text:
Күҙ
Күҙ (лат. oculus) — кешенең һәм хайуандарҙың сенсор (күреү системаһы) ағзаһы. Ул электромагнит нурланышты тулҡындар оҙонлоғоноң яҡтылыҡ диапазонында ҡабул итеү һәләтенә эйә һәм күреү функцияһын тормошҡа ашыра. Тирә-яҡ мөхиттәге мәғлүмәттең 90 процентҡа яҡынын кеше күҙҙәре ярҙамында ҡабул итә[1].
Тирә-яҡ мөхит ҡуҙғытҡыстары араһында күреү кеше өсөн бигерәк тә ҙур әһәмиәткә эйә, сөнки тышҡы донъя тураһында мәғлүмәттәрҙең күбеһе күреү менән бәйләнгән. Бары тик күреү арҡаһында ғына тирә-яҡтағы предметтарҙы, йәнле һәм йәнһеҙ еҫемдәрҙең хәрәкәтен, графика һәм төҫ сигналдарын (хәрефтәрҙе, цифрҙарҙы, портреттарҙы һ. б.) айырып күрәбеҙ. Хеҙмәт эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәре өсөн дә күреү мөһим. Һуҡыр кешегә хеҙмәттә ҡатнашыу мөмкинлеген алыу өсөн оҙайлы, ныҡышмалы эш башҡарырға тура килгәнлеге һәр кемгә билдәле.
Умыртҡалы хайуандарҙың күҙе күреү анализаторының периферик йәки үҙәктән ситтәге өлөшөн тәшкил итә, һәм күҙҙең селтәрле шекәрәһенең (урыҫса сетчатка) нейросенсор (фоторецептор) күҙәнәктәре унда рецептор (фоторецептор) функцияһын үтәй[2].
Йөкмәткеһе
Күҙҙең эволюцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Умыртҡаһыҙ хайуандарҙа төҙөлөшө һәм күреү мөмкинлектәре буйынса төрлө булған күҙҙәр һәм күҙсектәр (бөрөләр) осрай — бер күҙәнәкле һәм күп күҙәнәкле, тура һәм әйләндерелгән, паренхим һәм эпителиаль, ябай һәм ҡатмарлы.
Күҙҙең эске төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күҙ баш һөйәгенең күҙ соҡоронда урынлашҡан. Күҙ соҡоро көптәренән күҙ алмаһының тышҡы йөҙөнә күҙҙе хәрәкәткә килтереүсе мускулдар килә.
Ҡаштар күҙҙәрҙе һаҡлай, улар маңлайҙан ағып төшөүсе тирҙе ситкә йүнәлтә. Күҙ ҡабағы менән керпектәр күҙҙе саңдан һаҡлайҙар . Күҙҙең тышҡы мөйөшөндә урынлаш¬ҡан йәш биҙе шыйыҡлыҡ бүлеп сығара. Ул күҙ алмаһының өҫтөн сылатып тора, күҙгә ингән сит өлөшсәләрҙе йыуып төшөрә, ә унан һуң күҙҙең эске мөйөшөнән йәш каналы буйлап танау ҡыуышлығына ағып төшә.
Күҙ алмаһы тығыҙ аҡһым шекәрә менән ҡапланған. Аҡһым шекәрә күҙҙе механик һәм химик зарарланыуҙарҙан, тышҡы яҡтан сит өлөшсәләрҙең һәм микроорганизмдарҙың үтеп инеүенән һаҡлай. Был шекәрә күҙҙең алғы өлөшөндә үтә күренмәле. Ул мөгөҙсә тип атала. Мөгөҙсә яҡтылыҡ нурҙарын иркен үткәрә.
Урталағы тамырлы шекәрә күҙ алмаһын ҡан менән тәьмин итеп тороусы ҡан тамырҙарының ҡуйы селтәре менән ҡап¬ланған. Был шекәрәнең эске йөҙөндә йоҡа ҡатлау булып буяғыс матдә — яҡтылыҡ нурҙарын йотоусы ҡара пигмент ята. Күҙҙең тамырлы шекәрәһенең алғы өлөшө төҫлө шекәрә (радужка) тип атала. Уның төҫө (асыҡ зәңгәр төҫтән алып ҡара көрән төҫкә тиклем) пигменттың миҡдары һәм таралып урынлашыуы менән билдәләнә.
Күҙ ҡараһы — төҫлө шекәрә уртаһындағы тишем ул. Күҙ ҡараһы күҙ эсенә яҡтылыҡ нурҙарының үтеүен регуляциялай. Яҡтылыҡ көслө булһа, күҙ ҡараһы рефлектор рәүештә тарая. Яҡтылыҡ көсһөҙ булғанда, күҙ ҡараһы киңәйә. Күҙ ҡараһы артында ике яғы ла ҡабарынҡы үтә күренмәле күҙ яҫмығы урынлашҡан. Ул керпексәле мускул менән уратып алынған. Күҙ алмаһының бөтә эске өлөшөн быяла тән — үтә күренмәле ҡойҡа һымаҡ матдә тултырып тора. Күҙ яҡтылыҡ нурҙарын предметтарҙың һүрәтләнеше күҙ алмаһының эске шекәрәһендә — селтәрле шекәрәлә фокусҡа йыйылырлыҡ итеп үткәрә. Селтәрле шекәрәлә күреү рецепторҙары — күҙ таяҡсалары һәм колбочкалары урынлашҡан. Таяҡсалар — эңер яҡтылығы рецепторҙары, колбочкалар көслө яҡтылыҡҡа ғына ҡуҙғыйҙар, төҫтәрҙе айырыу уларға бәйләнгән.
Селтәрле шекәрәлә яҡтылыҡ нервы импульстарына үҙгәрә, был импульстар күреү нервыһы буйынса баш мейеһенә ҙур ярымшарҙар ҡабығының күреү зонаһына үткәрелә. Был зонала ҡуҙғытҡыстар — предметтарҙың формаһы, уларҙың төҫө, ҙурлығы, яҡтыртылышы, торошо һәм хәрәкәте тамам айырыла.
Күреүҙең насарланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яҡшы күрә торған кеше яҡындағы һәм алыҫтағы предметтарҙы берҙәй үк яҡшы күрә. Был һәләт күҙ яҫмығының кәкрелеген үҙгәртә һәм тағы ла ҡабарынҡыраҡ була алыуы үҙсәнлегенә бәйләнгән.
Күрәғарау (близорукость) һәм үтәғарау (дальнозоркость) йыш осрай
Күрәғарашлы һәм үтәғарашлы кешеләр предметтарҙы асыҡ күрмәйҙәр. Күрәғарашлы кешеләргә — алыҫтағы предметтарҙың, үтәғарашлы кешеләргә яҡындағы предметтарҙың һүрәтләнеше тоноҡ булып күренә. Күҙ алмаһының оҙонса формаһы тыумыштан күрәғарашлыҡҡа сәбәп булырға мөмкин. Тыумыштан үтәғарашлы кешеләрҙең күҙ алмаһы ҡыҫҡа була. Үтәғарау күҙ яҫмығының кәкрелеген үҙгәртә алыу һәләтлегенең кәмеүе арҡаһында булырға мөмкин, бындай хәл йышыраҡ оло йәштәге кешеләрҙә осрай. Күҙҙең был кәмселектәренең ҡайһы ла булһа береһенән интегеүсе кешеләр врач һайлап биргән махсус быялалы күҙлек кейә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Волкова И. П. Роль зрения в жизнедеятельности человека и последствия его нарушения в психическом и личностном развитии. koleso.mostinfo.ru (2008-05-20). 3 апрель 2013 тикшерелгән.
- ↑ Быков, 2001, с. 220—221
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Глаз // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Г. Е. Крейдлин. Жесты глаз и визуальное коммуникативное поведение // Труды по культурной антропологии М.: 2002. С. 236—251
- Быков В. Л. Частная гистология человека — СПб.: Сотис, 2001. — 304 б. — ISBN 5-85503-116-0.
- Цузмер А. М., Петришана О. Л. Биология: кеше һәм уның һаулығы. В. Н. Загорская һ.б. редакторлығында 19-сы баҫманан тәржемә. -Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1995. ISBN 5-295-01647-1
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Зрение у животных
- Особенности цветного зрения у различных млекопитающих
- Зайцев А. Краткая история глаза. Знание—сила, 2003, №3. znanie-sila.ru; archive.org. — Недоступная ссылка заменена архивной. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 30 март 2013 тикшерелгән.
- Статьи по анатомии глаза


c: text/html

text:
22 август
22 август — григориан стиле буйынса йылдың 234-се (кәбисә йылында 235-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 131 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Рәсәй — Рәсәй Федерацияһының Дәүләт флагы көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1864 — 1-се Женева конвенцияһына ҡул ҡуйыла.
- 1865 — Уильям Шепперд шыйыҡ һабынға патент ала.
- 1921 — РСФСР составында Коми (Зырян) автономиялы өлкәһе ойошторола.
- 1989 — Ҡаҙаҡ теле Ҡаҙаҡ ССР-ында (1991 йылдан Ҡаҙағстан Республикаһы) дәүләт теле итеп иғлан ителә.
- 1990 — «Эхо Москвы» радиостанцияһының тәүге тапҡыр эфирға сыға.
- 2012 — Рәсәй рәсми нигеҙҙә Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инә.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Солтанов Вәсим Хафиз улы (22.08.1887—06.1977), XX быуат башы яҙыусыһы, уҡытыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.
- Хәсәншин Данил Дәүләтша улы (22.08.1937), композитор, 1973 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (1998) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
- Кашапова Ләлә Мөхәмәтдин ҡыҙы (22.08.1952), ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре докторы (2007), профессор (2012), Рәсәйҙең Тәбиғи фәндәр академияһы ағза-корреспонденты. Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы (1995) һәм Башҡортостан Республикаһының (2004) мәғариф отличнигы. Сығышы менән Шаҡша станцияһы ҡасабаһынан (хәҙер Өфө ҡалаһы составында).
- Ноғманова Илүзә Ҡаһарман ҡыҙы (22.08.1972), бейеүсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1990—2013 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рим Сыртланов (22.08.1908—13.09.1979), башҡорт театр һәм кино актёры, 1928—1972 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы. 1955 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған (1955), Башҡорт АССР‑ының халыҡ (1954) артисы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1946).
- Заһиҙуллина Люциә Нурый ҡыҙы (22.08.1943), биотехнолог. Техник фәндәр докторы (2002).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы (22.08.1924—2.04.2000), совет комсомол, партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1962—1986 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. СССР Юғары Советының 6—9‑сы, РСФСР Юғары Советының 10—11‑се, БАССР Юғары Советының 4—11‑се саҡырылыштары депутаты. 1966—1971 йылдарҙа КПСС‑тың Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы. Ике Ленин (1971, 1984), Октябрь Революцияһы (1981), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957, 1966) һәм Халыҡтар дуҫлығы (1974) ордендары кавалеры.
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1978 — Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы, күренекле башҡорт дин әһеле, Башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 331
ПУСТОБАЕВ Пётр Алексеевич (1724—86, Рига наместниклығы Перново ҡ.), Крәҫтиәндәр һуғышында (1773— 75) ҡатнашыусы, Е.И.Пугачёв полковнигы. Казак. Яйыҡ казак ғәскәрендә хеҙмәт иткән. Ихтилалға 1773 й. нояб. ҡушыла. Халыҡты мобилизациялау м‑н шөғөлләнә һәм Ырымбур ҡ. янындағы, 1774 й. 22 мартында Татищев ҡәлғәһе эргәһендәге алыштарҙа ҡатнаша. 7 майҙа Магнит ҡәлғәһе тирәһендә А.А.Овчинников етәкс. отряд составында Пугачёвтың Төп ғәскәренә ҡушыла, май—авг. Көньяҡ Урал, Кама һәм Волга буйы терр‑яһындағы алыштарҙа ҡатнаша. 12 сент. Яйыҡ ҡаласығына ғәйебен танып килә. Яйыҡ йәшерен комиссияһында, нояб. алып Мәскәүҙә Сенаттың Йәшерен экспедицияһында тикшереү аҫтында була. Ғүмерлеккә Рига губ. һөргөнгә ебәрелә.
Әҙәб.: О в ч и н н и к о в Р.В. Следствие и суд над Е.И.Пугачёвым и его сподвижниками: источниковедч. исслед. М., 1995.
И.М.Гвоздикова
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 281
РОМАНЧЕНКО Анатолий Фёдорович (11.8.1945, Өфө), инженер‑электромеханик. Техник ф. д-ры (2002). БР-ҙың атҡ. уйлап табыусыһы (2001), РФ-тың юғары проф. белем биреү хеҙм-ре (2011). ӨАИ-ны тамамлағандан һуң (1973) 1975 й. алып шунда уҡ эшләй. 1982 й. башлап ӨДИСУ-ла: өлкән ғилми хеҙм-р, 1991 й. тиклем сервис техникаһы ф‑ты деканы, 1993—99 йй. көнкүреш тәғәйенләнешендәге машиналар һәм аппараттар каф., 2002—13 йй. автоматлаштырылған проектлау системалары һәм графика каф. мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге үҙгәрткестәрҙең һәм мәғлүмәт системаларының етештереүсәнлеген арттырыуға, көнкүреш техникаһының функциональ процестары моделдәрен әҙерләүгә арналған. Р. тарафынан электр ҡырынғыстары датчиктарының һәм үҙгәрткестәренең динамик үҙсәнлектәрен һаҡлап ҡалып информацион етештереүсәнлекте күтәреү, функциональ һәм эксплуатациялау мөмкинселектәрен киңәйтеү проблемаларын хәл итеү өсөн термоанемометрик үлсәү ысулдары табыла; деталдәрҙе емермәйенсә эске дефекттарын контролдә тотоу өсөн йылылыҡ ысулдарының т-раға бәйле хаталарын ҡаплау, ш. уҡ газ һәм шыйыҡ хәлдәге мөхиттәрҙең газ-динамик үҙенсәлектәрен контролдә тотоу проблемаһы хәл ителә. Асыштары БР һәм РФ пр-тиеларына индерелгән. 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 70 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Совершенствование методов контроля технологических параметров на предприятиях службы быта. Уфа, 1990; Информационно- измерительные системы нестационарного энергетического состояния. Уфа, 2000.
М.А.Ураҡсыев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 217
СОЛТАНҒӘЛИЕВ ЭШЕ, “с о л т а н ғ ә л и е в щ и н а”, 1920—30‑сы йй. Эске эштәр ХК органдары тарафынан М.Х.Солтанғәлиевкә, авт. һәм союздаш республикаларҙың ҡайһы бер сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәренә ҡаршы ойошторолған енәйәт эше. РКП(б) етәкселәренең һәм И.В.Сталиндың милли дәүләт төҙөү өлкәһендә үткәрелгән сәйәсәткә ҡарашын уртаҡлашмаған кешеләргә ғәйеп тағыу һәм репрессиялау (ҡара: Сәйәси репрессиялар) өсөн файҙаланылған. С.э. б‑са ҡулға алынғандар “буржуаз милләтселек” тә, “милли тайпылыу”ҙа, пантюркизмда һ.б. ғәйепләнгән. БАССР‑ҙа “солтанғәлиевщина”ла ғәйепләп тәүге ҡулға алыуҙар 1923 й. майында башлана, беренселәрҙән булып репрессияға С.Ш.Мырҙабулатов эләгә. Июндә С.э. милли республикаларҙың һәм өлкәләрҙең яуаплы хеҙм‑рҙәре м‑н бергә РКП(б) ҮК‑ның 4‑се кәңәшмәһендә ҡарала, унда И.С.Герасимов, Б.Н.Нимвицкий, М.Д.Халиҡов, Ғ.К.Шәмиғолов һәм А.К.Әҙеһәмов БАССР‑ҙан вәкил булып ҡатнаша. Кәңәшмәнән һуң “Солтанғәлиев контрреволюцион ойошмаһында ҡатнашыусылар”ҙы фаш итеү кампанияһы йәйелдерелә. Республикала С.э. б‑са күп кенә Башҡорт милли хәрәкәте, партия-дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәрҙәре, мәҙәниәт хеҙм‑рҙәре, яҙыусылар һ.б. хөкөм ителә; 1950 йй. уртаһынан уларҙың исеме аҡлана башлай. 1989—90 йй. СССР Прокуратураһы һәм Дәүләт именлеге ком‑ты үткәргән тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә “Солтанғәлиев контрреволюцион ойошмаһы” ның булмауы, Солтанғәлиевте контрреволюцион эшмәкәрлектә һәм баш күтәреүселәр ойошмаһы төҙөүҙә ғәйепләү уйҙырмаларға нигеҙләнгән булыуы иҫбат ителә.
Ғ.Д.Ирғәлин
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Эшлекле даирәләр донъя иҡтисадының нигеҙен билдәләй
18-19 октябрҙә Өфөлә ШОС һәм БРИКС илдәре төбәктәрендәге бәләкәй эшҡыуарлыҡтың IV форумы уҙғарыла. Ошо айҡанлы, Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Мәскәүҙә, ТАСС мәғлүмәт агентлығында матбуғат конференцияһы үткәрҙе. Унда шулай уҡ Рәсәй Сауҙа-сәнәғәт палатаһы етәксеһе Сергей Катырин ҡатнашты.
Ҡатнашырға теләүселәр күп
Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов ШОС һәм БРИКС илдәренең бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре өсөн фекер алышыу, тәжрибә уртаҡлашыу майҙансығы булдырыу тураһында 2014 йылда, БРИКС илдәренең Бразилиялағы Форталеза ҡалаһында үткән йыйынында тәҡдим иткәйне. Башланғыстың уңышлы булыуын сараның Башҡортостан ерендә быйыл дүртенсе тапҡыр ойошторолоуы, ҡатнашыусылар һанының бермә-бер артыуы тағы берҙе иҫбатлай. Мәҫәлән, октябрҙә үтәсәк форумда Рәсәй төбәктәре вәкилдәренән тыш, Азия, Европа, Африка илдәренең эшлеклеләре лә ҡатнашасаҡ. Республика етәксеһе фекеренсә, ошондай саралар етәкселәр йәки сәйәсмәндәр өсөн түгел, ә, тәүге сиратта, эшҡыуарҙар өсөн кәрәк. Йыйын йүнселдәр араһында торған һайын абруйлы һәм билдәле була барғаны ла раҫ: сара тураһында йыл башында иғлан ителеү менән ҡатнашырға теләк белдереүселәрҙән хаттар килә башлай, сөнки унда эшҡыуарлыҡты борсоған мәсьәләләр эҙмә-эҙлекле хәл ителә, бизнес бәйләнештәре нығына, тип билдәләне Рөстәм Зәки улы конференция барышында.
– Форум, һис шикһеҙ, республиканың эшлекле даирәләрендә лә ифрат ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. “Түңәрәк өҫтәл”дәрҙә аралашырға, эшлекле бәйләнештәр булдырырға теләгән кешеләрҙән сират тора. Ошоға бәйле, эшҡыуарҙар һаны ла арта. Әлбиттә, беҙҙәге күрһәткестәр Көнсығышта йәки Көнбайыштағы кеүек түгел, әммә беҙ үҫәбеҙ. Республиканың кесе һәм урта эшҡыуарлығы төбәк тулайым продуктының (ВРП) 30 процентын формалаштыра һәм 1,3 триллион һумдан артып китте. Бындай ваҡиғалар бизнестың үҫеше өсөн дөрөҫ фон булдыра, – тине Рөстәм Хәмитов.
Уның һүҙен Рәсәй Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Сергей Катырин да ҡеүәтләне: хәҙер бизнес даирәләренең тәжрибә уртаҡлашырлыҡ, аралашырлыҡ үҙ майҙаны бар, һәм улар уға ышаныс белдерә.
Аралашыу майҙаны булыуы мотлаҡ
Әйткәндәй, Рәсәйҙең Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ағзаларының күпселеген бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре тәшкил итә. Ә ШОС һәм БРИКС берләшмәһенә ингән дәүләттәрҙә Ер шары халҡының 40 проценты йәшәгәнен һәм донъяның тулайым эске продуктының (ВВП) 20 проценты етештерелгәнен иҫәпкә алғанда, шулай уҡ был даирә ағзаларының донъяла ярайһы ҙур урын биләгәне көн кеүек асыҡ.
Бәләкәй һәм урта бизнес өсөн аралашыу майҙансыҡтары булыуы үтә мөһим. Күргәҙмәләрҙә, форумдарҙа ҡатнашып, улар фекерҙәштәрен таба, бизнес үҫеше өсөн яңы юлдар эҙләй. Әйткәндәй, ШОС һәм БРИКС илдәрендә Азия вәкилдәре күп, ә улар бизнес ҡорор алдынан күҙмә-күҙ ҡарашып аңлашыуға өҫтөнлөк бирә. Бындай мөмкинлек, ышаныс тап ошондай сараларҙа тыуа ла инде, тип билдәләне матбуғат конференцияһында ҡатнашыусылар. Ғөмүмән, бизнес бәйләнештәре өсөн эшҡыуарҙарҙың күҙмә-күҙ осрашып аралашыуы, аңлашыуы шарт, сөнки күп осраҡта ошо даирә эшлеклеләре ғаилә бизнесын үҫтерә, ә улар эшмәкәрлеген төрлө хәүефтәрҙән ҡурсаларға тырыша.
Проблемалар ҙа бар
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡтың уңыштары менән бер рәттән көнүҙәк проблемалары хаҡында ла әйтеп үтте. Мәҫәлән, бәләкәй һәм эре бизнестың етештереү процесында уртаҡ теҙмәһен яйға һалыу фарыз. Был хаҡта власть вәкилдәре һәм Сауҙа-сәнәғәт палатаһы даими хәстәрлек күрә. Донъя тәжрибәһенә күҙ һалһаҡ, эре предприятиеларҙың бәләкәй предприятиелар менән уратып алынғанын, икенселәрҙең тәүгеләре өсөн комплектлаусы әйберҙәр етештереүен, ә бергәләп улар уртаҡ һөҙөмтә өсөн эшләгәнен күрергә була.
– Ә Рәсәйҙә эре бизнестың ишектәре, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бәләкәй һәм урта бизнес өсөн ябыҡ, был хәл бик яй ғына үҙгәрә. Шул уҡ ваҡытта бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡтың ҙур бизнес даирәләре менән эшлекле бәйләнештәрҙе ауыр булдырыуы иҡтисади мөмкинлектәрҙе сикләй. Ошо проблема форумда ла тикшереүгә сығарыласаҡ, – тине төбәк Башлығы.
Донъя иҡтисадын билдәләүселәр
Рәсәй Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Сергей Катырин әйтеүенсә, ул етәкселек иткән ойошма ағзаларының 70 проценттан ашыуы – тап бәләкәй һәм урта бизнес вәкилдәре. Ғөмүмән, донъя иҡтисадында ошо даирә эшлеклеләре төп көс булып тора. Мәҫәлән, Ҡытайҙа эш урындарының 70 процентын, экспорттың 80 процентын тап бәләкәй һәм урта бизнес вәкилдәре тәьмин итә. Образлы итеп әйткәндә, был бизнесмендар донъяның иҡтисади үлсәүе артыҡ уңға йәки һулға тайшанып китмәүҙе, алтын урталыҡты, үҫештең тотороҡлолоғон гарантиялай.
Рәсәйҙә иһә хәлдәр башҡасараҡ, бәләкәй һәм урта бизнес вәкилдәре экспорттың ни бары алты-ете процентын ғына булдыра. Әлбиттә, был хәлде үҙгәртеү йәһәтенән иҡтисади йәмәғәтселек һөҙөмтәле юлдар эҙләй, яңы мөмкинлектәрҙе ҡуллана. Өфөлә үтәсәк форум да – ошо ысулдарҙан.
Унан тыш форум Рәсәй төбәктәре тормошон сағылдырыу йәһәтенән дә ифрат отошло. Мәскәү, Санкт-Петербург кеүек ҙур мегаполистарҙа төрлө форумдар, саралар, саммиттар көн һайын тиерлек күпләп үтә.
– Ошо йәһәттән үҙәккә төшкән көсөргәнеште кәметеү, сит ил вәкилдәренә илдең башҡа төбәктәрендә лә эшлекле тормош барлығын күрһәтеү, ул ғына түгел, киләсәктә Рәсәйҙең һәр төбәгендә ниндәйҙер йүнәлеш буйынса аралашыу майҙансығын булдырырға тырышыу зарур. Форум илебеҙҙең алдынғы төбәктәренең береһе булған Башҡортостандың йәшәйеше, эшлекле даирәләре, хатта күркәм тәбиғәте менән дә танышыу мөмкинлеген бирә. Был – абруй, төбәктең билдәлелеге, инвестициялар йәлеп итеү, – тип билдәләне Рөстәм Зәки улы.
Шул уҡ ваҡытта ШОС һәм БРИКС илдәренең бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре хеҙмәттәшлеге өсөн ҡаршылыҡтар ҙа етерлек. Былар иҫәбендә – дәүләттәрҙең ҡануниәтенең, традицияларының, таможня ҡағиҙәләренең һәм стандарттарының төрлөлөгө. Ҡайһы саҡта эшкә ҡарата мөнәсәбәттең ныҡ айырылыуы ла хеҙмәттәшлеккә кәртә булыуы ихтимал. Ошоларҙы яйлау өсөн Рәсәй тәҡдиме менән БРИКС-тың Эшлекле советы сиктәрендә ҡаршылыҡтарҙы билдәләүсе һәм уларҙы хәл итеү юлдарын эҙләүсе эшсе төркөм ойошторолған. Мәҫәлән, хәҙер йәмғиәттә бик популяр булған күренеш – электрон сауҙаны ғына алайыҡ. Был юҫыҡта берҙәм ҡағиҙәләр юҡ. Тимәк, уларҙы булдырыу зарур. Шулай уҡ виза мәсьәләһе лә көнүҙәк, уларҙы ябайлаштырыу бизнес өсөн бик мөһим. Был йәһәттән тәүге уңыштар ҙа бар.
Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы илдең ошондай уҡ ойошмалары рәтендә алдынғыларҙан иҫәпләнә, тип белдерҙе матбуғат конференцияһында Сергей Катырин. Өфөлә РФ Сауҙа-сәнәғәт палатаһы эргәһендәге Халыҡ-ара коммерциялы арбитраж судының бүлексәһе асылыуы ла – быға ҡеүәт: тимәк, бизнес даирәһе һәм сауҙа-сәнәғәт палаталары системаһы Башҡортостандағы ойошмаға юғары ышаныс белдерә.
Туристар ағымы артасаҡ
Рөстәм Зәки улы форумда туризм мәсьәләләренә айырыуса ҙур иғтибар бүленәсәген билдәләп үтте. Ағымдағы йылдың һигеҙ айында республикаға бер нисә миллион кеше килеп киткән (был иҫәпкә эшлекле сәйәхәттәр ҙә инә). Республиканың хозур тәбиғәте, уның кеше тарафынан тәләфләнмәүе, һис шикһеҙ, күптәрҙә ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра.
– Салауат районында урынлашҡан “Янғантау” геологик паркын ЮНЕСКО-ның глобаль селтәренә индереү буйынса ыңғай яуап килде. Республикала тейешле туристик инфраструктура булдырыу буйынса эштәр алып барыла. Был парк – 250 миллион йыллыҡ боронғо донъя океаны төбөн күрһәткән Рәсәйҙәге берҙән-бер биләмә. Бында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ, хатта эре бизнес өсөн дә эшмәкәрлек даирәһе киң. Был хаҡта форумда ла һүҙ буласаҡ, – тине Рөстәм Зәки улы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 238
УНГЕР Феликс Гергардович (27.3. 1937, Украина ССР‑ы Тиге а.), инженер‑электрик. Химия ф. д‑ры (1984), проф. (1988). Урал политехник ин‑тын (Свердловск ҡ., 1964) тамамлаған. 1959 й. алып Органик химия ин‑тында эшләй. 1964 й. башлап Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑нда: өлкән ғилми хеҙм‑р, 1965 й. — сектор етәксеһе, 1969 й. — масс‑спектрометрия һәм радиоспектроскопия лаб. мөдире. 1986 й. алып бүлек мөдире, бер үк ваҡытта 1988 й. башлап СССР ФА Себер бүлексәһенең Нефть химияһы ин‑тында (Томск ҡ.) баш ғилми хеҙм‑р, 2012 й. тиклем Томск ун‑тының физик һәм коллоид химия каф. мөдире. Фәнни хеҙмәттәре электрон‑парамагнит резонанс, ядро‑магнит резонанс, рентген дифракцияһы, масс‑спектрометрия ысулдары м‑н дисперслы нефть системаларын, ыҫмалаларҙы, асфальтендарҙы тикшереүгә; нефть сеймалын эшкәртеү технологияһына арналған. У. тарафынан парамагнетизм табыла, дисперслы нефть системаларының, һыу ҡатылығы тоҙҙарының спин тәбиғәте, нефтле һ. б. файҙалы ҡаҙылмалы ятыштар барлыҡҡа килеү механизмы билдәләнә. Дисперслы нефть системаларының парамагнит молекулалары физик химияһы б‑са ғилми йүнәлешкә нигеҙ һалыусы (1984). 900‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, 10 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Квантовая механика и квантовая химия, или введение в спиновую химию. Томск, 2010; Наносистемы, дисперсные системы, квантовая механика, спиновая химия. Томск, 2010 (авторҙ.); Фундаментальные и прикладные результаты исследования нефтяных дисперсных систем. Уфа, 2011.
Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров


text:
Совет Социалистик Республикалар Союзы
Lua хатаһы: not enough memory. Советтар Союзы, Совет Социалистик Республикалар Союзы (рус. Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик, СССР, Советский Союз) — 1922—1991 йылдар араһында булған күп милләтле социалистик дәүләт. Илдең территорияһы Көнсығыш Европа, Төньяҡ һәм Урта Азияға тиклем таралған булған һәм үҙенең ҡырылыу көнөнә донъялағы иң ҙур иле булып һаналған.
Тарих
Советтар Союзының нигеҙе 1917 йылдың 25 октябрендә Бөйөк Октябрь Социалистик революцияһы менән һалына. Уның биләмәләре элекке Рәсәй империяһы территорияһын (Финляндия, Польша һәм 1940 йылдарға тиклем Прибалтика, Молдова, Тыванан башҡа) алып торған. СССР-ҙың сәйәси территориаль нигеҙе иң тәүҙә үк берҙәм булып һалынмай. 1917 йылдың октябренән Рәсәй Совет Федератив Республикаһы иғлан ителһә лә, уның составынан Украина (1917 йылдың октябре), Беларус Халыҡ Республикаһы (1918 йылдың марты), Финляндия (1917 йылдың декабре) һәм башҡа территориялар айырылып сығырға маташа. Шул уҡ ваҡытта бөтә илдең территорияһында парралель хөкүмәттәр төҙөлә, һәр бер хөкүмәттең үҙенең ҡораллы көстәре килеп булдырыла. Шул ыңғайына 1917—1923 йылдар Рәсәй тарихында Граждандар һуғышы һымаҡ билдәләнгән. Граждандар һуғышы тамаланыу алдынан элекке Рәсәй империяһында реинтеграция процесстары башлана, сөнки Украина, Беларусь, Кавказ аръяғы Федератив республикаларында Коммунистәр партияһы власҡа килә. Шул процесстар тамамланғас, 1922 йылдың 30 декабрендә СССР төҙөлөүе тураһындағы договор ҡабул ителә. Ул договорҙа 4 республиканың (БССР, УССР, КАСФСР, РСФСР) вәҡилдәренән ҡултамғалары алына. РСФСР исеменән АССР вәҡилдәре лә ҡултамғаларын ҡуйған.
1928—1941 йылдарҙа СССР-ҙа яңы иҡтисади ҡоролош төҙөлә. 1928—1932 йылдарҙа индустриялаштырыу һәм коллективлаштырыу үткәрелә. Шул ул саҡта 1937-1953 йылдарҙа төрлө социаль ҡатлам вәкилдәре репрессияларға дусар ителә
Иҫкәрмәләр
Һылтанмалар
- Калашников Ю. В. Совет Социалистик Республикалар Союзы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
- Подробности
- Просмотров: 323
ПОЛИЦИКЛИК БЕРЛӘШМӘЛӘР, 3 йәки күберәк атомдан торған 2, 3 һәм күберәк цикллы химик берләшмәләр. Нефттә, тәбиғи асфальтта, битумдарҙа, ылыҫлылар ыҫмалаһында, эфир майҙарында, хайуан һәм үҫемлек организмдарында бар. Органик булмаған (составында углерод атомдары юҡ; циклдарҙы айырым атомдар, мәҫ., бор, көкөрт, ш. уҡ уларҙың төркөмсәләре — координацияланған полиэдрҙар, мәҫ., силикаттар, конденсирланған фосфаттар, барлыҡҡа килтерә) һәм органик (циклдар углерод атомдарынан ғына торған карбоциклик берләшмәләр, ҡара: Алициклик берләшмәләр, Ароматик берләшмәләр; циклында углерод атомынан тыш 1 йәки бер нисә икенсе төрлө атом булған гетероциклик берләшмәләр) П.б. айырыла. П.б. циклдар бер береһенән айырылған (мәҫ., стильбен), бер ябай бәйләнеш м‑н бәйләнгән (мәҫ., дифенил) булыуы, конденсирланған йәки мостиклы берләшмәләр (ҡара: Каркас структуралы берләшмәләр) тибы б‑са бер нисә башҡа атом м‑н бәйләнгән 1 (спиробәйләнгән), 2 (конденсирланған йәки ҡушылған; мәҫ., нафталин), 3 йәки күберәк (мостиклы) уртаҡ атомлы булыуы мөмкин. П.б. айырым төркөмөн катенандар (2 йәки күберәк цикл сылбыр быуындарына оҡшатып бер береһенә кейҙерелгән), ротоксандар (молекулалар циклдан һәм цикл аша кейҙерелгән асыҡ сылбырҙан тора) һәм циклофандар (алифатик сылбырҙар йәки гетероатомдар м‑н бәйләнгән ароматик йәки гетероароматик ҡулсаларҙы үҙ эсенә алған макроциклик берләшмәләр) тәшкил итә. П.б. химик үҙенсәлектәре уларҙы барлыҡҡа килтергән атомдарҙың һәм уларҙағы функциональ төркөмдәрҙең тәбиғәтенә бәйле. Күп П.б. өсөн төрлө конформациялар булыуы, циклдың көсөргәнеше хас. Башҡортостанда П.б. б‑са тикшеренеүҙәр 20 б. 60‑сы йй. башлана. НИИнефтехимда В.Н.Кулаков етәкс. — нефть нафталины, Б.И.Голованенко етәкс. 2‑нафтол алыу технологияһы эшләнә; Гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр ғилми‑тикшеренеү технология институтында П.б. нигеҙендә ленацил, бифен гербицидтарын алыу технологияһы уйлап табыла, ин‑ттың тәж. з‑дында уларҙы етештереү үҙләштерелә. Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑нда — асфальтендар, ӨНИ‑лә нафтен углеводородтары тикшерелә. 90‑сы йй. башынан Экология үҙәгендә, БР‑ҙың Йәшәйеш хәүефһеҙлеге ҒТИ‑нда суперэкотоксиканттарҙың, ш. иҫ. диоксиндарҙың, системалы экологик мониторингы алып барыла. Шулай уҡ ҡара: Конденсирланған ароматик берләшмәләр, Бензпирен.
Р.И.Хөснөтдинов
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
Биатлон
Биатло́н (лат. bis — ике тапҡыр һәм бор. грек. ἆθλov — ярыш, алыш) — саңғы уҙышы менән винтовканан атыуҙан торған ҡышҡы олимпия спорт төрө. 1993 йылдан биатлон буйынса рәсми халыҡ-ара ярыштар Халыҡ-ара биатлон союзы ҡарамағы аҫтында үтә.
Биатлон хәрби патрулдәрҙең ярыштарынан үҫеп сыҡҡан тип иҫәпләнелә. Әлеге мәлгә биатлондың төрҙәре күп, улар араһында: саңғы ярышы менән спорт йәйәһенән атыу, ҡалтағайҙа ярышыу һәм винтовканан атыу (ҡалтағайлы биатлон), һунар саңғыһында ярышыу һәм һунар винтовкаһынан атыу (һунар биатлоны). Йәнә йәйге биатлон тигән төрө бар — уға йүгереүҙән һәм атыуҙан (кросс-биатлон), роллерлы саңғыла уҙышыуҙан һәм атыуҙан (роллерлы саңғы биатлоны), һәм маунтин-байктарҙа (тау велосипедтарында) уҙышыуҙан һәм атыуҙан торған(маунтин-байк биатлоны) төрҙәр инә. Биатлондың бөтә төрҙәренән тик «классик» ҡышҡы биатлонға, ҡалтағай биатлонына һәм йәйге биатлонға ғына Халыҡ-ара биатлонсылар союзы кураторлыҡ итә.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Саңғы кейеп һунарға йөрөү бик күп төньяҡ халыҡтарының көнкүрешенә хас була. Әммә XVIII быуаттан башлап ҡына был шөғөл спорт төрөнә әүерелә. Биатлонға оҡшаған тәүге ярыш 1767 йылда үтә. Уны швед-норвег сигендә пограничниктар ойоштора. Эре халыҡ-ара ярыштарҙа хәҙерге биатлонға оҡшаш тәүге ярыш Францияның Шамони ҡалаһындағы 1924 йылғы I ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына күрһәтмә статуста индерелә. Ул «хәрби патрулдәрҙең ярышы» тип атала. Күрһәтмә статуста хәрби патруль ярыштары 1928, 1936, 1948 йылғы ҡышҡы Олимпиадаларҙа ла үткәрелә. Шунан Икенсе донъя һуғышынан һуң донъяны солғаған пацифистик кәйефтәр арҡаһында уны рәсми календарҙан төшөрөп ҡалдыралар.
1948 йылдың 3 авгусында Халыҡ-ара хәҙерге заман бишбәйгеһе федерацияһы ойошторола (франц. Union internationale de pentathlon moderne, UIPM — УИПМ), 1953 йылдан ул биатлонды үҙ ҡарамағына ала. 1954 йылда Халыҡ-ара олимпия комитеты биатлонды спорт төрө тип таный. 1957 йылда Стокгольмда УИПМ үҙен биатлон ярыштарын үткәреү өсөн яуаплы тип иғлан итә. 1958 йылда беренсе эре халыҡ-ара биатлон ярышы — Австрияның Зальфельден ҡалаһында донъя чемпионаты үтә[1]. Ике йылдан биатлон Ҡышҡы Олимпия уйындарының рәсми программаһына индерелә. 1967 йылда донъя чемпионатында тәүге тапҡыр юниорҙар ярышы үткәрелә. 1978 йылдан шулай уҡ Донъя кубогының да тарихы башлана. Тәүҙә ярыштар тик ирҙәр араһында үтә. 1983 йылдан алып ҡатын-ҡыҙҙар Европа кубогына ярыша башлай, ә киләһе йылына донъя беренселегендә лә ҡатнашалар. 1987/1988 миҙгеленән ҡатын-ҡыҙ дисциплиналары Донъя күбогының календарына, икенсе йылына Европа кубогы календарына ла индерелә. Шул уҡ йылды Халыҡ-ара олимпия комитеты ҡатын-ҡыҙ дисциплиналарын 1992 йылғы Ҡышҡы олимпия уйындары (Франция, Альбервилль) программаһына индерергә ҡарар итә.
1992 йылдың 30 ноябрендә биатлонды хәҙерге заман бишбәйгеһенән айырырға хәл ителә. 1993 йылдың 2 июлендә Лондонда Халыҡ-ара хәҙерге заман бишбәйгеһе һәм биатлон федерацияһының ғәҙәттән тыш конгресында был федерация ҡарамағында Халыҡ-ара биатлонсылар союзы ойоштороу тураһында иғлан ителә. Шул уҡ йылдың 12 декабрендә Зальцбургта яңы халыҡ-ара ойошманың штаб-фатиры эш башлай. Биатлон буйынса ярыштарҙың форматы киңәйтелә. 1994 йылда Финляндияның Контиолахти тигән төбәгендә Европаның беренсе чемпионаты үткәрелә. Ике йылдан Австрияның Хохфильцен тигән төбәгендә йәйге биатлон буйынса халыҡ-ара ярыш үтә. 1998 йылдың 26-28 июнендә Халыҡ-ара биатлонсылар союзының Өсөнсө даими конгресы ойошторола, унда Халыҡ-ара хәҙерге заман бишбәйгеһе һәм биатлон федерацияһынан тулыһынса айырылырға ҡарар сығарыла.
Таралғанлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биатлон бөтәһенән элек үҙәк, төньяҡ һәм көнсығыш Европала, шул иҫәптән Рәсәйҙә киң таралыу алған. Биатлон тарихындағы иң уңышлы илдәр иҫәбенә СССР, Рәсәй, ГДР, Германия, Норвегия инә. Ул шулай уҡ Францияла, Австрияла, Беларуста, Швецияла, Украинала, Италияла, Ҡытайҙа һәм Төньяҡ Америкала ла популяр. Халыҡ-ара ярыштарҙа 43 ил спортсылары ҡатнаша (2013 йылға ҡарата). Шул уҡ ваҡытта 68 ил федерацияһы Халыҡ-ара биатлонсылар союзында ағза булып иҫәпләнә.
Биатлон ойошмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1948 йылға тиклем биатлон үҫеше өсөн яуаплы ойошма булмай. 1948 йылдан башлап биатлон түбәндәге ойошмалар ҡарамағына инә:
- 1948—1966 — Халыҡ-ара хәҙерге заман бишбәйгеһе федерацияһы (УИП);
- 1967—1992 — Халыҡ-ара хәҙерге заман бишбәйгеһе һәм биатлон федерацияһы (УИПБ);
- 1993—1998 — Халыҡ-ара биатлонсылар союзы (формаль рәүештә УИПБ ҡарамағында);
- 1998 йылдан алып — Халыҡ-ара биатлонсылар союзы (үҙ аллы ойошма).
Халыҡ-ара биатлонсылар союзының төп документтары:
- 1993 — Халыҡ-ара биатлонсылар союзы конституцияһы (1994, 1996, 1998, 2000, 2004, 2006, 2008 йылғы үҙгәрештәр менән);
- 1994 — Халыҡ-ара биатлонсылар союзының Дисциплинар ҡағиҙәләре (1996, 1998, 2000, 2002, 2004, 2006, 2008 йылғы үҙгәрештәр менән):
- 1998 — Халыҡ-ара биатлонсылар союзының Ярыш ҡағиҙәләре һәм уларға ҡушымталар (2000, 2002, 2004, 2006, 2008 йылғы үҙгәрештәр менән);
- 2008 — Халыҡ-ара биатлонсылар союзының Допингҡа ҡаршы ҡағиҙәләре.
Рәсәйҙә Милли биатлон федерацияһы сифатында Рәсәй биатлонсылар союзы ойошторолған (1992). Рәсәй биатлонсылар союзы шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы субъекттарындағы төбәк биатлон федерацияларының эшмәкәрлеген дә көйләй.
Ҡағиҙәләр һәм ҡорамалдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биатлонда саңғыла йөрөүҙең ирекле стиле ҡулланыла. Саңғының оҙонлоғо спортсының буйына бәйле — спортсының буйы минус 4 сантиметрҙан да ҡыҫҡараҡ булырға тейеш түгел, максималь оҙонлоғона сикләү ҡуйылмаған. Саңғының минималь киңлеге — 4 см, массаһы — 750 грамдан кәм түгел. Саңғы ярыштарына тәғәйенләнгән ҡәҙимге саңғы һәм саңғы таяғы алына (таяҡтың оҙонлоғо спортсының буйынан артыҡ түгел; оҙонлоғон үҙгәртә торған һәм этәреүҙе көсәйтә торған таяҡ тыйыла).
Атыу өсөн минималь ауырлығы 3,5 килограмдан артмаған винтовка алына, шыуған саҡта ул арҡаға тағыла. Автоматик һәм үҙ-үҙенән атыла торған ҡорал тыйыла. Тәтегә баҫҡанда күрһәтмә бармаҡ кәм тигәндә 500 грамлыҡ көс һалырға тейеш. Винтовканың прицелы сәпте ҙурайтып күрһәтергә тейеш түгел. Тоҫҡағанда ҡулсалы мушка һәм диоптриялы прицелды сәптәге түңәрәккә тап килтерергә кәрәк. Патрондарҙың калибры 5,6 мм (1977 йылға тиклем — 7,62 мм; шулай уҡ 6,5 мм калибрлы винтовкалар). Атҡанда пуляның тиҙлеге көбәк осонан 1 метр алыҫлыҡҡа сығып осҡанда күп тигәндә 380 м/с булырға тейеш.
Атыу яланында сәптәргә тиклем ара 50 метр тәшкил итә (1977 йылға тиклем — 100 метр). Ярыштарҙа ҡулланылған сәптәр ҡара төҫтә, аҡ ерлектә, биш данала була. Пуля тейгән сәптәр аҡ ҡапҡас менән ябыла бара, шуға биатлонсы атыуының һөҙөмтәләрен күреп тора. Һәр сәп пластина эсендәге 115 мм диаметрлы ҡара түңәрәк рәүешендә була. Баҫып атҡанда түңәрәктең ҡайһы еренә тейҙерһәң дә ярай, ә ятып атҡанда 45 мм диаметрлы ҡара түңәрәккә тейҙереү кәрәк, уның уртаһы 115 мм диаметрлы түңәрәктең уртаһы менән тап килеп тора. Пластинаның ситенә тейеп ҡаҡлыҡҡан пуляның түңәрәккә тейеүе лә сәпкә тейеү тип һанала. Эстафетанан башҡа бөтә ярыш төрҙәрендә лә ут рубежында биатлонсының биш атыу мөмкинлеге бар. Эстафетала һәр рубежда өҫтәмә рәүештә тағы өс патрон файҙаланырға рөхсәт ителә, улар ҡулдан ҡороп алына.
Айырыуса киң файҙаланыла торған ҡорал төрҙәре — Anschütz тигән немец винтовкаһы һәм Рәсәйҙең «Биатлон» тигән винтовкаһы.
Ярыш төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эре халыҡ-ара биатлон ярыштарында уҙыштың ете төрө ҡулланыла:
- шәхси уҙыш
- спринт
- эҙәрләү уҙышы
- масс-старт
- эстафета
- ҡатнаш эстафета
- берәрле ҡатнаш эстафета
Яҙа атҡан өсөн штрафтар: шәхси уҙышта — штраф минуты, башҡаларында — штраф әйләнәһен үтеү, берәрле ҡатнаш эстафетала ул — 75 метр, ә башҡа уҙыштарҙа— 150 метр.
Атыу. Спринтта һәм команда төрҙәренең һәр этабында биатлонсылар ике тапҡыр ата — тәүҙә ятып, шунан баҫып. Пасьютта һәм масс-стартта дүрт тапҡыр атырға: тәүҙә ике тапҡыр — ятып, шунан ике тапҡыр — баҫып. Шәхси уҙышта шулай уҡ дүрт тапҡыр атырға, ләкин атыу төрө сиратлана: беренсе һәм өсөнсө утлы рубежда — ятып, икенсе һәм дүртенселә баҫып атырға.
Ярыш төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биатлон ярыштарын шартлы рәүештә ике төркөмгә — төрлө төрҙәр төркөмөнә (биатлон дисциплиналарынан тыш спорттың башҡа төрҙәре лә инә) һәм биатлон ярыштары төркөмөнә бүленә. Биатлон ярыштары иһә кубоклыларға һәм кубокһыҙҙарға бүленә.
Төрлө төрҙәр ярыштарында биатлон[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрлө төрҙәр ярыштарында биатлонды ярыш календарына индерергәме-юҡмы икәнен ярышты ойошторған халыҡ-ара ойошма Халыҡ-ара биатлон союзы менән берлектә хәл итә.
Төрлө төрҙәр төркөмөнән торған иң мөһим һәм күп кеше ҡатнашҡан ярыш тип ҡышҡы Олимпия уйындары иҫәпләнә. Хәҙерге олимпия биатлон программаһына шәхси уҙыш, спринт, пасьют (эҙәрләү уҙышы), масс-старт, ҡатнаш эстафета, ҡатын-ҡыҙҙар эстафетаһы, ирҙәр эстафетаһы инә. Бынан тыш, биатлон ярыштары ҡышҡы Универсиадаларҙа, хәрбиҙәр араһында саңғылы донъя чемпионаттарында, Бөтә донъя оҫталарҙың ҡышҡы уйындарында, ҡышҡы Бөтә донъя хәрби-спорт уйындарында үткәрелә.
Кубоклы биатлон ярыштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кубоклы биатлон ярыштары араһында иң абруйлыһы — Донъя кубогы. Ул 1977/1978 миҙгеленән башлап — ирҙәр араһында, 1987/1988 миҙгеленән башлап ҡатын-ҡыҙҙар араһында үткәрелә. Этаптарға бүленгән ярыштар серияһынан ғибәрәт. Биатлон миҙгеле барышында Донъя кубогы һөҙөмтәләренә ҡарап биатлонсылар рейтингы төҙөлә.
Европаның Асыҡ кубогы (IBU кубогы тип тә атала) әһәмиәте буйынса икенсе урында тора[2] . Донъя кубогы менән IBU кубогынан башҡа, халыҡ-ара кимәлдә кубоклы тағы ике ҡитға ярышы бар — Төньяҡ Америка кубогы һәм Көньяҡ Америка кубогы. Азия кубогы үткәреү ҙә күҙҙә тотола.
Кубокһыҙ биатлон ярыштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биатлон буйынса донъя чемпионаты — иң беренсе эре халыҡ-ара ярыш, тәүге тапҡыр ул 1958 йылда Австриялағы Зальфельден ҡалаһында үткәрелә.
Ҡитғаларҙа кубокһыҙ биатлон ярыштары араһында иң әһәмиәтлеләре — биатлон буйынса Европаның Асыҡ чемпионаты U26. Ул 1994 йылдан башлап үткәрелә. Бынан тыш Азия чемпионаты, Төньяҡ Америка чемпионаты һәм Көньяҡ Америка чемпионаттары бар.
Ярыштарҙа ҡатнашыусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кластар буйынса бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсми халыҡ-ара ярыштарҙа спортсылар өс класҡа бүленә:
- ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар;
- юниор егеттәр һәм юниор ҡыҙҙар;
- егеттәр һәм ҡыҙҙар.
Биатлон миҙгеле (старты ноябрь аҙаҡтарында була) башланған йылдың 31 декабренә тиклем 21 йәше тулған кешеләр «ирҙәр» һәм «ҡатын-ҡыҙҙар» тип йөрөтөлә, улар миҙгелдең тик өлкәндәр араһында үткәрелгән ярыштарында ғына ҡатнашырға хоҡуҡлы. Үрҙә аталған датаға 19 йәше тулған кешеләр «юниор егеттәр» һәм «юниор ҡыҙҙар» тип йөрөтөлә. Улар юниорҙар ярыштарында ла, өлкәндәр ярыштарында ла ҡатнаша ала. Үрҙә әйтелгән йәшкә етмәгәндәр «егеттәр» һәм «ҡыҙҙар» тип йөрөтөлә. Улар бөтә кимәлдә лә: егеттәр һәм ҡыҙҙар ярыштарында ла; юниорҙар ярыштарында ла; өлкәндәр ярыштарында ла ҡатнаша ала.
Иң уңышлылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөгөнгө көнгә 8 тапҡыр Олимпия чемпионы Уле Эйнар Бьёрндален (Норвегия), 3 тапҡыр олимпия чемпионы Кати Вильхельм (Германия) һәм өс тапҡыр олимпия чемпионы Дарья Домрачева (Белоруссия) иң уңышлы биатлонсылар иҫәпләнә. Уле Эйнар донъя чемпионаттарында 20 тапҡыр еңгән. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында донъя беренселектәрендә иң күп еңеүгә немец биатлонсыһы Магдалена Нойнер өлгәшкән (12 тапҡыр донъя чемпионы).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Правила вида спорта «Биатлон», утв. Приказом Минспорттуризма России от 29 марта 2010 г. № 240
- Официальный сайт Международного союза биатлонистов «Biathlon World» (инг.)(инг.) (нем.)(нем.) (рус.)(рус.)
- SIWIDATA — Online результаты биатлонных соревнований (инг.)(инг.)
- Союз биатлонистов Беларуси (белор.)(белор.)
- Союз биатлонистов России (рус.)(рус.)


text:
- Подробности
- Просмотров: 526
ЙӘШТӘР СӘЙӘСӘТЕ, БР дәүләт власы органдарының йәш граждан дарҙың соц. формалашыуы һәм үҫеше өсөн соц.‑иҡт., хоҡуҡи шарттар һәм гарантиялар булдырыуға йүнәлтелгән эшмәкәрлеге; уны тормошҡа ашырыуҙа урындағы үҙидара органдары, йәштәр ойошмалары һәм хәрәкәттәре, балалар ойошмалары ҡатнаша. Й.с. “Башҡортостан Республикаһында йәштәр сәйәсәте тураһында” (1991), “Башҡортостан Республикаһында йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамы тураһында” (2002) һ.б. БР закондары м‑н көйләнә. Й.с. төп йүнәлештәре: хеҙмәт һәм мәшғүллек өлкәһендә йәштәргә хоҡуҡтар һәм гарантиялар тәьмин итеү, ялды ойоштороу, соц. хеҙмәттәр тәҡдим итеү, эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенә ярҙам итеү, йәш ғаиләгә, талантлы йәштәргә дәүләт ярҙамы, төбәк‑ара һәм халыҡ‑ара хеҙмәттәшлеккә, гражданлыҡ, патриотик тәрбиә, йәштәр йәмәғәт ойошмаларының эшмәкәрлегенә булышлыҡ итеү һ.б. БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы йәштәрҙең хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен ҡануниәткә ярашлы көйләүҙе тормошҡа ашыра (2007 й. алып). 1999—2002 йй., 2004—06 йй., 2007—10 йй. “Башҡортостан йәштәре” Президент программалары ғәмәлгә ашырылған; 2011—2015 йй. торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамы респ. программаһы, 2012—2017 йй. “Башҡортостан Республикаһында йәштәр сәйәсәтен үҫтереү” респ. оҙайлы маҡсатлы программаһы; 2006—2015 йй. “Йәштәр — Башҡортостан Республикаһының стратегик ресурсы” балаларҙың, үҫмерҙәрҙең һәм йәштәрҙең рухи мәҙәниәтен һәм гражданлыҡ әүҙемлеген үҫтереү концепцияһы эшләй. Ш.Бабич ис., фән һәм техника өлкәһендә дәүләт йәштәр премиялары булдырылған. Ғаиләгә, балаларға, йәштәргә соц.‑психологик ярҙам (1995 й.), йәштәр өсөн мәғлүмәт, йәштәрҙең хеҙмәт мәшғүллегенә булышлыҡ итеү, йәштәр эшҡыуарлығына ярҙам итеү (бөтәһе лә — 2000 й.) респ. үҙәктәре ойошторолған. БР Президенты Указдары м‑н 2000 й. — Йәштәр йылы, 2009 й. — Йәштәрҙең башланғысын яҡлау һәм үҫтереү йылы тип иғлан ителгән. БР Й.с. һәм спорт министрлығы даими рәүештә респ. юмор һәм көлкө (“Юморина”), туристик (“Турфест”), ижади (“Студент яҙы”) фестивалдәр, “21 быуат лидеры” конкурсы, төбәк‑ара йәштәр һабантуйы һ.б. үткәрә. 1995 й. “Адреслы ярҙам” программаһы сиктәрендә хроник ауырыуҙарҙан яфаланған, ауыр хәлдәге ғаиләләрҙән булған, етем студенттарға соц. ярҙам ойошторола; 2002 й. йәштәр хеҙмәт ойошмаларының тәүге “Йәштәр энергияһы һәм хеҙмәте — Башҡортостанға” респ. слёты үтә; 2‑се Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының “Йәштәр — башҡорт халҡының киләсәге” йәштәр секцияһы эшләй; 2003 й. БР‑ҙан саҡырылған хәрби хеҙм‑рҙәргә аҡса йыйыу б‑са “Башҡортостан йәштәре – яугир яҡташтарға” 1‑се киң акция үткәрелә; 2004 й. БР‑ҙа Германия көндәре сиктәрендә Герман‑башҡорт йәштәр форумы эшләй; 2005 й. Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең 60 йыллығына арналған 1‑се Респ. хәрби‑патриотик клубтар фестивале уҙа; 2010 й. 3‑сө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы сиктәрендә Йәштәр ҡоролтайы [ҡара: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы)] үтә.
Ә.Р.Рысаева
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Александр III
Алекса́ндр III Алекса́ндрович (26 февраль [10 март] 1845, Санкт-Петербург — 20 октябрь [1 ноябрь] 1894, Ливадия һарайы, Ҡырым) — Рәсәй императоры, 1881 йылдың 13 мартынан йылдан Польша батшаһы һәм Бөйөк Финляндия кенәзлеге кенәзе Император Александр II-сенең улы һәм Николай I-нең ейәне; Рәсәйҙең һуңғы монахы Николай II-сенең атаһы.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Александр III // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Сайт посвященный жизни и политической деятельности Александра III
- 10 мартта тыуғандар
- 1845 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Санкт-Петербургта тыуғандар
- 1 ноябрҙә вафат булғандар
- 1894 йылда вафат булғандар
- Ливадияла вафат булғандар
- Изге апостол Андрей Первозванный ордены кавалерҙары
- Изге Александр Невский ордены кавалерҙары
- Аҡ бөркөт ордены кавалерҙары (Рәсәй империяһы)
- I дәрәжә Изге Владимир ордены кавалерҙары
- II класлы Изге Георгий ордены кавалерҙары
- I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары
- I дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары
- Pour le Mérite ордены кавалерҙары
- Ҡара бөркөт ордены кавалерҙары
- Фил ордены кавалерҙары
- Данеброг орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары
- Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары
- Алтын йөн ордены кавалерҙары
- Серафимдар ордены кавалерҙары
- Изге Аннунциата юғары ордены кавалерҙары
- Леопольд I ордены офицерҙары
- Румыния Йондоҙы Ордены кавалерҙары
- 1-се класлы Ҡалҡыусы ҡояш ордены кавалерҙары
- Мальта рыцарҙары
- Көньяҡ Тәре ордены командорҙары
- Башня һәм Ҡылыс орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары
- Нидерланд арыҫланы ордены командорҙары
- Чакри Король йорто ордены кавалерҙары
- Алфавит буйынса сәйәсмәндәр
- Рәсәй императорҙары


text:
Глобалләшеү
Глобалләшеү — бөтә донъя иҡтисади, сәйәси, мәҙәни һәм дини берләшеү (интеграция) һәм дөйөмләшеү (унификация) процесы.
Глобалләшеү күптән түгел генә әле халыҡ-ара хеҙмәт бүленеше, иҡтисади һәм сәйәси мөнәсәбәттәр, донъя баҙарына ҡушылыу системаһы һәм транснационализация һәм төбәкләштереү нигеҙендә иҡтисадтарҙың тығыҙ үрелеүе аша бер-береһе менән бәйләнгән милли хужалыҡтар тупланмаһы тип ҡаралған донъя хужалығы структураһының үҙгәреүенән ғибәрәт. Ошо нигеҙҙә баҙар иҡтисадының берҙәм донъя селтәре — геоиҡтисад һәм уның инфраструктураһы формалаша, быуаттар буйы халыҡ-ара мөнәсәбәттәренең төп уйынсылары булған дәүләттәрҙең милли суверенитетын емереү бара. Глобалләшеү процесы — дәүләт кимәлендә формалашҡан баҙар системаларының эволюция эҙемтәһе ул[1].
Донъя хеҙмәт бүленеше, бөтә планета күләмендә капиталдың, эшсе көстәрҙең, етештереү ресурстарының миграцияһы (һәм, ҡағиҙә булараҡ, тупланыуы), ҡануниәттең, иҡтисади һәм технологик процестарҙың стандартлаштырылыуы, шулай уҡ төрлө илдәр мәҙәниәттәренең бер-береһенә оҡшай барыуы һәм бер төрлөгә әйләнеүе бының төп эҙемтәһе булып тора. Ул — системалы төҫ алған объектив процесс, йәғни йәмғиәт тормошоноң бөтә яҡтарын үҙ эсенә ала. Глобалләшеү һөҙөмтәһендә донъя уның бар субъекттарына бәйле һәм бойондороҡло була бара. Дәүләттәр төркөмдәре өсөн уртаҡ проблемалар арта, шулай уҡ ҡушылыусы субъекттар һаны һәм төрҙәре лә киңәйә бара[2].
Глобалләшеү сығанаҡтарына ҡараштар бәхәсле һанала. Тарихсылар был процесты капитализм үҫеше баҫҡыстарының береһе тип ҡарай. Иҡтисадсылар иҫәпте финанс баҙарҙарының транснационализацияланыуынан алып бара. Политологтар демократик ойошмалар таралыуына баҫым яһай. Культурологтар глобалләшеү сағылышын мәҙәниәттең көнбайыш өлгөһөнә эйәреүенә һәм Америка иҡтисады экспансияһына бәйләй. Глобалләшеү барышын аңлатыуға мәғлүмәти-технологик ҡараштар йәшәп килә. Сәйәси һәм иҡтисади глобалләшеү төрҙәре бар. Иҡтисади һәм технологик үҫештең донъя ҡотоптары барлыҡҡа килеүгә ҡеүәтле этәргес көс биреүсе төбәкләштерелеү глобалләшеү субъекты булып тора[3].
Шул уҡ ваҡытта «глобалләшеү» тигән һүҙҙең килеп сығышында был процеста халыҡ-ара сауҙаның теге йәки был тарихи осорҙа барған етеҙ үҫешенең ҙур әһәмиәтенә ишара бар. Тәүге тапҡыр «глобалләшеү» һүҙен («интенсив халыҡ-ара сауҙа» мәғәнәһендә) Карл Маркс ҡулланған, ул 1850-се йылдар. аҙағында Энгельсҡа хатында былай тип яҙған: «Хәҙер донъя баҙары ысынлап та бар. Калифорния һәм Япония донъя баҙарына сығыу менән глобалләшеү барлыҡҡа килде»[4]. Маркс осоронда башланған нәҡ ошо беренсел глобалләшеүҙең бөтә алдынғы илдәр 1930-сы йылдарҙа ҡәтғи протекционизмға күскәндән һәм ошо арҡала халыҡ-ара сауҙаның ныҡлы ҡыҫҡарыуынан һуң тамамланыуы глобалләшеү процесында халыҡ-ара сауҙаның төп әһәмиәткә эйә булыуын дәлилләй.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Глобалләшеүҙең ҡайһы бер билдәләре бик боронғо дәүерҙәрҙә үк (Искәндәр Зөлҡәрнәй) барлыҡҡа килә. Рим империяһы Урта диңгеҙ буйында үҙ гегемонияһын урынлаштырған һәм төрлө мәҙәниәттәрҙең бер-береһенә ныҡлап ҡушылыуына, Урта диңгеҙ буйында урынлашҡан төбәктәр араһында хеҙмәт бүленешенә килтергән тәүге дәүләттәрҙең береһе була.
Глобалләшеү сығанаҡтары XII—XIII быуаттарҙа ята, ул саҡта Көнбайыш Европала баҙар (капиталистик) мөнәсәбәттәре барлыҡҡа килә, сауҙа иҫ киткес йылдам үҫә һәм «Европаса донъя иҡтисады» хасил була башлай (Валлерстайн билдәләмәһенә ярашлы). XIV—XV быуаттарҙа бер аҙ һүлпәнәйеп алғандан һуң был процесс XVI—XVII быуаттарҙа дауам итә[5].
Был йөҙ йыллыҡтарҙа Европалағы тотороҡло иҡтисади үҫеш диңгеҙҙәрҙе үҙләштереүҙәге уңыштар һәм бөйөк географик асыштар менән бергә бара. Һөҙөмтәлә португал һәм испан сауҙагәрҙәре бөтә донъяға тарала һәм Американы колонияға әйләндерә башлай. XVII быуатта күпселек Азия илдәре менән сауҙа иткән Голланд Ост-Индия компанияһы тәүге дәүләт-ара компания булып китә. XIX быуатта йылдам индустриалләштереү Европа державалары, уларҙың колониялары һәм АҠШ араһында сауҙаның, шулай уҡ инвестицияларҙың үҫеүенә килтерә. Был осорҙа үҫеүсе илдәр менән ғәҙел булмаған сауҙа империалистик эксплуатация төҫөн ала.
XX быуаттың тәүге ун йыллыҡтарында глобалләшеү процестары дауам итә, быға хатта Беренсе донъя һуғышы ла ҡамасаулай алмай. 1815 йылдан 1914 йылғаса тиклемге осорҙа Европа илдәренең тулайым экспорт күләме яҡынса 40 тапҡырға арта. 1920-се йылдарҙа Көнбайыш Европа илдәренең тышҡы сауҙаһы бер ни тиклем либералләшкәс тә халыҡ-ара сауҙаның үҫеүе дауам итә. Халыҡ-ара сауҙаның ҡырҡа һүлпәнәйеүе һәм глобалләшеүҙең туҡтап ҡалыуы 1930-сы йылдарҙа Бөйөк депрессия башланғас һәм Көнбайыштың аалдынғы державалары 1930—1931 йылдарҙа импортҡа юғары пошлиналар индергәс күҙәтелә[6].
Икенсе донъя һуғышынан һуң глобалләшеү йәнә әүҙемләшә. Уға технологиялағы яңылыҡтар көслө этәргес бирә, һөҙөмтәлә диңгеҙ, тимер юл һәм һауа юлдарын файҙаланыу, шулай уҡ халыҡ-ара телефон элемтәһен ҡулланыу бик тиҙ үҫә. Халыҡ-ара сауҙа алдындағы ҡаршылыҡтарҙы 1947 йылдан Тарифтар һәм сауҙа буйынса генераль килешеү (GATT) — төп капиталистик һәм үҫеш юлындағы илдәр араһындағы килешеүҙәр теҙмәһе — юҡҡа сығара. Шулай ҙа был йүнәлештәге тулыраҡ тиҙләнешкә Кеннеди-раундтан (1964—1967 йылдар GATT сиктәрендә үткән халыҡ-ара конференциялар теҙмәһенән) һуң тулыраҡ юл асыла. Иҡтисад тарихсыһы П. Байрох яҙыуынса, «Көнбайыш Европала сауҙаның ысын мәғәнәһендә либералләшеүе Кеннеди-раундтан» һуң тормошҡа ашты[7]. 1995 йылда GATT-тың 75 ҡатнашыусыһы Бөтә донъя сауҙа ойошмаһын (ВТО) төҙөй.
Шулай уҡ ҙур-ҙур төбәк иҡтисади интеграция зоналары ла бар. 1992 йылда Маастрихт килешеүҙәре төҙөлгәндән һуң, Европа союзы берҙәм иҡтисади мөхиткә әүерелә. Был мөхит таможня пошлиналарынан баш тартыуҙы, хеҙмәт һәм капиталдың ирекле йөрөшөн, шулай уҡ евро нигеҙендә берҙәм аҡса системаһы булыуын күҙҙә тота. Төньяҡ Америка ирекле сауҙа зонаһы ҡатнашыусылары — АҠШ, Канада һәм Мексика — араһында интеграция һүлпәнерәк. Элекке совет республикаларының күбеһе ил тарҡалғандан һуң уртаҡ иҡтисади мөхит элементтарын тәьмин итеүсе Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһенә инде.
Сәйәсәт һәм идара итеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Глобалләшеү идара итеү субъекттарының үҙәкләшеүе (властың үҙәкләшеүе) процесы менән ныҡлы бәйләнгән.
Сәйәсәттә глобалләшеү милли дәүләттәрҙең көсһөҙләнеүенә сәбәпсе була һәм уларҙың үҙаллылығының үҙгәреүенә һәм кәмеүенә килтерә. Милли дәүләттәрҙең постзаман дәүләттәренә әүерелеүе күҙәтелә. Бер яҡтан, был хәҙерге заман дәүләттәренең Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы, Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы, Европа союзы, НАТО, Халыҡ-ара валюта фонды һәм Донъя банкы кеүек йоғонтоло халыҡ-ара ойошмаларға торған һайын күберәк вәкәләттәр тапшыра барыуына бәйле. Икенсе яҡтан, иҡтисадҡа дәүләт ҡыҫылыуы кәмеү һәм һалымдар түбәнәйеү иҫәбенә предприятиеларҙың (айырыуса ҙур-ҙур трансмилли корпорацияларҙың) сәйәси йоғонтоһо арта. Кешеләр өсөн миграцияның еңелләшеүе һәм капиталдарҙың сит илдәргә ирекле күсеүе арҡаһында ла дәүләттәрҙең үҙ граждандары өҫтөнән власы кәмей.
XXI быуатта глобалләшеү процесы менән бер рәттән төбәкләшеү процесы ла бара, йәғни төбәк халыҡ-ара мөнәсәбәттәр системаһы торошона фактор булараҡ торған һайын нығыраҡ йоғонто яһай, донъя сәйәсәтенең глобаль һәм төбәк өлөштәре араһында нисбәт үҙгәрә, шулай уҡ дәүләттең эске эштәренә төбәктең йоғонтоһо арта бара. Әйткәндәй, төбәкләшеү федератив ҡоролошло дәүләттәргә генә түгел, унитар дәүләттәргә лә, тотош континенттар һәм ҡитғаларға ла хас була бара. Төбәкләшеүҙең сағыу миҫалы — Европа берләшмәһе, унда тәбиғи үҫеш кисереүсе төбәкләшеү процесы төбәктәр әһәмиәте арта барыуын сағылдырған һәм уларҙың Европа берләшмәһендәге урынын билдәләү маҡсатын ҡуйған «төбәктәр Европаһы» концепцияһы эшләнеүгә килтерҙе. Шулай уҡ Европа төбәктәре ассамблеяһы, йәнә Төбәктәр комитеты кеүек ойошмалар булдырылды.
Глобаль сәйәсәт проблемалары нигеҙҙә Ҙур һигеҙ ил һәм Ҙур егерме ил клубтары тарафынан хәл ителә; икенсеһе башлыса иҡтисади мәсьәләләрҙе ҡарай.
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҡтисадтың глобалләшеүе — донъяның үҫеш ҡанундарының береһе. Төрлө илдәр иҡтисады, интеграциялашыу менән сағыштырғанда, үҙ-ара күберәк бәйлегә әүерелде, сөнки тармаҡ структураһын, мәғлүмәт һәм технологиялар алмашыуҙы, етештереү көстәренең урынлашыу географияһын донъя конъюнктураһы билдәләй торған иҡтисади киңлек формалашты, ә иҡтисади күтәрелештәр һәм түбәнәйеүҙәр тотош планетаны солғай.
Иҡтисадтың үҫә барыусы глобалләшеүе капиталдарҙың күсеп йөрөү күләме һәм тиҙлеге ҡырҡа артыуҙа, халыҡ-ара сауҙаның эске тулайым продукт үҫеше менән сағыштырғанда йылдамыраҡ үҫеүендә, тәүлек әйләнәһенә реаль ваҡытта эшләүсе донъя финанс баҙарҙары барлыҡҡа килеүҙә сағыла. Һуңғы тиҫтә йылдарҙа барлыҡҡа килгән мәғлүмәт системалары финанс капиталының йылдам хәрәкәт итеү һәләтен күп тапҡырҙарға арттырҙы, ә был үҡ сиратында тотороҡло иҡтисади ҡоролоштарҙы емереү һәләтенә эйә.
Иҡтисадтың глобалләшеүе — ҡатмарлы һәм ҡапма-ҡаршылыҡлы процесс. Бер яҡтан, ул дәүләттәр араһында үҙ-ара хужалыҡ бәйләнештәрен еңелләштерә, кешелектең алдынғы ҡаҙаныштарын һәр ил үҙләштерһен өсөн тейешле шарттар тыуҙыра, ресурстарҙы һаҡсыл тотоноу мөмкинлеген бирә, донъя дөйөм үҫешен көсәйтә. Икенсе яҡтан, глобалләшеү кире эҙемтәләргә — иҡтисадтың периферия моделе нығыныуға, «алтын миллиард» эсенә инмәгән илдәрҙең үҙ ресурстарын юғалтыуына — килтерә. Глобалләшеү конкуренция көрәшенә бөтә ҡатнашыусыларҙы, шул иҫәптән ҡеүәтһеҙ илдәрҙе лә, ылыҡтыра, был бәләкәй эшҡыуарлыҡтың бөлөүенә, халыҡтың йәшәү кимәле түбәнәйеүгә һ. б. килтерә.
Глобалләшеүҙең ыңғай яҡтарын мөмкин тиклем күберәк илдәргә таратыу һәм кире эҙемтәләрен йомшартыу — халыҡ-ара сәйәсәт иғлан иткән маҡсаттарҙың береһе.
Бөтә Донъя сауҙа ойошмаһы (ВТО) белдереүенсә, һуңғы ун йыллыҡтарҙа Халыҡ-ара донъя сауҙаһы күләме бөтә донъя етештереүенә ҡарағанда байтаҡҡа тиҙерәк үҫә[8]. Мәҫәлән, 1950—2000 йылдарҙа донъя сауҙаһы 20 тапҡырға, етештереү 6 тапҡырға үҫкән. 1999 йылда дөйөм экспорт күләме донъялағы етештереүгә ҡарата 26,4 процент тәшкил иткән, ә 1950 йылда был күрһәткес 8 процент ҡына булған.
Мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҙәни глобалләшеүгә донъяның төрлө илдәре араһында хеҙмәт һәм ҡулланыу мәҙәниәтенең оҡшаш була барыуы һәм халыҡ-ара аралашыуҙың үҫеүе хас. Бер яҡтан, был милли мәҙәниәттең айырым төрҙәренең бөтә донъяға таралыуына килтерә. Икенсе яҡтан, популяр халыҡ-ара мәҙәни күренештәр милли һыҙаттарҙы ҡыҫырыҡлай йәки уларҙы дөйөмләштерә. Күптәр быны милли мәҙәни ҡиммәттәрҙе юғалтыу тип баһалай һәм үҙ милли мәҙәниәттен һаҡлау ҡалыу өсөн көрәшкә сыға.
Яңы кинофильмдар донъяның күпселек илдәре экрандарына бер үк ваҡытта сыға, китаптар ҙа сағыштырмаса бер арауыҡта тәржемә ителә һәм, төрлө илдәр уҡыусылары араһында берсә таралып, әлеге шул бер үк ваҡытта популярлыҡ ала. Мәҙәни глобалләшеүҙә бар ерҙә тиерлек Интернет булыуы ифрат ҙур әһәмиәткә эйә. Бынан тыш, халыҡ-ара туризм йылдан-йыл киңерәк тарала бара.
World Values Survey тарафынан 65 илдә һәм донъя халҡының 75 проценты араһында үткәрелгән тикшереү һөҙөмтәләре күрһәтеүенсә, глобалләшеүгә ҡарамаҫтан төп милли ҡиммәттәр һаҡлана. Улай ғына ла түгел, глобалләшеү һәм модернизация йоғонтоһонда үҙгәрешкә дусар ителгән традицион ҡиммәттәр тергеҙелеүгә һәләтле[9].
Америкалаштырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Глобалләшеү йыш ҡына америкалаштырыу менән бер үк нәмә тип ҡарала, был XX быуаттың икенсе яртыһында донъяла АҠШ йоғонтоһо көсәйеүгә бәйләнгән. Һолливуд донъя прокаты өсөн фильмдарҙың күпселеген сығара. Донъя корпорацияларының АҠШ-та башланғыс алғандары: Microsoft, Intel, AMD, Coca-Cola, Apple, Рrocter&Gamble, Pepsi һәм башҡа күптәр. McDonald’s донъяла таралыу кимәле арҡаһында глобалләшеүҙең үҙенсәлекле символына әүерелде. Төрлө илдәрҙә урындағы McDonald’s ресторанында һатылған BigMac бутербродының хаҡын сағыштырып, The Economist журналы тарафынан төрлө валюталарҙың һатып алыу һәләте (Биг-Мак индексы) анализлана.
McDonald’sтың йыш ҡына глобалләшеү символы тип йөрөтөлөүенә ҡарамаҫтан, нығыраҡ иғтибар иткәндә, был тәғәмханаларҙағы менюҙың урындағы йолаларҙы иҫәпкә алыуы һәм төрлө-төрлө ерле ризыҡтарҙы ла тәҡдим итеүе күренер. Мәҫәлән, Гонконгта был — Сёгунбургер (кунжутлы күмәскә һалынған сусҡа ите менән салаттан торған тэрияки), Һиндостанда — Макалу Тиккибургер, картуф, борсаҡ һәм тәмләткестәрҙән вегетариан бургеры, Израилдә — МакШаверма, Сәғүд Ғәрәбстанында — МакАрабиа һ. б. Халыҡ-ара корпорацияларҙың күпселеге, мәҫәлән, Coca-Cola, нәҡ шулай эш итә[10].
Ләкин глобалләшеүгә башҡа илдәр ҙә үҙ өлөшөн индерә. Мәҫәлән, глобалләшеү символдарының береһе — IKEA — Швецияла барлыҡҡа килгән. Киң таралыу тапҡан йылдам хәбәрләшеү хеҙмәте ICQ тәү башлап Израилдә ҡулланылған, ә IP-телефония өсөн билдәле Skype программаһы эстон программистары тарафынан эшләнгән[11].
Глобаль йәмғиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XXI быуат башынан донъя ғилми берләшмәһендә глобаль йәмғиәт (global society) концепцияһы тарала бара, уға ярашлы, Ер кешеләре — донъяның айырым илдәрен үҙ эсенә алған локаль йәмғиәттәрҙән тороусы берҙәм глобаль йәмғиәт граждандары ул. Был концепция глобалләшеү процестарына ҡарашты һиҙелерлек ябайлаштыра, ул сағында улар глобаль берләшмә эсендәге ҡәҙимге ижтимағи әүерелешәр генә тип ҡарала ала.
Глобаль йәмғиәт идеяларын боронғо грек фекер эйәһе Диоген әйтеп ҡалдырған, ул космополит, йәғни донъя гражданы йәки космополия (донъя йәмғиәте) гражданы, төшөнсәһен ҡулланған. Ҡытай, Урта Азия, Сыңғыҙхандың Монгол империяһы халыҡтарының донъяға ҡарашында Күк аҫты — (Күк йөҙөнөң аҫтындағы) бөтә Ер һәм уның киңлектәрендә йәшәгән бар кешелек — идеяһы ҙур урын биләй. Һуңғы ваҡытта глобаль йәмғиәт теорияһын И. Валлерстайн әүҙем үҫтерә[12].
Глобалләшеүгә ҡарата тәнҡит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Глобалләшҙе антиглобалистар һәм ҡайһы бер сәйәсмәндәр генә (мәҫәлән, Уго Чавес), түгел, иҡтисадсылар һәм ғалимдар ҙа тәнҡитләй. Мәҫәлән, билдәле иҡтисадсы Джозеф Стиглиц яҙған бер нисә китапта заманса глобалләшеү тенденцияларының ҡайһы берҙәре ҡаты тәнҡитләнә. Стиглиц күп һанлы дәлилдәр һәм миҫалдар нигеҙендә уларҙың сәнәғәтте емереүен, эшһеҙлекте, фәҡирлекте арттырыуын, фәнни-техник прогресты әкренәйтеүен һәм планетала экологик һәләкәтте тиҙләтеүен иҫбатлай. Ул Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы, Халыҡ-ара валюта фонды кеүек глобаль институттарҙы тәнҡитләй, улар глобалләшеүҙе һәм уның идеологияһын (ирекле сауҙа, сеймал ресурстарына ирекле үтеп инеү, донъя патент хоҡуғы, донъя валюталары сифатында «ҡағыҙ» доллар һәм евроны файҙаланыу, халыҡ-ара институттарҙың эске сәйәсәткә ҡыҫылыуы һ. б.) бер нисә алға киткән ил мәнфәғәтендә, планеталағы илдәрҙең күпселегенә зыян килтереп ҡуллана[13], тип иҫәпләй.
Глобалләшеү яҡлылар хәҙерге замандың барлыҡ процестары һәм уларға бәйле кире күренештәр тәбиғи һәм уларға идара итеү мөмкин түгел тип раҫлаһа, глобалләшеүҙе тәнҡитләүселәр, киреһенсә, ҙур дәүләттәр уның кире эҙемтәләрен кәметергә һәләтле тип иҫәпләй. Улар фекеренсә, быға төрлө өлкәләрҙә — тышҡы сауҙала, капиталдар хәрәкәтендә, иммиграцияла, — аҡыллы протекциялау сәйәсәте үткәреү, шулай уҡ донъя валюта системаһын реформалау аша өлгәшеп була. Улар фекеренсә, протекциялау һәм валюта курстарын билдәләүсе алтын (йәки «сеймал») стандарты индереү юлы менән глобаль иҡтисад йоғонтоһонан һаҡланылыусы 10—20 милли йәки төбәк иҡтисады («ирекле сауҙа зоналары») ойоштороу хәҙерге заман глобаль иҡтисадына альтернатива була ала.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Новикова И. В. Глобализация, государство и рынок: ретроспектива и перспектива взаимодействия. Мн.: Акад. упр. При Президенте Респ. Беларусь, 2009
- ↑ Гринин Л. Е. Глобализация и национальный суверенитет. История и современность. № 1-2005. С. 6-31.
- ↑ Дергачев В. А. Глобалистика. — М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2005. ISBN 5-238-00957-7
- ↑ Аттали Ж. Карл Маркс. Мировой дух. М., 2008, с.192
- ↑ Wallerstein I. The Modern World-System. Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century. New York, 1974, pp.18-80 (http://www.shpl.ru)
- ↑ Cambridge Economic History of Europe, Cambridge, 1989, Vol. VIII, pp. 1, 90-91
- ↑ Cambridge Economic History of Europe, Cambridge, 1989, Vol. VIII, p. 94
- ↑ Электронная библиотека Гуманитарного института - Гуманитарный институт (г. Москва)
- ↑ Гемават, Панкадж , 2013, с. 260
- ↑ Гемават, Панкадж , 2013, с. 262
- ↑ Skype — A Baltic Success Story (инг.)
- ↑ И. Валлерстайндың Глобаль йәмғиәт теорияһы — схема
- ↑ Stiglitz J. Globalization and its Discontents. London, 2002; Stiglitz J. Making Globalization Work. London, 2006
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Панкадж Гемават. Мир 3.0: Глобальная интеграция без барьеров — М.: Альпина Паблишер, 2013. — 415 б. — ISBN 978-5-9614-4438-4.
- С. Н. Гавров, М. Лайтман, Б. В. Марков, А. Д. Сахаров, А. Я. Флиер и др. Новая цивилизация: глобализация и культура — Самара: Самарский научный центр РАН, 2007. — 351 б. — ISBN 5-9342-4195-4.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Медведева И. Я., Шишова Т. Л. Логика глобализма // Наш современник. — 2001. — № 11.
- Век глобализации новый журнал, публикации которого посвящены различным аспектам глобализации
- Глобализация и бедность (недоступная ссылка с 15-05-2013 (1974
дней))
- Глобалләшеү и рост благосостояния
- Джеймс Гэлбрейт. «Кризис глобализации»
- Джозеф Стиглиц. «В тени глобализации»
- Гринин Л. Е. Глобализация и национальный суверенитет // История и современность. — 2005. — № 1. — С. 6-31.
- Гринин Л. Е. Истоки глобализации: мир-системный анализ // Век глобализации. — 2011. — № 1. — С. 80-94.
- Железнов Ю. Д. Разница в развитии — естественнонаучная причина глобальных проблем // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 119-120.
- Журавлев В. В. Глобализация: вызовы истории и ответы теории // Знание. Понимание. Умение. — 2004. — № 1. — С. 43-46.
- Ивановский 3. В. Высшее образование в условиях глобализации // Знание. Понимание. Умение. — 2006. — № 1. — С. 109-114.
- Индур Гоклани. «Улучшая состояние мира»
- Келле В. Ж. Процессы глобализации и динамика культуры // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 1. — С. 69-70.
- Колин К. К. Неоглобализм и культура: новые угрозы для национальной безопасности // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 2. — С. 104-111.
- Колин К. К. Неоглобализм и культура: новые угрозы для национальной безопасности (окончание) // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 80-87.
- Комплектов В. Г. Глобалистика - плод междисциплинарного консенсуса // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 97-100.
- Королев А. А. Методологический семинар «Предмет, структура и методы глобалистики» // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 1. — С. 189-191.
- Королев А. А. О предмете, структуре и методах глобалистики // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 88-96.
- Костина А. В. Предмет и проблемное поле глобалистики // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 100-111.
- Кузовков Ю. В. Глобализация и спираль истории — Москва, 2010 Т. (часть) 2.
- Луков Вал. А. Воспитание как ответ на вызовы глобализации (начало) // Знание. Понимание. Умение. — 2006. — № 1. — С. 101-109.
- Лоуренс Клейн. «Глобализация: вызов национальным экономикам»
- Мифы о глобализации
- Майкл Паренти. «Как богатство создает бедность во всем мире»
- Мосяков Д. В., Королев А. А. Процессы глобализации: есть ли плюсы для России? // Знание. Понимание. Умение. — 2004. — № 1. — С. 72-86.
- Мосяков Д. В. О формировании специального курса по глобалистике // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 116-119.
- Подборка статей о глобализации
- «Проблемы глобализации» — библиографический список по теме
- Смирнов А. Ю. Глобалистика: проблема поиска предметного поля // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 112-116.
- Тлостанова М. В. Судьба университета в эпоху глобализации // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 180-185.
- Хорин И. С. Глобализация общественной жизни: история и современность // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 2. — С. 118-125.
- Хорина Г. П. Глобализация как идеология // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 1. — С. 71-78.
- Федотова В. Г. Меняющийся мир и глобализация (начало) // Знание. Понимание. Умение. — 2004. — № 1. — С. 47-59.
- Федотова В. Г. Меняющийся мир и глобализация (продолжение) // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 1. — С. 44-55.
- Федотова В. Г. Меняющийся мир и глобализация (окончание) // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 2. — С. 94-104.
- Шендрик А. И. Глобализация в системе культурологических координат (начало) // Знание. Понимание. Умение. — 2004. — № 1. — С. 59-71.
- Шендрик А. И. Глобализация в системе культурологических координат (окончание) // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 1. — С. 56-68.
- B. Ollman «How to take an exam and remake the world», Montreal: Black Rose Books. Spring, 200l
- Макроэволюция Мир-Системы и цивилизаций
- Генезис и трансформации Мир-Системы
- Бринк Линдси. Глобализация: повторение пройденного — Москва, 2006.


text:
- Подробности
- Просмотров: 282
СМОРОДОВ Евгений Анатольевич (3.8.1954, Калинин өлк. Гнездово а. — 31.8.2009, Өфө), физик. Техник ф. д‑ры (2004). Ленинград политехник ин‑тын тамамлаған (1979). 1981—89 йй. — Бөтә Союз гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр ғилми‑тикшеренеү технология ин‑тында, 1990—97 йй. С.‑Петербург пр‑тиеларында эшләгән. 1998 й. алып ӨДНТУ‑ла, бер үк ваҡытта 2001 й. башлап “БР‑ҙың энергия һаҡлау үҙәге” авт. коммерцияға ҡарамаған ойошмаһының төп белгесе. Фәнни эшмәкәрлеге энергетиканың перспективалы технологиялары, кавитация күренештәре физикаһы, сонолюминесценция өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә арналған. С. тарафынан эксперименталь тикшеренеүҙәр нигеҙендә сонолюминесценция механизмының теоретик моделдәре тәҡдим ителгән, термоядро реакцияһының ультратауыш тәьҫирендә барыу мөмкинлеге раҫланған; БР һәм РФ‑тың нефть һәм газ сәнәғәте пр‑тиелары өсөн энергияны һаҡлаусы бер нисә технология уйлап табылған һәм ғәмәлгә индерелгән. 120 фәнни хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Методы анализа надёжности и эффективности систем добычи и транспорта углеводородного сырья. М., 2003 (авторҙ.); Физика и химия кавитации. М., 2008 (авторҙ.).
И.Р.Байков
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 09.06.2017
Бүләктәр – әбйәлилдәрҙә
Яңылыҡтар таҫмаһы // 9-06-2017, 13:12
Был аҙнаның еңеүселәре булыу әбйәлилдәр өлөшөнә төштө. Еңеүселәребеҙ – Әбйәлил районының Асҡар ауылынан Ф. ХӘКИМОВА менән Таҡһыр ауылынан Гәүһәр ИСКӘНЙӘРОВА. Уларҙың тәүгеһе – көрөшкәләр, икенсеһе салат һауыттары йыйылмаһы менән бүләкләнә (бүләктәрҙе килеп алғанда паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре кәрәк буласаҡ).
Гәзиткә яҙылыу тураһында квитанцияларын тәүгеләрҙән булып ебәреүселәрҙең икеһе лә – гәзитебеҙҙең даими уҡыусылары.
“Ленинсы” булып сыҡҡан ваҡытынан алдырып, яратып уҡыған гәзитемә март айында уҡ яҙылып ҡуйҙым”, – тигән хатында Ф. Хәкимова....
“Мәңгелек тема – ул мөхәббәт”
Новости / Мәҙәниәт // 9-06-2017, 13:00
йәки Композитор Юлай Үҙәнбаевтың нисә йырын урлағандар?
“Устарыма һал һин йөрәгеңде”, “Йылғалар төнөн һөйләшә”, “Яңғыҙ ҡатын”, “Йәшлегемдең йәшел яҙҙары”... Шәйехзада Бабич исемендәге республика дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Юлай ҮҘӘНБАЕВтың ҡабатланмаҫ, үҙенә генә хас моңға сорналған был йырҙарын кемдәр генә яратып тыңламай икән?! Бөгөнгө һанда талантлы шәхес менән йыр һәм моң тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ....
Ни өсөн тире ҡысыта?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 9-06-2017, 10:00
Өсөнсө йыл тирем ҡысытып йонсойом. Ниндәй генә табипҡа күренеп ҡараманым, файҙаһы булманы. Бының сәбәбе нимәнән була һәм унан нисек ҡотолорға? Зинһар, ошо һорауға яуап бирегеҙ әле.
М. ЗАҺИТОВА.
Бәләбәй районы.
Иң беренсе сиратта, шуны аңларға кәрәк: тән ҡысытыу ауырыу түгел, ә ниндәйҙер ауырыуҙың билдәһе генә булыуы ихтимал. Шуға күрә дауалауҙы башлар алдынан дөрөҫ диагноз ҡуйыу мөһим. Бының өсөн тейешле анализдар тапшырып, ентекле тикшереү үтергә кәрәк. Ҡысытыу ҙа төрлөсә була: тиренең айырым бер өлөшө генә, йә булмаһа, тотош тән ҡысыта. Тәүгеһенең сәбәбе ҡорсаңғы, педикулез, кесерткән биҙгәге, нейродермит кеүек тире ауырыуҙарына бәйле булыуы мөмкин. Үтә һиҙгер тире һыуыҡтан да, эҫенән дә ҡысыта.
Ә инде тотош ҡысытыуҙың сәбәбен шәкәр диабеты, ашҡаҙан-эсәк тракты шеше, ҡалҡан биҙе эшмәкәрлеге боҙолоуы, бөйөр, бауыр, лимфа төйөндәре сирҙәре кеүек етди ауырыуҙарҙан эҙләргә кәрәк. Ошонан сығып, шундай һығымта яһарға мөмкин: оҙаҡ ваҡыт тән ҡысытыуы менән интеккән кеше етди тикшерелергә тейеш. Иң беренсе сиратта дерматологҡа күренеп, паразитар ауырыуҙарҙың булыу-булмауын асыҡлау мөһим. Артабан инде башҡа белгестәргә мөрәжәғәт итергә. Дауалау ҡысытыуҙың сәбәбенә ҡарап ҡына билдәләнә. Әммә туҡланыу рационынан тоҙло-боросло ризыҡтарҙы, ҡаты сәй менән ҡәһүәне кәметкәндә, төнгөлөккә тынысландырыусы медицина препараттары һәм халыҡ медицинаһы сараларын ҡулланғанда ҡысытыуҙан бер аҙ арынырға мөмкин. Шулай уҡ тирене календула төнәтмәһе менән ыуырға була. Имән ҡайырыһы, мәтрүшкә ҡушып әҙерләнгән ванналар ҙа бер аҙ баҫа....
М. ЗАҺИТОВА.
Бәләбәй районы.
Иң беренсе сиратта, шуны аңларға кәрәк: тән ҡысытыу ауырыу түгел, ә ниндәйҙер ауырыуҙың билдәһе генә булыуы ихтимал. Шуға күрә дауалауҙы башлар алдынан дөрөҫ диагноз ҡуйыу мөһим. Бының өсөн тейешле анализдар тапшырып, ентекле тикшереү үтергә кәрәк. Ҡысытыу ҙа төрлөсә була: тиренең айырым бер өлөшө генә, йә булмаһа, тотош тән ҡысыта. Тәүгеһенең сәбәбе ҡорсаңғы, педикулез, кесерткән биҙгәге, нейродермит кеүек тире ауырыуҙарына бәйле булыуы мөмкин. Үтә һиҙгер тире һыуыҡтан да, эҫенән дә ҡысыта.
Ә инде тотош ҡысытыуҙың сәбәбен шәкәр диабеты, ашҡаҙан-эсәк тракты шеше, ҡалҡан биҙе эшмәкәрлеге боҙолоуы, бөйөр, бауыр, лимфа төйөндәре сирҙәре кеүек етди ауырыуҙарҙан эҙләргә кәрәк. Ошонан сығып, шундай һығымта яһарға мөмкин: оҙаҡ ваҡыт тән ҡысытыуы менән интеккән кеше етди тикшерелергә тейеш. Иң беренсе сиратта дерматологҡа күренеп, паразитар ауырыуҙарҙың булыу-булмауын асыҡлау мөһим. Артабан инде башҡа белгестәргә мөрәжәғәт итергә. Дауалау ҡысытыуҙың сәбәбенә ҡарап ҡына билдәләнә. Әммә туҡланыу рационынан тоҙло-боросло ризыҡтарҙы, ҡаты сәй менән ҡәһүәне кәметкәндә, төнгөлөккә тынысландырыусы медицина препараттары һәм халыҡ медицинаһы сараларын ҡулланғанда ҡысытыуҙан бер аҙ арынырға мөмкин. Шулай уҡ тирене календула төнәтмәһе менән ыуырға була. Имән ҡайырыһы, мәтрүшкә ҡушып әҙерләнгән ванналар ҙа бер аҙ баҫа....
[/aviable]


text:
Республика рәсми делегацияһы эш сәфәре менән Ҡырғыҙстанда булды. Унда Башҡортостан вәкилдәре "Алтай цивилизацияһы" халыҡ-ара форумында ҡатнашты.
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов менән Ҡырғыҙстан Президенты Алмазбек Атамбаев алтай күсмә тормошона арналған экспозиция менән танышты. Ил музейҙарының иң ҡыҙыҡлы экспонаттары һәм инсталляциялары урын алған күргәҙмә алтай халыҡтарының тарихи һәм мәҙәни бәйләнештәрен сағылдыра. Бында барлығы 500 экспонат - яңырыу осоронан алып хәҙерге көнгә тиклемге биҙәү сәнғәте өлгөләре урын алған. Үҙәк биләмәһендә шулай уҡ алтай халыҡтарының милли йолаларын һәм көнкүрешен сағылдырған 30 тирмә ҡоролған. Башҡорт тирмәһе янында ҡунаҡтарҙы урындағы башҡорт диаспораһы вәкилдәре ҡаршы алды. Тулыраҡ мәғлүмәт беҙҙең алдағы сығарылыштарҙа.


text:
Ултырыш протоколы һәм бында һеҙ тураһында мәғлүмәт таба.
Протоколы һаҡланған. “PDF-Форматындағы” йәки “Word форматында” баҫып тәҙрә янында яңы асылған һәм улар.. Скачать документ телисез икән, басыгыз сысҡандың уң төймәһенә һайлау һәм “Объекты булараҡ һаҡлау…” (һеҙҙең браузер йәки эквиваленты.).
Кәрәкле документты уҡып өсөн pdf
һеҙ Акробат Ридер (бында скачать).
Hbu ф осрашты/т
120313 Йыллыҡ йыйылышы протоколынан (корректироваться түгел).док
Идея-Хольм хольм өсөн ҡунаҡ бүлмәһендә осрашыуҙар
Österström, 16/1 2013 Күрһәтеү.
- Livräddningsutbildningen раштыуа байрамы алдынан үткәрелә Åslin Томас кеүек күп кеше төшөрөлгән, был-иң яҡшы һәм хәүефһеҙлеген көсәйтеү Хольм. Был йылда белем алырға мөмкин..
- Ветродвигатель тәғәйенләнгән bygdepeng күҙәтеүҙәр өсөн Holmborna. Әле улар менән бәйләнеш тотҡан һәм тота. бл.ә. юл skottad Nötåsen. Төҙөлөш һәм һүтеп mätmast февралдә була.. Теләһә ниндәй финанс ассоциацияһы көтөп ала, һәм беҙ күрәбеҙ, барыһы ла яҡшы ойоштороу формаһы тап килһен өсөн ниндәй bygdepengen. Әммә өлөш тейеш, тип бөтә уңайлыҡтар өлкәһе.
- Менән хәл тураһында мәғлүмәт Үҙ йорт һәм йорт пенсионер.
- Тора Тик 30 hemkördfrån ыҡ лидный титулын ала сэк servicelinjen аша. Тураһында ентекле һөйләне, нисек был турала бара.
- Томми тикшереү Бьорн Нордлинг – Mittlandia проект тураһында һөйләшеү һәм лидер килә (landsbygdsbidrag). Бөгөн уның уҡыусылары алмай. Яңы ынтылыш.
- Заправкалау станцияһын элекке ябыла. Дауам driftmöjlighet/ҡуртымға бирелергә тейеш була.!
- Лидер-проекттар тураһында фекер алышыу булды. t. өсөн бер нисә ҡарар проекты райондың үткән заман сифат өсөн.. интернет/Макар, шпд киңәйтә/телефония, урынлаштырыу (ә ч. м.. Иң Яҡшы Heico). Ҡыҫҡаса, һаҡланырға ярҙам менән 30 % остальное сығымдар һәм ярҙам ала.. 30 %-коммерция булмаған ойошма баһалау хаҡ булыр мөмкин.. Башҡа проекттар илһам алырға мөмкин. landsbygdsnätverkets projektdatabas.
- Эва тәҡдим итеү. йәки тикшереү от уҡыу Alby һәм Ljustorp сөнки улар ҡасып АЗС/магазин.
- Яңы күңелле Хольм йәш ғаилә күсте.. Аренда Ларс-Ока Сандберг. Ул ҡуртымға тапшырырға тәҡдим ителгән буш йорттар күберәк тырыша., бала өсөн ғаилә менән яҡшы. Иң яҡшы ысулы “тест-бо” һуңынан зарегился. һатып алыу мөмкинлеге.
Өйҙә ҡарау өсөн һатыу һәм ҡуртымға.
- Сайты реклама акцияһы өсөн nyhet һәм kalender ҡуллана башлай., иң яҡшы!
- Автобус турын тикшереү. Күберәк бара, 2008, хатта бәләкәй саҡта халыҡ һаны. Шул тиклем унда автобус менән бара Kovland Индал-береһе Хольм Лидный. Holmbussen хәҙер ҡаланан пенсионерҙар күберәк., м. м. алыу өсөн яҡшы. шул саҡта ғына ул баҫыуҙарҙы 100/ай SEK (!!) för dem att åka buss inom hela kommunen. Эва тураһында ҡарар. беҙҙең turändringar була.. Ғәжәп тә кеүек, граф булған тел билдәләрен советы 30% автобус, шул уҡ ваҡытта муниципалитет йәмәғәт транспорты тапҡырға арттырырға теләй. 2020. Ҡала үҙәгендә ярҙам булыуы яҡшы, әммә ауыл ерендә өсөн һәм Хольм. Убалары тураһында тулыраҡ своп-Сундсвалль.
Автобус йәки комментарий ändingsförslag/хупланманы һәр ваҡыт автобус, маршрут һыҙыҡ өҫтөнә эшләй томми; tommie@trapatronen.se .
- Журнал Lidens, шулай уҡ убалар тип бирелгән., баш һөйләм функцияһын һәм күберәк һорай алыуыма шатмын хольм өсөн материал булып-биттәр.
- Йыл боҙ таҙартыу булырға тейеш түгел., әммә хәҙер, кемдәр өсөн бөтә һорауҙарға яуап заподлицо уҡ башлана.. Унда балалары булған, был урындан китер өсөн, иң тәүҙә менән сағыштырғанда боҙ хәҙер һәм туңып өлгөрмәгән ойошторола бынан тыш “скейт-диско” йома кис. оло йәки кесе өсөн!
- Был көн. саундтрегы Уба һәм сценарийҙар яҙа. форумдың өсөн ша. Бында иң матур яҡ мөхитте илһам черпаться.
Джессика. Фальк үҙе, ойоштороу һәм саундтрегы.
- Киләһе Уба-ваҡыт осрашты/дата әлегә хәл, түбән уҡыу.
Киләһе осрашыу өсөн:
– Томми Норлинг Бьерн менән тағы бер ҡат тикшереү, лидерҙарының осрашыуы тураһында һөйләй ала алмай һәм әгәр ул һеҙгә киләһе leaderprojektet, һуңынан, беҙ хәл итә, ваҡыт һәм даталар.
– Янн Vinroth тикшереү, с Алекс шул тиклем генә, әгәр был мөмкин ҡуртымға АЗС/хәбәрҙе артабан насос тиклем. Яҡын арала был алдағы осрашыу кәрәк булыуы мөмкин..
– Никлас алда ҡыҙыҡлы осрашыу, Янн, береһе ҡыҙыҡһыныу күрһәткән һәм беҙҙең affärn.
– Holmhallen филиалы менән ҡыҙыҡһыныусылар өсөн kovland һөйләшеү вса Гунилла.
– Niklas fixar en idé-låda på Holmbygden.se där man enkelt kan skriva förslag på vad som behöver göras i Holm.
Приход залы 5/12 2012 Күрһәтеү.
- Holmhallen kovland менән бәйләнештәр ҡыҙыҡһындыра. вса вса.
- Loviken еран ҡыҙыҡ, әгәр был ваҡиға gimåfors hjärtstartare алырға мөмкин.. Эйе, ул бик бәхетле булып булмай шунда, бында кеше бик күп. Олле фондының план Фриск/hjärtstartaren өсөн аҡса фондтары һәм идара итеү, шуның менән бәйле.
- 16 декабрь, Томас Åslin был яңы белем менән SMS-выручалочка.
- Ветродвигатель ентекле тикшереп булмай..
- Ана HBU осрашыу үтә. ассоциацияһы менән бәйле иҡтисади ел турбиналары.һыу. bygdepeng.
- Беҙ күбеһенсә саҡыра Норлинг Бьорн, mittlandia, уба лидерҙары менән бәйле проекты..
- Календарға ҡарай. holmbygden.se/kalender мөмкин булған бөтә сараларҙы һәм унда ассоциацияһы осрашыу. Һеҙ күрергә мөмкин. календары, йәмғиәте һәм башҡа эшмәкәрлек өсөн кәңәшмәгә оҙаттылар алдынан наезжать.
- Телефон элемтәһе менән мөһим билдәләнде, хәүефһеҙлек. Яуаплылыҡ муниципалитеттарға. Trygghetsalarm.
- Убаларындағы һүрәттәрҙә һәм интернет менән телекоммуникация селтәрҙәрен һәм коммуникацияларын менән насар насар Österström. Ир кеше comviq бл.ә. бында насар яҡтыртыу. Был мөмкинлектән, иң яҡшы алыу өсөн бәйләнеш?
Киләһе осрашыу өсөн:
- Томми менән тикшереү leaderprojektet.
- Артабан ҡарап vinroth ekonomiskförening ана янна. bygdepeng.
- Эйек менән ҡыҙыҡһыныусылар өсөн вса holmhallen kovland һөйләшеү Гунилла
- Ларс-тип ыҡ ана Йоран лидный. һәм заказға продукттар тиклем барыу өсөн Хольм.
Киләһе осрашыу: Шаршамбы. 16:йылдың ғинуарында.:19.00 Österström н.
- Ултырышта алдағы: Бөгөн мәктәпкә нимә менән барҙың?
Ханс кураторы-Сандстрем Улоф һөйләгәс, бөтә ата-әсәһенең уның менән һөйләшергә (юҡ – юҡ та Патрик үткән.) һәм барыһы ла бәхетле, балалары өсөн Лидный.. Мәсьәләләр, уларҙы тикшереү яһау.
- Ултырышта алдағы: Һулдан да Österström bygdeförening? Österström унда тренажер залы була.?
Бөгөн һул партия юҡ. Хоҡуҡтар бер йорттоң подвалында йылға, шәхси йорт булырға тейеш., тренажер залы күҙаллана, бөтә өсөн Holmbor. Тулыраҡ мәғлүмәт өсөн Holmbygden.se/foreningar/osterstroms-bygdegardsforening/.
Аренда ҡалалары ассоциацияһы менән консерваһы..
- Ултырышта алдағы: Осрашыу тураһында сайтында һәм почта йәшниктәре урынлаштырылды тейеш. листовкалар эшләнә һәм ҡалҡыулыҡтың тирә-яҡ.. Никлас яҙылған листовкалар, Патрик ебәрҙе, ул Андерс ("яллап дуҫ") бөтә яғып төҙәтеү 500pc. Листовкалар 121121 Gimåfors Anundgård менән ҡаралған.. Ингела, Кент, Онтарио, Катарина ойоштороу һәм артабан дивидендтар н. kent.
- Ултырышта алдағы: Хольм юллай.! Бөгөн беҙҙең ихтыяждар өсөн ҡулланырға маташып ҡарарға тейеш беҙ ауыл. Никлас яҙылған листовкалар, кем булырға/лайыҡ булды.
- Ултырышта алдағы: Беҙ был пикник Holmsjön Sjöändan маҡсаты менән ремонтлау мөмкин туҡлыҡлы распутин.
Сальериҙа/dmv жилуновичтың Кент тейешле түгел., яңынан ҡайта. Әммә, шулай була ул... ысынлап та, яҡшы түгел, беҙ утын менән күл күргән, тип тороп ҡалды?
- Ултырышта алдағы: Распределитель яғыулыҡ менән хәл. Александр тойола, насос ҡотолорға теләп? Пем яғыулыҡ тураһында һөйләшеүҙәр менән тулыланды. Күрәһең дә, теләйме улар баҫҡан "АЗС". Иң яҡшы, әгәр кемдер/ойошмаһы алыу. Берлеге булдырыласаҡ/кооператив? Эргәһендә ябай ғына итеп аҡсаһынан өлөш ала. Бөгөн инде хаҡ ниндәй билдәләре? Ағымы, м. kortautomat?
Александр ЯНН менән тикшереү, уның хәҙер нисек эшләй:
Был дөрөҫ, уның был арынырға теләп Александр. Ул теләгән булһа, әммә һыуытҡыстар һатып, компрессор һәм башҡалар.. шул уҡ ваҡытта насос.. Беҙ төрлө варианттарын тикшерҙек.
Миҫал Даларн sollerön менән баҫа.. АҠШ өсөн моделе?
Тикшереү, уларҙы нисек эшләй һәм Naggen sörbygden.?
...Тикшереү менән ПЕМ Кент
- Ултырышта алдағы: Томас коллар менән Ljustorp, насос һәм улар алып барыусыға үҙенең нисек һаҡлау kollektivmodell..
Элекке коллегалар менән һөйләшеү, гаджет ә магазин хужаһы менән byförening (морозильник, һыуытҡыс һ. б.). Артабан бизнес алған кеше, ул уны етәкләй.. Бында Хольм, ни хәл башҡа күсемһеҙ милек хужалары менән шәхси, һуңынан шул уҡ ваҡытта һеҙ һыуытҡыс һатып туҡтатырға теләп, АЗС.
- Эш биреүсе социаль страховкалау фондына иғәнә Түбәнге уба. ҡайһы бер компаниялар өсөн, г. ә стр.. ул ярҙамсы зонаһында урынлашҡан. (күл, такси хеҙмәте һәм рейстарҙы). Элек был такси бизнес янн driftat.. Никлас сайтында иҫәбе менән яҙған, эшҡыуарлыҡ дәртләндереү маҡсатында Хольм..
- Gäddhänget Stugun., беренсе... 4 закон, бер йыл 125 закон. Бындай конкуренция булырға тейеш торошо менән эшләй бында., күл тирәләй яңы бигерәк тә пандустар менән.
- Беҙ эшләргә тейеш күберәк ыңғай яңылыҡтар гәзите интернет һәм, әгәр Уба.
- Был телевизион фильм эшләргә була. йәй полякова. Арзан?
- 700 € һәм м. м кәмәлә сәйәхәт. польшанан.
- Ана. ел энергияһы: Кабель эшләр өсөн килгән булған лидный lövåsen. Киләсәктә танк киңәйтеү өсөн уңайлы.. Тикшереү Bygdepeng.
EULOS Vinbolaget проект үҙ өҫтөнә ала.. Ниндәй ҙә булһа акция һатып. EULOS ҡыҙыҡһыныуы бар, һәм беҙ урындағы халыҡ менән туранан-тура бәйләнеш бар, был муниципалитеттарға башҡа byapengen өсөн аралашсы сифатында туранан-тура.. Күңел, беҙ эшләйбеҙ тип түгел, ә клубтар араһында ярыштар Хольм..
- Кешеләрҙе түгел шул бөгөн, артта өсөн түгел трасса өсөн арск. Шулай эшләп, дәрәжәле кешеләр булып китте. самокаттарға ла шул уҡ. Күңелһеҙ.
- Fritidstips! Хәҙер күлдә каток Лильсьон һәм Anundgårdssjön.
- Лючия булыуын билдәләне. 13:сиркәүе урында..
- Приход залында Julaktion. ике аҙна самаһы. Глушь бәхетһеҙ осраҡ тураһында тулыраҡ мәғлүмәт һаҡлана.. Йөрәк туҡталыш (ОП-оператор була) юл-транспорт ваҡиғаһы, янғын һәм отопление (Эске командаһы хәл кгп) текслы хәбәрҙәр менән алмашыу бәйләнеше глушь.. (Ljustorp, Хольм, Överturingen, Norrhassel försöksorter һәм Сороки).
- Иң Яҡшы Heico, inflyttningskonsultстед урынлаштырылған. (нидерландта тыуғандар), компания мөмкинлектәре тураһында һөйләне һәм уларҙы үҙ destis. Водитель менән хеҙмәттәшлек Stödebygden. "ә".һыу. Проект лидерынан. Проект етәксеһе сиркәүе булып тора, унда. 2 ғаилә күсте., 3 фам. юлында, 1 беҙгә.. Эмигрант мөрәжәғәт бл. ә. аша ЕС:голландияла иң ҙур migrationsmässa, сайты, община.Был күнекмәләр, Сундсвалль кәрәк.. Күбеһе ҡалаларҙа эшләргә теләй., әммә ауыл ерендә йәшәй.. Ҡалған осраҡта ла уларға тиклем алыҫлыҡ проблема булып тора.. Голландияла йорт һатып ла бик күп., әммә күп эшләүселәргә мохтаж.. Тәбиғәт һәм тормош сифатын йәлеп итә.Һәм ул компаниялар менән хеҙмәттәшлек файҙаһына destis heico Холма. Әммә финанслау талап ителә. Проекты лидеры талап ала башлай.. Был талап булмышында һаҡлана.. Бьорн Норлинг, Mittland, һеҙ аласаһы күберәк әйтә, һәм белергә, ул нисек эшләй.
- Күңел, һәр бер киләһе ассоциацияһы ултырышы буласаҡ..
HBU F/T – Holmbygdens Utveckling Företagand och Turism – Erica Forström (Янн, рәхим итеп, святитель менән)
Спорт Клубы Холма – Элиассон Тейеш (Томас, контакт)
Холма –Тарихи Йәмғиәте (Томас, контакт)
Husmodersförening Холма – Грета (Ингела)
Drakabergets skoterklubb – арск мотоцикл һәм Ян-Эрик Нильссон (Кент)
Хольм Про – Стаффан Андерссон
Gimåfors Bygdegårdsförening –
Коммерция булмаған ойошмаһының коды – алина хольгер (Макс)
Österströms Bygdegårdsförening – Карина Hultman (Кем?)
Österströms Йорт – (Томас)
Sandnäset – Даян (Понтус)
Роланд (Янн)
Кәсеп – Майне Стефан (Понтус)
Сиркәү Советы – Уллы Grelson (Кем?).
- Түбәндәге Дата 5:декабрь. 19:00, Приход залы. Гунилла тикшереү, мәктәп әгәр беҙ ала алырбыҙ, бынан тыш залда приход. Гунилла тикшереү, әгәр беҙ мәктәптәрҙе мөмкин буласаҡ., бынан тыш залда приход. Киләһе осрашыу тураһында иғлан сайтында электрон почта буйынса һәм Никлас.
Holmvallen, 18/10 2012 Күрһәтеү.
- Бөгөн мәктәп.? Артабан тиклем, хәҙер был бүлмә.г.ә. уҡытыусы, уларҙы юҡ. Щас менән barnunderlag юҡлығын, әммә, уныңса, минеңсә, әлеге ваҡытта был иң яҡшы skolort. Беҙ беләбеҙ, был бала ла ихтыяж бар. (!) шуның өсөн, эшләгән мәктәбе һәм һаҡлау, һәм сифаты менән.
- Беҙ тырышырға тейеш табырға "үҙ эшен" уба.. Мөмкин,-тар өлкәләрҙә шулай, уларҙың беҙ билдәләне, шулай уҡ элекке T.. Үҙ ауылы янына һала һәм фестивалдең картаһында näsåker urkult.
- Беҙ яҡшы булырға тейеш дөйөм маҡсатҡа өлгәшеү өсөн эшләүсе ҡасабаһы., был уба берҙәмлеген булдыра..
- Беҙ ойошторорға мөмкин. йыллыҡ byafest сағыштырмаса тар йүнәлеш менән. Элекке та.. countryfestival сайты.
- Мөмкин буласаҡ,-тип vinterarrangemang? Йыл ваҡыт датаны күрһәтә ала, йәй айырмалы рәүештә.. Уның тирәләй идеяны.
- Хольм-сынаяҡ, сағыштырмаса әҙ булған кеше уны һүтеп – плеер. Яҡшы менән ҙур булмаған Убалар-Кубогы, күп кенә ата-әсә. Әммә, башҡа ҙурыраҡ сынаяҡ менән конкуренция. Магазинға килеүселәр менән яҡшы эшләй һәм ҡулланыу Bouletävlingar йәй үтте.
- Һулдан да Österströms bygdeförening? Österström унда тренажер залы була.? Киләһе ултырышында тикшереләсәк.
- En del vet fortfarande inte om Holmbygden.se. Листовкалар эшләнә һәм ҡалҡыулыҡтың тирә-яҡ почта йәшниктәре урынлаштырылды.. Листовкалар эшләнә тейеш i syfte att marknadsföra Holmbygden.se och nästa möte. Был нигеҙ һала. почта йәшниктәре..
- Күпселек Djupröra күсә. был ҡыҙыҡлы. Был? Дөйөм алғанда Holmbygden кеше йәлеп ителергә тейеш..
- Хольм юллай.! Беҙ бар ауыл ҡулланырға тырышырға тейеш. бөгөн беҙҙең ихтыяждар өсөн, үткән һанда. плотницкий, келәм ҡатлам, рәссам, Йорт Österströms. Företag finns på Holmbygden.se/foretag. Бушлай күберәк өҫтәп ебәрҙе ла стесняйтесь! Skrivaa менән листовкалар тейеш.
- Поляктар ауыл булып яллана, һәм бында улар бәхетле була.. Польша хәҙер ҡайтырға тейеш., әммә ҡыҙыҡһыныу, ҡалғандары уба.. - Әйҙә әле булһа яңы хәрәкәт. Кәрәклеге юҡ, ул ябай уба өсөн ҡуртым өсөн эшләй.. Һуңғы стадияла кешенең йәлеп булһа, ул кеше артыҡ даими..
- Һәр ваҡыт булған һәм һәр ваҡыт ҡыҙыҡһыныу сиратта шунда күсәбеҙ "скутер төпләнгән". Торлаҡты ҡуртымға кәрәк буласаҡ.. Жаль, что "пенсионерский йорто" һәм "үҙ йорто" - был бестолковый.
- Беҙ ултырабыз Holmsjöändan төҙәтеү туҡлыҡлы был пикник хольм менән киҫешкән ерҙә ике күле күренештәре – "ҡалҡыулыҡтағы ҡапҡа.". Инспектор менән һөйләшеп, әгәр был ғәҙәти, киңәйтеү өсөн саты, бында бик күп инде.. Был округы советы аша һеҙ үҙ өлөшөн индерә ала.. Киләһе осрашыу мөмкинлеге тураһында dmv теркәлгән..
- Бизнес тирәләй бер нәмәне аныҡ түгел, ул һатып өсөн тәғәйенләнгән. Әммә ҡыҙыҡһыныу яҡтан,,, әммә бер нәмә лә атып килә.
- Яғыулыҡ насостарына торошон тикшереү. Александр кәрәк булыр ине йәки тағы кемдер башҡа эшкәртеү? Һыукиләһе ултырышы ollas сүвәғ.
- Беҙ Ljustorp менән һөйләшергә тейеш тураһында һөйләне, үҙенең идара итә һәм улар нисек һаҡларға насос kollektivmodell.. Nösta Ljustorp бәйләнештәрен тикшереү менән осрашыу тиклем..
.
HBU’s dokumentsamling (директорҙар советы өсөн)
Läs dokument och protokoll från möten (öppnas i nytt fönster).
1. Гугла аккаунт Google диск менән инә..
2. Һуңынан баҫҡан “Минең менән уртаклашырга” был папка меню һулдан HBU таба..
Инә алмай.! Етмәй Аккаунт Google!
Үҙ электрон адресына почта gmail булмаһа, Һеҙҙе автоматик рәүештә ала аккаунт Google. Әгәр ҙә һеҙ ул бар., gör ett Google konto här, бер минут 2!
Һуңынан баҫҡан “Мин ағымдағы минең электрон почта адресы ҡулланыуҙы хуп”, ағымдағы иҫәп яҙмаһының электрон почта адресын ҡуллана аласыз сифатында үҙенең Google шуға күрә, әммә яңы адресы булдырылған Gmail.


text:
- Подробности
- Просмотров: 473
КАЛЕНДАРЬ (лат. calendae — айҙың тәүге көнөнөң исеме), ваҡытлы астрономик күренештәргә (Ер әйләнеүе, Айҙың Ер һәм Ерҙең Ҡояш тирәләй хәрәкәт итеүе һ.б.) нигеҙләнгән ваҡыт аралығы оҙайлығын иҫәпләү системаһы. Көн м‑н төндөң алмашыныу осоро — тәүлек, Ай фазаларының алмашыныу осоро — синодик ай, Ҡояштың күк йөҙөндә йыл әйләнәһенә күҙгә күренеп күсеү осоро ҡояш (тропик) йылы тип аталған ваҡыт берәмектәрен билдәләй. К. йылы бөтөн тәүлек һанынан торорға тейеш, ш. уҡ ваҡытта күрһәтелгән ваҡыт аралығын билдәләгән астрономик күренештәр уларҙың кәсер һанынан тора: тропик йыл — 365,2422, синодик ай — 29,5306 тәүлек. Төрлө дәүерҙә К. йылының оҙайлығын синодик ай һәм тропик йыл м‑н яраҡлаштырырға ынтылыу сәбәпле, күп төрлө К. төҙөлә, уларҙы төп өс типҡа бүлергә мөмкин: ҡояш, ай һәм ай-ҡояш К. Ҡояш К. нигеҙендә тропик йыл, ай К. — синодик ай оҙонлоғо ята, ай-ҡояш К. ошо ике осорға нигеҙләнгән. Ҡояш К. киң таралғаны — григориан К. (яңы стиль), унан алда булғаны — б.э.т. 45 й. Рим императоры Юлий Цезарь тарафынан индерелгән юлиан К. (иҫке стиль). Юлиан К. б‑са йыл 365 (ғәҙәти йыл) йәки 366 (кәбисә йылы — һәр дүртенсе йыл) көнгә; 28—31 көндән торған 12 айға; һәр береһе 7 көндән торған аҙналарға бүленә. 16 б. ҡарай астрономик күренештәр һәм К. даталары араһында ҙур күсеш барлыҡҡа килә. Был — юлиан К. уртаса йыл оҙонлоғоноң 4 йыл эсендә 365,25 тәүлек, тропик йылдан 11 мин 14 с оҙонораҡ булыу һөҙөмтәһе. Ошо етешһеҙлек 1582 й. Рим Папаһы Григорий XIII тарафынан индерелгән, һуңыраҡ григориан исемен алған К. бер аҙ бөтөрөлә. Унда һәр 400 йыл эсендә 3 кәбисә йылы юҡҡа сығарыла: номерҙары ике нулгә бөткән һәм тәүге ике цифры 4‑кә ҡалдыҡһыҙ бүленмәгән йылдар кәбисә йылы тип һаналмай (мәҫ., 1700, 1800, 1900, 2100). К. йыл оҙонлоғо уртаса 365,2425 тәүлеккә тигеҙ, был тропик йылдан тик 26 с ғына артығыраҡ. Рәсәйҙә григориан К. 1918 й. 14 февр., РСФСР ХКС тарафынан “Рәсәй республикаһында Көнбайыш Европа календарын индереү тураһында декрет” ҡабул ителгәндән һуң индерелә. 20 б. уртаһынан донъялағы илдәрҙең күбеһендә григориан К. ҡулланыла. К. шулай уҡ цикллы тәбиғәт күренештәренә нигеҙләнгән боронғо грек, көнсығыш, мосолман, Мысыр, Рим респ., христиан һ.б. төрҙәре билдәле (ҡара: Халыҡ календары). Ай К. ҡайһы бер мосолман илдәрендә рәсми һанала. Башҡортостанда мосолман К. ислам динен ҡабул иткәндән башлап, 18 б. алып башлыса дини өлкәлә (ҡара: Мосолман байрамдары) ҡулланыла. Мосолман К. 12 ай. 30 йәки 29 тәүлектән торған К. айының башы ай тыуған мәлгә тура килә. Шулай итеп, мосолман К. йылы тропик йылдан 11 тәүлеккә ҡыҫҡараҡ (354 тәүлек). Һөҙөмтәлә мосолман К. б‑са ай башланыу көнө григориан К. м‑н сағыштырғанда йыл һайын күсә бара. К. ай фазалары м‑н яраҡлаштырыу өсөн йыл оҙонлоғо 2 йыл һайын 1 тәүлеккә арттырыла. 33 григориан йылына 34 мосолман К. йылы инә.
У.Ш.Баязитов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Олимпия уйындары
Олимпия уйындары — ҙур халыҡ-ара комлекслы спорт ярыштары, дүрт йылға бер үткәрелә.
Олимпиада уйынданын үткәреү йолаһы Боронғо Грецияла барлыҡҡа килгән, дини култтың бер өлөшө булып торған. Уйындар 776 йылдан алып 394 йылға тиклем беҙҙең эраға тиклем 293 тапҡыр Олимпияла үткәрелгән, гректарҙа ул изге урын һаналған. Олимпия исеменән Уйындың исеме барлыҡҡа килгән.
Хәҙерге Олимпия уйындары XIX быуат аҙағында, француз йәмәғәт эшмәкәре Пьер де Кубертен менән тергеҙелгән. 1896 йылдан башлап дүрт йылға бер тапҡыр йәйге Олимпия уйындары үткәрелә башлай, донъя һуғыштары ваҡытында ғына үткәрелмәй. 1924 йылда ҡышҡы Олимпия уйындары үткәрелә башлай, тәүҙә улар йәйге Олимпия уйындары менән бер үк йылда үткәреләләр. Әммә 1994 йылдан башлап ҡышҡы Олимпия уйындарын үткәреү ваҡытын йәйҙекенән ике йылға күсерәләр.
Олимпия уйындары үтеп ике аҙна үткәс, шул уҡ урында мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн Паралимпия уйындары үткәрелә.
Йөкмәткеһе
Боронғо Олимпия уйындарыҮҙгәртергә
ОлимпҮҙгәртергә
Олимп — Төньяҡ Грецияла портлы ҡала Солоникиҙан көньяҡ-көнбайышта мөһәбәт тау. Бейеклеге 2917 м. Грек риүәйәттәренә ҡарағанда Олимп — юғары Илаһ Зеве менән бик күп илаһтар йәшәгән урын. Борон ошо тау итәгендә йыл һайын уларга ҡорбан килтерелгән һәм байрам үткәрелгән.
Олимптан сама менән 400 километр төньяҡ-көнсығышта ятҡан Пелопоннес ярымутрауында, йөҙөм һәм зәйтүн туғайҙары, емеш-еләк баҡсалары менән дан тотҡан үҙәндә Олимп ҡалаһы ла булған. Яҡынса бынан утыҙ быуат элек беҙҙен эранан 788 йыл алда, ошо ҡалала тәүҙә йыл һайын унан дүрт йылға бер тапҡыр егеттәрзең спорт ярыштары үткәрелгән (уға ҡатын-ҡызҙарҙы хатта тамашасы сифатында ла индермәгәндәр). Шул бәйге халыҡта Олимпия уйындары тигән исем алған. Бәйге биш көн барган, ул осорза илдә һуғыштар туҡтатылған. Уйындар грек патриоттарын физик һәм рухи тәрбиәләү мәктәбе булып хеҙмәт иткән.
Олимпиада — йыл берәмлегеҮҙгәртергә
Боронғо Грецияла был уйындарҙың ни тиклем юғары баһаланыуын шул факт та раҫлай: ул замандарза йыл хисабы тәүге Олимпиаданан, йәғни беҙҙең эраға тиклемге 776 йылдан башлап алып кителгән. Уйындарҙың йышлығына килгәндә инде алмаш-тилмәш сиратлап 49 һәм 50 айҙан һуң, ғәҙәттә август айында үткәрелгэн.
Олимпия уйындарын тыйып тороуҮҙгәртергә
Беҙҙең эрага тиклем 431—404 йылдарҙа Афина менән Спарта араһында булган Пелопоннес һуғышынан һәм 338—164 йылдарҙағы Македония һуғышынан һуң Филипп II, ә унан уның улы Искәндәр Зөлҡәрнәй(Александр Македонский) еңеүгә өлгәшкәс һәм, аҙаҡ килеп. безҙең эраға тиклем 146-сы йылда римдар гректарҙы тамам буйһондорғас, Греция тулыһынса иктисади һэм сәйәси бөлгөнлөккә дусар ителә. Римдар Олимпия уйындарына мәғәнәһеҙ күңел асыу тип ҡарай. Һәм беҙҙең эраға тиклем 393 йылда ул замандың һуңгы Олимпия уйындары үткәрелә. Рим императоры Федосийзың әмере менән «гректарҙың йыйылышып бушҡа ваҡыт үткәреүҙәре» тыйыла. Уны мәжүсиҙәр уйыны тип иғлан итәләр. Олимпта илаһтарға ҡуйылган статуялар алып ташлана, гибәҙәтханалар емертелә. Ҡыҫҡаһы, ҡала бөтөнләйгә ҡыйратыла. Олимпия уйындары менән бергә бөтә яҡлап һәләтле, физик сыныҡҡан үҫмерҙәр тәрбиәләү бер нисә быуатҡа туҡтатыла. Тәүге Олимпия уйындарынан башлап иҫәпләнә килгән йыл хисабы ла ғәмалдән сыгарыла.
Олимпия уйындарын тергеҙеүҮҙгәртергә
Олимпия идеяһы боронғо ярыштарҙы тыйғас, юғалып ҡалмай. Мәҫәлән, XVII быуатта Англияла «олимпия» ярыштары үткәрелә. Һуңыраҡ шуға оҡшашыраҡ уйындар Францияла һәм Грецияла ойошторола. Улар ҙур булмаған сара булалар, иң күбендә төбәк характерында ғына. 1859—1888 йылдарҙа даими үткәрелгән уйындарҙы хәҙерге Олимпия уйындарының башлап ебәреүсеһе булалар, «Олимпия» тип аталғандар. Олимпия уйындарын тергеҙеү, яҙыусы Панайотис Суцостың уйы була, йәмәғәт эшмәкәре Евангелис Заппас уны тормошҡа ашыра.
Хәҙерге заман Олимпия уйындарыҮҙгәртергә
Ошо тыйыуҙарҙан һуң 1500 йыл үткәс 1894 йылда француз педагогы һәм гуманисы Пьер Кубертон инициативаһы менэн Сорбоннала (Париж) Халыҡ-ара Олимпиада комитеты (МОК) ойошторола һәм 1896 йылда Афинала тәү тапҡыр хәҙерге заман Олимпия уйындары үткәрелә.
Йәйге олимпия уйындарының дөйөм команда зачетыҮҙгәртергә
СығанаҡтарҮҙгәртергә
- The Greek Olympiads by Eusebius
- Elis, Pausanias, Description of Greece: Перечисление победителей Олимпийских игр и описание их побед.
- Официальный сайт МОК
- Сайт Олимпийской истории и статистики
- Результаты Олимпийских игр
- Музей Олимпийских игр
- Официальные репортажи об Олимпийских играх


text:
- Подробности
- Просмотров: 381
ПОТАШ ЗАВОДТАРЫ, поташ (углекислый калий; буяу, һабын, буҫтау, быяланың ҡиммәтле сорттарын етештереү, туҡымаларҙы ағартыу, тире иләү һ.б. өсөн ҡулланылған) етештереү пр‑тиелары. Поташ алыу өсөн ағас йәки үлән көлөн һелте м‑н эшкәрт‑ кәндәр, һелтеһен ҡайнатҡандан һуң ҡалдығын ҡыҙҙырғандар. Башҡортостанда тәүге П.з. 18 б. аҙ. күренә башлай. Ырымбур губернаһында башлыса ағас поташы етештерелгән. 1798—1800 йй. 143 П.з. иҫәпләнгән: Бөгөлмә өйәҙендә — 3, Бөрө өйәҙендә — 46, Бәләбәй өйәҙендә — 14, Минзәлә өйәҙендә — 33, Өфө өйәҙендә — 32, Стәрлетамаҡ өйәҙендә — 11, Ырымбур өйәҙендә — 4. 1817 й. 78 П.з. 1,1 мең кеше эшләгән, шуларҙың 781‑е — ирекле ялланған, 329‑ы — крепостной (алпауыт заводтарында) эшсе; 44 завод — алпауыттар, 34 завод башҡорттар, сауҙагәрҙәр, сауҙа татарҙары һ.б. ҡулында булған. Поташ етештереү артҡас, 1798 й. хөкүмәт тарафынан ҡаҙна урмандарын һаҡлауҙы ҡәтғи күҙәтергә ҡушҡан указ сығарыла. 1828 й. Ырымбур губ. 58 П.з. 105819 бот (166110 һумлыҡ), 1840 й. 86 завод‑ та — 167162 (267459), 1850 й. 50 за‑ водта — 130345 (209655), 1861 й. 55 заводта 120262 (192420) бот поташ етештерелгән. Заводтарҙың күпселегендә аҫаба башҡорттарҙан (ҡара: Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы) ҡуртымға алынған урман файҙаланылған. Башҡорттарҙан П.з. хужалары кәмегән: 19 б. башында ябай башҡорттарға — 18, хәрбиҙәргә һәм башҡ. кантондары чиновниктарына — 13, указлы муллаларға — 3; 1830— 40‑сы йй. хәрбиҙәргә, чиновниктарға һәм дворяндарға — 9, ябай башҡорттарға 2 завод ҡараған. Шәхси П.з. урынына башҡорттар биләгән урмандарҙа Башҡорт ғәскәре заводтары (1861 й. — 9 завод) ойошторолоп, уларҙан алынған килем башҡ. ғәскәре капиталына ингән. 19 б. уртаһында Ырымбур губ. иң эре П.з. хужалары Ф.С.Софронов, Голанов, Михайлов, Орлов, Ҡотлобаевтар, Ш.Ҡ. Нуғайбәков (ҡара: Нуғайбәковтар), Солтановтар һ.б. булған. Ағиҙел й. буйлап пароход йөрөй башлағанға тиклем поташты йылына бер тапҡыр яҙғы ташҡын ваҡытында сығарғандар, май—июндә заводтарҙа эш туҡтатылған. Иң күп поташ Бөрө, Өфө һәм Саллы пристандәре аша башлыса Түб. Новгород йәрминкәһенә килтерелгән. Поташ Англия, Германия, Голландия, Пруссия һәм Францияға сығарылған.
Әҙәб.: М у д а р и с о в Р.З. Промышленность Южного Урала в первой половине XIX века (1801—1861). Уфа, 2003; А с ф а н д и я р о в А.З. Башкирия после вхождения в состав России (вторая половина XVI — первая половина XIX в.). Уфа, 2006.
Р.З.Мөҙәрисов, Ә.З.Әсфәндиәров
Тәрж. М.Х.Хужин