text:
Яссы-Кишинёв операцияһы
Я́ссы-Кишинёв опера́цияһы, шулай уҡ Канны янындағы Яссы-Кишинёв ҡаты һуғышы тигән атама менән билдәле (1944 йылдың 20 — 29 авгусы) — Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында СССР (Совет Социалистик Республикалар Союзы) Ҡораллы көстәренең Өсөнсө рейхҡа (нацист Германияһына) һәм Румыния Короллегенә стратегик хәрби операцияһы. Уның маҡсаты булып Балҡан йүнәлешен ҡаплап торған ҙур немец-румын группировкаһын тар-мар итеү, Молдавияны азат итеү һәм Румынияны һуғыштан сығарыу торған. Бөйөк Ватан һуғышы барышындағы иң уңышлы совет хәрби операцияһы тип һанала, «Сталиндыңиң киҫкен ун һөжүме» иҫәбенә индерелгән. Был һөжүм Ҡыҙыл Армия ғәскәрҙәренең еңеүе, Молдавия ССР-ын азат итеү һәм дошманды тулыһынса ҡыйратыу менән тамамланған.
Йөкмәткеһе
- 1 Операция алдынан хәл-торош
- 2 Совет командованиеһының ниәте
- 3 Көстәр ҡуйылышы
- 4 Совет ғәскәрҙәренең һөжүме
- 5 Румынияла дәүләт түңкәрелеше. Ҡамалған группировканы ҡыйратыу
- 6 Операцияның әһәмиәте һәм һөҙөмтәләре
- 7 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 8 Сығанаҡтар
- 9 Һылтанмалар
- 10 Иҫкәрмәләр
Операция алдынан хәл-торош[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1944 йылдың авгусына совет ғәскәрҙәре өсөн балҡан йүнәлешендә хәл иткес һөжүм яһар өсөн уңайлы шарттар тыуған. 1944 йәйендә немец командованиеһы был йүнәлештән Белоруссияға һәм Көнбайыш Украинаға 12 дивизия ғәскәрен оҙатҡанлыҡтан, фашистарҙың «Көньяҡ Украина» армиялар төркөмө көсһөҙләндерелгән. Шуға ҡарамаҫтан, немец-румын командованиеһы бында һыу кәртәләре һәм тау-ташлы урын менән бәйләнгән 3-4 тәрән эшелондырылған һыҙаттарҙан торған ҡеүәтле оборона нығытмалары ҡорған булған. Молдавия һәм көнсығыш Румыния ҡалаларын һәм тораҡ пункттарын оборона ҡаймалары билбау рәүешендә уратып алған булған.
Был осорҙа Румынияла сәйәси хәлдәр бик ҡатмарлы булған. 1944 йылдың 4 авгусында румын лидеры Ион Антонеску Адольф Гитлер менән осрашҡан. Был осрашыуҙа Гитлер үҙенең румын союзнигын, вермахт Румынияны, Германияны һаҡлаған кеүек, һаҡлаясаҡ тип ышандырған. Ләкин Гитлер, үҙ сиратында, Антонескунан, хәлдәр нисек булмаһын, Румыния Рейх союзнигы булып ҡалыуын һәм румын территорияһында хәрәкәт иткән немец ғәскәрҙәрен тәьмин итеүен талап иткән. Әммә Румынияның үҙендә Антонеску режимы менән ризалашмау көсәйгән. Күп кршеләр Күсәр илдәренең фронттағы хәле уңышлы үҫешенә ышанмаған һәм Румынияның совет ғәскәрҙәре тарафынан оккупацияланыуынан ҡурҡҡандар.
Совет командованиеһының ниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Совет командованиеһы, румын ғәскәрҙәренең күбеһенсә флангта һуғышҡанлығын һәм яугирлыҡ яғынан немецтарҙан ҡалышыуын иҫәпкә алған. Шуның өсөн дошман ғәскәрҙәренең бер-береһенән йыраҡ торған участогындағы ике флангыһына көслө һөжүм яһарға ҡарар иткән. 2-се Украин фронты Яссынан төньяҡ-көнбайыш йүнәлештә, 3-сө Украин фронты — Бендерынан (Суворов тауы) көньяҡҡараҡ һөжүм иткән. Шуның араһында дошманды төп һөжүмдең тактик өҫтөнлөгө менән айырылып торған кишинёв яғына йүнәлтелеренә ышандырырға кәрәк булған. Шул маҡсаттан оператив маскировканың махсус саралары эшләнгән һәм тормошҡа ашырылған. Һөжүмде Хуши − Васлуй – Фэлчиу райондары йүнәлешенә табан үҫтереп, фронттар, «Көньяҡ Украина» армиялар төркөмөнөң төп көстәрен уратып алып тар-мар иткәндән һуң, артабан хәрәкәт итеп, тиҙ арала Румынияны яулап алырға тейеш булған. Бөйөк Ватан һуғышында Ҡара диңгеҙ флоты Өсөнсө Украин фронтының диңгеҙ яры буйы флангтарына, дошманға ут асып, Германия һәм Румынияның яр буйы коммуникацияларын сафтан сығарып, дошман караптарын шартлатып, шулай уҡ Констанц һәм Сулин хәрби-диңгеҙ базаларына массированный авиация һөжүмдәре ойоштороп ярҙам итергә тейеш булған.
Көстәр ҡуйылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2-се Украин фронты (командующий Родион Яковлевич Малиновский). Уға СССР-ҙың 27-се армияһы, 40-сы армияһы, (1941-1945), 52-се армияһы, 53-сө армияһы, 4-се гвардия армияһы, 7-се гвардия армияһы, 6-сы танк армияһы, 18-се айырым танк корпусы һәм атлы-механизацияланған төркөм ингән. СССР-ҙың 5-се һауа армияһы фронтҡа авиация ярҙамы күрһәткән.
- 3-сө Украин фронты (командующий Фёдор Иванович Толбухин). Уға СССР-ҙың 37-се армияһы, 46-сы армияһы, 57-се армияһы, 5-с е удар армияһы, 7-се механизацияланған корпусы (2-се формированиеһы), 4-се гвардия механизацияланған корпусы ингән. Составында 2200 самолёты булған СССР-ҙың 17-се һауа армияһы фронтҡа авиация ярҙамы күрһәткән.
- СССР-ҙың Ҡара диңгеҙ хәрби флоты (командующий Филипп Сергеевич Октябрьский) составына Дунай хәрби флотилияһы ингән. Флот составына 1 линкор, 4 крейсер, 6 эскадра миноносецы (эсминец), 30 һыу аҫты кәмәһе һәм башҡа төр класлы 440 карап ингән. Ҡара диңгеҙ флоты Хәрби-Һауа Көстәрендә 691 самолёт иҫәпләнгән.
Германия һәм Румыния[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Көньяҡ Украина» армиялар төркөмө (командующий Ганс Фриснер). Уға Өсөнсө рейхтың 6-сы немец армияһы, 8-се немец армияһы, 3-сө румын армияһы, 4-се румын армияһы һәм 17-се немец армия корпусы — барыһы 25 немец, 22 румын дивизияһы һәм 5 румын бригадаһы. Ғәскәрҙәргә составында 810 немец һәм румын самолёты булған Германияның 4-се һауа флоты авиация ярҙамы күрһәткән.
Совет ғәскәрҙәренең һөжүме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яссы-Кишинёв операцияһы 1944 йылдың 20 авгусында иртә таңдан, тәүге өлөшө пехота һәм танктар атакаһы башланыр алдынан дошман оборонаһына баҫым яһауға иҫәпләнгән, ә икенсеһе – атаканы артиллерия менән оҙатыуға йүнәлтелгән, ҡеүәтле артиллерия һөжүме башланған. 7 сәғәт 40 минутта, совет ғәскәрҙәре, икеләтә көслө утлы ҡойон аҫтында Кицкан плацдармынан һәм Яссының көнбайыш районынан һөжүмгә күсә.
Артиллерия һөжүме шундай көслө булған, немец оборонаһының тәүге һыҙаты тулыһынса ҡыйратылған. Ошо һуғышта ҡатнашыусыларҙың береһе немец оборонаһының торошон бына нисек тасуирлай:
Һөжүмдең уңышына совет штурм авиацияһы, дошман артиллерияһының иң көслө терәк пункттарын һәм ут позицияларын бомбаға тотоп, ярҙам иткән. Икенсе Украин фронтының удар группировкалары дошмандың төп оборонаһын, ә 27-се армия көн уртаһына — оборонаның икенсе һыҙатын да өҙгән.
27-се армия һөжүме һыҙатына, дошман оборонаһын өҙөү маҡсатында, 6-сы совет танк армияһы килеп ингәнен ишеткәс, дошмандың «Көньяҡ Украина» армиялары төркөмө командующийы генерал Ганс Фриснер әйтеүенсә, немец-румын ғәскәрҙәре рәттәрендә «әҙәм ышанмаҫлыҡ хаос» башланған. Яссы районында совет ғәскәрҙәренең ҙур тиҙлектә алға барыуын туҡтатырға теләп, немец командованиеһы вермахтың өс пехота дивизияһын һәм бер танк дивизии контратакаға күтәргән. Ләкин хәл үҙгәрмәгән. Һөжүмдең икенсе көнөнә 2-се Украин фронтының удар группировкаһы Маре тау һырттарының өсөнсө һыҙаты өсөн, ә 7-се гвардия армияһы һәм атлы-механизацияланған төркөм — Тырга-Фрумос өсөн алышҡан. 21 август аҙағына фронт ғәскәрҙәре, көстәрен фронт буйынса 65 км киңлеккә йәйелдереп һәм 40 км тәрәнлеккә үтеп инеп, оборонаның өс һыҙаттағы бөтөн ҡаршылыҡтарын еңеп сығып, минималь ваҡыт эсендә иҫ киткес нығытылған ике ҡеүәтле райондағы Яссы һәм Тыргу-Фрумос ҡалаларын үҙ ҡулына алған. 3-сө Украин фронты көньяҡ участкала, 6-сы немец һәм 3-сө румын армиялары сигендә, уңышлы алға барған.
20 августа, Тыргу-Фрумос районындағы алышта дошман оборонаһын өҙгәндә, сержант Александр Евсеевич Шевченко айырылып торған. Уның ротаһының алға барыуын дошман дзотынан (дерево-земляная огневая точка – ағас-ер ут нөктәһе) бер туҡтауһыҙ һибелгән ут тотҡарлаған. ДЗОТ-ты ябыҡ ут позицияларынан артиллерия ярҙамында тонсоҡторороға маташыу уңыш килтермәгән. Шул саҡта Шевченко амбразураға ташлана һәм, уны кәүҙәһе менән ҡаплап, ҡаты һөжүмгә әҙерләнгән төркөмгә юл аса. Шевченкоға, һәләк булғандан һуң, күрһәткән батырлығы өсөн Советтар Союзы Геройы исеме бирелгән[4].
21 августа Юғары Баш командующийҙың (ВГК) Ставкаһы директиваһына ярашлы, «ике фронттың берҙәм көстәре менән Хуши районында дошманды уратҡан ҡулсаны тоташтырырға, шунан һуң дошмандың кишинёв группировкаһын ҡыйратыу һәм әсирлеккә алыу маҡсатында ҡулсаны тарайтырға» кәрәк булған.
Операцияның икенсе көнөнә 3-сө Украин фронты ғәскәрҙәре, 6-сы немец армияһын уратҡан ҡулсаны Леушены (Хынчешт районы) ауылы янында ҡымтып, уны 3-сө румын армияһынан айырған. Немец командующийы, ғәскәрен ташлап, ҡасҡан. Фронттарға авиация ярҙам иткән. Ике көн эсендә совет лётчиктары 6350-гә яҡын осош яһағандар. Ҡара диңгеҙ Хәрби-Һауа Көстәре (ВВС) Констанцалағы һәм Сулиндағы (Румыния) румын һәм немец караптарына һәм базаларына һөжүм иткәндәр. Немец һәм румын ғәскәрҙәре, бигерәк тә обороналарының төп һыҙатында, бик күп һалдатын һәм хәрби техникаһын юғалтҡан, һәм ашығыс рәүештә сигенә башлаған. Операцияның тәүге ике көнөндә 7 румын һәм 2 немец дивизияһы тулыһынса ҡыйратылған.
«Көньяҡ Украина» армиялар төркөмө командующийы Фриснер, совет ғәскәрҙәренең тәүге һөжүмен ентекле анализлап һәм үҙҙәренең файҙаһына булмағанын аңлап, армиялар төркөмө ғәскәрен Прут йылғаһы аръяғына сығарырға ҡарар иткән, һәм, Һитлерҙың бер ниндәй күрһәтмәһе булмаһа ла, 21 августа үҙенең бойороғон ғәскәрҙәренә еткергән. Икенсе көнгә, 22 авгусҡа, армиялар төркөмө ғәскәрҙәрен һәм Генераль штабты сығарыуға рөхсәт биргән, ләкин һуң булған инде. Был ваҡытҡа совет фронттарының һөжүм группировкалары дошмандың көнбайышҡа сигенә торған төп юлдарын үҙ ҡулдарына алған. Немец командованиеһы үҙ ғәскәрҙәренең Кишинёв районында ҡамауға эләгеү мөмкинлеген күҙ алдына килтермәгән. 22 авгусҡа ҡаршы төндә Дунай хәрби флотилияһы моряктары 46-сы армия десант төркөмө менән 11 километр киңлегендәге Днестр лиманын уңышлы кисеп (форсировать) сыҡҡан , Белгород-Днестровский (Аккерман) ҡалаһын азат иткән һәм һөжүмен көньяҡ-көнбайыш йүнәлештә үҫтергән.
Яуҙарҙа батырлыҡ күрһәтте:
- Бендеры ҡалаһын алған өсөн — генерал-лейтенант Гаген, генерал-майор Шкодунович, генерал-майор Крузе ғәскәрҙәре; артиллерия генерал-майоры Балаев һәм полковник Ковалёв артиллеристары; авиация генерал-полковнигы Владимир Александрович Судец.
- Белгород-Днестровский (Аккерман) ҡалаһын алған өсөн — генерал-лейтенант Шлемин ғәскәрҙәре, генерал-лейтенант Бахтин, полковник Никитин, полковник Власов, подполковник Смирнов ғәскәрҙәре, артиллерия генерал-майоры Алексеенко артиллеристары; авиация генерал-лейтенанты Василий Васильевич Ермаченков лётчиктары; контр-адмирал Сергей Георгиевич Горшковтың, 1-се ранг капитаны Давыдовтың, майор Григорьевтың моряктары; сапёры генерал-полковник Леонтий Захарович Котлярҙың, полковник Номинастың, полковник Пузыревскийҙың сапёрҙары.
23 августа совет фронттары ҡамау ҡулсаһын тоташтырыу һәм тышҡы фронтта алға барыуҙы дауам итеү маҡсатында көрәшкәндәр. 18-се танк корпусы шул уҡ көндә Хуши районына, 7-се механизацияланған корпус — Леушены (Хынчешт районы) районындағы Прут йылғаһы аша кисеүҙәргә, ә 4-се гвардия механизацияланған корпусы — Леовоға сыҡҡан. 3-сө Украин фронтының 46-сы армияһы 3-сө румын армияһы ғәскәрҙәрен Ҡара диңгеҙгә ҡыҫырыҡлаған, һәм 24 авгусҡа дошман ҡаршы тороуын туҡтатҡан. Был көндө Дунай хәрби флотилияһы караптары Жебрияны — Вилково йүнәлешендә десант төшөргән. Шулай уҡ 24 августа генерал Николай Эрастович Берзарин командалығындағы 5-се удар армияһы Кишинёвты яулап алған.
24 августа ике фронт стратегия операцияһының беренсе этабы — оборонаны өҙөү һәм немец-румын ғәскәрҙәренең яссы-кишинёв группировкаһын ҡамау тамамланған. Көн аҙағына совет ғәскәрҙәре 130—140 километр ара үткәндәр. Дошмандың 18 дивизияһы ҡамауға эләккән. 24-26 августа Ҡыҙыл армия Леовоны, Кахулды (Кагул), Хынчештыны (Котовск) яулап алған. 26 авгусҡа Молдавияның бөтөн территорияһы совет ғәскәрҙәре ҡулына күскән.
Молдавияны азат итеү һуғыштарында ҡатнашҡан 140-тан артыҡ яугир һәм командир Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған. Алты совет яугиры Дан ордены тулы кавалерҙары: Гавриил Фёдорович Алексеенко, Александр Федотович Виноградов[5], Александр Иванович Горскин[6], Фатих Юнусович Динеев]], Николай Трофимович Карасёв[7] һәм Степан Кузьмич Скиба[8].
Румынияла дәүләт түңкәрелеше. Ҡамалған группировканы ҡыйратыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яссы һәм Кишинёв эргәһендә немец-румын ғәскәрҙәрен йәшен тиҙлегендә һәм емергес ҡыйратыу Румыниялағы эске сәйәси хәлде сигенә еткәнсе ҡырҡыулаштырған. Үҙ илендә Ион Антонеску режимы таянысһыҙ ҡалған. Румынияның күп юғары дәүләт һәм хәрби эшмәкәрҙәре июль һуңында уҡ оппозицияла торған партиялар, антифашистар, коммунистар менән бәйләнешкә ингән һәм баш күтәреүгә әҙерлек башлаған булған. Фронттағы ваҡиғаларҙың ҙур тиҙлектә үҫеше хөкүмәткә ҡаршы йүнәлтелгән хәрәкәт башланыуына килтергән, һәм 23 августа Бухареста ихтилал тоҡанған. Король Михай I баш күтәреүселәр яғына сыҡҡан, Антонеску һәм уның пронацист генералдарын ҡулға алырға бойороҡ биргән. Константин Сэнэтеску, национал-царанистар, национал-либералдар, социал-демократтар һәм коммунистар ҡатнашлығында, яңы хөкүмәт төҙөгән. Яңы хөкүмәт Румынияның Германия яғында һуғышмаясағын һәм һуғыштан сығыуын, союзниктар тәҡдим иткән тыныслыҡ шарттарын ҡабул итеүен иғлан итеп, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ил территорияһынан немец ғәскәрҙәренең сығарылыуын талап иткән. Немец командованиеһы был талапты үтәүҙән баш тартҡан һәм ихтилалды баҫтырырға маташҡан. 24 август иртәһендә немец авиацияһы Бухаресты бомбаға тотҡан, һәм көндөҙ немец ғәскәрҙәре һөжүмгә күскән. Яңы румын хөкүмәте Германияға һуғыш асҡан һәм Советтар Союзынан ярҙам һораған.
Совет командованиеһы Румыниялағы ихтилалға ярҙамға 50 дивизияһын һәм ике һауа армияһының төп көстәрен ебәргән, ә 34 дивизияһын ҡамауға алынған дошман группировкаһын юҡ итеү өсөн ҡалдырған. 27 август һуңына ҡамауға алынған группировка Прут йылғаһынан көнсығыштараҡ ҡыйратылған.
28 авгусҡа немецтарҙың Карпат үткәүелдәренә юл ярыу ниәте менән Пруттың көнбайышына сығып өлгөргән өлөшө лә ҡыйратылған.
Тышҡы фронтта совет ғәскәрҙәренең һөжүме көсәйгән. Икенсе Украин фронты ғәскәрҙәре Төньяҡ Трансильвания һәм Фокшаны йүнәлешендә уңышлы хәрәкәт иткән, 27 августа Фокшаныны яулап алған һәм Плоешты һәм Бухарест ҡалаларына килеп ингән ерҙәрҙә һуғышҡан. Өсөнсө Украин фронтының 46-сы армияһы берләшмәләре (соединения), Дунайҙың ике яры буйлап көньяҡ йүнәлешендә һөжүм итеп, ҡыйратылған немец ғәскәрҙәренең Бухаресҡа сигенеү юлын киҫкән. Ҡара диңгеҙ флоты һәм Дунай хәрби флотилияһы, десанттар ебәреп, диңгеҙ авиацияһы ҡапыл яһалған атака (удар) менән, совет ғәскәрҙәренең һөжүменә ярҙам иткән. 28 августа Брэила һәм Сулина ҡалалары, 29 августа Ҡара диңгеҙ флоты десанты (Констанц десанты) портты һәм Констанцалағы Румынияның төп хәрби-диңгеҙ базаһын яулап алынған. Был көндә Прут йылғаһынан көнбайыш йүнәлешендә дошмандың ҡамауға алынған ғәскәрҙәрен ҡыйратыу, шуның менән Яссы-Кишинёв операцияһы ла тамамланған[9].
Операцияның әһәмиәте һәм һөҙөмтәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яссы-Кишинёв операцияһы Балҡан ярымутрауында һуғыштың артабанғы барышына ҙур йоғонто яһаған. Уның барышында дошмандың «Көньяҡ Украина» армиялар төркөмөнөң төп көстәре ҡыйратылған, Румыния һуғыштан сыҡҡан, Молдавия ССР-ы һәм Украин ССР-ының Измаил өлкәһе азат ителгән. Август аҙағына Румынияның күп өлөшө һаман да немец һәм пронацист румын көстәре аҫтында булыуына ҡарамаҫтан, улар ил территорияһында ҡеүәтле рубеждарын ҡора алмаған инде. 2-се Украин фронты ғәскәрҙәре 31 августа румын баш күтәреүселәре ҡулына күскән Бухаресҡа барып ингән. Румыния өсөн һуғыштар 1944 йылдың октябрь һуңына саҡлы дауам иткән (Румын операцияһын ҡарағыҙ). 1944 йылдың 12 сентябрендә Мәскәүҙә совет хөкүмәте союзниктары исеменән — Совет Социалистик Республикаһы Союзы (СССР), Великобритания һәм Америка Ҡушма Штаттары (АҠШ) — Румыния менән тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуйған.
Яссы-Кишинёв операцияһы хәрби сәнғәт тарихына «Яссы-Кишинёв (Канны янындағы ҡаты алыш)»атамаһы менән ингән. Уға фронттың төп ударҙары (ҡапыл яһалған атака) йүнәлешен оҫта һайлау, һөжүмдең юғары темпы, дошмандың ҙур группировкаларын тиҙ арала ҡамап алыу һәм ҡыйратыу, бөтөн ғәскәр төрҙәренең үҙ-ара тығыҙ взаимодействиеһы яғынан характеристика бирелә. Операция һөҙөмтәһендә 126 ғәскәри берләшмәләр (соединение) һәм частар почётлы Кишинёв, Яссы, Измаил, Фокшан, Рымник, Констанца һ.б. исемдәргә лайыҡ булған. Операция барышында совет ғәскәрҙәре 12,5 мең кешеһен, ә немец һәм румын ғәскәрҙәре 18 дивизияһын юғалтҡан. 208600 немец һәм румын һалдат һәм офицеры әсирлеккә алынған.
Молдавияны аяҡҡа баҫтырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яссы-Кишинёв операцияһы тамамланыу менән Молдавияла һуғыштан һуңғы хужалыҡты аяҡҡа баҫтырыу башланған, һәм бының өсөн 1944-1945 йылдарҙа СССР бюджетынан 448 млн һум аҡса бүленгән[10]. 1940 йылдарҙа румын баҫып алыуы арҡаһында туҡталған социалистик үҙгәртеп ҡороу дауам иткән. 1944 йылдың 19 сентябренә Ҡыҙыл Армия частары урындағы халыҡ ярҙамы менән[10] тимер юл бәйләнешен һәм сигенгән немец-румын ғәскәрҙәре шартлатҡан Днестр йылғаһы аша күперҙәрҙе тергеҙгән. Сәнәғәт яңынан аяҡҡа баҫтырылған. 1944—1945 йылдарҙа Молдавияға 22 эре предприятие ҡорамалдары килтерелгән. Һул яҡ ярҙағы 226 колхоз һәм 60 совхоз тергеҙелгән. Крәҫтиәндәргә күпселеге Рәсәйҙән килтерелгән орлоҡ ссудаһы, эре мөгөҙлө һәм йылҡы малдары һ.б. бирелгән. Әммә һуғыш эҙемтәләре һәм ҡоролоҡ, мотлаҡ дәүләт иген әҙерләү (хлебозаготовки) системаһы һаҡланыу сәбәпле, СССР-ҙа массовый аслыҡ башланған, һәм был хәл үлем осраҡтары киҫкенләшеүгә килтергән (1946—1947).
Молдавияның Ҡыҙыл Армияға иң мөһим ярҙамы булып уның рәтен үҙ теләге менән тулыландырыусылар булған[10]. Яссы-Кишинёв операцияһы уңышлы тамамланғандан һуң, республиканан 256,8 мең кеше фронтҡа киткән. Молдаван предприятиеларының фронт мәнфәғәте өсөн эшләүе лә мөһим әһәмиәткә эйә булған.
Иҫтәлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1970 йылда Ботаникалағы (Кишинёвтың секторы) бер урамды Яссы-Кишинёв операцияһында ҡатнашҡан Советтар Союзы Геройы Алексей Ильич Бельский исеме менән атағандар. СССР тарҡалғандан һуң был урам Молдавия кенәзлеген Валахия менән берләштергән господарь Александру Иоан Куза-Водэ исеме менән алмаштырылған. 2011 йылда, Кишинёвтағы Куза-Водэ (Бельский) урамында йәшәүселәр инициативаһы менән Кишинёв халҡы урамға СССР геройы исемен ҡайтарыуҙы талап итә[11] , «Молдова Республикаһы рус йәштәре Лигаһы»Бельский урамына элекке исемен кире ҡайтарыуҙы һорап ҡултамғалар йыя башлаған[12] һәм Игорь Тулянцев[13] мэрға Бельский урамы атамаһын кире ҡайтарыуҙы юллаған 5000 кешенең ҡултамғаһын тапшырған. Артабан йәштәр хәрәкәте инициативаһын 30-ға яҡын йәмәғәт ойошмаһы һәм сәйәси партия[14], шулар араһында Гагаузия башҡаны Михаил Макарович Формузал, ПКРМ[15], Молдова Патриоттары партияһы, ПСРМ, СДПМ, Өсөнсө көс партияһы, НСПМ, Молдованың рус общинаһы, Молдова украиндары общинаһы һәм башҡалар күтәреп алған. Шулай уҡ муниципаль советҡа «Кишинёвты азат итеүгә 68 йыл»[16] һәм «Молдавияны фашист илбаҫарҙарынан азат итеү: 68 йыл үткәс» түңәрәк өҫтәлдәрендә ҡатнашыусылар мөрәжәғәт иткән[17]. Кишинёв мэры Дорин Киртоакэ был мәсьәләне ҡарарға вәғәҙә биргән[18].
- 2012 йылдың 25 авгусында Рышкан районы Советтар Союзы Геройы Родион Малиновский исемен йөрөткән Малиновское ауылында Яссы-Кишинёв операцияһы ваҡиғаларын билдәләү салалары уҙғарылған[19].
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Памятники Кишинёва#Мемориальный комплекс «Eternitate»|Кишинёвта мемориаль комплекс
- Памятники Кишинёва#Воинское мемориальное кладбище|Кишинёвта хәрби мемориаль ҡәберлек
- Азатлыҡ һалдаттары
Өҙөмтә хатаһы:
билдәһе өсөн
ябыу билдәһе юҡ [3] [4] [9] [10] }}
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- История Великой Отечественной войны Советского Союза. 1941—1945 гг — М., 1962 Т. 4.
- История Республики Молдова. С древнейших времён до наших дней = Istoria Republicii Moldova: din cele mai vechi timpuri pină în zilele noastre / Ассоциация учёных Молдовы им. Н. Милеску-Спэтару — изд. 2-е, переработанное и дополненное. — Кишинёв: Elan Poligraf, 2002. — Б. 239—242. — 360 б. — ISBN 9975-9719-5-4.
- Стати В. История Молдовы. — Кишинёв: Tipografia Centrală, 2002. — Б. 372—374. — 480 б. — ISBN 9975-9504-1-8.
- Молдавская Советская Социалистическая Республика — Кишинёв: Главная редакция Молдавской Советской Энциклопедии, 1979. — Б. 142—145.
- Кишинёв. Энциклопедия — Кишинёв: Главная редакция Молдавской Советской Энциклопедии, 1984. — Б. 547—548.
- Фриснер Г. Проигранные сражения — М.: Воениздат, 1966.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ясско-Кишинёвская наступательная операция (20.08 — 29.08.1944)
- Ясско-Кишинёвская операция. 1944 год
- Ясско-Кишинёвская операция на Рамблер-Победа
- Ясско-Кишинёвская наступательная операция, 1944 год
- Освобождение Молдавии. Ясско-Кишинёвские Канны
- Инженер-капитан Турбаевский К. И., руководитель работ по усилению обороны побережья и устройства артиллерийских позиций на Малой земле, рассказывает болгарской газете «Народно дело» о некоторых эпизодах Ясско-Кишинёвской операции
Категория:Яссы-Кишинёв операцияһы
Категория:СССР-ҙың стратегик хәрби операциялары
Категория:Германияның алыштары
Категория:Румынияның алыштары
Категория:Молдавиялағы алыштар
Категория:1944 йылдың авгусы
Категория:Молдавияла 1944 йыл
Категория:Румынияла 1944 йыл
Категория:1944 йылғы конфликттар
Категория:Сталиндың ун һөжүме
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Өҙөмтә хатаһы:
билдәһе дөрөҫ түгел;
krivosheevтөшөрмәләре өсөн текст юҡ
- ↑ Өҙөмтә хатаһы:
билдәһе дөрөҫ түгел;
narodтөшөрмәләре өсөн текст юҡ
- ↑ 3,0 3,1 Новохацкий И. М. Воспоминания командира батареи — М.: Центрполиграф, 2007. — ISBN 978-5-9524-2870-6.
- ↑ 4,0 4,1 Александр Шевченко на сайте «Герои страны»
- ↑ Виноградов, Александр Федотович. Полный кавалер ордена Славы
- ↑ Горскин, Александр Иванович. Полный кавалер ордена Славы
- ↑ Карасёв, Николай Трофимович. Полный кавалер ордена Славы
- ↑ Скиба, Степан Кузьмич. Полный кавалер ордена Славы
- ↑ 9,0 9,1 [ Яссы-Кишинёв операцияһы] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 История Республики Молдова. С древнейших времён до наших дней — 2002. — Б. 240.
- ↑ [1]
- ↑ [2]
- ↑ [3]
- ↑ Общественность и политики поддержали ЛРМ в вопросе возврата улицы Бельского
- ↑ ПКРМ поддержала инициативу Лиги русской молодёжи в вопросе улицы Бельского
- ↑ В Молдове отметили 68-ю годовщину освобождения страны — от фашизма
- ↑ Участники исторического круглого стола обратились к мун-совету Кишинёва с просьбой вернуть название — улице Бельского
- ↑ Киртоакэ обещал рассмотреть вопрос улицы Бельского
- ↑ В Молдавии почтили память героев 2-го Украинского фронта


c: text/html

text:
Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында «Дуҫлыҡ йондоҙлоғо» милләт-ара ижади кисәһе үтте
Ҡырғыҙ-Миәкә ауылының үҙәк район китапханаһында Башҡортостанда Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылына арналған «Дуҫлыҡ йондоҙлоғо» ижади кисәһе үтте.
Китапхана хеҙмәткәрҙәре һәм ҡунаҡтар театрлаштырылған тамаша формаһында сағыу милли костюмдарҙа республикала йәшәүсе төрлө халыҡтар исеменән сығыш яһаны, уларҙың көн-күреше һәм йолалары менән таныштырҙы, төрлө телдәрҙә йырҙар йырланы һәм шиғырҙар уҡыны.
Ҡунаҡтар халыҡ уйындарында, конкурстарҙа ҡатнашты, викторина һорауҙарына яуап бирҙе һәм «Дуҫлыҡ бейеүе»н рәхәтләнеп бейене.
Китапхана хеҙмәткәрҙәре байрамға ныҡлы әҙерләнгән: сарала «Китапхана – мәҙәниәттәр һәм телдәр мозаикаһы» стенды, «Беҙ дуҫлыҡ менән көслө» китаптар күргәҙмәһе ойошторолдо, китап уҡыусыларҙың ижади эштәре тәҡдим ителде, тип хәбәр иттеләр Миәкә районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
А. Д. Дувакинаның шәхси ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы
А. Д. Дувакинаның шәхси ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы — төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Уҡыу йорто Ростов өлкәһенең Новочеркасск ҡалаһында, Атаман урамы, 42 адресы буйынса төҙөлгән бинала урынлаша. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа ҡыҙҙар өсөн Алексеевск приюты булараҡ теркәлә[1].
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шәхси гимназияны асыу датаһы төрлө сығанаҡтарҙа 1880 йылдан алып[2] 1889 йылға тиклем күрһәтелә[3]. Асыҡ уҡыу йорто булған гимназяла урта хәлле һәм башҡа ҡатлам балалары белем ала. 1921 йылда гимназия беренсе һәм икенсе баҫҡыс уҡыу йорттарын берләштергән икенсе дөйөм асыҡ совет мәктәбе итеп үҙгәртелә. Бер ни тиклем ваҡыттан һуң бында сәнәғәт-иҡтисад, элеватор һәм ветеринар техникумы урынлаша. XXI быуатта гимназия урынлашҡан бинала Рәсәй Федерацияһының Ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрлығының агробизнес һәм белгестәргә яңы һөнәр биреү институты уҡыусылар ҡабул итә. 1992 йылдан йорт архитектура ҡомартҡыһы һәм мәҙәни әһәмиәтле объект булып һанала.
Һүрәтләнеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ике ҡатлы бинаны төҙөү уҡыу йортон рәсми асҡындан күпкә алдараҡтамамлана. Бина ампир стилендә башҡарыла. Был хаҡта симметрик урынлаштырылған тәҙрәләр, стеналарҙың яҫы пилястралар ярҙамында бүленеүе һөйләй. Төп инеү урыны төҙөлөш барышында үҙктән ситкәрәк күсерелә. Элек күтәрмә урынында япмалы сатыр тора. Йорт фасады ҡәтғи декор һәм элементтарҙы урынлаштырыу рационаллеге менән айырыла. Йорттоң өҫкө ҡатын, беренсе ҡат менән сағыштырғанда, күберәк декоратив элементтар биҙәй.


text: Һәммәбеҙ ҙә ниңә бер юлы сәйәсмән булып киттек һуң әле? Тормош ҡотолғоһоҙ алып килә торған ҡайғыларҙы таратырға тырышып, кес кенә ҡыуаныстарҙы ла ҙурҙай ҡабул итеп, асыҡ сырай, көр күңел менән йәшәүгә беҙгә нимә ҡамасаулай? Көнитмешебеҙҙә, ысындан да, тарлыҡ, дошман булмағанда ла, кәм тигәндә һөймәлекһеҙ кешеләр эҙләү кәйефе тамырлана бара. Һәм был, минең ҡарашҡа, тормош-көнкүрештең ҡатмарлана барыуы менән генә аңлатылмай. Халыҡтар бер үк нәмә тураһында төрлөсә уйлай башлаған икән, тимәк, дәүләт сәйәсәтендә, маҡсаттарҙа һәм уй-хыялдарҙа уртаҡлыҡ юғала тигән һүҙ.


text:
Фото:
Салауатта футбол буйынса турнир үтәсәк
Фото:
Салауатта футбол буйынса ҡала ярыштарына әҙерлек алып барыла. Турнир Физкультурник көнөнә ҡарата үткәрелә һәм «Йәйге старт» ихата чемпиондары лигаһы сиктәрендә үтә.
Сараның ойоштороусыһы булып физкультура һәм спорт буйынса ҡала комитеты сығыш яһай.
Ярыштар 12 августан 14-енә тиклем барасаҡ. Уйындар «Төҙөүсе» стадионында үтәсәк.
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, турнирҙа 12 -16 лет йәштәрҙәге үҫмерҙәр ҡатнаша ала. Бының өсөн команда тупларға һәм спорт комитетына заявка бирергә кәрәк.


text:
Өфөлә алты балалар баҡсаһы асыласаҡ
Өфөлә йыл аҙағына тиклем алты яңы балалар баҡсаһы асыласаҡ. Был хаҡта Өфө хакимиәтендә үткән оператив кәңәшмәлә ҡала башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.
Уның әйтеүенсә, Октябрь, Калинин, Орджоникидзе райондарында балалар баҡсаларын асыу планлаштырыла. Улар араһында яңы төҙөлгәндәре лә, кире ҡайтарылғандары ла бар.
Әгәр баҡсаларҙы асыу буйынса планлаштырылған сроктар күҙәтелһә, Өфөлә 2011 йылда яҡынса 1500 балаға иҫәпләнгән 10 баҡса файҙаланыуға тапшырыласаҡ.
Павел Качкаев, 1 сентябргә генә Өфөлә бер юлы өс балалар баҡсаһы асылды, шуларҙың икәүһе Сипайлово биҫтәһендә, тип хәтергә төшөрҙө. Шулай уҡ, ҡала башлығы әйтеүенсә, балалар баҡсаларын асыуҙан тыш, Өфөлә йыл аҙағына тиклем 39-сы гимназияны реконструкциялау тамамланырға тейеш.


text:
Әйтелмәгән мөхәббәт
Ярты быуат ҡулға ҡул тотоношоп ғүмер һуҡмаҡтарынан ҡушарлап атлаған Лүзә Сәхип ҡыҙы һәм уның хәләле – атаҡлы шағир Әсхәл Әбүталип улы Әхмәтҡужиндар ҙа бер-береһен, ул – күңелемде тормош дауылдарынан аяусым, упҡындарҙан тартып алыусым, тип раҫлай. Иң мөһиме – улар икеһе лә хаҡлы. Шағир, инәйең үҙен минең хаҡҡа ҡорбан итте, тиһә, хәләл ефете иһә, юҡ, мин улай тип уйламайым, киреһенсә, унһыҙ мин әле яҡты донъяларҙа булмаҫ та инем, тип ҡаршы сыға.
Һөйгәнеңә үҙеңде арнау, уның эше, ижады һәм ялы өсөн барса уңайлыҡтар ҙа тыуҙырып, күндәм ҡатын булып йәшәй алыу – үҙе ҡаһарманлыҡҡа тиң бит. Ә һәммә Әхмәтҡужиндарҙың электән ҡағиҙәгә әйләнгән, ғаилә ҡорғанһың икән, ниндәй хәлдә лә кеше көлдөрмә, бәҫеңде тотоп, хәләлеңде хөрмәт итеп йәшә, тигән нәҫелдән-нәҫелгә тапшырылып килгән аманаты бар. Ҡатындарын тормош елдәренән ҡаҡтырмай йәшәтеү – уларҙың тормош рәүеше. Әсхәл Әбүталип улы ла үҙ нәсәбенең ҡағыҙға яҙылмаған ошо ҡанунынан тайпылмаҫҡа тырыша. Тоғролоҡтоң ҡәҙерен аңлай, хәстәрлек өсөн рәхмәтле була торған аҫыл заттарҙан ул.
«Ҡатыным һис ҡасан, теге юҡ, был кәрәк, тип теңкәмә теймәне. Үҙе лә аҡса тапты, барына шөкөр итә лә белде. Ижад кешеһе булыуыма күнеп, һөнәремде ауырлыҡ итеп түгел, ә илаһи бер яҙмыш бүләге тип ҡабул ҡылды. Үҙенең дә шул ижадымдың ҡурсалаусыһы икәнлегенән йәм һәм тәм табып йәшәне. Ике йыл элек, шиғырҙарым йыйылып китте, китап итеп донъя күрһәткәндә арыу булыр ине, тигәс, әйҙә, үҙебеҙ аҡса табып баҫтырайыҡ, тип, әллә күпме айҙар йыйған пенсия аҡсаһын тотонорға рөхсәт итте. Өфөлә «Скиф» нәшриәтендә байтаҡ хаҡ түләп сығарған «Аҡ теләктәр әйтәм» тигән яңы йыйынтығыма, шулай итеп, тик ҡыҫҡа шиғырҙарым, робағиҙарым һәм парсаларым инде.
Ғүмер үткән һайын ваҡыттың да ҡәҙере арта, ижадта ла, күләмдән бигерәк, тослоҡҡа ынтылаһың икән ул. Мөнәсәбәттәрҙә лә тотороҡлолоҡ һәм тоғролоҡтоң сикһеҙ ҡәҙерен тояһың. Ҡатын-ҡыҙ ул, ир-аттарҙан айырмалы рәүештә, үҙ мәнфәғәтен, теләктәрен, хатта ғүмерен яҡындары хаҡына ҡорбан итергә һәләтле.
Беҙгә әле ҡырҡ йәштәр самаһында, 8 Март байрамы көнө, Ҡариҙел йылғаһы ашаһындағы баҡсабыҙға барып ҡайтырға булдыҡ. Барғанда уҡ иғтибар иттем: кеше йылға аша йәйәү сығып йөрөгән һуҡмаҡтан ике яҡлап та тулҡынланып йылыу ята ине. Боҙ ҙа йоҡарған һымаҡ, шуға өйөбөҙгә кире ҡайтырға ҡуҙғалғанда улыма ла (уның туғыҙынсы синыфта уҡыған сағы), ҡатыныма ла өс-дүрт метрлыҡ самаһы һайғауҙар тотторҙом, үҙем дә алдым. Беҙҙән алда ғына кемдәрҙер олоғара һыуытҡыс күтәреп сығып китте. Боҙ ныҡ һымаҡ ине. Мин алдан атланым һәм, ҡапыл аяҡ аҫтым уйылып, һыуға төштөм дә киттем. Ярай әле ҡулда баяғы һайғауым бар, юғиһә көслө ағым шунда уҡ боҙ аҫтына алып китер ине. Ҡариҙелдең ул тирәләге тәрәнлеге лә ғәләмәт: кәм тигәндә ун алты-ун ете метр. Ошо рәүешле уйылып, ғаиләләре менән һыу аҫтына китеүселәрҙең фажиғәһен ишеткәнем бар ине. Ул арала Лүзә ҡулын һоноп миңә килә: тартып алмаҡсы ине лә – үҙе лә мәкегә килеп төштө. Килмә, мин китһәм дә, һеҙ ҡалығыҙ, тип, саҡ-саҡ этеп сығарҙым. Беҙ йәнтәслимгә йөҙөп маташҡан арала боҙ һынып, уйым ҙурайып китте. Юҡ, һинһеҙ сыҡмайым, тип, кире килә лә төшә бит, ә! Кейемдәр, һыуланғас, ауыр, аҫҡа һөйрәй. Ҡараһам, улымдың йөҙө ҡағыҙ һымаҡ ап-аҡ. Уға, боҙға ят, тип ҡысҡырҙым, тыңланы, шыуышып килеп беҙгә һайғауын һондо. Әсәһен саҡ сығарҙыҡ, төрлөсә тырыша торғас, әмәлен табып, үҙем дә боҙ өҫтөнә ята алдым.
Әле һөйләүе генә еңел. Ә ул минуттарҙа кисергәндәрҙе һүҙ менән әйтеп аңлатырлыҡ түгел. Ярҙа кеше йыйылып киткән, аптырашып торалар. Михаил Скворцов тигән бабай ғына арҡан эҙләп йүгереп йөрөй. Шул урыҫ бабайы аҙаҡ өйөнә алып ҡайтып йылындырып, кейемдәрҙе киптереп, сәй эсереп, кеше итеп алды беҙҙе. Боҙло ағым менән көрәшкәндә ғүмерҙең ниндәй ҡиммәт, яҡындарыңдың нисек ғәзиз һәм һинең өсөн үҙҙәрен дә ҡорбан итергә әҙер икәнлеген аңлау тетрәндерҙе. Лүзәмдең яҙмышым ҡото һәм бүләге булыуына төшөндөм.
Лүзә «с», «з» менән һөйләшкәс, башҡорт түгелһең, тип ғүмер баҡый битен йыртырға яраттылар. Аптырағас, ҡоро һүҙ менән уның башҡортлоғон иҫбатлап ялҡҡас, шәжәрәләрен алып өйрәндем. Әсәһе яҡлап Кушнаренко районынан аҫаба башҡорттар – Мостафиндар нәҫеле, заттары менән зыялылар, уҡытыусылар династияһынан. Заманында улар Әбей батшанан дворянлыҡ титулы алған. Тик шул исемдәре 1937 йылда баштарына еткән, күбеһе репрессия ваҡытында зым-зыя юғалған. Ә ҡайным Дүртөйлө районынан, боронғо башҡорт батыры Аҡанай исемен йөрөткән ауылдан ине. Ул яҡ башҡорттары бит беҙҙең Урал буйыныҡыларға ҡарағанда аяныслыраҡ яҙмышлы, барса күтәрелештәрҙе улар башлаған, иң күп ҡырылыш һәм язаланыуҙар ҙа улар башына төшкән. Батша карателдәре иң тәүҙә уларҙы утаған. Ана шунан, ҡанлы хәтер ауазының тере булыуынан килә башҡортлоҡтан ситтәрәк торорға тырышыуҙары. Барыбер ҙә уларҙың халҡыбыҙҙың аҫыл бер өлөшө икәнлеген аңларға һәм ҡабул итергә тейешбеҙ.
Лүзә Үзбәкстанда уҡый башлаған, ҡәйнәм менән ҡайным, аслыҡтан ҡасып, шул яҡтарға барып сыҡҡан, һуңынан Өфөгә ҡайтҡандар ҙа, бер-ике йыл кешелә фатирҙа тороп интеккәс, беҙҙең яҡтарға сиҙәм күтәрешергә килгәндәр. Ҡатыным, шулайтып, Әбйәлилдә үҫеп буй еткергән һылыу ул», – ти шағир.
«Ул бер ваҡытта ла миңә хистәрен һүҙ менән белдермәне, сәскәләр ҙә ташып тилертмәне. Наҙланып ултырырға ла тура килмәне шул, сөнки тормош ауыр ине. Әсхәлгә «Ағиҙел» журналы редакцияһы биргән, сарҙаҡта урынлашҡан һигеҙ квадрат метрлыҡ бәләкәй генә бүлмәне лә оло бәхет күреп ҡабул иттек. Ағайыңды янып-ялҡынланып эшләп йөрөгән еренән, Рәми Ғарипов менән бергәләп башҡорт партияһы ойоштороп ятаһығыҙ, тип ғәйепләп, егерме дүрт сәғәт эсендә ҡаланан сығып китергә ҡушыуҙары... Хат яҙышыу һәм эшкә урынлашыу хоҡуғынан мәхрүм ителеп, һигеҙ йыл Стәрле ҡалаһында «һөргөндә» яфаланыуыбыҙ ҙа, иптәшемдең ул осорҙағы эшһеҙ, аҡсаһыҙ мәлдәре лә минең асылымдағы уға ҡарата һоҡланыуға хатта күләгә лә төшөрә алманы. Мине ошо хәлдә йәшәтәһең, тип ғәйеп ташлау күңелгә бер тапҡыр ҙа инеп сыҡманы, мин уға терәк булырға тейешмен, тип кенә уйланым.
Тормош ағын йылға һымаҡ бит ул, гел үҙгәреп тора. Яйлап донъяларыбыҙ рәтләнде. Өфөгә кире саҡырып алдылар. Әсхәл тәүҙә Яҙыусылар союзында әҙәби консультант булды, шунан «Ағиҙел» журналына мөхәррир урынбаҫары итеп тәғәйенләнеләр.
1985 йылда иремде Мәскәүгә Әҙәбиәт институтының ике йыллыҡ Юғары курсына йүнәлттеләр. Ул саҡта улыбыҙ Рязань ҡалаһында әрме хеҙмәтендә ине. Мин Өфөлә 119-сы мәктәптә башланғыс синыфтар буйынса директор урынбаҫары булып уңышлы ғына эшләп йөрөйөм. Яландай ҙур фатирға күскән инек, унда мин яңғыҙым нисек торорға тейеш, ҡалмайым, мин дә һинең менән Мәскәүгә барам, тинем. Йөрөмәйһең, Лүзә, унда һис кем дә бисәһен эйәртеп бармаясаҡ, ти. Ул шулай ҡырҡа һөйләй торған кеше инде, мәгәр уйлап йөрөп-йөрөп, фекер төйнәй торған холҡо ла бар. Аҙна үткәндер, ярай, алып барам, тине.
Мәскәүҙә һәр ижадсыға ҙур бер айырым бүлмә бүленеүгә ҡарамаҫтан, мине ятаҡҡа индермәй ыҙалаттылар. Иптәшем ул саҡта, Башҡортостан Юғары Советы президиумы секретары яҡташыбыҙ Фәйзрахман ағай Хисмәтуллин аша Мәскәү ҡала Советындағы түрәләргә хат яҙҙырып, махсус рөхсәт алыуға иреште.
Әгәр барыуын-барһам, Мәскәү тирәләй «Алтын ҡулса» буйлап сәйәхәт ҡылайыҡ, тинем. Әсхәл, ярай, бер мәртәбә йәшәйбеҙ, хәлдән килгәнсә театрҙарға, музейҙарға, концерттарға, күргәҙмәләргә барырбыҙ тип, мәҙәни программа төҙөнө һәм әйткән һүҙендә торҙо. Ике йыл эсендә ниндәй генә сараларҙа булманыҡ беҙ! Хатта ул саҡта билет табыуы мөмкин булмаған Ҙур театрға ла ике тапҡыр алып барырға форсат тапты ул. Икенсе тапҡырға саҡырыу ҡағыҙы берәү генә булғас, мине яңғыҙымды ғына индереп ебәрҙе, ә үҙе тамаша бөтөүен тышта көтөп йөрөнө.
Әҙәбиәтселәр йортондағы осрашыуҙарҙа бөйөк замандаштарыбыҙ Сыңғыҙ Айытматов, Рәсүл Ғамзатов, Виктор Астафьев, Дауыт Кугультинов, Валентин Распутин, Евгений Евтушенколар менән күҙмә-күҙ күрешеп, улар менән рухи аралашыуҙар – минең өсөн күңел түрендә ҡәҙерләп һаҡлаған иҫтәлек ул. Ә Сергей Бондарчук, Юрий Никулин, Аркадий Райкин, Сергей Михалков, Ия Саввина, Михаил һәм Раиса Горбачевтар менән осрашыуҙарҙа ҡатнашыуҙар! «Алтын ҡулса» буйлап сәйәхәт яһауыбыҙ, ун көн дауамында Ленинградтың иҫтәлекле урындары менән таныша алыуыбыҙ өсөн тормош иптәшемә сикһеҙ рәхмәтлемен. Илдең төрлө төбәгенән һәм сит илдәрҙән йыйылған ҡырҡ дүрт яҙыусы араһынан бер беҙ генә парлашып барып йәшәнек, ҡалғандар, ысынлап та, яңғыҙ килгәйне уҡыуға», – тип ғорурлыҡ менән хәтерләй Лүзә Сәхип ҡыҙы Мәскәүҙә йәшәгән йылдарын.
Эшмәкәр холоҡло, егәрле ҡатын баш ҡалала ла тик кенә ултырмай, Ҡыҙыл Преснялағы данлыҡлы 96-сы мәктәпкә урынлаша, бер үк ваҡытта балалар баҡсаһында ла эшләп йөрөй. Буш ваҡыттарында иренең балалар өсөн шиғырҙарын урыҫ теленә мәғәнәүи ауҙара. Һуңынан уларҙы Рауил Бохараев, Юнна Мориц кеүек атаҡлы ижадсылар тәржемә итә. Һөҙөмтәлә Әсхәл Әхмәт-Хужаның «Малыш» нәшриәтендә баҫылған «Мой сыночек, мой птенец» китабы хатта СССР замандары өсөн дә иҫ киткес ҙур һаналған 300 000 дана тираж менән сыға һәм ун көн эсендә таралып та бөтә.
Кире Өфөгә ҡайтҡас, Лүзә Сәхип ҡыҙы тағы яратҡан коллективына эшкә килә, ә шағир ике йыл самаһы ижад менән булып өйҙә ултыра. Башҡорт дәүләт педагогия институтында башҡорт теле һәм әҙәбиәте факультеты асыу хаҡында һүҙ сыҡҡас, Фирҙәүес Ғилметдин ҡыҙы Хисамитдинованың саҡырыуы буйынса ойоштороу эшенә дәррәү ҡушылып китә Әсхәл Әбүталип улы. Факультетта өлкән уҡытыусы, бер аҙҙан доцент вазифаларында дәртләнеп уҡыта. Дәрестәрен студенттары шул тиклем ярата, уның лекцияларын тыңларға тип, хатта БДУ студенттары ла килеп етә торған була.
«Улыбыҙ Мәскәү дәүләт университетын тамамланы ла, аспирантура бөтөргәс, ғаиләһе менән Мәскәүҙә тороп ҡалды. Беҙ иһә, икәүләшеп, һәйбәт кенә итеп, эш менән күңел баҫып, әүрәп йәшәп ятҡанда, 1993 йылда, Өфөләге фенол-диоксин афәтенә тарып, ныҡ ағыуланып, ҡапыл Лүзәм ауырып китте. Бығаса гел тимербикә булған ҡатыным ҡамырбикәгә әйләнде лә ҡуйҙы, был ғилләгә тәүҙә ышана ла алманым. Бер ағзаһына ауыр операция үткәрҙе, ҡыуанып та өлгөрмәнек, күп тә тормай йәнә хәле бөттө. Тиҫтә йылдар ниндәй генә ҡыйынлыҡтарҙан мине ҡотҡармаған, ниндәй генә осраҡтарҙа миңә терәк булмаған ғәзизем үҙе минең ярҙамыма мохтаж ине хәҙер. Һиҙәм, күрәм: һаулығы көндән- көн мөшкөлләнә. Аптырағас, яҡындағы һөнәри ауырыуҙар клиникаһының баш табибына барҙым, әхүәлебеҙҙе һөйләп бирҙем. Анализдар һөҙөмтәһен ҡулыма алғас, башыма күҫәк менән тондорҙолармы ни... Күктә ҡояш һүнгән һымаҡ булды. Ҡайтып ҡатыныма нисек итеп аңлатырға ла белмәйем. Әйткәс тә, дауаханаға бармайым, тип илай. Асығын белер өсөн кәрәк, тип саҡ өгөтләп алып барып һалдым.
Февраль айы ине, ул көндәрҙә ҡаты һыуыҡтар башланып, трамвай, троллейбустар туҡтаны. Дауаханаға фәҡәт такси менән генә барып етеп була, иртә һайын шунда ашығам. Тәғәйенләнгәндән һуң операция әллә нисә мәртәбә кисектерелде, тимер өҫтәлдәр туңа, йә бүлмәне йылытырға тип «юпитерҙар» тоҡандырғас, янғын сыға. Лүзәнең, илай торғас, күҙҙәре күрмәй башланы. Аллаға шөкөр, ҡулдары ҡотло табиптарға тура килде, ғүмерен һаҡлап алып ҡала алдылар. Операциянан һуң егерме бер тәүлектән ашыу реанимацияла эргәһендә ултырҙым. Төндә каталканы индереп йоҡлайым да, иртәнсәк санитарҙар килгәнсе үк коридорға сығара һалып ҡуйып, ултырғыста ултырам. Бер үҙен ҡалдырырға ҡурҡам: ҡатынымдың холҡон беләм, яңғыҙы ҡалһа, ауыр уйҙарға бирелеп, үҙен-үҙе иҙә башлай. Шунан, саҡ ҡына арыуланғас, һаман да тән температураһы юғары булыуға ҡарамаҫтан, ҡатынымды алып ҡайтам, үҙем ҡарайым, өйҙә уға тынысыраҡ, ул йәһәтерәк һауығасаҡ, тип табиптарҙы өгөтләй башланым. Ныҡыша торғас, яраларҙың нисек итеп марляһын алыштырып бәйләргә өйрәтеп, бер муҡсай дарыу биреп сығарҙылар. Һиндә бер ниндәй ҙә зәхмәт юҡ, ауырығаныңды онот, Аллаһы Тәғәлә беҙгә ярҙам итәсәк, тип әйтеп алып ҡайттым. Собестан инвалидлыҡ бирәбеҙ тигәстәре, юҡ инде, улайтып үҙеңде башҡаларҙан кәм итеп тойҙорғом килмәй тип, баш тартырға күндерҙем. Етмеш һигеҙ килонан утыҙ туғыҙға ҡалған хәләлемде уҡыу йылы бөткәнсе өйҙә ҡараным. Тәғәм ризыҡ ҡапһа ла батмай, ғәзизем эсен ҡосаҡлап иҙәндә тәгәрәп йөрөй, уны йәлләүҙән минең үҙәктәрем өҙөлә. Бер йотом һыу ҙа үтмәй. Ул әрнеүҙәрен, ауыртыныуҙарын һүҙ менән генә әйтеп аңлатырлыҡмы икән?! Өмөт көндән-көн боҙҙай иреп юғала барһа ла, ҡатыныма, бөтәһе лә яҡшы буласаҡ, тием, үҙемдең һөйләгәндәремә үҙем дә ышанып китәм.
Шулай ҡаңғырып йөрөгәндә, Әбйәлилдән шылтыраталар: Мостай Кәримде саҡырырға уйлайбыҙ, әйҙә, ағай, һеҙ ҙә килегеҙ әле, тиҙәр. Ярай, тип ризалаштым, тик Мостай ағай сығыш яһай-яһай арығандыр, әйҙә, был юлы ял итергә еңгәләрегеҙ менән киләйек, тинем. Тыңланылар, Мостай ағай Рауза апайҙы, ейәне Тимербулатты ла алды. Ауылдан-ауылға халыҡ менән осрашып, ихлас итеп аралашабыҙ, өйҙән-өйгә индереп ҡунаҡ итәләр.
Күҙәтә йөрөйөм: бына ғәжәп, Өфөлә йотом һыу ҙа эсә алмаған Лүзәм ярты стаканлап сәй һемереп ҡуя. Үҙе һаман ауылдар янынан үткән һайын зыяраттан ҡарашын алмай, күҙҙәре йәшкәҙәп тик йөрөй. Аҙна аҙағына инде сәйҙе бер сынаяҡ итеп эсә ала башланы.
Мостай ағайҙар ҡәнәғәт булып ҡайтып киттеләр.
Мин Лүзәгә: һиңә һыу килеште, һауа килеште, беҙ Әбйәлилдә ҡалабыҙ, тинем. Юҡ, ҡалаһы түгелмен, үлһәм дә өйөмдә үләм, эшеңде ни тип уйлайһың, тип ҡырталаша башланы. Мин – хан: әйттем, бөттө, тинем. Һығылып илай, ҡайҙа торорбоҙ, ти. Уҡыған саҡтарында Стәрлелә гелән үҙебеҙҙә йәшәгән Мөхтәримә исемле туғаным, хәҙер минән дә изгелек күрегеҙ, тип, өйөнә алып ҡайтты. Мин район хакимиәтенә эшкә индем, ваҡыты-ваҡыты менән Өфөгә барып дәрестәрҙе тығыҙ расписание менән йәһәт кенә үткәреп ҡайта йөрөнөм. Шөкөр, хәлебеҙгә инеп, ыңғайыма торҙолар. Ҡатынымдан, кеше араһында ауыр уйҙарыңдан ҡотолорһоң, тип, мәктәпкә сығыуын үтендем. Ҡурҡам, тип икеләнһә лә, яңы асылған Асҡар гимназияһының башланғыс синыфтарында директор урынбаҫары булып өйрәнгән эшенә сумды ла китте. Лүзәгә тағы биш тапҡыр операция яһатып, ҡайғырышып-ҡаңғырышып алдыҡ та, артабан тормошобоҙ яйлап ыңғайлап китте. Әйберҙәре артынан тип кенә Өфөгә барғанда сәсрәп ауырып китеп, «Ашығыс ярҙам» саҡыртҡандан һуң, тәүге ете йылда башҡаса Асҡарҙан сыҡманы ҡатыным. Хәҙер инде бына район үҙәгендә йәшәүебеҙгә егерме йыл да тула. Сәй эскән һайын, мунса төшкән һайын Әбйәлил һыуына, Әбйәлил һауаһына рәхмәттәр уҡып бөтә алмайым. Тыуған яҡтарыбыҙҙың шифаһынан ҡатыным терелеп китте, Аллаһы Тәғәләнең сихәте арҡаһында әле иңгә-иң терәп көн итеп ятабыҙ. Ошо үҙе бер мөғжизә түгелме ни?» – тип мөҡәддәс йөрәк серҙәре менән ихлас бүлеште Әсхәл Әбүталип улы.
«Ағайың кеше эшен оҡшатып бөтмәй, өйөбөҙҙө төҙөгәндә һәр сөйҙө үҙе ҡатып, һәр бүрәнәне күтәрешеп йөрөнө. Хан һарайындай йорт һалып индек. Асҡарға шул тиклем эҫендек, ҡайҙалыр икенсе ерҙә йәшәйбеҙ тип күҙ алдына ла килтерә алмайым. Әсхәл минең хаҡҡа бынамын тип эшләп йөрөгән институтты ташланы, ижадташ дуҫтарынан һәм күнеккән, яратҡан мөхитенән айырылды, мине йылдар буйы балалай ҡәҙерләп ҡарап аяҡҡа баҫтырҙы. Үҙемә һыңар тапҡыр ҙа «яратам» тип әйтмәһә лә, мин үҙемде һөйөклө кеше тип уйлайымсы, ныҡ яраталыр, тием. Үҙем уны ғүмерем буйына яратып йәшәнем, иремдең бер ҡырын яғын да күрмәй торғайным. Хәйер, бер «насар» яғы бар шулай ҙа: кешегә ул һис ярамһаҡлана белмәне. Тура әйтеүе арҡылы үҙе әллә күпме ыҙа ла сикте», – тип хистәрен йәшермәй асып һалды шағирҙың илһам фәрештәһе булып йәшәгән юлдашы.
Тормош һынауҙары һәм дауылдары аша етәкләшеп үтеп, үҙ-ара һүҙһеҙ аңлашырға ғына өйрәнмәгәндәр, инде хатта төҫкә-башҡа ла оҡшашып киткәндәр улар. Ярты быуат уртаҡ йәндәш булыуҙарына дәлил: әле булһа һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәй. «Аралашырға кеше етмәһә, мин ағайыңа үҙемсә мөхит булып торам. Ә ул миңә бар донъяны алмаштыра. Юғары уҡыу йорто бирмәгән белемдәрҙе лә мин унан алдым, тормош аҡылын да, тәжрибәне лә», – тип Лүзә Сәхип ҡыҙы иренә наҙлап ҡарай. «Төрлөһө булды инде, ағы ла, ҡараһы ла, гел генә әпәүләшеп тә ултырманыҡ. Ләкин Лүзәгә мин сикһеҙ рәхмәтлемен, ул бер нигә ҡарамайынса яҙмышын минең менән бәйләне һәм өйләнешкәндә үк биргән йөрәк вәғәҙәһенә тоғро ҡалды. Икенсенән, ул бынамын тигән хужабикә; улыбыҙ Азаматҡа, киленебеҙ Люциәгә, Арыҫлан ейәнебеҙгә хәстәрлекле әсәй, ҡәйнә һәм өләсәй. Донъя көтөүгә мин Лүзәнән башҡа ырыҫлы йәрҙе тапмаҫ та инем, тием. Хоҙай уны юлыма үҙе сығарғандыр ул», – тип һүҙен йомғаҡлай шағир.
Эйе, ололарға ла, кескәйҙәргә лә тәғәйенләп, эреле-ваҡлы утыҙ биш китап яҙған, дан-шөһрәт эстәгән күренекле ижадсы үҙ хәләле алдында бөгөн ана шулай баш эйә. Улар шулай ғүмер баҡый бер-береһенә булған мөхәббәттәрен, ихтирамдарын эштәре, бер-береһенә һаҡсыл мөнәсәбәттәре, ҡылыҡтары аша белдерергә күнеккән. Әйтелмәгән мөхәббәттең ипкене уларҙың йортон һәр саҡ яҡтыртып, ҡот биреп торғандай. Һүҙгә күсһә, уның әлеге илаһилығы юғалып ҡуйыр һымаҡ.
Гөлнара БУРАНБАЕВА.
Флүзә АБДРАХМАНОВА
һәм ғаилә архивы фотолары.
Әбйәлил районы.
Теги:


text:
ЙӘШЛЕК – ҮҘЕ МАТУРЛЫҠ
...Бәйгеселәрҙең барыһына ла төрлө номинацияларҙа еңеүсе таҫмаһы, бағыусылар әҙерләгән иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Лилиә Мирхәйҙәрова – «Яҙ һылыуҡайы», Сөмбөл Ҡотлошина – «Мисс-Һомғоллоҡ», Ильвина Шәкирова – «Мисс-Зирәклек», Аделина Вәлиева «Талантлы һылыуҡай» булып танылды. Өҙә баҫып бейеүсе Әлиә Әбдрәшитова менән Карина Сәлмәнова беренсе һәм икенсе урындарҙы бүлеште.
Сая рухлы Әлиәгә «Башҡортостан ҡыҙы» журналының махсус бүләге лә тапшырылды, уның менән киләһе һандарыбыҙҙың береһендә яҡынданыраҡ таныштырырбыҙ әле. Ә быйылғы бәйгенең еңеүсеһе исеменә Салауат районы һылыуы – Башҡорт дәүләт медицина университеты студенткаһы Гөлшат Манапова лайыҡ булды. Уға еңеүсе тажын 2015 йылғы «Урал аръяғы гүзәле» Диана Аҡбутина кейҙерҙе...
...Әлбиттә, бәйгелә ҡатнашҡан ете гүзәлдең һәр береһе үҙенсә матур, талантлы, ҡабатланмаҫ ине. Тормошта ла шулай ерҙе йәмләр яҙғы гөл-сәскәләр кеүек балҡып йәшәргә яҙһын уларға!..
Александр ДАНИЛОВ фотолары.
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 4-се һанында уҡығыҙ.
Теги:


text:
Ҡыуаныстарығыҙ менән уртаҡлашығыҙ: (347) 273-28-29.
Яңылыҡтар
Һауа торошо (Өфө)
6..8°C
Юлдаш акциялары
Һәүәҫкәр башҡарыусылар өсөн конкурс!
Башҡортостан тураһында оло һөйөү менән!
Гитарала уйнап йырлаусыларҙың беренсе асыҡ конкурсы
Ижади конкурс! 10 майға тиклем дан ғаиләләр тураһында яҙығыҙ!
Рәсүл Сәғитов көндәлеге
ЯМАНЛЫҠТАР БЫЛАЙ ҘА ЕТЕРЛЕК
Был көндәрҙә ауырып ятырға тура килде: бер миҙгелдең икенсеһенә юл бирмәҫкә самаһыҙ артыҡ тырышыуы барыбер ҙә үҙенекен итмәй ҡуйманы – һалҡын миңә лә ҡайҙалыр эләккәйне. Уныһы ла, ҡышты әйтәм, эштәрен үҙенең тейешле мәлендә эшләмәне лә – ғинуар, февраль буйы ҡарһыҙ, шар аяҙ, ҡап-ҡара туҙанлы торҙо ла, китер ваҡыты еткәйне – тотондо ла баһа. Клубҡа киске уйынға йәш саҡта йөрөргә кәрәк инде ул, ҡырҡты үткәс түгел. Унда инде әллә нимәләр кейеп ( кеймәй ) йәшәрергә тырышһаң да, килешмәй. Мостай ағай әйтмешләй: «Һәр кемдең үҙ тауы һәм шул тауға менер үҙ мәле».
Ауырып ятылғанда, шул иҫәптән сирҙең бөгөп алып килгәненә иғтибар итмәҫ өсөн дә, телевизорҙы ҡабыҙғыланым һәм, был әллә ни оҙаҡ дауам итмәһә лә, ғәҙәттәге көн тәртибем менән сағыштырғанда ныҡ ихлас тамашасыға әүерелдем. Һәм бынан, ғәфү итегеҙ… бүгә яҙҙым. Сөнки Брянскиҙағымы әле анауы ике бәндәне, башта бәпесебеҙҙе урланылар тип йәнәһе лә хәсрәтләнгән, аҙаҡ уны үлтереүҙәрен таныған йәш ҡатын менән уның менән бергә йәшәгән хәшәрәтенең, тарихын күрһәттеләр ҙә һөйләттеләр, һөйләнеләр ҙә күрһәттеләр. Ҡабатлап-ҡабатлап. Бөтә каналдар ҙа тиерлек. Ваҡиғаның, яңы ғына ҡурылған ҡурмас ише, эҫе икәне аңлашыла, әммә… Көнө буйы ТВ алдында ултырған ҡала пенсионерҙары нишләй икән ул?..
Ауырып ятып ТВ-ны күберәк ҡарау минең үҙемдең аудитория алдында ла даими әйтә килгән фекерҙәремдең береһен тағы ла нығыта төштө: киң мәғлүмәт сараларында ҡырҡыу, атып-бәреп торған мәсьәләләр күтәрелһен тиһәләр ҙә бына былай уҡ кәрәкмәй ул, кәрәкмәй. Ғибрәт өсөн тиһегеҙме? Улайһа булһа – ярай ҙа, өлгө итеп ҡабул ителеп ҡуйылмаһа… Юғиһә бахыр бәпестең бәләкәс кәүҙәһенең нисек усаҡта яндырылғанына хәтлем ентекле бәйән ителде бит. Өлгө һәйбәт булһын өсөн һәйбәт нәмәләрҙе һөйләргә тейешбеҙҙер ҙә - бала өсөн ата-әсә яуаплылығы, уны үҙ ғүмерҙәренән бигерәк яратыуы һ.б. тураһында. Һәм минең эфирҙан, матбуғаттан яҡшылыҡты ишеткем, күргем, уҡығым килә, яманлыҡтар донъяла былай ҙа етерлек.
- 1 комментарий
ҠАЙҺЫ БЕР ҺЫҒЫМТАЛАР
Бынан алдағы яҙмаға килгән комментарийҙа, ана, аҫта, ҡарағыҙ әле, Башҡортостан яҙыусыларының сираттан тыш 16-сы съезының нисек үткәне тураһында һорау-үтенес бар. Был турала хәҙер мәғлүмәт күп кенә булһа ла, ваҡиға бөгөнгө оператив заманда яңылыҡ булыуҙан инде туҡтаһа ла, темаға, үтенесте яҙыусыға хөрмәт йөҙөнән, ҡана һуң, әйләнеп ҡайтайыҡ.
Мин әле бында йыйын буйынса тулы хисап бирергә, бөтә уйлағанымды теҙеп яҙырға йыйынмайым, бер нисә һығымтаны ғына, әйҙәгеҙ, теркәйем улайһа.
Ә һығымталар былай.
Беренсенән, форум алдан билдәләнгән көнө-ваҡыты-урынында асылып, шул көнө-ваҡыты-урынында ябылды. Һәм был – бик һәйбәт нәмәлер. Быны мин һис тә шаяртып йә кемгәлер төрттөрөп әйтмәйем, сөнки съездың, мәҫәлән, көн тәртибендәге икенсе мәсьәләне – рәйес һайлауҙы хәл итеп еткермәүе лә ихтимал ине лә баһа. Шулай тигәндә бер кандидаттың да тауыштарҙың, устав ҡушыуынса, өстән ике өлөшөн йыя алмауы, ә, тимәк, яңы съезд йыйырға тейешлек, шулай ығы-зығының һаман дауам итеү ҡурҡынысы хәүефенә ишаралайым. Ҡатмарлы һөйләм яҙҙым шикелле. Йә, ярай, иң мөһиме – фекер аңлашылһын. Ысынында, тауыш биреү ике турҙа үтһә лә, тағы бер сираттан тыш йыйылыш хәленә үк барып етелмәне, союз етәкселе булды.
Икенсенән, ул, съезд, алдан фаразланыуынса , бик шау-шыулы үтте. Көтөлгәндән дә ғауғалыраҡ түгелме икән әле... Демократия – шәп нәмә, әлбиттә, күпселек нимә теләй, шул үтә лә китә, ижад кешеһенең ирекле булыуы, фекерен азат белдереүенә лә хөрмәт менән ҡарарға кәрәктер. Шуның менән бергә, йәшермәйем,ваҡыт-ваҡыт үҙемде нисектер уңайһыҙыраҡ тойҙом.
Өсөнсөнән, съезд барған ваҡыттағы кәйеф менән тәнәфестәрҙәге кәйеф бер-береһенән ныҡ айырылды кеүек. Тәнәфестәрҙә ағай-эне, йәмәғәт, ана, йылмайыша-көлөшә, шылт-шылт күмәкләп фотоға төшә. Кемдер берәү, икенсеһенең янына барып баҫып:
- Беҙҙе төшөрсө әле! – тип фотоаппаратын өсөнсөһөнә һоноуы
була, яндарына тып итеп тағы бер нисә кеше килеп тә баҫа – олуғ әҙип менән йәнәшә тороп тарихҡа инергә теләүселәр күп. Әйткәндәй, тауыш биреү бюллетендәрен алырға һыу буйы сиратта торғанда ла мин үҙем һәйбәт тойғолар кисерҙем. Шулай иттем, сөнки колбасаға сиратҡа баҫмағанбыҙ бит, яттар араһында ла түгелбеҙ, бер-беребеҙҙе бөтәбеҙ ҙә тиерлек беләбеҙ. Ғөмүмән, күп билдәле кешеләрҙең бергә йыйылған урыны булды ул 16 мартта филармонияның кесе залы. Ошо күңелле күренешкә күркәмлекте әҙиптәрҙең ҡулдарына китап тотоп йөрөүҙәре лә өҫтәне, уларҙы, ғәҙәттәгесә, «Китап” нәшриәте ойошторған күргәҙмә-сауҙала осһоҙ ғына хаҡҡа һатып алырға мөмкин ине.
Әлегә бына шундай һығымталар. Ентекле һүҙ вәғәҙә лә итмәгәйнем. Ә айырым мәсьәләләр буйынса фекерҙәремде, ихтыяж булһа, бәлки, киләсәктә яҙа барырмын.
- Комментарий өҫтәргә
КҮҢЕЛЛЕ МӘШӘҠӘТТӘР
Илдә 8 март алды, һәр ваҡыттағыса, тиҙ килеп етте, ҡотлау сараларына йомарт булды һәм, шул арҡала, йәһәт үтеп тә китте. Хеҙмәт коллективтарында ( элеккесә шулай әйтәйек әле ) тик ир-аттан ғына торған ваҡытлы йәшерен ойошмалар барлыҡҡа килде. Уларҙың бик ҡаты конспирация менән үткән ултырыштарында бер, әммә бик мөһим мәсьәлә ҡаралды – хеҙмәттәш ҡатын-ҡыҙҙарҙы быйыл нисек ҡотларға? «Нисек?» тигән һорау эсенә нимә бүләк итеү, быны ҡайҙа, ҡайһылайтып башҡарыу, күпме финанс кәрәк буласаҡ кеүек һәр береһе айырым бер пункт булырлыҡ ифрат етди мәсьәләләр инде.
Төрлө урындарҙа төрлөсә булды, әлбиттә, шулай булыуы – һәйбәт тә. Һәм был ҡотлауҙар дөйөм алғанда арыу ғына тормошҡа ашты ла шикелле, һәр хәлдә 6-һынан башлап ошоно сағыу раҫлаған күңелле шау-шыу ишетелә башланы. Бөтә тирә-яҡ сәскә, хушбый еҫтәренә, ҡатын-ҡыҙ йылмайыуына сорналғайны.
Бынан, ошондай күңелле мәшәҡәттәрҙән, беҙҙең радио ла, шөкөр, ситтә ҡалманы. Беҙ - бәлки, заманса түгелбеҙҙер, ләкин, боронғоса, стена гәзите ( моғайын, журналист биографиябыҙҙы гәзиттән башлағанғалыр ) сығарып элдек. Әйткәнем дә бар, ҡабатлайым: шәхсән үҙем халыҡ ижадының таҡмаҡ жанрын бик хөрмәт итәм һәм был юлы ла ошо ысулды һайланым:
Тәнзиләнең имзаһы
Тапшырыуға юл аса,
Ҡәләмен төртөү менән
Хаталар сығып ҡаса.
( Баш мөхәррир Тәнзилә Үлмәҫбаеваға )
Ҡабул бүлмәһенә көндә
Инмәйем мин түрәм тип,
Инәм унда Лилиәнең
Нурлы йөҙөн күрәм тип.
Выпускының ҡыҙҙары
Һылыуҙар шул бигерәк,
Күргем килә: яҙайымсы
«Дүшәмбе»не тиҙерәк.
( Сығарылыш бүлеге ҡыҙҙарына. «Дүшәмбелә» - шул көндө иртәнсәк эфирға сығыусы ижтимағи-сәйәси проект )
Ижтимағи-сәйәсиҙәр –
Таң ҡалырлыҡ нәфистәр,
Өҫтәүенә үҙҙәре лә -
Яҙыусылар, әртистәр.
( Ижтимағи-сәйәси һәм нәфис программалар бүлеге һылыуҙарына)
Алып барыусы ҡыҙҙарға
Ғашиҡ тәбиғәт үҙе:
Көн дә, ана, яҡтырҙы,
Ишеткәс уның һүҙен.
Хаттар бүлеге ҡыҙҙарына
Үҙебеҙ, бына, яҙҙыҡ:
«Һеҙгә булған һөйөүҙән
Аҡылдан шаша яҙҙыҡ»
Рекламаның һылыуҙары
Инәләр минең төшкә,
Әйтерһең дә үҙҙәре лә
Ялтыр журналдан төшкән.
«Ашҡаҙар»ҙың тулҡынында
Йөҙөүҙәре, һай, рәхәт,
Тауыштары - хайран моңло,
Йырҙарығыҙ - бай, рәхмәт!
Яратабыҙ һеҙҙе, өҙөлөп,
Режиссер ҡыҙҙарыбыҙ,
Проектҡа йән өргәнгә
Рәхмәтлебеҙ барыбыҙ.
Фонотекам, бәғерем -
Бәйләүсе замандарҙы,
Һине генә күрәм тиеп
Туҙҙырам табандарҙы.
Бына шулай, кем әйтмешләй: бәлки әллә ни шыма түгелдер, әммә дөрөҫ.
… Совет дәүерендә «Ялан батыры» тигән бик шәп йыр була торғайны, байрам хөрмәтенә уның һүҙҙәрен үҙгәртергә тура килде, ул «Эфир матуры»на әүерелде. «Юлдаш» һәм «Ашҡаҙар» радиолары ҡыҙҙарына ошо дан йырын ир-ат күмәкләп башҡарҙыҡ. Шәп килеп сыҡты, кем көйөн белә, бына, үҙегеҙ ҙә йырлап ҡарағыҙ:
Намыҫ менән эшләп үҫкән һылыу
Дандар алды эфир ҡырында,
Балҡып тора сағыу йондоҙ булып,
Йыр йырлайыҡ матур турында.
Гөлнур, Сәмиға, Фәрзәнәләр,
Гүзәл, Миләүшә, Фәнүзәләр,
Арыҫланова, Мәжитова
Ҡәләменән шедеврҙар тыуа.
Эшендә ул – маһир хәбәрсе:
Әйтерһең дә – «алғы һыҙыҡ»та,
Өйөндә ул – тыл хеҙмәтсәне,
Һай, афарин – шундай һығымта!
Нуриялар, Резедалар,
Диларалар, Гөлдәр, Лилиә,
Ленария, Зөлфиә, Гөлдәр,
Венералар - эфирҙа телдәр.
Һаумыһығыҙ, «Юлдаш» һеҙгә һөйләй,
Һүҙгә ҡушып матур көйҙө көйләй:
Беҙҙең ҡыҙҙар – донъя гүзәлдәре,
Һөйә генә торған мәлдәре.
Эльвиралар, Раниялар,
Рәсимәләр, Флоридалар,
Баш мөхәррир Тәнзиләбеҙ,
Бәхет-шатлыҡ һеҙгә теләйбеҙ!
Тексты яҙғанда коллективтың бөтә ҡатын-ҡыҙҙарының да исемдәрен теркәргә ныҡ тырыштым, әлбиттә, шулай ҙа кемдәрҙекелер, бәлки, төшөп тә ҡалғандыр, етмәһә рифма ла, ритм да, интонация ла кәрәк ине, шуның өсөн бөгөн, бына, һуңлап булһа ла, ғәфү үтенеп ҡуяйым:-))
- 1 комментарий
УЙЫН ЭШ ТҮГЕЛ
Бынан алдағы яҙмамда шул көндө, 5 мартта , хоккейҙа еңеребеҙҙе фаразлағайным. Дөрөҫөрәге –шуны теләгәйнем, шуға рухландырғайным. Рухландырҙым шул, сөнки ҡунаҡсыл булыу – бик шәп күренеш, әлбиттә, халҡыбыҙҙың хайран күркәм сифаттарының береһе, әммә был – икенсерәк осраҡ бит: еңелеү беҙгә мәртәбә өҫтәмәй. Бөгөн, ана, Ҡазанда уйнайбыҙ, унда, ҡунаҡ булһаҡ та, әллә ни тыйнаҡлыҡ күрһәтмәйек, еңеп ҡайтайыҡ инде, былай булмай ҙа баһа, туғандар.
Еңеү уйынсыларҙан тора, уныһы бар, тик беҙ, көйәрмәндәр, шуға рухланайыҡ, көс бирәйек, бөтөн һауала тигәндәй ошо рух тулып торһон. Юғиһә бер апай «Салауат Юлаев»тың уйнағанын күҙәтеп бараһығыҙмыҡ» - тигән һорауға:
- Ишетеп кенә. Ҡарап ултырырға ваҡыт юҡ, - тип яуапланы.
«Ваҡыт» һүҙен әле нисек яҙылған шулай әйтте – ғәрәптең яҡынса «уы» өнөнөң кириллицала «в» тип яҙылып йөрөтөлөүенә һис тә ҡараманы. Ҡайһы берәүҙәрҙең, етмәһә тел менән эш итеүселәрҙең, әлифбала яҙылып ҡуйылған ҡағиҙәне һанға һуҡмауы – «вәғәҙә», «Вәхит», «вазифа» тип һөйләүе, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һаман да бар шул әле, бар. Хәйер, ундайҙар «вазифа» тимәйҙер инде ул, «должность» тиҙер.
Йә, ярай, орфоэпия менән орфографияны ситкәрәк ҡуйып тороп, фекерҙе дауам итәйек.
Хоккей – уйын ғына, әлбиттә, бәхәс юҡ, уйнап йөрөгәнсе, етмәһә шуны, телевизорға тексәйеп, ҡарап ултырғансы, файҙалы эш менән шөғөлләнергә - донъя көтөргә кәрәктер. Әммә, төптәнерәк уйлап ҡарағанда, уйын да – мөһим шул.
Мөһим, сөнки:
- беренсенән, спорт бөтә донъяла хәҙер – үҙе бер сәйәсәт;
- икенсенән, көйәрмәнлек – ватандарлыҡ бит ул, нисек кенә
боронғоса яңғырамаһын, - Тыуған илде һөйөү ул. Ошо ватандарлыҡ тойғоһо булмағанда ул, Тыуған ил, әллә ни алға китә лә алмайҙыр.
Дүртенсенән, бишенсенән тип артабан теҙеп алып китергә лә мөмкиндер, тик улай итеп тормайыҡ– мәсьәлә асыҡ.
- 1 комментарий
ЙЫРЫП СЫҠТЫҠ
Шунан, еңел һулап ҡуйҙығыҙмы, туғандар?
Рәсәйҙә сираттағы һайлау тамамланғанына ишаралайым.
Мин үҙем, бер яҡлап, - эйе, шулайттым, икенсе яҡлап - әллә ни түгел.
Эйе, сөнки былтыр көҙҙән бирле, хатта йәйҙән тиһәң дә булалыр инде, барған эпопеяның, ниһайәт, осо күренде. Шундай юғары кимәлдәге ике һайлау, бер-бер артлы килеп, процесс ана шулай эпопеяға әүерелеп киткәйне шул. Шуның аҙағын, сәйәси фирҡәләр, президентлыҡҡамы, урындағы советтарға депутатлыҡҡамы кандидаттар ғына түгел, беҙ, хәбәрселәр ҙә, көттөк. Көттөк, сөнки һайлау алды кампанияһы киң мәғлүмәт сараларына, хоҡуҡтарҙан бигерәк, бурыстарҙы күберәк йөкмәтте. Ә дөрөҫөрәге – хоҡуҡтарҙы ҡыҫты: һәр фирҡәгә, һәр кандидатҡа иғтибарҙы ныҡ тигеҙ бүлергә тейешһең. Йәғни берәүһе тураһында һүҙ әйтәһең икән, бүтәндәрҙе лә мотлаҡ телгә алырға бурыслыһың. Шуға күрә лә бит инде, мәҫәлән, үҙәк телеканалдарҙа кисен кандидаттарҙың көн эсендә нимә менән шөғөлләнгәне теҙеп алып китеп һүрәтләнә торғайны. Әйткәндәй, был, журналислыҡ ысулы булараҡ, миңә оҡшап та киткәйне: бик ҡыҫҡа ғына арауыҡта биш кандидаттың эшмәкәрлеге күҙ алдында асыҡ баҫа.
Икенсе яҡлап ҡарағанда әллә ни еңел һуламайым да, тигәйнем инде. Быны «ауырлыҡ әле лә дауам итә» тип аңлау хаҡ булмаҫ. Дөрөҫө - ауырлыҡтың, йәғни һайлау алды барышын, тауыш биреүҙең үҙен яҡтыртыуҙағы көсөргәнешлектең, хәбәрсене гел, кем әйтмешләй, тонуста тотоуы һәм минең быны, ғәжәп, бигүк яманламауым. Һәм шәп сабып килгән аттымы, ҡеүәтле елдергән поездымы ҡапыл туҡтатыу ҙа - хөрт бит. Туҡтатып булмай ҙа әле ул.
Ә көсөргәнешлек ысынлап та булды һәм бөгөн иртәнсәк, 8-се 15 минутта «Юлдаш» радиоһында тура эфирға сығып, ошо минуттарға билдәле булған иң яңы мәғлүмәттәрҙе еткергәс, студиянан сыҡҡас, ул, ауырлыҡ, ҡапыл юғалды: йырып сыҡтыҡ бит, туғандар. «Йырып сыҡтыҡ» тиеүҙә лә артыҡлыҡ юҡтыр: ижтимағи-сәйәси мәсьәләләр менән шөғөлләнгәндә һүҙ өсөн яуаплылыҡ уғата юғары.
Шуның менән бергә, әйтелде дә инде, хәҙер инде нимәлер етешеңкерәмәгәндәй.
Етешмәһә, табырбыҙ: бөгөн, ана, «Салауат Юлаев» йәнә «Аҡ барс» менән алыша. Еңеребеҙгә тамсы ла шикләнмәйем.
- 1 комментарий
ЯҘҘЫҢ ИКЕНСЕ КӨНӨНӘ НИӘТ
Беҙҙең радиола анонс бирелә башланы ла инде, ҡабатлап яҙам: был аҙналағы, 2 мартта эфирға сығасаҡ, «Даирә»лә лә төп һүҙ - илдәге, республикалағы төп ижтимағи-сәйәси күренештәр, ваҡиғалар тураһында буласаҡ. Мәҫәлән, һайлауға нисә генә көн ҡалғанда уға ҡайһылайтып диҡҡәт ҡылмау кәрәкҡ Һәм был үҙенә күрә бер йомғаҡ булараҡ та яңғырар, сөнки тауыш биреүгә ана күпме генә ваҡыт ҡалды.
Айырым иғтибар дүшәмбе менән шишәмбелә Өфөлә үткән сара – бөтә Рәсәй аграр форумына арналыр тигән ниәттәбеҙ. Шулай, сөнки мөһим был. Рәсәй, баҫыу-ҡырҙары киң ил, шул иҫәптән аҙыҡ-түлек етештереү яҡлап та донъяны яулап алыр мөмкинлекле дәүләт, ниңә әлегәсә быға өлгәшә алмайҡ Хәҙер, Бөтә Донъя Сауҙа ойошмаһына ингәндә, был мөмкин булырмыҡ Аграр форумда, уның айырыуса хөкүмәт рәйесе Путин ҡатнашлығында үткән пленар өлөшөндә, иғтибар ителгәндер, күп һорауҙарға яуап яңғыраны ла.
Программаның икенсе өлөшө, ғәҙәттәгесә, тура эфирҙа барыр әңгәмәнән ғибарәт булыр. Был юлы әңгәмә генә түгел, ә «түңәрәк өҫтәл» булыр тип планлаштырабыҙ - һәр хәлдә студияға ғалим, аграр университет уҡытыусыһы Мәүлетбай Абдуллинды һәм ер кешеһен тип әйтәйек – Көйөргәҙе районындағы «Искра» хужалығы етәксеһе Рәмил Мостафинды саҡырғанбыҙ.
Йәғни бөтә программа буйлап, ҙурҙан алғанда, башта аталған бер тема үтер, бер мәсьәләне сисергә тырышырбыҙ - ауыл хужалығын нисек итеп тейешле юғары кимәлгә күтәрергәҡ Юғарылыҡ кәрәк шул – премьер-министр ауыл хужалығын, ана, йыһанды үҙләштереү менән сағыштырҙы бит.
Йәнә лә бөгөн, бер сәғәттән, Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың сираттан тыш ултырышы башлана. «Сираттан тыш» һүҙбәйләнеше беҙҙе ғәҙәттә һағайта: нимә булды икәнҡ Бына ошо саҡта инде беҙ тотороҡлолоҡтоң ниндәй шәп нәмә икәнен тәрәнерәк төшөнәбеҙ. Шулай тигәндә мин илдәге тыныслыҡты боҙорға маташыусы ҡайһы бер замандаштарыбыҙға ишаралайым. Ә бөгөн һағайыу урынһыҙҙыр: рәсми сығанаҡтар аша белдерелеүенсә, президент хөкүмәт эшмәкәрлеге буйынса хисап яһаясаҡ. Иртәгәге тапшырыуҙа, моғайын, ошо мәсьәләгә лә туҡталып үтелер.
Студияла, һәр ваҡыттағыса, телефон эшләй: шылтыратып, фекерҙәрегеҙҙе белдерә алаһығыҙ.
2 март, 11 сәғәт 10 минут. «Даирә».
Һәм – яҙҙың тәүге көнө менән ҡотлайым, туғандар!
- Комментарий өҫтәргә
ЯҺАЛМА «ЮҒАРЫЛЫҠ» БУЛМАҺЫН
Бөгөн – халыҡ-ара туған тел көнө. ЮНЕСКО 21 февралде сағыштырмаса яңыраҡ, 1999 йылда, ошолай тип иғлан иткән икән. Һәм был, минеңсә, - бик шәп! Шәп, сөнки – туған телгә иғтибар итеү өсөн өҫтәмә бер нигеҙ, сәбәп һәм, хәбәрселәр теле менән әйткәндә - «мәғлүмәти һылтау». Иғтибарҙың йылына бер көндә генә түгел, ә һәр көн, сәғәт, минут һайын булыуын теләр инем, әлбиттә, шулай ҙа быныһы булғас та ярағандыр. Ошо урында телде һаҡлауҙа, яҡлауҙа дәүләттең, йәмәғәт ойошмаларының, халыҡ-ара институттарҙың эше генә әҙ, быны һәр кемебеҙ үҙ кимәлебеҙҙә, хәлебеҙҙән килгәнсә дәрәжәлә, башҡарырға тейешбеҙ тигән аксиоманы әйтергә кәрәктер. Әммә әйтеп тормайыҡ – былай ҙа билдәле. Һәр кемебеҙ, үҙен теле өсөн ҡаты яуаплы тоторға тейеш тип кенә өҫтәйек. Тотһон шул: хатта һөнәрҙәре телгә бәйле булмаған замандаштарыбыҙ ҙа шулай итһен. Хәйер, кем булып ҡына эшләһәң дә, телһеҙ әллә ни эш ҡырып булмай бит.
Ошо айҡанлы бөгөн кис «Нефтсе» мәҙәниәт йортонда күркәм кисә буласағы белдерелде, быны ла тик маҡтарға мөмкиндер. Киң мәғлүмәт сараларында, үҙем күреп өлгөргәндәрҙән - «Башҡортостан» менән «Йәшлек»тә, мәсьәләгә байтаҡ мәҡәлә арналған. Сибай ҡалаһынан килгән хатта яҙылған күренеш күптәрҙең күңелен әрнеткәндер. Рәмилә исемле һатыусының, башҡортса өндәшкәндәрен яратмайынса, хеҙмәтләндереүҙән баш тартҡаны хаҡында ул. Һәм ҡайҙа – Сибайҙа! Был нимә? Минеңсә - түбәнлекте күрһәтеүсе яһалма «юғарылыҡ».
Тел мәсьәләһен беҙ «Даирә» программаһында күтәрҙек тә инде – эфирға сығыу көнө 21-нә тура килмәү сәбәпле, быны алдараҡ, 18-ендә, атҡарҙыҡ. Тура эфирға телсе-ғалим Вәкил ағай Хажин килде, ә әңгәмәне «Башҡорт теленең һүҙ һәм йыр сәнғәтендә бөгөнгө ҡулланылыуы: ыңғай һәм кире миҫалдар» тип атаныҡ. Тапшырыуҙың яҙма варианты ошонда, сайтта, бар, теләгәндәр инеп тыңлай ала, шуға күрә уның тотош йөкмәткеһен хәҙер һөйләп тормайым, дөйөм мәғлүмәт кенә биреп үтәм.
Әңгәмәнең башында уҡ «педагогия» һәм «педагогика» төшөнсәләре буйынса бәләкәй генә бәхәс булып алды. Хөрмәтле ҡунағыбыҙ үҙен педагогия түгел, ә педагогика фәндәре кандидаты тип таныштырыуыбыҙҙы үтенде, сөнки, уның фекеренсә, тәүге вариант һүҙлектәрҙә юҡ. Беҙ быны, Интернеттағы эҙләү системаларына, һылтанып, йомшаҡ ҡына итеп, инҡар итергә тырыштыҡ. Бәхәс тигәс тә, ул әллә ни тәрәнгә китмәне, дипломатик юлды һайланыҡ һәм мәсьәләне сисеүҙе илгә ҡалдырҙыҡ. Әйҙәгеҙ әле, туғандар, фекерҙәрегеҙҙе яҙығыҙ, ошо блогты, ошо майҙансыҡты нисектер хәҡиҡәтте асыҡлау өсөн файҙаланайыҡ.
Ә тапшырыуҙа һүҙ интонацияның дөрөҫ булырға тейешлеге тураһнда барҙы, икенсе телдәргә оҡшарға тырышыу кәрәкмәгәнлеге белдерелде. Баҫым мәсьәләһенә ныҡ ҡына туҡталынды. Мәҫәлән, «ҡарамаҫтан» һүҙендә баҫымдың мотлаҡ һуңғы ижеккә төшөргә тейешлеген белдерҙе ғалим, юғиһә икенсе ижеккә ҡуйыу күренеше йыш. Быны, бәлки, һүҙгә нисектер экспрессия, ҡеүәт өҫтәргә теләүгә бәйләп булалыр – кеше әлегене әйткәндә нәфрәт белдерергә лә мөмкиндер ҙә, шулай ҙа мин үҙем һуңғы ижек яҡлымын, телмәремдә шулай итәм дә.
Яҙма телдең тере телмәргә зыяны тураһында лә һүҙ булды һәм дөрөҫ тә булды - өндәр менән түгел, ә хәрефтәр менән һөйләү күренеше бар бит, хәрефтең өндө ҡағыҙҙамы, дисплейҙамы нисектер белдерә торған шартлы билдә генә икәнлеге онотола.
Айырым иғтибар башҡорт теленең ҡала мәктәбендә уҡытылыуына бирелде, артыҡ ҡатмарлылыҡ тәнҡитләнде, теорияның баҫып алыуы хата икәнлеге белдерелде.
Телде байытыу кәрәк һәм бында үҙләштерелгән һүҙҙәрҙең дә әһәмиәте ҙур, әммә, рус йәки инглиз теленән ҡасам тип, ғәрәп, фарсы варианттарына күсеүҙән дә фәтеүә әҙҙер. Ошоно ла әйттек.
Әңгәмәнең бер өлөшө телдең йыр сәнғәтендәге ҡулланылыуына арналды, ундағы хаталарға, айырыуса бүтән телдәрҙән тәржемә яһағандағы тура килмәүҙәргә, миҫалдар килтерелде. Һығымта шул булды: йырҙар йыш яңғырай, тимәк, хаталар ҙа һәм йырҙа көй генә мөһим түгел, һүҙҙәр ҙә.
Былары – 18 февралдәге тапшырыу буйынса. Ә ғөмүмән беҙҙең радионың теле һаман камиллаша бара, быға үҙегеҙ ҙә шаһитһығыҙ. Һәм ошо камиллашыуҙа шул иҫәптән ғалимдарҙың, ябай замандаштарыбыҙҙың да, теләктәре, төҙәтеп ебәреүҙәре лә ярҙам итә. Үҙендә тел тойғоһо булған кеше, минеңсә, дөрөҫ юлға тиҙ төшә. Бөтә теләк-тәҡдимдәр менән килешә лә алмайбыҙ, әлбиттә ( мәҫәлән, йырҙы, ҙурҙан алғанда, күстәнәс тип әйтеп булалыр ул барыбер ҙә, бүләк мәғәнәһендә бит, йәнә лә һүҙҙең образлылығы тигән бөйөк нәмә лә бар ҙа баһа ), шулай ҙа бының өсөн ҙур рәхмәт. Әйтелә бирелгәйне лә инде – фекерҙәрегеҙҙе ошонда яҙығыҙ, күмәкләп тикшерербеҙ.
- 4 комментарий
МӨМКИН
Ил - сираттағы һайлау алдында. Киң мәғлүмәт саралары хәҙер тик ошо хаҡта ғына һөйләй, күрһәтә, яҙамы? Уныһы бар. Бәлки тик ошо турала ғына түгелдер, ә шулай ҙа ғәҙәттәгенән күберәк инде. Ләкин быға түҙеп һәм, хатта, ыңғай ҡарарға кәрәктер. Ниңә? Беренсенән, әллә ни күп тә түгелдер, илдә ике һайлауҙың бер-бер артлы килеүе күренеште сағыулата ғыналыр. Икенсенән, донъяның башҡа илдәрендә лә шулай бит. Америка Ҡушма Штаттарында президент һайлауы ана нисек оҙаҡ арауыҡта бара. Оҙаҡ арауыҡта, сөнки һайлау, беҙҙәге ише, граждандарҙың туранан-тура ҡатнашлығында, бер көн эсендә генә башҡарылмай. Уларҙа бит – бик ҡатмарлы һайлау системаһы.
Йәмғиәттә, һәр хәлдә уның бер өлөшөндә, һайлауҙарға, йәшермәйек, өҫтән ҡарау ҙа йәшәп килә. Өҫтән ҡаралғанда уның, ысын һайлауҙың, ғәмәлдә булмағанына, ишара яһала. Шуның менән бергә был – ул, һайлау, бөтөнләй булмағанға ҡарағанда яҡшыраҡтыр бит.
Мәсьәләнең икенсе яғы ла бар. Миҙалды әйләндереп ҡараһаҡ – һайлауҙарҙың илдәгеме, айырым төбәктәгеме, ижтимағи-сәйәси тормошто йәнләндереп ебәреүелер. Йәнләндереп ебәреүе һәм вәғәҙәләр биреүҙәр. Кандидаттар беҙҙә генә түгел, тотош донъяла ла һайлаусылар алдында шулай вәғәҙәләр бирә бит – дөрөҫ, ҡайҙалыр улар тормошҡа ашырлыҡ, ҡайҙалыр, көлкө генә тыуҙыра. Шулай ҙа вәғәҙәләр кәрәктер – алға ҡуйылғандың, ә былар – ыңғай нәмәләр бит инде, - өлөшләтә булһа ла тормошҡа ла ашыуы ла мөмкин дәһә…
- 1 комментарий
КӘРӘК
2012 йыл илдә Рәсәй тарихы тип иғлан ителде һәм был – яҡшы тигән фекерҙәмен. Кисәге менән йәшәргә кәрәкмәй, үткән эшкә - салауат тиҙәр, уныһы бар, бөгөнгө менән тын алыу хаҡ тип раҫлайҙар, ә иң дөрөҫө - ҡараштарҙы киләсәккә ташлап донъя көтөү тип тә ебәрәләр. Уныһы шулайҙыр, әммә донъяла бер генә нәмәнең дә абсолют булмағанын беләбеҙ һәм был ошо, әлеге осраҡҡа ла тура килә, әлбиттә. Шулай тигәндә барыбыҙға ла киң билдәле һүҙҙәргә - кисәгеһеҙ бөгөнгө, бөгөнгөһөҙ киләсәк юҡлыҡҡа ишаралайым. Был ысынлап та шулай бит инде: бөгөн тигәнебеҙ, иртәгә тыуыу менән, кисәгегә әйләнә лә баһа. Әйләнә һәм беҙ бөгөн эшләгән бөйөк эштәр, тарихта ҡалғас, мөһимлеген юғалтамы ни? Юҡ, әлбиттә, юҡ. Рәсәй тарихында бөгөн өлгө итеп алырлыҡ бик күп күренештәр бар бит һәм ул күренештәр - бер ваҡытта ла иҫкермәй торған нәмәләр. Мәҫәлән, Тыуған илде һөйөү, уны яҡлап яуға күтәрелеү, уның өсөн берҙән-бер ғүмереңде йәлләмәү, аҡсаны фиҙакәр хеҙмәт менән генә эшләү һәм башҡалар.
Рәсәй тарихы тип аталыуы һәйбәт һәм шулай тигәндә беҙ бер генә, илгә исем биргән, милләтте генә лә күҙҙә тотмайбыҙ, ә унда ғүмер буйы бергә йәшәгән башҡа бик күп ҡәүемдәрҙе лә һәм ысынында ла ошо йөкмәтке, мәғәнә һаҡланһа арыу булыр ине. Ошоно әйткәндә Рәсәй тарихының, мәҫәлән, башҡорт халҡының да бик яҡын ҡатнашлығында яҙылғанын, һәр хәлдә уның яҡты биттәренең яҙылғанын күҙҙә тотабыҙ. Быйыл, ана, 1812 йылғы Ватан һуғышының 200 йыллығын билдәләйбеҙ, ә унда беҙҙең әллә күпме яугирҙең данға күмелгәне, Парижға барып еткәне мәғлүм.
Йәнә лә шул. Тарих – тарих булып ҡалһын ине ул, таҙа килеш, кемдәрҙеңдер файҙаһына боролмаһын. Юғиһә һуңғы ваҡытта Рәсәй тарихын яңынан яҙыу күренештәре йыш, китаптың ниндәйҙер билдәһеҙ биттәре яҙылһа, асыҡлыҡ индерелһә арыу ул, әле генә әйтеүемсә, үҙгәртелә башлаһа – хөрт.
Бынан шундай һығымтаны яһайбыҙ - тарих кәрәк шул, кәрәк.
- Комментарий өҫтәргә
ШУЛАЙ БУЛҺЫН
Көн иҫ киткес матур бөгөн, туғандар!
Һәм бында ғиллә Рәсәйҙә каникулдың дауам итеүендә генә түгел, ә, мәҫәлән, ағастарҙың ап-аҡ бәҫкә төрөнөп ултырыуында. Башҡа урындарҙа нисектер, ә Өфөлә, бөгөн эшкә барырға сыҡҡанымда, байтаҡ ваҡыт ошо хозурлыҡҡа һоҡланып ҡарап торҙом. Мин йәшәгән урын – яңы район, ағастар әллә ни юҡ, шулай ҙа күҙҙәрем бәҫле ағастарҙы барыбер ҙә тапты. Был күренеш миңә шул хәтлем ки оҡшай, хатта шул бәҫтән машина тәҙрәһен дығырҙатып тырнап таҙартыу ҙа әллә ни ауыр тойолманы.
Уйлап ҡараһаң, бәҫ - нимә генә инде ул? Туңған һыуҙың кескәй кристалдары. Китапса әйтһәк – еүеш һауа туңыу хәленә етһә, йәғни Фаренгейт буйынса 32, Цельсий буйынса 0 градусҡаса төшһә, бәҫ хасил ҡылына башлай. Шулай ғына, ләкин ҡарап торһаң - үҙе бер сихри донъя. Элегерәк яңы йыл открыткаларында шундайыраҡ һүрәттәр була торғайны.
Һәм бәҫ - матурлыҡ ҡына ла түгел икән әле, ә матди файҙаһы ла бар, имеш. Кисә беҙҙең радиола бер замандашыбыҙҙың, һәүәҫкәр фенологтың, әйткәнен ишетә биреп ҡалдым. Быйыл бәҫ күп, йыл һәйбәт килә, тине.
Шулай булһын да.
- 1 комментарий
- 1
-
-
-
-
-
(128 КБит/с)
Юлдаш 105.5 FM
Фотолар
Көндәлектәр


text:
12 октябрь Сибай ҡалаһының 2-се һанлы моделле китапхана филиалында Республика көнөнә арналған “Тыуған илем - Башҡортостан” шиғыр һөйләүселәр конкурсы үтте. Сарала БДУ-ның Сибай институты (филиалы) студенттары, мәктәп уҡыусылары ҡатнашты.
Шиғыр һөйләүселәр конкурсы бер нисә этаптан торҙо. Уның студенттар өсөн беренсе этабы төркөмдәрҙә ойошторолдо: студенттар тәүҙә үҙ-ара ярышып, институт кимәлендәге конкурсҡа сығыштар тәҡдим итте. Институт кимәлендәге шиғыр һөйләүселәр конкурсында бөтә факультеттарҙан да тиерлек 30 яҡын студент ҡатнашты. Бынан тыш Сибай ҡалаһының 12-се һанлы мәктәбенән дә ҡунаҡтар булды: 1-се класс уҡыусыһы Ҡужина Айгизәнең сығышы сараны йәмләне.
Аҙаҡ иң сағыу сығыштар ҡала кимәлендәге конкурсҡа тәҡдим ителде. Конкурста ҡатнашыусылар Башҡортостан, тыуған ер, тыуған ил тарихы, тыуған яҡтың тәбиғәте тураһында шиғырҙар һөйләне. Әҫәрҙәр башҡорт телендә лә, рус телендә лә яңғыраны. Казарбаева Гөлнара, Үҙәнбаев Фәиз, Янбаева Наҙгөл һәм Йәрмөхәмәтова Динара һ.б. студенттарҙың сығыштары айырыуса көслө һәм тасуири яңғыраны. Күп кенә рус телле студенттар ҙа башҡорт телендә шиғыр һөйләне. Улар араһында педагогика факультетының 1 курс студенты Новикова Владиславаны айырым билдәләп китергә мөмкин.
Ҡатнашыусыларҙың сығышын БДУ-ның Сибай институты (филиалы) уҡытыусыһы, филология фәндәре кандидаты Г.Х. Сәмерханова, Сибай ҡалаһының Ирәндек лицей-интернатының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Г.Р. Әйүпова һәм Сибай ҡалаһының 12-се һанлы мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы А.Ф. Кәбирова баһаланы. Жюри ағзалары конкурста ҡатнашыусыларҙың ныҡлы әҙерлеген, әүҙемлеген һәм сараның юғары кимәлдә үткәрелеүен билдәләне.
Һөҙөмтәләргә килгәндә, Гран-приға педагогика факультетының 1 курс студенты Үҙәнбаев Фәиз, 1 урынға педагогика факультетының 4 курс студенты Йәрмөхәмәтова Динара һәм Сибай ҡалаһының 12-се һанлы мәктәбе уҡыусыһы Ғибәҙуллина Ләйсән, 2 урынға педагогика факультетының 1 курс студенты Казарбаева Гөлнара, ә 3 урынға Новикова Владислава лайыҡ булды.
Сараны китапхана мөдире Нәзирә Фәйзрәхмән ҡыҙы Йәнбирҙина һәм Гөлшат Айбулат ҡыҙы Сафонова матур итеп алып барҙы, педагогика факультеты студенттары әҙерләгән рухлы концерт номерҙары биҙәне. Оморҙаҡова Гөлиәнең, Йәрмөхәмәтова Динараның бейеүҙәре дәрт өҫтәне, Ибәтуллина Зөлфиәнең, Үҙәнбаев Фәиздең йырҙары моңландырҙы ла, уйландырҙы ла.
Шулай итеп, шиғыр һөйләүселәр конкурсы ысын мәғәнәһендә шиғриәт байрамына әйләнде: һәр сығыш йылы ҡабул ителде, шиғри һүҙ йөрәктәргә үтеп инде.
Г.Х. Сәмерханова, филол.ф.к., БДУ-ның Сибай институты доценты
© Сибайский институт Башкирского Государственного Университета 1998-2017
Верстка и дизайн - Ринат Байрамгулов


text:
1963 йылдың 15 июнендә РСФСР Мәғариф министрлығының бойороғо менән Сибай педагогия училищеһы үҙенең тәүге студенттарын ҡабул итеү хоҡуғы ала, ә 1994 йылдан колледж статусына эйә була. Киләһе йылда бай тарихҡа эйә уҡыу йорто үҙенең 50 йыллыҡ юбилейын билдәләйәсәк.
Ярты быуатлыҡ ғүмер эсендә был уҡыу йорто юғары күрһәткестәргә һәм ҡаҙаныштарға ѳлгәшә. Был йәһәттән ул тѳрлѳ йылдарҙа етәкселек иткән директорҙары Б.М.Мәмбәтҡолов (1963-1972), Х.Х.Хәмитов (1972-1998) һәм Т.М.Ваһаповтарға (1998-2003) рәхмәтле. 2003 йылдың апреленән Сибай педагогия колледжы директоры вазифаһын педагогия фәндәре кандидаты Зәйтүнә Рәхмәт ҡыҙы Йәнбәкова башҡара. Ул—киң эрудициялы, ойоштороу һәләтенә эйә, заман менән бергә атлаусы етәксе.
Урал аръяғы тѳбәгендәге уҡыу йорттары араһында Сибай педагогия колледжының үҙ йѳҙѳ, тотҡан урыны бар. Уҡыу йортонда белгестәр әҙерләү 7 йүнәлештә алып барыла. Улар заман талаптарына ярашлы үҙгәрә. Киң профилле белем усағы булараҡ бында башланғыс класс, сит телдәр, музыка, информатика һәм технология уҡытыусылары әҙерләнә. 2009 йылдан «Мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы тәрбиәләү» бүлеге үҙ ишектәрен ҡабаттан асһа, 2011 йылдан «Ғәмәли информатика» тигән яңы бүлектә техник-программист һѳнәренә эйә булалар. Заман техникаһы үҫешкән, мәктәптәрҙе компьютерлаштырыу кѳсәйгән осорҙа компьютер белгестәренә талап ҙур. Бынан тыш, студенттар ѳҫтәлмә рәүештә туҡыманы художестволы эшкәртеү технологияһы, компьютер графикаһы, декоратив-һынлы сәнғәт, рәсем, тегеү, физик культура буйынса һабаҡ үҙләштереү мѳмкинлегенә эйә. Уҡыу йортон тамамлаған егет һәм ҡыҙҙар һѳнәре буйынса эшләп, тәжрибә туплай, бер юлы белемдәрен юғары уҡыу йорттарында камиллаштырырға ла ѳлгѳрә.
Колледж коллективы ижади эшләү менән бергә, студенттар тәрбиәләүҙә йылдан-йыл яңы инновацион технологиялар ҡулланып, алдынғы педагогик тәжрибә туплап, фәнни-ғәмәли конференцияларҙа ҡатнашып, юғары уңыштарға ѳлгәшә. Студенттар тѳрлѳ олимпиада һәм конкурстарҙа еңеүҙәр яулар тора: республика кимәлендә колледждар араһында I спорт фестивалендә—1-се, Рәсәй халыҡтары һәм сит телдәрҙә «Урал батыр» эпосын яттан һѳй-ләү республика конкурсында—3-сѳ, педагогия һәм психология фәндәре буйынса педагогия колледжы студенттары араһында—3-сѳ, «Позитив» командаһы ике йыл рәттән Халыҡ-ара Интернет-олимпиадала—1-се, «Студенттар осрашыуы—дуҫлыҡ юлы» һәм «Студенттар осрашыуы—татыу ғаилә традициялары» республика фестивалдәрендә Гран-приға лайыҡ булды. Был коллективта үҙ эшенә ижади, яуаплы ҡараған уҡытыусылар эшләүе хаҡында һѳйләй. Һуңғы йылдарҙа респуб лика кимәлендә уҙғарылған «Йыл уҡытыусыһы-2006» конкурсында Г.Ш.Баянова—Гран-при эйәһе булһа, Г.М.Шәкирова урта махсус уҡыу йорттары араһында үткәрелгән «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы-2008» бәйгеһендә призлы урын яуланы. Е.В.Батанина «Иң яҡшы уҡытыусы-2011», М.Карманова «Иң яҡшы уҡытыусы-2012» тѳбәк-ара республика конкурстарында еңеүсе булды.
Мәҡәләнең тулы вариантын гәзитебеҙҙең 50-се һанында уҡығыҙ.
Альбина Ҡоҙашева әҙерләне.


text:
Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы менән!
28 апреля 2017 йыл | Йәмғиәт
Хөрмәтле райондаштар!
1 Май - барыһының да көтөп алған байрамы. Төрлө йылдарҙа байрамдың исеме төрлөсә аталһа ла, асылы үҙгәрмәй. Беҙҙең өсөн ул Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы булып ҡала. Май айы – яҙғы сәсеү эштәрен атҡарыуҙың иң ҡулай ваҡыты булыуы менән дә әһәмиәтле. Ҡайһы бер хужалыҡтарҙа баҫыуға сыҡтылар ҙа инде һәм игенселәр байрамды хеҙмәт вахтаһында ҡаршылай.Шәхси хужалыҡтар өсөн баҡса эштәре башлана. Хеҙмәт коллективтарында ла 1 Май байрамын лайыҡлы ҡаршылайҙар. Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы яңырыу, яңы һулыш, яҡты өмөттәр алып килһен. Барығыҙға ла ныҡлы һаулыҡ, ҙур уңыштар, бәхет-шатлыҡтарҙан ғына торған яҡты көндәр, республикабыҙ һәм районыбыҙ хаҡына яңынан-яңы ҡаҙаныштар теләйем.
Рәмил БОХАРОВ,
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
1 Май - барыһының да көтөп алған байрамы. Төрлө йылдарҙа байрамдың исеме төрлөсә аталһа ла, асылы үҙгәрмәй. Беҙҙең өсөн ул Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы булып ҡала. Май айы – яҙғы сәсеү эштәрен атҡарыуҙың иң ҡулай ваҡыты булыуы менән дә әһәмиәтле. Ҡайһы бер хужалыҡтарҙа баҫыуға сыҡтылар ҙа инде һәм игенселәр байрамды хеҙмәт вахтаһында ҡаршылай.Шәхси хужалыҡтар өсөн баҡса эштәре башлана. Хеҙмәт коллективтарында ла 1 Май байрамын лайыҡлы ҡаршылайҙар. Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы яңырыу, яңы һулыш, яҡты өмөттәр алып килһен. Барығыҙға ла ныҡлы һаулыҡ, ҙур уңыштар, бәхет-шатлыҡтарҙан ғына торған яҡты көндәр, республикабыҙ һәм районыбыҙ хаҡына яңынан-яңы ҡаҙаныштар теләйем.
Рәмил БОХАРОВ,
Муниципаль район хакимиәте башлығы.
“Ҡыңғырауҙар сыңы” балаларҙы йыйҙы
25 апреля 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Красноусол башҡорт гимназия-интернатында уҡыусыларға төплө белем биреү менән бер рәттән өҫтәлмә белем биреүгә лә ҙур иғтибар бирелә. Дәрестәр тамамланғандан һуң да бында тормош гөрләп тора.
“Яугилде кубогы”н бурлылар яуланы
25 апреля 2017 йыл | Спорт
15 апрелдә Яугилде мәктәбендә традицияға әүерелгән спорт байрамы – Бурлы ауыл биләмәһе ауыл командалары араһында "Яугилде кубогы”на волейбол ярышы булып үтте.
Ҙур хәрефле, ысын Уҡытыусы
25 апреля 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
"Әгәр ҙә уҡытыусы үҙенең эшен яратып башҡарһа, ул һәйбәт уҡытыусы була. Уны эшенә лә һәм уҡыусыларына ҡарата ла һөйөү тойғоһо берләштерә икән, тимәк, ул – ысын уҡытыусы”.
Бөйөк рус яҙыусыһы Лев Толстойҙың ошо ҡанатлы һүҙҙәре тап Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы, Рәсәй Федерацияһының башланғыс һөнәри белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре Гүзәл Тимерхан ҡыҙы Ғәзетдиноваға ҡарата әйтелгән кеүек.
Бөйөк рус яҙыусыһы Лев Толстойҙың ошо ҡанатлы һүҙҙәре тап Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы, Рәсәй Федерацияһының башланғыс һөнәри белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре Гүзәл Тимерхан ҡыҙы Ғәзетдиноваға ҡарата әйтелгән кеүек.
Һәр ерҙә тәртип булһын
25 апреля 2017 йыл | Яңылыҡтар, Йәмғиәт
Билдәле булыуынса, Рәсәй Президенты Владимир Путин һәм Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Указдарына ярашлы, 2017 йыл Экология һәм махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылы тип иғлан ителде. Тимәк, маҡсатыбыҙ - тирә-яҡ мөхитте һаҡлауға, тәбиғәткә булған мөнәсәбәтебеҙгә күберәк иғтибар итеү.


text:
ГИМНАЗИЯ ЙӘЙЛӘҮЕНДӘ
14 июля 2017 йыл | Мәғариф, Хаттар
19 июндә мине район үҙәгендәге Красноусол башҡорт гимназияһының башланғыс класс уҡыусылары ял иткән "Йәйләү” ял лагерына ҡунаҡҡа саҡырҙылар.
"Йәйләү”ҙәге уҡыусылар менән ихлас күңелдән аралашып ҡайттым. Улар сәхнәгә сығып, теҙелешеп баҫып шиғырҙарымды яттан уҡынылар, һорауҙар бирҙеләр.
"Йәйләү”ҙәге уҡыусылар менән ихлас күңелдән аралашып ҡайттым. Улар сәхнәгә сығып, теҙелешеп баҫып шиғырҙарымды яттан уҡынылар, һорауҙар бирҙеләр.
Яҡын дуҫың булыу – ҙур бәхет
14 июля 2017 йыл | Хаттар
Һеҙгә дуҫым Әлфиә Мәхмүт ҡыҙы Әбделмәнова хаҡында һөйләмәксемен. 1992 йылда Еҙем-Ҡаран урта мәктәбенең директоры булып Р.И.Ҡәҙерғолова эшләй башлағас, үҙенең янына секретарь итеп күршеһе Әлфиәне эшкә алды. Ошо көндән башлап Раҡия Исхаҡ ҡыҙы, мин – мәктәптең уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары, башланғыс кластар буйынса директор урынбаҫары Диләрә Рәшит ҡыҙы Ҡаһарманова, тәрбиә эштәре буйынса - Алик Ҡотлобай улы Ҡотлобаев һәм Әлфиә тырышып эш башлап ебәрҙек.
Илебеҙ күге тыныс булһын
11 июля 2017 йыл | Хаттар
Күңелендә гел изгелек уның
11 июля 2017 йыл | Хаттар
Мағаш тауы итәгендә, саф һыулы Еҙем йылғаһы ярында урынлашҡан Ибраһим ауылында тыуып, ғүмере буйы ошонда йәшәүсе Фәниә еңгә Әбделмәнова ябалаҡлап ап-аҡ ҡарҙар яуған ғинуар айында үҙенең етмеш дүрт йәшен билдәләне. Ете тиҫтәнән ашыу ғүмер эсендә төрлөһөн күрҙе ул. Шатлыҡ-ҡыуаныстары ла булды, һағышы ла урап үтмәне. Ауырлыҡтары ла әҙ булманы. Әммә ул яҙмыш һынауҙарына, тормоштоң ел-дауылдарына бирешмәне, һынманы, һығылманы.
Мәшәҡәттәргә ҡарамай, хәбәрләшеп тороғоҙ
11 июля 2017 йыл | Хаттар
Йәйҙең бер көнө йылды туйҙыра, тип бушҡа ғына әйтмәйҙәр. Көнө түгел, сәғәте ҡәҙерле ҡыҙыу мәлдә һәр кем үҙ хәстәрлектәре менән йәшәй. Ысынлап та, йәйге мәшәҡәттәр башланып, ауыл кешеһе тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫлек эштәрҙән бушамаған осорҙа хаттар ҙа кәмей төшә. Июнь айында редакция почтаһы гәзит уҡыусыларҙан килгән хаттарға ныҡлы бүҫкәрҙе: ни бары 23 хат алдыҡ.
Һауа торошоноң тотороҡһоҙлоғо һәр ҡайҙа эштәргә ҡамасау булыуға ҡарамаҫтан, июль айы һәр йәһәттән ҡыҙыу осор булып һанала. Был мәлдә мәшәҡәттәр етерлек: күктән болоттар таралып, ҡояш күренеү менән баҫыуҙарҙа, шәхси хужалыҡтарҙа бесән әҙерләргә тотонорға, йорт-баҡса эштәренә лә өлгөрөргә кәрәк, яйлап ҡына бешкән емеш-еләктән ҡайнатма-компоттар әҙерләйһе лә бар. Мең төрлө мәшәҡәттәргә сумған ауыл кешеһенең ҡулына ҡәләм алырға ваҡыты ла ҡалмайҙыр. Әммә гәзиттең йөкмәткеһе тап һеҙҙән килгән көнүҙәк темаға яҙылған, уҡымлы мәҡәләләр, хеҙмәт алдынғылары, уңғандар, булдыҡлылар хаҡындағы һүрәтләмәләр, ҡыҙыҡлы, фәһемле мәғлүмәттәр менән тулылана, байый.
Балаларҙың йәйге каникулдарының икенсе айы, уҡыусыларҙың бишенсе хеҙмәт сиреге бара, ошо мәлдә кемдер ялға юллана, араларында ниндәй ҙә булһа файҙалы шөғөл табып, ғаилә бюджетын тулыландырған мәктәп уҡыусылары ла бар. Шундайҙар тураһында ауыл хәбәрселәре яҙып ебәреп торһа, бик шат булыр инек.
Хөрмәтле уҡыусылар! Аҡыллы кәңәштәр, эшлекле тәҡдимдәр, йөкмәткеле хаттар көтөп ҡалабыҙ һеҙҙән.
Мөхәрририәт.
Һауа торошоноң тотороҡһоҙлоғо һәр ҡайҙа эштәргә ҡамасау булыуға ҡарамаҫтан, июль айы һәр йәһәттән ҡыҙыу осор булып һанала. Был мәлдә мәшәҡәттәр етерлек: күктән болоттар таралып, ҡояш күренеү менән баҫыуҙарҙа, шәхси хужалыҡтарҙа бесән әҙерләргә тотонорға, йорт-баҡса эштәренә лә өлгөрөргә кәрәк, яйлап ҡына бешкән емеш-еләктән ҡайнатма-компоттар әҙерләйһе лә бар. Мең төрлө мәшәҡәттәргә сумған ауыл кешеһенең ҡулына ҡәләм алырға ваҡыты ла ҡалмайҙыр. Әммә гәзиттең йөкмәткеһе тап һеҙҙән килгән көнүҙәк темаға яҙылған, уҡымлы мәҡәләләр, хеҙмәт алдынғылары, уңғандар, булдыҡлылар хаҡындағы һүрәтләмәләр, ҡыҙыҡлы, фәһемле мәғлүмәттәр менән тулылана, байый.
Балаларҙың йәйге каникулдарының икенсе айы, уҡыусыларҙың бишенсе хеҙмәт сиреге бара, ошо мәлдә кемдер ялға юллана, араларында ниндәй ҙә булһа файҙалы шөғөл табып, ғаилә бюджетын тулыландырған мәктәп уҡыусылары ла бар. Шундайҙар тураһында ауыл хәбәрселәре яҙып ебәреп торһа, бик шат булыр инек.
Хөрмәтле уҡыусылар! Аҡыллы кәңәштәр, эшлекле тәҡдимдәр, йөкмәткеле хаттар көтөп ҡалабыҙ һеҙҙән.
Мөхәрририәт.


text:
Газета "Йәшлек" » Медиа » tv » “Юлдаш”тар – Курорт һабантуйында
“Юлдаш”тар – Курорт һабантуйында
Әбйәлил районында икенсе йыл рәттән үҙенсәлекле Курорт һабантуйы уҙҙы. «Урал аръяғы – 2016. Бәләкәй эшҡыуарлыҡ – идеянан алып тормошҡа ашырғанға тиклем» тип аталған эшҡыуарлыҡ форумы барышында ойошторолған һабантуйҙа “Юлдаш” һәм “Спутник ФМ” радиоһы хеҙмәткәрҙәре лә ҡатнашты.
Һабантуй мәҙәни һәм спорт сараларына бай булыуы менән таң ҡалдырҙы. Тулыһынса этноауылға әүерелгән Яҡтыкүлгә күрше Силәбе, Ырымбур өлкәләренән ҡан ҡәрҙәштәребеҙ ҙә ҡунаҡҡа килгәйне. Тамашасыларға көрәш, халыҡ ижады йәрминкәләре, милли ихаталар күргәҙмәһе, башҡорт халҡының традицияларын һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен сағылдырған тамашалар күрһәтелде.
Сағыу байрамда Сибай дәүләт филармонияһы артистары, “Арғымаҡ” этно-төркөмө, “Гөлдәр” балалар бейеү ансамбле сығыш яһаны. Рәсәйҙең иң көслө спортсыһы, пауэрлифтинг буйынса донъя чемпионы Эльбрус Ниғмәтуллин етәкләгән көс экстримы буйынса турнир Советтар Союзы Геройы Таһир Күсимов иҫтәлегенә арналды. Сараның киске өлөшөн “Юлдаш” һәм “Спутник ФМ” радиоһы алып барыусылары дауам итте. Уйын-йыр, бейеү-көлкөгә ҡоролған тамаша һәр кемдең күңеленә хуш килде. Иртәнге эфир егеттәре Филүс Ҡасимов һәм Йәмил Ишмөхәмәтов үткәргән уйындарҙа халыҡ ихлас ҡатнашып, бүләктәр отто. Башҡортостандың халыҡ артисы Әлфиә Юлсурина, билдәле йырсылар Дияна Ишниязова, Илгиз Абдрахманов, Айҙар Рәҡипов, Йәмил Баймырҙин һәм Айгөл Әминеваның сығышы байрамға йәм өҫтәне. Радио хәбәрселәре тапшырыуҙар өсөн ҡыҙыҡлы геройҙар тапты.
Яҡтыкүл һабантуйы йәштәр өсөн дискотека һәм фейерверк менән тамамланды.
Сәриә РАМАЗАНОВА.
Һабантуй мәҙәни һәм спорт сараларына бай булыуы менән таң ҡалдырҙы. Тулыһынса этноауылға әүерелгән Яҡтыкүлгә күрше Силәбе, Ырымбур өлкәләренән ҡан ҡәрҙәштәребеҙ ҙә ҡунаҡҡа килгәйне. Тамашасыларға көрәш, халыҡ ижады йәрминкәләре, милли ихаталар күргәҙмәһе, башҡорт халҡының традицияларын һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен сағылдырған тамашалар күрһәтелде.
Сағыу байрамда Сибай дәүләт филармонияһы артистары, “Арғымаҡ” этно-төркөмө, “Гөлдәр” балалар бейеү ансамбле сығыш яһаны. Рәсәйҙең иң көслө спортсыһы, пауэрлифтинг буйынса донъя чемпионы Эльбрус Ниғмәтуллин етәкләгән көс экстримы буйынса турнир Советтар Союзы Геройы Таһир Күсимов иҫтәлегенә арналды. Сараның киске өлөшөн “Юлдаш” һәм “Спутник ФМ” радиоһы алып барыусылары дауам итте. Уйын-йыр, бейеү-көлкөгә ҡоролған тамаша һәр кемдең күңеленә хуш килде. Иртәнге эфир егеттәре Филүс Ҡасимов һәм Йәмил Ишмөхәмәтов үткәргән уйындарҙа халыҡ ихлас ҡатнашып, бүләктәр отто. Башҡортостандың халыҡ артисы Әлфиә Юлсурина, билдәле йырсылар Дияна Ишниязова, Илгиз Абдрахманов, Айҙар Рәҡипов, Йәмил Баймырҙин һәм Айгөл Әминеваның сығышы байрамға йәм өҫтәне. Радио хәбәрселәре тапшырыуҙар өсөн ҡыҙыҡлы геройҙар тапты.
Яҡтыкүл һабантуйы йәштәр өсөн дискотека һәм фейерверк менән тамамланды.
Сәриә РАМАЗАНОВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Яйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 88
Нисек йәшәйһең, өкө?07.11.2017
Ҡыҙыҡ, әгәр ҙә төнгө һунарсы Өкө әфәндегә, йә, мин һеҙгә теймәйем, һеҙ ҙә миңә теймәгеҙ, тип ташта ҡыҙынып ятҡан Йылан ханыма, бик тә булмаһа, ҡышҡы йоҡоға әҙерләнгән Айыу бабайға хат яҙып һалғанда, улар яуап яҙыр инеме икән?
«Хайуандарға хаттар» тип аталған төбәк-ара экологик проектты ойоштороусы «Ҡурсаулыҡ эшенә булышлыҡ итеү мәғлүмәт-аналитика үҙәге», әлбиттә, хатығыҙға йәнлектәр һәм ҡоштар мотлаҡ яуап яҙасаҡ, тип ышандыра.
«Рәсәйҙең ҡырағай тәбиғәте: һаҡларға һәм күрергә» программаһы сиктәрендә үткәрелгән был сараның төп маҡсаттары - үҫеп килеүсе быуында тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү һәм хайуандарҙың баш «өйө» тип иҫәпләнгән айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләренең әһәмиәтен күрһәтеү.
Проект айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре, мәғариф ойошмалары, өҫтәмә белем биреү үҙәктәре, балалар китапханалары ҡатнашлығында ойошторола.
Был сарала алты йәштән алып мәктәпкәсә йәштәге балалар, 1-5 синыф уҡыусылары ҡатнаша ала. Улар ғаилә ағзалары, волонтерҙар, өлкән синыф уҡыусылары, профилле юғары уҡыу йорттары студенттары, педагогтар һәм методистар ярҙамы менән махсус конверттар яһап, үҙҙәре һайлаған хайуанға рус телендә хат яҙа һәм уны ябай конверт эсенә һалып, ошо адрес буйынса беҙгә ебәрә: 453580, Бөрйән районы, Иҫке Собханғол ауылы, Карат урамы, 2. Башҡорт дәүләт ҡурсаулығының экологик ағартыу бүлегенә.
«Хайуандарға хаттар» тип аталған төбәк-ара экологик проектты ойоштороусы «Ҡурсаулыҡ эшенә булышлыҡ итеү мәғлүмәт-аналитика үҙәге», әлбиттә, хатығыҙға йәнлектәр һәм ҡоштар мотлаҡ яуап яҙасаҡ, тип ышандыра.
«Рәсәйҙең ҡырағай тәбиғәте: һаҡларға һәм күрергә» программаһы сиктәрендә үткәрелгән был сараның төп маҡсаттары - үҫеп килеүсе быуында тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү һәм хайуандарҙың баш «өйө» тип иҫәпләнгән айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләренең әһәмиәтен күрһәтеү.
Проект айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре, мәғариф ойошмалары, өҫтәмә белем биреү үҙәктәре, балалар китапханалары ҡатнашлығында ойошторола.
Был сарала алты йәштән алып мәктәпкәсә йәштәге балалар, 1-5 синыф уҡыусылары ҡатнаша ала. Улар ғаилә ағзалары, волонтерҙар, өлкән синыф уҡыусылары, профилле юғары уҡыу йорттары студенттары, педагогтар һәм методистар ярҙамы менән махсус конверттар яһап, үҙҙәре һайлаған хайуанға рус телендә хат яҙа һәм уны ябай конверт эсенә һалып, ошо адрес буйынса беҙгә ебәрә: 453580, Бөрйән районы, Иҫке Собханғол ауылы, Карат урамы, 2. Башҡорт дәүләт ҡурсаулығының экологик ағартыу бүлегенә.
Эш беләктә түгел, йөрәктә07.11.2017
«Эшһеҙлек неврозы»
Медицина белгестәре «эшһеҙлек неврозы» тигән термин ҡуллана башланылар: кеше үҙен йүнһеҙ, бер кемгә кәрәкһеҙ, бер нимәгә йоғонто яһарға һәләтһеҙ итеп тоя, ти. Бындай психология буйынса Рәсәйҙә төплө ғилми тикшереүҙәр үткәрелмәгән. Быуаттай ваҡыт Совет власында йәшәгән кешеләргә яңы һәм бөтөнләй ят күренеш бит. Ә бына «Харрисон теорияһы» буйынса, эшһеҙҙең психологик торошо өс этапҡа бүленә.
1-се стадия - шаңҡыу
Кеше эштән сығарылыуына, хеҙмәте һәм үҙе кәрәк булмауға бер нисек тә ышана алмай. Ғәйеплеләрҙе эҙләй, бартамлай һәм өҙгөләнә.
2-се стадия - өмөт
һәм ышаныс
Бәләнән ҡурҡып йәшәү бәләнең үҙенән дә яманыраҡ, тип юҡҡа әйтмәйҙәр бит. Күпмелер ваҡыттан, киреһенсә, өҫтән тау төшкәндәй еңеллек килеүе бар. Был осорҙа сәләмәтлек тә, кәйеф тә яҡшырып ала. Ундайҙарға эшкә урынлашыуы еңелерәк. Кеше актив рәүештә яңы эш эҙләй. Үҙен был дәүерҙә бик юғары баһалай әле, шуға ла потенциаль рәүештә ҡәнәғәтләндерерлек күп тәҡдимдәрҙән баш тарта.
3-сө стадия - төшөнкөлөк
Сама менән 6 ай үткәнсе яңы эшкә урынлаша алмай икән, кеше үҙенә-үҙе ҡул һелтәй, активлығы һәм эшләргә теләге ныҡ кәмей. Ә күпмелер ваҡыттан эш табылыуҙан ҡурҡа ла башлай, ти.
Медицина белгестәре «эшһеҙлек неврозы» тигән термин ҡуллана башланылар: кеше үҙен йүнһеҙ, бер кемгә кәрәкһеҙ, бер нимәгә йоғонто яһарға һәләтһеҙ итеп тоя, ти. Бындай психология буйынса Рәсәйҙә төплө ғилми тикшереүҙәр үткәрелмәгән. Быуаттай ваҡыт Совет власында йәшәгән кешеләргә яңы һәм бөтөнләй ят күренеш бит. Ә бына «Харрисон теорияһы» буйынса, эшһеҙҙең психологик торошо өс этапҡа бүленә.
1-се стадия - шаңҡыу
Кеше эштән сығарылыуына, хеҙмәте һәм үҙе кәрәк булмауға бер нисек тә ышана алмай. Ғәйеплеләрҙе эҙләй, бартамлай һәм өҙгөләнә.
2-се стадия - өмөт
һәм ышаныс
Бәләнән ҡурҡып йәшәү бәләнең үҙенән дә яманыраҡ, тип юҡҡа әйтмәйҙәр бит. Күпмелер ваҡыттан, киреһенсә, өҫтән тау төшкәндәй еңеллек килеүе бар. Был осорҙа сәләмәтлек тә, кәйеф тә яҡшырып ала. Ундайҙарға эшкә урынлашыуы еңелерәк. Кеше актив рәүештә яңы эш эҙләй. Үҙен был дәүерҙә бик юғары баһалай әле, шуға ла потенциаль рәүештә ҡәнәғәтләндерерлек күп тәҡдимдәрҙән баш тарта.
3-сө стадия - төшөнкөлөк
Сама менән 6 ай үткәнсе яңы эшкә урынлаша алмай икән, кеше үҙенә-үҙе ҡул һелтәй, активлығы һәм эшләргә теләге ныҡ кәмей. Ә күпмелер ваҡыттан эш табылыуҙан ҡурҡа ла башлай, ти.
«Илһам һәм көс алдыҡ!»07.11.2017
Сочи ҡалаһында шау-гөр килеп XIX Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале үтте. Форумда донъяның 188 иленән 25 меңдән ашыу кеше ҡатнаша.Рәсәй исеменән 85 субъекттан 15000 ҡатнашыусы сығыш яһай.
Фестиваль йәш таланттарға уй-фекерҙәр менән уртаҡлашырға, тыныслыҡты һаҡлау һәм экологик бәләләрҙе еңеп сығыу, башҡа социаль мәсьәләләрҙе хәл итеү буйынса көстәрҙе берләштерергә мөмкинлек бирә.
Республиканан бөтәһе 1200-ҙән ашыу ғариза бирелгән. Ике йөҙ кеше һайлап алыу турын үтә. Ҡатнашыусылар араһында - коммерцияға ҡарамаған йәштәр ойошмалары лидерҙары, журналистар, ғалимдар һәм уҡытыусылар, йәштәр ойошмалары, сәйәси партиялар, студенттарҙың үҙидаралыҡ органдары, спорт клубтары лидерҙары, ижад өлкәһе вәкилдәре бар.
Республика һәм районыбыҙҙы Анна Вячеславовна Мөхәмәтйәрова ла вәкилләне. Был яҡташ ҡыҙ тураһында гәзитебеҙҙә ентекләп яҙғайныҡ инде - «Башҡортостан йәнлектәрҙе һаҡлау» төбәк йәмәғәт ойошмаһының ОВЗО («Обучение волонтеров зоозащитных организаций») волонтерҙар мәктәбе етәксеһе. Ул йәнлектәрҙе һаҡлау һәм яҡлау менән шөғөлләнгән ирекмәндәргә квалификациялы әҙерлек ойоштороу буйынса уникаль методика булдырыусы.
Санкт-Петербург ҡалаһында Бөтә Рәсәй ирекмәндәр форумында «Ирекмән-2016» конкурсында «Социаль ирекмәнлек: йәнлектәргә ярҙам» номинацияһында еңеүсе тип танылғайны, башҡа ҡаҙаныштары ла етерлек. Шул иҫәптән БР Йәмәғәт Палатаһының эксперты (Мәғариф, мәҙәниәт, спорт, йәштәр сәйәсәте, хәйриә һәм ирекмәнлек буйынса комиссия) булараҡ актив эшмәкәрлек алып бара.
Фестиваль йәш таланттарға уй-фекерҙәр менән уртаҡлашырға, тыныслыҡты һаҡлау һәм экологик бәләләрҙе еңеп сығыу, башҡа социаль мәсьәләләрҙе хәл итеү буйынса көстәрҙе берләштерергә мөмкинлек бирә.
Республиканан бөтәһе 1200-ҙән ашыу ғариза бирелгән. Ике йөҙ кеше һайлап алыу турын үтә. Ҡатнашыусылар араһында - коммерцияға ҡарамаған йәштәр ойошмалары лидерҙары, журналистар, ғалимдар һәм уҡытыусылар, йәштәр ойошмалары, сәйәси партиялар, студенттарҙың үҙидаралыҡ органдары, спорт клубтары лидерҙары, ижад өлкәһе вәкилдәре бар.
Республика һәм районыбыҙҙы Анна Вячеславовна Мөхәмәтйәрова ла вәкилләне. Был яҡташ ҡыҙ тураһында гәзитебеҙҙә ентекләп яҙғайныҡ инде - «Башҡортостан йәнлектәрҙе һаҡлау» төбәк йәмәғәт ойошмаһының ОВЗО («Обучение волонтеров зоозащитных организаций») волонтерҙар мәктәбе етәксеһе. Ул йәнлектәрҙе һаҡлау һәм яҡлау менән шөғөлләнгән ирекмәндәргә квалификациялы әҙерлек ойоштороу буйынса уникаль методика булдырыусы.
Санкт-Петербург ҡалаһында Бөтә Рәсәй ирекмәндәр форумында «Ирекмән-2016» конкурсында «Социаль ирекмәнлек: йәнлектәргә ярҙам» номинацияһында еңеүсе тип танылғайны, башҡа ҡаҙаныштары ла етерлек. Шул иҫәптән БР Йәмәғәт Палатаһының эксперты (Мәғариф, мәҙәниәт, спорт, йәштәр сәйәсәте, хәйриә һәм ирекмәнлек буйынса комиссия) булараҡ актив эшмәкәрлек алып бара.
ФОТОФАКТ07.11.2017
Сираттағы «Аҙна һайын приз» лотерея уйынында бәхет Илтабан ауылынан Флүзә һәм Ғамир Ғайсиндар ғаиләһенә йылмайҙы. Уларға бүләккә салат һауыттары эләкте.
Яҡындарын «Яйыҡ» гәзитенә ҡыҙҙары Зөлфиә Абдуллина яҙҙырған. «Атайым менән әсәйемде йыл һайын яратҡан баҫмаларына яҙҙырам. Уларҙың быйыл бергә йәшәүҙәренә 50 йыл тула. Алтын юбилейҙарына көтөлмәгән бүләк булды», - ти ул.
Яҡындарын «Яйыҡ» гәзитенә ҡыҙҙары Зөлфиә Абдуллина яҙҙырған. «Атайым менән әсәйемде йыл һайын яратҡан баҫмаларына яҙҙырам. Уларҙың быйыл бергә йәшәүҙәренә 50 йыл тула. Алтын юбилейҙарына көтөлмәгән бүләк булды», - ти ул.
Үҙебеҙҙең тарихтан һабаҡ алайыҡ07.11.2017
30 октябрҙә - Сәйәси золом ҡорбандарын иҫкә алыу көнө. Дан скверында митинг үтте.
Учалы районының Почетлы гражданы Вәкиф Шайморатов район ауылдарынан нисәшәр кеше нахаҡҡа хөкөм ителеүе тураһында бәйән итте. Ә район хакимиәте башлығының урынбаҫары Зөһрә Гордиенко: «Йәш быуындар тарихтың был бите тураһында ла белергә һәм киләсәктә бер тапҡыр ҙа ҡабатланмаһын өсөн бар көстәрен һалырға тейеш!» - тип телмәр тотто.
Тынлыҡ минуты иғлан ителде, һәйкәлгә гөлләмә-веноктар һалынды. Район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге белдереүенсә, бөгөнгө көндә лә тө-бәгебеҙҙә 146 сәйәси золом ҡорбаны иҫәпләнә.
Был көн 1937-1938 йылдарҙағы репрессиялар тураһында һүҙ барһа ла, дата ул осорға бәйле түгел. 1974 йылдың 30 октябрендә Мордва һәм Пермь төр-мәләрендә ултырыусылар бер көнлөк аслыҡ акцияһы иғлан иткән була. Ә ул дәүерҙә, совет власына ҡаршы көрәшеүселәр булһа ла, бармаҡ менән генә иҫәп-ләрлек булғандыр... Шулай ҙа 1991 йылда РСФСР-ҙың Юғары Советы 30 октябрҙе Сәйәси золом ҡорбандарын иҫкә алыу көнө тип билдәләү тураһында ҡарар ҡабул итә.
Учалы районының Почетлы гражданы Вәкиф Шайморатов район ауылдарынан нисәшәр кеше нахаҡҡа хөкөм ителеүе тураһында бәйән итте. Ә район хакимиәте башлығының урынбаҫары Зөһрә Гордиенко: «Йәш быуындар тарихтың был бите тураһында ла белергә һәм киләсәктә бер тапҡыр ҙа ҡабатланмаһын өсөн бар көстәрен һалырға тейеш!» - тип телмәр тотто.
Тынлыҡ минуты иғлан ителде, һәйкәлгә гөлләмә-веноктар һалынды. Район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге белдереүенсә, бөгөнгө көндә лә тө-бәгебеҙҙә 146 сәйәси золом ҡорбаны иҫәпләнә.
Был көн 1937-1938 йылдарҙағы репрессиялар тураһында һүҙ барһа ла, дата ул осорға бәйле түгел. 1974 йылдың 30 октябрендә Мордва һәм Пермь төр-мәләрендә ултырыусылар бер көнлөк аслыҡ акцияһы иғлан иткән була. Ә ул дәүерҙә, совет власына ҡаршы көрәшеүселәр булһа ла, бармаҡ менән генә иҫәп-ләрлек булғандыр... Шулай ҙа 1991 йылда РСФСР-ҙың Юғары Советы 30 октябрҙе Сәйәси золом ҡорбандарын иҫкә алыу көнө тип билдәләү тураһында ҡарар ҡабул итә.
Мутлашыусылар йоҡламай03.11.2016
b]Элек эш хаҡын касса аша биргәндәре һаман хәтерҙә. Һыу буйындай сират теҙелә һәм, ниһайәт, сиратың еткәс кассир баш һыйырлыҡ ҡына тимер рәшәткәле тәҙрә аша ҡыштырлап торған купюраларҙы һуҙа. Эш хаҡы алыу оло байрамға әйләнә торғайны. Хәҙер был эш күпкә ябайлаштырылды, эш хаҡын махсус банк карталарына ғына күсерәләр. Ҡасан теләйһең, ниндәй сумма кәрәк, банкоматҡа килеп сығарып алаһың. Бер яҡтан бик уңайлы, әммә һуңғы йылдарҙа карталарҙан аҡса юғалыу осраҡтарының артыуы хәүефкә һала, башҡа төр мутлыҡтар ҙа йышайған.[/b]
Ғүмере заяға уҙмаған03.11.2016
30 октябрь - сәйәси репрессиялар ҡорбандарын иҫкә алыу көнө, 4 ноябрь - Халыҡ берҙәмлеге көнө. Был даталарҙың йәнәш килеүе бер ҙә осраҡлы түгелдер. Өләсәйемдең атай йорто репрессиялар һөҙөмтәһендә селпәрәмә туҙҙырылһа ла, берәйһенә ләғнәт уҡыу түгел, хатта үпкә белдергәнен һис тә хәтерләмәйем! Гел генә берҙәмлеккә, татыулыҡҡа өндәр ине...
Сиражетдинова (Фәр-рәхова) Сажиҙә Абдулла ҡыҙы 1914 йылда Учалы районының Һәйтәк ауы-лында донъяға килә. Атаһы Абдулла тырыш, эшсән, заманына күрә бик бай кешеләрҙән һа-нала. Ғөмүмән, олатаһы Фәррәхтең барлыҡ улан-дары ла уҡымышлы, етеш, дини белемле кешеләр була. Араларынан указной муллалар ҙа сыға бит. Аб-дулла олатайҙың малы ифрат күп була, хатта йылҡыларҙы һанап та тормайҙар. Уйһыу бер урынға өйөрҙәре менән ҡыуып төшөрәләр ҙә, ошо үҙән тула икән, тимәк, йылҡылар һаны теүәл...
Сиражетдинова (Фәр-рәхова) Сажиҙә Абдулла ҡыҙы 1914 йылда Учалы районының Һәйтәк ауы-лында донъяға килә. Атаһы Абдулла тырыш, эшсән, заманына күрә бик бай кешеләрҙән һа-нала. Ғөмүмән, олатаһы Фәррәхтең барлыҡ улан-дары ла уҡымышлы, етеш, дини белемле кешеләр була. Араларынан указной муллалар ҙа сыға бит. Аб-дулла олатайҙың малы ифрат күп була, хатта йылҡыларҙы һанап та тормайҙар. Уйһыу бер урынға өйөрҙәре менән ҡыуып төшөрәләр ҙә, ошо үҙән тула икән, тимәк, йылҡылар һаны теүәл...
Социаль объекттар ремонтлана03.11.2016
b]Социаль учреждениеларҙа ремонт эштәре әүҙем бара. Ҡаланың 4-се, Учалы ауылының 72-се, Мәҫкәү ауылының балалар баҡсаларында инеү урыны, ҡаланың 7-се, Иманғол ауылы балалар баҡсаларында, Миндәктең 6-сы урта мәктәбендә бәҙрәф, Озерный мәктәбендә тамашалар залы төҙөкләндерелә. Уральск ауыл Советында ла йыл һайын бер-нисә учреждениеға иғтибар бүленә. Урындағы һәм республика бюджетынан, төрлө программаларҙа ҡатнашыу һәм бағыусылар ярҙамы менән һуңғы дәүерҙәрҙә, мәҫәлән, китапхана, «Ирәмәл» балалар ижад үҙәге, балалар баҡсаһы, мәктәп ремонтланған. Әлеге мәлдә мәҙәниәт йортонда, спорт клубында эштәр бара. Шулай уҡ, ике йыл элек алыштырыла башлаған мәктәп тәҙрәләре ошо ҡасабаның ир-уҙаманы, «Буринтех» ғилми-производство предприятиеһы етәксеһе Ғниәтулла Ишбаевтың 200 мең һумлыҡ ярҙамы һәм «Реаль эштәр» программаһы буйынса алынған 100 мең һум иҫәбенә алыштырылып бөтәсәк.[/b]
Рубрикалар
Яңылыҡтар архивы
№ газеты Табырға
Яңылыҡтар календары
Популяр яңылыҡтар
Ҡайҙа ҡиммәтерәк?
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Яңы йыл алдынан ниндәй ҡалаларҙа Ҡыш бабайҙы...
Байрамдар тыныс үтһен
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Тиҙҙән барыбыҙҙың да яратҡан байрамы - көтөп...
Ғаилә үтәй алмаҫлыҡ бурыс бармы икән?
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә физик мөмкинлектәре...
«Ҡанат ҡуйылғандай булды», - ти ирекмән
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Рәсәй Президенты В. Путин «Рәсәй ирекмәне - 2017»...
Яңы йылға өмөт-ышаныстар бағлайбыҙ
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Ҡомаҡ (1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996,...
Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда һәм уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Яйык» («Яик»)
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.
гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Интернет сайттарында тура актив гиперһылтанма ҡуйырға.