөргә тейеш»Фото: Олег Яровиков
5 августа Өфө районы буйлап эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Авдон ауылындағы төҙөлөп бөтмәгән сәләмәтләндереү комплексын ҡараны.
Өфө районының Авдон ауылында спорт-сәләмәтләндереү комплексы 1998 йылда төҙөлә башлаған. Проект буйынса, бинала бассейн, спорт залдары, бильярд залы, ашхана ҡаралған. Объекттың тәүге исеме — «Авдон ауылының республика реабилитация үҙәге». Дәүләт заказсыһы – БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, заказсы-төҙөүсе – БР Капиталь төҙөлөш идаралығы. 2003 йылда объектты спорт-сәләмәтләндереү комплексы итеп үҙгәртергә ҡарар ҡабул ителгән, әммә төҙөлөш эштәре бөгөнгө көнгә тиклем тамамланмаған.
«БашНИИстрой» институты спорт-сәләмәтләндереү комплексында тикшереү эштәре үткәргән һәм, төҙөлөш-монтажлау эштәрен дауам итергә мөмкин, тигән һөҙөмтә яһаған.
БР Хөкүмәтенең 2008 йылдың 21 июлендәге бойороғона ярашлы, объект Өфөнөң муниципаль милкенә күсерелергә тейеш булған, әммә ҡала хакимиәтенең объектты муниципаль милеккә ҡабул итеүҙән баш тартыуы сәбәпле ул күсерелмәгән. Объекттағы төҙөлөш-монтажлау эштәре 2008 йылдың июлендә туҡтатылған.
Объектҡа йүнәлтелгән средстволар күләме бөгөнгө көндә 52 миллион һум күләмендә баһалана. Шул иҫәптән «Башҡортостан» ҡошсолоҡ фабрикаһынан – 11 миллион һум, республика бюджетынан 41 миллион һум йәлеп ителгән.
Рөстәм Хәмитовҡа хәбәр итеүҙәренсә, төҙөлөш эштәрен тамамлау өсөн йәнә 300 миллион һум аҡса талап ителә.
— Бындай ҙур аҡсаны ун йылдан ашыу элек әҙерләнгән проектҡа йүнәлтеү дөрөҫ түгел, — тине Рөстәм Хәмитов. – 150-200 миллион һум суммаға яҡшы заманса физкультура-сәләмәтләндереү комплексын төҙөргә була.
Президент яҡын арала мәсьәләне хәл итеү варианттарын әҙерләргә ҡушты.


text:
Металлургия
Металлургия —ауыр сәнәғәттең руданан металл алыу һәм уны башланғыс эшкәртеү менән шөғөлләнгән тармағы, металдарҙы мәғдәндән айырып алыу һәм эшкәртеү тураһында фән.
Тимер — ҡара металл булып иҫәпләнә. Ҡалған металдар — төҫлө металдар тип иҫәпләнә. Физик үҙәнсәлектәре буйынса төҫлө металдар ауыр (баҡыр, ҡурғаш, цинк, аҡ ҡурғаш, никель) һәм еңел (алюминий, титан, магний) металдарға бүленә.
Йөкмәткеһе
Металл сеймалы табыу сәнәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Металл сеймалы табыу сәнәғәте ҡиммәтле металды руданан айырып алыу һәм айырылған сеймалды иретеүҙән тора. Металл оксидын йәки сулфидын таҙа металл алыу өсөн физик, химик һәм электролитик процесс үткәрергә кәрәк.
Әгәр рудана иретеү юлы менән байытып була икән, тау эштәре кәрәкмәй.
Ҡайһы саҡта рудала бер нисә ҡиммәтле компонент булла. Был осраҡта бер процесстың ҡалдығы икенсе процессҡа сеймал булып хеҙмәт итә.
Металл үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм алғанда металдарҙың үҙенсәлектәре түбәндәгесә:
- Ҡатылыҡ
- Тауыш үткәреүсәнлек
- Юғары эреү температураһы
- Юғары ҡайнау температураһы
- Бүлмә температураһында металдар ҡаты хәлдә булалар (терекөмөш бүлмә температураһында шыйыҡ булған берҙән-бер металл)
- Шымартылған металл өҫтө ялтырай
- Металдар йылылыҡ һәм электричествоны яҡшы үткәргестәр
- Металдарҙың тығыҙлығы юғары
Металдарҙы ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Баҡыр йомшаҡ һәм яҡшы электр үткәреүсе. Шуға электр кабельдәре эшләүҙә киң ҡулланыла.
- Алтын һәм көмөш һүҙылыусан, үҙлекле һәм инерт. Шуның өсөн ювилер эшендә ҡулланыла. Алтын тутыҡмай торған электр контакттарында ҡулланыла.
- Тимер менән ҡорос ҡаты һәм ныҡлы. Улар төҙөлөштә, техникала киң ҡулланыла.
- Алюминий сүкуләүсән һәм йылы үткәреүсән. Һауыт-һаба, фольга эшләүҙә ҡулланыла. Тығыҙлығы түбән булғанға самолёт өлөштәрен эшләйҙәр.
Иретмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Алюминий, хром, баҡыр, тимер, магний, никель, титан һәм цинк иретмәләре киң ҡүлланыла. Тимер һәм углерод иремәрәрен өрәнеүгә күп көс түгелә. Углеродлы ҡорос, ауырлығы һәм коррозияға тороусанлығына киҫкен талаптар ҡуйылмаған осраҡта, осһоҙ әйберҙәр эшләү өсөн ҡулланыла.
Тутыҡмай торған һәм цинкла металдар коррозияға ҡаршы тороу өсөн ҡулланыла. Алюминий һәм магний иремәләре ныҡлы һәм еңел әйберҙәр эшләү өсөн ҡулланыла.
Коррозиялы агрессив мөхиттә баҡыр-никель иремәлерен файҙаланалар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Герасимов Я. И. Химическая термодинамика в цветной металлургии. Т. 1-7. / Я. И. Герасимов, А. Н. Крестовников, А. С. Шахов и др. — М.: Металлургиздат, 1960—1973. — 2108 с.
- Металловеды / Составитель С. С. Черняк — Иркутск: Изд-во ИрГУ, 2000. — 532 с.
- Павленко Н. И. История металлургии в России XVIII века. Заводы и заводовладельцы. М.: Издательство АН СССР, 1962.- 566 с.


text:
Башҡортостан игенселәре ураҡҡа төштө
Башҡортостан игенселәре иртә өлгөрөүсе иген культураларын урып-йыйыуға төштө, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә. Бер юлы өс райондың аграрийҙары иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын сабып алыу эштәрен башланы.
Ужым арышы урағын беренселәрҙән булып Мәләүез районының Салауат исемендәге ауыл хужалығы етештереү кооперативы һәм Ергән МТС-ның Ейәнсура районындағы Инәк бүлексәһе игенселәре башланы. Ә Дүртөйлөнөң Вәлиев исемендәге ауыл хужалығы кооперативы эшсәндәре ураҡты борсаҡты йыйып алыуҙан башланы.
— Ураҡ уҙған йылға ҡарағанда 20 көнгә алдараҡ башланды, — тип урып-йыйыу эштәренә аңлатма бирҙеләр аграр ведомствола. – Был яҙҙың иртә килеүенә һәм йәйҙең эҫе булыуына бәйләнгән.
Игенселәргә йәмғеһе 1 млн 900 гектарҙа ураҡ эштәрен үткәрергә тура киләсәк.


text:
Фото:
Сибайҙар Бөйөк ватан һуғышы геройҙарын хөрмәтләп иҫкә ала
Фото:
Сибайҙа Еңеү Көнө йола буйынса ҡала халҡы, йәмәғәт ойошмалары, хеҙмәт коллективтарының әүҙем ҡатнашлығында тантаналы үтә. Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллыҡ юбилейына арналған саралар бөгөн, 8 майҙа, башланды. Советтар Союзы Геройҙары Александр Матросов һәм Федор Белов һәйкәлдәренә, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған Совет армияһы яугирҙары иҫтәлегенә ҡуйылған обелискыға сәскәләр һалыу тантанаһы ойошторолдо, шулай уҡ крайҙы өйрәнеү музейында данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерияһы дивизияһына арналған диораманы асыу тантанаһы үтте.
Әйтергә кәрәк, ҡала Бөйөк Еңеү юбилейына лайыҡлы әҙерләнгән. Советтар Союзы Геройы Александр Матросов һәйкәле, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булған яугирҙар иҫтәлегенә ҡуйылған обелиск тулыһынса реставрацияланған. Педагогия колледжы бинаһында һуғыш ветераны, Башкавдивизия эскадроны командиры, ҡаланың Почетлы гражданы Бәҙри Мөжәүир улы Мәмбәтҡолов иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Еңеү Көнө алдынан «Мәңгелек ут» мемориалында ла эштәр тамамланған. Бында яҙыуҙар менән таш плиталар, улар урынлашҡан лафет, архитектура конструкциялары элементтары тулыһынса яңыртылған, сәскә түтәлдәре, эргә-тирәһе төҙөкләндерелгән. Был маҡсатта ҡала округы бюджетынан 600 мең һум самаһы аҡса йүнәлтелгән.
Крайҙы өйрәнеү музейында диорама асылыуы Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы яҡташтар исемен мәңгеләштереүгә ҙур өлөш булып тора. Унда Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙарының ялға туҡтаған мәле һүрәтләнгән. Алғы планда дивизия командиры генерал Миңлеғәли Шайморатовтың һәм полк командиры Таһир Күсимовтың балауыҙҙан эшләнгән фигуралары урынлаштырылған. Арттараҡ таныш йөҙҙәр - эскадрон командиры Бәҙри Мәмбәтҡоловты, билдәле ҡурайсы Ғәйфулла Сарбаевты һәм башҡа ир-азаматтарҙы күрергә мөмкин.


text:
Башҡорт дәүләт университеты РФ Хөкүмәте гранттарын алыуға конкурста ҡатнаша
Фәнни тикшеренеүҙәргә дәүләт ярҙамы өсөн РФ Хөкүмәтенең гранттарын алыуға асыҡ конкурсҡа Рәсәй вуздарының алдынғы ғалимдарынан һәм 176 юғары һөнәри белем биреү учреждениеларынан 517 заявка килде.
Һуңғылары араһында Башҡорт дәүләт университетының да ике заявкаһы бар. Был хаҡта вуздың матбуғат үҙәгендә хәбәр иттеләр.
БашДУ «Фәндәр өлкәһе: биология» бүлегендәге грант өсөн көрәшәсәк. Ғилми тикшеренеү йүнәлештәренең береһе молекуляр генетиканы, системалы биологияны, трансляцион медицинаны, биотехнологияны үҙ эсенә ала. Йәнә бер перспективалы йүнәлеш – нейрофизиология.


text:
Төбәк Пенсия фондын Федераль казначействоға күсереү буйынса әҙерлек
Пенсия фонды идаралығы рәйесе урынбаҫары Наталия Петрова Башҡортостан Республикаһы буйынса Пенсия фонды бүлегенең эше менән танышты һәм республиканың ҡала һәм район Пенсия фонды идаралығы начальниктары менән кәңәшмә үткәрҙе.
Идаралыҡ рәйесе урынбаҫары Рәсәй Федерациһы Пенсия фонды бюджетын Федераль казначейство аша касса хеҙмәтләндереүенә күсеү мәсьәләһен ентекле аңлатты. Башҡортостан – касса хеҙмәтләндереүенә күсеү буйынса «эксперименталь» төбәктәр иҫәбендә. Әлеге ваҡытта республика әҙерлек саралары үткәрә һәм технологик процестарға тест буйынса һынау үтә.
Наталия Петроваға яңы эштәрҙе, шул иҫәптән республиканың барлыҡ идаралыҡтарында эшләп килгән «Рәсәй Пенсия фонды идаралыҡтарында ҡабул итеүгә яҙылыу — Өфө» программаһын күрһәттеләр. Ул клиенттарға идаралыҡҡа шәхси мөрәжәғәт иткәндә йәки инфомат аша үҙҙәренә уңайлы ваҡытта ҡабул итеүгә яҙылырға, документтар алыуға заказ бирергә һәм телефон буйынса белешмә алырға мөмкинлек бирә. Пенсия фонды идаралығы вәкиле Стәрлетамаҡта страховка түләүҙәрен туплау буйынса эште ойоштороу менән танышты.
— 2014 йылда беҙҙе күп үҙгәрештәр көтә, уларҙың иң мөһимен айырып әйтеүе лә ҡыйын. Башҡортостан буйынса фонд бүлеге йылдан-йыл Пенсия фондына пилот программалары индерергә яҙрам итә һәм Рәсәй төбәктәре өсөн яңы программалар әҙерләй, — тине Наталия Петрова. — Беренсе булыу, төп эшмәкәрле менән шөғөлләнеү һәм бер үк ваҡытта яңы программаларға тест һынауы үткәреү бик ҡыйын ул. Тик һеҙҙең баһалап бөткөһөҙ тәжрибәгеҙ һәм белемегеҙ ҡуйылған маҡсаттарға өлгәшеүгә булышлыҡ итәсәк.


text:
Башҡортостандың баш ҡалаһында яҙыусы Ринат Камалды тантаналы рәүештә ҡотлаясаҡтар
ӨФӨ, 2014 йыл, 15 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Билдәле башҡорт яҙыусыһы, прозаның ҙур оҫтаһы, ысын әҙәбиәтте ярытыусыларҙы үҙенең бай һәм ҡабатланмаҫ ижады менән күп йылдар дауамында ҡыуандырыусы Ринат Камалға 60 йәш тулды. Заманса тормоштоң көнүҙәк мәсьәләләрен күтәреп, ул милли әҙәбиәт үҫешенә лайыҡлы өлөш индерә.
Ринат Камал – Башҡортостан территорияһында ҡатмарлы һәм ауыр ваҡиғалар, халыҡ тормошо тураһында һөйләп биреүсе бихисап повестар һәм 12 роман авторы. Уның китаптарының геройҙары тормош ауырлыҡтарын ҡыйыу йырып сыға, теләһә ниндәй хәлдә лә үҙҙәренең әхләҡи нигеҙҙәренә тоғро ҡалып, кеше булып ҡалалар.
1993 йылда яҙыусыға «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә. 2010 йылда «Әлфирә» романы өсөн Салауат Юлаев исемендәге Башҡортостан Республикаһы Дәүләт премияһына лайыҡ була. Ул Рәшит Әхтәри исемендәге премия лауреаты.
Ринат Камалдың юбилейы менән бәйле кесе йома, 18 сентябрҙә, Башҡорт дәүләт филармонияһының Ҙур залында уның ижад кисәһе уҙасаҡ. Юбилярҙы хеҙмәттәштәре – яҙыусылар, республиканың сәнғәт оҫталары, яҡташтары, дуҫтары, әҙәбиәтте яратыусылар ҡотлаясаҡ. Кисә киске сәғәт 7-лә башлана. Инеү ирекле.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Өфө районындағы һабантуйҙа ҡатнашты
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Николаевка ауылында үткән Өфө районы һабантуйында ҡатнашты. Республика башлығы ауыл эшсәндәрен байрам — баҫыу эштәре тамамланыуы менән ҡотланы һәм Өфө районының төбәктәге иң ҙур райондарҙың береһе булыуын билдәләне.
— Ул миллионлы халҡы булған ҡаланы ҡулса кеүек уратып алған, Өфөнө таҙа һауа һәм аҙыҡ-түлек менән тәьмин итә, — тине Рөстәм Хәмитов. — Һуңғы арала район йылдам үҫешә: ауыл хужалығы тармағы яңы үҫеш темпы алды, яңы инвестиция проекттары тормошҡа ашырыла — былар барыһы ла беҙҙең уртаҡ эште күләмле итә. Ауыл халҡының тормошон еңеләйтер өсөн, республика Хөкүмәте бөтәһен дә эшләргә тырыша — ауыл хужалығы техникаһы һатып алыуҙы субсидиялай, сәсеү һәм ураҡ эштәрендә ярҙам күрһәтә. Өфө районының тағы бер бурысы бар — ул үҙ биләмәһенә сәнәғәт предприятиеларын йәлеп итергә тейеш. Әлеге мәлдә ошо мәсьәлә өҫтөндә эш алып барыла.
Һабантуй тураһында һөйләгәндә, Рөстәм Хәмитов, бөтә донъяла билдәлелек алған халыҡтың яратҡан байрамы бөгөн республиканың тиҫтәләгән районында үтә, тип өҫтәне.
Ошонда уҡ һабантуйҙың төп сәхнәһендә Президент райондың айырыуса ҙур ҡаҙаныштарға өлгәшкән хеҙмәткәрҙәрен бүләкләне.
«Алексеевка» совхозы дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһының машина менән һыйыр һауыу операторы Ризида Хәсәнова Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамотаһына лайыҡ булды. «Николаевка» агрофирмаһы тракторсыһы Рафаил Сәитов «Атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» исемен алды.
— Бөгөн иң мөһим байрамдарҙың береһе, — тине хакимиәт башлығы Рәшит Саттаров. — Өфө районы эшсәндәре 35 мең гектарҙан ашыу иген һәм 1000 гектарҙан ашыу картуф сәсте.
Президент 119-сы йылҡы заводының, «Ҡармасан» совхозының, «Өфө» ҡошсолоҡ фабрикаһының, райондағы башҡа предприятиеларҙың тирмәләрен ҡараны.Бынан һуң Өфө районы «Йәйғор» балалар ижад йорто тәрбиәләнеүселәренең биҙәү-ҡулланма сәнғәт эштәре күргәҙмәһе менән танышты.
Өфө районы һабантуйы кискә ҡәҙәр гөрләп торҙо. Байрамды таланттар конкурсы, көрәш, гер спорты, волейбол, мини-футбол, ат сабыштары, халыҡ уйындары биҙәне.


text:
Өфө ҡыҙы Ирина Ғәлиханова – «Башҡортостан һылыуҡайы» гүзәллек бәйгеһе еңеүсеһе
ӨФӨ, 2014 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
«Башҡортостан һылыуҡайы» конкурсы Гран-прийын жюри ағзалары Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты студенты, 21 йәшлек Ирина Ғәлихановаға бирергә ҡарар итте, тип хәбәр итә бер төрлө аталған модель агентлығы. Еңеүсе 2015 йылда уҙасаҡ, «Miss Globe International» бөтә донъя гүзәллек конкурсында ҡатнашыуға 50 мең һумға, шулай уҡ Сваровски кристалдарынан эшләнгән тажға лайыҡ булды.
Башҡорт гүзәлдәре бәйгеһенең финалы үткән көндәрҙә Өфөнөң Конгресс-холында уҙҙы. Унда 22 ҡыҙ ҡатнашты. Ғәҙәттәгесә ҡыҙҙар үҙҙәренең гүзәллектәрен һәм һәләттәрен төрлө номинацияларҙа – визиткала, ижади конкурста, дефилела күрһәтте. Бынан тыш, һәр ҡатнашыусының үҙе бешергән башҡорт ашамлығынан ауыҙ итергә мөмкин булды.
Тауыш биреү һөҙөмтәһе буйынса беренсе вице-мисс исемен Сибайҙан 19 йәшлек Айгөл Сафина яуланы, икенсе вице-мисс — Өфө районынан 24 йәшлек Ангелина Гәрәева.
Конкурстың ойоштороусылары – Өфө ҡала Советы ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы, «БР буйынса Рәсәй ирекмәндәре союзы» йәмәғәт ойошмаһы һәм «Башҡортостан һылыуҡайы» модель агентлығы. Конкурс Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда иғлан ителгән Мәҙәниәт йылы сиктәрендә уҙғарылды.


text:
Төбәккә федераль бюджеттан Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын торлаҡ менән тәьмин итеү өсөн 895 миллион һум аҡса бүленгәнФото: автор фотоһы
Төбәккә федераль бюджеттан Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын торлаҡ менән тәьмин итеү өсөн 895 миллион һум аҡса бүленгән
Төбәккә федераль бюджеттан Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын торлаҡ менән тәьмин итеү өсөн 895 миллион һум аҡса бүленгәнФото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанға быйыл федераль бюджеттан Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын торлаҡ менән тәьмин итеү өсөн 895 миллион һум аҡса бүленгән. Өфөлә Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов етәкселегендә республика ҡарамағындағы Ветерандар эше буйынса координация советы ултырышы уҙҙы.
Республика Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Хәлит Мәхмүтов Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын, һәләк булған яугирҙәрҙең ғаилә ағзаларын торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса эш барышы тураһында мәғлүмәт бирҙе.
«Бөйөк Еңеүҙең 71 йыллығы алдынан тәү сираттағы бурысыбыҙ — республикала йәшәгән һуғыш ветерандарын торлаҡ менән тәьмин итеү. Һуңғы алты йылда ошо маҡсатҡа федераль ҡаҙнанан республикаға 11 миллиард 68 миллион һум аҡса бүленде. Был аҡсаға 10146 кеше торлаҡ менән тәьмин ителде, шуларҙың 2828-е — Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары һәм 7318-е — тол ҡатындар, — тип хәбәр итте Хәлит Мәхмүтов. — 2016 йылдың 1 апреленә республикала дәүләт ярҙамына хоҡуҡлы граждандар һаны 916 кеше тәшкил итә, шуларҙың 69 Бөйөк Ватан һуғышы ветераны торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж».
Ведомство башлығы әйтеүенсә, быйыл бүленгән аҡса апрель-май айҙарында 718 кешене (916-нан) торлаҡ сертификаттары менән тәьмин итергә мөмкинлек бирәсәк. 2016 йылдың 13 апреленә 386 сертификат әҙерләнгән, шуларҙың 49-ы — һуғышта ҡатнашыусылар өсөн. Еңеү көнөнә тиклем 69 һуғыш ветеранына сертификаттар тапшырыу бурысы ҡуйылған.


text:
Туғыҙ айҙа Өфө бюджетына һалым керемдәре 6,5 миллиард һум тәшкил итте
Быйыл туғыҙ айҙа Өфө бюджетына керемдәр 6,5 миллиард һум тәшкил итте. Был турала ҡала хакимиәте башлығы эргәһендәге кәңәшмәлә БР Финанс министрлығының Өфө биләмәһендәге территориаль финанс идаралығы начальнигы Илгиз Насыртдинов хәбәр итте.
— Был ваҡыт эсендә бөтә кимәлдәрҙәге бюджеттарға Өфөлә йыйылған керемдәр 81,1 миллиард һум тәшкил итте, — тине ул, был уҙған йылдың ошо уҡ осорондағынан 11,7 процентҡа күберәк. Шуның 46,9 миллиарды – федераль бюджетҡа, 27,8 миллиарды – республика, 6,5 миллиарды ҡала бюджетына инде.
Өфө бюджетына керемдәрҙең төп өлөшөн элеккесә физик шәхестәр табыштарына һалым тәшкил итә — дөйөм күләмдең 46 проценты. Һуңғы ваҡытта уртаҡ табышҡа һалымдар иҫәбенә керемдәр өлөшө лә һиҙелерлек артты. Йыл башынан алып улар 630 миллион һум тәшкил итте, был былтырғы кимәлдән биш процентҡа күберәк.
Туғыҙ айҙа Өфө бюджеты сығымдары 10 миллиард һум самаһы тәшкил итте. Был сумманың өстән бер өлөштән ашыуын мәғарифҡа сығымдар тәшкил итә, 2,7 миллиард һумды ҡала торлаҡ-коммуналь хужалыҡҡа тотондо, һаулыҡ һаҡлауға – 1,8 миллиард, инженер, социаль һәм торлаҡ өлкәһе объекттары төҙөүгә – 1,2 миллиард һум.


text:
Фото:
Белореттың һуғыш ветерандары торлаҡ алды
Фото:
Дүшәмбе көнө Белорет районы муниципаль районы хакимиәте башлығы Владислав Миронов тантаналы шарттарҙа өс Бөйөк Ватан һуғышы ветеранына федераль бюджет средстволары иҫәбенә торлаҡ һатып алыуға социаль түләү биреү тураһында таныҡлыҡ тапшырҙы.
«Ветерандар тураһында» һәм «Рәсәй Федерацияһында инвалидтарҙы социаль яҡлау тураһында» закондарға ярашлы, һуғыш ветерандары, уларҙың тол ҡатындары, сирләү арҡаһында инвалидтар һәм инвалид балалары булған ғаиләләр торлаҡ мәсьәләһендә социаль яҡлау сараларына дәғүә итә ала. Был субсидия ярҙамында ветеран Рәсәй Федерацияһы биләмәһендә торлаҡ һатып ала ала. Субсидия Рәсәй Төбәктәр үҫеше министрлығы тарафынан билдәләнгән 1 квадрат метрҙың хаҡынан (Башҡортостан Республикаһы өсөн бөгөн был хаҡ бер квадрат метр өсөн 27800 һум тәшкил итә) һәм торлаҡ майҙанынан (ветерандар өсөн 36 квадрат метр майҙан билдәләнгән) сығып иҫәпләнә. Шулай итеп, хәҙерге ваҡытта субсидия күләме 1000800 һум тәшкил итә. Ветеран ошо суммаға тигеҙ хаҡ буйынса торлаҡ йәки, өҫтәп түләп, ҙурыраҡ майҙанлы торлаҡ һатып ала ала.
Усачев Петр Григорьевич, Скурлатова Наталья Яковлевна һәм Фролов Иван Андреевич торлаҡ һатып алыуға таныҡлыҡ хужалары булды. Белорет районы муниципаль районында 2010-2011 йылдарҙа бөтәһе 47 ветеран торлаҡ шарттарын яҡшыртты. «Әгәр элек 2005 йылдың 1 мартына тиклем иҫәпкә торған ветерандар ғына дәүләттән торлаҡҡа дәғүә итә алһа, хәҙер иһә, иҫәпкә ҡуйыу датаһына ҡарамаҫтан, бөтә мохтаж булған ветерандарҙың үҙ торлаҡ шарттарын яҡшыртыу мөмкинлеге барлыҡҡа килде», — тип билдәләне Белорет районы хакимиәтенең торлаҡ секторы мөдире Наилә Мосалева.
Владислав Миронов ветерандарҙы тормоштарындағы был мөһим ваҡиға менән ихлас күңелдән ҡотланы һәм уларға һаулыҡ, именлек теләне:
— Һуғыш бынан 66 йыл элек тамамланды, ләкин беҙ уны мәңге онотмаясаҡбыҙ һәм һеҙҙең батырлығығыҙҙы хөрмәтләйәсәкбеҙ. Һис шикһеҙ, Бөйөк Ватан һуғышының бөтә ветерандары ҙур иғтибарға лайыҡ. Беҙ һеҙҙең алда ҙур бурыслыбыҙ! Беҙҙең өсөн иң мөһиме — Белорет районында йәшәүсе Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары беҙҙең хәстәрлегебеҙҙе һәм ярҙамыбыҙҙы тойһон.


text:
Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы граждандарҙы яңы график буйынса ҡабул итә
Башҡортостандың икенсе саҡырылыш Йәмәғәт палатаһы республикала дәүләт сәйәсәтен формалаштырғанда һәм уны ғәмәлгә ашырғанда граждандарҙың, шулай уҡ йәмәғәт берекмәләренең хоҡуҡтарын һәм азатлығын яҡлау маҡсатында граждандар ҡабул итеүҙе ойоштороу буйынса эштәрен дауам итә.
1 июндән 31 авгусҡа тиклем Йәмәғәт палатаһы ағзалары граждандарҙы дүшәмбе һайын 16-18 сәғәттәрҙә Өфө, Ленин урамы, 50 («Нефтсе» мәҙәниәт һарайы), 212-се бүлмә адресы буйынса ҡабул итәсәк.


text:
Вакансияға дәғүә итеүселәрҙең иң ҙур конкурсы һәм иң бәләкәй эш хаҡы — Өфөлә Фото: Олег Яровиков
Вакансияға дәғүә итеүселәрҙең иң ҙур конкурсы һәм иң бәләкәй эш хаҡы — Өфөлә
Вакансияға дәғүә итеүселәрҙең иң ҙур конкурсы һәм иң бәләкәй эш хаҡы — Өфөлә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 13 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Өфө Сорғот, Екатеринбург, Төмән, Силәбе, Пермь һәм Ҡурған ҡалалары араһында уртаса хеҙмәт хаҡы кимәле буйынса һуңғы һәм бер вакансияға дәғүә итеүселәр һаны буйынса беренсе урын биләй. HeadHunter эш эҙләү буйынса сайттың тикшереүҙәр хеҙмәте шундай мәғлүмәттәр килтерә.
2015 йыл менән сағыштырғанда баш ҡалала уртаса эш хаҡы 200 һумға ғына артҡан. HeadHunter мәғлүмәттәренә ярашлы, әле Өфөлә уртаса хеҙмәт хаҡы 25 200 һум тәшкил итә.
Пермдә эш хаҡы йылына — 500, Силәбелә — 1000, Екатеринбургта 2500 һумға күтәрелгән. Төмәндә иһә 1 500 һумға кәмегән һәм һөҙөмтәлә — 31 000 һум.
Сорғот һәм Ҡурған ҡалаларында иһә уртаса хеҙмәт хаҡы үҙгәрешһеҙ ҡалған: бөгөн ул 35 000 һәм 27 000 һумға тиң.
Эш хаҡы буйынса рейтингта тап Сорғот һәм Екатеринбург тәүге урынды биләй — 35 000 һум. Икенселә — Төмән (31 000 һум), өсөнсөлә — Силәбе (29 000). Дүртенсе урында — Пермь (27 500 һум), бишенселә — Ҡурған (27 000). Өфө рейтингта һуңғы урында килә (25 200 һум), бер урынға алты кеше дәғүә итә.


text:
Белореттан туғыҙ бала Өфөгә Президент шыршыһына барасаҡ
Белорет ҡалаһы һәм районынан туғыҙ бала бөгөн Өфөгә Президент шыршыһына юлланған. Иртәгә улар «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында үтәсәк ҙур Яңы йыл тамашаһында ҡатнашасаҡ.
«Башинформ» агентлығына ҡала һәм район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге баш белгесе Ольга Корлесникова хәбәр итеүенсә, Белорет делегацияһы составына яҡшы уҡыған ғына түгел, спорт менән шөғөлләнгән, ҡала, республика һәм бөтә Рәсәй олипиадаларында еңгән, төрлө конкурс һәм фестивалдәрҙә лауреат исемен яулаған уҡыусылар ҙа ингән. Шулай уҡ байрамда хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булғандарҙың, хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусыларҙың балалары ҡатнашасаҡ.
Башҡорт гимназияһының дүртенсе синыф уҡыусыһы Илүзә Сафиуллина, Абҙаҡ урта мәктәбенең бишенсе синыфында белем алыусы Света Хазырова, Белорет лицей-интернатының алтынсы синыф уҡыусыһы Линара Ильясова, 3-сө урта мәктәптең шулай уҡ алтынсы синыфында уҡыусы Вероника Макарова, Үҙәнбаш ауылынан Тимур Баянов, 10-сы мәктәптең етенсе синыфында уҡыусы Дарья Сәйфетдинова, Белорет компьютер мәктәбенән Альбина Абдуллина республиканың төп Яңы йыл байрамына киләсәк. Иң бәләкәй делегаттар – Белореттағы 20-се урта мәктәптең өсөнсө синыф уҡыусыһы Алһыу Хөсәйенова һәм икенсе синыф уҡыусыһы Даниил Әхмәтуллин.
Республиканың баш ҡалаһына Президент шыршыһына юлланыр алдынан балаларҙы һәм уларҙың ата-әсәләрен Белорет районы хакимиәтенә саҡырғандар, унда уларҙы етеп килгән Яңы йыл байрамдары менән хакимиәт башлығы урынбаҫары Иван Пинящук һәм мәғариф бүлеге начальнигы Марина Саранцева ҡотлаған. Улар балаларға яҡшы кәйеф һәм Яңы 2012 йылда уҡыуҙарында уңыштар теләгән.


text:
Ҡатын-ҡыҙ түше
- Был мәҡәлә ҡатын-ҡыҙ түшенең социомәҙәни аспектарына бағышланған. Анатомяһы тураһында мәҡәлә — Һөт биҙе.
Ҡатын-ҡыҙ түше — уңдырышлылыҡ символы булараҡ ҡабул ителә. Бик күп мәҙәниәттәрҙә бала табыу һәм уңдырышлылыҡ алиһәләре күп йәки ҙур түшле ҡатын-ҡыҙ итеп һүрәтләнгән.
Бөйөк рәссамдарҙың йөҙҙәрсә картиналарында яланғас түшле ҡатын-ҡыҙ һүрәтләнгән.
Ҡатын-ҡыҙҙың үҫешкән түше икенсел енси билдәләр булып һанала. Бик күп халыҡтарҙа кеше алдында түште асыҡ йөрөтөү оятлы һанала. Әммә ҡайһы бер мәҙәниәттәрҙә бындай тыйыу сикле йәки бөтөнләй юҡ. Ҡайһы осраҡтарҙа яланғас түште (топлес) күрһәтергә ярай, ҡасан юҡ икәненә ҡараш төрлө. Бәғзе бер көнбайыш мәҙәниәттәрҙә пляжда рөхсәт ителһә, кеше йәшәгән урындарҙа, мәҫәлән, ҡала үҙәгендә, тыйыла. Күпселек осраҡтарҙа декольте рөхсәт ителһә лә, шунан артығы тыйыла. Әгәр түште асыу бала имеҙеү менән бәйле булһа, ҡағиҙә булараҡ , мөмкин тип һанайҙар. Феминисткаларҙың фекеренсә иһә ҡатын-ҡыҙҙың йәмғиәттә яланғас түш күрһәтә алыуы енестәрҙең тигеҙлеге менән бәйле[1].
Түштең үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Орлоҡланған йомортҡа күҙәнәгенең Хромосома йыйылмаһы (генотип) тәүбашлап енси айырманы (фенотип) тәьмин итә. 9—10 йәштә енси өлгөрөш осоронда түш үҫә башлай һәм был 2—3 йыл дауам итә. Таннер буйынса(ингл. Tanner scale) түш һәм төктәр үҫә башлауы ошонда һүрәтләнә[2][3]:
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Beyond comparison: sex and … — Google Books
- ↑ Мазурин А. В., Воронцов И. М. Пропедевтика детских болезней — 1-е изд. — М.: Медицина, 1986. — Б. 303. — 432 б. — 100000 экз.
- ↑ Жуковский М. А. Детская эндокринология — 3-е изд. — М.: Медицина, 1995. — Б. 632. — 656 б. — 8000 экз. — ISBN 5-225-01167-5.


text:
Фото:
Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы менән!
Фото:
Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов республика халҡын 1 Май – Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы менән ҡотланы. Ҡотлауҙа шулай тиелә:
“Ҡәҙерле ватандаштар!
Һеҙҙе яҡты Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы – Беренсе Май менән ихлас ҡотлайым! Беҙҙең өсөн ул Бөйөк Ватан һуғышында еңеү менән дә бәйләнгән, уның 65 йыллығын тиҙҙән беҙ бөтә кешелек менән бергә билдәләйәсәкбеҙ!
Тап ижади хеҙмәт һәм тәбиғәткә хас яңырыу һуңғы тиҫтә йылда Башҡортостан үҫешенең стратегик курсы нигеҙе булып торҙо, тип ышаныслы рәүештә раҫларға мөмкин. Иҡтисадтағы, социаль һәм мәҙәни-рухи өлкәләрҙәге бөтә пландар һәм ҙур ҡаҙаныштар, халыҡтың йәшәү кимәленең туҡтауһыҙ яҡшыра барыуы республикала йәшәүсе һәр кешенең ныҡышмалы хеҙмәтенә бәйләнгән. Беҙҙең уңыштарыбыҙ төҙөүселәрҙең, игенселәрҙең, малсыларҙың, уҡытыусыларҙың, врачтарҙың, инженерҙарҙың, эшселәрҙең, ижади интеллигенцияның һәм идара итеүселәрҙең, предприятиелар, учреждениелар һәм ойошмалар коллективтарының көндәлек хеҙмәтенән ғибәрәт. Башҡортостандың күп милләтле халҡының эш һөйөүсәнлеге, таланты һәм энергияһы социаль прогресс юлынан уның ышаныслы алға барыуын билдәләй.
Республикабыҙ йылы билдәһе аҫтында үткән быйылғы йыл да – иҫкәрмә түгел. Һәр көн ниндәйҙер мөһим яңылыҡ килтерә. Торлаҡ йорттар, мәктәптәр, дауаханалар, шифаханалар, мәҙәниәт һарайҙары, социаль хеҙмәтләндереү учреждениелары, физик культура һәм спорт объекттары, юлдар һәм күперҙәр, газ селтәрҙәре һәм телекоммуникациялар төҙөлә. Ҡала һәм ауылдарыбыҙ йөҙө күҙгә күренеп үҙгәрә, бөтә республика көндән-көн матурая. Юҡҡа ғына уны Рәсәй Федерацияһының ынйыһы тип атамайҙар бит! Алдынғы төбәктәрҙең береһе булараҡ, Башҡортостан илдең күп яҡлы үҫешенә, донъяла уның позицияларын нығытыуға тос өлөш индерә.
Беҙҙә күркәм традиция һалынған – хеҙмәт кешеһен, новаторҙарҙы, производство алдынғыларын, эшсән ғаиләләрҙе һәм династияларҙы хөрмәтләү, данлау. Улар киләсәктә лә беҙҙең иғтибарыбыҙ үҙәгендә буласаҡ. Республикала яҡшы социаль партнерлыҡ, дәүләт власы органдарының, профсоюздарҙың һәм эш биреүселәрҙең үҙ-ара хеҙмәттәшлеге ойошторолған. Һөҙөмтәле хеҙмәт эшмәкәрлеге, хеҙмәтсәндәрҙең, ветерандарҙың һәм инвалидтарҙың, йәштәрҙең законлы хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлау өсөн шарттар булдырыла.
Иманым камил, республикала йәшәүсе һәр кешенең хеҙмәт тырышлыҡтарын берләштереп, ижади ынтылыш, юғары әүҙемлек һәм яуаплылыҡ күрһәтеп, беҙ артабан да иҡтисадтың инновацион үҫешен һәм конкуренцияға һәләтлелеген, социаль өлкәне нығытыуҙы, кешеләрҙең көнкүрешен яҡшыртыуҙы тәьмин итәсәкбеҙ.
Был яҙғы байрамда һеҙгә ныҡлы һаулыҡ, күтәренке кәйеф, бөтә изге эштәрегеҙҙә уңыштар теләйем! Ғаиләләрегеҙгә именлек һәм бәхет!
Байрам менән, ҡәҙерле дуҫтар!
Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Рәхимов”.


text:
Башҡортостан предприятиелары «Нефть. Газ. Нефть химияһы» халыҡ-ара күргәҙмәһендә коллектив экспозиция тәҡдим итте
Башҡортостандың нефть һәм химия тармағының алдынғы предприятиелары бөгөн Ҡаҙанда асылған XVIII «Нефть. Газ. Нефть химияһы» халыҡ-ара күргәҙмәһендә ҡатнаша. Улар республиканың нефть һәм химия тармағындағы сәнәғәт ҡеүәтен күрһәтеү өсөн тәүге тапҡыр коллектив экспозиция менән сығыш яһай. Бында предприятиеларҙың продукцияларын һәм хеҙмәттәрен презентациялау ҙа үткәреләсәк.
Коллектив экспозицияны Башҡортостан Республикаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы һәм Башҡортостан күргәҙмә компанияһы ойошторған.
Ҡаҙандағы эш программаһы сиктәрендә Башҡортостан делегацияһы ағзалары Волга буйы федераль округында нефть һәм газ химияһы комплексын үҫтереү өлкәһендә Башҡортостан Республикаһы менән Татарстан Республикаһының хеҙмәттәшлек итеү перспективаларын тикшерәсәк.
Шулай уҡ делегацияның «Химград» технополисына сәфәре, Татарстан предприятиелары менән эшлекле һөйләшеүҙәр үткәреү, Татарстан Республикаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһында осрашыуҙар һәм һөйләшеүҙәр ҙә планлаштырылған.


text:
Фото:
Башҡортостан Президенты страховкалау компаниялары етәкселәре менән осрашты
Фото:
Белгестәр фекеренсә, ғәҙәттән тыш хәл режимын Башҡортостандың күпселек райондарында иғлан итергә тура киләсәк. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, республиканың 18 районында бындай режим индерелгән дә инде.
Шул уҡ ваҡытта 2012 йылда төбәктә сәсеүлек майҙандарының ни бары 180 мең гектары, йәғни алты процентынан әҙерәге страховкаланған. Страховкалау суммаһы 1,4 миллиард һум тәшкил итте.
— Башҡортостандың ауыл хужалығы һуңғы йылдарҙа аномаль һауа шарттары арҡаһында ҙур юғалтыуҙар кисерә. Һуңғы дүрт йыл эсендә 2011 йыл ғына ауыл хужалығы производствоһы йәһәтенән уңышлы булды. 2012 йыл да шулай уҡ ҡоро булды, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов страховкалау компаниялары етәкселәре менән кәңәшмәлә. Республика башлығы һүҙҙәренсә, 2012 йылда юғалтыуҙар 500 мең гектарҙа теркәлгән.
— Республиканың 46 районында ҡоролоҡ күҙәтелә. Шул арҡала, 18 райондан тыш, ҡалған 28 районда ла ғәҙәттән тыш хәл тураһында иғлан итергә мәжбүр буласаҡбыҙ, — тине Рөстәм Хәмитов.
Алдағы ҡоро йылдарҙағы кеүек үк, дәүләт аномаль һауа шарттары арҡаһында зыян күргән аграрийҙарға ярҙам итеүен дауам итәсәк, тине Президент. Уның һүҙҙәренсә, бындай ярҙам күләме быйыл да бер нисә миллиард һум тәшкил итәсәк. Әммә дәүләт ярҙамы бер туҡтауһыҙ була алмай. Шуға күрә бөгөн илдә ауыл хужалығын страховкалау мәсьәләһе йышыраҡ яңғырай башланы.
— Агросәнәғәт комплексы эшмәкәрлеген страховкалау – ауыл хужалығы производствоһы системаһын финанс-кредит йәһәтенән тәьмин итеүҙең, уның тотороҡлолоғоноң кәрәкле инструменты. Әммә, беҙ уны, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡулланмайбыҙ. Ауыл хужалығын страховкалауҙы үҫтереү бөгөн бер нисә фактор арҡаһында тотҡарлана. Улар араһында – аграрийҙарҙың түләүгә һәләте түбән булыуы, уларҙа әйләнештәге средстволарҙың булмауы, әммә иң мөһим фактор – ул страховкалау компанияларының йыш ҡына төрлө юлдар табып страховканы түләүҙән ҡасыуы, — тине Рөстәм Хәмитов.
Президент фекеренсә, ауыл хужалығын страховкалауҙы үҫтереү өсөн ауыл хужалығы етештереүселәренең страховкалау системаһына ышанысын нығытыу зарур.
Бынан тыш, страховкалау суммаларын билдәләү механизмдарын камиллаштырырға, тарифтарҙы айырырға кәрәк. Дөйөм алғанда, ауыл хужалығын страховкалау баҙарында конурентлыҡты үҫтереү һәм, әлбиттә, ауыл эшсәндәренең финанс, юридик белемен арттырыу зарур.
— Страховка баҙарында беҙгә ғәҙел, асыҡ уйын шарттары кәрәк, улар республиканы, уның граждандарын туйҙырған кешеләргә ярҙам итеүгә йүнәлтелгән булырға тейеш, — тип тамамланы Рөстәм Хәмитов.


text:
22 апрелдә республиканың бизнес-омбудсмены Рафаил Ғибәҙуллин граждандарҙы ҡабул итәсәк
22 апрелдә Башҡортостан Республикаһында Рәсәй Федерацияһы Президентының ҡабул итеү бүлмәһендә БР Эшҡыуарҙар хоҡуғы буйынса вәкил Рафаил Ғибәҙуллин эшҡыуарҙарҙың законлы хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлау мәсьәләләре буйынса граждандарҙы ҡабул итәсәк.
Ҡабул итеү бүлмәһе киләһе адрес буйынса урынлашҡан: Өфө ҡалаһы, Цюрупа урамы, 100.
Тулыраҡ мәғлүмәтте 251-64-39 һәм 251-77-91 телефондары буйынса алырға була.
Башлана көндөҙгө сәғәт икелә.


text:
Баш ҡалала «Илһам» әҙәби конкурсы еңеүселәре бүләкләнде
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфөлә «Илһам» балалар һәм үҫмерҙәр әҙәби конкурсы еңеүселәрен һәм призерҙарын бүләкләнеләр. Бәйгелә 250-нән ашыу уҡыусы ҡатнашты.
Конкурс Башҡортостандың баш ҡалаһында икенсе тапҡыр уҙғарыла. Быйыл унда ҡатнашыу өсөн Өфөнән генә түгел, Ейәнсура районынан, шулай уҡ Ямал-Ненец автономиялы округынан да ғаризалар килгән. Эштәр беренсе тапҡыр рус, башҡорт һәм татар телдәрендә ҡабул ителгән.
Әҙәби бәйге ике йәш төркөмө уҡыусылары араһында үтте. Ғаризалар шиғыр, проза әҫәре һәм тәржемә номинациялары буйынса ҡабул ителде.
— Бәлки, конкурс һеҙгә яҙыусы булып китергә ярҙам итер, — тип мөрәжәғәт итте ҡатнашыусыларға республика Яҙыусылар союзы рәйесе урынбаҫары Спартак Ильясов. — Конкурстың темалары бик етди, улар Еңеүҙең 70 йыллығын сағылдыра.
Ойоштороусылар — Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Өфө хакимиәтенең мәғариф идаралығы, Башҡорт дәүләт драма театры, «Аманат» журналы, «Ҡыҙыл таң» һәм «Истоки» гәзиттәре, Өфө ҡалаһы Октябрь районының Балалар ижады үҙәге. Бағыусыһы — Рәсәй Машиналар эшләүселәр союзының Башҡортостан төбәк бүлексәһе. Өфө ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко махсус приз булдырған.


text:
"Ҙур Урал" Ассоциацияһы Советы ултырышы үтә
22 сентябрҙә Екатеринбургта Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов етәкселегендәге республика рәсми делегацияһы "Ҙур Урал" Рәсәй Федерацияһы субъекттарының Төбәк-ара иҡтисади эшмәкәрлек ассоциацияһы Советы ултырышында ҡатнаша. Рәсми делегация составында шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, Башҡортостан Республикаһының иҡтисади үҫеш министры Евгений Евтушенко.
Ултырышта тикшереләсәк төп тема — Урал төбәктәрендәге социаль-иҡтисади хәл. Шулай уҡ иҡтисади көрсөк эҙемтәләрен бөтөрөү буйынса бәйле мәсьәләләр ҡараласаҡ, көрсөк күренештәрен еңеү буйынса артабанғы берлектәге саралар билдәләнәсәк.
Совет ултырышы эшендә Рәсәй Президентының Урал федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Николай Винниченко, Урал һәм Волга буйы федераль округтары төбәктәре губернаторҙары, төбәктәрҙең Закондар сығарыу Йыйылыштары спикерҙары, предприятиелар етәкселәре һәм ғилми ойошмалар вәкилдәре ҡатнаша.
Форумда ҡатнашыусылар Ассоциация Президенты, Свердловск өлкәһе губернаторы Эдуард Росселдең "Ҙур Урал" Төбәк-ара ассоциацияһы төбәктәренең иҡтисади көрсөктән сығыу буйынса тәжрибәһе тураһында" докладын тикшерәсәк, шулай уҡ Ассоциацияның киләсәккә эш планын ҡараясаҡ.


text:
Өфөлә «Башинформ» агентлығы фотохәбәрсеһе «Севастополь! Ҡырым! Еңеү!» тип аталған күргәҙмә ойоштора Фото: Олег Яровиков
Өфөлә «Башинформ» агентлығы фотохәбәрсеһе «Севастополь! Ҡырым! Еңеү!» тип аталған күргәҙмә ойоштора
Өфөлә «Башинформ» агентлығы фотохәбәрсеһе «Севастополь! Ҡырым! Еңеү!» тип аталған күргәҙмә ойоштора Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Шаршамбы, 29 апрелдә, Өфөлә «Севастополь! Ҡырым! Еңеү!» күргәҙмәһе асыла. Экспозиция авторы, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы фотохәбәрсеһе Олег Яровиков уны Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арнаған.
Бөтә фотоһүрәттәр ҙә былтыр Олег Яровиковтың Ҡырымдың Белогорск районына ярҙам күрһәтеү буйынса Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Оператив штабы составында Ҡырым Республикаһына командировкаһы ваҡытында төшөрөлгән. 2014 йылдың 9 майында фотохәбәрсебеҙгә ярымутрау халҡының Ҡырымды һәм Севастополде немец-фашист илбаҫарҙарынан азат итеүгә 70 йыл тулыуҙы байрам иткән Севастополдә булыу бәхете тейҙе.
Күргәҙмә Ҡырым Республикаһының Белогорск районына ярҙам күрһәтеү буйынса Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Оператив штабы, Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте, Башҡортостан Республикаһының Фәндәр академияһы, «ТурбинаСпецСервис» етештереү предприятиеһы, Рәсәйҙең Фоторәссамдар союзы булышлығында ойошторолған.
Күргәҙмә көндөҙгө сәғәт 3-тә асыла. Адресы: Өфө ҡалаһы, Киров урамы, 15, Башҡортостан Фәндәр академияһының күргәҙмәләр залы.


text:
«Салауатбыяла» "Саратовстройстекло" йәмғиәтенең 100 процент акцияһын һатып алған
«Салауатбыяла» асыҡ акционерҙар йәмғиәте «Саратовстройстекло» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең 100 процент акцияһын һатып алған. Был турала "Башинформ" агентлығына Башҡортостан предприятиеһының ҡиммәтле ҡағыҙҙар һәм акциялаштырыу бүлеге начальнигы Игорь Данилов хәбәр итте. Килешеү суммаһы 40 миллион доллар тәшкил иткән, акцияларҙың номиналь хаҡынан был дүрт тапҡырға ҡыйбатыраҡ. Шулай итеп, ағымдағы йылдың 2 июненән "Салауатбыяла"ның Һарытау компанияһының устав капиталындағы өлөшө үҙгәрҙе.
Акциялар һатып алыу Федераль монополияға ҡаршы хеҙмәттең килешеүгә ризалығын биргәндән һуң башҡарылған.
Элек «Саратовстройстекло» асыҡ акционерҙар йәмғиәте «Һарытауҙың берләшкән быяла заводтары» компаниялар төркөмөнә ҡарай ине. Компания Рәсәй, шулай уҡ 14 яҡын һәм алыҫ сит ил баҙарында табаҡлы флоат-быяла етештереү һәм һатыуҙа махсуслашҡан. Салауат предприятиеһы илебеҙҙә 18 процент самаһы табаҡлы флоат-быяла етештерә. Сауҙа килешеүенән һуң «Салауатбыяла» үҙенең позицияһын айырыуса нығытасаҡ һәм Рәсәй баҙарының өстән бер өлөшөн контролдә тотасаҡ.


text:
Өфөгә ШОС һәм БРИКС саммиттарының брендбугы тапшырылды Фото: Олег Яровиков
Өфөгә ШОС һәм БРИКС саммиттарының брендбугы тапшырылды
Өфөгә ШОС һәм БРИКС саммиттарының брендбугы тапшырылды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфө 2015 йылда уҙған ШОС һәм БРИКС саммиттарының брендбугын алды. Башҡортостанға халыҡ-ара саралар дизайнын бушлай тапшырыу тураһында Рәсәй Президенты советнигы Антон Кобяков брифингта хәбәр итте.
«Стилистика башҡорттарҙың милли биҙәктәренә нигеҙләнгән. Традицион биҙәктең һүрәте камиллаштырылды. Был иһә стилгә баҙыҡлыҡ һәм актуаллек өҫтәне. Ул республиканың дәүләт флагы төҫтәренә буялған», — тип билдәләне дизайнерҙар.
«Өфө-2015» ШОС БРИКС офис-төркөмөндә хәбәр итеүҙәренсә, ошо стиль ҡунаҡтарҙың, ҡатнашыусыларҙың һәм журналистарҙың йәшәгән, эшләгән урынын биҙәгәндә ҡулланылды. Өфөнөң художестволы образы донъя кимәлендә танылыу яуланы.


text:
Фото:
Федерация Советында Башҡортостандан герой балаларҙы миҙалдар менән бүләкләнеләр
Фото:
ӨФӨ, 2014 йыл, 7 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Федерация Советында батырлыҡ күрһәткән балаларҙы бүләкләнеләр. Рәсәй ҡотҡарыусылар союзының юғары наградаһына Башҡортостандан ике егет лайыҡ булды. Күмертауҙан 11 йәшлек Семен Давыдов янғын ваҡытында йорттан ағаларын һәм апаһын сығара, 9 йәшлек Артур Фәтҡуллин быуала батып барған ҡыҙҙы ҡотҡара.
Республиканан йәш батырҙарҙы сенатор, Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова оҙатып йөрөнө. Тантанала сығыш яһап, ул Рәсәйҙең төрлө төбәгенән йыйылған егеттәрҙең һәм ҡыҙҙарҙың ысын, ҡыйыу батырҙар булғанын билдәләне.
— Бөгөн властың һәм йәмғиәттең төп бурыстарының береһе – ул балаларҙа үҙҙәрен яуаплы һәм граждандарса тотоуҙы булдырыу, — тине Лилиә Ғүмәрова. – Үҫеп килгән быуынды йәштәштәренең батырҙарса һәм ҡыйыу эштәре миҫалында тәрбиәләп, яңы быуындың әхлаҡи һәм илһөйәрлек тәрбиәһенә ҙур өлөш индерәбеҙ. Балаларыбыҙҙың ниндәй булып үҫеүҙәре нәҡ үҙебеҙҙән тора һәм бында рухи-әҡлаҡи һәм патриотик тәрбиә нигеҙҙәре һалыусы ғаиләләр һәм мәктәптәр ҙур роль уйнай.
Шулай уҡ Лилиә Ғүмәрова Башҡортостан Республикаһының тәжрибәһе – Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың башланғысы буйынса батыр балалар өсөн ойошторолған осрашыуҙар һәм саралар тураһында һөйләне.


text:
Каталан теле
Катала́н теле йәиһә вале́нсия теле (каталанса: Català (әйтелеше: [kətəˈɫa] йәки [kataˈla]) йәиһә Valencià) — роман төркөмөнә ингән тел. Андорра Кенәзлегенең рәсми теле, шулай уҡ Испаниялағы бер нисә автономиялы берлектә (Каталонияла, Балеар утрауҙарында, Валенсияла) испан теле менән бер рәттән, Италиялағы Сардиния утрауында урынлашҡан Альгеро ҡалаһында итальян теле менән бер рәттән рәсми тел булып тора. Шулай уҡ Испаниялағы Арагон һәм Мурси́а автономиялы берлектәрендә һәм Франциялағы Руссильон (Roussillon, шулай уҡ Төньяҡ Каталония) тарихи өлкәһендә (йәғни хәҙерге Pyrénées-Orientales департаментында) киң ҡулланыла.
Йөкмәткеһе
Классификация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡайһы бер тел белгестәре каталан телен галл-роман төркөмөнөң окситан-роман төркөмсәһенә инә, тип иҫәпләй. «Этнолог» белешмәһе буйынса каталан теле классификацияһы:[1]
- Һинд-европа телдәре
Каталан теленең окситан телдәренә яҡынлығы күренеп тора.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каталан теле IX быуатта Реконкиста ағымы осоронда үҙаллы тел булып формалашҡан, тип иҫәпләнә. Ошо ваҡытта каталан теленең беренсе тарихи ҡомартҡылары барлыҡҡа килә. Тел Пиреней ярымутрауында ябайлаштырылған халыҡ-латин теле нигеҙендә барлыҡҡа килә. Урта быуаттың аҙағында каталан теле әҙәби тел статусын ала һәм бик абруйлы була. XV быуатҡа тиклем шиғриәт өсөн окситан теле ҡулланылһа, каталан теле өсөн фәлсәфә һәм фән өлкәһе асыла.
1469 йылда, Фердинанд II Изабелла I менән никахлашҡас, каталон дворяндары испан теленә күсә башлай. Был каталан телен ҡулланыу даирәһен тарайта һәм беҙҙең көндәргә тиклем диглоссияға (ике теллелек формаһына) килтерә.
Испан мираҫы өсөн һуғышта каталондар Габсбург династияһы яғында һуғыша. Был XVIII быуатта, Бурбон династияһы хакимлыҡ иткән осорҙа, телгә ҡаршы репрессив сәйәсәткә сәбәпсе була.
XIX быуатта каталан теле ҡулланыу даирәләренең күбеһенән тамам ҡыҫырыҡлана. Шулай ҙа уның хәле, башҡа телдәр (мәҫәлән, галисий теле) менән сағыштырғанда, яҡшыраҡ була. Тел халыҡ араһында һаҡланып ҡала. XIX быуатта телде һаҡлау өсөн, Тергеҙеү (Renaixença) исеме аҫтында ҡаршылыҡ күрһәтеү хәрәкәте барлыҡҡа килә. Башта ул әҙәби сиктәрҙән сыҡмай, быуат барышында сәйәси һәм милли һыҙаттар ала. XX быуат башында каталан теленең беренсе еңеүе билдәләнә. 1930 йылда Каталонияла икенсе рәсми тел статусын ала. 1936—1939 йылдарҙағы Граждандар һуғышы испан диктаторы Франко еңеүе менән тамамланғас, каталан телендә һөйләшеү бөтөнләй тыйыла. Уны ҡулланған өсөн енәйәт яуаплылығы ҡарала.
Был хәл Франко диктатураһы 1975 йылда бөткәнгә тиклем һаҡлана. Испанияла демократлаштырыу башланғас, өлкәләр автономия ала, һәм 1979 йылда каталан теле рәсми тел статусы алыуға өлгәшә.
Дөйөм һөйләшеүселәр һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каталан теле рәсми тел булған территорияларҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡа территорияларҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Донъяла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар: Каталония: 2001 йылғы Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре, Institut d’Estadística de Catalunya, Generalitat catalana [1]. Валенсия: 2001 йылғы Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре, Institut Valencià d’Estadística, Generalitat Valenciana [2]. Балеар утрауҙары: 2001 йылғы Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре, Institut Balear d’Estadística, Govern de les Illes Balears [3]. Төньяҡ Каталония: Media Pluriel Иҫәп 1997 йылдың Ҡарасай айында регион префектураһы тарафынан алынған [4]. Андорра: Андорра хакимиәтенең социолингвистик мәғлүмәттәре (1999 йыл) [5]. Арагон: Euromosaic социолингвистик мәғлүмәттәре [6]. Альгеро: Euromosaic социолингвистик мәғлүмәттәре [7]. Башҡа илдәр: 1999 йыл иҫәбе, Federació d’Entitats Catalanes.
Диалекттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1861 йылғы Мануэль Милла и Фонтанальс (Manuel Milà i Fontanals) теорияһы буйынса, каталан телендә ике төп диалект бар: көнсығыш каталан диалекты һәм көнбайыш каталан диалекты. Каталан теленең диалекттарында лексика һәм грамматика айырмалары бик күп.
- Көнбайыш каталан диалекты тармағы (Bloc o Branca del Català Occidental) үҙенсәлектәре:
- Баҫымһыҙ һуҙынҡы өндәр: [a e i o u].
- Һүҙ башында йәки тартынҡы өндән һуң урынлашҡан x /tɕ/ аффрикатаһы булып тора (Xàtiva, xarxa, Xavier, xenofòbia… һүҙҙәренән башҡа; ошо һүҙҙәрҙә x хәрефе /ɕ/ тип әйтелә). Ике һуҙынҡы өн араһында йәки i хәрефенән һуң урынлашҡан һәм һүҙҙең һуңғы хәрефе булған x хәрефе /jɕ/ тип әйтелә.
- 1-се заттың хәбәр һөйкәлеше ялғауы -e йәки -o була.
- Латин /eː/ һәм /i/ өндәре ошо диалекттағы /e/ өнөнән килеп сыға.
- Урта быуатарҙа танау өндәре булған: hòmens, jóvens
- Лексик үҙенсәлектәре: espill, xiquet, granera, melic…
- Көнсығыш каталан диалекты тармағы (Bloc o Branca del Català Oriental) үҙенсәлектәре:
- /e/, /ɛ/ һәм /a/ баҫымһыҙ булһа, /ə/ өнө килеп сыға; /o/, /ɔ/ һәм /u/ баҫымһыҙ өндәренән [u]- өнө килеп сыға.
- x хәрефе һәр ваҡыт /ɕ/ тип әйтелә.
- 1-се заттың хәбәр һөйкәлеше ялғауы — -o, -i йәки бөтөнләй юҡ.
- Латин /eː/ һәм ҡыҫҡа /i/ өндәренән /ɛ/ өнө килеп сыға (ошо өн балеар каталан диалектында [ə], Альгеро диалектында [e] тип әйтелә).
- Урта быуаттарҙағы танау өндәре әйтелмәй: hòmens, jóvens: homes, joves.
- Лексик үҙенсәлектәре: mirall, noi, escombra, llombrígol…
Һәр диалект бер нисә субдиалекттан тора. Каталан теленең диалект тармаҡтары түбәндәге диалекттарға буленә:
Стандартлаштырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каталан теленең ике стандарты бар. Беренсеһе, Каталан фәндәре институты (Institut d’Estudis Catalans, IEC) стандарты, уртаҡ стандарт булып тора. Орфография ҡағиҙәләрен кодлаштырыусы — Помпеу Фабра (Pompeu Fabra). Был тел стандартының нигеҙен Үҙәк диалект тәшкил итә. Икенсеһе, Валенсия телдәр академияһы (Acadèmia Valenciana de la Llengua, AVL) стандарты Помпеу Фабраның орфографияһын ҡуллана, әммә был стандарттың нигеҙен көнбайыш каталан теле һәм Валенсияла ҡулланылған каталан теле варианты тәшкил итә.
Ике стандарт араһында иң билдәле айырма — тоник баҫым: francès, anglès (IEC) — francés, anglés (AVL), cafè (IEC) — café (AVL) (кофе), conèixer (IEC) — conéixer (белеү), comprèn (IEC) — comprén (AVL) (ул аңлай). Бының сәбәбе: латин теленең ē һәм ĭ фонемалары әйтелеше ике диалект тармағында айырылыла. Мәҫәлән, көнсығыш тармағында боронғо ē фонемаһы [ɛ] тип әйтелә, көнбайыш тармағында [e] тип әйтелә. Әммә-ләкин, AVL стандартында был фонема урынына һәр ваҡыт «è» яҙыла: què (нимә), València, èter (эфир майы), sèsam, sèrie (сериал), època (йәш).
Балеар утрауҙарында IEC стандартының Балеар утрауҙары институтының филология бүлеге тарафынан балеар диалектына яраҡлаштырылған варианты ҡулланыла. Мәҫәлән, IEC стандарды буйынса «cantam» һәм «cantem» тип яҙырға мөмкин була, әммә балеар стандарты буйынса «cantam» дөрөҫөрәк була. Шулай уҡ 1-се заттың хәбәр һөйкәлешендә балеар стандартында ялғау ҡулланылмай: «jo cant», «jo tem», «jo dorm».
Альгеро ҡалаһында IEC стандартының Альгеро диалектына яраҡлаштырылған варианты ҡулланыла. Мәҫәлән, билдәлелек артикле стандарт буйынса — el, ә Альгеро вариантында — lo, эйәлек алмашы формалары Альгеро стандарты буйынса — la mia (минең шәхси), lo sou/la sua (уның шәхси), lo tou/la tua (һинең шәхси) һ.б. Тамамланмаған үткән ваҡытта бөтә ҡылымдың зат, һан, заман формаһында -v- ҡулланыла: cantava, creixiva, llegiva; бик күп боронғо һүҙҙәр ҡулланыла: manco (menys), calqui u (algú «кемдер»), qual/quala (quin/quina «ниндәй») һ.б.
Өн системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ethnologue Report. Ethnologue.com. 16 май 2010 тикшерелгән.
- ↑ Carbonell, Joan F., Llisterri, Joaquim(1999), «Catalan», Handbook of the International Phonetic Association: A Guide to the usage of the International Phonetic Alphabet, Cambridge: Cambridge University Press, pp61-65, ISBN 0-521-63751-1
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бигвава И. О., Харшиладзе М. А. Учебник каталанского языка: Начальный курс. — М.: Изд-во МГУ, 2002. — 238 с.


text:
Мәжүсилек
Мәжүсилек — күпселек аллаларға йәки рухи заттарға табынған ерле халыҡтарҙың дини тәртип-йолалары; христиан, буддизм, ислам диндәренән айырмалы рәүештә күп аллалылыҡҡа инанған боронғо диндәрҙең дөйөм атамаһы[1].
Төрлө өлкәләрҙә «мәжүсилек» атамаһы түбәндәгесә билдәләнә йәки аныҡ билдәмәһеҙ ҡулланыла:
- Тәүтормош халыҡтарҙың дини йолалары: шул иҫәптән анимизм, ата-бабаларға табыныу, магия, тотемизм, фетишизм, шаманизм һ. б.
- Яңы мәжүсилек ҡайһы бер Көнбайыш халыҡтарында христианлыҡты ҡабул итеүгә борон таралған (мәҫ. славян халыҡарында родноверие, скандинав халыҡтарында асатру, АҠШ-ла викка) дини ҡараштарын һәм тәртип-йолаларын тергеҙеү менән шөғөлләнә.
- Ниндәй ҙә булһа халыҡтың, ҡәбиләнең йә этностың үҙенсәлекле дини йолалары — күпселек халыҡтар араһында таралған диндәргә ҡаршы ҡуйыла.
- Ибраһими диндәр тәртибенә тура килмәгән барлыҡ донъя диндәре. Христианлыҡ, ислам менән йәһүҙилек күҙлегенән брахманизм, буддизм, даосизм, конфуцианлыҡ, синтоизм һымаҡ хәҙерге диндәр мәжүсилеккә ҡарай.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Зелинский Ф. Ф., Язычество греко-римское // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)


text:
Күмертауҙа Палатников исемендәге премия тапшырыу тантанаһы үтте
Күмертауҙа фән, техника, производствоны ойоштороу һәм инновациялар өлкәһендә Александр Палатников исемендәге премия тапшырыу тантанаһы үтте.
Премия 2008 йылда ҡалала вертолет производствоһына нигеҙ һалыусы, авиация заводының беренсе директоры, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, Күмертау ҡалаһының Хөрмәтле гражданы Александр Самойлович Палатников иҫтәлегенә булдырыла. Премияны ойоштороусылар – Өфө дәүләт авиация техник университетының Күмертау филиалы һәм «Күмертау авиация производство предприятиеһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте.
«Уҡыусылар, техник ижад клубтары тәрбиәләнеүселәре» номинацияһында – «Винттың тартыу көсөн билдәләү өсөн һынау стенды» әҙерләгән Максим Утенков менән Рәлиф Сабанчин премия лауреаттары булды; « ӨДАТУ-ҙың Күмертау филиалы һәм Күмертау авиация техникумы студенттары, аспиранттары һәм уҡытыусылары » номинацияһында ӨДАТУ-ҙың киске бүлеге студенттары — Игорь Кириленкоға «Scholz» автоклавын тикшереү һәм техник эшкәртеү» эше өсөн һәм башҡаларға премиялар тапшырылды.
Лауреаттарҙың барыһына ла иҫтәлекле миҙалдар, дипломдар һәм аҡсалата бүләктәр тапшырылды.


text:
Ғәскәров ансамбле коллективҡа нигеҙ һалыусының бейеүҙәрен ҡуйҙы
Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле республика Президенты грантын алған программаны күрһәтте. «Ғәскәров мираҫы» концертына коллективҡа нигеҙ һалыусы ижад иткән, һирәк башҡарылған һәм хәҙерге тамашасыға билдәһеҙ хореографик номерҙар индерелгән. Оҫтаның композициялары башҡарыусыларҙан бик яҡшы техника ғына түгел, шулай уҡ юғары артистизм һәм халыҡ характеры үҙенсәлектәрен аңлауҙы талап итә, тип билдәләнеләр ансамблдә. Программаға «Өс туған», «Кейәү егете», «Төньяҡ амурҙары», шулай уҡ Ф.Ғәскәров Башҡортостандың Урал аръяғы төбәге үҙешмәкәр коллективтары өсөн ҡуйған композициялар — «Тәпән» һәм «Беҙҙең байрам» ингән. Был номерҙар академия ансамбле бейеүселәре өсөн реконструкцияланған. 27 декабрҙә «Ғәскәров мираҫы» программаһы Йәштәр мәҙәниәт һарайында күрһәтеләсәк, тип хәбәр иттеләр Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле хакимиәтендә.


text:
Вьетнамдың Сауҙа-сәнәғәт палатаһында Башҡортостан менән таныштырыу сараһы уҙҙы Фото: Башҡортостан Сауҙа-сәнәғәт палатаһы
Вьетнамдың Сауҙа-сәнәғәт палатаһында Башҡортостан менән таныштырыу сараһы уҙҙы
Вьетнамдың Сауҙа-сәнәғәт палатаһында Башҡортостан менән таныштырыу сараһы уҙҙы Фото: Башҡортостан Сауҙа-сәнәғәт палатаһы
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Вьетнамдың Сауҙа-сәнәғәт палатаһында төрлө тармаҡтарҙа Башҡортостан менән таныштырыу сараһы үтте. 2016 йыл йомғаҡтары буйынса Вьетнам Көньяҡ-Көнсығыш Азия дәүләттәре ассоциацияһы илдәре араһында Рәсәйҙең ҙур сауҙа партнеры булды. Илдең Сауҙа-сәнәғәт палатаһы мәғлүмәттәре буйынса, үҙ-ара сауҙа итеү күләме 3,9 миллиард долларға, шул иҫәптән экспорт – 1,85, импорт 2,05 миллиард долларға еткән. Рәсәй экспорты өсөн машиналар һәм ҡорамалдар (63 процент), минераль сеймал (12,6), химия сәнәғәте продукцияһы (6,9); импортҡа электр техникаһы (54,7), туҡыма (21,5), аҙыҡ-түлек һәм ауыл хужалығы сеймалы (16,4) хас. Нефть һәм газ табыу иҡтисад өлкәһендә төп йүнәлештәрҙең береһе булып ҡала.
Башҡортостан делегацияһын етәкләгән республика Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов осрашыуҙа ҡатнашыусыларға инвестиция мөхите тураһында мәғлүмәт бирҙе. Төбәктә уны булдырыуға һәм үҫтереүгә ҙур иғтибар бүленә. Рәсәйҙең Вьетнамдағы сауҙа вәкиле Вячеслав Харинов фекеренсә, Вьетнам эшҡыуарлығы Башҡортостан предприятиеларының урындағы баҙарҙа эшләргә әҙерлеген лайыҡлы баһаларға тейеш.
Эшҡыуарлыҡ яғынан республика делегацияһы составына нефть һәм газ, энергетика, медицина, ауыл хужалығы өлкәһендә эшләгән 15 предприятие ингән, тип хәбәр итте Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты Павел Бармин. Ике предприятие Вьетнам яғы менән хеҙмәттәшлек итә лә инде, башҡалар ҡулланыусылар ихтыяжы үҙенсәлектәрен өйрәнергә һәм сит ил баҙарына сығыу мөмкинлектәрен баһаларға ниәтләй.
Рәсми өлөш тамамланғас, «эшҡыуарлыҡ эшҡыуарлыҡ өсөн» форматында һөйләшеүҙәр үтте.
Шул уҡ көндә Башҡортостан делегацияһы вәкилдәре True Milk агросәнәғәт предприятиеһына һәм Petrovietnam нефть компанияһына барҙы, унда етештереү технологиялары һәм баҙарҙа һорау менән файҙаланған продукция менән танышты.


text:
Республика Финанс министрлығы 2016 йылға эшҡыуарҙар өсөн календарь баҫтырып сығарҙы Фото: Андрей Старостин
Республика Финанс министрлығы 2016 йылға эшҡыуарҙар өсөн календарь баҫтырып сығарҙы
Республика Финанс министрлығы 2016 йылға эшҡыуарҙар өсөн календарь баҫтырып сығарҙы Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостандың Финанс министрлығы үҙенең сайтында 2016 йылға эшҡыуарҙар өсөн календарь баҫтырып сығарҙы. Унда федераль һәм республика ҡануниәтенә ярашлы предприятиелар, ойошмалар, шәхси эшҡыуарҙар һәм физик берәмектәр өсөн һалым, йыйым түләү ваҡыты күрһәтелгән. Мәҫәлән, ағымдағы йылдың 14 ғинуарында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары Росприроднадзорҙың территориаль органына уҙған йыл өсөн ҡалдыҡтарҙы файҙаланыу, зарарһыҙландырыу һәм урынлаштырыу тураһында отчет бирергә тейеш.
Календарь һалым түләүселәргә бюджетҡа түләүҙәр буйынса бурыстарын үҙ ваҡытында башҡарырға ярҙам итә, тип хәбәр иттеләр ведомствола.


text:
Республика табиптары Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы башлығынан профессионализм өсөн наградалар алды Фото: Олег Яровиков
Республика табиптары Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы башлығынан профессионализм өсөн наградалар алды
Республика табиптары Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы башлығынан профессионализм өсөн наградалар алды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостандан дүрт табип, «Йылдың иң яҡшы табибы» XVI Бөтә Рәсәй һөнәри оҫталыҡ конкурсы лауреаттары, «Архангельское» музей-усадьбаһында уҙған тантанала үҙҙәренең наградаһын алды. Ошо хаҡта Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының 1-се республика клиник психиатрия дауаханаһы табибы Наталья Тулбаева «Иң яҡшы психиатр» номинацияһында абсолют еңеүсе булды. Уның хеҙмәттәше, Башҡорт дәүләт медицина университеты клиникаһының 2-се терапия бүлеге мөдире Виктор Лузин «Иң яҡшы терапевт» номинацияһында беренсе урын яуланы.
«Иң яҡшы кардиолог» номинацияһында икенсе урынды Өфөләге 13-сө ҡала клиник дауаханаһы табибы Аэлита Губаева алды. «Махсус номинация»ла Республика балалар клиник дауаханаһының яңаҡ-бит хирургияһы бүлеге мөдире, яңаҡ-бит хирургы Наил Дәүләтшин икенсе урын яуланы. Ул балаларҙың иренендәге һәм аңҡауындағы етешһеҙлектәрҙе төҙәтеү йәһәтенән ҡатмарлы операциялар яһай, «Йылмайыу» операцияһы» хәйриә проектында ҡатнаша.
Быйыл Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, «Медицинская газета» һәм медицина хеҙмәткәрҙәре профсоюзы ойошторған иң яҡшы табиптар һәм фармацевтар конкурсы 36 номинация буйынса уҙғарылды һәм өс этапта үтте. Рәсәй һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова әйтеүенсә, конкурсҡа былтырғы менән сағыштырғанда 81-гә күберәк ғариза килгән — илдең 48 төбәгенән 658 эш.


text:
Әбйәлил районының ауыл биләмәләре башлыҡтары парта артына ултырҙы
Әбйәлил районы хакимиәте башлығы Рим Сыңғыҙов ҡарары менән «Яҡтыкүл» шифаханаһы нигеҙендә ауыл биләмәләре башлыҡтарының курстары башланды, тип хәбәр итә район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге.
Бындай курстар ауыл биләмәләре башлыҡтарына методик һәм хоҡуҡи ярҙам күрһәтеү маҡсатында районда йыл һайын үткәрелә. Улар алдында район хакимиәте башлыҡтары урынбаҫарҙары, бүлек начальниктары, шулай уҡ хоҡуҡ һаҡлау органдары, һалым хеҙмәте, Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостан буйынса идаралығы һәм башҡа ведомство вәкилдәре сығыш яһаясаҡ. Курстар тест үтеү һәм ауыл биләмәләре башлыҡтары эшмәкәрлегенә баһа биреү менән тамамланасаҡ.


text:
20 декабрь – Рәсәй Именлек органдары хеҙмәткәрҙәре көнөФото: Андрей Старостин
20 декабрь – Рәсәй Именлек органдары хеҙмәткәрҙәре көнө
20 декабрь – Рәсәй Именлек органдары хеҙмәткәрҙәре көнөФото: Андрей Старостин
Һөнәри байрамдары алдынан “Башинформ” агентлығында РФ Федераль именлек хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы начальнигы Виктор Палагин журналистар менән осрашты. Идаралыҡтың хәҙерге начальнигы Виктор Палагин өсөн был тәүге матбуғат конференцияһы булды, сөнки ул был вазифаға быйыл ғинуарҙа ғына тәғәйенләнгәйне.
— Беҙ Башҡортостан властары менән эшлекле мөнәсәбәттәр булдырғанбыҙ, — тине Виктор Палагин. – Мин — Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимов етәкләгән республика Антитеррористик комиссияһы етәксеһе урынбаҫары. Хөкүмәт Премьер-министры Раил Салих улы Сарбаев – оператив штаб ағзаһы. Беҙҙә аныҡ хеҙмәттәшлек юлға һалынған, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Виктор Николаевич.
Федераль именлек хеҙмәтенең хәҙерге структураһының сығанаҡтары, Виктор Палагин әйтеүенсә, Бөтә Рәсәй Ғәҙәттән тыш Комиссияһының беренсе секретары булған Феликс Дзержинский заманына барып тоташа. Чекистар контрреволюцияға ҡаршы көрәшеп кенә ҡалмаған, шулай уҡ балалар һәм үҫмерҙәр араһында ҡарауһыҙлыҡты бөтөрөү кеүек мөһим дәүләт бурысын дә хәл иткән. Хәҙер хеҙмәт эшмәкәрлеге етди үҙгәрештәр кисергән, әлбиттә, әммә элеккесә законлыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен һаҡлау төп бурыс булып ҡала.
Федераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы эшендә яңылыҡтар ҙа барлыҡҡа килде. Мәҫәлән, Виктор Палагин әйтеүенсә, ҡайһы бер предприятиелар етәкселәре совет заманынан һуң тәүге тапҡыр серлелек режимын боҙған өсөн административ яуаплылыҡҡа тарттырылды. Тиҙҙән, тип өҫтәне республика Идаралығы начальнигы, махсус орган – Башҡортостан Республикаһында Дәүләт серен яҡлау буйынса комиссия төҙөү мәсьәләһен иң юғары республика кимәлендә тикшереү планлаштырыла.
Матбуғат конференцияһын тамамлап, Виктор Палагин именлек органдары ветерандарын, хеҙмәткәрҙәрен һәм уларҙың ғаилә ағзаларын яҡынлашып килеүсе һөнәри байрамдары менән ҡотланы. Ғәҙәттәгесә, һаулыҡ, уңыштар һәм именлек теләктәренән һуң Федераль именлек хеҙмәте идаралығы начальнигы мөһим өҫтәмә яһаны. Киләһе йыл Өфөлә идаралыҡ хеҙмәткәрҙәре өсөн 90 фатирлыҡ йорт һалынып бөтәсәк. Дөйөм алғанда, Башҡортостан баш ҡалаһында ғына йөҙҙән ашыу ғаилә үҙ торлаҡ шарттарын яҡшыртасаҡ, ә республиканың башҡа ҡалаларында тағы 20 Башҡортостан чекистары ғаиләһе өй туйлаясаҡ.


text:
Өфөлә «Вики-Һабантуй 2015» уҙасаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 23 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Алик Шакиров/.
Киләһе йылдың апрелендә башҡорт телендәге Википедия бүлегенә 10 йыл тула. Был йәһәттән «Викимедиа РУ» — Рәсәй халыҡтары телдәрендә бер төркөм ғилми һәм мәғариф проекттарына ярҙам итеүсе, коммерцияһы булмаған ойошма «Вики-Һабантуй 2015» исемле юбилей саралары комплексын планлаштыра. Шуның менән бәйле төрлө конкурстар, лекциялар, оҫталыҡ кластары, экспедициялар уҙғарыласаҡ. Башҡорт Википедияһы администраторы Рөстәм Нурыев хәбәр итеүенсә, йәмәғәт, мәғариф, ғилми учреждениелар, нәшриәттәр һәм китапханалар менән хеҙмәттәшлектә уртаҡ проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу билдәләнә.
Төп сара – бөтәһе өсөн ирекле һәм асыҡ конференция (Йыйын), 2015 йылдың апрелендә Өфөлә уҙасаҡ. Рәсәй халыҡтары телдәрендә Википедияның 35 бүлек һәм оҡшаш википроект (Викисловарь, Викиучебник, Викицитатник, Викиновости, Викитека, Викиверситет, Викигид) мөхәррирҙәренең килеүе көтөлә. Шулай уҡ сит ил викимедияһы, атап әйткәндә, төрки телле Википедия вәкилдәренең ҡатнашыуы ихтимал. Әлеге ваҡытта саралар планын виртуаль тикшереү һәм әҙерләү бара, унда һәр кем был проектты ғәмәлгә ашырыуҙа үҙ идеяларын һәм ысын ярҙамын тәҡдим итеп ҡатнаша ала. Шулай уҡ ижади оҫтахана үҙ эшен башланы. «Вики-Һабантуй 2015»-тең төп логотип варианттары менән тәүге тәҡдимдәр бар, тип хәбәр итә ойоштороусылар.


text:
Фото:
Урман хужалығы янғын сығыу хәүефлелеге юғары булған миҙгелгә әҙерләнә
Фото:
Янғын сығыу яғынан хәүефле миҙгел яҡынлаша. Башҡортостанда урман фондында янғын сығыуға ҡаршы көрәшкә ойошҡан әҙерлек алып барыла. «Урман белгесе» уҡыу-тәжрибә үҙәге базаһында “Урман янғындарын һүндереү етәкселәрен әҙерләү” программаһы буйынса тәүге уҡыу семинарҙары үткәрелде. БР Урман хужалығы министрлығы ведомствоһындағы ете урман дәүләт унитар предприятиеһынан тәүге 20 белгес 28 сәғәт оҙайлылығындағы уҡыу курсы үтте.
Белгестәр теоретик курс тыңланы һәм урман янғындарын һүндереү сараларын һәм ҡорамалдарын ҡулланыу буйынса практик занятиелар үтте. Уҡыу тамамланғас, улар имтихандар тапшырҙы. Урман хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, “Әүжән урманы” һәм “Йылайыр урманы” дәүләт унитар предприятиелары вәкилдәре иң яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтте.


text:
Көрәшсе Азамат Бикбаев Рәсәй чемпионатында бронза миҙал яуланы Фото: Дмитрий Слезин коллажы
Көрәшсе Азамат Бикбаев Рәсәй чемпионатында бронза миҙал яуланы
Көрәшсе Азамат Бикбаев Рәсәй чемпионатында бронза миҙал яуланы Фото: Дмитрий Слезин коллажы
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дмитрий Слезин/.
Санкт-Петербургта грек-рим көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты үтә.
85 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында Башҡортостандан Азамат Бикбаев менән Тверь өлкәһе өсөн сығыш яһаусы Бекхан Оздоев өсөнсө урынды бүлеште. Рәсәй чемпионы исеменә Мәскәү спортсыһы Давит Чакветадзе лайыҡ булды.


text:
Өфөнөң полиция хеҙмәткәрҙәре ҡала урамдарына патрулгә «Фиатта» сығасаҡ
Патруль-пост хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре байрам алдынан бүләк алды. Кисә Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө ҡалаһы буйынса идаралығы полицияһының патруль-пост хеҙмәте полкына 15 яңы «Фиат Альбеа» автомобилдәре тапшырылды. Был хаҡта БР буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Машиналар махсус тауыш сигналдары, шулай уҡ мобиль радиостанциялар менән йыһазландырылған. Автотранспорт һатып алыуға средстволар федераль ҡаҙнанан бүленгән. Баш ҡаланың патруль-пост хеҙмәте командиры Илдар Хөрмәтуллинға сит ил маркалы машиналарҙың асҡыстарын тантаналы рәүештә Башҡортостан буйынса эске эштәр министры Михаил Закомалдин тапшырҙы. Ул полиция хеҙмәткәрҙәрен Эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәре көнө менән ҡотланы һәм бүләк ителгән автомобилдәр енәйәтселеккә ҡаршы көрәштә ҙур ярҙам буласаҡ, тигән ышанысын белдерҙе.


text:
Фото:
Башҡортостан Хөкүмәте менән УТМК-Холдинг Хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы
Фото:
Бөгөн Хәйбулла районында Башҡортостан Хөкүмәте менән «Урал тау-металлургия компанияһы — Холдинг» (УТМК) яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте араһында хеҙмәттәшлек итеүҙең төп принциптары тураһында 2010 йылға килешеүгә ҡул ҡуйыу тантанаһы үтте.
Унда республика Президенты Мортаза Рәхимов һәм «УТМК-Холдинг» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең президенты Искәндәр Мәхмүдов ҡатнашты. Документҡа БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев һәм «УТМК-Холдинг» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры Андрей Козицын ҡул ҡуйҙы.
Килешеү Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, УТМК–Холдинг һәм республика биләмәһендә урынлашҡан «Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Башҡортостан баҡыры» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Бүребай тау-байыҡтырыу комбинаты» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм «Хәйбулла тау компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте кеүек руда табыу предприятиелары араһында үҙ-ара хеҙмәттәшлек өсөн уңайлы шарттар булдырыу маҡсатында төҙөлгән.
Ике яҡлы хеҙмәттәшлек сиктәрендә предприятиеларҙың тотороҡло һәм динамикалы үҫеше, производство потенциалын һаҡлау һәм арттырыу нигеҙендә Башҡортостандың һәм предприятиеларҙың үҙҙәренең социаль-иҡтисади мәсьәләләрен хәл итеүгә йүнәлтелгән уңайлы шарттар булдырыу планлаштырыла.
Йәнә етештерелгән продукцияның техник кимәлен күтәреү һәм продукцияның конкурент һәләтле яңы төрҙәрен сығарыу, инвестициялар йәлеп итеү, яңы эш урындары булдырыу тураһында һүҙ бара.
Килешеүгә ярашлы, УТМК-Холдинг социаль өлкә тармаҡтарына ярҙам сараларын, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, торлаҡ төҙөлөшө, юл һәм гидроҡоролмалар төҙөлөшө өлкәһендә республика программаларын һәм өҫтөнлөклө милли проекттарҙы финанслау менән шөғөлләнәсәк.
Үҙенең яғынан республика Хөкүмәте УТМК-Холдинг менән предприятиеларҙың үҙ-ара эшлекле хеҙмәттәшлеге өсөн уңайлы шарттар булдырыуҙы, уларҙың производство потенциалын һаҡлау һәм арттырыу, ҡайтанан техник ҡоралландырыу буйынса сараларҙы ғәмәлгә ашырыуҙы үҙ өҫтөнә ала.
Килешеү ҡул ҡуйылған ваҡытынан көсөнә инә һәм 2010 йылдың 31 декабренә тиклем ғәмәлдә буласаҡ.


text:
Башҡорт дәүләт университетында һөнәри йүнәлеш буйынса тест үтергә мөмкин
Башҡорт дәүләт университеты «Һөнәри йүнәлеш биреү» методикаһы буйынса тест үткәрә. Унда 8-11 класс уҡыусылары, беренсе-икенсе курс студенттары, юғары уҡыу йортон тамамлаусылар һәм 30 йәшкә тиклемге белгестәр ҡатнаша ала. Тикшереү һөҙөмтәләре буйынса белгестәр консультация бирәсәк, тип хәбәр иттеләр юғары уҡыу йортоноң матбуғат үҙәгенән.
Бындай сара мәктәп уҡыусыларына һәм студенттарға уҡыу йортон, факультетты, белгеслекте дөрөҫ һайларға мөмкинлек бирәсәк, тип иҫәпләй ойоштороусылар. Йәштәргә үҙ һәләттәреңде үҫтереү, көслө яҡтарыңды асыҡлау тураһында һөйләйәсәктәр.
Юғары уҡыу йортон тамамлаусыларға һәм йәш белгестәргә карьера төҙөү, профессиональ йәһәттән үҫешеү өсөн кәрәк булған һәләттәрҙе асыҡлау һәм үҫтереү тураһында һөйләйәсәктәр. Тест үтеү өсөн 1-1,5 сәғәт кәрәк, һөнәри консультация 30 минут дауам итә. Хаҡы – 300 һум.
Тест үтеү өсөн (347) 273-67-08 телефоны буйынса йәки Юғары уҡыу йортон тамамлаусыларҙы эшкә урынлаштырыуға булышлыҡ итеү үҙәгендә (БДУ-ның төп корпусы, 21-се бүлмә) алдан яҙылыу мотлаҡ.