text:
Рөстәм Хәмитов шәрҡиәтселәрҙең Бөтә Рәсәй съезын асыуҙа сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов шәрҡиәтселәрҙең Бөтә Рәсәй съезын асыуҙа сығыш яһаны
Рөстәм Хәмитов шәрҡиәтселәрҙең Бөтә Рәсәй съезын асыуҙа сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
8 октябрҙә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов шәрҡиәтселәрҙең «Рәсәй һәм Көнсығыш: илдәрҙең һәм халыҡтарҙың үҙ-ара эш итеүе» X Бөтә Рәсәй съезын асыуҙа сығыш яһаны. Сара Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында уҙҙы.
– Фәнни форумды үткәреү урыны итеп баш ҡалабыҙҙың һайланыуы осраҡлы түгел. Өфө Евразия континенты тарихын, телдәрен, сәнғәтен, динен, философияһын һәм этнографияһын өйрәнеү үҙәге булып тора, – тине Рөстәм Хәмитов.
Республика Башлығы үҙ сығышында республиканың билдәле шәрҡиәтселәренең ҡаҙаныштары хаҡында һөйләне, улар араһында Ризаитдин Фәхретдинов, Морат Рәмзи, Әхмәт-Зәки Вәлиди бар.
Рөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, һуңғы йылдарҙа «көнсығыш векторы» Рәсәйҙең тышҡы сәйәси йүнәлешендә айырым әһәмиәткә эйә. Башҡортостан ошо процестарҙа әүҙем ҡатнаша, шул иҫәптән ШОС һәм БРИКС саммиттары барышында ул Көнсығыштың 15 дәүләте лидерҙарының аралашыу майҙансығына әүерелде.
– Рәсәй – Көнсығыш Европала һәм Азияла урынлашҡан, ул ике цивилизацияның да көслө яҡтарын үҙендә берләштергән, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Рәсәйҙең шәрҡиәтселәр йәмғиәте ике йылға бер тапҡыр шәрҡиәтселәрҙең бөтә Рәсәй съезын ойоштора. Өфө йыйынды икенсе тапҡыр ҡабул итә: 2006 йылда Башҡортостанда шәрҡиәтселәрҙең «Рәсәй халыҡтарының тарихи яҙмышында көнсығыш» V бөтә Рәсәй съезы уҙҙы.
Шәрҡиәтселәрҙең «Рәсәй һәм Көнсығыш: илдәрҙең һәм халыҡтарҙың үҙ-ара эш итеүе» X Бөтә Рәсәй съезы Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институында үтә. Уның эшендә Мәскәү, Санкт-Петербург, Ҡазан, Өфө, Екатеринбург, Новосибирск, Владивосток, Краснодар, Якутск, Абакан, Липецк һәм башҡа Рәсәй ҡалаларынан килгән ғалимдар, Азербайжан, Белоруссия, Иран, Ҡаҙағстан, Ҡытай, Ҡырғыҙстан, Молдавия, Тажикстан, Төркмәнстан, Төркиә, Үзбәкстан, Украина шәрҡиәтселәре ҡатнаша. Съезд 2015 йылдың 10 октябренә тиклем дауам итә.


c: text/html

text:
30 майҙа республика халҡы «Рәсәй почтаһы» филиалы етәкселегенә мөрәжәғәт итә ала
Шаршамбы, 30 майҙа «Рәсәй почтаһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһының Башҡортостан филиалы етәкселеге республика халҡы менән «тура линия» үткәрә, тип хәбәр итә БР Федераль почта элемтәһе идаралығының матбуғат хеҙмәте.
Бер сәғәт дауамында, 11.00-дән 12.00-гә тиклем, теләге булған һәр кеше 8 (347) 273-07-76 телефонына шылтыратып, почта тематикаһына бәйле үҙен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын бирә йәки почта эшен камиллаштырыуға бәйле тәҡдимдәрен еткерә ала.
Әйтергә кәрәк, «тура линиялар» үткәреү Башҡортостандың Почта элемтәһе идаралығы өсөн матур йолаға әйләнеп бара.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районында Абдулҡадир Инандың тыуыуына 120 йыл тулыуына арналған конференция
Бөгөн Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы административ үҙәге — Ҡоншаҡ ауылында билдәле ғалим-төркиәтсе Абдулҡадир Инандың (1889-1976) тыуыуына 120 йыл тулыуға арналған конференция асыла.
Уны Ҡоншаҡ районы хакимиәте, «ФАТИХА» Силәбе ҡала ижтимағи ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте, Ҡоншаҡ һәм Сосновка райондарының Башҡорттар ҡоролтайҙары ойоштора.
Конференцияла ғалим-төркиәтселәр, уҡытыусылар, китапхана, мәҙәниәт учреждениелары хеҙмәткәрҙәре, студенттар ҡатнаша. Башҡортостандан был конференцияға Башҡорт дәүләт университеты ғалимдары – тарих фәндәре кандидаты Радик Баһауетдинов һәм филология фәндәре кандидаты Ғәйнислам Ибраһимов килде. Иртәгә, 12 декабрҙә, конференция Силәбелә дауам итәсәк.
Фәтхелҡадир Мостафа улы Сөләймәнов (Абдулҡадир Инан) 1889 йылдың 12 декабрендә Шығай ауылында (хәҙер был Ҡоншаҡ районының Һары Күлмәк ауылы) тыуған. Абдулҡадир Инан – ғалим-төркиәтсе, яҙыусы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. "Рәсүлиә" мәҙрәсәһен тамамлаған. 1918 йылда "Башҡорт" гәзите мөхәррире була, 1920 йылдың апреленән – Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһы Дәүләт нәшриәте коллегияһы ағзаһы. Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма комитеты һәм РСФСР Халыҡ Комиссариаты Советының 1920 йылдың 19 майындағы “Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында”ғы ҡарарына протест белдереү йөҙөнән үҙ вазифаһын ҡалдырап, Урта Азияға, һуңынан сит илгә сығып китә. 1925 йылдан Төркиәлә йәшәй. Тюркология институтында, 1933 – 44 йылдарҙа – Төркиә лингвистика йәмғиәтендә, 1955-61 йылдарҙа – Анкара университетында, 1964-71 йылдарҙа Төрөк мәҙәниәте институтында эшләй.
Абдулҡадир Инан үҙенең "Башҡорт моңо", "Аҡшан-батыр", "Моңло төн" тигән әҫәрҙәрендә башҡорт халҡының героик үткәненә дан йырлай. "Салауат батыр" тарихи драмаһы Башҡорт драма театры репертуарына ингән. Уның фәнни тикшеренеүҙәре төрки халыҡтарҙың тарихына, этнологияһына һәм тел ғилеменә, ислам диненә тиклемге инаныу проблемаларына һәм Урал-Волга буйында һәм Себерҙә ислам динен таратыуға арналған. Ул 300-гә яҡын ғилми эштәр авторы.


text:
Фото:
Латвия башҡорттары Ригала Еңеү көнөн байрам итеүҙә ҡатнашты
Фото:
Ригала Еңеү көнөндә һуғыш ветерандарын ҡотланылар, бында күмәк кеше ҡатнашлығында масштаблы саралар уҙҙы. Латвияла РФ Илселеге Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары өсөн тантаналы ҡабул итеү ойошторҙо. Конгрестар Йорто эргәһендә хәрби атрибутика һәм «ялан кухняһы» менән палаткалар ҡаласығы йыһазландырылды. Ветерандарҙы һыйлағандан һуң уларҙы Конгрестар Йортоноң концерт залына саҡырҙылар, сәхнәлә Лев Лещенко сығыш яһаны. Сарала 1000-дән ашыу кеше – ветерандар һәм уларҙы оҙатып йөрөүсе кешеләр, Латвияла РФ Илселеге һәм Мәскәү Йорто хеҙмәткәрҙәре, бер нисә ил дипломаттары, Латвияның төрлө ҡалаларынан ҡунаҡтар ҡатнашты.
Еңеү көнөн байрам итеүҙә Ригала яугир-ҡотҡарыусы һәйкәле янында 150 меңдән ашыу кеше булды. Иртә менән унда рәсми тантаналы саралар уҙҙы: Рәсәй Илселеге, Белоруссия Илселеге һәм Ҡаҙағстан Илселеге ҡатнашыуы менән сәскәләр һалыу. Артабан Рига мэры Нил Ушаков, Рига Думаһы депутаттары һәм йәмәғәт ойошмалары, ҡала эшҡыуарҙары сәскәләр һалды. «Салауат Юлаев» Балтия халыҡ-ара үҙәге бөтә сараларҙа ла әүҙем ҡатнашты.
Үҙәк етәксеһе, Латвияла ЮНЕСКО эштәре буйынса БР комитеты вәкиле Рина Хәмитова Риганың Еңеү көнөнә арналған рәсми сараларҙа ҡатнашты, Латвияла РФ Илселегенән һәм Мәскәү Йортонан байрам сараларында һуғыш ветерандарының ҡатнашыуын ойошторҙо. Йырсы һәм музыкант, Латвияла башҡорт диаспораһының «БАЛ» ансамбле етәксеһе Артур Закиров яугир-ҡотҡарыусы һәйкәле эргәһендәге ҙур концертта хәрби йырҙар башҡарҙы.


text:
Ял көндәрендә Өфөлә һалҡын буласаҡ һәм ямғыр яуасаҡ Фото: Олег Яровиков
Ял көндәрендә Өфөлә һалҡын буласаҡ һәм ямғыр яуасаҡ
Ял көндәрендә Өфөлә һалҡын буласаҡ һәм ямғыр яуасаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Ял көндәрендә, 3 һәм 4 октябрҙә, баш ҡалала ямғыр яуасаҡ, тип хәбәр итә Башгидромет.
Шәмбе иртән термометр бағанаһы 5 градус йылыны күрһәтәсәк. Көндөҙ көслө ямғыр яуыуы көтөлә, һауа 14 градусҡаса йылынасаҡ, ел көсәйәсәк. Кисен йәнә 5 градус йылы, бер аҙ ямғыр яуасаҡ.
Йәкшәмбе көнө буйына ямғыр яуасаҡ. Һауа температураһы иртән 4, көндөҙ — 10, кисен 1 градус йылы буласаҡ.


text:
Республика делегацияһы «Алтын көҙ» Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһендә ҡатнаша Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы
Республика делегацияһы «Алтын көҙ» Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһендә ҡатнаша
Республика делегацияһы «Алтын көҙ» Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһендә ҡатнаша Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 4 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
5 октябрҙә Мәскәүҙә «Алтын көҙ-2016» XVIII Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһен асыу тантанаһы була.
Тантанала ил, бер нисә төбәк, Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығы етәкселегенең ҡатнашыуы көтөлә. Күргәҙмәлә республиканың Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Ирек Мөхәмәтдинов етәкселегендәге рәсми делегацияһы ла ҡатнаша. Делегация составында Башҡортостандың ауыл хужалығы министры Николай Коваленко, район башлыҡтары, ауыл хужалығы идаралығы начальниктары, фермер хужалыҡтары, агросәнәғәт комплексы предприятиелары етәкселәре һәм етештереү алдынғылары бар.
Республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостан вәкилдәре «Алтын көҙ-2016» күргәҙмәһенең бөтә төп сараларында ҡатнаша. Улар араһында — «Тотороҡло үҫеш һәм глобаль конкурентлыҡ һәләте факторҙары: кисә, бөгөн, иртәгә» агробизнес форумы, «Рәсәй төбәктәренең ҡеүәте, агросәнәғәт комплексына инвестициялар» инвесторҙар клубы, төрлө түңәрәк өҫтәлдәр, фекер алышыуҙар, шулай уҡ Ауыл хужалығы һәм эшкәртеүсе сәнәғәт хеҙмәткәрҙәре көнөнә арналған тантаналы йыйылыш. Ул 6 октябрҙә Дәүләт Кремль һарайында уҙа.


text:
Өфөлә Рәсәй сәнәғәт форумы уҙа
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
24 февралдән 26-на тиклем Өфөләге «ВДНХ-Экспо» комплексында Рәсәй сәнәғәт форумы уҙа. Сараны ойоштороусылар булып Башҡортостан Хөкүмәте, төбәктең Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы, Өфө хакимиәте сығыш яһай.
Форум сиктәрендә махсуслаштырылған күргәҙмәләр, семинарҙар һәм түңәрәк өҫтәлдәр ойошторола. Ҡатнашыусылар үҙгәреүсән ысынбарлыҡ шарттарында машина эшләү комплексы үҫешен тикшерәсәк.
Форум ҡала һәм төбәк предприятиеларының конкурентлыҡҡа һәләтен күтәреүҙең файҙалы ысулдарын, импортты алмаштырыуҙы әүҙемләштереү механизмдарын эҙләү һәм инвестициялар йәлеп итеү өсөн уҙғарыла. Инвесторҙарға баш ҡаланың сәнәғәт ҡеүәте күрһәтеләсәк. Өфө предприятиелары башҡа төбәктәрҙән яңы партнерҙар таба аласаҡ, тип хәбәр иттеләр мэрияның матбуғат хеҙмәтендә.
Сараға Рәсәйҙең Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы, Рәсәй Хөкүмәте ҡарамағындағы Хәрби-сәнәғәт комиссияһы коллегияһы, «Берләштерелгән двигателдәр эшләү корпорацияһы», «Технодинамика», «Рәсәй вертолеттары» акционерҙар йәмғиәттәре, ШОС илдәре предприятиелары, Волга буйы һәм Урал федераль округтарындағы ҙур ҡалаларҙың вәкилдәре саҡырылған.


text:
«БашВолготанкер» суднолар компанияһы яңы навигацияға әҙерләнә
«БашВолготанкер» суднолар компанияһы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте өсөн уҙған йыл ярайһы уҡ уңышлы булды. Предприятие балансындағы суднолар 984 мең тонна мазут ташыны, был 2008 йылдағы навигациянан 1,8 тапҡырға күберәк, шул иҫәптән 126 мең тоннаһы — Өфө нефть эшкәртеү заводтарынан. Бынан тыш, былтырғы навигацияла яңы йөк ташыу ағымы — «Өфө – Нижнекамск» маршруты буйынса – үҙләштерелде. Уның буйынса Өфө нефть эшкәртеү заводтарынан 309 мең тонна вакуумлы газойль сығарылды.
Был мәғлүмәттәр БР Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығы коллегияһы ултырышында килтерелде. Хәҙерге ваҡытта компания быйылғы навигацияға әҙерләнеүгә тотондо ла инде: кәрәкле средстволар бүленде һәм навигация-ара ремонт башланды, фрахтлаусылар менән һөйләшеүҙәр алып барыла, йөҙөүселәр составы менән уҡытыу һәм аварияһыҙ эште тәьмин итеү өсөн белемде тикшереү буйынса занятиелар үткәрелә.
Коллегия ултырышында билдәләнеүенсә, башҡа предприятиелар башҡарған эш күләмдәренә ҡарамаҫтан, Ағиҙел һыу юлдары һәм судоходство районы үҙ эшмәкәрлеге сиктәрендә эске һыу юлдарын һәм судоходство гидротехник ҡоролмаларын тейешле тәртиптә тотто. Юл эштәренең бөтә төрҙәре башҡарылды.


text:
Башҡортостан федераль программала ҡатнашыу өсөн «Ҡурай» техника паркының проектын тәҡдим итте
Мәскәүҙә Рәсәй элемтә һәм киң коммуникациялар министры Игорь Щеголев етәкселегендә юғары технологиялар өлкәһендә технопарктар булдырыу федераль программаһын үҫтереү мәсьәләһе буйынса кәңәшмә үтте.
Унда юғары технологиялы техника парктарын булдырыу яңы перспективаларға эйә һәм ул ярайһы уҡ киңәйтеләсәк, тип билдәләнде.
Башҡортостан шулай уҡ ситтә тороп ҡалмаясаҡ. Әлегә «Ҡурай» исеме бирелгән техника паркын булдырыу проектын федераль ҡушып финанслау өсөн Мәскәүгә республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Марат Мөлөков ғариза бирҙе.
«Ҡурай» техника паркын «Энергия ресурстары транспорты проблемалары институты» дәүләт унитар предприятиеһы нигеҙендә булдырыу ниәтләнә.
Энергия ресурстары транспорты проблемалары институтының бинаһы модернизацияланасаҡ. Уға өҫтәп ике ҡат төҙөйәсәктәр, ә эргәһендә яңы корпус һалынасаҡ. Техника паркының дөйөм майҙаны 26,5 квадрат метр тәшкил итәсәк. Уны 2014 йылдың дүртенсе кварталында сафҡа индереү планлаштырыла. Бер нисә шәхси компания инвестор булырға әҙер.
Марат Мөлөков һүҙҙәренә ҡарағанда, Башҡортостан федераль программала ҡатнашыуы менән республика һалған бер миллиардҡа федераль ҡаҙнанан ҡушып финанслау тәртибендә бер миллиард инвестиция йәлеп итә ала, тип хәбәр итә төбәк Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
Баш ҡалала һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн үҫеш үҙәге асыласаҡ
Өфөлә инвалид балалар өсөн үҫеш үҙәген асыу идеяһын «Мәрхәмәт» хәйриә мәғариф фонды тәҡдим итте. Ҡала үҙәгендә Цюрупа, 104 адресы буйынса урынлашҡан яңы учреждение 22 сентябрҙә ишектәрен асасаҡ.
«Башинформ» агентлығына фонд президенты Айгөл Гәрәева һөйләүенсә, бында капиталь ремонт эшләнгән, инвалид балалар менән эшләү өсөн махсус техника һатып алынған.
Тәүҙә үҙәктә 3-18 йәштәрҙәге 102 бала шөғөлләнәсәк. Һәр төркөмдә етешәр бала буласаҡ. Кабинеттарҙа музыка, рәсем, бейеү, спорт, актерлыҡ оҫталығы, сит ил телдәре менән шөғөлләнеү өсөн бөтә мөмкинлектәр ҙә бар. Бынан тыш, балаларға психологтар, логопедтар, дефектологтар консультация бирәсәк.
24 сентябрҙә 11 сәғәттә Асыҡ ишектәр көнө үтәсәк. Программала – уҡытыусылар менән танышыу, «Алтын балдаҡ» спектаклен ҡарау.


text:
Уңыш йыйыуҙа ваҡиғалар үҫешенең бер нисә варианты бар һәм һәр береһенең үҙенең сценарийы булырға тейеш — Башҡортостан Башлығы Фото: Андрей Старостин
Уңыш йыйыуҙа ваҡиғалар үҫешенең бер нисә варианты бар һәм һәр береһенең үҙенең сценарийы булырға тейеш — Башҡортостан Башлығы
Уңыш йыйыуҙа ваҡиғалар үҫешенең бер нисә варианты бар һәм һәр береһенең үҙенең сценарийы булырға тейеш — Башҡортостан Башлығы Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, кисә Саҡмағош районында үткән «Баҫыу көнө-2015» иген һәм ҡуҙаҡлы культураларҙы йыйыуҙы ойоштороу буйынса республика семинар-кәңәшмәһенең пленар ултырышында сығыш яһап, республика агросәнәғәт комплексының бөгөнгө торошона баһа бирҙе һәм уның өҫтөнлөклө үҫеш йүнәлештәрен билдәләне.
Республика Башлығы һүҙҙәренсә, ауыл хужалығы — төп өҫтөнлөктәрҙең береһе. Йыл һайын аграрийҙарға ярҙам итеүгә, техник базаны, инженер системаһын нығытыуға, фермаларҙы яңыртыуға, ауылды социаль үҫтереүгә дәүләт бюджетынан яҡынса 8 миллиард һум аҡса йүнәлтелә. Агросәнәғәт комплексына булышлыҡ итеү йәһәтенән Башҡортостан – Рәсәйҙең иң яҡшы төбәктәренең береһе.
Башҡортостан Башлығы район хакимиәттәре, хужалыҡ етәкселәре алдына ауыл хужалығының һөҙөмтәлелеген күтәреү, уңышты, малдар һанын, һауымды, ит етештереүҙе арттырыу, ғилми, селекция эшен үткәреү, заманса технологиялар индереү, яңы, сағыу идеялар тәҡдим итеү бурысын ҡуйҙы.
Алдағы айҙарҙа республикала 1 миллион 800 мең гектар майҙанда иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар, 3 миллион тоннанан ашыу ашлыҡ йыйыу планлаштырыла. Урып йыйыуҙы уңышлы атҡарыу өсөн техниканы яҡшы итеп әҙерләргә, барлыҡ эштәрҙе ҡыҫҡа ваҡыт эсендә һәм юғалтыуһыҙ тамамларға кәрәк, тине Рөстәм Хәмитов.
«Хәҙер эште аныҡ ойоштороу зарур. Ваҡиғалар үҫешенең бер нисә варианты бар: яҡшы һауа торошо, ғәҙәти һауа торошо, насар һауа торошо, иртә көҙ, һәр береһенең үҙенең сценарийы булырға тейеш», — тине республика Башлығы.
Уның фекеренсә, бөтә йүнәлештәр буйынса ла ауыл хужалығы һөҙөмтәлелеген күтәрергә — заманса малсылыҡ комплекстарын төҙөргә, үҫемлекселектә яңы технологиялар индерергә, баҫыу эштәрен яңыса алып барырға, яңы ҡорамалдар һатып алырға кәрәк. Генетика нигеҙҙәрен өйрәнеү зарур. Гектарҙан яҡшы һөҙөмтәләр кәрәк».


text:
Өфөлә йылытыу миҙгеле башланды
ӨФӨ, 2014 йыл, 24 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
Өфөлә йылытыу миҙгеле башланды: йылы балалар баҡсаларының 70 һәм мәктәптәрҙең 60 процентына ебәрелгән. 27 сентябргә социаль объекттарға йылы биреү буйынса эштәр тамамланасаҡ.
Күп фатирлы йорттарҙа торлаҡ хужалары үҙ аллы йылы биреү көнөн билдәләй ала. Бының өсөн торлаҡ хужаларының дөйөм йыйылышында тейешле ҡарар ҡабул ителергә тейеш, һуңынан протоколды үҙҙәренең идара итеүсе компанияларына йүнәлтергә кәрәк һәм нәҡ ошо заявка нигеҙендә ресурс менән тәьмин итеүсе ойошма йылылыҡ энергияһын ебәрә башлаясаҡ.
Өфө Торлаҡ хужалығы идаралығы директоры Рәил Мирхәйҙәровтың мәғлүмәте буйынса, үткән аҙнала бындай заявкалар ҡабул ителмәгән.
Әлеге ваҡытта йылытыу миҙгелен башлау тураһындағы норматив-хоҡуҡи актҡа ҡул ҡуйылған. Өфө йорттарына йылы аҡрынлап бирелә башлаясаҡ.


text:
Төбәктәге ауыл хужалығы предприятиелары 17 мең тонна ашлама туплаған
Төбәктең ауыл хужалығы предприятиеларында 17 мең тоннанан ашыу ашлама тупланған, тип хәбәр иттеләр республиканың аграр ведомствоһы матбуғат хеҙмәтендә. Аграрийҙар минераль ашлама ташыуҙы дауам итә. Яҙғы сәсеү осоронда игенселәр сәсеүлектәргә 46,2 мең тонна минераль ашлама индерергә тейеш.
9 апрелгә ҡарата Ауырғазы, Дүртөйлө, Мәләүез, Туймазы райондары хужалыҡтары тейешле күләмдәге минераль ашламаның яртыһын ҡайтарып бөткән. Стәрлетамаҡ һәм Саҡмағош райондарында планлаштырылғандың 92 һәм 89 проценты күләмендә уңдырышлыҡты арттырыу саралары тупланған.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек: кисә Күгәрсен районы аграрийҙары ашламалар запасын ҡуллана башланы ла инде. Унда күп йыллыҡ үләндәрҙе туҡландырыуға төштөләр.


text:
Башҡортостан Президенты БР Мәғариф министрлығы коллегияһында сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты БР Мәғариф министрлығы коллегияһында сығыш яһаны
Башҡортостан Президенты БР Мәғариф министрлығы коллегияһында сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
БР Мәғариф министрлығы йома, 21 мартта, уҙған йылға йомғаҡтар яһаны. Коллегияны Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов асты.
— 2013 йылды беҙҙең республика позитив ынтылыш менән тамамланы. Социаль һәм макроиҡтисади күрһәткестәр һәр кем уға ышанып тапшырылған эш участкаһында лайыҡлы эшләүе тураһында һөйләй. Кешеләрҙең эш хаҡы һәм уға ярашлы табышы ла яҡшы үҫеште, уҡытыу һәм медицина хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы лайыҡлы кимәлгә сыға башланы. Был өлкә хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы үҫеше темптары уртаса республика буйынса эш хаҡының үҫеш темптарын ике тапҡырға уҙған, — тине Башҡортостан Президенты. — Торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре буйынса округта беҙ лидерҙар. Һуңғы 20 йыл эсендә беҙ беренсе тапҡыр был йүнәлеш буйынса беренсе урынды биләйбеҙ, шулай уҡ илдең иң яҡшылар бишлегенә инәбеҙ. Балалар баҡсалары, мәктәптәр, дауаханалар, поликлиникалар, спорт объекттары төҙөү, ауылдарыбыҙҙы һәм ҡалаларыбыҙҙы төҙөкләндереү буйынса эштәр дауам итә. Мәҙәни тормош йәнләнде, ҡыҙыҡлы ижади проекттар барлыҡҡа килде. Үҙ уңыштары менән спортсылар ҡыуандыра. Мәғариф өлкәһен үҫтереүгә республикала ҙур әһәмиәт бирелә. Башҡортостан мәғариф системаһы – Рәсәй Федерацияһында иң эреләрҙең береһе, тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. Төбәктә 3,5 меңдән ашыу дәүләт һәм муниципаль белем биреү учреждениелары эшләй, уларҙа 860 меңләп бала белем һәм тәрбиә ала, 150 меңдән ашыу уҡытыу хеҙмәткәре һәм хеҙмәтләндереү персоналы мәшғүл.
— Мәғариф һәм педагогика – етди һәм даими үҙгәреүсән өлкә. Ул ғәйәт ҙур, күп яҡлы эшмәкәрлек киңлеге. Уны нисек ҡороуҙан һәм ойоштороуҙан һеҙҙең менән беҙҙең тормош тора. Беҙ балаларҙы, студенттарҙы нисек уҡытыуҙан республиканың киләсәге, уның конкуренцияға һәләтлелеге тора, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты.
Рөстәм Хәмитов һуңғы йылдарҙа мәғариф өлкәһендә килеп сыҡҡан ыңғай үҙгәрештәрҙе билдәләне.
Айырыуса иғтибарҙы Башҡортостан Президенты демографик хәлгә йүнәлтте. Шуныһын билдәләп үтергә кәрәк, тыуымды арттырыуҙа ыңғай ролде республикала ҡабул ителгән саралар уйнаны, шул иҫәптән мәктәпкәсә белем биреүҙе үҫтереү буйынса. 2015 йылдың аҙағына тиклем өс йәштән алып ете йәшкә тиклем балалар өсөн балалар баҡсаларына сират мәсьәләһен тулыһынса хәл итеү планлаштырыла.
Шулай уҡ Башҡортостан Президенты федераль күрһәткестәр системаһына республика электрон сиратты интеграциялау, уға балалар баҡсаларын индереү кәрәклеге тураһында һөйләне.
Өс йыл эсендә федераль һәм республика бюджеттарынан дөйөм белем биреүҙе модернизациялауға биш миллиард һумлап йүнәлтелде. Шунлыҡтан капиталь ремонт талап иткән йәки авария хәлендә булған мәктәп биналары иҫәбен 200-ҙән алып 122 тиклем кәметеп булды.
Үткән йылда дөйөм белем биреүҙә эш хаҡы, республика буйынса уртаса эш хаҡын 6,5 процентҡа уҙып, 24 мең һумға тиклем етте.
Заманса шарттарҙа профессионал лицейҙар һәм училищелар ҙа яңыса эшләй башланы. 2010 йылдан алып уларҙың дүрттән бер өлөшө тиерлек колледждар составына инде. Бынан тыш, һуңғы ике йыл эсендә, башланғыс һөнәри звенола техник йүнәлеш буйынса белем алыу өсөн ҡабул итеү өлөшө ике тапҡырҙан күберәккә – 19 проценттан алып 43-кә тиклем артты.
Профессионал белем биреүҙе модернизациялау сиктәрендә 2011 йылдан алып 22 һөнәри белем биреү йорто республика бюджетынан 350 миллион һум күләмендә дәүләт ярҙамы һәм эш биреүселәр яғынан ҡорамалдар, производство майҙандары, хеҙмәттәр күрһәтеү рәүешендә ярты миллиард һумлап алды.
Һуңында Рөстәм Хәмитов иң яҡшы мәғариф хеҙмәткәрҙәренә дәүләт наградаларын тапшырҙы.


text:
16 апрель
16 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 106-се (кәбисә йылында 107) көнө. Йыл аҙағына тиклем 259 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әрмәнстан — Полиция хеҙмәткәре көнө.
- Болгария — Беренсе Конституция көнө.
- Дания — Маргрет королеваның тыуған көн.
- АҠШ — Патриоттар көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2005 — Башҡорт Википедияһында (Башҡортостан) исемле беренсе мәҡәлә яҙыла. Был көн Башҡорт Википедияһының тыуған көнө иҫәпләнә.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1319 — Иоанн II, Франция короле.
- 1495 — Петер Апиан, немец астрономы, математигы һәм картографы.
- 1889 — Чарли Чаплин, америка киноактёры, режиссёры, сценарисы.


text:
Президент һайлауҙарында тауыш биреү өсөн 60 мең үтә күренмәле урна файҙаланыласаҡ
Мартта үтәсәк Рәсәй Президенты һайлауҙарында тауыш биреү өсөн 60 мең самаһы үтә күренмәле урна һатып алынасаҡ һәм файҙаланыласаҡ, тип хәбәр итә РИА Новости. РФ Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Владимир Чуров Рәсәй Федерацияһы субъекттарының һайлау комиссиялары башлыҡтары менән үткән кәңәшмәлә ярым үтә күренмәле йәшниктәрҙе үтә күренмәлеләренә алмаштырыуҙы тиҙләтеү инициативаһы менән сығыш яһаны. Премьер-министр Владимир Путин был тәҡдимде хупланы.
Тауыш биреү өсөн 60 мең самаһы ошондай үтә күренмәле урналар ҡуйыу һайлауҙа 50 миллионға яҡын рәсәйлене хеҙмәтләндерергә мөмкинлек бирәсәк. Бындай урналар илдәге ҙур ҡалаларҙың барыһында ла ҡуйылырға тейеш.


text:
Фото:
Маэстро Спиваков Салауатта Йәш таланттар өсөн музыка мәктәбен асты
Фото:
ӨФӨ, 2014 йыл, 15 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Салауатта Владимир Спиваков исемендәге йәш таланттар өсөн музыка мәктәбе асылды. Рәсәйҙең халыҡ артисы үҙе асыу тантанаһында ҡатнашты. Сарала Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова, Салауат хакимиәте башлығы Фәрит Ғилманов, Салауат ҡалаһының почетлы гражданы Дамир Шәвәлиев ҡатнашты.
Мәктәп билдәле дирижер ҡарауы аҫтында эшләйәсәк. Проекттың идеяһы 2013 йылда маэстро Спиваковтың Салауат ҡалаһына «Мәскәү виртуоздары» дәүләт камера оркестры менән бергә килгәндә тыуа. Ул ваҡытта «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Дамир Шәвәлиев менән осрашыуҙа Башҡортостандың йәш таланттарына ярҙам итергә һәм яңы музыка мәктәбен асырға ҡарар ителә. Хәйриә концертында салауаттарға бирелгән вәғәҙә үтәлә. Проект йыл дауамында ғәмәлгә ашырыла.
— Алдыбыҙҙа һүҙҙәрҙә, ҡағыҙҙа түгел, ә тормошта иҫ киткес миҫал. Был ҡалала үҙҙәренең ҡалаларын ысынлап та яратҡан кешеләр булғанға мин бик шатмын, — тине Владимир Спиваков. — Башҡортостан Республикаһында һәләтле балалар бик күп, уларға тик ярҙам ҡулын һуҙырға кәрәк, бөгөн шулай ителде лә. Барыһы ла килеп сыҡты һәм беҙҙән һуң да был мәктәптең эшләйәсәгенә, күп балалар тәрбиәләүенә бик ныҡ ышанам.
Рәсәйҙең халыҡ артисы музыка мәктәбенә бүләккә яңы музыка ҡоралдары: алты скрипка һәм бер виончель тапшырҙы, быға оҡшаштар республиканың бер музыка мәктәбендә лә юҡ.
Яңы музыка мәктәбе Салауат музыка колледжының беренсе ҡатында урынлашҡан. Бер йыл эсендә бында бинаның тышына реконструкция, уҡытыу кластарына, концерт залына, хор студияһына ремонт яһалған; тулыһынса инженер селтәре һәм санузел алмаштырылған. Дөйөм алғанда 47 бүлмә ремонтланған. Колледж бинаһын реконструкциялауға 43 миллион һум тотонолған. «Ят балалар булмай» хәйриә фонды һәм «Владимиртепломонтаж» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте финанс ярҙам күрһәткәндәр.
2014 йылда Салауат музыка колледжы мәктәп төҙөүгә 10 миллион һумлыҡ президент грантына лайыҡ булды. Бөтә саралар ҙа яңы музыка ҡоралдары алыуға йүнәлтелгән. Бағыусыларҙың сараларына «Steinway» концерт рояле һатып алынған.
В.Т.Спиваков исемендәге йәш таланттар өсөн музыка мәктәбе составына 17 уҡытыу кабинеты, концерт залы, ритмика кабинеты һәм бәләкәй концерт залы инә. Алты бүлексә: фортепиано, скрипка, гитара, халыҡ музыка ҡоролдары, тынлы музыка ҡоралдары, вокал хор студияһы эшләй. Мәктәптә 7 йәштән алып 15 йәшкә тиклемге 50 бала шөғөлләнә. Дәрестәрҙе Салауат уҡытыусылары ғына түгел, шулай уҡ Өфөнән һәм Мәскәүҙән саҡырылған педагогтар ҙа алып бара.
Владимир Спиваков телекүпер ярҙамында Салауат музыканттары өсөн Мәскәүҙән оҫталыҡ кластары үткәрергә планлаштыра.


text:
Башҡортостандың Мәскәүҙәге яҡташтар берлеге вәкилдәре билдәле политолог Сергей Кара-Мурза менән осрашты
Мәскәүҙә, Башҡортостандың РФ Президенты янындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиллегенең конференц-залында, билдәле политолог Сергей Кара-Мурза Башҡортостан студенттары менән осрашты. Осрашыу Башҡортостан Республикаһы студенттары һәм аспиранттары ассоциацияһы менән ойошторолдо. Ассоциация ағзаһы Гүзәл Хәсәнова хәбәр итеүенсә, бындай саралар Башҡортостан яҡташтар берлегенең «Дискурс» интеллектуаль-дискуссия проекты сиктәрендә үткәрелә. Шулай итеп, республиканың Мәскәүҙәге Тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә БР Гуманитар тикшеренеүҙәр институты хеҙмәткәрҙәре Азат Бирҙин һәм Юлдаш Йосопов, тарих фәндәре докторы, БашДУ профессоры Булат Аҙнабаев менән осрашыуҙар ойошторолдо. Киләһе бындай сараны билдәле публицист Борис Кагарлицкий менән үткәреү планлаштырыла.
«Дискурс» проекты координаторы Азамат Лоҡманов хәбәр итеүенсә, проект маҡсаттары студенттар ассоциацияһының төп маҡсаты менән тап килә. Атап әйткәндә, проект студенттар араһында интеллектуаль мөхит булдырыуҙы күҙ уңында тота.
— Студент йылдарында булдырылған ышаныслы мөнәсәбәттәр киләсәктә команданың конструктив эшләүенә булышлыҡ итә. Бының өсөн интеллектуаль ихтыяжға нигеҙләнгән коммуникация майҙанын булдырырға тырышабыҙ. Тап бөгөнгө студенттар 15-20 йылдан республиканы үҫтереү йүнәлештәрен билдәләйәсәк. Ә система уртаҡ маҡсаттар билдәләү һәм үҙ-ара килешеп эш итеү шарттарында ғына һөҙөмтәле эшләй. Быны беҙ командала эшләү тип атайбыҙ, — тине Азамат Лоҡманов.


text:
Төбәктә ирекмән статусын билдәләргә тәҡдим иттеләр
Башҡортостанда законлы нигеҙҙә ирекмән статусын билдәләргә тәҡдим иттеләр. Ирекмәндәр хәрәкәтенә ярҙам итеү кәрәклеге тураһында республика Президенты Рөстәм Хәмитовтың БР Йәмәғәт палатаһы ағзалары менән осрашыуында әйтелде.
— Республикала яҡшы, ыңғай тәжрибә тупланды, ирекмәндәр яҡшы эш күрһәтте, — тип билдәләне БР Йәмәғәт палатаһы ағзаһы Наталья Солодилова. – Әммә бөгөн волонтерлыҡ институты бик үк әүҙем үҫтерелмәй, тиергә була. Был әлегә тиклем ирекмән статусының булмауына бәйле. Мәсьәләне хәл итеп, әлеге категория кешеләрен гарантиялар менән тәьмин итә алыр инек. Был мәсьәләне ентекле тикшереү һәм хоҡуҡи нормалар менән нығытыу зарур.
— Ирекмәндәрҙең яҡшы эш алып барыуы менән килешәм, — тине Рөстәм Хәмитов. – Бәлки, ысынлап та, уларҙың статусын билдәләгән документ кәрәктер. Беҙҙә йәштәрҙе берләштергән идеялар күп түгел. Ә волонтерлыҡ бындай яҡшы йүнәлештәрҙең береһе булып тора.
Ирекмәндәр хәрәкәте буйынса мәсьәлә әлеге ваҡытта Рәсәй кимәлендә лә тикшерелә. Көҙгө сессияла Дәүләт Думаһында «Волонтерлыҡ тураһында»ғы закон проектын беренсе уҡыуҙа тикшереү планлаштырыла. Документ ирекмәндәр эшмәкәрлегенең төп принциптарын һәм төрҙәрен, уның маҡсаттарын һәм бурыстарын, тормошҡа ашырыу формаларын һәм тәртибен, шулай уҡ ирекмәндәр хәрәкәтенә ярҙам сараларын билдәләй. Закон 2014 йылдың 1 ғинуарынан үҙ көсөнә инәсәк, тип көтөлә.


text:
Рөстәм Хәмитов медицина ярҙамының сифаты мәсьәләләре буйынса Волга буйы федераль округы Советы ултырышында ҡатнашты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов медицина ярҙамының сифаты мәсьәләләре буйынса Волга буйы федераль округы Советы ултырышында ҡатнашты
Рөстәм Хәмитов медицина ярҙамының сифаты мәсьәләләре буйынса Волга буйы федераль округы Советы ултырышында ҡатнашты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
10 декабрҙә Киров ҡалаһында Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов медицина ярҙамының сифатын арттырыу мәсьәләләренә арналған Волга буйы федераль округы Советы ултырышында ҡатнашты. Уны Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич үткәрҙе.
2015 йылдың мартында Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова ҡатнашлығында киңәйтелгән округ кәңәшмәһе уҙҙы. Ул саҡта күтәрелгән мәсьәләләрҙең күбеһе Рәсәй Президентының Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһендә сағылыш тапты.
Атап әйткәндә, айырым финанслау менән эштең айырым йүнәлешенә юғары технологиялы медицина ярҙамын бүлеү тураһында һүҙ бара. Бөгөн илдә йылына 700 мең самаһы юғары технологиялы операция яһала, әммә был ғына етмәй, тип билдәләне Рәсәй Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле. Мөрәжәғәтнамәлә медицина учреждениелары селтәрен оптималләштереү темаһы ла яңғыраны.
Шулай уҡ медицина хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы мәсьәләһе күтәрелде. Ил Президентының «май указдарын» үтәү уны һиҙелерлек арттырырға мөмкинлек бирҙе, ләкин хеҙмәткә түләү кимәле араһында айырма барлыҡҡа килде.
Кәңәшмәлә һирәк осрай торған сирҙәр менән яфаланыусыларға медицина ярҙамын финанслау проблемаһын тикшерҙеләр. Ҡағиҙә булараҡ, уларҙы дауалау төбәк ҡаҙнаһына бик ҡиммәткә төшә. Милли медицина палатаһы президенты Леонид Рошаль белдереүенсә, төбәктәр был мәсьәләне үҙаллы хәл итә алмай, шуға күрә уны федераль кимәлдә ҡарарға кәрәк. Ул шулай уҡ илдә профессиональ медицина союздарын үҫтереүҙең мөһимлеген билдәләне.
Михаил Бабич дарыуҙарға хаҡтар ҡуйыуҙы контролдә тоторға кәрәклеген әйтеп үтте.
Диспансерлаштырыу ауырыуҙарҙы иҫкәртеү һәм халыҡтың үлемен кәметеү сараларының береһе булып тора. 2015 йылда төбәктә уны үткәреүҙә 89 медицина ойошмаһы ҡатнаша. Быйыл тикшереү өсөн 40 күсмә медицина бригадалары ойошторолған, 13 күсмә медицина комплексы йәлеп ителгән.


text:
Башҡортостанда силос һалыу дауам итә
Республика аграрийҙары мал аҙығы әҙерләүҙе дауам итә. БР Ауыл хужалығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Әбйәлил, Балаҡатай, Белорет, Иглин, Краснокама, Ҡалтасы, Мәләүез, Мәсетле, Хәйбулла һәм Шаран райондарында малсылыҡты бесән менән тулыһынса тәьмин иткәндәр.
Әлеге ваҡытта кукуруз һәм көнбағыштан тупаҫ һәм һутлы мал аҙығын һалыу алып барыла. Сенаж һәм силос әҙерләүҙә Асҡын, Дыуан, Стәрлетамаҡ, Ҡалтасы, Стәрлебаш, Тәтешле, Хәйбулла райондары алда бара.
Бер шартлы мал башына иң күп мал аҙығын Борай, Ҡалтасы, Ҡырмыҫҡалы, Хәйбулла, Краснокама райондары хеҙмәтсәндәре әҙерләгән. Ҡоролоҡ шарттарында аграрийҙар шифалы үләндәр ҙә йыйған. Саҡмағош районында — 8600 тонна үлән, Стәрлетамаҡ районында – 7000 тонна, Учалы районында – 4000, Федоровкала 3700 тонна үлән киптерелгән.
Иң күп эҫкерткә һалынған һалам Ауырғазы районында — 28700 тонна. Дүртөйлө һәм Стәрлетамаҡ эшсәндәре мал аҙығы ихаталарына 27 мең тоннанан ашыу һалам ташыған.


text:
Рәмил Мәзитов БР Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе вазифаһынан бушатылды
Кисә, 15 декабрҙә, Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһының 54-се ултырышы үткәрелде. Ултырышта БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, БР Президенты Хакимиәте Етәксеһе Николай Курапов ҡатнашты.
БР Үҙәк һайлау комиссияһы хәбәр итеүенсә, Комиссия рәйесе Рәмил Мәзитовтың икенсе эшкә күсеү сәбәпле үҙ теләге менән ваҡытынан алда вазифаһынан бушатыуҙы һорап ғариза яҙыуы менән бәйле, ултырышта уны БР Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе вазифаһынан бушатыу тураһында ҡарар ҡабул ителде.
Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе бурыстары рәйес урынбаҫары Нәүфәл Янбухтинға йөкмәтелде.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Ер йөҙөндә иң төньяҡта урынлашҡан виноград плантацияһы менән танышты
Фото:
БР Президенты Рөстәм Хәмитов донъяла иң төньяҡта, Башҡортостандың Кушнаренко районында, урынлашҡан виноград плантацияһын ҡараны. Бында виноградтың 46 сорты һәм гибриды үҫтерелә, шуларҙың бишәүһе — Башҡортостанда сығарылған һәм дәүләт реестрына индерелгән. Был сорттар хәҙер бар илдә үрсетелә.
Виноград Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының селекция үҙәгендә 3,5 гектар майҙанда үҫтерелә. Урындағы виноград Кушнаренко районы территорияһында сағыштырмаса түбән хаҡҡа – бер килоһы 30 һумдан ғына һатыла. Уңышты урындағы виноградсылар август-сентябрҙә көтә.
Рөстәм Хәмитов боронғо виноград баҡсаларының береһен ҡарап сыҡты, ул 1934 йылда нигеҙләнгән. Башҡорт винограды үҫентеләре ваҡытында илдең бихисап төбәктәрендә юғары баһаланған. Хәҙер уларҙы урындағы баҡсасылар теләп һатып ала.


text:
Башҡортостандың ике районында иген йыйыу тамамлана
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Ғафури һәм Нуриман райондары аграрийҙары иген һәм ҡуҙаҡлы культураларҙы сабыуҙы тамамланы. Был райондарҙа һуғыу һуңғы гектарҙарҙа бара — пландың 98 һәм 99 проценты. Дүртөйлө, Стәрлебаш һәм Стәрлетамаҡ райондары игенселәренә биш проценттан кәмерәк майҙанда ураҡ эштәрен башҡарыу бурысы тора.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, әле 1509 мең гектар майҙанда ашлыҡ сабылған (пландың 84 проценты), 1478 мең гектарҙа һуғылған (82 процент).
Республикала бөгөнгә 2829 мең тонна ашлыҡ һуғылған. Уңыш гектарҙан 19,1 центнер тәшкил итә.


text:
Хеҙмәтсәндәрҙең теләктәшлек көнөнә 123 йыл тула
1886 йылдың 1 майында Америка эшселәре 8 сәғәтлек эш
көнө талап итеп забастовка ойоштора. Забастовка һәм унан һуң
демонстрация полиция менән ҡан ҡойошло бәрелеш менән
тамамлана. 1889 йылдың июлендә Парижда II Интернационал
конгресы, Чикаго эшселәре сығышы иҫтәлегенә, йыл һайын 1
майҙа демонстрациялар үткәреү тураһында ҡарар ҡабул итә.
Тәүге тапҡыр хеҙмәтсәндәрҙең халыҡ-ара теләктәшлек көнө
1890 йылда Австро-Венгрияла, Бельгияла, Германияла, Данияла,
Испанияла, Италияла, АҠШ-та, Норвегияла, Францияла,
Швецияла һәм башҡа ҡайһы бер илдәрҙә билдәләнә. Хәҙер был
байрам донъяның 66 дәүләтендә билдәләнә.
Рәсәйҙә тәүге маевка 1891 йылдың 5 майында Петербургта
үткәрелә. Ул саҡта был ҡала ситендә Екатерингофка тамағынан
алыҫ түгел урманда аулаҡ урын була. Совет заманында дәүләт
байрамына әйләнгән 1 Майҙы бөтә донъя хеҙмәтсәндәре менән
теләктәшлек өсөн генә түгел, бигерәк тә май байрамдары матур
хеҙмәт традициялары тураһында иҫкә төшөрөргә, баҡсала
ҡаҙынырға мөмкинлек биргәне өсөн дә яраттылар.
Өфөлә тәүге маевкалар бынан 107 йыл элек үтә.
Хеҙмәтсәндәрҙең теләктәшлек көнө тәүге тапҡыр 1902 йылдың 1
һәм 23 майында билдәләнә. Өфө социал-демократтары
тарафынан ойошторолған маевкаларҙа башлыса тимер юл
оҫтаханаларынан 50-ләп эшсе ҡатнаша. Улар Ағиҙел йылғаһы яры
буйында үтә. 1905 йылдың 1 Майы алдынан маевка ҡаланан ситтә
— хәҙерге "Йәшел сауҡалыҡ" санаторийы территорияһында үтә.
Бында бер нисә йөҙгә яҡын кеше йыйыла. Митингынан һуң
ҡыҙыл флагтар күтәргән эшселәр Өфөгә юл ала, ләкин бында
уларҙы полицейҙар менән ғәскәрҙәр ҡаршы ала. Демонстрация
ҡыуып таратыла, 50-нән ашыу кеше ҡулға алына. 1969 йылда был
маевканы үткәргән урында — Ҡариҙел йылғаһы ярында, Яланғас
тауҙа, иҫтәлекле билдә асыла. Тәүге тапҡыр Өфөлә Беренсе май
бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ 1917 йылда үткәрелә. Ул саҡта байрам
демонстрацияһында 50 мең самаһы кеше ҡатнаша.


text:
Башҡортостан Хөкүмәтендә Франция делегацияһы менән осрашыу булдыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Хөкүмәтендә Франция делегацияһы менән осрашыу булды
Башҡортостан Хөкүмәтендә Франция делегацияһы менән осрашыу булдыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Башҡортостан Хөкүмәтендә Франция делегацияһы менән осрашыу булды.
Республика Хөкүмәте исеменән ҡунаҡтарҙы төбәк Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Рөстәм Мәрҙәнов сәләмләне.
— Осрашыу ябай булмаған геосәйәси шарттарҙа үтә, һәм был беҙҙең мөнәсәбәттәрҙең үҫешендә сағылыш таба, — тине Рөстәм Мәрҙәнов. — Ағымдағы йылдың дүрт айында Евросоюздағы традицион партнерҙар иҫәбенә Башҡортостан һәм Европа илдәре араһында тышҡы сауҙа әйләнеше күләме 40 процентҡа кәмене. Дөйөм алғанда, илдә һәм республикала тиң хоҡуҡлы, үҙ-ара файҙалы мөнәсәбәттәрҙе үҫтереүгә ҡыҙыҡһыныу ҙур. Был сәфәр геосәйәси ҡатмарлыҡтарҙы еңеп сыҡҡандан һуң әүҙем хеҙмәттәшлекте тергеҙергә ярҙам итер, тип ышанабыҙ. Бынан тыш, Башҡортостан һәр ваҡыт әүҙем тышҡы сауҙа хеҙмәттәшлек яҡлы булды һәм әле лә шулай булып ҡала. Хәҙерге ваҡытта иҡтисади бәйләнештәрҙе мөмкинлектәргә ҡарап үҫтерергә тырышабыҙ.
Францияның Рәсәйҙәге илсеһе Жан-Морис Рипер Өфө һәм республика хаҡында тәьҫораттары менән бүлеште, иҫке йорттарҙы яңыртыу барышына һоҡланыу белдерҙе.
— Делегациябыҙҙа илселектең, Франция-Рәсәй сауҙа палатаһының иҡтисади, мәҙәни бүлектәре, шулай уҡ Франция предприятиелары вәкилдәре бар, — тип хәбәр итте илсе. — Иҫегеҙгә төшөрәм, Франция президенты Франсуа Олланд, башҡа илдәрҙең лидерҙары менән бергә, килеп тыуған хәлдән тиҙерәк сығырға ынтыла. Беҙ емешле хеҙмәттәшлек булдырырға теләйбеҙ.
Франция компаниялары вәкилдәре ауыл хужалығы, тоҡомло малсылыҡ, шулай уҡ дарыу етештереү өлкәһендә хеҙмәттәшлек мәсьәләләре буйынса ҡыҙыҡһыныу белдерҙе. Бынан тыш, Франция ритейлерҙары вәкилдәре Башҡортостанда эшҡыуарлыҡты үҫтерергә теләй. Атап әйткәндә, француздар республикала «Декатлон» магазиндар селтәрен киңәйтергә ниәтләнә. Яҡын арала Өфөлә һәм Стәрлетамаҡта ике магазин асыла.


text:
Лентини Франческо
Франческо (Фрэнк) Лентини (18 май 1889, Розолини, Сицилия, Италия — 22 сентябрь 1966, Джэксонвилл, Флорида, АҠШ) — өс аяҡ менән тыуған кеше.
Биография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Франческо ғаиләләрендә ун икенсе бала була. Әммә ул башҡалар кеүек булып тыумай. Уның игеҙ һыңары етлекмәй, һәм уның умыртҡа һөйәгенә бәйле була. Һөҙөмтәлә Лентиниҙың өс сәләмәт аяҡ, ике енес ағзаһы, һәм тағы ла тубыҡ тирәһенән сурайып торған, үҫешеп етмәгән дүртенсе аяғы була. Аяҡтарында ун алты бармағы ла була.
Табиптар игеҙәктәрҙе айырыуҙан баш тарталар. Лентини умыртҡа һөйәгенә бәйле хәрәкәтһеҙ ҡалыр тип ҡурҡалар. Ата - әсәләре зәғиф баланан баш тарта. Бер ни саҡлы ул инәләрендә йәшәй. Әммә ул да уны зәғиф балалар приютына бирергә була. Ошо көнгә хәтле Франческо үҙенең артыҡ ағзаларын күрә алмай. Приютта башҡа балаларҙың башҡа ағзалары етмәүен күреп хайран ҡала. Һәм ул ағзаларына ҡарашын үҙгәртә. Яйлап футбол уйнарға, скакалкала һикерергә,велосипедта йөрөргә, хатта конькиҙа шыуырға өйрәнә.
8 йәшендә саҡта. Башҡа сицилийсылар менән бергә АҠШ-ҡа миграциялана. Ул шунда үҫә, циркҡа эшкә урынлаша. Һәм тиҙҙән танылыу яулай. Уның өсөнсө аяғы менән футбол тубын тибеүе бигерәк тә популярлыҡ килтерә. Франческо ике аяғы менән китеп барғанда. өсөнсө аяғы туп тибә. Тамашасыларҙың быға иҫе китә. Тора бара физик кәмселек икесе планға күсә. Халыҡ зәғиф кеше күрергә килә, әммә бар яҡлап камил, шаян, мәрхәмәтле кеше менән осраша.
Һөймәләкле егет яңғыҙ ҡалмай, Тереза Мюрре менән өйләнешә һәм улар дүрт бала тәрбиәләп үҫтерә. 30 йәшендә америка гражданлығы ала. Фрэнк Лентини вафатына саҡлы «Барнум и Бейли», «Кони Айленд» һәм «Шоу Буффало Билла» кеүек билдәле цирктарҙа эшләп йөрөй.
Хеҙмәттәштәре араһында ихтирамлы була.


text:
Урта диңгеҙ
Урта диңгеҙ — Атлантик океан бассейнына ҡараған һәм уға Гибралтар боғаҙы аша тоташҡан диңгеҙ. Альборан, Балеар, Лигурий, Тиррен, Адриатик, Ионик һәм Эгей диңгеҙҙәрен үҙ эсенә ала. Уның бассейнына шулай уҡ Мәрмәр, Азак һәм Ҡара диңгеҙ инә.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөгөнгө көндәге Урта диңгеҙ боронғо Тетис океанының ҡалдығы булып һанала. Тетис океаны Урта диңгеҙҙән күпкә киңерәк һәм көнсығышҡа табан йәйелгән булған. Арал,Каспий, Ҡара диңгеҙ һәм Мәрмәр диңгеҙҙәре шулай ук Тетистың ҡалдыҡтары булып тора.
Борон Тетис океанын бөтә яҡтан да ҡоро ер уратып, Пиреней ярымутрауы Африка менән ҡоро ер аша тоташып тороуы ихтимал.
Физик-географик белешмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урта диңгеҙ 21 илдең ярҙарын йыуа:
- Европала (көнбайыштан көнсығышҡа): Бөйөк Британия (Гибралтар), Испания, Франция, Монако, Италия, Мальта, Греция, Төркиә (Европалағы өлөшө), Черногория, Хорватия, Албания, Словения;
- Азияла (төньяҡтан көньяҡҡа): Төркиә (Азиялағы өлөшө), Сүриә, Кипр, Ливан, Израиль һәм Мысыр (Азиялағы өлөшө);
- Африкала (көнсығыштан көнбайышҡа): Мысыр (Африкалағы өлөшө), Ливия, Тунис, Алжир, Марокко һәм Испания.
Майҙаны 2 500 мең км².
Һыу күләме 3 839 мең км³.
Уртаса тәрәнлек 1 541 м; иң тәрән урыны — 5 121 м.
Иң эре утрауҙар: Балеар утрауҙары, Корсика, Сардиния, Сицилия, Крит һәм Кипр.


text:
Фото:
Күмертау Ветерандар советы Ватан геройҙары көнөнә яңы биналы булды
Фото:
Күмертау Һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары советы яңы биналы булды. Күмертау ҡалаһы хакимиәтенең мәғлүмәт тәьминәте бүлеге начальнигы Елена Вершинина һөйләүенсә, элекке Ветерандар советы урынлашҡан бина кәрәкле талаптарға яуап бирмәй ине. Ветерандар урын етмәү, заманса техник средстволар булмау яғынан ҡыйынлыҡтар кисерҙе. Әммә хатта ошондай шарттарҙа ла активистар ҡала тормошонда әүҙем ҡатнашты, ветерандарға социаль ярҙам, йәштәрҙә ватансылыҡ тойғоһо тәрбиәләү, ветерандар хәрәкәтен үҫтереү һәм нығытыу буйынса эш алып барҙы.
Ошо көндәрҙә Ватан геройҙары көнөнә ҡарата Күмертау Ветерандар советы уңайлы һәм тулыһынса йыһазландырылған яңы бина алды.
Асыу тантанаһында урындағы хакимиәт башлығы Борис Беляев барыһын да ошо ваҡиға менән ҡотлап, ветерандар хәрәкәте ҡаланың ижтимағи-сәйәси тормошона ҡеүәтле импульс бирә тип, һыҙыҡ өҫтөнә алды.
— Әлеге ваҡытта ҡалала 19 мең самаһы пенсионер йәшәй, уларҙы берләштерергә һәм йәмәғәт эше өсөн шарттар булдырырға кәрәк, — тине Борис Беляев.
— Беҙ бөгөн муниципаль етәкселектең етди ярҙамын тоябыҙ, — тип билдәләне үҙенең яуап телмәрендә Ветерандар советы рәйесе Закир Әкбәров. — Беҙгә ҡала хакимиәте, халыҡты социаль яҡлау комитеты һәм башҡа ойошмалар ярҙам итә.
Тантаналы өлөштән һуң ҡунаҡтар яңы кабинеттарҙа булып, ҡуйылған экспонаттар менән таныша алды.
Ветерандар советы раҫлауынса, яңы бина яңы эштәр өсөн этәргес булып торасаҡ. Бында шахмат-шашка клубы ойошторорға, осрашыу кисәләре үткәрергә планлаштыралар.


text:
Башҡортостанда һайлау һөҙөмтәләре ғәмәлдә тип танылды
Башҡортостанда РФ Дәүләт Думаһына депутаттар һайлау һөҙөмтәләре ғәмәлдә тип танылды. Бындай ҡарар Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһының тауыш биреүгә йомғаҡ яһауға бағышланған ултырышында ҡабул ителде.
Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе урынбаҫары Нәйлә Алтынова хәбәр итеүенсә, һайлау һөҙөмтәләрен ғәмәлдә түгел тип иҫәпләргә сәбәптәр юҡ.
Нәйлә Алтынова шулай уҡ һайлау барышында ҡағиҙә боҙоуға ялыуҙар хаҡында һөйләне.
Үҙәк һайлау комиссияһы йәмғеһе 56 бындай мөрәжәғәт теркәгән. Уларҙың күпселеге киләһе сәйси партияларҙан ҡабул ителгән: КПРФ-тан – 31, «Ғәҙел Рәсәй»ҙән – 6, ЛДПР-ҙан, «Яблоко»нан һәм «Берҙәм Рәсәй»ҙән – берәр мөрәжәғәт.
Тауыш биреү тәртибен боҙоуға ялыуҙар һаны – 15, тауыштарҙы һанауға ҡағылышлы ялыуҙар – бишәү, күҙәтеүселәрҙең, комиссияларҙың хәл иткес тауыш хоҡуғына эйә ағзаларының һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәренең хоҡуҡтарын боҙоуға ҡағылышлы 12 ялыу булған. Өс ялыу һайлау алды агитацияһы менән бәйле.
Республика прокуратураһынан да һайлау барышында ҡағиҙә боҙоуҙар тураһында 10 мөрәжәғәт ҡабул ителгән.
— 4-5 декабрҙә ҡабул ителгән мөрәжәғәттәрҙең береһе лә иғтибарһыҙ ҡалманы, улар буйынса саралар күрелде, — тип комментарий бирҙе Нәйлә Алтынова.


text:
Ҡариҙел районында немец эксперттары ҡатнашлығында урман сәнәғәте кластеры буйынса эш төркөмөнөң ултырышы үтә
10 июндә Башҡортостандың Ҡариҙел районында урман сәнәғәтен ойоштороу һәм үҫтереү буйынса эш төркөмөнөң ултырышы үтәсәк.
Унда БР Сәнәғәт, инвестицион һәм инновацион сәйәсәт министрлығынан, урман сәнәғәте комплексының бер нисә предприятиеһынан һәм район хакимиәтенән белгестәр ҡатнашасаҡ. Ултырышта шулай уҡ Германия эксперттары Курт Хорншильд менән Карл-Хайнц Клингер буласаҡ, улар Өфөгә 7 июндә «Башҡортостан Республикаһының сәнәғәт сәйәсәтен үҙгәртеп ҡороуҙы ойоштороу һәм ғәмәлгә ашырыу» проекты буйынса эшләү өсөн киләсәк. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, БР Сәнәғәт министрлығы менән Германия Федератив Республикаһының Иҡтисад һәм технологиялар министрлығы был проект менән берлектә шөғөлләнә.
Урман сәнәғәте кластерын ойоштороу буйынса эштәр барышында шулай уҡ немец эксперттары республиканың алдынғы фәнни-тикшеренеү учреждениелары һәм сәнәғәт претдприятиелары вәкилдәре менән осрашыуҙар үтәсәк. Сәнәғәт министрлығы белгестәре менән берлектә эксперттар 2011-2015 йылдарға иҫәпләнгән Башҡортостан Республикаһының оҙайлы маҡсатлы инновацион программаһы параметрҙарын тикшерәсәк – уларға бергәләп рекомендациялар һәм тәҡдимдәр әҙерләргә тура киләсәк.


text:
Силәбе өлкәһендә башҡорт дискотекалары миҙгеле старт ала
26 сентябрҙә Силәбелә «Сәләм Sтудент Party» исеме аҫтында башҡорт йәштәр дискотекалары миҙгеле асыла. Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллеге матбуғат секретары Михаил Хәбиров хәбәр итеүенсә, яңы программала Ян Лира, Ильмир Моталов, Айнур Мансуров, Розалия Шәрәфетдинова, Линар Дүрткүҙ Хәлилов, DJ Nail_Bashtyle һәм башҡа башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары сығыш яһаясаҡ.
Көнъяҡ Уралда башҡорт дискотекаларын һәм концерттарын ойоштороусы Руфат Йәлилов билдәләүенсә, башҡорттар донъяның боронғо этностарының береһе булып тора, халыҡтың бай үҙенсәлекле мәҙәниәте күп кешелә ҡыҙыҡһыныу һәм ихтирам уята.
– Һуңғы ваҡытта башҡорт дискотекаларына ҡаҙаҡ һәм татар йәштәре ҙур теләк менән йөрөй башланы. Йәштәргә башҡорт музыкаһы һәм бындай сараларҙа тантана иткән йылы мөхит оҡшай, — тип иҫәпләй Руфат Йәлилов.
Бөтә дискотекалар Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллеге ярҙамында үткәрелә.


text:
Хөкүмәт ултырышы үтте
Башҡортостан хөкүмәте ултырышында республиканың кадрҙар әҙерләүҙе камиллаштырыу һәм сәләмәтлек илкүләм проекты үтәлеше тикшерелде.
Ошоно иҫәпкә алып, хөкүмәт ҡарамағындағы ведомство-ара координация советы сиктәрендә иҡтисад тармаҡтары һәм социаль өлкәне кадрҙар менән тәьмин итеү өлкәһендә 2010 йылға тиклем иҫәпләнгән төбәк сәйәсәте концепцияһы һәм кадрҙар әҙерләүҙе күҙаллау һәм дәүләт көйләүе хаҡында положение раҫланған. Бынан тыш, профессиональ белем биреүҙе үҫтереү буйынса 2012 йылға тиклем иҫәпләнгән ведомство-ара саралар планы әҙерләнә. Ултырышта Хөкүмәт премьер-министры уны раҫлауҙы ашыҡтырырға саҡырҙы.
Хөкүмәт ултырышында шулай уҡ Башҡортостанда сәләмәтлек илкүләм проектының үтәлеше лә тикшерелде. Был мәсьәлә буйынса һаулыҡ һаҡлау министры урынбҫары Зөфәр Мортазин сығыш яһаны. Докладсының белдереүенсә, милли проекттың уңышлы тормошҡа ашырылыуы халыҡ һаулығын сағылдырыусы төп күрһәкестәрҙә сағыла. Милли проект сиктәрендә Башҡортостанда быйыл да күп эштәр башҡарыласаҡ. Был маҡсатта республика бюджетынан 30, федераль үҙәктән 14 миллиард һум аҡса бүленгән.


text:
Бер ҡыҙға биш егет
Йәки үҙеңдең икенсе яртыңды нисек табырға?
Сараны Башҡортостан радиоһының “Юлдаш” мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы, “Аҡ тирмә” милли мәҙәни үҙәге менән “Йәшлек” газетаһы ойошторҙо. Йәштәрҙе ойоштороу, берләштереү һәм таныштырыу-был сараның төп маҡсаты. Был кисәгә килгән буйҙаҡтар үҙҙәренең икенсе яртыларын табырҙар, ҡауышырҙар, бәлки, киләсәктә ғаилә ҡороу тураһында уйланырҙар, тигән фекерҙә ине сараны ойоштороусылар. Йыр-бейеү, уйын-көлкө формаһында үткәрелгән сара һәр тамашасының күңеленә хуш килде.
Тамашасылар залында алма төшөрлөк тә урын юҡ ине. “Юлдаш” мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы ойошторған лотерея уйынында ла барыһы ла әүҙем ҡатнашты. Лотерея аша улар танышыу мөмкинлеген дә алды. Отоусы ҡыҙ һәм егеттәргә, уларҙы ҡауыштырыу ниәте менән уртаҡ бүләктәр тапшырылды. Мәҫәлән катокка, киноға, кафеға билеттар, шулай уҡ театрға саҡырыу ҡағыҙҙары ла бар ине. Парлылар ҙа бүләкһеҙ ҡалманы.
Концертҡа килеүселәр бындай сараларҙы мөмкин тиклем йышыраҡ үткәрергә тәҡдим итте. Сәхнәгә бер-бер артлы эстрада йондоҙҙары күтәрелде. Улар мөхәббәт тураһындағы йырҙар менән бер рәттән яңы ғына барлыҡҡа килгән парҙарға үҙ теләктәрен дә еткерҙе. Ойоштороусылар “Йөҙөк һалам” шоу-программаны артабан даими үткәрергә ниәтләй.


text:
Башҡортостанда закон сығарыусылар яҙғы сессияға өҫтөнлөктәр билдәләне
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев яҙғы сессияға депутаттар корпусы эшенең төп йүнәлештәрен билдәләне. Республика парламентарийҙарының закондар сығарыу эшмәкәрлеге нигеҙенә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға «Халыҡ өсөн эшләү» мөрәжәғәтнамәһе ятасаҡ.
— Беҙ республика Президенты ҡуйған бурыстарҙы хоҡуҡи «сиктәргә» ҡуйырға тейешбеҙ, — тип хәбәр итте Константин Толкачев. – Ошоға ярашлы, беҙгә «Башҡортостан Республикаһы закондарын киң йәмәғәтселеккә еткереү тураһында»ғы закон проекты өҫтөндәге эштәрҙе тиҙләтергә, «Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты статусы тураһында»ғы законға, коррупцияға ҡаршы эшмәкәрлек өлкәһендәге бер нисә закондар сығарыу акттарына үҙгәрештәр индерергә кәрәк. «Башҡортостан Республикаһында бушлай юридик ярҙам күрһәтеү тураһында»ғы закон проектын әҙерләү ҙә йәмғиәт өсөн әһәмиәтле булмаҡсы. Шулай уҡ муниципаль хеҙмәткә һәм урындағы уҙидараға ҡағылышлы закондарға ла үҙгәрештәр индереү зарур.
Республика парламенты спикеры, бөгөн илдә Рәсәй дәүләте башлығы Дмитрий Медведевтың федераль власть органдарында булған ҡайһы бер хоҡуҡтарҙы төбәк һәм муниципалитеттарға бүлеп биреү буйынса инициативаһы тормошҡа ашырыла, тип билдәләне.
— Рәсәй Президенты хоҡуҡтарҙы оптималләштереү буйынса кәрәкле ҡарарҙар ҡабул иткәндән һуң, беҙгә күп кенә республика закондарына үҙгәрештәр индерергә кәрәк буласаҡ, — тине Константин Толкачев. – Быларҙың барыһы ла һөҙөмтәлә төбәктең инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһен арттырыу өсөн уңайлы шарттар булдырасаҡ.


text:
ИнвестКапиталБанк клиенттары ЮХХДИ штрафтарын Интернет аша түләй ала
ИнвестКапиталБанк клиенттары алдында ваҡытты экономиялау өсөн йәнә бер мөмкинлек булдырҙы. Ошо көндән алып Башҡортостан территорияһындағы «Персональ Банкир» Интернет-банкинг системаһы ҡулланыусыларының барыһы ла ЮХХДИ штрафтарын Интернет аша түләй ала.
ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре яҙып биргән штрафтарҙы түләү өсөн оҙайлы ваҡыт сиратта тороу кәрәклеге билдәле. Әммә быныһы иң ҡурҡынысы түгел әле. Иң ауыры – штраф түләү өсөн ЮХХДИ органдарына йәки банкка барырға ваҡыт табыу. Дәүләт менән ҡабул ителгән һуңғы закон буйынса штраф түләмәгән өсөн ун биш тәүлеккә иректән мәхрүм ителеүең дә ихтимал. Был фонда штрафтарҙы ваҡытында түләмәү мәсьәләһе йәнә ҡырҡыулаша.
ИнвестКапиталБанк үҙенең клиенттарына, «Персональ Банкир» Интернет-банкинг хеҙмәтен ҡулланыусыларға, штрафтарҙы Интернет аша ҡапларға тәҡдим итә. Бының өсөн махсус юлдарға постановлениеның серияһын, номерын һәм датаһын индерергә, сумманы күрһәтергә һәм, бер төймәгә генә баҫып, штрафты түләүҙе раҫларға кәрәк. Шул уҡ мәлдә ЮХХДИ органдарына штраф түләү тураһында бер ниндәй ҙә квитанция күрһәтеү кәрәкмәй, сөнки банк белдереү ҡағыҙын органға үҙе ебәрә. Шуны ла билдәләргә кәрәк: штрафтарҙан тыш, был система аша торлаҡ-коммуналь хеҙмәткә, мобиль бәйләнешкә, Интернетҡа түләргә һәм башҡа төрлө түләүҙәр башҡарырға мөмкин.


text:
Өфө амфитеатрында 4 июндә «Oреn air-2014» үтәсәк Фото: Олег Яровиков
Өфө амфитеатрында 4 июндә «Oреn air-2014» үтәсәк
Өфө амфитеатрында 4 июндә «Oреn air-2014» үтәсәк Фото: Олег Яровиков
2014 йылдың 4 июнендә Өфө амфитеатрында (Конгресс-холл артындағы майҙанда) Башҡортостан сәнғәт оҫталарының һәм республика Йәштәр симфоник оркестрының ореп air форматында «Симфоник төн» концерты уҙасаҡ. Ул Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда барған Мәҙәниәт йылына арнала.
Концертта билдәле йәш музыканттар, З.Исмәғилов исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы студенттары һәм уны тамамлаған, хәҙер республиканың, Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең алдынғы мәҙәниәт һәм сәнғәт учрежденияларында эшләүселәр ҡатнашасаҡ.
Улар араһында – халыҡ-ара, бөтә Рәсәй һәм республика конкурстары лауреаттары: йырсылар Артур Кәйепҡолов (Ҡаҙағстан), Гөлнара Вәлиева, Иҙел Аралбаев, Диляра Иҙрисова, Е.Светланов исемендәге Рәсәй дәүләт академия симфоник оркестры солистары, скрипкасылар Айһылыу Сәйфуллина һәм Александр Маломожнов (Мәскәү), пианинола уйнаусылар Шәүрә Сәғитова һәм Элина Арцибашева (Мәскәү), виолончелсе Рөстәм Хәмиҙуллин һәм Аяз Нухов, флейтасылар Инна Фоменко һәм Андрей Позяк, аккордеонсы Екатерина Герасимова, кларнетта уйнаусы Руслан Вәлиев, ҡурайсы Марсель Вәхитов.
Дирижер пульты артында – Өфө дәүләт сәнғәт академияһы ассистенты-стажеры, Александрия ҡалаһында (АҠШ) «Донъя кубогы» конкурсы лауреаты, Костромала бөтә Рәсәй дирижерҙар конкурсы дипломанты, «Рәсәйҙең йәш һәләттәре» федераль премия эйәһе Линар Дәүләтбаев.
Концертта классик һәм заманса музыка – П.Чайковский, В.А.Моцарт, Ф.Лист, И.Брамс, Дж.Верди, Г.Свиридов, А.Пьяццолл, З.Исмәғилов, М.Әхмәтов, И.Хисаметдиновтың популяр әҫәрҙәре, шулай уҡ халыҡ йырҙары яңғыраясаҡ. Башлана киске сәғәт һигеҙҙә.
Ижади проект – ореn air форматындағы концерт 2014 йыл өсөн Башҡортостан Республикаһы Президентының 15 миллион һумлыҡ грантына лайыҡ. Грант сиктәрендә яңы йәштәр коллективы өсөн музыка ҡоралдары алыу планлаштырылған.
Башҡортостандың Йәштәр симфоник оркестры 2013 йылда Өфө дәүләт сәнғәт академияһы нигеҙендә ойошторолған. Был ваҡыт эсендә оркестр репертуар эшләгән, бер нисә концерт программаһы әҙерләгән. Коллектив гастролдәр менән Ырымбур, Сибай, Октябрьский һәм Магниторгоскиҙа булды.
Oреn air (асыҡ һауала) концерттар Европа илдәрендә һәм Рәсәйҙә киң таралған. 2013 йылда Өфөлә Конгресс-холл артындағы майҙанда беренсе тапҡыр музыка сәнғәте йондоҙҙары һәм Башҡортостан Республикаһының Милли симфоник оркестры ҡатнашлығында масштаблы ореn air үтте. Шунан алып майҙансыҡҡа «Өфө амфитеатры» исеме беркетелде.


text:
Музыка
Му́зыка — субстантивацияланған сифат, муза тигәндән. Сәнғәт төрө. Был төр ысынбарлыҡты сағылдыра. Музыка «тауыш сәнғәте» булараҡ билдәләнә. Му́зыка- грек һүҙе. Тауышты билдәле тәртипкә һалған интонация сәнғәте, музыкаль әҫәр. Музыканың нәфис эшмәкәрлеге гармониялы, эҙмә-эҙлекле, ритмлы, моңло музыкаль тауыш алыу өсөн йүнәлтелгән. Тембр, тауыш көслөлөгө, ваҡыт, тауыш юғарылығы аша бирелгән нәфис образдар кешегә ишетеү һәләте аша бирелә.
Йөкмәткеһе
- 1 Термин
- 2 Музыка тарихы
- 3 Музыка теорияһы
- 4 Музыкаль әҫәрҙәрҙе классификациялау
- 5 Музыка ҡоралдары
- 6 Тере йән эйәһенә музыканың тәьҫире
- 7 Музыкаль йөкмәтке
- 8 Башҡортостанда музыка сәнғәте үҫеше
- 9 Әҙәбиәт
- 10 Һылтанмалар
- 11 Иҫкәрмәләр
Термин[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пушкин әҫәрҙәрендә («из наслаждений жизни / одной любви музы́ка уступает») баҫым икенсе ижеккә төшһә лә, XIX быуатта әҙәби рус телендә баҫымдың тәүге ижеккә төшөүе нығытыла. XVIII быуатҡа тиклем боронғо рус телендә ошо уҡ мәғәнәлә мусикия тигән һүҙ һәм яһалма һүҙ, дериваттар ҡулланыла, мәҫәлән, Николай Павлович Дилецкиҙың «Грамматика пения мусикийского» хеҙмәтендә. Ара-тирә «мусикийский» һүҙе архаик стилизация булараҡ, XIX быуат әҙәби яҙмаларында осрай. Гоголдең «эссе Жизнь») әҫәре.
Музыка тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Инеш һүҙ Кешелек эволюцияһының тәүге стадияһында музыка бары тик биҙәү ҡулланма музыкаһы була. Бынан музыкаль стилдең ҡанунлығы (музыкаль әҫәрҙең бер өлөшөн төрлө тауыш менән бер-бер артлы ҡабатлау) унда шәхси автор башланғысының аҙ сағылышы күренә. Музыкаль мәҙәниәттең профессиональ ижадында музыка яйлап һүҙгә, бейеүгә, ритуаль контекстҡа туранан-тура бәйле булыуынан ҡотола. Һуң урта быуаттан (XV быуат) башлап, бигерәк тә Яңырыу дәүерендә Европала тәүге тапҡыр автоном музыка формалары күбәйә Г.Бесселеру «преподносимой», йәғни бары тик тыңлау өсөн генә. «Композитор фекеренең үҙаллы логикаһы» булдырыла, композитор һөнәре айырылып сыға. XX быуатта авангардистар ижадында «автоном» вектор (тура һыҙыҡ) музыка тарихында сираттағы кульминацияға етә — композиторҙар үҙ яҙмаларына ғәҙәти жанрҙар һәм формалар менән ассоциацияланмаған исем бирә (мәҫәлән, «Пять пьес для оркестра» Веберна, «Структуры» Булеза, «Композиция № 2» Уствольской и т. п.), йәки яҙмаларҙың исеме үтә шартлы характерҙа була.
Бик боронғо дәүер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге кешенең килеп сығыуы 160 000 йыл элек Африкала булған, тип баралар. Яҡынса 50 000 йыл элек кешеләр йәшәү өсөн яраҡлы бөтә континенттарға күсә. Бөтә донъя халҡы ла, шул иҫәптә айырым ҡәбиләләр ҙә, ҡайһы бер музыка формаларына эйә булғанлыҡтан, тарихсылар музыка иң башта, планета буйлап таралғанға тиклем, Африкалағы тәүге кешеләрҙә булырға тейеш булған, тигән һығымта яһай. Африкала барлыҡҡа килгәндән һуң музыка 50 000 йыл йәшәй һәм яйлап бөтә планеталағы кешелек тормошоноң айырылғыһыҙ бер өлөшөнә әйләнә.[1]. Боронғо музыка тип, телдән булған музыка традицияһы һанала. Быға миҫал булып, Америка һәм Австралия аборигендарының музыкаһы тора. Боронғо дәүер музыкаль әҫәрҙәрҙе яҙыуға күсереү менән тамамлана. Шына яҙыу ысулы менән һаҡланған иң боронғо билдәле йырҙың йәше яҡынса 4 мең йыл тип баһалана. Флейта — ғалимдар тарафынан билдәләнгән иң боронғо музыка ҡоралы. Бер экземпляры беҙҙең эраға тиклем 35-40 мең йыл элек булған скульптура эргәһендә табылған.[2]
Боронғо Египет музыкаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пирамидалар стенаһында, боронғо папирустарҙа, «Пирамида текстары» йыйынтығында дини гимндың юлдары бар. «Страсти» һәм «мистерии»- ла осрай. «Страсти» — ның популяр сюжеты булып, йыл һайын үлеп, кире терелгән Осирис һәм үлгән Осирис эргәһендә ҡатын-ҡыҙҙың илау-йырлауы тора. Йырҙы башҡарыу драматик сәхнә менән оҙатыла алған[3]. Боронғо египетлылар тормошонда музыка ҙур роль уйнаған. Музыканың бындағы әһәмиәте тураһында боронғо храмдарҙағы, кәшәнәләрҙәге музыканттар төшөрөлгөн рельефтар һөйләй. Бында боронғо музыка ҡоралы булып, арфа һәм флейта һаналған. Яңы батшалыҡ дәүерендә бындағы халыҡ Азиянан индерелгән ҡыңғырауҙарҙа, бубенда, барабанда һәм лирала уйнаған.[4]. Байҙар профессиональ музыканттарҙы саҡырып, приемдар ойошторған[5].
Боронғо Греция музыкаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нәҡ боронғо Грецияла музыка мәҙәниәттә юғары ҡарашҡа ирешә. «Музыка» һүҙе «муза сәнғәте» тип тәржемә ителә, боронғо герек мифологияһының туғыҙ алиһаһе. Боронғо Грецияла тәү башлап, тауыш һәм математик күләм араһында законға ярашлы ниндәйҙер бәйләнеш билдәләнә. Был асыш Пифагор исеме менән бәйле була.
Музыка теорияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Музыканың теоретик аспекттарын музыка фәне өйрәнә. Музыка теорияһы музыканың ниндәй ҡағиҙәләргә буһоноуы, уның нигеҙендә нимә ятыуы һәм уны грамоталы башҡарыу, аңлау өсөн нимәне өйрәнергә кәрәклеге хаҡындағы һорауҙарға яуап бирә. Музыканы анализлағанда ошондай төп категориялар бүленә — көй, гармония, контрапункт (полифония), музыкаль форма. Тикшереүҙәр материалына нигеҙләнеп, ғәмәли теория музыкаға өйрәтеү алымдарын булдырыу һәм камиллаштырыу маҡсатын ҡуя. Был башҡарыу тәжрибәһенә эйә булырға, музыканы аңларға ярҙам итә. База оҫталығы булып — сольфеджио, музыканы ҡағыҙҙан уҡыу, төрлө төрҙәрҙе уҡыу партитур, оркестровка, Импровизация сәнғәте, музыка композицияһы тора.[6].
Музыкаль тауыш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Музыка музыкаль тауыштарҙан төҙөлә. Улар билдәле бер юғарылыҡҡа эйә була (ғәҙәттә төп тондың юғарылығы до-нан до до субконтроктаваһына — бишенсе октаваның ре (16-нан 400-4500 Гц). Музыка тауышы тембры обертондың (төп тауышҡа төҫмөр бирә торған эйәрсән тауыш) булыуына һәм тауыш сығарыусы сығанаҡҡа бәйле. Музыка тауышының яңғырауыҡлығы ауыртыу тойомо баҫҡысы кимәленән артмай. Музыка тауышы билдәле бер оҙонлоҡҡа эйә. Уның физик үҙенсәлеге шунда: тауыш баҫымы унда ваҡыттың периодик функцияһы булып тора.[7]. Музыкаль тауыштар музыкаль системаға туплана. Музыка төҙөлөшөнә базис булып тауыштар рәте һанала. Динамик оттеноктар әллә ни әһәмиәткә эйә булмаған тауыш шкалаһына буйһона,
Музыкаль көйләнеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Музыкаль көйләнеш тип, юғарылығы буйынса тауыш мөнәсәбәте системаһына әйтәләр. Бик күп музыкаль көйләнеш бар, мәҫәлән, пифагорей көйләнеше йәки урта тонлы көйләнеш. Хәҙерге музыка ҡоралдарында нығытылған көйләнеш менән тигеҙ темперированлы көйләнеш ҡулланыла. Музыка ҡоралын көйләгәндә төрлө ноталарға төрлө тауыш йышлығы бирелә. Тауыш йышлығы биреү төрлө алымдар менән башҡарыла. Мәҫәлән, таҙа көйләнеш тәүге төп тоналлегендә квинтаның (иң юғары тонлы ҡылдың) таҙа яңғырашы менән характерлана, шул уҡ ваҡытта башҡа квинталар улай уҡ таҙа яңғырамай, ә ҡайһы берҙәре бөтөнләй яңылыш була (бүре квинтаһы). Әгәр ҙә ноталарҙың тауыш йышлығын саҡ ҡына үҙгәртһәң, интервал яңғырашының яҡшырыуына ирешергә була. Улар тыңлау өсөн ҡолаҡҡа ятышлы була. фортепиано).
Матур көй һәм гармония[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөгөн өҫтөнлөк алған күп кенә музыка йүнәлештәре тондарҙың бер юлы яңғырауын киң ҡуллана (аһәң тип атала). Ике тауыш аһәңен музыкаль интервал, ә өс һәм унан күберәк тауышлыһын аккорд, тип атайҙар[8]. Аһәңдәге тондарҙың тура килеүен һәм законлылығын гармония, тиҙәр.[9]. «Гармония» термины айырым алынған аһәңгә лә, ҡулланылыштағы дөйөм законлылыҡҡа ла ҡағыла ала. Гармония тип, ошо закондарҙы өйрәнеүсе музыка фәне тармағына ла әйтәләр. Акустик сифаты буйынса консонант һәм диссонант көйҙәр айырыла. Тәүгеһе матур яңғырашлы, аһәңле, ә икенселәре — көсөргәнешле, тип характерлана. Уларҙың ҡапма-ҡаршылығы һәм диссонанстан консонансҡа талғын ғына күсеүе форма булдырыусы фактор булып тора. Тик, авангард музыка йүнәлешендә консонанс һәм диссонанс ҡаршылыҡтар юҡҡа сыға.
Музыкаль тауышты билдәләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Музыкаль нотация Күп кенә музыка мәҙәниәте музыканы яҙма билдәләр менән нығытып ҡуйыу системаһын булдырған. Европа музыкаһында ете баҫҡыслы диатоник көйҙөң өҫтөнлөк алыуы, эволюция процессында музыканың ете нотаға бүленеүенә сәбәпсе була. Уларҙың исемдәре изге Иондың латын гимнынан алынған[10] — До, Ре, Ми, Фа, Соль, Ля, Си. Был ноталар ете баҫҡыслы диатоник тауыш рәте барлыҡҡа килтерә. Тауыштарҙың квинттар буйынса урынлаштырылған булыуы мөмкин, ә күрше баҫҡыс менән интервал бәләкәй йә ҙур секундты тәшкил итә. Нота исемдәре тауыш рәтенең бөтә октаваларына ла тарала. Ҡалған 12 баҫҡыслы рәттең 5 тауышы квинт түңәрәгенең дауамы йәки икенсе нотанан шундай уҡ 7 баҫҡыслы тауыш рәтен төҙөүҙән алына. Был тауыштарҙы билдәләү өсөн альтерация тамғаларын файҙаланалар — диез и бемоль, нота юғарылығын бәләкәй музыкаль интервалға үҙгәртеүсе — бер ярым тон.
Музыкаль әҫәрҙәрҙе классификациялау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Музыкаль форма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төҙөлөшө буйынса музыкаль әҫәрҙәр төрлө музыкаль формаларға ҡарай, мәҫәлән, сонат форма, вариацион форма һ.б.. Билдәле бер принциптарға ҡоролған һәр музыкаль материал музыкаль форманы ала. Музыкаль әҫәрҙәрҙе классификациялауҙың бик күп формалары бар. Категорияларға бүлеүҙә иң күп осраҡта музыкаль яҙыу техникаһын файҙаланалар. Ошондай формалар бар: монодия (аккомпанементһыҙ көй), полифония (күп тауышлы контрапунктик), гомофония (гармоник). Формаларға бүлеүҙә һәм уларҙың килеп сығыу сығанағында бәйләнеш бар. Әгәр ҙә монодия формаһының сығанағы булып, берәй тексты йырлау торһа, гомофония формаһы үҫешендә инструменталь музыка үҫеше ята. Гомофония формаһы өсөн тәүге формаларҙан килгән исемдәр һаҡланған, мәҫәлән, рондо, соната.
Жанрҙар, йүнәлештәр, стилдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Музыкаль әҫәрҙәрҙе шартлы рәүештә музыкаль жанрҙар, йүнәлештәр һәм стилдәр буйынса бүлергә була. Бындай бүленеш критерийҙары булып ритм, музыка ҡоралдары хеҙмәт итә ала. Ситль музыкаль әҫәрҙең характеры менән тығыҙ бәйләнгән. Йәғни, әҫәрҙең тыңлаусы тарафынан ҡабул ителеүе, унда ниндәй тәьҫир ҡалдырыуы менән. Ошоға бәйле, ниндәйҙер стилгә бүлгәндә музыкаль әҫәрҙе тотош ҡарау талап ителә. Шулай уҡ әҫәрҙең материалы ла — гармоник, мелодик, полифоник, ритмик һәм формаһы ла ҡарала. Стилдәргә бүлеүҙең киң таралған юлы — композиторҙар һәм дәүерҙәр буйынса. Мәҫәлән, Бахҡа хас булған гармоник, мелодик, полифоник, ритмик материал «Бах стиле»-н булдыра. Һәр дәүерҙең дә музыкала үҙенә генә хас һиҙелерелек билдәләре бар, мәҫәлән, 18 быуаттың музыка стиле һ.б. Стилде билдәләүҙә музыкаль яҙыу характеры мөһим урын алып тора.[6].
Музыка ҡоралдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауыш сығарыу һәләте буйынса музыка ҡоралдары ҡыллы, тынлы, клавишалы, һуҡма, электрон төрҙәргә бүленә. XX быуат башында классификация системаһына ярашлы, ҡоралдарҙы ике төп билдә буйынса айыралар: тауыш сығанағы (мембрана, ҡыл, һауа бағанаһы һ.б.) буйынса һәм тауыш сығарыу алымы буйынса (һыҙғыслы, ҡыҫҡыслы, тел ярҙамында һ.б.). Музыкаль тауыш сығарыусы музыка ҡоралының физик нигеҙе (цифрлы электр ҡоролмаһы инмәй) булып резонатор тора. Ул ҡыл да, ниндәйҙер күләмдәге һауа бағанаһы йәки килтерелгән энергияны тирбәлдерә алған башҡа берәй объект та була. Резонаторҙың резонанс йышлығы булдырылған тауыштың тәүге тонын билдәләй. Күпме резонаторы булыуына ҡарап, музыка ҡоралы шунса акорд сығара ала. Энергияны резонаторға индергәндән һуң тауыш сыға.
Тере йән эйәһенә музыканың тәьҫире[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кешенең музыка тыңлауы эйфория тойғоһо менән оҙатылырға мөмкин.[11][12]. Кешеләрҙең, йорт ҡуяндарының, бесәйҙәрҙең, диңгеҙ бесәйенең, эттәрҙең музыка тыңлағандан һуң ҡан баҫымы үҙгәреүе, йөрәк тибешенең йышайыуы һәм шулай уҡ тын алыу ритмының тәрәнлеге кәмеп, бөтөнләй тын ала алмаҫлыҡ хәлгә килеүе күҙәтелгән.[13]. Пинчер тоҡомло эттәрҙә был үҙгәрештәр башҡа эттәргә ҡарағанда ҙурыраҡ була. (баҫым терегөмөш бағанаһынан 70 мм-ға үҙгәрә)[13]. Японияла үткәрелгән экспермент, классик музыка тыңлаусы имеҙеүсе ҡатындарҙың һөтө 20-100 %-ҡа артыуын, ә джаз һәм поп-музыка тыңлаусыларҙың 50-20 %-ҡа кәмеүен күрһәткән. [13]. Классик музыка Бразилиялағы яңы төр бал ҡортоноң агрессияһын кәметә, әммә музыка тыңлап рәхәтләнгән бал ҡорттары эшлмәмәй башлай.[13]. Хатта бер үк хайуан төрҙәре араһында ла айырма бар: берәүҙәре музыкаға битараф, икенселәре — һиҙгер, зирәк, ә өсөнсөләре иһә актив музыкаль ижадҡа һәләтле булып сыға. [13]. Амузия менән яфаланыусылар музыканы таный ҙа, башҡара ла алмай.
Музыкаль йөкмәтке[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡа сәнғәт төрҙәре кеүек музыка матди ҡиммәткә эйә түгел. Уның матди булмаған һөҙөмтәһе иң беренсе, кешенең һәм йәмғиәтең рухи тормошонда күренә. Сәнғәт кешенең эске донъяһына тәьҫир итеп, рухи-әхлаҡи ҡиммәтәрҙе булдырырға йәки үҙгәртергә һәләтле. Музыкаль йөкмәтке формалаштырыуға һәм һүрәтләүгә ҡыйын бирелә, сөнки ул фекерләүҙең терминологик булмаған характерын талап итә. Музыка тәьҫире киң фронтта ғәмәлгә ашырыла. Ул эмоция, тойғоларға, психика һәм тән моторикаһына ғына түгел, ә интуиция һәләтенә, уйынға, фантазияға ла йоғонто яһай. Бынан сығып, йыш ҡына музыкаға сәнғәттең сакраль төрө булараҡ ҡарайҙар.[14]. Музыкаль йөкмәтке төшөнсәһе:
- музыка— кешенең, уның эмоцияларының, фекеренең, интелектының, аҫҡы аңының сағылышы.
- музыка—кешегә хас булмаған сағылыш: ысынбарлыҡты уратып алған Аллалар йәшәйеш нигеҙе. Ошо полюстар араһында уларҙы үҙ ара бәйләргә тырышҡан, музыка — кешенең ысынбарлығын эмоцияларҙа, идеяларҙа сағылдырыусы, тип һанаған аралаш фекерҙәр ҙә бар
Сәнғәт белгесе Л. П. Казанцева музыкаль йөкмәткегә шундай билдәләмә бирә:
- "Музыкаль йөкмәтке— музыканың яңғырашта камиллашҡан рухи яғы. Ул жанрҙар, юғары тауышлы системалар, ижад итеү техникаһы, форма ярҙамында композиторҙар тарафынан булдырылған, музыкант-башҡарыусы тарафынан актуалләшкән һәм тыңлаусы зиһененә формалаштырылған.[15]
Башҡортостанда музыка сәнғәте үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостандың музыка сәнғәте, үткән XX быуаттың тәүге яртыһында барлыҡҡа килгән. Октябрь революцияһына тиклем башҡорттарҙа башлыса ауыҙ-тел музыка-шиғриәт ижады ғына үҫешкән була. Наполеон яуында ҡатнашып, тыуған иленә әйләнеп ҡайтҡан башҡорт яугирҙәре милли көнкүрешкә урыҫ һәм европа музыкаһы, хор менән йырлау, хәрби оркестрҙар тураһында мәғлүмәт индерә. XIX быуаттың тәүге яртыһында урыҫ музыканттарының ҡыҙыҡһыныу даирәһен башҡорт халыҡ музыкаһы йәлеп итә. Был башланғысты 1833-1834 йылдарҙа Ырымбурҙа һөргөндә булған урыҫ композиторы А.А. Алябьев башлай. Ул башҡорт һәм татар халыҡ көйҙәрен яҙҙырып ала, ике башҡорт һәм бер ҡырғыҙ көйө нигеҙендә «Азия йырҙары» вокаль циклын булдыра һәм симфоник оркестр өсөн В.А. Верстовский еткергән башҡорт көйөнә «Башҡорт увертюраһын» яҙа. 1862 йылда Лейпцигта Волга буйы ҡалалары буйлап концерт менән йөрөгән урыҫ виолончелисы К.Б. Шуберттың ҡыллы квартеты баҫыла. Шуберт квартетына «Ҡырғыҙ далаларына сәйәхәтем» тигән исем бирә һәм унда башҡорт, татар, урыҫ көйҙәрен файҙалана. Квартеттың финалы билдәле башҡорт көйө «Перовский»ҙың үҙгәртелгән вариантына ҡоролған була.
Мәҙәниәттең мөһим ваҡиғалары, тәү сиратта, музыкаль белем сиситемаһы менән бәйләнгән. 1920 йылда музыка мәктәбе (1971 йылдан Н.Сабитов исемендәге Беренсе балалар музыка мәктәбе), ә 1921 йылда сәнғәт училищеһы (хәҙерге Ѳфө сәнғәт училищеһы), һуңғараҡ (1926 йылда) сәнғәт техникумы һәм музыка училищеһы итеп үҙгәртелгән (1932 йылда) учреждение асылыуы профессиональ музыкаль белем биреүгә нигеҙ һала. Нәҡ ошонда М. Бәширов, К. Рәхимов, Р. Ғәбитов кеүек һәүәҫкәр-композиторҙар башланғыс һәм урта музыкаль белем ала. Юғары профессиональ белем биреүгә башланғыс булып, 1932 йылда Мәскәү Дәүләт концерваторияһы ҡарамағындағы башҡорт студияһын асыу тарихи ваҡиғаһы тора. 1938 йылда Башҡорт филармонияһын, Башҡорт балет һәм опера театрын асыу милли мәҙәниәттә «яңы дәүер» һәм республикалағы артабанғы театр-концерт тормошо башланыуын билдәләй. Шулай итеп, 1940 йылда А. Эйхенвальдтың «Мәргән» һәм 1944 йылда «Ашкаҙар» опералары, 1944 йылда Л. Степановтың башҡорт мотивына ярашлы «Торналар йыры», 1951 йылда А.Ключареваның урал әкиәттәренә ярашлы, «Тау хикәйәһе» барлыҡҡа килә. Һуғышҡа тиклем музыка мәҙәниәтенең киң үҫеш алыу һөҙөмтәһе булып, 1940 йылда Башҡорт композиторҙар союзын төҙөү тора. Уның рәйесе итеп М. Вәлиева һайлана. Шулай уҡ, Ѳфө Дәүләт Сәнғәт институтының асылыуы ла республикалағы музыка мәҙәниәтенең үҫешендә мөһим ваҡиға булып һанала. Ләйлә Исмәғилева, Илдар Хисамитдинов, Азамат Хәсәншин, Валерий Скобелкин, Айһылыу һәм Салауат Сәлмәновтар, Рәшит Йыһанов, Игорь Бурдуков, Азамат Аҙнағолов, Рәит Ғайсин, Ринат Хафизов кеүек композиторҙар педагогик һәм ижади эшмәкәрлекте уңышлы рәүештә бергә алып бара.
2005 йылдан 2009 йылға тиклем Композиторҙар союзында рәйеслек вазифаһын Салауат Низамитдинов башҡара. Уның етәкселегендә йәш композиторҙарҙың концерттары, фестивалдәр, юбилейҙар йыш үткәрелә. 2009 йылда Айрат Ғайсин яңы рәйес итеп һайлана.
80-90-сы йылдарҙа республика концерт тормошоноң айырыуса мөһим ваҡиғалары булып, йыл һайын да уҙғарылған боронғо һәм заманса камерный, хор һәм симфоник музыка фестивалдәре, пленум концерттары һәм съездары, «Волга буйы һәм Урал композиторҙары музыкаһы» фестивале, Башҡортостан Композиторҙар союзы ойошторған Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры оркестрының симфоник концерттары тора. Классик милли балетты булдырыу Нуриман Сабитов исеме менән бәйле.
Быуаттар араһында Башҡортостандың музыка мәҙәниәте ҙур үҫеш кисерә. Был йәһәттән, 1992 йылда Милли симфоник оркестр булдырыу (дирижеры Рөстәм Сөләймәнов) ҙур этәрелеш бирә. Республика масштабында мөһим ваҡиға булып, сәнғәт институтында (хәҙерге Өфө дәүләт сәнғәт институты) 2000 йылда реставрациянан һуң Ф.И. Шаляпин исемендәге Концерт залын яңынан асыу тора. Эстрада музыкаһы жанрының яңы үҫеш этабы электрон-акустик эффект менән байытылған заманса интонацияларҙы, ритм һәм тембрҙы үҙләштереүгә бәйле. 60-сы йылдарҙа яңы стилгә нигеҙ һалыусылар булып, Башҡорт дәүләт филармонияһы эстрада коллективының етәкселәре Б.Ғайсин, Н. Ғәлиев һәм 70-се йылдарҙа композиторҙар – Р.М. Хәсәнов, Р.Х. Ғәзизов, А.Т. Кәримов иҫәпләнә. 80-90-сы йылдарҙа эстрада музыкаһының уңышлы үҫешенә Р.Х. Сәхәүетдинова, А.М. Ҡобағошов, Р.Р. Йыһанов, Н.А. Дауытов, С. А. Низамитдинов, И.М. Хәлилов һәм башҡалар ижады ҙур өлөш индерә. Башҡортостан композиторҙарының эстрада музыкаһы СССР Композиторҙар союзы пленумында, съездарында, Бөтә Союз (1985 йыл) һәм Бөтә Рәсәй (1987 йылда) эстрада музыкаһы байрамдарында, «Сочи-89» совет эстрадаһы йырҙары фестивалендә, Юрмала (1988,1989 йылдарҙа) йыр конкурсында яңғырай. Республикала эстрада йырҙарын башҡарыу мәҙәниәте үҫешендә Өфө сәнғәт училищеһында эстрада бүлеген асыу мөһим роль уйнай. Яңы художество коллективтары: Милли башҡорт халыҡ музыка ҡоралдары оркестры, Башҡорт дәүләт филармонияһы ҡарамағындағы Симфоджаз-оркестры барлыҡҡа килә, яңы концерт залдары асыла. Башҡортостан музыканттарының һәм композиторҙарының халыҡ-ара конкурстарҙа уңышлы сығыш яһауы музыка мәҙәниәтенең юғары баҫҡысҡа күтәрелеүенә баһа булып тора[16].
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сохор А. Н. Музыка // Музыкальная энциклопедия (под ред. Ю. В. Келдыша). — М.: Советская энциклопедия, 1976. — Т. 3.
- Должанский А. Н. Краткий музыкальный словарь — 5-е изд.. — СПб.: Лань, 2000. — 448 б. — (Мир культуры, истории и философии). — 15000 экз. — ISBN 5-8114-0231-7.
- Чередниченко Т. В., Чехович Д. О. Музыка // Большая российская энциклопедия. Том 21. М., 2013, с.403-406.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Музыка Open Encyclopedia Project Асыҡ энциклопедия проектында
- Музыкальный словарь
- Лекции по теории музыки
- С. В. Дамберг, В. Е. Семенков. Музыка как феномен повседневности
- Berklee Shares (инг.) Уроки музыки
- Майковская Л. С., Ильясов Ф. Н. Влияние музыкальных предпочтений на коллективное поведение // Вестник Российской академии наук 1997. Т. 67. № 3. С. 246—250.
- Брайнин В. Б. Системы музыкальных языков, краткий экскурс: Европейская vs. Ориентальная. // Опубликовано в: Интеграция науки, менеджмента и образования: Инновационные подходы, поиски и перспективы развития. Материалы ХII Международной научно-практической конференции 17 декабря 2013 года. — Москва 2014. ISBN 978-5-94778-312-4, C. 50—53
- О. Величкина. Музыкальный инструмент и человеческое тело (на материале русского фольклора) // Тело в русской культуре. — М.: НЛО, 2005, с. 161—176
- «Башҡортостан мәҙәниәте» сайты
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ The origins of music / ed. by Nils Lennart Wallin, Björn Merker, Steven Brown.— MIT Press, 2001.— 498p.— ISBN 978-0-262-73143-0
- ↑ Рядом с древнейшей скульптурой найдены музыкальные инструменты, Элементы.ру (26 июнь 2009).
- ↑ Розеншильд К. История зарубежной музыки. М: Музыка, 1969.
- ↑ Music in Ancient Egypt. Digital Egypt for Universities, University College London. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 март 2008. 9 март 2008 тикшерелгән.
- ↑ Ҡалып:Книга:Ранние цивилизации
- ↑ 6,0 6,1 Теория музыки Энциклопедия Кольера. — Открытое общество. 2000.
- ↑ Ландсберг Г. С. Элементарный учебник физики — 8. — М.: Наука, 1972. — Т. 3.
- ↑ Способин. Элементарная теория музыки. М.1963
- ↑ Юцевич Ю. Є. Музика. Словник-довідник. — Тернопіль: «Навчальна книга — Богдан», 2003 р. ISBN 966-7924-10-6
- ↑ Сохор А. Н. Музыка // Музыкальный энциклопедический словарь. — М.: «Советская энциклопедия», 1990
- ↑ Anatomically distinct dopamine release during anticipation and experience of peak emotion to music (инг.) // Valorie N Salimpoor, Mitchel Benovoy, Kevin Larcher, Alain Dagher & Robert J Zatorre Nature.
- ↑ Emotion and Music (инг.) // Robert Zatorre.
- ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Морозов В. П. Занимательная биоакустика. Изд. 2-е, доп., перераб.— М.: Знание, 1987.— 208 с. + 32 с. вкл.— С. 54-59
- ↑ Келле В. М., Джани-Заде Т. М. Музыка. // Энциклопедия Кругосвет
- ↑ Казанцева Л. П. Понятие музыкального содержания
- ↑ «Башҡортостан мәҙәниәте» сайты


text:
Рөстәм Хәмитов Сочиҙа «НефАЗ» автобустары күргәҙмәһендә булды
Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов «Сочи–2011» X Халыҡ-ара инвестиция форумы сиктәрендә Сочиҙа «НефАЗ» автобустары күргәҙмәһендә булды.
Күргәҙмәлә туристик «НефАЗ»-52999, ҡала-ара «НефАЗ»-5299, ҡала «НефАЗ»-52995, «НефАЗ»-52998, «НефАЗ»-5299-30-31 маркалы биш автобус тәҡдим ителгән. Улар барыһы ла Нефтекаманан Сочиға тиклем 7,5 мең километрлыҡ ара үткән.
Рөстәм Хәмитов туристик автобус салонын ҡараны. Башҡортостан Президентына хәбәр итеүҙәренсә, был автобус Ингушетияла ҡыҙыҡһыныу уятҡан, әле уларҙы төбәккә ебәреү хаҡында һөйләшеүҙәр алып барыла.
Рөстәм Хәмитов бының ғына әҙ булыуын белдерҙе. Уның һүҙҙәре буйынса, Башҡортостан автобустары Мәскәү кеүек үҫешкән төбәктәрҙә лә ҡыҙыҡһыныу уятырға тейеш.


text:
Өфө – Аэропорт трассаһында иң ҙур тиҙлек сәғәтенә 60 километрға тиклем кәметелде
Өфө – Аэропорт трассаһында яңы тиҙлек режимы индерелде. Хәрәкәттең иң ҙур тиҙлеге сәғәтенә 80 километрҙан 60 километрға тиклем кәметелде, тип хәбәр итә ҡала хакимиәте.
«Бындай сара Дәүләт автоинспекцияһының кәңәшенә һәм юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген арттырыуға, юл-транспорт ваҡиғалары иҫәбен кәметеүгә, уның һөҙөмтәһендә кешеләрҙең үлеү һәм йәрәхәтләнеү осраҡтарын аҙайтыуға бәйле индерелде», — тип аңлаттылар мэрияның матбуғат хеҙмәтендә.
РФ Эске эштәр министрлығының Өфө буйынса ЮХХДИ идаралығы бүлегенең мәғлүмәттәренә ярашлы, 2013 йылда республиканың баш ҡалаһы юлдарында 111 кеше һәләк булды, өс меңдән ашыуы төрлө ауырлыҡта тән йәрәхәттәре алды.


text:
1 июлдән Башҡортостанда коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар арта Фото: Андрей Старостин
1 июлдән Башҡортостанда коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар арта
1 июлдән Башҡортостанда коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар арта Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
Башҡортостанда коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар 1 июлдән генә арта. Был хаҡта республика Дәүләт Йыйылышының Торлаҡ сәйәсәте һәм инфраструктура үҫеше буйынса комитеты ултырышында БР Тарифтар буйынса дәүләт комитеты рәйесе Ирина Васимирская хәбәр итте.
— 2015 йылға тарифтарҙың яйлап артыуы билдәләнгән, Башҡортостан буйынса федераль кимәлдә ҡабул ителгән сикке үҫеш йылылыҡ менән тәьмин итеү ойошмалары буйынса 11,4 процент тәшкил итә, — тип билдәләне Ирина Васимирская. — Һыу менән тәьмин итеү һәм һыу бүлеү хеҙмәттәре 22 процентҡа, ә халыҡ өсөн электр энергияһына бер ставкалы тариф 7,5 процентҡа артасаҡ.
Шулай итеп, 1 июлдән ҡала халҡы 1 кВт/сәғәт өсөн 2,55 һум түләйәсәк. Ауылда һәм электр плиталары, электр йылытыу ҡорамалдары ҡуйылған йорттарҙа йәшәүсе граждандар — 1,79 һум. Газ өсөн хаҡ та 7,5 процентҡа күтәрелә.
— Күп йылдар буйына Башҡортостанда коммуналь хеҙмәттәр өсөн тарифтар илдә иң түбәне булды, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды дәүләт комитеты рәйесе. — Әммә был яҡшы түгел. Ойошма коммуналь ресурстар өсөн сығымдарын ҡапларға тейеш. Шуға күрә хәҙер федераль һәм төбәк кимәлендә тарифтарҙы иҡтисади яҡтан нигеҙләнгән кимәлгә еткереү буйынса эш алып барыла.
Белешмә. 2015 йылдың 1 ғинуарынан илдә коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙәрҙә этап буйынса артыусы коэффициенттар ҡулланыла. Ошо сара коммуналь ресурстарҙы иҫәпкә алыусы приборҙар ҡуйыуҙы стимуллаштырыу маҡсатында индерелгән.
Йылытыу, һыуыҡ (эҫе) һыу һәм электр менән тәьмин итеү буйынса коммуналь хеҙмәттәр ҡулланыу нормативтары артыусы коэффициенттарҙы иҫәпкә алып 2015 йылдың 1 ғинуарынан (1,1) 2017 йылдың 1 ғинуарына (1,6) тиклем билдәләнә.