text:
Изге Лаврентий ҡултығы
Изге Лаврентий ҡултығы (франц. Golfe du Saint-Laurent; ингл. Gulf of Saint Lawrence) — Төньяҡ Америка яр буйының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндәге Атлантик океан ҡултығы.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡултыҡ Канаданың Квебек, Нью-Брансуик, Яңы Шотландия, Принц Эдуард Утрауы, Ньюфаундленд һәм Лабрадор провинциялары ярҙарын йыуа.
Изге Лаврентий ҡултығы төньяҡта Лабрадор ярымутрауы, көнсығышта океан һәм Ньюфаундленд утрауы, көньяҡта Кейп-Бретон утрауы һәм Яңы Шотландия ярымутрауы, көнбайышта Төньяҡ Америка ҡитғаһы менән сикләнгән.
Майҙаны яҡынса 263 мең км². Тәрәнлеге 572 метрға тиклем. Күләме 35 мең км³.
Океан менән ҡултыҡты тоташтырыусы боғаҙҙар:
- көньяҡта Кансо боғаҙы, Кейп-Бретон утрауы һәм Яңы Шотландия ярымутаруы араһында
- көньяҡ-көнсығышта Кабот боғаҙы, Ньюфаундленд һәм Кейп-Бретон утрауҙары араһында
- төняҡ-көнсығышта Белл-Айл (Лабрадор) боғаҙы, Лабрадор ярымутрауы һәм Ньюфаундленд утрауы араһында.
Ҡултыҡҡа Изге Лаврентий йылғаһы ҡоя.
Хужалыҡта әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡултыҡ акваторияһы әүҙем суднолар йөрөү урыны. Бында балыҡ тотоу һәм нефть сығарыу тармаҡтары үҫешкән.
Төп порттары — Квебек һәм Сет-Иль.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 559
ИЗГЕ УРЫНДАРҒА ҒИБӘҘӘТ ҠЫЛЫУ, диндарҙарҙың изге урындарға табыныу өсөн сәйәхәте. Христиандар өсөн И.у.ғ.ҡ. урыны — Фәләстан, католиктар — Римға һәм Лорето (Италия), Лурд (Франция) ҡалаларына, православныйҙар Афон тауына (Греция), Бари ҡ. (Италия), Иерусалимға (Израиль) юллана; мосолмандар Мәккә һәм Мәҙинә ҡҡ. (Сәғүд Ғәрәбстаны) хажға бара. Рәсәйҙә Валаам утрауы, Оптий пустыны, Изге Троица Серафим-Дивеев ҡатын-ҡыҙҙар монастыры, Изге Троица Сергий лавраһы, Спасо-Преображение Соловки монастыры һ.б. ғибәҙәт ҡылыу урындары булып тора. Башҡортостан митрополияһында ғибәҙәткә йөрөтөү хеҙмәте ойошторолған. Башҡортостан православныйҙары ш. уҡ Берёзовка святитель Николай Чудотворец иконаһы, Богородский-Өфө Божья Матерь иконаһы, Табын Божья Матерь иконаһы пәйҙә булған урындарға, Успение Изге Григорий ир‑егеттәр монастырына (Благовещен р‑ны), Изге Батша Страстотерпецтары ҡатын‑ҡыҙҙар монастырына (Бәләбәй р‑ны) — блаженная Варвара, Марфа һәм Мария ҡатын-ҡыҙҙар монастырына (Көйөргәҙе р‑ны) — преподобная Зосима Эннатская, Изге Сергий кафедраль соборына преподобный Моисей ҡалдыҡтарына һ.б. ғибәҙәт ҡылырға бара. Мосолмандар пәйғәмбәрҙәр, әүлиәләр, абруйлы дин белгестәре һ.б. ҡәберҙәрендә ғибәҙәт ҡылалар (ҡара: Зыярат).
О.Б.Феклина
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Доға ҡылыу әҙәбе
Доға ҡылыу әҙәбе
1. Аллаһҡа ҡарата ихлас булығыҙ.
2. Доғаларығыҙҙың башында һәм аҙағында Аллаһҡа маҡтауҙар һәм Пәйғәмбәребеҙ(сал- лаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) өсөн доғалар булһын.
3. Аллаһҡа тәүәккәллек менән мөрәжәғәт итегеҙ. Унан яуап булырына ныҡлы ышаныста ҡалығыҙ.
4. Ныҡышмал, әммә сабыр булығыҙ, ваҡиғаларҙы тиҙләтмәгеҙ.
5. Доғаның бөтә йөрәктән булыуы мөһим.
6. Бәләгә тарығанда ғына түгел, шатлыҡлы мәлдәрҙә лә доғанан айырылмағыҙ.
7. Аллаһтан башҡа бер кемдән дә, бер ниҙән дә доға ҡылып һорамағыҙ. Тик Аллаһ ҡына — беҙҙең Раббыбыҙ һәм Хужабыҙ.
8. Доғаларығыҙҙа бер туғанығыҙҙы ла, бер яҡынығыҙҙы ла, балаларығыҙҙы, мөлкәтегеҙҙе лә, үҙегеҙҙе лә ләғнәтләмәгеҙ, ҡарғамағыҙ.
9. Аллаһы Тәғәләгә үтә шыбырламай ҙа, ныҡ тауышланмай ҙа, тауышығыҙҙы ипләп кенә баҫып мөрәжәғәт итегеҙ.
10. Ҡылған гонаһтарығыҙҙы танып, Аллаһтан һеҙҙе ғәфү итеүен һорағыҙ. Уның һеҙгә булған мәрхәмәтенә рәхмәтле булығыҙ.
11. Доғаның рифмалы булыуы кәрәкмәй (мөһим түгел).
12. Теләк, баҫалҡылыҡ, буйһоноусанлыҡ һәм Аллаһтан ҡурҡыу тойғолары менән доға ҡылыр кәрәк.
13. Аллаһҡа доға менән мөрәжәғәт итер алдынан, хоҡуҡһыҙ үҙләштерелгән әйберҙәрҙе үҙ хужаларына ҡайтарығыҙ, ысын күңелдән тәүбәгә килегеҙ. Аллаһ — Мәрхәмәтле, Ғәфү итеүсе.
14. Доға менән өс тапҡыр мөрәжәғәт итеү яҡшы.
15. Доға ҡылыр алдынан ҡибла яғына йөҙ менән боролоғоҙ.
16. Ҡулдарығыҙҙы күккә күтәреп һорағыҙ (күкрәк алдына, күҙ тәңгәленән юғары күтәрмәгеҙ).
17. Сиктән сығып, мөмкин булмаҫтайҙы һорамағыҙ.
18. Мөмкин булһа, Аллаһы Тәғәләгә мөрәжәғәт итер алдынан яҡшылап тәһарәт алығыҙ.
19. Икенсе берәй кеше өсөн доға ҡылыр алдынан, тәү сиратта, үҙегеҙ өсөн һорап алығыҙ.
20. Аллаһы Тәғәләгә Уның гүзәл исемдәре менән өндәшегеҙ. Аллаһтан нимәнелер һорағанда быға тиклем ҡылған изге ғәмәлегеҙ хаҡына һораһағыҙ ҙа була. Йәки һеҙҙең өсөн берәй изге күңелле, хаҡ, ғәҙел тере кешенең доға ҡылыуы ла ярай.
21. Доға ҡылыусының кейеме лә, ризығы ла һәм эскән эсемлеге лә хәләл ҡул менән табылған булырға тейеш.
22. Аллаһтан харам нәмәне һәм туғандар менән араны өҙөүгә килтергән нәмә тураһында һорарға ярамай.
23. Аллаһҡа доғалар менән мөрәжәғәт итеүсе кеше башҡаларҙы шәриғәт ҡушҡан эштәргә саҡырыусы һәм шәриғәт тыйғандарҙан тыйыусы булырға тейеш.
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 10.06.2017 в 23:21, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
— Беҙҙең ауылда елендәренә һөйәл сыҡҡан һыйырҙар күп. Минең һыйырҙа ла, башмаҡта ла барлыҡҡа килде. Тимәк, башҡанан күскәндер. Ни генә һөртөп ҡараманыҡ: “Чистотел” ҡалманы, башҡаһы — бер ни килеп сыҡманы. Бәлки, һеҙ берәр кәңәш бирерһегеҙ.
– Һөйәл (бородавка), ветеринарҙар теле менән әйткәндә, ҡаты папиллома — тирелә барлыҡҡа килгән зыянһыҙ шеш. Тыштан ҡарағанда, ундай шеш төҫлө кәбеҫтәне хәтерләтә.
Һөйәл тәбиғәте буйынса вирус барлыҡҡа килтереп, теоретик яҡтан бер малдан икенсеһенә күсергә мөмкин. Ҡайһы бер белгестәр фекеренсә, уның барлыҡҡа килеүенә мал организмында микроэлементтарҙың етешмәүе лә сәбәпсе. Шуға ла тәүге кәңәшебеҙ: аҙыҡта был элементтар етерлек булырға тейеш.
Һөйәл һыйырҙа ғына түгел, башҡа хайуандарҙа ла осрай. Мәҫәлән, кәзәлә күберәк еленендә була. Шулай уҡ башына, муйынына, аяҡтарына сығырға мөмкин. Аттарҙа, ғәҙәттә, өс йәшкә тиклем ирен, ҡолаҡ тирәһенә сыға. Эт, бесәйҙәрҙә лә булыуы мөмкин.
Ҡаты папилломалар менән бер рәттән, йомшаҡтары ла барлыҡҡа килеүсән. Уларҙы “полип” тиҙәр. Күберәк лайлалы ҡатламда сығалар.
Һөйәлде төрлөсә дауалайҙар. Иң яҡшыһы һәм һәр кем эшләй алырлығы — тейешле дарыу һөртөү. Улар ветеринар магазиндарҙа һатыла. Шулай уҡ борондан килгән халыҡ ысулын да ҡулланырға мөмкин. Әйтәйек, һөйәл сыға ғына башлағанда картуф ҡабығы ҡайнатмаһы, йод, дегет, ментол ҡатнашмаһы булған төрлө май ҡулай. Шулай уҡ йыш ҡына кәрәсин алынғандарын да һөртөргә ярай: солидол, бензин, кәрәсин, машина майы. Быларҙы ҡулланғанда тик ике ҡағиҙәне онотмаҫҡа кәрәк: беренсенән, даими буяу (кәмендә тәүлегенә бер-ике тапҡыр), икенсенән, һөйәлдең үҙенә генә һөртөргә кәрәк.
Һөйәлдең “аяғы” нәҙек икән, уның төбөнән еп менән ҡыҫып бәйләп тә була. Ҡан йөрөмәгәс, үҙе төшә. Еп ярайһы уҡ ҡалыныраҡ, ныҡлы булырға тейеш. Үтә нәҙеге папилломаны шунда уҡ киҫеүе бар. Улай иткәндә бик ныҡ ҡан ағыусан.
Ветеринар саҡыртып, 1 процентлы новокаин да һалдыралар. Һыйыр елене венаһына 60–80 миллилитр өс-биш инъекцияны 4-5 көнгә бер яһайҙар. Нисек кенә булмаһын, иң тәү белгестәр менән кәңәшләшеп эш башҡаралар.


text:
- Подробности
- Просмотров: 217
СКОЛИОЗ (гр. scoliosis — кәкрәйеү), умыртҡалыҡтың фронталь, торсия м‑н, сагитталь һәм горизонталь йүнәлештәрҙә кәкрәйеп формаһы боҙолоуы. Барлыҡҡа килеү сәбәптәре б‑са диспластик (тоташтырғыс туҡыманың системалы дисплазияһы), тыумыштан (умыртҡаның үҫеш аномалияһы), нейро‑мускул (үҙәк нервы системаһы һәм мускул туҡымаһы ауырыуҙары), шешеүҙәрҙән һуң (остеомиелит, умыртҡалыҡ туберкулёзы), метаболик (минераль баланстың боҙолоуы), шештәр һ.б. төрҙәргә айыралар. С. көсәйеп китеүе күкрәк ситлегенең һәм янбаштың деформацияһына, эске ағзалар ҡуҙғалыуына һәм үпкә, йөрәк, ҡорһаҡ ҡыуышлығы ағзалары эшмәкәрлеге боҙолоуына килтерә. Төп симптомдары: күкрәк ситлегендәге ҡабырға дуғаһының бер яҡтан асимметрик ҡабарып сығып тороуы, ҡалаҡ һөйәгенең ҡанат формаһында булыуы, умыртҡалыҡтың бил тәңгәлендә мускул валигы барлыҡҡа килеү. Диагностика өсөн клиник һәм инструменталь (рентгенография, компьютер оптик топографияһы, компьютер, магнит‑резонанс томографияһы һ.б.) тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау: консерватив (дауалау физкультураһы, массаж, йөҙөү, корсетта йөрөү һ.б.) һәм хирургик (һөйәк спондилодезы). Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: неврологик (ишемик һәм компрессион синдромдар) спондилолистез, умыртҡалыҡ каналы стенозы һ.б. Башҡортостанда умыртҡалыҡтың сколиотик деформацияһы булған балалар һәм үҫмерҙәр түбәндәгесә теркәлгән: 2004 й. — 10712; 2006 — 10491; 2007 — 11223 кеше. Медицина университетында С. хирургик дауалау ысулдары камиллаштырыла (А.Н. Жильцов, Б.Ш. Минасов, Ф.Ф. Мөхәмәтов, В.В.Никитин һ.б.). Өфөнөң 17‑се дауаханаһы базаһында С. булған балаларҙа ағзалар патологияһы өйрәнелә (А.Р.Йәнекәев), ауырыуҙарҙы иҫкәртеү һәм реабилитациялау ысулдары эшләнә (Т.В.Полторацкая, П.С.Псянчин, Р.Ә.Һөндөков, Д.И.Юнысов). Мануаль терапия үҙәгендә консерватив дауалау (А.Ф.Ғәлләмова, М.В. Машкин), Табип‑физкультура диспансерында балаларҙа С. булғанда дауалау физкультураһы ысулдары камиллаштырыла (Л.С.Фәттәхова).
Б.Ш.Минасов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 667
АГРОСӘНӘҒӘТ РАЙОНДАРЫ, төбәктең тәбиғи-иҡт. күрһәткестәренең бер төрлөлөгөнә ярашлы төркөмләнгән адм. эске системалар йыйылмаһы. Агросәнәғәт районлаштырыуы агросәнәғәт интеграцияһы процестарын үҫтереү һәм тәрәнәйтеү маҡсатында эшләнә; тәбиғи-иҡт. шарттарҙы һәм ресурстарҙы тулыраҡ һәм урынлы файҙаланыуға булышлыҡ итә. А.р. үҙ эсенә административ район төркөмдәрен алған агросәнәғәт микрорайондарынан тора. БР‑ҙа районлаштырыу 1962—69 йй. СССР ФА БФ‑ның Иҡт. тикшеренеүҙәр бүлеге тарафынан респ. адм. картаһын ауыл хужалығы зоналары һәм иҡт. төбәктәр селтәренә һалыу юлы м‑н башҡарыла (ҡара: 1‑се табл.).
А.р. формалаштырыу 19 параметр б‑са эшләнә: климат (актив т‑ралар суммаһы, продуктив дым м‑н тәьмин ителгәнлек һ.б.), ер (тупраҡтағы серетмә миҡдары, ауыл хужалығы ерҙәренең һөрөлгәнлеге, уртаса йыллыҡ эшсегә тура килгән а.х. ерҙәре майҙаны, машиналар файҙаланыуҙа һөрөү һәм һөрмәү шарттары коэф. һ.б.), иҡт. (фондтар м‑н тәьмин ителгәнлек, а.х. ерҙәренең майҙан берәмегенә производство сығымдары, тауар продукцияһы сығышы, тауар продукцияһының дөйөм күләмендә һатыу күләме һ.б.) (ҡара: 2‑се табл.).
Сусҡасылыҡ, ҡошсолоҡ, йәшелсәселек һәм картуфсылыҡ үҫеш алған Төньяҡ А.р. хужалыҡтары һыйырсылыҡ һәм игенселеккә махсуслаша. Төньяҡ‑Көнбайыш микрорайонда ит-һөт йүнәлешле һыйырсылыҡ үҫешкән; Төньяҡ-Көнсығыш микрорайон хужалыҡтарында, эш м‑н тәьмин итеү түбән булғанлыҡтан, үҫемлекселектең күп хеҙмәт талап иткән тармаҡтары үҫешмәгән, тауар продукцияһы структураһында ҙур өлөштө (76,4%) малсылыҡ тармаҡтары алып тора; Өфө ҡала яны микрорайоны а.х. һыйырсылыҡ, йәшелсәселек, ҡошсолоҡҡа махсуслаша, күп күләмдә тауар игене етештерелә. Көнбайыш А.р. өсөн һыйырсылыҡ һәм игенселеккә махсуслашыу хас, сусҡасылыҡ һәм шәкәр сөгөлдөрө етештереү алға киткән. Дүртөйлө шәкәр сөгөлдөрө микрорайоны хужалыҡтарында ш. уҡ һарыҡсылыҡ һәм картуфсылыҡ, Шишмәлә — ҡошсолоҡ үҫешкән. Көньяҡ-Көнбайыш А.р. хужалыҡтары һыйырсылыҡ һәм игенселеккә махсуслаша; бында сөгөлдөрсөлөк, сусҡасылыҡ, ҡошсолоҡ, һарыҡсылыҡ һәм көнбағыш етештереү үҫешкән. Урал А.р. хужалыҡтары һыйырсылыҡ һәм игенселеккә махсуслашыуы м‑н айырыла. Таулы Урал микрорайонында йылҡысылыҡ һәм картуфсылыҡ, Көнсығыш Урал микрорайонында һарыҡсылыҡ үҫеш алған.
Әҙәб.: Зуфаров Р.М. Проблемы совершенствования размещения сельского хозяйства региона. М., 1982.
Р.А.Борханов, Р.М.Зөфәров, Н.Һ.Хафизова
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Дәүләтбәков Артур Хәсән улы
Дәүләтбәков Артур Хәсән улы (25 ғинуар 1971) — башҡорт журналисы һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы рәйесе[1], Рәсәй Журналистар союзының Федератив советы ағзаһы (2016)[2]. «Йәшлек» гәзитенең баш мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2016).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Артур Хәсән улы Дәүләтбәков 1971 йылдың 25 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Үтәғол (Ҡыуат) ауылында тыуған. Беренсе класты Ибрай мәктәбендә уҡый, артабан Иҙәш ауылына күсеп баралар. 1987 йылда Өфө ҡалаһындағы 1-се интернат— мәктәпте (1994 йылдан Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты) тамамлай[3]. Шул уҡ йылда Өфө авиация институтына уҡырға инә. Күңеле әҙәбиәткә нығыраҡ тартылғанға, киләһе йылына уҡ Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетына күсә.
Әсәһе Фәниә Заһит ҡыҙы — башланғыс синыфтар уҡытыусыһы, атаһы Хәсән Ғәлиәкбәр улы — тарих уҡытыусыһы.
Хеҙмәт һәм ижади эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1995—2002 йылдар — Республиканың йәштәр өсөн сыҡҡан «Йәшлек» гәзите хәбәрсеһе.
- 2002 йыл — «Башҡортостан ҡыҙы» журналының мөхәррир урынбаҫары.
- 2002 йыл — «Аманат» журналы мөхәррире.
- 2006 йыл — «Йәшлек» гәзитенең баш мөхәррире.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рәсәй Журналистар союзының Федератив советы ағзаһы (2016)[2]
- Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитет ағзаһы[4].
- 2010 йылда, Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзының сираттан тыш үткән съезында республика журналистары, союз идараһы рәйесе итеп һайлап, уға ҙур ышаныс күрһәтә[1]. 2015 йылдың 21 декабрендә Башҡортостан Журналистар союзының XX съезында был ижади ойошманың рәйесе итеп Артур Дәүләтбәков яңынан һайланды[5].
- «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһы яҡлыларҙың Башҡортостан төбәк координацион советы ағзаһы[6].
- Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы үҫешенә ҙур өлөш индергән эшмәкәрҙәрҙең иҫтәлеген мәңгеләштереү һәм уларҙы хөрмәтләү мәсьәләре буйынса комиссия ағзаһы[7].
Китаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Интернат мой — дом родной. Коллектив авторов: Кудакаев Ф. Ш., Галимова Г. Г., Давлетбаков А. Х.[8]
Матбуғатта сығыштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Артур Давлетбаков: «Престиж профессии журналиста нужно поднимать». «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2011, 16 сентябрь[9].
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2016)[10]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 [http://www.bashinform.ru/news/305723-predsedatelem-pravleniya-soyuza-zhurnalistov-bashkortostana-izbran-artur-davletbakov/ Председателем Правления Союза журналистов Башкортостана избран Артур Давлетбаков. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2010, 29 сентябрь] (рус.)
- ↑ 2,0 2,1 Официальный сайт Союза журналистов России. Члены Федеративного Совета (рус.) (Тикшерелгән 1 октябрь 2016)
- ↑ Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты сайты. Выпускники (рус.) (Тикшерелгән 11 октябрь 2016)
- ↑ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының рәсми сайты. Члены исполкома (рус.) (Тикшерелгән 15 сентябрь 2016)
- ↑ Республиканың Журналистар союзы рәйесе итеп йәнә Артур Дәүләтбәков һайланды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 21 декабрь
- ↑ Официальный сайт партии «Единая Россия» Региональное отделение Республика Башкортостан. Давлетбаков Артур Хасанович (рус.) (Тикшерелгән 11 октябрь 2016)
- ↑ Электронный фонд правовой и нормативно-технической документации. УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН от 28 июля 2012 года N УП-318 О КОМИССИИ ПРИ ПРЕЗИДЕНТЕ РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН ПО ВОПРОСАМ УВЕКОВЕЧЕНИЯ ПАМЯТИ И ЧЕСТВОВАНИЯ ВЫДАЮЩИХСЯ ДЕЯТЕЛЕЙ, ВНЕСШИХ ЗНАЧИТЕЛЬНЫЙ ВКЛАД В РАЗВИТИЕ РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН (с изменениями на: 21.11.2014) (рус.) (Тикшерелгән 11 октябрь 2016)
- ↑ КОНКУРСЫ. Претенденты на журналистскую премию определены Газета «Республика Башкортостан», № 174, 2005, 9 сентябрь. (рус.) (Тикшерелгән 11 октябрь 2016)
- ↑ , 2011, 16 сентябрь (рус.) (Тикшерелгән 11 октябрь 2016)
- ↑ Башҡортостан Башлығы республика журналистарына наградалар тапшырҙы. , 2016, 15 сентябрь (Тикшерелгән 15 сентябрь 2016)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Калинина К. Республиканың Журналистар союзы рәйесе итеп йәнә Артур Дәүләтбәков һайланды. «Башинформ». 21 декабрь 2015 тикшерелгән.
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 25 ғинуарҙа тыуғандар
- 1971 йылда тыуғандар
- Ейәнсура районында тыуғандар
- Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлаусылар
- Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар
- XX быуат журналистары
- XXI быуат журналистары
- Башҡортостан журналистары
- «Йәшлек» гәзите журналистары
- «Башҡортостан ҡыҙы» журналы хеҙмәткәрҙәре
- «Аманат» журналы хеҙмәткәрҙәре
- Баш мөхәррирҙәр
- «Аманат» журналы баш мөхәррирҙәре
- «Йәшлек» гәзите баш мөхәррирҙәре
- Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәрҙәре


text:
…Яңыраҡ юғары уҡыу йортон тамамлаған тарих уҡытыусыһы мәктәп музейында дүртенселәргә үҙҙәренең Псков ҡалаһының партизандары тураһында һөйләй. Кемдер уны йотлоғоп тыңлай, икенсе берәүҙәр ҡыҙыҡһынғанын тыштан ғына күрһәтергә тырыша. Ә Оксана исемле ҡыҙ бөтөнләй ҡолаҡсындар аша музыка тыңлау менән мәшғүл һәм хатта тәьҫирләнеп, ҡушылып йырлап та ҡуя. Бөтәһе лә уға әйләнеп ҡарай, уҡытыусы дәрес аҙағында Оксанаға өҫтәмә эш бирә: музейға барырға ла Любовь Петровнаны күреп, партизан балалар тураһында доклад әҙерләргә.
Любовь Золотарёва өлкән ғилми хеҙмәткәр икән. Өҫтәлендә ағастан яһалған иҫке бәүелсәкле ат тора.
– Һеҙ музейҙа иҫке уйынсыҡтар ҙа йыяһығыҙмы ни? – ти Оксана мыҫҡыллы ғына итеп.
– Ябай ғына түгел, бик үҙенсәлекле, мин уны «Герой өсөн уйынсыҡ ат» тип атаным. Ярай, был турала һуңынан һөйләшербеҙ. Һиңә материалдар табып килтергәнсе ошоно уҡый тор, юғиһә, күңелһеҙ булыр, – тип бер дәфтәр һона. Әммә ҡыҙ, үҙемдең шөғөлөм бар, тип ҡолаҡсындарына ымлай.
– Беләһеңме, мин олоғайҙым инде, күҙҙәрем насар күрә, ҡайһы бер һүҙҙәрҙе уҡый алмайым, уларҙың аҫтарына һыҙҙым, шуларҙы таҙа ҡағыҙға күсереп яҙырһың, – тип хәйләләшә апай. Ҡыҙға ризалашырға тура килә һәм уҡый башлай. Ә унда Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында партизандарға ярҙам итергә тырышып, күп михнәттәр күргән яҡташының, Федя Белозёров исемле бер малайҙың, яҙмалары икән. Немецтар араһында йөрөп, ғүмерен хәүеф аҫтына ҡуйып, партизандар өсөн мәғлүмәт йыйыуы тураһында, нимәләр кисереүе, ниндәй ауырлыҡтар күреүе тураһында ентекләп яҙған. Дошманға берәй нәмә һөйләп ҡуйыуҙан ҡурҡып, ул хатта телһеҙ булып ҡыланыр өсөн телен ныҡ тешләп яралай һәм бик оҙаҡ һөйләшә алмай. Ә тейешле мәғлүмәтте – нисә һалдат, офицер, пулемёт, мотоцикл, машина барлығын партизандарға еткерер өсөн ятлап ала. Бәләкәй генә малай Тыуған ил алдындағы бурысын шулай үтәй.
Ҡыҫҡаһы, дуҫтар, был фильмды үҙ күҙҙәрегеҙ менән ҡараһағыҙ, һеҙҙең тарихҡа ҡарата мөнәсәбәтегеҙ ҡырҡа үҙгәрәсәк. «Герой өсөн уйынсыҡ ат» тип атала ул, Псков ҡалаһында төшөрөлгән. Беҙгә уны «Рәсәй мәктәптәрендә кинодәрестәр» Бөтә Рәсәй проектының исем туйында күрһәттеләр. Күптәр тәьҫирләнеп, күҙ йәштәре аша ҡараны. Әйткәндәй, Оксананың тарих дәресенә ҡарата мөнәсәбәте генә түгел, үҙе лә үҙгәрә.
Хәйер, ошо һәм тағы бик күп фильмдарҙы ҡарау мөмкинлеге һеҙгә лә биреләсәк, уҡыусылар. Сөнки беҙҙең Башҡортостан да проектҡа ҡушыла. Республика башлығы ла быны хуплауын белдергән. Үткән аҙнала Санкт-Петербургтан проекттың етәксеһе Виктор Меркулов һәм сценарист, режиссёр Елена Дубровская баш ҡалаға килеп, үҙҙәренең эше менән таныштырҙы. Беҙҙең республикала «Рәсәй мәктәптәрендә – кинодәрестәр» проектын тормошҡа ашырыу буйынса башҡарыусы продюсер Азамат Тимерғазин буласаҡ. Нимәһе менән айырылып тора һуң был сара? Киноны төшөрөүҙә һәр уҡыусы үҙ өлөшөн индерә, тимәк, сопродюсер була ала, тиһәң дә ярай. Нисекме? Cөнки фильм уҡыусылар йыйып тапшырған иҫке ҡағыҙҙар аҡсаһына төшөрөлә. Йәғни тәүҙә мәктәптәрҙә «Киноэкология» тигән хәйриә акцияһы иғлан ителә. Әлбиттә, проектта ҡатнашыу өсөн белем усағы етәкселеге ғариза бирергә, килешеү төҙөргә тейеш. Шунан инде иҫке ҡағыҙ йыйыу көндәре билдәләнәсәк.
– Ил буйынса 2015 йылдан алып бөтәһе 19 фильм төшөрөлгән дә инде. Проектты ойоштороусылар 5 йылда илдең төрлө төбәктәрендә төрлө йәштәге уҡыусылар өсөн 100 ҡыҫҡа метражлы кино төшөрөргә уйлай. Һәр синыф ай һайын – бер фильм, мәктәпте тамамлағанда бөтәһен дә ҡарап сығырға тейеш. Картина геройҙары – бөгөнгө уҡыусылар. Ролдәрҙе башҡарыусылар ҙа – улар үҙҙәре һәм, әлбиттә, төбәктең профессиональ актёрҙары. Проекттың маҡсаты – фильмдағы ваҡиғалар аша балаларҙа изгелек, ғәҙеллек, яуаплылыҡ, ярҙамсыллыҡ, намыҫлылыҡ, батырлыҡ, кешелеклелек кеүек сифаттар тәрбиәләү. Ысынлап та, ҡыҫҡа метражлы был киноларҙы тыныс ҡына ҡарап булмай, герой менән бергә йәшәйһең, ул кисергәндәрҙе күңелең аша үткәрәһең, күптәрҙең күҙҙәренән йәштәр ҡойола ғына… Тәрбиә көсөнә эйә был фильмдар! Шуныһы ла иғтибарға лайыҡ: һәр картина буйынса методик ҡулланмалар ҙа яҙыла. Белгегеҙ килһә, синыф сәғәте йәки тәрбиәүи сара өсөн тулы материал әҙер тигән һүҙ. Уҡыусылар бергәләп кино ҡарай, уның буйынса әңгәмә үткәрелә һәм темаға ярашлы берәй матур эш башҡарыла.
– Тиҙҙән беҙҙең Башҡортостанда ла кино төшөрөләсәк. Сценарий ҙа үҙебеҙҙә яҙыласаҡ. Салауат Юлаев, Муса Гәрәев, башҡорт балы, ҡурай – беҙҙә Рәсәй уҡыусыларына ғорурланып һөйләрлек нәмәләр бик күп! Йәш актёрҙар кастинг буйынса һайлап алынасаҡ. Март айына фильм әҙер буласаҡ, – ти проектты ойоштороусылар. «Башҡортостан – Рәсәй уҡыусыларына» тигән дөйөм баш менән сығасаҡ ул. Шунан инде фильмды Рәсәй мәктәптәрендә ҡараясаҡтар. Әйткәндәй, проектты тормошҡа ашырыуҙа үҙ өлөштәрен индергән белем усаҡтары бөтә әҙер фильмдарҙы бушлай аласаҡ.
Ҡәҙерле дуҫтар, ә һеҙ «Киноэкология» проектына ҡушылырға әҙерме?
Эльвира ӘСӘҘУЛЛИНА.


text:
Рөстәм Хәмитов «урман амнистияһы» һорауҙарына яуаплы ҡарарға ҡушты
Рөстәм Хәмитов «урман амнистияһы» һорауҙарына яуаплы ҡарарға ҡушты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2017 йыл, 8 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов хоҡуҡ һаҡлау органдарына һәм профилле ведомстволарға «урман амнистияһы» һорауҙарына яуаплы ҡарарға ҡушты. Ошо хаҡта ул төбәктә хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү буйынса даими эшләүсе координация советы ултырышында белдерҙе.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, «урман амнистияһы» 2017 йылдың 29 июленән 280-се Федераль закон менән ҡаралған. Ул ер участкалары урман фонды составында иҫәпләнгән, әммә ысынында иһә башҡа категориялағы ерҙәр сифатында файҙаланған граждандарҙың һәм ойошмаларҙың хоҡуҡтарын һәм законлы мәнфәғәттәрен яҡлауға саҡырылған. Закон Урман дәүләт реестры һәм Берҙәм дәүләт күсемһеҙ милек реестры араһында ҡапма-ҡаршылыҡты участка хужалары файҙаһына хәл итеүгә йүнәлтелгән.
— Был һорауға яуаплы ҡарауығыҙҙы һорайым. Намыҫлы граждандарҙан һәм ойошмаларҙан тыш, закон ҡағиҙәләре менән төрлө кимәлдәге алдаҡсыларҙың файҙланыуы бар, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.


text:
Әсәйемдең исеме – Таңһылыу. Таң йондоҙо кеүек яҡты, матур күңелле кеше ул. Уртаса буйлы.Түңәрәк йөҙө гел балҡып тора. Ҡара толомдары биленә тиклем етә. Нурлы һоро күҙҙәрендә шатлыҡ осҡондары ғына балҡыған төҫлө. Кешеләргә ҡарата ярҙамсыл, итәғәтле, шуның өсөн үҙен дә хөрмәт итәләр.
Ҡәҙерлем көслө рухлы. Ауырлыҡтар алдында бер ваҡытта ла бирешеп бармай, һәр ваҡыт йылмайып ҡына тора. Атайыбыҙ мәрхүм булһа ла, беҙ уның юҡлығын тоймаһын өсөн бар көсөн һала. Бөтәбеҙҙе лә сыҙам, тырыш булырға өйрәтә.
Мин әсәйем менән ғорурланам, уның кеүек булырға тырышам. Апайым Айгизә, ҡустым Илназ менән үҙен бик яратабыҙ. Әсәйемә түҙемлек, бәхет кенә теләп торабыҙ.
Илгизә РӘХМӘТУЛЛИНА, VIII синыф уҡыусыһы.
Ғафури районы, Бурлы мәктәбе.


text:
- Подробности
- Просмотров: 237
УГЛЕПЛАСТИКТАР, у г л е п л а с т а р, у г л е р о д о п л а с т а р, составында нығыта торған тултырғыстар сифатындағы углеродлы сүстәр булған композицион материалдар. Бәйләүестең (матрица) төрө б‑са полимерлы, коксланған һәм пироуглеродлы У. айырыла. У. өсөн түбән кимәлдә тығыҙлыҡ, т‑ранан һыҙыҡлы киңәйеүсәнлек коэф. һәм ышҡылыу коэф., юғары йылылыҡ һәм электр үткәреүсәнлек, ашалыуға, вибрацияға сыҙамлы булыу, ҡайталыусанлыҡ модуле (150 ГПа ашыу), статик һәм динамик сыҙамлылыҡ (металдарҙан, быяла пластиктарҙан һ.б. ҡатлаулы пластиктарҙан өҫтөн), термик, химик һәм радиацион йоғонтоларға сыҙамлы булыуы хас. Сүстәре билдәле йүнәлештә урынлашҡан (бер йүнәлешле, төрлө яҡлы йүнәлешле йәки арауыҡлы арматураланған) У. юғары анизотропияға эйә. Полимер У. эшләнгән изделиеларҙы тултырғысҡа бәйләүестең иретмәһен йәки спирттағы, углеводородтарҙағы һ.б. эретмәһен һеңдереп, ярымфабрикатты бер аҙ киптереп, урап йәки уны гидравлик престарҙа, автоклавтарҙа йәки пресс‑камераларҙа преслап, коксланған У. — синтетик полимерҙарҙың пиролизы; пироуглеродлы У. — метандың тутырғыста углеродтың ултырыуы м‑н барған пиролиз юлы м‑н алалар. У. машиналар эшләүҙә (авиация, автомобиль, караптар төҙөүҙә һ.б.), медицина сәнәғәтендә (протездар яһау) һ.б. йылылыҡ һаҡлаған һәм конструкция материалдары сифатында ҡулланыла. Башҡортостанда У. 20 б. 80‑се йй. башлап Күмертау авиация производство предприятиеһында вертолёттарҙың тарта торған винт көрәксәләрен, кабина каркасын, яғыулыҡ бактарын яһау өсөн файҙаланыла. Шулай уҡ ҡара: Арматураланған пластиктар.
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Уникаль операция
Баймаҡ үҙәк ҡала дауаханаһында Өфө табибы – врач-травматолог Йәүҙәт Мисбах улы Багашев янбаш-бот быуынын яһалмаға алмаштырыу буйынса уникаль операция яһаған. Медицина хеҙмәткәрҙәре, түшәктә ятҡан 79 йәшлек инәйҙең махсус дауаланыу курсын үткәс, аяҡҡа баҫасағына шикләнмәй. Бындай операция беҙҙең дауаханала тәүге тапҡыр эшләнгән.
Эш эҙләп
Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгендә “Йәштәргә – эш” республика акцияһы сиктәрендә вакансиялар йәрминкәһе үтте. Унда район һәм ҡала предприятие-ойошмалары ла ҡатнашты. Сараға йөҙгә яҡын кеше йыйылды. Уларҙың 37-һенә эш тәҡдим ителде.
Гөрләп йәшәйҙәр
Беренсе Этҡол мәктәбе һәм БРКЛ уҡыусылары Шәфҡәтлелек айлығына ҙур теләк менән ҡушылған. Улар ололарға төрлө яҡтан ярҙам күрһәтә. Хеҙмәт ветераны Нәҡиә инәй Азаматова көҙгө уңышын йыйып биргән БРКЛ-дың 9-сы класс уҡыусыларына (М.Ю. Шәрипова етәкселегендә) бик тә рәхмәтле. Шулай уҡ Беренсе Этҡол биләмәһенә ҡараған ауылдарҙа экологик өмәләр дауам итә.
Әҙәбиәткә арнап
Мерәҫ китапханаһында башҡорт китаптары аҙналығы буйынса бик күп саралар үткәрелгән. Яҡташ яҙыусыларыбыҙҙың ижады буйынса әңгәмә, шағирә Зилә Ғәйетҡолова менән осрашыу, беренсе класс уҡыусылары өсөн “Һаумы, китапхана!”, кескәйҙәр өсөн “Башҡорт әкиәттәре” иртәлеге һәр кемдең күңеленә хуш килгән.
Г. Иҫәнгилдина.


text:
Өфөлә ирекмәндәр хәбәрһеҙ юғалған 22 йәшлек Гүзәл Ғәзетдинованы эҙләүен дауам итәФото: «Балаларҙы эҙләү — Өфө» төркөмө (Башҡортостан)/vk.com
Өфөлә ирекмәндәр хәбәрһеҙ юғалған 22 йәшлек Гүзәл Ғәзетдинованы эҙләүен дауам итә
Өфөлә ирекмәндәр хәбәрһеҙ юғалған 22 йәшлек Гүзәл Ғәзетдинованы эҙләүен дауам итәФото: «Балаларҙы эҙләү — Өфө» төркөмө (Башҡортостан)/vk.com
ӨФӨ, 2018 йыл, 22 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфөлә хәбәрһеҙ юғалған 22 йәшлек Гүзәл Ғәзетдинованы эҙләү дауам итә. Уҙған ял көндәрендә ирекмәндәр «Трамплин» туҡталышынан алып Йәшел сауҡалыҡ биҫтәһе, Урмансылар паркы яғына биш саҡрым самаһы юл үтте. Ҡалала иғландар йәбештерелде.
«Ҡыуанысҡа күрә, ирекмәндәр беҙ көткәнгә ҡарағанда ла күберәк булды һәм шуға күрә ҙур биләмәне тикшереүгә ирештек. Ярҙам итергә килгәндәрҙең һәммәһенә лә рәхмәт белдерәбеҙ, әгәр һеҙ булмаһағыҙ, шунса юл үтә алмаҫ инек. Урынды ҡараған саҡта табылған материалдарҙы хоҡуҡ һаҡлау органдарына тапшырабыҙ, әммә юғалған ҡыҙҙың файҙаһына бер ниндәй ҙә аныҡ мәғлүмәт юҡ», — тип хәбәр ителә «Балаларҙы эҙләү — Өфө» юғалған балаларҙы эҙләү төркөмөндә.
Гүзәл Ғәзетдинованы эҙләү бөгөн дә дауам итә. Ирекмәндәр көндөҙгө 3-сө яртыла «Ленин исемендәге парк» туҡталышында осраша. Маршрут — Башҡортостан Хөкүмәте йорто артындағы урман һәм баҡсалар. Яҡынса ике-өс сәғәт буйына эҙләргә йыйыналар, шуға күрә ирекмәндәргә йылыраҡ кейенергә кәңәш ителә.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, Өфөнөң Совет районы буйынса Тәфтиш бүлеге «үлтереү» статьяһы буйынса 22 йәшлек БДМУ студенткаһының хәбәрһеҙ юғалыу осрағы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатты.
Ҡыҙ 16 ғинуарҙа иртән ғәйеп булды. Ул Минһажев урамындағы ятаҡтан сығып киткән. Әлегә тиклем уның ҡайҙалығы билдәһеҙ.
Билдәләре: буйы 165-168 сантиметр, 22 йәштә. Ҡаҡса кәүҙәле, ҡыҫҡа ҡара сәсле, һоро күҙле.
Һоро мамыҡ куртка һәм йөн башлыҡ кейгән. Аяғында аҡ табанлы күк итек.
Ошо ҡыҙ тураһында ниндәйҙер мәғлүмәт белгән кешеләрҙең 102 йәки 8-937-159-89-97, 8-917-730-57-13, 8-937-158-60-28 телефондары буйынса шылтыратыуҙарын һорайҙар.
http://www.bashinform.ru/news/1106381-v-ufe-volontery-prodolzhayut-poiski-propavshey-bez-vesti-22-letney-guzel-gazetdinovoy/


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Страница 471
«Бер бала ла иғтибарһыҙ ҡалырға тейеш түгел!»
Новости / Башҡортостан // 23-10-2010, 11:45
Килде, күрҙе, һоҡландырҙы
Был һүҙҙәрҙе бер көнгә генә баш ҡалабыҙға килеп, әллә күпме балалар учреждениеһында булып, уларҙағы хәл-торошто үҙ күҙҙәре менән күреп, балалар, тәрбиәселәр, республика Президенты Рөстәм Хәмитов менән күҙмә-күҙ аралашып, ҡайһы бер мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшеп, ә кисен республика етәкселеге, балалар яҙмышына бәйле эшмәкәрлек менән шөғөлләнгән министрлыҡтар, ведомстволар етәкселәре һәм белгестәре алдында сығыш яһап, унан һуң республика киң мәғлүмәт саралары журналистары менән матбуғат конференцияһы үткәрергә лә өлгөргән РФ Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Павел Астаховҡа ҡарата ла әйтергә мөмкин....
Был һүҙҙәрҙе бер көнгә генә баш ҡалабыҙға килеп, әллә күпме балалар учреждениеһында булып, уларҙағы хәл-торошто үҙ күҙҙәре менән күреп, балалар, тәрбиәселәр, республика Президенты Рөстәм Хәмитов менән күҙмә-күҙ аралашып, ҡайһы бер мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшеп, ә кисен республика етәкселеге, балалар яҙмышына бәйле эшмәкәрлек менән шөғөлләнгән министрлыҡтар, ведомстволар етәкселәре һәм белгестәре алдында сығыш яһап, унан һуң республика киң мәғлүмәт саралары журналистары менән матбуғат конференцияһы үткәрергә лә өлгөргән РФ Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Павел Астаховҡа ҡарата ла әйтергә мөмкин....
Өс һөйләм менән
Новости / Башҡортостан // 23-10-2010, 11:42
БР Президенты Р. Хәмитовтың Көньяҡ Урал райондарына сәфәрендә Сибайҙа граждандарҙы ҡабул итеүе һөҙөмтәһе – ҡаланың Арҡайым биҫтәһендә мәктәп төҙөлә башланы. Сөнки был микрорайон балалары Сибай үҙәгендәге мәктәпкә йәмәғәт транспортында йөрөй – юлға бер сәғәт ваҡыт китә. Рөстәм Хәмитов был хәл тураһында белешергә һәм яуаплы кешеләрҙән мәктәп төҙөлөшөн тиҙләтергә вәғәҙә иткәйне һәм һүҙендә торҙо – төҙөлөш майҙанында эш ҡыҙа....
Рәсми хроника
Новости / Башҡортостан // 23-10-2010, 11:40
Өлкәндәргә иғтибар арта
БР Президенты Р. Хәмитов РФ Президенты Д. Медведев менән осрашҡанда республика башлығы вазифаһында үҙенең тәүге өс ай эшләү йомғаҡтары тураһында һөйләне.
Медведев республикала социаль программаларҙы, иң тәүҙә өлкән йәштәгеләргә йүнәлешлеләрен, бойомға ашырыу барышы менән ҡыҙыҡһынды. Ул, ауыл ерендә йәшәгән ҡарттарҙы медицина хеҙмәтләндереүенә һәм дарыу менән тәьмин итеүгә айырым иғтибар бүлеп, фельдшер-акушерлыҡ пункттарын үҫтереү социаль ярҙамдың өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе булырға тейеш, тине. Ил башлығы билдәләүенсә, ФАП-тар халыҡҡа дарыу һатыу мөмкинлегенә эйә....
БР Президенты Р. Хәмитов РФ Президенты Д. Медведев менән осрашҡанда республика башлығы вазифаһында үҙенең тәүге өс ай эшләү йомғаҡтары тураһында һөйләне.
Медведев республикала социаль программаларҙы, иң тәүҙә өлкән йәштәгеләргә йүнәлешлеләрен, бойомға ашырыу барышы менән ҡыҙыҡһынды. Ул, ауыл ерендә йәшәгән ҡарттарҙы медицина хеҙмәтләндереүенә һәм дарыу менән тәьмин итеүгә айырым иғтибар бүлеп, фельдшер-акушерлыҡ пункттарын үҫтереү социаль ярҙамдың өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе булырға тейеш, тине. Ил башлығы билдәләүенсә, ФАП-тар халыҡҡа дарыу һатыу мөмкинлегенә эйә....
«Елғыуар»ға өмөт ҙур!
Новости / Мәҙәниәт // 23-10-2010, 11:34
Кино сәнғәтен һөйөүсе тамашасыларҙы һөйөндөрөп, кинотеатрҙар экранына башҡорт ерлегендә төшөрөлгән нәфис фильм сығыуы тураһында хәбәр иткәйнек инде. Талантлы режиссер Айсыуаҡ Йомағолов ижад иткән «Елғыуар» картинаһын ҡараған һәр кемдә: «Беҙҙә лә төшөрә беләләр!» – тигән һоҡланыу һәм ғорурлыҡ тойғолары уяна. Ысынлап та, үҙебеҙҙә төшөрөлгән фильмды кинотеатр экранында күреү – үҙе бер кинәнес. Сөнки барыбыҙ өсөн дә күптән өмөтләнеп, көтөп алған танһыҡ картина ул. Ошо уңайҙан бөгөнгө башҡорт кино сәнғәтендә иң ҙур проект булған «Елғыуар» фильмын төшөрөүҙә ҡатнашҡан ҡайһы бер ижадсыларҙы, ойоштороусыларҙы һәм унда ҡатнашыусыларҙы «түңәрәк өҫтәл» артында һөйләшеүгә йыйҙыҡ. Улар: «Башҡортостан» киностудияһы директоры Айбулат Юнысов, Рәсәй Кинематографистар союзы ағзаһы, Шәйехзада Бабич исемендәге республика дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Рияз Исхаҡов, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Әлмира Ҡыуатова, фильмда төп ролдәрҙе башҡарыусы, Башҡортостандың халыҡ артисы Мәүлетбай Ғәйнетдинов һәм Илнур Ғәниев менән Эльмира Рысаева. Тик әлеге ваҡытта сит ҡалала сираттағы мөһим проект өҫтөндә эшләүсе режиссерҙың үҙен осрашыуға саҡыра алманыҡ. Күрешербеҙ әле, тигән өмөттә ҡалайыҡ.
...
...
Бейеүсегә һүҙ әйтмәгеҙ... Бейеүсе тигән даны бар
Новости / Мәҙәниәт // 23-10-2010, 10:20
Ҡышҡы оҙон кистәрҙә, йыйылышып, шәл, ойоҡ-бейәләй, селтәр бәйләргә күнеккән ауыл инәйҙәре Сания Борхан ҡыҙына килһә, өс йәшлек кенә ҡурсаҡ ҡыҙ Гүзәлде таҡмаҡ әйтеп бейетмәйенсә ҡайтармай ине. Ололарҙың маҡтап хуплауы ла бала күңеленә дауа булғандыр, арып, хәле бөткәнсе бейегәне әле лә иҫендә Гүзәлдең. Хатта таҡмаҡтарын да ятлап ала ине....
Чья кровь в твоих жилах?
Тарих / Медиа // 22-10-2010, 01:47
Миллиондан ашыуыбыҙ һаналды
Новости / Сәйәсәт // 19-10-2010, 11:22
18 октябргә переписчиктар 1 753 800 кешене теркәгән. Был – республика халҡының 43,5 проценты. Статистиктар билдәләүенсә, Башҡортостан халҡы, иҫәпкә алыуҙың мөһимлеген яҡшы аңлап, сарала әүҙем ҡатнаша....
Иҫәпкә бар, һанға юҡ милләттәштәрем хаҡында
Новости / Сәйәсәт // 19-10-2010, 10:57
йәки Хәйбуллалар ниңә Питерға китә?
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу кампанияһының икенсе көнөндә, был сараның нисегерәк үтеүен үҙ күҙҙәрем менән күҙәтеү ниәтендә, ауылға юлландым.
Хәйбулла районының Сиҙәм ауылына килгәс тә, ауыл хакимиәтенең эштәр идарасыһы Флүзә Аслаева аша иҫәпкә алыусыларҙың эҙенә баҫтым. Вазифа апай Сәйфуллина – Сиҙәм ауылындағы өс иҫәп алыусының берәүһе, уға алдағы ике аҙна эсендә үҙенең участкаһындағы барлыҡ йорттарҙы урап сығып, ауылдаштарын барлап сығыу шарт. Беренсе йортҡа йүнәләбеҙ, юл ыңғайында юлдашым ауылы, үҙе хаҡында һөйләй.
...
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу кампанияһының икенсе көнөндә, был сараның нисегерәк үтеүен үҙ күҙҙәрем менән күҙәтеү ниәтендә, ауылға юлландым.
Хәйбулла районының Сиҙәм ауылына килгәс тә, ауыл хакимиәтенең эштәр идарасыһы Флүзә Аслаева аша иҫәпкә алыусыларҙың эҙенә баҫтым. Вазифа апай Сәйфуллина – Сиҙәм ауылындағы өс иҫәп алыусының берәүһе, уға алдағы ике аҙна эсендә үҙенең участкаһындағы барлыҡ йорттарҙы урап сығып, ауылдаштарын барлап сығыу шарт. Беренсе йортҡа йүнәләбеҙ, юл ыңғайында юлдашым ауылы, үҙе хаҡында һөйләй.
...
Ауырыһаң, үҙеңә үпкәлә!
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 19-10-2010, 10:53
2011 йылдан «больничный»ҙар мәсьәләһе ҡатмарлаша
Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы «больничный»ҙар өсөн түләүҙең яңы ҡағиҙәһен тәҡдим итә.
Уға ярашлы, хәҙер 100 процент компенсация алыр өсөн 15 йылдан да кәм булмаған дөйөм стаж талап ителәсәк. Тимәк, бынан ары эш хаҡының 100 проценты күләмендә компенсация алыусылар ҡырҡа кәмейәсәк. Мәҫәлән, һигеҙ йылдан әҙерәк эшләүселәр – 60, 8 – 15 йылға тиклем стажы булғандар – 80, ә 15 йыл бил бөгөүселәр килеменең 100 проценты күләмендә аҡса аласаҡ. Әле иһә тулы «больничный» хеҙмәт кешеләренең 80 процентына түләнә....
Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы «больничный»ҙар өсөн түләүҙең яңы ҡағиҙәһен тәҡдим итә.
Уға ярашлы, хәҙер 100 процент компенсация алыр өсөн 15 йылдан да кәм булмаған дөйөм стаж талап ителәсәк. Тимәк, бынан ары эш хаҡының 100 проценты күләмендә компенсация алыусылар ҡырҡа кәмейәсәк. Мәҫәлән, һигеҙ йылдан әҙерәк эшләүселәр – 60, 8 – 15 йылға тиклем стажы булғандар – 80, ә 15 йыл бил бөгөүселәр килеменең 100 проценты күләмендә аҡса аласаҡ. Әле иһә тулы «больничный» хеҙмәт кешеләренең 80 процентына түләнә....
СМС аша бурысыңды бел
Новости // 19-10-2010, 10:52
Кәрәҙле телефон беҙгә көндән-көн заман яңылыҡтарын, уңайлыҡтарын еткерә. Тәүҙә СМС-хат яҙыштыҡ, артабан – фотоһүрәттәр ебәрештек, банк картаһында күпме аҡса булғанын да ошолай хәбәр иттеләр. Һанай китһәң, бихисап була инде СМС-ҡа бәйле уңыштар.
Бөгөн килеп, тағы ла бер яңылыҡ: транспорт, ер, мөлкәт һалымы хаҡында ла нәҡ СМС аша белергә мөмкин. Бының өсөн 8-904-73-61-001 абонентына ун ике һандан торған ИНН номерыңды ебәрәһең. Бурысың бармы-юҡмы икәнен белдереп, хәбәр киләсәк. СМС-тың хаҡы – оператор билдәләгән тариф буйынса.
Т. АМАНОВ.
...
Бөгөн килеп, тағы ла бер яңылыҡ: транспорт, ер, мөлкәт һалымы хаҡында ла нәҡ СМС аша белергә мөмкин. Бының өсөн 8-904-73-61-001 абонентына ун ике һандан торған ИНН номерыңды ебәрәһең. Бурысың бармы-юҡмы икәнен белдереп, хәбәр киләсәк. СМС-тың хаҡы – оператор билдәләгән тариф буйынса.
Т. АМАНОВ.
...
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 493
КЕЙЕМДЕҢ ҺЫҘМАҺЫН ҺӘМ МОДЕЛЕН ӘҘЕРЛӘҮ СӘНҒӘТЕ, проф. биҙәү-ҡулланма сәнғәте; художество ҡиммәткә эйә автор кейеме тегеү. БР‑ҙа рәссамдарҙың автор кейеменә музей экспонаты булараҡ ҡыҙыҡһыныуҙары 20 б. 90‑сы йй. барлыҡҡа килә. Был сәнғәт өсөн халыҡ традицияларына эйәреү (А.Д.Кирдякин, О.В.Лыкасов, В.М.Шибаева) һәм эксперимент яһау (Э.Б.Ефимовская, М.Е.Толстова-Марышева) хас. Традицион башҡорт кейеме үҙенсәлектәрен Кирдякинижади эшкәртә (“Күн мәрйен” коллекцияһы; 1997). Төп материал сифатында ул “клоке” (ҡыҫыу) эффектлы күнде (ҡара: Нәфис күн сәнғәте) ҡуллана, уны ҡулдан ҡыҫып, тупаҫ күн м‑н биҙәй. Үҙҙәренең формаһы б‑са ҡашмау йәки таҡыяны хәтерләткән ҡып‑ҡыҙыл велюр баш кейемдәре, күн ҡалпаҡ һәм түбәтәйҙәр айырыуса ҡыҙыҡһыныу уята. Улар маңлайға, ҡолаҡҡа һәм муйынға һалынып төшөп торған мәрйендәргә оҡшаш велюр ҡайыштар һәм күнсуҡтар м‑н биҙәлгән. Лыкасов бесеү элементтары традицияларына, орнамент ысулдарына ҙур иғтибар бүлеп, урыҫ милли кейеме өҫтөндә эшләй. Төп биҙәү элементтары рәүешендә аппликацияны һәм ҡорамаларҙан тегеү ысулдарын ҡуллана (“Витраждар” коллекцияһы; йөн, 1994). Шибаеваның моделдәре лә ҡораманан тегеү техникаһында эшләнгән (“Июль” күлдәге; 1992). Рәссам төп иғтибарҙы моделдең силуэтына түгел, ә традицион ҡорама формаларын һәм техникаһын һаҡлауға йүнәлтә (ҡара: Нәфистекстиль сәнғәте). Ефимовская моделдәре өсөн күп кенә халыҡтарҙың традицион кейемендә, ш. уҡ заманса моданың авангард йүнәлешендә урын алған күп ҡатлылыҡ һәм төрлө фактура хас. “Ижад итеү көндәре” (1995) коллекцияһында ултөрлө фактуралы һәм төҫлө туҡымаларҙы күн, замша, ағас, пластмасса, яһалма күн, иләнгән йөн м‑н берләштерә; моделдәр биҙәгендә күп төрлө материалдар ҡуллана: таҫма, сәйлән, мәрйен, паетка, бау, мета‑еп һ.б.; төрлө туҡыу техникаһын файҙалана: селтәр ырғағы, энәләр м‑н бәйләү, сәйләнһәм мәрйендәр м‑н үреү, макраме, ҡорамаларҙан тегеү, аппликация, сигеү, селтәр бәйләү һ.б. Моделдәренең бер өлөшө инсталляция алымдары м‑н үҙенсәлекле берләштерелә, образдары символикаға эйә. Толстова‑Марышеваның “Көмбәҙҙәр” (1996), “Ремонттан” (1997), “Урыҫсоборы”, “Урыҫ күңеле” (икеһе лә — 1998) һ.б. коллекцияларының моделдәре инсталляция ысулы м‑н тоташтырылған күп ҡатлы конструкциялар барлыҡҡа килтерә. Ул кейем өсөн хас булмаған материалдар (тал сыбығы, ҡайын ботаҡтары, ағас тамырҙары, һалам, фото таҫмаһы, фото ҡағыҙы, магнит таҫмаһы, ҡалай һауыттар, открыткалар һ.б.) һәм өлөштәрҙе беркетеү һәм биҙәү алымдарын (тире иләү, йәбештереү, һалам м‑н инкрустация, буяу эштәре һ.б.) ҡуллана. Авторҙарҙың модель коллекциялары Башҡортостан сәнғәтенең Беренсе (1997) һәм Икенсе (2002; икеһе лә — Өфө) респ. биҙәү-ҡулланма күргәҙмәләрендә күрһәтелә.
Әҙәб.: Профессиональное декоративно-прикладное искусство Башкортостана: кат. 1-й респ. выст. /авт.‑сост. С.В.Евсеева. Уфа, 1997; Профессиональное декоративно-прикладное искусство Башкортостана: кат. 2‑й респ. выст. /авт.‑сост. С.В.Игнатенко. Уфа, 2002; Янбухтина А.Г. Декоративное искусство Башкортостана. ХХ век: от тамги до авангарда. Уфа, 2006.
С.В.Игнатенко
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Ҡасан һатып алыу яҡшы криптовалюта? Ә ҡасан—һатып? Был мәсьәләне алыҫ түгел, буш. Һәм һеҙгә үҙем менән булған бармы һеҙ тулыһынса ҡапларлыҡ табыш ысҡындырып көрсөгөнөң дөрөҫ һайларға һәм хаҡын кәметеүгә бәйле актив тулыһынса инеп сығыу нөктәләре . Башлана, инеп ҡарап сығыу нигеҙендә был ябай нөктәләрен билдәләү һәм тармаҡҡа ярҙам итеү һәм сопротивления .
Инде беҙ һөйләргә, тип ултырыу линиялары төҙөү көрсөгөнөң, беҙ өсөнсө баһа таяныу нөктәһе һәм ике төп ҡаршылыҡтар көсәйтеү көрсөгөнөң. Был ваҡытта өсөнсө йәки нөктәләрендә һатыу баҙары өсөн яҡшы булып инә.. Шундай уҡ хәл кәмеү тенденцияһы күҙәтелә , тик бында берҙән, өсөнсө сигнал йәки хеҙмәт баҙарында хаҡ менән һатыуға сыҡты, мәғәнәле яғынан актив бьет.
Бер мәл баҙарына инеүе хаҡ кимәлдә һөҙөмтәле ҡаршылыҡ пробитие, үҫешкә импульс көрсөгөнөң ҡасан ғына ултыра башланыҡ.. Хәүефен кәметеү өсөн, бындай ярҙамдың маҡсаты менән лимитты ордер выжлау баҙарында хәл инә, коррекцион зонаһына айырым иғтибар бүлеү.
Был ҡағиҙәләрҙе нисек ҡабул итергә кәрәк, тип кәметеү коррекцион һирәк арта 38% һуңғы төшөп тамамланды, һәм ошонан һуң, өҫкә хаҡы йыш күҙәтелә. Нәҡ ошо өлкәләге, һуңғы нөктә менән сиктәш һәм түбәләр 38%, был ваҡытта яҡшы, һатыу өсөн.
Әгәр баҙарҙа булһа һәм битенә аныҡ төшөү, ни тип һүрәтләргә мөмкин линияһын өҙөп ярҙам итеү графигы , был тармаҡ менән актив һатып минималь прокол юғары булырға тейеш. Бындай ваҡытта был ҡатмарлы түгел, иртә стадияла эләгә ловушку нисходящий көрсөгөнөң.
Башҡа баҙарҙа һатыусы йәки һатып алыу өсөн бер стратегия булып сыҡты контртрендовый. Йыш ҡына, көрсөгөнөң төҙәтеү ултырыу линиялары үҫеше өсөн ябай разворотный , ҡаршылыҡ һыҙаттары яғынан ул ярҙам әйләнә.. Ҡасан тейер был тармаҡта хаҡтарҙы, был ваҡытта, актив инвестициялар өсөн..
Ҡапма-ҡаршы хәл., ҡасан контент-емереп тармаҡҡа ярҙам көрсөгөнөң , ҡаршылыҡ һыҙатын әйләнә. , бигерәк тә алыҫ зонаһында һәм коррекция ҡушыла, уңышлы баҙарға сығыу мөмкинлеге арта.
Был ысул үҙен ыңғай йәки кире тенденцияларҙы асыҡ сағылдыра., әммә коридорҙарҙа сағыштырмаса тотороҡлолоҡ менән аҡса эшләү ысулдары булды.. Табыш килтерә аламы ҡыҫҡа ҡабырғалар яратыусылар көрсөгөнөң- сауҙа һәм мөҙҙәте. Һатып алыу йәки һатыу нөктәләрен билдәләү өсөн оптималь, шартлы рәүештә зоналарға бүленгән уртаһынан горизонталь һыҙыҡтар менән сыбарланған көрсөгөнөң. Был тармаҡ үҫеше һатып алыу хаҡы юғары сигнал; тамсы түбән һатып. Баҙар алымдарға таянып, был’ы йәки төшөүҙең сигенә үҫеш тенденциялары менән киҫешкән, уның яртыға бүленә.
Әгәр инде һеҙ билдәләргә өйрәнеү, яңылыҡтар программаһына валюта хаҡы нисек йоғонто яһай, һеҙгә, бәлки, яңылыҡтар ҡарауы һуңғы баҙары нигеҙендә инә.. Бында нескәлектәрен, донъя баҙарында һәр ваҡыт ваҡиғалар аныҡ яуап бирә алмайым, һәм беҙ ҡайһы бер миҫалдарҙы беләбеҙ, үҙе һатып Биткоина инвесторҙар, был яңылыҡтың кире үҫеш бер нисә сәғәт буйы көтмәне, ҡытай ҡыҙыу крипто. We will discuss the intricacies of сауҙа on the news separately. Хәҙер, әммә, беҙ һүрәтләү алымын ҡулланырға тәҡдим итә. Беҙ уңыштары менән уртаҡлаша, үҙ күҙәтеүе аҫтында тота һәм яңыртыу “Был Анализ” бүлек.
Яҙған: Ричард Abermann


text:
Ғәли Соҡорой
Ғәли Соҡорой (ысын исеме — Мөхәмәтғәли Ғәбдессәлих улы Кейеков; 1828 — 10 декабрь 1889) — күренекле башҡорт мәғрифәтсеһе, шағир.
Йөкмәткеһе
Биографияһы
Кейеков Мөхәмәтғәли Ғәбдессәлих улы 1828 йылда[1] (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1826 йылда[2]) Ырымбур губернаһы Бөрө өйәҙе Ирәкте улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районы) Иҫке Соҡор ауылында башҡорт муллаһы ғаиләһендә тыуған. Әсәһе — Хөббигөлбаһар (1807—1843), атаһы — Ғәбдессәлих, уның ҙур иген баҫыуҙары, тирмәне, умарта баҡсаһы булған, ауылда мәҙрәсә тотҡан. Ғаиләлә 7 ҡыҙ һәм 6 ир бала үҫкән.
Кейековтарҙың шәжәрәһе буйынса уларҙың ата-бабалары ирәкте башҡорт ырыуы ханы Иҫәнгә барып тоташа: Иҫән хан → Быраҡ → Кейек → Шәриф → Ғабдулла (1746—1828) → Ғәбдессәлих (1798—1849) → Мөхәмәтғәли (1828—1889) → Ғарифулла (1861—1918)[3]. Ата-бабаларының береһе Кейек һәм уның улы Шәриф Кейеков Ирәкте улусының старшинаһы була. Шәрифтең өсөнсө һәм кесе улы — Ғабдулланың ҡустыһы Ниғәмәтулла Кейеков дворян дәрәжәһен ала[4], ә 1825 йылда Бөрө өйәҙендәге 10-сы башҡорт кантоны башлығы итеп һайлана[1].
Ауыл мәҙрәсәһен тамамлағас, 2 ҡыш Йөгәмеш, Ҡаҙансы, Борай ауылдары һәм 7 ҡыш ғәйнә башҡорттарынан һабаҡ ала. 1843 йылда тыуған ауылына ҡайта.
1844 йылда Танып ауылына уҡырға китә, һуңынан тыуған ауылына ҡайта, әммә тиҙҙән кире сығып китә һәм 1848 йылға ҡәҙәр бер нисә ҙур мәҙрәсәне, шул иҫәптән Тайсуған мәҙрәсәһен тамамлай[5].
Бер нисә ай дауамында Һаҡмар, Яйыҡ буйҙарында, ҡаҙаҡ далаларында балалар уҡыта. 1849 йылда шағир Шәмсетдин Зәки етәкләгән Стәрлебаш мәҙрәсәһенә уҡырға инә, күпмелер һабаҡ тыңлағас, уға уҡытыу эшен йөкмәтәләр. Шәмсетдин Зәки менән дуҫлаша, унан шиғриәт серҙәренә өйрәнә, бер нисә әҫәрен бағышлай[5].
1852 йылда үҙ ауылына әйләнеп ҡайта һәм ғүмеренең аҙағынаса шунда йәшәй, крәҫтиән эше менән шөғөлләнә, балалар уҡыта. Атаһының вафатынан һуң уның мөлкәте үҙ-ара бүленгән була, Мөхәмәтғәлегә ата мираҫынан өлөш бөтөнләй тиерлек эләкмәй. Шунлыҡтан уға донъяһын яңынан ҡорорға тура килә. «Манзумати Ғәлийә» («Ғәли назымдары») тигән ҡулъяҙма китабының баш һүҙендә үҙ тормошон ошолай һүрәтләй:
«Беҙ урман башҡорто булабыҙ. Игенсе улы игенсе, крәҫтиән улы крәҫтиәндер. Төп шөғөлөбөҙ — урман әрсеп, бесәнселек вә игенлек яһамаҡтыр. Мин, аллаһтың ғәрип һәм көсһөҙ бәндәһе, бер тапҡан ваҡытымды вә хәл вә форсатымды даими шундайын шөғөлгә сарыф әйләнем. Юҡ хәл менән муллалыҡҡа указ алып вә йорт һалып, вә тормош кәрәк-яраҡтары һатып алып, ярлы кеше балаһы кеүек, бик күп бурысҡа баттым. Вә шул арала һаман юҡ мәҙрәсәне бар итеп, мәҙрәсә ямаштырырға бер үҙем тырышлыҡ һалып, суҡ михнәттәр араһында өйөмдә ауыл балаларын вә мәҙрәсәмдә ҡәбилә балаларын уҡытып, вә бөтә ауыл халҡынан артыҡ мәсет һәм мәҙрәсә араһында йөрөп, ирәкте башҡортоноң иң ҙур михнәтле кешеһе булып торамын…»
— История башкирской литературы. Т. 1: С древнейших времен до начала XX века. — Уфа: Китап, 2012. — С. 315.
1872 йылда Мәккә һәм Мәҙинә ҡалаларына хаж ҡыла, ҡайтҡас уның тураһында «Нәсим әс-саба» («Таң теле») тигән сәйәхәтнамәһендә тасуирлай. Улы Ғарифулла Кейеков яҙғанынса, шағир үҙ ғүмерендә барлығы 4 мәртәбә хаж ҡыла[5].
1889 йылдың 23 декабрендә тыуған ауылы Иҫке Соҡорҙа вафат була.
Ижады
Ғәли Соҡорой 17 йәшенән әҙәби ижад менән шөғөлләнә башлай, тәүге әҫәрҙәре тип Танып мәҙрәсәһе хәлфәһенә мәҙхиәһе һәм әсәһе вафатынан һуң яҙылған мәрҫиәһе иҫәпләнә. Артабан төрки, ғәрәп һәм фарсы телдәрендә яҙылған 100-гә яҡын әҫәр ижад итә. Соҡорой псевдонимын шағир тыуған Иҫке Соҡор ауылы исеменән алған[3].
1860 йылда «Тәжүид» («Ҡөръәнде дөрөҫ уҡыу ҡағиҙәләре») тигән тәүге китабы баҫтырылып сыға. Һуңынан «Дөрри Ғәли» («Ғәли ынйылары», 1873), «Шәмғ әз-зия» («Шәм яҡтыһы», 1883), «Замми нәзир» («Оҡшашын өҫтәү», 1888 йылда һәм тағы бер нисә тапҡыр сыға), «Мәдхи Ҡазан» («Ҡазанға мәҙхиә», 1889), «Тәрхиби, рамаҙан!» («Хуш киләһең, рамаҙан айы!», 1903), «Васыяти Мөхәммәдғәли Соҡорой» («Мөхәмәтғәле Соҡорой васыяты», 1913) һәм башҡа бер нисә китабы нәшер ителә. Шуға ҡарамаҫтан шағирҙың күпселек әҫәрҙәре ҡулъяҙма рәүешендә һаҡланып ҡалған. Был ҡулъяҙмалар әлеге ваҡытта Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәге архивында, китапханаһында һәм уның ҡарамғындағы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының Көнсығыш ҡулъяҙмалар фондында, Ҡазан дәүләт университеты китапханаһында, Рәсәй Фәндәр академияһының Көнсығышты өйрәнеү институтының Санкт-Петербург бүлеге фондында һәм шәхси архивтарҙа һаҡлана[5].
Ғәли Соҡоройҙоң ижады формалашыуында Урта Азияның дини-мистик йүнәлешендәге шиғриәте хәл иткес ҙур роль уйнай. Урта Азия шағиры Аллаяр суфыйҙың (1630—1721[1723]) «Ҫөбәт әл-ғажизн» («Көсһөҙҙәрҙең ныҡлығы») тигән китабының күп урындарын төрки теленә тәржемә итә, үҙенән шиғырҙар өҫтәп яҙа. Шулай ҙа Соҡорой Аллаярҙың мистик һәм пессимистик ҡараштарына эйәреп бармай, уны донъяуи мәсьәләләр нығыраҡ ҡыҙыҡһындыра.
«Манзумати Ғәлийә» («Ғәли назымдары») ҡулъяҙма йыйынтығына ингән «Фосули әрбағә» («Йылдың дүрт миҙгеле») тигән шиғырҙар циклында шағир донъяға ер-тәбиғәт һөйөүсе крәҫтиән булып баға, һәр миҙгелгә шиғри ҡылыҡһырлама бирә. «Фосули әрбағә» — XIX быуат башҡорт лирик шиғриәтенең иң яҡшы өлгөләренең береһе тип иҫәпләнә[6].
1883 йылда нәшер ителгән «Шәмғ әз-зия» («Шәм яҡтыһы») китабында наҙанлыҡҡа һәм томаналыҡҡа ҡаты тәнҡит, ә фәнгә һәм мәғрифәткә мәҙхиә яҙыу күҙәтелә. Йыйынтыҡҡа Өфө ҡалаһына арналған «Мәдхи Өфө» шиғыры ингән.
Ғәли Соҡорой үҙ халҡының тарихы менән ҡыҙыҡһына, ирәкте (ҡара табын) башҡорттары шәжәрәһенең бер нисә вариантын яҙып ҡалдыра. Варианттарының береһе «Тәзкирәтен әл-әхуан вә әл-әхбаб» («Туғандарыбыҙҙың һәм яҡындарыбыҙҙың тарихын хикәйәләү») тип аталған, бында шағир үҙенең 18 быуын ата-бабаларын теҙеп күрһәтә. Риүәйәт буйынса төп бабаһы Майҡы бейҙең монголдарҙың Сыңғыҙ ханы заманында йәшәүе тураһында бәйән итә. Шәжәрәгә ярашлы, Майҡы бейҙең өс (дүрт) улы була — Ҡара Табын бей, Байҡы бей, Балыҡсы бей. Ҡара Табындың улы Мейәс буйҙарында йәшәгән Әхмәтшәйех була, ул Кама буйҙарына күсә, ә артабан ошо ерҙә Абдул улын ҡалдырып хәҙерге Башҡортостандың төньяғына килеп төпләнә. Шулай итеп шәжәрәлә ирәкте башҡорттарының таралып ултырыуы һүрәтләнә. Улар күршеләре көҙәй, таҙлар, ҡайпан, гәрәй, уран, ғәйнә башҡорттары менән мөнәсәбәткә инә. Шәжәрәлә Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуында ҡатнашҡан Иҫән хандың өс тапҡыр батша Иван Грозныйға барыуы тураһында бәйән ителә[5].
«Тәуарихи Болғарийа, йәки Тәҡрии Ғари» («Болғар тарихтары, йәки Ғариҙың яҡынса аңлатмалары») исемле ҙур күләмле тарихи-әҙәби ҡулъяҙмаһы инештән һәм 7 өлөштән тора. Беренсе бүлектә Волга буйы Болғарының ислам дине ҡабул итеүе хаҡында боронғо риүәйәттә килтерелә. Икенсе бүлектә XVIII—XIX быуаттарҙа йәшәгән зыялылар, дин әһелдәре тураһында билиографик мәғлүмәттәргә урын бирелгән, шулар араһында Ғәбдрәхим Усманға һәм Тажетдин Ялсығол әл-Башҡортҡа арналған юлдарҙа бар. Өсөнсө бүлектә «Сыңғыҙнамә» әҫәрендә һәм Хисамитдин Мөслимиҙең «Тәуарихи Болғарийа…» китабында бирелгән «Аҡһаҡ Тимер ҡиссаһы» тураһында тасуирлана. Дүртенсеһендә Уралдың, Рәсәйҙең географик урынлашыуы хаҡында һүҙ алып бара һәм тәбиғәте тураһында яҙа. Донъя географияһы буйынса мәғлүмәттәрҙе «Рөбөғи мәскүн бәйәне» («Ерҙең кеше йәшәй торған дүрт өлөшөн хикәйәләү») тип исемләнгән бүлектә һүрәтләнә. Алтынсы бүлектә уҡымышлы зыялылары тормошонан ғәҙәти булмаған, ғибрәтле хәл-күренештәр тураһында бәйән итә[5].
Китаптары
- «Тәжүид» («Ҡөръәнде дөрөҫ уҡыу ҡағиҙәләре»), 1860.
- «Нәсим әс-саба» («Иртәнге шәфәҡ еле»), 1872.
- «Дөрри Ғәли» («Ғәли гәүһәрҙәре»), 1873.
- «Тәүарихи Болғарийа, йәки Тәҡриби Ғари» («Болғар тарихы, йәки яҡынса Ғари аңлатмаһы»), 1879.
- «Шәмғ әз-зия» («Шәм яҡтыһы»), 1883.
- «Мәдхи Ҡазан» («Ҡазанға мәҙхиә»), 1889.
- «Дөрр әл‑кәлам» («Ҡиммәтле һүҙҙәр»), 1900.
- Шәм яҡтыһы: шиғырҙар, сәсмә әҫәрҙәр, тарихи яҙмалар, хаттар. Өфө, 1995.
Ҡулъяҙмалары
- Ғәли Соҡорой ҡулъяҙмалары. «Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханаһы». 11 июнь 2015 тикшерелгән.
Ғаиләһе
Ғәли Соҡорой тыуған ауылында Мәрфүғә Ямалетдин (Йәләлетдин) ҡыҙы менән ғаилә ҡороп, өс ҡыҙ, биш ул тәрбиәләп үҫтерә, мәҙрәсә һабаҡтарын бирә. Иң кесе улы Ғарифулла (1861—1918) — күренекле башҡорт мәғрифәтсеһе булып китә, атаһына арналған «Ғәйн әр-риза» («Ризалыҡ сығанағы»; 1900) тигән китап баҫтырып сығара.
Хәтер
- Тәтешле районының үҙәге Үрге Тәтешле ауылының бер урамы Ғәли Соҡорой исемен йөрөтә.
- Яңауыл районы хакимиәте йәш яҙыусыларҙы ижади эшкә ҡыҙыҡһындырыу маҡсатында 1997 йылда Ғәли Соҡорой исемендәге премия булдыра. Премия иң яҡшы тип табылған әҫәрҙәр авторына йыл һайын бирелә.
- 2001 йылда Ғәли Соҡоройҙоң тыуған ауылында мәғрифәтсе-шағирҙың йорт-музейы асыла. Музей фондындағы 230-ҙан ашыу һаҡлау берәмеге араһында Ғәли Соҡорой төҙөгән «Ирәкте ырыуы шәжәрәһе», шағирҙың бер нисә китабы күсермәләре һ. б. бар[7].
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1,0 1,1 Әсфәндиәров Ә. З., 1996, с. 161
- ↑ Надергулов М. Х., 1996, с. 535
- ↑ 3,0 3,1 Әсфәндиәров Ә. З., 1996, с. 160
- ↑ Ильясова А. Я. Дворяне из башкир. // История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов; Ин-т истории, языка и литературы УНЦ РАН — СПб.: Наука, 2011. — Т. IV. — Б. 290—291. — 400 б. — ISBN 978-5-02-038276-3.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Нәҙерғолов М. Х. Ижадында заман эҙҙәре (Шағир Ғәли Соҡоройҙоң тыуыуына 170 йыл) // Ватандаш : журнал. — 1996. — № 1. — С. 123—130. — ISSN 1683-3554.
- ↑ Нәҙерғолов М. Х. Соҡорой Ғәли // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ Арманшина З. А. Соҡорой Ғәли музейы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
Әҙәбиәт
- Башҡорт әҙәбиәте тарихы. 2-се том. — Өфө, 1990.
- История башкирской литературы. Т. 1: С древнейших времен до начала XX века. — Уфа: Китап, 2012. (рус.)
- Кемпер М. Суфии и ученые в Татарстане и Башкортостане [1789—1889]. Исламский дискурс под русским господством. — Казань, 2008. — 655 с. (рус.)
- Надергулов М. Х. Сокрой Гали.// Башкортостан: краткая энциклопедия — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — Б. 535. — 672 б. — ISBN 5-88185-001-7. (рус.)
- Синенко С. Г. Сокрой Гали // Культура народов Башкортостана. Словарь-справочник. — Уфа: ГУП Уфимский полиграфкомбинат, 2003. — ISBN-5-85051-260-80
- Тикеев Д. С., Ғафаров Б. Б., Хөснөтдинова Ф. Ә. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте. — Өфө, 2006. ISBN 5-295-03806-8
- Хөсәйенов Ғ. Б. Башҡорт әҙәбиәте. Дәреслек. — Өфө, 2010. ISBN 978-5-04834-0
- Әсфәндиәров Ә. З. Башҡорттоң аҫылдары.// Олатайҙарҙың бар тарихы... — Өфө: Китап, 1996. — Б. 158—166. — 224 б. — ISBN 5-295-01672-2.
Һылтанмалар
- Нәҙерғолов М. Х. Соҡорой Ғәли // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Он был одним из первых башкирских поэтов (К 185-летию со дня рождения Гали Сокороя) (рус.). «Башинформ». 11 июнь 2015 тикшерелгән.
- Надергулов М. Х. Башкирские рукописные исторические источники конца XIX — начала XX вв. и письменное наследин Г. Киикова // Ватандаш : журнал. — 2001. — № 8. — ISSN 1683-3554.
Видеояҙмалар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса яҙыусылар
- 1828 йылда тыуғандар
- Ырымбур губернаһында тыуғандар
- Тәтешле районында тыуғандар
- 10 декабрҙә вафат булғандар
- 1889 йылда вафат булғандар
- Өфө губернаһында вафат булғандар
- Тәтешле районында вафат булғандар
- Алфавит буйынса шағирҙар
- XIX быуат шағирҙары
- Рәсәй империяһы шағирҙары
- Фарсы шағирҙары
- Ғәрәп шағирҙары
- Башҡорт шағирҙары
- Башҡорт дин әһелдәре
- Стәрлебаш мәҙрәсәһен тамамлаусылар
- Башҡорт мәғрифәтселәре
- Тәтешле районында ерләнгәндәр
- Төрки шағирҙар
- XIX быуат Рәсәй яҙыусылары


text:
Был көндә халыҡ Әлфиә Юлсуринаның моңло тауышын тыңларға филармонияға ағылды. Фойела бер-береһен осратып, ҡыуанып һөйләшеп торған оло йәштәге инәйҙәрҙең аралашыуы ҡолаҡҡа салынды. “Бына килдем әле Әлфиәнең үҙен тыңлайым тип. Бигерәк матур йырлай бит, йөрәген биреп йырлай. Тубыҡтарым ауыртһа ла килдем әле...” Эйе, Әлфиә – минең дә иң яратҡан йырсым ул, тим эстән генә. Фәҡәт уның тере тауышын ишетергә килдем.
Әлфиә Юлсуринаның концерты был юлы бик үҙенсәлекле булды. Программаның авторы Динара Ҡәйүмова бик матур сценарий яҙған, көндәлек концерттарҙан бик тә айырыла. Программа авторына афарин тип әйтергә һәм уңыштар теләргә генә ҡала.
Халҡыбыҙҙың мәшһүр йырсыһы, халыҡ артисы дәрәжәһенә күтәрелгән Әлфиә Юлсуринаның тауышын мин ҡайһы саҡ Эдит Пиафтың тауышына оҡшатам. Һис тә арттырмайым! Даръя тулҡындарына оҡшаш эске ярһыу бар унда, әммә яғымлы. Әлфиәнең моңо берсә шарлауыҡтар тауышын хәтерләтә, берсә даръя тулҡындары булып ярһый. Уны төнө буйы тыңлап ятһаң да, ҡабат-ҡабат тыңлағы килгәндәй, Әлфиәнең моңо ялҡытмай, күңелгә ятышлы, дауа кеүек һағышты баҫа. Ә мин беләм төн буйы шарлауыҡтар тауышын тыңлап, ләззәт татып ятыуҙың ниндәй тойғо икәнлеген! Италияның Аоста ҡалаһында йәшәгәндә шундай бейек һәм мөһабәт Альп тауҙарынан атылған шарлауыҡ тауышын тыңлап, төндәрен йоҡламай ята торғайным.
Сәхнәлә бөгөн халҡыбыҙҙың ике йондоҙо, ике корифей сығыш яһаны. Береһе йырсы Әлфиә Юлсурина булһа, икенсеһе – Олег Ханов. Бөгөнгө тамашала ул – шағир ролендә. Әйтергә кәрәк, үҙенә бик килешә был образ! Уларҙың икеһенән генә торған концерт нисегерәк булыр икән, тип күптәр баш ватты. Ике йондоҙ сәхнәне тултырып, ләззәтләнеп уйнаны бөгөн, икеһе араһындағы дуэт, шиғыр-йыр бергә үрелеп барҙы.
Әлфиә Юлсурина йыр буйынса маһир булһа, Олег Ханов – һүҙ оҫтаһы. Хәйер, Олег Хановтың уйнағанын уның сәхнәгә аяҡ баҫҡан сағынан уҡ күҙәтеп киләм. Ысынын әйтәм, мин – Олег Хановтың тоғро тамашасыһы! Бөгөнгөләй күҙ алдымда уның “Гармунсы дуҫ”ы, “Оҙон- оҙаҡ бала саҡ”та Кендек һәм башҡа ролдәре. Шул ваҡыттан алып уҡ уға ғашиҡмын.
Бер мәл ул юғалып торҙо... Сит өлкә тамашасыһын ҡыуандырҙы, Мәскәү һынлы Мәскәү сәхнәһендә урыҫ телендә спектаклдәрҙә уйнаны, режиссер булды. Ҡыҫҡаһы, күтәрелде лә күтәрелде... Ә беҙ, башҡорт халҡы, Олег Хановһыҙ! Шул саҡтарҙа үҙем юҡһына торғайным уның уйнағанын. Ул беҙгә, башҡорт сәхнәһенә, башҡорт халҡына, кәрәк! Үҙ телеңдә, үҙ халҡың алдында сығыш яһау – үҙе ҙур бәхет бит ул! Үҙе шуны аңлаймы икән?
Сит өлкәләр тамашасыһын бәхетле яһап спектаклдәр күрһәткән Олег Хановты көтмәгәндә мин Өфө урамдарының береһендә осратып, фекеремде еткерә ҡуйҙым. Тормош бит ул, ҡайһы саҡта кешегә бер кәлимә һүҙ ҙә етә... Иң мөһиме, бер-беребеҙгә битараф булмайыҡ! Ҙур дәрәжәләргә өлгәшкән халҡыбыҙҙың яратҡан артисы Олег Ханов бөгөн яҙмыш ҡушыуы буйынсамылыр, үҙебеҙҙең сәхнәне биҙәй! Уның ролдәрен, сәхнәгә сығарған спектаклдәрен мин ситтән дә, туранан-тура ла ҡыҙыҡһынып күҙәтеп барам. Ҡыуанам. Әле лә бына Олег Ханов сәхнәлә!
Бөтә уйнаған ролдәренә ҡарағанда, бөгөнгө образы бик килешә үҙенә! Ғашиҡ кеше, шағир образы. Бихисап шиғырҙарҙы, образға инеп, яттан һөйләне ул. Тамашасы диҡҡәт менән тыңланы, шиғырҙарҙың һүҙҙәрен яратып ҡабул итте. Һөйөү тураһында Рәми Ғариповтың, Гөлшат Әхмәтҡужинаның, Лариса Абдуллинаның, Лермонтовтың шиғырҙарын, Мостай Кәримдең “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”тан өҙөк һөйләне ул. Бик матур эстәлекле шиғырҙар.
Әгәр Фидан Ғафаров менән Нурия Ирсаеваның Ғәлиә һәм Заһир образы мәңгелеккә халыҡ хәтерендә иң яҡты ролдәрҙең береһе булып һаҡланһа, Олег Ханов менән Әлфиәнең бөгөнгө сығышы Таһир менән Зөһрә булып тамашасы хәтерендә уйылып ҡалыр, моғайын. Һөйөүгә мәҙхиә ҡуйҙылар улар бөгөн. Ҡарап ултырыуы бик күңелле, йәнгә дауа булды. Икеһе лә пар күгәрсендәр кеүек гөрөлдәне, сөнки образдары, береһе – шағир, икенсеһе – йырсы, уларҙың эске торошона бик тә тура килә. Әлфиә, йырсы һәм ҡатын-ҡыҙ булараҡ, эмоцияға нығыраҡ бирелһә, шағир Олегтың холҡо тыныс, сабыр. Әммә уларҙың икеһенә лә эскерһеҙлек, ихласлыҡ хас, ошо ихласлыҡтары тотош сәхнәне яҡтыртты.
Тамашаның режиссеры Сулпан Асҡарова иҫ китмәле матур концерт программаһы әҙерләгән, бер һүҙ менән әйткәндә, йөрәккә май булып яғылырлыҡ. Сәхнәлә генә түгел, залда нурлы мөхит барлыҡҡа килде, ҡояш нурындағы сағыу төҫтәрҙең уйнауы тамашаны йәмләне. Тәүҙә өҫтән алһыу раузалар ҡойола, ике ғашиҡ араһындағы һөйөү сәскәләр шәлкеме менән сырматылған сәңгелдәк, әкиәти матурлыҡ сәхнәлә. Режиссер шағир менән йырсыны төрлөсә бөктө сәхнәлә, сөнки шағир ҙа, йырсы ла шундай һығылмалы, уларҙың икеһендә лә пластика һәйбәт булыуы күренде, режиссер артистарҙы хатта ятҡырып та йырлатты һәм һөйләтте! Эйе, ятып йырлаһа ла, Әлфиәнең тауышы үҙгәрмәне, моңо шул килеш матур сыҡты.
Режиссер булараҡ, Сулпан Асҡарова яңынан-яңы матур программалар ҡуя. Эйе, талантлы бейеүсенән һәләтле режиссер үҫеп сыҡты. Сулпандың тәүәккәллегенә аптырамайым, сөнки уның атаһы Рәил Исхаҡ улы Асҡаров заманында Баймаҡты дер һелкеткән шәп баянсы булды, һәр саҡ сәхнәлә сығыш яһаны. Коллектив менән әүҙем эшләне, Баймаҡтың һәүәҫкәр артистары конкурстарҙа беренселекте бирмәне. Ә күпме йәштәрҙе сәнғәт серҙәренә өйрәтте ул заманында! Баянда оҫта уйнауы менән күпме тамашасының күңеленә орлоҡ һалды, ымһындырғыс сәнғәткә һөйөү уятты! Ә үҙе ҡыҙының сәнғәт юлын һайлауына ҡаршы булды, сөнки ул белә ижадсының ғүмер юлы ниндәй тынғыһыҙ икәнен. Атанан күргән уҡ юнған, тигәндәй, Сулпан да ең һыҙғанып ҙур эшкә тотонған, уның ошондай ҙур концерттар эшләп сығарыуы – үҙе батырлыҡ!
Йырсы менән шағир ғына түгел сәхнәлә. Уларҙың уңышлы сығышы өсөн сәхнә артында тағы байтаҡ кеше көс һала, тик уларҙың эштәре күҙгә күренмәй генә. Декорация ҡораусы ла, ваҡытында сәхнәгә ут биреп тороусы ла, хатта сәхнәне әйләндереп тороусы ла – барыһы ла концерттың уңышлы барыуы өсөн тырыша, уларҙың берҙәмлегендә бөтә көс бер команда булып эшләй. Сәхнәлә ике ғашиҡ йән айырылышҡанда йә ямғыр яуа, йә иһә һары япраҡтар ҡойолоуы ла ҡояш нурҙары төҫөндә.
Ғөмүмән, бар күренештәрҙән, Олег Ханов уҡыған шиғырҙарҙан, Әлфиәнең йырлаған йырҙарынан күңел ял итеп ултырҙы. Тамаша халыҡтың күңеленә хуш килде. Бик ҡыуанып, күтәренке кәйеф менән концерттан илһам, дәрт алып, ҙур ҡәнәғәтлек менән таралышты улар.
Автор: Тәнзилә КЕЙЕКБАЕВА.


text:
Бурыстары - халыҡты хеҙмәтләндереү
21 декабря 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
22 декабрҙә Пенсия фонды хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй. Ошо уңайҙан Рәсәй Пенсия фонды идаралығының Ғафури районы буйынса бүлексәһе етәксеһе
Ф.Р.ВАХИТОВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.
Илен данлар ил улы
21 декабря 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Быйылғы йыл күренекле яҡташтарыбыҙҙың юбилейҙарына бай булды. Күптән түгел район мәҙәниәт һарайында уҙған билдәле ғалим, профессор, филология фәндәре докторы Ғиниәт Сафиулла улы Ҡунафиндың 70 йәшенә арналған күркәм сараға уның туғандары, хеҙмәттәштәре, ауылдаштары һәм иң мөһиме - уҡыусы балалар ҙа килгәйне.
Жәлил Кейекбаев исемендәге район премияһын тапшырыу тураһында Муниципаль район Советы ҡарары
21 декабря 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Уставына, БР Ғафури районы муниципаль район Советының 2016 йылдың 15 ноябрендәге 4/4-26-сы ҡарары менән раҫланған Жәлил Кейекбаев исемендәге премияны тапшырыу тураһында Положениеға ярашлы, премияны тапшырыу буйынса район комиссияһы рәйесенең мәғлүмәтен тыңлап, Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль ра-йон Советы ҡарар итте:
Яҡты, йылы булһын өсөн
21 декабря 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
22 декабрь – Энергетиктар көнө
Быйыл Башҡортостандың Энергетика системаһы үҙенең 96 йыллығын билдәләй. Ошо йылдар эсендә ул ҙур тарихи юл үткән. Бөгөн Башҡортостандың энергетика системаһы - илдә электр һәм йылылыҡ энергияһын иң эре һәм ышаныслы етештереүселәрҙең береһе.
Һөнәри байрамдары уңайынан район энергетиктарының йыл һөҙөмтәләре менән танышыу өсөн район электр селтәрҙәре начальнигы Марсель Рәсүл улы Ғүмәровҡа мөрәжәғәт иттек.
Һөнәри байрамдары уңайынан район энергетиктарының йыл һөҙөмтәләре менән танышыу өсөн район электр селтәрҙәре начальнигы Марсель Рәсүл улы Ғүмәровҡа мөрәжәғәт иттек.
Һанаулы ғына көндәр ҡалды
21 декабря 2016 йыл | Матбуғат
-"Табын” гәзитен электән яратып уҡыйым, эшем буйынса ауылдар буйлап йөрөгәндә башҡорт-татар ғаиләләренең "Звезда” гәзитен яҙҙырғандарын күрһәм, йәнем әсеп, уларҙы шелтәләп китәм. Үҙебеҙҙең телдә сыҡҡан гәзитте үҙебеҙ алдырмаһаҡ, кем алдырып уҡыр,- тип үҙенең фекерҙәре менән уртаҡлашты Красноусолдан "Аҙна һайын бүләк” акцияһында сәй йыйылмаһы отҡан Миңнифа Мәсәлимова (һүрәттә).Эйе, Миңнифа апай кеүек уҡыусыларыбыҙ бар саҡта "Табын” гәзите йәшәйәсәк әле. 20 декабргә ҡарата гәзитебеҙгә 1880 кеше яҙылған. Былтырғы менән сағыштырғанда был күп түгел. Шуға ла Яңы йылға тиклем кемдәр яҙылып өлгөрмәгән, ашығығыҙ, подпис-ка тамамланырға һанаулы ғына көндәр ҡалды.
"Табын” гәзитенә 6 айға яҙылыу хаҡы 761 һум 16 тин, пенсионерҙар өсөн 690 һум 06 тин тора. Тотош бер йыллыҡҡа яҙылыусылар өсөн 15 процент ташлама яһалып, хаҡ 1380 һум 07 тин итеп билдәләнде. Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары өсөн дә ташлама ҡаралған: улар 6 айға 632 һум 58 тингә, ә тотош бер йылға 1265 һум 21 тингә яҙыла ала. Ғафури мәғлүмәт үҙәге хеҙмәткәрҙәре таратасаҡ гәзит өсөн 6 айға 612 һум түләргә кәрәк.
"Табын” дың электрон вариантына 522 һумға, ә тотош бер йылға 886 һумға яҙылырға була.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Страница 9
Һауа дымландырғыс – файҙамы, зыянмы?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 24-04-2018, 07:00
Улым ике йәшкә етмәҫ элек хроник аденоидит сире менән яфалана башланы. Йәғни ниндәйҙер вирус йәки бактерия инфекцияһы менән “осрашыу”ҙан һуң баҙам биҙендә елһенеү процесы башланып китә. Был инде танауҙан бер туҡтауһыҙ һары-йәшел ҡуйы маңҡаның ағыуы, насар еҫ тигән һүҙ. Улыма тын алыуы ауырлаша, башы ауырта, әлегә уның тын алыу юлдары тар булғанлыҡтан, сирҙе ауыр үткәрә. Дарыуҙарҙың ниндәйен генә ҡулланманыҡ: дауалап бөттөк тигәндә, бер нисә көндән аҫтыртын сир өр-яңынан башлана ине. Табиптар был диагнозды, балалар баҡсаһына иртә йөрөй башлау касафаты, тип аңлатты. Яслегә барғанда улыма ни бары 1 йәш тә 8 ай ғына ине шул. Бөгөнгө аҡылым булһа, баламды 3 йәштән һуң ғына баҡсаға илтер инем....
Ҡыҙҙар менән борсаҡ бешмәй
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 23-04-2018, 07:00
Һаулыҡ өсөн иң яҡшы сәтләүектәр
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 21-04-2018, 07:00
Остеохондрозға ҡаршы – йод менән лимон
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 19-04-2018, 07:00
Елкә остеохондрозын тулыһынса дауалап бөтөрөп булмай, әммә хәлде бер аҙ еңеләйтергә мөмкин. Бында түбәндәге рецепт ярҙам итер. Бер үк күләмдә лимон һуты менән 10 процентлы йод спиртын бергә бутарға һәм умыртҡа бағанаһы буйына ауыртҡан урынға 5 – 8 см яҫылығында һөртөргә. Күпмелер ваҡыттан һуң тиренең ҡайһы бер өлөштәре алданыраҡ ағарып сыға. Тап ошо ниндәйҙер тайпылыш булыуы хаҡында һөйләй. Шул урынға артабан ошо ҡатнашманы көнөнә бер тапҡыр һөртөргә кәрәк. Тиреһе ағарыуҙан туҡтағансы, йәғни өс-биш көн буйы һарғылт килеш ҡалғансы дауалауҙы дауам итергә. Ғәҙәттә, дауалау курсы өс аҙна дауам итә.
Елкә остеохондрозын дауалауҙың был ысулын гимнастика менән бергә ҡулланғанда тағы ла яҡшыраҡ һөҙөмтә бирә. Әҙер ҡатнашманы ҡараңғы һалҡын урында һаҡларға, ҡулланыр алдынан яҡшы итеп бутарға. Лимон һуты ҡушылған йод иретмәһен радикулит, артрит, миозит кеүек башҡа умыртҡа бағанаһы ауырыуҙарын дауалауҙа ла ҡулланалар....
Күрше хаҡы ни хаҡ?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 18-04-2018, 08:00
Ҙур булмаған ауылда йәшәйем, халыҡ татыу. Күршеләремдең бер алама ғәҙәте интектерә. Улар йыш ҡына әйбер һорай ҙа йөрөй. Сәй, һабын, көнбағыш майы, икмәк-тоҙҙан башлап, биҙрә-тас, көрәк-балта һ.б. әйберҙәрҙе үтескә ала. Ҡайһы саҡ кире ҡайтаралар, ә ҡайһы берҙә юҡ, үҙебеҙ ҙә онотабыҙ. Яҡында ғына магазин бар, бөтөнләй аҡсаһыҙ ултырмайҙар. Дөйөм алғанда, улар насар кеше түгел. Дауаханала ятҡанымда күрше ҡатын һыйырҙарымды һауып торҙо, уларҙың балалары менән минекеләр бик дуҫ. Мөнәсәбәттәрҙе боҙмай ғына уларҙы алама ғәҙәттәренән нисек арындырырға икән?
Рәшиҙә. ...
Таяҡтар менән йөрөүҙең файҙаһы нимәлә?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 16-04-2018, 07:00
Һуңғы ваҡытта йәмғиәтебеҙҙә сәләмәт тормош алып барыуға ыңғай ҡараш барлыҡҡа килде. Йәштәр ҙә, юҡ-бар менән ваҡыт уҙғарыуға ҡарағанда, саңғыла шыуыуға, йөҙөүгә, йүгереүгә, дуҫ-иштәре менән волейбол уйнауға һәм башҡа спорт төрҙәренә өҫтөнлөк бирә. Физик әүҙемлектең бөтә төрө араһында ла иң киң таралғаны скандинавса йөрөү, тип әйтергә булалыр. Таяҡтар менән атлап йөрөүсе кешеләрҙе ҡала парктарында һәм урамдарында ғына түгел, ауылдарҙа ла йыш осратырға мөмкин. Улар берәмләп тә, төркөм-төркөм булып бергәләп тә йөрөй. Нилектән спорттың был төрө шулай киң популярлыҡ яулай башланы. Уның файҙаһы нимәлә һуң?...
Гипотониктарға кәңәштәр
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-04-2018, 16:38
Ҡан баҫымының түбән булыуына, гипертониянан айырмалы рәүештә, әллә ни иғтибар ҙа итеп бармайҙар. Шулай ҙа уның менән сирләүселәргә шулай уҡ еңел түгел. Баш ауыртыу, хәлһеҙлек, баш әйләнеү, аң юғалтыу – бына уның билдәләре. Уларға шулай уҡ апатия, хроник депрессия һәм хатта кардионеврозды ла индерергә мөмкин.
...
Бауырҙы таҙартыу өсөн йөҙөм төнәтмәһе
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 9-04-2018, 07:00
Аҫылташтарҙың шифалы көсө
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 8-04-2018, 07:30
Таштар менән дауалау тәжрибәһе борон-борондан килә. Иван Грозный аҫылташтарҙың белгесе һәм баһалаусыһы булып һаналған. Батшаның яратҡан ташы зәңгәр яҡут (сапфир) булған. Уның фекеренсә, был таш күҙҙең нурын көсәйтә, мускулдарҙы нығыта, йөрәккә көс өҫтәй, бәлә-ҡазаларҙан һаҡлай.
Таштарҙың шифалы үҙенсәлектәре Иван Грозный заманына тиклем дә билдәле булған. Боронғо ғәрәп философы Аристотель үҙенең өйрәнгәндәрен хеҙмәттәрендә яҙып ҡалдырған. Уның дуҫы һәм уҡыусыһы Теофраст медицинала таштарҙы файҙаланыу буйынса оҙаҡ йылдар алып барылған күҙәтеүҙәрҙе бер системаға һалған....
Үҫмерҙе насар ғәҙәттән нисек араларға?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 5-04-2018, 07:00
16 йәшлек улымдың кеҫәһенән тәмәке таптым. Өйҙә тартҡан кеше юҡ. Бер тапҡыр унан тәмәке еҫе һиҙелгәйне, дуҫ малайҙар тарта, яндарында ғына торҙом, тип аҡланды. Нисек уны никотин ҡоллоғонан араларға? Туҡмарға һәм әрләргәме? Әллә ҡул һелтәргәме? Уның менән тыныс һөйләшеп булмай, тиҙ генә ҡыҙа, үпкәләй.
Рәшиҙә Ф.
Учалы районы....
[/aviable]


text:
Метаболизм
Метаболи́зм (грек. uetaBoλή — «әүерелеү, үҙгәреү»), йәки матдәләр алмашыныу — тере организмда тереклекте һаҡлау өсөн зарур химик реакциялар. Был процесстар организмға үҫергә һәм үрсергә, үҙ структураларын һаҡларға һәм тышҡы тәьҫиргә яуап бирергә мөмкинлек бирә.
Метаболизм ғәҙәттә ике ҡапма-ҡаршы процестан тора:
- катаболизм (энергетик алмашыныу) барышында ҡатмарлы органик матдәләр ябай матдәләргә тарҡалалар;был процесс барышында энергия бүленеп сыға.
- анаболизм (пластик алмашыныу) процессы барышында энергия сарыф ителеп аҡһым, шәкәр, май һәм нуклеин кислотаһы кеүек матдәләр барлыҡҡа килә.
Туҡланыу процессында организмға матдәлер килә. Уларҙы эшкәртеп, йәғни бик ябай өлөштәргә тарҡатып, организм тарафынан үҙлештерелеп, үҫеш өсөш төҙөлөш материалы ала. Был процесс тотороҡһоҙ барһын өсөн энергия кәрәк. Аҙыҡ энергия сығанағы булып тора.
Матдәләр алмашыныуы энергия әүерелеүе менән бәйләнгән. Аҙыҡтың ҡатмарлы матдәләре ябайҙарға тиклем тарҡалыуы һәм үҙләштерелеүе энергия бүленеү менән бергә бара. Матдәләр алмашаныуҙың барлыҡ реакциялары һәм энергияның әүерелеүе реакцияны тиҙләтеүсе катализаторҙар — ферменттар ҡатнашлығында бара. Аш һеңдереү ферменттары төкөрөктә, ашҡаҙан һутында, аш һеңдереү биҙҙәренең бүлендектәрендә була.
Йөкмәткеһе
Катаболизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Катаболизм тип шәкәр, май, аминокислота кеүек ҙур молекулаларҙың тарҡалыу метаболик процессын атайҙар.
Катаболизм процессында анаболизм (биосинтез) өсөн ябайыраҡ органик молекулалар барлыҡҡа килә. Шулай уҡ, энергия сығымдары талап иткән барлыҡ процестар өсөн кәрәк булған АТФ синтезлана.
АТФ (аденозинтрифосфат) — күҙәнәкте энергия менән тәьмин итеүҙә берҙәм һәм универсаль сығанаҡ, «аккумулятор»
Метаболизм төрө буйынса организмдарҙы энергия алыу сығанағына нигеҙләнеп классификацияларға була.
Хайуандарҙа был реакциялар ҡатмарлы органик молекулаларҙы углерод оксиды һәм һыуға тиклем тарҡатыу менән бәйле. Фотосинтезлаусы организмдарҙа — электрон күсереү энергия әүерелдермәй, был ысул энергия һаҡлау ысулы[1].
Анаболизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Анаболизм — ҡатмарлы молекулалар биосинтезенда энергия сарыф итеп үткәрелгән метаболик процесстар. Күҙәнәк структураһына ингән ҡатмарлы молекулалар эҙмә-эҙлекле ябайыраҡ төҙөлөшлө молекулаларҙан төҙөлә.
Анаболизм өс этаптан тора, һәр этабы махсус ферменттар ярҙамында башҡарыла.
- Беренсе этапта ябай төҙөлөшлө аминокислоталар, моносахаридтар, терпеноидтар һәм нуклеотидтар синтезлана.
- Икенсе этапта АТР энергияһын сарыф итеп актив формаға күсә.
- Өсөнсө этапта мономерҙар, аҡһым, полисахарид, май һәм нуклеин кислотаһы кеүек ҡатмарлы молекулаларҙа берләшә.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биологияға «метаболизм» терминын беренсе тапҡыр 1840 йылда Теодор Шванн кереткән, әммә был термин ҡиң ҡулланылмай.
1870 йылдарҙы Майкл Фостерҙың физиология буйынса ҡулланмаһы сыҡҡас, термин күпселек телдәрҙә ҡулланыла башлай[2].
Метаболизмды өйрәнеү бер нисә быуат дауам итә. Өйрәнеү хайуандар организмдағы метаболик реакцияларҙы өйрәнеүҙән башлана.
Матдәләр алмашыныу төшөнсәһе беренсе тапҡыр Ибн әл-Нәфис (1213—1288) хеҙмәттәрендә күренә, ул «кәүҙә һәм уның өлөштәре даими рәүештә тарҡалыу һәм туҡланыу хәлендә тора, даими рәүештә үҙгәрештәр кисерә» тип яҙа[3].
Метаболизм буйынса иң беренсе эксперимент тураһында 1614 йылда Санторио итал. Ars de statica medicina[4] тигән китабында яҙған. Ул үҙен ашағанға тиклем, ашағандан һуң, йоҡоға тиклем һәм йоҡонан һуң, һыу эскәнгә тиклем һәм һыу эскәндән һуң, һейҙек бүлеп сығарғандан һуң үлсәп ҡараған. Ул ашаған аҙығының ауырлығы етмәүенә иғтибар итә, ул быны боҫҡа әүерелгән тип аңлата.
Тәүге тикшеренеүҙәрҙә метаболик реакция булыуын асыҡлай алмай, йәнле туҡыма менән «тере көс» (витализм) идара итә тип иҫәпләй[5].
XIX быуатта Луи Пастер шәкәрҙе әсетке ярҙамында спиртҡа тиклем әсеткәндә, әсеү процессы ферменттар ярҙамында башҡарыла тип иҫбат итә. «Алкогольгә тиклем әсеү — махсус күҙәнәктәр ярҙамында башҡарыла, был процесс күҙәнәктең үлеме һәм тарҡалыуы менән бәйләнмәгән» тип яҙа Пастер[6]. Был реакция һәм 1828 йылда Фридрих Вёлер асҡан мочевина синтезы реакцияһы[7] күҙәнәктәге органик реакцияларҙың химиялағы башҡа реакцияларҙан айырмаһы булмауын иҫбат итә.
XX быуат башында Эдуард Бухнер ферменттар булыуын асҡас биохимия фән булараҡ үҫеш ала[8].
Ханс Адольф Кребс XX быуаттаң иң уңышлы биохимигы булып танылған[9][10].
Хәҙерге биохимик тикшеренеүҙәрҙә, хроматография, рентгеноструктура анализы, ЯМР-спектроскопия, электронлы микроскопия һәм классик молекуляр динамика ысулы кеүек яңы ысулдар ҡулланыла. Был алымдар күҙәнәктә барған метаболик реакцияларҙы ентекләп өйрәнергә мөмкинлек бирә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Nelson N, Ben-Shem A (2004). «The complex architecture of oxygenic photosynthesis». Nat Rev Mol Cell Biol 5 (12): 971–82. DOI:10.1038/nrm1525. PMID 15573135.
- ↑ Фельдман Г.Э. Майкл Фостер — Ленинград: Наука, 1986. — Б. 52.
- ↑ Dr. Abu Shadi Al-Roubi (1982), «Ibn Al-Nafis as a philosopher», Symposium on Ibn al Nafis, Second International Conference on Islamic Medicine: Islamic Medical Organization, Kuwait (cf. Ibnul-Nafees As a Philosopher, Encyclopedia of Islamic World [1]).
- ↑ Eknoyan G (1999). «Santorio Sanctorius (1561–1636) - founding father of metabolic balance studies». Am J Nephrol 19 (2): 226–33. DOI:10.1159/000013455. PMID 10213823.
- ↑ Williams, H. S. (1904) A History of Science: in Five Volumes. Volume IV: Modern Development of the Chemical and Biological Sciences Harper and Brothers (New York) Retrieved on 2007-03-26
- ↑ Dubos J. (1951). «Louis Pasteur: Free Lance of Science, Gollancz. Quoted in Manchester K. L. (1995) Louis Pasteur (1822–1895)—chance and the prepared mind». Trends Biotechnol 13 (12): 511–515. DOI:10.1016/S0167-7799(00)89014-9. PMID 8595136.
- ↑ Kinne-Saffran E, Kinne R (1999). «Vitalism and synthesis of urea. From Friedrich Wöhler to Hans A. Krebs». Am J Nephrol 19 (2): 290–4. DOI:10.1159/000013463. PMID 10213830.
- ↑ Eduard Buchner’s 1907 Nobel lecture at http://nobelprize.org Accessed 2007-03-20
- ↑ Kornberg H (2000). «Krebs and his trinity of cycles». Nat Rev Mol Cell Biol 1 (3): 225–8. DOI:10.1038/35043073. PMID 11252898.
- ↑ Krebs HA, Henseleit K (1932). «Untersuchungen über die Harnstoffbildung im tierkorper». Z. Physiol. Chem. 210: 33–66. Krebs H, Johnson W (April 1937). «Metabolism of ketonic acids in animal tissues». Biochem J 31 (4): 645–60. PMID 16746382.


text:
4 сентябрҙә Өфөлә уҙған медиафорумдың ҡарарҙар проектына бюджет иҫәбенә киң мәғлүмәт саралары өсөн республиканың дәүләт телдәрендә журналистарҙы маҡсатлы уҡытыу тураһында пункт индерҙеләр.
«Китап» нәшриәте Мостай Кәрим әҫәрҙәренең тулы йыйынтығының һуңғы 10-сы томын сығарырға йыйына. Мостай Кәрим исемендәге фондтан хәбәр итеүҙәренсә, 2019 йылда китап Башҡортостандың халыҡ шағирына 100 йыл тулыу уңайынан нәшер ителә. Уға көндәлек яҙмалар һәм хаттар туплана. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Мостай Кәрим әҫәрҙәре йыйынтығының беренсе томы 2009 йылда шағирҙың 90 йыллығына донъя күргәйне. Күп томлыҡ әҫәрҙәрҙең тулы …
Continue reading ‘Ишеттегеҙме әле?’ »
2021 йылға бөтә ҡағыҙ китаптар ҙа электрон дәреслектәргә алмаштырыла, тип яҙалар. Әммә Рәсәй Федерацияһы мәғариф министры Ольга Васильева белдереүенсә, тулыһынса электрон әсбаптарға, ручка менән яҙыуҙы онотоп, клавиатураға күсеү тураһындағы хәбәрҙәр нигеҙһеҙ. «Бығаса нисек яҙғанбыҙ, артабан да шулай буласаҡ. Был балаларҙың ваҡ моторикаһын үҫтереү өсөн кәрәк. Ә мультимедианы ҡулланыу – дәрестең бер өлөшө генә», – тине …
Continue reading ‘Мәғариф яңылыҡтары’ »
Республиканың дәүләт телдәрен һәм Башҡортостан халыҡтары телдәрен һаҡлауға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән Башҡортостан башлығы гранттарына дәғүә итеүгә һайлап алыуҙы 185 проект уңышлы үтте. Улар араһында мәҙәниәт, мәғариф, спорт һәм йәштәр сәйәсәте, киң мәғлүмәт сараларына ҡағылышлы, фән өлкәһендәге проекттар бар.
19 майҙа Өфөлә II республика ата-әсәләр форумы үтә. Башҡортостан Мәғариф министрлығы хәбәр итеүенсә, уның программаһы республика һәм федераль кимәлдәге күп кенә эксперттар, практиктар ярҙамында әҙерләнә һәм бик сағыу, файҙалы, ҡыҙыҡлы, бай йөкмәткеле булырға оҡшай.
Өфөнөң Ленин районындағы ғаиләгә һәм балаларға социаль ярҙам итеү бүлегендә 3 йәшкәсә балаларҙы бушлай ҡарап торорға әҙерҙәр. Хеҙмәт өйҙә күрһәтелә. Баланы социаль хеҙмәткәр менән аҙнаһына ике тапҡыр 2,5 – 3,5 сәғәткә ҡалдырырға була.
12 майҙа Өфөлә Ҡунаҡһарай алдындағы майҙанда тәүге тапҡыр көс экстримы буйынса «Башҡортостан батыры» бәйгеһе ойошторола. Унда ҡатнашыу өсөн Башҡортостандың баш ҡалаһына Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән 12 көслө атлет килә.
Рәсәй Президенты Владимир Путин Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһағанда ил халҡын сифатлы медицина ярҙамы менән тәьмин итеү бурысын ҡуйғайны. «100-ҙән алып 2000-гә тиклем кеше йәшәгән тораҡ пункттарҙа 2018 – 2020 йылдар дауамында фельдшер-акушерлыҡ пункттары һәм табип амбулаториялары асылырға тейеш. Ә 100 кешенән кәмерәк кеше йәшәгән тораҡ пункттар өсөн тейешле диагностика ҡорамалы менән йыһазландырылған күсмә …
Continue reading ‘Һаулығың – байлығың!’ »
12 апрелдә Рәсәй Федерацияһы Президентының Өфөләге ҡабул итеү бүлмәһендә «Ҡайнар йөрәк» бөтә Рәсәй йәмәғәт-дәүләт башланғысының Башҡортостандан ун лауреатын бүләкләү тантанаһы үтә. Уларҙы Рәсәйҙең 85 төбәгенән 940 бала арыһынан һайлап алдылар.
Өфөлә 14 апрелдә Ленин урамы, 28 адресы буйынса урынлашҡан Почта бүлексәһенең клиенттар залы «Тоталь диктант» майҙансыҡтарының береһе буласаҡ. Сара шәмбе көндөҙгө сәғәт 1-ҙә башлана, диктантты радио алып барыусыһы Анастасия Реут уҡый.


text:
- Подробности
- Просмотров: 340
ОЙОШҺЕРКӘ (Сephalanthera), әшәлсә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. 14 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда оҙон япраҡлы О. һәм ҡыҙыл О. үҫә. Тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары төҙ, бейеклеге 50—80 см. Япраҡтары эре, ҡыяҡ‑ланцет йәки киң ланцет. Сәскәләре эре, ҡыңғырау формаһында, аҡ йәки алһыу төҫтә. Сәскәлеге — һирәк башаҡ. Май—июлдә сәскә ата. Емеше — ҡумта, авг.—сент. башында өлгөрә. Реликт оҙон япраҡлы О. — Башҡортостандың Урал алдының япраҡлы һәм ҡатнаш урмандарында, ҡыҙыл О. Башҡортостандың Урал ал‑ дында, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында һирәк ылыҫлы һәм киң япраҡлы урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтар араһында үҫә. Декоратив үҫемлектәр. БР‑ҙың һәм РФ‑тың Ҡыҙыл китаптарына индерелгән.
И.В.Һөйөндөков
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 280
ФОСФОРЛЫ АШЛАМАЛАР, үҫемлектәрҙе туҡландырыу өсөн фосфор сығанағы булараҡ ҡулланылған органик һәм минераль берләшмәләр. Ф.а. етештереү өсөн башланғыс сеймал — апатиттар һәм фосфориттар. Ф.а. сифатында ш. уҡ органик матдәләр (тиреҫ, фосфатшлак, һөйәк оно һ.б.) файҙаланыла. Ф.а. һыуҙа (аммофос, диаммофос, суперфосфаттар һ.б.), цитратта (лимон к‑таһында йәки аммоний цитратында эрей; преципитат, термофосфаттар, томасшлак һ.б.), ауыр (вивианит, фосфорит оно, һөйәк оно) эрегән төрҙәре була. Һыуҙа эрегән Ф.а. бөтә а.х. культураларына төп һәм сәсеү алды ашламаһы булараҡ, уларҙы өҫтәмә туҡландырыу өсөн, цитратта һәм ауыр эрегән Ф.а. башлыса ер эшкәртеү ваҡытында индерелә. Индереү миҡдары тупраҡ составында үҫемлектәр эләгеү мөмкинлеге булған фосфор, азот, калий булыуына, ш. уҡ ашланған культураның биол. үҙенсәлектәренә һәм ашламаны ҡулланыу ысулына бәйле. Башҡортостанда Ф.а. бөтә ауыл хужалығы зоналарында файҙаланыла, төньяҡ‑көнсығыш урман‑дала зонаһында һәм Урал аръяғы дала зонаһында ҡулланыу һөҙөмтәле һанала. 20 б. 70‑се йй. уртаһында Мәләүез химия з‑дында (ҡара: “Минудобрения”; 2007 й. алып “ГазпромнефтехимСалават” ААЙ составында) мал аҙығы преципитаты, 80‑се йй. башлап фосфор к‑таһы һәм ҡатмарлы минераль ашламалар етештереү үҙләштерелә. Респ. 2010 й. а.х. культураларына (100% туҡлыҡлы матдәгә күсереп иҫәпләгәндә) 11,6 мең т Ф.а., иң ҙур күләме (0,5—1,3 мең т) Ауырғазы, Благовар, Бүздәк, Илеш, Ҡырмыҫҡалы, Мәләүез, Саҡмағош, Стәрлетамаҡ, Фёдоровка, Шишмә р‑ндары хужалыҡтарында индерелә. А.х. культураларының һәм тупраҡтың уңдырышлылығын яҡшыртыу өсөн Ф.а. файҙаланыуҙың һөҙөмтәлелеге 20 б. 50‑се йй. алып Ауыл хужалығы институтында (Б.П.Шиленко), Аграр университетта (Й.А.Усманов, Н.А.Середа һ.б.), Биология институтында (М.Н.Буранғолова, Г.А.Кольцова, Ф.Х.Хәзиев һ.б.) өйрәнелә.
Әҙәб.: У с м а н о в Ю.А. Фосфорные удобрения. Уфа, 1958; ш у л у ҡ. Ашинские фосфориты и их применение на удобрение. Уфа, 1961; К о л ь ц о в а Г.А., Х а з и е в Ф.Х., Г а б б а с о в а И.М. Фосфатное состояние почв Башкортостана. Уфа, 2001.
Н.А.Середа
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
1979 йыл
1979 (бер мең туғыҙ йөҙ етмеш туғыҙынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса дүшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1979 йылы, 2 мең йыллыҡтың 979 йылы, XX быуаттың 79 йылы, XX быуаттың 8 ун йыллығының 9 йылы, 1970 йылдарҙың 10 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 10 июнь — Сөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы, балет артисы. Рәсәйҙең атҡаҙанған һәм Башҡортостандың халыҡ артисы.
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 29 апрель — Әхмәлетдинов Фазылйән Фазлый улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
- 13 сентябрь — Сыртланов Рим Солтан улы, актёр, РСФСР‑ҙың атҡаҙанған (1955), Башҡорт АССР‑ының халыҡ (1954) артисы.


text:
Мирфәйҙә исемле бер ҡыҙ һылыуҙарҙың да һылыуы булған. Ҡара ҡашлы, аҡ йөҙлө, үткер күҙле, оҙон ҡара сәс толомдары семәрле итегенең үксәһенә етеп торған уның. Эшлекле уңған ҡыҙ булыуы менән бергә, оҫта бейеүсе лә булған. Атаһы урта хәлле ауыл кешеһе. Ата-әсәһенең ғаиләлә берҙән-бер һөйөнөсө шул ҡыҙ икән. Уны яҡшы кейемдәр менән кейендереп, бөхтә генә йөрөткәндәр. Шул арҡала Мирфәйзәне яратмаған егет булмаған, ти.
Олпат кәүҙәле, егеттәр араһында үҙенең эшлекле һәм һылыу булыуы менән айырылып торған бер ҡурайсы егет өҙөлөп яратҡан Мирфәйзәне һәм, уға арнап, Мирфәйзә исеме менән бейеү көйө сығарып, ҡурайҙа уйнап бейеткән. Ошо арҡала ике арала көслө мөхәббәт уты ҡабынып китә һәм улар ҡауышыу бәхетенә ирешәләр.


text:
Мәүлит Ямалетдин етәкселегендә «Өлкәр» һәләтле балаларҙы күтәрмәләү хәйриә фонды ярҙамы менән быйыл Белорет ҡалаһында уҙған «Илһам» балалар ижады фестиваль-конкурсының әҙәби-нәфис баҫмаһы – «Өлкәр» альманахы донъя күрҙе. Унда бәйгелә еңеү яулаған уҡыусыларҙың иң яҡшы шиғырҙары, хикәйәләре һәм әкиәттәре ингән. Белорет, Бөрйән, Учалы төбәктәрендәге йәш авторҙарҙың яҙмаларынан тыш, Әбйәлил районынан Ғамир Заһретдинов (Байым мәктәбе), Зәлиә Сәғәҙәтова (Ҡырҙас), …
Continue reading ‘Һөйөнсө!’ »
Баш ҡаланың «Родина» кинотеатрында ҙур ваҡиға – «Салауат юлдарынан» фильмының премьераһы булып үтте. Фойела алма төшөрлөк тә урын юҡ ине: халҡыбыҙҙың билдәле шәхестәре, интеллигенция вәкилдәре, милли батырыбыҙ тураһындағы яңы фильмдың экранға сыҡҡанын түҙемһеҙлек менән көтөп алған милләттәштәребеҙ эркелеп килгәйне.
«Ыҫмала төҫлө ҡара ҡуйы сәсле, ҡылыс танаулы сандыр малай Ғабдулла исемле. Уның сәсенә ҡулыңды тейҙерһәң, бармаҡтарың сатнап йәбешер һымаҡ. Йәмшек танаулы, табаҡ битле йыуаны – Вәзир, һыуыҡта ла, эҫелә лә уның ике бит алмаһы гел ҡыҙарып янып тора. Вәзирҙең күҙҙәрен сылт-сылт йома торған ғәҙәте бар. Бер саҡ яңы килгән уҡытыусы апай, үсекләшә тип уйлап, ошо …
Continue reading ‘«Өс таған» фильмы төшөрөлә’ »
Күреү һәләте насар булған уҡыусыларға хәҙер химия дәресе күпкә еңелерәк биреләсәк. Өфөләге 153-сө лицейҙың IX синыфында белем алыусы Михаил Щербаков Менделеев таблицаһының интерактив стендын уйлап тапҡан. Бының өсөн уға ярты йыл ваҡыт китә. Күреү һәләте насар булған мәктәп уҡыусылары өсөн ҡулайлаштырып эшләнгән интерактив таблицаның төп үҙенсәлеге – динамика. Ошо таблицаның ҡырында урынлашҡан төймәгә баҫып, уҡыусылар …
Continue reading ‘Төймәгә баҫып ҡына…’ »
Воронежда уҙған шахмат буйынса Рәсәй кубогы этабында 18 төбәктән 180-дән ашыу спортсы ҡатнашты. Ярышта Өфөнөң 5-се лицей уҡыусыһы, «Толпар» интеллектуаль спорт уйындары клубы тәрбиәләнеүсеһе, 7 йәшлек Данил Имамов көмөш миҙал яуланы.
Республикабыҙҙа берҙән-бер балалар театры бар, исеме уның – «Сулпан». Күптән түгел Өфөнөң йәш тамашасыларына ла ошо коллективтың яңы спектаклен ҡарау бәхете тейҙе.
Һай, үҙебеҙҙең башҡорт ҡыҙҙары! Мәскәүгә барып та бөтәһен һоҡландырып ҡайталар. Уҙған аҙнала «Тауыш. Балалар» поектында ҡатнашыусы яҡташыбыҙ Наҙгөл Отузованың сығышын ғорурланып, хайран ҡалып ҡараныҡ. Салауат районының Янғантау ауылынан 14 йәшлек ҡыҙ итальян телендә «Адажио» композицияһын башҡарҙы. Ул йырлай башлау менән жюри ағзаларының барыһы ла ҡыҙыл төймәгә баҫып, йәш йырсыға йөҙҙәре менән боролдо һәм йырҙың аҙағынаса …
Continue reading ‘Янғантауҙан бит ул!’ »
Дуҫтар, «Йәншишмә»нең быйылғы тәүге һанын күргәс: «Ғәбиҙулла Зарипов исемендәге премия быйыл бер кемгә лә бирелмәйме икән ни?» – тип аптырап та ҡалғанһығыҙҙыр әле. Ә беҙ үҙебеҙсә сюрприз яһарға булдыҡ.
Яңы йыл яҡынайған һайын Әтәс нығыраҡ борсолдо. Эштәре Тауыҡ сүпләһә лә бөткөһөҙ бит. Ни тиһәң дә, йыл хужаһы булыу еңелдән түгел икән шул. Хәҙер Эт алдында яуап тоторға кәрәк. «Бөтә эште миңә ҡалдырғанһың», – тип бәйләнерлек булмаһын. Юғиһә, ләүкелдеге сыға торған. Әтәс йәһәт кенә «Йәншишмә»нең йыллыҡ төпләмәһен ҡарап сыҡты. Матур эшләгәнбеҙ икән, тип ҡуйҙы. Географиябыҙ …
Continue reading ‘Ҡыш бабай бүләктәре’ »


text:
Һарығош
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыйырсыҡтан ҙурыраҡ. Ҡуйы япраҡтар араһында йөрөүсе һаҡ ҡош. Ата ҡоштоң ҡанаттары һәм ҡойроғо ҡара, кәүҙәһенең башҡа өлөшө сағыу һары. Инә ҡоштоң һырты йәшкелт һары. Кәүҙәһенең аҫ яғы буй ала аҡһыл һары. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел. Тауышы киҫкен: "ҡжжжжжия, матур яғымлы итеп һыҙғыра.
Тереклек итеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урманда йәшәй. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ағаста оялай. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып файҙа килтерә
Үрсеүе, туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөжәктәр, емештәр менән туҡлана. Ҡара һипкелле 3-4 йомортҡа һала
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары. 1986 йыл Өфө. 71-се бит
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рәсәйҙең ҡабырғалы хайуандары (Позвоночные животные России) — Һарығош (Обыкновенная иволга)
- Һарығош тураһында видеоклиптар (обыкновенной иволги)
- Һарығош ecosystema.ru сайтында
- Eurasian Golden Oriole — BirdLife Species Factsheet (инг.)
- Oriolus oriolus: информация на сайте Красной книги МСОП (инг.)


text:
2018 йылдың 27-28 апрелендә ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәев иҫтәлеген һаҡлау, йәштәр араһында сәләмәт тормошто һәм милли көрәште пропагандалау маҡсатында Илеш районы Үрге Йәркәй ауылында көрәш буйынса республика асыҡ турниры уҙғарылды. Ярышҡа Башҡортостан Республикаһынан ғына түгел, күрше Татарстандан да бик көслө, сәмле көрәшселәр йыйылды. Гимназияла милли көрәш түңәрәген алып барыусы өлкән тренер Жәлил Динмөхәмәт улы Йосопов етәкселегендә Кәримов Айҙар 70 кг ауырлыҡта II урынға, Зарипов Азамат 50 кг ауырлыҡта - II, Әйүпов Линар 55 кг ауырлыҡта шулай уҡ II урынға лайыҡ булдылар. Йәғәфәров Ғаян, Ибраһимов Искәндәр, Вәлиев Рим исемле егеттәребеҙ ҙә үҙ ауырлыҡтарында юғары һөҙөмтәләр күрһәттеләр.
Афарин! Егеттәргә артабан да юғары уңыштарға ирешеүҙәрен, батыр, сәмле, ғәмле рухлы булыуҙарын теләйбеҙ. Һеҙ – гимназиябыҙ ғорурлығы!


text:
Мөслимов Павел Ильич
Мөслимов Павел Ильич (15 июнь 1967 йыл , Өфө, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР) — Рәсәй биатлонсыһы, Олимпия уйындары һәм донъя чемпионаттары призеры. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры. Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары[1].
Йөкмәткеһе
Спорт карьераһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Павел Мөслимов шәхси яҡшы һөҙөмтәгә өлгәшә. 1995 йылда Антерсельвелағы донъя чемпионатында өлгәшә һәм спринтта көмөш призер була. Бер йылдан һуң Рупольдингта команда уҙыштарында көмөш миҙал яулай.
1998 йылда Наганолағы Олимпия уйындарында Павел Мөслим эстафетала бронза миҙал яулай, 20 километрға шәхси уҙышта 17-се һөҙөмтә күрһәтә.
Донъя кубогы этаптарында Мөслимов иҫәбендә — 1996/1997 миҙгелендә 20 километрға шәхси уҙышта еңеү һәм 6 подиум.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы (27 февраль, 1998 йыл) — 1998 йылда XVIII ҡышҡы Олимпия уйындарындағы юғары спорт ҡаҙаныштары өсөн[2].
Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Профиль IBU
- Павел Муслимов — Sports-Reference.com (инг.) сайтында олимпия статистикаһы


text:
- Подробности
- Просмотров: 294
НЕОНАТОЛОГИЯ (лат. neonatus — яңы тыуған бала һәм ...логия), яңы тыуған балаларҙың физиол. һәм патология үҙенсәлектәрен, баланың торошона йөклөлөк һәм бала табыу барышының тәьҫирен өйрәнеүсе һәм беренсе 28 тәүлеген йәшәгән балаларҙы тәрбиәләп һауыҡтырыу, уларҙың ауырыуҙарын диагностикалау, дауалау һәм иҫкәртеү ысулдарын эшләүсе медицина бүлеге. 20 б. 80‑се йй. аҙ. педиатриянан үҙ аллы фән булараҡ айырылып сыға. Акушерлыҡ һәм гинекология м‑н тығыҙ бәйле. Башҡортостанда Н. үҫешенә Медицина университеты ғалимдары: педиатрҙар (О.К.Байков, С.Е.Беляев, М.А.Бычкова, Н.А.Володина, Н.А.Подкользина, Э.Н.Әхмәҙиева һ.б.) һәм балалар хирургтары (А.Ә.Ғүмәров, И.А.Мәмлиев, М.Ғ.Мәүлитова һ.б.) ҙур өлөш индерә. 1991 й. Ф.Х.Камилов инициативаһы м‑н БДМИ‑ла Н. кафедраһы асыла. Артабан Әхмәҙиева етәкс. кесарь операцияһы ярҙамында донъяға яңы тыуған балаларҙың клиник‑физиол. адаптацияһы барышы (О.А.Брюханова), ҡарын эсендә үҫеше тотҡарланып тыуған балаларҙың вегетатив‑висцераль боҙолоштары һәм уларҙы төҙәтеү ысулдары (В.Р.Әмирова) өйрәнелә, эре сәнәғәт ҡалаһында фето‑плацентар системаның иммунологик һәм гормональ күрһәткестәре тикшерелә (М.В. Мөхәмәҙиева), етлекмәй тыуған балаларҙа ретинопатияларҙы (Э.И.Сәйҙәшева) һәм перинаталь нефропатияларҙы (Л.Д.Панова) иртә диагностикалау һәм иҫкәртеү ысулдары камиллаштырыла. “Әсә—һуңғылыҡ—яңы тыуған бала” системаһының биомөхитендә макро‑ һәм микроэлементтар миҡдары (Г.Г.Горбатко, Э.М.Хәмиҙуллина‑Ғимаҙиева), әсәнең бала табырға әҙерләнеүенең һәм бала табыу ысулының бала һаулығына йоғонтоһо (М.В.Воинова, Ю.Д.Йәнекәева), Өфөлә яңы тыуған балаларҙың генетик мониторингы системаһында тыумыштан үҫеш кәмселеге таралышы (Т.Р.Вдовина) өйрәнелә. 2000 й. алып ҡарын эсендә үк инфекция хәүефе булған яңы тыуған балаларҙа липидтарҙың перекислы окисланыу процестары, антиоксидант һаҡланыу күрһәткестәре һәм гликозаминогликандар миҡдары (А.В. Акульшина, А.Г.Крюкова), “әсә—яралғы—яңы тыуған бала” системаһында кандидоз инфекцияһы булғанда клиник-микробиол. һәм иммунологик үҙ‑ара бәйләнештәр (Әмирова), тын алыу ағзаларының инфекция‑шешеү ауырыуҙары м‑н яңы тыуған балаларҙа урындағы иммунитет (М.И. Знобищева), балалар инвалидлығын формалаштырыуҙа үҙәк нервы системаһының перинаталь зарарланыу роле (Н.М.Миронова), неонаталь реанимация үткәргән (Ә.Й.Вәлиуллина), ҡыҙыл үңәс атрезияһы м‑н тыуған (Ф.М.Латипова), тән ауырлығы түбән һәм экстремаль түбән булып тыуған (Н.Н.Крывкина) балаларҙың һаулығы өйрәнелә. БДМУ‑ла ш. уҡ ҡорһаҡ ҡыуышлығы ағзаларының тыумыштан килгән үҫеш кәмселектәре м‑н яңы тыуған балаларҙың иммуногенетик үҙенсәлектәре тикшерелә (Л.Р.Кәлмәтова), яңы тыуған һәм иртә йәштәге балаларҙа үҙәк нервы системаһының перинаталь зарарланыуын диагностикалау һәм күҙаллауҙың нейроиммунологик критерийҙары эшләнә (А.А.Грешилов), умыртҡалыҡтың муйын өлөшөнөң наталь травмалары һәм уларҙың эҙемтәләре (Т.В.Полторацкая) һ.б. өйрәнелә. БР‑ҙа яңы тыуған балаларҙы мед. м‑н тәьмин итеүҙең өс кимәле индерелә, яңы тыуған балалар өсөн реанимация‑консультация үҙәктәре, реанимация, етлекмәй тыуғандарҙы тәрбиәләп һауыҡтырыу, яңы тыуған балалар хирургияһы бүлектәре ойошторола (шулай уҡ ҡара: Медицина үҙәктәре, Республика балалар клиник дауаханаһы).
Э.Н.Әхмәҙиева
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Рөстәм Хәмитов «ЭкоНива» агрохолдингы президенты Штефан Дюрр менән инвестиция проекттарын тикшерҙеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов «ЭкоНива» агрохолдингы президенты Штефан Дюрр менән инвестиция проекттарын тикшерҙе
Рөстәм Хәмитов «ЭкоНива» агрохолдингы президенты Штефан Дюрр менән инвестиция проекттарын тикшерҙеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Кисә республика Йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «ЭкоНива» агрохолдингы президенты Штефан Дюрр менән осрашты. Яҡтар агрохолдингтың төбәктә һөт малсылығы өлкәһендәге инвестиция проекттарын ғәмәлгә ашырыу перспективаларын тикшерҙе.
Осрашыуҙа республиканың ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов, «Төньяҡ нива» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте башҡарма директоры (Ырымбур өлкәһе) Пётр Дубянский, шулай уҡ Бишбүләк, Бәләбәй һәм Йәрмәкәй райондары башлыҡтары ҡатнашты.
Башҡортостан – Рәсәйҙә һөт, ит, иген, асыҡ һәм ябыҡ тупраҡта йәшелсә етештереү, шулай уҡ эре мөгөҙлө мал башы буйынса алдынғы урындарҙы биләгән эре ауыл хужалығы төбәге, тип билдәләне республика Башлығы.
— Бер һүҙ менән генә әйткәндә, беҙҙә ярайһы уҡ яҡшы, ҙур ауыл хужалығы. Продукция күләме – яҡынса 160-170 миллиард һум. Ул Рәсәй Федерацияһында алтынсы-етенсе урын, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙ алға хәрәкәт итергә, тәүге бишәүҙә булырға теләйбеҙ. Хәҙер ауыл хужалығын үҙгәртеп ҡороуҙы, яңыртыуҙы башлайбыҙ. Беҙгә ҙур предприятиелар кәрәк. Бөгөн беҙ яңы һулыш бирә, ауыл хужалығын үҫтереүгә яңы алымдар ҡуллана алған эре инвесторҙар эҙләйбеҙ, әлбиттә.
Штефан Дюрр «Эко Нива»ның Воронеж, Новосибирск, Курск, Калуга, Төмән, Рязань, Ырымбур өлкәләрендә уңышлы эшләүен һөйләне. Агрохолдингтағы ауыл хужалыҡтарының дөйөм майҙаны 360 мең гектар самаһы тәшкил итә. Компания тәүлегенә 1 250 тонна йәки йылына 500 мең тонна самаһы һөт етештерә. Киләсәккә пландар – 2021 йылға йылына 1,5 миллион тонна кимәленә сығыу, Рәсәйҙә һөт етештереүҙе 10 процентҡа тиерлек тәьмин итеү.
«Эко Нива»ла 16 малсылыҡ комплексы эшләй, тағы дүртәүһе файҙаланыуға тапшырылырға әҙерләнә. Бынан тыш, тағы 10 комплекс төҙөлә башлаған, улар 2017 йылдың аҙағына – 2018 йылдың башына тамамлана.
— Башҡортостанда дөйөм 6 мең башлыҡ шундай ике-өс комплекс төҙөргә була. 2 800 башҡа иҫәпләнгән бер комплекстың хаҡы яҡынса 2 миллиард һум тәшкил итәсәк. Һеҙҙә һәйбәт баҙар, бөтә Волга буйын тәьмин итергә мөмкин. Бында етештерелгән һөт Башҡортостандан һәм күрше төбәктәрҙән һөт эшкәртеүселәр өсөн яҡшы сеймал буласаҡ, – тип билдәләне Штефан Дюрр. – Мин танышҡан кешеләр – бик һәйбәт команда тип әйтә алам. Минең ҡарашҡа, беҙ ярайһы уҡ тиҙ эш алып барырбыҙ. Бында эшләһе килә, сөнки беҙҙе асыҡ күңел менән ҡаршы алғандары һиҙелә. Был идеологияның Һеҙҙән сығыуын аңлайым. Министрҙарығыҙ, башлыҡтарығыҙ ҙа шулай эшләй.
Республика компанияға бөтә йүнәлештәр буйынса, шул иҫәптән инфраструктура төҙөлөшө, ҡорамалдар һатып алыуҙы субсидиялау йәһәтенән булышлыҡ итәсәген гарантиялай, тип айырып әйтте Рөстәм Хәмитов.
— Был нигеҙҙәрҙән сығып, инвестиция эшмәкәрлеге тураһында килешеү төҙөп, унда һеҙгә ҡарата йөкләмәләребеҙҙе, төҙөлөш, күләмдәр буйынса һеҙҙең ваҡытығыҙҙы яҙып, атап әйткәндә, алдағы өс-биш йылға эшмәкәрлегебеҙҙе һүрәтләй алыр инек, – тип тәҡдим итте Рөстәм Хәмитов. – Беҙгә эшләргә килеүегеҙ менән бик ҡыҙыҡһынабыҙ. Беҙ үҙ яғыбыҙҙан мөмкин тиклем ярҙам итербеҙ.
«ЭкоНива» Рәсәй-Германия компаниялар төркөмө 1994 йылда ойошторолған. Бөгөн уға тәьмин итеү һәм ауыл хужалығы техникаларын хеҙмәтләндереү менән шөғөләнеүсе «ЭкоНиваТехника-Холдинг» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте һәм агроетештереү менән шөғөлләнеүсе «ЭкоНива-АПК Холдинг» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте инә. Һөт һәм ит малсылығы, үҫемлекселек һәм орлоҡсолоҡ агрохолдинг эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре булып тора. 2018 йылда Башҡортостанда компанияның бүлендек предприятиеһы – «Башҡортостандың төньяҡ ниваһы» теркәлгән.
http://www.bashinform.ru/news/1159788-rustem-khamitov-obsudil-investproekty-s-prezidentom-agrokholdinga-ekoniva-shtefanom-dyurrom/


text:
Матурлыҡ һағында
Аҡ ҡайындан төнәтмә
Төнәтмә әҙерләүҙә аҡ ҡайындың япрағы һәм бөрөһө файҙаланыла. 2 балғалаҡ ҡайын япрағына 1 стакан ҡайнар һыу ҡойоп, 30 минут тоторға, һөҙөргә. Бер семтем аш содаһы ҡушырға. Аш араһында көнөнә 3 тапҡыр 1/4 стакан эсергә.
Бер ҡалаҡ ҡайын бөрөһөнә ярты стакан ҡайнар һыу ҡойоп, 1 сәғәт төнәтергә, һөҙөргә. Көнөнә 3 тапҡыр, ашағандан һуң, 1/3 стакан эсергә.
“Йәшлек” эсемлеге
100 миллиграмм лимон һутына 200 грамм бал, 50 миллиграмм зәйтүн майы ҡушып болғатырға һәм ас ҡарынға берәр балғалаҡ эсергә. Ошо шифаны көн дә эсһәгеҙ, тиҙ арала хәләгеҙ һәйбәтләнер, битегеҙҙәге һырҙар яҙылыр.
Теги:


text:
Хөрмәтулла Үтәшев: «Тауыш биреп кенә иртәгәһе көнөбөҙҙө билдәләй алабыҙ»
Хөрмәтулла Үтәшев: «Тауыш биреп кенә иртәгәһе көнөбөҙҙө билдәләй алабыҙ» Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Танылған актер һәм режиссер, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы, Театр эшмәкәрҙәре союзы рәйесе вазифаһын башҡарыусы Хөрмәтулла Үтәшев һайлауҙа тауыш бирҙе.
«Иртәгәһе көнөмдө, балаларымдың, ейәндәремдең киләсәген нисек билдәләй алам? Һайлауҙа тауыш биреү юлы менән генә! Илебеҙ яҙмышы, республикабыҙ яҙмышы, үҙебеҙҙең яҙмыш хәл ителә. Ғаиләмдә һәм хеҙмәттәштәрем араһында беҙ ошо теманы, кандидаттарҙы, уларҙың һайлау алды программаларын йыш тикшерәбеҙ. Туғандарым һәм коллегаларым да һайлауға барырға йыйына. Бөгөн — Башҡорт дәүләт академия драма театрында премьера, көсөргәнешле көн, ләкин, шуға ҡарамаҫтан, хеҙмәттәштәрем тауыш биреп өлгөргән дә инде», — тип хәбәр итте актер.
Хөрмәтулла Үтәшев Өфөләге 21-се лицейҙа урынлашҡан участкала тауыш бирҙе. Башҡорт телендәге бюллетень менән тауыш бирҙем, тип билдәләне актер.
http://www.bashinform.ru/news/1130018-khurmatulla-utyashev-tolko-progolosovav-my-mozhem-opredelit-svoy-zavtrashniy-den-/