text:
Фото:
Башҡортостанда ИКЕА асылды
Фото:
Бөгөн, 25 августа, Өфөлә ИКЕА магазины асылды. Ғаилә сауҙа үҙәген асыу тантанаһында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һәм ИКЕА-ның Рәсәйҙәге генераль директоры Пер Вендшлаг сығыш яһаны.
— Беҙ ИКЕА компанияһы менән берлектәге эшебеҙҙең оло этабын тамамлайбыҙ. Был эш һөҙөмтәһендә ошо күркәм сауҙа үҙәге асылды, — тине тантанала Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Президенты Рәстәм Хәмитов йыйылғандарҙың барыһын да Өфөлә ИКЕА сауҙа үҙәге асылыуы менән ҡотланы һәм был ваҡиға артында уртаҡ тырышлыҡ менән хәл ителгән етди ауырлыҡтар тороуын билдәләне.
— ИКЕА компанияһы коллективына, был компанияның етәкселәренә иң ауыр мәлдәрҙә лә төшөнкөлөккә бирелмәгәндәре һәм эшләүҙәрен дауам иткәндәре өсөн ҙур рәхмәтемде еткерергә теләйем. Һөҙөмтәлә ошондай ҙур, матур сауҙа үҙәгенә эйә булдыҡ, — тине Рөстәм Хәмитов.
Рөстәм Хәмитов үҙенең дә ИКЕА хеҙмәттәренән файҙаланғаны тураһында һөйләне. Ун йылдан ашыу элек уны Мәскәүгә эшкә күсергәндәр. Һәм фатирға ремонт үткәргәндән һуң мебель һатып алыу мәсьәләһе тыуған.
— Миңә Мәскәүҙә яңыраҡ ҡына асылған ИКЕА магазинына барырға кәңәш иттеләр, — тип һөйләне Рөстәм Хәмитов. — Шулай эшләнем дә. Бик матур компьютер өҫтәле, диван, ултырғыстар, шкаф һатып алдым.
— Был мебель миңә әле лә хеҙмәт итә, — тине Башҡортостан Президенты. — Һәм мин тәүге тапҡыр мебелде күпләп ИКЕА магазинында һатып алыуыма шатмын.
Рөстәм Зәки улы билдәләүенсә, уның тарихы башҡаларҙан айырылмай. Илдәге бик күп кешеләр ИКЕА-ны гарантиялы сифат, юғары булмаған хаҡтар һәм матур хеҙмәтләндереү тип белә.
Башҡортостан Президенты, был ИКЕА компанияһының республикала асылған һуңғы магазины түгелдер, тигән ышанысын белдерҙе. Сөнки Башҡортостанда инвесторҙар өсөн уңайлы шарттар булдырыла. Рөстәм Хәмитов, яҡшы инвестицион климат бихисап компанияларҙың иғтибарын йәлеп итәсәк, тигән фекерҙә.
Яңы сауҙа комплексының асылыуы республика предприятиеларын да сифатлыраҡ продукция етештереүгә этәрергә тейеш. Шул саҡта улар ҙа эре селтәр компанияларының поставкалаусылары була ала.
— Барыһы ла етештереүселәребеҙҙән, уларҙың нисек эшләүенән, ИКЕА, «Леруа Мерлен», «Ашан» кеүек эре корпорациялар менән бәйләнеш булдырырға ынтылыуҙарынан тора, — ти Рөстәм Зәки улы. — Миңә билдәле булыуынса, был компанияларҙың менеджменты урындағы етештереүселәрҙе һәм тауар менән тьәмин итеүсе фирмаларҙы йәлеп итеү яҡлы. Ә беҙ, үҙебеҙҙең яҡтан, был процесты алға этәрербеҙ — ошо сауҙа селтәрҙәрен үҙҙәренең тауарҙары менән тәьмин итәсәк производстволар, предприятиеларҙың аяҡҡа баҫыуына ярҙам итәсәкбеҙ.
ИКЕА-ның Рәсәйҙәге генераль директоры Пер Вендшлаг, яңы сауҙа комплексы тәҡдим иткән бизнес-идеялар һәм йортто йыһазландырыу буйынса тәҡдимдәр Өфө халҡында ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырыр, тигән ышанысын белдерҙе. Ул Башҡортостан Президентына ярҙамы өсөн рәхмәт әйтте.
— Беҙ социаль яуаплы компания һәм оҙайлы ваҡытҡа килгән инвестор, — тип ышандырҙы Пер Вендшлаг. — Һәм матур мөнәсәбәттәр булдырыуҙы дауам итәсәкбеҙ.
Компания етәкселеге исеменән ул Башҡортостан Президентына иҫтәлекле бүләк — мебель йыйыу инструментына оҡшатып яһалған сувенир тапшырҙы.


c: text/html

text:
«Вечерняя Уфа» журналисы Бөтә Рәсәй конкурсында еңеп сыҡты
«Вечерняя Уфа» гәзитенең хаттар, мәғариф һәм фән бүлеге мөдире Гөлшат Ҡорамшина “Киләсәккә аҙым” («Шаг в будущее») журналист эштәре конкурсының бер юлы ике наградаһына лайыҡ булды.
Конкурс ауыр тормош хәленә дусар булған балаларҙы яҡлау Фонды ҡанаты аҫтында эшләгән Социаль журналистика клубы тарафынан ойошторолдо.
“Ҡояшлы балалар беҙҙе яратырға өйрәтә” («Солнечные дети учат нас любви») материалы өсөн Гөлшат Ҡорамшина “Тигеҙ мөмкинлектәр заманы” («Время равных возможностей») номинацияһында икенсе урын өсөн диплом һәм конкурстан тыш “Изгелек өсөн” номинацияһында махсус приз алды.
Наградалар Мәскәүҙә тапшырыласаҡ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Республика етәксеһе Йәрмәкәй районында урып йыйыу эштәренең барышы менән таныштыФото: Андрей Старостин
Республика етәксеһе Йәрмәкәй районында урып йыйыу эштәренең барышы менән танышты
Республика етәксеһе Йәрмәкәй районында урып йыйыу эштәренең барышы менән таныштыФото: Андрей Старостин
21 августа Рөстәм Хәмитов республика буйынса эш сәфәре барышында Йәрмәкәй районында булды. Республика етәксеһе урып йыйыу эштәренең барышы менән танышты, яңы юл техникаһының өлгөләрен ҡараны һәм автомобиль юлының төҙөлөшөн тикшерҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
8-се Март исемендәге ауыл эргәһендә Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан иген компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең иген келәтендә – райондың иң эре ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәренең береһендә булды. Фермерҙар 8,85 мең гектар ерҙә иген һәм майлы культуралар үҫтереү менән мәшғүл.
Хужалыҡтың генераль директоры Илдар Разетдинов бында көнөнә 300-шәр гектарҙан иген культураларын урыуҙарын хәбәр итте. Бөтә уңышты йыйып алыу өсөн 30 аяҙ көн кәрәк. Фермер ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ураҡ эшен тамамлауҙа ҡыҙыҡһыныуын раҫланы, сөнки ныҡ бешкән иген ҡойола һәм юғалтыуҙар барлыҡҡа килә.
Республика етәксеһе иген урыу динамикаһына борсолоуын белдерҙе һәм Башҡортостандың Ауыл хужалығы министрлығына урып-һуғыу кампанияһын ҡулай агротехник ваҡытта тамамларға бурыс ҡуйҙы.
Хужалыҡта бөтәһе 92 кеше эшләй, йыл башынан алып уртаса эш хаҡы 26,8 мең һум тәшкил итә. Әммә ауыл халҡының юғары кимәлдәге эш хаҡы миҙгелле эштәр ваҡытында ғына була. Мәҫәлән, февралдә эшсәндәр минималь эш хаҡын – 5,5 мең һум ала.
Хужалыҡ эксперименталь булып һанала. Уның интенсив үҫеше 2010 йылда, бында инвестор килгәндән алып башлана. Ауыл хужалығы техникаһын һатып алыуға ғына 483 миллион һум бүленгән.
Башҡортостан башлығының аграрийҙар менән осрашыуы барышында шәхси мөлкәттә булған иген өсөн элеваторҙар һәм киптергестәртәрҙең етешмәү мәсьәләһе тикшерелде. Уларҙың хеҙмәте менән ҡулланырға республиканың бөтә ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәренең дә хәленән килмәй.
Артабан Рөстәм Хәмитов Йәрмәкәй районының Спартак һәм Оло Зиңгәрәй ауылдарын тоташтырасаҡ автомобиль юлының төҙөлөш барышын тикшерҙе. Асфальт менән ҡапланасаҡ трассаның оҙонлоғо 7,8 километр, киңлеге 10 метр тәшкил итәсәк. Трасса 10 тоннаға тиклем ауырлыҡты күтәрәсәк.
Эштәр «Рәсәйҙең транспорт системаһын үҫтереү» (2010-2020 йылдар) федераль маҡсатлы программаһы сиктәрендә алып барыла. Төҙөлөштөң хаҡы 123 миллион һум, уларҙың 50 миллионы федераль бюджеттан, ҡалғаны Башҡортостан бюджетынан бүленә. Юлды 2015 йылда асырға планлаштыралар. Был федераль маҡсатлы программа буйынса Башҡортостандың 30 торама пунктына юлдар һалынасаҡ. Тағы ла 50-гә инә торған юлдар эшләргә планлаштырыла.
Автомобиль юлын төҙөү урынында Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда етештерелгән яңы юл техникаһы менән танышты. Бында, Ишембайҙа «Витязь» машиналар эшләү компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә сығарылған, бульдозер һәр грейдер күрһәтелгәйне. Әлегә предприятиела бөтәһе өс бульдозер йыйылған, әммә йыл һуңына тиклем конвейерҙан тағы ла 20 машина сығасаҡ. Бер аҙҙан Ишембайҙа бульдозерҙар, грейдерҙар, ә киләсәктә тракторҙар етештереүҙе локалләштерергә планлаштыралар.


text:
Фото:
Республикала киҫкен вируслы инфекция менән ауырыусылар һаны арта
Фото:
Уҙған аҙна эсендә Башҡортостанда киҫкен респиратор вируслы инфекциялар менән (ОРВИ) 14789 кеше сирләгән. Унан алдағы аҙна менән сағыштырғанда ауырыусылар иҫәбе 1058 кешегә артҡан. Дөйөм иҫәптән 10582 кеше (71,6%) – 14 йәшкә тиклемге балалар.
Рәсәй ҡулланыусылар күҙәтеүенең БР буйынса идаралығы мәғлүмәте буйынса, республиканың баш ҡалаһында 4991 кешегә вируслы инфекция һәм грипп диагнозы ҡуйылған, шул иҫәптән 3624 балаға. Өфөлә киҫкен респиратор вируслы инфекция һәм киҙеү менән ауырыу кимәле эпидемик сиктән 27,9 процентҡа түбән.
Республикала һаулыҡ һаҡлау, социаль хеҙмәтләндереү һәм дәүләт муниципаль мәғариф учреждениелары хеҙмәткәрҙәренә, студенттарға, балаларға А/H1N1 юғары патогенлы киҙеүгә ҡаршы халыҡҡа сәсәк һалыу дауам итә.


text:
Ерҙе өйрәнеүсе фәндәр
Ерҙе өйрәнеүсе фәндәр — Ер планетаһын өйрәнеүсе фәндәрҙең дөйөмләштерелгән исеме.[2]
Был геологияға ҡарағанда киңерәк термин, сөнки астрономия фәне кеүек Ерҙе планета булараҡ өйрәнеүҙе үҙ эсенә ала. Ерҙе өйрәнеүсе фәндәр атмосфера, океандар, биосфераны, һәм шулай уҡ ҡоро ерҙе лә өйрәнә. Ерҙе өйренеүсе ғалимдар Ерҙең беҙҙең көндәргә тиклем үҫешен өйрәнеү өсөн физика, химия, биология, хронология һәм математика кеүек фәндәр менән эш итә.
Ерҙе өйрәнеүсе фәндәрҙең нигеҙе булған бәхәсһеҙ бер факт бар: Ер һәр ваҡыт үҙгәреп тороусы боронғо планета. Ерҙең үҙгәреү мөмкинлектәре кешеләр күҙ алдына килтерә алғандан да киңерәк.
Йөкмәткеһе
Тикшереү өлкәһә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡағиҙә булараҡ, түбәндәге фәндәр ерҙе өйрәнеүсе фәндәргә керә:
- Геология ер ҡабығының ташлы урындарын (йәғни литосфераны) һәм уның тарихын өйрәнә. Минералогия һәм петрология, геохимия, геоморфология, палеонтология, стратиграфия, инженер геологияһы һәм седиментология — геологиянан барлыҡҡа килгән фәндәр.[3][4]
- Геофизика һәм геодезия Ерҙең формаһын һәм уға магнит һәм гравитация көстәре тәьҫир итеүен өйрәнә. Геофизика Ерҙең ядроһын һәм мантияһын, шулай уҡ литосфералағы тектоник һәм сейсмик әүҙемлекте өйрәнә.[4][5][6]
- Тупраҡты өрәнеү фәне Ерҙең тышсаһын һәм тупраҡ барлыҡҡа килеү процессын өйрәнә.[7][8]
- Океанология һәм гидрология океан һыуҙарын һәм Ерҙең сөсө һыу өлөшөн (йәғни гидросфераны) өйрәнә. Диңгеҙ биологияһын үҙ эсенә ала.
- Гляциология Ерҙең боҙ менән ҡапланған өлөшөн (криосфераны) өйрәнә.
- Атмосфераны өйрәнеүсе фәндәр Ерҙең һауа ҡатламын (атмосфераны) экзосфераға (1000 км-ға) тиклем өйрәнә. Бүлендек фәндәре: метеорология, климатология, атмосфера химияһы һәм физикаһы.
- Ерҙе өйренеүсе фәндәр физик география һәм биология менән тығыҙ бәйләнгән.
Ерҙе өйрәнеүсе фәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Атмосфера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Атмосфера химияһы
- Климатология
- Метеорология
- Палеонтология
Биосфера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Биогеография
- Палеонтология
- Миктопалеонтология
Гидросфера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гидрология
- Лимпология
- Гидрогеология
- Океанология
- Диңгеҙ биологияһы
- Paleoceanography
- Физик океанография
Литосфера һәм геосфера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Педосфера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тупраҡты өйрәнеү
Башҡалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Картография
- Геостатистика
- Геодезия
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Encyclopedia of Volcanoes.
- ↑ Wordnet Search: Earth science
- ↑ Adams, Simon & Lambert, David 2006.
- ↑ 4,0 4,1 Smith, Gary A. & Pun, Aurora 2006.
- ↑ Wordnet Search: Geodesy
- ↑ NOAA National Ocean Service Education: Geodesy
- ↑ Elissa Levine, 2001, The Pedosphere As A Hub
- ↑ Duane Gardiner, Lecture: Why study soils? excerpted from Miller R.W. & D.T. Gardiner, 1998.


text:
Башҡортостанда тағы бер республика МТС-ы төҙөләсәк
Ауыл хужалығын техник һәм технологик модернизациялау эшкәртелмәй ҡалдырылған һөрөнтө ерҙәрҙе әйләнешкә индерергә булышлыҡ итә. Быйыл ошондай 70 мең гектар ерҙе файҙаланыуға индерергә планлаштырыла. Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев фекеренсә, төп баҫымды төньяҡ-көнсығыш райондарҙы үҫтереүгә яһарға, ә бының өсөн тағы бер машина-технологик станция (МТС) төҙөргә кәрәк.
Бөгөнгә Ҡалтасы, Мишкә, Асҡын һәм Йылайыр райондарында һәм республиканың төньяҡ-көнсығышында эшкәртелмәй ятҡан ерҙәр күп.
Яңы МТС-ты, беренсе сиратта, Нефтекама автозаводында йыйылған «Челленджер» иген йыйыу комбайндары һәм башҡа ауыл хужалығы техникаһы менән тәьмин итергә планлаштырыла. Был МТС-ҡа ауыл хужалығы машиналары һәм ҡорамалдары һатып алыу өсөн Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте гарантияһы аҫтында оҙайлы ваҡытҡа кредит йәлеп ителәсәк.
Машина-технологик станциялар өр-яңы юғары етештереүсәнле техника менән йыһазландырыла. Былтыр ғына был маҡсаттарға 2,1 миллиард һум аҡса йүнәлтелде. 840 берәмек самаһы техника һатып алынды. Һөҙөмтәлә Башҡортостан Рәсәйҙең Техник йыһазландырыу буйынса дәүләт программаһының контроль маҡсатлы күрһәткестәрен үтәгән берҙән-бер төбәге булды.
Әйтергә кәрәк, былтыр МТС көстәре менән иген культуралары сәсеүлектәренең яртыһынан ашыуы урып йыйылды, шәкәр сөгөлдөрө һәм көнбағыштың 30 проценты йыйып алынды.


text:
Өфөлә Гөлүс Әғзәмов иҫтәлегенә милли һәм халыҡ спорт төрҙәре буйынса фестиваль үтәсәк
18 һәм 19 февралдә Башҡортостан Республикаһының Юғары спорт оҫталығы мәктәбендә Башҡортостанды атҡаҙанған физкультура хеҙмәткәре Гөлүс Әғзәмов иҫтәлегенә үҫмерҙәр араһында XI Республика милли һәм халыҡ спорт төрҙәре фестиваленең финал ярыштары үтәсәк.
Фестиваль программаһында — көрәш, армспорт һәм гер күтәреү спорты.
Көрәш 50, 55, 60, 65, 70 килограмға тиклем һәм 70 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында төшөп ҡала барыу тәртибендә олимпия системаһы буйынса шәхси-команда иҫәбендә үткәрелә.
Армспорт буйынса турнир 50, 55, 60, 65 килограмға тиклем һәм 65 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында үтәсәк.
Гер спорты буйынса ярыштарҙа 58, 63, 68, 73 килограмға тиклем һәм 73 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһындағы спортсылар ҡатнашасаҡ.


text:
Башҡортостандың ете мөғжизәһе. (2 класс)
Тема: Башҡортостандың ете мөғжизәһе.
Маҡсат:
-
Башҡортостандың ете мөғжизәһе менән яҡындан таныштырыу;
-
улар менән ғорурланыу тойғоһо уятыу һәм уларға һаҡсыл мөнәсәбәт тәрбиәләү;
-
уҡыусыларҙың телмәрен үҫтереү;үтелгән темаларҙы ҡабатлау.
-
Йыһазландырыу: Проект таҡтаһы, ноутбук, башҡорт теленең алфавиты.
Дәрес барышы.
1.Ойоштороу мәле. Һаумыһығыҙ, уҡыусылар!
2. Фонетик күнегеү.
А,О,У,Ы,И,Ә,Ө,Ү,Э. Өндәрен бергәләп әйтеү, шым ғына ҡабатлау.
Был бармаҡ -олатай,
Был бармаҡ - өләсәй,
Был бармаҡ - атай,
Был бармаҡ - әсәй.
Был бармаҡ - мин
Сәп-сәп сәпәкәй
Минең ҡустым бәләкәй.
Ҡулын күтәргән була үҙе
Ҡыуанған була.
3 Инеш өлөш.
- Уҡыусылар! Беҙ бөгөн һеҙҙең менән Башҡортостан мөғжизәләрен эҙләп сәйәхәткә сығасаҡбыҙ.Сәйәхәткә юланыр алдынан әйҙәгеҙ юлда осраясаҡ яңы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр менән танышайыҡ.
Мөғжизә - чудо
Һәйкәл - памятник
Мәмерйә - пещера.
Һыу - вода
Минерал һыуҙар - минеральные воды.
4. Һүҙлек эше:
-
Уҡыусылар, һеҙгә ниндәй һүҙҙәр таныш?
-
Был һүҙҙәр менән һүҙбәләнештәр, һөйләмдәр төҙөп ҡарау.
-
Дәфтәрҙәргә бөгөнгө числоны, теманы яҙып ҡуйыу.
5. Төп өлөш.
- Хәҙер беҙ һеҙҙең менән эксперемент үткәрәбеҙ. Ошо һауыт эсендә нимә бар икәнен белер өсөн уны тәмләп ҡарар кәрәк. Йә кем сыға?
- Был нимә инде? Беренсе мөғжизә - Башҡорт балы.
- Нимә ул бал?
- Бал үҙенең составы һәм дауалау көсө буйынса һирәк осрай торған уникаль продукт .
- Ә балды бал ҡорттары нимәнән йыя?
- Сәскәләрҙән.
- Ниндәй балдар була?
- Йүкә , ҡарабойҙай, сәскә балдары. 1слайд
Башҡорт балы - донъяла иң шифалы, иң файҙалы бал иҫәпләнә. Хатта Америка белгестәре лә башҡорт балының сифатына иң юғары баһа бирә. Үҙҙәрендәге бал беҙҙекенән күпкә ҡалыша икән.
-Йыр тыңлап алайыҡ. Кем тураһында?
Салауат Юлаев һәйкәле - Рәсәйҙә ат һынындағы иң ҙур һәйкәл, бейеклеге - 9,8 метр, ауырлығы - 40 тонна. Башҡорт халҡының арҙаҡлы улы Салауат Юлаевҡа ҡуйылған һәйкәлдең скульпторы - Сосланбек Тавасиев.
Салауат Юлаев һәйкәле баш ҡалабыҙҙың символы. Ул Ырымбур юлы менән машинала үткәндә лә, самолеттан да бик һәйбәт күренә.
Икенсе мөғжизә - Салауат Юлаев һәйкәле. 2 слайд
Өсөнсө мөғжизәне белер өсөн беҙгә алфавитты иҫкә төшөрөп алыр кәрәк.
Бына был башҡорт алфавиты.
-
Башҡорт алфавитында бөтәһе нисә хәреф?
-
Тик башҡорт теленә генә хас өндәр нисәү? Әйтеп үтегеҙ.
-
Һуҙынҡылар, тартынҡылар?
-
Ә хәҙер алфавит буйынса ошо ребусты сисегеҙ.
-
Ниндәй һүҙ килеп сыҡты
Өсөнсө мөғжизә - «Урал батыр»эпосы. 3слайд
"Урал батыр" эпосы - баш-ҡорт халҡының борон-борондан, телдән телгә күсеп, һаҡланып килгән ғәжәйеп һоҡланғыс эпосы - 4576 шиғри юлдан тора. Йәшәйешебеҙҙең, ғүмер итмешебеҙҙең, нигеҙе ул "Урал батыр" эпосы.
«Урал батыр» эпосы - башҡорт халҡының баш китабы. Ул 1910 йылда Мөхәмәтшә Буранғолов тарафынан яҙып алына.
4слайд
-Ошо кроссвордты сисһәк, дүртенсе мөғжизәне белербеҙ.
-Ниндәй һүҙ килеп сыҡты?
-Ә нимә ул ҡурай.
5 слайд Ҡурай - башҡорт халҡының милли музыка ҡоралы.Ҡурайҙа моң һыҙҙыра алмаған башҡорт юҡтыр, моғайын. Мәҫәлән, 2007 йылда үткәрелгән Башҡортостан ҡурайсылары съезында иң бәләкәй башҡарыусыға 6 йәш, иң өлкәненә 83 йәш ине.
Ҡурай үләне башҡорт халҡының символы. Уның ете тажы, берләшкән ете ырыуҙы символлаштыра. Башҡортостандың флагында ла, гербында ла ҡурайҙың ете тажы һүрәтләнгән
Дүртенсе мөғжизә - Ҡурай.
-Был слайдта нимә төшөрөлгән 6 слайд
- Һеҙ был һүрәттәрҙе күргәнегеҙ бармы?
Шүлгәнташ мәмерйәһе - Бишенсе мөғжизә.
Еребеҙҙең йөҙөк ҡашы булған, 2 саҡрымдан ашыу оҙонлоҡҡа һуҙылған, данлыҡлы мөһабәт Шүлгәнташ мәмерйәһе. 1959 йылда унда таш быуаттың тәүге палеолит осоронда, йәғни беҙҙең эраға тиклем 40 - 10 мең йылдар элек, йәшәгән тәүтормош кешеләренең мәмерйә стенаһына төшөрөлгән һүрәттәре табылғас, ул бөтә донъяла танылыу таба. Мәмерйә стеналарында ҡыҙыл буяу (охра) менән ҡырағай ат, мамонт, носорог һүрәттәре эшләнгән.
Был беҙҙең өсөн мөғжизәме , уҡыусылар? Эйе. Шулай булғас, дәфтәребеҙгә яҙып ҡуяйыҡ.
Шүлгәнташ мәмерйәһе - Башҡортостандың Бөрйән ра-йонында урынлашҡан. Палеолит эпохаһында йәшәгән тәүтормош кешеләре - беҙҙең ата-балаларыбыҙ тураһында һөйләй. Ер йөҙөндә икәү генә иҫәпләнгән һәм бик һирәк осрай торған мөғжизәбеҙ ул.
-
Әйҙәгеҙ ошо ребусты сисәйек. 7 слайд
-
Ниндәй һүҙ килеп сыҡты?
-
Янғантау.
-
Тауҙың нимәһе мөғжизә булырлыҡ икән?
8 слайд Был беҙҙең планетала ер аҫтынан бер туҡтауһыҙ ҙур күләмдә йылылыҡ, эҫе пар, газ сығып торған берҙән бер урын. Тауҙың сере 200 йылдан ашыу ғалимдарҙың иғтибарын йәлеп итеп тора. Тау янында химик элементтарға бай, шифалы Ҡорғаҙаҡ урғыла.
Алтынсы мөғжизә.- Янғантау.
-Кем һыуһап китте? Кемдең һыу эскеһе килә?
-Был ниндәй һыу ул?
- Эйе, был Красноусол минерал һыуҙары. Улар нимә менән дан тота?
- был минерал һыуҙар кальций сульфатына, минерал тоҙҙарға һәм файҙалы микроэлементтарға бик бай. Шуның өсөн, һыуҙы дауалау өсөн дә ҡулланалар.
Тимәк , тағы ла бер мөғжизәбеҙҙе таптыҡ. Етенсе мөғжизә - Красноусол минерал һыуҙары.
6. Ҡабатлау. Шулай итеп, беҙ һеҙҙең менән Башҡортостандың ете мөғжизәһен табып бөттөк. Ҡабатлап үтәйек.
7. Тәрбиәүи момент:
- Эйе, Башҡортостандың ете мөғжизәһен дә таптыҡ, улар менән яҡындан таныштыҡ. Ләкин беҙҙең иң ҙур бурысыбыҙ ҡалған бит. Ул ниндәй бурыс?
Уҡыусыларҙың яуаптарын тыңлау һәм һығымта яһау: Иң мөһиме - беҙ Башҡортостандың мөғжизәләрен һаҡлай белергә, үҙ республикабыҙҙы һөйөргә һәм уның менән ғорурланырға тейешбеҙ.
8. Дәресте йомғаҡлау:
Шулай итеп, беҙ бөгөн Башҡортостан мөғжизәләрен эҙләп сәйәхәт ҡылдыҡ. Юлда бик күп мәғлүмәттәр алдыҡ, үҙебеҙҙең белгәндәр менән дә уртаҡлаштыҡ. Әлбиттә, Башҡортостаныбыҙҙа мөғжизә булырҙай тағы ла әллә күпме тәбиғәт һәйкәлдәре, ҡомартҡылары бар. Мөғжизәләр күпме генә булмаһын, беҙ уларҙы киләсәк быуынға ла ҡомартҡы итеп алып барып еткерергә тейешбеҙ. Уларға ҡарата ғорурланыу тойғоһо һәм һаҡсыл мөнәсәбәт булдырырға бурыслыбыҙ.
9. Өй эше: Башҡортостандың ете мөғжизәһен белергә.
Ошоноң менән дәресебеҙ тамам.
Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт.
Һау булығыҙ!
если материал вам не подходит, воспользуйтесь поиском


text:
Быуатҡа тиң егерме йылФото: Андрей Старостин
Быуатҡа тиң егерме йыл
Быуатҡа тиң егерме йылФото: Андрей Старостин
«Быуатҡа тиң егерме йыл» — киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренең һөнәри байрамдары көнөндә Матбуғат йортонда асылған Өфө фотографы Айрат Нурмөхәмәтовтың күргәҙмәһе шулай атала. Был экспозиция Башҡортостандың Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итеүҙең егерме йыллығына ҡарата иғлан ителгән Республика йылына арналған.
Айрат Нурмөхәмәтов – талантлы һәм үҙенсәлекле фотограф. 1985 йылдан бирле ул «Башҡортостан» гәзитенең алмаштырғыһыҙ фотохәбәрсеһе. Бына сирек быуатҡа яҡын Башҡортостан тормошондағы бөтә төп ваҡиғалар, республиканың социаль-иҡтисади, ижтимағи һәм производство үҫеше уның иғтибарынан ситтә ҡалмаған. Күргәҙмә өсөн Айрат Нурмөхәмәтов үҙ фотоархивынан иң сағыу кадрҙарҙы һайлап алған.
— Күргәҙмәнең бөгөн Рәсәй матбуғаты көнөндә асылыуы ҙур әһәмиәткә эйә, — тине, күргәҙмәне асып, БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы Эдуард Юлдашев. – Бөгөнгө матбуғатты фотоһүрәттәрһеҙ күҙ алдына килтереү мөмкин дә түгел, уларҙың һәр ҡайһыһы тарихи ысынбарлыҡ, фактик материал.
Авторҙы тәүге персональ күргәҙмәһе менән ҡотларға уның дуҫтары һәм коллегалары, шулай уҡ республиканың башҡа гәзиттәренән хеҙмәткәрҙәр килгән.
— Башҡортостанда яҡшы фотожурналистика мәктәбе ойошҡан, һәм Айрат Нурмөхәмәтов уның лайыҡлы вәкиле, – тине «Башҡортостан» гәзите мөхәррире Рәлиф Кинйәбаев. — Ул ҡәҙимге кеше иғтибар ҙа итмәгән һәр мөһим мәлде күреп ҡала һәм объективына эләктереп тә ала. Уның фотоматериалдары бай йөкмәткеле булыуы менән айырылып тора.


text:
Төбәктә уртаса айлыҡ хеҙмәт хаҡы 25 165 һум тәшкил иткән Фото: Андрей Старостин
Төбәктә уртаса айлыҡ хеҙмәт хаҡы 25 165 һум тәшкил иткән
Төбәктә уртаса айлыҡ хеҙмәт хаҡы 25 165 һум тәшкил иткән Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Ағымдағы йылдың ғинуар-сентябрь айҙарында Башҡортостанда уртаса айлыҡ хеҙмәт хаҡы былтырғы менән сағыштырғанда 3,5 процентҡа артҡан һәм 25 165 һум тәшкил иткән. Башҡортостанстат республика предприятиелары һәм ойошмалары хеҙмәткәрҙәренең уртаса айлыҡ эш хаҡын иҫәпләп сығарған.
Нефть продукттары етештереү менән шөғөлләнгән хеҙмәткәрҙәр юғары эш хаҡы буйынса беренсе урында — 59 214,1 һум (үҫеш 1,2 процент тәшкил итә). Икенсе урынды файҙалы ҡаҙылма сығарыусылар биләй — 45 502,4 (5,3 процентҡа кәмегән), өсөнсөлә — финанс эшмәкәрлеге, улар уртаса 36 587,5 һум ала (үҫеш — 2,5 процент). Күн әйберҙәр етештереүселәр (11 208,5, 3,9 процентҡа кәмегән), ауыл һәм урман хужалығы эшсәндәре (13 905,1 һум, үҫеш — 2,9 процент), туҡыу һәм тегеү производствоһы хеҙмәткәрҙәре (14 577,7 һум, үҫеш — 7,1 процент) барыһынан да аҙыраҡ хеҙмәт хаҡы ала.
Бюджет өлкәһендә эш хаҡының артыуы күҙәтелә. Статистиктар иҫәпләп сығарыуынса, мәғарифта — 19 949, һаулыҡ һаҡлауҙа — 22 853, коммуналь, социаль һәм шәхси хеҙмәттәр өлкәһендә 22 202,2 һум тәшкил иткән.


text:
Бөйөк депрессия
Бөйө́к депре́ссия (ингл. Great Depression) — Икенсе донъя һуғышына тиклем ун йылға һуҙылған донъя кимәлендәге иҡтисади рецессия. Бөйөк депрессия төрлө илдә төрлө ваҡытҡа тура килә. Күп илдәрҙә башлыса 1929 йыл тирәһендә башлана, 1930 йылдар аҙағында, 1940 йылдар башында тамамлана (иң көслө осоро 1929—1933 йылдарға тура килә[1]). Ул 20-се быуаттағы иң оҙон, донъя буйлап иң ныҡ таралған, иң тәрән депрессия була.
Рецессия Америка Ҡушма Штаттарында 1929 йылдың 24 октябрендә фонд биржаһында акция хаҡтарының ҡырҡа түбән төшөүенән башлана (был көн Ҡара шишәмбе исеме аҫтында билдәле), һәм тиҙ арала донъяның һәр иленә тиерлек тарала. Ул башлыса Көнбайыш Европаның үҫешкән илдәренә ҡағыла, сәнәғәт, ауыл хужалығы тауарҙарына хаҡтар ҡырҡа төшә, эшһеҙлек кимәле күпкә арта.
Ҡайһы бер илдәр 1930 йылдың урталарына аяҡҡа баҫа башлай, әммә күпселек илдәрҙә рецессия Икенсе донъя һуғышына тиклем дауам итә.
Йөкмәткеһе
Бөйөк депрессияның башланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1929 йылдың 29 октябрендә Америка Ҡушма Штаттарының Уолл-Стрит фонд биржаһында акциялар хаҡы ҡырҡа төшә, артабан был көндө Ҡара шишәмбе тип атайҙар. Тарихсылар йыш ҡына Бөйөк депрессияның башланыуын ошо ваҡиға менән бәйләй. Әммә күптәр быны кире ҡағып, фонд биржаһындағы хәлде Бөйөк депрессияның сәбәбе итеп түгел, ә һөҙөмтәһе итеп билдәләй.
Хатта 1929 йылдағы Уолл-Стрит ваҡиғаһынан һуң да күпмелер ваҡыт иҡтисади хәлдең яйланыуына ышаныс һаҡлана. Фонд биржаларының эшмәкәрлеге 1930 йылдарҙың башында тергеҙелә һәм 1929 йылдың апреле кимәленә әйләнеп ҡайта, был 1929 йылдың сентябре кимәленән 30 процентҡа тиерлек ҡайтыш була. Килемдәрен акцияларҙа тотҡан кешеләр байтаҡ аҡса юғалта. Улар артынса банктар юҡҡа сыға башлай — уларҙан аҡса алып тороп акция һатып алыусылар бурыстарын ҡайтара алмай. Бынан тыш, банктарҙың ябылыуынан ҡурҡҡан халыҡ депозиттарҙа һаҡлаған аҡсаларын кире ала башлай, был банктарҙың артабан юҡҡа сығыуына килтерә. Банктарҙың ярҙамынан яҙған ойошмалар ябыла, кешеләр күпләп эшһеҙ ҡала башлай. Халыҡтың һатып алыу мөмкилеге ҡырҡа кәмей, ауыл хужалығы, сәнәғәт тауарҙары һәм башҡа төр тауарҙарға хаҡтар төшә. 1930 йылдың аҙағынан иҡтисади хәл туҡтауһыҙ насарая, был 1933 йылдың мартына тиклем дауам итә.
Сәбәбтәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рецессия — баҙарға сығарылған тауарҙар һәм уларҙы һатып алыу күләме араһында булған тигеҙһеҙлек арҡаһында ғәҙәттә була торған хәл. Башлыса тыныс һәм ҡыҫҡа үтеүсән рецессияның ни сәбәптән тәрән һәм оҙайлы депрессияға әйләнеүе ҡыҙыҡһыныу һәм бәхәстәр нигеҙе булып тора. Был депрессияның башланыу сәбәптәрен эҙләү буласаҡ депрессияларҙы нисек булдырмаҫҡа тигән һорау менән тығыҙ бәйле. Төп һорауҙарҙың береһе — депрессия башланыныуына нығыраҡ ирекле баҙар сәйәсәтеме, әллә банктар һәм аҡса әйләнешен дәүләт ҡарамағына алыу өсөн үткәрелгән саралар йоғонто яһағанмы? Дәүләттең иҡтисад үҫешендә роле ҙур булыуына ышаныусылар ирекле баҙарҙы, ә ирекле баҙарға ышаныусылар хакимиәтте ғәйепле итеп күрә.
Йәшәп килгән теориялар өс төп төргә бүленә ала. Беренсеһе — монетаристар, улар улар Бөйөк депрессия ғәҙәти рецессия булараҡ башлана, әммә яңылыш монетар сәйәсәт арҡаһында ҡулланыуҙа булған аҡса күләме кәмей һәм был рецессияның тәрәнәйенеүенә килтерә, тип иҫәпләй. Был ҡараш буйынса, әгәр Американың Федераль резерв системаһы ваҡытында банктарға ярҙам күрһәтһә, улар күпләп банкротҡа әйләнеүҙән туҡтар ине.
Икенсе төркөмдә Кейнсиан теорияһы айырыуса мөһим. Был теория буйынса, сәнәғәт үҫешкән һайын, баҙарҙа яңы тауарҙар арта бара, әммә халыҡтың һатып алыу мөмкиллеке үҙгәрмәй, был дефляцияға — хаҡтарҙың төшөүенә килтерә. Һөҙөмтәлә, банктар һәм сәнәғәт ойошмалары юҡҡа сыға, иҡтисад үҫеше туҡтай. Был төркөмгә шулай уҡ донъя баҙары тарҡалыуын, инвестицияларҙың кәрәк кимәлдән артыуын, банкирҙарҙың спекулятив сәйәсәт алып барыуын, хакимиәт башлыҡтарының белдекһеҙлеген төп сәбәп итеп күреүселәр керә.
Ахырҙа, был ике теорияның аңлатмаһын тулыһынса ҡабул итмәгән йә иһә бөтөнләй кире ҡаҡҡан төрлө теориялар йәшәп килә. Мәҫәлән, яңы классик макроэкономистар дәүләттең иҡтисадты үҙ ҡарамағы аҫтына алыуы баҙарҙың ирекле үҫешенә ҡамасаулай, был депрессияның оҙаҡҡа һуҙылыуына килтерә, ә профсоюздар барлыҡҡа килеүе эшһеҙлек үҫешенә булышлыҡ итә, тип иҫәпләй. Марксистар көрсөк башланыуында капиталистик ҡоролоштоң үҙен ғәйепләй.
Алтын стандарт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ул ваҡытта әйләнештәге аҡса күләме алтын запастарына бәйле була, был монетар система Алтын стандарт тип атала. Аҡса күләмен арттырыу өсөн, депрессияға ҡаршы сара итеп Алтын стандарттан баш тарталар. Төрлө ил төрлө ваҡытта был монетар системаны ҡулланыуҙан туҡтай, һәм төрлө илгә был төрлөсә йоғонто яһай.
1931 йылда Бөйөк Британия иң тәүге булып Алтын стандарттан баш тарта. Шул уҡ йылда Япония, Скандинавия, башҡа илдәр — улар араһында Италия, АҠШ — 1932, 1933 йылдарҙа баш тарта. Ә Франция башлығында Польша, Бельгия һәм Швейцария 1935—1936 йылдарға тиклем стандартты һаҡлап килә, был илдәрҙе «алтын блок» тип атайҙар.
Артабанғы тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, ни тиклем теге йәки был ил иртәрәк Алтын стандартты ҡулланыуҙан туҡтаған, шул тиклем ул депрессиянан иртәрәк сыҡҡан. Мәҫәлән, Бөйөк Британия һәм Скандинавия, 1931 йылда стандарттан баш тартып, Бельгия һәм Франциянан күпкә иртәрәк депрессиянан сыға башлаған. Ҡытай һымаҡ көмөш стандарт тотҡан илдәрҙе депрессия бөтөнләй ҡағылмай тиерлек.
Депрессияның төрлө илдәргә йоғонтоһо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
АҠШ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
АҠШ-та рецессия 1929 йылдың авгусында уҡ башлана. Сәнәғәт тауарҙарына хаҡтар 1930 йылдан 80 процентҡа, ауыл хужалығы тауарҙарына — 53 процентҡа төшә. Президент Герберт Гувер депрессияға ҡаршы төрлө программаларҙы ғәмәлгә керетә башлай, әммә уларҙың барыһы ла тиерлек уңышһыҙлыҡа килтерә. 1930 йылдың июнендә Конгресс Смут-Хоули тариф актын раҫлай, был акт буйынса ситтән индерелгән тауарҙарға тариф күтәрелә. Был акттың төп маҡсаты — сит ил тауарҙарҙың хаҡын күтәреп, Америкала етештерелгән тауарҙар һатыу күләмен арттырыу була. Быға яуап итеп, бүтән илдәр Америка тауарҙарына тарифты күтәрә, был донъя баҙарын ҡаҡшатып, депрессияның көсәйеүенә килтерә.
1933 йылдың башына эшһеҙлек 25 процентҡа барып етә, өс йыл эсендә 13 миллиондан артыҡ кеше эшһеҙ ҡала. Сәнәғәт һәм ауыл хужалығы тауарҙарына хаҡтар ҡырҡа кәмей, 5000-дән артыҡ банк тарҡала, ә депозитта аҡса һаҡлаусылар 2 миллиард доллар аҡса юғалта. Был кешеләрҙең банктарға ышанысын юғалта, улар тиҙ арала аҡсаларын кире ала башлай. Тере ҡалған банктар иһә бурысҡа биреүҙе туҡтатып, аҡсаларын һаҡлап ҡалырға тырыша. Шулай итеп, банк системаһы бөтөнләй эшләүҙән туҡтай.
Президент Гувер һәм Конгресс тимер юлдары, финанс институттарға, артабан ауыл хужалыҡтарына, йәмәғәт эштәренә ярҙам күрһәтеү өсөн Финанс тергеҙеү корпорацияһы булдыра, яңы өйҙәр төҙөүгә булышлыҡ итеү өсөн Федераль торлаҡ банкы актын ҡабул итә. Әммә иҡтисад күрһәткестәре кәмегәндән-кәмей бара, хаҡтар төшөүен дауам итә, эш менән тәьмин итеү насарая, был сәйәси үҙгәрешкә килтерә, — 1932 йылда президентлыҡ Франклин Рузвельт ҡулына күсә.
Рузвельт Яңы курс тип аталған реформалар теҙмәһен башлай. 1933 йылда ҡабул ителгән Ҡиммәтле ҡағыҙҙар акты ҡиммәтле ҡағыҙҙар әйләнешен төрлө яҡлап контроль аҫтына ала. Гласс-Стигалл законы һәм Федераль депозиттар страховкалау корпорацияһы банк депозиттарын страховкалауҙы үҙ өҫтөнә ала.
Шул ваҡытта барлыҡҡа килгән Милли тергеҙеү админстрацияһының законлы булыуы әлегәсә бәхәсле булып килә. Ул Америка иҡтисадына күп ҡәтғи үҙгәрештәр индерә, дәүләт ролен күп өлкәлә ҙурайта. Милли тергеҙеү администрацияһы аша «ғәҙел конкуренция» программаһы үткәрелә. Был программа буйынса бер категориялағы эшселәргә бер үк эш хаҡы, шулай уҡ минималь эш хаҡының күләме билдәләнә. Әммә 1935 йылда АҠШ-тың Юғары суды ҡарары менән, Конституцияға ярашһыҙ тип иҫәпләнеп, Милли тергеҙеү администрацияһы тарҡатыла. 1933 йылда Ауыл хужалығы тауарҙарына хаҡтарҙы яйға һалыу акты ҡабул ителә. Был акт буйынса хаҡтарҙы күтәреү өсөн сәсеү майҙандары, мал иҫәбе кәметелә.
Был реформалар, ярҙам һәм тергеҙеү саралары менән бергә Беренсе яңы йүнәлеште тәшкил итә. 1935 йылда Икенсе яңы йүнәлеш эш менән тәьмин итеү, Милли эшлекле мөнәсәбәттәр буйынса идаралыҡ аша профсоюздар үҫешенә булышлыҡ итеү программаларын да үҙ эсенә ала.
Үткәрелгән программалар бюджеттан күп аҡса сарыфлауҙы талап итә. 1936 йылға төп иҡтисади күрһәткестәр, эшһеҙлекте иҫәпкә алмағанда, 1920 йыл аҙаҡтары кимәленә ҡайта. Эшһеҙлек иһә 11 % тәшкил итә, әммә был һан да 1933 йылғы 25 % кимәле менән сағыштырғанда яҡшыраҡ һөҙөмтә була.
Эшһеҙлек айырыуса автомобиль сәнәғәте үҫешкән Детройтта ауыр кисерелә. 1932 йылда бында Генри Фордтың шәхси һаҡлау хеҙмәте һәм полиция эшһеҙ ҡалған завод хеҙмәткәрҙәре үткәргән аслыҡ маршына ҡаршы ут аса. Биш кеше һәләк була, тиҫтәләп кеше йәрәхәтләнә, маршта ҡатнашыусылар репрессияларға дусар була.[2].
1929 йылдан алып 1933 йылға тиклем АҠШ-ның иҡтисады 31 %-ҡа төшә[3]. 1925 йылдан алып 1933 йылға тиклем АҠШ банктарының яртыһы уңышһыҙлыҡҡа осрай[3].
1937 йылдың июнендә Рузвельт хакимиәте федераль бюджетты ҡайтанан тулыландырыу өсөн сарыф итеүҙе кәметә һәм һалымдарҙы арттыра. Һөҙөмтәлә, 1938 йылдың аҙағынаса тиерлек Америка иҡтисады кире түбән төшә башлай. Сәнәғәт тауарҙары етештереү һаны биш ай эсендә 30 процентҡа тиерлек, киң ҡулланыу тауарҙары етештереү һаны унан да нығыраҡ кәмей. Эшһеҙлек кимәле 1938 йылға 19 % тәшкил итеп, 5 миллиондан 12 миллионға тиклем күтәрелә. 1938 йылдың майына хаҡтар күтәрелә, эш менән тәьмин итеү яҡшыра, 1938 йылдың июненән сәнәғәт тауарҙары етештереү үҫә башлай.
Бөйөк Британия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1930 йылдың аҙағына Бөйөк Британияла эшһеҙлек 1 миллиондан 2,5 миллионға тиклем арта, экспорт 50 процентҡа кәмей. Ҡайһы бер төньяҡ ҡалаларҙа эшһеҙлек 70 процентҡа тиклем барып етә. Эшһеҙ ҡалған халыҡ 1920—1930 йылдар дауамында аслыҡ марштары ойоштора, был марштарҙың иң ҙуры 1932 йылдың сентябре-октябрендә Милли аслыҡ маршы исеме аҫтында үтә.
Тәү осорҙа хакимиәттә көрсөктән сығыу юлдарына ҡағылышлы берҙәм йүнәлеш булмай. Һайлау ваҡытындағы вәғәҙәләрҙе тотоу өсөн, эшһеҙҙәр һәм аҙ мөлкәтле халыҡ мөлкәтлеләргә һалым арттырыу ярҙамында тәьмин ителә. Был аҙаҡҡыларҙың ҡаршылығына килтерә. Һөҙөмтәлә төрлө һалымдар арттырылып, социаль өлкәлә эшләүселәргә, дәүләт эшмәкәрҙәренә эш хаҡы түләү, эшһеҙлек буйынса пособиелар түләүҙәр ҡырҡа кәметелә.
Депрессиянан сығыу өсөн иң мөһим аҙым 1931 йылда яһала — Британия Алтын стандарттан баш тарта. Был фунттың девальвацияһына килтерә. Бөйөк Британия артынса Скандинавия, Голландия, Португалия, Аргентина, Бразилия һәм башҡа илдәр, Британияның колониялары Алтын стандарттан баш тартырға мәжбүр була. Шулай итеп, Англия тауарҙары донъя баҙарында хаҡы түбәнәйеүе арҡаһында үтемлерәк була башлай.
Ошо һәм бүтән көрсөккә ҡаршы саралар ярҙамында 1933 йылдың аҙағына Англия депрессиянан сыға. 1934 йылда уҡ бюджет сәйәсәте яйлана, эш хаҡтары арта, эшһеҙлек буйынса пособиелар түләнә башлай, һалымдар кәметелә.
Франция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Францияға иҡтисади көрсөк һуңыраҡ ҡағыла, әммә оҙайлыраҡ һәм тәрәнерәк бара. Төрлө сәйәси көстәр араһында барған ныҡлы көрәш депрессияға ҡаршы көрәш үҙенсәлектәренә һәм көрсөктөң оҙаҡ дауам итеүенә йоғонто яһай.
1934 йылдың февралдендә фашистар хәрәкәте социалистар һәм коммунистар тарафынан баҫыла. Был Милли фронтҡа берләшкән социалистар һәм коммунистарҙың йоғонтоһо көсәйеүенә, хакимиәттең абруйы төшөүенә килтерә. 1936 йылдың 4 июлендә Милли фронттың беренсе хакимиәте булдырыла, 7 июлдә эшҡыуарҙар менән эш хаҡын күтәреү, профсоюздарҙы законлы тип таныу тураһында килешеү төҙөлә. Был килешеү буйынса шулай уҡ аҙнаһына 40 эш сәғәте булдырылырға, түләүле ял бирелергә тейеш була. Был Милли фронтты яҡлап эшсе хәрәкәтенең көсәйеүенә килтерә.
Әммә социалдарҙың был сәйәсәте арҡаһында капитал илдән ситкә сыға башлай, һөҙөмтәлә етештереү кимәле артабан нығыраҡ кәмей. Социалистар Милли фронт программаһының талаптарын йомшартырға мәжбүр була. Көрсөккә ҡаршы сараларҙың эҙмә-эҙлекһеҙ булыуы Милли фронт эсендә тарҡалыуға килтерә, программа үҙе лә үҙгәреш кисерә. 1938 йылдың апрелендә ойошторолған Эдуард Даадье хакимиәте Милли фронт программаһынан тулыһынса баш тарта.
Көрсөктән сығыу буйынса дөйөм программа юҡлығы арҡаһында Францияның иҡтисади хәле 30-сы йылдарҙың аҙағынаса тотороҡһоҙ ҡала. Шул арҡала Франция донъя баҙарында тотҡан урыны ҡайтыш була. Икенсе донъя һуғышы алдынан ғына, хәрби төҙөлөш башланғас, Франция иҡтисады яйға һалына башлай.
Германия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Германияның Беренсе донъя һуғышында еңелеүе, уның һуғыштан һуң иҡтисади йәһәттән көсһөҙ булыуы, депрессияның был илдә тәрәнерәк һәм оҙайлыраҡ барыуына килтерә. Иҡтисади көрсөк бында 1929 йылдың башында уҡ башлана. Һуғыш ваҡытындағы сығымдарҙы ҡаплау өсөн Германия Версаль килешеүе буйынса ҙур күләмдә аҡса түләргә тейеш була. Был мәсьәләне хәл итер өсөн хөкүмәт ҙур күләмдә аҡса баҫып сығара башлай, был гиперинфляцияға килтерә. Германияны һуғыштан һуң тергеҙеү өсөн бирелгән бурыстарҙы сит илдәр 1929 йылдың ноябрендә кире ҡайтарырға мәжбүр итә. Донъя баҙарының ҡаҡшауы был ауыр хәлдән сығыу юлын бөтөнләй киҫә. Ойошмалар күпләп юҡҡа сыға, кешеләр эшһеҙ ҡала башлай. 1932 йылда көрсөк иң түбән нөктәгә етә, 68 мең ойошма тарҡала, банк сфераһы ҡыйрала, эшһеҙлек 8 миллион кешегә тиклем барып етә. Вермар республикаһының көрсөккә ҡаршы тора алмауы, социаль ҡаршылыҡтарҙың киҫкенләшеүе, бүтән ил башлыҡтарының Германияның эске хәленә ғәмһеҙлеге 1933 йылда власҡа национал-социалистар килеүенә булышлыҡ итә. Артабан был режим фашизм исеме ала.
Национал-социалистарҙың илде көрсөктән сығарыу саралары киҫкен алып барыла, иҡтисадты үҫеш юлына баҫтырыуҙан тыш, юғалтылған ерҙәрҙе, донъя баҙарында үҙ урынын ҡайтарыуҙы, илдең сиктәрен артабан киңәйтеү, бөтә донъяны буйһондороуҙы маҡсат итеп ҡуя. Был йүнәлеш илде көрсөктән сығарыу ысулдарын билдәләй, улар араһында иң мөһиме — милли хужалыҡты милитарлаштырыу булып тора. Ҡабул ителгән закондар теҙмәһе сәнәғәт хужалыҡтарының күбеһен дәүләт идараһы аҫтында тоторға мөмкинлек бирә. Етештерелә торған тауарҙарҙың төрө, күләме, хаҡы һымаҡ төп иҡтисади һорауҙар хәҙер дәүләт тарафынан билдәләнә. 1936 йылда бөтә Германия иҡтисадын хәрби юлға баҫтырыу планын бойомға ашырыу буйынса идаралыҡ булдырыла.
Гитлерҙың власҡа килеүенә эшһеҙлек 30 процент тәшкил итә. Эшһеҙлекте кәметеү өсөн халыҡ хәрби етештереү өлкәһенә ылыҡтырыла, эшһеҙҙәрҙең күп өлөшө хәрби сафҡа саҡырыла. Милли хеҙмәтте ойоштороу тураһында закон мәжбүри хеҙмәт булдырыуға булышлыҡ итә. Профсоюздар юҡҡа сыға, эшселәрҙең хоҡуғы тулыһынса юҡ ителә, эшселәр күпме сәғәт эшләргә ҡушалар, шунса эшләргә тейеш булалар.
Был йүнәлеш Германия өсөн файҙалы булып сыға һәм ул 1934 йыл эсендә көрсөктән сығып, тиҙ арала үҫеш юлына баҫа. 1935 йылдан иҡтисадты хәрби йүнәлешкә баҫтырыу бигерәк тә ҙур көс менән алып барыла. Химия, авиация, металлургия өлкәләренә тулыһынса һуғышҡа әҙерлек мәсьәләләре йөкмәтелә.
Сит илдәр менән һатыу итеү өсөн Гитлер һуғыш менән янау ысулын ҡуллана. Көньяҡ һәм Көньяҡ-көнсығыш Европа илдәренә янап, ул үҙенә кәрәк тауарҙарҙы немец тауарҙарына алмашыуға ирешә.
Гитлер биш йыл тыныслыҡ һаҡлай ала, артабан ул туҡтауһыҙ һуғыш юлына баҫа.
Италия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Италияла көрсөк фашизм режимы булдырылыуына килтерә. Көрсөккә ҡаршы көрәшеү һылтауы менән, фашист хакимиәте төп иҡтисади тармаҡтарҙы үҙ ҡарамағына ала. Илдең иҡтисадында монополия көсәйә, был урта һәм ваҡ эшҡыуарҙға кире йоғонто яһай, күп ойошмалар эре конкуренттар ҡыҫымы аҫтында юҡҡа сыға, килемһеҙ ҡалған эшҡыуарҙар эре ойошмаларға йәки дәүләткә эшкә барырға мәжбүр була. Иҡтисадты централләштереү бюрократияның һәм коррупцияның үҫешенә килтерә.
Монополия һәм сәнәғәт үҫеше арҡаһында Италияның премьер-министры Муссолини тышҡы сәйәсәтте үҙгәрә, ул баҫып алыу сәйәсәтен башлай. Бүтән Көнбайыш илдәре был сәйәсәткә ҡаршылыҡ күрһәтеүҙәрен аңлап, Муссолини үҙенә союздаштар эҙләй башлай. 1935 йылда ул беренсегә Германия менән берҙәмләшеү теләген белдерә. Шул уҡ ваҡытта ул Төньяҡ Африкала һуғыш башлауға әҙерләнә. 1939 йылдың майында Италия һәм Германия араһында рәсми килешеү төҙөлә.
Советтар Союзы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Капилистик илдәр менән бәйләнеш тотмағанға күрә, Бөйөк депрессия Советтар Союзына аҙ ҡағыла. Уңышлы үҫешкән илгә хатта эшсе ҡулдар етешмәй. Советтарҙын Нью-Йорктағы сауҙа ойошмаһы 6 000 эш урыны тураһында иғлан бирә һәм яуап итеп 100 000-дән ашыу ғариза ала. Шулай итеп, Бөйөк депрессияның Советтарға ҡағылмауы Марксизм теорияһын хуплаусы бер миҫалға әйләнә, көрсөктән зарар күргән илдәрҙә социализм һәм коммунизм агитацияһының көсәйеүенә килтерә. Көнбайыш интеллигенция Советтар Союзына ҡарашын ыңғай яҡҡа үҙгәртә. Америка президенты Рузвельт Советтар менән иҡтисади бәйләнештәр булдырыуға аҙым яһай. Шулай итеп, көрсөк һөҙөмтәһендә СССР донъя сәйәсәтендә ныҡлы урын яулай.
Сәйәси һөҙөмтәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Депрессия күп сәйәси үҙгәрештәр килтерә. Рузвельт АҠШ-та Кейнсиан ҡағиҙәләрен ғәмәлгә керетә, был милли иҡтисадта дәүләттең ролен көстәйтә. Бөйөк депрессия Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң Европа илдәрендә социал-демократия һәм планлы иҡтисад урынлашыуының төп сәбәбе булып тора. Ахырҙа, депрессия Германия башлығында төрлө илдәрҙә фашизм режимы урынлашып, Икенсе донъя һуғышы башланыуына килтерә.
Бөйөк депрессия әҙәбиәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Финанс һәм эмоциональ йәрәхәт алған кешеләрҙең көрсөктән һуң үҙҙәре йәшәгән донъяға ҡарашы үҙгәрә, был Бөйөк депрессияға ҡағылышлы әҙәби әҫәрҙәрҙә сағыла. Иң билдәле һәм баһалауға лайыҡ әҫәрҙәрҙең береһе — Джон Стейнбектың «Асыу тәлгәштәре» романы — Нобель премияһы һәм Пулитцер премияһына лайыҡ була. Стейнбектың «Сысҡандар һәм кешеләр» романында ла Бөйөк депрессия осоро һүрәтләнә. Режиссер Рон Ховардтың «Нокдаун» исемле фильмы — Бөйөк депрессия ваҡытында йәшәгән боксер тураһында.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ambrosius, G., W. Hibbard. A Social and Economic History of Twentieth-Century Europe (1989)
- Beaudreau, Bernard C. Mass Production, The Stock Market Crash and the Great Depression: The Macroeconomics of Electrification. Westport, CT: Greenwood Press, 1996. Republished 2004 iUniverse, New York, NY. ISBN 0-595-32334-0
- Bernanke, Ben S. The Macroeconomics of the Great Depression: A Comparative Approach // Journal of Money, Credit & Banking, Vol. 27, 1995
- Brown, Ian. The Economies of Africa and Asia in the inter-war depression (1989)
- Davis, Joseph S. The World Between the Wars, 1919-39: An Economist’s View (1974)
- Feinstein. Charles H. The European economy between the wars (1997)
- Filene, Edward A. The Way Out: A Forecast of the Coming Changes in American Business and Industry. New York, NY: Doubleday, 1924.
- Ford, Henry. Today and Tomorrow. New York, NY: Doubleday, 1926.
- Garraty, John A. The Great Depression: An Inquiry into the causes, course, and Consquences of the Worldwide Depression of the Nineteen-Thirties, as Seen by Contemporaries and in Light of History (1986)
- Garraty John A. Unemployment in History (1978)
- Garside, William R. Capitalism in crisis: international responses to the Great Depression (1993)
- Haberler, Gottfried. The world economy, money, and the great depression 1919—1939 (1976)
- Hall Thomas E. and J. David Ferguson. The Great Depression: An International Disaster of Perverse Economic Policies (1998)
- Kaiser, David E. Economic diplomacy and the origins of the Second World War: Germany, Britain, France and Eastern Europe, 1930—1939 (1980)
- Kindleberger, Charles P. The World in Depression, 1929—1939 (1983)
- League of Nations. World Economic Survey 1932-33 (1934)
- Madsen, Jakob B. Trade Barriers and the Collapse of World Trade during the Great Depression // Southern Economic Journal, Vol. 67, 200
- Mundell, R. A. A Reconsideration of the Twentieth Century // The American Economic Review. Vol. 90, No. 3 (Jun., 2000). P. 327—340
- Rothbard, Murray. America’s Great Depression (2000)
- Rothermund, Dietmar. The Global Impact of the Great Depression (1996)
- Tipton, F., R. Aldrich. An Economic and Social History of Europe, 1890—1939 (1987)
- В. Кизилов, Гр. Сапов. Инфляция и её последствия / Под ред. Е. Михайловской. — М.: РОО «Центр „Панорама“», 2006. — 146 с. ISBN 5-94420-025-1
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Кристина Ромерҙың «Британника» энциклопедияһындағы Бөйөк Депрессия тураһында мәҡәләһендә Бөйөк Депрессия «яҡынса 1939 йылға тиклем дауам иткән», тип яҙылған. http://elsa.berkeley.edu/~cromer/great_depression.pdf
- ↑ The Ford Hunger March of 1932
- ↑ 3,0 3,1 Юбилей ФРС: от Великой до Величайшей депрессии за сто лет — Главные новости — Финмаркет.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Лоуренс Рид Бөйөк депрессия тураһында бөйөк мифтар. Эҙләнеүҙәр. InLiberty.ru (5 май, 2009 йыл). — Сығанаҡ: Reed L. Great Myths of the Great Depression. [N.Y.], 2008. Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 февраль 2012. 30 июль 2011 тикшерелгән. (урыҫ.)
- Бөйөк депрессия осоронда АҠШ демографияһы (инг.)
- И. Сталин. Партияның XVII съездына ВКП(б) Үҙәк Комитеты эшмәкәрлеге тураһында отчет доклады. Донъя капитализмының дауам иткән көрсөгө һәм Советтар Союзының тышҡы торошо (урыҫ.)
- Гринин Л. Е. Великая депрессия 1929—1933 гг. // Философия и общество. — 2009. — № 2. — С. 184—201.
- АҠШ-лағы көрсөк: «1929–1933 йылғы Бөйөк депрессия». «Биржевой Лидер» журналы, №15 (6 август, 2012 йыл). (урыҫ.)
- Рәсәйҙә «Бөйөк депрессия» 2009 йылда башланды. Антон Николаевтың ижади лабораторияһы. (урыҫ.)
- «Ваҡыт рухы» («Zeitgeist») документаль фильмы (инг.)


text:
Башҡортостанда ҙур дәүләт заказдары мотлаҡ килешеү үтәсәк
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республика Хөкүмәте ҡарамағындағы заказдарҙы урынлаштырыу буйынса Координация совтенының яңыртылған составын раҫланы. Унда БР Президенты Хакимиәте вәкилдәре, республиканың башҡарма власть органдары етәкселәре һәм етәксе урынбаҫарҙары инде, тип хәбәр ителә Башҡортостан Хөкүмәте сайтында.
Координация комиссияһын республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Евгений Маврин етәкләне. Ул БР Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитеты эшмәкәрлегенә контроллек итә.
БР Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, тауарҙар поставкалуға, эштәр башҡарыуға һәм хеҙмәттәр күрһәтеүгә 50 миллион һумдан алып бер миллиард һумға тиклемге дәүләт заказдары хәҙер Координация комиссияһы ағзалары менән килешкәндән һуң ғына урынлаштырыласаҡ. Суммаһы бер миллиард һумдан ашыу булған заказдар мотлаҡ рәүештә Башҡортостан Президенты йәки уның вәкиле менән килешеү үтәсәк.
Бюджет средстволарын һөҙөмтәле ҡулланыуға контролде көсәйтеү, дәүләт заказдарын урынлаштырыу процедураларының асыҡлығын тәьмин итеү бындай ҡарарҙың төп маҡсаты булып тора.


text:
Салауатта логопедия мәсьәләләре буйынса халыҡ-ара семинар үтә
Салауатта «Телмәр һәм ишетеү ағзалары боҙолған кешеләргә логопедик ярҙам. Рәсәй-герман тәжрибәһе» халыҡ-ара семинары үтә. Унда Башҡортостандың мәғариф һәм медицина учреждениелары, реабилитация үҙәктәре логопедтары, сурдопедагогтары, психологтары, республиканың юғары һәм урта профессиональ уҡыу йорттары уҡытыусылары һәм студенттары, Берлин – Штутгарт Медицина академияһы FON институтының логопедия, физиотерапия, эрготерапия өлкәһендәге белгестәре ҡатнаша.
Форумдың маҡсаты – республика белгестәренең һәм уларҙың немец коллегаларының инвалид балаларҙың һәм һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙең телмәрен төҙәтеү һәм үҫтереү буйынса эш тәжрибәһе менән уртаҡлашыу.
17 июндә семинар сиктәрендә БР Мәғариф министрлығы, Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы белгестәре, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының махсус педагогика һәм психология кафедраһы, БР Мәғарифты үҫтереү институтының коррекцион педагогика кафедраһы, З. Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһының Педагогика һәм психология институты уҡытыусылары, һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн республика реабилитация үҙәге, Телмәр патологияһы, ишетеү ағзалары реабилитацияһы һәм нейрореабилитация үҙәге, Республика балалар клиник дауаханаһы врачтары, инвалидтарҙың республика йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашлығында «Һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе комплекслы реабилитациялау: тәжрибә, практика, инновациялар» темаһына түңәрәк өҫтәл үтәсәк.
Халыҡ-ара семинар һәм түңәрәк өҫтәл йомғаҡтары буйынса тейешле рекомендациялар ҡабул ителәсәк һәм улар БР, РФ дәүләт органдары, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, социаль яҡлау учреждениелары, шулай уҡ «ЮНЕСКО» халыҡ-ара ойошмаһы адресына йүнәлтеләсәк.


text:
Республика халҡына - тиҙ хоҡуҡи ярҙам
"Версия Башкортостана" социаль-хоҡуҡи аҙналыҡтың “ҡыҙыу линияһына” шылтыратығыҙ — һәм һеҙгә мөхәрририәт ҡунаҡтары - адвокаттар, прокурорҙар, һәр төрлө ведомство хеҙмәткәрҙәре кәңәштәре менән ярҙам итер. Шишәмбе, 22 июндә, тиҙ хоҡуҡи ярҙамын һеҙгә Өфө адвокаты Ринат Ишмөхәмәтов тәҡдим итә.
Был хеҙмәт бушлай күрһәтелә һәм мохтаждарҙың барыһы ла ҡуллана ала, бары (8-347) 272-79-16 номерҙарын йыйырға ғына кәрәк. Шылтыратыуҙар 15-00-дән 17-00-гә тиклем ҡабул ителә. Йәнә бер ҡабатлайбыҙ, был даими рубрика, граждандар менән әңгәмәләшеү айына ике тапҡыр – һәр икенсе һәм дүртенсе шишәмбелә үткәрелә. Үрҙә күрһәтелгән телефон номерына шылтыратып, квалификациялы юрисҡа ҡыҙыҡһындырған һорауығыҙҙы бирегеҙ!
«Ҡыҙыу линия»ға гражданлыҡ эштәре, шулай уҡ енәйәт эштәре менән бәйле бик күп һорауҙар менән мөрәжәғәт итәләр. Был ике сәғәт эсендә бирелгән барлыҡ һорауҙарға яуаптар "Версия Башкортостана" гәзитенең яҡын көндәрҙәге һандарында баҫылып сыға.
Киләһе "ҡыҙыу линия" 13 июлдә үтәсәк. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, үҙ һорауыңды гәзиттең 15-се битенән ҡырҡып алынған купонға ла яҙып ебәрергә мөмкин – яуап “Һеҙҙең хоҡуҡ” рубрикаһында баҫылып сығасаҡ.


text:
Төбәктә халыҡтың аҡсалата килемен иҫәпләнеләр Фото: Олег Яровиков
Төбәктә халыҡтың аҡсалата килемен иҫәпләнеләр
Төбәктә халыҡтың аҡсалата килемен иҫәпләнеләр Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 27 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостанстат ағымдағы йылдың тәүге дүрт айында республикала халыҡтың йән башына аҡсалата килемен иҫәпләне.
Мәҫәлән, ғинуар айында был күрһәткес 20 745,5 һумға тиң булһа, февралдә — 24 179,3, мартта — 22 729,5, апрелдә иһә 24 942,9 һумға еткән.
Проценттарҙа ҡарағанда, реаль килем былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда бер аҙ кәмегән. Быйыл ғинуарҙа был күрһәткес 100,6 процент тәшкил иткән, апрелдә 91,7 процентҡа тиклем кәмегән, тип билдәләй статистиктар.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Бөтә йүнәлештәр буйынса әүҙем һәм хәрәкәтсән эшләйәсәкбеҙ»Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов: «Бөтә йүнәлештәр буйынса әүҙем һәм хәрәкәтсән эшләйәсәкбеҙ»
Рөстәм Хәмитов: «Бөтә йүнәлештәр буйынса әүҙем һәм хәрәкәтсән эшләйәсәкбеҙ»Фото: Андрей Старостин
20 августа Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Хөкүмәтенең киңәйтелгән ултырышын үткәрҙе. Республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 2014 йылдың тәүге ярты йыллығына төбәктең социаль-иҡтисади үҫеше тикшерелде һәм уға анализ яһалды.
— Тәүге ярты йыллыҡтағы эш хаҡында һөйләгәндә, 2014 йылдың ябай башланмауын билдәләп үтергә кәрәк. Донъя һәм Рәсәй иҡтисады үҫеше темптарының дөйөм түбәнәйеүенә ҡарамаҫтан, ил башҡа етди ҡаршылыҡтар менән осрашты. Ул – күрше Украина территорияһындағы ҡораллы конфликт, уның артынса АҠШ-ның һәм Евросоюздың Рәсәйгә ҡаршы санкциялар индереүе, Рәсәйгә эркелгән ҡасаҡтар ағымы, — тине Рөстәм Хәмитов.
Был тышҡы факторҙарға ҡарамаҫтан, республиканың иҡтисады бөгөнгә тотороҡло ҡала. «Төп үҫеш күрһәткестәре буйынса уртаса Рәсәйҙекенән алда барабыҙ», — тип айырып әйтте төбәк башлығы.
Ул республиканың тулайым төбәк продуктының алты айҙа 1,5 процентҡа, илдең эске тулайым продуктының 1 процентҡа артыуын билдәләне.
Сәнәғәт производствоһы республикала ике тапҡырға тиерлек, Рәсәйҙә 1,5 процентҡа үҫкән. «Республика үҙенекен, тәү сиратта нефть эшкәртеүҙә, нефть химияһында, химияла, айырыуса аҙ тоннажлы производствола юғары дәрәжәлә эшкәртелгән продукция сығара ала һәм шулай итергә тейеш тә», — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.
Бюджет тураһында һөйләгәндә республика етәксеһе, «йыл башынан алып хәл ябайҙан түгел», тип хәбәр итте. «Әммә июлдән алып шарттарҙы яҡшыртып үҫеш юлына сыға алдыҡ. Хәҙер беҙ уртаса Рәсәй күрһәткестәре кимәлендә һәм Волга буйы федераль округының уртаса һандарынан юғарыраҡ торабыҙ. Республиканың берләштерелгән бюджеты бөтәһе 73 миллиард һумға тулыланған. Ул былтырғыға ҡарағанда биш процентҡа тиерлек күберәк».
Уның әйтеүе буйынса, «көҙгө баҫыу эштәренән һуң агросәнәғәт комплексынан юғары күрһәткестәр көтәбеҙ». «Әлегә етештереү индексы 101,6 процент тәшкил итә. Хәҙер аграрийҙар өсөн төп бурыс – үҫтерелгән уңышты юғалтыуҙарһыҙ йыйып алыу, эшкәртеү буйынса булған мөмкинлектәребеҙҙе файҙаланыу. Һәм артабан – продукцияны ваҡытында һатыуҙы тәьмин итеү, шул иҫәптән илдең башҡа төбәктәрендә лә».
Шулай уҡ агросәнәғәт комплексында, аҙыҡ-түлект етештереүҙә, сауҙала мөһим аспект тип төбәк башлығы хаҡтарҙың нигеҙһеҙ үҫешен булдырмауҙы атаны.
«Аҙыҡ-түлек импортын сикләү шарттарында бында ғөмүмән башҡа динамика талап ителә, комплекслы һәм системалы эш кәрәк. Үҙебеҙҙең сауҙа селтәрҙәренең булыуы зарур. Бик ҙур федераль структуралар насос һымаҡ бюджет һәм шәхси аҡсаларҙы: тиҫтәләгән, йөҙләгән миллиард һумды һурып ала. Беҙҙең баҙарҙың күләме илдә 5-6-сы урынды биләй. Йыллыҡ сауҙа 700-730 миллиард һум күрһәткестәренә барып етә. Был аҡсалар шул иҫәптән ситкә лә китә. Тиҫтәләгән, йөҙләгән сауҙа нөктәләренә эйә булған республиканың структуралары ла бар. Әммә бөтәһе лә тарҡау эш алып бара, һәр кем быны үҙенә ярашлы булдыра һәм эшләй».
Торлаҡ төҙөлөшөнә ҡағылып Рөстәм Хәмитов, беҙ былтырғы уңышты ҡабатлай алабыҙ, тип билдәләне. Тәүге ярты йыллыҡтың йомғаҡтары буйынса миллион квадрат метрҙан ашыу торлаҡ сафҡа индерелгән.
«Әммә билдәләп үтергә кәрәк, бөтә сафҡа индерелгән күләмдең өстән ике өлөшө – ул шәхси йорттар. Күп ҡатлы торлаҡ беҙҙә – бик ҡиммәт», — тине төбәк башлығы.
«Ул эконом-класлы торлаҡ төҙөргә белмәүебеҙ хаҡында һөйләй. Ярай «бизнес-класлы» йәки «юғары уңайлыҡтары булған торлаҡ»ты яҡшы итеп төҙөһәләр ине. Кәкре, ҡыйыш, ремонтһыҙ, шау-шыу, ғауға менән – һеҙ барығыҙ ҙа бындай осраҡтарҙы, бындай объекттарҙың нисек төҙөлгәнен, ниндәй квалификацияларын беләһегеҙ. Яҡшы торлаҡ тигән булып төҙөлөп бөтмәгән, инфраструктураһыҙ, етешһеҙлектәр менән йорттар һатыла. Ҡала мэрҙарына, район башлыҡтарына бындай йорттарҙы ҡабул итеүҙе ҡәтғи тыям. Был ҡағиҙә булырға тейеш», — тигән бурыс ҡуйҙы Рөстәм Хәмитов.
Ул шулай уҡ үҫеште тотҡарлаған тағы ла бер мәсьәләгә – эш хаҡы үҫешенең түбән темптарына иғтибар итте. «Уның уртаса күләме ни бары номиналь күрһәткестә ете, ғәмәлдә ярты процентҡа ҡына артып, 23 мең 600 һум тәшкил итә. Рәсәй Федерацияһында уртаса эш хаҡы 30 мең һумдан уҙған. Дөйөм алғанда ил буйынса үҫеш анығыраҡ булды. Эш хаҡының үҫеше – ул хеҙмәт етештереүсәнлеге үҫешенең иң мөһим факторы, ул файҙаланыу ихтыяжын арттырыу аша иҡтисадҡа ҙур өлөш индереү һәм бында экономияларға ярамай».
«Бер төркөм ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, дөйөм алғанда тәүге ярты йыллыҡ яҡшы тамамланды», — тине Рөстәм Хәмитов. Инвестициялар 100 миллиард һум тиерлек тәшкил итте, ул уҙған йылдың тәүге ярты йыллығына ҡарағанда 11 процентҡа күберәк. Тышҡы сауҙа әйләнеше, 7 миллиард долларҙы уҙып, 20 процентҡа артты. Теркәлгән эшһеҙлек кимәле 1,2-нән 1,1 процентҡа тиклем кәмене. Тыуым арта, үлем кәмей. 30 меңгә яҡын бала тыуҙы. Миграция үҫешен иҫәпкә алыу менән республика 2,5 мең кешегә артты.


text:
Республиканың ғалим-фольклорсыһы Ҡаҙағстанда Халыҡ-ара сәсәндәр конкурсын етәкләне
Ҡаҙағстанда, Аҡтүбә университетында, 23-25 майҙа Халыҡ-ара сәсәндәр конкурсы уҙҙы. Уны ғилми-тикшереү үҙәгенең «Төрки фольклор философияһы» программаһын ғәмәлгә ашырыу сиктәрендә Аҡтүбә университеты ойошторған һәм ул күренекле ҡаҙаҡ аҡыны Аҡтан Керейул (1850-1912) ижадына арналған. Конкурс тураһында ҡағиҙәгә ярашлы, ҡатнашыусылар Аҡтан аҡын әҫәрен көйләп башҡарырға тейеш ине.
Башҡортостандың билдәле ғалим-фольклорсыһы һәм сәсәниә, филология фәндәре докторы, Салауат Юлаев ордены кавалеры Розалия Солтангәрәева форум-конкурсы рәйесе булды. Ҡаҙағстанда сәсәндәр ярышы тарихында тәүге тапҡыр күҙәтелгән был тәжрибә – башҡорт сәсән мәктәбе абруйының сағыу күрһәткесе һәм Розалия Солтангәрәеваның оҫталығын таныу.
Ҡаҙаҡ форумынан һуң «Башинформ» агентлығына тәьҫораттары менән уртаҡлашып, ул конкурсты асып үҙенә ҡаҙаҡ телендә Аҡтан Керейулдың «Билдә» улэнын башҡарырға тура килеүен һөйләй. Башҡортостан вәкиле ҡаҙаҡ сәндәренең башҡарыу оҫталығын баһалау хоҡуғына тиккә генә эйә булмауын раҫланы.
— Улэн көйөн үҙем уйлап сығарҙым, минең сығышымды йылы ҡабул иттеләр һәм ҙур ҡыҙыҡһыныу менән тыңланылар. Дөйөм алғанда конкурс юғары кимәлдә уҙҙы. Ҡаҙағстанда сәсәндәр мәктәбе бик көслө. Ете сәғәт дауамында туп-тулы зал Аҡтан Керейул аҡындың әҫәрҙәрен, думбыра көйөн тыңланы. Эпик әҫәрҙе думбыра көйөнә башҡарыу еңелерәк тә, әһәмиәтлерәк тә килеп сыға. Ҡаҙағстандың сәсәндәр мәктәбенә был юҫыҡта тиңдәр юҡ. Конкурста өлкән, йәш бәйетселәр ҡатнашты. Житез Палмеков, Ханболат Аюпов, Альбина Койшыгалиева, Оспан Кулсымаковтың сығыштары айырыуса сағыу булды. Беҙҙең ҡаҙаҡ дуҫтарыбыҙҙың планында башҡа билдәле аҡындар – Абыл Нурым, Кашаган, Аралбай ижады буйынса конкурстар үткәреү.


text:
Майҙа Өфө районында газосиликат блоктар производствоһы асыласаҡ
Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов, БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев һәм Рәсәй төбәктәр үҫеше министры Виктор Басаргин Өфө районындағы тимер-бетон изделиелар һәм газосиликат блоктар етештереү комбинатына барҙы.
Әлеге ваҡытта комбинатта икенсе сират – газосиликат блоктар етештереү цехы төҙөлә. Был Башҡортостанда ошондай продукция етештереүсе тәүге сәнәғәт производствоһы буласаҡ. Яңы предприятиеның баҙар перспективалары ярайһы уҡ ҙур. Башҡортостанда – Рәсәйҙең башҡа күп кенә төбәктәрендәге кеүек – аҙ ҡатлы төҙөлөш әүҙем үҫешә. Газосиликат блоктар индивидуаль йорттар өсөн бик яҡшы төҙөлөш материалы булып тора. Был аҙ ҡатлы төҙөлөш буйынса Бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә ҡатнашҡан комбинат ҡунаҡтарының иғтибарын йәлеп итте лә инде.
«Главбашстрой» төҙөлөш заказсыһы-компанияның баш инженеры Марат Шәйхетдинов хәбәр итеүенсә, майҙа яңы цех эш башларға тейеш. Хәҙер ҡорамалдарҙы монтажлау бара – уның етештереү ҡеүәте йылына 230 мең кубометр продукция тәшкил итәсәк.
Ә комбинаттың беренсе сираты 2008 йылда сафҡа индерелгәйне. Был йылына 200 мең кубометр ҡеүәт менән тимер-бетон изделиелар етештереү цехы. Бында 30 кеше эшләй. Икенсе сират сафҡа индерелгәс, эш урындары һаны 200-гә тиклем артасаҡ.
Комбинаттағы бөтә ҡорамалдар – сит илдеке: Германия, Бельгия, Даниянан.
Бөтә инвестициялар күләме 2,5 миллиард һум тәшкил итте.
Ҡунаҡтар тимер-бетон плиталар һәм блоктар етештереү процесы менән танышты, төҙөлөп ятҡан цехты ҡараны. Төбәктәр үҫеше министрлығы башлығы әҙер продукция хаҡы һәм сеймал менән ҡыҙыҡһынды. Әйтергә кәрәк, был беҙҙең тимер-бетон изделиеларыбыҙҙың мөһим өҫтөнлөгө. Урындағы сеймал файҙаланыла. Тимәк, үҙҡиммәт тә күп конкуренттарҙыҡынан кәмерәк килеп сыға. Башҡортостан продукцияһы, хатта алып барыу хаҡы менән бергә, Мәскәүҙекенән арзаныраҡҡа төшә. Шуға күрә заказдарҙың өҙлөкһөҙ килеүе ғәжәп түгел.
Виктор Басаргин, Башҡортостанда аҙ ҡатлы төҙөлөш өлкәһендә тулы производство сылбыры булдырылған: сеймалды республикала табалар, ошонда уҡ унан бөтә кәрәкле материалдар әҙерләйҙәр һәм сифатлы торлаҡ төҙөйҙәр, тип билдәләне. Һәм быға «Үҙ йортом» республика программаһы булышлыҡ итә.


text:
Фото:
«Версия Башкортостана» гәзитендә – бушлай юридик консультация
Фото:
"Версия Башкортостана" гәзите редакцияһында бөгөн "ҡыҙыу линия" үткәрелә. Гәзит уҡыусылар һорауҙарына РФ прокуратураһы ҡарамағындағы тикшереү комитетының БР буйынса тикшереү идаралығының Өфөнөң Октябрь районы буйынса тикшереү бүлеге етәксеһе Азат Вахитов яуап бирә.
"Версия Башкортостана" гәзитенә бик күп шылтыратыуҙар һәм хаттар килә: республика халҡын хоҡуҡи хәл итеүҙе талап иткән төрлө мәсьәләләр борсой. Гәзит бушлай хеҙмәтләндереү күрһәтә: редакцияға саҡырылған юристар һәм төрлө ведомстволар хеҙмәткәрҙәре граждандарға туранан-тура телефон аша консультация бирә. Был ике сәғәт эсендә бирелгән бөтә һорауҙарға яуаптар "Версия Башкортостана" гәзитенең яҡын көндәрҙәге һандарында баҫылып сыға.
"Ҡыҙыу линия" һәр ваҡыттағыса айҙың һәр икенсе һәм дүртенсе шишәмбе көндәрендә үткәрелә. Был көндәрҙә редакцияға 15 сәғәттән 17 сәғәткә тиклем (8-347) 272-79-16 телефоны аша шылтыратырға һәм борсоған һорауыңды бирергә мөмкин. Шулай уҡ үҙ һорауыңды гәзиттән ҡырҡып алынған купонға ла яҙып ебәрергә мөмкин – яуап “Һеҙҙең хоҡуҡ” рубрикаһында баҫылып сығасаҡ.


text:
2 майға тиклем һалым инспекциялары оҙайтылған график буйынса эшләй
2012 йылғы декларация кампанияһы тамамланыуға теүәл бер аҙна ваҡыт ҡалды. Быйыл ял һәм байрам көндәренең күсерелеүе сәбәпле, бығаса 30 апрель менән сикләнгән табыштар буйынса мәғлүмәт биреү срогы киләһе шаршамбы, 2 майҙа, тамамлана.
Һалым түләүселәргә уңайлы булһын өсөн Башҡортостандың һалым инспекциялары апрель дауамында көсәйтелгән режимда эшләй: ғәҙәти көндәрҙә 20.00-гә тиклем булһа, шәмбелә — 18.00-гә ҡәҙәр, тип хәбәр иттеләр Федераль һалым хеҙмәтенең республика идаралығында.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, торлағын йәки башҡа мөлкәтен ҡуртымға биргән өсөн түләү алған, өс йылдан кәмерәк ваҡыт дауамында шәхси милке булған мөлкәтен һатыуҙан килем алған, лотереялар, тотализаторҙарҙан аҡса отҡан, сәнғәт әҫәрҙәре һәм фәнни эштәр, шулай уҡ уйлап табылған нәмәләр һәм сәнәғәт өлгөләре авторҙары хоҡуғы вариҫтары, шәхси эшҡыуар булмаған физик шәхестәрҙән (яҡын булмаған туғандарынан) бүләккә күсемһеҙ милек, транспорт саралары, акциялар, өлөш, пай алған кешеләр, нотариустар, адвокаттар, шәхси практика менән шөғөлләнеүсе башҡа граждандар, шәхси эшҡыуарҙар 2011 йылда алынған табышы тураһында 3НДФЛ формаһы буйынса иҫәп-хисап бирергә тейеш.
Тотоп ҡалынған һалым аҡсаһын алырға теләгәндәр йыл дауамында 3НДФЛ формаһы буйынса декларация бирә ала.


text:
Өфөлә ШОС һәм БРИКС илдәре төбәктәре эшҡыуарҙарының күргәҙмәһендә төп бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ предприятиелары ҡатнашасаҡ Фото: Олег Яровиков
Өфөлә ШОС һәм БРИКС илдәре төбәктәре эшҡыуарҙарының күргәҙмәһендә төп бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ предприятиелары ҡатнашасаҡ
Өфөлә ШОС һәм БРИКС илдәре төбәктәре эшҡыуарҙарының күргәҙмәһендә төп бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ предприятиелары ҡатнашасаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфөлә ШОС һәм БРИКС илдәре төбәктәре эшҡыуарҙарының күргәҙмәһендә төп бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ предприятиелары ҡатнашасаҡ. Күргәҙмә 22-23 октябрҙә ШОС һәм БРИКС илдәре төбәктәренең Беренсе бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ форумы сиктәрендә уҙғарыла.
«Башинформ» агентлығына республика Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһынан хәбәр итеүҙәренсә, күргәҙмәлә IT-технологиялар, сәнәғәт, сеймал табыу һәм уны эшкәртеү, экология, туризм, медицина һәм фармацевтика, ауыл хужалығы, аҙыҡ-түлек сәнәғәте, франчайзинг өлкәһендәге яңылыҡтар тәҡдим ителәсәк.
Рәсәй министрлыҡтары һәм ведомстволары, сауҙа-сәнәғәт палаталары, сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар союздары, башҡа йәмәғәт ойошмалары, ШОС һәм БРИКС илдәренең эшлекле даирәләре етәкселәре ҡатнашлығында эшлекле программа ҡаралған. Йүнселдәр компанияларҙың презентациялары менән сығыш яһай, В2В-һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша ала.
Күргәҙмә эшендә ҡатнашыу өсөн аккредитация үтергә кәрәк.


text:
18 март
18 март — григориан стиле буйынса йылдың 77-се (кәбисә йылында 78) көнө. Йыл аҙағына тиклем 288 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1980 — «Плесецк» космодромында сторт позицияһында «Восток-2М» космик карабы шартлай, һөҙөмтәлә 48 кеше һәләк була, күп кешеләр тән йәрәхәттәре ала.
- 1989 — Сираттағы грузин-абхаз конфликты башлана.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1858 — Рудольф Дизель, немец инженеры һәм уйлап табыусыһы, беренсе эске яныулы двигатель төҙөүсе.
Был көндө үлгәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1584 — Урыҫ батшаһы Иван IV Грозный.


text:
Зебра
Зе́бралар (лат. Hippotigris) — дала зебраһы, сүллек зебраһы һәм тау зебраһы төрҙәрен эсенә алыусы аттар ырыуы аҫ ырыуы. Йорт аты менән зебралар ҡушылған гибрид формаһын н зеброид тип атағандар. Ә ишәк менән зебра гтбридын — зебрул тип йөрөтәләр. Зебралар кескәй төркөмдәр булып йәшәйҙәр. Төркәмдә бейә, зебра ҡолондары һәм бер айғыр була.
Йөкмәткеһе
Төҫтәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Зебраның төҫтәр фоны ике позицияла осрай: йә аҡ, йә ҡара. Эре һөтимәрҙәр Атланта зоопаркы кураторы Лиза Смит (Lisa Smith): " Белгестәр ҡара атҡа аҡ һыҙаттар төшкән ти, ә ул киреһенсә", тип иҫбатлай[1]. Әммә аҡ-ҡара төҫтәр билдәләре булһа ла, өс төр зебра, үҙ-ара яҡын ҡәрҙәш заттар түгел.
Төҫтәрен тәбиғәт слепендәрҙән йәшеренү сараһы итеп яралтҡандыр.[2]. Шулай уҡ башҡа гипотезалар буйынса ла төҫ йыртҡыс йәнлектәрҙән маскировкалау сараһы тип ҡаралған.
Таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүге ваҡыттарҙа зебралар бар Африкала таралған булған. Төньяҡ Африкала борон замандарҙа уҡ кеше тарафынан ҡырып бөтөрөлгән. Бөгөнгө ткөндә улар Судан һәм Эфиопия тигеҙлекетәрендә йыш осрай. Шулай уҡ Көнсығыш Африка саванналарында, көняҡ сигенәсә таралған. Дала зебраһы Көнсығыш Африка ҡоро саванналарында, Суданда, Кенияла, Африкала һәм Сомалиҙа осрай. Ә тау зебраһының таралған ерҙәре Намибия һырты (платоһы) һәм КАР. Улар был биләмәләрҙә 2000 метр бейеклектә лә осрайҙар.
Фотогалерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Conger, Cristen Are zebras black with white stripes or white with black stripes?. HowStuffWorks, Inc. Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 сентябрь 2012. 15 сентябрь 2012 тикшерелгән.
- ↑ http://www.sciencel.com/iresource/nauchno_populjarnoe/722
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Зебра // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)


text:
Торлаҡты сафҡа индереү күләмдәре буйынса Башҡортостан алдынғы ун төбәк иҫәбендә
2012 йылдың ғинуар-майында торлаҡ йорттарҙы сафҡа индереү буйынса Башҡортостан Рәсәй төбәктәре араһында етенсе урын биләй. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, биш айҙа республикала дөйөм майҙаны 568,3 мең квадрат метрлыҡ 6000 фатир файҙаланыуға тапшырылған. Был күрһәткес буйынса Башҡортостан Волга буйы федераль округында икенсе урында килә.
Шәхси төҙөүселәр өлөшөнә дөйөм торлаҡ күләменең 85 проценттан ашыуы тура килә. Ауылдарҙа төҙөлөш артыуын да билдәләргә кәрәк — 292,5 мең квадрат метр, уҙған йылдағы күрһәткескә ҡарата был 126 проценттан ашыуҙы тәшкил итә. Ә ҡалаларҙа торлаҡ төҙөлөшөнөң һүлпәнәйеүе теркәлгән — 2011 йылдағы ошо уҡ осорға ҡарата ни бары 99,1 процент.
БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 2012 йыл аҙағына тиклем 2,3 млрд квадрат метр торлаҡ төҙөү планлаштырыла. Республиканың бер кешеһенә ағымдағы йылда 0,57 квадрат метр торлаҡ майҙаны сафҡа индерелергә тейеш.


text:
Башҡортостан вәкилдәре Төркиәлә Халыҡ-ара шиғриәт форумында ҡатнашты
16-19 ноябрҙә Төркиәнең Чанаккале ҡалаһында IV Халыҡ-ара шиғриәт форумы үтте, унда Башҡортостан вәкилдәре лә ҡатнашты: башҡорт шағирәһе, Ш.Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Тәнзилә Дәүләтбирҙина, Башҡортостандың Әзербайжан милли-мәҙәни үҙәге идараһы рәйесе урынбаҫары, Әзербайжан Яҙыусылар союзы ағзаһы Балоглан Рзаев һәм БР Мәҙәниәт министрлығының ТӨРКСОЙ-ҙағы вәкиле Азат Сәлихов. Сараны ойоштороусылар булып Чанаккале ҡалаһының «Академия» шиғриәт йәмғиәте һәм ТӨРКСОЙ Халыҡ-ара ойошмаһы сығыш яһай.
«Башинформ» агентлығына Тәнзилә Дәүләтбирҙина хәбәр итеүенсә, шағирҙар Гелиболу ярымутрауында урынлашҡан Милли тарихи паркта булған. Шиғриәт байрамы сиктәрендә 18 март исемендәге университет ректоры, губернатор һәм ҡала мэры менән осрашыҙар ойошторолған. Чанаккале һәм Лапсеки ҡалаларының шиғриәт һөйөүселәре төрки телле шағирҙарҙы йылы ҡабул иткән. Билдәле әзербайжан шағиры Мамед Исмаил Тәнзилә Дәүләтбирҙинаның шиғырҙарын төрөк теленә тәржемә итеп, матбуғатта баҫтырып сығарырға теләк белдергән.


text:
Өфө ғалимдары Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеү мәсьәләләре буйынса халыҡ-ара конференцияла ҡатнашасаҡ
5-7 июндә Ҡазанда Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеү мәсьәләләре буйынса халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференция үтә. Татарстан баш ҡалаһына Украина, Белоруссия, Ҡаҙағстан, Мәскәү, Санкт-Петербург, Дондағы Ростов, Өфө, Киров һәм Рәсәйҙең башҡа ҡалалары вәкилдәре йыйыла. Был хаҡта «Татар-информ» агентлығы хәбәр итә.
Конференцияла ҡатнашыусылар Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеү мәсьәләләрен тикшерәсәк. Сарала Татарстандың Ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрлығы вәкилдәре, Белоруссия аграр-технологик университеты, Дон дәүләт аграр университеты ғалимдары, «Агросоюз» агрохолдингы (Украина), Иҡтисад һәм хоҡуҡ институты (Ҡазан) белгестәре ҡатнаша.
Конференцияның практик өлөшөндә сарала ҡатнашыусылар ТР агросәнәғәт комплексының алдынғы хужалыҡтарына барасаҡ.


text:
Фото:
Хәйбулла районында тыуым арта
Фото:
Хәйбулла районында демографик үҫеш билдәләнде. Район хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, быйыл тәүге алты айҙа был муниципаль берәмек территорияһында 295 бала тыуҙы, был былтырғы ошо уҡ осорҙағынан 53 балаға күберәк. Яңы тыуған сабыйҙарҙың 96-һы ғына – ғаиләлә беренсе бала. Күбеһе – 101 бала – ғаиләлә икенсе, 67 – өсөнсө, 15 – дүртенсе, 16-һы бишенсе һәм унан һуңғыһы булып тыуҙы. Белгестәр билдәләүенсә, бындай динамика ата-әсәләрҙең күбеһенең кәмендә ике бала менән тулы ғаилә ҡороуға йүнәлеш тотоуын иҫбатлай. Ә был яҡын араларҙа районда тыуымдың тағы ла артыуы көтөлөүе тураһында һөйләй.


text:
Башҡортостан Президенты һәм ГосНИИгенетика белгестәре төбәктә сәнәғәт биотехнологияларын үҫтереү мәсьәләләрен тикшерҙеФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты һәм ГосНИИгенетика белгестәре төбәктә сәнәғәт биотехнологияларын үҫтереү мәсьәләләрен тикшерҙе
Башҡортостан Президенты һәм ГосНИИгенетика белгестәре төбәктә сәнәғәт биотехнологияларын үҫтереү мәсьәләләрен тикшерҙеФото: Андрей Старостин
Башҡортостанда биополимерҙар етештереү буйынса ике завод төҙөү планлаштырыла. Улар Бөрө һәм Благовещен ҡалаларында урынлашасаҡ.
— Сәнәғәт биотехнологияларын үҫтереү буйынса беҙҙә етди пландар бар. Мәҫәлән, Бөрөлә һәм Благовещенда биополимерҙар етештереү буйынса ике завод төҙөргә планлаштырабыҙ, — тип хәбәр итте республика Президенты Рөстәм Хәмитв 6 ноябрҙә Өфөлә үткән төбәктә сәнәғәт биотехнологияларын үҫтереү буйынса кәңәшмәлә.
Тармаҡ мөмкинлектәрен БР Президенты ГосНИИгенетика вәкилдәре менән тикшерҙе.
— Биотехнологиялар мәғлүмәт һәм нанотехнологиялар менән бер рәттән ил иҡтисадының инновацион секторын нығытыуҙың төп йүнәлештәре булып тора. 2020 йылға тиклем биотехнологияларҙы үҫтереү буйынса быйыл ҡабул ителгән федераль программа биотехнологиялар ҡулланылған продукттар етештереү күләмен 30 тапҡырҙан ашыуға арттырыуҙы күҙаллай. Күпселек йәһәттән был күләмдәр сәнәғәт биотехнологияларын тиҙ үҫтереү иҫәбенә артырға тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Һүҙ яңы тармаҡ булдырыу тураһында бара, күләмдәре буйынса ул файҙалы ҡаҙылмалар нигеҙендәге традицион производстволарҙан ҡалышмаҫҡа тейеш.
Әлеге ваҡытта Рәсәй биотехнологиялар үҫеше буйынса донъя кимәлендә бик артта ҡалған, ә 1980-се йылдарҙа әле илебеҙ биотехнология продукттары етештереү буйынса Америка Ҡушма Штаттарынан ғына ҡалышҡан. Бының төп сәбәбе, БР Президенты билдәләүенсә, Рәсәйҙә етештерелгән биотехнология һәм фармацевтика продукцияһының күпселек өлөшөнөң конкурентлыҡҡа һәләте түбән булыуында, ғилми эшләнмәләрҙе тейешле кимәлдә финансламауҙа һәм квалификациялы кадрҙар етешмәүҙә.
— Тармаҡты тейешле кимәлдә ойоштороу, системаға һалыу етешмәй, — тине ГосНИИгенетика предприятиеһының ғилми етәксеһе Владимир Дебабов.
ГосНИИгенетика белгестәре биотехнологиялар тармағын үҫтереү буйынса үҙҙәренең тәҡдимдәре менән бүлеште, перспективалы йүнәлештәр хаҡында һөйләне.


text:
Башҡортостан вуздары — Европа ғилми-сәнәғәт палатаһының ARES-2014 рейтингында
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Европа ғилми-сәнәғәт палатаһы юғары уҡыу йорттары рейтингын баҫтырып сығарҙы. Рәсәйҙең 100 уҡыу йорто исемлегендә Башҡортостандан да ике вуз бар.
Ошо рейтинҡа ярашлы, Өфө дәүләт нефть техник университеты — 36-сы («BBB+» категорияһы), Башҡорт дәүләт университеты 75-се урынды биләй (B+).
ARES-2014 рейтингын төҙөүҙең маҡсаты — университеттарҙың студенттарға тейешле белем биреү һәләтлеген баһалау, шулай уҡ эш биреүселәр менән әүҙем аралашыу һәм ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлегендә ҡатнашыу мөмкинлеге. Рейтинг Евросоюз стандарттары буйынса төҙөлә. Баһалағанда фәнни эшмәкәрлек, халыҡ-ара хеҙмәттәшлек, Европа фәндәр академияларында ағза булып тороу, наградалар, эш биреүселәр менән хеҙмәттәшлек кеүек күрһәткестәр иҫәпкә алына. Мәғлүмәттәрҙе өйрәнгәс, һәр уҡыу йортона А, В йәки С категориялары бирелә.


text:
Башҡортостан ауыр атлеттары Төркиәгә путевка өсөн көрәшә
Курскиҙа, Көньяҡ-көнбайыш дәүләт университетының спорт залында, ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында ауыр атлетика буйынса Рәсәй чемпионаты старт алды.
Ул донъя чемпионатына командалар туплау өсөн һайлап алыу этабы булып тора (17-26 сентябрь, Анталья, Төркиә).
БР ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы исеменән Курскиҙа Илзирә Миниева һәм Ксения Максимова (икеһе лә 48 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында), шулай уҡ Ләйсән Мәхийәнова (69 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында) сығыш яһаясаҡ.
БР ир-егеттәр йыйылма командаһына Флүр Кәлимуллин һәм Алексей Галицков (икеһе лә 62 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында), Ринат Кирәев (85 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында) һәм ҙур ауырлыҡтағы Дмитрий Клоков (105 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында) инә.


text:
Төбәк вәкилдәре - «Волга буйының уңышлы ғаиләһе» фестивале еңеүселәре
Башҡортостандан ике ғаилә «Волга буйының уңышлы ғаиләһе» фестивалендә еңеүсе булды. Сәләхетдиновтар «Изге йөрәк» номинацияһында еңде, «Эшсән нәҫел» номинацияһында Нуртдиновтар ғаиләһе беренсе булды.
Конкурста ҡатнашыусыларҙы бүләкләү тантанаһы Кировта уҙҙы. Бөтәһе программала Волга буйы федераль округының 14 төбәгенән 24 ғаилә ҡатнашты. Конкурс РФ Президентының Волга буйы федераль округында тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабичтың бойороғона ярашлы уҙғарыла.
Тулы хоҡуҡлы вәкил исеменән фестивалдә ҡатнашыусыларҙы һәм ҡунаҡтарҙы уның урынбаҫары Галина Изотова сәләмләне.
— Ике йыл рәттән уҙғарылған фестиваль-конкурстың көс-ҡеүәтен күрәбеҙ, бында округыбыҙҙың иң яҡшы ғаиләләрҙең иң яҡшылары йыйыла, — тип билдәләне тулы хоҡуҡлы вәкил урынбаҫары.
Фестивалдә ҡатнашыусылар «Әсәлек илаһилығы» бөтә Рәсәй программаһы миҙалы менән бүләкләнде. Тантаналы кисә гала-концерт менән дауам итте, унда Рәсәйҙең халыҡ артисы Дмитрий Маликов һәм билдәле йырсы, композитор һәм шағирә Ирина Грибулина ҡатнашты.


text:
Өфө табиптары ҡаланың һаулыҡ һаҡлау системаһына 90 йыл тулыуҙы билдәләнеФото: Олег Яровиков
Өфө табиптары ҡаланың һаулыҡ һаҡлау системаһына 90 йыл тулыуҙы билдәләне
Өфө табиптары ҡаланың һаулыҡ һаҡлау системаһына 90 йыл тулыуҙы билдәләнеФото: Олег Яровиков
Өфөнөң Ҡала мәҙәниәт һарайында баш ҡаланың һаулыҡ һаҡлау системаһына 90 йыл тулыуға арналған тантаналы сара үтте. Байрамда Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов та ҡатнашты.
— Халыҡҡа тәүге медицина ярҙамы күрһәтеү 225 йыл элек үк формалаша башлаған. Бөгөнгө сара сиктәрендә БР Милли музейының күсмә күргәҙмәһе үтә, ул ил медицинаһына нигеҙ һалыуҙа ҡатнашҡан һәм хаҡһыҙ рәүештә онотолған бөйөк табиптарҙың исемдәрен беҙгә кире ҡайтарҙы. Уларҙың күптәре фәнни асыштары менән донъя энциклопедияларына ингән. Был табиптарҙың ҡаланы үҫтереүгә индергән баһалап бөткөһөҙ ҙур өлөшө хаҡында беҙ һәр саҡ иҫләргә бурыслы. Өфө ҡалаһының музейы булдырылһа, һаулыҡ һаҡлау бүлеге унда лайыҡлы урын биләйәсәк.
— Өфө ҡалаһының һаулыҡ һаҡлау системаһына 90 йыл тулыу – оло ваҡиға, — тине БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы башлығы Георгий Шебаев. – Тарих биттәрен байҡаһаң, уларҙа граждандар һуғышы, Бөйөк Ватан һуғышы, беҙҙең көндәр аша илебеҙ тарихын күрәбеҙ. Күп нәмәләр эшләнгәнен һәм киләсәктә лә күпме эштәр башҡарырға тура киләсәген аңлайбыҙ. Эшебеҙҙә иң мөһиме – ул кешеләр. Белгестәрҙең тейешле квалификацияһы булмаһа, шулай уҡ кешенең йән һалып эшләргә теләге булмаһа, уңыштарға өлгәшеп булмаясаҡ. Иң яҡшы ҡорамалдарҙың да профессионалдарһыҙ файҙаһы юҡ. Ҡаланың һаулыҡ һаҡлау системаһында ҡасандыр эшләгән һәм бөгөнгө көндә хеҙмәт иткән барлыҡ белгестәргә рәхмәтемде белдерәм, артабан да фиҙаҡәр хеҙмәт итеүегеҙҙе теләйем.
Медицина хеҙмәткәрҙәрен ҡотлап, министр иң яҡшы белгестәргә «Башҡортостан Републикаһының атҡаҙанған табибы» исеменә дипломдар һәм республиканың Почет грамоталарын тапшырҙы. Артабан «Йылдың иң яҡшы табибы» ҡала конкурсында еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы үтте.
Сара матур концерт менән тамамланды.


text:
Үҙәк банк Социнвестбанк ваҡытлы хакимиәтенең функцияларын Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡҡа йөкмәттеФото: Олег Яровиков
Үҙәк банк Социнвестбанк ваҡытлы хакимиәтенең функцияларын Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡҡа йөкмәтте
Үҙәк банк Социнвестбанк ваҡытлы хакимиәтенең функцияларын Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡҡа йөкмәттеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Үҙәк банк Социнвестбанк ваҡытлы хакимиәтенең функцияларын «Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡ» дәүләт корпорацияһына йөкмәтте. Тейешле мәғлүмәт Үҙәк банктың рәсми сайтында урынлаштырылған.
«Ваҡытлы хакимиәттең эшмәкәрлек осорона «Социнвестбанк» асыҡ акционерҙар йәмғиәте акционерҙарының устав капиталында ҡатнашыуға бәйле вәкәләттәре, шулай уҡ идара итеү органдарының вәкәләттәре туҡтатылды», — тиелә Рәсәй банкының белдереүендә.
Шулай уҡ кредит ойошмаһының финанс хәлен тикшереү ваҡытлы хакимиәттең тәү сираттағы бурысы булып тора тип хәбәр ителә.
Бөгөн Социнвестбанктағы каникулдарҙың йәнә оҙайтылыуы хаҡында билдәле булды.


text:
Хәрби Дан музейында Ленинград ҡамалышын өҙөүҙең 70 йыллығын билдәләнеләр
Хәрби Дан Республика музейында Ленинград ҡамалышын өҙөүҙең 70 йыллығына арналған осрашыу үтте. Сарала Ленинград фронтында ҡатнашҡан, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Мәхмүт Булатов; сығышы менән Ленинградтан Владимир Добролюбов, Өфөнөң 17-се балалар китапханаһы мөдире, «Өфө һәм өфөлөләр» музейы директоры Светлана Сабирова, хәҙер Башҡортостандың баш ҡалаһында йәшәүсе, оборонала ҡатнашҡандар һәм ҡамалышлы Ленинградта йәшәгәндәр ҡатнашты.
Ветерандарҙың һөйләүҙәрен тыңларға спорт йүнәлешендәге 5-се Республика мәктәп-интернаты, 83-сө мәктәп, Башҡорт иҡтисад лицейы уҡыусылары килгәйне.
Йыйылғандар «Блокада. 5-я попытка» документаль фильмының фрагменттарын, шулай уҡ фотоларҙы һәм «Ленинград ҡамалышы» открыткалар серияһын ҡараны. Светлана Сабированың, ҡамалышлы Ленинградтан сығарылған, үҙенең музей экспонаттарының тарихы тураһында һөйләүе ҡыҙыҡлы булды. Иван Праксин ғаиләһенең ҡомартҡылары ул ысын иҫтәлек. Был әйберҙәр XVII быуаттан алып быуындан быуанға күсеп килгән.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Ленинград эргәһендәге һуғыштарҙа Башҡортостандың меңләгән яугиры алышҡан, күптәре унда һәләк булған һәм уларҙың ҡәберҙәре әле һаман табылмаған. Республиканың эҙләү отрядтары йыл һайын Ленинград өлкәһенә бер нисә тапҡыр экспедиция менән барып ҡайта, яугирҙарҙың мәйеттәрен табып, һаҡланып ҡалған һалдат медальондары йәки наградалары аша шәхсилеген асыҡлай.
Иҫтәлекле датаға республиканың ҡалаларында һәм райондарында төрлө саралар уҙғарыла: тематик күргәҙмәләр, ветерандар менән осрашыуҙар, класс сәғәттәре, лекциялар.


text:
Баш ҡалала балиғ булмағандар эше буйынса бүлек етәкселәренең семинар-кәңәшмәһе үтә
Өфөлә балиғ булмағандар эше буйынса бүлек етәкселәренең ике көнлөк семинары башланды. Һуңғы биш йыл эсендә Башҡортостанда балалар енәйәтселеге кимәле ике тапҡырҙан ашыуға кәмегән, был илдәге иң яҡшы күрһәткестәрҙең береһе булып тора. Сара барышында Волга буйы, Көньяҡ һәм Төньяҡ-Кавказ федераль округтарының инспекция, комиссия, белем һәм тәрбиә биреү учреждениелары вәкилдәре ғаилә именһеҙлеген һәм балалар енәйәтселеген иҫкәртеү өлкәһендә тәжрибә уртаҡлашасаҡ. Семинар эшендә Рәсәй Эске эштәр министрлығының йәмәғәт тәртибен һаҡлауҙы ойоштороу буйынса Баш идаралығы начальнигы урынбаҫары Виктор Ким ҡатнаша.
БР буйынса эске эштәр министры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Виктор Михайлов билдәләүенсә, республикала полиция хеҙмәткәрҙәренә власть һәм урындағы үҙидара органдары ҙур ярҙам күрһәтә. Төбәктең эшләнмәләре менән БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова таныштырҙы. Ул балиғ булмағандар өсөн «комендант сәғәте»н индереүҙең ыңғай һөҙөмтәләре хаҡында һөйләне. Өҫтәмә белем биреү учреждениеларын оптималләштереү тураһында һүҙ йөрөтөп, вице-премьер республикала ревизия үткәрелеүен белдерҙе. Ревизия һөҙөмтәле эшләгән, балаларға ҡыҙыҡлы булған түңәрәктәрҙе һәм клубтарҙы асыҡларға һәм һаҡлап ҡалырға мөмкинселек биргән.
— Финанс ресурстар тап шул өҫтәмә белем биреү учреждениеларына йүнәлтелде. Шул уҡ ваҡытта эште дөрөҫ йүнәлештә алып барғанда, ҙур аҡсалар талап ителмәй. Муниципалитеттарҙың береһендә хәүеф төркөмөнә ҡараған 30 бала һайлап алынды һәм улар өсөн аҙнаһына ике тапҡыр бушлай бассейнға йөрөү ойошторолдо. Һөҙөмтәлә ҡалала енәйәтселек кимәле ике тапҡырға кәмене, — тип һөйләне вице-премьер.
Лилиә Ғүмәрова ведомство-ара килешеп эш итеү мәсьәләһенә айырыуса иғтибар бүлде. Уның һүҙҙәренсә, республика Хөкүмәте ҡарамағында эшләгән Ведомство-ара совет кеүек ойошмалар хәҙер һәр муниципалитетта булдырылған. 2012 йылда 8773 ғаилә иҫәптә торған, уларҙа 19031 бала тәрбиәләнә. Райондар өсөн иң мөһиме – бындай ғаиләләрҙе күрә белеү һәм уларҙың һәр береһенә айырым ярҙам күрһәтеү. Был бик ауыр эш, әммә үҙ-ара килешеп эш итеүҙең көслө һәм һөҙөмтәле сараһы булып тора.
Ҡайһы бер мәсьәләләр федераль кимәлдә хәл итеүҙе талап итә. Улар араһында – опека органдарының штатын ҙурайтыу (ике мең балаға бер белгес булырға тейеш), имен булмаған ғаиләләр тураһында полицияға хәбәр итеүҙең хоҡуҡи нигеҙен тәьмин итеү һәм башҡалар. Лилиә Ғүмәрова фекеренсә, барлыҡ мәсьәләләрҙе хәл итеүҙең берҙән-бер сараһы – ғаилә институтын нығытыу. Шул уҡ ваҡытта имен булмаған ғаиләләр менән генә түгел, ә балаларын лайыҡлы граждандар итеп тәрбиәләргә теләгән ғәҙәти ғаиләләр менән дә эшләү, уларҙы торлаҡ менән тәьмин итеү мөһим. Вице-премьер һүҙҙәренсә, беҙ күп ваҡыт баланың үҙен генә айырып ҡараныҡ. Был дөрөҫ түгел. Тик ғаиләлә генә уның хоҡуҡтары тулыһынса яҡланасаҡ, тик ғаиләлә генә ул ысын мәғәнәһендә бәхетле буласаҡ. Айырылышыуҙар әҙ булған һайын бәхетһеҙ балалар һаны ла әҙерәк була, тине Лилиә Ғүмәрова.
Семинар-кәңәшмәнең икенсе көнөндә балиғ булмағандар эше буйынса бүлек хеҙмәткәрҙәре махсус учреждениеларға барасаҡ, республикала был өлкәлә әҙерләнгән төрлө проекттар менән танышасаҡ.


text:
Опера һәм балет театрында – балалар өсөн байрам тамашалары
Байрам алды һәм байрам көндәрендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында балалар өсөн тамашалар үткәреләсәк. Атап әйткәндә, 29 декабрҙә —«Том Сойер» балеты, 30 декабрҙә — «Алтын себеш» һәм «Леопольд исемле бесәйҙең тыуған көнө» мюзиклдары.
Яңы йылда опера һәм балет театры 4 ғинуарҙа уҡ эшкә тотонасаҡ. Был көндө театр сәхнәһендә «Бремен музыканттары» мюзиклын һәм «Золушка» балетын ҡуясаҡтар. Унан һуңғы көндәрҙә театрҙа ҡайтанан «Том Сойер», «Алтын себеш» һәм «Леопольд исемле бесәйҙең тыуған көнө» спектаклдәрен күрергә мөмкин буласаҡ.
Тамашасыларға уңайлы булһын өсөн бөтә спектаклдәр көндөҙ башлана.
Өҫтәп шуны ла әйтеп китәйек, Мексикалағы оҙайлы гастролдәрҙән һуң театрҙың балет труппаһы бөгөн тәүге тапҡыр үҙ сәхнәһендә сығыш яһаны. Уҙып барыусы йылда Башҡортостан бейеүселәрен тағы ла 30 декабрҙә «Лебединое озеро» балетында күрергә мөмкин буласаҡ.


text:
Әҙәбиәт йылының тамамланыуы уңайынан төбәктә «Тыуған яғыма — һөйөү йырҙарым» йыйынтығы баҫылды
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Хәйбулла районында «Тыуған яғыма — һөйөү йырҙарым» исемле шиғырҙар һәм проза әҫәрҙәре йыйынтығы донъя күрҙе. Унда Хәйбулла районындағы 70-тән ашыу авторҙың башҡорт һәм рус телдәрендәге шиғырҙары, хикәйәләре тупланған. Йыйынтыҡҡа йәш яҙыусыларҙың — уҡыусыларҙың әҫәрҙәре лә ингән.
Китапты яҙыусы һәм журналист Фәрзәнә Аҡбулатова төҙөгән. Йыйынтыҡ Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбайҙың «Хәйбулла районы әҙәби йылъяҙмала» тигән мәҡәләһе менән асыла. Китаптың тиражы — 500 дана.
Әҙәбиәт йылын ябыу һәм Рәсәй киноһы йылын асыу тантанаһында йыйынтыҡтың исем туйы уҙҙы. Тантанала бөтә авторҙар ҙа тиерлек ҡатнашты.


text:
Көйөргәҙе районында «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар» байрамы үтте
Көйөргәҙе районының Абдул һәм Ҡарай ауылдары халҡы «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар» байрамын үткәрҙе. Йылға буйындағы яланда ауыл халҡы һәм уларҙың ҡунаҡтары – туғандары, дуҫтары, таныштары, элекке күршеләре йыйылды.
Байрамса биҙәлгән майҙанда Абдул һәм Ҡарай ауылдары халҡы ихаталар һәм урамдар торошо буйынса смотр-конкурсҡа йомғаҡ яһаны, концерт һәм күмәкләп сәй эсеү ойошторҙо. 18 кеше ауыл аҡһаҡалдары исемдәрен алды. Алтын туйҙарын билдәләгән алты пар тәбрикләнде. Шулай уҡ өй туйлаған Ниғмәтуллиндарға, мосолман дини традицияларын үтәп, ауылдаштары араһында абруй ҡаҙанған Рәжәповтарға иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. 95 йәшлек Хөмәйрә Әмирйән ҡыҙы Хәсәнова һәм Миңлеямал Ғәлләм ҡыҙы Яҡупова байрамдың иң оло кешеләре булды.
Абдул ауылында йәшәүсе Лилиә Усманова тыуған ауылының шәжәрәһе менән таныштырҙы, уны ул аҡһаҡалдар хәтирәләре, тарихи сығанаҡтар буйынса төҙөгән.


text:
Белоретта «Йыл уҡытыусыһы» конкурсына йомғаҡ яһалдыФото: Ольга Колесникова
Белоретта «Йыл уҡытыусыһы» конкурсына йомғаҡ яһалды
Белоретта «Йыл уҡытыусыһы» конкурсына йомғаҡ яһалдыФото: Ольга Колесникова
Белоретта «Йыл уҡытыусыһы-2013» конкурсына йомғаҡ яһалды. Район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, һөнәри бәйге районда 2003 йылдан башлап үткәрелә.
Быйыл конкус финалында 11 педагог ҡатнашты. Йәнә өс йылға тиклем хеҙмәт стажы булған өс йәш белгес «Уңышҡа тәүге аҙым» номинацияһында көс һынашты. Бәйге ике турҙа үткәрелде. Һөҙөмтәлә дөйөм рейтингта иң күп балл йыйыған өс еңеүсе билдәләнде.
«Йыл уҡытыусыһы-2013» конкурсында еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы 14-се гимназияла үтте. Сарала ҡатнашыусыларҙы район хакимиәте башлығы Владислав Миронов сәләмләне.
Һөнәри бәйгелә абсолют еңеүсе тип Белорет ҡалаһының 1-се урта мәктәбенән биология уҡытыусыһы Ольга Ғитиәтуллина табылды, ул Белорет районы исеменән республика конкурсында сығыш яһаясаҡ. Икенсе урынға 14-се гимназияның башланғыс кластар уҡытыусыһы Луиза Сөләймәнова лайыҡ булды. Башҡорт гимназияһының математика уҡытыусыһы Зилә Миңгәрәева өсөнсө урын яуланы.
«Уңышҡа тәүге аҙым» номинацияһында 21-се урта мәктәптең технология уҡытыусыһы Ольга Хәйҙәрова еңеп сыҡты. Барлыҡ ҡатнашыусылар дипломдар һәм ҡиммәтле бүләктәр менән наградланды.


text:
Рөстәм Хәмитов буласаҡ умартасыларҙы Ҡытай һәм Көньяҡ Америка илдәре менән хеҙмәттәшлек мөмкинлектәрен өйрәнергә саҡырҙыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов буласаҡ умартасыларҙы Ҡытай һәм Көньяҡ Америка илдәре менән хеҙмәттәшлек мөмкинлектәрен өйрәнергә саҡырҙы
Рөстәм Хәмитов буласаҡ умартасыларҙы Ҡытай һәм Көньяҡ Америка илдәре менән хеҙмәттәшлек мөмкинлектәрен өйрәнергә саҡырҙыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
14 ноябрҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Мишкә районына эш сәфәре барышында агросәнәғәт колледжында белем биреү процесын ойоштороуҙың сифатын баһаланы.
Әлеге ваҡытта бында Мишкә, Борай, Бөрө, Балтас, Благовещен, Ҡариҙел, Краснокама, Өфө райондарынан 350 студент уҡый. Улар ауыл хужалығы етештереүе мастеры, тракторсы-машинист, ашнаҡсы, кондитер, төҙөлөш эштәре мастеры, умартасы, автомеханик һәм башҡа һөнәрҙәрҙе үҙләштерә. Бынан тыш, бер нисә өҫтәмә һөнәри белем биреү программалары бойомға ашырыла.
Колледждың директоры Валерий Байбулатов һөйләүенсә, бында һөнәр алыу өсөн яҡшы шарттар булдырылған, махсус дисциплиналар, дөйөм белем биреү предметтары буйынса кабинеттар, оҫтаханалар йыһазландырылған. Автодром, трактородром, умарталыҡ, 600 гектар ауыл хужалығы ерҙәре бар. Башҡа райондарҙан һәм ауылдарҙан килгән студенттар өсөн ятаҡ ҡаралған.
Рөстәм Хәмитов водителдәр, автомеханиктар әҙерләү кабинеттарында булды, «умартасылыҡ» һөнәре буйынса белем алыусы беренсе курс студенттары менән аралашты. Уның һүҙҙәренсә, хәҙер улар алдында киң мөмкинлектәр асыла.
– Хәҙер беҙ Ҡытай менән сауҙа мөнәсәбәттәрен башлайбыҙ, улар әле үк бал һорай. Европала ла шулай уҡ. Яңыраҡ Көньяҡ Америкала йәшәүселәрҙең дә бал яратыуҙарын белдем. Ә Аргентинаға, Чилиға уны нисек алып барып еткерергә һуң? Шуны өйрәнегеҙ, – тип билдәләне республика Башлығы, студенттарға яҡшы уҡыуҙарын теләп.
Сәфәр барышында Рөстәм Хәмитов шулай уҡ Ирсай ауылындағы оло йәштәгеләр һәм инвалидтар өсөн пансионатты ҡараны. Уны 2016 йылдың башында файҙаланыуға тапшырыу күҙаллана.
Төбәк Башлығы Мишкә ауылындағы Паралимпия спорты үҙәге төҙөлөшө барышын да тикшерҙе. Үҙәк паралимпиясылар әҙерләү һәм ҡышҡы, йәйге спорт төрҙәре буйынса ярыштар уҙғарыу өсөн тәғәйенләнгән. Проектта бассейн, 20 урынлыҡ ҡунаҡхана, ашхана, тир, тренажер залы, көтөү һәм ял итеү залдары ҡаралған. Паралимпия спорты үҙәге 2016 йылдың беренсе кварталында сафҡа индереләсәк.


text:
Сәскәләр үҫтереү ѳсѳн - гѳл телен белеү кәрәк
Сәскәләр үҫтереү ѳсѳн - гѳл телен белеү кәрәк.
Кушнаренко районы Ҡалтай ауылында йәшәүсе Муллаяновтар ғаиләһе тап шундай фекерҙә. Гөлдәрҙең телен аңлау серенә хәбәрсебеҙ Гүзәл Ишкинина ла төшөндө. Сәскәләрҙе кем яратмай!? Күҙҙең яуын алып ултырған сәскәләр үҫтереүсе ҡатын- ҡыҙҙар иһә икеләтә матур кеүек. Шундайҙарҙың береһе – Зөһрә Муллаянова. Йорт алдында бындай ошондай ожмах мөйөшөн теләгән һәр кеше яһай ала. Сабырлыҡ, тырышлыҡ һәм бер аҙ ғына фантазия кәрәк, ти Зөһрә ханым. Муллаяновтар ғаиләһе баҡсала роза гөлдәлеренән тыш, төрлө емеш-еләк ағастарын да үҫтерә. Уңған хужалар хатта ауыл халҡы өсөн дә айырым алмағас баҡсаһы булдырған. Бында 2000 гә яҡын алмағас, грушалар, сливалар, ҡарағаттар ҙа бар… Ауыл халҡы өсөн тәғәйенләнгән баҡсаны Флүр һәм Зөһрә Муллаяновтар үҙ көстәре менән тәртипкә килтерә. Эргәһенә ял итеп алыу өсөн майҙансыҡ та яһап ҡуялар. Егәрленең ҡулы етәү тигәндәй, ғаилә бының менән генә туҡтап ҡалмай, ә үҫентеләр үрсетеү менән дә шөғөлләнә. Баҡсасылыҡ менән шөғөлләнә башлағас, был эштең күп нескәлектәренә төшөндөк, ти ғаилә башлығы. Хәҙер инде уңған хужалар һәр емеш ағасын дөрөҫ ултыртыуҙан алып нисек туҡландырыу кәрәклегенә тиклем белә. Бар нәмәнән йәм табып, матурлыҡҡа тартылып йәшәгән кешеләр һоҡланыу уята. Муллаяновтар ҙа баҡса үҫтереү менән генә туҡталып ҡалмай, ә киләсәккә тағыла ҙурыраҡ пландар ҡора.


text:
Баш ҡаланың Зәки Вәлиди урамы ваҡытлыса ябыла
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Өфөнөң Салауат Юлаев майҙанында «Һөт иле-2015» фестивален үткәреүгә бәйле Зәки Вәлиди урамында транспорт хәрәкәте сикләнә. Был хаҡта ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
27 августан 30-на тиклем Аксаков урамынан алып Ғафури урамына ҡәҙәр сикләү индерелә. Шулай уҡ ҡала автобустарының хәрәкәте үҙгәрә.
Өфө хакимиәте ваҡытлыса уңайһыҙлыҡтар өсөн ғәфү үтенә һәм автоһәүәҫкәрҙәргә маршрутты алдан билдәләргә кәңәш итә.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «Һөт иле» фестивале 29 августа үткәрелә.


text:
Башҡортостан аграрийҙары яҙғы сәсеүгә льготалы яғыулыҡ менән тулыһынса тәьмин ителгән
Республика аграрийҙары яҙғы сәсеү эштәрен үткәреү өсөн кәметелгән хаҡтар менән 48,66 мең тонна дизель яғыулығы һәм 2 мең тонна «Нормаль-80» автобензины аласаҡ. Льготалы яғыулыҡ марттан июнгә тиклем бирелә. Тейешле Килешеүгә Башҡортостан Хөкүмәте менән «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында ҡул ҡуйылған. Республика аграрийҙарын яғыулыҡ менән тәьмин итеү бурысы «Башнефть» йәмғиәтенең бүлендек предприятиеһына — «Башкирнефтепродукт» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә йөкмәтелгән, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Илебеҙ аграрийҙарын сәсеү кампанияһына ташламалы яғыулыҡ менән тәьмин итеү бурысын быйыл февраль аҙағында Өфөлә үткән Бөтә Рәсәй аграр форумында Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин билдәләне.
Аграр ведомствоның Агросәнәғәт комплексы тармаҡтарында механизациялау һәм электрлаштырыу бүлегенең аналитик мәғлүмәттәренә ярашлы, сәсеү үткәреүгә һәм сәсеүлектәрҙе тәрбиәләүгә дизель яғыулығына ихтыяж — 40 мең самаһы тонна. Яғыулыҡтың 48,66 мең тонна бүленеүен иҫәпкә алһаҡ, ауыл эшсәндәре сәсеү кампанияһына льготалы яғыулыҡ менән тулыһынса тәьмин ителәсәк.
Республиканың ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәре «Башкирнефтепродукт»тың нефтебазалары менән нефть продукттары поставкалауға һәм яғыулыҡ алыуға килешеүҙәр төҙөй башланы.
Федераль бюджеттан һәм республика ҡаҙнаһынан субсидияларҙы иҫәпкә алғанда, республика аграрийҙары өсөн бер литр солярканың хаҡы 13 һум самаһын тәшкил итә, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығында.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә дизель яғыулығының тоннаһы - 20440 һум, автобензин 20300 һум тора. Рәсәй Федерацияһында был уртаса хаҡтар иҫәбендә.
2011 йылда Башҡортостандың ауыл хужалығы етештереүселәре республикаға кәметелгән хаҡтар буйынса бүленгән дизель яғыулығын һәм «Нормаль-80» автобензинын файҙаланып, 800 миллион һумдан ашыу аҡса экономиялай алды. Нефть продукттарына сығымдарҙы субсидиялау сифатында республика бюджетынан өҫтәп 420 миллион һум бүленде.


text:
Башҡорт дәүләт педагогия университеты «Студент яҙы-2013» фестиваленең гала-концертын Конгресс-холда үткәрәсәк
«Студент яҙы-2013» ижади фестиваленең гала-концертын М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты кесе йома, 4 апрелдә, Өфөнөң Конгресс-холында үткәрәсәк. Юғары уҡыу йортоноң ижади йәштәре үҙҙәренең сығыштарын Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылына арнай.
БДПУ-ның матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, университетта йәмғеһе 11 концерт ойошторолған, унда 700-гә яҡын студент ҡатнашҡан. Иң яҡшы номерҙар гала-концерт өсөн һайлап алынған.
Апрель аҙағынаса гала-концерттар республиканың барлыҡ юғары уҡыу йорттарында үтәсәк. Һайлап алыу туры аша үткән барлыҡ ҡатнашыусылар үҙҙәренең уҡыу йорто исеменән республика кимәлендәге «Студент яҙы» фестивалендә ҡатнашасаҡ. Төп концерт Башҡортостандың бөтә төбәктәренән иң яҡшы йырсыларҙы, бейеүселәрҙе, актерҙарҙы, музыҡа ҡоралдарында уйнаусыларҙы берләштерәсәк. Төбәк этабында еңеүселәр Рәсәй кимәлендәге «Студент яҙы» фестивалендә көс һынашасаҡ. Сара быйыл Ульяновскиҙа үткәрелә.


text:
Ваҡ һайыҫҡан
Ваҡ һайыҫҡан, алағанат (урыҫ. серый сорокопут, лат. Lanius excubitor)— турғай һымаҡтар отрядындағы ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сыйырсыҡтан ҙурыраҡ. Ғәҙәттә, ағастарҙың ҡоро ботаҡтарында ултыра. Ерҙән түбән генә осоп бара ла, текә күтәрелеп, тағы ла берәй ҡоро ботаҡҡа килеп ҡуна. һырты һоро. Күҙҙәре аша үткән һыҙыҡ, ҡанаттары, оҙон ғына ослайыңҡырап торған ҡойроғо ҡара. Кәүҙәһенең аҫ яғы, ҡанаттарындағы таптар һәм ҡойроғоноң ике яҡ ситендәге һыҙыҡ аҡ. Алағанаттан ҙур булыуы, һоро маңлайы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы тупаҫ: «шәк-шәк».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урман ситтәрендә, айырым ағаслы һәм һирәк ҡыуаҡлы асыҡ урындарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр, сысҡандар, ҡош йомортҡалары менән туйына. Йылы яҡҡа китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй, һирәк осрай. Ағаста йәки ҡыуаҡта оялай. Ҡара таплы 5—6 бөртөк аҡһыл йәшел йомортҡаһы була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. — Өфө, 1986. — ИБ № 3478 28.693.35 И 90
- Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Арнадия, 1996. — ISBN 5-88666-011-9


text:
Башҡортостан буйынса РФ һалым хеҙмәте: «Йәй – отпускылар һәм бурыстарҙы түләү ваҡыты»
Башҡортостан һалым хеҙмәткәрҙәре бурыслы кешеләр менән эште әүҙемләштерә. Практикала раҫланыуынса, отпускылар миҙгеле – яй ҡуҙғалыусан һәм онотоусан кешеләргә бюджет алдындағы бурыстары тураһында иҫләтеү өсөн иң уңайлы ваҡыт, түләмәүселәрҙең сит ил курорттарына бара алмауҙары ла мөмкин бит. Һалым хеҙмәткәрҙәре менән бергә рейдтар үткәргән суд приставтары бурыстары булған кешеләрҙе сит илгә сығармау хоҡуғына эйә.
Быйыл ғинуарҙан май айына тиклем бындай сит илгә сығыуҙы сикләү тураһындағы ҡарар республиканың 2100-ҙән ашыу кешеһенә ҡарата ҡабул ителгән, тип хәбәр итә РФ суд приставтары федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәте. Бурысты түләгәндән һуң да сикләүҙе ғәмәлдән сығарыу өсөн ваҡыт кәрәклеген иҫтә тотоу зарур. Башҡарма документтарға үҙгәрештәр индереү менән бәйле рәсми эштәргә ике аҙна тирәһе ваҡыт кәрәк.
Бюджетҡа түләүҙәр буйынса бурыстар тураһында 8-937-333-1233 номерына үҙеңдең һалым түләүсенең шәхси номерың (ИНН) менән СМС ебәреп йәшәү урыны буйынса һалым инспекцияһында, шулай уҡ РФ федераль һалым хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы сайтындағы махсус сервис ярҙамында белергә мөмкин, тип хәбәр иттеләр ведомствоның матбуғат хеҙмәтендә.