text:
Арыҫлан Мѳбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театры коллективы йәйге ялдарын түңәрәкләп, сираттағы 83-сѳ ижад миҙгелен асырға әҙерләнә. Матур традицияға ярашлы, ижади коллектив миҙгелде ѳр-яңы премьера менән башлап ебәрәсәк. Унан тыш тағы бер һѳйѳнѳслѳ хәбәребеҙ бар: һеҙҙе республикала тәүге тапҡыр үткәреләсәк «Театр тѳнѳ» тип исемләнгән матур байрамға саҡырабыҙ.
Әлеге кѳндә сибайҙарға яҡшы таныш драматург Наил Ғәйетбайҙың «Эңер тѳшкәндә» пьесаһы буйынса иртәнән кискә тиклем ҡыҙыу репетициялар бара. Уны баш ҡаланан саҡырылған режиссер, Башҡортостандың халыҡ артисы Азат Нәҙерғолов ҡуя.
Спектаклдең сюжеты бик тормошсан. Әҫәрҙә һәр кем яҙмыш карабында үҙен яңғыҙ тоя, һәр береһенең күңеле йылы кѳҫәй. Инде ҡырҡты үтһә лә, үҙен ишһеҙ йәшәүгә дусар иткән Сабира, ҙур ҡалала йылы, аңлау таба алмаған Наҙгѳл, тормоштоң әсеһен дә, сѳсѳһѳн дә татыған Рәжәп... Киләсәктәренә ѳмѳт бағлаған был яралы йәндәрҙең бер-береһен йылытып йәшәргә кѳсѳ етерме?.. Йәш кеше Искәндәр ҙә дѳрѳҫ юл табыу, әйләнәһендәге кешеләрҙе яҡтылыҡҡа алып сығыу уйы менән яна. Спектаклдең геройҙары маҡсаттарына ирешерме? Сѳнки тәбиғәттә генә түгел, кешеләрҙең күңелендә лә эңер тѳшкән бит... 9 сентябрҙә буласаҡ тамашаның премьераһын ҡараған һәр кем үҙенсә һығымта яһар, моғайын.
Драмала ролдәрҙе Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Юнир Ғәйнуллин, Әлфирә Ғәлләмова, Марс Итбаев, Әлфирә Йосопова, артистар Резеда Сәфиуллина, Вадим Ғилманов, Айгѳл Зәйнуллиналар башҡара.
Икенсе премьера—Әминә Яхинаның «Йән һѳйгәнем—һин генә» тип исемләнгән комедияһы буйынса ҡуйылған тамаша. Июль башында бер тѳркѳм артистарыбыҙ был спектакль менән Баймаҡ районында, августа Ейәнсура, Күгәрсен тарафтарында ижади сәфәрҙә булып ҡайтты. Халыҡ тамашаны бик яратып ҡабул итте.
Әҫәр ябай ғына сюжетҡа ҡоролһа ла, талантлы режиссер, БР-ҙың һәм РФ-ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, БР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Дамир Ғәлимов ижади фантазияһына таянып, үҙенең комедиялар ҡуйыу оҫтаһы булыуын тағы бер тапҡыр раҫланы һәм тамашасыға ҡыҙыҡлы ла, фәһемле лә сәхнә әҫәре тәҡдим итте.
Комедияла күтәрелгән мәсьәләләр хәҙерге кѳндә бигерәк тә актуаль. Һәр ата-әсә балаһына яҡшылыҡ теләй, уның уңышлы, бәхетле кеше булыуына ѳмѳт итә, шуның ѳсѳн шарттар булдырырға тырыша. Тик йәшәйеш ҡиммәттәре үҙгәреп торған заманда һәр кем бәхет тѳшѳнсәһен үҙенсә аңлай. Бына ошонан башлана ла инде тормошта тѳрлѳ аңлашылмаусанлыҡтар, емерелгән яҙмыштар.
Спектаклдә лә Мәстүрәнең (Зифа Баязитова) хыялы һәм маҡсаты—йортона ата-әсәле, бай ҡыҙҙы килен итеп тѳшѳрѳү. Ә Ғәлим (Арсен Шәйхисламов) күптән күңеле ятҡан ҡыҙға—Рәхимәгә (Залина Сѳләймәнова) ѳйләнмәксе. Тик инде утыҙға етһә лә һаман үҙ һүҙен һүҙ итергә ихтыяры булмаған Ғәлим быны нисек тормошҡа атҡарырға ғына белмәй хитлана. Ошонда инде уға ҡустыһы Ғәмил (Морат Амантаев) ярҙамға килә...
Спектаклдең халыҡ араһында танылыу яулауында Ш.Бабич исемендәге йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, композитор Юлай Үҙәнбаевтың, театрыбыҙҙың рәссамы Әлиә Йәғәфәрованың, спектаклде музыкаль яҡтан биҙәүсе Ғәйсәр Аҡбулатовтың, шулай уҡ яҡтыртыусы Фәнзил Мѳртәйләковтың да ѳлѳшѳ баһалап бѳткѳһѳҙ.
Был спектакль 10 сентябрҙә театрыбыҙҙа үтәсәк «Театр тѳнѳ» сараһында күрһәтеләсәк.
Быға тиклем үткәрелгән «Библиотѳн», «Музейҙа тѳн» тигән саралар кеүек «Театр тѳнѳ» акцияһы—республика ҡалаларында уҙасаҡ ҙур сара. Ул Рәсәйҙә икенсе йыл рәттән уҙғарылһа, Башҡортостан был акцияға тәүге тапҡыр ҡушыла. Сараның маҡсаты—театр сәнғәтенә тамашасыларҙы, бигерәк тә йәштәрҙе, үҫмерҙәрҙе йәлеп итеү.
Сибайҙа «Театр тѳнѳ» 18.30 сәғәттә башланып, 22.00 сәғәткә тиклем дауам итәсәк. Театр тормошо менән тамашасыны яҡынданыраҡ таныштырыу маҡсатында программала театр буйлап «Сәхнә арты тормошо» тип исемләнгән экскурсия ҡаралған (18.30-18.50), шулай уҡ спектаклгә тиклем, антракт ваҡытында һәм спектаклдән һуң тѳрлѳ персонаждар костюмындағы артистар менән фото тѳшѳргә мѳмкин, ә спектаклдән һуң тамашасыларҙы артистар һәм театр хеҙмәткәрҙәре менән бергәләп ритайымда күңел асырға саҡырабыҙ.
Кѳндәлек ығы-зығынан арынып, тағы ла бер рәхәтләнеп кѳлѳп алырға теләһәгеҙ, артабан да байрам кәйефен юғалтмайынса, Мѳҙәрис Багаевтың «Хикмәтле күл»ен тамаша ҡылырға килегеҙ, дуҫтар! Шуны ла әйтеп үтеү урынлы булыр: был спектакль 16 йәштән ѳлкәнерәк тамашасылар ѳсѳн тәғәйенләнгән.
83-сѳ ижад миҙгелен асыуға арналған тантананың һуңғы кѳнѳндә сәхнәгә тағы ла барығыҙ ҙа яратып ҡабул иткән «Ғүмерлек ғазап» сығасаҡ.
Шулай итеп, хѳрмәтле тамашасылар, һәммәгеҙҙе лә 9-12 сентябрҙә театрыбыҙҙың 83-сѳ ижад миҙгелен асыу тантанаһына саҡырабыҙ. Ә 10 сентябрҙә «Театр тѳнѳ»нә рәхим итегеҙ!
Алһыу Аҡбулатова,
театрҙың әҙәби-драматик бүлеге етәксеһе.


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Сит илдән тауар алып, законға ҡаршы сығып ҡуймағыҙ
Сит илдән тауар алып, законға ҡаршы сығып ҡуймағыҙ
Күптәр Ҡытай интернет-магазиндары тураһында ишеткәне барҙыр. Был сауҙа майҙансыҡтарында бик шәп әйберҙәрҙе осһоҙ хаҡҡа һатып алырға мөмкин. Өҫтәүенә посылка ебәреү өсөн почта сығымдары түләргә кәрәкмәй.
Ҡытайҙа кейем-һалымдан алып электрон әйберҙәргә тиклем алырға мөмкин. Ләкин портатив видеокамералар йәки фотоаппараттар алғанда һаҡ булығыҙ. Был гаджеттар күбеһенсә ручкаға, брелокка, сумка эсенә йәки башҡа бәләкәй әйбер эсенә урынлаштырылған һәм РФ Енәйәт кодексының 138.1 статьяһына ярашлы закондан тыш шәхси мәғлүмәт алыу өсөн тәғәйенләнгән махсус техника тип һанала.
Яңыраҡ Октябрьский ҡалаһында йәшәүсе 29 йәшлек егет ошо статья буйынса яуапҡа тарттырылған. Ул 2013 йылдың 6 декабрендә БР буйынса Рәсәй Федераль һаҡ хеҙмәте идаралығы хеҙмәткәрҙәре тарафынан почта бүлексәһендә ҡулға алынған. Егет ручка эсенә урынлаштырылған видеорегистратор ебәрелгән посылканы алған булған. Бындай әйбер кешенең ризалығынан тыш аудио һәм видеояҙма алыу өсөн тәғәйенләнгән һәм уны һатып алыу Рәсәй закондарына ҡаршы сығыу тип һанала.
Ҡытайҙа кейем-һалымдан алып электрон әйберҙәргә тиклем алырға мөмкин. Ләкин портатив видеокамералар йәки фотоаппараттар алғанда һаҡ булығыҙ. Был гаджеттар күбеһенсә ручкаға, брелокка, сумка эсенә йәки башҡа бәләкәй әйбер эсенә урынлаштырылған һәм РФ Енәйәт кодексының 138.1 статьяһына ярашлы закондан тыш шәхси мәғлүмәт алыу өсөн тәғәйенләнгән махсус техника тип һанала.
Яңыраҡ Октябрьский ҡалаһында йәшәүсе 29 йәшлек егет ошо статья буйынса яуапҡа тарттырылған. Ул 2013 йылдың 6 декабрендә БР буйынса Рәсәй Федераль һаҡ хеҙмәте идаралығы хеҙмәткәрҙәре тарафынан почта бүлексәһендә ҡулға алынған. Егет ручка эсенә урынлаштырылған видеорегистратор ебәрелгән посылканы алған булған. Бындай әйбер кешенең ризалығынан тыш аудио һәм видеояҙма алыу өсөн тәғәйенләнгән һәм уны һатып алыу Рәсәй закондарына ҡаршы сығыу тип һанала.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Юрист кәңәше талап ителһә...
Ул 17-се гимназия бинаһында урынлашҡан МИЭП базаһында ойошторола. Урындағы бүлек менән Елена Николаевна Панкратьева етәкселек итә. Ассоциация эшмәкәрлегендә прокуратура, Росреестр, Роспотренадзор, суд приставтары, кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил ярҙамсыһы, хакимиәт юристары ҡатнаша.
Мѳрәжәғәт итеүселәрҙең 70 процентын пенсионерҙар тәшкил итә, ә ҡалған 30 процентты эшҡыуарҙар, тѳрлѳ ерҙә эшләүселәр. Бигерәк тә прокуратура, адвокаттар, Росреестр, кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил ярҙамсыһы ҡабул иткән саҡта халыҡ күп килә. Торлаҡ-коммуналь хеҙмәт, прокурор күҙәтеүенә бәйле һорауҙар менән күберәк мѳрәжәғәт итәләр.
Ҡабул итеү айҙың һуңғы аҙнаһында ойошторола. Был хаҡта урындағы матбуғат баҫмаларында иғлан сыға.
Юридик ярҙамға мохтаж булыусылар ҡабул итеү тураһында тулы мәғлүмәт алыу ѳсѳн 5-29-57 телефонына шылтырата ала.
Р. Мусина.


text:
Шихандар
Шихандар, Шихан — асыҡ рельефлы яңғыҙ ҡалҡыулыҡ. Шихандар — пермь осоронан ҡалған һәм хәҙерге ваҡытта ер өҫтөнә яланғасланып ҡалҡҡан рифтар. Улар 250 млн йыл самаһы элек пермь осоронда һай һыулы диңгеҙ төбөндә (элекке Урал океаны урынында) барлыҡҡа килгән. Шихандар Урал тауҙарынан көнбайышҡа табан сылбыр булып һуҙылған.
Составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шихандарҙа, боронғо диңгеҙ хайуандарының ташҡа әйләнгән һөлдәләре.
Башҡортостан шихандары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йөрәктау- бейеклеге Ағиҙел йылғаһы кимәленән 220 метр. Ул иң төньяҡтағы шихан.
- Торатау- бейеклеге 275 метр.
- Шаһтау
- Ҡуштау.
Шулай уҡ шихандар Әлшәй,Дыуан райондарында ла бар.
Шихандар- тәбиғи һәйкәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- По тропам Южного Урала (рус.).


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Төньяҡ башҡорттары
Төньяҡ башҡорттары
Төньяҡ башҡорт ырыуҙарына Ғәйнә, Танып, Уң, Балыҡсы һәм Уран ырыуҙары инә. Улар Каманың ҡушылдыҡтары Түлвә, Беүә, Танып, Ҡариҙелдең урта ағымында ярайһы уҡ ойошоп ултырған. Сарс, Төй, Йүрүҙән буйында йәшәйҙәр. Был төбәк XIX быуат аҙағына тулыһынса формалашҡан. Бынан алдағы осорҙа башҡорт ерҙәренең төньяҡ сиге киңерәк тә булған булырға тейеш.
Балыҡсы ырыуы Төй һәм Сарс йылғалары буйында, уларҙың Ҡариҙелгә ҡойған еренә ҡәҙәр йәшәгән. Көньяҡтан күршеләре уңдар булған. Таныптар иһә көнсығышҡа, Танып буйына тик 1715 йылдарҙа күсенгән. Уңдар XVI – XVII быуаттарҙа Ҡариҙел менән Ағиҙелдең түбәнге ағымында ҙур ғына майҙанды биләгән. Һуңынан төбәк бер нисә өлөшкә бүленгәс, ырыуҙың бер төркөмө Танып буйында ҡалған, байтағы Ҡариҙел буйына күсенгән. Артабан улар Йүрүҙәндең түбәнге ағымын да биләгән.
Таныптар ике ырыуҙан тора: Һыу-Танып йәки Һул Танып һәм Ҡара-Танып. Таныптарға ҡаҙансы һәм ҡайпандар үҙ аллы ырыу булып ингән. Улар был ырыуға Ҡыпсаҡ осоронда килеп ҡушылған булырға тейеш. Таныптарҙың ата-бабалары был төбәккә Минзәлә яғынан килгән. Академик Р. Кузеевтың фекеренсә, таныптар болғар-уғыр ырыуҙары менән аралашҡас, төньяҡҡа башҡорттарҙың күсмә ырыуы менән үтеп ингән. Был XII – XIII быуаттарҙа булған. Минзәлә яғынан сыҡҡан ғәйнәләр таныптарҙы үҙҙәренең туғаны тип иҫәпләй.
Этнографик белешмәләр буйынса, таныптарҙың ерле халыҡ менән аралашыуын да күрергә мөмкин. Был башҡорттарҙың ерле фин-уғыр ҡәбиләләре менән аралашыуы ярайһы уҡ киң барған. Уларҙың теле һәм мәҙәниәте ҡушылған, тышҡы ҡиәфәттәрендә лә оҡшашлыҡ һаҡланған. Йөҙҙәре менән Волга буйы халыҡтарына, мари, мордва, удмурттарға тартҡандар.
Ҡаҙансы менән ҡайпандарҙың Башҡортостандың төньяғына күсенеп ултырыуына шулай уҡ Ҡыпсаҡ миграцияһы булышлыҡ иткән. Әйткәндәй, «ҡаҙансы» этнонимы Урта Азияла ла киң таралған. Ҡаҙансыларҙың боронғо төрөктәрҙән сығыуы уларҙың кейемдәренән дә күренә. Төрки халыҡтарындағы кеүек үк, уларҙың да күкрәксәләрендәге биҙәү әйберҙәре туҡымаға нигеҙләнгән, яулыҡтарының дөйөм күренеше лә оҡшаш.
«Ҡайпан» этнонимы иһә боронғо көньяҡ-көнсығыш башҡорттары ырыуҙары составында осрай. Генетик яҡтан ҡайпандарҙың Ҡай ырыуы менән бәйле булыуы хаҡындағы фекер нигеҙле кеүек, был исем Ҡыпсаҡ ырыуында осрай. Әйтергә кәрәк, ҡаҙансы һәм ҡайпандар таныптарға тик ерле мөнәсәбәттә генә. Улар Танып ерҙәренә XV быуат аҙағында ғына күсеп килгән.
Уң ырыуы төньяҡҡа күсенгәнгә тиклем Ағиҙел буйҙарында йәшәгән. Бында уларҙың күршеһе табындар булған. XVI быуатта Өфө ҡәлғәһенә нигеҙ һалыныу был күршелекте боҙған. Һөҙөмтәлә уңдарҙың бер өлөшө Ағиҙел буйында ҡалған. Ағиҙел башҡорттары хаҡында һөйләгәндә, М. Өмөтбаев бишул-уңғарҙарҙы ерле башҡорттар һун башҡорттары тип йөрөтөүе хаҡында яҙған. Тарихта һундарҙы төрки ҡәбиләләрҙең ҡатнашмаһы тип йөрөтәләр. Һундар составына төрки телле ҡәбиләләр ингән, уларҙы он-уйғыр тигәндәр. Р. Кузеевтың фекеренсә, «уң» этнонимы һундар заманына барып тоташа. Уңдарҙың ата-бабалары бик иртә башҡорт миграцияһы составына ингән һәм боронғо башҡорт ҡәбиләләренән Урал буйҙарына дөйөм күсенеү мәлендә айырылған.
Балыҡсы ырыуы тамғаһы боронғо Ҡатай ырыуы тамғаһы – балғаға оҡшаған. Асҡын районында, мәҫәлән, миңә балыҡсыларҙың ҡатайҙар менән яҡын туғанлығы хаҡында ололар ышандырырлыҡ итеп һөйләгәйне. Уларҙың һүҙендә хаҡлыҡ барҙыр. Асҡын башҡорттары һөйләшенә Инйәр ҡатайҙары теленә оҡшаған фонетик үҙенсәлектәр хас. «Балыҡсы» этнонимы үҙенсә бер тикшереүҙе талап итә. Шундай миҫалдар бар: «ҡаҙаҡ» һүҙен йыш ҡына «ҡаҙ+аҡ» тип аңлаталар. Ысынында иһә был һүҙ иҫке төрки сығанаҡтары буйынса «ирекле», «дала кешеләре”н аңлата. Балыҡсыға килгәндә инде, беҙҙеңсә, Р. Кузеевтың аңлатыуы дөрөҫлөккә тап килә – VIII – IX быуаттарҙағы боронғо төрки яҙмаларында «балуг», «балук» ҡала мәғәнәһендә йөрөй. Ете йылға тирәһендә ҡара ҡатайҙарҙың, унан һуң уйғырҙарҙың Джамбалыҡ, Бешбалыҡ, ҡаҙаҡтарҙың Арыҡбалыҡ исеме булған. «Балыҡсы» этнонимы ҡырғыҙҙарҙа ла, төрөкмәндәрҙә лә, туваларҙа ла осрай. Быларҙың барыһы ла «балыҡсы» һүҙенең боронғо төрки сығанаҡлы булыуы хаҡында һөйләй. Күрәһең, балыҡсылар боронғо ҡала халҡының күсенеп йөрөүсе өлөшөн тәшкил иткәндер. Бәлки, улар ниндәйҙер иҡтисади һәм сәйәси шарттарҙа ҡалаларҙы һаҡлағандыр.
Төрлө тарихи документтарҙы өйрәнеү һөҙөмтәһендә был этник төркөмдөң килеп сығышын шулай фаразларға булалыр: балыҡсыларҙың ата-бабалары Алтайҙа һәм Көньяҡ Себерҙә ҡатайҙар менән бергә йәки уларға яҡын ерҙә йәшәгән. Халыҡтарҙың бөйөк күсенеү мәлендә балыҡсылар ситтә ҡалмаған, әлбиттә – улар ҡатайҙар менән Урал буйына күсенгән. Тәүҙә Яйыҡҡа килеп сыҡҡан, унан – Ыҡ тарафтарына. XII – XIV быуаттарҙа ҡатайҙар менән бергә хәрәкәт иткән. Артабан ҡатайҙарҙан айырылып, Танып буйлап төньяҡҡа күсенгән, Төй үҙәнендәге урмандарға нигеҙләнгән. Бында улар болғар сығанаҡлы боронғо башҡорттар менән ныҡ аралашҡан. Шуға ҡарамаҫтан, балыҡсылар быуаттар буйына үҙҙәренең кейемдәрендә, төҙөлөштә, аш-һыуында үҙ ырыуҙарына хас сифаттарҙы бөгөнгә тиклем һаҡлаған.
Уран ырыуының ата-бабалары монгол һәм төрки-монгол ҡәбиләләренән сыҡҡан. Көнбайышҡа күсенгәндә улар Һырдаръя далаларында һәм Арал буйында оҙаҡ ҡына йәшәгән. Һөҙөмтәлә бик төркиләшкәндәр. Боронғо башҡорт ҡәбиләләренең бер өлөшө көнбайышҡа күсенгәс, урандар бер нисә йөҙ йыл буйына Азия далаларында ҡалған. Арал буйында йәшәгәндә урандарға уғыҙҙар ҙур йоғонто яһаған. Башҡорттарҙа әле лә уғыҙ исемдәре осрай. Мәҫәлән, әле лә Үгеҙ ауылдары бар. Урандарҙың бүленеүе һәм төрлө яҡҡа күсенеүе уғыҙҙарҙың Һырдаръянан көньяҡ-көнбайышҡа күсенеүе арҡаһында барлыҡҡа килгән. Һырдаръя буйында ҡалған урандар хаҡында XII – XVII быуаттарҙағы көнсығыш сығанаҡтарында иҫкә алына. Ә бына уларҙың Башҡортостанға нисек күсенеүе тураһында мәғлүмәттәр юҡ тиерлек. Тик телдән-телгә күсеп килгән хәтерләүҙәр буйынса, урандар Башҡортостандың көньяғына килеп ингән, унан Мейәс буйынан күсенеп, Ағиҙел үҙәненә килеп сыҡҡан. Уларҙың шундай ҡатмарлы маршрут менән күсенеүе дөрөҫтөр, күрәһең. Башҡортостандың көньяғындағы Һаҡмар йылғаһының Оло һәм Кесе Уран ҡушылдыҡтары бар. Урал аръяғында иһә Мейәстән алыҫ түгел ике күлде башҡорттар Уранғы, Урағыс тип атай. Нисек кенә булмаһын, халыҡ ошо төбәктә ныҡлы урын алған.
Рим ЙӘНҒУЖИН, тарих фәндәре докторы,
профессор.
(«Башҡорт ырыуҙары тарихынан» китабынан).
Балыҡсы ырыуы Төй һәм Сарс йылғалары буйында, уларҙың Ҡариҙелгә ҡойған еренә ҡәҙәр йәшәгән. Көньяҡтан күршеләре уңдар булған. Таныптар иһә көнсығышҡа, Танып буйына тик 1715 йылдарҙа күсенгән. Уңдар XVI – XVII быуаттарҙа Ҡариҙел менән Ағиҙелдең түбәнге ағымында ҙур ғына майҙанды биләгән. Һуңынан төбәк бер нисә өлөшкә бүленгәс, ырыуҙың бер төркөмө Танып буйында ҡалған, байтағы Ҡариҙел буйына күсенгән. Артабан улар Йүрүҙәндең түбәнге ағымын да биләгән.
Таныптар ике ырыуҙан тора: Һыу-Танып йәки Һул Танып һәм Ҡара-Танып. Таныптарға ҡаҙансы һәм ҡайпандар үҙ аллы ырыу булып ингән. Улар был ырыуға Ҡыпсаҡ осоронда килеп ҡушылған булырға тейеш. Таныптарҙың ата-бабалары был төбәккә Минзәлә яғынан килгән. Академик Р. Кузеевтың фекеренсә, таныптар болғар-уғыр ырыуҙары менән аралашҡас, төньяҡҡа башҡорттарҙың күсмә ырыуы менән үтеп ингән. Был XII – XIII быуаттарҙа булған. Минзәлә яғынан сыҡҡан ғәйнәләр таныптарҙы үҙҙәренең туғаны тип иҫәпләй.
Этнографик белешмәләр буйынса, таныптарҙың ерле халыҡ менән аралашыуын да күрергә мөмкин. Был башҡорттарҙың ерле фин-уғыр ҡәбиләләре менән аралашыуы ярайһы уҡ киң барған. Уларҙың теле һәм мәҙәниәте ҡушылған, тышҡы ҡиәфәттәрендә лә оҡшашлыҡ һаҡланған. Йөҙҙәре менән Волга буйы халыҡтарына, мари, мордва, удмурттарға тартҡандар.
Ҡаҙансы менән ҡайпандарҙың Башҡортостандың төньяғына күсенеп ултырыуына шулай уҡ Ҡыпсаҡ миграцияһы булышлыҡ иткән. Әйткәндәй, «ҡаҙансы» этнонимы Урта Азияла ла киң таралған. Ҡаҙансыларҙың боронғо төрөктәрҙән сығыуы уларҙың кейемдәренән дә күренә. Төрки халыҡтарындағы кеүек үк, уларҙың да күкрәксәләрендәге биҙәү әйберҙәре туҡымаға нигеҙләнгән, яулыҡтарының дөйөм күренеше лә оҡшаш.
«Ҡайпан» этнонимы иһә боронғо көньяҡ-көнсығыш башҡорттары ырыуҙары составында осрай. Генетик яҡтан ҡайпандарҙың Ҡай ырыуы менән бәйле булыуы хаҡындағы фекер нигеҙле кеүек, был исем Ҡыпсаҡ ырыуында осрай. Әйтергә кәрәк, ҡаҙансы һәм ҡайпандар таныптарға тик ерле мөнәсәбәттә генә. Улар Танып ерҙәренә XV быуат аҙағында ғына күсеп килгән.
Уң ырыуы төньяҡҡа күсенгәнгә тиклем Ағиҙел буйҙарында йәшәгән. Бында уларҙың күршеһе табындар булған. XVI быуатта Өфө ҡәлғәһенә нигеҙ һалыныу был күршелекте боҙған. Һөҙөмтәлә уңдарҙың бер өлөшө Ағиҙел буйында ҡалған. Ағиҙел башҡорттары хаҡында һөйләгәндә, М. Өмөтбаев бишул-уңғарҙарҙы ерле башҡорттар һун башҡорттары тип йөрөтөүе хаҡында яҙған. Тарихта һундарҙы төрки ҡәбиләләрҙең ҡатнашмаһы тип йөрөтәләр. Һундар составына төрки телле ҡәбиләләр ингән, уларҙы он-уйғыр тигәндәр. Р. Кузеевтың фекеренсә, «уң» этнонимы һундар заманына барып тоташа. Уңдарҙың ата-бабалары бик иртә башҡорт миграцияһы составына ингән һәм боронғо башҡорт ҡәбиләләренән Урал буйҙарына дөйөм күсенеү мәлендә айырылған.
Балыҡсы ырыуы тамғаһы боронғо Ҡатай ырыуы тамғаһы – балғаға оҡшаған. Асҡын районында, мәҫәлән, миңә балыҡсыларҙың ҡатайҙар менән яҡын туғанлығы хаҡында ололар ышандырырлыҡ итеп һөйләгәйне. Уларҙың һүҙендә хаҡлыҡ барҙыр. Асҡын башҡорттары һөйләшенә Инйәр ҡатайҙары теленә оҡшаған фонетик үҙенсәлектәр хас. «Балыҡсы» этнонимы үҙенсә бер тикшереүҙе талап итә. Шундай миҫалдар бар: «ҡаҙаҡ» һүҙен йыш ҡына «ҡаҙ+аҡ» тип аңлаталар. Ысынында иһә был һүҙ иҫке төрки сығанаҡтары буйынса «ирекле», «дала кешеләре”н аңлата. Балыҡсыға килгәндә инде, беҙҙеңсә, Р. Кузеевтың аңлатыуы дөрөҫлөккә тап килә – VIII – IX быуаттарҙағы боронғо төрки яҙмаларында «балуг», «балук» ҡала мәғәнәһендә йөрөй. Ете йылға тирәһендә ҡара ҡатайҙарҙың, унан һуң уйғырҙарҙың Джамбалыҡ, Бешбалыҡ, ҡаҙаҡтарҙың Арыҡбалыҡ исеме булған. «Балыҡсы» этнонимы ҡырғыҙҙарҙа ла, төрөкмәндәрҙә лә, туваларҙа ла осрай. Быларҙың барыһы ла «балыҡсы» һүҙенең боронғо төрки сығанаҡлы булыуы хаҡында һөйләй. Күрәһең, балыҡсылар боронғо ҡала халҡының күсенеп йөрөүсе өлөшөн тәшкил иткәндер. Бәлки, улар ниндәйҙер иҡтисади һәм сәйәси шарттарҙа ҡалаларҙы һаҡлағандыр.
Төрлө тарихи документтарҙы өйрәнеү һөҙөмтәһендә был этник төркөмдөң килеп сығышын шулай фаразларға булалыр: балыҡсыларҙың ата-бабалары Алтайҙа һәм Көньяҡ Себерҙә ҡатайҙар менән бергә йәки уларға яҡын ерҙә йәшәгән. Халыҡтарҙың бөйөк күсенеү мәлендә балыҡсылар ситтә ҡалмаған, әлбиттә – улар ҡатайҙар менән Урал буйына күсенгән. Тәүҙә Яйыҡҡа килеп сыҡҡан, унан – Ыҡ тарафтарына. XII – XIV быуаттарҙа ҡатайҙар менән бергә хәрәкәт иткән. Артабан ҡатайҙарҙан айырылып, Танып буйлап төньяҡҡа күсенгән, Төй үҙәнендәге урмандарға нигеҙләнгән. Бында улар болғар сығанаҡлы боронғо башҡорттар менән ныҡ аралашҡан. Шуға ҡарамаҫтан, балыҡсылар быуаттар буйына үҙҙәренең кейемдәрендә, төҙөлөштә, аш-һыуында үҙ ырыуҙарына хас сифаттарҙы бөгөнгә тиклем һаҡлаған.
Уран ырыуының ата-бабалары монгол һәм төрки-монгол ҡәбиләләренән сыҡҡан. Көнбайышҡа күсенгәндә улар Һырдаръя далаларында һәм Арал буйында оҙаҡ ҡына йәшәгән. Һөҙөмтәлә бик төркиләшкәндәр. Боронғо башҡорт ҡәбиләләренең бер өлөшө көнбайышҡа күсенгәс, урандар бер нисә йөҙ йыл буйына Азия далаларында ҡалған. Арал буйында йәшәгәндә урандарға уғыҙҙар ҙур йоғонто яһаған. Башҡорттарҙа әле лә уғыҙ исемдәре осрай. Мәҫәлән, әле лә Үгеҙ ауылдары бар. Урандарҙың бүленеүе һәм төрлө яҡҡа күсенеүе уғыҙҙарҙың Һырдаръянан көньяҡ-көнбайышҡа күсенеүе арҡаһында барлыҡҡа килгән. Һырдаръя буйында ҡалған урандар хаҡында XII – XVII быуаттарҙағы көнсығыш сығанаҡтарында иҫкә алына. Ә бына уларҙың Башҡортостанға нисек күсенеүе тураһында мәғлүмәттәр юҡ тиерлек. Тик телдән-телгә күсеп килгән хәтерләүҙәр буйынса, урандар Башҡортостандың көньяғына килеп ингән, унан Мейәс буйынан күсенеп, Ағиҙел үҙәненә килеп сыҡҡан. Уларҙың шундай ҡатмарлы маршрут менән күсенеүе дөрөҫтөр, күрәһең. Башҡортостандың көньяғындағы Һаҡмар йылғаһының Оло һәм Кесе Уран ҡушылдыҡтары бар. Урал аръяғында иһә Мейәстән алыҫ түгел ике күлде башҡорттар Уранғы, Урағыс тип атай. Нисек кенә булмаһын, халыҡ ошо төбәктә ныҡлы урын алған.
Рим ЙӘНҒУЖИН, тарих фәндәре докторы,
профессор.
(«Башҡорт ырыуҙары тарихынан» китабынан).
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Рөстәм Хәмитов һәләтле уҡыусылар өсөн стипендияны ике тапҡырға арттырҙы
Рөстәм Хәмитов һәләтле уҡыусылар өсөн стипендияны ике тапҡырға арттырҙы
Башҡортостанда һәләтле уҡыусылар өсөн стипендия ике тапҡырға арттырылды. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов тейешле Указға ҡул ҡуйҙы.
Элек һәләтле балалар айына 350 һум алһа, 2017 йылдың 1 сентябренән уларҙың уңыштарын һәм ҡаҙаныштарын бүләкләү күләме ай һайын 700 һум тәшкил итәсәк.
Уҙған уҡыу йылында Башҡортостан Башлығы стипендияһын 100 уҡыусы алды.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Башҡортостанда балалар баҡсаларына сират ике тапҡырға кәмене
2013 йылда Башҡортостанда балалар баҡсаларына сират ике тапҡырға кәмене. Әгәр 2012 йылда мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларында өс йәштән ете йәшкә тиклем 29 меңдән ашыу бала сиратта торһа, хәҙер уларҙың һаны 14 меңгә тиклем кәмене.
БР Мәғариф министрлығының мәғлүмәттәренә ярашлы, дөйөм алғанда 2013 йылда планлаштырылған 11 080 урынына 15 050 урын булдырылды, уларҙың 2530-ы яңы 17 балалар баҡсаһы төҙөлгәнгә күрә, 5593 – биналарҙың кире ҡайтарылыуы, мәктәпкәсә һәм дөйөм белем биреү учреждениеларында өҫтәмә урындар бүлеү арҡалы, 6927 урын – мәктәпкәсә белем биреү формаларының альтернативаһын индереүгә күрә: мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары ҡарамағында ғаилә тәрбиәләү төркөмдәре, ҡыҫҡа ваҡытта булыу урыны, мәктәп алдынан әҙерлек.
Шул арала республикала балалар баҡсаларына сиратты кәметеү буйынса «юл картаһы» эшләй, ул 2016 йылда урындар етмәүҙе тулыһынса бөтөрөүҙе ҡарай. «Мәктәпкәсә белем биреү. Анализ һәм мониторинг» федераль сайттың мәғлүмәттәренә ярашлы, Башҡортостан 2013 йылда мәктәпкәсә белем биреү төбәк системаһын модернизациялау практикаһы һәм «юл картаһын» үтәү буйынса иң яҡшы төбәктәрҙең унлығына инде.
Белешмә. «БР мәктәпкәсә белем биреү системаһын үҫтереү» республика маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә 2008 йылдан алып 2012 йылға тиклемге осорҙа 29 820 урын индерелгән.
2015 йылдың аҙағына тиклем тағы ла өҫтәмә 27 940 урын индереү планлаштырылған.


text:
Рәсәйҙә ВИЧ инфекцияһын йоҡтороусылар миллиондан артып киткән
Рәсәйҙә ВИЧ инфекцияһын йоҡтороусылар миллиондан артып киткән
Башҡортостанда күрһәткес 20 мең тирәһе.Был турала бөгөн Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтайҙа үткән түңәрәк өҫтәлдә белдерелде. Унда һүҙ иҫкәртеү саралары хаҡында барҙы. Башҡортостанда ВИЧ йоҡтороусыларҙың 60 процент самаһы ир-аттарға тура килә. Элек был сиргә күберәк наркомандар дусар булһа, әле енси юл менән күсеү осрағы ла йыш осрай. 2015 йылда ғына иҫәп яҡынса 3 меңгә артҡан. Шуға күрә белгестәр ауырыуҙың таралыуына юл ҡуймау өсөн профилактика сараларын көсәйтергә кәрәк тигән фекерҙә. Тәү сиратта үҫмерҙәр, йәштәр араһында аңлатыу эштәре алып барыу мөһим. Сөнки ВИЧ менән Спид социаль проблема булып тора, бында әхлаҡи-тәрбиәүи мәсьәләләр ҙә мөһим урын биләй. Медицина хеҙмәткәрҙәре генә уларҙы йырып сыға алмаясаҡ. Был сиргә ҡаршы бөтә йәмәғәтселек менән бергә көрәшеү зарур, тип билдәләнде осрашыуҙа. Түңәрәк өҫтәл дә муниципаль берәмектәрҙең эш тәжрибәһе лә ҡаралды.


text:
Ҡалтасы районы үҙәгендә капиталь ремонттан һуң 1-се урта мәктәп файҙаланыуға тапшырылды
Ҡалтасы районы үҙәгендә капиталь ремонттан һуң 1-се урта мәктәп файҙаланыуға тапшырылды
1960 йылда һалынған иҫке бинаның төҙөкләндерелеүен төбәк халҡы күптән көткән. Күләмле эштәр барыуға ҡарамаҫтан, мәғариф усағында уҡытыу процессы туҡтатылмаған. Бынан тыш, мәктәптең яңы корпусы ла ҡалҡып сыҡҡан. Унда уҡыу бүлмәләре, ашхана, китапхана, тамаша һәм спорт залдары урынлашҡан.Эштәр башлыса бюджеттан тыш сығанаҡтар иҫәбенә башҡарылған. Атап әйткәндә, «Башнефть» һәм «Транснефть» компаниялары финанс яҡтан ҙур ғына ярҙам күрһәткән.
Ҡалтасы районы халҡы шулай уҡ сифатлы эсәр һыу менән дә тәьмин ителде. Сосновка- Красный Холм ауылдары араһындағы һыуүткәргес «Башнефть» компанияһы ярҙамында төҙөкләндерелгән. Заманса һыу алыу ҡоролмаһы ер аҫтынан сыҡҡан шишмә биләмәһендә урынлаштырылған. Ул сәғәтенә 70 кубометрға тиклем йәшәү сығанағы етештереү ҡеүәтенә эйә. Тикшереү һөҙөмтәләре һыуҙың сифаты санитар талаптарға тулыһынса яуап биреүен күрһәткән.


text:
Ул 1956 йылдан уҡытыусы булып эшләй
Ул 1956 йылдан уҡытыусы булып эшләй
57 йыл Өфөлә химия фәненән уҡыта. Лиза Ҡыям ҡыҙы Әғәҙуллинаның хеҙмәт биографияһын Гиннестың рекордтар китабына ла индерергә булыр ине. Ул Рәсәйҙең иң емешле эшләүсе химия уҡытыусыһы. Тыуған илебеҙ мәғарифына ҙур өлөш индереүсе педагогтың эше юғары баһаланған. Уға илебеҙ Президенты Владимир Путин Указы менән Рәсәйҙең Халыҡ уҡытыусыһы тигән маҡтаулы исем бирелде.Республика инженер лицейында ул ике тиҫтә йылға яҡын мауыҡтырғыс та, серле лә химия фәненән белем биргән. Был китапханала меңдән ашыу хазина. Уларҙы данлыҡлы уҡытыусы илебеҙҙең төрлө ҡалаларынан алып ҡайтҡан. Атаҡлы ғалимдар тарафынан яҙылған китаптарға ташҡа баҫтырылған фәнни асыштарҙы ентекле өйрәнеп, уның уҡыусылары Бөтә Рәсәй олимпиадаларында уңышлы сығыш яһаған. Төпсөр,ҡыҙыҡһыныусан егеттәр юғары техник уҡыу йорттарының ишеген ҡыйыу асып инеүселәрҙән.
Был түңәрәк өҫтәл артында инженерҙар әҙерләүсе лицейҙыңиң алдынғы уҡыусылары. Улар бөтәһе лә Республика һәм Рәсәй кимәлендә химия фәне буйынса олимпиада еңеүселәре. Егеттәрҙең уҡытыусыһы, химия фәндәре кандидаты Айнур Ғүмәров та Лиза Әғәҙуллинаның уҡыусыһы.
Айнур Мансур улы химия дәресе мауыҡтырғыс һәм ҡыҙыҡлы булһын өсөн махсус ысулдар уйлап сығармай. Лиза Ҡыям ҡыҙы кеүек классик белем биреүгә өҫтөнлөк бирә һәм уҡытыусыһының һаналған белем биреү алымдарынан да ситләшмәй.
Лиза Әғәҙуллинаға мәктәп директорҙары үтенесе буйынса бер юлы өс мәктәптә химия фәнен уҡытырға тура килә. Үҙ артынан химия фәнен бик яҡшы белгән меңәрләгән уҡытыусылар, табиптар әҙерләгән. Лиза Ҡыям ҡыҙы бөгөн дә үҙен мәктәптә, бары тик уҡыусылар янында ғына тулы бәхетле кеше итеп тоя.
Изге Ҡөръәндә уҡытыусы хеҙмәтен юҡҡа ғына пәйғәмбәр хеҙмәтенә тиңләмәйҙәр. Ғүмерен мөғәллимлек эшенә арнаған данлыҡлы педагог инде нисә быуын уҡыусылары өсөн изге күңелле, иғтибарлы, ғәҙел һәм намыҫлы кеше булып ҡала.


text:
Бер йыл эсендә 200-ҙән ашыу енәйәт эше, 70-кә яҡын коррупция осрағы
Бер йыл эсендә 200-ҙән ашыу енәйәт эше, 70-кә яҡын коррупция осрағы
Урман хужалығы закон боҙоуҙар иң күп теркәлгән тармаҡтарҙың береһе тип иҫәпләнә.Был турала бөгөн Рәсәйҙең Федераль именлек хеҙмәте етәксеһе Николай Патрушев ведомствоның Өфөлә үткән күсмә ултырышында белдерҙе. Николай Патрушев әйтеүенсә, Рәсәйҙә урман ресурстары һөҙөмтәһеҙ ҡулланыла, урман сәнәғәте комплексының эшмәкәрлеге ағас әҙерләүгә генә ҡайтып ҡала, тәрән эшкәртеү яйға һалынмаған. Тейешле кимәлдә контроль булмау сәбәпле, тармаҡта даими закон боҙоуҙарға юл ҡуйыла. Волга буйы федераль округында ҡайһы бер төбәк етәкселәре урманды һөҙөмтәле файҙаланыуға яуапһыҙ ҡарай. Пенза, Ырымбур, Түбәнге Новгород өлкәләрендә, Удмурт республикаһында йәшел ҡалҡанды һаҡлау күрһәткестәре түбән, милли байлыҡ булған урмандарҙы тәләфләүгә юл ҡуйырға ярамай, тине Федераль именлек хеҙмәте етәксеһе.
Былтыр урман хужалығы тармағындағы етешһеҙлектәр ныҡлы күҙәтеүгә алынғандан һуң Волга буйы федераль округында закон боҙоусыларға ҡаршы ныҡлы көрәш башланған. Быйыл ғына 200-ҙән ашыу енәйәт эше ҡуҙғатылған, был алдағы йыл менән сағыштырғанда, 2, 6 тапҡырға күберәк. Башҡортостан Президенты әйтеүенсә, тармаҡта таҙартыу эштәре диләнкәләрҙән башлап етәкселәр кабинетына тиклем бара.


text:
Ғафури районында спорт мәктәбе 1987 йылдан эшләй
Ғафури районында спорт мәктәбе 1987 йылдан эшләй
Өс тиҫтә йылға яҡын ваҡыт эсендә бында үҫмерҙәрҙе йәлеп итеүсе спорт төрҙәре артҡандан-арта. Саңғы спортынан башланған район балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә әлеге ваҡытта унлаған йүнәлештә шөғөлләнергә мөмкин.Салауат Ғәббәс улы Түзбәков мәғариф ветераны. Математика һәм физика фәндәре уҡытыусыһы хаҡлы ялғы сыҡһа ла ҡул ҡаушырып ултырмай. Ғафури районы балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбененең Имәндәш филиалында шахмат серҙәренә өйрәтә.
Красноусол ҡасабаһында эшләүсе коллегаһы Наталья Проценко фекеренсә, районда шахмат спорты бик популяр. Был спорт төрөн отҡор, фекерле балалар үҙ итә. Улар араһында Наталья Брыцалова кеүек Республикала һәм Рәсәй ҡалаларында призлы урындар алыусылар ҙа бар.
Наталья Брыкалова, Ғафури районы балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә шөғөлләнеүсе: «Бишенсе йыл, беренсе синыфтан шахмат түңәрәгенә йөрөйөм. Бик күп ярыштарҙа ҡатнаштым. һәр ваҡыт призлы урындар яулайым.Һамарҙа ,Өфөлә һәм Шишмә ҡасабаһында уңышлы сығыш яһаным».
Райондың спорт мәктәбендә милли көрәш, теннис ныҡлы үҫешкән. Район газите «Табын», хакимиәт башлығы, Ғафури районы башҡорттары ҡоролтайы призына ярыштар даими үткәрелә. Спорт мәктәбен тамамлаусылар араһында олипмия резервы уҡыу йорттарына уҡырға инеүселәр ҙә бар.
Ғафури йәштәре сәләмәт тормош яҡлы . Волейбол менән шөғөлләнеүсе был ҡыҙҙарҙа Рәсәйҙә һәм донъяла танылыу өсөн сәм дә,таһыллыҡ та,көс тә етәрлек.Нисек кенә булмаһын бөтә чемпиондар ҙа Ғафури ерлегендәге кеүек бәләкәй спорт мәктәптәренән үҫеп сыға бит.


text:
Изгелек өләш!
Изгелек өләш!
Өфөлә «Ҙур химия» халыҡ-ара форумы сиктәрендә «Мәрхәмәт» хәйриә фонды кескәйҙәр өсөн сағыу тамаша ойошторҙо. Байрамға Өфө ҡалаһы, Баҡалы, Шишмә райондарынан меңгә яҡын бала саҡырылғайны. Бындай акциялар тәүгә ойошторолмай, саранан йыйылған аҡса ауырыу сабыйҙарҙы дауалауға тотонола.Клоундар йомаҡтар ҡойоп, һорауҙар биреп, балаларҙың күңелен асһа, әкиәт геройҙары кескәйҙәргә ҡыҙыҡлы флешмоб ойошторҙо. Малай-ҡыҙҙар төрлө хәрәкәттәрҙе, һүҙҙәрҙе ҡабатларға, ҡушылып йырларға, бейергә тейеш ине.
Баш ҡаланың балалар коллективтары ла тиҫтерҙәренә йыр-моң, сағыу бейеүҙәр бүләк итте. Бигерәк, тә «Ҡырҡаяҡ» тарҙың сығышын тамашасылар көслө алҡыштарға күмде.
Гөлшат Ибраһимова, «Әсә йөрәге» төбәк йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе: «Балалар күп кенә район-ҡалаларҙан килгән. Үҙ-ара аралашалар , танышалар һәм улар киләсәктә лә бер береһен социаль селтәрҙә табып, хаттар яҙышалар, шуға күрә был сара бик мөһим».
Балалар аралашып, күңел асҡан арала «Башҡортостан» дәүләт концерт залы сәхнәһе артында республиканың билдәле артистары, үҙешмәкәр коллективтар репетиция яһай. Байрам сиктәрендә улар малай-ҡыҙҙарға «Айһылыуҙың муйынсағы» әкиәтен күрһәтә. Сәхнәләштерелгән тамаша Шос һәм Брикс самиттарына бағышланған. Сценарий буйынса Айһылыу исемле ҡыҙ төрлө илдәр буйлап сәйәхәт итергә теләй. Һөҙөмтәлә теләген тормошҡа ашыра.
Хөрмәтулла Үтәшев, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы: «Яуызлыҡты изгелек һәр ваҡыт еңә. Ә бына минең ҡыҙым шундай игелекле, изгелекле булыуы арҡаһында юлында осраған бар ауырлыҡтарҙы ла еңеп, ят урындарҙа ла үҙенә дуҫ-иштәр табып, иҫән-һау үҙенең тыуған ғы - Башҡортостанға әйләнеп ҡайта. Һәм балаларға был әкиәт шул изгелекте, яҡшылыҡты тәрбиәләү сараһы булараҡ та күренәлер тип уйлайым».
Мауыҡтырғыс һәм мөғжизәле әкиәт донъяһына сәйәхәт кескәйҙәргә генә түгел, уларҙың ата-әсәләренә лә оҡшаны. Сара аҙағында балаларҙы тағы ла бер көтөлмәгән бүләк көттө - һәр кемгә тәмлекәстәр таратылды.
Гөлназ Хәйбуллина


text:
Полиция хеҙмәткәрҙәре Өфө баҙарҙарының береһенә рейд ойошторҙо
Полиция хеҙмәткәрҙәре Өфө баҙарҙарының береһенә рейд ойошторҙо
Хоҡуҡ һағындағылар легаль булмаған мигранттар менән ҡыҙыҡһынды. Был сауҙа майҙансығында күбеһенсә Вьетнам тауарҙары һатыла. Ә сит ил эшҡыуарҙары Рәсәй закондарына йыш ҡына буйһоноп бармай һәм миграция ҡағиҙәләрен боҙа. Тәртип һаҡсылары баҙар биләмәһен һәм сауҙа нөктәләрен тикшереп сыҡҡан. Рейд барышында өс сит ил вәкиленең законһыҙ рәүештә республикала йәшәүе, эшләүе асыҡланған. Закон боҙған сит ил граждандары полиция участкаһына оҙатылған. Улар менән Федераль Миграция хеҙмәткәрҙәре эш алып бара.


text:
Республикала яҙғы өмәләр башланды
Республикала яҙғы өмәләр башланды
Иглин районы халҡы өмәгә башҡаларға ҡарағанда бер аҙна алдан сыҡҡан. Урам-ихаталарҙы таҙартыу барышында 19 ауыл биләмәһенән 120 тоннанан ашыу сүп-сар сығарылған. Балтика ауылында шулай уҡ проблемалы юл участкаһы ла ремонтланған.Миҙхәт Солтанов, Иглин районының баш архитекторы: «Ике аҙна эсендә экологик өмәләргә 2 меңдән ашыу кеше йәлеп ителде. Һәр кем тирә-яҡты тәртипкә килтереүҙә үҙ өлөшөн индерергә тырыша. Был эштәр май аҙағына тиклем дауам итәсәк».


text:
Ҡорал тапшыр ҙа, аҡса ал
02 октября 2013 йыл | Хоҡуҡ
Башҡор-тостан Рес-публикаһы Эске эштәр министрлығы атыу ҡоралы ҡулланыуға бәйле суицид һәм бәхетһеҙлек осраҡтары, шундай башҡа ғәҙәттән тыш хәлдәр йышайыуына борсолоу белдерә.
Бындай хәл-ваҡиғаларҙың күпселеге эске эштәр органдарында теркәлмәгән ҡоралдан ҡылына. Был факт ҡорал хужаларының уларҙы һаҡлау, йөрөтөү һәм ҡулланыу ҡағиҙәләренә илке-һалҡы ҡарауын күрһәтә. Ҡоралды дөрөҫ һаҡламау һәм ҡулланмауҙың, ябай күңелһеҙлектәргә килтереүҙән тыш, административ, хатта енәйәт яуаплылығына ла сәбәп булыуын оноторға ярамай.
Ошоларға бәйле рәүештә Рәсәй Эске эштәр министрлығының Ғафури районы буйынса бүлеге тарафынан ҡорал әйләнеше менән бәйле хоҡуҡ боҙоуҙарҙы асыҡлау һәм бөтөрөү маҡсатында ҡорал хужаларының өйҙәренә йөрөп профилактик саралар комплексы уҙғарыу планлаштырылды. Асыҡланған факттар буйынса ғәйеплеләр законда ҡаралған яуаплылыҡҡа тарттырыласаҡ.
Шуға ла Ғафури эске эштәр бүлеге граждандарҙы үҙҙәрендә законһыҙ һаҡланған утлы һәм газ ҡоралын тапшырырға саҡыра. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2012 йылдың 3 апрелендәге "Законһыҙ һаҡланған ҡорал һәм боеприпастарҙы үҙе теләп тапшырған граждандарға түләү тураһында” Ҡарарына ярашлы, граждан үҙендә законһыҙ һаҡланыусы шыма көбәкле һунар мылтығын тапшырһа, бер берәмек өсөн 2300 һум, травматик ҡоралдың бер берәмеге өсөн 3000 һум, һыҙма ҡорал өсөн патрондарҙың тапшырылған бер берәмегенә 15 һум аҡса аласаҡ.
Бындай хәл-ваҡиғаларҙың күпселеге эске эштәр органдарында теркәлмәгән ҡоралдан ҡылына. Был факт ҡорал хужаларының уларҙы һаҡлау, йөрөтөү һәм ҡулланыу ҡағиҙәләренә илке-һалҡы ҡарауын күрһәтә. Ҡоралды дөрөҫ һаҡламау һәм ҡулланмауҙың, ябай күңелһеҙлектәргә килтереүҙән тыш, административ, хатта енәйәт яуаплылығына ла сәбәп булыуын оноторға ярамай.
Ошоларға бәйле рәүештә Рәсәй Эске эштәр министрлығының Ғафури районы буйынса бүлеге тарафынан ҡорал әйләнеше менән бәйле хоҡуҡ боҙоуҙарҙы асыҡлау һәм бөтөрөү маҡсатында ҡорал хужаларының өйҙәренә йөрөп профилактик саралар комплексы уҙғарыу планлаштырылды. Асыҡланған факттар буйынса ғәйеплеләр законда ҡаралған яуаплылыҡҡа тарттырыласаҡ.
Шуға ла Ғафури эске эштәр бүлеге граждандарҙы үҙҙәрендә законһыҙ һаҡланған утлы һәм газ ҡоралын тапшырырға саҡыра. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2012 йылдың 3 апрелендәге "Законһыҙ һаҡланған ҡорал һәм боеприпастарҙы үҙе теләп тапшырған граждандарға түләү тураһында” Ҡарарына ярашлы, граждан үҙендә законһыҙ һаҡланыусы шыма көбәкле һунар мылтығын тапшырһа, бер берәмек өсөн 2300 һум, травматик ҡоралдың бер берәмеге өсөн 3000 һум, һыҙма ҡорал өсөн патрондарҙың тапшырылған бер берәмегенә 15 һум аҡса аласаҡ.
Руслан МӘҮЛЕТҠОЛОВ,
лицензия-рөхсәт эше буйынса өлкән
инспектор, полиция капитаны.
лицензия-рөхсәт эше буйынса өлкән
инспектор, полиция капитаны.


text:
Ҡарабаев М.И.
ЗООНИМ КОМПОНЕНТЛЫ БАШҠОРТ ҺӘМ ҠУМЫҠ МӘҠӘЛДӘРЕ ҺӘМ ӘЙТЕМДӘРЕ
Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр кеше семантикаһы өлкәһенә ҡарай. Уларҙың бөтә мәғәнәләре кешегә йүнәлгән, кешенең уны уратып алған донъя менән үҙ-ара мөнәсәбәтен сағылдыралар. Был мөнәсәбәт хис-тойғо һәм кешене төлө яҡтан билдәләү аша үҙенең сағылышын таба. Мәҡәл һәм әйтемдәр, тәү сиратта, кеше, атап әйткәндә, уның көнкүреш, социаль һәм этик аспекттары тураһында, улар, тәү сиратта кешенең прагматик яҡтан билдәләй. Һәр бер мәҡәл һәм әйтем кеше хаҡында хәбәр итә, тирә-яҡ менән мөнәсәбәтен күрһәтә.
Шулай итеп, мәҡәлдәр һәм әйтемдәр кешенең көндәлек тормошо менән бик тығыҙ бәйләнештә йәшәй, һәм улар кешенең көнкүреш тормошондағы ҡатмарлы күренештәрҙе төрлө яҡтан сағылдырыу мөмкинлегенә эйә.
Халыҡ аҡылын, быуаттар буйы йыйылған этник тәжрибәне туплаған был жанр үрнәктәрен икенсе бер халыҡ мәҡәлдәре һәм әйтемдәре менән сағыштырып өйрәнеү күп кенә милли үҙенсәлектәрҙе, уртаҡ әхлаҡи, матди һәм рухи ҡиммәттәрҙе билдәләргә мөмкинлек бирә. Ҡайһы бер мәҡәлдәрҙең икенсе бер телдә эквиваленттары булыуы, хатта уларҙың һүҙмә-һүҙ тап килеүе, телдәрҙең ҡәрҙәшлеген генә күрһәтеп ҡалмай, ә милли менталитеттағы дөйөм һыҙаттарҙы ла билдәләй. Шулай уҡ улар составында урын алған бер үк тематик төркөмгә ҡараған лексик берәмектәрҙең бер үк йөкмәткеле тапҡыр һүҙҙәрҙә ҡулланылыуы был халыҡтар араһындағы уртаҡ күренештәрҙе тағы ла асығыраҡ сағылдырыуға ирешә.
Башҡорт һәм ҡумыҡ мәҡәлдәрендә йәки әйтемдәрендә зоонимдарға ҡараған күп кенә лексик берәмектәр урын алған. Түбәндә шуларға туҡталып үтәйек.
Айыу зоонимының ҡулланылыуы түбәндәге тапҡыр һүҙҙәрҙә осрай:
Айыуҙан ҡасҡан — бүрегә тарыған, дошмандан ҡасҡан — үлемгә тарыған;
Аювдан къчаман деп, къуюгъа тюшген (Айыуҙан ҡасам тип, ҡоҙоҡҡа төшкән). Был миҫалдарҙан күренеүенсә, билдәләнгән зооним ике телдә лә бер үк мәғәнәле әйтемдә бирелгән, йәғни улар эквивалент булып торалар. Ике әйтемде лә “иплелек, һаҡ булыу” тигән семантик төркөмгә индерергә мөмкин. Ошо уҡ зооним менән бирелгән Аювдан къоркъма, айыпдан къоркъ (Айыуҙан ҡурҡма, ояттан ҡурҡ) тигән ҡумыҡ мәҡәле бар, һәм был тапҡыр һүҙ “әхлаҡи сифаттар” төркөмөнә инә. Атанг аюв буса, сен арслан бул (Атаң айыу булһа, һин арыҫлан бул). Бирелгән ҡумыҡ мәҡәленә Айыу алыр егетте атынан танырмын, Бүре алыр егетте бүркенән танырмын тигән башҡорт мәҡәле семантик йөкмәткеһе буйынса уға тап килә.
Ҡуян зоонимы менән бирелгән түбәндәге әйтем башҡорт һәм ҡумыҡ халыҡтарының икеһендә лә бер төрлө яңғырай: Бир йылгъа къоян тери де чыдай һәм Бер йылға ҡуян тиреһе лә сыҙай. Был әйтемдең һүҙмә-һүҙ тап килеүе уның бик боронғо замандарҙа уҡ, йәғни башҡорт һәм ҡумыҡтарҙың бер төрки халыҡ булып йәшәгән осорҙа барлыҡҡа килгән тип, фараз итергә мөмкин. Был тапҡыр һүҙҙе “көнкүреш уңайһыҙлыҡтары” тигән семантик төркөмгә ҡаратырға мөмкин.
“Нәҫел-нәсәп, холоҡтоң үҙгәрмәүе” тигән шартлы семантик төркөмгә түбәндәге идиоматик берәмектәр инә: Айыу балаһын алға һалһаң да иш булмаҫ; Айыу балаһын итәккә һалһаң да илекмәҫ, Бүре балаһын бүреккә һалһаң да берекмәҫ; Арыҫлан балаһы арыҫлан булыр; Батыр инәнән тыуыр, арғымаҡ бейәнән тыуыр. Был төркөмгә ҡумыҡ мәҡәл һәм әйтемдәренән түбәндәгеләре тап килә: Бёрю къылын ташласа да, къылыгъын ташламас (Бүре ҡылын ташлаһа ла, ҡылығын ташламаҫ); Бёрюню баласы да – бёрю (Бүренең балаһы ла – бүре); Донгуздан донгуз тувар (Сусҡанан сусҡа тыуыр).
Кешелек йәмғиәтендә урын алған төрлө күренештәрҙе сағылдырыусы мәҡәл һәм әйтемдәрҙе “кеше-ара мөнәсәбәт” атамалы семантик төркөмгә берләштерергә мөмкин. Башҡорт мәҡәл һәм әйтемдәренән зооним компонентлы идиомаларҙан түбәндәгеләре был төркөмгә ҡарай: Am үлгәндә эт һөйөнә; Бесәйгә – көлкө, сысҡанға – үлем; Сысҡанға бесәй ҙә ҙур дошман; Эт менән бесәй дуҫ булмаҫ; Ҡарғаның күҙен ҡарға суҡымай; Бүре ҡуйға иш булмаҫ, ярлы байға дуҫ булмаҫ; Am тышауһыҙ булмаҫ, егет дошманһыҙ булмаҫ. Ҡумыҡ телендә был төркөмгә түбәндәге тапҡыр һүҙҙәр инә: Эки бакъа бир батмакъда сыйышмас (Ике баҡа бер батҡаҡа һыйышмаҫ); Мишикге – оюн, чычкъангъа – оьлюм (Бесәйгә – уйын, сысҡанға – үлем); Къаргъа къаргъаны гёзюн чокъумас (Ҡарға ҡарғаның күҙен суҡымаҫ); Бёрю бёрюню ашамай, адам адамны ашай (Бүре бүрене ашамай, әҙәм әҙәмде ашай); Атны яманы тай булан ойнар (Аттың яманы тай менән уйнар).
Фактик материалдар күрһәтеүенсә, башҡорт телендәге Ҡарғаның күҙен ҡарға суҡымай һәм Бесәйгә – көлкө, сысҡанға – үлем тапҡыр һүҙҙәренә ҡумыҡ телендә уларҙың тулы эквиваленттары бирелгән.
“Ғаилә, бала” семантик төркөмгә зооним компонентлы түбәндәге идиомаларҙы индерергә мөмкин: Ҡарлуғас балаларын осорға айыу өйрәтмәй; Балаға ике am бер тин; Балаһы атҡа менеп сапһа, атаһы ботон ҡыҫыр; Ир балаға am кәрәк, ҡыҙ балаға ҡанат кәрәк; Терпе балаһын – йомшағым, ҡарға – аппағым тип ярата; Ыласын ҡошҡа һауа ҡәҙерле, сапҡан атҡа дала ҡәҙерле, ата-инәгә бала ҡәҙерле. Ҡумыҡ мәҡәл һәм әйтемдәренән был төркөмгә ҡарағандары: Балалы къаргъа хурт ашамас (Себешле ҡарға ҡорт ашамаҫ); Балалы тавукъ ачувлу болур (Себешле тауыҡ яуыз булыр); Донгузну ала-къуласы болмай (Сусҡаның ала-ҡулаһы булмай); Къаргъа баласы “апагъым”, кирпи баласы “йымышагъым” (Ҡарға балаһын “аппағым”, терпе балаһын “йомшағым”).
“Егәрле – ялҡау” семантик төркөмгә кешеләрҙең хеҙмәткә ҡарата мөнәсәбәтенә нигеҙләнгән тапҡыр һүҙҙәр төркөмләнде: Һыйыр һөтө менән, кеше эше менән; Бүренең көсө тешендә, кешенең көсө эшендә; Ялҡау атты ял баҫыр; Ҡабаландың аты өҙлөгә, ялҡауҙың аты һөрлөгә. Ҡумыҡ тапҡыр һүҙҙәренән түбәндәгеләрҙе был төркөмгә индерергә мөмкин: Ашда – бёрю, ишде – оьлю (Ашта – бүре, эштә – үле), Эшек булан арпа ашагъынча, ат менән хум чайна (Ишәк менән арпа ашағанса, ат менән ҡом сәйнә).
Күп кенә идиомалар “Тыуған ил” семантик төркөмөн тәшкил итә: Am туйған ерендә, ир тыуған илендә; Илдә баш булмаһа, эт башҡа менә; Көтөүҙән ҡалған быҙауҙы бүре алыр; Ҡумыҡ әйтемдәре араһынан был төркөмгә түбәндәгеләр инә: Адам тувгъан еринде, ит тойгъан еринде яхшы (Әҙәмгә тыуған ерендә, эткә туйған ерендә яҡшы); Мишик ёкъ ерде чычкъан баш гётерир (Бесәй юҡ ерҙә сысҡан баш күтәрер).
Шулай итеп, ҡыҫҡа ғына күҙәтеүҙәр күрһәтеүенсә, башҡорт һәм ҡумыҡ мәҡәлдәре менән әйтемдәренең уртаҡ билдәләренең булыуы асыҡланды. Был дөйөм күренештәр зооним компонентлы тапҡыр һүҙҙәрҙең структураһында һәм бер үк төҙөлөшлө идиомаларҙың бер үк семантик йөкмәткегә эйә булыуҙарында сағылыш тапты.
Әҙәбиәт
1. Гаджиахмедов Н.Э. Кумыкско-русский словарь пословиц и поговорок. Более 5000 пословиц и поговорок. – Махачкала: Изд-во “Лотос”, 2015. – 304 с.
2. Ҡарабаев М.И. Башҡорт телендә зооним һәм фитоним компонентлы идиоамалар: уҡыу ҡулланмаһы. – Өфө: БДУ, 2012. – 84 б.
3. Әхтәмов М.Х. Башҡорт халыҡ мәҡәлдәре һәм әйтемдәре һүҙлеге. – Өфө: Китап, 2008. – 776 б.


text:
– Бөгөн ямғыр ғәләмәт шәп яуҙы!..
– Ямғыры ярай ҙа ул, йәшене яман бит!..
Шул ваҡыт төнгө ҡарауылсы һүҙгә ҡушыла:
– Эйе, эйе! Кәк ялтырай башлай, башымды юрған аҫтынан сығарып ҡарайым да сыразы кире бисә ҡуйынына сумам...
– Ун биш баш ҡорот һәм ике йомғаҡ май Себер китте, – тигәндәр, ти.
Әбей ята биргәс:
– Йә инде, Хоҙай, ике майоры урыҫтыр әле, уларына бер ни булмаҫ, анау ун биш башҡорто ни эшләр инде, меҫкендәр, – тип йәлләгән икән.
Иртән тороп аласыҡҡа сыҡһалар, ун биш баш ҡорот, ике йомғаҡ май урынында юҡ, ти.
Был хәл 60-сы йылдар аҙағында Сытырман ауылында булған. Халыҡтың тамағы ашҡа туйып, ларҙары ашлыҡҡа тулып, ҡуралары малға, ҡош-ҡортҡа һыйышмаған ваҡыт. Күрше ауылдарҙан да кеше саҡырып ҡунаҡ булғандар.
Кәримә инәй ҙә мул ғына бал ҡойоп, ҡунаҡтарын ашатып-эсереп оҙата. Һауыт-һабаһын йыуып, төпрәһен (бүрттерелгән бойҙай) түгергә йәлләп, ҡаҙҙарына сығарып һала. Бер аҙҙан ҡараһа, ни күҙе менән күрһен: ҡаҙҙары ҡырылышып үлеп ята. “Әй, ҡаҙҙарымды харап иткәнмен икән, исмаһам, йөндәрен йолҡоп ҡалайым, бер мендәрлек булһа ла ярар”, – тип килендәшен саҡыра. Икәүһенә егермеләгән ҡошто йолҡоп та бөтәләр. Ә ҡаҙҙарын ауыл осондағы соҡорға ауҙаралар. Үҙҙәре зарланышып, сәй эсергә, донъя хәлдәрен һөйләшергә тотона.
– Чума таралған!
– Африка тағуны был яҡтарға яҡынлай!
Ай, ҡәһәрең, был тағун ауырыуын күптән оноттоҡ тип күкрәк һуғып йөрөһәк, юҡ икән шул. Әүәле миллионлаған әҙәмдең ғүмерен ҡыйған сир хәҙер мырҡылдаҡтарҙы боғаҙынан алмаҡсы, ти. Ошо зәхмәт бөтә ерҙе айҡап-байҡап беҙҙең яҡтарға яҫҡына, имеш. МВД, прокуратура, силсәүит, ветхеҙмәт, ветнадзор, роспотребнадзор кеүек бик талапсан органдар бөтә көстө ошо ләғнәткә ҡаршы тоҫҡаған.
Донъялағы иң аңлашылмаған нәмә – һалым шкалаһы.
Альберт ЭЙНШТЕЙН.


text:
Рөстәм Хәмитов педагогтарҙы, уҡыусыларҙы һәм ата-әсәләрҙе Белем көнө менән ҡотланы
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов педагогтарҙы, уҡыусыларҙы һәм ата-әсәләрҙе Белем көнө һәм яңы уҡыу йылы башланыуы менән ҡотланы.
— Тәүге ҡыңғырау һәр быуын өсөн дә тулҡынландырғыс мәл. Балаларға ул – мәктәп һәм класташтар менән осрашыу, өлкәндәргә йәшлек ваҡыты һәм дуҫтары тураһында матур хәтирәләр бүләк итә. Был беҙҙең уртаҡ байрам, сөнки һәр эштең, һәр һөнәрҙең нигеҙендә тәрән һәм төплө белем ята. Һәр беренсе сентябрь — ул мәғариф өлкәһендәге мөһим һәм ҡатмарлы эштең яңы этабы. Бөгөн был өлкәгә етди инвестициялар һалына, һәм беҙ сифатлы һөҙөмтәләргә, өлкәләге уйланылған реформаларға иҫәп тоторға хаҡлыбыҙ. Шул уҡ ваҡытта яңырыу артынан ҡыуып, Рәсәй мәғарифының әлегә тиклем һәм бөгөнгө көндә лә иң яҡшыларҙан булып башҡарған эшен юғалтмау мөһим. Педагог белеме, тәжрибәһе һәм профессионализмы – ул Башҡортостандың, бөтә Рәсәйҙең сәскә атыу нигеҙе. Беҙ был хаҡта һәр ваҡыт иҫләргә тейеш. Белем биреү өлкәһендә эшләүселәрҙең мәнфәғәттәрен бергәләп яҡлау зарур. Мәғарифтың һәр ваҡыт төп өҫтөнлөктәр иҫәбендә булыуына беҙ бергәләп ирешергә тейешбеҙ. Ә уҡытыусылар һөнәре үҙенең юғары ижтимағи дәрәжәһен, лайыҡлы эш хаҡын хаҡлы рәүештә яулай килә, — тиелә республика башлығы ҡотлауында.
Президент яңы уҡыу йылында уҡытыусыларға – «ижади көстәр, сабырлыҡ һәм аҡыллы ҡарарҙар, ә уҡыусыларға һәм студенттарға тоғро дуҫтар, үҙҙәренең һәм республикабыҙ киләсәге хаҡына уҡыуҙарында ныҡышмалылыҡ һәм тырышлыҡ теләне. Барығыҙға ла уңыштар, изгелек һәм именлек теләйем!»


text:
Өфөлә республика француз йыры конкурсы үтәсәк
1 февралдә Өфө урта махсус музыка колледжының концерт залында VIII Республика француз йыры конкурсы үтә.
Бәйгелә француз телен өйрәнгән 5-25 йәштәрҙәге мәктәп уҡыусылары һәм студенттар ҡатнаша ала. Сара республиканың Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы һәм БР Француз теле уҡытыусылары ассоциацияһы менән ойошторола.
— Еңеүселәр Екатеринбургҡа конкурстың төбәк этабына барасаҡ. Сараны Франция Илселеге үткәрә, — тип хәбәр итте БР Милли китапханаһы хеҙмәткәре Индира Хәйретдинова.


text:
Ярҙам кәрәк!
Ярҙам кәрәк!
Өфөлә йәшәүсе биш йәшлек Сафия Ғиззәтуллина эпилепсия менән аҡыл үҫеше тотҡарланыуынан интегә. Бала төндәр буйы йоҡлай алмай интегә. Төрлө препараттар менән дауалау хәлде киҫкенләштерә генә. Ата-әсәһе ҡыҙҙы Ҡытайға алып барырға теләй. Сафия унда энә , массаж һәм башҡа төр дауалау аласаҡ. Бының өсөн биш йөҙ меңдән ашыу сумма аҡса талап ителә. Уны үҙаллы йыйыу ғаиләнең үҙ көсөнән килмәй. Ғиззәтуллиндар мәрхәмәтле кешеләр ярҙамына ышана.Сафия йырларға хыяллана. Тик йырҙың һүҙҙәрен ул әйтә алмай. Үҙе генә аңлаған телдә көйләп көҙгө алдында һәр ҡыҙға хас булғанса бөтөрөлөргә ярата. Тиҙҙән уның тиҫтерҙәре уҡырға барырға йыйына. Ә ҡыҙ әле ҡайһы бер һүҙҙәрҙе генә айырым әйтә ала. Әсә менән ҡыҙ көндәр буйы хәрефтәр, һүҙҙәр өйрәнә. Сафия бик теләп шөғөлләнә. Тик иртәгәһенә бөгөн уҡығанды ул хәтерләмәй. Йоҡлағанда уны өйәнәк тота. Унан һуң барыһын да яңынан башларға тура килә. Сир айырыуса ай тулғанда үҙен ныҡ һиҙҙерә.
Сафияның муйыны кендек бауына уралып тыуған. Әсә йөрәге баланың сәләмәтлегендәге тайпылыштарҙы шунда уҡ һиҙгән. Дүрт айлыҡ сағында ҡыҙҙың тәне төндә тартыша башлай. Табиптар уның ниндәй сирҙән интегеүен билдәләй алмаған. Эпилепсия диагнозы бынан йыл ярым элек кенә ҡуйылған. Бала үҫә, тик аҡыл үҫеше шул килеш ҡала. Сирҙе төрлө препараттар менән дауалап ҡарайҙар. Тик был ғына хәлде еңеләйтмәй.
Светлана Ғиззәтуллина, Сафияның әсәһе: «Аҡыл үҫеше өсөн тәғәйенләнгән препараттар ҡабул итә башлаһаҡ, баланы өйәнәк тота башлай. Эппилепсия менән көрәшеү аҡыл үҫеше тотҡарланыуына килтерә».
Сафия коррекцион балалар баҡсаһына йөрөй. Көндөҙ ул бик әүҙем. Уйнай, һикерә, көлә. Ә төн еткәс ыҙалауҙар башлана. Тотош тәне тартыша. Илай. Быума ун биш минут һайын да килеп тота. Ата-әсәһенә ул ҡайһы ере ауыртҡанды ла әйтә алмай. Ғаилә ҡыҙҙы ниндәй генә дауаханаларға йөрөтмәй. Тик һөҙөмтә юҡ.
Ғиззәтуллиндар Сафияны Ҡытайға алып барырға теләй. Ҡытай табиптары ҡыҙҙы энә, массаж һәм башҡа төрлө юлдар менән дауалай ала.
Унда барыу өсөн биш йөҙ мең һумдан ашыуыраҡ аҡса талап ителә. Ғаилә был сумманы үҙалалы йыя алмай. Беҙ Сафияға бергәләп ярҙам итә алабыҙ! Бының өсөн экрандағы иҫәпкә аҡса күсереү ҙә етә. Ғиззәтуллиндарҙы Ҡытайҙа 10 ндән һуң көтәләр. Ваҡыт аҙ ҡалып бара. Сафияның рәхәтләнеп һөйләшкеһе, ә төндәрен тәмле төштәр генә күреп йоҡлағыһы килә.
Рәмилә Исмәғилева
САФИЯ ҒИЗЗӘТУЛЛИНА
ҺАҠЛЫҠ БАНКЫ БҮЛЕГЕ №8598
ИҪӘП 40817810106003195403
К/C: 30101810300000000601
КПП: 027802001
ИНН: 7707083893
ОКПО: 09105901
ОГРН: 1027700132195
БӘЙЛӘНЕШ ӨСӨН ТЕЛЕФОН: 8-917-378-33-98


text:
Инфляцияның иң юғары кимәле артта ҡалды
Инфляцияның иң юғары кимәле артта ҡалды
Дәүләт федераль статистика хеҙмәтенән белдереүҙәренсә, һуңғы һигеҙ ай эсендә тәүге тапҡыр инфляцияның кәмеүе күҙәтелә. Мартта аҡсаның баһаһы һуңғы ун өс йылда иң түбән баҫҡысҡа төшөп, ун ете процент тип билдәләнгән. Республикалағы күрһәткестәр Рәсәйҙекенән ҡалышмаһа ла, ҡайһы бер айырмалар бар. Былтыр декабрҙә магазиндарҙа ҙур сираттар барлыҡҡа килде. Һумдың төшөүенә хафаланған халыҡ аҡсаһын әйбергә әйләндерергә тырышты. Әммә дүрт-биш ай үтеүгә, уларҙың отолоуы асыҡланды.Рөстәм Ахунов, Башҡорт дәүләт университетының иҡтисад, финанс һәм бизнес институты директоры: «Улар әлбиттә, отолдо..Һумдың курсы тотороҡланыуына бәйле хаҡтар элекке хәленә ҡайта. Һорау ярайһы ғына кәмегәнгә һатыусылар хаҡтарҙы көйләп төрлө акциялар үткәрергә мәжбүр».
Эксперттар билдәләүенсә, яҡын арала социаль әһәмиәткә эйә аҙыҡ-түлеккә хаҡтарҙың үҙгәреше көтөлмәй.
Апрелдә картуф, йомортҡа, ҡыяр арзанайҙы, шулай ҙа ҡайһы бер аҙыҡ-түлеккә хаҡтар күтәрелгән.
Венера Ғәйнанова, Башҡортостанстат идаралығының хаҡтар статистикаһы һәм финанс бүлеге етәксеһе: «Апрелдә ҡыҙыл сөгөлдөр, кишер, һуған өс процентҡа тиклем ҡиммәтләнгән. Йыл башы менән сағыштырғанда, ул бер бөтөн ундан дүрт процент. Арыш-бойҙай икмәгенә, бойҙай онона хаҡ ике процентҡа артҡан. Ҡайһы бер спиртлы эсемлектәр апрелдә дүрт процентҡа тиклем ҡиммәтләнгән, йыл башынан бирле был күрһәткес ун алты процентҡа еткән».


text:
Хәтер кисәһе
Хәтер кисәһе
1800-се йылдың 26 сентябрендә Эстонияның Рогервик ҡәлғәһендә башҡорт халҡының милли геройы Салауат Юлаев һәләк була. Ул батша ғәскәрҙәренә ҡаршы көрәше өсөн ғүмерлек әсирлеккә хөкөм ителә. Бөгөн Салауат Юлаев республиканың символы булып тора. Уның исемен район һәм ҡала, урамдар, хоккей клубы һәм башҡалар йөрөтә. Халыҡ данлы геройы менән хаҡлы ғорурлана, сираттағы флэшмоб та быны асыҡ раҫлай.Салауат Юлаевтың шиғырҙарында яугирлыҡ, азатлыҡ рухы, тыуған иленә булған һөйөү ярылып ята. Был әҫәрҙәр миндә лә тәрән хистәр уята, ти геройҙың яҡташы Илмир Хәйруллин. Яугирҙың шиғырҙарын һөйләп егет уның тойғоларын кисергәндәй тоя.
Салауат Юлаевҡа арналған ижади флэшмобта теләге булған һәр кем ҡатнаша алды. Шәхестең исемен йөрөткән майҙанда уның шиғырҙары башҡорт, рус, төрөк телдәрендә яңғыраны.
Иң күп ҡатнашыусылар баш ҡала уҡыу йорттарынан һәм мәктәптәренән йыйылғайны. Ләкин сарала ҡатнашыу өсөн махсус килеүселәр ҙә булды, бер төркөм йәштәр Нуриман районынан ине.
Майҙанда Салауат Юлаевтың ижадын һөйгән, уның тормошонан үрнәк алған дәртле йәштәр йыйылғайны. Улар сығышында үҙ мөнәсәбәтен белдерергә тырышты.
Кисә шиғырҙарҙан ғына торманы, сығыш яһаусылар милли геройға арналған йырҙарҙы ла онотманы.
Артабан сараны флэшмоб дауам итте. Ике йөҙгә яҡын кеше бергә ҡушылып Салауат Юлаевтың «Уралым» шиғырын һөйләне.
Сара үҙенең моратына иреште, майҙанға йыйылған егет-ҡыҙҙар героик шәхесте тағы берҙе иҫкә алып, уға яҡынлашты. Ижады аша үҙҙәрен дә яугирҙай тойҙо.
Илфат Кинйәбаев


text:
Черниковканы һыу баҫты
Черниковканы һыу баҫты
Биҫтәлә урынлашҡан йорттарҙың береһендә һалҡын һыу торбаһы ярылған. Һөҙөмтәлә подвалда урынлашҡан аҙыҡ-түлек магазины, ателье, туризм агентлығы, солярий зыян күрҙе. Сауҙа майҙандарын ҡуртымға алыусылар тәүгеләрҙән булып был хәлде асыҡланы.Иртән ғәҙәти эш урындарына үтә алмағас улар шау-шыу күтәрҙе. Улар һыуҙың тубыҡҡа тиклем етеүен билдәләй. Шаһиттар билдәләүенсә торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре ваҡиға урынына һуңлап ҡына килеп еткән. Ул ғына ла түгел торлаҡ йорт подвалын даими рәүештә һыу баҫа, күп тапҡыр мөрәжәғәт итеүгә ҡарамаҫтан етешһеҙлектәр бөтөрөлмәй. Әлегә торлаҡ йортҡа һыу һәм электр уты биреү өҙөлгән.


text:
Мәләүез районында теркәлгән янғында дүрт йәшлек ҡыҙҙың ғүмере өҙөлдө
Мәләүез районында теркәлгән янғында дүрт йәшлек ҡыҙҙың ғүмере өҙөлдө
Ут Троицкий ауылындағы шәхси йорттарҙың береһендә сыҡҡан.Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ғәҙәттән тыш хәл ваҡытында 34 йәшлек атай кеше үҙенең 5 йәшкә тиклемге дүрт балаһы менән өйҙә булған. Уның ҡатыны был мәлдә эшкә, тағы ла дүрт балаһы мәктәпкә китә. Янғын һүндереүселәр килгәнсе ғаилә башлығы өс сабыйҙы ҡотҡарып өлгөрә. Әммә дүрт йәшлек ҡыҙҙың кәүҙәһе ут һүндерелгәс кенә табыла. Әле фажиғә сәбәптәре асыҡлана.


text:
Реаль эштәр
Реаль эштәр
«Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан бүлексәһенең ошо исем аҫтындағы проекты уңышлы эшләргә тейеш. Бөгөн Нуриман районының Яңы Күл ауылында уны тормошҡа ашырыу буйынса тәүге йыйылыш үтте. Халыҡ үҙен борсоған һорауҙарҙы уртаға һалып һөйләште.Бала менән урамға сығып рәхәтләнеп йөрөрлөк түгел. Соҡор-саҡыр. Юл юҡ. Ер кипкәс, йәй көнө был проблема үҙен әллә ни һиҙҙермәй әле. Яҙлы-көҙлө был яҡҡа инеп тә, сығып та булмай.
Йәш ғаилә яңы йортҡа бер йыл элек күсенгән. Был урында элек баҫыу булған. Шуға ямғыр яуҙымы, ул батҡаҡҡа әйләнә.
Яңы Күл ауылының Ҡайынлы урамы өс йыл элек барлыҡҡа килгән. Бында башлыса йәштәр йорт һала. Улар ошолай юлһыҙ интегә. Ғөмүмән, был проблема һәр төбәктә тиерлек бар. Уны берҙәм булғанда ғына хәл итеп булалыр, моғайын.
«Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан бүлексәһе халыҡты борсоған һорауҙарҙы бергәләп тормошҡа ашырырға саҡыра. Яңы Күлгә «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан бүлексәһе вәкиле килде. Йыйылышта Нуриман районының 12 ауыл биләмәһе ҡатнашты. Ҡайҙалыр урамдарҙы яҡтыртыу кәрәк, күпер иҫкергән, юлдарҙы ремонтларға йә һалырға кәрәк.
«Реалэ эш»тәр программаһы һайлаусыларҙың талаптары, теләктәренә иғтибар итеү, тормош кимәлен яҡшыртыуға йүнәлтелгән. Бының өсөн һәр төбәктә эшсе төркөм ойошторола. Ауылдарҙа балалар баҡсалары, мәктәптәрҙе, парктарҙы тәртипкә килтереү, мәҙәниәт усаҡтарының ҡыйығын алмаштырыу һәм башҡа эштәр башҡарыу күҙаллана. Бының өсөн һәр төбәктә эшсе төркөм ойошторолған. Проектта ҡатнашыу өсөн халыҡтың үҙенең әүҙемлеге лә иҫәпкә алына.
Ауыл кешеләре йыйылыш үткәреп ҡарарҙар ҡабул итергә һәм партияның төбәк бүлексәһенә мөрәжәғәт итергә тейеш. Фнанс ярҙам да була. Тик ул ҙур суммала түгел, былтыр республика ҡаҙнаһынан тотонолмай ҡалған 150 миллион файҙаланыласаҡ. Уны Башҡортостандың һәр ҡала-районына бүлеп биреү күҙаллана.
Рәмилә Исмәғилева


text:
Разработка внеклассного материала " Шишмә байрамы "
Шишмә байрамы.
Йыр менән ҡыҙҙар сыға(Тау шишмәһе)
Суйыр ташлы бейек тау аҫтынан
Бөҙрәләнеп көмөш һыу аға
Сылтыр-сылтыр ағып төшә
Көмөш һыулы йылғаға.
Тау шишмәһен күргән һәр бер кеше
Туҡтамайса үтеп китә алмай.
Ташҡа ятып көмөш һыуын
Эсмәйенсә үтә алмай.
Егеттәр сәхнәгә сығалар.
Эй,ҡыҙҙар, шишмә буйына беҙҙән алда килеп тә еткәндәр.
Эйе, байрамға һуңларбыҙ тип ҡурҡтыҡ.
Һаумыһығыҙ ҡан ҡәрҙәштәр. Ер-әсә күкрәгендә һыйынып үҫкән малайҙар һәм ҡыҙҙар, апайҙар һәм ағайҙар. Беҙ төрки бабаларыҙҙың онотола барған ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын ҡайтарабыҙ тип йыраҡ сәфәргә сыҡтыҡ. Беҙҙең йыраҡ әбей-бабайҙарыбыҙ ҡыйыу, тапҡыр, хеҙмәт һөйөүсән булғандар, матурлыҡҡа, гүзәллеккә омтомғандар. Әҙәпле, итәғәтле булғандар. Әйҙәгеҙ әлебеҙ ҙә улар кеүек гүзәллек донъяһына омтолайыҡ, илаһи матурлыҡты-шишмә байрамыбыҙҙы данлайыҡ.
Шишмәләр иле һин – Тәтешлем
Алыҫҡа китмәгеҙ һыу һорап
Был яҡтан, ерҙәрҙән моң алып
Шишмәләр йәшәйҙәр сылтырап.
Шишмәләр иле һин – Тәтешлем
Зәм-зәм һыу шишмәләр, һаны юҡ
Йырлайҙар – урғыйҙар шишмәләр
Еремдең һыуһаған сағы юҡ.
Әйтсе шишмә, был донъяла
Нимә күркәм, нимә яҡшы.
Ауаҙ: - Мин шишмә башы
Тауҙарымдың сағыу ташы
Тыуған йорттоң усаҡ уты.
Һалҡын һыуҙар эскең килһә
Был юлдан үтеү яҡшы.
Берәй уйын.
Сәхнәгә оҙаҡ йылдар ситтә йәшәп тыуған яғын һағынып ҡайтҡан, әбей һәм бабай сыға.
(Әбей) Эй, ҡартҡайым, иҫән-һау булғас, бына тағы ғәзиз еребеҙгә ҡайтып еттек.
Һаумы тыуған төйәгем, һаумы тыуған ерем. Тәү тапҡыр тәпәй баҫҡан, изге ҡаным тамған ер.(Ҡулдары менән ерҙе һыйпай)
Һаумы алтын шишмәм. Ҡабул ит һин, сит ерҙәрҙән һине һағынып ҡайтҡан яҡташтарымды. (Шишмә һыуы менән битен йыуа).
(Бабай) Ошо көндәрҙе лә күрергә насип булған икән, рәхмәр ер-әсә!
Шишмәкәй, һин әле лә саф һыулы, көмөш һыулы икән!
Шул ваҡыт йәштәр уларҙы күреп ҡала.
Егет; -Егеттәр, ҡыҙҙар, ҡарағыҙ әле, ҡарағыҙ, беҙҙең ауылға ниндәй ҙур ҡунаҡтар ҡайтҡан. Шәрифулла ағай, Сәлимә апай, һеҙ түгелме һуң.(күрешәләр)
Бабай. –Эйе уландар, беҙ, бына тыуған-үҫкән ерҙе һағынып ҡайттыҡ әле. Бигерәк һағындыра бит үҫкән ерҙәр.
Әбей. –Эйе, балалар, рәхмәт инде һеҙгә, ауылыбыҙҙың шишмәләрен ғәҙерләп, яңыртып ҡына тораһығыҙ икән. Шишмәбеҙҙе, ошо һыу буйҙарын һағынып ҡайттыҡ бит уландар.
Егет. –Бик яҡшы иткәнһегеҙ ҡайтып. Һеҙ беҙҙең өсөн бик хөрмәтле ҡунаҡтар. Рәхәтләнеп ял итеп, тыған төйәкте һағыныуҙарығыҙҙы баҫып китегеҙ. Беҙҙә бит бөгөн Шишмә байрамы.
Бабай:- Элек-электән халҡыбыҙ эсәр һыуҙарға, йылғаларға, шишмәләргә дан йырлаған. Төрлө мәҡәл, йомаҡтар уйлап сығарғандар. Ә һеҙ уларҙы беләһегеҙме!
Йәштәр:
Беләбеҙ, беләбеҙ.
Бабай: -Ҡыҙҙар менән егеттәр араһында ярыш үткәреп алайыҡ әле!
Йәштәр: -Әйҙәгеҙ, әйҙәгеҙ!
Һыуҙы эскәндә... –шишмәһен онотма
Эсәр һыуға... – төкөрмәйҙәр
Һыуҙың ҡәҙере....- шишмә ҡороғас беленә
Һыуһыҙ ерҙә.......- йорт ҡорма.
Егет: - Изге шишмәләргә төкөрһәк беҙ
Һайығыр йән, ҡорор телебеҙ
Беҙҙән һуң да селтерәп, селтерәп ҡалһын
Шишмәләрҙең ҡәҙерен белегеҙ.
Ҡыҙ. –Шәрифулла ағай, Сәлимә апай, һеҙ бик ваҡытлы ҡайтҡанһығыҙ. хәҙер шишмәгә бура һалабыҙ.
Егет. –Эйе, бөгөн байрам – шишмә байрамы.( Шишмәнең яңы бураһын индереп төҙөйҙәр.)
Бабай. – Балалар, оландар, бик изге эш эшләйһеғеҙ, Ер-әсә һеҙҙе онотмаҫ, аяҡ-ҡулдарығыҙ һыҙлауһыҙ, йөрәгегеҙ шишмә һыуылай саф булһын.
Әбей: - Эйе, ҡартҡайым, элек-электән үк ауыл йәштәре ихтирамлы һәм миһырбанлы ине, рәхмәт балалар.
Ҡыҙ: - Әйҙәгеҙ әле күңел асып уйнап-йырлап алайыҡ!
Ҡыҙҙар: - Әйҙәгеҙ, әйҙәгеҙ!
Егет: -Йәш килендәр ярышы!
Бабай: -Кем дә кем шишмә һыуын түкмәй- сәсмәй алдан килә, шуға бүләк! (ярыш)
Әбей: -Ә минән көмөш аҡса! (Ҡыҙҙар шишмәнән һыу алып ярыша башлайҙар). Егеттәр ҡыҙҙарҙы ҡеүәтләп торалар.
Бабай: -Үәт исмаһам, ҡыҙҙар! Үҙҙәре етеҙ, үҙҙәре уңған, үҙҙәре матур. Бына һеҙгә беҙҙән бүләк. Бәхетле булығыҙ ҡыҙҙар!
Әбей: -Беҙҙең ауыл ҡыҙҙары шулай ул! (көмөш аҡса тарата)
Ҡыҙ: -Егеттәр, беҙ ҡунаҡтар алдында үҙебеҙҙе һынатманыҡ. Инде һеҙ һөнәрегеҙҙе күрһәтегеҙ!
Егеттәрҙең һөнәр күрһәтеүе- уҡ атыу.
Бабай: - Үәт афарин, ҡайһа һуң минең йәш саҡтар.
Ҡыҙ: -Шишмә байрамы булғас, шишмә тураһында ҡунаҡтар хөрмәтенә берҙе йырлап алайыҡ әле!
Әйҙә иркәм алып барам, шишмәләргә.....
Бабай: -Өҙҙөрәләр генә бит ҡарсыҡ! Шулай ҙа беҙ йәш саҡта ҡыҙҙар былай уҡ матур түгелдәр ине!
Егет: - Беҙҙең ауылда бөгөн туй бара!
Ҡыҙ: - Ауылға йәш килен төштө.
Егет: - Башҡорт халҡыбыҙҙа матур йола ҡалған. Оло килен йәки еңгә йәш киленгә һыу күрһәтә.
Ҡыҙ: - Әнә улар шишмәгә килеп тә етте инде.
Оло килен менән йәш килен сыға.
Әбей: -Төклө аяғың менән килен!
Оло килен: -Бөгөнгө байрамға нур өҫтөнә нур булып ҡунаҡтар ҙа ҡайтҡан икән. Һаумыһығыҙ! Йәш киленгә шишмә юлын күрһәтергә килдек. ( Шишмәнән һыу ала ала һөйләй)
Оло килен: -Килен, мөхәббәтегеҙ шишмә һыуылай саф булһын. Бер-берегеҙҙе яратығыҙ.
Азамат: -Еңгә, еңгә, ә бүләгең ҡайҙа!
Йәш килен: - Рәхмәт изге теләктәрегеҙгә, бүләгемде ҡабул итеп алығыҙ.( бүләкте әбейгә бирә)
Оло килен: - Төшкән ерең таш булһын, эсәр һыуың таталы булһын. Ғүмерҙәрегеҙ бергә- бергә ошо туған еребеҙҙә үтһен.
Әбей: - Йылға- күлдәребеҙҙе, шишмәләребеҙҙе ҡәҙерләп, һаҡлап, балдай татлы һыуынан ауыҙ итеп йәшәгеҙ, балалар!
Оло килен, йәш килен, әбей, бабай сығып китә.
Йәштәр: -Егеттәр, ҡыҙҙар! Әйҙәгеҙ әле бөгөнгө байрамыбыҙҙы биҙәп, йырлап, бейеп алайыҡ әле!
Фазыл шишмәһе.
Сылтырап аҡҡан шишмәгә
Һыуға тип килгән инем;
Тиҙ генә әйләнеп өйгә
Ҡайтырмын тигән инем.
Өҙҙөрөп ниңә ҡараның,
Ник тоттоң силәгемдән.
Һыуҙарым түгел, ялҡыным
Түгелде йөрәгемдән.
Ҡыҙарып янған шәфәҡтән
Күҙҙәрем алалманым.
Тибрәнде телем, әйтергә
Һүҙҙәрем табалманым.
Шишмәгә төшкән һуҡмаҡтың
Ситтәре үлән генә.
Вәғҙәм бар һиңә, белмәһен
Тик күрше-күлән генә.
Суйыр ташлы бейек тау аҫтынан
Бөҙрәләнеп көмөш һыу аға
Сылтыр-сылтыр ағып төшә
Көмөш һыулы йылғаға.
Тау шишмәһен күргән һәр бер кеше
Туҡтамайса үтеп китә алмай.
Ташҡа ятып көмөш һыуын
Эсмәйенсә үтә алмай.
Әйҙә, иркәм, алып барам
Шишмәләргә, һыуҙарға;
Шишмәләрҙән һыу алғанда
Һыу сәсрәтеп уйнарға.
Ай, яный, һыуҙарҙа ла
Һыу сәсрәтеп уйнарға.
Өй эстәренә керәһең,
Гөлдәргә үреләһең;
Гөлгә ҡарайым,һиңә ҡарайым-
Һин матур күренәһең.
Әй, яный, күҙ нурым,
Һин матур күренәһең.
Аттар ектем мин санаһыҙ,
Сығып киттем сараһыҙ;
Күрер күҙгә ҙур ҙа түгел,
Сибәрлеккә самаһыҙ.
Ай, йәнем, күҙ нурым,
Сибәрлеккә самаһыҙ.
Абау, бәғрем, керпегең,
Бирсе миңә бөртөгөн;
Бик йыраҡтарға китәм бит,
Төҫөң итеп йөрөтөрмөн.
Әй, йәнем, керпегең,
Төҫөң итеп йөрөтөрмөн.
Только до конца зимы! Скидка 60% для педагогов на ДИПЛОМЫ от Столичного учебного центра!
Курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации от 1 400 руб.
Для выбора курса воспользуйтесь удобным поиском на сайте KURSY.ORG
Вы получите официальный Диплом или Удостоверение установленного образца в соответствии с требованиями государства (образовательная Лицензия № 038767 выдана ООО "Столичный учебный центр" Департаментом образования города МОСКВЫ).
Московские документы для аттестации: KURSY.ORG
Общая информация
Похожие материалы
- 12.10.2015
- Просмотры: 314
- 12.10.2015
- Просмотры: 1274
- 12.10.2015
- Просмотры: 378
- 12.10.2015
- Просмотры: 512
- 12.10.2015
- Просмотры: 204
- 12.10.2015
- Просмотры: 190
Очень низкие цены на курсы переподготовки от Московского учебного центра для педагогов
Специально для учителей, воспитателей и других работников системы образования действуют 60% скидки (только до конца зимы) при обучении на курсах профессиональной переподготовки (124 курса на выбор).
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца с присвоением квалификации (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: KURSY.ORG


text:
Пермдә край һабантуйы үтте
Пермдә шәмбе көндө край һабантуйы үтте. «Пермский» ипподромы Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең 65 йыллығына арналған байрам майҙанына әйләнде. Пермь крайы — Рәсәйҙең күп милләтле эре төбәктәренең береһе, унда йәшәгән башҡортттар һәм татарҙар һаны ете процент самаһы тәшкил итә. Һабантуй Кама буйындағы иң күләмле һәм халыҡ күп йөрөгән байрамға әйләнгән һәм йыл һайын край хакимиәте ҡатнашлығында крайҙың Башҡорттар ҡоролтайы һәм татарҙарҙың Милли-мәҙәни автономияһы инициативаһы менән үткәрелә. Байрам милли мәҙәниәттең үҙенсәлеген һәм колоритын күрһәтә һәм күптән инде Пермь халҡының яратҡан байрамына әүерелгән. Край һабантуйы алдынан район һәм ҡалалар һабантуйы үтә.
Һабантуйҙы башҡорт һәм татарҙар компактлы йәшәгән 17 муниципалитет делегацияларының тантаналы парады асты. Төп сәхнәлә милли ижади коллективтарҙың сәнғәтен күрһәткән «Пермь крайы – минең яҙмышым» край фестивале үтте. Байрамдың спорт программаһы ла бай ине, милли көрәш уның кульминацияһы итеп ҡабул ителде. Һәр ваҡыттағыса, милли кухня, ҡулланма-биҙәү сәнғәте күргәҙмәләре халыҡ иғтибарын йәлеп итте.
Һабантуйҙа БР мәғариф министры урынбаҫары Артур Сурин етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһы ла ҡатнашты. Пермь халҡына ҡунаҡҡа килгәндәр араһында Башҡорт дәүләт филармонияһының “Карауанһарай” эстрада-фольклор төркөмө һәм һабантуйҙа башҡорт ихатаһы ҡуйған һәм бай концерт программаһы әҙерләгән Борай районы делегацияһы ла бар ине.


text:
- Подробности
- Просмотров: 187
СЫҒАНАҠТАР ӨЙРӘНЕҮ, яҙма тарихи сығанаҡтарҙы өйрәнеү һәм файҙаланыу м‑н шөғөлләнгән махсус тарих фәне. Теоретик (сығанаҡтарҙың барлыҡҡа килеү законлыҡтарын, структураһын, уларҙа тарихи ваҡиғаларҙың сағылышын тикшерә; сығанаҡтарҙы системалаштырыу һәм классификациялау ҡағиҙәләрен билдәләй, өйрәнеү ысулдарын таба) һәм ғәмәли(сығанаҡтарҙы тарихтың айырым тармаҡтары, бүлектәре, осорҙары һәм проблемалары б‑са өйрәнә) төркөмдәргә бүленә. Археография, генеалогия, историография, метрология, палеография, тарих фәненең методологияһы, текстология һ.б. м‑н тығыҙ бәйләнештә үҫә. Төп бурыстарының береһе: текстың барлыҡҡа килеүен асыҡлау, өйрәнеү, төп нөсхәһе икәнен билдәләү, яҙылыу ваҡытын һәм урынын, ундағы мәғлүмәттәрҙең дөрөҫлөгөн асыҡлау, факттарҙы дөйөмләштереү һәм сағыштырыу. Башҡортостанда археологик, тарихи һәм этнографик материалдар системалы рәүештә тәүге тапҡыр Академик экспедициялар ваҡытында йыйыла. Закон сығарыу акттары, статистик мәғлүмәттәр 19 б. 1‑се ярт. “Оренбургские губернские ведомости” (һуңыраҡ “Уфимские губернские ведомости”), “Справочный листок Белебеевского уездного земства" гәз., ғилми архив комиссияһы хеҙмәттәрендә, төрлө журналдарҙа (“Шура", “Вестник Уфимского земства" һ.б.) һәм йыйынтыҡтарҙа [ш. иҫ. “Адрес китабы” (“Адресная книга”), “Хәтер дәфтәре” (“Памятная книжка”), “Белешмә китабы” (“Справочная книжка”)] баҫыла башлай. 19 б. аҙ. – 20 б. башында тарихи сығанаҡтарҙы асыҡлауға, эшкәртеүгә һәм баҫтырып сығарыуға Ырымбур губерна Статистика комитеты, губерна земствоһының Статистика ком‑ты, губерна статистика комитеттары, Өфө губерна тыуған яҡты өйрәнеү музейы (ҡара: Милли музей), Рус география йәмғиәтенең Ырымбур бүлексәһе (ҡара: Рус география йәмғиәте), земство башҡармалары, Башҡортостанды өйрәнеү йәмғиәте, Истпарт һ.б. һиҙелерлек өлөш индерә. 18–19 бб. С.ө. фәненең үҫеше М.М.Биксурин, В.В.Вельяминов‑Зернов, Р.Г.Игнатьев, С.Б.Күкләшев, В.В.Радлов, М.И.Өмөтбаев, Р.Ф.Фәхретдинов һ.б. исеме м‑н бәйле. 20 б. Башҡортостанда был фән үҫешенә Б.Ә.Аҙнабаев, А.И.Аҡманов, Р.Ғ.Буканова, И.М.Гвоздикова, Н.Ф.Демидова, Н.К.Дмитриев, Р.Ғ.Кузеев, М.М.Ҡолшәрипов, М.И.Роднов, Ю.М.Әбсәлә-мов, Ә.З.Әсфәндиәров, Б.Х.Юлдашбаев һ.б. тос өлөш индерә. Академүҙәк, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, Этнологик тикшеренеүҙәр институты һ.б., Ғилми архив, Йәмәғәт берекмәләренең үҙәк архивы, Үҙәк тарих архивы, музейҙар, Фәндәр академияһы, тарих йәмғиәттәре һ.б. асылыуы ла С.ө. фәненең нығыныуына булышлыҡ итә.
Б.Ә.Аҙнабаев
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
- Подробности
- Просмотров: 179
СҮСЛЕ ҮҪЕМЛЕКТӘР, механик туҡымаларында бик күп сүстәр йәки емештәрендә һәм орлоҡтарында оҙон төксәләр булған үҫемлектәр. С.ү. туҡыу сәнәғәтендә еп һәм туҡымалар (оҙон етен, мамыҡ үләне), үрелгән әйберҙәр (балан, муйыл, тал), бумалалар, һалабаш, щёткалар (йүкә), һеперткеләр (күкһәүел, селек), ҡағыҙ һәм ҡатырға (ҡайын, уҫаҡ, шыршы һ.б.), мендәр эсенә тултыра торған мамыҡ (екән, мамыҡбаш күрән) эшләү өсөн ҡулланыла. Иң ҡиммәтлеләре булып һабағында (етен, киндер һ.б. сүсле культуралар), япрағында (агава, яңы зеландия етене), емешендә (сейба тропик үҫемлеге), орлоғонда төксәләр рәүешендә (мамыҡ үләне) техник сүс булған һәм сүс алыу өсөн үҫтерелгән сүс культуралары (ҡара: Техник культуралар) тора. Башҡортостанда С.ү. өйрәнеү 20 б. 30‑сы йй. аҙ. Е.Н.Клобукова‑Алисова тарафынан башлана, ул С.ү. төр составын аса, таралыуын һәм фенологияһын өйрәнә. 60‑сы йй. алып ҡырағай үҫеүсе С.ү. ареалдарын һәм биол. үҙенсәлектәрен өйрәнеү Биология _Cпu1080 институтында (Е.В.Кучеров, Ә.Х.Ғәлиева, С.С.Хәйретдинов һ.б.) алып барыла. С.ү. декоратив, дарыу, мал аҙығы үҫемлектәре һ.б. коллекцияһы составында интродукцияһы Ботаника баҡса‑институтында тормошҡа ашырыла. Республикала С.ү. 30‑ҙан ашыу ҡырағай төрө: күп йыллыҡ етен (сүстәренең оҙонлоғо 25 мм, сифаты б‑са улар оҙон етендең сүстәренә яҡын), маҙа киндер (ҡоро һабаҡтарҙан сүс сығымы 30%‑ҡа тиклем), ике өйлө кесерткән (сүс оҙонлоғо 25–30 мм) һ.б. табылған. Һалабаш, щёткалар, бумалалар әҙерләү өсөн – йүкә ҡабығын; һеперткеләргә – ҡыуаҡ селектең, урыҫ күкһәүеленең һ.б. һабаҡтарын; сүс һәм төҙөлөш сүбәген етештереү өсөн инә киндерҙең сүстәрен ҡулланалар. Составында сүстең күп булыуы м‑н ш. уҡ аҡ ҡандала үләне, күл ҡамышы, ҡамыш һ.б. айырылып тора. Селтәрле етен, һомғол мамыҡбаш күрән БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Әҙәб.: К л о б у к о в а ‑ А л и с о в а Е.Н. Дикорастущие полезные и вредные растения Башкирии. Т. 1, 2. М.; Л., 1958–1960; К у ч е р о в Е.В. Ресурсы и интродукция полезных растений в Башкирии. М., 1979; е г о ж е. Ботанические экскурсии в Башкирии. Уфа, 1987.
Е.В.Кучеров
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 507
“БАШҠОРТ ХАЛҠЫНЫҢ КИЛЕП СЫҒЫШЫ: ЭТНИК СОСТАВЫ, УРЫНЛАШЫУ ТАРИХЫ” (“Происхождение башкирского народа: этнический состав, история расселения”), Р.Ғ.Кузеевтың монографияһы (М., 1974; 2‑се баҫма, тулыландырылған. Өфө, 2010). Хеҙмәт тарихи сығанаҡтарҙы, автор һ.б. тикшеренеүселәр тарафынан йыйылған этнографик экспедициялар материалдарын файҙаланып, этнология, башҡорт тел ғилеме, археология ҡаҙаныштары нигеҙендә яҙылған. 3 бүлектән һәм ҡушымтанан тора. “Башҡорт халҡының этник тарихын тарихи-этнографик тикшереүҙең төп аспекттары” бүлегенә историография, сығанаҡтар өйрәнеү, этногенез проблемалары, башҡорттарҙың этник составы һәм таралып ултырыу тарихы, башҡорттарҙың ырыу-ҡәбилә ҡоролошо үҙенсәлектәре, этнонимика б‑са материалдар тупланған. “Башҡорт ҡәбиләләренең этник тарихы” бүлегендә 17—19 бб. башҡорттарҙың төп этнографик төркөмдәренең таралып ултырыу тарихы һүрәтләнә, ырыу-ҡәбилә берләшмәләренә, ҡәбиләләргә характеристика (ырыу составы, тамғалары, ҡайһы этносҡа ҡарағанлығы, күсеп йөрөүе һ.б.) бирелә. “Башҡорттарҙың килеп сығышы һәм башҡорт халҡының формалашыуы” бүлегендә б.э. 1‑се мең йыллығының 2‑се ярт. — 16 б. Көньяҡ Уралда барған этник процестар тасуирлана, башҡ. халҡы этногенезының төп 5 этабы айырып күрһәтелә, башҡорттарҙың формалашыуында ҡатнашҡан төрки ҡәбиләләрҙең, фин- уғыр ҡәбиләләренең һ.б. ырыу һәм ҡәбиләләрҙең күсеп йөрөү юлдары тергеҙелә, башҡ. һәм венгр ҡәбиләләренең үҙ-ара бәйләнеше проблемаһы (ҡара: Бөйөк Венгрия, Боронғо венгрҙар) һ.б. яҡтыртыла. Ҡушымтала карталар, схемалар һәм табл. бирелгән. Тасуирлама нигеҙендә башҡорттарҙың килеп сығышының төрки теорияһы ята. Автор фекеренсә, башҡ. халҡының формалашыу процесы ҡатмарлы булған, унда б.э. 1‑се мең йыллығының 2‑се ярт. йәшәгән Көньяҡ Урал ҡәбиләләре һәм көньяҡ далаларҙан килгән 9—14 бб. күсмә ҡәбиләләре ҡатнашҡан. Монография БР‑ҙың фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт пр. лайыҡ була (1999).
И.В.Кучумов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Рөстәм Хәмитовтың мөрәжәғәтнамәһендә ғаилә ҡиммәттәренә ҙур иғтибар бүленде — республиканың Яҙыусылар союзы рәйесе
Рөстәм Хәмитовтың Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға мөрәжәғәтнамәһендә ғаилә ҡиммәттәрен байҡау, һаҡлау һәм үҫтереү мәсьәләләренә ҙур иғтибар бүленде, тип билдәләне Башҡортостандың Яҙыусылар союзы рәйесе Зәки Әлибаев.
«Рухи ҡиммәттәр ғаиләлә һаҡлана. Республикабыҙҙа ошо йүнәлештә һәйбәт йолалар бар: ағинәйҙәр хәрәкәте йылдан-йыл әүҙемләшә, атай-олатайҙарҙың абруйын күтәреү өсөн байтаҡ эштәр башҡарыла. 2017 йылда Ҡоролтайҙың башҡарма комитеты ғаилә байрамын ойошторҙо, ә бөгөн Рөстәм Зәки улы 2019 йылда республиканың 100 йыллығы уңайынан Бөтә Рәсәй ғаилә фестивале уҙғарыласағын әйтте», — тине Зәки Әлибаев.
Шулай уҡ спикер мөрәжәғәтнамәлә байтаҡ мәсьәләләрҙе хәл итеү талап иткән мәғариф өлкәһенә ҙур иғтибар бүленеүен билдәләне.
«Шуныһы ҡыуаныслы: республика башлығы һүҙҙәренсә, дәүләт һәм туған телдәрҙе өйрәнеүгә иғтибар кәмемәйәсәк. Был — бик ыңғай күренеш», — тип аңлатма бирҙе Башҡортостандың Яҙыусылар союзы рәйесе.
Башҡортостан Республикаһы башлығы сығышының төп тезистары менән бында танышырға мөмкин.
Сығыштың стенограммаһы Башҡортостан Башлығы сайтында баҫылған.


text:
Мортаза Рәхимов Сергей Когогин менән осрашты
11 апрелдә Республика йортонда Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов "КамАЗ" асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Сергей Когогин менән эш осрашыуы үткәрҙе.
"КамАЗ" компанияһы төркөмөнә ингән предприятиелар — "НефАЗ" һәм "Туймазы бетон ташыу машиналары заводы" асыҡ акционерҙар йәмғиәттәренә көрсөк шарттарында ярҙам күрһәтеү мәсьәләләре тикшерелде. Сергей Когогин фекеренсә, республика етәкселеге көрсөктөң машиналар эшләү заводтары эшенә кире йоғонтоһон кәметеү буйынса ваҡытында саралар күрҙе. Атап әйткәндә, "НефАЗ" асыҡ акционерҙар йәмғиәте 100-ҙән ашыу автобус әҙерләүгә дәүләт заказы алды.
— Башҡа бик күп автопредприятиелар кеүек үк, "НефАЗ" акционерҙар йәмғиәте лә ҡатмарлы хәлдә ҡалды, ләкин дәүләт заказы арҡаһында завод тотороҡло иҡтисади хәлен һаҡлап ҡалды, — тине "КамАЗ" асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры. Бынан тыш, бында ваҡытында ҡайтанан техник ҡоралландырыу ойошторолдо. Етештереү һәм яңы продукция үҙләштереү темптары буйынса "НефАЗ" Рәсәйҙең алдынғы предприятиеларының береһе булып тора, бында транспорт саралары сығарыуҙың төрлө йүнәлештәре буйынса иң яҡшы технологик линиялар.
Осрашыуҙа шулай уҡ "Туймазы бетон ташыу машиналары заводы" асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә көрсөккә ҡаршы күрелгән саралар тураһында һүҙ барҙы. Сергей Когогин, тиҙҙән "КамАЗ" предприятиеға үҙ заказын бирәсәк, тип белдерҙе.
Бынан тыш, Туймазы заводында "АGСО" концерны менән берлектә тракторҙар йыйыуҙы ойоштороу планлаштырыла. Бындай килешеүгә республика Президенты етәкселегендәге Башҡортостан рәсми делегацияһының Германияға сәфәре барышында өлгәшелде.
Осрашыуҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары, сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министры Юрий Пустовгаров, "НефАЗ" асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Рәиф Маликов ҡатнашты.


text:
Мостай Кәрим әҫәрҙәре йыйынтығының беренсе томы сығасаҡ
Ошо көндәрҙә Өфөлә Мостай Кәрим әҫәрҙәре йыйынтығының 3000 тираж менән беренсе томы баҫылып сығасаҡ. Уны Мостай Кәримдең улы Илгиз Кәримов менән Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре Фирҙәүес Юнысова әҙерләне.
Илгиз Мостафа улы һөйләүенсә, Мостай Кәрим тере саҡта уҡ уның бер нисә әҫәрҙәр йыйынтығы сығарылған.
— Был күп томлыҡта әҫәрҙәренең тулыраҡ йыйынтығы биреләсәк, — тип аңлатты ул. – Атап әйткәндә, уның беренсе томына атайымдың 1934 йылдан 1969 йылға тиклем осорҙа яҙған шиғри әҫәрҙәре инәсәк.
Мөхәррирҙең һүҙҙәренә ҡарағанда, Әҫәрҙәр йыйынтығының беренсе томы өҫтөндә эшләүе ярайһы уҡ ауыр ғына булған. Был авторҙың үҙ әҫәрҙәренең датаһын ҡуйыуға еңел ҡарауы, ҡайһы берҙә яҙылған айын ғына күрһәтеүе менән бәйләнгән. Бынан тыш, хәҙерге уҡыусыға теге йәки был әҫәрҙәре менән бәйле шағир ғүмере осороноң ҡайһы бер реалийҙарын аңлатып китергә кәрәк булған.
— Дөйөм алғанда, был редакторлау ғына түгел, фәнни эш тә һалынған Мостай Кәримдең беренсе баҫмаһы, — тине Илгиз Кәримов.
Күп томлыҡтың беренсе китабына ҡасандыр ваҡытлы матбуғатта баҫылып сыҡҡан һәм унан һуң күренмәгән күп шиғырҙары инде. Нигеҙҙә, былар уҙған быуаттың 35-36-сы йылдарында яҙылған әҫәрҙәр.
— Уларҙың әһәмиәте шағирҙың таланты, донъяны танып белеүе үҫешеүенең ниндәйҙер стадияһын асыҡ күрһәтеүенә ҡайтып ҡала, ә был, минеңсә, бик ҡыҙыҡлы, — ти Илгиз Мостафа улы.


text:
Өфө Республика көнөн билдәләргә әҙерләнә
Башҡортостандың баш ҡалаһы Республика көнөнә әҙерләнә. 6 октябрҙә үткән матбуғат конференцияһында Өфө хакимиәте башлығы Павел Качкаев хәбәр итеүенсә, тантаналы йыйылыштар, байрам программалары ҡаланың барлыҡ райондарында үтәсәк.
10 октябрҙә йола буйынса Дуҫлыҡ монументына сәскәләр һалыу тантанаһы һәм Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында тантаналы йыйылыш үтәсәк. 11 октябрҙә, Республика көнөндә, Өфөлә еңел атлетика кросы уҙғарыласаҡ. Баш ҡаланың И.Якутов исемендәге паркында, С.Орджоникидзе исемендәге майҙанда, «Моторҙар эшләүселәр» Мәҙәниәт йорто алдында, «Беренсе май» мәҙәниәт һәм ял паркында байрам программалары үтәсәк. Салауат Юлаев исемендәге майҙанда Республика көнөнә арналған «Ҡайнар йөрәктәр» фестивале асыласаҡ.
Кискеһен Рус драма театры алдындағы майҙанда концерт ойоштороласаҡ. Йола буйынса байрам 22.30 сәғәттә фейерверк менән тамамланасаҡ.


text:
Таһир Ибраһимов Башҡортостан Башлығы Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары итеп тәғәйенләнде
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Рөстәм Хәмитов Таһир Ибраһимовты Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары итеп тәғәйенләү тураһындағы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы.
Таһир Әсхәт улы Ибраһимов 1962 йылдың 28 октябрендә Өфөлә тыуған. Дәүләт именлеге органдарында, шулай уҡ федераль һалым полицияһы органдарында хеҙмәт иткән, унда белгестән алып Рәсәй Наркотиктар әйләнешенә контроль буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан идаралығы начальнигы урынбаҫарына тиклем юл үткән. Полиция генерал-майоры.
Мәғлүмәт Рәсәй Наркотиктар әйләнешенә контроль буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан идаралығы сайтынан алынды.


text:
Рөстәм Хәмитов «Салауат Юлаев» хоккей клубы уйынсыларын һәм көйәрмәндәрҙе Өфөлә миҙгелдең асылыуы менән ҡотланы Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов «Салауат Юлаев» хоккей клубы уйынсыларын һәм көйәрмәндәрҙе Өфөлә миҙгелдең асылыуы менән ҡотланы
Рөстәм Хәмитов «Салауат Юлаев» хоккей клубы уйынсыларын һәм көйәрмәндәрҙе Өфөлә миҙгелдең асылыуы менән ҡотланы Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 31 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
30 августа Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Салауат Юлаев» хоккей клубының үҙ майҙанындағы уйынын ҡараны. Уйын хоккей буйынса Рәсәй чемпионаты – Континенталь хоккей лигаһы чемпионаты сиктәрендә уҙғарылды. «Өфө-Арена»ла «Салауат Юлаев» Ханты-Манси ҡалаһынан «Югра» менән көс һынашты.
Матч алдынан Рөстәм Хәмитов хоккей клубы уйынсыларын һәм көйәрмәндәрҙе Өфөлә яңы миҙгелдең асылыуы менән ҡотланы.
– Барыһын да «Өфө-Арена» һарайында хоккей миҙгеленең башланыуы менән ҡотлайым. Беҙҙе сағыу, ҡыҙыҡлы уйындар көтә, командалар яҡшы уйын күрһәтер тип ышанабыҙ. «Салауат Юлаев» клубына еңеүҙәр, ә дәғүәселәребеҙгә яҡшы уйын теләйбеҙ, – тине республика Башлығы. – Йәнә һәммәһен дә күркәм байрам менән ҡотлайым. Командабыҙ өсөн янып-көйәсәкбеҙ. Хоккейға дан! Ура!
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2015-2016 йылдарҙағы яңы миҙгелдә «Салауат Юлаев» хоккей клубының эшмәкәрлеген ойоштороуҙа үҙгәрештәр булды. Быйыл март айында генераль бағыусы алмашынды. Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың ярҙамы менән клубты Рәсәйҙәге ҙур нефть компанияларының береһе – «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте күҙәтеүгә алды. Бағыусыларҙың килешеүенә ҡул ҡуйған саҡта ошо миҙгелдә Көнсығыш конференцияһына сығыу бурысы билдәләнде.
Клуб етәкселеге лә алмашынды: яңы генераль директор итеп билдәле хоккейсы Александр Семак тәғәйенләнде. Генераль менеджер вазифаһына Леонид Вайсфельд саҡырылған. Клуб идараһы ла үҙгәрҙе: уға тәүге тапҡыр көйәрмәндәрҙең вәкиле лә инде.
Тренерҙар штабы, оҫталар командаһы составы тулыһынса яңыртылды. Баш тренер вазифаһын Өфөлә тыуып үҫкән Анатолий Емелин биләне. Өлкән тренер булараҡ Аркадий Андреев, һаҡсылар менән эшләү өсөн баш ҡала мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе Андрей Зюзин саҡырылған. Дмитрий Курошин – ҡапҡасылар тренеры, профессор Василий Коновалов физик әҙерлек буйынса тренер итеп билдәләнгән. Ике тапҡыр Гагарин кубогына эйә булған Игорь Захаркин «Салауат Юлаев» хоккей клубы системаһында тренер-координатор булып эшләү өсөн саҡырылған.
25 августа «Салауат Юлаев» Континенталь хоккей лигаһының яңы миҙгеленә аяҡ баҫты. Омскиҙа юлаевсылар «Авангард» менән көс һынашты һәм 2:4 иҫәбе менән еңелде, һуңынан Астананың «Барыҫ» клубынан 3:5 иҫәбе менән отолдо.


text:
Яңы йыл төнөндә Башҡортостанда артыҡ һыуыҡ булмаясаҡ
Башҡортостанда Яңы йыл төнөндә һауа торошона бәйле сюрприздар булмаясаҡ. Был хаҡта бөгөнгө матбуғат конференцияһында Башгидрометтың баш синоптигы Анна Козаева хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, 31 декабрҙән 1 ғинуарға ҡарай төндә республикала 10 градус самаһы һалҡын булыуы көтөлә. Төньяҡ райондарҙа минус 20 градусҡаса һыуытыуы ихтимал.
— Раштыуаға һыуыҡтар булмаҫ, моғайын, — тип билдәләне ул. – Ә керәшен һыуыҡтары инҡар ителмәй.
Анна Козаева шулай уҡ быйылғы йыл йомғаҡтары менән уртаҡлашты:
— Быйыл һауа торошо бик уңайлы булды. Һыуыҡ февралде, эҫе һәм ҡоро июлде иҫәпләмәгәндә, етди аномалиялар күҙәтелмәне. Ауыл хужалығы өсөн дә йыл уңайлы килде.


text:
Күмертауҙа май экстракцияһы заводы төҙөлөшөнөң тәүге этабы тамамландыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Күмертауҙа май экстракцияһы заводы төҙөлөшөнөң тәүге этабы тамамланды
Күмертауҙа май экстракцияһы заводы төҙөлөшөнөң тәүге этабы тамамландыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
14 сентябрҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Күмертауға эш сәфәре барышында Маячный ауылында тәүлегенә 1 200 тонна көнбағыш орлоғон эшкәртеү ҡеүәтенә эйә булған май экстракцияһы заводын төҙөү буйынса инвестиция проектын тормошҡа ашырыу барышын тикшерҙе.
2014 йылдан инвестициялар күләме 3 миллиард һумдан ашыу тәшкил иткән. Әлеге ваҡытта тәүлегенә 350 тонна сеймал эшкәртеү ҡеүәтенә эйә булған май һығыу цехын төҙөү проектын тормошҡа ашырыуҙың беренсе этабы тамамланған. Икенсе этапта экстракция цехы файҙаланыуға тапшырыла, был предприятиеға проект ҡеүәтенә сығырға мөмкинлек бирә. Төҙөлөш эштәрен 2017 йылда тамамлау күҙаллана.
Етештереү эшмәкәрлеген тәьмин итеү өсөн транспорт-логистика компанияһын булдырыу күҙ уңында тотола, тип хәбәр итте завод директоры Владимир Емелин. Бынан тыш, 65 мең тонна көнбағыш һыйҙырышлы яңы элеватор төҙөлә. Ул ике ашлыҡ киптереү комплексын һәм 18 силосты үҙ эсенә аласаҡ. Шуларҙың дүртәүһе – быйыл, ҡалғандары киләһе йылда ҡуйыла.
– Беҙ Маячный ауылында май экстракцияһы заводында булдыҡ. Төҙөлөшкә бүленәсәк 5,5-6 миллиард һум – нисек эшләргә кәрәклеккә яҡшы миҫал. Был предприятиеның тәүге сираты эшләй ҙә инде. 2017 йылдың аҙағына юғары технологиялы заманса предприятие файҙаланыуға тапшырылыр, тип ышанабыҙ, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Тиҙ үҫешеүсе биләмә статусы ҡалаға тағы ла бер нисә инвестор йәлеп итергә мөмкинлек бирәсәк, тип әйткем килә.
Рөстәм Хәмитов Көйөргәҙе районына эш сәфәре барышында «Роторфлай» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте эшмәкәрлеге менән танышты, «Күмертау-Арена» ябыҡ боҙ һарайы төҙөлөшөн ҡараны.


text:
Круглое (Ростов өлкәһе)
Круглое — ауыл . Азов районы (Ростов өлкәһенең) Круглое ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1737 йылда ауылға нигеҙ һалына. (2007 йылда уға 270 йыл тулыу хөрмәтенә ауылды һаҡлаусы тәре ҡуйыла һәм изгеләндерелә)[1].
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Район үҙәге Азов ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыштараҡ 20 км алыҫлыҡта (юлдар буйлап) — Таганрог ҡултығы ярында урынлашҡан.
Урамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2000 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны-2114 кеше була (тораҡ пункттары ҙурлығы буйынса районда етенсе урынды биләй)[2].
2002 йылда халыҡ иҫәбен алыуға ярашлы Круглое ауылында 2299 кеше йәшәгән (тораҡ пункттары ҙурлығы буйынса районда алтынсы урында тора).
Инфраструктураһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауылда мәктәп, балалар баҡсаһы, сәнғәт мәктәбе, фельдшер пункты, сельпо, китапхана, мәҙәниәт йорто, Вознесенский ғибәҙәт йорто (дини башлығы — Николай Краснослободцев).[3]
Совет власы ваҡытында ауылда табип амбулаторияһы (хәҙер ярым емерек хәлдә), йәйге клуб була — хәҙер ул да ташландыҡ хәлдә.
Ауылда Вознесение Господня сиркәүе бар.
Иҫтәлекле урын[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ауылда архитектура һәйкәле — өс тәхетле сиркәү бар Һәйкәл XX быуат башында төҙөлгән.Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) сиркәү урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100440000 коды аҫтында индерелгән[4].
- Ауылдың 1,1 саҡрым алыҫ торған көнбайыш ситенән көньяҡтараҡ археологик ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек «Круглое-1» (3 өйөм) урынлашҡан. Датаһы: б.э.т. ике мең йыллыҡ —б. э. XIV быуат аралығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) буйынса ҡурғанһыҙ ҡәберлек урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100333000 коды аҫтында индерелгән[5].
- Ауылдан 1,5 км көнъяҡтараҡ, һөт-тауар фермаһынан 500 метр төньяҡтараҡ археологик ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек «Круглое-2» (4 өйөм) урынлашҡан. Датаһы: б. э. т. ике мең йыллыҡ — б. э. XIV быуат аралығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурғанһыҙ ҡәберлек урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100334000 коды аҫтында индерелгән[6].
- Ауылдан 2 саҡрым көньяҡтараҡ, 2 -се һөт-тауар фермаһынан 350—750 метр төньяҡ-көнбайыштараҡ археологик ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек «Круглое-3» (2 өйөм) урынлашҡан. Датаһы: б. э. т. ике мең йыллыҡ — б. э. XIV быуат Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301 Ҡарарына (18 ноябрь, 1992 йыл) ярашлы ҡурғанһыҙ ҡәберлек урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100335000 коды аҫтында индерелгән[7].
- Ауылдан 2,5 саҡрым көньяҡтараҡ, сусҡа-тауар фермаһынан 350 метр төньяҡтараҡ археологик ҡомартҡыы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек «Круглое-4» (2 өйөм) урынлашҡан. Датаһы: б. э. т. ике мең йыллыҡ — б. э. XIV быуат аралығы. (18 ноябрь, 1992 йыл) Өлкә Советы 301-се ҡарарына ярашлы урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100336000 коды аҫтында индерелгән[8].
- Ауылдан 1,3 саҡрым көньяҡҡараҡ, Приморск каналы трассаһы буйында археологик ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек «Круглое-5» урынлашҡан.(Датаһы юғарылағы кеүек).18 ноябрь 1992 йыл Өлкә Советы 301-се ҡарарына ярашлы ҡурғанһыҙ ҡәберлек урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100337000 коды аҫтында индерелгән[9].
- Ауылдан 150 метр көнбайыштараҡ, ауыл ситенең төньяҡ-көнбайышында археологик ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек «круглое-6 урынлашҡан». Датаһы: б. э. т. ике мең йыллыҡ — б. э. XIV быуат арауығы. 18 ноябрь 1992 Өлкә Советы 301-се ҡарарына ярашлы ҡәберлек урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100338000 коды аҫтында индерелгән[10].
- Ауылдан 2 саҡрым көньяҡтараҡ археология ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек «Кугейская падь-1» (4 өйөм) урынлашҡан. Датаһы: б. э. т. ике мең йыллыҡ — б.э. XIV быуат арауығы. 18 ноябрь, 1992 йыл Өлкә Советы 301-се ҡарарына ярашлы ҡәберлек урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100340000 коды аҫтында индерелгән[11].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ В селе Круглое Азовского района установили крест-оберег
- ↑ Сайт Азовского района
- ↑ Где 24: Село Круглое
- ↑ Памятники истории и культуры Российской Федерации.
- ↑ Памятники истории и культуры Российской Федерации. Курганный могильник «Круглое-1» (3 насыпи).
- ↑ Памятники истории и культуры Российской Федерации. Курганный могильник «Круглое-2» (4 насыпи).
- ↑ Памятники истории и культуры Российской Федерации. Курганный могильник «Круглое-3» (2 насыпи).
- ↑ Памятники истории и культуры Российской Федерации. Курганный могильник «Круглое-4» (2 насыпи).
- ↑ Памятники истории и культуры Российской Федерации. Курганный могильник «Круглое-5».
- ↑ Памятники истории и культуры Российской Федерации. Курганный могильник «Круглое-6».
- ↑ Памятники истории и культуры Российской Федерации. Курганный могильник «Кугейская падь-1» (4 насыпи).


text:
“Аҡ тирәк, күк тирәк, беҙҙән һеҙгә кем кәрәк?!”27-12-2017, 00:06 // Белем һәм тәрбиә // Баҫып сығарырға
Баш ҡаланың Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында “Башҡорт балалар фольклор уйындары” төбәк-ара фестиваленең икенсе этабы үтте. Конкурстың беренсе этабында интернет селтәрендә мәктәп уҡыусылары һәм балалар баҡсалары тәрбиәләнеүселәренән ҡабул ителгән видеояҙмалар һайлап алынды. Республикала беренсе тапҡыр уҙғарылған был сара 2020 йылда беҙҙә үтәсәк Бөтә донъя фольклор байрамына әҙерлек сиктәрендә Мәғариф һәм Мәҙәниәт министрлыҡтары ярҙамы менән Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы тарафынан ойошторолдо. Фестивалдең тәүге этабында илле балалар коллективы ҡатнашһа, икенсе турға Өфө, Сибай, Бәләбәй, Күмертау ҡалалары, Хәйбулла, Учалы, Бәләбәй, Баймаҡ, Салауат, Мәсетле, Әлшәй, Ейәнсура райондары балалар баҡсалары, мәктәптәре, гимназиялары вәкилдәре үтте.
Кескәйҙәр бөгөн көндәлек тормоштарынан төшөп ҡалған һирәк осраған “Ситән үреү”, “Бүкән ҡайыш”, “Еҙ бүкән”, “Ҡылыс”, “Һөйәк”, “Туп соҡор”, “Һуҡыр тәкә” кеүек үҙенсәлекле һәм матур халыҡ уйындарын сәхнәгә сығарыр алдынан йәрәбә тартып, һынамыш әйтеште, үҙҙәре менән ижади итеп таныштырҙы. Бөтә был тамаша ысын мәғәнәһендә бәләкәй генә тәрбиә уйын майҙансығын хәтерләтте.
Балаларҙың уйындарын ил инәләре, халыҡ тәрбиәсеһе Мәрйәм Бураҡаева һәм аҡ һүҙле Альбина Исхаҡова, Башҡорт халыҡ ижады үҙәгенең фольклор белгесе Гөлгөнә Баймырҙина, Башҡорт дәүләт университеты профессоры Гүзәл Вилданова, йырсы-композитор Нурия Абдуллина, телсе ғалимә Ғәҙилә Бүләковалар баһаланы. Байрамда ҡатнашыусылар араһында сослоғо, етеҙлеге, батырлығы менән айырылып торған еңеүселәр билдәләнде, уларға иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды.
Киләсәктә был фестиваль йыл һайын үткәрелер, ә үҫеп килгән йәш быуын быуаттар менән һыналған халыҡ тәрбиә алымдары ярҙамында тәрбиәләнер тигән өмөттә ҡалабыҙ.


text:
Яйыҡ гәзите » Материалы за 22.07.2015
Изге айҙы йомғаҡлап22.07.2015
«Хафиз» һүҙе ни аңлатҡанын беләһегеҙме? Ғәрәп теленән «яттан белеүсе» һәм «һаҡлаусы» мәғәнәһендә тәржемә ителә икән. Мәғлүм булыуынса, изге Ҡөрьәндең бер хәрефе лә үҙгәртелмәҫкә тейеш. Ун дүрт быуат элек Мөхәммәт пәйғәмбәргә (с.ғ.с) төшөрөлә башлаған сүрәләрҙең сафлығын һаҡлау өсөн хафиздар кәрәк була ла инде.
Аңлашыла, хәҙерге заманала мосолмандар-ҙың төп китабының ҡағыҙҙағы баҫмалары бихисап, шулай ҙа хафиздар институты (ниндәйҙер бурыс башҡарған төркөм мәғәнәһендә) һаҡланып килә. Ғәйәт ҙур күләмдә аяттарҙы яттан белеүҙән тыш, уларҙы дөрөҫ һәм матур итеп декламациялауҙа сикһеҙ камиллашырға мөмкин бит. Ҡөрьән-хафиздарға мосолманлыҡта өлгө булырға ынтылыу ҙа шарт итеп ҡуйыла.
Изге Рамаҙан айында Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе Тәлғәт хәҙрәт Тажетдиндың һорауы буйынса илебеҙгә 120 дәрәжәле хафиз килә, шул иҫәптән 9 кеше - Башҡортостанға. Был алым беренсе тапҡыр ҡулланылмай икән, ә бына Учалыға килгәндәре әлегә тиклем юҡ. Ҡала һәм район имам-мөхтәсибе Дим хәҙрәт Закировтың юллауы буйынса быйылғы Рамаҙан айында төбәгебеҙҙә доғалар өлгө кимәлендә дөрөҫ яңғыраны - Төркиәнән Әрдәм хәҙрәт ҡунаҡ булып килә.
Аңлашыла, хәҙерге заманала мосолмандар-ҙың төп китабының ҡағыҙҙағы баҫмалары бихисап, шулай ҙа хафиздар институты (ниндәйҙер бурыс башҡарған төркөм мәғәнәһендә) һаҡланып килә. Ғәйәт ҙур күләмдә аяттарҙы яттан белеүҙән тыш, уларҙы дөрөҫ һәм матур итеп декламациялауҙа сикһеҙ камиллашырға мөмкин бит. Ҡөрьән-хафиздарға мосолманлыҡта өлгө булырға ынтылыу ҙа шарт итеп ҡуйыла.
Изге Рамаҙан айында Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе Тәлғәт хәҙрәт Тажетдиндың һорауы буйынса илебеҙгә 120 дәрәжәле хафиз килә, шул иҫәптән 9 кеше - Башҡортостанға. Был алым беренсе тапҡыр ҡулланылмай икән, ә бына Учалыға килгәндәре әлегә тиклем юҡ. Ҡала һәм район имам-мөхтәсибе Дим хәҙрәт Закировтың юллауы буйынса быйылғы Рамаҙан айында төбәгебеҙҙә доғалар өлгө кимәлендә дөрөҫ яңғыраны - Төркиәнән Әрдәм хәҙрәт ҡунаҡ булып килә.
(№ 82)
Теүәл һәм йыйнаҡ булырға кәрәк22.07.2015
Күп кеше хәтерләйҙер, заманында «прописка» тигән тµшµнсә була торғайны. Уның урынына «Граждандарҙың күсеп йµрµү, даими тороу һәм йәшәү урындарын һайлау иреклеге тураһында» федераль закон даими тороу һәм йәшәү урыны буйынса теркәлеү (регистрация) алымын ғәмәлгә индерҙе. Был шартты үтәү бµтә Рәсәй граждандарынан талап ителә. Кешеләрҙең теркәлеү һәм күсеп йµрµүҙәренә бәйле һорауҙар менән федераль миграция хеҙмәтенең БР буйынса идаралығының Учалы бүлеге начальнигы Радик Юнысовҡа мµрәжәғәт иттек.
-Радик Хәҙис улы, беҙҙең тµбәктә миграция ҡануниәтен боҙоу осраҡтарының ниндәй тµрҙәре күберәк асыҡлана?
- 20 һәм 45 йәш тулғас йә никахлашып фамилия алмаштырғас, 30 тәүлек эсендә кеше паспортын яңыртырға тейеш. Ошо дәүерҙән һуң ғәмәлдән сыҡҡан тип иҫәпләнә. Закон менән ҡаралмаған яҙыуҙар яҙылған осраҡта ла тµп документ булыуҙан туҡтай. Хәтерҙә, бер ир паспортына авторучка менән танышының телефон номерын яҙған ине. Әлбиттә, ундай паспорт менән эш итеп булмай, берҙән-бер сара - яңыртыу. Паспортты юғалтып, яңыһын алыуҙы үҙ ваҡытында хәстәрләмәгән осраҡтар ҙа бар. Бер ҡатын, 1995 йылда паспортым юғалғайны, тип килде. Ғәжәп, нисектер 20 йыл «ер менән күк араһында эленеп» тора алған! Бәғзе граждандар даими тороу йә йәшәү урыны буйынса теркәлмәйҙәр. Төп өлөштә - республиканың башҡа райондарынан һәм илдең башҡа төбәктәренән килеүселәр. Ундайҙар һаны 300 кешегә тиклем етә тип төҫмөрләргә мөмкин. Асыҡлана баралар, аңлатыу эше үткәрелә, барыбер теркәлергә тура килә. Ә киреләнгәндәр 19.15.1-се статья буйынса административ яуаплылыҡҡа тарттырылалар.
- Ҡайҙалыр бараһың икән, күпме ваҡыт теркәлмәҫкә мөмкин?
-Радик Хәҙис улы, беҙҙең тµбәктә миграция ҡануниәтен боҙоу осраҡтарының ниндәй тµрҙәре күберәк асыҡлана?
- 20 һәм 45 йәш тулғас йә никахлашып фамилия алмаштырғас, 30 тәүлек эсендә кеше паспортын яңыртырға тейеш. Ошо дәүерҙән һуң ғәмәлдән сыҡҡан тип иҫәпләнә. Закон менән ҡаралмаған яҙыуҙар яҙылған осраҡта ла тµп документ булыуҙан туҡтай. Хәтерҙә, бер ир паспортына авторучка менән танышының телефон номерын яҙған ине. Әлбиттә, ундай паспорт менән эш итеп булмай, берҙән-бер сара - яңыртыу. Паспортты юғалтып, яңыһын алыуҙы үҙ ваҡытында хәстәрләмәгән осраҡтар ҙа бар. Бер ҡатын, 1995 йылда паспортым юғалғайны, тип килде. Ғәжәп, нисектер 20 йыл «ер менән күк араһында эленеп» тора алған! Бәғзе граждандар даими тороу йә йәшәү урыны буйынса теркәлмәйҙәр. Төп өлөштә - республиканың башҡа райондарынан һәм илдең башҡа төбәктәренән килеүселәр. Ундайҙар һаны 300 кешегә тиклем етә тип төҫмөрләргә мөмкин. Асыҡлана баралар, аңлатыу эше үткәрелә, барыбер теркәлергә тура килә. Ә киреләнгәндәр 19.15.1-се статья буйынса административ яуаплылыҡҡа тарттырылалар.
- Ҡайҙалыр бараһың икән, күпме ваҡыт теркәлмәҫкә мөмкин?
(№ 83)
Афарин, наурыҙҙар!22.07.2015
Булған заманалар, һәр ауылда һабантуй үткәрелгән. Һуңғараҡ дәүерҙәрҙә колхоз-совхоздарҙың үҙәк усадьбаларында ғына ойошторолдо. Ә коллектив хужалыҡтар тәләф булғас, район һабантуйы ғына тороп ҡалды. Уныһы инде бµтә ауылдаштарҙың, айырыуса ситтә йәшәгәндәрҙең һирәкләп булһа ла осрашыуға ихтыяждарын ҡәнәғәтләндерә алырлыҡ түгел. Хәйер, яҡшы бер нәмә лә эҙһеҙ юғалмай, элекке һабантуйҙар бµгµнгµ кµндә «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» һәм шәжәрә байрамдарына трансформацияланды тип әйтеү хата булмаҫтыр.
18 июль кµнµ Наурыҙҙа үткәрелгән «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» сараһы айырыуса һабантуйҙы хәтерләтте. Ҡапсығай тауы итәгендәге «Һыу аръяғы» тип аталған ҙур аҡланда һәр урам йәйләү ҡорған ине. Уртала - сәхнә. Ситтәрәк - тирмәләр, ағас ботағынан булһа ла, уйынсыҡтай матур йәйге ҡыуыштар (бесән мәлендә элек барыһы ла ошондайҙы ҡорор булған). Ә бер торлаҡты нисек атарға ла белмәй аптырап ҡалдыҡ - стеналары буралап һалынған, ҡыйығы - ҡыуышты хәтерләтә. Матур итеп ҡоймалар ҡуйылған, ошо урамда йәшәгән йә ошонан сыҡҡан абруйлы кешеләрҙең фотолары менән стендтар тулы мәғлүмәт бирә. Һәр урам мәҙәни программа ла әҙерләгән. Ә бейеү тәңгәлендә наурыҙҙарға бар тµбәктә тиңдәрҙе табыуы ҡыйындыр. «Ләйсән» бында ярала бит! Бына, мә¾әлән, бµгµнгµ кµндә ситтә йәшәһә лә, тыуған ауылын хµрмәт итеп килгән «Байыҡ» конкурсы призеры Радик Хәлиловтың бәләкәй улының бµркµт кеүек осоп бейеүенә һоҡланмаусылар булмағандыр. Күҙ генә теймәһен, балалар араһында үткәрелгән «Байыҡ» конкурсында уңышлы сығыш яһауын теләп ҡалайыҡ.
18 июль кµнµ Наурыҙҙа үткәрелгән «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» сараһы айырыуса һабантуйҙы хәтерләтте. Ҡапсығай тауы итәгендәге «Һыу аръяғы» тип аталған ҙур аҡланда һәр урам йәйләү ҡорған ине. Уртала - сәхнә. Ситтәрәк - тирмәләр, ағас ботағынан булһа ла, уйынсыҡтай матур йәйге ҡыуыштар (бесән мәлендә элек барыһы ла ошондайҙы ҡорор булған). Ә бер торлаҡты нисек атарға ла белмәй аптырап ҡалдыҡ - стеналары буралап һалынған, ҡыйығы - ҡыуышты хәтерләтә. Матур итеп ҡоймалар ҡуйылған, ошо урамда йәшәгән йә ошонан сыҡҡан абруйлы кешеләрҙең фотолары менән стендтар тулы мәғлүмәт бирә. Һәр урам мәҙәни программа ла әҙерләгән. Ә бейеү тәңгәлендә наурыҙҙарға бар тµбәктә тиңдәрҙе табыуы ҡыйындыр. «Ләйсән» бында ярала бит! Бына, мә¾әлән, бµгµнгµ кµндә ситтә йәшәһә лә, тыуған ауылын хµрмәт итеп килгән «Байыҡ» конкурсы призеры Радик Хәлиловтың бәләкәй улының бµркµт кеүек осоп бейеүенә һоҡланмаусылар булмағандыр. Күҙ генә теймәһен, балалар араһында үткәрелгән «Байыҡ» конкурсында уңышлы сығыш яһауын теләп ҡалайыҡ.
(№ 83)
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
29 сентябрҙә Өфөлә дөйөм ҡала өмәһе үтә
Алдағы шәмбе – 29 сентябрҙә Башҡортостан баш ҡалаһында дөйөм ҡала өмәһе үтә. Йола буйынса ул Республика көнөн билдәләүгә ҡарата ойошторола.
Өмә үткәрелгән көндә ҡаланың ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигоны барлыҡ предприятие һәм ойошмаларҙан сүп-сарҙы бушлай ҡабул итәсәк. Ә муниципаль торлаҡ ойошмалары ҡалдыҡтарҙы экологик айлыҡ дауамында тапшыра ала.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2011 йылдың көҙөндә экологик айлыҡ барышында Өфөлә 30 мең кубометрҙан ашыу сүп-сар сығарып түгелде. Сараларҙа 414 мең өфөлө ҡатнашты.


text:
Берҙәм дәүләт имтиханы-2018: республикала имтихан тапшырыусылар һаны билдәле булды
Быйыл Башҡортостанда 18 меңдән ашыу ун беренсе класс уҡыусыһы берҙәм дәүләт имтиханын тапшыра, тип хәбәр иттеләр республиканың Мәғариф министрлығынан.
Ғәҙәттәгесә, йомғаҡлау һынауҙары өс этапта уҙғарыла: ваҡытынан алда — 21 марттан 11 апрелгә тиклем, төп — 28 майҙан 2 июлгә ҡәҙәр һәм өҫтәмә — 4-15 сентябрҙә.
2018 йылда берҙәм дәүләт имтиханында әллә ни үҙгәрештәр юҡ. Барлыҡ фәндәр буйынса имтихан эштәренең варианттары Федераль педагогик үлсәүҙәр институты сайтындабаҫылған. Һәр кем улар менән таныша һәм берҙәм дәүләт имтиханына әҙерләнеүен дауам итә ала.
Республикала 41 меңдән ашыу туғыҙынсы класс уҡыусыһы дәүләт йомғаҡлау аттестацияһын тапшыра. Улар өсөн быйыл йомғаҡлау аттестацияһында үҙгәрештәр көтөлмәй. Туғыҙынсылар ике мотлаҡ предметтан – рус теле һәм математиканан, шулай уҡ үҙҙәре һайлаған ике фәндән имтихан бирергә тейеш.