text:
Бишбүләк районында Уҡытыусылар көнөндә һәләтле уҡыусыларға тәү тапҡыр Мең ырыуының премияһы тапшырылды. Апрель айында уҡ Өфөлә уҙған меңлеләр йыйынында уны булдырыу тураһында һүҙ ҡуҙғатылғайны.
Меңлеләр ҡоро етәксеһе Әхнәф Дәүләтйәр улы Тимербулатов мәғариф өлкәһендә көс һалған уҡытыусыларға изге теләктәрен еткергәндән һуң, туған тел буйынса төбәк-ара һәм республика күләмендә үткәрелгән конкурстар еңеүселәре булған алдынғы уҡыусыларға — Артур Нафиҡовҡа (Ҡаныҡай урта мәктәбенең XI класс уҡыусыһы) һәм Камилла Ишмөхәмәтоваға (Ҡаныҡай урта мәктәбенең VI класс уҡыусыһы), Аня Петроваға (Йылбулаҡтамаҡ мәктәбенең VI класс уҡыусыһы), Алһыу Фәйзуллина (Бишбүләк 2-cе мәктәбенең V класс уҡыусыһы), Айгөл Лоҡманова (Бишбүләк 1-се мәктәбенең VII класс уҡыусыһы), Эллина Новикова (Ҡушйылға мәктәбенең IX класс уҡыусыһы), Алһыу Янышеваға (Дим урта мәктәбенең IX класс уҡыусыһы) был мәртәбәле премияны тапшырҙы.
Шулай уҡ уларҙың һәр ҡайһыһына М.Бураҡаеваның китабы бүләк ителде. Әлбиттә, бындай баһа һәр кемгә тәтемәй, туған телен яратҡан, халҡын, йолаларын ихтирам иткән, күңелендә рухи ҡиммәттәр йөрөткән иң рухлы уҡыусыларға ғына бирелә.
Туған телде һәм милли йолаларыбыҙҙы пропагандалауға, һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереүгә өлөш индергәне өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡыусылары араһынан Сөмбөл Алламорат ҡыҙы Әсфәндиәрова (Ҡаныҡай урта мәктәбе) менән Гөлнара Тимерғәли ҡыҙы Ғәлимова иһә (Бишбүләк 1-се урта мәктәбе) Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Рәхмәт хаты менән бүләкләнде.
Был байрам сараһынан бер нисә сәғәт алда ғына район хакимиәте бинаһында Бишбүләк районы башҡорттары ҡоролтайының ултырышы булып үткәйне. “Мең ырыуы союзы” төбәк йәмәғәт ойошмаһы советы етәксеһе Әхнәф Дәүләтйәр улы Тимербулатов, Бишбүләк башҡорттары ҡоролтайы ағзаһы Альфред Әхәт улы Шәймәрҙәнов, яҙыусы, Фәтих Кәрим исемендәге премия лауреаты Фәнис Янышев, урындағы ҡоролтай ағзалары һәм районыбыҙҙың башҡорт теле уҡытыусылары милләт, тел яҙмышына бәйле мәсьәләләр буйынса фекер алышты.
Ләйлә ҒҮМӘРОВА,
Бишбүләк районы.
Просмотров (1)


c: text/html

text:
Был көндә Инйәр буйы гөрләп торҙо. Ауылдың өс араһы — Байһары, Һәйнәп, Ҡомалаҡ — үҙ тирмәһен ҡороп, түргә уҙырға саҡыра, йыр-моң ағыла. Һәр ауылдың үҙ тарихы, нәҫел шәжәрәһе, үҙенә генә хас йолалары бар. Байрам ғына түгел, тыуған яҡты өйрәнеү, шәжәрә сылбырынан төшөп ҡалған исемдәрҙе асыҡлау, тергеҙеү көнө лә ине “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” Сара йәш быуынға тамырын асыҡларға, сығышын белергә ярҙам итә, рухын байыта. Нәҡ ошонда тыуған ер, тыуған ауыл, ил тойғоһо күңел тырызын һуғара. Киләсәккә өмөт уятып, изге эштәргә дәртләндереп, алға маҡсаттар ҡуйып уйылды әйтмәмбәттәр хәтеренә байрам.
Әнүәр Әсфәндиәровтың “Башҡортостан ауылдары тарихы” хеҙмәтенән күренеүенсә, 1795 йылда Әйтмәмбәттә туғыҙ өй булып, уларҙа 65 кеше йәшәгән. 1859 йылда — 28 хужалыҡ. 1917 йылдағы иҫәп алыу буйынса 72 йорт күрһәтелгән.
Ауыл Ҡумрыҡ-Табын улысына ҡарай (1795—1865 йылдар, 7-се башҡорт кантоны). Кантон системаһында хәрби хеҙмәт үтәгәндәр. Мәҫәлән, бөгөн тотош ара исемен йөрөткән Байһарының улы Казак Байһарин күп йылдар йөҙ башы, урядник булған. Казактың улы Хәбибулла — урядник. Казак исеме бушҡа ҡушылмаған. Башҡорт ғаиләһе батша хеҙмәтенә бер ир бала, ике эйәрле ат бирергә тейеш. Ир бала ғүмер буйы хеҙмәт итә, сик һаҡлай. Ә бына өлкән улы Әбделкәримде Байһары хеҙмәткә бирмәй, ул бында ҙур ярҙамсы һаналған.
Ауыл халҡы ХIХ быуатта башлыса малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. 1850 йылда 50 ат, 30 һыйыр, 100-ләп һарыҡ, кәзә аҫрағандар. Солоҡ ҡорто 15 умарта иҫәпләнһә, 40 дадан күсте башҡа ерҙә тотҡандар.
ХIХ быуатта Сафрон бай урындағы халыҡтың ерен баҫып ала. Әйтмәмбәт, Оҙондар, Тирәкле, Аҙау ауылы башҡорттары Өфөнән килгән землемерҙы, хәрбиҙәрҙе туҡмап, мылтыҡтарын тартып алып ҡайтарып ебәрә. Бының өсөн 50 кеше яуаплылыҡҡа тарттырыла, бер нисәһе төрмәгә ябыла.
Әйтмәмбәттән Ватан һуғышы батыры ла сыҡҡан. Шәмсетдин Аламин ҡаһарманлығы өсөн ике көмөш миҙал менән наградлана. Шуның береһе — “Парижды алған өсөн”.
Һуңғы осорҙа Әйтмәмбәткә 1717 йылда нигеҙ һалынғанлығы асыҡланды. Архив документтары ла бар. Тимәк, ике йылдан ауыл 300 йыллығын билдәләйәсәк.
Һәйкәлдәр — тереләр өсөн
Тулҡынландырғыс минуттар. Әйтерһең, күк көмбәҙе асылған да гранитҡа уйылған исемдәрҙең рухтары ете тиҫтә йыл аша беҙгә өндәшә: “Тыныслыҡтың ҡәҙерен белеге-е-еҙ...” “Бер кем дә, бер нәмә лә онотолмай” — быныһы хәҙерге быуын яуабы. Улар ҙа ташҡа яҙылған. Хәтер булып күңелебеҙгә һеңгән.
Бер минут тынлыҡ. Обелиск эшләтеүҙә күп көс түккән Ғарифулла Япаров Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында яу яланында башын һалғандарҙың, унан һуңғы йылдарҙа илде емереклектән тергеҙгән ветерандарҙың исемдәрен уҡый. Бәләкәй генә ауылдан һуғышта 53 кеше һәләк булған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уларға Афған һуғышында ғүмере өҙөлгән Урал Әхмәтовтың, Чечнялағы хәрби конфликтта һәләк булған Динар Ишкилдин менән Руслан Вәлиевтең дә исемдәре өҫтәлгән.
Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына районда Казанка, Карташевка ауылдарында һәйкәлдәр асылһа, 26-һы яңынан йүнәтелгән, тирә-яғы төҙөкләндерелгән. Дүрт Советтар Союзы Геройының бюсына реставрация яһалған. Әйтмәмбәт ауылындағыһы шуныһы менән айырыла: башланғыс менән Герой-әсә Ғәйниямал Япарова сыҡһа, улы Ғарифулла уны күтәреп ала, ниәтен тормошҡа ашырыуҙа автор ҙа, заказсы ла була. Ә урында бар эштәргә Оҙондар ауыл хакимиәте башлығы Флүз Хәсәнов етәкселек итә. Халыҡ дәррәү ҡушыла. Барыһы ла тиерлек аҡсалата өлөш индерә, өмәләргә сыға. Бөгөн обелиск ҡалҡҡан ер изге урын һанала. Сарала тағы ла мөһим эш башҡарылды — “Үҙ ауылыңа ярҙам ит!” акцияһы үтте. Унда йыйылған аҡса зыяратты тәртипкә килтереүгә, ауылдың башҡа кәрәгенә китәсәк.
Бер кеше бер ни эшләй алмай, күмәкләгән – яу ҡайтарған, тигән һығымтаға килде тағы бер тапҡыр әйтмәмбәттәр. Ошо уй уларҙы берләштерҙе, дөйөм эштәргә этәрҙе.
Ере бәрәкәтле, нәҫелдәре ишле
“Халҡым” тип күп һүҙ һөйләп, трибуналарҙан лаф орғандарҙы, күкрәк һуҡҡандарҙы күргән дә, ишеткән дә бар. Ә бына Әйтмәмбәттә ете ата-әсә тыныс ҡына ете ғаиләгә 70(!) бала табып, тәрбиәләп үҫтергән, белем биргән. Ҙур ҙа булмаған ауылға — ете Герой-әсә. Ә инде биш-һигеҙ балалыларҙы һанап бөтәһе түгел. Герой әсәләрҙе исемләп үтһәк тә, яҙыҡ булмаҫ. Бына улар: Рауза Әбхәлимова, Зөбәйрә Ҡотлоғәлләмова, Ҡолсәғиҙә Түлебаева, Мәғәсүрә Заһиҙуллина, Ғәйниямал Япарова, Әнисә Хөснөтдинова, Бибинур Вәлиева.
Әйтеүе генә анһат ун бала тәрбиәләп үҫтергәндәр, тип. Элек бит декрет ялы ла ташҡа үлсәйем генә булған, бала аҡсаһы ла. Дөйөм колхоз эшенән дә ҡалырға ярамаған. Етмәһә, ҡатындар ауыл тормошонда ла ҡайнап йәшәй. Мәҫәлән, Әйтмәмбәттә һуғышта ятып ҡалғандарға обелиск астырыу башланғысы менән дә сығыш яһаусы оло йөрәкле әсә Ғәйниямал Япарова була бит. Атаһы Дәүләтша Ҡотлоғәлләмов, һуғыш башланғас та яуға китеп, 43-төң 27 апрелендә Ленинград йүнәлешендә һуңғы алышҡа инә. Хатына шулай тип яҙған була. Ә бер айҙан… ҡара ҡағыҙы килә. Алты тиҫтәнән ашыу йыл үткәс, уның ҡәберен ейәне эҙләп таба.
– Улым Ғарифулла һораша торғас, мин 50 кешене исемләп яҙҙым да бирҙем. Китап сығарырын да белмәнем. Мин бит бәләкәй булһам да, һуғыш осоронда почтала эшләнем, шуға барыһын да беләм. Алтынсы класты Аҙау ауылына йөрөп уҡыным. Элек колхоз аҡса бирмәй ине бит, трудодень яҙҙы. Мал байтаҡ аҫрайбыҙ. Көн һайын Аҙауға барам, колхоз рәйесе почта алып ҡайтырға ҡуша. Мәктәп эргәһендә генә почта ине. Бер айлыҡ норма — егерме биш көн (трудодень). Уға сабынлыҡ бүләләр. Иң олоһо мин. Инәйемә ярҙамсы. Элек гәзит юҡ ине бит. “Осҡон” ғына килә, ул да әҙ, — тип хәтер төйөнөн сисә Ғәйниямал инәй. Бер аҙ тынып торғас, көрһөнөп, былай тип өҫтәй: – “Похоронка” күп килде инде. Биреүе ҡыйын. Ҡайһыһын үҙенә күрһәтмәйем, туғандарына, нәҫелдәренә генә биреп китәм. Ҡыйын, бик ҡыйын булды шул ваҡытта… Гәзит юҡ ине, гел өскөл хат килде…
Ауылдаштарының исемлеген төҙөп биреүҙән тыш, инәй ауылының тарихын яҙырға ла булыша.
– Ҡайҙа тау, ҡайҙа сабынлыҡ, шуларҙы яҙып бирҙем — һәр нәмәнең үҙ исеме бар бит. Бына быныһы — Асы тауы, тегеһе — Ҡабанлы. Ҡабан күп булған элек. Был ялан — Айыу атҡан, теге яҡта Япар яланы менән йылғаһы бар…
Герой-әсә исемен йөрөтөүселәрҙең яҡынса нисә ейән-ейәнсәре, бүлә-бүләсәһе барлығы менән ҡыҙыҡһынам. Һәр ҡайһыһының егерменән дә кәм түгел икән.
– Биш малайым менән биш ҡыҙымдың утыҙға яҡын балаһы бар. Хоҙай иҫәнлектәрен генә бирһен инде, — ти Ғәйниямал инәй. — Хәҙер бит дүртенсе быуын үҫтерәбеҙ… Бергә йыйылһаҡ, уй-й, күмәкбеҙ. Аллаға шөкөр…
“Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамы ваҡытында ауылдың гөрләп тороуы ла Ҡумрыҡ-табын ырыуы өс араһының нәҫелдәре ишле, берҙәм, татыу булыуы тураһында һөйләй ине…
Бал ҡортолай тырыштар
— Атай, ҡорттар айыра!
— Хәҙер ҡайтабыҙ, улым, әлегә үҙең хәстәрләй тор, — тине лә атай кеше кеҫә телефонын һалып ҡуйҙы.
Беҙ барғанда күс урам аша ғына йәшәгән күршеһенең ағасына ҡунғайны. Ғәҙелйәндең ун ете йәшлек ҙур улы Ғаян өҫтәл өҫтөнә ултырғысын ҡуйған. Башҡа кәрәк-ярағын килтергән дә… моҙғаһына ҡорттар тултыра. Ялан ҡул!
— Саҡмайҙармы һуң? — тип һорайым, аптырап.
— Һине сағалар. Уны юҡ, — тип йылмая Ғәҙелйән.
Хөсәйеновтар шәхси ярҙамсы хужалығы менән йәшәп ята. Ғәҙелйән тәүҙә Ағиҙел аша һалынған күперҙә һаҡсы булып эшләгән. Ҡыҫҡартылыу еле ул яҡҡа ла “иҫкәс”, үҙ хужалығың менән дә йәшәп булғанлығын аңлаған. Ҡатыны Лилиә иһә физкультура уҡытыусыһы булып мәктәпкә ҡайтҡан була. Бөгөн — дүрт бала әсәһе, хужабикә. Тырышҡан кешегә эш ҡарышмай бит ул. Ҡураларында ике һыйыр, дүрт башмаҡ, ике быҙау аҫрайҙар. Ҡош-ҡорто күп. Шулай ҙа төп сығанаҡ — умартасылыҡ. Балалар бәләкәйҙән умартасы серҙәренә өйрәнеп үҫә, техникаға тартыла.
— Тәүҙә бөтөн аҡсаны барлап Т-40 тракторы алғайным. Һуңынан уны һатып, МТЗ-ға йыйнаным, — ти Ғәҙелйән. — Ағас алып, шул эш менән дә шөғөлләнергә иҫәп бар. Балаларҙы үҫтерергә, уҡытырға кәрәк.
Ғаиләлә Ғаян тамам ҡул аҫтына ингән. Уның артынса ун бер йәшлек Рәмилә үҫеп килә, Вилиә ҡалышмай, өс йәшлек Алмас йүгереп йөрөй.
Ғәлимйән ауылдаштарының йомошон да кире ҡаҡмай: яҙын-көҙөн баҡсаларын һөрә, йәйен бесәнен сабыша, утынына барыша.
Хәл ителмәҫлек мәсьәлә булмай
Проблемаларға килгәндә, һәр ерҙә етерлек инде ул, хатта төҙөк тип һаналған үҙәк ауылдарҙа ла хәл ителмәгән мәсьәләләр сығып тора. Әйтмәмбәткә килгәндә, тәү сиратта балалар баҡсаһы, мәктәп кәрәк. Был йәһәттән өмөтләндергәне шул: район хакимиәте башлығы Александр Комзалов, халыҡ алдында сығыш яһап, былай тине:
— Мәғариф учреждениеларында ҡулайлаштырыу буйынса етди саралар барһа ла, район хакимиәте Башҡортостан Хөкүмәтенә һәм Мәғариф министрлығына балалар баҡсаһы, мәктәп, ФАП (социаль үҙәк) төҙөү буйынса үтенес менән бер нисә тапҡыр мөрәжәғәт итте. Һөҙөмтәлә, объектты проектлау республика адреслы инвестициялау программаһына индерелде. Уның буйынса 40 урынлыҡ мәктәп, 40 балаға иҫәпләнгән баҡса төҙөлөргә тейеш. Проектлау эшен “Зодчий” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте алып бара. 2016 йылға төҙөлөш эше башланырына өмөтләнәбеҙ…
Иншалла, шулай булһын, тине йыйылыусылар. Вәғәҙә — иман, тип тә өҫтәнеләр. Ауыл халҡының әүҙем булыуын сығышында Ғарифулла Япаров билдәләп, рәхмәт әйтеп үткәйне. Оҙондар ауыл хакимиәте башлығы Флүз Хәсәнов та уларҙың тырышлығына һоҡланды.
Биләмәгә Аҙау, Оҙондар, Ҡарағай ауылдары ҡарай. Әйтмәмбәттә 124 хужалыҡ иҫәпләнеп, 401 кеше йәшәй. Халҡы башлыса малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнә. Мәктәп, фельдшерлыҡ пунктынан тыш, ауылда эш урыны юҡ. Күбеһе вахта ысулы менән йөрөп эшләй.
— Юл мәсьәләһенә туҡталып үтке килә. Күтәртелгән юлға асфальт түшәлһә, яҡшы булыр ине. Күреп тораһығыҙ, саң бик ныҡ күтәрелә. Ауылдарға тәбиғи газ үтмәгән. Телевидениеның насар күрһәтеүе лә борсой. Тағы бер ҙур мәсьәлә — элемтә насар. Беҙҙең территорияла Инйәр йылғаһы аға. Ул — тау йылғаһы. Бер сәғәт эсендә һыу кимәле тиҙ генә күтәрелергә мөмкин. Ә нәҡ һыу баҫҡан ауылдарҙа кеҫә телефоны тотмай. Эш телефондарында ла өҙөклөктәр булып тора, — ти Флүз Риф улы. — Фельдшерлыҡ пункттары Оҙондар, Әйтмәмбәт ауылдарында яҡшы эшләй. Ә бына Аҙау, Ҡарағайҙа фельдшер юҡ. Йәштәр килмәй. Ҡарағайҙа төп халыҡ 16 кеше иҫәпләнә. Башлыса баҡсасылар йөрөй ҙә ололар йәшәй. Уларҙы ла ситтә ҡалдырмайбыҙ, төрлөсә ярҙам итергә тырышабыҙ…
Бөгөн ауылдарҙы өс таған йәшәтә тиһәк тә була: тырыш, сәмле халыҡ, урындағы хакимиәт һәм дә Хөкүмәт ярҙамы. Ошоноң береһе генә ҡаҡшаһа ла, эш бармай. Тағы бер нәмәне һыҙыҡ өҫтөнә алғы килә: башлап йөрөүсе, ойоштороусы кеше кәрәк. Әйтмәмбәт халҡы был йәһәттән бәхетле. Ауылдан сыҡҡан һәр ҡайһыһы ҡулынан килгәнсә ярҙам итһә, Ғарифулла Япаровҡа иһә айырыуса рәхмәтлеләр. Ул һәләтле уҡыусыларҙы дәртләндереү йөҙөнән премия булдырған, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булыусыларға обелиск юллаған, шәхсән матди ярҙам бүлгән, мәсет һалыуҙы ойошторған, башҡа бик күп изге эш атҡарған. Ғарифулла ағайҙың юрист, ауыл хужалығы фәндәре докторы булыуы ла күп нәмә тураһында һөйләй. Үҙенең фәнни эштәренән тыш, ауылы, районы тураһында китап сығарған…
Шәжәрә, “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” һымаҡ байрамдарҙың күңел асыу сараһы ғына түгеллеге барыбыҙға ла мәғлүм. Иң мөһиме – халыҡты изге эшкә туплау, мәрхүмдәрҙе иҫләү, бергә йәшәгәндәрҙе ихтирам итеү, борсоған мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшеү, килешеү ҙә. Уларҙы береһен икенсеһенән айырып ҡарау мөмкин түгел.
Төбәкте шәхестәр күтәрә
Һәр ауылдың билдәле кешеләре, уның данын төрлө тарафтарға таратыусылары бар. Әйтмәмбәт халҡы ла үҙ шәхестәре менән сикһеҙ ғорурлана. Бына улар:
Фая Мөхәмәтвәғизова – Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы;
Гөлнур Моталлапова – Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре;
Ғарифулла Япаров – ауыл хужалығы фәндәре докторы, Рәсәй юристары ассоциацияһы ағзаһы, профессор;
Гөлмәрйәм Япарова – Рәсәй Федерацияһының почетлы мәғариф хеҙмәткәре;
Азат Япаров — космос разведкаһы хеҙмәткәре, Жуков исемендәге авиация академияһын тамамлаған;
Тимур Япаров — Башҡортостан таможняһы хеҙмәткәре;
Юлдаш Япаров — Башҡортостан һалым инспекцияһы хеҙмәткәре;
Ләйсән Япарова — Ғ. Ҡыуатов исемендәге республика дауаханаһы табибәһе;
Айһылыу Япарова — иҡтисад фәндәре кандидаты;
Алһыу Япарова — РФ Фәндәр академияһының Өфө филиалы социаль-иҡтисади тикшеренеү институтының йәш ғалимдар советы рәйесе.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Андре Агасси
Андре́ Кирк Ага́сси (ингл. Andre Kirk Agassi, 29 апрель 1970, Лас-Вегас) — АҠШ-тың профессиональ тенниссыһы, филантроп, сығышы менән әрмән, Ҙур шлем серияһының һигеҙ турниры еңеүсеһе, олимпия чемпионы.
Иран иммигрантының улы Андре Агасси бала сағынан теннис уйнарға өйрәнә. 13 йәшендә Ник Боллетьериҙың теннис академияһына инә, 16 йәшендә инде донъяның иң яҡшы йөҙ тенниссыһы иҫәбендә була, 19 йәшенә ике миллион долларҙан ашыу аҡса эшләп өлгөрә һәм Профессиональ тенниссылар ассоциацияһы (АТР) рейтингында өсөнсө урынға күтәрелә. Артабанғы карьераһы барышында ул 60 индивидуаль турнирҙа, шул иҫәптән Ҙур шлемдың һигеҙ турнирында еңә, Олимпия уйындарында һәм Ҙур шлемдың бөтә дүрт турнирында ла еңеү яулап, ирҙәр араһында беренсе булып, карьера "Алтын шлем"ына эйә була. АҠШ йыйылма командаһы составында ул өс тапҡыр Дэвис Кубогын (милли ирҙәр командалары кимәлендәге иң абруйлы теннис трофейы) яулай. 1995 һәм 2003 йылдар араһында ул йыйыныһы 101 аҙна дауамында донъяның беренсе ракеткаһы була, 2003 йылда тарихта АТР рейтингы башында торған иң өлкән уйынсы була.
Спорттағы уңыштарынан тыш, Агасси хәйриәлек эшмәкәрлеге менән дә билдәле. Ул Андре Агассиҙың Белем биреү фондын, ҡыҙҙар һәм малайҙар өсөн Андре Агасси Спорт клубын һәм Андре Агасси колледжына инеү өсөн Әҙерлек академияһын асҡан, шулай уҡ «Спортсылар өмөт өсөн» ойошмаһын ойоштороусыларҙың береһе. Гуманитар өлкәләге хеҙмәттәре ике тапҡыр АТР-ҙың Артур Эш исемендәге «Кешелеклелек һәм мәрхәмәтлек өсөн» призы менән билдәләнә. 2011 йылда Андре Агассиҙың исеме Халыҡ-ара теннис даны залы исемлектәренә индерелә, унан ике йыл элек баҫылып сыҡҡан автобиографияһында метамфетамин ҡабул итеүен таныуы ла быға ҡамасаулай алмай.
Андре Агасси — уңышлы эшҡыуар, уның эшмәкәрлек даирәһенә төҙөлөш, ресторан һәм ҡунаҡхана бизнесы, күсемһеҙ милек менән сауҙа, спорт һәм төнгө клубтар инә. 1997 йылдан 1999 йылға тиклем никахта торған беренсе ҡатыны, актер һәм модель Брук Шилдс менән айырылғас, Агасси 2001 йылда шөһрәтле тенниссы, классик «Алтын шлем» яулаған Штеффи Графҡа өйләнә. Андре менән Штеффиҙың ике балаһы бар.
Йөкмәткеһе
Ғаиләһе һәм бала сағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Андре Агасси 1970 йылдың 29 апрелендә АҠШ-тың Невада штатындағы Лас-Вегас ҡалаһында тыуа, Эммануэль «Майк» Агасси менән Элизабет Дадли ғаиләһендә дүртенсе бала (кинйәләре) була. Эммануэль Агасси — Иран, унан һуң Америка боксёры, Тәһран ҡалаһында әрмән ғаиләһендә донъяға килгән [10][11]. Эммануэль 1948 һәм 1952 йылғы Олимпия уйындарында Иран исеменән ҡатнаша. Уның атаһы балта оҫтаһы Давид Агасян Киевта тыуған һәм граждандар һуғышы осоронда Иранға эмиграциялаған, унда төрөк ҡыйралыштарынан хәүефләнеп, фамилияһын Агассиға алмаштырған; Майктың әсәһе Нуния Төркиә әрмәне була [12]. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Агассиҙарҙың әллә ассирий[13], әллә фарсы[14] тамырҙары булыуы тураһында ла телгә алына, ләкин Андреның да, атаһының да автобиографияларында был фараздарҙы раҫлаған дәлил осрамай.
Иранда йәшәгән Эммануэль Агасси, Икенсе донъя һуғышы йылдарында Америка христиан миссияһы сиркәүе эргәһендәге корттарҙа Америка һәм Британия һалдаттары уйнағанын күреп, теннис менән таныша һәм был уйынға ғашиҡ була. Һалдаттарҙың береһе малайға ракетка бүләк итә. Был уның беренсе ракеткаһы була һәм малай уны һуңынан АҠШ-ҡа ла алып китә[15].
Агасси АҠШ-ҡа 1952 йылдың аҙағында эмиграциялай[16], теннис менән мауығыуын ташламай, Лас-Вегаста үҙҙәре йәшәгән йорт эргәһендә грунт-бетон корт эшләп ҡуя[17]. Ул балалары — ҡыҙҙары Рита һәм Тами, өлкән улы Филлип (киләсәктә Андре үҙҙәренең ғаиләһен «теннис фон Трапптары» тип атаясаҡ) — менән кескәй саҡтарынан теннис уйнай, ләкин мәшһүр уңышҡа кинйәһе генә өлгәшә[18][19]. Андре тыуыуға Майк бишек өсөн махсус уйынсыҡ — ракеткаға элеп ҡуйылған теннис тубы эшләтә. Улы өсөн үҙенең ҡарашынса баланың ракетка менән эш итеү оҫталығын үҫтерә торған уйындар уйлап таба, Андре атлай башлағас, Майк уға ракетка тоттора һәм туптар ташлай башлай. Дүрт йәшенә малай бөтә төп туп ташлау алымдарын өйрәнә, ә алты йәшендә атаһы ырғытҡан һәр тупты кире ҡағырлыҡ кимәлдә була[20]. Өлкән балаларын туп атҡыс машина ярҙамында күнектергән Майк кинйә улын көн һайын ике мең ярым туп ҡағырға мәжбүр итә [21]. Майк уның өсөн Бобби Риггс, Джимми Коннорс, Илие Настасе, Бьорн Борг, Гарольд Соломон кеүек билдәле тенниссылар менән осрашыуҙар (хатта иптәштәрсә уйындар) ойоштора[20], уны (шулай уҡ ҡыҙы Рита менән улы Филды) йорттан йөҙҙәрсә километрҙа ятҡан Солт-Лейк-Сити менән Хьюстонға йөрөтә, сөнки яҡын-тирәлә юниор турнирҙары булмай[22].
Ун йәшендә Андре АҠШ-тың юниорҙар чемпионатының икенсе әйләнешендә, 11 йәшендә ярымфиналда уйнай[23]. 13 йәшендә атаһы уны Брейдентондағы (Флорида) Ник Боллетьериҙың теннис академияһына уҡырға ебәрә. Боллетьери менән 60-сы йылдар аҙағынан, уның тренер булып эш башлаған ғына сағынан таныш булған Майк был академияла тәрбиәләнеүселәрҙең уңыштары тураһында телетапшырыу ҡарағандан һуң улын шунда бирергә була. Академияның яҡшы уҡыусыларының береһе булған Аарон Крикстейндың кәңәшенә лә ҡолаҡ һала. Боллетьери Андреға академияла түләүһеҙ урын ғына биреп ҡалмай, 1993 йылға тиклем уның тренеры ла була[24].
Профессиональ уйын юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
14 йәшендә Андре Агасси биналағы уйында үҫмерҙәр (16 йәшкәсә) араһында АҠШ чемпионы исемен яулай[25]. 16 йәше тулыр-тулмаҫтан Андре профессионал булараҡ сығыш яһай башлай: 1986 йылдың февралендә Ла-Квинтала (Калифорния) Гран-при турнирында ҡатнаша. Беренсе матчта уҡ ватандашы Джон Остинды 6-4, 6-2 иҫәбе менән еңә, икенсеһендә билдәле швед тенниссыһы Матс Виландерҙан еңелә. Киләһе профессиональ турнирын июлдә Скеннектадиҙа (Нью-Йорк) үткәрә, «челленджер» класы турнирында финалға етә. Рейтингта 310-сы юлда торған Агасси унан өҫтәрәк урынлашҡан дүрт көнәркәшен еңә, финалда донъяның 33-сө ракеткаһы Рамеш Кришнандан еңелә. Августа инде ул рейтингта 12-се урынды биләгән Тим Майотты еңә. Ошо уҡ йылды Агасси беренсе тапҡыр АҠШ-тың Асыҡ чемпионаты булған Ҙур шлем турнирында ҡатнаша, әммә беренсе әйләнештә үк америкалы Джереми Бейтстан отола[26]. Теннис йылын Андре донъяның иң көслө йөҙ терриссыһы иҫәбендә (91-се урын) тамамлай[27].
1987 йылдың апрелендә Агасси Сеулда Асыҡ чемпионатта Гран-при турнирының финалына тиклем етә. Сирек финалда былтыр үҙен еңгән Кришнанды ота. Ләкин өс сетлы финалда тәжрибәле Джим Граббтан еңелә[28]. Август башында Страттон-Маунтиндағы (Вермонт) Гран-при турнирында беренсе тапҡыр донъя рейтингындағы тәүге тиҫтәгә ингән тенниссыны — австралий Пэт Кэшты еңә, ләкин ярымфиналда уны донъяның шул саҡтағы беренсе ракеткаһы Иван Лендл туҡтата. Шулай ҙа Агасси шөһрәтле көнәркәшенән бер сетты алып өлгөрә һәм уйын 2-6, 7-5, 3-6 иҫәбе менән тамамлана. Йыл аҙағына 18 йәшкә лә етмәгән Агасси рейтингта 25-се урынға күтәрелә.
Агасси карьераһында 1988 йыл бик уңышлы була. Андре Гран-приҙың 6 турнирында еңеү яулай, Ҙур шлемдың ике турнирында ярымфиналға етә[29]. Апрелдә уны Дэвис Кубогы уйындарында ҡатнашыу өсөн АҠШ-тың йыйылма командаһына саҡыралар[30]. Миҙгел аҙағына 18 йәшлек Андре рейтингтың өсөнсө юлына үрләй.
1990 йылда Агасси Ки-Бискейнда юғары категориялы турнирҙа еңеүсе була. Агасси беренсе тапҡыр Ҙур шлем турнирының финалына етә: Францияның Асыҡ чемпионатында финалда эквадорлы Андрес Гомес менән осраша, әммә 3-6, 6-2, 4-6, 4-6 иҫәбе менән еңелә. Өс айҙан Агасси миҙгелдә икенсе тапҡыр Ҙур шлем финалында уйнай, ләкин АҠШ-та үткән был финалда үҙенән йәшерәк америкалы Пит Сампрастан еңелә. АТР-ҙың донъя чемпионатында (Мастерс турнирының яңы атамаһы) уңышты ҡайтара: Сампрасты, испан Эмилио Санчесты еңә, ярымфиналда донъяның икенсе ракеткаһы Борис Беккерҙы, финалда Эдбергты еңә (5-7, 7-6, 7-5, 6-2)[31].
Миҙгел башында Агасси Дэвис Кубогында Америка йыйылма командаһы етәкселеге менән ҡауға уртаһында ҡала: тренер Том Горман март айында Чехословакия командаһы менән үтәһе матчҡа Агассиҙың таяныс төркөмө эйәреп барыуына ҡаршы була, сөнки ул тенниссының иғтибарын тарҡата тип иҫәпләй. Быға яуап итеп, Агасси матчта ҡатнашыуҙан баш тарта һәм Гормандың отставкаға китеүен талап итә. Агасси урынына Прагаға Аарон Крикстейн китә. Һуңыраҡ USTA рәйесе Дэвид Маркин Горманды йыйылма команданы туплауға ҡыҫылдырмай һәм Агассиҙың киләһе матчтарҙа ҡатнашыуын тәьмин итә[32]. Ул Дэвис Кубогының ярымфиналында ла, финалында ла берәр еңеүгә өлгәшә һәм берәр тапҡыр еңелелә.
1991 йылда Агасси йәнә Франция Асыҡ чемпионатының финалына сыға[33]. Ошо уҡ йылды ул 1987 йылдан һуң тәүге тапҡыр Уимблдон турнирында ҡатнаша һәм сирек финалға етә. Йыйылма команда составында тағы Дэвис Кубогының финалына эләгә һәм Лионда келәм япмала үткән финалда Франция командаһы менән осрашҡан Америка командаһына, Ги Форжены еңеп, мәрәй килтерә, әммә командалаш иптәштәре Пит Сампрас, Кен Флэк һәм Роберт Сегусо йәнәш өс уйында еңелә һәм команда былтыр яуланған кубоктан мәхрүм ҡала[34].
Бронхит арҡаһында 1993 йыл миҙгелендә Агасси йүнләп уйнай алмай, Австралияның Асыҡ чемпионатында ҡатнашмай[35], унан һуң уң ҡулында тендинит барлыҡҡа килеү арҡаһында уйнауҙан туҡталып тора.
Һаулығы арыуланғас, 1994 йылдың яҙында Агасси 1988 йылғы Олимпиада призёры Брэд Гилбертта күнегә башлай. Йыл дауамындағы 19 турнирҙың бишеһендә еңә. Йыл аҙағына рейтингтың 2-се юлына күтәрелә.
1995 йылда Агасси Австралияның Асыҡ чемпионатына бара. Финалға сыға һәм донъяның беренсе ракеткаһы Пит Сампрас менән көс һынаша. Уны 4-6, 6-1, 7-6, 6-4 иҫәбенә еңеп, беренсе тапҡыр Ҙур шлем турнирында еңеү яулай. 1995 йылдың апрелендә яңғыҙ разрядта АТР рейтингының башына уҡ күтәрелгән ун икенсе тенниссы була. Беренсе урынды 1995 йылдың октябренә тиклем һаҡлай.
1996 йыл миҙгеленең беренсе яртыһын уңышһыҙыраҡ үткәрһә лә, Атланталағы XXVI йәйге Олимпия уйындарының теннис буйынса чемпионы булып, Олимпиадалар тарихына инә[36].
1997 йылда карьераһы түбән тәгәрәй, күп ярыштарҙа еңелә. Был уңышһыҙ йылды ул рейтингтың 110-сы урынында тамамлай.
1998 йылда Агассиҙың эштәре ҡабат яҡшыра. Миҙгел эсендә ул ете тапҡыр рейтингтың тәүге тиҫтәһендәге көнәркәштәрен еңә[37], һөҙөмтәлә йыл аҙағында рейтингтың алтынсы юлына күтәрелә.
Ҡаҙаныштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1986 йылдан профессионал. Яңғыҙ разрядта 60 турнирҙа (шул иҫәптән Ҙур шлемдың 8 турнирында, Мастерс серияһының 17 турнирында, 1 АТР Донъя чемпионатында һәм 1 Олимпия уйындарында) һәм парлы разрядта 1 турнирҙа (Мастерс серияһында) еңә[38]. Яңғыҙ разрядтағы 60 титулдың 49-ы ҡаты япмалы кортта яулана[39].
Ҙур шлемдың һәм Олимпия уйындарының бөтә дүрт турнирында ла еңеүсе булараҡ, Агасси ирҙәр араһында яңғыҙ разрядта карьера "Алтын шлем"ын тарихта беренсе булып яулай (һуңыраҡ ошондай уҡ һөҙөмтәгә Рафаэль Надаль эйә була)[40][41].
«Ҙур шлем» турнирҙарындағы иң яҡшы һөҙөмтәләре:
- Яңғыҙ разрядта Австралияның Асыҡ чемпионаты еңеүсеһе (1995, 2000, 2001, 2003)
- Яңғыҙ разрядта Францияның Асыҡ чемпионаты еңеүсеһе (1999), финалсыһы (1990, 1991).
- Яңғыҙ разрядта Уимблдон турниры чемпионы (1992), финалсыһы (1999).
- Яңғыҙ разрядта АҠШ-тың Асыҡ чемпионаты еңеүсеһе (1994, 1999), финалсыһы (1990, 1992, 2002, 2005).
1999 йылда Францияның Асыҡ чемпионатында еңгәндән һуң, Агасси төрлө ваҡытта төрлө япмалы корттарҙа (ҡаты, грунт һәм үлән) Ҙур шлемдың бөтә турнирҙарында ла еңеүгә өлгәшкән беренсе тенниссы була[42].
Ярыштарҙа ҡатнашыуҙы 2006 йылда туҡтата, карьераһы дауамында бөтәһе 31 152 975 доллар аҡса эшләй. 2015 йыл аҙағына был күрһәткестән биш кенә тенниссы уҙҙырған.
2011 йылда Андре Агасси исеме Халыҡ-ара теннис даны залының исемлегенә индерелә. 2012 йылда ул АҠШ-тың Асыҡ чемпионаты чемпиондары залының ағзаһы ителә, уның портреты эргәһендәге иҫтәлекле таҡтаташҡа Bold, brash and bigger than life — «ҡыйыу, сая һәм сағыштырғыһыҙ»[43] тип яҙылған.
Яңғыҙ разрядта үҙәк турнирҙарҙа ҡатнашыу тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңғыҙ разрядта Ҙур Шлем турнирҙарындағы еңеүҙәре (8)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Профессиональ карьераһын тамамлағас[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Теннистағы профессиональ уйын карьераһын тамамлағас, Агасси ғаиләһе менән Лас-Вегаста йәшәүен дауам итә[44] һәм эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә; ҡатыны менән икәүләп күсемһеҙ мөлкәт төҙөйҙәр һәм һаталар, ресторандар һәм ҡунаҡханалар, спорт һәм төнгө клубтар тоталар. 2007 йылда Агасси Longines элитар сәғәт компанияһының реклама йөҙө була, бер йылдан был эштә уға Штеффи ҙа ҡушыла[45].
Агасси төрлө хәйриәлек проекттарында, мәҫәлән, СПИД менән көрәштә, яман шеш сирҙәре сәбәптәрен өйрәнеүсе медицина тикшеренеүҙәре фондына ярҙам итеүҙә, «Глобаль инициатива» программаһында ҡатнаша. 2009 йылда Мөхәммәт Али, Лэнс Армстронг, Джефф Гордон, Джекки Джойнер-Керси, Марио Лемье, Алонзо Моурнинг, Тони Хоук, Миа Хэмм, Андреа Джегер кеүек билдәле спортсылар менән бергә «Спортсылар өмөт өсөн» (ингл. Athletes for HopeAthletes for Hope) тигән ойошманы нигеҙләй, ойошманың төп маҡсаты — «спорт филантропияһы идеалдарын нығытыуға һәм киләсәк быуындарға тапшырыу»ға булышлыҡ итеү.
2009 йылда Агасси янъяллы хәлгә тарый. «Асыҡтан-асыҡ: Автобиография» (ингл. Open: An AutobiographyOpen: An Autobiography) тигән китабын баҫтырып сығара һәм унда 1997 йылда метамфетамин наркотик матдәһен ҡабул итеүе һәм, быны допинг-тест күрһәткәс, осраҡлы рәүештә ассистентының шешәһенән наркотиклы һыу эсеүе менән аңлатып, АТР-ҙы алдауы тураһында белдерә[46]. Шуның менән бергә, наркотикты спорт һөҙөмтәләрен яҡшыртыу өсөн түгел, ә шәхси тормошондағы проблемалар арҡаһында ҡулланыуы тураһында хәбәр итә. ВАДА Профессиональ тенниссылар ассоциацияһынан (АТР) Агасси белдереүе буйынса тикшереү үткәреүен һорай[47]. Әммә АТР, хәҙер Агассиҙың АТР-тур ярыштарында ҡатнашмауына һылтанып, тикшереү үткәреүҙән баш тарта. Агассиҙың әйткәндәренә тәнҡит һүҙҙәре яуа, мәҫәлән, донъяның тағы бер шөһрәтле тенниссыһы Марат Сафин Агассиҙың бөтә титулдарҙан ваз кисергә тейешлеге тураһында белдерә[48]. Шулай уҡ Роджер Федерер, Рафаэль Надаль, Мартина Навратилова кире мөнәсәбәт белдерә. Тәнҡитселәргә Агасси тәүҙә китабын уҡып сығырға, шунан һуң ғына фекер әйтергә тәҡдим итә[49]. Тағы шуныһы: Агассиҙың үҙен-үҙе фашлауы айҡанлы әйтелгән бөтә фекерҙәр ҙә кире булмай, мәҫәлән, Джон Ньюкомб метамфетамин ҡабул итеүҙең спорт һөҙөмтәләрен киреһенсә насарайтыуы тураһында әйтә[50], Евгений Кафельников та хәлгә аңлау менән ҡарай[51]. Билдәле теннис комментаторы Бад Коллинз спортсының намыҫлы ғәмәле менән һоҡлана һәм, филантропҡа әйләнгән спортсы йомшағыраҡ мөнәсәбәткә лайыҡ, ти[52].
Автобиографияһында яҙғандары данлыҡлы тенниссының абруйын ҡаҡшата алмай. 2011 йылда Андре Агассиҙың исеме Халыҡ-ара теннис даны залына индерелә[41] . Шул уҡ Агасси Garden of Dreams фонды премияһы лауреаты була[53]. 2012 йылда исеме АҠШ-тың Асыҡ чемпионатының Дан залы исемлектәренә индерелә[43].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #119241579 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
- ↑ data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλatφόpua avoιktώv δeδouέvwv, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Collins B. The Bud Collins History of Tennis: An Authoritative Encyclopedia and Record Book — 2 — New York City: New Chapter Press, 2010. — P. 666. — ISBN 978-0-942257-70-0
- ↑ SNAC
- ↑ (unspecified title)
- ↑ Collins B. The Bud Collins History of Tennis: An Authoritative Encyclopedia and Record Book — 2 — New York City: New Chapter Press, 2010. — P. 583. — ISBN 978-0-942257-70-0
- ↑ Collins B. The Bud Collins History of Tennis: An Authoritative Encyclopedia and Record Book — 2 — New York City: New Chapter Press, 2010. — P. 667. — ISBN 978-0-942257-70-0
- ↑ 8,0 8,1 сайт ATP
- ↑ 9,0 9,1 сайт ITF
- ↑ Cobello, 2004, p. 1
- ↑ Christopher, 1997, p. 2
- ↑ Cobello, 2004, pp. 12—14
- ↑ Nicholas Awde, Nineb Lamassu, Nicholas Al-Jeloo. Modern Aramaic (Assyrian/Syriac) Dictionary and Phrasebook — New York: Hippocrene Books, 2007. — P. 278. — ISBN 0-7818-1087-6.
Andre Agassi. Persian Mirror: The Modern Magazine for Famous Iranians, Persian Celebrations, Cuisine, Culture & Community. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 ноябрь 2012. 23 октябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ John Tehranian. Whitewashed: America's Invisible Middle Eastern Minority — New York University Press, 2009. — P. 74. — ISBN 0-8147-8306-6.
- ↑ Cobello, 2004, pp. 19—22
- ↑ Cobello, 2004, p. 44
- ↑ Cobello, 2004, p. 10
- ↑ Cobello, 2004, p. 3
- ↑ Agassi, 2009, pp. 34, 57
- ↑ 20,0 20,1 Cobello, 2004, pp. 81—82
- ↑ Agassi, 2009, p. 28
- ↑ Cobello, 2004, pp. 87—89
- ↑ Agassi, 2009, pp. 54—55
- ↑ Cobello, 2004, pp. 104—110
- ↑ Cobello, 2004, p. 110
- ↑ Результаты выступлений в 1986 году, одиночный разряд на сайте АТР (инг.)(англ.)
- ↑ История продвижения в рейтинге на сайте АТР (инг.)(англ.)
- ↑ Турнирная сетка, Сеул, 1987 год, одиночный разряд на сайте АТР (инг.)(англ.)
- ↑ Результаты выступлений в 1988 году, одиночный разряд на сайте АТР (инг.)(англ.)
- ↑ Ҡалып:Профиль участника Кубка Дэвиса(англ.)
- ↑ Результаты выступлений в 1990 году, одиночный разряд на сайте АТР (инг.)(англ.)
- ↑ John Feinstein, 1992, pp. 224—225
- ↑ Результаты выступлений в 1991 году, одиночный разряд на сайте АТР (англ.)
- ↑ Результаты финального матча Кубка Дэвиса 1991 года на официальном сайте Кубка Дэвиса (англ.)
- ↑ Cobello, 2004, p. 127
- ↑ Результаты выступлений в 1996 году, одиночный разряд на сайте АТР (англ.)
- ↑ Результаты выступлений в 1998 году, одиночный разряд на сайте АТР (англ.)
- ↑ Титулы и финалы на сайте ATP (инг.)(англ.)
- ↑ Статистика выступлений на сайте ATP (инг.)(англ.)
- ↑ Өҙөмтә хатаһы:
билдәһе дөрөҫ түгел;
BestMomentsтөшөрмәләре өсөн текст юҡ
- ↑ 41,0 41,1 Рустам Шарафутдинов. Репутация сыграла за Агасси. Газета.Ru (10 июля 2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 ноябрь 2012. 7 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Who were the most successful champions on each surface? (инг.). The Grand Slam Tennis Archive. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 ноябрь 2012. 7 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ 43,0 43,1 Adena Andrews. Andre Agassi joins Court of Champions (инг.). ESPN (September 9, 2012). Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 ноябрь 2012. 12 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Mark Stevens. Anyone for tennis? Not in the house that Andre Agassi and Steffi Graf built (инг.). Courier Mail (May 15, 2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 ноябрь 2012. 25 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Melody Ng. Women’s tennis icon Steffi Graf joins husband Andre Agassi as Longines brand 'Ambassador of Elegance' (инг.). The Moodie Report (November 20, 2008). Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 ноябрь 2012. 20 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Агасси признался, что обманывал антидопинговые службы. Спорт-Экспресс (28 октября 2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 ноябрь 2012. 20 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ ВАДА просит ATP разобраться в «деле Агасси». Спорт-Экспресс (3 ноября 2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 ноябрь 2012. 20 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ «Дело Агасси» закрыто. Eurosport (21 ноября 2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 ноябрь 2012. 20 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Агасси: «Сначала читайте, потом высказывайтесь». Eurosport (13 декабря 2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 ноябрь 2012. 20 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Джон Ньюкомб: «Я не понимаю критики Агасси со стороны действующих и бывших топ-игроков». Sports.ru (19 ноября 2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 ноябрь 2012. 20 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Евгений Кафельников воздержался от критики в адрес Агасси. РИА Новости (13 ноября 2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 ноябрь 2012. 20 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Bud Collins. Andre made a bad mistake, but he has made up for it since, as the game's leading humanitarian (инг.). BudCollinsTennis.com. Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 ноябрь 2012. 20 ноябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ Өҙөмтә хатаһы:
билдәһе дөрөҫ түгел;
LongIslandтөшөрмәләре өсөн текст юҡ
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Andre Agassi. Open: An Autobiography. — Random House, 2009. — ISBN 978-0-307-26819-8.
- Matt Christopher. On the court with… Andre Agassi. — New York: Hachette Digital, 1997. — ISBN 978-0-316-09514-3.
- Dominic Cobello and Mike Agassi. The Agassi Story. — Toronto: ECW Press, 2004. — ISBN 1-55022-656-8.
- John Feinstein. Hard Courts: Real Life on the Professional Tennis Tours. — Revised ed. — Random House Digital, 2011. — ISBN 978-0-307-80096-1.
- John Grasso. Agassi, Andre Kirk // Historical Dictionary of Tennis. — Plymouth, UK: Scarecrow Press, 2011. — P. 21—22. — ISBN 978-0-316-09514-3.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Andre Agassi (англ.). International Tennis Hall of Fame and Museum. Проверено 22 октября 2012. Архивировано 23 октября 2012 года.Andre Agassi (инг.). International Tennis Hall of Fame and Museum. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 октябрь 2012. 22 октябрь 2012 тикшерелгән.
- Андре Агасси на сайте МОК (англ.)
- agassifoundation.org — Образовательного фонда Андре Агасси рәсми сайты


text:
“Ҡатын-ҡыҙ –милләт инәһе” конкурсында финалға сығыусылар араһында — Нефтекама ҡатын-ҡыҙҙары ла бар
Күңелдәрҙе үҫтереүсе байрам!
Нефтекама ҡалаһынан “Ҡатын-ҡыҙ –милләт инәһе” конкурсында финалға филология фәндәре кандидаттары Роза Хөснуллина, Лилиә Зиннәтуллина, Гөлфирә Байбулатова үтте. Роза Дияс ҡыҙы Хөснуллина үҙенең тәьҫораттары менән бүлеште.
«Март айы күңелле ваҡиғаларға бай булды. Конференцияла, ғаилә байрамында ҡатнаштыҡ. Һәм бына “Ҡатын-ҡыҙ –милләт инәһе” конкурсында финалға үтеүебеҙ билдәле булды. Күңелдәр ҡанатланып, беҙ тағы ла һөйгән Өфөбөҙгә юлландыҡ!
Сара Өфө ҡалаһының Профсоюздар һарайында тәғәйенләнгәйне. Бинаға килеп инеү менән беҙҙең күңелдәрҙе тантана алдынан ғына була торған тойғо биләп алды. Коридорҙар сибәр, үҙ-үҙенә ышанған, уңышлы ҡатын-ҡыҙҙар менән тулған ине. Күбеһе башҡорт милли кейемендә: ҡашмау, елән, камзул, балитәкле күлдәктәр, көмөш биҙәүестәр таҡҡандар. Фойела башҡорт балы, китаптар, биҙәүестәр һатыуҙы ойошторғандар. Шулай ҙа был кисәнең төп байлығы: ҡатын-ҡыҙ ине. Улар — милли үҙаңды һаҡлаусылар, башҡорт халҡының рухын күтәреп тороусылар. Тап улар арҡаһында башҡорт теле, мәҙәниәте, әҙәбиәте, театры һаҡланып килә. Тап улар рухи яҡтан бай, тәрән аҡыллы быуын тәрбиәләй. Уңған ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ сәхнәгә күтәрелгән һайын ошондай уйҙар сорнап алды. Беҙгә бүләктәр, маҡтау ҡағыҙҙары, дипломдар бирҙеләр. Ә шулай ҙа иң мөһиме: һинең дә ошо тантананың бер өлөшө икәнлеген аңлау ине. Был сара күңелдәрҙе байытты, рухты күтәрҙе, көс бирҙе, киләсәктә тағы ла юғарыраҡ үрҙәргә артылырға, бейегерәк маҡсаттар ҡуйырға, ижад итергә ҡанат ҡуйҙы. Һарайҙан беҙ бөтөнләй икенсе кешеләр булып килеп сыҡтыҡ. Ошондай яҡты уйҙар, изге хистәр менән беҙ Нефтекамаға ҡайтып еттек һәм эшебеҙгә инде шул уйҙар менән барҙыҡ, беҙ ошо яҡты энергетиканы балаларға бирҙек. Бына ни өсөн кәрәк икән бындай саралар! Улар кешеләрҙе күтәрә, байыта, көслө итә, бәҫен арттыра».


text:
- Подробности
- Просмотров: 463
АРХАНГЕЛЬСКИЙ Василий Викторович (1.4.1889, Пермь губ. Веретье а. — 1960, Мәскәү), революция хәрәкәте эшмәкәре. 1906 й. алып РСДРП ағзаһы. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1906 й. алып РСДРП‑ның Өфө ком‑ты хәрби дружинаһы ағзаһы. 1906 й. һәм 1910 й. ҡулға алына. 1915—17 йй. рус армияһында, 1918 й. Ҡыҙыл Армияла. 1917 й. Өфө губерна йәмәғәт ойошмалары ком‑ты эштәре м‑н идара итеүсе, Өфө губерна революцион комитеты комиссары. 1917—18 йй. Ҡораллы халыҡ хәрби ойошмалары ағзаһы, Көнсығыш фронттың Икенсе армияһы штабы комиссары. 1918—21 йй. Бөтә Рәсәй ХХС аппараты хеҙм‑ре, Бөтә Рәсәй ХХС‑ының Урал‑Себер комиссияһы вәкиле, Өфө, Силәбе, Иркутск губерна ХХС‑тары рәйесе. 20—30‑сы йй. Лондон, Париж, Берлинда СССР‑ҙың сит ил сауҙа ойошмалары идаралары һәм ген. вәкиллектәре ағзаһы, 40‑сы йй. РСФСР МС эргәһендәге Дәүләт арбитраж комиссияһы бүлексәләре етәксеһе. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, “Почёт Билдәһе” орд. м‑н бүләкләнгән.
Әҙәб.: Асабин Е.П. Под знаменем революции. Уфа, 1991.
Е.П.Асабин
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Тарих » Совет Башҡортостанына бағышланған караптар: "Салават" йөк теплоходы
Совет Башҡортостанына бағышланған караптар: "Салават" йөк теплоходы
1962 йылда Польшаның Гданьск верфында В-43 проектына ярашлы төҙөлгән.
"Салават" эре йөк теплоходы булған. Халыҡ-ара линияларҙа йөрөгән. 1990-сы йылдар аҙағында иҫәптән сығарылған.
"Салават" карабын һүрәттә һулда күрергә мөмкин. Уңда - йыһан караптары менән идара итеүҙә ҡатнашҡан "Космонавт Юрий Гагарин" теплоходы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостанда 17,5 мең самаһы 11 класс уҡыусыһы мәктәп менән хушлаша
25 майҙа Башҡортостанда 17,5 мең самаһы 11 класс уҡыусыһы мәктәп менән хушлаша. Дөйөм белеү биреү йорттарында тантаналы саралар уҙғарыла, уҡытыусыларҙың юл теләктәре, уҡыусыларҙың рәхмәт һүҙҙәре яңғырай һәм, әлбиттә, һуңғы ҡыңғырау сыңлай.
Ҡыҙҙар күлдәк, аҡ алъяпҡыс кейгән һәм сәстәрен аҡ таҫма менән йыйған, малайҙар матур итеп кейенгән. Һәр ҡайһыһын ҡыҙыл төҫтәге сығарылыш таҫмаһы һәм күкрәгендә бәләкәй ҡыңғырау биҙәй.
Башҡортостан Мәғариф министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, был көндө уҡыусыларҙың хәүефһеҙлегенә, сығарылыш уҡыусылары ҡатнашлығында мәҙәни-күңел асыу саралары уҙғарылған урындарҙа йәмәғәт тәртибен һаҡлауға айырыуса иғтибар бүленә.
Киләһе аҙнала 11 клас уҡыусыларының етди имтихандар осоро башлана. Берҙәм дәүләт имтиханының төп этабы 29 майҙан 1 июлгәсә үтә. Ул дүшәмбе, 29 майҙа, география һәм информатика буйынса тестар менән башланып китә.
Быйыл сығарылыш кисәләре һәм урта дөйөм белем тураһында таныҡлыҡтар тапшырыу тантанаһы 27 июндә үтә.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.


text:
Гидронимика
Гидрони́мика (бор. грек. ὕδwp — һыу + ὄvoua — исем) — атамаларҙың килеп сығышын һәм тарихи үҙгәрешен өйрәнүсе топонимика тармағы.
Гидронимдар - йылғалар, күлдәр, һаҙлыҡтар, шишмәләр һ.б. һыу ятҡылыҡтары исемдәре. Гидронимдар системаһы оҙон тарихи дәүер дауамында формалаша һәм үҙендә тел белеме, этнография, тарих, география һ.б. өлкәләргә ҡараған мәғлүмәттәрҙе (мәҫәлән, объекттарҙың тәбиғәт һәм хужалыҡ менән бәйле билдәләре, улар янында булған ваҡиғалар, объекттарҙың хужалары тураһында һ.б.) туплай. Төҙөлештәре яғынан гидронимдарҙың күпселеге - ике составлы. Өс, дүрт составлы атамалар ҙа осрай. Гидронимдарҙың күбеһе «исем+исем» (Минһаҗ бабай чишмәсе) һәм «сифат+исем» (Түгәрәк күл) конструкциялары менән яһала. Борынғо һәм тотроҡло лингвистик материал булараҡ, гидронимдар тарихи тикшеренүҙәр өсөн ҡиммәтле сығанаҡ булып торалар.


text:
- Подробности
- Просмотров: 354
РӘХМӘТУЛЛИН Сафиулла Рәхмәтулла улы [1845, Өфө губ. Бәләбәй өйәҙе Ҡоръятмаҫ а. (БР‑ҙың Дәүләкән р‑ны) — 1921, шунда уҡ], шағир. Тыуған ауылындағы мәҙрәсәне, Ҡарғалы мәҙрәсәләренең береһен тамамлаған. Төрлө һөнәр м‑н шөғөлләнә. Революция (1905—07) барышында эшселәрҙең забастовкаһында ҡатнашҡаны өсөн 10 йылға иркенән мәхрүм ителә. “Башҡорттарым, ҡуҙғалайыҡ!” хитабы халыҡты батша власын ҡолатыу, азатлыҡ һәм ер өсөн әүҙем көрәшкә берләшергә саҡырыу ораны булып тора. Төрмәлә яҙылған шиғырҙары оптимизм, яҡты киләсәккә ышаныс м‑н һуғарылған. Әҫәрҙәре ТТӘИ‑нең Ғ.Б.Хөсәйенов ис. ғәрәп графикалы ҡулъяҙмалар һәм иҫке баҫма китаптар фондында һаҡлана (1974 й. Р. улы тарафынан тапшырыла).
Әҙәб.: Ә х м ә ҙ и е в В.И. 1905—1907 йылдарҙағы революцион поэзия //Башҡорт әҙәбиәтендә жанрҙар системаһы. Өфө, 1980; Башҡорт әҙәбиәте. ХХ быуат башы. 1‑се кит. Поэзия. Өфө, 1983.
М.Х.Нәҙерғолов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
- Подробности
- Просмотров: 257
РОМАШКА, ҡ а р а б а й (Matricaria), астра һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 50 төрө билдәле, Евразияла һәм Африкалатаралған. Башҡортостанда тишелгән Р. үҫә. Төҙ тармаҡлы һабағы булған бер йыллыҡ үлән, бейеклеге 20—60 см. Япрағы ултырма, ике, өс тапҡыр епкә оҡшаған осло өлөштәргә ҡауырһын һымаҡ теленгән. Урама япраҡсалары овал формаһында йәки оҙонса, сите ярылы, ҡайһы берҙә көрән төҫтә. Кәрзин ятҡылығы ярымшар формаһында, яланғас, бер аҙ соҡорло, ситке сәскәләре емешле, горизонталь‑ҡайтармалы тел япраҡлы аҡ тажы бар, урталағылары — ике енесле, һары төҫтәге көпшә-буранка һымаҡ тажлы. Кәрзине һеперткегә йыйылған. Апр.— окт. сәскә ата. Емеше — ҡорһаҡ яғында һәм ян-яҡтарында 3 осло аҡ ҡырлы, өҫтөндә ҡыҙыл төҫтәге 2 майлы биҙе булған ялпаҡ йыйырсыҡлы орлоҡса; өлпөһө ҡыҫҡа, ҡалын тиреле. Ҡалдауҙарҙа, болондарҙа, баҫыуҙарҙа, торлаҡ янында рудераль үҫемлек булараҡ үҫә; респ. бөтә терр-яһында осрай. Составында пиретрин бар, инсектицид үҫемлек.
Л.Н.Миронова, А.Ф.Шәйбәков
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Нуриман районының Иҫке Күл мәҙәниәт йорто ауылдағы мәҙәни тормоштоң үҙәге булып тора. Унда 5 клуб берләштерелеп, 53 хеҙмәткәр эшләй. «Йәшлек» вокал түңәрәге, «Ҡояшҡай» бейеү төркөмө, ҡурайсылар һәм ҡумыҙсылар ансамблдәре районда үткән сараларҙың әүҙем ҡатнашыусылары булып һанала. Йәшенә-ҡартына ҡарамай, төрлө һөнәр кешеләре шөғөлләнә. «Ҡаҙ өмәһе», «Ҡарға бутҡаһы», «Кис ултырыу», «Кәкүк сәйе» кеүек йола байрамдарын үткәреү ҙә …
Continue reading ‘Иҫке Күлдә – өр-яңы мәҙәни үҙәк!’ »
Дәүләкән ҡалаһының йәш ғаиләләр күп йәшәгән «Төньяҡ» биҫтәһендә яңы балалар баҡсаһы асылды. Ул 260 урынға иҫәпләнгән. Әле 12 төркөмгә 170 ҡыҙ һәм малай юллама алған да инде. Бығаса балаларын өйҙәренән алыҫҡа йөрөтөргә мәжбүр булған атай-әсәйҙәр яҡында ғына заманса баҡса асылыуына ҡыуанып бөтә алмай.
Бығаса Бүздәк ауылында 4 балалар баҡсаһы бар ине. Яңыраҡ йәштәр күп йәшәгән яңы биҫтәлә лә тағы бер мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы асылды. «Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуҙың 100 йыллығына – 100 объект» проекты буйынса төҙөлдө ул.
«Был бит тотош ҡаласыҡ!» – тирә-яғыма күҙ һалғас, шулай тип уйланым. Ысынлап та, Колгуев биҫтәһендә асылған яңы 160-сы лицейҙы мәғариф-спорт комплексы тип атайҙар.


text:
Улар түгел, унан бик алыҫ, зинһар өсөн, ҡарағыҙ әле был видео йәки прочитайте түбәнерәк инструкцию.
Өсөн нишләргә кәрәк уларҙы кире алырға?
Бары яңыртырға тиклем туп-тулы версияһы ярҙамында киләһе инструкция:
- Яңыртыу тиклем һуңғы береһе версияһы wordpress.org (һуңғыһы буласаҡ, унда)
- Тикшерергә “рөхсәт итергә алмаштырыу тиклем туп-тулы версияһы” был настройках
- Тикшерергә булыу обновление үтергә һәм алмаштырыу, бына барыһы да!
Был яңы " версияһы 0.9.3:
- Яңыртыу эшләйәсәк менән сайттың етәксе һ. б.
- Исправлено ҡайһы бер хаталар
- Мөмкинлеге бөтөрә атрибуты rel=чередуются улар һарытау файҙалы ла
- (0.9.3.1) Сығарды версияһын саб мөмкин, яңы телдәр, Google Поддерживаемые, делая-беҙҙең уртаҡ фекер – 73! (Әгәр бында кемдер ди теле монг, рәхим итеп, святитель менән етәксе һ. б.)
Беҙ һезгә шар тип уйлайбы был версия.


text:
- Подробности
- Просмотров: 209
“РУССКИЙ ЯЗЫК В БАШКИРСКОЙ ШКОЛЕ”, фәнни-методик журнал. БАССР‑ҙың Мәғариф министрлығы органы. Өфөлә 1982 й. июленән 1990 й. дек. тиклем 2 айға 1 тапҡыр урыҫ телендә сыға. Тиражы — 15 мең данаға яҡын. Журнал биттәрендә респ. милли уҡыу йорттарында урыҫ теле һәм әҙәбиәтен уҡытыу проблемалары һәм алымдары, пед. фәненең ҡаҙаныштары т‑да мәҡәләләр, белгес консультациялары баҫыла, алдынғы пед. тәжрибә пропагандалана, йүнәлеш б-са яңы баҫмалар т‑да мәғлүмәт бирелә.
Тәрж. М.Ә.Ҡотлоғәлләмов


text:
Повестан өҙөк
Данил төнө буйы йоҡлай алманы. Быға тиклем уға өйҙән ситтә ҡунырға тура килмәне. Ҡайһылайтаһың – башҡа сара юҡ. Өйөнән сығып киткәс тә, ошо биш ҡатлы йорт подъезына килде. Иң юғары ҡатҡа күтәрелеп, туңып бөткән ҡулдарын батареяға терәп йылытып алды. Һөйәккә бер аҙ йылылыҡ йүгергәс, кәйефе күтәрелгәндәй булды. Тышта бер әҙәм заты күренмәй. Башына, әллә кире ҡайтырғамы, тигән икеле уй килде. Теге эскеселәр янынамы? Юҡ! Ас тамағым – тыныс ҡолағым. Таң ғына атһын – иртәгә күҙ күрер.
Малай батареяға һыйынып ойоп ҡына киткәйне, подъезд ишегенең шаҡылдап ябылыуына тертләп уянды. Тыҡылдата баҫып өҫкә күтәрелгән тауыш ишетелде. Урта йәштәрҙәге апай икән.
— Бә-әй, был кем балаһы? – тине ул, малайҙы күреп. – Кемгә килгәйнең?
— Бер кемгә лә түгел, – тине ҡалтыранған тауыш менән Данил. – Йылынырға тип кенә ингәйнем.
— Улай икән... Ярай, подъезды бысрата күрмә. Әтеү бүтән аяғыңды баҫтырмабыҙ! – Ҡатын был малайҙың берәҙәк булыуын төшөндө шикелле. Шулай булмай ни, төн уртаһында еңелсә кейемдә ниндәй әсә балаһын урамға сығарып ебәрһен, ти. Буйға тәпәшәк, нәҙек ҡуллы, ябыҡ малайҙы ханым йәлләп ҡуйҙы. – Әллә асыҡҡанһың инде?
Был һүҙҙәрҙе ишеткәс, Данилдың ауыҙына әскелтем шыйыҡса йүгерҙе.
— Иртәнсәк өйҙә ашағайным да ул, шулай ҙа асыҡтырҙы, – тигән булды малай. Күптән йүнле аш күрмәһә лә, таныш булмаған апай алдында уңайһыҙланып шулай яуапланы.
— Хәҙер, көтөп тор саҡ ҡына...
Апай май һыланған ике телем икмәк сығарҙы. Ҡатындың фатирына ингәнен дә көтөп торманы ул, танһыҡ ризыҡты ҡабалана-ҡабалана ашарға тотондо. Икмәк эләккәс, был апайға рәхмәт әйтергә лә онотто.
Ике телемде Данил һә тигәнсә ашап ҡуйҙы. Иҙәнгә ҡойолған валсыҡтарҙы ла сүпләп ҡапты. Эстән генә теге ханымға ҡат-ҡат рәхмәттәр уҡыны. Тик тамағы туйманы. Тағы нығыраҡ ашағыһы килде. Бәлки, тағы берәйһе өйөнә һуңлап ҡайтыр, шул кешенән һорармын тип уйлағайны ла, подъезға бүтән инеүсе булманы.
Данил тубыҡланып төнө буйына ултырып сыҡты. Таң һыҙылғас, малайҙың ашау теләге артҡандан-арта барҙы. Башы әйләнә, эсе сәнсеп-сәнсеп ҡуя. Инде күҙен йомһа, уның алдында ҙур ҡалас ятҡан кеүек. Ахырҙа кисәге ике телем икмәк биргән апайҙың ишеген шаҡыны.
— Бәй, һин һаман бындамы ни?.. — тине малайҙы күреп, эшкә ҡабаланып йөрөгән ҡатын.
— Апай, берәй телем икмәгегеҙ булмаҫмы?
— Эй, Хоҙай! Ни булды был донъяһына?! Ҡайҙа ҡарама — етем-еһер. Берәүҙең бер кемдә эше юҡ, – хужабикә башын һелкте лә инеп китте. Иртәнсәк кенә бешергән ике йомортҡаны тәрилкәгә һалды, икмәк телеп, май һыланы.
Ишек төбөндә күҙҙәрен мөлдөрәтеп торған малайға һыйын бирәм тип подъезға сыҡҡайны, күршеһе тап булды. Йолҡош кейенгән малайҙы, ризыҡ тотҡан күршеһен күреп, тегенеһе ҡоторондо ла китте.
— Ғүмер баҡый кешеләрҙе подъезға эйәләттең, — тине ул Данилдың кисәге танышына. — Шул бомждарҙың бында инеп эсеү-бысратыуҙары етмәгән, тағы ашатып маташаһың!
— Һин баланы берәҙәктәр менән бутама, йәме. Уның һиңә ни зыяны тейгән?
— Яҡлашма шуларҙы. Ана, почта йәшнигенә хат һалыр әмәл юҡ, тоҡандыралар ҙа китәләр, тоҡандыралар ҙа китәләр. Бына иҙәнде көнбағыш ҡабығы менән кем тултыра тиһең? Һин шуларҙы яҡлайһың...
— Ҡуй, күрше, кеше хәленә керә белмәйһең...
— Етәр! Подъезд буйынса мин яуаплы! — тине теге ҡатын, ауыҙын ослайтып, шунан Данилға яҡыная биреп, уны ҡыуырға тотондо. — Хәҙер үк эҙең булмаһын! Әтеү иремде саҡырам. Бар-бар, торма бында теләнселәп!..
Аҙыҡты ҡулына ла алып өлгөрмәйенсә, Данил уҫал апайҙың әрләүенән ҡурҡып, сығып һыпыртты.
Йорттан сыҡҡас та, ҡайҙа барырға икән, тип аптырап торҙо ул. Бер кемгә лә кәрәкмәгән, донъяла бөтәһенә лә ҡамасаулаған көсөк кеүек хис итте үҙен. Ошо уйҙарға бирелеп, ауыр тын алды ла ҡаршылағы йорт яғына ыңғайланы.
Көн аяҙ. Ҡояш та йылыһын йәлләмәй бөгөн. Их, рәхәтләнеп уйнарға ине, тип хыялланып ҡуйҙы Данил. Ләкин нисек тә тамағын туйҙырырға кәрәк. Бейек таш йорт янында дүрт сүп һауытын күргәс, малай туҡтап ҡалды.
— Әллә бүтәндәр күрмәгән саҡта шунда соҡоноп алырға инде, — тип уйланы ул. — Моғайын, ашарға яраҡлы берәй нәмә барҙыр әле.
Тик, хәйерсегә ел ҡаршы тигәндәй, һауыт янынан кешеләр үтә лә үтә. Данил ситкәрәк китеп, уңайлыраҡ ваҡытты һағаланы.
Кеше һирәгәйгәс, төрлө пакеттар менән тулы өйөмгә яҡынлашты. Тәүҙә сирҡана биреп соҡондо ул. Һауыттарҙы асып, ергә түгеп ҡараны. Буш һауыттарҙан башҡа бер нәмә лә юҡ. Икенсе пакетҡа ҡулын тығып, һәрмәп ҡарағайны, бармаҡтары ниндәйҙер банкаға төртөлдө. Ҙур табышҡа юлыҡҡандай, малайҙың күҙҙәре янып китте, йәһәт кенә банканы тартып сығарҙы. Эсе тулы кәбеҫтә икән. Шуны ашаһам, бер аҙға тамағым туйыр, исмаһам, тип һөйөндө ул. Ҡапҡасты асып ебәреүе булды, тирә-яҡҡа һаҫыҡ еҫ таралды.
— Тфү, тфү, тфү!.. — төкөрөнөп банканы ситкә бәрҙе малай. Данилдың тамаҡ туйҙырам тигән хыялы ергә төшөп ватылған банка кеүек селпәрәмә килде. Хәҙер был контейнерҙарҙың янына яҡын барырлыҡ түгел, тирә-яҡҡа шул тиклем насар еҫ таралғайны.
Малай бүтән яҡҡа китергә ыңғайлағанда ғына, күҙенә контейнер янындағы ҡатырға йәшник салынды. Иғтибар итмәҫлек тә түгел: теге нәмә йә алға, йә артҡа табан ҡыбырлай. Был нимә икән тип ғәжәпләнде Данил. Бәлки, елгә шулай ҡыбырлайҙыр? Улайһа бер яҡҡа ғына шылыр ине. Ана бит, уң яҡҡа боролдо, тағы алға шыуа башланы. Бына һиңә мә!
Малай түҙмәне. Танауын ҡапланы ла теге нәмәнең янына барҙы. Йәшникте күтәреп ебәргәйне, терт итеп ҡалды! Уның алдында сөм-ҡара төҫтәге матур ғына көсөк уйнаҡлай. Күрәһең, ошонда ризыҡ эҙләп йөрөгәнендә яңылыш йәшник ҡаплаған да ҡуйған. Күҙҙәре һоро, үҙе ҡап-ҡара, бәләкәс кенә ҡойроғон уңға-һулға һелтәгән була. Данил көсөктө ҡулына алды. Уның маңлайында йондоҙ кеүек ап-аҡ билдәһе лә бар. Малай уны яратып һыйпап алғас, көсөк иркәләнде лә китте.
— Һине лә әсәйең ташлап киттеме, бахырҡай? — тип өндәште Данил, көсөктөң хәленә кергәндәй. — Ҡурҡма, бәләкәсем, мин һине үҙемә дуҫ итеп алам. Мин Данил булам. Ә һинең исемең нисек? Ниңә шул тиклем мөлдөрәп ҡарайһың? Белмәйһеңме исемеңде? Улайһа, һиңә Йондоҙ тип исем ҡушам. Ишеттеңме — Йондоҙ! Ана маңлайыңда ҡалай матур йондоҙоң бар. — Малайҙың шулай һөйләнә-һөйләнә йомшаҡ ҡына итеп һыйпауына көсөк күҙҙәрен йомоп, рәхәтләнеп иркәләнә бирҙе.
Шул саҡ ҙур ғына эттең ырылдап туп-тура уға табан килеүенә малай тертләп китте. Малайҙы тешләргә тырышып, лауҡылдап инеп килә. Данил, ҡото осоп, көсөктө ҡулынан ысҡындырғанын һиҙмәй ҙә ҡалды. Ә Йондоҙ бер нәмә лә булмағандай теге эткә барып һырынды. Уныһы һаман да тынысланырға уйламай. Данил ситкә ҡасҡас ҡына баҫыла төштө. Шунан эт, көсөгөн йәлләгәндәй, уны ялап алды. Айгиз БАЙМӨХӘМӘТОВ.


text:
Киләсәккә ышаныс менән
Өр-яңы юбилей программаһы менән!
Күңелегеҙ матур йыр теләһә
Кисәге менән бөгөнгөнө тоташтырыусы күпер
Үткәнен белмәгән халыҡтың киләсәге юҡ.
Дуҫ йәшәйек, әйҙә, бергәләп!
Бөгөн беҙҙең редакцияла ҡунаҡта - Сибай концерт-театр берекмәһенең әҙәбиәт бүлеге етәксеһе Мотал Зәкирйән улы Рәмов. Һеҙҙең иғтибарығыҙға уның менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ.
Шулай ҙа була
“Түҙерлек әмәлем ҡалманы. Һағындым!”
Көтөүсе хәле-2
(Уйынлы-ысынлы)
"Оҙон көй"
9-11 ноябрҙә Туймазыла “Оҙон көй” төбәк-ара конкурсы ойошторола.
Әҙәби йәй тылсымы
Каникул - балаларҙы уҡыуға ҡыҙыҡһындырыу, әҙәбиәт менән аралашыу өсөн уникаль мөмкинлек.
Мотайҙар эшләй ҙә, ял да итә белә
Районда “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!”, Шәжәрә, ауыл һәм урам байрамдарын үткәреү матур йолаға әйләнде.
Һуғыш балалары беҙ атайһыҙ
Бүләк тауы битендә
Ғәли Ильясов 1938 йылдың ноябрь айында Мәләүез районы Әбет ауылында тыуған. Ул бәләкәйҙән үҙ йүнен үҙе күреп үҫә. Нөгөштә балыҡ ҡармаҡлау, урманда емеш-еләк йыйыу, һәр эштә әсәһенә ярҙам итеү - малайҙың көндәлек мәшәҡәттәре.
Бәхет башы - күркәм холоҡ
Шул тиклем тиҙ үҙгәреүсән заманда йәшәйбеҙ. Быны мин яҡын танышымдың йәшәү рәүешенә ҡарап ҡына ла әйтә алам.
Башкирская этно-рок-группа «Аргымак» выступит на конференции к 185-летию Зайнуллы Расулева
Башкирская этно-рок группа «Аргымак» выступит на международной научной конференции «Традиционный ислам в России и выдающийся башкирский ученый-теолог, просветитель мусульманского мира шейх Зайнулла Расулев», посвященной его 185-летию.
Башҡортостанда «Урал батыр» эпосын башҡарыусыларҙың һәм йәш сәсәндәрҙең конкурсы уҙа
Бөрйән районының «Ағиҙел» һауыҡтырыу-тәрбиә биреү лагерында 28 июндә «Урал батыр» эпосын башҡарыусыларҙың һәм йәш сәсәндәрҙең конкурсы уҙа.
“Мөхәмәтша Буранғолов тере, апай”
Элекке һабаҡташтар осрашыуы күңелле дауам итте. Һәр кем институттан һуң нисек йәшәүе, яуланған уңыштары, ғаилә хәле тураһында һөйләй. Сират Рәшиҙәгә етте.
В Уфе гала-концерт фестиваля «Сердце Евразии» собрал более 30 тысяч зрителей
В этом году заключительный день фестиваля был приурочен к празднованию Дня России и Дня города. Как объявили со сцены ведущие Фаягуль Давлетьярова и Сергей Филатов, на праздник собралась 31 тысяча зрителей.
Йыр һәм бейеү өмәһе
Ҡала мәҙәниәт һарайында “Райхан” татар халыҡ ансамбле һәм “Йәйғор”өлгөлө бейеү коллективы мәләүездәргә ҙур байрам бүләк итте.
Ижади ҡомарың оҙаҡ йылдарға етһен
Нөгөш һыуһаҡлағысы ярында урынлашҡан Һәргәй хозур тәбиғәте, ҡабатланмаҫ матурлығы менән генә билдәле түгел.
Фәһемле сара
24 майҙа бөтә славян донъяһы Славян яҙыуы көнөн үткәрҙе.
Был дата мәғрифәтселәр Кирилл һәм Мефодий көнө булараҡ та билдәле. Мәғлүм булыуынса, 9-сы быуатта ағалы-ҡустылы ике уҡытыусы славян әлифбаһын булдырыуға көс һала. Шунан алып яҙыу ҙур үҫеш кисерә. Һөҙөмтәлә китаптар тарала, китапханалар барлыҡҡа килә.


text:
Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһе сәнғәт күргәҙмәләре менән алмашасаҡ
2012 йылдың апрель-май айҙарында Өфөлә — Силәбе рәссамдарының, ә Силәбелә Өфө рәссамдарының күргәҙмәһе үтәсәк. Бындай килешеүгә Силәбе өлкәһе мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары Вячеслав Харюшиндың Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге даими вәкиле Мөхәмәтулла Хафизов менән осрашыуы барышында Силәбелә өлгәшелде. Сараларҙа Рәсәй Рәссамдар союзының төбәк бүлексәләре вәкилдәре ҡатнашасаҡ.
«Башинформ» агентлығына Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллегенең матбуғат секретары Михаил Хәбиров хәбәр итеүенсә, был проект Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһенең мәҙәни тормошонда сағыу ваҡиға буласаҡ. Бындай ижади алмашыу күрше төбәктәр араһында мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеүҙе нығытыуға булышлыҡ итәсәк, тип иҫәпләй ойоштороусылар.


text:
- Подробности
- Просмотров: 318
НАМЁТКИН Сергей Семёнович (21.6.1876, Ҡазан — 5.8.1950, Мәскәү), химик‑органик. СССР ФА акад. (1939), химия ф. д‑ры (1935). РСФСР‑ҙың атҡ. фән һәм техника эшмәкәре (1947). Фәнни хеҙмәттәре нефть химияһы һәм технологияһы өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә арналған. Н. тарафынан СССР нефте м‑н тәбиғи газының составы, үҙенсәлектәре тикшерелә, нефть продукттарында туйынмаған углеводородтарҙы билдәләү методикаһы табыла. Н. ҡатнашлығында нефть фракцияларын каталитик ароматлаштырыу процесы эшләнә. Н. тарафынан 2‑се төр камфен төркөмләшеүе асыла, яғыулыҡтар һәм майҙар өсөн присадкаларҙың беренсе классификацияһы тәҡдим ителә. Уның тарафынан сәнәғәт ағынтыларын таҙартыу б‑са комиссия ойошторола. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында СССР ФА Башҡ‑н экспедицияһының нефть секцияһын етәкләй. Н. етәкс. көкөртлө нефттәрҙән майлай торған май сығарыу ысулы эшләнә, ул Ишембай нефть ҡыуыу з‑дының (ҡара: Ишембай катализаторҙар махсуслаштырылған химия заводы) махсус ҡулайламаһында индерелгән. СССР Дәүләт пр. лауреаты (1943, 1949). Ленин (1946), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орд. (1940, 1944) м‑н бүләкләнгән.
Х е ҙ м.: Масла из ишимбаевской нефти //Известия Академии наук СССР. Отделение технических наук. 1942. №9 (авторҙ.); Анализ сернистых соединений лёгких погонов нефти: (критика существующих методов) //Шунда уҡ. 1943. №1—2 (авторҙ.).
Ә.З.Бикҡолов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Краснокамаларҙың 65% һайлауға килеп гражданлыҡ бурысын үтәне
Краснокама районында һайлау әүҙем үтте. Һайлау участкаларында концерттар ойошторолдо, йәрминкә, буфеттар эшләне. Үҙенең гражданлыҡ бурысын үтәүселәрҙең кәйефе күтәренке, байрамса булды. Районда 37 һайлау участкаһы эшләне. Һайлауҙа йәштәр ҙә, ололарҙа әүҙемлек күрһәтте.
Һайлау участкаларының һәр ҡайһыһында һайлаусылар өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылғайны. 21175 кешенең 14172-һе һайлау участкаларына килеп гражданлыҡ бурысын үтәне. Был һайлаусыларҙың 65 процент тәшкил итә.


text:
Башҡорт йәштәре Сорғотто гөрләтә. Был турала бөгөн Башҡортостанға ҡайтҡан арала Ҡоролтайға килгән Сорғот башҡорттары автономияһы рәйесенең йәштәр эштәре буйынса урынбаҫары Айнур Сәғитов һөйләне. Ҡалала көрәш буйынса федерация булдырылған. Рәсәй, Европа, хатта донъя чемпиондары кимәленә еткән Альберт Рәхмәтуллин, Артур, Вадим һәм Таһир Зөлҡәрнәевтар милли көрәшкә йәштәрҙе ылыҡтыра. Юғары мәҙәни кимәле арҡаһында “халыҡ” исемен йөрөткән “Шатлыҡ” халыҡ бейеүҙәр ансамблен округта белмәгән кеше юҡ. Ансамбль […]
Продолжить чтение…
Сорғотта ла яуланы башҡорт йәштәре
Башҡорт йәштәре Сорғотто гөрләтә. Был турала бөгөн Башҡортостанға ҡайтҡан арала Ҡоролтайға килгән Сорғот башҡорттары автономияһы рәйесенең йәштәр эштәре буйынса урынбаҫары Айнур Сәғитов һөйләне. Ҡалала көрәш буйынса федерация булдырылған. Рәсәй, Европа, хатта донъя чемпиондары кимәленә еткән Альберт Рәхмәтуллин, Артур, Вадим һәм Таһир Зөлҡәрнәевтар милли көрәшкә йәштәрҙе ылыҡтыра. Юғары мәҙәни кимәле арҡаһында “халыҡ” исемен йөрөткән “Шатлыҡ” халыҡ бейеүҙәр ансамблен округта белмәгән кеше юҡ. Ансамбль […]


text:
«Бер ҡараһаң, ҡояш, бер ҡараһаң, болот...»«Миндә ике кеше йәшәй кеүек... Көн дә бик матур кәйеф менән уянам. Иртәнге сәйҙе эсеп ултырғанда, ҡапыл ғына бер сәбәпһеҙ кәйефем төшә, ризыҡтың тәме бөтә. Өйҙән ҡараңғы сырай менән сығып китәм дә эшкә барып еткәнсе тынысланам. Көндөҙ бөтә эштәремде...
Бәхет сыңлай йөрәгемдәЕр йөҙөндә нисә кеше – шул хәтлем яҙмыш. Берәү икенсеһен ҡабатламай, теләһә лә ҡабатлай алмай. Кемдер тулҡын ыңғайына бәүелә, бәғзеләр бөгөлдәрҙә ғүмер юлын икенсе яҡҡа борор көс таба. Берәүҙәр тик аҡылға таяна, ҡайһыһы йөрәк бойороуына буйһона....
Итальян аш-һыуыТәнзилә Әхмәт ҡыҙы Кейекбаева журнал уҡыусылар иғтибарына итальян аш-һыуын әҙерләү серҙәрен дә тәҡдим итә. – Итальяндар көн тәртибен тотоусы, режим менән генә туҡланыусы халыҡ. Улар араһында йәшәп, мин дә нисек бешерергә, нимәгә нимәне ҡушып ашарға...
Әйбер һатып алғанда нисек хаталанмаҫҡа?Статистика күрһәтеүенсә, яҙын һәм көҙөн беҙ кибеткә йышыраҡ йөрөйбөҙ икән. Миҙгелдәр алмашына, кәйефтәр яңыра, ниндәйҙер кимәлдә тормошта яңы биттәр асыла. Мәле еткәс, күрекһеҙ ҡарышлауыҡ матур күбәләккә әйләнгәндәй, ҡатын-ҡыҙҙар ҙа яҙ етеү менән...
«Үҙ мөҙҙәте һәр бер миҙгелдең... »Йоморсаҡ ҡына йән эйәһенең күкрәгең аҫтында яралып, көндән-көн үҫеүен, тибрәлеүен теләйһеңме? Һөйөклөңдөң, түңәрәкләнә башлаған ҡорһағыңа йылы ҡулдары менән ҡағылып, бәхетенән йөҙө яҡтырыуын? Әммә был буй етмәҫ хыял, бер ҡасан тоттормаҫ бәхет ҡошо...
Асыла тик һулыш был саҡта...Береһенән-береһе ҡыҙыҡлыраҡ “Ләйсән йыры”, (“Аҡ ҡауырһын” йыйынтығы эсендә), “Әсәй ҡайындары”, “Тормош ҡайтауазы”, “Фазыйләтем минең – асылым” исемле йыйынтыҡтар авторы Фәндиҙә Харрасоваға февраль айында 60 йәш тулды. Әҙибәне ошо гүзәл ваҡиға менән...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Күренекле башҡорт яҙыусыһы Ибраһим Ғиззәтуллиндың тыуыуына - 100 йыл!
Опубликовано: 15-09-2018, 15:12 | Категория: Новости, Члены союза
Бөгөн күренекле башҡорт яҙыусыһы, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, 1965 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, III дәрәжә Дан, I дәрәжә Ватан һуғышы һәм Халыҡтар Дуҫлығы ордендары, бихисап хәрби миҙалдар кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты, республикала ғына түгел, Советтар Союзында «Башҡорт Корчагины» исеме аҫтында киң билдәлелек алған ҡаһарман шәхес Ибраһим Ғәзизулла улы Ғиззәтуллиндың (15 сентябрь 1918 — 13 май 1992 йылдар) тыуыуына 100 йыл! Арҙаҡлы милләттәшебеҙҙе иҫкә алайыҡ!


text:
Яңы дәүер фәлсәфәһе
Яңы дәүер фәлсәфәһе — Көнбайыш Европала XVII—XVIII быуаттарҙа капитализмдың аяҡҡа баҫыуы, фән һәм техниканың көслө үҫеше, донъяға эксперименталь-математик ҡараш формалашыуы менән ҡылыҡһырланған фәлсәфәнең үҫеш осоро. Был осорҙо шулай уҡ фәнни революция дәүере тип атайҙар. Ҡайһы берҙә Яңы дәүер философияһына, тулыһынса йәки өлөшләтә, XIX быуат фәлсәфәһен дә индерәләр.
Ун етенсе һәм ун һигеҙенсе йөҙ йыллыҡтарҙың аҡыл фәлсәфәһенең, эпистемологияһының һәм метафизикаһының сығанаҡ һүҙҙәре ике төп төркөмгә бүленә. Рационалистар, башлыса Францияла һәм Германияла, башта тупланған бөтә белем айырым бер «тыумыштан булған идеяларҙан» башланырға тейеш, тип күҙаллағандар. Был йүнәлештең төп вәкилдәре Рене Декарт, Барух Спиноза, Готфрид Лейбниц һәм Николай Мальбранш булған. Эмпиристар, киреһенсә, белем хис-тойғоло тәжрибәнән башланырға тейеш, тип иҫәпләгән. Был йүнәлештең төп фигуралары — Френсис Бэкон, Джон Локк, Джордж Беркли һәм Дэвид Юм. (Рационализм һәм эмпиризм тигән төшөнсәләр үҙҙәре һуңыраҡ, нигеҙҙә Кант арҡаһында барлыҡҡа килгән, ләкин улар ярайһы теүәл.) Был фәйләсуфтар этик мәсьәләләрҙе уларға хас үҙенсәлекле стилдәрҙә хәл итһә лә, этика һәм сәйәси философия шул төшөнсәләр аша ҡарала. Сәйәси фәлсәфәлә башҡа мөһим шәхестәр араһында Томас Гоббс һәм Жан-Жак Руссо булған.
Ун һигеҙенсе йөҙ йыллыҡ аҙағында Иммануил Кант рационализм һәм эмпиризмды берләштереүгә дәғүә иткән принципиаль яңы фәлсәфәүи системаны булдырған. Немец идеализмынан башлап, Кант ун туғыҙынсы быуат башында Германияла фәлсәфәүи фекерҙең ҡыҙыу үҫешен стимуллаштырған. Донъя һәм аҡыл бер үк категорияларҙан сығып аңлашылырға тейеш тигән фекер идеализмға хас һыҙаттарҙың береһе; башҡалар араһында был идея ысынбарлыҡ аҡыллы, аҡыллы ул ысынбарлыҡ, тип әйткән Георг Вильһельм Фридрих Гегелдең ижадында үҙенең кульминацияһына еткән.
Рационализм (философия) Эмпиризм └──────────┬────────────────────────────────────┤ │ │ Кантианство Позитивизм ┌─────────────┴──────────────────┬─────────────────┤ │ │ │ Гегельянство Тормош фәлсәфәһе Эмпириокритицизм │ Марксизм
Йөкмәткеһе
Төп вәкилдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Френсис Бэкон[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңы заман философтары тәбиғәттең инглиз тикшеренеүселәрҙән тәүге булып Френсис Бэкон (1561-1626). Нигеҙ һалыусы тип һанала, уның тәбиғәт методологияһы эксперименталь. Хәҡиҡәтте төшөнөү тәжрибә әһәмиәтен күрһәтеү. Фекер, практик философияһы тип йөрөтәләр тейеш характерҙар, тәбиғәт һәм кешеләр өҫтөнән хакимлыҡ маҡсаттары юғары философияһын тип тормай, ә «тәбиғәт өҫтөнән хакимлыҡ булған, уның ҡанундарына буйһонорға ғына ҡала». Бәлки тәбиғәт сағылышы анализланды һәм дөйөмләштереү юлы менән айырым закон төшөнөү, йәғни ярҙамында индукция. Тип, был хәҡиҡәтте төшөнөү өсөн нимә ҡамасаулай ҡотолорға кәрәк «йырлап» (бот). «Ырыу» донъя кешеһенең тормошон һүрәтләү менән оҡшашлыҡ шунда ынтылышы, социализм йәмғиәте; «мәмерйә» — ҡарай, үҙенең субъектив ситтекенә; «призрак баҙары» («майҙан») — фекеренә ярашлы рәүештә, ҡаланың расхожий; «призрак» театр — абруйын һуҡыр буйһона. Тәрән булған кешеләр иман килтерә, бүленгән теология фәндәр (юғары өйрәнеү, уларҙы аҡыл менән уйлап түгел, ә илаһи бер асылыштарҙың ғына мөмкин) һәм фәлсәфә (аҡыл һәм тәжрибәһен өйрәнергә ярҙам менән, тәбиғәт).
Томас Гоббс[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Томас Гоббс (1588-1679) — инглиз фәйләсуфы, «Левиафан» трактаты авторы. Сенсуализм һәм фатализм яҡлы, ихтыярҙы «тәбиғәт көсө» тип ҡараған. Ул яҡлаған донъя картинаһына механистик ҡарауға ярашлы, тик есемдәр генә объектив, ә үлсәме, ауырлығы һ. б. кеүек ҡылыҡһырланмалар субъектив була. Алланың барлығын, бер үк ваҡытта ерҙә барған эштәргә ҡыҫылмаусы, «бөтә тереклек килеп сығыуының тәүге сәбәбе йыһан энергияһы», тип таныған. Уның фәлсәфәһенең төп предметы — дәүләт ватандашы булараҡ кеше. Ижтимағи фәндәр өлкәһендә үҙен Евклид тип иҫәпләгән. Был кеше шәхестәренә ҡағыласағын аңлағанлыҡтан, йәмғиәт төҙөгәндә геометрик алымдарҙы ҡулланыу мөмкин түгеллеген раҫлаған. Уның фекере буйынса, был ҡарашты сәйәсәттә ҡулланыу кәрәк.
Үҙенең «Левиафан» трактатында ул дәүләтте кешеләрҙе кәмһетеүсе, уларҙың ихтыяждарын сикләүсе тәүрат персонажы менән сағыштыра. Дәүләт йәмәғәт килешеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән, әммә һуңыраҡ ул кешеләрҙән ситләшкән һәм улар өҫтөнән хакимлыҡ итә башлаған, тип иҫәпләй. Дәүләт эшмәкәрлеге кеше файҙаһына йүнәлтелгән булырға тейеш, яҡшылыҡ һәм яуызлыҡтың асылын дәүләт билдәләй, ә ҡалған кешеләр был критерийҙар буйынса таянырға тейеш. Дәүләт кеше мәнфәғәттәрен һәм бәхетен хәстәрләргә тейеш.
Рене Декарт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рене Декарт (1596-1650) — француз математигы, фәйләсуфы. Әгәр Френсис Бэкон тәжрибәне тикшеренеүҙе сығанаҡ нөктәһе тип ҡараһа, ә Т. Гоббс был логикаға математиканы индерһә, Декарт бөтә нәмәнең башына аҡылды ҡуйған, ә тәжрибәне аҡыл һығымталарын раҫлаусы ҡорал ғына тип һанаған. Декарт рационализм ҡарашына таянған. Тәүләп эволюция идеяларын индергән, әммә уларҙы фәҡәт механистик ҡараштарҙан сығып иҫбатлаған.
Уның фәлсәфәһенең сығанаҡ башы булып субстанция төшөнсәһе тора, бында ул антик фәйләсуфтарға яҡынлашҡан. Был мәсьәләлә, субстанцияны ике төргә бүлеп, дуализмға таянған: матди, һәм механик күҙаллауҙар аша һүрәтләрлек сикһеҙ бүленеүсе, һәм, фәҡәт үлемһеҙ йәне булған кеше генә төшөнөрлөк, бүленмәүсе рухи субстанциялар. Субстанциялар ике төп атрибутҡа: матдиһы оҙонлоҡҡа, рухийы (идеаль) фекерләүгә эйә. Кешенең рухи донъяһы тыумыштан килгәндәй. Декарт тыумыштан бирелгән идеяларға Хоҙай идеяһын һәм математика һәм логика нигеҙҙәрен («өсөнсөһөнә тиң булған ике дәүмәл, үҙ-ара тигеҙ», «бер ҙә булмағандан бер нәмә лә килеп сыҡмай») ҡарата. Фекер, Бөтә тереклеклекте Аллаһы тәғәлә булдырған, әммә яралтҡандан бирле, ул тарихтың тәбиғи барышына ҡыҫылмай.
Уның фәлсәфәһенең үҙәк урындарының береһен хәҡиҡәт һәм ысынбарлыҡта дөрөҫ белем алырға ярҙам итеүсе ысулды эҙләү проблемаһы биләй. Был мәсьәләне хәл иткәндә, ул фәлсәфәүи скептицизмды еңеп сыҡҡан. Был мәсьәлә буйынса уның данлыҡлы фекерләүе тураһында: «Мин уйлайым, тимәк, мин йәшәйем» тип тамамланған һүҙҙәре киң билдәле.
Декарт ҡулланған ысынбарлыҡты фәнни төшөнөү ысулын аналитик йәки рационалистик тип атарға мөмкин. Рене Декарт күп фәндәрҙе өйрәнеү менән, атап әйткәндә, анатомия менән шөғөлләнгән. Үҙенең хеҙмәттәрендә ул, ысынында психиканың рефлектор асылын раҫлап, мейе (йән) эшмәкәрлегенең психофизиологик нигеҙҙәрен тасуирлаған. Шуның өсөн И. П. Павлов үҙ ваҡытында Санкт-Петербург ҡалаһы янында Декартҡа һәйкәл төҙөткән.
Блез Паскаль[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Блез Паскаль (1623-1662) — күренекле француз философы, физигы, математигы һәм яҙыусыһы. Тәбиғәт белеме һәм математика өлкәһендә емешле эшләгәндән һуң (ул ихтималлыҡ теорияһының «ата»ларының береһе), уларҙан күңеле ҡайтып, дин һәм фәлсәфәүи антропология өйрәнеүгә күскән. Уның фекеренсә, «аҡыл дәлилдәре», икеләнеү менән ышаныс араһында даими үҙгәреп торғанлыҡтан, «йөрәк дәлилдәренән» түбәнерәк тип иҫәпләгән.
Ул христиан диненең төп идеяларын аристотель аңлатмаһы рухындағы космология һәм метафизиканың традицион синтезынан сығарған. Кешенең әһәмиәтһеҙлегенә күрһәткән, шул уҡ ваҡытта фекер йөрөтөүгә һәләтле булғаны өсөн уны күтәргән дә:
Паскалдең «Уйҙар» әҫәре иң яҡшы француз китаптары исемлегенә ингән һәм донъяның бик күп телдәренә тәржемә иткән.
Бенедикт (Барух) Спиноза[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бенедикт Спиноза (1632-1677) айырмалы рәүештә Декарттан айырмалы рәүештә, Ғаләмде бер субстанциянан торған ниндәйҙер (донъяның субстанциональ берҙәмлеге идеяһы), үҙенең үҙе сәбәбе булып торған үҙ эсендә рухи һәм матди башланғыстар берләштергән монизм буйынса бар. Шулай итеп, христиандарҙың «Алла донъяны булмағандан булдырған» тигән христиан идеяһын кире ҡаҡҡан. Натуралистик пантеизмға таянған, Алланы тәбиғәттә шәхсиәтһеҙ иретмә тип ҡараған, шуның өсөн ғүмере буйы сиркәү тарафынан төрлө эҙәрлекләүгә дусар ителгән. Уның фекере буйынса, берҙәм субстанция ике характеристикаға: оҙонлоҡҡа һәм фекерләүгә эйә. Шулай итеп, фекерләү кешегә генә түгел, барыһына ла хас тигән (ҡара: гилозоизм). Философияла диалектик берҙәмлектә, үҙ әйберҙәр ҙур урын бүлә. аңламай: һәм ахыр сиктә сикһеҙ, һәм берҙәм дә, кәрәкле һәм ирек («азатлыҡ кәрәклеген аңлап булмай», «хәҡиҡәт һәм үҙен аса, һәм ялған»).
Готфрид Вильһельм Лейбниц [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немец фәйләсуфы Лейбниц Готфрид Вильгельм (1646-1716) төрлө яҡлы ғалим булған, әммә уның фәлсәфә буйынса хеҙмәттәре иң ҙур әһәмиәткә эйә. Ул, донъя ваҡ-төйәк элементтарҙан — монадаларҙан, эске этәргес көскә эйә рухи һәм матди башланғыстарҙан тора, тип иҫәпләгән. Бында ул боронғо фәйләсуф Аристотелгә яҡын тора. Спинозаның фәлсәфәһенән ул пантеистик Алланы «алған», уны бар тереклектең ысын ижадсыһы, йәшәйештең «ғәйепләнеүсеһе лә, әфәндеһе лә» тип һанаған. Монадаларҙың берҙәмлеге Аллаһы тәғәлә «алдан ҡорған гармония» һөҙөмтәһе .
Арауыҡты әйберҙәрҙең йәшәү урыны һәм уларҙың хәлен көйләүсе тип иҫәпләгән, материянан айырым арауыҡ һәм ваҡыт барлығын инҡар иткән, ә ваҡытты — объекттар торошоноң эҙмә-эҙлелеген тасуирлау факторы тип иҫәпләгән. Математика үҫешенә ҙур өлөш индергән (сикһеҙ бәләкәй дәүмәлдәр төшөнсәһен индергән), иҫбатлауҙың рациональ танып белеүҙә әһәмиәтен күрһәткән. Символик һәм математик логикаға нигеҙ һалыусы тип һанала.
Дэвид Юм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дэвид Юм (1711-1776) — инглиз фәйләсуфы, тарихсыһы, иҡтисадсыһы һәм публицисы, агностицизм вәкиле. Тышҡы донъя бармы тигән һорауға Юм: «Белмәйем», тип яуап биргән. Тышҡы тәжрибә, сәбәп һәм эҙемтәне аныҡ ҡына асыҡлай алмаған «тәьҫир ағымы» ғына булғанлыҡтан, белемдең ысынлығы критерийы була алмай. Шулай итеп, тәжрибәне логика менән аңлатып булмай, сөнки ул ысын белем бирә алмай. Шуға күрә Юм күренештәрҙең сәбәплелеген объектив танып-белеү мөмкин түгел тигән һығымта яһай. Ул беҙҙең ышаныстың сығанағы булып теоретик белем түгел, ә инаныу тора, тип раҫлаған.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- XVII быуат фәлсәфәһе
- Джон Локк
- Джордж Беркли
- Немец классик фәлсәфәһе
- Фәлсәфә тарихы


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 24.02.2018
«Балам кемегеҙҙән?»
Махсус бит / Проблема // 24-02-2018, 07:00
йәки үҙәк телеканалдарҙа әхлаҡһыҙлыҡты пропагандалаған тапшырыуҙарҙы тыйырға нимә ҡамасаулай?
Үҙәк каналдарҙы ҡарарлыҡ түгел хәҙер. Һуңғы йылдарҙа ундағы темалар – кем аҡсаны йәки мираҫты урлаған, бисәһенә йәки иренә хыянат иткән, үлтергән йәки үлтермәгән һәм башҡалар. Бигерәк тә ғаиләгә ҡағылышлы тапшырыуҙар күп күрһәтелә. Берәй ҡатындың бар ғаләм алдында балаһының атаһын асыҡлауы – ғәҙәти күренеш....
[/aviable]


text:
Ниндәй миҙгелдән һеҙ, һылыуҡай?Наилә Иҫәнова – ҡатын-ҡыҙҙың “нисек матур булырға?” тигән һорауына һис икеләнмәйенсә дөрөҫ яуап бирә белеүсе кеше. Уның исеме Башҡортостанда, бигерәк тә баш ҡалала юғары зауыҡ менән кейенгән һылыуҡайҙар өсөн яҡшы таныш. Йәмһеҙ ҡатын-ҡыҙ булмай,...
Биҙәктәргә бәйләп биҙәктеХалҡыбыҙҙың матур йолалары бик күп. Шуларҙың береһе – кис ултырыу. Хәҙерге көндә был бик һирәк күренеш, тиһәк тә яңылыш булмаҫ. Күбегеҙ минең менән ризалашыр, тип уйлайым. Был йола беҙҙең өләсәй һәм әсәйҙәр заманында ҡалды инде. Кис ултырыуҙар,...
Һабын ҡайнатабыҙҺабын тураһында оҙаҡ уйланаһы түгел. Берәүҙәр кибет кәштәһенән ҡулға эләккән тәүгеһен ала, икенселәр хаҡына ҡарай, кемдер реклама тәҡдим иткәне янына бара. Сәнәғәт химияһы шомландырмай ҡалмай. Тәбиғи әйберҙәр торған һайын юғарыраҡ баһалана. Үҙ...
ИЗВЕЩЕНИЕ О ПРОВЕДЕНИИ АУКЦИОНА В ЭЛЕКТРОННОЙ ФОРМЕ31300742878 Способ закупки: Аукцион в электронной форме. Сведения о заказчике: Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Редакция журнала "Башкортостан кызы". Место нахождения: 450079, Республика Башкортостан, г. Уфа, ул....
Хуш киләһең, Йылҡы йылы!Киләһе йыл – Йылҡы йылы. Нәзәкәтле, көслө, аҡыллы ат – халҡыбыҙ өсөн айырыуса ғәзиз мал ул. Башҡорт өсөн ат – яуҙа тоғро юлдаш та, хужалыҡта ярҙамсы ла, туйҙырыусы ла, шифалы ҡымыҙы менән дауалаусы ла. Йылҡы образы башҡорт фольклорында бик киң...
Йондоҙнамә юрауҙарыҠуҙы Яңы асыштар, еңеүҙәр, ҙур ҡаҙаныштар йылы. Яңы йыл биргән мөмкинлектәрҙән файҙаланып ҡалығыҙ, ҡыйыу һәм ышаныслы рәүештә алға атлағыҙ. Холҡоғоҙға хас асыҡ күңеллелек, тәүәккәллек, ҡыйыулыҡ бар кәртәләрҙе йырып сығырға ярҙам итер. Тик...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Зинһар, килегеҙ был биттәрҙә ғариза яһау онлайн.
Рәхим итегеҙ, иғтибар итегеҙ: Үҙенсәлекле тел "Ҡабул Итеү Үҙәге Украина" рухи байлыҡ урыҫ теле. Ҡалғандары телдәрен һеҙҙең өсөн комфорт, әммә уларҙың тәржемәһен мөмкин неправильноТәржемәюҡҡа бонустар
көн
сәғәт
минут
секунд
Белеү бәйәһе тормош Украинала-был мөһим аҙым өсөн барлыҡ сит ил студенттары. Украина кем булһа ла, иң түбән сифатлы европа илдәре, - тип яһай, уның береһе-иң яҡшы вариант уҡытыу өсөн сит илдәрҙә-Европала. Әлеге статьяның һеҙ белеһеҙ тураһында урынлаштырыу баянан, транспорт, икмәк-тоҙлоҡ, туҡыма һәм дөйөм бәйәһе йәшәү Украинала. Шулай уҡ һеҙ бер нисә белеһеҙ файҙалы кәңәштәр өсөн сит ил студенттары Украинала. Ҡабул Итеү Үҙәге Украина бына беҙҙең отчет анализлау һәм хаҡтар украина:
Яһағансы беҙ башлайбыҙ тураһында һөйләргә бәләре, беҙ һөйләргә теләйбеҙ һеҙгә аҡса Украинала.
Милли валюта-украин гривна (Грн). 1 АҠШ доллары = 25 Гривна.
Милли валюта Украина ҡырҡа обвалился бер нисә йыл АХО. Киреһенсә, был оло проблема ил өсөн, был һанала оло өҫтөнлөгө-сит ил өсөн студенттары. Шул уҡ хәҙер һеҙҙең өсөн аҡса күберәк алырға мөмкин, әгәр һеҙ алыу менән доллар һеҙ.
Һеҙ алмайсы түләргә долларында йәки башҡа валютаһында. Гривна өсөн генә түләү мөмкинлеге. Бөтә сит ил валюту бүләктәренә лә алыштырырға була банктарҙа, обмена пункттары, вокзал һәм аэропорт. Был проблема түгел. Банк филиалдары өҫтәрәк ҡушыла бик распространенными. Беҙ ҙә файҙаланырға кәңәш итәбеҙ обмена аэропортында пункттары. Бигерәк тә бик файҙалы курс бүлексәләрендә, банктың.
Барыһы да тиерлек университеттар Украинала бар, үҙ үҙ дөйөм тораҡтары. Сит ил студенттары йәшәй унда ала. Бәйәһе өсөн номер хостел буласаҡ. $ 40 USD-ҡа $ 100 Доллар. Күп кенә осраҡтарҙа, һеҙ алырсыз, унда йәшәргә менән 1 йәки 2 сотел.
Ҡайһы бер студенттар күрәләр, фатир арендалау. Ҡайһы бер осраҡтарҙа, әгәр улар аренду фатир бер нисә кеше, был, бәлки, күпкә отошло.
Диапазон бәҙәр, фатир бик юғары. Был-бәйле ҡала, Майҙаны һәм уның фатир кергәндә, (үҙәк йәки украина).
Мәҫәлән, һеҙ арендалау 1 комнатная өсөн фатир $ 100 АҠШ үҙәге алыҫта. Хатта үҙәге, бәләкәй шәһәрҙәрендә.
3 комнатная фатир төшәсәк һеҙгә $ 600 Һәм аҡш долларынан ашыу. Фатир хаҡы торошона бәйле һәм фатирға ремонт мебели. Өгөт-кәңәш студентмы беҙ, асыҡлыҡ индереү өсөн мебель булып, фатирға төшөрә кереткәнсе. Артыҡ түләүҙәр һәм студенттар йәшәгән ятаҡтар күпселек түгел. $ 70 айына. Кем фатир тапшырылған, ғәҙәттә түләйҙәр артыҡ түгел $ 150. Барлыҡ бәйле һеҙҙең ихтыяждарын.
Иң ҡәҙерле ҡаланың Киев,, Одесса. Бер ни тиклем арзаныраҡ Львов, Харьков, Днепропетровск.
Әйтерһең дә Херсон шәһәрҙәрендә, Николаеве, Полтава, Ивано-Франковск, Черновцы буласаҡ арзанраҡ юғарыраҡ шәһәрҙәр.
Шулай уҡ ҙур сығымдар статьяһы. Ғәҙәттә,, әгәр һеҙ йәшһеҙ " университет дөйөм тораҡта, ул урынлашҡан, яҡын һәм һеҙгә кәрәк түгел, ҡулланырға, транспорт, барып етеү өсөн уҡыуын. Ай-һай, һеҙ әле телһеҙме барыу ер өлөшө ҡала, барыу өсөн развлекаться йәки ил буйынса йөрөйәсәк.
Шулай уҡ Украина Транспорт бик ҡиммәт..
Билет урындағы транспортта (автобус, трамвай, метро, троллейбус, һәм т. д) һеҙгә төшәсәк $ 0.4 АҠШ доллары – $ 0.7 Доллар.
Юл билеты бер айға метро башлана $ 8 USD-ҡа $ 12 Доллар (бер нисә вариант бар үтергә).
Такси һеҙгә төшәсәк $ 2 – $ 3 АҠШ доллары плюс $ 0.45 USD өсөн 1 км (башлана менән 5 км)
Бензин (1 бер литр) һеҙгә төшәсәк $ 0.85 – $ 1.05 Доллар
Украина булып, аграр ил менән ҙур һанда төрлө-төрлө. Булығыҙ, тип ышаналар, әгәр ҙә икән телисез, һәм һеҙ белмәгән күп ҡыҙыҡлы тәмле-тәмле рецептар. Бында, кешеләр һирәк заказы пицц һәм йорт фастфуд. Ғәҙәттә,, аҙыҡ-түлек магазинында йәки баҙарында уларҙың һатыу, ә уның өйҙә файҙаланып әҙерләнде. Беҙ призыва студенттар итергә шул уҡ хәл, ул бик экономиялы һәм удовлетворяющий.
Урындағы халыҡ йыш һатып ала, аҙыҡ-түлек продукттарына баҙарҙарында. Был бик уңайлы, әммә беҙ кәңәш итәбеҙ студенттарға шулай уҡ яһарға. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Һеҙ имеете достаточно тәжрибәһен булыу Украинала, һеҙ баҙарҙағы алдау булды.
Яҡшыраҡ файҙаланырға ҙур ваҡлап һатыу супермаркеты, бында бәйәһе нисек низко сауҙа итеп еңелрәк.
Иң танылған супермаркеты:
Һеҙ встретить уларҙы бөтә ерҙә.
ОК, хәҙер тураһында бәләре:
Был һанда аҙыҡ-түлек, тик беҙ, етәксе һ. б. фекеребеҙсә, һеҙ күрәһеҙ, был бәҙәр, ысынлап та ла, түбән.
Хәл ителмәгән момент. Әйтә алмайбыҙ, өҫкө кейем, моғайын түбән сифатлы. Беҙ иғтибарҙы ҡиммәтле әйбер алырға түгел, бөтә брендовый.
1 Джинсы-се башлана $ 40 Доллар.
1 Йәйге күлдәк башлана $ 40 Доллар.
1 пар аяҡ кейеме башлана $ 20 Доллар. Яҡшы түгел, кроссовки ҡиммәт тора, тип, $ 100
Һис шикһеҙ, беҙ барыбыҙ ла беләбеҙ бәйәһе тормошона бәйле кеше.
Кемдер тыйнаҡ ҡына тиерлек йәшәй һәм аҡса әрәм күңел асыу, һәм кемдер, гел йөрөй иң модные бутик һәм кисәләр.
Әйҙәгеҙ, ҡарайбыҙ әлеге һан яғынан. Минималь эш хаҡы Украинала, закон буйынса,, бары $ 62 Доллар. Уртаса эш хаҡы IT-белгестәр – 325 Доллар ,медицина хеҙмәткәре – $ 250, кеше, ул ғына үҙемдең карьерамды башлағанда, – 100-150 доллар.
Шулай, Һеҙ тойоу күңелгә ятышлы, сығымдары $ 200 айына (шул иҫәптән арендаға дөйөм бүлмә тораҡта).
Әгәр һеҙ килтерәһеңме позволить тоторға $ 500 айына, һеҙ йәшәргә оло фатирҙа, покупаю төрлө әйберҙәр һәм йыш ҡына күңелле.
Рәхим итегеҙ, иғтибар итегеҙ: Университеттар өсөн түләүҙе уҡытыу кермәй был бәйәһе.


text:
Ырғыҙ (гәзит)
«Ырғыҙ» — Һамар өлкәһе башҡорттарының ижтимағи-сәйәси гәзите. Ойоштороусыһы — Һамар өлкәһе хөкүмәте һәм Һамар өлкәһенең «Башҡорттар ҡоролтайы (Конгресы)» ижтимағи ойошмаһы. 2000 йылдың ғинуарынан алып башҡорт телендә донъя күрә. Айына 1 тапҡыр баҫыла. Гәзитте асыуҙа Шамил Ғәлимов фиҙаҡәрлек күрһәтә. Баҫманың тәүге мөхәррире Сания Ноғманова була, ә 2000 йылдың көҙөнән, баш мөхәррир булараҡ, баҙманы Сәлимә Краснова етәкләй.
Гәзиттә Һамар өлкәһендә йәшәүсе башҡорттарҙың хәҙерге тормошона, тарихына, мәҙәни мираҫына, милли йолаларына, туған телде һаҡлау һәм үҫтереүгә ҡағылышлы материалдар төп урынды биләй.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башкирская энциклопедия. — Том 3. — Научное издательство «Башкирская энциклопедия». — Уфа, 2007. — б. 188.


text:
Ацтектар
Ацтектар — Мексикала йәшәүсе, бигерәк тә нахуатль теле туған теле булған халыҡ. Ацтек (Ацтекатль) нахуатль телендә «берәү Ацтландан» тигәнде аңлата. Ацтлан — шул ваҡыттың нахуатль телендә һөйләшеүсе халыҡ мәҙәниәте өсөн мифологик урын.
Ацтектар цивилизацияһы XIV—XVI быуаттарҙа, Месоамерика хронологияһында һуңғы пост-классик дәүерендә Урта Американың байтаҡ ҙур өлөшөн биләп торған.
Мехикаларҙың ышаныуҙары буйынса Мехико-Теноститлан күл уртаһындағы утрауҙа, Ацтланда урнашҡан, һәм уның халҡы ацтекатль тип аталған. Бынан ацтек һүҙе килеп сыҡҡан. Йыш ҡына «ацтек» төшөнсәһе Теночтитлан (хәҙерге ваҡытта Мехико ҡалаһы урынында) Мехика кешеләрен аңлата.
Ҡайһы ваҡыт төшөнсә шулай уҡ Теночтитландың ике мөһим ҡала-дәүләтен — Техкокодағы Акольхуа һәм Тлакопандаг Тепанекты үҙ эсенә ала, был ҡалалар бөтәһе бергә ацтектарҙың өслөк альянсын — «Ацтек империяһын» тәшкил иткән.
XIII быуаттан башлап, Мехико үҙәне Ацтек цивилизацияһының йөрәге булып торған: бында Техкоко күлендәге утрауҙарҙа ацтектарҙың өс альянсының баш ҡалаһы Теночтитлан урнашҡан. Өслөк альянсының сәйәси гегемонияһы Мехико Үҙәненән бик алыҫ ерҙәргә тиклем еткән.
Халыҡ какао эсемлеген яратҡан, шунан тыш какаоны төрлө ризыҡтар яһауҙа ҡулланған. Ацтектарҙа аҡса ролен дә какао орлоҡтары үтәгәне билдәле. Хатта аҡсаны ялғанлап ерҙән, йәки балсыҡтан яһау осраҡтары ла булған. Миҫал өсөн: бер ҡорбан өсөн «сифатлы» ҡолдоң баһаһы 4000 какао орлоғо булған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Астеки // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Сайт «Мир индейцев»


text:
- Подробности
- Просмотров: 440
ИХСАНОВ Рафиҡ Рәшит улы (27.9.1965, БАССР‑ҙың Әлшәй р‑ны Түбәнге Әүрез а.), лётчик, полковник (2002). Рәсәй Федерацияһы Геройы (2000). 1987—88 йй. Афғанстанда һәм 1995—96 йй., 1999—2000 йй. Төньяҡ Кавказда хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы. Һарытау юғары хәрби авиация лётчиктар уч‑щеһын (1986), Ю.А.Гагарин ис. Хәрби‑һауа акад. (Мәскәү өлк. Монин ҡасабаһы, 1995) тамамлаған. 1982 й. алып Совет Армияһында, 1992 й. — Рәсәй Армияһында. Герой исеменә 58‑се дөйөм ғәскәр армияһы 487‑се айырым вертолёт полкының эскадрилья ком. подполк. И. 1999—2000 йй. Төньяҡ Кавказдағы һуғыштарҙа күрһәткән батырлығы өсөн лайыҡ була. Запасҡа сыҡҡандан һуң (2006) “Хәрби, махсус һәм ике тәғәйенләнешле интеллектуаль эшмәкәрлек һөҙөмтәләрен хоҡуҡи яҡлау буйынса федераль агентлыҡ” Федераль Дәүләт бюджет учреждениеһында эшләй, ш. уҡ ваҡытта Е.Н.Кочешков ис. Советтар Союзы һәм Рәсәй Федерацияһы Геройҙарына ярҙам итеү төбәк йәмәғәт фондының (Мәскәү) вице‑президенты, президиумы ағзаһы. 3‑сө дәрәжә “СССР Ҡораллы Көстәрендә Тыуған илгә хеҙмәт иткәне өсөн” орд. м‑н бүләкләнгән (1988).
Хеҙм.: Армейская авиация — грозная сила на поле боя. М., 2007.
Е.А.Смирнов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Федотов Иван Дмитриевич
Федотов Иван Дмитриевич (28 ноябрь 1996, Санкт-Петербург) — Рәсәй хоккейсыһы, Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубының ҡапҡасыһы.
Йөкмәткеһе
Карьера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иван Федотов Санкт-Петербургта тыуа һәм шундағы СКА спорт мәктәбенә бара. 2009 йылда тәүге турнирҙа ҡатнаша. 2012/2013 йылдар миҙгелен ул Мәскәү өлкәһенең Электросталь ҡалаһындағы «Кристалл» хоккей клубында уҙғара.
Түбәнге Камала карьераһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2013 йылдың май айында КХЛ драфтында Иван Федотовты 5-се раундта дөйөм 156-сы һан аҫтында «Нефтехимик» хоккей клубы һайлай. Ошонан һуң уның профессиональ карьераһы башлана. 8 сентябрҙә ул ЙХЛ чемпионатында «Нефтехимик» командаһының йәштәр составында — «Реактор» командаһы өсөн тәүге осрашыуын уҙғара, «Реактор» «Кузнецкие Медведи» хоккей клубын буллиттар серияһында 4:3 иҫәбе менән ота. 2013/2014 йылдар даими миҙгелендә ул 24 уйын үткәрә (етәүһен еңә). Плей-оффта Иван бер осрашыуҙа ла ҡатнашмай.
2014/2015 йылдар миҙгелендә Иван Континенталь хоккей лигаһында тәүге осрашыуын уҙғара. 12 декабрҙә Новосибирскта урындағы «Себер» менән уйында (2:7 — «Нефтехимик» еңелә) ул өсөнсө периодты тулыһынса уйнай һәм ике шайба үткәрә. Башҡа ул «Нефтехимик» өсөн бер осрашыу ҙа үткәрмәй. ЙХЛ чемпионатының даими миҙгелендә 41 уйын үткәрә, егерме береһен еңә һәм 6 тапҡыр ҡапҡаһын «ҡоро» ҡалдыра. Ноябрь айында ул лиганың иң яҡшы ҡапҡасыһы тип таныла. Харламов кубогы плей-офф уйындарында ул «Реактор» командаһы уҙғарған 10 уйынды башынан аҙағына тиклем уҙғара. Шуларҙың алтауһында команда еңә. «Реактор» конференция ярымфиналына етә һәм шунда «Белые Медведи» командаһына еңелә.
2015/2016 йылдар миҙгелендә КХЛ чемпионатында ул «Нефтехимик» уйынға составына 10 тапҡыр керә, әммә боҙҙа бер минут та үткәрмәй. ЙХЛ чемпионатында 29 уйын үткәрә (18 еңеү уның иҫәбендә). Харламов кубогының тәүге раундында «Реактор» «Чайка» командаһына серияла 2-3 иҫәбе менән отола, ә Иван Федотов биш уйындың икәүһен еңә.
«Салауат Юлаев»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2016 йылдың 4 май көнөндә Федотов ҡатнашлығында «Салауат Юлаев» һәм «Нефтехимик» командалары араһында алмашыу була. Рафаэл Хәкимов менән Кирилл Кабанов Түбәнге Камаға йүнәләләр, ә Өфөгә Федотов күсә[1]. Әммә был миҙгелдә Иван «Салауат Юлаев» өсөн бер осрашыу ҙа үткәрмәй. ЮХЛ-да «Торос» өсөн тәүге уйынын 2016 йылдың 17 ноябрендә үткәрә һәм еңеү яулай. Нефтекама клубы даими чемпионатты 5-се урында тамамлай һәм Братина кубогының беренсе раундында еңелеп ҡала. Бөтәһе шул йылда ул 8 осрашыу үткәрә һәм бишәүһен еңә.
2017/2018 йылдар миҙгелендә Иван «Салауат Юлаев» өсөн 1 уйында ғына ҡатнаша — 4 октябрҙә ул СКА хоккей клубына ҡаршы уйында Бен Скривенсты алмаштыра һәм 22 һуғыуҙы кире ҡаға. Юғары хоккей лигаһында «Торос» менән Петров кубогының сирекфиналына тиклем етә, барыһы 26 уйынды үткәрә һәм 8 еңеү яулай.
Статистика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һуңғы яңыртыу: 13 август 2018 йыл
Иҫкәрмәләр: У — уйындар һаны, Е — еңеүҙәр, О — отолоуҙар, Т/ӨВ — тигеҙ иҫәп менән буллиттар серияһы булған уйындар, Мин — боҙҙа үткәргән минуттар һаны, ҮШ — үткәргән шайбалар, У"0" — ҡоро уйындар һаны, ЫК — ышаныслыҡ коэффициенты, %КҠШ — кире ҡағылған шайбалар проценты
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Иван Федотов — Eliteprospects.com сайтында статистикаһы (инг.)
- Иван Федотов — The Internet Hockey Database сайтында статистика (инг.)
- КХЛ сайтында профиле (рус.)
- Иван Федотов профиле ЙХЛ сайтында
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 28 ноябрҙә тыуғандар
- 1996 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Санкт-Петербургта тыуғандар
- Алфавит буйынса спортсылар
- Алфавит буйынса хоккейсылар
- КХЛ хоккейсылары
- Салауат Юлаев командаһының уйынсылары
- Рәсәй хоккейсылары
- ЙХЛ хоккейсылары
- Рәсәй хоккей ҡапҡасылары
- Хоккей ҡапҡасылары
- Нефтехимик командаһының уйынсылары
- Реактор командаһының уйынсылары
- «Филадельфия Флайерз» менән драфтланғандар


text:
Басс боғаҙы
Басс боғаҙы — Австралия һәм Тасмания утрауын айырыусы һәм Һинд океанын Тымыҡ океан менән тоташтырыусы боғаҙ.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боғаҙ киңлеге 240 км, ә уртаса тәрәнлеге яҡынса 50 м тәшкил итә. Боғаҙ яҡынса тик 10 000 йыл элек диңгеҙ кимәле күтәрелеү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Быға тиклем Тасмания Австралия ҡитғаһының бер өлөшө булып торған. Боғаҙға 1798 йылда уны асҡан Мэтью Флиндерс тарафынан карап врачы Джордж Басс исеме бирелгән.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бассов пролив // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Tasmanian Department of State Development - Redi Map
- Telstra plans second Bass Strait optical fibre cable, Sydney Morning Herald (2 August 2002).
- The Basslink Project. National Grid.
- History of the Atlantic Cable & Undersea Communications.


text:
Газета "Йәшлек" » Экономика » Үҙ эшеңде башла! » Гүзәллек булдырыусы
Гүзәллек булдырыусы
Учалы ҡалаһынан 77 йәшлек Рәүил Хәйруллин үҙе йәшәгән күп ҡатлы йорт алдын гөл-сәскәгә күмгән
Төҙөк, таҙа йәшәүгә үтә уңайлы Учалы ҡалаһы йәйгеһен бигерәк матур – тулыһынса гөл-сәскәгә күмелә! Шул гүзәллекте тыуҙырған кешеләрҙең береһе күршебеҙҙә йәшәй. Ғәҙәттә, гүзәллекте ҡатын-ҡыҙ булдыра, ә беҙҙең күрше – көслө заттан: етмеш ете йәшлек Рәүил Хәйруллин ҡара яҙҙан күп ҡатлы йорто янында ер менән булыша башлай һәм ҡар яуғанға тиклем шул кескәй баҡсаһын, бәләкәй баланы ҡарағандай, тәрбиәләүҙән туҡтамай. Әллә күпме ағас, ҡыуаҡ килтереп ултыртҡан, түтәлдәр яһап, гөлдәр үҫтергән Рәүил Закир улы, ҡышҡыһын машиналар тапамаһын өсөн, баҡсаны бер яҡлап кәртәләп тә алды. Юҡҡа барыһы ла туҡ, ә ул кәртәгә рәшәткәләрҙе сүплеккә ырғытылған төҙөлөш материалдары араһынан эҙләп табып, бысып, ҡырҡып, йүнәтеп алған.
Көрәк тотоп эшкә сыҡҡан ыңғайына өйрәтеүселәре лә янына йыйыла: йә “дөрөҫ” ҡаҙырға өйрәтергә самалайҙар, йә – үҫентеләрҙе “дөрөҫ” ултыртырға һ.б. Тегеләй эшлә, былай ит, тигәндәр менән Рәүил ағай һүҙ көрәштереп, көсөн, ваҡытын әрәм итмәй. Эш рәтен-сиратын яҡшы белгәс, мә, эшләп ал, арып ҡына тора инем, ағайыңа ял бир, тип тыныс ҡына эш ҡоралын һона. Ҡайҙан, эшләй торғандары бармы... Шунда уҡ “белгестәрҙең” эҙе һыуына – һәр кемдең шул ике арала ашығыс йомошо барлыҡҡа килеп, күҙ асып йомғансы ҡасалар.
– Ер ҡаҙыу менән тел сарлау бер иш түгел бит, – тип көлә Рәүил ағай. – Ә миңә оҡшай. Өйҙә тик ятҡансы, ошонда эш менән булыуым мең артыҡ.
Белорет районының Ботай ауылында тыуып үҫкән Рәүил ағайҙы баҡсасылыр, тип уйлағайным, баҡтиһәң, һөнәре буйынса электрик икән. Ҡырҡ биш йыл хеҙмәт стажы бар! Тәүҙә Межгорьела егерме йыл эшләһә, һуңынан ҡатыны, Бөйҙө ауылынан Әсмә Нуриәхмәт ҡыҙы яғына – Учалыға килеп төпләнеп, Учалы тау-байыҡтырыу комбинатына тоғро хеҙмәт итә.
– Эшем шундай оҡшай, – ти хаҡлы ялдағы электрик. – Иң һәйбәт, еңел эш – плоскогубцы менән отвертканан ауырыраҡ бер ни күтәреп йөрөмәйһең, рәхәт. Ғүмеремдә бер тапҡыр, төнгө сменала әле ул уныһы ла, дөм-ҡараңғыла, токтан һуғылдым. Елле генә эләкте, шулай ҙа һөнәремде алмаштырыу уйы башыма инеп тә сыҡманы. Кеше сәмле булырға тейеш. Ир кеше айырыуса. Баҡсаны ла бына шулай сәмләнеп ҡарайым. Элек, баҡсабыҙ булғанда, түтәлдәрҙе ятып тороп утай торғайным. Бер көн күрше ҡатын, бәй, Рәүил, нишләйһең ул, тип ғәжәпләнеп ҡарай. Түтәл утайым, тим. Бот сабып аптыраны: “Ятыпмы?!” Ә минең бил ауырта ине, әммә утарға кәрәк. Шуға һуҙылып ятып сүп үләндәрен йолҡтом.
Булмышы менән эшсән, гүзәллеккә ғашиҡ күршебеҙҙең ғаиләһендә өс ҡыҙ үҫкән: Роза ҡыҙҙары невролог булып эшләй, Мәүлиҙәләре – һатыусы, ә йәшләй арабыҙҙан киткән Рәзилә ҡыҙҙары ғүмерлек йөрәк яраһы булып ҡалған.
– Шул эш арҡаһында йәшәлә, эшкә әүрәйем, – тип Рәүил Хәйруллин ҡабаттан көрәккә эйелә. – Эшләһәң үҙеңә лә файҙа, башҡаларға ла ҡыуаныс. Миңә күптәр үтеп барышлай йыш ҡына рәхмәт әйтеп китә. Шул мәлдә кинәнес тойғоһо кисерәм: хаҡлы ялда булһам да, минән кешеләргә файҙа бар әле, тим.
Бик ҙур файҙа бар Рәүил ағай кеүек хазина-кешеләрҙән – улар донъяны йәмләй! Улар булғанға тирә-яҡ матурыраҡ, күңелгә яҡтыраҡ, йылыраҡ. Һәм ҡалабыҙ гүзәлерәк!
Баныу Ҡаһарманова.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 514
ИСӘТ ПРОВИНЦИЯҺЫ, башҡорт ихтилалы (1735—40) башланыу сәбәпле 1737 й. авг. Урал аръяғы Башҡортостанында ойошторола (июндә Минзәлә кәңәшмәһендә В.Н.Татищев, Л.Я.Саймонов, А.И.Тәвкилев, Өфө воеводаһы С.Шемякин ҡабул иткән ҡарар һәм Сенат указы нигеҙендә). Яңы провинция үҙәге төҙөү төбәктә хөкүмәт ғәскәрҙәренең һанын ҡырҡа арттырырға һәм Ырымбур экспедицияһы (1734—44) өсөн аҙыҡ‑түлек ташыуҙы еңеләйтергә мөмкинлек бирә. Провинцияға Себер губ. Тубыл провинцияһы Исәт, Окунев, Шадрин дистрикттары инә. 1744 й. алып Ырымбур губернаһы составында. Төньяҡта — Төмән, көнсығышта — Себер губ. Тубыл провинцияһы, көньяҡта — ҡаҙаҡ йөҙҙәре, көнбайышта Өфө провинцияһы м‑н сиктәш була. Адм. үҙәге — Сыбаркүл ҡәлғәһе, 1739 й. башлап Тинес биҫтәһе, 1943 й. — Силәбе ҡәлғәһе. Провинция м‑н Башҡорт эштәре комиссияһы һәм Ырымбур комиссияһы, 1744 й. алып Ырымбур губернаторы буйһоноуында булған Исәт провинция канцелярияһы (башында воевода торған) идара иткән. Халыҡтың төп өлөшө урыҫ крәҫтиәндәренән һәм башҡорттарҙан торған. 5 дистриктҡа (1756 й. Ҡуртамыш һәм Өйәлкә дистрикттары ойошторола) бүленгән. Златоуст (Косотур) заводы, Кәҫле заводы, Ҡыштым заводтары, Өпәле з‑ды (ҡара: Өпәле заводтары), Һатҡы заводы һ.б. пр‑тиелар эшләгән. Провинция 1781 й. бөтөрөлә, терр‑яһы Силәбе өйәҙе, Троицк өйәҙе, Пермь һәм Тубыл наместниклыҡтары составына инә.
В.Н.Моратова
Тәрж. Д.К.Үзбәков
Карта: Исәт провинцияһы (18 б. 2‑се ярт.)


text:
Заманға яраҡлаштырыпТәүәкәс ауылында йәшәгән Роза Ғәббәсова – Архангел районының абруйлы ағинәйе. Ғүмерен мөғәллимлеккә арнаған апай инде хаҡлы ялда булыуына ҡарамаҫтан, әүҙем тормош алып бара. Шиғырҙар, мәҡәләләр яҙа, төрлө ҡул эштәре иһә район, республика күләмендә...
Башҡорт аҫалы балаҫыОҫталарҙың да оҫтаһы, «Башҡорт балаҫы» республика фестивалдәре лауреаты, башҡорт аҫалы балаҫын бөтә Рәсәй халыҡ һөнәрҙәре күргәҙмәләренә алып сығыусы фиҙакәр йән – Дәүләкән районы Ҡоръятмаҫ ауылынан Назыя Фазлый ҡыҙы Әхмәтвәлиева әле лә ҡаңлы һәм...
Башҡорт аҫалы балаҫыИғтибар: яңы рубрика! Бында маһир оҫталарыбыҙ һәм уларҙың эштәре хаҡында һөйләйәсәкбеҙ....
Ҡусҡар уңыш килтерәМәктәп йылдарында әсәһе бәйләп кейҙергән йәшел генә еләткене ҡәҙерләп һаҡлай Рәлиә. Һәр яҡтан килгән әсәһе үҙе белгәнде ҡыҙҙарына ла өйрәтергә тырыша, тик «бәләкәй саҡта ҙур әйберҙәрҙе бәйләргә сабырлығым етмәй торғайны», тип хәтерләй Әбйәлил...
Биҙәүестәрҙе тағыу нескәлектәреБиҙәнеү әйберҙәренең үҙенсәлеге тураһында һүҙ алып барғанда, әлбиттә, муйынға тағыу ысулдарын да күҙ уңында тоторға кәрәк. Бөгөнгәсә килеп еткән мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, селтәр, яға, һаҡал һәм башҡа биҙәүестәрҙә үҙҙәренә хас булған традициялар...
Балаларҙың биҙәнеү әйберҙәреҠыҙ балаларҙың түшенә биҙәнеү әйберҙәре тағып йөрөүе тураһындағы мәғлүмәттәрҙе төбәкте өйрәнеүсе ғалимдарҙың, яҙыусыларҙың хеҙмәттәрендә осратырға мөмкин....
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй»ҙең Юғары һәм Генераль советтарының берләштерелгән ултырышында ҡатнаштыФото: «Берҙәм Рәсәй» партияһының сайты
Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй»ҙең Юғары һәм Генераль советтарының берләштерелгән ултырышында ҡатнашты
Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй»ҙең Юғары һәм Генераль советтарының берләштерелгән ултырышында ҡатнаштыФото: «Берҙәм Рәсәй» партияһының сайты
ӨФӨ, 2018 йыл, 22 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Кисә Мәскәүҙә Башҡортостан Башлығы, «Берҙәм Рәсәй» партияһының Юғары советы ағзаһы Рөстәм Хәмитов партияның Юғары һәм Генераль советтарының берләштерелгән ултырышында ҡатнашты. Ул «Йүнәлеш 2026» партия конференцияһы сиктәрендә үтте.
Был конференция ҙур уртаҡ эште тамамлай, уның сиктәрендә төбәктәрҙә Рәсәй Президенты Владимир Путиндың Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһен ғәмәлгә ашырыу буйынса тәҡдимдәр йыйыуға, шулай уҡ партияны яңыртыуға йүнәлтелгән дискуссиялар уҙҙы. Рәсәй Федерацияһының һәр субъектында дискуссиялар муниципаль-ара һәм төбәк этаптарында үтте. Төбәктәр үҙ тәҡдимдәрен индерҙе һәм Мөрәжәғәтнамәне тормошҡа ашырыу буйынса иң яҡшы тәжрибәләре менән таныштырҙы, шулай уҡ ошо йәһәттә төп проблемаларҙы билдәләне.
Конференция даирәләрендә фирҡә етәкселәре Советының ултырышы булды, төбәк бүлексәләре секретарҙары, субъекттарҙың закондар сығарыу йыйылыштарында фирҡә, төбәк-ара координация советтары етәкселәре, Дәүләт Думаһы депутаттары ҡатнашлығында һүҙ көрәштереү майҙансыҡтары эшләне.
Ултырышта сығыш яһап, партия рәйесе, Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев конференция ил Президентының яңы майҙағы Указында ҡуйылған маҡсаттарға ирешеү өсөн «Берҙәм Рәсәй»ҙең эшен аныҡ ҡына ойошторорға ярҙам итеүен билдәләне.
— Юғары һәм Генераль советтарҙың берләштерелгән ултырышы – беҙҙең партия конференцияһы – айырым ваҡытта үтә. Ил яңы үҫеш этабына аяҡ баҫты, ошо этаптың маҡсаттары Президенттың ағымдағы йылдың 7 майҙағы Указында асыҡтан-асыҡ яҙылған. Шул маҡсаттарҙы ғәмәлгә ашырыу өсөн Хөкүмәт булдырылған. Хөкүмәт Указды үтәү буйынса төп эш менән шөғөлләнәсәк тә инде. Әммә ысын уңышҡа ошо ҙур, милли үҫеш маҡсаттарына ирешеү өсөн бөтөн илебеҙ граждандарының тырышлығын берләштергәндә өлгәшеп була. Беҙҙең партия, иң эре партия, күпселектәр партияһы булараҡ, бындай берләшеү төрөнөң үҙәк звеноһы булыр тип ышанам, – тип белдерҙе Премьер-министр. – Указға һалынған илебеҙҙең стратегик өҫтөнлөктәре нәҡ Президентыбыҙ әйткән кеүек үтәлһен – һәр тораҡ пунктында, һәр ҡалала, төбәктә, ауылда тормош яҡшыға табай үҙгәрһен өсөн барыһын да эшләргә тейешбеҙ.
http://www.bashinform.ru/news/1161604-rustem-khamitov-prinyal-uchastie-v-sovmestnom-zasedanii-vysshego-i-generalnogo-sovetov-edinoy-rossii/


text:
Галушкалар
Галу́шкалар (укр. галушки́, словак. halušky, ингуш. хьалтамаш, чеч. галнаш) — көнсығыш Европа (Венгрия, Словакия, Чехия, Польша, Украина) һәм өлөшләтә төньяҡ-кавказ (Чечня, Ингушетия, Балҡария) аш-һыуы блюдоһы, ҡайнап торған һыуҙа бешерелгән ҡамыр киҫәктәре. Украина галушкаларын (май йәки ҡаймаҡ менән) айырым блюдо итеп тә бирәләр йәки галушкалар менән аш бешерәләр. Ингушетияла галушкаларҙың ике төрө бар — жур-хьалтамаш (чеч. ахар галнаш) (кукуруз ононан) һәм хьор-хьалтамаш (бойҙай ононан). Ике төрө лә мотлаҡ урман йыуаһы йәки һарымһаҡлы соус менән иткә гарнир сифатында бирелә. Чечен, ингуш һәм балҡар аш-һыуында йышыраҡ галушкалар менән бешкән ит әҙерләйҙәр. Һирәгерәк итте мейестә бешерәләр, ҡыҙҙыралар йәки күмерҙә әҙерләйҙәр. Һәр төрөндә лә иткә соус менән галушкалар өҫтәйҙәр[1].
Шулай уҡ «Ялҡау эремсек билмәне» исемле (айырым блюдо һымаҡ) уның айырым төрө бар — ул ғәҙәттә татлы аш тәмләткес (иретелгән май менән ҡуйыртылған һөт, йәки шуға оҡшаш) менән бирелә.
Галушкалар әҙәбиәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Галушкалар А. С. Пушкиндың «Гусар» (1833) шиғырында телгә алына:
То ль дело Киев! Что за край! Валятся сами в рот галушки
- Н. В. Гоголдең «Диканькаға яҡын утарҙа кистәр» повесында, тимерсе килгәндә им-томсо Пузатый Пацюк галушкалар ашай:
Тимерсе ҡыйыуһыҙлыҡ менән ишек асты һәм иҙәндә, өҫтөндә галушкалы туҫтаҡ ултырған ҙур булмаған тәпән алдында, төрөктәрсә ултырған Пацюкты күрҙе. Был туҫтаҡ, әйтерһең юрамал, уның ауыҙы тәңгәлендә тора. Бер генә бармағы менән дә яҡынайтмай, ул башын еңелсә туҫтаҡҡа эйелтеп, ваҡыты менән тештәре ярҙамында галушкаларҙы эләктереп ала ла, боламыҡ һемерә ине.
- Бына шулай был блюдо 1785 йылғы «Харьков наместнигы һүрәтләүендә»[2]: «Шулай уҡ улар [халыҡ] сумарға оҡшаған, сало һәм ҡарабойҙай ононан галушкалар менән шыйыҡ аш, һәм сало йәки май менән ҡаты бешкән тары бутҡаһы, уларға башлыса укроп һәм башҡа үләндәр һалып, бешерәләр».
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сумар
- Кнедль
- Кнедлик
- Брынзалы галушкалар
- Лазанки
- Туҡмас
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Яковлев Н. Ф. Ингуши. Популярный очерк. 1925.
- ↑ «Описания Харьковского наместничества конца XVIII века». Описание 1785 года. К: Наукова думка, 1991, стр.68


text:
Мәсьәләнең кәрәген бирәм
Гүзәл СИТДИҠОВА
Мәсьәләнең кәрәген бирәм
(Хикәйә)
Ишек алдында дыу килеп уйнап йөрөгәндә Асман янына күрше бабай килеп туҡтаны. Бабай Себер тигән алыҫ-алыҫ яҡта эшләй, шуға йәй — бер, ҡыш йәнә бер генә ҡайтып китә. Ҡайтҡан һайын малай янына килә лә:
— У-у-у, ҡайһылай үҫеп киткәнһе-ең, — тип аптырап ҡарап тора. — Исемеңде онотам да ҡуямсы.
— Асман да инде.
— Әй, шулай бит әле. Нисә йәш булып китте инде?
— Бына ошолай, — тип Асман өс бармағын күрһәтте.
— Ҡыш ҡайтҡанда ла шунса күрһәтә инең, әле лә шул тиклем. Әллә һанай белмәйһең инде.
— Беләмсе. Һин ҡыш ҡайтҡанда миңә бәләкәс өс йәш ине, хәҙер ҙур өс йәш. Тиҙҙән дүрт йәш тула, бәлки, мәктәпкә лә барырмын әле, — тип ебәрҙе кескәй күрше.
Ысынлап та, шул тиклем мәктәпкә йөрөгөһө килә малайҙың. Ана, апайҙары уҡый ҙа белә, бик аҡыллы нәмәләр тураһында һөйләшә. Мәсьәлә тигән нәмә менән нисегерәк ваш ваталар улар.
— Ах-ах-ах, ә мәктәптә нишләргә уйлайһың?
— Мәсәләнең кәрәген бирәм, — тине Асман. — Апайымдарға бәйләнеп илатмаһын.