text:
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.
К ОПЛАТЕ ЗА ОДНОГО УЧЕНИКА: ВСЕГО 28 РУБ.
Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Муниципаль дөйөм белем биреү бюджет учреждениеһы Красноусол башҡорт гимназия - интернаты
Муниципаль район Ғафури районы Башҡортостан Республикаһы
Кафедра ултырышында ҡаралды
Протокол №___
«___»________2015 й.
Кафедра етәксеһе
_______ Вәлиева Г.А.
«Килешелде»
Уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары
________Ҡунафина Э.С.
«___»_________2015 й.
«Раҫлайым»
Директор:
_____ Йәнешева Ф.А.
Приказ №
«___»___________2015 й.
«Башҡорт теле »
дәреслегенә эш программаһы
Уҡытыусы: Салауатова Ю.З.
Класс: 2
Сәғәттәр һаны: 105 с. (аҙнаһына 3 с.)
Региональ компонент
Планлаштырыу белем биреү минимумы
талаптары буйынса эшләнде.
Авторҙар: Сынбулатова Ф.Ш., Вәлиева Г.А.
Красноусол ауылы – 2015 йыл
Эш программаһының йөкмәткеһе
1. Аңлатмалы яҙыу
2. Уҡыу предметының дөйөм характеристикаһы
3. Предметтың уҡыу планында тотҡан урыны
4. Предметтың уҡытыу ҡиммәттәре
5. Предметты өйрәнеү һөҙөмтәләре
6 Предметтың йөкмәткеһе
Календарь-тематик планлаштырыу
Материал-техник ҡулланмалар
1. Аңлатмалы яҙыу
4 класс өсөн “Башҡорт теле” буйынса программа “Мәғариф тураһында”ғы законға, “Дөйөм белем биреү йөкмәткеһенең фундаменталь үҙәге” документына, “Рәсәй Федерацияһының икенсе быуын Федераль дәүләт хөкүмәт стандарттарына”, “Рәсәй Мәғарифын 2020 йылға тиклем модернизациялау концепцияһы”на, Д.Б.Эльконин – В.В.Давыдов үҫтереүсе уҡытыу системаһына,“Башҡортостан халыҡтары телдәре” законына, “Башҡорт мәғарифын үҫтереү концепцияһы”на, 2011/2012 уҡыу йылында дөйөм белем биреү учреждениеларында ҡулланыу өсөн Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән уҡыу әсбаптары исемлегенә, Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы Красноусол башҡорт гимназияһынының 2015-2016 йылғы уҡыу планына таянып эшләнде.
Актуаллек
Был документтарҙа милли мәктәптәрҙә туған телде тейешле кимәлдә уҡытыу, уның мөһим проблемалары, заманса уҡытыуҙың бурыстары, йүнәлештәре, юлдары билдәләнде. Икенсе быуын хөкүмәт стандарттарының талаптарына ярашлы бала башҡорт теле буйынса белем алыу менән бер рәттән яңы йәшәү шарттарына яраҡлы тормош тәжрибәһе тупларға,уңышлы уҡыусы һәм эшмәкәр шәхес сифаттарына эйә булырға тейеш.
Башланғыс мәктәптә тәү башлап грамотаға өйрәтеү осоронда уҡ уҡыусыны үрҙә әйтелгән йүнәлештәрҙә үҫтереү өсөн мөмкинселектәр асыла, шарттар тыуҙырыла.
Тыуған илебеҙ Рәсәй, республикабыҙ Башҡортостан, туған тел, халҡыбыҙ,башҡа милләт халҡы менән татыулыҡ, дуҫлыҡ, тирә-яҡ мөхит, уларҙы һаҡлау, яҡлау башҡорт грамотаһына өйрәтеү һәм башҡорт теле программаларының көнүҙәк темалары булып тора.
Был программала башланғыс кластарҙа фән буйынса уҡытыу тематикаһы, уның ҡыҫҡаса йөкмәткеһе һәм уҡыусы үҙләштерергә тейеш булған универсаль уҡыу эш төрҙәре системаһы тәҡдим ителә.
Башланғыс мәктәптә грамотаға өйрәтеү осоронда мәктәп йәшендәге балаларҙы телмәр эшмәкәрлегенә өйрәтеү төп йүнәлеш булып тора. Был эшмәкәрлек баланы грамотаға өйрәтеүҙән башлап, артабан аңлап тасуири уҡыу, грамоталы яҙыу, мәҙәниәтле аралашыу күнекмәләре формалаштырыу, йәғни интеллектуаль-эшмәкәр, аралашыусан шәхес тәрбиәләүҙе күҙ уңында тота. Балаға рухи йөкмәтке һалыу, әхлаҡи тәрбиә биреү, эстетик зауыҡ, эмоциональ тотороҡло торош-булмыш формалаштырыу туған тел аша бойомға ашырыла. Был йәһәттән телмәр эшмәкәрлегенә өйрәтеү ҙур әһәмиәткә эйә.
Яңы стандарттар буйынса уҡыусыларҙа лингвистик (тел), аралашыу (коммуникатив), этнокультура өлкәһенә ҡараған компетентлыҡ булдырыу талап ителә.
Лингвистик компетентлыҡ өндәр һәм хәрефтәрҙе, һүҙьяһалышын, һүҙбәйләнештәрҙе, һөйләмдәрҙе, һүҙ төркөмдәрен, һөйләм киҫәктәрен, лексик һәм грамматик берәмектәрҙе үҙ эсенә ала.
Аралашыу компетентлыҡ – уҡығанды һәм башҡалар һөйләгәнде аңлау, һүҙ байлығын, телдең грамматик яғын дөрөҫ итеп үҙләштереү, телдән һәм яҙма формала бәйләнешле телмәр күнекмәләрен булдырыу.
Этнокультура өлкәһен ҡараған компетентлыҡ – ул уҡыусыларҙың телгә өйрәнеү барышында милли үҙенсәлектәрҙе сағылдырған текстар менән эшләү, йола, халыҡ ауыҙ-тел ижады үрнәктәрен белеүе, ихтирам итеүе.
Башланғыс мәктәптә башҡорт теле дәрестәрендә белем биреүҙең төп бурыстары:
- туған телдә камил һөйләшеү, фекереңде еткерә белеү, тел һәм телмәр күнекмәләрен тәрән үҙләштереүгә өлгәшеү;
- уҡыусыларҙың төрлө эшмәкәрлекте үҙләштереүҙәренә ирешеү, универсаль уҡыу эш төрҙәренә өйрәтеү;
- башҡорт халҡының рухи мираҫын өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү;
- дәреслек, өҫтәмә материал, һүҙлектәр, белешмә әҙәбиәт менән эш итеү күнекмәләрен камиллаштырыу;
- уҡыусыларҙың логик фекерләү һәләттәрен үҫтереү.
Программаның бурыстарын тормошҡа ашырыу өсөн заманса эш методтарын һәм алымдарын ҡулланырға кәрәк. Дәрестә уҡыусыларға төплө белем нигеҙҙәре, ныҡлы күнекмәләр биреү менән бергә, уларҙың танып белеү эшмәкәрлеген һәм фекерләүен үҫтереүсе, дөйөм үҫешен тәьмин итеүсе алымдар һәм саралар менән файҙаланыу мотлаҡ талап булып тора.
Рәсәй мәғарифын модернизациялау концепцияһында мәғариф алдында ҡуйған төп маҡсат – баланы шәхес итеп тәрбиәләү. Рәсәй Федерацияһының мәғарифты үҫтереү программаһында ла «Дөйөм белем биреү мәктәбен модернизациялау, нигеҙҙә, уҡыусыларға билдәле күләмдә белем биреүҙе генә күҙ уңында тотмай, ә уны шәхес булараҡ үҫтереү, танып белеү һәм эшмәкәрлек һәләттәрен үҫтереү” ҡыҙыл һыҙыҡ өҫтөнә алынған. Шул маҡсаттан сығып башҡорт телен уҡытыуҙың үҙәк мәсьәләләре билдәләнде:
телмәр эшмәкәрлеген формалаштырыу: тыңлау, һөйләү, уҡыу, яҙыу;
тел системаһын (фонетика, лексика, орфография, орфоэпия, грамматика, пунктуация) өйрәнеү;
башҡорт теле предметы аша тирә-яҡты танып белергә, мәғлүмәтле булырға өйрәтеү;
башҡорт теле ғилемен өйрәнгәндә баланың шәхси һәләттәрен, мөмкинселектәрен иҫәпкә алып, уның һәләтен, эрудицияһын формалаштырыу өсөн шарттар тыуҙырыу;
тел ғилемен өйрәнеү процесында универсаль уҡыу эш төрҙәренә өйрәтеү, уҡыу эшмәкәрлегенең төп компоненттарын үҙләштереү;
милли үҙаңды формалаштырыуға нигеҙ һалыу.
Башҡорт теленә өйрәтеү-өйрәнеү программаһының төп принциптары:
Фәнни-теоретик белем биреү.
Һәр баланы төрлө яҡлап өҙлөкһөҙ үҫтереү.
Һәр баланың шәхси үҙенсәлектәрен иҫәпкә алыу.
Баланың тәбиғәттән бирелгән, ата-бабалары булмышынан күскән ыңғай сифаттарын иҫәпкә алыу.
Башҡорт телен заманса аралашыу, коммуникатив эшмәкәр мөнәсәбәт ҡороу ҡоралы итеп ҡулланыу.
Баланың психик һәм физик һаулығын һаҡлау, нығытыу.
2. Уҡыу предметының дөйөм характеристикаһы.
Башҡорт теленән эш программаһы “ Башҡорт лицейҙары, гимназиялары, мәктәптәренең башланғыс кластары өсөн программаһына, Ф.Ш. Сынбулатованың “Башҡорт теле “ дәреслектәренә таянып төҙөлдө.
Башҡорт теле дәрестәренең маҡсаты һәм бурыстары:
- башҡорт теленең үҙенсәлектәрен , дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәләрен үҙләштереү;
- телдең теге йәки был күренештәрен өйрәнеү,
- телмәр мәҙәниәтен камиллаштырыу.
Ижади эштәр күләмлерәк һәм йөкмәткелерәк йүнәлеш ала. Был маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыу түбәндәге мәсьәләләрҙе хәл итеүҙе бурыс итеп ҡуя:
-фонетика, лексика, орфография, орфоэпия, грамматика, пунктуация, телмәр үҫтереү өлкәһендәге белемдәрҙе, оҫталыҡты артабан нығытыу, киңәйтеү;
-өҙлөкһөҙ, матур һәм тиҙ яҙыу күнекмәләрен артабан үҫтереү;
-грамоталы яҙыу, уҡыу, диалогта ҡатнашыу, монолог ,текстар төҙөү һәм һөйләү, шиғыр, әкиәт, хикәйә ижад итеү;
-туған тел дәрестәре менән предмет-ара бәйләнеш булдырыу: сағыштырыу, йәнләндереү сараларын ҡулланып, тасуирлап яҙыу; теге йәки был күренешкә, кешеләр мөнәсәбәтенә, ҡылыҡ-фиғелдәренә ҡарашыңды , фекереңде белдереү күнекмәләрен сифатлыраҡ кимәлгә күтәреү.
Дөйөм белем биреү буйынса икенсе быуын дәүләт стандарттары уҡыусылар һәм уҡытыусылар алдына түбәнге талаптарҙы һәм бурыстарҙы ҡуя:
1.Уҡыусының уҡыу эшенә, белем алыу эшмәкәрлегенә үҙен өйрәтеү, фекерләү, аҡыл-аң ҡеүәһен үҫтереү; үҙен уратып алған һәр нәмәгә, күренешкә, хәл-ваҡиғаға үҙ ҡарашы, баһаһы булған шәхес итеп үҫтереү.
2. Башҡорт балаларының күпселеге мәктәпкә үҙ телендә һөйләшеп килә. Рус теленә өйрәтеү балаларҙың башҡорт телендә алынған белемдәренә нигеҙләнеп өйрәтелә.
3.Телде аралашыу, кешеләр менән хеҙмәттәшлек итеү, мөнәсәбәт ҡороу ҡоралы итеп күҙаллап өйрәтеү.
4.Башланғыс мәктәптә туған тел уҡытыуҙы, уҡытыу- тәрбиә эшен халҡыбыҙҙың бай мираҫына ҡороу шарт.
5.Башланғыс мәктәптә уҡытылған бүтән фәндәрҙе – рус теле һәм әҙәбиәте, тәбиғәтте өйрәнеү, математика, һынлы сәнғәт, музыка өлкәһендәге белемдәрен башҡорт теле предметы менән тығыҙ бәйләнештә уҡытыу мөһим.
3. Предметтың уҡыу планында тотҡан урыны
4-се класс өсөн башҡорт теленән эш программаһы “ Башҡорт лицейҙары, гимназиялары, мәктәптәренең башланғыс кластары өсөн программаһына, Ф.Ш. Сынбулатованың “Башҡорт теле “ дәреслектәренә таянып төҙөлдө.
Программа материалын өйрәнеү өсөн бөтәһе 105 сәғәт бирелә (35 аҙна x 3 сәғәт).
4.Предметтың уҡытыу ҡиммәттәре
Рәсәй мәғарифын 2020 йылға тиклем модернизациялау концепцияһы тураһындағы законында төп йүнәлештәрҙең береһе булып баланы шәхес итеп формалаштырыу тора. Был йүнәлештә уҡытыу эшен ойоштороу – программаның төп талаптарының береһе.
Шәхес ул:
башҡорт теленең фәнни-теоретик нигеҙҙәрен белгән, үҙ теленең төп үҙенсәлектәрен тәрән тойомлаған, туған телендә иркен һөйләшкән кешеләр менән аралашыу мәҙәниәтенә эйә булған;
белем алыу, уҡымышлы, мәғлүмәтле булыуға, үҙенә кәрәк информацияны үҙ аллы эҙләү һәм уға эйә булыу һәләте булған;
мәктәптә алған белемдә тормош ситуацияларына сығарыуға һәләтле булған; алған белемде стандарт булмаған ситуацияларҙа ҡуллана белеүсе;
хаталаныуҙан ҡурҡмай, ышаныслы эш итеүсе; яңылышҡанда эшләнгән хаталарҙың сығанағын асыҡлай һәм анализлай белгән, уларҙы булдырмау юлдарын билдәләп, хата эшләнгән эштәрҙән фәһем ала белеүсе;
үҙен уратып алған һәр объектҡа, күренешкә үҙ фекере, ҡарашы булған;
социаль әхлаҡи ҡанундарға эйә булыусы; кеше ҡайғыһын, зарын аңлай белеүсе; тотороҡло рухлы, матур эске мәҙәниәтле, алдынғы ҡарашлы кеше;
хислелек, үҙеңдең хис-тойғоларыңды аңлай һәм билдәләй (әйтә) белеү;
башҡа кешеләрҙең хис-тойғоларын аңлай һәм билдәләй белеү, уртаҡлаша алыу;
матурлыҡ тойғоһо – тәбиғәт матурлығын күрә белеү, йәнле тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш;
нәфис һүҙҙең матурлығын тоя белеү,үҙеңдең телмәреңде камиллаштырыуға ынтылыу;
ғаилә ҡиммәттәрен аңлау, үҙеңдең яҡындарыңа ҡарата ихтирам, рәхмәт, яуаплылыҡ тойғолары;
текст авторы менән диалог ҡороуға ҡыҙыҡһыныу,уҡыуға ихтыяж;
үҙеңдең һәм әйләнә-тирәңдәге кешеләрҙең ҡылыҡтарына дөрөҫ баһа биреү;
мораль тәртип ҡағиҙәләрен көйләүсеэтик тойғолар – намыҫлана, ояла белеү, ғәйебеңде танып ғәфү үтенеү.
5. “Башҡорт теле” предметтарын өйрәнеү һөҙөмтәләре
”Башҡорт теле” программаһын өйрәнеү процесында уҡыусы өйрәнергә тейеш:
1. Шәхси сифаттарҙы үҫтерергә:
-үҙ аллы эш итергә , белем алыу процесына етди һәм яуаплы ҡарарға;
-атай-әсәйгә, тиҫтерҙәренә , уҡыусыларға, яҡындарына, мәктәп хеҙмәткәрҙәренә ҡарата ихтирамлы булырға;
- мәктәп йыһаздарына, уҡыу-әсбаптарына һаҡсыл булырға;
- Тыуған илде яратырға, ерҙе, телде һаҡларға;
- һаулыҡты нығытырға;
- ҡунаҡта, кинола йәки экскурсияла һәм башҡа йәмәғәт урындарында әҙәпле булырға, файҙалы ял итергә;
- кеше менән аралышыу этикетын үҙләштерергә.
2. Предмет буйынса белем алырға:
- һүҙҙең өн моделенә ярашлы һүҙ уйлап табырға;
- һүҙҙең өлөштәрен (тамыр һәм ялғау , яһаусы ялғау һәм яһалма һүҙ) айырырға.
- тамырҙаш һүҙҙәрҙе танырға, уларҙы башҡа оҡшаш һүҙҙәрҙән айырырға;
- тартынҡы һәм һуҙынҡы өндәр һәм хәрефтәр,парлы-парһыҙ, яңғырау-һаңғырау, сонор тартынҡы өндәр, сиратлашып килеүсе тартынҡылар тураһында һөйләй белергә;
-һүҙгә фонетик анализ яһай белергә;
-ҡушма һүҙҙәрҙе танырға, уларҙың дөрөҫ яҙылышын аңлата белергә;
-үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе танырға һәм уларға дөрөҫ ялғау ҡуша белергә тейеш;
-һүҙ төркөмдәрен (предмет атамаһын, билдәһен, хәрәкәтен белдергән һәм ярҙамсы һүҙҙәрҙе ) таба белергә ;
-һөйләмдең баш киҫәктәрен айыра белергә;
-сюжетлы һүрәт , һорауҙар, терәк һүҙҙәр ярҙамында хикәйә, әкиәт ижад итергә.
3. Универсаль уҡыу эш төрҙәрен үҙләштерергә:
- үҙ аллы белем алырға , мәғлүмәт йыйырға һәм уларҙы ҡуллана белергә;
-дәрес барышында уҡытыусы менән берлектә эшләргә: дәрескә маҡсат ҡуйырға һәм уны дәрес һуҙымында күҙ уңында тота белергә һәм тормошҡа ашырырға, эште дөрөҫ планлаштырырға, эҙләнеү эше алып барырға;
-эҙләнеү эше һөҙөмтәләре буйынса презентация эшләргә;
-тиҫтерҙәре һәм оло кешеләр менән итәғәтле һөйләшергә, кеше менән мөнәсәбәт ҡороу оҫталығын үҙләштерергә;
-эшләгән эштәрен дөрөҫ баһаларға һәм кәрәк икән төҙәтмәләр индерергә.
Көйләүсе универсаль уҡыу эшмәкәрлеге:
- Тыуған илгә, уның теленә, мәҙәниәтенә, тарихына һөйөү һәм хөрмәт;
- төрлө ситуацияларҙа йәштәштәре һәм ололар менән хеҙмәттәшлек күнекмәһе, конфликтлы һәм бәхәсле ситуацияларҙан сығыу юлын белеү;- толерантлыҡ;
- башҡа кешеләрҙең хис-тойғоларын аңлай һәм билдәләй белеү, уртаҡлаша алыу;
- матурлыҡ тойғоһо – тәбиғәт матурлығын күрә белеү, йәнле тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш үҙеңдең һәм әйләнә-тирәңдәге кешеләрҙең ҡылыҡтарына дөрөҫ баһа биреү;
- мораль тәртип ҡағиҙәләрен көйләүсеэтик тойғолар – намыҫлана, ояла белеү, ғәйебеңде танып ғәфү үтенеү.
Танып-белеү универсаль уҡыу эшмәкәрлеге:
- телмәр ситуацияһына ярашлы үҙеңдең фекереңде телдән әйтеү;
- төрлө формала бирелгән мәғлүмәтте таба белеү (тотош текст, иллюстрация, схема, таблица);
-мәғлүмәтте бер форманан икенсе формаға үҙгәртә белеү (план, схема, таблица төҙөү);
-һүҙлектәр, белешмә материал менән менән файҙалана белеү;
-анализлай һәм синтезлай белеү;
-сәбәп-һөҙөмтә бәйләнештәрен урынлаштыра белеү;
-фекерләй белеү;
Коммуникатив универсаль уҡыу эшмәкәрлеге:
- һөйләү һәм яҙма формала яуап бирә белеү;
-телмәр сараларын төрлө коммуникатив мәсьәләләрҙе сисеүҙә дөрөҫ ҡулланыу;
- телмәрҙең диалогик һәм монологик формаларын яҡшы белеү;
-үҙеңдең фекереңде нигеҙләй белеү һәм дөрөҫ итеп башҡаларға еткерә алыу;
-башҡаларҙы ла ишетә һәм тыңлай белеү, уларҙың ҡараштарын аңларға тырышыу, кәрәк булғанда үҙеңдең ҡарашыңды төҙәтә белеү;
-дөйөм эшмәкәрлек барышында ҡарар ҡабул итә белеү;
-һорауҙар бирә белеү.
6. “Башҡорт теле” дәрестәре темаларының йөкмәткеһе
4-се класс
Дүртенсе класс программаһы укыусының өс йыл буйы үҙләштергән тел ғилеме өлкәһендәге белемдәрен тулыландырыу һәм бөтөн бер системаға килтереү, телмәр эшмәкәрлеген тулыһынса формалаштырыу, универсаль уҡыу оҫталығын сифатлы кимәлгә күтәреү маҡсатын ҡуя.
Башланғыс мәктәпте тамамлаусы уҡыусы алдына түбәндәге мәсьәләләр ҡуйыла.
Фонетика һәм орфоэпия.
Ижек, баҫым, һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәр, ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар, парлы һәм парһыҙ яңғырау һәм һаңғырау тартынҡылар, өн һәм хәреф тураһындағы белемдәрен системаға һалыу. Ҡайһы бер һүҙҙәрҙең үҙенсәлекле әйтелеше (орфоэпия), һүҙгә тулы фонетик анализ.
Һүҙ составы (морфемика).
Һүҙ составы (тамыр, ялғау). Тамырҙаш һүҙҙәр. Яһаусы (суффикс), үҙгәртеүсе ялғауҙар. Тамырға ялғау ҡушыу юлы менән һүҙ яһау (һүҙьяһалыш). Һүҙ составына анализ.
Орфография һәм пунктуация.
Башҡорт теле орфограммаларын системаға һалыу. Тыныш билдәләрен дөрөҫ ҡуйып, хатаһыҙ күсереп яҙырға, диктант, изложение, инша һәм башҡа тикшереү эштәрен үтәй алырға бурыслы.
Синтаксис.
Һүҙ, һүҙбәйләнеш, һөйләм. Уларҙың оҡшаш һәм айырмалы яҡтары. Һөйләү маҡсаты буйынса һөйләмдәрҙе хәбәр, һорау һәм өндәү һөйләмдәргә айырыу, һөйләмдең баш һәм эйәрсән киҫәктәре, һөйләмгә синтаксик анализ.
Морфология.
Һүҙ төркөмдәре. Үҙ аллы һүҙ төркөмдәре. Ярҙамсы һүҙҙәр.
Исем. Исемдең предметты атау функцияһы. Исемдең һорауҙары, Уртаҡлыҡ һәм яңғыҙлыҡ исемдәр. Исемдең һан менән үҙгәреше. Исемдең эйәлек заты менән үҙгәреше. Исемдең килеш менән үҙгәреше. Килеш һорауҙары. Ҡалын һәм нәҙек килеш ялғауҙары. Рус теленән ингән һүҙҙәрҙең килеш менән үҙгәреүе. Исемгә морфологик анализ.
Алмаш. Уның төркөмсәләре. Зат алмаштары. Килеш менән үҙгәреше. Һорау һәм күрһәтеү алмаштары. Алмашҡа морфологик анализ.
Сифат. Тамыр һәм яһалма сифаттар. Сифаттарҙың үҙгәреше. Сифат дәрәжәләре. Төп һәм шартлы сифаттар. Сифатҡа морфологик анализ.
Рәүеш. Рәүештең төркөмсәләре. Рәүеш һәм сифат. Рәүешкә морфологик анализ.
Ҡылым. Ҡылымдарҙың яһалышы. Тамыр, яһалма, ҡушма ҡылымдар. Ҡылымдарҙың үҙгәреше (заман, зат, һан, барлыҡ- юҡлыҡ). Үткән заман ҡылымдары. Уларҙың зат, һан менән үҙгәреше, барлыҡ-юҡлыҡ, шаһитлы-шаһитһыҙ формалары. Хәҙерге заман ҡылымдары. Уларҙың зат, һан менән үҙгәреше, барлыҡ-юҡлыҡ формалары. Киләсәк заман ҡылымдарының зат, һан менән үҙгәреше, барлыҡ-юҡлыҡ формалары. Киләсәк заман ҡылымдарының төрҙәре (эш-хәрәкәттең үтәлеүенә икеләнеү, мотлаҡ ышандырыу). Кылым һөйкәлештәре. Бойороҡ һөйкәлеше ҡылымдары. Уларҙың зат, һан менән үҙгәреше, барлыҡ-юҡлыҡ формалары. Хәбәр һөйкәлеше ҡылымдары. Уларҙың заман, зат, һан менән үҙгәреше, барлыҡ-юҡлыҡ формалары. Шарт һөйкәлеше ҡылымдары. Теләк һөйкәлеше ҡылымдары. Ҡылымға морфологик анализ.
Һан. Ябай һәм ҡушма һандар, һан төркөмсәләре, һандарҙың дөрөҫ яҙылышы, һандарҙың башҡа һүҙҙәр менән оҡшашлығы, һанға морфологик анализ.
6. Лексика. Һүҙҙең лексик һәм грамматик мәғәнәләре. Һүҙҙең күп мәғәнәлелеге. Тура һәм күсмә мәғәнәле һүҙҙәр. Омонимдар. Синонимдар. Антонимдар.
7. Телмәр үҫтереү. Бәйләнешле телмәр. Текст. Уның мәғәнәүи өлөштәре. Абзац. Өыҙыл юл. Идея-тематик йөкмәтке. Текст йөкмәткеһенең планын төҙөү. Тексты һөйләү. Инша, изложение.
7. “Башҡорт теле” дәрестәренә тематик план (2-се класс)
……………….. Аҙнаға 3 сәғәт, йылына 105 сәғәт
№
План буйынса
Фактик
дата
Дәрестең темаһы
Планлаштырылған һөҙөмтәләр
1
3.09
Уҡымышлы булыу ни өсөн кәрәк?
предмет
метапредмет
шәхси үҫеш
Байрам менән ҡотлау тексы төҙөү. Текст ижад итеү.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү.
Үҙ-ара аралашып, йылы мөғәмәлә итергәһәм уртаҡ эште планға ярашлы теүәл үтәргәөйрәтеү; төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙыңһәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү.
Мәктәптең, класс бүлмәһенең матур, таҙа булыуын күреп, шуны булдырыусы мәктәп хеҙмәткәрҙәренә рәхмәтеңде белдерергә; класташтарыңды, уҡытыусыңды яратыуыңды, һағыныуыңды белдереп, хис-тойғоларыңды еткерергә баҙнат итеү. Уларҙың һинең өсөн ҡәҙерле булыуын төшөнөү.
2-4
5.09
8.09
10.09
Ҙур хәреф. Һөйләм. Һүҙбәйләнеш.
Һөйләм башын ҙур хәрефтән яҙыу, аҙағында тейешле тыныш билдәһе ҡуйыу. Тейешле интонация менән уҡыу. Күсереп яҙыу ҡағиҙәләрен үтәү.
Эш проекты ҡорорға, уны планлаштырырға, эш күләмен билдәләп, бүлешеп алырға өйрәнеү. Парлап, төркөмләшеп эшләргә күнегеү. Эш буйынса партнерыңды тыңларға һәм эшмәкәрлегеңде уның менән килешеп көйләргә тырышыу.
Уҡыу – ул хеҙмәт итеү, тырышып эшләү икәненә нығыраҡ инана барыу. Күмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.
5-6
12.09
15.09
Баш хәреф. Кеше исемдәре.
Кеше исемдәрен аңлатҡан һүҙҙәрҙе ҡарау, сағыштырыу, һығымта яһау, баш хәреф менән яҙылышына төшөнөү. Уларҙы дөрөҫ яҙырға күнегеү.
Вариантлап үҙ-аллы эшләргә, бер-береңдең эшен тикшерергә, баһаларға өйрәнеү.
Эште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙ эшеңде баһалау.
Үҙеңдең эшеңдән ҡәнәғәтләнеү ала белеү, бергә эшләгәндә эште тигеҙ бүлешеп үтәргәөйрәнеү, бәхәсле ситуациянан бер-береңдең баһаһын төшөрмәйенсә сыға белеү.
7-9
17.09
19.09
22.09
Баш хәреф. Кеше фамилиялары.
Кеше фамилияларын аңлатҡан һүҙҙәрҙе ҡарау, сағыштырыу, һығымта яһау, баш хәреф менән яҙылышына төшөнөү. Уларҙы дөрөҫ яҙырға күнегеү.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү.
Фактик материалға нигеҙләнеп һығымта яһау.
Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.
10-11
24.09
29.09
Баш хәреф. Ер-һыу атамалары.
Ер-һыу атамаларын аңлатҡан һүҙҙәрҙе ҡарау, сағыштырыу, һығымта яһау, баш хәреф менән яҙылышына төшөнөү. Уларҙы дөрөҫ яҙырға күнегеү.
Моделдәр, схемалар менән эшләргә күнегеү. Уҡыу диалогында ҡатнашыу; нимәнелер аңламаған осраҡта баҙнатһылығыңды еңеп, һорау бирергә күнегеү; өйрәнгән уҡыу материалы буйынса һығымта яһарға һәм уны дөрөҫ формалаштырып класҡа әйтергә баҙнат итеү.Эш буйынса партнерыңды тыңларға һәм эшмәкәрлегеңде уның менән килешеп көйләргә тырышыу.
Күмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.
12-14
1.10
3.10
6.10
Ҙур хәреф. Хайуан ҡушаматтары.
Хайуан ҡушаматтарын аңлатҡан һүҙҙәрҙе ҡарау, сағыштырыу, һығымта яһау, баш хәреф менән яҙылышына төшөнөү. Уларҙы дөрөҫ яҙырға күнегеү.
*Парлап, төркөмләшеп эшләргә күнегеү. Эш буйынса партнерыңды тыңларға һәм эшмәкәрлегеңде уның менән килешеп көйләргә тырышыу.
Тема буйынса һығымта яһай белеү.
Кешеләргә ҡарата алсаҡ, изге күңелле булыуҙың һау-сәләмәт булыуға килтереүен аңлау. “Ҡөрьән”китабын белеү
15
8.10
Тикшереү эше.
Кеше исемдәрен, фамилияларын, хайуан ҡушаматтарын, ер-һыу атамаларын аңлатҡан һүҙҙәрҙе дөрөҫяҙыу
Үҙ-ара аралашып, йылы мөғәмәлә итергәһәм уртаҡ эште планға ярашлы теүәл үтәргәөйрәтеү; төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙыңһәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү.
Үҙ аллылыҡҡа һәм үҙеңдең эшеңә яуаплы ҡарашлы булырға өйрәнеү.Тәбиғәт күренештәренә иғтибарлы булыу, уның хозурлығын , һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
16
13.10
Үҙ-ара һөйләшеү. Диалог.
Һөйләмдә әйтелгән хәбәрҙең йөкмәткеһенә, уның әйтелеү маҡсатына һәм ундағы әйтелгәндең ниндәй хис-тойғолар менән хәбәр ителеүенә ҡарап, уны дөрөҫ интонация менән уҡыу һәм уның аҙағына тейешле тыныш билдәһе ҡуйыу.
Һөйләм эсендәге һүҙҙәрҙе дөрөҫ тәртиптә урынлаштырыу.
Эште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙ эшеңде баһалау.
Үҙ аллылыҡҡа һәм үҙеңдең эшеңә яуаплы ҡарашлы булырға өйрәнеү.Тәбиғәт күренештәренә иғтибарлы булыу, уның хозурлығын , һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
Диктант яҙғанда иғтибарлы булырға.
17-18
15.10
17.10
Үҙ-ара һөйләшеү ҡороу. Диалог.
Һөйләмдә әйтелгән хәбәрҙең йөкмәткеһенә, уның әйтелеү маҡсатына һәм ундағы әйтелгәндең ниндәй хис-тойғолар менән хәбәр ителеүенә ҡарап, уны дөрөҫ интонация менән уҡыу һәм уның аҙағына тейешле тыныш билдәһе ҡуйыу.
Һөйләм эсендәге һүҙҙәрҙе дөрөҫ тәртиптә урынлаштырыу.
Парлашып эшләү процесында парталаш ду6ыңа ярҙам итеү, уның эшен, фекерен күтәрешеү; үҙеңдеңүтәгән эшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеүһәм төшөнөү.
Күмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.
19-20
20.10
22.10
Йәмғиәт урындарында осрашыу. Диалог.
Һөйләмдә әйтелгән хәбәрҙең йөкмәткеһенә, уның әйтелеү маҡсатына һәм ундағы әйтелгәндең ниндәй хис-тойғолар менән хәбәр ителеүенә ҡарап, уны дөрөҫ интонация менән уҡыу һәм уның аҙағына тейешле тыныш билдәһе ҡуйыу.
Һөйләм эсендәге һүҙҙәрҙе дөрөҫ тәртиптә урынлаштырыу.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү.
Үҙ фекереңде ҡыҫҡа һәм аңлайышлы итеп еткереү, уны яҡлай белеү.
Уҡыу – ул хеҙмәт итеү, тырышып эшләү икәненә нығыраҡ инана барыу. Күмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.
21-22
24.10
26.10
Яҡын кешеләрҙе ҡотлау.
Һөйләмдәрҙе тейешле интонация менән уҡыу.
тейешле һүҙ өҫтәп тулыландырыу.
уҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу; үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү;һөҙөмтәне һәм белемде үҙләштереү кимәлен күҙаллау
Фекереңде асыҡ һәм аныҡ әйтергә өйрәнеү, кәрәк икән 8орау2ар бир9 беле7.
23-25
28.10
30.10
5.11
Әкиәт геройҙары. Минең тиҫтерҙәрем. Аралашыу этикеты.
Һөйләмдә әйтелгән хәбәрҙең йөкмәткеһенә, уның әйтелеү маҡсатына һәм ундағы әйтелгәндең ниндәй хис-тойғолар менән хәбәр ителеүенә ҡарап, уны дөрөҫ интонация менән уҡыу һәм уның аҙағына тейешле тыныш билдәһе ҡуйыу.
Һөйләм эсендәге һүҙҙәрҙе дөрөҫ тәртиптә урынлаштырыу.
Һөйләмдә һаналып килгән һүҙҙәр араһында өтөр ҡуйыу.
Төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү,
Үҙ аллы эш итергә, белем алыу процесына етди һәм яуаплы ҡарау
Эшләгән эшеңде тикшерергә, үҙләштереү кимәлен баһалау.
Эшләнгән эштең һөҙөмтәләрен барларға һәм артабан эште ойоштороу планын күҙалларға өйрәнеү.
Телмәр, хәтер, ижади һәләт үҫтереү өҫтөндә эшләү.
26-28
7.11
10.11
12.11
Мәғлүмәт, белешмә эҙләу.
Йәмғиәт урындарында ашығыс белешмә кәрәк булған осраҡта, фекереңде аңлайышлы , ҡыҫҡа итеп аңлата белеү. Телефон аша яғымлы итеп, фекереңде асыҡ әйтеп һөйләшергә өйрәнеү
Картина буйынса фекер алышыуҙа ҡатнашырға, тема буйынса парталаш дуҫың менән кәңәшләшергә йәки бәхәс ҡорорға.
Эште уның шартына ярашлы эҙмә-эҙлекле итеп үтәү, үҙ фекереңде иҫбат итеп; уның дөрөҫлөгөн тикшерергә, баһаларға күнегеү.
Картиналағы тәбиғәт күренешен оҡшатыуыңды белдереп, хис-тойғоларыңды еткерергә баҙнат итеү.
29-31
14.11
17.11
19.11
Диалог ҡороу. Әйтеш. Һынамыш. Мәҡәл-әйтемдәр.
Актуаль темаларға ике кеше араһында һөйләшеү ижад итергә. Уны тейешле тыныш билдәләрен ҡуйып дәфтәргә яҙырға.
Эште уның шартына ярашлы эҙмә-эҙлекле итеп үтәү, үҙ фекереңде иҫбат итеп; уның дөрөҫлөгөн тикшерергә, баһаларға күнегеү.
Үҙ аллылыҡҡа һәм үҙеңдең эшеңә яуаплы ҡарашлы булырға өйрәнеү.
32-33
21.11
24.11
Иғлан. Белдереү.
Йәмғиәт урындарында ашығыс белешмә кәрәк булған осраҡта, фекереңде аңлайышлы , ҡыҫҡа итеп аңлата белеү.
Дәрес процесында күҙәтергә, сағыштырырға, анализларға һәм һығымта яһарға өйрәнеү;
мәғлүмәтте ҡабул итеү, эшкәртә белеү, маҡсатҡа ярашлы ҡулланыу;
Башҡаларға ҡарата иғтибарлылыҡ, үҙ-үҙеңә ышаныс тәрбиәләү. Һығымта яһарға өйрәнеү; эшләнгән эште анализлау, тикшереү, хаталарын табыу, төҙәтеү.
34-35
26.11
28.11
Тикшереү эше. Эшкә анализ.
Актуаль темаларға ике кеше араһында һөйләшеү ижад итергә. Уны тейешле тыныш билдәләрен ҡуйып дәфтәргә яҙырға.
Төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙың һәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү.
Күмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.
36-37
1.12
3.12
Һөйләм.
Һөйләмде тейешле интонация менән уҡырға, тыңларға. Уның мәғәнәһенә төшөнөргә. Һөйләм төҙөргә. Уны баш хәрефтән башларға, аҙағында тейешле тыныш билдәһе ҡуйырға.
Уҡыу диалогында ҡатнашыу; нимәнелер аңламаған осраҡта баҙнатһылығыңды еңеп, һорау бирергә күнегеү; өйрәнгән уҡыу материалы буйынса һығымта яһарға һәм уны дөрөҫ формалаштырып класҡа әйтергә баҙнат итеү.
Төркөмдә эшләгәндә бер-береңә хөрмәт менән ҡарау, кәрәк икән, ярҙам итеү.
38-40
5.12
8.12
10.12
Һөйләмдең баш киҫәктәре. Эйә, хәбәр.
Уҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу; үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү;һөҙөмтәне һәм белемде үҙләштереү кимәлен күҙаллау.
Күмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү. Уҡылған текст буйынса үҙ ҡарашыңды әйтергә баҙнатсылыҡ итеү.
41
12.12
Һүрәт буйынса өйрәтеү иншаһы. “Торналы күл”.
Һүрәткә ярашлы ҡулланыу өсөн бирелгән һүҙҙәр менән сюжет йөкмәткеһен асырға.
Сағыштырыуҙар аша фекерләүһәләтен үҫтереү, һәр эште еренә еткереп үтәү, үҙ эшеңәғәҙел баһа бирергә күнегеү. Үҙеңдең эшеңдән ҡәнәғәтләнеү ала белеү, бергә эшләгәндә эште тигеҙ бүлешеп үтәргәөйрәнеү, бәхәсле ситуациянан бер-береңдең баһаһын төшөрмәйенсә сыға белеү.
Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.
Парлашып эшләү процесында парталаш дуҫыңа ярҙам итеү, уның эшен, фекерен күтәрешеү; үҙеңдеңүтәгән эшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеүһәм төшөнөү.
42-43
15.12
17.12
Хәбәр һөйләм.
Хәбәр һөйләм аҙағында нөктә ҡуйырға. Уны дөрөҫ күсереп яҙырға.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү; үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү.
Кәрәк ваҡытта уҡытыусыңдан, иптәшеңдән ярҙам һорай, иптәштәрең алдында ҡурҡмайынса сығыш яһай белеү.
44-45
19.12
22.12
Өндәү һөйләм.
Өндәү һөйләмде тейешле интонация менән уҡырға. Диктант яҙғанда хәбәр һөйләм аҙағында – нөктә, өндәү һөйләм аҙағында өндәү тамғаһы ҡуя белергә.
Эште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙэшеңдебаһалау
Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү. Башҡортса сыҡҡан әҙәбиә ҫәрҙәргә, гәзит-журналдарға, телерадиотапшырыуҙарҙың әһәмиәтен аңлау һәм ҡыҙыҡһыныу уятыу, уларҙы уҡырға һәм ҡарарға теләк тыуҙырыу, китаптарға һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
46-47
24.12
26.12
29.12
Һорау һөйләм.
Һорау һөйләмде тейешле интонация менән уҡырға. Уҡытыусыға, тиҫтерҙәреңә нимәлер асыҡлау, нимә хаҡындалыр белешеү маҡсатында һорау бирергә. Хәбәр йәки өндәү һөйләмде һорау һөйләмгә әйләндерергә. Текст йөкмәткеһе буйынса һорауҙар төҙөргә һәм класташтарыңа бирергә.
Йәмғиәттәге тәртип һәм әхлаҡ ҡағиҙәләрен белеү; үҙеңдең эшмәкәрлегеңде дөйөм проблеманы хәл итеүгә йүнәлтә белеү.
Иптәштәреңә, уҡытыусыңа ҡарата булған йылы тойғо-кисерештәреңде белдерергә өйрәнеү.
Кәрәк ваҡытта уҡытыусыңдан, иптәшеңдән ярҙам һорай, иптәштәрең алдында ҡурҡмайынса сығыш яһай белеү.
.
48-50
14.01
16.01
19.01
Текст. Һорау, өндәү һөйләмдәр.
2-3, 3-4 һөйләдән торған текст төҙөй белергә. Күсереп яҙыу ҡағиҙәһенә ярашлы тексты күсереп яҙырға.
Уҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу;үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү;һөҙөмтәне һәм белемде үҙләштереү кимәлен күҙаллау
Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.
51
21.01
Тикшереү эше.
Һөйләмде дөрөҫ яҙырға. Күсереп яҙыу ҡағиҙәләренә ярашлы тексты күсереп яҙырға.
Эште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙ эшеңде баһалау.
Күмәк эшләгәндә эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.
52
23.01
Һүҙҙәрҙәң дөрөҫ яҙылышы.
4-5, 5-6 хәрефтән торған һүҙҙәрҙе әйтеп яҙырға. Һүҙҙе юлдан юлға күсереү өсөн ижектәргә дөрөҫ бүлергә.
Эште уның шартына ярашлы эҙмә-эҙлекле итеп үтәү, үҙ фекереңде иҫбат итеп; уның дөрөҫлөгөн тикшерергә, баһаларға күнегеү.
Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.
53-55
26.01
28.01
30.01
Ҡалын һәм нәҙек әйтелешле һүҙҙәр.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү. Парталаш ду6ы4а 3арата и1тибарлы булыу.
Уҡытыусы, иптәштәреңдең кәңәштәренә, иҫкәртеүҙәренәҡолаҡһала белеү, туған тел, тыуған ил төшөнсәләренең мәғәнәһенә төшөнөү
56-57
2.02
4.02
Һүрәт буйыеса инша. “Елдерәләр саналар”.
Һүрәт буйынса ҡулланыу өсөн бирелгән һүҙҙәр менән хикәйә төҙөргә.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү. һөйләү оҫталығын камиллаштырыу; мәғлүмәтле булыу оҫталығына ынтылыу, уларҙың оҡшаш һәм айырымланған билдәләрен асыҡлай белеү, һүҙ байлығын арттырыу. Кәрәк ваҡытта уҡытыусыңдан, иптәшеңдән ярҙам һорай, иптәштәрең алдында ҡурҡмайынса сығыш яһай белеү
Иптәштәреңә, уҡытыусыңа ҡарата булған йылы тойғо-кисерештәреңде белдерергәөйрәнеү.
58-59
6.02
9.02
Һүҙҙе юлдан юлға күсереү.
Һүҙҙе ижеккә бүлеү ысулдарын үҙләштерергә. Һүҙҙе юлдан юлға күсереү оҫталығы булдырырға.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү.
Парлашып эшләү процесында парталаш ду6ыңа ярҙам итеү, уның эшен, фекерен күтәрешеү; үҙеңдеңүтәгән эшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеүһәм төшөнөү.
60-62
11.02
13.02
16.02
Уу-Үү хәрефе.
У-ү хәрефле һүҙҙәрҙе күҙәрегә, сағыштырырға, һығымта яһарға. У-ү хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға.
Уҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу;үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү;һөҙөмтәне һәм белемде үҙләштереү кимәлен күҙаллау.
Күмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.
63
18.02
Һүрәт буйынса өйрәтеү иншаһы. Шарлауыҡ янында
Инша яҙырға өйрәнергә.
Уҡыу диалогында ҡатнашыу; нимәнелер аңламаған осраҡта баҙнатһылығыңды еңеп, һорау бирергә күнегеү; өйрәнгән уҡыу материалы буйынса һығымта яһарға һәм уны дөрөҫ формалаштырып класҡа әйтергә баҙнат итеү.
Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.
64-65
20.02
25.02
Оо-Өө хәрефле һүҙҙәр.
Ө,ө хәрефле һүҙҙәрҙе күҙәтергә, сағыштырырға, һығымта яһарға. Ө,ө хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға
Үҙ аллылыҡҡа һәм үҙеңдең эшеңә яуаплы ҡарашлы булырға өйрәнеү.Тәбиғәт күренештәренә иғтибарлы булыу, уның хозурлығын , һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
Төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙың һәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү.
66
27.02
Изложение. “Терпе ҡыҙына күстәнәс”.
Тексты аңлап уҡырға. Ундағы төп фекерҙе билдәләргә. Текстың йөкмәткеһен эҙмә – эҙлекле һөйләргә. План төҙөргә. Дәфтәргә яҙырға.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү. Төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙың һәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү.
Эшләнгән эштең һөҙөмтәләрен барларға һәм артабан эште ойоштороу планын күҙалларға.
Телмәр, хәтер, ижади һәләт үҫтереү өҫтөндә эшләү.
67-68
1.03
3.03
Ээ хәрефле һүҙҙәр.
Ээ хәрефле һүҙҙәрҙе күҙәтергә, сағыштырырға, һығымта яһарға. Ээ хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға.
Үҙ-ара аралашып, йылы мөғәмәлә итергәһәм уртаҡ эште планға ярашлы теүәл үтәргәөйрәтеү; төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙыңһәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү.
Үҙ аллы эш итергә, белем алыу процесына етди һәм яуаплы ҡарарға. Эшләгән эшеңде тикшерергә, үҙләштереү кимәлен баһаларға.
69
5.03
[э] өнө һүҙ уртаһында һәм аҙағында.
Һүҙҙең өн моделн төҙөргә. Уны күҙәтергә, ( [э] өнөн) һығымта яҙырға. [э] өнө һүҙ башында һәм уртаһында ( аҙағында) килгән һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға. Һүҙҙе юлдан юлға дөрөҫ күсерергә. Һөйләмде күсереп яҙыу ҡағиҙәләрен үтәргә.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү.
Үҙ эшеңә ғәҙел баһа бирергә күнегеү; әҫәрҙәге ваҡиғаларға ҡарата булған тойғо-кисерештәреңде белдерергә өйрәнеү.
70-71
10.03
12.03
Ы хәрефле һуҙҙәр.
Һүҙ байлығын арттырыға. Уларҙы дөрөҫ яҙырға.
Парлашып эшләү процесында парталаш ду6ыңа ярҙам итеү, уның эшен, фекерен күтәрешеү; үҙеңдеңүтәгән эшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеүһәм төшөнөү.
Иптәштәреңә, уҡытыусыңа ҡарата булған йылы тойғо-кисерештәреңде белдерергә өйрәнеү.
.
72
15.03
Тикшереү эше. Контроль күсереп яҙыу йәки диктант.
Эште грамотлы яҙырға.
Эште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙ эшеңде баһалау.
Күмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү. Иптәшеңә иғтибарлы булыу.
73-74
17.03
19.03
Й хәрефле һүҙҙәр. Уларҙың дөрөҫ яҙылышы.
Һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға.
Әңгәмәсенең әйткәнен ишетеп, аңлап, дөрөҫ йүнәлештә эш итеү; уның һөйләгәнен күҙенә ҡарап тыңлай, хуплай белеү; үҙ фекереңде еткереү, дәлилдәр килтереп иҫбатлай, һығымта яһай белеү; үҙаллы эште еренә еткереп үтәү.
Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.
75-77
22.03
24.03
5.04
Й хәрефле һүҙҙәр. Уларҙың яҙылышы.
Дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәләрен үтәргә.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү.
Кәрәк ваҡытта уҡытыусыңдан, иптәшеңдән ярҙам һорай, иптәштәрең алдында ҡурҡмайынса сығыш яһай белеү, эште аҙағына еткерергә өйрәнеү; текстың дөрөҫлөгөн тикшереү, үҙалдыңа баһалау; уйлап табыу, ижади һәләт, телмәр үҫтереү.
78
7.04
Инша. “Һаумы, Яңы йыл!”
Инша яҙырға өйрәнергә.
Уҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу;үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү;һөҙөмтәне һәм белемде үҙләштереү кимәлен күҙаллау
Күмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.
79-80
9.04
12.04
[йа] өндәре ниидәй хәреф менән тамғалана?
Я хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға.
Эште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙ эшеңде баһалау.
Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.
81-82
14.04
16.04
[йу] өнө ниндәй хәреф менән тамғалана? Юю хәрефе.
Ю хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға.
Һөйләргә теләгән хәл-ваҡиғаларҙы эҙмә-эҙлекле итеп тасуирлап, һөйләмдәрен дөрөҫ ҡороп, һөйләү, хатаһыҙ яҙыу күнекмәләрен үҫтереү.
Тема буйынса фекереңде дәлилләү, иҫбатлау күнекмәһе алыу; уңғанлыҡ, тырышлыҡ кеүек ыңғай сифаттың әһәмиәтен күрһәтеү; эшлекле, эшсән кешеләргә ҡарата ихтирамлы ҡараш тәрбиәләү.
83-84
19.04
21.04
[йэ] өнө ниндәй хәреф менән тамғалана?
Е хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү.
Парлашып эшләү процесында парталаш дуҫыңа ярҙам итеү, уның эшен, фекерен күтәрешеү; үҙеңдеңүтәгән эшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеүһәм төшөнөү.
85
23.04
[йо] өнө ниндәй хәреф менән тамғалана?
Ё хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға.
Төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙың һәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү.
Иптәшеңә ҡарата иғтибарлылыҡ, ихтирамлылыҡ, хөрмәт кеүек ыңғай сифаттар тәрбиәләү; үҙ-ара татыу хеҙмәттәшлек итергә өйрәнеү.
86
26.04
Тикшереү эше.
Һығымта яһарға өйрәнеү; эшләнгән эште анализлау, тикшереү, хаталарын табыу, төҙәтеү. Дәрестең темаһын, маҡсатын билдәләргә күнегеү; планға ярашлы эш итә белеү; эшләгән эште йомғаҡларға, уның буйынса һығымта яһарға өйрәнеү; төркөмдә иптәштәреңде иғтибар менән тыңлау, үҙеңдең үтәгәнэшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеү һәм төшөнөү..
Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.
87
28.04
Һүҙ төркөмдәре.
Һүҙҙәрҙе күҙәтергә, сағыштырырға.Һығымта яһарға. Текстағы һүҙҙәрҙе аңлатҡан мәғәнәһе буйынса төркөмләй белергә.
Уҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу; үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү.
Тема буйынса фекереңде дәлилләү, иҫбатлау күнекмәһе алыу; уңғанлыҡ, тырышлыҡ кеүек ыңғай сифаттың әһәмиәтен күрһәтеү; эшлекле, эшсән кешеләргә ҡарата ихтирамлы ҡараш тәрбиәләү.
88-89
30.04
3.05
Предметтың атамаһын белдергән һүҙҙәр.
Предметтарҙы күҙәтергә, тасуирлап, һүрәтләп һөйләргә ( бирелгән алгоритмға ярашлы ). Предметтың атамаһын белдергән һүҙҙәрҙе һөйләм схемаһында тейешле тамғалар менән билдәләргә.
Эште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙ эшеңде баһалау.
Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.
90-91
5.05
7.05
Предметтың хәрәкәтен белдергән һүҙҙәр.
Предметтың башҡарған эшен, хәрәкәтен атарға. Предметтың хәрәкәтен белдергән һүҙгә һорау ҡуя белергә. Предметтың атамаһына ярашлы уның хәрәкәтен белдергән һүҙҙәр уйлап әйтергә, яҙырға.
Иптәшеңә ҡарата иғтибарлылыҡ, ихтирамлылыҡ, хөрмәт кеүек ыңғай сифаттар тәрбиәләү; үҙ-ара татыу хеҙмәттәшлек итергә өйрәнеү.
92-93
10.05
12.05
Предметтың билдәһен белдергән һүҙҙәр.
Предметтың билдәһен атарға. Һүҙбәйләнеш төҙөп яҙырға. Һөйләмдә билдә-һүҙҙәрҙе айырырға. Уларға һорау ҡуйырға.
Үҙ-ара аралашып, йылы мөғәмәлә итергәһәм уртаҡ эште планға ярашлы теүәл үтәргәөйрәтеү; төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙыңһәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү..
Темаға ҡарата фекереңде дәлилләү, иҫбатлау күнекмәһе алыу; уңғанлыҡ, тырышлыҡ кеүек ыңғай сифаттың әһәмиәтен күрһәтеү; эшлекле, эшсән кешеләргә ҡарата ихтирамлы ҡараш тәрбиәләү.
94-95
14.05
17.05
Һөйләмдең тиң киҫәктәре.
Һөйләмдә һаналып киткән билдә-һүҙҙәр араһында өтөр ҡуйырға. Һөйләмдең баш киҫәктәрен, эйәрсән киҫәктәрен тамғалай белергә.
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү.
Үҙ аллылыҡҡа һәм үҙеңдең эшеңә яуаплы ҡарашлы булырға өйрәнеү.Тәбиғәт күренештәренә иғтибарлы булыу, уның хозурлығын , һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.
96-98
19.05
21.05
Ярҙамсы һүҙҙәр.
Ярҙамсы һүҙҙәрҙе телмәрҙе йәнләндереү, уны тәрән мәғәнәле итеү маҡсатында ҡулланырға. Уларҙы предметтың атамаһын, хәрәкәтен, билдәһен белдергән һүҙҙәрҙән айырым яҙырға.
Уҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу; үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү.
Иптәшеңә ҡарата иғтибарлылыҡ, ихтирамлылыҡ, хөрмәт кеүек ыңғай сифаттар тәрбиәләү; үҙ-ара татыу хеҙмәттәшлек итергә өйрәнеү.
99-100
24.05
26.05
Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Һөйләмде дөрөҫ күсереп яҙырға. Уҡытыусы әйтеүе аҫтында текст яҙырға. Һөйләмдә баш, эйәрсән кисәктәрҙе тейешле тамға (һыҙма) менән билдәләргә. Һүҙҙәрҙең өн моделен дөрөҫ төҙөргә, транскрипцияла яҙырға, орфограммаларҙың аҫтына һыҙырға, аңлата белергә.
Эште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙ эшеңде баһалау. Йәмғиәттәге тәртип һәм әхлаҡ ҡағиҙәләрен белеү; үҙеңдең эшмәкәрлегеңде дөйөм проблеманы хәл итеүгә йүнәлтә белеү.
Тема буйынса фекереңде дәлилләү, иҫбатлау күнекмәһе алыу; уңғанлыҡ, тырышлыҡ кеүек ыңғай сифаттың әһәмиәтен күрһәтеү; эшлекле, эшсән кешеләргә ҡарата ихтирамлы ҡараш тәрбиәләү.
101-102
28.05
30.05
Йыллыҡ тикшереү эше. Эшкә анализ.
Бирелгән эштәрҙе аңлы уҡып, дөрөҫ итеп үтәргә..
Диалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү.
Күмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.
103-104
Йыл буйы уткәндәрҙе ҡабатлау
Сағыштырыуҙар аша фекерләүһәләтен үҫтереү, һәр эште еренә еткереп үтәү, үҙ эшеңәғәҙел баһа бирергә күнегеү. Эште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙэшеңде баһалау
Дәрестең темаһын, маҡсатын билдәләргә күнегеү; планға ярашлы эш итә белеү; эшләгән эште йомғаҡларға, уның буйынса һығымта яһарға өйрәнеү; төркөмдә иптәштәреңде иғтибар менән тыңлау, үҙеңдең үтәгәнэшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеү һәм төшөнөү.
Темаға ҡарата фекереңде дәлилләү, иҫбатлау күнекмәһе алыу; уңғанлыҡ, тырышлыҡ кеүек ыңғай сифаттың әһәмиәтен күрһәтеү; эшлекле, эшсән кешеләргә ҡарата ихтирамлы ҡараш тәрбиәләү.
105
Йомғаҡлау дәресе
Каникулға әҙерлек тураһында һөйләшеү ҡороу. Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.
Йәмғиәттәге тәртип һәм әхлаҡ ҡағиҙәләрен белеү; үҙеңдең эшмәкәрлегеңде дөйөм проблеманы хәл итеүгә йүнәлтә белеү.
Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.
8.Материал-техник ҡулланмалар
Уҡыу – уҡытыу методик ҡулланмалар исемлеге
4-се класс
Төп әҙәбиәт
1. М.С. Дәүләтшина, С.В. Атнағолова. Башҡорт теле : Башланғыс мәктәптең икенсе класы өсөн уҡыу китабы. – Өфө: Китап, 2010
2. Сынбулатова Ф.Ш. “ Башҡорт теле” дәреслегенә методик ҡулланма. 1-2-се кластар. – Өфө: Китап, 2008
3. Мәүлийәрова Ә.Т. Яңы стандарттар буйынса дөйөм белем биреү мәктәптәренең 1-4 – се кластар өсөн “Башҡорт теле” дәреслегенә программа. – Өфө: Китап, 2010
4. Һүҙлектәр.
Өҫтәлмә әҙәбиәт
Башҡортса – русса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге. – Өфө: Китап, 1994..
Тел төҙәткестәр, тиҙәйткестәр, һанамыштар. Төҙөүселәре: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.
«Башҡортостан уҡытыусыһы», «Аҡбуҙат», «Аманат» журналдары; “Йәншишмә” гәзиттәре.
Ял минуттары өсөн күнегеүҙәр. Методик ҡулланма. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008
“Башҡорт теле” дәреслеге ( автор Ф.Ш.Сынбулатова һ.б.)
“Башҡорт теле дәфтәре” ( автор Ф.Ш.Сынбулатова һ.б.)
“Контроль эштәр дәфтәре” ( автор Ф.Ш.Сынбулатова һ.б.)
“Комплекслы предмет-ара тикшереү эштәре”( автор Ф.Ш.Сынбулатова һ.б.)
Техник ҡулланмалар
Класс таҡтаһы;
Ноутбук;
Мультимедиялы проектор;
Магнитофон;
Сканер, лазерлы принтер.
Йыһазландырыу:
Киҫмә һыҙмалар, киҫмә фишкалар;
Күргәҙмә материалдар, һүрәттәр;
Үҫтереүсе өҫтәл уйындары;
Үҫтереүсе электрон уйындар;
Таблицалар, картиналар;
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


c: text/html

text:
Башҡорт медицина университеты яңы тыуған сабыйҙарҙы ҡарап үҫтереү өсөн ҡорамалдар һатып алыуға 20 миллион һум аҡса аласаҡ
Башҡорт дәүләт медицина университеты федераль бюджеттан түбән һәм экстремаль түбән тән ауырлығы менән тыуған балаларҙы ҡарап үҫтереү өсөн медицина ҡорамалдары һатып алыуға 20 миллион һум күләмендә субсидия аласаҡ. Рәсәй Хөкүмәтенең 25 декабрҙәге тейешле ҡарары бөгөн, 27 декабрҙә, ведомство сайтында урынлаштырылды.
Бойороҡҡа ярашлы, 2013 йылда был маҡсаттарға субсидиялар 40 миллион һум тәшкил итәсәк. Улар Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының ике юғары һөнәри белем биреү федераль дәүләт бюджет учреждениеһына бирелә. Улар – Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү дәүләт медицина университеты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты.
Әлеге бойороҡто тормошҡа ашырыу түбән һәм экстремаль түбән тән ауырлығы менән тыуған балаларға ярҙам күрһәтеү кимәлен арттырырға, ауырыуҙар һанын һәм балалар үлемен кәметергә мөмкинлек бирәсәк.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Республикала яҙғы баҫыу эштәре башланды Фото: Олег Яровиков
Республикала яҙғы баҫыу эштәре башланды
Республикала яҙғы баҫыу эштәре башланды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлия Антипина/.
Башҡортостан игенселәре яҙғы баҫыу эштәренә тотондо. Баймаҡ районының «Рассвет» ауыл хужалығы кооперативы республикала беренселәрҙән булып күп йыллыҡ үләндәрҙе тырматыуға төштө. Бында 50 гектар сәсеүлек эшкәртелгән дә инде.
Рәсәй Гидрометеорология үҙәге күҙаллауын иҫәпкә алып, сәсеү эштәренең апрель аҙаҡтарында башланыуы ихтимал. Төп культураларҙы 21 көн эсендә, күп тигәндә 25 майға тиклем сәсеү планлаштырыла. Быйылғы яҙғы сәсеү 2 миллион 46 мең гектар майҙанда башҡарыласаҡ, был былтырғы кимәлгә тап килә. Аграрийҙар алдында эштәрҙе сәсеү майҙандарын кәметмәйенсә башҡарыу бурысы тора.
Башҡортостандың Ауыл хужалығы буйынса консультация үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, яҙғы сәсеүгә 299 мең тонна орлоҡ әҙерләнгән, шуның 37 мең тоннаһы — элиталы орлоҡтар. Страховкалау фондына — 29 мең тонна орлоҡ, күсмә фондҡа — 77 мең тонна ужым культуралары орлоғо, 2214 күп йыллыҡ үләндәр орлоғо һалынған. Был 2014 йылғы күрһәткестәр менән сағыштырғанда юғарыраҡ.


text:
Республиканың авиамоделселәре 90-сы йылдарҙа төҙөлгән күнекмә майҙансыҡтарынан һәм мауығыуҙың ҡиммәт булыуынан яфалана Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Республиканың авиамоделселәре 90-сы йылдарҙа төҙөлгән күнекмә майҙансыҡтарынан һәм мауығыуҙың ҡиммәт булыуынан яфалана
Республиканың авиамоделселәре 90-сы йылдарҙа төҙөлгән күнекмә майҙансыҡтарынан һәм мауығыуҙың ҡиммәт булыуынан яфалана Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Авиамодель спортын тергеҙеү өсөн асфальт түшәлгән майҙансыҡтар, кадрҙар һәм дәүләт ярҙамы кәрәк, тип иҫәпләйҙәр был өлкәлә эшләүсе педагогтар. Техник спорт төрҙәре менән шөғөлләнгән үҫмерҙәр артабан яҡшы инженерҙар булып китә, әммә уларҙың юғары уҡыу йортона һәм конструкторҙар бюроһына барыуына тиклем бер ҡыҙыҡһыныу менән энтузиазм ғына аҙ. 90-сы йылдарҙа корд моделдәре өсөн асфальттан осоу майҙансыҡтары һалынды, тоташ бер быуын түңәрәккә йөрөүселәр юҡ булды һәм техник ижадтың сығымлы төрҙәрен финанслау сығанаҡтары юғалды.
«Айырылыу нөктәһе» республика фестивале ойоштороусыһы, Өфө дәүләт авиация техник университетының авиация двигателдәре факультеты деканы урынбаҫары һәм Николай Сенюшкиндың әйтеүе буйынса, «авиамоделизм менән шөғөлләнеү ҡиммәткә төшә һәм һәр теләүсе лә йәки ойошма ярыштарҙа ҡатнашыу өсөн аҡса һалырға әҙер түгел».
— Авиамодель спорты менән күңел биреп шөғөлләнеүсе үҫмерҙәр артабан мауығыуҙарын ташлай, сөнки бының өсөн уларҙың финанс мөмкинлектәре юҡ. Мәскәүҙә үҙ аҡсаларын авиамодель үҫешенә һалған эшҡыуарҙар бар, улар өсөн был хобби. Ярыштарға әҙерләнеү һәм уларҙа ҡатнашыу 300 мең һумға барып баҫасаҡ, — тине Николай Сенюшкин. – Шул арала, тап авиамоделизм менән шөғөлләнеү артабан үҫмерҙәрҙе техник вуздарға заманса иҡтисад талап иткән инженер һөнәрҙәренә алып килә. Өфө дәүләт авиация техник университеты деканы урынбаҫары билдәләген икенсе мәсьәлә – ул Өфөлә күнекмә базаларының булмауы.
— Беҙ алдан шөғөлләнгән бөтә майҙансыҡтарҙа хәҙер төҙөлөш бара, — тине ул. — Төбәктә авиамодель спортын уңышлы үҫтереү өсөн быуындар араһында өҙөклөк мәсьәләһен хәл итергә кәрәк, — тип иҫәпләй агентлыҡ әңгәмәсеһе. — Йәш техниктар мәктәптәрендә үҫкән өлкән быуын кешеләре бар, авиамодель төҙөү менән мауыҡҡан заманса уҡыусылар бар, әммә 90-сы йылдарҙа улар менән бер кем дә шөғөлләнмәгән урта звено юҡ, улар модель эшләү һәм уны спорт төрө булараҡ үҫтереү менән ҡыҙыҡһынмайҙар, — тип билдәләне Николай Сенюшкин.
Республика балалар-үҫмерҙәр техник ижады үҙәге директоры урынбаҫары Оксана Семенованың әйтеүе буйынса, балалар, ҡағиҙә булараҡ, осһоҙ авиамодель төрҙәрен эшләү менән шөғөлләнә, әммә бөтә Рәсәй кимәлендәге ярыштарҙа танылыу таба».
— Пенопласт пластинаһынан улар өлгө буйынса планерҙар киҫеп ала, модель оса алырлыҡ итеп яраштыралар, аэродинамиканы, һауа ағымдарын өйрәнәләр. Быйыл федераль кимәлдә Өфөнөң «Оҫта ҡул» йәш техниктар клубы, Стәрлетамаҡтың техник ижад үҙәге һәм «Орион» Дим районының балалар ижады үҙәге уңышлы сығыш яһаны, — тине Оксана Семенова.
Бынан тыш, яңы ғына Ҡазанда үткән Бөтә донъя роботтар олимпиадаһының Рәсәй этабында Башҡортостандың авиамодель спорты йыйылмаһы федерацияһы икенсе урын яуланы.


text:
Мәжит Ғафуриҙың йорт-музейында «Боронғо ҡала серҙәре» күргәҙмәһе асылды
ӨФӨ, 2014 йыл, 10 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Бөгөн Өфөлә Мәжит-Ғафуриҙың йорт-музейында «Боронғо ҡала серҙәре» артефакттар һәм фотоһүрәттәр күргәҙмәһе асылды.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы «Урал» галереяһында «Боронғо Өфө» Музей-ҡурсаулығы тарафынан тәүге тапҡыр ойошторолған күргәҙмә хаҡында хәбәр иткәйне. Республика халҡының һорауы буйынса күргәҙмә экспонаттарын яңынан күрһәтеү тураһында ҡарар ҡабул ителде. Унда «Өфө-II ҡаласығы» ҡомартҡыһының материалдары урын алған. Күргәҙмә Башҡортосан Президенты гранты ярҙамы менән ойошторолдо.
«Өфө-II ҡаласығы» көньяҡ Уралда иң эре ҡомартҡыларҙан һанала. Ҡаласыҡ 1953 йылда асылған, ҡаҙыныу эштәре 2006 йылда башланған. Ошо ваҡыт эсендә миллиондан ашыу артефакт табылған.
«Боронғо ҡала серҙәре» күргәҙмәһе Мәжит Ғафуриҙың йорт-музейында 18 декабргә тиклем эшләйәсәк, инеү ирекле. 19 декабрҙән Яңы йылға ҡәҙәр БР Милли музейында уҙасаҡ республиканың мәҙәни мираҫы объекттары фотокүргәҙмәһендә ҡатнаша.


text:
«Родина» кинотеатрында Өфө епархияһының фотокүргәҙмәһе үтә
Өфөлә «Родина» кинотеатрының фойеһында «Өфө епархияһы: тарих һәм хәҙерге заман» фотокүргәҙмәһе асылды. Унда революцияға тиклемге һәм хәҙерге заман фоторәссамдарының эштәре ҡуйылған. Фотоларҙа епархияның дин әһелдәре һәм храмдары мәңгеләштерелгән, ХХ быуат аҙағында Өфөлә һәм республикала дин тергеҙелеүенең тарихы сағылдырылған.
Ағымдағы йылдың июнь – авгусында был фотоһүрәттәрҙең күп өлөшө Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли киапханала күргәҙмәгә ҡуйылғайны. Халыҡ һорауы буйынса экспозицияның яңы вариантында уның тарихи өлөшө киңәйтелгән.


text:
Рөстәм Хәмитов Михаил Нестеров тыуыуына 150 йыл тулыуҙы билдәләү тураһында Указға ҡул ҡуйҙы
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Билдәле рус рәссамы, Башҡорт дәүләт художество музейына нигеҙ һалыусы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Михаил Василий улы Нестеров тыуыуына 150 йыл тулыуҙы билдәләү тураһында» Указына ҡул ҡуйҙы.
Указға ярашлы, Михаил Нестеров тыуыуына 150 йыл тулыу айҡанлы юбилей саралары 2012 йылда үтәсәк.
Хөкүмәткә юбилей саралары планын әҙерләргә ҡушылды.
Указдың тормошҡа ашырылыуын контролдә тотоу Башҡортостан Президенты Хакимиәтенә йөкмәтелде, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостанда планлаштырылған майҙандарҙың 5 процентында бесән сабылған
Республика аграрийҙары 52 мең гектарҙа үлән сапты, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә. Был — күп йыллыҡ үлән сәселгән майҙандарҙың 5 проценты. Йәмғеһе 16 мең тонна бесән әҙерләнгән. Иң ҙур күләмдәр Хәйбулла (11 мең тонна) һәм Әлшәй (10 мең тонна) районы хужалыҡтарына тура килә.
Сенаж траншеяларына 47 мең тонна һутлы йәшел масса һалынған. Был эш Стәрлетамаҡ районында әүҙем алып барыла, бында 13 мең тонна сенаж тупланған.
Аграр ведомство мәғлүмәттәренә ярашлы, мал аҙығы әҙерләү кампанияһы республиканың бөтә райондарында ла тиерлек алып барыла. Төньяҡ-көнсығыш райондар ғына был исемлеккә инмәй. Малды ҡышҡылыҡҡа мал аҙығы менән тәьмин итеү өсөн ауыл эшсәндәренә йәмғеһе 750 мең тонна бесән, 2 млн 356 мең тонна сенаж һәм 1 млн 600 мең тонна силос әҙерләргә кәрәк буласаҡ.


text:
Йәш шағирҙарҙың яңы шиғырҙары «Йәштәр тауышы» серияһында донъя күрҙе
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә «Йәштәр тауышы» серияһы китаптары донъя күрҙе.
Шиғри йыйынтыҡтарҙы лирик ҡатын-ҡыҙ шиғриәтен яратыусыларға биш йәш автор тәҡдим итә. Ул Зимфира Абушахманова («Минең ҡәҙерлем» шиғырҙар йыйынтығы), Айгөл Айытҡолова («Ҡымыҙ тәме»), Гөлнур Ҡыуатова («Бөтә йөрәк менән»), Оксана Кузьмина («Жители проталин»), Альбина Хәлиуллина («Һинһеҙ…»).
Бөтә китаптар ҙа берҙәм стилдә тиражы 1000 дана итеп нәшер ителгән. Шиғри йыйынтыҡтарҙы «Китап» нәшриәте магазиндарында һатып алырға мөмкин, тип хәбәр итә учреждениеның матбуғат хеҙмәте.
«Йәштәр тауышы» китаптар серияһын нәшер итеү тураһындағы ҡарар 2004 йылда ҡабул ителә. Был серия йыл һайын әҙәбиәттең төрлө өлкәләрендә етди аҙым эшләгән йәш авторҙарҙың ижадын баҫтырып сығара. Быйыл был проект һөҙөмтәһендә йәш авторҙарҙың рус, башҡорт һәм татар телдәрендә биш китабы донъя күрә.


text:
Гагаралар
Гагара һымаҡтар (лат. Gavia, (урыҫ. Гагарообразные ) — төньяҡ өлкәләрҙә йәшәй торған ҡырлас күкрәкле һыу ҡоштары, уға гагаралар һәм сыпҡайҙар инә[1]; гагаралар ғаиләһенән һыу ҡоштары отряды. Европа, Азия һәм Төньяҡ Америкала тереклек итә. Кәүҙәһе 100 см, ҡанат йәйеме 150 см-ға ҡәҙәр. Муйыны оҙон, һығылмалы. Башы кескенә, мороно оҙон, тура. Ҡаурыйҙары тығыҙ, ҡуйы. Ҡоро ерҙә, бәкәл һөйәгенә таянып, шыуышып ҡына йөрөй ала. Төп аҙығы - балыҡ, эре һыу умыртҡаһыҙҙары. кертелгән.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т.Г.Баишев, 1952)
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гагары // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)


text:
Һуғарыу
Һуғарыу — тупраҡтың уңдырышлылығын күтәреү өсөн, дымлылыҡ етешмәгән баҫыуҙарға һыу һибеү. Һуғарыу мелиорацияның бер төрө булып тора. Һуғарыу үҫемлек тамырҙарын һыу менән тәьмин итә, ер өҫтөнөң дымлылығын арттыра һәм температураһын түбәнәйтә.
Һуғарыу ысулдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ыҙан буйлап һуғарыу каналындағы һыуҙы насос ярҙамында һибеү;
- махсус һалынған торбаларҙан һыу һибеү;
- аэрозоль һуғарыу — ер өҫтөнөң дымлылығын һәм температураһын көйләү өсөн ваҡ ҡына һыу тамсылары менән һуғарыу;
- тупраҡ аҫтынан һуғарыу — һыуҙы үҫемлектәрҙең тамыр ҡатламына биреп һуғарыу;
- лиманлы һуғарыу — яҙғы ағын һыу менән бер мәртәбә үткәреле торған һуғарыу;
- яһалма ямғыр яуҙырыу — үҙйөрөшлө һәм үҙйөрөшһөҙ системалар ярҙамында уратып һәм фонтан рәүешендә һыу һибеү.
Тирә-яҡ мөхиткә тиҫкәре эҙемтәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- иррагацион эрозия (ер өҫтөнөң йыуылыуы);
- тупраҡта агроиррагацион культура тупланыу;
- тапраҡ татырланыуы;
- грунт һәм тупраҡтың һаҙланыуы;
- ер өҫтө һәм ер аҫты һыуҙарының бысраныуы;
- йылғалар һайығайыуы;
- урындағы рельефтың баҫылыуы.
Һуғарыу өсөн ер аҫты минераль грунт һыуҙарын файҙаланыу тупраҡтың татырланыуына килтерә. Шулай уҡ минераль ашламалар ҡулланыу тупрактың татырланыуына килтерә.


text:
Баш ҡалала тәҡдим ителгән иң юғары эш хаҡы — 200 мең һум Фото: Олег Яровиков
Баш ҡалала тәҡдим ителгән иң юғары эш хаҡы — 200 мең һум
Баш ҡалала тәҡдим ителгән иң юғары эш хаҡы — 200 мең һум Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
HeadHunter эш һәм хеҙмәткәрҙәр эҙләү сайтының тикшереүҙәр хеҙмәтендә асыҡланыуынса, май айында Өфөлә тәҡдим ителгән иң юғары хеҙмәт хаҡы 200 мең һум тәшкил иткән. Баш ҡаланың эш биреүселәре уртаса 25 мең һум вәғәҙәләй. Эш эҙләүселәр иһә 33 мең һумлыҡ хеҙмәт хаҡына риза.
«Быйыл май айы уҙған йылдарҙан бер аҙ айырыла, — тине HeadHunter сайтының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Елана Таращук. — Әгәр быға тиклем яҙҙың һуңғы айында эш эҙләүселәрҙең һәм эш биреүселәрҙең әүҙемлеге кәмеһә, хәҙер иһә кире күренеш. Компаниялар ҙа күп кенә вакансиялар тәҡдим итә, халыҡ та эш эҙләүҙе көҙгә ҡалдырмай».


text:
Өфөлә Муса Гәрәевтың тыуыуына 90 йыл тулыуға арналған күргәҙмә асыла
27 июндә Республика Хәрби Дан музейында ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевтың тыуыуына 90 йыл тулыуға арналған күргәҙмә асыла. Унда Башҡортостандың берҙән-бер ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы, данлыҡлы осоусы-штурмлаусының тормошона һәм хәрби эшмәкәрлегенә ҡағылышлы мемориаль реликвиялар, Республика Хәрби Дан музейы, БР Милли музейы, Илеш районы Үрге Йәркәй ауылындағы М.Гәрәев музейы, ДОСААФ-тың Башҡортостан рспублика бүлексәһе фондтарынан фотодокументтар, БР Үҙәк дәүләт йәмәғәт берекмәләре архивынан материалдар күргәҙмәгә ҡуйыласаҡ. Экспозиция «М.Гәрәевтың бала сағы», «Бөйөк Ватан һуғышы йылдары», «Ғаиләһе, ата-әсәһе, яуҙаш дуҫтары», «Һуғыштан һуңғы йылдар, ДОСААФ-та эшләгән ваҡыты», «Осрашыуҙар. Сығыштар. Иҫтәлектәр» кеүек бүлектәрҙән тора.
Күргәҙмәне асыу тантанаһы 27 июндә сәғәт 12-лә башлана.


text:
Башҡортостан сатрашсылары Рәсәй йәштәренең II йәйге Спартакиадаһы финалистары булды
Орскиҙа Рәсәй йәштәренең II йәйге Спартакиадаһының икенсе этабы турниры — йәштәр араһында сатраш буйынса Волга буйы федераль округы команда чемпионаты тамамланды.
Башҡортостан республикаһы данын ФИДЕ мастеры Дмитрий Дармин, спорт мастерлығына кандидат Владислав Төхвәтуллин һәм ФИДЕ мастеры Елена Никитинанан торған команда яҡланы.
Улар икенсе урын яуланы һәм Рәсәй йәштәренең II йәйге Спартакиадаһының финал уйындарында ҡатнашыуға хоҡуҡ алды.


text:
Ағас йырғыстар
Ағас йырғыстар (Cossidae) — ҡарышлауыҡтары емеш ағастарын йырғыслап бик ныҡ зарар килтерә торған, төнгө эре күбәләктәр ғаиләһе[1].800 ләп төрө билдәле.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эҫле ағас йырғыс — ҙур кәүҙәле күбәләк. Ҡанат йәйеме 8 см-ға ҡәҙәр, көрән төҫтә, аҡ һәм ҡара һыҙыҡтары бар. Личинкаларының оҙонлоғо 12 см-ға ҡәҙәр, өҫтө ҡуйы ҡыҙыл, аҫты һары төҫтә, зәһәр еҫле. Ғәҙәттә 3 йыл үҫә, кәүҙәнең аҫҡы өлөшөн киң һәм тирән юлдар яһап кимерәләр. Дала зонаһында ултыртылған ағастарҙа осорайҙар, тал, алмағас һ.б. ағастарға урынлашалар.
Батынҡы ағас күбәләге — уртаса ҙурлыктағы күбәләк (4 см-ға ҡәҙәр). Ҡанаттары аҡ төҫтә, ҡара төркөләре бар, ҡорһағы ҡара төҫтә, буй-буй аҡ һыҙыҡлы. Личинкаһы (ҡорто) аҡ төҫтә, ҡара таптары бар, япраҡлы ағастар үҙағасында үҫә. Ике төр күбәләк тә май айыннан август айына ҡәҙәр оса, емеш ағасларына зыян килтерергә мөмкин.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
Баш ҡалала ГТО нормативтарын тапшырыу башланды
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Өфөлә «Берҙәм Рәсәй» партияһы булышлығында ГТО нормативтарын тапшырыу башланды. 5 апрелдә Совет районының 5-се лицейында спорт сараһы уҙҙы, унда 7-8 класс уҡыусылары ҡатнашты, тип хәбәр итте ER.RU.
ГТО нормаларын тапшыра башлар алдынан «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостандағы физик культураны һәм спортты үҫтереү буйынса координаторы, кикбоксинг буйынса күп тапҡыр донъя чемпионы, «Рәсәй Рекордтар китабы» рекордсмены Вил Ғабдуллин уҡыусыларға спорт менән шөғөлләнеүҙең файҙаһы һәм ни өсөн Рәсәй граждандарына ГТО нормаларын тапшырырға кәрәклеге хаҡында һөйләне.
Спорт байрамы барышында уҡыусылар турникта күтәрелеү, һығылмалылыҡты тикшереү, оҙонлоҡҡа һикереү буйынса нормативтар тапшырҙы. Йәш спортсылар ГТО нормаларын тапшырыуға етди ҡараны. Бер кем дә йәштәштәренән ҡалышырға теләмәне.
— Акция — сәләмәт йәшәү рәүешенә ылығыу, илһөйәрлек, маҡсатҡа ынтылыш, ихтыяр көсөн тәрбиәләү өсөн нигеҙ булып тора, — тип билдәләне спорт байрамын ойоштороусы, «Балалар спорты-2014» Бөтә Рәсәй проекты еңеүсеһе Линар Солтанов.


text:
Конкурс Башҡортостандағы иң яҡшы стандартлаштырыу хеҙмәтен асыҡлаясаҡ
Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы стандартлаштырыу хеҙмәте исеменә үткәрелгән конкурс быйыл Рәсәйҙә дәүләт стандартлаштырыу менән идара итеүҙе индереүҙең 85 йыллығына арнала.
БР Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлаштырыу үҙәге, Сифат проблемаһы академияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе, Бөтә Рәсәй сифат ойошмаһының төбәк бүлексәһе ойоштороусылар булып сығыш яһай.
Конкурста ҡатнашыу өсөн 1 июлгә тиклем БР Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлаштырыу үҙәгенә заявка ебәрергә кәрәк. Заявканың тәғәйен формаһы юҡ, үҙегеҙ теләгәнсә яҙырға мөмкин. 15 авгусҡа ҡәҙәр анкеталар ҡабул ителә. Анкета стандартлаштырыу хеҙмәте эшенең һөҙөмтәләрен сағылдырырға һәм стандартлаштырыу һәм техник көйләү буйынса белемегеҙҙе күрһәтергә тейеш. Анкетаның билдәләнгән формалары Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлаштырыу үҙәгенең рәсми сайтында бирелә: www.bashtest.ru.
Конкурс комиссияһы өс еңеүсене билдәләйәсәк. Улар Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлаштырыу үҙәгенең Маҡтау грамоталары менән ҡиммәтле бүләктәр аласаҡ.
Иң яҡшы стандартлаштырыу хеҙмәттәре октябрҙә билдәләнәсәк: наградлау тантанаһы Бөтә донъя стандарттар көнө һәм илдә дәүләт стандартлаштырыу идаралығын индереүҙең 85 йыллығын байрам итеү сиктәрендә үткәреләсәк.


text:
ҠАЛАЛАР БИТ ЛӨҒӘТТӘРҘЕ ҠУШЫП, милләттәрҙән яһай винегреттар...
- Подробности
- Родительская категория: "Туған тел" клубы
- Опубликовано 21.07.2012 05:09
Элегерәк ауыл халҡы "Ҡаланы маҡта ла, ауылда йәшә", тип әйтергә ярата торғайны. Хәҙер иһә, урбанизацияның яңы этабында, бындай һүҙҙәр ишетелмәй ҙә тиерлек. Илебеҙҙә һәм бар донъяла барған глобаль үҙгәрештәр ауыл халҡын күпләп ҡалаларға йүнәлткән бер ваҡытта шырпы ҡабындай йорттар һәм иҫәпһеҙ-һанһыҙ автомашиналар тарлығынан ялҡҡан ҡаланыҡылар, киреһенсә, ҡала ситенә, тәбиғәткә ынтыла. Хәҙер инде "Ҡаланы маҡта ла, ауылда йәшә", тигән һүҙҙәрҙе күберәк ҡала халҡы әйтә кеүек. Нисек кенә булмаһын, кешелектең ошо ике ауыл-ҡала бүленеше проблемалары һәр заман өсөн дә актуаль булып ҡаласаҡ. Беҙ ошо хәл-күренеште иҫтә тотоп, ҡала, унда йәшәүселәрҙең менталитеты, ҡаланың милли йөҙө һәм мәҙәниәте темаларына диалогтар һәм монологтар серияһы башларға ҡарар иттек. Бисмиллаға, ҡалала тыуып үҫеүсе милли интеллигенциябыҙҙың икенсе быуын вәкилдәренең әңгәмәһен һеҙҙең иғтибарға тәҡдим итәбеҙ. Улар: яҙыусы һәм журналист Зөһрә БУРАҠАЕВА, тарих фәндәре кандидаты Юлдаш ЙОСОПОВ менән социология фәндәре кандидаты Тимур МОХТАРОВ.
Борсоған тел
- Подробности
- Родительская категория: "Туған тел" клубы
- Опубликовано 20.01.2012 19:00
Милләтебеҙҙең рух шишмәһе ҡоромаһын
- Подробности
- Родительская категория: "Туған тел" клубы
- Опубликовано 09.02.2012 17:12
Бөгөнгө күп милләтле мөхит шарттарында туған телебеҙҙе, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе, халҡыбыҙҙың меңәр йыллыҡ дәүерендә ҡаныбыҙға, аңыбыҙға һеңдерелгән башҡорт рухын һаҡлап ҡалыу еңелдән түгел. Әлбиттә, матбуғат, мәғлүмәт сараларының милләтте тәрбиәләүгә әһәмиәте бик ҙур. Телевидение экрандары аша алып барылған тапшырыуҙар, гәзит, журнал биттәрендә баҫылған мәҡәләләр йәштәрҙең дә, ололарҙың да аңына, томошҡа мөнәсәбәтенә йоғонто яһамай ҡалмай. Әммә бөгөн башҡорт телендә сыҡҡан гәзит, журнадарҙың тиражы бик аҙ, тотош милләткә барып етерлек түгел.
2012 йыл башында башҡорт йәмәғәтселегенең хәле. Ирек Агишевтың сығышы
- Подробности
- Родительская категория: "Туған тел" клубы
- Опубликовано 23.01.2012 05:47
19 ғинуар көнө Өфө ҡалаһында Халыҡ мәғәрифына булышлыҡ итеүсе “Аҡтамыр” һәм “Күк бүре” башҡорт йәмәғәт ойошмалары республикалағы башҡорт йәмәғәт мөхитендә барлыҡҡа килгән ижтимағи–сәйәси хәл тураһында темаһына арналған берләштерелгән йыйылыш үткәрҙе.
Был йыйылышта Өфөләге ҡайһы бер башҡорт йәмәғәт ойошмалары (“Туған тел” клубы, “Беҙ - "Башҡортостан киләсәге" хәрәҡәте) һәм яҡын-тирә региондарҙағы, ҡалаларҙағы башҡорт халыҡ үҙәктәре етәкселәре ҡатнашты.
Йыйылышҡа яҙыусылар, ғалимдар, башҡорт аҡһаҡалдары килде.
Был йыйылышта төп доклад менән "Аҡтамыр" үҙәге етәксеһе Ирек Агишев сығыш яһаны. Бик фәһемле был докладтың тексты менән һеҙҙе таныштырабыҙ, ҡәҙерле уҡыусылар.
Хөрмәтле милләттәштәр, ватандаштар һәм барса йәмәғәтселек әһелдәре!
Бөгөн беҙ бында Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә барлыҡҡа килгән ижтимағи-сәйәси ситуацияны тикшерергә генә йыйынманыҡ. Уҙғарыласаҡ әлеге “Аҡтамыр” башҡорт үҙәге менән “Күк бүре” башҡорт йәмәғәт хәрәкәтенең берләштерелгән йыйылышы башҡорт йәмғиәтселегенең хәҙерге ваҡытта шундай түбән кимәлгә төшөү сәбәптәрен асыҡлаясаҡ һәм был хәлдән сығыу өсөн ниндәй саралар күреү кәрәклеге буйынса халыҡ һәм йәмәғәтселек вәкилдәренең тәҡдимдәрен тыңлаясаҡ.
Мөхтәрәм ватандаштар һәм милләтәштәр!
Мәктәптәрҙә икенсе дәүләт телен өйрәнеү мәсьәләһендә нимәгә ирешергә тейешбеҙ?
- Подробности
- Родительская категория: "Туған тел" клубы
- Опубликовано 02.12.2011 07:52
Минем ҡарауымса, һәр төп халыҡ уҙенең ерендә йәшәп үҙенең телендә аралашҡанда икенсе халыҡ уны аңларлыҡ булырға тейеш. Дәүләт төп халыҡ менән йәшәүсе бөтә этник группаларға телде өйрәтеүҙе ойошторорға тейеш. Шул иҫәптән урта белем биреү системаһы аша...
Товарищ Сталин шулай хәл итте…
- Подробности
- Родительская категория: Мәҡәләләр
- Опубликовано 25.10.2011 16:21
Тимур Мохтаров
“Берҙәм Рәсәй”ҙең, Путиндың президентлыҡҡа үҙ кандидатураһын тәҡдим итеү буйынса шатлығы тынып та, президент Медведев үҙ постынан китеп тә өлгөрмәне, беҙҙең урындағы Сталин табыныусылары, хәҙерге Рәсәй президенты башлап ебәргән десталинизация, йәнәһе, юҡҡа сыҡты тип, үсләшеп, баштарын да юғары күтәрҙеләр.
Әлбиттә, кем нисек, ләкин мин Медведев ваҡытында бер ниндәй ҙә десталинизацияны күрмәнем. Әммә тағы бер тапҡыр шуның тураһында уйландым: Рәсәйҙә йәшәгән күпме нәҫелдәштәремдең күңелендә әле һаман да, Аллаға тәғәйенләнгән урынды алып, Сталин идолы йәшәй. Беҙҙең арабыҙҙа әле һаман да “Сталин индустриализацияһын” саманан тыш маҡтаған һәм десталинизацияны ҡәһәрләгән өндәр яңғырай.
"Мин башҡортса һөйләшәм" акцияһының һөҙөмтәләре
- Подробности
- Родительская категория: "Туған тел" клубы
- Опубликовано 07.07.2011 11:55
2 июль Сибай ҡалаһының төп майҙанында Бөтә Рәсәй йәштәр көнөнә һәм халыҡ-ара дуҫлыҡты нығытыу йылына бағышланған сара үтте.
Был сара сиктәрендә Сибай ҡала хәкимиәте тарафынан ҡала «Мин башҡортса һөйләшәм!» тигән конкурс-акцияһына йомғаҡтар яһалды, сара ошо йылдың апрель айынан июнгә ҡәҙәр үтте.
Конкурс-акция йомғаҡтары буйынса иң актив ҡатнашыусылар һәм ирекле ярҙамсылар бүләкләнделәр.
Урал аръяғында "Мин башҡортса һөйләшәм!" исемле акция старт алды
- Подробности
- Родительская категория: "Туған тел" клубы
- Опубликовано 27.05.2011 14:13
Сибай ҡалаһында туған телдең ҡулланыу даирәһен киңәйтеүгә йүнәлтелгән "Мин башҡортса һөйләшәм!" акцияһы дауам итә.
Май башында ҡалалағы юғары уҡыу йорттары студенттарының инициативаһы менән башланып киткән акцияның шарттары ябай: туған телеңде белеп кенә ҡалма, аралашыуҙа ла ҡуллан. Магазиндамы, йәмәғәт транспортындамы, уҡыу йортондамы, ғаиләңдә булһынмы – башҡортса һөйләш.
Акцияны йәйелдереүселәрҙең береһе менән осрашып, сараның тәүге емештәре хаҡында һорашам. Йылайыр районының Сәләх ауылында тыуып үҫкән Рузилә Иҫәнбаева Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтында 3-сө курста уҡып йөрөй. Уҡыуҙан һуң әхирәттәре менән бергәләшеп ҡалаға сығып, башҡорт телен пропагандалауҙа ҡатнаша.


text:
Тағы 14 предприятие Сауҙа-сәнәғәт палатаһына инде
Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың сауҙа-сәнәғәт палаталары тулыланды. Тантаналы шарттарҙа төбәктең 14 предприятиеһына һәм ойошмаһына Рәсәй һәм Башҡортостан Сауҙа-сәнәғәт палатаһының ағзалыҡ билеттары тапшырылды.
Ҙур сәнәғәт предприятиелары, шулай уҡ төрлө өлкәләрҙә эшләүсе ҙур булмаған шәхси фирмалар палата ағзаһы булды. Улар иҫәбендә — "Бүребай тау-байыҡтырыу комбинаты" ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, "Свартекс" асыҡ акционерҙар йәмғиәте, "Русджам-Өфө", "Востокнефтегаз" фәнни-техник фирмаһы" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре һәм башҡалар.


text:
Төбәк башлығы БР Дәүләт Йыйылышы комитеттары рәйестәре менән осраштыФото: Андрей Старостин
Төбәк башлығы БР Дәүләт Йыйылышы комитеттары рәйестәре менән осрашты
Төбәк башлығы БР Дәүләт Йыйылышы комитеттары рәйестәре менән осраштыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай комитеттары рәйестәре менән осрашты. Ойошторолған осрашыуҙың маҡсаты – яҡын арала эшләргә кәрәк буласаҡ эштәрҙе билдәләү.
— Һайлауҙар баталияһы уҙҙы, беҙҙең Дәүләт Йыйылышы эшен башланы, — тине ул. — Беҙ һеҙҙең менән сессияла осрашҡанда, даими аралашыу форматында эшләйәсәкбеҙ, тип вәғәҙә биргәйнем, һәм бына беҙҙең тәүге осрашыуыбыҙ. Мин һеҙҙең менән нимәләр эшләргә кәрәклеге, ниндәй проблемалар бар, ниндәй бурыстар тороуы тураһында фекер алышаһым килә. Сессияла күтәрелгән мәсьәләләр көнүҙәк һәм мөһим. Төп мәсьәләләрҙең береһе – 2014 йылға һәм 2015 -2016 йылдар план осорона бюджет формалаштырыу – иң ҡатмарлы мәсьәлә. Әммә һеҙҙең был юҫыҡта тәртипкә килтерергә ярҙам итеүсе белгестәрегеҙ бар.
Парламентарийҙар бер нисә позиция буйынса үҙһүҙлелек күрһәтеп, бюджетты финанслауға бәйле бер нисә йүнәлеште ҡайтанан ҡарарға тәҡдим итәләр, тип билдәне Президент.
— Һәм был дөрөҫ, яҡшы. Мин һеҙҙең ниәттәрегеҙҙе хуплайым, сөнки яңы эшләй башлаған депутаттарға, һис шикһеҙ, билдәле бер тәжрибә туплар өсөн ваҡыт бирергә кәрәк, һәм был тәжрибәне тикшереүҙәр, бәхәстәр һәм билдәле көрәштәр һөҙөмтәһендә формалаштырып була, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Республика башлығы бюджеттың артабан да дефицитта ҡалыуын билдәләне. Һайлау алды көрәше ваҡытында биргән вәғәҙәләрҙе тормошҡа ашырыу өсөн аҡса аҙ, әммә вәғәҙәләрҙе үтәргә кәрәк.
Әлеге ваҡытта сәнәғәттә ҡатмарлы хәл күҙаллана, тип хәбәр итте Рөстәм Хәмитов. Был фонда инвестиция өлкәһендә ыңғай үҙгәрештәр һөҙөмтәле буласаҡ. 700 миллиард һумға 100-ләп проект тора. Проекттар тупланған тәжрибәне иҫәпкә алып тормошҡа ашырыласаҡ.
Шуға бәйле, хәҙерге иҡтисади шарттарҙа Республика парламенты Президиумы үҙ алдында ниндәй бурыстар ҡуйыуын миңә белеү мотлаҡ, тип билдәләне Президент.
Әлеге ваҡытта Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр индереү буйынса алып барылған эшкә килгәндә, Рөстәм Хәмитов был эшмәкәрлек йүнәлешенең ваҡытлы һәм көнүҙәк булыуын билдәләне.
— Күп һанлы төҙәтмәләр һөҙөмтәһендә Конституциябыҙҙың ҡайһы бер өлөштәре камиллаштырыуҙы һәм яңыртыуҙы талап итә ине. Конституция берҙәм, бөтөн документ булырға тейеш, һәм һеҙ был эш менән шөғөлләнә башланығыҙ. Мин һеҙҙән был эшмәкәрлектә тормошобоҙҙо артабан демократлаштырыу мөмкинлектәрен ҡарауығыҙҙы, дәүләт тормошона йәмәғәтселекте, кешеләрҙе йәлеп итеүегеҙҙе һорар инем. Был бик мөһим. Башҡортостан Республикаһы Конституцияһын тикшереү барышында яңғыраған аҡыллы фекерҙәрҙе иҫәпкә алырға кәрәк. Был эште үҙ-ара килешеп алып барыу мотлаҡ.
Президент депутаттарҙың иғтибарын төбәк закондар сығарыу власы органдары менән граждандар араһында тығыҙ бәйләнеш булдырыу кәрәклегенә йүнәлтте, сөнки республика халҡы БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа депутаттарҙың ниндәй эш алып барыуҙары тураһында белергә тейеш.
Бынан тыш, Рөстәм Хәмитов бюджеттың килем өлөшө өҫтөндә эште камиллаштырыу кәрәклеген билдәләне.
— Эшмәкәрлектең төрлө йүнәлештәре буйынса ресурстарҙы дөрөҫ файҙаланыу мөһим, — тине ул. — Был эш оҙайлы, ҡатмарлы, бер саҡырылышта ғына хәл итерлек түгел, әммә уны башларға кәрәк.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Урман ауылын тергеҙергә ҡушты
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Иглин районының Урман ауылын ҡарап сыҡҡас, был тораҡ пунктта кисекмәҫтән тергеҙеү эштәрен башларға бойорҙо. Ул тәү сиратта ауыл советы бинаһын тергеҙеүҙе һәм урындағы властың тулы ҡеүәтенә эшләй башлауын талап итте. Рөстәм Хәмитов мөмкин тиклем тиҙерәк мәктәп бинаһын рәткә индереү һәм зыян күргән йорттарға быялалар ҡуйыу кәрәклеген дә билдәләне.
— Бөгөндән башлап бында төҙөлөш бригадалары эш башларға тейеш, — тине Башҡортостан Президенты. – Был — тәү сираттағы бурыс. Беҙгә ҡасабаға йән өрөргә кәрәк.
Урмандың шартлаған арсеналға яҡын урынлашҡан өлөшө әлеге ваҡытта Бөйөк Ватан һуғышы хаҡындағы кинофильм кадрҙарын хәтерләтә. Күп ерҙә йорт урынында күмерләнгән мейестәре генә ҡалған. Иҫән ҡалған йорт-ҡаралтыларҙа снаряд тейеүе асыҡ күренә. Күп йорттарҙың ҡыйығы ҡуптарылған.
Йәшәйеште тәьмин итеү системаларының барыһы ла әлеге ваҡытта эшкә ҡушылған. Электр уты, һыу һәм газ тоташтырылған. Яҡын арала ауылдың көньяғынан да ҡарауыл алынасаҡ һәм кешеләр өйҙәренә ҡайта аласаҡ. Ауыл халҡына беренсе матди ярҙам күрһәтелә башланы. Зыян күреүселәрҙең һәр береһе өсөн компенсацияның тулы күләме һуңыраҡ билдәләнәсәк.
Ләкин шуныһы асыҡ: боеприпастар келәте шартлауы эҙемтәләрен Урман халҡы тиҙ генә онота алмаясаҡ.
Ҡайһы бер кешеләр баҡсаларында шартламаған снаряд һәм уларҙың ярсыҡтарын табыуҙары хаҡында хәбәр итә. Күптәр паспорттарын һәм документтарын юғалтҡан.
Шәхси хужалыҡтар ҙа ҙур зыян күргән. Ауылда ҡалған һыйырҙар өс тәүлек һауылмаған.


text:
Шаран районында яңы АЗС асылды
Шаран ауылы менән Туймазы ҡалаһын тоташтырыусы автомобиль трассаһынан Октябрьский ҡалаһына, шулай уҡ уның аша Һамар, Тольятти йәки Ҡазанға барыусы транзит автотранспорты ла файҙалана. Бихисап Шаран районы халҡы көн һайын иртән Туймазы ҡалаһына эшкә юллана һәм кисен кире әйләнеп ҡайта. Еңел автомобилдәр паркы ла районда йыл һайын һиҙелерлек тулылана. Һәм бығаса Шаран ауылында ғына яғыулыҡ ҡойорға мөмкин ине.
Хәҙер был юлдағы Салмалы ауылында районда беренсе шәхси автозаправкалау станцияһы асылды.
Автоһәүәҫкәрҙәр был АЗС-ты яратып та өлгөрҙө, сөнки бер литр бензин хаҡы бында бер һумға тиерлек арзаныраҡ.
Яңы заправка асылыуы арҡаһында өлөшләтә мәшғүллек мәсьәләһе лә хәл ителгән — объектта биш кеше эш менән тәьмин ителгән.


text:
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡҡа сығымдар 5 млрд һумдан ашасаҡ
— Республикалағы торлаҡ фондының 43 процентына әле үк капиталь ремонт талап ителә, — тине БЮТ телеканалында тура эфирҙа барған «Власть менән һөйләшеү» программаһы дауамында Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры — торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Сергей Афонин. – Бөтә төр инженер селтәрҙәре лә ярайһы ныҡ туҙған. Был – етди проблема, һәм уны күмәкләп хәл итергә кәрәк.
Сергей Афонин билдәләүенсә, торлаҡ-коммуналь тармаҡҡа сығымдар 2012 йылда бер ҡасан да булмағанса ҙур.
— Башҡортостанда быйыл торлаҡ-коммуналь хужалыҡҡа биш миллиард һумдан ашыу сумма тотоноласаҡ, — тине ул. — Был аҡсаның дүрт миллиарды – республика бюджеты средстволары.
Быйыл бер нисә республика программаһы өҫтәмә финанслау аласаҡ. Атап әйткәндә, урамдарҙы яҡтыртыу системаһын яңыртыуға аҡса һалыу ике тапҡырға артасаҡ. Был программа арҡаһында ҡала һәм ауылдарҙа кисен урамда йөрөү хәүефһеҙерәккә әйләнде. Былтыр был маҡсатҡа 95 миллион һум үҙләштерелгән. Быйыл иһә 222 миллион һум алыуға рөхсәт бар. Хәтерегеҙгә төшөрәйек: урамдарҙы яҡтыртыу сараларын яңыртыу Башҡортостанда 2015 йылға тиклем алып барыласаҡ.
Лифт хужалығын алмаштырыуға ла финанс һалыуҙар артасаҡ. Бер лифтты алмаштырыу миллион ярым һумға төшә. Лифт – йортта йәшәүселәрҙең уртаҡ мөлкәте, уны алмаштырыу өсөн милекселәрҙең аҡсаһы файҙаланырға тейеш.
— Башҡортостан етәкселеге һәр граждандың үҙ кеҫәһенән бындай средстволар бүлә алмауын яҡшы аңлай, — тине Сергей Афонин. — Шуға күрә был мәсьәләлә республика яғынан ҙур ярҙам күрһәтелә. 2012 йылда был маҡсатҡа 300 миллион һум самаһы йүнәлтеләсәк.
Федераль Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ фондын реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды средстволарынан тыш, республиканың адреслы программаһы буйынса торлаҡҡа капиталь ремонт үткәреүгә 300 миллион һум бүленәсәк.
Коммуналь хеҙмәттәр ҙә йылдамыраҡ эшләй башлаясаҡ. Быға заманса техника һатып алыу булышлыҡ итәсәк. 2012 йылда коммуналь машиналар паркын яңыртыуға 700 миллион һумдан ашыу сумма бүленә. Был аҡса Башҡортостандың бөтә райондарына ла барып етергә тейеш.


text:
Фото:
Рима Баталова «Мәрхәмәт» приюты ветерандары менән осрашты
Фото:
Башҡортостандан Дәүләт Думаһы депутаты Рима Баталова Архангел районында ветерандар өсөн «Мәрхәмәт» социаль приютында булды.
Социаль объектҡа барыр алдынан, район хакимиәтендә Рима Баталова ҡатнашлығында кәңәшмә үтте, унда райондағы хәлдәр тураһында отчет тәҡдим ителде, шулай уҡ бер нисә мөһим мәсьәлә тикшерелде.
Приютта депутат ветерандарҙы етеп килгән байрам – Бөйөк Еңеү көнө менән ҡотланы, учреждение эшмәкәрлеге менән танышты, хеҙмәткәрҙәр менән аралашты.
Ветерандар ҙур булмаған концерт күрһәтте, сарала депутат «Милләт йәшлеге» хәйриә фондынан кресло-коляска һәм ҡиммәтле бүләктәр тапшырҙы.
— Ветерандарыбыҙҙың тормош юлы һәм хеҙмәттәге ҡаҙаныштары үҫеп килгән быуын һәм Рәсәйҙең барлыҡ граждандары өсөн һәр саҡ өлгө булып торасаҡ. Был кешеләр алдында бурыслы булыуыбыҙҙы оноторға ярамай, — тип билдәләне Рима Баталова.
Бынан һуң депутат Архангел районы башлығы Александр Комзалов менән Максим Горький ауылында граждандарҙы ҡабул итте.
Рима Баталоваға йәмғеһе 19 кеше мөрәжәғәт итте. Нигеҙҙә, район халҡын социаль өлкәләге мәсьәләләр борсой. Бөтә граждандар һорауҙарына тулы яуаптар алды, ҡайһы бер мәсьәләләр урында хәл ителде, ә өс һорау буйынса тейешле ведомстволарға запростар ебәреләсәк.


text:
Республиканың 24 районы орлоҡ һалыу эштәрен тамамлаған
Бөгөнгө көндә Башҡортостанда 255 мең тонна орлоҡ һаҡлауға һалынған. Республикалағы «Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге» дәүләт учреждениеһының 13 сентябргә ҡарата мәғлүмәттәренә ярашлы, был күләм планда ҡаралғандың 88 процентын тәшкил итә. Әле Башҡортостанда был мөһим бурысты атҡарып сыҡҡан 24 район иҫәпләнә. Ике районда — Илештә һәм Стәрлетамаҡта – ҙур запас менән орлоҡ һалынған.
Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, республиканың страховка фондына 28 мең тонна иген һалынған, был 65 процентты тәшкил итә. 20 районда план үтәлгән. Иң күп иген – 1000 тоннанан ашыу – Ауырғазы, Благовар, Бүздәк, Дүртөйлө, Илеш, Стәрлетамаҡ, Туймазы, Федоровка, Саҡмағош һәм Яңауыл райондары хужалыҡтарында һаҡлауға һалынған.
Был эштәр менән бер рәттән төбәктә күсмә фондҡа ла иген һалыу алып барыла. Әле 69 мең тонна орлоҡ, йәғни планлаштырылғандың 80 проценты һаҡлауға һалынған. Республиканың 26 районы 100 процентлыҡ күрһәткескә өлгәшкән.


text:
Ҡандалагөл
Ҡандалагөл — әүернә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.
Таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҡынса 150 төрө билдәле, ер шарының арктик булмаған өлкәләрендә таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Бер, ике йәки күп йыллыҡ үлән, бейеклеге 10—80 см.
Һыу ятҡылыҡтары ярҙарында, ҡалдауҙарҙа, ташландыҡ ерҙәрҙә, юл ситтәрендә, ҡоро далаларҙа үҫә. Сүп ҡандалагөлө республиканың бөтә биләмәһендә таралған, киң япраҡлы ҡандалагөл башлыса Башҡортостандың Урал алдында, итләс япраҡлы ҡандалагөл шулай уҡ. Хәйбулла районында, ҡуйы сәскәле ҡандалагөл һәм теҙмә ҡандалагөл Өфөлә, Өфө районында осрай.
Ботаник яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һабаҡтары төҙ, ябай йәки тарбаҡлы. Япраҡтары йомортҡа, ланцет йәки таҫма формаһында, бөтөн ситле йәки теленмә, сиратлы, ултырма йәки япраҡты яртылаш уратып алған. Сәскәләре аҡ йәки һары төҫтә, һирәк йәки ҡуйы тәлгәштәргә йыйылған. Май—августа сәскә ата. Емеше — пәрҙәле бәләкәй ҡуҙаҡ, июль—сентябрҙә өлгөрә.
Файҙаланылыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡандалагөл составында С, Е витаминдары, каротин, дуплаусы матдәләр, кумариндар, сапониндар, флавоноидтар һ.б. бар. Халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Баллы, инсектицид ҡый үләне. Киң япраҡлы Ҡ. — ашарға яраҡлы үҫемлек. Культурала сәсеүлек Ҡ. йәки кресс‑салатты ҡулланалар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- León, J. (1964) — The «Maca» (Lepidium meyenii), a little known food plant in Peru. — Econ. Bot. 18: 122—127 (инг.)
- Tello, J., M. Hermann & A. Calderón (1992) — La maca (Lepidium meyenii Walp.): cultivo alimenticio potencial para las zonas altoandinas. — Bol. Lima 81: 59-66 (исп.)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡандалагөл GRIN сайтында мәғлүмәт (инг.) Проверено 14 октября 2008 г.
- Мака перуанская на сайте USDA NRCS (инг.) Проверено 14 октября 2008 г.


text:
«Благовар-агро-инвест» тоҡомсолоҡ предприятиеһы статусын алырға ниәтләйФото: Олег Яровиков
«Благовар-агро-инвест» тоҡомсолоҡ предприятиеһы статусын алырға ниәтләй
«Благовар-агро-инвест» тоҡомсолоҡ предприятиеһы статусын алырға ниәтләйФото: Олег Яровиков
«Благовар-агро-инвест» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең һөт-тауар фермаһында бөгөн Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов булды. Республика башлығы был предприятиела быҙауҙарҙы һалҡында тотоу алым менән танышты. Был алым үҙен тулыһынса аҡлаған һәм, мал ҡырылыуының юҡҡа сығыуы арҡаһында, ит етештереүгә сығымдарҙы кәметергә мөмкинлек биргән.
Йәш мал тотолған аҙбарҙа — 114 быҙау һөтлө Ҡара-ала тоҡомонан. Бындай тоҡомло һыйырҙар әлеге ваҡытта тәүлегенә һигеҙешәр литр һөт бирә, ә йылына бер һыйырҙан һауылған һөт 2900 килограмға етә.
Президент быҙауҙарҙы нисек ашатыуҙары менән ҡыҙыҡһынды. Ҡатнаш аҙыҡ гранулалары һәм кукуруз индерелгән аҙыҡ менән – булды яуап.
Ҡасандыр әлеге быҙау аҙбары ташландыҡ бина булған. Түбәһен ремонтлағандан һуң артабан үҙ көстәре менән быҙауҙарға ситлектәр иретеп йәбештерелгән, әйтергә кәрәк, уларҙың үҙҡиммәте 300-400 һумдан үтмәй.
«Благовар-агро-инвест» предприятиеһы һөт производствоһында ғына туҡталып ҡалырға йыйынмай, иғтибарҙы ит етештереүгә йүнәлтә. Республика Президенты танышҡан был предприятиеның икенсе майҙанына 3 февралдә Ростов өлкәһенән Ҡалмыҡ тоҡомло һыйыр малы килтерелгән. Был төрлө шарттарға еңел ҡулайлашыусы ит тоҡомоноң уртаса тәүлек артымы 600-700 грамм тәшкил итә. Фермала был тоҡомдағы 305 баш мал иҫәпләнә.
Яҙғыһын быҙаулауҙары көтөлә, тимәк, мал иҫәбе лә артасаҡ. Президентҡа һөйләүҙәренсә, киләһе йылда предприятие тоҡомсолоҡ статусын алырға ниәтләй. Бында ла һалҡында тотоу алымы ҡулланыласаҡ. Ит-һөт фермаһы продукцияһын башлыса Орск ит комбинаты һатып ала.


text:
Ғинуарҙа Башҡортостанда пенсиялар һәм социаль түләүҙәр 13 миллиард һумға яҡын тәшкил итте
ӨФӨ, 2015 йыл, 21 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанда яңы йылдың ғинуарына Пенсия фондының пенсияға һәм башҡа социаль түләүҙәргә сығымдары 12 миллиард 770 һум тәшкил итте. Ғинуар айы өсөн пенсия ваҡытында һәм тулыһынса түләнгән, тип хәбәр иттеләр төбәктең пенсия ведомствоһынан.
Яңы йыл байрамдарында пенсияны ваҡытында килтереүҙе тәьмин итеү өсөн Пенсия фонды бүлексәһе документтарҙы ваҡытында әҙерләп, электрон документ әйләнеше системаһы буйынса почта элемтәһе ойошмаларына тапшырҙы. Әлеге көндә ғәмәлдә булған «Рәсәй почтаһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһы аша пенсия таратыу системаһы байрам һәм ял көндәрендә пенсия килтереү ваҡыты тураһында алыусыларға алдан хәбәр итергә мөмкинлек бирә.
Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостан буйынса бүлексәһе 1 миллион 122 мең пенсионерға пенсия түләй. Уларҙың 49,8 проценты «Рәсәй почтаһы», ҡалғандары кредит ойошмалары аша хеҙмәтләндерелә.


text:
Лагос
Ла́гос (ингл. Lagos, Ҡалып:Lang-yo) — Нигерияның көньяҡ-көнбайышындағы порт ҡала, илдең иң ҙур ҡалаһы. 7 миллиондан артыҡ кешегә эйә (метрополияла 12 800 000[2]) булып Лагос Африкалағы иң ҙур икенсе ҡала (Каирҙан һуң) тип иҫәпләнә.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йоруба, авори халыҡтарының торлағы булған ваөытта Лагосты Эко тип атағандар, бул һүҙ «ферма» йәки «лагерь» тигәнде аңлата. 1472 йылда португаль диңгеҙсеһе Руй де Секейра (Rui de Sequeira) килеп ултыра һәм был өлкәне Лагос тип атай, был «күл» тигәнде аңлата. 1704—1851 йылдарҙа Лагос колдар һатыу үҙеге була. 1841 йылда Оба Акитое тәхеткә килгәс ҡолдар менән һатыу итеүҙе тыя. Ҡолдар менән һатыу итеүселәр бунт күтәрәләр һәм королде бәреп төшөрәләр, тәхеткә ҡустыһы Оба Касоконы ултырталар. Ҡыуылған Оба Акитоеға инглиздәр кире власҡа әйленеп ҡайтырға ярҙам итәләр. Ул 1851 йылда тәхеткә ултыра һәм ҡолдар менән һатыу итеүҙе тыя.
1861 йылда Лагос Британия колонияһы булараҡ аннексиялана. 1914 йылда протекторат баш ҡалаһы тип иғлан ителә.
Лагос королдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
(ҡарағыҙ: en:Oba of Lagos)
- King Ado
- King Gabaro (1720—1730)
- Erelu Kuti(female)
- King Ologun Kutere
- King Adele (1806—1813), (1834—1836)
- King Eshinlokun (1836—1841)
- Oba Idewu Ojulari
- King Oluwole
- King Akintoye
- Oba Kosoko
География и климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡала Атлантик океандың Бенин ҡултығындаҡа утрауҙарҙа урынлашҡан. Лагос климаты — субэкваториаль. Марттан июльгә тиклем оҙайлы дымлы миҙгел, һуңынан августа ҡыҫҡа ваҡытлы ҡоро сезон, сентябрҙан октяргә тиклем ҡыҫҡа дымлы миҙгел, ноябрьҙан мартҡа тиклем ҡоро миҙгел (был миҙгелдә ҡыҫҡа ваҡытлы яуым-төшөм булып тора).
Административ бүленеше һәм демография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Лагос айырым административ берәмек булып тормай, шуға күрә ҡала администрацияһы юҡ[3]. Оло Лагос ҡала территорияһы Лагос штатына ингән 20 үҙидара биләмәһенең 16-һын үҙ эсенә ала. Лагос штаты 1967 йылдың 27 майында Нигерияны 12 штатҡа бүлеп административ реформа үткәргән ваҡытта барлыҡҡа килә. Ошоғаса Лагос муниципалитеты Нигерияның хөкүмәте тарафынан идара ителә. Лагос муниципалитеты советы эшмәкәрлеге 1967 йылда туҡтатыла, уныү эшмәкәрлеге айырым территорияларға йөкмәтелә[4]. 1970 йылдар башында нефть бумы осоронда Лагос демографик үҫеш кисерә. Экономик үҫеш ваҡытанда ауыл ерҙәренән халыҡ ҡалаға күсенә. Был ҡала халҡының артыуына килтерә, ҡала тирәләй эйәрсен ҡасабалар барлыҡҡа килә. Ҡала тирә яғындаға ҡасаба-ҡаласыҡтар «Оло Лагос» ҡалаһын барлыҡҡа килтерә.
Ҡәрҙәш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Атланта
- Брюссель
- Бухарест
- Котону
- Тэгу
- Монтего-Бей
- Ньюкасл-апон-Тайн
- Нюрнберг
- Олимпия
- Порт-оф-Спейн
- Раанана
- Рио-де-Жанейро
- Сальседо
- Зальцбург
- Тайбэй
- Тбилиси
- Тулуза
- Фукуока
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ http://www.demographia.com/db-worldua.pdf
- ↑ 2,0 2,1 Metro Lagos (Nigeria): Local Government Areas - Population Statistics in Maps and Charts
- ↑ Cities & Citizens Series:Urban Iniquities in three Cities. Unhabit Online. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 май 2013. 4 апрель 2012 тикшерелгән.
- ↑ Public Admin. Dev. Urban local government finance in Nigeria: The case of Lagos municipal area, page=12: 19—38. doi: 10.1002/pad.4230120103. Publisher=Dr. Dele Olowu, 1992


text:
Фото:
Зәки Вәлидиҙең ҡыҙы Иҫәнбикә Туған Бүздәк районында булды
Фото:
Зәки Вәлидиҙең ҡыҙы Иҫәнбикә Туған кисә Бүздәк районында булып китте. «Башинформ» агентлығына «Буздякские новости» гәзитенән коллегаларыбыҙ хәбәр итеүенсә, Башҡортостандың элекке мәҙәниәт министры Тәлғәт Сәғитов, шағирә Факиһа Туғыҙбаева оҙатыуында Иҫәнбикә Туған Зәки Вәлиди көрәштәштәренең тыуған ерендә булды.
Атап әйткәндә, Ҡаңны-Төркәй ауыл биләмәһе Ҡаранай ауылынан мулла Дәүләтгәрәй Ҡаранаев Зәки Вәлидиҙең секретары булған, ә Әхмәтғәли Ишбулдин менән Мөхәмәтйән Хажиәхмәтов башҡорт ғәскәрҙәре составында ат ҡараусылар булып хеҙмәт иткән.
Тыуған яҡты өйрәнеүсе Барый Шәғәлиев менән Ришат Юнысов Ҡаңны-Төркәй ауылындағы музейҙа был факттар тураһында ентекләп һөйләне. Иҫәнбикә Туған ҙур ҡыҙыҡһыныу менән быйыл 455 йылллығын билдәләгән Ҡаңны-Төркәй ауылы шәжәрәһе менән дә танышты. Иҫәнбикә Туған ауыл халҡы, урындағы мәктәп уҡытыусылары, «Заһиҙә» фольклор ансамбле ағзалары менән осрашты, һуңғылары уға «Һағыҙ байрамы»н күрһәтте. Иҫәнбикә ханым милли ризыҡтарҙы, урындағы артистарҙың йыр-бейеүҙәрен дә баһаланы.


text:
Башҡортостанда силос әҙерләү буйынса план 47 процентҡа үтәлгән
ӨФӨ, 2014 йыл, 24 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
Республикала силос әҙерләү буйынса план 47 процентҡа үтәлгән, тип хәбәр итә БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте. Уның күләме 848 мең тонна тәшкил итә. Бөгөнгә, силос өсөн нигеҙ булып торған, кукуруз 51 мең гектарҙа йыйылған, ул пландың 61 проценты. Һигеҙ район хужалыҡтары был культураны тулыһынса йыйған.
Республика буйынса уртаса шартлы мал башына иҫәптә 24 центнер мал аҙығы берәмеге тупланған. Мал аҙығы әҙерләү күләме буйынса лидерҙар – Яңауыл (36 центнер), Краснокама (31,6 центнер), Архангель һәм Федоровка (30-шар центнер) райондары.


text:
Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә С.Юлаев исемендәге дәүләт премияларына дәғүә итеүгә эштәр ҡабул ителә башланы
БР Президенты ҡарамағындағы Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премиялары буйынса комиссия Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге дәүләт премияһына эштәр ҡабул итә башлауы тураһында хәбәр итә.
Министрлыҡтар, ведомстволар, предприятиелар, учреждениелар һәм ойошмалар, йәмәғәт берекмәләре, уҡыу йорттары, гәзит һәм журнал редакциялары әҫәрҙәрҙе һәм эштәрҙе Дәүләт премияһына тәҡдим итә ала. Эштәр коллегиялар, президиумдар, идара, художество һәм ғилми советтар ултырыштарында, хеҙмәт коллективтары йыйылыштарында юғары талапсанлыҡ шарттарҙа тәҡдим ителә һәм уларҙы баһалағанда уның художество процесында биләгән урыны, һәр кандидаттың ижади өлөшө билдәләнергә тейеш.
Дәүләт премияһына әҙәбиәт өлкәһендәге әҫәрҙәр матбуғатта баҫылып сыҡҡас, музыка, театр, һынлы, хореография, эстрада һәм цирк сәнғәте, дизайн, кино һәм телевидение өлкәһендәгеләр киң йәмәғәтселек алдында башҡарылғас, архитектура өлкәһендәге әҫәрҙәр объект файҙаланыуға тапшырылғандан һуң ғына тәҡдим ителә ала.
Дәғүә итеүселәр коллективы биш кешенән дә артмаҫҡа тейеш.
Премияға дәғүә иткән материалдар ағымдағы йылдың 15 июненән алып 15 июленә тиклем түбәндәге адрес буйынса ҡабул ителә: 450101, Өфө ҡалаһы, Туҡай урамы, 46, Башҡортостан Президенты Хакимиәте, 315-се, 419-сы бүлмәләр.
Белешмәләр өсөн телефон: 280-80-93, 280-80-75.
Почта аша ебәрелгән материалдар ҡабул ителмәй.
Бөтә кәрәкле мәғлүмәт БР Президентының рәсми сайтында урынлаштырылған.


text:
Йыл башынан алып мәшғүллек хеҙмәтенә 65500 кеше мөрәжәғәт иткән
Быйыл ғинуар-март айҙарында Башҡортостандың мәшғүллек хеҙмәтенә 65500-гә яҡын кеше мөрәжәғәт иткән. 16300 самаһы мөрәжәғәт эш эҙләүгә бәйле, тип хәбәр иттеләр БР Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығында.
10400-ҙән ашыу кеше ғинуар-февралдә эшһеҙ тип танылған. Үҙ сиратында республиканың хеҙмәт биржаһы ярҙамында эш тапҡандарҙың иҫәбе был осорҙа һигеҙ меңдән ашҡан.
Эшһеҙҙәр иҫәбенән 1600-ҙән ашыу кеше республикалағы мәшғүллек хеҙмәте органдары йүнәлтмәһе буйынса һөнәри белем алыуға тотонған. Тағы 15 меңләгән кеше профессиональ ориентация буйынса дәүләт хеҙмәте алыр өсөн мөрәжәғәт иткән.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, халыҡты эш менән тьәмин итеү хеҙмәте бөтә хеҙмәттәрҙе лә бушлай күрһәтә. Әлеге ваҡытта төбәктең мәшғүллек үҙәктәрендә 31 мең самаһы кеше иҫәптә тора.


text:
«Мәрхәмәт» фондының Балалар үҫеш үҙәгендә Асыҡ ишектәр көнө үтәсәк
17 сентябрҙә «Мәрхәмәт» хәйриә фондының Балалар үҫеш үҙәгендә «Дуҫтар менән яңы уҡыу йылына» исемле байрам – Асыҡ ишектәр көнө үтә.
Был көндө ҡунаҡтар үҫеш үҙәге буйлап экскурсияла ҡатнашып, асыҡ дәрестәр ҡарай ала, шулай уҡ «Инклюзив белем биреү һәм һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙың социаль яраҡлашыуы – белем биреү процесында яңы методикалар» темаһына түңәрәк өҫтәлдә ҡатнаша ала.
Балалар үҫеш үҙәге 2011 йылдың сентябрендә һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балаларға ярҙам итеү маҡсатында булдырылды. Үткән уҡыу йылында Үҙәктә 200 бала белем алды. Уҡытыу программаһына телмәр үҫеше, ҡыҙыҡлы математика, информатика, инглиз теле, музыка, театр һәм бейеү сәнғәте дәрестәре индерелгән.


text:
ШОС илдәре ғалимдарын Өфөләге веб-конференция берләштерәсәк
ӨФӨ, 2014 йыл, 18 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында 20 ноябрҙә «Заманса халыҡ-ара бәйләнештәрҙең күп полярлы системаһын булдырыуҙа ШОС һәм БРИКС» темаһына интернет-конференция уҙасаҡ. Тура бәйләнеш барышында докладтар менән Рәсәйҙең, Ҡырғыҙстандың, Үзбәкстандың, Тажикстандың күренекле ғалимдары сығыш яһаясаҡ.
Халыҡ-ара веб-конференция Өфөлә 2015 йылда Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары – дәүләттәр башлыҡтары Советы ултырышын һәм БРИКС дәүләттәре һәм хөкүмәттәре башлыҡтарының осрашыуын әҙерләү һәм үткәреү буйынса ойоштороу саралары тураһындағы республика Хөкүмәтенең планын ғәмәлгә ашырыуға ярашлы уҙғарыла.
Форум барышында глобалләштереү һәм постглобалләштереү перспективалары мәсьәләләре ҡуҙғатыласаҡ. Тикшереләсәк темалар: «ШОС һәм БРИКС – донъя тотороҡлоғо факторҙары», «ШОС һәм БРИКС-та ҡатнашыусы илдәрҙең хеҙмәттәшлек һөҙөмтәлелеген күтәреү юлдары», «ШОС һәм БРИКС сиктәрендә Рәсәй, Үҙәк һәм Көньяҡ-Көнбайыш Азия илдәре, Көньяҡ-Африка Республикаһы һәм Бразилияның халыҡ-ара хеҙмәттәшлек формаларын киңәйтеү», «ШОС һәм БРИКС илдәре менән үҙ-ара эш итеү нигеҙендә Рәсәй төбәктәрен үҫтереү».
Веб-конференция модераторы – Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы ректоры Сергей Лаврентьев. Башлана көндөҙгә сәғәт 12-лә.


text:
Өфөлә биш Кеше утта һәләк булды
Бөгөн төндә Өфөнөң Блюхер урамында сыҡҡан янғында биш башҡорт һәләк булды. Янғын сәбәптәрен асыҡлау менән махсус комиссия шөғөлләнә. Башҡаланың 18-се дауаханаһы артында, төҙөлөш майҙанында ут сығыуы тураһында төнгө беренсе яртыла хәбәр алына. Тимер вагонда ут һүндергән ваҡытта биш ир кешенең мәйете табыла. Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, әле ваҡиға урынында оператив төркөм эшләй. Министрлыҡтың янғынға ҡаршы көрәш бүлеге етәксеһе Рәйес Әхмәтов әйтеүенсә, төҙөлөш урындарында йыш ҡына туҡланыу өсөн махсус урындар ҡаралмаған, шулай уҡ эшселәрҙең битарафлығы ла ошондай фажиғәләргә килтерә.Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, утта янып үлгән биш кешенең Күгәрсен районынан булыуы ихтимал. Һәр хәлдә янғын урынында Күгәрсен районы кешеһенең паспорты табылған. Ләкин унда паспорт хужаһының исем-шәрифтәрен уҡырлыҡ түгел. Шулай итеп, янғынға бәйле тағы ла бер енәйәт эше ҡуҙғатыла. Ҡануниәтте боҙоп эш биреүселәргә лә яуап тоторға тура киләсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов «Ашан-Рәсәй» йәмғиәтенең генераль директоры Жан-Пьер Жермен менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов «Ашан-Рәсәй» йәмғиәтенең генераль директоры Жан-Пьер Жермен менән осрашты
Рөстәм Хәмитов «Ашан-Рәсәй» йәмғиәтенең генераль директоры Жан-Пьер Жермен менән осраштыФото: Олег Яровиков
13 февралдә Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Ашан-Рәсәй» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры Жан-Пьер Жермен менән осрашыу үткәрҙе.
«Һеҙҙең бүлексәгеҙ бында Өфөлә яҡшы эшләй. Магазин эшләп китһен өсөн ике йылдан ашыу элек билдәле көс һалдыҡ. Һеҙҙең барыһы ла яҡшы баралыр тип ышанам. Беҙ һеҙҙең менән хеҙмәттәшлекте үҫтерергә теләр инек һәм был өлөштә үҙегеҙҙең билдәле бер пландарығыҙ барҙыр тип уйлайым», — тип билдәләне республика башлығы.
Жермен әфәнде әйтеүенсә, хәҙер «Аркада» яңы сауҙа үҙәгендә «Ашан Сити» гипермаркеты төҙөлә ул, яҡынса, был йәй асыласаҡ. «Ассортиментың нәҡ 80 проценттан ашыуы яңы аҙыҡ-түлек тәшкил итеүе – был проекттың үҙенсәлеге. Хәҙер проектта беҙҙең өсөнсө майҙансыҡ, уның территорияһында шулай уҡ «Ашан Сити» төҙөлөшө планлаштырылған, беҙгә был проектты ла үҫтереү яҡшы булыр ине. «Ашан»дың өмөттәре республика власы өмөттәренә тап килеүен белер өсөн һеҙҙең менән осрашыу минең өсөн ныҡ мөһим ине. Ысынлап беҙ барыһын да һеҙҙең пландар менән ярашлы эшләйбеҙме, нидәйҙәр кире бәйләнеш булыуын теләйбеҙ», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды бизнесмен.
Осрашыу тураһында тулыраҡ – Башҡортостан Президентының рәсми сайтында.


text:
Баш ҡала студенткаһы «Мисс Азия-Себер 2015» халыҡ-ара конкурсында еңеү яуланы
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
«Мисс Башкортостан» агентлығы моделе, М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенткаһы Гөлназ Шәмсетдинова «Мисс Азия-Себер 2015» халыҡ-ара матурлыҡ һәм таланттар конкурсында еңеү яуланы. Конкурстың финалы 6 декабрҙә Красноярск ҡалаһында уҙҙы.
Бәйгенең үҙенсәлеге шунда: бында ҡыҙҙарҙың һылыулығы түгел, туған халҡының милли традициялары, мәҙәниәте һәм рухи ҡиммәттәре менән таныштырыу оҫталығы мөһим. Быйыл төп титул өсөн төбәк этабында еңеүселәр, Тыва, Бүрәт Республикаһы, Саха (Яҡут) Республикаһы, Хакасия, Корея, Шория, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Татарстан, Украина, Польша моделдәре алышты.
Башҡортостандан конкурста Гөлназ Шәмсетдинова, Рита Мөхәмәтйәнова һәм Лира Ғәзизова ҡатнашты.
Былтыр ҙа еңеүсе тажын Башҡортостан вәкиле — Айгөл Сафина яулағайны.


text:
Марий Иленән парламентарийҙар Башҡортостандан коллегаларының тәжрибәһен өйрәнә
1 апрелдә БР Дәүләт Йыйылышы йортонда Марий Иле Республикаһы Дәүләт Йыйылышы рәсми делегацияһының Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе урынбаҫары Рафаил Зинуров менән осрашыуы үткәрелде. Унда Башҡортостан парламентының өс даими комитеты рәйестәре һәм БР Дәүләт Йыйылышы Секретариаты хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.
Ҡунаҡтарҙы республика парламенты структураһы, эш принциптары, республиканың социаль-иҡтисади хәле менән таныштырып, Рафаил Зинуров Башҡортостанда мари халҡының (һуңғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса республикала 105 829 мари иҫәпләнә) нисек йәшәүе, Башҡортостан менән Марий Иле республикалары, шулай уҡ Башҡортостандың мариҙар тупланып йәшәгән райондары менән Марий Иле Республикаһы райондары араһындағы бәйләнештәр хаҡында һөйләне. Башҡортостанда 100 мәктәптә уҡытыу мари телендә алып барылыуы, милләте буйынса мари Кирилл Михайловтың, Рәсәйгә һәм Башҡортостанға өс алтын һәм ике көмөш миҙал килтереп, ҡышҡы Паралимпия уйындары геройҙарының береһе булыуы ғорурланып билдәләнде.
Марий Иле Республикаһы Дәүләт Йыйылышы Ҡоролтайы Рәйесе урынбаҫары Ольга Цветкова, рәсми делегация ағзалары менән таныштырып, ә улар араһында медиктар күп булып сыҡты, үҙ республикаһы парламенты тураһында мәғлүмәттәр килтерҙе (баҡһаң, ул Башҡортостан парламентынан бер йылға өлкәнерәк икән, былтыр 15 йыллығын билдәләгәндәр). Уның ҡарауы, Марий Иле Республикаһы ҡануниәт власына ни бары 70 йыл – Башҡортостандыҡынан ике тиҫтә йылға кәмерәк.
Ольга Цветкова, ҡунаҡтарға тәҡдим ителгән программа яҡшы һөҙөмтәләр бирер, тигән ышаныс белдерҙе. Ул ҡануниәт эшмәкәрлегенең өр-яңы ҡаҙаныштарын өйрәнеү генә түгел, Бащҡортостанда кешеләрҙең нисек йәшәүен күрергә лә теләүҙәрен белдерҙе. Һуңынан иҫтәлекле бүләктәр һәм сувенирҙар менән алмаштылар, рәхмәт хаттары тапшырылды.
Бөгөн Марий Иле Республикаһы Дәүләт Йыйылышы рәсми делегацияһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Советында, “Аҡбуҙат” ипподромында, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Этнологик тикшеренеүҙәр үҙәгендә, “Ҡунаҡхана” сауҙа комплексында, “Алексеевка” совхозында буласаҡ, Алексеевка ауыл Советының һәм «Алексеевка» совхозы” дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһының социаль объекттары менән танышасаҡ, һуңынан Мишкә районына барасаҡ.
Шәмбе көнө ҡунаҡтар Илеш районына килеп, төштән һуң ҡайтып китәсәк.