text:
Зөфәр Еникеев Салауат Юлаев ордены менән наградланды
5 мартта БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев республика парламенты Секретариаты етәксеһе Зөфәр Еникеевҡа Салауат Юлаев ордены тапшырҙы.
Башҡортостан Республикаһы Президенты Указына ярашлы, Салауат Юлаев ордены менән Зөфәр Еникеев хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн һәм 60 йәше тулыу айҡанлы наградланды. Тантаналы сара БР Дәүләт Йыйылышы Президиумы ултырышында үтте.
Юридик фәндәр докторы Зөфәр Еникеев республикала үҙенең фәнни һәм депутатлыҡ эшмәкәрлеге менән киң билдәле. Ун икенсе саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы депутаты, өс тапҡыр, 1995 йылдан башлап, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты итеп һайланды, Урындағы үҙидара мәсьәләләре, милләттәр, йәмәғәт һәм дини берләшмәләр эштәре, мәғлүмәт сәйәсәте буйынса комитетты етәкләне. 1996 йылдан 2000 йылға тиклем Европаның Урындағы һәм төбәк властары конгресында Рәсәй Федерацияһы вәкиле булып торҙо. 2010 йылдың сентябренән — БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Секретариаты етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.


c: text/html

text:
Республиканың Президент Советы ултырышы үткәрелә
Өфөлә, Республика Йортонда, бөгөн Президент Советының дәүләт кадрҙар сәйәсәтенең һөҙөмтәлелеген күтәреүгә арналған ултырышы үткәрелә. Президент Советы ултырышында шулай уҡ Башкортостанда 2010 йылдың тематикаһы билдәләнәсәк.
Башҡортостан Республикаһының Президент Советы —республика Президенты ҡарамағындағы 1994 йылда ойошторолған даими эшләүсе консультатив орган. Уға Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов етәкселек итә. Совет ултырыштарында республиканың ижтимағи-сәйәси, социаль-иҡтисади, мәҙәни-рухи үҫеш мәсьәләләре тикшерелә. Совет составында – республиканың дәүләт һәм закондар сығарыу власы органдары, иҡтисад, агросәнәғәт комплексы, йәмәғәтселек, мәҙәниәт, мәғариф, фән, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Иҫтәлеккә - “ИҪТӘЛЕК”
- Рәйес ағай, тәүге китабығыҙ “Аҡташ-Йәҙгәр буйҙары” тип аталғайны. Китап уҡыусылар уны яратып ҡабул иткәйне. Быныһы - “Иҫтәлек”. Ҡалын тышлы, тос ҡына, башҡа авторҙар ҙа күренә.
- Эйе, “Иҫтәлек” тип исемләнем. Ни ѳсѳн тигәндә, был китабымды туғандарыма, ауылдаштарыма, яҡташтарыма иҫтәлеккә бүләк итәсәкмен. Күреүегеҙсә, китаптың тәүге ѳлѳшѳндә үҙемдең шиғырҙарым, балаларым, туғандарымдың тыуған кѳндәренә арнап яҙылған шиғырҙар, иҫтәлектәрем урын алды. Икенсе ѳлѳшѳндә иһә тѳрлѳ гәзиттәрҙән ауылдаштарым, яҡташтарым тураһында баҫылған мәҡәләләрҙе йыйып барғайным, шуларҙы бергә тупланым. Тағы ла үҙемә оҡшаған фәһемле мәҡәләләр ҙә бар. Әйҙә бер китапта булһындар, бер ҙә хилафлыҡ юҡ, тип уйланым. Шиғырҙарым, бәйеттәрем тип үҙем һѳйѳнѳп әйтәм, бәлки, күренекле шағирҙарға оҡшап та етмәҫ, тәнҡитләрҙәр, әммә мин үҙем, оло кеше, саф күңелемдән ихлас яҙғанмын.
- Редакция, типография юлын оҙаҡ тапанығыҙмы, ҡыйын булдымы китап сығарыуы?
- Юҡ, ҡыйынлығы булманы. Миңә әлеге лә баяғы үҙемдең яратҡан “Урал” гәзитем хеҙмәткәрҙәре ярҙам итте. Рәхмәт уларға! Бѳтәһе лә унда эшләнде. Ҡатыным, балаларым да мине аңлап, ярҙам итергә әҙер торҙо. Шуға бик һѳйѳнәм.
- Һеҙҙе, Рәйес ағай, икенсе китабығыҙ менән ихлас ҡотлайбыҙ, иҫәнлек-һаулыҡ, оҙон ғүмер теләйбеҙ. Яҡташтарығыҙҙы артабан да яңы китаптар менән һѳйѳндѳрѳрһѳгѳҙ әле тигән ѳмѳттә ҡалабыҙ.
- Рәхмәт, әйткәнегеҙ килһен. Уй бар ул, һаулыҡ ҡына булһын. Форсаттан файҙаланып, яҡташтарымды, ауылдаш- тарымды изге Ҡорбан ғәйете менән ихлас ҡотлайым, оҙон ғүмер, һаулыҡ, эштәрендә уңыштар теләйем.
Н. ВӘЛИУЛЛИНА яҙып алды.
Автор фотолары.


text:
Башҡортостанда «Киләсәк ҡалаһы. Белем һәм технологиялар трансферы» халыҡ-ара экофорумы үтәсәк
Мәләүездең Ҡала мәҙәниәт һарайында 24-нән 25 ноябргә тиклем «Киләсәк ҡалаһы. Белем һәм технологиялар трансферы» халыҡ-ара экологик форумы үтәсәк. Форумда ҡатнашыусылар экологик белем биреү һәм тәрбиә мәсьәләләрен, ҡаты ҡалдыҡтарҙы айырып йыйыу, экологик туризм проблемаларын тикшерәсәк. Һәр мәсьәлә буйынса сит ил һәм Рәсәй ғалимдары менән әҙерләнгән проект-презентациялар күрһәтеләсәк.
Мәҫәлән, профессор Андреа Хайльман — ГАРЦ Ғәмәли фәндәр институтының «Тотороҡло үҫеш өсөн белем биреү» презентацияһын, иҡтисади фәндәр кандидаты Владимир Фридланд Европа илдәрендә экология өлкәһендәге эксперттарҙың квалификацияһын күтәреү буйынса INAMT халыҡ-ара идара һәм технологиялар академияһы программаһын тәҡдим итәсәк.
Экофорумдың ойоштороусылары булып республиканың Экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу министрлығы, «Башҡортостан-Германия» Рәсәй-Германия дуҫлығы йәмғиәте» Башҡортостан төбәк йәмәғәт ойошмаһы һәм К.Г.Разумовский исемендәге Мәскәү дәүләт технологиялар һәм идара университетының Мәләүездәге филиалы сығыш яһаған.
— Форум эшендә Германия Федератив Республикаһының Екатеринбургтағы генераль консулы Рената Шимкорайт, Урта һәм Көнсығыш Европа буйынса Фраунхофер үҙәгенең «Трансферттың инновацион системалары» бүлексәһе етәксеһе Штеффен Прайсслер, республиканың тәбиғәтте һаҡлау ведомстволарының, юғары уҡыу йорттарының, йәмәғәт ойошмалары һәм ғилми учреждениеларҙың вәкилдәре ҡатнашасаҡ, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына төбәктәге Экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.


text:
Башҡортостан Хөкүмәте «Йәшел аҙна-2012» күргәҙмәһенең махсус призы менән бүләкләнде
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм Ауыл хужалығы министрлығы «Йәшел аҙна-2012» күргәҙмәһендә тәҡдим ителгән продукцияның киң ассортименты һәм юғары сифаты өсөн» махсус призы менән наградланды, тип хәбәр иттеләр ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән.
Башҡортостан Ҡортсолоҡ һәм апитерапия ғилми-тикшеренеү үҙәге, «Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Бәләбәй һөт заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, Башҡорт дәүләт аграр университеты юғары һөнәри белем биреү федераль дәүләт мәғариф учреждениеһының ҡортсолоҡ кафедраһы күргәҙмәнең иҫтәлекле миҙалдарын алды.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, халыҡ-ара аграр форум Берлинда 20-29 ғинуарҙа үтте. Башҡортостан Ҡортсолоҡ һәм апитерапия ғилми-тикшеренеү үҙәге дәүләт учреждениеһы Берлинда 150 төр продукцияһын тәҡдим итте.
Республикала етештерелгән продукттарҙан ауыҙ итеү ойошторолдо.
Республика предприятиелары наградалар алыу менән генә сикләнмәне, үҙенең продукцияһын Европа баҙарына поставкалау буйынса килешеүҙәр ҙә төҙөнә. Башҡортостан Ҡортсолоҡ һәм апитерапия ғилми-тикшеренеү үҙәге немец фирмаһы менән продукцияны Германияның рус магазиндарына (3 меңгә яҡын магазин) поставкалау буйынса һөйләшеүҙәр үткәрҙе.
«Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте күргәҙмәлә 35 төр продукцияһын тәҡдим итте. Германияла предприятие Dalstor UG, Leon GmbH, Galeria Kaufhof, Real GmbH һәм Metro Group компаниялары менән һөйләшеүҙәр үткәрҙе. Һөҙөмтәлә продукцияны Real сауҙа селтәренә индереү тураһында килешеүгә өлгәшелде. «Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән Leon GmbH дистрибьюторы араһында ниәттәр тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды.
Бынан тыш, республиканың ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Николай Коваленко етәкселегендәге Башҡортостандың рәсми делегацияһы Германияның алдынғы предприятиеларында булды.


text:
2012 йылда һаулыҡ һаҡлау объекттарын төҙөүгә һәм реконструкциялауға миллиард һумдан ашыу аҡса бүленгән
Быйыл һаулыҡ һаҡлау объекттарын төҙөүгә һәм реконструкциялауға республика бюджетынан миллиард һумдан ашыу аҡса бүленгән, тигән мәғлүмәт бирелә БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы сайтында.
Шулай итеп, Республика адреслы инвестицион программаһы сиктәрендә Октябрьскийҙа 2-се ҡала дауаханаһының перинаталь үҙәге өсөн 80 койкалыҡ акушерлыҡ корпусы төҙөлә. Октябрьский бала табыу йорто район-ара перинаталь үҙәк статусын алған, шуға күрә ҡаланан тыш ул Шаран, Туймазы, Йәрмәкәй, Баҡалы, Бишбүләк райондарын хеҙмәтләндерә. Бала табыу йортоноң бинаһы 1951 йылда уҡ төҙөлгән, һәм әле бала табыу залдарына, операциялар үткәреү, процедура һәм башҡа төрлө биналарға ҙур ҡытлыҡ кисерә, яңы тыуған сабыйҙарҙы аяҡҡа баҫтырыуҙың икенсе этабын ойоштороу мөмкинлеге лә юҡ.
2008 йылда проектлау эштәре үткәрелгән, 2009-ҙа Дәүләт экспертизаһынан ыңғай һығымта алынған. Төҙөлөш эштәрен подряд ойошмаһы быйыл март аҙағында башлаған.
– Төҙөлөштөң был этабында колонналар, бина каркасының урҙаһы монтажлана, стеналары күтәрелә, «А» блогының нигеҙе һалына. Төҙөлөш-монтажлау эштәрен 2013 йыл аҙағына тиклем тамамлау планлаштырыла, – ти ҡала дауаханаһының баш табибы Рөстәм Вәлиев.
Уның фекеренсә, яңы акушерлыҡ-педиатрия стационарын асыу бала көткән һәм бала тапҡан осорҙа ҡатын-ҡыҙҙарға махсус медицина ярҙамының сифатын күтәрергә, сабыйҙар араһында үлем һәм ауырыу осраҡтарын кәметергә, тыуым күрһәткестәрен арттырырға мөмкинлек бирәсәк.
2012 йылда Республика адреслы инвестиция программаһы менән 20 яңы һаулыҡ һаҡлау объектын төҙөү һәм әле эшләп килгән бишәүһен реконструкциялау ҡаралған.


text:
Башҡортостан уҡыусыһы рәсәйҙәрҙе еңеү байрамы менән ҡотлаясаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Туймазы ҡалаһы 8-се урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 6 класс уҡыусыһы Иван Примакин «Беҙ — һинең балаларың, Еңеү!» Бөтә Рәсәй мәғрифәтселек проекты еңеүселәренең береһе булды. Ошо конкурста еңеүселәрҙең фотоһүрәттәре Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы уңайынан сығарылған почта открыткаларын биҙәй. Мәктәп уҡыусыһы Иван Примакин — 316 хәрби осош яһаған Советтар Союзы Геройы Иван Примакиндың ейәне.
Открыткалағы йәш Иван Примакин бөтә рәсәйҙәрҙе бөйөк байрам менән ҡотлаясаҡ. Ул үҙенең еңеүен герой олатаһына арнаған, тип хәбәр иттеләр Туймазы районы хакимиәтенән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 469
ГЕОМЕТРИЯ (гео... һәм ...метрия), математиканыңарауыҡтағы мөнәсәбәттәрҙе һәм формаларҙы, ш. уҡ уларҙың һығымталарын өйрәнеүсе бүлеге. Евклид, Лобачевский, Риман, аналитик, дифференциаль, проекция, конформлы, аффинлы бәйләнешлелектәр Г. һ.б. айырыла.
Башҡортостанда Г. б‑са тикшеренеүҙәр 20 б. 40‑сы йй. ӨНИ‑нең графика һәм һыҙма геометрия каф. башлана.
50‑се йй. аҙ. Башҡорт дәүләт университетының юғары алгебра һәм геометрия каф. вариациялы иҫәпләмәнең геом. теорияһы (Г.И.Жотиков, И.В. Фролова), селтәрҙәр теорияһы һәм уларҙың һығымталары (Ш.Ә.Йәфәров) б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә; Грассман төрлөлөктәренең эске Г. өйрәнеү һөҙөмтәһендә Нордендың нормалаштырыу принцибы дөйөмләштерелә, уның Пенроуз твисторҙары теорияһы м‑н бәйләнеше асыҡлана (Э.Г.Нейфельд); битвисторҙар теорияһы үҫешә һәм алты үлсәмле Эйнштейн арауығындағы кәкрелек тензорының структураһы билдәләнә (К.В.Андреев); күп үлсәмле Евклид арауығындағы тура һыҙыҡтарҙың төрлөлөгөндәге ике яҡлы структуралар тикшерелә, авиация сәнәғәтендә ҡулланылған хисаплы программа м‑н идара ителгән станоктар ярҙамында алына торған өҫкө йөҙҙәр моделе эшләнә (В.А. Юрьев). Г. м‑н дифференциаль тигеҙләмәләрҙең уртаҡ өлкәләрендә эштәр башҡарыла, һөҙөмтәләре динамик системаларҙы шыуҙырыу ысулы м‑н тикшергән саҡта файҙаланыла (Р.А.Шәрипов).
Педагогия университетында алгебралар өҫтөндәге арауыҡтар, ш. иҫ. дифференциалланыусы төрлөлөктәрҙә ҡайһы бер коммутатив алгебраларҙың даими булмаған төшөнсәләренең структураларын һаҡлап ҡала торған бәйләнешлелектәр (Г.А.Мазанова); Риман арауығының ҡағылышлы рәүештә ҡатлауланыуы ваҡытында синектик һәм дөйөмләштерелгән метрикаларҙың инфинитезималь (изометрик, гомотетик һәм Н‑проекция) әүерелеүҙәре (С.Я.Нусь); Ли алгебраһы ҡушылған Евклидтыҡы булмаған арауыҡтар йөҙҙәренең Г. (В.М.Бурдаков) өйрәнелә; дүрт үлсәмле Евклид арауығындағы һыҙыҡлы‑һыҙыҡлы йөҙҙәрҙең ике яҡлы теорияһы төҙөлә, эллиптик арауыҡтағы тура һыҙыҡтарҙың конгруэнциялары тикшерелә (Н.Х. Харисова).
Стәрлетамаҡ педагогия академияһында күп үлсәмле селтәрҙәр, ҙур булмаған төрлөлөктәрҙең дифференциаль Г. теориялары үҫешә; нуль булмаған уртаса кәкрелек йөҙҙәренең төп үҙенсәлектәре табыла; әгәр псевдоомбилик йөҙ үҙенә тейеп торған арауыҡта ятһа, уртаса кәкрелектең үҙгәрмәүсән булыуының шарты уртаса кәкрелек векторының орты нормаль ҡатлауланыу бәйләнешлелегендә параллель рәүештә күсеп китеүенә тигеҙ булыуы иҫбатлана. Бүленеш Г. м‑н күп үлсәмле йөҙҙәр Г. араһындағы оҡшашлыҡтар йөҙ өҫтөндәге селтәрҙәрҙең күп кенә үҙенсәлектәрен бүленеш селтәрҙәренә күсерергә мөмкинлек бирә (П.Н.Михайлов). Грассман төрлөлөктәре Г. һәм эллиптик арауыҡтағы күп үлсәмле яҫылыҡтарҙың ҡайһы бер ғаиләләре (моносистемалар, гиперкомплекстар, конгруэнциялар һәм псевдоконгруэнциялар) өйрәнелә; грассманианаға ҡарата изометрик булған симметрик Риман арауығының деривация формулалары, структураһы тигеҙләмәләре табыла (Ә.Ф.Шабаева).
Э.Г.Нейфельд
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Мең милиционер меңәр һум аласаҡ
Өфө ҡалаһы буйынса Эске эштәр идаралығы ҡарамағындағы милицияның патруль-пост хеҙмәте полкы хеҙмәткәрҙәре эш хаҡына меңәр һум күләмендә өҫтәмә аласаҡ. 16 сентябрҙә ҡала Советы депутаттары ошондай ҡарар ҡабул итте.
— Башта Өфө Эске эштәр идаралығы ике мең һум күләмендә өҫтәмә һорап мөрәжәғәт иткәйне, — тине ҡала Советы рәйесе Ирек Ниғмәтуллин, — әммә, бюджеттың реаль мөмкинлектәренән сығып, мең һум күләмендә өҫтәп түләү билдәләргә ҡарар ителде.
Эш хаҡын арттырыу патруль-пост хеҙмәтенең аттестацияланған составынан меңгә яҡын кешегә ҡағыласаҡ. Өҫтәмә түләүҙе милиционерҙар 2011 йылдың 1 ғинуарынан ала башлаясаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов шәрҡиәтселәрҙең Бөтә Рәсәй съезын асыуҙа сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов шәрҡиәтселәрҙең Бөтә Рәсәй съезын асыуҙа сығыш яһаны
Рөстәм Хәмитов шәрҡиәтселәрҙең Бөтә Рәсәй съезын асыуҙа сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
8 октябрҙә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов шәрҡиәтселәрҙең «Рәсәй һәм Көнсығыш: илдәрҙең һәм халыҡтарҙың үҙ-ара эш итеүе» X Бөтә Рәсәй съезын асыуҙа сығыш яһаны. Сара Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында уҙҙы.
– Фәнни форумды үткәреү урыны итеп баш ҡалабыҙҙың һайланыуы осраҡлы түгел. Өфө Евразия континенты тарихын, телдәрен, сәнғәтен, динен, философияһын һәм этнографияһын өйрәнеү үҙәге булып тора, – тине Рөстәм Хәмитов.
Республика Башлығы үҙ сығышында республиканың билдәле шәрҡиәтселәренең ҡаҙаныштары хаҡында һөйләне, улар араһында Ризаитдин Фәхретдинов, Морат Рәмзи, Әхмәт-Зәки Вәлиди бар.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, һуңғы йылдарҙа «көнсығыш векторы» Рәсәйҙең тышҡы сәйәси йүнәлешендә айырым әһәмиәткә эйә. Башҡортостан ошо процестарҙа әүҙем ҡатнаша, шул иҫәптән ШОС һәм БРИКС саммиттары барышында ул Көнсығыштың 15 дәүләте лидерҙарының аралашыу майҙансығына әүерелде.
– Рәсәй – Көнсығыш Европала һәм Азияла урынлашҡан, ул ике цивилизацияның да көслө яҡтарын үҙендә берләштергән, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Рәсәйҙең шәрҡиәтселәр йәмғиәте ике йылға бер тапҡыр шәрҡиәтселәрҙең бөтә Рәсәй съезын ойоштора. Өфө йыйынды икенсе тапҡыр ҡабул итә: 2006 йылда Башҡортостанда шәрҡиәтселәрҙең «Рәсәй халыҡтарының тарихи яҙмышында көнсығыш» V бөтә Рәсәй съезы уҙҙы.
Шәрҡиәтселәрҙең «Рәсәй һәм Көнсығыш: илдәрҙең һәм халыҡтарҙың үҙ-ара эш итеүе» X Бөтә Рәсәй съезы Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институында үтә. Уның эшендә Мәскәү, Санкт-Петербург, Ҡазан, Өфө, Екатеринбург, Новосибирск, Владивосток, Краснодар, Якутск, Абакан, Липецк һәм башҡа Рәсәй ҡалаларынан килгән ғалимдар, Азербайжан, Белоруссия, Иран, Ҡаҙағстан, Ҡытай, Ҡырғыҙстан, Молдавия, Тажикстан, Төркмәнстан, Төркиә, Үзбәкстан, Украина шәрҡиәтселәре ҡатнаша. Съезд 2015 йылдың 10 октябренә тиклем дауам итә.


text:
Дмитрий Медведев балалар баҡсалары етешмәү проблемаһын хәл итергә саҡырҙы
Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев Федераль Йыйылышҡа үҙенең йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһендә балалар баҡсаларында урындар етешмәү мәсьәләһен хәл итергә саҡырҙы. Дәүләт башлығы әйтеүенсә, быйыл йыл башына бөтә ил буйлап 1,684 миллион бала балалар баҡсаһына сиратта тора.
— Йыш ҡына был сиратҡа ата-әсә балаһы тыуғансы уҡ яҙылып ҡуя, — тине Президент. — Тап балалар баҡсаһында урындар етешмәү арҡаһында йәш ғаиләләр бала табыуҙан баш тарта йәки бер бала менән генә сикләнә.
Проблеманы хәл итеү өсөн, Дмитрий Медведев фекеренсә, беренсенән, иҫкеләрен реконструкцияларға һәм заманса талаптарға яуап биргән яңы балалар баҡсалары төҙөргә һәм уларға ярашлы биналарҙы бирергә кәрәк.
— Бында телгә алынған талаптар нигеҙле һәм тормошҡа ашырырлыҡ булырға тейеш, — тип иҫәпләй Президент. — Шулай уҡ мәктәпкәсә белем биреүҙең альтернатив формаларын, шул иҫәптән дәүләткә ҡарамаған белем биреү учреждениелары һәм ғаилә балалар баҡсалары системаһын яҡларға, бынан тыш, балалар баҡсаһына йөрөмәгән балалар өсөн дөйөм белем биреү мәктәптәренең мәктәпкәсә тиклемге төркөмдәрен булдырырға кәрәк.
Был проблема беҙҙең республика өсөн айырыуса көнүҙәк. Беҙҙә бөгөн 50 меңгә яҡын кеше балалар баҡсаһына сиратта тора. Уны хәл итеү өсөн 2011 йылда Башҡортостанда республика бюджетынан 2,5 миллиард һум самаһы аҡса бүлергә планлаштыралар. Был турала республика Президенты Рөстәм Хәмитов күп таҡырҙар телгә алды. Уның әйтеүенсә, республика район һәм ҡалалары хакимиәт башлыҡтары алдында ла балалар баҡсаларында урын етешмәүен ғаиләләргә айына ике-өс мең һум күләмендә матди пособие түләү юлы менән компенсациялау бурысы тора. Был, Рөстәм Хәмитовтың фекеренсә, ҙур булмаған ғаилә балалар баҡсалары ойоштороу мөмкинлеге бирәсәк. Дөйөм алғанда, Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, яҡындағы өс йылда Башҡортостанда мәктәпкәсә учреждениелар төҙөүгә һәм реконструкциялауға туғыҙ миллиард һум самаһы аҡса бүлергә планлаштырыла. Был балалар баҡсаһына сиратта тороусылар һанын 30-35 меңгә тиклем кәметергә ярҙам итәсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Һайлау кампанияһы ыңғай юҫыҡта бара икән, тимәк, халыҡ ышаныс белдерә»
— Эшләргә, тырышырға кәрәк, кире йоғонтоға бирелергә, һәр нәмәне инҡар итергә ярамай. Әгәр һайлау кампанияһы ыңғай юҫыҡта бара икән, тимәк, халыҡ ышаныс белдерә, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов шаршамбы, 4 сентябрҙә, БЮТ телеканалында тура эфир барышында.
Башҡортостан Республикаһы бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға депутаттар һайлау алдынан республика Президенты парламент эшмәкәрлегенең еңел түгеллеген билдәләне. Пленар ултырыш, ғәҙәттә, тыныс үтә, әммә комиссияларҙа һәм комитеттарҙа ҡыҙыу фекер алышыуҙар, бәхәстәр килеп тыуа.
— Әммә бындай ығы-зығы ситкә сығарылмай, шуға күрә пленар ултырыштарҙа барыһы ла тыныс үтә. Быға ҡарамаҫтан, уларҙа ла фекер алышыуҙар, көсөргәнешле хәлдәр булырға тейеш, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов. – Тура конфликттарҙың бер ыңғай яғы ла юҡ, сөнки улар емереүгә, юҡ итеүгә йүнәлтелгән, был дәүләт власы абруйының артыуына килтермәй. Власть халыҡта билдәле бер аҡыллылыҡ, үҙ-үҙеңде тотоу ҡағиҙәләре, мәҙәнилек менән ассоциациялаша. Әлбиттә, «ҡаршы» тауыш бирергә лә мөмкин, әммә быны аныҡ һәм аңлайышлы итеп дәлилләү зарур.
Республикала аҙағына яҡынлашҡан һайлау алды осоро, Президент һүҙҙәренсә, ваҡиғаларға бай булды.
— Кемдер үҙ маҡсатына өлгәшә алды, кемдер — юҡ. Дөйөм алғанда, минеңсә, был эмоцияларҙы сығарыу осоро булды. Кешеләр үҙҙәрен, ыңғай йәки кире сифаттарын күрһәтергә тырышты. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ундай осраҡтар ҙа була, — тине республика етәксеһе.
Дөйөм алғанда, әлеге һайлау алды кампанияһын Башҡортостан Президенты «ғәҙәти», республикала 2011 йылда үткән кампанияға оҡшаш тип баһаланы.


text:
Ижадында – риүәйәттәр иле
Нелли Аҡсурина – Өфө ҡыҙы. Бәләкәйҙән төрлө яҡлап һәләтле, ижади күңелле ҡыҙҙарын ата-әсәһе республикала билдәле музыка йүнәлешендә белем биргән мәктәпкә алып бара. Туғыҙ йыл уҡыу дәүерендә бигерәк тә башҡорт теле һәм әҙәбиәтен, мәҙәниәтен уҡытыусы Асия Яныбай ҡыҙы Исхаҡованың дәрестәрен үҙ итеп, һәр мәғлүмәтте һеңдерә бара ул. Яратҡан уҡытыусыһы ҡала ҡыҙында башҡорт тарихы һәм мәҙәниәтенә сикһеҙ мөхәббәт уята. Думбыра класында белем алған һылыу, яҡшы өлгәшеүенә ҡарамаҫтан, күңеленә тағы ла нимәлер етмәүен тойоп тынғыһыҙлана, әммә уҡыуын дауам итә. «Алай ҙа мине шул мәктәпкә биргәндәр, ундағы ижади мөхит, йыр-моң илендә йәшәү әлеге булмышымды әүәләне. Бер ваҡыт уҡытыусым Лилиә Әхмәт ҡыҙы Әхмәтшина думбыраны фотоға төшөрөргә ҡушты, уны ҡалайыраҡ ҡуйһам яҡшы килеп сығыр тип, яҡтылыҡҡа иғтибар итеп, бик оҙаҡ ракурс эҙләнем. Ошоларҙы күҙәтеп торған мөғәллимә, ҡалай ихлас булышаһың, һин шәп фотограф йә рәссам була алыр инең, тип ҡуйҙы. Уның һүҙҙәре күңелемә уйылды, ниһайәт, ҡайҙа ынтылыуымды, ниңә йөрәгемә тыныслыҡ таба алмауымды аңланым. Туғыҙынсыны тамамлағас, әҙерлек курстарында уҡып, Өфө сәнғәт училищеһына индем, һынлы сәнғәт буйынса киттем. Осраҡлы хәл, шулай итеп, тәғәйенләнешемде табырға ярҙам итте. Училищела ла, академияла ла һәр дәрескә ныҡлы әҙерләнеп, белем көҫәп, мауығып, «бишле» билдәләренә генә уҡыным, бәхетле осор булды ул», – ти оҫта.
Башҡорт рәссамдарының ижадына һоҡланған, йәй һайын республика буйлап плэнерҙарға сығып, йәнтөйәгебеҙ һәм уның кешеләрен үҙе өсөн өр-яңынан асҡан ижадсыны бигерәк тә Әбйәлилгә барыу тетрәндерә. Ысынлап та, баш ҡалабыҙҙа тыуып үҫкән байтаҡ кеше йәйҙәрен сит илдәрҙә, диңгеҙ буйҙарында уҙғара, ә үҙебеҙҙең төбәкте, уның мөғжизәле тәбиғәтен һәм кешеләрен, ғәжәп, бөтөнләй белмәй. Нелли был яҡлап бәхетле, уға буй еткергәс булһа ла, Башҡортостан тигән ерҙе асырға яҙа. Урал аръяғында ул күңеленең сикһеҙ боронғолоҡ һаҡлаған хазиналы серле порталға тоташыуын тоя. Был хис уны ошо төбәккә ҡабат-ҡабат әйләнеп ҡайтырға мәжбүр итә һәм, иң ҡыуаныслыһы, ижадына йүнәлеш бирә. Йәш рәссам диплом эшен – ҡатмарлы гобелен техникаһы менән, ябай тел менән әйткәндә, йөн ептәрҙән туҡылған «Доға» тип аталған монументаль картинаһын тамашасы хөкөмөнә сығарған мәлдә үк белгестәр сәнғәтебеҙ күгендә яңы йондоҙ ҡабыныуын билдәләй.
Башҡорт халыҡ ижадынан этәргес алған этника стиле рәссамды халыҡҡа таныта, әммә ижадсы үҙен башҡа күп йүнәлештәрҙә лә әүҙем һәм уңышлы һынай. Бигерәк тә туҡымалар менән оҫта эш итә, ебәк тауарға үҙенсәлекле һүрәттәр төшөрә, ул уйлап сығарған биҙәктәр төшкән палантиндар, күлдәктәр, пальтолар, сумкалар һәм башҡа бик күп әйберҙәрҙе бөгөн Өфө һылыуҡайҙары ғына түгел, башҡа яҡтарҙан да теләп, сиратҡа тороп алалар. Әле студент сағында уҡ ижад иткән принттарын Санкт-Петербург ҡалаһының «Узор» текстиль фабрикаһы туҡымаға баҫа. Фантазияһы ташып торған йәш ҡыҙ күберәк киң ҡоласлы, ҙур картиналар ижад итергә ынтыла, күләмле эштәре менән байтаҡ күргәҙмәләрҙә ҡатнашып, тамашасы һөйөүен яулай. Һуңғы осор илдәге көрсөк һатып алыусыларға ла ныҡ тәьҫир итә, ҙур картиналар насар һатыла башлағас, бәләкәй генә форматтарҙа эшләүҙе лә үҙләштереп ала, ләкин махсус заказдар буйынса эшләргә яратмай.
...Уның эштәрендә тормоштан күсереп алынған реалистик пейзаждар, портреттар юҡ, һәр күренеште ул, хатта ысынбарлыҡ булһа ла, әкиәткә тартым итеп һүрәтләй. Нелли Аҡсурина ижад иткән донъя – серлелеге менән тартҡан риүәйәттәр иле. Йәнә лә бер яратҡан эше – фоторәсемдәр яһау. Уларҙы ул боронғоса фототаҫмаға төшөрә, шулай иткәндә генә фотола художестволыҡ була, тип иҫәпләй. Һуңғы осор уның фотоэштәре бик популяр, күптәр уны рәссамлығын ташлап, ошо шөғөл менән генә булышырға өндәй хатта. Ҡайһы өлкәгә тотонһа ла, камил ижад емештәре тыуҙырырға һәләтле һылыуға күҙ теймәһен, яҙмыш уны ниндәй юлдарҙан алып китһә лә, матурлыҡҡа хеҙмәт итеүҙән, рухиәтебеҙҙе байытыуҙан туҡтамаһын!
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 8-се һанында уҡығыҙ.
Теги:


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: Игенде арзан хаҡҡа һатырға ярамай
Фото:
Рөстәм Хәмитов Федоровка районы буйлап эш сәфәре дауамында «Азат» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ауыл хужалығы предприятиеһы баҫыуҙарындағы ураҡ эштәре барышы менән танышты.
2007 йылда ойошторолған ауыл хужалығы предприятиеһы иген һәм техник культуралар үҫтереү менән шөғөлләнә. Предприятие эшкәрткән ер майҙаны 6,3 мең гектарҙы тәшкил итә. Үҫтерелгән культуралар араһында арыш, бойҙай, арпа, көнбағыш һәм бер йыллыҡ үләндәр бар. Бөгөнгө көнгә ҡарата 800 гектарҙан ашыу майҙанда иген урып һуғылған. Дөйөм алғанда йыйып алынған иген 1790 тоннаны тәшкил итә. Уртаса уңдырышлыҡ гектарынан 22 центнерҙан аша (былтыр 8,9 центнер ине). Хужалыҡ ужым культураларын сәсеүҙе башлаған. Страховка культураларын йәмғеһе 1500 гектар майҙанда сәсеү планлаштырыла, бөгөнгө көнгә был эштең яртыһы үтәлгән.
Предприятие 670 тонна бесән, 4100 тонна сенаж әҙерләгән. Мал аҙығы әҙерләү һәм иген культураларын урып йыйыу буйынса эштәр әле дауам итә.
Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Рөстәм Хәмитов хужалыҡта иген һаҡлау мәсьәләһенең нисек хәл ителеүе менән ҡыҙыҡһынды. Предприятиеның иген һатыу менән ҡыйынлыҡ кисереүе асыҡланды. Һатыу хаҡтарының түбән булыуы аграрийҙар файҙаһына түгел, шуға күрә игенгә хаҡ күтәрелгәнгә тиклем уны үҙеңдә һаҡлау отошлораҡ.
"Игенде арзан хаҡҡа һатырға ярамай, — тине Рөстәм Хәмитов. – Үҙебеҙҙең һаҡлыҡ фондын булдырыу хаҡында уйларбыҙ, элеваторҙарҙа игенде бушлай һаҡлау хаҡында һөйләшәсәкбеҙ. Беҙ хужалыҡтарға аҡса алыпһатарҙар кеҫәһенә кереп ятһын өсөн ярҙам итмәнек".
Башҡортостан Президенты йәнә 15 сентябргә тиклем ураҡ кампанияһын тамамлау бурысын ҡуйҙы. Бөгөнгө көнгә республика райондарында иген культураларының 35 проценты урып алынған.


text:
Башҡортостанда тикшерелгән яҙғы иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары орлоҡтарының 93 проценты – кондициялы
Башҡортостанда 1 мартҡа ҡарата дәүләт стандарттары талаптарына ярашлылыҡҡа 261 мең тонна яҙғы иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары орлоҡтары тикшерелгән, йәғни план буйынса һалынған орлоҡтоң 88 проценты. Бындай мәғлүмәттәрҙе «Россельхознадзор»ҙың Башҡортостан референт үҙәге килтерә.
Тикшерелгән орлоҡтоң 93 проценты, йәғни 243,3 мең тоннаһы, кондицияға ярашлы тип табылған. Ете процентын, йәғни 17,7 мең тоннаһын, яраҡһыҙға сығарғандар. Уларҙан 9,3 мең тонна орлоғо сүпле булып сыҡҡан, сығышы буйынса – 8,7 меңе, дымлылығы буйынса – 2,5 меңе, келәттә ҡоротҡостар булыу арҡаһында – 0,4 меңе, тип хәбәр иттеләр «Россельхознадзор»ҙың Башҡортостан буйынса идаралығы матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Аграр университеты баскетболсылары «EuroСup-2015»-кә тәүге аҙым яһаны
ӨФӨ, 2014 йыл, 21 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Евгения Сюткина/.
Халыҡ-ара студент баскетбол лигаһы «EuroСup-2015»-кә милли һайлап алыу уйындары башланды. Башҡорт дәүләт аграр университеты командаһы миҙгелде еңеү менән асты – Магнитогорск менән күсмә мачта баскетболсыларыбыҙ «Металлург-университет»ын 82:56 иҫәбе менән еңде.
Студент баскетбол командаларын һайлау уйындары Халыҡ-ара студент баскетбол лигаһында ҡатнашыусы башҡа илдәрҙә лә — Германияла, Грузияла, Израилдә, Латвияла, Литвала, Сербияла, Төркиәлә, Хорватияла, Черногорияла, Чехияла, Эстонияла һәм Японияла бара. Рәсәй ойоштороусы хоҡуғында бер команданы түгел, ә дүртәүҙе һайлап аласаҡ. Милли һайлап алыу уйындары буйынса иң яҡшылар 2015 йылдың февраль-майында Европа пъедесталы өсөн көс һынашасаҡ.
Әгәр Өфө — Магнитогорск уйынында башҡорт «аграрийҙарын» еңеп сыҡһа, улар ике Мәскәү вузы еңеүселәре Рәсәй дәүләт физик культура университеты һәм Мәскәү дәүләт университеты менән осрашасаҡ. Мәскәү дәүләт университеты быйыл Мәскәү «Динамо»һы уйынсылары менән килешеү төҙөгән – унда улар өйрәнә һәм үҙ юғары уҡыу йорто өсөн уйнай. Шуға күрә Мәскәү дәүләт университеты командаһы бик көслө һәм тәүге осрашыуҙа Рәсәй дәүләт физик культура университетын еңде.
Өфө баскетболсыларының Магнитогорск менән яуап матчы 31 октябрҙә киске сәғәт етелә Башҡорт дәүләт аграр университеты спорт залында уҙасаҡ.


text:
Тиҫтә йыл элек билдәле яҙыусы, шағир, журналист Аҫылғужа Баһуманов менән тел, ил мәсьәләләре хаҡында һөйләшеп ултырғайныҡ. Халҡыбыҙҙың арҙаҡлы улы арабыҙҙан көтмәгәндә китеп барҙы...
Тиҫтә йыл элек билдәле яҙыусы, шағир, журналист Аҫылғужа Баһуманов менән тел, ил мәсьәләләре хаҡында һөйләшеп ултырғайныҡ. Халҡыбыҙҙың арҙаҡлы улы арабыҙҙан көтмәгәндә китеп барҙы...
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гөлсибәр Әхмәтғәлиева әйтеүенсә, уҡыусылар республика конкурстарында призлы урындар яулай, район кимәлендә уҙғарылған "Урал батыр" эпосын яттан һөйләүселәр бәйгеһендә алдынғылыҡты бирмәй.
Ниндәй генә ысул ҡулланмайҙар, ниндәй генә юл һайламайҙар ҡәҙерле төшөнсәне һаҡлап алып ҡалыу өсөн.
Юрматы башҡорттарында был атаманың "ашҡа зар булдыҡ", "аҫ ҡаҙаныңды (йылға буйында)" тигән һүҙбәйләнештәрҙән килеп сыҡҡаны хаҡында риүәйәттәр һаҡланған. Күренекле ғалим Ж. Кейекбаев заманында "Ашҡаҙар" гидронимының "ҡашҡа" (ашҡа) һәм "даръя" һүҙҙәренән хасил булыуы тураһында яҙып сыҡҡан. Тәүгеһе боронғо иран телдәрендә "аҡ, таҙа" тигәнде аңлатҡан, тигән ул. "Даръя" иһә һыу, йылға төшөнсәһен бирә (мәҫәлән, Сырдаръя, Амударъя). Ж. Кейекбаевтың был фекере "Башҡортостандың топонимдар һүҙлеге"нә лә инеп киткән. Уны төҙөгән А.А. Камалов был ҡарашты тағы ла киңәйткән: Мөхәмәтша Буранғоловтың боронғо батырҙарҙы "ҡашҡа" тип атағандары тураһындағы һүҙҙәренә иғтибар иткән.
Бөйөк Ватан һуғышына хәтлем беҙҙең район Йәнсура тип йөрөтөлә ине: быны документтарҙағы мисәттәрҙән, баҫмаларҙан да күрергә мөмкин. Ни өсөн Ейәнсураға әйләнеп киткән һуң ул? Минең һәм башҡа күптәрҙең фекеренсә, "Йәнсура" һүҙе заманында башҡортсанан урыҫсаға "Зиянчура" ("Зианчура") тип яңылыш тәржемә ителгән, сөнки урыҫтарға "йән" һүҙен әйтеүе ауырыраҡ. Һөҙөмтәлә "Зианчуринский район" тигән һүҙбәйләнеш барлыҡҡа килгән. Башҡорттар үҙ сиратында уны анһат ҡына "Ейәнсура" тип тәржемә итеп тә ҡуйған.
"Башҡортостан" гәзитендә тәржемә хеҙмәте күрһәтелеүен дә иҫегеҙгә төшөрәбеҙ. Бүлектең телефоны — 8 (347) 273 90 66.


text:
- Подробности
- Просмотров: 257
МОЛЕКУЛАЛАР ҺӘМ КРИСТАЛДАР ФИЗИКАҺЫ ИНСТИТУТЫ. 1988 й. СССР ФА УрБ БФҮ‑нең Физика бүлеге булараҡ СССР ФА БФ‑тың Физика һәм математика бүлеге (1971 й. нигеҙләнгән) базаһында ойошторола, 1994 й. алып РФА‑ның Өфө ФҮ-нең Молекулалар һәм кристалдар физикаһы ин-ты. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: физика өлкәһендә фундаменталь һәм ғәмәли тикшеренеүҙәр, ш. иҫ. био‑ логик актив матдәләр молекулаларының электрон төҙөлөшөн, биопо‑ лимерҙарҙы һәм фуллерендарҙы, арауыҡ-ваҡыт дисперсияһы булған мөхиттәрҙә тигеҙ булмаған ауырлыҡтағы структур әүерелештәрҙе, түбән температуралы плазмала күп атомлы кире иондарҙың барлыҡҡа килеү һәм тарҡалыу процестарын өйрәнеү. Институт составында 7 лаб., “Молекуляр системалар физикаһы” ғилми- белем биреү үҙәге (БДПУ, БДУ, ӨДАТУ м‑н берлектә) бар. 39 ғилми хеҙм‑р араһында — 11 фән д‑ры һәм 23 фән канд. (2014). 3 һөнәр б‑са аспирантура, докторлыҡ һәм кандидатлыҡ диссертацияларын яҡлау советы эшләй. Институт ғалимдары тарафынан ультратауыш диапазонының тотороҡһоҙ ағымдарында матик булмаған шыйыҡ кристалл молекулаларының түбән йышлыҡлы әйләнеше эффекты тикшерелә; по‑ лимерҙарҙа заряд тотороҡһоҙлоғо, баҫым м‑н индукцияланған электронлы күсеү, ферромагнетик—органик материал структураһында гигант магнит ҡаршылығы, йылытыу һөҙөмтәһендә диэлектрик—металл фазалы күсеше табыла; локаль әйләнә динамикаһын (химик реакцияларҙың элементар акттары кинетикаһын анализлау өсөн файҙаланыла) иҫәпкә алған Грин функциялары өсөн сынйырҙарҙы ысҡындырыу ысулы тәҡдим ителә; магнит тарафынан тәртипкә килтерелгән кристалдарҙың фотомагнит үҙенсәлектәрен өйрәнеү ысулдары эшләнә; кире иондарҙың масс-спектрометрияһы ысулы, микротулҡынлы лаб. әҙерләү спектрометры һ.б. уйлап табыла. 2005 й. алып 500‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, ш. иҫ. монографиялар һәм ғилми йыйынтыҡтар, нәшер ителгән. Институт ғалимдары БР ФА, РФА ғилми ойошмалары һәм үҙәктәре, БР, РФ, АҠШ, Белоруссия, Венгрия, Германия юғары уҡыу йорттары һәм институттары һ.б. м‑н хеҙмәттәшлек итә. Физика һәм математика бүлеге мөдирҙәре: В.С.Әүжәнов (1971 й. алып), В.И.Хвостенко (1980 й. алып); дир.: Хвостенко (1988 й. алып), В.А.Мазунов (1996 й. алып), Е.С.Шиховцева (2007 й. алып).
Е.С.Шиховцева
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 277
МИЛОВКА УҠЫТЫУ‑ТӘЖРИБӘ ХУЖАЛЫҒЫ, ФДУП. Аграр университеттың а.х. өсөн белгестәр әҙерләү б‑са производство базаһы булып тора. Ҡатмарлы төҙөлөшлө иген культуралары, ҡуҙаҡлы иген культуралары һәм күп йыллыҡ үлән репродукцияларының орлоғон етештереүгә махсуслаша. 1937 й. Кама йылға пароходсылығының ярҙамсы хужалығы базаһында БАХИ‑ның уҡытыу‑тәж. хужалығы булараҡ ойошторола, 1998 й. алып хәҙ. исемендәге ДУАХП, 2001 й. хәҙ. статусын ала. Өфө р‑нында урынлашҡан, үҙәк усадьбаһы — Миловка ауылы. 2011 й. 94 кеше эшләгән. Ауыл хужалығы ерҙәренең майҙаны — 4618 га, ш. иҫ. һөрөнтө ер — 3000 га. Уңдырышлылыҡ (ц/га): иген культуралары — 18,0; 2684 т иген етештерелгән. Һыйыр малы һаны — 282 (60 һыйыр), йылҡы — 50; һәр һыйырҙан уртаса йыллыҡ һауым — 3775 кг, йәш һыйыр малының уртаса йыллыҡ артымы — 494 г; етештерелгән (т): һөт — 23,0, ит — 29,0. Хужалыҡ м‑н М.З.Абдуллин, М.Д.Мөстәҡимова, М.А.Мәүлитов, А.В.Самороков, З.З.Шәрипов, Р.Р.Яҡупов һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев


text:
Фото:
Өфөлә Урындағы үҙидараны үҫтереү буйынса округ консультатив советының тәүге ултырышы асылды
Фото:
Башҡортостан баш ҡалаһында Урындағы үҙидараны үҫтереү буйынса округ консультатив советының тәүге ултырышы асылды. Уның эшендә Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, Волга буйы федераль округына ингән төбәк вәкилдәре ҡатнашты.
— Төп власть – ул муниципаль власть. Был хаҡта мин һәр ваҡыт әйтәм, — тине Михаил Бабич, ултырышты асып. – Сөнки ул халыҡҡа яҡыныраҡ тора. Территорияларҙа барлыҡҡа килгән проблемалар һәм власть вертикале өсөн халыҡ алдында ул беренсе булып яуап бирә.
Михаил Бабич билдәләүенсә, бөгөнгө көндә урындағы үҙидара роле бермә-бер арта.
— Илдәге сәйәси реформа федераль закондар формаһын алды ла инде һәм 14 октябрҙә яңы закондар буйынса тәүге һайлау кампанияһын үткәрәсәкбеҙ, — тине Рәсәй Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле. – Һайлау реформаһы шунан ғибәрәт: муниципаль берәмектәр төбәктәрҙә вәкәләтле һәм башҡарма власть вертикален формалаштырасаҡ звеноға әүерелә.
Михаил Бабич билдәләүенсә, Совет ултырышын Башҡортостанда үткәреү осраҡлы түгел.
— 14 октябрҙә бында иң ҙур муниципаль һайлауҙарҙың береһе үтә, 54 районда меңдән ашыу муниципаль депутат билдәләнәсәк, — тине ул.
Михаил Бабич вәкәләттәрҙең бер өлөшөн төбәк һәм муниципаль кимәлдәргә бүлеп биреү мәсьәләһен тикшереү бөгөнгө ултырыштың төп бурыстарының береһе тип атаны.
— Бүлеп бирелгән барлыҡ вәкәләттәр тейешле керем сығанаҡтары менән тәьмин ителгән булырға тейеш, — тине Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле төп принциптарҙың береһе хаҡында.
Уның билдәләүенсә, муниципалитеттарҙың күпселек проблемалары уларҙы хәл итеү өсөн тейешле керем сығанаҡтарының булмауына бәйле. Ултырышта ҡатнашыусылар әлеге мәсьәлә буйынса аныҡ тәҡдимдәр әҙерләргә тейеш, сөнки Рәсәй Президенты ҡушыуы буйына алдағы ике айҙа норматив акттар ҡабул ителәсәк һәм вәкәләттәрҙең бер өлөшө уларға беркетелгән керем сығанаҡтары менән ҡуша төбәктәргә бүлеп бирелә башлаясаҡ.
Ултырышта шулай уҡ ғәмәлдәге административ-территориаль бүленеш һөҙөмтәлелеге тикшерелде.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Советта Башҡортостан исеменән БР Дәүләт Йыйылышының Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берекмәләре буйынса комитеты рәйесе Рөстәм Күзбәков, Октябрьский ҡалаһы хакимиәте башлығы, «БР Муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһы идараһы рәйесе Сергей Молчанов, Стәрлетамаҡ хакимиәте башлығы Алексей Изотов, Өфө ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко сығыш яһай.
Волга буйы федераль округының Урындағы үҙидараны үҫтереү буйынса советы 2012 йылдың июлендә булдырылды. Уның составына муниципалитет вәкилдәре, ҙур ҡала хакимиәттәре һәм административ үҙәктәр башлыҡтары, төбәк һәм төбәк-ара ассоциация һәм йәмәғәт структуралары етәкселәре, Федераль Йыйылыш вәкилдәре һәм эксперттар инде. Төбәк башлығы вазифаһына кандидаттарҙы яҡлауҙа депутаттарҙың ҡатнашлығы буйынса дәүләт власы органдары өсөн тәҡдимдәр әҙерләү, кадрҙар резервын формалаштырыу, төбәк һәм муниципаль власть органдары араһында вәкәләттәрҙе бүлеү Совет бурыстарына инә.


text:
Ғәрәп илдәре лигаһы
Ғәрәп Лигаһы (ғәр. جامعة الدول العربية Җәмгыять әд-Дувәл әл-Гарәбия; ГЛ) — ғәрәп дәүләттәрен һәм ғәрәп теле рәсми тел булғған дәүләттәрҙе берләштергән халыҡ-ара ойошма. 22 дәүләт-ағзаһы бар.
Ойошма 1945 йылда нигеҙләнә. Ойошманың төп органы — Лига Шураһы. Һәр илдең был шурала бер тауышы бар. Ойошма штаб-фатиры Ҡаһирәлә урынлашҡан.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәрәп илдәре араһында мөнәсәбәттәрҙе нығытыу һәм сәйәсәт, иҡтисад, мәҙәниәт һәм социаль өлкәләрҙә ғәмәлдәрҙең координацияһы маҡсатынан 1944 йылдың 7 октябрендә Александрияла Сүриә, Иордан, Ираҡ, Ливан һәм Египет тарафынан Лиганы булдыру тураһында протокол имзалана. 1945 йылдың 22 мартында Ғәрәп Лигаһын булдырыу тураһында килешеү имзалана. Юғарыла һаналған илдәрҙән тыш уға Сәғүд Ғәрәбстаны ла ҡул ҡуя.
Шул уҡ йылдың 5 майында килешүегә Төньяк Йемен ҡушыла. 1956 йылдың 19 ғинуарында ойошмаға — Судан, 28 мартында Ливия инә. 1958 йылда ойошмаға Марокко һәм Тунис ҡушыла.
Ағзалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Алжир
- Бәһрәйен
- Джибути
- Мысыр
- Иордан
- Ираҡ
- Йемен
- Катар
- Comoros . Коморҙар
- Кувейт
- Ливан
- Ливия
- Мавритания
- Марокко
- БҒӘ
- Оман
- Фәләстин Дәүләте
- Сәүд Ғәрәбстаны
- Сомали
- Судан
- Тунис
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Revista Eletrônica Estratégia Brasileira de Defesa — A Política e as Forças Armadas em Debate: Árabes apóiam reconstrução do Haiti
- ↑ People’s Daily Online — Arab League accepts Venezuela as observer
- ↑ India invited as observer for Arab League summit — Express India
- ↑ Eritrea Joins Arab League As Observer
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рәсми сайт (ғәр.)


text:
Йырсының йөрәк түренән урғылып сыҡҡан моң, үткәндәрҙе хәтергә төшөрөп, һағышҡа күмә, берсә, йәшәүҙең ҙур бәхет икәнлеген аңлатып, күңелде ҡанатландыра, йылмайта, юҡһындыра... Әбйәлил һандуғасы Садиҡ Шаһыбаловтың һәр сығышы тап ошондай тойғо-кисерештәр бишегендә бәүелтә, уның башҡарыуындағы башҡорт халыҡ йырҙарын тыныс ҡына тыңлау мөмкин түгел.
Садиҡ Фәтих улының репертуарында 40-ҡа яҡын халыҡ йыры бар. “Буранбай”, “Ҡолой кантон”, “Йәмәлекәй”, “Азамат”ты айырыуса яратып башҡара ул.
— Йыр — йәшәү рәүешем һәм булмышым, — ти мәҙәниәт өлкәһендә 30 йылға яҡын хеҙмәт итеүсе Садиҡ Шаһыбалов. — Уны тамашасының күңеленә барып етерҙәй итеп башҡарыу өсөн ныҡышмалы эшләргә кәрәк. Сәхнәгә еңел-елпе йырҙарҙы сығармаҫҡа тырышам. Көйө оҡшап та, һүҙҙәре күңелгә ятмағандары була. Халыҡ йырҙарының һирәк башҡарылғандарына өҫтөнлөк бирәм.


text:
Башҡортостанда икенсе тулҡын Берҙәм дәүләт имтиханында 830 кеше ҡатнашҡан
Икенсе тулҡын Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырыусылар өсөн һынауҙар дауам итә. Математика, география, инглиз һәм немец телдәрен Башҡортостанда 830 кеше тапшырған.
БР төбәк мәғлүмәт эшкәртеү үҙәге мәғлүмәтенә ярашлы, алда һанап үтелгән имтихандар араһынан иң күп кеше ҡатнашҡаны математика буйынса берҙәм дәүләт имтиханы булған, был дисциплинаны 750 абитуриент тапшырған, ә иң аҙ һанлыһы – немец теле буйынса имтихан, барлығы 6 кеше булған. Инглиз теле буйынса тестарҙы – 42, географиянан 32 кеше үткән.
Иң күп имтихан тапшырыусылар Башҡорт дәүләт университетындағы имтихан ҡабул итеү пунктында булған – 110 кеше, иң әҙе – Башҡорт дәүләт университетының Учалы филиалындағы имтихан ҡабул итеү пунктында – 10 кеше. Өҫтәп шуны әйтәйек, ярайһы уҡ эре һаналған имтихан ҡабул итеү пункттарының береһе – Башҡорт дәүләт медицина университеты пунктында берҙәм дәүләт имтиханын был юлы берәү ҙә тапшырмаған.
Имтихан һөҙөмтәләре һуңыраҡ иғлан ителәсәк.


text:
Белоруссия Конституцияһы
Беларусь Республикаһы Конституцияһы (бел. Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь) — Беларусь Республикаһының Төп Законы.
Йөкмәткеһе
- 1 Элгәрге Конституциялар
- 1.1 Белорус Халыҡ Республикаһының 1918 йылғы ваҡытлы Конституцияһы
- 1.2 Белоруссия Социалистик Совет Республикаһының 1919 йылғы Конституцияһы
- 1.3 Белорус Социалистик Совет Республикаһының 1927 йыл 11 апрель Конституцияһы (Төп Законы)
- 1.4 Белорус Совет Социалистик Республикаһының 1937 йыл 19 февраль Конституцияһы (Төп Законы)
- 1.5 Белорус Совет Социалистик Республикаһының 1978 йылғы Конституцияһы (Төп Законы)
- 2 Беларусь Республикаһының 1994 йылғы Конституцияһы
- 3 Иҫкәрмәләр
- 4 Әҙәбиәт
- 5 Һылтанмалар
Элгәрге Конституциялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беларустың иң яңы тарихы осоронда 6 Конституция була: 1918 (ваҡытлы), 1919, 1927, 1937, 1978, 1994 йылғылар.
Белорус Халыҡ Республикаһының 1918 йылғы ваҡытлы Конституцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
БХР-ҙың ваҡытлы Конституцияһы БХР Радаһы тарафынан 1918 йылдың 11 октябрендә ҡабул ителә[1]. Белоруссияның дәүләт ҡоролошо нигеҙҙәре Ойоштороу йыйылышында (Учредительный сойм)[2] раҫланырға тейеш була, әммә йыйылыш үткәрелмәй ҡала.
Белоруссия Социалистик Совет Республикаһының 1919 йылғы Конституцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белоруссия Социалистик Совет Республикаһының (БССР) беренсе Конституцияһы Советтарҙың I Бөтә белорус съезында 1919 йылдың 3 февралендә ҡабул ителә. Конституция БССР-ҙың ойошторолоуын, властың совет формаһын һәм социалистик ҡоролоштоң төп принциптарын юридик йәһәттән нығыта. Уның беренсе өлөшө эшсе һәм иҙелеүсе халыҡ хоҡуҡтарының ленинсы декларацияһынан тора. Икенсе өлөшөнөң өс киҫәгендә ҡала һәм ауыл пролетариаты диктатураһын урынлаштырыу, Республика граждандарының хоҡуҡтары, иректәре һәм бурыстары тураһында һөйләнелә. Унда шулай уҡ дәүләт власы һәм идаралығының юғары органдары системаһы, флаг һәм герб тураһында ла әйтелә. Властың юғары органы тип Советтарҙың Бөтә белорус съезы таныла. Съездар араһында власть БССР Үҙәк Башҡарма Комитетына күсә. Ул Оло һәм Кесе Президиумдар ойоштора. Оло Президиум илдәге эштәргә етәкселек итә, йәғни ул Хөкүмәт вазифаларын башҡара.
БССР Конституцияһында, РСФСР Конституцияһынан айырмалы, урындағы идаралыҡ органдары һәм һайлау хоҡуғы тураһында бер ни ҙә әйтелмәй. Һуңыраҡ БССР Конституцияһы бер нисә тапҡыр үҙгәртелә.
Конституция ғәмәлдә 1918 йылғы Рәсәй Конституцияһына тулыһынса тап килә.
Белорус Социалистик Совет Республикаһының 1927 йыл 11 апрель Конституцияһы (Төп Законы)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1927 йылдың 11 апрелендә эшсе, крәҫтиән һәм ҡыҙылармеец депутаттары Советтарының VIII Бөтә белорус съезында ҡабул ителә. Советтарҙың VIII Бөтә белорус съезының рәйесе — Александр Червяков, секретары Дмитрий Чернушевич була[3].
Тиң хоҡуҡлы тип иғлан ителгән дүрт телдә (белорус, идиш, поляк, урыҫ) баҫыла[4].
Белорус Совет Социалистик Республикаһының 1937 йыл 19 февраль Конституцияһы (Төп Законы)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1936 йылдың 5 декабрендә СССР-ҙа яңы дөйөм Союз Конституцияһы ҡабул ителә. 1937 йылдың 19 февралендә Советтарҙың Ғәҙәттән тыш XII съезы БССР Конституцияһын ҡабул итә. Ул 11 киҫәктән һәм 122 статьянан тора[5].
Яңы Конституция тулыһынса СССР-ҙың 1936 йылғы Конституцияһына ярашлы була. СССР закондары республика территорияһында мәжбүри тип иғлан ителә. Конституцияла БССР-ҙың башҡа республикалар менән бергә тиң хоҡуҡтар менән ССР Союзына ирекле берләшеүе тураһында әйтелә, әммә республикаларҙың суверенитеты һиҙелерлек ҡыҫыла. Дәүләт тормошоноң мөһим мәсьәләләре СССР ҡарамағында ҡалдырыла.
Республиканың юғары органы тип БССР Юғары Советы иғлан ителә, ул Президиумды һайлай һәм Хөкүмәтте — БССР Халыҡ комиссарҙары советын ойоштора.
Белорус Совет Социалистик Республикаһының 1978 йылғы Конституцияһы (Төп Законы)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР-ҙың 1977 йылғы яңы Конституцияһы ҡабул ителгәс, 1978 йылдың 14 апрелендә БССР-ҙың яңы Конституцияһы ҡабул ителә.
Беларусь Республикаһының 1994 йылғы Конституцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беларусь Республикаһының яңы Конституцияһы 1994 йылдың 15 мартында ҡабул ителә.
1994 йылғы Конституцияның беренсе редакцияһына 1993 йылғы Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының рәсми проекты ҙур йоғонто яһай[6]. Мәҫәлән, Беларусь Республикаһының Юғары Советына ҙур вәкәләттәр һалына. Хөкүмәт (Министрҙар Кабинеты) тураһында Конституцияның айырым бүлеге булмай, уның эшмәкәрлеге Президент тураһындағы бүлектең 106—108-се статьялары менән көйләнә. Айырым бүлек Беларустың Конституция Судына бағышлана (125—132-се статьялар).
1994 йыл 15 март Конституцияһының структураһы[7]:
- I киҫәк. Конституцион ҡоролош нигеҙҙәре
- II киҫәк. Шәхес, йәмғиәт, дәүләт
- III киҫәк. Һайлау системаһы. Референдум
- 1-се бүлек. Һайлау системаһы
- 2-се бүлек. Референдум (халыҡтың тауыш биреүе)
- IV киҫәк. Закондар сығарыу, башҡарма һәм суд власы
- 3-сө бүлек. Беларусь Республикаһының Юғары Советы
- 4-се бүлек. Беларусь Республикаһының Президенты
- 5-се бүлек. Суд
- V киҫәк. Урындағы идаралыҡ һәм үҙидаралыҡ
- VI киҫәк. Дәүләт контроле һәм күҙәтеүе
- 6-сы бүлек. Беларусь Республикаһының Конституция Суды
- 7-се бүлек. Прокуратура
- 8-се бүлек. Беларусь Республикаһының Контроль палатаһы
- VII киҫәк. Беларусь Республикаһының финанс-кредит системаһы
- VIII киҫәк. Беларусь Республикаһының Конституцияһының эш итеүе һәм уны үҙгәртеү тәртибе
1996 йылдың 24 ноябрендә Конституция яңыртыла һәм референдум йомғаҡтарына ярашлы тулыландырыла. Үҙгәрештәрҙең ҙур өлөшө вәкәләттәрҙе башҡарма власть һәм президент файҙаһына бүлеүҙән тора. Бынан тыш, Конституцияла урыҫ һәм белорус телдәренең тиң хоҡуҡлылығы тураһындағы положение нығытыла (урыҫ теле белорус теле менән бергә дәүләт теле ителә). 2004 йылдың 17 октябрендәге референдум бер кешенең президент булып һайланыу хоҡуғын икенән күберәк мөҙҙәт менән сикләү тураһындағы положениены Конституциянан алып ташлай.
Әммә Беларусь политологтарының һәм юристарының байтағы, был референдумдар һөҙөмтәләре дөрөҫ түгел, сөнки уларҙы үткәргәндә күп һанлы хоҡуҡ боҙоу осраҡтарына юл ҡуйылды, тип иҫәпләй[8].
Беларусь Республикаһы Конституцияһының хәҙерге редакцияһы преамбуланан, 9 киҫәктән тора, уларҙа 8 бүлек һәм 146 статья бар.
Ғәмәлдәге Конституцияның структураһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
9 киҫәктән тора.
- I киҫәк. Конституцион ҡоролош нигеҙҙәре
- II киҫәк. Шәхес, йәмғиәт, дәүләт
- III киҫәк. Һайлау системаһы. Референдум
- 1-се бүлек Һайлау системаһы
- 2-се бүлек Референдум (халыҡтың тауыш биреүе)
- IV киҫәк. Президент, парламент, хөкүмәт, суд
- 3-сө бүлек Беларусь Республикаһының Президенты
- 4-се бүлек Парламент — Милли йыйылыш
- 5-се бүлек Беларусь Республикаһы Хөкүмәте — Министрҙар Советы
- 6-сы бүлек Суд
- V киҫәк. Урындағы идаралыҡ һәм үҙидаралыҡ
- VI киҫәк. Прокуратура. Дәүләт контроле комитеты
- 7-се бүлек Прокуратура
- 8-се бүлек Дәүләт контроле комитеты
- VII киҫәк. Беларусь Республикаһының финанс-кредит системаһы
- VIII киҫәк. Беларусь Республикаһы Конституцияһының эш итеүе һәм уны үҙгәртеү тәртибе
- IX киҫәк. Йомғаҡлау һәм күсеү положениелары
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 12 фактаў пра БНР
- ↑ Другая Ўстаўная Грамата да народаў Беларусі
- ↑ Конституция 1927 года. Канстытуцыі Беларусі. Национальный центр правовой информации Республики Беларусь. Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 ғинуар 2013. 8 ғинуар 2013 тикшерелгән.
- ↑ Канстытуцыя БССР 1927. labadzenka.by
- ↑ Конституция БССР 1927 г.
- ↑ Конституция Беларуси (Республики Беларуси) от 24 ноября 1996 г. (текст Конституции приводится по сборнику «Конституции государств Европы». Издательство НОРМА, 2001 г.)
- ↑ Конституция Беларуси от 15 марта 1994 г. (ред. от 15.03.1994, утратила силу)
- ↑ Волчек, Ольга. Лукашенко — узурпатор и не имеет права участвовать в выборах
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Пляхимович И. И. Комментарий к Конституции Республики Беларусь: в 2 т. — Минск: Амалфея, 2015. — Т. 1. — 1224 с.; Т. 2. — 984 с.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Конституция Республики Беларусь 1994 года (с изменениями и дополнениями, принятыми на республиканских референдумах 24 ноября 1996 г. и 17 октября 2004 г.)
- Конституция Республики Беларусь 1994 г.
- Конституция БССР 1978 г. (редакция 1991 г.)
- Конституция БССР 1978 г. (изначальная редакция)
- Конституция БССР 1937 г.
- Конституция БССР 1927 г.
- Конституция ССРБ 1919 г.


text:
2008 йыл
2008 (ике мең һигеҙенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса шишәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2008 йылы, 3 мең йыллыҡтың 8 йылы, XXI быуаттың 8 йылы, XXI быуаттың 1 ун йыллығының 8 йылы, 2000 йылдарҙың 9 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Август[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 8 август
- Грузия-Көньяҡ Осетия конфликт зонаһында көслө һуғыш башлана. Ғәскәри конфликтҡа Көньяҡ Осетия яғында рәсми рәүештә Рәсәй Федерацияһы ла ҡушыла.
- Пекинда XXIX-сы йәйге Олимпия уйындары башлана.
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 6 март — Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы, актёр, режиссёр, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
- 10 июнь — Сыңғыҙ Айытматов, ҡырғыҙ яҙыусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).


text:
- Подробности
- Просмотров: 363
ҠАЛҠАМАНТИШЕК МӘМЕРЙӘҺЕ, Оло Тимер мәмерйәһе. Бөрйән р‑ны Тимер а. төньяҡҡа табан 2 км алыҫлыҡта Ағиҙел й. үҙәненең уң битләүендә урынлашҡан. Карст мәмерйәһе, урта девон эзбизташтарында барлыҡҡа килгән. Төньяҡ һәм төньяҡ‑көнсығыш йүнәлештәге үткелдәрҙән һәм коридорҙарҙан торған лабиринттан ғибәрәт. Оҙонлоғо 1,2 мең м, киңлеге 1—3 м, уртаса бейеклеге 2,6 м, амплитудаһы 74 м, майҙаны 1,6 мең м2, күләме 4,1 мең м3. Мәмерйәнең 2 ауыҙы бар. Төп ауыҙы (киңлеге 1,6 м, бейеклеге 2 м) Ағиҙел й. кимәленән 14 м бейеклектә ҡаяла урынлашҡан. Ауыҙ янынан коридор башлана (киңлеге яҡынса 1 м, бейеклеге 15 м тиклем). Үҙәк һәм төньяҡ‑көнсығыш өлөшөндә Баш һөйәге, Ҡурҡыныс һәм Ишелгән ҡыуыштары урынлашҡан. Ҡоҙоҡ рәүешендәге икенсе ауыҙы (диам. 1 м, тәрәнлеге 19 м) төп ауыҙы кимәленән 12 м бейеклектә урынлашҡан. Мәмерйәнең стеналары һәм иҙәне кальцит ҡатламы м‑н ҡапланған, күп сталактиттар, сталагмиттар һәм гелектиттар бар. Т‑раһы яҡынса 7оС. Ҡышҡыһын төп ауыҙы янында боҙло сталагмиттар һәм кристалдар барлыҡҡа килә.
Әҙәб.: Темировская пещера //Пещеры. Пермь, 1970. Вып. 8-9.
Ю.В.Соколов
Тәрж. А.Н.Күсеев
Илл.: Ҡалҡамантишек мәмерйәһе. План


text:
Үзбәкстан - хеҙмәт мигранттары буйынса беренсе урында
Үзбәкстан Башҡортостан Республикаһына хеҙмәт мигранттары һаны буйынса беренсе урынды биләй. Был турала Рәсәй Федераль миграция хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы ҡарамағындағы Ижтимағи-консультатив советтың күсмә ултырышында идаралыҡ начальнигы урынбаҫары Хәмит Нафиҡов хәбәр итте.
Бөгөн республикала эшләүсе 27,8 мең сит ил кешеһе иҫәбенән 14 меңдән ашыуы Үзбәкстандан килгән. Уларҙың күбеһе төҙөлөштә (алты меңдән ашыу кеше), ауыл хужалығында (3,7 мең), коммерция эшмәкәрлегендә (ике меңдән ашыу кеше) мәшғүл.
Республикаға хеҙмәт мигранттары һаны буйынса икенсе урынды Вьетнам биләй (дүрт меңдән ашыу кеше), өсөнсө — Тажикстан (өс меңдән ашыу). Башҡортостанда шулай уҡ Азербайжандан, Төркиәнән, Әрмәнстандан, Ҡырғыҙстандан, Сербиянан, Украинанан, Ҡытайҙан килеп эшләүселәр ҙә байтаҡ.


text:
Өфө янындағы сүплектә 20 мең DVD-дискылар юҡ ителде
Черкассы ҡасабаһында ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигонында контрафакт дискылар партияһы юҡ ителде. Дөйөм хаҡы 20 миллион һум самаһы булған 20 мең берәмек иҫәбендә тыйылған DVD-продукцияһы Башҡортостандың баш ҡалаһында йәшәгән кешенең йортонан алынған, тип хәбәр иттеләр БР буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Ир-ат законлы булмаған продукцияны даими рәүештә Өфөнөң Ленин районындағы баҙарҙарҙың береһендә һатҡан. Ә DVD-дискыларҙы үҙ өйөндә һаҡлаған. Вайымһыҙ һатыусыға ҡарата авторлыҡ хоҡуҡтарын боҙоу факты буйынса енәйәт эше асылған. Суд ир-егетте — шартлы рәүештә бер йылға иркенән мәхрүм итергә, ә тауарҙы юҡ итергә ҡарар сығарған.


text:
Шәкәр заводтарына 415 мең тоннанан ашыу сөгөлдөр оҙатылған
Башҡортостанда 763 936 тонна шәкәр сөгөлдөрө ҡаҙып алынған, аграрийҙар сөгөлдөр ҡабул итеү пункттарына 415 862 тонна тамыраҙыҡ тапшырған, тип хәбәр иттеләр республиканың Ауыл хужалығы министрлығынан. Республика баҫыуҙарында «татлы» уңышты йыйыу дауам итә. Уртаса уңыш гектарынан 251 центнерҙы тәшкил итә. Һуңғы тәүлек эсендә йыйылған уңыш күләме 2,1 процентҡа артҡан. Был көндө айырыуса Миәкә һәм Стәрлетамаҡ сөгөлдөрсөләре яҡшы эшләгән, улар үҙҙәренең күрһәткестәрен 6,6 һәм 8 процентҡа яҡшыртҡан.
19 октябргә ҡарата шәкәр сөгөлдөрө 30 мең гектарҙан ашыу майҙанда йыйып алынған. Был республикалағы ошо техник культура сәселгән майҙандарҙың яртыһы тиерлек. Бишбүләк районы ауыл хужалығы предприятиелары һуңғы гектарҙарҙа эш алып бара, Дәүләкән һәм Миәкә райондары сөгөлдөрсөләре лә ырамлы эшләй.
Әлшәй, Благовар, Ҡырмыҫҡалы һәм Мәләүез райондары хужалыҡтары барыһынан да күберәк сөгөлдөр йыйып, шәкәр заводтарына ташыған.


text:
Баш ҡалала Орджоникидзе районының юбилейы билдәләнә
Өфөнөң Орджоникидзе районында бөгөн ҙур ваҡиға. Бында, Химиктар мәҙәниәт һарайында, Орджоникидзе районына 60 йыл тулыуға арналған тантаналы сара үтә.
Мәҙәниәт һарайы фойеһында күргәҙмә эшләй, унда район предприятиелары, шул иҫәптән бәләкәй бизнес субъекттары продукцияһы тәҡдим ителә.
Район халҡын был мөһим ваҡиға менән ҡотларға Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов, төбәктең Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев һәм Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов килде. Владимир Балабанов республика Президенты Рөстәм Хәмитовтың сәләмләү хатын уҡып ишеттерҙе.
Йола буйынса Орджоникидзе районының иң яҡшы хеҙмәткәрҙәренә наградалар тапшырыу, почетлы граждандарын тәбрикләү тантанаһы үтәсәк. Башҡортостандың сәнғәт оҫталары һәм үҙешмәкәр ижади коллективтар концерт номерҙары менән ҡыуандырасаҡ.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов HAL корпорацияһы етәкселеге менән эш осрашыуы үткәрҙе
Фото:
Шәмбе, 30 июндә, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Һиндостандың Hindustan Aeronautics Limited (HAL) авиатөҙөлөш компанияһы идараһы рәйесе Равиндра Тьяги етәкселегендә Корпорация вәкилдәре менән осрашты. Республика Президентының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, осрашыуҙа «Оборонпром» берләштерелгән сәнәғәт корпорацияһы генераль директорының Һиндостан менән хеҙмәттәшлек итеү буйынса урынбаҫары Игорь Чечиков, «Берләштерелгән двигателдәр эшләү корпорацияһы» идара компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең идарасы директоры Дмитрий Колодяжный, «Рособоронэкспорт» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры урынбаҫары Александр Михеев, «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең идарасы директоры Александр Артюхов һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнашты.
Авиатөҙөлөш өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеү, һинд корпорацияһы менән Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең берлектәге проекттарын тормошҡа ашырыу мәсьәләләре, шулай уҡ артабан хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре тикшерелде. Бынан тыш, Башҡортостан менән Һиндостан араһында иҡтисади һәм мәҙәни бәйләнештәрҙе киңәйтеү кәрәклеге тураһында ла һүҙ алып барылды.
Белешмә өсөн:
HAL корпорацияһы — Һиндостандың әйҙәүсе авиатөҙөлөш компанияһы. Ул 1940 йылда ойошторолған. Рәсәй менән 1964 йылдан хеҙмәттәшлек итә. Бөгөн компанияның 19 бүлексәһе, туғыҙ тикшеренеү-конструкторлыҡ үҙәге бар. Корпорация заводтарында сит ил лицензиялары буйынса 14 төрҙәге осоу аппараттары етештерелә. Әлеге ваҡытта корпорация Рәсәйҙән поставкаланыусы технологик комплекттарҙан ярайһы ҙур күләмдә Су-30 самолеттары партияһын төҙөргә ниәтләй. Был истребителдәрҙең двигателдәре лицензия буйынса Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең техник ярҙамында етештерелә. Шулай уҡ Өфө заводы Һиндостанда күнекмәләр үткәреү өсөн HJT-36 самолетының лицензиялы производствоһын ойоштороу буйынса төп предприятие итеп билдәләнгән.


text:
Республика Президенты: «Предприятиеларҙы һатырлыҡ ул тиклем аҡсаға мохтаж түгелбеҙ»
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республика милкендә булған ҙур предприятиеларҙы һатыуға кире ҡарашта. Уның һүҙҙәренсә, улар төбәктә ни бары өсәү ҡалған — «Сода» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Өфө» халыҡ-ара аэропорты һәм «Башспирт» берләшмәһе.
— Инвесторҙар ҙур предприятиелар менән, әлбиттә, ҡыҙыҡһына. Әммә уларҙы һатырлыҡ беҙ ул тиклем аҡсаға мохтаж түгел. Был предприятиеларҙың уңышлы эшләүен, керем биреүен күрәбеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов, «Вести – Башкортостан. События недели» тапшырыуында республика халҡының һорауҙарына яуап биреп.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, «шәхси ҡулға тапшырылған предприятиелар яҡшыраҡ эшләй, тигән фекер йөрөй. Эйе, бер ни тиклем был дөрөҫ тә. Әммә шул уҡ ваҡытта оптималләштереү процестары арҡаһында кешеләрҙең йыш ҡына урамда ҡалыуын аңлайбыҙ һәм беҙгә бындай оптималләштереү эҙемтәләрен хәл итеү ауырға төшә».
— Шуға күрә алдағы ваҡытта дәүләт пакеттарын һатырға уйламайбыҙ. Икенсе яҡтан, был предприятиелар өсөн яҡшы хаҡ билдәләнһә, уларҙы тулыһынса түгел, ә бер өлөшөн һатыу хаҡында уйлаясаҡбыҙ. Сөнки Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС илдәренең саммиттарын үткәреү сиктәрендә беҙгә лә төҙөлөш эштәрен алып барырға кәрәк. Әммә яҡын арала бындай варианттар ҡаралмаясаҡ, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты.


text:
Автор ҡәләмдәштәренең шәхесенә ҡарап тормайынса, фәҡәт уларҙың ижадына, үҙе күҙ алдына килтергәнсә, анализ биргән. Шуға күрә китапта арҙаҡлы яҙыусыларыбыҙ менән бер рәттән әҙәбиәт донъяһында тәүге аҙымдарын яһаусылар тураһындағы ижади портреттарҙың да урын алыуы тәбиғи.
Автор ҡәләмдәштәренең шәхесенә ҡарап тормайынса, фәҡәт уларҙың ижадына, үҙе күҙ алдына килтергәнсә, анализ биргән. Шуға күрә китапта арҙаҡлы яҙыусыларыбыҙ менән бер рәттән әҙәбиәт донъяһында тәүге аҙымдарын яһаусылар тураһындағы ижади портреттарҙың да урын алыуы тәбиғи.
Иртән килеүебеҙгә тәрбиәсебеҙ ябай ғына ҡатырғанан да иҫ китмәле матур сәғәттәр, төрлө йәнлектәр, ҡоштар эшләй ҙә ултыртып ҡуя. Уйынсыҡтарға ҡытлыҡ кисергән ваҡытта был беҙҙең өсөн дә, балалар өсөн дә оло ҡыуаныс ине. Был тиклем һөнәргә ҡайһы ерҙә өйрәттеләр һине, тип һорағас, мин бит 1-се педагогия колледжын бөтөрҙөм, тигәйне йылмайып. Һоҡландым да, көнләштем дә шул саҡ тәрбиәсемә. Бер нисә йылдан һуң үҙем дә ошо уҡ колледжға эшкә килдем.
Башҡорт теле! Уралымда
Затым өсөн һин рух түле.
Миңә һин — яҙмыш, ә кемгә —
Сәхнәләгесә роль теле.
Башҡорт теле! Тарихында
Бер кемгә лә юҡ ләғнәте.
Тик үҙенсә иретмәктә
Көсәнмәне кем лөғәте.
Пакистандың Премьер-министры Сәйет Йософ Раза Ғиллани был һөжүмде “илдең суверенитетына ҡул һуҙыу” тип баһалай. Исламабад Вашингтонға артабан “Шамси” авиабазаһын ҡулланырға бирмәйәсәген белдерҙе, уны 15 тәүлек эсендә бушатырға ҡушҡан. Шулай уҡ Афғанстанға автомобиль маршруттарының ябыласағын да иҫкәрткән.
Судно Уэльс ярҙарынан Уайт утрауына өс мең тонна эзбиз ташы алып барған. Йәкшәмбе төндә ул штормға эләгә. Көслө ел арҡаһында карап икегә ярыла һәм бата. Судно командаһы һигеҙ кешенән торған, уларҙың бөтәһе лә – Рәсәй граждандары. Ике морякты ҡотҡаралар, улар иҫән-һау. Тағы берәүҙең мәйете диңгеҙҙән табыла. Биш кеше хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. Фажиғә булған урында һыуҙың йылылығы 15 градус ҡына, шуға моряктарҙың иҫән ҡалыуына ҡотҡарыусылар шикләнә.
Хәбәрселәр Рафиҡ Әхмәтшин, Илдар Байбулатов, Рәмзиә Кәримова, Лилиә Тунасова сюжеттарында аҙнаның көн үҙәгендә торған хәл-ваҡиғаларҙы сағылдыра. Тапшырыуҙы алып барыусы Айнур Кәбиров оператив мәғлүмәткә, төплө аналитикаға ҡоролған сюжеттарға өҫтөнлөк биреүҙәрен һыҙыҡ өҫтөнә алды. Тапшырыу һәр йәкшәмбе 12 сәғәт 30 минутта эфирға сығасаҡ.
Статистика мәғлүмәттәренә күҙ һалғанда, юлдарҙа хәл тотороҡло, авариялар һаны кәмегән. Иҫерек килеш рулгә ултырыусылар, йәйәүлеләрҙе тапау кеүек юл-транспорт ваҡиғалары һирәгәйгән.
Юғары сортлы ондоң хаҡы 30 – 60, беренсе сортлы ондоҡо — 25 – 55, арыштыҡы 13 – 26 процентҡа арзанайған.
Мәҫәлән, баш ҡаланың Ҡулса урамындағы шәхси эшҡыуарҙың кибете Башҡорт лицей-интернатынан 50 метр алыҫлыҡта ғына урынлашҡан. Ошондай уҡ хәл Мәләүез ҡалаһында теркәлгән. Йыл башынан күҙәтеү ведомствоһы Федераль законды боҙған өсөн 86 административ штраф һалған.
Шулай уҡ ҡош-ҡорт ите лә кәштәләргә мул сығарылған: 11,5 тонна ҡаҙ, 10,6 тонна тауыҡ, 3 тонна өйрәк. Ит йәрминкәләре республиканың 12 ҡала һәм өс районында үткән.


text:
Ҙурланығыҙ, рәхмәт!
30 января 2013 йыл | Матбуғат
"Табын”ға яҙылыусылар араһында уйнатылған төп бүләк – саң һурҙырғыс – Йөҙимәндән К.Рәхмәтуллинға сыҡты.
Мәғлүмәт белдереүе
30 января 2013 йыл | Урындағы үҙидара
28 ғинуарҙа Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль район Советының сираттағы дүртенсе ултырышы булып үтте. Унда район Хакимиәте башлығы Р.З.Бохаров, район Хакимиәте башлығының урынбаҫарҙары, бүлек мөдирҙәре, ауыл биләмәләре башлыҡтары, ойошмалар, учреждениелар, предприятиелар, хужалыҡтар етәкселәре ҡатнашты.
“Башҡорт теле йыл уҡытыусыһы”на теләктәр:
30 января 2013 йыл | Мәғариф
Р.С.ИШМӨХӘМӘТОВА, район Советы секретары:
- Бик әһәмиәтле конкурс. Үҙем дә күп йылдар, мәғариф бүлегендә эшләгәндә ойоштороусы булараҡ ҡатнаштым. Башҡорт теле буйынса "Йыл уҡытыусыһы” конкурсы һуңғараҡ башланһа ла, уның даирәһе киңәйә бара. Республика бәйгеһенән лауреат булып ҡайтҡандар күп. Башҡа йылдарҙа ир-егет уҡытыусылар ҙа ҡатнаша ине, әлбиттә. Конкурсанттар йәш булһалар ҙа, күбеһе 2-3-әр бала тәрбиәләй икән. Афариндар, тип әйтер инем. Ә бәйгенең бәҫе тағы ла артыуын теләйем.
- Бик әһәмиәтле конкурс. Үҙем дә күп йылдар, мәғариф бүлегендә эшләгәндә ойоштороусы булараҡ ҡатнаштым. Башҡорт теле буйынса "Йыл уҡытыусыһы” конкурсы һуңғараҡ башланһа ла, уның даирәһе киңәйә бара. Республика бәйгеһенән лауреат булып ҡайтҡандар күп. Башҡа йылдарҙа ир-егет уҡытыусылар ҙа ҡатнаша ине, әлбиттә. Конкурсанттар йәш булһалар ҙа, күбеһе 2-3-әр бала тәрбиәләй икән. Афариндар, тип әйтер инем. Ә бәйгенең бәҫе тағы ла артыуын теләйем.
Белемлеләр, һәләтлеләр, алдынғы ҡарашлылар
30 января 2013 йыл | Мәғариф
24 ғинуарҙан 26-һына тиклем Красноусолдағы 3-сө мәктәптә "Башҡорт теле йыл уҡытыусыһы – 2013” конкурсы үтте. Унда күңелендә теленә, иленә көслө һөйөү йөрөткән, йәш быуынға туған телдең нескәлектәрен төшөндөргән 7 уҡытыусы ҡатнашты.
Европа Союзын да СССР яҙмышы көтәме?
30 января 2013 йыл | Сәйәсәт
Үткән аҙнала Евросоюз һәм Бөйөк Британия мәсьәләһе тикшерелде. Дөрөҫөрәк итеп әйткәндә, Бөйөк Британия киләсәктә ике ҙур референдум уҙғарырға йыйына. Береһе уның Европа Союзынан сығыу булһа, икенсеһе Шотландияның Бөйөк Британиянан
айырылып сығыу мәсьәләһе ҡараласаҡ. Аныҡ дата әлегә билдәле түгел. Яҡынса күҙаллауҙар буйынса, ул 2016-2017 йылдарҙа булыуы ихтимал. Европа Союзының өс төп тотҡаһы – Германия, Франция һәм Бөйөк Британия илдәре етәкселәренең үҙ-ара осрашыуында Британия Премьер-министры Девид Кэмерон ошо хаҡта белдерҙе.
айырылып сығыу мәсьәләһе ҡараласаҡ. Аныҡ дата әлегә билдәле түгел. Яҡынса күҙаллауҙар буйынса, ул 2016-2017 йылдарҙа булыуы ихтимал. Европа Союзының өс төп тотҡаһы – Германия, Франция һәм Бөйөк Британия илдәре етәкселәренең үҙ-ара осрашыуында Британия Премьер-министры Девид Кэмерон ошо хаҡта белдерҙе.


text:
Рөстәм Хәмитов: Халыҡты лайыҡлы торлаҡ менән тәьмин итеү өсөн аҡса йәл түгел
Төбәк башлығы Рөстәм Хәмитов БР Хөкүмәте ултырышында республика халҡын авария хәлендәге иҫке торлаҡтан күсереү проблемаһын күтәрҙе. Республикала был проблеманы хәл итеү өсөн Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды менән берлектә ике адреслы программа эшләнгән һәм тормошҡа ашырыла, шул иҫәптән аҙ ҡатлы төҙөлөштө үҫтереү ихтыяжын иҫәпкә алып.
Күрһәтелгән программалар буйынса граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡтан күсереүгә средстволарҙың дөйөм күләме 2010 йылда 644 миллион 387 мең һум тәшкил итә, шул иҫәптән Фонд средстволары – 588 миллион 454 мең һум, муниципаль берәмектәр средстволары – 55 миллион 933 мең һум.
Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Хәлит Мәхмүтов хәбәр итеүенсә, беренсе программаға Өфө, Нефтекама, Октябрьский, Бөрө, Мәләүез, Туймазы һәм Яңауыл ҡалалары инде.
Уға ярашлы быйыл 54 авария хәлендәге торлаҡ йорттан 1523 кеше күсереләсәк.
Аҙ ҡатлы торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереүҙе иҫәпкә алып икенсе программала ҡатнашыусылар иҫәбенә дүрт ҡала: Өфө, Сибай, Баймаҡ һәм Ишембай инә.
Хәҙерге ваҡытта Өфөлә эксперименталь аҙ ҡатлы энергия һөҙөмтәле йорт төҙөлә. 33 фатирлыҡ өс ҡатлы йорт Совет районында сафҡа индереләсәк. 1 ғинуарға тиклем 6 авария хәлендәге йорттан 112 кеше өй туйларға тейеш.
Хәлит Мәхмүтов төҙөлөш эштәре график буйынса барған ҡалаларҙы атаны. Былар – Октябрьский, Бөрө, Мәләүез, Туймазы.
Төҙөлөш буйынса дәүләт комитеты башлығы, авария фондынан халыҡты күсереү өсөн 10-15 миллиард һум кәрәк, тип белдерҙе. Йыл һайын республика бюджетынан ғына бер миллиард ярым һум йүнәлтергә кәрәк.
— Был мәсьәләгә аҡса йәл түгел, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты. — ХХI быуатта кешеләрҙең ергә һеңеп бөткән, санитария шарттары булмаған, коммуналь хеҙмәтләндереүҙәрһеҙ йорттарҙа йәшәүенә юл ҡуйырға ярамай. Иҫке торлаҡты һүтеү буйынса республика программаһы кәрәк. Ул "Торлаҡ" программаһының бер өлөшө булып торорға тейеш. Беҙ эшмәкәрлек өҫтөнлөктәрен билдәләнек: эш, эш хаҡы, торлаҡ. Был йүнәлештә эште әүҙемләштерергә кәрәк.


text:
Өфөлә Ҡыш бабайға ебәрелгән хаттар өсөн почта йәшниге ҡуйылды
Өфөлә Ҡыш бабайға ебәрелгән хаттарҙы йыйыу өсөн махсус почта йәшниге асылды. Ул «Өфө» универмагында урынлаштырылған. Проекттың инициаторы — баш ҡала хакимиәте һәм «Башҡортостан пионерҙары» йәмәғәт ойошмаһы ҡатнашлығында Ҡала үҫеше йәмәғәт фонды.
Балалар корреспонденцияһы 5 декабргә тиклем ҡабул ителә. Ойоштороусыларҙың билдәләүенсә, үҙҙәренең хаттарында балалар ағымдағы йылда эшләнгән яҡшы һәм намыҫлы эштәре тураһында һөйләргә тейеш. Ҡыш бабайға хатты үҙ ҡулың менән йәшниккә һалырға йәки түбәндәге адресҡа ебәрергә мөмкин: 450047, Өфө ҡалаһы, «Ҡыш бабайға» абонент йәшнигенә.
Әкиәт тылсымсыһынан яуап хаттарҙы балаларға 10 декабрҙән 31-енә тиклем көтөргә кәрәк. Бүләк сифатында хат авторҙары – бөтә республиканан 3000 малай һәм ҡыҙ — ҡышҡы каникул көндәрендә Яңы йыл тамашаларына саҡырыласаҡ, улар 2011 йылдың 10, 11, 12 ғинуарында үтәсәк.
Өҫтәп үтәйек, был проект 2003 йылдан алып бойомға ашырыла. Фонд мәғлүмәте буйынса, Ҡыш бабай почтаһына был арала 51 меңдән ашыу хат килгән. Бар республиканан 18 мең самаһы мәктәп уҡыусылары Яңы йыл тамашаларына саҡырыу менән бүләкләнгән.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Ағиҙел ҡалаһы халҡы менән осрашты
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Ағиҙелгә эш сәфәре барышында ҡала халҡы менән осрашты. Ағиҙелдәге иҡтисади хәл осрашыуҙың төп темаһы булып торҙо – ҡалала атом электростанцияһы төҙөлөшө оҙаҡҡа һуҙылған.
— Беҙҙең өсөн Ағиҙел яҙмышы мөһим, шуға күрә мин бында, — тине республика башлығы.
Рөстәм Хәмитов ҡала халҡына республикалағы хәл тураһында һөйләне, сәнәғәт, ауыл хужалығы, торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү йәһәтенән хәлдең тотороҡло булыуын билдәләне. Үткән йылдан башлап Башҡортостан етәкселеге халыҡ өсөн бизнес менән шөғөлләнергә мөмкинлектәр булдырыуға, предприятиеларҙы үҫтереүгә йүнәлтелгән яңы сәйәсәт башланы, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Президенты. Күп йылдар дауамында республикала айырымланғанлыҡ идеяһы өҫтөнлөк итте, барлыҡ мәсьәләләрҙе лә үҙебеҙ хәл итә алабыҙ, тигән фекер йөрөнө. Был ваҡытта башҡа төбәктәр тиҙ үҫеште. Һөҙөмтәлә Башҡортостан иҡтисады тотҡарланып ҡалды.
— Хәлде көйләү өсөн бөгөн яңы предприятиелар, инвестициялар кәрәк, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Шуға күрә республика асыҡлыҡ сәйәсәте хаҡында иғлан итте.
Башҡортостан Президенты инвесторҙар өсөн һалым буйынса ташламалар тураһында Указға ҡул ҡуйҙы, был ташламалар 2012 йылдың 1 ғинуарынан үҙ көсөнә инәсәк. Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, 2012 йылда өс-дүрт яңы предприятие төҙөлә башлаясағы аныҡ билдәле.
Рөстәм Хәмитов республика килемдәренең дүрттән бер өлөшө яғыулыҡ-энергетика комплексы предприятиеларына тура килеүен билдәләне.
Президент республикалағы ижтимағи-сәйәси хәл менән дә таныштырҙы. Уның фекеренсә, барлыҡ власть структуралары өсөн кеше төп өҫтөнлөк булып торорға тейеш.
— Беҙ власты халыҡҡа ҡаратырға тейешбеҙ, кеше – азат булырға, ә власть уны һаҡларға тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Зәки улы. – Мин үҙ өлгөмдә властың халыҡ менән аралашырға тейешлеген күрһәтергә теләйем.
Ағиҙел халҡы республика Президентына атом электростанцияһы төҙөлөшөнә, ҡаланы иҡтисади йәһәттән үҫтереү перспективаларына, спорт ойошмаларына ҡағылышлы һорауҙарын бирҙе.


text:
Фото:
Павел Качкаев РФ Президенты ҡарамағындағы Эксперттар советы ултырышында ҡатнашты
Фото:
Дәүләт Думаһының Торлаҡ сәйәсәте һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Павел Качкаев РФ Президенты ҡарамағындағы Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты яңыртыу буйынса эксперттар советы ултырышында ҡатнашты. Ул торлаҡ кооперативтарының һәм идара итеүсе компанияларҙың үҙен үҙе көйләүсе ойошмаларын булдырыу һәм уларға инеү тәртибе, граждандарҙың капиталь ремонт өсөн аҡса түләүе, күп фатирлы йорттарға ремонт үткәреү буйынса пландар төҙөү мәсьәләләренә арналды.
Шулай уҡ ултырышта ике закон проекты тикшерелде, уларҙы Дәүләт Думаһы депутаттары ноябрҙә ҡарарға планлаштыра. Был закон проекттары капиталь ремонтҡа һәм күп фатирлы йорттар менән идара итеү өлкәһендә үҙен үҙе көйләүсе ойошмалар булдырыуға бәйле. Документтар Төбәктәр үҫеше министрлығы, Иҡтисади үҫеш министрлығы, Финанс министрлығы, йәмәғәт ойошмалары һәм бер нисә идара итеүсе компания вәкилдәре менән бергә тикшерелде.


text:
Рөстәм Хәмитов РФ министры Михаил Абызов менән «Асыҡ хөкүмәт» мәсьәләләре буйынса осрашты
Рөстәм Хәмитов «Асыҡ хөкүмәт» эшмәкәрлеген координациялау буйынса федераль Хөкүмәт комиссияһының ғәмәлдәре өсөн яуаплы Рәсәй Федерацияһы министры Михаил Абызов менән осрашыу үткәрҙе. Власть органдарының граждандар йәмғиәте менән үҙ-ара эш итеү мәсьәләләре тикшерелде.
— Дөйөм алғанда, «Асыҡ хөкүмәт» концепцияһы буйынса ныҡ ҡына эшләйбеҙ. Беҙҙә эшсе төркөмдәр ойошторолған, билдәле бер уңыштарға өлгәштек. Әлбиттә, эште дауам итеүҙе талап иткән мәсьәләләр ҙә бар. Беҙҙе борсоған мәсьәләләр ҙә етерлек, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Был эште координациялау өлөшөндә тулыһынса үҙебеҙ ойошторолоп бөтмәгәнбеҙ. Яңы ғына быны хеҙмәттәштәрем менән тикшерҙек. Ниңә уның килеп сыҡҡанын һәм артабан беҙгә нисек эшләүҙе тикшерербеҙ.
Михаил Абызов, властың асыҡлыҡ концепцияһы сиктәрендә асыҡ дәүләт идара итеү проекты буйынса республиканың тәжрибәһе, һис шикһеҙ, ыңғай, тип иҫәпләй.
— Республиканың Рәсәй Федерацияһының башҡа субъекттарында йыйылған тәжрибәне уртаҡлашыу һәм үҫтереү мөмкинлеге бар. Был проектты бөгөн бөтә субъекттар тиерлек ғәмәлгә ашыра. Асыҡ дәүләтселек функцияларын ғына түгел, ә граждандарҙың йәшәү сифатын да күтәрергә ярҙам иткән практиктар бар. Ул проекттың аҙаҡҡы маҡсаты, — тип билдәләне министр.
Михаил Абызовтың әйтеүе буйынса, «был механизмдар властың үҙенә генә түгел, ул тәү сиратта кешеләргә кәрәк. Рәсәй Президенты Указдарын башҡарыу буйынса беҙ бергәләп хәл иткән мәсьәләләр кешеләр өсөн ябай һәм аныҡ аңлатыуҙы талап итә. Бөгөн йәмғиәттә формалашҡан өмөттәр эшмәкәрлегебеҙҙең ысын раҫланыуын талап итә».
Рөстәм Хәмитов һәм Михаил Абызов бергәләшкән эштең етди йүнәлештәрен, уны әүҙемләштереү мөмкинлектәрен тикшерҙеләр.


text:
«Вести-Башҡортостан» телепрограммаһы – «ТЭФИ-төбәк»-2014 финалсыһы
ӨФӨ, 2014 йыл, 22 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Вести-Башҡортостан»дың мәғлүмәти программаһы «ТЭФИ-төбәк»-2014 финалсыһы булды. Төбәк этабының финалы Пятигорск ҡалаһында уҙҙы.
«Вести-Башҡортостан» – көндәлек мәғлүмәти программа, уның маҡсаты – телевизор ҡараусыларҙы республиканың ижтимағи-сәйәси, иҡтисади һәм мәҙәни тормошоноң төп ваҡиғалары менән таныштырыу. Проекттың баш мөхәррире һәм сығарылыш алып барыусыһы – Рөстәм Зәрәфетдинов.
— Конкурста 18 минутлыҡ мәғлүмәт сығарылышы ҡатнашты. Уны мәғлүмәт таҫмаһынан ғына алдылар, конкурс өсөн махсус рәүештә йыйманылар. Унда төрлө сюжеттар булды, шул иҫәптән Өфөлә ҡала үҙәгендә нисек трамвай рельстарын һүтеүҙәре, криминаль яңылыҡтар. Был каналыбыҙҙың төп мәғлүмәт продукты, сифатлы мәғлүмәттәр эшләүебеҙ тураһында аныҡ ҡына аңлайбыҙ. Коллективты ысын күңелдән ҡотлайбыҙ! Рөстәм финалға Сочиға осасаҡ, һәм унда бронза «Орфей»ын алырға теләйбеҙ, — тип хәбәр итте «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы баш продюсеры Алина Сөләймәнова.
Конкурстың маҡсаты – Рәсәй төбәк телевидениеһының иң мөһим эштәрен һәм профессионалдарын дәртләндереү. Конкурста ҡатнашыусылар – төбәк телетапшырыуҙар сығарыусылар һәм етештереүселәр – РФ субъекттарында эшләүсе теле һәм кинокомпаниялар, студиялар, продюсерлыҡ үҙәктәре, берләшмәләре.
2014 йылда «ТЭФИ-төбәк» премияһына 490 эш дәғүә итте. Конкурс 19 номинация буйынса уҙғарылды, улар ике тематик йүнәлешкә бүленде: «Мәғлүмәти телетапшырыу» һәм «Мәғрифәтселек һәм күңел асыу телетапшырыуы». «Мәғлүмәти телетапшырыу» тигән тематик йүнәлештә — 183, «Мәғрифәтселек һәм күңел асыу телетапшырыуы»нда 307 эш булды.
Һәр тематик йүнәлеш өсөн айырым жюри составы тауыш биреү юлы менән финалсыны билдәләй. Конкурс финалсылары һәр этап һуңында тантаналарҙа иғлан ителә.
Конкурстың йомғаҡлау этабы 2014 йылдың 25-28 ноябрендә Сочиҙа үтәсәк. Бөтә Рәсәй телевидение конкурсы еңеүселәре «ТЭФИ» призына – скульптор Эрнст Неизвестныйҙың «Орфей» бронза статуэткаһына һәм «Алтын» дипломға лайыҡ була. Финалсылар «Көмөш» дипломдар менән бүләкләнә.
«ТЭФИ-төбәк» конкурсы ойоштороусыһы – Мабуғат һәм киң коммуникациялар буйынса федераль агентлығы булышлығында «Рәсәй телевидениеһы академияһы» фонды.
Уҙған йылдарҙағы конкурстарҙа төбәк журналистары алдында Александр Акопов, Александр Архангельский, Александр Беляев, Александр Гуревич, Виктор Гусев, Нина Зверева, Василий Кикнадзе, Кирилл Клейменов, Петр Кулешов, Станислав Кучер, Этери Левиева, Александр Любимов, Марианна Максимовская, Виталий Манский, Петр Марченко, Сергей Майоров, Елена Масюк, Леонид Млечин, Кирилл Набутов, Андрей Норкин, Леонид Парфенов, Владимир Познер, Игорь Прокопенко, Эдуард Сагалаев, Николай Сванидзе, Маргарита Симоньян, Наталья Синдеева, Светлана Сорокина, Александр Хабаров, Яна Чурикова, Сергей Шанович, Михаил Швыдкой, Софико Шеварднадзе һәм башҡа бик күп телевидение профессионалдары сығыш яһаны.
Конкурстың географияһы киң, финал саралары Рәсәйҙең төрлө ҡалаларында уҙҙы: Воронеж, Екатеринбург, Иркутск, Ҡазан, Мәскәү, Түбәнге Новгород, Новосибирск, Ырымбур, Пермь, Дондағы Ростов, Һамар, Санкт-Петербург, Салехард, Светлогорск, Сочи, Ставрополь, Сургут, Таганрог, Ульяновск, Өфө, Ханты-Мансийск, Силәбе, Чебоксар, Югорск, Ярославль.


text:
Айнур Асҡаровтың яңы фильмы Рәсәй ҡалаларында күрһәтеләсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Тиҙҙән башҡорт режиссеры Айнур Асҡаровтың «Әсә» нәфис фильмы Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта, Һамарҙа һәм Пермдә күрһәтеләсәк.
19 апрелдә көндөҙгө сәғәт 2-лә Мәскәүҙең «Сатурн» кинотеатрында ҙур тамаша була.
Кинотаҫманың продюсеры һәм «Арҡайым продакшн» студияһы директоры Фәнил Ғәлимов хәбәр итеүенсә, фильм бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара форумдарҙа, кинофестивалдәрҙә ҡатнаша. Мәҫәлән, 21 апрелдән 25-нә тиклем башҡорт режиссерының ҡыҫҡа метражлы фильмы Һамарҙа «Балаларға — кино» халыҡ-ара кинофестивалендә, 18 майҙан 24-нә тиклем Чебоксар халыҡ-ара кинофестивалендә күрһәтелә. 10 майҙан 24-нә ҡәҙәр «Әсә» фильмы Анкарала Халыҡ-ара ғаилә фильмдары кинофестивале, 30 майҙан 31-нә тиклем Ульяновскиҙа «ТөбәкКино — 2015» төбәк кино төшөрөүселәренең бөтә Рәсәй форумы тамашасыларына тәҡдим ителә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, әлеге көндә фильм республика ҡала һәм райондарында күрһәтелә.


text:
Валентина Матвиенко һәм Рөстәм Хәмитов «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә булдыФото: Олег Яровиков, Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Валентина Матвиенко һәм Рөстәм Хәмитов «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә булды
Валентина Матвиенко һәм Рөстәм Хәмитов «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә булдыФото: Олег Яровиков, Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
18 апрелдә Рәсәй Федераль Йыйылышының Федерация Советы Рәйесе Валентина Матвиенко һәм Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең эшмәкәрлеге менән танышты.
Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе — «Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы» сиктәрендә «Хәрби авиация өсөн двигателдәр» дивизионының төп предприятиеһы. Бында турбореактив авиация двигателдәре, газ һурҙырыу агрегаттары, вертолет двигателдәре өсөн деталдәр, газ-турбиналы энергетика өлкәһе өсөн продукция сығарыла һәм хеҙмәтләндерелә. Тауарҙың яртыһынан күберәге экспортҡа китә.
Валентина Матвиенко һәм Рөстәм Хәмитов Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты башланғысы буйынса булдырылған Авиация технологиялары технопаркын ҡараны. Уның эшмәкәрлеге фәнни идеянан продукцияны сериялы сығарыуға тиклем инновациялы проекттарға ярҙам итеү системаһын ойоштороуға йүнәлтелгән.
Рәсәй парламентының юғары палатаһы спикеры һәм республика Башлығы перспективалы асыштар лабораторияһында, ион-имплантация һәм плазмалы нанотехнологиялар, уҡыу-техник, прототиплау үҙәктәрендә, инженерлыҡ-етештереү комплексында булды, шулай уҡ йыйыу һәм һынау цехтарын ҡараны.
Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә Валентина Матвиенко предприятие хеҙмәткәрҙәре менән аралашты, уларҙың эш шарттары, хеҙмәт хаҡы, торлаҡ менән тәьмин итеү мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһынды.


text:
Өфө торлаҡҡа хаҡтар буйынса 20-се урында
Өфө Рәсәйҙең 500 меңдән ашыу кеше йәшәгән 35 ҙур ҡалаһы араһында икенсел баҙарҙағы торлаҡ хаҡы буйынса 20-се урынды биләй.
Апрель башына Рәсәйҙең бөтә ҡалаларында тиерлек торлаҡҡа хаҡ кәмеүе күҙәтелә. Ләкин статистика әлегә февраль айы мәғлүмәттәре менән эш итә. Март башына Рәсәйҙең ҙур ҡалаларында бер квадрат метр торлаҡтың уртаса хаҡы 44 мең һумға тигеҙ булды, был бынан алдағы ай күрһәткестәренән 2,7 процентҡа кәмерәк. Йыл башынан алып хаҡтар 8,9 процентҡа кәмене.
Март башына бер квадрат метр өсөн 43500 һум хаҡ менән Өфө ҡалаһы Рәсәй Федерацияһының 500 меңдән ашыу кеше йәшәгән 35 ҡалаһы исемлегендә 20-се урынды биләне. Февралдә Өфөлә күсемһеҙ милеккә хаҡтар 4,4 процентҡа кәмене, тип билдәләй аналитиктар.
Торлаҡҡа хаҡтарҙың ҡырҡа үҙгәреүе Мәскәүҙә теркәлгән, унда бер айҙа хаҡтар 9,7 процентҡа кәмегән. Унан ҡала Волгоград (7,9 процентҡа), Владивосток (7,5), Дондағы Ростов (5,6), Һарытау (5,3), Һамар (5,2) килә.
Квадрат метрҙың хаҡы 33 мең һумға тиклем төшкән ҡалаларҙа тотороҡланыу күҙәтелә: унда хаҡтар кәмемәй. Ижевск, Яр Саллы, Ульяновск ҡалаларында икенсел торлаҡ баҙарында хаҡтар түбәнге нөктәһенә етте.


text:
2010 йылда хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлекте кәметеү буйынса республика программаһына үҙгәрештәр индерелгән
2010 йылдың 21 июнендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов үҙенең Указы менән 2010 йылда Башҡортостан республикаһының хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлекте кәметеү буйынса өҫтәмә саралар программаһына үҙгәрештәр индерҙе.
Был программа Президент Указы менән 2009 йылдың 18 декабрендә ҡабул ителгән. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең «2010 һәм 2011 йылдарҙа РФ субъекттары бюджеттарына федераль бюджеттан РФ субъекттарының хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлекте кәметеүгә йүнәлтелгән өҫтәмә сараларҙы ғәмәлгә ашырыуға субсидиялар биреү тураһында» Ҡарарына ярашлы, республиканың хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлекте кәметеү был документтың төп маҡсаты булып тора.
Указ ҡул ҡуйылған көндән көсөнә инде.


text:
Өфөлә ер һәм милек закондары мәсьәләләре буйынса семинар үтәсәк
Башҡортостан Республикаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы кесе йома, 16 декабрҙә, «Ер һәм милек закондары актуаль мәсьәләләре» темаһы буйынса консультация семинары үткәрә.
Семинар барышында ер закондарындағы һуңғы үҙгәрештәр, ер участкалары менән эш итеү үҙенсәлектәре һәм тәртибе, участкаларға һәм уларҙа урынлашҡан күсемһеҙ милек объекттарына хоҡуҡтарҙы дәүләт теркәүе мәсьәләләре ҡараласаҡ. Ер участкаларына хоҡуҡтарҙы ҡайтанан теркәү тәртибенә, кадастр иҫәбенә һәм хоҡуҡтарҙы теркәүгә, суд-арбитраж практикаһын иҫәпкә алып, ер хоҡуҡ мөнәсәбәттәре проблемаларына һәм башҡа мәсьәләләргә иғтибар биреләсәк.
Семинарға предприятиелар һәм төҙөлөш ойошмалары юристары, күсемһеҙ милек баҙары белгестәре саҡырыла.


text:
Рөстәм Хәмитов “Боинг” компанияһы президенты Сергей Кравченко менән осраштыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов “Боинг” компанияһы президенты Сергей Кравченко менән осрашты
Рөстәм Хәмитов “Боинг” компанияһы президенты Сергей Кравченко менән осраштыФото: Андрей Старостин
13 ноябрҙә республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй һәм БДБ буйынса «Боинг» компанияһы президенты Сергей Кравченко менән осрашты. Авиатөҙөлөш өлкәһендә хеҙмәттәшлек перспективалары, «Боинг» компанияһын сервис хеҙмәтләндереү үҙәктәрен ойоштороуға республика предприятиеларын йәлеп итеү мөмкинлектәре тикшерелде, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Авиация тураһында һөйләп, Рөстәм Хәмитов, республика ярайһы уҡ ҡеүәтле авиацион-техник производствоға эйә, тип билдәләне.
— Авиация двигателдәре буйынса беҙ Рәсәйҙә беренсе – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе. Ҡасандыр мин үҙем хеҙмәт эшмәкәрлеген ошо предприятиела башлағайным, уны яҡшы беләм. Һуңғы өс йылда етештереү күләме икеләтә артты, тип әйтә алам. Бөтә Су двигателдәре, хәҙер инде МиГ та Өфө заводында сығарыласаҡ, — тине Президент. — Бынан тыш, вертолет двигателдәрен йыйыу өсөн комплекттарҙың 40 проценты самаһы беҙҙә етештерелә. Авиация двигателдәре эшләү менән бер рәттән, агрегат предприятиеһы бар –«Гидравлика» ярҙамсы көс ҡоролмалары сығара. Хәҙер предприятиеның хәле еңелдән түгел, унда өс мең кеше эшләй. Агрегат берекмәһе авиация двигателдәре өсөн тоҡандырыу системаларын тәьмин итә. «Молния» конструкторҙар бюроһы был өлкәлә эшләй.
Икенсе йүнәлеш – вертолеттар эшләү. Күмертау авиация производство берекмәһе. Бөгөн унда ла хәлдәр шәптән түгел, сөнки «Камов» маркаһы вертолеттары хәҙер талап ителмәй. Донъяла беҙҙән башҡа был машиналарҙы бер кем дә сығармайҙыр, моғайын, авиация бындай схемаларҙан баш тарта башланы. Был предприятиеның яҙмышы нисек булыр – беҙ әлегә белмәйбеҙ. Был ҡалала позицияларҙы ысҡындырмау беҙҙең өсөн сиктән тыш мөһим. Күмертауҙа 50 мең кеше йәшәй, биш мең кеше ошо предприятиела эшләй. Был ҡаланың төп предприятиеһы. Беҙгә был предприятиены эш менән тәьмин итергә кәрәк, унда яҡшы белгестәр, тиҫтәләрсә йылдар буйына тәжрибә туплаған инженерҙар мәктәбе, конструкторҙар бар. Ярайһы уҡ ҡатмарлы изделиелар эшләйҙәр – вертолет колонкаһы тулыһынса уларҙа әҙерләнмәй, әлбиттә, уны ӨМЭПБ эшләй, әммә айырым элементтарҙы, етмәһә иң ҡатмарлыларын, Күмертауҙа эшләйҙәр.
Төбәк башлығы республика милкендә торған «Өфө» халыҡ-ара аэропорты эшмәкәрлегенә туҡталды.
— Был пассажирҙар ағымы буйынса Рәсәй Федерацияһында һигеҙенсе-туғыҙынсы аэропорт, — тине Рөстәм Хәмитов. — Быйыл беҙ ике миллион пассажир планкаһына күсәбеҙ. Совет заманында иң яҡшы йылдарҙа өс миллион 100 мең пассажир хеҙмәтләндерелгән. Эштәр шулай барһа, 2017 йылға өс миллион пассажир һанына етербеҙ, тип уйлайым.
ӨМЭПБ-ның эшмәкәрлегенә килгәндә, Президент, предприятие «2020 йылға тиклем яҡшы үҫешәсәк, сөнки оборона заказы бар. «Газпром» менән эшләйбеҙ, «АЛ-31 СТ» базаһында газ ҡыуыу приводтары яһайбыҙ. «Газпром»дың газ ҡыуыу буйынса 600-650 газ турбинаһы ҡоролмалары бар. Был яҡшы баҙар, эште дауам иттерәсәкбеҙ».
Сергей Кравченко, үҙ сиратында, «Боинг» компанияһының инженер үҙәге тураһында һөйләне, унда «1250 Рәсәй инженерҙары эшләй, беҙҙең конструкторҙар бюроһында улар самолет проекттары төҙөй, беҙҙә һеҙҙең танылған авиация университетын тамамлаусылар бар» тип билдәләне. Ул «авиация двигателдәре эшләү традицияларын һаҡлап ҡалған өсөн» рәхмәт белдерҙе. Киләһендә Кравченко «Өфө авиация университетына барып сығырға теләүен белдерҙе».
— Беҙҙә 12 университет менән хеҙмәттәшлек программаһы бар, мин уларҙың күбеһендә лекциялар уҡыйым. Һәм беҙ Өфө авиация университеты менән дә эшләргә теләр инек. Аэропорттарға килгәндә, беҙҙә аэропорт технологиялары менән шөғөлләнгән подразделение бар. Беҙ хәҙер Мәскәү авиация үҙәге һәм Сочи аэропорты буйынса әүҙем эшләйбеҙ. Беҙҙә был компетенция бик етди үҫешкән. Хәҙер Сочиҙа һауа хәрәкәте менән идара итеү системаларын, Мәскәү авиация үҙәген модернизациялау менән шөғөлләнәбеҙ. Олимпиада уйындары өсөн генә түгел. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеү юбилейын байрам итеү, футбол буйынса донъя чемпионаты өсөн дә. Бындай компетенция беҙҙә бар, һеҙҙең менән дә эшләүгә шат буласаҡбыҙ, — тине Сергей Кравченко.


text:
2015 йылда Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды Башҡортостанға 112 миллион һум аҡса бүләсәк Фото: Олег Яровиков
2015 йылда Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды Башҡортостанға 112 миллион һум аҡса бүләсәк
2015 йылда Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды Башҡортостанға 112 миллион һум аҡса бүләсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2014 йыл, 10 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалия Вәлиева/.
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды Башҡортостанға 2015 йылда 112 миллион һум аҡса бүләсәк. Был хаҡта «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында уҙған матбуғат конференцияһында БР торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры урынбаҫары Альфред Зиннәтуллин хәбәр итте.
Республика бюджетынан 2015 йылда 100-150 миллион һум бүлеү күҙаллана. Финанслауҙа башҡа муниципалитеттар ҙа ҡатнашасаҡ.
Сентябрҙә Башҡортостан халҡы фатирҙарҙың реквизиттарын тикшереү, майҙандарҙы һәм фатир хужаларын аныҡлау өсөн һынау квитанциялары алды. Октябрҙә квитанцияларҙа үҙ фатирыңдың капиталь ремонты өсөн түләргә кәрәк буласаҡ ысын суммалар сағыласаҡ.
— Ремонт эштәре башланды, әлеге ваҡытта федераль һәм муниципаль берәмектәр бюджеттары, республика саралары иҫәбенә ремонт эшләйбеҙ, — тине «БР Төбәк операторы» фонды генераль директоры Борис Герасимов. – Бөтәһе 530 миллион һум самаһы, был саралар эшкә йәлеп ителгән дә инде. 1 октябрҙән алып ремонтҡа милекселәрҙең саралары иҫәбенә тотондоҡ.
Башҡортостанда 17 мең самаһы күп фатирлы йорт, уларҙың 430 йорт хужаһы махсус иҫәптәрҙе һайланы. Әлеге ваҡытта төбәк операторы иҫәбендә сараларын туплаған милекселәр үҙҙәренә айырым иҫәп ойоштора ала, әммә ул закон буйынса «Төбәк операторы» менән ике йыл хеҙмәттәшлек иткәндән һуң ғына ғәмәлгә инә. Әгәр милекселәр капиталь ремонтҡа «Төбәк операторы» иҫәбенә аҡса йыйырға ниәтләнһә – ул саҡта барыһы ла бер ай дауамында башҡарыласаҡ.
— Төбәк операторы капиталь ремонтҡа йыйған аҡсаны һаҡламай, ул уларҙы һалып бара, — тип аңлатты БР торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры урынбаҫары Альфред Зиннәтуллин. — Шунлыҡтан йыйылған аҡсаны резервҡа ҡалдырыу өсөн ваҡыт талап ителә.
Билдәләп үтергә кәрәк, ҡыҫҡа сроклы капиталь ремонт программаһын әҙерләгәндә «Төбәк операторы» һәр йорт буйынса капиталь ремонт өсөн иғәнәләрҙе йыйыу процентын иҫәпкә аласаҡ. Йыйыу проценты ҙур булмаһа, уны программаға индермәйәсәктәр. Капиталь ремонт өсөн түләүҙәрҙе түләмәгән милекселәр өсөн штраф санкциялары ҡаралған.
— Адреслы программа аныҡ итеп әҙерләнмәгән, — тип билдәләне Борис Герасимов. — Уны әҙерләгәндә иҫәпкә алынған төп параметрҙар – 70-се йылдарҙағы норматив документтар. «БР Төбәк операторы» хеҙмәткәрҙәре һәм муниципалитет вәкилдәре күп фатирлы йорттарҙың 30 процент самаһын тикшерҙе, уларҙың техник торошон баһаланы. Мониторинг һөҙөмтәләре нигеҙендә капиталь ремонт адреслы программаһына төҙәтмәләр индерәләсәк.
Борис Герасимовтың әйтеүе буйынса, тикшерелгән йорттарҙың биш проценты ғына ашығыс ремонтты талап итә.
«БР Төбәк операторы» милекселәрҙең түләүҙәрен Һаҡлыҡ банкындағы иҫәптә йыясаҡ. Яҡынса йылына 2-2,5 миллиард һум самаһы йыйыу планлаштырыла. Уларҙың 20 процент даими ҡалып килгән өлөш сифатында тупланасаҡ, ҡалғаны капиталь ремонт эшләүгә йүнәлтеләсәк.
— Капиталь ремонт адреслы программала һәр йортҡа тотонолорға тейеш саралар суммаһы билдәләнәсәк, — тип аңлатты Борис Герасимов. — Йорт хужаларының ҡатнашлығынан тыш саралар техник күҙәтеүгә, смета һәм проект документтарына тотоноласаҡ, артабанғы тотоноуҙар милекселәр менән килешеләсәк.


text:
Хәйбулла районы энциклопедияһы өсөн материалдар йыйыу тамамлана
ӨФӨ, 2015 йыл, 21 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
«Хәйбулла энциклопедияһы» өсөн материалдар йыйыу тамамлана. Баҫма өҫтөндә эш муниципалитеттың 85 йыллығына әҙерлек сиктәрендә алып барыла. Проект «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы менән хеҙмәттәшлек нигеҙендә әҙерләнә.
Район хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, редакция коллегияһы һәм эшсе төркөм алдында тулы күләмдә мәғлүмәт йыйыу бурысы тора. Район тарихында әһәмиәткә эйә булған бер генә ваҡиға ла ситтә ҡалырға, предприятиелар һәм ойошмалар, учреждениелар онотолорға тейеш түгел. Баҫмаға муниципалитет һәм республика үҫешенә ҙур өлөш индергән кешеләрҙең исемдәрен индереү күҙаллана. Шулай уҡ башҡа төбәктәрҙә йәшәгән һәм төрлө өлкәләрҙә уңыштарға ирешкән яҡташтар тураһында бәйән итеү планлаштырыла.
Редакция коллегияһы Хәйбулла районында йәшәүселәрҙең барыһына ла райондың лайыҡлы кешеләре исемлегенә тәҡдимдәрен һәм өҫтәмәләрен индереү үтенесе менән мөрәжәғәт итә. Бөтә инициативалар ҙа редакция коллегияһы һәм эшсе төркөм ултырыштарында ҡараласаҡ.
Күренекле кешеләрҙең тулы исемлеге менән хакимиәттең рәсми сайтында танышырға мөмкин. Мәғлүмәтте haibenc@mail.ru электрон почтаһына ебәрергә кәрәк. Белешмә өсөн телефон: (34758) 2-19-20.


text:
Фото:
Башҡортостан Президенты муниципаль хеҙмәткәрҙәрҙе һөнәри байрамдары менән ҡотланы
Фото:
Урындағы үҙидара көнөн байрам итеү алдынан Өфөлә республиканың иң яҡшы муниципаль хеҙмәт вәкилдәрен ҡотланылар. Тантаналарҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашты.
— Бөгөн Рәсәй был байрамды яңы сифатта – илебеҙгә ҡайтҡан ватандаштарыбыҙ – Ҡырым Республикаһы һәм Севастополь ҡалаһы халыҡтары менән бергә ҡаршылай. Был тарихи ваҡиғаның әһәмиәтен баһалау ҡатмарлы, ул беҙҙе илебеҙ, халҡыбыҙ өсөн тағы ла берҙәмерәк, көслөрәк һәм ғорурыраҡ итте. Хәҙер ҡырымдарға күсеү осоронда ҡатмарлы мәсьәләләрҙе яйға һалыуҙа ярҙам итергә кәрәк. Һәм беҙ һеҙҙең менән был эштә бик әүҙем ҡатнашасаҡбыҙ. Ил етәкселеге беҙгә ҙур ышаныс күрһәтте – 14 иң иҡтисади ныҡ төбәктәр иҫәбендә, республикабыҙға Ҡырым Республикаһының Белогорск районына комплекслы ярҙам күрһәтергә ҡушылды, — тине Рөстәм Хәмитов.
Төбәк башлығы, республиканың хәҙер «55-се муниципаль районы» барлыҡҡа килде, тип билдәләне һәм Башҡортостандың муниципаль хеҙмәт вәкилдәрен унда территориаль планлаштырыу системаһын әҙерләүҙә әүҙем ҡатнашырға саҡырҙы.
Шулай уҡ Рөстәм Хәмитов, урындағы ойошмалар хеҙмәткәрҙәре, халыҡта властҡа ҡарата ышаныу тойғоларын тыуҙырып, үҙ ауылы тормошонда әүҙем ҡатнаша, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Рөстәм Хәмитов төбәктең яҡшы макроиҡтисад күрһәткестәре тураһында һөйләне.
— Республика халҡы эшебеҙҙе юлдарҙың торошо, ихаталарҙың төҙөк һәм таҙа булыуы, йорттарыбыҙҙа йылы һәм һыу барлығы, урындағы мәктәп һәм дауахананың нисек эшләүе, ял итеү, мәҙәни күңел асыу, спорт менән шөғөлләнеү өсөн шарттарҙың булыуы буйынса баһалай. Ғөмүмән, ябай кеше тормошон билдәләгән ябай әйберҙән сығып. Урындағы үҙидараның роле йыл һайын көсәйә һәм ул объектив. Бөгөн урындағы үҙидара урындарҙа иҡтисад һәм социаль өлкәне нығытыуға етди инструмент ҡына булып ҡалмай. Урындағы үҙидара системаһы үҫешен заманса дәүләт төҙөлөшө моделдәренең нигеҙҙәре, ысын халыҡ идара итеү принциптарын нығытыу, яңы дәүләт һәм йәмәғәт тәртибен ойоштороу билдәләй, уның үҙәгендә – кеше, был территория халыҡтарының ихтыяжы, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика башлығы.
Башҡортостан Президенты уңышлы эш алып барған етәкселәрҙең исемдәрен атаны. Улар иҫәбендә Рәмил Йәмилев, Ирек Хәйбулдин, Наталья Лапшина, Айнур Иҙрисов, Камил Нафиков. Шулай уҡ Рөстәм Хәмитов яҡшы муниципалитет башлаҡтарына наградалар тапшырҙы. «Иң яҡшы ҡала округы» номинацияһында беренсе урынды Башҡортостандың баш ҡалаһы яуланы, икенсене – Октябрьский ҡалаһы, өсөнсөнө – Күмертау.


text:
Октябрҙә Башҡортостанда аҙыҡ-түлек кәрзине арзанайған
Иң кәрәкле продукттың 33 төрө ингән аҙыҡ-түлек продукттарының минималь тупланмаһы хаҡы октябрҙә Башҡортостанда 2181,43 һум тәшкил итте. Статистиктар аҙыҡ-түлек кәрзине хаҡының бер айҙа 2,36 һумға кәмеүен билдәләй. Сентябрҙә тупланма хаҡы 2183,79 һум ине. Аҙыҡ-түлектең минималь тупланмаһы Рәсәй Федерацияһы буйынса уртаса 2464,96 һум тәшкил итә.
Башҡортостанстат мәғлүмәте буйынса, беҙҙең күршеләребеҙ араһында аҙыҡ-түлек кәрзине Татарстанда — 2078,61 һәм Ырымбур өлкәһендә арзан – 2128,21. Силәбелә ул 2300,38 һум тәшкил итә, ә Сыуашстанда — 2232,58 һум.
Иң ҡиммәт аҙыҡ-түлек тупланмаһы — Чукотка автономиялы округында: 6281,26 һум.


text:
Фото:
Сәнәғәт ҡалдыҡтары Башҡортостан экологияһына хәүеф менән янай
Фото:
Сәнәғәт ҡалдыҡтарын ер аҫтына күмеү урындары республикала ғәмәлдәге нормативтарға яуап бирмәй.
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы мәғлүмәтенә ярашлы, республикала сәнәғәт ҡалдыҡтарын күмеү өсөн 2500 урын ойошторолған. Шуларҙың 33-ө генә (ни бары 1,3%) — тулыһынса ғәмәлдәге нормативтарға яуап бирә. Белгестәр баһалауынса, дөрөҫ күмелмәгән производство ҡалдыҡтары тупраҡты ғына түгел, өҫкө һәм грунт һыуҙарын да бысрата, һәм улар, бер-береһенә тоташҡан тамырҙар кеүек, зарарлы матдәләрҙе алыҫ араға тарата.
Уҙған йылда республикала сәнәғәт ҡалдыҡтары 2008 йыл менән сағыштырғанда 6,06 миллион тоннаға аҙайған. 2009 йылда улар бөтә Башҡортостан буйынса дөйөм алғанда 36,78 миллион тоннаға еткән.
Республикала иң эре сәнәғәт ҡалдыҡтарын булдырыусы – «Башҡортостан баҡыры» асыҡ акционерҙар йәмғиәте. 2009 йылда был акционерҙар йәмғиәтенең эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә 19 620,4 мең тонна ҡалдыҡтар барлыҡҡа килгән. Бында, тәбиғи, Учалы тау-байыҡтырыу һәм Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинаттары алдынғы урында. Эре сәнәғәт предприятиелары араһында иң аҙ ҡалдыҡтар, 13 мең тонна, «Каучук» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенә тура килә.


text:
Фото:
Өфөлә ихаталарҙы төҙөкләндереүгә бюджет средстволары етмәй
Фото:
Бюджет тәьминәте бөгөн Өфөлә иң түбәндәрҙең береһе. Был күрһәткес буйынса республиканың баш ҡалаһы миллионлы халҡы булған ҡалалар араһында арттан икенсе урында тора. Был турала Өфө хакимиәтендәге матбуғат конференцияһында ҡала башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.
— 12,5 миллиардлыҡ бюджеттың миллиондан ашыу халҡы булған ҡала өсөн аҙ булыуы көн кеүек асыҡ, — тине ул. Сағыштырыу өсөн 1,4 миллион халҡы булған Новосибирскиҙың бюджеты 21 миллиард һум тәшкил итә. Омскиҙа, уның халҡы яҡынса Өфөнөкө кеүек, бюджет – 18 миллиард.
Павел Качкаев әйтеүенсә, ҡала был мәсьәләне хәл итеүҙә ярҙам күрһәтеүҙәрен һорап республика етәкселегенә мөрәжәғәт иткән.
— Әгәр өҫтәмә средстволар табылһа, беҙ уларҙы тәү сиратта ихаталарҙы һәм квартал араларындағы территорияларҙы төҙөкләндереүгә йүнәлтәсәкбеҙ, — тине Качкаев. — Бөгөн беҙ был маҡсатҡа йылына ни бары 50 миллион һум бүләбеҙ, был ғына етмәй. Өҫтәмә ресурстар булғанда, был сумманы өс тапҡырға арттырырға мөмкин.


text:
Венер Ғәлиев хәрби самбо буйынса икенсе тапҡыр донъя чемпионы булдыФото: Олег Яровиков
Венер Ғәлиев хәрби самбо буйынса икенсе тапҡыр донъя чемпионы булды
Венер Ғәлиев хәрби самбо буйынса икенсе тапҡыр донъя чемпионы булдыФото: Олег Яровиков
Венер Ғәлиев хәрби самбо буйынса икенсе тапҡыр донъя чемпионы булды. Был титулды ул күптән түгел Грецияның Салоники ҡалаһында үткәрелгән йыһан беренселегендә яуланы. "Башинформ" агентылығында үткән матбуғат конференцияһында БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығының спорт һәм олимпия резервын әҙерләү бүлеге начальнигы Василий Жирнов һөйләүенсә, Өфө аэропортында Венерҙы күп халыҡ ҡаршы алды, улар араһында күҙҙәре янып торған малайҙар ҙа бар ине.
— Улар һоҡланыуҙарын йәшермәй: “Беҙ һинең менән ғорурланабыҙ һәм һиңә тиңләшергә тырышасаҡбыҙ!”, — тинеләр.
Венер Ғәлиевты ысынлап та ысын батыр тип иҫәпләргә мөмкин, ул икенсе йыл рәттән хәрби самбоның юғары баҫҡысына үҙенән-үҙе юл яра бит. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр Санкт-Петербургта уҙған донъя чемпионатында ул беренсе тапҡыр донъя “алтын”ын яуланы.
БР Хәрби самбо федерацияһы рәйесе, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Ринат Ғафаров әйтеүенсә, Венерға хас һыҙат – ысын мәғәнәһендә ватансылыҡ.
— Ярыштарҙа ул милли кейемдә, йә милли баш кейемендә, йә булмаһа арҡаһына “Башҡортостан” тип яҙылған спорт костюмында сыға. Ҡайһы берәүҙәр уны “Башҡорт” тип йөрөтәләр.
Конференцияла ҡатнашыусылар бер тауыштан, Ғәлиевтың өлгөһө республикала самбоны, атап әйткәндә, уның хәрби төрөн үҫтереүгә булышлыҡ итә ала, тип раҫланы.
— Самбоны беҙҙең милли спорт төрө тип атарға мөмкин, Владимир Путин үҙе был төрҙә мастер бит. Шуға күрә уны олимпия төрө итеп яһау тураһында уйланырға мөмкин, — тине Василий Жирнов. – Республикала беҙ самбоны үҫтереү өсөн бик күп эшләйбеҙ. Хәҙер 13 бүлексә булдырылған, унда 30 тренер эшләй. Быйыл мастерлыҡҡа 16 кандидат, ике спорт мастеры һәм бер халыҡ-ара спорт мастеры әҙерләнде.
Матбуғат конференцияһы барышында Василий Жирнов тантаналы рәүештә Венер Ғәлиевҡа Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры танытмаһын тапшырҙы.
Ринат Ғафаров әйтеүенсә, хәрби самбо әлеге ваҡытта Балтик буйында үҫешкән. Шуға күрә лә Венер 74 килограмға тиклем ауырлыҡта икенсе йыл рәттән эстон Александр Федоров һәм литвалы Виктор Томашевич менән көс һынашты. Был юлы Томашевич ярым финалда еңелде.
Ғәлиев әйтеүенсә, финал бик ауыр бирелгән. Осрашыу дебютында уҡ Федоров бер нисә яҡшы алым ҡулланып, иҫәпте 8:0 яһай. Әммә ул еңеренә бик иртә ышана, һәм Венер алыш барышын үҙгәртеп, һөҙөмтәлә 16:11 иҫәбе менән еңеүгә өлгәшә.
Венер Ғәлиевтың яҡын аралағы сығышы – “Чемпиондар алышы-IV” Мәскәү супертурниры, унда бер төрҙән ярыштың 13 төрөндә иң көслө көрәшселәр сығасаҡ. Венер хәрби самбола 2009 йылғы Европа чемпионы немец Пауль Ленингка ҡаршы Рәсәй исеменән сығыш яһаясаҡ.
Венер өсөнсө донъя титулы өсөн көрәшергә, шулай уҡ йәштәрҙе был спорт төрө менән шөғөлләнеүгә ылыҡтырыу өсөн үҙенең тыуған ҡалаһы Стәрлетамаҡта мастер-класс бирергә әҙер.


text:
Фото:
Рәсәй Төбәк банкылары ассоциацияһы президенты менән осрашыу
Фото:
26 ноябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты, Рәсәй Төбәк банкылары ассоциацияһы президенты Анатолий Аксаков менән эш осрашыуы үткәрҙе. Ул Өфөгә I төбәк-ара “Финанс-хоҡуҡ бәхәстәре” фәнни-ғәмәли конференцияһы эшендә ҡатнашыу өсөн килгән.
Осрашыу барышында илдең банк секторындағы бөгөнгө хәл тикшерелде. Рәсәйҙең ҡайһы бер ҙур банкыларын Башҡортостандағы инвестицион һәм социаль программаларҙы тормошҡа ашырыуға йәлеп итеү саралары ҡаралды.
Мортаза Рәхимов ил төбәктәре араһында Башҡортостандың иҡтисади именлек йәһәтенән иң яҡшы тәүге өсәү рәтендә булыуын билдәләне. Республика башлығы, Башҡортостан иҡтисадындағы бөгөнгө тенденциялар 2020 йылға тиклем 600 миллиард һумлыҡ республика әһәмиәтендәге 80-дән ашыу эре инвестиция проектын бойомға ашырыуға иҫәп тоторға ярҙам итә, тигән ышаныс белдерҙе.
— Дөрөҫ финанс сәйәсәте алып барыу, йыйылған бурыстың түбән кимәле һөҙөмтәһендә беҙ көрсөккә ҡаршы тора алдыҡ. Республиканың иҡтисади системаһы үҙенең йәшәүгә һәләтен раҫланы, — тип билдәләне Мортаза Рәхимов.
Рәсәй Төбәк банкылары ассоциацияһы етәксеһе Анатолий Аксаков киләсәктә лә республика иҡтисадына кредит ресурстарын йәлеп итеүгә булышырға әҙер булыуҙарын белдерҙе.
— Башҡа төбәктәрҙең банк системаһы менән сағыштырғанда Башҡортостандың банкылар системаһы яҡшы кимәлдә. Был республика предприятиеларының көрсөк шарттарында ла кредит алыуға һәләтле булыуҙары менән аңлатыла, — тине Анатолий Аксаков.
Анатолий Аксаков фекеренсә, Башҡортостан иҡтисад үҫешендә тотороҡлолоҡ һаҡланып ҡалған ил төбәктәренең береһе булып тора. Осрашыуҙа Анатолий Аксаков Өфөлә “Финанс-хоҡуҡ бәхәстәре” төбәк-ара фәнни-ғәмәли конференцияһын үткәреүгә булышлыҡ иткәне өсөн республика Президентына рәхмәт белдерҙе.


text:
- Подробности
- Просмотров: 433
ҠАНДАЛАЛАР, ярым ҡаты ҡанатлылар (Hemiptera), бөжәктәр отряды. 50 ғаиләһе, 30 меңдән ашыу төрө билдәле; БР‑ҙа 50‑гә яҡын төрө бар. Кәүҙәһе яҫы, 1—50 мм оҙонлоҡта. Төрлө сағыу төҫтә. Башында 2 ҡатмарлы күҙ урынлашҡан. Ауыҙ аппараты сәнсеп-һурған томшоҡ рәүешендә. Мыйығы, ғәҙәттә, 4 йәки 5 өлөштән тора, ҡара төҫтә, еп йәки суҡмар рәүешендә. Ҡанаты 2 пар. Күп Ҡ. өҫкө ҡанатының төп өлөшө ҡаты, ос өлөшө йомшаҡ, тамырсыҡлы; ҡайһы берҙәренең бөтә өлөштәре лә бер төрлө йәки өҫкө ҡанаты бөтөнләй юҡ. Еҫле биҙҙәре күкрәгенең аҫҡы яғында, балағорттарҙың — ҡорһағында урынлашҡан. Үҫеше тулы булмаған әүерелешле. Айырым енесле, йомортҡа һала; үрсемлелеге түбән. Балағорто, 4—5 тапҡыр ҡау һалып, бер нисә аҙнанан алып 2 йылға тиклем үҫешә; оло бөжәктән тәненең пропорцияһы һәм ҡанатының булмауы м‑н айырыла. Ҡ. йылына 2—3 быуын бирә. Оло бөжәктәр ҡышлай. Көндөҙ, ҡайһы бер төрҙәре төндә әүҙем. Йыртҡыс Ҡ. — бөжәктәрҙең һ.б. умыртҡаһыҙҙарҙың һуты м‑н, үҫемлек м‑н туҡланыусы Ҡ. — үҫемлектәрҙең һуты м‑н, ҡайһы берҙәре ҡатнаш туҡлана; йылы ҡанлы хайуандар һәм кеше (өй ҡандалаһы) паразиттары бар. Йыртҡыс Ҡ. ҡоротҡос бөжәктәрҙе юҡ итә, башҡа төрҙәре (ҡарағай ҡандалаһы, рапс ҡандалаһы, сөгөлдөр ҡандалаһы һ.б.) — ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары, һыу Ҡ. (салҡан, ишкәксе һ.б.) балыҡсылыҡҡа зарар килтерә.
Р.Ф.Биккенин
Тәрж. Г.А.Миһранова