text:
БР һаулыҡ һаҡлау министры Георгий Шебаев Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандарҙың проблемаларын хәл итте
Диспансеризациялау, стационар дауалау, ташламалы дарыуҙар алыу һәм медицина персоналының тупаҫ мөнәсәбәтенә зарланыу мәсьәләләре Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Георгий Шебаевтың ҡабул итеүендә иң мөһимдәре булды. Шишәмбе, 15 апрелдә, министр БР-ҙа Дмитрий Медведевтың Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандарҙы ҡабул итте.
Министр мөрәжәғәт иткән һәр граждандың мәсьәләләре менән танышты.
— Ҡағиҙә булараҡ, төп мәсьәләләр һәм зарланыуға теләк тыуа шундай осраҡта, әгәр ҡайһы бер учреждение етәкселәре пациенттар менән изгелекле аралашыуҙы кәрәк тип тапмағанда. Бәхәс осраҡтары шулай уҡ норматив акттарҙы аңламауҙа килеп тыуа, — тип һөйләне ҡабул итеүҙең йомғаҡтары буйынса Георгий Шебаев. — Пациенттарға уларҙың хоҡуҡтары һәм бурыстары тураһында аңлатырға кәрәк. Әгәр етәкселәр «мин начальник — һин дурак» принцибы буйынса эшләй башлаһа, кешеләр, аныҡ учреждение кимәлендә хәл табырға ышанмай, министрлыҡҡа мөрәжәғәт итә. Үҙ бурыстарын сифатлы башҡармаған, етәкселәр менән шәхси рәүештә эшләргә тура килә. Был ҡабул итеү йомғаҡтары буйынса шулай уҡ билдәле бер саралар ҡабул ителәсәк.
Диспансеризациялау, ташламалы дарыуҙар һәм медицина күрһәткестәре буйынса тәғәйенләнгән реабилитацияны алыу буйынса эш мәсьәләләрен БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы шулай уҡ ведомство кимәлендә хәл итә. Һәр дүшәмбе бында граждандарҙы ҡабул итеү ойошторола. Бынан тыш, етәкселек ай һайын райондарға сыға. Яҡын ваҡытта осрашыу 22 апрелдә Стәрлетамаҡ районында уҙасаҡ.


c: text/html

text:
Рөстәм Хәмитов: «Мин һәр саҡ кешеләр яғында»Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов: «Мин һәр саҡ кешеләр яғында»
Рөстәм Хәмитов: «Мин һәр саҡ кешеләр яғында»Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2014 йыл, 2 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
1 декабрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 2014 йылда Күп фатирлы йорттарҙағы дөйөм милеккә капиталь ремонт үткәреү република программаһын ғәмәлгә ашырыу мәсьәләләре буйынса кәңәшмә уҙғарҙы. Унда БР Хөкүмәте ағзалары, профилле министрлыҡтар һәм ведомстволар етәкселәре, шулай уҡ муниципаль берәмектәр башлыҡтары ҡатнашты.
Республика башлығы билдәләүенсә, Рәсәй Хөкүмәте ултырышында Башҡортостан йылытыу миҙгеленә әҙерлек буйынса ҡабаттан иң һөҙөмтәле төбәктәрҙең береһе тип аталды. Уның әйтеүе буйынса, төбәктә күп фатирлы йорттарҙы капиталь ремонтлауға тейешле иғтибар бүлеүгә күрә ошондай һөҙөмтә ирешелгән. 2008-2013 йылдарҙа был маҡсатҡа Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды, республика һәм муниципалитеттар бюджеттары саралары, шулай уҡ халыҡтың түләүҙәре иҫәбенә 10 миллиард һумға яҡын йүнәлтелгән. Шул уҡ ваҡытта иң әҙерәге торлаҡ хужаларының өлөшө.
Әммә хәҙер федераль ҡануниәттең үҙгәрештәренә ярашлы капиталь ремонтты милекселәр үҙҙәре финанслай. Был сараларҙы туплау, маҡсатлы тотоноуҙы тәьмин итеү өсөн бөтә субъекттарҙа ла төбәк операторҙары ойошторолдо. Уҙған айҙан алып күп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәр «капиталь ремонт» статьяһы буйынса яңы квитанциялар һәм яңы структура менән килешеү төҙөү тәҡдимдәре ала башланы.
— Хәҙер кешеләргә үҙгәрештәрҙе дөрөҫ аңларға, мәғлүмәти һәм аналитик ярҙам итеү, бөтә һорауҙарға төплө яуап биреү мөһим. Милекселәрҙең үҙ ихтыяждары буйынса тик үҙ йорттарын ремонтлау өсөн дөйөмдән махсус иҫәптәргә күсә алыуҙарын төшөндөрөргә кәрәк. Был уларҙың законлы хоҡуғы, – тине Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Президенты идара итеүсе компанияларҙың эшенә етди дәғүәләрҙең ҡалыуын айырып әйтте.
— Граждандарҙан күрһәтелгән хеҙмәттәр өсөн, шул иҫәптән капиталь ремонт буйынса хаҡтарҙың нигеҙһеҙ арттырылыуы менән бәйле бик күп мөрәжәғәттәр килә. Кешеләр йортта йәшәүселәрҙең дөйөм йыйылыштары протоколдарында ҡултамғаларҙы алдап яһау осраҡтары хаҡында яҙа. Бындай алымға юл ҡуйырға ярамай. Бер кемгә лә кешенән көлөргә бирмәйәсәкбеҙ. Шуға күрә идара итеүсе компанияларҙың, торлаҡ-коммуналь хужалыҡта эшләүсе структураларҙың эшмәкәрлеге өҫтөндә контролде көсәйтәсәкбеҙ, – тип белдерҙе республика башлығы.
Башҡортостандың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Сергей Афонин «БР Төбәк операторы» фондын йәлеп итеп республика территорияһында күп фатирлы йорттарҙағы дөйөм милеккә капиталь ремонт үткәреүҙе ойоштороуҙың тәүге һөҙөмтәләре тураһында һөйләне. Уның әйтеүенсә, әлеге ваҡытта 2014 йылға ҡыҫҡа сроклы программаны ғәмәлгә ашырыу планы раҫланған, уға ярашлы капиталь ремонтҡа 965 миллион һум йүнәлтеү күҙаллана, шул иҫәптән Торлаҡ-ҡоммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды, республика һәм урындағы бюджеттар, фатир хужаларының саралары иҫәбенә. Өҫтәүенә октябрҙең һөҙөмтәләре буйынса торлаҡ хужаларынан саралар йыйыу планы ни бары 35 процентҡа үтәлгән.
— Был эште ойоштора алмауҙарын күрһәтә. Кешеләрҙең ошо системаны аңламауҙарын йәки ҡабул итмәүҙәрен. Халыҡҡа бының нимә өсөн эшләнеүен төшөндөрөргә кәрәк, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Өфө һәм Стәрлетамаҡ хакимиәттәре башлыҡтары 2014 йылда уларҙың ҡалаларында Республика капиталь ремонт үткәреү программаһын ғәмәлгә ашырыу барышы хаҡында һөйләнеләр. Уларҙың фекеренсә, муниципалитеттар «БР Төбәк операторы»на уның эшмәкәрлеген камиллаштырыу һәм подрядсылар, халыҡ менән эш итеүҙә кәрәкле механизмдар булдырыу буйынса бөтә яҡтан булышлыҡ итергә тейеш.
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә төбәк йәмәғәт контроле үҙәге етәксеһе Анатолий Дубовский республика ҡалалары һәм райондары халҡына яңы капиталь ремонт системаһын аңлатыу буйынса эштең әһәмиәтен билдәләне. Республика башлығы йыйылған саралар тураһындағы мәғлүмәтте подъезд стендтарында урынлаштырыуға ҡәҙәр был эшмәкәрлекте көсәйтеү кәрәклеген билдәләне.
— Кешеләр бөгөнгө көнгә йортто ремонтлауға күпме аҡса йыйылғанын белергә тейеш, – тип баҫым яһап әйтте Рөстәм Хәмитов. – Мин һәр саҡ кешеләр яғында. Иң төп мәсьәлә аҡса йыйыуҙа түгел, ә кешеләрҙең был моделдең дөрөҫлөгөнә инаныуы.
Капиталь ремонттың сифатын күтәреүгә килгәндә, Башҡортостан Президенты был өлкәне тәртипкә килтерергә саҡырҙы:
— Был баҙарҙан эшләргә белмәгән, «ҡыйыш ҡуллыларҙы», аҡса урларға килгәндәрҙе сығарырға кәрәк.
Рөстәм Хәмитов ошо йүнәлеште һөҙөмтәле көйләү механизмы тип үҙәктән күсереүҙе һәм бергәләп финанслауҙы иҫәпләй. Ул капиталь ремонтты муниципалитеттар ҡарамағына ҡайтарыу мөмкинлеге биргән төбәк ҡануниәтенә үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр әҙерләргә ҡушты.
— Глобаль эштән төп звеноны сығарыу дөрөҫ түгел, бергәләп финанслау мәсьәләләрен дә ҡарарға кәрәк. Был өлкәнән ситләшергә хоҡуғыбыҙ юҡ. Төҙөкләндереү мәсьәләләрен үҙебеҙгә алырға тейешбеҙ, айырыуса «ҡыҙыл линияла» урынлашҡан йорттарҙы, – тине республика башлығы.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Яңы йыл каникулдарында һәр һыйырҙан тәүлегенә 7,9 кг һөт һауылған
Башҡортостанда яңы йылдың тәүге аҙнаһында һәр һыйырҙан тәүлегенә 7,9 кг һөт һауып алынған. Был уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарағанда 300 грамға күберәк. Аграр ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 30 райондың малсылары былтырғыға ҡарағанда һөт етештереүҙе арттырған. Тәүлегенә иң юғары һауым — Саҡмағош районында — көнөнә 13,3-әр кг. Дүртөйлө, Ауырғазы, Ҡырмыҫҡалы, Күгәрсен, Стәрлетамаҡ, Тәтешле һәм Өфө райондарында һәр һыйырҙан 10 килограмдан ашыу һөт һауыла.
Ғинуарҙың тәүге көндәренән алып Башҡортостан буйынса тулайым һауым 33299 тоннаны тәшкил иткән, шуларҙан 10979 тоннаһы – ауыл хужалығы предприятиеларына, ҡалғандары шәхси ярҙамсы хужалыҡтарға тура килә. Дүртөйлө, Илеш, Стәрлетамаҡ һәм Саҡмағош малсылары йыл башынан алып 500 тоннанан ашыу һөт һауған.


text:
Рәсәйҙә 110 миллион самаһы һайлаусы иҫәпләнә
Рәсәй Федерацияһында әлеге ваҡытта 110 миллион самаһы һайлаусы иҫәпләнә, тип хәбәр итә РИА Новости. Шуларҙың 108 миллионы — Рәсәй Федерацияһында, йәнә ике миллион самаһы сит илдәрҙә консуллыҡ учреждениеларында иҫәптә тора. Әйткәндәй, сит илдәрҙә консуллыҡ иҫәбенә баҫҡандар ғына түгел, паспорты булған, 18 йәше тулған һәм юридик хоҡуҡтарынан мәхрүм ителмәгән бөтә граждандар ҙа тауыш бирә ала.
Башҡортостанда, 2011 йылдың 1 июлендәге мәғлүмәттәргә ярашлы, 3 миллион 22 мең 563 һайлаусы иҫәпләнә. Республика Рәсәй төбәктәре араһында һайлаусылар һаны буйынса етенсе урын биләй.


text:
Өфөлә күп балалы әсәләргә миҙалдар тапшырыу тантанаһы үттеФото: Олег Яровиков
Өфөлә күп балалы әсәләргә миҙалдар тапшырыу тантанаһы үтте
Өфөлә күп балалы әсәләргә миҙалдар тапшырыу тантанаһы үттеФото: Олег Яровиков
9 февралдә Өфөлә күп балалы әсәләргә наградалар тапшырыу тантанаһы үтте. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов әсәләргә йылы һүҙҙәрен йәлләмәне.
— Бала табыу, уны үҫтереү, уҡытыу, тәрбиәләү – еңел хеҙмәт түгел, — тип билдәләне вице-премьер. – Тормоштағы төрлө ҡаршылыҡтарға ҡарамай, әсә кеше үҙ ваҡытын, һөйөүен һәм бөтә тормошон балаһына һәм яҡын кешеләренә бағышларға әҙер. Һәм был беҙҙе әсәләргә ҡарата ихтирамлы, иғтибарлы булырға бурыслы итә. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Указы менән 2012 йыл осраҡлы ғына Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылы тип иғлан ителмәне.
Республикала күп балалы ғаиләләргә ҙур иғтибар бүленә — уларға торлаҡ, шулай уҡ коммуналь һәм физкультура-спорт хеҙмәттәре өсөн түләүҙә дәүләт ярҙамы күрһәтелә; күп балалы ғаиләлә тәрбиәләнеүсе ҡыҙҙар һәм малайҙар йәмәғәт транспортында бушлай йөрөү хоҡуғына эйә, улар шулай уҡ мәктәп формаһы һәм туҡланыу менән тәьмин ителә.
Торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж булған, биш һәм унан да күберәк бала тәрбиәләүсе ғаиләләргә торлаҡ алыуға социаль түләүҙәр алыу өсөн торлаҡ сертификаттары тапшырыла. Өс йыл эсендә 189 миллион һумдан ашыу суммаға сертификаттар алып, 90 күп балалы ғаилә торлаҡ шарттарын яҡшыртты.
Наградалар тапшырыу тантанаһына килгән иң ҙур делегация Бөрйән районынан булды — Өфөгә миҙал алыу өсөн һигеҙ күп балалы әсә килде.
Һәр сабыйға нисек иғтибар бүлеп өлгөрәһегеҙ, тигән һорауға ҡатындарҙы береһе былай тип яуап бирҙе:
— Балаға көнөнә бер нисә минут булһа ла ихлас, тулы һәм тик ата-әсәләргә хас йылы иғтибар бүлеү етә, — тип иҫәпләй күп балалы ҡатын. – Уларҙы яҡшылыҡҡа өйрәтәм. Иң мөһиме – бала ата-әсәһенең һөйөүен күреп, үҙен кәрәкле итеп тойоп үҫһен. Көтөп алынмаған сабыйҙарҙан да бәхетһеҙерәк балалар юҡ.


text:
Затон яғынан Өфөгә ингән ерҙә ҙур тығын барлыҡҡа килде
Затон яғынан Өфөгә ингән ерҙә ҙур тығын барлыҡҡа килде.
Күп водителдәр һәм йәмәғәт транспорты пассажирҙары эшкә һуңланы. Сөнки, яңы төҙөлгән күперҙән алып, ҡулсаға тиклем юлдың бер өлөшө ябылған. Төҙөүселәр унда ямғыр һыуын ағыҙыу өсөн торбалар һала. Бындай тығындар ҡасанға тиклем дауам итер? Өфөгә Затон биҫтәһенән ике юл килә. Яңы төҙөлгән күпер алдынан улар ҡушыла. Иҫке трассанан һәм урау юлдан килгән ағымды көйләр өсөн инспекторҙар береһен туҡтатып тора. Тик, ҡайһы бер кешеләр түҙмәй. Йәмәғәт транспорты пассажирҙары ла төшөп йәйәүләп китә башланы. Ҡайһы берәүҙәр эшкә һуңланы, бәғзеләре поезға һәм самолетҡа өлгөрмәне. Автомобилдәр һәм йәмәғәт транспорты сәғәтенә 10-20 километр тиҙлек менән хәрәкәт итә. Ҡабаланған водителдәр сигнал биреп ҡарай, тик файҙа юҡ. Ә дөйөм алғанда автоһәүәҫкәрҙәр һәм автобус пассажирҙары яңы күпер төҙөлөшөн һәм килеп тыуған тығындарҙы аңлап ҡабул итә. Өфөнөң Затон биҫтәһе яғынан юлдың бер өлөшө ябылыу сәбәпле, ҡала хакимиәте маршрутты алдан билдәләргә йә эшкә иртәрәк килергә кәңәш итә. Был әле тығындың башы ғына. Артабан хәл тағы ла ҡатмарлыраҡ. Водителдәргә Өфөгә инер өсөн бер нисә сәғәт көтөргә кәрәк. Төҙөүселәр юл ситенән ямғыр һыуын йыйып, ағыҙыусы соҡорҙарҙы ҡаҙа һәм торбалар һала. Ошоға бәйле күперҙән алып ҡулсаға тиклем юлдың бер һыҙатында автомобиль хәрәкәте сикләнә. Төҙөүселәр ике аҙна эсендә был эштәрҙе тамамларға иҫәп тота. Йәғни, юл сентябрҙең 25-нә асылыр һәм хәрәкәт яйланыр, тип көтөлә.


text:
Алыҫ Көнсығыш көс ведомствоһы етәксеһе - беҙҙең яҡташыбыҙ
Рәсәй Федерацияһы Президенты Указы менән яҡташыбыҙ милиция генерал-майоры Феликс Васильков Рәсәй Эске эштәр министрлығының Алыҫ Көнсығыш федераль округы буйынса Баш идаралығы начальнигы итеп тәғәйенләнде.
Милиция генерал-майоры Васильков 1964 йылдың 22 июлендә Башҡортостан Республикаһында тыуған. 1982-1984 йылдарҙа сик буйы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт иткән. Ике юғары белемгә эйә. 1998 йылда СССР Дәүләт именлеге комитетының Юғары пограничниктар хәрби-сәйәси училищеһын "офицер-пограничник" специальносы буйынса тамамлай. Феликс Васильков 2000 йылда Рәсәй Эске эштәр министрлығының Юридик институтын тамамлап, икенсе юғары белем — "Хоҡуҡ фәне" специальносы буйынса юридик белем ала.
Эске эштәр органдарында Феликс Васильков 1993 йылдан хеҙмәт итә. Оперуполномоченныйҙан алып Рәсәй Эске эштәр министрлығының оператив-эҙләү бюроһы начальнигына тиклем вазифалар биләй. Төп махсуслашыуы — коррупцияға ҡаршы көрәш һәм ойошҡан енәйәтселектең иҡтисади нигеҙҙәрен ҡаҡшатыу.
Дәүләт һәм ведомство наградалары менән билдәләнгән. Өйләнгән. Улы бар. 2009 йылдың февралендә Феликс Павлович Васильковҡа сираттағы махсус звание — милиция генерал-майоры — бирелә.


text:
Республикала Урындағы үҙидара көнө билдәләнә Фото: Олег Яровиков
Республикала Урындағы үҙидара көнө билдәләнә
Республикала Урындағы үҙидара көнө билдәләнә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
21 апрелдә Башҡортостанда, бөтә илдәге кеүек үк, муниципалитеттар һөнәри байрамын билдәләй.
2012 йылдың 10 июнендә Рәсәй Президенты Владимир Путин яңы байрам булдырыу тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы. Яңы дата календарға «урындағы үҙидара институтының ролен һәм әһәмиәтен арттырыу, демократияны һәм гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү маҡсатында» индерелә, тиелә был документта. Дата осраҡлы һайланмаған. 21 апрель — 1785 йылда ҡалаларға Екатерина II ҡул ҡуйған Хоҡуҡ грамотаһын баҫтырыу көнө. Грамота Рәсәйҙә урындағы үҙидара тураһындағы ҡануниәтте үҫтереүгә башланғыс һалған.
1917 йылдағы революциянан һуң үҙидара идеяһы 1980 йылдар аҙағына тиклем онотола. 1993 йылда ҡабул ителгән Рәсәй Конституцияһы урындағы үҙидараның үҙаллылығын нығыта. Уны реформалау һәм үҫтереү бөгөн дә дауам итә.
Әлеге ваҡытта республикала яҡынса 900 муниципаль берәмек, шул иҫәптән туғыҙ ҡала округы һәм 54 муниципаль район иҫәпләнә. Бөгөн «Башҡортостандың иң яҡшы муниципаль берәмеге» конкурсы лауреаттары лайыҡлы наградаларын аласаҡ. Был бәйгенең маҡсаты — урындағы үҙидараны ыңғай ҡабул итеүҙе үҫтереү, ҡыҙыҡлы тәжрибәне асыҡлау, иң яҡшы муниципаль берәмектәргә һәм уларҙың етәкселәренә ярҙам күрһәтеү.


text:
Диниә назаратында Иран илсеһе советнигы Хашеме Чегини менән осрашыу
Уҙған йома көндө Башҡортостан Республикаһы мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин Иран илсеһе советнигы Хашеме Чегини менән осрашты. Әңгәмә барышында ике яҡ араһында артабанғы хеҙмәттәшлек перспективалары тикшерелде.
Әлеге ваҡытта Иран менән БР мосолмандары Диниә назараты араһында мөнәсәбәттәр ярайһы уҡ уңышлы үҫешә. Мәҫәлән, Башҡортостан дини хеҙмәткәрҙәренең Иранға белем алыу маҡсатында сәфәрҙәре изге традицияға әйләнде. Үҙ сиратында Иран ғалимдары һәм дин белгестәре республикабыҙ дини белем биреү учреждениеларында дәрестәр үткәрә. Өфөлә, мәҫәлән, Мәрйәм Солтанова исемендәге мәҙрәсәлә бер нисә йыл инде Ирандан педагог Сирус Борзу эшләй. Быйыл яҙ уның БР мосолмандары Диниә назараты бинаһында «Иран мәсеттәре» тигән фотокүргәҙмәһе үтте.


text:
Республика парламентында тәүгә алты партия вәкилдәре эшләйәсәкФото: Олег Яровиков
Республика парламентында тәүгә алты партия вәкилдәре эшләйәсәк
Республика парламентында тәүгә алты партия вәкилдәре эшләйәсәкФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай тарихында тәүгә һайлау йомғаҡтары буйынса унда алты партия вәкилдәре эшләйәсәк: «Берҙәм Рәсәй», КПРФ, ЛДПР, «Рәсәй патриоттары», «Йәшелдәр альянсы – Халыҡ партияһы», «Социаль теләктәшлек партияһы» берҙәм округ буйынса партия исемлектәре һәм бер мандатлы округтар буйынса исемлектәр составында еңеп сыҡты. Был хаҡта дүшәмбе, 9 сентябрҙә, һайлауҙарҙың яҡынса йомғаҡтарына арналған брифингта БР Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев хәбәр итте.
Берҙәм республика округы буйынса ете процентлыҡ сикте ике сәйәси партияның төбәк бүлексәләре үтте. Улар — «Берҙәм Рәсәй» һәм КПРФ. Был һайлау берләшмәләре 55 депутат мандатын үҙ-ара бүлешәсәк.
Бер мандатлы округтар буйынса берҙәм рәсәйлеләр 55 округтың 39-ында еңеп сыҡты. КПРФ-тан кандидаттар мандаттарҙы – дүрт округта, ЛДПР вәкилдәре – өс округта аласаҡ. Шулай уҡ өс округта өс йәш партия — Рәсәй патриоттары», «Йәшелдәр альянсы – Халыҡ партияһы», «Социаль теләктәшлек партияһы» вәкилдәре еңеп сыҡты.
Алты округта үҙҙәрен үҙҙәре күрһәтеүсе кандидаттар еңде.


text:
Стәрлетамаҡта «Әҙәби марафон» уҙҙы Фото: Сибәғәт Рахманғолов
Стәрлетамаҡта «Әҙәби марафон» уҙҙы
Стәрлетамаҡта «Әҙәби марафон» уҙҙы Фото: Сибәғәт Рахманғолов
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Стәрлетамаҡ районында Әҙәбиәт йылына арналған «Әҙәби марафон»дың сираттағы этабы уҙҙы. Ижади делегацияны Башҡортостандың Яҙыусылар союзы рәйесе Наил Ғәйетбаев етәкләне. Делегация составында шулай уҡ шағирҙар Мөнир Вафин, Лариса Абдуллина һәм Кристина Андрианова-Книга, Милли әҙәби музей хеҙмәткәре Регина Фазылова һәм Өфө ҡалаһының үҙәкләштерелгән балалар китапханалары системаһы директоры Әлфиә Юнысова бар ине.
«Әҙәби көн»дөң программаһында Стәрлетамаҡ шағирҙары, яҙыусылары, журналистары, китапханасылары, мәҙәниәт һәм мәғариф учреждениелары хеҙмәткәрҙәре ҡатнашлығында түңәрәк өҫтәл уҙғарыу, секцияла башлап яҙыусы авторҙарҙың ҡулъяҙмаларын тикшереү ҡаралғайны. «Әҙәби марафон»да ҡатнашыусылар өсөн Стәрлетамаҡ буйлап экскурсия ойошторолдо, улар көҙ көнө асылған Заманса скульптура бульварына барҙы һәм Г.К.Жуков исемендәге паркта Бөйөк Ватан һуғышы геройҙарының һәйкәленә сәскәләр һалды.
Йола буйынса, Республика әҙәби марафоны этабы Стәрлетамаҡ ҡалаһының Мәҙәниәт һарайында әҙәби-музыкаль кисә менән тамамланды, унда ишембайҙарға Әҙәбиәт йылының символы — Йылъяҙма-китап тапшырылды.


text:
Юлсылар водителдәрҙе юл шарттарының кинәт насарайыуы тураһында иҫкәртә
«Һамар – Өфө – Силәбе» автомагистрале идаралығы водителдәрҙе юл шарттарының кинәт насарайыуы тураһында иҫкәртә. Метеорологик күҙаллауҙарға ярашлы, республиканың, шулай уҡ күрше Татарстан менән Ырымбур өлкәһенең территорияһында көслө ҡар яуыуы һәм боҙлауыҡ булыуы көтөлә.
Юлсылар водителдәргә ихтыяж булмағанда трассаға сыҡмаҫҡа, юлда иһә айырыусы иғтибарлы булырға кәңәш итә. Башҡортостан биләмәһенән үткән федераль трассаларҙағы хәрәкәткә бәйле бөтә һорауҙар буйынса (347)228-12-18 һандары аша Идаралыҡтың тәүлек әйләнәһенә эшләгән телефон линияһына шылтыратырға кәрәк.


text:
Өфөлә янғын һүндереү-ҡулланма спорты буйынса Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы Кубогы ярыштары үтә Фото: Андрей Старостин
Өфөлә янғын һүндереү-ҡулланма спорты буйынса Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы Кубогы ярыштары үтә
Өфөлә янғын һүндереү-ҡулланма спорты буйынса Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы Кубогы ярыштары үтә Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфөлә 3 марттан 5-нә тиклем янғын һүндереү-ҡулланма спорты буйынса Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы Кубогы һәм Бөтә Рәсәй ирекле янғын һүндереү йәмғиәте кубогы беренселеге уҙа.
Ярыштар бер үк ваҡытта ике манежда үткәрелә. Ир-егеттәр «Нефтсе» стадионында старт алһа, Өфөләге Янғын һағы идаралығының спорт комплексы егеттәрҙе һәм ҡыҙҙарҙы ҡабул итә.
Башҡортостандың йыйылма командаһы илдең иң көслө унау иҫәбенә инә. Яҡшы базаның булыуы юғары ҡаҙаныштарға өлгәшергә мөмкинлек бирә: спортсылар йыл әйләнәһенә ябыҡ манеждарҙа шөғөлләнә.
Тәүге көндә ҡатнашыусылар йөҙ метрлыҡ ҡаршылыҡ һыҙатын үтергә тейеш. Старттан һуң спортсы ике метрлыҡ ҡойманы аша сыға, ике янғын «ең»ен алып, тиҙ генә әйләндерә һәм еңдәрҙе тоташтыра, быға 18 секунд китә.
Икенсе көнгә штурмлау баҫҡысы менән тәҙрәгә үрмәләү планлаштырылған. Спортсы баҫҡыс менән 32 метр йүгереп бара һәм башняға еткәс, уны һәр ҡаттың тәҙрә уйымына ҡуйып, дүртенсе ҡатҡа (ҡатын-ҡыҙҙар икенсе ҡатҡа тиклем) күтәрелә. «Ярыштың был төрө һәр саҡ көсөргәнешле үтә, йыш ҡына финишта еңеүсе менән призерҙар ваҡыты арауығы секундты ла йөҙҙәрсә өлөшкә бүлә», — тип аңлатма бирҙеләр Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Өсөнсө көндө ирҙәр араһында ике төр ярыш ойошторола, бының өсөн штурмлау баҫҡысы менән дүртенсе ҡатҡа үрмәләргә һәм йөҙ метрлыҡ ҡаршылыҡ һыҙатын үтергә кәрәк. Еңеүсе ике төрҙә лә иң яҡшы һөҙөмтәләр суммаһы буйынса билдәләнә.


text:
Фото:
Өфөлә ҡалаһының үҫешенә тос өлөш индергән кешеләр бүләкләнде
Фото:
Өфө ҡала Советында ҡала үҫешенә тос өлөш индергән кешеләрҙе бүләкләнеләр. Тантанаға 27 кеше саҡырылғайны, улар араһында төрлө һөнәр эйәләре: мәғариф һәм фән хеҙмәткәрҙәре, табиптар, сәнәғәт предприятиелары инженерҙары, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре, социаль хеҙмәткәрҙәр, хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары һәм хеҙмәткәрҙәре, дәүләт хеҙмәткәрҙәре, ҡала Советы депутаттары. Ун граждан муниципалитеттың юғары наградаһына – Өфөнөң почетлы грамотаһына һәм «Ҡала алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» түшкә таға торған билдәгә лайыҡ булды. Тағы ла 17 кеше Советтың Почет грамотаһын ҡабул итеп алды.
Наградаларҙы ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко тапшырҙы.
— Наградаларҙың статусына ҡарамаҫтан, һәр ҡайһыһының артында миллионлы Өфө халҡының рәхмәте, коллегаларығыҙҙың ихтирамы тора. Бүләкләү тураһында һеҙ эшләгән хеҙмәт коллективтары, ҡала депутаттары юллап йөрөнө, — тине Евгений Семивеличенко.
Быға оҡшаш бүләкләүҙәрҙе Өфө ҡала Советы даими ойоштора. Улар ҡағиҙә булараҡ эре байрамдар: Яңы йыл, Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө, Өфө ҡалаһы көнө, Республика көнө алдынан уҙғарыла, тип хәбәр иттеләр ҡала Советының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Башҡортостан ырҙындары яңы уңыш менән тулылана башланы. Мәләүез һәм Стәрлетамаҡ райондары урып-йыйыу эшенә тотондо.
Бөгөн хужалыҡтар урылған игенде һуғырға тотондо. Яландарға бар техника сығарылған. Төп көс - МТС комбайндары. Ураҡ менән беррәттән мал аҙығы әҙерләү бара. Был маҡсатҡа яландарҙың 24 мең гектары бүленгән. Уларҙың 20 мең гектарҙан ашыуы сабылған да инде.
Стәрлетамаҡ районында ла уңыш йыйыу йылдам бара. Иген культуралары быйыл 68 мең гектарҙа сәселгән. Яҙғы баҫыу эштәрен теүәл башҡарыуға ҡарамаҫтан ҡояш ҡыҙыулығы һәм 60 көндән ашыу ямғыр юҡлығы арҡаһында яландарҙың яртыһы зыян күргән.
Миллионлап тонна иген биргән Баймаҡ хужалыҡтарының иген баҫыуҙары, бесәнлектәренең яртыһы тиерлек ҡороған. Яуым-төшөмдөң аҙ булыуы ауыл хужалығына һәр яҡтан юғалтыуҙар менән янай. 75 мең гектарҙы биләгән иген культураларының 35 меңе иҫәптән сығарылған. Райондың ауыл хужалығы идаралығы етәксеһе Рәил Әбүбәкиров әйтеүенсә, әлегә тупланған бесән күләме уҙған йыл менән сағыштырғанда өс тапҡырға аҙыраҡ.


text:
Яңы йыл байрамдарында 10 ҡыр йәнлеге браконьерҙар ҡорбаны булған
Яңы йыл каникулдарында БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының һунарсылыҡ өлкәһен күҙәтеү идаралығы инспекторҙары һунарсылыҡ өлкәһендәге ҡануниәтте күҙәтеү буйынса көндәлек рейдтар ойошторҙо. Дөйөм алғанда 140 рейд үткәрелеп, уның барышында 315 һунарсы тикшерелде. Һөҙөмтәлә 19 граждандың һунарсылыҡ ҡағиҙәләрен боҙоуы асыҡланды.
— Яңы йыл рейдтары барышында республика биләмәһендә һунарсылыҡ өлкәһен күҙәтеү идаралығы инспекторҙары ике ҡоралай, ике мышы һәм алты ҡабандың атып алыныуын асыҡланы. Ҡыр йәнлектәренә һунар Благовещен, Баймаҡ, Стәрлетамаҡ, Ишембай һәм Йылайыр райондарында алып барылған. Браконьерҙарҙан өс берәмек ҡорал тартып алынған, шуларҙан икеһенең хоҡуҡ һаҡлау органдарында теркәлмәүе асыҡланған. Браконьерлыҡ осраҡтарын асыҡлау буйынса рейдтар республикала әле лә дауам итә, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, ҡайһы бер хайуандарға һунар миҙгеле 31 декабрҙә үк тамамланды. Яңы йыл каникулдарында тояҡлыларҙан йәш ҡабандарға ғына һунар итеү рөхсәт ителә. Уныһы ла һунарсыларға беркетелгән һунарсылыҡ биләмәләрендә алып барылырға тейеш. 2012 йылдың 29 февраленә тиклем республикала төлкөгә, ҡуянға, бүрегә, урман этенә һәм тағы бер нисә затлы тиреле йәнлеккә генә һунар дауам ителәсәк.


text:
Фото:
Сибайҙа тирмәләр конкурсы иғлан ителгән
Фото:
Ҡаланың 55 йыллығын байрам итеү уңайынан Сибайҙа тирмәләр конкурсы иғлан ителгән. Унда ҡатнашырға теләк белдергән предприятие һәм ойошмалар коллективтарына «Сибай йыйыны — 2010» байрамында халыҡтарҙың милли йолаларын һәм көнкүрешен сағылдырасаҡ ихатаһы менән бергә боронғо башҡорт тирмәләрен йәки рус йортон әҙерләп күрһәтергә кәрәк буласаҡ.
Конкурста ҡатнашыусыларға тирмә йәки рус өйөн биҙәү өсөн түбәндәге темаларҙың береһен һайларға тәҡдим ителгән: «Урал батыр» эпосы, тарихи шәхестәр тормошонан ышаныслы факттарҙы сағылдырыусы шәжәрә, ҡаланың 55 йыллығы, Әхмәтзәки Вәлиди тыуыуына 120 йыл, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итеүҙең 20 йыллығы. Бынан тыш, конкурста ҡатаншыусы һәр коллектив концерт әҙерләргә бурыслы.
Конкурс еңеүселәре өс төркөмдә билдәләнәсәк – урта дөйөм белем биреү һәм өҫтәмә белем биреү учреждениелары араһында, юғары уҡыу йорттары һәм урта махсус белем биреү учреждениелары араһында, предприятиелар һәм ойошмалар араһында.
Баһа ҡуйылғанда тирмә йәки йорттоң эске һәм тышҡы биҙәлеше, милли аш-һыуҙың төрлөлөгө, бирелгән теманы асыу кимәле һәм коллективтарҙың ҡунаҡтарға халыҡ йолаһын еткерә белеүе иҫәпкә алынасаҡ.
Конкурс еңеүселәре 11 сентябрҙә Сибай ҡалаһының “Труд” стадионында үтәсәк «Сибай йыйыны — 2010» байрамында билдәләнәсәк.


text:
Башҡорт рәссамының картинаһы Бөтә Рәсәй һынлы сәнғәт конкурсында Гран-приға лайыҡ булды
ӨФӨ, 2016 йыл, 4 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Тарих образдары» II Бөтә Рәсәй һынлы сәнғәт конкурсына йомғаҡ яһалды. Сараны «Рәсәй рәссамдарының ижади союзы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы һәм Халыҡ-ара рәссамдар федерацияһы ярҙамында Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы ойошторған.
«Онотолған ҡорам» эше өсөн Бәләбәйҙән Альберт Хәбибуллин Бөтә Рәсәй конкурсында Гран-приға лайыҡ булды. Ул — Рәсәй рәссамдарының ижади союзы һәм Халыҡ-ара рәссамдар федерацияһы ағзаһы, Бәләбәй районындағы тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейының художество галереяһы мөдире, «Шишмә» үҙешмәкәр рәссамдар клубының халыҡ коллективы етәксеһе.


text:
Башҡортостанда Польша мәҙәниәте көндәре үтә
Башҡортостанда Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көндәре сиктәрендә 14 майҙан 17-һенә тиклем республикала күренекле поляк композиторы һәм музыкант Фредерик Шопендың тыуыуына 200 йыл тулыуға арналған Польша мәҙәниәте көндәре үтәсәк.
Сараны ойоштороусылар — БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, Халыҡтар дуҫлығы йорто, Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының филология факультеты, Башҡорт дәүләт университетының дөйөм һәм сағыштырма-тарихи тел ғилеме кафедраһы, Альберт Пенькевич исемендәге Милли поляк йәкшәмбе мәктәбе менән берлектә Башҡортостандың «Возрождение» Поляк мәҙәниәте һәм мәғарифы үҙәге.
Республика поляк мәҙәниәте үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, сараларҙа Олецко ҡалаһынан мэр Вацлав Ольшевски етәкселегендә Польша Республикаһының Варминск-Мазурск воеводалығы делегацияһы ҡатнашыуы көтөлә.
Польша мәҙәниәте көндәре программаһында поляк классик музыкаһы концерты; БР Поляк үҙәгенә һәм Пенькевич исемендәге Милли поляк йәкшәмбе мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, филология фәндәре докторы Юлия Чумакованың хәтер кисәһен үткәреү ҡаралған.
Өфө районының Октябрьский ауылында поляктарҙың тоҡомдары — Вольдзики ауылы халҡы менән «Поляк ғаиләһе: кисә, бөгөн, иртәгә» ижади осрашыуы һәм «Тере поляк фольклоры» күргәҙмәһен презентациялау планлаштырылған.
«Түңәрәк өҫтәл» артында фәнни даирәләр вәкилдәре «Рәсәйҙә поляк телен һәм Польшала рус телен уҡытыу аспекттары: тәжрибә, проблемалар, перспективалар»ын тикшерәсәк.


text:
Шәкәр заводтарына 415 мең тоннанан ашыу сөгөлдөр оҙатылған
Башҡортостанда 763 936 тонна шәкәр сөгөлдөрө ҡаҙып алынған, аграрийҙар сөгөлдөр ҡабул итеү пункттарына 415 862 тонна тамыраҙыҡ тапшырған, тип хәбәр иттеләр республиканың Ауыл хужалығы министрлығынан. Республика баҫыуҙарында «татлы» уңышты йыйыу дауам итә. Уртаса уңыш гектарынан 251 центнерҙы тәшкил итә. Һуңғы тәүлек эсендә йыйылған уңыш күләме 2,1 процентҡа артҡан. Был көндө айырыуса Миәкә һәм Стәрлетамаҡ сөгөлдөрсөләре яҡшы эшләгән, улар үҙҙәренең күрһәткестәрен 6,6 һәм 8 процентҡа яҡшыртҡан.
19 октябргә ҡарата шәкәр сөгөлдөрө 30 мең гектарҙан ашыу майҙанда йыйып алынған. Был республикалағы ошо техник культура сәселгән майҙандарҙың яртыһы тиерлек. Бишбүләк районы ауыл хужалығы предприятиелары һуңғы гектарҙарҙа эш алып бара, Дәүләкән һәм Миәкә райондары сөгөлдөрсөләре лә ырамлы эшләй.
Әлшәй, Благовар, Ҡырмыҫҡалы һәм Мәләүез райондары хужалыҡтары барыһынан да күберәк сөгөлдөр йыйып, шәкәр заводтарына ташыған.


text:
Башҡортостан йылды сәнәғәт производствоһының һиҙелерлек үҫеше менән башлаған
Сәнәғәт производствоһы индексы Башҡортостанда ошондай уҡ Рәсәй буйынса уртаса күрһәткестән күпкә юғары. 2012 йылдың ғинуар айы буйынса мәғлүмәттәрҙе киң йәмәғәтселек иғтибарына Федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәте тәҡдим итте.
Был уңайҙан республика Президенты Рөстәм Хәмитов үҙенең блогында бына нимә тип яҙа:
— Беҙҙең һандар: 2012 йылдың ғинуары 2011 йылдың ғинуарына ҡарата — 108,0%, һәм 2012 йылдың ғинуары 2011 йылдың декабренә ҡарата — 102,8%. Беҙҙең республика — ике графала ла ыңғай күрһәткестәргә өлгәшкән илдәге берҙән-бер төбәк. Сағыштырыу өсөн Рәсәй буйынса уртаса күрһәткестәр: 2012 йылдың ғинуары 2011 йылдың ғинуарына ҡарата — 103,8%, ә 2012 йылдың ғинуары 2011 йылдың декабренә ҡарата — 90,2%. Яҡшы ғына старт алдыҡ. Әйләнеште артабан арттыра барырға кәрәк.


text:
Башҡортостан төҙөүселәрен электрон майҙансыҡтарҙа эшләүгә өйрәтәләр
Быйылдан республика бюджеты иҫәбенә төҙөлөшкә бөтә заказдар, айырыуса хәүефле, техник ҡатмарлы объекттарҙан, күперҙәрҙән һәм башҡа яһалма юл ҡоролмаларынан тыш, электрон майҙансыҡтарҙа урынлаштырыласаҡ. Шулай итеп, төҙөлөш сауҙаларының байтаҡ өлөшө электрон аукциондарға күсәсәк. Был турала Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты коллегияһы ултырышында Дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Рәмил Хәлимов хәбәр итте. Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, бөгөн төҙөүселәрҙе электрон аукциондарҙа ҡатнашыуға әҙерләү мәсьәләһе бик киҫкен тора. Былтыр йыл аҙағында Дәүләт комитеты был йүнәлештә ҡайһы бер саралар күрҙе.
— Республика төҙөүселәренә электрон аукциондарға әҙерләнеү кәрәклеге тураһында белдереүҙәр таратылды, махсус семинарҙар ойошторолдо, — тине ул. – Шул уҡ ваҡытта төҙөүселәр яғынан әүҙемлек бик һүлпән – семинарҙарға бик аҙҙар яҙыла. Ҡайһы бер мәғлүмәттәргә ҡарағанда, төҙөүселәр яғынан әлегә тиклем түбән әүҙемлек һаҡлана, ләкин йыл башынан алып семинарҙарға заказсылар яҙыла башланы.
Рәмил Хәлимов шулай уҡ электрон аукциондар үткәргәндә килеп тыуыуы ихтимал булған проблемаларҙы атаны. Улар араһында — төҙөлөш ойошмаһында компьютер технологиялары буйынса белгес булмау йәки уның квалификацияһы етерлек булмауы. Сөнки электрон майҙансыҡтың ярҙам хеҙмәтенә мөрәжәғәттәрҙең күбеһе теркәү менән бәйләнгән, йә булмаһа электрон цифрлы ҡултамға асҡыстарын файҙаланыусылар эшендә ҡатмарлылыҡтар килеп тыуа. Бынан тыш, проблемалар иҫәбендә — дәүләт контрактын үтәүҙе тәьмин итеү буйынса документтарҙы ваҡытында бирмәү һәм аукционда ҡатнашҡанда техник тотҡарлыҡтар.


text:
Бәләбәйҙә «Илһам шишмәләре-2015» шиғриәт фестивале асылды
ӨФӨ, 2015 йыл, 10 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Бәләбәйҙә XV «Илһам шишмәләре-2015» төбәк-ара шиғриәт фестивале башланды. Быйыл ул Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда иғлан ителгән Әҙәбиәт йылына һәм Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған.
Фестиваль 9 февралдән 20 мартҡа тиклем өс этапта үтә. 27 февралгә ҡәҙәр «Белебеевские известия» гәзите редакцияһына рус, башҡорт, татар һәм сыуаш телдәрендә ижад иткән үҙешмәкәр шағирҙарҙың эштәре ҡабул ителә. 157 ҡатнашыусы шиғырҙарын ебәргән дә инде, тип хәбәр итте «Белебеевские известия» гәзитенең баш мөхәррире, жюри рәйесе Любовь Иванова.
Икенсе этапта ете лауреат (шул иҫәптән Гран-приға эйә булыусы) һәм төрлө номинация дипломанттары билдәләнә.
Һуңғы этапта 19-20 мартта фестиваль еңеүселәрен бүләкләү тантанаһы була. Уға тиклем «Илһам шишмәләре-2015» фестивалендә ҡатнашыусыларҙың шиғырҙары ингән «Йәйғор» альманахы донъя күрәсәк.
— Йола буйынса, милли әҙәбиәткә ҙур өлөш индергән, данлыҡлы шағир Фәтих Кәримдең ижадын пропагандалаусы танылған әҙәбиәтселәргә, шағирҙарға, ғалимдарға әҙәби премия тапшырыласаҡ. Ул 1999 йылда Бәләбәй районы хакимиәте тарафынан булдырылған. Ошо йылдар эсендә Фәтих Кәрим исемендәге премияға Башҡортостандан, Татарстандан һәм Сыуаш Республикаһынан 53 кеше лайыҡ булған, — тип асыҡлыҡ индерҙе Любовь Иванова.
Ғаризалар һәм эштәр «Белебеевские известия» гәзите редакцияһына һәм bel_izv@front.ru, 7@belizv.ru электрон почтаһына ҡабул ителә. «Илһам шишмәләре-2015» фестивале тураһында положение менән гәзиттең сайтында танышырға мөмкин.


text:
Фото:
Ғаилә абруйын күтәрергә йыйыналар
Фото:
БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев ҡушыуы буйынса төбәктә «Ғаилә» республика программаһы тормошҡа ашырыласаҡ. Был турала БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Ведомство-ара советтың ғаиләне, әсәлекте, атайлыҡты һәм балалыҡты һаҡлау буйынса ултырышында БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, БР хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов хәбәр итте.
— Мәғлүм булыуынса, һәр ғаиләнең социаль именлеге өсөн кәрәкле факторҙар булып, иң элек, торлаҡ менән тәьмин ителеү, һаулыҡ, эш булыуы, лайыҡлы хеҙмәт хаҡы, социаль хеҙмәттәр һәм социаль яҡлау саралары менән тәьмин ителеү тора, — тине Фидус Әғләм улы. — Был программа бөтә ошо мәсьәләләрҙе хәл итергә тейеш тә.
Дөйөм алғанда, программаның саралар системаһы ете бүлектән тора. Ул 2010-2012 йылдарға иҫәпләнгән.


text:
БР Йәмәғәт палатаһы Рәсәйҙәге сәйәси үҙгәртеп ҡороуҙарҙы хуплай
Башҡортостан Республикаһының Йәмәғәт палатаһы сәйәси партияларҙы теркәү процедураһын ябайлаштырыуға, Рәсәй Федерацияһы субъекттары башлыҡтарын һайлап ҡуйыуҙы тергеҙеүгә, йәмәғәт структураларының ролен арттырыуға һәм илдең сәйәси системаһын нығытыуға йүнәлтелгән Рәсәйҙәге сәйәси реформаларҙы хуплауын белдерә.
— Башҡортостан Республикаһы ҡануниәтен федераль закондарға ярашлы хәлгә килтереү ваҡытлы һәм сифатлы башҡарылырға тейеш, тип иҫәпләйбеҙ, — тип белдерҙе «Башинформ» агентлығына БР Йәмәғәт палатаһы рәйесе Әсғәт Ғүмәров. — Беҙҙең ҡарашҡа, закон менән билдәләнгән Рәсәй Федерацияһы субъекттары башлығы вазифаһына кандидаттар күрһәтеү тәртибе нигеҙле һәм үҙ биләмәләре һәм ундағы халыҡ менән тығыҙ бәйле лайыҡлы етәкселәрҙе һайлауға булышлыҡ итә. Сәйәси үҙгәртеп ҡороу урындағы үҙидара органдарының әһәмиәтен күтәреүгә килтерәсәк. Был дәүләтте демократлаштырыу бурыстарына ла тап килә. Республика ҡануниәте сәйәси конкурентлыҡты арттырыу һәм граждандар йәмғиәтен артабан үҫтереү өсөн шарттар булдырырға тейеш.
БР Йәмәғәт палатаһы һайлау тураһындағы республика закондарына үҙгәрештәр әҙерләүҙә ҡатнашырға, шулай уҡ уларҙы тикшереү өсөн майҙансыҡ булдырырға әҙер булыуын билдәләй.


text:
Күп функциялы үҙәктәр Башҡортостандың йәнә дүрт ҡалаһында асыласаҡФото: Олег Яровиков
Күп функциялы үҙәктәр Башҡортостандың йәнә дүрт ҡалаһында асыласаҡ
Күп функциялы үҙәктәр Башҡортостандың йәнә дүрт ҡалаһында асыласаҡФото: Олег Яровиков
Күп функциялы үҙәктәр системаһы әүҙем үҫтереләсәк. Өфөләге Үҙәк офис уның һөҙөмтәле булыуын һәм һорау менән ҡулланылыуын күрһәтте: ярты йыл эсендә граждандарҙың 20 меңгә яҡын мөрәжәғәте эшкәртелде.
— Яңы филиал Күмертауҙа асылды, шулай уҡ Октябрьскийҙа һәм Өфөлә йәнә бер филиал асылырға тора, — тип хәбәр итте Башҡортостан Хөкүмәтендә үткән ултырышта вице-премьер Евгений Маврин. – 2013 йылда Стәрлетамаҡ, Бәләбәй, Нефтекама, Белорет ҡалаларында филиалдар асыу планлаштырыла.
Дөйөм алғанда, Евгений Маврин һүҙҙәренсә, программаға ярашлы, республикала Күп функциялы үҙәктең 32 офисын асыу ҡаралған. 2013 йылда Үҙәк компетенцияһына Федераль дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография хеҙмәтенең, һалым хеҙмәтенең һәм кадастр палатаһының хеҙмәттәре күсәсәк. Шулай уҡ Рәсәй почтаһы бүлексәләре нигеҙендә күп функциялы үҙәктәр һәм бер мобиль офис асыу планлаштырыла.


text:
Башҡортостан – Рәсәйҙең ун иң яҡшы инновацион төбәге иҫәбендә
Башҡортостан Рәсәйҙең ун иң яҡшы инновацион төбәге исемлегендә һигеҙенсе баҫҡысты биләй. Бындай рейтинг «Петербург сәйәсәте» фонды, Рәсәй халыҡ хужалығы академияһы, Рәсәй Президенты ҡарамағындағы дәүләт хеҙмәте һәм «РБК-Daily» гәзите менән төҙөлгән.
«Петербург сәйәсәте» фонды сайтында хәбәр ителеүенсә, рейтинг 2012 йылдың ғинуар-февраль айҙары өсөн инновацион өлкәлә мөһим булған ваҡиғаларға күҙәтеү яһау һөҙөмтәһендә төҙөлгән.
Шулай уҡ был исемлектә түбәндәге төбәктәр бар: Красноярск крайы, Томск һәм Новосибирск өлкәләре, Татарстан, Калуга һәм Түбәнге Новгород өлкәләре, Мәскәү, Ульяновск һәм Һамар өлкәләре.
Эксперттар фекеренсә, Башҡортостанға был рейтингҡа эләгергә киләһе ваҡиғалар ярҙам иткән. Төбәктә инвесторҙар өсөн һалым буйынса ташламалар булдырыла башланы. Наноиндустрияны үҫтереү буйынса республика комплекслы маҡсатлы программаһын әҙерләү хаҡында иғлан ителде. Башҡортостанда инвестицион заявкалар ҡабул итеү онлайн-пункты асылды, республикала уңайлы инвестицион мөхит булдырыу йүнәлешендә башҡарма власть органдары эшмәкәрлеге стандарттарын булдырыу буйынса һынау үткәреү өсөн Башҡортостан Рәсәйҙең пилот төбәктәренең береһе булды.
Бынан тыш, 2012 йылдың ҡышындағы мөһим ваҡиғалар араһынан эксперттар Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың интернет-берләшмә вәкилдәре менән осрашыуын, шулай уҡ Өфөлә Рәсәйҙә бығаса булмаған энергетика яғынан һөҙөмтәле квартал булдырыласағын да билдәләй.


text:
21 декабрҙә Өфөлә Президент шыршыһы үтә
Балаларҙың иң сағыу, тулҡынландырғыс байрамы – Президент шыршыһы – 21 декабрҙә «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында үтә. Йыл һайын был сарала уҡыуҙа тик яҡшы билдәләренә өлгәшкән һәм олимпиадаларҙа, спорт ярыштарында еңеү яулаған, ижади конкурстарҙа, фестивалдәрҙә лауреат исеменә лайыҡ булған балалар, шулай уҡ күп балалы әҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙә, хәрби хеҙмәткәрҙәр һәм БР эске эштәр органдарының хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған хеҙмәткәрҙәре ғаиләләрендә тәрбиәләнгән, һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар ҡатнаша. Республиканың төп Яңы йыл кисәһенә йәмғеһе 800-гә яҡын бала киләсәк.
Сәхнәлә ҡуйыласаҡ төп тамашанан тыш, мәктәп уҡыусыларын мәҙәниәт һарайы фойеһында ойоштороласаҡ әкиәт карнавалы көтә. Сара аҙағында балаларға бүләктәр тапшырыласаҡ.
Бынан тыш, республиканан 115 бала Дәүләт Кремль һарайына саҡырыу алған, 26 декабрҙә унда дөйөм Рәсәй Яңы йыл шыршыһы үтә.


text:
Баҡалы районында механизаторҙар араһында Һабансы конкурсы үтте
Баҡалы районында механизаторҙар конкурсы – Һабансы көнө үтте. Өс көн эсендә бығаса үҙләштерелмәгән 1300 гектарҙан ашыу ер һөрөлдө, 30 берәмек техника баҫыуҙарға сығарылды. Көн элгәре ярыштарға йомғаҡ яһалды. Сарала БР ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Николай Коваленко булды. Ул иң яҡшы ҡатнашыусыларға приздар тапшырҙы: беренсе урын өсөн – ат, икенсе урынға – башмаҡ, өсөнсө урын яулаусыға – быҙау. Бөтә механизаторҙар аҡсалата премиялар һәм ҡиммәтле бүләктәр менән наградланды.
Баҡалы районы хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, һуңғы йылдар эсендә конкурс ярҙамында районда 16 мең гектарҙан ашыу ер үҙләштерелгән.


text:
Башҡортостан Президенты вазифаһын икенселәй исемләү тураһында БР Конституцияһына төҙәтмәләр ҡабул ителде
Башҡортостан парламентарийҙары республиканың иң юғары вазифалы кешеһенең вазифаһын икенселәй исемләү тураһындағы закон проектын өсөнсө уҡыуҙа раҫланы. Ҡабул ителгән инициативаға ярашлы, төбәк етәксеһен 2015 йылдан алып рәсми рәүештә «Глава Республики Башкортостан» тип исемләргә кәрәк. Бындай ҡарар БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың VI пленар ултырышында ҡабул ителде.
Закон проекты өҫтөндә эшләгәндә 14 төҙәтмә индерелгән, уларҙың икәүһе – БР Прокуратураһы менән. Төҙәтмәләрҙең бер өлөшө кире ҡағылған. 2014 йыл аҙағына тиклем «Глава Республики Башкортостан» һәм «Президент Республики Башкортостан» тигән исемләүҙәр тиң мәғәнәле булып тора. БР Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, «Глава Республики Башкортостан»дың башҡортса варианты «Башҡортостан Республикаhы Башлығы» тип яңғырай.
«Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында»ғы тейешле закон проекты 26 декабрҙә республика парламентының пленар ултырышында беренсе уҡыуҙа күпселек тауыш менән ҡабул ителде. Инициативаны БР Конституция суды рәйесе Люция Ғүмәрова тәҡдим иткәйне. Проект менән республика Конституцияһының бер нисә статьяларына үҙгәрештәр индерелә. Улар араһында – 2010 йылдың 28 декабрендәге федераль законға ярашлы, Рәсәй Федерацияһы субъектының иң юғары вазифалы кешеһенең вазифаһы атамаһын үҙгәртеү.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2010 йылда Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев РФ субъекттары башлыҡтарын президент тип йөрөтөүҙе тыйған законға ҡул ҡуйғайны. Төбәк башлығы вазифаһының атамаһы РФ субъекты Конституцияһы (уставы) нигеҙендә тарихи, милли һәм башҡа йолаларҙы иҫәпкә алып билдәләнә.


text:
Йәрминкәлә өфөлөләргә үҙ вакансияларын һаулыҡ һаҡлау, мәғариф һәм социаль хеҙмәт ойошмалары тәҡдим итәсәк
Өфө мәшғүллек хеҙмәте 10 апрелдә сираттағы вакансиялар йәрминкәһен үткәрә. Был юлы унда һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, шулай уҡ социаль хеҙмәттәр күрһәтеү һәм финанс эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүсе учреждениелар ҡатнашасаҡ.
— Алдағы йәрминкәлә ҡатнашырға әлеге ваҡытта 18 ойошма заявка биргән. Дөйөм алғанда улар 350-ләп буш эш урыны тәҡдим итәсәк, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәге директоры урынбаҫары, йәштәр менән эш итеү буйынса бүлек начальнигы Альбина Сәлимова. — Тәҡдим ителәсәк вакансиялар иҫәбендә – уҡытыусы, табип, шәфҡәт туташы, санитар, финанс консультант, социаль эш буйынса белгес, социаль хеҙмәткәр һәм психолог.
Йәрминкәне үткәреү урыны һәм ваҡыты – Ибраһимов бульвары, 47/1, иртәнге сәғәт ундан алып ун икегә тиклем.
Бөтә хеҙмәттәр ҙә бушлай күрһәтелә.


text:
, написать рецепт любого блюда на башкирском. Не обижу
Помогите, пожалуйста написать рецепт любого блюда на башкирском. Не обижу))
-
Баланлы бәлеш бешереүе.
Ҡамыр:
0,5 л. – һөт,
150 гр. – аҡ май,
1 шт. – йомортҡа,
2 стакан – он,
1 аш ҡалағы – шәкәр ҡомо,
0,5 сәй ҡалағы – сода,
0,5 сәй ҡалағы – тоҙ.
500—550 гр. – әҙер балан.
1 йомортҡа – бәлеш өҫтө өсөн,
1 сэй ҡалағы – май таба майлар өсөн,
4 аш ҡалағы – шәкәр ҡомо
1 сәй ҡалағы – крахмал йәки манка.
Йомошаҡ ҡамыр баҫығыҙ. Баланды сүптәрен айырып әйбэтлэп йыуығыҙ, әҙерәк (0,5 стакан) һыу , 4 аш ҡалағы шәкәр ҡомон ҡушығыҙ, утҡа ҡуйып әҙерәк томалағыҙ. Баланды һыуытығыҙ, эсенә 1 сәй ҡалағы крахмал йәки манка һалығыҙ (бәлеш ҡырҡҡанда һуты аҡмаһын өсөн). Ҡамырҙы икегә булергә, бер бүлеме (бәлештен аҫты) ҙурыраҡ булырға тейеш. Ҡамырҙан ҙур киҫәген 5-7 мм ҡалыннығында йәйегеҙ һәм майланған, онланған табаға һалығыз. Камыр өҫтөнә һыуытылған баланды матурлап түшәп һалығыҙ, өҫтөнә әҙерәк шәкәр ҡомо һибегеҙ. Балан өҫтөнә икенсе йәйелгэн ҡамыр менән ҡаплағыҙ һәм аҫтағы ҡамыр менән берләштереп ситтәрен йәбештереп үрегеҙ. Бәлештен өҫтөндәге ҡамырын уртаһынан тишегеҙ (бешкәндә эсендәге пар сыҡһын өсөн), шул уҡ ҡамырзан бәлеш өҫтөнә япраҡтар эшләп биҙәп тә була. Бәлеште 200 С духовкала йәки мейестә 20-25 минут бешерегеҙ. Бешкән бәлештен өҫтөнән йомортҡаның һарыһын һөртөгөҙ.


text:
Республика халҡы шәкәр диабетына тикшеренеү үтте
Башҡортостанда үткәрелгән акция һөҙөмтәһендә республика халҡы ҡанындағы шәкәр кимәлен тикшерергә мөмкинлек алды. Уның ойоштороусыһы булып «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостандағы төбәк бүлексәһе сығыш яһаны.
Июнь башынан алып Башҡортостан ҡалалары һәм район үҙәктәре буйлап махсус йыһазландырылған автобус йөрөнө, унда теләге булған һәр кем шәкәр кимәлен тикшереүгә бушлай ҡан бирә алды. Ойоштороусылар әйтеүенсә, бындай акция үткәреүҙең көнүҙәклеге бәхәсһеҙ. Йәмәғәтселек һәм дәүләт иғтибарын шәкәр диабетына бәйле проблемаларға йәлеп итеү, шулай уҡ ауырыуҙы иртәрәк асыҡлау – уның төп маҡсаты. Статистика тест үткәндәрҙең ете процентының ҡанында шәкәр кимәленең юғары булыуын күрһәтә. Шәкәр кимәле буйынса күрһәткестәре рәхсәт ителгән сиктән үткәндәргә тулы тикшеренеү үтеү өсөн табипҡа мөрәжәғәт итергә кәңәш ителгән.


text:
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
Тема:Ф.Туғыҙбаева Яңы күлдәк. Ялғауҙарҙың төрҙәре.
Маҡсат: -уҡысыларҙың логик фекерләү ҡеүәһен, һөйләү телмәрен үҫтереү
Ф.Туғыҙбаеваның “Яңы күлдәк” хикәйәһе менән танышыу.
Төрлө һөнәр эйәләренә хөрмәт тойғоһо тәрбиәләү
Йыһазландырыу: дәреслек, мультипроектор, шағирәнең портреты, Аҡбуҙат журналы.
Дәрес барышы:
1. Ойоштороу мәле. Психологик инеш.
Хәйерле иртә, һаумыһығыҙ,балалар. Тағы ла бер иҫ киткес яңы матур көн тыуҙы. Ошо матурлыҡҡа йәм өҫтәп, мин һеҙҙең менән осрашыуға килдем. Әйҙәгеҙ дәресебеҙҙе башлап ебәрәйек.
Бөгөн беҙҙә туған тел,
Яратам һине, телем,
Рәхмәт һиңә, һинең аша
Алам мин яҡшы белем.
-Балалар, дәрестә үҙ-үҙегеҙҙе баһалар өсөн мин һеҙгә тәңкәләр алып килдем.Һәр дөрөҫ яуабығыҙ өсөн тәңкәләр алып барырһығыҙ.
II.Мотивация тыуҙырыу. Уҡыу мәсьәләһен ҡуйыу.
Уҡыусылар, һеҙ киләсәктә бик тырышып уҡып, мәктәпте тамамларһығыҙ һәм һеҙҙең алдығыҙҙа “Кем булырға”? тигән һорау килеп баҫыр. Ә һеҙ бөтә һөнәрҙәрҙе лә беләһегеҙме? Кем булырға хыялланаһығыҙ?
Ә хәҙер экрандағы шиғыр юлдарына иғтибар итегеҙ.
(Уҡытыусы уҡый.)
Бәләкәстән кәрәк һөнәр
Күңелеңә ятырҙай.
Һөнәрлеләр тормошто ла
Һәм үҙен дә матурлай.
(Бер бала уҡый)
Әйҙә һин уҡып сыҡ әле.
(Хор менән уҡыу)
-Әйҙәгеҙ әле бергәләп уҡыйыҡ.
Балалар ,Һеҙ нисек уйлайһығыҙ, беҙ бөгөн һөйләшеүҙе нимә тураһында алып барасаҡбыҙ.? (һөнәрҙәр)
Кеше һөнәрҙе нисек һайлай? Ул һөнәр ниндәй булырға тейеш? (Кеше яратҡан эшен эшләй)
Беҙ бөгөн ниндәй проблема өҫтөндә эшләйәсәкбеҙ?
Дәрестең проблемаһы: Кем һөнәрҙе матурлай?
Был проблемаға яуапты беҙ Ф.Туғыҙбаеваның “Яңы күлдәк” әҫәрендә эҙләрбеҙ.
Ә хәҙер, дәфтәрегеҙҙе асығыҙ, бөгөнгө числоны һәм дәрестең темаһын яҙып ҡуйығыҙ.
Бишенсе февраль.
Класс эше.
Ф.Туғыҙбаева “Яңы күлдәк”.
- Шиғырҙағы ҡалын хәреф менән бирелгән һүҙҙәргә иғтибар итегеҙ.
-Ниндәй оҡшаш һәм айырмалы яҡтарын күрәһегеҙ?
(Һүҙҙәр оҡшаған, ялғауы бар,юҡ)
Эйе, дөрөҫ,уҡыусылар, дәресебеҙҙең грамматик темаһы- Ялғау төрҙәре.
1. Ф.Туғыҙбаева тураһында мәғлүмәт.
- Был журнал һеҙгә танышмы? Ф.Туғыҙбаева ошо журналдың баш мөхәррире булып оҙаҡ йылдар эшләне. Ғинуар айында ул үҙенең 65 йәшлек юбилейын билдәләне һәм 2014 йылда иң ҙур исемгә лайыҡ булды. Ф.Туғыҙбаева- Башҡортостандың халыҡ шағирәһе.Ул балалар өсөн бик күп шиғырҙар, хикәйәләр ижад итә . Алда һеҙ улар менән танышасаҡһығыҙ әле.
2. Тексты уҡытыусы уҡый.
-Балалар, иғтибар менән тыңлап ултырығыҙ, мин тексты уҡып сығам.
-Әйҙәгеҙ әле текстағы аңлашылмаған һүҙҙәр менән танышып үтәйек.
Проекторҙа.
Яғымлы- добрая
Әхирәт- подруга
Һоҡланыу-восхищаться
Һыҙлау- болеть
Аптырау- растеряться
Ҡалпаҡ- головной убор
Һүҙлек һүҙҙәре менән һөйләмдәр төҙөтөү.
-Йә, кем ошо һүҙҙәр менән һөйләм төҙөр.
Минең әсәйем яғымлы.
Мин әхирәтемә ҡунаҡҡа барам.
Мин апайым менән һоҡланам.
Теш һыҙлай.
Мин аптырап ҡалдым.
Мин магазиндан яңы ҡалпаҡ алдым.
1. Тексты сылбырлап уҡыу.
2. Парҙарҙа эш.
- Әйҙәгеҙ әле парҙарҙа эшләп алайыҡ. Һатыусы менән Гөлнисаның һөйләшеүен ролдәргә бүлеп уҡып алайыҡ.
-Врач менән Гөлнисаныҡын дә уҡып ишеттерегеҙ.
-Әхирәттәре менән һөйләшеүҙе кем уҡыр?
3. Текст өҫтөндә эш.
-Йә, - Гөлниса кем булырға хыяллана?
-Ни өсөн һатыусы һөнәре оҡшай?
-Ни өсөн теш врачы булырға хыяллана?
-Һөнәрҙе алыштырып буламы?
-Гөлниса үҫкәс кем булаһын беләме?
Әйҙәгеҙ , йә булмаһа,беҙ Гөлнисаға ярҙам итеп төркөмдәрҙә эшләп алайыҡ..
Төркөмдәрҙә эш:
Һеҙҙең алдығыҙҙа һүҙҙәр. Һеҙ шул һүҙҙәрҙе һөнәрҙәр килеп сығырлыҡ итеп үҙгәртегеҙ.
Нимә ? Кем?
Таш-
Йыр-
Бейеү-
Осоу-
Буяу-
Уҡытыу-
Яҙыу-
Тәрбиә-
Төҙөүсе
Балалар, яңы һүҙҙәр барлыҡҡа килдеме. Был ялғауҙарҙың бер төрө- яһаусы ялғауҙар була. (Слайд)
Индивидуаль эш.
Һеҙҙең алдығыҙҙа карточкалар ята. Ундағы күп нөктәләр урынына ялғауҙарҙы дөрөҫ ҡуйып, һөйләмдәрҙе яҙырға кәрәк.
1.Үҫкәс мин күлдәк....... -тар,-тәр
Яулыҡтар,түфлиҙәр, кәнфиттәр һатам.
2. Кисә Гөлниса...... теше һыҙлап китте.
3.Иртән уны әсәһе поликлиника.... алып барҙы.
- Ә был ялғауҙар үҙгәртесе ялғауҙар була.
(слайд)
.Физминутка.
-Ә хәҙер уйнап алайыҡ.
-Балалар, һеҙ бик күп һөнәрҙәр әйттегеҙ, ә уларҙың ниндәй эштәр башҡарғанын беләһегеҙме икән. Таҡтала һөнәр исемдәре яҙылған карточкалар ҡуйылған, икенсе бағанала улар башҡарған эштәр бирелгән. Һөнәрҙәрҙе башҡарылған эштәре менән дөрөҫ тоташтырығыҙ.
Врач – кешеләрҙе дауалай
Һатыусы- тауарҙар һата
Уҡытыусы- балалар уҡыта
Яҙыусы-әҫәрҙәр яҙа
Шофер- машина йөрөтә
Осоусы-самолет йөрөтә
Игенсе –иген үҫтерә
Проблемалы һорау табыу:
- Уҡыусылар, беҙ бөгөн проблемалы һорауға яуапты таптыҡмы? Кем һөнәрҙе матурлай?
- Афарин, балалар, киләсәктә һеҙ ниндәй һөнәр һайлаһағыҙ ҙа ул һөнәрҙең кешеләргә һәм илебеҙҙе алға ебәреүҙә файҙалы эш икәнен белерһегеҙ, тип ышанып ҡалам. Ниндәй генә һөнәр һайлаһағыҙ ҙа яҡшы кеше булып ҡалығыҙ.
Һөнәр һайлау –үҙеңә бер хыял йөрөтөү бит ул ,балалар.Беҙ кескәй саҡта хыялдарҙы дәфтәргә яҙа инек. Мин дә һеҙгә бүләк итеп шундай китапсыҡ әҙерләнем.Үҙегеҙҙең уй-хыялдарығыҙҙы ошо дәфтәргә яҙып ҡалдырырһығыҙ. Хөкүмәтебеҙ 2015 йылды әҙәбиәт йылы тип иғлан итте. Бәлки,һеҙҙең күңел фекерегеҙ ижад емештәренә әйләнер. Һәм һеҙ киләсәктә шағир йә яҙыусы һөнәрен һайларһығыҙ..Һеҙгә уңыштар теләйем.
Өй эше. 1.Тексты матур итеп уҡып килергә.
2.“Мин кем булырға теләйем” тигән темаға кескәй генә хикәйә төҙөү.
3.Ф.Туғыҙбаева тураһында мәғлүмәт тупларға. Ә хәҙер балалар тәңкәләрегеҙҙе һанап сығығыҙ. Кем күпме йыған?
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Фото:
Ирек Ниғмәтуллин 14 ветеранға юбилей миҙалдары тапшырҙы
Фото:
Өфө ҡала Советы рәйесе Ирек Ниғмәтуллин кисә «Газ-сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең «Уфа-газ» филиалында эшләгән ветерандарға һәм тыл хеҙмәтсәндәренә «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 65 йыл» юбилей миҙалдарын тапшырҙы.
— Бөгөн беҙ уҙған быуаттағы иң афәтле һуғыштың ауырлыҡтарын иңдәрендә күтәргән кешеләрҙе хөрмәтләйбеҙ, — тине ул. – Яу яланында ҡан ҡойған, тылдағы хеҙмәте менән еңеүҙе яҡынайтҡан, һуғыш йылдарында хәрби батырлығы һәм фиҙакәр хеҙмәте менән беҙҙе, киләһе быуынды тыныс күк йөҙө менән тәьмин иткән, азат йәшәргә һәм хеҙмәт итергә мөмкинлек биргән кешеләрҙе тәбрикләйбеҙ.
Юбилей наградаларын ҡала Советы башлығы ҡулынан 14 кеше алды, һәм уларҙың һәр береһенә Ирек Ниғмәтуллин йылы һүҙҙәр тапты. Был кешеләрҙе ауыр һуғыш йылдары ғына түгел, предприятиела үткән оҙайлы хеҙмәт юлы ла берләштерә.
Бындай бүләкләү тантаналары яҡын арала ҡаланың башҡа предприятиелары һәм ойошмаларында ла үтәсәк. Дөйөм алғанда май аҙағына тиклем Өфөлә йәшәүсе 27 мең ветеранға миҙал тапшырыласаҡ. Бынан тыш, Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығы алдынан ҡалала ветеран һәм тыл хеҙмәтсәнәдеренең йәшәү шарттарын яҡшыртыу буйынса әүҙем эштәр алып барыла. Миҫал өсөн, 2009 йылда торлаҡ шарттарын Өфөлә 236 ветеран яҡшыртҡан. Уҙған йылда Өфөлә ҡала Советы депутаттарының әүҙем ҡатнашлығында ветерандар йәшәгән йорттарҙа ремонт башланған. Был эштәр әле лә дауам итә. Бынан тыш, ветерандарҙың медицина тикшереүе лә әүҙем алып барыла. Бөгөн бындай диспансеризацияны өс меңдән ашыу кеше үткән.


text:
Иҡтисад һәм юриспруденция буйынса республика олимпиадалары үтәсәк
7 апрелдән 15-енә тиклем Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы һигеҙенсе тапҡыр юриспруденция һәм иҡтисад буйынса республика студенттар олимпиадаһы үткәрә. Олимпиада үткәреү майҙансығы итеп Башҡорт дәүләт университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты һайланды.
Олимпиадалар үткәреү маҡсаты булып студенттарҙың ижади һәләттәрен үҫтереү, уларҙың юриспруденция һәм иҡтисад өлкәһендәге белем кимәлен күтәреү, шулай уҡ һәләтле йәштәрҙе асыҡлау һәм республиканың кадрҙар потенциалын булдырыу тора.
Буласаҡ иҡтисадсылар «Предприятиелар иҡтисады», «Финанс-иҡтисади анализ», «Һалымдар һәм һалым һалыу», «Консультант Плюс хоҡуҡ системалары менән эшләү күнекмәләре» номинацияларында заданиеларҙы үтәргә тейеш буласаҡ. Юридик олимпиада «Конституция хоҡуғы», «Гражданлыҡ хоҡуғы», «Енәйәт хоҡуғы», «Консультант Плюс хоҡуҡ системалары менән эшләү күнекмәләре» йүнәлештәре буйынса үтәсәк.
Еңеүселәргә Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы дипломдары, шулай уҡ ҡиммәтле приздар һәм бүләктәр тапшырыласаҡ. Ҡатнашыуға заявкаларҙы беренсе мартҡа тиклем nd@respectrb.ru адресы буйынса ебәрергә кәрәк. Өҫтәмә мәғлүмәтте БР Мәғариф министрлығының www.morb.ru сайтында алырға мөмкин.


text:
Элек туҡтатылған бер нисә ҡала яны поездары яңынан йөрөй башланы
Декабрь айында Башҡортостанда бер юлы бер нисә ҡала яны тимер юл маршруттары индерелде. Шулай итеп, пассажирҙарҙың бихисап һорауҙары буйынса студенттар өсөн уңайлы «Өфө-Раевка», «Раевка-Абдуллино», «Абдуллино-Раевка», «Раевка-Өфө» электричкалары ҡабаттан көн һайын йөрөй башланы. Бынан тыш, «Өфө-Инйәр» һәм «Инйәр-Өфө» ҡала яны пассажирҙар поездарының хәрәкәте лә тергеҙелде.
Яңыртылған маршруттарҙың расписаниелары менән БР Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитетының сайтында танышырға мөмкин.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов һәм Екатерина Егорова миграция сәйәсәте мәсьәләләрен тикшерҙе
Фото:
Өфөлә, Республика Йортонда, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың Рәсәй Федераль миграция хеҙмәте директоры урынбаҫары Екатерина Егорова менән осрашыуы үтте, унда илдәге һәм республикалағы миграция сәйәсәте мәсьәләләре тикшерелде.
Рөстәм Хәмитов һәм Екатерина Егорова юғары квалификациялы хеҙмәт ресурстарын Рәсәйгә йәлеп итеү һәм йәшерен миграция менән көрәш проблемаһына ла ҡағылды.
— Республика Президентының миграция сәйәсәте мәсьәләләренә конструктив ҡарашы бар, — тип билдәләне Екатерина Егорова. – Башҡортостанда миграция хәлдәре ярайһы имен: кире эҙемтәләргә килтерерлек киҫкен мәлдәр күҙәтелмәй.
Уның һүҙҙәренсә, беҙҙең илгә килгәндә сит ил халҡы үҙен уңайлы тойһон, шулай уҡ йәшерен миграцияға бәйле хәүеф-хәтәргә юл ҡуйылмаһын өсөн, Рәсәй Федераль миграция хеҙмәте әүҙем профилактика саралары үткәрә.


text:
чәршәмбе, 18 гыйнвар 2017, Казан вакыты 10:59
Республикала яңы йыл каникулдарынан һуң тәүге физкультура дәресе бер уҡыусы өсөн фажиғәле тамамлана. Республика эске эштәр министрлығына хәбәр итеүҙәренсә, Өфөнөң Орджоникидзе районындағы 81-се мәктәптә 9-сы синыфта уҡыған уҡыусы саңғыла уҙышҡанда һәләк була. Еңеү паркында 15 йәшлек егет үҙен ҡапыл насар тоя, һуңынан тыны ҡыҫылып үлә. Үҫмерҙең ата-әсәһе һүҙҙәренә ҡарағанда, уҡыусы бер нимә менән дә ауырымаған, һаулығы буйынса бер ҡайҙа ла иҫәптә тормаған. Был эште прокуратура тикшерә башланы. Мәктәп директоры ла беҙҙең менән әңгәмәләшеүҙән баш тартты.


text:
БашДУ менән Глиндор университеты үҙ-ара аңлашыу тураһында меморандумға ҡул ҡуйҙы
Башҡорт дәүләт университеты һәм Глиндор университеты (Уэльс, Великобритания) үҙ-ара аңлашыу тураһында меморандумға ҡул ҡуйҙы. БашДУ-ның матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, яҡтар бер нисә йүнәлеш буйынса (предприятие менән идара итеү, мәғлүмәт технологиялары, инженерлыҡ эше, сәнғәт һәм дизайн, инглиз теле) бакалавр һәм магистрлыҡ программаларын әҙерләргә ниәтләй. Бынан тыш, Британия университеты йыл һайын БашДУ студенттары өсөн стипендия түләргә һәм уҡытыусыларҙы инглиз теленә өйрәтергә әҙер.
Халыҡ-ара программалар буйынса директор Брайан Фоксон билдәләүенсә, Глиндор университетының Рәсәйҙең юғары уҡыу йорттары менән килешеп эш итеү буйынса тәжрибәһе бар. Күп йылдар дауамында улар Н.Э.Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты менән тығыҙ бәйләнештә эшләй.
Башҡорт дәүләт университеты ректоры Әхәт Мостафин сит ил ҡунаҡтарына юғары уҡыу йорто эшмәкәрлеге хаҡында һөйләне. Брайан Фоксонды әлеге ваҡытта университетта белем алған студенттар һаны ғәжәпләндерҙе. Глиндор университетында уҡыусылар һаны өс тапҡырға тиерлек кәмерәк, тип билдәләне ул. Вузға ике педагогия академияһын ҡушыу процедураһы тамамланғас, студенттар һаны тағы ла артып, яҡынса 37 мең буласаҡ, тине Әхәт Мостафин.
Бөгөн Великобритания ҡунаҡтары студенттар, факультет декандары менән осрашырға, БашДУ-ның геология һәм файҙалы ҡаҙылмалар музейында булырға һәм Өфө буйлап экскурсия ойошторорға ниәтләй.


text:
Башҡортостанда 38 кеше БДИ-ны ваҡытынан алда тапшыра
Бөтә Рәсәйҙәге кеүек үк Башҡортостанда бөгөн, 20 апрелдә, берҙәм дәүләт имтихандарын ваҡытынан алда тапшырыу этабы башлана. Быйыл республикала БДИ-ны срогынан алда 38 кеше тапшыра – етәүһе республика райондарынан, ҡалғандары өфөлөләр. БР Мәғариф министрлығының Белем сифатын баһалау һәм берҙәм дәүләт имтиханы бүлеге начальнигы Зәки Мырҙағәлин әйтеүенсә, имтихан биреүселәр араһында БДИ тапшырыуҙың төп этабы үткән арала бөтә Рәсәй кимәлендәге ярыштарҙа ҡатнашасаҡ 25 спортсы бар, 10 кеше сәләмәтлек торошо арҡаһында имтиханды алдан тапшыра, ике уҡыусы сит илгә күсеп китә, береһе уҡыуын сит илдә дауам итәсәк.
— Ваҡытынан алда һынауға килгән йәштәр йәмғеһе 135 имтихан тапшырасаҡ, — ти Зәки Мырҙағәлин. – 18 кеше биологияны һайланы, улар башлыса спортсылар, сөнки физкультура институттарына уҡырға ингәндә тып ошо дисциплинанан БДИ һөҙөмтәләре талап ителә, ғәҙәттәгесә йәмғиәтте өйрәнеү фәне популяр булып ҡала. Был предметты 20 кеше тапшырырға ниәтләй, алты уҡыусы – тарихты, бишәүһе физиканы һайлаған, артабан химия, әҙәбиәт һәм башҡа фәндәр килә.
Имтихандарҙы ваҡытынан алда тапшырыу этабының беренсе көнөндә, 20 апрелдә, уҡыусылар рус теленән мотлаҡ имтиханды тапшыра.
Артабан имтихандар теҙмәһендә түбәндәгеләр килә: 22 апрель — сит телдәр, география һәм физика; 25 апрель — математика; 27 апрель — информатика һәм мәғлүмәт-коммуникация технологиялары, биология һәм йәмғиәтте өйрәнеү; 29 апрель — тарих, әҙәбиәт һәм химия; 30 апрель — бөтә предметтар буйынса резерв көн.
Имтихандарҙы ваҡытынан алда тапшырыусылар Өфөнөң 26-сы мәктәбендә һынау тота.


text:
Фото:
Еңеүҙең 70 йыллығына бағышланған алтын һәм көмөш тәңкәләр әйләнешкә сыға
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Кесаҙна көндө Рәсәй банкы «Совет халҡының 1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүенә 70 йыл» тулыуына арналған 3 һәм 25 һумлыҡ көмөш тәңкәләрҙе, шулай уҡ 50 һумлыҡ алтын тәңкәне әйләнешкә сығара, тип хәбәр итә Үҙәк банктың матбуғат хеҙмәте.
3 һумлыҡ көмөш тәңкә 925 келәймәле ҡиммәтле металдан яһалған. Уның диаметры — 39 миллиметр. Уға Рейхстагка Еңеү Байрағын ҡаҙаусы совет яугирҙәре төшөрөлгән. Тиражы — биш мең дана.
25 һумлыҡ көмөш тәңкәнең диаметры — 60 миллиметр. Саф ауырлығы — 155,5 грамм. 925 келәймәле көмөштән һуғылған тәңкәнең уртаһына — Ватан һуғышы ордендары, өҫтәрәк — Берлиндағы Трептов паркындағы «Азат итеүсе яугир» монументы, һул яҡта — маршал Г.К.Жуковтың һүрәте, уң яҡта — «Тыуған-ил әсә саҡыра!» плакатының бер өлөшө төшөрөлгән. Тиражы — мең дана.
50 һумлыҡ алтын тәңкәнең диаметры – 22,6 миллиметр. Саф ауырлығы — 7,78 грамм. 999 келәймәле тәңкәгә Билдәһеҙ һалдат ҡәбере янындағы Мәңгелек ут төшөрөлгән. Тиражы — 1,5 мең дана.
Бөтә тәңкәләр ҙә «пруф» сифатында яһалған.


text:
Башҡортостан 20 йыл эсендә беренсе тапҡыр торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре буйынса Волга буйы федераль округында лидер булдыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан 20 йыл эсендә беренсе тапҡыр торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре буйынса Волга буйы федераль округында лидер булды
Башҡортостан 20 йыл эсендә беренсе тапҡыр торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре буйынса Волга буйы федераль округында лидер булдыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан 20 йыл эсендә беренсе тапҡыр торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре буйынса Волга буйы федераль округында лидер булды, 2013 йылда 2,5 миллион квадрат метр торлаҡ төҙөлдө. Был хаҡта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 28 апрелдә Өфөлә йыл һайын уҙғарыла торған матбуғат конференцияһы барышында хәбәр итте.
— Беҙҙең бурыс – баҙарҙа ихтыяжға ҡарағанда тәҡдим күберәк булһын өсөн, шул саҡлы торлаҡ төҙөү, — тине Рөстәм Хәмитов, алданған өлөшсөлөр тураһында һорауға яуап биреп. — 2010 йылда Башҡортостанда өс мең самаһы алданған өлөшсөләр булды, беҙ бер нисә эре комплекстың мәсьәләләрен хәл итә алдыҡ, әлеге ваҡытта алданған өлөшсөләрҙең иҫәбе бер мең самаһы. «Ҡояшлы» биҫтәһе быйыл файҙаланыуға тапшырылыр тип ышанам. Беҙҙең алда 2015 йылға был мәсьәләне хәл итеү бурысы тора.
Рөстәм Хәмитовтың әйтеүенсә, алданған өлөшсөләр менән хәлдә бер нисә яҡ. Беренсе яҡтан – кешеләрҙе алдаштырыуға белеп барыусы алдаҡсылар, икенсе яҡтан, үҙ көстәрен артыҡ баһалаусы, «йорт төҙөү бер ни ҙә тормай, материалдар, төҙөүселәр бар, иң мөһиме — майҙансыҡ» тип уйлаусы килеп сыҡмаған эшҡыуарҙар. Хәйләле ысулдар менән ҡала властарынан майҙансыҡ алып, төҙөй башлағас һалырға белмәүҙәре лә, көрсөк башланыуы ла асыҡлана. Өсөнсө яҡтан, бер ҡатлы, ышанып барыусан кешеләр бар, улар гәзиттә яҙылғанға һәм телевизор буйынса күрһәткәнгә ышана.
— Граждандарға әйтәбеҙ – төҙөлөш компанияларын һайлағыҙ, документтарҙы өйрәнегеҙ, әммә кешеләрҙе яңылыштыралар, — тине Рөстәм Хәмитов. — Торлаҡ төҙөлөшө менән ҡыйынлыҡтар бар, тәү сиратта ул ер. Ул 10-15 йыл элек власта торған кешеләр араһында яңынан бүленгән. Был мәсьәлә әлегә тиклем хәл ителмәгән, был өлкәлә тәртип урынлаштыра башлаһаҡ «алыштар» башлана, тәртип урынлаштырырға теләүселәргә ҡаршы хоҡуҡ һаҡлау һәм тәбиғәтте һаҡлау структураларын йәлеп итеү – ергә, айырым ресурстарға, бәйләнештәргә эйә булған кешеләр был мөнәсәбәттәргә уларҙың йәлеп итеүен күрәбеҙ ҙә, беләбеҙ ҙә, аңлайбыҙ ҙа. Бынан тыш, беҙ коммуникацияларҙы үткәрергә тейеш – ул ҡиммәт. Өфөнөң үҙәк өлөшөнән ситтә торлаҡ төҙөргә мөмкин, йәнәш территорияларға сығыу варианттары бар. Үҙәктә бөтә нәмә бар – инфраструктура, транспорт, әммә буш майҙансыҡтар юҡ. Өсөнсө мәл – беҙҙең кешеләр аҙ аҡса ала: уртаса 21-22 мең һум, ә ауыл ерендә – 14 мең һум. Былар квадрат метрҙар алыу өсөн етмәй.


text:
Автор: Йыһангирова Гөлнара Марат ҡыҙы, юғары категориялы тәрбиәсе, Муниципаль белем биреү бюджет учреждениеһы Бала үҫтереү үҙәге - «Аҡбуҙат» балалар баҡсаһы, Сибай ҡалаһы, Башҡортостан республикаһы
Маҡсат:
Коллектив менән бәйләнешле хикәйә төҙөргә өйрәтеүҙе дауам итеү;
тәбиғәт күренештәрен күҙәтеүгә, уларҙың бер – береһенә бәйлелегенә балаларҙың ҡыҙыҡһыныуын үҫтереү;
телмәрҙәрендә хәбәр һөйләмдәрен ҡулланыуға күнектереү;
балаларҙың фантазияһын, ижадилылығын үҫтереү.
Интеграция:
Танып белеү:
Конструкторлыҡ һәләттәрен үҫтереү.
Художестволы ижад:
“Беҙҙең тирә яҡ йыһан” темаһына һүрәт төшөрөү
Әҙерлек эше:
Күк йөҙөн, ҡояшты, айҙы, йондоҙҙарҙы күҙәтеү. Күк йөҙө һәм ундағы күк есемдәре һүрәтләнгән картиналар, һүрәттәр, иллюстрациялар , фотоһүрәттәр ҡарау.
“Беҙҙең тирә яҡ йыһан” темаһына әңгәмә.
А. Игебаевтың “космонавт юлдары” шиғыры менән танышыу.
Әүрәтекестәр, сәңгелдәк йырҙарын өйрәнеү.
СКАЧАТЬ РАБОТУ ПОЛНОСТЬЮ
Поделиться:


text:
Учалынан Камилла Күлдебаева «Татар ҡыҙы-2014» конкурсында «Иң ялҡынлы ҡыҙ» титулын яуланы
ӨФӨ, 2014 йыл, 19 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Учалы ҡалаһынан Камилла Күлдебаева «Татар ҡыҙы-2014» милли конкурсында ҡатнашты һәм «Иң ялҡынлы ҡыҙ» титулын яуланы.
«Татар ҡыҙы-2014» милли конкурсын Силәбе өлкәһенең Татарҙар конгресы дүртенсе йыл уҙғара һәм ул Көньяҡ Уралдың күп кенә төбәктәрен, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһын да берләштерә. Быйыл бәйгелә Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы, Ҡурған һәм Пермь өлкәләре вәкилдәре ҡатнашты.
Башҡортостандан 20 йәшлек Учалы һылыуы Камилла Күлдебаева сығыш яһаны. Ул Учалының 5-се урта мәктәбен тамамлаған, хәҙер Силәбе дәүләт академияһының дүртенсе курс студенты. Камилла бөтә һайлап алыу турҙарын уңышлы үтеп, ун ике иң һәләтле һәм сибәр финалсыларҙың рәтен тулыланда.
Учалы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, финалға юл еңелдән булмай. Һәр этап сиктәрендә конкурста ҡатнашыусы йылға буйлап йөҙә, тауҙарға менә, ҡул эше менән шөғөлләнә һәм хатта көрәштә көс һынаша. Аш-һыу бешереү һәм ауылдағы һынауҙар иң ҡатмарлылары була. «Татар ҡыҙы-2014» конкурсында ҡатнашыусылар бесән сапты, һыйыр һауҙы һәм һөттө сепараттан үткәрҙе. Һәм бында Камилла үҙенең оҫталығын яҡшы яҡтан күрһәтеп, «бишле» билдәһен алды. Силәбелә уҙған конкурс финалында ҡыҙҙар үҙҙәренең вокал һәм хореография һәләттәрен күрһәтте.


text:
Башҡортостанда хеҙмәт һаҡлау буйынса иң яҡшы инженер һайланасаҡ
Бөтә донъя хеҙмәт һаҡлау көнөнә ҡарата ойошторолған «Хеҙмәт һаҡлау буйынса иң яҡшы инженер-2012» VI республика конкурсы 19 апрелгә билдәләнгән. Ойоштороусылары уны «Тармаҡ-ара институт» дәүләткә ҡарамаған белем биреү учреждениеһының 45 йыллығына бағышлай.
Был һөнәри оҫталыҡ конкурсы 2012-2016 йылдарға хеҙмәт шарттарын һәм хеҙмәт һаҡлауҙы яҡшыртыу республика айырым маҡсатлы программаһы сиктәрендә үтә.
Инженерҙарға алты этапта үҙҙәренең һәләттәрен күрһәтергә тура киләсәк. Тәүҙә улар компьютерҙа тест һорауҙарына яуап бирәсәк. Артабан эш урынында хеҙмәт һаҡлау ҡағиҙәләренең боҙолоуы осраҡтарын асыҡларға тура киләсәк. Өсөнсө этапта конкурсанттар профессияһына бәйле документацияны ни ҡәҙәр яҡшы белеүен күрһәтәсәк. Практик өлөшөндә жюри бәхетһеҙлек осраҡтарында зыян күргәндәргә беренсе ярҙам күрһәтеүҙәрен баһалаясаҡ.
Конкурста республика ойошмалары менән күрһәтелгән белгестәр йәки үҙ аллы ҡатнашырға теләк белдергән инженерҙар ҡатнаша ала. Конкурс еңеүселәре дипломдар һәм ҡиммәтле бүләктәр менән наградланасаҡ. Уларға «Хеҙмәт һаҡлау буйынса иң яҡшы инженер-2012» исеме биреләсәк.


text:
Өфөлә «Һөт иле-2013» фестивалендә 20 меңдән ашыу кеше ҡатнашты
Өфөлә «Һөт иле» фестивалендә ҡатнашыусылар һаны йылдан йыл арта бара.
Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, быйыл сарала 20 меңдән ашыу кеше ҡатнашҡан. Бер йыл элек һөт байрамында ҡатнашыусылар һаны 15 меңгә тиң ине.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Ләйсән Хәйретдинова хәбәр итеүенсә, «Һөт иле-2013» фестивалендә 47,4 тонна һөт, 4,8 тонна аҡ май, 3,4 тонна сыр, ике тонна туңдырма, 6,8 мең ҡуйыртылған һөт банкаһы, шулай уҡ 5,3 мең шешә ҡымыҙ һәм 320 шешә кәзә һөтө һатылған.
Башҡортостандың ауыл хужалығы министры Николай Коваленко һүҙҙәренсә, бындай фестиваль һөт эшкәртеүселәр өсөн үҙҙәрен танытыу йәһәтенән ҙур мөмкинлектәр аса.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, әлеге ваҡытта Башҡортостан йән башына иҫәптә файҙаланылған һөт күләме буйынса Рәсәй субъекттары араһында лидер булып тора. Шулай итеп, йыл һайын республикала йәшәгән һәр кешегә 350 килограмға тиклем һыйыр һөтө тура килә. Дөйөм Рәсәй буйынса был күрһәткес 240 килограмға тиң.


text:
17 апрель
17 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 107-се (кәбисә йылында 108) көнө. Йыл аҙағына тиклем 258 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Халыҡ-ара гемофилия көнө.
- Америка Самоаһы — Флаг көнө.
- Ҡаҙағстан — Янғынға ҡаршы хеҙмәте көнө.
- Сирия — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө үлгәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 485 — Прокл Диадох, боронғо грек философы, неоплатонизм мәктәбенә нигеҙ һалыусы.
- 1790 — Бенджамин Франклин, америка дәүләт эшмәкәре, ғалим.
- 1945 — Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы (1908—1945), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
- 2014 — Габриэль Гарсиа Маркес, билдәле колумбия яҙыусы-прозаигы.


text:
Бөгөн Дәүләт Думаһына һәм муниципалитеттарҙың закондар сығарыу органдарына һайлауға агитацияның һуңғы көнө
Бөгөн Дәүләт Думаһына һәм муниципалитеттарҙың закондар сығарыу органдарына һайлауға агитацияның һуңғы көнө.
Иртәгә илдә тынлыҡ көнө. Бөгөн Өфөнөң Территориаль һайлау комиссиялары Участка һайлау комписсияларына бюллетендәр тапшырҙы. Тапшырыу һәм ҡабул итеү барышы тулыһынса күҙәтеү аҫтында һәм бөтә ҡағиҙәләргә лә ярашлы башҡарылды. Участка һайлау комиссияларына алдан һанап әҙерләнгән бюллетендәр, уларға йәбештереү өсөн махсус маркалар һәм танытмалар тапшырылды. Комиссия вәкилдәрен Территориаль һайлау комиссияһынан урындарға полиция хеҙмәткәрҙәре оҙатты.


text:
Каспий диңгеҙе
Каспи́й диңгеҙе (фарс. دریای خزر, авар. Хазар ралъад, әзерб. Xəzər dənizi, чеч. Каспий-хIорд, дарг. Каспила урхьу, ҡум. Хазар денгиз, лезг. Каспи гьуьл, лаҡ Каспи хьхьири, рут. Kaspy der'ya, төркм. Hazar deňzi) — Ерҙәге иң ҙур йомоҡ һыу ятҡылығы[1]. Уны иң ҙур тымыҡ күл, йәки ҙурлығына һәм төбөнөң океан тибындағы ер ҡабығы менән көпләнеүенә ҡарап, «диңгеҙ» тип атарға ла тулы нигеҙ бар Европа менән Азия тоташҡан ерҙә урынлашҡан. Һыуы тоҙло — Волга тамағы янында − 0,05 ‰ алып көньяҡ-көнсығышында 11—13 ‰ тиклем. Һыу кимәле тирбәлеп тора. 2009 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, диңгеҙ кимәленән 27,16 метрға түбән[2]. Хәҙерге көндәге майҙаны — сама менән 371 000 км², иң ҙур тәрәнлеге — 1025 м.
Йөкмәткеһе
- 1 Этимология
- 2 Географик урыны
- 3 Каспийҙың яр буйҙары
- 4 Физиография
- 5 Хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы
- 6 Каспий диңгеҙенең тарихы
- 7 Каспийҙы хужалыҡ яғынан үҙләштереү
- 8 Рекреация ресурсы
- 9 Экологик торошо
- 10 Каспийҙың хоҡуки статусы
- 11 Иҫкәрмәләр
- 12 Әҙәбиәт
- 13 Һылтанмалар
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Риүәйәттәрҙең береһендә диңгеҙҙең исеме б. э. т. 1 мең йыллыҡта Каспийҙың көньяҡ-көнбайыш ярында йәшәгән боронғо йылҡысы ҡәбиләләр-каспийҙар атамаһынан алынған тиелә. Төпкөл тарихтан килгән, төрлө халыҡтарҙа йөрөгән атамалары 70-тән артыҡ:
- Гиркан диңгеҙе — ҡала (хәҙерге Горган) һәм Гиркания провинцияһы исеменән.
- Джурджан диңгеҙе — Джурджан ҡалаһы исеменән (хәҙерге Горган).
- Хвалынск йәки Хвалисск —боронғо урыҫ исеме, Каспийҙа һатыу иткән Хорезм халҡы исеме менән (хвалиста) аталған.
- Хазар диңгеҙе — ғәрәпсә (Бахр-аль-хазар) исеме, фарсы телендә (Дарья-е хезар), төрөк,әзербайжан, ҡырым татарҙары телендә (Хазар денъизи), төркмәнсә (Хазар дензи);
- Абескунск диңгеҙе — Кура йылғаһы тамағындағы утрау һәм ундағы ҡаланың исеменән алынған (XIV быуатта диңгеҙ аҫтында күмелеп ҡалған)
- Сарай диңгеҙе;
- Дербент диңгеҙе — Дағстандағы Дербент ҡалаһы исеменән;
- Сихай Һәм башҡа исемдәре бар[3].
Әзербайжанда һәм Иранда Каспий диңгеҙен хәҙер ҙә Хазар йәки Мазендеран (Ирандың яры буйында йәшәгән халыҡ һәм провинцияның уртаҡ исеме) тип йөрөтәләр.
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспий диңгеҙе Европа менән Азия сигендә урынлашҡан. Төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай сама менән — 1200 километр (36°34'—47°13' төньяҡ киңлек), көнбайыштан көнсығышҡа — 195-тән 435 километрға тиклем, уртаса 310—320 километр (46°—56° көнсығыш оҙонлоҡ) һуҙылған.
Каспий диңгеҙен физико-географик шарттарына ҡарап шарлы рәүештә 3 өлөшкә: Төньяҡ Каспий, Урта Каспий и Көньяҡ Каспий тип бүлеп йөрөтәләр. Төньяҡ һәм Урта Каспий араһындағы шартлы сик Чечень утрауы — Тюб-Караган мороно һыҙаты аша үтә. Ә Урта һәм Көньяҡ Каспий араһындағыһы — Чилов утрауы — Ган-Гулу мороны буйынса. Төньяҡ, Урта, Көньяҡ Каспий майҙандарының нисбәте − 25, 36, 39 процент.
Каспийҙың яр буйҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яр һыҙатының оҙонлоғо яҡынса 6500—6700 километр,ә утрауҙары менән бергә — до 7000 километр. Каспий диңгеҙенең яры күп өлөшендә тәпәш һәм тигеҙ. Төньяҡ яры ҡушылдыҡтар һәм Волга һәм Уралдың дельтаһындағы утрауҙар менән телгеләнгән һәм һаҙыматлы; һыу өҫтөн күп ерҙәрендә үҫентеләр сырмап бөткән. Көнсығышында-ярымсүлдәргә һәм ярымсүлдәргә барып терәлеүсе эзбизташлы ярҙар.
Ә инде иң бормалы-бормалы ярҙар — Апшерон ярымутрауының көнбайыш һыҙаты менән Ҡаҙаҡ ҡултығының, Ҡара-Боғаҙ-Голдың.көнсығыш һыҙаты. Каспий диңгеҙенә терәлеп торған биләмә Каспий яны тип атала.
Каспий диңгеҙе ярымутрауҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспийҙың эре ярымутрауҙары :
- Аграхан ярымутрауы
- Апшерон ярымутрауы. Каспийҙың көнбайыш ярында, Азербайджан биләмәһендә, Ҙур Кавказдың төньяҡ-көнсығыш осонда урынлашҡан. Баку менән Сумгаит ҡалалары ошо ярымутрауҙа.
- Бузачи
- Мангышлак, Каспийҙың көнсығыш ярында, Казахстан биләмәһенә инә. Актау ҡалаһы ошо ярымутрауҙа.
- Мианкале
- Тюб-Караган
Каспий диңгеҙе утрауҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспий диңгеҙендә 50 эре һәм уртаса ҙурлыҡтағы утрау бар. Дөйөм майҙандары — 350 квадрат километр тирәһе.
Иң ҙур утрауҙары:
- Ашур-Ада
- Гарасу
- Гум
- Даш
- Бёюк-Зиря
- Зянбил
- Кюр Даши
- Хара-Зира
- Огурчинский
- Сенги-Мугань
- Тюлений
- Тюлень утрауы
- Чечень
- Чыгыл
Кара-Боғаз-Гол[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнсыығш ярында тоҙло күл Кара-Богаз-Гол ята. Ул 1980 йылға тиклем тар ғына боғаҙ аша тоташып торған Каспийҙың бер ҡултығы булған. Унан Кара-Богаз-Голды Каспий диңгеҙенән айырып торған дамба төҙөлгән. 1984 йылда һыу үткәргес ҡоролма эшләгәндәр. Шуның һөҙөмтәһенәдә Кара-Богаз-Голдың кимәле бер нисә метрға түбән төшкән.
1992 йылда боғаҙҙы кире тергеҙгәндәр. Уның аша Каспийҙан Кара-Богаз-Голға һыу килеп тора. Йылына был һыу 8—10 куб километр тәшкил итә (икенсе мәғлүмәттәр буйынса — 25 куб километр) һәм уның менән бергә 15 млн тонн тирәһе тоҙ килә.
Каспийҙың ҡушылдыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспийға 130 йылға ҡушыла, уларҙың 9-ың дельтаһы бар. Каспийҙың иң эре ҡушылдыҡтары: Волга, Терек, Сулак, Самур (Рәсәй), Урал, Эмба (Ҡаҙаҡстан), Кура (Әзербайжан), Атрек (Төркмәнстан), Сефидруд (Иран) һ. б. Волга иң эреләренән булып, йылына уртаса һыу килеме 215—224 кубич километр. Волга, Урал, Терек, Сулак һәм Эмба йылғалары аша Каспий йыллыҡ һыу килеменең 88—90%-ын ала.
Яр буйы илдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспий яны дәүләттәренең Хөкүмәт — ара ихтисад конференцияһына ярашлы Каспий диңгеҙе биш илдең ярҙарын йыуа:[4]:
- Иран — көнъғынан, яр һыҙатының оҙонлоғо — 724 километр тирәһе;
- Ҡаҙаҡстан — төнъяғынан, төньяҡ -көнсығыштан һәм көнсығыштан, яр һыҙаты 2320 километр тирәһе;
- Төрөкмәнстан — көньяҡ-көнсығышта, яр һыҙаты, 1200 километр тирәһе;
- Рәсәй — көнбайышта, төньяҡ-көнбайышта яр һыҙаты 695 километр;
- Әзербайжан — төньяҡ көнбайыштан, яр буйы һыҙаты 955 километр[4].
Каспий ярындағы ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Баку — Каспий янындағы бик ҙур ҡала-порт, Әзербайжандың башҡалаһы. Апшерон ярымутрауының көнъяғында урынлашҡан. 2,5 млн кеше йәшәй(2010).
Тағы ла ҙур ҡалаларҙан — Сумгаит (Апшерон ярымутрауының төнъяғында) һәм Ленкорань (Әзербайжандың көньяҡ сигенән алыҫ түгел урынлашҡан). Апшерон ярымутрауынан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай нефтселәр ҡасабаһы — Нефтяные Камни урынлашҡан. Уның ҡоролмалары яһалма утрауҙарҙа, таш ҡоролмаларҙа, технологик майҙандарҙа ултыра.
Красноводск ҡултығының төньяҡ ярында төркмән ҡалаһы Туркменбаши (элекке Красноводск); шулай уҡ,яр буйында, Төркмәнстан биләмәһендә иң ҙур курорт Аваза; көньяҡ ярындағы (Иран) иң ҙур ҡалаларҙан береһе — Энзели.
Каспийҙың көнсығыш ярында Ҡаҙаҡстандың ҡала-порты Актау, ә төньяҡтан Уралдың дельтаһында, диңгеҙҙән 20 км алыҫлыҡта Атырау ҡалаһы ята.
Рәсәй яғынан ярҙағы ҡалалар — Лагань, Махачкала, Каспийск, Избербаш, Дагестан Уттары һәм Дербент. Волганың дельтаһында, Каспийҙың төньяҡ ярынан 60 километр алыҫлыҡтағы Астрахань ҡалаһы почта хеҙмәтен үтәй.
Физиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыуының майҙаны, тәрәнлеге, күләме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспий диңгеҙенең майҙаны менән күләме һыу тирбәлештәренә ҡарап үҙгәреп тора. Һыу кимәле 26,75 м булғанда Каспий сама менән 371 000 квадрат километр майҙан ерҙе биләй, күләме 78 648 куб километр[5] тәшкил итә.
Был донъялағы күл һыуҙары тупланмаһының 44 % тирәһе була. Иң тәрән урыны Көньяҡ-Каспий уйпатында — 1025 метр. Был күрһәткес буйынса (иң ҙур тәрәнлек) Каспий Байкалдан ғына (1620 м) (1435 м) ғына ҡалыша. Уртаса тәрәнлеге батиграфик үлсәүҙәр буйынса 208 метр[6]. Каспийҙың төньяҡ өлөше һай, иң тәрән урыны 25 метр, ә уртаса тәрәнлеге — 4 метр.
Һыу кимәленең тирбәлеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспийҙа һыу кимәле ныҡ тирбәлеп тора. Фәнни мәғлүмәттәр буйынса, һуңғы 3 мең йыллыҡта һыу кимәлендәге тирбәлештәр 15 метрға етә. Археология мәғлүмәттәре һәмяҙма сығанаҡтар буйынса Каспийҙың иң тәрән сағы XIV быуаттың башына тура килә.
Каспийҙың кимәлен махсус инструментар менән үлсәү, даими күҙәтеүҙәр 1837 йылдан алып барыла. Был арауыҡта иң ҙур тәрәнлек 1882 йылда (−25,2 м), иң һайыҡҡан сағы 1977 йылда (−29,0 м) теркәлгән. 1978 йылдан һыу кимәле арта килеп, 1995 йылда 26,7 метрға еткән. Ә инде 1996 йылдан тағы һайығыуға табан киткән[7]. 2001 йылдан яңынан арта барып 26,3 метр кимәленә еткән. Тирбәлештәрҙең сәбәбен ғалимдар климатҡа, геологик һәм антропоген факторҙарға бәйләй.
Һыуының составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспий тымыҡ (йомоҡ) диңгеҙ булараҡ, тоҙлолоғо океандыҡынан айырыла. Йылғаларҙан килгән һыу диңгеҙ һыуында хлоридтар нисбәтен кәметеп, карбонат, сульфат, кальцийҙың микдарын арттыра.
Иң даими (консерватив) иондар калий, натрий, хлор һәм магний. Кальций менән гидрокарбонат-ионда был сифат кәмерәк. Каспийҙа кальция менән магния катиондары Азовтыҡына ҡарағанда -ике тапҡыр, сульфат-анион өс тапҡыр күберәк,
Һыуҙың тоҙлолоғо бигерәк тә төнъяғында ныҡ үҙгәрә: Волга һәм Урал тамағы яғында 0,1 берәмек-тән (PSU)Урта Каспийҙа 10—11 берәмеккә(PSU)тиклем. Һай һыулы ҡултыҡтарҙа минералләшеү 60—100 г/кг-ға барып етергә мөмкин.
Төньяҡ Каспийҙа апрелдән ноябргә тиклемге боҙһыҙ ваҡытында тоҙло һыу фронтының үҙгәрә барыу күренеше күҙәтелә(фронт квазиширотного расположения). Йылға һыуҙары тәьҫиренән Каспийҙың бөтөн һуҙымында һыуҙың иң ныҡ сөсөләнеүе июнь айына тура килә.
Төньяҡ Каспийҙа тоҙло һыу яланы яһалыуға ел йүнәлеше яланы ныҡ тәьҫир итә. Урта һәм көньяҡ өлөштәрендә тоҙлолоҡ күрһәткесе улай ныҡ тирбәлеш яһамай. Нигеҙҙә ул, көньяҡ ҙәм көнсығыш йүнәлештәрҙә арта барып, 11,2—12,8 берәмек. PSU тәшкил итә. Ә түбәнгә ҡарай (төбөнә) тоҙлолоҡ бик әҙгә генә арта (0,1—0,2 берәмеккә PSU).
Каспийҙың тәрән ҡатламдарының вертикаль киҫемендә тоҙлолоҡ ҡиммәттәрен күрһәткән бөгөм (прогибы изогалин) һәм көнсығыштан материкҡа ҡараған битләүендә айырым нөктәләге (локальные экстремумы: минимум и максимум значения) иң түбән һәм иң юғары ҡиммәттәре — Көньяҡ Каспийҙың көнсығыш һарҡыуынан диңгеҙ төбөнә тоҙлораҡ һыуҙың шыуып төшөүе тураһында һөйләй.
Һыуҙың тоҙлолоғо, шулай уҡ, диңгеҙ кимәленә һәм материктан килгән һыу күләменә ныҡ бәйле.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспийҙың климаты — төньяҡ өлөшендә континенталь, урта өлөшендә — уртаса климат, көнъяғында — субтропик. Ҡышҡыһын һауаның уртаса айлыҡ температураһы төньяҡ өлөшендә − 8…−10-дан көньяғында +8…+10, йәйгеһен — төньяҡ яғында +24…+25-тән көньяҡ яғында +26…+27 араларында үҙгәрә. Иң юғары температура +44 градус — көнсығыш ярында күҙәтелгән.
Яуым-төшөмдең уртаса йыллыҡ миҡдары − 200 миллиметр. Ҡорораҡ көнсығышында 90—100 миллиметрҙан, көньяҡ-көнбайыш ярына ҡарай(субтропик) 1700 миллиметрға етә. Каспийҙ өҫкө йөҙөнән һыуының парға әйләнеүе — йылына 1000 миллиметр тирәһе. Иң көслө парға осоу Апшерон ярымутрауында һәм Көньяҡ Каспийҙың көнсығыш өлөшендә — йылына 1400 миллиметр тирәһе.
Елдең уртаса йыллыҡ тиҙлеге-секундына 3—7 метр, башлыса төньяҡ елдәре өҫтөнлөк итә(роза ветров). Көҙгө һәм ҡышҡы айҙарҙа ел көсәйә. Тиҙлеге секундына 35—40 метрға еткән саҡтары һәүетемсә генә була. Апшерон ярымутрауы, Махачкала һәм Дербент — ел ныҡ булған урындарҙан һанала. Иң бейек тулҡындар ҙа-11 метр, шул өлкәләрҙә күҙәтелә.
Ағымдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспийҙа һыуҙың ағымы (циркуляцияһы)һыу килеменә һәм елдәргә бәйле. Иң ҙур һыу килемеТөньяҡ Каспийға тура килгәнлектән, төньяҡ ағымдар өҫтөнлөк итә. Көслө төньяҡ ағымы Төньяҡ Каспийҙан һыуҙы көнбайыш яр буйлап Апшерон ярымутрауына алып килә. Унда ағым ике тармаҡҡа бүленеп, береһе көнбайыш яр буйлап артабан китә, икенсеһе Көнсығыш Каспийға йүнәлә.
Хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хайуандар донъяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хайуандар донъяһы 1809 төрҙө үҙ эсенә ала. Шуларҙың 415 умыртҡалылар[5]. Каспийҙа101 төр балыҡ асыҡланған. Унда -мәрсендәрҙең бөтә донъя тупланмаһының(запас) төп өлөше. Шулай уҡ, сөсө һыу балыҡтарынан диңгеҙ сабағы (вобла), һаҙан, һыла тереклек итә.
Каспий — карп, кефаль, килька, кутум, ҡорман, Һөмбаш (лосось), алабуға, суртан балыҡтарының, имеҙеүселәрҙән Каспий тюлененең йәшәң мөхите.
Үҫемлектәр донъяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспийҙың һәм ярҙарының үҫемлектәр донъяһы үҙ эсенә 728 төрҙө ала. Диңгеҙҙә ылымыҡтар өҫтөнлөк итә: диатом, ҡыҙыл, көрән, хара Һ. б. Сәскәлеләрҙән — зостера һәм руппия. Сығышы буйынса флораһы неоген дәүеренә ҡарай. Ҡайһы бер төрҙәр кеше тарафынан аңлы рәүештә күсерелеп ултыртылған йәки караптар төбөнә йәбешеп килгән.
Каспий диңгеҙенең тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспий диңгеҙенең килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспийҙың төбөн океан тибындағы ер ҡабығы көпләп тора.13 млн йыл элек Альп тауҙары барлыҡҡа килеп, Урта диңгеҙҙән Сармат диңгеҙен айырып ала. Сармат диңгеҙе бүленә барып, 1 млн йыл элек Каспий һәм Ҡара диңгеҙҙәренә тамам айырылып ҡуя[8].
Каспийҙың антропологик һәм мәҙәни тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспий диңгеҙенең көньяҡ ярындағы Хуто мәмерйәһендәге табылдыҡтар был төбәктә кешеләрҙең 75 йыл элек үк йәшәгәнен[9] күрһәтә.
Каспий тураһында тәүге мәғлүмәттәр, уның ярында йәшәүсе ҡәбиләләрҙә (массагеттар), Геродот яҙмаларында табыла. Б. э. тиклем V—II быуаттарҙа Каспий ярында сак ҡәбиләләре йәшәгән. Һуңғараҡ төрки ҡәбиләләре килгән. IV—V быуаттарҙа бында талыштар йәшәй.
Боронғо иран ҡулъяҙмалары буйынса урыҫтар Каспийҙа IX—X быуаттан күренә башлаған.
Каспий диңгеҙендә тикшеренеүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Б. э. тиклем 285 и 282 йй. Селевк I ҡушыуы буйынса грек навархы һәм географы Патрокл Македонянин Каспий диңгеҙен өйрәнеү эштәрен башлап ҡарай[10].
Унан һуң Петр I фарманы буйынса 1714—1715 йй. А. Бекович-Черкасский етәкселегендә гидрографик экспедициялар ойошторола. 1720 йылдарҙа Карл фон Верден һәм Ф. И. Соймонов, һуңғараҡ — И. В. Токмачёв, М. И. Войнович етәкселегендә экспедициялар, һ. б. тикшеренеүселәр артабан өйрәнеүҙе дауам итәләр. XIX быуат башында И. Ф. Колодкин яр буйҙарына инструменталь төшөрөү эшләй.
19 быуатта Н. А. Ивашинцев тарафынан инструменталь географик төшөрөү башҡарыла. 1866 йылдан алып 50 йылдан артыҡ дауамда гидрология и гидробиология буйынса Н. М. Книпович етәкселегендә экспедициялар тикшеренеү үткәрә.
1897 йылда Астрахань фәнни-тикшеренеү станцияһы эшләй башлай. Совет власының тәүге йылдарында Каспийҙа И. М. Губкин һәм башҡа геологтар тарафынан нефть эҙләү, һыу балансын, кимәлен өйрәнеү буйынса геологик эҙләнеүҙәр башҡарыла.
Каспийҙы хужалыҡ яғынан үҙләштереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нефть һәм газ табыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспий диңгеҙендә нефть һәм газ ятҡылыҡтары бик күп. Асыҡланған миҡдары 10 миллиард тонна тәшкил итә. Ә дөйөм нефть и газоконденсат ресурсы 18—20 миллиард тонна тип баһалана.
Каспийҙа нефть табыу 1820 йылда башлана. Бакуға яҡын ғына, Апшерон шельфында иң беренсе нефть скважинаһы төҙөлә.
XIX быуаттың икенсе яртыһынан, тәүҙә Апшерон ярымутрауында, аҙаҡ башҡа биләмәләрҙә лә нефть сәнәғәте киң йәйелдерелә.
1949 йылда Нефтяные Камниҙа башлап һыу аҫтынан нефть табыу башланғыс ала. 1949 йылдың 24 авгусында Михаил Каверочкиндың бригадаһы быраулау эштәренә тотона һәм 7 ноябрҙә күптән көтөп алынған нефть[11] сыға башлай.
Нефть менән газ табыуҙан тыш, Каспий ярында, һайлыҡтарында (шельф) тоҙ, эзбизташ, таш, ҡом, балсыҡ сығарыла.
Диңгеҙ транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспий диңгеҙендә Баку — Төркмәнбаш, Баку — Аҡтау, Махачкала — Аҡтау һ. б паром булдырылған.
Каспий диңгеҙе менән Азов араһында Волга йылғаһы, Дон һәм Волга-Дон каналы аша диңгеҙ юлы бәйләнештәре урынлаштырылған.
Балыҡсылыҡ һәм и диңгеҙ продукттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Балыҡсылыҡ (мәрсен һымаҡтар, ҡорман, һаҙан, судак, килька), ыуылдырыҡ алыу, тюлень аулау. Каспийға донъялала ауланған мәрсен һымаҡтарҙың 90 проценты тура килә. Рөхсәт ителгән аулауҙарҙан тыш, мәрсен һымаҡтарҙы йәшертен тотоу киң ҡолас алған.
Рекреация ресурсы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспий ҡомло пляждары, минераль һыуҙары һәм шифалы ҡойоһы, тәбиғәте ял һәм дауаланыу өсөн бик уңайлы шарттар тыуҙыра. Шулай ҙа, курорттары, сәйәхәт индустрияһы (туризм) үҫеше буйынса Ҡара диңгеҙҙән ҡалыша.
Һуңғы йылдарҙа Әзербайжанда, Иранда, Төрөкмәнстанда һәм Дағстанда был өлкәлә күп эштәр йәйелдерелә. Баку эргәһендәәүҙем рәүештә курорт төҙөлә. Әле Амбуранда донъя кимәленә еткереп курорт төҙөлгән дә инде.
Нардаран ҡасабаһы эргәһендә заманса туристик комплекс булдырылған.
Бильге һәм Загульба ҡасабаларындағы санаторийҙар киң танылыу алған.
Әзербайжандың төнъяғында Набрань янында курорт зонаһы үҫешеп килә.
Тик рекламаның булмауы, түбән кимәлдәге хеҙмәт күрһәтеүҙәр, хаҡтарҙың юғары булыуы арҡаһында сит илдәрҙән килеүселәр юҡ тиерлек.
Экологик торошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспийҙың экологик торошо диңгеҙ эсендә, ярға яҡын һайлыҡтарҙа(континентальном шельфта) нефть табыу, ташыу менән бәйле һыуҙың бысраныуына бәйле.
Бынан тыш уның ҡушылдыҡтары: Волга һәм башҡа йылғалар менән бысраҡ ағып килә.
Яр буйы ҡалаларының эшмәкәрлеге, Каспийҙың һыуы күтәрелеү сәбәпле һыу баҫыуҙар, браконьерлыҡ, мәрсен һымаҡ балыҡтарҙы ҡырағайҙарса аулау — былар ҙа экологик хәлдең тос өлөше булып тора.
Каспийҙың хоҡуки статусы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР емерелгәндән һуң Каспийҙың нефть, газ һәм биологик ресурстарын бүлешеү хәҙергәсә көйләнеп бөтмәгән һәм ниғаз сәбәбе булып тора.
Каспий диңгеҙенең статусы тураһында һөйләшеүҙәрҙә Әзербайжан, Каҙаҡстан һәм Төркмәнстан Каспийҙы урта һыҙат буйынса бүлеү яғында булһалар, Иран Каспийҙың яны илдәр һәр береһе 1/5 өлөшен алырға тейеш ныҡыша.
Каспий — йомоҡ һыу ятҡылығы булып тора. Ул Донъя океаны менән бәйләнеше юҡ.
Каспий диңгеҙенә халыҡ-ара диңгеҙ хоҡуғы нормалары, шулай уҡ, диңгеҙ хоҡуғы буйынса БМО-ның 1982 йылғы Конвенцияһы (Конвенции ООН по морскому праву 1982 г.) ҡағыла алмай. Каспийға ҡарата «территориаль диңгеҙ», «үҙенә бер айырым ихдисади зона», «континенталь шельф» төшөнсәләрен ҡулланып булмай һ. б.
Каспийға ҡарата әлеге хоҡуҡи режим 1921 һәм 1940 йылдарҙағы совет-иран килешеүҙәре менән урынлаштырылған булған. Ә ул килешеүҙәр буйынса Каспий буйлап караптар йөрөүе, балыҡ тотоу Каспий илдәре өсөн ирекле (Каспий илдәре флагы булмаған илдәргә тыйылған). Каспийҙың хоҡуки статусы буйынса килешеүгә һаман да өлгәшеп бөтмәгәндәр.
Каспийҙың төбөн ҡулланыу маҡсатында сикләүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй Федерацияһы менән Каҙаҡстан араһында Каспийҙың төнъяғындағы төбөн ҡулланыуҙа хоҡуҡтар (1998 йылдың 6 июленән, уға ҡарата 2002 йылдың 13 майынан Протокол) һәм сикләүҙәр буйынса килешеү төҙөлә (2002 йылдың 23 сентябренән). Шулай уҡ, рәсәй-әзербайжан-каҙаҡстан өс яҡлы килешеүе нигеҙендә йәнәшәләрендәге диңгеҙ төбөн сикләүсе һыҙаттар асыҡлана (2003 йылдың 14 майынан). Һәр илдең минерал ресурстарҙы эҙләү һәм табыу өсөн хоҡуҡ биргән сиктәрҙең географик координаталары билдәләнелә.
Каспийҙың диңгеҙ мөхитен һаҡлау буйынса (Рамочная)конвенция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2003 йылдың 4 ноябрендә Таһаранда (Иран) биш Каспий яны илдәре: Әзербайжан Республикаһы, Иран Ислам Республикаһы, Каҙаҡстан Республикаһы, Рәсәй Федерацияһы һәм Төркмәнстан вәкилдәре тарафынан Каспийҙың диңгеҙ мөхитен һаҡлау буйына (Рамочная) конвенцияға ҡул ҡуйыла.
Конвенцияның маҡсаты «Каспийҙың диңгеҙ мөхитен бысраныуҙан һаҡлау, шулай уҡ биологик ресурстарын һаҡлау тергеҙеү, тотороҡло һәм маҡсатҡа ярашлы тотоноуҙы тәъмин итеү». Конвенция 2006 йылдың 12 авгусынан үҙ көсөнә инә.
Хәүефһеҙлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каспий — донъя энергетикаһында бик мөһим регион. Шуға ла,Каспий яны илдәренең бындағы көстәр балансы тышҡы көстәр тәьҫиренә, шулай уҡ АҠШ, Ҡытай, ЕС баҫымына дусар. Каспийҙың тәбиғи ресурстарына киң дәирәлә геополитик ҡыҙыҡһыныу тыуыуы Рәсәйҙең милли мәнфәғәтенә ҡаршы сыға.
Энергетика һәм халыҡ-ара хәүефһелек өлкәһендә эксперт (НИУ ВШЭ) Александр Симонов Каспий хеҙмәттәшлек институнына биргән интервьюһында Каспийҙың ресурс потенциалы глобаль хәүефһеҙлектең[12][13] мөһим факторы тип атаны
Каспий регионы ихтисади һәм геополитик мәнфәғәттәрҙең сеймәлгән йомғағы булып тора. Каспийҙың статусын һәм тәбиғи ресурстарының яҙмышын көйләүҙәге билдәһеҙлек, Каспий яны илдәренең милли мәнфәғәте -регионды халыҡ-ара мәсьәлә кимәленә күтәрә.
Региондың потенциалы материктың энергетик хәүефһеҙлегенә йоғонтоһо әҙ түгел. Европа илдәренең һәм Китайҙың был регион биргән нефть менән газға ҡыҙыҡһыныуы, элекке, Европа өсөн ғәҙәти булған углеводородтар менән тәьмин итеү маршрутына ышаныстың кәмеүе региондан тәьмин итеүселәренә һәм ташыусыларына көсөргәнешле конкуренцияға[13] тыуҙыра.
Шулай итеп, Каспий яны илдәре үҙ-ара килешеп эшләгәндә генә тулыһынса файҙа алырға өлгәшәсәктәр. Ә инде һәр береһе үҙ мәнфәғәтен генә ҡайғыртһа, бының эҙемтәләрен әйтеүе ҡыйын. Һәр хәлдә файҙаһы ситкә китеүе мөмкин
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Каспийское море // Большая советская энциклопедия — М, 1969—1978.
- ↑ Resolution of conference «Climate and Water Balance Changes in the Caspian Region» (October 2010)
- ↑ Имена Каспия
- ↑ 4,0 4,1 Межправительственная экономическая конференция Прикаспийских государств — Астрахань 2008 год.
- ↑ 5,0 5,1 Azerbaijan — Каспийское Море
- ↑ Петепюр Цхдпнкнцхвеяйхе Юяоейрш Опнакелш Спнбмъ Йюяохъ
- ↑ Пачкалов А. В. Трансгрессия Каспийского моря и история золотоордынских городов в Северном Прикаспии // Восток — Запад: Диалог культур и цивилизаций Евразии. Вып. 8. Казань, 2007. С. 171—180
- ↑ История Чёрного моря
- ↑ The Search Engine that Does at InfoWeb.net
- ↑ seleucus1
- ↑ Росгидромет
- ↑ Александр Собянин: «Мир на Каспии не может быть нарушен в угоду реваншистским планам»
- ↑ 13,0 13,1 Александр Симонов Каспийский регион представляет собой сосредоточение весьма запутанного клубка как экономических, так и геополитических интересов. Институт каспийского сотрудничества (08.09.2014).
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шлямин Б. А. Каспийское море. — М.: Географгиз, 1954. — 128 с.: ил.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Структура берегов и острова
- Литосфера Каспийского моря
- Каспийское море в книге: А. Д. Добровольский, Б. С. Залогин. Моря СССР. Изд-во Моск. ун-та, 1982.
- Зарина Габиева. Правовой статус Каспия
- В. Н. Михайлов, Г. И. Рычагов, Е. С. Повалишникова, «Являются ли недавний подъём уровня Каспийского моря и его последствия природной катастрофой?»


text:
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Минең һөнәри фәлсәфәм
Мин өләсәйемдән «терелткән дә тел, үлтергән дә тел» тигән мәҡәлде йыш ишетә торғайным. Бәләкәй саҡта мәҡәлдең айышына төшөнмәгәнгәнмен, был һүҙҙәргә бик иғтибар итмәгәнмен икән. Йәшәй бирә ошо һүҙҙәрҙең ҡиммәтен, асылын аңлай башланым һәм өләсәйемдең ни тиклем аҡыллы, тапҡыр һүҙле булғанына һоҡландым. Ысынлап та, мәҡәлле һүҙ–аҡыллы һүҙ, тип халҡым бушҡа әйтмәгәндер, сөнки, минеңсә, мәҡәл – ул аҡыл да, тәрбиә лә, белем дә. Ғөмүмән, башҡорт халыҡ ижады - ул бик ҙур байлыҡ, хазина, сер. Уның һәр бер жанр төрөндә һоҡланырлыҡ, уйланырлыҡ, фәлсәфә итерлек, борсоған һорауҙарға яуап табырлыҡ, һығымта эшләрлек урындар бик күп.
Ил, тел, ғаилә тураһында ҡалай тапҡыр, аҡыллы итеп әйткән халҡым! Бөтәбеҙгә лә таныш «Иле барҙың теле бар, теле барҙың көнө бар» мәҡәле 1999 йыл башында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт йыйылышында Закондар сығарыу палатаһы тарафынан ҡабул ителгән, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының телдәре тураһындағы Закон»дың тормошҡа ашырыла башлауында сағылғандай тойола миңә. Әйтерһең дә, башҡорт теленең киләсәген, уға дәүләт теле статусы кәрәклеген алдан күҙаллап әйткән ул. Шулай уҡ, Тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү, йәғни патриотик тәрбиә биреүҙә лә мәҡәлдең роле әйтеп бөткөһөҙ. Шуға ла дәрес, кластан тыш сара булһынмы, халҡымдың зирәк һүҙе – мәҡәл һәр саҡ урынлы.Ғаиләне, ата-әсәне «алтын ҡанат» менән сағыштырып, ғаиләнең йәмғиәттәге урынын күрһәтә. Сөнки ныҡ, татыу ғаиләле ил генә көслө була ала!
Башҡорт халыҡ ижады жанр төрлөлөгө менән дә бик бай. Йомаҡмы, әкиәтме, легендамы, йырмы – барыһы ла үҙенсәлекле, ҡабатланмаҫ, ҙур мәғәнәгә эйә булған ижад. Батыр, ғорур, изге күңелле халҡымдың быуаттар буйына йыйған, туплаған аҡылы ул – халыҡ ижады. Бәләкәй генә шишмә йылғаға, йылға диңгеҙгә ҡойған кеүек, халыҡ ижадының һәр бер жанр төрө – ынйыһы халыҡтың күңел даръяһын барлыҡҡа килтерә. Һәм, ошо байлыҡ минең эшемдә лә ҙур урын алып тора. Шунлыҡтан, башҡорт теле уҡытыусыһы булараҡ, үҙемдең хеҙмәтемде ошолай күҙаллайым:
Ил
тел өйрәнеү
мәктәп тирә-йүн ғаилә
ата-әсә уҡытыусы дуҫ, таныш
уҡыусы- шәхес
аралашырға өйрәтеү
телмәр үҫтереү тел.граммат.өйрәнеү
шәхес тәрбиәләү
һүҙ – БХИ – алым
(мәғлүмәти,
проблемалы уҡытыу,
проектлау технологиялары, һ.б.)
Минеңсә, ниндәй илдә йәшәйһең, шул илдең, халыҡтың телен белергә тейешһең. «Кеше шул тиклем кеше – күпме ул тел белә» тигән һүҙҙәр ҙә бар бит.
«Тыуған илгә булған һөйөүемде
Әйтермен тик туҒан телемдӘ», - тип яҙған минең яратҡан шағирым Р.Назаров.
Телде һаҡлау, өйрәнеү һәм үҫтереүгә ҡоролған Дәүләт программалары ла шуға йүнәлтелгән.
Телде өйрәнеү ҡатмарлы процесс, сөнки унда ғаилә лә, мәктәп тә, тирә-йүн дә мөһим роль уйнай. Ошо бөтөнлөктә ғаиләлә–ата-әсә, тирә-йүндә - дуҫ-таныш,мәктәптә – уҡытыусы тоташтырыусы рәт булып тора. «Һәр ғаилә – үҙенә күрә бер дәүләт» (Д.Исламов), ә дуҫтар – таяныусы кешеләр икәнлеген иҫәпкә алып, уларҙың балаға булған мөнәсәбәте билдәле. Ә беҙ уҡытыусы, уның балаға булған мөнәсәбәтен, йоғонтоһон тикшереп ҡарайыҡ.
Педагог булараҡ, уҡыусы минең өсөн шәхес,үҙенең уйҙары, теләге, күңел донъяһы, ҡарашы, фекере булған ҡабатланмаҫ шәхес.Һәр бала шәхес булараҡ ихтирамға, иғтибарға лайыҡ. Халҡыбыҙ ҙа «бер олоно, бер кесене тыңла» тип, балаға шәхес итеп ҡарарға кәрәклекте әйткән.
Шәхескә телде өйрәтеүҙә төп маҡсат – башҡорт телендә аралашырға өйрәтеү тип билдәләнем.Маҡсаттан өс төрлө бурыс – үҫтереүсе, белем биреүсе, тәрбиәүи – барлыҡҡа килә.
Үҫтереүсе:
- һөйләү һәм яҙма телмәрен үҫтереү.
Һөйләү телмәрен үҫтереүгә килгәндә, бөйөк философ Сократтың «Һөйлә, һәм мин кем икәнлегеңде күрермен» тигән һүҙҙәре иҫкә төшә. Ысынлап та, «кеше кеше менән һөйләшеп таныша», йәки уның кем икәнлеген белеп була. Йәнле һөйләү телендә, телмәр – кешенең күңел көҙгөһө, ә фәнни телдә, телмәр - ул һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе бер-береһенә бәйләп, дөрөҫ итеп фекерҙе белдереү. Ошо яҡтан ул икенсе бурыс – телдең грамматик ҡағиҙәләрен өйрәнеүгә килтерә. Был ике бурыс та уҡыусыны шәхес итеп күрһәк кенә тормошҡа аша ала.
Ошо бурыстарҙы дәрестә үтәр өсөн, иң беренсе, төп «ҡорал»ды асыҡларға кәрәк.Ул–һүҙ. Ә «алтын» һүҙ – башҡорт халыҡ ижады ынйылары. Ошо «алтын» һүҙҙәрҙе заман талаптарына ярашлы, йәки төрлө уҡытыу технологиялар менән биҙәп тормошҡа ашырырға тырышам. Сөнки телде өйрәнер өсөн баланы ҡыҙыҡһындырыу - мөһим шарттарҙың береһе булып тора. Бигерәк тә, хөҙер компьютер, Интернет заманында мәғлүмәти технологиялар, дәрестә төрлө электрон дәреслектәр,һүҙлектәр, белемдәрҙе тикшергәндә компьютерҙа тест үткәреү бик отошло. Фекерләргә өйрәтеү, үҙеңдең фекереңде дәлилләп иҫбатлау, йәки шәхестең ижади һәләттәрен үҫтереү – проект технологияһының төп бурысы. Шуға ла проект технологияһы үтелгән темалар буйынса «логик-мәғәнәүи модель» төҙөү, белемдәрҙе тәрнәйтеү, тикшереү һәм системалаштырыуҙа бик мөһим. Һәләтле шәхес үҫтереүҙә проблемалы уҡытыу технологияһының элементтарын ҡулланыу ҙа бик отошло. Сөнки, төрлө кимәлдәге күнегеүҙәр эшләп, һорауҙарға яуап табып, уҡыусы фекерләүен үҫтерә, арттыра. Иң мөһиме – уҡытыуҙың заманса технологиялары системалы булып, дөйөм бер бөтөндө төшкил итергө тейеш. «Был донъяла бөтә нимә лә бер-береһе менән тығыҙ бәйләнгән. Бер яҡтың үҙгәреүе, икенсе яҡтың үҙгәреүенә килтерә», - тип әйтелә диалектика ҡанундарында ла.
Яҙмаларымды Учалы районынан Р. Кәлимова яҙған шиғыр юлдары менән тамамлайым:
Тел дәресе бирәм балаларға,
Әсәм йыры менән һуғарып.
Шиғриәттең илһам арғымағын
Сабый күңеленә туғарып.
Кескәй йөрәктәрҙе елкендереп,
Үрәпсеп тә сапһын хыял – ат.
Тик был ерҙә изге аманат
Ҡылынмаһын һис бер хыянат!
Тел дәресе бирәм балаларға,
Милли рух ул – йәшәү асылы.
Халҡым ынйыларын тиҫбей-тиҫбей,
Бөйөкләнә сабый аҡылы.
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Рәсәйҙә “Сәләмәт йәшәү рәүеше вузы” конкурсы башланды
Рәсәйҙә “Сәләмәт йәшәү рәүеше вузы” юғары уҡыу йорттары конкурсы башланды. “Рәсәй мәғарифы” сайты хәбәр итеүенсә, бәйге “Рәсәй: беҙ оҙаҡ йәшәргә тейешбеҙ” партия проектын модернизациялау сиктәрендә “Берҙәм Рәсәй” партияһы инициативаһы менән Мәғариф буйынса федераль агентлыҡ тарафынан ойошторолдо.
Конкурсты йомғаҡлау 2010 йылдың апрелендә Иванов ҡалаһында үтәсәк һәм Бөтә донъя сәләмтлек көнөнә арналған студенттарҙың “Беҙ – сәләмәт тормош өсөн” Бөтә Рәсәй форумында үтәсәк.
Жюри ағзалары белем биреү учреждениеларының эшен студенттар һәм уҡытыусыларҙың һаулығын һаҡлау өсөн шарттар булдырыу, физкультура һәм спорты үҫтереү, матди-техник базаны нығытыу, физкультура һәм спорт менән шөғөлләнеүгә педагогтарҙы ылыҡтырыу буйынса баһа бирәсәк.