text:
Бөйөк Октябрь революцияһы һәйкәле (Дондағы Ростов)
Бөйөк Октябрь революцияһы һәйкәле — Дондағы Ростов ҡалаһы уртаһында Максим Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркында, Бөйөк Октябрь социалистик революцияһы һәм ҡалала совет власы булдырыу хөрмәтенә ҡуйылған монумент. Скульптор В. П. Дубовик һәм архитектор Э. А. Полянский ижад иткән һәйкәл 1979 йылда асыла. 4,5 м бейеклектәге ҡыҙыл гранит постаментта өс ир кешенең фигураһы — һалдат, эшсе һәм моряк һынландырылған. Крәҫтиән байраҡ тотоп торған итеп һүрәтләнгән, ә моряк төйҙәһенә ҡуйылған винтовка менән. Авторҙарҙың уйы буйынса, һәйкәлдең дөйөм күренеше революция еңеүенең ныҡлығын һәм ҡаҡшамаҫлығын символлаштыра[1].
Скульптура композицияһы 1917 йылдың 26 октябрендә Дондағы Ростовта совет власы урынлашыуын хуплап митинг үткән урында урынлашҡан. Быны постаменттың алғы яғында ҡуйылған мемориаль таҡталағы яҙыу раҫлай[2]:
.
Тарихи фон[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Донда Февраль революцияһы еңгәндән һуң большевиктарҙың асыҡтан-асыҡ сәйәси эшмәкәрлеге йәйелә. Большевиктарҙың сәйәсәтен һәм маҡсатын аңлатыу, партия ойошмаларын нығытыу һәм киңәйтеү, Дондың эшсе массаларын социалистик революцияға әҙерләү маҡсатында «Беҙҙең байраҡ» гәзите сығарыла. Ростов-Нахичевань большевиктар комитеты гәзит ярҙамында Дон большевистик төркөмдәре менән бәйләнеш урынлаштыра, уларға яңы партия ойошмалары ойошторорға, булғандарын нығытырға, халыҡ массаларын ылыҡтырыу өсөн сәйәси эште көсәйтергә ярҙам итә.
Крәҫтиәндәр, революцион кәйефле һалдаттар һәм казактар ярҙамында Ваҡытлы хөкүмәт власын ҡолатыу өсөн сығыш яһарға әҙер булған эшселәрҙең ҡораллы отрядтары көндән-көн үҫә. «Колхида» елкәнле яхта Петроградта социалистик революция булыуы, һәм В. И. Лениндың эшсе һәм крәҫтиәндәр власы урынлашыуын иғлан итеүе тураһында радиограмма алғандан һуң, большевиктарҙың тәҡдиме буйынса 26 октябрҙә ашығыс рәүештә Ростов-Нахичевань эшсе һәм һалдат депутаттар Советы ултырышы саҡырыла. Совет, меньшевиктар һәм эсерҙарҙың ярһыу ҡаршы тороуына ҡарамай, власты тулыһынса үҙ ҡулдарына алыуҙары тураһында ҡарар ҡабул итә һәм Сырцов Сергей Иванович етәкселегендә Хәрби-революцион комитет төҙөй. Ошо ултырыштан һуң шунда уҡ ҡала баҡсаһында, Ротонда бинаһы янында, эшселәр һәм һалдаттарҙың митингыһы йыйыла. Митингтың күп һанлы ҡатнашыусылары эшсе һәм һалдат депутаттар Советы ҡабул иткән резолюцияға ҡушылырға, Советҡа һәм уның янында ойошторолған Хәрби-революцион комитетҡа һәр төрлө ярҙам һәм булышлыҡ итергә ҡарар итә. Ошо ваҡиға иҫтәлегенә һәйкәл ҡуйыла ла инде[3].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Памятник Великой Октябрьской революции в Ростове-на-Дону (рус.). Памятники всего мира. 19 ғинуар 2017 тикшерелгән.
- ↑ Памятники Ростова-на-Дону (рус.). Достопримечательности мира. 19 ғинуар 2017 тикшерелгән.
- ↑ Газета «Наше знамя» (рус.). Rostov region. 19 ғинуар 2017 тикшерелгән.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 251
ТОРАТАУ, Ш и х а н, шихан, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Ишембай ҡ. төньяҡ‑көнсығышҡа табан 9,6 км алыҫлыҡта Ағиҙел й. уң ярында урынлашҡан. Абс. бейеклеге 406,0 м, оҙонлоғо 1,2 км, киңлеге 0,8 км. Формаһы трапецияға оҡшаш. Битләүҙәренең аҫҡы өлөшө текә. Көнбайыш һәм көньяҡ‑көнбайыш битләүҙәренең өҫкө өлөшөндә бер нисә бәләкәй мәмерйә бар, итәгендә Туғарһалған күле ята. Аҫҡы пермь тоҡомдарынан (фосфорит ҡатыш эзбизташтар, алевролиттар) һалынған риф массивы булып тора. Ландшафы ҡараһыу һоро урман тупрағындағы һәм йыуылған ҡара тупраҡтағы болонло далаларҙан, йүкә‑ҡуян ҡолағы һәм имән урмандары ҡатыш ҡоро болондарҙан ғибәрәт. Үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре осрай: Гельм астрагалы, Карелин астрагалы, каспий татыр үләне, ҡауырһынлы йәнәш япраҡ, ҡаясатыр, ҡырағай миндаль, урал еҙтөймәһе, урал етене, эре сәскәле тәңкәғуҙаҡ, ялан сейәһе һ.б.; реликттар: ике башаҡлы эфедра һәм БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән башҡа үҫемлектәр. Ерән йомран, күбәләктәр (аполлон, елкәнле күбәләк, ябай үлән күбәләге һ.б.), сиңерткәләр һ.б. йәшәй. Көньяҡ битләүендә 1948—53 йй. “Газпром нефтехим Салават” ЯСЙ төҙөү өсөн эзбизташ сығарған тотҡондарҙың махсус лагеры 0016 урынлашҡан. 2012—14 йй. Шиханды сәнәғәттә үҙләштереүгә ҡаршы экспертиза үткәрелә һәм ижт. хәрәкәт булдырыла.
Тәрж. И.М.Япаров

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 214
ТЕХНИКА (гр. téchnē — сәнғәт, һөнәр, оҫталыҡ), кеше эшмәкәрлегенең етештереү процестарын тормошҡа ашырыу һәм йәмғиәттең етештереүгә ҡағылмаған талаптарын хеҙмәтләндереү өсөн эшләнгән саралар йыйылмаһы. Эшмәкәрлектең бөтә өлкәләрендә файҙаланыла (энергияны эшләп сығарыу, тапшырыу һәм үҙгәртеү; материалдарҙы эшкәртеү, йөк ташыу, үлсәү һәм хисаплауҙар үткәреү, технологик процестарҙы контролдә тотоу, элемтә, көнкүреште хеҙмәтләндереү һ.б.), хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу, хәүефһеҙлекте, производствоның экологик булыуын тәьмин итеү мөмкинлеген һ.б. бирә. Функцияһы б‑са етештереү һәм етештереүгә ҡағылмаған Т.; тармаҡтары б‑са — хәрби, мед., транспорт һ.б.; төрҙәре б‑са — машиналар, станоктар, инструменттар һ.б.; эшләү принцибы б‑са — инфраҡыҙыл техника, радиотехника, ультратауыш техникаһы һ.б.; ҡулланыу маҡсаты б‑са хисаплау, үлсәү, һыуытыу һ.б. Т. айырыла.
Башҡортостанда боронғо заманда һәм Урта быуаттарҙа Т. файҙаланылыуы т‑да археологик ҡомартҡыларҙың материалдары раҫлай. Тәүге иң ябай эш ҡоралдары палеолитта яһала башлай, таш, ағас, һөйәк ҡулланыла (ҡара: Урта Түбә һ.б.). Бронза быуатында һәм тимер быуатта металл сығарыу һәм эшкәртеү үҫеш ала (ҡара: Тау эше). Башҡорттар һәм төбәктең башҡа халыҡтары файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу, күн эше, ағас эшкәртеү һәм ағастан эшләнгән өй кәрәк‑ярағы яһау, үреү, туҡыусылыҡ, тула баҫыу һ.б., ер эшкәртеү ҡоралдары, йөрөү саралары, ҡорал яһау, юлдар һалыу, торлаҡ, тирмәндәр төҙөү һ.б. м‑н шөғөлләнгәндәр. 19 б. уртаһында традицион һөнәрселек һәм кәсептәр нигеҙендә һөнәрселек кәсебе үҫешә.
18 б. төбәктең тәбиғәт ресурстарын сәнәғәттә үҙләштереү башлана. Тау заводтары, пристандәр, рудниктар, сауҙа һәм почта юлдары һ.б. төҙөлә. Тау заводтары йыш ҡына рудниктарҙан алыҫ арала, йылға буйҙарында урынлашҡан, сөнки ҡорамалдары гидравлик приводлы була. Йылға транспорты ташҡын һыуҙан ағыҙыла. Пар машинаһын уйлап табыу сәнәғәттең һәм транспорттың үҫешенә килтерә. Тәүге пар машиналарын металлургия пр‑тиелары [Златоуст (Косотур) заводы] файҙалана башлай. Ағиҙел й. пароход судносылығы 1858 й., Өфө губернаһында т. юл бәйләнеше (ҡара: Тимер юлдар) 1888 й. ойошторола. А.х. машиналары һәм ҡоралдары етештереү Благовещен заводында һәм Златоуст өйәҙенең һөнәрселек оҫтаханаларында; насостар, янғын һүндереү машиналары — И.И.Гутмандың Өфөләге суйын һәм баҡыр ҡойоу механика з‑дында; мәғдән онтағыстар, престар, т. юл деталдәре, һыу үткәргес торбалар сығарыу Златоуст з‑дында ойошторола. 20 б. башында ҙур заводтарҙа электр м‑н яҡтыртыу булдырыла. Сәнәғәт һәм транспорттың үҫеше электр двигателе һәм эске яныулы двигатель уйлап табылғандан һуң тиҙләшә. Губернала телефон элемтәһен һәм телеграф элемтәһен ойоштороу ҙур роль уйнай.
20‑се йй. БАССР‑ҙа электростанциялар күпләп төҙөлә һәм революция (1917), Граждандар һуғышы барышында емерелгән пр‑тиелар тергеҙелә башлай. 30‑сы йй. иҡтисадты индустриялаштырыу үткәрелә, ауыл хужалығын механизациялау башлана, нефть сығарыу сәнәғәте һәм нефть эшкәртеү сәнәғәте үҫеш ала. Нефть скважиналарын быраулау өсөн быраулы турбина һәм электр быраулау ҡулайламалары ҡулланыла башлай. Нефть эшкәртеү заводтарында нефтте юғары т‑рала айырыу һәм ҡиммәтле нефть продукттарын алыу ҡулайламалары файҙаланыла (атмосфера‑вакуум торбалары, термик крекинг һәм пиролиз ҡулайламалары). 1936 й. респ. тәүге магистраль нефть үткәргес төҙөлә.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эре сәнәғәт пр‑тиелары ҡорамалдары һәм белгестәре м‑н бергә БАССР‑ға эвакуациялана, был республикала авиатөҙөлөш, приборҙар эшләү, станоктар, нефть машиналарын эшләү һ.б. сәнәғәт тармаҡтарының тиҙ үҫешенә булышлыҡ итә. Һуғыштан һуң респ. ҙур масштаблы сәнәғәт һәм торлаҡ төҙөлөшө башлана, төҙөлөш машиналарын һәм механизмдарын етештереүҙе ойоштороу талап ителә. 50‑се йй. суднолар төҙөү (ҡара: Судно) үҫешә, вертолёттар, 60‑сы йй. авионика саралары, 70‑се йй. үҙбушатҡыстар, 80‑се йй. электрон коммутаторҙар, телефон аппараттары, ике звенолы транспортёрҙар, 90‑сы йй. һыу мотоциклдары, газ турбиналы ҡулайламалар, мотокультиваторҙар, ҡаргиҙәрҙәр, металл ҡырҡыу станоктары һәм троллейбустар, 2000 йй. автобустар етештерелә башлай. Респ. нефтехимия аппараттары төҙөү, трактор һәм ауыл хужалығы машиналарын эшләү, электронлы Т. (ҡара: Микроэлектроника), яҡтыртыу техникаһы, электротехника һ.б. үҫеш ала. Пр‑тиеларҙа автоматлаштырылған идара итеү системалары һәм телемеханика саралары ҡулланыла. Нефть сығарыу, нефть эшкәртеү, нефтехимия һәм химия сәнәғәттәрендә, машиналар эшләүҙә, энергетика һәм сәнәғәттең башҡа тармаҡтарында техник йыһазландырыуҙың юғары кимәленә өлгәшелгән.
А.И.Ғәбитов, Л.К.Кузнецов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 907
БАШҠОРТТАРҘЫҢ ХӘРБИ ХЕҘМӘТЕ, Башҡортостан состав өлөшө булып торған дәүләттәрҙә башҡорттарҙың хәрби йөкләмәһе. 10 б. 1‑се ярт. (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 9 б. 1‑се ярт.) башҡ. ҡәбиләләре етәксеһе Башҡорт 2 мең һыбайлы м‑н Хазар ҡағанаты ғәскәрендә Ҡыймаҡ ҡағанаты сигендә хеҙмәт итә. Башҡортостандың Монгол империяһы составына инеү осоронда (13 б.) башҡ. отрядтары (үҙҙәренең аты, ҡоралы һәм кәрәк‑ярағы м‑н) монгол армияһын, 13—16 бб. Алтын Урҙа, Ҡазан ханлығы, Нуғай Урҙаһы һәм Себер ханлығы ғәскәрҙәрен тулыландыра. Жалованный грамота, шәжәрә һ.б. тарихи сығанаҡтарға ярашлы, Б.х.х. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуы шарттарының береһе була. 17 б. алып ул юғары власть (батша, император), дәүләт власының үҙәк органдары (Баяр думаһы, Сенат, Ҡазан һарайы приказы, Хәрби коллегия, Хәрби министрлыҡ) акттары тарафынан көйләнә, урындағы үҙидаралыҡтың юғары вазифалы кешеләре (воевода, губернатор, хәрби губернатор, ген.‑губернатор) тарафынан контролдә тотола. Уны туранан‑тура ойоштороуҙы старшина, тархан, батырҙар, 18 б. уртаһынан алып оберкомендант, комендант, гарнизон нач., старшина, яҫауыл, хорунжий, сотниктар, 19 б. ш. уҡ Башҡорт-мишәр ғәскәре командующийы, кантон һәм дистанция башлығы, йорт һәм поход старшинаһы, башҡорт полктары командирҙары һ.б. тормошҡа ашыра. Б.х.х. тышҡы хеҙмәткә (Европа сиктәрен һаҡлау һәм һуғыштарҙа ҡатнашыу) һәм эске хеҙмәткә (сик хеҙмәте — Рәсәйҙең көньяҡ‑көнсығыш нығытмалы сик һыҙыҡтарын һаҡлау; этап хеҙмәте — хөкөм ителгән кешеләрҙе Себер трактында, Өфөнән Силәбе ҡ. тиклем юлда оҙатып барыу; Ҡазан, Мәскәү, Түбәнге Новгород, Ырымбурҙа һ.б. ҡалаларҙа ҡарауыл һәм полиция хеҙмәте, йәрминкәләр ваҡытында юлдарҙы һаҡлау) бүленә. 1744 й. алып башҡорттар йыл һайын мишәрҙәр м‑н берлектә Ырымбур сик һыҙығы һағында була (1744 й. 1,5 мең кеше; 1769 й. 2,2 мең; 1798 й. алып 5—6 мең кеше). 1760 й. алып башҡ. командалары Себер сик һыҙығында хеҙмәт итә (хеҙмәт ваҡыты 1 йыл була, 1769 й. алып — 2 йыл; 1800 й. йөкләмә этап хеҙмәте м‑н алмаштырыла). Йәйге хеҙмәт 15 майҙан 16 нояб. тиклем дауам итә, ҡышҡы (уға өс тапҡыр кәмерәк кеше йәлеп ителгән) — 16 нояб. алып 15 майға тиклем. Башҡ. командаһы (полкы) походҡа үҙенең аҙыҡ‑түлеге һәм фуражы м‑н сыға, йыйылыу урынынан 100 саҡрымдан алыҫыраҡ киткән осраҡта ҡаҙна иҫәбенә күсерелә. 1797 й. алып хәрби хеҙмәт осоронда һәр хеҙм‑ргә айына 1 һум аҡса бирелә (эш хаҡы 2 атҡа, аҙыҡ‑түлеккә, ҡоралға һәм ғәскәри кәрәк‑яраҡҡа киткән ғәмәлдәге сығымдарҙы ҡапламаған). 1798—1863 йй. Ырымбур крайында хеҙмәтле ҡатламдар, ш. иҫ. башҡорттар м‑н идара итеүҙең кантон системаһы, ҡулланыла. 1847 й. 30 йыллыҡ хеҙмәт итеү ваҡыты индерелә. Һәр 100 хеҙм‑ргә поход яҫауылы, поход сотнигы һәм хорунжийы, һәр 250 хеҙм‑ргә поход старшинаһы, сотник йәки яҫауыл етәкселек итә. Яйлап сик хеҙмәте сик буйындағы (“хеҙмәт итеүсе”) кантон башҡорттары өсөн генә мәжбүригә әйләнә. 19 б. уртаһында Б.х.х. эш һәм ылау хеҙмәте (төҙөлөш эштәре, йөк ташыу һ.б.) м‑н алмаштырыла башлай. 30—50‑се йй. хәрби хеҙмәт үтәү өсөн саҡырылғандар һаны 70%‑тан 24%‑ҡа тиклем кәмей. 1863 й. ҡарата эшсе командаларҙа 28 кантондан 9 кантон башҡорттары тора, ҡалғандарының хеҙмәте аҡсалата йыйым м‑н алмаштырыла. Башҡорттар хеҙмәтле кешеләр отрядтары составында йәки Яйыҡ казактары м‑н берлектә 1558—81 йй. Ливон һуғышында, Өфө өйәҙенә Себер татарҙары һәм ҡалмыҡтарҙың сапҡындарын (16—17 бб.) кире ҡағыуҙа, Рәсәйҙе поляк интервенттарынан азат итеүҙә (17 б. 1‑се сиреге), 1643—44 йй. Ҡалмыҡ походында, 1687 й. һәм 1689 й. Ҡырым походтарында, 1695 й. һәм 1696 й. Азов походтарында ҡатнаша. Башҡ. командаһы һәм полктары 1700—21 йй. Төньяҡ һуғышында (1 мең кеше; Балтик буйы крайында), 1756—63 йй. Ете йыллыҡ һуғышта (1,5 мең кеше; Көнсығыш Пруссияла), 1789—90 йй. рус‑швед һуғышында (4 полк; Финляндияла), 1806—07 йй. рус‑прус-француз һуғышында (10 мең кеше; Көнсығыш Пруссияла), Ватан һуғышы (1812) һәм 1813—14 йй. рус армияһының сит илгә походтарында (20 полк), 1828—29 йй. рус‑төрөк һуғышында (Ырымбур казактары м‑н берлектә 0,5 мең; Көнбайыш Ҡара диңгеҙ буйында), Хиуа походында (1839—40), Коканд походтарында, 1853—56 йй. Ҡырым һуғышында (4 полк; Балтик буйы крайында) хәрәкәт итә. 1792 й. 2 башҡ. полкы Балтик буйында Рәсәй— Польша сиген һаҡлай. 1828— 33 йй. 2 полк Бессарабияла сик һаҡлау хеҙмәтен үтәй. “Тоғро” башҡ. отрядтары ихтилалдарҙы [башҡорт ихтилалы (1704—11), башҡорт ихтилалдары (1735—40), ихтилал (1747), башҡорт ихтилалы (1755—56), ихтилал (1835)] баҫтырыуҙа, Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) барышында баш күтәреүселәрҙең ҡораллы көстәрен тар‑мар итеүҙә ҡатнаша. Речь Посполитаяла 1768—72 йй. Бар конфедерацияһын юҡ итеүгә 3 меңдән ашыу башҡорт йәлеп ителә, 1830—31 йй. поляк ихтилалында ҡатнашыусыларҙы конвойҙа оҙатыуға — 2,5 мең. Башҡ. командалары Урал казактары (1805), Кәҫле заводы һәм Ҡыштым заводтары (1823) эшселәре, Силәбе өйәҙе крәҫтиәндәре сыуалыштарын һәм 19 б. ҡаҙаҡ ихтилалдарын баҫтырыуға йүнәлтелә. “Башҡорттар тураһында положение” б‑са Б.х.х. бөтөрөлә, башҡорттар ирекле ауыл кешеләре ҡатламына күсерелә. 1865 й. Башҡ. ғәскәре таратыла. 1882 й. алып башҡорттар хеҙмәткә дөйөм хәрби йөкләмә [ҡара: Хәрби реформалар (1860—70)] нигеҙендә саҡырыла. 1874—82 йй. Силәбе өйәҙе, Верхнеурал өйәҙе һәм Ырымбур өйәҙе башҡорттары хәрби хеҙмәтте Башҡорт атлы полкында үтә.
Әҙәб.: Азнабаев Б.А. Интеграция Башкирии в административную структуру Российского государства (вторая половина XVI — первая треть XVIII вв.). Уфа, 2005.
Р.Н.Рәхимов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Клавдий Птолемей
Клавдий Птолемей (бор. грек. Kλaύδιoς Πtoλeuaῖoς, лат. Claudius Ptolemaeus, яҡынса 100 — яҡынса 170)[4] — һуңғы эллинистик астроном, астролог, математик, механик, оптик, музыка теоретигы һәм географ. Мысыр Искәндәриәһендә йәшәй һәм эшләй (ысынлыҡта — 127—151 йылдар араһында[5][6]), унда астрономик күҙәтеүҙәр үткәрә.
Классик антик монография авторы (ҡара: «Альмагест»), ул антик күк механикаһы үҫеше һөҙөмтәһе була һәм шул ваҡыттағы Греция һәм Яҡын Көнсығыштың астрономик белемдәренең тулы йыйылмаһын үҙ эсенә ала. Ғилемдең башҡа өлкәләрендә лә — оптикала, географияла, математикала[7], шулай уҡ астрологияла тәрән эҙ ҡалдыра.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Птолемей Клавдий — эллинизмдың ҙур фигураларының береһе. Астрономияла мең йыллыҡтар дауамында — Гиппархтан (б. э. тиклем II быуат) Бируниға тиклем (б. э. X—XI быуаты) Птолемейға тиң кеше булмай.
Птолемей шәхесен һәм хеҙмәттәрен тарих бик сәйер ситләтеп үтә. Уның тормошо һәм эшмәкәрлеге тураһында уға замандаш авторҙар бер ҙә телгә алмайҙар. Беҙҙең эраның беренсе быуатында тарихи хеҙмәттәрҙә Клавдий Птолемей Птолемеевтар династияһы менән бәйләнә, әммә хәҙерге тарихсылар, был исемдәр тап килеү арҡаһында килеп сыҡҡан хата тип иҫәпләй (Птолемей исеме элекке Лагид батшалығы биләмәһендә бик популяр булған). Рим исеме (ырыу исеме) Клавдий (Claudius), Птолемей Рим гражданы булыуын күрһәтә, һәм уның ата-бабалары, моғайын, император Клавдийҙан Рим гражданлығы алғандыр.
Птолемейҙың тормошо тураһында төп мәғлүмәт сығанағы булып уның үҙенең хеҙмәттәре тора, улар ян-яҡтан һылтанмалар буйынса хронологик эҙмә-эҙлелектә теҙелгән. Һуңғы антик һәм Византия авторҙарының ярты-йорто биографик мәғлүмәттәре ышаныслы була алмай, ләкин Феодор Мелитениоттың (XIV быуат) Птолемейҙың Үрге Мысырҙағы Птолемаида Гермиеванан килеп сығышы тураһында белдереүе иғтибарға лайыҡ[4]. Птолемейҙың киң эрудицияһы һәм эшендә алда эшләүселәрҙең хеҙмәттәрен әүҙем ҡулланыуы, күрәһең, уның Искәндәриә китапханаһы ресурстарын әүҙем файҙаланыуы менән бәйле.
Фәнни эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Астрономия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Птолемейҙың төп хеҙмәте булып «Великое математическое построение по астрономии в тринадцати книгах» (йәки ябай һәм дәрәжәле итеп «Бөйөк», грекса «Мэгисте») тора, ул боронғо грек донъяһының математик һәм астрономик белемдәр энциклопедияһы булып тора[8]. Гректарҙан ғәрәптәр аша урта быуат Европаһына юл үткәндә «Megale syntaxis» («Бөйөк төҙөү») исеме «Альмагест»ҡа үҙгәрә. Птолемейҙың хеҙмәте әле лә ошо ғәрәпләштерелгән исем аҫтында билдәле.
Альмагестта Птолемей боронғо Греция һәм Вавилондың астрономик белемдәре йыйылмаһын яҙа, унда бик ҡатмарлы геоцентрик донъя моделен әйтеп бирә (әгәр ҙә Гиппарх ентекләп әҙерләгәнде тапшырған булмаһа). Был системаны төҙөгәндә ул үҙен бик оҫта механик итеп күрһәтә, сөнки күк яҡтыртҡыстарының тигеҙһеҙ хәрәкәтен (планеталарҙың артҡа табан хәрәкәте менән) түңәрәк буйынса бер нисә тигеҙ хәрәкәт комбинацияһы рәүешендә (эпициклдар, деферент, экванттар) күрһәтә алған. Америка фән тарихсыһы М. Клайн «Птолемей теорияһының мәңге һаҡлана торған әһәмиәте шунан тора, ул ҡатмарлы һәм хатта серле физик күренештәрҙе рациональ төшөнөүҙә математиканың ҡеүәтен ышаныслы күрһәтте» тип билдәләй[9].
Альмагест шулай уҡ йондоҙло күк йөҙө каталогын үҙ эсенә ала. 48 йондоҙлоҡтан торған исемлек күк сфераһын тулыһынса ҡапламай: унда Птолемей Искәндәриәлә булғанда ғына күрергә мөмкин булған йондоҙҙар ғына була.
Птолемей системаһы көнбайыш һәм ғәрәп донъяһында, Николай Коперниктың гелиоцентрик системаһы төҙөлгәнгә тиклем, ғәмәлдә дөйөм ҡабул ителгән була.
Дөйөмләштереүсе һәм фундаменталь ҡарашы һөҙөмтәләһендә, Птолемей китаптары алда эшләүселәрҙең күпселек хеҙмәттәрен фәнни әйләнештән ҡыҫырыҡлап сығара, һуңынан улар юғалған булып сыға. Уларҙың бер өлөшө Птолемейҙың үҙенең һылтанмалары буйынса ғына билдәле. Бынан тыш, логик төҙөлөш һәм дидактиклыҡ маҡсатында, Птолемей ҡайһы берҙә йәки махсус рәүештә үҙенең һәм башҡаларҙың тик файҙалы күҙәтеү мәғлүмәттәрен генә һайлап ала, йәки мәғлүмәттәрҙе үҙенә дөрөҫ булып күренгән теоретик һөҙөмтәгә тура килтерә, был фәнни ысулдар тураһында хәҙерге ҡарашҡа ҡаршы килә. Ошоноң менән бәйле, Птолемей методологияһы мәсьәләләре һәм уның ҡаҙаныштары менән алда эшләүселәрҙең һөҙөмтәләре нисбәте ҡатмарлы, тикшеренеүселәрҙә бәхәс тыуҙыра, уның тарихы IX быуат ғәрәп комментаторҙарының комментарийына барып тоташа. Атап әйткәндә, Птолемейҙың йондоҙ каталогы һаҡланмаған Гиппарх каталогына таяна. Был фараз файҙаһына шул һөйләй: хәҙерге заман астрономия тарихсылары тикшеренеүенә ярашлы, 1022 каталогында һанап кителгән бөтә йондоҙҙар Гиппарх тарафынан Родос киңлегендә (төньяҡ киңлектең 36°) күҙәтелгән булырға мөмкин, әммә каталогта көньяҡтараҡ Искәндәриәлә (төньяҡ киңлектең 31°) күҙәтергә мөмкин булған, ләкин Родоста күҙәтелмәгән йондоҙҙарҙың береһе лә юҡ.
Роберт Ньютон «Клавдий Птолемейҙың енәйәте» (1977) тигән шау-шыу тыуҙырған китабында ғалимды туранан-тура плагиатта (кеше яҙған әҫәрҙе үҙенеке итеп күрһәтеү, үҙләштереү) һәм фальсификацияла (мәғлүмәттәрҙе боҙоп күрһәтеү) ғәйепләй. Әммә, күп оло астрономдар боронғо ғалимдың намыҫын яҡлайҙар. Рәсәй астрономдары (Ю. Н. Ефремов һәм Е. К Павловская) яһаған Альмагестағы бөтә йондоҙҙарҙың үҙ хәрәкәтен иҫәпләгән иҫәп-хисап күрһәтеүенсә, улар башлыса беҙҙең эраға тиклем II быуатта күҙәтелгән, йәғни Птолемей ысынлап та беҙҙең эраға тиклем II быуатта төҙөлгән Гиппарх каталогтын, уны прецессияла даими хата (ул прецессияны 100 йылға 1 градусҡаса тигеҙ, ә 72 йылға түгел тип ҡабул итеү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән) менән үҙ дәүеренә яңынан иҫәпләп ҡулланған. Һөҙөмтәлә йондоҙҙарҙың урынлашыуы тураһында мәғлүмәт беҙҙең эраның 60 йылына, ә бөтөнләй беҙҙең эраның 137 йылына түгел, килтерелгән булып сыға. Әммә хәҙерге ғалимдар быны Птолемейға ғәйеп итеп тағыу һәм, Ньютон артынса, уны плагиатта ғәйепләү яҡлы түгел, сөнки ул бер ҡайҙа ла үҙен күҙәтеүҙәр авторы итеп күрһәтмәй. Уның йондоҙҙар каталогы — белешмә, ә белешмә материалдарҙа беҙҙең заманда ла материал авторы күрһәтелмәй.
Птолемей үҙе уйлап сығарған «астролябон» — армилляр сфералар комбинациялары (артабан — астролябия) ярҙамында үҙ йондоҙҙар күҙәтеүен алып бара. Ул «трикветрум» — стена түңәрәге (квадрант) өлгөһө булып киткән өсәрле рейка уйлап таба[8].
«Подручные таблицы» эшендә Птолемей, «Альмагестта» килтерелгәнгә ҡарағанда практик ҡулланыу өсөн уңайлыраҡ, яҡшыртылған теория нигеҙендә эшләнгән астрономик таблица, шулай уҡ ҡулланыу буйынса инструкция килтерә. Был таблицалар планеталар торошон һәм башҡа астрономик күренештәрҙе теләһә ниндәй датаға иҫәпләргә мөмкинлек бирә. Таблицаларҙың формаһы астрономияла хәҙерге ваҡытҡа тиклем стандарт булып ҡала.
«Альмагест» һөҙөмтәләрен ҡыҫҡаса ябайлаштырып яҙған, «Планета гипотезалары» тип исемләнгән, ғәрәп теленә тәржемәлә генә тулыһынса һаҡланып ҡалған ике китабында, астрономик теорияны артабан камиллаштырыу һөҙөмтәһе күренә. Нәҡ ошо эшендә Птолемей, төрлө яҡтыртҡыстар өсөн айырым абстракт геометрик моделдарға ярашлы, донъяның төҙөк механик картинаһын төҙөргә тырыша. Хеҙмәтендә шулай уҡ яҡтыртҡыстарға тиклем алыҫлыҡты һәм уларҙың үлсәмен билдәләү өсөн яңы алымдар эшләнгән.
Икенсеһе генә һаҡланып ҡалған ике китаптағы ҙур булмаған «Хәрәкәтһеҙ йондоҙҙар фазаһы» хеҙмәтендә Птолемей сағыу йондоҙҙарҙың гелиакик ҡалҡыуы һәм байыуы тураһындағы мәсьәләне ҡарай. Икенсе китабы төрлө киңлектәр (климаттар) өсөн, төрлө авторҙар фекеренсә, һауа күренештәренә бәйләнгән ваҡиғаларҙы йылдың һәр көнөнә алдан әйтеүсе иҫәпләү календарынан ғибәрәт.
Ғәрәп теленә тәржемәһе генә һаҡланған «Планисфера тураһында» трактатында Птолемей түңәрәктәрҙең күк көмбәҙендә экватор яҫылығына яһаған проекцияһы тураһындағы мәсьәләне ҡарай. Был төҙөү иң популяр урта быуат астрономик приборы — яҫы астролябия конструкцияһы нигеҙендә ята. Яҡтыртҡыстарҙың ҡалҡыу һәм батыу ваҡытын билдәләү был инструменттың төп тәғәйенләнештәренең береһе булып торғанлыҡтан, ә Птолемей был һорауҙы махсус рәүештә тикшерә, бәлки, ул приборҙың авторы булып торалыр.
Математика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әйләнәгә ҡамалған дүртмөйөштөң диагоналдәре ҡабатландығы тураһындағы теореманан сығып (Птолемей теоремаһы, Птолемей тигеҙһеҙлеге), Птолемей 1½° һәм ¾° дуғаның хордаһын билдәләй һәм улар буйынса 1° дуғаның хордаһын яҡынса иҫәпләй. Был ваҡытта ул үҙенең теоремаһына нигеҙләнә, уға ярашлы, ҙур хорданың бәләкәй хордаға сағыштырмаһы улар тартып торған дуғаларҙың сағыштырмаһынан бәләкәйерәк. 0-дән 180°-ҡа тиклемге дуғаларға ярашлы хордалар таблицаһын төҙөй; градустың минуттарға һәм секундтарға бүленешен индерә[10].
Оптика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биш китаптағы «Оптика» трактатында күҙҙәр таратҡан нурҙар сәбәбе булып торған күреү тәбиғәте тураһында дөйөм антиклыҡ ҡарашҡа эйәрә. Беренсе китабында (беҙҙең көндәргә килеп етмәгән) күреү һәм яҡтылыҡ тураһында дөйөм фекерләүҙәр килтерелә. Икенсе китапта үҙләштереү аспекттары ҡарала һәм төрлө күреү алдауҙары тасуирлана. Атап әйткәндә, "Альмагест"тағынан айырмалы рәүештә, горизонтта яҡтыртҡыстарҙың үлсәме артҡан кеүек тойолғандың дөрөҫ психологик аңлатмаһы бирелә. Өсөнсө китабында — сағылыу закондары һәм яҫы һәм ҡабарынҡы көҙгөләр үҙенсәлектәре тасуирлана, дүртенсеһендә — башҡа геометрия көҙгөләре. Бишенсе бүлектә тәүгә яҡтылыҡтың һыныу закондары ҡарала һәм "Альмагест"та телгә алынмаған атмосфера рефракцияһы (күк йөҙө есемдәренән килә торған яҡтылыҡ нурҙарының Ер атмосфераһы аша үткәндә һынып күренеүе) күренеше һүрәтләнә. Һүрәтләнгән һыныу законы Снелл законына бик яҡын, әммә ҙур мөйөштәр өсөн айырыла. Шул уҡ ваҡытта Птолемей таблицала үлсәү һөҙөмтәһе булараҡ, үҙенең закондарына тап килгән һандарҙы килтерә.
Музыка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Птолемей — өс китаптағы «Гармоника» трактаты авторы (өсөнсө китаптың аҙағы һаҡланмаған), унда үҙенең заманы музыкаһында тауыш юғарылығы системаһы (гармония) теорияһын — тауышты системалауҙан алып («бергә ҡушылған» яңғыраш-бор. грек. ψόφoι һәм «бүленгән» яңғыраш-бор. грек. φθόYYoι, йәғни билдәле бейеклектәге тауыштар), интервалдарҙы (оҡшаш яңғырашлы «гомофондар», төрлө яңғырашлы «анизотондар»), мелос төрҙәрен (бөтәһе һигеҙ; уларҙың күпселегенең мәғәнәһе «Птолемей буйынса» уникаль) һәм беренсе консонанстар төрөнә тиклем метаболалар (кварта, квинта һәм октава) һәм уларҙан сығарылған музыкаль көйҙәр (Птолемейҙың көй тәғлимәте — антиклыҡта берҙән-бер тулы) төҙөй.
Птолемейҙың «Гармоника»һының беренсе бүлектәренә иң ҡиммәтле комментарийҙы Порфирий яҙа.
Демография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Птолемейҙың беҙҙең эраның II быуаты уртаһындағы башҡа мөһим хеҙмәте — һигеҙ китапта география буйынса Ҡулланма, ул донъяның антик халыҡтарына билдәле булған география тураһында бөтә белемдәренең тупланмаһынан ғибәрәт. Үҙенең трактатында Птолемей математик география һәм картография нигеҙҙәрен һала [10]. Скандинавиянан Мысырға тиклем һәм Атлантиканан Һинд-Ҡытайға тиклем һигеҙ мең пункттың координатаһын баҫтыра; был ҡалалар һәм йылғаларҙың уларҙың географик киңлеге һәм оҙонлоғо күрһәтелгән исемлеге. Киң һәм ентекләп йыйылған мәғлүмәт нигеҙендә Клавдий Птолемей шулай уҡ 27 ер өҫтө картаһы эшләй, улар әлеге ваҡытҡа тиклем табылмағандар, бәлки, бөтөнләйгә юғалғандар. Птолемей карталары тик һуңғы осор һүрәтләүҙәр буйынса ғына билдәле була[11]. Был мәғлүмәттәрҙең һәм башлыса сәйәхәтселәрҙең һөйләүҙәре буйынса төҙөлгән карталарҙың теүәл булмауына ҡарамаҫтан, улар Ерҙең кеше йәшәгән өлкәләренең киңлеген һәм үҙ-ара бәйләнешен беренсе тапҡыр күрһәтәләр[7].
Хронология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Подручные таблицы» «Батшалар ҡануны» тип аталған —ассирийҙар, вавилондар, фарсы, македон батшаларының һәм беҙҙең эраға тиклем 747 йылдан алып Птолемей дәүерендә тиклем булған Рим императорҙарының идара итеү хронологик исемлеген үҙ эсенә индерә. Был исемлек элекке астрономик күҙәтеүҙәр даталарын берҙәм шкалаға килтереү өсөн кәрәк. Артабан күсереп яҙғанда Ҡанун һуңғы хакимдарҙың исемдәре менән тулыландырыла. Ҡанун боронғо Донъя хронологияһын формалаштырғанда ҙур роль уйнай һәм артабан бойондороҡһоҙ сығанаҡтар менән раҫлана.
Механика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
X быуатта Византия энциклопедияһы «Суда» Птолемей механика буйынса өс китап яҙған, улар беҙҙең заманға тиклем килеп етмәгән, тип хәбәр итә[12].
Астрология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Тетрабиблос» трактаты (Четырехкнижие) астрологияға арналған. Птолемей, теория күк есемдәренең хәрәкәтен алдан күрергә мөмкинлек биргәс, быны ер ваҡиғаларын алдан әйтеү өсөн дә файҙалы ҡулланырға мөмкин тип иҫәпләй. Шулай уҡ планеталарҙың ерҙәге ваҡиғаларға йоғонтоһо, Ҡояш һәм Айҙың тәьҫир итеүе бәхәсһеҙ булған кеүек үк, әһәмиәтле тип фараз ителә. Шул уҡ ваҡытта, Птолемей фекеренсә, астрономик күренештәр факторҙарҙың береһе булараҡ ҡына сығыш яһайҙар. Беренсе китабында астрологияның дөйөм концепцияһы һүрәтләнгән, икенсеһендә — күк күренештәренең һауа торошона, өсөнсө һәм дүртенсе китаптарында — кешеләргә йоғонтоһо тасуирлана. Птолемей трактатында ниндәй ҙә булһа ғәмәлде башҡарыу өсөн уңайлы ваҡытты билдәләргә тырышҡан катархик астрология мәсьәләләрен ҡарамай. Астрологик материалдарынан тыш, Птолемей "Тетрабиблос"та тәүге тапҡыр күк есемдәре хәрәкәтенең сағыштырғыһыҙ булыуы, тимәк, ваҡиғаларҙың тулыһынса ҡабатланыуы мөмкин түгеллеге (пифагорсылар уйлағанса) тураһында тәрән фәлсәфәүи идея әйтә.
Птолемей исеме менән аталғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Птолемей йондоҙ тупланмаһы
- Айҙа Птолемей кратеры
- Марста Птолемей кратеры
- 4001 номерлы Птолемей астероиды [13]
- Птолемей тигеҙһеҙлеге
- Птолемей графы
- Изге Иоанн колледжында (St. John' ' s College) Аннаполиста Санта-Фе (Annapolis/Santa Fe) Птолемей ташы (Ptolemy Stone) бар, ике кампуста математик курстарҙа ҡулланыла.[14]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλatφόpua avoιktώv δeδouέvwv, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
- ↑ Akyeampong E. K., Gates H. L. Dictionary on African Biography — New York City: Oxford University Press, 2012. — ISBN 978-0-19-538207-5
- ↑ Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118641786 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
- ↑ 4,0 4,1 Toomer, 1970, p. 186
- ↑ Еремеева, 1986, с. 262262
- ↑ Клайн, 1988, с. 7373
- ↑ 7,0 7,1 Еремеева, 1986, с. 268268
- ↑ 8,0 8,1 Еремеева, 1986, с. 262—263262—263
- ↑ Клайн, 1988, с. 7979
- ↑ 10,0 10,1 Боголюбов, 1983, с. 393—394393—394
- ↑ Борисовская Н. А. Старинные гравированные карты и планы. — Москва: Галактика, 1992. — 272 с. — С. 7—8.
- ↑ Suda On Line (Ptolemaios). 3 декабрь 2013 тикшерелгән.
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/4001_Ptolemaeus
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/St._John%27s_College_(Annapolis/Santa_Fe)#Ptolemy_Stone
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҫәрҙәрҙең хәҙерге заманда баҫмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Альмагест»
- Птолемей Клавдий. Альмагест: Математическое сочинение в 13 книгах. Пер. И. Н. Веселовского. М.: Наука, 1998.
- «Альмагест» (издание 1903 года)
- «Альмагест», немецкий перевод Мануция (1912): Том I; Том II.
- «География»
- Часть текста в несовершенном английском переводе Стивенсона
- Английский перевод Стивенсона (1932): кн. IV; кн. V; кн. VI; кн. VII.
- Сведения о Скифии и Кавказе. // ВДИ. 1948. № 2. С. 231—257.
- Клавдий Птолемей. Руководство по географии (отрывки). / Пер. С. К. Апта и В. В. Латышева. // Античная география. М., 1953. С. 286—323.
- Птолемей. / Пер. Ф. В. Шелова-Коведяева. // Свод древнейших письменных известий о славянах. Т. I. М., 1994. С. 46-62.
- Клавдий Птолемей. География (отрывки). // Древний Восток в античной и раннехристианской традиции (Индия, Китай, Юго-Восточная Азия). / Пер. и примеч. Г. А. Тароняна. М.: Ладомир. 2007. С. 212—247.
- «Гармоника»
- Düring I. Die Harmonielehre des Klaudios Ptolemaios. Göteborg, 1930 (издание греч. текста).
- Düring I. Ptolemaios und Porphyrios über die Musik. Göteborg, 1934 (нем. перевод).
- Ptolemy. The Harmonics. Translated by A. Barker // Greek Musical Writings. Vol. 2. Cambridge, 1989, pp. 270—391 (англ. перевод).
- Ptolemy. Harmonics. Translated by J. Solomon. Leiden, Brill, 2000 (англ. перевод).
- Клавдий Птолемей. Гармоника в трех книгах. Порфирий. Комментарий к «Гармонике» Птолемея. Издание подготовил В. Г. Цыпин. М.: Научно-издательский центр «Московская консерватория», 2013. 456 с. ISBN 978-5-89598-288-4.
- «Четверокнижие»
- Перевод на англ. язык (1940).
- Перевод на русский язык (в библиотеке Максима Мошкова).
- Клавдий Птолемей. Астрологический трактат, или Четверокнижие. // Знание за пределами науки. Мистицизм, герметизм, астрология, магия в интеллектуальных традициях I—XIV веков. М. Ин-т ФИлософии РАН. 1996. с. 92-131.
Уның тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Боголюбов А. Н. Математики. Механики. Биографический справочник — Киев: Наукова думка, 1983. — 639 б.
- Бронштэн В. А. Клавдий Птолемей — М.: Наука, 1985. — 239 б.
- Веселовский И. Н. Очерки по истории теоретической механики — М.: Высшая школа, 1974. — 287 б.
- Еремеева А. И. Памятные даты истории астрономии в 1987 году // Астрономический календарь на 1987 г — М.: Наука, 1986. — Б. 262—268.
- Ефремов Ю. Н., Павловская Е. Д. Датировка «Альмагеста» по собственным движениям звёзд // Доклады Академии наук СССР, 1987, т.. 94, №. 2.
- Идельсон Н. И. Этюды по истории небесной механики — М.: Наука, 1975. — 496 б.
- Клайн М. Математика. Поиск истины — М.: Мир, 1988. — 2295 б. — ISBN 5-03-000918-3.
- Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 б.
- Куртик Г. Е. Понятие скорости в античной науке: Аристотель — Птолемей // Исследования по истории физики и механики. 1991—92 — М.: Наука, 1997. — Б. 219—248.
- Матвиевская Г. П. Очерки истории тригонометрии — Ташкент: Фан, 1990. — 160 б.
- Ньютон Р. Преступление Клавдия Птолемея — М.: Наука, 1985. — 384 б.
- Храмов Ю. А. Птолемей Клавдий (греч. Kλaύδιoς Πtoλeuaῖoς, лат. Claudius Ptolemaeus) // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и дополн. — М.: Наука, 1983. — С. 224. — 400 с. — 200 000 экз.Книга: Храмов Ю. А.:Физики|часть=Птолемей Клавдий (греч. Kλaύδιoς Πtoλeuaῖoς, лат. Claudius Ptolemaeus)|с=224
- Хютт, Владимир Платонович Птолемей // Философский энциклопедический словарь / Гл. редакция: Л. И. Ильичёв, П. Н. Федосеев, Ковалёв, Сергей Митрофанович, В. Г. Панов. — М.: Советская Энциклопедия, 1983. — С. 552—553.
- Шаль, Мишель. Исторический обзор происхождения и развития геометрических методов, § 22. М., 1883.
- Brummelen van G. Lunar and planetary interpolation tables in Ptolemy’s Almagest // Journal for the history of astronomy, 25, 1994. — P. 297—311.
- Drachmann A. G. Heron and Ptolemaios // Centaurus, 1, 1950. — P. 117—131.
- Toomer G. Ptolemy (or Claudius Ptolemaeus). Complete Dictionary of Scientific Biography
- Jones A. Ptolemy. In: New Dictionary of Scientific Biography, 2007.
- Barker A. Scientific Method in Ptolemy’s Harmonics. Cambridge, 2000.
- Географик хеҙмәт тураһында
- Борисов В. В. Карта Сарматии (нынешней России) во 2 в. по Р. Х. по греческому географу Птолемею. Вып. 1—3 — Ковно, 1909—10.
- Зубарев В. Г. Северное Причерноморье в историко-географической концепции Клавдия Птолемея — Тула: Изд-во ТГПУ им. Л.Н. Толстого, 1998. — 105 б.
- Золин П. М Птолемей тураһында «Новгород ерҙе»…
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мираҫ Птолемей Клавдий («сайтында Фоменкология»)
- Птолемей Клавдий. География буйынса ҡулланма. Өсөнсө китап. Европа хәле сарматия v бүлегенә (М., 1953)
- Птолемей Клавдий. География. Китабы IV. 5 башлығы, Мармарик сиге тасуирлана, Мысыр, Ливия. Пер. А. Е. Кулаков
- McConnell S. C., Antiquity of the from to Renaissance Planetary Motion Models: The Ptolemaic Solution
- Птолемей Клавдий йәшәгән александрия тарихы.
- Mahoney s. m., Ages Ptolemaic in the Middle Astronomy.
- Mendell H. Derivation of the position of the center of the solar deferent on the eccentric model (Ptolemy, Almagest iii 4) (инг.).(инг.).
- 100 йылда тыуғандар
- Мысырҙа тыуғандар
- 160 йылда вафат булғандар
- Александрияла вафат булғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса ғалимдар
- Математиктар II быуат
- Александрия мәктәбе
- Хеҙмәттәре беҙҙең көнгә килеп еткән антик яҙыусылар
- Боронғо Греция астрономдары
- Алфавит буйынса астрономдар
- Боронғо Греция математиктары
- Алфавит буйынса математиктар
- Боронғо Греция механиктары
- Алфавит буйынса механиктар
- «Илаһи комедия» персонаждары
- Боронғо Рим ғалимдары


text:
Рәсәйҙә пенсия дәүмәле кәмемәйәсәк – федераль Хеҙмәт министрлығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Рәсәй Федерацияһында пенсия дәүмәле бер ниндәй шарттарҙа ла кәмемәйәсәк, киреһенсә, киләсәктә арта барасаҡ, тип хәбәр иттеләр федераль Хеҙмәт министрлығында.
«Рәсәй Пенсия фондында аҡса дефициты юҡ. Граждандар алдында бөтә бурыстар ҙа үтәлә һәм үтәләсәк. Шул уҡ ваҡытта пенсия дәүмәле бер ниндәй шарттарҙа ла кәмемәйәсәк. Киреһенсә, Рәсәй Пенсия фонды йүнәлеше буйынса тәғәйенләнгән һәм түләнгән бөтә пенсия төрҙәренең үҫеше тәьмин ителә», — тип «РИА Новости» агентлығы Хеҙмәт министрлығы вәкиленең һүҙҙәрен килтерә.
Пенсияның артыуы ике сәбәпкә нигеҙләнгән: йыллыҡ индексация алдағы йылғы инфляция кимәленән кәм түгел (эшләмәүсе пенсионерҙар өсөн) һәм йыллыҡ август төҙәтмәләре (эшләүсе пенсионерҙар өсөн).
2018 йылда ҡартлыҡ буйынса страховка пенсиялары 3,7 процентҡа индексациялана, ул 2017 йылда көтөлгән инфляциянан (2,5-2,8 процент) артып китәсәк.


text:
Һаулығы буйынса мөмкинлеге сикләнгән Илдар Ғәлиәкбәров апрель башында алыҫ юлға сыҡҡайны. Әле бына яңыраҡ иҫән-һау әйләнеп ҡайтты. Ул үҙ коляска-велосипедында Өфөнән Астанаға тиклем 20 көн эсендә 1 мең 500 километр араны үтә. Юлда төрлө хәлдәргә тарыған: велосипеды ватылған, ярҙам кәрәк булған. Әммә яҡташыбыҙ юғалып ҡалмаған, ауырлыҡтарға бирешмәгән.
Маҡсатына ирешә сәйәхәтсе. Астанала Башҡортостандағы Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының сәләмен, ҡотлауҙарын Ҡаҙағстан фронтовиктарына еткерә.
Илдар Ғәлиәкбәров Өфөгә поезда ҡайта.


text:
Беҙҙең Урал аръяғы төбәге ер аҫты ҡаҙылма байлыҡтарына һәм тәбиғәт ресурстарына бик бай. Бер яҡтан Урал аръяғында ер аҫты ҡаҙылма байлыҡтарын сығарыу Башҡортостандың иҡтисади үҫешенең арҡа һөйәген тәшкил итһә, икенсе яҡтан, предприятиелар тарафынан ер аҫты байлыҡтарын рациональ файҙаланыуға тейешле иғтибар бирелмәй.
Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министрлығының вәкәләтенә киң таралған файҙалы ҡаҙылмаларҙы һәм ер аҫты байлыҡтары булған участкаларҙы ҡулланыу өлкәһендәге мөнәсәбәттәрҙе көйләү ҙә инә. Министрлыҡтың Сибай территориаль комитеты хоҡуҡ һаҡлау органдары менән берлектә тәбиғәт байлыҡтарын (ҡом-гравий ҡатнашмаһы, кирбес балсығы, йөҙләү ташы һ.б.) талауға ҡаршы көрәш буйынса ҙур эш башҡара. Әйткәндәй, һуңғы йылдарҙа атап үткән материалдар республикала һәм Рәсәйҙең башҡа ҡалаларында ҙур һорау менән файҙалана.
Закон тәртибендә документ тултырмайынса киң таралған файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу осраҡтары йышая бара. Был эш менән шөғөлләнеүселәр закондарҙы урап үтеп, үҙҙәренең эшмәкәрлеге менән тирә-яҡ мөхиткә ҙур зыян килтерә. Бындай кешеләрҙе “ҡара ҡаҙыусылар” тиергә мөмкин, сөнки улар ҡиммәтле ресурстарҙы сығарып ала һәм үҙҙәренән һуң ер участкаларын асыҡ килеш ҡалдыра, бер ниндәй ҙә рекультивация эштәре башҡарылмай. Асыҡ ер участкалары күп осраҡта санкцияланмаған ҡыйлыҡҡа әйләнә.
2012 йылда ғына райондың ауыл биләмәләре территорияларында законһыҙ рәүештә файҙалы ҡаҙылмалар сығарыуҙың 11 осрағы теркәлгән. Төбәгебеҙҙең экологик торошона һәм иҡтисадына зыян килтереүселәр административ яуаплылыҡҡа тарттырылды.
Әлеге ваҡытта республикала был тәңгәлдә эш башҡарыу тәртибе раҫланды. Уға ярашлы, ер участкалары милекселәре аукционһыҙ участкалағы ер аҫты байлыҡтарын үҙ ихтыяжы өсөн (һатыу өсөн түгел) ҡуллана ала. Ер аҫты байлыҡтарын сығарыуға һалым түләргә кәрәкмәй. Тағы ла шуныһы: быраулау-шартлатыу алымдарын ҡулланыу тыйыла. Бындай хоҡуҡ менән Баймаҡ районында бер генә ауыл биләмәһе хакимиәте файҙаланды. Сағыштырыу өсөн күрше Хәйбулла районында 8 ауыл биләмәһе хакимиәтенең 12 участкала ошондай эш башҡарыуға рөхсәте бар.
Хәҙерге көндә ауыл биләмәләре хакимиәттәре үҙ ихтыяжы өсөн участкаларҙы ҡулланыу хоҡуғына эйә була ала. Был хоҡуҡ менән улар бөгөн ҡулланырға тейеш, иртәгә һуң булыуы ихтимал.
Ғ. Сафиуллин, Сибай территориаль комитетының эксперт-белгесе.


text:
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республиканың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, уның урынбаҫарҙары, парламент комитеттарының рәйестәре һәм урынбаҫарҙары менән осрашты. Сара барышында төбәккә ҡағылышлы закондар базаһын камиллаштырыу, һайлаусылар менән бәйләнеште нығытыу тураһында һүҙ алып барылды.
– Дәүләт Йыйылышында биш йыллыҡ оҙайлы эш башлана. Ул республика өсөн дә, халыҡ өсөн дә бик мөһим. Баштан уҡ йүнәлештәрҙе дөрөҫ билдәләп, башҡараһы бурыстарҙы аңлап ҡарауығыҙҙы теләйем, – тине Рөстәм Зәки улы.
Константин Толкачев төбәк Башлығына парламент менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итеүе, берҙәм емешле хеҙмәт өсөн депутаттар корпусы исеменән рәхмәт белдерҙе. Ул шулай уҡ закондар сығарыу барышына йәмәғәтселекте, граждандар институтын нығыраҡ йәлеп итеү өсөн закон проекттарын халыҡ менән тикшереүҙе киңерәк йәйелдереү зарурлығын билдәләне.


text:
Ҡояшты кем ҡабыҙа?
Ҡояшты кем ҡабыҙа
(Әкиәт)
Йәшәгән, ти, булған, ти, Һоробай исемле айыу балаһы. Бер көндө ҡараңғы төшөп, йоҡларға ваҡыт еткәс, Һоробай ятырға теләмәгән. Әсәһенә ул:
— Әсәй, минең урамда уйнағым килә, ләкин унда ҡараңғы. Ҡояшты ҡабыҙып бирсе, — тигән.
— Ҡояшты ҡабыҙа алмайым, улым. Ул бит бейектә, — тигән әсәһе.
— Әсәй! Ҡабыҙып би-и-ир! — тип илай башлаған иркә айыу балаһы. Бик оҙаҡ илаған Һоробай. Ләкин күпме генә илаһа ла, әсәһе уға ҡояшты ҡабыҙа алмаған. Уның илауына күршелә йәшәүсе ҡуян ҡыҙы Йүгерек уянған.
— Эй, Һоробай, ниңә илайһың? — тип һораған Йүгерек.
— Ҡояш булмағанға илайым, — тип яуап биргән айыу малайы.
— Илама, дуҫым! — тигән Йүгерек. — Ҡояшты ҡабыҙыу өсөн, әйҙә, оҙон баҫҡыс яһайбыҙ ҙа күккә менәбеҙ. Һоробай шатланып, илауҙан туҡтаған. Шунан һуң улар икәүләп бик оҙон баҫҡыс яһағандар.
Шул баҫҡыс буйлап Һоробай ҙа, Йүгерек тәбейеккә менеп ҡараған, ләкин береһенең дә ҡояшҡа буйы етмәгән.
Шул ваҡыт уларҙы терпе балаһы Сәнскәк күреп ҡалған.
— Эй, Һоробай, Йүгерек! Төн уртаһында нишләп йөрөйһөгөҙ? — тип һораған Сәнскәк.
— Ҡояшты ҡабыҙырға теләйбеҙ! — тип яуап биргән айыу малайы менән ҡуян ҡыҙы.
— Ҡояшты бит бер кем дә ҡабыҙмай! Ул үҙе ҡабына! — тип көлгән Сәнскәк. — Ҡояшты күрергә теләһәгеҙ, әйҙәгеҙ, бергәләп уны саҡырайыҡ! Һоробай, Йүгерек һәм Сәнскәк өсөһө бер тауыштан: «Ҡояш, сыҡ, сыҡ, сыҡ! Ҡояш, ҡабын, ҡабын, ҡабын!» —тип ҡысҡырырға тотонғандар. Ләкин күпме генә саҡырһалар ҙа, ҡояш күренмәгән.
Уларҙың ҡысҡырғанын ағаста ултырған Ябалаҡ ишетеп ҡалған.
— Һу-һу-һу! Кем төндөң тыныслығын боҙоп йөрөй? — тигән ул асыулы тауыш менән.
— Был беҙ — Һоробай, Йүгерек һәм Сәнскәк. Беҙгә ҡояш кәрәк! — тип яуаплаған йәнлектәр.
— Эй, Ябалаҡ ағай! Ҡояшты кем ҡабыҙа икән, белмәйһеңме? — тип һораған Һоробай.
— Беләм, — тигән Ябалаҡ.
— Белһәң, әйт әле, зинһар! — тип ҡыуанған Йүгерек.
— Ҡояшты ҡабыҙыусы ла, һүндереүсе лә — Аллаһы Тәғәлә, — тип яуап биргән Ябалаҡ.
— Шулаймы ни? — тип аптырашҡан йәнлектәр.
— Эйе, — тигән Ябалаҡ.
Был һүҙҙәрҙе ишеткәс, Сәнскәк илап ебәргән:
— Ҡояшты ҡабыҙыусы бөгөн йоҡлап ҡалһа, нишләрбеҙ икән?
— Тыныслан, Сәнскәк, Аллаһы Тәғәлә бер ҡасан да йоҡламай, — тигән Ябалаҡ.
— Бер ҡасан дамы ни?! — тип аптырашҡан өс дуҫ.
— Эйе, бер ҡасан да. Бына бөгөн дә ул үҙе теләгән ваҡытта ҡояшты ҡабыҙыр. Барығыҙ, өйҙәрегеҙгә ҡайтып, тынысланып, йоҡларға ятығыҙ! — тигән Ябалаҡ йылмайып.
Был һүҙҙәре өсөн Ябалаҡҡа рәхмәт әйтеп, Һоробай, Йүгерек һәм Сәнскәк өйҙәренә ҡайтып киткәндәр.
Гөлнур ҠОРБАНОВА
Рәссам Майя ҠӘЙҮМОВА


text:
Газета "Йәшлек" » Конкурстар » Страница 61
һуғыш балаларына һәйкәл булырлыҡ китап
Конкурстар // 2-10-2010, 12:49
Ваҡыт аяуһыҙ алға елә. Тиҫтәләрсә миллион кешенең ғүмерен ҡыйған, яҙмышын емергән, йәнен һәм тәнен зәғифләгән, өмөтөн һүндергән Бөйөк Ватан һуғышы тамамланыуға 65 йыл да тулып үтте. Был ҡәһәрле һуғыш тарих биттәрендә урын алһа ла, уның халыҡ хәтеренән юйылыуы мөмкин түгел. Илебеҙҙә һуғыштың шәфҡәтһеҙ ут-ялҡынынан өтөлмәй ҡалған, афәте ҡағылмаған ғаилә юҡ, сөнки Бөйөк Еңеүгә өлөш индергән ҡаһарман һәр ғаиләлә тиерлек бар....
Төш
Конкурстар // 2-10-2010, 12:14
Инде нисәнсе ҡат бер үк төштө күреүе. Бына бөгөн дә ҡолағына салынған тауышҡа һиҫкәнеп күҙҙәрен асты. Донъя яп-яҡты. Өй эсе тып-тын. Сәғәт текелдәүенән башҡа тауыш-фәлән юҡ. Тек-тек, тек-тек. Дөп-дөп, дөп-дөп – сәғәткә йөрәге ҡушылды. Дөп-дөп, тек-тек, тек-тек, дөп-дөп. Ошо ритм ыңғайына уйҙар аға. Ул байтаҡ инде ҡымшанмай ҙа ята. Әгәр саҡ ҡына һелкенһә, уйҙары бүленер ҙә, нимәгә юрарға белмәй ятҡан төшө яңылыш юҫыҡҡа боролоп китер һымаҡ. Хәйер, ул бер ҡасан да төш юрағаны ла юҡ бит. Нимәгә юрарға?! Ни өсөн бер үк төш инде нисәнсегә ҡабатлана? Уйҙар аныҡ ҡарарға килә алмай, һаман да бер тирәлә урала ла урала. Ни өсөн?... Бер мәл уйҙар даръяһына донъяуи тауыштар килеп ҡушыла, һәм улар туҡтап ҡала. Урамдан сыбыртҡы шартлатҡан, һарыҡ-кәзә баҡырған тауыштар ишетелә. Көтөү китә. Етер, миңә лә ҡуҙғалырға ваҡыттыр, былайтып оҙон-оҙаҡ йоҡлап ятҡан юҡ ине әле....
Ижади йәштәр, һеҙҙең өсөн!
Конкурстар // 18-09-2010, 14:43
БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы республиканың ижади йәштәре араһында өр-яңы конкурс иғлан итә. Сара «Донъя йәшлеге» тип атала һәм Башҡортостанда йәштәр йәмәғәт ойошмалары барлыҡҡа килеүҙең 90 йыллығына арнала. Конкурста 30 йәшкә тиклемге егет һәм ҡыҙҙар түбәндәге номинацияларҙа үҙҙәрен һынап ҡарай ала:
– «Әҙәби һүҙ» тигән эссе конкурсы. Бында йәштәргә «Комсомол минең ғаиләм тормошонда», «Йәмәғәт ойошмалары: кисә, бөгөн, иртәгә», «Комсомолдың бөйөк эштәре» кеүек темалар тәҡдим ителә;...
– «Әҙәби һүҙ» тигән эссе конкурсы. Бында йәштәргә «Комсомол минең ғаиләм тормошонда», «Йәмәғәт ойошмалары: кисә, бөгөн, иртәгә», «Комсомолдың бөйөк эштәре» кеүек темалар тәҡдим ителә;...
«Йәшлек» гүзәле – 2010
Конкурстар // 14-09-2010, 09:17
Һылыуҡайҙар, конкурсыбыҙ иғлан ителеүгә байтаҡ ҡына ваҡыт үтеп китһә лә, ниңәлер әүҙемлегегеҙ тойолмай. Бәлки, был башҡорт ҡыҙҙарына хас оялсанлыҡтан да киләлер. Шулай ҙа, бөгөнгө көн өсөн бик үк актуаль булмаған был сифатты ситкә ҡуйып, бар ҡыйыулығығыҙҙы йыйығыҙ ҙа, үҙегеҙ тураһында матур, йөкмәткеле итеп хат яҙып һалығыҙ. Сағыу, йөҙөгөҙ асыҡ күренгән, буй-һынығыҙҙы сағылдырған бер нисә фотоғыҙҙы ла ебәрергә онотмағыҙ. Еңеүсенең фотоһы «Йәшлек» гәзитенең 2011 йылға календарында урын аласаҡ.
Ҡыҙҙар, әйҙәгеҙ ҡыйыуыраҡ булығыҙ!...
Ҡыҙҙар, әйҙәгеҙ ҡыйыуыраҡ булығыҙ!...
Марсель Ҡотоев «Көнсығыш баҙары»ның финалында
Конкурстар // 11-09-2010, 11:30
Билдәле йырсы, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Марсель Ҡотоев эстрада йырсыларының «Көнсығыш баҙары – 2010» VI халыҡ-ара телевизион конкурсында уңышлы сығыш яһаны. Йырсы финалға үтте һәм гала-концертта сығыш яһау өсөн һайлап алынды.
Быйыл фестиваль Ҡырымда үтте. Унда Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Татарстан, Ҡырғыҙстан, Грузия, Израиль, Индонезия, Ирландия, Латвия, Литва һәм башҡа илдәрҙең вәкилдәре ҡатнашты.
...
Быйыл фестиваль Ҡырымда үтте. Унда Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Татарстан, Ҡырғыҙстан, Грузия, Израиль, Индонезия, Ирландия, Латвия, Литва һәм башҡа илдәрҙең вәкилдәре ҡатнашты.
...
Ну, Әптерәй...
Конкурстар // 11-09-2010, 11:09
1945 йылдың апрель аҙаҡтары... Дошман, ғүмеренең ахырыһын аңлаған яралы йыртҡыс кеүек, бөтә ерҙә аяуһыҙ ҡаршылыҡ күрһәтә... Әлегә тиклем башҡорт атлыларын һәр ерҙә – ауылдарҙа, ҡалаларҙа ҙур ҡыуаныс менән ҡаршы алһалар, фашизмдың төйәге – Германия еренә аяҡ баҫҡас, һәр һалдат бында уларҙы ҡолас йәйеп көтмәгәндәрен бик тиҙ аңланы....
Бар булмышы менән сәнғәт кешеһе
Конкурстар // 7-09-2010, 10:32
Сибай ҡалаһында тыуып, әле баш ҡалала йәшәүсе Гөлшат Ғәйетбаева – бар булмышы менән сәнғәт кешеһе. Өфө сәнғәт училищеһының музыка теорияһы бүлегенең һуңғы курсында уҡый. Киләсәктә ошо өлкәлә тәнҡитсе буласаҡ ҡыҙ, аныҡ маҡсаттар ҡуйып, хыялына тура юлдар яра – сольфеджио, гармония, импровизация, композиция, музыкаль әҙәбиәт кеүек фәндәр буйынса уҡыу йортонда алған белеме менән генә сикләнеп ҡалмай, үҙ аллы ла бик күп шөғөлләнә, махсус китаптар уҡый. Айырыуса төрлө быуын композиторҙарының ижади тормошо менән ҡыҙыҡһына ул....
Күсмә кубок-Иглин умартасыһында!
Конкурстар // 4-09-2010, 13:58
Йола буйынса ярыш алдағыһында еңеү яулаған бәйгесенең тыуған төйәгендә уҙғарыла. Былтыр яҡташыбыҙ, Смаҡай егете Илгиз Шәнгәрәев, иң маһир умартасы исеменә лайыҡ булып, Ишембайҙа быйылғы конкурсты уҙғарыу хоҡуғын яулап ҡайтҡайны. Ниһайәт, ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған, быуындан-быуынға күсеп килгән башҡорт халҡының иң ҡыҙыҡлы, иң мауыҡтырғыс, иң файҙалы һөнәр эйәләре Юрматы ерендә лә осрашты....
Рухи күперҙәр
Конкурстар // 4-09-2010, 12:44
Гәүһәр Батталова ижад иткән фильмдар: «Мин үлмәнем, башҡорттарым!» Салауат батыр Юлай улының тормошона һәм ижадына арнала, «Тыуған яҡҡа ҡайтыу» Әхмәтзәки Вәлиди Туғандың тормошон һәм рухи юлын барлай, «Йөрәк» шағир Рәшит Назаровтың даһи асылын һәм бөйөклөгөн раҫлай. Автор өсөн ил яҙмышы – ир яҙмышы. Ир-азаматтар илде хәл иткес юлдарға сығара һәм заман упҡындары аша үткәрә....
Йөрәктән йөрәккә юлдар һала фотоһүрәттәре
Конкурстар // 31-08-2010, 11:07
Фотоһүрәттең серле донъяһына инеп китһәң, һоҡланып ҡына ҡалмайһың, ә рухи яҡтан байығаныңды, ниндәйҙер һүрәткә ҡарап уйға талғаныңды, тормошҡа бүтәнсәрәк ҡараш ташлай башлағаныңды тояһың. Әлбиттә, ҡаршығыҙҙағы фотоһүрәт ысын оҫта – үҙ һөнәрен бөтә күңеле менән яратҡан һәм һәр эшендә тирә-яҡты ғына түгел, үҙ донъяһын сағылдырған кеше ҡулынан сыҡҡан булһа. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына тәҡдим ителгән фоторәссам, Республика халыҡ ижады үҙәгенең кино-фото-сәнғәт бүлеге етәксеһе, Рәсәй Фоторәссамдар Союзының башҡорт бүлеге рәйесе Рәмил Килмәмәтовтың һүрәттәре лә беҙгә ана шундай эшеңә, тыуған ереңә ысын, һүрелмәҫ һөйөү тураһында һөйләй....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 220
УҠЫТЫУСЫЛАР ИНСТИТУТЫ. 1909 й. асыла, 1919 й. алып Өфө Халыҡ мәғарифы ин‑ты (ҡара: Башҡорт дәүләт университеты). Уҡытыусылар институттары т‑дағы положениеға (1872) ярашлы ҡала училищелары, гимназиялар һәм прогимназиялар өсөн уҡытыусылар әҙерләгән уҡыу йорто булараҡ ойошторола. Халыҡ мәғарифы министрлығы ҡарамағында була. 16 йәше тулған, ҡала уч‑щеһы курсы өсөн ҡабул итеү имтихандарын тапшырған йәки имтиханһыҙ гимназияның пед. класын, уҡытыусылар семинарияһын һ.б. урта уҡыу йортон тамамлаған бөтә ҡатлам балалары ҡабул ителгән. Уҡыу курсы 3 йыл тәшкил иткән (1917 й. алып 4 йыл). Уҡыу программаһына алгебра, арифметика, геогр., геом., графика сәнғәттәре, тәбиғәт белеме, тарих, педагогика һәм дидактика, урыҫ теле, мәктәп гигиенаһы, Алла Ҡануны; пед. практика; мәжбүри булмаған предметтарҙан музыка һәм гимнастика (1911) ингән. Ин‑т составына тел өйрәнеү‑тарих, тәбиғәт‑геогр., физика‑матем. бүлектәре ингән (1917). Ҡала уч‑щеһы, лаб., фундаменталь һәм уҡыусылар өсөн китапханалары, уҡыу кабинеттары булған. Тамамлаусылар юғары реаль уч‑ще уҡытыусыһы исемен алған. 1909 й. — 6, 1913 й. 12 уҡытыусы эшләгән. 1912 й. ин‑тта 68 кеше уҡыған, шуларҙың 50‑һе стипендия алған, ҡалғандары түләп уҡыған (йылына 20 һум); социаль сығышы б‑са күпселек крәҫтиән (46 кеше) булған. 1919 й. 160‑ҡа яҡын белгес әҙерләнгән, уларҙың 8‑е башҡорт һәм татар, ш. иҫ. М.Н.Мөхәмәтов, Ғ.Н.Тереғолов уҡыған. Дир.: А.Н.Лисовский (1909 й. алып), В.С.Яворский (1917 й. алып). У.и. бинаһы (Цюрупа урамы, 9; 1900—09 йй. төҙөлгән) — ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы, тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы.
Әҙәб.: К у л ь ш а р и п о в М.М., Н и з а м о в А.Г. История Башкирского государственного университета. Уфа, 1997; А л м а е в Р.З. Школьное образование в Башкирской АССР: история, достижения, традиции. Уфа, 2008; Е р г и н Ю.В. У истоков университетского образования: очерки о предыстории Башк. гос. ун‑та. Уфа, 2009.
Р.З.Алмаев, Ю.В.Ергин
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы
Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы (әзерб. Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы, хәҙер Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası, ҡыҫҡаса Әз. ССР-ы) — 1920 йылдың 28 апреленән 1991 йылдың 30 авгусына тиклем Совет Социалистик Республикалар Союзы — СССР составындағы республика.
Йөкмәткеһе
Дөйөм мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әзербайжан ССР-ы 1920 йылдың 28 апрелендә Әзербайжан Демократик Республикаһы ҡолатылыу менән үк ойошторола. 1922 йылдың 12 мартынан 1936 йылдың 5 декабренә тиклем Кавказ аръяғы Совет Федератив Социалистик Республикаһы составында була, ә 1936 йылдың 5 декабрендә союздаш республика булараҡ СССР-ға туранан-тура инә. Кавказ аръяғының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан була. Төньяҡтан РСФСР составындағы Дағстан АССР-ы, төньяҡ-көнбайышта Грузин ССР-ы, көньяҡ-көнбайышта Әрмән ССР-ы һәм Төркиә, көньяҡта Иран менән сикләшкән була. Көнсығышта республика ярҙарын 86,6 мең км² майҙанда Каспий диңгеҙе йыуа. Уның һайығыуы арҡаһында һәм диңгеҙҙәге утрауҙар иҫәбенә Әзербайжан территорияһы ваҡыт үтеү менән 3,5 мең квадрат километрға ҙурая. 1969 йылдың 1 ғинуарына республика халҡы 5042 мең кеше тәшкил итә. Баш ҡалаһы — Баҡы. Әзербайжан ССР-ы составына Нахичеван Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы һәм Таулы Ҡарабах автономиялы өлкәһе инә. Республикала 60 район, 57 ҡала (1913 йылда — 13), 119 ҡала тибындағы ҡасаба була.
1991 йылдың 5 февралендә Әзербайжан ССР-ының Юғары Советы республиканың исемен «Әзербайжан Республикаһы» (урыҫса «Азербайджанская Республика»)[2] итеп үҙгәртеү тураһында СССР Конституцияһының 71-се статьяһына ҡаршы килгән ҡарар ҡабул итә.
1991 йылдың 19-21 авгусындағы ГКЧП-ға бәйле ваҡиғаларҙан һуң күп тә үтмәй, йәғни 30 августа Әзербайжан ССР-ының Юғары Советы республиканың бойондороҡһоҙлоғын иғлан итә[3]. Илдә 8 сентябрҙә үткән һайлау һөҙөмтәһендә, 98,5 процент тауыш йыйып, быға тиклем Әзербайжан ССР-ы президенты һәм Әзербайжан Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары булған Аяз Моталибов үҙаллы Әзербайжандың беренсе президенты итеп һайлана.
«Союздаш республиканың СССР-ҙан сығыуы менән бәйле мәсьәләләрҙе хәл итеү тәртибе тураһында» СССР Законы менән ҡаралған процедуралар үтәлмәгәнлектән, Әзербайжан Республикаһы (Әзербайжан ССР-ы) 1991 йылдың 26 декабрендә Советтар Союзы тарҡалғансы формаль рәүештә СССР составында ҡала.
Административ төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Республика Конституцияһына ярашлы, Әзербайжан ССР-ы «эшсе һәм крәҫтиәндәрҙең социалистик дәүләте, ССР Союзы составына ингән союздаш совет социалистик республикһы» була. Дәүләт власының юғары органы — Әзербайжан ССР-ының бер палаталы Юғары Советы, ул дүрт йылға бер һайланған, вәкәләтлек нормаһы — 12,5 мең кешенән 1 депутат. Юғары Совет сессиялары араһында Дәүләт власының юғары органы функцияларын Әзербайжан ССР-ының Юғары Советы Президиумы тормошҡа ашырған. Юғары Совет республика хөкүмәтен — Әзербайжан ССР-ы Министраҙар Советын төҙөгән, Әзербайжан ССР-ы закондарын ҡабул иткән. Райондарҙа, ҡалаларҙа, ҡасаба һәм ауылдарҙа, шулай уҡ Таулы Ҡарабах автономиялы өлкәһендә урындағы власть органдары — халыҡ тарафынан ике йылға бер һайланған хеҙмәтсәндәр депутаттары Советтары булған. Әзербайжан ССР-ының Юғары Советының Милләттәр Советы 32 депутаттан торған. Бынан тыш Әзербайжан ССР-ы составына ингән Нахичеван АССР-ынан 11 һәм Таулы Ҡарабах автономиялы өлкәһенән 5 депутат Милләттәр Советына ингән булған.
Конституцияға ярашлы, Әзербайжан ССР-ының Юғары Советы тарафынан 5 йыллыҡ срокка һайланған Әзербайжан ССР-ының Юғары суды республикала юғары суд органы булған. Уның составында 2 суд коллегияһы (граждан һәм енәйәт эштәре буйынса) һәм Пленум эшләп килә. Бынан тыш Юғары судтың Президиумы ла булған. Әзербайжан ССР-ы прокуроры, шулай уҡ Нахичеван АССР-ы һәм Таулы Ҡарабах автономиялы өлкәһе прокурорҙары 5 йыллыҡ срокка СССР Генераль прокуроры тарафынан тәғәйенләнгән.
Республика филателияла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Азербайджанская ССР на сайте «Горной энциклопедии»


text:
хитай билән камбоджа оттурисида 20 келишим имзаланди
хитайниң камбоджадики йол қурулуши лайиһәсигила 2 милйард доллар мәбләғ салидиғанлиқи билдүрүлди.
түркийә авази радийоси хәвири: хитай билән камбоджа оттурисида йеза игилики, ул – әслиһә қурулуши вә сәһийә саһәсини өз ичигә алған 20 келишм имзаланди.
хитай баш министири ли кечйаң камбоджадики рәсмий зийарити җәрйанида, мәнсәпдеши хун сен билән көрүшти.
учришишта, икки дөләт оттурисидики йеза игилики, ул – әслиһә қурулуши вә сәһийә саһәлирини тәрәққий қилдурушни өз ичигә алған келишимләр имзаланди.
келишимләр арисида йәнә, пайтәхт пином пен билән сайаһәт райони шиханук йезисини бир - биригә туташтуридиған 200 километирлиқ йол шундақла пином пендә йеңи бир хәлқара айродурум қурулуши қатарлиқ лайиһләрниңму барлиқи билдүрүлди.
бу йеңи йилда башлинип, 44 айда тамамлаш пиланланған йол қурулуши лайиһәси даирисидә, хитайниң камбоджаға 2 милйард доллар мәбләғ салидиғанлиқи билдүрүлди.


text:
- Подробности
- Просмотров: 334
НЕФТЕКАМА НЕФТЬ ПРОМЫСЛАҺЫ ҠОРАМАЛДАРЫ ЗАВОДЫ, ЯСЙ. Нефть промыслаһы һәм энергия ҡорамалдарын (ш. уҡ уларҙың запас частарын), нефть промыслаһы инструментын яһау, уларға ағымдағы һәм капиталь ремонт үткәреү, сервис ярҙамы күрһәтеү пр‑тиеһы; насос‑компрессор һәм нефть үткәргес торбалар, полиэтилен торбалар, кабель продукцияһы өсөн коррозияға ҡаршы полимер ҡаплау етештерә; төрлө ҡорамалдарҙы, котлонадзор объекттарын экспертиза ярҙамында һәм техник яҡтан тикшереү эштәрен һ.б. башҡара. Составында Бәләбәй, Ишембай, Нефтекама, Октябрьский, Өфө, Яңауыл ҡҡ., Бәләбәй р‑нының Приют ҡасабаһында, Краснокама р‑нының Арлан һәм Редькин аа., Илеш р‑нының Теләпән а. структур бүлексәләре бар. 2012 й. 1314 кеше эшләгән. Продукцияһын һәм хеҙмәттәрен ҡулланыусылар — БР һәм РФ‑тың башҡа төбәктәре пр‑тиелары. 1973 й. “Башнефтегазпром” идаралығының Октябрьский үҙәк производство хеҙмәте базаһы филиалы — Нефтекама үҙәк производство хеҙмәте базаһы булараҡ ойошторола, 1975 й. алып “Башнефть” ПБ‑ның Нефтекама үҙәк нефть промыслаһы һәм быраулау ҡорамалдарын ремонтлау һәм прокатлау б‑са етештереү хеҙмәте базаһы, 1995 й. хәҙ. исемен йөрөтә, 2003 й. хәҙ. статусын ала.
Н.М.Ризуанов
Тәрж. Ф.Ғ.Ғәлиев


text:
Баш ҡаланың ике юғары уҡыу йорто фәнни ойошмаларҙың абруйлы халыҡ-ара рейтингына индерелде
Баш ҡаланың ике юғары уҡыу йорто фәнни ойошмаларҙың абруйлы халыҡ-ара рейтингына индерелде Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 20 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфөнөң ике юғары уҡыу йорто фәнни ойошмаларҙың абруйлы халыҡ-ара рейтингына индерелде.
Өфө дәүләт авиация техник университеты Рәсәйҙең ғилми ойошмалары араһында — 44-се, донъя исемлегендә 714-се урынды биләне. Өфө дәүләт нефть техник университеты — 67-се һәм 741-се позицияла. Рейтингта Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө федераль тикшеренеү үҙәге лә бар — 37-се һәм 705-се урындар.
SCImago Institutions Rankings — фәнни ойошмаларҙың билдәле һәм абруйлы рейтингы, уға мәғариф ойошмалары ла, фәнни-тикшеренеү үҙәктәре лә, шәхси корпорациялар ҙа инә. Ул объектив рейтингтарҙың береһе тип һанала, сөнки эксперттар фәнни ойошмаларҙы уларҙың ғаризаһы буйынса түгел, ә халыҡ-ара мәғлүмәттәр базаларынан асыҡ мәғлүмәт буйынса баһалай.
2018 йылғы рейтинг 2012-2016 йылдарҙағы материалдарҙы үҙ эсенә ала. Унда бөтәһе 5637 ойошма күрһәтелгән, шуларҙың 3234-е — донъя университеттары. М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты Рәсәй вуздары араһында иң юғары — 256-сы урынды биләй.
Фәнни ойошмаларҙың дөйөм рейтингында тәүге бишәү иҫәбенә Ҡытай Фәндәр академияһы, Францияның Милли ғилми тикшеренеүҙәр үҙәге, Гарвард Университеты, Facebook, Google инә. Рәсәй Фәндәр академияһы 33-сө урынды биләй — Рәсәй фәнни ойошмалары арыһында иң юғарыһы.
Мәғариф ойошмаларының дөйөм рейтингында (Higher Education) тәүге бишәү исемлегендә — Гарвард университеты, Стэнфорд университеты, Массачусетс Технология Институты, Циньхуа университеты, Джон Хопкинс университеты.
http://www.bashinform.ru/news/1213394-dva-ufimskikh-vuza-vklyucheny-v-prestizhnyy-mezhdunarodnyy-reyting-nauchnykh-organizatsiy/


text:
Фото:
Баш ҡалала IV Бөтә Рәсәй социология конгресы асылды
Фото:
Өфөнөң Конгресс-холында IV «Социология һәм йәмғиәт: глобаль талаптар һәм төбәктәр үҫеше» Бөтә Рәсәй социология конгресының икенсе этабы эшләй башланы. Унда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев ҡатнаша.
Форумды ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Рәсәй социологтар йәмғиәте, Рәсәй Фәндәр академияһының Социология институты, Башҡортостан Республикаһының Фәндәр академияһы, төбәктең Социаль-сәйәси һәм хоҡуҡи тикшеренеүҙәр институты сығыш яһай. Конгреста Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалалары һәм Рәсәй Федерацияһы субъекттарының алдынғы ғилми үҙәктәренән 500-ҙән ашыу ғалим ҡатнаша. Социологтар осрашыуына сит илдәрҙән, шул иҫәптән БДБ илдәре, Һиндостан, Бразилия, Вьетнам, Көньяҡ Африка Республикаһынан 20 вәкил килде.
Әлеге ваҡытта Конгресс-холда сараның пленар өлөшө бара. Төштән һуң форум эше сессиялар һәм түңәрәк өҫтәлдәр форматында дауам итә. 24 һәм 25 октябрҙә социологтарҙы сараларға бай эшлекле программа көтә.
Түңәрәк өҫтәлдәр артында ғалимдар йәмғиәттәге этник, демографик факторҙарҙы тикшерәсәк, төбәктәрҙе яңыртыу процестарында кеше мөмкинлектәренә һәм капиталына баһа бирәсәк. Айырым түңәрәк өҫтәл властың граждандар йәмғиәте менән үҙ-ара килешеп эш итеү мәсьәләләренә арналасаҡ.
Форум сиктәрендә «Рәсәйҙең һәм уның төбәктәренең социомәҙәни эволюцияһы мәсьәләләре» советы үтәсәк. Шулай уҡ Өфөнөң алдынғы юғары уҡыу йорттарында һәм ғилми-тикшеренеү институттары һәм үҙәктәрендә 20 түңәрәк өҫтәл, 11 ғилми сесия, 33 тематик секция, ике оҫталыҡ дәресе һәм инглиз телендә махус сессия ойоштороласаҡ.


text:
Башҡортостан Хөкүмәте менән Мари Иленән “Лукоз” предприятиеһы Ейәнсура, Баймаҡ, Әбйәлил райондарында кәзә үрсетеүҙе үҫтереү буйынса һөйләшеп килешкәйне. Уның сиктәрендә Күмертау биләмәһендә кәзә һөтөн эшкәртеү буйынса завод төҙөү ҙә планлаштырыла.
Фермалар 2,5 мең баш малға иҫәпләнеп, шуның 120-һе яҡшы тоҡомло кәзә буласаҡ. Инвестиция суммаһы 1,5 миллиард һум тәшкил итәсәк. Заводты сафҡа индереү – 2020 йылға, фермаларҙы төҙөүҙе 2021 йылға тамамлау күҙаллана.
Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары, ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов белдереүенсә, тышҡы баҙарҙа продукцияны һатыу өсөн өс күрше республиканың тырышлығын берләштереү ниәтләнә. Татарстан һәм Мари Иле менән бындай килешеүҙәргә быйыл көҙ үк ҡул ҡуйыу көтөлә.


text:
Республикала “Беҙҙең ауыл – 2018” муниципаль проектына йомғаҡ яһалды.
Алты районда еңеүсе 40 проект тормошҡа ашырылды. Уларға район ҡаҙнаһынан – 6,6 миллион һум, ауыл биләмәләренән – 1,3 миллион һум аҡса бүленде, 1,6 миллион һумды халыҡ үҙе йыйҙы, 1 миллион 144 мең һумды бағыусылар тапшырҙы.
Ҡалтасы, Миәкә, Илеш, Борай һәм Баҡалы райондарында конкурсҡа барлыҡ ауылдар йәлеп ителһә, Әлшәйҙә иһә бер ауыл биләмәһе ҡатнашты. Йыйылған аҡса юл һалыуға, мәҙәниәт йорттарын, балалар һәм спорт майҙансыҡтарын, зыяраттарҙы, һәйкәлдәрҙе, биналарҙы төҙөкләндереүгә йүнәлтелде.


text:
Крис Эверт
Кристина Мария «Крис» Эверт (ингл. Christine Marie «Chris» Evert, 1954 йылдың 21 декабрендә тыуа) — америка тенниссыһы. Үҙ карьераһында Ҙур шлемдың турнирҙарында яңғыҙ разрядта 18, шул иҫәптән «Ролан Гарростың» 7 һәм ЮС Опендың 6 титулын яулай. Ҡаҙаныштары араһында Ҙур шлем турниры серияһында парлы разрядта 3 еңеүе бар.
«XX быуаттың бөйөк матчтары» китабында Стив Флинк Эвертты Штеффи Граф һәм Мартина Навратилованан ҡала 20-се быуаттың өсөнсө ҡатын-ҡыҙ тенниссыһы тип атай. Крис Эверт Ҙур шлем турнирҙарының беренсе даирәләрендә бер ваҡытта ла еңелмәгән, шундай турнирҙарҙағы иң тәүге еңелеүе бәйгеләрҙең өсөнсө раундында була.
Йөкмәткеһе
Карьераһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эверт атаһы Джимми Эверт етәкселегендә теннис менән 5 йәштән алып шөғөлләнә башлай.
1969 йылға ул 14 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында АҠШ-тың беренсе ракеткаһы була. 1970 йылда 16 йәшкә тиклем үҫмерҙәр араһында милли турнирҙа еңә, шунан һуң уны Төньяҡ Каролинаға Шарлотт турнирында уйнарға саҡыралар. Ун биш йәшлек Эверт Франсуаза Дюррҙы 6-1, 6-0 иҫәбе менән беренсе даирәлә ҡыйрата, ә ярымфиналда беренсе ракетка булып иҫәпләнгән һәм Ҙур шлемдың яңғыҙ разрядында еңеүсе Маргарет Смитты 7-6, 7-6 иҫәбе менән еңеп сыға. Ошо еңеү арҡаһында Эверт Wightman Cup-та ҡатнашыу мөмкинлеге ала, ул унда иң йәш ҡатнашыусы була.
Беренсе тапҡыр Эверт АҠШ Чемпионатында 16 йәшендә ҡатнаша. Эдда Бадинг өҫтөнән еңел генә яулап алған еңеүҙән һуң, Мэри-Энн Эйзель менән осрашыу көтөлә. Эверт биреүҙә Эйзелдан 6-4, 6-5 (40-0) иҫәптәре менән 6 матчболлды отоп ала, ә аҙаҡ 4-6, 7-6, 6-1 иҫәбе менән матчта еңеүгә ирешә. Һуңыраҡ ул Дюррҙы (2-6, 6-2, 6-3) һәм Лизи Хантты (4-6, 6-2, 6-3) еңә, әммә ярым финалда Билли-Джин Кингтан еңелә.
Эверттың артҡы һыҙыҡ аҫтынан теүәл һуғыуҙары грунтта (тупраҡта) уйнау өсөн бик һәйбәт, әммә ул башҡа төр япмаларҙа ла насар уйнамауын иҫбат итә. Юниорҙар араһында уйнай башлағанда, ул ике тотҡалы бэкхенд ҡулланып уйнай, сөнки бер ҡул менән һуғып ебәреү өсөн, бик сибек һәм бәләкәй була. Был уның айырмалы һыҙаттарының береһе була, һәм киләһе быуын тенниссылары йыш ҡына уға оҡшатып уйнай башлай. Эверттың күркәм образы, күңелгә ятышлы тышҡы ҡиәфәте, үҙен тыныс тотоуы матбуғат өсөн асыш була, һәм ул фанаттарҙың яратҡан кешеһенә әүерелә.
1973 йылда Эверт Уимблдондың һәм Франция Чемпионатының финалсыһы була. Бер йылдан һуң был турнирҙарҙың еңеүсеһе була. Уның был беренсе Ҙур шлем титулдары. Уның кейәү егете, Джимми Коннорс, шул уҡ йылда Уимблдонда еңеү яулай, һәм матбуғат иғтибарҙы уларҙың мөнәсәбәтенә туплай. 1974 йылда ҡатнаш разрядта бергә уйнағанда, Коннорс һәм Эверт никахлашҡан булалар. Эверт бындай ярыштарҙа бик һирәк ҡатнаша. Ул ваҡытта Эверт, бөтә көсөн яңғыҙ карьераға юнәлтеп, парлы уйындарға әҙ иғтибар итә,
Һуңғы биш йылда ҡатын-ҡыҙҙар араһында Эверт донъяла беренсе ракетка була (тәнәфестәр менән). 1975 йылда Франция Чемпионатында йәнә еңә һәм беренсе тапҡыр АҠШ Чемпионатында өс партиялы финалда Гулагонг Эвоннды отоп, еңеү яулай. 1976 йылда, тағы ла Гулагонгты еңеп, Уимблдонды яулай. Гулагонг менән Эверт араһында дәғүәселек әле бер нисә йыл дауам итә. Улар барлығы 33 матч уйнайҙар, шуларҙың 21-дә Эверт еңеп сыға. Ҡатын-ҡыҙҙар араһындағы теннис буйынса өҫтөнлөгө, тыныс холҡо, майҙансыҡта ҡоростай түҙемлеге өсөн уны «Ҡарһылыу» тип атайҙар.
Бер нисә йылдан һуң Эверттың ярышташы булып Мартина Навратилова була. Майҙандан тыш улар яҡшы дуҫтар булып иҫәпләнә, әммә майҙанда ҡара-ҡаршы торошо әлегә тиклем теннис донъяһында ғәйәт ҙуры тип һанала. Тәүге осрашыуҙарында Эверт йыш ҡына көслө була, әммә Навратилова 80-се йылдар башына ҡеүәтле сығыштар яһай башлай. Ләкин ябай ерҙә Эверт шулай ҙа көслөрәк була. 1973 йылдың авгусынан алып ул тупраҡ ябай ерҙә бер-бер артлы 125 матчта еңә, был ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында рекорд булып ҡалыуын дауам итә. Еңеүҙәр һыҙаты 1979 йылдың 12 майында туҡтап ҡала, Италия Чемпионатының ярымфиналында Эверт Остин Трэйсинан 6-4, 2-6, 7-6 иҫәбе менән еңелә. Эверт матчтан һуң былай ти: «Еңеүҙәр һыҙаты өҙөлгәс миңә, әлбиттә, еңелерәк, шулай ҙа үкенесле». Һуңынан Эверт тупраҡта бер рәттән 72 еңеү яулай, Франция Чемпионатының ярым финалында Гана Мандликованан ҡалышып, еңеүҙәр сылбырын өҙә.
Эверт Франция Чемпионатында 7 тапҡыр еңеү яулай. Турнирҙағы ике иң ҙур еңеүе — был 1980 йылдарҙағы Навратиловаға ҡаршы өс партиялы алышы булып тора. 1985 йылда Эверт 6-3, 6-7, 7-5 иҫәбе менән еңеп сығып, донъяла беренсе һәм һуңғы ракетка булып ҡала. 1986 йылда Эвертҡа 31 йәш тула, ул Ҙур шлем турнирында, Навратилованы еңеп (2-6, 6-3, 6-3), һуңғы еңеүен яулай.
Эверт һөнәри карьераһын 1989 йылда, Уимблдон турнирында ярымфиналда Штеффи Графтан һәм АҠШ-тың Асыҡ чемпионатында еңелеп, тамамлай. Тамашасылар, был турнирҙың Эверт өсөн һуңғыһы икәнен белеп, уның өсөн көйә, икенсе даирәлә Эвертҡа ҡаршы беренсе партияла 4-1 менән алда барған Элис Берджинға ризаһыҙлыҡ белдереп һыҙғыра. Эверт һөҙөмтәлә был уйында ла, һәм 1/8 финалда ла йәш Моника Селештан өҫтөн сыға, әммә аҙаҡ Зина Гаррисондан ҡалыша. Һалҡын ҡанлылыҡ менән еңеүҙе матч ахырына тиклем еткереүсе Гаррисон, уйын бөткәс, илап ебәрә, ә Эверт майҙандан йылмайып китә[10].
Һөнәри тенниста яңғыҙ разрядта Эверт бөтәһе 157 еңеү яулай, ә парлы сығышта — 8. Финал осрашыуҙары статистикаһы: 157 еңеү — 72 еңелеү. Ул 303 турнирҙың 273 ярымфиналына барып етә. Дүрт тапҡыр WTA Чемпион ярышында еңә, 8 тапҡыр АҠШ командаһына Федерация Кубогында еңеү яуларға ярҙам итә. Эверттың һуңғы матчы Федерация Кубогына Кончита Мартинесҡа ҡаршы 1989 йылда үтә, ул 6-3, 6-2 иҫәбе менән еңә. Эверт 13 йыл дауамында йыл һайын кәмендә бер тапҡыр еңеү яулай (1986 −1974). Ҙур шлем турнирҙарында 18 титулға эйә була, 7 еңеү Франция Чемпионатында, 6 — АҠШ чемпионатында (3 — ябай ерҙә, 3 — хардта), 3 — Уимблдонда, 2 — Австралия Чемпионатында (2 — үләндә) яулай.
Эверт Ҙур шлем турнирҙарының 34 финалына, 52 ярымфиналына етә.1976 йылда уға «Йыл спортсыһы» титулы бирелә. 1985 йылдың апрелендә ул «Һуңғы 25 йыл эсендә иң яҡшы спортсы» тип таныла. Эверт 1975—1976 һәм 1983—1991 йылдарҙа Ҡатын-ҡыҙҙарҙың теннис берекмәһенең Президенты була. 1995 йылда берҙәм хупланып, Теннис данының халыҡ-ара залына һайлана. 2005 йылда «Tennis Magazine» журналында Эверт 40 бөйөк спортсы исемлегендә дүртенсе була.
Уйын карьераһы тамамланғас, Эверт теннис комментаторы булып китә. Тәү башлап сығыш яһауы Family Circle Cup-та 1990 йылға тура килә. [11]
Шәхси тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эверт Флорида штатының Форт Лодердейл ҡалаһында тыуған. Карьераһының башында, Ҙур шлем турнирында еңеүенән алда, ул Puritan Fashions Corp компанияһы менән контракт төҙөй. Атаһы, Джимми Эверт, теннистың профессиональ тренеры була. Эверттар өсөн теннис ғаилә эше кеүек була: Кристина һәм уның һеңлеһе Джинни Эверт тенниссылар булып китә, ә уларҙың ҡустыһы Джек Эверт теннис буйынса бәйгеләрҙә үҙенең университеты өсөн сығыш яһай.
Эверттың тенниссы Джимми Коннорс менән мөхәбәт бәйләнештәре 70-се йылдарҙа, бигерәк тә улар 1974 йылда Уимблдонда икеһе лә чемпион титулын яулағандан һуң, халыҡтың иғтибарын йәлеп итә. Ваҡыт ваҡыты менән Эверт һәм Коннорс парлы разрядта сығыш яһайҙар. 1974 йылда улар АҠШ-тың Асыҡ чемпионатында финалсы булып китә. Аҙаҡ улар никахлашалар, әммә мөнәсәбәттәре оҙаҡҡа һуҙылмай. 1974 йылдың 8 ноябренә планлаштырылған туй тантанаһы ғәмәлгә ашырылмай. Һуңғы йылдарҙа Эверттың бер нисә билдәле ир заттары менән романдары башлана. , Булған мәғлүмәттәр буйынса, улар араһында актер Бёртон Леон Рейнольдс һәм Джон Форд (АҠШ президенты Джеральд Фордтың улы) була. 1979 йылда ул британ тенниссыһы Джон Ллойдҡа кейәүгә сығып, Кристина Эверт-Ллойд булып китә. 1987 йылда улар айырылыша. 1988 йылда ул ике тапҡыр Олимпия уйындарында ҡатнашҡан тау саңғысыһы Энди Миллға тормошҡа сыға. Туй алдынан улар 18 ай буйына осрашып йөрөйҙәр, өҫтәүенә романдарының башланғысы икеһе лә рәсми рәүештә никахта булған сағына тура килә[12]. Уларҙың өс улы тыуа: Александр Джеймс (1991), Николас Джозеф (1994), Кольтон Джек (1996). 2006 йылдың 13 ноябрендә Эверт айырылышыуға ғариза бирә. Процесс 2006 йылдың 6 декабрендә тамамлана. Эвертҡа Миллға 7 миллион доллар түләргә тура килә. Хәҙер Эверт ҡустыһы Джон Эверт менән берлектә теннис академияһы менән етәкселек итә.
2007 йылдың 15 декабрендә агентлыҡтың мәғлүмәт таҫмаларына көтөлмәгән хәбәр килә. Крис Эверт һәм гольф уйынсыһы Грег Норман үҙҙәренең йәрәшеүе тураһында Көньяк Африкала гольф буйынса турнирҙың матбуғат кәңәшмәһендә иғлан итәләр. Парҙар 9 декабрҙа, йәкшәмбелә, АҠШ-тан Көньяк Африкаға сәйәхәте ваҡытында никахлаша. Туй тантанаһының ваҡытын һорауға, Эверт былай тип яуап бирә: «Был…никах балдағы. Әлегә беҙ ҡасан һәм ҡайҙа өйләнешеүебеҙҙе белмәйбеҙ».
Ҙур шлем турнирҙарында яңғыҙ разрядта еңеүҙәре. (18)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλatφόpua avoιktώv δeδouέvwv, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
- ↑ Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #131902962 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Tingay L. 100 years of Wimbledon — London Borough of Enfield: Guinness Superlatives, 1977. — P. 211. — 256 p. — ISBN 978-0-900424-71-7
- ↑ SNAC
- ↑ Encyclopædia Britannica
- ↑ 6,0 6,1 Collins B. The Bud Collins History of Tennis: An Authoritative Encyclopedia and Record Book — 2 — New York City: New Chapter Press, 2010. — P. 576. — ISBN 978-0-942257-70-0
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Collins B. The Bud Collins History of Tennis: An Authoritative Encyclopedia and Record Book — 2 — New York City: New Chapter Press, 2010. — P. 577. — ISBN 978-0-942257-70-0
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Player Profile // сайт WTA
- ↑ 9,0 9,1 сайт ITF
- ↑ John Feinstein. Hard Courts: Real Life on the Professional Tennis Tours — New York: Villard Books, 1992. — P. 172. — ISBN 978-0-307-80096-1.
- ↑ Feinstein, 1992, p. 169
- ↑ Feinstein, 1992, p. 171
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Профиль на сайте WTA (англ.)
- Профиль на сайте Кубка Федерации (англ.)
- Ҡалып:Профиль ITF(инг.)
- Крис Эверт на сайте ITF (англ.)


text:
Беренсе һанлы үлтереүсе
23 марта 2013 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
Туберкулез – туберкулез микробактерияларынан таралыусы йоғошло ауырыу. Уны икенсе төрлө, сирҙе асыҡлаған ғалим исеме менән, "Кох таяҡсалары” тип тә йөрөтәләр. Донъяла йыл һайын ошо ауырыу эләктергән 10 миллионға тиклем кеше теркәлә, туберкулез сирле 4-5 миллион кеше үлә. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы эксперттары күҙаллауынса, 2020 йылға донъяла сирләүселәрҙең тағы 200 миллион осрағы барлыҡҡа киләсәк.
Талапсан етәксе лә, ғалим да
23 марта 2013 йыл | Йәмғиәт
Әҙәбиәт, мәҙәниәт өлкәһендә уңыш ҡаҙанған, республика, ил кимәлендә танылыу яулаған яҡташтарыбыҙ бихисап. Ә сәнәғәт тармағында, техник өлкәлә ҙур уңыштарға өлгәшеүселәр һирәгерәк. Шулар араһында техник фәндәр докторы, "Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе”, "Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ-энергетика комплексының Почетлы хеҙмәткәре”, республикабыҙҙың "Салауат Юлаев” ордены кавалеры, "Газ-сервис” акционерҙар йәмғиәтенең генераль директор урынбаҫары – предприятиеның баш инженеры, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Рәйес Әхмәтша улы Күскилдин айырым бер урын алып тора.
Ижади һәләттәр ижад йортонда бөрөләнә
23 марта 2013 йыл | Мәғариф
Гәзиттә хәбәр итеүебеҙсә, уҙған аҙнала Өфөлә үткән Бөтә Рәсәй туризм-крайҙы өйрәнеү хәрәкәтен ойоштороусыларҙың квалификация күтәреү курсында ҡатнашыусыларҙың бер төркөмө (ике тиҫтәләп кеше) районда булып, "Ғафури районының тәбиғи рекреацион ресурс-тары һәм тарихи-мәҙәни мираҫы ҡомартҡылары” тигән күсмә практик уҡыуҙа ҡатнашты. Илебеҙҙең төрлө өлкәләренән һәм республикаларынан килгән вәкилдәрҙе Балалар ижады үҙәге ҡабул итте.
Министрға һорауҙар күп булды
23 марта 2013 йыл | Урындағы үҙидара
20 мартта район Хакимиәте бинаһында Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министры Николай Коваленко йәмәғәт ҡабул итеүе уҙғарҙы. Ҡабул итеүҙә район Хакимиәте башлығы урынбаҫары – ауыл хужалығы бүлеге начальнигы Флүр Ибраһимов, район Хакимиәтенең юридик һәм кадрҙар бүлеге начальнигы Эдуард Фәхретдинов, ауыл хужалығы бүлегенең әйҙәүсе белгесе Фирҙәүес Әсфәндийәрова ҡатнашты. Төрлө һорауҙар менән килеүсе 13 кешене ҡабул итеп өлгөрҙө министр.
Халыҡ мәнфәғәте алға ҡуйыла
23 марта 2013 йыл | Урындағы үҙидара
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов Өфө ҡалаһында республиканың ҡала һәм ра-йон Советтары рәйестәре менән осрашыу уҙғарғайны. Ошо кәңәшмәлә ниндәй мәсьәләләр күтәрелгән, республикалағы хәл-торош нисегерәк? Ошо һорауҙарға район Советы рәйесе Фаил Һәҙиәт улы ЗӘЙНЕТДИНОВ яуап бирә:


text:
- Подробности
- Просмотров: 322
ТАЛҠАН, башҡорташ-һыуында традицион аҙыҡ. Ҡурмастан (Урал аръяғында, Башҡортостандың таулы-урманлы һәм көньяҡ райондарында), ш. уҡ бешереп киптерелгән бойҙай, һоло, тары, арыш, арпанан йәки уларҙың ҡатнашмаһынан әҙерләнә. Орлоҡто ҡул тирмәнендә тарталар, ҡайһы берҙә килелә төйәләр, һуңынан иләп, төрлө он яһайҙар. Ҡаймаҡ, май һ.б. ҡушылған Т. бутҡа бешерәләр (талҡан бутҡаһы), бал, муйыл онтағы һ.б. ҡушылғанынан бәләкәй йомарсаҡтар әүәләп, сәй табынына бирәләр. Традиция б‑са Т. бишек туйы, кәкүк сәйе, ҡарғатуй, һабантуй, һырғатуй кеүек байрамдар һәм ер эшкәртеүгә бәйле йолалар ваҡытында табынға ҡуйғандар. Ҡоро Т. киндер тоҡтарҙа, тырыздарҙа (ҡара: Туҙҙан эшләнгән өй кәрәк-ярағы), иретелгән май ҡушылғанын — соҡоп эшләнгән тәпәндәрҙә (ҡара: Ағастан эшләнгән өй кәрәк-ярағы) һаҡлағандар, юлда, һунарҙа йөрөгәндә, ураҙа тотҡанда (ҡара: Ураҙа байрамы) ашағандар. Алтай, бүрәт, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, монгол, сыуаш, татар, үзбәк, хакас халыҡтары аш-һыуында таралған.
Э.В.Миһранова
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
- Подробности
- Просмотров: 374
ФӘНДӘР АКАДЕМИЯҺЫ, БР‑ҙың дәүләт бюджет ғилми учреждениеһы. Өфөлә урынлашҡан. 1991 й. БССР ФА булараҡ ойошторола, 1992 й. алып хәҙ. исемен йөрөтә. БР ФА дәүләт заказына ярашлы фәнни тикшеренеүҙәрҙең өҫтөнлөклө йүнәлештәрен координациялай, респ. һәм уның күп милләтле халҡы үҫешен фәнни яҡтан тәьмин итә. 6 бүлеге бар: соц.-гуманитар фәндәр һәм технологиялар, Ер т‑дағы фәндәр һәм нефть-газ технологиялары, матем., физика һәм машиналар т‑дағы фәндәр, химик технологиялар һәм яңы материалдар, агро- һәм биотехнологиялар, мед. фәндәре һәм һаулыҡ һаҡлау. БР ФА ҡарамағында Гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр институты, Күҙ ауырыуҙары институты, Стратегик тикшеренеүҙәр ин‑ты, “Башҡорт энциклопедияһы” фән учреждениеһы; БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы м‑н берлектәге идарала Нефтехимия эшкәртеү институты (2017). БР ФА‑ға 26 тулы хоҡуҡлы ағза, 48 мөхбир ағзаһы, 36 почётлы һәм 14 сит ил ағзаһы инә (2017; ҡара: табл.). Академия “Вестник Академии наук Республики Башкортостан”, “Проблемы востоковедения” ж. нәшер итә. Фәндең төрлө өлкәләрендә 18 исемле премия булдыра: Н.А.Айытов, Д.Ф.Варфоломеев, Г.В.Вахрушев, С.А.Гаврилов, В.К.Ғирфанов, Зәки Вәлиди (ҡара: Ә.Ә.Вәлидов), К.П. Краузе, Р.Ғ.Кузеев, Ғ.Х.Ҡоҙаяров, С.А.Ҡунаҡбаев, А.Ф.Леонтьев, Р.Р.Мәүлитов, М.И.Өмөтбаев, С.Р.Рафиҡов, Ғ.Н.Тереғолов, Ҡ.Р.Тимерғәзин, М.И.Тоҡомбәтов, А.А.Трофимук ис. премиялар. БР ФА Президенттары: О.Ә.Ҡайбышев (1991 й. алып), Р.И. Ниғмәтуллин (1995 й. алып), М.Ә.Илһамов (2004 й. алып), А.М.Шаммазов (2006 й. алып), Р.Н.Бәхтизин (2011 й. алып), Ә.С.Ғаязов (2015 й. алып)
Р.И.Әбләев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина
Фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзалары


text:
Республикала һөт продукцияһының “Башҡортостандан” брендын булдырыуҙы планлаштыралар.
Төбәктә “Башҡортостан Республикаһында һөт тармағын үҫтереү” комплекслы программаһы раҫланды. Башҡортостан Хөкүмәтенең ҡарары хоҡуҡи мәғлүмәт порталында баҫылып сыҡты. Программа Рәсәйҙең һөт тармағы лидеры булараҡ Башҡортостан имиджын булдырырға, республика баҙарын урындағы һөт аҙыҡ-түлектәре менән байытырға ярҙам итер тип көтөлә. Үҙебеҙҙә етештерелгән һөт продукцияһы өлөшөн 80 процентҡа еткереү һәм уны донъя баҙарына сығарыу күҙаллана.
Һөтсөлөктө үҫтереү программаһы яңыраҡ Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов үткәргән Хөкүмәт ултырышында ҡаралды.
– 2020 йылға йылына 900 мең тонна һөт етештереүҙе планлаштырабыҙ, ә 2030 йылда был һан 1,5 миллион тоннаға етергә тейеш, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.


text:
Рәсәй Хөкүмәте «Платон» системаһы буйынса штрафтарҙың дәүмәлен арттыра
Рәсәй Хөкүмәте «Платон» системаһы буйынса штрафтарҙың дәүмәлен арттыра Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 20 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Федераль тәғәйенләнештәге юлдар буйлап юл хаҡын түләмәгән ҙур ауыр йөк транспорт саралары өсөн штраф дәүмәле 20 мең һумғаса артасаҡ. Рәсәй Хөкүмәте ошо закон проектын Дәүләт Думаһына индерҙе.
Документ Рәсәй Федерацияһының түләү алыу тураһындағы ҡануниәтте боҙған өсөн административ штрафты 20 мең һумғаса арттырыуҙы күҙ уңында тота. Хәҙер ул 5 мең һум тәшкил итә.
Киң мәғлүмәт сараларының мәғлүмәттәре буйынса, транспорт министры 2018 йылда «Платон» системаһы буйынса ташламалар биреү системаһын әҙерләргә вәғәҙәләгән. Ул автомобилдең юл үтеүенә пропорциональ дәүмәлдә буласаҡ.


text:
Эрвин Шрёдингер
Эрвин Рудольф Йозеф Александр Шрёдингер (нем. Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger; 12 август 1887 йыл — 4 ғинуар 1961 йыл) — Австрия физик-теоретигы, квант механикаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Физика буйынса 1933 йылғы Нобель премияһы лауреаты. Донъяның төрлө фәндәр академияларының, шул иҫәптән СССР Фәндәр академияһы (1934) ағзаһы.
- ↑ Математическая генеалогия — 1997.
- 12 августа тыуғандар
- 1887 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Венала тыуғандар
- 4 ғинуарҙа вафат булғандар
- 1961 йылда вафат булғандар
- Венала вафат булғандар
- Вена университетын тамамлаусылар
- Алфавит буйынса Нобель премияһы лауреаттары
- Алфавит буйынса ғалимдар
- XX быуат физиктары
- Маттеуччи миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- Макс Планк миҙалы менән бүләкләнеүселәр
- Лондон короллеге йәмғиәте сит ил ағзалары
- СССР ФА ағза-корреспонденттары
- СССР ФА почётлы ағзалары
- Вена университеты уҡытыусылары
- Йена университеты уҡытыусылары
- Цюрих университеты уҡытыусылары
- Берлин университеты уҡытыусылары


text:
Пегас Үҫә
Яңы ғына уйынсылар. 40йылдар буйынса талаптар Вейджер, Макс үҙгәртеп ҡороу ҡулланыу х4. £10 мин.. депозит. Уйын ғына автоматтар. Т&Менән ҡулланыу.$€£5 Shamrock ғына уйнарға бушлай бонус-н-ролл, Майя кәнфиткә алмаштырыу һәм мөғжизә слот , мобиль телефон номерын һорай һәм үҙенең теркәлеүҙе раҫлаған, уны алыу өсөн.
Пегас Үҫеше Менән, сездә бар казино сәләмләне бонус мифик тема менән. Ҡанатлы Пегас аты танылған нигеҙләнгән уйын автоматтары мажаралары. Грек мифологияһы персонаждары хәрәкәте һәм бөтә был уйын тормошҡа ашырырға була. слот . Күберәк белергә, уҡырға комментарий түбәнерәк.
Пегас – Раят менән ҡотланы ябайлаштырылған бонус уйын казино
Бөгөн һәр уйынсыларыбыҙға үҫеш өсөн уйнай алмай башлау арҡылы ғына таҫма түбән 50р пегас. Әгәр һеҙҙең ставкалар артыҡ юғары ҡыҙыҡһыныу урынлаштырылған., һуңынан ҡуя шул тиклем аласыз, ни £өсөн 250 спину.
Уйын автомат линияһы менән ҡырҡ биреү, өс һәм биш рәт барабан. Һыҙыҡҡа мөмкин, ай-һай, тиклем арта 80 һәм юлда 8 Пегас н. Был һеҙҙең шанс шанс н комбинацияла яҡшырта төшөү мөмкинлеген бирә. Был йәнһүрәттәр серияһы 90х Дизайн менән оҡшаш слот , стильный һәм ярайһы.
Бонус Уйын Казино Сәләмләп, Балҡып Тора Юғары
Был уйындарҙың символдары булып, ул фольклорға булған мөнәсәбәте һәм грек мифологияһы. Түбән булһа ла бик ябай һәм символдарҙың мәғәнәһен картаһына стандарт игральный, ул үҙ эсенә типик, Дж, Т, Мәсьәлә, 9 һәм 10 түбән символдарҙың мәғәнәһен.
Юғары-икенсе яҡтан әһәмиәте символы, медуза индереү, Кракен, Посейдон һәм Зевс тамға . Һеҙ ҡасан Зевс йыя алмай биш символы, һеҙ алыр инек алырға 200 тәңкәләр. Ҡырағай аттар пегас һәм күпмегә тарҡау символы ғына ҡанатлы була.
Бушлай Спину Бонусный
Актив раунд. спину бонусный бушлай булһа, ҡасан һин ерҙе, һәр хәлдә, өс өйләндереп Пегас иконка. Бер артабан арттырыу юлдарын, һеҙ шулай уҡ алырға һәм өҫтәмә символы булған пегас күпмегә тарҡау һәм ҡырағай спину . Һеҙ бушлай өс спину скаттер өс бүләк.
Был казино бонус менән ҡотланы , һеҙ, бәлки, серия ҙур актив бонусный . Бының өсөн һеҙгә түләргә тейеш бер төрлө һыҙаттары ултыртыу символы булып. Ә респина бирһендәр һеҙгә, әгәр һеҙ тормоштоң символы булған пегас һәм ҡырағай булып, , был ҡаҙаныштар тағы ла күберәк булыуы ихтимал арттыра шанс шанс үҙ комбинация.
Һуңғы Уйҙар
Бонус уйын казино уйын Blueprint был эште ярайһы тәртиптә эшләй . Байтаҡ түләргә мөмкин уйынса эшләй башланы, уларҙың функциялары бонусный ҡатнашты.. Еңел раят, һәм дизайн/музыка шулай уҡ заманса темаларға бик . Был һеҙҙе судҡа бирә ала слот, ентекле һәм бүләк булды һәм күңел ышанмай..


text:
Паньжа
Паньжа — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе[1] биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/350/464 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока[2].
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса[2]:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027285
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002728
- Бассейн коды — 09.01.02.001
- ГӨ буйынса томы — 10
- ГӨ буйынса сығарылыш — 0
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Рәсәй гидротехник ҡоролмалар регистры һәм дәүләт һыу кадастры үҙәге».
- ↑ 2,0 2,1 РФ һыу реестры: Паньжа.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Wintoflash менән-бөтә донъя буйынса usb ҡәнәғәтлек менән файҙаланыусы булдырыу өсөн өҫтәмә көслө миллион загрузочный
Мультизагрузочный wintoflash булдырыу мөмкин загрузочный менән USB-ҡоролма менән Windows диск программаһы, видео Linux, антивирус оффлайн, мәғлүмәт тергеҙеү, хатта функциональ йәки Windows аппараттары тулыһынса тест эшләй башланы, Тәре кеүек, бөтәһе өсөн бер нисә сирттереп өсөн USB клик күсә!
Һеҙ эшләгән эштәренән башҡа өсөн йүнселлек менән wintoflash
Windows ҡуйҙы загрузочный менән USB-ҡоролма төҙөлөшө теләһә ниндәй
Usb менән ос windows серверы ниндәй көй һәм заманса wintoflash загрузочный өҫтәлдәр ойошторорға мөмкин. Теләһә ниндәй баҫма ҡулланырға мөмкин - 10 тиклем XP менән, Ultimate йортҡа тиклем, 32 и 64 бита.
Автор-ISO загрузочный скачать мультизагрузочный өсөн USB
USB өсөн загрузки программа менән тәьмин итеү Интернет менән иң ҡаты кеш мультизагрузочный wintoflash загрузочный һәм дискты форматировать USB-кабель, загрузчик ҡуйып, тотош һайлау системаһын булдырыу һәм хаталарҙың һеҙҙең өсөн загрузки меню файловый н автоматик рәүештә тикшерҙе.
Мультизагрузочный булдырыу загрузочный USB
Әйтерһең 5-төрлө версия Windows ти, linux өсөн тере, тере булһа бер vista һәм тергеҙеү загрузочный winpe usb cd-дискта? Ғөмүмән, проблема түгел! Хәҙер аласыз булдырырға мультизагрузочный загрузочный USB-USB неограниченный һаны менән элементтар н загрузочный накопитель-накопитель. Windows диск Windows Vista менән windows 10 тиклем флеш wintoflash Мультизагрузочный менән USB булдырыуҙы хупланы.
-
Загрузочный булдырыуҙың иң ябай ысулы булып Wintoflash, флешка күсермәһе тәре ҡуйған булһа, мин ул ҡасан булһа ҡулланыла. Һеҙҙе администратор был инструменттар йыйылмаһы өсөн билдәле бер һандыҡ.Techrepublic
-
Төп процесы бик ябай һәм аңлайышлы. Wintoflash һеҙҙең менән һөйләне, унда установочный файл, ул телисез икән, булһын берәй әйберен тапшырҙы һәм тапшырыуҙар оҫтаһы урынлашҡан тураһында ҡайғыртыу, йәки параметрҙарын күрһәтеп, ниндәй форматта үтәсәк флешка булған кеүек.Life hacker
USB загрузочный функциональ тулыһынса асып ебәреү менән windows
Windows Wintoflash бик көслө булған, Creator күсеү өсөн, ҡаты дисктарҙың мөмкинлектәр usb flash йәки windows операцион системаһы эшләй башлай һәм тышҡы загрузочный полнофункциональный ҡуйҙы.
Скачать UEFI
Хәҙерге заман яңы пк менән uefi әгәр һеҙ белгәнсә түгел, ә BIOS, барлыҡ файлдар менән usb загрузочный wintoflash менән ойошторолған, UEFI менән тәьмин итеү өсөн кәрәк.
Портатив булыуы мөмкин Wintoflash
Скачать портатив, разархивировать, башлап ебәреү wintoflash.exe. Монтажсы юҡ. Копируйте ул үҙенең "эшләнһә", был файҙалы.


text:
Башҡортостанда республиканың 100 йыллығына иң яҡшы бейеүгә конкурс иғлан ителде
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына ҡарата иң яҡшы бейеүгә конкурс башланды. Еңеүсенең эшен 2019 йылдың мартында юбилей сараларында башҡаралар.
Конкурсты Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле иғлан иткән. Бейеү шулай уҡ ансамблдең 80 йыллығына арнала.
Күмәк башҡорт бейеүен ҡуйыусы балетмейстерҙар ҡатнаша ала. Бейеүҙәрҙе урында — республика район-ҡалаларындағы коллективтарҙа ҡуйырға кәрәк.
Конкурс өс турҙа уҙа. Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленең художество советы номерҙарҙы әҙерләгән урындарға барып ҡарай.
Бейеүҙәрҙе 2019 йылдың 21-22 ғинуарында Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле сәхнәһендә тапшырыу ҡаралған.
Йөкмәткеһе һәм хореографик лексикаһы йәһәтенән иң үҙенсәлекле бейеү Ғәскәров исемендәге ансамбль репертуарына индерелә.
Ғаризаны 2018 йылдың 1 октябренә ҡәҙәр ебәрергә кәрәк: email: gaant39@mail.ru, eliza.gaant.rb@gmail.com. Белешмәләр өсөн телефондар: 8 (347) 276-18-49, 8 (347) 276-18-19.
http://www.bashinform.ru/news/1212924-v-bashkirii-obyavlen-konkurs-na-luchshiy-tanets-k-100-letiyu-respubliki/


text:
Тәбиғи дарыу саралары етештереү буйынса проектты тормошҡа ашырыу ярҙамында төбәктә яңы эш урындары барлыҡҡа киләсәк
Тәбиғи дарыу саралары етештереү буйынса проектты тормошҡа ашырыу ярҙамында төбәктә яңы эш урындары барлыҡҡа киләсәк Фото: автор
ӨФӨ, 2018 йыл, 22 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Нуриман районының Красная Горка ауылында дарыу үләндәренән һәм емеш-еләк сеймалынан продукция етештереү буйынса проект тормошҡа ашырыла башланы. Ул республиканың төньяҡ-көнсығыш, Урал аръяғы райондарында индерелгән проект идаралығы нигеҙҙәрендә ғәмәлгә ашырыла. Был турала Башҡортостан Хөкүмәте сайтында хәбәр ителә.
«Яңы етештереү урыны ярҙамында республикала файҙалы һәм тәбиғи дарыу саралары етештереләсәк, ә ауылда яңы эш урындары барлыҡҡа киләсәк», – тине Нуриман районы хакимиәте башлығы урынбаҫары Венера Әхийәрова.
Проект ағымдағы йылдың ғинуарында эшләй башланы һәм иҡтисадҡа алдан эшләтә башламаған ресурстарҙы йәлеп итеүгә йүнәлтелгән. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә дарыу үләндәре әҙерләү, киптереү һәм фасовкалау буйынса яңы предприятие асып булды. Етештереү урыны сеймал эшкәртеү буйынса 40 эш урынына иҫәпләнгән. Проект ауылда дарыу сеймалы йыйыусыларҙы килем менән тәьмин итәсәк. Йыйыу һәм эшкәртеү миҙгеле апрелдә башлана инде һәм октябрь аҙағынаса дауам итәсәк.
http://www.bashinform.ru/news/1132792-blagodarya-realizatsii-proekta-po-proizvodstvu-naturalnykh-lekarstvennykh-trav-v-bashkirii-poyavyats/