text:
Диңгеҙ. Утрау. Хазина.
Диңгеҙ. Утрау. Хазина.
Өфөлә кескәйҙәр үҙҙәре өсөн сәхнәләштерелгән спектакль ҡараны. Хәйриә акцияһы «Мәрхәмәт», «Система», Башҡорт электрҙар селтәрҙәре һәм «Таргин» ойошмалары тарафанан ойошторолдо.Байрамда ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған һәм физик мөмкинлектәре сикләнгән биш йөҙгә яҡын бала ҡатнашты. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актерҙары уларҙы мөғжизәгә ышандыра алды. Малайҙар-ҡыҙҙар шыршы тирәләй йырлап-бейене, Ҡыш бабайға үҙ һөнәрҙәрен күрһәтте.
Светлана Мирсаева, «Мәрхәмәт» хәйриә фонды вәкиле: «Бындай байрамдар һәр ваҡыт балаларҙы берләштерә, уларға бер-береһе менән аралашыу мөмкинлеге бирә. Артабан уларҙың үҫешендә лә ҙур роль уйнай. Яңы йыл байрамынан һәр кем кәйефе күтәрелеп, көс-дәрт алып ҡайтыр тип ышанабыҙ».
Артабан тамаша театр сәхнәһендә дауам итте. Өр-яңы спектаклде кескәйҙәр ҙә, ололар ҙа яңы йыл бүләге итеп ҡабул итте.


c: text/html

text:
Баш ҡалала Дәүләт Думаһы депутаты Зөһрә Рәхмәтуллинаның йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәләре эш башланы
Баш ҡалала Дәүләт Думаһы депутаты Зөһрә Рәхмәтуллинаның йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәләре эш башланы
Калинин һәм Октябрь районы халҡы өсөн тәғәйенләнгән бүлмәләр дүрт урында ҡабул итә. Баш ҡаланың төнъяҡ өлөшөндә йәшәүселәр Орджоникидзе урамы 18-се һәм Ферин урамы 14-се йорттарҙа урынлашҡан бүлмәләргә килә ала. Октябрь районы халҡына Аҡбуҙат ипподромына һәм Гагарин урамындағы 10 кәсер ике һанлы йортҡа килеү кәрәк.Бар ерҙә лә халыҡты юғары квалификациялы юристар ҡабул итәсәк. Зөһрә Рәхмәтуллина әйтеүенсә, халыҡты ҡабул итеү йәмәғәтселек һулышын, социаль хәлде аныҡ төҫмөрләү өсөн иң ҡулай ысул. Икенсенән халыҡтың көндәлек проблемалары, йәшәйештең башҡа мәсьәләләре оператив рәүештә хәл ителә. Мөрәжәғәттәр юристар тарафынан эшкәртелеп, туранан-тура Дәүләт Думаһы депутатына килә.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Кадрҙар бөтәһен дә хәл итә
Кадрҙар бөтәһен дә хәл итә
Совет заманындағы лозунг йәнә актуаль. Кеше капиталы менән идара итеү алымдары бөгөн халыҡ-ара форумда ла ҡаралды. Сөнки кадрҙар сәйәсәтенең төптән уйланылмауы һөҙөмтәһендә хеҙмәт баҙарында проблемалар барлыҡҡа килде. Буш вакансиялар эш эҙләүселәргә ҡарағанда өс тапҡырға артып 300 меңгә еткән. Рөстәм Хәмитов кадрҙар системаһында асыҡлыҡ, ғәҙеллек индерергә, әшнәлеккә юл ҡуймаҫҡа тәҡдим итте.Ярты йыл эсендә йорт йәки ҡунаҡхана күтәреп ҡуйырға, ҙур предприятиеға нигеҙ һалырға мөмкин. Ә бына кадрҙарҙы әҙерләү еңел түгел, был эш тиҫтәләрсә йылдар талап итә. Белгестәр мәсьәләһе киләһе йыл Өфөлә үтәсәк саммиттар алдынан айырыуса көнүҙәк. Хеҙмәтләндереү кимәле юғары булырға тейеш.
Әҙерлекле кадрҙар хеҙмәтләндереү өлкәһендә генә түгел, медицинала, сәнәғәт тармағында ла талап ителә. Айырыуса эшсе һөнәрҙәргә ихтыяж ҙур. Буш вакансиялар иҫәбе 300 мең, ә эш эҙләүселәр өс тапҡырҡа кәмерәк. Тик эшһеҙлек күләме кәмемәй. Тимәк, компания-предприятиеларҙың шарттары йәки хеҙмәт хаҡы белгестәрҙе ҡәнәғәтләндермәй, икенсенән хеҙмәт баҙары менән кадрҙар әҙерләү системаһы араһында бәйләнеш юҡ. Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, әле был өлкәлә эш иҫкесә алып барыла.
Рөстәм Хәмитов кадрҙар системаһындағы өс проблеманы билдәләп үтте. Тәүгеһе хеҙмәт йәшендәге кешеләр кәмей, тимәк, белгестәрҙе һәр кем эш табырлыҡ итеп маҡсатҡа ярашлы әҙерләргә кәрәк. Бының өсөн инде хеҙмәт баҙары менән белем биреү системаһы араһында бәйләнеш булырға тейеш. Был тәңгәлдә һөҙөмтәләр менән һирәк кенә уҡыу йорттары маҡтана ала.
Тағы бер проблема - миграция, 7 процент, йәғни 100 меңдән ашыу кеше ситтә эшләй. Киләсәктә белгестәрҙең үҙебеҙҙә ҡалдырыу маҡсатында шарттар тыуҙырыу талап ителә, тип билдәләнде форумда. Бының өсөн төбәктәргә йәш белгестәр өсөн уңайлыҡтар тыуҙырыу зарур. Мәҫәлән, Әбйәлилдәр үҙ студенттары менән даими осрашып вакансиялар, шарттар менән таныштырып тора.
Әле республикала демография күрһәткесе юғары, былтыр 60 мең сабый донъяға килгән. Әммә был балалар хеҙмәт йәшенә еткәнсе кадрҙар системаһында бушлыҡ тыуҙырмау мотлаҡ.Ошо маҡсатта 2018-се йылға тиклем махсус программа ҡабул ителгән. Уға ярашлы, урта һөнәри-юғары белем биреү йорттары һәм эш биреүселәр араһында бәйләнеш урынлаштырыу, белгестәрҙе ихтыяжға ҡарап әҙерләү мөһим. Сөнки белем алып та эшһеҙ йөрөгәндәр күп булғанда, хеҙмәт баҙарында хәл яҡшырмаясаҡ. Тағы бер талап-сифат. Үҙ эшенең оҫтаһы лайыҡлы баһаланырға тейеш.
Хеҙмәт кешеһе, уның аҡыл һәм ҡул көсө иҡтисадты күтәреүсе төп фактор булып тора. Әммә әлеге ваҡытта был ҡеүәт һөҙөмтәле һәм заман талабына ярашлы файҙалана тип әйтеп булмай. Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, кадрҙар системаһына яңыса ҡараш талап ителә. Сөнки әле беҙ иҫкесә эшләүҙе дауам итәбеҙ, яҡшы урындарға таныш-белеште алабыҙ, кәрәкмәгән кадрҙарҙан ҡотолорға тыршабыҙ. Хеҙмәткәрҙәр мөмкинлеге, һәләте буйынса баһаланмай.
Рәмзиә Кәримова


text:
2015 йылда Өфөлә уҙасаҡ ШОС һәм БРИКС саммиттарын үткәреүгә 700-ҙән ашыу ирекмән йәлеп ителәсәк
2015 йылда Өфөлә уҙасаҡ ШОС һәм БРИКС саммиттарын үткәреүгә 700-ҙән ашыу ирекмән йәлеп ителәсәк
Саммиттарға ирекмәндәр әҙерләүсе оператор - Рәсәй йәштәр союзының төбәк бүлексәһе махсус уҡытыу программаһын әҙерләгән. Ғаризалар ҡабул итеү һәм ирекмәндәрҙе артабан уҡытыу өсөн махсус сайт һәм социаль селтәрҙә төркөм эшләй. Ил тарихындағы мөһим ваҡиғаға үҙ өлөшөн индерергә бер ай эсендә генә 7 меңдән ашыу кеше теләк белдергән. Ғаризалар ҡабул итеү 30 октябргә тиклем дауам итә. Сит ил ҡунаҡтарын ҡаршы алыусылар инглиз, ҡытай, португал телен белергә тейеш. 18 йәштән өлкәнерәк һәр кем ирекмән була ала.Николай Фадеев, «Өфө-2015» ШОС һәм БРИКС офис-төркөмө директоры: «Ирекмәндәр ҡунаҡтарҙы хөрмәтләп ҡаршы алырға, уларҙы баш ҡала менән таныштырырға һәм уларҙың һорауҙарына аныҡ ҡына яуаптар бирергә тейеш була. Улар аэропортта, ҡунаҡханаларҙа һәм Конгресс-холда эшләйәсәк».


text:
Бөгөн Советтар Союзы Геройы, генерал-майор Таһир Тайып улы Күсимовтың тыуған көнө
Бөгөн Советтар Союзы Геройы, генерал-майор Таһир Тайып улы Күсимовтың тыуған көнө
Ул 1909 йылдың 14 февралендә Әбйәлил районының Күсем ауылында донъяға килгән.Таһир Күсимов бәләкәйҙән үк ауыр һынауҙар аша үтә. 1928 йылда Ҡыҙыл Армия сафына алына һәм Ҡазанда хәрби мәктәптә белем алғандан һуң, эскандрон командиры булып хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 112-се Башҡорт атлы дивизияһының 1-се полкы командиры итеп тәғәйенләнә. 1943 йылда Днепр йылғаһын кисеп сығыу операцияһында күрһәткән батырлығы өсөн Советтар Союзы Геройы исеме бирелә. 60-сы йылдарҙа Башҡорт АССР-ның хәрби комиссары була. Уның башланғысы менән һуғыштан һуңғы йылдарҙа 112-се Башҡорт атлы дивизияһының исемен оноттороу сәйәсәтенә нөктә ҡуйыла һәм кавалеристарҙың даны тыуған халҡына ҡайтарыла. Генерал Күсимов ике тапҡыр Ленин һәм Ҡыҙыл Йондоҙ, шулай уҡ Ҡыҙыл Байраҡ, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары менән бүләкләнгән. Өфөлә ул йәшәгән йортта мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Уның тыуған ере - Әбйәлил районының Күсем ауылында музей эшләй.


text:
Йәшел йорт
Йәшел йорт
Өфөлә Рәсәйҙә иң беренселәрҙән булып экологик йорт төҙөүсе Альфред Фәйзуллин йәшел стандарттар буйынса сертифакация үтте. Белгестәр йортта тикшереү уҙғара. Унда һаулыҡҡа һәм тирә яҡ мөхиткә зыян килтереүсе бер ниндәй ҙә зыянлы матдәләр булмауы иҫбатлана.Был бүлмәне йорттоң йөрәге тип атарға мөмкин. Унда биналағы һауа торошо һәм уңайлы шарттар өсөн яуап биреүсе бар ҡоролмалар урынлаштырылған. 300 литрлыҡ һауытта һыу йылына, ул ҡояш коллекторҙары ярҙамында эшләй. Ә был ҡоролма йортто йылыта. Уның бер өлөшө ергә беркетелгән, заманса техника ерҙән энергия алып ҡыш өйҙө йылытһа, йәйгеһен киреһенсә.
Альфред Фәйзуллин, шәхси эшҡыуар: «2013 йылда ҡаты һыуыҡтар булды. 34 градусҡа тиклем һыуыҡтар күҙәтелде. Өйҙөң майҙаны 210 квадрат метрға яҡын. Шул айҙа ут өсөн 1260 һум түләнек».
Махсус комиссия өйҙә тикшереү уҙғарған. Бина йылыны яҡшы тота. Рәсәй стандарттары буйынса йорттарҙа йылыны юғалтыу 50 проценттан да артып китә. Ә был йортта күрһәткес ни бары 5 процент. Шуға ла утҡа түләүҙәр күпкә кәмей. Ә йәйгеһен йорт эҫенмәй. Иҙәнгә ҡағылған заманса плинтустар һыуыҡ сығарып һауаны көйләй.
Йәшел стандарт буйынса төҙөлгән йорт аҙ сығымдар талап итә. Тиҙ арала үҙенең хаҡын ҡайтара. Энергия сығымдары аҙ ҡулланыла. Материалдар тикшереү үтә. Был йорттар уңайлы һәм хәүефһеҙ.
Йортта ут үткәргестәр янғынды һүндереүсе махсус материал менән уратылған. Экологик йортто төҙөү - арзан түгел. Ләкин энергоресурстарҙы аҙ тотонғанлыҡтан, уның файҙаһы ҙур, ти белгестәр.
Башҡортостанда бер өй генә йәшел өйгә сертификация үтте. Әлбиттә, был беҙҙең беренсе аҙым. Башҡортостанда ГУП ИБЖ йәшел йорттарҙы сертификациялау хоҡуғы алды. Ошо стандарттар буйынса төҙөлгән өйҙәр сертификат ала ала.
Өйҙөң эске һәм тышҡы өлөшө бер-береһенә йәбештерелгән бурсаларҙан эшләнгән. Уртаһында экологик һәм хәүефһеҙ йылытҡыс. Оҙаҡламай Башҡортостанда ошондай технология буйынса төҙөлгән йорттар менән ауылдар барлыҡҡа киләсәк. Әле проект тормошҡа ашырыла башланған да инде.
Аймара Рәхимова


text:
Уҡыу йорттарын тамамлаусылар өсөн вакансиялар йәрминкәһендә 1800-ҙән ашыу эш урыны тәҡдим ителде
23 августа үткән вакансиялар йәрминкәһендә 2012 йылда уҡыу йорттарын тамамлаусылар өсөн Өфө предприятиелары һәм ойошмалары 1800-ҙән ашыу буш эш урыны тәҡдим итте.
— Предприятие һәм ойошмалар бихисап вакансия тәҡдим итте. Улар араһында – менеджер, офис-менеджер, инженер, табип, уҡытыусы, шәфҡәт туташы, юрист, страховкалау хеҙмәттәре буйынса консультант, мобиль элемтә операторы һәм call-үҙәк операторы. Бынан тыш, йәштәр өсөн сауҙа, дөйөм туҡланыу, сәнәғәт өлкәләрендә вакансиялар тәҡдим ителеде, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына Өфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгенең предприятиелар менән бәйләнештәр бүлеге начальнигы Ирина Турчина.
2012 йылда юғары, урта һәм башланғыс һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусылар өсөн вакансиялар йәрминкәһендә йәмғеһе 43 эш тәҡдим итеүсе ҡатнашты.
Сарала 800 йәш белгес ҡатнашты, уларҙан 600 кеше эш тәҡдим итеүселәр менән әңгәмәләшеү үтте. Һөҙөмтәлә 400 кеше эшкә саҡырылды.
Йәштәр өсөн киләһе бындай сара Өфөлә 6 сентябрҙә үтә.


text:
Эштән ҡыҫҡартыуҙар, хеҙмәт урындарының етешмәүе күптәрҙе һынау алдына ҡуя
Эштән ҡыҫҡартыуҙар, хеҙмәт урындарының етешмәүе күптәрҙе һынау алдына ҡуя
Берәүҙәр юғалып ҡала, ә йүнселдәр үҙ эштәрен асырға йөрьәт итә. Дүрт-биш йыл эсендә ҡыйыуҙар үҙҙәрен баҙар иҡтисади шарттарында һынап, мөмкинлектәрен киңәйтә. Ундайҙарға дәүләт ярҙамы ла ыңғай булышлыҡ итә.Бынан дүрт йыл элек бер юлы тормош иптәше менән эшһеҙ ҡалғас, Лидар Әхтәмов Халыҡты эш менән тәьмин үҙәге аша туризм йүнәлешендә үҙ эшен башлай. Урманды ҡуртымға алып, балалар һәм өлкәндәр өсөн спорт-туристик базаһын ойоштороп ебәрә - төрлө уйындар өсөн махсус ҡоролмалар, ял итеү әйберҙәре алына. Эште башлап ебәреүгә, ул, тәүҙә Старп-ап программаһы буйынса дәүләт ярҙамы, унан лизингҡа «Газель» автомашинаһын алыуға өлгәшә.
Гөлдәриә Фәтхетдинова спорт-туристик базаһында тыуған көнөн билдәләй. Матур тәбиғәт ҡосағында дуҫтары менән бергә күңел асыу, уйындар уйнау- байрамға тағы ла йәм өҫтәй. Айырыуса, бауҙан яһалған комплекс. Ерҙән өҫтә, ағастар буйлап йөрөү балаларҙа яҡты хәтирәләр ҡалдыра. Бындай бау ҡоролмаһы Урал аръяғы төбәгендә берҙән-бер, ул махсус рәүештә Пермь ҡалаһынан алына.
Спорт туристик база йәйге көндәрҙә урман эсендә эшләһә, ҡышҡы көндәрҙә иһә тауҙа санала шыуыуҙы ойоштора. Урындағыларҙың ғына түгел, башҡа район халҡының ялын файҙалы һәм күңелле итеп ойоштороу өсөн эшҡыуар бар шарттар тыуҙырырға тырыша.
Дәүләт башланғысы менән ойошторолған бәләкәй эш йүнселдең тырышлығы менән бөгөн ҙур мөмкинлектәрҙе барлай. Ваҡытлыса заман технологияларынан арындырып, халыҡтың ял минуттарын файҙа менән үткәреүгә бағышланған йүнәлеш киләсәктә халыҡты тағы ла яҡшыраҡ хеҙмәтләндәрәүгә өлгәшер.


text:
Башҡортостанда Рәсәй киноһы йылының рәсми логотибына ҡарата йәмәғәтселек вәкилдәре ҡәнәғәтһеҙлек белдерә
Башҡортостанда Рәсәй киноһы йылының рәсми логотибына ҡарата йәмәғәтселек вәкилдәре ҡәнәғәтһеҙлек белдерә
Ошо нигеҙҙә интернет ҡулланыусылар араһында ла ҡыҙыу бәхәс бара. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы бер ай элек иғлан иткән конкурс һөҙөмтәләре буйынса «Рампа» журналының баш мөхәррире Игорь Тонконогийҙың проекты еңеүсе тип табылғайны.Эмблеманың төп өлөшө - кинопленка рәүешендә, уның өҫтөндә башҡорт, аҫтында рус телендә Рәсәй киноһы йылы тип яҙылған. Башҡортостан флагы төҫтәрендә төшөрөлгән өс дүртмөйөш кинопленканың экранын һәм кадрҙарын һүрәтләй. Уртаһына республиканың милли үҙенсәлеген сағылдырыусы ҡурай төшөрөлгән. Ә аңлатмаһы былай яңғырай...
Игорь Тонконогий, «Рампа» журналының баш мөхәррире: «Мин эмблеманы бер-нисә сәғәт эсендә эшләнем. Ул үҙенсә ябай ҙа, үҙенсәлекле лә булһын тип тырыштым. Таныулы булһын тигән маҡсат ҡуйҙым».
Рәсәй киноһы йылының Башҡортостандағы логотибы конкурсына барлығы тиҫтәләп ғариза ҡабул ителгән. Улар араһынан иң уңышлыһы тип "Рампа" журналы баш мөхәрриренең ижади эше танылған. Тик ул интернет ҡулланыусылары араһында ҡыҙыу бәхәс тыуҙырҙы. Күптәр был логотипты өнәп етмәй. Төрлө яҡлы фекерҙәр яңғырай. Ижади эште мәктәп уҡыусыһы кимәле менән сағыштырыусылар ҙа юҡ түгел.
Ләлә Иҡбаева: «Былтырғы йылдың эмблемаһы матурырыҡ ине((( Бөтә республиканан ошонан да матур һүрәт булмағанмы???»
Гөлдәриә Йосопова: «Миңә логотип оҡшай! Башҡортостаныбыҙ флагы төҫтәрендә бит. Ҡурайы ла урынлы. Башҡорт илендә өр-яңы фильмдар төшөрөлөрөнә, башҡорт кинематографияһының өмөтлө киләсәгенә ишаралыр, тип уйлайым!»
Айбулат Ишназаров: «Ҡара һәм аҡ төҫтәр район гәзиттәрендә яман күренәсәк. Кинопленка һыны ауыр, композицияны баҫа».
Гүзәл Ситдиҡова: «Буяу төҫтәре тоноҡ. Беҙҙең байраҡты күҙҙә тотҡан икән, уның эталон төҫтәре бар. Шуға ярашлы, төҫ һайлаһын ине. Ҡурай ҙа көрәнгә яҡын, ә байраҡта - алтын төҫ. Бер ҡыҙыл һыҙат кәрәк, шунһыҙ бик минор һүрәт.Ҡара күп, траурная окантовка».
Ә был фекерҙәргә авторҙың үҙ ҡарашы.
Игорь Тонконогий, «Рампа» журналының баш мөхәррире: «Һәр кемдең үҙ фекере. Кемгәлер квадрат, икенселәргә түңәрәк оҡшамай. Башҡортостан флагын да үҙгәртергә тырышманым. Конкурс булғас, конкурс инде. Комиссия һайлаған һәм ул үткән».
Беренсе көнөнән үк, йыл эмблемаһы тирәләй бәхәс ҡупҡас, йыл дауамында ни булыр? Күңелде болғадырмаҫмы икән? тигән фекер тыуа. Ә инде Рәсәйҙә Ватан киноһын йылын Өфөлә асыу тантанаһы 25 ғинуарға билдәләнгән.


text:
Өфөнөң 64-се гимназияһы тарихи бал үткәрҙе
Өфөнөң 64-се гимназияһы тарихи бал үткәрҙе
Сара алтынсы йыл рәттән ойошторола. Белем усағының юғары синыф уҡыусылары театрлаштырылған тамаша ҡуйҙы, төрлө бейеүҙәр бейене. Әҙәби -тарихи кисә 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүҙең 200 йыллығына арнап үткәрелә башлаған. Уны уҡыу йылы аҙағында ойоштороу матур йолаға әүрелгән.Быйыл тарихи бал билдәле театр эшмәкәре Сергей Дягилевҡа һәм шәхес йәшәгән осорға бағышланған. Сергей Павлович рус балетын Көнбайыш Европа халҡына күрһәтеүе, гастролдәр ойоштороуы һәм хореографтарҙы танытыуы менән билдәле. Ғөрөф-ғәҙәттәрҙе тергеҙеү, мәҙәниәт тарихын ошо рәүештә өйрәнеү яҡшы һөҙөмтә бирә, ти гимназия педагогтары.


text:
Аньхой провинцияһы менән хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре Өфөлә үткән осрашыуҙа тикшерелде
Аньхой провинцияһы менән хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре Өфөлә үткән осрашыуҙа тикшерелде
Бының өсөн Башҡортостанға Ҡытай провинцияның сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе Ли Вэйхуа етәкселегендәге делегация килде. Бөгөн улар Башҡортостан Хөкүмәте вәкилдәре менән осрашты.Яҡтар араһындағы һөйләшеүҙәр баш ҡалала икенсе көн дауам итә. Башҡортостан өсөн бындай тәжрибә айырыуса ҡыҙыҡ һәм мөһим, тине үҙ сығышында республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Артур Шәйнуров. Уның фекеренсә, сауҙа-сәнәғәт палаталары власть органдары менән эшҡыуарҙар араһындағы хеҙмәттәшлеккә ныҡлы нигеҙ һала һәм мөнәсәбәттәрҙе йылдам үҫтереүсе майҙансыҡ булып тора. Ҡытай вәкилдәре үҙ сиратында Башҡортостандың иҡтисади мөмкинлектәрен юғары баһаланы. Сит ил эшҡыуарҙары өсөн республиканың нефть тармағы, мәғариф һәм туризм өлкәләре айырыуса ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Был йәһәттән яҡтар араһында ҡул ҡуйылған килешеүҙәр киләсәккә оло маҡсаттарға юл аса.
Ли Вэйхуа, Аньхой провинцияһының сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе: «Башҡортостанға килгән делегация составында төрлө өлкә вәкилдәре бар. Сөнки беҙҙе иҡтисадтың барлыҡ тармаҡтары ла тиерлек ҡыҙыҡһындыра. Бөгөнгө һөйләшеүҙәр ике-өс йылдан аныҡ һөҙөмтәләргә килтерер тип уйлайым».


text:
Ырғыҙ, Кәмәлек буйы башҡорттары Өфөлә
Ырғыҙ, Кәмәлек буйы башҡорттары Өфөлә
Бөгөн башҡалала Һамар һәм Һарытау башҡорттарының мәҙәниәт көндәре башланды. Сара 4-се Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы сиктәрендә үтә. Мәҙәниәт көндәре ситтә йәшәгән милләтәштәребеҙҙең рухи-мәҙәни тормошон сағылдырыу менән генә сикләнмәй. Һамар, Һарытау башҡорттарын борсоған көнүҙәк проблемала буйынса түңәрәк өҫтәлдәр, осрашыуҙар ойошторола.Һамар, Һарытау башҡорттарының республикаға сәфәре Салауат Юлаев һәйкәле эргәһендәге майҙанда башланды. Ҡунаҡтар милли батырыбыҙҙың һәйкәленә сәскәләр һалды. Улар тулҡынланыуын йәшермәй. Башҡортлоҡтары менән ғорурлыҡ тойғоһон йәш быуынға ла тапшрырға тырыша. Шуға күрә Һамарҙар Өфөгә балаларҙы күпләп алып килгән.
Мәҙәниәт көндәрен асыу тантанаһы Республиканың милли музейында үтте. Ҡунаҡтар Башҡортостан етәкселегенә Ырғыҙ, Кәмәлек буйҙарында төрлө мәҙәни сараларҙы үткәреүҙә ярҙамы өсән рәхмәтен белдерҙе. Бөгөн төбәктә милли музыка ҡоралдары, бейеү, йыр түңәрәктәре эшләй, башҡорт костюмдары тектерелгән. Һәҙиә Дәүләтшина, Рәшит Ниғмәти, Фатима Мостафинаның яҡташтары милли йолаларҙы ла тергеҙә. Әммә проблемалар ҙа байтаҡ, мәҫәлән, матбуғат баҫмалары етешмәй, булғандарына ла ярҙам юҡ. Ә һамар, һарытау башҡорттарының халыҡҡа еткерәһе хазинаһы бихисап
Башҡортостандың мәғариф министрлығында үткән осрашыуҙа һүҙ был ике өлкәлә йәшәгән башҡорттарға туған телде уҡытыу нескәлектәре хаҡында барҙы. Һамарҙарҙың уңыштары яҡшы, улар Республикала үткән төрлө конкурс-олимпиадаларҙа ҡатнаша, телде һаҡлау, йәш быуынға тапшырыу өсөн бөтә мөмкинлектәрҙе ҡуллана. Ә бына Һарытауҙар бер аҙ ҡалыша. Мәғариф министры урынбаҫары Венера Вәлиева әйтеүенсә, ата-әсәләр әүҙем булғанда тел уҡытыласаҡ, улар ғариза яҙып башҡор телен программаға индерә ала.
Башҡортостндан ситтә йәшәп тә үҙ рухи тамырҙарын юғалтмаған милләтәштәребеҙ иртәгә Өфө тамашасыларын бай концерт программаһы менән дә һөйөндөрәсәк. Тамашала ошо төбәктә генә һаҡланып ҡалған үҙенсәлекле мәҙәни мираҫтарҙы күрергә мөмкин.


text:
Семен Елистратов 1000 метрҙа донъя рекорды ҡуйҙы
Семен Елистратов 1000 метрҙа донъя рекорды ҡуйҙы
Дрезден ҡалаһында шорт-трек буйынса уҙған донъя кубогы этабында яҡташыбыҙға ҙур уңыш йылмайҙы. Өфө спортсыһы финиш һыҙығын икенсе булып үтте, әммә сирек финалда ул дистанцияны 22 минут эсендә үтеп яңы донъя рекордын ҡуйҙы. 500 метрлыҡ арала ул көмөш миҙал яуланы. Бронза тағы ла бер Башҡортостан вәкиле Дмитрий Мигуновта. Ярыштың һуңғы көнөндә йыйылма команда ирҙәр эстафетаһында еңеүгә лайыҡ булды. Республиканан уның составында дүрт спортсы сығыш яһаны..


text:
Баймаҡ районында теркәлгән юл-транспорт фажиғәһендә ике кешенең ғүмере өҙөлдө
Баймаҡ районында теркәлгән юл-транспорт фажиғәһендә ике кешенең ғүмере өҙөлдө
Республиканың юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһынан хәбәр итеүҙәренсә, Күсей-Сибай юлының 29-сы километрында «Лада Калина» автомобиле водителе идара итеү һәләтен юғалтып ситкә оса. Артабан тиранспорт сараһы йылғаға ҡолай. Ҡот осҡос аварияла 57 йәшлек ир һәм уның 37 йәшлек пассажиры һәләк була. Ошо уҡ көндө Баймаҡ районында теркәлгән тағы ла бер фажиғәлә 24 йәшлек водителдең ғүмере өҙөлдө. Ул да Магнитогорск-Ира юлында идара итеү һәләтен юғалтып автомобилен ауҙара. Бынан тыш, 20 йәшлек егет тән йәрәхәттәре менән дауаханаға оҙатыла..


text:
Өфөнөң Октябрь проспектында урынлашҡан ломбардты талаусылар ҡулға алынды
Өфөнөң Октябрь проспектында урынлашҡан ломбардты талаусылар ҡулға алынды
Дүрт егет былтыр 12 мартта 1 миллион һумлыҡ килограмдан ашыу алтын урлаған.
Ваҡиғанан һуң бер аҙна үткәс, уларҙың Өфөлә ҙур партия алтын һатыуы асыҡлана. Бурҙар еңел табышты һатырға маташҡанда ҡулға алына. Асыҡланыуынса, енәйәтселәрҙең береһе элек ломбардта ҡарауылсы булып эшләгән. Ошо көндәрҙә Өфөнөң Октябрь районы суды уларға ҡарата хөкөм ҡарары сығарҙы. Улар 2 йыл да 4 һәм 3 йыл да 4 айға тиклем иркенән мәхрүм ителде.
Максим Родионов, Башҡортостан республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының мәғлүмәт һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш бүлеге етәксеһе: «Алтын урлау идеяһы шул ломбардта элек эшләгән ҡарауылсыла тыуа. Ул һатыуға 350 грамм алтын тәҡдим иткәндә тотолдо. Ирҙе ломбард хеҙмәткәрҙәре таныны. Һуңынан ҡалған енәйәтселәр ҙә асыҡланды».


text:
Быйыл Өфөлә үтәсәк саммиттар унда ҡатнашыусы илдәрҙең сәйәси лидерҙарын ғына берләштереп ҡалмаясаҡ
Быйыл Өфөлә үтәсәк саммиттар унда ҡатнашыусы илдәрҙең сәйәси лидерҙарын ғына берләштереп ҡалмаясаҡ
Дуҫлыҡ ептәре мәктәп уҡыусылары араһында ла нығыясаҡ. Өфөлә иғлан ителгән «Бөйөк Еңеү төҫтәре» конкурсын ойоштороусылар Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһына ингән илдәрҙең уҡыусыларын да ижади бәйгелә ҡатнашырға саҡыра.Конкурстың темаһы - 2-се донъя һуғышын. Унда тәҡдим ителгән рәсемдәрҙә һуғыштағы ҡаты алыш мәлдәре, тыл тормошо һәм Еңеү көнөн дә сағылдырырға мөмкин. Конкурста 7 йәштән 14 йәшкә тиклемге үҫмерҙәр ҡатнаша ала. Талаптарға килгәндә, конкурсҡа А3 форматындағы ҡағыҙ битендә төрлө буяуҙар, ҡәләм йәки башҡа техника ярҙамында төшөрөлгән эштәр ҡабул ителә. Рәсемдәрҙе 6 апрелгә тиклем Өфөнөң район мәғариф бүлектәренә тапшырыу һорала.


text:
- Подробности
- Просмотров: 369
БАЛЛЫ БӘШМӘК, төпһәғолаҡ 1) армиллариелла (Armillariella), базидиомицеттар класының пластинкалы бәшмәктәр тәртибенә ҡараған бәшмәктәр заты. 17 төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. БР‑ҙа ысын, йәки көҙгө, Б.б. үҫә. Эшләпәһенең диам. 5—10 см, йәш бәшмәктең эшләпәһе ҡабарынҡы, төрөлгән ситле, һуңыраҡ бәләкәй түмһәләк м‑н йәйенке, көрәнһыу, һарғылт һоро йәки ҡыҙғылт, күп һанлы көрән тәңкәле. Пластинкалары кәмей барыусы, йыуан, һарғылт аҡ. Һабының (аҡ балдаҡлы) оҙонлоғо 7—10, ҡалынлығы 1—1,5 см, төбөнә ҡарай йыуан, ваҡ тәңкәле, эшләпәһе м‑н бер төҫтә. Итсәһе аҡһыл, бушаҡ, йомшаҡ. Спора онтағы аҡ. Ағастарҙа (200‑ҙән ашыу ағас үҫемлек төрөндә үҙағастың аҡ серек ауырыуын тыуҙырыусы паразит) һәм үле үҙағаста үҫә. Аҙыҡ итеп тоҙланған, маринадланған һәм ҡурылған килеш ҡулланыла, ҡайһы ваҡыт Б.б. киптерәләр.
2) Пластинкалы бәшмәктәр тәртибенең тирмәбаш, йәки трихолома һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған бер нисә төр бәшмәк атамаһы. Респ. болон серемәҫе, йәки болон Б.б., һәм һарғылт ҡыҙыл трихоломопсис, йәки һарғылт ҡыҙыл Б.б., осрай, уларҙың һабы ҡыҫҡараҡ, балдаҡһыҙ. Ҡарағай түңгәктәрендә һәм уларҙың эргәһендә үҫеүсе һарғылт ҡыҙыл Б.б. эшләпәһе (диам. 5—10 см) ҡыҙғылт һары (һабы м‑н бер төҫтә), ҡыҙғылт тәңкәле, пластинкалары һары; болондарҙа һәм көтөүлектәрҙә осраған болон Б.б. эшләпәһе (диам. 3—5 см) тупаҫ түмһәкле, охра-көрән төҫтә, пластинкалары һирәк, тоноҡ һары (һабы м‑н бер төҫтә). Ике төрө лә ашарға яраҡлы. Б.б. уға тышҡы яғы һәм әсе тәме м‑н оҡшаш ялған Б.б. затына ҡараған ағыулы бәшмәктәрҙән айыра белергә кәрәк.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
285-77-85 (прямой эфир)
273-03-41 (реклама)
262-88-18 (поздравление)
+7 (937) 167-54-66 (WhatsApp)
4-5 февралдә Силәбе ҡалаһында икенсе йыл рәттән "Осҡон" башҡорт видео конкурсы үтте. Конкурсҡа ҡыҫҡа метрлы фильм, ҡыҫҡа метрлы документаль фильм, анимациялы кино (йәнһүрәт), социаль ролик, микрокино номинациялары буйынса эштәр, шулай уҡ буласаҡ фильм сценарийҙары ҡабул ителде.
Жюри ҡарары буйынса, "ҡыҫҡа метрлы фильм" номинацияһында Фәрзәнә Үтәрбаеваның "Ҡырағай" фильмы еңеп сыҡты. Икенсе урында Рөстәм Шәйхетдиновтың "Йәтим" картинаһы. Өсөнсө урын "Ҡәһүә һәм танышыу" фильмы өсөн Илназ Мостафинға бирелде.
"Социаль ролик" номинацияһында Башҡорт дәүләт университетының "Осҡон" халыҡ театры еңеүсе тип билдәләнде.
“Документаль фильм” номинацияһында “Фәтхулла Юламанов” тип аталған эше менән Рөстәм Имәнғолов беренселекте яуланы
Буласаҡ фильм өсөн сценарийҙар бәйгеһендә өс авторҙы билдәләп үтергә була.Заһиҙә Мусинаның "Алтынҡайым", Наҙгөл Солтанованың "Бабайыма", Фәймә Аҡъюлованың "Дәүерҙәр һәм бәндәләр" сценарийҙары иң яҡшылары тип баһаланды. Әйткәндәй, “Юлдаш” радиоһының махсус бүләге тап Фәймәгә тапшырылды.
"Анимациялы кино" номинацияһында Заһир Солтановтың пластилиндан эшләнгән "ТИ - 2" йәнһүрәте иң сифатлыһы тип табылды. "Микрокино" номинацияһында Наҙгөл Солтанованың " Сәнғәт һәм ысынбарлыҡ " видеоһы еңеп сыҡты.
"Осҡон" фестивале башҡорт кино индустрияһын үҫтереүҙе маҡсаты итеп алған. Конкурс 2018 йылда ла үткәреләсәк, Ойоштороусыларға уңыштар теләйбеҙ.
105.5 FMАудиопоток


text:
- Подробности
- Просмотров: 173
ПИЛОТҺЫҘ ОСОУСЫ АППАРАТ, осоу аппараты м‑н идара итеү маҡсатҡа ярашһыҙ йәки пилот өсөн хәүефле, ә пилотһыҙ аппарат техник характеристикалары б‑са өҫтөнөрәк булған шарттарҙа эксплуатацияланыу өсөн тәғәйенләнгән автоматик рәүештә идара ителгән аппарат. Бер тапҡыр (сәп‑самолёт, ҡанатлы хәрби ракета) һәм күп тапҡыр ҡулланыла торғандары (самолёт‑разведчик, патруль самолёты) була. П.о.а. итеп махсус проектланған аппараттар йәки туҙған ябай һәм дистанцион идара итеү системаһы м‑н йыһазландырылған МиГ‑21, Ил‑28 тибындағы самолёттар файҙаланыла. Улар ер өҫтөндәге хәрәкәтле һәм хәрәкәтһеҙ ҡулайламаларҙан, диңгеҙҙәге, һауалағы йөрөткөстәрҙән осоп китә ала. Уларҙа старт двигателдәре (стартты тәьмин итә) һәм траектория б‑са осоу двигателдәре (марш двигателдәре) файҙаланыла. П.о.а. ғилми‑тикшеренеү, халыҡ хужалығында, спорт һәм хәрби маҡсаттарҙа ҡулланыла. Башҡортостанда 1973—89 йй. П.о.а. Күмертау авиация производство предприятиеһында сериялы етештерелгән. Бер нисә типтағы сәп‑самолёттарҙың марш дви‑ гателе сифатында РД‑9Б һәм Р11‑300 тибындағы Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе сығарған модернизацияланған турбореактив авиация двигателдәре файҙаланыла; 1985 й. тиклем РД‑9БКР двигателдәре сериялы етештерелгән (Ла‑17ММ сәптәрендә файҙаланыу дауам ителә). “Мотор” ҒПП‑нда “Машиналар эшләү ҒПБ” Хәрби сәнәғәт корпорацияһында (Реутов ҡ.) уйлап табылған диң‑ геҙҙә базаланған “Вулкан”, “Гранит” һәм “Метеорит” ҡанатлы ракеталары өсөн газ турбиналы КР17‑300, КР21‑300 һәм КР23 марш двигателдәре эшләнгән. “Стриж” (Ту‑141) П.о.а. “Мотор” ҒПБ‑нда уйлап сығарылған КР‑17А двигателе ҡуйыла.
Әҙәб.: Проектирование авиационных двигателей ГТД. Уфа, 1987.
Х.С.Ғүмәров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Казино Онлайн Текә Уйнай. - Top Bonus Slots Games Best Review
Казино Онлайн Текә Уйнай. - Иң Яҡшы Бонусный Слот
Keep What You Win Phone Casino Bonuses with Cool Play Online Cool Play Casino’s Awesome Keep What You Win Phone Casino Games Bonuses by MobileCasinoFreeBonus.com Check out the Cool Play… күберәк
Казино Онлайн Текә Уйнай. - Top Bonus Slots Games Summary
Бушлай Бонус - Казино Күҙәтеү Телефон Һәм Планшет
Шулай һаҡлау, еңе менән текә телефон бонустар һеҙ уйнап онлайн казино
Крутая казино играть в’ы Иҫ киткес һаҡлау тыш, бонустар, һеҙ телефоны отҡан казино MobileCasinoFreeBonus.com
Яҡшы уйын казино һәм башҡа биттәрҙә был тәҡдимдәрҙе тикшерергә тәҡдим һалҡын бампер!
Иң яҡшы ысулдарҙың береһе, яңынан тойоу өсөн иң ябай ысул береһендә казино һәм уйын уйнарға була. рисковать үҙ тормошо алыу өсөн эсемлектәр. Шуның өсөн, тормош өсөн азарт арта, любовник порталында онлайн уйындар уйнарға төшөр реаль аҡса ала.. Текә уйнаған, хәҙер уйнаған.!
Был британ интернет-порталы ҡомарлы уйын, Казино Текә Уйнай., табып була. 2012 кешеләргә йүнәлтеү, уларҙың күңеле яратмаған реаль аҡса алыуға уйын ҡомарлы. Иҫ киткес уйындың өҫтөнлөгө шунда: был портал береһе, тип, һаҡлаған кешеләр бирһә, һеҙҙе еңеүсе телефон казино. Интернет-портал хәүефһеҙ тәьмин итә., восхитительный онлайн ҡомарлы уйын хәүефһеҙ һәм тәжрибәһе, үҙ ҡулланыусы ышанысын яулар өсөн. Хәҙер уйын уйнап казино бушлай текә уйнай.!
Текә Уйнай Онлайн Слот һәм күберәк… Шулай Һаҡланһын, Еңеп Телефон Возврат Һеҙҙең Казино.
Играть в казино крутая-береһе танылған интернет-порталы казино, матур еңеү яулаған уйынсы үҙ мөмкинлектәрен тәҡдим итә реаль аҡса, шулай уҡ киң спектр мауыҡтырғыс уйын ҡеүәттәр булдырыу өсөн. Бөгөн,, склоне ашыу кеше үҙ мобиль яйланма ҡулланыу урынына, уйнар өсөн сығам..
Был факт аҡыл тота., интернет-портал өсөн төрлө уйын ҡомарлы уйынсы үҙ уйын ҡомарлы була, улар бында ҡуйырға мөмкин. казино онлайн ставки на мобиль яйланма йәки үҙе менән туранан-тура тәгәрмәс. If you use the facility of our keep what you win phone casino, һәм уйнарға толково, реаль отош өмөт тиҙ банк!
Эш өҫтәле тыш, сайттан, портал android һәм ios уйын ҡоролмалары менән бергә, ҡулланыу өсөн рөхсәт биреү һәм уны отличноға файҙаланыусы ҡомарлы уйын тәжрибәһе һаҡлап ҡалыуҙан тыш, башҡа проблемаларҙы еңеп телефон һеҙ казино.
Live онлайн казино слот менән ҡаты уйнарға мобиль уйындар.
Крутая казино онлайн казино уйын уйнап ассортиментта, компьютер һәм смартфон, һеҙ аласыз наслаждаться аша. Джокер Тураһында, Тере Баккара, Тере Рулетка, Уйын һәм тәхеткә Блэкджек бер нисә билдәле исеме, уйындар онлайн, онлайн уйынсылары уйнарға ярата.
Тере рулетка-береһе ҡыҙыҡлы был ҡомарлы уйындарҙы уйнай торғас ҡаты үҙ сайты казино. Был ҡомарлы уйын ҡомарлы уйындарҙы яратыусыларҙың барыһы ла ауыҙ итергә тейеш, реаль тәжрибә алыу өсөн платформаларға тура килә виртуаль рулетка. Уны ҡулланыу мауыҡтырғыс ҡыҙыҡ тәжрибәһендә алдынғы технологиялар потакать мөмкинлек бирә..
Ҡалып аша икән, һеҙҙең телефон отҡайны казино, уйын энтузиасттар ине үҙенең смартфон рулетка уйнай.. Өҫтәмә рәүештә, классик күренеш 3d төрө һәм уйынсылар бар, улар юғары кимәлдә тулҡынланыу. Бөтә донъя буйынса билдәле бер сөнки был ҡомарлы уйын, уйынсылары менән бөтә донъя буйынса алырға тейеш ваҡытта өсөн, крутая казино уйында рулетка уйнай иҫән-һау. һәр хәлдә үҙ ғүмерегеҙҙә бер тапҡыр.
Беҙҙең Исемлектәрҙе Ҡарап – Шулай Һаҡланһын, Еңеп Телефон Сайтта Һеҙ Казино!
SMS һәм уйындар тәҡдим Онлайн-казино варианты биллинг
Өлгөлө хеҙмәте ҡаты уйнарға казино булған, веб-сайты менән тәьмин итергә яратыусылар өсөн уйын тәжрибәһе талғын. Онлайн платформа аша онлайн режимында түләү мөмкинлеге биргән аҡсаһын бер нисә уйынсы уйын-алмашҡа, аҡса отоу һәм международных. Ҡалып аша икән, һеҙҙең телефон отҡайны казино, һау-сәләмәт һәм хәүефһеҙ эшләй ала, уйынсығын онлайн-транзакцияһы өсөн уйын үҙ мөмкинлектәрен киңәйтә.
Шулай һаҡланһын, еңеп мөмкинлеге телефон һеҙ казино түләү һайлау уйынсылар төрлө варианттарын, шул иҫәптән кредит һәм түләү телефонына смс. Казино күп кеше ысын яратып уйнай.; ай-һай, онлайн-казино һәм уйын яратыусылар өсөн ҙур шатлыҡ тәҡдим рәхәт, уңайлы онлайн ул уйын биргән. Бөгөн класта һәм уйынды уйнай ала $ бонус 200.!
Крутая һаҡлау уйындары, казино отто күҙәтеү өсөн һеҙҙең телефон MobileCasinoFreeBonus.com
Бонус Йый!


text:
Бөгөн Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтайҙа 2015 йылдың бюджет проекты ҡарала башланы
Бөгөн Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтайҙа 2015 йылдың бюджет проекты ҡарала башланы
Уға ярашлы, бюджет дефициты 14 миллиард һум тәшкил итәсәк.Күҙаланыуынса, бюджет сығымдарының 90 процентҡа яҡыны социаль өлкәгә, шул иҫәптән 24 маҡсатлы дәүләт программаһын тормошҡа ашырыуға тотоноласаҡ. Бынан тыш, Рәсәй Президентының май Указдарын үтәү ҙә дауам итәсәк. Дәүләт учреждениелары хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы 5,5 процентҡа артыр тип көтөлә. Аҡсаның маҡсатҡа ярашлы тотонолоуы айырым контролдә буласаҡ. Был йәһәттән финанс министрлығында махсус бүлек булдырыласаҡ. Дөйөм алғанда, йылдың төп финанс документы тотороҡло иҡтисади үҫеш шарттарына яраҡлаштырылған. Әлегә алдағы йыл бюджеты хаҡында закон проекты республика парламенты комитеттарында тикшерелә. Өсөнсө уҡыуҙа ул йыл аҙағында раҫланасаҡ.


text:
Заман талабы
Заман талабы
Бөгөн бер төркөм сығарылыш синыфы уҡыусылары рус теле һәм география буйынса Берҙәм дәүләт имтихандарын ваҡытынан алда тапшырҙы. Һынау баш ҡаланың 71-се урта мәктәбендә үтте. Унда алдағы йылдарҙағы сығарылыштар, география фәнен уңышлы тамамлаусы унынсы синыф уҡыусылары ҡатнашты.Талаптар ярайһы уҡ ҡаты. Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырырға килгән уҡыусыларҙы мәктәп ишегенән үк металл эҙләү ҡоролмаһы ярҙамында тикшерҙеләр. Ғәҙәттәгесә, аудиторияға телефон индереү ҡәтғи тыйыла, үҙең менән ручка, паспорт, һыу, шоколад ҡына алырға мөмкин. Шулай ҙа ҡыҙҙар-егеттәр үҙҙәренә ышанысын юғалтмай. Төп маҡсат - тәҡдим ителгән эштәрҙе өс -өс сәғәт ярым эсендә уңышлы башҡарыу. Бөгөн рус теленән 22 кеше һынау тотһа, өс егет география фәнен өҫтәмә имтихан итеп һайлаған.
Былтыр республикала имтихан барышында тиҫтәгә яҡын кеҫә телефонын файҙаланырға маташыу осрағы теркәлгән. Әлбиттә, ҡағиҙәләҙе боҙоусы уҡыусылар аттестатһыҙ ҡалған. Өфөнән Әлинур Ялмырҙин да улар иҫәбендә. Шулай ҙа егет юғалып ҡалмаған. Туғыҙ класс базаһы нигеҙендә Өфө яғыулыҡ-энергетика колледжына уҡырға ингән.
Бөгөн эштәр имтихан башланыуға 15 минут ҡалғас, аудиторияла принтер аша баҫтырылды. Сәғәт ун тулыуға уҡыусылар янында тикшереүсе һәм йәмәғәт күҙәтеүсеһе генә ҡалды. Имтихан барышында шулай уҡ видеокүҙәтеү ҡоролмаһы эшләне.
Анастасия Семенова, йәмәғәт күҙәтеүсеһе: «Беҙ имтихандың намыҫлы үтеүе өсөн яуап бирәбеҙ. Уҡыусыларға ҡамасауламаҫ өсөн, шундай ҡағиҙә бар: аудиторияла тик бер генә йәмәғәт күҙәтеүсеһе булырға тейеш».
Быйылғы Берҙәм дәүләт имтихандарына ярайһы ғына үҙгәрештәр ҙә индерелгән. Әйтәйек, декабрҙә мәктәп уҡыусылары һынауҙа ҡатнашыу рөхсәтен алыр өсөн инша яҙҙы. Шулай уҡ ҡайһы бер фәндәр буйынса ла ҡағиҙәләр хәҙер башҡаса.
Әлмира Ғәниева, Башҡортостандың мәғариф өлкәһен күҙәтеү һәм контроль идаралығы етәксеһе: «Быйыл математика буйынса Берҙәм дәүләт имтиханы база һәм профилле кимәлдәргә бүленгән. Һуңғыһы буйынса уңышлы һынау тотҡандар техник йүнәлештәге юғары уҡыу йортона уҡырға инә ала. Шулай уҡ сит телдәр буйынса өҫтәмә егерме балл йыйыр өсөн имтиханда телдән яуап бирергә кәрәк буласаҡ».
Быйыл Башҡортостанда Берҙәм дәүләт имтиханын егерме меңдән ашыу уҡыусы тапшыра. Рус теле һәм математиканан тыш, күптәр өҫтәмә предмет булараҡ физика менән йәмғиәтте өйрәнеү фәндәрен һайлаған. Имтихандарҙың төп этабына тиклем бер нисә ай ваҡыт бар. Тимәк, әҙерлек кимәлен күпкә яҡшыртырға була.
Гөлназ Хәйбуллина


text:
ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 08.02.2017
ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 08.02.2017
Рәсәй Президенты бөгөн йәш ғалимдарға фән һәм инновациялар өлкәһендә дәүләт премияларын тапшырҙы. Залдағыларҙы ул Рәсәй фәне көнө менән тәбрикләп, илдең яҡты киләсәгенә ныҡлы ышаныс белдерҙе.
Рәсәйҙә дүрт йыл дауамында халыҡтың тәбиғи артыуы күҙәтелә. Был турала вице-премьер Ольга Голодец хәбәр итте. Дәүләт думаһындағы телмәрендә ул рәсми статистика мәғлүмәттәренә туҡталды һәм демография күрһәткестәре яйлап ҡына булһа ла ыңғай йүнәлеш алыуын билдәләне.
Румыния парламенты хөкүмәткә ышанмаусанлыҡ вотумын хупламаны. Илдә халыҡтың байтаҡ өлөшө ил етәкселеге үткәргән сәйәсәт менән риза түгел. Күптән түгел Бухарест урамдарында күләмле протест саралары үтте. Хөкүмәткә ышанмаусылыҡ белдереү маҡсатында парламенттың айырым фракциялары тәҡдим индерҙе. Әммә тауыш биреү һөҙөмтәһендә улар күпселекте яулай алманы. Министрҙар кабинетын отставкаға ебәреү өсөн 233 тауыш талап ителһә, документты ни бары 161 депутат хупланы.
Нигерия һыуҙарында Германияға ҡараған диңгеҙ карабынан ете Рәсәй гражданы урланған. Судноға пираттар һөжүм итеүе билдәле. Әле команданың яҙмышы тураһында мәғлүмәт юҡ. Рәсәй консуллығы моряктарҙы эҙләүҙә ярҙам күрһәтеүҙе һорап Африка иле етәкселегенә рәсми мөрәжәғәт ебәргән.
Париж эргәһендә урынлашҡан электрон сәнәғәт ҡалдыҡтарын юҡ итеү заводында бөгөн шартлау яңғыраны. Франс-пресс агентлығы хәбәр итеүенсә, ғәҙәттән тыш хәл һөҙөмтәһендә 16 кеше йәрәхәтләнгән, һәләк булыусылар тураһында мәғлүмәт юҡ. Заводтан 43 кеше эвакуацияланған.


text:
Өфөлә популяр «Рух» рок-төркөмө 25 йыллығын билдәләй
ӨФӨ, 2016 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә популяр «Рух» рок-төркөмө 25 йыллығын билдәләй. Юбилей концерты 1 декабрҙә Башҡорт дәүләт филармонияһында була. Унда билдәле хиттар яңғыраясаҡ.
«Рух» төркөмө республикала башҡорт рок хәрәкәтенә нигеҙ һалды. 1990 йылдар башында милли үҙаң күтәрелгән мәлдә ижадтарында көнбайыштың рок-поп мәҙәниәте элементтары менән фольклор мотивтарын берләштергән «Карауанһарай», «Аманат» («Ант»), «Дәрүиш», «Рух» кеүек үҙенсәлекле төркөмдәр барлыҡҡа килә.
«Рух» төркөмө 1991 йылда Хәйбулла районы Аҡъяр ауылында ойошторола. Төп составта — башҡарыусы һәм текстарҙың авторы Ғәзинур Биктимеров, көйҙәрҙең авторы һәм соло-гитарасы Ирек Атанов, бас-гитарасы Зөфәр Байғусҡаров, йырсы, музыкант, йырҙарҙың авторы Юлай Асҡаров, бейеүсе Нуретдин Иҫәнбаев һәм барабансы Зиннур Ҡуңысбаев.Төркөмдөң лирик-философик һәм сәйәси йырҙары тиҙ арала башҡорт йәштәре араһында популярлыҡ яулай. «Оран», «Оло Теләк», «Өлгөрмәнем», «Һин хаттар яҙма», «Хайран ҡалдым» йырҙары киң танылыу ала.
Төркөм һәм концерт тураһында тулыраҡ мәғлүмәт — «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге төркөмдә.


text:
Рөстәм Хәмитов: “Башҡорт теле булды, бар һәм буласаҡ”8-08-2017, 00:17 // Сәйәсәт, Социаль мәсьәлә, Белем һәм тәрбиә, Телгенәм - бергенәм, Анонстар // Баҫып сығарырға
Мәктәп төҙөлөшө “Рәсәй субъекттарында дөйөм белем биреү ойошмаларында яңы урындар булдырыуға булышлыҡ итеү” программаһына ярашлы федераль субсидия йәлеп итеп тормошҡа ашырыла. Уның хаҡы 780 миллион һум тип баһалана. Белем усағының дөйөм майҙаны — 20 мең квадрат метр. Объектҡа 200-гә яҡын эшсе йәлеп ителгән.
Рөстәм Зәки улы кластарҙың һәм ярҙамсы биналарҙың урынлашыуы менән танышты, башҡарылған эштең сифатына баһа бирҙе. Әле дүрт ҡатлы мәктәп бинаһы тулыһынса һалынған, эске биҙәкләү эштәре бара. Йылылыҡ системаһы яйға һалынған, инженерлыҡ селтәрҙәренә тест үткәрелә. Бинала лифт ҡуйылған, бассейн, ике ҙур спорт залы һәм 500 урынлыҡ тамаша залы бар. Башланғыс кластар айырым блокта урынлашасаҡ. Мәктәп ихатаһында футбол, волейбол һәм баскетбол майҙансыҡтары булған стадиондар төҙөлә.
Сәфәр барышында республика Башлығы мәктәптең тейешле ҡорамалдар менән тәьмин ителеүе хаҡында ҡыҙыҡһынды, уҡыу башланғанға тиклем төҙөлөш эштәрен генә түгел, йыһаздарҙы, компьютерҙарҙы йыйыуҙы ла ахырына еткерергә кәрәк, тип билдәләне. Мәктәп ашханаһы ла эшләргә тейеш.
Яңы төҙөлгән бассейнға төбәк етәксеһе айырым иғтибар бирҙе. Уның әйтеүенсә, мәктәп етәкселегенең бурыстарының береһе — ҡорамалдың һөҙөмтәле эшен тәьмин итеү.
— Бассейнды хеҙмәтләндереү ярайһы уҡ ҡиммәткә төшә. Мәктәп был эште үҙаллы ғына башҡара алмай, — тине Рөстәм Хәмитов. Ул Өфө халҡы, спортсылар өсөн бассейндың эшен ойоштороу мөмкинлеген өйрәнергә кәңәш итте.
* * *
Төҙөлөштө ҡарағандан һуң Башҡортостан Башлығы журналистар менән осрашты һәм һорауҙарға яуап бирҙе.
“Рөстәм Зәки улы, республикала мәғариф өлкәһендә бер сменала уҡытыуға күсеү төп бурыстар иҫәбенә инә. Былтыр беренсе сменала уҡыусылар һаны артып, 88 процент тәшкил иткән. Был йәһәттән федераль һәм төбәк власының уртаҡ тырышлығын билдәләргә кәрәк. Мәктәптәрҙә ике сменала уҡыуҙы бөтөрөү планы быйыл нисек үтәләсәк?” тигән һорауға Рөстәм Хәмитов: “Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте һәм Президент 2025 йылға илебеҙҙә бөтә мәктәптәрҙе бер сменала уҡытыуға күсереү бурысын ҡуйҙы. Был байтаҡ ресурс — яңы объекттар төҙөүҙе талап итә, әлбиттә. Әйтеүегеҙсә, республикабыҙҙа балаларҙың 88 проценты беренсе сменала уҡый. Иң ҡатмарлы мәсьәләләр ҡалаларҙа, атап әйткәндә, Өфөлә тыуа. Икенсе сменала уҡыу мәсьәләһе балаларҙы ла, ата-әсәләрҙе лә ныҡ борсоған райондарҙың береһе — Дим районы. Балаларҙың 60 процент самаһы — беренсе, 40 проценттан ашыуы икенсе сменала уҡый. Бында мәктәп йәшендәге 7,5 мең бала иҫәпләнә, ә мәктәптәрҙә урындар — ни бары 4,5 мең.
Быйыл 1 сентябргә Дим районында 161-се яңы мәктәп сафҡа индереләсәк. Унда 1225 бала уҡырға барасаҡ. Улар араһында һигеҙ беренсе класс буласаҡ. Был, әлбиттә, Дим районында икенсе смена буйынса көсөргәнешлекте ҡырҡа кәметәсәк. Мәғариф ойошмаларын тағы ла төҙөргә кәрәклеген аңлайбыҙ. Был мәсьәләне тулыһынса хәл итеү өсөн Дим районында, бәлки, тағы ла ике мәктәп кәрәктер. 2025 йылға тиклем ошо проблеманы хәл итәсәкбеҙ.
Икенсе сменала уҡыу йәһәтенән Өфө беренсе урынды биләй. Әммә шулай уҡ Стәрлетамаҡ, Салауат, Октябрьский, Нефтекама, Сибай ҡалалары ла бар. Хәл бер аҙ яҡшыраҡ булыуға ҡарамаҫтан, уларҙа ла мәктәптәр төҙөргә кәрәк.
Бөгөн беҙ алған темп һәм федераль, республика кимәлендә финанслау ошо бурысты тулыһынса үтәү мөмкинлеген бирәсәк, тип ышанам. Тимәк, был йәһәттән шик юҡ. Шул уҡ ваҡытта саманы белеү ҙә шарт, сөнки сабыйҙар һаны кәмеүгә табан бара. Белеүебеҙсә, биш йылдан 60 мең бала беренсе класҡа уҡырға барһа, ете йылдан уларҙың һаны 50 мең, йәғни 10 меңгә кәмерәк буласаҡ. Тағы ла һигеҙ, туғыҙ йылдан 46 мең. Шуға күрә аҡсаны һөҙөмтәле тотоноу зарур”, — тип яуапланы.
Артабанғы һорау былай яңғыраны: “Рөстәм Зәки улы, мәктәптә туған телде уҡытыу темаһы һуңғы ваҡытта бик әүҙем тикшерелә. Әле ошо мәсьәләнең торошо нисек?”
“Ике аҙна элек Йошкар-Олала Рәсәй Федерацияһы Президенты Милләт-ара мөнәсәбәттәр советы ултырышын үткәрҙе. Владимир Владимирович әйтеүенсә, туған телдәр — илебеҙ халҡының хазинаһы, уларҙы ҡәҙерләп һаҡларға кәрәк, Конституцияла, Рәсәй Федерацияһы закондары ла бер ниндәй сикләүһеҙ туған телдәрҙе тулы күләмдә өйрәнеү хоҡуғын бирә. Бер үк ваҡытта Президент, республикала төп халыҡтың телен туған теле булмаған уҡыусыларҙы инаныуҙарына, теләгенә ҡаршы мәжбүр итеп уҡытырға ярамай, тип белдерҙе.
Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы республикала туған телдәрҙе өйрәнеүгә бәйле хәлде тағы ла бер тапҡыр анализланы һәм һигеҙенсе, туғыҙынсы кластарҙың төп белем биреү пландарына башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнеүҙең мотлаҡ булыуына ҡағылышлы үҙгәреш индерергә кәрәк, тигән фекергә килде. Әле федераль дәүләт мәғариф стандарттары һәм туған телдәрҙе өйрәнеүгә ҡараштар йәһәтенән Башҡортостан һәм Рәсәй ҡануниәтен яраштырыу процесы бара. Был үҙгәрештәр ошоға ла бәйле.
Мәғариф министрлығы тейешле бойороҡ сығарасаҡ. Шуны әйтергә теләйем: башҡорт, татар, сыуаш һәм башҡа туған телдәрҙе өйрәнеү йәһәтенән хәл үҙгәрешһеҙ ҡаласаҡ. Сәғәттәр һанын кәметерҙәр тип хәүефләнергә ярамай. Башҡортостан Республикаһында башҡорт телен һаҡлап ҡалыу өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләргә кәрәк, әлбиттә. Беҙ быны аңларға тейешбеҙ. Тел — хәүеф зонаһында. Башҡортса һөйләшкәндәр — бер миллиондан ашыу кеше. Был йәһәттән республика власы, республика Хөкүмәте башҡорт теленә ярҙам итеү өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләргә тейеш. Был эште түбәндәгесә күрәбеҙ. Туған телде тәрән өйрәнергә теләгәндәр өсөн мәктәптәрҙә өҫтәмә дәрестәр үткәреүгә булышлыҡ итергә кәрәк. Был дәрестәрҙе факультатив рәүешендә үткәрергә мөмкин һәм кәрәк. Уҡытыуҙың ошондай алымына ихтыяж булыр, тип ышанам.
Артабан — башҡорт телен электрон уҡытыу варианттарын ғәмәлгә индереү шарт. Бөгөн М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты башҡорт телен электрон уҡытыу программаһын төҙөй. Тиҙҙән уны һәр кем файҙалана алыр, уҡытыуҙы республиканан, хатта илебеҙҙән ситтә лә ойоштороу мөмкинлеге тыуыр, тип уйлайым.
Бынан тыш, телде өйрәнергә теләгәндәр өсөн мәктәптәрҙә башҡорт телен кисен уҡытыу алымдарын тикшерергә кәрәк. Бындай форма һәр кем өсөн асыҡ булырға тейеш. Өлкәндәр университетынан ҡыҙыҡлы тәҡдимдәр бар. Ветерандар туған телен камиллаштырырға теләй һәм ошондай әҙерлекте ойоштороуҙы үтенә. Ҡыҫҡаһы, беҙгә туған телен өйрәнергә теләгән кешеләр өсөн башҡорт, татар, сыуаш, мари һәм башҡа телдәрҙе өйрәнеү мөмкинлеген киңәйтергә кәрәк.
Бөгөн барлыҡ уҡыу йорттарында туған телдәрҙе өйрәнеү өсөн шарттар тыуҙырылған. Телде өйрәнеү йәһәтенән бер ниндәй ҙә сикләү, тыйыу юҡ. Шул уҡ ваҡытта туған телде өйрәнеүҙе иң элек ата-әсә һайлауын аңлау зарур. Был осраҡта минең шәхси фекерем — республикабыҙҙа башҡорт теле дәүләт теле булараҡ өйрәнелһен, ата-әсәләр башҡорт телен дәүләт теле булараҡ һайлаһын һәм балалары башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнһен тигән ҡараш менән ризалашһын. Ата-әсәләр берләшмәһе быны аңлап ҡабул итер, тип ышанам.
Телдәр темаһын сәйәсиләштерергә, туған телдәр тирәләй бәхәс тыуҙырырға кәрәкмәй. Ҡапма-ҡаршы фекерҙәргә юл ҡуйырға ярамай, сөнки был — бик нескә тема. Халыҡтарҙың телен, йолаларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен өйрәнергә мәжбүр итеп булмай. Шуға күрә саманан тыш сәйәсиләштереү йәмғиәттә тарҡаулыҡҡа ғына килтерәсәк. Граждандарыбыҙҙың бер өлөшөн ошондай ғәмәлдәрҙән һаҡ булырға саҡырам. Был һәр йәһәттән хәүефле. Мәсьәләләрҙең барыһын уйлап, тыныс ҡабул итеү шарт. Беҙҙәге мәктәптәрҙә туған телдәрҙе өйрәнеү мөмкинлеге бик ҙур, тип тағы ла бер ҡат ҡабатлайым. Берәү ҙә, бер бала ла ошо мөмкинлектән мәхрүм ителә алмай. Бала хоҡуҡтары Конституция менән яҡлана. Мәктәп директорҙарына мөрәжәғәт итеп, бөгөн ошо тема менән уйнауға юл ҡуйырға ярамай, тип әйтергә теләйем. Был — бер. Икенсенән — уҡытыусылар берләшмәһен, айырыуса башҡорт теле уҡытыусыларын борсоуҙың кәрәге юҡ. Башҡорт теле уҡытыусыларын эштән бушатырға ярамай, коллективтарҙы һаҡлап ҡалыу зарур, сөнки сәғәттәр һаны кәмемәй.
Һигеҙенсе-туғыҙынсы кластарға килгәндә, уларҙа факультативтар индереләсәк. Был да уҡытыусыларға өҫтәмә эш буласаҡ. Туған телде өйрәнергә теләмәгән төркөмдәрҙе ресурстар һәм уҡытыусылар менән тәьмин итеү өсөн ҙур булмаған финанслау талап ителһә, был мәсьәләне лә хәл итәсәкбеҙ. Аҡса бар, бер ниндәй ҙә проблема булмаясаҡ.
Тиҫтә йылдан ашыу инде республика ҡануниәтен федераль закондар менән яраштырыу процесы бара. Федераль һәм республика мәғариф стандарттарының нисек төҙөлөргә тейешлеген аңлайбыҙ. Хәҙер иң мөһиме — аҡыллы ҡарарға килеү.
Башҡорт теле булды, бар һәм буласаҡ. Башҡорт телен өйрәндек, өйрәнәбеҙ һәм өйрәнәсәкбеҙ. Уны өйрәнеү күләме күп йәһәттән ата-әсәнең ҡарарына бәйле. Шул уҡ ваҡытта республикабыҙҙа башҡорт телен һаҡларға һәм уға бөтә яҡлап булышлыҡ итергә тейешлегебеҙҙе аңлайбыҙ”, — тине республика Башлығы.
Башҡортостандың мәғариф министры Гөлназ ШАФИҠОВА:
— Дөйөм белем биреүҙең федераль дәүләт мәғариф стандарты ғәмәлгә индерелеү менән туған телдәрҙе өйрәнеү белем биреү мөнәсәбәттәрендә ҡатнашыусылар тарафынан төҙөлгән программаның бер өлөшөн тәшкил итә. Әгәр мәктәп туған телде өйрәнеү ҡаралған уҡыу планын тәҡдим итһә, унда һәр ата-әсәнән үҙ балаһы өсөн ниндәй телде туған тел сифатында һайлауы күрһәтелгән ғариза алырға тейештәр.
Был эш дүртенсе йыл дауам итә. Киләсәктә нимәнелер ҡыҫҡартасаҡтар тигән ҡурҡыу юҡ. Беҙҙә балалар етенсе класта уҡ яңы стандарттар буйынса уҡый. Ата-әсәләр туған тел рәүешендә ниндәй телде һайлауҙарын күрһәтеп ғариза яҙа, һәм уның нигеҙендә класс теге йәки был телде (башҡорт, татар, мари һәм тағы ла 11 телде) өйрәнә.


text:
Грипҡа ҡаршы яңы вакцина
Грипҡа ҡаршы яңы вакцина
Көнбайыш санкциялары киңәйтелгән осраҡта һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә лә йоғонто яһау ихтималлығын иҫәпкә алып, илдәге фармацевтика сәнәғәте эшмәкәрлеген камиллаштырыуға етди иғтибар бүлергә кәрәк, тип билдәләй белгестәр.Был йәһәттән эҙмә-эҙлекле саралар күрелә. «Иммунопрепарат» федераль дәүләт унитар предприятиеһының Өфөләге филиалы грипҡа ҡаршы яңы вакцина уйлап сығарҙы. Быға тиклем киҙеүгә ҡаршы иҫкәртеү сараһы сит илдән генә һатып алынды. Препаратты әҙерләүгә 5 йыл ваҡыт талап ителде. Йыл аҙағына тиклем клиник тикшереүҙәр үтәсәк вакцинаны 2016 йылда файҙалана башлау күҙаллана. Әйткәндәй, республикала оҙаҡламай грипҡа ҡаршы вакцинация башлана.
«Иммунопрепарат» цехтарында вакцина әҙерләнә. Грипп вирустары менән зарарландырылған ҡош эмбриондарынан шыйыҡса алына. Һуңынан заманса ҡоролмалар ярҙамында ул бер нисә тапҡыр таҙартыу үтә. Вакцина әҙерләү цехтың махсус стерилләнгән бүлмәләрендә тамамлана. Был этапта препаратта ҡош аҡһымдары тулыһынса таҙартыла. Вакцинала грипп вирустары көсөн юғалтҡан була.
Грипп вирустарының гендары бер ни тиклем ваҡыттан һуң үҙгәрә ала. Шуға ла ике йылға бер тапҡыр вакциналағы штамм составы үҙгәртелеп тора. Ә яңы уйлап сығарылғанында антигендар вирус үҙгәргәндә лә уға ҡаршы көрәшә ала. Һуңғы йылдарҙа вирус эпидемиялары көслө булыу сәбәпле, вакциналар киң ҡулланыла. Ҡала поликлиникаларында ҡыҙылса, туберкулез һымаҡ ауырыуҙарға ҡаршы прививкалар йыл әйләнәһенә эшләнә.
Жәүит Яҡупов бар ауырыуҙы ла профилактик саралар ярҙамында еңә. Иң мөһиме - алдан хәстәрлек күреү. Грипҡа ҡаршы прививка башланыу менән вакцина эшләтәсәкмен, ти ул.
Быйыл республика дауаханаларына федераль бюджет ярҙамында 1 миллиондан ашыу вакцина алыу планлаштырылған. Иң тәүҙә прививка балаларға эшләнә. Шулай уҡ медицина, мәғариф өлкәһе хеҙмәткәрҙәренә һәм 60 йәштән өлкәнерәк граждандарға грипҡа ҡаршы вакцина яһаласаҡ.
Һыуыҡтар башланыуға грипп менән ауырыусылар ҙа арта. Республика дауаханаларында грипҡа ҡаршы вакцина октябрҙә эшләнә башлай. Профилактик саралар ярҙамында иммунитетты нығытыу мотлаҡ, ти белгестәр.
Аймара Рәхимова


text:
Республика көнө уңайынан баш ҡаланың Яҡутов паркында төркмәндәр «Ҡауын байрамын» ойошторҙо
Республика көнө уңайынан баш ҡаланың Яҡутов паркында төркмәндәр «Ҡауын байрамын» ойошторҙо
Ғәҙәттә, был көн августтың икенсе йәкшәмбеһендә билдәләнә. Ул Төркмәнстанда 1994 йылдан алып ойошторолһа, ә Өфөлә өсөнсөгә үтте. Сара сиктәрендә паркта «Дуҫлыҡ аллеяһы» барлыҡҡа килде. Республика йәмәғәт ағзалары, төркмәндәрҙең милли-мәҙәни үҙәге вәкилдәре менән берлектә ағас ултыртты. Милләт-ара татыулыҡты, дуҫлыҡты нығытыуға йәнә бер аҙым яһалды, ти байрамда ҡатнашыусылар..


text:
Саяндар
Саяндар (лат. Scorpiones) — үрмәксе һымаҡтар (Arachnida) класынан быуынтыҡ аяҡлылар отряды; эҫе һәм йылы илдәрҙә йәшәй, бөжәктәр менән туҡлана торған ағыулы хайуан[1].
Фәҡәт ерҙә йәшәүсе хайуандар һәм эҫе илдәрҙә генә тереклек итәләр. Барлығы 1750 төрө бар, шуларҙың 50-һе кеше өсөн хәүефле. Улар араһында иң ҙуры император саяны, оҙонлоғо 20 см-ға етә[2], һәм бәләкәйерәктәре — 13 мм.
Саяндар йылы йәки эҫе климатлы илдәрҙә йәшәй. Улар сүлдәрҙә лә, дымлы урмандарҙа ла, хата тауҙарҙа ла осрай. Рәсәйҙә саянда Волганың түбәнге өлөшөндә, Кавказда осрай. Саяндар һунарға төнөн сыға. Ағыулы саяндар ҡорбанын сағып хәрәкәтһеҙләндерә һәм үлтерә. Ағыуы кеше өсөн дә хәүефле.
Төрлө бөжәктәр һәм ваҡ кимереүселәр, кәҫәрткеләр менән туҡланалар. Формалашҡан яралғыһы булған йомортҡа һалыусы саяндар, шулай уҡ тере балалар тыуҙырыусы саяндар бар.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
- ↑ Jan Ove Rein Pandinus imperator (C. L. Koch, 1841). The Scorpion Files. Norges Teknisk-Naturvitenskapelige Universitet. Тәүге сығанаҡтан архивланған 27 август 2012. 21 август 2012 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Латюшин В. В. Хайуандар. Дөйөм белем биреү учреждениелары өсөн дәреслек. — Өфө.: Китап. 2011. ISBN 978-5-295-05368-9
- Жизнь животных. Энциклопедия в шести томах. Том 3. (том посвящён сухопутным членистоногим). Общая редакция члена-корреспондента АН СССР профессора Л. А. Зенкевича. — М.: Просвещение, 1969. — 576 с.


text:
Май 2012
Кәрим Булат
Аҫыл минуттар
Май 2012
Сәлмән Яҡупов
Һыҙланыу
Май 2012
Гөлнара Хәлфетдинова
Тереһыу
Рәми Ғариповҡа
Һүҙ батшаһы! Һинең йөрәгеңдең
Төпһөҙ булған, беләм, сөңгөлө.
Аҡылыңа тик бер заман түгел,
Һыйған шуға теүәл мәңгелек.
Һин үҙең дә мәңгелеккә шағир,
Һәр әйткәнең – тылсым ҡоралдай,
Моңһоҙҙарҙы хатта һиҫкәндереп,
Алдарына ҡалҡа Уралдай.
Май 2012
Гөлнар Юлдыбаева
Ырымбур башҡорттарының рухи хазиналары
Ырымбур башҡорттарының ауыҙ-тел ижадын, тарихын, мәҙәниәтен өйрәнеү маҡсатында, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ғалимдары тарафынан әленән-әле ғилми экспедициялар, шәхси эш сәфәрҙәре үткәрелеп тора.
Был төбәктең фольклорын өйрәнеү тарихына күҙ һалғанда, тәүге ҙур ғилми экспедиция 1960 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты (хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге Тарих тел һәм әҙәбиәт институты) фольклорсылары тарафынан Ә.Н. Кирәев (Кирәй Мәргән) етәкселегендә уҙғарыла. Экспедиция ағзалары С.Ә. Галин, Ф.А. Нәҙершина, Н.Д. Шоңҡаров Ырымбур өлкәһенең Ново-Сергеевка, Люксембург (хәҙерге Красногвардейск), Переволоцк, Александр, Тоцк райондарының 33 башҡорт ауылында эш алып бара, ифрат бай йөкмәткеле рухи хазиналар йыйыла. Туҡ-Соран буйы башҡорттарынан яҙып алынған “Алпамыша”, “Заятүләк менән Һыуһылыу”, “Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу”, “Аҡһаҡ ҡола”, “Ҡара юрға”, “Ҡуңыр буға” эпостары варианттары менән, күп һанлы әкиәттәр, йырҙар (оҙон көйгә йырлана торған, ҡыҫҡа, исемһеҙ), легендалар, ҡобайырҙар, бәйеттәр, афористик ижад төрҙәре (мәҡәлдәр, әйтемдәр, йомаҡтар), төрлө уйындар был төбәктең халыҡ ижадына байлығын күрһәтә.
Май 2012
Фәнирә Ғайсина
ХАЛЫҠ ХӘТЕРЕНДӘ – ХЫЗЫР-ИЛЬЯС
Атеистик совет заманы осоронда фольклорсыларға дини тематикаға ҡағылышлы материалдар йыйыу тыйылғанлыҡтан, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге архивында был темаға бәйле сығанаҡтар юҡ кимәлендә. Һуңғы ун йылда дингә ҡараш үҙгәреүе һәм Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты тарафынан фольклор экспедициялары тергеҙелеү сәбәпле, халыҡ ижадын, шул рәттән Исламға бәйле төрлө жанрҙар: легенда-риүәйәттәр, мөнәжәттәр күпләп туплана башланды. Уларҙа дин, пәйғәмбәрҙәр тарихы, фәрештәләр, әүлиәләр, мөғжизәләр, изге шишмәләр һ.б. хаҡында бәйән ителә. Был мәҡәләбеҙ башҡорттар араһында йыш иҫкә алынған Хызыр-Ильясҡа бағышлана. 1998 – 2011 йылдар аралығында Башҡортостандың күп райондарында һәм күрше өлкәләрҙә Хызыр-Ильяс тураһында бер-береһенә сюжеттары менән оҡшаш байтаҡ риүәйәттәр яҙып алырға тура килде.
Май 2012
Гөлнур Хөсәйенова
Башҡорт халыҡ ижадында ҡатын-ҡыҙ матурлығы
Мәңгелек философик категорияларҙың береһе булған матурлыҡ төшөнсәһе кешелек тормошоноң бөтә өлкәләрендә лә урын ала. Кешенең төҫ-ҡиәфәтенән башлап тотонған һауыт-һабаһына, эш ҡоралдарына, һөйләгән һүҙенә, эшләгән эшенә тиклем барыһы ла матур булырға тейеш. Матурлыҡ төшөнсәһе кешегә бала сағынан уҡ таныш һәм яҡын. Һәр ата-әсә үҙ балаһын матурлыҡты тойорға, матур булырға өйрәтергә тырыша.
Халҡыбыҙҙың матурлыҡҡа ынтылыуы, матурлыҡты күҙаллауы халыҡ ижады әҫәрҙәрендә яҡшы сағылыш тапҡан. Халыҡ ижадының һәр жанрында матурлыҡ үрнәктәрен табырға мөмкин. Был осраҡта беҙ иң тәүҙә ҡатын-ҡыҙ матурлығын күҙ уңында тотабыҙ әлбиттә, сөнки “матурлыҡ” һәм “ҡатын-ҡыҙ” төшөнсәләре бер-береһенән айырылғыһыҙ.
Май 2012
Фәнүзә Нәҙершина
Ҡаһарманлыҡ йылъяҙмаһы
“Ил һаҡлау – ҙурлыҡ, ил баҫыу – хурлыҡ” ти халыҡ мәҡәле. Ҡыҫҡа ғына әйтелгән был юлдарҙа башҡорт халҡының рухи донъяһы ла, тәбиғәтенә хас булған милли һыҙаттары ла, хатта тарихы ла сағылған. Тәғәйен тарихи йөкмәткеле фольклор әҫәрҙәренән күренеүенсә, бүтән сығанаҡтар буйынса ла, башҡорттарҙың баҫып алыу ниәте менән башҡа илдәргә яу сабыуҙары билдәле түгел. Ил һаҡлау тәңгәлендә иһә, уларға күп яуҙарҙа ҡатнашырға тура килгәнлеге (һундар менән бәрелеш, Алтын Урҙа дәүерендәге монгол яуҙары, нуғай мырҙалары ҡыҫымы, ҡаҙаҡ, ҡалмыҡ барымталары, 1812 йылғы Ватан һуғышы, Бөйөк Ватан һуғышы…) ғилми әҙәбиәттә лә, халыҡ ижадында ла киң яҡтыртылған.
Май 2012
Миңлеғәли Нәҙерғолов
Үткәндәрҙе байҡап, киләсәкте уйлап
Һәр халыҡтың тарихи хәтере юйылмаһын, ғөрөф-ғәҙәттәре онотолмаһын, туған теле үҫешһен, ауыҙ-тел ҡомартҡылары һаҡланһын, һүҙ сәнғәте сәскә атһын өсөн гуманитар фәндәрҙең юғары кимәлдә булыуы – төп шарттарҙың береһе. Республикабыҙҙа ошо мөһим һәм бик кәрәкле миссияны инде нисәмә тиҫтә йылдар буйы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты үтәп килә. Әлеге көндә Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгенә ҡараған был институттың эшмәкәрлеге шаҡтай киң һәм күп яҡлы. Оло юбилейы уңайынан уның үткәндәренә һәм бөгөнгөһөнә ҡыҫҡаса байҡау яһап, күренеш булырҙай уңыш-ҡаҙаныштарын барлап сығыу бик урынлы булыр һымаҡ.
123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152


text:
“Ҡиммәттәр системаһы” киң мәғлүмәт саралары фестивале үтәсәк
10 декабрҙән 12-һенә тиклем Өфөлә «Ҡиммәттәр системаһы» II киң мәғлүмәт саралары фестивале үтәсәк. Уны РФ Матбуғат һәм киң коммуникациялар буйынса федераль агентлыҡ, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия буйынса идаралыҡ ярҙамында «МедиаСоюз» Дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы һәм РФ Йәмәғәт палатаһы үткәрә. Үткәреү урыны — «Аҡбуҙат» ипподромы манежы.
Был форумдың төп бурысы — журналистар һәм медиабаҙар профессионалдарының диалогын тәьмин итеү, ватан журналистикаһының кимәлен күтәреүгә булышлыҡ итеү, авторҙарҙы хәҙерге замандың мөһим проблемаларын хәл итеүгә йәлеп итеү. Тап киң мәғлүмәт саралары граждандарыбыҙҙың донъяға ҡарашын һәм йәшәү позицияларын формалаштыра, улар алдына әхлаҡи йүнәлештәр ҡуя бит.
2008 йылда Мәскәүҙә үткәрелгән беренсе фестиваль бындай сараларҙың зарурлығын күрһәтте һәм ҙур ижтимағи резонанс тыуҙырҙы. Быйылғы фестивалдә лә, элеккеһендәге кеүек, кәмендә йөҙ кеше ҡатнашасаҡ. 10 декабрҙә ҡунаҡтар килә башлаясаҡ.
Быйыл фестивалдә ғаилә ҡиммәттәрен пропагандалау, рухи һәм мәҙәни мираҫты һаҡлау мәсьәләләре тикшереләсәк. Программала — пленар өлөштө үткәреү һәм секциялар буйынса эш. «Телевидение», «Радио», «Матбуғат һәм интернет киң мәғлүмәт саралары» секциялары ойоштороласаҡ. Һуңынан ике түңәрәк өҫтәл үткәреләсәк: хоҡуҡ мәсьәләләре һәм «Дин һәм киң мәғлүмәт саралары» темаһы буйынса. Сара «Киң мәғлүмәт саралары яҡтыртыуында мәңгелек ҡиммәттәр» конкурсында еңеүселәрҙе бүләкләү менән тамамланасаҡ.
Фестиваль йомғаҡтары буйынса медиаберләшмә өсөн эксперттар рекомендациялары ҡабул ителәсәк.


text:
Михаил Нестерев исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы беренсе тапҡыр хәйриә сәнғәт аукционы ойошторҙо
Михаил Нестерев исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы беренсе тапҡыр хәйриә сәнғәт аукционы ойошторҙо
Сарала Башҡортостан рәссамдарының алты тиҫтәләп картинаһы һатыуға сығарылды. Йыйылған аҡса өс мөһим проект өсөн тотоноласаҡ. Ул шәкәр диабеты менән яфаланған балаларға инсулин помпаһы алыу, Вологда ҡалаһында йәшәүсе яҡташыбыҙ, Рәсәйҙең халыҡ рәссамы Михаил Копьевтың шәхси күргәҙмәһен ойоштороу. Шулай уҡ Зәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана яңы мәғлүмәт залын булдырыу теләге менән яна.Сәнғәт акционында 400 мең һумдан ашыу хаҡҡа туғыҙ картина һатылды. Михаил Нестерев исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында хәйриә экспозицияһы 17 февралгә тиклем дауам итә.


text:
Аныҡ маҡсат реаль эштәр ярҙамында тормошҡа аша
Аныҡ маҡсат реаль эштәр ярҙамында тормошҡа аша
Ейәнсура районында йәшәүсе халыҡ мөрәжәғәтенән сығып тиҫтәләрсә проблема ыңғай хәл ителгән. Төбәктә проект 15 обьектта ғәмәлгә ашырылған.Новопетровское ауылы мәҙәниәт йортоноң тәҙрәләре яңыртыла. Әле эшселәр иҫкеләрен алмаштырыу менән мәшғүл. Эште улар сентябргә тиклем тамамларға ниәтләй.
Ә Таҙлар ауылы мәҙәниәт йорто тәҙрәләр алмаштырылған. Улар әллә ҡайҙан уҡ ялтырап күренеп тора. Улар шулай уҡ урындағы халыҡ башланғысынан сығып эшләнгән. Ауылдаштар мәктәп, мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһын төҙөкләндереү кеүек мәсьәләләрҙе күтәреп сыға. Мөрәжәғәттәр һаны буйынса мәҙәниәт йорто иң күп тауыш йыя. Ҡасандыр үтәнән үтә ел өрөп торған тәҙрәләре, йылытылмаған һыуыҡ бинаны хәҙер танырлыҡ та түгел.
Проект ярҙамында Ейәнсура районында барлығы 15 объекта аныҡ эштәр башҡарылған. Әлбиттә, ауыл мәҙәниәт йорто ҡыйыҡ, тәҙрәләре алмаштырылып ҡына ҡалмаған, Абзан ауылы мәҙәниәт учреждениеһына мәҫәлән, сәхнә косюмдары һатып алынған, ә Үрге Муйнаҡ ауылы мәҙәниәт йорто зәңгәр яғыулыҡҡа тоташлырылған. Әлбиттә, эшләһе эштәр байтаҡ әле. Барыһы ла халыҡ мәнфәғәтенә башҡарыла.


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Йондоҙнамә (29 май - 4 июнь)
Йондоҙнамә (29 май - 4 июнь)
Ылаҡ (22.12 – 20.01)
Шәхси тормошоғоҙҙа ҡайһы бер ыңғай үҙгәрештәр төҫмөрләнер. Өмөтлө осрашыуҙар ҙа булыуы ихтимал. Бәғзеләр кәрәкле бәйләнеште еңел булдыра алыр. Йомала ниндәйҙер мөһим ваҡиға көтөгөҙ.
һыуғояр (21.01 – 19.02)
Аҙна бер аҙ көтөлмәгәнсә башланып китер. Төрлө сәбәп арҡаһында ҡәҙимге көн тәртибен боҙорға ла тура килер, бәлки. Кесе йомала барыһы ла яйланыр. Аҡса мәсьәләһе һаман да борсоп торор.
Балыҡ (20.02 – 20.03)
Ял тураһында онотоп, тулыһынса эшкә сумырһығыҙ. Әгәр ялҡауланһағыҙ, оҙаҡҡа рәттән сығырһығыҙ. Хәлегеҙҙе осраҡлы кешеләр менән уртаҡлашыу зыян килтереүе бар. Кесе йомала көс-ваҡытығыҙҙы кәрәкмәгән эшкә түгеүҙән һаҡланығыҙ.
Ҡуҙы (21.03 – 20.04)
Үҙегеҙҙең тирәләге хәлдәрҙе иғтибарлыраҡ күҙәтегеҙ. Ҡайһы бер үҙгәрештәрҙән файҙа күрерһегеҙ, бәлки. Күптән таныш булған кешенең һеҙгә ҡарата мөнәсәбәте боҙолор. Бының сәбәбен аңларға тырышығыҙ.
Буға (21.04 – 21.05)
Төп эшегеҙҙә көсөргәнешлек һиҙелеп торор. Юҡ-барға көсөгөҙҙө әрәм итмәгеҙ, мөһим эшкә хәлегеҙ етмәҫ. Был арала етәксегеҙҙең күҙенә күренмәҫкә тырышығыҙ. Йомалағы ваҡиғалар бер аҙ күңелегеҙҙе күтәрер.
Игеҙәктәр (22.05 – 21.06)
Мәл шәхси мәсьәләләргә асыҡлыҡ индереү өсөн уңайлы. Шишәмбелә осраҡлы ғына ниндәйҙер юғалтыу кисерерһегеҙ кеүек. Һеҙҙе алдарға теләүселәр ҙә табылып торор. Кесе йомала ишеткән тәҡдимдәргә икеләнеп ҡарауығыҙ дөрөҫ булыр.
Ҡыҫала (22.06 – 23.07)
Әүҙемлегегеҙҙе мөмкин тиклем кәметегеҙ. Был аҙнала ҙур эштәрҙе башҡарыуға көс-хәлегеҙ етмәҫ, ахыры. Үткән ваҡиғаларҙан фәһем алыу ҙа файҙалы булыр ине. Аҡсағыҙҙы иғтибар менән тотоноғоҙ, тиҙҙән һеҙҙе ҙур сығымдар көтә
Арыҫлан (24.07 – 23.08)
Һәүетемсә генә барған эштәрегеҙ туҡтап ҡалғандай тойолор. Ҡайһы ваҡыт ялҡаулыҡ менән дә көрәшергә тура килер. Ғөмүмән, һеҙҙе тыныс осор көтә. Алдағы хәл-ваҡиғаларға әҙерләнеү өсөн мөмкинлек тыуыр.
Ҡыҙ (24.08 – 23.09)
Матди мәсьәләләр тәүге урынға сығыр, моғайын. Аҡса, өҫтәмә килем эҙләү менән мәшғүл булырһығыҙ. Өйҙәге мәшәҡәттәр ҙә иғтибар талап итер. Йомалағы үҙгәреүсән хәлдәргә әҙер тороғоҙ.
Үлсәү (24.09 – 23.10)
Һеҙҙең тирәләге ваҡиғалар тиҙ барған кеүек. Кешеләргә уйҙарығыҙҙы еткереү, фекерегеҙҙе ҡағыҙға төшөрөү күпкә еңеләйер. Аҙна барышында сәнғәткә, ижадҡа яҡын булғандар мотлаҡ уңыр.
Саян (24.10 – 22.11)
Һеҙҙең турала дошмандарығыҙҙың юҡ-бар хәбәр таратыуы ихтимал. Шуға ҡарамаҫтан, әлегә араларҙы асыҡларға кәңәш ителмәй. Шаршамбыла ыңғай яңылыҡтар ишетерһегеҙ. Йомалағы осрашыуҙар уйламағанса файҙалы үтер.
Уҡсы (23.11 – 21.12)
Аҙна барышында яҡшы хәбәрҙәр, яңылыҡтар даими килеп торор. Шаршамбыла ниндәйҙер серҙе асырһығыҙ, бынан үҙегеҙгә ниндәйҙер файҙа ла сығарырһығыҙ. Эш урынығыҙҙа, өйөгөҙҙә тәртип урынлаштыра алырһығыҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Республикала алимент түләүҙән ҡасып йөрөүселәргә ҡарата етди саралар күрелә
Республикала алимент түләүҙән ҡасып йөрөүселәргә ҡарата етди саралар күрелә
Һуңғы ваҡытта ғына йөҙҙән ашыу кешенең мөлкәтенә арест һалынған. Был турала бөгөн хәбәрселәр менән осрашыуҙа федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе Илнур Мәхмүтов белдерҙе. Бөгөнгә төбәктә 22 меңгә яҡын башҡарыу производствоһы иҫәпләнә, уларҙың ете меңгә яҡыны үҙ бурыстарын ваҡытында ҡайтарай, ҡалғандарының алимент түләүҙәре бик әкрен бара.Шуға ҡарамаҫтан, йылдың тәүге биш айында 160 милллион һум самаһы алимент аҡсаһы суд приставтары хеҙмәтенең депозит иҫәбе аша үткән. Бынан тыш, бурыстың бухалтериянан тура йүнәлтелеүе йәки алиментсының аҡсаны балаға үҙе килтергән осраҡтары ла теркәлә. Яҡын көндәрҙә алимент түләүҙән ҡасып йөрөүселәргә ҡарата тағы ла етдиерәк саралар күреләсәк. Хәҙер уларҙың фотоһүрәттәре халыҡ күп йөрөгән урындарға ҡуйыласаҡ.
Республикала шулай уҡ штрафтарҙы түләттереү эше лә яңы кимәлгә сыҡты. Хәҙер бурыслылар ғына түгел, ә штрафтарын ваҡытында ҡайтармаусылар ҙа язаға тарттырыла. Атап үткәндә, йыл башынан алып төбәктә штрафтарын ваҡытында түләмәгән 1 мең ярым самаһы кешенең бурысы ике тапҡырға артҡан, 800 кеше мәжбүри эштәргә йәлеп ителгән, тағы ла 200 кеше ҡулға алынған. Республиканың баш суд приставы әйтеүенсә, был эш артабан да дауам итәсәк. Шуға ла күңелһеҙ хәлдәргә тарымау өсөн һәр кемгә бурыстарын даими тикшертеп торорға кәрәк.


text:
Хуш, сомбреро, ҡаршы ал ҡурай иле!
Хуш, сомбреро, ҡаршы ал ҡурай иле!
Бөгөн Мексикала Бөтә Донъя фольклориада фестивален ябыу тантанаһы үтте. Аҙна дауамында барған байрам, халыҡтар парады һәм ҙур концерт программаһы менән тамамланды. Сара сиктәрендә Бөтә Донъя фольклориадаһы флагы Башҡортостанға тапшырылды. Республика Сәнғәт Олимпиадаһын 2020 йылда ҡабул итә.Мексиканың Сакатекас штаты сәхнәһендә легендар "Ете ҡыҙ" бейеүе. Башҡорт ҡатын-ҡыҙының нәзәкәтлеген, камиллығын асып һалған бейеү композицияһы Төньяҡ Америка халҡын да таң ҡалдырҙы. Сит милләт вәкилдәренең һөйөүен интернет киңлектәрендә "Ете ҡыҙ" бейеүен данлаған тиҫтәләрсә яҙмаларға, көслө алҡыштарға ҡарап та билдәләп була.
Бишенсе тапҡыр уҙғарылған Бөтә Донъя фольклориадаһында Рәсәй, Башҡортостан намыҫын яҡлап Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле, "Арғымаҡ" этно-рок төркөмө сығыш яһаны. Ижади коллектив солистары сәнғәт Олимпиадаһы көндәлеге менән интернет ҡулланыусыларҙы таныштыра барҙы. Алыҫ илдә яҡташтарыбыҙ йыр-бейеү менән генә сикләнмәне.
Башҡортостан илселәре урындағы халыҡты һәм хатта ҡоштарҙы ла башҡортса һөйләшергә өйрәтте.
Яҡташтарыбыҙ башҡорт мәҙәниәтен бөтә донъя халыҡтары алдында танытып ҡына ҡалманы, Башҡортостанды дүрт йылдан һуң сәнғәт Олимпиадаһын ҡаршы алырҙай лайыҡлы төйәк итеп күрһәтте. Йәнә интернет селтәрендәге күп һанлы яҙмаларға күҙ һалайыҡ. Уларҙың береһендә Сакатекас штаты губернаторы Мигель Алонсо ҡурай моңдарынан, башҡорт бейеүҙәренән таң ҡалыуын белдергән. Губернатор башҡорт көйөнә бейергә лә төшөп киткән. 5-се Фольклориада фестивале ҙур Гала-концерт менән тамамланды. Сара һуңында Башҡортостанға Бөтә Донъя фольклориада флагы тапшырылды. Шулай итеп, дүрт йылдан һуң киләһе Сәнғәт Олимпиадаһын ҡурай иле ҡаршы аласаҡ.


text:
Әл-Харам мәсете
Әл-Харам мәсете (ғәр. المسجد الحرام — әл-мәсжид әл-хара́м) — донъялағы төп һәм иң ҙур мәсет, эске ихатаһында Исламдың иң изге Ҡәғбәһе урынлашҡан. Сәғүд Ғәрәбстанының Мәккә ҡалаһында урынлашҡан.
«Йәннәт баҡсаһы» китабынан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Баш осонда — йәш ай, һилал. Беҙҙә уны, урыҫҡа эйәреп, «ярым ай» тип исемләгән булалар. Ана ниндәй матур атамаһы бар уның — һилал. Был һүҙ хәҙер фамилияларҙа ғына һаҡланып ҡалған. Ҡара бәрхәт күк йөҙөндәге сихриәткә арбалып берауыҡҡа онотолам — әйтерһең, Ҡәғбәтулланың тап уртаһына күҙгә күренмәҫ манара күтәрелгән дә, осона ысын ай үҙе беркетелгән. Ул беҙҙәге кеүек ҡырын ятмай, ә ултыртып ҡуйылған кәсә рәүешле. Шуға ла Ғәрәбстандағы мәсет манараларындағы һилалдың тарбаҡтары ике яҡҡа ла тигеҙ итеп ҡуйылғандыр әле.
Пәйғәмбәрҙәрҙең күҙ нурҙарын, ҡул йылыһын һаҡлаған ҡара таш ҡуйыулы мәсет иҙәненә баҫҡандағы кисерештәремде аңлатырлыҡ түгел — баҙау, һөйөнөс, йән талпыныуы… Ҡайһы берҙәре ятҡа бикләп алынмаған — китаптарымды сығарып, ғәрәпсә, башҡортса махсус доғаларҙы уҡыйым. Апайҙарҙың күҙендә йәш ялтырай. Мин иһә ятһыраңҡырайым — Төркиә мәсеттәрен күреп өйрәнгәнгәме, башҡасараҡ итеп күҙаллағайным бит барыһын да.
Ҡапҡанан ингәс, аяҡ кейемдәрен сисеп, намаҙ уҡыныҡ та Ҡара таш янына үтер ишеккә йүнәлдек. Пәрәнжәле ҡатын сумканы ла, кейемде лә тентегәс, ниңәлер: «Турисмы?» — тип һорап ҡуйҙы. Хажға килгәнемде аңлатҡас, дуҫтарса арҡамдан ҡағып, барыр яҡты күрһәтеп ебәрҙе. Бында фото-кино аппараттарын индерергә рөхсәт юҡ, ә барыбер бәғзеләр ҡәҙерле күренештәрҙе төшөрөп алып ҡайтыр юлын таба. Кеҫә телефондарын файҙаланаларҙыр, бәлки. Әйткәндәй, туристар өсөн махсус инер урындар ҡаралған, улар дөйөм ағымға ҡамасауламай ғына тамаша ҡылыу мөмкинлегенә эйә.
Ҡара таш… Бына ниндәй икәнһең һин! Мәрмәр колонналар артынан алтын ишекле, ҡара япмалы, куб рәүешле изге бина күҙгә салыныу менән бөтә диҡҡәтемде арбап алды. «Куб» кәлимәһе лә тап ғәрәпсә «ҡәғбә» тигәндән килеп сыҡҡан. Асыҡ көмбәҙҙән диуарҙар аша Мәккәне уратып алған тауҙар, йорттар, төҙөлөш крандары күренә. Мин иһә, киреһенсә, Ҡәғбәтулла тау башында, һәр тарафтан күренеп торған урындалыр тип уйлай торғайным.
Ғибәҙәтхананы Ибраһим пәйғәмбәр менән уның улы, нәҫеленән данлы мосолман милләте барлыҡҡа килгән Исмәғил ғәләйһиссәләм һалған. Ҡәғбәтулла тап ошо урында Атабыҙ Әҙәм һәм Инәбеҙ Һауа тарафынан уҡ төҙөлөп, туфан ваҡытында батҡаҡҡа күмелеп ҡалғас, Аллаһы Тәғәлә яңы быуын Пәйғәмбәрҙәргә тәү мәсет мәҡамын яңынан күрһәткән, тиелә риүәйәттәрҙә. Уларға туфан ваҡытынан ҡалған ожмах ташын — Ҡара ташты — Жәбраил фәрештә табышып биргән. Хажиҙар тап бына шул ташҡа ҡағылып, теләк әйтергә тырыша ла инде. Был, ҡайһы берәүҙәр уйлағанса, ташҡа табыныу, унан хикмәт көтөү түгел, ә ихластан Аллаға, унан ингән дингә, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт саллалаһу ғәләйһи үә сәлләмгә инаныуҙы белдереү ғәмәле.
Әйткәндәй, хәҙер Ҡара ташты көпләп, тапҡырына ҡара бау тағып ҡуйғандар. Мосафирҙар шуға ҡағылыу менән генә мөрхәтһенә. Унда яҡын да барырлыҡ түгел, ә маҡсатына ирешкәндәр ҡыуанысын тыя алмай илай, көлә, доғалар уҡый…
Ғибәҙәтхана тирәләй ап-аҡ тулҡын өйөрмәһе — хажиҙар ағымы бер генә минутҡа ла өҙөлмәй, һулдан уңға ҡарай уралып, тәлбиә, доғалар әйтә-әйтә өлкән майҙанда ҡайнап тора. Беҙ ҙә, өйрәтелгәнсә, йәшел табло ҡаршыһынан тауаф башлайбыҙ. Бының үҙ нескәлеге бар — иҙәндә илаһи Ҡара таш тапҡырынан майҙан ситендәге тупһаларға еткәнсе аяҡ табаны һыйырлыҡ көрән һыҙат һалынған. Тап шуға баҫып, «Бисмиллаһи, Аллаһу әкбәр» тип, уң ҡулыңды һуҙып Ҡәғбәтулланы сәләмләйһең. Һыҙатта теләнгән теләк мотлаҡ ҡабул була, ти. Ойоштороусылар оҙатып йөрөмәү арҡаһында, тарау-торау килгән беҙҙең ватандаштарҙың бәғзеләре, тап бына ошо нескәлекте белмәгәнлектән, Ҡәғбәтулла тирәләй шул рәүешле үтмәгән. Шайтанға таш атып килгәндән һуң Өфөнән килгән ғалимә ханымдар менән тауаф ҡылдыҡ. Кәрәкле тәртибен күрһәткәйнем, тәүге көн тейешенсә үтмәгәнбеҙ, тип бик бошондолар.
Рәшиҙә Исхаҡиҙың китабы үтә файҙалы булды — ете үтештә шунан алып ете төрлө доға-теләктәр уҡыным һәм уларҙың һәр береһен үҙемә генә түгел, ғаиләмә, яҡындарыма, милләтемә, илемә, кешелеккә иң изге теләктәр менән тамамланым.
Ҡара таш ишеге яғындағы мөйөштә Ибраһим пәйғәмбәрҙең ташта уйылып ҡалған эҙҙәре быяла ҡалпаҡ эсенә ҡуйылған — тауаф ҡылыусылар уға яҡын уҙырға тырыша. Уйламағанда мин дә ҡомартҡы янына барып сыҡтым һәм уға ҡағылғас ҡына: «Харам-харам», — тип ҡысҡырыуҙы ишеттем. Полицейский шунан йыраҡ түгел Ҡәғбәтулланың дауамы итеп һалына башланып, аҙаҡ ни сәбәптәндер төҙөлөп бөтмәй ҡалған урынға үтергә теләүселәрҙе тыйырға маташа икән. Хаж ҡылыусы был урындың тышҡы яғынан үтергә кәрәклеген иҫтә тоторға тейеш. Ташҡын булып килгән халыҡтың аяҡ аҫтында ултырып намаҙ уҡыусылар ҙа бар. Тапап китерҙәр тип тә ҡурҡмайҙар. Ә беҙҙе, аяҡ кейемегеҙ йә башҡа бер нәмәгеҙ төшһә, алырға маташмағыҙ, аяҡ аҫтында ҡалып һәләк булыуығыҙ бар, тип иҫкәрткәйнеләр. Сәғиттәр шундай фажиғә шаһиты булған — арттан ҡыҫырыҡланып килгән хажиҙар ағымы туҡтай аламы ни, абынып иҙәнгә йығылған берәү уларҙың күҙ алдында шәһит үлеме менән донъянан киткән. Тауаф ҡылғанда беҙҙең алдан да бер нисә табут алып сыҡҡайнылар…
Аҡ мәрмәрҙә тулып ятҡан һыңар аяҡ кейемен дә, китаптарҙы ла, башҡа ваҡ-төйәкте лә аша атлап үтәһең. Анауындай мәхшәрҙә йыйыштырыусылар юлды ҡамай һалып, хуш еҫле шыйыҡса менән ялт иттереп йыуып алырға ла өлгөрәләр бит әле. Йөк машиналары менән кузов-кузов «сәпелдәк» түгәләр, ти.
Әйткәндәй, ғәрәптәр ислам ҡабул иткәнгә тиклем дә Ҡәғбәтулланы һәм Сафа-Мәрүә араһын урап уҙа торған булған. Быға аптырайһы түгел, сөнки Мөхәммәт саллалаһу ғәләйһи үә сәлләм ниндәйҙер яңы дин уйлап сығармауын, ә бары тик Ибраһим пәйғәмбәр динен — Исламды тергеҙеүен Ҡөрьән Кәримдә ҡат-ҡат телгә ала. Тәү атабыҙ — Әҙәм ғәләйһис-сәләмгә иңдерелгән изге китап бәндәлек сифаттары арҡаһында боҙолған һайын, төп нөсхәне тергеҙеү йәки заманаға ярашлы телгә күсереү өсөн, Аллаһ ерҙә үҙ илселәрен тәғәйенләгән.
Ғибәҙәтте тамамлау менән алтын ишек тапҡырында ике рәҡәғәт тауаф намаҙы уҡып, мөғжизәле зәмзәм шишмәһе сығанағына ыңғайланыҡ. Ул көпләнгән, һәм һыу крандарҙан бирелә. Һәр һемәк эргәһендә бушлай таратылған бер ҡулланыр стакандар өйөмө кәмемәй, өҫтәлеп кенә тора — тейешле доғаһын уҡып, тылсымлы тамсыларҙы баштарына, кейемдәренә, тәндәренә ҡоялар. Һыу ныҡ һалҡын булһа ла тамаҡҡа «йәбешмәй», сирләтмәй. Ғәжәп, мәсет тышында — өйгә алып ҡайтыр өсөн ҙур-ҙур һауыттарға тултырған ерҙә — йылы. Әйтеүҙәренсә, эсәр зәмзәмгә боҙ һалып һыуытып торалар.
Артабан — Сафа һәм Мәрүә ҡалҡыулыҡтары араһында сәғи ҡылыу. Унда барып сығыу менән, риүәйәте иҫкә төшөп, күҙҙәремә йәш эркелде. Әйткәндәй, риүәйәт йәһүд һәм ғәрәп халыҡтарының бер атанан — Ибраһим пәйғәмбәрҙән таралыуын һүрәтләй. Тәүгеһе — ҡатыны Саранан, икенсеһе — Мысырҙа әсиргә эләккән Һәжәрҙән донъяға килгән улдары Исхаҡ һәм Исмәғил нәҫелдәре. Көндәш балалары, йәғни… Исмәғил затының тәү инәһе Һәжәр сабыйы менән ҡыяҡ та үҫмәгән яланғас, шөҡәтһеҙ тауҙар араһында япа-яңғыҙ ҡалып, һыу эҙләп йүгереп йөрөгән аралыҡ был. Етенсе тапҡырына йүгереп төшкәнендә Исмәғиле эргәһендә Жәбраил фәрештәне һәм уның уң аяғы аҫтынан шишмә урғылып сығыуын күрә. Һыу тиҙ генә эргә-тирәне баҫа башлағас, Һәжәр: «Зәм-зәм, зәм-зәм (беҙҙеңсә „сеү-сеү“ һымағыраҡ)», — тип тыя-тыя, балсыҡ менән ҡоймалап ала. Изге ҡатын ағымды шулай туҡтатмаһа, һыу бар донъяны баҫыр ине, тиелә риүәйәттә.
Әсә сабырлығы, мөхәббәте, Аллаға инанғанлығына хөрмәт белдереү булараҡ ҡабул иттем мин был ғибәҙәтте. Ә ғәрәптәрҙең тәү бабалары Ибраһим һәм Исмәғил пәйғәмбәрҙәр төҙөгән Ҡәғбәтуллаға тауаф — ата рухын да ололауҙыр. Ғәжәйеп сифаттарға эйә ул зәмзәм! Йылдар буйы торһа ла боҙолмаҫ, ауырыуҙарҙы сихәтләндерер шифаһы менән дан тота. «Зәмзәмде ни маҡсат менән эсһәң, шул булыр», — тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи вә сәлләм. «Сарсауҙан эсһәң — һыуһының ҡандырыр, зиһен һораһаң — зиһен, йән һәм тән сәләмәтлеге һораһаң — сәләмәтлек бирер, яҡлау һораһаң — яҡлаулы булырһың. Быларҙың барыһы ла — Аллаһы Тәғәлә ҡөҙрәте», — тигән хәҙис тә бар. Көмөш кеүек ялтырап торған һыуҙың әҙ генәһе лә бер сәйнүк ҡаты һыуҙы йомшарта, сәйҙе сығышлы һәм тәмле итә. Ҡайтҡас, үҙем һынаным. Элек, ата-баба шул һынлым ергә йәйәү тиерлек йөрөгән саҡта, хаждан ҡайтыусылар зәмзәмде тамсылап ҡына тәмләткән, тиҙәр. Дарыуға шул да етеп ҡуйған.
Ҡайһы берәүҙәрҙең хәмер-шарапты «зәмзәм һыуы» тип «шаяртыуы» ни тиклем оло гонаһ, Иблискә хеҙмәт икәнен сығанаҡ янында торғанда ҡапыл бөтә тәрәнлегендә аңлап, йәнем әрнене.
Сафа менән Мәрүә араһын тигеҙләп мәрмәр иҙән һалынған. Тәүгеһе бейегерәк булған, шуға ла түбәһендәге таштар байтаҡҡа күтәрелеп тора. Эре-эре һарыҡташтарға үрмәләп менеүселәр, шунда оҙаҡ ҡына ултырыусылар бар. Беҙ иһә йышыраҡ аҫҡы өлөшөндәге ҡарайып күренеп ятҡан таштарына баҫып уҙыу менән генә мөрхәтһендек, сөнки берҙән, менеүе яйһыҙ, хәүефле, икенсенән, халыҡ ағымы ла быға бик мөмкинлек бирмәй. Ике тауҙың да таштарына баҫып үтеү — сөннәт ғәмәл! Сәғи ҡылғанда һәр ике тау итәгенән Ҡәғбәтуллаға ҡарап сәләм биреү фарыз.
…Таңға, сабах намаҙы етәрәк, ғүмрә (кесе) хажыбыҙҙы тамамлап та ҡуйҙыҡ.
— Бәхетең, артыҡ тығыҙ булманы, бына хәҙер мәхшәр башланасаҡ, — тип ҡуйҙы юлдашым Мөсәлиә апай. Иркен, таҙа, матур биналарҙа тәһәрәт алырға бөтә шарттар тыуҙырылған, шуларҙың үҙебеҙгә иң яҡын урынлашҡанынан сығыуға моңло аҙан яңғыраны, йәмәғәт менән иртәнге намаҙҙы ла уҡып, ҡайтыр яҡҡа юлландыҡ.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гүзәл Ситдиҡова. Йәннәт баҡсаһы. — Өфө: Полиграфдизайн, 2005. — 102 б.
- Гүзәл Ситдиҡова. Күсле ил — көслө ил. — Өфө: Китап, 2007. — 448 б.


text:
Салаба-Яха (Нияю ҡушылдығы)
Салаба-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО[1] биләмәләрендә аға. Йылға Нияю йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым[2].
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса[2]:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050644
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305064
- Бассейн коды — 15.03.00.001
- ГӨ буйынса томы — 15
- ГӨ буйынса сығарылыш — 3
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Рәсәй гидротехник ҡоролмалар регистры һәм дәүләт һыу кадастры үҙәге».
- ↑ 2,0 2,1 РФ һыу реестры: Салаба-Яха.


text:
- Подробности
- Просмотров: 311
БӨРӨ ҠЫҘ БАЛАЛАР ГИМНАЗИЯҺЫ. 1861 й. 2‑се разрядлы ҡыҙ балалар уч‑щеһы булараҡ нигеҙ һалына, 1864 й. алып ҡыҙ балалар прогимназияһы, 1903 й. (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1908 й.) — гимназия. Уҡыу түләүле була (дөйөм белем биреү кластарында йылына 16 һум, пед. — 25 һум), ярлылар ҡаҙна, Өфө губ. земствоһы, Бөрө ҡала ойошмаһы һәм өйәҙ земствоһы иҫәбенә тәьмин ителә. Гимназияла 1 пед. һәм 7 дөйөм белем биреү кластары эшләй. Программаға гимназияның традицион уҡыу предметтары инә, пед. класында өҫтәлмә пед., психология, уҡытыу методикаһы өйрәнелә. Китапханаһы (3,8 мең китап) була. 1897 й. гимназия эргәһендә бесеү‑тегеүгә һәм ҡул эштәренә өйрәткән 4 йыллыҡ проф. эске кейем тегеүселәр кластары асыла. Гимназияла 22 уҡытыусы эшләй. 1909 й. Б.ҡ.б.г. 339 кеше белем ала. Гимназияның 1‑се начальницаһы Ф.М.Андрусевич 1908 й. Ырымбур уҡыу‑уҡытыу округы попечителе приказы б‑са алтын миҙал м‑н бүләкләнгән. 1918 й. Б.ҡ.б.г. 2‑се баҫҡыс берҙәм хеҙмәт мәктәбе итеп үҙгәртелә (ҡара: Бөрө урта мәктәбе №3).
А.Ф.Илтенбаев
Тәрж. Т.С.Дәүләтбирҙина


text:
~ЯҢЫ ХАҠ ҠОРАЛЫ~
Сара Кенда һәм Кайли трюктар взломать
Һеҙҙең өсөн reveals a new hack tool for one of the most popular games nowadays. Кенда & Кайли етте вершины " iTunes һәм уйнарға кибеттәрҙә бик тиҙ Google, тимәк, уйнай, бик күп кешеләр. Уларҙың ҡайһы берҙәре уйнай ҡағиҙәләре буйынса уйындар, файҙаланып, был өҫтәмә һатыу… әммә башҡа умные! Улар тели алдап була һуң алырға өҫтәмә аҡсалар һәм өҫтәмә тырышыусы халкыныž. Түбәнерәк атаһыҙ күрергә, был тигәнде аңлата:
Those stats are available only for those who use this new Сара Кенда һәм Кайли трюктар взломать. Өҫтәргә неограниченный һаны ҡиммәтле таштарҙан һеҙҙең иҫәбенә уйын, 100% Бушлай һәм бер ҙә зарарһыҙ. Шулай уҡ бик еңел, эйә булыу өсөн, бессмертное өсөн аҡса тоторға ошо уйында. With just a few clicks on the mobile version of this Сара Кенда һәм Кайли трюктар взломать атаһыҙ өҫтәргә теләсә ҡайһы һаны телисез икән, һәр ресурс. Һеҙ тикшерергә тейеш әле ... !
Әгәр атаһыҙ’т ҡулланырға мобиль (Андроид/iOS) версия, түгел стесняйтесь өсөн, загрузить компьютер версияһы (ПК & Пландар x о). Был версия ала бик еңел бөгөн компьютерҙа, следу инструкциям, күрһәтелгән мәғлүмәт түбәнерәк:
Сара Кенда һәм Кайли трюктар взломать
ПК & Пландар x о
- Скачать Кенда һәм Кайли взломать
- Полюсты урынлаштырыу өсөн ПК / Мәк һымаҡтар
- Һайлағыҙ урынлаштырыу ОС (Андроид/iOS)
- Баҫығыҙ әлеге төймәгә "Connect"
- Яҙығыҙ, һәр суммалар
- Баҫығыҙ әлеге төймәгә "Башларға Hack"
- Ҡасан ашау, отключены ҡоролошо һәм башлау уйынды


text:
Терроризм
Терроризм — көс ҡулланыу юлы менән халыҡты ҡурҡытыу аша йә иһә башҡа төр хоҡуҡ боҙоуҙар ярҙамында йәмғиәттең ижтимағи аңына, урындағы үҙидара органдарының, тотош дәүләттең һәм халыҡ-ара ойошмаларҙың теге йәки был ҡарар ҡабул итеүенә йоғонто яһау ысулы.
«Терроризм» төшөнсәһе һәм уның асылы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Терроризм» термины латин телендәге «terror» һүҙенән алынған. С.И.Ожеговтың «Урыҫ теле һүҙлеге»ндә («Словарь русского языка») билдәләнеүенсә, урыҫса — «страх», «ужас» булһа, башҡортса уның мәғәнәһен «ҡурҡыныс» һәм «ҡот осҡос» тип аңлатырға мөмкин. Дөйөм алғанда, хәҙерге ҡулланылышта терроризмды «ҡурҡытыу» һәм «ҡотто алыу» тип тәржемәләргә кәрәктер. Террорҙы, шулай уҡ, «физик көс ҡулланып, тыныс халыҡты ҡурҡытыу һәм бөтөнләй юҡ итеү» тип тә аңларға була. Беҙҙең ил хоҡуҡ ғилемендә ныҡлы урын алыуынса, «террор — сәйәси һәм башҡа маҡсаттар, дәлилдәр менән ниндәйҙер юғары вазифа биләгән шәхесте, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрен физик яҡтан йәберләү йәки үлтереү.»
Тарихтан билдәле булыуынса, сәйәси эшмәкәрлек алымдарының береһе булараҡ террор тәүе тапҡыр Бөйөк француз революцияһы осоронда радикаль революционерҙар тарафынан үҙҙәренең сәйәси дошмандарына ҡаршы ҡулланыла, һәм сәйәси мәсьәләләрҙе көс ҡулланыу юлы менән хәл итеү ысулы булып нығынып ҡала. Кешелектең артабанғы үҫеше дәүерендә сәйәсәттә көс ҡулланыу дәүләттәрҙең үҙҙәре тарафынан оппозицион төркөмдәргә ҡарата һәм төрлө йәшерен төркөмдәрҙең ил башында тороусы синыфтарға һәм айырым дәүләт институттарына йүнәлтелеп тормошҡа ашырылыуын да күҙәтергә була. Шуға ла ғалимдәр был ике төшөнсәне алдан уҡ айырып ҡарау яғында. Уларҙың фекеренсә, террор — тәү сиратта дәүләттең үҙ граждандарына һәм сәйәси оппозицияға ҡаршы ойошторған репрессияһы. Был осраҡта террорҙың төп маҡсаты — халыҡтың һәм айырым төркөмдәрҙең ниндәйҙер булһа ҡаршылыҡ күрһәтеүгә ынтылышын һәм теләген кәметеү йә тулыһынса юҡҡа сығарыу аша үҙ өҫтөнлөгөн тулы дәрәжәлә раҫлау һәм тормошҡа ашырыу.
Терроризмға килгәндә, уны оппозицияла торған сәйәси төркөмдәр эшмәкәрлеге тип билдәләргә кәрәк. Улар, дәүләттән үҙҙәренә кәрәк ташланмалар талап итеп, граждандарға (шул иҫәптән сит илдәрҙекеләргә лә), дәүләт мөлкәтенә ҡарата көс ҡуллана (йә ҡулланыу менән ҡурҡыта). Террористик эшмәкәрлектең төп маҡсаты — власҡа, халыҡтың теге йәки был төркөмөнә, сит дәүләттәр һәм халыҡ-ара ойошмалар вәкилдәренә ҡурҡытыу менән янап, сәйәсәтте үҙгәртеүгә өлгәшеү. Шулай итеп, башҡа енәйәттәрҙән айырмалы рәүештә, терроризмдың төп элементы тәү сиратта ҡурҡытыуға ҡайтып ҡала.
Рәсәй Федерацияһының Енәйәт кодексының 205—се статьяһында билдәләнеүенсә, терроризм — ул йәмәғәт именлеген боҙоү, халыҡты ҡурҡытыу йә власть органдары ҡабул иткән ҡарарҙарға тәьҫир итеү маҡсатында шартлатыу, яндырыу, шулай уҡ кешеләрҙең һәләк булыуына, милеккә ҙур зяын килтереүгә алып барған йәки йәмәғәткә ҡурҡыныс тыуҙырған башҡа хәлдәр ҡылыу, шулай уҡ уларҙы тормошҡа ашырыу менән янау. Сағыштырыу өсөн: Америка Ҡушма Штаттары хоҡуҡ белеме терроризмды ғәҙәттә йәмғиәт кәйефенә тәьҫир итеү маҡсатында федераль кимәлдәге милли төркөмдәр йәки йәшерен ойошмалар вәкилдәре тарафынан алдан уйланған һәм сәйәси нигеҙләнгән көс ҡулланыу тип билдәләй.
Рәсәйҙең 1998 йылдың 25 июнендә ҡабул ителгән «Терроризм менән көрәш тураһында» Федераль ҡанундың 3 статьяһында «терроризм»дың Енәйәт кодексында бирелгән төшөнсәһенә (ст.205) бер ни тиклем киңәйтеберәк аңлатма бирә. Быға нигеҙ итеп Енәйәт кодексының 277—се статьяһында ҡаралған тағы ла бер енәйәт төрө, атап әйткәндә террор акты (урыҫса: террористический акт) аңлатмаһы тора. Шулай итеп, Федераль ҡанунда алда билдәләп кителгән енәйәт ҡылыҡтарына тағы ла түбәндәгеләр өҫтәлгән: дәүләт йәки йәмәғәт эшмәкәренең улар атҡарған дәүләт йә сәйәси эшмәкәрлеген туҡтатыу йәки уның өсөн үс алыу маҡсатында ғүмерҙәренә ҡул һуҙыу; һуғыш тыуҙырыу йә халыҡ-ара бәйләнеш һәм мөнөсәбәттәрҙе ҡатмарлаштырыу маҡсатында халыҡ-ара һаҡлау аҫтында булған сит дәүләт вәкиленә йә халыҡ-ара ойошма хеҙмәткәренә, шулай уҡ уларҙың эш урынына һәм транспорт сараларына һөжүм итеү. Ҡайһы бер ғалим-тикшеренеүселәр билдәләүенсә, дөйөм алғанда, террорҙы дәүләттәге власть менән идара итеүсе сәйәси көстәр ҡуллана, һәм улар был юҫыҡта үҙҙәренә бойһонған төрлө власть структураларын, дәүләткә ҡаршылыҡты баҫтырыусы репрессия аппаратын, армияны һәм төрлө йүнәлештәге махсус хеҙмәттәрҙе файҙалана. Миҫал өсөн: Октябрь социалистик революцияһынан һуң Рәсәйҙә большевиктар тарафынан үткәрелгән «ҡыҙыл террор» һәм уға ҡаршы аҡ гвадеецтар һәм улар яҡлылар ойошторған «аҡ торрор», шулай уҡ Сталин ваҡытындағы сәйәси репрессиялар. Терроризмға килгәндә, ул, башлыса, власҡа оппозицияла торған көстәр тарафынан тормошҡа ашырыла.
Шулай итеп, айырым дәүләттәр өсөн генә түгел, бөтөн кешелек донъяһы өсөн дә оло проблемаға әүерелгән терроризм, фәнни күҙлектән ҡарағанда ла, ғәмәли юҫыҡта ла күп яҡлы күренеш, һәм уны тулыһынса тикшереү һәм баһалау әле лә дауам итә. Шуға ла, алдағы юлдарҙа хәҙерге ваҡытта Рәсәйҙа билдәлелек алған бер нисә ғилми ҡараштың береһенә генә күҙ һалырға иҫәп.
Терроризмдың төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көс ҡулланып ҡурҡытыу актының ниндәй маҡсаттар менән тормошҡа ашырылыуынан сығып, фәнни әҙәбиәттә терроризмды түбәндәге төрҙәргә бүлеп ҡарайҙар:
- Енәйәтсел (урыҫса — уголовный) терроризм.
- Ойошҡан енәйәтсел берләшмәләр йәки ширҡәттәр терроризмы.
- Айырым шәхестәрҙең террористик эш-ғәмәлдәре .
- Сәйәси маҡсатта башҡарылған (сәйәси) терроризм.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Уголовный Кодекс РФ. С изменениями и дополнениями на 10 марта 2008. М., 2008. (рус.)
- Федеральный закон Российской Федерации «О борьбе с терроризмом» от 25.07.1998 г. № 130-ФЗ. // Собрание Законодательства Российской Федерации, 1998. № 31. Ст. 3808. (рус.)
- Ожегов С.И. Словарь русского языка. М., 1968. (рус.)
- Антонян Ю. М. Терроризм. — М., 1998. (рус.)
- Мамонтов А. Терроризм. — «РТР» 2003. (рус.)
- Русско-башкирский словарь: В 2 т. / Под редакцией З.Г. Ураксина. Уфа: Башкирская энциклопедия, 2005. Т. 2. П — Я. — 2005. — 680 с.


text:
Бар ул, бар ул тылсым донъяла!
Изге төштәр аша ғәмәлгә
Ырымбур өлкәһенән күсеп килергә мәжбүр булған Мортазиндар ғаиләһе Көйөргәҙе районының Яҡуп ауылында төпләнә. Маргаританың олатаһы Өмөтбай мәктәп директоры булып эшләй башлай. Ританың әсәһе Рима менән атаһы Зыя Ташкентҡа күсеп киткәс, ҡыҙыҡай Ҡорбанбикә өләсәһе тәрбиәһендә ҡала. Халыҡ ысулдары менән дауалау серҙәрен тап уның аша үҙләштерә. «Элек ундайҙарҙы төрмәгә яба торғайнылар. Шуға изге ғәмәлдәрен күрһәтеп, белендереп башҡарманы, йәшерә торғайны. Быуын ултыртты, мейе ҡаҡты. Уның атаһы Ғатаулла олатайым мулла булды. Иртәнге сәйҙә Өмөтбай олатайым Ҡорбанбикә өләсәйемдән: «Йә, әбей, төшөңдә нимә күрҙең, һөйләп ебәр», – тип өндәшә торғайны», – тип хәтерләй Рита.
Үҙе лә төштәр аша килгән иҫкәртеүҙәргә ныҡ иғтибарлы. «Төштәге ишара өндә серле итеп асылғас, нисек ышанмайһың? Бына берәүһе. Боронғо заманда үгеҙ егеп китеп барабыҙ. Шул ваҡыт беҙҙе юлбаҫарҙар уратып алды. Матронушка килеп сыҡты ла: «Теймәгеҙ, уны кешеләр көтә», – тип юлдарына арҡыры торҙо. Иртән ирем менән иҫке генә машинала юлға сығырға тейешбеҙ. Уянғас, ярай, ҡаршылыҡ булыр, әммә ярҙам килер, тип уйлайым. Юлда бара биргәс, ике юл хәрәкәте хеҙмәткәре тора. Йөрәк жыу итеп ҡалды. Шул ваҡыт һауала ап-аҡ ғәҙәти булмаған ҡош пәйҙә булды. Берәүһе, шуны шәйләп, ҡарап тора башланы ла беҙҙе туҡтатырға ниәтләнгән икенсеһенең дә иғтибарын шунда йүнәлтте. Беҙ жыуҙап үттек тә киттек».
Ә төштәр күп була. Иң әһәмиәтлеһе, моғайын да, Ер йөҙөндәге ҡыйралыштарҙы, яуызлыҡтың ҡотороуын туҡтатырға тейешлеген аңғартыусы, кешеләргә изгелек нурҙары сәсеүсе тәғәйенләнешен тойҙортоусы билдә булғандыр.
«Ерҙән спираль рәүешендә күтәрелһәң, һәр ҡатламда билдәле диндең доғаһын ишетеп була. Кешенең физик тәндән тыш, йәйғор төҫтәрендәге күлдәге бар. Һиндостанға барғанда тел икенселәй әйләнә лә китә. Бер ваҡыт һинд телендә һуҙып-һуҙып уларҙың сүрәләрен йырлап ебәрҙем. Бәләкәй саҡтан наҙлы, йомшаҡ бер ҡатын-ҡыҙ тауышы оҙата килде. Аҡ сариҙағы һинд ҡыҙы һорауҙарыма яуап бирә ине. Алты йәш ярымдан күрә башланым. Бөтәһе лә мин күргәнде күрә, ишетә ала икән, тип уйлай инем. Ун өс йәш ярымда йәнә ҡабатланды, тауыш йышыраҡ килде. Русса өндәшә торғайны. Һорауҙарыма яуап бирҙе. Егерме бер йәштәр тирәһендә үләндәрҙе әйтә башланы. Эй, кит, һин сихырсылыр ул, ти торғайны әхирәттәрем юлайҡан ғына биргән кәңәштәремә. Иң мөһиме – файҙаһы тейҙе. Утыҙ йәште уҙғас, был һәләттәремә нығыраҡ иғтибар иттем, доғалар килде. Ҡытайҙа ҡыҙылға алтын хәрефтәр менән яҙылған иероглифтарҙы уҡыным. Ҡырғыҙстандан ҡайттым да ҡырғыҙса «һөйләшә башланым». Ниндәй илгә йыйынһам, уларҙың телендә доғалар килә. Һиндостан, Ҡытай, Ғәрәп Әмирлектәре, Төркиәлә, Коми Республикаһында булғаным бар. Был һөйләшеү – транс хәлендәге халәт. Хоҙай бер, диндәр төрлө икәненә инанғанмын», – ти Рита Зыя ҡыҙы.
...Ҡырғыҙстанда Ысыҡкүл эргәһендә ер һатып алып, шунда өй һалырға хыяллана Рита. Уңайы ла сыға. Аҡсаһын түләй, әммә документтарын ҡулына төшөрә алмай. Йылдар үтә. Ер һатҡан егет хушлашҡанда Ританың бағымсылығын белеп, апай, яҙмышымда ниндәй үҙгәреш көтөлә, тигән һорау ҡуя. Тиҙҙән бик юғары дәрәжә биләйәсәкһең, тип юрағаны юш килә. Бер аҙ ваҡыттан ир, мине ҡала мэры итеп ҡуйҙылар, тип һөйөнсөләп шылтырата. Ерҙе үҙ исеменә теркәү мәсьәләһен хәл итеп ҡуйырға уйлап, Рита йәнә Ҡырғыҙстанға килә. Бер нисек тә осона сығырлыҡ түгел. Аҡсаһын булһа ла алып ҡайтам, тип ныҡыша ҡатын. Эштәр һуҙыла. Көндәлек ашау, йәшәү өсөн, аптырағас, эшләй башлай. Ҡунаҡханала йәшәү ялҡыта, етмәһә, бер урындан икенсеһенә ҡырҡ тапҡыр күсенә, аҙаҡ хатта тирмәгә урынлаштырып ҡуялар. Ританың түҙеме бөтә. Әлеге лә баяғы мэрға инеп, аҡсаһын талап итә. Ул һатып алыусылар юҡлыҡҡа һылтанып, болдо тоттороп ебәрергә ашыҡмай. Табығыҙ, юҡһа аяҡ аҫтығыҙҙа ер убылыр, ти, Рита ҡәһәтләнеп. Эргәһендә тыңлап торғандар тертләй, ниңә улай тип әйтәһегеҙ, тиҙәр шөбһәләнеп. Рита ышаныслы ҡиәфәттә, мэриянан сығып, ҡунаҡханаға ҡайта. Шул төндә йоҡо алмай ыҙалата. Уҡынып ята. Сәғәт бер. Ике, өс тула. Дүртенсе ун биш минутта һауа геүләй. Ер тетрәй башлай. Тянь-Шань тауҙарынан сыҡҡан шомло тауыш һауаға күтәрелә лә Ысыҡкүлгә килеп бәрелеп юғала. Кешеләр өйҙәренән сығып йүгерә. Ғауға, мәхшәр ҡуба. Икенсе көнөнә иртүк ҡала хакимиәтенә саҡыртып, ер өсөн аҡсаһын тотторалар. Егерме йылға яҡын булмаған 7-8 баллы ер тетрәүе осраҡлы хәлме, әллә һүҙ тылсымы, әллә бағымсы ҡатындың алдан күреүеме – әйтеүе ҡыйын...
...Бер ваҡыт Ритаға компьютер ҡоллоғона эләккән егетте алып киләләр. Әсәһе әйтеүе буйынса, ул тормоштан ваз кисеп, тик ысын булмаған донъяла йәшәй. Бер ҡайҙа ла эшләмәй, үҙен бик агрессив тотҡан була. Ританың сеанстарынан һуң ул ипкә килә. Донъяға күҙҙәрен аса. Эшкә сыға. Туғандары менән һөйләшә, аралаша башлай.
Бер ҡатын иренең, ниндәй генә антибиотиктар менән дауаланһа ла, үтмәҫ йүтәл менән ыҙалауына зарлана. Ританың дауалау сеанстарынан һуң ғына уның был сире үтә.
Борондан ҡалған ҡот ҡуйыу, һөлөк һалыу, быуын ултыртыу, эс һылау, мейе ҡағыу кеүек бихисап алымдарҙы белгәндәр һәм хәҙерге тормошта ла ҡулланғандарға сирле кеше ахырғы сиктә мөрәжәғәт итә. Ауыр ҡайғынан, тойғоларҙан, һөйгәне менән айырылышыу, өмөтһөҙлөккә бирелеүҙән ете ҡат күлдәге тишкеләнеп бөткәс, йәйғор төҫтәрен балҡытып, ерҙә һәр аҙымын шатлыҡ, киләсәккә яҡты өмөттәр менән баҫыр өсөн, тап Рита арҡылы, уның тылсымлы һәләте, изгелекле йөрәге ярҙамында, ҡото артынан юллана...
Күмертау ҡалаһы.
Теги: Маргарита Дауытова