text:
Тематик план
№
Тема
Йөкмәткеһе
Уҡыусының эшмәкәрлеге
иҫкәрмә
Дата
Үткәреү
ваҡыты
Фактик
үткәреү ваҡыты
1
Предмет тураһында төшөнсә
Предмет. Уны өйрәнеү ысулдары (ҡул менән тотоп, күҙҙәр менән күреп). Предметтың тормоштағы әһәмиәте, ҡулланышлы
Предметты күҙәтергә, сағыштырырға. Уның тураһында мәғлүмәт алыу ысулдарын асырға. Предметты һүрәтләп һөйләү алгоритмын төҙөргә. Предметты өйрәнеү ысулдарын тикшерергә,үҙләштерергә
01.09
2
Предмет һәм һүҙ
Һүҙ. Предмет. Был ике төшөнсәне сағыштырыу.
Предметты тотабыҙ, күрәбеҙ. Һүҙҙең исем атау функцияһы. Уның телмәрҙәге әһәмиәте. Махсус рәүештә һорау төҙөргә өйрәтеү (өйрәнеү объекты тураһында мәғлүмәт алыу маҡсатында)
Предметты һәм һүҙҙе күҙәтергә, сағыштырырға. Уларҙың айырмалыҡтарын табырға. Һығымта яһарға. Уүыу материалын өйрәнеү процесында диалогта ҡатнашырға. Уүытыусыға һорау бирергә.
02.09
3
Предмет атамаһын белдергән һүҙҙәр
Һүҙҙең исем атау функцияһы. Предмет исемен (атамаһын) белдергән һүҙҙәр. Уларҙың үҙенсәлектәре. Телмәрҙәге әһәмиәте.
Һүҙҙе әйтергә, ишетергә. Уны фәнни тикшереү объекты итеп күҙәтерғә һәм сағыштырырға. Предмет исемен белдергән һүҙҙәр йыйрға. Уларҙы график һыҙма ярҙамында тамғаларға.
03.09
4-5
Предмет хәрәкәтен белдергән һүҙҙәр
Предмет хәрәкәтен белдергән һүҙҙәр. Хәрәкәт. Эш. Предмет башҡарған эш-хәрәкәт. Һүҙбәйләнеш (терминды атамайынса) төҙөү. Предмет атамаһы һәм уның эше, хәрәкәте. Предмет хәрәкәтен белдергән һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы.
Предмет хәрәкәтен белдергән һүҙҙәрҙе тупларға. Предмет атамаһын белдергән һүҙгә ярашлы уның эш-хәрәкәтен белдергән һүҙ табырға. Һүҙбәйләнештәр төҙөргә. Уларҙың график һыҙмаһын төшөрөргә.
04.09
07.09
6-7
Предмет билдәһен белдергән һүҙҙәр
Предмет һәм уның билдәһе. Предмет билдәһен белдергән һүҙҙәр.Предмет атамаһын белдергән һүҙгә ярашлы билдә-һүҙҙе табыу. Һүҙбәйләнеш төҙөү. Предмет билдәһен беледргән һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы.
Предметҡа хас билдәлрҙе әйтергә. Уларҙы күҙәтергә, сағыштырырға. Предмет атамаһына ярашлы билдә-һүҙҙәр уйларға. Һүҙбәйләнештәрҙе график һыҙма ярҙамында күрһәтергә.
08.09
09.09
8
Һүҙбәйләнеш
Һүҙбәйләнеш. Предмет атамаһы һәм уның хәрәкәтен аңлатҡан һүҙҙәрҙән һүҙбәйләнештәр төҙөү. Предмет хәрәкәтен белдергән һүҙҙәрҙең билдә-һүҙҙәр менән бәйләнеше (һүҙбәйләнеш). Һүҙбәйләнеште график һыҙмала күрһәтеү
Һүҙбәйләнештәр төҙөргә. Уларҙы телмәрҙән айырып алырға. Бирелгән һүрәт йөкмәткеһенә нигеҙләнеп һүҙбәйләнештәр төҙөргә. Һүҙбәйләнештәрҙең график һыҙмаһын һыҙырға
10.09
9-10
Һөйләм. Һөйләмгә һүҙ өҫтәү
Һөйләм тураһында төшөнсә. Һөләмдең башы, аҙағы. Уның аҙағында тыныш билдәләре (нөктә, һорау, өндәү)Бәләкәс (йыйынаҡ) һәм ҙур (киңәйтелгән) һөйләмдәр. Һөйләмде киңәйтеү, тулыландырыу. Һөйләм һыҙмаһы. Һөйләмгә һүҙ өҫтәү тамғаһы
Һөйләмде күҙәтергә. Өндәшеү маҡсатына ҡарап, һөйләм аҙағында нөктә,һорау, өндәү ҡуйырға. Уларҙы тейешле интонация менән әйтергә. Бирелгән һүҙҙәр йәки һүрәт ярҙамында һөйләмдәр төҙөргә. Уларҙың һыҙмаһын һыҙырға.
11.09
14.09
11-13
Ярҙамсы һүҙҙәр
Һәм, менән ярҙамсы һүҙҙәре. Уларҙың һөйләмдәге функцияһы. Уларҙың ҡулланышы. Ғына-генә, ҡыны-кенә ярҙамсы һүҙҙәре. Уларҙың һөйләмдәге функцияһы, ярҙамсы һүҙҙәрҙе һөйләм һыҙмаһында график тамғалау
Телмәр ағышынан ярҙамсы һүҙәрҙе бәйләнеп килгән һүҙе менән айырып әйтергә. Уларҙы һөйләм һыҙмаһында тейешле тамға менән тамғаларға
15.09
16.09
17.09
14
Тикшереү эше
Предмет. Һүҙ. Һүҙ төркөмдәре. Һөйләм.
Тыңларға, ишетерғә, айырып билдәләргә, һыҙмаһын һыҙырға
18.09
15-16
Һүҙ. Өн
Һүҙҙе тыңлау. Уның һәр өнөн тауыш (интонация) ярҙамында айырып әйтеү. Өндәрҙең урынын билдәләү. Уның өн моделен төҙөү. Бирелгән график һыҙмаға ярашлы һүҙҙәр уйлау
Һүҙҙе әйтергә, тыңларға. Һүҙҙең һәр өнөн тауыш ярҙамында айырып әйтергә һәм моделдә һәр өндө үҙ шаҡмағына ҡуйып уҡырға
21.09
22.09
17
Һуҙынҡы,тартынҡы өндәр. Ижек
Һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәрҙе график тамғалау. Һүҙҙең өн моделен төҙөү. Һүҙҙе ижеккә бүлеү ысулдары. Өндө әйткәндә ауыҙ ҡыуышлығынан өрөлгән һауаға ҡаршылыҡ ҡуйыу осраҡтарын күҙәтеү: (ирендәр ҡымтыла, тел аңҡауға йәбешә йәки аҫҡы һәм өҫкө рәт тештәр “тоташа” һ.б.). Өндө тартынҡы һәм һуҙынҡыға айырыу
Өндәрҙе күҙәтергә, тикшереү эше үткәрергә, уларҙы айырыу ысулдарын, юлдарын табырға. Өндө әйткәндә үпкәнән өрөлгән һауаның хәрәкәт итеүен күҙәтергә һәм һауа ауыҙ ҡыуышлығында ниндәй ҡаршылыҡтарға осрауын тойомларға: өндө әйткәндә тел, теш, ирендәр, аңҡау ни хәлдә, ниндәй торошта булыуын тойорға
23.09
18-19
Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәр
Ҡалын һәм нәҙек әйтелешле һүҙҙәр. Ярым нәҙек һәм ҡалын һуҙынҡы өндәр. [ә],[ө], [ү],[и], [э] һәм [у],[ы], [а],[о] өндәре. Һүҙҙә сингармонизм законы. Тартынҡы өндәр нәҙек һуҙынҡылар уратылышында. Тартынҡылар ҡалын һуҙынҡылар уратылышында. Ҡалын һәм нәҙек өндәрҙе график моделдә айырып тамғалау (ҡалын өндәр - зәңгәр, нәҙек өндәр - һары төҫтә). Һүҙҙәрҙе өн моделенә ярашлы уҡыу
Ҡалын һәм нәҙек әйтелешле һуҙынҡыларҙы сағыштырырға. Һүҙҙә [ә],[ө],[ү],[и],[э] һәм [у], [ы],[а],[о] һуҙынҡыларының тартынҡы өндәрҙең әйтелешенә тәьҫирен тойомларға. Һүҙҙең өн моделен һыҙырға
24.09
25.09
20-22
Һаңғырау,яңғырау тартынҡылар
Шау һәм тауыш ярҙамында яһалған тартынҡы өндәр. Тартынҡыларҙы яңғырау һәм һаңғырау өндәрғә төркөмләү. Һанғырау, янғырау тартынҡыларҙы график тамғалау
Тартынҡыларҙы күҙәтергә. Ике тартынҡыны сағыштырырға һәм уларға хас айырмалыҡтарҙы билдәләргә, һығымта яһарға
28.09
29. 09
30.09
23-24
Һүҙҙең өн моделе
Һуҙынҡы, тартынҡы өндәр. Нәҙек, ҡалын тартынҡылар. Яңғырау, һаңғырау тартынҡылар
Һүҙгә өн анализы яһарға, уныү график моделен төҙөргә. Өндәргә тулы характеристика бирергә
01.10
02.10
25
Баҫым
Баҫымдың һүҙҙең аҙаҡҡы ижегенә төшөүе. Башҡорт телмәре музыкаль һәм яғымлы
Һүҙҙә баҫымлы ижекте тауыш менән айырып әйтергә, уны билдәләргә
05.10
26
Тикшереү эше
Һүҙ һәм өн. Һуҙынҡы һм тартынҡы өндәр. Һүҙҙең өн моделе
Тест эштәрен инструкцияға ярашлы үтәргә
06.10
27
[ә] өнө. Уны Әә хәрефе менән тамғалау
[ә] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [ә] – нәҙек һуҙынҡы. [ә] өнөн Әә хәрефе менән тамғалау. Ҙур хәреф Ә кеше исемдәрендә һәм һөйләм башындағы һүҙҙә. Уның менән һүҙҙәр уйлау. 2-3, 3-4 өндән торған һүҙҙәрҙең өн-хәрефтән торған график һыҙмаһы. Һыҙмала Әә хәрефен үҙ урынына (шаҡмаҡҡа) баҫмалап яҙыу, һүҙҙе уҡыу
[ә] өнөн әйтергә, тыңларға, күҙәтергә. Уға тулы характеристика бирергә, һығымта яһарға. Ә хәрефен баҫмалап һәм дөрөҫ каллиграфия менән дәфтәргә яҙырға. Ә хәрефле һүҙҙәрҙең һыҙмаһын һыҙырға, уҡырға
07.10
28
[а] өнө. Уны Аа хәрефе менән тамғалау
[а] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [а] – ҡалын һуҙынҡы. [а] өнөн Аа хәрефе менән тамғалау. Ҙур хәреф А кеше исемендә, хайуан ҡушаматында; һөйләм башындағы һүҙҙә.3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һыҙмала Аа хәрефен үҙ шаҡмаҡтарына баҫмалап яҙыу, һүҙҙе уҡыу: ал, ат,аш,ас,аҡ,ай,ала, ата, аша, аса, ға, баш, таш, ҡаш, ҡар, май, шар, зар, тар, атай, ағай, апай, ашай, арый, арыш, алҡа, арпа, алма, арҡа, бара, бала, тала, ҡала һ.б.
[а] өнөн әйтергә, тыңларға, сағыштырырға (а - ә). Уға тулы характеристика бирергә, һығымта яһарға. Аа хәрефен баҫмалап һәм дөрөҫ каллиграфия менән дәфтәргә яҙырға. А хәрефле һүҙҙәрҙе уҡырға, яҙырға
08.10
29
Әә – Аа хәрефтәре
Әә – Аа хәрефтәре. [ә],[а] өнө булған һүҙҙәрҙе сағыштырыу. Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәр. Башҡорт теленең сингармонизм законы. Нәҙек, ҡалын һүҙҙәр. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән алмаштырыу һәм һүҙҙең мәғәнәһе үҙгәреүе: әй – ай, әсә – аса, бәрә – бара, бәлә – бала һ.б.
Әә, Аа хәрефтәрен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Һүҙҙәр уҡырға. Диктант яҙырға. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән алмаштырғанда күҙәтелгән үҙгәреште аңлатырға, һығымта яһарға
09.10
30
[ө] өнө. Уны Өө хәрефе менән тамғалау
[ө] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [ө] – ярым нәҙек һуҙынҡы.Тартынҡы өн [ө], [ә] һәм [а] өндәре уратылышында. [ө] өнөн Өө хәрефе менән тамғалау. Ҙур хәреф Ө (Ә,А) кеше һәм ҡала исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында, һөйләм башындағы һүҙҙә.3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Өө хәрефен үҙ шаҡмағына баҫмалап яҙыу, һүҙҙе уҡыу: өс, өҫ, өн, өң, өт, өкө, һөй, йөй, сөй, көй, көн, төн, бөрө, көлтә, төйөн, бөйөк, төкө, бөркөт, һөлөк
[ө] өнөн әйтергә, тыңларға, сағыштырырға. Өнгә тулы характеристика бирергә, һығымта яһарға. Өө хәрефен баҫмалап һәм дөрөҫ каллиграфия менән дәфтәргә яҙырға. Өө хәрефле һүҙҙәрҙе уҡырға, яҙырға
12.10
31
[о] өнө. Уны Оо хәрефе менән тамғалау
[о] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [о] – ҡалын һуҙынҡы.Тартынҡылар [о],[ө],[ә],[а] һәм [о] өндәре уратылышында. [о] өнөн хәреф менән тамғалау. Оо хәрефе. Оо хәрефен яҙырға өйрәнеү. Баш хәреф О (Ә, А, Ө) кеше һәм хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. 3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Оо (Әә, Аа, Өө) хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[о] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙәрҙең өн моделен төҙөргә. Һүҙҙә [о] өнөн Оо хәрефе менән тамғаларға. Оо хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Һүҙҙе уҡырға. Оо,Өө, Аа, Әә хәрефле һүҙҙәрҙе әйтеп яҙҙырырға (шаҡмаҡлы һыҙмала)
13.10
32
Өө – Оо хәрефтәре
Өө – Оо хәрефтәре. [ө],[о] өнө булған һүҙҙәрҙе сағыштырыу. Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәр. Башҡорт теленең сингармонизм законы. Нәҙек, ҡалын һүҙҙәр. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән сағыштырыу һәм һүҙ мәғәнәһенең үҙгәреүе: өс- ос,өн – он, өт- от, өтә- ота, тор- тар,көн-төн һ.б.
Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәрҙе күҙҙәтергә, сағыштырырға, һығымта яһарға. Һүҙҙең өн моделен һыҙырға. Өө – Оо хәрефтәре булған һүҙҙәр йыйрға. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән алмаштырғанда күҙәтелгән үҙгәреште аңлатырға, һығымта яһарға. Өө, Оо хәрефтәрен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Ул хәрефтәр булған һүҙҙәрҙе график һыҙманан уҡырға
14.10
33
[ү] өнө. Үү хәрефе
[ү] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [ү] – нәҙек һуҙынҡы.Тартынҡылар [ү],[ә],[а],[ө] һәм [о] өндәре уратылышында. [ү] өнөн хәреф менән тамғалау. Үү хәрефе. Үү хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф Ү (Ә, А, Ө, О) кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. 3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Үү (Ә, А, Ө, О) хәрефен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[ү] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. [ү] өнөн Үү хәрефе менән тамғаларға. Үү хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Һүҙҙең шаҡмаҡлы һыҙмаһында Үү хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Һүҙҙе уҡырға. Үү,Өө, Аа, Әә, Оо хәрефле һүҙҙәрҙе әйтеп яҙҙырырға (шаҡмаҡлы һыҙмала)
15.10
34
[у] өнө. Уу хәрефе
[у] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [у] – ҡалын һуҙынҡы.Тартынҡылар [у], [ү],[о],[а],[ө] өндәре уратылышында. [у] өнөн хәреф менән тамғалау. Уу хәрефе. Уу хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф У (Ә, А, Ө, О) кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. 3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Уу (Ә, А, Ө, О) хәрефен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[у] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. [у] өнөн Уу хәрефе менән тамғаларға. Уу хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Һүҙҙең шаҡмаҡлы һыҙмаһында Уу хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Һүҙҙе уҡырға.Уу, Үү,Өө, Аа, Әә, Оо хәрефле һүҙҙәрҙе әйтеп яҙҙырырға (шаҡмаҡлы һыҙмала)
16.10
35
Үү – Уу хәрефтәре
Үү – Уу хәрефтәре. [ү],[у] өнө булған һүҙҙәрҙе сағыштырыу. Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәр. Башҡорт теленең сингармонизм законы. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән сағыштырыу һәм һүҙ мәғәнәһенең үҙгәреүе
Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәрҙе күҙҙәтергә, сағыштырырға, һығымта яһарға. Һүҙҙең өн моделен һыҙырға. Үү – Уу хәрефтәре булған һүҙҙәр йыйрға. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән алмаштырғанда күҙәтелгән үҙгәреште аңлатырға, һығымта яһарға. Уу, Үү хәрефтәрен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Ул хәрефтәр булған һүҙҙәрҙе график һыҙманан уҡырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға
19.10
36-37
[э] өнө. Ээ (е) хәрефе
[э] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [э] – ярым нәҙек һуҙынҡы.Тартынҡылар [э], [у], [ү],[о],[а],[ө] өндәре уратылышында. [э] өнөн хәреф менән тамғалау. Ээ(е) хәрефе. Ээ хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф Э (У, Ә, А, Ө, О) кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында; һөйләм башындағы һүҙҙә. 2-3,3-4 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Ээ (Ә, А, Ө, О) хәрефен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу: эс, эт, эш, эл, эсә, этә, элә, эшсе, эңер, эйәк, эйәр; бел, бер, беш, кер, тел һ.б.
[э] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Һүҙҙә [э] өнөн Ээ (е) хәрефе менән тамғаларға. Ээ(е) хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Һүҙҙе уҡырға. Өйрәнелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
20.10
21.10
38-39
[ы] өнө. Ыы хәрефе
[ы] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [ы] – ҡалын һуҙынҡы.Тартынҡылар [ы], [э], [ү],[о],[а],[ө] һәм [ә] өндәре уратылышында. [ы] өнөн хәреф менән тамғалау. Ыы хәрефе. Ыы хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф Ы (У, Э, А, Ө, О) кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. 3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Ыы (Э, Ә, А, Ө, О) хәрефен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[ы] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.Һүҙҙә [ы] өнөн Ыы хәрефе менән тамғаларға. Ыы хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Һүҙҙе уҡырға. Өйрәнелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
22.10
23.10
40
[и] өнө. Ии хәрефе
[и] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [и] – ярым нәҙек һуҙынҡы.Тартынҡылар [и], [э], [ү],[о],[а],[ө] һәм [ә], [у] өндәре уратылышында. [и] өнөн хәреф менән тамғалау. Ии хәрефе. Ии хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф И (У, Э, А, Ө, О) кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. 3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Ии (, Ә, А, Ө, О) хәрефен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[и] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.Һүҙҙә [и] өнөн Ии хәрефе менән тамғаларға. Ии хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Һүҙҙе уҡырға. Өйрәнелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
26.10
41
[м] өнө. Мм хәрефе
[м] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [м] – тартынҡы өн. [м]өнө [ә], [ө],[ү] һәм [а],[о], [у] һуҙынҡылары уратылышында. [м] өнөн хәреф менән тамғалау. Мм хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф М кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм хәрефле график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Мм, Уу, Әә, Аа, Өө, Оо, Үү хәрефтәрен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[м] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.Һүҙҙә [м] өнөн Мм хәрефе менән тамғаларға. Мм хәрефтәрен дороҫ каллиграфия менән яҙырға. хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Һүҙҙең шаҡмаҡлы һыҙмаһында Мм хәрефтәрен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға, уҡырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
27. 10
42
Тикшереү эше. Эшкә анализ
Әә, Аа, Өө, Оо, Үү, Уу, Ээ(е), Ыы, Ии, Мм хәрефтәре
Өйрәнелгән хәрефтәрҙе дөрөҫ яҙҙырырға. Һүҙҙәр күсереп яҙырға
30. 10
43-44
[н] өнө. Нн хәрефе
[н] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [н] – тартынҡы өн. Уны хәреф менән тамғалау. Нн хәрефен яҙыу. Ҙур хәреф Нн кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм хәрефле график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Нн, Мм, Уу, Әә, Аа, Өө, Оо, Үү хәрефтәрен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[н] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Нн хәрефен дороҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең Нн хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
28.10
29.10
45
[ң] өнө. ң хәрефе
[ң] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [ң] – тартынҡы өн. Уны хәреф менән тамғалау. ң хәрефен яҙырға өйрәнеү.Һүҙҙең өн моделе һәм хәрефле график һыҙмаһы. Һүҙҙең график (хәрефле) һыҙмаһында ң хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[ң] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. [ң] өнөн ң хәрефе менән тамҡалау. ң хәрефен дороҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең шаҡмаҡлы һыҙмаһында ң хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
05.11
46
[л] өнө. Лл хәрефе
[л] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [л] – тартынҡы өн. [л] өнө [ә], [ө],[ү], и һәм [а],[о], [у], ы һуҙынҡылары уратылышында. [л] өнөн хәреф менән тамғалау. Лл хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф Лл кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм хәрефле график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Лл, Мм, Уу, Әә, Аа, Өө, Оо, Үү хәрефтәрен тейешле шакмаҡҡа баҫмалап яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[л] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.Һүҙҙә [л] өнөн Лл хәрефе менән тамғаларға. Лл хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырғ, бшҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Лл хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Һүҙҙең шаҡмаҡлы график һыҙмаһында Лл хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
06.11
47
[р] өнө. Рр хәрефе
[р] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [р] – тартынҡы өн. [р] өнө [ә], [ө],[ү], и һәм [а],[о], [у], ы һуҙынҡылары уратылышында. [р] өнөн хәреф менән тамғалау. Рр хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф Рр кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм хәрефле график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Рр, Лл, Мм, Уу, Ыы, Әә, Аа, Өө, Оо, Үү, Ии, Ээ(е) хәрефтәрен тейешле шакмаҡҡа баҫмалап яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[р] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.Һүҙҙә [л] өнөн Лл хәрефе менән тамғаларға. Лл хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырғ, бшҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Лл хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Һүҙҙең шаҡмаҡлы график һыҙмаһында Лл хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
09.11
48-49
[й] өнө. Йй хәрефе
[й] өнөн әтеү, тыңлау. [й] – тартынҡы өн. Уны Йй хәрефе менән тамғалау. Йй хәрефен яҙырға өйрәнеү. Йә, йө, йү ҡушымсалары менән һүҙҙәр: йәй, йәш, йән, йәйә, сейә, бейә, йәмле, йәшел; йөй, йөн, йөк, йөҙ, йөрөй, мөйөш; йүн, йүкә, йүрм, йүгән һ.б. Йо, йы ҡушымсалары менән һүҙҙәр: йыл, йыр, йыйын, ҡыйын, быйыл; йома, йоҡа һ.б.
[й] өнөн дөрөҫ әйтергә, ишетергә. Уға характеристик бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Йй хәрефен яҙырға. Йә, йө,йү,йе (һүҙ уртаһы) йо,йы һәм әй, өй, эй,ай, ый ҡушымсалары менән һүҙҙәр күсереп яҙырға һәм уҡырға
10.11
11.11
50-51
[г] өнө. Гг хәрефе
[г] өнөн әйтеү.[г] – янғырау тартынҡы өн.Гг хәрефе. Гг хәрефе менән тамғалау. Гг хәрефен яҙып өйрәнеү. Ҙур хәреф Г кеше исем-фамилияларында, хайуан ҡушаматтарында, һөйләм башында. Һүҙҙең өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
[г] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.[г] өнөн Гг хәрефе менән тамғаларға. Гг хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең Гг хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
12.11 13. 11
52
[к] өнө. Кк хәрефе
[к] өнөн әйтеү, тыңлау[к] – парлы (г-к) һаңғырау тартынҡы өн.Уны Кк хәрефе менән тамғалау. Кк хәрефен яҙып өйрәнеү. Ҙур хәреф К кеше исем-фамилияларында, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
[к] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.[к] өнөн тартынҡылар таблицаһына урынлаштырырға.[к] өнөн Кк хәрефе менән тамғаларға. Кк хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең Кк хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
16.11
53
[ғ] өнө. Ғғ хәрефе
[ғ] өнөн әйтеү, тыңлау[ҡ] – парлы (ҡ-ғ) һаңғырау тартынҡы өн.Уны Ҡҡ хәрефе менән тамғалау. Ҡҡ хәрефен яҙып өйрәнеү. Ҙур хәреф Ҡ кеше исем-фамилияларында, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башында. Һүҙҙең өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
[ғ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.[ғ] өнөн тартынҡылар таблицаһына урынлаштырырға.[ғ] өнөн Ғғ хәрефе менән тамғаларға. Ғғ хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең Ғғ хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
17.11
54
[ҡ] өнө. Ҡҡ хәрефе
[ҡ] өнөн әйтеү, тыңлау[ҡ] – парлы (ҡ-ғ) һаңғырау тартынҡы өн.Уны Ҡҡ хәрефе менән тамғалау. Ҡҡ хәрефен яҙып өйрәнеү. Ҙур хәреф Ҡ кеше исем-фамилияларында, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
[ҡ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.[ҡ] өнөн тартынҡылар таблицаһына урынлаштырырға.[ҡ] өнөн Ҡҡ хәрефе менән тамғаларға. Ҡҡ хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең Ҡҡ хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
18.11
55
Гг – Кк, Ғғ – Ҡҡ хәрефтәре
[г] - [к], [ғ] - [ҡ] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡылар. Һүҙҙәрҙә г-к, ғ-ҡ хәрефтәренең сиратлашыу үҙенсәлеге: ҡаҡ – ҡаға, таҡ – таға, тек – тегә, бөк – бөгә, ҡалаҡ –ҡалағы, ҡолаҡ – ҡолағы, күнәк – күнәге, көрәк – көрәге һ.б. Гг, Кк, Ғғ, Ҡҡ хәрефтәрен өйрәнелгән һуҙынҡы, тартынҡылар менән дөрөҫ тоташтыоыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Диктант яҙыу. Хәбәр, һорау, өндәү һәйләмдәрҙе тейешле интонация менән уҡыу
Парлы яңғырау – һаңғырау тартынҡыларҙы сағыштырырға, һығымта яһарға. Гг – Кк, Ғғ – Ҡҡ хәрефтәрен дөрөҫ тоташтырырға. Кеше исемдәрен,хайуан ҡушаматтарын һәм һөйләм башын ҙур хәрефтән яҙырға. Күсереп яҙған һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе тикшерә белергә. Һөйләм, текстарҙы етеҙ уҡырға, мәғәнәһен аңларға
19.11
56
[б] өнө. Бб хәрефе
[б] өнөн әйтеү, тыңлау. [б] – яңғырау тартынҡы өн.Уны Бб хәрефе менән тамғалау. Бб хәрефен яҙыу.Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Һөйләмде ҙур хәрефтән яҙыу. Кеше исеме, хайуан ҡушаматтарында.Бб хәрефе менән һүҙҙәр яҙыу, уҡыу, текст уҡыу. Һөйләм күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
[б] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Бб хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һүҙҙең шаҡмаҡлы график һыҙмаһынды Бб хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.һөйләмдәр күсереп яҙырға. Уның дөрөҫлөгөн тикшерергә. Текст уҡырға. Уның йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға.
20.11
57
[п] өнө. Пп хәрефе
[п] өнөн әйтеү, тыңлау [п] – парлы (п-б) һаңғырау тартынҡы өн.Уны Пп хәрефе менән тамғалау. Пп хәрефен яҙыу.Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу. Ҙур хәреф П кеше исеме, хайуан ҡушаматтарында. Һөйләм күсереп яҙыу. Тексты тасуири уҡыу
[п] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Пп хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һүҙҙең шаҡмаҡлы график һыҙмаһынды Пп хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.һөйләмдәр күсереп яҙырға. Уның дөрөҫлөгөн тикшерергә. Текст уҡырға. Уның йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға.
23.11
58
Бб, Пп хәрефтәре
[б] - [п] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡылар.Тартынҡылар таблицаһы. Һүҙҙәрҙә б - п хәрефтәренең сиратлашыу үҙенсәлеге: туп – тубы, төп – төбө, ҡап – ҡабы, китап – китабы һ.б. Бб, Пп хәрефтәрен башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.
Парлы яңғырау – һаңғырау тартынҡыларҙы күҙәтергә, сағыштырырға, һығымта яһарға. Һүҙҙәр,һөйләмдәр, текст уҡырға. Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
24.11
60
Тикшереү эше.Күсереп яҙыу.
Һуҙынҡы, тартынҡы өн. Нәҙек, ҡалын һуҙынҡы. Янғырау – һанғырау тартынҡы. Һүҙҙең өн моделе. Һөйләм моделе. Һүҙҙе ижеккә бүлеү. Юлдан юлға күсереү өсөн ижеккә бүлеү. Хәрефте дөрөҫ каллиграфия менән яҙыу. Уларҙы башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
Уҡытыусы телдән әйткән эштәрҙе аңлап үтәргә
25. 11
61
[з] өнө. Зз хәрефе
[з] – янғырау тартынҡы өн.Зз хәрефе. Һүҙҙәр, һөйләмдәр текст уҡыу.Зз хәрефен яҙыу. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограммаларҙың аҫтына һыҙыу
[з] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Зз хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
26 .11
62
[с] өнө. Сс хәрефе
[с] – һаңғырау тартынҡы өн.Уны Сс хәрефе менән тамғалау. Сс хәрефен яҙыу. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограммаларҙың аҫтына һыҙыу
[с] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Сс хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
1
27.11
63
[ҙ] өнө. Ҙҙ хәрефе
[ҙ] – янғырау тартынҡы өн.Ҙҙ хәрефе. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу.Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, хайуан ҡушаматтары орфограммаларҙың аҫтына һыҙыу
[ҙ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Ҙҙ хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
30.11
64
[ҫ] өнө. ҫ хәрефе
[ҫ] – һаңғырау тартынҡы өн.Уны ҫ хәрефе менән тамғалау. ҫ хәрефен яҙыу. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу.
[ҫ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. ҫ хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
01.12
65
Ҙҙ - ҫ хәрефтәре
[ҙ] - [ҫ] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡы өндәр.Һүҙҙең өн моделе. Ҙҙ, ҫ хәрефтәре. Улар менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары
[ҙ] - [ҫ] өндәрен әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Ҙ, ҫ хәрефтәрен каллиграфия менән яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙырға. Һүҙҙә орфограммаларҙы аңлатырға
02.12
66
[д] өнө. Дд хәрефе
[д] – яңғырау тартынҡы өн. Һүҙҙең өн моделе. Дд хәрефе.Уны яҙыу.Дд хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары.
[д] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Дд хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
03.12
67-68
[т] өнө. Тт хәрефе
[т] – яңғырау тартынҡы өн. Һүҙҙең өн моделе.Тт хәрефе.Уны яҙыу.Тт хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары.
[т] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Тт хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
04.12
07.12
69
Дд - Тт хәрефтәре
[д] - [т] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡылар.Тартынҡылар таблицаһы. Дд - Тт хәрефтәрен башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары
Парлы яңғырау – һаңғырау тартынҡыларҙы күҙәтергә, сағыштырырға, һығымта яһарға. Һүҙҙәр,һөйләмдәр, текст уҡырға. Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
08.12
70
Тикшереү эше (текст йәки диктант)
Һуҙынҡы, тартынҡы өн. Нәҙек, ҡалын һуҙынҡы. Яңғырау-һаңғырау тартынҡы. Һүҙҙең өн моделе. Һөйләм моделе. Һүҙҙе ижеккә бүлеү.Хәрефте дөрөҫ каллиграфия менән яҙыу. Уларҙы башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу.Диктант яҙыу
Тикшереү эштәре йөкмәткеһен уҡытыусы уҡыуынан аңларға. Ул эштәрҙе эҙмә – эҙлекле дөрөҫ башҡарырға
09.12
71
[уы],[ үэ] өндәре
[уы],[үэ] өндәре. Уларҙы хәреф менән тамғалау. Һүҙҙең өн моделе. [уы], [үэ] өндәре һүҙ уртаһында һәм һүҙ аҙағында. Һүҙҙәр уҡыу һәм яҙыу
Һүҙҙәр, һөйләм, текстар уҡыу. Күсереп яҙыу. Диктант
10.12
72
[ж] өнө. Жж хәрефе
[ж] – янғырау тартынҡы өн.Һүҙҙең өн моделе. Жж хәрефе.Уны яҙыу.Жж хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, Һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, хайуан ҡушаматтары
[ж] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Жж хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
11.12
73
[ш] өнө. Шш хәрефе
[ш] – парлы һанғырау тартынҡы өн.Һүҙҙең өн моделе. Тартынҡылар таблицаһы. Шш хәрефе.Уны яҙыу.Шш хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы тасуири уҡыу. Диктант.
[ш] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Шш хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
14.12
74
Жж – Шш хәрефтәре
[ж] - [ш] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡы өндәр.Һүҙҙең өн моделе. Жж, Шш хәрефтәре. Улар менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Кеше исем- фамилияһы, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары
[ж] – [ш] өндәрен әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Жж, Шш хәрефтәрен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Һөйләмдәр күсереп яҙырға, орфограммаларҙы һыҙырға
15.12
75
[в] өнө. Вв хәрефе
[в] – янғырау тартынҡы өн.Һүҙҙең өн моделе. Тартынҡылар таблицаһы. Вв хәрефе.Уны яҙыу.Вв хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы тасуири уҡыу. Диктант.
[в] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Вв хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
16.12
76
[ф] өнө. Фф хәрефе
[ф] – һаңғырау тартынҡы өн. Һүҙҙең өн моделе. Тартынҡылар таблицаһы. Фф хәрефе.Уны яҙыу.Фф хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы тасуири уҡыу. Диктант.
[ф] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Фф хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
17.12
77
Вв, Фф хәрефтәре
[в] - [ф] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡы өндәр.Һүҙҙең өн моделе. Вв, Фф хәрефтәре. Улар менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Һөйләм башы. Кеше исем- фамилияһы, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары
[в] – [ф] өндәрен әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Вв, Фф хәрефтәрен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Һөйләмдәр күсереп яҙырға, орфограммаларҙы һыҙырға
18.12
78
Тикшереү эше.Эшкә анализ (текст йәки диктант)
Өйрәнелгән хәрефтәрҙе тейешле каллиграфик режимда яҙыу. Уларҙы башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Диктант
Эште аңлап, эҙмә- эҙлекле башҡарырға
21.12
79-80
Ике өндө ([йа]) белдергән Яя хәрефе
Яя – ике өндө белдергән хәреф. Я хәрефе һүҙ уртаһында һәм аҙағында. Һүҙҙәң өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Һүҙҙең транскрипцияла яҙылышы. Һөйләмде, тексты тасуири уҡыу
Һүҙҙе әйтергә, тыңларға. Һүҙҙә [йа] өнөн тикшерергә, һығымта яһарға. Һүҙҙә [йа] өнөн Яя хәрефе менән тамғаларға. Яя хәрефен тейешле каллиграфия менн яҙырға
22.12
23. 12
81-82
Ике өндө ([йэ]) белдергән Ее хәрефе
Ее – ике өндө белдергән хәреф. Ее хәрефе һүҙ башында . е хәрефе һүҙ уртаһында. Һүҙҙәң өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Һүҙҙең транскрипцияла яҙылышы. Һөйләмде, тексты тасуири уҡыу
Һүҙҙе әйтергә, тыңларға. Һүҙҙә [йэ] өнөн тикшерергә, һығымта яһарға. Һүҙҙә [йэ] өнөн Ее хәрефе менән тамғаларға. Ее хәрефен тейешле каллиграфия менн яҙырға
24.12 25.12
83-84
Ике өндө ([йу]) белдергән Юю хәрефе
Һүҙҙә [йу] өндәрен Юю хәрефе менән тамғалау. Юю хәрефе һүҙ башында . ю хәрефе һүҙ уртаһында. Һүҙҙәң өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Һүҙҙең транскрипцияла яҙылышы. Һөйләмде, тексты тасуири уҡыу
Һүҙҙе әйтергә, тыңларға. Һүҙҙә [йу] өнөн тикшерергә, һығымта яһарға. Һүҙҙә [йю] өнөн Юю хәрефе менән тамғаларға. Юю хәрефен тейешле каллиграфия менн яҙырға
28.12
29.12
85-86
Ике өндө ([й’о]) белдергән Ёё хәрефе
Ёё – ике өндө ([й’о]) белдергән хәреф. Ё хәрефе рус теленән ингән һүҙҙәрҙә. Ё хәрефе һүҙ башында. Һүҙҙәң өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Һүҙҙең транскрипцияла яҙылышы. Һөйләмде, тексты тасуири уҡыу
Һүҙҙе әйтергә, тыңларға. Һүҙҙә [й’о] өнөн тикшерергә, һығымта яһарға. Һүҙҙә [й’о] өнөн Ёё хәрефе менән тамғаларға. Ёё хәрефен тейешле каллиграфия менн яҙырға
19.01
20.01
87
Яя,Ее,Юю,Ёё хәрефтәре
Ике өндө белдергән Яя, Ее, Юю, Ёё хәрефтәре. Һүҙҙең өн моделе. Һүҙҙе транскрипцияла яҙыу. Яя, Ее, Юю, Ёё хәрефтәре менән һүҙҙәр йыйыу. Тексты аңлы уҡыу. Уның йөкмәткеһе буйынса фекер алышыу
Яя, Ее, Юю, Ёё хәрефтәрен дөрөҫ яҙыу. Һүҙҙең өн моделен транскрипциялы яҙыуҙы – хәрефле яҙыуға әйләндерергә. Яя, Ее, Юю, Ёё хәрефле һүҙҙәрҙе хатаһыҙ күсереп яҙырға. Тексты аңлы уҡырға. Уның йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
21.01
88
Нәҙек, ҡалын айырыу тамғаһы (ь, ъ)
ь, ъ тамғаларының һүҙҙәге функцияһы. ь – нәҙек айырыу тамғаһы. ъ – ҡалын айырыу тамғаһы. Һүҙҙең өн моделе. Һүҙҙе транскрипцияла яҙыу. Нәҙек, ҡалын айырыу тамғалары менән һүҙҙәр йыйыу. Уларҙ дөрөҫ күсереп яҙыу
Нәҙек, ҡалын айырыу тамғалары булған һүҙҙәрҙең өн моделен төҙөргә, транскрипцияла һәм хәрефтәр менән яҙырға. Күсереп яҙыу. Тексты аңлы уҡырға
22.01
89
[һ] өнө. Һһ хәрефе
[һ] – парһыҙ һаңғырау тартынҡы өн.Һүҙҙең өн моделе.Тартынҡылар таблицаһы. Һһ хәрефе. Уны яҙыу. Һһ хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы тасуири уҡыу. Диктант
[һ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Һһ хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
23.01
90-91
[х] өнө. Хх хәрефе
[х] – парһыҙ һаңғырау тартынҡы өн.Һүҙҙең өн моделе.Тартынҡылар таблицаһы. Хх хәрефе. Уны яҙыу. Хх хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы тасуири уҡыу. Диктант
[х] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Фф хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
26.01
27.01
92
Һһ, Хх хәрефтәре
[һ], [х] – парһыҙ һанғырау тартынҡы өндәр.Һүҙҙең өн моделе. Һһ, Хх хәрефтәре. Улар менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Тексты аңлы уҡыу. Уның йөкмәткеһе буйынса фекер алышыу
[һ], [х] өндәрен сағыштырып күҙәтергә. Һығымта яһарға. Уларҙы тартынҡылар таблицаһынан табырға. Һүҙҙәрҙе дөрөҫ каллиграфия менән күсереп яҙырға, орфограммаларҙы һыҙырға
28.01
93
[щ] өнө. Щщ хәрефе
[щ]– парһыҙ һанғырау тартынҡы өн.Өндө Щщ хәрефе менән тамғалау. Щщ хәрефенең яҙылышы. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Щщ хәрефе рус теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә. Щщ хәрефе булған һүҙҙәр йыйыу: щи, борщ, плащ, щетка, Щорс. Уларҙы дөрөҫ яҙыу,уҡыу
[щ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Щщ хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
29.01
94
[ч] өнө. Чч хәрефе
[ч]– парһыҙ һанғырау тартынҡы өн.Өндө Чч хәрефе менән тамғалау. Чч хәрефенең яҙылышы. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Чч хәрефе булған һүҙҙәр йыйыу: врач, Чапаев, Чайковский. Уларҙы дөрөҫ яҙыу,уҡыу
[ч] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Чч хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
30.01
95-96
Нәҙек айырыу билдәһе (ь)
ь – нәҙек айырыу билдәһе. Уның өндө белдермәүе. Нәҙек айырыу билдәһе (нәҙеклек билдәһе) башҡорт һүҙҙәрендә һәм сит телдәрҙән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе. Улар менән һүҙҙәр йыйыу: көньяҡ, төньяҡ, бирьяҡ, мәсьәлә, июнь, июль, сентябрь, октябрь, ноябрь, декабрь, нефть, альбом, бинокль, лагерь, мебель, коньки, пальто, фасоль, фонарь, һ.б. Уларҙы дөрөҫ уҡыу һәм күсереп яҙыу
Нәҙек айырыу билдәһе булған һүҙҙе күҙҙәтерг, һығымта яһарға. Һөйләмдәр һәм текстарҙы аңлы уҡырға. Баҫма хәреф менән бирелгән һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе кегль хәрефтәр менән күсереп яҙырға
2.02
3.02
97-98
Ҡалын айырыу билдәһе (ъ)
ъ – ҡалын айырыу билдәһе. Уның өндө белдермәүе. Ҡалын айырыу билдәһе башҡорт һүҙҙәрендә (ъ-я) һәм сит телдәрҙән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе. Улар менән һүҙҙәр йыйыу: аръяҡ, алъяпҡыс, ашъяулыҡ, ҡулъяулыҡ, Аҡъяр, Ҡыҙылъяр һ.б. Уларҙы дөрөҫ уҡыу һәм күсереп яҙыу
Ҡалын айырыу билдәһе булған һүҙҙе күҙҙәтерг, һығымта яһарға. Һөйләмдәр һәм текстарҙы аңлы уҡырға. Баҫма хәреф менән бирелгән һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе кегль хәрефтәр менән күсереп яҙырға
4.02
5.02
99
[ц] өнө. Цц хәрефе
[ц]– парһыҙ һанғырау тартынҡы өн.Өндө Цц хәрефе менән тамғалау. Цц хәрефенең яҙылышы. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Цц хәрефе сит телдәрҙән ңҙлштерелгән һүҙҙәрҙә. Цц хәрефе булған һүҙҙәрҙе дөрөҫ уҡыу һәм яҙыу: цирк, цинк, цифр, циркуль, концерт, мотоцикл. Уларҙы дөрөҫ яҙыу, уҡыу
[ц] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Цц хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
6.02
100-101
Алфавит
Алфавит хәрефтәре, уларҙың әйтелеше
Алфавит хәрефтәренең исемдәрен дөрөҫ әйтергә. Уларҙың тәртибен иҫтә ҡалдырырға. Бирелгән һүҙҙәрҙе алфавит тәртибендә әйтә белергә. Алфавит тәртибендә исемлек (4-5 кешенең торған төркөм) төҙөргә
9.02
10.02
102
Тикшереү эше.Диктант.
Йыл буйына өйрәнелгән уҡыу материалын үҙләштереү кимәлен асыҡлау, тикшереү
Бирелгән эштәрҙе (текст, эштәр бирелеше һ.б.) аңлап уҡыу, тейешле тәртиптә дөрөҫ итеп башҡарырға. Эште тапшырыр алдынан тикшерергә
11.02
34
Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года.
Выберите специальность, которую Вы хотите получить:
Обучение проходит дистанционно на сайте проекта "Инфоурок".
По итогам обучения слушателям выдаются печатные дипломы установленного образца.
ПЕРЕЙТИ В КАТАЛОГ КУРСОВ
Комментарии:


c: text/html

text:
Н. Х. Гогоев ҡыҙҙар гимназияһы
Гогоев ҡыҙҙар гимназияһы — Дондағы Ростов ҡалаһындағы ҡыҙҙар өсөн гимназия (1882), 1917 йылдан алып — беренсе баҫҡыс 45-се совет хеҙмәт мәктәбе, икенсе баҫҡыс 6-сы мәктәп; 1959 йылдан башлап — 14-се инглиз телен тәрәнәйтеп өйрәнеүсе мәктәп. Мәктәп бинаһы төбәк әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһына инә.
Адресы: Дондағы Ростов, 30-сы линия урамы, 8, литер А.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
ХIХ быуат аҙағында Нахичевань ҡалаһының икенсе гильдия сауҙагәре Никита Гогоев (Мкртычан Гогоян) яҙыусы Н. В. Кукольник кәңәше буйынса үҙенең вафат булған дүрт ҡыҙы иҫтәлегенә 103237 һум капиталын, өс магазины һәм тире заводы килемен Ростовта ҡыҙҙар өсөн мәктәп төҙөргә васыят итә. Яңы мәктәп өсөн Гогоев маҡсат ҡуя: «…тәрбиәләнеүсе ҡыҙҙар, беҙҙең йәмғиәт тормошона тура килмәгән бик яҡшы донъяуи белем алмайса, белемдең әһәмиәтен үҙҙәренең балаларының күңеленә һеңдерә алған йомшаҡ күңелле ҡатындар булырға әҙерләнһендәр».
Уның тол ҡатыны Срнуи Бабасинян, 1877 йылда Петербургҡа бара, унда Гогоев училищеһын төҙөүгә рөхсәт ала. Ошонан һуң ике ҡатлы гимназия бинаһын төҙөү башлана.
1882 йылдың сентябрендә мәктәп асыла. Унда 1906 йылға тиклем 7 йәштән башлап 12 ҡыҙ уҡый, артабан уларҙың һаны 20-гә тиклем арта. Уҡыусы ҡыҙҙар өҫтөнән ошонда уҡ йәшәгән күҙәтсе ҡатын күҙәтеү алып бара. Ҡыҙҙарҙы йорт хужалығын алып барырға өйрәтеү ҙә уның бурысы булып тора.
Училище ҡарамағында оҫтаханалар була, унда халыҡтан алған заказдар үтәлә. Ҡыҙҙарҙы уҡытыу программаһы үҙ эсенә түбәндәге предметтарҙы индерә: дин ҡанундары, урыҫ, әрмән, француз һәм немец телдәре, алгебра, геометрия, география, тарих, физика, космография, педагогика, гимнастика, рәсем, йыр, бейеү һәм башҡалар.
1913 йылда Гогоев училищеһын император ҡатыны Мария идараһындағы учреждение ҡыҙҙар гимназияһына үҙгәртәләр. Гогоев гимназисткалары формаһының шундай айырымлығы була: көрән күлдәктең итәгенә ҡыҙыл ҡайма тегеп ҡуйыла. 1912—1913 йылдарҙа гимназияла өлкән кластар асыла, ә уны тамамлаусыларға өй уҡытыусыһы исеме бирелә.
1917 йылда гимназия ябыла, уның урынына беренсе баҫҡыс 45-се һәм икенсе баҫҡыс 6-сы совет хеҙмәт мәктәбе асыла.
1959 йылда бында 14-се инглиз телен тәрәнәйтеп өйрәнеүсе мәктәп асыла, ул 1992 йылда гуманитар йүнәлештәге гимназия статусын ала.
Ростов өлкәһе Администрация башлығының 1998 йылдың 9 октябрендәге 411-се һанлы ҡарарына ярашлы элекке гимназия бинаһы төбәк әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһына индерелә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Семирамиданың аҫылмалы баҡсалары
Семирамиданың аҫылмалы баҡсалары — Донъяның ете мөғжизәһенең береһе. Аҫылмалы баҡса тип, ҡыйыҡта, галереяла, махсус терәктәр өҫтөндә үҫтерелгән баҡсаны атайҙар. Үлән, сәскә, ҡыуаҡлыҡтар, ағастар үҫтереү өсөн тупраҡ ҡатламы була. Тупраҡ айырым һауыттарҙа, һыу үҫемлектәре өсөн һыу бассейндары булыуы мөмкин. Боронғо Ассирия һәм Вавилонда күтәрмәле ҡыйыҡ өҫтәндә баҡса үҫтетер булғандар[1]. Амитистың (башҡа сығанаҡтар буйынса — Аманис) аҫылмалы баҡсалары. Вавилон батшаһы Навуходоносор II-сенең ҡатынын шулай тип атағандар. Аҫылмалы баҡсалар уның хөрмәтенә төҙөлгән[2]. Бер фараз буйынса, улар Боронғо Вавилон дәүләтендә, Хилла ҡалаһы янында булған, тиелә. Шына яҙыуҙарын ҡабаттан уҡыуға нигеҙләнгән альтернатив фараз буйынса, Ассирия батшалығының баш ҡалаһы Нивения янында булырға мөмкин. Шулай уҡ б. э. т. VII быуат башында төҙөлгән булыуы мөмкин, тиелә.
Төҙөлөш тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вавилон батшаһы Навуходоносор II (б. э. т. 605—562 йылдар) үҙенең төп дошманы Ассирияны еңеү өсөн Мидия батшаһы Киаксар менән килешеү төҙөй. Быға саҡлы Ассирия ғәскәрҙәре Вавилондың баш ҡалаһын ике мәртәбә емергән була.
Ассирияны еңгәс, уның ерен бүлешеп алалар. Хәрби союзды раҫлау өсөн, Вавилон батшаһы Навуходоносор II Мидия батшаһының ҡыҙы Амитисҡа өйләнә. Ҡомло бушлыҡта урынлашҡан туҙанлы һәм шаулап торған Вавилон таулы һәм йәшеллектә ултырған Мидияла тыуып үҫкән батша ҡыҙына оҡшамай. Навуходоносор II ҡатынының күңелен күреү өсөн аҫылмалы баҡсалар төҙөргә бойороҡ бирә. Әммә тарих фәненә аҫылмалы баҡсалар, хата буйынса, ике быуат элек йәшәгән Ассирия батшабикәһе Семирамида исеме менән кереп ҡалған.
Боронғо яҙмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вавилондың аҫылмалы баҡсаһы тураһында б. э. т. 290 йылдарға тиклем Мадукта йәшәгән рухани Бероссус яҙып ҡалдырған булған. Уның яҙмалары һаҡланмаған, тик һуңыраҡ яҙыусылар (мәҫәлән Флавиус Джозефус) яҙмаларында уның өҙөмтәләре һаҡланып ҡалған. Боронғо замандың биш яҙыусыһы Вавилон баҡсаһы нисек төҙөлгән, нисек һуғарылғаны тураһында яҙа.
Джозефер (б. э. 34—100 йылдары) баҡсалар тураһында яҙғанда Бероссустың (б. э. т. 290 йылға тиклем яҙған) яҙмаһынан өҙөмтә алған. Бероссус Навуходоносор II батшалыҡ итеүе тураҙында һәм аҫылмалы баҡса уның бойороғо буйынса төҙөлөүе тураһында яҙа.[3]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Глоссарий на сайте студии ландшафтного дизайна
- ↑ Ю. Зинин, «Вавилон: из мглы веков в сегодняшний день», Наука и Жизнь, 2011, № 1, стр 64.
- ↑ Berossus described the reign of Nebuchadnezzar II, and is the only writer to credit that king with the construction of the Hanging Gardens
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Dalley, Stephanie (2013). The Mystery of the Hanging Garden of Babylon: an elusive World Wonder traced. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-966226-5.


text:
- Подробности
- Просмотров: 119
ПЕПИН БАШКИРСКИЙ, алмағас сорты. 1985 й. Р.И.Болотина, Ғ.Ә. Мансуров (БНИИЗиС) тарафынан Башкирский красавец һәм шафран П. сорттарын һеркәләндереү юлы м‑н сығарыла. Уртаса бейеклектәге ағас, сатыры йомро‑һалынҡы, йәйенке, ҡуйы. Үрендеһе ҡараһыу көрән төҫтә, төклө. Япрағы уртаса ҙурлыҡта, оҙонса, киң овал формаһында, ҡараһыу йәшел төҫтә, осо оҙон, яйлап тарая бара, аҫҡа табан бөгөлгән. Емешенең ауырлығы 106—140 г, овал йәки оҙонса конус формаһында. Төҫө йыуылған ҡыҙыл фонда асыҡ ҡыҙыл һыҙыҡтар һәм һыҙаттар м‑н йәшкелт һары. Ҡабығы майлы, көслө балауыҙ ҡунығы бар. Итсәһе һарғылт аҡ төҫтә, тығыҙ, ваҡ ярмалы, һутлы, тәме әскелтем‑сөсө, хуш еҫле. Өлгөрөү ваҡыты — авг. аҙағынан сент. башына тиклем, ҡулланыу өсөндек. аҙағына тиклем. Составында ҡоро матдә миҡдары 15%, шәкәр — 10,6%, пектин — 0,91%, С витамины — 9,8 мг%. Ҡутырға бирешмәй торған сорт, емеш күбәләге һәм кеблә м‑н аҙ зарарлана, йыл һайын уңыш бирә. Уңдырышлылығы 69 ц/га (Кушнаренко емеш‑еләк һәм виноград культуралары селекцияһы үҙәге, 2004). БР б‑са 1995 й. ҡулланылышҡа индерелгән, дала һәм урман‑дала ауыл хужалығы зоналарында үҫтерелә.
Ғ.Ә.Мансуров
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 327
БЕРЕК-АЛҒА ТОРАҒЫ, Алтын Урҙа дәүере археологик ҡомартҡыһы. 14 б. ҡарай. Бәләбәй р‑ны Берек‑Алға а. янында урынлашҡан. 1967 й. Берек‑Алға хазинаһы булараҡ асыла [Аксаков ҡасабаһы (Бәләбәй ҡ.) урта мәктәбе уҡыусылары таба]. 2004 й. БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының Күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы һәм файҙаланыу баш идаралығы экспедицияһы (етәкс. А.Ф.Йәминов) тикшерә. 1967 й. балсыҡ көршәктә 6 ҡырлы йыуан сымдан эшләнгән 2 һырға һәм 400—450 көмөш тәңкә табылған (һырға һәм 76 төрлө 159 тәңкә һаҡланған). Иң боронғо тәңкә — Тоҡто хан исеменән 1310/11 й. (710 һижри йыл), иң һуңғыһы Әзиз‑Шәйех хан исеменән 1364/65 й. (766 һижри йыл) һуғылған. Хазиналағы тәңкәләрҙең 0,6%‑ы — Тоҡто хан, 12,6%‑ы — Үзбәк хан, 48,4%‑ы — Жанибәк хан, 38,4%‑ы башҡа хандар идара иткән осорға ҡарай. Гөлистан һәм Һарай әл‑Йәдит (Яңы Һарай) ҡҡ. һуғылған тәңкәләр өҫтөнлөк итә; Һарай әл‑Мәхрүс (Алла һаҡлаған Һарай) ҡ. баҫылғандары ла осрай. 2004 й. 140 көмөш тәңкә табылған: иң боронғоһо — Тоҡто хан исеменән 1310/11 й. (710 һижри йыл), иң һуңғыһы Жанибәк III хан исеменән 1375/76 й. (777 һижри йыл) һуғылған. Бөтәһе лә Гөлистан, Һарай әл‑Йәдит, Һарай әл‑Мәхрүс, Хәрәзм ҡҡ. баҫылған. Табыштар араһында эш ҡоралдары (тимер гарпундар, ҡыпһыуырҙар, салғылар, төрәндәр, бысаҡтар, тишкестәр, балыҡ ҡармаҡтары, ураҡтар, балталар һ.б.), ҡорал (тимер киҫтән, һаҙаҡ ырғағы, ромб рәүешендәге яҫы уҡ башаҡтары һ.б.), биҙәүестәр (бронза беләҙектәр, көҙгөләр, көмөш сымдан һорау билдәһе рәүешендә эшләнгән һырғалар), ат егеү кәрәк-ярағы (ҡаптырма, ҡайыш беркеткестәр, ауыҙлыҡ) бар.
Шулай уҡ элмәле йоҙаҡтар һәм асҡыстар, ҡайсылар, етен һәм йөн тарағы, алтын беркеткесле дүрткел ике гәлсәр ҡаш (Биләр ювелирҙарының эшенә оҡшаш) табылған. Фаразланыуынса, Б.‑А.т. аша каруан сауҙа юлы үткән йәки бында ҙур йәрминкәләр уҙғарылған. Ҡомартҡы материалдары Ғилми-производство үҙәге фондтарында, Милли музейҙа һаҡлана.
Әҙәб.: Фёдоров‑Давыдов Г.А. Находки кладов золотоордынских монет //Города Поволжья в средние века. М., 1974; Акбулатов И.М., Варваровский Ю.Е. Брик‑Алгинский клад серебряных джучидских монет //Башкирский край. Уфа, 1993. Вып.3; Гарустович Г.Н., Сунгатов Ф.А., Яминов А.Ф. Брик‑Алгинские древности XIV века на западе Башкортостана //Уфимский археологический вестник. Уфа, 2004. Вып.5.
И.М.Аҡбулатов, А.Ф.Йәминов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
"Ғаилә" үҙәгендә асыҡ ишектәр көнө
15 майҙа, Халыҡ-ара ғаилә көнөндә, "Ғаилә" психологик-медик-социаль оҙатыу үҙәге һәм Өфө хакимиәтенең опека һәм попечителлек буйынса идаралығы асыҡ ишектәр көнө үткәрә.
Был сара тәүге тапҡыр үткәрелә, ул йәмғиәтебеҙҙең нигеҙе булып торған институты — ғаиләне нығытыуға йүнәлтелгән.
Асыҡ ишектәр көнө программаһында — ғаилә һәм балалыҡ мәсьәләләре буйынса "ҡыҙыу линия" эше (телефон: 241-42-30) һәм сәғәт 9-ҙан 20 сәғәткә тиклем бушлай индивидуаль психологик һәм юридик консультация үткәреү.
"Ғаилә" психологик-медик-социаль оҙатыу үҙәгенең адресы: Өфө ҡалаһы, Комсомол урамы, 79.
Бөтә һорауҙар менән 241-42-30 телефоны аша мөрәжәғәт итергә.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың билдәле ҡатын-ҡыҙҙары менән осрашты
Фото:
Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө алдынан 5 мартта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республиканың билдәле ҡатын-ҡыҙҙары — мәҙәниәт, фән, мәғариф, медицина, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре менән осрашты.
Төбәк башлығы ханымдарҙы яҡынлашып килгән яҙғы байрам – 8 март менән ҡотланы һәм йәмғиәттә ҡатын-ҡыҙҙың роле ҙур булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Медицинала, мәғарифта, сауҙала ҡатын-ҡыҙҙар 70 проценттан ашыуын биләй. Был тармаҡтар, Президент әйтеүенсә, тормошобоҙҙоң нигеҙе булып тора.
— Ҡатын-ҡыҙҙарҙың хеҙмәтен еңеләйтергә кәрәк, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Һеҙҙең күптәрегеҙ кешеләр менән эшләй. Бындай хеҙмәт иғтибар туплауҙы, көс һәм ныҡышмалылыҡ талап итә.
Ирҙәр өсөн эргәһендә ҡатын-ҡыҙҙың булыуы бик мөһим, тип билдәләне республика башлығы.


text:
Бармы ул теге донъя?Тормошта мөғжизәле, ғәҙәттән тыш хәлдәр йыш осрап тора. Күрәҙәселәр, имселәр, алдан күреүселәр күбәйгәндән-күбәйә. Дин теге йәки был хәлгә үҙенсә баһа бирһә, фән әһелдәре үҙҙәренсә аңлата. Башҡорттар араһында ла теге йәки был имеш-мимешкә...
«Һөйгәнемдең күңеленә ниндәй асҡыс табайым?..»“Һаумыһығыҙ, ҡәҙерле редакция! Һеҙгә “Башҡортостан ҡыҙы” менән ҡыҙыҡһынып танышып барыусы 15 йәшлек уҡыусығыҙ яҙа. Журнал бик оҡшай, сөнки йөкмәткеһе бай, яҙмалары уҡымлы. Минең иһә кеше менән аралашырға, уртаҡ тел табырға өйрәтеүсе...
Йәнең тыныс, донъяң бәрәкәтлеҮҙемдең тәжрибәмдән бер ваҡиға хәтеремә төшә: ҡырҡ йәше уҙған бер ҡатын ул осорҙа лифтсы булып эшләй ине. Минең лекцияларҙы тыңлағандан һәм физика фәндәре докторы, психолог Чампион Тойч, уның ҡатыны Джоэл Тойчтың “Яңырыу йәки үҙеңде аңлау һәм...
Һомай һылыулығыМөһабәт матурлығы менән дә, мәғрур серлелеге менән дә әсир итеүсе ил ул Бөрйән. Мәңгелектең үҙе кеүек был серлелек. Ул һис ҡасан да асылып бөтмәҫ булғанға тарталыр ҙа. Ырыу-заты менән ғүмер баҡый ошо ерҙәрҙә көн итеүсе бөрйәндәрҙең өлкәне генә...
Айыҡ йәндә өмөт барДонъя сая, алдына алғанын аҙағына еткермәй туҡтамаған ҡатын-ҡыҙҙар ҡулында булғанда, ауылдың бөгөнгө хаяһыҙ заманда ла бирешмәҫенә, әхлаҡ ҡиммәттәренең барыбер ҙә өҫтөн сығасағына ҡаҡшамаҫ ышаныс тыуа. Ишембай районы Этҡол ҡатын-ҡыҙҙар советы...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 111
ПОЛИПРОПИЛЕН, [—СН2— —СН(СН3)—]n, пропилен полимеры. СН3‑төркөмдәренең арауыҡта урынлашыуына ҡарап изотактик (мол. м. 700 мең тирәһе, кристаллашыу дәрәжәһе 73—75%) һәм атактик (мол. м. төрлөсә, аморф) П. айыралар. Төҫһөҙ термопласт, тығыҙлығы 920— 930 кг/м3, tиреү 175°С, ағыулы түгел, һыу, күп эреткестәр һәм минераль мөхит тәьҫиренә тотороҡло (ҡуйыр‑ тылған азот, көкөрт к‑таларынан, хром ҡатышмаһынан башҡа). Юғары диэлектрик, түбән газ һәм пар үткәреүсәнлек, туҙыуға һәм һыуыҡҡа сыҙамлылыҡ сифаттарына эйә. Термостабилле, 100°С юғарыраҡ т‑раларҙа, ҡояш радиацияһы һәм кислород тәьҫирендә окислана һәм емерелә. Циглер— Натт катализаторҙарында эретмәлә, газ фазаһында йәки ялған шыйыҡландырылған ҡатламда ион‑координациялы полимерлашыу м‑н алалар. Экструзия, сүстәрҙе формалау һ.б. м‑н эшкәртелә (ҡара: Полимерҙар эшкәртеү). Төрлө өҫтәмәләр (ҡара: Тулыландырылған полимерҙар, Каучуктар) һәм армирлаған матдәләр (ҡара: Композицион материалдар), т‑ра һәм мех. тәьҫирҙәрҙең киң диапазонында юл, торлаҡ төҙөлөшөндә, плёнкалар, таралар, төрөү материалдары, мебель, мед. техникаһы, приборҙар етештереүҙә П. файҙаланыу мөмкинселеген бирә. Башҡортостанда 1996 й. “Уфаоргсинтез” ААЙ‑нда Өфө НЭЗ‑ы, “Уфаоргсинтез” ААЙ‑ның пропан‑пропилен фракциялары нигеҙендә изотактик П. етештереү үҙләштерелә. Пропиленды полимерлаштырыуҙы тоҡан рәүешендәге реакторҙа шыйыҡ фазала (баҫым 34 атм., т‑ра 70оС) катализаторҙар ҡатнашлығында (титан‑магний тоҙо алюминалкил һ.б. өҫтәмәләр м‑н бергә булғанда) башҡаралар. П. 73 маркаһын (һатыуҙағы исеме Бален) 3 төрҙә етештерәләр: пропилен гомополимеры, блок‑сополимер һәм пропилендың этилен м‑н статистик полимеры. Етештереү күләме 2000 й. — 96, 2002 — 84, 2007 — 100 мең т тәшкил итә. Продукция РФ төбәктәренә, яҡын һәм алыҫ сит илдәргә ебәрелә. БР‑ҙа П. һыу м‑н тәьмин итеү торбалары (“Башсантехмонтаж” ААЙ), энә м‑н тегеүгә яраҡлы Сормат туҡымаһы (“Туймазытекс” АЙ), таҫмалар һәм тоҡтар (“Уфанефтехим” ААЙ) етештереүҙә ҡулланыла. 70‑cе йй. ӨАИ‑ла композиттар етештереүҙә П. еп итеп файҙаланыу (Ю.С.Первушин), 80‑се йй. Химия ин‑тында — П. иретмәләре м‑н пентапласт ҡатышмалары (А.И. Ильясова, Н.М.Ишморатова, Ю.А.Сангалов), энтомологик елем составында эффектив структура барлыҡҡа килтереүсе сифатында (Т.В.Романко, Сангалов), 90‑се йй. БДУ‑ла япмаларҙы өрҙөрөү м‑н ҡаплар өсөн юғары дисперслы онтаҡтар алыуҙа П. ҡулланыу (С.В.Колесов, Р.М.Әхмәтханов) тәҡдим ителә. 90‑сы йй. Нефтехимия эшкәртеү проблемалары ин‑тында П. һәм ауыр нефтепро‑ дукттар (гудрон, битум) нигеҙендәге композицияларҙың физик‑химик тотороҡлолоғо факторҙары, пласти‑ фикатор индереү юлы м‑н уларҙа молекула‑ара тәьҫир итешеүҙе көйләү ысулдары өйрәнелә (Н.Г.Будрина, М.Ю.Доломатов).
Әҙәб.: И в а н ю к о в Д.В., Ф р и д м а н Ф.Л. Полипропилен (свойства и применение). М., 1974.
Ю.А.Сангалов
Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров


text:
Intel
Intel Corporation (МФА: [ˈɪntɛl ˌkɔːpə'reɪʃən]) — күп төрлө электрон ҡорамалдар һәм компьютер компоненттары, шул иҫәптән микропроцессорҙар, система логикаһы тупланмалары (чипсеттар) һ.б. етештереүсе АҠШ корпорацияһы. Штаб-фатиры — Санта-Клара ҡалаһында, АҠШ-тың Калифорния штаты.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Компанияны Роберт Нойс менән Гордон Мур 1968 йылдың 18 июлендә Fairchild Semiconductor компанияһынан киткәндән һуң нигеҙләй[1]. Уларға Энди Гроув ҡушыла, ул OKR корпоратив идара итеү ысулын эшләй һәм индерә, был ысул әле лә менеджментта киң ҡулланыла. Компанияның бизнес-планын яҙыу машинкаһында Роберт Нойс баҫаа, ул ни бар бер биттән тора. Уны әүәлерәк Fairchild'ты асырға ярҙам иткән финансисҡа күрһәтеп, Intel $2,5 млн старт кредиты ала.
1990-сы йылдарҙа компания персональ компьютерҙар өсөн процессор етештереүселәрҙең иң ҙуры булып китә. Pentium һәм Celeron процессорҙарының сериялары әле лә киң таралған[уточнить].
Intel компьютер техникаһын үҫтереүгә ҙур өлөш индерә. Күп һанлы порттар, шиналар, стандарттаррҙың, командалар системаларының спецификациялары Intel ҡатнашлығында йә уның үҙе тарафынан эшләнә. Мәҫәлән, DDR хәтер төрө уның арҡаһында билдәлелек яулай, хәйер, компания уға тиклем оҙаҡ ваҡыт хәтерҙең RAMBUS RAM (RDRAM) тигән төрөн алға һөрә.
Милекселәре һәм етәкселәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Компания акцияларының 100 % -ы тиерлек фонд биржаларында ирекле әйләнештә йөрөй. 2008 йыл июненә уртаса капиталлашыуы — $128,8 млрд[1].
Директорҙар советы рәйесе — Энди Брайант, президент — Рене Джеймс, баш башҡарма директор — Брайан Кржанич.
Етәкселәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Роберт Нойс — 1968—1975 йй. компания президенты һәм баш башҡарма директоры.
- Гордон Мур — 1975—1979 йй. компания президенты, 1975—1987 йй. баш башҡарма директоры.
- Энди Гроув — 1979—1997 компания президенты һәм 1987—1998 йй. баш башҡарма директоры.
- Крэйг Барретт — 1997—2002 компания президенты һәм 1998—2005 йй. баш башҡарма директоры.
- Пол Отеллини — 2002—2013 компания президенты һәм 2005— 2013 йй. баш башҡарма директоры.
- Брайан Кржанич — 2013 йылдан баш башҡарма директоры.
- Рене Джеймс — 2013 йылдан компания директоры.
Эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Intel — донъяла иң эре микропроцессор етештереүселәрҙең береһе, 2008 йылда микропроцессорҙар баҙарының 75 %-ын биләй[1]. Төп һатып алыусылары (2013 йыл мәғлүмәттәре) — Dell (17%), Hewlett-Packard (15%) һәм Lenovo (12%) персональ компьютерҙарын етештереүселәр[2]. Микропроцессорҙарҙан тыш, Intel сәнәғәт һәм селтәр ҡорамалдары өсөн ярымүткәргесле компоненттар етештерә.
Эшмәкәрлек күрһәткестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Intel Рәсәйҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй Федерацияһында компанияның өс ғилми-тикшеренеү һәм тәжрибә-конструкторлыҡ эштәре үҙәге бар — Мәскәүҙә, Новосибирскиҙа һәм Түбәнге Новгородта, һуңғыһында Сатис ҡасабаһы (Дивеев районы) эргәһендә урынлашҡан һәм 2011 йылда ябылған «Система-Саров» технопаркындағы корпорация белгестәре эшләй.[6] Тикшеренеү эшмәкәрлегенән башҡа Рәсәйҙә Intel корпоратив социаль яуаплылыҡ өлкәһендә уңышлы программалар алып бара, айырыуса мәктәп һәм вуз белеме биреү өлкәһендә[7], атап әйткәндә, вуздар менән студенттар һәм уҡытыусыларҙың квалификацияһын күтәреү йүнәлешендә эшләй.
«Intel® Киләсәк өсөн уҡытыу» программаһы буйынса 2002 йылдан алып миллиондан ашыу мәктәп уҡытыусыһы һәм педагогия вуздары студенттары ИКТ элементтарын уҡыу пландарына беркетергә өйрәтелде.
2004 йылда Intel'дың Рәсәй бүлеге ҡатнашлығында МФТИ-ҙа микропроцессор технологиялары кафедраһы асыла (кафедра мөдире РФА мөхбир ағзаһы Б.А. Бабаян, Intel корпорацияһының Software and Services Group (SSG) подразделениеһының архитектура буйынса директоры). Кафедра яңы хисаплау саралары һәм технологияларын эшләү өлкәһендә магистрҙар әҙерләй.
2006 йылдың 7 апрелендә Новосибирск дәүләт университетында Intel'дың уҡыу-тикшеренеү лабораторияһы асыла[8].
2011 йылда компания Intel'дың РФ-тағы һәм БДБ-лағы эшмәкәрлегенең 20 йыллығын байрам итә. Был ваҡиға айҡанлы «Сколково» Мәскәү идара итеү мәктәбендә корпорация етәкселеге ҡатнашлығында ҙур партнерлыҡ конференцияһы үткәрелә[9].
2015 йылдың йәйендә компания Мәскәүҙә «әйберҙәр интернеты» өсөн сиселештәр табыу буйынса лаборатория аса[10].
Монополияға ҡаршы эҙәрләүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2009 йылдың майында Еврокомиссия Intel компанияһының компьютер етештереүсе фирмаларға (мәҫәлән, Acer, Dell, HP, Lenovo һәм NEC), шулай уҡ компьютер һатыусыларға улар Intel фирмаһы процессорҙарына (ә уның конкуренты AMD-дыҡына түгел) өҫтөнлөк бирһен өсөн йәшереп аҡса түләүе тураһында һығымтаға килә. Монополияға ҡаршы ҡануниәтте боҙған өсөн Intel'ға €1,06 млрд суммаһында бик ҙур штраф һалына, «законһыҙ эшмәкәрлекте, ул һаман дауам ителгән хәлдә, кисекмәҫтән туҡтатырға» тигән бойороҡ сығарыла. Intel етәкселеге Еврокомиссия ҡарары менән килешмәй һәм апелляция ялыуы бирә[11]. 2009 йылдың авгусы башында Евросоюздың ялыуҙар ҡарау буйынса вәкиле (омбудсмен) Никифорос Диамандурос Еврокомиссия ҡарарын тәнҡит утына тота. Диамандурос әйтеүенсә, Еврокомиссия тикшереүҙе «намыҫһыҙ» үткәргән, компьютерҙар етештереү буйынса икенсе урынды биләгән Dell компанияһы вәкилдәре менән 2006 йылдың авгусында осрашҡанын телгә лә алмаған. Ул саҡта комиссарҙар менән әңгәмәлә Dell етәкселәренең береһе Intel чиптарын файҙаланыуҙарын белдергән, сөнки AMD процессорҙары «сифат яғынан күпкә ҡайтыш», тигән. Тимәк, Dell Intel процессорҙарына техник сәбәптәр буйынса өҫтөнлөк биргән, ә Intel йоғонтоһо аҫтында түгел[12]. Эш киң билдәлелек алғас, Европа комиссияһы дәлилдәрен асырға мәжбүр була. Матбуғат релизы сығарыла, унда Intel һәм үрҙә аталған компаниялар араһындағы эш хатлашыуынан өҙөктәр килтерелә. Унда процессорҙар баҙарында AMD өлөшөн 5 һәм хатта 0 %-ҡа тиклем кәметеү тураһында һүҙ бара, бының өсөн Intel был компанияларға төрлө бонустар тәҡдим итә.
2009 йылдың октябренә аңлашмаусылыҡтарҙың күбеһе яйға һалына. Intel AMD-ға $1,25 млрдты түләргә, эшмәкәрлектә тейешле ҡағиҙәләргә эйәрергә ризалаша. AMD иһә бөтә донъя буйлап Intel'ға ҡаршы асҡан суд эштәрен ябырға тейеш була[13].
2009 йылдың 19 декабрендә АҠШ-тың Федераль сауҙа комиссияһы (FTC) Intel'ды судҡа бирә. Комиссия корпорацияны «баҫым яһау, ришүәтле һатып алыу һәм янауҙар юлы менән» ПК етештереүселәрҙе конкуренттары менән хеҙмәттәшлек итеүҙән баш тартырға мәжбүр итеүҙә ғәйепләй. Комиссия фекеренсә, ҡулланыусыларҙы был һайлау мөмкинлегенән мәхрүм итә, хаҡтар менән манипуляцияларға һәм АҠШ-тың микроэлектрон сәнәғәтенә яңылыҡтар инеүенә аяҡ салыуға килтерә[14]. 2010 йылдың йәйендә FTC менән килешеү төҙөлә, унда Intel'ға бизнес-эшмәкәрлегендә ҡайһы бер ысулдарҙы ҡулланыу тыйыла.[15][16]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Глеб Крампец.
- ↑ Intel 2013 Annual Report. Sales and marketing. (инг.) (2014). 21 апрель 2014 тикшерелгән.
- ↑ Intel 2013 Annual Report. Sales and marketing. (инг.) (2014). 21 апрель 2014 тикшерелгән.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Intel 2014 Annual Report (англ.). Проверено 7 июля 2015.
- ↑ Intel 2014 Annual Report. Consolidated statements of income (инг.) (2015). 30 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ Intel открыла Центр исследований и разработок в Новосибирске, Compulenta, 29 октября 2004 года
- ↑ Intel открыла Центр исследований и разработок в Новосибирске, Compulenta, 29 октября 2004 года
- ↑ Инициативы Intel® в образовании
- ↑ Состоялась презентация учебно-исследовательской лаборатории НГУ-Intel
- ↑ Будущее согласно Intel // EGZT.ru
- ↑ Евросоюз оштрафовал Intel на 1,06 млрд. евро, Би-би-си (13 май 2009).
- ↑ Решение Еврокомиссии в отношении Intel жёстко раскритиковано, CNews (10 август 2009).
- ↑ Андрей Кузин Intel помирилась с AMD за $1,25 млрд.. 3dnews.ru.
- ↑ Власти США начали судебное расследование против Intel
- ↑ Intel и Федеральная торговая комиссия США достигли предварительного согласия
- ↑ Intel пришла к соглашению с Федеральной торговой комиссией
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тим Джексон Inside Intel. История корпорации, совершившей технологическую революцию XX века = Inside Intel. The unauthorized history of the world’s most successful chip company — М.: Альпина Паблишер, 2013. — 328 б. — ISBN 978-5-9614-1956-6.
- Роман Морозов Кремниевый оверлорд. Бренд Intel, часть 1 // Железо : журнал. — 2011. — № 2 (84). — С. 84—87.
- Роман Морозов Кремниевый кудесник. Бренд Intel, часть 2 // Железо : журнал. — 2011. — № 3 (85). — С. 85—89.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт Intel Worldwide (инг.)(англ.)
- Официальный сайт Intel Россия (урыҫ.)(рус.)
- Intel — Лентапедияла мәҡәлә. 2012 йыл.Лентапедии. 2012 год.
- Образовательная инициатива Intel
- Инвестфонд «Intel Capital» отчитался о последних инвестициях
- Intel в числе лучших производителей на российском рынке по итогам 2009 года по мнению реселлеров
- История маркетинговой кампании Intel Inside


text:
Куйбышев тимер юлында нефть ташыу өлөшө артты
Куйбышев тимер юлы йыл башынан алып 2,8 миллион тонна самаһы нефть продукттары ташыны, был былтырғы күрһәткестән һигеҙ процентҡа артығыраҡ.
Куйбышев тимер юлының йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса хеҙмәте хәбәр итеүенсә, быйыл тәүге тапҡыр август айында Куйбышев магистрале буйлап ташылған нефть продукттары күләме уҙған йыл кимәленән артып китте. Августа бөтәһе 4,9 миллион тоннанан ашыу йөк ташылды, был план күрһәткесенән ике процентҡа артығыраҡ.
Башҡортостан бүлексәһе нефть продукттары ташыу буйынса, ғөмүмән, лидер булып тора. Бынан тыш, бөтә Куйбышев магистрале йөк әйләнешенең яртыһы тиерлек уның өлөшөнә тура килә.


text:
Республикала нефть-газ инжиниринг кластеры булдырылдыФото: Олег Яровиков
Республикала нефть-газ инжиниринг кластеры булдырылды
Республикала нефть-газ инжиниринг кластеры булдырылдыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Республикаһының нефть-газ инжиниринг кластеры ҡатнашыусыларының берләштерелгән эшмәкәрлеге тураһында килешеү Өфөлә 30 майҙа «Ҙур химия» халыҡ-ара форумында төҙөлдө.
Кластер составына «Башгипронефтехим» дәүләт унитар предприятиеһы, «Салауатнефтехимпроект» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «ОЗНА-Инжиниринг» ғилми-производство предприятиеһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Нефтепромавтоматика» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Нефтегазинформатика» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Промэксперт» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «ВНЗМ» акционерҙар компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм башҡа предприятиелар инде. Бынан тыш, нефть һәм газ химияһы кластерына Өфөнөң өс юғары уҡыу йорто: Өфө дәүләт нефть техник университеты, Башҡорт дәүләт университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты инде.
— Нефть-газ инжиниринг кластерында фән һәм нефть-газ тармағын проектлау менән шөғөлләнгән өс предприятие тора, — тип аңлатты БР Нефть-химия эшкәртеү институты директоры Эльшад Теләшев. — Әлеге ваҡытта 30-лаған предприятие кластерға инергә ризалыҡ бирҙе.
— Беҙ мәғлүмәти майҙан булдырабыҙ. Берҙәм мәғлүмәттәр банкында һәр предприятиеның – ниндәй программа продукттары, ниндәй белгестәр барлығы тураһында мәғлүмәт тупланасаҡ. Шулай уҡ махсус «болотло» сервис эшләү планлаштырыла. Унда технологик иҫәпләүҙәр өсөн программалар буласаҡ,— тине Эльшад Теләшев.
— Элек инжиниринг тарҡау формала ине. Хәҙер компетенциялары булған предприятиелар берләшеп тышҡы компаниялар өсөн конкуренцияға нығыраҡ һәләтлерәк була башланы, — тип билдәләне Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Дмитрий Шаронов.
Дмитрий Шароновтың әйтеүе буйынса, кластер составындағы предприятиелар халыҡ-ара баҙарға сыға аласаҡ. Атап әйткәндә, Венесуэлала һәм Фарсы ҡултығы илдәрендә эшләү планлаштырыла.


text:
Ҡыҙылтүш
Ҡыҙылтүш (лат. Pyrrhula pyrrhula, урыҫ. снегирь) — Алаҡас турғай һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған, атаһының түше ҡыҙыл булған урман турғайы.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡантүш, аҡыя, йылҡәйҙәүес, зилҡәйҙәүес, атайҙауыи Турғайҙан ҙурыраҡ. Яҙғыһын һәм йәйгеһен парлашып, көҙгөһөн һәм ҡышҡыһын туп булып йөрөйҙәр. Ата ҡоштоң башы, ҡанаттары һәм ҡойроғо йымылдаҡ ҡара. Арҡаһы күкһел һоро, ҡорһағы, ҡойроҡ төбө өҫтән дә аҫтан да аҡ. Түше ҡыҙыл. Инә ҡоштоң түше көрәнһыу һоро. Ҡыҙыл турғайҙан башы ҡара, һырты һоро булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңғырауыҡлы һыҙғыра: «фиү-фиүү», сырҡылдап һайрай.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ылыҫлы һәм аралаш урмандарҙа, ҡышҡыһын төрлө урында, кеше торлағына яҡын йәшәй. Төрлө орлоҡтар, бөжәктәр ашай. Ҡышҡа беҙҙә ҡалалар, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөйҙәр. Киң генә таралған. Ағаста оялай. Ҡыҙғылт көрән таплы аҡһыл зәңгәр 4—6 бөртөк йомортҡаһы була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90


text:
- Подробности
- Просмотров: 392
ЗАКОНДАР СЫҒАРЫУ ВЛАСЫ, дәүләт власының закондар ҡабул итеү вәкәләте бирелгән үҙ аллы тармағы (ҡара: Ҡануниәт), ш. уҡ был вәкәләттәрҙе тормошҡа ашырыусы дәүләт органдары системаһы. Башҡортостанда З.с.в. бурыстарын Өфө губерна эшсе, крәҫтиән һәм ҡыҙылармеец депутаттары советы, Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары, Башҡорт мәркәз шураһы, Кесе ҡоролтай, Башревком, Өфө губ. һәм Бөтә башҡорт Советтар съездары, БашҮБК башҡара. 1938 й. алып З.с.в. юғары органы — Юғары Совет, 1995 й. — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай.
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Мәктәптәр һәм уҡыусылар
Мәктәп уҡыусыларына быйыл тарих дәреслегенең яңы баҫмаһы буйынса белем бирелә башлай. Рәсәй мәғариф министры Ольга Васильева „Яңы баҫма ҡатмарлы һорауҙарға тулы яуаптар бирә, — тип белдерҙе. Дөйөм белем биреү йорттарында тағы ниндәй яңылыҡтар һәм үҙгәрештәр бар.
Дәреслектәрҙең әле буяу еҫе бөтмәгән. Китапханала уларҙың уҡыусыларға етерлек дана барлана. Башҡаланың 102-се мәктәбе ике мең ярым дәреслек һатып алған. Быйыл яңы китаптар менән тәү сиратта алтынсы кластар тәьмин ителә.
Әлегә бары тарих дәреслеге мәсьәләһе хәл ителмәгән. Ҡатмарлы һорауҙарға махсус аңлатма биргән уҡыу әсбабы белгестәрҙең юғары баһаһын алып та өлгөргән. Дәреслек үҙе иһә мәктәптәргә сентябрҙә килеп етер, тип көтөлә. Шуға тиклем уҡыусыларға элекке программа буйынса уҡырға тура килә.
Тәбиғәт фәндәрен өйрәнгәндә яҙма әсбаптарҙан тыш махсус ҡорамалдар талап ителә. Биология кабинеты 16 яңы микроскоп һәм микролабораториялар менән йыһазландырылған.
102-се гимназия быйыл заманса мәктәп ҡоролмаларын 400 мең һумға һатып алған. Дәрестә күрһәтмә асбаптар ҡулланған уҡытыусыларҙы өр-яңы техника өлгөләре һөйөндөрһә, балалар дәреслектәрҙе заманса планшеттарға алмаштырыу хыялы менән яна. Ул саҡта мәктәпкә ауыр портфель күтәреп йөрөргә тура килмәҫ ине. Бөгөн иһә дәреслектәр, уҡыу кәрәк-яраҡтарының сифаты һәм улар һалынған рюкзактың ауырлығы ла тикшереүсе хеҙмәттәр күҙәтеүендә.
Баланың физик сәләмәтлеген хәстәрләү портфель, мәктәп формаһы, аяҡ кейемен дөрөҫ һайлап алыу менән генә тамамланмай. Уҡыусы өсөн дәрес шарттарының ла уңайлы булыуы мотлаҡ. Иҫке парталар заман талаптарына тап килмәй икән, яңыларын алырға ваҡыт.
Башҡортостанда етештерелгән махсус мебель илдең иң алыҫ төбәктәрендә лә ихтыяж тапҡан. Мәктәп кластары өсөн парта өлгөләре йыш яңыртылып тора. Фабрика хеҙмәткәрҙәре фекеренсә, балалар өсөн эшләнгән өҫтәл-ултырғыстар матур, уңайлы, ныҡ булырға һәм теремек ҡулланыусыларҙың шаян-ҡыйратыусы хәрәкәттәренә бирешмәҫкә тейеш.
Цехта көнөнә 100 парта етештерелә. Һәр өҫтәл дизайндан башлап йыйып әҙерләнгәнсе ете этап үтә. Рәсемдәгене ғәмәлгә ашырыу бер аҙнала башҡарыла.
Белем биреү өлкәһенә кәрәк йыһаздар парта менән генә сикләнмәй. Бына ошо заманса ҡоролма күсмә сенсор бүлмәһе тип атала. Балалар баҡсаһында ул уйын-ара белем үҙләштереү өсөн ҡулланыла, мәктәптә уҡытыусылар менән уҡыусылар уны тәнәфестә ял итеп алыу сараһы булараҡ файҙалана ала.
Бөгөн әүҙем ҡулланыш тапҡан техника өлгөләре башҡала мәғариф хеҙмәткәрҙәренең август кәңәшмәһендәге күргәҙмәгә сығарылды. Уҡыуҙан тыш ялға, тәнәфестә физик күнекмәләргә ҡыҙыҡһыныу уятыу мөһим. Балаларҙы заман уйынсыҡтарынан айырырға робот ярҙам итә ала, ти уҡытыусылар.
Кәңәшмәлә иһә мәғариф өлкәһендәге дәүләт сәйәсәтен бойомға ашырыу сифатлы белем алыуға уңайлы шарттар булдырыуҙан ғибәрәт, тип билдәләнде. Өлгөргән шәхес тәрбиәләү өсөн белем биреү баҫҡыстарының күсәгилешлеге тәьмин ителә. Балалар баҡсаһы, мәктәп, һөнәр үҙләштереү уртаҡ йөкмәткегә килтерелә. Һәләт, белем, һөнәр алғанда сәләмәтлекте һаҡлап ҡалыу ҙа мөһим. Яҡын киләсәктә мәктәптәрҙе бер сменалы тәртипкә күсереү йөкләмәһе тап ошо маҡсатты күҙ уңында тота. Был үҙ сиратында уҡыу йорттарында өҫтәмә урындар булдырыу, яңы мәктәптәр төҙөү бурысын ҡуя.
Новости Уфы и Башкортостана
В Уфе судебные приставы штурмом взяли помещения медицинского центра
По их данным, долг организации вырос до семи миллионов рублей. Когда правоохранители прибыли по адресу фирмы, персонал попытался запереться изнутри. Эмиль Тимашев расскажет подробнее. Так называемый медицинский центр судебным приставам пришлось штурмовать в прямом смысле. К примеру, эта...
Одна из улиц Уфы во время ливня превращается в бурлящую реку
Из-за чего это происходит и как быть местным жителям, выясняла Гульназ Нураева. С такими затопленными дорогами впору автомобиль менять на катер, говорят жильцы домов по улице Амантая. Каждый ливень для них настоящее испытание: до дома приходится добираться практически вплавь. Последствия...
В уфимской Черниковке коммунальщики изводят горячим паром целый дом
Из-за дыр в трубах горячего водоснабжения, подвал здания превратился в настоящую баню. В многоэтажке побывала Ирина Швец. Подвал уфимской пятиэтажки на Сельской – Богородской вполне можно назвать настоящим хаммамом. Вода - везде: на потолке, на полу… даже в воздухе...
В Башкирии «Кроношпан» вложит 200 млн евро в строительство второй очереди производства
Алине Каматовой удалось выяснить, сколько появится при этом дополнительных рабочих мест. Эти старые деревья скоро получат вторую жизнь. Низкосортная древесина служит сырьём для предприятия. Она идёт на производство мебели и строительных материалов. А уже к концу этого года здесь планируют...
Короткие новости – 21.07.17
Завтра в большинстве районов республики пройдут грозовые дожди, днем возможны град и усиление ветра. Об этом предупреждает Башгидромет. А вот в воскресенье будет спокойнее. Кратковременные грозовые дожди ожидаются местами, температура воздуха незначительно понизится – до 25 градусов....
Уфимец признан виновным в убийстве родственника с особой жестокостью
22-летний житель города Уфы признан виновным по статье «Убийство, совершенное с особой жестокостью». Как сообщает пресс-служба СКР по РБ, в апреле 2017 года 22-летний житель города Уфы плеснул пивом в свою бабушку, сделавшую ему замечание за употребление спиртного. За пожилую женщину...
Судебные приставы изъяли имущество скандально известного медицинского центра
В медицинском центре клиентам навязывали кредиты по 100 тысяч рублей. Основными фигурантами таких действий были пенсионеры. В момент штурма помещений персонал держал оборону, стараясь не впускать представителей власти и журналистов. Приставам пришлось оцепить здание, чтобы работники центра не...
В Уфе обсуждают проблему оттока сельского населения
Третий Всероссийский семинар-совещание посвящен поддержке малых форм хозяйствования и устойчивому развитию сельских территорий. Переломить ситуацию и создать новые рабочие места, позволит создание кооперативов, говорили в Уфимском конгресс-холле. О том, насколько сами хозяйства готовы в них...
В Белорецке полицейские раскрыли дерзкое ограбление офиса микрозаймов
Как видно на кадрах с камеры видеонаблюдения, в помещение входит мужчина и с силой ударяет по стеклянной перегородке куском асфальта. Испуганная девушка отдает ему почти 70 тысяч рублей. После этого грабитель швыряет предмет в ее сторону – чудом он не попадает в девушку. Вскоре мужчину...
В Башкирии разыскивают пропавшую с ребенком семью
Вот уже четвертый день в Хайбуллинском районе районе ищут семью Надыргулов. Муж, жена и двухлетий ребенок ухеали на "Шевроле Ланос" в неизвестном направлении. В доме супругов остались еще трое несовершеннолетних детей. Сейчас полиция и местные жители организовали поиск пропавших....
Не пропустите новый выпуск программы «Говорит и показывает Уфа!»
Завтра в 8 часов 20 минут не пропустите программу «Говорит и показывает и Уфа!». Вот главные его темы: Телевикторина «Просыпайся! Развивайся!» – совместный проект нашей телерадиокомпании и мультимедийного исторического парка «Россия – моя история»; Индекс окрошки. Мы узнали, какую окрошку...
Автобус из Уфы попал в ДТП на трассе М-5: пострадали 10 человек
Минувшей ночью на трассе М-5 «Урал» между Сызранью и Тольятти произошло серьёзное ДТП, сообщает ГТРК «Самара». 21 июля рано утром автобус "Volvo", перевозивший из Уфы в Адлер 42 пассажира, столкнулся с впереди идущей фурой. По версии полицейских, водитель междугороднего транспорта не выбрал...
Башгидромет опубликовал прогноз погоды на выходные дни
В выходные дни в республике сохранится неустойчивый характер погоды, сообщает Башкирское управление по гидрометеорологии и мониторингу окружающей среды. Более неблагоприятными ожидаются погодные условия 22 июля. В этот день в большинстве районов пройдут грозовые дожди, днем локально...
В Башкирии очевидцы засняли на видео смерч
На озере Ургун в Учалинском районе местные жители заметили смерч. На кадрах видно, как ветряная воронка кружит над водоёмом. Зрелищное видео. Никто в результате разгула стихии не пострадал.
Крупный пожар в Башкирии: пожарные извещатели спасли жизнь семьям
20 июля в 09 часов 34 минуты в дежурно-диспетчерскую службу ФГКУ «28 отряд ФПС по Республике Башкортостан» поступило сообщение о том, что в с. Красная Башкирия Абзелиловского района горит дом. Первыми на место прибыли добровольцы сельского поселения Краснобашкирский, следом за ними...
В Бурзянском районе автомобили ездят по пешеходному мосту
Это видео в нашу редакцию прислали жители села Старый Мунасип. Мост через реку Белую – единственный путь до населённого пункта, где проживает около 2000 человек. Переправа явно не предназначена для машин, но автовладельцам попросту некуда деваться. По словам сельчан, доски на висячем мосту уже...
В Бишкеке состоялась рабочая встреча Рустэма Хамитова с Президентом Киргизской республики
Глава Башкортостана и Алмазбек Атамбаев обсудили перспективы дальнейшего укрепления двусторонних отношений. Президентом Киргизской республики выразил благодарность делегации Башкортостана за участие в форуме «Алтайская цивилизация». Рустэм Хамитов отметил, что впереди ожидает большая работа и...
В Уфе проходит большой аграрный форум
В Конгресс-холле обсуждаются проблемы развития села и поддержки фермерских им семейных хозяйств. В республику приехали представители из разных регионов России, минсельхоза страны, депутаты Госдумы. Подробности в ходе прямого включения со студией «Вестей» рассказала наш корреспондент...
Почти две сотни обманутых дольщиков организовали в Уфе митинг
Масштабная акция протеста людей, которые называют себя обманутыми дольщиками, состоялась накануне в Уфе. На согласованный с властями митинг пришли почти две сотни человек. Жители Башкирии ждут от застройщика ключи от квартир несколько лет. Однако на некоторых объектах работы либо идут очень...
МЧС предупреждает жителей Башкирии о сильных порывах ветра
Как сообщает пресс-служба МЧС по РБ, днем местами ожидаются небольшие кратковременные дожди, грозы, ветер северный, северо-восточный 2-7 м/с, при усилении до 17 м/с.
Уфимские школьники сразились в интеллектуальной борьбе в Международный день шахмат
В Уфе отметили Международный день шахмат. В честь праздника Федерация шахмат республики организовала блиц-турнир среди детей до 15 лет. Где тренируются спортсмены и насколько развит этот интеллектуальный вид спорта в Уфе, выяснял Алексей Медведев. Аскар Шагизиганов играет в шахматы...
Два ДТП со смертельным исходом произошло в Башкирии минувшей ночью
ДТП со трагическим исходом произошло ночью в Аургазинском районе на 45 км автодороги с.Толбазы-д.Нижние Леканды. 22-летняя уфимка, управляя «Шкодой Октавия» на прямом участке дороги, предположительно, не справилась с управлением и совершила съезд с дороги с последующим опрокидыванием. В результате...
Ещё одного чиновника уфимской мэрии задержали при получении взятки
Сотрудниками Отдела экономической безопасности и противодействия коррупции Управления МВД России по г. Уфе в момент получения незаконного денежного вознаграждения задержан руководителей одного из муниципальных бюджетных учреждений", - сообщила официальный представитель МВД России Ирина Волк. По...
Вести-Башкортостан - 20.07.17
Главные темы выпуска: Пойман с поличным. В Уфе ещё одного борца с коррупцией задержали за взятку. Иллюзия безопасности. За 2 месяца - 16 случаев падения детей из окон - и все из-за москитной сетки. Как предотвратить трагедию? Культура платежа. Уфимцы задолжали за горячую воду более 80 млн...
В Уфе обманутые дольщики устроили масштабный митинг
Десятки человек сегодня собрались на улице Таллинской в Уфе. Все эти люди приобрели жилье, но до сих пор остаются без квартир. Речь идет о так называемых проблемных домах в комплексе «Cеребряный ручей» в микрорайоне Дема. Люди подготовили транспоранты. Одна из причин, которая заставила дольщиков...
В Уфе ещё одного борца с коррупцией задержали за взятку
Сотрудника отдела по борьбе с коррупцией транспортной полиции Уфы подозревают в получении взятки в 850 тысяч рублей. На кадрах оперативной съемки запечатлен момент передачи круглой суммы. Как видно на записи, сделка происходила в безлюдной местности. По версии следствия, сотрудники Уфимского...
Уфимцы задолжали за услуги ЖКХ более 80 млн рублей
Долги уфимцев за коммунальные услуги превысили 80 миллионов рублей. И это только за горячую воду и тепловую энергию. Некоторые потребители попросту забывают или не обращают внимания на свою задолженность. Такие злостные неплательщики под особым вниманием судебных приставов. Этой уфимской семье...
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- …
- следующая ›
- последняя »
Хәбәрҙәр
Бөрйән районынан шаҡ ҡатырлыҡ тағы ла бер видео
Был юлы ҡулдарына балта тотҡан балалар хаҡында түгел, ә ғүмерҙәрен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып йылға аша сығыусылар хаҡында. Йәйүлеләр өсөн тәғәйенләнгән аҫылмалы күперҙән бер яҡ ярҙан икенсеһенә автомобиль сығып килә. Баҡтиһәң, ике мең самаһы кеше йәшәгән Иҫке Монасип ауылына был берҙән-бер юл икән. Ул...
Үҫер өсөн берләшер кәрәк
Илдә ауыл хужалығы тауарҙары күләменең 47 процентын кесе хужалыҡтар етештерә. Башҡортостанда иһә был һан тағы ла юғарыраҡ. Ярҙамсы хужалыҡтар, шәхси предприятиелар һәм фермерҙарҙы кооперативтарға берләштереп ауыл халҡын иҡтисади әйләнешкә йәлеп итеү. Бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә аграрийҙар бөгөн...
Төркиәлә һәм Грецияла ер тетрәгәндә Башҡортостан туристары зыян күрмәгән
Был хаҡта бөгөн Рәсәйҙең Антальялағы генераль консуллығынан хәбәр иттеләр.Төркиә дауаханаларына мөрәжәғәт итеүселәр араһында Рәсәй ватандаштары булмаған. Хәл күҙәтеүгә алынған. Беҙҙең ил граждандарына бәйле мәғлүмәт була ҡалһа, ул шул уҡ арала илселеккә хәбәр ителәсәк. Хәбәр ителеүенсә, Төркиә...
Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы үлемесле авариялар артыуға борсолоу белдерҙе
Бөгөн төнөн Белорет районында ГАЗ һәм Нива машиналары бәрелешеү сәбәпле бер кешенең ғүмере өҙөлдө. Асыҡланыуынса, йөк машинаһының водитель танҡылығы булмаған.Ауырғазы районында, шулай уҡ төнгө юлда “Шкода” автомобиле юл ситенә осоу сәбәпле ике кеше һәләк булды. Бер тәүлектә генә юл...
Башҡортостан һәм Ҡырғыҙстан хеҙмәттәшлектең яңы кимәленә сыға
Бишкәктә Башҡортостан етәксеһе Рөстәм Хәмитовтың Ҡырғыҙстан республикаһы президенты Алмазбәк Атамбаев менән осрашты. Яҡтар ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙе артабан нығытыу мөмкинлектәрен тикшерҙе. Ҡырғыҙстан Президенты Алмазбәк Атамбаев беҙҙең делегацияға «Алтай цивилизацияһы» форумында ҡатнашыуы өсөн...
“Кроношпан” холдингы Өфөгә 200 миллион евро инвестиция индерә
Өфөлә төҙөлөш материалдарын етештерә башлар өсөн Австрияның “Кроношпан” холдингы 200 миллион евро күләмендә инвестиция индерә. Әле цех биналарын күтәреү эштәре бара. Яңы төр тауар етештереү киләһе йылдың беренсе көнөнән башланыр, тип көтөлә. “ Әлегә үлән баҫҡан был яланда оҙаҡламай Лань...
Ямғыр һыуҙары ҡайҙа аға?
Тау башында балҡый бер ҡала. Киләһе репортажды ҡарарҙан алда Өфөнө яратып ижад ителгән йырҙарҙың береһе иҫкә төшә. Баш ҡаланың республикала иң матуры исемен йөрөтөүе һәм әле лә мөхәббәт тулы хистәр тыуҙырыуының сәбәбе - халҡының хәстәрлек, талапсанлыҡ күрһәтеүендә һәм йорттарҙың,...
Өфө лимонарийында үҙенсәлекле банан сәскә атты
Уның ағасының бейеклеге ни бары метр ярым ғына. Сәскәһе лә һары түгел, ал. Беҙҙең шарттарҙа банандың был төрө тәүгә сәскә ата. Уның емешен ике айҙан һуң ғына тәмләп ҡарарға мөмкин буласаҡ.
Ике минут һәм һин самолетта
Хеҙмәтләндергән пассажирҙарҙың һаны буйынса Волга буйы федераль округында беренсе урынды биләгән «Өфө» халыҡ-ара аэропорты мөмкинлектәрен киңәйтә.Унда барлыҡҡа килгән яңы ҡоролма мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙе траспортировкалау өсөн тәғәйенләнә. Амбулифт тип аталған ҡулайлама бер юлы дүрт...
Тарихи йорт эсендә бикләнеп ҡалған пенсионерҙар
Ни өсөн уларға яңы торлаҡ бирелмәй? Ун туғыҙынсы быуаттан беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған өй өсөн кем яуап бирә? Йорттоң икенсе ҡатында йәшәгән оло йәштәге пенсионерҙарға хәҙер урам буйын тәҙрә аша ғына ҡарарға тура килә. Йорт хужабикәһе Татьяна елгә асылған тәҙрәне ябам тип яңылыш...
Рәсәйҙә торлаҡ–коммуналь хеҙмәт өсөн бурыс бер триллион 340 миллиард һумға еткән
Был турала федераль ведомство етәксеһе Михаил Мень белдерҙе. Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры һүҙҙәренә ҡарағанда, Ил халҡының бурысы 645 миллиард һум. Фатир хужалары күрһәтелгән хеҙмәт өсөн ваҡытында иҫәпләшһә лә, идарасы компаниялар был эшкә яуапһыҙ ҡарай.
Капиталь ремонт дауам итә
Зәки Вәлиди урамында ер аҫтындағы торба үткәргестәргә капиталь ремонт дауам итә. Ошо көндәрҙә тәүге 485 метр арауығында ер бүлемендә ремонт тамамаланасаҡ. Йылылыҡ селтәрҙәре заманса технологиялар һәм төҙөлөш материалдары ярҙамында сафҡа индерелде. Пенополиуретандан яһалған торбалар йылылыҡты...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Сүриәнең Ракка ҡалаһын “Ислам дәүләте” һуғышсыларынан азат итеү дауам итә. Улар контроллек иткән биләмәләрҙә 30 мең самаһы тыныс халыҡ йәшәй. Сигенгәндә террорсылар ергә миналар күмеп ҡалдыра. Икенсе Пальмира тип йөрөтөлгән Расафула тарихи-мәҙәни ҡомартҡыларҙың күбеһенә мина һалынған булыуы...
Стәрлетамаҡ районында йомортҡа ҙурлығы боҙ яуған
Йәрәхәтләнеүселәр тураһында хәбәр ителмәй, әммә баҡсалағы уңышҡа ҙур зыян килгән. Быйылғы йәй халыҡты ғына түгел, синоптиктарҙы ла аптырата. Көн һайын яуған ямғырҙар ғәҙәти күренешкә әйләнә бара. Бөгөн республикала көндөң аяҙлы-болотло булыуы, ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр яуыуы, күк күкрәүе көтөлә. Йәшенле...
Затон биҫтәһендә төҙөлөп ятҡан спорт әҙерлек үҙәге 1 миллиард һумға ҡиммәтләнеүе ихтимал
Комплекс Халыҡ-ара кимәлдәге спорт ярыштарын ҡабул итә алһын өсөн төҙөлөш проектына үҙгәрештәр индерелгән. Әле ул тикшереү үтә. Фатир эсендә көнөнә ике тапҡыр теннис өҫтәлен урынлаштырып кире йыйыу мөмкинлектәре сикләнгән был спортсылар өсөн мәжбүри. Ҡуртымға алынған фатир Рәсәйҙең һәм...
307 миллион һум урлаған мутлашыусы ҡулға алынды
Кипрҙа төҙөлөш өлкәһендә мутлашыусы, “Дуҫлыҡ-строй” компанияһының етәкселәренең береһе Валерий Денисов ҡулға алынған. Ул әшнәләре менән бергә төһөлөшкә аҡса һалыусы граждандарҙың 307 миллион һум аҡсаһын урлаған. Хәбәр итеүебеҙсә, үткән аҙнала төҙөлөш кооперативы өлөшсөләре аслыҡ иғлан...
Башҡортостан делегацияһы эш сәфәре менән Ҡырғыстанда
Ҡырғыҙстанда “Алтай цивилизацияһы һәм алтай тел төркөмнә ҡараған ҡәрҙәш халыҡтар” халыҡ-ара форумы үтә. Унда Башҡортостан етәксеһе Рөстәм Зәки улы ҡатнашлығында делегация ла ҡатнаша. Сара сиктәрендә бик күп саралар, шул иҫәптән, ҡырғыҙҙарҙың башҡор теленә тәржемә ителгән “Манас” эпосының исем туйы...
Иң боронғо йән эйәһе
Әбйәлил районында йәшәүселәр бәләкәй генә күләүектә ер шарындағы иң боронғо йән эйәһенә юлыҡҡан.Был ҡурҡыныс хайуандар өс күҙле. Улар динозаврҙарға ҡарағанда ла алдараҡ барлыҡҡа килгән. Ҡыҫаланың бер төрөнә ҡарай, кешегә зыяны юҡ.
Исемлек киңәйтелә
Республикала ғаилә сәйәсәте мәсьәләләрен көйләүҙе хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы үҙ иңенә алырға әҙер. Ошо хаҡта Башҡортостан хөкүмәте эргәһендәге координация советы ултырышында Ленара Иванова белдерҙе.Дәүләт ғаилә сәйәсәте буйынса координация советының беренсе ултырышында 2017-2020...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Чилиҙың башҡалаһы Сантьяго ҡар аҫтында ҡалды. Бер кеше һәләк булған. Электр тапшырғыс сымы өҙөлөү сәбәпле ике кеше йәрәхәтләнгән. 250 мең кеше утһыҙ ҡалған. Мәскәү өлкәһендә флайбордистар шоуы үткән. Янып тороусы костюмдар кейеп алған спортсылар төрлө сальтолар эшләгән, һыуға сумған...
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
28-30 апрель көндәрендә И.Герман драмаһы буйынса «Ғәфү ит мине!» премьера спектакле менән Театр Учалы һәм Белорет яҡтарында булып ҡайтты. Спектаклдең режиссеры - Олег Ханов, рәссамы -Альберт Нестеров, композиторы - Ләйсән Шәрипова.
Сығыштар 28 апрель Белорет районы «Ассы» шифаханаһында булды һәм уны төрлө төбәктәрҙән Ассыға килеп ял итеүселәр ҡараны. Тамашасылар Мәскәү, Һамар, Төмән ҡалаларынан, шулай уҡ республикабыҙҙың төрлө райондарынан да бар ине. Спектакль бик йылы ҡабул ителде.
29 апрель «Ғәфү ит мине!» Белорет районының Сосновка ауылында күрһәтелде. Халыҡ бында ла бик ихлас булыуын тойҙо артистар.
30 апрель ошо уҡ спектаклде коллектив тулы залда Учалы ҡала Мәҙәниәт һарайында уйнаны. Ә кескәйҙәр өсөн «Юҡ утҡа аяу! Юлда бул уяу!» интерактив әкиәте күрһәтелде. Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Алһыу Ғәлина - Ғафарова, Ирек Булатов, йәш артистка Милена Сираеваның уйыны һәр төбәктә лә ихлас ҡабул ителде. Учалы ҡала Мәҙәниәт һарайы директоры Завражин М.Ю. ҡала һәм район тамашасылары исеменән театрға ысын күңелдән рәхмәт әйтеп, тағы килеүҙәрен теләне. Театрҙың 95 йыллығы уңайынан ойошторолған ижади сәфәр уңышлы үтте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 354
БЫРАУЛАУ, материалдарҙы ҡырҡыу ысулы м‑н эшкәртеү төрө, уның барышында әйләнеп тороусы тишеүсе инструмент (бырау) ярҙамында төрлө диам. һәм тәрәнлектәге үтәнән-үтә һәм үтәнән-үтә булмаған тишектәр яһала. Б. ҡул инструменты м‑н йәки металл ҡырҡыу станогында башҡарыла. Б. процестарын фәнни өйрәнеү 20 б. 40‑сы йй. уртаһынан Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе м‑н берлектә Авиация техник университетында алып барыла. ӨДАТУ‑ла (А.С.Дмитриев, А.Д.Макаров, Р.М.Сәләхетдинов) газ турбиналы двигателдәр етештереүҙә ҡулланылған конструкциялы, тутыҡмаусы һәм үтә ныҡ материалдарҙы Б. оптималь режимдары уйлап табыла. Улар ӨМЭПБ‑ла, “Гидравлика” ФДУП‑ында һ.б. индерелә.
П.П.Черников
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
7 октябрь көндө Сибай институтының педагогика факультеты студенттары Вәлиева Гөлдәр, Ғүмәрова Гөлшат уҡытыусыбыҙ Ласынова Нәйлә Азамат ҡыҙы етәкселегендә баш ҡалабыҙҙың М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт Дәүләт Педагогия университетына конференцияға барып ҡайттыҡ. Был конференция арҙаҡлы шәхесебеҙ, халыҡ яҙыусыһы, Башҡортостан Республикаһында булдырылған барлыҡ наградаларға лайыҡ булған Ноғман Сөләймән улы Мусиндың 85 йәшлек юбилейына арналды.
Ноғман Мусиндың әҫәрҙәрен уҡымаған кеше юҡтыр ул. Уның мауыҡтырғыс, проблематик яҡтан әле лә актуаль мәсьәләләр менән һуғарылған, рухи яҡтан фәһемле әҫәрҙәре, әлбиттә, береһен дә әҙәбиәткә битараф ҡалдырмай. Н. Мусин кеүек яҙыусылар, китап уҡыусыларҙа әҙәбиәткә һөйөү уята тиһәк, һис тә яңылышмаҫбыҙ. Яҙыусы күптәргә билдәле булған «Һуңғы солоҡ», «Зәңгәр тауҙа аҡ болан», «Йыртҡыс тиреһе» һәм башҡа бихисап ижад емештәре аша таныш. Өлкән йәштә булыуына ҡарамаҫтан, ул бик шаян, алсаҡ йөҙлө, мөләйем күңелсәк кенә ҡарт. Уға 85 йәш биреп тә булмай, әйтерһең дә уға 60! Юбилярҙы ҡотлап, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогика университетының ректоры, педагогика фәндәре докторы Әсәҙуллин Рәил Мирвай улы һәм бик күп ҡунаҡтар сығыш яһаны. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы) Н. Мусинға тағы ла бер «Ал да нур сәс халҡыңа» исемле награда тапшырыҙы. Хөрмәт йөҙөнән уны ҡотлап Татарстандан, Ҡаҙағстандан вәкилдәр ҙә килгәндәр. Улар ҙа яҙыусыға рәхмәт һүҙҙәрен әйтеп, уның емешле ижадына, тырыш хеҙмәт юлын үткәненә һоҡланыуҙарын еткерҙеләр. Ә беҙ – студенттар, уның ижадына, тормош юлына бәйле төрлө һорауҙар бирҙек. Әҙип һорауҙарға төплө итеп, еренә еткереп яуап бирҙе.
Пленар ултырыштан һуң беҙ яҙыусының ижады буйынса сығыш яһарға секцияларға таралыштыҡ. Секция барышында айырыуса топонимика, Орхон-Йәнәсәй яҙмалары, яңы ФГОС талаптарына ярашлы дәрестәрҙе ойоштороу темалары буйынса докладтар ҡыҙыҡлы булды. Үҙебеҙгә фәһем алып, ҡайһы бер ерҙәрҙә өҫтәлмә эшләргә, ғилми эш менән шөғөлләнеүҙең кәрәклегенә төшөнөп ҡайттыҡ беҙ был сәфәрҙән. Ситтә үткәрелгән шундай ҙур конференцияла тәү тапҡыр ҡатнашыуыбыҙ беҙҙең өсөн ҙур бәхет. Шуның өсөн дә беҙ институтыбыҙ администрацияһына, ғилми етәкселәребеҙгә оло рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ.
Гөлдәр Вәлиева, Башҡорт – русбүлегенең 3 курс студенты
© Сибайский институт Башкирского Государственного Университета 2008-2016
Верстка и дизайн - Ринат Байрамгулов


text:
Сыбаркүл (күл, Башҡортостан)
Сыбаркүл — Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы биләмәһендә урынлашҡан күл. Асҡар ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 8 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Йәнгел йылғаһының ҡушылдығы булған Моғаҡ йылғаһының тамағындағы күл. Тау буйы дала зонаһының ҡалҡыулыҡтар араһындағы түбән урынында урынлашҡан.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күл өҫтә майҙаны − 10 км²; оҙонлоғо 5,1 км; уртаса киңлеге 1,9 км; уртаса тәрәнлеге 2,0 м. Иң тәрән урыны — 3,5 м.
Һыу күләме 20,4 млн м³; һыу йыйыу майҙаны 369,0 км².
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тектоник сығышлы күл. Эзбизташ, балсыҡлы һәүерташ, комташ(урта, өҫкө девон) һәм арғиллит, алевролит, ҡомташ, эзбизташ(аҫҡы карбон) тоҡомдарында барлыҡҡа килгән.
Соҡоро табаҡ һымаҡ. Төбө ләмле. Ярҙары һөҙәк, һаҙланған. Туйыныуы ҡатнаш. Мезотроф күл.
Күлдә упҡынлы, һаҙымат урындары бар. Күсмә ҡомдарҙан «йөҙөп йөрөгән утрауҙар» күҙәтелә.
Көнсығыш яғында дамба төҙөлгән. Көньяғында Сыбаркүл һаҙлығы урынлашҡан.
Үҫемлектәр донъяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнбайыш өлөшө һоро урман тупрагындағы ҡайын урмандарынан һәм ҡара болон тупрағындаҙы араһындағы болонло далаларҙан тора. Көнсығыш өлөшөндә ябай ҡара тупраҡтағы ҡылғанлы-төрлө үләнле далалар Һәм һөрөнтө ерҙәр китә. Яр буйҙарын екән, күрән, ҡамыш, мамыҡбаш күрән, һыу үләне ҡаплаған.
Фауна[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Алабуға, ҡарабалыҡ, ҡарағанат, ҡорбан, ҡыҙылғанат, суртан, һоро өйрәк, сытырҙаҡ сөрәгәй йәшәй. Күсәр ҡоштарҙан ала ҡаҙ, көйөлдө, ышылдаҡ аҡҡош туҡтала.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гәрәев Ә. М. Сыбаркүл (күл, Башҡортостан) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Сыбаркүл, һаҙлыҡ // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Театрыбыҙҙың Бәләкәй сәхнәһендә «Әлифбанан бер себеш» (А.Кивиряхк, режиссеры - Л.Зайкаускас) спектакле "Менас" Халыҡ-ара моноспектаклдәр фестиваленә (Паневежис, Литва) юлланыр алдынан өҫтәмә рәүештә күрһәтелә. Спектаклдән һуң «Театр+» форумы сиктәрендә баш ҡаланың мәҙәни ойошмалары һәм уҡыу йорттары студенттары ҡатнашлығында «Әлифбанан бер себеш» моноспектакле хаҡында фекер алышыу була, спектаклде башҡарыусы Башҡортостандың халыҡ артисы Алмас Әмиров тамашасыларҙы ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап бирәсәк.
Спектакль 19.00 сәғәттә башлана.


text:
1960 йыл
1960 (бер мең туғыҙ йөҙ алмышынсы) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1960 йылы, 2 мең йыллыҡтың 960 йылы, XX быуаттың 60 йылы, XX быуаттың 6 ун йыллығының 10 йылы, 1960 йылдарҙың 1 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1 февраль — Фәрзәнә Аҡбулатова, журналист һәм яҙыусы, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
- 22 май — Әмир Ишемғолов, умартасылыҡ буйынса Рәсәйҙә танылған белгес, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2003), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010).


text:
Күҙҙәремде күҙләмә:
Минең күҙҙәр — төпһөҙ даръя,
Уларҙан сер эҙләмә!
Бала саҡта ишеткән ошо йырҙың һүҙҙәрен тиҙ генә ятлап алдым, үҙ алдыма һәр ваҡыт йырлап йөрөй торғайным, әммә, ни өсөндөр, уның мәғәнәһенә иғтибар итмәгәнмен. Тормош тәжрибәһенең байый барыуы, матур тәбиғәт ҡосағында йәшәү был хаҡта уйланырға мәжбүр итте. Бигерәк тә баш ҡаланың Пушкин урамындағы ғилми-тикшеренеү институтына барыу, табиптарҙың ошо “төпһөҙ даръя”ның серҙәрен өйрәнеп, кешеләргә күҙҙәренең нурын ҡайтанан бүләк итеп, яҡты донъя менән һоҡланып йәшәргә мөмкинлек биреүе менән хайран ҡалдырҙы, һоҡландырҙы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 129
“ҮҘӘК СОВЕТ ВЛАСЫ МЕНӘН БАШҠОРТ ХӨКҮМӘТЕ АРАҺЫНДА БАШҠОРТ СОВЕТ АВТОНОМИЯҺЫ ТУРАҺЫНДА КИЛЕШЕҮ”, АСБР‑ҙың төҙөлөүе, дәүләт һәм адм. ҡоролошо т‑дағы документ. Уға 1919 й. 20 мартында ХКС рәйесе В.И.Ленин, Бөтә Рәсәй ҮБК рәйесе вазифаһын башҡарыусы М.Ф.Владимирский, милләттәр эштәре б‑са халыҡ комиссары И.В.Сталин, Бөтә Рәсәй ҮБК секретары А.С.Енукидзе һәм Башҡорт хөкүмәте рәйесеМ.А.Ҡулаев, Башҡорт мәркәз шураһы ағзаһы М.Д.Халиҡов, Башҡорт ғәскәре командующийы адъютанты Ә.И.Бикбауов ҡул ҡуйған. 16 параграфтан тора. Документҡа ярашлы, АСБР Бәләкәй Башҡортостан сиктәрендә төҙөлә һәм РСФСР‑ҙың федератив берәмеген тәшкил итә. Власть органдары 1918 й. ҡабул ителгән РСФСР Конституцияһы нигеҙендә ойошторола, Советтар съезы саҡырылғанға тиклем республика м‑н Башревком етәкселек итә. Документҡа ярашлы, Советтар съезына әҙерлекте 5 кешенән (Бөтә Рәсәй ҮБК‑нан һәм Башревкомдан 2‑шәр кеше, береһе – ике яҡтың килешеүе б‑са) торған комиссия башҡарған; сәйәси, хужалыҡ мәсьәләләре ике яҡтан (2‑шәр кеше) һайланған вәкилдәр тарафынан хәл ителгән. АСБР составына Быҙаулыҡөйәҙенән — 1, Верхнеурал өйәҙенән — 12, Екатеринбург өйәҙенән — 4, Златоуст өйәҙенән — 14, Красноуфимск өйәҙенән — 9, Орск өйәҙенән — 28, Өфөөйәҙенән — 6, Силәбе өйәҙенән — 9, Стәрлетамаҡөйәҙенән — 29, Троицк өйәҙенән — 6, Шадринск өйәҙенән — 8, Ырымбур өйәҙенән 19, улус ингән; бөтә терр‑я улустарҙан торған 13 кантонға (Арғаяш кантоны, Бөрйән-Түңгәүер кантоны, Дыуан кантоны, Ете ырыу кантоны, Көҙәй кантоны, Ҡошсо кантоны, Ҡыпсаҡ кантоны, Табын кантоны, Тамъян-Ҡатай кантоны, Туҡ-Соран кантоны, Үҫәргән кантоны, Юрматы кантоны, Ялан кантоны)бүленгән. Документ б‑са, Златоуст, Өфө, Троицк өйәҙҙәренең бер өлөшө үҙәге Златоуст ҡ. булған тау сәнәғәте районына (ул Башҡ. хөкүмәтенә буйһонмаған) ингән; Темәс а. ваҡытлыса баш ҡала тип иғлан ителгән; тәбиғи байлыҡтар, заводтар, тимер юлдар Совет власының үҙәк органдары ҡарамағында ҡалған, урындағы сәнәғәт продукцияһын бүлгән саҡта иң тәүҙә АСБР ихтыяждары ҡәнәғәтләндерелгән. РСФСР АСБР‑ға финанс ярҙамы күрһәтеүҙе үҙ өҫтөнә алған. Башҡ. ғәскәренә Ҡыҙыл Армияның айырым хәрби берекмәһе статусы бирелгән. АСБР‑ҙың хәрби эштәр б‑са ХК хәрби округ хоҡуҡтары алған. Респ. тәртипте АСБР ҡораллы көстәре тотҡан. Башҡ. хөкүмәте, адм. учреждениелар һәм йәмәғәт ойошмалары ағзалары элекке эшмәкәрлеге өсөн репрессияға дусар ителмәгән.
М.М.Ҡолшәрипов
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев