text:
Пьер де Кубертен
Пьер де Фреди́, барон де Куберте́н (франц. Pierre de Frédy, baron de Coubertin) (1 ғинуар 1863, Париж — 2 сентябрь 1937, Женева) — француз спорт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тарихсы, педагог, әҙәбиәтсе; барон. Хәҙерге Олимпия уйындарын ойоштороу инициаторы (1896 йылдан башлап үткәреләләр). Халыҡ-ара олимпия комитеты президенты (1896—1916, 1919-25).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Парижда аристократтар ғаиләһендә тыуа, Шарль Луи де Фреди менән Агата-Габриэль де Мирвиллдең өсөнсө балаһы. Бөйөк Британияның һәм Американың бер нисә колледжын һәм университетын йөрөп сыҡҡандан һуң белем алыуҙы төрләндерергә була. Кубертен спорт менән шөғөлләнеүгә ҙур әһәмиәт бирә, уны шәхестең гармониялы үҫеше шарттарының береһе тип һанай. Кубертен регби менән мауыға, Франция чемпионатының «Расинг Метро» һәм «Стад Франсе» командалары араһындағы финал матчында рефери вазифаһын да башҡара.
Олимпия уйындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кубертен спортты таратыу өсөн халыҡ-ара ярыштар үткәреү идеяһы тураһында күп уйлана. Олимпияла археологик ҡаҙыныуҙар барышындағы асыштарға бәйле йәмғиәттә Антик олимпия уйындарына ҡыҙыҡһыныу артҡанын күреп, Кубертен Олимпия уйындарын тергеҙеү проектын төҙөй һәм 1892 йылдың 25 ноябрендә Париждың бөтә донъяға билдәле университеты Сорбоннала «Олимпизмды тергеҙеү» тигән доклад менән сығыш яһай. Шунда ул Рәсәй генералы А. Д. Бутовский менән таныша. Генерал менән фекерҙәш булып сығалар, ул да спорттың йәштәрҙе тәрбиәләүҙәге әһәмиәтен юғары баһалай, Олимпия уйындарын тергеҙеү фекерен дә ҡайнар хуплай[8].
1894 йылдың 23 июнендә Кубертендың тырышлыҡтары уңыш килтерә. Сорбонналағы конгреста тарихи ҡарар ҡабул ителә: «Олимпия уйындарын тергеҙеү биргән өҫтөнлөктәрҙә спорт күҙлегенән дә, интернациональ йәһәттән дә бер ниндәй шик юҡ, шулай булғас, был уйындар хәҙерге заман талаптарына яуап биргән нигеҙҙәрҙә тергеҙелһен». Халыҡ-ара олимпия комитеты (МОК) ойошторола, Кубертен уның генераль секретары вазифаһын биләй. Уйындарҙы дүрт йылға бер үткәрергә ҡарар ителә. Фекер алышҡандан һуң, конгресс Кубертендың дуҫы Деметриус Викелас хәҙерге замандағы Беренсе Олимпия уйындарын, боронғо уйындарҙың вариҫы булыу билдәһе итеп, Афинала үткәрергә тәҡдим итә. Деметриус Викелас Олимпия комитетының президенты итеп һайлана.
Уйындар 1896 йылдың йәйендә үтә һәм ҙур уңыш ҡаҙана. Уйындар тамамланғас, Кубертен Халыҡ-ара Олимпия комитеты президентының бушаған вазифаһын биләй.
Артабан Олимпия хәрәкәтенә етди ауырлыҡтар менән осрашырға тура килә, сөнки киләһе Уйындар — 1900 йылғы Париж һәм 1904 йылғы Сент-Луис Олимпиадалары — улар менән бер үк ваҡытта үткән Бөтә донъя күргәҙмәһе ерлегендә ҙур иғтибар яулай алмай. 1906 йылда хәл үҙгәрә, сөнки Афинала аралыҡ уйындары үткәрелә һәм Олимпия уйындары иң мөһим спорт ваҡиғаһына әүерелә.
1912 йылғы Стокгольм уйындарына Пьер де Кубертен яңы спорт дисциплинаһын — заманса бишбәйгене барлыҡҡа килтерә.
1912—1948 йылдарҙа Олимпия уйындарында Сәнғәт конкурстары үткәрелә, улар программаға Пьер де Кубертен тәҡдиме буйынса индерелә[9]. 1912 йылда, псевдоним аҫтында Стокгольмдағы V Олимпия уйындарының Сәнғәт конкурсында ҡатнашып, Пьер де Кубертен «Спортҡа мәҙхиә» өсөн (әҙәбиәт номинацияһында) алтын миҙал яулай[10].
1916 йылда, Беренсе донъя һуғышы ҡыҙған мәлдә, Кубертен мундир кейә лә фронтҡа юллана, унда Француз армияһына барып ҡушыла. Бындай шарттарҙа ул Халыҡ-ара олимпия комитеты президенты вазифаһында ҡалыуҙы мөмкин түгел тип һанай. Кубертен вәкәләттәрҙе комитет ағзаларының береһе, нейтраль Швейцария вәкиле Годфруа де Блонеға тапшырыуҙы талап итә. Һуғыштан һуң бер йыл үткәс, 1919 йылда, Кубертен яңынан Халыҡ-ара олимпия комитетына етәксе була.
Париждағы 1924 йылғы Олимпия уйындарынан һуң Кубертен Халыҡ-ара олимпия комитеты президенты вазифаһынан китә. Бельгиялы Анри де Байе-Латур яңы етәксе итеп ҡуйыла.
Пьер де Кубертен ғүмеренең ахырына тиклем Халыҡ-ара олимпия комитетының Почетлы Президенты булып ҡала. Ул 1937 йылда Женевала мәрхүм була һәм Халыҡ-ара олимпия комитетының штаб-фатиры урынлашҡан Лозаннала ерләнә. Ә йөрәге боронғо Олимпия харабалары эргәһендәге монументта ерләнә.
Скауттар хәрәкәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1911 йылда Францияла ике дин-ара скаут ойошмаһы ойошторола, береһенең — Éclaireurs Français (EF) тигәненең — ойоштороусыһы Пьер де Кубертен була. Икенсеһен (Éclaireurs de France) Николя Бенуа нигеҙләй. Һуңыраҡ был ойошмалар берләшә.
Шәхси тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пьер де Кубертен 1895 йылда ғаилә дуҫтарының ҡыҙы Мари Ротанға өйләнә. Баш балалары Жак аҡылға зәғиф була, ә ҡыҙҙары Рене нервы ауырыуы менән яфалана. Кубертендың балалары нәҫел ебен дауам итә алмай. Кубертендың ағай-энеһе араһында ул яҡын күргән икәүһе Беренсе донъя һуғышында һәләк була. Кубертендың ҡатыны 1963 йылда 101 йәштә вафат була[11][12].
Тәнҡит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кубертен тәнҡит утына йыш тотола. Уны Олимпия уйындарын дөрөҫ аңламауҙа, уларҙы үтә профессионаллаштырыуҙа һәм романтиклаштырыуҙа ғәйепләйҙәр. Кубертендың, Олимпиадалар тыныслыҡты һаҡлауға булышлыҡ итә, тигән фекере лә тәнҡитләнә. Бынан тыш, тикшеренеүселәр һәр төрлө олимпия мәсьәләләрен хәл итеүҙә ул үҙ ролен үтә ҡабартҡан тип иҫәпләй[13].
Пьер де Кубертен миҙалы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пьер де Кубертен миҙалы Халыҡ-ара олимпия комитеты тарафынан Олимпия уйындары ваҡытында рухҡа тоғролоҡ, намыҫлы ғәҙеллек һәм киң күңеллелек («Fair Play») өсөн тапшырыла.
Күп спортсылар һәм тамашасылар тарафынан был награда алтын олимпия миҙалына ҡарағанда ла мөһимерәк тип таныла. Халыҡ-ара олимпия комитеты ла Пьер де Кубертен миҙалы тапшырыуҙы спортсы өсөн иң ҙур хөрмәт тип атай.
Филателия һәм нумизматика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кубертен хеҙмәттәренең дөйөм күләме 12 меңдән ашыу баҫма бит тәшкил итә (30 китап, 50 брошюра, 1200-ҙән ашыу мәҡәлә).[14][15] Кубертендың айырыуса ҙур хеҙмәттәре:
- Une Campagne de 21 ans.. Paris: Librairie de l'Éducation Physique. 1908.
- La Chronique de France (7 vols.). Auxerre and Paris: Lanier. 1900—1906.
- L'Éducation anglaise en France. Paris: Hachette. 1889.
- L'Éducation en Angleterre. Paris: Hachette. 1888.
- Essais de psychologie sportive. Lausanne: Payot. 1913.
- L'Évolution française sous la Troisième République. Paris: Hachette. 1896.
- France Since 1814. New York: Macmillan. 1900.
- La Gymnastique utilitaire. Paris: Alcan. 1905.
- Histoire universelle (4 vols.). Aix-en-Provence: Société de l’histoire universelle. 1919.
- Mémoires olympiques. Lausanne: Bureau international de pédagogie sportive. 1931.
- Notes sur l'éducation publique. Paris: Hachette. 1901.
- Pages d’histoire contemporaine. Paris: Plon. 1908.
- Pédagogie sportive. Paris: Crés. 1922.
- Le Respect Mutuel. Paris: Alean. 1915.
- Souvenirs d’Amérique et de Grèce. Paris: Hachette. 1897.
- Universités transatlantiques. Paris: Hachette. 1890.
рус телендә:
- Олимпийские мемуары / Пер. с фр. — М.: Рид Групп, 2011. 176 с., Серия «Библиотека РМОУ», 1500 экз., ISBN 978-5-425-20301-4
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118522418 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλatφόpua avoιktώv δeδouέvwv, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
- ↑ 3,0 3,1 Encyclopædia Britannica
- ↑ 4,0 4,1 SNAC
- ↑ 5,0 5,1 Nationalencyklopedin — 1999.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Кубертен Пьер де // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ Sports-Reference.com
- ↑ Виталий Орлов. Все наши: основателем олимпийского движения был правнук Ярослава Мудрого, а первым Президентом МОК — одессит. Час пик, № 13(517) от 03.04.2011
- ↑ Pierre de Coubertin and the arts. // decoubertin.info. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 август 2012. 5 август 2012 тикшерелгән.
- ↑ Art Competition 1912. // olympic-museum.de. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 август 2012. 3 август 2012 тикшерелгән. (инг.)(англ.)
- ↑ Биография Кубертена на sports-reference.com (инг.)(инг.)
- ↑ Биография Кубертена на gypy.sk (сайт гимназии им. Кубертена) (инг.)(инг.)
- ↑ Hill Christopher R. Olympic Politics — Manchester University Press ND, 1996. — ISBN 0-7190-4451-0.
- ↑ Диссертация Г. М. Аксенова «Педагогические идеи Кубертена и их современное значение»
- ↑ Библиография работ Кубертена (95 % работ) (инг.)(инг.)


c: text/html

text:
«Китап» нәшрәтендә башҡорт һәм рус авторҙарының яңы китаптары донъя күрҙе
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә Георгий Кацериктың «Кисәге йөҙ», Рәшит Назаровтың «Ер һәм йыһан йыры» (төҙөүсеһе Риф Мифтахов), Мансур Һиҙиәтовтың «Ҡыу ҡарағас» китаптары донъя күрҙе.
Георгий Кацериктың баҫмаһына шиғырҙар, поэмалар, авторҙың һуғыш йылдарына тура килгән бала сағы һәм хеҙмәттә үткән йәшлеге хаҡында шиғырҙар циклы тупланған. Китапҡа башҡорт шағирҙары Рәми Ғарипов, Кәбир Аҡбашев, Сафуан Әлибайҙың һәм башҡа авторҙарҙың тәржемәләре лә индерелгән.
Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рәшит Назаровтың «Ер һәм йыһан йыры» китабына 1962-1968 йылдарҙа ижад иткән шиғырҙары, поэмалары ингән. Йыйынтыҡта быға тиклем баҫылмаған ике поэма ла урын алған.
Мансур Һиҙиәтовтың «Ҡыу ҡарағас» китабында шул уҡ исемле повесы һәм хикәйәләр тупланған.
Китаптарҙы «Китап» нәшриәтенең фирма магазиндарында һатып алырға мөмкин.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Кондитер изделиелар сифаты тикшерелде
БР Ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау һәм алкоголь продукцияһы әйләнешен һәм сифатын контролләү идаралығы менән ҡыҫҡа ваҡытҡа иҫәпләнгән «Кондитер изделиелар сифаты» программаһы әҙерләнгән. Программа сиктәрендә Өфөнөң сауҙа селтәрҙәрендә ондан бешерелгән кондитер изделиелары һатып алынған. Бөтәһе 25 төрлө кондитер изделиеһы, шул иҫәптән Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәрендә етештерелгән 13 өлгө (52%) һайланған. Һайлап алынған изделиеларҙы лаборатория шарттарында тикшереү һөҙөмтәһендә, туғыҙының (36%) физико-химик һәм тәм күрһәткестәре буйынса ГОСТ талаптарына яуап бирмәүе асыҡланған. Бракка сығарылғандың етәүһе Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә етештерелгән.
Программа сиктәрендә ондан бешерелгән уртаса хаҡтағы кондитер изделиеларына дегустация үткәрелгән. БР Ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау һәм алкоголь продукцияһы әйләнешен һәм сифатын контролләү идаралығы мәғлүмәте буйынса, дегустация ике номинация буйынса ябыҡ ысул менән үткәрелгән. Ябыҡ дегустация бар изделиеларҙы объектив баһаларға мөмкинлек биргән. Өлгөләр сифаты буйынса технолог-кондитерҙар, белгес-эксперттар, контролләүсе ведомстволар вәкилдәре үҙенең һығымтаһын биргән. Белгестәр кондитер изделиеларын тышҡы күренеше һәм тәме буйынса баһалаған. Дегустация йомғаҡтары буйынса республика етештереүселәренең өлгөләре иң юғары баһаға лайыҡ булған. Иң күп мәрәйҙе Өфөнөң «Восход» икмәк берекмәһенең шоколадлы перәниге, Дүртөйлө икмәк заводының “Тәмлетамаҡ” печеньеһы алған.
Торт һәм пирожныйҙар араһында «Восход» берекмәһенең «Сәтләүекле-шоколадлы» торты йәнә иң тәмлеһе тип табылған.
БР Ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау һәм алкоголь продукцияһы әйләнешен һәм сифатын контролләү идаралығы белгестәре кондитер изделиеларын һатып алғанда уларҙың эшләп сығарылған көнөнә, яраҡлылыҡ ваҡытына, һаҡлау шарттарына иғтибар итергә саҡыра. Сөнки ситтә етештерелгән изделиеларҙы транспортлауҙа температура-дымлылыҡ режимын күҙәтмәүҙәре бар, тимәк, улар составына консерванттар ҡушылыуы мөмкин. Әгәр торт һатырҙан алда дефростация (иретеү) процесына дусар ителә икән, торт ҡабында мотлаҡ дефростация датаһы торорға тейеш, һәм шунан алып яраҡлылыҡ ваҡытын иҫәпләргә кәрәк. Маркировкала продукт һәм уны етештереүсе, эшләп сығарылған көнө һәм яраҡлылыҡ ваҡыты тураһында тулы мәғлүмәт бирелергә тейеш.


text:
«Өфө» футбол клубы көйәрмәндәре менән осраша
«Өфө» футбол клубы 18 апрелдә Ҡала мәҙәниәт һарайында миҙгел алдынан көйәрмәндәре менән осрашыу үткәрә.
Клубтың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, осрашыу программаһында команданың яңы ағзалары менән таныштырыу, алдағы 2011-2012 йылдар миҙгеленә маҡсаттарҙы иғлан итеү, артистарҙың һәм Өфө ҡалаһының иң яҡшы КВН командаларының береһенең сығыштары ҡаралған.
Һәр көйәрмәндең «Өфө» футбол клубы етәкселегенә, тренерҙар штабына һәм футболсыларға һорауҙар биреү мөмкинлеге буласаҡ.
Иң яҡшы һорау авторҙарына махсус бүләктәр әҙерләнгән.
Кисә һуңында осрашыуға килеүселәр команданың баш тренеры Андрей Канчельскис һәм уйынсылар менән фотоға төшә аласаҡ.


text:
Мәңгелек мираҫ
Эшемдә күренекле педагогтар А. Ма- каренко, В. Сухомлинский, Д. Ушинский, Башҡортостандың халыҡ шағиры М. Кә- рим, фольклорсылар Р. Солтангәрәева, Ә. Сѳләймәновтың, тел ғалимы Г. Саяхованың хеҙмәттәренә, М. Бураҡаеваның «Тормош һабаҡтары» дәрестәренә таянам, ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр туплайым, уҡыусылар менән уртаҡлашам.
Дәрестең тәрбиәүи маҡсатына ѳлгәшеү - үтәсәк материалдың йѳкмәткеһенә бәйле. Халыҡтың ауыҙ-тел ижадын туплаған бѳтә тѳр жанрҙар ҙа теманың тәрбиәүи маҡсатын уңышлы атҡарырға ярҙам итә.
«Һандар» темаһын һанашмаҡтар менән үткәрергә күнеккәнмен. 1-10, унда - уймаҡ, табала ҡоймаҡ. Уңышлы һайланған һанашмаҡ үтелгән теманы нығытыу (мәҫәлән, был һанашмаҡта аҙыҡ-түлек темаһы ҡабатлана), тел сарлағыс ролен дә үтәй. Ете һаны һәр милләттә лә изге һан. Был һан менән мәҡәлдәрҙе үҙҙәре табалар. «Етегән тигән ете йондоҙҙо ете уратып әйтһәм, сауап була» тиҙәйткесен бәләкәй сағымда әсәйем ѳйрәткәйне, уҡыусыларҙың тын юлдарына күнекмә ѳсѳн уңайлы.
Бер милләттең мәҡәл-әйтемдәрендә лә әхлаҡи нормаларҙан ситләтелгән һүҙҙәр юҡ, этик нормалар тулыһынса һаҡлана. Йѳкмәткеле лә, хәтерләү ҙә еңелерәк. Уларҙы дәрестең тѳрлѳ этабында уңышлы ҡулланып була. Үҙем мәҡәл-әйтемдәрҙе эпиграф итеп алам, яңы теманы асыҡлауҙа, йомғаҡлауҙа ҡулланам.
Фольклорҙың күңел кѳҙгѳһѳн сағылдырған йырҙарын башҡорт теле дәресендә тыңлатмау, ѳйрәтмәү үҙе бер гонаһ булыр ине. Үҙем дә моңға ғашиҡмын, йырларға яратам. Музыка - интернациональ кѳскә эйә, халыҡтарҙың кѳй, моң аша һѳйләшеүе ул. Күңелдәргә ҡыуаныс, һағышлыға йыуаныс та. Башланғыс кластарҙа йырҙар ѳйрәнәбеҙ. Йыр күнекмәләре балаларҙы дикция күнекмәләрен әүҙемләштереү, та- ҙа интонация менән йырлай белһен ѳсѳн башҡарыла, йырҙың темпы, характеры асыҡлана. Таныш йыр мотивына уҡыусылар ҙа үҙаллы, мәктәптә ѳйрәнгән шиғырҙарҙы ла кѳйләрлек мѳмкинлек ала. Телмәрҙәрендә лексик берәмектәр активлаша. Хәтер, фонематика, тел бай- лыҡтары үҫә, нығый. Шунлыҡтан вокал - артикуляцион, ритмика күнекмәләре тайпылышһыҙ башҡарыла. Ҙур кластарҙа кѳйҙәрҙе тыңлау - дидактик материалдың бер формаһы. Тойомлау үҙенсәлектәрен асыуға, күҙ менән күргәнде күңел менән күрергә ѳйрәтеү. Д.Б. Кобалевский һүҙҙәре менән әйткәндә, «һәр кем үҙенә кәрәкте ишетәсәк, үҙ тойғо-хисенән сығып, музыкаль әҫәрҙе ҡабул итәсәк». Һүрәтләү саралары - образ, картина, пейзажды кѳй аша музыкаль картина итеп тыуҙырасаҡ. Күҙҙәрҙе йомоп тыңлатыу, күҙаллау мотлаҡ.
Кеше исеме - тарихи күренеш. Исем мәғәнәһе эске һәм тышҡы матурлыҡты күҙ уңында тота. Яңғыҙлыҡ исемдәр темаһын «Исемең матур - кем ҡушҡан» тип үткәрәм. Тѳп маҡсатым - милли исемдәрҙе пропагандалау. Уҡыусылар тѳрлѳ белешмәләрҙән исемдәренең мәғәнәһен эҙ- ләп табып, үҙҙәре ѳсѳн ниндәйҙер яңылыҡ аса, шулай итеп, эҙләнеү эшенә лә бәләкәй аҙымдар яһай. Йомаҡтарҙың поэтикаһы, тел үҙенсәлеге тураһында байтаҡ тикшеренеүселәр үҙ фекерен әйткән. Боронғо грек ғалимы Аристотель йомаҡтарҙы, яҡшы тѳҙѳлгән метафора, тип атаһа, рус фольклорсыһы, академик Ю.М. Соколов: «Йомаҡ, ғәҙәттә, сеймәлтелгән метафора менән әйтелгән һорау, тип билдәләргә мѳмкин», - тигән. Дәресемә уҡыусылар ѳсѳн ят булған йомаҡтарҙы һайлайым. Яуапты тиҙерәк тапһындар ѳсѳн иллюстратив материал ҡулланам. Күп уҡыусылар икмәктең ниндәй процестар аша үтеп, беҙҙең ѳҫтәлгә килеп ятҡанын күҙаллай белмәй. Техник прогресс менән йомаҡтарҙың эстәлеге лә үҙгәрештәр кисергән. Быға иген урыуҙың боронғо һәм хәҙерге алымына йомаҡтар миҫал. 1. Ҡырҡтылар мине, йолҡтолар мине, бәйләнеләр ҙә элделәр мине. Утҡа- һыуға һалдылар, тағы күтәреп алдылар, бысаҡ менән ярҙылар. 2. Үҙе ура, үҙе һуға, үҙе ҡапсыҡҡа һала, геүелдәп үтеп китә лә, ҡыр таҡырланып ҡала. Беренсе йомаҡта иген урыуҙың боронғо алымы тасуирлана. Ураҡ менән урыу, кѳлтәгә бәйләү, киптереү, шыбағас менән һуғыу, бешереү һәм икмәкте ѳлѳштәргә бүлеү. Ураҡты, шыбағасты күрһәтеү ѳсѳн мәктәп музейына барһаң, дидактик материалдарҙы үҙ күҙең менән күрергә лә була. Мәңге һүнмәҫ рухи хазинабыҙ, милләт йәнен һаҡлаусы аһәңебеҙ ул - этнопедагогика, этноэтикет. Быуаттар аша беҙгә мираҫ булып ҡалған халыҡ педагогикаһы хазиналарын йәш быуынды тәрбиәләүҙә файҙаланыу мѳмкинлектәре ифрат ҙур. Ҡәҙерен белеп, һѳҙѳмтәле итеп ҡулланһаҡ, дәрес сифаты күтәрелер, киләсәккә белемле, тәрбиәле, халыҡ ѳсѳн үҙен йәлләмәгән шәхестәр тәрбиәләй алырбыҙ.
Зәйнәп СОБХАНҒОЛОВА,
уҡытыусы.
Белорет ҡалаһы.


text:
Ауырлыҡтар уны һындырмай
Ул 1921 йылда Шығай ауылында тыуған. Һуғышҡа тиклем колхозда тракторсы булып эшләй. 1941 йылдың майында Хәсән Әбүбәкир улын Армияға алалар, ә инде бер айҙан һуғыш башлана. Һуғыштың тәүге кѳнѳнән үк уларҙы фронттың алғы һыҙығына оҙаталар.
- Миңә оҙаҡ һуғышырға тура килмәне. Беҙҙе бер ҡоралһыҙ окопҡа алып барып ултырттылар ҙа:
“Бер ҡайҙа ла китмәгеҙ!” - тип бойорҙолар. 12 кешегә бер мылтыҡ. Баштан-аяҡ ҡоралланған дошманды буш ҡул менән туҡтатып буламы инде... Дошман беҙҙе әсиргә алды, - тип иҫләй ул
йылдарҙы ветеран. Шулай итеп, әсиргә эләккән бер тѳркѳм һалдаттарҙы Финляндияға оҙаталар. 1944 йылда уларҙы ҡотҡаралар, әммә Сталин әсирлеккә тѳшкән һалдаттарҙы ярлыҡарға ашыҡмай. Һѳҙѳмтәлә, Хәсән Әбүбәкир улына тағы ла биш йыл шахтала бил бѳгѳргә тура килә. Тикшереү үтеп, 1949 йылда аҡланып, тыуған еренә ҡайтып тѳшә. Бер нисә ай Шығай мәктәбендә завхоз булып эшләй. Урман эшендә аҡса яҡшы түләнгәс, ул Үҙәнбаш ауылындағы леспромхозға ағас ҡырҡыусы булып урынлаша. 27 йыл бер урында эшләп, хаҡлы ялға сыға. Тормош иптәше Миниса Абдулла ҡыҙы менән 1949 йылда ғаилә ҡоралар, ете бала тәрбиәләп үҫтерәләр.
“Хәҙер балалар пенсияға сығып бѳтѳп бара инде”, - ти 94 йәшен ҡыуған Хәсән Әбүбәкир улы. Һуғыш тамамланыуға быйыл 70 йыл үтһә лә, был ҡәһәрле йылдар онотолмай. Һуғыш арҡаһында күргән михнәттәр Хәсән Әбүталиповтың тормошонда ла мәңге уңалмаҫлыҡ йѳрәк яраһы булып ҡалған.
Әммә һуғыш та, һуғыштан һуңғы ауыр йылдар ҙа уның ихтыяр кѳсѳн һындыра алмай. Хәсән Әбүбәкир улы бер нәмәгә ҡармай, намыҫы ҡушҡанса лайыҡлы тормош юлы үтә.
Р. МУСИНА.


text:
Рөстәм Хәмитов Ишембайҙың 29-сы балалар баҡсаһы эшмәкәрлеге менән таныштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Ишембайҙың 29-сы балалар баҡсаһы эшмәкәрлеге менән танышты
Рөстәм Хәмитов Ишембайҙың 29-сы балалар баҡсаһы эшмәкәрлеге менән таныштыФото: Олег Яровиков
16 мартта, Ишембай районы буйлап эш сәфәре сиктәрендә, Рөстәм Хәмитов капиталь ремонттан һуң асылған 29-сы «Аист» балалар баҡсаһында булды. Унда сәләмәт балалар менән бер рәттән һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән сабыйҙар ҙа тәрбиәләнә.
Ремонт эштәре бында сифатлы һәм ҡыҫҡа ваҡыт эсендә — ни бары ярты йылда башҡарылған.
Бөгөнгө көндә мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһында дүрт төркөм эшләй, яҡын арала йәнә өс төркөм асылырға тейеш. Киләсәктә балалар баҡсаһына 220 сабый йөрөйәсәк, тип көтөлә.
«Аист» балалар баҡсаһында физкультура-сәләмәтләндереү сараларына айырыуса ҙур иғтибар бүленә. Учреждениела массаж, физиотерапия бүлмәләре, физкультура залы эшләй.
Мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһының йәнә бер үҙенсәлеге — «Йәш ата-әсәләр мәктәбе». Ул буласаҡ тәрбиәләнеүселәрҙең ата-әсәләре өсөн тәғәйенләнгән. Психолог баланы яңы мөхиткә әҙерләү үҙенсәлектәре хаҡында мәғлүмәт менән таныштыра. Бынан тыш, балалар һәм ата-әсәләр өсөн ижади кисәләр ойошторола.
Президент ата-әсәләр менән аралашып, Ишембайҙың алдынғы ҡала булыуын, бында балалар баҡсаларына сираттың бәләкәй булыуын билдәләне. Осрашыу һуңында Рөстәм Хәмитов учреждениеға музыкаль үҙәк бүләк итте.


text:
Фото:
«Рәсәй Мәҙәниәт Башҡортостан» телеканалы солоҡ балын йыйыу сәнғәте менән таныштыра
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 28 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
«Рәсәй Мәҙәниәт Башҡортостан» телеканалы «Мәҙәни миҙгел — Башҡортостан буйлап сәйәхәт» проектының сираттағы серияһын тәҡдим итә. Ул «Ҡырағай бал» тип атала һәм киң танылған Бөрйән балына арналған. Тапшырыу 30 сентябрҙә иртәнге сәғәт 8-ҙә эфирға сыға.
Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһы филиалы журналистары «Шүлгәнташ» ҡурсаулығында солоҡ балын йыйыу мәлен төшөргән. «Республикабыҙҙа солоҡ умартасылығының һүнмәүен, киреһенсә, ҡурсаулыҡ менән сиктәш биләмәлә сәскә атыуын үҙ күҙҙәребеҙ менән күрҙек, — тип тәьҫораттары менән уртаҡлаша программаның авторы һәм алып барыусыһы Айгөл Кантюкова. — Сөнки Бөрйән районы донъяла ошо үҙенсәлекле һәм боронғо шөғөл һаҡланып ҡалған берҙән-бер төбәк. Солоҡсолар тап ошонда йәшәй. Уларҙың тәжрибәһен үҙләштереү өсөн сит илдәрҙән дә киләләр».
Тапшырыуҙа шулай уҡ Көньяҡ Уралдың һоҡланғыс тәбиғәтен күрергә мөмкин, тип хәбәр иттеләр редакцияла.
Программа 3 октябрҙә киске сәғәт 11-се 15 минутта ҡабатлап күрһәтелә.


text:
Рөстәм Хәмитов Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуҙы байрам итеү тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
Рөстәм Хәмитов Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуҙы байрам итеү тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы
Рөстәм Хәмитов Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуҙы байрам итеү тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
15 ноябрҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың халыҡ шағиры, Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы Мостафа Сафа улы Кәримовтың (Мостай Кәримдең) тыуыуына 100 йыл тулыуҙы байрам итеү тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы.
Документҡа ярашлы, Башҡортостан Хөкүмәтенә ойоштороу комитетын төҙөргә, 2019 йылда үтәсәк юбилей сараларының планын әҙерләргә һәм раҫларға ҡушылды.
Указдың үтәлешен контролдә тотоу республика Башлығы Хакимиәтенә йөкмәтелде.


text:
Моңдарынан нур балҡый ине
30 января 2018 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Беҙҙә ғәҙәттә атҡаҙанған һәм башҡа абруйлы исемдәргә, дәүләт наградаларына лайыҡ булыусы, юғары дәрәжәләр биләүсе шәхестәрҙең генә Хәтер кисәләре, юбилейҙары, уларға арнап башҡа саралар уҙғарыла. Ә бына Ҡаранйылға ауылында районға билдәле йырсы, ябай ауыл кешеһе, заманында "Йондоҙ” колхозының ғына түгел, райондың алдынғы комбайнсыһы булған моң оҫтаһы Миңнур Миңлебай улы Исхаҡовтың 60 йыллығына арнап Хәтер кисәһе уҙғарылды.
Буласаҡ спортсылар өсөн сәйәхәт
30 января 2018 йыл | Мәғариф, Спорт
Красноусол башҡорт гимназия-интернатында «Сәләмәт быуын – көслө төбәк» проектына ярашлы 3 йыл рәттән спорт кластары уңышлы эшләп килә, 90 бала белем алыу менән бер рәттән, физкультура дәрестәренән тыш, төрлө спорт түңәрәктәрендә, өҫтәлмә дәрестәрҙә шөғөлләнә, физик мөмкинлектәрен үҫтерә.
Фәнгә тәүге аҙымдар
30 января 2018 йыл | Мәғариф
Йылдағыса ҡышҡы каникулдар ваҡытында район мәктәптәре уҡыусылары Бәләкәй фәндәр академияһы уҙғарған "Фәнгә тәүге аҙымдар” фәнни-ғәмәли конференцияһында ҡатнашты.
Һүрәттә: Яңғыҙҡайын мәктәбе Буруновка филиалының 8-се класс уҡыусыһы Данил Латипов "Биология" номинацияһында үҙ эшен яҡлай.
Хоккей сәмле уйын
30 января 2018 йыл | Спорт
Республиканың төп командаһы мәрәйҙәр яулау өсөн көрәшкән бер мәлдә ауыл хоккей һөйөүселәре лә, ҡышҡы һыуыҡ тип тормай, боҙ майҙанына ашыға. "Юлыҡ” территориаль ижтимағи үҙидаралыҡ (ТОС) көсө менән Еҙем йылғаһы буйында хоккей ҡумтаһы булдырылып, бында йәштәр шайбалы хоккей уйнай.
Турнир үтте
30 января 2018 йыл | Спорт
27 ғинуарҙа Красноусолдағы 3-сө һәм Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәптәрендә ирҙәр араһында В.Воробьев кубогына волейбол турниры үтте.
Ярышта 5 команда – Өфө ҡалаһы командаһы (зачеттан тыш), район спорт ветерандары, Сәйетбаба, Юлыҡ, Үзбәк ауылдары спортсылары ҡатнашты. Көсөргәнешле уйын һөҙөмтәһендә ветерандар – 1-се, Сәйетбаба ауылы командаһы - 2-се, Үзбәк – 3-сө, Юлыҡ – 4-се урынды алды.


text:
Сауҙа хеҙмәткәрҙәре бизнесты дөрөҫ алып барырға өйрәтәсәктәр
Өфөлә "Сауҙа эволюцияһы-2009. Һеҙҙең бизнестың йәшерен мөмкинлектәре" семинары үтәсәк. Был сауҙа ойошмалары етәкселәре һәм белгестәре өсөн тәғәйенләнгән бушлай мәғлүмәти сара. 14 октябргә билдәләнгән семинар инде иҫәбе буйынса алтынсыһы буласаҡ.
Был даими мәғлүмәти проект Башҡортостан сауҙа ассоциацияһы, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте һәм "Сауҙа проекты" компанияһы ҡатнашлығында бойомға ашырыла.
БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, семинар программаһы төрлө темаларҙы солғап ала: реклама бюджетын төҙөү ҡағиҙәләре, килемде арттырыу серҙәре, персоналды өйрәтеү һәм башҡалар.
Семинар Башпотребсоюзда үтәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 441
ҠОРҘАР (Lyrurus), тауыҡ һымаҡтар отрядының ҡорҙар ғаиләһенә ҡараған ҡоштар. Ҡ. (Lyrurus tetrix) һәм кавказ Ҡ. билдәле, Евразияла таралғандар. Башҡортостанда ҡор йәшәй. Ултыраҡ ҡош. Кәүҙә оҙонлоғо 40—50 см, ауырлығы 0,9—1,5 (ҡайһы берҙә 1,8‑гә тиклем) кг, инә ҡор бәләкәйерәк. Ата ҡош күкһел шәмәхә кеүек ялтырауыҡлы ҡара төҫтә. Күҙ өҫтөндә сағыу ҡыҙыл ҡашы бар. Беренсе дәрәжәләге ҡағыу ҡауырһындары, икенсе дәрәжәләге ҡауырһындарының бер өлөшө һәм лира рәүешендәге ҡойроғоноң аҫҡы япма ҡауырһындары аҡ төҫтә, арҡыры ҡара һыҙатлы. Инә ҡош ҡара сыбарлы һорғолт ерәнһыу, ҡойроҡ аҫты аҡ төҫтә, арҡыры ҡара һыҙатлы. Башы бәләкәй, муйыны ҡыҫҡа. Суҡышы йыуан, ҡыҫҡа, бер аҙ ҡабарынҡы. Аяғы уртаса оҙонлоҡта, көслө. Полигам. Уйындары яҙ көнө ерҙә. Ояһы – төбөнә бер аҙ ботаҡ, мүк һәм ҡауырһын түшәлгән ҙур булмаған ерҙәге бәләкәй соҡор. Йылына 1 тапҡыр бала сығара, 6–13 ҡара көрән таплы охра төҫөндәге йомортҡа һала. Инә ҡош 22—25 көн баҫа. Үҫемлектәрҙең йәшел өлөшө, еләк, бөжәк м‑н, ҡышын ҡайын һәм шыршы ағастарының бөрөһө, алҡаһы, ылыҫы һ.б. м‑н туҡлана. Урман һәм урманлы дала зонаһында урманда (яҡты ҡайынлыҡты үҙ итә), ҡырҡындыла, үртәндә, урман ситендә йәшәй. БР‑ҙа һунар объекты.
Ә.Ф.Мәмәтов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Алмас (минерал)
Алма́с (оғәр. ألماس, ’almās, бор. грек. ἀδάuaς — «еңелмәҫ») — иң ҡаты минерал, тәбиғи углеродтың кристаллик төҙөлөшлө төрҙәренең береһе. Ғәҙәттә, алмаз кристалдары төҫһөҙ, һирәк осраҡтарҙа -- һары, ҡоңғорт, йәшел, ҡара һ.б. төҫтәрҙә була. Ҡатылығы 10, тығыҙлыгы 3,5г/см3, ыуалыусан. Кислоталарға бирешмәй. Тәбиғи алмаздарҙың үлсәме микроскопик бөртөктәрҙән массалары йөҙәр һәм меңәр каратка еткән (1 карат = 0,2 г) сағыштырмаса эре кристалдарға тиклем була; 100 караттан эрерәк алмаз кристалдары һирәк осорай. Тәбиғи алмаздар ювелир (Ер шарында сығарылғандарының 25% -ы) һәм техник төрҙәргә бүленә. Сәнәғәттә синтезланған техник алмаздар күләме тәбиғи табылғандан күпкә артыҡ. Төрлө приборҙар, ҡоралдар, абразив порошок һәм пасталар, бриллиант һ.б. эшләп сығарыуҙа ҡулланыла.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Перспективы алмазоносности юго-восточной части Волго-Уральской антеклизы // Разведка и охрана недр. 1999. № 2.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡорт энциклопедияһы (баш.)
- Татар энциклопедияһы (тат.)


text:
Иртәгә Өфөлә Башҡортостандың иң «айыҡ» ауылдары билдәләнәсәк
20 майҙа Өфөләге Конгресс-холда «Айыҡ ауыл» республика конкурсының гала-концерты үткәрелә, унда 2011 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостандың иң «айыҡ» ауылдарының вәкилдәре бүләкләнәсәк.
Тантана барышында номинацияларҙа еңеүселәрҙең – конкурста ҡатнашҡан иң яҡшы ауыл биләмәләренең, журналистарҙың, муниципалитеттар һәм активистарҙың исемдәре аталасаҡ. Концертта популяр музыканттарҙың сығыш яһауы ла көтөлә. Бынан тыш, «2012 йылдағы иң айыҡ ауыл» конкурсына старт биреләсәк.
Тантана сиктәрендә конкурсты ойоштороусылар һәм еңеүселәр менән матбуғат конференцияһы үткәреләсәк.
Матбуғат конференцияһы 14.00-дә башлана.
Тантана үҙе 15 сәғәткә билдәләнгән.


text:
Күгәрсен районында «Ислам. Йәштәр. Киләсәк» республика форумы асылды
Күгәрсен районында II «Ислам. Йәштәр. Киләсәк» республика форумы асылды. Йәштәр сараһын асыу тантанаһында БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт-конфессия-ара мөнәсәбәттәр буйынса совет рәйесе Вячеслав Пятков, Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты хакимиәте етәксеһе урынбаҫары Артур Сөләймәнов, Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының Рәсәй ислам университеты һәм М.Аҡмулла исемендәге Башорт дәүләт педагогия университеты вәкилдәре булды.
Форумда Башҡортостандың ҡала һәм райондарынан мосолман йәштәре, төбәктең юғары һәм урта дини уҡыу йорттары студенттары, дин эшмәкәрҙәре һәм киң мәғлүмт саралары вәкилдәре – йәмғеһе 350-гә яҡын кеше ҡатнаша.
Йәштәр слетының тәүге көнөндә секциялар эшләйәсәк, кискеһен Көрьән буйынса конкурстар, шулай уҡ спорт ярыштары ойоштороласаҡ, «Ислам — экстремизмға ҡаршы!» концерт программаһы тәҡдим ителәсәк.
21 майҙа секциялар эше дауам итәсәк. Артабан форумға йомғаҡ яһаласаҡ, делегаттарҙы, бәйгеләрҙә еңеүселәрҙе почет грамоталары һәм приздар менән тәбрикләү тантанаһы үтәсәк.


text:
Республикала капиталь ремонт өсөн түләүҙәр торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә субсидиялар иҫәпләгәндә иғтибарға алынасаҡ Фото: Олег Яровиков
Республикала капиталь ремонт өсөн түләүҙәр торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә субсидиялар иҫәпләгәндә иғтибарға алынасаҡ
Республикала капиталь ремонт өсөн түләүҙәр торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә субсидиялар иҫәпләгәндә иғтибарға алынасаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Хәҙер Башҡортостанда капиталь ремонт өсөн түләүҙәр торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн субсидиялар күләмен иҫәпләгәндә иғтибарға алынасаҡ. Был республика Хөкүмәте ҡарары менән нығытылған.
Шулай итеп, капиталь ремонт өсөн мәжбүри түләү индергәнгә тиклем субсидияға иҫәп тотмаған граждандар ҙа дәүләттең матди ярҙамына өмөт итә ала.
Башҡортостандың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығында аңлатыуҙарынса, һүҙ коммуналь хеҙмәттәр өсөн сығымдары дөйөм килеменең 20 процентынан артып киткән ғаиләләргә субсидиялар түләү тураһында бара.
Субсидиялар бүлеү һәм биреү мәсьәләләре буйынса Халыҡҡа социаль ярҙам буйынса республика үҙәге филиалдарына һәм бүлектәренә мөрәжәғәт итергә кәрәк.


text:
Әл-Харам мәсете
Әл-Харам мәсете (ғәр. المسجد الحرام — әл-мәсжид әл-хара́м) — донъялағы төп һәм иң ҙур мәсет, эске ихатаһында Исламдың иң изге Ҡәғбәһе урынлашҡан. Сәғүд Ғәрәбстанының Мәккә ҡалаһында урынлашҡан.
«Йәннәт баҡсаһы» китабынан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Баш осонда — йәш ай, һилал. Беҙҙә уны, урыҫҡа эйәреп, «ярым ай» тип исемләгән булалар. Ана ниндәй матур атамаһы бар уның — һилал. Был һүҙ хәҙер фамилияларҙа ғына һаҡланып ҡалған. Ҡара бәрхәт күк йөҙөндәге сихриәткә арбалып берауыҡҡа онотолам — әйтерһең, Ҡәғбәтулланың тап уртаһына күҙгә күренмәҫ манара күтәрелгән дә, осона ысын ай үҙе беркетелгән. Ул беҙҙәге кеүек ҡырын ятмай, ә ултыртып ҡуйылған кәсә рәүешле. Шуға ла Ғәрәбстандағы мәсет манараларындағы һилалдың тарбаҡтары ике яҡҡа ла тигеҙ итеп ҡуйылғандыр әле.
Пәйғәмбәрҙәрҙең күҙ нурҙарын, ҡул йылыһын һаҡлаған ҡара таш ҡуйыулы мәсет иҙәненә баҫҡандағы кисерештәремде аңлатырлыҡ түгел — баҙау, һөйөнөс, йән талпыныуы… Ҡайһы берҙәре ятҡа бикләп алынмаған — китаптарымды сығарып, ғәрәпсә, башҡортса махсус доғаларҙы уҡыйым. Апайҙарҙың күҙендә йәш ялтырай. Мин иһә ятһыраңҡырайым — Төркиә мәсеттәрен күреп өйрәнгәнгәме, башҡасараҡ итеп күҙаллағайным бит барыһын да.
Ҡапҡанан ингәс, аяҡ кейемдәрен сисеп, намаҙ уҡыныҡ та Ҡара таш янына үтер ишеккә йүнәлдек. Пәрәнжәле ҡатын сумканы ла, кейемде лә тентегәс, ниңәлер: «Турисмы?» — тип һорап ҡуйҙы. Хажға килгәнемде аңлатҡас, дуҫтарса арҡамдан ҡағып, барыр яҡты күрһәтеп ебәрҙе. Бында фото-кино аппараттарын индерергә рөхсәт юҡ, ә барыбер бәғзеләр ҡәҙерле күренештәрҙе төшөрөп алып ҡайтыр юлын таба. Кеҫә телефондарын файҙаланаларҙыр, бәлки. Әйткәндәй, туристар өсөн махсус инер урындар ҡаралған, улар дөйөм ағымға ҡамасауламай ғына тамаша ҡылыу мөмкинлегенә эйә.
Ҡара таш… Бына ниндәй икәнһең һин! Мәрмәр колонналар артынан алтын ишекле, ҡара япмалы, куб рәүешле изге бина күҙгә салыныу менән бөтә диҡҡәтемде арбап алды. «Куб» кәлимәһе лә тап ғәрәпсә «ҡәғбә» тигәндән килеп сыҡҡан. Асыҡ көмбәҙҙән диуарҙар аша Мәккәне уратып алған тауҙар, йорттар, төҙөлөш крандары күренә. Мин иһә, киреһенсә, Ҡәғбәтулла тау башында, һәр тарафтан күренеп торған урындалыр тип уйлай торғайным.
Ғибәҙәтхананы Ибраһим пәйғәмбәр менән уның улы, нәҫеленән данлы мосолман милләте барлыҡҡа килгән Исмәғил ғәләйһиссәләм һалған. Ҡәғбәтулла тап ошо урында Атабыҙ Әҙәм һәм Инәбеҙ Һауа тарафынан уҡ төҙөлөп, туфан ваҡытында батҡаҡҡа күмелеп ҡалғас, Аллаһы Тәғәлә яңы быуын Пәйғәмбәрҙәргә тәү мәсет мәҡамын яңынан күрһәткән, тиелә риүәйәттәрҙә. Уларға туфан ваҡытынан ҡалған ожмах ташын — Ҡара ташты — Жәбраил фәрештә табышып биргән. Хажиҙар тап бына шул ташҡа ҡағылып, теләк әйтергә тырыша ла инде. Был, ҡайһы берәүҙәр уйлағанса, ташҡа табыныу, унан хикмәт көтөү түгел, ә ихластан Аллаға, унан ингән дингә, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт саллалаһу ғәләйһи үә сәлләмгә инаныуҙы белдереү ғәмәле.
Әйткәндәй, хәҙер Ҡара ташты көпләп, тапҡырына ҡара бау тағып ҡуйғандар. Мосафирҙар шуға ҡағылыу менән генә мөрхәтһенә. Унда яҡын да барырлыҡ түгел, ә маҡсатына ирешкәндәр ҡыуанысын тыя алмай илай, көлә, доғалар уҡый…
Ғибәҙәтхана тирәләй ап-аҡ тулҡын өйөрмәһе — хажиҙар ағымы бер генә минутҡа ла өҙөлмәй, һулдан уңға ҡарай уралып, тәлбиә, доғалар әйтә-әйтә өлкән майҙанда ҡайнап тора. Беҙ ҙә, өйрәтелгәнсә, йәшел табло ҡаршыһынан тауаф башлайбыҙ. Бының үҙ нескәлеге бар — иҙәндә илаһи Ҡара таш тапҡырынан майҙан ситендәге тупһаларға еткәнсе аяҡ табаны һыйырлыҡ көрән һыҙат һалынған. Тап шуға баҫып, «Бисмиллаһи, Аллаһу әкбәр» тип, уң ҡулыңды һуҙып Ҡәғбәтулланы сәләмләйһең. Һыҙатта теләнгән теләк мотлаҡ ҡабул була, ти. Ойоштороусылар оҙатып йөрөмәү арҡаһында, тарау-торау килгән беҙҙең ватандаштарҙың бәғзеләре, тап бына ошо нескәлекте белмәгәнлектән, Ҡәғбәтулла тирәләй шул рәүешле үтмәгән. Шайтанға таш атып килгәндән һуң Өфөнән килгән ғалимә ханымдар менән тауаф ҡылдыҡ. Кәрәкле тәртибен күрһәткәйнем, тәүге көн тейешенсә үтмәгәнбеҙ, тип бик бошондолар.
Рәшиҙә Исхаҡиҙың китабы үтә файҙалы булды — ете үтештә шунан алып ете төрлө доға-теләктәр уҡыным һәм уларҙың һәр береһен үҙемә генә түгел, ғаиләмә, яҡындарыма, милләтемә, илемә, кешелеккә иң изге теләктәр менән тамамланым.
Ҡара таш ишеге яғындағы мөйөштә Ибраһим пәйғәмбәрҙең ташта уйылып ҡалған эҙҙәре быяла ҡалпаҡ эсенә ҡуйылған — тауаф ҡылыусылар уға яҡын уҙырға тырыша. Уйламағанда мин дә ҡомартҡы янына барып сыҡтым һәм уға ҡағылғас ҡына: «Харам-харам», — тип ҡысҡырыуҙы ишеттем. Полицейский шунан йыраҡ түгел Ҡәғбәтулланың дауамы итеп һалына башланып, аҙаҡ ни сәбәптәндер төҙөлөп бөтмәй ҡалған урынға үтергә теләүселәрҙе тыйырға маташа икән. Хаж ҡылыусы был урындың тышҡы яғынан үтергә кәрәклеген иҫтә тоторға тейеш. Ташҡын булып килгән халыҡтың аяҡ аҫтында ултырып намаҙ уҡыусылар ҙа бар. Тапап китерҙәр тип тә ҡурҡмайҙар. Ә беҙҙе, аяҡ кейемегеҙ йә башҡа бер нәмәгеҙ төшһә, алырға маташмағыҙ, аяҡ аҫтында ҡалып һәләк булыуығыҙ бар, тип иҫкәрткәйнеләр. Сәғиттәр шундай фажиғә шаһиты булған — арттан ҡыҫырыҡланып килгән хажиҙар ағымы туҡтай аламы ни, абынып иҙәнгә йығылған берәү уларҙың күҙ алдында шәһит үлеме менән донъянан киткән. Тауаф ҡылғанда беҙҙең алдан да бер нисә табут алып сыҡҡайнылар…
Аҡ мәрмәрҙә тулып ятҡан һыңар аяҡ кейемен дә, китаптарҙы ла, башҡа ваҡ-төйәкте лә аша атлап үтәһең. Анауындай мәхшәрҙә йыйыштырыусылар юлды ҡамай һалып, хуш еҫле шыйыҡса менән ялт иттереп йыуып алырға ла өлгөрәләр бит әле. Йөк машиналары менән кузов-кузов «сәпелдәк» түгәләр, ти.
Әйткәндәй, ғәрәптәр ислам ҡабул иткәнгә тиклем дә Ҡәғбәтулланы һәм Сафа-Мәрүә араһын урап уҙа торған булған. Быға аптырайһы түгел, сөнки Мөхәммәт саллалаһу ғәләйһи үә сәлләм ниндәйҙер яңы дин уйлап сығармауын, ә бары тик Ибраһим пәйғәмбәр динен — Исламды тергеҙеүен Ҡөрьән Кәримдә ҡат-ҡат телгә ала. Тәү атабыҙ — Әҙәм ғәләйһис-сәләмгә иңдерелгән изге китап бәндәлек сифаттары арҡаһында боҙолған һайын, төп нөсхәне тергеҙеү йәки заманаға ярашлы телгә күсереү өсөн, Аллаһ ерҙә үҙ илселәрен тәғәйенләгән.
Ғибәҙәтте тамамлау менән алтын ишек тапҡырында ике рәҡәғәт тауаф намаҙы уҡып, мөғжизәле зәмзәм шишмәһе сығанағына ыңғайланыҡ. Ул көпләнгән, һәм һыу крандарҙан бирелә. Һәр һемәк эргәһендә бушлай таратылған бер ҡулланыр стакандар өйөмө кәмемәй, өҫтәлеп кенә тора — тейешле доғаһын уҡып, тылсымлы тамсыларҙы баштарына, кейемдәренә, тәндәренә ҡоялар. Һыу ныҡ һалҡын булһа ла тамаҡҡа «йәбешмәй», сирләтмәй. Ғәжәп, мәсет тышында — өйгә алып ҡайтыр өсөн ҙур-ҙур һауыттарға тултырған ерҙә — йылы. Әйтеүҙәренсә, эсәр зәмзәмгә боҙ һалып һыуытып торалар.
Артабан — Сафа һәм Мәрүә ҡалҡыулыҡтары араһында сәғи ҡылыу. Унда барып сығыу менән, риүәйәте иҫкә төшөп, күҙҙәремә йәш эркелде. Әйткәндәй, риүәйәт йәһүд һәм ғәрәп халыҡтарының бер атанан — Ибраһим пәйғәмбәрҙән таралыуын һүрәтләй. Тәүгеһе — ҡатыны Саранан, икенсеһе — Мысырҙа әсиргә эләккән Һәжәрҙән донъяға килгән улдары Исхаҡ һәм Исмәғил нәҫелдәре. Көндәш балалары, йәғни… Исмәғил затының тәү инәһе Һәжәр сабыйы менән ҡыяҡ та үҫмәгән яланғас, шөҡәтһеҙ тауҙар араһында япа-яңғыҙ ҡалып, һыу эҙләп йүгереп йөрөгән аралыҡ был. Етенсе тапҡырына йүгереп төшкәнендә Исмәғиле эргәһендә Жәбраил фәрештәне һәм уның уң аяғы аҫтынан шишмә урғылып сығыуын күрә. Һыу тиҙ генә эргә-тирәне баҫа башлағас, Һәжәр: «Зәм-зәм, зәм-зәм (беҙҙеңсә „сеү-сеү“ һымағыраҡ)», — тип тыя-тыя, балсыҡ менән ҡоймалап ала. Изге ҡатын ағымды шулай туҡтатмаһа, һыу бар донъяны баҫыр ине, тиелә риүәйәттә.
Әсә сабырлығы, мөхәббәте, Аллаға инанғанлығына хөрмәт белдереү булараҡ ҡабул иттем мин был ғибәҙәтте. Ә ғәрәптәрҙең тәү бабалары Ибраһим һәм Исмәғил пәйғәмбәрҙәр төҙөгән Ҡәғбәтуллаға тауаф — ата рухын да ололауҙыр. Ғәжәйеп сифаттарға эйә ул зәмзәм! Йылдар буйы торһа ла боҙолмаҫ, ауырыуҙарҙы сихәтләндерер шифаһы менән дан тота. «Зәмзәмде ни маҡсат менән эсһәң, шул булыр», — тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи вә сәлләм. «Сарсауҙан эсһәң — һыуһының ҡандырыр, зиһен һораһаң — зиһен, йән һәм тән сәләмәтлеге һораһаң — сәләмәтлек бирер, яҡлау һораһаң — яҡлаулы булырһың. Быларҙың барыһы ла — Аллаһы Тәғәлә ҡөҙрәте», — тигән хәҙис тә бар. Көмөш кеүек ялтырап торған һыуҙың әҙ генәһе лә бер сәйнүк ҡаты һыуҙы йомшарта, сәйҙе сығышлы һәм тәмле итә. Ҡайтҡас, үҙем һынаным. Элек, ата-баба шул һынлым ергә йәйәү тиерлек йөрөгән саҡта, хаждан ҡайтыусылар зәмзәмде тамсылап ҡына тәмләткән, тиҙәр. Дарыуға шул да етеп ҡуйған.
Ҡайһы берәүҙәрҙең хәмер-шарапты «зәмзәм һыуы» тип «шаяртыуы» ни тиклем оло гонаһ, Иблискә хеҙмәт икәнен сығанаҡ янында торғанда ҡапыл бөтә тәрәнлегендә аңлап, йәнем әрнене.
Сафа менән Мәрүә араһын тигеҙләп мәрмәр иҙән һалынған. Тәүгеһе бейегерәк булған, шуға ла түбәһендәге таштар байтаҡҡа күтәрелеп тора. Эре-эре һарыҡташтарға үрмәләп менеүселәр, шунда оҙаҡ ҡына ултырыусылар бар. Беҙ иһә йышыраҡ аҫҡы өлөшөндәге ҡарайып күренеп ятҡан таштарына баҫып уҙыу менән генә мөрхәтһендек, сөнки берҙән, менеүе яйһыҙ, хәүефле, икенсенән, халыҡ ағымы ла быға бик мөмкинлек бирмәй. Ике тауҙың да таштарына баҫып үтеү — сөннәт ғәмәл! Сәғи ҡылғанда һәр ике тау итәгенән Ҡәғбәтуллаға ҡарап сәләм биреү фарыз.
…Таңға, сабах намаҙы етәрәк, ғүмрә (кесе) хажыбыҙҙы тамамлап та ҡуйҙыҡ.
— Бәхетең, артыҡ тығыҙ булманы, бына хәҙер мәхшәр башланасаҡ, — тип ҡуйҙы юлдашым Мөсәлиә апай. Иркен, таҙа, матур биналарҙа тәһәрәт алырға бөтә шарттар тыуҙырылған, шуларҙың үҙебеҙгә иң яҡын урынлашҡанынан сығыуға моңло аҙан яңғыраны, йәмәғәт менән иртәнге намаҙҙы ла уҡып, ҡайтыр яҡҡа юлландыҡ.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гүзәл Ситдиҡова. Йәннәт баҡсаһы. — Өфө: Полиграфдизайн, 2005. — 102 б.
- Гүзәл Ситдиҡова. Күсле ил — көслө ил. — Өфө: Китап, 2007. — 448 б.


text:
Австралия милли китапханаһы
Австралия милли китапханаһы (ингл. National Library of Australia) — Австралияла иң ҙур китапхана.
Дөйөм мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Австралия милли китапханаһы 1960 йылда парламент китапханаһы нигеҙендә ойошторола[2]. 1968 йылдан китапхана хәҙерге бинала эшләй.
Австралия милли китапханаһында төрлө телдәрҙә 5 миллиондан ашыу китап бар, яҡынса 130 мең дана цифрлаштырылған. Бынан башҡа китапханала донъяның төрлө илдәренән килгән ваҡытлы матбуғат баҫмалары, медиаяҙмалар һәм ҡулъяҙмалар һаҡлана.
Китапхана мотлаҡ дана хоҡуғына эйә. Цифрлаштырылған фотоһүрәттәр Интернетта Picture Australia сайтына һалынған, шул уҡ ваҡытта 1955 йылдың 1 ғинуарына ҡәҙәр яһалған фотоһүрәттәр авторлыҡ хоҡуғы менән һаҡланмаған һәм улар менән ирекле ҡулланырға мөмкин[3]. Китапхана тарафынан шулай уҡ Pandora Archive интернет-архивы эшләнгән[4].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 General facts about the National Library of Australia (инг.). National Library of Australia. Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 март 2012. 28 июль 2010 тикшерелгән.
- ↑ NATIONAL LIBRARY ACT 1960
- ↑ Picture Australia. Duration of Copyright
- ↑ Pandora Archive


text:
- Подробности
- Просмотров: 349
ҠОЛМӘТ ЯҘЫУЫ, энеолитҡа ҡараған археологик ҡомартҡы. Ҡыйғы р‑ны Ҡолмәт а. көнбайышҡа табан 3— 4 км алыҫлыҡта Әй й. уң ярындағы яланғас ҡаяға төшөрөлгән. 1988 й. В.Н.Широков тарафынан асыла һәм өйрәнелә. Ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр 3 төркөмдән тора. Береһе өйрәнелгән. Ҡуйы күк төҫтәге буяу м‑н эшләнгән һүрәттәр йылға кимәленән 15—18 м бейеклектә урынлашҡан (бәләкәй тау ҡыуышы янында). Кеше һынына оҡшаш фигуралар (9×24 см), хайуан һәм ҡош һүрәттәре (15×20 см) күп, уртала овал һәм дуға һыҙаттары төҫмөрләнә. Тау ҡыуышында бронза быуаты һәм иртә тимер быуат керамикаһы, эш ҡоралдары һ.б. әйбер фрагменттары, ш. уҡ кеше һөйәге ҡалдыҡтары табылған. Ҡомартҡы Көньяҡ Урал халҡының һунар итеүгә бәйле йолалары булыуын раҫлай.
Әҙәб.: Культовые памятники горно-лесного Урала. Екатеринбург, 2004.
В.Г.Котов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Силәбелә СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры Харис Йосоповҡа мемориаль таҡтаташ асыла
8 июлдә Силәбелә Көньяҡ Урал көрәш мәктәбенә нигеҙ һалыусы, СССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры, ҡаланың почетлы гражданы Харис Йосоповҡа мемориаль таҡтаташ асыу тантанаһы үткәреләсәк. Таҡтаташ күренекле тренерҙың һуңғы 20 йыл дауамында йәшәгән йортонда (Цвиллинг урамы, 36) ҡуйыла.
Мемориаль таҡтаташ билдәле спортсының улдары — Дәүләт Думаһы депутаты, Бөтә донъя башҡорттар ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Марсель Йосопов һәм Бөтә Рәсәй билбау көрәше федерацияһы президенты, Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Морис Йосопов инициативаһы менән асыла.
Башҡортостандың Салауат районында тыуып үҫкән Харис Монасип улы Йосопов (1929–2009) – төрлө көрәш төрҙәре буйынса мастер (ирекле көрәш, классик көрәш, самбо, дзюдо, көрәш). Уның исеме сит илдәрҙә лә билдәле. Данлыҡлы көрәшсенең тәрбиәләнеүселәре донъя күләмендәге ярыштарҙа Рәсәй данын яҡлап сығыш яһай, Франция, Монголия, Төркиә, Алжир һәм Японияла тренер булып эшләй.
Харис Йосопов спорт эшмәкәрлегенән тыш, ижтимағи-сәйәси, уҡытыусылыҡ эше менән дә әүҙем шөғөлләнә, Урал дәүләт физкультура университетының көрәш кафедраһы профессоры була. Бихисап орден-миҙалдар, шул иҫәптән Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнгән.
1994 йылдан алып йыл һайын көрәш буйынса Харис Йосопов исемендәге бөтә Рәсәй турниры уҙғарыла.
«Башинформ» агентлығына Башҡорттар ҡоролтайы матбуғат хеҙмәте хеҙмәткәре Динә Нафиҡова хәбәр итеүенсә, таҡтаташ асыу тантанаһында Силәбе өлкәһе етәкселәре лә ҡатнашасаҡ.


text:
Минометсы Әхтәмов29-04-2015, 01:09 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Ҡартатайыбыҙ 1905 йылда Ейәнсура районының Үрген ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға ауаз һалған. Атайым һөйләүенсә, Хөснөлхаҡ Әхтәмов заманына күрә етеш йәшәгән, иҫ киткес ябай, йәмәғәт эше өсөн йәнен фиҙа ҡылырға әҙер коммунист булараҡ танылған. Ҡартатайым менән ҡартәсәйемдең йәшлеге бик ауыр осорға тура килгән. Һанай башлаһаң, Беренсе донъя, Граждандар һуғыштары, емереклек, аслыҡ, тиф, төрлө йоғошло ауырыуҙарҙың ҡоторонған мәле… Социализм төҙөү өсөн алып барылған сәйәсәттә ауыл хужалығындағы коллективлаштырыу, индустриалләштереү, Бөйөк Ватан һуғышында фашистарҙы тар-мар итеп, Бөйөк Еңеүҙән һуң илде аяҡҡа баҫтырыу, торғонлоҡ дәүере.
Ҡартатайым тик башланғыс белем ала алған. Ҡартәсәйебеҙ уҡый-яҙа белмәһә лә, тормоштан һис тә артта ҡалып йәшәмәгән. Иң мөһиме – икеһе лә балаларын уҡытырға ынтылған. Донъя ауырлыҡтарына бирешмәйенсә, ул-ҡыҙҙарының һәммәһенә лә ныҡлы белем биреп, үҙаллы тормош юлына сығарғандар.
Алдымда – “Улар еңеү менән ҡайтты!” тигән китап. Унда Бөйөк Ватан һуғышынан имен-аман ҡайтҡан яугирҙәрҙең исемлеге теркәлгән, шул иҫәптән Ейәнсура районында тыуып үҫкәндәренең ҡыҫҡаса биографияһы бирелгән, ә батырлыҡтары, хәрби юлы, наградалары хаҡында бер мәғлүмәт тә юҡ. Ҡартатайым хаҡында китаптың алтынсы томының 94-се битендә яҙылған. Бына нимә тиелгән унда: “Әхтәмов Хөснөлхаҡ Әбделбарый улы. 1905 йылда Ейәнсура районының Башҡорт Үргене ауылында тыуған, рядовой, 1945 йылда демобилизацияланған”. Ни бары өс кенә юллыҡ мәғлүмәттә күпме мәғәнә!
Ҡартатайым һуғышҡа тиклем бригадир, ветеринар-фельдшер, ферма мөдире, колхоз рәйесе булып эшләй. 1942 йылдың авгусында мобилизация буйынса Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла һәм ике ай тирәһе “Ҡандра” станцияһында 300-сө удар уҡсылар дивизияһы составында хәрби әҙерлек үткәс, ошо данлыҡлы дивизия сафында хәрби юл үтә. Сталинград фронтына эләгә улар. Волга ярында оборонала яталар, бер нисә һөжүмдә ҡатнашалар. Хөснөлхаҡ Әхтәмов Поташанка – Марьевка операцияһын айырыуса ныҡ хәтерләй. Ул былай була: әлеге ауылдарҙан немец илбаҫарҙарын бәреп сығарырға бойороҡ бирелә. Коммунистар, комсомолдар заданиены үтәү өсөн иң алғы сафҡа баҫа, ә минометсы Х. Әхтәмов тәүлек буйы бер тау ҡуйынында нығына. Немецтар был ерҙе ташлап китергә мәжбүр була. Ул ауылдарҙы Сталинградтан ни бары алты-ете километр ара ғына айырған. Беҙҙең армияның дөйөм һөжүмгә күсеүе өсөн Поташанка – Марьевка операцияһының стратегик әһәмиәте ҙур була.
1942 йылдың октябренең икенсе яртыһында Волганы аша сығып, “Красноярск” станцияһын ҡамауға алыуҙарын да Х. Әхтәмов яҡшы хәтерләй. Был операцияның Сталинград, Дон, Көньяҡ-көнбайыш фронттарын бергә ҡушыуҙа өлөшө ҙур. Бына шулай ҡартатайым Сталинград ҡулсаһында ҡатнаша... Әле Нәзирә инәйемдә һаҡланған “Батырлыҡ өсөн”, “Хәрби хеҙмәттәре өсөн” һәм башҡа бихисап миҙалдары ул үткән данлы һуғыш юлын иҫкә төшөрөп тора.
Өлкән улдары Мөхтәр олатайым – филология фәндәре докторы, БДУ профессоры, бик күп баҫма, “Башҡорт халыҡ мәҡәлдәре һәм әйтемдәре һүҙлеге” авторы, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре. Ә Азамат Мөхтәр улы – физика-математика фәндәре докторы, БДУ профессоры, кафедра мөдире. Уның иҡтисадсыларға тәғәйенләнгән математика китабы Рәсәйҙең юғары уҡыу йорттарында ҡулланыла.
Мөфиҙә инәйем иһә район ҡулланыусылар кооперацияһында эшләп хаҡлы ялға сыҡты. Зиннур олатайым оҫта теш технигы булды. Тәлғәт олатайым –рәссам. Атайым Йәүҙәт Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты методисы ине, хәҙер хаҡлы ялда. Маннур олатайым агроном булды. Нәзирә инәйем, тыуған ауылында 33 йыл урыҫ теле һәм әҙәбиәтен уҡытып, хаҡлы ялға сыҡты.
Беҙ – ҡартатайым менән ҡартәсәйемдең нәҫел ептәрен дауам иткән ейәндәре, ейәнсәрҙәре, бүлә-бүләсәләре – ҡәҙерлеләребеҙҙең данлы үткәне, өлгөлө хеҙмәте менән ғорурланабыҙ.


text:
Театрыбыҙҙың “Диуана”һы30-06-2012, 03:34 // Матур үтһен ялығыҙ // Баҫып сығарырға
Бына бөгөн тағы осраштыҡ Илфат ағай менән. Үҙ мәшәҡәттәребеҙгә сумып, күптән һөйләшеп ултырған юҡ ине. Байтаҡ йылдар үтеп киткән икән дә баһа! Ләкин сәстәренә йылдар ҡары һибелеп, ҡараштарына көҙгө һағыш нуры яғылһа ла, элекке шаянлығын юғалтмаған ул. Күрешеү менән шундай мәрәкә һөйләп ташланы: “Берәү ҡоштар баҙарында йөрөй икән. Ике тутыйғош һатыла, ти. Береһе зифа буйлы, хатта һөйләшә икән. Хаҡы — 50 доллар. Икенсеһен, һөйләшә лә белмәгән йолҡошон, 150 долларға һаталар, ти. “Ниңә улай?” — тип һорай һатып алыусы. “Быныһы, — тип йолҡошона күрһәтә һатыусы, — һөйләшә белгәненең художество етәксеһе”.
Илфат ағайҙың был мәрәкәне юҡҡа ғына һөйләмәгәнен шунда уҡ төшөндөм. Һәр хәлдә, ул үҙе һөйләшә белмәгән “тутыйғош” затынан түгел, рәхәтләнеп һөйләштек.
— Илфат ағай, ғүмерегеҙҙең 50-се тауынан тирә-йүн нисегерәк күренә?
— Элек 50 йәшлек кешеләр миңә ҡарт һымаҡ тойола торғайны. Үҙем ошо йәшкә еткәс, “юҡ, миңә 50 түгелдер ул”, тим. Ләкин йәштәр менән аралашҡан саҡта, уларҙан “батя”, “отец” кеүек һүҙҙәрҙе ишетеп, һиҫкәнеп ҡуям. Бына әле һеҙгә (редакцияға. — С.Ә.) килгәндә автобуста бер ҡыҙ урын тәҡдим итте. “Рәхмәт, мин ул тиклем ҡарт түгел бит әле”, — тигән булам. Шулай, үҙеңде йәш тойоп, күктә талпынып маташһаң да, ергә төшөрөп ҡуялар ул.
— Хәйер, ҡартлыҡ тигән нәмә өркөтмәйҙер һеҙҙе. Уның менән йәштән үк “дуҫ” булдығыҙ бит. Йәғни театрҙа башҡарған ролдәрегеҙ күпселектә өлкән йәштәге кешеләр.
— Эйе, миңә үҙемдең йәштәге образды башҡарырға тура килмәне тиерлек. Йәшемә тура килгән берҙән-бер образ Мостай Кәримдең “Ай тотолған төндә” әҫәрендәге Диуана булды. Уға ла, миңә лә 30 йәш ине. Диуана шул йәшендә ҡалды, мин үҙгәрҙем.
— Һеҙ әле лә Диуананы уйнарлыҡ.
— “Диуаналыҡ” күңелде ташламаһын... Уйлап ҡараһаң, донъябыҙҙа аҡыллы “диуаналар” һирәк осрай, диуана “аҡыллылар” ишәйҙе.
— “Ҡарт” ролдәрегеҙ кемдәр ине?
— Азат Абдуллиндың “Һуңғы уҙаман” әҫәре буйынса ҡуйылған спектаклдә Ҡудашев, мәҫәлән. Драматург күрергә теләгән партком секретары образы ул. Ундай әүлиә йәнле секретарҙар тормошта булмай торғайны, әлбиттә.
Әнғәм Атнабаевтың “Хушығыҙ, хыялдарым”ында — Ҡәҙерша, “Балаҡайҙарым”ында — Кашаф, Флорид Бүләковтың “Һөйәһеңме, һөймәйһеңме?”һендә үлә алмай йонсоған 80 йәшлек ҡартты уйнарға тура килде.
— Яҙмышығыҙҙы театр менән бәйләгәнгә үкенгән мәлдәрегеҙ булманымы?
— Булғандыр. Актерҙарға ихтирам менән ҡаранылар элек, иң хөрмәтле һөнәрҙәрҙең береһе була торғайны. Хәҙер, танымаған кешеләр араһында, үҙемде актер тип әйтергә лә оялам мин. Ни өсөн тигәндә, уларҙың сәнғәт кешеләренә ҡарата мөнәсәбәте лә икенсе. Кеше рухиәттән ситләшеп, матдилыҡҡа ынтыла.
— Халыҡ театрға йөрөмәй тигән һүҙҙәр ҙә ишетелгеләй шул.
— Сәбәптәре күп уның. Һәр өйҙә аппаратура: радио, телевизор, видео... Бына, әйтәйек, Мәжит Ғафури исемендәге башҡорт дәүләт академия драма театры ҡаланың бер ситендә ултыра. Черниковка, Дим, Сипайлово биҫтәһендә йәшәүселәр теләһә лә театрға йөрөй алмай, әлбиттә. Килгәнсе генә бер-ике сәғәт ваҡыт үтеүе мөмкин. Өйөңдән алдараҡ сыҡҡан рәүештә лә, “тығын”ға эләгәсәкһең. Шулай ҙа театрға йөрөүселәр юҡ тип әйтеп булмай: берәүҙәр өсөн унда барыу — оло ваҡиға, байрам кеүек.
— Башҡорт театрынан һуң татар театрында уйнауы ауыр түгелме?
— Ҡыйынлығы тойолманы. Бер йыл буйы Карлсонды урыҫса уйнарға тура килде. Һүҙҙәрҙе татарса ятлап та бөткәйнем, премьераға ике көн ҡалғас, режиссер әйтә, ҡала балалары аңламаҫ, урыҫ телендә һөйлә, ти. Аҙағыраҡ “Аҡ сәскә — һиңә бүләк” спектаклендә татарса уйнаным. Әлбиттә, татар теле башҡорт теленә яҡын булһа ла, айырма ҙур ғына. Һәр телдең үҙ моңо бар бит.
— Белеүемсә, үҙегеҙ ҙә сәхнә әҫәрҙәре яҙаһығыҙ.
— Яҙғыланым... Ләкин театрҙарға тәҡдим итеп ҡарағаным юҡ. Әле өҫтәлемдә ете-һигеҙ пьеса ята. Күрһәтеп ҡарайыммы икән тип уйлағайным да, ҡуй, мин әйтәм, хәҙер йәштәр бар, яҙһындар.
Тәүге пьесам “Бүләк” тип аталды. Драматургтарҙың республика конкурсында 3-сө урын алғайны. Сибай театры ҡуйырға теләгәйне, нишләптер онотолоп ҡалды. Бер тапҡыр һорағайным, юғалды, тинеләр. Аҙаҡ ҡыҙыҡһынып торманым...
— Шиғриәткә лә битараф түгелһегеҙ бит әле.
— Элегерәк, академтеатрҙа эшләгәндә, репетиция мәлендә башҡа килгән фекерҙәрҙе шиғри юлдарға һалып, ролдең артҡы битенә теркәй барҙым. Бер мәл роль биттәре юғала башланы бит. Ниңә улай икән тип аптырайым. Баҡһаң, кемдәрҙер “үҙләштерә” икән. Байтаҡ ваҡыт үткәс, үҙемдең ошо “юғалған” һүҙҙәр бәғзеләр башҡарған йырҙарҙа килеп сыға башланы. Йырлайҙар икән, тимәк, оҡшатҡандарҙыр. Яҙғандарым әрәм булып ҡалмаған.
— Бөгөнгө артистар тураһында ниндәйерәк фекерҙәһегеҙ?
— Һәр һөнәрҙең үҙ нескәлектәре бар. Әйтәйек, һөнәрен йүнле башҡармаған кеше хаҡында “сапожник” ти урыҫтар. Артистар араһында ла бар ундай “итексе”ләр. Йәғни башҡарған ролеңдең эсенә инеп, йөрәгең аша үткәрмәй, сәхнәлә “маймылланыу”. Ләкин “итексе” актер булған кеүек “актер” итекселәр ҙә була. Был инде үҙ һөнәреңде яратыуға бәйле. Үҙем актер кеше булараҡ, берәүгә лә төртөп күрһәтмәйем, берәүҙең дә исемен фашламайым һәм баҡсаһына таш ташламайым. Уныһы инде театр тәнҡитселәренең эше.
Актер башҡаларға ныҡ бәйле һөнәр. Уның нисек уйнауы режиссерға, рәссамға, сәхнә эшсеһенә, костюм тегеүсегә, грим һалыусыға бәйле. Ҡыҫҡаһы, ҡурсаҡ кеүек ул. Әгәр инде үҙеңсә ҡыландыра башлаһаң, ана, рәссам йәки гример нисек эшләгән — шулай ит, тип тиҙ урыныңа ултыртып ҡуялар.
Бына Рифҡәт Исрафилов менән эшләгән осорҙа ижади эшләү бар ине. Ул: “Ошо образды нисек күрәһегеҙ, әйтегеҙ”, — тип фекеребеҙ менән ҡыҙыҡһына торғайны.
— Театрҙың киләсәге бармы?
— Театр — үлемһеҙ сәнғәт ул. Техника дәүере тип һөйләһәк тә, театр һүнмәйәсәк. Тере йән бит ул, ә тере йәнгә кеше һәр саҡ тартылып торасаҡ. Киноны туҡтатып торорға, ҡабат әйләндереп ҡарарға мөмкин. Театрҙа барған спектаклдәр уйналған һайын үҙенсәлекле була бара, уны ҡабат ҡарап булмай. Бер үк спектакль икенсе көнөнә башҡасараҡ уйнала барыбер. Формаһы шул уҡ булһа ла, эске донъяһы үҙгәрә.
Һүҙ ҙә юҡ, театр йәшәйәсәк. Ләкин нисек йәшәр, уныһы — икенсе мәсьәлә. Рәсәй театрҙары репертуарға ҡоролған, ә башҡа илдәрҙә улай түгел. Мәҫәлән, унда теге йәки был театрҙың актеры тигән төшөнсә юҡ. Театрҙар бер спектаклде ҡуйыр өсөн актерҙар менән контракт төҙөй. Шулай итеп, унда ғүмере буйына бер ролде башҡарып йөрөүселәр ҙә бар.
— Кемдәрҙе остаз тип атар инегеҙ?
— Үҙемде Рифҡәт Исрафилов мәктәбен үттем тип әйтә алам. Уҡытыусыларым Булат Хәйбуллин, Гөлли Мөбәрәкова, Олег Ханов сәнғәт серҙәренә төшөндөрҙө. Шундай оло таланттарҙан һабаҡ алыуым менән бәхетлемен. Хатта Рифҡәт Исрафиловта уҡыр өсөн дүрт йыл сират көтөүселәр ҙә булды. Ул Рәсәйҙең иң көслө биш режиссеры иҫәбенә инә.
— Илфат ағай, театр сәхнәләрендә тағы-тағы осрашырға яҙһын!
— Шулай булһын. Амин.


text:
Нурулла мәсете
архитектура ҡомартҡыһы (федераль)
Нурулла мәсете («Бесән» һәм «Етенсе йәмиғ мәсете»), Ҡазан, Рәсәй — Ҡазанда Иҫке Татар биҫтәһе үҙәгендә Бесән баҙарында төҙөлгән дини культ ҡомартҡыһы.
Мәсет 845–1849 йылдарҙа, беренсе гильдия сауҙагәре Ғөбәйҙулла Юнысов (1776—1849) улдарына васыят иткән аҡсаға архитектор Александр Карлович Ломан проекты буйынса, коммерция советниктары бер туған Ибраһим (1806–1886) һәм Исхаҡ (1810–1884) Юнысовтарҙың ярҙамы менән төҙөлгән.
Проект авторы — А. К. Ломан.


text:
Кемдер фатир ала, кемдер торлаҡһыҙ ҡала...31-01-2012, 05:52 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға
Район үҙәгендә Рөстәм Хәмитов мәҙәниәт һәм ял паркы төҙөлгән урынды ҡараны, уның проекты менән танышты. Президент парк булдырыу башланғысын хупланы, Асҡын йылдам үҫә һәм халыҡҡа ял өсөн уңайлы урын кәрәк, тип билдәләне.
Унан һуң Рөстәм Хәмитов 160 урынға иҫәпләнгән яңы балалар баҡсаһы төҙөлөшө менән танышты. Мәктәпкәсә мәғариф учреждениеһын августа сафҡа индереү күҙаллана.
Урындағы хакимиәт вәкилдәре әйтеүенсә, мәктәпкәсә учреждениеларҙа урын етешмәй, тағы ла 300-ҙән ашыу бала сиратта тора.
Асҡын ауылында Рөстәм Хәмитов шулай уҡ үҙәк район дауаханаһында булды. Һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы етәкселәре әйтеүенсә, табиптар менән тәьмин ителеү бында ни бары 63 процент тәшкил итә.
Шулай уҡ дауахана ҡаласығындағы бер бина 1887 йылда төҙөлгән. Ошоға бәйле майҙандарҙы киңәйтеү проекты әҙерләнеп, унда 60 урынға яңы дауалау корпусы төҙөү күҙаллана.
Объекттың хаҡы — 200 миллион һум самаһы. Проект район етәкселеге тарафынан киләһе йылдарға адреслы инвестиция программаһына индереү өсөн Башҡортостан Хөкүмәтенә ебәреләсәк.
Эш сәфәре барышында Рөстәм Хәмитов ағас әҙерләү һәм эшкәртеү менән шөғөлләнгән “Асҡын урманы” дәүләт унитар предприятиеһында ла булды. Уның продукцияһына ихтыяж ҙур.
Асҡын ауылындағы Гагарин урамында Рөстәм Хәмитов күп фатирлы өс ҡатлы торлаҡ йортто ҡарап сыҡты. Былтыр ноябрҙә ошо йортта йәшәүсе Лилиә Мөхәмәтйәнова рәсми сайт аша Башҡортостан Президентына 1977 йылда һалынған бинаға капиталь ремонт үткәреү мәсьәләһе буйынса мөрәжәғәт иткәйне. Мөрәжәғәт Башҡортостан Республикаһының Дәүләт торлаҡ инспекцияһына ебәрелде. Ведомство тарафынан үткәрелгән тикшереү барышында торлаҡ йортта техник файҙаланыу ҡағиҙәләрен һәм нормаларын боҙоу осраҡтары асыҡланды. Әммә бөгөн төҙөкләндереү эштәре өлөшләтә һәм сифатһыҙ башҡарылған. Башҡортостан Президенты район башлығынан ҡыҫҡа ваҡыт эсендә етешһеҙлектәрҙе бөтөрөүҙе талап итте.
“Кешеләр лайыҡлы йәшәргә тейеш, өҫтәүенә фатир өсөн түләү ҙә арзан түгел”, — тип ҡәнәғәтһеҙлек белдерҙе Рөстәм Хәмитов.
Ҡубыяҙ ауылында республика Президенты урта мәктәптең эше менән танышты. Уҡыу йорто төрлө корпустарҙа урынлашҡан. Биналарҙың ҡайһы берҙәре авария хәлендә. Рөстәм Хәмитов уҡыусыларҙың өлгәше менән ҡыҙыҡһынды һәм башҡорт теле дәресендә булды.
Артабан Асҡын ауылында республика башлығы райондың социаль-иҡтисади үҫеше мәсьәләләре буйынса кәңәшмә үткәрҙе.
* * *
Башҡортостан Президенты Сибайҙа социаль һәм сәнәғәт объекттарын сафҡа индереү мәсьәләһе менән танышты.
Ҡала янындағы Арҡайым ҡасабаһында Рөстәм Хәмитов 2011 йылдың октябрендә ишектәрен асҡан башланғыс мәктәпте һәм балалар баҡсаһын үҙ эсенә алған белем биреү комплексында булды. Учреждение 150 балаға иҫәпләнһә, әле бында 75 бала йөрөй. Киләһе уҡыу йылынан мәктәп тулы көсөнә эшләй башлаясаҡ.
“Ирәндек” боҙ һарайында Рөстәм Хәмитов уҡыусыларҙың хоккей буйынса зона спартакиадаһының финал уйынын ҡараны. Боҙҙа Сибай һәм Учалы ҡалаларының командалары осрашты.
Унан һуң республика Президенты “Көнсығыш” биҫтәһендәге 220 урынлыҡ балалар баҡсаһының төҙөлөш майҙансығына юлланды. Объекттың хаҡы — 121 миллион һум. Уны быйыл декабрҙә сафҡа индереү күҙаллана. Рөстәм Хәмитов балалар баҡсаһы сифатлы төҙөлһөн һәм ваҡытында файҙаланыуға тапшырылһын тигән теләк белдерҙе. Ғөмүмән, Сибайҙағы мәктәпкәсә учреждениеларға 1500 бала сиратта тора. Быйыл һалынасаҡ 140 урынлыҡ балалар баҡсаһы был мәсьәләнең киҫкенлеген аҙмы-күпме кәметәсәк.
Башҡортостан Президенты Островский урамындағы иҫке һәм авария хәлендәге торлаҡтан күсереү программаһына ярашлы төҙөлгән 24 фатирлыҡ йортта төҙөлөш эштәренең түбән сифатлы булыуына иғтибарҙы йүнәлтте. Объект 2011 йылдың декабрендә сафҡа индерелгән, халыҡты күсереү 2012 йылдың 1 февраленә тәғәйенләнгән. Рөстәм Хәмитов йорттағы торлаҡтың 1 квадрат метрының хаҡы менән ҡыҙыҡһынды. Ул 24 мең һум тәшкил итә.
Индустриаль шоссе урамында Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының Сибай филиалы хеҙмәткәрҙәре өсөн дә йорт һалына. Республика башлығы объекттағы эштәр менән ҡыҙыҡһынды. Һуңғы алты йылда был — предприятие хеҙмәткәрҙәре өсөн һалынған дүртенсе йорт. Рөстәм Хәмитов, Сибайҙа социаль торлаҡты сафҡа индереүҙәге бындай тиҙлек республиканы ҡәнәғәтләндермәй, тип белдерҙе. “Йыл һайын ике-өс йорт һалырға кәрәк, — тине Башҡортостан Президенты. — Былтыр Сибайҙа 17 мең квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелгән. Ә кәмендә 35 — 40 мең квадрат метр төҙөргә кәрәк”.
Башҡортостан Президенты булған Көньяҡ Урал ТЭЦ-ында 31 МВт электр энергияһы етештерелә. Уның йылылыҡ ҡеүәте — 60 Ккал. Былтыр бында яңы газ-турбиналы ҡорамал сафҡа индерелгән. Рөстәм Хәмитов Сибайҙы артабан үҫтереү һәм предприятиелар төҙөү маҡсатында электр энергияһын етештереү буйынса ҡеүәттәрҙе арттырыу бурысын ҡуйҙы.
* * *
Өфөләге “Европа” сауҙа-күңел асыу үҙәгендәге фажиғәгә бер йыл үтеүгә, республиканы шуға оҡшаш тағы бер хәл тетрәтте: 28 ғинуарҙа Бәләбәй районының Приют ҡасабаһында 16 фатирлы ике ҡатлы йортта газ баллоны шартлауы һөҙөмтәһендә торлаҡ емереклеккә әүерелде, кешеләр һәләк булды.
Баҡһаң, бәғзеләр беренсе ҡаттағы фатирында ремонт яһаған, тарттырып нығытыла торған түшәм ҡуйырға ниәтләгәндәр... Әммә эшселәр хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәмәгән, күрәһең. Һөҙөмтәлә йорттоң уртаһындағы дүрт фатир тулыһынса емерелгән, ғөмүмән, йорт артабан йәшәүгә яраҡһыҙ.
Ҡотҡарыусылар биш кешенең йәнһеҙ кәүҙәһен таба. Улар – ремонт яһаусы 24 һәм 29 йәшлек ике эшсе егет, ике йәшлек ҡыҙ, уның өләсәһе менән олатаһы. Фатир хужабикәһе, күршеләре төрлө тән йәрәхәттәре менән дауаханаға оҙатылған. Әлеге фажиғә буйынса енәйәт эшен республиканың Тәфтиш комитеты алып бара.
Ҡасабаға республика Президенты Рөстәм Хәмитов та килде. Ул зыян күреүселәр менән осрашты, яҡындарын юғалтҡандарҙың ауыр ҡайғыһын уртаҡлашты.
– Хөкүмәт зыян күреүселәргә һәм һәләк булыусыларҙың ғаиләләренә матди ярҙам күрһәтәсәк, янған милек өсөн компенсация түләнәсәк. Тәүге кәрәк-яраҡ өсөн аҡса ошо көндәрҙә үк бирелә башлаясаҡ. Йортҡа килгәндә, уны яңынан төҙөйәсәктәр. Тиҙ арала майҙан һайларға һәм оҙаҡҡа һуҙмай төҙөлөш эштәрен башларға кәрәк. Урман ҡасабаһында йорттарҙы ике айҙа төҙөгәйнеләр. Бында иһә, һалҡын миҙгелде иҫәпкә алып, иң ҡыҫҡа технологик ваҡыт – 100 көндө күҙ уңында тоторға кәрәк. Майҙа кешеләр яңы фатирҙарға күсергә тейеш, – тине Рөстәм Зәки улы.
Президент шулай уҡ зыян күреүселәр ваҡытлыса урынлаштырылған “Нефтcе” дөйөм ятағын ҡараны. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ундағы шарттар республика етәксеһен ҡәнәғәтләндермәне, ул кешеләрҙе ошо уҡ ятаҡтың ҡунаҡхана бүлмәләренә күсереүҙәрен талап итте. Зыян күреүселәр өсөн көнөнә өс тапҡыр туҡланыу ойошторолған. Әммә бының менән генә сикләнергә ярамай: граждандарҙың документтарын тергеҙеү фарыз. Иң ҙур талап – республика буйынса ремонт эштәре барған һәр объектта хәүефһеҙлек ҡағиҙәләренең үтәлеүенә иғтибар көсәйтелергә тейеш.


text:
Республикала эшһеҙлек буйынса пособиеның уртаса күләме 3588 һум тәшкил итә
2013 йылдың апрелендә Башҡортостанда эшһеҙлек буйынса пособиеның уртаса күләме 3588 һум тәшкил итте, был эшкә яраҡлы халыҡ өсөн йәшәү минимумы күләменәң 58 процентына тиң.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, төбәктә эшһеҙлек буйынса пособиеның минималь күләмен эшһеҙҙәрҙең – 36 проценты, максималь күләмен 40 проценты ала.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, әлеге ваҡытта республикала рәсми рәүештә теркәлгән 26 меңгә яҡын эшһеҙ иҫәпләнә. Уларҙың 44 проценты – ауыл кешеләре.


text:
Баш ҡалала тәүге тапҡыр «Evraziya Fashion Day» модельерҙар һәм дизайнерҙар конкурсы уҙғарыла
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә тәүге тапҡыр «Evraziya Fashion Day» Халыҡ-ара модельерҙар һәм дизайнерҙар конкурсы уҙғарыла. Проектты Башҡортостан күргәҙмәләр компанияһы булышлығында билдәле Өфө моделе Эльвира Ишморатова һәм уның «Стихия» ҡатын-ҡыҙҙар студияһы әҙерләй. Конкурстың төп номинацияларының береһе «Башҡортостан легендалары һәм әкиәттәре» темаһына сәхнә образы» тип атала. «Күптәнән инде Рәсәйгә ҡушылған, шул уҡ ваҡытта үҙенең үҙенсәлеген юғалтмаған халыҡтың мәҙәниәте әкиәттәрҙә, йолаларҙа сағылыш тапҡан. Быларҙың барыһын да мәҙәниәтебеҙ өлгөһөндә күрһәтәһе килә», — ти Эльвира.
Эльвира Ишморатованың «Evraziya Fashion Day» тип исемләнгән эше «Халҡым даны-2015» башҡорт йәштәре проекттары конкурсында «Матурлыҡ һәм мода өлкәһендә иң яҡшы ижади проект» номинацияһында дипломға лайыҡ булды. Ҡырмыҫҡалы районында үткән башҡорт йәштәре һабантуйында бәйгегә йомғаҡ яһалды.
Эльвира Ишморатова конкурсҡа өс проект тәҡдим иткән. Икенсе эше — Баймаҡ районы Талҡаҫ күлендәге Халыҡ-ара фестиваль сиктәрендә «Стихия» беренсе интерактив проекты. Был проект федераль матбуғат сараларында киң яҡтыртылды, Эльвира иһә «Башҡортостандың ҡатын-ҡыҙҙар символы» һәм топ-модель статусына эйә булды. Фестивалдең маҡсаты — ҡатын-ҡыҙҙың эске һәм тышҡы гүззәлегенең гармонияһын, әхлаҡи ҡиммәттәрҙе сағылдырыу, эске туризмдың үҫешенә ярҙам итеү.
«Тәүге халыҡ-ара график роман» тип аталған өсөнсө проект Башҡортостан менән Ҡытай араһындағы хеҙмәттәшлеккә бәйле. Ул билдәле бокссылар Цзоу Шимин, Хәбир Сөләймәнов һәм модель Эльвира Ишморатованың тормошонда булған ысын ваҡиғаларға нигеҙләнеп төшөрөлгән комикстарҙан тора.


text:
Республиканың Торлаҡ һәм төҙөлөш өлкәһендә күҙәтеү буйынса дәүләт комитеты — Рәсәйҙә иң яҡшы бишәү иҫәбендә
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
Башҡортостандың Торлаҡ һәм төҙөлөш өлкәһендә күҙәтеү буйынса дәүләт комитеты Рәсәйҙең иң яҡшы биш дәүләт торлаҡ күҙәтеүе органдары иҫәбенә инде.
2015 йылдың туғыҙ айында Рәсәй төбәктәрендәге дәүләт торлаҡ күҙәтеүе органдарының һөҙөмтәле эше йомғаҡтары буйынса республиканың Торлаҡ һәм төҙөлөш өлкәһендә күҙәтеү буйынса дәүләт комитеты дүртенсе урын алды.
Беренсе урында — Санкт-Петербург, икенселә — Мәскәү өлкәһе, өсөнсөлә — Татарстан Республикаһы. Иң яҡшылар иҫәбендә Карелия, Дағстан республикалары, Красноярск, Краснодар һәм Камчатка крайҙары, Волгоград, Калуга, Новосибирск, Омск, Һамар, Нижегородка һәм Ярославль өлкәләренең торлаҡ күҙәтеүе органдары ла бар.
Башҡортостан Хөкүмәтенең сайтында хәбәр ителеүенсә, торлаҡ өлкәһендә хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү, асыҡлау һәм уларға юл ҡуймау, граждандарға торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәттәр тәҡдим иткәндә ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлауҙы ғәмәлгә ашырыу буйынса инспекция тикшереүҙәрен үткәргәндә һәм торлаҡ фондын тикшергәндә күҙәтеү органдары хеҙмәткәрҙәренең үҙ эшен яҡшы белеүҙәре билдәләнгән.


text:
Баш ҡалала «Урал төҙөлөш индустрияһы-2014» халыҡ-ара махсус күргәҙмә уҙасаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 19 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
23-26 сентябрҙә Өфөлә XXIV «Урал төҙөлөш индустрияһы форумы — 2014» халыҡ-ара күргәҙмәһе «ВДНХ-Экспо» күргәҙмә комплексында уҙасаҡ.
Башҡортостан күргәҙмә компанияһынан хәбәр итеүҙәренсә, Урал һәм Волга буйының иң эре төҙөлөш форумында Рәсәйҙең, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙең 150-нән ашыу компанияһы ҡатнашасаҡ. Күргәҙмә тематикаһы объекттарҙы проектлау һәм төҙөлөш, биҙәү материалдары, ҡорамалдар һәм ҡоралдар менән тәьмин итеүҙән алып биналар төҙөүгә һәм уларҙы хеҙмәтләндереүгә тиклем эшмәкәрлектең бөтә йүнәлештәрен тиерлек үҙ эсенә ала.
Форум сиктәрендә махсуслаштырылған «Күсемһеҙ милек» күргәҙмәһе һәм «Аҙ ҡатлы һәм коттедждар төҙөлөшө» экспозицияһы эшләйәсәк, уларҙа шәхси йорт төҙөүҙә яңы материалдар һәм технологиялар тәҡдим ителәсәк. Бынан тыш, программа менән йыл һайын уҙғарылып килгән «Башҡортостандың төҙөлөш һылыуҡайы» тармаҡ конкурсы, шулай уҡ архитекторҙар һәм проектсылар, төҙөүселәр һәм дизайнерҙар өсөн махсус саралар ҡаралған.
Форумда ҡатнашыусылар һәм ҡунаҡтар төҙөлөш компаниялары һәм етештереүсе предприятиелар етәкселәре менән шәхси осрашыу үткәрә, урында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәр төҙөй аласаҡ.
Күргәҙмә көн һайын иртәнге сәғәт 10-дан алып киске 6-ға тиклем (26 сентябрҙә – көндөҙгө сәғәт 3-кә тиклем) Менделеев урамы, 158 адресы буйынса эшләйәсәк.


text:
Флейта
Фле́йта — ағас тынлы төркөмөнөң тынлы музыка инструменттарын берләштергән исем. Иң боронғо музыка инструменттарының береһе. Башҡа тынлы инструменттар менән сағыштырғанда, флейтаның тауышы һауаны ҡыр аша үтеп сыға. Флейтала уйнаусы музыкант флейтасы тип атала.
Йөкмәткеһе
Флейталар төрө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Блокфлейта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Блокфлейта (нем. Blockflöte — блоклы флейта) — буй флейтаның төрө. Тынлы ағас музыка инструменты һыҙғыртҡыслылар ғаиләһенән. Баш яғынан блок ҡуйыла. Туғандаш инструменттар: һыбыҙғы, вистл. Блокфлейтаның тыш яғынан — ете бармаҡ ярығы, эс яҡтан бер ярыҡ — октава клапаны бар.
Арҡыры флейта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Арҡыры фле́йта (флейта; итал. flauto лат. flatus — «ел, иҫеү»; франц. flûte, ингл. flute, нем. Flöte) — сопрано регистрындағы ағас тынлы музыка инструменты. Тауыш юғарылығы ирен менән гармоник тауыштар сығарыу аша үҙгәрә, шулай уҡ клапандар ярҙамында тишектәр асыла. Заманса флейталар ғәҙәттә металлдан (никель, көмөш, алтын, ағалтын), һирәгерәк — ағастан, ҡайһы саҡта — быяла, пластика һ.б. материалдан яһала.
Флейта-пикколо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фле́йта-пи́кколо (йыш ҡына пикколо йәки кесе флейта тип атала; итал. flauto piccolo или ottavino, франц. petite flûte, нем. kleine Flöte) — ағас тынлы музыка инструменты, арҡыры флейтаның төрө, тынлылар араһында иң юғары тауыш хас. Ғәҙәти флейтанан ҡыҫҡараҡ, бер октаваға юғарыраҡ яңғырай.
Сиринга[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сири́нга (греч. σῦpιYE) — боронғо грек музыка инструменты, буй флейта төркөмөнән. Был термин тәү тапҡыр Гомерҙың «Илиада»һында осрай (X,13). Бер көпшәле (σῦpιYE uovokάλauoς) һәм күп көпшәле сиринга (σῦpιYE πoλukάλauoς) билдәләйҙәр; һуңғыһы Пан флейтаһы тип атала.
Панфлейта, «Пан флейтаһы»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пан фле́йтаһы (панфле́йта) — күп көпшәле флейта, ағас тынлы музыка инструменттары төрөнән, бер нисә буш торбанан тора.
Ди[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ди (笛, 笛子, иҫке ҡытай теленән хэнчуй, хэнди — арҡыры флейта) — боронғо ҡытай тынлы инструменты, 6 уйнау ярығы бар. Йыш көпшәһе бамбук йәки ҡамыштан яһала, шулай уҡ таштан (нефриттан) яһалғаны ла осрай.
Ирланд флейтаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ирланд флейтаһы (ингл. Irish flute) — арҡыры флейта, ирланд (шотланд, бретон һ.б.) халыҡ музыкаһын уйнағанда ҡулланыла — төп 6 ярығы ҡапланмаған, башҡарыусы үҙ бармаҡтары менән ҡаплай.
Кена[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ке́на (кечуа qina, исп. quena) — буй флейта, Латин Америкаһының Анд төбәгендә таралған. Ғәҙәттә ҡамыштан яһала. Өҫкө яҡтан — алты, аҫтан бармаҡтар өсөн бер ярыҡ эшләнә.
Һыбыҙғы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыбыҙғы — урыҫ тынлы инструменты, буй флейта төрө. Ике көпшәле булыуы мөмкин.
Пыжатка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пыжатка — урыҫ халыҡ музыка инструменты, ағас флейта, Курс өлкәһе өсөн ғәҙәти[1].
Вистл[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вистл (англ. tin whistle, һүҙмә-һүҙ «ҡалай һыҙғыртҡыс») —буй флейта, тыш яғынан алты тишек, Ирландия, Шотландия, Англия халыҡ музыкаһында киң ҡулланыла.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Флейтаның беренсе төрө булып һыҙғыртҡыс тора. Ваҡыт үтеү менән унда бармаҡ өсөн ярыҡтар эшләй башлайҙар. Ябай һыҙғыртҡыс һыҙғыртҡыслы флейтаға әйләнә бара, төрлө музыка әҫәрҙәрен башҡарыу мөмкилеге тыуа. Беренсе археологик табылмалар б.э.т. 35 — 40 мең йыл элек булған, тип баһалана, шуҡа күрә иң боронғо музыка инструменттарынан һанала.
Буй флейта Египетта биш мең йыл элек билдәле булған, хәҙерге заманда ла Яҡын Көнсығышта төп тынлы инструмент. Европала XV—XVII бб. киң билдәле булған.
5-6 бармаҡлыҡ ярыҡлы арҡыры флейта Ҡытайҙа 3 мең йыл элек, Һиндостан менән Японияла — ике мең йылдан ашыу була.
XVII быуат аҙағына француз оҫталары тарафынан камиллаштырыла. XVIII быуат аҙағына арҡыры флейта буй флейтаны алмаштыра, симфоник оркестрҙарҙа һәм инструменталь ансамблдәрҙә төпләнә.
Хәҙерге заманда оркестрҙарҙа — ябай ҙур флейтала, һирәгерәк — альт флейтаһында, унан да һирәгерәк бас флейтаһында уйнайҙар.
Билдәле флейтасылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Жак Оттетер — француз композиторы.
- Теобальд Бём — немец инструменталь мастеры, композитор, заманса арҡыры флейтаны эшләүсе.
- Поль Таффанель — француз дирижёры.
- Филипп Гобер — французский композиторы, дирижёр.
- Марсель Моиз — француз уҡытыусыһы.
- Жан Пьер Рампаль — француз уҡытыусыһы.
Хәҙерге замандың билдәле флейтасылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Андерсон, Йен — Jethro Tull инглиз төркөмө.
- Олег Сакмаров — Аквариум төркөмө.
- Сергей Заславский — Мельница төркөмө.
- Мария «Джетра» Леонова — «Тролль Гнёт Ель» төркөмө
- Хельга Патаки — «Быдлос Бенд» төркөмө.
- Ян Николенко — Би-2, Эдипов комплекс, Сети, Сплин төркөмдәре.
- Ян Кларк — композитор.
- Ander — «Silent Accord», «Arvest» төркөмө.
- Александр Зонжич (инг.) — канада флейтасыһы.
- Питер Гэбриэл — Genesis инглиз төркөмө.
- Тийс ван Леер — Focus төркөмө.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Бычков В. Н. Музыкальные инструменты — М.: АСТ-ПРЕСС, 2000. — ISBN 5-7805-0537-3.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Artaud, P.-Y., Geay, G. Present day Flutes: treatise of contemporary techniques of transverse flutes for the use of composers and performers Text. / P.-Y.Artaud, G.Geay. Paris: Editions Joberts and Musicales Transatlantiques, 1980.- 131 p.
- Bartolozzi, B. New Sounds for Woodwinds Text. / Bruno Bartolozzi / translated and edited by Reginald Smith Brinle. London: Oxford University Press, 1967.
- Dick, R. Circular Breathing for the Flutist. Text. / R. Dick. New York: Multiple Breath Music Company, 1987.
- Dick, R. The other flute. A Performance Manual Contemporary Techniques Text. / R. Dick. New York: Multiple Breath Music Company, 1989. — 144 p.
- Mitropoulos-Bott, C., Levine, C. The Techniques of Flute Playing/ Die Spieltechnik der Flote Text. / Levine, Carin, and Christina Mitropoulos-Bott. Kassel: Barenreiter, 2002.
- Мутузкин И. А. Экспериментальная флейта в музыке ХХ века. Дисс.   канд. иск. НГК (а) им. М. И. Глинки. Нижний Новгород, 2009. 176 с.
- Новые приёмы игры на флейте. Составитель, автор методической части доцент О. И. Танцов. Издат. МГК им. П. И. Чайковского. — М., 2011. 80 стр. ISBN 978-5-89598-239-6


text:
Асылыкүл
Баҫылды : 18-09-2013, 07:19 | Категория: Алтын бишек » Тыуған илем
Просмотров 817
- "Аҡбуҙат"та баҫылған:06-2012
-
- Рубрика:Алтын бишек » Тыуған илем
- Исеме:Асылыкүл
-
- Автор:Регина Шаһисолтанова
-
- Район:
-
- Ауыл:
-
- Рәссам:
-
Асылыкүл Башҡортостандағы иң ҙур күл. Уның тәрәнлеге 5 метрҙан ашыу. Буйы 8 километр булһа, киңлеге 5 километрға етә.
Күлдең борон Ҡаратабын күле, Ер упҡан, Ер батҡан тигән атамалары ла булған. Йөҙө тымыҡ — көлөп баҡҡан Ҡояш аҫтында бик ҙур түңәрәк көҙгөләй ялтлап ята ул. Асылыкүлдең тирә-яғында шырт еҙүлән, аҡтамыр, быуын япраҡлы шалфей, сел үләне кеүек һирәк осрай торған үҫемлектәр һаҡланып ҡалған.
Күл буйҙары дүңгәк-дүңгәк,
Күл һыуҙары күк-күңгәк — тип йырланыла йырҙа.
Башҡорт халҡының Заятүләк менән Һыуһылыу эпосында ла Асылыкүл телгә алына.
Бына шул Асылыкүлдә – билдәһеҙ заттан бер әҙәм ханлыҡ ҡылған, ти. Исеме Сәсуар. Был Сәсуар хандың, сикһеҙ матур бер ҡыҙы булған. Исеме Һыуһылыу икән. Ҡыҙ, һәр көн иртә менән күлдең ситенә сығып, сәсен тарап, үреп китер булған.
Бер көн шулай Түләк Һыуһылыуҙы күреп, ғашиҡ булған. Ҡыҙҙың да уға күҙе төшкән. Һыу аҫты батшалығына төшөп һөйгәне менән тормош көтә башлағандар.
Бер ваҡыт Сәсуар хан, Түләк менән ҡыҙы Һыуһылыуҙы үҙенең йортона саҡырып:
– Һеҙ бында тора алмаҫһығыҙ, инде ер йөҙөнә сығығыҙ. Мин һеҙгә күп итеп мал бирермен,– тигән. Һыуһылыу менән Түләкте Асылыкүл аҫтынан яр ситенә сығарып ташлатҡан. Заятүләк күл ситендә ҡайғырып, ҡайҙа барырын белмәй торғанда, аҡ һаҡаллы ҡарт килеп:
– Эй, улым! Бер ҙә ҡайғырма! Балҡантауға бар! Хоҙай Балҡан тауын һинең өсөн яратҡан,– тигән.
Һыуһылыу, Заятүләккә ҡарап:
– Эй, йәнем, тау башына менеп етмәй тороп, бер ҙә артыңа әйләнеп ҡарама! Ҡараһаң, бергә эйәреп килә торған мал-тыуарҙы харап итерһең,– тип әйткән.
Түләк атына менеп, Һыуһылыу әйткәнсә, артына әйләнеп ҡарамай, тауға ҡарап йүнәлгән. Балҡантауға етер саҡта, күңеленә ҡурҡыу төшөп, тауыш сыҡҡан яҡҡа әйләнеп ҡарай. Күл төбөнән бик күп мал сығыуын күргән ул. Әммә Заятүләк әйләнеп ҡарағас та, ҡурҡышып, Асылыкүлгә кире сумғандар. Ҡалғандары бик аҙ ҡалған.
Бына шул ваҡыттан бирле Сәрмәсән һәм Дим йылғалары буйындағы малдарҙы Һыуһылыуҙың артынан сыҡҡан һыу йылҡыһы, тиҙәр.
Ҡалған малдары менән улар Балҡантауға барып ғүмер итә башлағандар.
Регина Шаһисолтанова әҙерләне.
(голосов:0)
Оҡшаш материал
Комментарийҙар


text:
Эмс указы
Эмс указы — Александр II тарафынан Германияның Бад-Эмс (нем. Bad Ems) ҡалаһында ҡул ҡуйылған Махсус кәңәшмә һығымталарының традицион атамаһы. Ул Рәсәй империяһында украин телен (ул ваҡыттағы терминология буйынса — «малорусс һөйләше») ҡулланыуҙы һәм уҡытыуҙы сикләүгә йүнәлтелә. Кәңәшмә Александр II тарафынан 1875 йылда Киев уҡыу округының попечитель ярҙамсыһы М. В. Юзефовичтан, Украина мәғрифәтселәрен «республика формаһында, геман етәселек иткән ирекле Украина» теләүҙә ғәйепләгән хат алған III бүлексә етәксеһе генерал-адъютант А. Л. Потапов тәҡдиме буйынса ойошторола.
Эмс указы 1863 йылғы Валуев циркулярының төп ҡарарҙарын тулыландыра.
Йөкмәткеһе
Тарих башы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1875 йылдың 27 авгусында III бүлексә начальнигы генерал-адъютант А. Л. Потапов Эске эштәр, Халыҡ мәғарифы һәм Синодҡа түбәндәге хатты ебәрә: «Император ғали йәнәптәре украинофил эшмәкәрлеге сағылышы һөҙөмтәһендә һәм бигерәк тә тәржемәләр, дәреслектәр, дини әсбаптар малорус телендә баҫылғынға күрә, Эске Эштәр министры рәйеслегендә Халыҡ Мәғәрифы министры, Изге Синодтың обер-прокуроры, III бүлексәнең төп етәксеһе, ғали йәнәптәре Канцелярияһы һәм Киев Археология Комиссияһының рәйесе, йәшерен кәңәшсе Юзефович менән был мәсьәләне төрлө яҡлап тикшереү өсөн Кәңәшмә ойошторорға ҡушты»[1].
Кәңәшмә өсөн ике эксперт яҙмалаһы әҙерләнә — Матбуғат эштәре буйынса Баш идаралҡтан һәм Потаповтың атап ңтелгән хатының инициаторы булған Юзефовичтың үҙенән. Йәшерен кәңәшсе Юзефович Драгоманов һәм Чубинскийҙың украинофил активлығын билдәләй. Миллерҙың фекеренсә, Кәңәшмәгә запискала күрһәтелгән «Тараса Бульба» әҫәренең украин теленә тәржемә ителеүе, ундағы «рус ере, рус теле ситләтелгән һәм Украина, украина ере, украиналы тип алмаштырылыуы, ахыр сиктә, хатта, үҙенең буласаҡ украин Батшаһы[1] хаҡындағы күрәҙәлеге» айырым тәьҫир ҡалдыра. Был тәржемә ошо һәм башҡа китаптарҙы крәҫтиәндәргә бушлай таратҡан Райковский олоҫоноң писаре Лободовский тигән кешенән тартып алына. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, Ллободовскийҙы был вазифаға урындағы мировой судьялар съезы башлығы П. А. Косач, Драгомановтың[1] кейәүе тәҡдим итә.
Йөкмәткеһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эмс указы:
- Рәсәй империяһына сит илдәрҙән, махсус рөхсәт алмайса, украин телендә яҙылған китаптарҙы индереүҙе;
- ңҙенсәлекле әҫәрҙәр баҫтырыуҙы һәм сит телдән тәржемәләр эшләүҙе; («тарихи тарихи документтар һәм һәйкәлдәр», «матур телдә яҙылған әҫәрҙәр» айырым ташламалар менән (мәҫәлән, украин орфографияһындағы кулишовка һүҙе тыйылып, бары тик «дөйөм Рәсәй орфографияһындағы» — ярыжка ғына рәхсәт ителә) һәм алдан цензура үткәреү шарты менән рәхсәт ителә);
- украин театр әҫәрҙәрен ҡуйыу (тыйыу 1881 йылда алына), украинский текстары менән ноталар баҫтырыуҙы;
- украин телендә ниндәй ҙә булһа китап баҫтырыуҙы;
- украин йырҙары концертын ойоштороуҙы;
- башланғыс мәктәптәрҙә («башланғыс училищелар») украин телендә уҡытыуҙы тыя.
Урындағы хакимиәттәргә башланғыс мәктәптәрҙә украин телендә уҡытмаһындар өсөн мәктәп китапханаларынан украин телендәге китаптарҙы тартып алыуҙы тикшереүҙе көсәйтергә бойорола. Эмс указы нигеҙендә Киевта Рәсәй география йәмғиәтенең Көньяҡ-Көнбайыш бүлеге ябыла, «Киев Телеграфы» гәзите сығыуҙан туҡтай, Киев университетынан бер нисә украин профессоры (М. П. Драгоманов, Ф. Вовк, М. Зибер, С. Подолинский һ. б.) эштән ебәрелә.
Бынан тыш указ менән попечителдәрҙән Харьков, Киев һәм Одесса уҡыу округтарынан «украинофил тенденцияларға» мөнсәбәтен буйынса ышаныслылыҡ билдәһе менән уҡытыусыларҙың исемлеге талап ителә. Шул уҡ ваҡытта ышаныслы булмағандарҙы йәки шик тыуҙырыусыларҙы великорусс губерналарына эшкә күсереү талап ителә. Ошо округтарҙың уҡыу йорттарында великоросс уҡытыусыларына өҫтөнлөк күрһәтмәһе бирелә.
1878 йылда Париж әҙәбиәт конгрессында М. П. Драгоманов украин теле һәм мәҙәниәтен яҡлап, Эмс указын тәнҡитләп сығыш яһай. 1995 йылда «Украина тарихы буйынса белешмә» нәшер итеүсе украина тикшеренеүселәре И Пидкова һәм Р. Шуста фекеренсә, Эмс указы Украинаға ҡарата «колониаль» сәйәсәттең бер сағылышы булып, украина мәҙәниәтенең һәм милли-азатлыҡ хәрәкәтенең үҫешенә аяҡ сала, әммә уны тулыһынса туҡтата алмай[2].
1881 йылдағы өҫтәмәләр нәфис әҙәбиәтте нәшер итеү мөмкинлеген бирә — шул уҡ ваҡытта, уҡыу һәм фәнни әҙәбиәткә тыйыу ҙаҡлана. Эмс указы ғәмәлдә булған осорҙа Тараса Шевченко, Иван Нечуя -Левицкий, Панас Мирный, Леся Украинканың һәм башҡа украин яҙыусыларының әҫәрҙәре нәшер ителә.
1905 йылдың 18 февралендә Фәндәр Академияһының дөйөм йыйылышы академиктар А. Шахматов, Ф. Корш, А. Фаминцин, Фортунатов, А. Лаппо-Данилевский һәм С. Ольденбург составындағы комиссияның «Малорусс баҫма һүҙен ҡыҫырыҡлауҙы бөтөрөү тураһында» запискаһын хуплай. Был украин телендә китаптар баҫтырыуҙы тыйыуҙы юҡҡа сығара.
Эмс указы, рәсми рәүештә ғәмәлдән сығарылмағанлыҡтан, 1905 йылдың 17 октябрендә ҡабул ителгән Манифест донъя күргәндән һуң, ғәмәли көсөн юғалта.
Фәнни баһа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Лингвоцид» термины авторы Ярослав-Богдан Рудницкий Эмс указын Валуев циркуляры һәм Рәсәй империяһының башҡа телдәргә мөнәсәбәте буйынса башҡа сикләү саралары менән бер рәттән «батша Рәсәйенең лингвоцидаль акттары»[3] тип иҫәпләй.
Тарихсы Георгий Вернадский фекеренсә, «рус хөкүмәтенең Рәсәй сиктәрендә украин телен һәм мәҙәниәтен ҡыҫырыҡлаусы аҡылһыҙ ҡарарҙары йоғонтоһонда украина хәрәкәте үҙәге 1876 йылдан һуң, ул саҡта Австро-Венгрия составында булған Көнбайыш Украинаға күсте… Әгәр 1876 йылғы Эмс указы булмаһа, украиндар өсөн австрия „ирридентаһын“ ойоштороу ихтыяжы килеп тыумаҫ ине һәм украина мәҙәни хәрәкәте Львовта түгел, ә Киевта тупланыр ине»[4].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Миллер А.И., 2000
- ↑ І. З. Подкова, Р. М. Шуст. Новник з стор України. Беҙҙә 3-х т.
- ↑ Jaroslaw B. Rudnyckyj.
- ↑ Георгий Вернадский: «Минемсә, үҙен украин һәм урыҫ ир-аты, бер үк ваҡытта» // Ab Imperio. — 2006. — № 4. — С. 347—369.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Drahomanov, Mykhailo. La littérature oukrainienne, proscrite par le gouvernement russe: rapport présenté au Congrès littéraire de Paris (Ukrainian Literature Banned by the Russian Government: Report Presented at the Literary Congress in Paris) — Geneva, 1878. (фр.)(фр.) (укр.)(укр.)
- Миллер А. И. «Украинский вопрос» в политике властей и русском общественном мнении (вторая половина XIX в.) — 1-е. — СПб.: Алетейя, 2000. — 260 б. — 2000 экз. — ISBN 5-89329-246-4.


text:
Һуғыш ветерандары Еңеү көнө айҡанлы Рәсәй Президентынан ҡотлауҙар аласаҡ
Йола буйынса, Рәсәй Почтаһы Бөйөк Еңеү көнө алдынан һуғыш ветерандарына, тыл хеҙмәтсәндәренә һәм блокадала булғандарға ил Президенты Дмитрий Медведевтың шәхсән ҡотлауҙарын тапшырасаҡ.
Федераль почта хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, быйыл республикала 120 меңдән ашыу почетлы адресат исемле открыткалар аласаҡ.
Дәүләт башлығының ҡотлауы яҙылған махсус биҙәлгән конверттар тәү сиратта эшкәртелеп оҙатыла.
Ведомствонан асыҡлауҙарынса, кәрәк булғанда Рәсәй Почтаһы белгестәре ветерандың яңы йәшәү урынын да асыҡлаясаҡ. Бөтә ҡотлауҙар ҙа адресаттарға 3 майҙан 9-ына тиклем тапшырылырға тейеш.
Предприятие филиалдары ла һуғышта ҡатнашыусыларға һәм ветерандарға матур яңылыҡтар әҙерләгән.
9 майҙа улар өсөн рәсми тантаналы саралар үткәрелгән урындарҙа күсмә почта элемтәһе бүлектәре, пункттары һәм киоскылары эшләйәсәк, унда 20 процентлы ташлама менән гәзит-журналдарға яҙылырға мөмкин буласаҡ. Бындай ташламаны почта элемтәһе операторы йыл дауамында вәғәҙә итә.


text:
Иман нуры һирпеп күңелгә30-07-2014, 04:00 // Иман // Баҫып сығарырға
Ете йыл бергә уҡыған класташы Сәбилә Ғәлимйән ҡыҙы менән 1963 йылда өйләнешеп, ғаилә ҡора. Алты балаға ғүмер биреп, донъяларын бөтәйтеп, һәр эшкә өлгөрөп йәшәй. 75 йәшлек ир-уҙаман тормошо хаҡындағы хәтирәләрен һүтеп, совхозда эшләгән осорон, Тымыҡ океандағы дүрт йыл әрме хеҙмәтен, дембелгә өлкән матрос дәрәжәһендә ҡайтыуын иҫкә төшөрҙө. Ул һалдат йылдарында татыулыҡтың ҡаҡшамаҫ булыуын, төрлө милләт вәкилдәренең, шул иҫәптән украиндар менән дуҫлығын, берҙәмлеген һағынып һөйләп алды. Совхозда Фәнүз Хәтмулла улы ферма, келәт мөдире вазифаларын башҡара, тимерлектә лә тир түгә, 47 йыл хеҙмәт стажы менән хаҡлы ялға сыға. Ҡатыны мәктәптә йыйыштырыусы, совхозда быҙау ҡараусы, һауынсы булып эшләй. Әле лә малдан өҙөлмәй улар. Сәбилә Ғәлимйән ҡыҙы хужалыҡ, йорт мәшәҡәттәренән бушамай. Ҡош-ҡорт та етерлек. Һөт йыйыусы булғанлыҡтан, көн дә аҡты тапшырып өлгөрөргә кәрәк.
— Ауылда йәштәр әҙ, бында донъя көтөргә ҡайтһындар ине. Почтаны таратыусы булмауы эсте бошора. Яҙылыуын-яҙылабыҙ ҙа ул, баҫманың ваҡытында килеүе мөһим. Был — етди мәсьәлә. Бик матур мәсетебеҙ бар, тик унда йөрөүселәр һирәк, бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Нисек борсолмайһың инде? — тип тыуған яғы өсөн янып-көйгән Фәнүз Даяновты аңларға мөмкин.
“Зәңгәр экран”дарҙан көнө-төнө халыҡтың мейеһен ағыулауға ҡоролған шау-шыулы тапшырыуҙар, талаш-үлтереш һәм кире хис-тойғолар тыуҙырған кино, еңел тормошто хуплаусы һәр төрлө сериал, фильмдар йоғонтоһо көслө заманда йәштәребеҙ ололар һүҙен дә ишетһә ине. Сәләмәт йәшәү рәүешен һайлап, күңелдәренә иман нуры һирпелдереп йәшәгәндә генә изгелеккә йүнәлтелгән тормошта мәғәнә барлығына Фәнүз Хәтмулла улы шикләнмәй.
Бөгөн бәхетле атай һәм олатай, әсәй һәм өләсәй үҙҙәренең 11 ейән-ейәнсәре, биш бүләһенә баштарынан кисергәндәрҙе бәйән итеп, иманлы өлгөлө йәшәүҙе, бер-береһенә яҡшы мөғәмәләне бәхеттең иң ҙуры тип һанай.


text:
Башҡортостан күсемһеҙ милеккә теркәлгән хоҡуҡтар һаны буйынса илдә тәүге бишәү иҫәбенә инә
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Күсемһеҙ милек объекттарына теркәлгән хоҡуҡтар һаны буйынса Башҡортостан ил төбәктәре араһында бишенсе урын биләй.
2016 йылдың 9 айында республикала 605 меңдән ашыу хоҡуҡ, шулай уҡ күсемһеҙ милеккә хоҡуҡтарҙы сикләү һәм уның менән килешеүҙәр теркәлгән, был уҙған йылдағы осор менән сағыштырғанда 4,4 процентҡа күберәк, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан буйынса Росреестр идаралығында.
Бынан тыш, ипотеканың 16,8 процентҡа артыуы күҙәтелә (51432 теркәү яҙмаһы), былтыр — 44 меңдән ашыуыраҡ.
Шуның менән бергә төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашыу килешеүҙәре бер аҙ (0,04 процентҡа) кәмегән — 10826 (шуларҙың 66 проценты страховкалау һәм банк гарантияһы менән тәьмин ителгән).
Торлаҡ биналарға теркәлгән милекселек хоҡуҡтары һаны ла (190854) 14,3 процентҡа кәмегән. Быға илдә күсемһеҙ милек баҙарында әүҙемлектең кәмеүе генә түгел, шулай уҡ 2016 йылдың 1 мартында торлаҡты бушлай хосусилаштырыу ваҡытының тамамланыуы ла йоғонто яһаған.


text:
Бөйөк Ватан һуғышы геройҙарына тағы ла бер һәйкәл ҡуясаҡтар
Борай районында республика парламенты депутаты булышлығы менән Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына тағы ла бер һәйкәл ҡуясаҡтар, тип хәбәр иттеләр БР Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәтенән.
Дәүләт Йыйылышы депутаты, Урындағы үҙидара, граждандар йәмғиәте институттарын үҫтереү һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса комитет рәйесе урынбаҫары Рифғәт Гарданов үҙенең тыуған яғында, Борай районының Яңы Йәлдәк ауылында, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яҡташтарына һәйкәл ҡуйҙыртасаҡ. Унда фашистар менән һуғышта ҡатнашыусы ошо ауылда тыуған 190 кешенең исеме яҙыласаҡ. Депутаттың әйтеүе буйынса, әлеге ваҡытта барлығы 20 ветеран иҫән.
Һәйкәл ауылдың уртаһында дөйөм белем биреү йорто менән мәсет араһында урынлаштырыласаҡ. Уны Благовар районы скульпторы Александр Плотников эшләгән. Стеланы төҙөгәндә мәрмәр, металл, кирбес, тәбиғи таш файҙаланылған.


text:
Республикала янғын йәһәтенән хәүефле миҙгелдә 100 гектарҙан ашыу урман янған Фото: Олег Яровиков
Республикала янғын йәһәтенән хәүефле миҙгелдә 100 гектарҙан ашыу урман янған
Республикала янғын йәһәтенән хәүефле миҙгелдә 100 гектарҙан ашыу урман янған Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 9 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Янғын йәһәтенән хәүефле миҙгел башланғандан алып Башҡортостанда 32 урман янғыны сыҡҡан, уларҙың дөйөм майҙаны 100 гектарҙан ашҡан. Бөгөн, 9 сентябрҙә, Ейәнсура районының Иҙелбәк ауылынан 8 саҡрым алыҫлыҡта 8 гектар майҙанда урман яна. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына республика Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итте.
Хәҙерге ваҡытта урындағы халыҡтың ғәйебе буйынса сыҡҡан янғынды һүндереү буйынса саралар күрелә, тиелә белдереүҙә.
2 сентябрҙә Башҡортостан Хөкүмәте 15 майҙан янғынға ҡаршы индерелгән махсус режимды өлөшләтә ғәмәлдән сығарҙы. Был урман янғындарына бәйле хәлдең тотороҡланыуына һәм түбән класлы янғын хәүефе урынлашыуға бәйле. Әммә был Әбйәлил, Баймаҡ, Ейәнсура, Йылайыр һәм Хәйбулла райондарына ҡағылмай.


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Бүләктәр әбйәлилдәргә эләкте!
Бүләктәр әбйәлилдәргә эләкте!
«Аҙна һайын – бүләк!» конкурсында был аҙнаның еңеүселәре – Әбйәлил районының Асҡар ауылынан Ф. РАМАҘАНОВА менән ошо уҡ райондың Аслай ауылынан Фәниә МАНСУРОВА. Улар салат һауыттары йыйылмаһы һәм сәйнүк менән бүләкләнә.
Еңеүселәргә призды алыу өсөн паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре кәрәк. Үҙегеҙ килеп ала алмаған осраҡта, редакцияға балаларығыҙҙы йәки таныштарығыҙҙы ебәрергә мөмкин.
Бәйге декабрь аҙағына тиклем дауам итә. Гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияғыҙҙың күсермәһен тиҙерәк ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан ҡиммәтле бүләктәргә лә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ.
Еңеүселәргә призды алыу өсөн паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре кәрәк. Үҙегеҙ килеп ала алмаған осраҡта, редакцияға балаларығыҙҙы йәки таныштарығыҙҙы ебәрергә мөмкин.
Бәйге декабрь аҙағына тиклем дауам итә. Гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияғыҙҙың күсермәһен тиҙерәк ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан ҡиммәтле бүләктәргә лә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Күгәрсен районында хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар көнө үтте
Мораҡ ауылында Хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар көнө үтте. Буласаҡ һалдаттарға Күгәрсен районы хакимиәте, хәрби комиссариат һәм ветеран ойошмалары вәкилдәре үҙ теләктәрен еткерҙе.
Байрам барышында егеттәр төрлө спорт ярыштарында үҙ оҫталыҡтарын күрһәтте. Һөҙөмтәлә һәр береһе бүләк алды.
Спорт бәйгеһенән тыш, хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар өсөн байрам концерты ла ойошторолдо. Сара күмәкләп сәй эсеү менән тамамланды.
Район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, йыл һайын Күгәрсен районынан әрме сафтарына 100-гә яҡын егет оҙатыла.


text:
- Подробности
- Просмотров: 422
МОЛЛЮСКЫЛАР, й о м ш а ҡ т ә н л е л ә р (Mollusca), умыртҡаһыҙҙар тибы. 7 класы, яҡынса 113 мең төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. БР‑ҙа ҡорһағаяҡлылар һәм ҡа‑ бырсаҡтар класына ҡараған 120‑нән ашыу төр осрай. Хәрәкәтсән (йөҙөүсе, шыуышыусы) йәки беркетелгән, асимметрик йәки ике яҡлап симметрик организмдар, тәндәре баштан (ҡабырсаҡтарҙа юҡ), кәүҙәнән (эске ағзалар муҡсаһы) һәм 1 аяҡтан (беркетелгәндәрҙең һәм ҡайһы бер паразитик формаларҙыҡы юҡ) тора. Кәүҙәһе мантия м‑н ҡапланған, төрлө формалағы ике ҡапҡаслы йәки бөтөн ҡабырсаҡҡа ябылған (лайлалы ҡусҡарҙарҙыҡы редукцияға бирелгән). Мантия м‑н кәүҙәһе араһында мантия ҡыуышлығы урынлашҡан, уға арт юл, бүлеп сығарыу һәм енси тишектәр асыла. Күпселек төрҙәрҙә ауыҙ ҡыуышлығы башта урынлашҡан, күп М. һәрмәүестәре һәм бер пар күҙе бар. Аш һеңдереү системаһы 3 бүлекле: алғы (яңаҡтары булған ауыҙ ҡыуышлығы, “ҡырғысы” — радулаһы булған ҡыҙыл үңәс), урта (ашҡаҙан һәм бауыр) һәм артҡы (артҡы эсәк). Нервы системаһы 3— 5 пар ганглиянан тора. Күпселеге — айғолаҡтар аша, ер һәм ҡайһы бер сөсө һыу М. үпкә аша тын ала. Ҡан тамырҙары системаһы йомоҡ түгел, йөрәге ҡарынсанан һәм 1—4 (йышыраҡ 2) йөрәк алдынан тора. Бүлеп сығарыу ағзаһы — 1—2 бөйөр. Бер нисә айҙан алып бер нисә тиҫтә йылға тиклем йәшәй. Енси юл м-н үрсей, ҡайһы бер ҡорһағаяҡлылар (күл һәм йылға лужанкалары) тере бала тыуҙыра. Айырым енеслеләр йәки гермафродиттар, аталаныуы тышҡы йәки эске. Аталанған йомортҡанан ҡарышлауыҡ (трохофора йәки велигер) йәки үҫешеп еткән М. сыға. Үҫемлек аҙыҡтары, планктон, детрит (ҡара: Детритофагтар), хайуан емтектәре туҡымалары м‑н туҡлана. БР‑ҙа күлдәрҙә, быуаларҙа, йылғаларҙа, һыуһаҡлағыстарҙа, һирәгерәк күләүектәрҙә, һаҙлыҡтарҙа, ерҙә йәшәй. Һыу ятҡылыҡтарының үҙ аллы таҙарыуында ҡатнаша, һыу һәм ер өҫтө экосистемаларының туҡланыу сылбырҙарында мөһим быуын булып тора, ҡайһы берҙәре өйкөмдәр барлыҡҡа килтереп, судноларға һәм гидротехник ҡоролмаларға зыян килтерә, ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары булып тора. Күп төрҙәре — гельминттарҙың аралыҡ хужалары. М. ҡабырсаҡтарынан биҙәүестәр яһайҙар.
М.Ғ.Баянов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Ниңә көйә үҙәгем?
Үҙәк көйөү һәр кемгә таныштыр. Әгәр ашағандан һуң онотҡанда бер үҙәк көйә икән, әллә ни ҡурҡыныс юҡ. Ләкин бының йыш ҡабатланыуы яҡшыға түгел.
Үҙәк башлыса ашҡаҙандан бүленгән әсе һут ҡыҙыл үңәскә күтәрелеүе (медицина телендә был гастроэзофагеаль рефлюкс ауырыуы тип атала) арҡаһында көйә. Ашҡаҙан һуты үңәстең лайлалы тиресәһен «ашай», һөҙөмтәлә ул елһенә, эрозия, яралар барлыҡҡа килә, үңәс тарая. Дауаламай йөрөгәндә бының хатта яйлап яман сиргә әүерелеүе ихтимал.
Ҡыҙыл үңәстә бүҫер (диафрагма һәм ашҡаҙандың бер өлөшө күкрәк ситлегенә сығып тороуы) булһа ла, үҙәк көйөүе мөмкин. Был осраҡта ашҡаҙан эсендәге ҡатнашма, һуты менән бергә, үңәскә сығарыла.
Ҡайһы берҙә ашҡаҙандағы ныҡ әсе һут аш һеңдереү юлының өҫкө өлөшөнә «ташланыуы» һөҙөмтәһендә йөрәк тәңгәлендә ауыртыу тыуа. Кеше, «йөрәгем яна» тип, кардиологка бара, ләкин ул тәғәйенләгән дауа ла йөрәк «утын» баҫмауына зарлана. Бындай ауырыуҙарға гастроэнтерологка мөрәжәғәт итергә кәрәк. Ваҡытында дөрөҫ итеп ашап йөрөгәндә, тейешле дауа алғанда йөрәк «яныуы» тиҙ бөтөргә тейеш.
Унан нисек ҡотолорға һуң?
Беренсе сиратта ниндәй ризыҡтан үҙәк көйгәнлеген асыҡлау шарт. Ҡағиҙә булараҡ, быға тоҙло, әсе, маринадланған, ҡыҙҙырылған аҙыҡ сәбәпсе. Газлы һыу, ҡәһүә, шоколад, араҡы-шарап, тәмәке лә «ғәйепле» булыуы ихтимал.
Эстән һыҙылып, янып-көйөү арҡаһында ла ашҡаҙан һутының әселеге юғары булып китә, аш һеңдереү юлына баҫым арта. Үҙегеҙҙе ҡулға алып, тынысланһағыҙ, үтә торған.
Һәр ваҡыт өҫтәл артында сама белергә кәрәк. Бер тапҡыр ашаған ризыҡ ҡуш усҡа һыйырлыҡ булһын. Эстең ныҡ тулып, ҡабарып китеүе һәйбәт түгел. Әлбиттә, бындай ваҡытта үҙәк көйә, ашҡаҙан ауырта.
Ашағандан һуң һуҙылып ятырға ашыҡмағыҙ, аш һеңдереү өсөн йөрөп алығыҙ. Төнгө табындар үҙәк көйөү менән тамамланыусан, шуға күрә кискелекте йоҡларға ятыр алдынан ике сәғәттән дә һуңламай ашағыҙ.
Ут йотҡандай йөрөмәҫ өсөн, аҙыҡты дөрөҫ ашарға кәрәк. Мәҫәлән, ас ҡорһаҡҡа әсе һут эсмәгеҙ, майонезлы ризыҡ ҡапмағыҙ. Йыш һәм аҙ-аҙлап туҡланыу файҙалы. Артығын ашағанда һут һәм үт ҡатыш аҙыҡ ҡыҙыл үңәскә «ырғытылып», үҙәкте көйҙөрөр. Шул уҡ ваҡытта ас йөрөргә лә ярамай, аш һеңдереү өсөн бүленгән ашҡаҙан һуты менән үт файҙаланылырға тейеш.
Үҙәк көйгәндә ҡайһы берәүҙәр боронғо ысулды ҡуллана: бер стакан һыуға сәй ҡалағы аш содаһы һалып эсә. Ысынлап та, ул алым эстә янған «утты» ваҡытлыса һүндерә. Ләкин был «ашығыс ярҙам»дан аш һеңдереү юлының лайлалы тышсаһы ныҡ итеп «ашалыуын» иҫегеҙгә төшөрәм.
Йыш үҙәк көйөү – хәүефле билдә һәм кисекмәҫтән табипҡа мөрәжәғәт итеүҙе һәм дауаланыуҙы талап итә.
Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш штаттан тыш
гастроэнтерологы.
Ошо кәңәштәрҙе тотоғоҙ:
*Тәмәке тартһағыҙ, был ғәҙәтте ташлағыҙ – никотин ашҡаҙан менән үңәс араһындағы клапан мускулдарын йомшарта.
*Ашҡаҙан, үңәс тиресәһен ҡуҙғытыусы спиртлы эсемлектәрҙән, газлы һыуҙан баш тартығыҙ. Алкоголь ашҡаҙан һуты бүленеүен ныҡ арттыра, газлы һыуҙағы углекислый газ эсте ҡабартып, кикертеп, үңәс клапаны эшен ҡатмарлаштыра.
*Маргарин, май ҡушып бешерелгән ҡамыр аштарын, шоколад, туңдырма, ҡәһүәне, тәмләткестәрҙе (һарымһаҡ, һуған, борос, соус) онотоп тороғоҙ.
*Кәүҙәгеҙҙең ауырлығы артыҡ икән, ябығыу мөһим. Эстәге май ҡатламы ашҡаҙанға баҫымды арттыра.
*Эс ҡыҫылып тормаһын өсөн тығыҙ кейем кеймәгеҙ, бил ҡайышын ныҡ тарттырмағыҙ, даими корсетта йөрөмәгеҙ. Ауыр йөк күтәрмәгеҙ, эйелеп-бөгөлөп эшләмәгеҙ. Фитнес менән шөғөлләнгәндә эскә баҫым төшөүҙән һаҡланырға кәрәк.
*Аш ауыҙҙы бешерерлек эҫе лә, ныҡ һыуыҡ та булмаһын.
*Эс ҡатыуҙан арынығыҙ.
*Ашағанда һауа йотмаҫ өсөн табын артында һөйләшмәгеҙ. Һағыҙ сәйнәгәндә, ауыҙға ҡабып көнбағыш сирткәндә лә кеше һауа йота, шул арҡала ашҡаҙандағы газ ҡыуығы ҙурайып, үңәс клапаны эшмәкәрлеге насарайыуҙан ашҡаҙан һуты үңәскә урғыла.
*Карауаттың башығыҙҙы ҡуя торған яғы икенсе яғынан 15 градусҡа юғарыраҡ булһын. Бының өсөн унда ағас бурса киҫәге һалырға мөмкин. Үҙәк көйөүҙән яфаланған ҡайһы берәүҙәр баш аҫтына бейек мендәр ҡуя, ләкин унан елкә тамырҙары ҡыҫылып, ҡан йөрөшө насарайыуы бар.
Теги: Һаулыҡ - ҙур байлыҡ


text:
Йыл башынан алып мәшғүллек хеҙмәтенә 65500 кеше мөрәжәғәт иткән
Быйыл ғинуар-март айҙарында Башҡортостандың мәшғүллек хеҙмәтенә 65500-гә яҡын кеше мөрәжәғәт иткән. 16300 самаһы мөрәжәғәт эш эҙләүгә бәйле, тип хәбәр иттеләр БР Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығында.
10400-ҙән ашыу кеше ғинуар-февралдә эшһеҙ тип танылған. Үҙ сиратында республиканың хеҙмәт биржаһы ярҙамында эш тапҡандарҙың иҫәбе был осорҙа һигеҙ меңдән ашҡан.
Эшһеҙҙәр иҫәбенән 1600-ҙән ашыу кеше республикалағы мәшғүллек хеҙмәте органдары йүнәлтмәһе буйынса һөнәри белем алыуға тотонған. Тағы 15 меңләгән кеше профессиональ ориентация буйынса дәүләт хеҙмәте алыр өсөн мөрәжәғәт иткән.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, халыҡты эш менән тьәмин итеү хеҙмәте бөтә хеҙмәттәрҙе лә бушлай күрһәтә. Әлеге ваҡытта төбәктең мәшғүллек үҙәктәрендә 31 мең самаһы кеше иҫәптә тора.


text:
Башҡортостанда 198 гектар урман янғындан зыян күргән
Янғын хәүефе миҙгеле башланғандан алып Башҡортостанда 32 урман янғыны теркәлгән. Уттан зыян күргән урман фондының дөйөм майҙаны 198 гектарға тиерлек еткән.
БР Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, янғын һүндереүгә 600-гә яҡын кеше һәм 150-нән ашыу техника берәмеге йәлеп ителгән. Әлеге ваҡытта төбәк биләмәһендә һүндерелмәгән янғындар юҡ.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, беренсе урман янғыны 16 апрелдә Бөрйән районында теркәлде. Был 8,8 гектар майҙанда аҫтан таралған янғын ине. Ә 2011 йылда беренсе янғын Йылайыр урман хужалығы биләмәһендә 27 апрелдә теркәлгәйне.
Министрлыҡ белгестәре аҫтан һәм авиация ярҙамында урмандарға патруллек итә. Үткән тәүлектә 1200-ҙән ашыу кеше патрулгә сыҡҡан.
Бөгөнгө көндә тәғәйенләнгән маршруттар буйынса республиканың урман фондын күҙәтеү өсөн 31 осош яһалған. Дөйөм осош ваҡыты 147 сәғәткә тиерлек етә.


text:
Өфөлә Әҙәбиәт йылы йомғаҡтары буйынса иң яҡшы китап авторҙары һәм конкурс еңеүселәре бүләкләндеФото: Башҡортостан Милли китапханаһының матбуғат хеҙмәте
Өфөлә Әҙәбиәт йылы йомғаҡтары буйынса иң яҡшы китап авторҙары һәм конкурс еңеүселәре бүләкләнде
Өфөлә Әҙәбиәт йылы йомғаҡтары буйынса иң яҡшы китап авторҙары һәм конкурс еңеүселәре бүләкләндеФото: Башҡортостан Милли китапханаһының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 18 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөләге Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналған «Башҡортостандың иң яҡшы китапханаһы-2015» һәм «Башҡортостандың иң яҡшы башҡорт китабы-2015» республика конкурстары еңеүселәрен бүләкләү тантанаһы уҙҙы. «Башҡортостандың иң яҡшы китапханаһы-2015» конкурсының Гран-приһына Баймаҡ районының Үҙәк китапханаһы (директоры Луиза Дәүләтшина) лайыҡ булды. «Башҡортостандың иң яҡшы башҡорт китабы-2015» бәйгеһендә Шишмә районының 30-сы ҡала китапханаһы (проект авторы — мөдир Рита Ғәзизова) еңеү яуланы.
«Йылдың иң яҡшы башҡорт китабы» конкурсының «проза» номинацияһында яҙыусы, сценарист, драматург Шәүрә Шәкүрова, «балалар әҙәбиәте» номинацияһында — Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Зөлфиә Кускилдина, «шиғриәт» номинацияһында шағирә һәм тәржемәсе Әнисә Таһирова еңеп сыҡты.
Бүләкләү республика муниципаль берәмектәренең китапханалар системаһы директорҙары кәңәшмәһе барышында уҙҙы. Ҡунаҡтар һәм ҡатнашыусылар өсөн «Башҡортостандың иң яҡшы китапханаһы-2015» VIII республика конкурсының ижади эштәр күргәҙмәһе ойошторолдо.