text:
- Подробности
- Просмотров: 262
СЕЛЕКЦИЯ (лат. selectio — һайлап алыу), үҫемлек сорттарын һәм гибридтарын, хайуан тоҡомдарын, микроорганизмдарҙың таҙа культураларын (штамдарын) сығарыу; агрономия һәм зоотехния бүлеге. С. ысулдары: һайлап алыу (артабан үрсетеү өсөн яңы формалар һайлау), гибридлаштырыу (төрлө нәҫелле организмдарҙы ҡушыу), мутагенез (радиация, химик матдәләр тәьҫире аҫтында мутацияға бирелеү), полиплоидия (хромосомаларҙың ике, өс һәм артығыраҡ йыйылмаһы булған формалар алыу). С. теоретик нигеҙе булып генетика тора. С. анатомия, биохимия, ботаника, физиология, цитология, экология һ.б. фәндәр м‑н тығыҙ бәйле. Тикшеренеү объектынан сығып, үҫемлектәр, хайуандар, микроорганизмдар С. айырыла.
Үҫемлектәр С. Төп йүнәлештәре — уңдырышлылыҡты, сифатты, һыуыҡҡа бирешмәүсәнлекте, ҡоролоҡҡа сыҙамлылыҡты, тоҙға тотороҡлолоҡто, ауырыуҙарға, зарарлы организмдарға һәм гербицидтарға бирешмәүсәнлекте, экологик һығылмалылыҡты, ашламаларҙы ҡабул итеүҙе һ.б. күтәреү. 20 б. башына тиклем С. киләсәктә үрсетеү өсөн иң яҡшы заттарҙы һайлап алыу юлы м‑н үҫешә. 1926 й. респ. баҫыу а.х. культуралары С. өлкәһендәге эш Шишмә а.х. тәж. станцияһында (ҡара: Үҫемлекселек__селекцияһы үҙәге) һәм Топорнин терәк‑помология пунктында (ҡара: Кушнаренко емеш‑еләк культуралары һәм виноград селекцияһы үҙәге) С. бүлеген ойоштороуҙан башлана. С. өлкәһендә фәнни тикшеренеүҙәр Аграр университетта, Ботаника баҡса‑институтында, Урман тәжрибә станцияһында, Бөрө тәж. баҫыуында (ҡара: Бөрө тәжрибә‑производство хужалығы) алып барыла. Башҡортостанда үҫемлектәр С. үҫтереүгә Ә.Н.Биктимеров, Р.И.Болотина, Ғ.Ҡ.Зарипова, Р.К. Кадиков, О.А.Кравченко, С.А. Ҡунаҡбаев, Н.И.Лещенко, Ф.Х.Лоҡманова, Ғ.Ә.Мансуров, В.И.Никонов, Л.С.Новикова, В.Ф.Погодин, Б.К.Попов, В.П.Путенихин, Н.В.Руднев, А.М. Сабитов, А.С.Сахарова, Н.В. Старова, Л.Н.Стреляева, Н.Х.Сәғитов, Х.Н.Фәтҡуллин, В.Х.Хангилдин, Ә.Х.Шакирйәнов, М.Ғ.Әбдиева, Ә.В.Яфаев һ.б. ҙур өлөш индерә.
Хайуандар С. Төп йүнәлештәре: продуктлылыҡ, продукцияның сифаты, үрсемлелек, ауырыуҙарға бирешмәүсәнлек, стресҡа тотороҡлолоҡ һ.б. Башҡортостанда селекция‑тоҡомсолоҡ эше БДАУ‑ҙа, БНИИСХ‑ла, “Башҡортостан” ААЙ‑нда, “Благовар” тоҡомло ҡошсолоҡ с‑зында һ.б. алып барыла. Малдарҙы тоҡом‑ара һәм төр‑ара ҡасырыу һөҙөмтәһендә һыйыр малы симменталь тоҡомоноң һәм голштин ҡара‑сыбар тоҡомоноң урал тибы, башҡорт атының “Ирәндек”, “Учалы” типтары, аҡ урал ҡаҙы, төҫлө башҡорт өйрәге тоҡомдары, өйрәктәрҙең “Благовар” кросы һ.б. сығарыла. Һыйыр малын — абердин‑ангус тоҡомо, аҡ башлы ҡаҙаҡ тоҡомо, бестужев тоҡомо, герефорд тоҡомо, лимузин тоҡомо үгеҙҙәре м‑н; дюрок, йоркшир, ландрас, эре аҡ тоҡом, эре ҡара тоҡом сусҡаларын һ.б. сәнәғәт күләмендә ҡасырыу б‑са эштәр алып барыла. Умартасылыҡ һәм апитерапия үҙәгендә бал ҡорттарының “Башҡортостан” тоҡомло тибы сығарыла (Ю.С. Исхаҡов, Ә.М.Ишемғолов һ.б.). БДАУ‑ҙа селекция тикшеренеүҙәре ДНК‑технологиялар ҡулланып алып барыла (И.Ю.Долматова), хайуандарҙың төрлө генотиптары һәм һөт продуктлылығының үҙ‑ара бәйләнеше (С.Ғ.Исламова), сит ил С. һыйыр малының генетик потенциалы, уның продуктив һәм хужалыҡ‑биол. үҙенсәлектәргә тәьҫире (С.М.Лоҡманов) өйрәнелә. С. теорияһына һәм а.х. малдарының тоҡомдарын яҡшыртыуға П.Д.Буслаев, Р.Р.Ҡотошов, В.С.Мөрсәлимов, И.А.Сайгин, Т.Ф.Сәйетбатталов, Х.Х.Таһиров, Н.Г.Фенченко, Ф.Б.Шакиров, А.Е.Шокуров һ.б. өлөш индерә. Шулай уҡ ҡара: Ауыл хужалығы малдарын үрсетеү, Тоҡомсолоҡ эше.
Микроорганизмдар С. Төп ысулдары — эксперименталь мутагенез һәм һайлап алыу. Микроорганизмдар араһынан кәрәкле мутациялары (аҙыҡ аҡһымы, дарыу матдәләре, витаминдар һ.б. бүлеп сығарыусы) булған заттар һайлана һәм продуктлылығы б‑са тәүгеләренә ҡарағанда яҡшыраҡ булған штамдар алына. Микроорганизмдар С. өлкәһендәге фәнни тикшеренеүҙәр Биология институтында, Биохимия һәм генетика институтында, “Иммунопрепарат”та алып барыла. Шулай уҡ ҡара: Молекуляр биология.
Әҙәб.: Ж е б р о в с к и й Л.С. Селекционная работа в условиях интенсификации животноводства. Л., 1987; П р у д о в А.И., Д у н и н И.М. Использование голштинской породы для интенсификации селекции молочного скота. М., 1992.
Р.Р.Исмәғилев, С.М.Лоҡманов
Тәрж. Г.А.Миһранова


c: text/html

text:
Муса батыр ерендә
26 декабря 2016 йыл | Мәғариф, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбай үҙенең «Ғәйрәт» шиғырында:
Муса батыр, һиңә күскәндер, тим,
Урал тауҙарының ғәйрәте.
Кәмемәйме Урал ғәйрәте лә
Көн-төн яҡҡас тәнен көйрәтеп,
Муса батыр, һиңә күскәндер, тим,
Урал тауҙарының ғәйрәте.
Кәмемәйме Урал ғәйрәте лә
Көн-төн яҡҡас тәнен көйрәтеп,
- тип яҙғайны. Был шиғырҙа трагик яҙмышлы шәхес образына ғорурлыҡ һәм һоҡланыу ҡатыш күңел һыҡраныуы сағыла. Һәм был әрнеү шиғыр юлдарына күҙ йүгерткән һәр уҡыусының күңеле аша үткәндер, тип уйлайым. Эйе, тап шулай, сөнки илебеҙҙең легендар геройы Муса Мортазин 1937 йылдың 31 майында ҡулға алынып, 27 сентябрендә СССР Юғары Судының Хәрби коллегияһы тарафынан «халыҡ дошманы» тигән ялған ғәйеп менән үлем язаһына хөкөм ителә һәм шул уҡ көндө атып үлтерелә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тик 1956 йылдың 14 июлендә генә СССР Юғары Судының Хәрби коллегияһы, енәйәт эше булмағанлыҡтан, хөкөм ҡарарын юҡҡа сығара һәм ул тулыһынса аҡлана. Ә 1967 йылдың 11 июлендә наградаларға хоҡуғы ҡайтарыла. Быйыл иһә Граждандар һуғышы ҡаһарманы, өс Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры, легендар комбриг, полководец, күренекле хәрби һәм дәүләт эшмәкәре Муса Лот улы Мортазиндың тыуыуына 125 йыл тулды.
Яңы йылға үҙенсәлекле бүләк
26 декабря 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт
Һуңғы йылдарҙа республикала халыҡтың тормош-көнкүреш шарттарын яҡшыртыу буйынса төрлө программалар ҡабул ителә. Ауыл халҡына ла мөнәсәбәт ыңғай яҡҡа үҙгәрә төштө. Аллаға шөкөр, ауылдарға автобустар йөрөп тора, төндәрен урамдар яҡтыртыла, халыҡтың тормош-көнкүреш шарттары көндән-көн яҡшыра.
Бүләк отҡандарын белмәгәндәр
26 декабря 2016 йыл | Матбуғат
"Аҙна һайын бүләк” акцияһында октябрь айында уҡ бүләк отҡан Яңғыҙҡайын ауылынан Рауил Хисмәтуллин (һүрәттә, һулда) бүләген яңыраҡ ҡына килеп алды. Шулай уҡ Игенйылға ауылынан декабрь айында бүләк отҡан Риф Фәттәхетдинов та (уңдағы фотола)үҙенең бүләк отоуын бик һуңлап ҡына ишеткән булып сыҡты.
Оло Үтәштән сыҡҡан оло шәхес
26 декабря 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
БАССР-ҙың тәүге мөфтөйө Мансур Халиҡовтың тыуыуына
130 йыл тулыу киң билдәләнде
130 йыл тулыу киң билдәләнде
Данлыҡлы яҡташыбыҙ, БАССР-ҙың тәүге мөфтөйө, мәғрифәтсе, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре Мансур Хатип улы Халиҡовтың тыуыуына 130 йыл тулыуы республикала киң билдәләнде. Уның тыуған ауылы - Оло Үтәштә лә Хәтер кисәһе булып үтте.
Рухи йәдкәре йәшәй
26 декабря 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Жәлил Кейекбаевтың тыуыуына 105 йыл
Данлыҡлы яҡташыбыҙ, билдәле ғалим һәм яҙыусы, профессор Жәлил Ғиниәт улы Кейекбаевтың 105 йыллыҡ юбилейына арналған саралар Ҡаранйылға һәм Сәйетбаба ауылдарында ҙурлап уҙғарылды.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 287
ПИРИТ (гр. pyrites), к ө к ө р т к о л ч е д а н ы, т и м е р к о л ч е д а н ы, сульфидтар класы минералы, FeS2. Составына баҡыр, кобальт, никель һ.б. ҡушылмалар инә. Кристалдары куб (йыш ҡына ҡырҙарында штрихтар була), пентагондодекаэдр, һирәк осраҡта октаэдр формаһында, бергә уҡмашҡан һәм шытып сыҡҡан игеҙәктәр. Яҡты еҙһары төҫтә, һарғылт көрән һәм сыбар төҫмөрө бар, металл кеүек ялтыр. Ҡатылығы 6— 6,5, тығыҙлығы 4900—5200 кг/м3, йәбешкәклеге камил түгел. Тау тоҡомдарында бөрсөктәр, ваҡ юлаҡтар, конкрециялар, халькопирит, сфалерит һ.б. сульфидтар м‑н бергә тотош бөртөклө агрегаттар рәүешендә осрай. Магматик, ултырма, гидротермаль һ.б. процестарҙа; сәнәғәт ятҡылыҡтары, ғәҙәттә, вулкан‑ултырма процеста барлыҡҡа килә. Баҡыр колчеданы мәғдәндәренең төп минералдарының береһе. Көкөрт кислотаһы етештереүөсөн ҡулланыла, көкөрт к‑таһын яндырғандан һуңҡалған көйҙөрмә — металлургия сеймалы. Эшкәртеүҙә ш. уҡ баҡыр, цинк, алтын, селен, кобальт һ.б. ҡушылмалар алына. БР‑ҙа П. мәғдәндәренеңҙур запасы Башҡортостандың Урал аръяғындағы баҡыр колчеданы ятҡылыҡтарында тупланған. П. — сульфид һәм сульфид‑кварц тибындағы алтын мәғдәне ятҡылыҡтарының (Муртыҡты, Миндәк һ.б.), Магнитогорск мегасинклинорийының палеозой эффузивтарындағы һәм Башҡорт мегантиклинорийының рифей ултырма ҡатламдарындағы һынған зоналарҙың төп мәғдән минералы.
Е.В.Попов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 428
ДАВЫДОВ Гаврила (яҡынса 1737 й. – 12.7.1774, Ҡазан), Ырымбур губернаһының Бөгөлмә һәм Ставрополь ведомстволарына ҡараған дәүләт крәҫтиәндәренән Уложенный комиссия депутаты. Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—75) ҡатнашыусы, Е.И.Пугачёвтың поход атаманы (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, полковник). Боғорослан биҫтәһенең дәүләт крәҫтиәндәренән. 1768 й. Т.Иванов урынына депутат итеп һайлана. 1773 й. дек. Боғорослан биҫтәһендә баш күтәреүселәр отрядын төҙөй. Яңы Мәскәү юлында Боғорослан һәм Бөгөлмә биҫтәләре эргәһендә кенәз П.М.Голицын командалығындағы хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыштар алып бара. 1774 й. апр. Ҡазан даруғаһында В.И.Торнов м‑н бергә Ишҡара Арыҫланов, Ҡәйеп Ейәнбәтов һәм Ҡыҙрас Муллаҡаев командалығындағы отрядтар тарафынан әсирлеккә алына. Ҡазан йәшерен комиссияһында тикшереү аҫ- тында була, халыҡ алдында ҡамсы м‑н һуҡтырыла. Ҡазан төрмәһендә үлтерелә. Императрица Екатерина II указы б‑са, үлгәндән һуң депутат званиеһынан мәхрүм ителә.
И.М.Васильев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Иртәгә Мостай Кәримгә һәйкәл асыла
Иртәгә Мостай Кәримгә һәйкәл асыла
Иртәгә Өфөлә Башҡортостандың халыҡ шағиры, яҙыусы һәм драматург Мостай Кәримгә һәйкәл асыла.
Мәскәү скульпторы Андрей Ковальчук эшләгән һәйкәл БР Профсоюздар йорто алдында ҡуйылған. Тантанала Башҡортостандың билдәле яҙыусылары, мәҙәниәт эшмәкәрҙәре, Татарстандың халыҡ шағирҙары Ренат Харисов менән Роберт Миңнуллин, Сыуашстандың халыҡ шағиры Валерий Тургай, шулай уҡ һәйкәлдең авторы — Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы Андрей Ковальчук ҡатнашасаҡ.
Байрам сәғәт 12-лә башланасаҡ.
Мәскәү скульпторы Андрей Ковальчук эшләгән һәйкәл БР Профсоюздар йорто алдында ҡуйылған. Тантанала Башҡортостандың билдәле яҙыусылары, мәҙәниәт эшмәкәрҙәре, Татарстандың халыҡ шағирҙары Ренат Харисов менән Роберт Миңнуллин, Сыуашстандың халыҡ шағиры Валерий Тургай, шулай уҡ һәйкәлдең авторы — Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы Андрей Ковальчук ҡатнашасаҡ.
Байрам сәғәт 12-лә башланасаҡ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]


text:
Ботсвана
Ботсвана (ингл. һәм тсвана Botswana), тулы рәсми атамаһы — Ботсвана Республикаһы(ингл. Republic of Botswana, тсвана Lefatshe la Botswana) — Көньяҡ Африкалағы дәүләт. Көньяҡта КАР, көнбайышта һәм төньяҡта Намибия, төньяҡ-көнсығышта Замбия, көнсығышта Зимбабве менән сиктәш, диңгеҙгә сығыу юлы юҡ. Географик яҡтан илдең 70 % ерен Калахари сүллеге алып тора.
1966 йылдың 30 сентябрендә британ протектораты Бечуаналенд Милләттәр берләшмәһе сиктәрендә үҙаллылыҡ иғлан итә һәм әлеге исемен йөрөтә башлай. Баш ҡалаһы һәм иң эре ҡалаһы — Габороне.
Йөкмәткеһе
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ботсвана Көньяҡ Африкала урынлашҡан. Илдең майҙаны 581 730 км², шуның ҡоро ер өлөшө 566 730 км². Оҙонлоғо төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа тиклем 1110 км, көньяҡ-көнсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа тиклем 960 км. Көньяҡ Африка Республикаһы, Намибия, Замбия, Зимбабве менән сиктәш. Сиктәренең дөйөм оҙонлоғо 4013 км.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Илдең күпселек өлөшө субтропик климат бүлкәтендә ята. Ғинуарҙа уртаса температура 22-27 °C, июлдә 14-16 °C. Күп райондарҙа иң эҫе ай булып октябрь тора. Күпселек райондарҙа ноябрҙән мартҡа тиклем ямғырҙар миҙгеле була. Йылдағы уртаса яуым-төшөм 460 мм. Барлыҡ яуым-төшөм йәйгә, йәғни декабрь менән март араһына тура килә тиерлек. Августа ҡом бурандарына әйләнеүсән миҙгелле елдәр иҫә башлай.
Рельефы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ботсвананың 70 % ере һөҙәк Калахари уйпаты территорияһында урынлашҡан. Уртаса бейеклек — 800-1000 м. Көнсығыш төбәк үлән, ҡыуаҡтар үҫкән убалы район, көнбайышта Окаванго һаҙлыҡтары һәм Калахари сүле ята.
Һыу ресурстары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ботсвананың иң ҙур йылғаһы — Окаванго. Уның дельтаһында күлдәр күп, уларҙың иң ҙуры — Нгами. Илдең көньяҡ-көнсығышында Лимпопоның һул ҡушылдыҡтары, төньяҡ-көнсығышында Чобе йылғаһының уң ҡушылдыҡтары аға. Ҡалған территорияла тик ямғырҙар миҙгелендә генә һыу менән тулған ҡороусан йылғалар бар. Ботсвананың күпселек йылғалары Анголала йәки КАР-ҙа башлана.
Файҙалы ҡаҙылмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ботсвананың ер аҫтында файҙалы ҡаҙылма байлыҡтар күп. Алмас, алтын, нефть, никель, баҡыр, марганец, кобальт, ҡурғаш, цинк, таш күмер, асбест, көкөрт, бром ятҡылыҡтары табылған. Иҡтисад өсөн алмастар табыу иң ҙур әһәмиәткә эйә. Ботсвана алмастары юғары сифаты менән билдәле, уларҙың 30 %-ы биҙәнеү әйберҙәре эшләү өсөн ҡулланыла.
Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Илдең күпселек өлөшөн һирәк ағас-ҡыуаҡлы саванналар биләй. Илдең көньяҡ-көнбайышында суккулент ҡыуаҡтар һәм ярым ҡыуаҡтар үҫкән ярым сүлдәр таралған. КАР менән сиктә «тере таштар» тип аталған литопс үҫемлеге осрай.
Ботсвананың көнсығыш һәм төньяҡ төбәктәрендә өлөшләтә мал көтөү һәм игенселек өсөн ҡулланылған ҡыяҡлы саванналар үҫешкән. Был райондар ерҙең ашалыу һәм тоҙланыу кеүек кире күренештәренә дусар була. Илдең иң төньяғын һирәк урмандар һәм парк саванналары биләй, унда баобаб, мерула, мокутемо, коммифора, икмәк ағасы һәм башҡалар үҫә. Окаванго дельтаһы өсөн ҡамыш, папирус, фил үләне үҫкән тропик һаҙҙар хас.
Хайуандар донъяһы бай һәм күп төрлө: филдәр (донъялаға иң ҙур популяция), арыҫландар, леопардтар, гепардтар, шакалдар, гиеналар, зебралар, жирафтар, буйволдар, крокодилдар, һыу һыйырҙары, төрлө антилопалар (гну, канна, конгони, орикс һ. б.).
Ҡоштар күп (Африка дөйәғошо, дрофа, фламинго, селән, өйрәк һ. б.), кеҫәрткеләр, быуар һәм ағыулы йыландар, саяндар киң таралған. Йылғаларҙа балыҡ күп. Бигерәк тә Окаванго дельтаһының хайуандар донъяһы бай: бында 500 ҡош, 89 балыҡ, 128 һөтимәр, 150 һөйрәлеүсе һәм ер-һыу хайуаны төрҙәре теркәлгән.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Атлас мира. Государства и территории мира. Справочные сведения. — Роскартография, 2010. — С. 15. — ISBN 978-5-85120-295
- ↑ 2,0 2,1 CIA. Botswana. The World Factbook (2009). 3 февраль 2010 тикшерелгән.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Botswana. International Monetary Fund. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 1 октябрь 2009 тикшерелгән.
- ↑ Human Development Report 2013. United Nations Development Programme (2013-03-14). 14 март 2013 тикшерелгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 216
ҮҘӘНДӘР, ер өҫтөндәге тар, оҙон, ғәҙәттә, боролмалы соҡорҙар, йылғалар һәм ваҡытлыса аҡҡан һыу ағымдары тарафынан барлыҡҡа килә, ауышлығы һыу ағымы йүнәлешендә була. Йылға Ү. йырҙанан, һыубаҫар туғайҙарҙан (яҙғы ташҡын мәлендә һыу баҫҡан Ү. өлөштәре), һыубаҫар туғай өҫтө киртләстәренән һәм төп битләүҙәрҙән тора. Ү. тамағы өлөшөндә йыш ҡына дельта һәм ләмле конустар барлыҡҡа килә. Ү. бер төрлө йәки асимметриялы битләүҙәре (борттары) була. Барлыҡҡа килеүе б‑са тектоник һәм эрозион, морфологияһы б‑са тау һәм тигеҙлек Ү. айырыла. Ү. арҡыры киҫелеше терр‑яның геол. йәшенә һәм төҙөлөшөнә, тектоник хәрәкәттәргә, һыу ағымының көсөнә, эрозия базисының тәрәнлегенә, ш. уҡ кешенең хужалыҡ эшмәкәрлегенә бәйле; формалары каньон, тар үткәүел, тарлауыҡ, V рәүешле, ялғаш, трапеция, бик асыҡ булмаған рәүештәрҙә була. Геол. структуралар һәм һырттар йүнәлеше б‑са буй һәм арҡыры, һирәк осраҡта диагональ Ү. айырыла. Йылға Ү. башланғысы булып һыҙалар һәм йырындар тора; периодик рәүештә һыуланған Ү. сағыл тип атала. Ү. урындағы елдәрҙе барлыҡҡа килтергән, ландшафтарҙың төньяҡтан көньяҡҡа күсеүенә булышлыҡ иткән айырым климат шарттары; аллювиаль тупраҡтың формалашыуы, карст үҫеше хас. И.П.Герасимовтың тикшеренеүҙәренә ярашлы, Уралдағы ҙур йылғаларҙың Ү. — боронғо (дүртенсел осорға тиклем) нигеҙҙә, уртаса һәм бәләкәй йылғаларҙың Ү. йәш (дүртенсел) нигеҙҙә барлыҡҡа килгән. Башҡортостан терр‑яһында Ү. формалары тигеҙлектәргә һәм тауҙарға ҡарап айырыла. Башҡортостандың Урал алдында башлыса ялғаш, трапеция формаһындағы Ү. (Ағиҙел, Өршәк, Дим һ.б. йылғаларҙың урта һәм түбәнге ағымы), Өфө яйлаһында каньон формаһындағы Ү. (Өфө, Әй, Йүрүҙән һ.б. йылғалар) осрай, Өфө һ.б. йылғалар басс. сағылдар бар. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында тарлауыҡ, тар үткәүел, каньон формаһындағы Ү. (Ағиҙел, Һаҡмар, Төйәләҫ һ.б. йылғаларҙың үрге ағымы) таралған. Башҡортостандың Урал аръяғында Ү. төҙөлөшө рельефтың тау тибынан тигеҙлеккә күсеүе м‑н билдәләнә: тәрәнлеге әкренләп кәмей, көнсығышҡа табан уларҙың формаһы асыҡ күренмәгән типҡа әйләнә (Урал, Оло Ҡыҙыл, Оло Урғаҙа һ.б. йылғаларҙың Ү.).
Әҙәб.: Морфоструктура и морфоскульптура гор и общие закономерности строения рельефа СССР. М., 1986.
И.М.Япаров
Тәрж. И.М.Япаров


text:
Зинһар, килегеҙ был биттәрҙә ғариза яһау онлайн.
Рәхим итегеҙ, иғтибар итегеҙ: Үҙенсәлекле тел "Ҡабул Итеү Үҙәге Украина" рухи байлыҡ урыҫ теле. Ҡалғандары телдәрен һеҙҙең өсөн комфорт, әммә уларҙың тәржемәһен мөмкин неправильноТәржемәюҡҡа бонустар
көн
сәғәт
минут
секунд
Курс Дауамлылығы 5 йыл, казанда донъя университет дәрәжәһендәге
Дәрәжәһе, присуждена: Стоматология Яҡшы Белеүсе
ПГ дарыуханала (Д Фармация белгеслеге): 2 йыл
Уҡыу-уҡытыу саралары : Урыҫ теле
Танып белеү: Этюд, ЛАБ, Кем, ЕС, ҘЫҢ, НДП, Барлыҡ Африканские Медицина Киңәштәр
Бәйәһе уҡытыу өсөн 1 курс.
jQuery(document).ready(function($) { $(".pt-cell-blank").parent().fadeOut(); })
Баҫығыҙ бында өсөн ғариза уҡытыу стоматолог, ортопед / Стоматология Украинала
Өйрәнеү, стоматолог, ортопед Украинала. Был ваҡытында уҡ, биш йыл курсты. Студенттар өйрәтәләр, төп медицина-биология профиле һәм клиник ерлектәренең дисциплиналар стоматолог, ортопед. Уҡыу тамамланғас, сығарыу класс уҡыусылары ала "табип дипломы" йәки дәрәжәһе БДС. Студенттар өйрәтәләр теоретик һәм клиник ерлектәренең дисциплиналар булараҡ терапевтическая һәм ортопедическая стоматология. Реклама яҡшы йыһазландырылған, планда йорт, йыһаздар, уҡыу әсбабы. Хастахана ҡала үҙәгендә загружаться менән пациенттар. Студенттар өйрәнә, төп проблемалары, стоматолог, ортопед: Кариес, Пародонтита ауырыуҙар һәм лайлалы облочке " ауыҙ ҡыуышлығы ауыҙына. Төп бурыс факультеты өҫтәрәк ҡушыла яҡшыртыу үрге мәғариф стоматология. Факультет оптимизируем уҡыу процессын активлаштырыуға йүнәлтелгән танып-белеү һәләттәрен уҡыусылары, физиологтар өсөн белем биреү & тикшеренеүҙәр һәм үҙ эсенә алған ошо ижади яҡын килеү һөнәри эшмәкәрлек. Факультет ярҙам итә, студенттарға алырға бик яҡшы белеүгә өлкәһендә стоматолог, ортопед. Ул үҫә бара, погода барыһы да иң яҡшы, эш тәжрибәһенән университеты. Университеты тәҡдим итә һәм аспирантураны клиник әҙерләүҙе үҙ стоматолог, ортопед.
Баҫығыҙ бында өсөн ғариза уҡытыу стоматолог, ортопед / Стоматология Украинала


text:
Былтыр Башҡорт эшҡыуарҙарының координацион советы менән берлектә «Башҡортостан» гәзите редакцияһы башҡорт эшҡыуарлығы эшмәкәрлеген төрлө яҡлап яҡтыртыу, республиканың социаль-иҡтисади үҫешендә эшҡыуарлыҡ тармағының ролен объектив билдәләү, милли эшҡыуарлыҡтың ыңғай йөҙөн булдырыуҙы маҡсат итеп ҡуйған «Башҡорт эшҡыуарлығы» конкурсын иғлан иткәйне.
Ошо көндәрҙә, ниһайәт, «Башҡортостан» гәзитендә Башҡорт эшҡыуарҙарының координацион советы ағзаларынан һәм редакция вәкилдәренән торған комиссия конкурсҡа йомғаҡ яһаны.
Дөйөм фекер буйынса, бәйге маҡсатына иреште: республикала милли эшҡыуарлыҡтың үҫешен ҡеүәтләгән сәйәсәт яҡтыртылды, ҡалаларҙа, ҡасабаларҙа, ауыл ерендә эшҡыуарлыҡтың үҫеше һәм төрҙәре күрһәтелде, шәхси эшен асып, халыҡ мәнфәғәтенә, ғаиләһе именлегенә хеҙмәт итеүселәр һүрәтләнде. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Иҡтисад, эшҡыуарлыҡ һәм ер сәйәсәте буйынса комиссияһы рәйесе, Ҡоролтайҙың Бизнес-үҙәге етәксеһе Иршат Аҫылғужин әйтеүенсә, бәйге йәмәғәтселек араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы һәм, киләсәктә был башланғысты дауам итеү, артабан да эшҡыуарлыҡ темаһын гәзит биттәрендә яҡтырта барыу зарур.


text:
Автор: Махмутова Наиля Валиевна, воспитатель, I квалификационная категория,МБДОУ «Башкирский детский сад №102» г.Уфа, Республика Башкортостан
Маҡсат: һүҙҙәрҙе дөрөҫ һәм асыҡ итеп әйттереүҙе дауам итеү;ҡатмарлы һөйләмдәр төҙөү;һөләмдәрҙә синонимдарҙы,антонимдарҙы,сифаттарҙы ҡулланыу;әкиәтте һөйләү,һорауҙарға тулы яуап биреү;иғтибарлыҡты үҫтереү,ҡыҙыҡһыныу уятыу.
Йыһазландырыу: төркөмдә көҙ атмосфераһы тыуҙырыу:һары,ҡыҙыл япраҡтар;ҡағыҙҙан эшләнгән болоттар,әкиәттән һүрәттәр,имән сәтләүектәре,боҙ,йылы һыу,һауыт менән ер.
Дәрес барышы: Төркөмгә посылка килтерәләр.
СКАЧАТЬ РАБОТУ ПОЛНОСТЬЮ
Поделиться:


text:
“Салауат Юлаев”тың “Авангард” менән осрашыуын көйәрмәндәр ныҡ көттө. Быйыл Омск клубының етәкселеге, тренерҙары, лидер уйынсылары алмашынды. Хатта команда үҙ хоккей майҙансығын үҙгәртте – хәҙер ул Мәскәү өлкәһенең Балашиха ҡалаһында төпләнде.
Шулай ҙа “Авангард” бирешмәй, Көнсығыш конференцияла алдынғы урында бара. Юлаевсылар улар менән нисек уйнар?..
Иҫтә ҡалырлыҡ матч булды был. Өфөләр, ғөмүмән, көйәрмәнгә күңелһеҙләнергә ирек бирмәй. Еңеп барып отолорға ла, еңелде тигәндә геройҙарса хәлде төҙәтергә лә оҫталар. Был юлы ла дүрт минут эсендә өс яуапһыҙ шайба индергән яҡташтарыбыҙ ҡапыл “мәрткә” китте. Эш башҡарылды тип уйланылар, ахыры.
Ә ҡунаҡтар бер-бер артлы беҙҙең ҡапҡаға һөжүм башланы. Матч буйына юлаевсылар 11 тапҡыр ҡапҡаға шайба ташлаһа, “Авангард” уйынсылары – 64 тапҡыр! Был – КХЛ рекорды! Әлбиттә, Юха Метсола арыны. Һөҙөмтәлә ике гол индертте.
3:2 – ҡапҡасыбыҙҙың иҫ киткес шәп уйнауы арҡаһында еңеү “Салауат Юлаев” яғында. Тик бына иртәгә “Трактор”ға ҡаршы икенсе ҡапҡасыны сығарыу яҡшыраҡ булыр. Метсола ял итеп өлгөрмәйәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 329
КИСЛОРОД (Oxygenium), О, Д.И.Менделеев периодик системаһының VI төркөм химик элементы. Еҫе һәм тәме булмаған газ; tиреү — 218°С, tҡайнау —192,8°С, тығыҙлығы 1,43 кг/м3. Окисландырыусы, электр разряды йәки УФ нурланыш тәьҫирендә озонға әүерелә. Еңел затлы газдарҙан башҡа бөтә элементтар м‑н берләшмәләр барлыҡҡа килтерә. Башҡортостанда 1939 й. Стәрлетамаҡ, Өфө ҡҡ. беренсе кислород з‑дтары эксплуатацияға индерелә; түбән т‑рала ректификациялап һауанан алғандар. 90‑сы йй. шыйыҡландырылған К. “Сода” ААЙ, “Химпром” Өфө ДУП (ҡара: “Уфахимпром”), Өфө нефть эшкәртеү заводы, технологик маҡсаттар өсөн — Туймазы медицина быяла з‑ды (ҡара: “Туймазыстекло”) сығара. К. етештереү “Башвтормет”, “Каустик” ААЙ‑ларында һ.б.; медицина К. Нефтекама нефть промыслаһы ҡорамалдары заводында, 2‑се Республика клиник дауаханаһының 2‑се Азот-кислород станцияһында үҙләштерелә. Сәнәғәт күләмендә органик синтезлауҙың байтаҡ продукттарын: этилен окисы, метилэтилкетон һәм фталь ангидридын (“Газпром нефтехим Салават” ААЙ), синтетик май кислоталары һәм юғары майлы спирттарҙы (“Уфанефтехим” ААЙ), фенол һәм ацетонды (“Уфаоргсинтез” ААЙ) сығарғанда каталитик окисланыу процестарында, ш. уҡ көкөрт кислотаһы (“Уфанефтехим”, “Химпром”), көкөрт (Өфө НЭЗ‑ы, Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводы, “Газпром нефтехим Салават”) һ.б. етештергәндә К. киң файҙаланыла. Терефталь к‑таһына тиклем п‑ксилолдың каталитик окисланыуы полиэтилентерефталат сығарыуҙа (“Полиэф” ААЙ) тәүге процесс булып тора. Газ хәлендәге К. металлургияла домна һәм ҡорос иретеү процестарын интенсивлаштырыу, ш. уҡ металдарҙы иретеп йәбештереү һәм ҡырҡыу һ.б. өсөн ҡулланыла.
В.Н.Майстренко
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул итте. Төбәк етәксеһе республика халҡы менән мәҙәниәт, социаль өлкә, архив эше мәсьәләләре буйынса фекер алышты.
Башҡортостан Милли музейының төбәк тарихы бүлеге мөдире Вера Макарова төбәк Башлығына Башҡортостан Милли архивының К. Маркс урамындағы боронғо тарихи корпусын һаҡлап ҡалыуҙы үтенеп мөрәжәғәт итте. Осрашыу барышында ул шулай уҡ архив фондын цифрлаштырыу, архив майҙандарын киңәйтеү зарурлығына иғтибарҙы йүнәлтте.
Өфөлә йәшәгән Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзы һәм Журналистар союзы ағзаһы Фәрит Әхмәҙиев башҡорт теленән руссаға һәм рус теленән башҡортсаға художестволы тәржемә буйынса белгестәр әҙерләү мәсьәләһен күтәрҙе. Ул республикала Художестволы тәржемә үҙәген асырға тәҡдим итте. Үҙәк Рәсәй нәшриәттәре һәм йәмәғәт берекмәләре менән эште һөҙөмтәлерәк ойоштороу мөмкинлеген бирер ине.
Баш ҡаланан шәхси эшҡыуар Александра Хисаметдинова иһә Башҡортостандан ситтә һабантуйҙар үткәреүҙең берҙәм концепцияһын төҙөү һәм уларҙы ойоштороу тәртибен камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәрен индерҙе. Эшҡыуарҙар Бөрөнән Андрей Верещагин, Благовещендан – Илнар Хәбибов һәм Нефтекаманан Фирүзә Насирова социаль өлкә учреждениеларында аутсорсинг нигеҙендә туҡланыуҙы ойоштороу тәжрибәһе менән уртаҡлашты. Был осрашыу Рөстәм Хәмитов июндә үткәргән махсус кәңәшмәнең дауамы булды.
Ҡабул итеү йомғаҡтары буйынса республика Хөкүмәтенә, министрлыҡтарға һәм ведомстволарға, шулай уҡ муниципалитет башлыҡтарына тейешле күрһәтмәләр бирелде.


text:
- Подробности
- Просмотров: 451
АКУТИН Иван Кириллович, Окутин И.К. (1718; башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1720 — 1785 алда түгел), Яйыҡ казак ғәскәренән Уложенный комиссия депутаты. Бригадир. 1737—85 йй. хәрби хеҙмәттә. Комиссияға хеҙмәт хаҡын күтәреү, һалымдарҙы кәметеү, сауҙа ирке, ерҙе файҙаланыуҙы тәртипкә һалыу т‑да һ.б. наказдар тәҡдим итә. Ике тапҡыр крәҫтиәндәрҙең сауҙа м‑н шөғөлләнеү хоҡуҡтарын яҡлап сығыш яһай; “Аҫыл һөйәктәр хоҡуҡтары проекты”н тикшергәндә дворянлыҡтың хоҡуҡтарын киңәйтеүгә ҡаршы сығыш яһаусы депутаттарға ҡушыла. 1772 й. ғин. Яйыҡ ҡаласығының баш күтәргән казактары тарафынан ҡулға алына, июндә азат ителә. 1773 й. окт. — 1774 й. мартында Ырымбурҙы обороналауҙа [ҡара: Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75)] ҡатнаша, яҙы—көҙөндә Ф.Ю.Фрейман етәкс. хөкүмәт ғәскәрҙәре составында Е.И.Пугачёвтың Төп ғәскәренә ҡаршы һуғыша. 1775 й. алып Урал казак ғәскәренең ғәскәри атаманы.
И.М.Васильев
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Дата: 18.10.2018
Аҡсаны – смартфон аша
Полина – өс тапҡыр чемпион!
Ветеранға – 95 йәш
Һәр яҡтың да мәнфәғәттәре иҫәпкә алынасаҡ
– Беҙҙең алға ике маҡсат ҡуйыла: беренсеһе – “Башҡортостан Республика биләмәһендә автомобиль транспорты һәм ҡала ер өҫтө электр транспорты менән хеҙмәтләндереү тураһында”ғы Закондың нисек үтәлешен тикшереү, икенсеһе – транспорт хеҙмәтләндереүенең сифатын яҡшыртыу буйынса тәҡдимдәр әҙерләү, – тине Рөстәм Рифат улы.
Радий Хабиров встретился с воспитанниками школы по спортивной борьбе
2 и 3 ноября в Уфе на стадионе «Динамо» пройдет XXXIII Всероссийский турнир по греко-римской борьбе памяти заслуженного тренера СССР В.А.Бормана. Его участниками станут свыше 100 сильнейших спортсменов страны, в числе которых победитель Первенства мира Ислам Опиев, финалисты Первенства России братья Валитовы.
Почетными гостями турнира станут чемпионы и призеры Олимпийских игр, в их числе Олимпийские чемпионы Алексей Мишин и Мнацакан Искандарян.
В Уфе работает спортивная школа олимпийского резерва по спортивной борьбе. Накануне в ней побывал врио Главы Башкортостана Радий Хабиров. Как сообщает пресс-служба региональной Федерации по спортивной борьбе, в спортшколе он встретился со своим бывшим тренером Александром Григорьевым, а также пообщался с юными воспитанниками.
Радий Хабиров является кандидатом в мастера спорта по классической борьбе. Он тренировался в спортивной школе города Ишимбая. Оказавшись в спортзале, руководитель региона вспомнил свое спортивное прошлое и выполнил упражнение с гирями.
Керчь политехник колледжында яңғыраған шартлау һөҙөмтәһендә 20 кеше һәләк булған
Радий Хәбиров муниципалитет башлыҡтарының эшен уңайлы мөхит булдырыуҙағы уңыштары буйынса баһалай
Республиканың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры вазифаһын башҡарыусы Владислав Туманин һөйләүенсә, 2018 йылда йорттарҙы капиталь ремонтлау программаһына 1205 объект индерелгән. Уларҙың тышҡы яғы, ҡыйығы, инженер селтәрҙәре һәм лифттар яңыртыла.
Киләсәктең нигеҙе – эшҡыуарлыҡ
“Йөрәктәге яҙмалар” китабын уҡығыҙ!
Яҡуп Ҡолмойҙоң хәтер кисәһе
Ҡара көҙгә аяҡ баҫтыҡ
Хәүефһеҙлек саралары күрелә
Еңеүселәр билдәләнде
Танылған археолог иҫтәлегенә
«УРАЛ БАТЫР» ЭПОСЫ ӨҪТӨНДӘ ЭШ БАШЛАНДЫ
Бурыс йыйма, һалымыңды түлә!
Республиканың һалым органдары тарафынан халыҡҡа һалым түләү тураһында белдереү ҡағыҙҙары таратыла башланы.
“Шәхси кабинет”ҡа инеүселәр уны электрон рәүештә алды. Ҡалғандарға ноябргә тиклем Рәсәй почтаһы аша ебәреләсәк. Түләүҙәрҙе банкта, почтала, түләү терминалдары аша башҡарырға мөмкин.
Республикала өсөнсө йыл физик шәхестәрҙең һалымы күсемһеҙ милек объекттарының кадастр хаҡынан сығып билдәләнә. Закон тарафынан ҡаралған яңы тәртипте этаплап индергәндә тәүге өс йылда түбән коэффициенттар ҡаралған. Милеккә һалымды 3 декабргә тиклем түләргә кәрәк.
З. ХӘСӘНОВА.
Сәпид кемгә эләгер?..
Гәзит-журналдарға яҙыла башланығыҙмы әле? Подписка кампанияһы башланды. Аҙна аҙағына тиклем “Йәшлек” гәзитенә ташламалы хаҡҡа яҙыла алаһығыҙ. Милли рух, милли ҡот, өр-яңы хикәйәләрҙе, яңы авторҙар һәм популяр йырсылар, билдәле шәхестәр тураһында баҫмабыҙҙа рәхәтләнеп уҡырһығыҙ.
Өҫтәүенә, гәзитебеҙгә яҙылыусылар араһында “Аҙна һайын – бүләк!” лотерея уйынын үткәрәбеҙ. Унда ҡатнашыу өсөн “Йәшлек”кә яҙылыуығыҙҙы раҫлаған квитанцияғыҙҙың күсермәһен редакцияға ебәрергә кәрәк. Район һәм республика гәзитенә яҙылһағыҙ, төп приз – велосипед отоу мөмкинлегегеҙ ҙә бар.
Ашығығыҙ!
Мостай Кәрим образы йәнләндерелде
Өфөлә Мостай Кәримдең тормошо һәм ижады тураһында күптән көтөп алынған «Мостай Кәрим. Яҡын офоҡ» спектакленең премьераһы уҙҙы. Спектаклде Башҡорт ҡурсаҡ театры Башҡортостандың халыҡ шағирының быуат юбилейы алдынан сәхнәгә сығарҙы – 2018 йылдың 20 октябрендә уның тыуыуына 99 йыл тула.
Кубанда ҡурай моңо яңғыраны
Анапала 15-16 йәштәге егеттәр һәм ҡыҙҙар араһында бокс буйынса Европа беренселеге тамамланды. Ярыш йомғаҡтары буйынса Рәсәйҙең ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар йыйылмалары дөйөм команда зачетында еңде, төрлө дәрәжәле 17 миҙал яулап.
Ҡатын-ҡыҙҙар командаһында Башҡортостан спорты тәрбиәләнеүсеһе, Октябрьский ҡалаһы ҡыҙы Азалия Әминева сығыш яһаны. Ул 57 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында көмөш миҙал яуланы, тип хәбәр иттеләр республиканың Спорт министрлығында.
Нижегородка биҫтәһендә – яңы спорт майҙансығы
Эш кәрәкһә...
Өлөшсөләрҙең аҡсаһын йәлеп итеү тыйыла
Ҡырымда өс көнлөк матәм иғлан ителгән
Өфөлә Ҡырымдағы фажиғәне ҡабатламаҫ өсөн балалар баҡсалары һәм мәктәп биналарын тикшерелә, үткәреү режимы ҡәтғиләште.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Керчтағы фажиғә менән бәйле өс көнлөк матәм иғлан ителгән. Кисә ундағы политехник колледжда шартлау һәм атыш һөҙөмтәһендә 19 кеше һәләк булған һәм яҡынса 50-һе яраланған, ул күбеһенсә уҡыусылар. 4-се курс студенты Владислав Росляков бергә уҡыған уҡыусыларға һәм уҡытыусыларға ҡарата ут асҡан, теракттан һуң үҙ-үҙен үлтергән. Үлтереү тураһында енәйәт эше асылған. Тикшереү бара. Әлегә билдәле булған мәғлүмәттәр буйынса, студенттың, ҡоралдар һәм оҡшаш ваҡиғалар менән ҡыҙыҡһыныуынан тыш, сәбәбе булмаған.
МОСТАЙ КӘРИМДЕҢ ТЫУҒАН КӨНӨ АЛДЫНАН…
20 октябрҙә Башҡортостандың халыҡ шағиры, драматург, яҙыусы Мостай Кәримдең тыуыуына 99 йыл тулыр ине. 19 октябрҙә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә уның «Ай тотолған төндә» трагедияһы буйынса спектакле күрһәтеләсәк.
- Беҙ театр менән бер йылда тыуғанбыҙ – 1919 йыл – яҙмышыбыҙ ҙа уртаҡ беҙҙең, - тип яҙған ине Мостай Кәрим. Драматург булараҡ Мостай Кәрим тап Башҡорт академия драма театрында танылды. Уның әҫәрҙәре буйынса ҡуйылған спектаклдәр театрыбыҙ тарихының биттәренә алтын хәрефтәр менән яҙылған.
Башҡорт академия театры «Ай тотолған төндә» трагедияһы ҡуйылышына ҡабат-ҡабат мөрәжәғәт итте. Беренсе тапҡыр пьеса Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә режиссер Шәүрә Мортазина тарафынан 1964 йылда ҡуйыла һәм шунда уҡ республиканың мәҙәни тормошонда сағыу ваҡиғаға әйләнә. Ул саҡта спектаклдә төп ролде СССР-ҙың халыҡ артисы Зәйтүнә Бикбулатова башҡара. Уға, яҙыусыға һәм картина тыуҙырыусыға: режиссер Шәүрә Мортазинаға һәм рәссам Ғәлиә Имашеваға Константин Станиславский исемендәге РСФСР-ҙың Дәүләт премияһы бирелә. 1974 йылда спектакль РФ атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Рифҡәт Исрафилов менән кире ҡайтарыла. Трагедияның үҙ версияһын режиссер сәхнәгә 1992 йылда сығара. Төп ролдәрҙе ул саҡта Гөлли Мөбәрәкова, Таңсулпан Бабичева, Хөрмәтулла Үтәшев, Шәүрә Дилмөхәмәтова, Шамил Рәхмәтуллин, Заһир Вәлитов уйнай.
Хәҙер Мостай Кәрим әҫәренә дүртенсе актерҙар быуыны мөрәжәғәт итте - 2011 йылда Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Айрат Абушахманов сәхнәләштерҙе. Спектаклдә төп ролдәрҙе башҡаралар: Сара Буранбаева, Хөрмәтулла Үтәшев, Алмас Әмиров, Юнир Ҡоланбаев, Урал Әминов, Руслан Хайсаров, Римма Ҡаһарманова, Милена Сираева, Лилиә Ғәлина, Илгизә Ғилманова һәм башҡалар.
18.10.2018 й.
Ҡырымда Керчтағы фажиғә менән бәйле өс көнлөк матәм иғлан ителде
Ҡырымда Керчтағы фажиғә менән бәйле өс көнлөк матәм иғлан ителде. «Крыминформ» порталы мәғлүмәттәре буйынса, урындағы политехник колледжындағы шартлау һәм атыш һөҙөмтәһендә 19 кеше һәләк булған һәм яҡынса 50-һе яраланған, ул күбеһенсә уҡыусылар. 4-се курс студенты Владислав Росляков бергә уҡыған уҡыусыларға һәм уҡытыусыларға ҡарата ут асҡан, теракттан һуң үҙ-үҙен үлтергән. Үлтереү тураһында енәйәт эше асылған. Тикшереү бара. Әлегә билдәле булған мәғлүмәттәр буйынса, студенттың, ҡоралдар һәм оҡшаш ваҡиғалар менән ҡыҙыҡһыныуынан тыш, сәбәбе булмаған.
ҠАЙҒЫБЫҘ УРТАҠ БЕҘҘЕҢ….
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры коллективы бөтә ил халҡы менән берлектә Керчь ҡалаһында фажиғәле һәләк булыусыларҙың туғандарының, яҡындарының, дуҫ-иштәренең ауыр ҡайғыһын уртаҡлаша.
Был ҡот осҡос фажиғә һәр беребеҙҙең йөрәктәренә ут һалды, күңелдәребеҙҙе телгеләне. Ғүмерҙәре аяныслы өҙөлгәндәрҙең йәндәре йәннәттә булһын. Бөтә ил халҡы һеҙҙе уйлап бергә илай. Иҫән ҡалғандарға, һәләк булыусыларҙың яҡындарына сабырлыҡ, түҙемлек һәм артабан йәшәргә көс теләйбеҙ.
Совет Башҡортостанында лениниана: Өфө ҡалаһындағы В.И.Ленинға арналған һәйкәлдәр (1-се өлөш)
Рәсәй революционеры, Бөйөк Октябрь социалистик революцияһын етәкләүсе, совет сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре Владимир Ильич Ленинға арналған һәйкәлдәр фотоларын ҡуябыҙ. Тәүге ике пост Өфөгә арнала:
1) Совет майҙаны (1967 йыл);
2) Ленин скверы (1924 й.);
3) Володарский урамы, 2 адресы буйынса "Гидравлика" ФДУП-ы биләмәһендә;
4) Совет районында, "Спецавтохозяйство" биләмәһендә;
5) Витамин заводы янында;
6) Октябрь проспекты, 144/1;
7) 2-се мәктәп-интернат янында (Октябрь проспекты, 153);
8) Өфө агрегат производство берекмәһе биләмәһендә (Аксаков урамы, 97);
9) Беренсе Май урамында Черниковкала;
10) Зорге урамы, 45 адресы буйынса йорт янында.
Сайттағы тарих, ретро бүлеге:
http://www.ye02.ru/news/tarih/
Гемоглобинды нисек күтәрергә?
Дата: 17.10.2018
18 октябрь
18 ОКТЯБРЬ, КЕСАҘНА
07.15, 15.15, 19.15 «Был көн».
09.15, 18.15 Республика журналдарына күҙәтеү.
10.15 «Сәхнәгә арналған ғүмер». Ғәли Хәмзин.
11.15, 20.15 «Сәсмәүер». Сәбир Шәрипов. “Ҡараҡ”. Хәмит Яруллин уҡый, 1990 йылғы яҙма.
12.15, 22.15 «Беҙҙең донъя». Сәнғәт. Сибай дәүләт концерт - театр берләшмәһе эшмәкәрлеге.
13.15, 23.15 Рафиҡ Сәлмәнов әҫәрҙәре. Концерт.
14.15 Радио фондынан. Яҙыусы Хәкимйән Зарипов хаҡында 1999 йылдағы тапшырыу. Авторы - Ф. Аҡбулатова.
16.45, 23.15 «Башҡортостан райондары». Ғафури районы.
17.15 «Телһөйәр».


text:
- Подробности
- Просмотров: 397
ОЛО ҠАРАҒАС, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Белорет р‑ны буйлап Ишле (Оло Инйәр й. басс.) һәм Оло Әүжән йй. араһында субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 5 км, киңлеге яҡынса 4 км, абс. бейеклеге 881 м. Рельефы яйла һымаҡ, 3 түбәһе бар. Һырттың көнсығыш битләүҙәре һөҙәк, ваҡытлыса аҡҡан һыу ағымдарының тәрән булмаған уйһыулыҡтары бар. Текә көнбайыш битләүҙәренә курумдар хас. Машаҡ свитаһының кварцитлы ҡомташтарынан, конгломераттарынан, алевролиттарынан һәм эффузивтарынан тора. Ландшафы ҡарағас һәм ҡарағай урмандарынан ғибәрәт. Көтөүлек итеп файҙаланыла.
И.М.Япаров
Тәрж. И.М.Япаров


text:
Әсә теле - зиһен асҡысы
Ике ҡойроҡто бер юлы тотоп буламы? Булмай, булғанда ла, ни тиклем тиҫкәреләнеп, икеһен дә ысҡындырмай ныҡышһаҡ, шул тиклем зыян күрәбеҙ. Үҙ-үҙеңде һаҡлау, ҡотҡарыу теләге, иртәме-һуңмы, береһен ысҡындырырға мәжбүр итә. Ә бына берҙе тотоп бәйләгәс, икенсеһен дә ҡулға төшөрөү мөмкин. Был осраҡта өҙгөләнергә, йолҡҡоланырға тура килмәйәсәк, ти мәҡәлдәге ябай ҡағиҙә. Тәбиғәттә шулай. Уйлап ҡараһаң, кеше лә шул тәбиғәт балаһы бит...
Әсә телен үҙе өсөн асып, уны үҙләштереп өлгөрмәгән бала эргә-тирәлә күбеһе урыҫ телендә аралашҡас, уның кәрәк икәнен аңғарып, сабый аҡылы менән аралашыу өсөн шул телде һайлай һәм туған телдә һөйләшергә бик ынтылмай. Сөнки бергә уйнаған дуҫтары, тәрбиәсеһе уға урыҫса өндәшә, телевизор, радио һәм хатта китаптар аша ла мәғлүмәтте ғәмәлдә шул телдә ҡабул итергә тура килә. Әгәр ят мөхиткә эләккәнгә тиклем бала туған телен камил үҙләштереп өлгөрһә, бер ниндәй ерлек тә, ул ни тиклем генә өҫтөнлөклө булмаһын, телде оноттора, уға булған һөйөү һәм ҡәҙер тойғоһон кәметә алмай. Әсәй, атай һымаҡ, ул да берҙән-бер һәм минеке тигән төшөнсәгә индерелеп, мәңгелек мисәт һуғылып өлгөргән булһа. Ә баланың телмәр үҫеше, телде тулайым тойоу һәләте 5-6 йәштәрҙә үҫешеп етә, ти белгестәр. Шулай итеп, телебеҙ, тимәк, милләт яҙмышы әсәләр ҡулында, тигән һүҙ буш түгел. Инә һөтө менән инмәгәнде тана һөтө менән инмәҫ, ти был хаҡта халҡым.
Бөгөн ер шарында донъяға килгән бәләкәстәрҙең етмеш проценты ике теллелек шарттарында үҫергә мәжбүр. Был – заман талабы. Бәлки, аҙабылыр ҙа.
Халыҡтың быуаттар буйы туплап килгән зиһен көсө, рухи ҡиммәттәре һәм аҡылы хәтергә һалынып(генетик код) нәҫелдән-нәҫелгә күсә һәм уны туған тел аша ғына асып була. Туған телен белмәгән кеше ошо хазиналар асманына ишек табып инеүҙән мәхрүм.
1930 йылдарҙа уҡ атаҡлы урыҫ ғалимы Л.Выготский, төрлө тәжрибәләр үткәреп, алда яҙылған фекерҙәрҙең ысынбарлыҡҡа тап килеүен “Балалыҡ осоронда күп теллелек мәсьәләһе” тигән хеҙмәтендә иҫбатлаған. Швейцария ғалимы Эпштейндың тикшеренеүҙәренә яраҡлы, бала, әлбиттә, бер нисә телде бер юлы үҙләштерә ала, ләкин тәүҙә бер телде ныҡлап өйрәнеп, уның төҙөлөшөн төшөнөп өлгөрмәгән сабыйҙың төрлө төҙөлөшлө, образдар системаһы айырмалы ике телдә бер ыңғай уйларға мәжбүр булыуы зиһенендә тотҡарланыу барлыҡҡа килтерә һәм телмәр ярлыланыуы күҙәтелә. Ләкин туған телен аңлап, уның нескәлектәренә төшөнөп өлгөргән кеше өсөн, хатта ул бәләкәй булһа ла, башҡа телдәрҙе өйрәнеү файҙаға ғына.
Ә ғаиләлә атай бер милләттән, әсәй икенсе ҡәүемдән булған осраҡта, ике телде лә өйрәтергә теләгәндәр «бер кеше – бер тел» тигән талаптан сығып эш итергә тейеш, ти француз ғалимы Ронжа. Ул төрлө ғаиләләрҙе күҙәтеп, әгәр ҙә бала менән атай – үҙ телендә, әсәй гел үҙенсә генә аралашһа, тел асылған мәлдә телмәр буталмай, тип иҫбат иткән. Был осраҡта зиһен шаҡарылыуы булмай тиерлек.
Үҙ телен һаңға һуҡмаған кеше үҙенең тамырын үҙе ҡоротҡан кеше була ул ! Тамырһыҙ үҫемлек йәшәй алмаған кеүек, милләт тә тамырһыҙ ҡорой. Тамыры тәрәнгә китмәгән үҫемлек ер һутын ала алмай, тиҙ ҡорой, йәки ҡамғаҡ һымаҡ ел өргән яҡҡа тәгәрәп китә, юғала. Һәр быуын кәмендә ете быуын тамырынан һут алырға тейеш. Күҙгә күренмәгән был бәйләнеш – беҙҙең өсөн рухи көс тә, илһам сығанағы ла, арҡа һөйәге лә, таяныс та. Халыҡ тигән төшөнсә шул була ла инде. Халыҡ – ул бөгөнгө көндә тереклек иткән милләттәштәр генә түгел, халыҡ – ул үткән быуындан ҡалған, бөгөнгө көндө йәшәгән, киләсәккә нигеҙ булған рух та. Ошо рухты тел йәшәтә ! Ә телдең киләсәге кеше ҡулында ! Һинең менән минең ҡулымда !
Әсә теле - зиһен асҡысы
Ике ҡойроҡто бер юлы тотоп буламы? Булмай, булғанда ла, ни тиклем тиҫкәреләнеп, икеһен дә ысҡындырмай ныҡышһаҡ, шул тиклем зыян күрәбеҙ. Үҙ-үҙеңде һаҡлау, ҡотҡарыу теләге, иртәме-һуңмы, береһен ысҡындырырға мәжбүр итә. Ә бына берҙе тотоп бәйләгәс, икенсеһен дә ҡулға төшөрөү мөмкин. Был осраҡта өҙгөләнергә, йолҡҡоланырға тура килмәйәсәк, ти мәҡәлдәге ябай ҡағиҙә. Тәбиғәттә шулай. Уйлап ҡараһаң, кеше лә шул тәбиғәт балаһы бит...
Номер материала: 160230
Не нашли то что искали?


text:
Ғ
Ғ, ғ [ғы ] — кирил графикаһындағы башҡорт хәрефе.
Башҡорт алфавитының бишенсе хәрефе. Яңғырау тартынҡы, "ҡ" хәрефе менән ишләшеп килә. Башҡорт телендә өс графикала өс төрлө ҡулланылған. Иҫке имләлә (ғәрәп графикаһында) әлифбаларҙа Ғ урынында ﻍ формаһында яҙылған. Был графика 1929 йылғаса ҡулланылған. 1930 йылдан латин графикаһына күскәс, "ғ" хәрефен өҫтәп уйлап яҙҡандар "Ƣ ƣ". Әлеге яҙылышы кирил графикаһында.
Шулай уҡ был хәреф ҡаҙаҡ, үзбәк, тажик әлифбаларында ҡулланыла. Уның әйтелеше: [ɣ~ʁ].
Ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был хәреф:
- Башҡорт әлифбаһының 5-се хәрефе
- Ҡаҙаҡ әлифбаһының 6-сы хәрефе
- Тажик әлифбаһының 5-се хәрефе
Шулай уҡ был хәреф әзәрбайжан һәм үзбәк кирил әлифбаларында ҡулланылған. Хәҙерге үзбәк латин әлифбаһында был хәреф урынында g‘ диграфы ҡулланыла. Әзәрбайжан әлифбаһында был хәреф эквиваленты — ğ хәрефе.
Башҡа алфавиттарҙа ҡулланылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡорт телендә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңғырау тартынҡылар: б, в, г, ғ, д, ҙ, ж, з, й, л, м, н, ң, р;
Яҙылыу тәртибе: Ғ – ғ хәрефе ҡалын ижектәрҙә лә, нәҙек ижектәрҙә лә яҙыла: ағас,һағыҙ, сәғәт, ҡәнәғәт, мәғәнә, ғәҙәт, ғүмер, ғәжәп, ғәфү, яға, саған, бағана, Ғәлим, Ғәлимә.


text:
31 май
31 май — григориан стиле буйынса йылдың 151-се (кәбисә йылында 152-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 214 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Ҡаҙағстан — Сәйәси репрессиялар һәм аслыҡ ҡорбандарын иҫкә алыу көнө.
- КАР — Республика көнө.
- Төркмәнстан — Төрөкмән келәме көнө.
- Рәсәй — Рәсәй адвокатураһы көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Тимер Йосопов (31.05.1938—16.03.2016), Башҡортостандың халыҡ шағиры (2003), Башҡорт АССР-ының (1988) һәм Рәсәй Федерацияһының (1999) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1998).
- Килдеғошов Хәлис Миңләхәт улы (31.05.1958), «Аҡбуҙат» ипподромының баш ветеринар табибы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2012).
- Денис Куляш (31.05.1983), хоккейсы, Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры. 2016—2017 йылдар миҙгелендә «Салауат Юлаев» хоккей командаһы уйынсыһы.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Балаларҙың йәйге ялы
22 мая 2018 йыл | Урындағы үҙидара
Район хакимиәтендә
2018 йылдың йәйендә балалар, үҫмерҙәр һәм йәштәрҙең ялын, мәшғүллеген тәьмин итеү маҡсатында Муниципаль район хакимиәте ҡарар ҡабул итте.
Ҡарарға ярашлы, балалар һәм үҫмерҙәрҙең ялын, мәшғүллеген, сәләмәтләндереүҙе тәьмин итеү буйынса вәкәләтле орган тип район хакимиәтенең "Мәғариф бүлеге” МҠУ-һы (етәксеһе – З.Р.Әхтәмова) билдәләнде. Махсус положение һәм район-ара комиссия составы раҫланды.
Ҡарарҙа мәғариф бүлегенә (З.Р.Әхтәмова) район биләмәһендә урынлашҡан ойошмалар, учреждение, предприятиелар менән лагерҙарға, балалар шифаханаларына путевкалар алыу мәсьәләһе буйынса мәғлүмәт эше ойошторорға; "Красноусол” ял лагеры (И.А.Пестрякова) хакимиәте менән берлектә лагерҙы, дезактивация һәм дератизация саралары тамамланыуын иҫәпкә алып, ваҡытында әҙерләп, комиссия тикшереүенә ҡуйырға; белем биреү учреждениелары ҡарамағында көндөҙгө лагерҙар, хеҙмәт һәм ял лагерҙары ойошторорға; Мәҙәниәт бүлеге (Е.В.Соколова) менән берлектә йәйге каникул осоронда балаларҙың буш ваҡытын ойоштороу буйынса саралар планы төҙөп раҫларға; социаль һәм йәштәр сәйәсәте, физик культура һәм спорт бүлегенең йәштәр сәйәсәте секторы (А.М.Ғәзизова), бәлиғ булмағандар эше һәм уларҙың хоҡуғын яҡлау комиссияһы (А.Р.Уренева) менән берлектә профилле лагерҙар, тәрбиәгә ауыр бирелеүсе үҫмерҙәрҙең ялын ойоштороуҙы планлаштырырға; ра-йон-ара мәшғүллек үҙәгенә (М.Х.Сабитов) үҫмерҙәр һәм йәштәр өсөн ваҡытлыса эш урындары булдырып, эшкә урынлаштырырға ҡушыла. Шулай уҡ йәйге осорҙа балаларҙың ғүмер хәүефһеҙлеген, именлеген тәьмин итеү буйынса тейешле ведомстволарға тәҡдимдәр индерелә.
2018 йылдың йәйендә балалар, үҫмерҙәр һәм йәштәрҙең ялын, мәшғүллеген тәьмин итеү маҡсатында Муниципаль район хакимиәте ҡарар ҡабул итте.
Ҡарарға ярашлы, балалар һәм үҫмерҙәрҙең ялын, мәшғүллеген, сәләмәтләндереүҙе тәьмин итеү буйынса вәкәләтле орган тип район хакимиәтенең "Мәғариф бүлеге” МҠУ-һы (етәксеһе – З.Р.Әхтәмова) билдәләнде. Махсус положение һәм район-ара комиссия составы раҫланды.
Ҡарарҙа мәғариф бүлегенә (З.Р.Әхтәмова) район биләмәһендә урынлашҡан ойошмалар, учреждение, предприятиелар менән лагерҙарға, балалар шифаханаларына путевкалар алыу мәсьәләһе буйынса мәғлүмәт эше ойошторорға; "Красноусол” ял лагеры (И.А.Пестрякова) хакимиәте менән берлектә лагерҙы, дезактивация һәм дератизация саралары тамамланыуын иҫәпкә алып, ваҡытында әҙерләп, комиссия тикшереүенә ҡуйырға; белем биреү учреждениелары ҡарамағында көндөҙгө лагерҙар, хеҙмәт һәм ял лагерҙары ойошторорға; Мәҙәниәт бүлеге (Е.В.Соколова) менән берлектә йәйге каникул осоронда балаларҙың буш ваҡытын ойоштороу буйынса саралар планы төҙөп раҫларға; социаль һәм йәштәр сәйәсәте, физик культура һәм спорт бүлегенең йәштәр сәйәсәте секторы (А.М.Ғәзизова), бәлиғ булмағандар эше һәм уларҙың хоҡуғын яҡлау комиссияһы (А.Р.Уренева) менән берлектә профилле лагерҙар, тәрбиәгә ауыр бирелеүсе үҫмерҙәрҙең ялын ойоштороуҙы планлаштырырға; ра-йон-ара мәшғүллек үҙәгенә (М.Х.Сабитов) үҫмерҙәр һәм йәштәр өсөн ваҡытлыса эш урындары булдырып, эшкә урынлаштырырға ҡушыла. Шулай уҡ йәйге осорҙа балаларҙың ғүмер хәүефһеҙлеген, именлеген тәьмин итеү буйынса тейешле ведомстволарға тәҡдимдәр индерелә.
“Табын” килһен һәр йортҡа!
22 мая 2018 йыл | Матбуғат
=Матбуғат – 20182018 йылдың икенсе яртыһына ваҡытлы баҫмаларға яҙылыу дауам итә. Подписка тамамланырға бер ай самаһы ғына ваҡыт ҡала. Шуға ла яратҡан гәзит-журналдарығыҙға яҙылып ҡуйырға онотмаһағыҙ ине, ҡәҙерле дуҫтар.
Әйткәндәй, май аҙағында, вәғәҙә ителгәнсә, матур йолаға әйләнә барған "Бәхетле авто” бүләктәре уйнатыласаҡ. Автоһәүәҫкәрҙәргә бик кәрәкле ҡорамалдар, бәлки, тап һеҙгә яҙғандыр?
Июндә иһә "Аҙна һайын бүләк” уйнатыласаҡ. Гәзиткә яҙылып, квитанцияларын (күсермәһен) редакцияға ебәрергә, бәхетегеҙҙе һынап ҡарарға ашығығыҙ, дуҫтар.
"Табын” гәзитенә киләһе ярты йылға яҙылыу хаҡы 835 һум 26 тин (индексы - 50675), пенсионерҙар өсөн 764 һум 16 тин (06075) тора. Красноусолда йәшәүселәр альтернатив ысул менән дә яҙыла ала. Бындай осраҡта гәзит хаҡы 630 һум тора һәм редакция почтальондары таратасаҡ. "Табын”дың электрон вариантына 6 айға яҙылыу хаҡы - 522, бер айға 87 һум.
Асыҡ тыңлау була
22 мая 2018 йыл | Урындағы үҙидара
2018 йылдың 29 майында 11.00 сәғәттә район хакимиәтенең ултырыштар залында Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль район Советының:
Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Мораҡ ауыл советы ауыл биләмәһенең Генераль планына үҙгәрештәр индереү тураһында;
Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Красноусол ауылының "Көньяҡ-көнбайыш” биҫтәһе территорияһын планлаштырыу һәм межалау проектын раҫлау тураһында ҡарар проекттары буйынса асыҡ тыңлау була.
Асыҡ тыңлауға сығарылған мәсьәләләр буйынса иҫкәрмәләр һәм тәҡдимдәр (яҙма рәүештә) ҡарар проект-тарын әҙерләү комиссияһы тарафынан түбәндәге адрес-та ҡабул ителә: Ғафури районы, Красноусол ауылы, Октябрь урамы, 2 (204-се бүлмә). Совет ҡарарҙары проекты райондың рәсми сайтында урынлаштырылған: http://www.gafury.bashkortostan.ru/.
Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Мораҡ ауыл советы ауыл биләмәһенең Генераль планына үҙгәрештәр индереү тураһында;
Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы Красноусол ауылының "Көньяҡ-көнбайыш” биҫтәһе территорияһын планлаштырыу һәм межалау проектын раҫлау тураһында ҡарар проекттары буйынса асыҡ тыңлау була.
Асыҡ тыңлауға сығарылған мәсьәләләр буйынса иҫкәрмәләр һәм тәҡдимдәр (яҙма рәүештә) ҡарар проект-тарын әҙерләү комиссияһы тарафынан түбәндәге адрес-та ҡабул ителә: Ғафури районы, Красноусол ауылы, Октябрь урамы, 2 (204-се бүлмә). Совет ҡарарҙары проекты райондың рәсми сайтында урынлаштырылған: http://www.gafury.bashkortostan.ru/.
Яңы реалити-шоу
22 мая 2018 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Нисек итеп өйләнергә һәм бөлмәҫкә? Ошо һәм тағы башҡа күп һорауҙарға "Туйҙың эс яғы” тигән реалити-шоуҙа яуап табырға була.
Алып барыусылар Иван Тихонов менән Елена Башкирцева ике ғашиҡ пар менән бергә Өфөнөң барлыҡ туй индустрияһының аҫтын өҫкә килтерәсәк: идеаль туйҙың күпмегә төшкәнен күрһәтәсәктәр.
Әйткәндәй, проекттың һөҙөмтәһенә тап һеҙ йоғонто яһай алаһығыҙ! БСТ каналында үҙегеҙгә оҡшаған пар өсөн тауыш бирегеҙ. Еңеүселәр бүләккә хыялындағы туй сәйәхәтен аласаҡ.
Алып барыусылар Иван Тихонов менән Елена Башкирцева ике ғашиҡ пар менән бергә Өфөнөң барлыҡ туй индустрияһының аҫтын өҫкә килтерәсәк: идеаль туйҙың күпмегә төшкәнен күрһәтәсәктәр.
Әйткәндәй, проекттың һөҙөмтәһенә тап һеҙ йоғонто яһай алаһығыҙ! БСТ каналында үҙегеҙгә оҡшаған пар өсөн тауыш бирегеҙ. Еңеүселәр бүләккә хыялындағы туй сәйәхәтен аласаҡ.
Пионерия көнөнә арналды
22 мая 2018 йыл | Мәғариф
19 майҙа Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә ҡыҙҙар (2006 йылғы һәм бәләкәйерәк) араһында волейбол буйынса республика ярышы үтте.
Пионерия көнөнә арналған ярышта бар командалар ҙа етеҙ, берҙәм уйнаны. Һөҙөмтәлә, 1-се урынға Мәләүез ҡалаһы, 2-сегә – Стәрлетамаҡ ҡалаһы командалары, 3-сө, 4-се урындарҙа райондың ошондай ярышта тәүге тапҡыр ҡатнашҡан ике командаһы лайыҡ булды. Йәш спортсыларға алда тағы ла ҙурыраҡ еңеүҙәр теләйбеҙ.
Пионерия көнөнә арналған ярышта бар командалар ҙа етеҙ, берҙәм уйнаны. Һөҙөмтәлә, 1-се урынға Мәләүез ҡалаһы, 2-сегә – Стәрлетамаҡ ҡалаһы командалары, 3-сө, 4-се урындарҙа райондың ошондай ярышта тәүге тапҡыр ҡатнашҡан ике командаһы лайыҡ булды. Йәш спортсыларға алда тағы ла ҙурыраҡ еңеүҙәр теләйбеҙ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 490
ДИНДӘШЛЕК, ғибәҙәт ғәмәлендә “Никонға тиклемге” йолаларға тоғро ҡалған һәм, старообрядсылыҡтан айырмалы рәүештә, епархия һәм Синод хакимлығын таныған православие ағымы. Рәсәйҙә 18 б. аҙ. старообрядсылыҡтың уртасыл ҡарашлылар даирәһенең Урыҫ православие сиркәүе м‑н килешеү төҙөүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Старообрядсыларҙың Д. күсеүе расколға ҡаршы йүнәлтелгән сиркәү һәм дәүләт саралары системаһы м‑н тормошҡа ашырыла. Был башланғысҡа 1784 й. императрица Екатерина II нигеҙ һала; ул ҡайһы бер старообрядсылыҡ мәхәлләләренә боронғо китаптар б‑са ғибәҙәт ҡылыу рөхсәте м‑н Урыҫ православие сиркәүенән священниктар бирә. Мәскәү митрополиты Платон тәҡдиме б‑са “Диндәшлек ҡағиҙәләре” раҫланғандан һуң (1881 й. үҙгәрештәр индерелә), Д. император Павел I 1800 й. 27 окт. указы м‑н хоҡуҡи рәүештә рәсмиләштерелә. Уға ярашлы, Д. күсеүселәр расколдан баш тартыуҙы талап иткән анттан азат ителә; диндәштәр, епархия архиерейынан священниктар ҡабул итеп, дини һәм суд эштәрендә уға ышана ала. 1799—1801 йй. Д. сиркәүҙәре Петербург, Мәскәү, Калуга һ.б. ҡҡ. асыла. 19 б. 30‑сы йй. башында байтаҡ старообрядсылыҡ монастырҙары (тәүгеләрҙән булып Ырғыҙ буйындағылар; 1829), 1854 й. Рогожа һәм Преображение зыяраттарындағы (Мәскәү) старообрядсылыҡ сиркәүҙәре Д. күсерелә. 1866 й. Преображение зыяратында Николай диндәшлек монастырына нигеҙ һалына. Император Николай I осоронда старообрядсылар ҡатлам хоҡуҡтарынан һәм өҫтөнлөктәренән мәхрүм ителеүҙән ҡурҡып, Д. күсә (1827 й., 1836 й. һәм 1854 й. указдар). Изге Синод указдары (1839, 1848) м‑н благочинныйҙарҙың Д. мәхәлләләре эшенә ҡыҫылыуы тыйыла һәм уларҙың сиркәү‑хужалыҡ идараһы мәсьәләләренә автономияһы раҫлана; 1853 й. һуң диндәш руханиҙарҙың балалары дини ҡатлам ағзаларының нәҫел һ.б. хоҡуҡтарын ала. 1917—18 йй. Урыҫ православие сиркәүенең Поместье соборында диндәштәр үҙ епископатына эйә була. 20 б. башына 600‑гә яҡын Д. ғибәҙәтханаһы иҫәпләнә. 30‑сы йй. Д. сиркәүҙәренең күпселеге ябыла, епископат ағзаларының бер өлөшө юҡ ителә, бер өлөшө Белокриницкий иерархияһына һәм беглопоповсыларға күсә. 1996 й. аҙ. Рәсәйҙә 8 диндәш священник, бер нисә монах була, епископат булмай, аҙ һанлы мәхәлләләр эшләй.
Көньяҡ Уралда диндәштәр 1795 й. Урал казак ғәскәрендә барлыҡҡа килә (1839 й. офицерҙарҙың 43%‑ы). Урал протопопы ҡарамағында 7 сиркәү була: Уральск (4), Илек, Һаҡмар һәм Ҡалмыš ҡалаларында. Ырымбур губернаһында Д. Силәбе өйәҙе поповсылары араһында таралыу ала (священник И.Никольский; 1500 мәхәллә кешеһе), тәүге Д. сиркәүе 1829 й. ш. уҡ өйәҙҙең Сладко‑Карасинское а. асыла. 1838–40 йй. Златоуст (Косотур) заводында, Өфө өйәҙенең Берёзовка, Ҡыҙылъяр аа. сиркәүҙәр асыла, 1849 й. Златоуст Воскресение диндәш ирҙәр монастырына нигеҙ һалына. 1862 й. Ырымбур губ. диндәш священниктар араһында 37 аҡ рухани, 61 монах була. 19 б. 2‑се ярт. Ырымбур һәм Өфө епархияларында Златоуст ҡ., Бөрө өйәҙенең Һикәяҙ һәм Ҡуяштыр аа., Бәләбәй өйәҙенең Үрге Троицк а., ш. уҡ Верхнеурал өйәҙендә һәм Силәбе өйәҙендә 23 Д. сиркәүе эшләй.1908 й. Өфө губернаһында 8 Д. сиркәүе һәм 1 монастырь була, 90‑ға яҡын священник һәм 6,2 меңдән ашыу мәхәллә кешеһе иҫәпләнә. 1920—21 йй. Өфө епархияһы м‑н Д. епискобы Симон етәкселек итә. 1937 й. аҙағына БАССР‑ҙа бөтә Д. сиркәүҙәре ябыла.
Әҙәб.: Чернавский Н.М. Оренбургская епархия в прошлом её и настоящем //Труды Оренбургской учёной архивной комиссии. Вып.1, 2. Оренбург, 1900–1902; Сергеев Ю.Н. Из истории старообрядчества и христианского сектантства на Южном Урале (кон. ХVII – нач. ХХ вв.) //Башкирский край. Вып.3. Уфа, 1993; Зимина Н.П. Путь на Голгофу, М., 2005.
Е.С.Данилко, Ю.Н.Сергеев
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 227
ЙҮРҮҘӘНТАМАҠ ТОРАҺЫ, неолит дәүеренең археологик ҡомартҡыһы. Йүрүҙән й. тамағынан төньяҡҡа табан 1 км алыҫлыҡта Өфө й. һул ярында урынлашҡан. 1951 й., 1954—55 йй. Л.Я.Крижевская тарафынан асыла һәм өйрәнелә. 860 м2 ер ҡаҙылған. Аҫҡы ҡатламында төньяҡ һәм көньяҡ морондар буйлап урынлашҡан торалар табылған. Ҡомартҡының көньяҡ өлөшөндә тире һәм күн эшкәртеү өсөн таш ҡоралдар (бысаҡ, ҡырғыстар), уҡ башағы, мөйөшлө ҡырҡҡыс, тишкес, ҡасау, балталар һ.б., керамика ярсыҡтары (ваҡ таш һәм тальк ҡушып эшләнгән, ҡыҫҡа ҡыя һыҙыҡтар, соҡорло биҙәк, киң һыҙыҡтар, тешле штамп м‑н биҙәлгән); төньяҡ өлөшөндә таш балта, уймыр, бырау, ватҡыс, ҡыҫҡыстар һ.б. табылған. 20 меңдән ашыу әйбер асыҡланған. Өҫкө ҡатламында (иртә тимер быуат) Гамаюн мәҙәниәтенә, Ҡормантау мәҙәниәтенә ҡараған һауыт ҡалдыҡтары табылған. Неолит дәүере ҡомартҡыһы ваҡытлыса торама булған, ундағы таш эшкәртеү оҫтаханаһында халыҡ саҡматаштан ҡоралдар эшләгән һәм йәнлек тиреләре эшкәрткән, тип фараз ителә. Ҡомартҡы материалдары Археология һәм этнография музейында, Милли музейҙа һаҡлана.
Әҙәб.: Крижевская Л.Я. Поселения эпохи железа на северо‑востоке Башкирии //Археология и этнография Башкирии. Т.1. Уфа, 1962.
В.Г.Котов
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
МЕНЮ
Мәләүездең һәм Мәләүез районы муниципаль районының ижтимағи-сәйәси гәзите.
Рубрики
10.10.2018
10:10
Милли ризыҡ һаналған ҡымыҙ, бал, хәләл ит ризыҡтарын Кувейт дәүләте һатып алырға теләк белдергән. Ошо турала ғәрәп илендә уҙған ауыл хужалығы күргәҙмәһе барышында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Кувейттың эре сауҙа селтәре Башҡортостан тауарҙарын һатыуға тәҡдим итәсәк. Килешеү тормошҡа ашһа, экологик яҡтан таҙа һәм сифатлы бал, ҡымыҙ Кувейт дәүләтенән тыш, ғәрәп илдәренә һатыласаҡ.
Вәт, хаҡтар арта!Республикала аҙыҡ-түлеккә хаҡтар артты. Стерилләнгән 2,5-3,2 процентлы һөт хаҡы 1,4 процентҡа күтәрелгән. Пастеризацияланғанының хаҡы 0,9 процентҡа артҡан, литры 44,01 һум.
Тарыға ла хаҡ үҙгәрҙе. Бер килограмы 44 һум 14 тин тәшкил итә. Аҡ күсәнле кәбеҫтәне бөгөндән18 һум 92 һумға һатып аласаҡбыҙ. Дөгө ярмаһы хаҡы 1 процентҡа, йомортҡаныҡы 3,6 процентҡа “һикергән”.


text:
Косово Республикаһы президенттары
Косово Республикаһы президенты (алб. Presidenti i Republikës së Kosovës, сер. Председник Pепублика Косовa, Predsednik Republike Kosova) — өлөшләтә танылған Косово Республикаһының дәүләт башлығы. Президент Косово парламенты тарафынан һайлана. Исемлеккә Республика президенттары — һайланғандары ла, был вазифаны ваҡытлыса башҡарғандары ла индерелде.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Presidents of Kosovo (инг.). President of Kosovo. 2 ғинуар 2016 тикшерелгән.(инг.). President of Kosovo. 2 ғинуар 2016 тикшерелгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 325
“НЕФТЕГАЗОВОЕ ДЕЛО" (“Нефть һәм газ эше"), ғилми‑техник журнал. Ойоштороусыһы – ӨДНТУ. 2003 й. алып Өфөлә йылына 2 тапҡыр урыҫ телендә сыға. Тиражы – 1 мең дана (2008). Журналда нефть сығарыу сәнәғәте, нефть эшкәртеү сәнәғәте, нефтехимия сәнәғәте һәм газ сәнәғәте өлкәләрендәге ғилми тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре баҫыла, респ. һәм РФ нефть һәм газ компанияларының эшмәкәрлеге, яңы ғилми баҫмалар һ.б. т‑да мәғлүмәт бирелә. Рубрикалары: “Геология һәм геофизика", “Быраулау һәм тауҙы үҙләштереү”, “Ятҡылыҡтарҙы үҙләштереү", “Транспорт һәм һаҡлау", “Машина һәм аппараттар", “Энергетика һәм ресурстарҙы һаҡлау" һ.б. Рәсәйҙең Юғары аттестация комиссияһы тарафынан журнал “Фән канд. һәм докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеүселәрҙең дисс. иң мөһим ғилми һөҙөмтәләре баҫылырға тейешле РФ‑та нәшер ителгән төп ғилми журналдар һәм баҫмалар исемлегенә” индерелгән.
Р.Н.Бәхтизин
Тәрж. М.Ә.Ҡотлоғәлләмов


text:
I. Пояснительная записка
Нормативная основа
Нормативные документы, регламентирующие деятельность учителя. Федеральный уровень.
Закон РФ «Об образовании» от 29.12.2012 №273 (ред. от 10.07.1992. №3266-1) – ФЗ «Об образовании в РФ»;
Санитарно-эпидемиологические правила и нормативы СанПиН 2.4.2.2821-10 "Санитарно-эпидемиологические требования к условиям и организации обучения в общеобразовательных учреждениях" (зарегистрировано в Минюсте России 03.03.2011, регистрационный номер 19993);
Приказ Министерства образования и науки РФ 31.03.2014 №253 «Об утверждении федеральных перечней учебников, рекомендованных (допущенных) к использованию в образовательных учреждениях, реализующих образовательные программы общего образования и имеющих государственную аккредитацию, на 2012/2013 учебный год» (Зарегистрировано в Минюсте РФ 30 января 2013 № 26755);
Нормативные документы, регламентирующие деятельность учителя. Региональный уровень.
Приказ Министерства образования Республики Башкортостан от 19.08.2013 №1384 «О рекомендуемых базисном плане и примерных учебных планах для образовательных учреждений Республики Башкортостан на 2013/2014 учебный год»;
Нормативные документы, регламентирующие деятельность учителя. Школьный уровень.
Базисный учебный план МОБУгимназия №1 г. Благовещенска на 2014/2015 учебный год, утверждённый приказом № от .2014 г.
Основная образовательная программа ООО, СОО
Положение о рабочей программе учителя МОБУ гимназия №1 (приказ № от .2014);
Устав МОБУ гимназия №1;
Примерная программа Тикеев Д. С., Гафаров Б. Б., Хуснутдинова Ф. А. Башкирский язык. – Уфа: Китап, 2007.- 336 бит.
Аңлатма яҙыу.
8-се класс өсөн туған (башҡорт) теленән һәм әҙәбиәтенән эш программаһы.
Программа бөтәһе 67 сәғәткә планлаштырылған. Аҙнаһына 2 сәғәт иҫәбенән.
Төҙөүсе : Сәхәүетдинова Розалия Хаммат ҡыҙы
Дәреслек: Башҡорт теле: Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. Тикеев Д. С., Ғафаров Б. Б., Хөснөтдинова Ф. Ә. – Өфө: Китап, 2007.- 336 бит.
Программа кимәле : базис
Программа буйынса башҡорт теленә өйрәтеүҙең маҡсаты һәм бурыстары:
Уҡыусыларҙа башҡорт телендә һөйләгәнде, уҡығанды, тыңлағанды аңлау күнекмәләре булдырыу (аудирование).
Башҡорт теленең өндәрен, һүҙҙәрен дөрөҫ әйтеп, үҙ-ара һөйләшергә, тәҡдим ителгән темалар, ситуациялар буйынса һөйләргә өйрәтеү.
дәреслектәге, уҡыу ҡулланмаларындағы текстарҙы, башҡорт гәзит-журналдарын үҙ аллы һәм аңлы уҡыу күнекмәләрен биреү.
Аралашыуҙа кәрәк була торған типик һөйләмдәрҙе күсереп, үҙ фекерҙәрен билдәле кимәлдә үҙ аллы яҙыу күнекмәләрен булдырыу.
Башҡорт телен өйҙә, йәмәғәт тормошонда, хеҙмәт процесында практик файҙаланырға өйрәтеү.
Башҡорт телен практик өйрәнеүгә бәйләп, балаларҙы башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте, сәнғәте, әҙәбиәте, милли йолалары, башҡорт халҡының күренекле шәхестәре, уларҙың эшмәкәрлеге, ижады менән таныштырыу, башҡорт халҡына, үҙҙәре йәшәгән төйәккә ихтирам һәм һөйөү тәрбиәләү.
текстағы яңы һүҙҙәр, фразаларҙы аңлатыу, һүҙлек эше үткәреү мотлаҡ.
Уҡытыусының тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты :
Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М.Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы.– Өфө: Китап, 2009.
Ғафаров Б.Б.Әҙәбиәт уҡытыу методикаһы. – Өфө : Китап, 2008. – 352 бит.
Аҙнағолов Р.Ғ., Тикеев Д.С. һ.б. 5-9 кластарҙа башҡорт телен уҡытыу методикаһы .– Өфө : Китап, 1996. – 320 бит.
Раҡаева Ә.С., Дәүләтшина М.С. Башҡорт теленән контроль һорауҙар, тестар ҡулланмаһы. – Өфө: Педкнига, 2008. – 96 бит.
Баһауетдинова М. И., Йәғәфәрова Г. Н. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә яңы технологиялар ҡулланыу.
Уҡыусылар өсөн тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты :
Башҡорт теле: Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. Тикеев Д. С., Ғафаров Б. Б., Хөснөтдинова Ф. Ә. – Өфө: Китап, 2007.- 336 бит.
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы:
Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған “Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән программа”(Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I – XI кластары өсөн) буйынса төҙөлдө. Программаның төҙөүселәре:Тикеев Д.С., Толомбаев Х.А. һ.б.– Ижевск: «КнигоГрад», 2008.
Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа Башҡортостан Республикаһы Благовещен ҡалаһы муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының !-се гимназия ойошмаһының уҡыу планына ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.
Был эш программаһында федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:
«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы, Башҡортостан Республикаһында Милли мәғарифты үҫтереү концепцияһы.
Программа йөкмәткеһе өс йүнәлештән тора:
телмәр эшмәкәрлеген формалаштырыу;
телдең системаһын ( фонетика, орфография, орфоэпия, грамматика, пунктуация) өйрәнеү;
бәйләнешле текст менән эшләргә өйрәтеүҙе күҙ уңында тота. Шулай уҡ унда милли тәрбиә мәсьәләһе лә күтәрелә.
Материаль-техник ҡулланмалар.
Компьютер;
телевизор;
видеомагнитофон;
магнитофон;
мультимедиапроектор;
электрон таҡта.
Эштәрҙе баһалауҙың төп критерийҙары
Билдә
Йөкмәтке һәм телмәр
Грамоталыҡ
«5»
1. Эштең йөкмәткеһе темаға тулыһынса тап килә. 2. Фактик хаталар юк. 3. Йөкмәтке эҙмә - эҙлекле яҙылған. 4. Эштең һүҙлеге бай. 5. Стиль һәм мәғнәүи яҡтан текст камил. Эштең йөкмәткеһе һәм телмәр буйынса берәр хата булыуы мөмкин.
1 орфографик йәки 1 грамматик хата булыуы мөмкин.
«4»
1. Эштең йөкмәткеһе темаға тап килә. 2. Йөкмәтке дөрөҫ, ләкин фактик хаталр бар. 3. Фекер ебендә бер ни тиклем эҙмә - эҙлек боҙолған. 4. Телмәрҙең лексик һәм грамматик төҙөлөшө, дөйөм алғанда, шаҡтай төрлө. 5. Эштең стиле төҙөк һәм мәғнәле. Эш йөкмәткеһендә 2 һәм телмәрендә 3 кәмселек булыуы мөмкин.
2 орфографик, 2 пунктацион йәки 1 орфографик, 3 пунктацион йәки 4 пунктацион, шулай уҡ 2 грамматик хата булыуы мөмкин.
«3»
1. Эш теманан байтаҡ ҡына ситкә тайпылҡан. 2. Эштең йөкмәткеһе дөрөҫ, ләкин фактик хаталар бар. 3. Эҙмә - эҙлелек тулыһынса һаҡланмай. Телмәр байлығы түбән, синтаксик констукциялар бер төрлө, һүҙҙәр ҡулланылышында хаталар бар. 5. Эштең стиле бик үк төҙөк, телмәре тасуири түгел. Эш йөкмәткеһе яғынан 4 һәм телмәре буйынса 5 хата булыуы мөмкин.
4 орфографик, 4 пунктацион, йәки 3 орфографик, 5 пунктацион, йәки 7 пунктацион, 4 грамматик хата булыуы мөмкин.
«2»
1. Эш теманы асмай. 2. Бик күп фактик хаталр. 3. Эштең бөтә өлөшөндә лә фекерҙең эҙмә - эҙлелеге боҙолған,бәйләнеш юҡ, эш планға тура килмәй. 4. Эштең һүҙлеге бик ярлы. Ул бер типтағы ҡыҫҡа һөйләмдәр менән яҙылған.
7/7, 6/8, 5/9, 8/8 нисбәтендәге орфографик һәм пунктацион, шулай уҡ 7 грамматик хата булыуы мөмкин.
II. Программаның йөкмәткеһе һәм төҙөлөшө:
Башҡорт телен уҡытыуҙың икенсе баҫҡысы 5-9-сы кластарға тура килә. 8-се класта уҡытыуҙың маҡсаты – түбәнге кластарҙа алған белем һәм күнекмәләрҙе икенсе баҫҡыс талаптарына ярашлы практик йүнәлештә тәрәнәйтеү, башҡорт теленең өндәр системаһы, лексик байлығы,морфологик категориялары һәм синтаксик төҙөлөшө тураһында белем биреү.
Туған әҙәбиәт материалы еңелдән ауырға барыу принцибына ярашлы урынлаштырылды. Был класта фольклор әҫәрҙәренән һуң башҡорт яҙыусылары һәм шағирҙарының төрлө жанр һәм тематикалы әҫәрҙәре өйрәнелә.
УҠЫТЫУ ПРЕДМЕТЫНЫҢ ТӨП ЙӨКМӘТКЕҺЕ
Йөкмәткеһе
С.Әлибай. Мәктәп юлы.
Н.Мусин. Һабаҡ.
Р.Тимершин. Уйлап табыусы.
Ике сәсән.
Сура батыр.
З. Биишева. Көҙгө ямғыр.
Х.Назар. Көҙгө көн.
Р.Ханнанов. Икмәк ҡәҙере.
Р.Өмөтбаев. Әмир баҫыуы.
А.Игебаев. Башҡортостан – илгенәм.
А.Игебаев. Башҡортостан.
К.Кинйәбулатова. Дуҫлыҡ төйәге.
Н.Нәжми. Өфө йүкәләре.
Салауат батыр.
Ф.Күзбәков. Яу ораны бит һин, Салауат!
Ф.Рәхимғолова. Салауат.
Т.Дәүләтбирҙинә. Салауат рухы.
Я.Хамматов. Салауат.
Ш.Бабич. Ҡышҡы юлда.
М.Ғәйфуллина. Ҡыш моңдары.
Б.Рафиҡов. Бүреләр.
И.Теләүембәтов. Маралым таңы.
М.Кәрим. Үлмәҫбай.
Лиро-эпик поэмаларҙы үҙенсәлектәре.
Н.Ғәлимов. Яуҙан ҡайтҡан ҡурай.
Р.Өмөтбаев. Башҡорттар китте һуғышҡа.
Ш.Биҡҡол.Әсәйемдең кәңәштәре.
Т.Ғиниәтуллин. Әсә һәм бала.
Х.Назар. Өс һүҙ.
М.Ямалтетдинов. Иман.
З.Ғәлимов. Ялан сәскәләре.
Р.Ғәрипов. Яҙғы йыр.
З.Ураҡсин. Алмағас. Сәскә ғүмере.
Р.Сафин.Тол ҡатындар һәм аяҡһыҙҙар бейеүе.
Ҡ.Аралбай. Ер тураһында ете һүҙ.
Б.Бикбай.Ер.
Ж.Кейекбаев. Урал тураһында ҡобайыр.
Н.Мусин. Һуңғы солоҡ.
Ф.Рәхимғолова.Бал ҡорто һәм күбәләк.
А.Йәғәфәрова. Кескәй шишмә.
Ш.Янбаев. Дегәнәк.
Р.Солтангәрәев. Һуңғы һунар.
Ә.Хәмәтдинова. Йәшел дарыухана.
III. 8-се класс уҡыусыларының белем һәм күнекмәләренә талаптар:
Өйрәнелгән әҫәрҙәрҙең авторын, исемен белеү; ятлау өсөн тәҡдим ителгән өҫәрҙәрҙе яттан һөйләй белеү;
Яҙыусы ижад иткән художестволы картиналарҙы уйлап күҙ алдына баҫтырыу; эпик һәм лирик әҫәрҙәрҙе айыра белеү;
Тәҡдим ителгән художестволы әҫәрҙәрҙе аңлы һәм тасуири уҡыу; ҙур булмаған әҫәрҙәрҙе, өҙөктәрҙе һөйләй белеү;
Йәмғиәт тормошонда телдең роле; туған телдең әһәмиәте; телдең морфологик категориялары һәм синтаксик төҙөлөшө менән танышыу.
Ижади диктанттар, изложениелар һәм иншалар яҙыу.
Һылтанма: эш программаһы ҠМБ ултырышында ҡабул ителгән «Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт (дәүләт) һәм туған (башҡорт) теле буйынса берҙәм талаптар»ҙы иҫәпкә алып төҙөлдө (Протокол № 4 , 13 ғинуар 2010 йыл.)
Уҡыусыларҙың белем кимәленә талаптар :
Һүрәтләү, хикәйәләү тибындағы текстарҙы тыңлау һәм аңлап ҡабул итеү;
текстың планын төҙөү;
текстың йөкмәткеһен план буйынса һөйләү.
2. Бирелгән тема буйынса диалог төҙөү; диалогты дауам итеү;
текстағы образлы һүҙҙәрҙе, һүрәтләү – тасуирлау сараларын, мәҡәлдәрҙе табыу, уларҙы телмәрҙә дөрөҫ итеп ҡулланыу;
тексты икенсе телгә тәржемә итеп һөйләү;
6-7 шиғырҙы яттан тасуири һөйләй белеү.
3. Тексты дөрөҫ, аңлы, тасуири уҡыу;
тексты мәғәнәле өлөштәргә бүлеү, уларға исем биреү, план төҙөү;
әҫәрҙән кәрәкле өлөштәрҙе һайлап ала белеү;
текстан аңлашылмаған һүҙҙәрҙе табыу, һүҙлектәр менән эш итә белеү.
4. Ижади диктанттар, өйрәтеү изложениелары һәм иншалары яҙыу;
5. Иптәшенең яҙғанын һәм үҙ яҙмаларын тикшереү, камиллаштыра белеү күнекмәләре.
IV. Уҡыу-уҡытыу программаһында планлаштырылған һөҙөмтәләрҙе үҙләштерелеүҙе баһалау :
Класта һәм өйҙә башҡарыла торған яҙма эштәр өйрәтеү һәм тикшереү характерында була.
Уларға түбәндәгеләр инә:
төрлө типтағы күнегеүҙәр;
тестар;
тәржемә эштәре (башҡорт теленән рус теленә һәм киреһенсә);
дәреслектәрҙәге әҙәби текстарға пландар төҙөү;
һорауҙарға яҙма яуаптар, диктанттар, изложениелар һәм иншалар;
тел һәм әҙәби материалдар буйынса аналитик һәм дөйөмләштереү тибындағы схемалар, проекттар һ.б. төҙөү.
Башҡорт теленән ағымдағы, сирек йәки йыл аҙағында, шулай уҡ уҡыу йылы башында инеш диктант, ҙур темаларҙан һуң йомғаҡлау контроль эштәре үткәрелә. Ағымдағы контроль эштәр программаның өйрәнелгән материалын үҙләштереүҙе тикшереү маҡсатында уҙғарыла. Уларҙың төрө һәм үткәреү йышлығы өйрәнелә торған материалдың ҡатмарлылығынан, уҡыусыларҙың белем кимәленән сығып билдәләнә. Ағымдағы контроль эштәр өсөн уҡытыусы йә тотош дәресте, йә уның бер өлөшөн генә файҙалана ала.
Уҡыу йылы башында инеш диктант, сирек һәм йыл аҙағында йомғаҡлау контроль эштәре мәктәп администрацияһы менән берлектә төҙөлгән график буйынса үткәрелә. Контроль эштәрҙе сиректең беренсе көнөндә һәм дүшәмбелә үткәреү тәҡдим ителмәй.
Программа материалын үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана. Бының өсөн башҡорт теленән 8-се класта түбәндәге күләмдә контроль эштәр, яҙма эштәр үткәреү ҡарала:
Яҙма эштәрҙең төрҙәре
Иҫәбе
Диктант
4
Изложение
2
Инша
3
Яҙма эш төрҙәре (изложение,инша) яҙыу уҡыусыларҙың белем кимәленә, мөмкинселектәренә ҡарап уҡытыусы ҡарамағына ҡалдырыла һәм улар урынына шул уҡ күләмдә түбәндәге яҙма эштәр үткәрергә мөмкин:
карточкалар менән эш;
тест;
һүрәт буйынса һөйләмдәр төҙөү;
текста һөйләмдәрҙә һүҙҙәр тәртибе;
терәк текстар менән инша яҙырға өйрәнеү:
һүҙлек диктанты;
һөйләмдәр төҙөү;
һүҙлек менән эш;
һүрәтләү иншаһы;
синквейн төҙөү (слайд төҙөү: шәжәрәләр, минең ғаиләмдә һ.б.)
V.Календарь- тематик план
№
План буйынса дата
Факт буйынса дата
Булек, дәрес темалары
Сәғәт һаны
Контроль төрө
Иҫкәрмә
Беренсе сирек - 16 сәғәт
1
С.Әлибай. Мәктәп юлы. Башҡ.теленең үҙенсәлекле өндәре.
1
Т
Таблица
2
Н.Мусин. Һабаҡ. Башҡот.тел.өн-хәрефтәре.
1
А
таблица
3
Н.Мусин. Һабаҡ. Морфология буйынса ҡабатлау.
1
А
Н.Мусин тураһ.папка
4
Р.Тимершин. Уйлап табыусы. Синтаксис тураһында төшөнсә.
1
Т
С. Батт. Башҡ. теле. китабы,ҡобайырҙар йыйынтығы
5
Ике сәсән. Ябай һөйләм синтаксисы.
1
Т
6
Сура батыр.Һүҙбәйләнештәр.
1
Т
китап
7
З. Биишева. Көҙгө ямғыр. Һүҙбәйләнештәрҙең яһалышы
А
китап
8
Х.Назар. Көҙгө көн. Эйәртелеү бәйлйнештәрҙең төрҙәре. Ярашыу.
1
А
Таблица
9
Р.Ханнанов. Икмәк ҡәҙере. Башҡарылыу.
1
А
10
Р.Ханнанов. Икмәк ҡәҙере. Һөйкәлеү.
1
А
Таблица
11
Контроль диктант. Ысын дуҫлыҡ.
1
Й
Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы
12
Хаталар өҫтөндә эш. Ҡабатлау.
1
Й
13
Р.Өмөтбаев. Әмир баҫыуы. Һөйләмдең баш киҫәктәре.
1
Таблица
14
Р.Өмөтбаев. Әмир баҫыуы.Эйә менән хәбәр араһында һыҙыҡ.
1
15
Изложение. Салауат һәйкәле.
1
А
Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы
16
Хаталар өҫтөндә эш. Художестволы әҫәрҙең композицияһы турында төшөнсә.
1
Й
17
Һорауҙар һәм эштәр.
1
А
китап
Икенсе сирек – 16 сәғәт
18
А.Игебаев. Башҡортостан – илгенәм.Һәйләмдең эйәрсән киҫәктәре. Аныҡлаусы.
1
Т
А.Игебаевтың биографияһы -папка
19
А.Игебаев. Башҡортостан.Тиң һәм тиң булмаған аныҡлаусылар.
1
А
Китаптары
20
К.Кинйәбулатова. Дуҫлыҡ төйәге. Өҫтәлмәлек.
1
Т
Таблица
21
Н.Нәжми. Өфө йүкәләре.Тултырыусы.
1
А
Карточка
22
Салауат батыр.Тура һәм ситләтелгән тултырыусылар.
1
Т
Карточка
23
Ф.Күзбәков. Яу ораны бит һин, Салауат! Хәлдәр. Уларҙың төрҙәре.
1
Т
24
Ф.Рәхимғолова. Салауат. Рәүеш хәле.
1
А
Таблица
25
Т.Дәүләтбирҙинә. Салауат рухы.
1
А
26
Контроль диктант. Төҫлө япраҡтар.
1
Й
Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы
27
Хаталар өҫтәндә эш. Ҡабатлау.
Й
28
Я.Хамматов. Салауат. Хәлдәрҙең төрҙәре.
1
Т
китап
29
Я.Хамматов. Салауат. Урын хәле.
1
А
китап
30
Я.Хамматов. Салауат. Ваҡыт хәле.
1
А
Йыйынтыҡ
31
Инша. А.А.Кузнецов. «Салауаттан һорау алыу» картинаһы буйынса
1
Й
Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы
32
Ш.Бабич. Ҡышҡы юлда. Маҡсат хәле.
1
А
Ш.Бабич тур. Папка
33
М.Ғәйфуллина. Ҡыш моңдары. Сәбәп хәле.
1
А
(әҫәрҙәре йыйынтығы
3 сирек – 18 сәғәт
34
Б.Рафиҡов. Бүреләр. Күләм – дәрәжә хәле.
1
Т
35
Б.Рафиҡов. Бүреләр. Шарт хәле
1
Т
36
Б.Рафиҡов. Бүреләр. Кире хәл
1
Т
37
И.Теләүембәтов. Маралым таңы. Ҡабатлау.
1
Т
38
М.Кәрим. Үлмәҫбай.
1
А
Шиғырҙар йыйынтығы
39
М.Кәрим. Үлмәҫбай.
А
40
Лиро-эпик поэмаларҙы үҙенсәлектәре.
1
Т
41
Н.Ғәлимов. Яуҙан ҡайтҡан ҡурай. Тиң киҫәкле һәйләмдәр.
1
А
42
Инша. Өфө урамдары буйлап.
Й
Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы
43
Хаталар өҫтөндә эш. Р.Өмөтбаев. Башҡорттар китте һуғышҡа.
1
Т
44
Р.Өмөтбаев. Башҡорттар китте һуғышҡа. Тиң киҫәкле һөйләмдәрҙә тыныш билдәләре.
1
А
45
Р.Өмөтбаев. Башҡорттар китте һуғышҡа. Тиң киҫәктәр эргәһендә дөйөмләштереүсе һүҙҙәр.
1
А
Китап
46
Р.Өмөтбаев. Башҡорттар китте һуғышҡа. Ҡабатлау.
1
Й
47
Р.Өмөтбаев. Башҡорттар китте һуғышҡа әҫәрендә төп образдарға характеристика.
1
А
Карточка
48
Р.Өмөтбаев. Башҡорттар китте һуғышҡа әҫәренең темаһын, идеяһын асыу.
1
А
Таблица
49
Контроль диктант. Ҡош юлы.
1
Й
Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы
50
Хаталар өҫтөндә эш. Ш.Биҡҡол.Әсәйемдең кәңәштәре. Ике составлы һөйләмдәр.
Й
51
Бер составлы һөйләмдәр.
1
Т
4 сирек – 18 сәғәт
52
Т.Ғиниәтуллин. Әсә һәм бала. Билдәле эйәле һөйләм.
1
Т
Т. Ғиниатуллин китаптары
52
Т.Ғиниәтуллин. Әсә һәм бала хикәйәһе.Билдәһеҙ эйәле һөйләм.
1
Т
53
Х.Назар. Өс һүҙ. Эйәһеҙ һөйләм.
А
54
М.Ямалтетдинов. Иман. Атама һөйләмдәр.
Т
55
З.Ғәлимов. Ялан сәскәләре. Тулы һәм кәм һөйләмдәр.
Т
56
Р.Ғәрипов. Яҙғы йыр. Айырымланыу тураһында төшөнсә.
Т
57
З.Ураҡсин. Алмағас. Аныҡлаусыларҙың айырымланыуы. Сәскә ғүмере. Өҫтәлмәлектәрҙең айырымланыуы.
А
57
Р.Сафин.Тол ҡатындар һәм аяҡһыҙҙар бейеүе. Хәл әйтемдәре һәм уларҙың айырымланыуы.
А
58
Инша. Әсәйем ҡәҙерлем.
1
Й
Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы
59
Хаталар өҫтөндә эш. Ҡ.Аралбай. Ер тураһында ете һүҙ. Өндәш һүҙҙәр.
А
60
Б.Бикбай.Ер. Өндәш һүҙҙәр эргәһендә тыныш билдәләре.
А
61
Ж.Кейекбаев. Урал тураһында ҡобайыр. Инеш һүҙ һәм инеш һөйләмдәр.
Т
62
Контроль диктант. Ай Уралым, Уралым.
1
Й
Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы
63
Хаталар өҫтөндә эш. Н.Мусин. Һуңғы солоҡ. Тура һәм ситләтелгән телмәр.
Й
64
Ф.Рәхимғолова.Бал ҡорто һәм күбәләк.
А.Йәғәфәрова. Кескәй шишмә.
Т
65
Ш.Янбаев. Дегәнәк. Диалог.
А
66
Р.Солтангәрәев. Һуңғы һунар.Тура телмәрле һөйләмдәрҙә тыныш билдәләре.
Й
67
Ә.Хәмәтдинова. Йәшел дарыухана. Ҡабатлау.
Й
VI. Уҡыу - уҡытыу дидактик ҡулланмалары исемлеге.
Усманова М. Г. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа һәм схемаларҙа.
Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М. С., Сиразетдинов З. Ә. Башҡортса өйрәнәйек. Урыҫ мәктәптәренең 1-4 – се синыфтары өсөн башҡорт теленән электрон дәреслек. – Өфө: Мәғариф министрлығы, 2003.
Аслаев Т. Х., Атнағолова С.В. Телмәр үҫтереү буйынса сюжетлы картиналар.-Өфө:Китап, 1996.
Башҡорт әҙәбиәте буйынса аудио-видеоәсбап.- Өфө: Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы. 2005.Китап, 2006 .
Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа. Фонетика. Морфология. - Башҡортостандың бәләкәй даһийы. Өфө : «Эдвис» уҡытыу – методика үҙәге, 2008.
VII. Төп әҙәбиәт.
Башҡорт теле: Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. Тикеев Д. С., Ғафаров Б. Б., Хөснөтдинова Ф. Ә. – Өфө: Китап, 2007.- 336 бит.
Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы: Рус мәктәптәренең 5-11 класс уҡытыусылары өсөн ҡулланма. – Өфө: Китап, 2009.
Өҫтәлмә әҙәбиәт.
Аҙнағолов Р. Ғ., Исламова Ф. Ғ., Тикеев Д. С., Шарапов И. Ә., Толомбаев Х. А., Ғафаров Б. Б., Бикҡужина Т. Ә. 5-9 кластарҙа башҡорт телен уҡытыу методикаһы. – Өфө: Китап, 1996.
Аслаев Т. Х., Исламғолова Ы. Ә. Уйнат, уйлат баланы: уҡытыусы өсөн ҡулланма. “Башҡорт теле ” дәреслегенә методик күрһәтмәләр. – Өфө: Китап, 1993.
Аслаева Р. Ғ. Телмәр һәм зиһен. – Өфө: Китап, 2005.
Баһауетдинова М. И., Йәғәфәрова Г. Н. Уҡыусыларҙың фәнни-тикшеренеү эшен ойоштороу. Методик ҡулланма. Өфө: БМҮИ нәшриәте, 2007.
Ғафаров Б. Б. Әҙәбиәт уҡытыу методикаһы. – Өфө: Китап, 2008.
Ғөбәйҙуллина Ф. Х. Беҙҙең байрамдар. Балалар баҡсаһы һәм мәктәп сәхнәһе өсөн сценарийҙар. – Өфө: Китап, 2004.
Кейекбаев Ж. Ғ. Хәҙерге башҡорт теленең лексикаһы һәм фразеологияһы. Уҡыу ҡулланмаһы. Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1966.
Раҡаева Ә. С., Дәүләтшина М. С. Башҡорт теленән контроль һорауҙар, тестар ҡулланмаһы. Өфө: Педкнига, 2008.
Тамырҙарыңды беләһеңме? Шәжәрә байрамдарын үткәреү буйынса ҡулланма. – Өфө: “Белая река”, 2006.
Толомбаев Х. А., Ғәбитова З. М., Фәтихова Ш. Х. Башҡорт теленән тестар. 5-9 кластарҙа рус телендә уҡытыусы мәктәптәр өсөн. Башҡорт теле уҡытыусыларына һәм уҡыусыларға ҡулланма. Өфө: БМҮИ нәшриәте, 2008.
Ураҡсин З. Ғ., Ишбирҙин Э. Ф., Ҡотлобаева Г. М., Әхтәмов М. Х. Ҡыҙыҡлы грамматика: башҡорт мәктәптәренең 5-9 класс уҡытыусылары өсөн ҡулланма. – Өфө: Китап, 1993.
Шаһиев Р. В. Күңел көҙгөһө. – Өфө: Китап, 2004.
Шәжәрә байрамын ойоштороусыларға кәңәштәр/ Әсәҙуллина-Ибраһимова Н. И.: Өфө: Эшлекле династия, 2007.
Эш ҡағыҙы өлгөләре / Ф. Ғ. Хисамитдинова, Н. Ф. Суфьянова, Р. Ә. Сөләймәнова. – Өфө: ТТӘИ ӨҒҮ РФА: Диджитал Графикс, 2006.
Әхмәҙиева Ш. Ш. Н. А. Зайцев ысулы буйынса башҡорт телендә тиҙ уҡырға өйрәтеү.
Юлмөхәмәтов М. Б. Башҡорт теле һәм туған әҙәбиәт дәрестәрен үҙ-ара бәйләнештә уҡытыу. – Өфө: Китап, 2008.
Абуталипова Р. А., Камалетдинова А. В. Русско-башкирский словарь терминов по методике преподавания языков. . – Уфа: Китап, 2009.
Аҙнағолов Р. Ғ. Башҡорт теленең орфография һүҙлеге. – Өфө: Китап, 1998.
Аслаева Р. Ғ. Дефектология буйынса урыҫса-башҡортса аңлатмалы һүҙлек. – Өфө: Китап, 2001.
Башҡортса-инглизсә-русса мәғәнәләш мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һү2леге/ Авт.-төҙ. Нәҙершина Ф. Ә., Зөбәйерова Э. М. – Өфө: Китап, 2002.
Исмет Бинер. Русско-башкирско-турецкий разговорник. М.: Инсан, 1994.
Йәнтурин С., Хисамов Ғ. Русса-башҡортса, башҡортса-русса ботаника терминдары һүҙлеге.- Башҡортостан китап нәшриәте, 1981.
Рахимова В. М. Русско-башкирский тематический словарь с иллюстрациями. Уфа, 1999.
Саяхова Л. Г., Усманова М. Г. Башкирско-русский и русско-башкирский учебный словарь с грамматическим приложением. – СПб.: БХВ-Петербург, 2004.
Суфьянова Н. Ф. Урыҫса-башҡортса педагогика һәм психология терминдары һүҙлеге. – Өфө: Китап, 2002.
Ураҡсин З. Ғ. Башҡорт теленең фразеология һүҙлеге. – Өфө: Китап, 2006.
Урыҫса-башҡортса һүҙлек: 2 томда/ З. Ғ. Ураҡсин ред. Өфө: Башҡорт энциклопедияһы, 2005. 1-се том. А-О. – 2005.
Урыҫса-башҡортса һүҙлек: 2 томда/ З. Ғ. Ураҡсин ред. Өфө: Башҡорт энциклопедияһы, 2005. 2-се том. П-Я. – 2005.
Усманова Н. Г. Башкирско-русский и русско-башкирский словарь. Башкирско-русский разговорник. Уфа: ГУП РБ “Уфимский полиграфкомбинат”, 2008.
Хисамитдинова Ф. Г., Муратова Р. Т. Русско-башкирский, башкирско-русский словарь. – Уфа: “Маленький гений Башкортостана”, Учебно-методический центр “Эдвис”, 2007.
Хөсәйенов Ғ. Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. – Өфө: Китап, 2006.
Я вам предлагаю презентацию, посвященную народному поэту Башкортостана- Мустаю Кариму
Родился 20 октября 1919 года в деревне Кляшево, ныне Чишминского района Башкирии. В 1941 году окончил факультет языка и литературы Башкирского государственного пединститута. С первых дней Великой Отечественной войны и до победы Мустай Карим был на фронте — служил начальником связи, начальником штаба артдивизиона. Был тяжело ранен, по излечении работал корреспондентом фронтовых газет.
Мустай Карим начал писать в середине 30-х годов. В 1938 году вышла в свет его первая книга стихов «Отряд тронулся», в 1941-м — вторая «Весенние голоса». С тех пор им было опубликовано более 100 поэтических и прозаических сборников, свыше 10 драматических произведений.
Наиболее известные произведения: сборники стихов и поэм «Черные воды», «Возвращение», «Европа-Азия», «Времена», пьесы «Страна Айгуль», «Похищение девушки», «В ночь лунного затмения», «Салават. Семь сновидений сквозь явь», «Не бросай огонь, Прометей!», повести «Радость нашего дома», «Таганок», «Помилование», «Долгое-долгое детство». Произведения Мустая Карима переведены на десятки языков России и мира. Он — автор известных строк:
Не русский я, но россиянин. Ныне
Я говорю, свободен и силен;
Я рос, как дуб зеленый на вершине,
Водою рек российских напоен.
Умер в Уфе 2005 году.
Номер материала: 166701
Не нашли то что искали?


text:
- Подробности
- Просмотров: 366
ӨФӨ СИТ ТЕЛДӘР ИНСТИТУТЫ, тулы булмаған урта һәм урта мәктәптәр өсөн сит телдәр уҡытыусылары әҙерләгән юғары уҡыу йорто. 1938 й. сент. Бәләбәй ҡ. сит телдәр б‑са 2 йыллыҡ пед. курстар нигеҙендә асыла, дек. Өфөгә күсерелә. 35 йәшкә тиклемге урта белемле кешеләр ҡабул ителгән. Уҡыу түләүле була (1940 й. алып). Сит телдәр уҡытыусылары әҙерләү б‑са бер йыллыҡ әҙерлек бүлеге, 9 айлыҡ курстар эшләй. Уҡыу курсы 3 йыл була. Әҙерлек 3 йүнәлештә (инглиз, немец, француз телдәре) көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә һәм экстернат формаһында алып барыла. Институт составында 8 каф. (инглиз теле һәм әҙәбиәте, немец теле һәм әҙәбиәте, урыҫ теле һәм әҙәбиәте, француз теле һәм әҙәбиәте, хәрби әҙерлек, тарих фәндәре, психология һәм педагогика, марксизм‑ленинизм) була. Уҡыу программаһына сит телдәр, сит телдәрҙе уҡытыу методикаһы, тел тарихы, өйрәнелгән телдең әҙәбиәте һ.б.; пед. практика индерелә. Институтта 13 уҡытыусы эшләй (1938). 1940 й. 348 студент белем ала, шуларҙың 276‑һы ҡатын‑ҡыҙ; урыҫтар — 176, татарҙар — 88, башҡорттар — 31 һ.б. 1941 й. Тимирязев К.А. исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институты составына сит телдәр ф‑ты булараҡ ҡушыла. Дир. — М.Ғ.Ғибәҙуллин, А.А.Ушаков. Ө.с.т.и. элекке Өфө икенсе ҡыҙ балалар гимназияһы бинаһында урынлашҡан.
Т.М.Әминев
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Рөстәм Хәмитов Сибайҙа төбәк-ара инвестицион форум ойошторорға ҡушты
28 сентябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республика Хөкүмәтенә Сибайҙа төбәк-ара иҡтисади форум ойошторорға ҡушты. Уның һуңынан йыл һайын үткәрелеүсе форумға әйләнеүе лә ихтимал.
Бынан алдараҡ, 17 сентябрҙә, республика башлығы Бөрөләге тәүге иҡтисади башланғыстар форумында булғайны. Рөстәм Хәмитов сараның форматын һәм уны ойоштороу кимәлен юғары баһаланы. Форумда биотехнологиялар, туризм, мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм башҡа өлкәләрҙәге инновацион проекттар тәҡдим ителде.
«Бөрөлә республиканың төньяҡ һәм төньяҡ-көнбайыш райондарының иҡтисади башланғыстарын тикшереү өсөн тотороҡло майҙансыҡ булдырырға кәрәк, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бынан тыш, ошондай уҡ форумды Ура аръяғында ла үткәрәсәкбеҙ. Сибайҙағы форумды төбәк-ара сара итеп эшләргә кәрәк. Унда Башҡортостандың, Силәбе һәм Ырымбур өлкәләренең халҡы ҡатнаша аласаҡ».
Планлаштырылыуынса, Сибай иҡтисади форумы Башҡортостандың көньяҡ, көньяҡ-көнсығыш һәм көньяҡ-көнбайыш территорияларының инвестицион проекттарын презентациялау өсөн төп майҙансыҡҡа әйләнәсәк, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
26 сентябрҙә – башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаевтың вафаты көнөндә күптән көтөлгән “Салауат юлдарынан” фильмының премьераһы үтте. Ул “Родина” кинотеатрының ике залында бер юлы күрһәтелеп, республика йәмәғәтселегенең, зыялыларҙың оло баһаһына лайыҡ булды.
Был фильм – Салауат Юлаевтың һәм Юлай Аҙналиндың һөргөнгә оҙатылған юлын ҡабатлап, Өфө – Палдиски маршруты буйынса уҙғарылған киноэкспедиция һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән ҙур хеҙмәт. Унда ҡатнашыусылар өс аҙна эсендә Рәсәйҙең 12 ҡалаһында һәм Эстонияла булып, биш мең саҡрым юл үтеп ҡайтты.
Проект Рәсәй Президентының грантына төшөрөлдө.


text:
Көнсығышса ҡәһүә
Көнсығышса ҡәһүә, көнсығышса кофе йәки төрөксә кофе (шулай уҡ — «төрөк кофеһы») — тартылған (ваҡланған) кофе бөртөктәрен (орлоҡтарын) махсус һауыт — туркаға һалынған һыуҙа бешереп (ҡайһы саҡта шәкәр ҡушып) әҙерләнгән кофе.
«Көнсығышса кофе» был эсемлек әҙерләү өсөн ҡулланылған кофе һәм кофе бөртөктәренең ниндәйҙер бер үҙаллы төрө тигән киң таралған яңылыш фекергә ҡарамаҫтан, был һүҙбәйләнеш менән бары тик кофе әҙерләү буйынса үҙенсәлекле рецепт ҡына аталып йөрөтөлә.
«Көнсығышса кофе» бар донъяла популяр булһа ла, ул тәү сиратта ҡасандыр Ғосман империяһы составына ингән Яҡын Көнсығыш, Төньяҡ Африка, Кавказ һәм Балҡан биләмәләрендә урынлашҡан илдәрҙә бигерәк тә киң таралған. Тарихи күҙлектән ҡарағанда, был тарафтарҙа ҡәһүә эсемлеген әҙерләүҙең төп ысулы нәҡ көнсығышса (төрөксә).
Һүҙбәйләнештең сығышынан һәм ҡулланылышынан ҡарағанда, көнсығышса йәки төрөксә кофе — бары тик Европа менән Америкала ғына таралыш алған. Был ысул менән әҙерләнгән эсемлекте, мәҫәлән, Яҡын Көнсығышта үҙенең «кофе» тигән ябай атамаһы менән йөрөтәләр. Ҡайһы бер илдәрҙә ҡәһүәнең урындарҙа бирелгән үҙ исеме лә бар.
Әҙерләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Традиция буйынса, көнсығышса кофе өсөн бик ваҡ итеп тарттырылған кофе бөртөктәрен файҙаланалар. Был онтаҡты һыуҙа бешереү өсөн «турка» (төрөксә «джезва») тип аталған махсус һауыт алына. Өҫтәге ауыҙы тарая барған, аҫҡы яғы, киреһенсә, киңәйгән был һауыттың оҙон тотҡаһы була. Турканы эшләгәндә башлыса баҡырға өҫтөнлөк бирелә.
Төрөктәр кофены баштараҡ усаҡта бешергән. Температураны көйләү өсөн буласаҡ эсемлек һалынған джезваны утҡа яҡыныраҡ эткәндәр йә ҡыҙған ҡом буйлатып һауытты усаҡтан үҙҙәренә тартҡандар. Бында һауыттың оҙон тотҡаһы бик тә ҡулай булған. Хәҙерге ваҡытта төрөк кофеһын әҙерләү өсөн махсус ҡулайламалар һатыла. Ҡом тултырылған был йәшниктәргә йылытыу элменттары ҡуйылған. Дөйөм алғанда, ҡыҙған ҡомда, газ плитаһында йә иһә спиртовкала әҙерләнгән кофеның тәм яғынан айырмаһын ғәмәлдә күптәр бөтөнләй һиҙмәй ҙә, сөнки эсемлектең сифатына әҙерләү ысулы әллә ни йоғонто яһамай.
Көнсығышса кофе әҙерләүҙе заман индустрияһы ла иғтибарынан ситтә ҡалдырмаған. Хәҙерге кофе ҡайнатҡыстарҙың бер нисә варианты бар. Мәҫәлән, махсус һауытҡа ваҡлап тарттырылған кофе һәм шәкәр һалына, уларға һыу ҡушыла, һәм турка ҡайнатҡысҡа ҡуйыла. Һауыт ултыртылған мейес күтәрелә һәм турканы ныҡлы итеп яба. Эсемлек температураһы кәрәкле кимәлгә еткәс, мейес кире урынына төшә. Асыҡ туркалағы кофе өҫтән күбек ҡаплап ала. Был цикл тағы ла бер тапҡыр ҡабатлана. Ошондай кофе ҡайнатҡыстар бер йә бер нисә туркалыҡ итеп сығарыла.
Сервировка һәм кофе эсеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнсығышса кофе өҫтәлгә ныҡ эҫе килеш бәләкәй генә ҡәһүә сынаяҡтарына һалып бирелә. Ғәҙәттә эсемлек менән бергә стаканда һалҡын һыу һәм лукум килтерәләр. Ҡайһы бер төбәктәрҙә әҙер эсемлеккә көньяҡта үҫкән фисташка емештәрен ҡушалар.
Төрөк ҡәһүәһен сынаяҡтарға ҡойғандан йә шәкәр һалып болғатҡандан һуң шундуҡ эсергә кәрәкмәй — кофе ҡуйырығының һауыт төбөнә ултырыуын көтөргә кәрәк.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Абатуров П. В., Цыпленков Н. П., Митюрин Ф. С. Сладкие блюда и напитки — М.: «Экономика», 1972.
- Завистовска З. Домашние напитки — Пер. с польского. — М.: «Пищевая промышленность», 1969.
- Ворд М. 100 рецептов приготовления кофе — Пер. с англ. — М.: «Крон-пресс», 1995.
- Книга о вкусной и здоровой пище — М.: «Пищевая промышленность», 1963.
- Плужников И. И. Чашка кофе — М.: «Пищевая промышленность», 1967.
- Malecka Anna, How Turks and Persians drank Coffee, Turkish Historical Review 6/ii, 2015
- Богданов А. К. Кофе в русской традиции // О Крокодилах в России. Очерки из истории заимствований и экзотизмов. — М.: НЛО, 2006. — С. 56—67.
- Кортес Р. Тайная история кофе, коки и колы — М.: Синдбад, 2014. — Б. 56.


text:
Оҙон Хәсән
Носратеддин Әбү Наср Оҙон Хәсән хан (әзерб. اوزون حسن, Uzun Həsən/Həsən-bəy Bayandurا[2]; 1423, Диярбаҡыр — 6 ғинуар 1478, Тәбриз) — Аҡ Ҡуйлылар төркүмән ҡәбиләләре конфедерацияһының һәм шул уҡ исемдәге дәүләттең 1453—1478 йылдарҙағы башлығы һәм идарасыһы[3], оҙаҡ йәшәмәгән империяны төҙөй, составына Иран, Ираҡ, көнсығыш Анатолия, Әрмәнстан[4] һәм Әзербайжан территориялары инә.
Оҙон Хәсән 1461 йылда Ҡара Ҡуйлыларға ҡаршы көрәш башлай. 1467 йылда Йыһаншаһ вафат булғандан һуң уның Әзербайжан менән Ираҡтағы территорияларын үҙенә ҡуша. 1469 йылға Иранды тотош буйһондора[5].
Власҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡәрҙәше Йыһангиргә ҡаршы алышта Оҙон Хәсән еңел генә еңеү яулай һәм дәүләткә үҙ аллы идара итә башлай. 1467 йылда Йыһаншаһ ҡулы аҫтындағы Ҡара Ҡуйлылар дәүләтен еңгәндән һуң Аҡ Ҡуйлылар дәүләтенә нигеҙ һала.
Оҙон Хәсән «Иран падишаһы» титулын йөрөтә[6].
Сәйәсәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғосман солтаны Мәхмәт II (1451—1481) менән һуғыштар алып бара. Уларҙың беренсе бәрелеше 1461 йылда була. Ошо уҡ йылды Оҙон Хәсәндең әсәһе Сара хатун Ғосман солтаны менән мөнәсәбәтте көйләргә ебәрелә.
Власын нығытыу маҡсатында Оҙон Хәсән күрше илдәр, шулай уҡ Көнбайыш Европа илдәре менән дипломатик мөнәсәбәттәр ҡора. Уға был эшендә әсәһе Сара хатун ҙур ярҙам күрһәтә. Сара хатун бик аҡыллы һәм киң ҡарашлы ҡатын була, ул күрше илдәр менән алып барылған дипломатик һөйләшеүҙәрҙә лә гел ҡатнашыр була.
Бик диндар кеше булараҡ, Оҙон Хәсән Ҡөрьәнде төрки телгә тәржемә итә. Шунлыҡтан замандаштары уны «Ҡөрьән Хәсән» тип тә йөрөтә[7].
Оҙон Хәсән Трабзон идарасыһының ҡыҙы Феодора Деспина Хатунға өйләнә. Байтаҡ йылдар элек был территория Аҡ Ҡуйлылар дәүләтенең ере булған була. Трабзон проблемаһы ғосмандар менән бәрелешеүгә илткән мөһим сәбәптәрҙең береһенә әйләнә. Оҙон Хәсән Венециянан ярҙам алырға тейеш була, уларҙың утлы ҡорал биреүенә өмөт итә. Ләкин венециялылар ғосман хакимы менән йәшерен һөйләшеү алып бара. Бейшәһәр эргәһендә Оҙон Хәсән төрөк ғосмандарынан еңелә. Малатия яуында иһә үҙе ғосман ғәскәрен ҡыйрата. 1473 йылда Отлуҡбели эргәһендә алыш була. Ошонда Оҙон Хәсән еңелә, һәм был Аҡ Ҡуйлылар дәүләтенең көсһөҙләнеүенә сәбәп була[8]. 1474—1477 йылдарҙа Оҙон Хәсән Грузияға яу походтары ойоштора[9]. Халыҡтың ыңғай мөнәсәбәтен яулар өсөн «Ҡанунамә» сығара. Илдәге сәйәсәте аҡыллы булһа ла, үҙәкләштерелгән көслө дәүләт төҙөй алмай, сөнки күсмә феодалдар үҙәк власҡа буйһонмай. Оҙон Хәсән солтан, Шәйех Джунейдҡа һеңлеһен кейәүгә биреп, сәфәүиҙәр менән туғанлаша, ә 1470 йылда уның улын тәхеткә ултырта.
Ҡануннамә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оҙон Хәсән дәүләттә һалым системаһын бер аҙ тәртипкә һалыуға өлгәшә, ошо маҡсатта «Ҡануннамә» тигән закондар йыйынтығын сығара. "Ҡануннамә"лә һалымдар һәм йыйымдар, уларҙы йыйыу тәртиптәре билдәләнә. Был юридик документ должен был предотвратитьирекле эксплуатацияны сикләргә тейеш була һәм Оҙон Хәсән идаралығы тамам булғандан һуң да оҙаҡ йылдар көсөн һаҡлай[10].
Оҙон Хәсәндең вафатынан һуң[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оҙон Хәсән вафат булғандан һуң власть уның улына — Яҡуп падишаһҡа күсә (1478—1490). Ул атаһының сәйәсәтен дауам итә. Яҡуп падишаһ мәрхүм булғандан һуң Аҡ Ҡуйлылар дәүләте икегә бүленә. Алванд-Мирза тарафынан идара ителгән өлөшөнә төньяҡ-көнбайыш Иран, Әрмәнстан һәм Арран инә. Морат падишаһ идара иткән икенсе өлөшөнә Иран һәм Ғәрәп Ирағы менән Фарсы ҡарай. Тиҙҙән Аҡ Ҡуйлылар дәүләте территорияһында Сфәүиҙәр дәүләте барлыҡҡа килә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #11854649X // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
- ↑ «On the hand, arabic presented a similar fragmented and complex articulated landscape: classical arabic was the equivalent of latin in the west, or to some extent of classical greec in the levant, and the Islamic world spoke and wrote either some modified and local version of Arabic, or some Anatolian language which used the Arabic alphabet (like azeri, that is the Turkish spoken by the Aq-Qoyunlu, or Ottoman turkish itself), not to mention the mellenary presence of Persian which was on its way to becoming a lingua franca in Central Asia.» Как на Западе использовали Латынь, а в Леванте греческий, так и в мусульманском мире, использовали локальные наречия арабского языка, или один из языков Анатолии, но с использованием арабского алфавита (к примеру азербайджанский или турецкий который использовали у себя Ак-коюнлу и в Османской империи). Federico M. Federici, Dario Tessicini «Translators, Interpreters, and Cultural Negotiators» стр.32
- ↑ V. Minorsky. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 17, No. 3 (1955), pp. 449—462:"There still remain many interesting and important problems connected with the emergence in the 14th century of the Turkman federations of the Qara-qoyunlu (780—874/1378-1469) and Aq-qoyunlu (780—908/1378-1502). The roots of the Persian risorgimento under the Safavids (1502—1722) go deep into this preparatory period. "
- ↑ The New Cambridge Medieval History, Vol. 7. Cambridge University Press, 2008. Стр. 826:
- ↑ Uzun Ḥasan — Британника энциклопедияһында
- ↑ H.R. Roemer, «The Safavid Period», in Cambridge History of Iran, Vol. VI, Cambridge University Press 1986, p. 339: «Further evidence of a desire to follow in the line of Turkmen rulers is Ismail’s assumption of the title 'Padishah-i-Iran', previously held by Uzun Hasan.»
- ↑ Махмуд Исмаил. История Азербайджана (Краткий обзор с древнейших времен до 1920 г.). — Б.: Азернешр,1995.108 с.
- ↑ Журнал «Зарубежье». Краткая турецкая история до 1923 года.«Поражение Узун Хасана в битве с Султаном Фатихом Мехмедом Завоевателем в местечке Отлукбели /1473 г./ привело к распаду государства Аккоюнлу.»
- ↑ М. Вачнадзе, В. Гурули, М. Бахтадзе. «История Грузии (с древнейших времен до наших дней)». «Когда в 1477 году в Картли вторгся Узун-Гасан, он разорил и некоторые области Кахети (Сагурамо, Марткопи), царь Александр I явился к нему с подарками и изъявил свою покорность.»
- ↑ Encyclopaedia Iranica. R. Quiring-Zoche. AQ QOYUNLŪ.


text:
Салауат (ҡала)
Салауат (тыңлау) — Башҡортостан Республикаһының көньяғында, Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан республика әһәмиәтендәге ҡала, ҙур сәнәғәт (башлыса нефть химияһы) үҙәге.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР Министрҙар Советының 1948 йылдың 30 мартындағы ҡарары нигеҙендә Ағиҙелдең һул яҡ ярынан 7—8 саҡрымда ятҡан Оло Аллағыуат ауылы янында мазут эшкәртеп, бензин алыу өсөн, Германиянан ҡайтарылган ҡоролмалар нигеҙендә «18-се комбинат» (хәҙер Газпром Нефтехим Салауат берекмәһе) төҙөлә башлай.
Производствола эшләүселәргә йәшәү өсөн административ яҡтан Ишембайға ҡараған махсус ҡасаба төҙөү күҙ уңында тотола. Был төҙөлөш эштәрен атҡарыу «Ишембайгазстрой» тресына йөкмәтелә. И. В. Сталин приказы буйынса төҙөлөшкә иркенән мәхрүм ителгән 25 мең тотҡон ебәрелә. Ҡалала бөгөн дә дүрт холоҡ төҙәтеү колонияһы бар. 1948 йылдың июнь айында буласаҡ ҡаланың тәүге барагы ҡалҡып сыға, ә көҙөн поселоктың беренсе урамына нигеҙ һалына. Совет дәүләтенең Сталин ҡултамғаһы менән сығарылған мөһим ҡарарын тормошҡа ашырыусылар хөрмәтенә уға «Төҙөүселәр урамы» тигән исем ҡушыла. «18-се комбинат» менән бергә тиерлек тыуған ҡасаба йыл тирәһе исемһеҙ йөрөй. Тик 1949 йылдың 7 июнендә генә уға РСФСР Юғары Советы Президиумы Указы нигеҙендә халҡыбыҙҙың милли батыры Салауат исеме бирелә. Быға тиклем Ишембай ҡала Советына ҡараған Салауат поселогы 1954 йылдың 12 июнендә «республика әһәмиәтендәге ҡала» статусын ала.
Сәнәғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Салауат — ҙур нефть химияһы үҙәге. Газпром Нефтехим Салауат акционерҙар йәмғиәте яғыулыҡ, полиэтилен, азот ашламалары һәм башҡа күп төрлө продукция етештерә. «Салауатстекло» акционерҙар йәмғиәте, оптика-механика заводы тормоштоң төрлө өлкәһендә ҡулланылған тауарҙар — тәҙрә быялалары, быяла сүс, быяла һауыт-һаба, гәлсәр, биноклдәр, медицина приборҙары эшләп сығара. Нефть эшкәртеү заводтары өсөн ҡорамалдарҙы «Салауатнефтемаш» фәнни-производство берекмәһе, ә сәнәғәт предприятиелары һәм төҙөлөш комплекстары өсөн — «Салауатгидромаш» акционерҙар йәмғиәте етештерә. Авторемонт, тәжрибә-эксперимент, тимер-бетон һәм минераль мамыҡ етештереү заводтары эшләй. Еңел сәнәғәт тауарҙарын «Содис» тегеү фирмаһы, һунар ҡорамалдары һәм трикотаж әйберҙәр фабрикалары сығара.
«Салауатводоканал» предприятиеһы ҡала халҡын һыу менән тәьмин итә.
Мәғариф һәм мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалала «Салауатгипронефтехим», Нефть машиналары эшләү институттары бүлеге, Өфө дәүләт нефть техник университеты филиалы, индустриаль һәм педагогик колледждар, медицина һәм музыка училищелары, бер юғары һәм биш урта профессиональ училище, 25 дөйөм биреү мәктәбе бар.
Салауат башҡорт дәүләт драма театры эшләй.
Урыҫ телендә «Выбор», башҡорт телендә «Салауат» гәзиттәре сыға.
Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
- 1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
- 1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
- 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
- Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
- 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
- Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
- 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
- Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
- 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
- Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
- 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
- Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
- 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
- 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
- Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
- 1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.
Билдәле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Арсланов Әхнәф Гәрәй улы — партия һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре, 1983—1998 йылдарҙа Өфө нефть институтының Салауат филиалы директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы, ҡаланың ҡалаһының почётлы гражданы (1998)[1].
- Каширина Анжелика (24.01.1986) — Рәсәй театр һәм кино актёры[2].
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ [http://www.salavatsovet.ru/2011/10/17/arslanov-axnyaf-gareevich/ Совет городского округа город Салават Республики Башкортостан. Официальный сайт. Почётные граждане. Арсланов Ахняф Гареевич] (рус.) (Тикшерелгән 2 август 2017)
- ↑ Сайт «LIFEACTOR.RU»: Полные биографии актёров и актрис.Анжелика Каширина (рус.)


text:
2005 йыл
2005 (ике мең бишенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2005 йылы, 3 мең йыллыҡтың 5 йылы, XXI быуаттың 5 йылы, XXI быуаттың 1 ун йыллығының 5 йылы, 2000 йылдарҙың 6 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Джордж Буш кесе икенсе тапкыр АҠШ президенты итеп һайланды.
- Төньяҡ Корея йәҙрәле дәүләт булды.
- Виктор Ющенко Украина президент итеп һайланды..
- Ҡырғыҙстанда түңкәрелеш булды.
- Ватиканда Рим папаһы Иоанн Павел II үлде.
- Лондон метроһындағы шартлауҙа 56 кеше һәләк булды..
- Америкала «Рита» һәм «Катрина» ҡойондары. Яңы Орлеанда эвакуация.
- Лех Качиньский Польша президенты итеп һайланды.
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Арутюн Акопян, совет артисы, фокуссы.
- Аслан Масхадов, чечен сәйәсмәне.
- Иоанн Павел II, Рим папаһы.
- Фахд ибн Абдель Азиз Аль Сауд, Сәғүд Ғәрәбстаны короле.
- Михаил Евдокимов, Рәсәй актёры.
- 30 июнь — Флүр Яхин, башҡорт балалар яҙыусыһы-әкиәтсе, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы (1996).
- 9 июль — Ибраһим Абдуллин, драматург, яҙыусы, Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1995).
- 21 сентябрь — Мостай Кәрим, Башҡортостандың халыҡ шағиры.