text:
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте составы ойошторолдо
Фото:
Бөгөн БР Президентының матбуғат хеҙмәте төбәк башлығының 2010 йылдың 20 авгусындағы Указын киң йәмәғәтселеккә еткерҙе. Унда Рөстәм Хәмитов республика Хөкүмәтенең персональ составын раҫланы.
Указдың беренсе пунктында вазифалар һәм уларҙы биләүсе кешеләр һанап кителә. Улар БР Хөкүмәте Премьер-министрының урынбаҫарҙары Сергей Афонин, Шамил Вахитов, Айрат Ғәскәров (ул БР финанс министры ла), Юрий Пустовгаров, Зөһрә Рәхмәтуллина, Илшат Тажетдинов, Фидус Ямалетдинов.
Шулай уҡ алфавит тәртибендә министрҙар ҙа атала – мәғариф министры Зиннәт Аллаяров, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Ғеман Әсәҙуллин, иҡтисади үҫеш министры Владимир Балабанов, сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министры Роберт Ваһапов, Башҡортостан Республикаһының РФ Президенты ҡарамағындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле – Башҡортостан Республикаһы министры Салауат Ғүмәров, һаулыҡ һаҡлау министры Андрей Евсюков, ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншин, ер һәм милек мөнәсәбәттәре министры Юлай Ильясов, элемтә һәм киң коммуникациялар министры Борис Мелкоедов, урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллин, йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Александр Никерин, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ринат Тимербаев, тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Иҙел Шәйәхмәтов.
Ошо уҡ тәртиптә БР Президенты Указында дәүләт комитеттары рәйестәре, идаралыҡтар, инспекциялар начальниктары исемдәре аталған. Улар — БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты рәйесе Илдар Әхмәтшин, Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Хәлит Мәхмүдов, Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе Ильяс Мөниров, Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитеты рәйесе Сергей Новиков, Тарифтар буйынса дәүләт комитеты рәйесе Фәдис Сәлимгәрәев, Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Айҙар Хәлилов, Гражданлыҡ хәле акттарын теркәү идаралығы начальнигы Зифа Әбүбәкирова, БР Финанс министрлығы ҡарамағындағы Ҡаҙналыҡ идаралығы начальнигы Светлана Бакирова, БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ҡарамағындағы Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығы начальнигы Тимерхан Биккинин, Ветеринария идаралығы начальнигы Вәкил Буранбаев, Дәүләт төҙөлөш күҙәтеүе инспекцияһы начальнигы Шамил Ғәлиев, Мировой судьяларҙың эшмәкәрлеген ойоштороу һәм хоҡуҡ акттары регистрҙарын алып барыу буйынса идаралыҡ начальнигы Наил Ғәлиев, Үҙйөрөшлө машиналарҙың һәм башҡа төр техниканың техник торошон күҙәтеү буйынса дәүләт инспекцияһы начальнигы Ринат Ғәлимов, Мәғариф өлкәһендә контроль һәм күҙәтеү буйынса идаралыҡ начальнигы Әлмира Ғәниева, Дәүләт торлаҡ инспекцияһы начальнигы Илдар Замалетдинов, Архив эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы Әхмәт Хисмәтуллин.


c: text/html

text:
Ауыл хужалығы предприятиелары йыл башынан алып 654 мең тонна һөт һауҙы
Республиканың ауыл хужалығы предприятиелары йыл башынан алып 654 мең тонна һөт етештерҙе. Был шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙы иҫәпкә алмайынса. БР Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, йыл башынан һәр һыйырҙан 3412 килограмм һөт һауып алынған. Быйылғы ҡоролоҡ йылында был насар күрһәткес түгел, тип иҫәпләй министрлыҡтың малсылыҡты интенсивлаштырыу бүлеге белгестәре.
Быйыл тәүлегенә уртаса һауым буйынса учалылар алда бара. Бында һәр һыйырҙан 11,2-шәр килограмм һөт һауып алалар. Ауырғазы районында 10,5-әр литр һөт һауалар. Республиканың традицион һөтсөлөк райондарына быйыл сиктән тыш ҡоролоҡ аяҡ салды. Шулай ҙа, ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, Мәләүез, Стәрлетамаҡ һәм Саҡмағош райондары малсылары һәр һыйырҙан 9-ар килограмдан ашыу һөт һауып алалар.
Йыл башынан алып республиканың 8 районы аграрийҙары дүрт меңлек рубежын үтеп китте.
— Бөтә хужалыҡтарҙа ла ашатыуҙың ҡышҡы рационына күстеләр, — тине малсылыҡты интенсивлаштырыу бүлегенең баш зоотехнигы Фәрит Салихов. – Әлеге ваҡытҡа малдың баланслы аҙыҡҡа талабы тулыһынса тәьмин ителгән.
Шул уҡ ваҡытта малдарҙы ҡышҡылыҡҡа ҡураларға күсереү менән бәйле продуктлылыҡтың бер аҙ кәмеүе күҙәтелә – республикала тәүлегенә уртаса һауым 200 грамға кәмене. Белгестәр, йыл аҙағына был күрһәткес буйынса хәлде төҙәтеүгә өлгәшелер, тип ышана.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Волга буйы федераль округында коррупция кимәле үҫте
Волга буйы федераль округында асыҡланған коррупцион енәйәттәр һаны бер йыл эсендә ете процентҡа артты, — тип белдерҙе Федерация Советының Хоҡуҡ һәм суд мәсьәләләре буйынса комитетының киңәйтелгән ултырышында Рәсәй генераль прокуроры урынбаҫары, Волга буйы федераль округы буйынса яуаплы Эрнест Вәлиев.
Уның мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Башҡортостанда, Татарстанда һәм башҡа ҡайһы бер төбәктәрҙә 14 меңдән ашыу төрлө хоҡуҡ тәртибен боҙоуҙар асыҡланған, шуларҙан ике меңе коррупция йүнәлешендә һәм дәүләт милкен файҙаланыу менән бәйләнгән.
Тикшереүҙәр барышында үҙ вазифаһы менән саманан тыш файҙаланыу, шул иҫәптән дәүләт милкен файҙа алыу ниәте менән бүлеүҙә ғәйепләнеүсе 500 юғары вазифалы кеше, шул иҫәптән 12 етәксе асыҡланды, — тип билдәләне Эрнест Вәлиев.
Уның әйтеүенсә, ришүәтселәр былтырғы менән сағыштырғанда 26 процентҡа, ришүәт алыу менән бәйле енәйәттәр һаны өс процентҡа артҡан.
Генераль прокурор урынбаҫары үҙ табыштары һәм мөлкәте тураһында декларация яһарға тейешле дәүләт хеҙмәткәрҙәре һәм уларҙың яҡын туғандары даирәһен киңәйтеү хаҡында тәҡдим менән сығыш яһаны.
Ул шулай уҡ, дәүләт чиновниктарының милке рәсми табышынан артып киткән хәлдә, уларҙың нигеҙһеҙ байыуы өсөн административ яуаплылыҡ индерергә тәҡдим итте. Был турала Interfax-Russia.ru һылтанмаһы менән com-cor.ru порталы (Коррупцияға ҡаршы көрәш буйынса комитет) хәбәр итә.


text:
Өфөнөң коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре яңы техника алды
Өфөнөң төҙөкләндереү менән шөғөлләнеүсе муниципаль предприятиелары паркы кисә Т-150К маркаһындағы яңы тракторҙар менән тулыланды, улар башлыса ҡар таҙартыуҙа файҙаланыласаҡ.
МУП етәкселәренә асҡыстар тапшырыу тантанаһында Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов әйтеүенсә, «ҡышты тулы әҙерлек менән ҡаршылар өсөн, техниканы йәй әҙерләргә кәрәк».
Белгестәрҙең мәғлүмәттәренә ярашлы, Өфөнөң коммуналь техника паркы 500-ҙән ашыу берәмектән тора. Әгәр уны дөрөҫ файҙаланһаң, был техника бөтә эштәргә лә етә. Мәҫәлән, яңы тракторҙарға арба тағып, уны йәйгеһен ҡулланырға мөмкин.


text:
БР Мосолмандары Диниә назаратында “Ислам мәсеттәре” фотокүргәҙмәһе асылдыФото: Олег Яровиков
БР Мосолмандары Диниә назаратында “Ислам мәсеттәре” фотокүргәҙмәһе асылды
БР Мосолмандары Диниә назаратында “Ислам мәсеттәре” фотокүргәҙмәһе асылдыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Республикаһы мосолмандары Диниә назаратында «Ислам мәсеттәре» фотокүргәҙмәһе асылды. Иран ҡалаларының үҙенсәлекле архитектуралы мәсеттәре һүрәтләнгән эштәрҙең авторы – Иран Республикаһының Мәскәүҙәге Мәҙәниәт вәкиллегенең рәсми вәкиле, Мәрйәм Солтанова исемендәге Мәҙрәсә уҡытыусыһы Сирус Борзу.
Сирус Борзу эштәре менән танышырға билдәле фотографтар, республика мосолман дине башлыҡтары, Кинйә Арыҫланов исемендәге хәйриә фонды ағзалары, Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының Өфөләге вәкиллеге, Өфө юғары уҡыу йорттары педагогтары һәм студенттары, ябай фотосәнғәт һөйөүселәр килде.
БР мосолмандары Диниә назаратында бындай күргәҙмәләр ойоштороу матур йолаға әйләнгән. Әлеге экспозиция – иҫәбе буйынса дүртенсе. Элегерәк бында БР Фоторәссамдар ойошмаһы рәйесе Рәмил Килмәмәтовтың эштәре, шулай уҡ йәш шамаилистар – М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты һәм РФ Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты студенттары һүрәттәре ҡуйылғайны.
— Был бинала үткән күргәҙмәләр йәмғәтселектең иғтибарын әйләнгән һайын күберәк йәлеп итә бара, һәм бер Өфөнән генә түгел, республиканың башҡа райондарынан да киләләр, — тине БР мосолмандары Диниә назараты рәйесе, мөфтөй Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин.
Сирус Борзуның үҙе әйтеүенсә, ул үҙен профессиональ фоторәссам тип иҫәпләмәй.
— Күргәҙмәгә әҙерләнгәндә, мин һеҙҙең республика халҡын илемдең мәҙәниәте менән яҡындан танышырға мөмкинлеге булыуын теләнем, — тине ул. – Әгәр мин төшөргән фотолар кемгәлер уңышлы күренһә, был һис шикһеҙ материалдың сифатына бәйле. Мәсеттәр шул тиклем күркәм, уларҙы насар һүрәтләү мөмкин дә түгел.
Шулай ҙа, Рәмил Килмәмәтов фекеренсә, Сирус Борзу ысын мәғәнәһендә фоторәссам оҫталығына эйә, хатта ҡайһы бер эштәрен ысын шедевр тип атарға мөмкин.
— Шул уҡ мәлдә күргәҙмәнең профессиональ кимәлдә генә түгел, ә күңел биреп әҙерләнгәне күренеп тора, — тине Рәмил Килмәмәтов. – Автор үҙе төшөргән фотоларҙағы донъя менән яҡшы таныш. Һәм был экспозициянан тыш, ул Ер шарының теләһә ҡайһы урынында күрһәтергә мөмкин булған фотоһүрәттәрҙән бай фонд туплағандыр, тип уйлайым.
Сирус Борзу фотоларында Иран ҡалаларының мәсеттәре һүрәтләнгән, ләкин улар тәү сиратта ислам мәҙәниәтенең күп быуатлыҡ тарихын сағылдыра. Был архитектура шедеврҙары бер йыл йәки бер быуат ҡына төҙөлмәгән, мәсеттәрҙең һәр береһе үҙенсәлекле, стиле буйынса уникаль, һәр улар араһында ике бер-береһенә оҡшашты табыуы мөмкин түгел.
—Иран мәсеттәре Бохара, Сәмәрҡәнд, Ташкент кеүек Урта Азия ҡалаларындағы ғибәҙәтханаларҙы хәтерләтә , — тип иҫәпләй БР мосолмандары Диниә назараты рәйесенең урынбаҫары Әйүп Бибарсов. – Шул уҡ мәлдә улар ярайһы айырыла ла. Ә беҙҙең республикала һәҡланған мәсеттәр төҙөлөшө архитектураһы традицияһы менән Иран мәсеттәре стиленең оҡшашлығы унан да әҙерәк.
Сирус Борзу күргәҙмәһе өфөлөләргә алыҫ көнсығыш иле мәҙәниәтен аңларға ғына түгел, халыҡ-ара хеҙмәттәшлек үҫешенә, Иран менән Башҡортостандың мәҙәни бәйләнешен нығытыуға ла ыңғай тәьҫир итәсәк. Хәйер, беҙҙең республиканан яуап күргәҙмәне оҙаҡ көтөргә тура килмәйәсәк, сөнки Рәмил Килмәмәтов Сирус Борзунан быйыл йәй Иран ерендә Башҡортостанға арналған фотокүргәҙмә әҙерләргә саҡырыу алған.


text:
Ҡарарҙар ҡабул итеү өсөн бер үҙәк кәрәк
– Республика өсөн берҙәм идаралыҡ идеяһы бик тә мөмкин, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, Хөкүмәт Премьер-министрын тәғәйенләү айҡанлы һорауға яуап биреп. — Идара итеүҙең был схемаһы законлы һәм Башҡортостан Конституцияһына һәм закондарына ҡаршы килмәй.
Рөстәм Хәмитов ҡатмарлы күсеү осоронда бындай схеманың айырыуса мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.
— Бөгөн ҡарарҙар ҡабул итеү өсөн бер үҙәк кәрәк, — тип билдәләне ул. — Быны республиканың элекке тәжрибәһе лә раҫлай: ике үҙәк, Аҡ йорттоң ике яртыһы булды, һәм был нимә менән тамамланды – аңлашылмаусанлыҡ, конфликттар, интригалар. Бөгөн Аҡ Йорт берҙәм, бында эшләгән команда берҙәм. Бындай команда менән эшләүе еңелерәк, бындай команда кешеләр өсөн эшләйәсәк. Һәм ундай конструкция тотороҡло, аңлайышлы һәм эшкә һәләтле булып тора.


text:
Өфөлә «Изге ҡулдарҙан китап» хәйриә акцияһы башланды
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөлә «Изге ҡулдарҙан китап» хәйриә акцияһы башланды. Акцияны ойоштороусы булып Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте сығыш яһаны. Эстафетаны Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе Наил Ғәйетбаев асты.
Яҙыусы һәм драматург «Китап» нәшриәтендә донъя күргән китаптарҙы һатып алып, Баймаҡ районында йәшәүсе күп балалы ғаиләгә бирҙе. «Минең бүләгем — эстафета башланды тигән һүҙ, унда һәр кем ҡатнаша ала. Был бик яҡшы башланғыс, айырыуса Әҙәбиәт йылында», — тип билдәләне Наил Ғәйетбаев.
Наил Ғәйетбаев «Изге ҡулдарҙан китап» эстафетаһын Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы, Өфө сәнғәт академияһы профессоры Таңсулпан Бабичеваға тапшырҙы.
Акцияның маҡсаты — милли китапты пропагандалау, йәш быуынды тәрбиәләү, китап уҡыуға иғтибарҙы йәлеп итеү. Сарала дәүләт, коммерция, йәмәғәт ойошмалары ла ҡатнаша ала. Һатып алынған китаптарҙы балалар йорттарына, мәктәптәргә, интернаттарға, дауаханаларға, китапханаларға тапшырырға, шулай уҡ күп балалы ғаиләләргә бүләк итергә мөмкин.
Акция йыл аҙағына тиклем дауам итәсәк.


text:
Фото:
Аграрийҙар шартлы мал башына 14,2 центнер мал аҙығы берәмеге иҫәбенән мал аҙығы әҙерләгән
Фото:
Башҡортостанда мал аҙығын әҙерләү дауам итә. 18 авгусҡа ҡарата шартлы мал башына 14,2 центнер мал аҙығы берәмеге иҫәбенән мал аҙығы әҙерләнгән. Алдынғы урында — Яңауыл районы, уларҙа был күрһәткес 22 центнер тәшкил итә, артынса Борай (19,4), Саҡмағош (19), Стәрлетамаҡ (18,8), Өфө (18,5) райондары килә.
— Урал аръяғында хәлдәр ауыр ине, әммә хәҙер барыһы ла үҙгәрҙе, — ти Башҡортостандың ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншин. – Әлегә мал аҙығы берәмектәре әҙерәк, әлбиттә, әммә ошо аралағы айҙарҙа был хәлдең яҡшырыуына өмөтләнәбеҙ.


text:
2013 йыл аҙағына Башҡортостанда туғыҙ дәүләт хеҙмәтләндереүҙәре үҙәге асыласаҡ
2013 йыл аҙағына тиклем Башҡортостанда дәүләт хеҙмәтләндереүҙәре күрһәтеү буйынса күп функциялы үҙәктең туғыҙ филиалы асыласаҡ. Был турала Рәсәй реестрының Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында коллегия ултырышында хәбәр иттеләр.
Хәҙерге ваҡытта Башҡортостанда күп функциялы үҙәктең алты офисы эшләй, учреждение 2014 йыл уртаһына офистар һанын 25-кә еткерергә, ә 2014 йыл аҙағына район үҙәктәрендә ҙур булмаған филиалдар асырға планлаштыра.
Күп функциялы үҙәктәр граждандарға 214 дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәре күрһәткәндә аралашсы булып тора, уларҙың дүртәүһе –Рәсәй реестрының дәүләт хеҙмәттәре, улар күп функциялы үҙәккә мөрәжәғәттәрҙең 80 процентын тәшкил итә.


text:
Башҡортостан дәүләт регистраторҙары республика башлығының рәхмәт хатына лайыҡ булды Фото: Росреестрҙың БР буйынса идаралығы
Башҡортостан дәүләт регистраторҙары республика башлығының рәхмәт хатына лайыҡ булды
Башҡортостан дәүләт регистраторҙары республика башлығының рәхмәт хатына лайыҡ булды Фото: Росреестрҙың БР буйынса идаралығы
ӨФӨ, 2014 йыл, 23 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Рөстәм Хәмитов Федераль дәүләт теркәү һәм картография хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы хеҙмәткәрҙәрен юғары профессионализм һәм республиканың төньяҡ-көнбайыш райондарында тәбиғәт әфате һөҙөмтәһендә зыян күргәндәргә ярҙам итеүҙә әүҙем ҡатнашҡандары өсөн Башҡортостан Президентының Рәхмәт хаты менән дәртләндереү тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы.
Рәхмәт хаттарына Краснокама районы һәм Нефтекама ҡалаһы буйынса, Яңауыл районы һәм ҡалаһы буйынса бүлектәр етәкселәре Вера Шафиҡова һәм Айгөл Мостафина, Федераль кадастр палатаһының Краснокама районы буйынса филиал бүлеге начальнигы Юлиә Сөләймәнова һәм Яңауыл районы буйынса Федераль кадастр палатаһы әйҙәүсе инженеры Алефтина Хәйҙәршина лайыҡ булдылар.
Башҡортостан буйынса Росреестр идаралығы фажиғәнең (29 августағы) икенсе көнөнә уҡ көслө дауылдан зыян күргән төбәктәргә дәүләт кадастр иҫәбенә һәм хоҡуҡтарҙы дәүләт теркәүенә документтарҙы ҡабул итеүҙе ойоштороу өсөн ҡорамалдар менән йыһазландырылған микроавтобус базаһында мобиль офис йүнәлтте. Ведомство белгестәре бөтә мохтаж булғандарға ҡыҫҡа ваҡыт эсендә теркәү документтарын әҙерләп тапшырҙы.


text:
Фото:
Ҡурай байрамында Ейәнсура районы башҡарыусыһы еңеүсе булды
Фото:
Октябрьскийҙа уҙған, 2014 йылда Республика Ҡурай байрамында Гран-прины Ейәнсура районынан Артур Ғайсаров яуланы. Уға 100 мең һумлыҡ сертификат тапшырылды. 14-се конкурста профессионал һәм һәүәҫкәр башҡарыусылар һәм ҡурайсылар ансамблдәре ҡатнашты.
— Быйыл музыкаль бәйгегә республиканың 13 ҡалаһынан һәм 24 районынан, шулай уҡ Рәсәй төбәктәренән – Силәбе, Мәскәү, Йошкар-Оланан 366 кеше килде. Үҙ оҫталыҡтарын 79 башҡарыусы һәм 23 ҡурайсылар ансамбле күрһәтте. Конкурстың иң йәш ҡатнашыусыһы Йылайыр районынан 9 йәшлек Илназар Ҡудашев, иң өлкәне – Мари Иле Республикаһы Йошкар-Оланан 72 йәшлек Муса Нурдәүләтов, — тип хәбәр итә Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәте.
Бәйгеселәрҙе белдекле жюри ағзалары баһаланы, уның составына билдәле ҡурайсылар, инструменталь башҡарыу оҫталары, Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт эшмәкәрҙәре һәм сәнғәт оҫталары, юғары һәм урта һөнәри белем биреү йорттары уҡытыусылары, алдағы конкурстарҙа Гран-при яулаусылар: Азат Айытҡолов, Юлай Ғәйнетдинов, Нур Даутов, Мөхәмәт Түлебаев, Рәмил Ғәйзуллин, Әнүәр Шафиҡов, Венер Елкибаев, Эльвира Әхмәтйәнова инде. Жюри ағзалары берҙәм бөтә ҡатнашыусыларҙың юғары башҡарыу кимәлен билдәләне.
Ҡурай байрамын уҙғарыу сиктәрендә Ҡала мәҙәниәт йортонда бәйгеселәр өсөн ижади лаборатория ойошторолдо. Сарала 100-ҙән ашыу кеше ҡатнашты. Башҡорт музыка ҡоралдары фольклорын үҫтереү һәм һаҡлау перспективалары, ҡурайҙа уйнау йолаларын тергеҙеү буйынса көнүҙәк мәсьәләләр тикшерелде.
Октябрьскийҙың музыка училищеһында гала-концерт уҙҙы, унда ҡаланың ижади коллективтары, билдәле музыканттар, мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре, алдағы конкурстар еңеүселәре ҡатнашты.
Ҡурай байрамы башҡорт халыҡ музыка ҡоралдарында башҡарыу йолаларын һаҡлап ҡалыу һәм артабан да үҫтереү, һәләтле башҡарыусыларҙы асыҡлау, йәштәрҙе башҡорт музыка ҡоралдары фольклорына йәлеп итеү маҡсатында үткәрелә. Конкурсты ойоштороусылар – БР Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге, Октябрьский ҡалаһы хакимиәте.


text:
АҠШ-нан Рәсәйгә ҡайтҡан рәссам Ян Крыжевский өсөн Өфөлә бөтә шарттар булдырыласаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 2 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Совет рәссамы Ян Крыжевский Рәсәйгә ҡайтты. Аҙна дауамында ул үҙенең бәләкәй ватанына – Өфөгә килеп етәсәк, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәтенән.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, рәссам оҙаҡ ваҡыт Америка Ҡушма Штаттарында йәшәй, һуңғы йылдарҙа документтарһыҙ, йәшәүгә сараһыҙ ауыр тормош хәлендә ҡала. Билдәле рәссам, Өфөлә тыуып үҫкән Ян Крыжевскийҙың ҡыҙы атаһын тыуған иленә ҡайтарыуҙа ярҙам һорап Башҡортостан Президентына мөрәжәғәт итә.
Башҡортостан Президенты Рәсәй Федерацияһының сит ил эштәре министры Сергей Лавровҡа тейешле документтарҙы тултырыуҙа булышлыҡ итеү үтенесе менән хат яҙа. Ете-ун көндә документтар әҙер була һәм рәссам ҡабаттан тыуған еренә ҡайта ала.
— Беҙҙең өсөн был бик яҡшы яңылыҡ. Уның ҡайтыуын көтөп алдыҡ. Ысынында Яндың рәсемдәре заманына ҡарата бик ваҡытлы, ул эштәрҙе мин хәтерләйем. Улар Өфөлә Нестеров исемендәге музейҙа һәм рәссамдың шәхси күргәҙмәләрендә күрһәтергә ҡуйылды. Рәссамдың эштәре һәр саҡ көслө һәм тәрән тәьҫир ҡалдыра: Өфөнөң, республикабыҙҙың көтөлмәгән ракурстарын, тәбиғәтте, ә иң мөһиме – кешеләрҙе күреү ҡыҙыҡлы ине. Әлбиттә, Ян Юлианович иҫ киткес рәссам, ҙур оҫта. Рәсәй генә түгел, ә донъя күләмендәге оҫта, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты.
Республика башлығы шулай уҡ Өфөлә рәссам өсөн яҡшы шарттар булдырырға планлаштырыуын хәбәр итте. Уға эшләргә мөмкин буласаҡ бер нисә оҫтахананы күрһәтәсәктәр. Бынан тыш, рәссамдың Рәсәй Федерацияһы, сит ил музейҙары буйлап таралған эштәренең бер өлөшө ватанға кире ҡайтарыласаҡ. Ян Крыжевскийҙың шәхси күргәҙмәһен ойоштороу күҙаллана.
— Ян Юлиановичтың ижади тормошоноң яңы этабы уның Ватанында, Өфөлә дауам итеүен теләйбеҙ. Беҙ быға булышлыҡ итәсәкбеҙ, — тип айырып әйтте Рөстәм Хәмитов.


text:
Өфөлә халыҡҡа ҡарғы социаль сәйәсәткә ҡаршы пикет үтте
Уны берләшкән оппозицияның әүҙем ағзаларының береһе Мәзит Хужин ойошторҙо.
Пикета ҡатнашыусылар Өфө ҡала хакимиәтенә һәм республика хөкүмәтенә мөрәжәғәт ҡабул итте.
"Беҙҙең быға тиклемге талаптарҙы беркемдә ишетмәне. Шуға ла беҙ тағы ла бер тапҡыр халыҡҡа ҡаршы сәйәсәтте туҡтатыуҙы талап итәбеҙ", тиелә унда. Пикета ҡатнашыусылар бертуҡтауһыҙ хаҡтар артыуҙы геноцид тип баһаланы.
Алдан уйланылмаған, хәл ителмәгән һәм урынһыҙ ҡабул ителгән ҡарарҙар халыҡ йәшәйеше сифатында кире сағылыш табыуы ихтимал. Был Башҡортостан хөкүмәте премьер-министры Раил Сарбаевтың ошондай пикеттарға ҡарата реакцияһы. Был хаҡта ул башҡарма власть органдары эшмәкәрлегенә арналған ултырышта белдерҙе.
Миҫал итеп, хөкүмәт башлығы пенсионерҙар ҡатнашлығында Өфөлә уҙған митингты килтерә. Баҡса миҙгеле осоронда йәмәғәт транспортына ташламаларҙы бөтөрөү тураһында һүҙ сыҡҡас оло йәштәге граждандар баш ҡаланың Октябрь проспектына сыҡҡайны.
Раил Сәлих улы билдәләүенсә, бындай осраҡтарҙа ике яҡ өсөн дә отошло юл һайларға кәрәк. Унда кешеләр ҙә, иҡтисад та зыян күрергә тейеш түгел. Пенсионерҙар өсөн ҡала яны транспортына ташламалар нигеҙе булып миҙгел үҙенсәлектәре, льготалар күләме тора.


text:
Республиканың Халыҡ мәшғүллеге хеҙмәте пенсия алды йәшендәге хеҙмәткәрҙәр өсөн «ҡыҙыу линия» үткәрәсәк
7 сентябрҙә Башҡортостандың Халыҡ мәшғүллеге дәүләт хеҙмәте идаралығы пенсия алды һәм пенсия йәшендәге кешеләр өсөн «ҡыҙыу линия» үткәрә.
Телефон аша ҡабул ителгән һорауҙарға 15.30 сәғәттән алып 17.30-ға тиклем Идаралыҡ, Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәге, республиканың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, РФ Пенсия фондының БР буйынса бүлексәһе һәм Башҡортостандағы Дәүләт хеҙмәт инспекцияһы вәкилдәре яуап бирәсәк.
«Ҡыҙыу линия» телефондары: 8(347)276–71–69, 251–51–75, 251–51–83.


text:
Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың 24-се ултырышы башландыФото: Андрей Старостин
Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың 24-се ултырышы башланды
Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың 24-се ултырышы башландыФото: Андрей Старостин
Өфөлә, БР Дәүләт Йыйылышы Йортонда, Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың 24-се ултырышы башланды. Уның эшендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, Федерация Советы ағзалары һәм Дәүләт Думаһы депутаттары, БР Хөкүмәте ағзалары ҡатнаша. Шулай уҡ ултырышта федераль ведомстволарҙың территориаль органдары, республика башҡарма власть органдары етәкселәре, Президент Хакимиәтенең, Дәүләт Йыйылышы Секретариатының һәм республика Хөҡүмәте Аппаратының яуаплы хеҙмәткәрҙәре, Башҡортостан Республикаһының суд, хоҡуҡ һаҡлау органдары етәкселәре, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре лә ҡатнаша.
Депутаттар ҡабул иткән көн тәртибендә 39 мәсьәлә. Ултырыш «хөкүмәт сәғәте» сиктәрендә БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаевтың «1941-1945 йылдар Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65-се йыллығын байрам итеүгә әҙерлек тураһында» темаһына сығышынан башланды. Депутаттар алдында Башҡортостан Республикаһы Контроль-иҫәп палатаһының 2009 йылдағы эше йомғаҡтары тураһында отчетҡа үҙ мөнәсәбәтен белдереү, Башҡортостан Республикаһы суд участкаларының биш мировой судьяһын һайлау, 29 республика закон проектын, шулай уҡ ике федераль закон проектын ҡарау бурысы тора.


text:
Фото:
«Бөтә Рәсәй уҡыусылар олимпиадаһы – Рәсәйҙең милли ҡаҙанышы» конкурсына эштәр ҡабул итеү тамамлана
Фото:
2010 йылдың 30 июлендә мәғариф темаһын яҡтыртыусы киң мәғлүмәт саралары һәм журналистарҙың Бөтә Рәсәй конкурсының «PRO-мәғариф — 2010» — «Бөтә Рәсәй уҡыусылар олимпиадаһы – Рәсәйҙең милли ҡаҙанышы» номинацияһына эштәр ҡабул итеү тамамлана.
Был номинациға радиотапшырыуҙар, телепрограммалар, матбуғатта йәки интернетта баҫылған материалдар тәҡдим ителергә мөмкин. Төп шарт – материалда Бөтә Рәсәй уҡыусылар олимпиадаһы, уның төбәк этаптары, формалашыу тарихы, үткәреү үҙенсәлектәре һәм, әлбиттә, унда ҡатнашҡан һәм еңеүгә өлгәшкән һәләтле балалар төп тема булып торорға тейеш.
Ҡатнашыусы конкурсҡа бер номинацияла бер журналист материалы ғына бирә ала.
Конкурс номинациялары, заявкалар ҡабул итеү сроктары һәм шарттары тураһында ентекле мәғлүмәт РФ Мәғариф һәм фән министрлығының Йәмәғәтселек Советы сайтында конкурс Положениеһында бирелә: http://sovet-edu.ru/pro-obr/162/.
«PRO-мәғариф 2010» конкурсында федераль һәм төбәк киң мәғлүмәт саралары – киң маҡсатлы аудиторияға йүнәлеш тотҡан махсус һәм ижтимағи-сәйәси баҫмалар, теле- һәм радиокомпаниялар, интернет-порталдар һәм 2009 йылдың 15 октябренән 2010 йылдың 1 октябренә тиклем баҫылып сыҡҡан йәки эфирҙа яңғыраған журналист материалдары ҡатнаша ала.
Конкурстың башҡа номинациялары буйынса эштәр ҡабул итеү 2010 йылдаң 1 октябренә тиклем оҙайтыла.


text:
Башҡортостан аграрийҙары 27,5 мең тоннанан ашыу минераль ашлама һатып алды
ӨФӨ, 2015 йыл, 24 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Башҡортостан хужалыҡтары 27 мең 566 тонна минераль ашлама һатып алды, шуларҙың 18 мең 932 тоннаһы — азот ашламалары. Был хаҡта, Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге мәғлүмәттәренә һылтанып, республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Гектарына уртаса 8,8 килограмм иҫәбенән ашлама тупланған. Саҡмағошта һәр гектарға — 43,5 килограмм, Ауырғазыла 35 килограмм минераль ашлама тура килә.
Бөгөнгә республикала 298 тонна үҫемлектәрҙе һаҡлау саралары тупланған. Мәләүез һәм Ауырғазы райондары аграрийҙары 40 тоннанан ашыу алған.


text:
20 апрелдә Учалыла ҡала башҡорттарына арналған VII төбәк-ара конференция үтәсәк
20 апрелдә Башҡорт дәүләт университетының Учалы филиалында VII «Ҡала башҡорттары: традициялар һәм бөгөнгө йәмғиәт» төбәк-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы үтәсәк. Уны ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы, Мәғариф министрлығы, Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, Фәндәр академияһы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих,тел һәм әҙәбиәт институты, Учалы районы хакимиәте сығыш яһай.
Конференцияла Башҡортостан Республикаһы ҡалаларын социаль-иҡтисади йәһәттән үҫтереү, башҡорттар урбанизацияһы, башҡорт теленең һөҙөмтәле ҡулланылыуы, тәрбиә, милли мәғариф, һаулыҡ, ҡала шарттарында демография үҫеше мәсьәләләре тикшереләсәк.
Ҡала башҡорттарына бағышланған фәнни-ғәмәли конференциялар республикала матур йолаға әүерелде, улар ике йыл һайын үткәрелә. Бығаса конференциялар Өфө, Стәрлетамаҡ, Нефтекама, Бөрө, Октябрьский ҡалаларында уҙғарылды.


text:
Рөстәм Хәмитов оппозициянан Өфө ҡала Советына депутатлыҡҡа кандидаттар менән осраштыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов оппозициянан Өфө ҡала Советына депутатлыҡҡа кандидаттар менән осрашты
Рөстәм Хәмитов оппозициянан Өфө ҡала Советына депутатлыҡҡа кандидаттар менән осраштыФото: Андрей Старостин
1 мартта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһының Коммунистар партияһынан, Рәсәй Либераль-демократик партияһынан, «Ғәҙел Рәсәй» партияһынан күрһәтелгән, «Беҙҙең ҡаланың командаһы»на ҡушылған Өфө ҡала Советына депутлыҡҡа кандидаттар менән осрашты.
Осрашыуҙа һайлауҙарға әҙерлек мәсьәләләре һәм киләсәккә пландар тикшерелде. Ҡатнашыусылар, партияларҙың фекерҙәр төрлөлөгө Башҡортостандың баш ҡалаһы халҡына файҙа килтереүгә йүнәлтелгән көндәлек эшмәкәрлектә ҡамасауларға тейеш түгел, тигән фекергә килде.
Рөстәм Хәмитовтың билдәләүенсә, «ҡала советында, иң элек, ҡала хужалығындағы көндәлек мәсьәләләр менән шөғөлләнергә кәрәк, был иһә бөтөнләй икенсе эш — бында сәйәсәт аҙ, башлыса ысынбарлыҡтағы ҡәҙимге тормош».
— Ғөмүмән, кем һәм ниндәй депутат, ҡайһы партия вәкиленең был эште башҡарасағы ҡала халҡы өсөн мөһим түгел. Шуға күрә әле ҡалабыҙҙың командаһын төрлө партия вәкилдәренән туплау тураһында һөйләшеп килешергә кәрәк, асылда был командала ҡатнашыу өсөн бер ниндәй сикләүҙәр ҙә юҡ. Был, заманса итеп әйткәндә, бөтә Рәсәйгә хас тренд, шуға күрә ваҡыты еткәс ҡала советында бергәләп эшләрбеҙ һәм власть алдында торған бурыстарҙы бергәләп хәл итербеҙ, тип ышанам, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты.
Осрашыуҙың стенограммаһы тулыһынса республика башлығының рәсми порталында бирелгән: http://www.presidentrb.ru/rus/press_serv/novosti/30072.html


text:
Республика йәшелсәселәренә урындағы баҙарҙа ныҡлы позиция биләү мөмкинлеге барлыҡҡа килде – Ауыл хужалығы министрлығы Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте
Республика йәшелсәселәренә урындағы баҙарҙа ныҡлы позиция биләү мөмкинлеге барлыҡҡа килде – Ауыл хужалығы министрлығы
Республика йәшелсәселәренә урындағы баҙарҙа ныҡлы позиция биләү мөмкинлеге барлыҡҡа килде – Ауыл хужалығы министрлығы Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостан йәшелсәселәре өсөн урындағы баҙарҙа ныҡлы позиция биләү мөмкинлеге булдырылған. Ведомство министры урынбаҫары Илдар Насиров республиканың йәшелсә үҫтереүселәре менән кәңәшмәлә ошо хаҡта белдерҙе.
Төбәк Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, республикала йәшелсә етештереүҙе арттырыуға ҡарамаҫтан, элеккесә төбәктә уларға ҡытлыҡ күҙәтелә.
«Бөгөн, геосәйәси хәлде иҫәпкә алып, йәшелсәселәр өсөн урындағы баҙарҙа ныҡлы позиция биләү мөмкинлеге булдырылған. 2016 йылда илдә йәшелсәселекте үҫтереүгә федераль бюджеттан 15 миллиард һум самаһы аҡса йүнәлтеү күҙаллана, шуның 3,1 миллиарды – теплицалар төҙөүгә һәм уларҙы яңыртыуға, 1,5 миллиарды — йәшелсә һаҡлағыстар төҙөүгә», — тип билдәләне Илдар Насиров.
Министр урынбаҫары һүҙҙәренсә, төбәктең йәшелсә үҫтереүселәре алдында йыл әйләнәһенә халыҡты етерлек күләмдә сифатлы йәшелсә менән тәьмин итеү бурысы тора.
Республиканың ҙур теплица комплекстары вәкилдәре уларҙың һәр береһенең эш планы булыуын билдәләне. Быйыл өс гектар ҡышҡы теплица төҙөлгән һәм файҙаланыуға тапшырылған. Ике проект агросәнәғәт комплексы объекттарын төҙөү һәм яңыртыуға киткән сығымдарҙы ҡаплау программаһы буйынса һайлап алыуҙа ҡатнашыу өсөн тәҡдим ителгән. Киләһе йылда 12 гектар самаһы сәнәғәт теплицаларын файҙаланыуға тапшырыу ҡаралған.


text:
Сәләмәт йәшәү рәүешен формалаштырыу программаһы эшләй башланы
2011 йылдан Башҡортостан Республикаһында «Алкоголь ҡулланыуҙы, тәмәке тартыуҙы ҡыҫҡартыуҙы һәм наркоманияға ҡаршы көрәште индереп, 2011-2015 йылдарға БР халҡында сәләмәт йәшәү рәүешен формалаштырыу» маҡсатлы программаһы тормошҡа ашырыла башланы. Ул халыҡта сәләмәт йәшәү рәүеше алып барыуға, физкультура һәм спорт менән шөғөлләнеүгә йәлеп итеүгә, наркотик сараларға бәйле синдром менән сирләү кимәлен кәметеүгә ынтылыш уятыуға булышлыҡ итергә тейеш. Был турала «Физик культура, спорт һәм туризмдың көнүҙәк проблемалары» V халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһының пленар ултырышында БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Башҡортостан медицина профилактикаһы үҙәге белгестәре һөйләне. Улар шулай уҡ сәләмәт йәшәү рәүеше тәрбиәләүҙең төп параметрҙарын билдәләне һәм сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау буйынса мәғлүмәт материалдарын: брошюралар, листовкалар, плакаттар, кеҫә календарҙары, видеофильмдар таратыуҙы ойошторҙо.
Физик культура буйынса халыҡ-ара конференция Өфөлә 24 февралдә башлана һәм шәмбегә тиклем дауам итәсәк. Унда Рәсәй Федерацияһы Спорт, туризм һәм йәштәр сәйәсәте министрлығы, БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, Өфө дәүләт авиация техник университеты, Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты һәм Бөрө дәүләт социаль-педагогия академияһы вәкилдәре ҡатнаша, тип хәбәр иттеләр БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Приют ҡасабаһында булды
Фото:
30 мартта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре барышында Бәләбәй районының Приют ҡасабаһында булды, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән. Төбәк башлығы «Приютовский» спорт-һауыҡтырыу комплексында булды, унда яңы бассейн сафҡа индерелгән. Бассейнда көнөнә 160 кеше шөғөлләнә ала. Шунда уҡ Рөстәм Хәмитов тренажер һәм дзюдо залдарын ҡараны, төҙөлөш эштәренең юғары сифатын билдәләне.
Бассейнды асыу тантанаһында сығыш яһап, Рөстәм Хәмитов быйыл Приютта япмалы һырғалаҡ төҙөләсәген билдәләне. Ҡасабала был сираттағы спорт объекты.
— Дөйөм алғанда, халыҡҡа еңелерәк, яҡшыраҡ булһын өсөн эшләргә кәрәк. Һәм бындай объекттар – спорт, күңел асыу йәки торлаҡ йорттар булһынмы — даими рәүештә сафҡа индерелергә тейеш. «Газпром» — яҡшы компания, «Баштрансгаз» — был компанияның яҡшы бүлексәһе. Бергә күп нәмәләр башҡара аласаҡбыҙ әле, тип уйлайым, — тине республика башлығы.
Шулай уҡ Рөстәм Хәмитов Приют ҡасабаһында 28 ғинуарҙа газ шартлау һөҙөмтәһендә зыян күргән кешеләр өсөн күп фатирлы торлаҡ йорт төҙөү барышын тикшерҙе. Ул ваҡытта 16 ғаилә йортһоҙ ҡалды.
Рөстәм Хәмитов ҡушыуы буйынса 31 ғинуарҙа яңы йорт төҙөлә башланы. 15 майҙа объектты файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла. Әлеге ваҡытта эштәр план буйынса бара һәм 61 процентҡа үтәлгән.


text:
Республиканың йәш рәссамдары төбәк-ара проектта ҡатнаша
ӨФӨ, 2014 йыл, 21 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостандың йәш рәссамдары, ошо көндәрҙә Һамарҙа барған, Илья Репиндың 170 йыллығына арналған төбәк-ара күргәҙмә проектында ҡатнаша.
Экспозицияла Башҡортостандан 20 рәссамдың әҫәрҙәре тәҡдим ителгән, улар араһында Рәсәй Рәссамдар союзы ағзалары һәм Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө сәнғәт академияһы, Өфө сәнғәт училищеһы, М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының художество-графика факультеты студенттары.
— Күргәҙмә йәш рәссамдарҙың иғтибарын ысын һынлы рәсем мәктәбенең традицияларын һаҡлауға йәлеп итә — жанр композицияларында тыуған төйәктең тарихын, пейзаждар төшөргәндә тыуған яҡтың матурлығын асыу, портрет жанрында замандаштарҙың образдарын тыуҙырыу. Шулай уҡ проект күргәҙмә киңлегендә лә, нәфис тәнҡит даирәһендә лә йәш рәссамдарҙың эштәрен күрһәтеү мәсьәләһен хәл итеүгә йүнәлтелгән, — тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Рәссамдар союзынан.
Бөйөк рус рәссамы Илья Репиндың исеме Һамар ере менән тығыҙ бәйләнгән. Репин рәссамдар Федор Васильев, Евгений Макаров һәм үҙенең ағаһы Василий менән бергә 1870 йылда Жигулила, артабан Ширяев Буеракта йәшәй. Рәссам Һамар губернияһының Царевщина, Курумоч, Моркваши ауылдарында һәм Царев Ҡурғанында була.
Проекттың ойоштороусылары – Рәсәй Рәссамдар союзының Һамар ойошмаһы һәм В.П.Алабин исемендәге Һамар тарих-крайҙы өйрәнеү музейы.


text:
20 января 2017
Өфөлә Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының Йондоҙҙар матчы үтте
Өфөлә Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының Йондоҙҙар матчы үтте.
Происшествия
Өфөлә әбейҙәр ҡулдарында балта тотоп йөрөй
Өфөлә әбейҙәр ҡулдарында балта тотоп йөрөй. Таҙартылмаған, инде тапалып боҙланған юлды сығыр өсөн оло йәштәге был апай ҡулына балта алырға мәжбүр. Был видео интернет селтәрендә тиҙ арала таралып, Башҡортостанды тағы кире яҡтан күрһәтте.Быға тиклем Өфөлә Ферин урамындағы 13-сө ҡала клиник...
Өфөлә наркотик етештереүселәр тотолдо
Өфөлә наркотик етештереүселәр тотолдо. Уларҙан синтетик тилерткес матдәләр тартып алынған. Бынан тыш, өйҙәрендә тыйылған матдәләр етештереү менән шөғөлләнеүе лә асыҡланған. Полиция хеҙмәткәрҙәре билдәләүҙәренсә, 29 йәшлек Өфө егете ҡуртымға ике фатир алған. Тәүгеһендә ул ғаиләһе менән...
Өфөлә беҙҙең коллегабыҙ, бар ғүмерен телевидениеға бағышланған Валентин Никульский 39-сы йәшендә арабыҙҙан китте
Өфөлә беҙҙең коллегабыҙ, бар ғүмерен телевидениеға бағышланған Валентин Никульский 39-сы йәшендә арабыҙҙан китте. Ул күп йылдар Башҡортостан телевидениеһында, ә һуңғы 8 йылда республика буйынса эске эштәр министрлығының матбуғат үҙәгендә эшләне. Беҙҙең редакция Валентин Никульскийҙың яҡындарының...
Һауанан көрәктәр яуа башлаған
Һауанан көрәктәр яуа башлаған. Интернетта килеп сыҡҡан видеояҙманан күренеүенсә, ҡыйыҡ башын таҙартып йөрөгән кеше аҫҡа ҡарай көрәген ырғыта. Ул автомобиль өҫтөнә килеп төшә һәм ҡыйығын йәмшәйтә. “Был хәл Борисоглебского урамында булды, аҙаҡ машина хужалары сығып, хеҙмәткәр менән...
Иглиндағы көслө янғында һәләк булыусылар һәм йәрәхәтләнеүселәр юҡ
Иглиндағы көслө янғында һәләк булыусылар һәм йәрәхәтләнеүселәр юҡ. Был турала бөгөн ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостандағы идаралығынан хәбәр иттеләр. Кисә район үҙәгендә шәхси йорт янып китте. Ут бер-нисә минут эсендә йорт-ҡаралтыларын ялмап алды. Уның күрше йорттарға күсеү хәүефе...
Сибай-Магнитогорск юлында ете автомобиль бәрелешкән
Сибай-Магнитогорск юлында ете автомобиль бәрелешкән. Һәләк булыусылар һәм йәрәхәтләнеүселәр тураһында хәбәр ителмәй.Шаһиттарҙың береһе юл-транспорт фажиғәһен камераға төшөрөп алған. Ике Камаз, 3 еңел автомобиль, ике йөк машинаһы зыян күргән аварияның сәбәбе-ҡуйы томан.
Баш табипты вазифаһынан бушатырға
Баш табипты вазифаһынан бушатырға. Рентген кабинетына пациенттың имгәкләп барғанын һүрәтләгән Интернет яҙмаһына Башҡортостан етәкселеге үҙ ҡарашын белдерҙе. Республика башлығы Өфөнөң 13-сө дауаханаһы баш табибын вазифаһынан бушатырға, тигән күрһәтмә бирҙе.
13-сө ҡала клиник дауаханаһы ҡарамағындағы беренсе поликлиникала “Уңайлы мөхит” йүнәлеше буйынса саралар теүәл үтәлмәй
13-сө ҡала клиник дауаханаһы ҡарамағындағы беренсе поликлиникала “Уңайлы мөхит” йүнәлеше буйынса саралар теүәл үтәлмәй. Өфөлә Ферин урамындағы 13-сө ҡала клиник дауаханаһы ҡарамағындағы беренсе поликлиникала һаулыҡ һаҡлау министры булып китте. Ул бында “...
Бөгөн Күмертау-Ермолаево юлында пассажир автобусы янып китте
Бөгөн Күмертау-Ермолаево юлында пассажир автобусы янып китте. Шаһиттар хәбәр итеүенсә, пассажирҙар машина ныҡлап янып киткәнсе салондан сығып өлгөргән. Улар утты һүндереп ҡарай. Әммә уңышһыҙ. Йәрәхәтләнеүселәр тураһында хәбәр ителмәй.
Республика юлдарында авариялар артҡан
Республика юлдарында авариялар артҡан. Был тәү сиратта һауа торошона, юлдарҙағы боҙлауыҡҡа бәйле. Кушнаренко районы Әхмәт ауылы янында Киа Рио машинаһы ҡаршы яҡ юлға сығып “Газель” йөк машинаһына бәрелде. Һәләк булыусылар юҡ, тип хәбәр итә шаһиттар. Ошондай һәләкәттәр бихисап. Шуға ла юл...
Үлем тауы
Дәүләкәндә тау шыуғанда һәләк булған баланың ата-әсәһе фажиғәлә табиптарҙы ғәйепләй. 5 йәшлек сабый башы менән боҙға бәрелгәндән һуң дауаханаға килтерелә. Табиптар уға дөрөҫ диагноз ҡуймаған, тип иҫәпләй мәрхүмдең ата-әсәһе. Дәүләкән ҡалаһының үҙәк майҙанында боҙҙан эшләнгән 20 метрлыҡ тау...
Өфөлә ихаталарын ҡарҙан таҙартырға сығыусыларҙы туҡмаған йәштәр закон алдында яуап бирәсәк
Өфөлә ихаталарын ҡарҙан таҙартырға сығыусыларҙы туҡмаған йәштәр закон алдында яуап бирәсәк. Был эште республика буйынса эске эштәр министрлығы етди күҙәтеүгә алды. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, еңел машинала йәштәр Комсомол урамындағы йорт ихатаһына килеп инә. Ирҙәр уларға юл юҡ, тип аңлатып ҡарай. Әммә “...
Өфөлә ихатаны ҡарҙан таҙартырға сығыусыларҙы туҡмаған йәштәр закон алдында яуап бирергә тейеш
Өфөлә ихатаны ҡарҙан таҙартырға сығыусыларҙы туҡмаған йәштәр закон алдында яуап бирергә тейеш. Комсомол урамындағы 107-се йортта йәшәүселәр шундай фекерҙә. Улар полицияға ғариза менән мөрәжәғәт иткән һәм енәйәт эше ҡуҙғатылыр, тип ышана. Кисә еңел машинала йәштәр йорт ихатаһына килеп инә. Ирҙәр...
Бөгөн Өфөлә янғында 49 йәшлек ирҙең ғүмере өҙөлдө
Бөгөн Өфөлә янғында 49 йәшлек ирҙең ғүмере өҙөлдө. За кадром/// Аҡназаров урамындағы фатирҙа сыҡҡан янғын сәбәптәре әлегә билдәле түгел. Шулай ҙа, йорт хужаһы эскән килеш тәмәке тартҡан тигән фараздар бар. Утты һүндереүгә 4 берәмек техника йәлеп ителде.
Стәрлетамаҡ районында сираттағы фажиғә
Стәрлетамаҡ районында сираттағы фажиғә. Өфө-Ырымбур юлында Салауат ҡалаһында йәшәүсе 32 йәшлек ир ВАЗ машинаһында ҡаршы яҡ юлға сығып икенсе автомобилгә бәрелә. Ул урында уҡ һәләк булған. Икенсе водитель дауаханаға һалынған. Өфө-Яңауыл юлында ла “Лада-Калина” водителе ҡаршы яҡ...
Стәрлетамаҡта тағы ла бер етди авария
Стәрлетамаҡта тағы ла бер етди авария. Пассажирҙар йөрөтөүсе “Газель” микроавтобусы водителе светофорҙың ҡыҙыл төҫөн инҡар итеп кешеләргә барып бәрелгән. Юлды үтеп барыусы өс кеше йәрәхәтләнгән. Хәҙер водителгә закон алдында яуап бирергә тура киләсәк.
Үсле кешеләр эше
Үсле кешеләр эше. Бөгөн Өфөлә Чудинов урамында ҡыйбатлы Тойота Ланд Краузер янып көлгә әйләнде. Автомобиль хужаһы машинаһын ҡыҙҙырмауын һәм уға өс көн теймәүен белдергән. Ут эргәлә торған ике машинаға ла тоҡанған.
Юл хәрәкәте инспекторҙары дәүләкән-Шишмә юлында бөгөн теркәлгән ҡот осҡос авария сәбәптәрен тикшерә башланы
Юл хәрәкәте инспекторҙары дәүләкән-Шишмә юлында бөгөн теркәлгән ҡот осҡос авария сәбәптәрен тикшерә башланы. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, Лада Ларгус 15-се модель ВАЗ менән бәрелешкән. Бәрелеү шул тиклем көслө була, хатта ВАЗ икегә бүленә. Ларгус янып китә. Аварияла һәләк булыусылар юҡ тип...
Стәрлебаш районында ҙур тиҙлектә килеүсе ике машина бәрелешеү сәбәпле ике кешенең ғүмере өҙөлдө
Стәрлебаш районында ҙур тиҙлектә килеүсе ике машина бәрелешеү сәбәпле ике кешенең ғүмере өҙөлдө. Ғөмүмән, был көндәрҙә юлдарға, айырыуса, һаҡ булырға кәңәш ителә. Республикала авариялар артҡандан-арта. Был водителдәрҙең именлек ҡағиҙәләрен инҡар итеүенә лә, һауа шарттарына ла бәйле. Ә 99...
Өфөнөң Нижегородка биҫтәһендә сыҡҡан янғында йәрәхәтләнеүселәр һәм һәләк булыусылар юҡ
Өфөнөң Нижегородка биҫтәһендә сыҡҡан янғында йәрәхәтләнеүселәр һәм һәләк булыусылар юҡ. Был турала бөгөн мәғлүмәт агентлыҡтары хәбәр итә. Биҫтәнең бер урамында урынлашҡан “Хәләл” кафеһы һәм офис бүлмәләре янып китә. Ағас йорттарҙа йәшәүселәрҙе эвакуацияларға тура килә. Шаһиттар хәбәр...
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
Туберкулёз
Туберкулёз (лат. tuberculum «төйөр») — кеше һәм хайуандар араһында киң таралған йоғошло ауырыу [1]. Ауырыу Mycobacterium tuberculosis (Кох таяҡсыҡтары) кеүек микробактериялар арҡаһында барлыҡҡа килә[1]. Туберкулёз беренсе сиратта үпкәне зарарлай. Башҡа орган һәм системаларға уның зыяны әҙерәк тейә. Mycobacterium tuberculosis сирле кеше һөйләшкәндә, йүткергәндә һәм сәсәгәндә тапшырыла [2]. Ауырыу йоҡҡандан һуң симптомһыҙ үтә, һәм ул йәшерен инфекцияның береһе актив формаға күсә [3].
Үпкә туберкулёзы билдәләре — оҙайлы ҡаҡырыҡлы йүтәлләү, ҡайһы саҡта ҡанлы ҡаҡырыҡ, һуңғы стадияһында биҙгәк башлана, хәлһеҙлек, төндә тирләү һәм ябығыу.
Йөкмәткеһе
Туберкулёз Рәсәйҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөгөнгө көндә туберкулёз менән 18-ҙән 40 йәшкә тиклем кешеләр йышыраҡ сирләй. Йыл һайын был сирҙән 3 млн млн кешенең ғүмере өҙөлә һәм 40 млн кеше иҫәпке алына. Көнкүреш шартттары түбән илдәрҙә был сир киң таралған. Эшһеҙлек, хәйерселек, ауыр хеҙмәт һ.б. туберкулёз таралыуының төп шарты булып тора.
Рәсәйҙә 1991 йылға тиклем туберкулёз менән ауырыу кәмей барҙы. Рәсәҙә планлы рәүештә балалар һәм өлкәндәр араһында махсус саралар үткәрелде. Социаль һәм экономик үҙнәрештәр үпкә сиренең дә артыуына килтерҙе.
Хәҙерге медицина туберкулёз ауырыуын тулыһынса дауалай ала. Әммә был сирҙе башланғыс осорҙа диагнозлауҙың әһәмиәте ҙур. Сир ни тиклем иртәрәк диагнозланһа, шул тиклем уңышлыраҡ дауалана.
Тарихи мәғлүмә т[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сирҙең бер кешенән икенсе кешегә йоға торған ауырыу икәнен күптән белгәндәр, ләкин уның нисек итеп йоғоуы бик оҙаҡ билделе булмай.
1882 йыллны немец ғалиме Роберт Кох туберкулез ауырыуын тыуҙырыусы микробларҙы микроскоп аша күрә. Был ул заман өсөн иң ҙур асыштарҙың береһе була. Микроскоптан ҡарағанда таяҡсыҡ рәүешендә оҙонса булганға микробтарҙы туберкулез таяксыҡтары тип атағандар. Микробты аскан ғалим хөрмәтенә Кох таяҡсыҡтары тип тә йөрөтәләр.
Сирҙе тыуҙырыусы туберкулёз микобактерияһы (МБТ)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауырыуҙы кислотаға ҡаршы торошло Mycobacterium микобактерии тыуҙыра. Барлығы микоробактерияларҙың 74 төрө билделе.
Дауалау өсөн төрле дарыуҙар ҡулланыу нәтижәһендә туберкулез микобактериялары ла үҙгәрештәр кисерә. Микробтың оҙонлоғы, йыуанлығы һәм формаһы шаҡтай үҙгәргән. Ғәҙәттә, Кох таяҡсыҡтары саҡ ҡына дуғаланып, парлашып торалар, икегә бүленеп үсейҙәр.
Туберкулез микобактериялары үҙәренең кайһы бер үҙенсәлектәре менән дә башҡа микробтарҙан бик ныҡ айырыла. Мәҫәлән, улар һалҡынға түҙем. Хатта −10 градуста ла оҙаҡ ҡына үлмәйҙәр. Организмдан ситтә микроб үрсемәй, ләкин оҙаҡ ваҡыт тереклеген һаҡлай. Ҡараңгы һәм йеүеш (дымлы) тораҡтарҙа ул оҙаҡ һаҡлана. Урам туҙанында ике аҙнанак артыҡ йәшәй. Ҡайнатканда һәм тура ҡояш нурҙары тәьҫирендә микроб тиҙ һәләк була. Ҡайһы бер химик эретмәләр туберкулез таяҡсыҡтарын үлтерә, шуға күрә лә 5 %лы хлорамин эретмәһе ҡаҡрыҡты зарарһыҙлау-дизенфекциялаү өсөн ҡулланыла.
Туберкулез кешеләргә генә түгел, хайуандарға ла йоға. Йорт хайуандары араһында һыйыр, сусҡа, йорт ҡуяндары, бесәйҙәр ауырый. Ат һәм эт туберкулезға бик үк бирешмәй. Ҡоштарҙан тауыҡ һәм попугайҙар туберкулезға тиҙ бирешеүсән.
Туберкулез микобактерияһы 2 типҡа бүленә: кеше һәм үгеҙ микобактерияларына. Кеше өсөн ике типтағы микроб та хәүефле. Үгеҙ тибы микробы менән зарарланған кешелә үпкә туберкулезынан тыш, лимфа биҙҙәре туберкулезы, бөйөр, енес ағзалары туберкулезы башланырға ла мөмкин. Йыш ҡына был органдарҙағы туберкулез үҙ ваҡытында беленмәй ҙә ҡала. Ауырыу кеше йәки ауырыу хайуан һейҙек һәм тиҙәк мелән дә туберкулез микробтарын таратыуы мөмкин. Шуға күрә, мал-тыуар араһында туберкулез ауырыуы табылһа, унда эшләүсе кешеләрҙе тикшерәләр. Туберкулездың асык формаһы менән ауырыусы кешене көтөүсе итеп тә, мал ҡараусы итеп тә фермаға эшкә алырға ярамай.
Таралыу юлдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кеше йүткергәндә, сөскөргәндә, һөйләшкәндә микроб төкөрөк менән һауаға сыға һәм шул һауаны һулаусы сәләмәт кешенең тын юлдарына үтеп керергә мөмкин. Микробтары, ауырыу кешенән таҙа кешегә күп осраҡта (85—95 %) тын юлдары аша йоға. Туберкулездың асыҡ формаһы менән ауырыусы кеше микробтарҙы тирә-яҡҡа күпләп тарата. Ауырыу менән сәләмәт кеше бер-берһенән 1-2 метр йыраҡлыҡта тороп һөйләшергә тейеш. Ҡалған осраҡта микобактериялар аҙыҡ аша ла керергә мөмкин. Башҡаса ла була. Мәҫәлән, ауырыу кеше ҡаҡрығын иҙәнгә йәки ергә төкөрһә, ҡаҡрыҡ кибә, туҙан менән һауаға күтәрелеп әйбергә, диуарға, мебельгә ҡунып, шушы туҙанлы һәм микроблы һауаны сәләмәт кеше һулаһа — уның ауырыу ихтималы арта. Бына шуға күрә ауырыуҙың һәм уның ғаиләһенең шәхси гигиена тәртиптәрен һаҡлауы, өйөн таҙа тотоуы бик мөһим. Ғаиллә асык формалағы туберкулез ауырыуы булғанда бигерәк тә балаларҙы һаҡларга кәрәк.
Туберкулездың хроник формалары ла байтаҡ. Уларҙың микробтары препараттар тәьҫиренә күптән эйәләшкән, дарыу тәьҫир итмәй торған формаға әйләнгән була. Шундый кешенән туберкулез йоҡторған осраҡта дәуалау ҡыйынлаша, хатта был яңы сирләгән ауырыуҙы тулыһынса терелтеп тә булмай.
Өҫтәп әйтергә кәрәк, үҙ ғүмөрендә үпкә ауырыулы башҡа берәү менән осрашмай ҡалған кеше юҡтыр. Ләкин һулыш юлына туберкулез микробтары кергән һәр бер кеше сирләмәй.
Организмдың һаҡланыу көсө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туберкулез микобактерияһы менән осрашҡан һәр кеше ауырымай. Бының сәбәбе − организмдың ҡаршы тороусанлығы, йәғни иммунитеты. Ә инде теге йәки был сәбәптәр арҡаһында организм көсһөҙләнә икән, был осраҡта тын юлына эләккән туберкулез таяҡсыҡтары үрсей башлай һәм үпкәлә ялҡынһыныу башлана. Кайһы бер осраҡта ул еңелсә генә уҙып, хатта ауырган кеше уны үҙе лә һиҙмәй ҡалырга мөмкин. Икенсе берәүҙә был ялҡынһыныу үпкәнең күп өлөшөнә тарала. Был айырма микробтың күпме миҡтарҙа эләгүенә генә ҡарамай, ә күпселек осраҡта кешенең ниндәй шартларҙа йәшәүенә һәм организмдың ни дәрәжәлә көслө булыуына ла бәйле. Билдәле булыуынса, туберкулез микробы тын юлдары аша керә. Үпкәгә еткәнсе уға оҙон юл үтергә тура килә (танау, тамаҡ, боғаҙ, бронхалар). Был тын юлдары эске яҡтан лайлалы ҡатлам менән ҡапланған. Һулыш алғанда тын юлына эләккән туҙан бөртөктәре һәм төрлө микробтар ошо лайлалы ҡатламға йәбешып та ҡалалар һәм кире сығарып ташланалар. Ләкин туберкулездан яфаланған ауырыу менән йыш һәм дауамлы аралашҡан кешеләрҙең тын юлына күпләп эләккән микробтарҙың бер өлөшө үпкәгә үк үтеп керә. Шулай булһа ла, күп кешенең организмы бирешмәй, сөнки аҡ ҡан тәнсектәре (лейкоциттар) микробты йоталар, эретәләр һәм юҡҡа сығаралар. Бындай күҙәнәктәрҙе фагоцит тип йөрөтөләр.
Туберкулез менән көрәшкәндә организмдың нерв системаһының әһәмияте ҙур. Нерв системаһы организмдың бөтә һакланыу механизмы менән идара итә.
Шулай итеп, туберкулез микробтарының сәләмәт кеше организмына үтеп кереүе төрлө нәтижәләргә килтерергә мөмкин. Беренсе осраҡта — туберкулез микробы таҙа кеше организмына үтеп керә, ләкин кешегә ауырыу йоҡмай, сөнки кеше организмының ҡаршы тороусанлығы инфекцияне еңә. Икенсе осраҡта — организм үтеп кергән миллионлаған туберкулез микробтарын тиҙ генә еңә алмай, кайһы бер микробактериялар иҫән ҡала. Әмма был осраҡта ла улар кешегә ауырыу туҙырмаҫҡа мөмкин, сөнки ҡан составындагы кальций тоҙҙары был микробактерияны төрөп алып тышса хасил итәләр һәм томалап ҡалдыралар. Өсөнсө осраҡта — тәндең сиргә ҡаршы тороусанлығы (иммунитеты) бик ныҡ кәмегән осраҡта, организмда туберкулез микробтары купләп үрсей башлайл һәм кеше сиргә бирешә. Сиргә ҡаршы тороусанлыҡ ғүмер буйына үҙгәрәп тора. Эскеселек, ныҡ арыуҙар, йыш аборт яһатыу, насар һәм тәртипһеҙ туҡланыу һ.б. ҙа туберкулез ауырыуының килеп сыгуына уңай шарттар тыуҙырусы сәбәптәр булып тора.
Туберкулез инфекцияһе организмда бармы-юҡмы икәнен Манту реакцияһы буйынса белеп була. Манту тигән һүҙ шул ысулды тәҡдим иткән автор исеменән алынған. Был ысулды мәктәптәрҙә, йәштәр уҡыған башҡа коллективтарҙа киң ҡулланалар. Һәм шуның нәтижәһенә ҡарап БЦЖ тип аталған прививкалар яһала. Беренсе мәртәбә БЦЖ прививкаһы бала тыуғас уҡ бала табыу йортонда яһала, һуңыраҡ, Манту реакцияһының нәтижәһенә ҡарап, яңынан ҡабатлана. БЦЖ прививкаһы профилактик сара булараҡ ҡулланыла.
Туберкулёз сиренең билдәлере[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ауырыу төрлөсә башлана. Ҡайһы бер осраҡта ул һиҙҙермәй генә әкренләп башлана. Тиҙ арыу, аппетит һәм йоҡо боҙолоу, әҙ генә йүтәл булыуы мөмкин. Башҡа ауырыуҙарҙың да шундай уҡ билдәләре булыуы сәбәпле кеше уға әлләни иғтибар ҙа итмәй. Күп осраҡта туберкулез ауырыуы кинәт башлана: температура 38—39 градусҡа күтәрелә, хәлһеҙлек арта, йүтәл көсәйә, йүткергәңдә ҡаҡрыҡ килә башлай. Ауырыу кеше төндәрен тирләп уяна. Үпкә сиренең башланғыс осорында грипп, үпкә ялкынһынуы кеүек ауырыуҙар тип уйланыла. Туберкулез йыш ҡына ҡан төкөрөү менән дә башлана, ләкин башҡа ауырыуҙар ҙа, мәҫәлән, яман шеш, абцесс һ.б. ваҡытында да ҡан төкөрөү күҙәтелә.
Температура күтәрелеү — сирҙең беренсе симптомы. Башҡа йоғошло ауырыуҙарҙан айырмалы булараҡ, туберкулез менән ауырыусының температураһы әлләни юғары булмай һәм кискә табан күтәрелә. Кешелә хәлһеҙлек һиҙелә. Ул кеше әҙ генә хәрәкәтләнһә лә тиҙ арый. Туберкулез менән сирләгән кешенең аппетиты боҙолмаһа ла ул әкренләп ябыға бара, ләкин баштараҡ ул үҙе һиҙмәй. Һуңға табан, ауырыуҙың башҡа билдәләре лә асыҡлангас, ауыру кеше үҙенең шактай ябығыуын аңлай. Үпкә сирле кеше тиҙ тирләй. Тирләү кеше эш эшләгәнгә йәки көн эҫе булганға түгел, бәлки төндә йоҡлағанда, башлыса таң алдынан була. Тын ҡыҫылыу, үпкә ауырыуҙарының бар төрлөрөнә лә хас билдә булса ла, туберкулездың башланғыс осорында бөтөнләй һиҙелмәй ҙә, сөнки был осорҙа үпкә үҙенең резерв мөмкинлекләрен эшкә егә. Шулай ук, күкрәк ауырытуы ла баштараҡ бик һиҙелмәй. Һуңыраҡ арҡала, ҡалаҡ һөяге тирәһендә сәнсеү һизелә. Йүтәлләү туберкулез ауырыуына хас билдә.
Туберкулезды диагнозлау өсөн флюорография үтәләр.
Флюорография бер яктан ауырыуны башлангыс осоронда уҡ асыҡларға мөмкинлек бирһә, икенсе яҡтан уның ярҙамында башҡа төрле ауырыуларҙы ла белергә була. Мәҫәлән, үпкә ялһынһынуы, үпкә рагы, киста, яман булмаған шештәр һ. б.
Дауалау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туберкулез организмда анатомик һәм функциональ үҙгәрештәр китереп сығара. Үпкә туберкулезы менән ауырыған кешенең үпкәһе генә ауырыу тип ҡарап булмай, сөнки был сир бөтә организмдың ауырыуы. Шуға ҡарап дауаалау алымдары ла күп яҡлы һәм күп төрлө. Туберкулезға ҡаршы көрәштә дарыу менән дауалау төп урынды тора. Үпкә ауырыуын дауалауҙа хәҙерге ваҡытта хирургия методы ла киң ҡулланыла.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Kumar, Vinay; Abbas, Abul K.; Fausto, Nelson; & Mitchell, Richard N. Robbins Basic Pathology — 8th. — Saunders Elsevier, 2007. — P. 516–522. — ISBN 978-1-4160-2973-1.
- ↑ Konstantinos, A (2010). «Testing for tuberculosis». Australian Prescriber, 33:12-18. http://www.australianprescriber.com/magazine/33/1/12/18/
- ↑ al.] edited by Peter G. Gibson ; section editors, Michael Abramson ... [et Evidence-based respiratory medicine — 1. publ.. — Oxford: Blackwell, 2005. — P. 321. — ISBN 978-0-7279-1605-1.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Перельман М. И., Корякин В. А., Богадельникова И. В. Фтизиатрия. ОАО Издательство «Медицина», 2004.
- Руководство по лечению лекарственно-устойчивых форм туберкулёза. Издание ВОЗ.
- Сайт ВОЗ. Руководство по программному ведению лекарственно-устойчивого туберкулёза
- Туберкулёз. Вопросы и ответы. Всемирная организация здравоохранения
- Факты о туберкулёзе. Сайт Всемирной организации здравоохранения
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Туберкулёз/ВИЧ: Клиническое руководство на сайте ВОЗ
- Центральный НИИ Туберкулёза РАМН г. Москва
- Как защитить себя от туберкулёза
- Фильм о диагностике, лечении и профилактике туберкулёза
- Новая эффективная диагностика туберкулёза
- Новая вакцина H56 способна бороться с латентной туберкулезной инфекцией
- Туберкулёз в России
- Туберкулез: что это? Учебное видео — инфографика о туберкулезе
- Туберкулез среди подростков и молодежи в России. Доклад (2011 г.)


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Йәмәғәт премияһы менән наградланды
Фото:
Мәскәүҙә Рәсәй коммерция булмаған ойошмаларының V съезы бара. Сара граждандар йәмғиәтенең көнүҙәк мәсьәләләрен тикшереүгә, коммерция булмаған ойошмаларҙың яңы эш механизмдарын булдырыуға, ил төбәктәренең коммерция булмаған ойошмалары менән дәүләт власы органдарының үҙ-ара килешеп эшләү мәсьәләләренә арналған.
Сараны «РАРИО» Рәсәй мәғлүмәт йәмғиәтен үҫтереү агентлығы ойошторҙо. Унда РФ Президенты Хакимиәте, РФ Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы, федераль һәм төбәк власть органдары, РФ Йәмәғәт палатаһы, шулай уҡ ил төбәктәренең коммерция булмаған ойошмалары вәкилдәре ҡатнаша. Теркәлгән ҡатнашыусылар һаны – 1000-дән ашыу, ысынында иһә съезд эшендә 400-ҙән ашыуыраҡ кеше ҡатнаша.
Съезд сиктәрендә 30 октябрҙә РФ коммерция булмаған секторын үҫтереүгә һәм яҡлауға индергән өлөшө өсөн «ГОСГРАНТ 2013» йәмәғәт премияһын тапшырыу тантанаһы үтте. Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов «Рәсәй Федерацияһы субъекттары» персональ номинацияһында премия лауреаты булды.
Башҡортостандан съезд эшендә Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары Олег Матыцин, БР Президенты Хакимиәте, БР Йәмәғәт палатаһы, республика коммерция булмаған ойошмалары вәкилдәре ҡатнаша.
Съезд сиктәрендә бөгөн, 31 октябрҙә, граждандарҙың һәм властың үҙ-ара мәғлүмәти аралашыуы мәсьәләләрен тикшереүгә арналған «Инфо-Йәмғиәт 2013» Бөтә Рәсәй Форумы үткәрелә. Съезд 1 ноябрҙә тамамлана.
Белешмә өсөн. Быйыл Башҡортостандың 10 коммерция булмаған ойошмаһы федераль бюджеттан субсидия алыуға конкурста еңеүсе булды.


text:
Башҡортостанда бөтә Рәсәй банктар форумы асылды
Бөтә Рәсәйҙән банк хеҙмәткәрҙәре Башҡортостанда йыйыла. 13 февралдә республиканың Әбйәлил районында «Урал форумы: банктарҙың мәғлүмәти хәүефһеҙлеге» банк-ара конференцияһы старт ала.
Сара 18 февралгә тиклем дауам итәсәк. Бер аҙна дауамында форумда ҡатнашыусылар банк өлкәһендә мәғлүмәти хәүефһеҙлек мәсьәләләрен тикшерәсәк. Ҡатнашыусылар араһында, банк хеҙмәткәрҙәренән тыш, Рәсәй Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәте; Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт; РФ Эске эштәр министрлығы белгестәре лә бар.
Башҡортостандың Милли банкыһынан хәбәр итеүҙәренсә, форумда Рәсәй Банкы рәйесенең беренсе урынбаҫары Владислав Конторович; Рәсәй банкылары ассоциацияһы президенты Гарегин Тосунян; Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт етәксеһе урынбаҫары Роман Шередин; Рәсәй Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәте үҙәге начальнигының беренсе урынбаҫары Алексей Кузьмин ҡатнашасаҡ.


text:
Бөтөн Рәсәй әсәйҙәр форумында Башҡортостан вәкилдәре ҡатнашасаҡ
Башҡортостандан «Мәрхәмәт» хәйриә фондын ойоштороусы Гөлшат Хәмитова, БР хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова, Өфөнөң Опека һәм попечителлек буйынса идаралығы начальнигы Милана Скоробогатова, баш ҡаланың «Әсә йөрәге» Әсәйҙәр советы рәйесе Гөлшат Ибраһимова, «Ата-әсәлек даны» ордены менән наградланған күп балалы әсә Зилә Мотаһарова «Рәсәй – бәхетле әсәйҙәр территорияһы» Бөтөн Рәсәй әсәйҙәр форумында ҡатнашасаҡ. Сара Ульяновскиҙа 1-2 мартта үтәсәк. Бөтөн илдән 1200-ҙән ашыу кеше — йәмәғәт палатаһы, күп балалы һәм тәрбиәгә бала алыусы ғаиләләр йәмәғәт ойошмалары, ҡатын-ҡыҙҙар ойошмалары, күп балалы әсәләр вәкилдәре ҡатнашасаҡ. Был турала БР Хеҙмәт министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр.
Дүртенсе Бөтөн Рәсәй әсәйҙәр форумы бынан алдағы өс форумда (2002, 2006 һәм 2008 йылдарҙа) башланған эште — милли һәм халыҡ-ара кимәлдә ғаилә, әсәлек һәм балалыҡ проблемаларын хәл итеү өсөн йәмғиәттең прогрессив көстәрен берләштереүҙе дауам итергә тейеш. Бынан тыш, форумдың бурыстары — йәмәғәт ойошмалары эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәрен, шулай уҡ дәүләт, эшлекле берләшмәләр, киң мәғлүмәт саралары һәм сәйәси партияларҙың ғаилә, әсәлек һәм балалыҡ хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлау өлкәһендәге урынын һәм ролен билдәләү.
Программала «түңәрәк өҫтәлдәр», пленар ултырыштар, күргәҙмәләр үткәреү, шулай уҡ социаль һәм мәҙәниәт өлкәһе учреждениеларына барыу ҡаралған. Форумда ҡатнашыусылар балалар тәрбиәләүҙә ҡатын-ҡыҙҙың роле, ҡатын-ҡыҙ бизнеста, йәштәр һәм никах кеүек темаларҙы тикшерәсәк.
Быйылғы форум «Әсәй» Халыҡ-ара хәйриә фондтары йәмәғәт ассоциацияһы ҡатнашлығында РФ Йәмәғәт палатаһы һәм «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһы етәкселегендә үткәрелә.


text:
Рәжәб
Рәжәб — һижри иҫәп менән йылдың етенсе айы. 5 рәжәб — рәғәиб кисәһе. 26 рәжәб — миһраж кисе. Рәжәб айы мосолмандарҙа кесе хаж ай булып та һанала. Ғәрәптәр элек-электән был айҙы ураҙалар тотоп, ҡорбандар салып үткәрә торған булғандар. Төрлө һуғыштап һәм яу сабыуҙарға сик ҡуйылған.
Был ай — һаңғырау ай. Бәндәләрҙең гонаһтары хаҡында Аллаһы Тәғәлә ишетеп бармай, рәхмәт-бәрәкәттәре яуып тора.
Был айҙа Мөхәмәдтең, ғәләйһис-сәләм, ата-әсәһе никахҡа инә, ошо уҡ айҙа пәйғәмбәребеҙ миһражға күтәрелә.


text:
Алдағы ике йылда республикала 20 яңы мәктәп төҙөләсәк Фото: Олег Яровиков
Алдағы ике йылда республикала 20 яңы мәктәп төҙөләсәк
Алдағы ике йылда республикала 20 яңы мәктәп төҙөләсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 21 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Алдағы ике йылда Башҡортостанда 7397 урынлыҡ 20 дөйөм белем биреү мәктәбен төҙөүҙе тамамлау күҙаллана.
Башҡортостан Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, 2016 йылда 1597 уҡыусыға иҫәпләнгән дүрт объект төҙөләсәк. Улар араһында Стәрлетамаҡтың Көнбайыш биҫтәһендә 1000 урынлыҡ мәктәп, Федоровка ауылында 375 урынлыҡ мәктәп, Ғафури районының Табын ауылында 162 урынлыҡ коррекция мәктәбе, Ҡариҙел районының Яңы Муллаҡай ауылында 60 урынлыҡ мәктәп (25 урынлыҡ балалар баҡсаһы менән) бар.
2017 йылда 5800 уҡыусыға иҫәпләнгән 16 объектты файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла. Иң ҙурҙары — Димдә 825 урынлыҡ, баш ҡаланың Колгуев биҫтәһендә — 550, Стәрлетамаҡта — 1000, Баҡалы ауылында 825 урынлыҡ мәктәп. Бынан тыш, 2017 йылда Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында 550 урынлыҡ мәктәпте төҙөкләндереүҙе тамамлау күҙаллана.
Уҙған йылдың аҙағында Башҡортостан Хөкүмәте 2016-2025 йылдарҙа дөйөм белем биреү ойошмаларында яңы урындар булдырыуға йүнәлтелгән программаны раҫланы. Документҡа ярашлы, ошо осорҙа башланғыс мәктәптә икенсе смена бөтөрөләсәк, тағы ла биш йылдан һуң 5-9 класс уҡыусылары иҫке мәктәптәрҙән яңыларына күсереләсәк. Программа сиктәрендә район-ҡалаларҙа мәктәптәр яңыртыласаҡ һәм яңы белем усаҡтары төҙөләсәк.


text:
Башҡортостанда уҡытыусыларҙың эш хаҡы 2013 йылда төбәк буйынса уртаса кимәлгә сығасаҡ
Башҡортостанда дөйөм белем биреү учреждениелары уҡытыусыларының уртаса эш хаҡы 2013 йылда республика буйынса уртаса кимәлгә сығасаҡ. Мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары хеҙмәткәрҙәренең уртаса эш хаҡы төбәктә дөйөм белем биреү өлкәһендәге уртаса эш хаҡы кимәленән түбән булмаясаҡ. Был хаҡта БР Хөкүмәтенең «Башҡортостан Республикаһының дәүләт учреждениелары хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын арттырыу буйынса саралар тураһында»ғы ҡарарына һылтанма яһап, БР Финанс министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.
Документ Рәсәй Президентының илде социаль-иҡтисади йәһәттән үҫтереүҙең төп йүнәлештәре билдәләнгән указдарын тормошҡа ашырыу маҡсатында ҡабул ителде.
Ҡарарҙа шулай уҡ дәүләт һәм муниципаль учреждениеларҙың башҡа категория хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡын арттырыу тураһында һүҙ бара. 2013 йылда уларҙың хеҙмәт хаҡы 2012 йыл кимәленә ҡарата кәм тигәндә 13 процентҡа артырға тейеш.
2013 йылдың 1 октябренән ил башлығының указдарында билдәләнгән бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең минималь эш хаҡы 5,5 процентҡа индексациялана.


text:
Республикала микрозаймдар биреү өс тапҡырға артҡан
Ағымдағы йылдың беренсе ярты йыллығында «Башҡортостан Республикаһының Микрофинанслау үҙәге» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда бирелгән микрозаймдар күләмен өс тапҡырға арттырған. 1 июлгә ҡарата Башҡортостан эшҡыуарҙарына дөйөм алғанда 483 млн һум суммаһына 696 микрозайм бирелгән.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, республикала Микрозайм үҙәгенең 10 офисы эшләй. Улар эшҡыуарҙарға бушлай консультациялар бирә, йылына 10 процентлыҡ ставка менән бер йылға 1 млн һумға ҡәҙәр микрозайм алыуға заявкалар ҡабул итә һәм килешеүҙәр тултыра.
Дәүләт ярҙамының был төрөнөң бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттары араһында ҙур һорау менән ҡулланыуы арҡаһында Башҡортостан Хөкүмәтенең 2012 йылдың 29 июнендәге ҡарары менән «Башҡортостан Республикаһының Микрофинанслау үҙәге» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһының устав капиталын һәм бәләкәй бизнесҡа ярҙам күләмен арттырыуға өҫтәмә бюджет средстволарын бүлеү ҡаралған. БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, был маҡсатҡа федераль бюджеттан өҫтәп финанслау шарттарында йыл дауамында йәнә 54 млн һум йәлеп итеү планлаштырыла.


text:
Фото:
Экологик форум үҙ эшен башланы
Фото:
Өфөнөң Нефтселәр мәҙәниәт һарайында шишәмбе көнө Экологик форум асылды. Форум сиктәрендә «УралЭкология. Сәнәғәт хәүефһеҙлеге. Нефтехиминдустрия — 2010» ХV махсус күргәҙмәһе эшләй башланы.
Форумды ойоштороусылар — Башҡортостан Хөкүмәте, Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса Федераль хеҙмәттең БР буйынса идаралығы, Урал буйы экологик, технологик һәм атом күҙәтеүе идаралығы (Ростехнадзор), БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы, «Лигас» Күргәҙмә үҙәге.
Экологик форумды асыуҙа БР тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Иҙел Шәйәхмәтов, Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса Федераль хеҙмәттең БР буйынса идаралығы етәксеһе Юрий Дудников, Урал буйы экологик, технологик һәм атом күҙәтеүе идаралығы етәксеһе Виктор Кульбицкий, БР буйынса баш санитар врач урынбаҫары Нина Кондрова сығыш яһаны.
Форумдың бөгөнгө программаһында – «Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендә дәүләт сәйәсәте һәм тәбиғи ресурстарҙы рациональ файҙаланыу» ғилми-ғәмәли конференцияһы. Шаршамбы көнө атмосфера һауаһын һаҡлау, сүп-сарҙы эшкәртеү һәм тирә-яҡ мөхиткә йоғонто яһау буйынса семинарҙар үткәреләсәк. Шулай уҡ «Сәнәғәт предприятиеларының тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендәге проблемалары һәм уларҙы хәл итеү юлдары» түңәрәк өҫтәле үтәсәк.
Экологик форум 14 октябрҙә тамамлана.


text:
«Башинформ» агентлығы 2013 йыл йомғаҡтары буйынса Республика киң мәғлүмәт саралары медиа-рейтингында лидер
«Медиалогия» компанияһы 2013 йылға Башҡортостан медиа ресурстары рейтингын баҫтырып сығарған.
Лидерҙарҙа – «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы (813,75 цитата килтереү индексы менән), Башҡортостан юлдаш телевидениеһы (147,06) һәм Proufu.ru интернет-ресурсы (132,36).
Иң цитата килтереү егермелегенә шулай уҡ Ufa1 һәм Башҡортостан ДТРК ингән.
Рейтинг «Медиалогия» системаһының киң мәғлүмәт саралары базаһы нигеҙендә ҡоролған, ул үҙ эсенә 16 мең 400 самаһы сығанаҡты: телевидение, радио, гәзит, журналдар, мәғлүмәти агентлыҡтар, интернет киң мәғлүмәт сараларын ала. Тикшеренеү 2013 йылдың 1 ғинуарынан алып 31 декабренә тиклем уҙғарылған.
Рейтинг цитата килтереү индексы – медиа күрһәткестәр (башҡа киң мәғлүмәт сараларында мәғлүмәт сығанағына һылтанмалар иҫәбен һәм һылтанманы баҫтырған сығанаҡ абруйлығын иҫәпкә алыу) нигеҙендә төҙөлгән.
Индекс асыҡ сығанаҡтарҙың текстарын математик-линвгистик анализлау базаһында иҫәпләнә; сайтҡа инеү күрһәткестәре, тираж һәм аудиториялар иҫәпкә алынмай.


text:
Министр Никерин «ҡыҙыу линияға» шылтыратыуҙар көтә
Аҙна һайын, 28 ғинуарҙан башлап, Башҡортостан Республикаһы йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Александр Никерин физик тәрбиә һәм спорт өлкәһе хеҙмәткәрҙәре — тренерҙар, уҡытыусылар һәм төрлө кимәлдәге етәкселәр өсөн «тура бәйләнеш» үткәрә.
Был турала йәштәр-спорт ведомствоһының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Был линия спорт резервын әҙерләү системаһын үҙгәртеп ҡороу барышында барлыҡҡа килгән мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн ойошторола.
Һәр йома көндө 16.00 сәғәттән 18.00-гә тиклем 272-97-08 телефонына шылтыратырға мөмкин.


text:
Фото:
Төбәк-ара интернет-педсовет 30 августа эшләй башлай
Фото:
Традицион төбәк-ара интернет-педсовет быйыл республикала 30 августан 13 сентябргә тиклем барасаҡ. Быйылғы виртуаль форумдың төп тикшереү темаһы булып педагогтың профессиональ үҫеше торасаҡ.
Ҡатнашыусыларҙы теркәү һәм докладтар менән таныштырыу 5 августа башланасаҡ. Быйылғы интернет-кәңәшмә сиктәрендә форумдарҙа сығыш яһарға, дискуссияларҙа ҡатнашырға, белгестәргә һорауҙар бирергә мөмкин буласаҡ.
Дөйөм алғанда, интернет-педсоветтар мәғариф учреждениелары хеҙмәткәрҙәренә һәм ярашлы ведомстволар вәкилдәренә мәғарифтың көнүҙәк мәсьәләләрен хәл итеү йүнәлешендә педагогтарҙың, ғалимдарҙың, идарасыларҙың һәм ата-әсәләрҙең көстәрен берләштерергә ярҙам итә, тип билдәләргә мөмкин.
Педсоветтың эш темалары һәм программаһы тураһында ентекле мәғлүмәт менән Башҡортостан Республикаһының Мәғарифты үҫтереү институты сайтында танышырға мөмкин.


text:
«Парктар маршы – 2010» яңы таланттар асты
Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы Мәғариф министрлығы, Бөтә Рәсәй тәбиғәтте һаҡлау йәмғиәтенең Башҡортостан республикаһы бүлексәһе һәм Республика балалар экология-биология үҙәге менән берлектә «Парктар маршы-2010» республика акцияһын үткәрҙе.
Акция сиктәрендә иң яҡшы күргәҙмә материалға (плакаттар, һүрәттәр, листовкалар, мәғлүмәт бюллетендәре), иң яҡшы фотоһүрәткә конкурстар, һаҡлауға алынған территориялар һәм парктар зонаһын, шулай уҡ Башҡортостандың һирәк осраусы һәм юғалыу алдында торған айырым флора һәм фауна төрҙәрен өйрәнеү буйынса тикшеренеү эштәренә конкурс иғлан ителгәйне. Бөрө, Ишембай, Күмертау, Салауат, Өфө ҡалалары, шулай уҡ Ғафури, Дәүләкән, Илеш, Ҡариҙел, Миәкә, Федоровка, Шаран райондарының мәктәп уҡыусылары эштәрен тәҡдим итте.
Йәш таланттар эштәре Башҡортостан Экология министрлығының фойеһында ҡуйылды. Ошонда уҡ уҡыусыларҙың айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре һәм республика ҡалаларының парк зоналарына арналған иң яҡшы һүрәттәре һәм фотоларынан күргәҙмә ойошторолдо.
6-11 клас уҡыусылары өсөн «Биотөрлөлөк — Ерҙәге тормош нигеҙе» ғилми-ғәмәли конференцияһы үткәрелде. Уның еңеүселәре БР Экология министрлығының маҡтау грамоталары, дипломдар, шулай уҡ ҡимәтле бүләктәр менән наградланды.
«Парктар маршы – 2010» республика акцияһы республика район һәм ҡалаларының парктарында һәм айырым һаҡланған тәбиғәт территорияларында субботниктар менән тамамланды. Акцияға 1 июндә йомғаҡ яһаласаҡ.


text:
Ҡаҙағстан
Ҡаҙағстан Республикаhы (Ҡаҙағстан, ҡаҙ. Қазақстан Республикасы) — Евразияның үҙәгендә урынлашҡан, төп өлөшө Азияға, ҡалғаны Европаға ҡараған дәүләт. Төньяҡтан һәм көнбайыштан Рәсәй Федерацияһы, көнсығыштан Ҡытай, көньяҡтан Ҡырғыҙстан, Үзбәкстан һәм Төрөкмәнстан менән сиктәш.
Йөкмәткеһе
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Майҙаны (2 724 900 км²) буйынса донъяла 9-сы урында тора. Ҡоро ерҙә сик оҙонлоғо — 12 000 километрҙан ашыу. Көнбайышта Волга йылғаһы дельтаһынан көнсығышта Алтай тауҙарынаса, төньяҡта Көнбайыш Себерҙән көньяҡта Тянь-Шань тауҙарынаса һуҙылған.
Территорияһы Каспий һәм Арал дингеҙҙәре менән йыуыла. Шул уҡ ваҡытта Донъя океанына сығыу юлы булмаған дәүләттәрҙең иң ҙуры булып тора. Донъяның алты бойондороҡһоҙ төрки телле дәүләттәренең бере.
1997 йылда баш ҡала илдең иң ҙур ҡалаһы Алматынан Астанаға күсерелде.
16,4 миллионлы халҡы (2010 йыл) буйынса Ҡаҙағстан донъяла 62-се урында торһа ла, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 6 кешенән түбән.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге Ҡаҙағстандың ерендә борондан күсмә халыҡтар йәшәгән. 16 быуатта ҡаҙаҡтар үҙенә башҡа халыҡ булараҡ билдәлелек ала; улар өс жүздән тора. 18-сы быуатта Ҡаҙаҡ далаһына урыҫтар күсеп килә башлай; 19 быуаттың уртаһында барлыҡ Ҡаҙағстан Рәсәй империяһының өлөшөнә әйләнә. 1917 йылдың революцияһы һәм артабанғы граждандар һуғышы осоронда Ҡаҙағстан административ йәһәттән бер нисә тапҡыр бүленә; 1936 йылда СССР составында Ҡаҙаҡ Совет Социалистик Республикаһы булдырыла. 20 быуатта Ҡаҙағстанда Советтар Союзының күпселек проекттары тормошҡа ашырыла, шул иҫәптән Хрущёвтың сиҙәм үҙләштереү кампанияһы. Байконур космодромы һәм Семипалатинск полигоны — СССР-ҙың ядро ҡоралын һынау буйынса төп майҙандар.
Ҡаҙағстан 1991 йылдың 16 декабрендә, Совет республикаларының һуңғыһы булып, үҙен бойондороҡһоҙ дәүләт итеп иғлан итте. Советтар Союзының һуңғы йылдарында республикаһы етәксеһе булған Нурсолтан Назарбаев Ҡаҙағстандың тәүге президенты булды. Бойондороҡһоҙлоҡ алғас, Ҡаҙағстан тотанаҡлы тышҡы сәйәсәт алып бара, үҙенең иҡтисадын, тәү сиратта нефть сәнәғәтен үҫтерә. Иҡтисади яҡтан ил тиҙ үҫеш кисерә, Ҡаҙағстандың халыҡ-ара абруйы ла йылдан-йыл арта, Хәҙерге көндә ул Үҙәк Азияның бар яҡтап та өҫтөнлөклө дәүләте һанала.
Ил бер нисә халыҡ-ара ойошманың, атап әйткәндә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы, Евро-Атлантик Партнёрлыҡ Советы, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе, Шанхай Хеҙмәттәшлек Ойошмаһының ағзаһы булып тора. Элекке СССР-ға ингән илдәрҙән НАТО менән Айырым Партнёрлыҡ планы ҡорған алты илдең береһе.
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙағстан Конституцияһына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Башҡарма власть[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙағстан Президенты — Ҡаҙағстан башлығы һәм Ҡаҙағстандын иң юғары вазифалы кешеһе. Ҡаҙағстан Президенты, Ҡаҙағстан Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Ҡаҙағстан Конституцияһы менән билдәләнгән.
Суд власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙағстан суд системаһы составында:
- Ҡаҙағстандын Юғары суды һәм өлкә, ҡала, хәрби һәм түбәнге инстанция судтары.
Закондар сығарыу власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Ҡаҙағстан Парламенты
Ҡаҙағстан Парламенты — ике палатаһынан тора: Сенат (юғары) һәм Мәжлес (түбәнге).
Мәжлес — Рәсәйҙәге Дәүләт думаһы аналогы.
Административ бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙағстан — унитар дәүләт. Административ йәһәттән ул 14 өлкәгә бүленгән; 2 ҡала — республика ҡарамағында.
Республикала 14 өлкә, 86 ҡала, шул иҫәптән республика ҡамағындағы ике ҡала (Астана, Алматы); 168 район (шул иҫәптән 8 ҡала районы, 174 ҡасаба бар[1].
Ҙур ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Ҡаҙағстан фонд биржаһы» (Қазақстан қор биржасы)-Ҡаҙағстандың иң эре биржаһы. Ҡаҙағстан фонд биржаһында көн һайын 100-ҙән ашыу ойошмаларҙың акциялар буйынса торгтар бара. Улар араһында: «Разведка Добыча „КазМунайГаз“», EURASIAN NATURAL RESOURCES CORPORATION PLC, «Казахтелеком» һәм башҡалар. Биржала KASE индексы хисаплана.
Дин[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙағстан ерендә 75 % мосолман, 25 % христиан.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хөсәйенова Г. Т. Ҡаҙағстан // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Өфөлә йәшәүселәр һаны 1 064 000 кешегә етте
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса Өфөлә йәшәүселәр һаны 1 064 000 кеше тәшкил итте. Был турала Өфө хакимиәтендәге кәңәшмәлә уның башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.
— Һигеҙ йылда Өфөлә йәшәүселәр һаны дүрт проценттан ашыуға артҡан, — тине ул. – 2002 йылда үткәрелгән иҫәп алыу ваҡытында республика баш ҡалаһында 1 022 000 кеше йәшәй ине.
Ҡаланың райондары араһында процент нисбәтендә иң юғары үҫеш Дим һәм Киров райондарында күҙәтелә. Халыҡтың номиналь һаны буйынса Өфөнөң иң күп кешеләр йәшәгән районы – Октябрь районы. Унан ҡала икенсе урында Калинин районы, өсөнсөлә – Орджоникидзе.


text:
Башҡортостанда «Эшсе ҡатын-ҡыҙ – 2012» конкурсы старт алды
Башҡортостан предприятиеларында һәм ойошмаларында эшләүсе йәштәр араһында «Эшсе ҡатын-ҡыҙ — 2012» профессиональ оҫталыҡ республика конкурсында 22-35 йәшлек, эш стажы ике йылдан да кәм булмаған гүзәл заттар ҡатнаша ала. Республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, ҡыҙҙарға өс этап аша үтергә кәрәк буласаҡ: беренсе этап 19 февралгә тиклем дауам итәсәк. Уны райондың (ҡаланың) йәштәр эштәре буйынса органдары ойоштора.
Икенсе этап сиктәрендә ойоштороу комитетына беренсе турҙа еңеүселәрҙең конкурс материалдары ебәрелә, уларға ҡарап жюри финалсыларҙы билдәләйәсәк.
Финал 15 мартҡа планлаштырыла. Ул Өфөлә үтәсәк.
Жюри составына Башҡортостандың билдәле мәҙәниәт эшмәкәрҙәре, төбәктең Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Профсоюздар федерацияһы вәкилдәре инәсәк. Улар бәйгелә ҡатнашыусыларҙың профессионализмын һәм ижади һәләттәрен ике һынау ярҙамында баһалаясаҡ:
1) «Профессиональ ҡарашым» эссеһы: сәләмләү, үҙең хаҡында һөйләү, үҙең эшләгән предприятиены, уның продукцияһын рекламалау;
2) «Оҫта сибәркәй»: музыкаль номер, йыр, бейеү.
Гран-принан тыш, башҡа номинацияларҙа ла еңеүселәр билдәләнәсәк.
Тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн телефон/факс: 8(347) 251-57-23, 251-57-11, e-mail: ostm@inbox.ru.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Башҡорт телен өйрәнергә тейештәр, ләкин көсләп түгел»
Башҡортостан мәктәптәрендә башҡорт телен мотлаҡ өйрәнергә тейештәр, ләкин кем өйрәнергә теләмәй, уны көсләп мәжбүр итергә тейеш түгелдәр. Республика Президенты Рөстәм Хәмитов "Газета.Ru" интернет-порталына интервьюһында ошондай фекерен белдерҙе.
Рөстәм Хәмитов иҫәпләүенсә, мәктәптәрҙә хәҙерге ваҡытта башҡорт телен өйрәнеүҙе кире ҡағыу тураһында мәсьәлә ҡуйыу бөтөнләй урынһыҙ, сөнки ул законға ҡаршы килә. Рус теле менән бер рәттән башҡорт теле Башҡортостан территорияһында дәүләт теле булып тора, ә дәүләт телдәре мотлаҡ өйрәнелергә тейеш.
Республика мәктәптәрендә башҡорт телен өйрәнеүҙе кире ҡағыу ихтималлығы хаҡында һүҙ алып барыусылар, Рөстәм Хәмитов фекеренсә, баштан уҡ һорауҙы дөрөҫ ҡуймай.
— Мин бындай формулировка менән килешә алмайым, — тине Президент. — Башҡорт телен Башҡортостан Республикаһы территорияһында һәр ваҡыт өйрәнәсәктәр. Иң элек, башҡорттар, иң элек, был телде өйрәнергә теләүсе кешеләр. Шул уҡ ваҡытта мин башҡорт телен көсләп уҡытыу булмаҫҡа тейешлеген дә аңлайым.
Теге йәки был телде өйрәнеүҙе кире ҡағыу хоҡуғына, Рөстәм Хәмитов фекеренсә, закон сығарыусылар эйә. Президенттан быны талап итеү – бөтөнләй мәғәнәһеҙ.
— БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай был ҡатмарлы мәсьәләне өйрәнер һәм бер ни тиклем ваҡыттан һуң уның буйынса ниндәйҙер ҡарар ҡабул итер, моғайын, — тине Рөстәм Хәмитов. – Ләкин минең шәхси фекерем шундай: республикала башҡорт телен өйрәнергә кәрәк. Сөнки Ер шарында башҡорттар йәшәгән, Башҡортостан Республикаһы булған башҡа урын юҡ. Ә был предмет уҡытыусыларына уҡытыу сифатын яҡшыртырға, дәрестәрҙе ҡыҙыҡлыраҡ яһарға, ҡатмарлы грамматика, синтаксис, морфологиянан ҡасып, мәктәпте тамамлағас уҡыусы башҡорт телендә аралаша алһын өсөн, һөйләшеү теленә өйрәтеү вариантына күсергә кәрәк. Ләкин әгәр кеше башҡорт телен өйрәнергә теләмәй икән, уны мәжбүр итеү, был дәрескә ҡолағынан һөйрәп алып барыу дөрөҫ булмаясаҡ.


text:
Фото:
Башҡортостан нәшриәтселәре Халыҡ-ара китап форумында ҡатнашты
Фото:
«Китап» нәшриәте 30 майҙан 1 июнгә тиклем Пермдә үткән Китап йәрминкәһендә ҡатнашты. Китап форумында үҙәк һәм төбәк нәшриәттәре, китап магазиндары, журнал һәм гәзит редакциялары, китап продукцияһын күмәртәләп һәм ваҡлап һатыусыларҙың рус телендәге китаптары тәҡдим ителде, тип хәбәр иттеләр «Китап» нәшриәтенән.
Рус теле нигеҙендә гуманитар хеҙмәттәшлекте нығытыу, мәҙәниәт, мәғариф һәм нәшриәт өлкәләрендә төбәк-ара хеҙмәттәшлекте үҫтереү сараның төп маҡсаттары булып торҙо.
Күргәҙмә «Европа менән Азия араһында рус теле» халыҡ-ара гуманитар форумы сиктәрендә ойошторолдо. Унда федераль һәм төбәк власть органдары вәкилдәре, дипломаттар, гуманитар хеҙмәттәшлек өлкәһендәге эксперттар, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, яҙыусылар, рус теле уҡытыусылары, китапхана хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.
Күргәҙмә йомғаҡтары буйынса «Китап» нәшриәте дипломға лайыҡ булды.


text:
Өфөлә 2011 йыл аҙағына тиклем ете балалар баҡсаһы төҙөләсәк
Сабыйҙарҙы балалар баҡсаһына урынлаштырыу ата-әсәләр өсөн дә, властар өсөн дә киҫкен проблемаларҙың береһе булып ҡала — Өфөлә 17 мең самаһы бала юллама алыуға сиратта тора. Проблеманы хәл итеүҙең ике юлы барлығы ла билдәле – яңы балалар баҡсалары төҙөү һәм ҡаланың мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары системаһына тәғәйенләнеше буйынса файҙаланылмаған иҫке биналарҙы ҡайтарыу.
Баш ҡалала 2011 йыл аҙағына тиклем ете балалар баҡсаһы төҙөләсәк, йәнә бишәүһе — Орджоникидзе, Октябрь һәм Совет райондарында — маҡсатҡа ярашлы файҙаланылмаған биналар кире ҡайтарыласаҡ. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына ҡаланың Капиталь төҙөлөш идаралығы начальнигы Марат Гәрәев хәбәр итте.
Урындар етешмәү проблемаһын балалар баҡсаһына йөрөмәгән сабыйҙар өсөн ҡаралған мәктәпкәсә тәрбиә биреүҙе ойоштороуҙың яңы формалары өлөшләтә хәл итергә ярҙам итә.
Өфөнөң Мәғариф идаралығы мәғлүмәте буйынса, 500-ҙән ашыу бала ҡыҫҡа ваҡытҡа иҫәпләнгән 47 төркөмдә тәрбиәләнә. Тағы 101 бала 33 ғаиләлә тәрбиәләү төркөмөнә йөрөй.
Бынан тыш, Идаралыҡтың баш белгесе Ирина Саморукова әйтеүенсә, 1,5 йәшкә тиклемге балаһы булған һәм социаль яҡлау органдарында иҫәптә торған күп балалы һәм аҙ тәьмин ителгән ғаиләләргә өс мең һум күләмендә компенсация түләнә. Март башына ҡарата бындай ярҙам 1024 ғаиләгә күрһәтелә.
Шулай уҡ Өфөлә алты дәүләткә ҡарамаған мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы эшләй.


text:
700-ҙән ашыу мигрант эшкә хоҡуҡтан мәхрүм ителде
Быйыл тәүге һигеҙ айҙа Башҡортостанда 775 сит ил гражданының хеҙмәт эшмәкәрлегенә рөхсәте ғәмәлдән сығарылды.
Күп осраҡтарҙа республикала эшләү хоҡуғынан мәхрүм итеү сәбәбе булып сит ил граждандарының һаулығы тураһында белешмәһе булмау торҙо. Ошо сәбәп арҡаһында 510 сит ил кешеһе Башҡортостанда артабан эшләү мөмкинлегенән мәхрүм ителде. 194 осраҡта — хеҙмәт договорын өҙөү, ә 10 осраҡта сит ил кешеләрендә хәүефле йоғошло ауырыуҙар асыҡланыуы артабан эшләү хоҡуғын юҡҡа сығарыу сәбәбе булып торҙо.


text:
Константин Толкачев: «Алдыбыҙға эшләүсе кешенең хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлау бурысы ҡуйылды»
ӨФӨ, 2014 йыл, 31 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
«Алдыбыҙға эшләүсе кешенең хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлау бурысы ҡуйылды», — тип Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың Мөрәжәғәтнамәһенә комментарий бирҙе БР Дәүләт Йыйылышы рәйесе Константин Толкачев.
— Мөрәжәғәтнамәлә дәүләт сәйәсәтенең төп өҫтөнлөктәре билдәләнгән – хеҙмәт кешеһенең хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлау. Эшләүсе халыҡ, бөтә үҙгәртеп ҡороуҙарҙың төп этәргес көсө була тороп, республиканың үҫешен, уның хәҙергеһен һәм киләсәген билдәләй, тип әйтеп китте Президент, — тине Константин Толкачев. — Хеҙмәт кешеләренең мәнфәғәттәре дәүләт бурыстарынан ситтә булырға тейеш түгел. Шунлыҡтан алдыбыҙға эшләүсе кешенең хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлау бурысы ҡуйылды. Был кешеләрҙең тормошон яҡшыртыу кәрәклеге тураһында күп һөйләнелгән сәйәси һүҙбәйләнеш түгел, ә бөтә дәүләт һәм муниципаль власть органдары системаһының, граждандар йәмғиәте институттарының аныҡ эшмәкәрлек йүнәлештәре.
Республика парламенты спикеры, Дәүләт Йыйылышы ҡабул иткән республика закондары һәм уларҙың үтәлешен контролдә тотоу депутаттар һәм власть органдары алдына ҡуйылған бөтә бурыстарҙы үтәүгә йүнәлтеләсәк, тип билдәләне.
— Хеҙмәт кешеләренең йәшәү сифаты яҡшырһын, республика мәнфәғәтенә эшләүселәр уны үҙенең көндәлек тормошонда тойһон өсөн беҙгә күп нәмә эшләргә кәрәк. Нәҡ ошо бөтә кимәлдәге властың эш сифаты күрһәткесе булырға тейеш, ә маҡроиҡтисади күрһәткестәр генә түгел.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан халҡын Рәсәй көнө менән ҡотланы
Фото:
12 июндә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөнөң В.И.Ленин майҙанында булды. Унда Рәсәй һәм Ҡала көндәрен байрам итеү уңайынан «Ер йөҙөндәге иң шәп ҡала» концерты үтте. Республика башлығы Өфө халҡы һәм ҡала ҡунаҡтары алдында сығыш яһаны, улар менән бергәләп байрам салютын ҡараны, тип хәбәр итте БР Президентының матбуғат хеҙмәте.
— Мин һеҙҙе байрам – Рәсәй һәм Ҡала көндәре менән ҡотлайым, — тине республика башлығы. — Беҙ бөйөк илдә, бик матур республикала, иҫ киткес гүзәл ҡалала йәшәйбеҙ, тип әйтергә теләйем. Беҙ илебеҙҙе, республикабыҙҙы, ҡалабыҙҙы һаҡлаясаҡбыҙ. Һәм, әлбиттә, халҡыбыҙ өсөн барыһын да эшләйәсәбеҙ.


text:
Төбәктә Мәҙәниәт йылының иң яҡшы эмблемаһына конкурста еңеүсе 40 мең һум аҡса аласаҡ
БР Мәҙәниәт министрлығы Башҡортостан Республикаһында Мәҙәниәт йылының иң яҡшы эмблемаһы проектына конкурста ҡатнашыу өсөн эштәр ҡабул итеүҙе дауам итә.
Бәйгелә теләгән һәр кем ҡатнаша ала. Эмблема сағыу, үҙенсәлекле булырға һәм тематикаға тап килергә тейеш. Жюри шулай уҡ уның юғары художество кимәленә һәм дизайнерлыҡ оҫталығына баһа бирәсәк.
Министрлыҡтан хәбәр итеүҙәренсә, халыҡтың ижади мөмкинлектәрен ҡеүәтләү һәм тормошҡа ашырыу, киң йәмәғәтселек иғтибарын Мәҙәниәт йылын үткәреүгә йәлеп итеү конкурстың төп маҡсаттары булып тора.
Конкурс материалдары электрон һәм яҙма төрҙә 15 октябргә тиклем Өфө ҡалаһы, Революция урамы, 18 адресы буйынса 21-се бүлмәлә ҡабул ителә. Белешмәләр өсөн телефон: 8(347) 280-87-70.
Еңеүсе Диплом һәм 40 мең һум күләмендә аҡсалата приз менән наградланасаҡ.
Тулыраҡ мәғлүмәт ведомство сайтында урынлаштырылған.


text:
Башҡортостанда табипҡа кәрәҙле телефон аша яҙылып була
Башҡортостанда табипҡа ҡабул итеүгә кәрәҙле телефон аша ла яҙылып була. Был хеҙмәт БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы Бәйләнеш-үҙәгенең Шылтыратыуҙарҙы эшкәртеү үҙәге аша ғәмәлгә ашырыла. Шылтыратыуҙарҙы эшкәртеү үҙәге Стәрлетамаҡта медицина мәғлүмәт-аналитика үҙәге базаһында урынлашҡан һәм эшләй.
Бөгөнгө көнгә Төбәк медицина мәғлүмәт-аналитика системаһын файҙаланыу менән Шылтыратыуҙарҙы эшкәртеү үҙәгенә Стәрлетамаҡ, Октябрь медицина ойошмалары һәм Талбазы, Ҡырмыҫҡалы, Шишмә, Бүздәк Үҙәк район дауаханалары тоташҡан. 2014 йыл аҙағына тиклем, Өфөнән тыш, бөтә республика халҡын хеҙмәтләндерергә планлаштыралар.
— Шылтыратыуҙарҙы эшкәртеү үҙәге эшенең схемаһы былай: үрҙә һаналып кителгән медицина ойошмаларына беркетелгән пациенттан табипҡа яҙылыу маҡсатында шылтыратыу килгәндә ул, ошо теләһе ҡайһы медицина ойошмаларында булған, буш оператор менән менән бәйләнешкә инә. Оператор пациенттың беркетелеү урыны буйынса беренсе звенолағы (терапевт, педиатр, гинеколог, стоматолог) табипҡа ҡабул итеүгә яҙырға тейеш. Кәрәҙле телефондан 0710 (МТС һәм «Билайн») һәм 0071 («МегаФон») ҡыҫҡа һандарға шылтыратыу бушлай. Шул уҡ ваҡытта теркәү, өй телефоны һәм интернет аша яҙылыу һаҡланасаҡ, — тип аңлатты БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат секретары Светлана Кускарбекова. — Пациентҡа беренсе звено белгесенең ашығыс консультацияһы кәрәк булған осраҡта, оператор шылтыратыусыға йәшәү урыны буйынса медицина учреждениеһында кәрәкле табибтың яҡын арауыҡта ҡабул итеү ваҡыты тураһында мәғлүмәт еткерергә тейеш.


text:
чәршәмбе, 18 гыйнвар 2017, Казан вакыты 17:10
Бындай тантана Өфө өсөн йолаға әйләнде. Быйыл 1-се ғинуарға ҡарата төндә башҡалала 13 ҡыҙ, 16 малай донъяға килгән. Уларҙың ата-әсәһенә БӨГӨН бала тыуыу тураһында таныҡлыҡ, иҫтәлекле бүләктәр тапшырыласаҡ. 2007-се йылда Башҡортостанда 50 мең 987 бала тыуған. Был 2006-сы йылға ҡарағанда 13 процентҡа күберәк. Тәбиғи үлем иһә 2,6 тапҡырға кәмегән. Тыуымдың артыуы республиканың бар ҡалаларында һәм 52 районында теркәлгән. Шуныһы ла иғтибарға лайыҡ. Икенсе һәм унан һуңғы бала табыусы ғаиләләр һаны ишәйә бара. 2006-сы йыл менән сағыштырғанда ғаиләлә икенсе бала булып тыуыусы сабыйҙар 24 процентҡа, өсөнсөләр 37-гә, дүртенселәр 27 процентҡа, биш һәм унан һуңғылар һаны 38 процентҡа артҡан. Шулай ҙа әлегә дөйөм тыуым күрһәткесендә 51 процент беренсе тыуған балалар өлөшөнә тура килә.


text:
Фото:
«Йыһанды сүп-сарҙан таҙартайыҡ» акцияһы үткәрелә
Фото:
Йома көндә, 24 сентябрҙә, Өфөлә тәүге тапҡыр «Clean Up the World» («Йыһанды сүп-сарҙан таҙартайыҡ») акцияһы үтәсәк. Унда мәктәпкәсә тиклем йәштәге балалар ҡатнашасаҡ.
Өфөнөң 35-се балалар баҡсаһының экологик проекттар координаторы Анастасия Баранова хәбәр итеүенсә, был учреждение балалары Рәсәйҙә проектта ҡатнашыусыларҙың иң йәше буласаҡ. Балалар, уларҙың ата-әсәләре һәм тәрбиәселәре «Йәшел сауҡалыҡ» санаторийынан алыҫ түгел урман зонаһын сүп-сарҙан таҙартыу өсөн тоҡ һәм көрәктәр тотоп сығасаҡ.
Балалар баҡсаһы хеҙмәткәрҙәре экология проблемаларына битараф түгел. Быйыл сентябрҙә улар «Clean Up the World» халыҡ-ара экология ойошмаһы ағзалығына инде. Балалар баҡсаһында даими экология проекттары үткәрелеп торасаҡ, ә учреждение территорияһы «экологик саф зона» тип иғлан ителәсәк.


text:
Фото:
Башҡортостан халҡына киҙеүҙән вакцинация башлана
Фото:
Башҡортостан федераль бюджет средстволары иҫәбенә «Гриппол» вакцинаһын һатып ала. 2010 йылда хәүеф төркөмөнән 800 мең кешене – балалар баҡсалары тәрбиәләнеүселәрен, мәктәп уҡыусыларын, студенттар, медицина хеҙмәткәрҙәрен, белем биреү учреждениелары хеҙмәткәрҙәрен, 60 йәштән үткән ололарҙы вакцинациялау планлаштырыла.
Грипҡа ҡаршы миҙгел вакциналары составына Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы тәҡдиме менән A/California/07/2009(H1N1), A/Perth/16/2009 (H3N2) һәм 20101-2011 йылдар миҙгеле өсөн актуаль булараҡ В/Brisbane/60/2008 кеүек штаммдар индерелгән, тип хәбәр итә Роспотребнадзорҙың БР буйынса Идаралығы.
Әлеге ваҡытта медиктар «Гриппол» һәм «Гриппол плюс» вакциналарының 600 мең самаһы дозаһын (пландан 73%) алған. 80 мең дозаны — балалар баҡсалары тәрбиәләнеүселәре (йөҙ процент), 64 мең дозаны — мәктәп уҡыусылары (был пландың 1/5 өлөшө) һәм 440 мең дозаны ололар (йөҙ процент) аласаҡ.


text:
Республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы вәкилдәре эш сәфәре менән Белогорск районында
Башҡортостандың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы вәкилдәре эш сәфәре менән Ҡырым Республикаһының Белогорск районында. Сәфәрҙең маҡсаты – Белогорск районының һаулыҡ һаҡлау өлкәһе менән танышыу һәм артабанғы хеҙмәттәшлек булдырыу. Шулай уҡ Үҙәк район дауаханаһына барыу ҡаралған.
— Эш сәфәре сиктәрендә стратегик бурыстар тикшереләсәк һәм ҡуйыласаҡ, район һаулыҡ һаҡлау үҫеше юлдары билдәләнәсәк. Рәсәй Федерацияһында ҡабул ителгән тәртиптәргә ярашлы, айырыуса иғтибар өлкәнең һөҙөмтәлелеген арттырыуға һәм Ҡырым халҡына медицина ярҙамын күрһәтеү сифатын яҡшыртыуға йүнәлтеләсәк, — тип хәбәр итте БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Светлана Кускарбекова.
Яҡын ваҡыт эсендә Башҡортостандың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы Ҡырымға табиптар бригадаһын ебәрәсәк, уларҙың составы Белогорск Үҙәк район дауаханаһына барғандан һуң билдәле буласаҡ. Белгестәрҙе, кәрәкле ҡорамалдар менән йыһазландырылған, ашығыс медицина ярҙамы автомобиле оҙатасаҡ.


text:
Өфөлә «Халыҡтар берҙәмлеге һәм дуҫлығы» паркы барлыҡҡа киләсәк
ӨФӨ, 2016 йыл, 11 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Өфөнөң Калинин районында «Халыҡтар берҙәмлеге һәм дуҫлығы» паркы барлыҡҡа киләсәк. Кисә Халыҡтар дуҫлығы йортонда милли-мәҙәни берекмә етәкселәре менән уҙған кәңәшмәлә инвалидтарҙың район йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Ришат Аллағужин парктың проектын тәҡдим итте. Проект республика милли диаспораһының берҙәмлеген һәм тыныс шарттарҙа үҙ-ара эш итеүен сағылдырыусы үҙенсәлекле символға әүерелергә тейеш.
Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йортонда хәбәр итеүҙәренсә, кәңәшмәлә йәмәғәт берекмәләренең 2016 йылдағы эшенең мөһим мәсьәләләре тикшерелде. Республика мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары Валентина Латипова халыҡтарҙың милли-мәҙәни мираҫын, телдәрҙе һәм ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һаҡлап ҡалыуға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән ҙур саралар хаҡында мәғлүмәт менән сығыш яһаны.
Өфө хакимиәтенең мәғариф идаралығы вәкиле Зарина Вәлиева быйыл ғинуар айында уҙғарылған өҫтәмә белем биреү уҡытыусыларының «Йөрәгемде балаларға бирәм» конкурсы тураһында һөйләне. «Этно-культурология» номинацияһы буйынса туғыҙ милли йәкшәмбе мәктәбе уҡытыусылары бәйгелә тәүге тапҡыр ҡатнашты, тип хәбәр итте ул.


text:
«Башҡорт бал ҡорттарын ҡотҡарырға» күсмә экспедицияһы Бөрйән районына юлландыФото: Андрей Старостин | Видео: Ринат Исҡужин, Мирон Доровских
«Башҡорт бал ҡорттарын ҡотҡарырға» күсмә экспедицияһы Бөрйән районына юлланды
«Башҡорт бал ҡорттарын ҡотҡарырға» күсмә экспедицияһы Бөрйән районына юлландыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
15 ғинуарҙа Өфөлә «Башҡорт бал ҡорттарын ҡотҡарырға» күсмә экспедицияһы старт алды. Ойоштороусыһы булып Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе сығыш яһаны. Уның составында — 20-гә яҡын төрлө профилле белгестәр: йәмәғәт эшмәкәрҙәре, ғалимдар, «Шүлгәнташ» тәбиғәт ҡурсаулығы, «Башҡортостан» милли паркы хеҙмәткәрҙәре, Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе ағзалары. Улар 16 ҡаргиҙәрҙә Бөрйән районына юлланды.
Экспедиция Бөрйән солоҡ ҡортон һаҡлау һәм «Шүлгәнташ» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығын киңәйтеү мәсьәләләренә арналған.
Сәфәр барышында ойоштороусылар йәмәғәтселәрҙе ошо биләмә менән таныштырырға һәм ҡурсаулыҡты киңәйтеүгә бәйле мәсьәләләрҙе урында тикшерергә ниәтләй.
Башҡортостанда Бөрйән ҡырағай бал ҡортон һәм солоҡсолоҡто үҙенсәлекле тәбиғәт кәсебе булараҡ һаҡлау проблемаһы электән килә. Үҙ ваҡытында «Шүлгәнташ» ҡурсаулығы Бөрйән солоҡ ҡорто популяцияһын һаҡлау өсөн Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығынан айырылып сыға. Бөгөн ҡурсаулыҡ Бөрйән районының көнбайыш өлөшөндә 27 мең гектар майҙанды биләй. Бындай биләмәлә тоҡом таҙалығын һаҡлау еңел түгел. Ҡурсаулыҡ зонаһын киңәйтеү — «бөрйәнкәй»ҙең генофондын һаҡлау буйынса мөһим бурыстарҙың береһе.
— Бөрйән бал ҡорттары эшһөйәр, һыуыҡҡа сыҙамлы. Йүкә сәскә атҡан мәлдә бер башҡорт солоҡ ҡорто 15 килограмға яҡын бал йыя, ул республиканың тау-урман зонаһында ҡарт ағастар ҡыуышында йәшәй. Шуға күрә уның тәбиғи йәшәү урынын һаҡлау өсөн ҡуйы урмандар кәрәк. Бынан тыш, Бөрйән солоҡ ҡорто ҡурсаулыҡ районына килтерелгән башҡа төр бал ҡорттарына ҡушыла һәм үҙенең үҙенсәлектәрен юғалта — киләһе быуын ҡырағай төрҙә йәшәй алмай һәм уның һыуыҡҡа сыҙамлылығы юғала, — тип һөйләне Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө биология институтының геоботаника һәм үҫемлектәр донъяһын һаҡлау лабораторияһы мөдире Василий Мартыненко.
Ғалим әйтеүенсә, әгәр ҙә башҡорт солоҡ бал ҡортон һаҡлау буйынса саралар күрелмәһә, беҙ яҡын киләсәктә үк бөтә донъяла уникаль булған ҡырағай бал ҡортон юғалтасаҡбыҙ, тип раҫлай генетиктар.
Ҡурсаулыҡ биләмәһен киңәйтеү буйынса проект әҙер. Ошо проблеманы асыҡ итеп күрһәтеү һәм мәсьәләне юғары кимәлдә күтәреү өсөн ойоштороусылар экспедицияға БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Вячеслав Аброщенко менән Руфина Шаһапованы саҡырған.
— Проблема етди һәм ул оҙаҡ тикшерелә. Минеңсә, әлеге сәфәрҙән һуң ошо мәсьәлә буйынса ҡарар закон нигеҙендә ҡабул ителер, — тип билдәләне Руфина Шаһапова.
Сәйәхәттең маршруты Мәләүез, Ишембай, Бөрйән райондары буйлап үтәсәк. Экспедиция ағзалары Нөгөш ҡасабаһында буласаҡ. Шәмбе сәйәхәтселәр «Шүлгәнташ» тәбиғи ҡурсаулығына барып етергә, «Шүлгәнташ» мәмерйәһендә булырға, «Башҡортостан» милли паркының буфер зонаһын булдырыу, шулай уҡ айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләренең башҡа мәсьәләләрен тикшерергә ниәтләй. Экспедиция дүрт көн дауам итәсәк.


text:
Фото:
БР Фәндәр академияһы президенты итеп Рәмил Бәхтизин һайланды
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының яңы президенты итеп Өфө дәүләт нефть техник университеты проректоры, профессор Рәмил Бәхтизин тәғәйенләнде.
Ул Өфөлә 4 майҙа Фәндәр академияһының дөйөм йыйылышында йәшерен тауыш биреү һөҙөмтәһендә һайланды. Рәмил Бәхтизиндың кандидатураһын был вазифаға Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов тәҡдим итте.
— Был дөрөҫ һайлауҙыр, тип уйлайым, — тине республика Президенты, ғалимдар алдында сығыш яһап.
Шунда уҡ Фәндәр академияһының вице-президенттары ла һайланды. Был вазифаны Мансур Әйүпов һәм Райхана Ҡунакова биләй. Академияның баш ғилми сәркәтибе итеп Руслан Аблеев тәғәйенләнде.


text:
Өфөлә классик сатраш буйынса ҡала беренселегенең II ярымфиналы үтә
Ир-егеттәр араһында классик сатраш буйынса ҡала беренселегенең икенсе ярымфиналы Өфөлә шәмбе көндө старт ала. Турнирҙы ойоштороусы булып Өфөнөң сатраш федерацияһы сығыш яһай, турнир, ғәҙәттәгесә, БР Мәғариф министрлығының Республика сатраш буйынса балалар –үҫмерҙәр спорт мәктәбендә үтәсәк.
Турнир швейцар системаһы буйынса туғыҙ турҙа үткәрелә, контроль ваҡыт — һәр кешегә партия аҙағына тиклем сәғәт ярым. Ярымфиналда теләге булған һәр кеше ҡатнаша ала, әммә квалификацияһы икенсе разрядтан кәм булырға тейеш түгел. Еңеүсе юғары лигала уйнауға хоҡуҡ аласаҡ, ә икенсе – һигеҙенсе урын алыусылар беренсе лигала уйнаясаҡ.


text:
Ҡазанда "Йондоҙлоҡ-2009" эстрада сәнғәте фестивале
Татарстанда "Йондоҙлоҡ-2009" асыҡ республика йәштәр эстрада сәнғәте фестивале үтә, ул Татарстан Республикаһында Спорт һәм сәләмәт йәшәү рәүеше йылына арналған. Унда Башҡортостан Республикаһы вәкилдәре лә ҡатнаша.
"Йондоҙлоҡ-2009" фестивален тантаналы асыу 15 апрелдә үткәреләсәк. Беренсе көндө унда республика баш ҡалаһына яҡын райондарҙан коллективтар һәм башҡарыусылар сығыш яһаясаҡ.
16 апрелдә Татарстан Республикаһының айырым райондары һәм Рәсәй төбәктәре вәкилдәре өсөн беренсе тур үткәрелә. 17 апрелдә бөтә номинацияларҙа фестивалдә ҡатнашыусылар өсөн икенсе тур үтәсәк. 18 апрелдә — гала-концерт. Фестивалдең йомғаҡлау гала-концерты 27 апрелдә "Пирамида" мәҙәни-күңел асыу комплексында үтәсәк, тип хәбәр итә "Татар-информ" мәғлүмәт агентлығы.
Фестивалдең бурысы — йәш таланттарға ярҙам итеү. "Йондоҙлоҡ" фестивале 2007 йылда М. Йәлил исемендәге Республика премияһы лауреаты исеменә лайыҡ булды.
Быйылғы фестивалгә ТР Президенты Минтимер Шәймиев саҡырыуы буйынса Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы илдәренең мәҙәниәт министрҙары ҡунаҡҡа киләсәк.


text:
Өфөнөң Орджоникидзе районы халҡын «Дуҫлыҡ йәйғоро» көтә
Бөгөн Өфөнөң Орджоникидзе районында, Химиктар мәҙәниәт һарайында, Халыҡтар берҙәмлеге көнөнә арналған «Дуҫлыҡ йәйғоро» байрамы үтәсәк.
Бында райондың Мәҙәниәт йорто, Мәҙәниәт һәм халыҡ ижады үҙәге коллективтары, Өфө сәнғәт училищеһы студенттары, музыка мәктәптәре һәм «Диалог» үҫмерҙәр клубтары берләшмәһе уҡыусылары сығыш яһаясаҡ, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенән.
Фойела фотоһүрәттәр күргәҙмәһе һәм байрам йәрминкәһе ойоштороласаҡ.
Башлана – 15 сәғәттә.


text:
Башҡортостандың өсөнсө йәштәр делегацияһы «Селигер-2011» форумында ҡатнаша
Башҡортостан делегацияһы Тверь өлкәһендә «Селигер-2011» Бөтә Рәсәй йәштәр мәғариф форумының өсөнсө сменаһында ҡатнаша. Делегаттар иҫәбендә — Любовь Кондратьева, Тимур Сәфәрғәлиев, Александр Иванов, Венера Истамғолова, Флүзә Ҡотлогилдина.
БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, «Барыһы ла өйҙә» һәм «Йәштәр хөкүмәттәре» блоктарын үҙ эсенә алған өсөнсө смена 17-25 июлдә үтә.
Өҫтәп үтәйек, «Барыһы ла өйҙә» проектының тематик сменаһы йәштәрҙең торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһен реформалау процессында ҡатнашыуына бағышланған. Бында бөтә илдән эргә-тирәне яҡшыртыу өҫтөндә эшләргә әҙер булған 3000 меңдән ашыу йәштәр йыйылған. Шулай уҡ сараға торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендәге билдәле инвестор-бизнесмендар ҙа килгән, улар үҙ тәжрибәһе менән уртаҡлашыу ғына түгел, бөтә Рәсәйҙән иң яҡшы проекттарға ярҙам итергә лә әҙер.
«Йәштәр хөкүмәттәре» сменаһы хаҡында һөйләгәндә, ул форумда тәүгә үткәрелә, тип билдәләп үтәйек.Уның уҡытыу программалары һәм тренингтары һөҙөмтәләре буйынса 50 делегат Мәскәүгә федераль министрлыҡтарға стажировкаға ебәреләсәк; 50 делегат Әрмәнстанда үткәсәк Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһенең Йәштәр хөкүмәттәре халыҡ-ара форумына саҡырыу ҡағыҙы аласаҡ; 40 проектты «Йәштәр инициативалары» агентлығы артабанғы финанслау өсөн һайлап аласаҡ.
Үткән сменалар һөҙөмтәләре буйынса Башҡортостан йәштәре үҙҙәренең проекттарын тәҡдим итеү һәм белем алыу ғына түгел, инвесторҙар ҙа тапты, үҙҙәренең инновацион асыштарын артабан алға ебәреү өсөн эшлекле бәйләнештәр ҙә булдырҙы.
«Селигер-2011» 25 июлдән 2 авгусҡа тиклем үтәсәк «Сәйәсәт» сменаһы менән тамамланасаҡ.


text:
БР Президенты Мортаза Рәхимов Волга буйы федераль округы Советы ултырышында ҡатнашаФото: Андрей Старостин
БР Президенты Мортаза Рәхимов Волга буйы федераль округы Советы ултырышында ҡатнаша
БР Президенты Мортаза Рәхимов Волга буйы федераль округы Советы ултырышында ҡатнашаФото: Андрей Старостин
19 мартта Киров ҡалаһында Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Совет ултырышында ҡатнашасаҡ. Ултырышты Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота үткәрә.
Кәңәшмәлә округта балалар, олоғайған граждандар һәм инвалидтар хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлауҙы тәьмин итеү буйынса дәүләт сәйәсәте мәсьәләләрен ғәмәлгә ашырыу тикшереләсәк. Ултырышта ҡатнашыусылар шулай уҡ Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығын байрам итеүгә әҙерлекте барлаясаҡ.


text:
Попович Павел Романович
Павел Рома́нович Попо́вич (5 октябрь 1930 — 30 сентябрь 2009) — совет лётчик-космонавы. Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (1962, 1974).
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Павел Попо́вич 1930 йылдың 5 октябрендә Украина ССР-ының (хәҙер Украина) Киев өлкәһе Белоцерковь районының Узин ауылында кочегар ғаиләһендә тыуған. Милләте украин. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында оккупациаланған территорияла ҡала.
Магнитогорск индустриаль техникумын (хәҙер Носов исемендәге технологик колледж), Магнитогорск аэроклубын (1951), хәрби авиация училищеһын (1954) һәм Жуковский исемендәге Хәри-һауа инженер академияһын тамамлай. Училищенән һуң СССР-ҙың Хәрби-һауа көстәрендә хеҙмәт итә.
1960 йылдан космонавтар отрядында, бында тәүге партия ойошмаһы секретары була. «Восток-4» космос корабле осоусыһы; «Союз-14» космос карабы командиры, СССР-ҙың 4-се лётчик-космонавы. Танылыу сигналы — «Бөркөт».
1962 йылдың 12—15 авгусында донъяла беренсе тапҡыр ике космос карабы төркөмөндә оса: «Восток-4» карабы менән Павел Попович, ә «Восток-3» карабы менән Андриян Николаев идара итә. Попович корабына ҡулдан идара итеү системаһы ярҙамында йүнәлеш бирә. Осош ваҡытында шулай уҡ ике космос экипаж араһында радиоэлемтә буйынса эксперименттар үткәрелә, фәнни-техник һәм медицина-биологик тикшеренеүҙәр программаһы тулыһынса үтәлә.
Почта маркалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Попович хөрмәтенә сығарылған почта маркалары:
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Восток-4
- Союз-14
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 5 октябрь көнө тыуғандар
- 1930 йылда тыуғандар
- 30 сентябрь көнө вафаттар
- 2009 йылда вафаттар
- Советтар Союзы Геройҙары
- Вьетнам Хеҙмәт Геройҙары
- IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалерҙары
- Ленин ордены кавалерҙары
- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары
- Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалерҙары
- «Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары
- Почёт ордены кавалерҙары
- «За отличие в охране государственной границы СССР» миҙалы менән наградланғандар
- «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
- I дәрәжә «За безупречную службу» миҙалы менән наградланыусылар
- II дәрәжә «За безупречную службу» миҙалы менән наградланыусылар
- III дәрәжә «За безупречную службу» миҙалы менән наградланыусылар
- «Ветеран Вооружённых Сил СССР» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
- Кавалеры ордена князя Ярослава Мудрого 4 степени
- Хо Ши Мин ордены кавалерҙары
- СССР космонавтары
- СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастерҙары
- КПСС ағзалары