text:
Сәлимов Марсель Шәйнур улы
Сәлимов Марсель Шәйнур улы (3 ғинуар 1949 йыл) — Башҡортостандың сатирик һәм юмористик шағиры һәм яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе, йәмәғәт эшмәкәре, СССР Яҙыусылар (1988) һәм Журналистар (1976) союздары ағзаһы. Рәсәй Журналистар союзының Федератив советы ағзаһы (2016)[1]. Дуҫлыҡ ордены кавалеры (1999), Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡорт АССР-ының (1990) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (1998).
Шулай уҡ:
- «Һәнәк» журналының баш мөхәррире (1980—2010);
- Башҡортостан Журналистар союзы рәйесе (1996—2006);
- Рәсәй фәндәр һәм сәнғәт академияһының мөхбир ағзаһы (2008);
- Рәсәй әҙәбиәте академияһының ағза-корреспонденты (2009; 2013 йылдан — ағзаһы)[2];
- Рәсәй Шиғриәт академияһының ағза-корреспонденты (2011);
- Украина Халыҡ-ара әҙәбиәт һәм сәнғәт академияһы ағзаһы (2014);
- Халыҡ-ара Мәҙәниәт академияһының вице-президенты (2016)[3];
- Башҡортостан Республикаһының Журналистика ветерандары берләшмәһенең совет рәйесе[1].
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Марсель Шәйнур улы Сәлимов 1949 йылдың 3 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Борай районының Сәйет-Көрйә ауылында тыуған.
1956—1964 йылдарҙа үҙ ауылындағы һигеҙ йыллыҡ мәктәптә уҡый, 1966 йылда Ҡалтасы районының Красный Холм ауылындағы урта мәктәпте бөтөрә.
1966 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. Бында яҡшы уҡыусы филологтарға бирелгән Радищев стипендияһын ала, уҡыу йортоның йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашҡаны һәм ғилми эштәр менән даими шөғөлләнгәне өсөн Башҡорт дәүләт университетының ВЛКСМ һәм профсоюз комитеттарының Маҡтау ҡағыҙына лайыҡ булып, 1971 йылда университетты «ҡыҙыл диплом» менән тамамлай.
Шул уҡ йылда, Совет Армияһының запастағы офицеры булараҡ, хеҙмәткә алына һәм СССР Ҡораллы Көстәренең Төньяҡ ғәскәри төркөмө составында Польша Халыҡ Республикаһы территорияһында ике йыл хәрби хеҙмәт үтә. Хәрби һәм сәйәси әҙерлектәге уңыштары, өлгөлө тәртибе һәм фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн Маҡтау грамотаһы менән әрменән ҡайтҡан Марсель Сәлимов — отставкалағы майор.
1973 йылда запасҡа ҡайтарылғандан һуң, хеҙмәт эшмәкәрлеген республика сатира һәм юмор журналы «Һәнәк»тә әҙәби хеҙмәткәр булып башлай. Журналистикала етерлек тәжрибә туплаған һәм абруйлы Свердловск юғары партия мәктәбен «ҡыҙыл диплом» менән тамамлаған Марсель Сәлимов 1980 йылда баҫманың баш мөхәррире итеп тәғәйенләнә. Был вазифала 2010 йылда хаҡлы ялға сыҡҡансы эшләй. 1992 йылда нәҡ уның башланғысы менән «Һәнәк» журналының русса варианты — «Вилы» нәшер ителә башлай.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Марсель Сәлимов мәктәп йылдарынан уҡ әүҙем йәмәғәтсе булып үҫә. Урта синыфтарҙа уҡығанда пионер отряды советы рәйесе һәм стена гәзите мөхәррире вазифаларын башҡарыу менән бергә һәүәҫкәр сәнғәт смотрҙарында һәм спорт ярыштарында ла даими ҡатнашыусы һәм күп осраҡта еңеүсе була. 1963 йылда комсомолға алына, һәм уны синыф комсоргы итеп һайлайҙар. Был йәмәғәт эштәрен ул Башҡорт дәүләт университетында уҡығанда ла дауам итә: төркөм комсоргы, факультеттың комсбюро ағзаһы. Совет Армияһы сафында хеҙмәт иткәндә подразделение комсомол ойошмаһы сәркәтибе, аҙаҡтан хәрби частың ВЛКСМ комитеты секретары урынбаҫары итеп һайлана.
Артабанғы йылдарҙа Марсель Шәйнур улы үҙенең көндәлек хеҙмәт эшмәкәрлеген республика һәм юғарыраҡ кимәлдәге йәмәғәт эштәре менән бергә уңышлы алып бара. 1973 йылда Коммунистар партияһына ҡабул ителә, редакциялағы тәүге партия ойошмаһы секретары һәм КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының штаттан тыш инструкторы була.
1996—2006 йылдарҙа йәмәғәт башланғысында Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы рәйесе вазифаһын башҡара.
I (1995) һәм II (2002) Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙарында делегат булып ҡатнаша.
Башҡорт Википедияһының 10 йыллығына арналған Вики-Һабантуй 2015-тә ҡатнаша. Изге эш менән шөғөлләнгән ирекмәндәрҙе дартләндереүсе телмәр тота, йәмғиәттең рәхмәттәрен еткерә, китаптарын әүҙем ирекмәндәргә бүләк итә. Сара тураһында матбуғат аша йәмғиәткә еткерә[4].
2016 йылдың сентябрендә Грециялағы Тинос утрауында үткән «Визит к Музам» Халыҡ-ара ижад фестивалендә Марсель Сәлимов яңы ойошторолған Халыҡ-ара Мәҙәниәт академияһының вице-президенты итеп һайланды[3][5].
Ижади эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Марсель Сәлимовтың әҙәби ижадҡа әүәҫлеге бик иртә асыла. 1957 йылда, II синыфта уҡығанда, ул үҙенең тәүге шиғырын, артабан мәктәп стена гәзитенә мәҡәләләр яҙа. «Ленин байрағы» Борай районы гәзитендә уның тәүге мәҡәләһе 1961 йылда баҫыла, һәм ул баҫманың йәш хәбәрсеһе булып китә. Артабан республика балалар һәм үҫмерҙәр гәзите «Башҡортостан пионеры»нда (хәҙерге «Йәншишмә»), республика гәзите «Ҡыҙыл таң»да уның хәбәрҙәре, ә 1963 йылда «Һәнәк» журналында беренсе фельетоны донъя күрә. 1964 йылда үҙенең тәүге юмористик хикәйәһе менән «Башҡортостан пионеры» гәзите иғлан иткән конкурста еңеп сыға. Шул уҡ йылда Марселдең шиғыры тәү тапҡыр Башҡортостан радиоһы эфирынан яңғырай, ул Борай районының «Алға» гәзите үткәргән «Иң яҡшы очерк» бәйгеһендә икенсе урынды яулай.
Әҙәби ижад юлынан ҡыйыу атлаусы 1965 йылда «Йәш хәбәрсе» исемле тәүге повесын яҙырға тәүәккәлләй. Был әҫәр ул ваҡытта Башҡортостан Яҙыусылар союзының әҙәби консультанты булып эшләгән күренекле яҙыусы Фәрит Иҫәнғоловтың ыңғай баһаһын ала. Марсель Сәлимовтың алдағы йылда «Башҡортостан пионеры» гәзитендә баҫылған «Сер ҡапсығы» комедияһы күп мәктәптәрҙең һәүәҫкәр сәхнәләрендә ҙур уңыш менән бара.
Башҡорт дәүләт университетында уҡыу йылдары үҙен әҙәбиәттән башҡа күҙ алдына ла килтермәгән егет өсөн ысын мәғәнәлә өлгәрөү осоро була. Ул дәртләнеп филология факультетында эшләп килгән «Аҡсарлаҡтар» әҙәби-ижад түңәрәгендә шөғөлләнә, уның старостаһы итеп һайлана. Республика гәзит һәм журналдарында мәҡәлә һәм хәбәрҙәрен даими баҫтыра, «Башҡортостан пионеры» гәзитенең һәм Башҡорт АССР-ы Радио һәм телевидение комитетының штаттан тыш хәбәрсеһе була. 1971—1973 йылдарҙа СССР Ҡораллы Көстәрендә хәрби хеҙмәттә булғанда Төньяҡ ғәскәри төркөм органы «Знамя победы» гәзитенең штаттан тыш хәбәрсеһе була. 1972 йылда балалар өсөн «Батыр яраhыҙ булмай» тип исемләнгән мажаралы повесть яҙа.
Марсель Сәлимовтың шиғырҙарына композиторҙар Рим Хәсәнов, Мөфтәдин Ғиләжев, Вәсил Хәбисламов, Рәйес Ханнанов, Мөҙәрис Мырҙаханов, Мөҙәрис Ғәзетдинов, Артур Булатов йырҙар яҙған.
Әҙип тәржемә өлкәһендә лә әүҙем эшләй. Ул М. Н. Задорнов, Л. С. Ленч, П. П. Ребро, М. Г. Семенов һ.б. әҫәрҙәрен башҡортсаға тәржемә иткән.
Үҙенең шиғыр һәм хикәйәләрен «Мар. Сәлим», «С. Әлимов», «Т. Сәйетов», «И. Ғәрәфи», «С. Таныпов», «М. Шәйнуров» һәм башҡа ижади псевдонимдар менән дә баҫтыра.
Яҙыусының әҫәрҙәре азербайжан, белорус, болгар, инглиз, итальян, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, латыш, литва, мари, муҡшы, нимес, сыуаш, тажик, татар, төрөк, төрөкмән, удмурт, украин, үзбәк, швед, яҡут, япон[6] һәм башҡа телдәргә тәржемә ителгән, уның китаптары Өфө, Мәскәү, Ҡазан, Чебоксар һәм башҡа ҡалаларҙа донъя күрҙе.
Әҙиптең Болгария яҙыусыһы Йордан Попов менән бергә 2011 йылда рус һәм болгар телдәрендә донъя күргән «Книга дружбы. Книга на дружбата» тигән китабы 2013 йылда өс телдә рус, болгар һәм башҡорт телдәрендә баҫылып сыҡты. Баҫма өс өлөштән тора: беренсеһендә башҡорт һәм болгар сатирик журналдары «Һәнәк» менән «Стършел» журналистары тураһында очерктар, Марсель Сәлимовтың юл яҙмалары, икенсеһендә — башҡорт сатиригының болгар теленә тәржемә ителгән юмористик хикәйәләре һәм фельетондары, өсөнсө өлөштә Йордан Поповтың рус теленә ауҙарылған «Касабланка» исемле повесы урын алған. 2014 йылдың ғинуарында «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында баҫманың исем туйы үтте[7].
Марсель Сәлимов «Рәсәйҙең иң яҡшы шағирҙары һәм яҙыусылары-2013» бәйгеһендә еңеүсе була. «Алтын ҡаурый» билдәһе (2014) һәм «Мәғрифәткә индергән өлөшө өсөн» (2014) ордендары менән бүләкләнә[8]. Ижади ҡаҙаныштары өсөн ул шулай уҡ В. В. Маяковский ордены (2015) һәм «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» (2013), М. Ю. Лермонтов (2014), А. Мицкевич (2015) миҙалдары менән дә наградланды. Әҙипкә төрлө кимәлдәге бихисап Маҡтау грамоталары бирелгән.
2015 йылдың 1 апреле — Көлкө көнөндә Марсель Сәлимов «Юмор — выше пояса» (2014) тигән китабы өсөн өсөнсө тапҡыр халыҡ-ара әҙәби премияға лайыҡ булды. Сираттағыһы — Н. В. Гоголь исемендәге «Триумф» халыҡ-ара премияһы. Ул 1998 йылда булдырылған. Быға тиклемге лауреаттар араһында Украина, АҠШ, Бөйөк Британия, Германия, Франция, Италия, Канада, Австралия, Рәсәй, Бельгия, Бразилия, Швеция, Болгария, Словакия, Польша, Израиль, Македония, Латвия, Грузия, Әрмәнстан, Молдова, Белоруссия, Ҡаҙағстан, Төркмәнстандың билдәле яҙыусылары, тәржемәселәре, ғалимдары, журналистары, меценаттары, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, театр һәм кино актерҙары, музыканттары, рәссамдары, мәғариф һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре бар.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы (Ләйлә Аралбаева) хәбәр итеүенсә, Мәскәүҙә рус телендә Марсель Сәлимовтың сатирик повесы, ироник һәм юмористик хикәйәләре тупланған «Миссия той пассии» тип исемләнгән яңы китабы донъя күргән[9].
2015 йылдың июне аҙағында Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә билдәле яҙыусы-сатирик, шағир һәм публицист Марсель Сәлимовтың «Заманына күрә көлкөһө» исемле китабы 1000 даналыҡ тираж менән донъя күрҙе. Был турала «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы (Ләйлә Аралбаева) хәбәр итте[10].Унда тупланған әҫәрҙәр дүрт бүлек итеп бирелгән: «Сәнскеле сәсмәүер» тип аталған тәүгеһендә сатирик хикәйәләр, фельетондар һәм юморескалар туплаһа, «Шаян шиғриәт» тип исемләнгән икенсеһендә шиғырҙар, эпиграммалар һәм мәҫәлдәр урын алған. Авторҙың юмористик монологтары, скетчтары һәм сценарийҙары өсөнсө бүлек — "Сәйер сәхнә"лә, күңелле хәтирәләре, очерктары һәм яҙмалары «Ҡыҙыҡлы ҡәләм» баш аҫтындағы һуңғыһында йыйылған.
Үҙенең яңы йыйынтығында Марсель Сәлимов беҙҙең тирә-яҡ ысынбарлыҡҡа хас күп төрлө проблемаларҙы бик ваҡытлы һәм үҙенсәлекле һүрәтләй, кире күренештәрҙе ҡәләм осона элә.
«Әсәгә сабыйы тыуған кеүек үк яҙыусының яңы китабы сығыуы ла шундай уҡ шатлыҡлы ваҡиға, — ти сатирик үҙе. — Өҫтәүенә миңә был „баланы“ оҙаҡ көтөргә тура килде. Күп әҫәрҙәр төрлө телдәрҙәге йыйынтыҡтарҙа баҫылған, бына, ниһайәт, туған телемдә лә китабым баҫылып сыҡты!».
2015 йылдың 21 июлендә «Башинформ» агентлығы (Ләйлә Аралбаева) тағы ла бер яңылыҡ тураһында хәбәр итте[11]: Интернациональ Яҙыусылар союзы башланғысы менән XXI быуат башында йәшәп-ижад иткән яҙыусыларға «китап-һәйкәл» донъя күргән. Тиражы биш мең дана булған «Автограф» исемле был баҫманың тәүге томы «үҙҙәрен күрһәткән авторҙарға, ижади берекмә ағзаларына арналған, уларҙың барыһы ла һайлап алыу үткән» тип билдәләнә китаптың баш һүҙендә. Был үҙенсәлекле йыйынтыҡта республикабыҙҙың танылған шағиры Марсель Сәлимовтың да бер шәлкем шиғыры урын алған.
2015 йылдың декабрендә Мәскәүҙә «Таврида» әҙәби серияһында Марсель Сәлимовтың «Камушек с дыркой: почти курортный роман и рассказы о том же» исемле китабы ике мең дана тираж менән донъя күрҙе[12]. Был әҙиптең Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда иғлан ителгән Әҙәбиәт йылында баҫылған дүртенсе китабы[13].
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, Мәскәүҙә нәшер ителгән «Күңел» исемле китапта Рәсәй яҙыусыларының рус һәм япон телдәрендә әҫәрҙәре тупланған. Йыйынтыҡта башҡорт шағиры Марсель Сәлимовтың лирик һәм юмористик шиғырҙары баҫылған[6].
Рәсәй Яҙыусылар союзы әҙерләгән һәм 2016 йылдың февралендә Мәскәүҙә донъя күргән «Лучшие поэты и писатели России 2015» тигән йыйынтыҡта Әҙәбиәт йылында юғары ижади уңыштарға өлгәшкән ҡәләм оҫталарының биографиялары һәм әҫәрҙәре тупланған. Был антологияға Марсель Сәлимовтың тормошо һәм ижады тураһында мәҡәлә, уңың китаптарының библиографияһы һәм әҙиптең афоризмдары индерелгән[14].
2016 йылдың март аҙаҡтарында, Көлкө көнө алдынан яҙыусы-сатирик, Рәсәйҙең Сергей Михалков исемендәге, Болгарияның «Алеко» һәм Украинаның Николай Гоголь исемендәге халыҡ-ара әҙәби премиялар лауреаты Марсель Сәлимовтың "Парламент серияһы"нда донъя күргән «Президент бесәйе» исемле китабының исем туйы Мәскәүҙә үтте. Сараға юмористың ижадын һөйөүселәр: билдәле яҙыусылар һәм журналистар, ғалимдар һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре килде[15].
Марсель Сәлимовтың «Камушек с дыркой» тигән китабы «ЯЛОС 2016» исеме менән Ҡырымда үткән V Халыҡ-ара музыка-шиғыр фестивалендә беренсе урын алды. Әҙипкә Лауреат дипломын ойоштороу комитеты рәйесе, Ялта әҙәби-йәмәғәт союзы етәксеһе Джемали Чочуа урындағы Чехов йортонда тапшырҙы[16].
Һуңғы йылдарҙағы ижади ҡаҙаныштары өсөн Марсель Сәлимовҡа «Рәсәй халыҡтарының XIV Артиадаһы лауреаты» тигән маҡтаулы исем бирелде. Ул үҙебеҙҙең һәм сит илдәрҙең мәҙәниәт һәм сәнғәт хеҙмәткәрҙәренә бирелә торған иң юғары йәмәғәт наградаһы. Яҙыусы-сатирик, шағир һәм журналисҡа был мәртәбәле исем Рәсәй Милли артий хәрәкәте Оло баһаламаһының (жюри) Даими коллегияһы тәҡдиме менән лайыҡ булды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, Лауреат дипломын Марсель Сәлимовҡа Милли артий хәрәкәте президенты Валерий Тарбоков тапшырҙы[17].
«Визит к Музам» Халыҡ-ара ижад фестивалендә (Греция, Тинос, 2016 йыл, сентябрь) баҫылып сыҡҡан әҫәрҙәренең иң юғары мәртәбәлелеге (рейтингы) өсөн Марсель Сәлимовҡа китап уҡыусыларҙың махсус призы «Гомер дипломы» тапшырылды[3][5]. Греция һәм Рәсәй араһындағы мәҙәни мөнәсәбәттәрҙе үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн әҙип Тинос ҡалаһы мэрияһының Маҡтау ҡағыҙына ла лайыҡ булды[3][5]. Был мәртәбәле форум барышында сатирик хикәйәләре һәм экология темаһына бағышланған фельетондары өсөн ул шулай уҡ "Рәсәйҙең көмөш ҡәләме"н дә алды. Премия «Золотое перо Руси» исемле рәсми сайтта (ИТОГИ конкурса Национальная литературная премия Золотое Перо Руси 2016) башҡа еңеүселәр менән бер рәттән әҙиптең исеме лә атала: «Номинация ЭКОЛОГИЯ. СЕРЕБРЯНОЕ ПЕРО РУСИ — Сертификат соответствия № 133. Марсель Салимов (г. Уфа, Башкортостан)»[3][5][18].
2016 йылдың декабрендә Мәскәүҙә ағымдағы әҙәби йылда ҙур уңышҡа өлгәшкән яҙыусыларҙы бүләкләү тантанаһы үтте. Интернациональ яҙыусылар һәм журналистар союзы идараһы саҡырыуы буйынса Рәсәй төбәктәренән һәм яҡындағы сит илдәрҙән йыйылған күренекле ҡәләм оҫталары араһында бик күп халыҡ-ара һәм Рәсәй әҙәби премиялары һәм конкурстары лауреаты Марсель Сәлимов та булды. Йыл һөҙөмтәләре буйынса Владимир Гиляровский исемендәге Халыҡ-ара премия лауреаты итеп танылған сатирикка тантаналы шарттарҙа таныҡлыҡ менән был абруйлы әҙәби награданың билдәһе тапшырылды[19].
Марсель Сәлимов шулай уҡ халыҡ-ара конкурста еңеү яулағаны өсөн Мацуо Басё исемендәге япон миҙалы менән дә бүләкләнде[19]. Бынан алда әҙип үҙенең япон телендәге шиғырҙары өсөн Мацуо Басё исемендәге халыҡ-ара әҙәби конкурс дипломына лайыҡ булғайны[20].
2017 йылдың сентябрендә әҙип Әстерханда Халыҡ-ара әҙәбиәт фестивале лауреаты булды[21][22].
2017 йылдың октябрендә Лондонда Әҙәбиәт көндәре сиктәрендә Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе эштәре буйынса федераль агентлыҡта башҡорт яҙыусыһы Марсель Сәлимовтың бында инглиз телендә баҫылған «Книга, какой еще никто не писал» китабының исем туйы уҙҙы[23].
2017 йылдың ноябрендә Швецияның баш ҡалаһы Стокгольмда Евразия ижад гильдияһы һәм «Hertfordshire Press» нәшриәт йорто (Лондон) ойошторған VI Халыҡ-ара китап форумы һәм әҙәби фестиваль (Open Eurasian Literature Festival & Book Forum) уҙҙы. Донъяның 14 иленән 300-гә яҡын яҙыусы, шағир, журналист, рәссам, артист һәм ғалим ҡатнашҡан был фестивалгә «Асыҡ Евразия» конкурсы финалсыһы сифатында яҙыусы-сатирик, халыҡ-ара әҙәби премиялар лауреаты, «Рәсәйҙең алтын ҡаурыйы» исеменә лайыҡ булған Марсель Сәлимов та саҡырылғайны. Сара барышында Стокгольмда уның инглиз телендәге яңы китабының исем туйы булды. Яҙыусы-сатириктың «The book which has never» («Книга, какой еще никто не писал») тигән йыйынтығы Лондонда Евразия ижад гильдияһының китап серияһында донъя күрҙе. Яңы ижад емеше өсөн Марсель Сәлимовҡа «Йыл ҡаҙанышы» тигән махсус премия тапшырылды[24].
2018 йылдың ғинуарында Канада Короллегендә Эрнест Хемингуэй исемендәге әҙәби премияның 2017 йылғы лауреаттары иғлан ителде. Рәсәй, Канада, АҠШ, Ҡаҙағстан, Украина илдәренән 13 ҡәләм оҫтаһы ошо абруйлы халыҡ-ара наградаға лайыҡ булды. Улар араһында — танылған башҡорт яҙыусыһы, Рәсәйҙә билдәле сатириктарҙың береһе, байтаҡ ҡына халыҡ-ара әҙәби премиялар, ижади конкурстар һәм фестивалдәр лауреаты Марсель Сәлимов та (Мар. Сәлим) бар[25].
2018 йылдың сентябрендә Мәскәүҙә мәҙәниәт, әҙәбиәт һәм фән өлкәһендәге Евразия халыҡ-ара премияһы тапшырылды. Төрлө илдәрҙең Евразия мәҙәниәтенә, әҙәбиәтенә һәм ғилеменә тос өлөш индергән күренекле сәнғәт эшмәкәрҙәре, яҙыусылар һәм ғалимдар менән бер рәттән билдәле башҡорт һәм Рәсәй яҙыусы-сатиригы Марсель Сәлимов та биш йыл элек Евразия ижад берлеге булдырған дәрәжәле премия лауреаты булды[26].
Әҙиптең уҡыусылары менән аралашыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Марсель Сәлимовтың китап уҡыусылар менән бәйләнештәре бер көнгә лә тиерлек өҙөлгәне юҡ. Бындай осрашыуҙарҙың ике яҡ өсөн дә тиң ыңғай әһәмиәткә эйә булыуын айырым билдәләргә кәрәк. Йәштәре, белем кимәлдәре, хеҙмәт йүнәлештәре төрлө булған әҙәбиәт һөйөүселәр, бигерәк тә сатира һәм юморҙы үҙ итеүселәр, әҙип уҡыуында уның әҫәрҙәрен тыңлай, теләгәндәр унан автограф ала, ә ҡайһы берҙәр уның менән ихлас аралаша, төрлө темаларға фекер алыша. Яҙыусы иһә был осрашыуҙарҙан әҫәрҙәре өсөн яңы темалар алып ҡына ҡайтмай, ижады илһам менән дә тулылана. Үҙ уҡыусылары менән күҙгә-күҙ осрашыуҙарҙы Марсель Сәлимов Башҡортостан ҡала һәм райондарында ғына түгел, илдең баш ҡалаһы Мәскәүҙә, Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә бик әүҙем үткәреүен дауам итә.
- «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, 2015 йылдың 17 авгусында Марсель Сәлимов Ҡырым Республикаһында ижади сәфәр менән булып ҡайтҡан[27]. Билдәле көлкө оҫтаһының сатира һәм юмор кисәләре Белогорск районында[28], уның үҙәге Белогорск ҡалаһында[29] ҙур уңыш менән үткән.
- Әҙиптең Ҡырым Республикаһына сәфәре барышында Рәсәйҙә иғлан ителгән Әҙәбиәт йылы айҡанлы Марсель Сәлимовтың ижад кисәләре Антон Чеховтың Ялта ҡалаһында Йорт-музейында, рус яҙыусыһы исемен йөрөткән китапханала һәм Яҙыусыларҙың ижад йортонда ла ойошторолған. Башҡортостан вәкиле шулай уҡ Ҡара диңгеҙ буйында үткәрелгән «Вместе» XVI Халыҡ-ара телекинофорум сараларында ла ҡатнашҡан. Был хаҡта Башҡортостан Яҙыусылар союзы сайтында мәғлүмәт урынлаштырылған[30].
- Марсель Сәлимовтың ижади отчёты, уның Ҡырымдағы әҙәби сараларҙа ҡатнашыуы тураһында күләмле мәҡәлә Ҡырым Республикаһы Яҙыусылар союзы органы «Литературный Крым» гәзитенең февраль һанында баҫылып сыҡҡан[31]. Был хаҡта Халыҡ-ара Яҙыусылар союзының (Интернациональный Союз писателей) рәсми сайты хәбәр итә[32].
- Марсель Сәлимов Өфөнөң «Исток» балалар ижад үҙәгендә яңы эш башлаған «Братушки» дуҫтар клубының йәш журналистары менән осрашты һәм Болгария менән Рәсәй дуҫлығы хаҡында ҡыҙыҡлы итеп һөйләне[33].
- 2017 йылдың 14 мартында Марсель Сәлимов дуҫтарын үҙенең юмор архивы менән таныштырҙы.[34][35].
- 2017 йылдың март айы аҙағында, Халыҡ-ара көлкө көнө алдынан Республика һуҡырҙар китапханаһында Марсель Сәлимовтың һуҡырҙар һәм насар күреүселәр өсөн махсус сығарылған «Президентский кот» китабының исем туйы булды. Был сарала автор үҙе ҡатнашты[36].
- 2017 йылдың апрель башында Өфөнөң Үҙәк ҡала китапханаһында Сергей Михалков, Владимир Гиляровский (Рәсәй), «Алеко» (Болгария) һәм Николай Гоголь (Украина) исемендәге халыҡ-ара әҙәби премиялар лауреаты, Халыҡ-ара Юмор һәм сатира йорто индульгенцияһы (Габров), «Рәсәйҙең алтын ҡаурыйы» һәм «Рустың көмөш ҡаурыйы» кеүек маҡтаулы исемдәр эйәһе Марсель Сәлимовтың (Мар.Сәлим) ижад кисәһе үтте[37].
- 2018 йылдың май айында Ҡазанда Марсель Сәлимовтың ижад кисәһе үтте. Журналистар йортонда ойошторолған был сарала башҡорт сатиригы ижадын яратыусылар, әҙиптең дуҫтары һәм һөнәрҙәштәре — Татарстан яҙыусылары һәм шағирҙары, республика матбуғат баҫмалары мөхәррирҙәре һәм журналистары ҡатнашты[38].
- 2018 йылдың май айында Сочи ҡалаһының А. С. Пушкин исемендәге китапханаһында «ЛиФФт» Бөтә Рәсәй әҙәбиәт фестивале лауреаты Марсель Сәлимовтың Симферополдә донъя күргән «Разговор с богами» китабының исем туйы булды. «Евразия тауыштары» китаптар серияһында сыҡҡан ошо шиғри йыйынтыҡҡа арналған саралар Ҡырымда, Махачкала һәм Ярославль ҡалаларында ла уҙа[39].
- 2018 йылдың авгусында Марсель Сәлимов Греция буйлап әҙәби тур үткәрҙе. Яҙыусы Халкидики ярымутрауында, Родос, Тинос, Миконос, Крит утрауҙарында, Афина, Салоники, Ираклион һәм башҡа ҡалаларҙы булды, тарихи-мәҙәни объекттар менән танышты, әҙәби сараларҙа һәм яҙыусыларҙың халыҡ-ара форумдарында ҡатнашты, китап уҡыусылар менән ижади осрашыуҙар үткәрҙе[40].
- 2018 йылдың сентябрендә Рәсәй яҙыусылары, шағирҙары, журналистары һәм ғалимдары төркөмө менән Марсель Сәлимов Ҡытайҙың иң ҙур ҡалаһы Шанхайҙа халыҡ-ара әҙәби форумда ҡатнашты. Был сараны Рәсәй Яҙыусылар союзының Мәскәү ҡала ойошмаһы һәм Шанхай сит телдәр университетының Донъя әҙәбиәте институты ойошторҙо. Марсель Сәлимов Ҡытай дуҫтарына Башҡортостанда уҙғарылған халыҡ-ара әҙәби һәм мәҙәни саралар, республиканың Ҡытай Халыҡ Республикаһының айырым провинциялары менән ныҡлы иҡтисади бәйләнештәре тураһында һөйләне. Әҙип, башҡорт һәм рус телендә шиғырҙар уҡып, Шанхай китапханаларына китаптарын бүләк итте. Әҙәби форум барышында Мәскәүҙә 3000 дана булып сыҡҡан «Мәскәү–Шанхай. 2018» махсус йыйынтығының исем туйы уҙҙы. Был йыйынтыҡта Мар.Сәлимдең сатирик һәм юмористик хикәйәләре, шулай уҡ автор тураһында биографик мәғлүмәт баҫылып сыҡҡан[41].
Өҫтәлмә мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рәсәй Яҙыусылар союзының Мәскәү ҡала ойошмаһы тарафынан нәшер ителгән «Современная российская литература» исемле энциклопедияға Марсель Сәлимовтың биографияһы ла индерелгән[42].
Махсус баҫмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рәсәйҙең алтын ҡаурыйы: Марсель Сәлимов. Биобиблиографик баҫма. — Өфө, Белая река, 2017[43].
- Марсель Сәлимов. Журналист, шағир, яҙыусы-сатирик, йәмәғәт эшмәкәре.
Гәзит һәм журналдарҙа мәҡәләләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шакиров А.. Марсель Салимов: «Сатирик обязан защищать простых людей». «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 1 апрель[44].
- Шакиров А. Башкортстан юморы илчесе. «Ҡыҙыл таң» гәзите, 2016, 1 октябрь[45].
- Мортазина О. Баш ҡалала артистар һәм яҙыусылар социаль учреждениелар өсөн урындағы баҫмаларға яҙылды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 9 декабрь[46].
Китаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сер ҡапсығы: Юмор һәм сатира. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1982. — 80 бит.
- Тәгәрмәсле сана: Сатира һәм юмор. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1984. — 192 бит.
- Красавчик Шармаев: Сатирические рассказы, юморески, фельетоны / пер. с башк. — М.: Правда, 1986. — 48 с. (рус.)
- Күгәрсен һөтө: Сатирик повесть һәм хикәйәләр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 240 бит.
- Батыр яраhыҙ булмай: Повесть, хикәйәләр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1990. — 64 бит.
- Ҡуян күстәнәсе: Хикәйәләр. — Өфө: Китап, 1994. — 16 бит.
- Туҡһан туғыҙ мөхәббәт: Повесть, хикәйәләр.— Өфө: Слово, 1994. — 256 бит.
- Птичье молоко: Сатирическая повесть и рассказы / пер. с башк. — Уфа: Слово, 1994. — 347 с. (рус.)
- Эшем эйәһе: Сатира и юмор. — Өфө: Китап, 1995. — 224 бит.
- Важная персона: Сатира и юмор / пер. с башк. — Уфа: Полиграфкомбинат, 1995. — 256 с. (рус.)
- Майлап-җайлап: Сәхнә әҫәрҙәре (татар телендә). — Уфа: Слово, 1995. - 240 бит.
- Мин сүләем: Шиғерийәт (диалектта). — Уфа: Слово, 1995. — 256 бит.
- Тормош көҙгөһө. Тормыш көзгесе. Зеркало жизни: Журналист китаптары (башҡорт, татар, рус телдәрендә). — Өфө: Китап, 1998. — 528 бит.
- Көлсәң - көл...: Сатира һәм юмор (татар телендә). — Ҡазан: Татарстан китап нәшриәте, 1998. — 208 бит.
- Горит моё сердце: Лирика, юмор, сатира / пер. с башк. / рис. авт. — Уфа: Башкортостан, 1999. — 112 с. с илл. (рус.)
- Шәп кеше: Сатира и юмор. — Өфө: Китап, 1999. — 432 бит.
- Эй ҡыҙыҡ донъя!: Уйынлы-ысынлы әҫәрҙәр. – Өфө : Ф.Э. Дзержинский ис. тип., 2000. – 252 бит.
- Әскелле-сөскөллө әҫәрҙәр. 2 томда : Т. 1 : Аҡыллы баш, тиле сәс. – Өфө: Китап, 2002. – 448 бит; Т. 2 : Көлкө тоҡсайы. – Өфө: Китап, 2005. – 496 бит.
- Бергәләп көлик! Бергәләп көләйек! Посмеёмся вместе!: Сатира, юмор (татар, башҡорт, рус телдәрендә). — Ҡазан: Идел-Пресс, 2003. — 384 бит.
- Мәхәббәтле каләм. Мөхәббәтле ҡәләм. Перо с любовью: Лирика, юмор (татар, башҡорт, рус телдәрендә). — Ҡазан: Идел-Пресс, 2005. — 128 бит.
- Әйттем — бөттө! Сказал – и всё!: Ғибәрәләр (башҡорт, рус телдәрендә). — Өфө: Полиграфкомбинат, 2007. — 160 бит.
- Үзебезнең агай-эне: Сатира, юмор (татар телендә). – Ҡазан: Татарстан китап нәшриәте, 2007. — 176 бит.
- Мәңгелек мәхәббәт: Шиғырҙар (татар телендә). — Ҡазан: Идел-пресс, 2008. — 144 бит.
- Белым по чёрному: Сатира. Юмор. И не только / пер. с башк. — Уфа: Китап, 2009. — 672 с. (рус.)
- Эй, эсир, йĕкĕтсем!.. (Эх, һеҙ, егеттәр!..): Повесть-гротеск, хикәйәләр, пьесалар (сыуаш телендә). — Чебоксар: Сыуаш китап нәшриәте, 2010. - 224 бит.
- Книга дружбы. Книга на дружбата: И серьёзно, и смешно. (рус, болгар телдәрендә) / Соавтор Йордан Попов. — Уфа: Мир печати, 2011. — 208 с.
- Какое время — такой и смех: Сатира. Юмор. Лирика / пер. с башк. — М.: Российский писатель, 2013. — 128 с. (рус.)
- Юмор — выше пояса: Записки сатирика. Смехотворения / пер. с башк. — М.: МГО СПР (Арт-издат), 2014. — 160 с. (рус.)
- Душа пчелы: Лирика. Юмор. Сатира / пер. с башк. — М.: У Никитских ворот, 2014. — 128 с. (рус.)
- Миссия той пассии: Сатирическая повесть, иронические и юмористические рассказы / пер. с башк. — М.: Продюсерский центр Александра Гриценко, 2015 — 160 с. (рус.)
- Заманына күрә көлкөһө: Сатира и юмор. — Өфө: Китап, 2015. — 288 бит.
- От смешного до великого: Стихотворения и басни / пер. с башк. — М.: Интернациональный союз писателей, 2015 — 144 с. (рус.)
- Камушек с дыркой: Почти курортный роман и рассказы о том же / пер. с башк. – М.: Интернациональный Союз писателей, 2015. — 106 с[16]. (рус.)
- Президентский кот: Рассказы, сатирески, фельетоны, юморески. — М., 2016[47][48].
- The bird's milk (ингл. , — «Күгәрсен һөтө»). Серия «Nabokov Prize Library» («Набоков премияһы китапханаһы» серияһы). — М., 2016[49].
- Разговор с богами: Сатирические, публицистические, юмористические и лирические стихи / пер. с башк. — Симферополь: Издательство «Доля», 2018[50].
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Евразия халыҡ-ара премияһы лауреаты (2018)[26].
- Эрнест Хемингуэй исемендәге халыҡ-ара премия (2017)[25].
- Японияның Мацуо Басё исемендәге миҙалы[19].
- Япон телендә баҫылған шиғырҙары өсөн) Мацуо Басё исемендәге халыҡ-ара конкурс дипломаты (2016)[20]
- Владимир Гиляровский исемендәге халыҡ-ара премия лауреаты (2016)[51]
- «Рәсәйҙең көмөш ҡәләме» (2016) — сатирик хикәйәләре һәм экология темаһына бағышланған фельетондары өсөн[3][5][52].
- Тинос ҡалаһы мэрияһының Маҡтау ҡағыҙы (2016)[3][5].
- «Рәсәй халыҡтарының XIV Артиадаһы лауреаты» (июль, 2016)[17].
- Халыҡ-ара Интернациональ яҙыусылар һәм журналистар берләшмәһенең Интернациональ Яҙыусылар союзының тулы хоҡуҡлы ағзаһы булып тороуы хаҡында «Әҙәбиәттәге хеҙмәттәре өсөн» сертификаты[6].
- Журналистарҙың юғары наградаһы — «Рәсәйҙең алтын ҡәләме» (2016)[53].
- «Литературная газета»ның 2015 йылғы лауреаты[54].
- Н. В. Гоголь исемендәге «Триумф» халыҡ-ара әҙәби премияһы (2015)[55]
- В. В. Маяковский ордены (2015)
- ЮНЕСКО-ның А. Мицкевич миҙалы (2015)[56] (Тикшерелгән 29 декабрь 2015)
- Рәсәй Яҙыусылар союзының Маҡтау грамотаһы (2015)
- Рәсәй Журналистар союзының «Темаға тоғролоҡ өсөн» премияһы (2015)
- «Алтын ҡаурый» билдәһе (2014)
- «Мәғрифәткә индергән өлөшө өсөн» ордены (2014)
- М. Ю. Лермонтов миҙалы (2014)
- Мәскәү Хөкүмәтенең «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы (2014)
- Башҡортостан Республикаһы Президентының Рәхмәт хаты (2014)
- Рәсәй Журналистар союзының «Намыҫ. Абруй. Һөнәрлек» исемле Юғары хөрмәт билдәһе (2012)
- Сергей Михалков исемендәге халыҡ-ара премия (2010)
- Рәсәй Бойондороҡһоҙ һөнәри союздар федерацияһының «Рәсәй һөнәри союздарына — 100 йыл» юбилей миҙалы (2004)
- Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамотаһы (2004)
- Рәсәй Федерацияһының Матбуғат эштәре, телерадиотапшырыуҙар һәм дөйөм аралашыу саралары буйынса министрлығының Маҡтау грамотаһы (2003)
- Рәсәй Федерацияһының Статистика буйынса дәүләт комитетының «2002 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреүҙә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн» күкрәккә тағыла торған билдәһе (2003)
- Рәсәй Журналистар союзының «Рәсәй прессаһының 300 йыллығы» Иҫтәлекле билдәһе (2003)
- Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы (1998)
- Рәсәй Федерацияһының Дуҫлыҡ ордены (1999)
- Рәсәй Журналистар союзы премиялары (1996, 2014)
- Халыҡ-ара «Алеко» премияһы (Болгария) лауреаты (1996)
- Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993)
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Официальный сайт Союза журналистов России. Члены Федеративного Совета (рус.) (Тикшерелгән 1 октябрь 2016)
- ↑ Марсель Сәлимов Рәсәй әҙәбиәте академияһының ағза-корреспонденты итеп һайланған. «Башинформ» (2009-11-06). 25 март 2015 тикшерелгән.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Марсель Салимов нанёс творческий визит в Грецию и стал там вице-президентом и обладателем «Серебряного пера Руси». Новости СЖР. Официальный сайт Союза журналистов России. 23.09.2016 (рус.) (Тикшерелгән 1 октябрь 2016)
- ↑ Марсель Сәлимов. Сәйле-мәйһеҙ һабантуй. «Башҡортостан» гәзите. 06-05-2015
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 22 сентябрь (рус.) (Тикшерелгән 1 октябрь 2016)
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Шағир-юморист Марсель Сәлимовтың шиғырҙары япон телендә донъя күрҙе. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 18 ғинуар (Тикшерелгән 18 ғинуар 2016)
- ↑ Марсель Салимов выпустил «Книгу Дружбы» на болгарском языке — Официальный сайт Союза писателей Республики Башкортостан, 2014, 16 января (рус.)
- ↑ «Алтын ҡаурый»лы сатирик. «Башҡортостан» (2014-04-30). 25 март 2015 тикшерелгән.
- ↑ В Москве вышла новая книга башкирского писателя-сатирика Марселя Салимова (рус.)
- ↑ Баш ҡалала яҙыусы-сатирик Марсель Сәлимовтың яңы китабы донъя күрҙе
- ↑ Башҡорт шағиры Марсель Сәлимовтың шиғырҙары Мәскәүҙә интернациональ йыйынтыҡта баҫылып сыҡты
- ↑ Интернациональный Союз писателей. Официальный сайт. Серия «Таврида» представляет книгу Марселя Салимова «Камушек с дыркой: почти курортный роман и рассказы о том же» (рус.)
- ↑ В Москве вышла четвертая за Год литературы книга башкирского юмориста Марселя Салимова. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 21 декабрь (рус.) (Тикшерелгән 21 декабрь 2015)
- ↑ Сведения о башкирском юмористе Марселе Салимове опубликованы в сборнике «Лучшие поэты и писатели России». «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 15 февраль (рус.) (Тикшерелгән 15 февраль 2016)
- ↑ Көлкө көнө алдынан Мәскәүҙә юморист Марсель Сәлимовтың китабының исем туйы уҙҙы. — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 1 апрель (Тикшерелгән 1 апрель 2016)
- ↑ 16,0 16,1 Книга башкирского юмориста Марселя Салимова заняла первое место на международном фестивале в Крыму. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 6 апрель (рус.) (Тикшерелгән 6 апрель 2016)
- ↑ 17,0 17,1 Марсель Салимов стал лауреатом XIV Артиады народов России. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 11 июль (рус.) (Тикшерелгән 11 июль 2016)
- ↑ Национальная литературная премия «Золотое Перо Руси». Официальный сайт. ИТОГИ конкурса Национальная литературная премия Золотое Перо Руси 2016 (рус.) (Тикшерелгән 3 октябрь 2016)
- ↑ 19,0 19,1 19,2 Марсель Сәлимовты япон миҙалы менән бүләкләнеләр. Башинформ, 2016, 27 декабрь (Тикшерелгән 27 декабрь 2016)
- ↑ 20,0 20,1 Марсель Салимов награжден дипломом Международного конкурса имени Мацуо Басё за стихи на японском языке. , 2016, 15 декабрь (рус.) (Тикшерелгән 19 декабрь 2016)
- ↑ Башҡорт яҙыусыһы-сатирик Марсель Сәлимов Әстерханда Халыҡ-ара әҙәбиәт фестивале лауреаты булды. , 2017, 21 сентябрь (Тикшерелгән 21 сентябрь 2017)
- ↑ Результаты литературного фестиваля «Поехали! в Астрахань». Интернациональный Союз писателей. Официальный сайт (рус.) (Тикшерелгән 21 сентябрь 2017)
- ↑ Лондонда башҡорт яҙыусыһы Марсель Сәлимовтың китабының исем туйы уҙҙы. , 2017, 25 октябрь (Тикшерелгән 27 октябрь 2017)
- ↑ Билдәле яҙыусы-сатирик Марсель Сәлимов Швецияның баш ҡалаһында инглиз телендәге китабы менән таныштырҙы. , 2017, 23 ноябрь (Тикшерелгән 24 ноябрь 2017)
- ↑ 25,0 25,1 Башҡорт яҙыусыһы һәм сатиригы Марсель Сәлимов Канадала Эрнест Хемингуэй исемендәге халыҡ-ара премияға лайыҡ булды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 18 ғинуар (Тикшерелгән 20 ғинуар 2018)
- ↑ 26,0 26,1 Марсель Сәлимов – XXI быуат әҙәбиәтенә өлөшө өсөн Евразия халыҡ-ара премияһы лауреаты. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 10 сентябрь (Тикшерелгән 10 сентябрь 2018)
- ↑ В Крыму впервые прошел вечер известного башкирского писателя-сатирика Марселя Салимова — УФА, 1 сен 2015. /ИА «Башинформ». (рус.)
- ↑ Официальный портал Правительства / Министерство культуры Республики Крым / Культурная жизнь региона / В Белогорске состоялся творческий вечер писателя-сатирика Марселя Салимова (рус.)
- ↑ Белогорск снова встречает знаменитостей // Официальный портал Правительства Республики Крым // Белогорский район (рус.)
- ↑ КРЫМСКИЕ ВЕЧЕРА САТИРИКА МАР. САЛИМА — Сайт Союза писателей Республики Башкортостан. 10.09.2015 (рус.)
- ↑ Литературный Крым, № 2, февраль, 2016 (рус.) (Тикшерелгән 10 март 2016)
- ↑ Марсель Салимов рассказал о дорогах дружбы и братства Башкортостана и Крыма. Интернациональный Союз писателей. Официальный сайт (рус.) (Тикшерелгән 10 март 2016)
- ↑ В Уфе писатель-сатирик Марсель Салимов выступил перед юными журналистами клуба друзей «Братушки». , 2017, 6 март (рус.) (Тикшерелгән 6 март 2017)
- ↑ Өфөлә яҙыусы-сатирик Марсель Сәлимов менән осрашыу була. , 2017, 14 март (Тикшерелгән 17 март 2017)
- ↑ В Уфе известный башкирский сатирик Марсель Салимов показал друзьям свой архив юмора. , 2017, 17 март (рус.) (Тикшерелгән 17 март 2017)
- ↑ В Уфе состоялась встреча юмориста Марселя Салимова с «самыми честными людьми». , 2017, 1 апрель (рус.) (Тикшерелгән 1 апрель 2017)
- ↑ Өфөнөң Үҙәк ҡала китапханаһында Марсель Сәлимов юмор һәм сатира дәресе уҙғарҙы. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2017, 11 апрель (Тикшерелгән 11 апрель 2017)
- ↑ В Казани состоялся творческий вечер башкирского писателя-сатирика Марселя Салимова. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 15 май (рус.) (Тикшерелгән 15 май 2018)
- ↑ Сочиҙа Марсель Сәлимовтың «Аллалар менән һөйләшеү» китабының исем туйы уҙҙы. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 1 июнь (Тикшерелгән 4 июнь 2018)
- ↑ Башҡорт сатиригы Марсель Сәлимовтың Греция буйлап әҙәби турҙары уңышлы тамамланды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 27 август (Тикшерелгән 27 август 2018)
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 1 октября 2018 йыл (Тикшерелгән 1 октябрь 2018)
- ↑ Биография башкирского писателя Марселя Салимова включена в энциклопедию «Современная российская литература». «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2017, 15 май (рус.) (Тикшерелгән 18 май 2017)
- ↑ Өфөлә «Рәсәйҙең алтын ҡаурыйы: Марсель Сәлимов» тигән биобиблиографик баҫма донъя күрҙе. , 2017, 30 ғинуар (Тикшерелгән 31 ғинуар 2017)
- ↑ Марсель Салимов: «Сатирик обязан защищать простых людей». 2018, 1 апрель (рус.) (Тикшерелгән 2 апрель 2018)
- ↑ «Кызыл таң», 2016, 1 октябрь (тат.)
- ↑ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 9 декабрь
- ↑ В Москве в «Парламентской серии» издана книга Марселя Салимова «Президентский кот». «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 21 март (Тикшерелгән 21 март 2016)
- ↑ ПРЕЗЕНТАЦИЯ КНИГИ МАРСЕЛЯ САЛИМОВА «ПРЕЗИДЕНТСКИЙ КОТ», ЦДЖ, 23.03, 15.00 ЧАС. ПОЛНОМОЧНОЕ ПРЕДСТАВИТЕЛЬСТВО РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН ПРИ ПРЕЗИДЕНТЕ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ. Официальный сайт (рус.) (Тикшерелгән 22 март 2016)
- ↑ Башҡорт сатиригы Марсель Сәлимовтың китабы инглиз телендә донъя күрҙе. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 6 декабрь (Тикшерелгән 6 декабрь 2016)
- ↑ Ҡырымда башҡорт шағиры һәм сатирик Марсель Сәлимовтың китабы донъя күрҙе. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 26 апрель (Тикшерелгән 26 апрель 2018)
- ↑ Башҡорт сатиригы Марсель Сәлимов — Гиляровский исемендәге халыҡ-ара премия лауреаты. , 2016, 1 декабрь (Тикшерелгән 6 декабрь 2016)
- ↑ Башкортостана стали лауреатами премии «Золотое перо Руси-2016». , 2016, 3 октябрь (рус.) (Тикшерелгән 3 октябрь 2016)
- ↑ Яҙыусы һәм журналист Марсель Сәлимовҡа «Рәсәйҙең алтын ҡәләме» исеме бирелде. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы. 2016, 2 февраль (Тикшерелгән 2 февраль 2016)
- ↑ Башкирский писатель-сатирик Марсель Салимов стал лауреатом «Литературной газеты» за 2015 год. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 28 декабрь (рус.) (Тикшерелгән 29 декабрь 2015)
- ↑ Марсель Сәлимов — Гоголь исемендәге халыҡ-ара премия лауреаты 2015 йыл, 3 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева
- ↑ Яҙыусы-сатирик Марсель Сәлимов ЮНЕСКО миҙалы менән бүләкләнде.«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 15 февраль
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1 (рус.)
- Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. (рус.)
- Шәкүров Р. З. Сәлимов Марсель Шәйнур улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Марсель Сәлимовтың рәсми сайты (рус.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башкирский писатель-сатирик Марсель Салимов стал лауреатом «Литературной газеты» за 2015 год. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 28 декабрь (рус.) (Тикшерелгән 29 декабрь 2015)
- В Москве вышла четвертая за Год литературы книга башкирского юмориста Марселя Салимова. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 21 декабрь (рус.) (Тикшерелгән 29 декабрь 2015)
- Интернациональный Союз писателей. Официальный сайт. Серия «Таврида» представляет книгу Марселя Салимова «Камушек с дыркой: почти курортный роман и рассказы о том же» (рус.) (Тикшерелгән 29 декабрь 2015)
- Мортазина О. Баш ҡалала артистар һәм яҙыусылар социаль учреждениелар өсөн урындағы баҫмаларға яҙылдыdate=2015-12-09. «Башинформ». 9 декабрь 2015 тикшерелгән.
- Башҡорт шағиры Марсель Сәлимовтың шиғырҙары Мәскәүҙә интернациональ йыйынтыҡта баҫылып сыҡты 2015 йыл, 21 июль. — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
- Мар. Сәлимдән көлкөлө сәләм. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 15 июль
- «Замандаштар һәм классиктар» серияһында сатирик Марсель Сәлимовтың яңы китабы донъя күрҙе. ӨФӨ, 2015 йыл, 19 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева
- Марсель Сәлимов — Гоголь исемендәге халыҡ-ара премия лауреаты 2015 йыл, 3 апрель. — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы.
- Мәскәүҙе лә йылмайта. Халыҡ-ара көлкө көнө алдынан Мәскәүҙә күренекле башҡорт сатирик яҙыусыһы, шағир-юморист Марсель Сәлимовтың ижад кисәһе булды. «Башҡортостан» гәзите, 2015 йыл, 1 апрель
- Русия күләмендә алкышланды. Мәскәүдә танылган башкорт сатирик-язучысы Марсель Сәлимовның иҗат кичәсе узды. «Ҡыҙыл таң» гәзите, 2015, 21 март
- Яҙыусы-сатирик Марсель Сәлимов ЮНЕСКО миҙалы менән бүләкләнде."Башинформ" мәғлүмәт агентлығы, 2015, 15 февраль (Тикшерелгән 29 декабрь 2015)
- Заманы ниндәй — көлкөһө шундай. Танылған яҙыусы-сатирик Марсель Сәлимов яңыраҡ Мәскәүҙә уҙғарылған 27-се Халыҡ-ара китап күргәҙмә-йәрминкәһендә ҡатнашты. Унда башҡорт әҙибенең рус телендә донъя күргән «Билдән өҫтәге юмор», «Заманы ниндәй — көлкөһө шундай» тигән китаптарының исем туйы ла булды. «Башҡортостан» гәзите, 2014, 19 сентябрь
- Марсель Салимов — король башкирской сатиры и юмора (К 65-летию писателя). «Башинформ» (2014, 3 января). 25 март 2015 тикшерелгән.
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса яҙыусылар
- 3 ғинуарҙа тыуғандар
- 1949 йылда тыуғандар
- Борай районында тыуғандар
- Башҡорт яҙыусылары
- Башҡортостан яҙыусылары
- Рәсәй яҙыусылары
- СССР яҙыусылары
- XX быуат яҙыусылары
- XXI быуат яҙыусылары
- Алфавит буйынса шағирҙар
- Башҡорт шағирҙары
- Башҡортостан шағирҙары
- СССР шағирҙары
- XX быуат шағирҙары
- XXI быуат шағирҙары
- Алфавит буйынса журналистар
- Башҡортостан журналистары
- Рәсәй журналистары
- СССР журналистары
- XX быуат журналистары
- XXI быуат журналистары
- Алфавит буйынса тәржемәселәр
- Рәсәй тәржемәселәре
- СССР тәржемәселәре
- Башҡортостан тәржемәселәре
- Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре
- Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй) кавалерҙары
- Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар
- Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре
- СССР Яҙыусылар союзы ағзалары
- Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзалары
- Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттары
- С. Михалков исемендәге премия лауреаттары
- «Һәнәк» журналы баш мөхәррирҙәре
- Юмористар
- Сатириктар
- Башҡорт теленә тәржемә итеүселәр
- КПСС ағзалары


c: text/html

text:
Ҡартайырға ашыҡмайыҡ
11 июня 2013 йыл | Хаттар
Һөйөп йәшәү – былбыл һайратыуҙыр,
Һандуғастың йәнен ҡуҙғатыу,
Ысын һөйөүҙе шул моң ҡаршы алыр,
Хатта ахырҙа ла оҙатыр…
Һандуғастың йәнен ҡуҙғатыу,
Ысын һөйөүҙе шул моң ҡаршы алыр,
Хатта ахырҙа ла оҙатыр…
Хеҙмәтенән йәм таба
11 июня 2013 йыл | Хаттар
Район мәғариф бүлегенә һуңлап ҡына барып инеүемә ҡарамаҫтан, һаман да төрлө документация менән танышып ултырған кешене осраттым. Ул үҙенең һуңға ҡалыуын Өфөнән Мәғариф министрлығынан шылтыратыу көтөүе менән аңлатты.
Көн күрәйем тигәнгә юлы табыла
11 июня 2013 йыл | Хаттар
Заман башҡа, заң башҡа тигән-дәй, бөгөн ауыл кешеләренең донъя көтөүгә, иҡтисади проблемаларға ҡараштары ла үҙгәрештәр кисерә. Колхоз, совхоздар юҡҡа сыҡҡас, ни эшләргә белмәй шаңҡып ҡалған кисәге колхозсы яйлап булһа ла баҙар иҡтисады тигән йәшәү рәүешенә төшөнә, үҙ донъяһын көтөү өсөн тырыша, яраҡлаша башланы. Көтөп ятыуҙың файҙаһыҙ икәнен аңланы.
Республика конкурсы йәш инспекторҙарҙы йыйҙы
11 июня 2013 йыл | Хоҡуҡ
28-31 майҙа Благовещен районындағы "Зарница” лагеры базаһында "Хәүефһеҙ тәгәрмәс” республика конкурс-слеты үтте. 40-сы тапҡыр ойошторолған, күркәм йолаға әүерелгән был бәйге республикабыҙҙың район-ҡалаларынан юл хәрәкәте йәш инспекторҙарын тағы ла бергә тупланы.
АҠШ Ҡытайға дуҫмы, дәғүәсеме?
11 июня 2013 йыл | Сәйәсәт
Ҡытай Халыҡ Республикаһы рәйесе Си Цзинпиндың Америка Ҡушма Штаттарына рәсми булмаған эш сәфәре менән барыуы, Төркиәлә халыҡ сыуалыштарының дауам итеүе үткән арауыҡтың мөһим ваҡиғалары булғандыр.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ләйсән күптән инде бер егет менән дуҫлашып йөрөй. Бик оҡшата уны, хатта тормош юлын бергә үтерлек кеше тип һанай. Әммә бер көндө матур дуҫлыҡ ебе өҙөлә яҙҙы. Ниңә, тиһегеҙме? Егете уларға килгәндә компьютерҙа ултырғайны. Шунда электрон почтаһына ла ингән һәм сығырға онотҡан. Ләйсән бик уңайһыҙланһа ла, хатлашыу тарихын тикшереп ҡарамай булдыра алманы һәм аптырашта ҡалды. Дим бер түгел, әллә нисә таныш түгел ҡыҙ менән хәбәрләшкән, өҫтәүенә, матур-матур һүҙҙәр яҙған бит әле ул! Быны нисек аңларға?
Нимә уйларға ла белмәҫһең… Әллә Ләйсәнде оҡшатып бөтмәйме икән ул? Алдап ҡына йөрөймө? Ҡыҙҙың башы ҡатты, илап бөттө, уның исемен хәтеренән юйып ташларға маташты, ике-өс көн буйы егетенең хәбәрҙәренә яуап бирмәне, шылтыратһа ла, телефонды алманы. Иң яҡын кешең һине шулай алдаһын әле?! Юҡ, онота ла, ғәфү итә лә алмай ул Димде. Әммә һаман да күңел төпкөлөндә, бәлки, мин яңылышамдыр, нимәнелер аңлап етмәйемдер, тигән уй өмөт сатҡыһы уята. Шулай итеп, егет менән осрашып, аңлашырға булалар. Дим тәүҙә еңел генә ҡотолорға тырышһа ла, уға ғәйебен танырға тура килә. «Ҡыҙыҡ күреп кенә яҙыштым, был хатлашыуҙар минең өсөн уйын ғына, ул ҡыҙҙар менән осрашыу уйымда ла юҡ, танышыу сайтында аралашҡайныҡ. Һине генә яратам, ә был яҙышыу – бер минутлыҡ мауығыу, һиңә хыянат итеү тураһында уй башыма ла инеп сыҡҡаны юҡ», – тигәс, икәүләшеп ҡосаҡлашып илашып алалар. Барыһы ла яйға һалынғандай була. Әммә ҡыҙҙың күңеле һаман да тынысланмай, егетенең әллә кемдәргә яҙған матур һүҙҙәре күҙ алдынан китмәй.
Һеҙгә лә таныштыр әле бындай тарих, шулаймы? Ысынлап та, хәҙер интернетта ултырмаған кеше һирәк, танышыу сайттары күп. Шулай ҙа ниңә егеттәр, бәлки, ҡыҙҙар ҙа, интернет аша әллә кемдәр менән хатлашып ултыра икән? Бер нисә егеттең фекерен беләйек әле. Бына нисек уйлай 16 – 17 йәшлек йәштәр:
«Нимә тураһында яҙышҡандарын белергә кәрәк. Егет эш юҡлыҡтан ғына яҙмаймы икән? Улай икән, борсолорға урын юҡ.»
«Бәлки, ул ниндәйҙер яңылыҡ эҙләйҙер.»
«Кемгәлер үҙе тураһында һөйләргә теләйҙер. Кем белә, шул рәүешле үҙенең йөрөгән ҡыҙы менән нисек аралашырға өйрәнеүе лә бар.»
«Әлеге ҡыҙынан яҡшыраҡты эҙләйҙер.»
Күренеүенсә, егеттәр уйлауынса, күпселек йәштәр интернет аша ҡыҙыҡ өсөн генә яҙыша, бының әллә ни зыяны юҡ кеүек. Шулай ҙа егетеңә һинең менән аралашыуҙа нимәлер оҡшап етмәүен дә инҡар итмәйҙәр бит әле.
Ә бүтән ҡыҙҙар егетенең интернет аша кем менәндер аралашыуын белһә, нимә эшләр ине икән? Беренсенән, егетеңдең хәбәрҙәрен уҡыу дуҫыңа ышанмауың һәм үҙеңде түбән баһалауың тураһында һөйләй, тип иҫәпләй ҡайһы берәүҙәр. Уны алдашыуҙа, хыянатта ғәйепләү мөнәсәбәттәрегеҙҙе боҙасаҡ. Егетенә ышанырғамы-юҡмы икәнен һәр ҡыҙ үҙе хәл итә. Әлбиттә, бер аҙ үпкәләп алырға ла мөмкин. Артабан һағыраҡ бул, егетең ихлас дуҫлашып йөрөймө икәнен һынап ҡара. Әгәр был егет һинең өсөн бик ҡәҙерле икән, юҡҡа ғына үпкәләп, арағыҙҙы өҙмәҫкә тырыш. Күп ҡыҙҙар егетенең интернет мауығыуы тураһында белеп ҡалһа, был турала уға өндәшмәй ҡалмай. Дуҫын ғәфү итергә тырыша.
Эйе, һәр кемдең һөйгәненең берҙән-бере булғыһы килә. Әммә тормошта төрлө кешеләр осрай. Ситтәр менән шаярыусылар, хыянат итеүселәр ҙә юҡ түгел. Йөрәгең һәм аҡылың дуҫ һайлағанда яңылышмаҫҡа ярҙам итер, моғайын.


text:
Селәүсен
Селәүсен (лат. Vérmes) — Линней тарафынан билдәләнгән хайуандар төрө батшалығы. Хәҙерге ваҡытта иҫкергән тип иҫәпләнелә. Быуынтыҡ аяҡлыларҙан тыш, бөтә ҡабырғаһыҙҙарҙы эсенә ала. Зоологтар тарафынан XVIII быуат аҙаҡтарында уҡ батшалыҡ тарҡатыла.
Селәүсендәрҙең хәҙерге классификацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Селәүсендәр Беренсел ауыҙлылар бүлексәһендә төркөмләштерелгән. Селәүсендәр тип ошо бүлексәнән өс эре типты билдәләргә була:
…шулай уҡ бер нисә ҙур булмаған төркөм:
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Зведчатые черви
- Тупраө селәүсенә
- Колючеголовые черви, подтип низших червей; то же, что скребни.
- Ледяные черви
- Ленточные черви
- Малощетинковые черви
- Многощетинковые черви
- Низшие черви
- Первичнополостные черви
- Песчаные черви
- Поясковые черви
- Ресничные черви
- Сидячие черви
- Щетинконогие черви
- Щетинконосные черви
- Һөлөктәр


text:
Ир-егет үҙ ғүмерендә кәмендә бер ағас ултыртырға, йорт төҙөргә һәм ул үҫтерергә тейеш. Ошонан сығып, һәр кеше аҡса мөмкинлегенә, биләгән вазифаһына, йәмғиәттә тотҡан урынына ҡарап, үҙенең тыуған ауылын, ҡалаһын, районын, республикаһын төҙөкләндерергә бурыслы. Үҫеп килгән быуын үткәндәрҙе барлап, үҙенең ата-бабаһы менән ғорурланырлыҡ булһын.
13 апрель – изгелек күрһәтеүсе һәм меценат (фәнде һәм сәнғәтте яҡлаған бай кеше) көнө. Үткән быуаттарҙың меценаттары фәндең, мәҙәниәттең үҫешендә ҙур роль уйнаған. Уларҙың исемдәре тарихҡа инеп ҡалған. Беҙ бөгөн замана меценаттары тураһында һөйләргә теләйбеҙ. Бәлки, был һүҙ көслөрәк тә яңғырайҙыр, әммә улар, финанс хәлдәре ниндәй булыуға ҡарамаҫтан, ысын күңелдән үҙ халҡына ярҙам итергә тырыша.
Мәсетле районының Йонос мәктәбендәге «Сапсан» хоккей командаһы хәйриә ойошмалары һәм шәхси эшҡыуарҙар менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. Элекке сығарылыш уҡыусылары – Кәрим Һаҙыев, Эльвира Аҙнабаева, Ильяс Зарипов, Раян Мөхәмәҙиев, Закир Иштуғанов, Ильяс Ахунов, Рәсүл Әбүбәкиров, Айгөл һәм Рим Мөнировтар ҙа ярҙамдарынан айырмай. Уларға сикһеҙ рәхмәтлебеҙ. Йылы һүҙҙәребеҙҙе шулай уҡ Йонос ауылында йәшәүсе Флүрә Әбдиеваға ла юллайбыҙ. Беҙҙең үтенесебеҙ буйынса ул Мәскәүҙә данлыҡлы хоккейсы, Дәүләт Думаһы депутаты Вячеслав Фетисов менән осраша. Уның ярҙамында беҙҙең командаға хоккей таяҡтары комплекты тапшырыласаҡ. Йәмғиәтебеҙҙә ошондай изге күңелле кешеләрҙең булыуы һоҡландыра.
Фирғәт МӨНИРОВ, команданың тренеры.
Мәсетле районы.


text:
1901 йыл
1901 (бер мең туғыҙ йөҙ беренсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шишәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1901 йылы, 2 мең йыллыҡтың 901 йылы, XX быуаттың 1 йылы, XX быуаттың 1 ун йыллығының 1 йылы, 1900 йылдарҙың 2 йылы.
Йөкмәткеһе
ВаҡиғаларҮҙгәртергә
Тыуған шәхестәрҮҙгәртергә
- Бәҙретдинов Миңнулла Бәҙретдин улы — Советтар Союзы Геройы.
- 17 ғинуар — Майский Сәхиб Нурлығаян улы, граждандар, совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1940).
- 4 август — Луи Армстронг, АҠШ джаз музыканы.
- 5 декабрь — Уолт Дисней, американский художник-мультипликатор, кинорежиссёр, актёр, сценарист һәм продюсер.
Вафат булғандарҮҙгәртергә
- 27 ғинуар — Джузеппе Верди, итальянский композитор.


text:
Спектакль 1 сәғ. 30 мин. бара
«Ҡатын күңеле – ҡырҡ сыраҡ», - тип белмәй әйтмәйҙәр. Йәйғорло хистәре, матурлығы, һәм, әлбиттә, серле күңел донъяһы менән һәр кемде әсир итә алыр, ғәжәйеп тәбиғәтле бер ҡатын-ҡыҙҙың тормош миҙгелдәре һүрәтләнә әҫәрҙә. Һәр тамаша һайын ул яңы яҡтан асыла, халыҡ алдына яңы образда баҫа. Әммә, ирен «бөрөп тотҡан» яһил ҡатын булһынмы; яҙмышына күнеп, янында ғына йөрөгән бәхетен дә абайламаҫ эшлекле ханыммы; инде олоғайһа ла, һаман наҙ, һөйөү көҫәгән хыялый затмы; бар нәмәнән күңеле төңөлгән шағирәме – ул бәхеткә ынтыла, яҙмыштан оло бүләк көтә…


text:
- Подробности
- Просмотров: 961
ДИНИӘ НАЗАРАТЫ, Башҡортостан Республикаһы мосолман мәхәлләләренең бер өлөшөн берләштергән һәм уларҙың эшмәкәрлеген көйләгән дини ойошма. Өфөлә урынлашҡан (1917—23 йй. — Стәрлетамаҡ ҡ.). Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: дини ойошмалар һәм төркөмдәр м‑н адм. һәм ҡануни етәкселек итеү, уларҙың мосолман динен тотоуҙағы конституцион хоҡуҡтарын ғәмәлгә ашырыу; мосолмандарҙың рухи һәм дини белем алыуына етәкселек итеү, руханиҙар әҙерләү; ғибәҙәт ҡылыуҙар, дини форумдар үткәреү; диндарҙарға мосолман йолаларын башҡарыуҙа ярҙам күрһәтеү; ғибәҙәт йорттары төҙөү һәм уларҙы тотоу; дини әҙәбиәт сығарыу һәм таратыу һ.б.; хәйриә эшмәкәрлеге һәм хәйриә ойошмалары булдырыу; дини уҡыу йорттары һәм курстары асыу, дини белем алыуға булышлыҡ итеү һ.б. БР Д.н. юғары органы — БР мосолмандары руханиҙары съезы (5 йылға 1 тапҡыр саҡырыла); ойошма съездары араһында етәкселек пленум йыя, уға БР Д.н. президиумы ағзалары, имам‑мөхтәсибтәр, ревизия комиссияһы ағзалары инә. Рәсәй мосолмандары Диниә назаратының Юғары координация үҙәгенә инә. Башҡортостан мосолмандарының Баш Диниә назараты (Башҡ‑н мөфтиәте) булараҡ 3‑сө Бөтә башҡорт ҡоролтайында (1917 й. дек., Ырымбур ҡ.) башҡ. мосолман руханиҙарының Эске Рәсәй һәм Себер мосолмандары Үҙәк Диниә назаратынан (ҡара: Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты) бойондороҡһоҙлоҡ алыу маҡсатында ойошторола. Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты Башҡ‑н мөфтиәтен танымай. 20‑се йй. башында Бөтә башҡ. мосолман съездарында Башҡ‑н мосолмандары Диниә назараты т‑да положение раҫлана, Уставы һ.б. ойоштороу документтары ҡабул ителә, мөфтөйҙәр һайлана. 1924 й. алып БАССР мосолмандары Үҙәк Диниә назараты, 1936 й. ябыла. Респ. мосолман руханиҙары ойоштороу съезында (Өфө, 1992 й. 21 авг.) БР Д.н. булараҡ яңынан ойошторола, Уставы ҡабул ителә (1999 й. алып яңы), мөфтөйҙән, уның 2 урынбаҫарынан һәм 2 ағзанан торған Президиум һайлана. БАССР мосолмандары Үҙәк Диниә назаратына 1926 й. — 700‑гә яҡын мосолман мәхәлләһе, ш. иҫ. ТАССР‑ҙың Арса кантоны (хәҙ. ТР‑ҙың Минзәлә р‑ны) биләмәһендәге — 9, 1935 й. 300 мәхәллә ҡарай. 1994 й. БР Д.н. ҡарамағында 17 мөхтәсибәт (200‑ҙән ашыу мосолман мәхәлләһенең эшмәкәрлеген көйләйҙәр), 6 мәҙрәсә [Ағиҙел, Баймаҡ, Белорет, Октябрьский, Өфө (2) ҡҡ.], 2011 й. — 36 мөхтәсибәт (583 мәхәллә, башлыса Ағиҙел, Баймаҡ, Дәүләкән, Сибай һәм Стәрлетамаҡ ҡҡ., Баймаҡ, Балаҡатай, Борай, Бөрйән, Ейәнсура, Ишембай, Йылайыр, Күгәрсен, Салауат, Стәрлебаш, Учалы, Хәйбулла р‑ндарында), Өфөлә “Ғәлиә” мәҙрәсәһе һәм Мәрйәм Солтанова ис. Ислам колледжы, Стәрлетамаҡта “Нур әл‑Иман” мәҙрәсәһе була. “Рисаләт” гәз. нәшер итә (ҡара: Мосолман ваҡытлы матбуғаты). Мөфтөйҙәре: С.Ғ.Мирасов (1917 й. алып), М.Х.Халиҡов (1921 й. алып), А.Заһитов (1923 й. алып), М.Ғатауллин (1924—36 йй.), М.М.Камалетдинов (1936), Н.М.Ниғмәтуллин (1992 й. алып).
Әҙәб.: Валеева М.Г. Из истории Центрального духовного управления мусульман Башкирской АССР //Духовное наследие этносов и проблемы национального возрождения. Уфа, 1994.
М.Ғ.Вәлиева
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 531
ДИНИ СИМВОЛИКА, үҫешкән дини системаларға хас төрлө абстракт төшөнсәләрҙе, концепцияларҙы сағылдырыу өсөн ҡулланылған символдар тупланмаһы. Төрлө диндәрҙең изге текстарында була. Д.с. ритуал характерындағы матди, һүҙ ярҙамында белдерелгән, һүрәтләнгән билдәләрҙе индерәләр. Диндең башланғыс формаларында (ҡара: Анимизм, Тотемизм, Фетишизм) ғәҙәти булмаған һәр төрлө предмет бер үк ваҡытта рух, уның урыны һәм символы (ҡара: Тылсым, Һаҡлағыс) була алған. Дин системаларының үҫеше, милли, донъя диндәре барлыҡҡа килеү м‑н, Д.с. үҙгәрә, уның төп маҡсаты — сит‑яттарҙан тәғлимәттең дини мәғәнәһен йәшереү. Буддизмда триратна (буддизмдағы Троица — Будда, тәғлимәт, ҡәүем), чакра (8 арасалы тәгәрмәс) һ.б. м‑н күрһәтелә. Христианлыҡта төшөнсәле символдар (дәжжәл, олғашыу, суҡындырыу, причащение, Троица) һәм образлы символдар (шарап, икмәк, йондоҙҙар, икона, кадило, просфора, шәм һ.б.) ҡулланыла. Алланың өсберлеге т‑дағы тәғлимәт символдар м‑н шифрланған: күҙ (Алла-атай), бәрәс (Иисус Христос), күгәрсен (Изге Рух). Христианлыҡта төп символ — тәре (Иисус Христостың ғазаптарын аңлата). Исламда Д.с. мосолман архитектураһы үҫешенә бәйле тарала: мәсеттең көмбәҙе — камил матурлыҡ (“жамал”), манаралары — бөйөклөк (“жалал”), уның тышҡы стеналарындағы яҙмалар илаһи исемдең (“сифат”) символы. Ритуалдар (ҡара: Намаҙ, Хаж) символик мәғәнәгә эйә, Ҡөрьән һәм хәҙистәр (ҡара: Сөннә) символ булып тора. Исламдың кеше һәм хайуан һүрәтен төшөрөүҙе тыйыуы төҫтәр символизмының үҫешенә килтерә. Алла тәғлимәтенең мәңге “сәскә атыуы” символы булып иҫәпләнгән йәшел төҫ абруйлы һәм изге һанала. Д.с. төҫлө орнаменттарҙа, келәм биҙәктәрендә ҡулланыла, мосолмандарҙың фанилыҡтағы һәм баҡыйлыҡтағы тормошон сағылдыра. Төп символ — йондоҙ м‑н ярым ай (Хоҙай рәхмәтен, бәрәкәтте, яңынан тыуыуҙы, ожмахты аңлата).
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Бараба
Бараба (урыҫ. обыкновенная сойка; йәки кареза; лат. Garrulus glandarius) — барабалар ырыуындағы, ҡоҙғондар ғәиләһендәге, турғай һымаҡтар отрядындағы ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҙурлығы күгәрсендәй. Өҙлөкһкҙ ағастан ергә, ерҙән кире ағасҡа һикергеләп йөрөй. Ғәҙәттә тупланып йөрөйҙәр. Дөйөм төҫө ерәнһыу һоро. Башында сыбар бүрке бар. Ҡанаттары, ҡойроғо ҡара. Ҡойроҡ төбөндә, ҡанаттарында аҡ таптар бар. Ҡанаттары бөгөлгән урында ҡара арҡыры һыҙатлы ялтырауыҡлы күк тап була. Ҡыжҡылдаҡтан төҫө һәм ҙурлығы менән айырыла. Тауышы тупаҫ: «ҡжжжжҡ- ҡжжжжҡ»
Тереклек итеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урмандарҙа йәшәй. Киң генә таралған ултыраҡ ҡош. Ағас баштарында оялай. Бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерһә, ҡош ояларын туҙҙырып зыян итә.
Туҡланыуы һәм үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағай һәм шыршы орлоҡтары, сәтләүек, бөжәктәр, ваҡ ҡоштарҙың балаларын ашай. Көрән генә таплы 5-7 йомортҡа һала.
Диалекттарҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Диалекттарҙа шундай вариантарры бар: Урман һайҫҡаны, суҡтурғай.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары.Өфө-1986й. 69-сы бит.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Позвоночные животные России: Сойка
- Статья о сойке на floranimal.ru
- Статья о сойке на сайте «Птицы Средней Сибири»


text:
5-се класс
Тема: Һуғыш михнәттәрен күргән балалар.
Маҡсат: Кәримдең ижады тураһында ҡыҫҡаса белешмә биреү;
иғтибар, хәтерҙәрен, фекерләү ҡеүәһен үҫтереү; һүҙ байлыҡтарын тулыландырыу; уҡыусыларҙа илебеҙҙең тарихына, күп милләтле Башҡортостаныбыҙға ҡарата ҡыҙыҡһыныу һәм һөйөү тәрбиәләү.
Йыһазландырыу: М.Кәримдең портреты, китаптар күргәҙмәһе, слайдтар.
Дәрес барышы.
Ойоштороу мәле.
(Слайд) Һаумыһығыҙ, балалар! Бөгөн беҙҙең ябай дәрес түгел, ә фронтовик- яҙыусы, башҡорт әҙәбиәтенә тос өлөш индергән авторҙың, балалар өсөн ижад ителгән әҫәрен күҙаллау. Дәресебеҙҙең темаһы “Һуғыш михнәттәрен күргән балалар” . Балалар, һеҙ дәрескә әҙерме? Дәресте башлайыҡ. Дәфтәрҙәрҙе асып, бөгөнгө числоны һәм теманы яҙайыҡ.
Ә хәҙер бөтәбеҙҙә иғтибар менән экранға ҡарайыҡ. Һеҙҙең алдығыҙҙа шиғыр юлдары яҙылған,иғтибар менән тыңлағыҙ. Кем тасуири итеп уҡып күрһәтергә теләй? Был шиғырҙың авторы кем тип уйлайһығыҙ?(Слайд)
Иҫемдә алтын һуҡмаҡҡа
Тәү аяҡ баҫҡан көнөм.
Тәү башлап мәктәп ишеген
Үрелеп асҡан көнөм. (М.Кәрим) (Слайд “портрет)
Дөрөҫ, был шиғыр юлдары М. Кәримдеке. Ул мәктәп йылдары тураһында. Шулай уҡ был шиғыр көйгә һалынған һәм уның композиторы……….
М.Кәрим тураһында кем, нимә белә? (Башҡортостандың халыҡ шағиры, балалар өсөн күп шиғырҙар һәм әҫәрҙәр ижад иткән)
Ниндәй шиғырҙарын һәм хикәйәләрен уҡынығыҙ? Бәлки берәрегеҙ шиғырҙы яттан беләлер? ( )
Уны ниндәй кеше тип күҙаллайһығыҙ? Бына һеҙҙең алдығыҙҙа уның портреты тора. Был портретҡа ҡарап уға характеристика бирә алаһығыҙмы? (Аҡ сәсле,өлкән йәштәге ағай, көләс йөҙлө, аҡыллы ҡарашлы, мөләйем, яғымлы)
Эйе, балалар, бик тә дөрөҫ итеп уға хас сифаттарҙы әйтеп бирҙегеҙ.
Маҡсатҡа сығыу.
Мостай ағайығыҙ 1919 йылдың 20 октябрендә Шишмә районы Келәш ауылында тыуған. Ул ишле ғаиләлә эш һөйөүсән, инсафлы бала булып үҫә. Өфөлә институтта уҡый. Һуғыш башланғас, М.Кәрим һуғышҡа китә. Һуғышта ул яралана, туғыҙ ай госпиталдә ята. Еңеү көнөн ул Вена ҡалаһында ҡаршылай. Һуғыштағы батырлыҡтары өсөн бик күп ордендар һәм миҙалдар менән наградлана. Һуғыштан һуң ул ижад эшенә тотона.
М.Кәрим Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты. Уның үҙенең бала сағы менән «Оҙон-оҙаҡ баласаҡ» китабын уҡығас ныҡлап танышып була.
Ә бөгөн дәрестә М.Кәримдең «Беҙҙең өйҙөң йәме» әҫәре буйынса һөйләшеү үткәрербеҙ.(Китапты балаларға слайд аша күрһәтеү) Һеҙҙең һәр берегеҙҙең йәшәгән өйө бар. Атай - әсәйҙәрегеҙ, туғандарығыҙ менән татыу, матур итеп йәшәйһегеҙ. Һәр өйҙөң үҙ йәме, ҡото бар. Ә бына М. Кәримдең әҫәрендә өйҙөң йәме булып кем йәки нимә тора икән? Шул турала әңгәмә ҡорасаҡбыҙ, дәрес аҙағынды үҙ фекерҙәрегеҙҙе әйтергә әҙерләнегеҙ!
Маҡсатты хәл итеү.
- Тулыһынса әҫәрҙе кемдәр уҡыны? Унда кемдәр менән таныштығыҙ? (Йәмилдең әсәһе, Йәмил, Оксана, өләсәй, атай, Фәрхенисә әбей, Мансур бабай, Фәрит, Марат, Фәһимә, Заман, Петро ағай).
- Әҫәрҙә ваҡиға ниндәй осорҙа бара, ҡайҙа бара? (Һуғыш йылдары. Ваҡиға башҡорт ауылында бара. Ауылда тик ҡарттар, ҡатын-ҡыҙ һәм бала-саға ғына тороп ҡалған)
- Ауыл халҡының йәшәйеше нисек тасуирланған? (Бөтә ауыр эштәр ҡатындар ҡулында ҡалған, ә балалар көнө буйына әсәйҙәрен зарығып көтәләр, шул уҡ ваҡытта өйҙә булған, ҡулдарынан килгән эште башҡаралар).
- Һеҙ беҙҙе образдар менән таныштырғанда бик күп исемдәр әйтеп киттегеҙ. Һеҙгә уларҙың ҡайһы береһе сәйер, яңы,үҙенсәлекле булып тойолдомо, бөтәһе лә саф башҡорт исемеме? (Юҡ, башҡорт исемдәре араһында Оксана менән Петро ағай исеме бар, мин уйлайым был исемдәр рус исемдәре тип)
- Әлбиттә, башҡорт исемдәре түгел, ә украин исемдәре…….
- Ә Оксана исемле ҡыҙ был ауылда ҡайҙан барлыҡҡа килде микән? (…)
- Автор Оксананы ниндәй итеп һүрәтләгән?Әйҙәгеҙ әҫәрҙән ошо урынды табып уҡыйыҡ. Кем табып уҡып күрһәтә?
(Оксананың сәстәре ҡара түгел, ҡуңыр, күлдәгенә ата ҡаҙ күҙе төҫлө түңәрәктәр ҙә төшөрөлмәгән. Сәсенә бик матур ҡыҙыл таҫма бәйләнгән. Ә буйға Фәһимәнән дә ҙур. Минең саҡлы. Исеме лә урамда бер исем – Оксана, ҡалайыраҡ!)- һайланма уҡыу.
-Ә һеҙ тағы автор һүҙҙәренән тыш Оксанаға ниндәй сифаттар өҫтәр инегеҙ?
Уҡыусыларға карточкалар таратыла.
Оксана:____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
-Әйҙәгеҙ һәр берегеҙ үҙегеҙҙең фекерҙәрегеҙҙе уҡып ишеттерегеҙ.
-Ә хәҙер бөтәбеҙҙә таҡтаға ҡарайыҡ. Һеҙҙең алдығыҙҙа повестан балалар төшөргән иллюстрациялар. Оксананан башҡа тағы кемдәр бар бында? (Йәмил, Оксана, бергә уйнаған иптәштәре, өләсәһе,атаһы).
Һеҙ төшөргән һүрәттәр әҫәрҙең ниндәй өҙөгө тасуирлана?
-Йәмил тураһында нимәләр әйтә алаһығыҙ? Повеста автор уны нисек итеп күрһәткән? (Йәмил, малай, ул….. Ата-әсәһен, өләсәһен, ғомүмән өлкәндәрҙе хөрмәт итеүсе малай, атаһы кеүек батыр, көслө булырға хыяллана) (Слайд)
- Слайдтағы мәҡәлде тиҙәйткес кеүек уҡып үтәйек
“Батырҙың эше лә батыр, үҙе лә батыр, һүҙе лә матур”
Был мәҡәлде нисек анлайһығыҙ?
Беҙ ниндәй кешене батыр тип әйтә алабыҙ?
Повестағы ҡайһы геройҙарға ошо мәҡәлде тура китереп була?(Йәмил, Йәмилден атаһы, Петро ағай) Ни өсөн улай тип уйлайһығыҙ? (Йәмилден атаһы һуғышты үтә, Оксананы фашистарҙан ҡотҡара, миҙалдарға лайыҡ).
Автор текста Йәмил менән Оксананың атайҙарын фронттан ҡайтыуын нисек күрһәтә? Текстан табып уҡып күрһәтегеҙ.
(Ошо урынды табып уҡыу.)
Ижади эш. Мәҡәлдәр.
Кәңәшле эш тарҡалмаҫ.
Күмәкләгән яу ҡайтарған.
Ил тупланһа - туп була, ил ойошһа – уҡ була.
Рефлексив анализ.
Был өйҙөң йәме кем булған? Ни өсөн?
Һәр өйҙөң йәме булып кемдәр тора? Ни өсөн улай тип уйлайһығыҙ?
Был әҫәре менән яҙыусы, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны М.Кәрим беҙгә нимә әйтергә теләгән?
Һуғыш – ҡот осҡос хәл, башҡа ул бер ваҡытта ла ҡабатланмаһын. Ә беҙ тыныс тормоштоң ҡәҙерен белеп йәшәргә тейешбеҙ. (Һәр ваҡыт булһын ҡояш музыкаһы яңғырай.)
Өйгә эш.
Йәмил исеменән Оксанаға хат яҙырға
5-се класс
Тема: Һуғыш михнәттәрен күргән балалар.
Маҡсат: Кәримдең ижады тураһында ҡыҫҡаса белешмә биреү;
иғтибар, хәтерҙәрен, фекерләү ҡеүәһен үҫтереү; һүҙ байлыҡтарын тулыландырыу; уҡыусыларҙа илебеҙҙең тарихына, күп милләтле Башҡортостаныбыҙға ҡарата ҡыҙыҡһыныу һәм һөйөү тәрбиәләү.
Йыһазландырыу: М.Кәримдең портреты, китаптар күргәҙмәһе, слайдтар.
Дәрес барышы.
Ойоштороу мәле.
- (Слайд) Һаумыһығыҙ, балалар! Бөгөн беҙҙең ябай дәрес түгел, ә фронтовик- яҙыусы, башҡорт әҙәбиәтенә тос өлөш индергән авторҙың, балалар өсөн ижад ителгән әҫәрен күҙаллау. Дәресебеҙҙең темаһы “Һуғыш михнәттәрен күргән балалар” . Балалар, һеҙ дәрескә әҙерме? Дәресте башлайыҡ. Дәфтәрҙәрҙе асып, бөгөнгө числоны һәм теманы яҙайыҡ.
- Ә хәҙер бөтәбеҙҙә иғтибар менән экранға ҡарайыҡ. Һеҙҙең алдығыҙҙа шиғыр юлдары яҙылған,иғтибар менән тыңлағыҙ. Кем тасуири итеп уҡып күрһәтергә теләй? Был шиғырҙың авторы кем тип уйлайһығыҙ?(Слайд)
Иҫемдә алтын һуҡмаҡҡа
Тәү аяҡ баҫҡан көнөм.
Тәү башлап мәктәп ишеген
Үрелеп асҡан көнөм. (М.Кәрим) (Слайд “портрет)
Номер материала: 173373
Не нашли то что искали?


text:
Өфө трикотаж фабрикаһында бөтә донъя кимәлендәге продукция сығарасаҡтар
Өфө трикотаж фабрикаһы өсөн яңы йыл глобаль үҙгәрештәрҙән башланды. Бында производство корпусында Германияның Stoll фирмаһының унынсы класлы яңы ун ике бәйләү машинаһы урынлаштырыла.
Яңы ҡорамал элеккеләренән ептәрҙе ишеүҙә киңерәк мөмкинлектәргә эйә булыуы менән айырылып тора. Бында етештерелгән юғары сифатлы, төрлө нәфис биҙәкле туҡыма Италияның Calvin Klein һәм Chanel фирмалары трикотажынан һис тә ҡалышмаясаҡ.
— Яңы ҡорамалды индереү етештереүҙе ике тапҡырға тиерлек арттырырға мөмкинлек бирәсәк, — ти «Өфө трикотаж фабрикаһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте производство етәксеһе Лилиә Ҡәйүмова. – Тимәк, беҙ продукциябыҙ ассортиментын да ярайһы уҡ киңәйтәсәкбеҙ.
Бынан тыш, Өфө трикотаж фабрикаһында яңы эш урындары барлыҡҡа киләсәк. Тегенселәр һәм бәйләүселәр йыя башланылар ҙа инде.


text:
Тахо
Та́хо (исп. Tajo), йәки Те́жу (порт. Tejo), лат. Tagus — Пиреней ярымутрауының иң ҙур йылғаһы.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Испанияла башлана һәм Португалияның баш ҡалаһы Лиссабон тирәһендә Атлантик океанға ҡоя. Оҙонлоғо — 1038 км, шуларҙың 716 км Испания территорияһы, 47 км Испании һәм Португалия сиге һәм 275 км Португалия территорияһы буйлап аға. Бассейн майҙаны — 81 мең км².
Тахо йылғаһы Испанияла Арагон, Кастилия — Ла-Манча, Мадрид һәм Эстремадура провинцияларының территорияһы буйлап аға, артабан йылғаның бәләкә генә өлөшө Испания һәм Португалия илдәре араҙында сик бурлыҡҡа килтерә. Португалия территорияһында йылға Тежу исемен йөрөтә. Йылға Мар-да Палья бухтаһына ҡоя, ул ҡайһы берҙә уның эстуарийы тип иҫәпләнә.
Тахо буйында иң ҙур ҡала — Толедо, Тежула — Лиссабон.
Йылға утрауҙарының береһендә Алмоурол һарайы урынлашҡан.


text:
Тау велосипеды
Тау велосипеды (маунтинбайк) (ингл. mountain bike, ҡыҫҡаса MTB) — юл ситтенән йөрөргә тәғәйенләнгән велосипед (ләкин киреһендә булдырыуы мөмкин), һәм шул һөҙөмтәнән, был велосипедтың айырым конструкцияһы бар, шоссе, треклы һәм юл (ҡала) велосипедтарынан айырмалы. Шулай уҡ «тау велосипеды» — тау велосипедтары ҡулланылған спорт дисциплиналарының кушма исеме.
Тау велосипедының хас билдәләре: нығытылған трапеция формаһында рама, йомшаҡ амортизацион вилка, артҡы подвестка булыуы (ҡайһы бер дисциплиналарҙа), юл просветын ҙурайтыр өсөн втулкалар менән бер тигеҙ күтәрелгән каретка ҡулланыла, ҡалын ҡабарынкылы покрышка, ныҡ тәгәрмәстәр. Шул уҡ ваҡытта сылбырлы передача тиҙлекте күсереүсе менән йыһазландырылған токандырғысы бар, ул иң түбән тиҙлекте тәьмин итә, был тауға күтәрелеүҙе еңеләйтә. Руль стойкаһынан, дисциплинаға ҡарап, 30 — 120 мм алға сығарылған.
Тау велосипедының массаһы 6 кг алып тәшкил итә (кросс-кантри өсөн велосипед) 19 кг тиклем (даунхилл йәки фрирайд өсөн велосипед) дисциплина һәм элеу ҡоролмаларына ҡарап.
Иҫке обод тормоздарҙы хәҙерге ваҡытта тулыһынса диск тормоздары алмаштыра: механик (көс трос аша тапшырыла) һәм гидравлик (тормоз шыйыҡсаһы тултырылған гидролиния). Оҙаҡ ваҡыт тау велосипедының тәгәрмәсе өсөн 2 стандарт булған: 24 һәм 26 дюйм. 2010—2014 йылдарҙа тағы 2 яңы стандарттар барлыҡҡа килә 650b (27,5 дюйм) һәм 29 дюйм («найнер»). 24 дюймлы велосипедтар үҫмерҙәр өсөн генә һәм ҡайһы бер экстремаль дисциплиналар, дёрт йәки 4x, һымаҡтарҙа ҡалғандар. Диаметры 26 дюйм булған тәгәрмәстәр, ҡасандыр классика булһа ла, шулай уҡ ҡулланыуҙан сыҡҡан тиерлек, арзан ғына ҡала велосипедтарында һәм дерт/слоупстайл өсөн генә ҡалған.
Заводта эшләнгән велосипедтың хаҡы 17-20 мең һумдан алып (башланғыс кимәл) 150—900 мең һумға тиклем һәм күберәк (спортсы-профессионал кимәле), был материал төрлөлөгөн, детальдарының конструкцияһы һәм сифатын, етештереүҙә ниндәй технологиялар кулланыуы, теге йәки икенсе кимәл велосипедын эшләгәндә, күрһәтә.
Төрлө йөрөу төрҙәренә махсус велосипедтар сығарыла:
- велотриал (тәбиғи йәки яһалма кәртәләрҙе үтеү);
- дерт/слоупстайл (трамплиндан сериялар буйлап трюктар башҡарып һикереү; трассалар формалары буйынса бик ныҡ айырылырға мөмкин, әммә уларҙың стандарт элементтары бар);
- кросс-кантри (пересеченный местность буйлап тиҙ йөрөү);
- байкер-кросс (бер үк ваҡытта бер нисә спортсының төшөүе, көрәшеү мөмкинлеге бар);
- тиҙ йөрөшлө төшөү (даунхилл);
- фрирайда;
- mountain all;
- һәм башҡалар
Велосипед категориялары тәү сиратта техникаға төрлө талаптар менән айырыла. Кросс-кантри өсөн, мәҫәлән, иң төп талаптарҙың береһе — ауырлығы түбән булырға тейеш, шул уҡ ваҡытта даунхиллда принципиаль рольды идара итеү уңайлығы, покрышкаларҙың ер менән тоташыуы һәм амортизация сифаты уйнай.
Һәр бер тау велосипедының техник характеристикаһы һәм конструкцион үҙенсәлектәре бар: рама геометрияһы, амортизация йөрөшө тәгәрмәс ҙурлығы, рама конструкцияһы һәм тапшырыуҙың күплеге менән айырыла.


text:
Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитетын Руслан Мирсаяпов етәкләне
Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитетын Руслан Мирсаяпов етәкләне Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2017 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Указы менән Руслан Мирсаяпов республиканың Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе итеп тәғәйенләнде.
Мирсаяпов Руслан Заһит улы 1977 йылдың 22 ноябрендә Өфөлә тыуған. «Инглиз теле» белгеслеге буйынса Башҡорт дәүләт университетын, «Иҡтисад һәм идара итеү» һөнәре буйынса Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1998 йылда Башҡортостан Республикаһының Тышҡы бәйләнештәр һәм сауҙа министрлығында башлай. Унда әйҙәүсе белгес булып эшләй.
1999–2010 йылдарҙа – әйҙәүсе белгес, тышҡы иҡтисади бәйләнештәр бүлегенең баш белгесе, начальник вазифаһын башҡарыусы, тышҡы иҡтисади бәйләнештәр идаралығы начальнигы, Өфө хакимиәтенең иҡтисад идаралығында бүлек начальнигы.
2010 йылда – Башҡортостан Республикаһының Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе. 2010–2013 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең Тышҡы һәм төбәк-ара бәйләнештәр идаралығы етәксеһе. 2013–2014 йылдарҙа – «2015 йылда Өфөлә ШОС һәм БРИКС сараларын уҙғарыу өсөн шарттар булдырыусы проекттарға ярҙам офис-төркөмө» автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы директоры.
2014 – 2017 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы министры.
Дуҫлыҡ ордены менән бүләкләнгән.
http://www.bashinform.ru/news/1090077-goskomitet-po-vneshneekonomicheskim-svyazyam-vozglavil-ruslan-mirsayapov/


text:
Проект:Юбилярға Википедия бүләге
Юбилярға Википедия бүләге — Башҡортостандың һәм башҡорт халҡының дәүләт йәки йәмғиәт тарафынан танылыу алған шәхестәрен юбилейлы тыуған көндәре менән ҡотлау, арабыҙҙан киткәндәрҙе иҫкә алыу маҡсатында ойошторолған махсус Википедия проекты. Исемлеккә шәхестәр 50 йәштән башлап индерелә. Ниндәйҙер сәбәп менән исемлеккә инмәгән юбиляр хаҡында проект буйынса фекерләшеү битендә тәҡдим яҙырға кәрәк. Юбилярҙар тураһында быға тиклем яҙылған (тәржемә ителгән) мәҡәлә булмаған осраҡта (ҡыҙыл һылтанма) мәҡәлә төҙөргә, булған хәлдә (зәңгәр һылтанма) мәҡәләне тулыландырырға тәҡдим ителә.
Юбилей айында йәки бер ай алда яҙылған (тулыландырылған) мәҡәлә бүләк булып иҫәпләнә. Бүләк иҫәбенә яңы мәҡәлә яҙғанда {{Юбилярға Википедия бүләге|Ҡатнашыусы исеме}} ҡалыбын, ә тулыландырғанда — {{Юбилярға Википедия бүләге яҡшыртылған|Ҡатнашыусы исеме}} ҡалыбын мәҡәләнең фекерләшеү битенә ҡуйығыҙ.
Проектта теләге һәм һәләте булған һәр кем ҡатнаша ала.
- Нимә эшләй алаһығыҙ?
- Йыл календары аша көн мәҡәләһенә инеп исемлеккә инмәгән юбиляр тураһында мәғлүмәт өҫтәгеҙ
- Исемлектә ҡыҙыл һылтанма менән булған шәхес тураһында мәҡәлә төҙөгәҙ
- Исемлектә зәңгәр һылтама менән булған шәхес мәҡәләһенә мәғлүмәт өҫтәгеҙ йәки булғанын аныҡлағыҙ
- Үҙегеҙ булдыра алмаһағыҙ, йәки һорау-тәҡдимдәрегеҙ булһа проект кураторы Айсарға мөрәжәғәт итегеҙ


text:
Кемегеҙ уны еңә алыр икән? Ай-һай, үҙегеҙгә бик тырышырға тура килер инде. Шахматты бигерәк оҫта уйнай бит Коля! Шах бабай биргән мәсьәләләрҙе лә тиҙ генә сисә һала, өс йыл рәттән гәзитебеҙ үткәргән бәйгелә лә еңеүҙәр яулап килә.
– Һигеҙенселә уҡығанда шахмат менән ныҡлап ҡыҙыҡһына башланым. Мәсьәләләрен сисеү тәүҙә ауыр ғына ине. Унан яйлап өйрәнелде. Һорауым килеп тыуһа, остазым Сергей Сергеевич Чегодаевҡа мөрәжәғәт итәм. Ул, һиндә өмөт бар, тип ҡеүәтләп ебәргәс, тағы дәртләнеберәк киттем. Был уйын буйынса китаптар ҙа уҡыйым, – ти республика политехник интернат-лицейында XI синыфта уҡыусы Коля Шибаев.
Шахмат уйнауы уҡыуында ла ярҙам итә. Логик фекерләүе үҫә, имтиханда үҙен тынысыраҡ тота. Шуға алдағы көндәрҙә шахматтан айырылырға йыйынмай әле егет.
– Барыһын да Яңы йыл менән ҡотлайым. Һаулыҡ, бәхет, уңыштар теләйем. Яҡшы итеп уҡығыҙ, шахмат менән дә дуҫ булығыҙ, – тип матур теләктәрен дә еткерҙе ул хушлашҡанда.
Эт йылы Коляның үҙенә лә уңышлы ғына булһын, күңелендә йөрөткән барлыҡ уй-хыялдарын тормошҡа ашырырға яҙһын!
Г. РАМАҘАНОВА.
Күмертау ҡалаһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 445
ДИСПАНСЕРҘАР (гр. dispenso — бүләм), ауырыуҙарҙың билдәле бер контингентына ҡарата динамик күҙәтеүҙе һәм саралар комплексын тормошҡа ашырған махсус дауалау-иҫкәртеү учреждениелары. Хеҙмәтләндереү йүнәлеше б‑са — тире‑венерология, наркология, онкология, туберкулёзға ҡаршы, психоневрология, табип-физкультура һ.б., терр. билдәләр б‑са респ., ҡала, район, район‑ара һ.б. Д. бүленә. Башҡортостанда тәүге Д. 20 б. 20‑се йй. барлыҡҡа килә. Өфөлә Тиревенерология диспансеры, Туберкулёзға ҡаршы диспансер асыла; ш. уҡ Д. Бөрө, Бәләбәй, Стәрлетамаҡ һ.б. ҡалаларҙа ойошторола. 30‑сы йй. аҙ. Баймаҡ ҡ., Белорет р‑нының Инйәр а. һәм Тирлән ҡасабаһында, Нуриман р‑ны Ҡыҙыл Шишмә ҡасабаһында — туберкулёзға ҡаршы һәм тире‑венерология Д., Өфөлә трахоматоз Д. (ҡара: Күҙ ауырыуҙары институты) һ.б. асыла. 40‑сы йй. алып Д. эштең участка принцибына күсә; диспансерлаштырыу үҫеш ала: Баймаҡ р‑ны Сибай ҡасабаһында, Йәрмәкәй р‑ны Приют Станцияһы ҡасабаһында һ.б. Д. ойошторола. 1959 й. Респ. боғаҡҡа ҡаршы диспансер (1990 й. алып Респ. клиник дауаханаһының эндокринология бүлеге) булдырыла. Спортсыларҙың һаулыҡ торошон күҙәтеүҙе һәм халыҡты мед. реабилитациялауын Табип‑физкультура диспансеры һ.б. алып бара. БР‑ҙа 20 Д., ш. иҫ. Кардиология диспансеры, Онкология диспансеры, Наркология диспансеры №1, ш. уҡ 3 тире‑венерология, 3 туберкулёзға ҡаршы, 4 психоневрология, 5 наркология, 3 табиплыҡ‑физкультура Д. (2010) эшләйй.
Р.Д.Дорофеева, А.У.Кинйәбулатов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 268
ФРАНЦУЗ ТЕЛЕ, роман телдәренең береһе (галл‑роман төркөмсәһе). Франция, Гаити, Монаконың рәсми теле; Андорра, Бельгия, Канада, Люксембург, Швейцарияның рәсми телдәренең береһе; ҡайһы бер Африка илдәренең берҙән‑бер рәсми теле йәки рәсми телдәренең береһе. БМО‑ның рәсми һәм эш телдәренең береһе. Шулай уҡ Италияла, АҠШ‑та, Океания илдәрендә һ.б. таралған. Һөйләшеүселәр һаны (Ф.т. туған теле тип һанаусылар) — 200 млн ашыу кеше. 2002 й. БР‑ҙа Ф.т. белгән кешеләр һаны — 9973 кеше. Окситан (провансаль) теленә яҡын. Латин теленә барып тоташа. Ф.т. француз (франсий, төньяҡ, көнбайыш, көньяҡ‑көнбайыш, үҙәк, көнсығыш, көньяҡ‑көнсығыш) һәм франк‑провансаль диалекттары айырыла. Хәҙ. әҙәби Ф.т. 17 б. көнбайыш диалекттары нигеҙендә формалаша. Фонетикаһы өсөн аныҡ артикуляция хас: бөтә һуҙынҡылар баҫымға ҡарамай асыҡ итеп әйтелә, тартынҡылар йомшармай һәм һүҙ аҙағында һаңғырауланмай (сағ.: французса la para[d]e — урыҫса пара[т]) һ.б. Көс баҫымы һуңғы ижеккә төшә: “administratíf” (административ), “administratión” (администрация); һөйләмдә баҫым һаны һүҙҙәр һаны м‑н түгел, ә һүҙҙәргә берләшкән ритмик төркөмдәргә ҡарап билдәләнә, шулай итеп, һүҙ, ҡушылыу һәм бәйләнеү (телмәр омонимияһы) күренештәренә ярашлы, йыш әйтелешен үҙгәртә. Морфологияһында һүҙҙәрҙең үҙгәрмәүе тенденцияһы күҙәтелә: “èlève” (уҡыусы), “jeune” (йәш); грамматик мәғәнәләрҙең (енес, һан, зат) күбеһен белдереү йыш синтаксис сфераһына күсерелә, махсус ярҙамсы һүҙҙәр киң ҡулланыла: артиклдең 3 төрө, ҡылым эргәһендәге алмаштар “je” (мин), “tu” (һин), “il” (ул) һ.б. м‑н бер рәттән үҙ аллы “moi”, “toi”, “lui” алмаштары, детерминативтар — ярҙамсы сифат алмаштары “mon” (минеке), “ce” (был) һ.б., мәҫ., “je pars aujourd'hui” (мин бөгөн китәм), “il a dit” (ул әйтте), “je prends ce livre” (мин был китапты алам) һ.б. Синтаксисына һүҙҙәрҙең ҡаты тәртибе, һөйләмдәрҙең ике составлы булыу тенденцияһы, хәбәрҙең ҡылымдан булыуы һ.б. хас. Ф.т. лексикаһының формалашыуында латин теле ҙур роль уйнай, унан күп һүҙҙәр, һүҙьяһалыш моделдәре, синтаксик әйтемдәр үҙләштерелгән. Шулай уҡ һүҙлек составында испан, итальян, инглиз телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙәр бар. Яҙыуы латин алфавиты нигеҙендә башҡарыла. Хәҙ. француз алфавиты 26 хәрефтән тора. Ф.т. БР‑ҙың урта мәктәптәрендә һәм юғары уҡыу йорттарында өйрәнелә. Ф.т. б‑са белгестәр БДУ‑ла, БДПУ‑ла, БДУ‑ның Бөрө филиалында әҙерләнә. Р.Ҡ.Ғарипов, Т.П.Нехорошкова етәкс. француз филол. б‑са фәнни‑тикшеренеү эштәре алып барыла.
Әҙәб.: Гак Ю.С. Введение во французскую филологию. М., 1986; Реферовская Е.А. Формирование романских литературных языков: французский язык. М., 2007.
Р.Ҡ.Ғарипов, Т.П.Нехорошкова
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов
ФРАНЦУЗ ТЕЛЕ, роман телдәренең береһе (галл‑роман төркөмсәһе). Франция, Гаити, Монаконың рәсми теле; Андорра, Бельгия, Канада, Люксембург, Швейцарияның рәсми телдәренең береһе; ҡайһы бер Африка илдәренең берҙән‑бер рәсми теле йәки рәсми телдәренең береһе. БМО‑ның рәсми һәм эш телдәренең береһе. Шулай уҡ Италияла, АҠШ‑та, Океания илдәрендә һ.б. таралған. Һөйләшеүселәр һаны (Ф.т. туған теле тип һанаусылар) — 200 млн ашыу кеше. 2002 й. БР‑ҙа Ф.т. белгән кешеләр һаны — 9973 кеше. Окситан (провансаль) теленә яҡын. Латин теленә барып тоташа. Ф.т. француз (франсий, төньяҡ, көнбайыш, көньяҡ‑көнбайыш, үҙәк, көнсығыш, көньяҡ‑көнсығыш) һәм франк‑провансаль диалекттары айырыла. Хәҙ. әҙәби Ф.т. 17 б. көнбайыш диалекттары нигеҙендә формалаша. Фонетикаһы өсөн аныҡ артикуляция хас: бөтә һуҙынҡылар баҫымға ҡарамай асыҡ итеп әйтелә, тартынҡылар йомшармай һәм һүҙ аҙағында һаңғырауланмай (сағ.: французса la para[d]e — урыҫса пара[т]) һ.б. Көс баҫымы һуңғы ижеккә төшә: “administratíf” (административ), “administratión” (администрация); һөйләмдә баҫым һаны һүҙҙәр һаны м‑н түгел, ә һүҙҙәргә берләшкән ритмик төркөмдәргә ҡарап билдәләнә, шулай итеп, һүҙ, ҡушылыу һәм бәйләнеү (телмәр омонимияһы) күренештәренә ярашлы, йыш әйтелешен үҙгәртә. Морфологияһында һүҙҙәрҙең үҙгәрмәүе тенденцияһы күҙәтелә: “èlève” (уҡыусы), “jeune” (йәш); грамматик мәғәнәләрҙең (енес, һан, зат) күбеһен белдереү йыш синтаксис сфераһына күсерелә, махсус ярҙамсы һүҙҙәр киң ҡулланыла: артиклдең 3 төрө, ҡылым эргәһендәге алмаштар “je” (мин), “tu” (һин), “il” (ул) һ.б. м‑н бер рәттән үҙ аллы “moi”, “toi”, “lui” алмаштары, детерминативтар — ярҙамсы сифат алмаштары “mon” (минеке), “ce” (был) һ.б., мәҫ., “je pars aujourd'hui” (мин бөгөн китәм), “il a dit” (ул әйтте), “je prends ce livre” (мин был китапты алам) һ.б. Синтаксисына һүҙҙәрҙең ҡаты тәртибе, һөйләмдәрҙең ике составлы булыу тенденцияһы, хәбәрҙең ҡылымдан булыуы һ.б. хас. Ф.т. лексикаһының формалашыуында латин теле ҙур роль уйнай, унан күп һүҙҙәр, һүҙьяһалыш моделдәре, синтаксик әйтемдәр үҙләштерелгән. Шулай уҡ һүҙлек составында испан, итальян, инглиз телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙәр бар. Яҙыуы латин алфавиты нигеҙендә башҡарыла. Хәҙ. француз алфавиты 26 хәрефтән тора. Ф.т. БР‑ҙың урта мәктәптәрендә һәм юғары уҡыу йорттарында өйрәнелә. Ф.т. б‑са белгестәр БДУ‑ла, БДПУ‑ла, БДУ‑ның Бөрө филиалында әҙерләнә. Р.Ҡ.Ғарипов, Т.П.Нехорошкова етәкс. француз филол. б‑са фәнни‑тикшеренеү эштәре алып барыла. Әҙәб.: Ðå ф е р îâñêàÿ Å .À. Ôîðìèðîâà íèå ðîìàíñêèõ ëèòåðàòóðíûõ ÿçûêîâ : ôðàíöóç ñêèé ÿçûê . Ì., 2007. Ð.Ҡ.Ғàðèïîâ , Ò.Ï.Íåõîðîøêîâà Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
- Подробности
- Просмотров: 340
ПСИХОЛОГИК ЭКСПЕРТИЗА, реаль хәлен баһалау һәм тәртибен күҙаллау өсөн кешенең индивидуаль-психологик үҙенсәлектәрен билдәләү маҡсатында уны комплекслы тикшереү. П.э. төп алымдары: анамнез, тестар, эксперименттар һ.б. үткәреү. П.э. балалар, мәктәп, опека учреждениелары, суд органдары (суд‑психология экспертизаһы) һорауы б‑са яһала. Башҡортостанда П.э. проблемалары б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 70‑се йй. башында үткәрелә башлай. 1978 й. БДПИ‑ла (ҡара: Педагогия университеты) психологик диагностика һәм суд‑психология экспертизаһы б‑са лаб. асыла (етәкс. В.Ф.Сафин). П.э. — Башҡ‑н дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү акад. (А.Р.Ҡудашев, Е.Н.Мәхмүтова), БДУ‑ла (Э.Р.Яппарова), Көнсығыш иҡт.‑юридик гуманитар акад. (Я.В.Спиридонов), СДПА‑ла (Т.Д.Дубовицкая) һ.б., П.э. өлкәһендә фәнни тикшеренеүҙәр РФ Прокуратураһы ҒТИ м‑н берлектә БДУ‑ла һәм Башҡ‑н дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү акад. үткәрелә. Респ. суд‑психология экспертизаһы А.А.Реан, В.П.Ростовский, Ф.С.Сафуанов, Г.А.Әминев, Л.Г.Әхтәриева һ.б. тарафынан яһалған. Шулай уҡ ҡара: Психодиагностика.
Әҙәб.: Применение психологических знаний в юридической практике. Уфа, 1991.
Е.Н.Мәхмүтова, В.Ф.Сафин
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 508
ДЕРМАТОГЛИФИКА (дермато... һәм гр. glypho — һырлайым, гравёрлайым), ус һәм табандың тире рельефын өйрәнеү; антропология ысулдарының береһе. Дерматоглифик тикшеренеүҙәр папилляр һыҙыҡтар һәм биҙәктәрҙең билдәле бер үҙенсәлектәренә нигеҙләнә: йәшкә ҡарап һәм тирә‑яҡ мөхит тәьҫиренән үҙгәрмәй, индивидуаль вариабеллек м‑н айырыла, уң‑һул, енес һәм терр. айырымлыҡтарҙы асыҡларға мөмкинлек бирә, уларҙың күп үҙенсәлектәре нәҫел б‑са тапшырыла. Д. мәғлүмәттәре криминалистикала, хәрби һәм суд медицинаһында, клиник медицинала (ҡайһы бер нәҫелдән килгән хромосома ауырыуҙарын диагностикалау өсөн) һ.б. файҙаланыла. Медицина университетында 20 б. 60—70‑се йй. сирингомиелия һәм нәҫелдән килгән нервы-мускул ауырыуҙары м‑н сирләгән кешеләрҙең усындағы һырҙар үҙгәреше нервы системаһының зарарланыу дәрәжәһенә бәйле булыуы асыҡлана (Ф.М.Байбаҙарова, Н.А.Борисова, Р.В.Мәғжәнов һ.б.). БАССР‑ҙа һәм Силәбе өлк. үткән комплекслы антропологик экспедицияларҙа (1963— 65 йй. һәм 1967 й.) М.С.Акимованың дерматоглифик программалары б‑са тикшеренеүҙәр уҙғарыла (800‑ҙән ашыу ир‑ат өйрәнелә). Совет‑Финляндия мед.‑антропологик экспедицияһы барышында (1983) Р.М.Йосопов тарафынан Архангел, Илеш һәм Стәрлебаш р‑ндары (380‑дән ашыу кеше өйрәнелә), Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының комплекслы экспедицияларында (1997, 1999, 2002, 2004—06) Ҡурған өлк. Сафакүл һәм Әлмән р‑ндары (160‑тан ашыу кеше), Пермь крайының Барҙы р‑ны (300‑ҙән ашыу кеше), Ырымбур өлк. Александровка, Гай, Красногвардейский, Ҡыуандыҡ, Переволоцк һәм Яңы Сергиевка р‑ндары (250‑нән ашыу кеше), Һамар өлк. Оло Глушица һәм Оло Черниговка, Һарытау өлк. Перелюб һәм Пугачёв р‑ндары (200‑гә яҡын кеше) башҡорттары тикшерелә. Д. мәғлүмәттәре башҡорттарҙың антропологик составының (ҡара: Антропологик типтар) төрлө булыуы т‑дағы һығымталарҙы дәлилләй: иң ҙур айырмалыҡтар төньяҡ‑көнбайыш, Урал аръяғы һәм көньяҡ‑көнсығыш төркөмдәр араһында асыҡланған. Төп антропологик билдәләре б‑са башҡорттар Волга буйы, Себер һәм Алтай халыҡтары араһында аралаш урынды биләй.
Әҙәб.: Долинова Н.А., Юсупов Р.М. Новые данные по дерматоглифике башкир //Антропология и популяционная генетика башкир. Уфа, 1987; Антропология башкир /М.А.Бермишева [и др.]. СПб., 2011.
Ф.М.Байбаҙарова, Р.М.Йосопов, Р.В.Мәғжәнов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Уҡытыусыларға ҙур ышаныс бағлана.
Бәхетленең байрамы бер көндө тигәндәй, Уҡытыусылар һәм Республика көнө уңайынан 33 уҡытыусы 200 меңешәр һумлыҡ сертификаттар менән бүләкләнде. Улар Рәсәй Президентының “Алдынғы уҡытыусыларҙы аҡсалата дәртләндереү тураһында”ғы Указына ярашлы ойошторолған конкурс нигеҙендә һайлап алынған. Быйыл унда һикһәнгә яҡын педагог ҡатнашҡан. Әйткәндәй, конкурс илдә 2006 йылдан бирле уҙғарыла, шул ваҡыт эсендә барлығы 1750 педагог бүләкләнгән.
Иҫтәлекле байрамдар айҡанлы үткәрелгән бүләкләүгә шулай уҡ дәүләт наградаларына лайыҡ булған 13 мәғариф хеҙмәткәре саҡырылғайны. Араларынан Республика инженер лицей-интернатының химия уҡытыусыһы Айнур Ғүмәров иң йәше булараҡ айырылып торҙо. “Йәш күренһәм дә, 60 йылдан ашыу стажым бар тиергә мөмкин”, – тип кинәйәләп һөйләй уҡытыусы үҙенең эшмәкәрлеге тураһында. Айнур Мансур улы Хәйбулла районының Сиҙәм ҡасабаһында тыуып үҫә, 1999 йылда әле үҙе эшләп йөрөгән лицей-интернатҡа уҡырға килә. Шунда ул Лидиә Әһәҙуллинаның дәрестәре аша химия донъяһы менән таныша. Лидиә Ҡыям ҡыҙы – бар илгә билдәле педагог. Ул йөҙҙән ашыу олимпиада еңеүсеһен әҙерләгән, һәләтле балалар менән эшләү буйынса үҙ алымдарын уйлап сығарған. 87 йәшлек остаз әле лә сафта – ҡасандыр үҙе мәктәптә уҡытҡан химия уҡытыусыларына консультация уҙғара, балаларҙы олимпиадаға әҙерләшә. 2016 йылда Кремлдә Лидиә Әһәҙуллинаға “Рәсәй Федерацияһының халыҡ уҡытыусыһы” исеме бирелде. Башҡортостанда ул бер үҙе ошо юғары исемде йөрөтә. Хеҙмәт стажы тураһында һүҙ йөрөткәндә, йәш педагог Айнур Ғүмәров уңыштары нигеҙендә яратҡан остазының хеҙмәтен күҙ уңында тотҡан.
Бүләкләнеүселәр араһында Әлшәй районы Раевка ҡасабаһындағы Мөхәмәтша Буранғолов исемендәге башҡорт лицейы уҡытыусыһы Зөфәр Гәрәев тә бар ине. Ул Рәсәй халыҡтарының рухи-әхлаҡи мәҙәниәте нигеҙҙәре, Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте дәрестәрен алып бара. Һуңғы өс йылда Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте буйынса олимпиадаларға алты призер әҙерләгән, быйыл Әхмәтзәки Вәлиди һәм Муллаян Халиҡов уҡыуҙарында уҡыусылары беренсе урындарҙы яулаған. Ошо һәм башҡа уңыштары өсөн 200 мең һумлыҡ бүләк алған уҡытыусы тантанаға Санкт-Петербург ҡалаһынан тура килгәйне. Ул унда “Оло Рәсәйҙең ауыл уҡытыусыһы” конкурсында ҡатнашып ҡайтҡан. “802 кеше араһынан финалға 30 уҡытыусы сыҡтыҡ. Коллегаларҙың тәжрибәһен күреп, яңы маҡсаттар ҡуйып ҡайтып барам”, – тине Зөфәр Йәғәфәр улы.
Аҡсалата бүләк алыусылар араһында ни бары ике башланғыс кластар уҡытыусыһы булды. Уларҙың береһе – Ағиҙел ҡалаһының башҡорт гимназияһы хеҙмәткәре Гөлназ Ғәлеева. Әсәһе һәм өләсәһе юлын дауам иткән мөғәллимә былтыр “Башҡортостандың иң яҡшы педагогтар династияһы” конкурсында III урынды яулаған. “Башланғыс кластар уҡытыусылары әүҙемерәк булһын, төрлө конкурста ҡатнашһын”, – тигән теләген еткерә Гөлназ Рауил ҡыҙы. Ул уҡыусыларын да бәләкәйҙән үҙҙәрен һәр яҡлап һынарға, ҡыйыу булырға, йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашырға өйрәтә. Быйыл яҙ балалар приютына барып, башҡорт телендә “Тирмәкәй” әкиәтен сәхнәләштергәндәр, сентябрҙә ҡала урамдарының береһендә экологик өмә үткәргәндәр. Тынғыһыҙ уҡытыусы тағы ла башланғыс класс уҡыусылары өсөн “Мин – тикшеренеүсе” түңәрәген алып бара. Башҡорт, татар, урыҫ, мари, сыуаш балаларына башҡорт телендә шиғырҙар, йырҙар өйрәткән мөғәллимәнең хеҙмәте, ысынлап та, ҙур баһаға лайыҡ.
Республиканың алдынғы уҡытыусылары Хөкүмәт йортондағы тулҡынландырғыс минуттарҙа ла уҡыусыларын бер мәлгә лә онотманы. Уңыштарының сере ана шул фиҙакәрлектә, балаларҙы эскерһеҙ ярата белеүҙәлер, моғайын.


text:
Парана
Парана́ (исп. Paraná, порт. Paraná) — Көньяҡ Америкала оҙонлоғо буйынса (Амазонканан һуң) икенсе йылға. Бразилия, Парагвай һәм Аргентина территориялары буйлап аға. Оҙонлоғо — 4380 км. Бассейн майҙаны 2 582 672[2] км².
Йылғаның атамаһы гуарани индеецтары телендә «ҙур йылға» тип аңлатыла.[3] Башҡа версиялар буйынса гидроним «бәхетһеҙлек йылғаһы» (исп. río de la desgracia) тип аңлатылған Паранапано һүҙенән[4], йәғни «диңгеҙ әсәһе» индеецтар һүҙенән барлыҡҡа килә[5].
Гидрография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Парана Бразилия территорияһында, Бразилия яҫы таулығының көньяҡ өлөшөндә Паранаиба һәм Риу-Гранди йылғалары ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Артабан Парана йылғаһы башлыса көньяҡ-көнбайыш йүнәлешендә аға. Оҙонлоғо — 4380 км[3], бассейн майҙаны — 2663 мең км²; уртаса тәрәнлеге 12 м, максималь тәрәнлеге — 48 м[1]. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы 17,5 мең м³/с тәшкил итеп, 6 меңдән 30 мең м³/с тиклем тирбәлергә мөмкин[1].
Үрге ағымында йылға лавалы плато аша үтә шунлыҡтан был урында бихисап тупһалар һәм шарлауыҡтар осрай. Һул ҡушылдығы Игуасу йылғаһында бейеклектәре 72 метрға барып еткән Игуасу шарлауыҡтары урынлашҡан. Артабан Парана йылғаһы Ла-Плата уйһыулығына сыға һәм уның буйлап үҙенең тамағына тиклем аға. Иң ҙур ҡушылдығы Парагвай менән ҡушылғандан һуң Парана көньяҡҡа табан борола һәм күп кенә тармаҡтарға, ҡылымыҡтарға һәм иҫке үҙәндәргә бүленеп киңлеккә 2 километрға тиклем тарала. Дьяманте ҡалаһынан һуң тигеҙлеккә сыҡҡас, йылға 50 километрға тиклем киңәйә.
Росарио ҡалаһынан һуң йылға көньяҡ-көнсығышҡа борола, артабан яҡынса 130 км-ға һуҙылған һәм 18 км-ҙан 65-ға тиклем киңәйгән дельта барлыҡҡа килтереп Атлантик океандың Рио-де-ла-Плата эстуарий-ҡултығына ҡоя[6].
Ҙур ҡушылдыҡтары:
- һул ҡушылдыҡтары: Тьете, Пейши, Паранапанема, Иваи, Пикири, Игуасу, Корриентес, Гуалегуай, Уругвай.
- уң ҡушылдыҡтары: Парагвай, Сан-Хавьер, Рио-Саладо, Чоканчарава, Агуапеи.
Хужалыҡта әһәмиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Парана — регионда төп һыу транспорты артериһы. Росариоға тиклем (тамағынан 640 км юғарыраҡ) йылға буйлап диңгеҙ караптары күтәрелә ала; Посадас ҡалаһына тиклем уртаса судноларҙа, ә унан юғарыраҡ — бәләкәй йылға судноларында йөрөргә мөмкин.
Парана йылғаһында күп кенә гидроэлектростанциялар, 29 ҙур дамбалар төҙөлгән[2]. ГЭС-тар араһында иң ҙурҙары Итайпу (14 ГВт), Ясирета (3,85 ГВт), Илья-Солтейра (3,4 ГВт) һәм Жупия (1,4 ГВт)[3].
Йылға буйындағы ҙур ҡалалар: Посадас, Корриентес, Санта-Фе, Парана, Росарио. Ла-Плата яр буйында Буэнос-Айрес (Аргентинаның баш ҡалаһы) һәм Монтевидео (Уругвайҙың баш ҡалаһы) урынлашҡан.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Парана — Хәҙерге заман географик атамалар һүҙлеге / Акад. В. М. Котляков редакцияһы. — Электрон баҫма. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006 (рус.)
- ↑ 2,0 2,1 Карта бассейна Параны и базовая информация на сайте EarthTrends, World Resources Institute
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Парана (река в Юж. Америке) — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- ↑ C.M.Caddel. Historia de los misiones en el Japon y Paraguay. Madrid, 1858, стр. 273
- ↑ Мәҫәлән бында ҡарағыҙ
- ↑ Paraná River — Encyclopædia Britannica


text:
- Подробности
- Просмотров: 367
ӨРКӘ, ө р к ү л ә н (Anthoxanthum), ҡыяҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 25 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса һәм субтропик бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда ябай Ө. үҫә. Кәүшәк кәҫтәр барлыҡҡа килтерә торған 30—50 см бейеклектәге күп йыллыҡ үлән. Япрағы тар, яҫы. Башағы өс сәскәле, өҫкө сәскәһе ике енесле, аҫҡы 2‑һе тәңкәгә әүерелгән. Сәскәлеге — ҡуйы башаҡ һымаҡ һепертке, май—авг. сәскә ата. Емеше — бөртөксә, июнь—сент. өлгөрә. Башлыса аҡланда һәм һыубаҫар болонда үҫә; Башҡортостандың Урал алдының таулы-урманлы зонаһында һәм төньяҡ өлөшөндә таралған. Декоратив үҫемлек, мал аҙығы үҫемлеге; составында кумариндар бар, аҙыҡ-түлек һәм парфюмерия сәнәғәтендә ҡулланыла.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 06.06.2017
Айыуҙар ҙа йөҙә икән
Яңылыҡтар таҫмаһы // 6-06-2017, 09:43
"Башҡортостан" милли паркы инспекторы Дмитрий Костин Нөгөш һыуһаҡлағысында рейд яһаған мәлендә бер ярҙан икенсеһенә йөҙөп барған айыуҙы видеоға төшөрөп алған.
Ағым көслө булыуға ҡарамағтан, тайыштабан елдереп йөҙә генә. Ярға сыҡҡас ул кеше барлығын һиҙеп, урманға ҡасҡан.
Айыуҙың муйынында ала тап бар бар....
Ағым көслө булыуға ҡарамағтан, тайыштабан елдереп йөҙә генә. Ярға сыҡҡас ул кеше барлығын һиҙеп, урманға ҡасҡан.
Айыуҙың муйынында ала тап бар бар....
Ураҙа бөтә ауырлыҡтан ҡотҡара
Новости / Иман // 6-06-2017, 07:00
Тирә-яҡта ҡоштар һайрай, күңелгә шундай рәхәт. Көнмө был әллә төнмө? Күңел ҡыуаныс хисе менән тулған, еңел генә күтәрелеп, күкте байҡайһың, офоҡта күк йөҙө алһыу төҫкә инә башлаған, йондоҙҙар ҙа берәм-берәм күҙ ҡыҫа. Эргәләге талғын ғына йылға ағымын да ишеткәндәй булаһың. Йомшаҡ ел йөҙгә бәрелә, татлы еҫтәр бөркөлә. Күкрәк киреп тын алам. Иҫ киткес! Был ниндәй донъя? Ҡарап һоҡланып туйып булмай. Бөтә кешелек ынтылған ожмах ошо түгелме?...
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 2246
“БАШҠОРТ ТЕЛЕНЕҢ ҺҮҘЛЕГЕ”, башҡорт теленең 2 томдан торған норматив аңлатмалы һүҙлеге (М., 1993). Ә.Ғ.Бейешев етәкс. Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты тел белгестәре И.М.Агишев, Г.Д.Зәйнуллина, З.Ҡ.Ишмөхәмәтов, Т.Х. Күсимова, З.Ғ.Ураҡсин, М.Х.Әхтәмов, У.М. Яруллина һ.б. тарафынан әҙерләнгән. 1981 й. башҡ. әҙәби теле орфографияһына индерелгән үҙгәрештәр һәм тулыландырыуҙарҙы иҫәпкә алып төҙөлгән. Башҡ. теленең хәҙ. лексик фондын сағылдырған 55 мең берәмектән тора. Һүҙҙәр алфавит‑оя ысулы м‑н урынлаштырылған. Иллюстрация сифатында нәфис әҙәбиәт, ваҡытлы матбуғат, халыҡ йырҙарынан текстар, мәҡәлдәр һәм әйтемдәр файҙаланылған. Дөйөм ҡулланылыштағы һүҙҙәрҙән тыш, стилистик төҫмөрҙәге лексика, иҫкергән һүҙҙәр, диалектизмдар һәм фразеологизмдар тупланған.
В.Ш.Псәнчин
Тәрж. Т.С.Дәүләтбирҙина


text:
- Подробности
- Просмотров: 597
ИҘЕҮКӘЙ (1352—1419), Алтын Урҙаның хәрби начальнигы, Нуғай Урҙаһына нигеҙ һалыусы. Манғыт ҡәбиләһенән. 14 б. 70‑се йй. Аҡ Урҙа ханы Ырыҫ ваҡытында әмир була, 1376 й. Аҡһаҡ Тимергә ҡушыла. 1377—78 йй. Туҡтамышҡа Күк Урҙала хан булырға ярҙам итә. Туҡтамышҡа ҡаршы ойошторолған фетнәнән һуң (1389) яңынан Аҡһаҡ Тимер яғына күсә. 90‑сы йй. Аҡһаҡ Тимерҙең Алтын Урҙаға походтарында ҡатнаша. Алтын Урҙала Тимер Ҡотло хан власын нығытыуға булышлыҡ итә, ул хан булған осорҙа бәкләрибәк (баш командующий) булып китә, 1399 й. уның м‑н берлектә Ворскла й. (Днепр й. ҡушылдығы) Туҡтамыш һәм бөйөк Литва кенәзе Витовттың берләштерелгән көстәрен тар‑мар итә. 15 б. башында Урта Азияға, Төньяҡ-Көнсығыш Русҡа һ.б. хәрби походтар үткәреү сараһын күрә (1406 й. Туҡтамышты тулыһынса тар‑мар итә), һуңынан үҙ-ара һуғыштарҙа еңелә һәм Алтын Урҙала үҙенең власын юғалта. Туҡтамыштың улы Ҡәҙербирҙе хан тарафынан Яйыҡ й. буйында алышта үлтерелә. И. шәхси улусына көньяҡ Башҡортостан инә. И. — “Иҙеүкәй менән Мораҙым” башҡ. эпосы геройҙарының береһе.
Әҙәб.: Сафаргалиев М.Г. Распад Золотой Орды. Саранск, 1960; Башкирское народное творчество. Т.10: Исторический эпос. Уфа, 1999; Трепалов В.В. История Ногайской Орды. М., 2001.
С.У.Таймаҫов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 416
ВӘХИТОВ Рауил Сәми улы (26.10. 1929, Үзбәк ССР‑ы Пешку а. — 6.11. 2000, Өфө), физик‑химик. Химия ф. д‑ры (1977), проф. (1978). БАССР- ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1979). Урта Азия ун‑тын тамамлағандан һуң (Ташкент, 1952) Запорожье ҡ. эшләй: Днепровск электрод з‑дында, 1953—55 йй. а.х. машиналары эшләү ин‑тында. 1958 й. алып Чимкент ҡ. Ҡаҙаҡ химия‑технология ин‑тында (1963 й. башлап үҙе ойошторған электрохимик производстволар технологияһы каф. мөдире). 1970 й. алып ӨАИ‑ла (1973 й. — дөйөм химия каф. мөди‑ ре), 1986 й. — БДУ‑ла эшләй. Фәнни эшмәкәрлеге металдар (баҡыр, никель, цинк) һәм уларҙың фосфор, углерод, көкөрт, бром м‑н иретмәләре электрохимияһы өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә; юғары уҡыу йорттарында химия уҡытыу проблемаларын өйрәнеүгә бәйле. В. тарафынан бинар иретмәләрҙе электр м‑н тондороуҙа ҡулланылған электролиттарҙың оптималь составын һайлап алыуҙың яңы алымдары уйлап табылған; ашалыу һәм тутығыуға тотороҡло, декоратив үҙенсәлекле металл булмаған ҡушылдыҡлы гальваник ҡапламаларҙың яңы технологияһы тәҡдим ителгән. 310‑дан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 7 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Новые силикатные и органические материалы. Алма‑Ата, 1967 (авторҙ.).
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
LifeSpring Hospitals
Төйөн табылған ҡалыптар: Ҡалып:Карточка компании LifeSpring Hospitals — Хайдарабад ҡалаһындағы, Махараштра һәм Карнатака штаттарында йәшәгән ярлы ҡатындарына ҡыйбат булмаған һәм сифатлы ярҙам күрһәткән Һиндостандағы ҙур булмаған дауаханалар селтәре. 2005 йылда Acumen америка коммерциялы булмаған фонды менән HLL Lifecare (Hindustan Latex Limited исеме аҫтында билдәле) һинд дәүләт презерватив етештереүселәре был ойошманы нигеҙләйҙәр. 2011 йылға ҡарата LifeSpring Hospitals 9 дауахананың хужаһы[1][2], ә 2014 йылға ҡарата — 11 йә 12 дауахана[3][4][5][6].
LifeSpring Hospitals ойошмаһының төп маҡсаты — бер яҡтан насар финансланған дәүләт дауаханалары һәм икенсе яҡтан һинд ҡатын-ҡыҙҙарының күпселегенә үтә ҡиммәт булған шәхси клиникалары тәҡдим иткән уңайлыҡтары араһында булған ҙур араны юҡҡа сығарыу (унан башҡа, дәүләт дауаханаларың күптәре коррупция, һаҡсыларҙан һәм шәфҡәт туташтарынан ришүәт алыу менән билдәле, күптәрендә инфекция ауырыуҙарын алыу ауыр түгел). Бюджет авиакомпаниялары LifeSpring Hospitals өсөн бизнес-моделгә тотона, KPMG компанияһы дауаханалар селтәрен барлыҡҡа килтереүҙә ярһам күрһәтә[2]. LifeSpring Hospitals ярлыларҙы үҙ клиенттары тип ҡарағанға күрә, ул түләүһеҙ булған хәйриә ойошмаларына ҡарағанда тотороҡлораҡ[7].
2005 йылдың декарендә LifeSpring Hospitals ойошмаһының тәүге дауаханаһы Хайдарабад ҡалаһының Мула-Али биҫтәһендә асыла, ә 2008 йылдың февралендә шәхси уртаҡ предприятие кеүек теркәлә[8]. 2005—2010 йылдарҙа LifeSpring Hospitals дауаханалар селтәре 82 мең ҡатынға һәм уларҙың балаларына уңайлыҡтар күрһәтә (уңайлыҡтарҙың күбеһе шәхси дауаханаларҙағы хаҡтарға ҡарағанда 30-50 % арзаныраҡ). Бала табыу һәм төрлө хирург операцияларҙан башҡа, был ойошма бала табыуы алдынан күҙәтеү һәм педиатр ярҙамын күрһәтә, вакцинациялар һәм диагностикалар үткәрә, үҙ дарыуханалар селтәре аша дарыуҙар һаталар һәм белем биреү программаларын алып баралар[9][10][11][12].
2010 йылдың ноябрендә LifeSpring Hospitals селтәренә нигеҙ һалыусы Анант Кумар АҠШ президенты Барак Обама менән бергә үткән инновация моделдәре булған эшҡыуарҙарҙың түңәрәк өҫтәлендә ҡатнаша[13].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Hindustan Latex, venture fund in pact for hospital chain (инг.). The Indian Express. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ 2,0 2,1 How services firms in India are using disruptive innovation (инг.). HT Media. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ LifeSpring Hospitals (инг.). KPMG. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ LifeSpring Hospitals Private Limited (инг.). Center for Health Market Innovations. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ LifeSpring Hospitals (инг.). HLL Lifecare Limited. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ Lifespring Hospitals Saves Mothers and new-borns Using a Low Cost Model (инг.). Forbes India. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ A Most Meaningful Gift Idea (инг.). The New York Times. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ Investors (инг.). LifeSpring Hospitals. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ Indian hospital chain to fight maternal mortality (инг.). UNDP. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ Hindustan Latex targets Rs. 1,000-cr turnover (инг.). The Hindu Business Line. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ LifeSpring Hospitals: Bringing Maternity Care to Poor Mothers in India (инг.). ABC News. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ Health care in India. Lessons from a frugal innovator (инг.). The Economist. 27 апрель 2015 тикшерелгән.
- ↑ Obama talks business with industry heads (инг.). The Times of India. 27 апрель 2015 тикшерелгән.


text:
Скачать тамғаларға CE (CE маркировкаһы) Conformité Européenne — «европа ярашлы» вектор форматта ai., cdr, cmx, eps, архив һәм бер svg pdf: znak-CE.zip скачать тамғаларға буйынса европа форматына. png: 2000 px, 600 px, 300 px. CE маркировкаһы (франц аббревиатуралар. Conformité Européenne — «европа ярашлы») — махсус билдәләр, тауар килтереү, акциялар ул, ...Артабан уҡырға »
Аҡ-ҡара (монохромлы) вектор в формате татарстан республикаһы гербы
Скачать векторный черно-белый герб Республики Татарстан в форматах cdr, eps, бер архив ai: gerb_tatarstana-cherno-belyj.zip Герб Республики Татарстан в формате png с большим разрешением: 2000 px; 600 px; 300 px; 150 px.Артабан уҡырға »
Курорт сестрорецкий вектор логотип — 200 йыл
Скачать вектор шифахана логотибы «Курорт Сестрорецкий» pdf форматта., eps архив һәм бер ai: Sestroretskij-kurort-logotip.zip Логотип Сестрорецкого курорта в формате png: 2000 px; 600 px; 300 px.Артабан уҡырға »
Вектор һүрәттәр «Силуэт Москва» (мәскәү образы)
Скачать изображение Москвы в силуэтах известных зданий в векторных форматах cdr, eps архив һәм бер pdf: Obrazy-Moskvy-siluet.zip Изображение образа силуэта московских зданий в формате png с большим разрешением: 3000 px; 600 px; 300 px.Артабан уҡырға »
Символикаһы (логотип) рф президенты һайлауҙары 2018 йыл вектор форматта.
Скачать логотип (символикаһы, эмблема) рәсәй президенты һайлауҙары 2018 вектор в формате eps, архив һәм бер svg pdf: logtip-vyborov-v-prezidenty-2018.zip Символика выборов 18 март 2018 рф президенты менән фон күренә. png йыл форматта.: 2000 px; 600 px; 300 px.Артабан уҡырға »