text:
Төҫтәр көрәше, йәки Беҙ ниндәй?
Ғалимдар кеше аураһын ете төп ҡатламға бүлеп ҡарай. Әлбиттә, тәндә өҫтәмә ҡатламдар ҙа була. Улары юғары көскә өлгәшкәндә барлыҡҡа килә. Йыш осраҡта кешенең ҡеүәттәре бер-береһе менән дуҫ түгел һәм хатта үҙ-ара көрәш алып бара икән. Улар ике төп төркөмгә ҡарай һәм төрлө төҫтәрҙән хасил. Ҡыҙыл, ҡыҙғылт һары, һары төҫтәр – тән энергиялары. Күк, зәңгәр, шәмәхә иһә аң, рух өсөн яуап бирә. Уларҙы берләштереү вазифаһын йәшел ҡеүәт башҡара. Ул – беҙҙең йән. Йәшел төҫ хис-тойғолар менән идара итә һәм һоҡланыуға ихтыяж уята.
Йәйғор балҡышын хәтерләткән ҡеүәттәрҙең һәр төрөн айырым “Мин”дәргә лә бүлеп ҡарайҙар. Кеше аураһы ете төҫтән, йәғни, ете “Мин”дән тора. Һәр “Мин”дең – үҙ хис-тойғоһо, үҙ образы, үҙ маҡсаты, үҙ тәртибе.
Бының ысынбарлыҡҡа тап килеүен үҙегеҙҙә һынап ҡарай алаһығыҙ. Бер-бер артлы ете төҫтө күҙ алдына килтерегеҙ. Һәр төҫкә 5–10 минут бүлегеҙ. Үҙегеҙ ҙә аңғармаҫтан, һәр төҫкә төрлөсә тәьҫир итеүегеҙҙе тойорһоғоҙ. Күңел торошоғоҙ ғына түгел, уйҙарығыҙ ҙа, теләктәрегеҙ ҙә, тирә-яҡҡа мөнәсәбәтегеҙ ҙә үҙгәреп торасаҡ.
Йәш саҡта тән ҡеүәттәренең йоғонтоһо көслө. Улар кешенең ҡылыҡтарын, ҡыҙыҡһыныуҙарын билдәләй. Шуға ла йәштәр күңел асыуға, спорт менән шөғөлләнеүгә, дуҫтар менән осрашыуға күп ваҡыт бүлә. Әҙәми заттың ғаилә ҡороуы ла ошо дәртле осорға тура килә. Ә зәңгәр, күк, шәмәхә төҫтәр, йәғни аң менән рух баҫырыла. Улар киҫкен осраҡта ғына әүҙем эшләй башлай. Мәҫәлән, уҡыусыларҙың, студенттарҙың имтихан тапшырған мәлендә.
Бының яҡшы йәки насар булыуы хаҡында һүҙ йөрөтмәйбеҙ. Бары йәшәйешебеҙ йыһан ҡанундарына бәйле һәм беҙ теләйбеҙме, юҡмы, ошо көскә буйһонабыҙ, тип әйтмәксебеҙ. Әлбиттә, бөтә “Мин”дәре тигеҙ үҫешкән йәштәр ҙә осрай. Әммә көслө рух ихтыяжы иртә уянған кешенең һынылыш кисереүе ихтимал. Туҡтауһыҙ хәрәкәттә булған энергиялар ағымы тулышып, үҙ-ара һыйышмай башлауы ла бар. Был осраҡта көсәйеп өлгөргән аң, рух энергияһы тән энергияһының үҫешен тотҡарлай. Һөҙөмтәлә эске көсөргәнеш барлыҡҡа килеп, ул әҙәми затҡа шәхес булараҡ үҫеүгә ҡамасаулай.
Үҙегеҙҙәге “Мин”дәр ниндәй мөнәсәбәттә икәнен белер өсөн үтә күренмәле һабын ҡыуығын күҙ алдына килтерегеҙ. Уйығыҙ менән уны ҡыҙыл төҫтәге томан йәки һыу менән тултырығыҙ. Башҡа төҫтәрҙе лә шул рәүешле ҡыуыҡтарға өрөп сығығыҙ. Артабан зәңгәр ҡыуыҡты ҡыҙылына ҡушығыҙ. Әгәр еңел ҡушылһалар, тимәк, һеҙҙә тән менән рух энергиялары татыулыҡта “йәшәй”. Ошо ҡыуыҡ эсенә үҙегеҙ ҙә ингән кеүек хис итегеҙ. Шунда уҡ хәлегеҙҙең яҡшырып, кәйефегеҙҙең яҡтырып киткәнен тойорһоғоҙ.
Әммә йыш ҡына төҫтәр бер-береһен этәрә, хатта ҡушылған хәлдә лә, бысраҡ, тоноҡ төҫ хасил итә. Ундай ҡыуыҡ эсенә инергә кәңәш итмәҫ инем, әлбиттә. Әгәр төрлө төҫтәр менән шундай уҡ тәжрибә яһап ҡараһағыҙ, үҙегеҙ өсөн байтаҡ файҙалы мәғлүмәт алырһығыҙ.
Ҡырҡ йәштәр етеүгә, тән энергиялары үҙ көсөн юғалта башлағас, рухты билдәләгән зәңгәр, күк, шәмәхә төҫтәр тәүге урынға сыға. Кеше йәшәү мәғәнәһе, рухи байлыҡтар, дин менән ҡыҙыҡһына башлай. Ошоғаса рухи аң үҫешмәй ҡалһа, тормошта ҡатмарлыҡтар тыуыу хәүефе арта. Ғалимдар кешенең күңел төшөнкөлөгөнә бирелеүен, үҙенә ҡул һалыу осраҡтарының йышайыуын ошо йәштең психология үҙенсәлегенә бәйләй. Урта йәштәрҙә тән энергияһына ҡарата нәфрәт уяныуы ла ихтимал.
Кешеләрҙең һәр йәшкә хас ҡапма-ҡаршылыҡлы кисерештәрен элек халыҡ менән идара итеү өсөн оҫта ҡулланғандар. Мәҫәлән, бағымсылар менән ентекле эш алып барған һәм халыҡҡа нисек итеп йоғонто яһау үҙенсәлеген өйрәнгән КГБ хеҙмәткәрҙәре ҡыҙыл, ҡыҙғылт һары, һары төҫтәр кешегә зыян итә, тип ышандырған. Ә йәшел, күк, зәңгәр, шәмәхә, ҡара төҫтәрҙең маҡсатҡа өлгәшеүгә булышлыҡ итеүенә инандырғандар. Һөҙөмтәлә нимә килеп сыҡҡан һуң? Йәшел энергия хөкүмәт һәм партия идеалдарына тоғролоҡ һаҡларға булышлыҡ иткән. Зәңгәр һәм күк энергиялар ярҙамында логик фекерләү үҫешкән, ә ҡара төҫ ҡеүәтте арттырған.
Идеалдарға һуҡыр тоғролоҡто ҡаҡшатыу көсөнә эйә ҡыҙыл, ҡыҙғылт һары, һары төҫтәр инҡар ителгән. Сөнки улар системаны емереү хәүефе менән янаған. Әммә кеше йәнһеҙ ҡурсаҡ түгел, ундай өҙлөкһөҙ көсөргәнешкә оҙаҡ түҙмәй – һына. Тәбиғәттә бар нәмә иҫәпле: тән энергияһы һүрелһә, рух та тарҡала башлай. Ул заманда инҡар ителгән төҫтәр нимәһе менән ҡурҡыныс булған һуң?
Ҡыҙыл төҫ тәнде һаҡлау, яҡлау бурысын үтәй. Ул кешегә үҙен ҡорбан итергә юл ҡуймай. Ҡанда эритроциттар бүленеүе өсөн яуап бирә һәм матдәләр алмашыныуын көйләй. Ҡыҙыл энергияһы әүҙем кеше көслө һәм сәләмәт була. Тиҙ ҡыҙып, ярһып барыусандар. Ҡыҙыл үҙ биләмәһен һәм мөлкәтен ышаныслы һаҡлай. Үҙе генә хакимлыҡ иткәндә, көнсөллөк, асыу, нәфрәт, башҡаларҙы юҡ итеү теләге уяна. Әммә ундай осраҡтар һирәк. Ғәҙәттә, энергиялар бергә эш итә. Кеше бәхете өсөн ҡыҙыл төҫтөң әһәмиәте ҙур – ул маҡсатты ғәмәлгә ашырырға, аяҡта тотороҡло баҫып торорға ярҙам итә. Ҡыҙыл энергияһы ташып торған кеше менән башҡалар ҙа һаҡ ҡылана. Сөнки ул үҙен бер ҡасан да йәберләтмәй, яҡындарын да ҡурсалай.
Ҡыҙғылт һары шәхестең абруйын күтәрә. Енси дәртте уята, ғаилә ҡороуҙы, атай-әсәй ҡыуанысын татыуҙы, нәҫел ебен дауам итеүҙе тормошҡа ашыра. Башҡалар өсөн яуаплылыҡ тойғоһон үҫтерә. Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ, ғаиләһенә, яҡындарына мөкиббән кеше партия идеалдарына тоғро ҡала алыр инеме?!
Һары төҫ әүҙем эшмәкәрлекте, ҡыуаныс кисереүҙе, күңел асыуҙы, аҡса эшләүҙе, тормоштоң матди яғына иғтибар йүнәлтеүҙе күҙаллай. Аурала һары төҫ кәмеһә, кальций элементы насар үҙләштерелә һәм быуын, һөйәктәр менән бәйле сирҙәр барлыҡҡа килә. Һары энергия кешене матурлай – уны хәрәкәтсән, наҙлы, һығылмалы итә. Киләсәккә маҡсат ҡуйыу һәм уға ынтылыу өсөн көс-ҡеүәт өҫтәй.
Йәшел “Мин” – ул йәнебеҙ. Төп бурысы – эскерһеҙ һәм тынғыһыҙ хеҙмәт итеү. Йәнгә аҡса ла, мөлкәт тә кәрәкмәй. Бары сикһеҙ мөхәббәт хаҡында хыяллана. Үҙенә ихтирам, маҡтау, һоҡланыу талап итә. Орден-миҙалдарға, маҡтау ҡағыҙҙарына алдана. Дан-шөһрәт артынан ҡыуа. Әгәр билдәләп үтмәһәләр, үпкәләй, рәнйей, ғауғалай. Һөҙөмтәлә күңелендә кире хис-тойғолар тупланып, тормошҡа ышанысы һүрелә. Йәндәге бысраҡлыҡ тәнде лә сиргә һабыштыра.
Зәңгәр “Мин” – һүҙ оҫтаһы, йырсы, рәссам. Уның маҡсаты – башҡалар әйтергә теләгәнде һүҙ менән еткереү. Әгәр һөйләү һәләте үҫешмәгән һәм кешеләр алдында телмәр тотоу һынау кеүек ҡабул ителә икән, тимәк, зәңгәр энергия самалы. Ул иммунитет, ҡалҡан биҙе эшмәкәрлеге өсөн яуап бирә.
Күк энергия уйлауға, логик фекерләүгә, эске кисерештәр көрәшенә йүнәлтелгән. Был төҫ кешене туҡтауһыҙ шикләнергә, ҡурҡырға мәжбүр итә. Шуға күк төҫө көсәйгән кеше бар нәмәне күҙәтеү аҫтына алырға тырыша. Йыш ҡына ҡаты бәғерле заттар. Аҡылдарын тәртиптә тотҡанда, донъя серҙәрен үҙләштереү, белем алыу өсөн мөмкинлектәр асыла.
Шәмәхә төҫө күҙәтсе, ҡарауылсы ролен башҡара. Белем, мәғлүмәт туплау һәләтенә эйә. Шәмәхә төҫө балҡыш, йылылыҡ, ҡөҙрәт менән һуғара. Бындай әҙәм Ерҙәге поляр көстәрҙе нескә тоя һәм ошо бәйләнеш аша мәғлүмәт йыя. Тупланған мәғлүмәтте зәңгәр “Мин” ярҙамында эшкәртә. Шуға төҫтәрҙең, бер-береһен тулыландырып, үҙ-ара татыу йәшәүе мотлаҡ.
Күреүегеҙсә, кешене шөрөп урынына файҙаланыр өсөн энергиялары менән идара итеү ҙә етә.
Донъяла рух энергиялары менән генә йәшәү мөмкин түгел. Кешенең камил үҫеше өсөн тән энергияларының эшмәкәрлеге мөһим. Юғиһә, бәндәнең хыялыйға әйләнеп, бер ниәтен дә тормошҡа ашыра алмай, тилмереп йөрөүе бар. Тик ерлекле, тотороҡло, ышаныслы уй-маҡсаттарҙы ғына йәмғиәт ҡабул итеү көсөнә эйә. Һәр кем Хоҙайҙан бирелгән көстө, һәләтте дөрөҫ файҙаланып, үҙ энергиялары менән идара итергә өйрәнһә, Ер шарында мәғәнәһеҙ бәрелештәр ҙә булмаҫ ине, моғайын.
Альбина ШӘҺИТОВА әҙерләне.
Теги:


c: text/html

text:
Быны элеккегә ҡабаттан әйләнеп ҡайтыу тиергә лә була: СССР-ҙа ла водителгә тәүге йылда автомобилдә төндә һәм сәғәтенә 70 километрҙан шәберәк хәрәкәт итеү, бер кешенән күберәк пассажир алыу тыйылған.
Быны элеккегә ҡабаттан әйләнеп ҡайтыу тиергә лә була: СССР-ҙа ла водителгә тәүге йылда автомобилдә төндә һәм сәғәтенә 70 километрҙан шәберәк хәрәкәт итеү, бер кешенән күберәк пассажир алыу тыйылған.
Был закон проекты ғәмәлгә инһә, 300 һум түләп кенә ҡотолоп булмаясаҡ. Штраф күләменең 3 мең һумға тиклем артыуы бар. Әгәр ҙә водитель бер нисә тапҡыр рулдә килеш телефондан һөйләшеп тотола икән, уға кеҫәһенән 5 мең һум сығарып һалырға тура киләсәк. Был да һөҙөмтә бирмәһә, ул ике-өс ай тирәһе йәйәү йә автобуста йөрөргә мәжбүр буласаҡ.
Был ғибрәт алырлыҡ һандар үҙҙәре үк юлдарыбыҙҙағы хәлде асыҡ күҙ алдына баҫтыра. Үкенескә ҡаршы, бөгөн йәйәүлеләрҙе бындай фажиғәләрҙән яҡланған тип әйтеп булмай. Йыл һайын уларҙы төкөтөү һәм тапатыу аварияларҙың өстән бер өлөшөн тәшкил итә.
Ошо темаға Хөкүмәт кимәлендә етди һөйләшеү булыуы тураһында яҙғайныҡ инде. Бер яҡтан, иҡтисадтағы, социаль тармаҡтағы бөтмәҫ-төкәнмәҫ проблемаларҙы иҫәпкә алһаң, аяҡ аҫтында ятҡан сүп-сар артыҡ ҙур мәсьәлә лә түгел кеүек. Өйөңдә көн дауамында йыйылған ҡалдыҡтарҙы биҙрәгә йыйып, ихатала торған контейнерға сығарып һалыуы ҙур ҡыйынлыҡ тыуҙырмай.
Эшенә мөкиббән механизатор, ҡул болғамаһам, абайламайынса үтеп китер ине. Баҫыу ситенә туҡтағас, баһадир кәүҙәле “капитан” үҙенең “карабы”нан төшөп, халҡыбыҙға хас алсаҡлыҡ менән килеп күреште. Танышабыҙ. Штурвалда “Килмөхәмәтов” крәҫтиән (фермер) хужалығының етәксеһе Марат Килмөхәмәтов булып сыҡты.
— Минең хужалыҡ 1990 йылдан эшләй. 164 гектар сәсеүлегем, 39 гектар сабынлығым бар. Һыйыр малы, һарыҡ, йылҡы аҫрайым. Игенселек менән шөғөлләнәм. Көнбағышты 50 гектарҙа сәстем. Ғөмүмән, сәсеү, культивациялау, урып йыйыу эштәрен, мөмкинлеккә ҡарап, үҙем башҡарам.
Көндөң салт аяҙ булыуы, ҡатнашыусыларҙың күплеге бәйгеселәргә сәм, дәрт өҫтәмәй ҡалмағандыр.
Сабыйҙарын етәкләп йүгергән йәш ғаиләләргә ҡарап һоҡланмау мөмкин түгел ине. Бәләкәйҙән балаларында спортҡа һөйөү тәрбиәләгән Әлфирә менән Йәмил Үтәбаевтар улдары Хәлилде лә алып килгән. Икенсе урынды яулаған ғаиләнең кәйефе көр. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының Сибай филиалы водителе Юлай Теүәлбаев ҡатыны Зинаида, улы Дмитрий менән чемпион исеменә лайыҡ булды.
Ринат менән Ританың тәжрибәһе
Башҡорт рок төркөмдәренең береһендә музыкант булып эшләгән Ринат Әхмәтдинов ҡатыны Рита менән быйыл яҙ торлаҡ мәсьәләһен үҙҙәренсә хәл иткән. Өйләнешкәндән һуң бер йылдай кеше фатирында йәшәгәс, улар ипотекаға бүлмә һатып алған.
Халыҡтың хәтерендә тәрән уйылып ҡалған Ватан һуғышына әҙерлек тә тап ошонда башланған. Тарих шуны һөйләй. Батша Александр I 1811 йылдың 7 апрелендә сығарған Указға ярашлы Ырымбур хәрби губернаторы кенәз Волконский тарафынан ике башҡорт полкы ойошторолған. Уның беренсеһенә Түбәнге Таш, Һарғай, Кинйәбай, Аҡназар һәм Ҡотлобулат ауылдарынан яҡташтарыбыҙ ингән.
Тап ошо программаға ярашлы, Хәйбулла районының ете йәш ғаиләһе торлаҡ һатып алыуға йәки яңы йорт һалыуға сертификат алыу бәхетенә өлгәште. Район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Миңзәлә Баймырҙина, уларҙың ҙур ҡыуанысын уртаҡлашып, йәштәргә сертификат тапшырҙы.
Тимерхан, Ғаяз һәм Нияз исемле баһадирҙар тәрбиәләгән Зилә менән Ғәле Дәүләтҡоловтарҙың шатлығы сикһеҙ. Улар, мөмкинлектәренә ҡарап, үҙҙәре бура ла күтәргән, әммә төҙөп бөтөргә хәлдәре етмәгән. Шуға күрә һөйөнөслө яңылыҡты ишеткәс, бер аҙ ышанмайыраҡ та торғандар.
— Лотерея уйынында отҡандай булдыҡ, — тип йылмайып ҡаршыланы беҙҙе Ишембай районының Түбәнге Әрмет ауылында йәшәүсе Кәримовтар.
— Бер ҙә лотерея уйыны түгел, бындай бәхет береһенән-береһе матур ҡыҙҙарығыҙ, мәктәптә башҡарған фиҙаҡәр хеҙмәтегеҙ өсөн дәүләттең рәхмәте, — тим.
Һөйләшә-һөйләшә, ҡыуаныша-ҡыуаныша яңы йортҡа инәбеҙ: 100 квадрат метрҙан ашыу майҙанлы, газ менән йылытылған ҡарағай өйҙөң эске матурлығы ла тышҡыһынан ҡалышмай икән. Дөрөҫөн әйткәндә, ҡалала бындай ҙа күркәм фатир күргән юҡ ине. Яҡты, ҙур аш-һыу, йыуыныу бүлмәләре, иркен зал заманса эшләнгән.
VI һәм IV класс уҡыусылары Нуралиә менән Айгизәнең үҙ бүлмәләре бар.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ДИЛБЕГӘ
ДИЛБЕГӘ
Хикәйә
...Миңлезата туранан-тураға йүгерҙе. Ике ауыл араһы егерме саҡрым – өйлә менән икенде араһында ғына үтергә иҫәп тота ине, әле арыуыҡ ҡалды. Үҙенең күләгәһе ике тапҡырға артты – шишмә янында тәһәрәтләнеп, икенде намаҙын уҡып алды. Бер аҙ хәл ингәндәй булды, юҡһа, йөрәге иртәнсәктән тулап тик тора.
«Йә, ни йәнем менән сыҙап, ошо көнгәсә ултырҙым инде? Колхозда эш бөтмәҫ ул, бер баламды юғалттым, инде икенсеһен һалайыммы?» Тамағына тығылған төйөрҙө саҡ йотоп ебәрҙе. Ултырып оло ҡыҙының рух-шәрифенә доға ҡылды. «Урының ожмахта ғына булһын инде, балам! Һуғыш йылдарында һаҡлап ҡала алғанды…» Түгелеп илап ебәрҙе. Һөйөп-һөйөлөп кенә йәшәр сағында сабыйы ла үҙе менән китте. Көнөң бөтһә, сәбәп кенә инде. Күкрәге тағы семтеп-семтеп алды. Услап һыу эскәс, йөрәге бер аҙ урынына ултырғандай булды. «Насар хәбәр яҡшыһынан тиҙ йөрөй. Моғайын, имендер. Нимә уйлап ҡына сығарып ебәрҙем һуң күҙ терәп торған баламды? Әле тегендә, әле бында ҡасҡындар осрай, тигән хәбәрҙе ишетеп торалар, шулар ҡулына эләкһә…»
Нәҡиәһе менән бер ай элек булған һөйләшеүҙе күҙ алдынан үткәрҙе.
– Еҙнәм ни генә хәлдә икән, әсәй?
– Белмәйем шул, балам. Һуғыш күргән кеше бит, яҙылыр. «Әллә кемдәр өмөт итеп йөрөйҙөр әле…» – Быныһын ҡысҡырып әйтмәне.
– Көн дә апайым төшөмә инә. Еҙнәмә ҡарай ҙа, бер нәмә лә өндәшмәй. – Һуҙып әйтеп ҡуйҙы Нәҡиә. Ҡырылмаһа ҡырҡ һылтауын табып, иркәләтеп өйҙә генә тота шул ҡолонсағын Миңлезата. Тиңдәштәре күптән ҡырҙа ятып, колхоз малына бесән эшләй. Башта төрттөрөүселәр бар ине, хәҙер бер кем дә өндәшмәй.
– Әсәй, әллә йыуаса бешереп кенә барып киләйемме?
– Яңғыҙың үткәнең юҡ бит әле ул юлдан. Тағы кеше күҙенә күренеп китеп барһаң да оҡшамаҫ. «Башынан сыҙамай» тием һораған береһенә. Апайыңдың кейемдәрен алып ҡайтып кейерһең инде. – Әйтеп бөтөрә алманы. «Кемдәр генә яҫтап ятыр инде күҙ нурҙары түгеп ҡораған түшәктәрен? Әллә анауы сергетышлы кейеҙен генә һорап алһа инде? Өлкән ҡыҙының төҫө итеп кенә һаҡлар ине. Тора бирер инде кинйә ҡолонсағы янында. Тартып-һуҙып, саҡҡа тамағыңа еткергәндә, бирнә әҙерләп буламы?»
– Яңы ун дүрте тулған ҡыҙға кейәү уйлап торамсы! – Ҡысҡырып әйтә ҡуйҙы.
– Нимә тинең, әсәй?
– Әстәғәфируллаһ! Шайтаным ҡоторталыр. Сепрәк өсөн кейәүе менән ара боҙмаһа инде! Сергетыш юллатып ҡына йөрөмәһәм…
…Ай башында тәүәккәлләп сығып киткән Нәҡиәһе һаман юҡ. Ай тулғанға ни ғүмер. «Оҙон уйға төштөм. Кингәткән икән. Йәш саҡта йүгереп кенә үткән юлдар ҙа бит». Аҙымдарын тиҙләтте Миңлезата.
– Ҡолонсағымды! – Урындыҡта ялан аяҡтарын болғап, ҡурмас ашап ултырған ҡыҙын һыға ҡосаҡлап алды. – Ниңә шул тиклем оҙаҡ ҡайтманың?
– Әй, мин еҙнәмә барҙым да ҡуйҙым. – Ике улының похоронкаһын алған һәм бер ҡыҙын ерләгән әсә был хәбәрҙе күтәрергә әҙер түгел ине – шаңҡып иҙәнгә шыуып барып ятты…
Хикәйәнең тулы вариантын журналдың 1-се һанында уҡығыҙ.
Теги:


text:
Шағир ижады мәңге йәшәй
20 апреля 2015 йыл | Мәғариф
1998 йылдан башлап тик район эсендә генә уҙғарылып килгән "Ғафури уҡыуҙары” фәнни-ғәмәли конференцияһы һуңғы бер нисә йылда респуб-лика кимәленә сыҡты. Тәүге йылдарҙа был сара тик Ғафури ижадына ғына арналһа, хәҙер төрлө темаларҙы үҙ эсенә ала. Быйылғы конференция Әҙәбиәт йылына, Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың тыуыуына 135 йыл тулыуға һәм Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналды. Уның пленар өлөшө Красноусол башҡорт гимназия-интернатында үтте.
Халыҡ мәнфәғәтен ҡайғыртып
20 апреля 2015 йыл | Урындағы үҙидара
- Ауыл старосталары минең уң ҡулым булһа, йәмәғәт ойошмалары етәкселәре – һулы. Һәр саҡ уларға таянып эшләйем, - ти Үтәк ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Ф.Бохаров.
Һүрәттә: Үтәк ауыл биләмәһе башлығы Фәрит Бохаров Игенселәр ауыл старостаһы Камил Әсфәндиәров, Үтәктән Ишбулды Ғиззәтуллин, ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Гөлназ Маннанова менән.
(Үтәк ауыл биләмәһенән яҙманы 2-се биттә уҡығыҙ).
Һүрәттә: Үтәк ауыл биләмәһе башлығы Фәрит Бохаров Игенселәр ауыл старостаһы Камил Әсфәндиәров, Үтәктән Ишбулды Ғиззәтуллин, ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Гөлназ Маннанова менән.
(Үтәк ауыл биләмәһенән яҙманы 2-се биттә уҡығыҙ).
Хеҙмәтенә күрә - хөрмәте
20 апреля 2015 йыл | Уңғандарыбыҙ
"Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәр советы” Ассоциацияһының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнделәр:
Оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәне һәм урындағы үҙидараны үҫтереүгә тос өлөш индергәне өсөн:
Оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәне һәм урындағы үҙидараны үҫтереүгә тос өлөш индергәне өсөн:
Йыйылыштар үтәсәк
20 апреля 2015 йыл | Яңылыҡтар
Йыйылыштар үтәсәк
Райондың дөйөм белем биреү учреждениеларын үҙгәртеп ҡороу менән бәйле, түбәндәге ауылдарҙа график буйынса граждандар йыйындары үтә:
20 апрелдә - Толпар ауылы (13.00 сәғ.); Ташлы ауылы (15.30 сәғ.).
22 апрелдә - Ибраһим ауылы (14.00 сәғ.); Ҡыҙыл Яр ауылы (15.00 сәғ.); Һабай ауылы (16.00 сәғ.).
22 апрелдә - Ибраһим ауылы (14.00 сәғ.); Ҡыҙыл Яр ауылы (15.00 сәғ.); Һабай ауылы (16.00 сәғ.).
Дәүләт власының төп терәге
20 апреля 2015 йыл | Урындағы үҙидара
Илебеҙҙә быйыл өсөнсө тапҡыр Урындағы үҙидара көнө билдәләнә. 2012 йылдың 10 июнендә Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир Путин йыл һайын 21 апрелдә Урындағы үҙидара көнөн билдәләү тураһындағы Указға ҡул ҡуйғайны. Урындағы үҙидара институтының әһәмиәтен күтәреү, гражданлыҡ йәмғиәте һәм демократияны үҫтереү маҡсатында булдырылғайны был көн. Ошо айҡанлы урындағы үҙидара органдарының эшмәкәрлеге менән яҡынданыраҡ таныштырыуын һорап район Советы секретары Рәйлә Сәмиғулла ҡыҙы ИШМӨХӘМӘТОВАға бер нисә һорау менән мөрәжәғәт итек. Һүҙ – уға:


text:
Ташҡын сигенә
Апрель айы башында республиканың айырым райондары халҡын ныҡ ҡына борсоған ташҡын хәҙер сигенә. Башҡортостан гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, уҙған тәүлектә ҙур йылғаларҙың күбеһендә һыу кимәле кәмеүе билдәләнде.
Һыу кимәле бигерәк тә Ағиҙел йылғаһында Өфө эргәһендә (тәүлегенә 77 сантиметрға) һәм Охлебинино ауылы районында (66 сантиметрға) ныҡ кәмене. Әй йылғаһы кимәле Мәтәле ауылы эргәһендә аҫҡа төштө. Ҡариҙел, Сим, Ашҡаҙар, Стәрле йылғаларында һыу бер аҙ кәмеүе күҙәтелде.
Һыу кимәле Дим йылғаһында Бочкарево ауылы эргәһендә — туғыҙ сантиметрға, Оло Ыйыҡ йылғаһында Мораҡ ауылы эргәһендә — шулай уҡ туғыҙ сантиметрға, Ағиҙелдә Андреевка ауылы янында 68 сантиметрға күтәрелеүе билдәләнде.
Республика йылғаларының күбеһе бөгөн боҙҙан таҙарынды. Уҙған тәүлектә өс урында ғына боҙ китеү күҙәтелде — Ҡариҙел йылғаһында Үрге Һөйән ауылы эргәһендә, Әй йылғаһында Мәтәле ауылы янында һәм Йүрүҙән йылғаһында Сулпан ауылы янында.
Йылғаларҙа һыу кимәленең кәмеүе ҡапыл йылынғандан һуң һауа температураһы ҡабаттан түбән төшөүе менән аңлатыла. Әммә ай уртаһында көндәр йылына башларға тейеш, шуның менән бәйле республикала ташҡындың икенсе тапҡырына күтәрелеүе көтөлә, ул, ихтимал, 22-25 апрелгә тура килер.


text:
Фото:
Башҡортостандың торлаҡ инспекцияһы – Рәсәйҙә иң яҡшыларҙың береһе
Фото:
2009 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостан Республикаһының Дәүләт торлаҡ инспекцияһы халыҡҡа торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәтләндереүҙәр күрһәтеү сифатына дәүләт контроле алып барыу буйынса Рәсәй Федерацияһында иң яҡшыларҙың береһе тип танылды.
Рәсәй Федерацияһы субъекттары дәүләт торлаҡ инспекцияларының 2009 йылдағы эшенә йомғаҡ яһағанда РФ Баш дәүләт торлаҡ инспекцияһы тарафынан торлаҡ фондын тикшереүҙәр иҫәбе, торлаҡ өлкәһендә асыҡланған хоҡуҡ тәртибен боҙоуҙар һәм теркәлгән башҡарыу документтары – күрһәтмәләр, административ хоҡуҡ тәртибен боҙоуҙар тураһында протоколдар, тикшереү акттары һаны, штраф һалыу һәм түләтеүҙәр, юридик һәм физик шәхестәр мөрәжәғәттәре менән эшләү иҫәпкә алынды.
Инспекция эшмәкәрлеге сифатының мөһим күрһәткесе булып асыҡланған ҡағиҙә боҙоуҙарҙы билдәләнгән ваҡытта бөтөрөү һәм граждандарҙың мөрәжәғәттәрендә ҡуйылған мәсьәләләрҙе ыңғай хәл итеү тора.


text:
Башҡортостанда балалы ғаиләләргә бөтә төр пособиелар арттырылды
1 ғинуарҙан, ҡулланыусылар хаҡының артыуын иҫәпкә алып, балалы ғаиләләргә бөтә төр пособиелар ҡайтанан билдәләнде, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан. Индекслау күләме 6 процент тәшкил итте.
Ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһына иҫәпкә торған буласаҡ әсәләргә бер тапҡыр түләнә торған пособие хәҙер 534,98 һум тәшкил итә. Бала тыуғас та ғаилә бер тапҡыр 14 мең 266 һум аласаҡ. 1 ғинуарҙан бала йәш ярымға еткәнгә тиклем беренсе баланы ҡарау буйынса айлыҡ пособиеның минималь күләме – 2674,9 һум, икенсе һәм унан һуңғы балаларға – 5349 һум тәшкил итә.
Ауырға ҡалыу һәм бала табыу буйынса түләнгән пособиеның максималь хаҡы ла артасаҡ, тип хәбәр иттеләр ведомствонан. Ул эшләүсе ҡатын-ҡыҙҙарға бала тыуыр алдынан 70 көн дауамында һәм тыуғандан һуң 70 көн түләнә. 2012 йылда тулы календарь ай өсөн пособиеның иң ҙур күләме 36563 һум тәшкил итәсәк.
Әсәлек капиталы 387640,3 һумға тиклем арттырылды. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2011 йылда уның күләме 365698,4 һум тәшкил иткәйне.


text:
БР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрының яңы урынбаҫары тәғәйенләнде
БР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары вазифаһына донъяның көслө биатлонсыларының береһе, 1998 йылда Наганола Олимпия уйындарының бронза призеры Павел Мөслимов тәғәйенләнде, ул юғары ҡаҙаныштар спортына контроллек итәсәк. Был хаҡта ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.
Павел Мөслимов 1967 йылдың 15 июнендә Өфөлә тыуған. 1997 йылда – Башҡорт дәүләт педагогия институтын, 2000 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Төрлө йылдарҙа Павел Ильич спортсы-инструктор, Төмән өлкәһе идаралығының юғары ҡаҙаныштар спорты бүлеге тренеры, БР биатлон буйынса балалар-үҫмерҙәр олимпия резервы спорт мәктәбе һәм заманса биш төр ярыш буйынса балалар-үҫмерҙәр олимпия резервы спорт мәктәбе директоры булып эшләй.
«Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены һәм «Башҡортостан Республикаһында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» билдәһе менән наградланған.


text:
Башҡортостандың 17 районында шәкәр сөгөлдөрөн йыя башланылар
Башҡортостандың 17 районында шәкәр сөгөлдөрөн йыя башланылар. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, татлы тамыраҙыҡтар төбәктә 11345 гектар майҙанда йыйып алынған, планға ҡарата был 21 процент тәшкил итә. Шул уҡ ваҡытта Әлшәй, Баҡалы, Күгәрсен һәм Стәрлебаш райондары хужалыҡтары шәкәр сөгөлдөрөн 45-50 процент майҙанда йыйып алған.
БР Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, шәкәр сөгөлдөрөнөң уртаса уңышы төбәктә гектарынан 155 центнер тәшкил итә. Ә Баҡалы, Благовар, Бүздәк һәм Шишмә райондарында был һан 200 центнерға етә.
Республикала йәмғеһе 175 мең тоннанан ашыу шәкәр сөгөлдөрө йыйып алынған.


text:
Туберкулезға ҡаршы көрәш алып барыла
24 март — Бөтә донъя туберкулезға ҡаршы көрәш көнө. Был көн 1996 йылда Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы инициативаһы менән булдырыла. Быйыл Туберкулезға ҡаршы көрәш көнө "Туберкулезды туҡтатайыҡ!" девизы аҫтында үтә.
БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостан Республикаһында туберкулез менән сирләү 10 мең кешегә 48,7 тәшкил итә, ә Рәсәй Федерацияһы буйынса был күрһәткес 75,8-гә етә.
Халыҡ араһында туберкулезды иҫкәртеүҙә төп йүнәлештәрҙең береһе булып вакцинопрофилактика тора. Кесе йәштә үк туберкулезға ҡаршы вакцина индереү туберкулездың иң хәүефле клиник формаларынан һаҡлауҙы тәьмин итеүе сәбәпле, төп көс, иң элек, балалар тыуғас та һәм бер йәшкә тиклем осорҙа прививкалар яһау менән солғап алыуға йүнәлтелергә тейеш. Балаларҙы туберкулезға ҡаршы иммунлаштырыу милли профилактик прививкалар календары сиктәрендә үткәрелә, кесе йәштәге балаларҙың 95-98 процентына вакцинация яһала.
Бөтә донъя туберкулезға ҡаршы көрәш көнө сиктәрендә 24 мартта Үҙәк, Колхоз, Затон баҙарҙары майҙандарында халыҡҡа флюорография үткәреү ойошторолдо. Ә С. Агиш урамы, 4; Цюрупа урамы, 100/1; Октябрь проспекты, 155 адрестары буйынса туберкулезға ҡаршы диспансерҙарҙа Асыҡ ишектәр көнө ойошторолдо, унда фрач-фтизиатрҙар консультация үткәрҙе.


text:
2012 йылда Өфөнөң мәшғүллек хеҙмәте ярҙамында 8000 кеше эшкә урынлашҡан
Йыл башынан алып Өфөнөң мәшғүллек хеҙмәте ярҙамында һигеҙ меңдән ашыу кеше эшкә урынлаштырылған. 1100-ҙән ашыу кеше бөгөн хеҙмәт баҙарында талап ителгән профессияларға уҡырға йүнәлтелгән.
Әлеге ваҡытта Өфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгендә 8400-ҙән ашыу кеше иҫәптә тора, шуларҙың яҡынса 7900-ө – эшһеҙ.
Бынан алдағы аҙнаның башы менән сағыштырғанда, баш ҡалала рәсми эшһеҙлек кимәле бер аҙ кәмеп, әле 1,39 процентты тәшкил итә. Көсөргәнешлек коэффициенты ла бер нисә пунктҡа төшкән һәм әле 0,44-кә тиң. Икенсе төрлө әйткәндә, бер вакансияға бөгөн берәүҙән дә кәмерәк кеше тура килә.
«Башинформ» агентлығына Өфөнөң Халыҡты эш менән тьәмин итеү үҙәгендә хәбәр итеүҙәренсә, әлеге мәлдә ҡаланың вакансиялар банкында 19600 буш эш урыны тураһында мәғлүмәт бирелгән. Бынан алдағы аҙна менән сағыштырғанда был яҡынса 500 вакансияға күберәк.
Бер аҙнала Өфөнөң хеҙмәт биржаһы хеҙмәттәренән 1400 кеше файҙаланған.


text:
Текә таҡыя
Текә таҡыяның нигеҙе кейеҙҙән, йөн туҡыманан, ҡаты киндерҙән тегелгән. Ул биш йәки алты өлөштән тегелә. Ярымшар рәүешендәге башлыҡтың түбәһе өҫкәрәк күтәрелеп тора. Ситтәре сикә тапҡырынан алып икенсе сикәгәсә елкә яғынан уҡалар менән әйләндереп эшләнә. Ал яғы ғына асыҡ ҡала. Уҡа өсөн бер генә буй мәрйен төшөрәбеҙ ҙә, тәңкә йәки суҡ таҡҡас, энәне кире шул уҡ мәрйендәрҙән кире үткәрәбеҙ. Оҙонлоғо 15 – 17 сантиметр булыуы мөмкин.
Текә таҡыяға тотошлай көмөш тәңкә баҫып сығырға була. Икенсе ысул – тулыһынса мәрйендәрҙе селтәрләп ҡаплайҙар. Иң ҡиммәтле баш кейемдәре иһә аҫылташтар, мәрйендәр менән биҙәлә.
Түбәһенең иң өҫтөндә көмбәҙ тора. Көмбәҙләтеп аҫылташтар һәм мәрйендәр менән биҙәргә лә була.
Теги: Биҙәүестәр Милли биҙәк


text:
Рәсәй Президенты Владимир Путин Федераль Йыйылышҡа үҙенең йыллыҡ Мѳрәжәғәтнамәһендә балалар баҡсаларында урындар етешмәү мәсьәләһен хәл итергә саҡырҙы. Дәүләт башлығы әйтеүенсә, бѳтә ил буйынса 1 млн 684 бала баҡсаға сиратта тора. Был проблема беҙҙең республика ѳсѳн дә кѳнүҙәк. Беҙҙә бѳгѳн 50 меңгә яҡын кескәй кеше балалар баҡсаһында урын кѳтә. Мәсьәләне хәл итеү ѳсѳн 2014 йылда республика бюджетынан 2,5 миллиард һум самаһы аҡса бүлергә планлаштыралар.
Балалар баҡсаларында урын етмәй проблемаһын республика Президенты Рѳстәм Хәмитов та даими иғтибар үҙәгендә тота. Дѳйѳм алғанда, яҡындағы ѳс йылда Башҡортостанда мәктәпкәсә учреждениелар тѳҙѳүгә һәм реконструкциялауға 9 млрд һум самаһы аҡса бүлеү планлаштырыла.
Был проблема, әлбиттә, Сибай ҡалаһын да урап үтмәй. Беҙҙә 2357 бала баҡсаға сираты етеүен кѳтә. Ошоларҙан сығып, һәр әсә балаһын урынлаштырыуҙы үҙенсә хәл итергә тырыша. Кемдәрҙер бала ҡараусы яллай, икенселәр ѳләсәйҙәрен эшкә егә, ә ѳсѳнсѳләр, мәҫәлән, беҙҙең геройыбыҙ Зѳлфиә Хәтип ҡыҙы Маннапова кеүектәр, ғаилә балалар баҡсаһы асып ебәрә.
2010 йылда ѳсѳнсѳ улы тыуғас та Зѳлфиә «Баҙлауыҡ» балалар баҡсаһына сиратҡа яҙыла һәм һағайып та, аптырап та эшкә сығыу мәлен кѳтә башлай. Баланы Алтын ҡасабаһынан ҡалаға йѳрѳтѳргә кәрәк, уҡытыусының бѳтмәҫ мәшәҡәттәре, ѳлкән балалар, йорт, хужалыҡ... Шулай уйланып йѳрѳгәндә, «Баҙлауыҡ»тың ул саҡтағы мѳдире Нәйлә Әфтәх ҡыҙы Гәрәева ғаилә балалар баҡсаһы асыу мѳмкинлеге хаҡында мәғлүмәт бирә. Идея менән ҡыҙығып киткән ҡатын Интернет аша был ѳлкәләге башҡа яңылыҡтар менән таныша ла, ҡала мәғариф бүлеге белгестәре менән кәңәшләшеп, етәкселәрҙән рѳхсәт ала. Хәл ителгәс, махсус комиссия Маннаповтарҙың йортон килеп тикшерә. Ғаиләнең Алтында ике ҡатлы яңы ѳй бѳтѳрѳп ингән генә мәле. Тикшереүселәр тейеш булған талаптарҙы башҡарыуға тағы ла бер ай ваҡыт бирә һәм күп тә үтмәй ғаилә балалар баҡсаһы кескәйҙәрҙе ҡабул итергә әҙер була.
Бѳгѳн Зѳлфиә Хәтип ҡыҙының ғаилә балалар баҡсаһында ике йәш ярымдан ѳс йәш ярымғаса ѳс бала тәрбиәләнә. Баҡса «Баҙлауыҡ» балалар баҡсаһының ѳй тѳркѳмѳ булып иҫәпләнә. Эш кѳнѳ бында иртәнге һигеҙҙән, башҡа баҡсаларҙағы кеүек үк, зарядка яһауҙан башлана һәм ашау, уҡыу, уйындар, күнекмәләр, саф һауала йѳрѳү, йоҡо сәғәте, музыка, спорт дәрестәре һ.б. менән байытылып, киске алтығаса дауам итә. Әсәй кеше бында тәрбиәсе лә, ашнаҡсы ла, социаль педагог та, педагог-психолог та, музыкант та, физик тәрбиәсе лә, логопед та, кәрәк саҡта шәфҡәт туташы ла булып хеҙмәт итә. Кѳн оҙоно ѳс бала араһында орсоҡ кеүек ѳйрѳлѳүенең ыңғай яҡтары ла етерлек, әлбиттә. Беренсенән, үҙеңдең балаң ҡараулы була. Күп балалы әсәләр ѳсѳн был бигерәк тә уңайлы. Ғаилә балалар баҡсаларында ѳс йәки биш баланың да бер ғаиләнеке булған осраҡтар ҙа байтаҡ. Икенсенән, эш хаҡы алаһың. Балалар баҡсаһында эшләгән тәрбиәселәр кеүек үк тулы хеҙмәт кѳнѳ иҫәпләнә. Ѳсѳнсѳнән, педагогик стаж бара.
Байрамдарҙы, тѳрлѳ мәҙәни сараларҙы ғаилә баҡсаһы балалары «Баҙлауыҡ» тәрбиәләнеүселәре менән бергә үткәрә. «Мѳдиребеҙ Альбина Риф ҡыҙы һәм методистар, психологтар, шулай уҡ башҡа тәжрибәле тәрбиәселәр һәр яҡтан ярҙам итеп тора. Дѳйѳм баҡса Уставы менән эшләйбеҙ һәм йәшәйбеҙ»,—тип һѳйләй Зѳлфиә Хәтип ҡыҙы.
Ғаилә баҡсаһына балаларын алып килергә теләүселәр һаны кѳндән-кѳн арта ғына икән. Зѳлфиә Хәтип ҡыҙы әйтеүенсә, ундайҙар әленән-әле шылтыратып йәки килеп китә, сабыйҙарын ҡабул итеүҙе үтенә. Әммә тѳркѳмдѳң әлегә яңы бала ҡабул итеү мѳмкинлеге сикле. Һәр балаға тейешле биләмә, ашау, уйнау, йоҡлау урындары булыуы шарт.
Зѳлфиә Маннапованың был алымы педагогик белеме булған күп балалы әсәләргә үрнәк булып торорлоҡтор. Эҙләнеүсән тырыш ханым балаһына ла, үҙенә уңайлы урын тапҡан һәм тағы ла ике балаға—баҡсаға, уларҙың ата-әсәләренә тыныс күңел менән эшкә йѳрѳү мѳмкинлеге биргән. Был йүнәлеш беҙҙең ҡалала яңы башланғыс ала ғына, яҡын киләсәктә ул күп балалы әсәләр тарафынан уңышлы ҡулланылыр, тип ышанабыҙ.
М.Сәйғәфәрова.
Һүрәттә:
Зѳлфиә Хәтип ҡыҙы тәрбиәләнеүселәре менән.


text:
Гѳлдәр ҠАДАЕВА
Сибай ҡалаһында оҙаҡ йылдар эшләп килгән Йәш техниктар станцияһы 2009 йылда ябылыуға дусар булғайны. Был ѳҫтәмә белем биреү учреждениеһына ла замана еле—оптимизация шауҡымы ҡағылды. Әммә балаларҙың үҫеше, тәрбиәһе ѳсѳн аҡса йәлләргә ярамағанлыҡты яҡшы аңлаған ҡала хакимиәте етәкселеге 2012-2013 уҡыу йылы башында Йәш техниктар станцияһын яңынан тергеҙеү хаҡында ҡарар сығарҙы.
Станцияның элекке бинаһы күптән икенсе учреждение ҡарамағына күскәнлектән, уны ҡаланың 14-се мәктәбе нигеҙендә булдырыу хуплана. Тѳрлѳ мәктәптәрҙең техникаға битараф булмаған уҡыусылары бында тѳштән һуң йыйыла.
—Әлеге кѳндә беҙҙә 5 йүнәлеш буйынса түңәрәктәр булдырылған. Уларҙа 200-ҙән ашыу бала ихлас шѳғѳлләнә,—ти Йәш техниктар станцияһы директоры вазифаһын башҡарыусы Фуат Фирғәт улы Әсәнов.—Техника ныҡ үҫешкән был заманда беҙҙең түңәрәктәр ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Малайҙарға ҡарағанда ҡыҙҙар әүҙемерәк.
Станцияла иң популяр түңәрәк—картинг. Бығаса ҡалала ундай түңәрәк булмағанлыҡтанмы, уҡыусылар техниканың был тѳрѳнә айырыуса ѳҫтѳнлѳк бирә. Түңәрәк етәксеһе Юлай Зәйнетдин улы Дәүләткилдин әйтеүенсә, бәләкәй генә автоҡоролмаға бер бала ла битараф түгел. Уҡыусылар был техниканы тулы ҡеүәтендә ҡулланыу, йәғни махсус майҙансыҡта уға ултырып елдереү теләге менән яна. Әлегә был хыял ғына булып ҡала, сѳнки уның ѳсѳн махсус йыһазландырылған майҙансыҡ кәрәк.
Малайҙар педагог-ойоштороусы Мѳбәрәк Салауат улы Батыршин алып барған автомоделләштереү түңәрәген үҙ итә. Азамат Шамил улы Кәримов етәкләгән автоэш түңәрәгендә иһә балалар машиналарҙы техник хеҙмәтләндереү һәм ремонтлау серҙәренә тѳшѳнә.
Токарь эше йүнәлешендә 14-се мәктәптә күптән эшләп килгән токарь ҡоролмаларында деталдәр яһау мѳмкинселеге бар. Етәкселәре Мѳнир Мәҡсүт улы Иҙелбаев уҡыусыларҙа хеҙмәткә һѳйѳү тәрбиәләп кенә ҡалмай, эш урынын тәртиптә, таҙалыҡта тоторға ла ѳйрәтә.
Замана техникаһы—компьютер кластары ла бар бында. Компьютер моделләштереү серҙәренә Гѳлдәр Һѳйѳндѳк ҡыҙы Күсәбаева, Римма Сергеевна Зәйнетдинова тѳшѳндѳрә. Станция етәкселеге махсус класс-кабинетты заманса техника менән йыһазландырыуҙа күрһәткән ярҙамы ѳсѳн ҡала хакимиәте етәкселегенә оло рәхмәтле.
Станцияның методисы Әлфиә Дамир ҡыҙы Вәлитова түңәрәктәр эшен кѳйләү, уҡыусыларға уңайлы шарттар булдырыу менән мәшғүл.
Шулай бер-береһен дәртләндерә-дәртләндерә йәшәй, эшләй бѳгѳн Йәш техниктар станцияһы коллективы. Директор вазифаһын башҡарыусы Ф.Ф.Әсәнов станция ѳсѳн бина хәстәрләү мәшәҡәттәре менән генә янмай, түңәрәктәр һанын күбәйтеүгә лә ҙур иғтибар бүлә. Киләсәктә ул заман талап иткән авиа, ракеталар, суднолар моделләштереү, радиоэлектроника, робот техникаһы, кѳнкүреш техникаһын ремонтлау йүнәлештәрен булдырыу ѳҫтѳндә эшләйәсәктәрен белдерҙе.
Һүрәттә: техника яратыусы малайҙар етәкселәре Юлай Зәйнетдин улы Дәүләткилдин менән картинг
ҡоролмаһын ѳйрәнә.


text:
4-10-2012, 13:24 / Социаль ѳлкә
Тәүге юбилей
5 октябрь мѳмкинлектәре сикләнгән балалар ѳсѳн Реабилитация үҙәге эш башлауына 10 йыл тула. 2002 йылдан бирле үҙәк балалар һәм үҫмерҙәр, шулай уҡ ата-әсәләре ѳсѳн дә квалификациялы социаль, медик-социологик ярҙам күрһәтә. Ошо ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә Реабилитация үҙәге ҙур эштәр атҡарыуға ирешә. Бѳгѳнгѳ кѳндә Реабилитация үҙәге бюджет учреждениеһы Сибай, Учалы ҡалаларында филиалы булған үҙ аллы юридик ойошма булып тора. Ул Белорет, Межгорье, Учалы, Сибай, Баймаҡ ҡалалары, Белорет, Бѳрйән, Архангел, Учалы, Әбйәлил, Йылайыр, Баймаҡ, Хәйбулла райондары биләмәләрендә һаулыҡтары сикләнгән...


text:
Яйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 126-127
«Ауыл кешеһемен мин!...»31.10.2014
Иғтибарығыҙға район Советы депутаты (Аграр һорауҙар, ерҙәрҙе файҙаланыу, төҙөкләндереү, экология һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса даими комиссия рәйесе), БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре әлимйән Хилажев менән әң гәмә тәҡдим итәбеҙ. Төбәк өсөн әһәмиәтле ауыл хужалығы предприятиеһын етәкләп һәм мәҙәниәт тормошонда актив ҡатнашып, бар учалыларға электән яҡшы таныш булһа, «Байыҡ» телевизион бейеү конкурсында гран-при һәм ике беренсе урын алып (2009, 2011 йылдарҙа), республика кимәлендә лә билдәлелек алған кеше. Әле лә яуаплы вазифа биләй - Учалы муниципаль филармонияһы директоры.
- Һеҙҙе паспортығыҙҙағы исем-шәрифегеҙ менән атаған кеше һирәк буғай, әйҙәгеҙ әң гәмәне ошо мәсьәләгә асыҡлыҡ индереүҙән башлайыҡ.
- Ҡыҫҡартып Жан Жаныч тигәндәренә өйрәнеп тә бөттөм инде. Документ буйынса алимжан абдуллажан улы булам, тамам әҙәбисә әйткәндә - әлимйән әбдуллайән улы. Яҡшы ниәт менән өндәшәләр икән, исемемде ҡаҙаҡса ла, французса ла үҙгәртеүҙәренә бер ҙә ҡаршы түгелмен.
- Хеҙмәт һәм ижад биографияһы менән таныштырып үтмәҫһегеҙме?
- 1959 йылдың 11 октябрендә тыуғанмын. Республика көнө менән тура килеүендә үҙемдең бер ҡаҙанышым юҡ, шулай ҙа ғорурлыҡ кисерелә. Атайым водитель, йәшелсәселек тармағында бригадир булып эшләне, бөгөн беҙҙең арала юҡ. Әсәйем, Мәрйәм Фазлый ҡыҙы, шөкөр, иҫән. Икеһе лә йырға ла, бейеүгә лә әүәҫ булдылар. аиләлә өс бала үҫтек. Гүзәлиә туғаным әле ҡалала тәрбиәсе булып хеҙмәт итә, Минзәлә - Кирәбелә шәфҡәт туташы. Уҙем 4-се класты тамамлағансы тыуған ауылымда уҡыным.
- Һеҙҙе паспортығыҙҙағы исем-шәрифегеҙ менән атаған кеше һирәк буғай, әйҙәгеҙ әң гәмәне ошо мәсьәләгә асыҡлыҡ индереүҙән башлайыҡ.
- Ҡыҫҡартып Жан Жаныч тигәндәренә өйрәнеп тә бөттөм инде. Документ буйынса алимжан абдуллажан улы булам, тамам әҙәбисә әйткәндә - әлимйән әбдуллайән улы. Яҡшы ниәт менән өндәшәләр икән, исемемде ҡаҙаҡса ла, французса ла үҙгәртеүҙәренә бер ҙә ҡаршы түгелмен.
- Хеҙмәт һәм ижад биографияһы менән таныштырып үтмәҫһегеҙме?
- 1959 йылдың 11 октябрендә тыуғанмын. Республика көнө менән тура килеүендә үҙемдең бер ҡаҙанышым юҡ, шулай ҙа ғорурлыҡ кисерелә. Атайым водитель, йәшелсәселек тармағында бригадир булып эшләне, бөгөн беҙҙең арала юҡ. Әсәйем, Мәрйәм Фазлый ҡыҙы, шөкөр, иҫән. Икеһе лә йырға ла, бейеүгә лә әүәҫ булдылар. аиләлә өс бала үҫтек. Гүзәлиә туғаным әле ҡалала тәрбиәсе булып хеҙмәт итә, Минзәлә - Кирәбелә шәфҡәт туташы. Уҙем 4-се класты тамамлағансы тыуған ауылымда уҡыным.
Йоҡоң тәмле булһын!31.10.2014
Төнгө йоҡо тәбиғи булырға тейеш, әммә күптәр өсөн был хыялға әйләнеп бара. Ни өсөн? Дарыу эсмәйенсә генә йоҡоно көйләп буламы? Боронғолар уны бәләкәй үлем тип йөрөткән. Әммә 1953 йылда Чикаго университеты ғалимдары ентекле тикшереүҙәр үткәргәндән һуң, мейебеҙҙең серем иткән ваҡытта ла эшмәкәрлеген туҡтатмауын асыҡлаған. Икенсе төрлө әйткәндә, йоҡлаған ваҡытта тарамыштарыбыҙ ғына ял итә, ә йәшәүебеҙҙе тәьмин итеүсе организмыбыҙҙың башҡа ағзалары эшләй. Тик көндөҙгөнән айырмалы, төнгө тәртиптә.
Йоҡоноң бер нисә стадияһы бар. Тәүгеһендә кеше уяулыҡтан йоҡоға тала. Был ваҡытта уны уятһаң, ул йоҡламауын, ятып ҡына тороуын йә аҙ ғына уйланып ятыуын иҫбатларға маташасаҡ. Икенсе осор 20 минуттан һуң килә. Ул дөйөм йоҡо ваҡытының яртыһын тиерлек биләй. Әлегә ғалимдар был осорҙа мейенең ниндәй кисерештәргә бирелеүен тулыһынса асыҡлап бөтмәгән. Шуныһы: кешене ошо ваҡытта уятһаң, ул кире йоҡлап киткәндән һуң был стадияны ҡабат үтә.
Өсөнсө стадия - «әкрен» йәки ортодоксаль йоҡо тип атала. Дөйөм йоҡо ваҡытының дүрттән бер өлөшөн ала һәм тап ошо мәлдә мейе ял итеп ҡала. Ял итеү - мейенең эшен туҡтата тигәнде аңлатмай, әлбиттә. Сөнки ул «серем итһә» лә, организмдың бөтә системалары эшмәкәрлегенә «күҙ-ҡолаҡ» булып ята. Организм иһә был осорҙа киләһе көнгә кәрәкле матдәләрҙе һәм элементтарҙы тергеҙеү менән мәшғүл. Икенсе төрлө әйткәндә, ҡаҡшаған туҡымалар тергеҙелә, иммун системаһы активлаша, күҙәнәктәр синтезы өсөн кәрәк булған аҡһымдар, башҡа мөһим матдәләр туплана. Мәҫәлән, көн яҡтыһында бигерәк тә тиренең сәләмәтлеген тәьмин итеүсе А һәм Н витаминдары ҡаҡшай. Төнөн улар бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ тирегә үтеп инеп, шифа бирә.
Йоҡоноң бер нисә стадияһы бар. Тәүгеһендә кеше уяулыҡтан йоҡоға тала. Был ваҡытта уны уятһаң, ул йоҡламауын, ятып ҡына тороуын йә аҙ ғына уйланып ятыуын иҫбатларға маташасаҡ. Икенсе осор 20 минуттан һуң килә. Ул дөйөм йоҡо ваҡытының яртыһын тиерлек биләй. Әлегә ғалимдар был осорҙа мейенең ниндәй кисерештәргә бирелеүен тулыһынса асыҡлап бөтмәгән. Шуныһы: кешене ошо ваҡытта уятһаң, ул кире йоҡлап киткәндән һуң был стадияны ҡабат үтә.
Өсөнсө стадия - «әкрен» йәки ортодоксаль йоҡо тип атала. Дөйөм йоҡо ваҡытының дүрттән бер өлөшөн ала һәм тап ошо мәлдә мейе ял итеп ҡала. Ял итеү - мейенең эшен туҡтата тигәнде аңлатмай, әлбиттә. Сөнки ул «серем итһә» лә, организмдың бөтә системалары эшмәкәрлегенә «күҙ-ҡолаҡ» булып ята. Организм иһә был осорҙа киләһе көнгә кәрәкле матдәләрҙе һәм элементтарҙы тергеҙеү менән мәшғүл. Икенсе төрлө әйткәндә, ҡаҡшаған туҡымалар тергеҙелә, иммун системаһы активлаша, күҙәнәктәр синтезы өсөн кәрәк булған аҡһымдар, башҡа мөһим матдәләр туплана. Мәҫәлән, көн яҡтыһында бигерәк тә тиренең сәләмәтлеген тәьмин итеүсе А һәм Н витаминдары ҡаҡшай. Төнөн улар бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ тирегә үтеп инеп, шифа бирә.
Халыҡ һаулығы һағында31.10.2014
Илдең ныҡлы киләсәге халыҡтың рухи һәм физик сәләмәтлегенә ҡайтып ҡала. Был кешеләрҙең үҙ һаулығына яуаплы ҡарашына, медицина ярҙамының сифатына бәйле. Ошо факторҙарҙы иҫәпкә алып, район хакимиәтенең бәләкәй залында халыҡтың һаулығын һаҡлау, алкоголизм, тәмәке тартыу, туберкулез һәм ВИЧ-инфекцияларҙы профилактикалау буйынса сираттағы ведомство-ара комиссия ултырышы үтте. Унда район һәм ҡала хакимиәте, ауыл Советы башлыҡтары, мәғариф өлкәһе вәкилдәре, медицина хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.
Тәүгеләрҙән булып диспансеризацияға бәйле һорауҙар ҡаралды. Баш табиптың амбулатор-поликлиника хеҙмәте буйынса урынбаҫары Жанна Балясова үткән йылдың диспансеризациялау һөҙөмтәләрен быйылғы йылдың 9 айы менән сағыштырып үтте. 2013 йылда план буйынса 10600 кеше диспансеризация үтергә тейеш булһа, быйыл был һандар 13489-ға арттырылған. Белеүебеҙсә, халыҡтың сәләмәтлеген тикшереү ике этаптан тора. Беренсе этапты әлеге көнгә 10600 кеше үткән, йәғни үтергә тейешлеләрҙең 78,6%. Икенсе этапты тамамлаусылар 2013 йылда 7326 кеше (69,1%) булһа, быйылғы 9 айҙа - 7895 кеше (74,5%).
Тәүгеләрҙән булып диспансеризацияға бәйле һорауҙар ҡаралды. Баш табиптың амбулатор-поликлиника хеҙмәте буйынса урынбаҫары Жанна Балясова үткән йылдың диспансеризациялау һөҙөмтәләрен быйылғы йылдың 9 айы менән сағыштырып үтте. 2013 йылда план буйынса 10600 кеше диспансеризация үтергә тейеш булһа, быйыл был һандар 13489-ға арттырылған. Белеүебеҙсә, халыҡтың сәләмәтлеген тикшереү ике этаптан тора. Беренсе этапты әлеге көнгә 10600 кеше үткән, йәғни үтергә тейешлеләрҙең 78,6%. Икенсе этапты тамамлаусылар 2013 йылда 7326 кеше (69,1%) булһа, быйылғы 9 айҙа - 7895 кеше (74,5%).
«…теләгән әмәл эҙләй»31.10.2014
Ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө алдынан район хакимиәте башлығы урынбаҫары, ауыл хужалығы бүлеге начальнигы Әдип Әғләм улы Ҡарамышев менән осраштыҡ. Һеҙҙең иғтибарға ауыл ерлеге өсөн үтә әһәмиәтле тармаҡтың бөгөнгө хәле тураһында әң гәмә тәҡдим итәбеҙ.
- 2014 йылдың 9 айында район ауыл хужалығы 1 миллиард 40,7 миллион һумлыҡ продукция етештерҙе. Былтырғыға ҡарағанда 85 процент. Тулайым продукция етештереүҙә былтыр ауыл хужалығы предприятиеларының өлөшө 25,9 процент булһа, быйыл - 23,9 процент. Йәғни продукцияның төп өлөшө, 68,9 процент йәки 716,9 млн һум - шәхси йорт хужалыҡтарына тура килә. Районда 15 мең самаһы бындай хужалыҡ иҫәпләнә. Артабан үҫешеү резервы ҙур, тик бына продукцияны лайыҡлы хаҡҡа тапшырыу системаһының юҡлығы кәртә ҡуя. Бер яҡтан районыбыҙҙа ҡулланыусылар йәмғиәте, әҙерләүҙәр хеҙмәте йүнле эшләмәһә, икенсе яҡтан хаҡтар диспаритеты аяҡ сала. Оҡшаш хәл бөтә илдә тиерлек күҙәтелә.
- 2014 йылдың 9 айында район ауыл хужалығы 1 миллиард 40,7 миллион һумлыҡ продукция етештерҙе. Былтырғыға ҡарағанда 85 процент. Тулайым продукция етештереүҙә былтыр ауыл хужалығы предприятиеларының өлөшө 25,9 процент булһа, быйыл - 23,9 процент. Йәғни продукцияның төп өлөшө, 68,9 процент йәки 716,9 млн һум - шәхси йорт хужалыҡтарына тура килә. Районда 15 мең самаһы бындай хужалыҡ иҫәпләнә. Артабан үҫешеү резервы ҙур, тик бына продукцияны лайыҡлы хаҡҡа тапшырыу системаһының юҡлығы кәртә ҡуя. Бер яҡтан районыбыҙҙа ҡулланыусылар йәмғиәте, әҙерләүҙәр хеҙмәте йүнле эшләмәһә, икенсе яҡтан хаҡтар диспаритеты аяҡ сала. Оҡшаш хәл бөтә илдә тиерлек күҙәтелә.
Хеҙмәтенә күрә - хөрмәте31.10.2014
Ауыл хужалығы һәм эшкәртеүсе сәнәғәт хеҙмәткәрҙәре көнө айҡанлы бер төркөм алдынғылар намыҫлы хеҙмәт, тармаҡ үҫешенә тос өлөш индергәндәре өсөн юғары наградаларға лайыҡ булдылар.
РФ Ауыл хужалығы министры Н.Федоров һәм Мәскәү мэры С. Собянин ҡул ҡуйған Диплом һәм «Алтын көҙ» Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһенең бронза миҙалы менән крәҫтиән-фермер хужалығы башлығы Мират Хисмәтулла улы Ильясов бүләкләнде.
РФ Ауыл хужалығы министрлығының Рәхмәт хаты оҙаҡ йылдар ауыл хужалығы бүлегендә хеҙмәт иткән Рәсимә Фуат ҡыҙы Кәримоваға тапшырылды.
БР Хөкүмәтенең Почет грамотаһы менән Учалы ветеринар станцияһы начальнигы урынбаҫары Самат Туҡай улы Әлхәмов билдәләнде.
РФ Ауыл хужалығы министры Н.Федоров һәм Мәскәү мэры С. Собянин ҡул ҡуйған Диплом һәм «Алтын көҙ» Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһенең бронза миҙалы менән крәҫтиән-фермер хужалығы башлығы Мират Хисмәтулла улы Ильясов бүләкләнде.
РФ Ауыл хужалығы министрлығының Рәхмәт хаты оҙаҡ йылдар ауыл хужалығы бүлегендә хеҙмәт иткән Рәсимә Фуат ҡыҙы Кәримоваға тапшырылды.
БР Хөкүмәтенең Почет грамотаһы менән Учалы ветеринар станцияһы начальнигы урынбаҫары Самат Туҡай улы Әлхәмов билдәләнде.
Килемле шөғөл31.10.2014
Ҡартлыҡҡа бирешмәй, ихаталарында иртәнән кискә тиклем ни менәндер мәшғүл булғандар районыбыҙҙа бихисап. Улар һәр ваҡыт хәрәкәттә, ҡайҙалыр ашыға, нимәлер эшләй, тәрбиәләй, ундайҙарға үҙ йәшен биреүе лә ҡыйын.
Бурансы ҡасабаһында йәшәүсе Суфияровтарҙы шундайҙар иҫәбенә индерергә мөмкин. Вәлиәхмәт Ғәлиәхмәт улы һәм Венера Ғимаз ҡыҙының Бурансыға килеп төпләнеүҙәренә 14 йыл үтеп киткән. Заманында БАМ-да, Үзбәкстанда ла йәшәргә тура килә үҙҙәренә. Вәлиәхмәт ағай 44 йылға яҡын тау-байыҡтырыу комбинатында водитель, ә тормош иптәше тегеү фабрикаһында эшләгәндән һуң, хаҡлы ялға сыға. Пенсияла булһалар ҙа, һис буш тормайҙар. Йор-ҡураларын, 20 сутый баҡсаларын да ҡарарға өлгөрәләр. Емеш ағастары һәм ҡыуаҡтары үҫтерәләр. Вәлиәхмәт әлиәхмәт улының иң яратҡан шөғөлө - ҡуян үрсетеү.
Бурансы ҡасабаһында йәшәүсе Суфияровтарҙы шундайҙар иҫәбенә индерергә мөмкин. Вәлиәхмәт Ғәлиәхмәт улы һәм Венера Ғимаз ҡыҙының Бурансыға килеп төпләнеүҙәренә 14 йыл үтеп киткән. Заманында БАМ-да, Үзбәкстанда ла йәшәргә тура килә үҙҙәренә. Вәлиәхмәт ағай 44 йылға яҡын тау-байыҡтырыу комбинатында водитель, ә тормош иптәше тегеү фабрикаһында эшләгәндән һуң, хаҡлы ялға сыға. Пенсияла булһалар ҙа, һис буш тормайҙар. Йор-ҡураларын, 20 сутый баҡсаларын да ҡарарға өлгөрәләр. Емеш ағастары һәм ҡыуаҡтары үҫтерәләр. Вәлиәхмәт әлиәхмәт улының иң яратҡан шөғөлө - ҡуян үрсетеү.
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.


text:
«Аллы-гөллө, селтәрле»Ошо исем аҫтында журналыбыҙ тарихында ике тапҡыр (1992 һәм 2010 йылдарҙа) үткән бәйгебеҙҙе һағынып һөйләүселәр, уны ҡабатлауҙы һорап шылтыратыусылар күп. Теләктәрегеҙҙе иҫәпкә алып, быйылғы бәйгене лә алъяпҡыстарға арнарға булдыҡ. Яратып теккән,...
«Башҡортостан ҡыҙы»на – 50!»Журналыбыҙ 2018 йылда үҙенең 50 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Ошо айҡанлы «Башҡортостан ҡыҙы»на – 50!» исемле бәйге иғлан ителә. Баҫмабыҙ тарихына арналған публицистик мәҡәлә, шиғыр, журналыбыҙ менән бәйле үҙенсәлекле хәтирәләр – өс төрлө жанрға ҡараған...
Арғаяштың аҫыл ҡыҙыУның кеүектәрҙе «ут шикелле» тиҙәр. Ысынлап та, 43 йыл ғүмерен мәғарифҡа арнаған, Силәбе өлкәһе Сосновка районында башҡорт ҡоролтайы ойоштороп, 15 йыл дауамында уны лайыҡлы етәкләгән, бөгөн «Аҡ тирмә» ойошмаһының филиалын булдырып, уның янында...
Ауыл ҡотон һаҡлай гүзәл затТәбиғәт күкрәп сәскә атҡан, донъя йәшеллеккә күмелгән хозур бер мәлдә журналыбыҙҙың баш мөхәррире, шағирә Гөлназ Ҡотоева менән ошо юлдарҙың авторына бәрәкәтле Баймаҡ районының Ниғәмәт ауылында халыҡ менән осрашып, журналға яҙылыу ойоштороп йөрөп...
MIRRAL тәҡдим итә«Мосолман күлдәктәре – ул минең ижад емешем, тормошом, һәр таңды матур сатҡыларҙа яратып ҡабул итеүем ошо күлдәктәрҙең бай төҫмөрлөгөндә сағыла. Мин уларҙы уйлап сығарам, тетрәнәм, һөйөнәм. Һәр гүзәл зат ғүмеренең иң мөһим көнө – никах туйында үҙен...
Ҡышҡылыҡҡа йәшелсә-емештән һыйЙәйҙең бер көнө ҡышты туйҙыра, тиҙәр. Емерелеп уңған мул уңышыбыҙҙы ҡышҡылыҡҡа әҙерләп ҡуйһаҡ, һалҡын, буранлы көндәрҙә банкаларҙа һаҡланған тәмлекәстәрҙе асып ҡыуанырбыҙ. Һарымһаҡтың файҙаһын барыбыҙ ҙа беләбеҙ. Тик йыш ҡына уның һабағын алып...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Евклид геометрияһы
Евкли́д геоме́трияһы (йәки элементар геометрия) — башлап Евклидтың «Башланғыстар» китабында яҙылған (б. э. тиклем III быуат) аксиомалар системаһына нигеҙләнгән геометрик теория.
Төп мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Элементар геометрия — башлыса күсеш төркөмө (изометриялар) һәм оҡшашлыҡ төркөмө менән билдәләнгән геометрия. Әммә элементар геометрия йөкмәткеһе күрһәтелгән үҙгәртеүҙәр менән генә бөтмәй. Элементар геометрияға шулай уҡ инверсия үҙгәртеүен, сферик геометрия мәсьәләләрен, геометрик төҙөүҙәр элементтарын, геометрик дәүмәлдәрҙе үлсәү теорияһын һәм башҡа мәсьәләләрҙе индерәләр.
Элементар геометрияны йыш ҡына Евклид геометрияһы тип атайҙар, сөнки ул, етерлек ҡәтғи булмаһа ла, тәү башлап һәм систематик рәүештә Евклидтың «Башланғыстар»ында яҙылған. Элементар геометрияның беренсе ҡәтғи аксиоматикаһы Гильберт тарафынан бирелгән. Элементар геометрия дөйөм урта белем биреү мәктәбендә өйрәнелә.
Аксиоматика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Элементар геометрияны аксиоматикалаштырыу мәсьәләһе аксиомалар системаһын, Евклид геометрияһының бөтә раҫлауҙары был аксиомаларҙан, һыҙмаларҙың күргәҙмәлелегенән тыш, логик һығымта яһау юлы менән сығырлыҡ итеп төҙөүҙә тора.
Евклидтың «Башланғыстар»ында шундай аксиомалар системаһы була:
- Теләһә ниндәй нөктәнән теләһә ниндәй нөктәгә тиклем тура һыҙыҡ үткәреп була.
- Сикләнгән тура һыҙыҡты тура һыҙыҡҡа тиклем өҙлөкһөҙ дауам итеп була.
- Һәр үҙәктән теләһә ниндәй радиус менән түңәрәк ҡамарға мөмкин.
- Бөтә тура мөйөштәр ҙә үҙ-ара тигеҙ.
- Әгәр ике тура һыҙыҡты киҫкән тура һыҙыҡ ике тура мөйөштән бәләкәйерәк эске бер яҡлы мөйөштәр барлыҡҡа килтерһә, сикһеҙ дауам ителгән был ике тура һыҙыҡ, мөйөштәре ике тура мөйөштән бәләкәйерәк булған яҡтан осрашалар.
Был система, бер математик икенсеһен аңлау өсөн етерлек була, ләкин иҫбатлауҙарҙа аңғармаҫтан икенсе раҫлауҙар ҡулланыла.
Айырып әйткәндә, Паша теоремаһы. Шулай уҡ был аксиомалар системаһынан бирелгән яҡтары өсмөйөш тигеҙһеҙлеген ҡәнәғәтләндергән өсмөйөштөң булыуы килеп сыҡмай .
1899 йылда Гильберт беренсе етерлек ҡәтғи Евклид геометрияһы аксиоматикаһын тәҡдим итә. Евклид геометрияһы аксиоматикаһын Гильбертҡа тиклем Паш, Шур[en], Пеано, Веронезе яҡшыртырға маташып ҡарай, әммә Гильберттың ҡарашы, төшөнсәләрҙе һайлауҙа консерваторлығына ҡарамай, уңышлыраҡ булып сыға. Башҡа хәҙерге заман аксиоматикалары ла бар, иң билдәлеләре:
- Александров аксиоматикаһы
- Биргоф аксиоматикаһы, барлығы 4 аксиоманан тора, ләкин ысын һандарҙы әҙер төшөнсә кеүек ҡуллана.
- Тарский аксиоматикаһы
Тамғалауҙар системалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бер нисә көнәркәшле тамғалауҙар системаһы бар.
- Нөктәләр ғәҙәттә ҙур латин хәрефтәре менән тамғаланалар.
- Тура һыҙыҡтар ғәҙәттә бәләкәй латин хәрефтәре менән тамғаланалар.
- һәм нөктәләре араһындағы алыҫлыҡ ғәҙәттә йәки тип тамғалана.
- һәм нөктәләре араһындағы киҫек ғәҙәттә йәки тип тамғалана.
- нөктәһенән нөктәһе аша нур ғәҙәттә йәки тип тамғалана.
- һәм нөктәләре аша тура һыҙыҡ ғәҙәттә йәки тип тамғалана.
- , һәм нөктәләре түбәләре булған өсмөйөш ғәҙәттә йәки тип тамғалана.
- фигураһының майҙаны ғәҙәттә йәки тип тамғалана.
- һәм нурҙары менән яһалған мөйөш ғәҙәттә тип тамғалана.
- мөйөшөнөң дәүмәле ғәҙәттә тип тамғалана.
- Шуның менән бергә, мөйөштөң дәүмәле, ҡыҫҡартып яҙыу өсөн бәләкәй грек хәрефе менән тамғалана.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Аксиомалар системалары
- Александров аксиоматикаһы
- Биркгоф аксиомалары
- Гильберт аксиоматикаһы
- Лобачевский геометрияһы
- Риман геометрияһы
- Евклид булмаған геометрия
- Аналитик геометрия
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Давид Гильберт Основания геометрии. Перевод с немецкого под редакцией А. В. Васильева. — Ленинград: «Сеятель», 1923—152 с.
- Адамар Ж. Элементарная геометрия. — Ч. 1. — М.: Учпедгиз, 1948; Ч. 2. — М.: Учпедгиз, 1951.
- Математический энциклопедический словарь, — М.: «Советская энциклопедия», 1988
- Обухова А. И., История элементарной геометрии
- Евклидова геометрия // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.


text:
Мәктәбебеҙҙә Экология һәм айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылын йомғаҡлап, башланғыс синыфтар араһында бик күңелле һәм файҙалы кисә үтте. Был сараның төп маҡсаты, берҙән, тәбиғәткә һөйөү, һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү, икенсе яҡтан, балаларҙың ижади һәләттәрен үҫтереү ине.
Һәр синыф тәбиғәтте һаҡлау темаһына әкиәт сәхнәләштерҙе. Беренселәр (етәксеһе – Р. Рахманғолова) «Ҡуяндар» әкиәте буйынса әҙерләнә, өсөнсөләр (Ф. Мөхәмәҙиева) кешеләрҙең тәбиғәткә килтергән яман эштәренә хөкөм сығарһалар, II һәм IV синыфтар (З. Шәмғолова) «Ал сәскә» әкиәте аша тәбиғәттә үҙ-үҙеңде нисек тоторға ярамағанлығын бик үҙенсәлекле итеп күрһәтеп бирҙе. Балалар бәләкәс кенә булһалар ҙа, сәхнәлә береһе лә юғалып ҡалманы.
Йыл буйына беҙҙә бик күп эштәр башҡарылды. Ошо йылға арналған синыф сәғәттәре, асыҡ дәрестәр, урман, һыу, ҡоштар, ҡарабаш турғай көндәре, йылға буйын, ауылды сүп-сарҙан таҙартыу өмәләре, төрлө темаларға викториналар, КВН, һүрәттәр, шиғыр, иншалар конкурстары балаларға бик оҡшаны. Экология йылында башланған изге эштәр киләсәктә лә дауам ителер тигән өмөттә ҡалабыҙ.
Зөһрә ШӘМҒОЛОВА, башланғыс синыфтар ойошмаһы етәксеһе.
Ҡыйғы районы, Абзай ауылы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 523
ИЗАФЕТ (ғәр. аль-идафату – ҡушылыу, өҫтәлеү), ҡайһы бер төрки телдәрҙә, ш. иҫ. башҡорт телендә, ш. уҡ иран телдәре һәм ғәрәп телдәрендә аныҡлаусы конструкциялар тибы. Төркиәттә ике компоненты ла исемдән килгән һүҙбәйләнеш И. тип атала. И. 3 төрө айырыла: 1‑сеһе — йәнәшәлек нигеҙендә барлыҡҡа килгән һәм компоненттар бәйләнешендә морфол. күрһәткестәре булмаған һүҙбәйләнештәр; эйәреүсе компоненттың шартлы билдәһенә күрһәтәләр, эйәртеүсе компонент материалды, енесте, һөнәрҙе, форманы һ.б. аңлата: “көмөш тәңкә”, “гармунсы егет”, “бүкән баш” һ.б. 2‑се һәм 3‑сө төрҙәренә башҡарылыу нигеҙендә яһалған һәм эйәлек мөнәсәбәттәрен аңлатыу өсөн хеҙмәт иткән һүҙбәйләнештәр ҡарай (ҡара: Эйәлек категорияһы); 2‑сеһенә эйәреүсе компонентта эйәлек аффиксы булыу хас, эйәртеүсе компонент төр мәғәнәһен аңлата: “һыйыр һөтө”, “бойҙай бөртөгө”, “халыҡ йырҙары” һ.б.; 3‑сөһөнә эйәртеүсе һүҙгә эйәлек килеш аффиксы һәм эйәреүсе һүҙгә эйәлек аффиксы ҡушылыу хас: “ҡулдың көсө”, “йөрәгемдең тибеше” һ.б.
Әҙәб.: Гарипов Т.М. К семантической природе тюркского изафета //Исследования по семантике: общие вопросы семантики. Уфа, 1983
В.Ш.Псянчин, В.Ә.Шәйәхмәтов
Тәрж. Р.Ә.Сиражетдинов


text:
Мәғариф һәм фән министрлығы намыҫһыҙ ата-әсәләр реестрын әҙерләй
Мәғариф һәм фән министрлығы намыҫһыҙ ата-әсәләр реестрын әҙерләй Фото: «Известия» гәзите сайты
ӨФӨ, 2017 йыл, 10 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Рәсәй Мәғариф һәм фән министрлығы намыҫһыҙ ата-әсәләр, уллыҡҡа һәм ҡарауға алыусылар берҙәм реестрын эшләү буйынса закон проектын әҙерләгән. Тейешле документ федераль норматив-хоҡуҡи акттар проекттары порталында урынлашҡан, тип хәбәр итә «Известия» гәзите.
Рәсәй Федерацияһының Ғаилә кодексына ярашлы, ата-әсә хоҡуғынан мәхрүм ителгән йәки ата-әсә хоҡуғынан сикләнгән, ҡарауға алыусы бурысынан бушатылған граждандар уллыҡҡа бала ала йәки йәнә опекун булып тәғәйенләнә алмай, әммә компетентлы органдар араһында үҙ-ара мәғлүмәт менән алмашыу тәртибе булмағанға күрә ундай осраҡтар килеп тыуҙы.
«Закон проекты тарафынан тәҡдим ителгән үҙгәрештәр балаларҙы уларҙың уҡ мәнфәғәтендә намыҫһыҙ ата-әсәләр, уллыҡҡа алыусылар, опекундар, бағыусылар ғаиләләренә тәрбиәгә бирмәүҙе тәьмин итәсәк», — тиелә закон проектындағы аңлатма хатында.


text:
Хөрмәтле һуғышсылар-десантсылар, ветерандар!
Бөтә күңелдән һеҙҙе Рәсәй Һауа-десант Ғәскәрҙәре Көнө менән ҡотлайым!
Һауа-десант Ғәскәрҙәре хоҡуҡлы рәүештә Рәсәй армияһының иң яҡшы вәкилдәренән һанала. “Ҡанатлы пехота” һуғышсылары иң мөһим һәм яуаплы бурыстарҙы үтәй, алдынғы сафтарға беренселәрҙән булып сыға.
“Зәңгәр береттарға” хас батырлыҡ, ҡаһарманлыҡ, ғәйрәт, ғәййәрлек һәм хәрби оҫталыҡ һәр ваҡыт ҡуйылған бурысты теүәл уңышлы үтәлеүҙең нигеҙе булып тора. Был хаҡта Һауа-десант Ғәскәрҙәренең данлы тарихының һәр бер бите иҫкә төшөрә.
Беҙҙең ҡалала Һауа-десант ғәскәрҙәренә айырым мөнәсәбәт. Меңәрләгән яҡташыбыҙ хәрби хеҙмәтте уның сафтарында үтте һәм әлеге ваҡытта үтә.
Һауа-десант ғәскәрҙәренең хәрби юлы күп данлы еңеүҙәр менән билдәләнгән. Десантсылар Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында данлыҡлы алыштылар, Ҡыҙыу нөктәләрҙә хәрби бурыстарын үтәне. Беҙ Чечняла һәм Югославияла һуғышҡан – парашют-десант полк менән һәм мотоуҡсылар бригадаһы менән етәкселек иткән, Грозный өсөн алыштарҙа ҡатнашҡан һәм Гудерместы азат итеүҙә ҡатнашҡан Рәсәй Геройы генерал-майор Өфө егете Сергей Заһит улы Тулиндың батырлығы хаҡында яҡшы беләбеҙ.
Өфө халҡы яҡташ-десантсыларҙы Рәсәй Геройҙары Александр Доставаловтың, Артур Ҡорбанғәлиев изге хәтерен һаҡлай. Өфөлә Доставаловтың исеме Еңеү паркындағы памятникта уйылған, Ә Өфөләге Артур Ҡорбанғәлиев бала сағында йәшәгән Урман проездындағы йорттоң стенаһында хәтер таҡтаһы урынлаштырылған. Бөгөнгө десантсылар, ветерандар ҡалабыҙҙың именлеге һәм хәүефһеҙлегенә, йәштәргә патриотик тәрбиә биреү буйынса үҙҙәренең өлөштәрен индерәләр втатанды буласаҡ яҡлаусыларға хәрби антҡа тоғролоҡ, бер-береңә ярҙам итеү, хәрби дуҫлыҡ традицияларының сағыу миҫалдары өлгөләре булып торалар. Ышанам киләсәк тә шулай булыр.
Үҙ тормошон Һауа-десант ғәскәрҙәре менән бәйләгәндәргә ныҡлы һаулыҡ, тыныс күк, Ватаныбыҙ хаҡына яңы уңыштар теләйем!
Башҡортостан Республикаһы
Өфө ҡалаһы ҡала округы
Хакимиәте башлығы И.И.Ялалов


text:
Үҙгәрештәр китабы
«И цзин» (Ҡыт.|易經|易经|Yì Jīng}}ғәҙәти 易經, упр.ябайлаштырылған易经, пиньинь: Yì Jīng), йәки «Чжоу И»[1] (周易) — иң тәүге ҡытай фәлсәфәүи текстарының береһе. Иң тәүге ҡатлам булараҡ, ғәҙәттәгесә Б. Э.Т 700[2] йылдар тип билдәләнә. Әҫәр күрәҙәселек ҡылыу өсөн тәғәйенләнгән. Китап 64 гексаграмманан тора. Б. Э.К II быуатта боронғо Ҡытай философы Конфуций (Кун Фу-цзы) тәғлимәте ошо китапты ҡанун итеп алған.
«Үҙгәрештәр китабы» — Көнбайыш илдәрендә ҡабул ителгән исеме. «И цзин» дөрөҫ тәржемәһе, бик матур яғымлы булмаған — «Үҙгәрештәр ҡануны» тип тәржемә ителә.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Чжоу и Ҡытай тарихындағы тәүге күрәҙәлек итә торған система түгел икәне билдәле. Үҙгәрештәр китабына тиклем булған «Ляньшань» 《連山》 Ся һәм «Гуйцан» 《歸藏》 Шан-инь тигән системалар телгә алына, әммә уларҙың исеменән башҡа бер ни билдәле түгел.
Әҫәрҙең эстәлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәшәп килгән үҙгәрештәр китабы Чжоу династияһы дәүерендә барлыҡҡа килгән.
Әҫәр 64 символ гексаграмманан тора. Уның һәр береһе йәшәйештә була торған хәлде даими үҫеш күҙлегенән күрһәтә. Символдар алты һыҙыҡтан тора; һыҙыҡтар әлеге хәлаттың эҙмә-эҙлекле үҫешен аңлата. Һыҙыҡтар бөтөн йәки өҙлөклө була. Бөтөн һыҙыҡты ҡара төҫ, өҙлөклө һыҙыҡты аҡ төҫ менән күрһәткән вариаттар ҙа бар. Аҡ төҫ актив хәлде, яҡтылыҡты, көсөргәнешлекте (ян) саҡылдыра. Ҡара төҫ пассив хәл, ҡараңғылыҡ, ҡарышмағанлыҡты күрһәтә. Һыҙыҡтарҙы аҫтан өҫкә уҡыу ҡабул ителгән (киреһенсә лә булыуы мөмкин). Уларҙың эҙмә-эҙлекле урынлашыуы йәшәйештең төрлө хәлдәре тураһында һөйләй.
Һәр гексаграмма өсәр триграмманан тора. Таблицала хәл-ваҡиғалар үҫешенең 64 варианты бирелә. Гексаграмманың һәр һыҙығы өсөн күрәҙәсегә әҙер афоризмдар йыйынтығы бар. Күрәҙә ҡылыу өсөн осраҡлы рәүештә гексограмма төҙөргә кәрәк. Бының өсөн тимер аҡса йәки меңяпраҡ ботағын ҡулланалар. Ваҡ аксаны ырғытып, ҡайғы яға менән төшкәненә карап, бөтөн йәки өҙлөклө һыҙыҡтарҙан торған гексаграмма төҙөйҙәр. Шулай итеп алты мәртәбә осраҡлы рәүештә бөтөн йәки өҙлөклө һыҙыҡтарҙан торған гексаграмма төҙөлә. Килеп сыҡҡан гексаграмма өсөн таблицанан тейешле вариантта һайлап алырға кәрәк.
Был система — күп быуаттар буйы донъяны, ысынбарлыҡты, матурлыҡты күҙәтеп йыйылған тәжрибә емеше.
Гексаграммалар системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гексаграммалар төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Математиктарҙы Үҙгәрештәр китабында һыҙыҡтарҙың урынлашыу тәртибе ҡыҙыҡҙындыра. Әлегә тиклем һыҙыҡтарҙың урынлашыу тәртибендә законлылыҡ бармы, әллә хаотик рәүештәме икәне асҡланмаған. Ҡайғы бер законлылыҡ булыуы билдәле лә инде.
Примечания[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Еремеев В. Е. «Символы и числа Книги Перемен»
- Ole Lukoe «И цзин». Реконструкция — Книга Перемен как Книга Универсалий
- I Ching (оригинал на китайском с baidu.com)


text:
- Подробности
- Просмотров: 350
СЕБЕР ХАНЛЫҒЫ, С е б е р й о р т о, 15 б. аҙ. — 16 б. Көнбайыш Себер, Төньяҡ, Урта һәм Көньяҡ Уралдағы (төньяҡ өлөшөндә) дәүләт. Төмән ханлығында хакимлыҡ иткән Тайбуғалар һәм Шейбаниҙарҙың үҙ-ара ыҙғышы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Баш ҡалаһы — Иҫкер (Ҡышлыҡ). Дәүләт башында урындағы аҡһаҡалдар тарафынан һайлап ҡуйылған Сыңғыҙхан нәҫеленә ҡараған хан торған. Дәүләт мәсьәләләре карачибәктәрҙән (юғары аристократия вәкилдәре) торған диуан тарафынан хәл ителгән. Дәүләт дине — ислам. Рәсми теле — төрки. Дәүләт ҡоролошо ярым хәрби характерҙа булған. Терр‑яһы солтандар (тәхет вариҫтары), бәктәр (бейҙәр), мырҙалар, тархандар етәкселек иткән улустарға бүленгән. Төп хужалыҡ тармағы — малсылыҡ. Халҡы шулай уҡ төрлө кәсеп, игенселек, һунарсылыҡ һәм балыҡсылыҡ м‑н шөғөлләнгән. Ханлыҡтың биләмәләрен һаҡлар өсөн ҡәлғәләр төҙөлгән. Иң эре ҡалалары: Ҡасим-Тура, Ҡолары, Ҡыҙыл-Тура (Усть-Ишем), Тархан-Ҡала, Тон-Тура, Явлу-Тура һәм башҡалар. С.х. Рәсәй дәүләте м‑н һуғыштар алып барған. Урал аръяғы башҡорттары (табын һ.б. ҡәбиләләр) С.х. йоғонтоһонда булып, уға яһаҡ түләгән, хәрби (ҡара: Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте) һ.б. йөкләмәләр атҡарған. П.И.Рычков мәғлүмәттәре һәм табын ҡәбиләһе шәжәрәһе б‑са, Себер хандары урындағы халыҡты бөлдөргән, Себер ханы Ибәк м‑н көрәш осоронда башҡорттар Ағиҙел һәм Инйәр йй. буйына күсенергә мәжбүр була. 16 б. 2‑се ярт. Себер ханы Күсем армияһына башҡорттарҙың бәкәтин, ҡатай, табын, һалйот, һеңрән һ.б. ҡәбиләләре ингән. 16 б. аҙ. — 17 б. башында Рәсәй м‑н һуғыштар осоронда С.х. уның составына инә. Һуңыраҡ Себер ханзадалары (Себер хандары вариҫтары) бер нисә тапҡыр С.х. тергеҙергә ынтылыш яһай (ҡара: Күсем нәҫеле).
Әҙәб.: Т р е п а в л о в В.В. История Ногайской Орды. М., 2002; И с х а к о в Д.М. Введение в историю Сибирского ханства: очерки. Казань, 2006.
Н.А.Мәжитов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 241
СИДЕРИТ, т и м е р ш п а т ы, карбонаттар класы минералы, FeCO3. Магнезит һәм родохрозит (MnCO3) изоморфик рәттәре м‑н өҙлөкһөҙ бәйләнгән, тулы булмаған FeCO3—CaCO3 рәтен барлыҡҡа килтерә. MgCO3 миҡдары б‑са — сидероплезит (30%‑ҡа тиклем), пистомезит (30—50%); марганец б‑са манганосидерит, олигонит айырыла. Кристалдары ромбоэдр, призма, пластинка формаһында. Агрегаттары бөртөклө, тығыҙ, балсыҡлы, тәлгәшле. Төҫө һоро, һарғылт, ҡара, ҡыҙғылт көрән; быяла, мәрүәт кеүек ялтыр. Ҡатылығы 4, тығыҙлығы 3960 кг/м3, йәбешкәклеге камил. Генезисы гидротермаль‑метасоматик, һарҡыуҙан барлыҡҡа килә. Карбонатлы ҡатламдарҙа ҡатлам ятыштарын барлыҡҡа килтерә. Тимер мәғдәндәренең төп минералы. БР‑ҙа Башҡорт мегантиклинорийының аҫҡы һәм урта рифей ултырма ҡатламдарында үҫешкән. С. ҡатлам һәм линза рәүешендәге ятыштары анкерит м‑н һоро тимер мәғдәне ятҡылыҡтарының, ш. иҫ. Туҡан тимер мәғдәне ятҡылығының, Кордон, Евлук, Оло Евлук, Казаковский һ.б. мәғдән сығанаҡтарының (Егәҙе‑Комаров һәм Әүжән мәғдән р‑ндары) окисланыу зонаһынан аҫтараҡ (50 м һәм күберәк тәрәнлектә) осрай. Мәғдән есемдәренең формаһы ҡатлам һәм линза формаһында, ҡалынлығы 5—45 м һәм унан да ашыу.
Н.Н.Ларионов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Туймазы районында яңы һөтсөлөк мегафермаһы төҙөлөүе мөмкинФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Туймазы районында яңы һөтсөлөк мегафермаһы төҙөлөүе мөмкин
Туймазы районында яңы һөтсөлөк мегафермаһы төҙөлөүе мөмкинФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 5 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Туймазы районына эш сәфәре барышында колбаса ризыҡтарын етештереүгә махсуслашҡан «Егетәк» ит комбинатының эше менән танышты.
Һуңғы йылдарҙа Туймазылағы «Сава» ит комбинаты партнеры булған предприятиела күләмле технологик яңыртыу үткәрелде, продукцияның ассортименты ҡаралды. Әлеге ваҡытта сеймалды урындағы ауыл хужалығы етештереүселәренән һатып алалар.
Ит комбинатында ике шәхси малсылыҡ хужалығы бар. «Хәләл» йүнәлешендәге продукция сығарыу өсөн ит эшкәртеү цехын киңәйтә башлағандар.
Рөстәм Хәмитов комбинаттың етештереү биналарын ҡарап сыҡты, ит эшкәртеү мөмкинлектәре, заманса аҙыҡ-түлек исемлегенә баҙар ихтыяжы, предприятиены үҫтереү мөмкинлектәре менән ҡыҙыҡһынды. Директор Олег Удников һүҙҙәренсә, киләсәктә ит, һыйыр һәм йылҡы итенән ризыҡтар һатырға ниәтләйҙәр.
– «Сава» комбинатының яңы хәләл производствоһын ҡараныҡ. Был ошо предприятиеның мөмкинлектәрен файҙаланыу һәм технология йәһәтенән яңы аҙым икәнлеген аңлайбыҙ. Ошоларҙың һәммәһе лә һәйбәт тәьҫир ҡалдыра, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бынан тыш, комбинат һөт ризыҡтарын етештерә башларға ниәтләй һәм яңы, 4,5-5 мең һауын һыйырына иҫәпләнгән ҙур һөтсөлөк фермаһын төҙөү проектын ҡарай. Әгәр килеп сыҡһа, беҙ, әлбиттә, ярҙам итербеҙ.
http://www.bashinform.ru/news/1112480-v-tuymazinskom-rayone-mozhet-poyavitsya-novaya-molochnaya-megaferma/


text:
- Подробности
- Просмотров: 375
ПЕРОВСКИЙ Василий Алексеевич (9.2.1795, Чернигов губ. Почеп а. — 6.12.1857, Таврия губ. Алупка ҡсб, ш. уҡ губернаның Балаклава ҡ. ерләнә), дәүләт һәм хәрби эшмәкәр. Ген.‑адъютант (1833), кавалериянан генерал (1843). Граф (1855). 1812 й. Ватан һуғышында, 1828—29 йй. рус‑төрөк һуғышында ҡатнашыусы. Мәскәү ун‑тын, колонна оҙатыусылар уч‑щеһын (Мәскәү, 1811) тамамлаған. 1811 й. алып рус армияһында. 1828 й. башлап Баш диңгеҙ штабы нач. канцелярияһы директоры. 1833—42 йй. Ырымбур хәрби губернаторы, 1851— 57 йй. Ырымбур һәм Һамар ген.‑губернаторы, бер үк ваҡытта Ырымбур айырым корпусы командиры. Губернатор вазифаһында ихтилалды (1835) баҫтырыуға етәкселек итә, Хиуа походын (1839—40) һәм Коканд походын (1852, 1853) ойоштороп, уларға етәкселек итә. Ырымбур сик һыҙығын нығытыу б‑са саралар үткәрә, башҡ. көтөүлектәрен шәхси биләмәгә биреүҙе тыя, попечителлек һәм стряпчийҙар вазифаһын (ҡара: Идара итеүҙең кантон системаһы) ойоштора; ҡурсаулыҡтар, башҡорт ғәскәре капиталы булдырыу, урман ултыртыу, Ырымбур ҡ. урмансылыҡ һәм игенселек уч‑щеһын асыу, Каруанһарай төҙөү, эре ғәскәри поташ заводы, йылҡы һәм ҡортсолок з‑дтары (уларҙың килеме башҡорт ғәскәре капиталына ингән) асыу инициаторы була; башҡорттарҙың почта йөкләмәһен аҡсалата һалымға алмаштыра, Ырым‑ бур губ. ситтәге уҡыу йорттарында башҡ. балаларына урын биреүгә өлгәшә. 1846 й. алып Рәсәйҙә тоҙ часы ойоштороу б‑са Махсус ком‑т ағзаһы, 1848—51 йй. земство йөкләмәләре ойоштороу б‑са Махсус ком‑т рәйесе. Дәүләт советы (1845 й. алып), Адмиралтейство советы (1847 й. алып) ағзаһы. Бриллиантлы Изге Андрей Первозванный (1855), 4‑се дәрәжә Изге Георгий (1828), бантлы 4‑се дәрәжә Изге Владимир (1812), алмаслы 1‑се (1828) һәм 2‑се (1822) дәрәжә Изге Анна орд., алтын ҡорал (1855) м‑н бүләкләнгән. Башҡ. халыҡ инструменталь көйө “Перовский” уға арналған.
А.С.Аҡъюлов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Август 2017 года » Страница 9
Рауил БИКБАЕВ Фекерҙәр һәм афоризмдар (4.08.2017)
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 7-08-2017, 10:20
Йондоҙнамә (7-13 август)
Махсус бит // 7-08-2017, 10:04
Рәсәй баскетболсылары – донъя чемпионы!
Новости / Спорт // 6-08-2017, 11:00
Рәсәй йыйылма командаһының 19 йәшкә тиклемге баскетболсылары донъя беренселегенең алтын миҙалын яулап, үҙ тарихында тәүгә чемпион
булды.
Италияла уҙған чемпионатта Рәсәй һылыуҙары финалда АҠШ үҫмерҙәрен 86:82 иҫәбенә еңеп, ошо ҙур уңышҡа өлгәште. Быға тиклем беҙҙең ҡыҙҙар өс тапҡыр (1993, 2001, 2015 йылдар) финалда уйнап, юғары урынға күтәрелгәндере булмай. Өсөнсө урынға Канада спортсылары сыҡты....
Табип килгәнсе нимә эшләргә?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 5-08-2017, 12:21
Температура күтәрелһә. Ғәҙәттә, тән температураһының күтәрелеүе теге йәки был ауырыуҙың билдәһе булып тора. Йыш ҡына уға йоғошло сирҙәр: грипп, һалҡын тейҙереү, ҡыҙамыҡ, энтероколит, гепатит, ревматизм һәм башҡа ауырыуҙар сәбәпсе. Температура юғары булғанда сирлене түшәккә ятҡырығыҙ. 38-ҙән юғары булһа, парацетамол эсерәләр. Сульфамид һәм антибиотиктар бирергә ярамай. Йәнә ауырыуға еләк-емеш һуты, сәй эсерәләр. Артыҡ юғары булмағанда йәшелсә ашы, бешкән алма, картуф ашатырға мөмкин....
Эльбрус бәһлеүәндең яңы рекорды
Яңылыҡтар таҫмаһы // 4-08-2017, 14:33
Башҡорт бәһлеүәне, Рәсәйҙең иң көслө кешеһе Эльбрус Ниғмәтуллин бөгөн иртә менән йәнә рекорд ҡуйҙы. Ул Екатеринбург ҡалаһында аэростатты - һауа шарын арҡан менән ергә тартып төшөрҙө.
"Рекорд алдынан мин ай ярым-ике ай самаһы әҙерләндем, парашютсылар, тренажерҙар залына йөрөнөм, - тине ул. - Был минең 16-сы рекорд. Былтыр 300 килограмлыҡ пианиноны 110 метрға күтәреп алып барҙым. Иптәш егет менән бергәләшеп ике ҡатлы коттедж йортто өс метрға шылдырҙыҡ. Керчь портында Ҡырым бәһлеүәне менән 1800 тонналыҡ паромды 20 метрға күсерҙек. Ике йыл элек уңлы-һуллы үрәпсегән арғымаҡтарҙы ҡул менән тоттом. Трамвай, поезд, карап һөйрәгәнем булды".
Эльбрус Хәмит улы майҙаны 2500 куб. метр, күтәргес көсө 350 кг булған һауа шарын «arm over arm» ҡағиҙәһендә 50 метр бейеклектән ергә 2, 5 минут эсендә тартып төшөрҙө....
Тамаҡ ауыртҡанда
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 4-08-2017, 14:16
- Тамаҡты көн дауамында һәр сәғәт һайын 30 процентлы лимон кислотаһы иретмәһе менән сайҡатырға.
- Лимон һуты менән балды бер үк күләмдә алып, бергә ҡушып бутарға. Ошо ҡатнашма менән тамаҡты сайҡатырға. Ҡабығынан әрселгән 2 – 3 лимон киҫәген һура-һура ауыҙҙа тоторға. Процедураны һәр сәғәт һайын ҡабатларға.
- Тамаҡты лимон һуты менән һөртөп торорға. Бының өсөн таяҡҡа уралған мамыҡ тампон ҡулланырға мөмкин. Һуңынан муйынды йылытыу өсөн компресс ҡуйырға....
- Лимон һуты менән балды бер үк күләмдә алып, бергә ҡушып бутарға. Ошо ҡатнашма менән тамаҡты сайҡатырға. Ҡабығынан әрселгән 2 – 3 лимон киҫәген һура-һура ауыҙҙа тоторға. Процедураны һәр сәғәт һайын ҡабатларға.
- Тамаҡты лимон һуты менән һөртөп торорға. Бының өсөн таяҡҡа уралған мамыҡ тампон ҡулланырға мөмкин. Һуңынан муйынды йылытыу өсөн компресс ҡуйырға....
Үәт, ҡыҙыҡ! (4.08.2017)
Әҙәбиәт / Юмор // 4-08-2017, 13:36
Бер егет шәп тиҙлектә мотоциклда китеп бара. Ҡапыл шлемына турғай килеп бәрелә. Ҡошсоҡ шунда уҡ иҫен юғалта. Йомшаҡ күңелле егет уны өйөнә алып ҡайтырға була. Турғайҙы ситлеккә урынлаштыра, эргәһенә икмәк, һыу ҡуйып, өйҙән сығып китә.
Турғай иҫенә килә һәм тирә-яғына ҡарай.
– Тәк-тәк… Икмәк, һыу, ситлек. Йә, Хоҙай, мин бит теге егетте үлтергәнмен!
...
Мәскәүҙә уҡыуым менән ғорурланам
Новости / Мәҙәниәт // 4-08-2017, 12:20
Стәрлетамаҡ актеры нимәгә үкенә?
Быйыл Мәскәүҙең М. Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһы (институты) актер бүлегенә Башҡортостандың һәләтле йәштәре ҡабул ителде. Шул айҡанлы, 2007 йылда был уҡыу йортон тамамлаған, Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры артисы Рәсил СЫНБУЛАТОВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.
...
Быйыл Мәскәүҙең М. Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһы (институты) актер бүлегенә Башҡортостандың һәләтле йәштәре ҡабул ителде. Шул айҡанлы, 2007 йылда был уҡыу йортон тамамлаған, Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры артисы Рәсил СЫНБУЛАТОВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.
...
Япония, Франция һәм АҠШ
Новости / Спорт // 4-08-2017, 12:05
Мунса индем сабынып...
Экономика / Үҙ эшеңде башла! // 3-08-2017, 14:22
[/aviable]


text:
Абдуллин Булат Фәтих улы 1944 йылда Башҡорт Үргене ауылында тыуған. Үрген урта мәктәбен 1960 йылда тамамлай, шул уҡ йылда Башҡорт дәүләт университетының физика-математика факультетына уҡырға инә.
1965 йылда БДУ-ны тамамлағас, Иҫәнғол урта мәктәбенә уҡытыусы булып эшләй башлай.
1971 йылда БДУ-ла кесе ғилми сотрудник булып эшләй.
1973 йылдан башлап хәҙерге көнгә тиклем Башҡорт дәүләт педагогия институтында дөйөм физика кафедраһында эшләй. Хәҙерге һаҡында ул кафедраның өлкән уҡытыусыһы.
1980 йылда Н.С.Курнаков исемендәге дөйөм һәм неорганик химия институты эргәһенән аспирантура тамамлай һәм кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Кристаллохимия, кристаллофизиканың хәҙерге проблемалары менән шөғөлләнә. Ул 20-нән артыҡ ғилми статьялар авторы.
Абдуллин Булат Фәтих улы 1944 йылда Башҡорт Үргене ауылында тыуған. Үрген урта мәктәбен 1960 йылда тамамлай, шул уҡ йылда Башҡорт дәүләт университетының физика-математика факультетына уҡырға инә.


text:
Республика парламенты Башҡортостан башлығына килгән мөрәжәғәттәрҙе өйрәнеүгә ҡушыла — Константин Толкачев
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт — Йыйылышы Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев «Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов менән һөйләшеү»гә үҙ фекерен белдерҙе.
«Республика халҡының Башҡортостан башлығы менән ошондай форматта аралашыуы сираттағы тапҡыр иҡтисад, социаль именлек, экология, тораҡ пункттарҙы төҙөкләндереү өлкәһендәге иң сетерекле мәсьәләләрҙе асыҡларға мөмкинлек бирҙе, — тине Константин Толкачев. — Ҡатмарлы, киҫкен темалар ҙа аҙ булманы, ләкин республика Башлығы бөтә һорауҙарҙа ла компетентлыҡ күрһәтте, уларҙың һәр береһенә яуап бирҙе, булған проблемаларҙы хәл итеү юлдарын билдәләне. Рөстәм Хәмитов граждандарҙың һәр мөрәжәғәтен иғтибарға алыуға, ғәмәлгә ашырыуға етди ҡарай».
Республика башлығының «ҡыҙыу элемтәһе»нә 10 меңдән ашыу мөрәжәғәт килеүе бер аҙ һағайта, тип билдәләне Константин Толкачев.
«Был кешеләрҙең үҙ проблемаларын башҡа ысул менән хәл итә алмауы һәм төбәк башлығына мөрәжәғәт итергә мәжбүр булыуы хаҡында һөйләй. Урындарҙа эшләгәндәр өсөн был сигнал булып тора, — халыҡтың мөрәжәғәттәренә иғтибарлыраҡ ҡарарға кәрәк», — тине төбәк парламенты спикеры.
Республика Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Башҡортостан Башлығына килгән мөрәжәғәттәрҙе өйрәнеүгә ҡушыла, тип билдәләне ул.
«Ҡайһы бер мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн закон сығарыу характерындағы саралар талап ителеүе мөмкин. Депутаттар бындай эшкә әҙер», — тине Константин Толкачев.
http://www.bashinform.ru/news/1147376-parlament-respubliki-podklyuchitsya-k-izucheniyu-obrashcheniy-k-glave-bashkortostana-konstantin-tolk/


text:
- Подробности
- Просмотров: 338
ЙӨРӘК ЕТЕШҺЕҘЛЕКТӘРЕ, йөрәк һәм унан башланған эре ҡан тамырҙарының урын торошонда һәм морфологик структураһында (клапандар, тишектәр, ҡыуышлыҡтар араһындағы бүлгеләр) норманан ситкә тайпылыштар. Й.е. тыумыштан булған, тормошта барлыҡҡа килгән һ.б. төрҙәргә айырыла. Тыумыштан булған Й.е. сәбәптәре: яралғы хасил булған ваҡытта эске (нәҫелдән бирешеүсәнлек) һәм тышҡы — физик (ионлаштырыусы нурҙар), химик (ҡайһы бер химик матдәләр, күҙәтелеп‑тикшерелеп тормайынса дарыуҙар ҡулланыу, алкоголизм, тәмәке тартыу һ.б.) һәм биол. (ҡыҙылса, грипп, цитомегаловирус инфекцияһы һ.б.) факторҙар тәьҫире; тормошта барлыҡҡа килгән Й.е. — ревматизм, инфекциялы эндокардит, атеросклероз, миокард инфаркты, тоташтырғыс туҡыма ауырыуҙары, травмалар һ.б. Төп симптомдары: тын ҡыҫылыу, йөрәк тулауы, физик көсөргәнештә тиҙ арыу, йөрәк ауыртыу, балаларҙың физик үҫешендә тотҡарлыҡ һ.б. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: йөрәк етешмәүсәнлеге, аритмиялар, тромбоэмболиялар һ.б. Диагностика өсөн клиник, мед.‑генетик һәм инструменталь тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау: үҙ ваҡытында эшләнелгән хирургик коррекция, симптоматик терапия. Башҡортостанда тыумыштан булған Й.е. коррекциялау б‑са эшләнгән операциялар һаны: 2009 й. — 394, 2010 — 416, 2011 — 443; тормошта барлыҡҡа килгән Й.е. ошоға ярашлы — 296; 302 һәм 342. 20 б. 50‑се йй. БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) Е.Н.Третьякова етәкс. балаларҙа ревматологик Й.е. этиологияһы һәм патогенезы тикшерелә. Тыумыштан булған Й.е. һәм тормошта барлыҡҡа килгән Й.е. коррекциялау б‑са беренсе уңышлы операциялар Н.Ғ.Ғатауллин тарафынан эшләнә. 60—70‑се йй. балаларҙа ревматологик тормошта барлыҡҡа килгән Й.е. алдан иҫкәртеү ысулдары эшләнә (С.Е.Беляев, Л.Д.Ғатауллина), эшләп торған йөрәкте хирургик дауалау ысулдары камиллаштырыла (Ғатауллин, Р.П.Козленко). 1976 й. алып Өфөнөң 6‑сы дауаханаһында гипотермия шарттарында асыҡ йөрәктә, 1978 й. — яһалма ҡан әйләнеше урынлаштырылғанда (Ю.Б.Ионис, Р.Ф.Мөхәммәтрәхимов, Ф.Ф.Мөхәмәтрәхимов, Ф.Я.Яруллина) тыумыштан булған Й.е. коррекциялау б‑са операциялар эшләнә. 90‑сы йй. башлап Й.е. диагностикалау ысулдары, хирургик ярҙам ойоштороу камиллаштырыла, Й.е. м‑н ауырыусыларҙы диспансерлаштырыу үткәрелә, операцияларҙың оҙаҡ ваҡыт уҙғандан һуң һөҙөмтәләре тикшерелә (Г.З.Ғүмәрова, А.А.Евсюков, Козленко), хирургик дауалау һәм өҙлөгөүҙәрҙе алдан иҫкәртеү ысулдары камиллаштырыла (Евсюков, В.В.Плечев, Н.Ғ.Сибәғәтуллин, В.А.Сурков). 2001 й. алып Респ. кардиология диспансерында кескәй йәштәге балаларҙа яһалма ҡан әйләнеше шарттарында, 2002 й. башлап яңы тыуған балаларҙа Й.е. булғанда (Д.В.Онегов, Сурков) операциялар башҡарыла. Тыумыштан Й.е. булған балаларҙы реабилитациялау (А.А.Исмәғилева, Р.Р.Раянова) һәм мед. ярҙамын ойоштороу ысулдары (Р.Н.Вәлиева, В.А.Малиевский, С.Ш.Мырҙабаева) камиллаштырыла, кескәй, ш. иҫ. яңы тыуған балаларҙа, тыумыштан булған Й.е. асыҡлау һәм диспансер күҙәтеүе б‑са компьютер программалары төҙөлә (Онегов, Р.В.Рәхмәтуллина, Сибәғәтуллин, Л.Р.Шәйбәкова).
В.А.Сурков
Тәрж. М.М.Хәйҙәров


text:
- Подробности
- Просмотров: 255
ТӨЙЛӘН, Д ө й л ә н, йылға, Дим й. һул ҡушылдығы. Дәүләкән р‑ны Ҡоръятмаҫ а. төньяҡ‑көнсығышҡа 2 км, Асылыкүлдән көньяҡҡа табан 4 км алыҫлыҡта башлана. Дәүләкән һәм Әлшәй р‑ндары буйлап төньяҡ‑көнбайыштан көньяҡ‑көнсығышҡа ҡарай аға һәм Дим й. (тамағынан 195 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 51 км, басс. майҙаны 425 км2. Башлыса ҡар һыуы м‑н туйына. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы 1,3 м3/с. Йылға басс. Бөгөлмә‑Бәләбәй ҡалҡыулығының көнсығыш битләүендә урынлашҡан. Ландшафы ҡараһыу һоро урман тупрағындағы һәм йыуылған ҡара тупраҡтағы болонло далаларҙан һәм ҡоро болондарҙан тора. Басс. яҡынса 17%‑ын урман ҡаплаған. Дәүләкән р‑ны Ахун а. эргәһендә йылғала һыуһаҡлағыс төҙөлгән. Иң ҙур ҡушылдыҡтары: Ташлы, Ҡатай (икеһе лә — уң).
В.А.Загорский
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
- Подробности
- Просмотров: 489
ДАРУҒА, 16—18 бб. аҙ. (башҡа мәғлүмәттәр б-са, 13—18 бб.) Урал‑Волга буйында адм.‑терр. берәмек. Ҡайһы бер ғалимдар (И.Ғ.Аҡманов, Р.Ғ.Буканова, Ә.Н.Усманов) фекеренсә, Башҡортостан терр‑яһының Д. бүленеше 13 б. алып билдәле, Д. исеме һалымдар йыйыусының вазифаһы, һуңынан Монгол империяһы һәм Алтын Урҙала адм.‑терр. берәмек исеменән килеп сыҡҡан. Н.А.Гурвич, Р.Г.Игнатьев, В.В.Трепавлов һ.б. фекеренә ярашлы, Д. барлыҡҡа килеүе — 16 б. 70‑се йй., П.И.Рычков б‑са 17 б. 30‑сы йй. ҡарай. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң Өфө өйәҙе терр‑яһы Ҡазан даруғаһына, Нуғай даруғаһына, Себер даруғаһына һәм Уҫы даруғаһына бүленә. Д. исемдәре нигеҙенә Өфө өйәҙенең тышҡы сиктәренә йәнәш ятҡан геогр. объект атамалары: Ҡазан, Уҫы, Нуғай далаһы һәм Себер, йәки Башҡортостан терр‑яһының Ҡазан ханлығы, Нуғай урҙаһы һәм Себер ханлығы араһындағы бүленеше һалынған. Д. аныҡ ҡына терр. бүленеше булмаған, уларҙың сиктәре үҙгәреп торған. Д. улустарға бүленгән; 18 б. 30‑сы йй. аҙ. Д. м‑н идара итеү өсөн баш старшина вазифаһы булдырылған. Д. 18 б. аҙ. Ырымбур губернаһын өйәҙҙәргә бүлеү һәм идара итеүҙең кантон системаһын индереү барышында бөтөрөлә.
Әҙәб.: Асфандияров А.З. Башкирия после вхождения в состав России (вторая пол. 16 — первая пол. 19 в.). Уфа, 2006.
М.Г.Муллағолов, Ә.З.Әсфәндиәров
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 263
САФИН Ирек Әхмәт улы (15.6.1932, ТАССР‑ҙың Әлмәт р‑ны Мәмәт а. — 23.1.2004, Өфө), хирург. Мед. ф. д‑ры (1987), проф. (1989). БР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1999), БР‑ҙың атҡ. табибы (1993). БДМИ‑ны тамамлағандан һуң (1957) 1961 й. тиклем Мишкә район дауаханаһында (1958 й. алып баш табип), 1963 й. башлап Респ. клиник дауаханаһында (1964 й. алып бүлек мөдире) эшләй. 1971 й. башлап БДМУ‑ла (1985—97 йй. дөйөм хирургия каф. мөдире). Фәнни эшмәкәрлеге бауырҙың диффуз ауырыуҙары этиологияһын һәм патогенезын өйрәнеүгә, хроник вируслы гепатитты һәм бауыр циррозын, бауырҙың сығанаҡлы ауырыуҙарын һәм травматик зарарланыуын аллотрансплантаттар файҙаланып, хирургик дауалауҙың патогенетик ысулдарын эшләүгә һәм диагностикаһын камиллаштырыуға, эренле хирургия һәм гастроэнтерологияла хирургик патология мәсьәләләренә арналған. С. ҡатнашлығында бауырҙың диффуз ауырыуҙары булғанда артериализациялау һәм регенерацияны стимуляциялау ысулдары эшләнгән. БР‑ҙа тәүге тапҡыр хирургик гепатология һәм лазер мед. респ. үҙәктәрен ойоштора һәм етәкләй. 300‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Хирургическое лечение повреждений печени. Уфа, 1997 (авторҙ.); Современная диагностика и хирургическое лечение опухолей надпочечников. Уфа, 2004 (авторҙ.); Хирургия печени и желчных путей. Ростов н/Д, 2007 (авторҙ.).
М.Ә.Нартайлаҡов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Шәмбелә Өфөлә тәүге дөйөм ҡала өмәһе уҙғарыла.
Сарала ҡарҙы таратыу, боҙ ватыу, сүп-сар йыйыу күҙаллана. Көндәр йылыныу менән газондарҙы ҡаҙырға, ағас олондарын аҡларға, былтырғы үләнде сабырға, биләмәләрҙе тәртипкә килтерергә тура киләсәк. Өмәләр ай аҙағына тиклем дауам итәсәк.
Ҡала хакимиәтендә хәбәр итеүҙәренсә, Непейцев дендропаркында, Якутов исемендәге паркта, Еңеүҙең 50 йыллығы скверында һәм Салауат Юлаев исемендәге баҡсала айырыуса ҙур өмә көтөлә. Бындай саралар шулай уҡ “Ҡашҡаҙан”, Нефтехимиктар парктарында, Баландин бульварындағы һәм М. Рыльский урамындағы скверҙарҙа ойоштороласаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 251
ТОРНА БОРСАҒЫ (Lathyrus), ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. 100‑ҙән ашыу төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә, Урта диңгеҙ буйында, Көньяҡ Америка тауҙарында һәм Төньяҡ Африкала таралған. Башҡортостанда 10 төрө — аҡһыл Т.б., болон Т.б., яҙ Т.б. һ.б. үҫә. Күп һәм бер йыллыҡ үләндәр. Һабаҡтары төҙ йәки үрмәле, йышыраҡ йығылыусан, бейеклеге 15—150 см. Япраҡтары ишле ҡауырһын һымаҡ, йәшел тарбаҡлы мыйыҡса, ос йәки сәнске м‑н тамамланыусы 1 йәки бер нисә пар япраҡсаһы бар. Япраҡ ҡолаҡсындары эре, япраҡ формаһында. Сәскәләре күбәләк тибында, эре, зәңгәр, шәмәхә, аҡ, һары, ҡыҙғылт төҫтә, яңғыҙар йәки күп сәскәле суҡ һымаҡ сәскәлектәрҙә урынлашҡан. Апр.—авг. сәскә ата. Емеше — ҡуҙаҡ, июнь—сент. өлгөрә. Болондарҙа, урман аҡландарында һәм ситтәрендә, урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтар араһында үҫә; сәсеүлек Т.б. культураға индерелгән. Борсаҡ һымаҡ Т.б., болон Т.б. һ.б. республиканың бөтә терр‑яһында таралған; аҡһыл Т.б. Башҡортостандың Урал алдында, Литвинов Т.б., урман Т.б. һ.б. шулай уҡ Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында үҫә. Декоратив үҫемлектәр, мал аҙығы үҫемлектәре, баллы үҫемлектәр. Бүлбеле Т.б. — ашарға яраҡлы үҫемлек. Яҙ Т.б., болон Т.б., борсаҡ һымаҡ Т.б. составында витаминдар, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
Л.М.Абрамова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
«Һылыуҡай-2018» конкурсы еңеүсеһе бүләк ителгән «Лада Гранта» автомобиленә ултырҙы
Өфөләге «Луидор» ГАЗ автоүҙәгендә «Һылыуҡай-2018» республика телевизион конкурсы еңеүсеһе Әлфинә Кашаповаға төп бүләк – «Лада Гранта» автомобилен тапшырҙылар. Республиканың төп һылыуҡайы конкурстың генераль бағыусыларынан бүләкте Халыҡ ижады үҙәге генераль директоры Артур Әлибәковтың ҡулынан алды.
20 йәшлек Әлфинә Кашапованың водитель таныҡлығы ла бар, әммә руль артында тыуған Әлшәй районы буйлап ҡына йөрөгән. Әлфинә Өфө юлдарындағы транспорт ағымын да еңеп сығыр тип ышана, сөнки «Лада Гранта» – ул ысынлап та халыҡ автомобиле.
«Һылыуҡай-2018» республика башҡорт гүзәлдәре телевизион бәйгеһе милли ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һәм йолаларҙы, башҡорт ҡыҙҙарының матурлығын һәм рухи-әхлаҡи ҡиммәттәрен пропагандалау, ижади һәләттәрен асыу, йәштәрҙе төрлө ижади эшмәкәрлек төрҙәренә йәлеп итеү маҡсатында март айында уҙғарылды. Быйыл конкурс Ғаилә йылына һәм 2020 йылдағы Бөтә донъя Фольклориадаһына арналды. Төп таж өсөн Өфөнән, Мәскәүҙән, Әлшәй, Ауырғазы, Балаҡатай, Бишбүләк, Бөрйән, Ейәнсура, Ҡыйғы, Көйөргәҙе райондарынан 12 финалист көрәште. Тәүгә Гран-при яулаусы бүләккә автомобиль алды.


text:
- Өйҙә
- Университеттар
- Нефть Институты
Нефть Институты
The Petroleum Institute Details
- Ил : Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре
- Ҡала : Абу-Даби
- Йәғни : ПИ
- Нигеҙләнгән : 2000
- Студенттар (ок.) : 1000
- Онотмағыҙ discuss The Petroleum Institute
Күҙәтеү
" Нефть Институты (ПИ) был инженер университеты урынлашҡан САС Әл-Нахал, Абу-Даби, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре, тәҡдим төрлөлөк инженер дәрәжәләге финанслана һәм консорциумы милли һәм халыҡ-ара нефть компаниялары. Маҡсаты Учреждение эшсәнлеген тәьмин итеү тора урындағы нефть һәм газ сәнәғәте менән инженера.
Р ойошторолған 2000 Мәрһим бер ҡасанда уның етәкселегендә Высочество Шейх Халифы Бән Аида Әл Нахайян, правитель Абу-Даби президенты һәм берләшкән ғәрәп әмирлектәренең. Ул финанслана һәм управлять консорциумы биш эре нефть компаниялары: Компания adnoc присоединиться, Роял Датч Шелд, ВР, Дөйөм С. А., һәм Японияның нефть үҫтереү компанияһы, дочерняя компанияһы "ИНЕК". Университет менән хеҙмәттәшлек итә түбәндәге университеттары: Колорада тау мәктәбе (ТМ), Johannes Kepler Universitat Linz, Университет штатының Мэриленд, Университет Миннесота, " Университет Техас штаты " Остин, Университет Райс һәм ҡытай теле нефть Университеты.
ПРР допустил үҙ беренсе көҙөн студенттарҙы 2001. Хәҙерге, өсөн 800 студенттар һәм ир-ат 100 студент уҡый береһендә түбәндәге биш дисциплинала: Машина төҙөлөшө, Нефть Машина Төҙөлөшө, Электротехника, Химия, Машина Төҙөлөшө, Нефть Гена,Фән тураһында полимер һәм материаловедение.
Нефть Институты, шулай уҡ, тәҡдим итә программаһы дәрәжәләге сығарыу уҡыусыһы.
Университет нефть институты һәм фәнни-тикшеренеү үҙәге (ПИ) ойошторолған Абу-Даби, баш ҡалаһы Берләшкән ғәрәб әмирлектәренең 2001 маҡсаты менән ойошторолған институты донъя дәрәжәһендәге ике мәғариф һәм инженер энергетика тармағы фәнни тикшеренеүҙәр. Хәҙерге ваҡытта күп ПИ 2000 студенттар һәм аспиранттар, өсөн 200 факультет, һәм бик тиҙ булды, әйҙәп барыусы белем биреү һәм тикшеренеү учреждениеһы " ближвосгосторг регионда. Иғәнәселәр һәм партнерҙар инә ЯҠ дәүләт нефть компанияһы Абу-Даби (Компания adnoc присоединиться) һәм дүрт эре халыҡ-ара нефть компаниялары үҙ эсенә алған ВР, Японияның Нефть Үҫтереү Компанияһы, Shell һәм Total. Кампус эйә заманса уҡыу-уҡытыу лабораторияларында һәм уҡыу бүлмәләре, һәм бер аҙҙан оло буласаҡ фәнни үҙәге, тикшеренеү үҙәге ПИ (PIRC) асыу планлаштырыла 2016.
Мәктәп / Колледж / Бүлектәр / Курс / Факультетын
- Academic Bridge Program
- Фән һәм сәнғәт колледжы
- Химия, Машина Төҙөлөшө
- Электротехника
- Машина төҙөлөшө
- Нефть Машина Төҙөлөшө
- Нефть Гена
История
- 2000, PI founded by Emiri decree under the direction of H.H. Sheikh Khalifa bin Zayed Al-Nahyan
- 2001, admitted first class of 139 male undergraduate students
- 2005, first cohort of male students graduated
- 2006, admitted first class of 104 female undergraduate students
- 2007, master’s degree programs started with 46 male and female students
- 2009, full accreditation for undergraduate programs by the Commission for Academic Accreditation (САА)
- 2010, Gas Processing and Materials Science Research Center (GRC) launched
- 2012, first cohort of female students graduated
- 2012, USA based Accreditation Board for Engineering and Technology (АБЕТ) granted accreditation to five engineering and applied sciences programs
- 2014, Re-Licensure of the Institute by the CAA
Һеҙ телһеҙме discuss The Petroleum Institute ? Теләсә ниндәй һорау, комментарийҙар йәки аңлатмалар
Поделите был файҙалы мәғлүмәт менән дустар
The Petroleum Institute reviews
Join to discuss of The Petroleum Institute.
РӘХИМ ИТЕГЕҘ, ИҒТИБАР ИТЕГЕҘ: Журнал EducationBro бирә һеҙгә мөмкинлеге прочитать тураһында мәғлүмәт, вуздарҙа 96 теле, әммә беҙ һорайбыҙ, ҡәҙер-хөрмәт итергә, бөтә ихтилалсылары фикерләр һәм үткәреү инглиз телендә.


text:
Газета "Йәшлек" » Конкурстар » Йәшлек гүзәле » Ралина БУРАНҒОЛОВА
Ралина БУРАНҒОЛОВА
Баймаҡ районының Ишей ауылында тыуып үҫкән.
Бала сағынан бейергә, һүрәт төшөрөргә ярата, шулай уҡ йырларға ла маһир. Тыуған ауылында һәм Баймаҡта мәктәптә уҡыған, хәҙер иһә Өфөлә парикмахер һөнәре буйынса белем ала.
Хыялы – сәхнәлә “йондоҙ” булып балҡыу. Шуға күрә лә тормошон музыкаға һәм бейеүгә арнарға теләй.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Һүҙбәйләнеш
Һүҙбәйләнеш (рус. Словосочета́ние) — ике йәки бер нисәһүҙҙең мәғәнәләре буйынса бәйләнеше. Улар һөйләмдән айырмалы булараҡ, бер бөтөн уйҙы аңлатмайҙар. Улар айырым һүҙҙәр кеүек, һөйләмде барлыҡҡа килтереүҙә ҡатнаша.
Ҡайһы бер осраҡтарҙа айырым һүҙҙәр менән һүҙбәйләнештәр ҙә, һөйләмгә хас интонацияны алып, һөйләм булып хеҙмәт итә. Мәҫәлән. Төн... Өй эсе ҡараңғы. Кескәй генә тәҙрәләр. Уның да яртыһы ҡарындыҡ менән ҡапланған. (З. Биишева.)
Йөкмәткеһе
Һүҙбәйләнештәрҙең яһалыу юлдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һүҙбәйләнештәр ике төрлө юл менән яһала.
- 1. Теҙмә. Улар тиң булалар. Бер - береһенә буйһонмайҙар. Айыу менән бабай, йылыға һәм яҡтыға, яҙ менән йәй, йылы, матур, йомарт һәм шәфҡәтле.
- 2. Эйәртеүле. Эйәртеүле бәйләнештә һүҙҙәр бер- береһенә тиң булмайҙар: береһе икенсеһенә буйһоноп, уны асыҡлап килә, шуға күрә береһен эйәреүсе, икенсеһен эйәртеүсе йәки төп һүҙ тип йөрөтәләр. Мин яһайым. Байрасҡа күсте. Ҡыҙыл байраҡ.Ҡаланың баҡсаһы.
Эйәртеүле бәйләнештең төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ярашыу.
- Башҡарылыу.
- Йәнәшәлек.
- Һөйкәлеү.
Нығынған һүҙбәйләнештәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡайһы бер һүҙбәйләнештәр, телдә бик оҙаҡ ҡулланыла торғас, нығынып китәләр. Шуға күрә уларҙың мәғәнәһе тарая, бер һуҙҙең генә мәғәнәһен белдерә башлай. Мәҫәлән: берҙе биш итеү, йәғни арттырып һүҙенең мәғәнәһен белдерә.
Һүҙбәйләнеш һәм ҡушма һүҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡайһы бер һүҙбәйләнештәр, бер предметты аңлатып, ҡушма һүҙгә әйләнгән. Мәҫәлән: өс тирәк һүҙбәйләнеше, бер колхозға исем итеп бирелгәс, һүҙбәйләнештән ҡушма һүҙгә әйләнгән.
[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ә. М. Аҙнабаев, С.А. Таһирова Әсә теле дәреслеге, 7 класс Өфө- 2009 йыл.
- М.Ғ. Усманова. Башҡорт теле грамматикаһы.Өфө -2007 йыл, 111 бит


text:
Башҡортостанда Урал форумында финанс өлкәһенең мәғлүмәти именлеге тикшереләФото: автор
Башҡортостанда Урал форумында финанс өлкәһенең мәғлүмәти именлеге тикшерелә
Башҡортостанда Урал форумында финанс өлкәһенең мәғлүмәти именлеге тикшереләФото: автор
ӨФӨ, 2018 йыл, 13 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандың Әбйәлил районында, «Яҡтыкүл» курорты биләмәһендә, «Финанс өлкәһенең мәғлүмәти именлеге» Урал форумы асылды.
Йыл һайын уҙғарылған форумдың инициаторы – Рәсәй Хөкүмәте аппараты, Дәүләт Думаһы, Рәсәй Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы, Эске эштәр министрлығы, Федераль именлек хеҙмәте, Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар буйынса федераль хеҙмәт, Федераль элемтә агентлығы һәм Рәсәй ФСТЭК идаралығы булышлығында Рәсәй банкы.
«Ошо йылдар эсендә Урал форумы мәғлүмәти именлек өлкәһендә абруйлы экспорт майҙансыҡҡа әйләнде. Нәҡ мәғлүмәти именлек һанлы иҡтисад үҫешенең төп факторҙарының береһе булып тора», — тип билдәләне Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов. Уның мөрәжәғәтен бөгөн асылған юбилей форумында ҡатнашыусыларға уҡып ишеттерҙеләр.
«Хәүефһеҙлек, мәғлүмәти именлек системаһының тотороҡло эше стратегик тәғәйенләнешкә эйә. Электрон документтарҙың ситкә китеүе бөтәбеҙ өсөн дә бик ҡаты эҙемтәләргә килтереүе мөмкин», — тип форумда белдерҙе Рәсәй банкы рәйесе урынбаҫары Дмитрий Скобелкин.
Тотош 2017 йылда «Кобальт Страйк» енәйәтсел төркөмдөң кәмендә 21 һөжүме теркәлгән. Тик 11 һөжүме уңышлы булған. Урланған аҡса 1,156 миллиард һумдан артҡан. Ошондай мәғлүмәттәрҙе форумда Дмитрий Скобелкин уҡып ишеттерҙе.
Уның һүҙҙәренсә, яҡын ваҡытта Рәсәй банкының Мәғлүмәти именлек департаменты булдырыласаҡ. Ул финанс ойошмаларҙың кибертотороҡлолоҡ компетенциялары үҙәге буласаҡ.
Бынан тыш, быйыл Рәсәй банкы мәғлүмәти именлек буйынса милли стандарттар проектын әҙерләргә ниәтләй. Уларҙың береһе 2019 йылдың 1 июлендә ғәмәлгә инә. Был милли стандарт финанс-кредит өлкәһе ойошмаларында мәғлүмәтте һаҡлау алымын билдәләйәсәк.
Тағы ла бер йүнәлеш – киберименлек белгестәрен әҙерләү системаһын камиллаштырыу. Шулай уҡ яҡын ваҡытта бындай белгестәрҙе әҙерләү буйынса һөнәри стандарт уйлап сығарыу эше алып барыласаҡ, тип өҫтәне Рәсәй банкы рәйесе урынбаҫары.
Урал форумы үҙ эшен 16 февралгә саҡлы дауам итәсәк.
http://www.bashinform.ru/news/1116212-v-bashkirii-na-uralskom-forume-obsuzhdaetsya-informatsionnaya-bezopasnost-finansovoy-sfery/


text:
Байрамдар / Хаттар / Яңылыҡтар
[/related-news]
"Йондоҙло" балалар баҡсаһында һабантуй
Баҫылды : 25-05-2018, 20:01 |
Рубрика: Байрамдар / Хаттар / Яңылыҡтар
Просмотров: 126
"Аҡбуҙат"та баҫылған: 05-2018
Рубрика: Байрамдар / Хаттар / Яңылыҡтар
Исеме:
Автор: Юлиә Алғошаева
Район: Баймаҡ ҡалаһы
Ауыл:
Рәссам:
"Йондоҙло" балалар баҡсаһында һабантуй
Баймаҡ ҡалаһының Йондоҙло балалар баҡсаһында милли йолаларға бай булған күркәм байрам - Һабантуй булып үтте.
Был байрам Баймаҡ ҡалаһының 80 йыллығына арналды.
Балалар бергәләшеп боронғо уйындар уйнанылар, төрлө йолалар башҡарҙылар, йырланылар, бейенеләр. Тоҡ менән һуғышыу ҙа, сүлмәк һуғыу ҙа, һыу ташыу ҙа, аттарҙа ярышыу ҙа, арҡан тартышыу, күҙ бәйләп бүләктәр ҡырҡып алыу ҙа булды был байрамда. Таған аҫып бутҡа бешереп, ата - әсәләр ярҙамында әҙерләнгән тәмлекәстәр менән самауыр сәйе эстеләр. Байрамды, башҡорт теле түңәрәген алып барыусы тәрбиәселәр бик күңелле алып барҙылар.
Байрам барышында балаларҙа тирә яҡ мөхиткә һаҡсыл ҡараш, тыуған илгә, милли йолаларға хөрмәт, һөйөү тәрбиәләнде.
Юлиә Алғошаева
05-2018
Теги[related-news]
Похожие новости
-
{related-news}
АРХИВ ЖУРНАЛОВ
УВАЖАЕМЫЙ ПОСЕТИТЕЛЬ, МЫ РАДЫ, ЧТО ВЫ У НАС В ГОСТЯХ.
ВЫ МОЖЕТЕ ПРИСЛАТЬ СВОИ МАТЕРИАЛЫДЛЯ ПУБЛИКАЦИИ.
ВЫ МОЖЕТЕ ПРИСЛАТЬ СВОИ МАТЕРИАЛЫДЛЯ ПУБЛИКАЦИИ.
ПОДПИСАТЬСЯ
введите свой email


text:
- Подробности
- Просмотров: 538
КЕМБРИЙ АЛДЫ, протозой, криптозой, фанерозойҙан алда булған Ерҙең геол. тарихындағы бик ҙур этап. Ер ҡабығының боронғо ҡатлауҙарын һәм уларҙың барлыҡҡа килеү ваҡытын кәүҙәләндерә. Яҡынса 3,5 млрд йыл дауам итә. 1838 й. А.Седжвик тарафынан айырып күрһәтелә. Ике акротемаға бүленә: аҫҡы К.а. — архей һәм өҫкө К.а. — протерозой. Төрлө дәрәжәлә метаморфланған ултырма һәм магматик ҡатламдарҙан тора. К.а. тереклек барлыҡҡа килә, зәңгәрһыу йәшел ылымыҡтарҙың йәшәүе арҡаһында атмосферала әкренләп кислородтың күләме арта. К.а. үҫемлектәр булыуын һатҡы, баҡал, ҡытау свиталары, өҫкө К.а. минйәр һәм уҡ свиталары ултырмаларында осраған ылымыҡлы ҡатлам ҡалдыҡтары (строматолиттар, микрофитолиттар) һәм йәше 3,5 млрд йылдан ашыу булған карбонат ултырмаларындағы органик углерод раҫлай. К.а. һөлдәле фауна булмай, һуң К.а. (вендта) Metazoa һөлдәһеҙ организмдары табыла. Башҡортостандың платформалы өлөшөндә К.а. тоҡомдары 1200—5500 м тәрәнлектә скважиналар м‑н асылған (62‑се Ҡабаҡ скважинаһы). Башҡорт мегантиклинорийының һәм Уралтау зонаһының күпселек өлөшөн ҡаплаған К.а. ҡатламдары м‑н барит, магнезит, тимер мәғдәне, саф алтын, полиметалл, флюорит һәм төҙөлөш материалдары ятҡылыҡтары бәйле.
В.И.Козлов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Өфө полицияһы ялған дауалаусыны һәм ошо енәйәттә ҡатнашы булған ҡатынды эҙләй
Өфө полицияһы ялған дауалаусыны һәм ошо енәйәттә ҡатнашы булған ҡатынды эҙләй Фото: Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфө полицияһына мутлашыусылар тоҙағына эләккән ҡатындан хәбәр килде. Енәйәтселәр күҙ тейеүҙе дауалау ниәте менән уның миллион һумдан ашыу аҡсаһын урлаған.
Зыян күреүсе һүҙҙәренсә, урамда таныш булмаған ҡатын уға күҙ тейгәнлеге һәм уны тиҙ арала бөтөрөү кәрәклеге хаҡында әйтә. Ошо мәлдә уның эргәһенә тағы бер ҡатын килеп, үҙенең «таҙарыныуы» тураһында һөйләй һәм ялған дауалаусыға рәхмәт уҡый башлай. «Йоланы» башҡарыу өсөн мутлашыусы иртәгәһенә осрашырға тәҡдим итә һәм тауыҡ йомортҡаһын килтерергә ҡуша.
Тылсымлы ғәмәл барышында ул йомортҡаны ҡулъяулыҡҡа төрә, уны асҡас, пенсионер ҡатынға йомортҡалағы ҡыҙыл тапты күрһәтә. Был, йәнәһе лә, бик ныҡ күҙ тейгән тигәнде аңлата. Шунан һуң мутлашыусы ритуалды тамамлау өсөн аҡса йыйып, төнгө сәғәт 12-лә зыяратҡа алып барырға кәрәк, тип хәбәр һала. Ялған клиент аҡсаны аферисткаға тапшырырға тәҡдим итә. Ҡатын, мутлашыусыларға ышанып, миллион һумдан ашыу аҡсаһын йоланы башҡарған «дауалаусыға» килтереп бирә. Икенсе көндө осрашыуға бер кем дә килмәй. Шунда ғына пенсионер ҡатын үҙенең алданыуын аңлай.
«Мутлыҡ» статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған.
Полиция ике ҡатынды эҙләй. Беренсеһе — 55 йәштәрҙә, буйы 160 сантиметр, ныҡлы кәүҙәле, ҡара сәсле, ҡара күҙле. Енәйәт ҡылған мәлдә ҡара пальто, бәйләнгән башлыҡ һәм итек кейгән булған.
Икенсеһе лә 55 йәштәрҙә, буйы 155 сантиметр тирәһе, ныҡлы кәүҙәле, күҙҙәре йәшел йәки зәңгәр төҫтә. Ҡара дубленка, бәйләнгән башлыҡ һәм ҡара итек кейгән.
«Әгәр ҙә һеҙ уларға оҡшаған кешеләрҙе күрһәгеҙ йәки уларҙың ҡайҙалығын белһәгеҙ, 02, 279-39-02, 237-19-60, (347) 237-63-04, 279-53-42 телефондары буйынса шылтыратыуығыҙҙы һорайбыҙ. Полиция граждандарҙы таныш булмаған кешеләргә ышанмаҫҡа саҡыра. Оло йәштәге туғандарығыҙҙы хәүеф янау ихтималлығы тураһында иҫкәртергә онотмағыҙ», — тип мөрәжәғәт иттеләр халыҡҡа ведомствола.
http://www.bashinform.ru/news/1090746-politsiya-ufy-obyavila-v-rozysk-lzhe-tselitelnitsu-i-eye-soobshchnitsu/