text:
- Подробности
- Просмотров: 587
“ЙЫЛ УҠЫТЫУСЫҺЫ”, дөйөм белем биреү учреждениелары уҡытыусыларының конкурсы. “Мәғариф” милли проекты сиктәрендә талантлы уҡытыусыларҙы табыу, уларға ярҙам итеү һәм дәртләндереү, профессияның дәрәжәһен күтәреү, мәғариф өлкәһендәге алдынғы идеяларҙы пропагандалау, пед. тәжрибәне таратыу һ.б. маҡсаттарҙа үткәрелә. Тәүге Бөтә Союз (1992 й. алып Бөтә Рәсәй) “Й.у.” конкурсы 1990 й. Мәскәүҙә “Йыл уҡытыусыһы” конкурсы т‑да положениеға (1989) ярашлы ойошторола. Башҡортостанда төбәк‑ара “Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы” (1996 й. алып), респ. “Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы” (1991 й. алып) һәм уның сиктәрендә “Урыҫ теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы”, “Татар теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы” (икеһе лә — 2008 й. алып), ҡала “Башҡортостан баш ҡалаһының йыл уҡытыусыһы” (1998 й. алып) конкурстары үткәрелә. Конкурстар лауреаттарына һәм еңеүселәренә БР Президенты премияһы тапшырыла (2002 й. 13 февр. ҡабул ителгән БР Президенты Указы) һәм БР Президенты Указы м‑н “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы” тигән почётлы исем бирелә. Абсолют еңеүсе ш. уҡ “Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы” билдәһе йәки БР Мәғариф министрлығының грамотаһы йәки РФ Мәғариф һәм фән министрлығының тармаҡ наградаһы м‑н бүләкләнә һәм Бөтә Рәсәй “Рәсәйҙең йыл уҡытыусыһы” конкурсында ҡатнашыуға тәҡдим ителә. Респ. “Й.у.” конкурстарында 1200‑ҙән ашыу пед. хеҙм‑р ҡатнашҡан, шуларҙың 100‑ҙән ашыуы лауреат булған (2009).
М.Б.Юлмөхәмәтов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


c: text/html

text:
Фото:
Башҡортостан ҡыҙы «Азия-Себер һылыуҡайы-2017» конкурсында тамашасылар һөйөүе призын алды
Фото:
ӨФӨ, 2017 йыл, 1 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
Башҡортостандан 17 йәшлек Динара Әхмәтханова «Азия-Себер һылыуҡайы-2017» милләт-ара гүзәллек конкурсында «Тамашасылар һөйөүе» өсөн интернет аша тауыш биреүҙә еңеү яуланы. Өфө ҡыҙы «Фото һылыуҡайы» номинацияһына ла лайыҡ булды. Социаль селтәрҙәге рәсми төркөмдә Динараның «Башҡортостан һылыуҡайы» модель агентлығындағы кураторҙары уны уңышлы сығыш яһауы менән ҡотланы.
«Беҙ Динараны тәүге ҙур уңышы менән ҡотлайбыҙ һәм уны яңы халыҡ-ара сәхнәләрҙә көтәбеҙ!» — тиелә хәбәрҙә.
«Азия-Себер һылыуҡайы-2017» конкурсы Красноярскиҙа үтте. Унда Яҡутстан, Тыва, Башҡортостан, Хакасия, Ҡырғыҙстан, Шория, Азербайжан, Тажикстан, Үзбәкстандан иң сибәр ҡыҙҙар ҡатнашты. Һылыуҙар ғаилә йолалары темаһына визитка, ижади этап, бейеү, киске күлдәктәрҙә матур атлап йөрөү буйынса һынау тотто. Шулай уҡ ҡыҙҙар өсөн Красноярск һәм Енисей йылғаһы буйлап сәйәхәт ойошторолдо.
Конкурста Яҡутстан вәкиле еңеү яуланы.
Башҡортостан вәкилдәре «Азия-Себер һылыуҡайы-2017» конкурсында 2011 йылдан алып ҡатнаша. Һылыуҡай тажын 2014 йылда — Айгөл Сафина, 2015 йылда иһә Гөлназ Шәмсетдинова кейҙе.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 273
ПОСТНОВ Влади‑ мир Валентинович (14.6.1950, Өфө — 18.5.2014, шунда уҡ), инженер‑механик. Техник ф. д‑ры (2006), проф. (2007). СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985). ӨАИ‑ны тамамлағандан һуң (1972) шунда уҡ эшләй: 1980–82 йй. “Искра” махсус конструкторлыҡ‑технология бюроһының лаб. мөдире, 1986–87 йй. бүлек мөдире, 2007 й. алып мехатрон станок системалары каф. мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге ҡыҙҙырыуға сыҙамлы конструкция материалдарын ҡырҡыу процестарын оптимизациялауға арналған. П. тарафынан ауыр эшкәртелгән материалдарҙы ғәҙәти булмаған юл м‑н ҡырҡыу ваҡытында металл ҡырҡҡыс инструменттың ашалыуы тикшерелгән; инструмент материалының рациональ маркаһын тиҙ һайлап алыу методикаһы, ҡырҡыу зонаһын электр ярҙамында һыуытыу технологияһы һәм ҡорамалдары, типлаштырылған һығылмалы етештереү системалары өсөн эшкәртеү режимдары һәм инструменттары б‑са белешмә мәғлүмәттәр эшләнгән. Асыштары БР‑ҙың һәм РФ‑тың сәнәғәт пр‑тиеларында индерелгән. 130‑ҙан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 10 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Метод и результаты оценки контактного взаимодействия применительно к процессам металлообработки. М., 2004 (авторҙ.); Резание материалов. Режущий инструмент М., 2005 (авторҙ.).
Р.Р.Латипов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 357
ОЛОТАУ СВИТАҺЫ, девондың урындағы стратиграфик бүлексәһе. Л.С.Либрович тарафынан айырып күрһәтелә (1936). Киңлеге 5—35 км тәшкил иткән О.с. ултырмалары Магнитогорск мегасинклинорийының көнбайыш битләүендә, Ирәндек (Уча‑ лы р‑ны), Көркәк, Ҡырҡтытау, Ирәндек (Баймаҡ, Хәйбулла, Әбйәлил р‑ндары) һырттарынан көнсығышҡа табан, төньяҡта БР‑ҙың Учалы р‑нынан алып көньяҡта Ырымбур өлк. Гай р‑нына тиклем таралған. Башлыса туфоген, туфоген‑ултырма һәм ултырма вулканомикт тоҡомдарҙан тора. Ҡалынлығы 500—1800 м. Көньяҡта О.с. тоҡомдары башлыса туф ҡомташтарынан, туф алевролиттарынан, туффиттарҙан һәм вулканомикт ҡомташтарҙан, алевролиттарҙан, кремнийлы туффиттарҙан ғибәрәт; туф брекчиялары ҡатлауҙары осрай. О.с. көнсығыш киҫелешенең төньяҡ өлөшөндә базальт һәм андезибазальт лавобрекчияларының йоҡа ҡатлауҙары бар. Силәбе өлк. терр‑яһында О.с. йәш б‑са аналогы булып үрләде ҡатламы һанала. О.с. ҡарамалыташ свитаһы йәиһә ғәҙел йәки ярлыҡап ҡатламдары өҫтөндә ята; моҡас свитаһы м‑н ҡаплана. О.с. стратиграфик хәле — урта девондың живе ярусынан алып өҫкө девондың аҫҡы франс ярым ярусына тиклем (В.А.Маслов, О.В.Артюшкова, 2002).
Әҙәб.: Л и б р о в и ч Л.С. Геологическое строение Кизило‑Уртазымского района на Южном Урале //Труды ЦНИГРИ. Л.; М., 1936. Вып.81; М а с л о в В.А., А р т ю ш к о в а О.В. Стратиграфия и корреляция девонских отложений Сибай‑Баймакского района Башкирии. Уфа, 2002.
В.А.Маслов
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 229
УРАҘБАХТИН Илдар Миҙхәт улы [9.5.1954, БАССР‑ҙың Боҙаяҙ р‑ны Атйетәр а. (БР‑ҙың Ҡырмыҫҡалы р‑ны)], хирург. Мед. ф. д‑ры (2005). БР‑ҙың атҡ. табибы (2005). БДМИ‑ны тамамлағандан һуң (1978) Өфөнөң 8‑се дауаханаһында, 1979 й. алып Асҡын үҙәк район дауаханаһында, 1981 й. — Өфөнөң 21‑се дауаханаһында эшләй, 2004– 14 йй. БДМУ‑ның өстәмә белем биреү ин‑тында уҡыта. Фәнни эшмәкәрлеге ҡорһаҡ ҡыуышлығы ағзаларында киҫкен хирургик ауырыуҙар булған кешеләрҙе эндоскопик, эндохирургик тикшереүгә, диагностикалауға һәм дауалауға, туҡымаларҙағы патологик үҙгәрештәрҙе объективлаштырыу өсөн төҫ метрологияһын өйрәнеүгә арналған. У. ҡатнашлығында лайлалы тиресәләр колориметрияһы, видеоэндоскопик тикшереүҙәр ваҡытында ишемияны һәм сероз тиресәләрҙең шешеү реакцияһын баһалау һ.б. ысулдар эшләнгән. 270‑кә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 7 уйлап табыу авторы. БР‑ҙың фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт пр. лауреаты (2007).
Х е ҙ м.: Хирургия абдоминальных повреждений. М., 2005 (авторҙ.); Применение лазерной допплеровской флоуметрии в эндоскопии и эндохирургии при неотложных заболеваниях органов брюшной полости. М., 2006 (авторҙ.).
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 365
СОЛТАНОВА Мәрйәм Тимербулат ҡыҙы (? — 1928 й. марты), йәмәғәт эшмәкәре. Ҡазан ҡатын‑ҡыҙҙар гимназияһын тамамлаған. Хәйриә, мәҙәни‑ағартыу эшмәкәрлеге м‑н шөғөлләнгән. 19 б. аҙ. Өфөләүҙенең йортонда ҡыҙҙар өсөн урыҫ‑башҡорт халыҡ училищеһы аса (уҡыу түләүһеҙ була; 1917 й. ябыла), 1913 й.__ етем ҡыҙ балалар өсөн приют асыуға хәйер итеп йорт бирә (20‑се йй. башына тиклем эшләй). Мосолман ҡатын‑ҡыҙҙар ойошмаһы рәйесе (1907—13). Өфөлә С. исеме м‑н мәҙрәсә аталған; архитектура ҡомартҡыһы булып торған С. йортона (Туҡай урамы, 33; 1890 йй. төҙөлгән) мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Г.А.Иҡсанова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина
СОЛТАНОВА Мәрйәм Тимербулат ҡыҙы
СОЛТАНОВА Мәрйәм Тимербулат ҡыҙы (? — 1928 й. марты), йәмәғәт эшмәкәре. Ҡазан ҡатын‑ҡыҙҙар гимназияһын тамамлаған. Хәйриә, мәҙәни‑ағартыу эшмәкәрлеге м‑н шөғөлләнгән. 19 б. аҙ. Өфөләүҙенең йортонда ҡыҙҙар өсөн урыҫ‑башҡорт халыҡ училищеһы аса (уҡыу түләүһеҙ була; 1917 й. ябыла), 1913 й.__ етем ҡыҙ балалар өсөн приют асыуға хәйер итеп йорт бирә (20‑се йй. башына тиклем эшләй). Мосолман ҡатын‑ҡыҙҙар ойошмаһы рәйесе (1907—13). Өфөлә С. исеме м‑н мәҙрәсә аталған; архитектура ҡомартҡыһы булып торған С. йортона (Туҡай урамы, 33; 1890 йй. төҙөлгән) мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Г.А.Иҡсанова Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
«Башинформ» агентлығы башҡорт теленә машина статистика тәржемәһен ойоштороуҙа ҡатнаша
«Башинформ» агентлығы башҡорт теленә машина статистика тәржемәһен ойоштороуҙа ҡатнаша Фото: Рәзинә Шәрипова
ӨФӨ, 2017 йыл, 13 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
«Башинформ» агентлығы башҡорт теленә машина статистика тәржемәһен ойоштороуҙа ҡатнаша. Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтындағы Башҡорт теленең машина фонды хеҙмәткәрҙәре мәғлүмәт агентлығына тейешле тәржемә программаһын әҙерләүҙә ярҙам һорап мөрәжәғәт итте.
«Башҡорт теленә тәржемә итеү бүлеге хеҙмәткәрҙәре «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының рус телендәге яңылыҡтарына һылтанма ҡуя башлағас эш гөрләп алға китте! Хәҙер һәр яңылыҡ һөйләмләп һүтелә һәм Glosbe бөтә донъя универсаль тәржемә параллель билингваль текстарҙың мәғлүмәттәр базаһына инә», — тип хәбәр иттеләр Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтынан.
Башҡорт теленең машина фонды хеҙмәткәрҙәре, шулай уҡ «Яндекс.Тәржемәсе» ирекмәндәре «Башинформ» агентлығы етәкселегенә эштәрендә ярҙам күрһәткәндәре өсөн рәхмәт белдерҙе.
http://www.bashinform.ru/news/1091455-agentstvo-bashinform-prinimaet-uchastie-v-sozdanii-mashinnogo-statisticheskogo-perevodchika-bashkirs/


text:
Калимантан
Ошибка: блок «Халыҡ тығыҙлығы» отсутствует в шаблоне Геокар.
Калиманта́н (индон. Kalimantan), ул уҡ Борне́о (мал. Borneo)[1] — донъяла ҙурлығы буйынса өсөнсө урында торған утрау; өс дәүләт: Индонезия, Малайзия һәм Бруней араһында бүленгән берҙән-бер диңгеҙ утрауы. Майҙаны — 743 330 км². Утрау көньяҡ-көнсығыш Азияның Малай архипелагы уртаһында урынлашҡан.
Ул европалылар өсөн 1521 йылда Магеллан экспедицияһы тарафынан асыла.
Йөкмәткеһе
Этимология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Утрау төрлө исем аҫтында билдәле. Халыҡ-ара кимәлдә ул «Борнео» булараҡ танылыу яулаған. Ф. Магелландың экспедицияһы Бруней солтанлығы эргәһендә якорь ташлай һәм утрау «солтанат» исеме менән атала башлай. Экспедиция уны утрау буйынса Борнео[2] формаһында тарата.
Индонезия аборигендары утрауҙы «Калимантан» тип атай. Был һүҙҙең килеп сығышының бер нисә версияһы бар. Уларҙың береһе буйынса, ул «эҫе һауа утрауы» (утрауҙа һауа эҫе һәм дымлы булғанлыҡтан) [3] тигән мәғәнәне аңлатҡан санскрит һүҙе "Kalamanthana"нан алынған. Иң киң таралған версия буйынса, «Калимантан» атамаһы урындағы клемантан ҡәбиләһе исеме менән бәйле. Тәржемәнең башҡа варианттары ла бар: «манго ере» һәм «алмас йылғаһы»[4][5].
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калимантан төньяҡтан һәм төньяҡ-көнбайыштан Көньяҡ-Ҡытай диңгеҙе, төньяҡ-көнсығыштан Сулу диңгеҙе, көнсығыштан Сулавеси диңгеҙе һәм Макасар боғаҙы, көньяҡтан Ява диңгеҙе һәм Каримата боғаҙы менән уратып алынған. Көнбайышында Малакка ярымутрауы һәм Суматра утрауы, көньяғында — Ява, көнсығышында Сулавеси утрауы урынлашҡан. Төньяҡ-көнбайышта Филиппинға ҡараған утрауҙар китә.
743 330 км² майҙаны менән ул донъяла — өсөнсө урында, Азияның иң ҙур утрауы һанала. Уның иң бейек нөктәһе — Сабах Малай штатындағы Кинабалу тауы (4 095 м). Утрауҙың ошо уҡ өлөшөндә ғәмәлдәге Бомбалай янартауы бар.
Иң ҙур йылғаһы — Көнбайыш Калимантандағы Капуас (1143 км) йылғаһы. Башҡа ҙур йылғалар: Көнбайыш Калимантанда — Махакам (980 км), Көньяҡ Калимантанда — Барито (880 км), Калимантандың төньяҡ-көнбайышындағы Саравак штатындағы Раджанг (562,5 км).
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Утрауҙа экваториаль климат өҫтөнлөк итә. Уртаса йыллыҡ температура 26° С тирәһе. Яуым-төшөм күләме йылына 2000-3000 мм тәшкил итә, тауҙарҙа 5000 мм һәм унан да күберәк[5].
Геосәйәси бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Утрауҙың яҡынса 78 проценты (582 593 км²) Индонезияға тура килә, аҙырағы — Малайзияға һәм төньяҡтағы ҙур булмаған бер киҫәге — Брунейға.
Индонезия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Калимантандың Индонезия өлөшө 5 провинцияға бүленә:
- Үҙәк Калимантан, баш ҡалаһы — Паланкарая
- Көнсығыш Калимантан, баш ҡалаһы — Самаринда
- Көньяҡ Калимантан, баш ҡалаһы — Банджармасин
- Көнбайыш Калимантан, баш ҡалаһы — Понтианак
- Төньяҡ Калимантан, баш ҡалаһы — Танджунгселор
Малайзия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Калимантандың Малайзияға ҡараған өлөшө 2 штатҡа һәм бер федераль округҡа бүленә:
- Сабах штаты, адм. үҙәге — Кота-Кинабалу
- Саравак штаты, адм. үҙәге — Кучинг
- Лабуан федераль округы, адм. үҙәге — Бандар-Лабуан
Тәбиғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калимантанда тауҙар бик күп. Башлыса улар сағыштырмаса түбән (1000—2000 м), әммә төньяҡ-көнсығышта күпкә бейегерәк.
- Калимантан тауҙары һәм эндемиктар
- Калимантанда 3 урман экотөбәге бар:
- Борнея таулы ямғырлы урмандар
- Борнея тигеҙлекле ямғырлы урмандар
- Борнея торфлы һаҙамыҡ урмандар
- Калимантан урмандарына 140 миллион йыл — донъялағы иң боронғо тропик урмандар. Уларҙа 15000 төр сәскә үҫемлектәре, 3000 төр ағас, 221 төр һөйрәлеүселәр һәм 420 төр резидент-ҡош, 420 төр сөсө һыуҙа йәшәүсе балыҡ бар.
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калимантанда 19,8 миллион кеше иҫәпләнә (2010 йылға), халҡының тығыҙлығы — квадрат километрға 26 кеше. Халыҡтың күпселеге яр буйындағы ҡалаларҙа йәшәй һәм шәхси хужалыҡ алып бара. Утрауҙың эске райондарында ҙур булмаған ҡалалар һәм ауылдар йылға буйҙарында ултыра. Бынан меңәр йылдар элек ата-олаталары йәшәгәнсә, хәҙер ҙә йөҙөп йөрөүсе өйҙәрҙә йәшәйҙәр, уларға ташҡын хәүефе юҡ.
Халыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калимантан халҡы төрлө телдә һөйләшеүсе 300-ҙән артыҡ этник төркөмгә ҡарай. Тәүге кешеләр бында 40 мең йыл самаһы элек килеп төпләнә. Улар папуастарға оҡшаш австралиялы-меланезий үҙенсәлектәренә эйә кешеләр була. Әле лә көнсығыш һәм таулы райондарҙа шундай һыҙаттарға эйә халыҡ йәшәй. Уларҙың һаны 300 мең кеше. Халыҡтың күпселеген дөйөм һаны 3,7 миллион кеше булған даякамиҙар тәшкил итә.
Дин буйынса халыҡтың 51 проценты — анимистар, йәғни боронғоларҙың рухына, боттарға һ. б. ышанған урындағы ғөрөф-ғәҙәтте тотоусылар. Икенсе урында Ислам тора (24 процент), өсөнсө урында — христиан дине (19 процент).
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калимантанға иң боронғо кешеләр Африканан 40 мең самаһы йыл элек күсеп килгән, ә 13 мең йыл элек Малакка ярымутрауына таралған[6]. Уларҙың ата-олаталары — әлегәсә Малайзияла йәшәүсе негритолар.
8 мең йыл эдек негритолар төньяҡҡа, Көнсығыш Азияға һәм Тайванға күсеп ултыра. Материкта ресурстар күп булғанлыҡтан, тәбиғи һайлауҙы ҙур буйлылар һәм көслөләр генә үткән, ә утрауҙа аҙ ризыҡ менән бәләкәй буйлылар йәшәй алған.
Телдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Калимантан телдәре — утрауҙа таралған австронезий телдәренең 11 тармағы берләшмәһе.
Ресурстары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Утрауҙа бай нефть ятҡылыҡтары бар, улар Брунея иҡтисадының нигеҙен һәм Индонезия иҡтисадының төп статьяларын тәшкил итә. Бынан тыш, утаруҙа алмас табыла. Утрау дымлы экваториаль һыҙатта урынлашҡан һәм джунглиҙар менән ҡапланған. Әммә утын әҙерләү ағас запасын ҡырҡа кәметә. Джунглиҙар шулай уҡ ҡоро осорҙарҙа урман янғындарынан зыян күрә. Бигерәк тә көслө янғындар 1997—1998 йылдарҙа күҙәтелә һәм ул экологик һәләкәткә килтереүе мөмкин була[7].
Иҫтәлекле урындар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каян-Ментаранг Милли паркы. Уның майҙаны — 13,6 мең км². Унда хайуандарҙың һирәк осраған төрҙәре, шул иҫәптән малай гомрайы — мөгөҙморон ҡошоноң иң ҙуры, приматтарҙың уникль төрҙәре — носач (?) менән күкһел лагур (дымчатый лагур?) йәшәй. Шулай уҡ леопард, малай кеҫәрткеһе, мәрмәр бесәй һ.б. хайуандар бар.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Калимантанда бер үк — Капуас атамалы ике йылға аға. Уларҙың береһе, Көнбайыш Каламантан провинцияһындағыһы, Индонезияның (1143 км) һәм донъяла утрау йылғаһының иң оҙоно тип һанала. Икенсеһе Үҙәк Каламантан провинцияһында, һәм уның оҙонлоғо 600 км булып, ул Барито йылғаһының ҡушылдығы булып тора.
- Капуас йылғаһы дельтаһында урынлашҡан Понтианак ҡалаһы экваторҙың үҙендә ултыра һәм был хаҡта иҫтәлекле билдә ҡуйылған.
- 2014 йылдың 28 декабрендә утрау эргәһендәге Яван диңгеҙенә Indonesia AirAsia авиакомпанияһының Сурабая-Сингапур маршруты буйынса осоусы QZ8501 рейс самолеты ҡолай. Борттағы 162 кеше һәләк була.
Реалити-шоу төшөрөү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2002 йылда утрау эргәһендә Рәсәйҙең «Һуңғы герой»[8] реалити-шоуының икенсе миҙгеле төшөрөлә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Борнео // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- ↑ Калимантан // Географические названия мира: Топонимический словарь. — М: АСТ. Поспелов Е.М. 2001.
- ↑ Central Kalimantan Province. archipelago fastfact.
- ↑ MacKinnon, 1996, p. 60
- ↑ 5,0 5,1 Калимантан. geosfera.info (24.07.2012).
- ↑ Реконструкция расселения доисторического человека по данным митохондриальной РНК и Y-хромосомной ДНК
- ↑ Основное влияние на количество осадков в год на острове оказывает явление Эль-Ниньо.{{подст:АИ}}
- ↑ Последний герой-2. В Малайзии
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Борнео // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Gudgeon, L. W. W. 1913. British North Borneo. Adam and Charles Black, London. (An early well-illustrated book on «British North Borneo», now known as Sabah.)
- Михаил Ругаль Иллюстрированная наука (рус.) = Science Illustrated. — Bonnier Publications, 2011. — В. 5 (10). — С. 46. — ISSN 2079-7524.
- Губер А. А., Индонезия, М. — Л., 1932.
- Republik Indonesia. Propinsi Kalimantan, [s. 1.], [s. a.].
- Kathy MacKinnon The Ecology of Kalimantan — Periplus Editions, 1996. — ISBN 9780945971733.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Borneo: Eco Warriors — Online documentary
- Статья И. Корабельникова.


text:
Алой гөлө
Алой гөлө (лат. Ало́э, лат. Aloe) — япраҡ һәм һабаҡтары дымға бай булған, ҡоролоҡҡа сыҙамлы үҫемлектәр төрөнән күп йыллыҡ, йыл буйы йәшел төҫөн юғалтмаған үлән үҫемлек. Уның тыуған яғы коньяҡ Африка. Унда алой 3-4 м бейеклегендеге ағас рәүешендә үҫә. Башҡортостанда торлаҡ шарттарында үҫтерелә. Бик һирәк ҡыҙғылт-һары сәскә ата, емеше цилинд рәүешендәге ҡапты хәтерләтә.
Aloe maculata (A. saponaria)
Цветок Aloe maculata
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Об условности отнесения описываемой в данной статье группы растений к классу однодольных см. раздел «Системы APG» статьи «Однодольные».
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. − 160 б. — ISBN 5-295-01499-1


text:
- Подробности
- Просмотров: 216
УРАЛТАУ ЗАКАЗНИГЫ. 1981 й. Ағиҙел, Урал йй. башланған урындарҙы һәм уларҙың тирә‑яғындағы тәбиғәт комплекстарын һаҡлау маҡсатында ландшафт заказнигы булараҡ ойошторола. Учалы р‑ны терр‑яһында Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Майҙаны 52,4 мең га, яҡынса 80%‑ын урман ҡаплаған, 3%‑ы һаҙланған. У.з. терр‑яһында һаҙлыҡтар күп, ш. иҫ. Кирәбе, Тығын; Ағиҙел (Оло Әүнәр ҡушылдығы м‑н), Йүрүҙән, Әй, Урал йй. башлана; заказник сиктәрендә Уралтау һыртының төньяҡ‑көнсығыш өлөшө урынлашҡан, көнбайышта Ирәмәл тауы һәм Әүәләк һырты ята. Рельефы уртаса бейеклектәге тауҙарҙан тора, үҙәндәр м‑н йырғыланған. Урмандар таралған, тау түбәләрендә ландшафтарҙың бейеклек бүлкәтлеге күҙәтелә.
Э.П.Позднякова
Тәрж. И.М.Япаров


text:
18 август
18 август — григориан стиле буйынса йылдың 230-сы (кәбисә йылында 231-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 135 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Болгария — Изге Иоанн Рыльский көнө.
- Әзербайжан — Сик һаҡсылары көнө.
- Ҡаҙағстан — Сик һаҡсылары көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1682 — 10 йәшлек Пётр I Бөйөк Рәсәй Батшаһы итеп иғлан ителә.
- 1782 — Санкт-Петербургта Пётр I-гә «Баҡыр һыбайлы» («Медный всадник») һәйкәле асыла.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Басманов Гавриил Иванович (18.08.1920—1.03.1945), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар ротаһы элемтәсе-радисы, рядовой. Советтар Союзы Геройы (1943).
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әхәтов Искәндәр Шәүкәт улы (18.08.1956), Рәсәй ғалимы, физик-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2002). Физика-математика фәндәре докторы (1991), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1985).
- Алтынбаев Рәнис Рәйес улы (18.08.1976), дәүләт, мәҙәниәт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, ҡурайсы-педагог, йырсы. Филология фәндәре кандидаты (2013). 2011 йылдан Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры урынбаҫары.
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хисамова Рәмзиә Ислам ҡыҙы (18.08.1947), башҡорт совет һәм Рәсәй театр актёры. 1969 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Горбушина Нәфисә Муллайән ҡыҙы (18.08.1923), хеҙмәт ветераны, 1956—1974 йылдарҙа Өфөләге «Мир» тегеү фабрикаһының (аҙаҡ фирмаһының) тегеүсе-моторисы, смена мастеры һәм өлкән мастеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Благовар районы Яңы Һынташ ауылынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рөстәм Хәмитов (18.08.1954), Башҡортостан Республикаһының икенсе Президенты. 2015 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Башлығы.
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 563
ЙҮРҮҘӘН, йылға, Ҡариҙел й. һул ҡушылдығы. Машаҡ һыртының көньяҡ‑көнсығыш итәгендә башлана. БР‑ҙың Белорет р‑ны һәм Силәбе өлк. буйлап көньяҡ‑көнбайыштан төньяҡ‑көнсығышҡа аға, Егәлгә һыртының төньяҡ битләүен урап үтеп, Силәбе өлк. буйлап төньяҡ‑көнбайышҡа (Ҡытау һәм Илек йй. тамаҡтары араһындағы участкала төньяҡҡа аға) һәм артабан БР‑ҙың Салауат, Дыуан һәм Ҡариҙел р‑ндары буйлап аға. Ҡариҙел й. (тамағынан 262 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 404 км, басс. майҙаны 7240 км2, дөйөм түбәнәйеүе 515 м. БР терр‑яһында оҙонлоғо яҡынса 224 км. Башлыса ҡар һыуы м‑н туйына. Йыллыҡ аҡманың 63%‑ы — яҙғы (апр.—июнь), 28%‑ы — йәйге һәм көҙгө (июль—нояб.), 9%‑ы ҡышҡы (дек.—март) осорҙарға тура килә. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы (м3/с): Ҡариҙел р‑ны Әтнәш а. эргәһендә — 56,2, тамағында — 62,2. Физик‑геогр. шарттар үҙенсәлеге б‑са басс. таулы (башынан Салауат р‑ны Малаяҙ а. тиклем) һәм тигеҙ (тамағына тиклем) өлөштәргә бүленә. Таулы өлөшө Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының тау алды һәм тауҙары сиктәрендә урынлашҡан. Төрлө составтағы кристалл һәүерташтарҙан, аҫҡы һәм урта рифейҙың кварциттарынан, доломиттарынан, эзбизташтарҙан, ҡомташтарҙан, девон һәм карбондың балсыҡлы һәүерташтарынан тора. Ландшафы тау‑урман һәм һоро урман тупрағындағы шыршы, аҡ шыршы, ҡарағай һәм ҡарағас урмандарынан ғибәрәт. Тигеҙ өлөшө Йүрүҙән‑Әй тигеҙлегендә һәм Өфө яйлаһында урынлашҡан; мергелдәрҙән, конгломераттарҙан, эзбизташтарҙан һәм пермь ҡомташтарынан тора. Ландшафы көлһыуланған ҡара тупраҡтағы урман‑далаларҙан ғибәрәт. Басс. 90%‑ын — урман, 45%‑ын — карст, 1%‑ын һаҙлыҡ биләй. Йылға Көньяҡ Урал ҡурсаулығында башлана, Й. урта ағымында “Янғантау” шифаханаһы урынлашҡан. Тамағына тиклем 16 км оҙонлоғонда суднолар йөрөшлө. Ҡушылдыҡтары: уң — Кошеловка, Оло Көтөм, Оло Бәрҙәш; һул — Ҡытау, Көҫкәнде, Илек һ.б.
В.А.Балков
Тәрж. Х.А.Шәрипова


text:
- Подробности
- Просмотров: 373
ОКТЯБРЬСКИЙ КОММУНАЛЬ- ТӨҘӨЛӨШ ТЕХНИКУМЫ, 1968 й. О.к.-т.т. булараҡ асыла, 2014 й. —Октябрьский коммуналь-төҙөлөш колледжы. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә түбәндәге һөнәрҙәр б‑са алып барыла: сәнәғәт һәм граждан биналарының электр ҡорамалдарын монтажлау, көйләү һәм файҙаланыу, газ м‑н тәьмин итеү ҡорамалдарын һәм системаларын монтажлау һәм файҙаланыу, биналар һәм ҡоролмалар төҙөү һәм файҙаланыу, хоҡуҡ һәм соц. тәьминәтте ойоштороу, иҡт. һәм бухгалтерия иҫәбе һ.б. Китапханаһы, тамаша, спорт, тренажёр һәм уҡыу залдары, 6 компьютер кабинеты, уҡыу‑производство оҫтаханалары, мед. пункты, дөйөм ятағы бар. 15 меңгә яҡын белгес әҙерләнгән (2013).
Р.Р.Мәрҙәмшин
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 345
ОРГАНИК ХИМИЯ, углеродтың башҡа элементтар (органик берләшмәләр) м‑н берләшеүен һәм уларҙың әүерелеш законлыҡтарын өйрәнгән фән. О.х. — хәҙ. химияның ҡыҫҡа бер бүлеге. Ул юғары молекуляр берләшмәләр химияһы м‑н тығыҙ бәйле. О.х. органик булмаған химия һәм биохимия сиктәрендә металорганик берләшмәләр химияһы һәм биоорганик химия барлыҡҡа килә. Органик химияның төп методы — синтез. Органик химия тәбиғи (үҫемлектәр һәм хайуандар организмынан алына) һәм синтетик берләшмәләрҙе өйрәнә. Органик берләшмәләрҙең төҙөлөшөн элементҡа анализ, ядро‑магнит резонансы ысулы, масс‑спектрометрия, инфраҡыҙыл, УФ‑спектроскопияһы, рентгенструктур анализ һ.б. ярҙамында билдәләйҙәр; органик матдәләрҙе таҙартыу һәм айырып сығарыу, бүлеү методы үҫешә. Башҡортостанда О.х. фәнни өйрәнеү химия, нефтехимия, нефть эшкәртеү сәнәғәте өлкәләре үҫеше м‑н барлыҡҡа килә. 1951 й. СССР ФА БФ‑ның Химия бүлеге ойошторола (ҡара: Органик химия институты), унда Р.Д.Оболенцев етәкс. меркаптандар, сульфидтар, тиофендарҙың физик‑химик үҙенсәлектәре өйрәнелә һәм синтезлау ысулдары эшләнә; тәүге тапҡыр алкилтиофандар, тиабицикландар синтезлана (В.Г.Бохаров, В.И.Дронов), эталон препараттар алына (Н.Г.Марина) һәм уларҙың термокаталик әүерелештәре өйрәнелә (Л.Н. Ғабдуллина, А.В.Машкина). 1968 й. алып Химия ин‑тында Г.А.Толстиков етәкс. органик һәм металорганик синтез, металл комплекслы катализ, аҙ молекулалы биокөйләгестәр синтезы, нефтехимия б‑са фундаменталь тикшеренеүҙәр үткәрелә. Молибден һәм ванадий комплекстары ҡатнашлығында туйындырылмаған берләшмәләрҙең окисланыу реакцияһы өйрәнелә. Кремний (И.М.Сәлимгәрәева, В.П.Юрьев) һәм алюминорганик берләшмәләр (А.В.Кучин) химияһы үҫешә. У.М. Джемилев етәкс. көсөргәнешле полициклик һәм каркас структуралы берләшмәләр, бәләкәй һәм аҙ тотороҡло молекулалар, эйәртеүле диендар химияһында металл комплекслы катализ файҙаланыу б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә. Тәүге тапҡыр 5 быуынлы магний, алюминорганик берләшмәләр синтезлана һәм өйрәнелә (Ә.Ғ.Ибраһимов). Норборна‑ диен һәм уның сығарылмаларын алыу ысулы эшләнә, уның нигеҙендә авиация һәм космос техникаһы, медицина өсөн ҡатмарлы структуралы углеводородтар синтезлана (Р.И.Хөснөтдинов). Көкөрттөң органик берләшмәләре һәм ваҡ молекулалар химияһында металл комплекслы катализ тигән яңы йүнәлеш барлыҡҡа килә (Р.В.Ҡунаҡова). Аҙ тотороҡло молекулалар химияһы тикшерелә (В.А.Докичев). Титан һәм марганец комплекстары нигеҙендә функциональ органик берләшмәләрҙе синтезлау ысулдары тәҡдим ителә (А.Н.Касаткин). Тәбиғи һәм модификацияланған простаноидтар ҡороу ысулдары эшләнә, уларҙың фармакол. үҙенсәлектәре асыҡлана (Ф.А.Вәлиев, М.С.Мифтахов). Улар нигеҙендә пиретроидтар, инсектицидтар алыу (Ф.З.Ғәлин); глицирризин кислотаһын һәм уның гликозидының химик модификацияһын бүлеп алыу ысулдары (Л.Ә.Балтина), диен синтезы реакцияһы нигеҙендә антрациклин төркөмөнә ҡараған антибиотиктар синтезы (Э.Э.Шульц); туйындырылмаған углеводтар — гликалдәр файҙаланып оптик яҡтан таҙа феромондар, лейкотриендар, липидтар алыу ысулдары тәҡдим ителә (А.Г.Толстиков). В.Н.Одиноков етәкс. туйындырылмаған берләшмәләрҙе контролдә тотоу өсөн озонлау ысулдарының дөйөм принциптары эшләнә, улар ярҙамында полифункциональ һәм гетероциклик изопреноидтарҙың, ювениль гормондарының һәм уларҙың аналогтарының, бөжәк феромондарының — а.х. өсөн күп кенә препараттарҙың нигеҙен, ш. иҫ. бал ҡортоноң үҙ‑үҙен тотоуын көйләгән, маҡсатҡа йүнәлтелгән синтезлау ысулын эшләргә мөмкинлек бирә (Ғ.Й.Ишморатов, О.С.Куковинец). Алкалоидтар һәм уларҙың синтетик аналогтары нигеҙендә аритмияға ҡаршы препараттар алына (М.С.Юнысов). Амин төркөмдәрен Кляйзен ысулы б‑са яңынан төркөмләү реакцияһы ком‑ плекслы өйрәнелә, гетероциклик берләшмәләр һәм нуклеозидтар синтезы ысулдары уйлап табыла (И.Б.Абдрахманов, Ә.Ғ.Мостафин). Фаза‑ара күсерелеш катализаторҙарын ҡулланып сәнәғәттә винилхлорид һәм башҡа хлорорганик берләшмәләрҙе алыуҙың эко‑ логик яҡтан зыянһыҙ технологияһы тәҡдим ителә (С.С.Шаванов). Адамантан һ.б. каркас структуралы берләшмәләр химияһы өлк. тикшеренеүҙәр үткәрелә (Б.М.Лерман). Н.К.Ляпина етәкс. көкөрторганик берләшмәләр химияһы артабан үҫеш ала. Таксологик тәьҫир итеү механизмы булған, ҡатмарлы структуралы яман шешкә ҡаршы агенттар, ш. иҫ. эпотилондар (Мифтахов) һәм элеутезидтар (Вәлиев), алыу ысулдары тәҡдим ителә. 60‑сы йй. БДУ‑ла Ю.В.Светкин етәкс. кетен химияһы өйрәнелә. Кетен һәм хлоруксус к‑таһы нигеҙендә аминдарҙы хлорацетилирлау юлы м‑н төрлө гетероциклдар, амидонитрондарҙы синтезлау өсөн аралаш матдәләр алына (Н.Ә.Аҡманова, Ә.Н.Миңлебаева). 1980 й. алып М.Ғ.Сәфәров етәкс. Принс реакцияһы механизмын тикшереү алып барыла, гидрирланған фурандар синтезлана, улар нигеҙендә а.х. һәм ветеринария өсөн препараттар эшләнә (Р.Ф.Талипов). ӨДНТУ‑ла тикшеренеүҙәр углеводородтарҙың гетероген‑каталитик әүерелештәре (Б.В.Клименок, М.Е.Левинтер), ароматик к‑та тоҙҙары (Р.Н.Хлёсткин) һәм тиофен сығарылмалары (Д.М.Ториков) алыу химияһы һәм технологияһы м‑н бәйле. 70‑се йй. башынан Д.Л.Рахманҡолов етәкс. туйындырылған циклик һәм ациклик ацеталдәр һәм уларҙың гетероаналогтарын алыу, үҙенсәлектәрен өйрәнеү һәм реакция механизмдары б‑са тикшеренеүҙәр башлана. Краун‑эфирҙарҙың функционаллеге һәм иммобилизациялау, синтез ысулдары эшләнә, был процестарҙы микротулҡын нурланышы һәм ультратауыш ярҙамында интенсивлаштырыу ысулдары эшләнә; аҙ молекулалы биокөйләгестәр өсөн органик берләшмәләрҙең регио‑ һәм энантиоселектив биохимик һәм биокаталитик оптик актив синтондарға трансформациялау ысулдары эшләнә (В.В.Зорин). Ацеталдәр, ортоэфирҙар һәм уларҙың гетероаналогтарының гетеролитик әүерелештәре (Е.А.Кантор), циклик ацеталдәрҙең шыйыҡ фазалағы гомолитик реакциялары механизмы (С.С.Злотский), кремний, азот һәм көкөртлө 1,3‑диоксандарҙың үҙенсәлектәре һәм стереохимияһы (Р.С.Мөсәүиров), сылбырлы ацеталдәрҙең реакцияға инеү һәләтлелеге, реакция механизмдары (У.Б.Имашев), тетрагидропирандар һәм ортоэфирҙарҙың реакциялары (Э.М.Ҡурамшин, Е.В.Пастушенко) тикшерелә. Гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр ғилми‑тикшеренеү технология ин‑тында препараттарҙы синтезлау б-са, “структура—активлыҡ” бәйләнешен моделләү, бензимидазол һәм мочевина сульфонилын алыу процестарын технологик үҙләштереү, улар нигеҙендә — гербицидтар, фунгицидтар, үҫемлектәр үҫешен көйләгестәр һәм фаза‑ара катализ ҡулланып гельминттарға ҡаршы препараттарҙы, гидроакустик һәм химик реакцияларҙы механик‑химик активлаштырыу б‑са комплекслы тикшеренеүҙәр үткәрелә (Р.Б.Вәлитов, А.М.Колбин, В.С. Пилюгин, В.Д.Симонов, Л.А.Тюрина). НИИнефтехимда алкиллаштырылған фенолдар химияһы (Г.Н.Кириченко, Ю.В.Чуркин) б-са тикшеренеүҙәр үткәрелә, нефттең көкөртлө компоненттары (Р.С.Алиев, М.Н. Стекольщиков, А.Х.Шәрипов); туйындырылмаған һәм карбониллы берләшмәләрҙе гидрирлау һәм дегидрирлауҙың, алкилароматик углеводородтарҙың алкилароматик окисланыуының селектив катализаторҙары уйлап табыла (Т.О.Ган, Б.И.Кутепов, Р.М.Мәсәғүтов). 1993 й. Джемилев етәкс. Нефтехимия һәм катализ ин‑тында туйындырылмаған берләшмәләрҙең металл комплекслы катализ ярҙамында реакцияға инеүе, органик һәм металорганик берләшмәләр синтезы, гетероциклдарҙы һәм металл циклдарын өйрәнеү үҫешә. Металл циклдарҙа күсемле металл атомдарын күсемһеҙ металл атомдарына каталитик алмаштырыу күренеше асыла, бәләкәй, 5 быуынлы һәм макрометалл циклдарының синтезы эшләнә; Фуллеренды титан, цирконий, гафний комплекстары м‑н катализлауҙың селектив гетерофункционализация [60] ысулдары эшләнә. Вирустарға ҡаршы потенциаль сара булараҡ, каркас диазамидтар м‑н фуллерендың гибрид молекулалары синтезлана (А.Р.Туҡтаров). Бер реакторлы 5Z,9Z‑диен к‑таһы нигеҙендә шешкә ҡаршы таргет препараттары алына (В.А.Дьяконов). Ацетиленды CH2J2—AlR2 реагенты м‑н туранан‑тура цикллы пропанлау тормошҡа ашырыла (И.Р.Рамазанов). Дүрт хлорлы углерод һәм спиртлы активлығы юғары булған алкилгипогалогенидтарҙы генерирлау эйәртеүле каталитик реакция нигеҙендә углеводородтарҙы спирттарға селектив окисландырыу ысулы тәҡдим ителә (Хөснөтдинов). Альдегидтарҙы, амин һәм көкөртлө водородты мультикомпонентлы 111 конден‑ сациялау нигеҙендә көкөрт һәм азоттан торған берләшмәләр химияһы өлкәһендә тикшеренеүҙәр үҫешә; яңы циклик, поли‑ һәм макроциклик берләшмәләр синтезлана (В.Р.Әхмәтова, Ибраһимов). Одиноков етәкс. экдистероидтарҙы бүлеү, идентификациялау һәм химик трансформациялау б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә, һирәк осрай торған тәбиғи экдистероидтар, яңы окса‑ һәм фторҙан торған аналогтар синтезлана (И.В.Ғәләүетдинов, Р.Ғ.Савченко); тәбиғи a-токоферолдың (Е витамины) конвергент синтез ысулдары тикшерелә, тәбиғи һәм биологик актив матдәләр м‑н һыуҙа тарҡала торған аналогтар һәм гибридтар синтезлана; шешкә һәм паразиттарға ҡаршы саралар синтезы өсөн лупан һәм урсан рәтендәге митохондриаль йүнәлешле тритерпеноидтар трансформацияһы (А.Ю.Спивак) һәм тәбиғи гетерополисахаридтар (гликозаминогликандар) модификацияһы үткәрелә, ферменттарға тотороҡло гиалурон к‑таһы һәм азидотимидин м‑н уның конъюгаты синтезлана (И.Ю.Понеделькина).
Әҙәб.: Б о ч к о в А.Ф., С м и т В.А. Органический синтез. М., 1987; С м и т В., Б о ч к о в А., К е й п л Р. Органический синтез. Наука и искусство. М., 2001; И л и е л Э., В а й л е н С., Д о й л М. Основы органической стереохимии. М., 2007.
В.Н.Одиноков
Тәрж. Н.Д.Исҡужина


text:
Икмәк
Икмәк — он һәм һыуҙан торған ҡамырҙы бешереп, парҙа эшкәртеп, ҡыҙҙырып әҙерләнгән аҙыҡ–түлек төркөмөнөң исеме. Икмәк бешергәндә тоҙ, йомшартҡыс һәм әсетке ҡулланалар. Ҡайһы осраҡта аҡ әнис, кунжут, мәк орлоҡтарын тәмләткес итеп ҡулланалар. Тәмләткес орлоҡтарын биҙәү өсөн дә ҡулланалар.
Икмәкте айырым ашарға була, йыш осраҡта аҡ май, арахис майы, көнбағыш майы, варенье, маргарин, джем, бал менән ашайҙар. Был ашамлыҡ бутерброд тип атала. Был ризыҡты өҫтәлгә йылы көйө һәм һалҡын көйө ҡуйырға мөмкин. Икмәктең өҫтөн тостерҙа ҡыҙҙырып алырға була.
Почему хлеб называют святым Существуют понятия, ценность которых не вызывает ни у кого сомнений. Это вода, земля, солнце, воздух и, конечно же, хлеб.
С древнейших времен к этому продукту относились по-особому. Хлеб сравнивали с солнцем, с самой жизнью, о нем говорили, как о живом существе, — кормилец.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Икмәк — Неолит осоронда барлыҡҡа килән боронғо ризыҡ. Иң беренсе икмәк ярма һәм һыуҙан торған бутҡаны осраҡлы рәүештә йәки эксперимент формаһында бешереп ҡарауҙан барлыҡҡа килгән. Был «беренсе икмәк»тең «тоҡомо» бөгөнгө көндә бөтә донъя буйлап ярманан әҙерләнә. Мәҫәлән, Мексикала тортилья, Һиндостанда чапати, Ҡытайҙа poa ping, Шотландияла һоло ҡоймағы, Төньяҡ Америкала кукуруз ҡоймағы. Көликмәк — күп цивилизацияларҙың төп ризығы.
Әсегән ҡамырҙан бешерелгән икмәк Боронғо Мысырҙа барлыҡҡа килгән тип иҫәпләнә. Бындай икмәккә бойҙай үҫтереү өсөн шарттар бар. Бындай икмәк өсөн бойҙай сифаты — алдан киптермәйенсә тарттырырға мөмкин булырға һәм составында күн аҡһым булырға тейеш. Икмәк әсетеү өсөн бик күп ысулдар бар. Ҡамырҙы бешерер алдынан асыҡ һауала ҡалдырырға мөмкин. Был ваҡытта ҡамыр һауалағы әсеткес бактерияларҙан әсей. Галл һәм Ибер ҡәбиләлере һыра өҫтөндәге күбекте ҡамырға ҡушып икмәк әсеткән. Һыра эсмәгән халыҡтар әсеткене бойҙай көрпәһенә әсегән виноград һуты йәки вино ҡушып әҙерләгән.
Ә иң ҡиң таралған ысул — ҡамырҙың бер өлөшөн әсетке итеп ҡалдырыу.


text:
Хәмерле туйға барырғамы?
Хәмерле туйға барырғамы?
Инанған, иманлы кешеләр күршеләренең һөйөнөсөн дә, көйөнөсөн лә уртаҡлашып йәшәйҙәр. Күрше хаҡын һаҡлауҙа кәмселек килтермәҫкә тырышалар. Әлбиттә, күршеңдә туй булғанда, унда барырға, яңы ғаиләнең шатлығын ҡеүәтләргә, арттырырға кәрәк. Был беҙҙең дини бурысыбыҙ, күршеләр алдындағы вазифабыҙ. Тик бер «ләкин» бар шул мәсьәләлә лә. Әгәр шул туйҙа иманыбыҙға, динебеҙгә ҡаршы эштәр эшләнһә, ғөрөф-ғәҙәтебеҙ менән һыйышмаған хәл-күренештәр булһа, унда бармау хәйерле. Конкретно әйтһәк, туйҙа араҡы эселһә, ҡатындар менән ирҙәр иҫереп, төрлө йәмһеҙ ҡиәфәткә инеп ҡыланһа, юләрләнеп алйотланһалар, бер һүҙ менән әйткәндә, гонаһ ҡылынһа, бындай туйға барыуҙың кәрәге юҡ. Бында инде күршелек хаҡы түгел, иман таҙалығын һаҡлап ҡалыу өҫтөнлөк итә. Был шарттарҙа күршеләр ҙә (туғандар ҙа) үпкә белдерә алмай.
Хәҙис-шәрифтә Пәйғәмбәребеҙ салаллааһу ғәләйһиссәләм былай тип әйткән: «Аллаһҡа һәм әхирәт көнөнә инанған кеше хәмер эселгән табынға ултырмаһын!». Хатта үҙе эсмәһә лә ултырмаһын. Сөнки үҙе эсмәгән хәлдә араҡы булған мәжлестә ултыра икән, тимәк, ул, теләйме-теләмәйме, эсеп ултырыусыларҙы хуплаған кеүек булып сыға.
Аллаһ Тәғәлә «Майдә» сүрәһенең икенсе аятында яҡшы эштәрҙе яҡлау, әшәкеләрҙе иһә яҡламау тураһында әйтә: «Игелекле, сауаплы эштәргә көс бирегеҙ, ярҙам итегеҙ, әшәкелек һәм гонаһ ҡатышҡан эштәрҙе яҡламағыҙ. Аллаһтың көслө асыуынан ҡурҡығыҙ».
Был аят насарлыҡ, бысраҡлыҡ, гонаһ эшләнгән бөтә мәжлестәргә ҡарай. Шулай итеп, иманлы кеше «күрше хаҡы — фәлән» тигәнгә һылтап, араҡылы-шараблы мәжлескә барырға тейеш түгел. Аңғармаҫтан мәжлестең ниндәй буласағын белмәй тороп барһаң һәм унда табын тулы араҡы шешәләрен күрһәң, гонаһлы урындан ҡас.
Әлбиттә, туй ул йыназа түгел. Унда уйын-көлкөһөҙ ҙә, йырһыҙ ҙа булмай, әлбиттә. Әммә былар билдәле бер сикте ашмаҫҡа, йәштәрҙең яңы тормошҡа аяҡ баҫыуҙарына гонаһлы мөхит шәүләһе төшмәҫкә тейеш.
Ахыр сиктә, яҡшы күрше — күршеһен гонаһ ҡылыуҙан тыйып тороусы, уның, был өлкәлә күҙен астырыусы кешелер. Сөнки күршеңдең хаталарын күрмәмешкә һалышһаң, ахирәттә уның дошманы буласаҡһың бит. Бер-береһен гонаһ батҡаҡлығына этәргән «һәйбәт, дуҫ» күршеләрҙең әхирәт көнөндә, хисап тотҡан ваҡытта бер-береһенә нәфрәттән башҡа хистәре ҡалмаясаҡ. «Фурҡан» сүрәһендә был хаҡта былай тиелә: бер кеше башҡаһына (әхирәт көнөндә) әйтер икән: «Һинең арҡала был гонаһтарҙы ҡылдым. Был хаталарҙы эшләргә һин этәрҙең. Мине киҫәтмәнең». Икенсеһенең яуабы былай буласаҡ: «Ысынында мин һинең арҡала был хәлгә төштөм, һин насар үрнәк күрһәтмәһәң, мин дә һине гонаһтар ҡылыуға ҡотортмаҫ инем». Шул ваҡытта фәрештәләр килеп әйтерҙәр: «Һеҙ быларҙы донъяла ваҡытта уйларға тейеш инегеҙ. Берегеҙ гонаһ ҡылды, икенсегеҙ уны хупланы. Шулай итеп, күршелек хаҡын яҡшы мәғәнәлә түгел, ә насар мәғәнәлә ҡулландығыҙ».
Һүҙҙең ҡыҫҡаһы менән әйткәндә: туйҙа булһын, башҡа мәжлестәрҙә булһын, бер-берегеҙҙе гонаһҡа түгел, һауапҡа, игелекле эшкә рухландырайыҡ, йәмәғәт!
«Инсан һәм дин» китабы
Мәжлескә барырғамы?
Әгәр берәй кеше асыҡтан гонаһ эштәр ҡыла икән, уның саҡырған мәжлесенә барырға ярамай.
Саҡырыусы кеше малының күп өлөшө хәләл булыуы шарт. Малының күп өлөшө хәрәм кәсеп менән табылһа, унда барыу тыйыла. Миҫал өсөн: сусҡа көтөп, көмөшкә ҡыуып, араҡы һатып кәсеп иткәндәрҙекенә...
Эта запись написана автором Назир Сабитов, 08.10.2018 в 00:37, и размещена в категории Һорауҙар һәм яуаптар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


text:
Балалар өсөн һәр яңы спектакль үҙе бер тулҡынландырғыс ваҡиға. Сөнки был эшкә ҡуйыусы төркөм дә, ролдәрҙе башҡарыусылар ҙа ҙур ихласлыҡ, күңел йылылғы менән алына һәм балаларса мауығып, етди эшләй. Был күренеш - «балаларға тәғәйен спектаклде өлкәндәргә ҡуйған кеүек, тик саҡ ҡына оҫтараҡ эшләргә кәрәк», тигәндәге осраҡ.
Режиссер Илсур Ҡаҙаҡбаевтың Рәсәйҙә билдәле автор Дамир Сәлимйәновтың «Көләс Роджер» пьесаһы буйынса «Диңгеҙ. Утрау. Хазина» тигән пираттар мажараһына репетициялары үҙе бер тамаша. Ситтән генә күҙәткән һәр кем йүгереп барып уйынға ҡатнашып китер сиктә дәртләнә, цирк артистары кеүек сәхнәнең иңен-буйын иңләп «осҡан» йәштәрҙең ҡыйыулығына һоҡлана, ирмәк костюмдарын күреп йылмая. Ә әкиәттәге ваҡиғалар балалар бик яратҡан пираттар уйынын хәтерләтә: ҡапма -ҡаршы торған ике пират командаһы хазина эҙләргә юллана. Икеһе лә тик еңеү һәм байлыҡ көтә, әммә ике командала ла хазинаға илтеүсе картаның яртышар өлөшө генә. Аңлашыла, картаның яртыһы дошман яғында. Һәр команданың маҡсаты, картаның икенсе яртыһын ҡулға төшөрөп, табышҡа эйә булыу. Был юлда пираттар ниндәй генә мажараларға юлыҡмай: алыштар, алданыуҙар, ҡурҡыныс та, күңелле лә хәлдәр, хатта... мөхәббәт! Ҡыҫҡаһы, хазина эҙләү ике команда өсөн дә мажаралар өйөрмәһенә әйләнә.
Хазина кемгә эләгер, әлегә сер. Әммә шуныһы асыҡ: йәш тамашасыларҙы иҫ китмәле Яңы йыл әкиәте көтә! Хәтер һандығына һалып ҡуйығыҙ, дуҫтар: Диңгеҙ. Утрау. Хазина - Пиратттар мажараһы.


text:
Йорт сусҡаһы
Йорт сусҡаһы (лат. Sus scrofa domesticus) — 7000 йылдар элек (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса күпкә алдараҡ) йортлаштырылған эре ҡуш тояҡлы ҡабан төрө. Күпселек Көнбайыш, Көнсығыш Азия һәм Океания илдәрендә таралған. Резербек тип аталған ҡырағайланған сусҡалар Төньяҡ Америкала, Австралияла һәм Яңы Зеландияла осрай. Кәүҙәһенең оҙонлоғо 0,9 метрҙан 1,8 метрға тиклем, эре сусҡа 50 кг-нан 150 кг-ға тиклем тарта. Башҡа үҫемлек менән туҡланыусы ҡуш тояҡлы хайуандарҙан айырмалы булараҡ, сусҡа, үҙенең оло быуындағы вәкиле ҡабан кеүек, бөтә нәмәне ашаусы хайуан.
Сусҡаны ит өсөн аҫырайҙар. 2005 йылда сусҡа ите етештереү АҠШ ауыл хужалығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда 97,2 млн тоннаға етте.
Һуңғы ваҡытта сусҡаның минипиги тип аталған декоратив карлик тоҡомон өйҙә аҫырау модаға кереп китте. Францияла трюфель бәшмәген махсус өйрәтелгән сусҡалар эҙләй.
Йортлаштырыу тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Археологик ҡаҙылмалар бынан 13 000—12 700 йылдар элек ҡырағай сусҡаларҙы Яҡын Көнсығыштың Тигр йылғаһы бассейнында йортлаштыра башлағандарын күрһәтә[1]. Хәҙерге ваҡытта Яңы Гвинеялағы[2] кеүек уларҙы башта ярым ҡырағый хәлдә иректә тотҡандар. 11 400 йыл эле йәшәгән тип билдәләнгән ҡалдыҡтар Кипрҙа табылған. Утрауға сусҡалар йорлаштырылғас кеше менән генә күсеп килә алған[3]. Ҡытайҙа сусҡарҙы йорташтырыу 8 000 мең йыл элек башланған[3][4].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Sarah M. Nelson Ancestors for the Pigs. Pigs in prehistory. (1998)
- ↑ Rosenberg M, Nesbitt R, Redding RW, Peasnall BL (1998). Hallan Cemi, pig husbandry, and post-Pleistocene adaptations along the Taurus-Zagros Arc (Turkey). Paleorient, 24(1):25-41.
- ↑ (2000) «The origin of the domestic pig: independent domestication and subsequent introgression». Genetics 154 (4): 1785–91. PMID 10747069.
- ↑ Jean-Denis Vigne, Anne Tresset and Jean-Pierre Digard (July 3, 2012). «History of domestication».


text:
Өфөләрҙе 18 декабрҙән ЮХХДИ-ның яңы операцияһы башланыуы хаҡында иҫкәртәләр
Өфөләрҙе 18 декабрҙән ЮХХДИ-ның яңы операцияһы башланыуы хаҡында иҫкәртәләр Фото: Өфө ҡалаһы буйынса ЮХХДИ
ӨФӨ, 2017 йыл, 18 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Баш ҡала халҡын ЮХХДИ-ның яңы махсус операцияһы башланыуы хаҡында иҫкәртәләр.
«Иғтибар – балалар!» иҫкәртеү операцияһы 18 декабрҙә старт ала һәм уҡыусыларҙың ҡышҡы каникулы тамамланғансы дауам итә.
Акцияның маҡсаты — балаларҙың һәләк булыуына һәм йәрәхәтләнеүенә юл ҡуймау, шулай уҡ бәлиғ булмаған йәйәүлеләр һәм пассажирҙар араһында фажиғәләрҙе иҫкәртеү.
Рейдтар 12 ғинуарҙа тамамлана.
http://www.bashinform.ru/news/1093930-ufimtsev-preduprezhdayut-o-nachale-novoy-operatsii-gibdd-s-18-dekabrya/


text:
Грейс Келли
Грейс Патриша Келли (ингл. Grace Patricia Kelly; 12 ноябрь 1929 — 14 сентябрь 1982) — америка актрисаһы, 1956 йылдан кенәз Монако Ренье III нең ҡатыны. Монаконың 10-сы кенәзәге. Әлеге көндә хакимлыҡ итеүсе кенәз Альберт II-нең әсәһе. Ул 10 фильмдан да артыҡ ҡатнашмаған, әммә уның бер «Оскар» премияһы һәм үҙ дәүеренең иң кассалы актрисаһы тигән даны бар.
Йәшлек осоро[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Грейс Келлиның ирланд һәм немец тамырҙары бар. Ә үҙе Америкала, төҙөлөш менән шөғәлләнгән, академик ишкәксе булараҡ олимпия чемпионы булған бай иҡтисадсы Джек Келли ғаиләһендә тыуған. Ул ғаиләлә өсөнсө бала була. Грейстың апаһы Пегги, ағаһы Джон һәм һеңлеһе Лизанна. Уларҙың әсәһе, Маргарет Майер, йәш сағында фотомодель була, ә ағалары Джордж Келли — билдәле драматург, Пулитцер премияһы лауреаты. Келлилар ғаиләһе Филадельфиялағы зиннәтле айырым йортта йәшәй. Бала сағынан уҡ Грейс юғары даирәлә аралаша ала. Әммә ул ата-әсәһе йәшәгән донъянан айырмалы мауыҡтырғыс өлкәлә уңыш ҡаҙанырға хыяллана.
Рейнхилл дини колледжында Грейс ҡәтғи католик белем ала. Тап шунда, алты йәшлек сағында, театрлаштырылған Раштыуа байрамы тамашаһында Дева Мария ролендә тәүләп сәхнәгә сыға.
Кинокарьераһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нью-Йоркта күскәс, Келли фотомодель булып эшләй башлай һәм шул уҡ ваҡытта Америка драма сәнғәте академияһында актерлыҡ оҫталығын өйрәнә. Ул төрлө пьесаларҙа күп төрлө ролдәрҙе башҡара, әммә бары тик сигарет, һыранан алып эшләпә һәм саң һурҙырғысҡа ҡәҙәре рекламаға контракттар ғына ала.
1949 йылда ул Бродвейға килә һәм Стриндбергтың «Атай» пьесаһында уйнай. 1950-52 йылдарҙа төрлө телевизион программаларҙа күренә. 1951 йылда уны «14 сәғәт» фильмындағы эпизод ролгә саҡыралар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Е. Жоли. Две жизни Грейс Келли. — 2009
- Grace Kelly: A Life in Pictures / Грейс Келли: жизнь в фотографиях.
- The Grace Kelly Years: Princess of Monaco / Годы Грейс Келли: принцесса Монако.
- H. Kristina Haugland. Grace Kelly: Icon of Style to Royal Bride. — 2006
- Роберт Лейси. Княгиня грёз.-1997
- 12 ноябрҙә тыуғандар
- 1929 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Филадельфияла тыуғандар
- 14 сентябрҙә вафат булғандар
- 1982 йылда вафат булғандар
- Монакола вафат булғандар
- Изге Карл Ҙур тәре ордены кавалерҙары
- Кавалеры Большого креста ордена Святого Гроба Господнего Иерусалимского
- Изгелек ордены Ҙур тәреһенең дамалары
- Монако шәхестәре
- «Алтын глобус» премияһы лауреаттары
- «Оскар» премияһы лауреаттары
- Вестерндар актёрҙары


text:
- Подробности
- Просмотров: 229
ҮЛӘН ОНО, витаминлы‑аҡһымлы мал аҙығы, яһалма киптерелгән үлән массаһынан алына. Ү.о. өсөн сәселгән күп йыллыҡ һәм бер йыллыҡ үләндәр ҡулланыла, улар араһында ҡуҙаҡлылар өҫтөнлөк итә. Йәшел үләндәрҙе яһалма киптергәндә туҡлыҡлы матдәләрҙең 90—95%‑ы һаҡлана. Ү.о. ауыл хужалығы малдарын ашатҡанда ҡиммәтле протеинлы һәм витаминлы өҫтәлмә итеп файҙаланыла, ҡатнаш мал аҙығы составына индерелә (сусҡа өсөн 10—15% күләмендә, ҡош өсөн — 3—5%). 1 кг Ү.о. составына 0,65—0,72 мал аҙығы берәмеге, 95—120 г үҙләштерелеүсе протеин, 100—250 мг каротин, В төркөмө витаминдары инә. Ү.о. етештереү өсөн әҙерләү миҙгеле осоронда киптергескә йәшел массаның бер туҡтауһыҙ килеп тороуын тәьмин иткән йәшел конвейер булдырыла. Технологик процесс сабыу, ваҡлау, киптереү, онтау, грануллау йәки брикетлау һәм төрөүҙе үҙ эсенә ала. Ү.о. әҙерләү өсөн АВМ‑0,65, АВМ‑1,5 һ.б. агрегаттар ҡулланыла. Башҡортостанда 2009 й. 1392 т Ү.о. етештерелә. Ү.о. етештереү технологияһы б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 70‑се йй. башлап Ауыл хужалығы институтында (И.Л.Аллабирҙин, Х.Ғ.Ғөбәйҙуллин һ.б.), Аграр университетта (А.В.Савельев, Т.Ә.Фәритов һ.б.) алып барыла.
Әҙәб.: Ф а р и т о в Т.А., С а в е л ь е в А.В. Рекомендации по повышению качества травяной муки и стабилизации каротина. Уфа, 1979; Ф а р и т о в Т.А. Корма и кормовые добавки для животных. Уфа, 2008.
Т.Ә.Фәритов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Аҡһаҡ Тимер
Аҡһаҡ Тимер, Тимер ибн Тарағай Барлас (рус. Тиму́р; Тамерлан) — (8 апрель[1][2] 1336, Хужа Илгәр ауылы, хәҙерге Үзбәкстан — 18 февраль 1405, Отрар, хәҙерге Ҡаҙағстан; чагатай телендә تیمور (Temür, Tēmōr) — «Тимер») — Урта, Көньяҡ һәм Көнбайыш Азия, шулай уҡ Кавказ, Волга буйы һәм Русь тарихында тәрән эҙ ҡалдырған шәхес, яулап алыусы. Атаҡлы йыhангир, әмир (1370 йылдан). Баш ҡалаһы Сәмәрҡәнд булған империяға һәм Тимериҙәр династияһына нигеҙ һалыусы.
Аҡһаҡ Тимерҙең исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Риүәйәттәргә , ғөмүмән, башҡорт халҡының ауыҙ-тел ижадына ҡарағанда, уны халҡыбыҙ Аҡһаҡ Тимер тип йөрөткән. Тулы исеме Тимер ибн Тарағай Барлас (Tīmūr ibn Taraġay Barlas — (аләм-насәб-нисба) ғәрәп традицияһына ярашлы Барластан Тимер Тарағай улы. Сығатай һәм монгол телдәрендә (икеһе лә алтай телдәренән) Temür йәки Темир — аңлашылып тора, башҡортса ла «тимер».
Сыңғыҙхан нәҫеленән булмағас, Тимер бөйөк хан исемен йөрөтә алмаған, үҙен тик әмир тип кенә атаған. Ләкин 1370 йылда сыңғыҙиҙар менән туғанлашып, Тимер Гурган исемен алған[3] (Timūr Gurkānī, (تيموﺭ گوركان), Gurkān — күрүгән йәки хүргән, «кейәү»; монголсанан фарсылашҡан вариант. Бынан һуң Тимер, хан нәҫеле сыңғыҙиҙар менән туғанлашып, уларҙың йорттарына иркен инә һәм теләгәнен эшләй алған[4]. Фарсы телендәге күп кенә сығанаҡтарҙа Тимур-э Лянг (Tīmūr-e Lang, تیمور لنگ) «Аҡһаҡ Тимер» тип аталғаны күренә, мыҫҡыллы ҡараш булғандыр инде[5] Был көнбайыш телдәргә (Tamerlan, Tamerlane, Tamburlaine, Timur Lenk) һәм рус теленә лә ингән,әммә исемдә кире ҡараш сағылмай һәм «Тимер» исеме менән ҡатар йөрөй.
Аҡһаҡ Тимер һәм башҡорт иле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҡһаҡ Тимер тарихи башҡорт ерҙәрендә байтаҡ эҙҙәр ҡалдырған. Шуларҙың береһе - бөгөн Варна тип аталған ҡала янындағы кәшәнә.
Шулай уҡ ул бөгөнгө Шишмә районының үҙәге янындағы Хөсәйенбәк кәшәнәһен төҙөтөүе менән билдәле.
1393 йылдарҙа Алтын Урҙа ханы Туҡтамыштың артынан төшкән Аҡһаҡ Тимер Башҡорт иленә килеп инә.Дим йылғаһы буйына ғәскәре менән килеп еткәс, Хөсәйенбәктең ҡәберен күрә, уға мөһабәт кәшәнә төҙөтөр өсөн ун ике дөйә менән Төркөстандан яҙыулы ҡәбер ташы килтертә. [6]. Кәшәнә тиҙ үк төҙөтөлә.
Кәшәнә тураһында легендалар төрлө. Мәҫәлән, кәшәнә һалдырған йылы Аҡһаҡ Тимер ҡайтып китеп өлгөрмәй, башҡорттар араһында ҡышлап ҡалырға мәжбүр була. Билдәһеҙ сәбәптәр менән, ғәскәренән бер нисә кеше үлеп ҡала. Кәшәнә янында алты ғәскәр башы ерләнгән тип һанайҙар. Тап шул ҡәберҙәрҙән боронғо Аҡзыярат (Аҡзират) барлыҡҡа килгән. Бында әле лә боронғо яҙыулы ҡәбер таштары тора [7]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Жан-Поль Ру. Тамерлан. М., 2005
- ↑ Джастин Мароцци. Тамерлан: Завоеватель Мира. М., 2008
- ↑ Султанов Т. И., Поднятые на белой кошме. Потомки Чингиз-хана. Алматы: Дайк-пресс, 2001, с.97
- ↑ Ибн Арабшах. История амира Темура. Т., 2007
- ↑ Статья о Тимуре в энциклопедии Britannica
- ↑ Һәр башҡорт күрергә тейешле урындар бар [1]
- ↑ Бында Тамерландың эҙе һаҡлана[2].
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Аҡһаҡ Тимер // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Изолиния
Изоли́ния, йәки кимәл линияһы (функцияһы) (бор. грек. ισoς — «тигеҙ, тиң») — картала, һыҙмала, схемала йәки графикта линияны сағылдырған шартлы билдәләнеш, уның һәр нөктәһендә үлсәнеүсе дәүмәл бер үк төрлө мәғәнәлә һаҡлана. Изолиниялар — ике үҙгәреүсән дәүмәлдең яҫылыҡта һанлы функцияһын күрһәтеү ысулы.
Изолиния төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Изоанемона — елдең бер төрлө уртаса йыллыҡ тиҙлеге линияһы.
- Изобаза — картала амплитудалары тигеҙ булған нөктәләрҙе һәм яңы тектоник хәрәкәттәрҙең йүнәлештәрен берләштергән линия.
- Изобара — бер төрлө баҫымлы изолиния:
- термодинамикала изобара — изобара процесы графигы;
- метеорологияла изобара — картала баҫымдың теге йәки был сиге менән тоташҡан өлкәне билдәлгән линия.
- Изобата — картала, йәки планда һыу ятҡылығының (күлдәр, диңгеҙҙәр) бер төрлө тәрәнлектәге нөктәләрен тоташтырған линия.
- Изогалина — география картаһында һыуҙың тоҙлолоғо бер төрлө булған нөктәләрҙе тоташтырыған линия.
- Изогиета — атмосферала яуым-төшөмдөң бер төрлө яуыуы изолинияһы.
- Изогипса (горизонталь) — бер төрлө бейеклектәр изолинияһы (ғәҙәттә топографик картала рельефты һүрәтләү өсөн ҡулланыла).
- Изогона — ниндәй ҙә булһа физик дәүмәлдәрҙе ориентирлау өсөн изолиния.
- Изодинама (изо … һәм грексанан dynamis — көс) — магнит карталарҙа ерҙең магнит яланының йәки уның составындағыларҙың (горизонталь, вертикаль һ. б.) тулы көсөргәнеше изолинияһы.
- Изотерма — бер төрлө температуралар изолинияһы:
- термодинамикала изотерма — изотермик процесс графигы;
- метеорологияла изотерма — картала теге йәки был температура сиге менән тоташҡан өлкәне билдәләгән линия.
- Изокванта — етештереү факторҙарына бәйле бер төрлө күләмдә продукт етештереү изолинияһы.
- Изокоста — бер төрлө дөйөм аҡсаға һатып алырға мөмкин булған етештереү факторҙары комбинацияһын күрһәткән линия.
- Изопахита — тау тоҡомдары ҡатламының бер төрлө ҡеүәттәре изолинияһы.
- Изотаха — елдең бер төрлө тиҙлеге изолинияһы (максималь елдәр картаһында).
- Изохора — бер төрлө күләмдәр изолинияһы.
Бергштрих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бергштрих — изолинияға перпендикуляр рәүештә үткәрелгән һәм ирекле осо менән изолиниялар менән билдәләнгән дәүмәлдең кәмей барыу йүнәлешенә күрһәткән һыҙыҡса (изогипс һәм изобат өсөн — ауышлыҡтың ҡайһы йүнәлештә түбәнәйеүенә ҡарап). Тәүҙә бергштрих ерҙең рельефын горизонталь һыҙыҡтар менән күрһәтеү, ауышлыҡтың йүнәлешен еңелерәк билдәләү өсөн ҡулланыла[1].
Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Градиент
- Изоповерхность
- Marching squares
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Бергштрих // Хәрби энциклопедия (рус.) : в 18 т. / мөхәррир В. Ф. Новицкий һ. б.. — СПб. : И. Д. Сытин тов-һы, 1911—1915.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- На Викискладе есть медиафайлы по теме Contour lines
- Воейков А. И. Изолинии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- glossary.ru// Изолиния.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
24 ноябрҙә Өфөлә, Башҡортостан социаль технологиялар инситутында, Башҡортостан Республикаһы, Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәрендә һәм сит телдәрҙә «Урал-батыр» эпосын яттан һөйләүселәрҙең VIII Халыҡ-ара конкурсы уҙғарыла.
Конкурста 5-11 класс уҡыусылары һәм студенттар ҡатнаша. Бәйгегә Башҡортостандың ҡала һәм райондарынан, Рәсәй төбәктәренән һәм төрлө илдәрҙән 500-ҙән ашыу ғариза килгән. Сит илдәрҙән һәм Рәсәй төбәктәренән ҡатнашыусылар онлайн режимында сығыш яһай.
24 ноябрҙә Өфөлә, Башҡортостан социаль технологиялар инситутында, Башҡортостан Республикаһы, Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәрендә һәм сит телдәрҙә «Урал-батыр» эпосын яттан һөйләүселәрҙең VIII Халыҡ-ара конкурсы уҙғарыла.
Конкурста 5-11 класс уҡыусылары һәм студенттар ҡатнаша. Бәйгегә Башҡортостандың ҡала һәм райондарынан, Рәсәй төбәктәренән һәм төрлө илдәрҙән 500-ҙән ашыу ғариза килгән. Сит илдәрҙән һәм Рәсәй төбәктәренән ҡатнашыусылар онлайн режимында сығыш яһай.Йәш сәсәндәр «Урал-батыр» эпосынан өҙөктө Рәсәй халыҡтары телдәрендә һәм сит телдәрҙә яттан һөйләргә тейеш. «Урал-батыр»ҙы башҡорт, рус, татар, сыуаш, мари, инглиз, немец, француз, испан, төрөк, иврит һәм тәүге тапҡыр грек, итальян, ғәрәп, пуштун, тамил, поляк телдәрендә һөйләйҙәр.Номинациялар иҫәбендә — эпосты ятлау ғына түгел, ә «Урал-батыр» һәм донъялағы башҡа халыҡтарҙың эпостары геройҙары йөрөгән урындар буйлап презентация, «Урал-батыр» эпосы эмблемаһының һүрәтен тәҡдим итеү.
Бәйгенең төп маҡсаты — «Урал-батыр» эпосын өйрәнеү һәм популярлаштырыу; башҡорт халҡының һәм республикалағы башҡа халыҡтарҙың тарихи һәм мәҙәни мираҫына һаҡсыл мөнәсәбәт тәрбиәләү; йәштәрҙә илһөйәрлек һәм гражданлыҡ сифаттары, әхлаҡи-этик ҡиммәттәр һәм әүҙем тормош позицияһы тәрбиәләү, уларҙың ижади һәләттәрен үҫтереү.


text:
Иғтибар! “Башҡортостан ҡыҙы” журналына алдан яҙылыу кампанияһы башланды!Иғтибар! “Башҡортостан ҡыҙы” журналына алдан яҙылыу кампанияһы башланды!...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының июнь һанына күҙәтеү“Башҡортостан ҡыҙы”ның 2018 йылдың тәүге ярты йыллығын йомғаҡлаған июнь һаны баш мөхәррир Гөлназ Мират ҡыҙы Ҡотоеваның ҡатын-ҡыҙҙарҙың нескә, әммә көслө асылын күрһәткән “Күкрәгеңдә тәүҙә Ҡояш булдыр!” тигән фәлсәфәле яҙмаһы менән асыла....
Өлөшлөләргә – бүләктәр!Бөгөн 18 июндә ағымдағы йылдың икенсе ярты йыллығына “Башҡортостан ҡыҙы”на яҙылыусылар араһында “Аҙна һайын бүләк” конкурсының аҙаҡҡы еңеүселәрен билдәләнек....
ҠОТЛАЙБЫҘ!4 июндә “Башҡортостан ҡыҙы” журналы редакцияһында “Аҙна һайын бүләк” конкурсының сираттағы еңеүселәре билдәләнде....
Сираттағы еңеүселәрҙе ҡотлайбыҙ!2018 йылдың икенсе ярты йыллығына “Башҡортостан ҡыҙы”на яҙылыусылар араһында “Аҙна һайын бүләк” конкурсының сираттағы еңеүселәрен билдәләнек....
2018 йылдың 2-се ярты йыллығына “Башҡортостан ҡыҙы” журналына яҙылыу дауам итә!П2719 индексы буйынса 6 айға яҙылыу хаҡы – 598 һум 32 тин. Был индекс буйынса баҫмабыҙға Рәсәйҙең бөтә төбәктәрендә лә, шулай уҡ podpiska.pochta.ru сайты аша өйҙән сыҡмай ғына онлайн яҙылырға мөмкин....
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 361
КИБЕЗ, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Мәләүез р‑ны буйлап Нөгөш һәм Ағиҙел йй. араһында субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Төньяҡ һәм көньяҡ өлөштәрҙән тора. Төньяҡ өлөшөнөң оҙонлоғо 13 км, киңлеге 2 км, көньяҡ өлөшөнөң оҙонлоғо 17 км, киңлеге 4—7 км. Абс. бейеклеге 695 м. Һыртта 617—695 м бейеклектәге 9 түбә айырыла. Төньяҡ өлөшөнөң рельефы ҡатмарлы. Түбәләре яҫы, таш һибелмәләре бар. Көнсығыш битләүе күп уйпатлыҡ м‑н ҡатмарланған, көньяҡ өлөшө яҫы түбәле тау массивынан ғибәрәт. Көнсығыш битләүе Ағиҙел й. ҡарай текә төшә, көнбайышы — һөҙәк. Аҫҡы карбон эзбизташтарынан тора. Һыртта Нөгөш, Ағиҙел йылғалары һ.б. ҡушылдыҡтары башлана. Төньяҡ өлөшөнөң ландшафы һоро урман тупрағының тау аналогтарындағы киң япраҡлы урмандарҙан һәм йүкә-имән-саған ҡатыш киң япраҡлы ҡоро урмандарҙан ғибәрәт. Көньяҡ өлөшө аҙ көлһыуланған ҡараһыу һоро урман ҡара тупрағындағы, кәҫле аллювиаль тупраҡтағы ҡайын‑ҡарағай һәм ҡарағай урмандарынан, болондарҙан тора. К. Башҡортостан милли паркы терр‑яһында урынлашҡан.
И.М.Япаров
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Башҡортостандың баш ҡалаһында «Урал-батыр» эпосын тәүгә грек һәм итальян телдәрендә һөйләйҙәр
Башҡортостандың баш ҡалаһында «Урал-батыр» эпосын тәүгә грек һәм итальян телдәрендә һөйләйҙәр Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 22 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
24 ноябрҙә Өфөлә, Башҡортостан социаль технологиялар инситутында, Башҡортостан Республикаһы, Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәрендә һәм сит телдәрҙә «Урал-батыр» эпосын яттан һөйләүселәрҙең VIII Халыҡ-ара конкурсы уҙғарыла.
Конкурста 5-11 класс уҡыусылары һәм студенттар ҡатнаша. Бәйгегә Башҡортостандың ҡала һәм райондарынан, Рәсәй төбәктәренән һәм төрлө илдәрҙән 500-ҙән ашыу ғариза килгән. Сит илдәрҙән һәм Рәсәй төбәктәренән ҡатнашыусылар онлайн режимында сығыш яһай.
Йәш сәсәндәр «Урал-батыр» эпосынан өҙөктө Рәсәй халыҡтары телдәрендә һәм сит телдәрҙә яттан һөйләргә тейеш. «Урал-батыр»ҙы башҡорт, рус, татар, сыуаш, мари, инглиз, немец, француз, испан, төрөк, иврит һәм тәүге тапҡыр грек, итальян, ғәрәп, пуштун, тамил, поляк телдәрендә һөйләйҙәр.
Номинациялар иҫәбендә — эпосты ятлау ғына түгел, ә «Урал-батыр» һәм донъялағы башҡа халыҡтарҙың эпостары геройҙары йөрөгән урындар буйлап презентация, «Урал-батыр» эпосы эмблемаһының һүрәтен тәҡдим итеү.
Конкурсты ойоштороусылар: Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты, республиканың Мәҙәниәт һәм Мәғариф министрлыҡтары булышлығында Башҡортостан социаль технологиялар институты. Бәйгенең төп маҡсаты — «Урал-батыр» эпосын өйрәнеү һәм популярлаштырыу; башҡорт халҡының һәм республикалағы башҡа халыҡтарҙың тарихи һәм мәҙәни мираҫына һаҡсыл мөнәсәбәт тәрбиәләү; йәштәрҙә илһөйәрлек һәм гражданлыҡ сифаттары, әхлаҡи-этик ҡиммәттәр һәм әүҙем тормош позицияһы тәрбиәләү, уларҙың ижади һәләттәрен үҫтереү.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Февраль 2018 года » Страница 6
Үәт, ҡыҙыҡ! (09.02.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 13-02-2018, 09:00
Гүзәллектең сағыу өлгөһө ул
Новости / Мәҙәниәт // 13-02-2018, 07:00
Тәү күргәндә үк уның тәбиғи матурлығы һәм мөләйемлелеге ҡарашты үҙенә тарта. Һары матур, тиҙәр был типажды. Аҡ йөҙлө, һарғылт сәсле, зәңгәр күҙле, һомғол буйлы Люциә Фәйзуллина йәшлек матурлығын һис тә юғалтмаған. Ә ундағы ихласлыҡ, күңел йылыһы, зауыҡ һәм тормошто яратыу тотош донъяға етер кеүек. Бер ҡайғыһыҙ, мәшәҡәтһеҙ, тик үҙе өсөн генә йәшәгән нәзәкәтле ҡатын, тип тә уйларға була тәү ҡарашта. Тик һирәктәр генә был ҡатындың бик күп тормош һынауы аша үткәнен белә. Яңғыҙына ғына улын аяҡҡа баҫтырырға ла, йәшәр өсөн йорт һатып алырға ла, аҡсаһыҙлыҡ заманын үткәрергә лә тура килә. Күңел матурлығын юғалтмаҫҡа уға яратҡан эше, йырҙары һәм сәхнә ярҙам иткәндер, тип уйланым, Люциә менән яҡындан танышҡас. Хәйбулла районының йөҙөк ҡашы, талантлы сағыу “йондоҙ”о, тип тә әйтергә була уны....
Прополис менән дауалау
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 13-02-2018, 07:00
Ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙарын прополис менән дә дауалап була. Спиртлы төнәтмәһен әҙерләү өсөн 10 г прополисты ваҡлап, 100 г спирт ҡойорға һәм 30 минут болғатып торорға. Өс көн төнәтергә, тағы болғатырға һәм 2 сәғәткә һалҡынға ҡуйып алғандан һуң ҡағыҙ фильтр аша һөҙөргә. 18 – 20 көн буйы 15 – 20 тамсыһын һыуға йәиһә һөткә ҡушып, ашарҙан ярты сәғәт алда эсергә.
Ашҡаҙан-эсәк тракты өсөн прополис майы ла файҙалы. Уны әҙерләү өсөн 10 г ваҡланған прополисҡа һыулы банкаға ултыртып йылытылған аҡ майҙы ҡушып бутарға. Ошо ҡатнашманы шулай уҡ һыулы банкаға ҡуйып һәм туҡтауһыҙ бутап тороп, 50 – 60 минут йылытырға. Һуңынан бер ҡат марля аша һөҙөп алырға. Был дарыу ашҡаҙан сей яраһынан һәйбәт. Ауыртыу, ғәҙәттә, 4 – 5 көндә кәмей, ә 10 – 12-се көнөнә бөтөнләй бөтә. Дауаланыу өсөн ашарҙан ярты сәғәт алда, һөткә ҡушып, көнөнә өс тапҡыр берәр балғалаҡ эсергә. Дауаланыу курсы – 18 – 20 көн....
Йондоҙнамә (12-18 февраль)
Махсус бит // 12-02-2018, 13:01
Арбаңды ҡыш әҙерлә…
Яңылыҡтар таҫмаһы / Гәзиткә яҙылыу // 12-02-2018, 11:27
Йәмәғәт, беҙҙең менән бергә булыуығыҙға рәхмәт! Киләсәктә лә оҙаҡ йылдар дуҫлыҡ дауам итһен, тип теләйбеҙ һәм һеҙгә кәрәкле яңы мәғлүмәт еткерәбеҙ.
“Рәсәй почтаһы”, матбуғат һөйөүселәрҙе хәстәрләп, 2018 йылдың икенсе ярты йыллығына алдан яҙылыу мөмкинлеге бирә – 1 февралдән 31 мартҡа тиклем үҙегеҙ теләгән баҫмаларға иҫке хаҡтар буйынса яҙылып ҡуя алаһығыҙ. Дуҫтар, финанс үҙгәрештәре һеҙҙе бер ҡасан да өркөтмәһен!
“Йәшлек”кә икенсе ярты йыллыҡҡа яҙылыу хаҡы – 790 һум 20 тин (тәүге ярты йыллыҡтыҡы кеүек үк).
“Йәншишмә” гәзитенә лә яҙылып, балаларығыҙҙы ҡыуандырығыҙ. Алты айға яҙылыу хаҡы – 463 һум 74 тин.
Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ!...
“Рәсәй почтаһы”, матбуғат һөйөүселәрҙе хәстәрләп, 2018 йылдың икенсе ярты йыллығына алдан яҙылыу мөмкинлеге бирә – 1 февралдән 31 мартҡа тиклем үҙегеҙ теләгән баҫмаларға иҫке хаҡтар буйынса яҙылып ҡуя алаһығыҙ. Дуҫтар, финанс үҙгәрештәре һеҙҙе бер ҡасан да өркөтмәһен!
“Йәшлек”кә икенсе ярты йыллыҡҡа яҙылыу хаҡы – 790 һум 20 тин (тәүге ярты йыллыҡтыҡы кеүек үк).
“Йәншишмә” гәзитенә лә яҙылып, балаларығыҙҙы ҡыуандырығыҙ. Алты айға яҙылыу хаҡы – 463 һум 74 тин.
Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ!...
Нәзифә АҠҠУЖИНА
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 12-02-2018, 10:41
Минең дауам – энәлек
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 12-02-2018, 07:00
Энәлек шифалы үҫемлек булараҡ күптән билдәле. Халыҡ медицинаһында уның емешен һәм сәскәләрен йөрәк ауырыуҙарынан, йоҡоһоҙлоҡтан, баш әйләнеүҙән, тын етмәүҙән файҙаланғандар. Сәскәһенең һәм емешенең төнәтмәһен йөрәк неврозынан, гипертониянан, тын етмәгәндә, башҡа ҡан ағымы көсәйгәндә һәм көслө стресс кисергәндә эсәләр.
...
...
Битегеҙҙәге сиҡанды һытмағыҙ!
Махсус бит / Проблема // 11-02-2018, 09:00
Банандан эсемлек
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-02-2018, 07:30
Йоҡлар алдынан дәрсен (корица) менән бананды ҡайнатып эсеп ҡарағыҙ.
Был эсемлектең тәме үҙенсәлекле генә, ҡайһы берәүҙәргә оҡшап та етмәҫ, әммә иҫ киткес дауалау көсөнә эйә. Тиҙ арала организмығыҙҙы көйләп, аяҡҡа баҫтырыр. Коктейлдең төп компоненты булған банан калийға, магнийға һәм фосфорға бай. Калий йөрәк мускулы һәм, ғөмүмән, бөтә мускулдар өсөн дә файҙалы. Фосфор организмға углеводтарҙы үҙләштерергә ярҙам итәсәк. Дәрсен Альцгеймер, Паркинсон ауырыуҙарынан, склероздан, менингиттан һәм төрлө шештән һаҡлай.
Коктейль әҙерләү өсөн дәрсендең онтағын түгел, ә таяҡсаларын алырға кәрәк. Был ғәжәп тәмләткес түлһеҙлектән дә ярҙам итә, сөнки гүзәл заттың организмында ҡатын-ҡыҙ һәм ир-егет гормондары иҫәбен тигеҙләй. Бынан тыш, дәрсен ҡанда шәкәр һәм холестерин кимәлен кәметә. Шифалы эсемлектең файҙаһы өс көндән үк беленә башлай. Уны әҙерләү өсөн ныҡ бешкән бананды ла ҡулланырға мөмкин....
Һүрәте – һүрәт…
Новости / Мәғариф // 10-02-2018, 08:00
Күҙ генә тейәме?
Ата-әсәләр араһында баланың фотоһын интернетҡа элеү түгел, хатта башҡаларға сабыйын фотоға төшөрөргә рөхсәт итмәүселәр бар. Кемдер – дини ҡарашлы, икенсеһе – ғаиләһе тураһында мәғлүмәт таратырға теләмәгән йомоҡ кеше. «Бәләкәстең фотоһын интернетҡа ҡуйғайным, бик күп «лайк» йыйҙы. Тик икенсе көнөнә ул сәсрәп ауырып китте, әллә күҙ тейҙе инде?» – тип зарланғандарын йыш ишетәһең. Бәлки, был осраҡлы хәлдер, ә бәлки, күҙһенгәндер.
Америка ғалимдары ла баланың фотоһын интернетҡа ҡуйыуға ҡырҡа ҡаршы....
[/aviable]


text:
Газета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Юмор » Страница 5
«Мәке уям»
Әҙәбиәт / Юмор // 1-04-2018, 12:00
Бала саҡта өләсәйемдәрҙең ауылында йыуаш ҡына бер ағай йәшәне. Олоғайғансы ҡатын да алманы ул. Тотлоғоуынан оялған булған, тинеләр. Уға әсәйемдәр күршеләге олоғайып барған апайҙы димләй башланы. Егетте саҡ өгөтләп, һөйләштерергә алып киләләр.
Һүҙ араһында апайҙың әсәһе: «Был егет кем булып эшләй һуң ул?» – тип һорап ҡуя.
Егет аптырап тормай:
– Бер аҙна инде мәке уям, – тип яуаплай.
Ауылдарҙа элек малды күп көткәндәр. Ҡыш көндәре йылғала һуғарғандар. Йыл һайын бер кеше ҡыш буйы мәке уйған. Ҡалын боҙҙо лом менән онтауҙарын мин дә иҫләйем. Был ағай ҙа, күрәһең, әлеге эштән ҡоро ҡалмаған. Аҙаҡ ҡунаҡтарҙа, шаярып: «Эш күп – бер аҙна инде мәке уям!» – тип мәрәкәләүҙәрен дә хәтерләйем....
Ғәлиә апайҙың кейәүгә сыҡҡаны һәм минең бабайға барғаным
Әҙәбиәт / Юмор // 1-04-2018, 08:00
Беҙ – етмеште үткән ике ҡарсыҡ – әхирәтем Ғәлиә апай менән көлөшә-көлөшә сәй эсәбеҙ. Минән ике генә йәшкә өлкәнерәк булһа ла, уға апай тим. Ул башта: “Мине өлкәнәйтәһең, апай тип әйтмә”, – ти торғайны. Быға эстән генә көлөмһөрәйем, әммә апай тип өндәшеүемдең ысын сәбәбен әйтмәйем. Сәбәбе – кәүҙәгә минән ике тапҡыр ҡалыныраҡ, мыҡты, мөһабәт булыуы. Ә үҙе шул тиклем матур, килешле кейемдәрен кейһә, Әбей батша Екатеринаға оҡшап тора. Сынаяҡтарҙы бушата-бушата, берсә көлөшөп, берсә һағышланып үткәндәрҙе иҫләйбеҙ. Бер мәл һүҙ кемдең нисек кейәүгә сығыуына барып ялғанды. Ғәлиә апайҙың кейәүгә сығыу тарихын уның үҙ исеменән һеҙгә лә бәйән итәйем әле....
«Әйттем бит һиңә!»
Әҙәбиәт / Юмор // 1-04-2018, 07:00
Ҡатын бер аҙналыҡ командировкала йөрөп ҡайтты. Мотаһар иртәнсәк эшкә китер алдынан уға былай тине:
– Компьютерҙа соҡоноп, минең «страницаға» инеп тикшеренәһе булма!
– Берәй нәмә булдымы әллә?
– һиңә оҡшаған әйбер юҡ унда!
Ғаиләһеҙ кеше кеүек, командировкаларға ырғый-һикерә сыға ла китә ошо Тәнзилә. Эшендә ул яҡшы белгес булып һанала, шуға күрә конференциямы, квалификациямы, курстармы – баш ҡала юлы ҡатынына күрше ауыл алыҫлығы кеүек кенә тойола, күрәһең. Ир магазин билмәндәре, теге-был ярымфабрикаттарҙан туйып бөттө. Унан бигерәк, ни тиһәң дә, ҡатын өйҙә булмаһа, донъяның ҡото юҡ. Тиҙерәк бала табыу яғын уйламай, һаман карьера буйынса үҫеүҙе ҡайғырта. Ошо сәбәпле, һуңғы ваҡытта Мотаһарҙың Тәнзиләгә һарыуы ҡайнай башланы.
Ир эштән ҡайтһа, ҡатыны тырт та мырт йөрөп ята. Хәҙер Мотаһарҙың сираты етте:
– Берәй нәмә булдымы әллә?
– Нимә, нимә! Эйе, булды! Көнө буйы компьютерҙа һинең «страница»ны тикшерҙем – башҡа бисәләр менән мауығыу йәки һөйәркәләрең менән хат яҙышыу дәлилдәрен табырға теләгәйнем, – Тәнзиләнең ысынлап та күҙҙәре ҡыҙарып бөткән икән.
– Шунан, таптыңмы?
– Юҡ.
– Эй, матурым, минең өсөн компьютер – эштән ҡайтыу менән ярты төнгә тиклем «танчик» уйнау. Һин аҙналар буйы өйҙә тормағанда тағы нимә менән шөғөлләнергә тейешмен?! Иртәнсәк юрамал ҡыҙғандырыу өсөн генә әйткәйнем, соҡонма, тип, – Мотаһар хәләлен ҡосаҡлап үбеп алды. – Шунан, оҡшанымы һиңә минең «страница»ның аҫтын-өҫкә килтереү?
– Юҡ.
– Әйттем бит оҡшамаясаҡ тип, – ирҙең башын артҡа ташлап рәхәтләнеп көлгәненә Тәнзилә лә ҡушылды....
Үәт, ҡыҙыҡ! (23.03.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 26-03-2018, 11:48
Мәктәп директоры урамда йөрөгән пингвинды күреп ҡалған да, Иректе саҡырып:
– Был аҙашҡан ҡошто зоопаркка алып бар, – тигән. Икенсе көндө ни күрһен, пингвин тағы ла мәктәп янында йөрөп ята икән. Директор, асыуланып:
– Ирек, мин бит һиңә пингвинды зоопаркка алып барырға ҡушҡайным!
– Зоопаркта булдыҡ инде… Хәҙер уның киноға барғыһы килә…...
Үәт, ҡыҙыҡ! (16.03.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 20-03-2018, 08:00
Үәт, ҡыҙыҡ! (9.03.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 12-03-2018, 11:03
Ике дуҫ осраша. Береһе зарлана:
– Был ҡатын менән башҡаса йәшәй алмайым. Һәр көн һайын: «аҡса бир» ҙә «аҡса бир».
– Уға ниңә шул тиклем аҡса кәрәк?
– Белмәйем. Биреп ҡарағаным юҡ.
* * *
– Доктор, ҡатынымдың тауышы юғалды. Нимә эшләргә икән?
– Ә һин төнгө cәғәт өстә ҡайтып ҡара.
* * *
– Ҡурҡыныс хәл тыуғанда руль артындағы ҡатын-ҡыҙ нимә эшләй?
– Руль артына йәшенә.
...
Үәт, ҡыҙыҡ! (2.03.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 5-03-2018, 12:12
Ала һыйыр мәҙәктәре
Әҙәбиәт / Юмор // 4-03-2018, 09:00
Аҡыллы, зирәк, баш бирмәҫ ҡара-ала һыйырыбыҙҙың мажаралары ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та булды
Кешеләр тураһында бик күп мәҙәк хәлде бәйән итергә мөмкин. Ә был юлы һеҙгә үҙебеҙҙең һыйырыбыҙ тураһында һөйләргә булдым. Бигерәк легендар булды Зойкабыҙ. Мал-тыуар бик аҡыллы, тип кеше һөйләгәненә ышанмаҫ инем, әгәр ҙә үҙебеҙҙең баштан үтмәһә....
Телевизор тәрбиәһе
Әҙәбиәт / Юмор // 28-02-2018, 08:00
Бәләкәс Ислам һуңғы арала телевизор янынан һис тә китмәй. Теле иртә асылды, һәр өндө асыҡ итеп әйтә белә. Көндән-көн яңы һүҙҙәр оторға әүәҫләнеп алды, оҡшап ҡалғандарын кәрәкһә-кәрәкмәһә лә ҡулланып ҡуя. Реклама башланыу менән йүгереп килә, нимә тураһында һүҙ барғанын аңламаһа ла, ҡыҙыҡһынып ҡарай.
– Экскаватор!
– Йогурт!
– Абрикос!
– Макияж!
– Конъюнктивит!...
Үәт, ҡыҙыҡ! (23.02.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 26-02-2018, 12:45
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 248
СИНАГОГА (гр. synagōgḗ — йыйын), иудаизмда ғибәҙәт йорто, дин һәм община үҙәге. С. Фәләстанда (б.э.т. 4 б.) һәм Мысырҙа (б.э.т. 3 б.) барлыҡҡа килә; һуңынан йәһүд диаспораларында асыла башлай. С. архитектур стилдәре төрлө. Дөйөм һыҙаттары: тура мөйөшлө форма, 3 йәки 5 нефлы, Тәүрат төргәктәре һалынған синагога һандығы (Арон Кодеш), изге текстарҙы уҡыу өсөн күтәрмә (бима), “мәңгелек шәм” (нер тамид), тәһәрәтләнеү бассейны (миквэ) һ.б. С. эргәһендә башланғыс дини мәктәптәр (хедерҙар) эшләгән. Өфөлә ғибәҙәт йорто 1855 й. алып билдәле. 19 б. аҙ. С. ағас бинаһы төҙөлә. 1915—30 йй. синагога комплексы 2 ҡатлы таш ғибәҙәт ҡорамынан (хәҙ. Башҡорт филармонияһы бинаһы), хедер биналарынан, иҫке ғибәҙәт йортоноң ағас бинаһынан тора. 1930 й. башлап йәһүдтәр дини йолаларҙы үҙ йорттарында үткәргән. 2000 й. Өфөлә яңынан С. асыла, ул торлаҡ йорттоң цоколь ҡатында урынлаша. 2008 й. Л.Ш.Дубинский проекты б‑са БР Йәһүд общинаһы үҙәгенең 3 ҡатлы бинаһы (майҙаны 6029 м2) төҙөлә. Бинаның алғы композицияһы ҡыйығындағы быяла пирамида м‑н бергә фасадта “Дауыт йондоҙо”н хасил итә. Ғибәҙәт йорто (бейеклеге 12 м) — 1000 урынлыҡ. Балалар баҡсаһы, мәктәп, мед. һәм һауыҡтырыу үҙәктәре, кашрут аҙыҡ бешерелә торған хәйриә ашханаһы һ.б. эшләй.
Э.А.Шкурко
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 393
ЛАРИОНОВ Александр Леонтьевич, хәрби эшмәкәр. Ген.‑майор. Дворяндарҙан. Крәҫтиәндәр һуғышын (1773—75) баҫтырыуҙа ҡатнашыусы. 1773 й. алып Ҡазан губернаһының һәм Ырымбур губернаһының гарнизон командалары обер-кригскомиссары. 1774 й. ғин. башлап Ҡазан улан корпусы командиры. Кама аръяғында һәм Ҡазан даруғаһының көнбайышында баш күтәреүселәргә ҡаршы хәрби хәрәкәттәр м‑н етәкселек итә. Март башында ҡамауҙа ҡалған Өфөгә йүнәлтелә. Баш күтәреүселәр отрядтарын көнсығышҡа ҡыҫырыҡлап, март уртаһына Зәй, Минзәлә, Нуғайбәкҡәлғәһе аша Баҡалы ҡәлғәһенә етә. Ғәскәрҙәре алға яй барыу сәбәпле А.И.Бибиков күрһәтмәһе б‑са 18 мартта Л. етәкселектән бушатыла, уның урынына И.И.Михельсон тәғәйенләнә.
Әҙәб.: Дубровин Н.Ф. Пугачёв и его сообщники. В 3 т. Т.2. СПб., 1884; Пушкин А.С. История Пугачёва. Челябинск, 1984.
И.М.Гвоздикова
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
- Подробности
- Просмотров: 583
КАРБОН, ташкүмер системаһы (осоро), палеозойҙың бишенсе хроностратиграфик бүлексәһе. Осорҙоң башы 359,2±2,5 млн йыл, тамамланыуы — 299,0±0,8 млн йыл (ҡара: Геохронология). Англияла В. Конибир һәм В.Филлипс тарафынан айырып күрһәтелә (1822). Рәсәйҙең Европа өлөшөндә, Уралда, Ҡаҙағстанда, Ҡытайҙа 3 бүлеккә (дәүер) айырыла: аҫҡы, урта, өҫкө. Аҫҡы бүлеге (аҫтан өҫкә) турней ярусына, визей ярусына, серпухов ярусына; уртаһы — башҡорт ярусына, мәскәү ярусына; өҫкөһө ҡасим ярусына, гжель ярусына бүленә. Көнсығыш Себерҙә, Көнбайыш Европала һәм Америкала ике бүлеккә айырыла: аҫҡы һәм өҫкө (АҠШ‑та миссисипий һәм пенсильваний). К. барышында Гондвана палеоконтинентына ингән көньяҡ платформалар рәте (Африка, Австралия, Антарктида һәм Һиндостан) боҙлауыҡҡа дусар була. Лавруссия палеоконтинентына ингән төньяҡ платформалар ситтәрендә (Көнсығыш Европа, Себер, Ҡытай, Төньяҡ Америка) был ваҡытта герцин йыйырсыҡлығы хасил була. К. хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы төрҙәренең күплеге м‑н айырылып тора. Ер‑һыу хайуандары үҫешә, тәүге һөйрәлеүселәр барлыҡҡа килә, ихтиофауна (һөйәкле балыҡтар, акула һымаҡтар) һәм умыртҡаһыҙҙар (брахиоподтар, форамениферҙар, дүрт нурлы мәрйендәр, бүздәктәр) төрө арта. Ер үҫемлектәре башлыса споралы үҫемлектәрҙән тора: көкөрт үләне, ҡырҡбыуын, абаға; яланғас орлоҡлолар киң таралыу ала. К. аҙағына тәүге ылыҫлы үҫемлектәр, диңгеҙҙәрҙә һәм күлдәрҙә төрлө ылымыҡтар барлыҡҡа килә. Был осорҙа Көнсығыш Европа, Себер һәм Ҡаҙағстан платформаларының бер‑береһенә яҡынайыуы һөҙөмтәһендә хәҙ. Урал терр‑яһында урынлашҡан океан басс. урынында Урал тауҙарының һәм Урал алды бөгөлөнөң формалашыуы башлана. Мәскәү быуаты башына эпиконтиненталь диңгеҙ басс. барлыҡҡа килә. БР терр‑яһы сиктәрендә К. ултырмалары карбонат, карбонат‑терриген, флишҡа оҡшаш ҡатлауҙарҙан тора. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнбайыш битләүендә К. аҫҡы бүлеге эзбизташтарҙан, һирәк осраҡта ҡомташтарҙан, аргиллиттарҙан һәм кремнезёмлы тоҡомдарҙан ғибәрәт, ҡалынлығы 1800 м тиклем. Көнсығыш битләүендә К. аҫҡы бүлеге вулканоген һәм ултырма тоҡомдарҙан тора: базальт, туф, туф ҡомташы, туф конгломераты, эзбизташ, һирәк осраҡта балсыҡлы һәүерташ, алевролит, ҡомташ, ҡалынлығы 3000 м ашыу. К. урта бүлеге терр‑яның күп өлөшөндә доломит ҡатыш эзбизташтарҙан һалынған, ҡалынлығы 540—690 м. Оло Эйек й. (Әй й. ҡушылдығы) көньяҡтараҡ һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнсығыш битләүендә эзбизташтарҙан, ҡомташтарҙан, алевролиттарҙан торған флишҡа оҡшаш киҫелеш тибы үҫешкән, ҡалынлығы 2000 м тиклем. К. өҫкө бүлеге тоҡомдары таралыуы фациаль зоналыҡҡа буйһона, көнсығыштан көнбайышҡа флиш, йоҡа ҡатламлы депрессион һәм карбонат тибындағы киҫелеш айырыла, ҡалынлығы 1300 м тиклем. К. тоҡомдарының тәбиғи ер өҫтөндәге сығыштары Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнбайыш битләүе буйлап Әй, Йүрүҙән, Ағиҙел йй. үҙәндәрендә, Баҫыу, Инйәр, Еҙем, Егән, Тоҙйылға, Оло Һүрәм, Йәнгел йй. басс. күҙәтелә. БР‑ҙың тигеҙлек өлөшөндә эзбизташтар, доломиттар, аргиллиттар һәм ҡомташтар күп һанлы скважиналар м‑н асылған, уларға нефть ятҡылыҡтары, газ ятҡылыҡтары һәм таш күмерҙең ваҡ ятҡылыҡтары тура килә.
В.Н.Пучков
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Һаумы, һаумы, әкиәт!
(Городской этап республиканского конкурса юных исполнителей сказок народов мира на башкирском языке, посвященного III Всемирному курултаю башкир.)
Максат:
Төрлө милләт әкиәттәре менән таныштырыу;
Халыҡ ижады өлгөләре аша балаларға әхлаҡ тәрбиәһе биреү; халыҡ ижадын өйрәнеүгә ынтылыш тәрбиәләү, уны һаҡлау һәм байытыу.
Йыһазлау: 1. Әкиәт геройҙары.
Проектор, слайдтар, фонограмма.
Китаптар күргәҙмәһе.
Әкиәттәргә иллюстрациялар күргәҙмәһе
Конкурс барышы:
Ҡунаҡтарҙы сәләмләү:
1-се алып барыусы: Хәйерле көн балалар, коллегалар, килгән ҡунаҡтар, жюри ағзалары!!!
Һаумыһығыҙ, тип башлайыҡ әле,
Күрешеүҙәр шулай башлана.
Һаумыһығыҙ, тигән йылы һүҙҙән
Күңел ирей, йәндәр шатлана!
2-се алып барыусы: Халыҡ туған илде һөйөү тойғоһон, туған илдең ҡәҙерле булыуын ауыҙ-тел ижадында сағылдырған. Был бигерәк тә әкиәттәрҙә сағыу тасуирлана. Бөгөн беҙ әкиәттәр иленә юл тотабыҙ. Сәйәхәтебеҙ күңеллерәк булһын өсөн әйҙәгеҙ шиғыр менән юлға сығайыҡ. Мәктәбебеҙҙең 2-се класс уҡыусыларына һүҙ бирелә. (слайдтар)
Балалар сығыш яһай.
1-се бала(Ангелина)
Йомро-йомро йомғағым,
Алдан китсе тәгәрәп.
Әкиәт донъяһына
Беҙгә етергә кәрәк.
2-се бала(Денис)
Әкиәт иле – серле,
Әкиәт иле – йомаҡ.
Аҙашмай шул илгә
Еткерсе беҙҙе, йомғаҡ.
3-сө бала(Айрат):
Ул илдә бар аждаһа,
Дейеү оса, ҡотороп.
Убырлы ҡарсыҡ йөрөй
Кемгәлер этлек ҡороп.
4-се бала(Алина):
Әкиәт илендә бар
Тылсымлы кейек-ҡоштар.
Әйҙә, шул серле илгә
Юлға сығайыҡ, дуҫтар!
1-се алып барыусы: Юлға сығыр алдынан Әкиәттең нимә икәнен иҫкә төшөрөп китәйек. Әкиәт – халыҡ ижадының бик боронғо һәм киң таралған жанры. Халыҡ араһында уны “ҡарһүҙ” тип тә йөрөтәләр. Ул ҡарттарҙан ҡалған “Аҡыллы һүҙ” тигәнде аңлата, йәғни ҡара замандан(бик борондан) һөйләнеп килгән һүҙ. Һеҙҙең күбегеҙҙең өлкәндәрҙең әкиәт һөйләгәнен ишеткәнегеҙ бар. Ул, ғәҙәттә, “ борон-борон заманда йәшәгән, ти, бер әбей менән бабай”, тип башлана һәм “әле лә йәшәп яталар, ти”, тип тамалана.
2-се алып барыусы: Бала саҡ тураһында иң яҡты иҫтәлектәр әкиәттәр менән бәйле. Изгелек һәм яуызлыҡ, мөхәббәт һәм нәфрәт, дуҫтар һәм һатлыҡ йәндәр тураһында тәүге һабаҡтар нәҡ әкиәттәрҙән башланды. Нәҡ әкиәттәр аша беҙ хыялдарыбыҙҙа булһа ла Ҡамыр батырға, Урал батырға, Һыуһылыуға, Һомайға әүерелдек. Әкиәттәр үҙендә халҡыбыҙҙың бөтмәҫ аҡылын туплай, уларҙа беҙҙең отҡорлоҡ та, зирәклек тә, матурлыҡ та, аҡыллылыҡ та сағыла.
1-се алып барыусы: Балалар, һеҙ ниндәй әкиәттәр беләһегеҙ?
(хайуандар тураһында, батырҙар тураһында, тылсымлы әкиәттәр, тормош-көнкүреш әкиәттәре, алдауыс әкиәттәр, ғибрәтле әкиәттәр)
1-се алып барыусы: Бик дөрөҫ, уҡыусылар. Ә беҙгә әкиәттәрҙе күберәк кемдәр һөйләй?
(өләсәйҙәр, инәйҙәр, ҡартинәйҙәр, әсәйҙәр, апайҙар)
2-се алып барыусы: Дөрөҫ. Бөгөн беҙ ҡунаҡҡа Әкиәтсе апайҙы саҡырҙыҡ, “юлға сыҡтым”, тип хәбәре килде. Сеү, кемдер ишек шаҡый түгелме?
(Әкиәтсе апай инә)
Әкиәтсе апай: Һаумыһығыҙ, минең бәләкәстәрем!
Уҡыусылар: Һаумыһығыҙ, Әкиәтсе апай!
Әкиәтсе апай: Һеҙҙән саҡырыу хәбәре килеү менән, юлға сыҡтым. Бик ашыҡтым, етешмәм тип ҡурҡтым. Тылсымлы ҡумтамды ла үҙем менән алдым.
Уҡыусылар: Бик рәхмәт, Әкиәтсе апай. Беҙ бик көткән инек. Тылсымлы ҡумтаң ҙур күренә, әллә яңы әкиәттәр алып килдеңме?
Әкиәтсе апай: Алып килдем, алып килдем. Хәҙер яңы әкиәтемде һөйләйем:
-Борон заманда булған , ти бер батша.
Ул яһаттырған, ти, бик матур бер баҡса.
Баҡсаның ҡоймаһы булған, ти, таштан,
Һөйләйемме әкиәтте баштан?
Уҡыусылар: Шаяртма инде, Әкиәтсе апай. Һөйлә инде.
Әкиәтсе апай: Балалар, ҡарағыҙ әле, беҙгә бөгөн күпме ҡунаҡтар килгән. Улар ҙа бит әкиәт һөйләргә әҙерләнгән, әйҙәгеҙ уларға һүҙ бирәйек.
1-се алып барыусы: Мәктәптәргә һүҙ бирәбеҙ.
1. 1-4 кластар сығыш яһай
1-се номер
1-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 5-се мәктәптең 3-сө класс уҡыусыһы Хәсәнов Айнурҙы саҡырабыҙ.
2-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Төлкө һәм айыу”.
2-се номер
2-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 7-се мәктәптең 4-се класс уҡыусыһы Ғәлиуллина Ләйсәнде саҡырабыҙ.
1-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Төлкө менән айыу”.
3-сө номер
1-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 8-се мәктәптең 2-се класс уҡыусыһы Муллағолова Эльвинаны саҡырабыҙ.
2-се алып барыусы: Урыҫ халыҡ әкиәте “Шалҡан”.
4-се номер
2-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 8-се мәктәптең 3-сө класс уҡыусыһы Шәйхуллина Алиананы саҡырабыҙ.
1-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Алдар менән Шайтан”.
5-се номер
1-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 9-сы мәктәптең 1-се класс уҡыусыһы Вәлиев Даниэлды саҡырабыҙ.
2-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Күркә һәм әтәс”.
6-сы номер
2-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 10-сы мәктәптең 2-се класс уҡыусыһы Башарова Каринаны саҡырабыҙ.
1-се алып барыусы: халыҡ әкиәте “Алтын йомортҡа”.
7-се номер
1-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 15-се мәктәптең 4-се класс уҡыусыһы Саҙретдинова Әҙиләне саҡырабыҙ.
2-се алып барыусы: Украин халыҡ әкиәте “Башаҡ”.
8-се номер
2-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 17-се мәктәптең 2-се класс уҡыусыһы Ҡотлобаева Алһыуҙы саҡырабыҙ.
1-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Сихри моң”.
9-сы номер
1-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 18-се мәктәптең 4-се класс уҡыусыһы Ишмөхәммәтова Лилиананы саҡырабыҙ.
2-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Төлкө менән торна”.
10-сы номер
2-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 20-се мәктәптең 1-се класс уҡыусыһы Асоян Гөлнараны саҡырабыҙ.
1-се алып барыусы: Украин халыҡ әкиәте “Бейәләй”.
11-се номер
1-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 22-се мәктәптең 4-се класс уҡыусыһы Мусин Динарҙы саҡырабыҙ.
2-се алып барыусы: Украин халыҡ әкиәте “Башаҡ”.
12-се номер
2-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә мәктәп-интернаттың 4-се класс уҡыусыһы Бабкина Ольганы саҡырабыҙ.
1-се алып барыусы: халыҡ әкиәте “Әҙәм менән йылан”.
5-8 кластар сығыш яһай
1-се номер
1-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 1-се мәктәптең 6-сы класс уҡыусыһы Әхмәтов Илдарҙы саҡырабыҙ.
2-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Ерәнсә сәсәндең ҡаҙ бүлгәне”.
2-се номер
2-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 2-се гимназияның 7-се класс уҡыусыһы Вәлиева Алинаны саҡырабыҙ.
1-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Төлкө менән айыу”.
3-сө номер
1-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 7-се мәктәптең 5-се класс уҡыусыһы Ғайнанова Алинаның саҡырабыҙ.
2-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Төлкө менән айыу”.
4-се номер
2-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 9-сы мәктәптең 6-сы класс уҡыусыһы Заһитова Гөлнараны саҡырабыҙ.
1-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Шаян бесәй”.
5-се номер
1-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 10-сы мәктәптең 7-се класс уҡыусыһы Мутығуллин Айнурҙы саҡырабыҙ.
2-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Ҡошҡа әйләнгән әбей”.
6-сы номер
1-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 12-се мәктәптең 5-се класс уҡыусыһы Юнысова Әлфинәне саҡырабыҙ.
2-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Ҡурай”.
7-се номер
2-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 13-сө мәктәптең 6-сы класс уҡыусыһы Зиннәтуллина Эльмираны саҡырабыҙ.
1-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Төлкө һәм айыу”.
8-се номер
2-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 15-се мәктәптең 7-се класс уҡыусыһы Шәйхинурова Лиананы саҡырабыҙ.
1-се алып барыусы: Факиһа Туғыҙбаева “Балыҡсы һәм алтын балыҡ тураһында әкиәт”.
9-сы номер
1-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә 20-се мәктәптең 5-се класс уҡыусыһы Бәҙретдинов Азаматты саҡырабыҙ.
2-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Етем төлкө.”.
10-сы номер
2-се алып барыусы: Сәхнәбеҙгә мәктәп-интернаттың 7-се класс уҡыусыһы Талипов Эдуардты саҡырабыҙ.
1-се алып барыусы: Башҡорт халыҡ әкиәте “Әтәс менән бесәй”.
Әкиәтсе апай: Афарин, уҡыусылар. Мин һеҙҙә оҙаҡ булдым инде, китергә лә ваҡыт етте. Әкиәттәрҙе бик яратаһығыҙ икән. Миңә һеҙҙең менән күңелле булды. Һау булығыҙ.
Балалар: Һау бул, Әкиәтсе апай. Рәхмәт һеҙгә.
2-се алып барыусы: Хәҙер хөрмәтле жюри ағзалары урындар билдәләгәнсе, йәнһүрәт ҡарап алайыҡ.
( “Ҡош аяғы” йәнһүрәтен ҡарау.)
(Билдәләнгән урындарҙы иғлан итеү өсөн жюриға һүҙ бирелә.)
1-се алып барыусы: Һау булығыҙ, ҡунаҡтар! Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт.


text:
Исфана
Исфана (ҡырғ. Исфана, рус. Исфана, үзб. Isfana) — көньяҡ Ҡырғыҙстандың Баткен өлкәһендә урынлашҡан ҙур булмаған ҡала. Фирғәнә үҙәненең көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан, өс яғынанан Тажикстан тарафынан уралған.
Ләйләк районының административ үҙәге булып тора. Мырза-Патча, Самат, Сиген, Тайлан, Аҡ-Булаҡ һәм Голбо ауылдары Исфана ҡала идараһына ҡарай. Ҡаланың рәсми сайтындағы мәғлүмәттәре буйынса, Исфана ҡалаһының һәм уға буйһонған ауылдарҙың халыҡ һаны — 28 085 кеше. Исфананың үҙендә 18 200 кеше тора.
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Советтар Союзы осоронда Исфанала бер нисә фабрика, ҙур ғына колхоз булған. 1991-се йылда Ҡырғыҙстан бойондороҡһоҙ дәүләт булғас фабрикаларҙың күбеһе ябылды.
Хәҙерге ваҡытта Исфана халҡы эш артынан башҡа илдәргә, күпселеге Рәсәйгә, һирәгерәк Ҡаҙағстан, Тажикстан һәм Үзбәкстанға йөрөй. Сит илдәргә эш эҙләп барыусыларҙың һаны рәсми рәүештә баҫтырылмай.


text:
Бағыр
Бағыр (лат. Salmo trutta, рус. Кумжа, Ручьевая форель) — һөмбаш балыҡтар (Salmonidae) ғаиләһендәге балыҡ.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кәүҙәһенең оҙонлоғо 37 см-ға ҡәҙәр, ян-яҡтан ҡыҫылған. Ареалының сиктәрендә кәүҙәһенең оҙонлоғо 25-55 сантиметр тирәһендә тирбәлә. Уның ғәҙәттәге ауырлығы 300—400 грамм. Йәшәү шарттарына ҡарап ауырлығы 1,3-2 кг тирәһенә етергә мөмкин.
Башы өҫкө яҡтан яҫыланған. Төҫө ҡара, ян-яҡтары алтын һымаҡ һары, ҡорһаҡ өлөшөндә күп һанда төрлө төҫтәге тимгелдәр бар. Төҫө мөхитендәге грунтҡа, һыу ятҡылығындағы фонға, миҙгелгә, аҙығына һәм башҡа бик күп факторҙарға бәйләнгән.
Ҡайһы берәүҙәр уны сыбайсыҡ тип тә йөрөтә. Уның һоҡланғыс матурлығын ҡыҙыл, ҡара төртөктәр билдәләй.
Тәңкәһе ваҡ, ҡойроғо ҡара төҫтә, тештәре күп, тигеҙ, күҙе үткер. Йылғаның ҡомороҡтарында, ағас араларына йәшеренә.
Таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Евразия, Төньяк Америка, Африкала тереклек итә, Австралия һәм Яңы Зеландияла климатҡа яраҡлашҡан. Башҡортостандың таулы төбәктәрендә бағры, күберәк Белорет, Ғафури, Ишембай, Әбйәлил, Күгәрсен райондарының һыу ятҡылыҡтарында осрай.
Белорет районының Наяҙы, Буғанаҡ йылғаларында, Маҡар янындағы Бикәҙе йылғаһында, Бөрйән, Ейәнсура төбәгендә һәм башҡа ерҙәрҙә осраштыра.
Әле Белорет һәм Бөрйән төбәгендәге Оло һәм Кесе Бәшәке (Апшаҡ йылғаһы) — бағры балығы резервтары (йәғни тәбиғи байлыҡтар дәүләт тарафынан махсус һаҡлауға алынған урын).
Бағыр резерваттары итеп йәнә түбәндәге урындар алынды: Ғафури төбәгендә, Һыуяҡты йылғаһы (Усман ауылы эргәһендә), Күгәрсен төбәгендә — Оло һәм Кесе Инәк йылғалары.
Бағыр бик тәмле балыҡ. Ул тик беҙҙең республикала ғына түгел, бәлки бөтә донъяла иң ҡиммәтле балыҡтарҙың береһе. Халыҡ уны юҡҡа ғына «батша балығы» тип атамаған.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бағыр тик һалҡын һәм таҙа һыуҙа ғына йәшәй. Боҙ аҫтында ла һәйбәт ҡышлай ала.
Ул үтә һаҡ. Ауға көндөҙ сыға, 10-12 градуста яҡшы туҡлана. Һыуҙың йылылығы 18 градустан юғары күтәрелһә, бөтөнләй ашамай башлай.
Ауға көндөҙ сыға торған йыртҡыс балыҡтарҙан бағры иң яҡшы күреүселәрҙән һанала. Сөсө һыуҙың чемпионы тип тә атайҙар бағырҙы. Ул сәғәтенә 35 км тиҙлек менән йөҙә ала.
Күберәк ултыраҡ тормош алып бара. Алыҫ араларҫа күсеп йөрөмәй. Өлкән балыҡтары көҙгө һәм ҡышҡы ыуылдырыҡ сәсеүҙән һуң шишмәләргә яҡыныраҡ урындарҙа тәрәнерәк ятыуҙарға күсә. Кыш осорон шундай зөмбәйҙәрҙә ваҡ балыҡтар аулап үткәрә.
Яҙғыһын болғансыҡ һыуҙар килеү менән ҡышлау урындарын ташлап китәләр. Йәшеллек күренеү менән йәйге урындарына күсәләр.
Өлкән балыҡтар яңғыҙаҡ йәшәүҙе үҙ итә. Йылға тамаҡтарында, шарлауыҡтар тирәһендә, текә ярҙар янындағы урындарҙа урынлашалар.
Ваҡ бағыр балыҡтары һай шаршыларҙа туплана. Көтөүҙәргә берләшеп, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Һыу аҫтындағы үҫентеләр араһында, эре таштар артында, ағым көслө булмаған, ләкин өйөрөлтмәктәр булған урындарға өҫтөнлөк бирәләр.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ваҡ ҡыҫала һымаҡтар, бөжәктәрҙең ҡарышлауыҡтары, ваҡ моллюскалар, балыҡтар, бөжәктәр, сүмесбаштар, тәлмәрйендәр, һыуҙа йәшәүсе ваҡ имеҙеүселәр менән туҡланалар.
Тамаҡ туйҙырыу мәлдәре иртәнге йәки киске сәғәттәргә тура килә. Был мәлдә һыу өҫтөндә осҡан бөжәктәрҙе эләктереү өсөн һыуҙан ырғып күтәреләләр.
Ыуылдырыҡтар ҙа яратҡан аҙығы булып тора. Ас мәлдәрендә үҙ ыуылдырыҡтарын (етерлек дәрәжәлә йәшереп ҡуйылмаһа), сәлбәрәләрен дә ашарға мөмкиндәр. Балыҡсылар уларҙы, иң яратҡан аҙығы — ямғыр йәки ер селәүсене ярҙамында тоталар.
Йәшенле ямғырҙар, көслө елдәр һөҙөмтәһендә һыуға бик күп бөжәктәр ҡолағанда, был балыҡтар һыу өҫтөндә йөҙөп байрам итеп алалар. Шуғалыр ҙа, улар һыу ситендә үҫкән үҫемлектәр араһын яраталар.
Эҫе көндәрҙә йылғаларға ҡойған шишмә тамаҡтарына йыйылалар. Бындай урындар булмаһа, өңдәргә инеп йәшенәләр. Эҫенән шаңҡып ятҡан саҡтарында, балыҡсылар уларҙы яланғас ҡул менән дә тота алалар. Ә былай бик сос балыҡтар.
Балыҡтарҙы сикһеҙ аулау, Республиканың көньяҡ-көнсығышында ваҡ йылғалар күпләп ҡороуы һөҙөмтәһендә бағры ла бөтә бара. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына ингән.
Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Енси етлегеү, үрсеү мәле өсөнсө йылдарына тура килә. Ыуылдырыҡтарын ноябрҙан алып декабрь буйына сәсәләр. Бының өсөн ҡырсынлы, суйыр ташлы, шәп ағымлы һайлыҡтарға өҫтөнлөк бирәләр.
Бағырҙың ыуылдырығы эре була (диаметры 3 миллиметрға яҡын). Күптәр өсөн ымһындырғыс аҙыҡ булып тора. Үрсемен ашалыуҙан һаҡлап алып ҡалыу өсөн, инә балыҡтар тәүҙә ҡойроҡтары менән көслө хәрәкәттәр яһап соҡорҙаар эшләп алалар ыуылдырыҡтарын шунда йәшерәләр. Ә бағырҙың үрсеме бик ҙур түгел (200 дән 2 меңгә ҡәҙәр бөртөк).
Ҡарышлауыҡтары ҡыш буйына ышыҡтарында йәшеренеп яталар.ҙ еткәс кенә сыға башлайҙар. Ыуылдырыҡ һарыһындағы запас бөткәнсе, оҙаҡ ҡына ышыҡтарынан алыҫ китмәйҙәр.
Сама менән 4 аҙна тирәһе үткәс кенә төйәктәрен ташлап умыртҡаһыҙҙар (зоопланктон, бөжәктәр һ. б. умыртҡаһыҙҙарның ҡарышлауыҡтары) менән туҡланыуға күсәләр. Был мәлдә шәп итеп үҫә башлайҙар. Йыл эсендә ун сантиметр тирәһенә етәләр.
Сығанаҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Список рыб, занесённых в Красную книгу Республики Башкортостан
- Рыбы занесенные в красную книгу Башкирии
- форель ручьевая
- форель ручьевая
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Нафиҡов Шамил. Һыу буйында балыҡсы.— Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1997.— 176 бит.
- Галеева А. Х. Красная книга // Башкирская энциклопедия . — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8 .
- Баянов М. Г. Редкие виды животных // Башкирская энциклопедия . — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8 .


text:
Ситләтелгән һалым
Ситләтелгән һалым — тауарҙарҙың һәм хеҙмәттәрҙең хаҡына йә тарифына өҫтәмә рәүешендә билдәләнә торған һалым. Тауарҙар етештереүсе йә хеҙмәттәр күрһәтеүсе өҫтәмәне иҫәпкә алып һата һәм дәүләткә төшөмдән тейешле һалым суммаһын түләй, йәғни ул —һалымды йыйыусы, ә һатып алыусы ситләтелгән һалымды түләүсе булып тора.
Ситләтелгән һалым төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Индивидуаль һалымдар (акциздар) — тауарҙарҙың һатыу хаҡына ҡарата проценттарҙа билдәләнә торған ситләтелгән һалымдар; ҡағиҙә булараҡ, улар юғары рентабелле тауарҙарҙан етештереүселәр алған үтә юғары килемде дәүләт бюджетына алыу өсөн тәғәйенләнә.
- Универсаль һалымдар (өҫтәмә ҡиммәткә һалым);
- Фискаль монополиялар — юридик һәм физик шәхестәрҙең уларға дәүләт ойошмалары күрһәткән хеҙмәттәр өсөн түләүҙәре; мәҫәлән, дәүләт лицензиялары, рөхсәттәр, документтар төҙөтөү өсөн түләүҙәр һ.б. Әйләнештән һалымдар ҙа ошо пунктҡа инә.
- Таможня пошлинаһы — импорт, экспорт һәм (һирәгерәк) транзит тауарҙар өсөн иғәнә (түләү) рәүешендәге ситләтелгән һалым төрө.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Правовые аспекты косвенного налогообложения: теория и практика — учебн. пособие для студентов, обучающихся по специальности «Налоги и налогообложение» / науч. ред. С. О. Шохин — Wolters , 2006 — ISBN Wolters Kluwer Russia, 2006


text:
- Подробности
- Просмотров: 476
ЙОНДОҘЛОҠТАР, йондоҙло күк өлөштәре йәки улар эсендәге йондоҙ фигуралары. Боронғо замандарҙан уҡ кешеләр яҡты йондоҙҙарҙан торған билдәле фигураларға исем биргән. Һәр бер мәҙәниәттә күк йөҙөн үҙенә бер төрлө итеп фрагменттарға бүлеү принцибы булған. 1930 й. йондоҙҙарҙы табыу һәм билдәләү еңелерәк булһын өсөн тура күтәрелеш һәм ауышлыҡ һыҙыҡтары буйлап 88 Й. сиктәрен билдәләү б‑са халыҡ-ара астрономдар килешеүе ҡабул ителә. Урынлашыуы б‑са полюс эргәһендәге (Етегән йондоҙ, Кесе Етегән һ.б.), экватор (Арҡысаҡ, Ҙур Эт һ.б.), зодиак (Буға, Ҡуҙы һ.б.) һәм көньяҡ ярымшар (Көньяҡ Тәре, Кәмә ҡойроғо, Секстан һ.б.) Й. айырыла. БР терр‑яһында 60‑ҡа яҡын Й. күҙәтергә мөмкин: полюс эргәһендәге (тәүлектең ҡараңғы ваҡытында йыл әйләнәһенә күренә); экватор һәм зодиак Й. (йылдың билдәле бер миҙгелендә күренә; байый). Көньяҡ ярымшар Й. күбеһе респ. терр‑яһында күҙәтелмәй.
У.Ш.Баязитов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 476
ИСЛАМОВА Регина Марат ҡыҙы (11.2.1982, Сахалин өлк. Көньяҡ Курил ҡсб), химик. Химия ф. д‑ры (2010). БДУ‑ны тамамлағандан һуң (2004) Органик химия ин‑тында эшләй (2008 й. алып өлкән ғилми хеҙм‑р), бер үк ваҡытта 2012 й. башлап БДАУ-ҙың дөйөм химия каф. мөдире. 2013 й. алып Санкт‑Петербург ун‑тының Химия ин‑тында. Фәнни хеҙмәттәре үҙгәреүсән элементтарҙың металл комплекстары тәьҫире аҫтында винил мономерҙарының комплекслы‑радикаллы полимерлашыуын тикшереүгә арналған. И. тарафынан ферроцениллы тимерҙең ярым һәм клатрохелаты, азинил ферроцен нигеҙендәге беренсел системаларҙы практик файҙаланыу мөмкинлеге нигеҙләнә, улар пероксид инициаторҙарының сығымын, т‑раны кәметергә, мол. м. көйләргә, полимерҙарҙың юғары т‑раға сыҙамлылығын, стереодаимилығын арттырырға булышлыҡ итә. И. бөтә төҫтәрҙә күрһәтеүсе дисплейҙар етештереү өсөн яҡтылыҡ таратыусы диод эмиттерҙары сифатында порфиринлы полимерҙар сығара. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы. Фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт респ. йәштәр пр. лауреаты (2011).
Хеҙм.: Kinetics, Catalysis and Mechanism of Chemical Reactions. From Pure to Applied Science. Vol. 1. Today and Tomorrow. New York, 2012 (авторҙ.).
С.В.Колесов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 546
ЗАҺИҘУЛЛИН Нәүфәл Шамил улы (1.1.1977, Өфө), терапевт. Мед. ф. д‑ры (2010). Ш.З.Заһиҙуллиндыңулы. БДМУ‑ны тамамлағандан һуң (2000) шунда уҡ эшләй (2004 й. алып халыҡ‑ара бәйләнештәр бүлеге нач. урынбаҫары). Фәнни эшмәкәрлеге гипертония ауырыуын, йөрәктең пейсмекер каналын, электр ҡырын өйрәнеүгә арналған. З. ҡатнашлығында дифференциаль векторкардиография, миокард Q‑инфарктын диагностикалау ысулдары, миокард инфарктын нейроселтәр ҡулланып диагностикалау өсөн “Нейрокард” компьютер программаһы эшләнә. 160‑тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 4 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Интегральная электрокардиотопография: атлас. Уфа; Тверь, 2000 (авторҙ.).
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Республикабыҙҙың иң ҙур байрамын билдәләгән осорҙа һөнәри тоғролоҡ, фиҙакәрлек күрһәткән бер төркөм хеҙмәт алдынғыларына БР Ауыл хужалығы министрлығының Колонна залында дәүләт наградалары тапшырылды.
58 кеше республика Башлығы Рөстәм Зәки улы Хәмитов ҡулынан абруйлы баһа – “Башҡортостан Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн” ордены, “Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн” миҙалы, Салауат Юлаев ордены, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостан Республикаһының маҡтаулы исемдәрен алды.
Улар араһында йәмғиәтебеҙҙең төрлө өлкәләрендә намыҫлы эшләгән, Башҡортостандың мәҙәниәт, әҙәбиәт, төҙөлөш, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, транспорт, сәнәғәт һәм башҡа тармаҡтарын үҫтереүгә күп көс һалған ватандаштарыбыҙ бар.
Бүләкләнеүселәрҙең береһе – билдәле шағир, драматург һәм журналист Салауат Әбүзәр самими ижады менән шиғриәт һөйөүселәрҙең күңелен күптән яулаған. Әле иһә ул “Ғәмәл дәфтәре” йыйынтығы өсөн республикабыҙҙың әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге иң юғары дәүләт наградаһына – Салауат Юлаев премияһына лайыҡ булды. Ошо уҡ юғары баһаны “Арҡайым” балеты өсөн танылған композитор, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты кафедраһы мөдире Ләйлә Исмәғилева һәм Дәүләт Кремль Һарайының “Кремль балеты” театрының баш балетмейстеры Андрей Петров; һынлы сәнғәт өлкәһендә “Салауат күпере” ижади проекты өсөн рәссам, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты профессоры Рифхәт Арыҫланов алды.
Фиҙакәрҙәр араһында Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, философия фәндәре кандидаты, доцент Фәниә Абдулхаҡ ҡыҙы Игебаева ла билдәләнде. Ул бар ғүмерен студенттарға белем биреүгә бағышлаған. Фәниә Абдулхаҡ ҡыҙына “Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исем бирелде.
– Был ваҡиға – минең генә түгел, тотош коллективтың эшен юғары баһалау. Шуға күрә хеҙмәттәштәремә оло рәхмәтемде еткерәм. Студенттар менән эшләү ҡыҙыҡ, ҡатмарлы, шул уҡ ваҡытта оло яуаплылыҡ та, сөнки улар – республикабыҙҙың киләсәген төҙөй торған быуын, – тине ул, тәьҫораттары менән бүлешеп.
Көйөргәҙе нефть промыслалары ҡоролмаларын етештереү заводының производствоны тәьмин итеү базаһы начальнигы Дамир Исхаҡов Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы менән наградланды. Ул:
– Беҙҙең предприятие нефть һәм газ сығарған компанияларҙы хеҙмәтләндерә. Эшебеҙ иҡтисади мөхитте билдәләү йәһәтенән мөһим һәм яуаплы. Был награда – артабан да туған предприятием өсөн бар тырышлығымды һалып эшләү өсөн оло этәргес, – тине.
Эйе, оло яуаплылыҡ, профессияға тоғролоҡ һәр ваҡыт юғары баһалана. Республиканың үҫешенә фиҙакәр өлөш индергәндәр артабан да ҡомарланып ижад итһен, һөҙөмтәле эшләһен һәм башҡаларға өлгө булып торһон!


text:
- Подробности
- Просмотров: 262
СИБАЕВ Вәзир Мәсғүт улы (4.11. 1958, Өфө), хирург. Мед. ф. д‑ры (2007). БДМИ‑ны тамамлағандан һуң (1985) ӨМЭПБ мед.-санитария бүлегенең 13‑сө ҡала дауаханаһында эшләй, 2000 й. алып БДМУ‑ның өҫтәмә проф. белем биреү ин‑тында уҡыта. Фәнни эшмәкәрлеге ҡорһаҡ ҡыуышлығы ағзалары ауырыуҙары диагностикаһында эндоскопия (ш. иҫ. лазерлы допплер флоуметрияһы һәм эндоскопик видеокапсула ҡулланып) ысулдарын эшләүгә, абдоминаль хирургияла һәм гинекологияла миниинвазив технологияларҙы камиллаштырыуға арналған. С. ҡатнашлығында видеоэндоскопик тикшеренеүҙәр ваҡытында лайлалы тиресәләрҙең колориметрияһы ысулы һәм уның нигеҙендә сероз тиресәләрҙең шешеү реакцияһын баһалау алымы һ.б. эшләнгән. 120‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 4 уйлап табыу авторы. БР‑ҙың фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт пр. лауреаты (2007).
Х е ҙ м.: Видеоэндоскопическая капсульная диагностика заболеваний органов брюшной полости. М., 2006 (авторҙ.); Комбинированные миниинвазивные вмешательства в абдоминальной хирургии. Уфа, 2008 (авторҙ.); Острый панкреатит. Уфа, 2008 (авторҙ.).
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина