text:
Газета "Йәшлек" » Конкурстар » Страница 7
Ул ярата бөтә кешелекте...
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 17-05-2017, 14:02
“Йәшлек” гәзитен уҡыусыларҙы әхирәтем, Йылайыр районының Балапан ауылы ҡыҙы Регина Мостахитдинова менән таныштырғым килә. Регина, Башҡорт дәүләт аграр университетында дүрт йыл уҡып, диплом алғандан һуң артабан белемен камиллаштырыу өсөн Башҡорт дәүләт университетына килә. Уның менән нәҡ ошо уҡыу йортонда уҡып йөрөгәндә таныштыҡ та инде.
Әхирәтем башҡорт ҡыҙҙарына ғына хас тыйнаҡлығы, әҙәпле булыуы, эскерһеҙлеге менән матур ҙа, ябай ҙа, шул уҡ ваҡытта ғорур ҙа. Һис кемде бер ҡасан да ярҙамынан айырмаҫ, ололарға кеселекле, кеселәргә ололоҡло була белә. Өйөндәге ике һеңлеһе һәм өс ҡустыһына ышаныслы, таянырлыҡ апай ҙа ул Регина. Һәм: “Бөтә кешелекте ярата ул, кешеләр ҙә уны яратһын”, – тип тамамлағым килә.
Әлмира КАШАПОВА.
Әлшәй районы....
Әлмира КАШАПОВА: “Һәр бер көн ҡәҙерле...”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 21-04-2017, 12:58
Минең тормош девизым шулай. Һәр атҡан таңым өсөн Аллаға рәхмәт әйтәм дә, бөгөн мин бәхетле, тип яңы килгән көнөмдө башлайым.
Әлмира Кашапова булам. Әлшәй районының Дим ҡуйынына һыйынып ултырған Себенле ауылында тыуып үҫтем. Атайымдан ҡыйыулыҡ алып, әсәйемдән сабырлыҡ йыйып, инде буй ҙа еткергәнмен.
Бөгөн Башҡорт дәүләт университетының биология факультеты магистрантымын. Шул уҡ ваҡытта Өфө медицина колледжында уҡып йөрөйөм.
Һәр кемдең бәхете үҙ ҡулындалыр ул. Шағир әйтмешләй: "Еңел килгән бәхет – бәхет түгел, эҙләп тапҡан бәхет ҡәҙерле!" Һәм мин тормошта бәхетемде, ғөмүмән, үҙемде, үҙ урынымды табырыма ышанам.
...
Зилә Мортазина: “Ваҡытымды файҙалы үткәрергә тырышам”
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 17-04-2017, 13:00
Баймаҡ районының Байыш ауылында тыуып үҫтем. Былтыр Сибай медицина колледжын тамамланым. Әле Магниторск ҡалаһында медицина-санитар часында шәфҡәт туташы булып эшләйем.
Эшем бик оҡшай. Генри Фордтың “Ваҡыт үҙен бушҡа уҙғарғанды яратмай” тигән һүҙҙәрен тормош девизы итеп алдым. Эш һәм ял минуттарының һәр береһен файҙалы итеп үткәрергә тырышам. Буш ваҡытта китап уҡыйым, бәйләйем.
Киләсәктә юғары уҡыу йортона уҡырға инергә ниәтләйем....
Башҡорт теле – минең телем
Объявления / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 17-04-2017, 11:15
Минең туған телем – башҡорт теле. Бишектә ятҡанда уҡ ишетеп, әсә һөтө менән һеңгән ул миңә. Сабый саҡтан уҡ ошо телдә ижад ителгән әкиәттәр, йырҙар ишетеп үҫтем, беренсе һүҙҙәремде әйттем...
Туған тел ул әсә кеүек берәү һәм ғәзиз. Ул кешенең донъяға ауаз һалған минутынан һуңғы һулышына тиклем йәнәшәлә килә. Телде ҡәҙерләп йәшәргә, уның тормош сығанағы, белем шишмәһе икәнен онотмаҫҡа кәрәк. Тел – ул Ватан, тыуған ер, ата-әсә һүҙҙәре, боронғоларҙан ҡалған аманат. Телебеҙ мең-мең йылдар аша, һынауҙарға бирешмәй, ата-бабаларыбыҙҙың йәшәү тарихын, йыр-моңон, ижадын түкмәй-сәсмәй беҙҙең көндәргә еткергән.
Башҡорт теле, донъяла иң ҡатмарлы булыуы менән бергә, иң матур телдәрҙең береһе тип һанала. Мостай теле, Рәми теле – уның менән бөйөк кешеләр һөйләшкән, ижад иткән.
...
Туған тел ул әсә кеүек берәү һәм ғәзиз. Ул кешенең донъяға ауаз һалған минутынан һуңғы һулышына тиклем йәнәшәлә килә. Телде ҡәҙерләп йәшәргә, уның тормош сығанағы, белем шишмәһе икәнен онотмаҫҡа кәрәк. Тел – ул Ватан, тыуған ер, ата-әсә һүҙҙәре, боронғоларҙан ҡалған аманат. Телебеҙ мең-мең йылдар аша, һынауҙарға бирешмәй, ата-бабаларыбыҙҙың йәшәү тарихын, йыр-моңон, ижадын түкмәй-сәсмәй беҙҙең көндәргә еткергән.
Башҡорт теле, донъяла иң ҡатмарлы булыуы менән бергә, иң матур телдәрҙең береһе тип һанала. Мостай теле, Рәми теле – уның менән бөйөк кешеләр һөйләшкән, ижад иткән.
...
Улар – бөтәбеҙгә лә ныҡлы терәк
Объявления / "Ҡәйнәм-ҡайным - алтын ҡаҙнам" // 15-04-2017, 13:16
Ҡайныбыҙ Айытбай һәм бейемебеҙ Рәхимә Ҡәҙерғоловтар балаларын, бәхет нигеҙе – тырыш хеҙмәттә, тип тәрбиәләй
Мул һыулы, гүзәл тәбиғәтле Ейәнсура ерендә егәрле матур ғаиләләр бихисап. Шуларҙың береһе – Үрге Бикбирҙе ауылында йәшәүсе ҡайным Айытбай Кинйәбай улы һәм бейемем Рәхимә Сәйеткәрәй ҡыҙы Ҡәҙерғоловтар....
Мул һыулы, гүзәл тәбиғәтле Ейәнсура ерендә егәрле матур ғаиләләр бихисап. Шуларҙың береһе – Үрге Бикбирҙе ауылында йәшәүсе ҡайным Айытбай Кинйәбай улы һәм бейемем Рәхимә Сәйеткәрәй ҡыҙы Ҡәҙерғоловтар....
Бергә тура килһә ике тырыш, тормош гөлгә торошло
Объявления / "Ҡәйнәм-ҡайным - алтын ҡаҙнам" // 13-04-2017, 13:11
Райхана һәм Сабир Күжәбаевтар хеҙмәттә лә, донъя көткәндә лә һынатмай
Ҡәҙерле кешеләребеҙ хаҡында яҙып, уларға оло хөрмәтебеҙҙе белдерергә мөмкинлек биргән “Йәшлек”кә ҙур рәхмәт! Минең ҡайны-ҡәйнәм, Райхана һәм Сабир Күжәбаевтар, бына инде 35 йыл Бөрйән районының Әтек ауылында татыу өлгөлө ғаилә булып йәшәй.
...
Ҡәҙерле кешеләребеҙ хаҡында яҙып, уларға оло хөрмәтебеҙҙе белдерергә мөмкинлек биргән “Йәшлек”кә ҙур рәхмәт! Минең ҡайны-ҡәйнәм, Райхана һәм Сабир Күжәбаевтар, бына инде 35 йыл Бөрйән районының Әтек ауылында татыу өлгөлө ғаилә булып йәшәй.
...
Ярҙамсы ла, кәңәшсе лә, халыҡ йолаларын һаҡлаусы ла
Объявления / "Ҡәйнәм-ҡайным - алтын ҡаҙнам" // 11-04-2017, 13:44
Һигеҙенсе тиҫтәһен ваҡлаусы ҡәйнәм сүрә-мөнәжәттәр уҡый, йырлап-бейеп конкурстарҙа ла ҡатнаша, тегергә, бәйләргә, ҡорама ҡорарға ла ваҡыт таба.
Ҡәйнәм Венера Сиражетдин ҡыҙы Абдрахманова Баймаҡ районының Басай ауылында йәшәүсе ҙур ғаиләлә һигеҙ малай араһында иң бәләкәй ҡыҙ булып, 1941 йылдың 20 майында донъяға килгән. Башланғыс класты ауылда уҡып, һигеҙенсе класты күрше ауылда тамамлаған. Бәрәс ҡарап, фермала йөрөмәйһең инде тип, өсөнсө ағалары уны Магнитогорск ҡалаһына ҡунаҡҡа алып ҡайта. Ағаһының таныштары 17 йәшлек кенә ҡыҙҙы күреп, үҙҙәренең ҡустыһына димләп, кәләш итеп алған. Шулай итеп, Баймаҡ ҡыҙы йәшләй генә Әбйәлил районының Баҡыр-Үҙәк ауылына килен булып төшә. Унда күбеһенсә кәҫтән яһалған өйҙәр – землянкалар ғына була. Иҙәне ер, бәләкәй генә солан, шуға ялғанып һыйыр кәртәһе башланған. Йәй етһә, балсыҡ соҡорона барып, утыҙ ҡаҙаҡлы биҙрәләр менән көйәнтәләп балсыҡ алып ҡайтып, уны ҡаймаҡ ҡуйылығына тиклем болғатып, әремдән һепертке эшләп, шул ер иҙәнде балсыҡ менән тигеҙләп ҡуйғандар. “Һуңынан һыу һирпеп һеперәһең дә шул ун көнгә ҡәҙәр етә торғайны”, – тип һөйләй ҡәйнәм....
Тормош – һынауҙарҙы үтеү
Объявления / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 5-04-2017, 11:44
Мин, Айзилә Сәғитова, таулы-ҡаялы Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылы урта мәктәбенең 11 «В» класс уҡыусыһымын. Тик дүртле-бишле билдәләренә генә өлгәшәм. Бигерәк тә башҡорт теле һәм әҙәбиәте, рус теле, тарих дәрестәре күңелемә яҡын. Мәктәп, район, республика кимәлендә үткән олимпиада- конкурстарҙан ситтә ҡалмаҫҡа тырышам. Районыбыҙҙың «Таң» гәзитендә мәҡәләләрем баҫылып тора. Әле тырышып имтихандарға әҙерләнәм. Ваҡытым тар булыуына ҡарамаҫтан, конкурс хаҡында ишетеү менән районыбыҙҙа ғына түгел, ә бөтә республикабыҙҙа, илебеҙҙә актуаль булған проблемаларҙы күрһәтергә, көсөмдө һынап ҡарарға булдым....
Ҡарт һалдатҡа - 90 йәш
Объявления / "Ҡәйнәм-ҡайным - алтын ҡаҙнам" // 2-04-2017, 10:53
Бер-береһенә лә, беҙгә лә таяныс улар
Объявления / "Ҡәйнәм-ҡайным - алтын ҡаҙнам" // 28-03-2017, 11:31
Алты тиҫтә йыл бергә донъя йөгөн тартып, йыр-моңдо юлдаш иткән ҡайным менән ҡәйнәм, ейән-ейәнсәрҙәренән йыуаныс табып, алдағы көнгә яҡты өмөт менән йәшәй
Районыбыҙҙың хозур тәбиғәтле Буранғол ауылы элек-электән үҙенең күркәм ғаиләләре менән дан тотҡан төбәктәрҙең береһе. Ҡунаҡсыл, ихлас кешеләр йәшәй бында. Йорттар төрлө төҫтә балҡый, ҡапҡаларҙа аҡҡош, күгәрсен һүрәттәре күҙ яуын ала, йәй көндәрендә баҡсалар аллы-гөллө сәскәләргә күмелә. Ошондай төбәктең килене булырға яҙҙы миңә. Ҡәйнәм һәм ҡайным Факиһа һәм Вәғиз Оморҙаҡовтар – лайыҡлы ғүмер кисергән кешеләр. Быйыл уларҙың бергә йәшәүенә 60 йыл тула. Шуныһы ғәжәп итерлек: улар бер-береһен тәүгә ижәп көнөндә генә күрә...
Районыбыҙҙың хозур тәбиғәтле Буранғол ауылы элек-электән үҙенең күркәм ғаиләләре менән дан тотҡан төбәктәрҙең береһе. Ҡунаҡсыл, ихлас кешеләр йәшәй бында. Йорттар төрлө төҫтә балҡый, ҡапҡаларҙа аҡҡош, күгәрсен һүрәттәре күҙ яуын ала, йәй көндәрендә баҡсалар аллы-гөллө сәскәләргә күмелә. Ошондай төбәктең килене булырға яҙҙы миңә. Ҡәйнәм һәм ҡайным Факиһа һәм Вәғиз Оморҙаҡовтар – лайыҡлы ғүмер кисергән кешеләр. Быйыл уларҙың бергә йәшәүенә 60 йыл тула. Шуныһы ғәжәп итерлек: улар бер-береһен тәүгә ижәп көнөндә генә күрә...


c: text/html

text:
Һәр кем ҡыуаныр бүләк«Был таҡыялар – ҡәйнәм Флүрә Кәлимулла ҡыҙы менән икебеҙҙең хеҙмәт емеше. Оҫта ҡуллы ҡәйнәм теккәс, мин сигеп матурлап ҡуям. Шулай бер-беребеҙгә терәк-таяныс булып эшләйбеҙ, йәшәйбеҙ. Бындай таҡыяларҙы йәйен ялға ҡайтҡан йәштәр ҙә, дингә килгән...
Хуш еҫ бөркә рәйханКүнегелгән ризыҡҡа ла яңы тәм, ҡабатланмаҫ хуш еҫ бирә соустар. Уларҙың төҫө лә тәғәмде күрер күҙгә күркәм итә....
Йыр-моңға ғашиҡСәнғәт донъяһы – үҙе бер мөғжизә. Йыр сәнғәтенә, сәхнә тормошона танһыҡ булып килеп ингән үҙенсәлекле моңло тауышлы Лилиә Ғәлиева тураһында булыр һүҙем....
Йөрәк моңоСаялыҡ, ныҡлыҡ, етеҙлек, тәүәккәллек кеүек сифаттарға тәбиғәттән бирелгән моң, төплө тормош аҡылы һәм нескә күңел матурлығы ла ҡушылып, уның булмышын күп ҡырлы һәм сағыу итә. Яҙмыш аяуһыҙ һынауҙарын ебәреп, инде нисәнсе ҡабат абындырырға маташа,...
Ниғмәттәр өсөн яуапБисмил-ләһир-рахмәнир-рахим. Аллаһ Тәғәлә кешеләргә икһеҙ-сикһеҙ ниғмәт, бәрәкәт, байлыҡ биргән. Беҙ уларҙың күпселеген белмәйбеҙ, иҫкә лә алмай онотолоп йәшәйбеҙ. Әммә аҡыллы йән Раббыһы үҙенә ни тиклем рәхимле, йомарт һәм шәфҡәтле булыуы хаҡында...
«Тормош шундай, кеше гел дә Ынтыла үрҙән үргә...»Виниса Фәттәхова халыҡ араһында байтаҡ популяр йырҙарҙың авторы булараҡ билдәле. Бала сағы үткән Илешен һағынып, уға мәңге ынтылып йәшәгән ижадсының халыҡсан, ихлас шиғриәтенән тормошҡа, тыуған ергә ҡарата сикһеҙ һөйөү бөркөлә....
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
145.Аллаһтан хәбәр иңмәйенсә, һис бер кемгә әжәл килмәҫ; (үлем) тәҡдирҙә яҙып ҡуйылған сәғәттә генә килер. Кем дә кем был донъяла ниғмәт-сауап теләһә — бирербеҙ, кем иһә Әхирәт сауабын теләһә, уны ла бирербеҙ. Беҙ шөкөр итеүселәргә әжер бирәбеҙ.
146.Күпме пәйғәмбәрҙәр килеп китте, улар менән иңгә иң ҡуйып, күпме мөьминдәр (Жиһад юлында) һуғышты, улар Аллаһ юлындағы көрәштәрҙә ҡурҡаҡ һәм ваҡ йәнле булманылар, (дошманға) буйһонманы. Аллаһ сыҙамдарҙы ярата. (147)Бына улар әйткән һүҙ:
— Йә, Раббыбыҙ, беҙҙең гөнаһтарыбыҙҙы һәм эшебеҙҙә сиктән ашҡан хаталарыбыҙҙы ярлыҡа. (Һуғышҡанда) теҙ быуындарыбыҙҙы нығыт. Кәферҙәргә ҡаршы беҙгә ярҙамсы бул, — тигәндәренән башҡа һүҙ юҡ. (148)Ниһайәт, Аллаһ уларға һәм донъя ниғмәтен (мал, шәрәф, дан-шөһрәт), һәм Әхирәт сауабының гүзәллеген бирҙе. Аллаһ изгелекле ғәмәлдә булғандарҙы ярата.
149.Әй, иман килтергәндәр, әгәр кәфер иткәндәргә буйһонһағыҙ, улар һеҙҙе иманығыҙҙан яҙҙырып, яңынан кәфер яһарҙар һәм хәтәр бәләләргә тарығандар хәленә төшөрөрҙәр.
150.Хаҡтыр, һеҙҙең ярҙамсығыҙ Аллаһтыр. Ул — ярҙам итеүселәрҙең иң хәйерлеһе.
151.Беҙ кәферҙәрҙең күңелдәренә ҡурҡыу һалдыҡ, сөнки улар, Аллаһтан әмер килмәгән көйөнсә, Аллаһҡа тиңдәш итеп мәхлүҡҡә табына. Уларҙың барасаҡ ере лә йәһәннәмдер. Ғәҙелһеҙ залимдарҙың бараһы ере бик тә хәтәр урын.
152.Аллаһ һеҙгә биргән вәғәҙәһен үтәне. Аллаһ ярҙамы менән һеҙ кәферҙәрҙе еңә башланығыҙ. Ниһайәт, шундай бер форсат асылды, Аллаһ теләгегеҙҙе (еңеүгә ынтылышығыҙҙы) башҡарырға һеҙгә мөмкинлек бирҙе, ләкин һеҙ ҡаушап ҡалдығыҙ. (Пәйғәмбәрҙең) әмере хаҡында тартҡылаша башланығыҙ. Һеҙҙең донъя теләктәрегеҙ ҙә, Әхирәт теләктәрегеҙ ҙә бар ине. Һуңынан Аллаһ һеҙҙе һынап ҡарау өсөн (бер-берегеҙгә кемдең кем икәнен күрһәтер өсөн) һеҙҙе уңыштан ситкә борҙо һәм Ул һеҙҙе ғәфү итте. Аллаһ ысынлыҡта мосолмандарға миһырбан эйәһелер.
153.Ул ваҡытта һеҙ, күҙегеҙгә аҡ-ҡара күренмәҫтән (һуғыш майҙанынан) тауға табан ҡаса инегеҙ. Пәйғәмбәр иһә һезҙҙең артығыҙҙан (минең янға йыйылығыҙ, тип) ҡысҡырып ҡалды. Шуға күрә, Аллаһ һеҙҙе әфәт өҫтөнә әфәт биреп язаланы. Ҡулығыҙҙан ысҡынғанға (ғәнимәт малына) ла, башығыҙға төшкәнгә лә ҡайғырмағыҙ. Аллаһ һеҙ нимә ҡылһағыҙ ҙа белеп тора.
(Ғәнимәт - һуғышта еңелгән дошмандың, дәүләттең малын еңеүселәр ала. Бына шул мал «ғәнимәт» тип атала. Һуғышта үлтерелгән дошмандың шәхси әйберҙәрен: атын, ҡоралдарын, ҡатындарын еңеүсе ала. Бына шулар «үлжә» тип атала. Урыҫсаһы -трофей.)
154.Һуңынан, ҡайғынан һуң, Ул һеҙгә тыныс йоҡо бирҙе, бер төркөмөгөҙҙө йоҡо алды, икенселәрегеҙҙең күңеленә шом кереп ятты. Улар Аллаһ хаҡында жәһилийәт заманындағы кеүек (Ҡөръән ингәнсегә тиклем ваҡыттағы кеүек) кәфер фекер йөрөтә башланы:
— Был эштән беҙгә ниндәй файҙа? — тинеләр. Әйт һин уларға:
— Барса эштәр ҙә Аллаһтыҡы, — тип.
Улар күңелдәрендә һиңә әйтмәгән мәкер һаҡлайҙар. Улар:
— Был эштәрҙән беҙгә файҙа булһа, беҙ был урында үлтерелмәгән дә булыр инек, — тип әйтәләр.
Шулай ҙа, һеҙ өйҙәрегеҙҙә ҡалған булһағыҙ ҙа, тәҡдиренә үлтереләсәге яҙылған булғандар, үлтереләсәк урынға үҙҙәренән үҙҙәре сығып киткән булырҙар ине. Аллаһ эсегеҙҙәге мәкерле уйларығыҙҙан арындырыу һәм күңелдәрегеҙҙе пакландырыу өсөн шулай ҡылды. Күңелдәрегеҙҙә нимә бар – бөтөнөһөн дә Аллаһ белеп тора.
155.Хаҡтыр, (Ухуд һуғышында) ике ғәскәр ҡара-ҡаршы килгән көндө һеҙҙе ташлап ҡасҡандарҙы ҡайһы бер хаталары арҡаһында шайтан абындырҙы. Йәнә лә Аллаһ уларҙы ғәфү итте инде. Аллаһ ярлыҡаусы , сабыр һәм баҫынҡы.
156.Ий, иман килтергәндәр, һеҙ кәфер итеүселәр һәм донъя буйлап сәфәргә сыҡҡан йәки һуғышта ҡатнашҡан ҡәрҙәштәре хаҡында:
— Әгәр беҙҙең янда (өйҙә) ҡалған булһалар, үлмәгән булырҙар ине, уларҙы үлтермәгән булырҙар ине, — тип әйтеүселәр кеүек булмағыҙ.
Аллаһ быны, уларҙың йөрәктәре хәсрәткә талһын, тип башҡарҙы. Йәнде индергән дә, йәнде алған да — Аллаһтыр. Һеҙ ҡылғандарҙың барыһын да Аллаһ күреп торор. (157) Әгәр Аллаһ юлында үлтерелер йәки үләр булһағыҙ, шуны белеп тороғоҙ, Аллаһтың ярлыҡауы һәм рәхмәте улар йыйған бөтөн байлыҡтан да хәйерлерәктер. (158)Ысынлап та, үлһәгеҙ йәки үлтерелһәгеҙ ҙә Аллаһ хозурында йыйыласаҡһығыҙ. (159)Аллаһтың рәхмәте менән һин уларға миһырбанлы булдың, әгәр ҙә һин уларға рәхимһеҙ булһаң, һис шикһеҙ, улар һинән ҡасыр ине. Уларҙы һин кисер инде. Уларҙың гөнаһтары кисерелһен, тип доға ҡыл, улар менән кәңәшләшеп эш башла. Ныҡлы бер ҡарарға килһәң дә, Аллаһҡа тәүәкәллә. Сөнки Аллаһ Үҙенә тәүәкәлләгәндәрҙе ярата.
160.Аллаһ һеҙгә ярҙам итеп торғанда һеҙҙе һис кем еңә алмаҫ. Әгәр Ул һеҙҙе ташлаһа, унан башҡа һеҙгә кем ярҙам итер? Мөьминдәр бары тик Аллаһҡа ғына таянырға тейеш.
161.Пәйғәмбәр аманатҡа хыянат итмәҫ. Кем аманатҡа хыянат итһә, Ҡиәмәт көндө шул хыянат йөгөн күтәреп, Аллаһ хөкөмөнә килер. Һуңынан һәр кем изгелегенә күрә сауап, һәр кем үҙ гөнаһаһына теүәл яза алыр, һис кем хаҡһыҙға артығы менән язаланмаҫ.
162.Аллаһтың ризалығына эйәргән кеше менән Аллаһтың асыуына дусар булған кеше тигеҙ булырмы? Һуңғыһының урыны йәһәннәмдер. Йәһәннәм иһә бик тә хәтәр урындыр.
163.Уларға (Аллаһ ризалығын алғандарға) Аллаһ ҡатында дәрәжәләр бар. Аллаһ уларҙың ҡылғандарын күреп тороусы.
164.Хаҡтыр, (жәһиллек заманндарында) ап-асыҡ һәм мотлаҡ аҙашҡан булһалар ҙа, үҙ араларынан пәйғәмбәр һайлап, Аллаһ мөьминдәргә ғәйәт киң рәхмәтле булды. Пәйғәмбәр уларға Аллаһ аяттарын уҡый, уларҙы яманлыҡтарҙан арындыра, уларға Китапты (Ҡөръәнде) һәм хикмәттәр өйрәтә.
165.(Бәдер һуғышында дошманығыҙ башына) ике ҡат бәлә килтерҙегеҙ, (Ухуд һуғышында) үҙегеҙгә ҡайғы килгәс, һеҙ:
— Был ҡайғы ҡайҙан (ни өсөн) килде? — тип әйттегеҙ. Әйт һин:
— Ул ҡайғы үҙегеҙҙән, — тип. Шөбһәһеҙ, Аллаһтың ҡөҙрәте һәр нәмәгә етә.
166.Ике ғәскәр ҡапма-ҡаршы һуғышҡанда һеҙгә килгән ҡайғы (еңелеүегеҙ) Аллаһ ихтыяры менән булды. Ысын мөьминдәрҙең кем икәнен асыҡлар өсөн. (167)Һәм монафиҡтарҙың ысын йөҙөн асыу өсөн ине. Уларға:
— Килегеҙ, Аллаһ юлында һуғышығыҙ йәки үҙегеҙҙе ҡотҡарыу яғын ҡарағыҙ, — тип әйтелде. Улар:
— Һуғыша белһәк, һеҙгә эйәргән булыр инек тә, — тинеләр. Улар ул көндө иманлы булыуға ҡарағанда, кәферлеккә яҡыныраҡ тора ине. Күңелдәрендә булмағанды улар ауыҙҙары менән һөйләп торҙолар. Әммә, Аллаһ уларҙың күңелендәге йәшерен уйҙарын белеп тора. (168)Үҙҙәре һуғышҡа бармайынса, һуғышҡа киткән туғандары тураһында:
— Беҙҙең һүҙҙе тотҡан булһалар, үлтерелмәгән булырҙар ине, — тип һөйләүселәргә әйт:
— Әгәр ҙә һеҙ, ысындан да, хаҡлы икәнһегеҙ, улайһа, үҙегеҙгә килә торған үлемде лә кире бороғоҙ, (ҡулығыҙҙан килһә), — тип. (169)Аллаһ юлында һәләк булғандарҙы (шаһидтарҙы) һин үлгәнгә иҫәпләмә. Киреһенсә, улар тереҙер һәм Раббы янында ризыҡлыҙыр. (170)Аллаһ рәхмәте менән бирелгән ниғмәттәр өсөн ҡыуанып, уларҙан һуң да киләсәк шаһидтар хаҡында:
— Уларға һис бер ҡурҡыныс булмаҫ, уларға ҡайғы-яза ла булмаясаҡ, — тип ҡауышыуҙан алдан уҡ хисләнеп, һөйөнәләр. (171)Улар Аллаһтан килгән ниғмәттәргә һәм уның йомартлығына һөйөнәләр. Иман килтереп, изге ғәмәлдәр ҡылғандарға тейәсәк әжерҙе Аллаһ йуймаҫ. (172)(Ухуд һуғышында) йәрәхәтләнгәндән һуң Аллаһтың һәм Пәйғәмбәрҙең өндәүен ҡабул итеп, изгелек ҡылғандар, тәҡүә, диндар булғандар өсөн бик ҙур әжер буласаҡ.
173.Бер төркөм кешеләр мөьминдәргә:
- Дошмандарығыҙ һеҙгә ҡаршы ғәскәр тупланы, бер үк һаҡ булығыҙ, — тип әйткәс, мөьминдәрҙең иманы тағын да арта төштө, улар әйтте:
— Аллаһтың ярҙамы беҙгә етәр, Ул яҡшы (ярҙамсы) вәкилдер.
174.Шулай итеп, улар үҙҙәренә һис бер зыян килтермәйенсә, Аллаһтың йомартлығы биргән ниғмәттәрҙе төйәп ҡайтты. Улар Аллаһтың ризалығына лайыҡ булды. Аллаһ — миһырбан һәм йомартлыҡ эйәһеҙер.
175.Ысынлыҡта иһә, мосолмандарҙы (кәфер ғәскәре килә, тип) үҙ дуҫтары менән ҡурҡытыусы шайтандыр. Иманлы булһағыҙ, уларҙан ҡурҡмағыҙ, бары тик Минең язамдан ғына ҡурҡығыҙ.
176.Кәферлектә ашҡынып ярышыусыларға ҡарап, һин хафаланма. Улар Аллаһҡа һис бер зарар килтерә алмаҫ. Әхирәт көнөндә Аллаһ уларға яҡшы өлөш сығармаҫ. Уларға бик тә хәтәр яза әҙерләнгән.
177.Шуныһы хаҡтыр, иманын һатып, кәфер булғандар Аллаһҡа һис бер зарар ҡыла алмаҫ. Улар өсөн хәтәр ғазап әҙерләнгән.
178.Кәфер иткәндәр (язалары кисектерелгәнгә күрә) үҙҙәре өсөн хәйерле, тип яңғылышмаһындар. Гөнаһтарын арттыра төшһөн тип, Аллаһ уларға форсат бирә. Уларға хәтәр ғазап бар.
179.(Ий, монафиҡтар!) Яҡшыны ямандан айырмайынса, Аллаһ мөьминдәрҙе һеҙ йәшәй торған хәлдә ҡалдырмаҫ. Һуңынан нәжесте пактан айырасаҡ. Аллаһ һеҙгә күҙ күрмәҫ йәшерен серҙәр менән таныштырмаҫ. Ләкин Аллаһ пәйғәмбәрҙәрҙе үҙе теләгән кешеләр араһынан һайлап ала. Аллаһҡа һәм уның рәсүлдәренә иман килтерегеҙ. Иман килтерһәгеҙ, (тәҡүә, диндар булһағыҙ) һеҙҙең өсөн ғәләмәт ҙур әжер әҙерләнгән.
180.Аллаһтан ниғмәттәр алып та, һаран булған кешеләр: һаранлығыбыҙ үҙ файҙабыҙға, тип уйламаһындар, киреһенсә, был (һаранлыҡ) улар өсөн бик тә насар булып сығасаҡ. Һаранлыҡтарына күрә, йыйылған малдары Ҡиәмәт көнөндә уларҙың муйындарына сорналасаҡтыр. Күктәрҙең, Ерҙең мираҫы — Аллаһтыҡылыр. Аллаһ һеҙ ҡылғандарҙан хәбәрҙарҙыр. (181)Ысындыр, уларҙың:
— Аллаһ — фәҡир, беҙ — бай, — тигән һүҙҙәрен Аллаһ ишетте.
Беҙ улар әйткәнде лә яҙып ҡуйырбыҙ һәм уларҙың хаҡһыҙға пәйғәмбәрҙәрҙе үлтергәндәрен дә теркәрбеҙ һәм әйтәсәкбеҙ:
— Татығыҙ шул утта яныу ғазабын! (182)Был (утта яныу) донъяла саҡта үҙ ҡулдарығыҙ менән ҡылғандарығыҙ (гөнаһтарығыҙ) өсөн түләүҙер. Аллаһ (урынһыҙға) ҡолдарын рәнйетмәҫ. (183)
— Дөрөҫө шул, Күктән ингән ут көйҙөрөп, күмергә әйләндерерҙәй бер ҡорбан алып килмәһә, Аллаһ беҙгә һис бер пәйғәмбәргә ышанмаҫҡа бойорҙо, — тигән (кәферҙәргә) былай әйт:
— Һеҙгә минән алда мөғжизәләр һәм һеҙ теләгәндәр менән бергә нисә пәйғәмбәр килде. Әгәр ҙә һеҙ хаҡ әҙәмдәр икәнһегеҙ, ни өсөн уларҙы үлтерҙегеҙ? — тип.
(Кәферҙәр Мөхәммәд пәйғәмбәрҙе үҙҙәренең, йолаларын үтәргә өндәйҙәр. Йәғни, әгәр Мөхәммәд кәферҙәргә ҡорбан килтереп, кәферҙәр ул ҡорбанды салып, утта яндырып, уйҙырма илаһтәренә ғийбәҙәт ҡыласаҡ һәм шунан һуң улар Мөхәммәднең пәйғәмбәрлегенә иман килтерәсәк, имеш.)
184.(Рәсүлем!) Әгәр ҙә Һине ялғансыға сығарһалар, (хафаланма) ысынлыҡта, һинән элек ап-асыҡ мөғжизәләр, яҙыуҙар һәм һеҙҙең күңел күҙегеҙҙе аса торған китап килтергән нисә пәйғәмбәрҙәрҙе лә улар ялғансыға һананылар.
185.Һәр йән эйәһе үлемде татыйасаҡ. Ҡиәмәт көнөндә (донъяла) ҡылғандарығыҙға тамам итеп әжер биреләсәк. Кемдер йәһәннәмдән йыраҡҡа ебәрелеп, йәннәткә барып урынлашһа, ул ысынлап та мораҙына ирешкән булыр. Был донъялағы тормош иһә ҡоро ҡыуаныс ҡына.
186.Ысынлап та, малдарығыҙ һәм йәндәрегеҙ арҡаһында һеҙ һынауға дусар, һеҙҙән элек килгән Китаплы ҡәүемдән һәм күп илаһкә табыныусыларҙан һеҙ байтаҡ ҡына рәнйетеүле һүҙҙәр ҙә ишетерһегеҙ. Әгәр шуларға сабыр итер булһағыҙ, тәҡүә, диндар булһағыҙ, хаҡтыр, иң гүзәл ғәмәл шул булыр.
187.Аллаһ Китаплы ҡәүемде:
— Уны (Китапты) кешеләргә аңлатып бирәсәкбеҙ, уны кешеләрҙән йәшереп тотмаясаҡбыҙ, — тип ант иттерҙе. Улар иһә Китапты артҡа ташланылар. Уны донъя малына һаттылар. Уларҙың был алыш-бирештәре ни ҡәҙәр яман ғәмәлдер. (188)Ҡылғандарына шатланыусы, ҡылмағандары өсөн дә маҡталырға теләүселәр ғазаптан ҡотолдоҡ, тип яңғылышмаһындар, һин дә (уларҙы ғазаптан ҡотолдо тип) уйлама. Улар өсөн хәтәр яза бар. (189)Күктәрҙең һәм Ерҙең хөкөмдары Аллаһтыр. Аллаһтың ҡөҙрәте һәр нәмәгә етә. (190)Күктәрҙең һәм Ерҙең яралтылышында, төн менән көндөң сиратлашыуында аҡылы сәләмәт кеше өсөн, ысынлап та, ғибрәт биреүсе дәлилдәр бар.
191. Улар (мосолмандар) аяҡ өҫтө тороп та, ултырып та, янға ятҡан килеш тә Аллаһты зикер итәләр, күктәрҙең һәм Ерҙең яралтылышы хаҡында тәрән фекерләйҙәр, (һәм әйтәләр):
— Раббыбыҙ! Һин быларҙы бушҡа ғына яралтманың. Һине тәсбих итәбеҙ (маҡтайбыҙ, Һин барса кәмселектәрҙән пакһың). Беҙҙе йәһәннәм ғазабынан ҡотҡар! (192)Йә, Раббыбыҙ! Дөрөҫтөр, Һин йәһәннәмгә керткән кеше рисуай (хур) була. Ғәҙелһеҙ кешеләрҙең ярҙамсыһы булмаҫ. (193)Йә, Раббыбыҙ! Дөрөҫтөр, беҙ:
— Раббығыҙға инанығыҙ! — тип иманға өндәүсене (Пәйғәмбәрҙе, Ҡөръәнде) ишеттек һәм шунда уҡ иман килтерҙек. Инде беҙҙең гөнаһтарыбыҙҙы кисер, яманлыҡтарыбыҙҙы ярлыҡа, йәнебеҙҙе изгелеклеләр иҫәбенән ал, йә, Раббыбыҙ. (194)Раббыбыҙ! Беҙгә пәйғәмбәрҙәрең аша вәғәҙә иткән йәннәтте бир, Ҡиәмәт көнөндә беҙҙе хурлыҡҡа ҡалдырма (рәхмәтеңдән ташлама), шик юҡ, Һин һүҙеңдә торорһоң.
195.Шулай итеп, Аллаһ уларҙың доғаларын ҡабул итте. (Һәм әйтте):
— Ирҙәрҙән булһын, булһын ҡатындарҙан, мин улар ҡылған ғәмәлде юҡҡа сығармаясаҡмын, ғәмәлдә барығыҙҙа бер тигеҙ. Улар һижрәт иттеләр (ватандарынан күсеп китергә мәжбүр булдылар), йорттарынан ҡыуылдылар, Минең юлымда яфалар күрҙеләр, һуғыштылар, үлтерелделәр, хаҡтыр, Мин дә уларҙың гөнаһтарын ярлыҡармын һәм уларҙы баҡсаларында шишмәләр ағып торған йәннәткә кертәсәкмен. Был бүләк Аллаһ тарафынандыр. Ниғмәттәрҙең иң күркәмдәре Аллаһ хозурындалыр.
196.(Аллаһты, Ҡөръәнде, Пәйғәмбәрҙе танымаусы инҡарсылар, йәғни) кәферҙәрҙең ил буйлап йөрөгәндәре (сауҙа менән байығандары) һине ҡыҙыҡтырмаһын. (197)Әҙ файҙаҙыр (йәғни ул ваҡытлыса ғына байлыҡтыр), һуңынан уларҙың барасаҡ ере — йәһәннәмдер. Ул ҡот осҡос хәтәр урын.
198.Әммә Раббынан (гөнаһлы булыуҙан) ҡурҡҡандар өсөн Аллаһ тарафынан әжер булараҡ, баҡсаларында шишмәләр ағып ятҡан мәңгелек йәннәттәр ҡоролған, улар — шунда ҡаласаҡ. Аллаһтың һый табыны шул булыр. Улар өсөн Аллаһ хозурындағы ниғмәттәр тағын да сифатлыраҡтыр.
199.Китаплы халыҡ араһында шундай кешеләр ҙә барҙыр, Аллаһҡа, һеҙгә индерелгән (Ҡөръәнгә) һәм дә үҙҙәренә индерелгәнгә ышанып, Аллаһҡа буйһоноп, иман килтергәндәр бар, әлбиттә. Улар Аллаһтың аяттарын донъя малына һатмаҫтар. Бына шундайҙар өсөн Раббы ҡаршыһында әжерҙәр бар. Шөбһәһеҙ, Аллаһ иҫәп-хисапты тиҙ тотор.
200. Ий, иман килтергәндәр! Сабыр итегеҙ, (дошман ҡаршыһында) сыҙам булығыҙ, (Жиһад өсөн) әҙерлекле һәм уяу булығыҙ һәм Аллаһ ҡаршыһында (гөнаһ эшләүҙән) ҡурҡығыҙ, уңышҡа ирешерһегеҙ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 367
“ҠАБАРТМА”, компаниялар төркөмө. Аҙыҡ‑түлек һәм ярым фабрикаттар етештереү, ш. уҡ сауҙа һәм йәмәғәт туҡланыуы пр‑тиелары селтәре. 2000 й. Өфөлә нигеҙ һалына. 2005 й. алып франчайзинг схемаһы б‑са үҫешә. Составына ашханалар (эшселәр, студенттар, мәктәп ашханалары), кафелар, кафе‑кулинариялар, буфеттар, кулинармаркеттар, фирма магазиндары, уҡыу‑производство комб‑ты һ.б. инә; Нефтекама, Өфө, Салауат, ш. уҡ Мәскәү, Төмән, Түб. Новгород ҡҡ. урынлашҡандар.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 437
ГЕМОРРОЙ (гемо... һәм гр. rheo – ағам), тура эсәктең аҫҡы өлөшөндәге каверноз ҡан тамырҙарының киңәйеүе. Эске, тышҡы һәм ҡатнаш Г. була. Г. көсәйеп китеүенә хроник эс ҡатыу, гиподинамия, йөклө булыу, ҡан тамырҙарының варикоз киңәйеүе, ауыр физик эш һ.б. ваҡытында тура эсәктең каверноз сырмалсыҡтарынан ҡан үтеүенең боҙолоуы сәбәпсе була. Киҫкен һәм хроник формаларҙа үтә. Төп симптомдары: арт юлдың ҡысытыуы, ауыртыуы, геморроидаль төйөндәрҙең төшөүе, дефекация ауырлашыуы, ҡан китеү, көсәйгәндә тән т‑раһының күтәрелеүе һ.б. Диагностика өсөн тура эсәкте бармаҡтар һәм көҙгө м-н тикшереү, аноскопия, ректороманоскопия, клиник һәм лаб. тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау медикаментоз (анальгетиктар, шешеүгә ҡаршы саралар, антикоагулянттар һ.б.) һәм хирургик. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: геморроидаль төйөндәрҙең ҡыҫылыуы, парапроктит һ.б. Иҫкәртеү: сәләмәт йәшәү рәүеше һ.б. Башҡортостанда 2010 й. 100 мең кешегә 567 Г. м-н ауырыусы теркәлгән. Г. хирургик дауалау б-са фәнни тикшеренеүҙәр Медицина университетында алып барыла. Геморроидэктомияның төрлө модификациялары 20 б. 40-сы йй. (И.-Ғ.Ғ.Ҡадиров), 60-сы йй. (М.Е.Быков, И.Х.Һиҙиәтов, И.Л.Шенбергер), 70—90‑сы йй. (Ә.В.Болғаҡов, Ф.М.Ғәйнетдинов, В.М.Тимербулатов һ.б.) өйрәнелә. 90-сы йй. уртаһынан респ. дауалау‑иҫкәртеү учреждениеларында хирургик дауалауҙың аҙ йәрәхәтле ысулдары индерелә: инфраҡыҙыл фотокоагуляция (Ғәйнетдинов, А.В.Куляпин, Тимербулатов һ.б.), биполяр электрокоагуляция (Р.Р.Булатов, Д.В.Губко, С.Р.Туйсин һ.б.), латекс ҡулсалар м-н лигирлау (М.В.Казаков, И.И.Һиҙиәтов һ.б.), 2000 й. алып геморроидэктомиянан һуң яраларҙы дауалау өсөн лазер терапияһы ҡулланыла (Ғәйнетдинов, В.В.Грабилов, Р.Ғ.Каланов, Р.Р.Фаязов). Шулай уҡ ҡара: Хирургия.
М.Т.Юлдашев
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Өфөлә «Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы – 2016» конкурсы еңеүсеһе билдәләнде Фото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
Өфөлә «Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы – 2016» конкурсы еңеүсеһе билдәләнде
Өфөлә «Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы – 2016» конкурсы еңеүсеһе билдәләнде Фото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
«Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы – 2016» конкурсы еңеүсеһе исеменә Өфө уҡытыусыһы лайыҡ булды. Ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, бүләкләү тантанаһы М.Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында үтте.
Тантанала Башҡортостандың мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова, Рәсәйҙең халыҡ мәғарифы һәм фән хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан ойошмаһы рәйесе Светлана Пронина, власть органдары вәкилдәре һәм башҡа ҡунаҡтар ҡатнашты. Республика конкурсында 140 уҡытыусы һынау тотто, улар араһында Өфө белем биреү учреждениеларынан 15 уҡытыусы бар.
Бәйгеселәр асыҡ дәрестәр, класс сәғәттәре, оҫталыҡ дәрестәре, педагогик советтар үткәрҙе, белем биреү проекттарын яҡланы һәм Башҡортостандың мәғариф министры менән түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашты. Бөтә һынауҙар һөҙөмтәләре буйынса Өфөләге 159-сы мәктәптең тарих уҡытыусыһы Сергей Переверзев абсолют еңеүсе тип танылды.
«Йәш уҡытыусы» исеменә Өфөләге 58-се лицейҙың физик культура уҡытыусыһы Сергей Шекунов лайыҡ булды.
Шулай уҡ иң яҡшы рус теле һәм әҙәбиәте, татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары һайланды. Төрлө номинацияларҙа ла еңеүселәр билдәләнде.


text:
Кешенең йөклөлөгө
Кешенең йөклөлөгө (лат. graviditas) — ҡатын-ҡыҙҙың репродуктив ағзаларында эмбриондың йәки яралғының үҫешеүе. Йөклөлөк инә һәм ата енси күҙәнәктәренең инәлек көпшәһендә ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә, артабан 46 хромосомаһы булған зигота ярала. Күҙәнәктәр бүленеүе һөҙөмтәһендә бластоциста барлыҡҡа килә, етенсе көнгә инәлеккә инеп йәбешә. Йөклөлөктөң тәүге өс аҙнаһында (тәүге триместр) яралғы ағзалары һалына, 12-се аҙна аҙағына плацента өлгөрөп етә. Уның аша яралғы туҡлыҡлы матдәләр ала һәм бүлентеләре сығарып ташлана. Йөклөлөк осоро 9 ай бара, ул 40 акушер аҙнаһы тип атала (һуңғы күрем бөткән көндән һанала). Йөклөлөк аҙағында бала донъяға килә.
Йөкмәткеһе
Дауамлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөклөлөктөң уртаса дауамлығы аталанғандан алып бала тыуғанға тиклем 38 аҙна тәшкил итә(эмбриональ ваҡыт).Йөклөлөк осороһуңғы күрем бөткән көндән алып 9 ай бара, ул 40 акушер аҙнаһы дауам итә. Акушер аҙнаһы менән иҫәпләү медицинала нығыраҡ таралған, сөнки аталаныу ваҡытын ғәҙәттә билдәләү ауыр.
Кешенең инә ҡарынындағы үҫеше ике осорға бүленә: эмбриональ (ғоман орлоғо) һәм феталь (яралғы). Эмбриональ осор аталанғандан алып 8 аҙна аҙағына тиклем дауам итә (10 аҙна акушер срогы). Эмбриональ осорҙа аталаныу, бүленеү (күҙәнәктәрҙең күбәйеүе), имплантация ( инәлеккә урынлашыу), гаструляция ( ғоман орлоғо ҡатламдары барлыҡҡа килә), органогенез (ағзалар барлыҡҡа килеү), плацентация һәм башҡа процестар. Эмбриональ осорҙа ғоман орлоғо 0,1 мм-ҙан (аталанғантүл күҙәнәге) 3 см-ға (орлоҡ тышын һанамағанда) тиклем ҙурая. Башта ғоман орлоғо балаға оҡшамай, яйлап ҡына үҙгәреп, кеше һынына инә бара. Һуңғы эмбриональ аҙнала ҡайһы бер эмбриональ структуралар юҡҡа сыға (айғолаҡ дуғалары һәм аралыҡтары, ҡойроҡ, аллантоис кесерәйә).
Феталь осор 11-се акушер аҙнаһынан бала тыуғанға тиклем дауам итә. Феталь осор башына яралғының бар ағзалар системаһы формалашҡан була, һыны балаға оҡшай, яралғы бик тиҙ үҫешә һәм тән пропорциялары үҙгәрә.
Насар йоғонтоларға эмбриондың һәм яралғының һиҙгерлеге үҫкән һайын көсәйә бара. Эмбриональ осорҙа феталь осорға ҡарағанда йөклөлөк өҙөлөү хәүефе 10 тапҡырға арта.
Ҡатын-ҡыҙҙың йөклөлөк осорон «триместрҙарға» (өсәр айлап)бүлеп йөрөтәләр. Ярашлы рәүештә, беренсе, икенсе, өсөнсө осорҙар тураһында һүҙ алып барыла. Һәр триместҙың үҙ үҙенсәлектәре һәм хәүефтәре.
Пренаталь диагностика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пренаталь диагностика — яралғының үҫеш патологияларын диагнозлау — бер нисә этапта бара. 10-сы һәм 13-сө аҙналар араһында скрининг үткәрелә. УЗИ, биохимик маркерҙар буйынса Даун синдромы һәм Эдвардс синдромы хәүефе тикшерелә . 16-сы һәм 18-се аҙналарҙа ошо уҡ анализдарҙы, быларҙан тыш нерв көпшәләре дефекты хәүефенә лә өсләтә биохимик скрининг үткәрәләр. Өсләтә скрининг 14-се һәм 20-се аҙналар араһында ла үткәрелеүе мөмкин. Яҡынса 18-се аҙнала ҡабат бала табыусылар яралғының ҡыбырлағанын һиҙә, тәүгеләр - 20-селә. Шулай ҙа бер нисә аҙнаға айырмалар булырға мөмкин. Асҡаҡ ҡатындар тулы кәүҙәлеләрҙән яралғы ҡыбырлауын алдараҡ һиҙә.
20−24-се аҙнала яралғының ағзаларына УЗИ яңынан үткәрелә.
24-аҙнала плацентының кәмселектәре булыу ихтималын иҫкәртеү өсөн тикшергеләйҙәр, 26-сы аҙнала — гестациондиабетты иҫкәртеү маҡсатында глюкозотолерантлыҡҡа тестүткәрәләр .
28-се аҙнала - игеҙ (күп) балалар көтөлгәндә 30-сы аҙнала бер бала көтөлгәндә отпуск бирелә һәм алмаш карта тапшырыла, йөклө ҡатын уны бар ерҙә лә үҙе менән йөрөтәргә тейеш. .
30−34-се аҙналарҙа яралғының һәм плацентаның хәл торошон асыҡларға йәнә УЗИ яһала.
38 аҙнанан һуң тыуған бала етлегеп тыуған тип һанала. Ғәҙәттә бала 40-сы аҙнала донъяға килә, әммә 5 % ҡатындар ике аҙнаға алдарағ йә һуңғараҡ таба. 42 аҙнанан уҙған йөклөлөк артыҡ йөрөгән һанала.
Үҫмерҙәр йөклөлөгө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөклөлөк билдәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шикле (фараз) билдәләр:
- Уҡшыу һәм ҡоҫоу, бигерәк тә иртәләрен, аппетиттың һәм еҫ тойоуҙың үҙгәреүе;
- Ҡыҙып барыу, миңрәүләнеү, йоҡо баҫыу;
- Йөҙҙөң, имсәк осоноң пигментацияһы үҙгәреү (ҡарайыу);
- Бәүел итеү йышайыуы;
- Һөт биҙҙәренең тығыҙланыуы, эстең үҫеүе.
Ихтимал билдәләр(тикшереп ҡарағанда табылған билдәләр)):
- Күрем туҡтауы (Аменорея);
- Ыуыҙ һөтө килеү ;
- Цианоз;
- Инәлектең күләме ҙурайыу (эстән тикшергәндә);
- Инәлектең ( 5 — 6 аҙна) алғы-артҡы өлөштә, шунан арҡырылай ҙа ҙурайыуы;
- Эсте баҫып ҡарағанда ағзалары ҡулға һиҙелеү (ҡулы, аяғы, башы) .
Йөклөлөктөң ҡатмарланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөклөлөк һәр саҡ ыңғай ғына бармай. Ҡатмарлашыуға түбәндәгеләр инә:
- Йөклөләрҙең ныҡ уҡшыуы һәм ҡоҫоуы;
- Үҫештән туҡтаған ғоман;
- Баланың төшөүейөклөлөктөң өҙөлөүе;
- Аяҡтарҙың варикозы;
- Инәлек еңсәһе варикозы;
- Токсикоздар: нефропатия, преэклампсия һәмэклампсия;
- Яралғы гипоксияһы;
- Бил ауыртыу;
- Анемия (аҙ ҡанлылыҡ);
- Иммунологик конфликттар, әсә һәм баланыңРезус-конфликты ;
- Фетоплацентар кәмселек;
- Фето-феталь трансфузион синдром
Инәлектән тыш йөклөлөк үҙе башҡа ҡатмарлашыу. Яралғы үҫешә алмай һәм төшә.
Күоп осраҡтарҙа медицина баланы һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бирә.
Йөклөлөктән һаҡланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөклөлөктө көйләп була. Контрацепция ҡулланыу һаҡланырға мөмкинлек бирә.
Йөклөләр өсөн витаминдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөклөлөк осоронда матдәләр алмашыныу, гормональ система эше үҙгәрә. Ҡатындарҙың витаминдарға һәм минералдарға ихтыяжы арта. Мәҫәлән, кальцийғәҙәттәгенән бер ярым тапҡырға; цинк, йод, В6 һәм В12 витаминдары — уртаса30 %-ҡа; ә тимер һәм фолий кислотаһы — ике тапҡырға артыҡ талап ителә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 3D Pregnancy (Image from gestational age of 6 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available here, and a sketch is available here.
- ↑ 3D Pregnancy (Image from gestational age of 10 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available here, and a sketch is available here.
- ↑ 3D Pregnancy (Image from gestational age of 20 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available here, and a sketch is available here.
- ↑ 3D Pregnancy (Image from gestational age of 40 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available here, and a sketch is available here.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук. "В Добрый путь к успешным родам " = " В Добрый путь к успешным родам" — М..
- Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук. " Психопрофилактика и психокоррекция в период беременности и родов." — М..
- Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук. "Перинатальная психология" — М..
- Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук. "Научный сборник по перинатальной психологии Российской ассоциации перинатальной психологии и медицины с 2001-2008г" (ежегодно) под редакцией Коваленко Н. П — М..
- Джоанна Стоун, Кит Эддлман, Мэри Марри. Беременность для чайников = Pregnancy For Dummies — М.: «Диалектика», 2010. — Б. 272. — ISBN 978-5-8459-1690-7.
- Кэтрин Крам, Тери Стуффер Дрент. Физкультура во время беременности для "чайников" = Fit Pregnancy For Dummies — М.: «Диалектика», 2007. — Б. 362. — ISBN 0-7645-5829-3.
- Г. М. Савельева, В. И. Кулаков. Акушерство — М.: Медицина, 2000. — Б. 816. — ISBN 5-225-04549-9.
- В.Е. Радзинский. Ранние сроки беременности — М.: Медиабюро Статус презенс, 2009. — Б. 479. — ISBN 978-5-91785-001-6.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Оказание помощи при осложненном течении беременности и родов
- Уход во время беременности, родов, послеродового периода, уход за новорожденным
- Работа с отдельными лицами, семьями и cообществами в целях улучшения состояния здоровья матерей и новорожденных


text:
Баш ҡалала Башҡортостан урыҫтарының икенсе конгресы асылды
30 сентябрҙә Өфөлә, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай йортонда республика урыҫтарының икенсе конгресы үтә. Унда төбәктең муниципаль райондары һәм ҡала округтарынан 300 делегат, Башҡортостан һәм Рәсәй Федерацияһы дәүләт власты органдары, Бөтә донъя урыҫтары халыҡ соборы, Халыҡ-ара славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте фонды, РФ Яҙыусылар союзы вәкилдәре ҡатнаша. Форум эшендә шулай уҡ Башҡортостан урыҫтарының икенсе конгресы ойоштороу комитеты рәйесе, республика парламенты спикеры Константин Толкачев ҡатнаша.
— Беҙ бында төбәгебеҙҙең 130-ҙан ашыу халҡы араһындағы дуҫлыҡты һәм берҙәмлекте нығытыу, урыҫ халҡының милли мәҙәниәтен һәм йолаларын үҫтереү буйынса киләһе аҙымдарҙы тикшереү өсөн йыйылдыҡ, — тине Башҡортостан урыҫтары Соборының Башҡарма комитеты рәйесе Владимир Самородов.
Конгресс делегаттары Башҡортостан урыҫтары Соборының Башҡарма комитеты эшенә йомғаҡ яһаясаҡ, йәмәғәт ойошмаһы Уставына төҙәтмәләр индерәсәк. Форумда рус теле һәм мәҙәниәтенең торошона, милләт-ара татыулыҡты нығытыуға, әхлаҡи мәсьәләләргә ҡағылышлы көнүҙәк һорауҙар тикшереләсәк. Фекер алышыу һөҙөмтәләре конгресс резолюцияһында теркәләсәк.
Форум айҡанлы Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы йортонда күп төрлө күргәҙмәләр ойошторолдо. Конгресс тамамланғас, делегаттар һәм ҡатнашыусылар С.Т.Аксаков һәйкәленә сәскәләр һаласаҡ һәм XXI халыҡ-ара Аксаков байрамы сиктәрендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында үтәсәк Аксаков кисәһендә ҡатнашасаҡ.


text:
Рәсәйҙә бәләкәй бизнесҡа тағы биш миллиард һум бирәсәктәр
2010 йылда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә дәүләт ярҙамы күрһәтеүгә федераль ҡаҙнанан биш миллиард һум күләмендә бюджеттан аҡса бүленәсәк. Был турала РФ Хөкүмәтенең 2010 йылдың 21 июнендәге 460-сы “2010 йылда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына өҫтәмә дәүләт ярҙамы саралары тураһында” ҡарары һөйләй.
Финанстар инновацион эшмәкәрлек алып барыусы бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына ярҙам менән бәйле сараларҙы тормошҡа ашырыу өсөн бүленәсәк. Шулай уҡ социаль-иҡтисади өлкәлә көрсөк айырыуса ныҡ сағылған күп профилле муниципаль берәмектәрҙең бәләкәй һәм урта эшҡыуарлығын үҫтереү муниципаль программаларына ла ярҙам күрһәтеләсәк.


text:
Текст 2016
Солоҡ төбөнә килеп баҫҡан Кеше, тирә-яғына күҙ һалып, уйланып торҙо. Үҙен маҙаһыҙлаған уйҙарҙан аҙ ғына ҡотолоп торор өсөнмө, ул солоҡтоң ике-өс ҡолас етмәҫ олонона боролоп ҡараны. Олон кеше буйы етер кимәлгә хәтлем һәр төрлө тамғалар менән сыбарланғайны. Кемдәр ҡулы ғына һалмаған был тамғаларҙы?! Ниндәй төрлөләре генә юҡ уларҙың! Даға, уҡ, йәйә, һөңгө, һәнәк сатаһы, йөрәк, йондоҙ, ай һымаҡтары ла, ниндәйҙер хайуанға оҡшатып төшөрөлгәндәре лә бар. Былары – бик күп йылдар элек һалынған тамғалар. Ғәрәп, иҫке төрки, латин, рус хәрефтәренең балта һағағы йәки үткер бысаҡ менән ҡасан уйылып яҙылыуын самалауы ҡыйын түгел. Был солоҡ үҙе йөҙәр йылдар һуҙымына күргәндәрҙе буйына һеңдереп ҡалыу менән сикләнмәйенсә, быуындар яҙмышын тәненә лә уя барыусы ғәжәйеп бер йылъяҙмасыны хәтерләтә ине.
Кеше, ошо олондағы яҙыуҙарҙы тергеҙергә, уларға тел биреп, оло тарих һөйләтергә теләгәндәй, тамғаларҙы һыйпаштырҙы, уларҙың һәр береһенә оҙаҡ-оҙаҡ төбәлеп ҡарап торҙо. Шул саҡ Кеше ҡолағына һәр һүҙе асыҡ итеп әйтелгән тауыш килеп бәрелгәндәй тойолдо.
«Эй әҙәмем! Ергә хужа булған Кешем минең! Бына һин, әллә ни саҡлым уйҙарға сумып, төбөмдә баҫып тораһың. Ер яҙмышы – беҙҙең яҙмыш тураһында хәстәр күреп, шулай болоҡһоуың ҡайһылай шәп! Уйлан һин, ҡартлас Ер тормошон йәшәртеү өсөн ҡулыңдан килгәндең барыһын да эшлә. Ә һуң һинең ҡулыңдан ниҙәр генә килмәй, Кеше?! Ер-Әсәбеҙ ҡуйынындағы һәммә хазина, бөтә тереклек һинең рәхимеңә тапшырылған. Беҙ, ерҙең барлыҡ йән эйәләре, һиңә күҙ төбәгәнбеҙ. Һинең киләсәк быуындар ғүмерен хәстәрләп йәшәй башлауыңды күреп, тағы ла нығыраҡ ҡыуанам мин. Әҙәм балалары бына ошондай изге маҡсаттар, матур хыялдар менән генә йәшәһен өсөн, быуаттар буйы көрәште, йәнен фиҙа ҡылды бит һинең ата-бабаларың. Үҙеңә йән биргән Ер күркен, Ер хозурлығын һаҡлау өсөн көрәшкә сыҡҡанһың икән, ярты юлда туҡталып ҡалма, ниндәй генә кәртәләргә осраһаң да, гел алға ынтыл, Кешем! Анау алыҫ күкһел тауҙар – һин менәһе бейеклектәр улар, ә бейеклектәр алыҫтан ғына матур күренә. Шул алыҫ бейеклектәргә күтәрелергә ынтыл! Туҡталма, алға бар! Һинең көсөңә, ҡыйыулығыңа, аҡылыңа ышанам мин, Кешем».
(Ноғман Мусиндың "Мәңгелек урман" романынан өҙөк).
(300 һүҙ).
һағаҡ – балта йөҙөнөң артҡы өлөшө. Балтаның һағағы менән сабыу ("Башҡорт теленең һүҙлеге". М., 1993, 561-се бит).


text:
Башҡортостан Ҡырым Республикаһы менән тығыҙ бәйләнештәр булдыраФото: Ҡырым хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте
Башҡортостан Ҡырым Республикаһы менән тығыҙ бәйләнештәр булдыра
Башҡортостан Ҡырым Республикаһы менән тығыҙ бәйләнештәр булдыраФото: Ҡырым хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте
Ошо көндәрҙә республика Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Рәүф Ноғоманов етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһы Симферополгә килеп етте. Шул уҡ көндө делегацияның Ҡырым Республикаһы премьер-министрының беренсе урынбаҫары Рөстәм Темирғәлиев менән осрашыуы уҙҙы, тип хәбәр иттеләр Ҡырым хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән.
Осрашыу Ҡырым Республикаһының Министрҙар Советында уҙҙы. Хөкүмәт делегацияһы составына министрлыҡ һәм ведомство етәкселәре, муниципалитет башлыҡтары, Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вәкилдәре, бизнесмендар инде.
Рөстәм Темирғәлиев ике республика араһында мөнәсәбәттәр үҫешенең мөһимлеген билдәләне.
«Хөрмәтле ҡунаҡтарҙы Ҡырым ерендә сәләмләүебеҙгә шатбыҙ. Был осрашыу Ҡырым Республикаһы һәм Башҡортостан Республикаһы араһында яҡшы мөнсәбәттәргә нигеҙ һалыр, тип ышанам, — тине Рөстәм Темирғәлиев. — Заманса Рәсәйгә тиҙерәк интеграцияланыу өсөн Башҡортостандан үҙебеҙгә кәрәкле тәжрибә һәм оҫталыҡ үҙләштерә алырбыҙ, тигән өмөттәбеҙ».
Рәүф Ноғоманов үҙ сиратында, ике көнлөк сәфәр барышында Башҡортостан делегацияһының ағзалары Ҡырымдың бер нисә предприятиеһында булырға ниәтләнә, тип билдәләне. Сәфәрҙең маҡсаты – Ҡырым делегацияһының Башҡортостанға яуаплы сәфәре барышында ике төбәктең иҡтисади хеҙмәттәшлек өлкәһендә ысын эштәре башланһын өсөн, шунда уҡ хеҙмәттәшлектең аныҡ йүнәлештәре тураһында килешеү.


text:
Һыу каналы
Һыу каналы (лат. canalis — торба, улаҡ) — айырым һыу ятҡылыҡтарын тоташтырыу йәки ер һуғарыу өсөн эшләнгән яһалма һыу юлы.
Һыу каналы ике маҡсат менән төҙөлә:
- мелиорация бурыстарын хәл итергә һыу бүлеү өсөн;
- транспорт мәсьәләләрен тормошҡа ашырыу, мәҫәлән, кешеләрҙе һәм хужалыҡ йөктәрен ташыу өсөн.
Каналдар башлыса был ике функцияны бергә үтәй.
Суднолар йөрөй торған канал төҙөү маҡсаты — ике һыу бассейнын йәки һыу ятҡылығын тоташтырыу, ике һыу ятҡылығы араһындағы юлды ҡыҫҡартыу, сундолар йөрөшөн тәьмин итеү, йөк ташыу мәсьәләһен иҡтисади яҡтан отошло итеп хәл итеү.
Йөкмәткеһе
Дөйөм мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыу каналдары — бер урындан икенсе урынға һыу тапшырыу өсөн яһылма рәүештә эшләнгән һыу юлы. Һыу тапшырыу өсөн каналдарҙың башҡа ылаҡтар, һыу үткәргес торбалар, тоннелдар кеүек гидротехник ҡоролмалар бар. Каналдар ергә ҡаҙылып эшләнә, ә ылаҡтар ер өҫтәндә йәки ер өҫтө кимәленән юғарыраҡ ҡуйыла. Каналдар менән ылаҡтар араһындағы айырмаһы шунда. Һыуүткәргес торбалар һәм тоннелдарҙын айырмалы булараҡ каналдарҙың өҫлөгө асыҡ була.
Төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәғәйенләнеше буйынса каналдар бер нисә төргә бүленә.
Ауыл хужалығында борон замандан уҡ мелиораци каналдары мөһим урын алып торған. Үҙ сиратында улар һуғарыу һәм дренаж (киптереү) каналдарына бүленә. Һуғарыу каналдары игенселек, ер эшкәртеү баҫыуҙарына һыу тапшыра. Был каналдарҙы Азия һәм Африка сүллектәрендә һәм ярым сүллектәрендә, ер эшкәртеү әүҙем булған Калифорния һәм Урта диңгеҙ буйҙарында осратырға мөмкин. Дренаж (киптереү) каналдары, киреһенсә, дымлылыҡ артыҡ булған һаҙлыҡлы ерҙәрҙә төҙөлә.
"Һыу үткәргес" каналдар һыуҙы ҡулланған урынға тапшырыу өсөн төҙөлә. Эксплуатация шарттары һәм санитар талаптар буйынса бындай каналдар ябыҡ эшләнеүе лә мөмкин. Уларҙың төп маҡсаты — һыу артыҡ булған райондарҙын һыу алып, ҡоро һәм һыуһыҙ райондарҙы һыу менән тәъмин итеү.
"Энергетик" каналдар йылға һыуын гидроэлектростанция турбиналарына килтереү өсөн, турбина аша үткән һыуҙы ГЭС-тан ситә алып китеү өсөн төҙөлә.
Суднолар йөрөү өсөн йылғалар, күлдәр, диңгеҙҙәр канал менән тоташтырыла. Бындар каналдар аша бәләкәй кәмәләрҙән алып йөк тейәгән ҙур кораблдәр ҙә үтә ала. Суднолар йөрөй торған каналдар асыҡ һәм шлюзлы булыуы мөмкин. Асыҡ каналдар һыу кимәле тигеҙ булған һыу ятҡылыҡтарын тоташтыра, һыу кимәле тигеҙ булмағын һыу ятҡылыҡтары өсөн шлюзлы каналдар төҙөлә. Суэц һәм Коринф каналдары иң ҙур асыҡ каналдар булып тора. Шулай ҙа күпселек каналдар шлюзлы төҙөлә, шлюздар системаһы судноларҙы һыу кимәле түбән урындан күтәрергә, һәм киреһенсә юғары кимәлдән түбән кимәлгә төшөрөргә мөмкинлек бирә. Иң билдәле шлюзлы каналдар — Панама каналы һәм Кил каналы. Сөсө һыу каналдары транзит (бер нисә һыу ятҡылығын берләштерә), һыу бүлеүсе (ике йылға бассейнын берләштереүсе), боролмалы йылға юлын турыға тотштырыусы, йылғаны эре сәнәғәт үҙәге менән тоташтырыусы каналдарға бүленә.
Һыу менән тәъмин итеү буйынса каналдар үҙ ағымлы һәм һыуҙы күтәреү өсөн насос станциялы булыуы мөмкин.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо каналдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе һуғарыу каналдары Месопотамияла Б.Э.Т VI быуат аҙағында барлыҡҡа килгән. Тап ошо осорҙа Боронғо Мысырҙала яһалма һуғарыу каналдары төҙөлә. Б.Э.Т III — II быуаттарҙа был илдәр һуғарыу каналдары селтәре менән ҡапланған була, уларҙың торошон юғары власть органдары хәстәрләй. Боронғо Мысырҙа Ҡыҙыл диңгеҙҙе Нил менән тоташтырыусы суднолар йөрөй торған беренсе канал төҙөлгән булыуы билдәле. Был канал аша суднолар бер диңгеҙҙән икенсеһенә сыға алған. Фирғәүендәр каналын төҙөү Б.Э.Т 600 йылдарҙа башлана һәм, илде фарсылар баҫып алғансы, Б.Э.Т 518 йылға тиклем дауам итә. Үкенескә ҡарсы, канал сүллектең ҡомо аҫтында ҡала һәм онотола.
XIX быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Висла менән Неман йылға бассейндарын тоташтырыусы Август каналы — XIX быуаттың инженер сәнғәтенең үҙенсәлекле сәнғәт ҡомартҡыһы булып тора. Польша (80 км) һәм Белоруссия (22 км) территорияһындағы был гидротехник ҡоролма — йомоҡ канал системаһының сағыу миҫалы. Канал буйлап 18 шлюз эшләнгән. Төҙөлөш эштәре 1824 йылда башлана һәм 15 йыл дауам итә. Инженер Игнаций Пронджинский төп проектты төҙөүсе була. Канал бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланған һәм башлыса туристарҙы хеҙмәтләндерә.
Һыу юлы билдәле Август урмандары һәм Бебжан уйһыулығы аша үтә. Нецка, Белое, Чёрная Ганча күлдәрен тоташтыра. Бөгөнгө көндә Август каналы иҫтәлекле урын булып һанала һәм Юнеско-ның Бөтә донъя мәҙәни һәм тарихи мираҫы исемлегенә индерелеүе көтөлә[1].
1879 йылда Франция каналдар һәм суднолар габариттарын стандартлаштыра. Фрейсин габариты буйынса пениш тип аталған суднолар төҙөлә. Пениш суднолар, бөгөнгө көндә транспорт өсөн генә файҙаланылмай, улар урындағы халыҡтың һәм йылғасларҙың йәшәү рәүеше һәм торлағы булып тора. Европаның эске һыу юлдары классификацияһы буйынса пениш габариты буйынса төҙөлгән каналдар I типҡа керә.
1893 йылда Грецияла Эгей диңгеҙенең Сароникс ҡултығын Ион диңгеҙенең Коринф ҡултығы менән тоташтырыусы Коринф каналы төҙөлә. Канал Пелопоннес утрауын материктан айырып торған муйын аша төҙөлгән. Шуныһы ҡыҙыҡ, был каналды төҙөү тураһында беренсе мәртәбә Б.Э.Т VII быуатта телгә алына. Ул заманда Грецияның ете аҡыл эйәһенең береһе Периандр һыу юлы төҙөргә ҡарар итә, әммә эште башҡарып сыҡмай.
СССР һәм Рәсәй каналдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Революцияға тиклем осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1703 йылда Петра I указы буйынса төҙөлгән Вышний Волочёк һыу системаһы Рәсәйҙә иң беренсе һыу каналдарының береһе булып тора. [2] Вышний Волочёк, Тихвин, Мариин һыу системалары Волганы Каспий диңгеҙе менән тоташтыра һәм Волга-Балтика һыу юлын барлыҡҡа килтерә.
СССР[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР-ҙың Европа өлөшөндә төҙөлгән гидроузелдар, ГЭС плотиналары, һыу һыҡлағыстар һәм каналдар иҫәбенә йылғалар тәрәнәйтелә һәм берҙәм тәрән һыулы йылғалар селтәре барлыҡҡа килә. Һуғышҡа тиклемге беренсе һәм икенсе бишйыллыҡтар осоронда үҙ йөрөшлө йылға флоты 2,2, үҙ йөрөшһөҙ флот 2,7 тапғырға арттырыла; йылға буйы ҡалаларында порттар төҙөлә, 50% тейәү-бушытыу эштәре механизациялаштырыла, йылға трансторты менән йөк ташыу 3 тапҡырға арта.[2]
1946 йылда Бөйөк Ватан һуғышынан һуң «СССР-ҙа Халыҡ хужалыҡын тергеҙеү һәм артабан үҫтереү буйынса биш йыллыҡ план» һәм башҡа гидротехник ҡоролмаларҙы төҙөү һәм модернизациялау буйынса ҡарарҙар ҡабул ителә.
Һыу каналдары сәнғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыу каналдары сәнғәттә боронғо замандан уҡ сағылыш тапҡан. Рәссамдар һыу каналдарын үҙҙәренең һүрәттәрендә, картиналарында, нәфис фильдарында күрһәткән.
-
Жан-Пьер-Франсуа Ламориньер. «Канал янындаа». XIX быуат.
-
Иохан Хендрик Вейсенбрух. «Рейсвейкта суднолар йөрөй тоған канал». 1868
-
Гейсбрехт Лейтенс. «Ҡышҡы пейзаж». 1620-1640.
-
Джеймс Данкен. «Лашина каналы». 1850.


text:
Мәсетле районы хакимиәтендә үҙгәрештәр булып үтте
19 февралдә Мәсетле районы муниципаль район хакимиәте Советы ултырышы үтте, унда хакимиәт башлығы вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу һәм Мәсетле районы хакимиәте башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыуҙы икенсе кешегә йөкмәтеү мәсьәләләре ҡаралды.
Үҙ теләге менән отставкаға китеү тураһындағы ғаризаһына бәйле, Совет ҡарары менән хакимиәт башлығы Юнир Солтанов вазифаһынан бушатылды.
Район Советы тарафынан конкурс һөҙөмтәләре буйынса ошо вазифаға тәғәйенләнгән кеше вазифаны ҡабул итеп алғанға тиклем Мәсетле районы муниципаль район хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыуҙы Совет депутаттары Иван Могильниковҡа йөкмәтте.


text:
Лайыҡлы ҡаршыларға әҙерләнәбеҙ
21 января 2015 йыл | Хаттар
Үҫеп килеүсе йәш быуында илһөйәрлек рухы тәрбиәләү бөгөнгө йәштәр сәйәсәтендә мөһим урын тота һәм был тәңгәлдә мәғариф системаһы ҙур роль уйнай.
Әсәләр көттөләр улдарын
21 января 2015 йыл | Йәмғиәт
9 Май яҡынлашҡан һайын Бөйөк Еңеүҙең әйтеп бөтөрә алмаҫлыҡ ҙур ауырлыҡтар аша яуланғанын, тарихи әһәмиәтен йәштәргә күберәк аңлатырға тейешбеҙҙер. Бигерәк тә бөгөнгө мәғлүмәт каналдары аша тарихты боҙоп күрһәтеүҙәр, ысынбарлыҡты инҡар итеүҙәр йышайған мәлдә дөрөҫлөк менән таныштырыу көнүҙәк булып ҡала. Тылдағыларҙың Еңеүгә булған ынтылышы, өмөт-ышаныстары, уларҙың ауыр хеҙмәте онотолорға тейеш түгел.
Хеҙмәт батыры
21 января 2015 йыл | Йәмғиәт
Советтар Союзы заманында орден һәм миҙалдарҙың, Маҡтау ҡағыҙҙарының, бүләктәрҙең баһаһы юғары була торғайны. Наградалар илебеҙ байлығын, иҡтисадын, ауыл хужалығын үҫтереүҙә юғары хеҙмәт ҡаҙаныштары күрһәткән иң-иң алдынғыларға ғына бирелә ине. Биш йылға бер тапҡыр, халыҡ хужалығын үҫтереүҙең биш йыллыҡ планы үтәлеше һөҙөмтәләре менән генә.
Хәҙер наградаларҙы, маҡтаулы исемдәрҙе күпләп тараталар, бәҫен, баһаһын төшөрҙөләр.
Уҙған быуаттың етмешенсе йылдарында хеҙмәт алдынғыларын наградалау өсөн "Хеҙмәт даны” ордены булдырылғайны. Ордендың өс дәрәжәһе менән дә наградланған кеше Социалистик хеҙмәт Геройы исеменә тиңләшә ине.
Советтар Союзы тарҡалғанға тиклем ҡыҫҡа ғына арауыҡта күп кенә хеҙмәт батырҙары ошо орден менән наградланды. "Йондоҙ” колхозында "Хеҙмәт даны” орденын 3 кеше алды. Яҙасаҡ һүҙҙәрем шуларҙың береһе Зәйнулла Һәҙиәт улы Фәтҡолов тураһында.
Хәҙер наградаларҙы, маҡтаулы исемдәрҙе күпләп тараталар, бәҫен, баһаһын төшөрҙөләр.
Уҙған быуаттың етмешенсе йылдарында хеҙмәт алдынғыларын наградалау өсөн "Хеҙмәт даны” ордены булдырылғайны. Ордендың өс дәрәжәһе менән дә наградланған кеше Социалистик хеҙмәт Геройы исеменә тиңләшә ине.
Советтар Союзы тарҡалғанға тиклем ҡыҫҡа ғына арауыҡта күп кенә хеҙмәт батырҙары ошо орден менән наградланды. "Йондоҙ” колхозында "Хеҙмәт даны” орденын 3 кеше алды. Яҙасаҡ һүҙҙәрем шуларҙың береһе Зәйнулла Һәҙиәт улы Фәтҡолов тураһында.
Хеҙмәтенә күрә - хөрмәте
21 января 2015 йыл | Уңғандарыбыҙ
Муниципаль район хакимиәтенең Маҡтау грамоталары менән бүләкләнделәр:
Үҫеп килгән йәш быуынға белем һәм тәрбиә биреүҙә оҙаҡ йылдар намыҫлы, әүҙем эшләгәндәре өсөн:
Үҫеп килгән йәш быуынға белем һәм тәрбиә биреүҙә оҙаҡ йылдар намыҫлы, әүҙем эшләгәндәре өсөн:
Тәүге бүләктәр “Табын”дан булды
21 января 2015 йыл | Матбуғат
- Яңы йыл "Табын” бүләгенә лайыҡ булыуыбыҙ хаҡындағы һөйөнөслө хәбәрҙән башланып китте. Тотош йыл һуҙымында тормошобоҙҙа шатлыҡ-һөйөнөстәр, уңыштар ғына булһын инде, - тип шатлығы менән уртаҡлашты Ҡауарҙы ауылынан Мөхәмәт Абдуллин. Ул – 2015 йылдың беренсе яртыһына "Табын”ға яҙылып бүләк отоусыларҙың береһе. Иншалла, шулай булһын, "Табын” менән йыл һуҙымында һәр өйгә һөйөнөслө хәбәр, уңыш, бәрәкәт килһен.


text:
Башҡортостанда әсәлек капиталына 160 мең сертификат тапшырылған
Башҡортостанда әсәлек (ғаилә) капиталына 160 меңдән ашыу сертификат тапшырылған, уларҙың 14 меңе йыл башынан алып тапшырылған. Төбәктең Пенсия фондынан хәбәр итеүҙәренсә, әсәлек капиталы республикала йәшәгән 91 000 ғаиләгә торлаҡ шарттарын яҡшыртырға ярҙам иткән. 53 мең ғаилә әсәлек капиталы средстволары менән тулыһынса файҙаланған.
Сертификат средстволары йышыраҡ торлаҡ кредиттарын һәм займдарҙы ҡаплауға тотонола: 64 меңдән ашыу ғаилә сертификат ярҙамында өлөшлтә йәки тулыһынса торлаҡ кредиттарын ҡаплаған. Пенися фондының район һәм ҡалаларҙа урынлашҡан Идаралыҡтары был маҡсаттарға 20,5 миллиард һум аҡса йүнәлткән.
— Рәсәй Пенсия фонды идаралығында кредит алмайынса торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға 27 725 ғариза ҡабул ителде, һәм был маҡсаттарға 7,4 миллиард һум аҡса йүнәлтелде, — тип һөйләне Рәсәй Пенсия фонды Идараһы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы буйынса идарасы Фоат Хантимеров. – Балаларға белем биреүгә 1 764 ғариза ҡабул ителде, улар буйынса 62,5 миллион һум аҡса күсерелде.


text:
Әҙәбиәтле халыҡ үлемһеҙ18-05-2018, 00:03 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
Ниндәй генә ҡоролошта ла яҙыусы, журналист үҙе йәшәгән дәүләттең эске һәм тышҡы сәйәсәтен тормошҡа ашырырға ярҙам итеүсе төп көскә әйләндерелә. “Дүртенсе власть” вәкилдәре алдына ҡуйылған талаптар завод конвейерҙары артында торған эшселәргә йәки баҫыуҙарҙа иген үҫтергән крәҫтиәндәргә ҡарағанда ла күпкә ҡатыраҡтыр. Дәүләт уларға үҙенең сәйәсәтенең иң мөһим тип һаналған өлкәһен – йәмғиәттә йәшәгән граждандарының аңын тейешенсә формалаштырыуҙы, уға ярашлы тәрбиәләүҙе ышанып тапшыра. Советтар Союзында быны тормошҡа ашырыу тоталь системаның ҡаты ҡалыбына – “соцреализм” йүнәлешенә таянылһа, бөгөнгө демократияға ынтылыш осоронда әҙиптәребеҙ арҡа терәрлек, бик булмағанда, һөйәлерлек йүнле “реализм” таба алмайынса ыҙалана төҫлө...
“Партия идеологтары, “соцреализм” тигән ҡаты талап ҡалыптары уйлап сығарып, тотош өлкәне шуның ҡанундарына ярашлы ҡора башлағас, илебеҙҙә әҙәбиәттең юҡҡа сыға барыуын танымай булмай...” тип яҙа Дамир Шәрәфетдинов. Айыҡ аҡыл менән артыбыҙға тағы бер әйләнеп бағайыҡ әле: совет әҙәбиәтенең, шул иҫәптән башҡорт әҙәбиәтенең, иң ныҡ үҫешкән осоро ошо “диктатура ваҡытына, теләһә ниндәй кәртәләр ижад тигән асылды бикләгән” заманға тура килмәйме ни?
Ошо осорҙа беҙҙең майҙаны менән бик ҙур булмаған Ҡырмыҫҡалы районы ғына ла әҙәбиәтебеҙ аҡһаҡалын – Ғайса Хөсәйенов, Роберт Байымов, Тимерғәле Килмөхәмәтов кеүек исемдәре бөтә республикаға билдәле булған телсе-ғалимдарҙы, тиҫтәнән ашыу күренекле яҙыусыларҙы, шағирҙарҙы биргән. Тыуған иле менән сикһеҙ ғорурланған, намыҫлы, яҡты уйлы, халҡына тоғро хеҙмәт иткән, ғаилә ҡиммәттәрен тәүге урынға ҡуйған, тормошонан, башҡарған эшенән ҡәнәғәт булып, киләсәгенең тағы ла бәхетлерәк булырына инанған төрлө яҙмыштар тураһындағы әҫәрҙәр беҙҙең ысынбарлыҡты сағылдырмай тип кем әйтер?
“Соцреализм” ҡалыптарында ижад ителгән әҫәрҙәргә һәр китап һөйөүсе бөгөн дә ҡабат-ҡабат әйләнеп ҡайта. Юҡ, быны үткәндәрҙе һағыныу, социализм ҡоролошона ностальгия тип кенә ҡабул итеү һис дөрөҫ булмаҫ. Был әҫәрҙәрҙә – тормошто һөйөү, күңел матурлығы, мөхәббәт сафлығы, әҙәм балалары араһындағы әҙәплелек, ғәҙеллек, кешелеклелек кеүек матур сифаттар, аяғында ныҡлы баҫып торған кешеләрҙең иртәгәһе атасаҡ таңына оло ышанысы. Китап менән дуҫ булыусылар өсөн совет осоро әҙәбиәте, Ризаитдин Фәхретдинов һүҙҙәре менән әйтһәк, “күңелде сафландырмаҡ үә нәфис тәрбиә итмәк иң әҫәрле булған дарыуҙыр”.
Һуңғы йылдарҙа әҙәбиәтебеҙҙә тарихыбыҙға ынтылыш күбәйҙе. Бик мәслихәт! Шәжәрәләрҙе өйрәнеп, ата-бабаларыбыҙҙың үткәнен барлау, ауыл, район тарихы тураһында китаптар, энциклопедиялар сығарыу, радио һәм телевидение эфирҙарын быуаттар хәҡиҡәтен яҡтыртҡан тапшырыуҙар, кинофильмдар менән биҙәү һис тә яҙыҡ эш булмаҫ. Тарихи романға тотонған яҙыусы ла ошо хәҡиҡәтте дөрөҫ яҡтыртыу өҫтөндә арымай-талмай эшләргә бурыслы.
Сенсациялар артынан ҡыуып, китап уҡыусыны шаҡ ҡатырырлыҡ хәлдәр, ғәрәп, фарсы һәм башҡа төрки телдәрҙән алынған аңлайышһыҙ, иғтибарҙы көсөргәнешле тоторға мәжбүр иткән һүҙҙәр, тарихи дөрөҫлөккә тап килмәгән өҙөктәр менән арбарға тырышып яҙылған әҫәрҙәрҙе китап уҡыусыларҙың бик һирәктәре генә ҡабул итә. Бер тапҡыр уҡылып бөтөр-бөтмәҫтән бындай әҫәрҙәрҙең ғүмере, үкенескә ҡаршы, саңлы китап кәштәләрендә мәңгелеккә өҙөлә. Илебеҙҙә тарихи дөрөҫлөккә ҡыйыш көҙгө аша ҡараусы әҙиптәрҙең рәте арта бара. Мәҫәлән, күптәребеҙ яҡшы таныш булған, әле беҙҙән ҡул һуҙымы аралығында ғына артта ҡалған совет ҡоролошоноң яман яҡтарын күпертеп-фәстереп күрһәтергә тырышыу үҫеп килеүсе быуындың аңында был осорға ҡарата кире ҡараштар тыуҙырыуҙа “ыңғай” һөҙөмтәләрен бирә башланы ла инде. Арҙаҡлы шәхесебеҙ Әхмәтзәки Вәлиди Туғандың “Тарихты ниндәйҙер изге идея хаҡына боҙоу үҙ-үҙеңде алдау һәм һинең әҫәрҙәреңә ышанған уҡыусыларыңды алдау менән бер” тигән һүҙҙәре һәр тарихи әҫәргә тотоноусыны иҫкәртеп, ғәҙел ижади эҙләнеүҙәргә юл асырға булышлыҡ итһә ине.
Беҙгә, әҙәбиәт һөйөүселәргә, теге йәки был яҙыусының китабы ниндәй аҡсаға нәшер ителеүе һис кенә лә мөһим түгел. Есеме менән танышҡандан һуң исеме тураһында фекер йөрөтөү – һәр китап уҡыусының үҙ ихтыярында.
Яҙыусыларыбыҙҙың юбилейҙарын үткәреү тураһында ла бер кәлимә һүҙ әйтеп китеү урынлы булыр. Әйтегеҙ әле, бер һаплам еп ҡәҙәре генә ғүмеребеҙҙә күңелдәребеҙҙең боҙон иретерлек йылы һүҙҙе, маҡтау-хуплауҙы һәр ҡайһыбыҙ йыш ишетәме? Бесәй ҙә бит арҡаһынан һыпырып, иркәләп торғанды ярата. Әҙәм балаһының һәр саҡ йылы һүҙгә, наҙлы ҡарашҡа мохтаж булған күңеле тыуған көнөн, юбилейын уҙғарғанда әйтелгән һүҙҙәрҙән (уларҙың ниндәй булыуына ҡарамаҫтан, ысын күңелдән ул әйтелгәнме, әллә яһалмамы) нурға күмелә. Эт күңеле – бер һөйәк, тигәндәй, йән аҙығы булған матур һүҙҙәр, теләктәр артабан йәшәүгә, ижад итеүгә ынтылышты арттырғандай була. “Дәүләт тарафынан аҡса бүленеп ойошторолған һәм рәсми юбилейҙар практикаһын бөтөрөү” кәрәклеге тураһындағы фекерҙе ниндәй күңел менән ҡабул итмәк кәрәк? Былай ҙа бит, халыҡ аҡсаһын һаҡсыл тотоноу маҡсатында, билебеҙҙе биштән быуып, милли матбуғатҡа яҙылыу, китап сығарыу, туған телебеҙҙе, тарихыбыҙҙы уҡытыу өлкәләрендә лә бармаҡтарыбыҙ аша һығылып сыҡҡан тиндәребеҙҙе генә тотонабыҙ түгелме?
Уйлап ҡараһаң, яҙыусының юбилейын йәки яңы сыҡҡан китабының исем туйын уҙғарыу өсөн колхоздың аҫау айғырын тәгәрәтеп һуйыу кәрәкмәй. Әҙиптең әҫәрҙәренән өҙөктәр уҡыу, скетчтар күрһәтеү, шиғырҙарын ятлау уҡыусы балалар ҡатнашлығында алып барылһа, бигерәк тә һәйбәт. Ошондай сараларҙа бала күңелендә нәфис әҙәбиәткә ҡарата һөйөү уяна, бәлки, киләсәктә уларҙың кемеһелер бар һәләтен эшкә ҡушып, ғүмерен ошо өлкәлә хеҙмәт итеүгә бағышлар.
Дамир Шәрәфетдиновтың “тәнҡит реализмы”, цензура тураһындағы буталсыҡ фекерҙәренә яуап бирер өсөн теүәл бер фәлсәфәүи диссертация яҙырға кәрәк булыр ине. Гәзит битенең самалы булыуын иҫәпкә алып, һүҙҙе ҡыҫҡараҡ тотайыҡ. Тәнҡит реализмы стилендә ижад иткән һәр әҙип, ниндәй генә ҡоролошта, ҡайһы ғына дәүләттә йәшәүенә ҡарамаҫтан, сәйәси цензураның ҡорбанына әйләнә. Системаға яраҡлаша белгән, ел йүнәлешенән тайпылмаған һығылмалы – бөгөлмәле, уңайлы кешеләр һәр йәмғиәттә лә үҙ урынын еңел таба. Тик яҙыусымын тигән яҙыусы күңел талабы буйынса, йөрәк өйкәгәнен ҡәләм аҫтына йәшереп булһа ла, йәмғиәттәге кәмселектәрҙе асып һалырға баҙнат итә. Совет диктатураһы заманында бындай әҙиптәр эҙәрлекләүҙәргә, репрессияларға, илдән ҡыуылыуҙарға дусар булды.
“Киләсәк быуындар әҙәбиәтебеҙҙең бөгөнгө осорон ниндәй тип баһалар: алтын, көмөш, баҡырмы, әллә серек ағасмы? Дан артынан уҙыш осоромо ул, әллә шөһрәтле исемдәр таратыу дәүереме?” тигән һорауҙы ҡуя автор. Һәйбәт һорау, урынлы һорау. Туған телебеҙгә ҡарата бөгөнгө мөнәсәбәтебеҙ күҙлегенән сығып баҡһаҡ, упҡын ситендә бейемәйбеҙме икән, йәмәғәт? Әсә телендә һөйләшмәгән йәки ары-бире һупалаған ейән-ейәнсәрҙәребеҙ киләсәктә башҡорт телендә ижад ителгән китаптарҙы уҡырлыҡ, әҙәбиәтебеҙҙе баһаларлыҡ хәлдә булырмы? Теле булмағандың иле лә, тарихы ла, мәҙәниәте лә, әҙәбиәте лә юҡ. Был әсе хәҡиҡәтте бөгөн танымаһаҡ, иртәгә һуң булыуы бар. Ә дан-шөһрәткә килгәндә инде, уны Әнғәм Атнабаев әйткәнсә: “Беҙҙән өҫтөн Тарих бар бит әле, баһалаһын, әйҙә, тиңенсә”.
Эйе, беҙ баҙар иҡтисады, капитализм йәмғиәте ҡанундарына ярашлы йәшәйбеҙ. Һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, мәҙәниәт һәм башҡа өлкәләрҙәге кеүек әҙәбиәт, матбуғат өлкәләре лә ҙур үҙгәрештәр кисерергә, ошо арҡала күп тетрәнеүҙәргә дусар булырға мәжбүр. Ошондай милли әҙәбиәтебеҙ, матбуғатыбыҙ өсөн һынылышлы осорҙа ла ваҡ күңелле булмайыҡ әле, ағайҙар! Юҡ-бар һүҙҙәр ташлап, бер-беребеҙҙең ҡанын ҡыҙҙырғансы, көсөбөҙҙө йәш хәбәрселәр әҙерләүгә, әҙәбиәтебеҙҙең киләсәген хәстәрләүгә бағышлайыҡ. Гелән баллы перәник менән генә һыйламайынса, ижадсыларыбыҙҙы ғәҙел тәнҡит утында ҡыҙҙырып, арт һабаҡтарына әленән-әле елле ҡамсы төшөрөп тороу ҙа уларҙың хеҙмәт емештәрен татлыраҡ итер. Ике һүҙҙе ҡушып яҙа белмәгән аҡсалы байҙар ҙа, 60-70 йәшкә еткәндә ижад ҡомары асылған әбей-һәбей, бабайҙар ҙа, мөмкинлектәренә ҡарап (үҙ аҡсаһынамы, бағыусыларҙы табамы), үҙҙәре, яҡындары өсөн булһа ла сығарһын, әйҙә, башҡорт китабын.
Башҡорт телендә матур итеп яҙылған рекламалар ҙа теге йәки был китапты тиҙерәк ҡулға алып, уҡырға әйҙәп торһон. Иң мөһиме – күп төрлө тауыштарҙан йыйылған ҙур оркестр төҫлө, туған телебеҙҙә нәшер ителгән һутлы әҫәрҙәребеҙ күңелдәребеҙгә рухи ҡәнәғәтлек, илаһи моң, матур тәрбиә орлоҡтарын ғына һалһын.
Ҡырмыҫҡалы районы.


text:
Алдағы көндәрҙә республикала 38 градус эҫе булыуы көтөлә Фото: Олег Яровиков
Алдағы көндәрҙә республикала 38 градус эҫе булыуы көтөлә
Алдағы көндәрҙә республикала 38 градус эҫе булыуы көтөлә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
12-14 августа Башҡортостанда һауа температураһының урыны менән 38 градусҡа етеүе көтөлә. Был хаҡта Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының республика буйынса баш идаралығы Башгидрометҡа һылтанып хәбәр итә.
Табиптар эҫе көндәрҙә күберәк һыу эсергә, ит, кондитер изделиелары, бәшмәк ашауҙы сикләргә, һалҡын душ инергә кәңәш бирә.


text:
Башҡортостандың театр сәнғәте ауыр юғалтыу кисерҙе. Арабыҙҙан күренекле сәнғәт эшмәкәре, театр белгесе Аралбаева Әминә Кәшфи ҡыҙы китеп барҙы. Әминә Кәшфи ҡыҙы бөтә ғүмерен милли театр сәнғәтен үҫтереүгә бағышланы, сәнғәттең үҙенсәлекле тармағы - театр белеме өлкәһендә хеҙмәт итте һәм ғүмеренең аҙағына ҡәҙәр һөнәренә тоғро ҡалып, үҙе оҙаҡ йылдар (1956-82 й.й.) әҙәбиәт бүлеге етәксеһе вазифаһын башҡарған туған театры – Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры коллективы менән бергә булды. Һуңғы көндәренә ҡәҙәр Һәр спектаклде ҡарап, үҙенсә баһа биреп, йәш актерҙар ижадын күҙәтеп барҙы, бигерәк тә йәш режиссерҙар эше менән ҡыҙыҡһынып йәшәне. Республикала театр белгестәре әҙерләү хаҡында ла ҡайғыртты.
Аралбаева Әминә Кәшфи ҡыҙы 1928 йылдың 22 майында Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районында тыуған. 50- се йылдар башында Ауырғазы колхоз-совхоз театрында эшләй. Ә.Аралбаеваның үҙ заманында баш ҡалабыҙ Мәскәүгә барып һирәк осрай торған театр белгесе һөнәренә уҡып ҡайтыуы үҙе ук ҙур ҡыйыулыҡ була. (1956 йылда А.В.Луначарский ис. ГИТИС (хәҙерге Рәсәй театр сәнғәте университеты, П.А.Марков курсы) Мәскәү юғары театр уҡыу йортон тамамлаған йәш белгестең Башҡортостанға ҡайтып төп милли театрҙа ең һыҙғанып эшкә тотоноуы данлы ГИТИСсылар быуынының гөрләп эш башлауы кеүек ҡабул ителә, тик башҡа өлкәлә, һәм Әминә Кәшфи ҡыҙы үҙе лә тап улар яуаплылығын тойоп эшләй. 1960-70 -се йылдарҙа Башҡорт драма театры репертуары сәйәсәтен формалаштырыуҙа, спектаклдәр хаҡында фекер алышыуҙарҙа, актерҙар һәм режиссерҙарҙың ижад кисәләрен ойоштороуҙа әүҙем ҡатнаша. В.В.Лаврентьев, В.П. Минко, А.Н. Островский пьесаларын башҡорт теленә тәржемә итә, башҡорт театры, актерҙар, режиссерҙар ижады хаҡында төрлө мәҡәләләр яҙа. Үҙ ваҡытында йәш драматургтарҙы театрға йәлеп итеү йәһәтенән дә абруйлы белгес ине Әминә Кәшфи ҡыҙы. Аралбаева Ә.К. төрлө яҡлап йәштәрҙе дәртләндерә белде. Әминә Кәшфи ҡыҙының сәнғәткә бирелгәнлеге, уның артабанғы үҫеше өсөн борсолоп йәшәүе ижадҡа тоғролоҡ өлгөһө ул.
Әминә Кәшфи ҡыҙы һуңғы йылдарҙа Мәскәүҙә, ҡыҙында йәшәне, әммә республика мәҙәниәтенән айырылманы, һәр премьераны ҡарап барҙы. Уның, инде өлкән йәштәге ханымдың нәзәҡәтле, бай, зауыҡлы кейемдәрҙә театрға килеп инеүе, тамашасылар менән аралашыуы үҙе үк бер күркәм күренеш ине...
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, 1950 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Театрҙар эшмәкәре союзы ағзаһы, театрыбыҙҙың өлкән дүҫы Әминә Кәшфи ҡыҙы Аралбаеваның яҡты иҫтәлеге беҙҙең күңелдәрҙә оҙаҡ һаҡланыр.
М.Ғафури исемендәге
Башҡорт дәүләт академия драма театры коллективы


text:
Өфөлә «Берләшмә» форумы эшләй башланыФото: Олег Яровиков
Өфөлә «Берләшмә» форумы эшләй башланы
Өфөлә «Берләшмә» форумы эшләй башланыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 24 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Өфөләге Конгресс-холда Рәсәй Йәмәғәт палатаһы ойошторған «Берләшмә» форумы эшләй башланы. Был заманса граждандар йәмғиәте мәсьәләләренә арналған федераль проект сиктәрендә икенсе төбәк осрашыуы инде.
«Берләшмә» форумы – йәмғиәт, бизнес һәм власть араһында социаль проекттар әҙерләү һәм ғәмәлгә ашырыу сифатын күтәреүгә һәм өлкө-ара хеҙмәттәшлекте үҫтереүгә йүнәлтелгән өс яҡлы диалог өсөн асыҡ эш майҙансығы. Төбәктәрҙә граждандар йәмғиәтенең һәм социаль йүнәлешле тәжрибәләрҙең үҫеш хәлен асыҡлау, проблемаларҙы һәм уларҙы хәл итеү юлдарын тикшереү, уңышлы тәжрибәләрҙе асыҡлау һәм таратыу Рәсәй Йәмәғәт палатаһы форумдарының маҡсаты булып тора.
Форумда ҡатнашыу өсөн Башҡортостандың баш ҡалаһына Волга буйы федераль округының бөтә төбәктәренән тиерлек коммерцияға ҡараман ойошма вәкилдәре, шулай уҡ Йәмәғәт палаталары етәкселәре килде. Уҙған көндәрҙә Рәсәй Йәмәғәт палатаһы ағзалары социаль әһәмиәтле объекттарҙа булды, шулай уҡ төбәктең торлаҡ-коммуналь өлкәһе торошон тикшерҙе.
Ике көнлөк сара программаһына төбәктә асыҡланған коммерцияға ҡарамаған сектор үҫешенең проблемаларын хәл итеү өсөн реаль проектҡа сығыу маҡсаты булған пленар ултырыш һәм һүҙ көрәштереү сессиялары инә. «Социаль тигеҙһеҙлек һәм лайыҡлы тормош» пленар ултырыштың төп темаһы булып тора. Ул социаль тигеҙһеҙлек сәбәптәрен һәм эҙемтәләрен, бөтә власть кимәленең өҫтөнлөгө сифатында һәр Рәсәй кешеһе өсөн лайыҡлы тормош өҫтөнлөгөн тикшереүҙән башлана. Һүҙ алышында ҡатнашыусылар тигеҙһеҙлекте һәм уның барлыҡҡа килеү сығанаҡтарын төшөргән Рәсәй йәмғиәтенең ҡоролош нигеҙҙәрен еңеп сығыу хаҡында бәхәс ҡорасаҡ. Эксперт сессияларында һәм түңәрәк өҫтәлдәрҙә һүҙ үҙенсәлекле кешеләрҙең йәмғиәт тормошонда ҡатнашыуы, Рәсәй ғаиләһенең именлеге һәм етешлеге, әүҙем оҙон ғүмер итеү, киң мәғлүмәт сараларының ижтимағи үҙгәрештәрҙәге роле, урындағы үҙидараның проблемалары һәм перспективалары хаҡында барасаҡ. Ҡунаҡтар коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың мәғлүмәти асыҡлығы, уңышлы фандрайзинг, интернет-маркетинг, мәғариф ойошмаларында тәрбиәселек практикалары буйынса оҫталыҡ дәрестәрендә ҡатнаша ала. Форум сиктәрендә Рәсәй Йәмәғәт палатаһы секретары Валерий Фадеев һәм «Мин бар!» хәйриә фонды ойоштороусыһы, актриса Ксения Алферова менән осрашыу үтә.
Алдан «Берләшмә» төбәк форумы Астраханда уҙҙы. Өфөнән һуң коммерцияға ҡарамаған берләшмә вәкилдәре йыл дауамында Ханты-Манси, Томск, Тула, Калининград, Көньяҡ-Сахалин ҡалаларында йыйыласаҡ. Йомғаҡлау форумы Мәскәүҙә 2-3 ноябрҙә үтә. Бөтә төбәк форумдары йомғаҡтары буйынса Рәсәй Йәмәғәт палатаһы дөйөм милли модератор сифатында әүҙем граждандар, коммерцияға ҡарамаған ойошмалар һәм власть вәкилдәре тәҡдим иткән социаль проблемаларҙы хәл итеү ҡарарҙарын йыясаҡ һәм уларҙы Граждандар йәмғиәтенең торошо хаҡында үҙенең йыллыҡ Докладына индерәсәк.
http://www.bashinform.ru/news/1148821-v-ufe-nachal-rabotu-forum-soobshchestvo/


text:
Ҡашҡабаш
Ҡашҡабаш (рус. Лысу́ха, лы́ска , лат. Fulica atra) — тартай һымаҡтар ғаиләһендәге ҙур булмаған һыу ҡошо.
Евразия, Төньяҡ Америка, Австралияла киң таралған. Тотош ҡара төҫтә, аҡ суҡышы һәм маңлайындаға аҡ табы менән башҡа ҡоштарҙан айырыла.
Был ҡош яҡшы сума, йөҙгәндә башын һәм ҡойроғон бәүелтеп йөҙә. Осҡанда һыу өҫтөнән ауыр күтәрелә, аяҡтары һыуҙы ярып бара.
Һулҡылдап илаған тауышҡа оҡшаған тауыш сығара. Йылға буйҙарында, күлдәрҙә, ҡамыш һәм үлән баҫҡан яр буйҙарында йәшәй. Үлән, тамыр-томор, ваҡ балыҡтар, һыу бөҗәктәре менән туҡлана. Ояһын һыуҙа ҡамыш төптәрендә ҡора.
Был һирәк осрай торған ҡош.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары. Өфө, 1986 йыл, Өфө.


text:
Богоявленск заводы
Богоявленск заводы — 1751 йылда И. Б. Твердышев һәм И. С. Мясников тарафынан Нуғай даруғаһы Кесе Табын һәм Юрматы улусы башҡорттарынан һатып алынған ерҙәрҙә Тоҙйылға йылғаһы буйында баҡыр иретеү заводы булараҡ нигеҙ һалына.
1751 йылдан 1783 йылға тиклем завод хужалары — Твердышев һәм Мясников, 1783 йылдан алып — И.И. Бекетова (ҡыҙ фамилияһы Мясникова) һәм П.А. Бекетов, 1834 йылдан — Пашковтар хужа булалар; 1918 йылда завод национализациялана. Завод Богоявленск тау округына ингән.
Богоявленск заводы 1752 йылда эшләй башлай. Ул ваҡытта — 8 баҡыр иретеү мейесе, 1806 йылда — 6 баҡыр иретеү мейесе, шплейзофен, гармахер һәм штык горндары, XIX быуат башында 12 баҡыр иретеү мейесе, 3 шплейзофен, 1 гармахер һәм 1 штык горны була. XVIII быуаттың аҙағына ҡарата завод яҡынса 60 мең дисәтинә ер биләй; заводҡа 122 рудник (шул иҫәптән 16 рудник эшләй) ҡарай, XIX быуаттың 30-сы йылдар уртаһында — 145 рудник (шул иҫәптән 9 рудник эшләй).
1773 йылға ҡарата заводта 820 крепостной крәҫтиән иҫәпләнә; 1805 йылда мастеровой һәм эшсе кешеләр — 722, заводҡа беркетелгән крәҫтиәндәр — 695; 1860 йылда эшселәр — 1080; 1887 йылда — 450.
Эшләү дәүерендә яҡынса 1,3 млн бот саф баҡыр иретелә, уртаса етештереүсәнлек — йылына 10 мең бот, максималь етештереүсәнлек — 19 мең бот (1858, 1860).
1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы барышында 80-гә яҡын крәҫтиән ихтилалсыларға ҡушыла. 1773 йылдың октябренән завод ябыла һәм яҡынса ике йыл эшләмәй. 820 завод крәҫтиәненән ихтилал ваҡытында 158 кеше үлтерелә йәки хәбәрһеҙ юғала. Завод хужаларының күргән зыяны 12537 һум тәшкил, шулай уҡ завод эшселәренең мөлкәте үртәлә һәм талана. Ҡайһы бер эшселәр Бәрҙе биҫтәһенә Пугачевҡа китә, артабан, уның ғәскәренә инеп, ҡамалған Ырымбур тирәһендәге бәрелештәрендә ҡатнашалар. Эшселәрҙең күпселек өлөшө ноябрь аҙағында Зарубин-Чика отрядына алыналар. 1774 йылдың яҙында һәм йәйендә Богоявленск заводы хәрби ғәмәлдәр зонаһында ҡала, күп тапҡыр ихтилалсы башҡорттар тарафынан һөжүмдәргә дусар була, әммә ҙур емереклектәр заводта булмай[1]. Завод оҙаҡ ҡына элекке етештереүсәнлегенә етә алмай. 1775 йылда заводта баҡыр иретеү буйынса эштәр тергеҙелә. 1776 йылда - 4357 бот баҡыр, 1780 йылда — 15942 бот тәшкил итә[2].
1893 йылда завод реконструкциялана, артабан быяла етештерә башлай; уртаса етештереүсәнлек — йылына 75 мең м2 рус быялаһы һәм 40 мең м2 бем быялаһы. 1887 йылда завод килемһеҙ[2]. тип һанала һәм уның нигеҙендә Красноусол быяла заводы барлыҡҡа килә. Хәҙерге завод ҡасабаһы урынында Ғафури районының Красноусол ауылы — район үҙәге урынлашҡан.
Благоявленск заводының биналар комплексы (төп корпус, оҫтаханалар урынлашҡан ярҙамсы корпус, завод идаралығы; XIX быуаттың башы) — тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы тип танылған.


text:
Нисә йәштә бала табырға?
Ҡатын-ҡыҙға нисә йәш булғанда бала табыу яҡшы? Әлбиттә, был һорауға бер яҡлы ғына яуап биреү мөмкин түгел. Революцияға тиклем беренсе бәпесте 16 – 18 йәштә табыу ғәҙәти һаналған. Ләкин заман үҙгәрҙе, хәҙер байтаҡ йәштәр ғаилә ҡороп, бала үҫтереүҙе түгел, белем алып, матди яҡтан нығыныуҙы, карьера эшләүҙе алға ҡуя. Статистика буйынса, ҡатын-ҡыҙҙарҙың 30 проценты 25 –29 йәштә тәүге тапҡыр әсә булһа, 20 проценты был шатлыҡты 30-ҙан һуң кисерә.
Ни өсөн йәш саҡта?
Беренсенән, ҡатын-ҡыҙҙың организмы ул осорға өлгөрөп еткән була. Икенсенән, буласаҡ әсә әле сирҙәр менән ҡаҡшамаған. Өсөнсөнән, төн йоҡоларҙы ҡалдырып сабыйҙы үҫтереү, тормош рәүеше үҙгәреүе был йәштә ауыр ҡабул ителмәй. Оса һөйәктәре быуындары, мускулдар һығылмалы булғанлыҡтан, гүзәл зат баланы еңел донъяға килтерә. Бәпесләгәндән һуң уға тиҙ хәл инә. Бала төшөү, уның ҡарында дөрөҫ үҫешмәү ҡурҡынысы аҙ.
Оҙаҡ йылдар эшләү тәжрибәмдән сығып, шәхсән шундай кәңәш бирер инем: әгәр ҡатын-ҡыҙ өс балаға ғүмер бирергә хыяллана икән, тәүгеһен 23 йәштән дә ҡалмай табырға тейеш. Ике сабый әсәһе булырға теләүселәр беренсе бәпестәрен 27 йәштән һуңламайынса ҡулға алһа яҡшы. «Бер бала үҫтерһәм дә етә», – тиеүселәр 32 йәштән дә ҡалмайынса әсә булыуҙы хәстәрләһен.
Һәр ҡыҙ бала билдәле бер һандағы түл күҙәнәктәре менән тыуа: берәүҙәрҙә улар – 350, икенселәрҙә – 200 йәки 150. Организмдың бүтән күҙәнәктәре яңырыу һәләтенә эйә булһа, түл күҙәнәктәре иһә һәр күрем һайын кәмей, иң элек көслөләре ҡан менән бергә бүленеп сыға. 30 йәштән һуң түл күҙәнәктәренең өлгөрөү һәм аталаныу мөмкинлеге аҙая. Быға күп осраҡта насар экология, ауырыуҙар, тәмәке тартыу, алкоголь сәбәпсе. 27 йәшкә тиклем ҡатын-ҡыҙ бик еңел ауырға ҡалһа, 27-нән һуң йөклөлөк ихтималлығы кәмей башлай, 37-нән һуң балаға уҙыу – Хоҙай бүләге.
Бала табыу өсөн ниндәй йәш ҡулай булыуы хаҡында бер төрлө генә яуап юҡ. Ләкин бөтә табиптар ҙа: «35-тән һуң ауырлы булыу әсә өсөн дә, ул йөрәк аҫтында йөрөткән сабый өсөн дә билдәле бер хәүеф тыуҙыра», – тигән фекерҙә.
Икенсе йәки өсөнсө бәпесте нисә йәштә алып ҡайтыу яҡшы?
Күп осраҡта балалар һаны ғаиләнең финанс хәленән, ир менән ҡатындың теләгенән, уларҙың һаулығынан, дини тәрбиәнән тора.
Балаларҙың йәш айырмаһын, әлбиттә, ата-әсә билдәләй. Ләкин медицина күҙлегенән ҡарағанда, улар араһындағы иң һәйбәт айырма – 2-3 йәш. Сөнки, беренсенән, ҡатын-ҡыҙ организмы был ваҡытта көс йыйып өлгөрә. Икенсенән, яңы тыуған сабыйҙы нисек ҡарарға кәрәклеге әле онотолмаған.
Ләкин икенсе бәпес алып ҡайтыуҙы 5 – 10 йылға һуҙырға түгел. Ни өсөн тигәндә, ҡатын-ҡыҙҙа булған сирҙәр уның һаулығын ҡаҡшатыуы бар.
Нисә йәшкә тиклем бала табырға?
Был һорауға белгестәр бер тауыштан: «37 йәшкә тиклем!» – тип яуап бирә. 37-нән һуң ауырға ҡалыу мөмкинлеге кәмерәк, бала төшөү, уның ҡарында үлеү хәүефе ҙур. Шулай уҡ әсәлә диабет үҫешеүе, токсикоз башланыуы, баланың ваҡытынан алда йә тайпылыштар менән донъяға килеүе, йәки үле тыуыуы мөмкин.
35 йәштән һуң генетик ауырыуға дусар бала тыуҙырыу ҡурҡынысы ныҡ арта. Мәҫәлән, 25 йәштә Даун синдромлы бәпес табыу ихтималлығы 1/1250 нисбәттә булһа, йәғни 1250 сабыйҙың береһе генә ошо сир менән тыуһа, 49 йәшлек әсәләр ғүмер биргән һәр унынсы балаға был хәүеф янай.
Шуға күрә 35-тән өлкән йөклө ҡатындарға генетикта ҡаралып, тыуасаҡ сабыйҙа төрлө сирҙәр булыу-булмауын тикшертергә кәрәк.
Әлбиттә, бәпесте 40 йәштә, унан һуң да алып ҡайтырға мөмкин. Ләкин әсәлек бурысын үтәүҙе улай оҙаҡҡа һуҙырға кәңәш ителмәй, карьера һәм байлыҡты сәләмәт сабый табыу менән бер үлсәмгә һалып булмай. 40 йәштәге ҡатында йөрәк-ҡан тамырҙары, эндокрин, гинекология ауырыуҙары барлыҡҡа килеп, йөклөлөктө ҡатмарлаштыра. Әлбиттә, ул йәштә әсә һау бала тыуҙырырға теләһә, сәләмәтлеген алдан уҡ ныҡ ҡайғыртырға тейеш. Сигарет һәм алкоголде онотоу хаҡында һөйләү ҙә артыҡ. Тейешле вакцинация (ҡыҙылсанан) үтеү, дөрөҫ туҡланыу зарур.
45 – 55-тәге «йәш» әсә
Һуң бала табыу йәшәртә, тиҙәр. Уның файҙаһы һәм зыяны ниндәй икән?
Йөклөлөк – йәш организм өсөн дә стресс. Ә олпат ханымдарҙың ауырға ҡалыуы уларҙа булған сирҙәрҙе аҙҙырып ебәрергә, яңыларын барлыҡҡа килтерергә мөмкин. Ҡатынды гоманлы йөрөү түгел, йөрәгенең парәһе булған йән эйәһен донъяға килтереү шатлығы йәшәртә. Уның шифаһы шикһеҙ. Мәҫәлән, имеҙеү бала өсөн генә түгел, әсә өсөн дә файҙалы (түш биҙҙәре ауырыуҙарынан һаҡлай). Тик, нисек кенә булмаһын, өләсәй йәшендәге ханымдар өсөн йөклөлөк – бер нисә тапҡыр артҡан көсөргәнеш, сирҙәргә «тәҙрә» асҡан торош. Әммә табиптар әсә булырға ниәтләгән ҡатын-ҡыҙға, йәшенә ҡарамаҫтан, ярҙам итергә әҙер.
Түлде туңдырып, ЭКА ярҙамында бала табыу
Йәшлектәрен һөнәри үҫеп, аяҡҡа баҫыуға арнаған ҡатындар экстракорпораль аталандырыу (ЭКА) процедураһы хаҡында уйланырға мөмкин. ЭКА-ны планлаштырыуҙы 38 йәштән дә кисектерергә түгел. Был осорҙа ҡатын-ҡыҙ үҙен яҡшы тоя, төҫ-ҡиәфәте лә бына тигән. Ләкин тикшереүҙәр түл биҙенең ярлыланыуын, башлыса генетик көсһөҙ күҙәнәктәр ҡалыуын күрһәтә.
Әммә организм үҙенсәлеген дә оноторға ярамай. Ҡайһы берҙә паспорттағы йәш менән биологик йәш тап килмәүе лә мөмкин. 50-лә лә еңел ауырға ҡалыусылар бар, ә уларҙан байтаҡҡа йәш ҡайһы бер ҡатындар ЭКА процедураһы үтергә мәжбүр. Енси гормондар кимәлен анализ ярҙамында тикшертеп, ультратауыш менән түл биҙенең мөмкинлеген билдәләп, шулай уҡ организмда репродуктив ағзаларҙың артыҡ үҫешен сикләүсе гормондарҙың торошон ҡан анализы буйынса асыҡлап, гүзәл зат үҙенең репродуктив сиге ниндәй икәнен белә ала.
Табиптар ҡатын-ҡыҙҙың ырыу ҡалдырырға һәләтле осорон оҙайта аламы?
Бөгөн гүзәл зат теләһә ниндәй йәштә бала табырға мөмкин. ЭКА һөҙөмтәлелеге 30-35 процент тәшкил итә (тәбиғи рәүештә ауырға ҡалыу ихтималлылығы ла шулай) һәм йылдан-йыл ул юғарыраҡ була бара. Бынан тыш, яҡын йылдарҙа әсә булырға ниәтләмәгән һәр ҡатын-ҡыҙ криоконсервациялау алымын ҡулланып – түл күҙәнәген, туҡымаһын йәки яралғыны туңдырып, киләсәктә файҙалана ала. Был процедура яман шешкә дусар булып, дауаланырға әҙерләнгән ҡатындарға, шулай уҡ ниндәйҙер сәбәптәр буйынса әле бәпес алып ҡайтыуҙы кисектереп тороусыларға кәңәш ителә.
Бала тыуыуы һәр ғаилә өсөн ауырлыҡ түгел, шатлыҡлы ваҡиға булырға тейеш. Ғаиләне планлаштырыу хаҡында акушер-гинеколог менән кәңәшләшеү был мөһим мәсьәләлә яңылышмаҫҡа ярҙам итер.
юғары категориялы акушер-гинеколог, Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау отличнигы.
Теги: Ғаилә Ҡатын-ҡыҙ Бала


text:
“Роспотребнадзор” идаралығы 6 партия сифатһыҙ продукттарҙы бракка сығарҙы
Һуңғы тикшереүҙәр һөҙөмтәләре буйынса “Роспотребнадзор”ҙың БР буйынса идаралығы белгестәре «Универсал-Трейдинг» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә алты партия сифатһыҙ аҙыҡ-түлекте бракка сығарҙы. Атап әйткәндә, «Восход» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең «Птичка» торты һатыуҙан алынды. Ул яраҡлылыҡ срогы үткәс тә һатылған булған. Шәхси эшҡыуар Подгузов кафеһында 9,4 килограмм кондитер изделиелары һатыуҙан алынды һәм юҡ ителде.
Бынан тыш, шәхси эшҡыуар Сәмиғуллиндың «Mascotte» магазинында Ҡытайҙа, Рәсәйҙә, Словакияла, Португалияла етештерелгән 51 пар сифатһыҙ ҡатын-ҡыҙҙар аяҡ кейеме асыҡланды. Уны һатыу туҡтатылды.
“Роспотребнадзор”ҙың Башҡортостан буйынса идаралығы бөтәһе 102 объектта юридик шәхестәрҙең һәм шәхси эшҡыуарҙарҙың мотлаҡ талаптарҙы күҙәтеүен тикшерҙе. Тикшереү һөҙөмтәләре буйынса асыҡланған ҡағиҙә боҙоуҙарҙы бөтөрөү буйынса 9 күрһәтмә бирелде, 338,4 мең һумға 71 штраф һалынды.


text:
Мәсетле районында йәш ғаиләләргә яңы торлаҡ һатып алыу мөмкинлеге тыуҙы
Мәсетле районында дүрт йәш ғаилә торлаҡ төҙөүгә (һатып алыуға) социаль түләүҙәр биреү таныҡлығы алды. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Мәсетле районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр иттеләр.
Быйыл йыл башынан алып районда биш ғаилә «2013 йылға тиклем ауылдың социаль үҫеше» федераль маҡсатлы программаһы сиктәрендә дәүләт ярҙамы алды. Шуға ҡарамаҫтан, торлаҡ алыу өсөн дәүләт ярҙамына мохтаждар күп – әле 106 ғаилә сиратта тора.
Федераль маҡсатлы программа 2020 йылға тиклем оҙайтылды һәм ул 2014 йылдан «2014-2017 йылдарға һәм 2020 йылға тиклемге осорға ауыл биләмәләрен тотороҡло үҫтереү» тип аталасаҡ.


text:
Сәскәләргә хайран ҡалып
Матурлыҡ – донъяны ҡотҡарыр... Нисәмә йылдар элек әйтелгән тапҡыр һүҙҙәр хис-тойғоло, хозурлыҡты күрә, аңлай белгән әҙәм балаһының йәшәү рәүешенә әүерелде. 23 августа үткән Сәскә байрамында иһә матурлыҡ ҡына түгел, ә эшһөйәрлек, тырышлыҡ та күп ҡаршылыҡтарҙы еңеп сығыуын иҫбатланы.
Йыл ҡоро, ямғырһыҙ килеүгә ҡарамаҫтан, район-ҡала мәктәптәре, балалар баҡсалары үҫтергән гөл-сәскә, йәшелсә-емешкә хайран ҡалырлыҡ ине. Хатта ҡойоп яуған ямғыр ҙа байрамдың бәҫен ебәрә алманы, уҡытыусылар һәм тәрбиәселәр: “Ямғырға асыуланып буламы инде!” – тип шаяра-көлә күргәҙмәһе янында ҡалыуҙы хуп күрҙе.
Быйыл Сәскә байрамы “Рәсәй тарихы”, “Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылы”на бағышланды. Мәғариф учреждениелары әҙерләгән стендтар ғына түгел, түтәлдән кисә генә өҙөп алынған йәшелсә, сәскәләрҙән эшләнгән композициялар ҙа ошо теманы яҡтыртты.
Шуныһы ҡыуаныслы, мәктәп, балалар баҡсалары хеҙмәткәрҙәре күргәҙмә ойоштороп ҡына ҡалмаған, ә мул уңыштарын һатыуға ла сығарған ине. Бында баҙарға ҡарағанда күпкә түбәнерәк хаҡҡа картуф, помидор, баклажан, ҡыяр, алма һ.б. һатылды.
Мәғариф бүлеге һәм йәш натуралистар станцияһы хеҙмәткәрҙәренән торған жюри һәр күргәҙмәне иғтибар менән ҡарап сыҡты. Көслө ямғыр аҫтында торған бер мәктәп, бер балалар баҡсаһы иғтибарһыҙ ҡалманы.
Шулай итеп, конкурсҡа йомғаҡ яһап, мәктәптәр араһында 2-се мәктәп – Гран-при, 4-се менән Иҫке Сибай – беренсе, Урғаҙа менән лицей-интернат –икенсе, Әбделкәрим һәм Ҡолсора өсөнсө урынға сыҡты. Балалар баҡсалары араһында иң яҡшыһы тип “Күбәләк” баҡсаһы иғлан ителде һәм Гран-при тапшырылды. “Әкиәт” – беренсе, “Сәпәкәй”, Йондоҙло”, “Гөрләүек” икенсе урынды яуланы. Еңеүселәргә иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды.
Эйе, быйылғы еңел булмаған йылда баҡсаларында мул уңыш алып, унан бай йөкмәткеле күргәҙмә әҙерләп, аҙ булһа ла аҡса эшләп өлгөргән мәктәп һәм балалар баҡсалары маҡтау һүҙҙәренә генә лайыҡ. Киләһе йылда ла Сәскә байрамы сәскәләр төрлөлөгө, емеш-еләк, йәшелсә күплеге һәм, әлбиттә, сағыулығы менән ҡыуандырыр, тип ышанабыҙ.
Гүзәл ИҪӘНГИЛДИНА.
Автор фотолары.


text:
Ҡыуаныстарығыҙ менән уртаҡлашығыҙ: (347) 273-28-29.
Яңылыҡтар
Һауа торошо (Өфө)
22..24°C
Юлдаш акциялары
Һәүәҫкәр башҡарыусылар өсөн конкурс!
Башҡортостан тураһында оло һөйөү менән!
Гитарала уйнап йырлаусыларҙың беренсе асыҡ конкурсы
Ижади конкурс йомғаҡтары
Башҡорт Викикитапханаһы бәйге иғлан итә!
Башҡортостанда эшләнгән
- Сифатлы тауарҙарға - сифат премиялары.
- «Урал аръяғы-2012» инвестиция форумы башлана. Ниәттәр һәм өмөттәр.
- «Искож» компанияһында етештерелгән яһалма күн Рәсәйҙә лә популяр.
- «Шәжәрә – бөйөк мәғлүмәт», - ти нәсәпнамә оҫтаһы, рәссам Буранбай Ишемғолов.
- Комментарий өҫтәргә
- Комментарий өҫтәргә
Республикабыҙҙың тәбиғәте ифрат бай. Ялан, ҡырҙарҙа күп төрлө шифалы үләндәр үҫә. Уларҙы йыйып, эшкәртеп, ҡулланыусыға әҙер продукция еткереүсе предприятиелар байтаҡ. Уларҙың береһе - "Башҡортостан үләндәре" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте.|
- Комментарий өҫтәргә
- Өфөлә ,,Ҙур Химия,, халыҡ-ара форумы башланды.
- Өфөгә килгән ғәрәп дәүләттәре илселәре өсөн республиканың хәләл етештереүселәре күргәҙмә - презентация уҙғарҙы.
- 2012 йылдың тәүге өс айында баш ҡалабыҙҙа аҙыҡ-түлек продукттарын етештереү күләме кәмегән.
- Силәбенең ,,Көнсығыш ҡапҡалары,, күргәҙмәләр үҙәгендә "XXI быуатта Урал еңел сәнәғәте" тип аталған 15-се төбәк-ара күргәҙмә асылды.
- Башҡортостан халҡын үҙебеҙҙә үҫтерелгән йәшелсә менән тәъмин итеү мөмкинме? Эшҡыуар Илдар Ғөбәйҙуллин менән әңгәмә.
- Комментарий өҫтәргә
"Турбаҫлы бройлерҙары" предприятиеһының сифат буйынса белгесе Нәүлә Заһитова ҡатнаша.|
- Комментарий өҫтәргә
Йәшелсә-емеш үҫтереү менән шөғөлләнеүселәр хаҡында. Өфө ҡалаһында урынлашҡан "Урал" шырпы фабрикаһынан репортаж да тәҡдим ителә.
Студия ҡунағы - сәскә үҫтереү бинесы менән шөғөлләнеүсе Гөлназ Ғимазетдинова.
- Комментарий өҫтәргә
«Серафимовка мамығы» компанияһы Европа стандарттарына, экология нормаларына яуап биргән продукция сығара. Етештереү технологияһы даими камиллаштырыла, үҙенсәлекле дизайн эшләнә, яңы линиялар барлыҡҡа килә. Күмәртәләп һәм ваҡлап һатыу буйынса сауҙа селтәре киңәйтелә.|
- Комментарий өҫтәргә
Ҡымыҙ социаль әһәмиәткә эйә, ул һаулыҡты яҡшырта, диетик продукт иҫәпләнә.
Башҡорт ҡымыҙы – көслө бренд. Республиканан ситтә лә билдәле.
Сығарылыш бейә һөтөн етештереү, башҡорт ҡымыҙын яһау, милли эсемлек ярҙамында дауалау, уны доньяла популяр итеү мәсьәләләренә арнала.
- Комментарий өҫтәргә
Ялан, ҡырҙарҙа үҫкән күп төрлө шифалы үләндәрҙе йыйып, эшкәртеп, ҡулланыусыға әҙер продукция еткереүҙе маҡсат итеп ҡуйған предприятиеларҙың береһе - "Башҡортостан үләндәре" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте.
Тапшырыуҙа компанияла сығарылған продукция, уның сифаты менән таныштырабыҙ.|
- Комментарий өҫтәргә
Мишкә йүнселдәре пластик тәҙрәләр етештерә.
- "Өфөһөтагропром" ойошмаһында - яңы линия.
- Шаран районы халҡын икмәк менән тәъмин итеүсе эшҡыуар Илүс Исмәғилев менән әңгәмә.|
- Комментарий өҫтәргә
- 1
-
-
-
-
-
(128 КБит/с)
Юлдаш 105.5 FM
Фотолар
Көндәлектәр
Махсус проекттар


text:
- Подробности
- Просмотров: 537
БӨРӨ, йылға, Ағиҙел й. уң ҡушылдығы. Мишкә р‑ны Яңы Троицкий а. төньяҡ-көнбайышта ятҡан Бөхмән күленән башлана. Мишкә р‑ны буйлап төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа, Бөрө р‑ны буйлап көньяҡ-көнсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа табан аға һәм Ағиҙел й. (тамағынан 262 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 128 км, басс. майҙаны 2200 км2, дөйөм түбәнәйеүе 126 м. Башлыса ҡар һыуы м‑н туйына. Бөрө р‑ны Бәләкәй Соҡаяҙ а. эргәһендә йыллыҡ аҡманың 47,3%‑ы яҙғы (апр.—май), 28,0%‑ы йәйге-көҙгө (июнь—окт.) һәм 24,7%‑ы (Уралда иң юғары күрһәткестәрҙең береһе) ҡышҡы (нояб.—март) осорҙарға тура килә. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы 12,5 м3/ с, тамағында — 19,8. Басс. рельефы убалы тигеҙлек, йылғалар һәм һыҙалар м‑н бүлгеләнгән. Пермдең өфө һәм көңгөр ярустары алевролиты, ҡомташы, конгломераты, гипсы, ангидритынан тора. Карбонатлы асыҡ (үрге ағымында) һәм сульфатлы ябыҡ карст үҫешкән. Ландшафы һоро урман тупрағындағы һәм кәҫле көлһыу тупраҡтағы киң япраҡлы урмандарҙан тора. Басс. яҡынса 29%‑ын урман ҡаплаған, 47%‑ы һөрөлгән. Ҡушылдыҡтары: уң — Казяш, Энәк, Сөгәҙе, Шаҙы, Ҡыңғыр һ.б.
В.А.Балков
Тәрж. И.М.Япаров


text:
Октябрь инҡилабына тиклем бында биш мәхәллә булып, уларҙы электән эшләп килгән өс мәсет һәм ауыл байҙары тарафынан яңы мәсеттәр һалынғанға тиклем биреп торолған ике ҙур йорт хеҙмәтләндергән. Ауыл халҡын рухи яҡтан тәрбиәләүгә ошо иман йорттарындағы мулла-мәзиндәр, ишан-хәҙрәттәр, хәлфәләр, мөғәллимдәр, һуңынан инде хөрмәтле уҡытыусыларыбыҙ ифрат ҙур өлөш индергән.
Октябрь инҡилабына тиклем бында биш мәхәллә булып, уларҙы электән эшләп килгән өс мәсет һәм ауыл байҙары тарафынан яңы мәсеттәр һалынғанға тиклем биреп торолған ике ҙур йорт хеҙмәтләндергән. Ауыл халҡын рухи яҡтан тәрбиәләүгә ошо иман йорттарындағы мулла-мәзиндәр, ишан-хәҙрәттәр, хәлфәләр, мөғәллимдәр, һуңынан инде хөрмәтле уҡытыусыларыбыҙ ифрат ҙур өлөш индергән.
Күп яҡлы социаль сәйәсәтте тормошҡа ашырыуҙың юлдары, башҡарылған эштәр һәм киләсәккә пландары менән уртаҡлашыуын һорап, Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың һаулыҡ һаҡлау, социаль сәйәсәт һәм ветерандар эштәре буйынса комитеты ағзаһы Альбина БУРАНҒОЛОВАҒА мөрәжәғәт иттек.
Миҙхәт ағай Әбделмәнов хаҡында “Башҡортостан” гәзитендә яҙғаныбыҙ бар. Бөгөн үҙешмәкәр йырҙар авторы баҫмабыҙҙың дуҫы булараҡ та сығыш яһай. Ул бик күп милләттәштәребеҙгә, республика халҡына өлгө күрһәтеп, яҡташтарына, дуҫтарына биш дана “Башҡортостан” гәзитенә яҙылды. Ә яңыраҡ Миҙхәт Мәжит улы ижадташ дуҫтары менән бергә ут күршеләребеҙгә барып, дуҫлыҡ күперен нығытып ҡайтты. Хәйер, барыһы хаҡында үҙе менән әңгәмәләшкәндә белешербеҙ.
– Миҙхәт ағай, таныштырып китегеҙ әле үҙегеҙ менән. Ҡайһы яҡтың һыуҙарын эсеп үҫтегеҙ?
1936 йылдың көҙө. Ергә ап-аҡ ҡар түшәлгәс, ауылдарҙа көтөп алынған күңелле һуғым мәле етә. Халыҡ, ҡышҡылыҡҡа һимерткән малын һуйып, ҡаҙан тултырып аш бешерә. Ҡош-ҡортто, мал-тыуарҙы күп аҫраған Мостафа ла, бау-арҡандарын әҙерләп, һуғымлыҡ малын ергә йыға. Әммә ғаилә ағзаларына был иттән ауыҙ итергә насип булмай: 33 йәшлек ирҙе ҡулға алалар, уның менән бергә яңы һуйылған ит тә, мал-тыуар ҙа тейәлеп ҡайҙалыр оҙатыла. Шулай итеп, һәүетемсә генә донъя көтөп ятҡанда, Сабитовтарҙың өйөнә ҙур ҡайғы килә.
Әлиә — Стәрлебаш районы ҡыҙы, БДУ-ның тарих факультетында белем ала. Бала саҡтан сит телдәр менән ҡыҙыҡһынған. Мәктәп йылдарында Ҡытайҙың тарихын, мәҙәниәтен етди өйрәнә башлаған. Әңгәмәбеҙ бөгөнгө тормошо хаҡында.


text:
Баш ҡалала технополис төҙөләсәк Фото: Олег Яровиков
Баш ҡалала технополис төҙөләсәк
Баш ҡалала технополис төҙөләсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Өфөлә инновациялы технополис – бер биләмәлә фәнде һәм производствоны берләштереү маҡсатында студенттар һәм йәш ғалимдар өсөн перспективалы майҙансыҡ барлыҡҡа килеүе ихтимал. Был хаҡта бөгөн республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Бөтә Рәсәй фән фестивален асыу тантанаһында хәбәр итте.
– Ҡайһы бер төбәктәрҙә сәнәғәт предприятиеһында фәнде һәм производствоны, мәғарифты һәм эште берләштерергә тырышып, майҙансыҡ төҙөйҙәр. Берҙән-бер юл – технополис булдырыу. Бары тик ҡала эсендә – «ҡалала ҡала». Унда йәшәргә, уҡырға, фән менән шөғөлләнергә, сәнәғәт предприятиелары менән эшләргә, уларҙың заказдарын үтәргә мөмкин булһын. Яҡын арала мин Өфөлә шундай технополис төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итәсәкмен, – тип белдерҙе төбәк етәксеһе.
Уның һүҙҙәренсә, был майҙансыҡта йәштәрҙең фәнни ижады өсөн ҡулай шарттар булдырыласаҡ. Технополиста лабораториялар, тикшереү үҙәктәре, ғилми учреждениелар һәм уҡыу йорттары буласаҡ.
Республика Башлығы йәштәрҙе ошо башланғысҡа булышлыҡ итергә саҡырҙы.
– Һис шикһеҙ, был эште һеҙҙең менән генә башҡарып сығасаҡбыҙ. Миңә ярҙамсылар кәрәк. Миңә ҡыҙыҡлы, ижади эшләгән йәштәр кәрәк. Йәштәр, һеҙгә мөрәжәғәт итәм, әйҙәгеҙ ошо проектты бергәләп ғәмәлгә ашырайыҡ. Алдағы биш, ун, ун биш йылға ҡеүәтле, яҡшы идея булһын, Өфөлә ошо технополис барлыҡҡа килһен, иң мөһиме, ғилми продукция алыу өсөн тырышайыҡ, – тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Һеҙҙең хаттар – көтөп алынған сәләм
21 апреля 2017 йыл | Хаттар
Март почтаһына байҡау яһағанда, төрлө тарафтарҙа йәшәгән дуҫтарыбыҙҙан күпләп хат алыуыбыҙ күҙгә ташлана. Төрлө учреждение, ойошмаларҙан килгән рәсми хаттар менән бергә бөтәһе 90-ға яҡын хат алғанбыҙ. Был бик һөйөнөслө, сөнки гәзит уҡыусыларҙы мәғлүмәтле итеүҙә, рухи яҡтан байытыуҙа һеҙҙән килгән йылы, бай йөкмәткеле хаттарҙың да өлөшө ҙур. Бигерәк тә ауылдаштары өсөн шатланған, ниндәйҙер ваҡиға тураһында хәбәр иткән сәләмдәрҙе оло кинәнес менән уҡыйбыҙ.
Артылғанда ғүмер үрҙәрен
21 апреля 2017 йыл | Йәмғиәт
Ҡыш менән яҙ бер-береһенә юл бирмәй тартҡылашҡанда, бөтә тәбиғәт йоҡонан уянып сихри йәмгә күмелгәндә, бынан 55 йыл элек Сәйетбаба ауылы егете Сәлимйән ағай Мансуров менән Ҡолҡан ауылы һылыуы Маһизәр апай Батыршинаның ғаиләһендә 4-се бала булып донъяға килә Тәнзилә Сәлимйән ҡыҙы Мәүлетҡолова.
Хакимиәт – халыҡ өсөн
21 апреля 2017 йыл | Урындағы үҙидара
Урындағы үҙидара – халыҡҡа иң яҡын торған хакимиәт. Иң элек кешеләр менән эшләргә, уларҙың ябайҙан алып иң ҡатмарлы булған проблемаларын тыңларға, аңларға, хәлдән килгән ярҙамды күрһәтергә кәрәк.
Биләмәләрҙә урындағы совет төп ролде уйнай һәм ул үҙенең ҡарарҙары менән биләмә тормошон яйға һала. Ә инде эштең һөҙөмтәлелеге барлыҡ йәмәғәт ойошмалары һәм халыҡ менән тығыҙ, бергәләп эшләүгә бәйле.
Биләмәләрҙә урындағы совет төп ролде уйнай һәм ул үҙенең ҡарарҙары менән биләмә тормошон яйға һала. Ә инде эштең һөҙөмтәлелеге барлыҡ йәмәғәт ойошмалары һәм халыҡ менән тығыҙ, бергәләп эшләүгә бәйле.
Старосталар институты үҙен аҡлай
21 апреля 2017 йыл | Урындағы үҙидара
Илебеҙ Президенты Владимир Путин урындағы үҙидара институтын нығытыу, гражданлыҡ йәмғиәте һәм демократияны үҫтереү маҡсатында 2012 йылдың 10 июнендә йыл һайын 21 апрелдә Урындағы үҙидара көнөн билдәләү хаҡындағы Указға ҡул ҡуйған ине. Илебеҙ бына бишенсе тапҡыр ошо байрамды билдәләргә йыйына. Урындарҙа үҙидара органдары эше нисек ойошторолған, ниндәй эштәр башҡарыла, киләсәккә пландары нисек? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап табыу маҡсатында Бельский ауыл биләмәһе башлығы Юнир ӘХМӘРОВҡа бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.
Ауылдаштар мәнфәғәтендә
21 апреля 2017 йыл | Йәмғиәт
Һыҙылып яҙғы таң ата. Ҡояш нурҙары әле һаман китергә теләмәгән ҡыштың һалҡын тынын үҙенә буйһондорорға тырыша. Эйе, ҡыш нисек кенә ҡаршылыҡ күрһәтеп маташмаһын, яҙғы елдәр инде ерҙә яҙ хакимлыҡ иткәнлеген һиҙҙерә. Урмандар ҡарҙан асыла.


text:
Башҡортостан бизнесҡа финанс ярҙам күрһәтеүе өсөн наградланды
Үтеп барған йыл һөҙөмтәләре буйынса Башҡортостан «бөтә йүнәлештәр буйынса финанс ярҙам күрһәтеү программаһын тормошҡа ашырыуҙың тотороҡло ыңғай динамикаһын күрһәткән» республика булараҡ «Йыл төбәге» номинацияһында наградаға лайыҡ булды, тип хәбәр итә Кредит ойошмалары ассоциацияһының матбуғат хеҙмәте.
Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам күрһәтеү программаһы сиктәрендә быйыл 800-ҙән ашыу бәләкәй һәм урта бизнес субъекты яҡынса өс миллиард һум суммаға банк кредиттары алған.
Кредит ойошмалары ассоциацияһының башҡарма директоры Әсхәт Хөснетдинов фекеренсә, әлеге награда Башҡортостан Республикаһында эшҡыуарлыҡты кредитлау буйынса эштең системалы һәм юғары һөҙөмтәле кимәлгә ҡуйылыуы тураһында һөйләй.


text:
Быйыл 27 мең үҫмер өсөн ваҡытлыса эш урыны булдырыласаҡ
2009 йылда 27 мең үҫмерҙе ваҡытлыса эш урыны менән тәьмин итергә планлаштырыла. БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов Йәйге сәләмәтләндереү кампанияһын ойоштороу буйынса ведомство-ара комиссияһы ултырышында хәбәр итеүенсә, был маҡсатҡа федераль бюджеттан 17,9 миллион һум аҡса бүленгән.
Республикала башланғыс һәм урта профессиональ белем биреү учреждениеларын тамамлаусылар иҫәбенән тәүге тапҡыр эш эҙләүсе 18-20 йәшлек эшһеҙ граждандарҙы эшкә урынлаштырыу программаһы эшләп килә. Был маҡсатҡа федераль бюджеттан 2,2 миллион һум бүленгән. 720 тамамлаусыны ваҡытлыса эшкә урынлаштырыуҙы ойоштороу планлаштырыла.


text:
Ҡояштыр әсә йөрәге
...Ҡайһылай бәхетле булғанмын тип уйлай Фәйрүзә Фәйзрахман ҡыҙы. Хыялына ынтылып, сәнғәт училищеһына уҡырға ингән ерҙән әсәһенең ебәрмәүенә лә үпкәләмәй ул хәҙер. Юғары белемле табип булыуы, үҙенә ышанысы уға улын аяҡҡа баҫтырырға ярҙам итә. Быға тиклем терапевт булып эшләп йөрөгән 18-се дауахананы ҡалдырып, балаһын кеше итеүҙе маҡсат итеп ҡуя. Тәүҙә инвалидлыҡ юллауҙан баш тарталар, малай үҙе лә йәшәргә ынтыла, атаһы көн-төн эшләп мал табырға тырыша. Тик дарыуҙарҙың ҡиммәтлеге, унан бигерәк уларҙы табыу ҙур мәшәҡәткә әүерелеүе ҡағыҙҙарҙы теүәлләп алырға мәжбүр итә. Фәйрүзә апай балаһын һалдат һымаҡ теүәл тәртип менән ҡарай, бик талапсан һәм хәстәрлекле әсәй була. Мәктәпкә төшкәс, өйҙә уҡытыуға күсергә кәрәк тиһәләр ҙә, ризалашмай. Ни ғәжәп, ҡаланың Ф. Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһында уҡып йөрөгән Ринаттары юғары кластарҙа мәктәптең футбол, баскетбол, шаяндар һәм тапҡырҙар клубы командалары капитаны булып китә. «9-сы вал» тип аталған үҙ төркөмөн булдырып, йырлап та йөрөй. Үҫмер сағы үткәнсе йәшәтә алһағыҙ, артабан ҡурҡыныс кәмер, ти табиптар. Ун алтыһы тулғас, инвалидлыҡты яңынан юлларға кәрәк булғанда, мәсьәләләр килеп тыуып, республиканың баш балалар хирургына баралар. Айытбай Әхмәт улы Ғүмәров шундай диагнозлы баланың бәлиғ булыу йәшенә тиклем етә алғанына ышанмай, операция эшләнгән дауахананан ауырыу тарихын һоратып алдыра. Шунан донор табып, Австрияға операцияға ебәрергә уйлай, тик атай-әсәй ҡаршы төшә. Ринатҡа ныҡлы ҡарау кәрәк булғас, башҡа бала табыу тураһында уйлап та бирмәй Фәйрүзә ханым, улына иғтибары кәмеүҙән ҡурҡа. Тормош дауам итә, ата-әсәһенең кәңәше менән улдары юрист һөнәрен үҙләштерә. Диплом алғас, әсәһенән үҙен музыка өлкәһендә һынап ҡарарға бер йыл ваҡыт һорай. Ижадта уңмаһам, кире юристлыҡҡа ҡайтырмын, тип вәғәҙә бирә. Аллаға шөкөр, илһам килә. Шиғырҙар, көйҙәр яҙа, аранжировкалар эшләргә оҫтара, ШТК-ла ҡатнаша, рэп йырлай, яйлап үҙенең ижади студияһын булдыра.
Бер йыл самаһы элек улының республикабыҙҙың ғына түгел, бөтә Рәсәйҙең иғтибарын йәлеп иттерә алған «Ҡыуанам» йырына ижад иткән клибы сыҡҡас, Фәйрүзә апай үҙенең «йондоҙ» әсәһе икәнлеген аңлай. Сәхнәлә Rnt псевдонимы менән сығыш яһаған, үҙенсәлекле йырлау стиле булған Ринат Ниғмәтуллин бөгөн яңынан-яңы клиптары менән йәштәр күңелен арбай. Килендәре Айгөл дә – иптәшенә һәр яҡлап терәк һәм таяныс. Улар ир менән ҡатын ғына түгел, иң яҡын дуҫтар ҙа, тип ҡыуана әсә...
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 11-се һанында уҡығыҙ.
Теги: Rnt Фәйрүзә Ниғмәтуллина


text:
«Селтәр элдем ситәнгә...»Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының биҙәнеү әйберҙәрендә киң ҡулланылған материалдарҙың береһе – мәрйен. Был һүҙ килеп сығышы йәһәтенән грек теленә барып тоташа. Мәрйен – диңгеҙҙәге полиптарҙың ҡалдыҡтарынан торған төрлө төҫтәге таш. Тап шуларҙы палеолит...
ҺаҡалМилли кейем һәм аксессуарҙар оҫтаһы Асия ҒӘЙНУЛЛИНА бөгөн журнал уҡыусыларыбыҙға башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының зиннәтле биҙәүесе – һаҡал эшләргә өйрәтә. Был биҙәүес өсөн ҡыҙыл драп, буҫтау йә кешмир туҡыма, киндер туҡыма, мәрйен (йә ҡыҙыл төҫтәге...
Йөрәктән сыҡҡан ғына йөрәккә етәҺыу һөлөгөндәй сибәр, талантлы, уңышлы, һәр саҡ үҙҙәренә шаян күҙ атҡан гүзәлдәр иғтибары үҙәгендә булып та, ҡатындан-ҡатынға һикермәй, бер никахта матур донъя көткән был шәхестәребеҙҙән интервьюлар алғанда шуны төшөндөм: уларҙың барыһы ла үҙҙәренә...
Йөрәктән сыҡҡан ғына йөрәккә етәРеспубликабыҙ матбуғатына арнаған утыҙ өс йыл ғүмеремдең һуңғы ун биш йылы «Башҡортостан ҡыҙы» журналы редакцияһында үтте. Яратҡан баҫмабыҙҙың 1996 – 2011 йылдарҙағы 180 һанын донъяға сығарыуға, уның иҫ китмәле бай тарихын тулыландырыуға минең дә...
Һөймәлекле уйынсыҡтар«Ынйы» башҡорт ижади үҙәгенең ҡурсаҡтары, милләтебеҙҙе танытып, донъяның төрлө төбәктәренә таралған. Сәрүәр Аслаева өй биҙәүгә тәғәйенләнгән уйынсыҡтарҙың кәүҙәһен ҡатырғанан эшләй, башы менән ҡулдарын оҫтанан яҙҙыртып ала. Уларҙы боронғоса...
Яҙмышыма төшкән бер бәхетБеҙҙең заманда һүрәте «Башҡортостан ҡыҙы» журналының тышында баҫылыу республикабыҙҙа йәшәүсе һәр һылыуҙың хыялы ине, тип әйтһәм, һис арттырыу булмаҫ. Ошо бәхеттең меңдәр араһынан миңә төшөүе яҙмышыма яҡтылыҡ булып яғылды. Журналдың матур юбилейы...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Балет
Бале́т (франц. ballet, итал. ballo — бейейем) — музыкаль-хореографик образдарҙы берләштереүсе сәхнә сәнғәте төрө.
Балеттағы төп сәнғәти алым — бейеү, ул пантомима менән бергә сюжетты һәм геройҙарҙың характерҙарын сағылдыра. «Балет» төшөнсәһе XVI быуаттың 2-се яртыһында Италияла барлыҡҡа килә һәм баштараҡ спектакльдәге бейеү мәғәнәһендә ҡулланыла. XVI быуат аҙағында балет тип музыканы, йыр, һөйләм һәм бейеүҙе берләштергән тамашаны атай башлыйҙар. XVII быуат дауамында балет зиннәтле һарайҙар тамашасы характерындағы күренеш булараҡ, башлыса, Францияла үҫеш ала.
XVIII быуатта мөстәҡил сәнғәт төрөнә әүерелә. XIX быуаттың 2-се яртыһында Рәсәйҙә композиторҙар П.И. Чайковский, А.К. Глазунов һәм балетмейстерлар М.И. Петипа, Л.И. Иванов («Йоҡоға талған гүҙәл», «Щелкунчик», «Аҡҡош күле», «Раймонда») ижадында балет сәскә атыу осоро кисерә. 1900 йылдарҙа балетмейстерҙар М.М. Фокин, А.А. Горский балет сәнғәтенең яңы эстетик хасийәтын булдыралар, аңа хәҙерге сәнғәт һәм әҙәбиәт идеяләрен керетәләр. XIX быуат аҙағында балет сәнғәтен бөтә доньяға таралуына С.П. Дягилевтың «Урыҫ сезондары» һәм А.П. Павлова гастрольдәре этәргес бирә. Хәҙерге балет сәнғәтенең үҫеш этаптары Р. Глиэрдың «Ҡыҙыл мәк», балет Асафьевтың «Баҡсаһарай фонтаны», С. Прокофьевтың «Ромео һәм Джульетта»һы, А. Хачатуряндың «Гаянэ», «Спартак» әҫәрҙәрендә һ.б. ла сағыла, уға стильдең, жанр һәм форманың күп төрлөлөгө — классиканан алып джаз һәм модерн-балетҡа ҡәҙәр булған төрҙәрҙе берләштереүе хас.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
2016 йылдан әсәлек капиталын алыусылар аҡсаны инвалид балаларҙы социаль яраҡлаштырыуға йүнәлтә ала Фото: Олег Яровиков
2016 йылдан әсәлек капиталын алыусылар аҡсаны инвалид балаларҙы социаль яраҡлаштырыуға йүнәлтә ала
2016 йылдан әсәлек капиталын алыусылар аҡсаны инвалид балаларҙы социаль яраҡлаштырыуға йүнәлтә ала Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
2016 йылдан әсәлек капиталын алыусылар аҡсаны инвалид балаларҙы социаль яраҡлаштырыуға йүнәлтә ала. Рәсәйҙең Пенсия фонды сайтында хәбәр ителеүенсә, 2016 йылдың 1 ғинуарынан көсөнә инәсәк федераль законға Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡул ҡуйған.
Шуныһы мөһим: әсәлек капиталы аҡсаһы менән медицина хеҙмәттәре, шулай уҡ реабилитация саралары, техник реабилитация саралары һәм федераль исемлектә ҡаралған хеҙмәттәр өсөн сығымдарҙы ҡаплау планлаштырылмай.
Инвалид бала өсөн хеҙмәттәр алыу уларҙы күрһәтеү тураһында килешеүҙәр менән раҫланырға тейеш. Килешеүҙе ҡануниәттә билдәләнгән тәртиптә ойошма йәки шәхси эшҡыуар менән төҙөргә мөмкин.
Бынан тыш, әсәлек капиталын тәрбиәгә алынған инвалид балаларҙы социаль яраҡлаштырыуға йүнәлтергә була. Рәсәй Хөкүмәте социаль яраҡлаштырыу өсөн тәғәйенләнгән тауарҙар һәм хеҙмәттәр исемлеген, әсәлек капиталы аҡсаһын йүнәлтеү ҡағиҙәләрен раҫлағандан һуң Пенсия фонды дәүләт сертификаттарына эйә булыусыларҙан ғаризалар ҡабул итәсәк.