text:
Мирза Шәфи Үәзех
Мирза Шәфи Үәзех (әзерб. میرزا شفیع واضح, Mirzə Şəfi Vazeh; XVIII быуат аҙағы — XIX быуат башы, Гәнжә — 16 (28) ноябрьноябрь 1852, Тифлис) — әзербайжан шағиры һәм аҡыл эйәһе, мәғрифәтсе һәм педагог. Үәзех псевдонимы (тойғоло һәм асыҡ мәғәнәһендә) аҫтында, ике телдең дә шиғриәт традицияларын үҫтереп, әзербайжан телендә лә, шулай уҡ фарсы телендә лә ижад итә. Тифлиста әзербайжан һәм фарсы телдәренән уҡыта. Урыҫ педагогы Иван Григорьев менән бергә әзербайжан шиғриәтенең тәүге хрестоматияһын һәм Тифлис гимназияһы өсөн "Татар-урыҫ һүҙлеге"н яҙа.
Мирза Шәфи ғәзәлдәр, мөхәммәстәр, робағиҙар, мәснәүиҙәр һәм башҡа шиғри әҫәрҙәр ижад итә. Уның шиғриәтенә хисле-лирик һәм сатирик йүнәлеш хас. Бынан тыш Үәзех — шиғри "Аҡыл түңәрәге"нең етәксеһе лә. Үәзех әҫәрҙәренең төп темаһы — романтик мөхәббәткә дан йырлау, тормоштан йәм табыу, ләкин ҡайһы бер шиғырҙарында Мирза Шәфи феодаль йәмғиәттең кәмселектәрен фашлай, шәхестең иркен сикләүгә һәм дини фанатизмға ҡаршы сығыш яһай.
Үәзех дәрестәре ярҙамында көнсығыш телдәрен өйрәнгән немец шағиры Фридрих Боденштедт үҙенең «Көнсығышта мең дә бер көн» (1850) исемле китабында Үәзехтың шиғырҙары тәржемәһен баҫтыра. Аҙағыраҡ Боденштедттың «Мирза Шәфи йырҙары» (1851) исемле китабы сыға. Был йырҙар Европа телдәренә күп тапҡырҙар тәржемә ителә. Һуңғараҡ Боденштедт Үәзех шиғырҙарын үҙенеке тип атауына ҡарамаҫтан, фарсы һәм әҙербайжан телдәрендә һаҡланған төп нөсхәләр Мирза Шәфиҙең авторлығын иҫбат итә.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуған датаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мирза Шәфи Садиҡ улы XVIII быуат аҙағы — XIX быуат башында Гәнжәлә тыуа. Шағирҙың тыуыу датаһы теүәл генә билдәле түгел. Ҙур совет энциклопедияһында, Ҡыҫҡаса әҙәби энциклопедияла һәм Философия энциклопедияһында, Мирза Шәфи 1796 йылда[1] тыуған тип яҙыла, ә ҡайһы бер авторҙар уның 1794 йылда[2][3][4][5][6][7] тыуыуын дәлилләй.
Көнсығышты өйрәнеүсе Адольф Берже әйтеүенсә, 1851 йылда ул Тифлис урамдарында «баҫалҡы, 60 йәштәр тирәһендәнге тюркиҙе» осрата, ул кеше Мирза Шәфи Үәзех була ла инде. Берже һүҙҙәренә ҡарағанда, шағир 1800 йылда тыуған. Архив документтарында бөтөнләй икенсе төрлө мәғлүмәттәр һаҡлана. Мәҫәлән, «1845 йылға хеҙмәте тураһындағы формуляр исемлектә», Мирза Шәфигә «40 йәш», тип яҙылған («1845 йылға Тифлис өйәҙ училищеларында хеҙмәт итеүсе чиновниктар тураһындағы» архив эшенән). Тимәк Үәзех 1805 йылда тыуа. Шул уҡ ваҡытта «1852 йылға хеҙмәте тураһындағы формуляр исемлектә» шағирға «45 йәш» тип күрһәтелә, был инде шағирҙың 1807 йылда тыуыуы тураһында һөйләй («Тифлис гимназияларында татар теленән кесе уҡытыусы булып эшләгән Мирза Шәфиҙең вафаты тураһындағы» архив эшенән). Көнсығышты өйрәнеүсе Иван Ениколоповтың фекеренсә, Мирза Шәфиҙең начальнигы А. К. Монастырский[8] ҡул ҡуйған 1945 йылға хеҙмәте тураһындағы формуляр исемлек кенә дөрөҫлөккә тап килергә тейеш.
Сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мирза Шәфиҙең атаһы Кербалай Садиҡ, дөрөҫөрәге Уста (Устад) Садиҡ Ғәнжәнең һуңғы ханы Жәүәт ханда төҙөүсе- архитектор булып хеҙмәт итә. Атаһы буйынса олатаһы — Мөхәммәттең ата-олоталарының тамырҙары Ғәнжәнең ерле халҡына барып тоташа. Шағирҙың өлкән ағаһы Абдул-Али, атаһы кеүек үк, биналар төҙөүҙә эшләй[9], сөнки йола буйынса атаһының кәсебен дауам итергә тейеш була[8].
Мирза Шәфи Рәсәй империяһы, Грузияны үҙ биләмәһенә беркетеп, айырым ханлыҡтарҙы һәм өлкәләрҙе баҫып ала башлаған осорҙа тыуа. Оҙаҡламай Мирза Шәфиҙең тыуған ҡалаһы Ғәнжәне лә буйһондарырға тырышалар. 1804 йылдың ғинуарында Ғәнжә штурм менән баҫып алына. Ҡеүәтле ханлыҡ тураһындағы иҫтәлекте халыҡ хәтеренән юйып ташлау теләге менән Грузияның ул саҡтағы баш командующийы генерал Цицианов Ғәнжәне Елисаветполь (Александр Беренсенең ҡатыны — Елизавета Алексеевна хөрмәтенә) тип атай, ә ханлыҡ биләмәһен «Елисаветполь өйәҙе» тигән атама аҫтында Рәсәй империяһына беркетә. Мирза Шәфиҙең ғаиләһе был ваҡиғаларҙы бик ауыр кисерә. Ханлыҡтағы төҙөлөштә эшләгән атаһы килем килтерә торған эшен юғалта[10].
Кавказды өйрәнеүсе Адольф Берже, М. Ф. Ахундов, шулай уҡ М. А. Сальяни һәм башҡа тикшеренеүселәрҙең билдәләүенә һылтанып, 1804 йылда Ғәнжә ханлығы ҡыйратылғандан һуң Мирза Шәфиҙең атаһының бөлгөнлөккә төшөүе һәм, һуғыштан һуң бер ни тиклем ваҡыт үткәс, вафат булыуы тураһында билдәләй[11]. Шағирҙың атаһы үлеменең аныҡ ҡына датаһы билдәһеҙ, ләкин әҙәбиәтсе Али Аждара Сеид-Заде фаразлауынса, 1805 йылдың башында булырға тейеш.[12]. Төҙөүсе-архитектор Садиҡ тирә-яҡта ханлыҡтарҙа киң танылған кеше була, һәм уның үлеме уның ҡапыл ғына ярлылыҡҡа төшөүенә бәйле, тигән фекер төпләнә.[13].
Тарихсы Михаила Семевский мәғлүмәттәре буйынса, Мирза Шәфи «сығышы буйынса баҫалҡы, ябай кеше һәм тәрбиәһе буйынса фарсы кешеһе була»[14].
Мәҙрәсәлә уҡыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шәфиҙең китаптарға һәм ғилемгә һәләте бик иртә беленә. Шуға ла атаһы уны Ғәнжәләге шах-аббат мәсете эргәһендәге мәҙрәсәгә уҡырға бирә. Дингә мөкинббән булған атаһы улының мулла — мосолман дин әһеле булыуын теләй[11]. Мәҙрәсәлә Шәфиҙең аң даирәһе киңәйә, бында ул фарсы һәм ғәрәп телдәре буйынса тәүге белемде ала һәм матур яҙыуға өйрәнә, артабан яҙыуҙа юғары камиллыҡҡа өлгәшә[15]. Адольф Берже үҙенең «Zeitschrift der deutschen morgenländischen Gesellschaft» (Лейпциг, 1870) мәҡәләһендә Шәфиҙең фарсы телен бигерәк яҡшы үҙләштереүе тураһында яҙып ҡалдыра.
Мирза Шәфиҙә мулла булыу теләге булмай. Ул күбеһенсә әҙәбиәт менән телдәр өйрәнеүҙе хуп күрә. Ләкин атаһы иҫән саҡта уның теләгенә ҡаршы төшмәй, мәҙрәсәлә белем алыуын дауам итә[11]. Атаһы вафатынан һуң Мирза Шәфи мәҙрәсәнән китә[13].
Мәҙрәсәнән киткәс, Шәфигә Тәбриздан Гәнжәгә ҡайтҡан Хаджа-Абдулла менән осрашыу насип була, Хаджи-Абдулла Мирза Шәфиҙең шәхес булараҡ формалашыуында ҙур роль уйнай[15].
Мәҙрәсәнән киткәндән һуң Ғәнжәләге тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хаджа Абдулла Жәүәт хан ҡыҙы Пюста ханым хат алышыуҙарын алып барыу һәм ҙур булмаған ике ауылға идара итеү өсөн мирза эҙләүен белеп ҡала. Күршеләш йәшәгән Хаджа Абдулла уға был эшкә Шәфиҙе алырға кәңәш итә. Үәзехтың фарсы телен белеп кенә ҡалмайынса матур итеп яҙыуын да билдәләй, сөнки ул ваҡытта Кавказ аръяғында хат алышыуҙа фарсы теле ҡулланылған була. [16].
Пюста ханым Шәфиҙе үҙенә эшкә ала, шунан алып буласаҡ шағир Мирза Шәфи[16] тип атала башлай. Әммә Мирза Шәфи Пюста ханымда оҙаҡ эшләмәй. 1826 йылда Фәләстан менән Рәсәй араһында тағы ла һуғыш башлана. Жәүәт хандың өлкән улы Уғырлы хан етәкселегендәге фарсылар Ғәнжәне баҫып ала һәм өс ай тирәһе унда була. Шамхор һуғышында еңелгәндән һуң Уғырлы хан армияһы һәм һеңлеһе Пюста ханым менән бергә Фәләстанға ҡайта[16].
XIX быуаттың 20-се йылдары аҙағында Мирза Шәфиҙе шағир булараҡ таный башлайҙар.
1830-се йылдар башында Мирза Шәфи Ибраһим хандың ҡыҙы Зөләйхаға ғашиҡ була. Ошо мөхәббәт тарихы уның шиғри ижадында сағылыш таба ла инде[17].
Тифлиста уҡытыу йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIX быуаттың 30-40-сы йылдарында Мирза Шәфи, байҙарҙа сәркәтиб булып, йәшәү өсөн аҡса таба. Елисаветполдә Шәфи көнсығыш телдәре һәм каллиграфия уҡытытыусыһы була. 1840 йыл аҙағында ул Тифлисҡа күсенә һәм әзербайжан һәм фарсы телдәренән уҡыта[18]. Тифлиста Үәзех Хачатур Абовян, Аббас Кули Ага Бакиханов, Мирзой Фатали Ахундов һәм башҡа мәҙәниәт эшмәкәрҙәре менән тығыҙ аралаша[19].
1852 йылда Мирза Шәфи Үәзех «Вэтэн дили» барлыҡҡа килгәнгә тиклем үк Мирза Казембектың Мәскәүҙәге шәкерте Иван Григорьев[20] менән бергә әзербайжан шиғриәтенең тәүге хрестоматияһын — «Китаби-тюрки» дәреслеген яҙа[21].
Үәзех и Боденштедт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1844 йылда Тифлисҡа немец әҙәбиәтсеһе һәм ориенталисы Фридрих Боденштедт килә, ул Кавказ тормошо менән ҡыҙыҡһына һәм көнсығыш телдәрен өйрәнеү теләген белдерә. 1845 йылда Тифлис гимназияһында уҡытыуын ташлап, Мирза Шәфи етәкселегендә әзербайжан һәм фарсы телдәрен өйрәнә башлай[18]. Дәрестәр аҙнаһына өс тапҡыр үткәрелә, уларҙан һуң Мирза Шәфи ҡунаҡ өсөн үҙе яҙған йырҙарҙы йырлап ишеттерә[18].
1847 йылда Боденштедт Тифлистан ҡайтып китә, үҙе менән Мирза Шәфиҙең «Аҡылға асҡыс» тип аталған шиғыр дәфтәрен дә ала.1850 году Боденштедт «Көнсығышта 1001 көн» («Tausend und ein Tag im Orient») китабын баҫтырып сығпара, уның бер өлөшө тулыһынса Мирза Шәфи Үәзехҡа арнала. 1851 йылда Ф. Боденштедт тәржемәһендә «Мирза-Шәфи йырҙары» («Die Lieder des Mirza-Schaffy») баҫылып сыға. Мирза Шәфи вафатынан һуң 20 йыл үткәс, XIX быуаттың 70-се йылдарында Боденштедт «Мирза Шәфи мираҫынан» тигән китап баҫтырып сығара, унда йырҙарҙың авторы Мирза Шәфи булмауын, ә тулыһынса уның ижады икәнлеге тураһында белдерә. Әммә беҙҙең көндәргә тиклем фарсы һәм әзербайжан телдәрендә төп нөсхәлә Мирза Шәфиҙең авторлығын раҫлаусы шиғырҙары һаҡланған.
Вафаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мирза Шәфи Үәзех 1852 йылдың 16 (28) ноябрендә Тифлиста вафат була.
Шағирҙы Тифлиста мосолман зыяратында ерләйҙәр (хәҙер — Атаҡлы әзербайжандар Патеноны, Ботаника баҡсаһы биләмәһендә).
Ижады һәм мираҫы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боденштедт Мирза Шәфиҙе шиғырҙарының ҙур ғына өлөшөн Германияға алып китә һәм немец теленә тәржемә итеп баҫтырып сығара. 1850 йылда Штутгарте «Көнсығышта 1001 көн», 1851 йылда Берлинда «Мирза Шәфи йырҙары» китаптарын баҫтырып сығара. Был йырҙар шул тиклем популяр булып китә, шуға күрә бик күп телдәргә тәржемә ителә.
Боденштедт Мирза Шәфи холҡондағы бер һыҙатты билдәләй: шағир баҫма китаптарҙы үҙһенмәй. Шағир фекеренсә, ысын ғалимдар ижадтарының баҫылып сығыуына мохтаж түгел.
Урыҫ теленә "Мирза Шәфи йырҙары"н (немец теленән) Н. И. Эйферт (1880, 1903 йылдарҙа баҫыла) тәржемә итә. 1880 йылда ул түбәндәгеләрҙе яҙа: "«Мирза Шәфи йырҙары» 60 тапҡыр ҡабатлап баҫтырыла, Германияла хәҙерге заман шағирҙарынан иң яратҡан шағирҙарҙың береһе[22]. Мирза Шәфи шиғырҙары инглиз, француз, итальян, фарсы, венгр, чех, швед, голланд, фламанд, дания, испан, португалй, ғәмәлдә бөтй славян телдәренә, хатта боронғо йәһүд теленә лә тәржемә ителә[22].
Урыҫ композиторы һәм пианисы А. Г. Рубинштейн Мирза Шәфи һүҙҙәренә йырҙар циклын ижад итә.
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хәмит Альгару фаразлауынса, Мирза Шәфи Үәзех М. Ф. Ахундовтың «Мулла Ибраһим-Хәлил, алхимик, фәйләсуф ташы хужаһы» (1850 йыл)[23] комедияһындағы шағир Гаджи Нуриҙың прототибы була.
- Ғәнжәлә Үәзехҡа һәйкәл ҡуйылған[24].
- Тбилисила Үәзехҡа ҡәбере ташы ҡуйылған.
- Тбилиси урамдарының береһе Шәфи исеме менән аталған.
- Ғәнжә ҡалаһының Гюлистан (инг.)баш. (инг.)баш. биҫтәһендә шағир исемендәге паркта Үәзехҡа һәйкәл ҡуйылған.
- Рәссам С. Саламзаде «Мирза Шәфи һәм Хачатур Абовян»[25]. картинаһын яҙа.
- Мирза Шәфиҙең Б. М. Хәлилов яҙған портреты Ғәнжә ҡалаһының Мехсити Ғәнжәүи үҙәгендә һаҡлана.
- Ғәнжәлә 16-сы мәктәп М. Ш. Үәзех исемен йөрөтә.
- 2010 йылда шағирҙың тыуған ҡалаһы Боденштедтта, Пайнала әзербайжан скульптуорҙары ағалы-ҡустылы Теймур һәм Мәхмүт Рустамовтар Мирза Шәфи Үәзехҡа һәм уның шәкерте Фридриху фон Боденштедтҡа[26].иҫтәлекле таҡтаташ ҡуя.
- 2012 йылда Мирза Фатали Ахундовҡа арналған «Таң илсеһе» нәфис фильмы төшөрөлә, унда Үәзех ролен Әзербайжандың атҡаҙанған артисы Айшад Мамедов[27] уйнай.
- 2014 йылда Германиянан Ғәнжәгә Үәзехтың әҫәрҙәре ҡайтарыла һәм уларҙы тәржемә итеү эше башлана.[28].
- 2017 йылда Ғәнжәлә Мирза Шәфи Үәзех музейы асыла[29].
-
Бюст установленный перед входом Гянджинского филиала НАН Азербайджана
-
Изображение Мирза Шафи Вазех на окне здания Музея азербайджанской литературы имени Низами Гянджеви в Баку
-
-
-
-
Музей Мирзы Шафи Вазеха в Гяндже
Урыҫ теленә тәржемәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мирза-Шафи Вазех. Перевод и предисловие Наума Гребнева. — Баку, Азербайджанское государственное изд-во, 1964, 200 с.
- Мирза-Шафи Вазех. Лирика. Перевод Н. Гребнева и Л. Мальцева. — М.: Художественная литература, 1967. — 232 с.
- Мирза-Шафи Вазех. Избранное. Перевод и предисловие Наума Гребнева. — Баку, Азербайджанское государственное изд-во, 1977, 200 с. Тираж 10.000
- Мирза Шафи Вазех. Избранная лирика. Перевод Наума Гребнева. Предисловие Вагифа Арзуманова. — Баку, «Язычы», 1986. 240 с.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Комментарийҙар
- Сығанаҡтар
- ↑ КЛЭ
- ↑ Мирзоева Ш. Из истории эстетической мысли Азербайджана (XIX — начало XX века) — Б.: Элм, 1981. — Б. 38. — 201 б.
- ↑ Мамед Ариф История азербайджанской литературы — Б.: Элм, 1971. — Б. 97. — 216 б.
- ↑ История Азербайджана — Баку: Изд-во АН Азербайджанской ССР, 1960. — Т. 2. — Б. 116.
- ↑ Касумов М. М. Очерки по истории передовой философской и общественно-политической мысли азербайджанского народа в XIX веке — Б.: Азербайджанский государственный университет, 1959. — Б. 46. — 199 б.
- ↑ Джафаров Дж. А. Сочинения в двух томах — Б.: Азернешр, 1969. — Б. 13.
- ↑ Джафаров Дж. А. Сочинения: драматургия и театр — Б.: Азербайджанское государственное издательство, 1969. — Т. 1. — Б. 13.
- ↑ 8,0 8,1 Ениколопов, 1938, с. 1010
- ↑ Сеид-Заде, 1969, с. 1515
- ↑ Ениколопов, 1938, с. 99
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Сеид-Заде, 1969, с. 1616
- ↑ Сеид-Заде, 1969, с. 2727
- ↑ 13,0 13,1 Сеид-Заде, 1969, с. 1717
- ↑ Семевский, 1887, с. 416416
- ↑ 15,0 15,1 Ениколопов, 1938, с. 1111
- ↑ 16,0 16,1 16,2 Ениколопов, 1938, с. 1212
- ↑ Ениколопов, 1938, с. 1414
- ↑ 18,0 18,1 18,2 Семевский, 1887, с. 411411
- ↑ БСЭ
- ↑ Надворный советник, преподаватель татарского и персидского языков Тифлисских Дворянской и Коммерческой гимназий // Кавказский календарь на 1853 год. — Тифлис, 1852, с. 549
- ↑ Вазех // Российская педагогическая энциклопедия. — М., 1993. — Т. I. — С. 126.
- ↑ 22,0 22,1 Ениколопов, 1938, с. 8282
- ↑ H. Algar. Āḵūndzāda (инг.). — Encyclopædia Iranica, 1984. — Т. I. — С. 735-740.
- ↑ Р. М. Эфендизаде. Архитектура Советского Азербайджана — М.: Стройиздат, 1986. — Б. 206. — 316 б.
- ↑ История Азербайджана — Баку: Изд-во АН Азербайджанской ССР, 1963. — Т. 3, часть 2. — Б. 75.
- ↑ Азербайджанский скульптор получил очередную награду. 1news.az (30 декабря 2010). 22 ғинуар 2017 тикшерелгән.
- ↑ Кинорежиссер Рамиз Гасаноглу: «В истории каждого народа есть личности, которые определяют его судьбу». news.day.az (6 июня 2012). 22 ғинуар 2017 тикшерелгән.
- ↑ В Гянджу из Германии привезли труды Мирзы Шафи Вазеха. news.day.az (25 февраля 2014). 22 ғинуар 2017 тикшерелгән.
- ↑ Президент Азербайджана открыл в Гяндже Музей Мирзы Шафи Вазеха - ФОТО. 1news.az (10 Ноября, 2017). 11 ноябрь 2017 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вазех // Современная энциклопедия. — 2000.
- Гусейнов Г. Из истории общественной и философской мысли в Азербайджане XIX века — Баку: Изд-во АН Азербайджанской ССР, 1949.
- Ениколопов И. К. Поэт Мирза-Шафи — Баку: Изд-во АзФАН СССР, 1938.
- Мамедов Н. Вазех // Краткая литературная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия.
- Сеид-Заде А. А. Мирза-Шафи Сыдык-оглы Вазех — Баку: Азербайджанское государственное издательство, 1969.
- Сеид-заде А. Вазех // Философская энциклопедия / Под редакцией Ф. В. Константинова. — М.: Советская энциклопедия.
- Семевский М. И. Поэт и профессор Фридрих Боденштедт. Очерк его жизни и трудов, 1819-1887 гг. // Русская старина : ежемесячное историческое издание. — СПб., 1887. — Т. LIV.
- Шариф А. Вазех // Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия.
- Çernyayevski A.O. Vətən dili, I hissə; Çernyayevski A.O., Vəlibəyov S.H. Vətən dili, II hissə. Faksimil nəşr. Tərtib və transfoneliterasiya edən, ön söz, qeyd və şərhlər, sözlük və cədvəllərin müəllifi: Vüqar Qaradağlı. CBS, Bakı — 2007. 740 səh. (әзерб.)(әзерб.)
- Əliyeva N. Mirzə Şəfi Şərq Qərb araşdırmalarında / Под редакцией Х. Юсифли (әзерб.)баш. — Гянджа: Elm, 2013. — 236 б. — ISBN 5–8066–1638–4.


c: text/html

text:
Ғәзиз олатайым менән Сәмиға өләсәйем йәш саҡтарында фермала эшләгән. Ялға сыҡҡас, олатайым Анапала, Һарытауҙа, Омскиҙа, Волгоградта булған. Шул яҡтарҙан бик күп бүләктәр алып ҡайта. Өләсәйем дә, олатайым да беҙҙе ныҡ ярата.
Уларҙың биш балаһы бар. Бөгөн эргәләрендә Динис ағайым менән Илүзә апайым ғына. Икеһе лә мәктәптә уҡыйҙар.
Йәй етһә, олатайым беҙҙе бесәнгә алып бара, өләсәйем менән еләккә йөрөйбөҙ. Уларҙа һәр ваҡыт күңелле. Эш тә күп. Бергәләп башҡарғас, арымайбыҙ.
Мин бер инәйҙең өләсәйҙәр тураһындағы шиғырын яттан һөйләп, районда үткән конкурста икенсе урын яуланым.
«Яратығыҙ ғәзиз өләсәйҙәрҙе!
Ғүмер ҡыҫҡа, шуны аңлағыҙ!
Киләсәктә һеҙгә ниҙәр булыр?
Һеҙҙең дә бит үҫә балағыҙ», – тигән һүҙҙәр бар унда.
Гөлиә ҠАРАМЫШЕВА, I синыф уҡыусыһы.
Бөрйән районы, Әбделмәмбәт мәктәбе.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
30 сентябрь
30 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 273-сө көнө (кәбисә йылында 274-се). Йыл аҙағынаса 92 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
; Һөнәри байрамдар
- Ҡаҙағстан — Юстиция хеҙмәткәрҙәре көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1882 — Америкала беренсе гидроэлектростанция эшләй башлай.
- 1928 — инглиз микробиологы Александр Флеминг пенициллин уйлап таба.
- 1929 — инглиз BBC телеканалы беренсе телетрансляция уҙғара.
- 1948 — «Ми-1» вертолёты беренсе осош яһай.
- 1954 — беренсе атом һыу аҫты кәмәһе «Наутилус» сафҡа инә.
- 1980 — Израилдә яңы валюта шекель индерелә.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1923 — Әхнәф Байрамов, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, хәрби ордендар кавалеры, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1939 — Ризуан Хажиев, Башҡортостандың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, журналист һәм яҙыусы. Филология фәндәре кандидаты (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
- 1994 — Әлиә Мостафина, Рәсәй гимнасы.
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1882 — Ганс Гейгер, немец физигы.
- 1895 — Александр Василевский, совет хәрби эшмәкәре.
- 1964 — Моника Беллуччи, Италия актёры.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1912 — Патрик Уайт, австралия яҙыусыһы.


text:
Ташламалар бар6-09-2012, 00:20 // Информация // Баҫып сығарырға
Башҡортостандың Федераль почта элемтәһе идаралығы директоры Ирек Ғәлимов әйтеүенсә, төбәк халҡы ҡағыҙҙағы матбуғатҡа тоғро ҡала. Тәүге ярты йыллыҡта ғына республика почтальондары уларға 42 миллион дана гәзит, журнал, китап продукцияһы еткергән.
Йәмәғәтселек фекерен белешеү ҙә Рәсәйҙә матбуғат баҫмаларының абруйын раҫлай. Илдең 46 төбәгендә халыҡтың күпселеге почта бүлексәләрендә яҙылыуҙы хуп күрә. Улар араһында 45 йәштән олораҡтар өҫтөнлөк итә. Һорау бирелгәндәрҙең яртыһынан күберәге ҡайһы бер баҫмаларға яҙыла, ә бәғзеләрен һатып ала. Ойошмалар башлыса “Рәсәй почтаһы” аша алдыра.
Идаралыҡтың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, республикала, бөтә Рәсәйҙәге кеүек үк, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына, I һәм II группа инвалидтарына, һуҡыр һәм насар күргән кешеләргә ташламалар бирелә. Күп даналы гәзит, журналдарға, барлыҡ район һәм ҡала баҫмаларына льготалы хаҡ буйынса яҙылырға мөмкин. Бынан тыш, почтальон өйөгөҙгә килеп, яратҡан баҫмағыҙға яҙылырға ярҙам итәсәк.
Матбуғатҡа яҙылғанда төрлө льготалы шарттар булдырыу ошо өлкәлә тотороҡлолоҡто һаҡлап ҡалыуға булышлыҡ итә, тигән фекерҙә белгестәр. Мәҫәлән, почта гәзит һәм журнал редакциялары менән берлектә үткәргән Бөтә Рәсәй матбуғатҡа яҙылыу декадалары осоронда бер адресҡа өс һәм унан күберәк баҫманы алдырғанда ташлама бирелә.


text:
Газета "Йәшлек" » Конкурстар » Страница 9
Мине киләсәк борсой
Объявления / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 20-02-2017, 17:29
Хыял... Хыял ҡанатландыра, уйға һала, әйҙәй, бейеклектәргә саҡыра, битараф булмаҫҡа өндәй… Хыял… Ниндәйҙәре генә юҡ уларҙың… Мин уны мамыҡ кеүек йомшаҡ ҡына, ҡабарып ҡына торған, ап-аҡ, сафлыҡ бөркөп торған итеп күҙ алдыма килтерәм. Хыялланып йәшәү, алдыңа маҡсаттар ҡуйып йәшәү шәп бит ул!
Бәләкәй генә саҡтан хыялланырға яратам. Өләсәйем: “Йәне бар кеше хыялланырға тейеш, хыял менән кеше йыһанға ла осто”, – тип әйтергә ярата. Ысынлап та, хыялланмаған, уйланмаған сәғәтем, минутым да юҡ бит ул! Көндөң аҙағы нисек булыр, ә иртәгә мине нимә көтә, алдағы аҙнала, ә киләсәктә?..
IX класс уҡыусыһы булараҡ, төрлө һорау борсой: киләсәктә ҡайҙа уҡырға барырға, кем булырға, хәҙерге заманда ниндәй һөнәр һайларға? Илемде, еремде, халҡымды киләсәктә ниндәй яҙмыш көтә?.....
Бәләкәй генә саҡтан хыялланырға яратам. Өләсәйем: “Йәне бар кеше хыялланырға тейеш, хыял менән кеше йыһанға ла осто”, – тип әйтергә ярата. Ысынлап та, хыялланмаған, уйланмаған сәғәтем, минутым да юҡ бит ул! Көндөң аҙағы нисек булыр, ә иртәгә мине нимә көтә, алдағы аҙнала, ә киләсәктә?..
IX класс уҡыусыһы булараҡ, төрлө һорау борсой: киләсәктә ҡайҙа уҡырға барырға, кем булырға, хәҙерге заманда ниндәй һөнәр һайларға? Илемде, еремде, халҡымды киләсәктә ниндәй яҙмыш көтә?.....
Юлиә Йәнгирова: “Киләсәктә балаларға туған телде өйрәтергә теләйем”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 8-02-2017, 17:33
Илеш районының Үрге Йәркәй ауылында тыуып үҫтем. Әле Башҡорт дәүләт университетында филология факультетының 2-се курсында белем алам. Буш ваҡытта китап, шиғыр уҡырға, спектаклдәрҙә ҡатнашырға яратам, спорт менән шөғөлләнәм.
Киләсәктә балаларға туған телде өйрәтергә теләйем. Тормош девизым: "Тырышҡан – табыр, ташҡа ҡаҙаҡ ҡағыр".
...
Яҙыусы. Юрист. Спортсы. һәм... матур ҡыҙ
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 11-01-2017, 16:06
Һеҙ һүрәттә күргән һылыуҡай – Гүзәлиә Әбүбәкерова 1995 йылдың 10 авгусында Өфө ҡалаһында тыуған.
Әле ул Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы белгесе. Белеме буйынса юрист. Бәләкәйҙән спорт менән шөғөлләнә. ушу-саньшоу һәм тай боксы буйынса Башҡортостан чемпионы. "В" категориялы водитель. Уҡыу, фән, ижтимағи эшмәкәрлек өлкәһендә үткән сараларҙа әүҙем ҡатнаша. 2016 йылда Владимир өлкәһендә Бөтә Рәсәй йәштәр форумында булып ҡайтты.
Мәктәптә уҡығанда уҡ радио, телевидениела интервью биргәне булды. Балалар өсөн башҡорт телендә яҙылған хикәйәһе китапта баҫылып сыҡты.
Ҡустыһы Баязит өсөн бына тигән апай. Буш ваҡытында фото төшөрөргә ярата.
...
Әле ул Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы белгесе. Белеме буйынса юрист. Бәләкәйҙән спорт менән шөғөлләнә. ушу-саньшоу һәм тай боксы буйынса Башҡортостан чемпионы. "В" категориялы водитель. Уҡыу, фән, ижтимағи эшмәкәрлек өлкәһендә үткән сараларҙа әүҙем ҡатнаша. 2016 йылда Владимир өлкәһендә Бөтә Рәсәй йәштәр форумында булып ҡайтты.
Мәктәптә уҡығанда уҡ радио, телевидениела интервью биргәне булды. Балалар өсөн башҡорт телендә яҙылған хикәйәһе китапта баҫылып сыҡты.
Ҡустыһы Баязит өсөн бына тигән апай. Буш ваҡытында фото төшөрөргә ярата.
...
Башҡорт ҡыҙы! Гүзәллегеңә дан йырлайбыҙ!
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 9-01-2017, 17:18
Шундай ҡыҙҙар була:
Матурлығы
Ҡапыл әсир итә йөрәкте,
Күңел ҡылы ҡапыл зыңлап китә,
Наҙы менән өҙә үҙәкте...
(Ҡәҙим Аралбай)
“Йәшлек гүзәле – 2016” конкурсы тамам!
Төрлө хәл-ваҡиғаға бай 2016 йыл да тамамланды, яңы 2017 йылға аяҡ баҫтыҡ. Шөкөр, “Йәшлек” тә бик яҡшы тираж менән яңы дәүерҙе башланы, тимәк, уҡыусыларҙы һөйөндөрөүҙе дауам итәсәкбеҙ.
Былтыр йәмғеһе 23 ҡыҙҙың фотоһүрәте гәзит биттәрендә донъя күрҙе, сайтыбыҙға, социаль селтәр төркөмдәренә һалынды. Һылыуҡайҙар ярышы тураһындағы мәғлүмәт, ғәҙәттәгесә, “Бәйләнештә” селтәрендәге “Йәшлек” гүзәле – 2016” конкурсы” төркөмөндә алып барылды. Бәйгеселәр үҙҙәренең фотоларын диуарға ҡуйҙы йәки шәхси хәбәр менән ебәрҙе.
Матурлыҡ ярышында еңеүселәрҙе һайлауы бик ауыр. Һәр бер ҡыҙ мөләйем, матур, аҡыллы, тырыш, маҡсатҡа ынтылыусан. Күрешеп аралашҡанда ла, аҫыл гәүһәр ташының төрлөсә емелдәүе кеүек, холоҡ-ҡиәфәттәренең яңынан-яңы һыҙаттары асыла. Иң мөһиме, был ҡыҙҙар башҡорт халҡына тап төшөрөрлөк түгел. Барыһы ла ҡыйыу, күңелдәре саф, ғорур, уңған, сәләмәт йәшәүҙе лә үҙ итәләр. Йәмәғәт эшендә әүҙемдәр, милли рухта тәрбиәләнгәндәр.
Быйылғы конкурсты йомғаҡлап, тәүҙә “Интернет” гүзәле” һайланды. Ике көн барған һорау алыуҙа М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенты, Баймаҡ ҡыҙы Дилә Ғөбәйҙуллина еңде. Ул 1136 тауыш йыйҙы.
Әйткәндәй, 2017 йылда конкурста ҡатнашырға теләүсе ҡыҙҙар, “Бәйләнештә” селтәрендә хәбәр яҙырға мөмкинлек (асыҡ “личка”) булдырығыҙ. Унан һуң фотоһүрәтле альбомдарығыҙҙы асыҡ, беҙ инеп ҡарай алырлыҡ итегеҙ. Һөйгәндәрегеҙгә, дуҫ егеттәрегеҙгә “Йәшлек” гүзәле” ярышында ҡатнашыуығыҙ тураһында алдан әйтегеҙ. Ни өсөн тигәндә, йыл һайын ошоға бәйле үҙ-ара аңлашылмаусанлыҡтар, һүҙ көрәштереү осрағы, хатта әрләшеү-янауҙар ла булып ала.
Үҙегеҙ тураһында матур итеп яҙығыҙ. Уй-хыял, тормош маҡсатығыҙ менән таныштырып үтеү кәрәк. Ҡайҙа тыуып үҫкәнһегеҙ, белем алаһығыҙ, яратҡан шөғөлөгөҙ, хыялдарығыҙ – ошолар беҙгә ҡыҙыҡ. Яҙманы ҙур итмәгеҙ, ыҡсымлыҡ кәрәк.
Фотоға килгәндә, сифатлылары ғына ҡабул ителә. Ауыҙ ослайтып, телефон камераһы ярҙамында төшөрөлгән селфи фотолары бармай. Күмәкләп төшкән, унан ҡырҡып алырҙар әле, тигән һүрәттәр ҙә ҡабул ителмәй. Был мәсьәләгә яуаплы ҡарау талап ителә. Иң яҡшыһы – ҡояш яҡтыһында тәбиғәттә фотоға төшөү. “Тағы ла фотолар кәрәк, былары бармай”, – тигәнгә үпкәләмәгеҙ, һеҙ яҡшы тип уйлағандары гәзит битенә бөтөнләй бармай йәки ҡуйыуы уңайһыҙ....
Матурлығы
Ҡапыл әсир итә йөрәкте,
Күңел ҡылы ҡапыл зыңлап китә,
Наҙы менән өҙә үҙәкте...
(Ҡәҙим Аралбай)
“Йәшлек гүзәле – 2016” конкурсы тамам!
Төрлө хәл-ваҡиғаға бай 2016 йыл да тамамланды, яңы 2017 йылға аяҡ баҫтыҡ. Шөкөр, “Йәшлек” тә бик яҡшы тираж менән яңы дәүерҙе башланы, тимәк, уҡыусыларҙы һөйөндөрөүҙе дауам итәсәкбеҙ.
Былтыр йәмғеһе 23 ҡыҙҙың фотоһүрәте гәзит биттәрендә донъя күрҙе, сайтыбыҙға, социаль селтәр төркөмдәренә һалынды. Һылыуҡайҙар ярышы тураһындағы мәғлүмәт, ғәҙәттәгесә, “Бәйләнештә” селтәрендәге “Йәшлек” гүзәле – 2016” конкурсы” төркөмөндә алып барылды. Бәйгеселәр үҙҙәренең фотоларын диуарға ҡуйҙы йәки шәхси хәбәр менән ебәрҙе.
Матурлыҡ ярышында еңеүселәрҙе һайлауы бик ауыр. Һәр бер ҡыҙ мөләйем, матур, аҡыллы, тырыш, маҡсатҡа ынтылыусан. Күрешеп аралашҡанда ла, аҫыл гәүһәр ташының төрлөсә емелдәүе кеүек, холоҡ-ҡиәфәттәренең яңынан-яңы һыҙаттары асыла. Иң мөһиме, был ҡыҙҙар башҡорт халҡына тап төшөрөрлөк түгел. Барыһы ла ҡыйыу, күңелдәре саф, ғорур, уңған, сәләмәт йәшәүҙе лә үҙ итәләр. Йәмәғәт эшендә әүҙемдәр, милли рухта тәрбиәләнгәндәр.
Быйылғы конкурсты йомғаҡлап, тәүҙә “Интернет” гүзәле” һайланды. Ике көн барған һорау алыуҙа М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенты, Баймаҡ ҡыҙы Дилә Ғөбәйҙуллина еңде. Ул 1136 тауыш йыйҙы.
Әйткәндәй, 2017 йылда конкурста ҡатнашырға теләүсе ҡыҙҙар, “Бәйләнештә” селтәрендә хәбәр яҙырға мөмкинлек (асыҡ “личка”) булдырығыҙ. Унан һуң фотоһүрәтле альбомдарығыҙҙы асыҡ, беҙ инеп ҡарай алырлыҡ итегеҙ. Һөйгәндәрегеҙгә, дуҫ егеттәрегеҙгә “Йәшлек” гүзәле” ярышында ҡатнашыуығыҙ тураһында алдан әйтегеҙ. Ни өсөн тигәндә, йыл һайын ошоға бәйле үҙ-ара аңлашылмаусанлыҡтар, һүҙ көрәштереү осрағы, хатта әрләшеү-янауҙар ла булып ала.
Үҙегеҙ тураһында матур итеп яҙығыҙ. Уй-хыял, тормош маҡсатығыҙ менән таныштырып үтеү кәрәк. Ҡайҙа тыуып үҫкәнһегеҙ, белем алаһығыҙ, яратҡан шөғөлөгөҙ, хыялдарығыҙ – ошолар беҙгә ҡыҙыҡ. Яҙманы ҙур итмәгеҙ, ыҡсымлыҡ кәрәк.
Фотоға килгәндә, сифатлылары ғына ҡабул ителә. Ауыҙ ослайтып, телефон камераһы ярҙамында төшөрөлгән селфи фотолары бармай. Күмәкләп төшкән, унан ҡырҡып алырҙар әле, тигән һүрәттәр ҙә ҡабул ителмәй. Был мәсьәләгә яуаплы ҡарау талап ителә. Иң яҡшыһы – ҡояш яҡтыһында тәбиғәттә фотоға төшөү. “Тағы ла фотолар кәрәк, былары бармай”, – тигәнгә үпкәләмәгеҙ, һеҙ яҡшы тип уйлағандары гәзит битенә бөтөнләй бармай йәки ҡуйыуы уңайһыҙ....
“Киләсәктәре уң, бәхеттәре мул булһын”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 14-11-2016, 11:48
Әбйәлил районының Әбделмәмбәт ауылында тыуып үҫкән апалы-һеңлеле Зәлиә һәм Нурзилә Ғәбитоваларҙы игеҙәктәр тип уйлаусылар күп булды. Зәлиә беренсе синыфҡа уҡырға барғанда, 6 йәшлек Нурзилә илай-илай апаһы артынан мәктәпкә йүгерер ине. Ниһайәт һеңлеһе теләгенә иреште һәм апаһы менән бергә уҡынылар.
Һәр саҡ етди ҡарашлы, ябай, бөхтә кейенгән, иптәштәренә ярҙамсыл Нурзилә менән Зәлиә мәктәп, ауылдың йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашты. Өй эштәрен бөтөрә һалып, мәктәпкә барып ингәнсе, һәр бер дәресте күңелдәрендә теүәлләп, ҡабатлап иҫкә алыуҙарын үҙ күҙҙәрем менән йыш күрҙем.
Ике туған бала саҡтан уҡ бәйләү, сигеү, аш-һыу оҫталары булып үҫте. Нурзилә 6-сы класта салфеткалар сикһә, Зәлиә беренселә үк тырышып-тырмашып йөн ойоҡбаш бәйләп кейеп йөрөй торғайны....
Һәр саҡ етди ҡарашлы, ябай, бөхтә кейенгән, иптәштәренә ярҙамсыл Нурзилә менән Зәлиә мәктәп, ауылдың йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашты. Өй эштәрен бөтөрә һалып, мәктәпкә барып ингәнсе, һәр бер дәресте күңелдәрендә теүәлләп, ҡабатлап иҫкә алыуҙарын үҙ күҙҙәрем менән йыш күрҙем.
Ике туған бала саҡтан уҡ бәйләү, сигеү, аш-һыу оҫталары булып үҫте. Нурзилә 6-сы класта салфеткалар сикһә, Зәлиә беренселә үк тырышып-тырмашып йөн ойоҡбаш бәйләп кейеп йөрөй торғайны....
Ижади бәйгебеҙ башланды!
Яңылыҡтар таҫмаһы / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 9-11-2016, 16:52
Егеттәр һәм ҡыҙҙар! Булат Солтангәрәев исемендәге республика уҡыусылар премияһына эштәрегеҙҙе ебәрегеҙ, ҡатнашығыҙ!
Рәсәй Журналистар союзының “Бөтә Рәсәй – 2015” XIX матбуғат фестивале лауреаты, Булат Солтангәрәев исемендәге республика уҡыусылар премияһына конкурсты “Йәшлек” гәзите редакцияһы өсөнсө йыл рәттән үткәрә. Уҡыусыларҙы дәртләндереүгә, уларҙың ижади үҫешенә булышлыҡ итеүгә арналған акция, шулай итеп, гәзитебеҙҙең йыл да ҡабатланған бик матур йолаһына әйләнде....
Рәсәй Журналистар союзының “Бөтә Рәсәй – 2015” XIX матбуғат фестивале лауреаты, Булат Солтангәрәев исемендәге республика уҡыусылар премияһына конкурсты “Йәшлек” гәзите редакцияһы өсөнсө йыл рәттән үткәрә. Уҡыусыларҙы дәртләндереүгә, уларҙың ижади үҫешенә булышлыҡ итеүгә арналған акция, шулай итеп, гәзитебеҙҙең йыл да ҡабатланған бик матур йолаһына әйләнде....
Дилә Ғөбәйҙуллина: “Киләсәктә тыуған еремә һәм халҡыма файҙалы шәхес булырыма ышанам!”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 9-11-2016, 16:14
Сығышым менән Баймаҡ еренәнмен. Әлеге ваҡытта Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында 4-се курста белем алам. Бик күркәм һәм иманлы ғаиләлә тәрбиәләндем: атай-әсәйем, ағайым һәм һеңлем бар. Атайымдан – түҙемлек, тырышлыҡ, рухи байлыҡ, ә әсәйемдән күңел матурлығы һәм һөйкөмлөлөк алдым.
Бала саҡтан йыр-бейеүгә ғашиҡмын. Йыш ҡына университеттағы һәм башҡа ерҙәге төрлө концерт-байрамда үҙемдең бейеүҙәрем менән сығыш яһайым. Беренсе курстан алып йәш йырсылар Юлиә һәм Илнар Ҡотдосовтар етәкселегендәге «Алтын Ай» йыр ансамблендә шөғөлләнәм.
Баймаҡ йәштәре берлеге ассоциацияһы һәм «Рух» йәштәр ойошмаһы эшендә әүҙем ҡатнашам, төрлө сара ойоштороуҙа ярҙам итәм. Өфөләге Линара Таһирова етәкселегендәге «Һылыуҡай – bashkirian beauty » студияһына йөрөйөм.
Буш ваҡытымда спорт менән шөғөлләнәм. «Бер ҡасан да бирешмәҫкә» тигән девиз буйынса йәшәйем. Киләсәктә тыуған еремә һәм халҡыма файҙалы шәхес булырыма ышанам!...
Бала саҡтан йыр-бейеүгә ғашиҡмын. Йыш ҡына университеттағы һәм башҡа ерҙәге төрлө концерт-байрамда үҙемдең бейеүҙәрем менән сығыш яһайым. Беренсе курстан алып йәш йырсылар Юлиә һәм Илнар Ҡотдосовтар етәкселегендәге «Алтын Ай» йыр ансамблендә шөғөлләнәм.
Баймаҡ йәштәре берлеге ассоциацияһы һәм «Рух» йәштәр ойошмаһы эшендә әүҙем ҡатнашам, төрлө сара ойоштороуҙа ярҙам итәм. Өфөләге Линара Таһирова етәкселегендәге «Һылыуҡай – bashkirian beauty » студияһына йөрөйөм.
Буш ваҡытымда спорт менән шөғөлләнәм. «Бер ҡасан да бирешмәҫкә» тигән девиз буйынса йәшәйем. Киләсәктә тыуған еремә һәм халҡыма файҙалы шәхес булырыма ышанам!...
Карина ҠӘНӘФИНА: “Киләсәктә йәмғиәткә файҙалы булырға теләйем”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 14-10-2016, 10:55
Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылында тыуып үҫтем. Миңә 23 йәш, Ырымбур өлкәһенең Медногорск ҡалаһында медицина колледжында белем алам.
Йыш ҡына төрлө концерт-байрамдарға йөрөйөм, кешеләр менән аралашырға яратам. Шулай уҡ аш-һыу әҙерләү, туғандарымды тәмлекәстәр менән һыйлап һөйөндөрөү оҡшай.
Киләсәктә сит илдәргә сәйәхәт итергә, һөнәрем буйынса эшләргә, йәмғиәткә файҙалы кеше булырға теләйем....
Йыш ҡына төрлө концерт-байрамдарға йөрөйөм, кешеләр менән аралашырға яратам. Шулай уҡ аш-һыу әҙерләү, туғандарымды тәмлекәстәр менән һыйлап һөйөндөрөү оҡшай.
Киләсәктә сит илдәргә сәйәхәт итергә, һөнәрем буйынса эшләргә, йәмғиәткә файҙалы кеше булырға теләйем....
Залина МЫРҘАҒОЛОВА: “Сәйәхәт итергә, йырларға яратам”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 7-10-2016, 12:30
Ҡарағай-Ҡыпсаҡ ырыуы ҡыҙымын. Әлеге ваҡытта Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетында 4-се курста белем алам. Инглиз, ғәрәп телдәрен, Башҡортостаныбыҙҙың тарихын һәм мәҙәниәтен өйрәнәм.
Бәләкәйҙән сәйәхәт итергә яратам. Юлда китеп барғанда, атай-әсәйем мине гел йырлата торғайны. Шунда ла, бәлки, йырға һөйөү тыуғандыр ҙа, тауышым да шул ваҡытта асылғандыр, тип уйлайым.
Әлеге ваҡытта төрлө проекттарҙа әүҙем ҡатнашам, бер нисәүһенә үҙем дә башланғыс бирҙем.
Киләсәктә Башҡортостан мәҙәниәтен үҫтереүгә үҙ өлөшөмдө индерермен тип ышанам.
...
Бәләкәйҙән сәйәхәт итергә яратам. Юлда китеп барғанда, атай-әсәйем мине гел йырлата торғайны. Шунда ла, бәлки, йырға һөйөү тыуғандыр ҙа, тауышым да шул ваҡытта асылғандыр, тип уйлайым.
Әлеге ваҡытта төрлө проекттарҙа әүҙем ҡатнашам, бер нисәүһенә үҙем дә башланғыс бирҙем.
Киләсәктә Башҡортостан мәҙәниәтен үҫтереүгә үҙ өлөшөмдө индерермен тип ышанам.
...
Юлиә Ейәнбаева: “Киләсәктә ғәҙеллек һағында торорға теләйем”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 9-09-2016, 11:57
Һүрәттәге һылыуҡайҙың исеме Юлиә Ейәнбаева. Өфө ҡалаһы ҡыҙы, 1996 йылдың 9 сентябрендә тыуған. Әле Башҡорт дәүләт университетының юридик колледжында уҡый.
– ғәҙелһеҙлекте енем һөймәй, – ти ҡыҙ үҙе тураһында. – Киләсәктә хоҡуҡ һәм юриспруденция өлкәһендә эшләргә теләйем. Буш ваҡытта бейейем, мотоциклда йөрөргә яратам, китап уҡыйым, психология фәнен өйрәнәм. Кешеләрҙе үтәнән-үтә ҡарай, улар тураһында һөйләп бирә алам.
Сая ла, матур ҙа һылыуҡайға тик уңыштар ғына теләйбеҙ!...
– ғәҙелһеҙлекте енем һөймәй, – ти ҡыҙ үҙе тураһында. – Киләсәктә хоҡуҡ һәм юриспруденция өлкәһендә эшләргә теләйем. Буш ваҡытта бейейем, мотоциклда йөрөргә яратам, китап уҡыйым, психология фәнен өйрәнәм. Кешеләрҙе үтәнән-үтә ҡарай, улар тураһында һөйләп бирә алам.
Сая ла, матур ҙа һылыуҡайға тик уңыштар ғына теләйбеҙ!...


text:
Бөртөкләп йыйыла... йомортҡа30-12-2016, 02:51 // Эшҡыуар // Баҫып сығарырға
Ҡыҙылъяр ауылында йәшәгән Гүзәл һәм Рөстәм Тимерғәлиевтәр үҙ ихатаһында ун алты төрлө тоҡомло тауыҡ үрсетә.
Ысынлап та, “ҡытай ебәк аборигены” тоҡомло тауыҡтарҙың бройлер вариантының ите лә, һөйәге лә ҡара, тиреһе көрән төҫтә, ә һурпаһы ҡәҙимге ауыл тауығыныҡы кеүек һары.
— Бындай ит ҡытай медицинаһында дауалау маҡсатында файҙаланыла, — ти Рөстәм Мәжит улы. — Ул яман шеш күҙәнәктәрен үлтереүгә булышлыҡ итә. Шулай уҡ мелатонин күплеге менән дә айырылып тора. Ауырлыҡты тиҙ йыялар, бер бройлер 4-5 килограмға етә, дүрт айҙан йомортҡа һала башлайҙар. Ябай тауыҡтарҙың аяғында дүрт бармаҡ булһа, быларҙыҡы — бишәү.
Рөстәм тауыҡтары хаҡында көндәр буйына ла һөйләргә әҙер.
— Шул уҡ “ҡытай ебәк” тоҡомлоларҙың карлик варианттары ла бар. Уларҙың ҡаурыйы ҡанаттары менән ҡойроғонда ғына, йөнө ҡуяндыҡы һымаҡ йомшаҡ. Ауырлыҡтары бер килоға ла етмәй — 600-700 грамм. Йомортҡалары 45-50 грамм тирәһе була.
Ә бына йәшел йомортҡаларҙы “синь-синь-дянь” тоҡомло тауыҡтар һала икән. Уларҙың әтәстәре ҡара, тауыҡтары ҡара һәм көрән төҫтә. Йылына 300 йомортҡа алырға мөмкин!
“Маран” тоҡомло тауыҡтарҙың йомортҡаларында сальмонеллез бөтөнләй булмай. Цесарка менән страус (дөйәғош) йомортҡалары ла ошо исемлеккә инә. “Маран”дың йомортҡаһы ҡыҙыл төҫтә. Йәш балаға уны ныҡ бешермәгән килеш ашатһаң да, бер хәүефе лә юҡ икән.
Рөстәм Тимерғәлиев тауыҡтар үрсетеүгә дүрт йыл элек тотонған. Өфөлә йәшәгән ғаилә, уртансы малайҙары сирләп киткәс, өс балалары менән бергә ауыл еренә күсергә ҡарар итә. Ҡатыны Гүзәлдең әсәһе Нуриман районының Ҡыҙылъяр ауылында йәшәгәс, бында йыш ҡайтып йөрөгәс, ошонда төпләнергә уйлайҙар. Бик оҙаҡ һайлайҙар матур урынды. Ниһайәт, алты йылдан ғына үҙҙәренә оҡшаған ерҙе табып, өй һалып, баҡса үҫтереп, ҡош-ҡорт аҫрап йәшәргә тотоналар. Ҡатыны өй эсендә иҫ киткес ғәжәйеп матур экзотик гөлдәр үҫтерә, баҡсаһындағы йәшел, сирень төҫөндәге һирәк осрай торған рауза сәскәләрен күреп, бар тирә-яҡ күршеләре, таныштары, дуҫтары һоҡлана. 500 көршәк гөл үҫтерә уңған хужабикә.
Рөстәм иһә башта Авдондан тауыҡтар алып ҡайта. Тик уларҙың йомортҡа һалыуҙан башҡа әллә ни файҙаһын күрмәй. Итенең тәме оҡшамай. Тоҡомло тауыҡтар үрсетергә ҡарар итә. Бөгөн Рөстәмдең 16 төрлө тоҡомдан 70 – 80 тауығы бар. Балтас районының Иҫке Яҡшый ауылында тыуған егет Мәүгизә өләсәһенең 30 градус ҡышҡы һыуыҡтарҙа ла һарайҙан тауыҡ йомортҡалары алып ингәнен яҡшы хәтерләй.
— Һыуыҡта туңып, ярылып бөтә торғайнылар. Ҡыш көнөндә лә йомортҡа һалған ниндәй тоҡом булғандыр улар, — тип аптырай әле Рөстәм. — Ә беҙҙең был тауыҡтарға йылы кәрәк.
16 төрлө тоҡомдо йыйыр өсөн ҡайҙарҙа ғына булмай Рөстәм. Былтыр яҙ бер әтәсте алыр өсөн, 600 саҡрым ара үтеп, Пермгә хәтлем барып етә. Шулай уҡ үткән йылдың февраль айында, буран булыуға ҡарамай, “алтын Павлов” тоҡомло әтәсте алыр өсөн Туймазыға юлға сыға. 1,5 мең һумға һатып алып ҡайта. Аҙаҡ Гүзәл Интернеттан ҡарап ултырһа, шундай уҡ әтәсте Өфө аэропорты янында 900 һумға ла һатҡандарын әйтә.
— Кеше берәй шөғөл менән бер йыл дауамында ҡыҙыҡһынһа, мауыҡһа, ул хобби була. Әгәр өс йылға һуҙылһа, “ауырыу”ға әйләнә. Ә инде шул шөғөлдәре өс йылдан да артып китһә — ул “хроник сирле” кеше була.
— Тимәк, һеҙ “хроник сирле”һегеҙ инде?
— Шулай килеп сыға, күрәһең. Әгәр мин ҡайҙалыр үҙемә кәрәк тоҡом барлығын белһәм, бер нимәгә ҡарамай юлға сығып китәм. Машинамда барам, алып ҡайтам. Бензин хаҡын да уйламайым, тауыҡтарҙың күпме торғанына ла ҡарамайым.
“Кобб-500” тоҡомло тауыҡтарҙың йомортҡаларын Рөстәм Чехословакиянан алдыра. Уларға махсус өсмөйөшлө штамп ҡуйыла, шуға башҡа төр менән бутап та, алдап та булмай. Былтыр шул 600 йомортҡанан себештәр сығарғандар. 35 көндә һуйып ашарға әҙер була. Тағы ла ун көнгә оҙағыраҡ тотһаң, ауырлығы 1500-1700 грамға етә.
— Беҙ магазиндан алған бер килограмм тауыҡ итен һалып бешерһәк, кәмеп, яртыһы ғына ҡала. Ә былар күпме ауырлыҡта булһа, бешкәс тә шул килеш ҡала.
Донъялағы иң ҙур тауыҡ — “джерси-гигант” тоҡомо ла бар Рөстәмдең ихатаһында. Әтәсенең ауырлығы ике йылда ете килограмға етә.
“Франция символы” тоҡомона ни өсөн шундай исем ҡушҡандар тиһегеҙме? Илдең флагы өс төҫтә: ҡыҙыл, аҡ һәм күк. Был тауыҡтарҙың да кикректәре ҡыҙыл, ҡаурыйҙары аҡ, аяҡтары күк.
“Итекле” тауыҡтары ла, шоумен Никита Джигурданыҡы кеүек сәсле әтәстәре лә бар. Польшанан “кохинхин” тоҡомло карлик әтәстәр ҙә ҡайтарталар. Тауыҡтар янында бүҙәнәләр ҙә айырым бер ситлеккә урынлаштырылған. Уларҙың йомортҡалары ла бик файҙалы икәнен, моғайын, һәр кем беләлер.
— Рөстәм, һеҙ бер юлы 600 себеш сығарҙыҡ, тинегеҙ. Уларҙы ҡайҙа ҡуйып бөтөрәһегеҙ, бөтәһен дә үҙегеҙ аҫрамайһығыҙҙыр бит, алырға теләүселәр булһа, һатаһығыҙмы?
— Яҙ етә башлаһа, бигерәк тә май айында кешеләр бройлер себештәре һорай башлай. Уларға бирәм.
— Нисә көнлөктәрен тәҡдим итәһегеҙ?
— Ниндәй генә тоҡомло тауыҡ йомортҡаларынан сыҡҡан себеш булмаһын, хатта ябай ауыл тауыҡтарынан да, ике аҙна уларҙы ныҡлап ҡарарға кәрәк. Үҙем шул ваҡыт эсендә йүнләп йоҡламайым да, ашамайым да тигәндәй. Ике аҙна һәйбәт итеп ашатһаң, бирешмәй, артабан һәйбәт үҫеп китәләр. Унан инде яйлап ПК-2 ҡатнаш аҙыҡ бирә башларға ла мөмкин. “Джерси-гигант” тоҡомло себештәргә аҙна дауамында кукуруз оно ашатам. Шунан ике ай буйына әлеге онға ПК-2 ҡатнаш аҙыҡ ҡушып бирәм, аҙаҡ ПК-4-кә күсәм.
— Инкубаторҙан алған күп кеше себештәре үлеүгә зарлана. Бының сәбәбе ниҙә икәнен әйтә алаһығыҙмы?
— Иң ҙур хаталары — бер нисә көнлөк кенә себештәргә бешкән йомортҡаны ваҡлап бирәләр. Быны эшләргә һис тә ярамай. Ғөмүмән, ике айға тиклем уларға ныҡ иғтибар талап ителә. Берәүһенең башын аҫҡа эйеп ултырғанын күреп ҡалһам, шунда уҡ уны башҡаларынан айырып алам, ауырыуының сәбәбен эҙләйем. Табам, дауалайым. Себештәр ҡабаҡты бик ярата. Йомшағын ашап бөткәс тә, ҡабығын ваҡлап, бәрәңге менән бергә бешереп, тағы бирәм. Ҡабаҡ бик файҙалы, эсәктәрен таҙарта. Бер ниндәй ҡорттар ҙа ҡалмай. Әгәр тауыҡтарға протеин етмәһә, улар ҡаурыйҙарын йолҡа башлай, бер-береһен суҡый. Сирҙәре аҙып китһә, дауалау ҙа ҡыйынлаша.
Район хакимиәтенән килеп, һабантуйға тауыҡтарын алып халыҡҡа күрһәтеүен һорағастар, Рөстәм Тимерғәлиев ун төрлө тоҡомо менән байрамға сыға. Бөтә кеше уның янында була. Хатта хирург еҙнәһе дүрт тапҡыр килеп ҡарай. Рөстәмдең “Һуң һин нимә эшләп йөрөйһөң бында, өйгә килеп тә ҡарай алаһың бит” тигәненә тегеһе: “Башҡа ерҙә күңелһеҙ бит, һинең тауыҡтарың янында ҡыҙығыраҡ”, — тип яуап ҡайтара.
Халыҡтың Рөстәмдең тауыҡтарына ҡарата шундай ҡыҙыҡһыныу һәм иғтибар күрһәткәнен күргән етәкселәр быйыл Рөстәм Тимерғәлиевкә эшен ҙурыраҡ күләмдә алып барырға тәҡдим итә. Ә йүнселгә шундай ярҙам бик кәрәк.
— Әгәр грант бирһәләр, һәр тоҡомдо айырым урындарға бүлеп ҡуйыр инем. Фазан менән тауис үрсетергә лә иҫәбем бар. Ҙурыраҡ инкубатор кәрәк. Аҙыҡты ваҡлап бирә торған аппарат та ҡамасауламаҫ ине. Иң мөһиме: мәктәптәрҙән балалар килеп ҡарай ала. Беҙҙең Нуриман районында 93 инвалид бала бар. Иң беренсе уларҙы саҡырып күрһәтер инем. Әле йыл да Ҡыҙылъяр мәктәбенән уҡыусылар экскурсияға килеп китә.
— Тауыҡ йылын бик ҙур пландар менән ҡаршылайһығыҙ икән...
— Эйе, Башҡортостан юлдаш телевидениеһының “Бай баҡса” тапшырыуынан Гүзәлдең гөлдәрен, минең тауыҡтарҙы төшөрөп кенә киткәйнеләр, “Яңылыҡтар” программаһынан да килеп еттеләр. “Юлдаш” радиоһынан конкурста еңеүселәргә бер әтәс һорап мөрәжәғәт иткәйнеләр, “кохинхин” тоҡомло әтәс икәү ине, үҙебеҙгә берәү ҙә еткән, тип биреп ебәрҙек.
Уңған хужаларға: “Әтәстәрегеҙ һәр иртәлә хәйерле көн теләп ҡысҡырып уятһын, тауыҡтарығыҙ ҡыҙыл, йәшел, зәңгәр йомортҡалар ғына түгел, ә алтындарын да һалһын, 2017 йылдың һәр бер көнө ҡыт-ҡыт итеп йырлаған тауыштар менән бәрәкәтле үтһен”, — тип теләргә генә ҡала.


text:
«Китап» нәшриәте Йошкар-Олала милли китап фестивалендә ҡатнашты
Йошкар-Олала Марий Иле Республикаһының милли китап фестивале сиктәрендә Волга буйы федераль округы төбәктәре һәм Рәсәйҙең фин-уғыр биләмәләре вәкилдәре ҡатнашлығында «Китаптар донъяһы сикһеҙ» Төбәк-ара китаптар күргәҙмә-йәрминкәһе үткәрелде. Сарала Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте ҡатнашты.
Фестивалдең маҡсаты – берҙәм мәҙәниәт майҙанын һәм баҫмаларҙың тел төрлөлөгөн һаҡлау, иң яҡшы нәшриәт проекттарын асыҡлау һәм туған телдә уҡыуҙы популярлаштырыу, нәшриәтселәр, китап продукцияһын таратыусылар, китапханалар һәм әҙәбиәт сығарыу һәм һатыу менән ҡыҙыҡһынған башҡа учреждениелар һәм ойошмалар араһында профессиональ бәйләнештәрҙе киңәйтеү.
Фестиваль программаһына «Волга буйының китап мәҙәниәте донъяһы» түңәрәк өҫтәле инде, унда доклад менән «Китап» нәшриәте директоры, философия фәндәре кандидаты Зөфәр Тимербулатов сығыш яһаны. Ул, әгәр төбәк етәкселеге үҙ халҡының аң-белем даирәһен киңәйтеү тураһында хәстәрлек күрһә, урындағы авторҙарға ярҙам итеү хаҡында уйлаһа, үҙ төбәге һәм уның күренекле кешеләре тураһында халыҡҡа еткерергә ынтылһа, үҙ әҙәбиәтселәренең китаптарын сығарыуға средстволар табасаҡ, тип билдәләне.
«Китап» нәшриәте етәкселеге китап нәшер итеүселәрҙе артабан интеграциялау темаһын да ҡуҙғатты.
¬ Нәшриәттәрҙе, иң элек, китап сауҙаһы өлкәһендә интеграциялауға ҡыйыу тотонорға, бының өсөн хәҙерге заман мәғлүмәт-коммуникация технологияларын әүҙемерәк файҙаланырға кәрәк,– тип иҫәпләй Зөфәр Тимербулатов.


text:
Аттар иҫәбе буйынса Башҡортостан Рәсәйҙә беренсе урында
Башҡортостан Республикаһы аттар иҫәбе буйынса Рәсәйҙә алдынғы урында, тип белдерҙе БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитеты ултырышында БР ауыл хужалығы министры урынбаҫары Азат Йыһаншин.
— Беҙҙең республика аттар иҫәбе буйынса илдә беренсе урында, — тип хәбәр итте ул. – Башҡортостанда 129 мең йылҡы иҫәпләнә. Саха (Яҡут) Республикаһы беҙҙән бер аҙ ҡалыша. Күршеләребеҙҙә йылҡы малы күпкә аҙыраҡ: Силәбе өлкәһендә – 36 мең, Татарстанда – 32 мең.
Үҙ сиратында Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитет рәйесе Франис Сәйфуллин 1990 йылда Башҡортостанда 190 мең йылҡы булыуын билдәләне. Республикала аттар иҫәбе ҡыҫҡара, һәм Яҡут Республикаһы яҡын арала беҙҙе уҙып китеүе ихтимал.


text:
Өфөләге янғындарҙа 38 кеше һәләк булған
Янғындар йыл башынан алып Өфөлә 38 кешенең ғүмерен ҡыйған. 2010 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда утта һәләк булғандар иҫәбе ете кешегә кәмегән. Был хаҡта Өфө хакимиәтендә үткән оператив кәңәшмәлә ҡаа башлығы Павел Качкаев хәбәр итте. Өфөлә күҙәтелгән тенденция дөйөм алғанда бөтә республикаға хас – Башҡортостанда ла янғындарға бәйле үлемдәрҙең бер аҙға кәмеүе теркәлгән.
Павел Качкаев билдәләүенсә, республиканың Дәүләт торлаҡ инспекцияһы менән ойошторолған тикшереү барышында йыл башынан алып Өфө биләмәһендә 5,9 мең ҡағиҙә боҙоу осрағы асыҡланған. Сағыштырыу өсөн, Башҡортостан буйынса был күрһәткес 28,5 мең самаһы тәшкил итә.


text:
Белорет районының профсоюз хәрәкәте активистары наградалар менән билдәләнде
Көн элгәре Белоретта Башҡортостан Республикаһының Профсоюздар федерацияһы вәкилдәре булды.
Республиканың Профсоюздар федерацияһы рәйесе Әмирхан Сәмерханов, шулай уҡ Федерация аппараты белгестәре ҡала предприятиеларында, дауаханаларҙа булды, граждандарҙы ҡабул итте һәм хеҙмәт ҡануниәте буйынса уларға консультациялар үткәрҙе.
Белорет районы хакимиәтенең ҙур залында республиканың Профсоюздар федерацияһы вәкилдәренең Белорет районының профсоюз активы менән осрашыуы үтте, унда муниципаль район Советы рәйесе Евгений Карепанов, район хакимиәте башлығы Владислав Миронов, Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһының Урал аръяғы профсоюз округындағы вәкиле Александр Лебедев ҡатнашты.
Осрашыу барышында төбәктең Профсоюздар федерацияһы рәйесе Әмирхан Сәмерханов, Федерация аппаратының бүлек мөдире Анна Вәлиева һәм иҡтисад бүлегенең алдынғы белгесе Виктор Сотников республиканың Профсоюздар федерацияһының 2011 йылдағы эшмәкәрлеге, республика профсоюздарының хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеге, уларҙың хеҙмәт ҡануниәтен камиллаштырыуҙа һәм социаль партнерлыҡты нығытыуҙа ҡатнашыуы хаҡында һөйләне.
Мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәләрендәге мәсьәләләр ҙә айырым тикшерелде.
Осрашыу аҙағында Белорет районының профсоюз хәрәкәте активистары Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһының почет грамоталары менән билдәләнде, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.


text:
Бөрөлә асфальтта һүрәт төшөрөү буйынса балалар конкурсы үтте
Бөрө лицейында көндөҙгө лагерға йөрөгән балалар өсөн асфальтта һүрәт төшөрөү буйынса «Минең Ватаным» конкурсы үтте. Сараны йәш гвардиясылар ойошторҙо, тип хәбәр итә ER.RU.
Балалар ижадын популярлаштырыу һәм үҫтереү, һәләтле балаларҙы асыҡлау һәм уларға ярҙам итеү, үҫмерҙәрҙә эстетик зауыҡ формалаштырыу, Ватанға һөйөү тәрбиәләү бәйгенең төп маҡсаттары булып торҙо.
Конкурста 6-15 йәштәрҙәге 40-ҡа яҡын кеше ҡатнашты. Балалар Ватанға, тыуға яҡҡа булған һөйөүен һүрәттәрҙә сағылдырҙы. Сара йомғаҡтары буйынса барлыҡ ҡатнашыусыларға дипломдар һәм бүләктәр тапшырылды.


text:
Изге тау Ирәмәлгә ҡарата вәхшиҙәрсә мөнәсәбәт
«Башинформ» агентлығы хәбәр итеүенсә, быйыл 2 октябрҙә Магнитогорскиҙың «Леший» клубы ағзалары алты джипта 1965 йылдан тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән Ирәмәл тауына күтәрелә. Магнитогорск автотуристары автомобилдә изге тауға менеүҙе 22 августа уҡ үткәрергә йыйынған була. Был турала БР Президенты Рөстәм Хәмитов хәбәрҙар булды. Бәхәсле һорауҙы кисекмәҫтән Президент хәл итте – Ирәмәлдә ярыш үткәреү ҡәтғи тыйылды. Клуб ағзалары тәбиғәт мөғжизәһенә – изге тауға ҡул тейҙермәҫкә вәғәҙә бирҙе. Ысынында иһә, улар сайттарын пароль менән ябып, ярышты 2 октябргә күсереү хаҡында һүҙ ҡуйыша. Алты машинанан торған колонна Учалы яғынан Әүәләк һырты аша үтеп, юлда тиҫтәләгән ҡырмыҫҡа ояһын емереп һәм ваҡ ағаслыҡты йығып тау түбәһенә күтәрелә.
Рөстәм Хәмитов был хәл менән тәрән ризаһыҙлығын белдерҙе.
"Изге Ирәмәл тауына ойошторолған автомобиль "экскурсияһы" фактына ҡарата асыуым сикһеҙ. Уларҙың һаҡлана торған уникаль тәбиғәт ҡосағына джиптарҙа үтеп инеп, минутлыҡ күңел асыуын, урман киҫеп юл һалыуҙарын ысын вәхшилек тип иҫәпләйем. Республиканың тәбиғәтте һаҡлау буйынса компетентлы органдарына бындай "туристарҙың" ҡылыҡтарын баһалап, етди саралар күрергә кәрәк. Мин, республика Президенты булараҡ, ҡала һәм район хакимиәттәре башлыҡтарынан һаҡланылыусы тәбиғәт биләмәләренә ҡарата бындай мөнәсәбәткә юл ҡуймауҙы һәм һәр етәксенән изге урындарыбыҙға һаҡсыл ҡарауҙарын ҡәтғи талап итәсәкмен", – тине республика Президенты.
БР тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры урынбаҫары Ольга Лаздина был ваҡиғаға ҡарата үҙ фекерен белдерҙе:
— Бында законды тупаҫ боҙоу күренеше ярылып ята. Беҙ матди зыян күләмен иҫәпләүҙәрен һорап, БР Урман хужалығына хат ебәрҙек. БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Белорет төбәк идаралығы хеҙмәткәрҙәре “ярыш” урынында тикшереүҙәр үткәрә. Уның һөҙөмтәләре буйынса материалдар республика Прокуратураһына ебәреләсәк.
«Ирәмәл» тәбиғәт паркын булдырыу тураһында Положениеға былтыр ҡул ҡуйылғайны. Әлеге ваҡытта ул хәл итеү өсөн БР Хөкүмәтенә бирелгән. Был йүнәлештә ныҡышмалы эшләйбеҙ. Киләһе миҙгелдә “Ирәмәл” тәбиғәт паркы асылыр, тип өмөтләнәбеҙ.


text:
Өфөлә француз телле театрҙар фестивале үтәсәк
13 майҙа М.Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында француз телле театрҙар фестивале үтә. Йола буйынса, уны үткәреү башланғысы менән БР Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы сығыш яһай.
Сара сиктәрендә ағымдағы йылдың февраль айында Силәбелә үткән француз телле театрҙар фестиваленең төбәк этабында еңеү яулаған спектаклдәр күрһәтеләсәк.
Фестивалдең беренсе көнөндә Түбәнге Тагил, Екатеринбург, Өфө, Силәбе һәм Ҡурған ҡалаларынан мәктәп уҡыусылары һәм студенттар труппалары үҙ оҫталыҡтарын күрһәтте, тип хәбәр итте БР Милли китапханаһы хеҙмәткәре Индира Хәйретдинова. Улар араһынан Өфөләге 39-сы гимназияның «Комильфо» труппаһы «Бөтә сысҡандар ҙа сыр ярата» спектакле менән еңеү яуланы.
Сараның икенсе көнөндә сәхнәлә Магнитогорск, Екатеринбург, Түбәнге Тагил, Силәбе һәм Өфө студенттары сығыш яһаны. Был төркөмдә баш ҡаланың юғары уҡыу йорттары студенттарын берләштергән «Мост искусств» коллективы икенсе урынға лайыҡ булды.
— Фестиваль сиктәрендә Өфөлә шулай уҡ шиғриәт конкурстарында еңеүселәр сығыш яһаясаҡ. Был сара француз телен һөйөүселәр өсөн ысын байрамға әүерелер, тип ышанабыҙ, — тине Индира Хәйретдинова.
Башлана – 14 сәғәттә.


text:
Яңылыҡтар
Башҡортостанда төбәк инвестиция проекттары өсөн табышҡа һалым буйынса ставкалар кәметелде
Башҡортостанда төбәк инвестиция проекттары өсөн табышҡа һалым буйынса ставкалар кәметелде. Документҡа төбәк инвестиция ҡануниәтен камиллаштырыу буйынса саралар сиктәрендә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйҙы. Закон бер төркөм проекттар өсөн табышҡа һалыу буйынса төбәк ставкаһын 17 проценттан 10 процентҡа ҡәҙәр кәметеүҙе күҙ уңында тота.
Бындай өҫтөнлөк яңы төр тауарҙар етештереү маҡсаты булған 50 миллион һумдан күберәк инвестициялар күләме менән проекттарға ҡарата бирелә. Уларға үҙ составында төбәктән ситтә айырым бүлексәһе булмаған төбәк биләмәһендә генә бер ҡатнашыусы тарафынан тормошҡа ашырылған инвестиция проекттары ҡарай.
Бынан тыш, проект коммерцияға ҡарамаған, страховкалау йәки финанс ойошма тарафынан ғәмәлгә ашырылмаҫҡа һәм айырым иҡтисади зона йәки йылдам социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһе резиденттары иҫәбенә инмәҫкә тейеш.
Инвестиция проектын тормошҡа ашырыуҙан табыш ойошманың бөтә табышынан 90 проценттан кәм булмауы шарт.


text:
Иң тәүҙә һүҙ булған...
Билдәле яҙыусылар, журналистар менән осрашыу ваҡытында ошо хаҡта һүҙ барҙы
Белоретта Башҡорт әҙәбиәте кѳндәре үтте. Үҙҙәренең сәфәрен Ѳфѳнән килгән мәртәбәле, маҡтаулы исемдәр йѳрѳткән ҡунаҡтар - Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе, Башҡортостан- дың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, филология фәндәре кандидаты Зәки Әлибаев, яҙыусы, “Ағиҙел” журналының баш мѳхәррире, драматург Рәлиф Кинйәбаев һәм уның урынбаҫары Әхмәр Үтәбай, бүлек мѳдире Сабир Шәрипов, “Аманат” журналының баш мѳхәррире Сәлмән Ярмуллин, Зәйнәб Биишева исемендәге “Китап” нәшриәте йорто директоры Илһам Йәндәүләтов, “Юлдаш” радиоһы журналисы, яҙыусы Рәсүл Сәғитов, “Бельские просторы” журналының баш мѳхәррир урынбаҫары, яҙыусы Светлана Чураева, журналист, яҙыусы Игорь Фролов - Асы ауылынан башланы.
Асылар осрашыуға етди әҙерләнгән. Ҡунаҡтарҙы “Еңгәләр” фольклор ансамбле йыр-моң менән ҡаршы алды. Артабан Ѳфѳ ҡунаҡтары актер, режиссер, СССР-ҙың халыҡ, РСФСР- ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы Арыҫлан Мѳбәрәков музейында булды. Һуңынан Асы ауыл мәҙәниәт йортонда халыҡ менән осрашты.
- Ижад иткән кешенең күңеле бай, уның башҡаларға булған мѳнәсәбәте лә матурыраҡ. Һәр сәфәргә сыҡҡан һайын, ҡайҙалыр осрашыуҙарға барабыҙ икән, беҙ иң беренсе, Сократ һымаҡ шәм яҡтыртып, яңы ижадсылар эҙләйбеҙ. Әгәр ҙә уның осҡоно була икән, беҙ уны дѳрләтеп ебәрер ѳсѳн, ниндәйҙер кимәлдә ѳмѳт сатҡылары һалырға тырышабыҙ. Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаларының күптәре райондарҙа ижад итә. Инйәрҙән Әлиә Саматованың “Ағиҙел”дә баҫылған “Кәкүк” повесын уҡығанһығыҙҙыр. Беҙ ул әҫәр менән Белоретта үткән Әҙәби марафонда таныштыҡ һәм повесты журналда баҫтыҡ. Әлбиттә, ижадсы, мин ижад итәм, тип әҫәр яҙмай. Бына Яныбай ағай ҙа 45 йәшендә беренсе романын яҙып, әҙәбиәткә килеп ингән. Шулай ҡулға-ҡул тотоношоп эшләһәк, киләсәк быуын алдында йѳҙѳбѳҙ ҡыҙармаҫ. Яңыраҡ, Өфөлә “Бабич” киноһы булды, ул тамашасы тулы зал менән үтте. Был ихласлыҡ кешенең әҙәби һүҙгә һыуһағанын күрһәтте. Беҙҙең ижад Рәсәй һәм унан да юғарыраҡ кимәлдә таныла икән, был беҙҙең ҡыҙ һәм егеттәрҙең эшмәкәрлеге. Хеҙмәтте күрергә, уның тураһында әйтергә кәрәк. Халыҡты уята, күтәрә алырлыҡ, үҙебеҙҙең телдә сыҡҡан гәзиттәр бар. Уларҙы алдырып, тормошта булған тик яҡшы ваҡиғаларҙы уҡып, ҡыуанып йәшәйек. Киләһе осрашыуға килгәндә, Асыла яңы мәҙәниәт йортоноң мәрмәр баҫҡыстарынан күтәрелеп, Асы ташының сит тарафтарҙа ғына түгел, бында файҙаланылыуын күрергә насип итһен, - тине Зәки Арыҫлан улы осрашыуҙы башлап.


text:
Мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырмай
Был программа ауылдар ѳсѳн генә түгел, ҡала ѳсѳн дә тәғәйенләнгән. Уның башҡа программаларҙан тѳп айырмаһы шунда - халыҡтың ниндәйҙер проблеманы хәл итеүгә үҙе башлап инициатива күрһәтеүе һәм урындағы хакимиәт, эшҡыуарҙар менән тығыҙ бәйләнештә булып, хеҙмәттәшлек итеүе. Кѳстәрҙе берләштереп кенә инфраструктураны үҫтерергә, киҫкен социаль проблемаларҙы хәл итергә мѳмкин тип бара белгестәр. Программаға эләгеү шарттары буйынса, иң тәүҙә инициатив тѳркѳм тѳҙѳлѳп, йыйылыштан фотолар, протокол һәм башҡа тейешле документтар кәрәкле урынға ебәрелә. Әгәр ҙә федераль һәм республика бюджетынан финанс бүленә икән, субсидия күләменең 5 процентын ауыл Советы хакимиәте, 3 процентын ауыл халҡы (ҡалала - 15 процентын хакимиәт, 5 процентын халыҡ) үҙе йыйырға тейеш була. Бүленгән аҡса күләме 1 млн. һумдан артмаҫҡа һәм проект бер йыл эсендә тормошҡа ашырылырға тейеш.
Быйыл был программа буйынса республика бюджетынан 300 млн. һум аҡса бүленгән.
Беҙҙең райондан ун ауыл һәм ҡала хакимиәте программала ҡатнашырға теләк белдерҙе. Был маҡсаттан июнь башында урындарҙа йыйылыш уҙғарылды. Мәҫәлән, Сосновкала үткән йыйылышҡа йѳҙгә яҡын кеше килде. Сосновкалар элекке колхоз идаралығы бинаһына капиталь ремонт эшләп, унда социаль үҙәк булдырырға ниәтләй. Үҙәктә врач амбулаторияһы, почта, һаҡлыҡ банкы, полиция бүлеге, дежур янғын командаһы урынлашасаҡ. Быйыл Сосновка ауыл хакимиәтенең «Иң яҡшы муниципаль берәмек» район конкурсында еңеп алған 75 мең һум аҡсаһына проект-смета документтары эшләтелгән. Бѳгѳн документтар әҙер, бина хакимиәт милкендә. Конкурста еңеп сығыу ѳсѳн башҡа структуралар менән дә бәйләнеш булдырылған. Мәҫәлән, Магнитогорск ҡалаһынан Сосновкаға йәшәргә күсеп килгән «Ҡарағайлыҡ» спорт-һауыҡтырыу үҙә- ге директоры А.А. Рязанов та тѳрлѳ яҡлап ярҙам итергә һәм проектты тормошҡа ашырыуға республика бүлгән сумманың 10 процентын күсерергә, бынан тыш тѳҙѳлѳш ма- териалдары менән дә ярҙам итергә, кәрәк саҡта ѳмәләргә сығырға ла әҙер булыуын белдерҙе. Үҙәк район клиник дауаханаһының ТО начальнигы А.С. Борисенко ла урындағы 4 мең- дән ашыу халыҡты тәьмин иткән амбулатория бинаһының ярым емерек хәлдә булыуын, ҡыйыҡтан һыу үте- үен, ҡышҡыһын һыуыҡ булыуын билдәләне һәм хакимәт башлығының башланғысын хуплап, был йәһәтттән тѳрлѳсә ярҙам итергә вәғәҙә бирҙе.
Ломовка һәм Үҙән халҡы зыяратты, Тимер юл һәм Боғанаҡ ауылдары стадионды тѳҙѳкләндерергә уйлаһа, Исмаҡай ауыл халҡы мәктәптең йылытыу ситемаһын ремонтларға, маныштылар балалар майҙансығы тѳҙѳргә, олойылғалар мәктәптә баш- ланған ремонтты аҙағына еткерергә, николаевкалар урамдарындағы юлды эшләргә ниәтләй. Ә ҡаланың 1 Май биҫтәһе халҡы спорт мәктәбенең стадионын тѳҙѳкләндерергә хәл иткән.
«Урындағы инициативаларҙы яҡ- лау» проектында халыҡтың үҙ ини- циативаһы менән ҡатнашыуы социаль инфрас-труктура объекттарын үҫте- реү менән генә түгел, ә уртаҡ тѳҙѳлгән объектҡа һаҡсыл ҡараш тыуҙырыуы менән дә файҙалы буласаҡ тип билдәләй етәкселәр.
Э. МӨХӘМӘҘИЕВА.


text:
Фото:
Ете айҙа «Өфө» аэропортында 840 меңдән ашыу пассажир хеҙмәтләндерелгән
Фото:
«Өфө» халыҡ-ара аэропорты» асык акционерҙар йәмғиәте самолеттар осошо иҫәбе һәм пасажирҙар ташыу буйынса Волга-Урал төбәгендә алдынғылар рәтендә. Сауҙа-клиринг палатаһы мәғлүмәте буйынса, Рәсәй аэропорттары рейтингында пассажирҙар ағымы буйынса Өфө аэропорты әлеге ваҡытта туғыҙынсы урында тора.
Ағымдағы йылдың ете айындағы эшмәкәрлеге йомғаҡтарынан күренеүенсә, «Өфө» халыҡ-ара аэропортында производство эшмәкәрлеге күрһәткестәренең даими үҫешеү тенденцияһы күҙәтелә. Мәҫәлән, 5950 осош башҡарылған — 2009 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 12,2 процентҡа күберәк. Аэровокзал комплексы аша йыл башынан алып 840 меңдән ашыу пассажир хеҙмәтләндерелгән — уҙған йыл кимәленән 26 процентҡа артығыраҡ. Халыҡ-ара һауа линияларында ете айҙа 209,4 мең пассажир ташылған. Ә был, үҙ сиратында, былтырғыға ҡарағанда Өфөнән сит илгә сәйәхәткә 54,2 процентҡа күберәк пассажир юлланыуын аңлата.
Аэропорт маркетингы хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Өфөнөң һауа транспортында пассажирҙар ташыу баҙарына «Донавиа», «Трансаэро», «Ред Вингс», «Авианова» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Урал авиалиниялары» авиакомпаниялары килгән. Төньяҡ йүнәлештәр буйынса осоштар географияһы киңәйтелгән. Өфөнән хәҙер Нягань, Төмән, Ханты-Манси ҡалаларына осорға мөмкин. Ереван йүнәлеше асылған. Көҙгөһөн Душанбе һәм Худжанд менән бәйләнеш тергеҙеләсәк.
Төркиә, Мысыр, Испания, Кипр, Гоа кеүек традицион йүнәлештәрҙән тыш, быйыл популяр туристик йүнәлеш – Тунис өҫтәлгән. 24 сентябрҙән «Өфө – Дубай» маршруты буйынса Берләшкән Ғәрәп Әмираттарына даими рейс асылыуы көтөлә.
Әйтергә кәрәк, Башҡортостан Рәсәй Федерацияһында иң эре транспорт үҙәктәренең береһе. Ул баш ҡала аэропортын, ҙур тимер юл үҙәген, автомобиль трассаларын, йылға вокзалдарын үҙ эсенә алған үҫешкән транспорт инфраструктураһына эйә.


text:
700-ҙән ашыу мигрант эшкә хоҡуҡтан мәхрүм ителде
Быйыл тәүге һигеҙ айҙа Башҡортостанда 775 сит ил гражданының хеҙмәт эшмәкәрлегенә рөхсәте ғәмәлдән сығарылды.
Күп осраҡтарҙа республикала эшләү хоҡуғынан мәхрүм итеү сәбәбе булып сит ил граждандарының һаулығы тураһында белешмәһе булмау торҙо. Ошо сәбәп арҡаһында 510 сит ил кешеһе Башҡортостанда артабан эшләү мөмкинлегенән мәхрүм ителде. 194 осраҡта — хеҙмәт договорын өҙөү, ә 10 осраҡта сит ил кешеләрендә хәүефле йоғошло ауырыуҙар асыҡланыуы артабан эшләү хоҡуғын юҡҡа сығарыу сәбәбе булып торҙо.


text:
Дәүләкән районында «Урал-батыр» эпосын яттан һөйләүселәр бәйгеһе башлана
Дәүләкән районы Республика йәш сәсәндәр конкурсында ҡатнашыусыларҙы, "Урал-батыр" эпосын яттан һөйләүселәрҙе ҡабул итә. Шаршамбы, 30 июндә, унда «Тәбиғәт дуҫы» балалар лагеры базаһында, күренекле драматург, сәсән һәм ғалим-фольклорсы Мөхәмәтшә Буранғоловтың ҡобайырҙы тәүге тапҡыр яҙып алыуына 100 йыл тулыуға һәм Байыҡ Айҙар сәсәндең 300 йыллығына арналған, иҫәп буйынса ХII сәсәндәр бәйгеһе старт ала.
БР Мәғариф министрлығының милли мәғариф һәм төбәктәр хеҙмәттәшлеге бүлеге начальнигы Рәйсә Күзбәкова хәбәр итеүенсә, республика йәш сәсәндәр ярышына бөтә Башҡортостандан конкурстың муниципаль этаптарында еңеүселәр саҡырылған. Был 250 тирәһе кеше, 57 команда.
Конкурстың I турына эпосты яңғыҙ башҡарыусылар индерелә. 5 синыфҡа тиклемге уҡыусыларға кәмендә 1000 юл күләмендә текст ятларға тәҡдим ителә, 6-11 синыф уҡыусыларына – эпостың тулы вариантынан кәмендә 2800 юл тотош өҙөктәр.
Күренекле фольклорсы Әхмәт Сөләймәнов рәйеслегендәге жюри эпосты башҡарыуҙы баһалағанда сығыштың күләмен генә түгел, конкурсанттың тексты биреү формаһын, тасуири уҡыуҙы, тауыш көсөн дә иҫәпкә аласаҡ.
Конкурстың II туры билдәле сәсәндәр: Байыҡ Айҙар, Хәмит Әлмөхәмәтов, Ғәбит Арғынбаев, Мөхәмәтшә Буранғоловтың тормошона һәм ижадына арналған викторина инә.
III йомғаҡлау турында конкурсанттар «Урал батыр» эпосынан йәки башҡа эпик иртәктәрҙән (команда үҙе һайлап) өҙөктәр инсценировкаһы күрһәтергә тейеш.
Конкурс турҙары өс көн, 30 июндән 2 июлгә тиклем барасаҡ.
Дүртенсе көнөнә, 3 июлдә, «Урал батыр» эпосы Республика йәш сәсәндәр бәйгеһен ябыу һәм еңеүселәрҙе бүләкләү үткәреләсәк.
Гран-приға эйә булыусынан тыш, призерҙар ике йәш төркөмөндә лә билдәләнәсәк: 1-5 һәм 6-11 синыфтар уҡыусылары араһында.


text:
Республикала инвалид балаларға ярҙам итеү буйынса «Парамарафон» хәйриә проектының II этабы старт ала
Ҡала үҫеше йәмәғәт фонды инвалид балаларға ярҙам итеү буйынса «Парамарафон» хәйриә проектының II этабын башлай.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, үткән йылдың сентябрендә старт алған акцияның маҡсаты – аҡса йыйып, һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн махсус спорт ҡаласығын төҙөү. Ойоштороусылар аңлатыуынса, Инвалид балаларҙың ата-әсәләренең Башҡортостан ассоциацияһында шөғөлләнеүсе сабыйҙарҙың бындай майҙансығы әлегә юҡ.
Бәләкәй стадионды 2012 йылдың 1 июненә Инвалид балаларҙың ата-әсәләренең Башҡортостан ассоциацияһы биләмәһендә асырға планлаштыралар.
I этап сиктәрендә Өфө буйлап хәйриә троллейбусы йөрөнө, уға ҡала халҡы ваҡ аҡсаларын алып килде. Беренсе көндә 128212,29 һум йыйылды. Был аҡсаларға инвалидтар өсөн туғыҙ тренажер алынасаҡ, улар 500000 һум тора. Махсус япмалы мини-стадиондың тулы хаҡы 1230000 һум тәшкил итә.
Ҡала үҫеше йәмәғәт фонды предприятие һәм ойошмаларҙы ла был изге эшкә ҡушылырға саҡыра. Ваҡ аҡсаларҙы 15, 16, 17 февралдә Ҡала үҫеше йәмәғәт фондына Комсомол урамы, 35, 1-се подъезд адресы буйынса алып килергә була. Тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн телефондар: 282-99-97, 223-39-70.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Кәрим Хәкимовтың тыуыуына 125 йыл тулыуҙы билдәләү тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы
Фото:
1 апрелдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан Республикаһында тыуып үҫкән совет дипломаты, йәмәғәт һәм сәйәсәт эшмәкәре Хәкимов Кәрим Ғәбдрәүеф улының тыуыуына 125 йыл тулыуҙы билдәләү тураһында»ғы Указға ҡул ҡуйҙы.
Төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, указға ярашлы, СССР менән ғәрәп-фарсы донъяһы араһында йылы мөнәсәбәттәр булдырыуға тос өлөш индергән Кәрим Хәкимовтың юбилейына арналған саралар 2015 йылда Башҡортостанда ойоштороласаҡ.
Башҡортостан Хөкүмәтенә Бишбүләк районы менән берлектә ойоштороу комитеты составын раҫларға, юбилей саралары планын әҙерләргә һәм финанслау тәртибен билдәләргә ҡушылды.
Указ үтәлешенә контроллек итеү Башҡортостан Президенты Хакимиәтенә йөкмәтелде.


text:
Румил Аҙнабаев Әбйәлил районында граждандарҙы ҡабул итте
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, Урындағы үҙидара, граждандар йәмғиәте институттарын үҫтереү һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса комитет рәйесе Румил Аҙнабаев Әбйәлил районы үҙәге Асҡарҙа граждандарҙы ҡабул итте. Депутатҡа 11 кеше мөрәжәғәт итте, тип хәбәр иттеләр Әбйәлил районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.
Байым ауыл Советы ауыл биләмәһе халҡын ауылдарҙа юл төҙөү һәм газ үткәреү, арзан хаҡҡа техника һатып алыу мәсьәләләре борсой.
Депутат пай ерҙәрен рәсмиләштереү мәсьәләһе, опекаға алынған балаларҙы һәм һуғышта ҡатнашыусыларҙың тол ҡатындарын торлаҡ менән тәьмин итеү тәртибе буйынса аңлатмалар бирҙе. Бынан тыш, ауыл ерендә гемодиализ менән дауалау ойоштороу, шулай уҡ афған һуғышында ҡатнашыусы яугирҙарға социаль ярҙам күрһәтеү мәсьәләләрен дә парламентарий үҙ контроленә алды.


text:
«Үҫәргән» халыҡ театры Өфөлә «Байраҡ аҫтында…» спектаклен күрһәтә
Өфөлә яҡташтар осрашыуы үткәреү яҡшы һәм күркәм йолаға әүерелде. Бындай саралар кешеләр араһында дуҫлыҡ ептәрен нығытыуҙа ҙур роль уйнай. Республиканың баш ҡалаһында йәшәүсе Ейәнсура районы яҡташтары бындай осрашыуҙарҙы айырыуса ҡыҙыҡлы һәм бай йөкмәткеле итеп үткәрә. Сираттағы тапҡыр улар кесе йома, 12 декабрҙә, Башҡорт дәүләт филармонияһында йыйыласаҡ, тип хәбәр ителә «Башкортостан» гәзитендә.
Һәр ваҡыттағыса «Ейәнсура» республика йәмәғәт ойошмаһы эшенә йомғаҡ яһау, концерт номерҙарынан тыш, яҡташтар осрашыуы кисәһенең икенсе өлөшөндә Ейәнсура районының «Үҫәргән» халыҡ театры артистары һәләтле шағир һәм драматург Салауат Әбүзәрҙең «Байраҡ аҫтында…» пьесаһы буйынса спектакль ҡуясаҡ. Пьесаны йәш режиссер Радмир Дәүләтбәков сәхнәгә ҡуйған.
Бик ҡыҙыҡлы һәм йөкмәткеле спектаклде «Үҫәргән» халыҡ театры былтыр Ейәнсура районы мәҙәниәт һарайы сәхнәһендә ҡуйғайны һәм ул шунда уҡ тамашасыларҙың һөйөүен яулағайны. Быныһында спектаклде театр яратыусы өфөлөләр ҙә ҡарай ала.


text:
- Подробности
- Просмотров: 378
ҠАБЫҠ ҠУҢЫҘҘАРЫ, сколитидтар (Scolytidae), ҡаты ҡанатлылар отрядына ҡараған бөжәктәр ғаиләһе. Яҡынса 6000 төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. БР‑ҙа 20‑гә яҡын төрө бар: ос ҡабығы ҡорто, парһыҙ Ҡ.ҡ., типограф һ.б. Кәүҙәһе цилиндр формаһында, оҙонлоғо 0,9—9 мм, ҡара, ҡыҙғылт ҡуңыр йәки көрән төҫтә. Өҫкө ҡанат остарында инә ҡорт юлдарынан быраулау онон сығарып ташлау өсөн хеҙмәт иткән тештәр м‑н ҡаймаланған батынҡылыҡтар бар. Башы ҙур, маңлайы ҡабарынҡы, яҫы йәки батынҡы. Арҡаһының алғы өлөшө төрткөлө һәм түмһәләкле, төк м‑н ҡапланған, ян-яғы йомро. Мыйығы 4 быуынтыҡлы, ҡыҫҡа, бөгөмлө, суҡмар формаһында. Аяғы бәләкәй, нескә, киртләсле. Йомортҡаларын өйкөмләп ағас ҡабығына һала. Балағорттары аҡ төҫтә, һирәк төк м‑н ҡапланған, аяҡһыҙ, асыҡ көрән төҫтәге ҡаты башлы һәм көслө яңаҡ һөйәкле. Ағас ҡабығы аҫтында, һирәгерәк үҙағаста үҫешәләр. Ҡурсаҡтары аҡ төҫтә. Миҙгел эсендә 1—2 быуын үҫә. Оло бөжәк һәм ҡарышлауығы ҡышлай. Көндөҙ, ҡайһы бер төрҙәре эңерҙә әүҙем. Үҫемлек туҡымалары м‑н туҡлана. Урманда ағас ҡабығы аҫтында һәм үҙағаста (юлдар һала), ҡайһы берҙәре үлән һабағында йәшәй. Урман, ҡайһы бер мал аҙығы үҫемлектәре (клевер) ҡоротҡосо, ағастарҙың бәшмәк ауырыуҙарын тарата.
М.Ғ.Миһранов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Килиманджаро
Килиманджа́ро — Африканың уғата бейек һәм бик әүҙем, стратосфераға тиклем олғашҡан янартауы (вулканы), ул Танзанияның төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан, ҡитғаның иң бейек нөктәһе (диңгеҙ кимәленән 5895 м бейеклектә ята[1]). 1902 йылдан 1918 йылға тиклем Кайзер Вильгельм түбәһе (нем. Kaiser-Wilhelm-Spitze) тип атала. Килиманджаро диңгеҙ кимәленән 900 метр бейеклектә урынлашҡан Масаи яҫы таулығынан үтә бейеккә күтәрелә.
2003 йылда ғалимдәр шундай һығымтаға килә: ирегән лава тауҙың төп түбәһе Кибо кратеры аҫтында, 400 метр ғына түбәндәрәк ята. Әлеге мәлдә, ваҡыт-ваҡыт газ сығарыуҙан тыш, башҡа төрлө әүҙемлек күҙалланмаһа ла, вулкандың емерелеү ҡурҡынысы бар, ул саҡта Сент-Хеленс вулканындағы кеүек шыйыҡ лава бар көсөнә өҫкә атыласаҡ. Элегерәк Кибола тупраҡ убылыу һәм ер ҡабығының шыуышыу осраҡтары булғылаған, шундай осраҡтарҙың береһенән һуң «көнбайыш тишек» барлыҡҡа килә. Килиманджарола вулкан атылыуы бер генә документта ла теркәлмәгән, әммә урындағы легендарларҙа бынан 150-200 мең йылдар элек вулкандың бик әүҙем булыуы тураһында һөйләнелә.
Тауҙың һәм Африканың иң бейек нөктәһе — Кибо вулканының диңгеҙ кимәленән 5895 м бейеклегендәге һәм «Ете түбәгә» ҡараған Ухуру түбәһе (пигы). Был түбәгә беренсе тапҡыр 1889 йылда Ганс Мейер һәм Людвиг Пуртшеллер күтәрелә. Ҡалған ике түбә лә — һүнгән вулкандар:
- Мавензи (5149 м, бейеклеге буйынса Африкала Ухуру, Кения тауынан һуң өсөнсө),
- Шира (3962 м).
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡар ҡаплаған был тауҙар хаҡында беренсе тапҡыр беҙҙең эраның II быуатында иҫкә алына. Улар Птолемейҙың географик картаһында билдәләнгән. Килиманджароны европалылар 1848 йылдың 11 майында асҡан тип иҫәпләнелә. Тауҙы беренсе булып асыусы — немец руханийы Иоханес Ребман. 1861 йылда 2500 м бейеклеккә күтәреләләр, 1862 йылда 4200 метрға, 1883, 1887 һәм 1884 йылдарҙа — 5270 м билдәһе яулана; был күтәрелеүҙәрҙе венгр графы Самуэль Телеки башҡара. 1889 йылдың 5 октябрендә немец сәйәхәтсеһе Ганс Мейер Австрия альпинисы Людвиг Пуртшеллер менән бергә беренсе тапҡыр түбәгә менеп етә. 1996 йылда Маранга ҡалаһында түбәгә менгән альпинистарҙың дуҫы чага халҡы вәкиле, 120 йәштәр тирәһендәге Мзее Лауво (Лаво) әле иҫән була. Мавензины тик 1912 йылда ғына Охлер менән Клуте яулай ала.
«Көнсығыш Африкала тормош, сәйәхәттәр һәм эш» китабында уның авторы Чарльз Ньюның 1861 йылда тропик ҡыҫка салбарҙа һәм еңел күлдәктә, ә 12 йөк ташыусыһының яланғас килеш Килиманджароны буйһондорорға тырышыуҙары һүрәтләнгән. Ҡар булған бейеклеккә барып етһәләр ҙә, улар түбәгә менеп етә алмай.
Исеменең килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауҙың атамаһы суахили теленән алынған, һәм яҡынса «ялтырап торған тау» тигәнде аңлата.
Килиманджаро атамаһының нисек килеп сығыуы аныҡ ҡына билдәле түгел, уның буйынса бер нисә теория.бар. Күп кенә фараздар, һүҙ ике бүленеп, беренсеһе Kilima (суахили телендә «уба, бәләкәй тау») һәм икенсеһе Njaro[2] (боронғо суахили телендә "аҡ" йәки "ялтырап ятҡан"[3] , кичага телендә (языка Кичагга) jaro каруан тигәнде аңлата. Был теорияларҙың сәйер бер етешһеҙлеге бар: ниңә тау атамаһы өсөн мlimа һүҙе кесерәйтеп kilimara тип алынған икән. .
Икенсе берәүҙәр, атама кичагга теленән килеп сыҡҡан тип иҫәпләй, kilemanjaare йәки kilemajyaro «ҡош, леопард/карауанды» аңлата. Әммә был теория шундай фактты күҙҙән ысҡындыра: быға тиклем кичагга телендә Килиманджаро атамаһы бөтөнләй ҡулланылмаған[4].
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урынлашыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Килиманджаро Танзанияның төньяҡ-көнсығышында ята, GPS системаһы һәм гравиметрия ярҙамында 2008 йылда үткәрелгән үлсәүҙәр буйынса диңгеҙ кимәленән 5 891,8 м бейеклектә урынлашҡан, был мәғлүмәт 1952 йылда британ командаһы тарафынан[5] билдәләнегән 5 895 м дәүмәлен юҡҡа сығара. 1889 йылдан алып күп тапҡырҙар үлсәүгә дусар ителгән был тау, һис шикһеҙ, Африкалағы иң бейек түбә[6], тимәк Килиманджаро Ете Түбәнең береһе[7][8]. Килиманджаро занимает площадь в 388 500 гектаров[9]. Ул Кенияның тауҙың төньяҡ һәм көнсығыш битләүҙәре буйлап үткән сик һыҙатынан әллә ни алыҫ түгел. Ул — тип-тигеҙ саванна уртаһында тамсы формаһындағы һәм 4 800 — 5 200 метр бейеклегендәге ғәжәйеп бер күренеште һынландырыусы бейек тау, донъяла берҙән-бер айырып һаҡланған бейек тау тип тә атап була уны. Килиманджаро 388 500 гектар майҙанды биләй. Овал формалағы вулкан конуслы тау төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан 70 километрға һәм төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа табан 50 км-ға һуҙылған, экваторҙан көньяҡҡа табан 340 км-ҙа ята. Меру тауы көньяҡ-көнбайышҡа табан 75 км-ла, ә Африкала бейеклеге буйынса икенсе урында торған Кения тауы 300 километр төньяҡта ята. Иң яҡын Моши ҡалаһы — Танзанияла тауҙың көньяғында урынлашҡан, һәм ул — тауға күтәрелеү өсөн төп нөктә. Түбәнән көньяҡ-көнбайышҡа табан илле километрҙа урынлашҡан Килиманджаро халыҡ-ара аэропорты 1971 йылдан алып күп һанда парктары булған төбәкте хеҙмәтләндерә. Танзанияның баш ҡалаһы Додома һәм Дар-әс-Сәләм ярашлы рәүештә 380 км көньяҡ-көнбайышта һәм 450 км көньяҡ-көнсығышта ята. ә Найроби төньяҡ-төньяҡ-көнбайыштан ни бары 200 км-ҙа ғына. Һинд океанының яр буйҙары — тауҙан 270 км алыҫлыҡта. Килиманджаро административ рәүештә Килиманджаро төбәгенә ҡарай, өлөшләтә Гай районы (инг. Hai), Моши Рураль (ингл. Moshi Rural), Ромбо (ингл. Rombo) уның составына инә, тағы ла шул: тауҙың иң юғары нөктәһе һәм ҙур өлөшө Ромбо районында. Вулкан тулыһынса Килиманджаро Милли паркы һыҙатына индерелгән.
Килиманджароның климат зоналары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бушленд йәки кеше ҡулы менән эшкәртелгән зона, 800 м – 1800 метр, был билбауҙа яуым-төшөм 1 м кимәлендә, ә уртаса температура яҡынса 25-28°C.
- Ямғырлы урмандар, 1800 м – 2800 м. Йыллыҡ яуым-төшөм 2 метр кимәлендә булғанға, үҫемлектәрҙең һәм ҡырағай тәбиғәттең эклектик төрлөлөгө күҙәтелә. Урмандарҙа ағастарҙың һирәк осрай төрҙәре бар. Һауа температураһы төнөн бик ныҡ түбәнәйеүе ихтимал, ләкин был зонала ғәҙәттә йыл әйләнәһенә йылы, дымлы һәм тирә-яҡ йәшеллеккә күмелгән була.
- Арса болонлоҡтары, 2800 м – 4000 метрҙа. Юғарыға күтәрелә барған һайын яуым-төшөм кәмей, шуға күрә яҡынса 2400 метр бейеклектә урман бик үк ҡуйы түгел. 2800-3000 метр бейеклектә урман зонаһы тамамлана, артабан үҙенсәлекле арса менән ҡапланған һаҙлыҡтар һәм болондар башлана. Бында гигант үҫемлектәр үҫә – гигант арса, ағасҡа оҡшаш һарыбаш (Kilimanjari Dendrosenecio) һәм гигант лобелий[10].
- Яланғас тауҙар, 4000 метр – 5000 метр, яуым-төшөм наҡыҫ булғанға үҫемлектәр ҙә әллә ни күренмәй. Температура Цельсий буйынса +35°-тан алып нуль градустан түбәнерәк төшөүе ихтимал.
- Арктика зонаһы, 5000 м – 5895 метр. Ер боҙ, ҡар һәм таш менән ҡапланған, флора менән фауна бөтөнләй юҡ. Йыш ҡына төнгө температура -9°C-ға тиклем төшә[11]
Топографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Килиманджаро – түбәһе атмосферанан юғары урынлашҡан конус формаһындағы стратовулкан. Ул вулкандары һүнгән өс түбәнән тора. Көнбайыштағы Шира түбәһе диңгеҙ кимәленән 3 962 м, үҙәктәге Кибо 5 891,8 м һәм көнсығыштағы Мавензи 5 149 м бейеклегендә. Кибоның иң юғары өлөшөндәге Ройш кратерын (англ. Reusch Crater, диаметры 900 метр) киңлеге 2,4 км, оҙонлоғо 3,6 км булған эллиптик калдера уратып алынған. Кратер үҙәгендә диаметры 200 метрлыҡ көл конусы Аш Пит (инг. Ash Pit) тора[7][12]. Иң бейек түбә кратерҙың көньяҡ ситендә урынлашҡан һәм Угур (ингл. Uhuru) тип атала. Кибоның башҡа билдәле нөктәләре түбәндәгеләр: Эске Конус (ингл. Inner Cone) 5835 метр бейеклектә, Ганс Майер Нөктәһе (ингл. Hans Meyer Point), Гилман Нөктәһе (ингл. Gilman' ' s Point), Ҡаплан Нөктәһе (ингл. Leopard Point) һәм тауға беренсе тапҡыр күтәрелеүселәрҙе оҙатып барыусы хөрмәтенә аталған Иоганн тарлауығы (ингл. Yohanas 'Notch). Түбәнең көньяҡ-көнбайышында яҡынса 100 000 йыл элек ер ҡабығының шыуышыуы Көнбайыш Ярығын (ингл. Western Breach) барлыҡҡа килтерә, ул Барранко үҙәненән (ингл. Valley Barranco)[8] өҫтәрәк тора. Ҡайһы берҙә Мавензины Африкала Кения тауынан һуң бейеклеге буйынса өсөнсө түбә тип тә атайҙар[12]. Ул эрозиянан зыян күргән һәм, дамбаға оҡшап, Ганс Мейер, Пуртшеллер (ингл.Purtscheller Peak), Көньяҡ (ингл. South Peak) һәм Нордекло (ингл. Nordecke) түбәләренән айырылып тора. Уларҙың нигеҙҙәренән көнсығышҡа бер нисә ярыҡ йүнәлгән, атап әйткәндә, Оло һәм Кесе Барранко (ингл. Great Barranco, Lesser Barranco). Эйәр (ингл. The Saddle) — Мавензи һәм Кибо араһындағы 3600 гектарлыҡ яйла (яҫы таулыҡ). Ширанан Джонселла Нөктәһе(ингл. Johnsell Point) айырыла, Шира үҙе ярылған кратерҙың яртыһынан тора, әлеге ваҡытта уларҙың көньяҡ һәм көнбайыш сиктәре генә ҡалған. Унан төньяҡ-көнсығышта, 6200 гектарҙа, тау яйла формаһын алған. Был өс түбәнән ике яҡҡа: төньяҡ-көнбайышҡа / көньяҡ-көнсығышҡа табан 250-ләп бәләкәй конус бар[9].
Гидрологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Килиманджароның боҙ кәпәсе Кибо түбәһе менән сикләнә. 2003 йылда уның дөйөм майҙаны 2 кв. км булған территорияны биләй. Ул түбәндәге өлөштәрҙән тора:
- өҫкө өлөшөндә:
- Фюртванглер боҙлоғо (ингл. Furtwängler),
- төньяҡ боҙ яланы (ингл. Icefield Northern) — боҙлоҡтары:
- Дригальский (ингл. Drygalski),
- Оло Пенк (ингл. Great Penck),
- Кесе Пенк (ингл. Little Penck),
- Пенгальский (ингл. Pengalski),
- Лертшер Нотч (ингл. Lörtscher Notch)
- Креднер (ингл. Credner),
- көнбайышта:
- Барранко боҙлоғо (ингл. Barranco)
- Оло һәм Кесе Ярыҡтар (ингл. Breach Little, Big Breach),
- "Уҡ" (ингл . Arrow)
- Улига (ингл. Uhlig),
- Барранко боҙлоғо (ингл. Barranco)
- Көньяҡ боҙ яланында (ингл. Southern Icefield) — боҙлоҡтар:
- Балетто (ингл. Balletto),
- Бриллиант (ингл. Diamond),
- Хайм (ингл. Heim),
- Керстен (ингл. Kersten),
- Декен (ингл. Decken),
- Ребман (ингл. Rebmann)
- Ратцель (ингл. Ratzel)
- һәм, ниһайәт, көнсығыш боҙ яланы (ингл. Eastern Icefield).
Боҙ яландарының төрлө үлсәмдә булыуын яуым-төшөмдөң һәм ҡояш нурҙарының йәһәт алмашынып тороуы менән аңлатырға була. Ҡасандыр был кәпәс алыҫтан уҡ бик яҡшы күренгән, әммә әләге мәлдә боҙлоҡ тиҙ ирей. Уның майҙанының кәмеүе түбәндәгесә[13][14]:
- 1912 йылда — 12,1 кв. км,
- 1953 йылда — 6,7 кв. км,
- 1976 йылда — 4,2 кв. км,
- 1996 йылда — 3,3 кв. км.
Егерменсе быуат барышында ул үҙ майҙанының 82 %-ын юғалта[13]. 1962 йылдан 2000 йылға тиклем боҙҙоң уртаса 17 метр ҡалынлығы юғалтыла[15]. NASA эксперттары, Огайо университеты профессоры палеоклиматолог Лонни Томпсон (ингл. Lonnie Thompson), баһаһы буйынса, боҙлоҡ 2020 йылға[16], йәки Австрияның Инсбрук университетының ғилми төркөмө иҫәпләүҙәренә ярашлы 2040 йылда , йәки Калифорния Фәндәр академияһының иҫәпләүҙәренсә 2050 йылға тиклем бөтөнләй иреп бөтәсәк. Климат шарттарының төрлө булыуы сәбәпле, ҡайһы бер битләүҙәрҙәге боҙлоҡтар өҫтәмә рәүештә бер нисә йыл иремәй ятыуы ихтимал.
Яуым-төшөм миҡдары тәбиғи рәүештә 150 мм-ға кәмеү сәбәпле, Килиманджаро кәпәсе бәләкәсәйә бара, XX быуатта боҙҙоң иреүе күҙгә күренеп шәбәйә. Килиманджарола боҙлоҡтоң хәҙерге кеүек тиҙ һәм тулыһынса тиерлек иреүе 4000 йыл элек 300 йыллыҡ ҡоролоҡ ваҡытында ла. күҙәтелә. Шулай итеп, һуңғы утыҙ йыл дауамында Лиамунгула (ингл. Lyamungu), көньяҡ битләүҙә 1230 метр бейеклектә, тәүлектең уртаса температураһы 3 градусҡа күтәрелә. Шуға ҡарамаҫтан, боҙлоҡтар ятҡан бейеклектә температура 0°-та түбән булып ҡала. Инсбрук университетынан Георг Казер (инг. Kaser), Вашингтон университетынан Филипп Моте боҙлоҡтарҙың иреүен яуым-төшөмдөң кәмеүенә бәйләй. Урмандарҙың һирәгәйеүе сәбәпле, үҫемлектәр ҡатламы ла, атмосфераның дымлылығы ла кәмей, бына ошо урындағы үҙгәрештәр боҙлоҡтарҙың иреүен тиҙләтә. Боҙ ҡатламының бәләкәсәйеүе һәм урмандарҙы юғалтыу араһында бәйләнеш бар, бигерәк тә егерме быуат башында.. ХIХ быуаттағы бер нисә дымлы ун йыллыҡтан һуң, боҙ, ҡояш нурҙарынан иремәйенсә, сублимация фазаһын үтеп, туранан-тура парға әйләнеүенә бәйле, түбә боҙҙарына хас осло форма һаҡлана. Был бигерәк тә 1920-1930 йылдарҙа күҙәтелә. Боҙлоҡтарҙың кәмеүен дауам иттереүсе икенсе бер күренеш — вулкан тоҡомдарының, йылылыҡты үҙенә һеңдереп, вулкан нигеҙенә урынлашыуы. Улар ирей, тотороҡһоҙ булып емерелә, һәм ҡояш нурланышының тәьҫиренә ылыҡтырылған майҙанды арттыра бара.Ҡалып:Тауын
Боҙ иреүҙән барлыҡҡа килгән ағымдарға ошо райондағы ике йылға ла ҡушыла, әммә яуым-төшөмдөң 90 %-ын урмандар тотҡарлай. Боҙлоҡтарҙың юҡҡа сығыуы урындағы гидрологик режимға йоғонто яһарға тейеш түгел, ә бына һуңғы 40 йылда ғына кешеләрҙең үҫемлектәрҙе һуғарыу өсөн һыу алыуҙы дүрт тапҡырға арттырыуы, һис шикһеҙ, быға йоғонто яһай. Килиманджаро урмандары йыл да 1,6 млн. куб. метр һыу ала, шуларҙың 5 %-ы яуым-төшөмдән килә. Өстән ике өлөшө атмосфераға пар сифатында әйләнеп ҡайта. Урман үҙенсәлекле һыйым ролен башҡара: ул һыуҙы тупраҡта, биомассала һәм һауала тотоп ҡала. 1976 йылдан алып яуым-төшөм миҡдары йылына уртаса 20 млн. куб. метрға кәмей, өс йыл эсендәге ошо юғалтыу түбә кәпәсенән иреп төшкән һыу күләменә тигеҙ, шул уҡ ваҡытта һуңғы 30 йыл эсендәге менән сағыштырғанда 25 %-ҡа әҙерәк. Ә был урындағы джагга.халҡының бер йыл эсендә ҡулланған һыу күләменә тигеҙ[17].
Тау биләмәһен һаҡлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әле 1910-сы йылдарҙа уҡ немец колониаль хөкүмәте Килиманджаро тауын һаҡлау тураһында ҡарар ҡабул итә, ул ваҡытта һунар итеү өсөн махсус биләмә бүленеп ҡуя, ә 1921 йылда ул үҙенең статусын үҙгәртә һәм махсус һаҡланыусы урман биләмәһенә әйләнә. 1973 йылда Танзания хөкүмәте тауҙа, 2700 метр бейеклектә урынлашҡан урманда, милли парк ойоштороу тураһында иғлан итә, ә 1977 йылдан паркҡа туристарҙың инеү мөмкинлеге бирелә. 1987 йылда Танзаниялағы парк Бөтә донъя ЮНЕСКО мираҫы объекттары исемлегенә индерелә.[18]
Хәҙерге ваҡытта парк ете зонаға бүленгән, улар араһында түбәндәге зоналар бар: интенсив йәйәүле маршрут зонаһы, тау һәм ялан өлөштәрендә кеше аҙ йөрөгән зона, хакимиәт зонаһы, мәҙәни зона һәм көндөҙ файҙаланылған зона. Кеше аяғы баҫмаған зона иң эреһе. 1995 йылда паркты 150-гә яҡын кеше хеҙмәтләндерә[18].
Урманда рөхсәтһеҙ утын ҡырҡыу, һунар итеү һәм бал йыйыу пакртың төп проблемалары булып тора. Бынан тыш парктың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, туристар араһында популярлыҡ яулаған биләмәләрҙә янғындар сығып тороуы хәүеф тыуҙыра[18].
Ағымдағы торошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Килиманджаро вулканлыҡ әүҙемлеген күрһәтмәһә лә, һуңғы ваҡытта күп кенә тикшеренеүселәрҙең иғтибарын йәлеп итә.
Һуңғы Боҙлоҡ осоронан 11 000 йыл буйы түбәне ҡаплап торған ҡар кәпәсе тиҙ ирей. Һуңғы 100 йыл эсендә ҡар һәм боҙ күләме 80%-тан ашыуға кәмегән[19]. 2002 йылда күп кенә экспеттар, 15 йылдан боҙлоҡ тулыһынса иреп бөтәсәк, тип күҙаллай. 2005 йылдың мартында, һуңғы 11 000 йылда беренсе тапҡыр түбә тулыһынса боҙҙан арынды, тигән хәбәр тарала. Был һауа температураһының үҙгәреүенә түгел, ә ҡар яуыуҙың кәмеүенә бәйле, тип иҫәпләйҙәр. Һуңғы 100 йыллыҡта урмандарҙы юҡҡа сығарыу Килиманджаро түбәһенә күтәрелгән һәм унда ҡар булып яуған һыу парҙары миҡдарының етди рәүештә кәмеүенә килтерә.
Альпинизм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ухуру түбәһенә (5895 м, вулкан Кибо) күтәрелеү ярайһы уҡ ябай, әммә юғарылағы климат шарттарына күнегеү өсөн ваҡыт талап ителә, тип иҫәпләнелә. Түбәгә алып барыусы төп маршруттар буйынса (Лемошо, Мачаме, Умбве, Марангу һәм Ронгаи) альпинист әҙерлеге үтмәгән һәм махсус ҡулайламалары булмаған һәр кеше күтәрелә ала (әгәр сәләмәтлеге буйынса рөхсәт ителһә). Тауҙың Экваторға яҡын булыуы һәм Ерҙең [./Килиманджаро#cite_note-29 [29] ]ның алмашынып тороуы кешегә йоғонто яһай.
Лемошо маршруты буйынса 8 көн дауамында (күтәрелеү өсөн 6,5 көн һәм 1,5 тәүлек тауҙан төшөү өсөн) күтәрелеү һәйбәт, тауға беренсе тапҡыр күтәрелеүселәргә климатҡа яраҡлашыу ҙа еңелерәк, ошо 8 көнлөк маршрутты һайлағандарҙың 95 %-ы түбәгә менеп етә (иң бейек Ухуру түбәһенә)[20].
Статистика буйынса түбәгә күтәрелергә теләгәндәрҙең. яҡынса 60 %-ы ғына тауға менеп етә. Иң популяр маршруттарҙан һаналған Марангу һуҡмағы — (5 көндә түбәгә менеп етеп була) күтәрелеүселәр алдына етди һынауҙар ҡуйған маршрут. «Көнбайыш ярығы» (Вестерн Брич) маршруты буйынса күтәрелергә теләүселәр аҙ, әммә ул, ҡатмарлы булғанға күрә, профессионал альпинистарҙа ҡыҙыҡһыныу уята.
Мавензи вулканына күтәрелеү альпинист әҙерлеген талап итә, әлеге ваҡытта унда күтәрелеү тыйылған. Нигеҙҙә, был тыйыу матбуғат сараларының Танзанияға туристар ағымына йоғонто яһарға тырышыуына бәйле. "Килиманджаролағы үлем" кеүек атамалы мәҡәләләр, әлбиттә, гәзит уҡыусыларҙа был һоҡланғыс тауға ҡарата кире ҡараш тыуҙыра. Профессиональ альпинизм менән йәйәүлеләр маршруттарын да бутарға ярамай.
Килиманджарола менеү тиҙлеге буйынса абсолют рекордты Швейцариянан Карл Иглофф (ингл. Karl EgloffKarl Egloff) ҡуя — 6 сәғәт 42 минут һәм 24 секунд (2014 йыл, Умбве маршрут буйынса). Быға тиклем рекорд испан альпинисы (инг.)баш.ла ине, ул күтәрелеү һәм төшөү өсөн 7 сәғәт 14 минут сарыф иткән (күтәрелеүгә 5 сәғәт 23 минут 50 секунд киткән), бынан алдағы рекодты (күтәрелеү тиҙлеге буйынса) 2009 йылда Ҡаҙағстандан Андрей Пучинин ҡуя — 5 сәғәт 40 минут һәм 24 секунд, Марангу маршруты буйынса[21][22].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Характеристики материков Астролаб.ру
- ↑ «Kilima-Njaro» (альтернативное название в 1907), The Nuttall Encyclopædia, 1907, FromOldBooks.com, 2006, страница: FOB-Njaro.
- ↑ «SRTM TANZANIA IMAGES» (описание Килиманджаро или Kilima-Njaro), NASA, 28 августа 2005, страница: NASA-Tanzania.
- ↑ Hutchinson, J. A.: The Meaning of Kilimanjaro
- ↑ Filomena Naves, Portugueses 'tiraram' 3,2 metros ao Quilimanjaro Ҡалып:Webarchive, Diário de Notícias, 17.janvier.2009
- ↑ African geodetic reference Ҡалып:Webarchive, AFREF newsletter n°7, septembre 2008
- ↑ 7,0 7,1 Global Volcanism program — Présentation du Kilimandjaro
- ↑ 8,0 8,1 Kilimanjaro geology
- ↑ 9,0 9,1 What does Kilimanjaro look like?
- ↑ Флора и фауна высотных зон Килимнджаро. wildrussia.travel. 30 ғинуар 2018 тикшерелгән.
- ↑ Climbing Kilimanjaro | Trekking & Hiking | Routes and Best Time to Climb Mount KIlimanjaro (en-gb). www.tanzania-safaris.org. 30 ғинуар 2018 тикшерелгән.
- ↑ 12,0 12,1 Philippe Nonnotte, Étude volcano-tectonique de la zone de divergence Nord-Tanzanienne (terminaison sud du rift kenyan) — Caractérisation pétrologique et géochimique du volcanisme récent (8 Ma — Actuel) et du manteau source — Contraintes de mise en place, thèse de doctorat de l’université de Bretagne occidentale, spécialité : géosciences marines
- ↑ 13,0 13,1 François Bart,Milline J. Mbonile,François Devenne Simon Pomel, Guilène Réaud-Thomas // Kilimandjaro: montagne, mémoire, modernité — DYMSET, 2003. — Б. 39-64. — ISBN 2-906621-31-5.
- ↑ Stefan Hastenrath, Recession of equatorial glaciers: a photo documentation, Sundog Publishing, juillet 2008 Ҡалып:ISBN
- ↑ Tanzania — Mt. Kilimanjaro — Glacier retreat, National Science Foundation’s Earth System History Program, 2000
- ↑ Snow and Ice on Kilimanjaro, NASA
- ↑ Shardul Agrawala, Contre vents et marées : les politiques de développement face au changement climatique, Organisation de coopération et de développement économiques, OECD Publishing, 2005 (ISBN 9264013784), pages 104—111
- ↑ 18,0 18,1 18,2 Mount Kilimanjaro National Park (инг.). Tanzania National Parks. Тәүге сығанаҡтан архивланған 26 май 2012. 10 октябрь 2010 тикшерелгән.
- ↑ SVS Science Story — Melting Snows of Kilimanjaro — Dec. 18, 2002
- ↑ Lemosho Route | 8 Days. lemosho.net. 24 ноябрь 2017 тикшерелгән.
- ↑ Henry Stedman Kilimanjaro records. Climb Mount Kilimanjaro. 4 октябрь 2016 тикшерелгән.
- ↑ Mount Kilimanjaro Fact. Climb Kilimanjaro Guide. 4 октябрь 2016 тикшерелгән.


text:
Жорж Бизе
Александр Сезар Леопольд Бизе (франц. Alexandre-César-Léopold Bizet), суҡындырған ваҡытта Жорж исеме бирелгән, франц. Georges; 1838—1875) — романтизм осороноң француз композиторы, оркестр әҫәрҙәре, романстар, фортепиано пьесалары, шулай уҡ опералар авторы, улар араһында иң танылғаны — «Кармен».
Йөкмәткеһе
- 1 Биографияһы
- 2 Ижады
- 3 Әҙәбиәт
- 4 Иҫкәрмәләр
- 5 Һылтанмалар
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1838 йылдың 25 октябрендә Парижда йыр уҡытыусыһы ғаиләһендә тыуған. Уны Александр-Сезар-Леопольд Бизе исеме аҫтында теркәйҙәр, әммә суҡындырған саҡта Жорж исемен бирәләр һәм артабан да ул ошо исем аҫтында билдәле була. Бизе, уға ун йәш тулыуға ике аҙна ҡалған саҡта, Париж консерваторияһына уҡырға инә.
Консерваторияла уҡыған ваҡытта уҡ (1848—1857), Бизе үҙен композитор булараҡ һынап ҡарай. Ошо осорҙа ул композитор техникаһын һәм башҡарыу оҫталығын үҙләштерә.
1857 йылда Жак Оффенбах ойошторған конкурста ул «Доктор Миракль» опереттаһы өсөн Шарль Лекок менән берлектә премияны бүлешә һәм Рим премияһын да ала. Шул уҡ йылда Бизе «Кловис һәм Клотильда» кантатаһын конкурсҡа ебәрә һәм тағы ла Рим премияһын ала. Ошо премия аҡсаһына Римда өс йыл дауамында йәшәү мөмкинлеге асыла, ул музыка яҙа һәм үҙенең белемен камиллаштыра. Рим премияһы лауреаттары мотлаҡ рәүештә отчет әҫәр яҙырға тейеш була һәм Бизе «Дон Прокопио» операһын ижад итә. Ошо өс йылды иҫәпкә алмағанда, Бизе бөтә ғүмерен Парижда йәшәй.
Римдан һуң ул Парижға ҡайта, бында ул үҙен музыка яҙыуға бағышлай. 1863 йылда ул «Ынйы эҙләүселәр» операһын яҙа. Ошо осорҙа ул шулай уҡ «Перт һылыуы»н яҙа, Альфонс Дочери «Алла» пьесаһы һәм «Балалар уйындары» фортепиано өсөн әҫәренә музыка яҙа. Шулай уҡ романтик операһы "Джамиле"ны һәм C-dur симфонияһын яҙа. Бизе үҙе был симфония тураһында бөтөнләй онотҡан була һәм консерватория библиотекаһында табылған симфонияны 1835 йылға тиклем бер кем дә иҫләмәй. Симфония, бер нисә йырын иҫкә алмағанда, Франц Шуберт музыкаһы менән үҙенең стилистик оҡшашлығы менән иғтибарҙы йәлеп итә. 1874—1875 йылдарҙа композитор «Кармен» операһы өҫтөндә эшләй. Опера премьераһы 1875 йылдың 3 мартында «Опера-Комик» Париж театрында үтә һәм уңышһыҙлыҡҡа осрай. Премьеранан һуң Бизе эше уңышһыҙ икәненә инана. Өс айҙан һуң Бизе, «Кармен» операһы уның иң уңышлы эше булғанын һәм мәңгегә иң танылған һәм популяр классик әҫәрҙәрҙең исемлегенә инерен белмәй, йөрәк өйәнәгенән вафат була.
Вафатынан һуң уның эштәре, «Кармен»ды иҫәпкә алмағанда, киң танылыу алмай, яҙмалары таратылып бөтә йәки юғалған була, ә нәшер ителгәндәре йыш ҡына башҡа авторҙар тарафынан үҙгәртеләләр. Күп йылдар үткәс, композиторҙы бөтөнләй онотҡандан һуң, уның ижад емештәре йылдан -йыл йышыраҡ башҡарыла башлай һәм 20 быуатта Жорж Бизе исеме башҡа күренекле композиторҙар араһында үҙенең лайыҡлы урынын алды. Үҙенең 36 йыл ғумере дауамында ул үҙенең шәхсән музыкаль мәктәбен булдырырға өлгөрмәй һәм уның күҙгә күренгән уҡыусылары һәм артынан эйәреүселәре булмаған. Бизе ижадының сәскә атҡан осоронда ваҡытынан алда вафат булыуы донъя классик музыкаһы өсөн бик мөһим һәм һис кем менән алмаштыра алмаҫлыҡ юғалтыу.
1869 йылдың 3 июнендә Жорж Бизе Женевьев Галеви менән өйләнешәләр. Ҡатыны «оперетка» музыкаль жанрына нигеҙ һалыусы Людовик Галевиның ике туған һеңлеһе була. 1871 йылда Жорж һәм Женевьеваның, артабанғы тормошонда Пруст Марсельтың яҡын дуҫы булған, улдары Жак тыуа.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Опералары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Дон Прокопио» (опера-буффа, итальян телендә, 1858—1859, ҡуйылған 1906, Монте — Карло), шулай уҡ Леонид Фейгин оркестровкаһында бар.
- «Мөхәббәт-рәссам» (франц. L’Amour peintre, Бизе либреттоһы, Ж. Б. Мольер әҫәре буйынса, 1860, тамамланмаған, баҫтырылмаған)
- «Гузла Эмира» (комик опера, 1861—1862)
- «Ынйы эҙләүселәре» (франц. Les Pecheurs de perles, 1862—1863, ҡуйылған 1863, «Лирика театры», Париж
- Иван IV (1862—1865), ҡуйылған 1951, Grand Théâtre de Bordeaux
- «Никола Фламель» (1866, фрагменттар)
- «Перт сибәре» (франц. La Jolie fille du Perth, 1866, ҡуйылған 1867, «Лирика театры», Париж)
- Фуль короле кубогы" (франц. La Coupe du roi de Thule, 1868, фрагменттары)
- «Кларисса Гарлоу» (комик опера, 1870—1871, фрагменттары)
- «Каландарь» (комик опера, 1870), Гризельда (комик опера, 1870—1871, тамамланған)
- «Джамиле» (комик опера, 1871, ҡуйылған 1872, «Комиктар операһы» театры, Париж)
- «Дон Родео» (1873, тамамланған)
- «Кармен» (драматик опера, 1873—1874, ҡуйылған 1875, «Комиктар операһы» театры", Париж; речитативтар Бизе үлгәндән һуң Э. Гиро тарафынан яҙылған , Венала сәхнәләштереү өсөн, 1875)
Оперетталары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Анастасия һәм Дмитрий
- Мальборо походҡа йыйына (Malbrough s’en va-t-de guerre, 1867, «Атеней» театры, Париж; 1 шаршау — Бизе яҙған, ҡалған өс шаршауҙы — И. Э. Легуи, Э Жонасу, Л. Делибу яҙғандар)
- Соль-си-ре-пиф-пан (1872, «Шато-д’о» театры , Па)
- Ангел һәм Товия (L Ange et Tobia, яҡынса 1855-57)
- Элоиза де Монфор (1855—1857)
- Хайран ҡалған рыцарь (Le Chevalier enchanté, 1855—1857)
- Эрминия (1855—1857)
- Виргинияның ҡайтыуы (Le Retour de Virginie, яҡынса 1855—1857)
- Давид (1856)
- Кловис һәм Клотильда (1857)
- Доктор Миракль (1857)
- Йыр — быуатҡа (Carmen seculaire, Гораций буйынса, 1860)
- Прометейҙы өйләнеүе (Les Noces de Promethee, 1867)
Ода-симфониялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Улисс һәм Цирцея (Гомер, 1859)
- Васко да Гама (1859—1860)
Оратория[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Женевьева Париж (1874—1875)
Хор һәм оркестр (йәки фортепиано) өсөн әҫәрҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Студенттар хоры (Choeur d etudiants, ирҙәр хоры тиклем 1855)
- Вальс (C-dur, 1855)
- Те Deum (солистар, хор һәм оркестр өсөн, 1858)
- Байя заливы (Le Golfe de Bahia сопрано йәки тенор, хор һәм фортепиано өсөн, яҡынса 1865; музыка «Иван Грозный» операһында файҙалана, фортепиано өсөн эшкәртеү бар)
- Ave Maria (хор һәм оркестр өсөн, Ш. Гранмужен һүҙҙәре, 1867)
- Иләүсе йыры (La Chanson du Rouet солист, хор һәм фортепиано өсөн, 1867) һ. б.
Хор өсөн (оркестрһыҙ)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Изге Иоанн Патмостан (Saint-Jean de Pathmos ирҙәр хоры өсөн, В. Гюго һүҙҙәре, 1866)
Оркестр өсөн әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Симфониялар (№ 1, C-dur, Йәш үҫмерҙәр, 1855, партитураһы нәшер ителгән һәм башҡарылған 1935; № 2, 1859, Бизе үҙе юҡҡа сығарған),
- Рим (C-dur, 1871, иң башта — Рим тураһында хәтирәләр, 1866—1868, башҡарыла 1869)
- Увертюралар, шул иҫәптән Родина (Patrie, 1873, башҡарыла 1874)
- Сюиталар, шул иҫәптән Бәләкәй сюита (Petite suite, фортепиано дуэттарынан Балалар уйындары, 1871, башҡарыла 1872), Арлезианканан сюиталар (№ 1, 1872; № 2, Гиро төҙөнө, 1885)
Фортепиано әҫәрҙәре өсөн соло[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Оло концерт вальсы (E-dur, 1854)
- Фантастик һунар
- (Chasse fantastique, 1865)
- Реин йырҙары (Chant du Rhin, 6 йырҙан торған цикл, 1865)
- Концерт хроматик вариациялар (1868)
Фортепиано дуэттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Балалар уйындары (Jeux d enfants, 2 фортепиано өсөн 12 пьеса, 1871)
Тауыш һәм фортепиано өсөн әҫәрҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шул иҫәптән, йырҙар циклы Альбом биттәре (Feuilles d ' album, 6 йыр, 1866)
- Пиреней йырҙары (Chants dee Pyrenees, 6 халыҡ йыры, 1867)
Драматик спектаклгә музыка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Арлезианка (А. Доде драмаһы, 1872, «Водевиль» театры, Париж)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Stefan, Paul. Georges Bizet. Leben, Umwelt und Werk des Komponisten der Carmen. — Zürich: Atlantis, 1952.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλatφόpua avoιktώv δeδouέvwv, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
- ↑ база данных Léonore — ministère de la Culture.
- ↑ 3,0 3,1 Encyclopædia Britannica
- ↑ 4,0 4,1 SNAC
- ↑ 5,0 5,1 Internet Broadway Database — 2000.
- ↑ 6,0 6,1 International Music Score Library Project — 2006.
- ↑ 7,0 7,1 Discogs — 2000.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бизе, Жорж // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Краткие содержания (синопсисы) опер Бизе на сайте «100 опер»
- Б. Кушнер. Рекомендательное письмо: Страница из жизни Бизе // «Вестник» (Бостон), № 10 (347), 12 мая 2004 г.
- Жорж Бизе: ноты произведений на International Music Score Library Project
- Бизе. Полные либретто опер на русском языке
- 25 октябрҙә тыуғандар
- 1838 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Парижда тыуғандар
- 3 июндә вафат булғандар
- 1875 йылда вафат булғандар
- Буживалдә вафат булғандар
- Алфавит буйынса музыканттар
- Алфавит буйынса композиторҙар
- Франция композиторҙары
- XIX быуат композиторҙары
- Почётлы легион ордены кавалерҙары
- Романтик композиторҙар
- Рим премияһы лауреаттары


text:
Кешене бәхет тыуҙырмай, бәхетте кеше үҙе булдыра. Һин үҙ бәхетеңде үҙең тыуҙырып, иреңә, улыңа, туғандарыңа өлөш сығарҙың. Йәмәғәт эштәрендә ҡайнап, күп кешегә изгелектәр ҡылдың, ярҙам ҡулы һуҙҙың. Яҡты сырайың, йылы һүҙҙәрең өсөн рәхмәт һиңә!
Кешене бәхет тыуҙырмай, бәхетте кеше үҙе булдыра. Һин үҙ бәхетеңде үҙең тыуҙырып, иреңә, улыңа, туғандарыңа өлөш сығарҙың. Йәмәғәт эштәрендә ҡайнап, күп кешегә изгелектәр ҡылдың, ярҙам ҡулы һуҙҙың. Яҡты сырайың, йылы һүҙҙәрең өсөн рәхмәт һиңә!
– Арыҫланды һин атланып ҡара,
Эйәләтеп ҡара ҡулыңа!..
Башҡорт егетенең айбарлығын
Тәфсир итәм кескәй улыма.
Тотош республикала бындайҙар бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Ғасим бабай Ғайсин – шуларҙың береһе: 2010 йылдың 19 февралендә Бөйөк Ватан һуғышы инвалидына Рәсәйҙең ул саҡтағы етәксеһе Дмитрий Медведев Мәскәү Кремлендә “Хәрби хеҙмәттәре өсөн” (“За боевые заслуги”) миҙалын тапшыра. Награда яугирҙе 66 йылдан һуң эҙләп таба.


text:
Сапан
Сапа́н (урыҫса кафтан) — башҡорттар ғәҙәттә ҡышҡы һалҡын көндәрҙә баш өҫтөнән бөркәнеп йөрөгән, йоҡа тауарҙан эсләп тегелгән оҙон еңле киң өҫкө кейем.[1] Ул Урта Азияла киң таралған. Үзбәкстанда, Афғанстанда, Тажикстанда, Ҡаҙағстанда, Ҡырғыҙстанда һәм уларҙың күршеләш илдәрендә кейәләр. Ул яҡтарҙа сапанды мамыҡ эслек менән йәки дөйә йөнө ҡатлап тегәләр. Башҡорт, татар, сыуаш халыҡтарында милли кейемдәр иҫәбенә ингән. Борон арзанлы беше ситсаны эслек итә торған булғандар. Сапанды бәрхәттән, буҫтауҙан, вельветтан тегәләр. Был кейемде атап кителгән азия халыҡтарының йәше-ҡарты әле лә яратып кейә.[2].
Йөкмәткеһе
Сапан төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт халҡында батшай (эре сыбар биҙәк төшөрөлгән ебәк) сапан, ебәк сапан, бохар сапаны тигән төрҙәре булғаны билдәле, улар һүҙлектәрҙә һәм әҙәби әҫәрҙәрҙә телгә алына. Башҡа халыҡтарҙыҡы:
- Найгут сапан — ең аҫтына ҡыйыҡ һалып тегелгән туникаға оҡшаш кейем.
- Каптама сапан — еңен айырым бесеп ҡушып теккән, итәгендә ҡабырға буйлап уйым ҡалдырылған тар бөркәнсек.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге. Мәскәү: «Русский язык», 1993. 2-се том — 171-се бит.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге. Мәскәү: «Русский язык», 1993. 2-се том — 171-се бит.
- ↑ Киргизский головной убор


text:
Шәмбе аяҙ һәм һалҡын буласаҡ, йәкшәмбе ҡар яуыуы көтөлә
Башҡортостанда тотороҡло һалҡын көндәр башланды. Башгидромет үҙәге мәғлүмәттәренә ҡарағанда, алдағы көндәрҙә һауа торошо артыҡ үҙгәрмәйәсәк. Иртәгә яуым-төшөмһөҙ, аяҙ, ҡояшлы көн көтөлә. Көндөҙ термометрҙар минус 13 градус күрһәтәсәк, төндә 16 градусҡа тиклем һыуытасаҡ. Йәкшәмбе минус 8 градусҡа тиклем йылытасаҡ, ә көндөң икенсе яртыһында күңелдәрегеҙҙе сафландырып, йомшаҡ ҡар яуасаҡ.
Яңы эш аҙнаһы башында ҡар яуыуы дауам итәсәк, ә дүшәмбе кис синоптиктар көндөң һалҡынайтыуын күҙаллай.


text:
Мәсетле районы ауыл биләмәләрендә - отчет ваҡыты
Мәсетле районы ауыл биләмәләрендә граждандар йыйылыштары бара, унда мөһим социаль-иҡтисади үҫеш мәсьәләләре тикшерелә, ағымдағы йылға аныҡ маҡсаттар билдәләнә.
Халыҡ алдында отчеттар менән ауыл биләмәһе башлыҡтары, ауыл старосталары сығыш яһай. Бар йыйылыштарҙа ла муниципаль район хакимиәте башлығы, уның урынбаҫарҙары, бүлек, хеҙмәт, бүлексә етәкселәре ҡатнаша. Улар яҡташтарын ҡыҙыҡһындырған бар һорауҙарға ла яуап бирә, районда Еңеүҙең 65 йыллығына, III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына, райондың 80 йыллығына әҙерлек барышында алып барылған эштәр һәм Респулика Йылы, Уҡытыусы йылына пландар менән таныштыра. Бындай йыйылыштар Кесе Ыҡтамаҡ, Яңы Мишәр, Дыуан–Мәсетле, Ләмәҙтамаҡ, Әләгәҙ һәм Йонос ауыл биләмәләрендә үтте. Йыйылыштар аҙна һайын кесаҙна көндәрендә ойошторола һәм апрелдә тамамланырға тейеш.