text:
Бынан биш йыл элек Баймаҡта Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының республика "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһының ойоштороу йыйыны үтеп, ошо матур хәрәкәткә старт бирелгәйне. Ошо йылдар эсендә был хәрәкәт республиканың күп райондарында таралып китеп, бик күп эштәр башҡарырға өлгөрҙө. Сибай ҡалаһы, Хәйбулла, Учалы, Әбйәлил, Йылайыр, Ейәнсура, Күгәрсен, Белорет, Архангель, Ишембай, Ғафури, Ҡырмыҫҡалы, Мәләүез, Федоровка, Стәрлебаш, Әлшәй һәм башҡа район ағинәйҙәренең эшен күҙәтеп, ишетеп кенә ҡалмайбыҙ, улар менән әленән-әле осрашып, тәжрибә уртаҡлашып, хәбәрләшеп торабыҙ.
Баймаҡ ҡалаһы һәм районы ағинәйҙәренең дә, бер ҡорға тупланып, ил-йорт эсендәге бар хәл-ваҡиғалар ыңғайына көйләнеп, ата-бабаларыбыҙҙан, оләсәйҙәребеҙҙән быуындан-быуынға күсә килгән ауыҙ-тел ижады, халыҡ педагогикаһы өлгөләрен, ғөрөф-ғәҙәттәрен, аш-һыу оҫталығын, йолаларын тергеҙергә, милләтебеҙҙең рухын күтәрергә, ауылдарға йән өрөргә тырышып йөрөгән көнө бөгөн. Ағинәйҙәребеҙҙең күбеһе юғары белемле, эшләп йөрөгәндәре лә, хаҡлы ялға сыҡҡандары ла бар. Һәр хәлдә, заман ағышын, донъяуи үҙгәрештәрҙе тойоп, шуға ҡулайлашырға тырышып, үҙ тәжрибәбеҙ һәм көсөбөҙҙө төрлө файҙалы эштәргә сарыф итеү менән мәшғүлбеҙ. Үҙебеҙ хаҡында ла онотмайбыҙ: интернет технологияларын да үҙләштереп, йыр, бейеү түңәрәктәренә лә, спорт залдарына ла йөрөп, гөр киләбеҙ. Бына шулай беҙҙең ағинәйҙәр бер төрлө генә түгел, ә күп төрлө тәрбиәүи, ижади, маҡсатлы, планлы эшмәкәрлек алып бара. Беҙҙе әйҙәп алып йөрөүсе Баймаҡ ағинәйҙәре ҡоро етәксеһе Хөрмә Биктимероваға һәм арҡа терәр кешеләребеҙ - район хакимиәте башлығы урынбаҫары Гөлшат Сирғәлинаға, район мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Гөлназ Йыһаншинаға, Үҙәкләштерелгән китапханалар селтәре директоры Земфира Ильясоваға, кураторыбыҙ Сәрүәрә Иҙелбаеваға рәхмәтлебеҙ.
Ағинәйлек - ул ҡатын-ҡыҙға хас бар күркәм сифаттарға эйә булыу тигәнде аңлата. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, теге торғонлоҡ тип аталған йылдарҙа ҡайһы бер ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ ошо сифаттарҙан яҙа, милләткә хас булмаған йәшәү рәүешен үҙ итә башлағайны бит. Ләкин башҡорт ҡатын-ҡыҙының ысын асылын һаҡлаған ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ барыбер күп, Аллаға шөкөр. Беҙ бөгөн уларҙан өлгө алырға, ағинәйлек сифаттарын үҙ итергә ынтылырға тейешбеҙ. Беҙҙең ойошманың маҡсаты ла ошо. Шуның өсөн үҙ арабыҙға йәш ҡатын-ҡыҙҙарҙы ла, ҡыҙ балаларҙы ла ылыҡтырыуҙы бурыс итеп ҡуйғанбыҙ. Ойошторған тәрбиәүи сараларыбыҙ ошоға йүнәлдерелгән. Хәҙерге көндә 50-80 йәште үткән хеҙмәт ветерандарынан тыш, 30-50 йәштәр тирәһендәге ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың да һәр сарала әүҙемлек күрһәтеүе күңелде йылыта.
Эшләгән эштәребеҙ, үткәргән сараларыбыҙ хаҡында бер нисә һүҙ. Ҡор булып ойошҡас та, ағинәйҙәребеҙ милли кейемдәр тектереп алды. Хәҙер инде барыбыҙ ҙа милли биҙәүестәр - селтәр (һаҡал, яға, түшелдерек), ҡашмауҙар эшләргә тотондоҡ. Милли кейемдәребеҙҙе кейеп, былтыр май айында Өфөлә үткән "Башҡорт милли кейеме" байрамында, декабрҙә иһә, селтәр-ҡашмауҙарыбыҙҙы кейеп, "Селтәр" байрамында ҡатнашып ҡайттыҡ. Республика "Ағинәй" ойошмаһы етәксеһе Гөлфиә Янбаева беҙҙе ошондай сараларға йәлеп итеп, башҡа райондар ағинәйҙәре менән осраштырып, тәжрибә уртаҡлаштырып тора.
Халҡыбыҙ йолаларын, халҡыбыҙҙың тәрбиәүи мәктәбен тергеҙеүҙе тәүге маҡсат итеп алып, тап Баймаҡ ағинәйҙәре "Өләсәйем һандығы" тигән акция уйлап сығарғайны. Бына нисәмә йыл инде ошо акцияны райондың бар ауылдарында ҡабат-ҡабат үткәрәбеҙ, өләсәй һандығына милли кейемдәребеҙ, милли биҙәүестәребеҙ, милли йорт ҡаралтылары ғына түгел, ә төрлө йолалар ҙа "һыя" икәнен ғәмәлдә күрһәтәбеҙ. Ҡартына ла, йәшенә лә оҡшай торған матур тамаша килеп сыға. Белеүебеҙсә, беҙҙең "Өләсәйем һандығы" байрамы хәҙер күп райондарға таралды.
Мәктәптәрҙә, колледждарҙа тәрбиәүи маҡсатта төрлө һөйләшеүҙәр үткә-реүҙе лә даими ҡабатлап торабыҙ. Мәҫәлән, "Ҡыҙ тыйнаҡ булһа, егет йыйнаҡ була" тигән темаға һөйләшеүҙәргә төрлө белгестәрҙе, врачтарҙы ла йәлеп итәбеҙ. Бындай осрашыуҙарҙың файҙалы булыуын уҡытыусылар ҙа, атай-әсәйҙәр ҙә дәлилләй.
Районда һәм ҡалала үткән бар байрамдар, баш ҡала ҡунаҡтары - яҙыусылар, шағирҙар, артистар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре менән үткәрелгән осрашыуҙар уртаһында һәр саҡ беҙҙең ағинәйҙәр йөрөй. Районда кино йылына арнап үткәрелгән "Алтын ҡомартҡы" эстафетаһында, "Яратам һине, тормош" район фестивалендә, хатта китапханасылар үткәргән шиғыр һөйләүселәр бәйгеһендә лә район ағинәйҙәре әүҙем ҡатнаша. Экологик өмәләр ойоштороу, тәбиғәтебеҙҙе ҡурсалау саралары ла, төрлө мәрхәмәтлек, хәйриә акциялары ла улар иғтибарынан ситтә ҡалмай. Ағинәйҙәребеҙ яҙын, көҙөн хәрби комиссариат алдында йәш егеттәрҙе изге фатихаларын биреп, айыҡ йолалар менән әрме сафына оҙата. Әйткәндәй, ойошма ағзаларының тағы бер күркәм эшмәкәрлеге - эскелеккә ҡаршы көрәшкә дәррәү ҡушылып китте улар. Эскелек менән шөғөлләнгән атай-әсәйҙәрҙе бер аҙ "ҡыҙҙырып" алалар, өгөт-нәсихәт уҡыйҙар. Бындай аралашыуҙар ҙа һөҙөмтәһеҙ булмаҫ, тигән фекерҙәбеҙ, сөнки эскелек тә - социаль сир бит, уны ла дауаларға, иғтибарҙан ситтә ҡалдырмаҫҡа кәрәк.
Шулай итеп, Баймаҡ ҡала һәм ауыл ағинәйҙәре ҙур йәмәғәт ойошмаһына тупланып, ауылдарыбыҙға ҡот, йәм ҡундырыусы, илебеҙгә, еребеҙгә ырыҫ-ҡот, тыныслыҡ көҫәүсе, башҡорт ғаиләһе усағын нығытыусы, йәш быуынға иман, әҙәп, ғилем, мәҙәниәт өлгөһө күрәһәтеүсе бер көскө әйләнде. Киләсәккә пландарыбыҙ бик ҙур. Башҡортостан автономияһының 100 йыллығына ҡарата арҙаҡлы ҡатын-ҡыҙ шәхестәребеҙҙең тормош юлы менән таныштырырға ниәтләйбеҙ. Районыбыҙҙың хозур тәбиғәтен тағы ла матурыраҡ итеү өсөн дә көс һаласаҡбыҙ. Ағинәйҙәр һүҙе изге ҡанатлы, ҡылған эштәребеҙ ҙә сауаплы булһа ине, тигән маҡсатта йылдар дәүерен дауам итәбеҙ, бәлки, халыҡ ҡуйыр быға баһаны, тигән ышаныста ҡалабыҙ. Республикабыҙҙың барлыҡ ағинәйҙәрен, ағинәйлек сифаттарын үҙләштерергә ынтылған барлыҡ ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙы 8 Март байрамы менән ҡотлайбыҙ.
Зөһрә АЙЫТҠОЛОВА,
Баймаҡ районы "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы ағзаһы.
КИРЕ СЫҒЫРҒА


c: text/html

text:
Силәбе өлкәһенә - башҡорт китаптары
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
З. Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте Силәбе өлкәһендә үҙенең продукцияһының күргәҙмә-йәрминкәһен ойоштора. Акция Ғаилә йылына һәм яҡынлашып килгән Башҡортостан Республикаһы көнөнә арнала.
Сара башҡорттар күпләп йәшәгән урындарҙа: 26 һәм 27 сентябрҙә — Арғаяш районының Мәҙәниәт йортонда, 29 сентябрҙә Ҡоншаҡ районының Үҙәк баҙарында уҙғарыла.
Акцияның программаһын Стәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһе артистарының сығышы биҙәй. Сара барышында Кәтибә Кинйәбулатова исемендәге әҙәби премия лауреттарын бүләкләү ҡаралған.
«Нәшриәтебеҙҙең ошондай китап күргәҙмә-йәрминкәләрен ойоштороу республика райондарынан тыш, унан ситтә лә матур йолаға әүерелде. Беҙ өр-яңы китаптарыбыҙҙы тәҡдим итергә уйлайбыҙ», — тип билдәләнеләр учреждениеның матбуғат хеҙмәтендә.
http://www.bashinform.ru/news/1214179-v-chelyabinskuyu-oblast-priedut-bashkirskie-knigi/

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 559
КИЛЕШ, үҙ аллы һүҙ төркөмдәренең (исем, алмаш, һан һ.б.) грамматик категорияһы, телмәр составындағы синтаксик мөнәсәбәттәрҙе белдерә. Башҡ. телендә аффикстар килеш формаларын белдерә торған саралар булып тора; К. мәғәнәһе бәйләүестәр, үҙ аллы һүҙ төркөмөнөң семантикаһы һәм функцияһы м‑н билдәләнә. Башҡ. теленең традицион грамматикаһында К. түбәндәгесә бүлеп йөрөтөлә: 1) төп К. — һүҙҙең башланғыс формаһы, грамматик күрһәткесе юҡ, мәҫ.: “бала һөйләй”, “мин йәшәйем”; 2) билдәле эйәлек К., ‑дың аффиксы ярҙамында яһала, һәм грамматик күрһәткесе булмаған билдәһеҙ эйәлек К.; эйәлек мөнәсәбәттәрен белдерә (ҡара: Эйәлек категорияһы): “уҡытыусының китабы” һәм “уҡытыусы телмәре”; 3) хәрәкәттең йүнәлешен һәм маҡсатын белдергән төбәү К., ‑ға аффиксы ярҙамында яһала: “Өфөгә киттем”, “берәүгә лә әйтмә”; йәнле һөйләү телмәрендә төбәү К. аффиксһыҙ формаһы ҡулланыла: “баҙар китте”; 4) билдәле төшөм К., ‑ды аффиксы ярҙамында яһала, һәм грамматик күрһәткесе булмаған билдәһеҙ төшөм К.; хәрәкәттең объектын белдерә: “китапты уҡыйым” һәм “китап уҡыйым”; 5) урын‑ваҡыт К., хәрәкәттең башҡарылыу урынын һәм ваҡытын белдерә, ‑да аффиксы ярҙамында яһала: “ҡалала йәшәйем”, “сәғәт унда башлана”; 6) сығанаҡ К., ‑дан аффиксы ярҙамында яһала, хәрәкәттең башланып киткән урынын, сығанағын аңлата: “ауылдан килдем”, “йөҙҙән ашыу”. Эйәлек һәм төшөм К. формалары билдәлелек һәм билдәһеҙлек категорияһына бәйле. Башҡ. телендә килештәр системаһын өйрәнеү тамамланмаған.
Әҙәб.: Абдуллина Г.Р. Словоизменение башкирского языка. Уфа, 2008.
Г.Р.Абдуллина
Тәрж. Р.Ә.Сиражетдинов


text:
Аҙна барышында төрлө республикаларҙан килгән 11 театр тамашасыға үҙ эштәрен күрһәтте. Башҡортостандың халыҡ артисы Алмас Әмиров был фестивалдә «Әлифбанан бер себеш» (А.Кивиряхк) моноспектакле менән сығыш яһаны.
Моноспектакль, тимәк бер генә актер уйыны, тигән һүҙ һәм был осраҡта башҡарыусы бик тәжрибәле, талантлы, билдәле бер дәрәжәлә ҡыйыу булырға ла тейеш, һәр моноспектакль актерҙың үҙе өсөн дә, тамашасы өсөн дә бик тә мөһим, үҙе бер күренеш, ти театр тәнҡитселәре. Алмас Әмиров башҡарған спектакль тап шундай сәхнә күрке, тип билдәләне фестивалдең жюри ағзалары һәм тамашасылар.
«Фестивалдә ҡатнашҡан спектаклдәрҙең кимәле төрлөсә. Һөйләшеү бик йәнле барҙы, төрлө фекерҙәр әйтелде, шуныһы ҡыуаныслы, спектаклдәрҙең барыһы ла халыҡтың иғтибарын ихлас йәлеп итерлек ине"-, ти Алмас Хәдис улы. "Башҡорт дәүләт академия драма театрының «Әлифбанан бер себеш» моноспектаклендә актер ролде бик оҫта башҡара, был юғары кимәлдәге һәм бик отошло уйын», - тине фестивалдең жюри рәйесе, Санкт-Петербург дәүләт Театр академияһы профессоры Надежда Таршис.


text:
Пхенчхандағы Олимпиадала Башҡортостандан 30 спортсының ҡатнашыуы ихтимал
Пхенчхандағы Олимпиадала Башҡортостандан 30 спортсының ҡатнашыуы ихтимал Фото: Reuters
ӨФӨ, 2017 йыл, 6 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.
Ошо көндәрҙә Халыҡ-ара олимпия комитеты Рәсәй спортсыларына «хөкөм» сығарҙы: 2018 йылда Пхенчхандағы Олимпиадала ҡатнашырға мөмкин, ләкин улар нейтраль флагтар аҫтында сығыш яһарға тейеш. Еңгән осраҡта Олимпия уйындары гимны яңғырай һәм олимпия флагы күтәрелә. Хәҙер бөтә ил өтөрҙө ҡайҙа ҡуйырға икәнлеге тураһында уйлай: «Барырға ярамай ҡалырға».
Көньяҡ Кореялағы Олимпиадала ҡатнашыусылар араһында Башҡортостан спортсыларының да исемдәре бар. Республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй йыйылмаһының яҡынса исемлегенә биатлон, бобслей, скелетон, саңғы ике алышы, саңғы менән трамплиндан һикереү, сноуборд, фристайл, хоккей, шорт-трек буйынса 30-ҙан ашыу спортсы индерелгән.
Әле Семен Елистратов (шорт-трек), Антон Бабиков (биатлон), Эрнест Яхин (саңғы ике алышы), Дмитрий Васильев, Илмир Хәзетдинов (икеһе лә — саңғы менән трамплиндан һикереү) һәм башҡалар XXIII ҡышҡы Олимпиадаға әҙерләнә. Өфөнөң «Ағиҙел» клубы хоккейсыларының һәм бобслейсы Ильвир Хузиндың олимпия уйындарында ҡатнашыу-ҡатнашмау мәсьәләһе хәл ителмәгән.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 5 декабрҙә Халыҡ-ара олимпия комитеты президенты Томас Бах Рәсәй спортсыларының 2018 йылғы Уйындарҙа ҡатнашыуы буйынса ҡарарҙы иғлан итте.
Шаршамбы, 6 декабрҙә, Рәсәй президенты Владимир Путин ил йыйылмаһының Олимпиадала ҡатнашыуына ҡарата үҙ фекерен әйтер, моғайын.


text:
Юлдар – иҡтисади үҫеш көҙгөһө
19 октября 2018 йыл | Йәмғиәт
Йылдың-йылы октябрҙең өсөнсө йәкшәмбеһендә юл хужалығы хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй. Райондың юл ремонт-төҙөлөш идаралығы эшселәренә юлдар селтәрен төҙөк һәм тәртиптә тотоу бурысы йөкмәтелгән. Һөнәри байрамдары уңайынан идаралыҡ етәксеһе Зөфәр Мәғәсүм улы ХАФИЗОВ менән коллективтың эшмәкәрлеге хаҡында һөйләшәбеҙ.
Республика көнөнә арналды
19 октября 2018 йыл | Спорт, Йәмғиәт
Республика көнө спорт сараларына ла бик бай булды. Районыбыҙ спортсылары байрамды спорт майҙансыҡтарында, спорт залдарында үткәрҙе. Баскетбол, волейбол, мини-футбол, шахмат, йөҙөү буйынса һәм башҡа төр ярыштар үтте.
Онотолмай “Мәжитов дәүере”
19 октября 2018 йыл | Йәмғиәт
Шәхси архивымды барлап ултырғанда, "Башҡортостан” гәзитенең 1995 йылда сыҡҡан 209-сы һанына юлыҡтым. Беренсе биттең өҫкө өлөшөндә ҡулына боронғо ҡомартҡы тотҡан мөләйем йөҙлө кешенең фотоһүрәте йәлеп итте ҡарашымды. Был бит атаҡлы ғалим-археолог Нияз Абдулхаҡ улы Мәжитов! Гәзиттең был һанын, әлбиттә, фәҡәт ошо шәхес тураһында һөйләгән Анатолий Виноградовтың "Тарихыңды таныт, Таналыҡ!” тигән кескәй фоторепортажы өсөн һалып ҡуйғанмын.
Хәтер һаҡлай һәйкәлдәр
19 октября 2018 йыл | Йәмғиәт
Инвалидтарҙың "Чернобыль” Союз” төбәк башҡорт республика йәмәғәт ойошмаһының 25 йыллығы билдәләнгән көнгә тура килгән сара район хакимиәтендә "түңәрәк өҫтәл” артында һөйләшеүҙән башланды.
Күмәк эш һөҙөмтәһе
19 октября 2018 йыл | Урындағы үҙидара
Республика көнөнә арналған тантаналы сара Имәндәш ауыл биләмәһе халҡы өсөн икеләтә, өсләтә байрамға әйләнде. Икенсе йыл рәттән "Урындағы башланғыстарҙы яҡлау” программаһында ҡатнашып, былтыр алы нған "МТЗ-82” тракторына быйыл ҡар таҙартҡыс ҡоролма – "Ураган” роторы алыуға өлгәшкәндәр. Шулай уҡ Имәндәш ауыл мәҙәниәт йортон төҙөкләндереү буйынса ла ҙур эш башҡарылған.
Саф шишмәгә тиң ижад
19 октября 2018 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Еҙем-Ҡаран мәктәбендә бына икенсе йыл инде бик матур, әһәмиәтле, фәһемле сара уҙа. Быға тиклем билдәле яҙыусы яҡташыбыҙ, уҡымлы хикәйәләр, сатирик әҫәрҙәр, очерк, мәҡәләләр авторы, журналист, драматург Шакир Ғиниәт улы Насировтың Хәтер кисәһе уҙғарылып килһә, былтырҙан башлап район мәктәптәре уҡыусылары араһында иншалар конкурсы үтә. Ошо конкурсҡа йомғаҡ яһап еңеүселәрҙе билдәләү, әлбиттә, яҙыусының тыуған яғы Еҙем-Ҡаран мәктәбендә ойошторолдо.
Муллыҡ тантана итте
16 октября 2018 йыл | Йәмғиәт
Байрам уңайынан ойошторолған көҙгө муллыҡ - ауыл хужалығы йәрминкәләрен йылдағыса һәр кем көтөп ала. Тауарҙың төрлөлөгөнән, сауҙа нөктәләренең күплегенән сығып күҙаллағанда, үҙеңә кәрәк тауарҙы сағыштырмаса осһоҙораҡ хаҡҡа һатып алыу мөмкинлеге булыуы менән отошло ул.
Алтын көҙҙөң бер көнөндә байрам итте барса халыҡ
16 октября 2018 йыл | Йәмғиәт
11 октябрҙә Башҡортостан Республикаһы һәм Красноусол
ауылы көнө байрам ителде. Иртә менән ямғыр яуып тороуға ҡарамаҫтан, Красноусол ауылы халҡы байрам күрергә һәм ауыл хужалығы йәрминкәһенә район мәҙәниәт һарайы алдындағы майҙанға ағылды. Килеүселәр сауҙа рәттәрен ҡарап, үҙҙәренә кәрәкле тауарҙарҙы һайлап алыуға тантаналы сара башланыр ваҡыт та етте. Ғафуриҙарҙың байрам шатлығын уртаҡлашырға рес-публика мәғариф министры урынбаҫары Г.Р.Ялсыҡаева килгәйне.
ауылы көнө байрам ителде. Иртә менән ямғыр яуып тороуға ҡарамаҫтан, Красноусол ауылы халҡы байрам күрергә һәм ауыл хужалығы йәрминкәһенә район мәҙәниәт һарайы алдындағы майҙанға ағылды. Килеүселәр сауҙа рәттәрен ҡарап, үҙҙәренә кәрәкле тауарҙарҙы һайлап алыуға тантаналы сара башланыр ваҡыт та етте. Ғафуриҙарҙың байрам шатлығын уртаҡлашырға рес-публика мәғариф министры урынбаҫары Г.Р.Ялсыҡаева килгәйне.
Башҡортостанда яңы Башлыҡ
16 октября 2018 йыл | Сәйәсәт
11 октябрҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республика граждандарына мөрәжәғәт итеп, вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу тураһында иғлан итте.


text:
Сөләймәнов Рөстәм Сәлих улы
Сөләймәнов Рөстәм Сәлих улы (1977) — Башҡортостан Республикаһының Милли симфоник оркестры художество етәксеһе һәм баш дирижеры (2011—2014). Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2013).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сөләймәнов Рөстәм Сәлих улы 1977 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында (Рәсәй, Башҡортостан) музыканттар ғаиләһендә тыуған. Скрипкала уйнауға Өфөлә һәләтле балалар өсөн урта махсус музыка мәктәбендә өйрәнә. Бала саҡтан музыкаль конкурстарҙа ҡатнаша, бер нисә тапҡыр лауреат исеменә лайыҡ була, «Яңы исемдәр» Рәсәй программаһының стипендиаты (Мәскәү, 1991 йыл), ике тапҡыр әлеге программаның республика бүлексәһенең стипендиаты була,Башҡортостан Республикаһы Президенты стипендиаты (1994 йыл).
1995—2000 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институтында (профессор, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре А. А. Шисмандың класы, скрипка). Бөтә Рәсәй камера ансамблдәре конкурсы (скрипка-фортепиано дуэты, 1999) лауреаты. Н. Сабитов исемендәге Бөтә Рәсәй башҡарыуслар конкурсы лауреаты (скрипка, 2000)[1].
Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министрлығының маҡсатлы йүнәлтмәһе буйынса 1999—2004 йылдарҙа Н. Римский — Корсаков исемендәге Санкт-Петербург консерваторияһының опера-симфоник дирижерлыҡ кафедраһында белем ала (профессор, Рәсәйҙең халыҡ артисты Р. Э. Мартынов класы).
2001—2005 йылдарҙа Ю. Темирканов етәкселегендәге Санкт-Петербург Дәүләт филармонияһының Академия симфоник оркестры артисы.
Уҡыған сағында опера һәм симфония дирижерлығы буйынса профессор, СССР-ҙың халыҡ артисы Ю. И. Симоновтың (2002, 2004), шулай уҡ профессор, РСФСР-ҙың халыҡ артисы А. С. Кацтың (2003) халыҡ-ара оҫталыҡ курстарында ҡатнаша[1].
2004 йылда Санкт — Петербург Дәүләт консерваторияһының Опера студияһында П. И. Чайковскийҙың «Евгений Онегин» операһына дирижерлыҡ итә.
2004—2008 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Милли симфоник оркестры дирижеры.
2011 йылдың декабрендә Башҡортостан Республикаһының Милли симфоник оркестрын етәкләргә саҡырыу ала. 2012 йылдың ғинуарынан ошо оркестрҙың художество етәксеһе һәм баш дирижеры.
Ижади юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Академия һәм симфоник хор музыкаһы Халыҡ-ара фестивалдәренең ҡатнашыусыһы, Рәсәй Симфоник оркестрҙары һәм Рәсәй Федерацияһының, Германияның һәм Италияның Камера коллективтары менән хеҙмәттәшлек итә. 2004 йылда, Петербургта уҡып бөткәндән һуң дирижер сифатында (Башҡортостандың мәҙәниәт министрлығы менән контракт буйынса) Өфөгә Башҡортостан Республикаһының Милли симфоник оркестрына ҡайта. Оркестр меннән бергә республиканың төп концерт майҙандарында сығыш яһай, оркестр менән 300-ҙән ашыу киске академия концерттарын, балалар ҙәм үҫмерҙәр өсөн 820-нән ашыу сығыш әҙерләй һәм үткәрә, бик күп музыкаль абонементтар һәм симфоник әкиәттәр төҙөй, уларҙы республиканың төрлө йәштәге балалар аудиторияһы тыңлай[1].
Милли симфоник оркестр менән бергә башҡорт авторҙарының әҫәрҙәрен яҙҙыра, улар араһында: З. Исмәғилев, Л. Исмәғилева, А. Березовский, Р. Сабитов, А. Хәсәншин, С. Сальманов һәм башҡалар. Сөләймәнов Рөстәм коллектив менән халыҡ-ара фестивалдәрҙә ҡатнаша.
Уның ҡатнашлығында Өфөлә музыкаль конкурстар үткәрелә: йәш башҡарыусыларҙың яңы исемдәрен асҡан Нариман Сабитов һәм Заһир Исмәғилев исемендәге конкурстар.
Башҡортостанда уңышлы ижад иткән күп кенә композиторҙар әҫәрҙәренең беренсе башҡарыусыһы була, мәҫәлән:
А. Хәсәншин. Оркестр өсөн концерт, оркестр өсөн сюита, оркестр менән саксафон өсөн концерт, «Алтын Урҙа» симфонияһы («Золотая орда»); А. Березовский. «Ҡарабай» оркестры өсөн вариациялар, «Рубаят» вокаль циклы; Н. Дауытов. 2-се симфония; Р. Ҡасимов. 7-се симфония; Р. Сабитов. 1-се симфония, шулай уҡ Мәскәү композиторҙары: Л. Гофман. Альт менән оркестр өсөн концерт; Д. Ғәбитова «Тыуған моңдар», «Condition Z» һәм башҡалар. Башҡортостан Республикаһының композиторҙар союзы менән тығыҙ хеҙмәттәшлеге арҡаһында Салауат Низаметдинов, Рафаэль Ҡасимов, Андрей Березовский, Даниил Хәсәншиндарҙың юбилей даталары үткәрелә, ҙур уңыш менән Башҡортостан Республикаһының композиторҙар союзының фестивалдәре үткәрә (Өфө, 2004—2010)[1].
Өфө дәүләт сәнғәт институтындағы Студент симфоник оркестр һәм хор берләшмәһе менән хеҙмәттәшлек осоро ла бик ҡыҙыҡлы проекттарға юл һала; профессор А. А. Шисмандың юбилейы, Академияның 40-йыллығы, уҡыу йортона нигеҙ һалыусы Исмәғилев Заһир Ғариф улы иҫтәлегенә концерт та лайыҡлы һәм юғары кимәлдә үткәрелә.
2009 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрына баш режиссер вазифаһына саҡырыла (Өфө), бында ул театр репертуарындағы спектаклдәренә дирижерлыҡ итә: З. Исмәғилевтың «Салауат Юлаев», «Аида», Дж. Вердиҙың «Риголетто» һәм «Травиата», П. И. Чайковскийҙың «Иоланта» һәм «Евгений Онегин»,В. Моцарттың «Дон Жуан» һәм «Волшебная флейта», Н. Римский-Корсаковтың «Снегурочка», Ж. Бизеның «Кармен», ДЖ. Пуччининың «Чио-чио-сан», А. Бородиндың «Князь Игорь» һәм башҡалар.
2009—2010 сезонында Гала-концерттар, Нуриев балет фестивале (йыл һайын үтә), Шаляпин исемендәге опера фестивале (йыл һайын үтә) әҙерләй һәм үткәрә; ҙур уңыш менән театрҙың баш хормейстеры Э. Ғәйфуллинаның, И. Ғәзиевтың, Й. Әбдүлмәнов юбилейҙары үткәрелә. Шулай уҡ «Раштыуа концерттары» автор проекты, тәүге тапҡыр Өфөлә «Магнификат» һәм Й. С. Бахтың клавир концерты (ре-минор) үткәрелә. 2012 йылда «Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт көндәре Мәскәүҙә» уҙа, Рөстәм Сөләймәнов тантаналы гала-концерттың музыкаль етәксеһе була.
Стационар концерттарына һәм автор проект-концерттарына Өфө ҡалаһының һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәренең башҡарыусыларын, йырсыларын, рәссамдарын йәлеп итә.
Солистар Н. Петров, Е. Мурина, С. Дукачев, М. Губайдуллин (пианисттар), М.Гантварг, Л.Клычков (скрипкасылар), А.Князев, Д.Еремин, М. Дробинский (виолончелистар), Е.Образцова, А. Шагимуратова, Э. Гвазава, Э. Фатыхова, И. Абдразаҡов (вокалистар) һәм башҡаларға ҡушылып уйнай[1].
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2013)
- Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты — Башҡортостан Республикаһы композиторҙарының академия симфоник музыкаһын пропагандалағаны өсөн (2013).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Видеояҙмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 5 октябрҙә тыуғандар
- 1977 йылда тыуғандар
- Стәрлетамаҡта тыуғандар
- Санкт-Петербург консерваторияһын тамамлаусылар
- Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаусылар
- Рәсәй дирижёрҙары
- Алфавит буйынса дирижёрҙар
- Алфавит буйынса музыканттар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаттары


text:
Тымыҡ океан
Тымыҡ океан — Ер шарында океандарҙың майҙаны буйынса иң ҙуры һәм иң тәрәне. Көнбайышта Евразия һәм Австралия, көнсығышта Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка, көньяктан Антарктида ҡитғалары араһында урынлашҡан.
Тымыҡ океан төньяҡтан көньяҡҡа 15,8 мең км һәм көнсығыштан көнбайышҡа 19,5 км йәйелгән. Диңгеҙҙәр менән майҙаны — 179,7 млн км², уртаса тәрәнлеге — 3984 м, һыу күләме — 723,7 млн км³ (диңгеҙҙәрҙе иҫәкә алмайынса: 165,2 млн км², 4282 м һәм 707,6 млн км³). Тымыҡ океандың иң тәрән урыны (донъя океаныныңда) — Мариан уйпатында 10 994 м Тымыҡ океанда яҡынса 180-се меридиан буйлап дата күсереү һыҙаты үтә.
Йөкмәткеһе
Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Океанда беренсе күргән европалы испан конкискодоры Бальбоа булған. 1513 йылда ул юлдаштары менән Панама муйынын үтеп океанға сыға. Улар көньяҡҡа асыҡ ҡултыҡҡа сыҡҡанға күрә, Бальбоа Көньяҡ океан тип атай (исп. Mar del Sur).1520 йылдың 28 ноябренде асыҡ океанға Фернан Магеллан сыға. Ул океанда 3 ай 20 көндә Утлы Ерҙән Филиппин утрауҙарына тиклем үтеп сыға. Бөтә сәйәхәт барышында тымыҡ һауа торошо булғанлыҡтан, Магеллан океанды Тымыҡ океан тип атай. 1753 йыда француз географы Ж. Н. Бюаш (фр. Jean-Nicolas Buache), океандарҙың иң ҙуры булғанға күрә, Бөйөк океан тип атарға тәҡдим яһай. Был исем дөйөм танылыу тапмай һәм донъя географияһында океан Тымыҡ океан тип атала. Инглиз телле илдәрҙә океан ингл. Pacific Ocean тип атала. 1917 йылға тиклем Рәсәй карталарында Көнсығыш океан тигән исем менән йөрөй.
Астероид (224) Океан Тымыҡ океан хөрмәтенә аталған[2].
Физик-географик характеристика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тымыҡ океан планеталағы иң ҙур океан, ул Донья океанының 49,5 % майҙанын һәм 53 % һыу күләмен алып тора. Көнсығыштан көнбайышҡа 19 мең км-ға һуҙылған һәм 16 км-ға — төньяҡтан көньяҡҡа. Его воды расположены большей частью на южных широтах, меньшейна северных[4]. Уның һыуҙарының күп өлөшө көньяҡ киңлектә, әҙерәге — төньяҡ киҡлектә урынлашҡан.
1951 йылда инглиз экспедицияһы «Челленджер» фәнни-тикшереү судноһында эхолот ярҙамында 10 863 метр иң тәрән урынды билдәләй[5] 2011 йылдағы һуңғы тикшереүҙәр — 10 994 м ±40 м тигән мәғлүмәт бирә[6][7]. Шулай итеп «Челленджер упҡыны» ингл. Challenger Deepтип аталған иң тәрән урын, иң бейек Джомалугма тауынан диңгеҙ кимәле менән сағыштырғанда алыҫыраҡ ята[8].
Океан үҙенең көнсығыш сиге менән Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка ярҙарын йыуа, көнбайыш сиге менән Австралия һәм Евразияның көнсығыш ярҙарын йыуа, көньяҡ сиге Антарктиданы йыуа.
Диңгеҙҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тымыҡ океандың диңгеҙҙәре, ҡултыҡтары, боғаҙҙары майҙаны 31,64 млн км² (дөйөм океан майҙанының 18 %), һыу кәуләме 73,15 миллион км³ (10 %). Диңгеҙҙәрҙең күп өлөшө океандаң көнбайыш өлөшөндә Евразия буйлап урынлашҡан: Беринг диңгеҙе, Охот диңгеҙе, Япон диңгеҙе, Япония эске диңгеҙе, Һары диңгеҙ, Көнсығыш Ҡытай диңгеҙе, Филиппин диңгеҙе; Көньяҡ-Көнсығыш Азия уртауҙары араһындағы диңгеҙҙәр: Көньяҡ Ҡытай диңгеҙе, Ява диңгеҙе, Сулу диңгеҙе, Сулавеси диңгеҙе, Бали диңгеҙе, Флорес диңгеҙе, Саву диңгеҙе, Банда диңгеҙе, Серам диңгеҙе, Хальмахере диңгеҙе, Молукк диңгеҙе; Австралия яры буйлап: Яңы Гвинея диңгеҙе, Соломон диңгеҙе, Мәрйен диңгеҙе, Фиджи диңгеҙе, Тасман диңгеҙе; Антарктида янындағы диңгеҙҙәр (уларҙы ҡайһы ваҡытта Көньяҡ океанда тип иҫәпләйҙәр): Дюрвиль диңгеҙе, Сомов диңгеҙе, Росса диңгеҙе, Амундсен диңгеҙе, Беллинсгаузен диңгеҙе. Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка буйлап диңгеҙҙәр юҡ, әммә унда ҙур ҡултыҡтар урынлашкан: Аляска, Калифорния, Панама ҡултығы[3].
Уртауҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вулкан атылыу нәтижәһендә Тымыҡ океанда бер нисә мең утрау барлыҡҡа килгән. Уларҙың ҡайһы берҙәре кораллдар менән үҫеп, кире диңгеҙгә батҡандар, үҙҙәренән һуң атолл ҡулсаларын ҡалдырып[4].
Утрауҙар һаны (10 меңгә яҡын) һәм дөйөм майҙаны буйынса тымыҡ океан беренсе урында тора. Океанда Ерҙә ҙурлығы буйынса икенсе һәм өсөнсө урындағы утрауҙар урынлашҡан: Яңы Гвинея (829,3 мең км²) и Калимантан (735,7 мең км²); иң ҙур утрауҙар төркөмө: Ҙур Зонд утрауҙары (1485 мең км², шул иҫәптән ҙур уртауҙар: Калимантан, Суматра, Сулавеси, Ява, Банка). Башҡа ҙур утрауҙар һәм архипелагтар: Яңы Гвинея утрауҙары (Яңы Гвинея, Колепом), Япон утрауҙары (Хонсю, Хоккайдо, Кюсю, Сикоку), Филиппин утрауҙары (Лусон, Минданао, Самар, Негрос, Палаван, Панай, Миндоро), Яңы Зеландия (Көньяҡ һәм Төньяк утрауҙар), Кесе Зонд утрауҙары (Тимор, Сумбава, Флорес, Сумба), Сахалин, Молукка утрауҙары (Серам, Хальмахера), Бисмарк архипелагы (Яңы Британия, Яңы Ирландия), Соломон утрауҙары (Бугенвиль), Алеут утрауҙары, Тайвань, Хайнань, Ванкувер, Фиджи утрауҙары (Вити-Леву), Гавай утрауҙары (Гавай), Яңы Каледония, Кадьяк архипелагы, Курил утрауҙары, Яңы Гебридтар, Королева Шарлотта утрауҙары, Галапагосс утрауҙары, Веллингтон, Изге Лаврентия, Рюкю утрауҙары, Риеско, Нунивак, Санта-Инес, Д‘Антркасто утрауҙары, Самоа утрауҙары, Ревилья-Хихедо, Палмер архипелагы, Шантар утрауҙары, Магдалена, Луизиада архипелагы, Линга архипелагы, Луайоте утрауы, Карагинский, Кларенс, Нельсон, Принсесс-Ройал, Хановер, Командор утрауҙары[3].
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тымыҡ океандың климаты ҡояш радияцияһының зоналарға бүленеүе һәм атмосфера циркуляцияһы, һәм шулай уҡ Азия материгының көҫлө йөғонтоһо аҫтында формалаша. Океанда, төньяҡ поляр бүлкәттән тыш, бөтә климат зоналары урын алған. Уның һауаһы дымға туйынған. Экватор янында 2000 миллиметрға тиклем яуым-төшөм була. Төньяҡ Боҙло океандан Тымыҡ океанды ер һәм һыу аҫты һырттары һаҡлап тора. Океандың төньяҡ өлөшө көньяҡ өлөшөнә ҡарағанда йылыраҡ. Океандың үҙәк өлөшөндә пассаттар иҫә. Көнбайышында көслө муссондар иҫә. Ҡышын материктар ҡоро һәм һалҡын муссон килеп, океан климатына йоғонто яһай, диңгеҙҙәрҙең бер өлөшө туңыр боҙ менән ҡаплана. Көнбайыш өлөшөндә емергес тайфундар була. Уртаса кинлектә штормдар ҡотора. Океандың төньяғында һәм ҡоньяғында 30 метрға еткән тулҡындар булғылай.
Гидрологик режим[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өҫкө һыуҙарҙың әйләнмә хәрәкәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тымыҡ океандың һыу ағымы әйләнмә хәрәкәте тәртибен дөйөм атмосфера ағымы билдәләй. Төньяҡ ярымшарҙағы төньяҡ-көнсығыш пассат төньяҡ-пассат ағымын барлыҡҡа килтерә, ул ағым Үҙәк Америка ярҙарынан Филиппин утрауҙарына тиклем киҫеп сыға.
Флора һәм фауна[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тымыҡ океанға Донъя окенының 50 % биомассаһы тура килә. Океанда тереклек бай һәм күп төрлө, айырыуса Азия һәм Австралия араһындағы тропик һәм субтропик зонала бик ҙур территориялар коралл рифтары һәм мангр әрәмәлектәре менән ҡапланған. Океандың тропик һәм экваториаль киңлектәре, мәрйен рифтары араһында, тереклек бай. Уның был үҙенсәлеген океандың ҙурлығы, тәбиғәт шарттарының төрлөлөгө, океандың боронғолоғо менән аңлатыла. Төньяк өлөшөндә һөмбаш балык төрҙәре күп. Һыу массаһы бик уңдырышлы, шуға күрә үҫемлектәр һәм хайуандар планктоны үрсей. Планктон менән анчоус, ставрида, скумбрия һ.б. балыҡ төрҙәре туҡлана. Бындағы ҡоштар: бакландар, пеликандар, пингвиндар балык менән туҡлана. Киттар, диңгеҙ бесәйҙәре, диңгеҙ ҡондоҙҙары күпләп тереклек итә. Мәрйендәр, диңгеҙ терпелере, молюскылар кеүек умыртҡаһыҙар күпләп тереклек итә.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Oceanographers.ru. Обнаружены «мосты» через Марианскую впадину. Экспедиция также провела точные измерения «Бездны Челленджера», самой глубокой точки в океане. Полученная глубина составила 10 994 +/- 40 метров.
- ↑ Schmadel Lutz D. 2003
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Атлас океанов. Термины, понятия, справочные таблицы.— М.: ГУНК МО СССР, 1980. С. 84—85
- ↑ 4,0 4,1 Физическая география материков и океанов / Под общей ред. А. М. Рябчикова — М.: Высшая школа, 1988. — Б. 516—521.
- ↑ Кравчук П. А. Рекорды природы — Любешов: Эрудит, 1993. — Б. 23-24. — 216 б. — ISBN 5-7707-2044-1.
- ↑ Марианскую впадину «углубили». compulenta.ru (8 декабря 2011). 8 ноябрь 2011 тикшерелгән.
- ↑ РИА Новости «Ученые обнаружили горы на дне Марианской впадины» (14:34 08-02-2012). Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2012. 10 февраль 2012 тикшерелгән.
- ↑ Oceans' deepest depth re-measured. BBC. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 октябрь 2012. 28 сентябрь 2012 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Коринская В.А. Материктар һәм океандар герграфияһы: дөйөм белем биреү уҡыу йорттары өсөн дереслек. -Өфө; Китап: М. Дрофа, 2006. -ISBN 5-295-03891-2


text:
Социаль селтәрҙә республика мәктәптәренең береһендә уҡытыусының уҡыусыға ҡул күтәреүен сағылдырған видеояҙма донъя күрҙе
Социаль селтәрҙә республика мәктәптәренең береһендә уҡытыусының уҡыусыға ҡул күтәреүен сағылдырған видеояҙма донъя күрҙе Фото: Vk, аноним автор | Видео: анонимный автор, Vk
ӨФӨ, 2017 йыл, 18 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
18 октябҙә социаль селтәрҙә уҡытыусының уҡыусының башына һуғыуын сағылдырған видеояҙма донъя күрҙе. Яҙманың аноним авторы был хәлдең Бишбүләк районында булғанлығын хәбәр итте, ләкин ҡайһы мәктәп икәнлеген аныҡламаны.
«Күптән түгел уҡытыусылар уҡыусыларҙы туҡмамай һәм быларҙың барыһы ла ялған, үҙҙәре ғәйепле, тип яҙып сыҡҡайнылар. Бер йыл элек күршемдең класында шундай хәл булды. Бынан һуң мин балалар үҙҙәре ғәйепле тигән һүҙҙәргә ышанмайым, уҡытыусы шәхси сәбәптәр буйынса уҡыусыны яратып еткермәҫкә һәм уға асыуын төшөрөргә мөмкин. Шундай уҡытыусылар, ирҙәр ҙә, ҡатын-ҡыҙҙар ҙа бар. Өлкәндәрҙең баҫым яһауы үҫмерҙәрҙең психикаһына зыян килтермәй тип уйлайһығыҙмы», — тип яҙылған хәбәрҙә.
«Башинформ» агентлығы ошо осраҡ буйынса Бишбүләк районы хакимиәтенең мәғариф бүлегенә мөрәжәғәт итте.
«Был хәл бынан алдағы йылда булғайны. Кемдер хәҙер ошо видеоны интернетҡа һалған. Ошо осраҡтан һуң уҡытыусы эшенән бушатылды, мәктәптән китте. Видеояҙманы һалыу кемгәлер отошло. Хәҙер быны махсус комиссия тикшерәсәк», — тип аңлатма бирҙеләр урындағы халыҡ мәғарифы бүлегендә.
Рәсәйҙең Башҡортостан Республикаһы буйынса Тәфтиш комитеты тәфтиш идаралығының матбуғат хеҙмәтенән «Башинформ» агентлығына уҡыусыға ҡул күтәреү факты буйынса тикшереү ойошторолғанлығын хәбәр иттеләр. Был хәлдең ҡайһы мәктәптә булғанлығы, хакимиәт белгәнме, юҡмы икәнлеге асыҡланасаҡ һәм тикшереү һөҙөмтәләре буйынса тейешле ҡарар ҡабул ителәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 538
БАШҠОРТОСТАН ВАҠЫТЛЫ РЕВОЛЮЦИОН СОВЕТЫ, Автономиялы Башҡортостандың Ваҡытлы революцион советы, 1918 й. 17 февр. Ырымбур ҡ. “Тулҡын” башҡ. йәштәре ойошмаһының һәм Башҡортостан кантондарынан Башҡорт милли хәрәкәте йәш башҡ. революционер‑активистарының дөйөм йыйылышында ойошторола. Апр. алып Стәрлетамаҡ ҡ. урынлаша. 1918 й. 19 февр. Ырымбур губерна хәрби‑революцион комитеты тарафынан теркәлә, ул БВРС‑ҡа Башҡорт хөкүмәте һәм Башҡорт мәркәз шураһы аҡсаларын тапшыра. БВРС составына рәйес, рәйес урынбаҫары, 2 секретарь, ойоштороу, нәшриәт, мәғлүмәт, халыҡ мәғарифы һәм һаулыҡ һаҡлау, финанс‑хужалыҡ бүлектәре мөдирҙәре инә. 19 февр. БВРС Ырымбур губерна ХРК составына вәкил һәм Мосолман хәрби‑революцион комитеты составына 2 вәкил ебәрә, халыҡҡа саҡырыу м‑н мөрәжәғәт итә, унда “эшсе, крәҫтиән һәм һалдаттарҙың мәнфәғәттәрен яҡлау” һәм авт. Башҡортостанды РСФСР‑ға интеграциялау йүнәлеше иғлан ителә. 9 мартта БВРС Ҡыҙыл гвардияның башҡ. отрядтарын (һаны 1 мең кешегә еткән) ойошторорға ҡарар итә, 17 мартта “Автономиялы Башҡортостан территорияһында Эшсе, крәҫтиән һәм һалдат депутаттары советтары ойоштороу тураһында инструкция” баҫтырып сығара. 25 мартта БВРС РСФСР Милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариатына “Башҡортостан автономияһы проекты” б‑са килешеү һәм раҫлау өсөн Б.Ә.Шәфиев етәкс. делегаттар төркөмөн ебәрә. 30 март — 6 апр. РСФСР Милләттәр эштәре б‑са ХК м‑н һөйләшеүҙәр барышында БВРС делегацияһы “Татар‑Башҡорт Совет Республикаһы тураһында положение”ны (ҡара: Татар‑Башҡорт Совет Республикаһы) хуплау т‑да килешеүгә ҡул ҡуя. БВРС Ырымбур губерна эшсе, крәҫтиән, ҡыҙылармеец һәм казак депутаттары советы башҡарма ком‑тының 30 марттағы таратыу т‑дағы бойороғон үтәүҙән баш тарта. 1918 й. 3 майында үҙенең эшен туҡтата. БВРС рәйесе — А.С.Дәүләтшин. БВРС‑тың баҫма органы — “Башҡурдистан” гәзите.
Әҙәб.: Кузыев Р.У. Временный революционный совет Башкортостана //Октябрьская революция и рождение Советской Башкирии: сб. ст. Уфа, 1959; Национально‑государственное устройство Башкортостана (1917—1925 гг.): док. и материалы. В 4 т. Т.1. Уфа, 2002.
С.Ф.Ҡасимов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 241
ТЕХНИК БЕЛЕМ БИРЕҮ, сәнәғәт, төҙөлөш, транспорт, элемтә, ауыл хужалығы һәм урман хужалығы өсөн урта һәм юғары квалификациялы белгестәр һәм квалификациялы эшселәр әҙерләү системаһы; проф. юғары белем, урта профессиональ белем, башланғыс профессиональ белем, өҫтәлмә һәм вуздан һуң проф. белем биреүҙе үҙ эсенә ала. Махсус Т.б.б. системаһына ауыл хужалығы буйынса белем биреү, геология буйынса белем биреү, металлургия буйынса белем биреү, нефть буйынса белем биреү, тау эше белеме биреү, төҙөлөш белеме биреү, химия һәм химик технология белеме биреү һ.б. инә. Башҡортостанда Т.б.б. 1745 й. Ырымбур ҡ. инженерлыҡ мәктәбе асылыу м‑н үҫеш ала; 18 б. уртаһынан тау эше белеме һәм металлургия б‑са белем биреү, 19 б. уртаһынан — геология, а.х. б‑са белем биреү, 20 б. 30‑сы йй. башлап нефть б‑са белем һәм төҙөлөш белеме биреү үҫешә. 20 б. башына тиклем техник һөнәрҙәр б‑са квалификациялы эшселәр әҙерләү тау сәнәғәте мәктәптәре һәм училищеларында, һөнәрселек мәктәптәре һәм училищеларында, ауыл хужалығы мәктәптәре һәм училищеларында алып барыла. 1901 й. Өфөлә тәүге реаль училище асыла. 1917 й. алып урта проф. уҡыу йорттары (уларҙа уҡытыу политехник белем биреү принциптарына нигеҙләнгән) ойошторола. 1933 й. башлап төрлө сәнәғәт тармаҡтарының етәкселәрен уҡытыу (төп эштән айырмайынса) Башҡ‑н хужалыҡсылар ин‑тында алып барыла. 1930—40‑сы йй. респ. авиация һәм нефть сәнәғәтен белгестәр м‑н тәьмин иткән тармаҡ вуздары (Өфө авиация ин‑ты, И.М.Губкин ис. Мәскәү нефть ин‑тының Өфө филиалы); 50‑се йй. уртаһынан Стәрлетамаҡ ҡ. Бөтә Союз ситтән тороп уҡыу политехник ин‑тының, Магнитогорск техник университетының филиалдары һ.б. эшләй башлай. Сәнәғәт һәм транспорт өсөн квалификациялы эшселәр техник профилдәге техникумдарҙа, колледждарҙа, юғары квалификациялы белгестәр Авиация техник университетында, Аграр университетта, Башҡорт дәүләт университетында, Нефть техник университетында, ш. уҡ Һамар дәүләт архитектура‑төҙөлөш университеты филиалында, Мәскәү дәүләт һыу транспорты акад. Өфө филиалында (ҡара: Йылға училищеһы), Өфө тимер юлдары ин‑тында (Һамар дәүләт тимер юлдар университеты филиалы) һ.б. әҙерләнә. Инженер‑техник хеҙм‑рҙәргә өҫтәлмә проф. белем биреү Тармаҡ‑араинститутта, Башҡортостан агросәнәғәт комплексы кадрҙарын яңынан әҙерләү һәм уларҙың квалификацияһын күтәреү институтында, ӨДНТУ‑ның өҫтәлмә проф. белем биреү ин‑тында, юғары уҡыу йорттары һәм пр‑тиелар эргәһендәге курстарҙа бирелә. Шулай уҡ ҡара: Юғары уҡыу йорттарынан һуң белем алыу учреждениелары.
Р.Н.Бәхтизин, Р.М.Мәзитов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 270
ПЛАЗМИДТАР, бактерияларҙың хромосомаға инмәгән генетик структуралары, улар бактериаль хромосоманан башҡа ирекле рәүештә тереклек итеүгә йәки уға интеграцияланыуға һәләтле. Мол. м. 106—108Д (1500— 400000 пар нуклеотид) булған ике епле ДНК‑ның түңәрәк молекулаһы булып тора. П. күҙәнәкле органоидтарҙың (митохондриялар, пластидтар) генетик аппараты һәм күҙәнәктәргә йәшәү өсөн мөһим булмаған тоташыу төркөмдәре индерелә. П. мол. м. ни тиклем ҙурыраҡ булһа, уларҙың гендар йыйылмаһы шул тиклем күп ҡиәфәтле, ҡатмарлы һәм уларҙың функциялары күп төрлө була. Үҙ аллы күсеүҙе йәки күсеү өсөн мобилизацияны контролдә тотҡан үҙ аллы репликацияланыу гендары бар; улар П. башҡа функцияларын билдәләй. П. ДНК‑һында бактерияның антибиотиктарға, ауыр металдарға, төрлө дарыу препараттарына бирешмәү, патогенлыҡ факторҙарына, өҫтәлмә метаболик әүҙемлеккә эйә булыу, төрлө органик һәм органик булмаған токсиканттарҙы юҡҡа сығарыу (мәҫ., бактериялар араһында конъюгация мөмкинлеге — F‑плазмиданың, дарыу матдәләргә ҡаршы тороусанлыҡ R‑плазмиданың булыуы м‑н билдәләнә һ.б.) мөмкинлеген биргән участкалары бар. Башҡортостанда хлорорганик ароматик һ.б. берләшмәләрҙең биодеградацияһы П. өйрәнеү Биология институтында (Р.Н.Чураев, Т.В.Маркушева), ген инженерияһында, трансген үҫемлектәр алыу өсөн ҡулланылған бинар, экспрессияланыусы векторҙар һ.б. — Биохимия һәм генетика институтында (В.А. Вәхитов, А.В.Чемерис һ.б.), конъюгатив, ш. уҡ антибиотиктарға бирешмәүсәнлек һәм патогенлыҡ факторҙарына эйә булғандары — Медицина университетында (З.Ғ.Ғәбиҙуллин) алып барыла. Шулай уҡ ҡара: Ген инженерияһы.
Н.Ә.Кирәева
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Юлаевсыларҙың көйәрмәнде уттан алып һыуға һалмайынса күңелдәре булмай. Был юлы ла Түбәнге Новгородтың “Торпедо”һын 3:0 иҫәбенә еңеп баралар ине...
Быйылғы миҙгелдә үҙ боҙобоҙҙа тәүге осрашыуҙа отолорға һис ярамай. “Өфө-Арена”ға хоккейҙы һағынған көйәрмәндәр ҙә ашҡынып килгән.
Икенсе осор тамамланғанда “Салауат Юлаев” уйынсылары өс гол индергәйне инде. Өсөнсө осор башында ҡунаҡтар бер тапҡыр уңышҡа өлгәшкәс тә, күңелдә ҡурҡыу тойғоһо булманы әле. Етмәһә, капитаныбыҙ Антон Бурдасов йәнә шайба керетте.
Әммә матч аҙағында “Торпедо” тағы ике гол индерҙе. 4:3 – беҙҙең уйынға хәүеф янай түгелме? Ҡунаҡтар мөғжизә яһай алманы, өфөләр еңде!


text:
Фото:
Башҡортостан архитекторы Японияның абруйлы премияһына лайыҡ булды
Фото:
Башҡортостан архитекторы Ришат Муллагилдин абруйлы «AIDA AWARDS-2011» премияһына лайыҡ булды. Был хаҡта Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Йыл һайын бирелә торған билдәле Япония архитекторы Такефуми Айда исемендәге премия Японияла 2000 йылдан алып Сибаура технология институты менән «Профессиональ ҡаҙаныштар ярҙамында бөгөнгө йәмғиәтте үҫтереүгә уникаль өлөш индергән өсөн» тапшырыла. Премия жюрийы составына Японияның билдәле хеҙмәткәрҙәре, шулай уҡ үткән йыл лауреаттары инә.
Быйыл яҡташыбыҙ менән бер рәттән йәнә ике кеше (Соекава Митсуи, Тетсуя Нисида) премия лауреаты булды. Әйтергә кәрәк, Ришат Муллагилдин – тәүге сит ил лауреаты.


text:
Титикака
Титика́ка (исп. Titicaca, кечуа Titiqaqa, аймар. Titiqaqa) — Көньяҡ Америкала сөсө һыу запастары буйынса иң ҙур[1] һәм майҙаны буйынса икенсе (Маракайбонан һуң) күл.
Йөкмәткеһе
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Анд тауҙарының Альтиплано яҫы таулығында, Перу һәм Боливия сигендә урынлашҡан.
Майҙаны 8300 км², һыу кимәленең бейеклеге 3821 м (миҙгел буйынса ныҡ үҙгәрә)[2], уртаса тәрәнлеге 140—180 м, максималь тәрәнлеге 281 м. Күлдең уртаһында һыуҙың температураһы ғәмәлдә үҙгәрмәй һәм 10—12 °C тәшкил итә, әммә яр буйында күл төндә йыш ҡына туңа.
Күлгә боҙлоҡтарҙан ағып төшөүсе 300-ҙән ашыу йылғалар ҡоя һәм Десагуадеро йылғаһы ағып сыға. Үҙ сиратында Десагуадеро йылғаһы Боливияла урынлашҡан Поопо тымыҡ күленә ҡоя.
Испандар тарафынан ҡушылған Титикака атамаһы кечуа индеецтары телендә артабанғыса аңлатыла: кака — «ҡая» һәм тити — «пума» (кечуа ҡәбиләләренең изге хайуаны). Аймара һәм кечуа халыҡтары араһында күл «Мамакота», ә унанда элегерәк «Пукин күле» (йәғни пукин халҡы илендәге күл) тип аталған[3].
Титикака күлен Европала тәүгеләрҙән булып испан хронисы Педро Сьеса де Леон 1554 йылда һүрәтләй[4].
Яр буйындағы иң ҙур ҡала — Пуно. Күл тирәһендә пймара һәм кечуа халыҡтарының бихисап тораҡтары урынлашҡан. Халыҡтың бер өлөшө Урос (Uros) йөҙөүсе ҡамыш утрауҙарында йәшәй.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Педро Сьеса де Леон. Европала Титикака күленең тәүге һүрәте (1553).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Lake Titicaca, на сайте Всемирного наследия ЮНЕСКО.
- ↑ Уровень озера Титикака продолжает понижаться // BuenoLatina.ru, 17 июля 2010
- ↑ Guamán Yoma de Ayala, 1615: 171, 178
- ↑ Сьеса де Леон, Педро. Хроника Перу. Часть Первая. — Киев, 2008 (пер. А. Скромницкий). Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 июль 2012.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Описание и карта (с русскими названиями)
- Озеро Титикака. Острова Инти и Мама-Килья.
- озеро Титикака
- Фотографии. Праздник Новый год на Титикаке.
- Титикака. Путешествие на легендарное озеро в Боливии. Журнал «Чайка»


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Страница 11
Парижда тыуған “йондоҙло” ғаилә
Новости / Мәҙәниәт // 20-09-2016, 13:35
Башҡортостандың халыҡ артистары Гөлсинә МӘҮЛЕКӘСОВА менән Илдар МАНЯПОВ бөгөн – Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының иң сағыу “йондоҙҙары”, төп партияларҙы башҡарыусы әйҙәүсе бейеүселәр. Ике тиҫтә йылға яҡын эшләү дәүерендә улар төрлө образдарҙа Өфөлә генә түгел, Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең ҙур ҡалаларында сығыш яһаны. Ромео менән Джульетта, Принц менән Золушка, Зәйтүнгөл менән Йомағол, Зигфрид менән Одетта-Одиллия кеүек ғашиҡ йәндәрҙе сағылдырған был ике бейеүсе – тормошта ла матур пар. Ҡыҙҙары Ренатаға биш йәш.
Ә был мөхәббәт тарихы ҡасан башланған һуң? Ике “йондоҙ”ға бер ғаиләлә йәшәү, бер труппала бейеү ауыр түгелме? Ошо һорауҙарға яуап эҙләп, Гөлсинә менән Илдарҙы әңгәмәгә саҡырҙыҡ. Һүҙ шулай уҡ балет артистарының үҙенсәлекле тормошо тураһында ла барҙы....
“Ижадым менән матурлыҡ өләшкем килә”
Новости / Мәҙәниәт // 11-09-2016, 13:30
Уны башҡорт Анна Германы тиҙәр. Саф шишмәләй моңло тауышы, күңел түрҙәрен айҡап сығырҙай йырҙары тамашасыны әсир итһә, матур шиғырҙары әҙәбиәт һөйөүселәрҙе ҡыуандыра. Йөҙәрләгән йырын башҡорт-татар эстрадаһы “йондоҙҙары” ла үҙ репертуарына алған. “Һандуғастар”, “Йән ҡартаймай”, “Еләк тәме” йырҙары бик күп хит-парадтың еңеүсеһе булып, популяр хиттарға әйләнде.
Таланты менән генә түгел, тыйнаҡлығы, әҙәплелеге менән дә Флера ШӘРИПОВА күптәрҙең ихтирамына лайыҡ. Бөгөн уның менән ижад һәм йырҙар хаҡында әңгәмә ҡорҙоҡ....
Таланты менән генә түгел, тыйнаҡлығы, әҙәплелеге менән дә Флера ШӘРИПОВА күптәрҙең ихтирамына лайыҡ. Бөгөн уның менән ижад һәм йырҙар хаҡында әңгәмә ҡорҙоҡ....
“Тырышһаң, һәр эште атҡарырға була” йәки Осраҡлы һайланған һөнәр
Новости / Мәҙәниәт // 1-09-2016, 15:18
Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры өсөн актер, йәш режиссер Вадим Наил улы ҒИЛМАНОВ ҡиммәтле хазинаға тиң. Йылдар дауамында үҙенең данын һаҡлап килгән театрға йәш быуын актерҙары яңы заман һулышын алып килә. Бөгөнгө геройыбыҙ, үҙенсәлекле, ҡабатланмаҫ спектаклдәрҙе сәхнәләштереп, режиссер булараҡ та талантын дәлилләне. Һөйләшеү уның ижад юлы, студент йылдары һәм режиссерлыҡ тураһында барҙы.
...
...
Шәхестәрен күтәргән халыҡ үҙен күтәрер
Новости / Мәҙәниәт // 2-08-2016, 20:59
Сибай институты рәссам-дизайнеры Ишморат Дәүләтбаев халҡыбыҙҙың арҙаҡлы шәхестәренең иҫтәлеген мәңгеләштерә
БДУ-ның Сибай институты йыл һайын уҡыу йылына йомғаҡты һабантуй ойоштороп яһай. Был матур сарала ҡунаҡтарға йыл әйләнәһендә башҡарылған эштәр күрһәтелә, уңыштар барлана. Быйылғы һабантуйҙа арҙаҡлы шәхестәребеҙ Шәйехзада Бабич, Һәҙиә Дәүләтшина, Рәми Ғарипов һәм Зәйнәб Биишеваның бюстары, Исмәғил Тасимов һәм башҡаларға арналған барельефтар рәтенә тағы ла бер мәшһүр һын – граждандар һуғышы ҡаһарманы, күренекле дәүләт эшмәкәре, хәрби етәксе Муса Мортазиндың тыуыуына 125 йыл тулыуға арналғаны өҫтәлде. Яңы барельефты уҡыу йортоноң алмаштырғыһыҙ рәссам-дизайнеры, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Ишморат Ишмырҙа улы Дәүләтбаев эшләгән....
«Етәксе халыҡҡа яҡын булырға тейеш»
Новости / Мәҙәниәт // 26-07-2016, 19:23
РФ Дәүләт Думаһы депутаты Иршат Фәхретдиновтың Өфөләге граждандарҙы ҡабул итеү бүлмәһендә мөрәжәғәт итеүселәр ғәҙәттәгенән дә күп була. Халыҡ һайланыусыһы, ваҡыты сикләнгән булһа ла, уларҙың үтенестәрен тыңлауҙан баш тартмай, мөмкинлегенән килгәнсә ярҙам ҡулы һуҙырға тырыша, сөнки белә, сараһыҙҙан уға күҙ төбәп килгәндәр. Килеүселәрҙең яртыһы – хәрби хәрәкәттәр ветерандары. Хәрби офицер, Афғанстандағы, Абхазиялағы хәрби конфликттарҙа ҡатнашыусы булараҡ, ҡораллы бәрелештәр ветерандары, хәрбиҙәрҙең проблемаларын да унан да яҡшыраҡ аңлаған кеше юҡ.
Иршат Юнир улы Фәхретдинов менән түбәндәге әңгәмәлә уның депутатлыҡ эшмәкәрлегенә, уға ярҙам һорап килеүселәрҙең ниндәй үтенестәре булыуына байҡау яһаныҡ....
Иршат Юнир улы Фәхретдинов менән түбәндәге әңгәмәлә уның депутатлыҡ эшмәкәрлегенә, уға ярҙам һорап килеүселәрҙең ниндәй үтенестәре булыуына байҡау яһаныҡ....
Үҙ һүҙле Марс һәм талапсан Салауат Итбаевтар йәки Улын кеше итер өсөн Салауат ағай нисә тапҡыр ҡулына сыбыртҡы алған?
Новости / Мәҙәниәт // 23-07-2016, 19:00
Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, режиссер, актер, сценарист Салауат Мостафа улы ИТБАЕВТЫ белмәгән кеше һирәктер. Ул үҙен телевидениела эшләгәндә лә, филармонияның художество етәксеһе булараҡ та үҙ эшенең оҫтаһы булараҡ киң танытты. Йөҙҙәрсә тамашаның режиссеры, бөйөк шәхестәр тураһындағы тапшырыуҙар авторы хаҡында уның улы менән әңгәмә ҡорҙоҡ. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Марс Салауат улы ИТБАЕВ бөгөнгө көндә Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай драма театры актеры....
“Нисек бармын, шулай булып ҡала белеү –төп принцибым”
Новости / Мәҙәниәт // 16-07-2016, 20:53
Тәүге аҙымдарың менән, “Илһам"!
Новости / Мәҙәниәт // 11-07-2016, 12:51
Тыуған ерҙән ситкә китһәң, үҙ илеңдең, телеңдең, яҡташтарыңдың ҡәҙерен нығыраҡ белә башлайһың, тиҙәр. Шуғалыр ҙа республиканан ситтә йәшәүсе яҡташтарыбыҙ төрлө ойошмаларға, ассоциацияларға берләшеп, телебеҙҙе, мәҙәниәтебеҙҙе пропагандалап йәшәй, милләттәштәре менән тығыҙ аралаша. Был йәһәттән мәскәүҙәр уңды тип әйтергә була: “Аҡ тирмә” башҡорт мәҙәниәте үҙәге яҡташтарҙы бергә туплап, уларға үҫергә, баш ҡаланы яуларға ярҙам итә. Шулай уҡ “Алтынай” бейеү ансамбле илебеҙҙең баш ҡалаһында һәр ваҡыт Башҡортостан Республикаһының бренды, күрһәткесе булараҡ сығыш яһай. Былтыр актерлыҡ һәләте булған Мәскәү башҡорттары “Илһам” театр түңәрәгенә берләште....
Йырҙан өҫтөн ғаилә бәхете йәки ни өсөн Ирина Хафизова Илештә йәшәй?
Новости / Мәҙәниәт // 11-07-2016, 11:26
17 майҙа “Башҡортостан” дәүләт концерт залында үткән “Гәлсәр һандуғас” телефестивале концертынан һуң бер төркөм ҡатын-ҡыҙҙың һөйләшеүенә шаһит булдым:
– Был “Гәлсәр”ҙәр үтә лә шәп йырлай, афарин. Әммә Ириналары булмауы кәйефте төшөрҙө...
– Эйе шул, бигерәк моңло тауышлы ине шул ҡыҙ бала. Әллә ниңә сәхнәне ташланы ла ҡуйҙы…
– Юҡты һөйләмәгеҙ, анауындай талант менән кеше сәхнәнән китәме инде?! Йә юлы төшмәгәндер, йә балаларын ҡалдырырға кеше тапмағандыр......
– Был “Гәлсәр”ҙәр үтә лә шәп йырлай, афарин. Әммә Ириналары булмауы кәйефте төшөрҙө...
– Эйе шул, бигерәк моңло тауышлы ине шул ҡыҙ бала. Әллә ниңә сәхнәне ташланы ла ҡуйҙы…
– Юҡты һөйләмәгеҙ, анауындай талант менән кеше сәхнәнән китәме инде?! Йә юлы төшмәгәндер, йә балаларын ҡалдырырға кеше тапмағандыр......
Их, Йомабай, һине һағынып уйнала ҡурай...
Новости / Мәҙәниәт // 7-07-2016, 12:24
[/aviable]


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Тауыҡ йомортҡаһы һәм төркиә ҡиммәт
Тауыҡ йомортҡаһы һәм төркиә ҡиммәт
Башҡортостандың дәүләт статистика хеҙмәте биргән мәғлүмәттәр буйынса, быйыл июль айында тауыҡ йомортҡаһының хаҡы 13,9 процентҡа күтәрелгән. Шулай уҡ башҡа аҙыҡ-түлектең хаҡы артҡан осраҡтар ҙа бар. Мәҫәлән, һыйыр бауыры, тауыҡ ите, ыҫланған ит, манный, тары ярмалары бер аҙ ҡиммәтләнгән. Нишләптер майонез, ҡәһүә, ҡуйыртылған һөт һәм ит, балыҡ консерваларының хаҡы ла артҡан.
Йәй айы булғас, йәшелсә-емештең хаҡы бер аҙ аҫҡа тәгәрәгән. Кәбеҫтәнең хаҡы – 30,4, ҡыярҙыҡы – 19,9, картуфтыҡы – 15, помидорҙыҡы 10,3 процентҡа арзанайған. Башлы һуған, кишер, ҡыҙыл сөгөлдөр, виноград, банан һәм лимондың хаҡы ла төшкән. Шул уҡ ваҡытта әфлисунды – 3,9, һарымһаҡты 5,2 процентҡа ҡиммәтерәк хаҡҡа һатып алырға тура килә.
Аҙыҡтың ғына түгел, көндәлек кәрәк-яраҡтың да, кейем-һалымдың да хаҡтары арта. 1 сентябрь етеп килгәнлектән, мәктәп формаһына, уҡыу әсбаптарына хаҡ күтәрелгән. Ҡайһы бер медикаменттарҙың хаҡы 2,7 – 7,9 процентҡа менгән. Бензин менән газдың хаҡы ла бер урында ғына тормай, кәмемәй, ә арта, әлбиттә.
Төрлө хеҙмәт күрһәтеүгә килгәндә, ҡала-ара автобустарҙа йөрөү хаҡы 2,6 процентҡа күтәрелгән, алыҫҡа йөрөгән поездарҙа плацкарт вагондарҙы һайлаған ваҡытта элеккенән 9 процентҡа күберәк түләргә тура килә. Диңгеҙ буйында ял итеүҙең иң ҡыҙған ваҡыты бит: Испания һәм Төркиәгә барыу 2,6 – 4 процентҡа күтәрелгән, үҙебеҙҙең шифаханаларҙа ял итеү ҙә саҡ ҡына ҡиммәтләнгән.
Торлаҡ-коммуналь хеҙмәт өсөн түләүҙең ҡырҡа артыуын билдәләп үтмәй булмай. Эҫе һыу менән тәьмин иткән өсөн – 34,2, һалҡын һыу өсөн 14,8 процентҡа артығыраҡ түләйбеҙ.
Л. СОЛТАНОВА.
Йәй айы булғас, йәшелсә-емештең хаҡы бер аҙ аҫҡа тәгәрәгән. Кәбеҫтәнең хаҡы – 30,4, ҡыярҙыҡы – 19,9, картуфтыҡы – 15, помидорҙыҡы 10,3 процентҡа арзанайған. Башлы һуған, кишер, ҡыҙыл сөгөлдөр, виноград, банан һәм лимондың хаҡы ла төшкән. Шул уҡ ваҡытта әфлисунды – 3,9, һарымһаҡты 5,2 процентҡа ҡиммәтерәк хаҡҡа һатып алырға тура килә.
Аҙыҡтың ғына түгел, көндәлек кәрәк-яраҡтың да, кейем-һалымдың да хаҡтары арта. 1 сентябрь етеп килгәнлектән, мәктәп формаһына, уҡыу әсбаптарына хаҡ күтәрелгән. Ҡайһы бер медикаменттарҙың хаҡы 2,7 – 7,9 процентҡа менгән. Бензин менән газдың хаҡы ла бер урында ғына тормай, кәмемәй, ә арта, әлбиттә.
Төрлө хеҙмәт күрһәтеүгә килгәндә, ҡала-ара автобустарҙа йөрөү хаҡы 2,6 процентҡа күтәрелгән, алыҫҡа йөрөгән поездарҙа плацкарт вагондарҙы һайлаған ваҡытта элеккенән 9 процентҡа күберәк түләргә тура килә. Диңгеҙ буйында ял итеүҙең иң ҡыҙған ваҡыты бит: Испания һәм Төркиәгә барыу 2,6 – 4 процентҡа күтәрелгән, үҙебеҙҙең шифаханаларҙа ял итеү ҙә саҡ ҡына ҡиммәтләнгән.
Торлаҡ-коммуналь хеҙмәт өсөн түләүҙең ҡырҡа артыуын билдәләп үтмәй булмай. Эҫе һыу менән тәьмин иткән өсөн – 34,2, һалҡын һыу өсөн 14,8 процентҡа артығыраҡ түләйбеҙ.
Л. СОЛТАНОВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.
[/aviable]