text:
Фото:
2011 йылдың 1 ғинуарынан дәүләт заказдарының үҙәкләштерелгән системаһы индерелергә тейеш
Фото:
Башҡортостан Хөкүмәтендә 19 октябрҙә төбәктә дәүләт заказдарын урынлаштырыуҙың үҙәкләштерелгән системаһын үҫтереү буйынса кәңәшмә үтте. Уны был йүнәлешкә етәкселек итеүсе Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары — БР Хөкүмәте Аппараты Етәксеһе Илшат Тажетдинов алып барҙы.
Ҡатнашыусылар араһында — Башҡортостан Президенты Хакимиәте, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Секретариаты вәкилдәре, республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫарҙары, Контроль-иҫәп палатаһы белгестәре, республика министрлыҡтары һәм ведомстволары етәкселәре.
Асылда, быйыл 4 августа төбәк башлығы Указы менән ойошторолған Башҡортостан Республикаһы Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса дәүләт комитетын презентациялау үткәрелде. Был ваҡыт эсендә норматив база булдырылды, яңы комитеттың маҡсаттары һәм бурыстары, дәүләт заказдарын урынлаштырыу принциптары билдәләнде.
Илшат Тажетдинов әйтеүенсә, Дәүләт комитетының эшмәкәрлеге иң төп нәмәгә — бюджет средстволарын тотоноуҙың һөҙөмтәлелеген күтәреүгә булышлыҡ итергә тейеш.
Дәүләт комитеты рәйесе Сергей Новиков дәүләт заказдарын урынлаштырыуҙың республика системаһын үҫтереү, һатып алыуҙарҙы үҙәкләштереүгә күсеү этаптары, ведомствоның эшмәкәрлеген аяҡҡа баҫтырыу, уның төп бурыстары һәм өҫтөнлөклө йүнәлештәре хаҡында һөйләне.
Ул шулай уҡ Рәсәй субъекттарының яртыһында тиерлек ошондай комитеттар булыуы хаҡында хәбәр итте, дәүләт заказы системаһын индереү өсөн пилот төбәктәр билдәләнгән дә инде. Уларға Иҡтисади үҫеш һәм сауҙа министрлығы тарафынан ойошторолған эшсе төркөмдәр кәрәкле ярҙам күрһәтә. Башҡортостандың да пилот проектына ҡушылыу мөмкинлеге бар.
Дәүләт заказдарын урынлаштырғанда электрон аукциондар үткәреү, электрон сауҙа майҙандарында эште ойоштороу, заказдарҙы урынлаштырғанда Дәүләт комитетының дәүләт заказсылары менән үҙ-ара эш итеү принциптары һәм тәртибе, шулай уҡ контракттарҙың башланғыс (максималь) хаҡтарын билдәләү мәсьәләләре тикшерелде.
— Электрон аукциондар 1 июлдән башлап үткәрелә, ләкин әлегә улар киң таралмаған, ә 2011 йылдың 1 ғинуарынан бөтә төбәк һәм муниципаль заказсылар төп заказдар күләмен электрон аукциондар үткәреү юлы менән урынлаштырырға тейеш буласаҡ. Бының өсөн Башҡортостанда биш электрон майҙансыҡ һайлап алынған, — тип хәбәр Дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Айҙар Батыргәрәев.
Рәйестең икенсе урынбаҫары Валерий Исхаҡовтың фекеренсә, башҡа төбәктәрҙә ҡулланылған схемаларҙың береһен дә камил тип иҫәпләп булмай, шуға күрә Башҡортостан дәүләт заказдарын урынлаштырыуҙың үҙ схемаһын файҙаланасаҡ, уны кәрәк булһа өҫтәп эшкәртә барасаҡ.
Вице-премьер Илшат Тажетдинов, был дәүләт заказдарын урынлаштырыу мәсьәләләре буйынса беренсе генә кәңәшмә, алда ҙур эш тора, уның һөҙөмтәһендә бюджетты ярайһы уҡ экономиялауға өлгәшеләсәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.


c: text/html

text:
41 район орлоҡ һалыу буйынса планды үтәгән
Башҡортостандағы ауыл хужалығы предприятиеларының күбеһенең алдағы сәсеү кампанияһына орлоғо әҙер. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәтенә ярашлы, 41 район эшсәндәре орлоҡ һалыу буйынса планды үтәгән.
Яҙғы сәсеүгә иген культуралары орлоғоноң запасы республикала 283 мең тоннаны тәшкил итә. Яҙғы бойҙайҙың страховка фондына 33 мең тонна иген һалынған, ә ужым культураларының күсмә фондында – 76 мең тонна.
Быйылғы мул иген уңышын һәм былтырғы ҡаты ҡоролоҡто иҫәпкә алып, бихисап райондар һаҡлыҡ сараһын күрә һәм орлоҡ фондына игенде арттырып һала. Илеш районы аграрийҙары, мәҫәлән, орлоҡ һалыу планын 137 процентҡа үтәгән.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Силәбелә башҡорт балы көндәре үтәсәк
Силәбелә икенсе «Башҡорт балы көндәре» күргәҙмә-йәрминкәһе үтәсәк. Уны ойоштороуҙа БР Хөкүмәте, Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллеге, Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге, Силәбе өлкәһе Хөкүмәте ҡатнаша.
Күргәҙмәлә Силәбе халҡы өсөн данлыҡлы башҡорт балының иң яҡшы сорттары, шулай уҡ умартасылыҡ продукттары тәҡдим ителәсәк. Сарала Башҡортостандан 30-ға яҡын умартасы ҡатнашасаҡ.
Йәрминкә сиктәрендә бал бәйгеһе ойоштороласаҡ. Һатып алыусыларҙың тауыш биреүе һөҙөмтәһендә еңеүсегә күргәҙмә дипломы тапшырыласаҡ, тип хәбәр итте Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллеге матбуғат секретары Михаил Хәбиров.


text:
Ҡала
Ҡала — ҡағиҙә булараҡ, ауыл хужалығынан тыш башҡа эштәр менән шөғөлләнеүселәр йәшәгән урын.
Ҡала — халыҡ йәшәгән эре тораҡ пункт, унда йәшәгән кешеләр ауыл хужалығы менән шөғөлләнмәй. Үҫешкән хужалыҡ комплексы, иҡтисады бар, архитектура һәм инженер ҡоролмалар тупланмаһы булып һанала.
Ҡала термины ултыраҡ тирәләй һаҡланыу ҡоймаһы ер ҡулсаһы йәки ҡала стенаһы булыуҙан килеп сыҡҡан. Боронғо рус дәүләтендә ҡала тип ошондай ҡойма менән уратып алынған һәм халыҡ йәшәгән һәр эре пункт аталған. Ҡалалар сәнғәт һәм һөнәрселек, техник ҡаҙаныштар үҫеше үҙәге булып хеҙмәт иткән.
Үҫә килә, ҡалалар ҡала агломерациялары булдыра. Континенттар һәм илдәр өсөн айырыуса мөһим ролде баш ҡалалар һәм миллиондан ашыу халҡы булған агломерациялар, шул иҫәптән мегалополистар һәм глобаль ҡалалар уйнай.
Дөрөҫ ҡала төҙөлөшөн өйрәнеү менән махсус дисциплина — ҡала төҙөлөшө шөғөлләнә. Ул ҡала төҙөлөшө ҡағиҙәләрен, закондарын өйрәнә. Ҡала төҙөлөшө архитектура өлкәһендә барлыҡҡа килә. Тора-бара ҡалалар ҙурая төшә һәм уларҙы планлаштырыу өсөн гигиена, иҡтисад, экология, транспорт һ.б. тураһында өҫтәлмә белем кәрәк була.[1].
Йөкмәткеһе
- 1 Билдәләмә
- 2 Тарих
- 3 Хәҙерге ҡалалар
- 4 Ҡала төҙөлөшө
- 5 Ҡала үҫеше факторы
- 6 Ҡалалар экологияһы
- 7 Ҡала атмаларының килеп сығышы
- 8 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 9 Иҫкәрмәләр
- 10 Әҙәбиәт
- 11 Һылтанмалар
Билдәләмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи фән контексында ҡала ун билдәгә эйә. Бының буйынса ул тәүге ваҡыттарҙағы ауылдарҙан, атап әйткәндә, һөнәрселәр оҫтаханаһы, сауҙа билдәләре (килтерелгән әйберҙәр, аҡса) һәм административ идаралыҡ — раҫлаусы мисәт һәм пломба), хәрби йыһазландырыу предметтары (ҡорал, хәрби ҡорамалдар), төрлө нығытмалар, таш төҙөлөш сәнғәте объекттары зодчество, яҙмалар, ҡиммәтле көндәлек тормош предметтары, биҙәүестәр, ҡала төҙөлөш усадьбалары, уратып алған ҡоймалар буйынса айырыла.
Хәҙерге тораҡ пункттарҙы ҡала категорияһына индереү законлы рәүештә башҡарыла; был осраҡта ҡала халҡы иҫәбе айырыла: 250 кешенән — Данияла, 50 мең кеше — Японияла.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә ҡалаларҙың һәм ауылдарҙың тарихы уларҙың барлыҡҡа килеүенән, ошо территорияла тәүге кешеләрҙең барлыҡҡа килеүенән һәм уларҙың туҡтауһыҙ ошонда йәшәүенән башлана. Традиция буйынса тораҡ пункттарҙың тарихын уларҙың тәү башлап телгә алыныуынан һанайҙар (дөрөҫ мәғлүмәт тапшырыусы башҡа ысул әлегә тиклем юҡ). Ҡала булғандан алып бер нисә тапҡыр уның статусы һәм исеме лә үҙгәрергә мөмкин. Бөгөн археологтар тарафынан табылған меңләгән реаль, боронғо һәм урта быуат ҡалалары билдәле. Ҡайһы берҙәренең территорияһына яңы ҡалалар төҙөлгән, икенсе берҙәрендә тормош өҙлөкһәҙ дауам итә. Тарих белгәнде, тикшергәнде хикәйәләү. Шуға күрә, ҡала тарихын уларҙың тәүге тапҡыр яҙма рәүештә иҫкә алыу ваҡытынан алып һанайҙар.
Боронғо донъя ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әлеге ваҡытта планетаның иң боронғо ҡалаһы булып беҙҙең эраға тиклем 8 мең йыллыҡтағы Чатал-Хююк ҡалаһы һанала. Башҡа ҡалалар беҙҙең эраға тиклем 5 мең йыллыҡтағылары ла мәҙәниәте буйынса ла, дәүмәле буйынса ла тура килмәй. Яҡынса беҙҙең эраға тиклем 5 меңенсе йылдан Дунайҙан буласаҡ Греция һәм Днепр яғына эре территориаль үҙәктәр тарала.
Триполь мәҙәниәте буйынса прото-ҡалалар (нығытылған ҡалалар), 5-12 мең халыҡ йәшәгән (Доброводтар, Майданецк, Петрендар һ.б. 250—400 гектар майҙанға эйә; Румыния, Молдавия, Украина).
Рәсәй территорияһында был осорҙоң иң эре ҡалаһы булып әҙ тикшерелгән Вожмариха тора. Арҡайым һәм Урал буйы территориаль үҙәктәре беҙҙең эраға тиклем 3-2 мең йыллыҡтан үҫешә. Археологик мәғлүмәттәр буйынса, Дербент (Дағстан) 5000 йыллығын билдәләне. Беҙҙең эраға тиклем 4-3 мең йыллыҡтар менән донъяға билдәле булған боронғо территориаль үҙәктәр даталана: Боронғо Месопотамияла — Ур, Урук, Ницер; Боронғо Египетта— Мемфис, Фивы; Һиндостанда — Мохенджо-Даро, Хараппа; Грецияла — Спарта, Афина.
Европа ҡалаларының дөйөм билдәле тарихын беҙҙең эраға тиклем 8-7 быуаттан Ереван (Әрмәнстан), Гадес (Испания), Массилия (Франция), Рим (Италия), Ольвия, Пантикапей (Керчь, Ҡырым) һ.б. башлай. Беҙҙең эраға тиклем VI быуатта — беҙҙең эраға тиклем V быуатта уҡ хәҙерге Рәсәй территорияһында Фанагория, Гермонасса, Танаис һәм башҡа антик ҡалалар барлыҡҡа килә. Тәүге ҡалалар промыслалар һәм ауыл хужалығы менән тығыҙ бәйләнгән була, сөнки йыш ҡына улар ултыраҡ игенселәр һәм малсылар тарафынан булдырыла. Күп илдәрҙә бәләкәй ҡалалар был бәйләнеште әлегә тиклем һаҡлай, ауыл хужалығы хеҙмәтенә эре ҡалалар халҡы ла тартыла.
Урта быуат ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рим, Константинополь, Херсонес Таврический (Севастополь, Ҡырым) тарихы күрһәтеүе буйынса, V быуаттан урта быуат ҡалалары антиклыҡ ваҡытында уҡ булдырылған традицион йәмғиәт тенденцияһын дауам итә. XI быуат—XII быуатрҙа Европа өлөшөнөң иң эре ҡалалары: Флоренция, Рим, Париж, Лондон, Кёльн, Киев һәм башҡалар.
Ҡалалар йыш ҡына һаҡланыу нығытмалары (замоктар, ҡәлғәләр һ.б.) булған урындарҙа һәм улар тирәләй үҫешә. Быны этимология ла сағылдыра: «ҡала» (сиркәү-славян телендә «градъ») уратып алынған, һаҡланған урын, тигәнде асыҡ аңлата (поляк һүҙе gród— крепость) [1]).
Русьтың Скандинав телендәге Гардарика лар атамаһы ҡушма һәм «ҡалалар дәүләте» тигәнде аңлата. Бында garđ шул уҡ индоевропа тамырынан килеп сыға — «городить», «огораживать».
Кешеләр баштан уҡ ҡалалар тирәһенә урынлашырға тырышҡан, сөнки улар кәрәк ваҡытта ошо стеналар артында ышыҡ тапҡан.
XIX—XX быуаттарҙа Көнбайыш Европала һәм АҠШ-та ҡалалар үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIX быуатта ҡалаларҙың ҡыҙыу үҫеше сәнәғәт революцияһы арҡаһында була. Эре ҡала биҫтәләрендә башта ярлы ҡатлам вәкилдәре йәшәгән.
Әммә XIX быуатта уҡ Европала һәм АҠШ-та тимер юлы транспортының үҫеше арҡаһында, эре ҡалаларҙың абруйлы биҫтәләре барлыҡҡа килә, унда бай ҡатлам кешеләре йәшәй.
Ҡыҙыу субурбанизация (эре ҡалаларҙың биҫтәләр үҫеше) АҠШ-та Икенсе донъя һуғышынан һуң башлана. Халыҡтың ҡала янына күсеүенә шәхси автомобилдәрҙең күбәйеүе һәм юл селтәрҙәренең, шул иҫәптән, тиҙ йөрөшлө магистралдәрҙең үҫеше нигеҙ булып тора. Ошо уҡ ваҡытта АҠШ-тың ҙур ҡалалары үҙәгендә күп фатирлы иҫке өйҙәрҙә йәшәгән фәҡирҙәр күбәйә.
Субурбанизация ҡала агломерацияһын барлыҡҡа килтерә. (ингл. metropolitan areas). Донъяла майҙаны буйынса иң эре ҡала агломерацияһы — Нью-Йорк. Ул өс штат территорияһында урынлашҡан. Халҡы буйынса иң ҙур агломерация — Токио. Унда 35 млн кеше йәшәй.
Европа ҡала агломерацияһы АҠШ һәм Канада агломерацияһынан ҡала биҫтәләренең артыҡ ҙур булмауы һәм үҙаллы ҡала йәки ауыл булыуы менән айырыла. Уларҙың күбеһе йоҡо райондарына әйләнгән. Ундағы халыҡ көн һайын яҡындағы эре ҡалаға автобустарҙа эшкә йөрөй.
XX быуатта үҫешкән илдәр ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күп кенә үҫешкән илдәр юғары урбанизация темпы менән айырылып тора. Бындай илдәрҙә күп миллионлы ҡала агломерацияларын булдырыу бара, мәҫәлән, Мехико, Буэнос-Айрес, Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро, Калькутта, Мумбай һәм башҡалар. Әммә ауыл халҡының ҡалаларға килеүе, эшсе ҡулдарға мохтажлыҡты уҙып китә һәм урбанизация эшһеҙлек, ярым эшһеҙлек иҫәбен арттыра, төпкөл ҡала райондарын киңәйтә.
Үҫеш динамикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Индустриаль дәүер башланыу менән ҡала халҡы ҡыҙыу арта, сөнки күп кенә ауыл кешеһе юғары эш хаҡы һәм комфортлы тормош артынан эре ҡалаларҙа йәшәргә ынтыла.
XIX быуатта сәнәғәт ҡалалары һаны арта, ләкин XX быуат урбанизация быуаты тип һанала. Быны түбәндәге мәғлүмәттәр дәлилләй: 1900 йылда ҡалаларҙа 13 % халыҡ йәшәй, ә 2000 йылға — 47 %. Әлеге ваҡытта ҡалаларҙа планетаның яртыһынан күберәк кешеһе йәшәй.[2].
1994 йыл башына Рәсәйҙә ҡала халҡы 108,5 млн. кеше тәшкил итә, йәки бөтә халыҡтың 73%.
1950 йылда 83 ҡала иҫәпләнә, халҡы 1 млн.-дан ашыу була. 2000 йылда — 411. 2010 йылда — 800-ҙән ашыу.
2000 йылда — 18 ҡала, халҡы — 10 млн.-дан ашыу. 2005 йылда — 20 (22 ҡала, халҡы - 5—10 млн. кеше, 370— 1—5 млн, 433—500— 1 млн). 2010 йылдың апреленә улар һаны 23 етә.
Тикшереүселәр, әлеге тенденция дауам иткән осраҡта, ҡала халҡы һәр 38 йыл һайын икеләтә артып торасаҡ, тип раҫлай. Европала 50 % ҡала халҡы ҙур булмаған ҡалаларҙа йәшәй (5-10 мең кеше) , 25 % -ы — 10-250 мең кеше, һәм 250 меңдән ашыу кешеһе булған ҡалаларҙа йәшәгән.
Әлеге ваҡытта бөтә ҡалалар 1 % — тай ҡоро ер майҙанын алып тора.
Хәҙерге ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге ҡалалар төрө: бәләкәй (50 мең кеше), уртаса (50-1000 мең кеше), ҙур (100—250 мең кеше), эре (250—1000 мең кеше), иң эре (1миллион-дан — 3 млн-ға тиклем) һәм бик ныҡ эре (3 млн.-дан ашыу). 1980 йылдарҙа донъяла 220 миллионлы ҡала иҫәпләнгән.
Күп кенә эре ҡалаларҙың юлдаш ҡалалары барлыҡҡа килә. Йыш ҡына ҡалалар һәм юлдаш-ҡалалар берләшә һәм ҡала агломерацияһын барлыҡҡа килтерә. Уларҙың, үҙ сиратында, мегалополистарға берләшеүе ихтимал.
Рәсәйҙәге ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәйҙә ҡала статусы Рәсәй Федерацияһының субъекттары ҡануниәте менән билдәләнә. Шул уҡ ваҡытта, ҡалалар ике төргә бүленә: төбәк (өлкә, край, республика һ.б.) һәм район әһәмиәтендәге.
Мәҫәлән, Волгоград өлкәһендә халыҡ йәшәгән пунктты район әһәмиәтендәге ҡала тип атау өсөн ошондай шарттарҙы үтәргә кәрәк: халыҡ 10 меңдән кәм, эшселәре, хеҙмәткәрҙәре, уларҙың ғаилә ағзалары 85 проценттан кәм булмаҫҡа (формаль критерийҙар) тейеш; сәнәғәт һәм мәҙәни үҙәк булырға тейеш (баһалау критерийы).[5]. Әлбиттә, өлкә ҡарамағындағы ҡалалар өсөн талаптар юғарыраҡ.
Әммә был талаптар ҡәтғи тип һаналмай. Тораҡ пункттың ниндәйҙер критерийға (тәү сиратта формаль, айырыуса халыҡ иҫәбе буйынса) тура килмәүе, уның автоматик рәүештә ҡала статусын юғалтыуына килтермәй, сөнки бының өсөн тейешле норматив хоҡуҡи акт (өлкә законы) ҡабул ителергә кәрәк, ә халыҡтың һиҙелерлек булмаған үҙгәреше тәбиғи һанала.
Мәҫәлән, 2013 йылда Волгоград өлкәһе Серафимович ҡалаһының ни бары 9300 халҡы була. Бынан тыш, ҡала статусы ниндәйҙер сәйәси көс файҙаһына (Ингушетияның баш ҡалаһы Магас – Рәсәйҙең иң бәләкәй ҡалаһы, Федерация субъектының административ үҙәге һанала) ярашлы, ҡала тарихының һәм мәҙәниәтенең баһаһы кеүек (Чекалин (Рәсәйҙең иң бәләкәй ҡалаһы), Верхотурье, Верхоянск) булырға мөмкин.
1990 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһында 1030-ҙан күберәк ҡала иҫәпләнә, унда 73 % халыҡ йәшәй. Рәсәйҙә тораҡ пункт, унда 12 меңдән дә кәм булмаған кеше йәшәгән һәм халыҡтың 85%-ы ауыл хужалығында шөғөлләнмәгән осраҡта рәсми рәүештә ҡала статусын алырға мөмкин. Әммә Рәсәйҙә халҡы 12 меңдән кәмерәк булған бик күп ҡалалар (1092-нән 208) бар. Уларҙың ҡала статусы тарихи факторҙар һәм халыҡ иҫәбе үҙгәреү менән бәйле.
Ҡала төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалаларҙы бер-береһе менән юлдар тоташтыра. Ҡала эсендәге юл урам йәки проспект тип атала. Урамдар буйлап биналар, торлаҡ йорттар һәм башҡа ҡоролмалар төҙөлә. Биналар комплексы торлаҡ һәм эш кварталдарына берләштерелгән Өйҙәр тирәләй кешеләргә йөрөү өсөн тротуарҙар һалынған. Ҡалаларҙа биналар һәм ҡаралтылар төҙөү төрө:
- сәнәғәт ҡаралтылары
- торлаҡ йорттар һәм халыҡты хеҙмәтләндереү
- туҡланыу урындары
- ял итеү урындары
- парктар
- кинотеатрҙар
- ресторандар
- күргәҙмәләр
- барҙар
- дискотекалар һәм бейеү урындары
- спорт ҡоролмалары
- дауаханалар һәм поликлиникалар
- мәғариф ҡоролмалары
- дини ҡоролмалар
- зыяраттар
- административ, ведомство һәм хөкүмәт ҡоролмалары
- офис биналары
Һәр ҡала юридик сиккә йәки ҡала һыҙығына эйә. Халыҡ һаны артыуына ҡарап, ҡала төҙөлөшө был юридик сик аша сыға. Юридик һәм фактик сиктәрҙең тура килмәүе ҡала хужалығы менән идара итеүҙе ҡатмарлаштыра. Ҡала администрацияһы транспорт һәм коммуналь хеҙмәттәр менән үҙ сигендә йәшәгән ҡала халҡын ғына түгел, ә ҡала янында йәшәүселәрҙе һәм көн һайын ҡалаға эшкә килеүселәрҙе лә хеҙмәтләндерергә мәжбүр.
Маятниклы миграция транспорт инфораструктураһына - яңы магистралдәр төҙөүгә, шул иҫәптән ҡаланың тарихи урындарына ла, транспорт ҡоролмаларына, тиҙ йөрөшлө транспорт линияларына ҙур аҡса һалыуҙы талап итә. Был проблеманы ҡала һәм ҡала яны халҡының сығымдарында уртаҡ ҡатнашып, йәки административ сикте киңәйтеп кенә хәл итеп була[6].
Ҡала үҫеше факторы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төп милли йәки халыҡ-ара сауҙа юлдары киҫешкән ерҙәге урын үҙ мәлендә төрлө ваҡытта Генуя, Венеция, Париж, Амстердам, Бөйөк Новгород, Данциг ҡалаларының үҫешенә килтерә. Шулай уҡ файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылығы урыны ла ҙур әһәмиткә эйә була.
Ҡалалар экологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалаларҙа айырым микроклимат була. Бындағы һауа температураһы һәр ваҡытта ла тирә-яҡ мөхиттәге уртаса температуранан юғарыраҡ була. Ҡала атмосфераһының йылыныуы яғыулыҡ яныуынан, биналарҙы йылытыуҙан һәм уларҙан килгән йылылыҡтан килә. Ҡалаларҙа ҡар иртә ирей, үҫемлектәр иртә йәшәрә, йыш ҡына икенсе өлкәләргә ҡышларға киткән күсмә ҡоштар, үҙ инстинкттарын онотоп, ошонда ҡышларға ҡала.
Ҡалалар сәнәғәт производстволары һәм автомобиль транспорттары арҡаһында тирә-яҡ мөхитте бысратыусы мөһим сығанаҡ булып тора. Торлаҡ йорттар төҙөлөшө елдең тиҙлеген кәметә, был иһә бысратыусы матдәләрҙең һауала йыйылыуына килтерә. Ҡалаларҙың һәм ҡала яны биҫтәләренең киңәйеүе ауыл хужалығы биләмәләрен ҡыҫҡарта[7].
2012 йылда баҫылған «Хабитат» докладында ҡалаларҙа парник газдарын кәметеүгә саҡырыу бар. Бының өсөн түбәндәгеләр тәҡдим ителә:
- энергияны һаҡлау буйынса саралар үткәрергә;
- шәхси автомобилдәргә ҡаршы тороусы йәмәғәт транспортын үҫтерергә;
- күп ҡатлы биналар төҙөргә, сөнки тығыҙ төҙөлөшлө территориялар парник газдарының аҙ сығыуына булышлыҡ итә.
Ҡала атмаларының килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәҙәттә, ҡала атамалары түбәндәгеләрҙән барлыҡҡа килә:
- Яҡындағы йылға исеменән
- мәҫәлән, Орша, Мәскәү, Һамар, Ишим, Омск, Сочи, Туапсе, Воронеж, Иркутск, Ленск, Ейск, Курск, Волгоград, Вологда, Ужгород, Шпола, Харьков, Минск, Полоцк
- йылғаға күрһәткән ҡушма атамалар (Дондағы Ростов , Днепропетровск, Иҫке Оскол, Яңы Оскол, Амурҙағы Комсомольск, Даугавпилс, Новохопёрск, Франкфурт-на-Майне, Франкфурт-на-Одере)
- Юлбашсыларҙың, геройҙарҙың, фән, сәнғәт эшмәкәрҙәренең, сәйәсмәндәрҙең, почетлы граждандарҙың, нигеҙ һалыусыларҙың, тәүге юл ярыусыларҙың, изгеләрҙең исемдәренән, фамилияларынан йәки ҡушаматтарынан. Бындай ҡалаларға, монарх үлгәс йәки конституцион ҡоролош үҙгәргәс, кеше баһаһы төшкәс, актуаллеген юғалтҡас, территорияны сит ил оккупанттары баҫып алғандандан йәки киреһенсә бойондороҡһоҙлоҡ яулағандан һуң (Николаев (Николаевск өлкәһе), Ульяновск, Вашингтон ( Колумбия округы), Ванкувер, Веллингтон, Казимир (ҡала), Куйбышев, Ленинград, Лениногорск, Ленинабад, Ленинакан, Шевченко (тораҡ пункт), Львов, Ивано-Франковск, Хмельницкий (ҡала), Кировоград, Ватутино, Владимир-Волынский, Екатеринодар, Хабаровск, Владимир (ҡала), Гагарин (Смоленск өлкәһе), Королёв (ҡала),Тольятти, Свердловск, Екатеринбург, Киров (Киров өлкәһе), Константинополь, Хошимин, Санта-Барбара, Сан-Франциско, Рим, Козьмодемьянск, Борисоглебск) икенсе исем бирелә.
- Был территорияла йәшәгән һәм йәшәүсе этник төркөмдәр атамаһы буйынса (Париж, Шайенн (ҡала), Карасәй)
- Географик йәки ландшафт үҙенсәлектәре буйынса (Пятигорск, Белгород, Красногорск, Зеленоград, Дивноморск, Североморск, Уральск, Анапа, Брянск, Червоноград, Ливерпуль, Владимир-Волынский, Красноярск, Семилуки)
- Был территорияның һөнәрҙәре, тарихи ваҡиғалары, тәбиғи ресурстары буйынса (Нефтеюганск, Магнитогорск, Кисловодск, Гусь-Хрустальный, Бобруйск, Рыбинск, Тбилиси, Мытищи), Тбилиси, Мытищи)
- Хайуандар һәм үҫемлектәр буйынса (Дубна, Сургут, Орёл (ҡала, Елец)
- Элекке ҡала атамалары исеменә «Яңы» һүҙе өҫтәү юлы йәки географик урын буйынса. Географик урын оҡшаш исемле ике ҡаланы бутамау өсөн дә файҙаланыла (Нью-Йорк, Яңы Орлеан, Яңы Уренгой, Усолье-Себе, ТүбәнгеНовгород, Новомосковск, Нововоронеж)
- Элекке йәки сит телдәге атамаларҙы яңыса уҡыу (Лондон, Далянь, Хельсинки, Сәмәрҡәнд)
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ А. Гутнов, В. Глазычев. Мир архитектуры — Москва: Молодая гвардия, 1990. — 351 б. — 200000 экз. — ISBN 5-235-00487-6.
- ↑ Ер ҡала тибындағы планетаға әйләнә.
- ↑ 3,0 3,1 World Population Prospects: The 2006 Revision and World Urbanization Prospects: The 2007 Revision (инг.). Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011. 30 апрель 2009 тикшерелгән.
- ↑ 4,0 4,1 World Urbanization Prospects: The 2005 Revision (инг.). Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011.
- ↑ Статья 1 «Волгоград өлкәһенең административ-территориаль төҙөлөш тураһында» № 139-ОД
- ↑ Общественная география современного мира
- ↑ Общественная география современного мира
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Арсеньев К. К., Латышев С. М., Город // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Иванов В. В. К семиотическому изучению культурной истории большого города // Иванов Вяч. Вс. Избранные труды по семиотике и истории культуры. Т. 4.— М., 2007, с. 165—179
- Макс Вебер Город
- Chandler, T. 1987. Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census. Lewiston, NY: Edwin Mellen Press.
- Modelski, G. 2003. World Cities: −3000 to 2000. Washington: Faros2000.
- А. Гутнов, В. Глазычев. Мир архитектуры — Москва: Молодая гвардия, 1990. — 351 б. — 200000 экз. — ISBN 5-235-00487-6.
- Хайдуков Д. С. Университетские города — обучение будущему // Мировой опыт и отечественные традиции управления человеческими ресурсами: Сб. материалов III Международной научно-практической конференции. МГУ / Под общ. ред. д. ф. н., проф. В. П. Пугачева;. — М.: МАКС Пресс, 2012.
- Зифельдт А. О происхождении слова «город»// «Филологические записки», Воронеж, 1913.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Буканова Р. Ғ., Мөхәмәтнуров И. Э. Ҡала // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Вагин В. Социология города
- Казанцев В. И., Светуньков М. Г. Социология города. Учебно-методическое пособие
- Хайдуков Д. С. Университетские города — точки роста // Сб.: Материалы Международного молодёжного научного форума «Ломоносов — 2012». МГУ. — М.: МАКС Пресс, 2012.
- Э. Гидденс. Современный урбанизм
- Время пригородов?
- Доклад о состоянии городов мира (ООН), на английском языке


text:
Башҡортостан делегацияһы Астанала III Евразия ҡатын-ҡыҙҙар саммитында ҡатнашты
21-23 ноябрҙә Астанала III Евразия ҡатын-ҡыҙҙар саммиты үтте. Унда БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова рәйеслегендә Башҡортостан делегацияһы ла ҡатнашты. Был форумда ҡатнашыу идеяһын Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хупланы.
— Валдайҙағы форумда Рәсәй Президенты Владимир Путин Ҡаҙағстан менән Беларусь Республикаһын Рәсәйҙең төп стратегик партнерҙары булараҡ билдәләне, — тине үҙенең сәләмләү һүҙендә Лилиә Ғүмәрова.
Таможня союзы сиктәрендә иҡтисади интеграцияның әһәмиәтлелеген һыҙыҡ өҫтөнә алып, Лилә Ғүмәрова Таможня союзында ҡатнашҡан һәр илдең ҡануниәтен унификациялау һәм камиллаштырыу, шулай уҡ союз дәүләттәре араһында социаль интеграцияны үҫтереү кәрәклеген билдәләне.
— Өс дәүләттең программаларын һәм башланғыстарын тормошҡа ашырыу, Таможня союзы ағзаларының һөҙөмтәле хеҙмәттәшлек алып барыуы өсөн беҙҙең республика уңайлы урын булып тора. 2011 йыл һөҙөмтәләре буйынса Башҡортостан менән Ҡаҙағстан араһында үҙ-ара сауҙа итеү күләме 683,2 миллион АҠШ доллары тәшкил итте. Башҡортостандың тышҡы сауҙа әйләнешенең дөйөм күләмендә Ҡаҙағстан етенсе урында тора. Республикала Ҡаҙағстан бизнесы ҡатнашлығында 23 предприятие уңышлы эшләп килә, — тине вице-премьер.
Саммитта сәйәсәттә һәм бизнеста ҡатын-ҡыҙҙарҙың мөмкинлектәрен киңәйтеү, йәмғиәтте социаль яңыртыу, шулай уҡ дәүләт менән эшҡыуарлыҡтың үҙ-ара хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре тикшерелде.
— Иҡтисади, сәйәси һәм социаль тормошта әүҙем ҡатнашып, ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәтте социаль яңыртыуға тос өлөш индерә. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың лидерлыҡ сифаттарының үҫеше урындағы мәсьәләләрҙе хәл итеүгә, ярлылыҡты бөтөрөүгә, һаулыҡ һаҡлау тармағын яҡшыртыуға һәм тотош донъяла тормош-йәшәйеш сифатын яҡшыртыуға кәрәкле импульс бирә, — тип иҫәпләй саммитты ойоштороусыларҙың береһе, Ҡаҙағстандың Эшлекле ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы президенты Раушан Сарсембаева.
— 21-се быуатта ҡатын-ҡыҙҙар бөтә өлкәләрҙә лә алдынғы позициялар биләйәсәк, — тип мөрәжәғәт итте коллегаларына Ҡаҙағстан Республикаһы Парламенты Мәжлесе депутаты Дариға Назарбаева. – Йәмғиәтте социаль яңыртыу бурыстарын әҙерләүҙә һәм тормошҡа ашырыуҙа тап ҡатын-ҡыҙ алдан барырға тейеш. Сөнки ҡатын-ҡыҙ – йорт усағын һаҡлаусы һәм хәстәрлекле әсә.
«Евразия интеграцияһы – һөҙөмтәле иҡтисади үҫеш стратегияһы» секцияһында ҡатнашыусылар алдында сығыш яһап, Лилиә Ғүмәрова алда сығыш яһаған спикерҙарҙың фекерен хупланы:
— Социаль тәьминәт мәсьәләләрен, тәү сиратта ғаилә институтын нығытыу, шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙарҙың, йәштәрҙең профессиональ һәм шәхси үҫеше өсөн уңайлы шарттар булдырыу проблемаларын хәл итмәйенсә тороп, иҡтисади мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә алға китеп булмаясаҡ. Илдә ныҡлы социаль нигеҙ булдырылһа, иҡтисади күрһәткестәр юғарыраҡ буласаҡ, көрсөк күренештәре эҙемтәләре менән көрәшеү еңелерәк буласаҡ.
Саммит программаһы тематик секцияларға бүленде. Бынан тыш, халыҡ-ара форум сиктәрендә төрлө тренингтар һәм оҫталыҡ дәрестәре ойошторолдо, эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар етештергән продукция күргәҙмә-йәрминкәһе үткәрелде. «Ағиҙел» Башҡортостан художество промыслаһы» дәүләт унитар предприятиеһы, «Өфө трикотаж фабрикаһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, Туймазынан шәхси эшҡыуарҙың «Долина сладостей» магазины, «Стәрлетамаҡ икмәк комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең продукцияһы сарала ҡатнашыусыларҙа айырыуса ҡыҙыҡһыныу уятты, тип хәбәр иттеләр БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Башҡортостан иң яҡшы уҡытыусыларҙы дәртләндереү өсөн федераль субсидия аласаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Иң яҡшы уҡытыусыларҙы дәртләндереүгә Башҡортостан 2015 йылда федераль бюджеттан 7 миллион һум субсидия аласаҡ. Документ Рәсәй Хөкүмәтенең сайтында баҫылған.
Рәсәй Федерацияһы Президентының 2010 йылдың 28 ғинуарындағы Указы менән һәр береһе 200 мең һум тәшкил иткән 1000 аҡсалата бүләкләү булдырылған. Шуға ярашлы, Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында 2015 йылға 200 миллион һум бүлеп бирелә.
Аҡсалата бүләкләү Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы үткәргән конкурс йомғаҡтары буйынса тапшырыла. Федерацияның һәр субъекты өсөн аҡсалата дәртләндереүҙәр һаны 2014 йылдың декабрендә раҫланған Ҡағиҙәләргә ярашлы билдәләнә. Ауыл йәки ҡала ерендә урынлашҡан мәғариф учреждениеларында уҡыусылар һаны ла иҫәпкә алына.


text:
4 августа торлаҡ шарттарын яҡшыртыу буйынса консультация үткәрелә
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығының иҡтисади программалар һәм йәштәрҙе эш менән тәьмин итеү бүлеге белгестәре һәр шаршамбы 14 сәғәттән 18 сәғәткә тиклем торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж булған йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамы республика программаһын тормошҡа ашырыу мәсьәләләре буйынса граждандарға консультациялар үткәрә.
(8-347) 251-57-23 телефоны аша йәки Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 10, 28-се кабинет адресы буйынса килеп, консультациялар алырға мөмкин. Бүлек хеҙмәткәрҙәре һеҙҙе тыңлап, кәрәкле һәм тулы консультация бирәсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәй почтаһы көнөнә арналған тантаналы йыйылышта сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Рәсәй почтаһы көнөнә арналған тантаналы йыйылышта сығыш яһаны
Рөстәм Хәмитов Рәсәй почтаһы көнөнә арналған тантаналы йыйылышта сығыш яһаныФото: Олег Яровиков
11 июлдә Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында Рөстәм Хәмитов Рәсәй почтаһы көнөнә арналған тантаналы йыйылышта сығыш яһаны.
Ул республиканың федераль почта элемтәһе идаралығы – «Рәсәй почтаһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһы хеҙмәткәрҙәрен һөнәри байрамдары менән ҡотланы һәм Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырҙы.
— Предприятиеғыҙҙың хеҙмәткәрҙәре юғары һөнәри һәм кешелек сифаттары, белдеклелеге һәм эшһөйәрлеге менән республика халҡының юғары абруйын һәм ышанысын яуланы. Республиканың «Рәсәй почтаһы» филиалында – илдә иң ҙурында – 10 мең самаһы кеше эшләй. Уларҙың яртыһы тиерлек – почта таратыусылар. Был ысын хеҙмәтсәндең, намыҫлы һәм «ҡайышлы ҡалын сумка менән» юғары кимәлдә яуаплы кешенең иҫ киткес образы беҙгә бала саҡтан бик яҡын. Филиал хеҙмәткәрҙәре ай һайын алты миллиондан ашыу хат, бандероль һәм посылканы ҡабул итә, илтә, эшкәртә һәм адресаттарға алып бара. Беҙҙең республикала дүрт миллион кеше йәшәй. Бер кешегә бер ярым ебәрелгән әйбер тәшкил итә. Шуның менән бер рәттән һеҙ әүҙем логистик инфраструктураны камиллаштыраһығыҙ, ҡул эшенең өлөшөн кәметәһегеҙ, заманса мәғлүмәт технологияларын ҡулланаһығыҙ, көнәркәшлек мөхиттә уңышлы үҫешәһегеҙ, — тип билдәләне үҙенең телмәрендә Рөстәм Хәмитов.
Ул, бөгөн почта элемтәһе хеҙмәттәре Башҡортостандың бөтә торама пункттарында бар, тип билдәләне. «Айырыуса почта элемтәһендә ихтыяж ауылдарҙа юғары, сөнки кешеләр, айырыуса өлкән быуын вәкилдәре, элеккесә күберәк гәзит һәм журналдар уҡый, әле һаман хат яҙыша. Улар өсөн почта бүлексәһе – цивилизация билдәһе генә түгел, ә ҡайһы берҙә «ҙур донъя» менән берҙән-бер бәйләнеш мөмкинлеге лә. Республикабыҙҙа почта бүлексәләренең 80 проценты – 1300-ҙән 1030-ы – ауылдарҙа урынлашҡан. Улар 80-дән ашыу хеҙмәт күрһәтә», — тине төбәк башлығы.
Уның әйтеүе буйынса, «Рәсәй почтаһы»ның республика филиалы – эре, ышаныслы һалым түләүсе. Уҙған йыл йомғаҡтары буйынса 2,5 миллиард һумдан ашыу табыш алынған. Килемлелеге буйынса, бер хеҙмәткәргә һәм элемтә бүлексәһенә табыш буйынса беҙҙең республика почта хеҙмәте Волга буйы федераль округында «Рәсәй почтаһы»ның иң яҡшы өс филиалы исемлегенә инә».
«Матбуғат баҫмаларының бөтә донъяла барған ҡыҫҡарыу тенденцияһына ҡарамаҫтан, Башҡортостан Рәсәйҙә иң уҡыусы төбәк булып ҡала. Республикала бер мең кешегә 443 дана матбуғат баҫмаһы тура килә. Был уртаса Рәсәй күрһәткестәренән – 193 дана – ике тапҡырҙан ашыуыраҡҡа күберәк».
Төбәк башлығы киң мәғлүмәт сараларының финанс торошона ла туҡталып үтте, уның әйтеүе буйынса уларҙың хәле «һуңғы йылдарҙа яҙылыуҙың түбәнәйеүе һәм баҫмаларҙы доставкалауға тарифтарҙың артыуы менән бәйле ныҡ ҡатмарланды. Беҙ был ябай булмаған хәлдә республика киң мәғлүләт сараларына ярҙам итеү өсөн федераль власть органдарына мөрәжәғәт иттек. Был мәсьәлә буйынса беҙ генә мөрәжәғәт итмәйбеҙҙер тип ышанам. Беҙҙең дөйөм тауышыбыҙҙы ишетерҙәр тип уйлайым. Һәм уҡыусыларыбыҙға гәзит һәм журналдар доставкалауға дотациялар биреү механизмы яңынан эшләй башлаясаҡ. Яҙылыу кимәле ҡыҫҡармаһын, кешеләр мәғлүмәтле булһын өсөн был беҙҙгә бик мөһим».
«Почта хеҙмәтенең үҙенең үҫешеүендә лә етди мәсьәләләр бар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, республика ҡалаларында яңы биҫтәләр төҙөү, район үҙәктәрен киңәйтеү почта бүлексәләренең артыуына килтермәне. Ул бүлексәләрҙең йөкләнешен арттырыуға, сираттарҙың күбәйеүенә, клиенттар менән эш сифатының кәмеүенә килтерә. Шул уҡ ваҡытта, почта инфраструктураһының нигеҙендә ятҡан, «бер аҙым эргәлә» принцибы боҙола. Яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса был мәсьәләне хәл итеү өсөн ҡалаларҙа һәм ауылдарҙа өҫтәмә 50-нән ашыу элемтә бүлексәһен төҙөргә кәрәк. Ауыл биләмәләрен үҫтереүҙең комплекслы пландарында элемтә бүлексәләренең мотлаҡ булыуын тикшерәсәкмен. Почтаһыҙ беҙгә йәшәргә ярамай. Ул ғөмүмән мөмкин түгел», — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.


text:
Башҡортостандың дүрт ҡалаһы тиҙ үҫешеүсе биләмә статусына дәғүә итә Фото: Олег Яровиков
Башҡортостандың дүрт ҡалаһы тиҙ үҫешеүсе биләмә статусына дәғүә итә
Башҡортостандың дүрт ҡалаһы тиҙ үҫешеүсе биләмә статусына дәғүә итә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостан Рәсәй Иҡтисади үҫеш министрлығына республиканың икенсе һәм өсөнсө категориялы моноҡалаларында тиҙ социаль-иҡтисади үҫешеүсе биләмә булдырыу өсөн ғариза бирҙе. Уларға Нефтекама, Белорет, Учалы һәм Благовещен ҡарай. Ғаризаларға Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйған.
Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтендә билдәләүҙәренсә, ошо муниципаль берәмектәрҙә эш Күмертау һәм Бәләбәй моноҡалаларында тиҙ үҫешеүсе биләмә булдырыу буйынса ыңғай тәжрибә нигеҙендә алып барыла. Әлеге ҡалаларҙың идара итеү командалары Моноҡалаларҙы үҫтереү фонды программаһы буйынса Мәскәүҙең «Сколково» идара итеү мәктәбендә уҡыған һәм үҙҙәренең проектын уңышлы яҡлаған. Хәҙер уларға тиҙ социаль-иҡтисади үҫешеүсе биләмә статусын биреү тураһында Рәсәй Хөкүмәте ҡарары әҙерләнә.
Федераль ҡануниәткә индерелгән үҙгәрештәргә ярашлы, 2017 йылдың 1 ғинуарынан Рәсәйҙең бөтә күп профилле муниципалитеттарында тиҙ социаль-иҡтисади үҫешеүсе биләмә булдырырға мөмкин.
Бындай статус күп профилле берәмектәргә инвестиция проекттарын тормошҡа ашырған эшҡыуарҙар өсөн һалым йәки башҡа льготалар биреү өсөн өҫтөнлөк алырға, шулай уҡ үҙ биләмәһенең социаль-иҡтисади хәлен яҡшыртырға мөмкинлек бирә.


text:
Өфөнән Санкт-Петербургка тура рейс
Июнь башынан алып Өфөнән пассажирҙар Санкт-Петербургка тура, поездан поезға күсеп йөрөмәйенсә, барып етеү мөмкинлеге алды.
Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе матбуғат секретары хәбәр итеүенсә, «Өфө – Һамар – Санкт-Петербург» маршруты буйынса яңы купе вагоны тәғәйенләнде. Өфөнән Һамарға тиклем вагон 83-сө «Караганда – Мәскәү» транзит поезы менән бара. Һуңынан уны 107/108-се «Һамар» фирма поезына тағалар. Санкт-Петербургтан кире юлда Һамарҙан Өфөгә тиклем вагон 60-сы «Кисловодск – Новокузнецк» поезы менән килә.
Йәйге миҙгелдә төньяҡ баш ҡалаға яңы вагон таҡ һанлы көндәрҙә 29 октябргә тиклем йөрөйәсәк. Шулай итеп, Башҡортостан халҡының үҙ мәҙәни, тарихи һәм архитектура ҡомартҡылары менән Невалағы данлыҡлы ҡалаға мәшәҡәтһеҙ барып ҡайтыу мөмкинлеге барлыҡҡа килде.


text:
Силәбе өлкәһе башҡорттары балалар һабантуйын уҙғарҙы
Силәбелә балалар өсөн «Һабантуй мозаикаһы» фестиваль-байрамы уҙҙы. Ойоштороусылар – өлкә Башҡорт халыҡ үҙәге, Силәбе башҡорттары ҡоролтайы, Силәбе өлкәһендә Башҡортостандың даими вәкиллеге һәм өлкә башҡорттары ҡоролтайы.
Башҡортостан Республикаһының Урал төбәктәрендә рәсми вәкиле Амур Хәбибуллин йыйылғандарҙы сәләмләне, байрам ойоштороусыларына бүләктәр тапшырҙы, ә Ҡоншаҡ районы «Маяк батырзары» балалар башҡорт ҡурайсылар ансамбле етәксеһе Хабрахман Мансуровҡа башҡорт халыҡ музыка ҡоралдары комплектын тапшырҙы.
Балалар байрамы тантаналы рәүештә һабантуй флагын күтәреүҙән башланды. Абруйлы ҡунаҡтарҙы һәм ойоштороусыларҙы биҙәлгән башҡорт тирмәһендә һыйланылар. Ижади коллективтар эстрада конкурсында ярышты, ә спортсылар милли көрәштә көс һынашты. Бөтә еңеүселәр ҙә парктың аттракциондарына бушлай билеттар алды.
Юғары Өфөләйҙең «Шатлыҡ» йәш башҡорт артистары коллективының сығышы айырыуса сағыу булды. Балаларға һәм коллектив етәкселәренә бүләктәр һәм фестиваль дипломдары тапшырҙылар, тип хәбәр итте Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллеге матбуғат секретары Михаил Хәбиров.


text:
Башҡортостандың Йәш журналистар мәктәбенә заявкалар ҡабул итеү башлана
«БР Йәш журналистар мәктәбе» проектында ҡатнашыу өсөн заявкалар ҡабул итеү башланасаҡ. Проект журналист булырға теләгән йәш кешеләрҙе берләштерәсәк, уларға журналистика нигеҙҙәре, оҫталыҡ серҙәре менән танышырға һәм профессиональ өлкәлә практик эшмәкәрлекте башларға мөмкинлек бирәсәк.
Программа эсенә билдәле медиа-менеджерҙарҙың, эшләп йөрөүсе журналистарҙың һәм республиканың дәүләт органдары матбуғат хеҙмәттәре етәкселәренең оҫталыҡ кластары һәм лекциялар инәсәк. Шулай уҡ гәзиттәр, журналдар, интернет баҫмалар, телевидение, радио редакцияларына экскурсия үткәреү планлаштырыла.
«Йәш журналистар мәктәбендә 50 кеше уҡытыу планлаштырыла. Шулай уҡ профилле булмаған һөнәр студенттары саҡырыла. Төп шарт – яҙыу теләге. Уҡытыу бушлай. Бөтә эштәр ҙә махсус сайтта, уларҙың иң яҡшылары – төбәктең киң мәғлүмәт сараларында баҫыласаҡ. Шуныһы мөһим, күп редакциялар тыңлаусыларҙы стажировкаға саҡырырға әҙер. Уҡытыу эш көндәрендә киске ваҡытта уҙғарыласаҡ», — тип һөйләне проект етәксеһе Елена Арямнова.
Проектта 17 йәштән алып 25-кә тиклем йәш кешеләр ҡатнаша ала. Мәктәптең төп шарты: бөтә уҡыуҙарға даими рәүештә йөрөү.
Беренсе белем блогы 2014 йылдың апреленән алып декабренә тиклем барасаҡ.
Анкетаны социаль селтәрҙә Йәш журналистар мәктәбе төркөмөндә табып була. Заявкалар 2014 йылдың 20 мартына тиклем tinesik@rambler.ru электрон адресы буйынса ебәрергә кәрәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, БР Дәүләт Йыйылышы ҡарамағындағы Йәштәр палатаһы ағзаһы Елена Арямнованың проекты йәштәр эше буйынса Федераль агентлыҡ менән уҙғарылған бөтә Рәсәй йәштәр проекттары конкурсында еңеүсе булды. Конкурс икенсе йыл рәттән уҙғарылды, бөтәһе бергә 12500 ашыу заявка бирелгән, уларҙың 200 Башҡортостандан ебәрелгән.


text:
Темәстә «Вәлиди уҡыуҙары» үтте
Баймаҡ районы Темәс ауылының моделле китапханаһында билдәле ғалим һәм йәмәғәт эшмәкәре Әхмәтзәки Вәлидиҙең тыуыуына 121 йыл тулыуға арналған «Вәлиди уҡыуҙары» тип аталған конференция үтте. Унда «Темәс» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге, урындағы тарихи-крайҙы өйрәнеү музейы хеҙмәткәрҙәре, ауыл мәктәбенең 8-9 синыф уҡыусылары ҡатнашты.
Тарихи-мәҙәни үҙәк методисы Лилиә Ишбаева Зәки Вәлидиҙең биографияһы менән таныштырҙы, урындағы тарихи-крайҙы өйрәнеү музейының өлкән ғилми хеҙмәткәре Зәбир Үтәбаев уның фәнни эшмәкәрлеге тураһында бәйән итте, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Темәс» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге мөдире Нур Күлмырҙин. Китапханасы Гөлдәр Изибаева Вәлидиҙең әҙәби мираҫы хаҡында һөйләне, уның фәнни һәм сәйәси ҡаҙаныштарын билдәләне. Хеҙмәт ветераны Асия Бикбова билдәле ғалим тураһындағы шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе. Бынан тыш, мәктәп уҡыусылары Темәс ауылы, Баймаҡ районы һәм Башҡортостанда булған Әхмәтзәки Вәлиди исеме менән бәйле иҫтәлекле урындар хаҡында фекер алышты.


text:
Күсемһеҙ милек күргәҙмәһендә Өфөлә бизнес-турҙар ойоштороласаҡ
Өфөлә көтөлгән «Күсемһеҙ милек. Көҙ–2011» күргәҙмә-йәрминкәһенең программаһына бер нисә яңылыҡ индерелгән. Ойоштороусылар уның форматын үҙгәртеп, яңы проекттар өҫтәгән. Атап әйткәндә, быйыл тәүге тапҡыр бизнес-турҙар (халыҡ өсөн күргәҙмә экскурсиялар) ойоштороласаҡ.
28 октябрҙә «Яңы Иглин» коттедждар ҡасабаһына, «Юлдаш» һәм «Иҫке үҙәк» (Өфөләге Чернышевский һәм Ғафури урамдары киҫелешендәге күп ҡатлы бейек йорт) биҫтәләренә бизнес-турҙар үткәреләсәк. 29 октябргә «Яңы Иглин», «Яңы Булгаков» һәм «Нуғай премиум» ҡасабаларына турҙар планлаштырылған.
«Башинформ» агентлығына «Азимут» күсемһеҙ милек буйынса берҙәм дәүләт хеҙмәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, теләге булғандарҙың барыһына ла төҙөлөш объекттарын үҙ күҙҙәре менән күреү, уларҙың әҙерлек кимәлен тикшереү һәм өҫтөнлөктәрен билдәләү мөмкинлеге биреләсәк. Экскурсиялар оҙайлылығы ике-өс сәғәт. Автобустар «Аҡбуҙат» ипподромынан график буйынса ҡуҙғала. Бизнес-турҙарға 282-07-11, 8-917-77 09-171 телефондары аша алдан теркәлергә кәрәк. Күргәҙмәлә лә сәфәргә юлланыусылар рәтенә ҡушылырға мөмкинлек буласаҡ, бының өсөн мәғлүмәт стендына ойоштороусыларға мөрәжәғәт итергә кәрәк.


text:
Өфөнөң Октябрь районында сәскәләр фестивале үтәсәк
Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы сиктәрендә 16 августа Өфөнөң «Ҡашҡаҙан» мәҙәниәт һәм ял паркында сәскәләр фестивале үтә.
Өфө ҡалаһының Октябрь районы хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, сарала предприятиелар, учреждение һәм ойошмалар, шулай уҡ йәмәғәт ойошмалары һәм район халҡы ҡатнашасаҡ.
Фестиваль программаһында сәскәләр күргәҙмәһе, сәскәләр үҫтереү буйынса белгестәр консультацияһы һәм художестволы үҙешмәкәрлек артистары ҡатнашлығында ҙур концерт ҡаралған.
Сәскәләр байрамы 15 сәғәттә башлана.


text:
Дәүләт Думаһы депутаттары Өфөлә граждандарҙы ҡабул итә
Башҡортостан республикаһынан һайланған Дәүләт Думаһы депутаттарының Төбәк аҙналығы башланды. Уның дауамында депутаттар Владимир Путиндың Өфөләге Төбәк йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандарҙы ҡабул итәсәк. Был турала «Башинформ» агентлығына Дәүләт Думаһы депутаты Иршат Фахретдинов хәбәр итте. Әйткәндәй, ул беренсе булып Төбәк аҙналығы сиктәрендә халыҡты ҡабул итте.
— Республика халҡы биргән һорауҙарҙың күбеһе бөгөн Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, Афғанстанда, башҡа урындарҙағы локаль һуғыштарҙа ҡатнашыусылар осраған ҡатмарлыҡтарға ҡағыла, — тине Иршат Фахретдинов. – Был башлыса һәр төрлө льготалар алыуға, торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға бәйле проблемалар.
Иршат Фахретдиновтың билдәләүенсә, мөрәжәғәттәрҙең күбеһе заявка характерында. Һәм улар депутаттарҙың тейешле дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдарына мөрәжәғәтенән һуң тиҙ арала хәл ителә.


text:
Фото:
Владимир Поцяпун Башҡортостан муниципалитеттарын перспективалы проекттар менән таныштыра
Фото:
Дәүләт Думаһы депутаты Владимир Поцяпундың сираттағы төбәк аҙналығы «Берҙәм Рәсәй» партияһы рәйесе Владимир Путиндың Өфөләге йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандар менән осрашыуҙан башланды.
Өфөлөләр, тәү сиратта, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ тарифтары, торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙәрҙе дөрөҫ иҫәпләмәү мәсьәләләре буйынса мөрәжәғәт итте. Депутатҡа ҡала янындағы Нуғай ауылы халҡының инициативалы төркөмө вәкиле лә килде, бына инде нисә йыл ул йорттарҙы электр селтәрҙәренә тоташтырыу мәсьәләһен хәл итә алмай. Электр селтәрҙәренә тоташтырыу өсөн хәҙер шәхси төҙөүселәрҙән ҙур сумма – 300 меңдән ашыу аҡса һорайҙар. Владимир Поцупян фекеренсә, был мәсьәлә федераль кимәлдәге белгестәр менән хәл итеүҙе талап итә. Был һорау буйынса барлыҡ материалдарҙы депутат улар менән тикшермәксе.
Граждандарҙы ҡабул иткәндән һуң, Владимир Поцяпун Ағиҙел ҡалаһы буйынса кәңәшмә үткәрҙе, унда егерме йыл элек атом электростанцияһын төҙөү эштәре туҡтатылған.
— Ағиҙел халҡы, республика министрҙары, урындағы хакимиәт чиновниктары менән осрашыуҙар миңә киләһе һығымта яһарға мәжбүр итте: Ағиҙел ҡалаһы хаҡында бер нисә миф йөрөй, — тине депутат. – Белгестәргә барыһына ла (Ағиҙел ҡалаһында йәшәүселәрҙән алып, республика, «Росатом» дәүләт корпорацияһы, Энергетика министрлығы етәкселәренә тиклем) хәлде асыҡлаған доклад әҙерләргә ҡуштым. Бөгөн электр энергияһына, кадрҙарға ҡағылышлы һәм башҡа айырым һорауҙарға яуап талап ителә. Был һорауҙарға яуаптар артабанғы юлдарҙы күрһәтәсәк, һәм улар, әлбиттә, халыҡҡа еткереләсәк.
Кисә Владимир Поцяпун Өфөлә арзан торлаҡ төҙөүҙәге эшләнмәләргә, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендәге проекттарға ҡағылышлы бер нисә кәңәшмә үткәрҙе, был муниципалитеттарға башҡа төбәктәрҙә бойомға ашырылған инновацион проекттар менән танышыу мөмкинлеген бирә. Бөгөн ул Федоровка районында урындағы властар һәм халыҡ менән осрашыуҙар үткәрергә планлаштыра.
Кесе йома депутат, берҙәм рәсәйлеләрҙең «Санкт-Петербург – диңгеҙ баш ҡалаһы» проекты координаторҙарының береһе булараҡ, экологик конференцияла ҡатнашасаҡ. Сара әлеге проект сиктәрендә төньяҡ баш ҡалала үтәсәк. Конференцияла Башҡортостан делегацияһы ла ҡатнашасаҡ.


text:
Өфөлә Рәсәйҙең 24 ҡалаһынан наркотикка ҡаршы хәрәкәт активистары йыйыласаҡ
27 майҙан алып 30-на тиклем Өфөлә беренсе «Йәштәрҙең наркотикка ҡаршы волонтерҙар форумы» үтәсәк. Унда Рәсәйҙең 24 ҡала вәкилдәренең ҡатнашыуы көтөлә.
Мәскәү, Түбәнге Новгород, Һамар, Ырымбур, Белогорск, Воронеж – былар һәм РФ башҡа миллионлы ҡалаларынан 70-тән ашыу кеше йәштәр сәйәсәте өлкәһендә иң көнүҙәк мәсьәләләрҙе тикшерәсәк.
Дүрт көн дауамында йәштәр сәйәсәте, наркотикты контролдә тотоу учреждениелары белгестәре һәм активистары һүҙ көрәштереү майҙансыҡтарында наркоманияны иҫкәртеү һәм волонтерҙар хәрәкәтен үҫтереү темаларын күтәрәсәк.
Форум сиктәрендә төп ваҡиға ғилми-ғәмәли конференция буласаҡ, унда халыҡ-ара телекүпер һәм «Стопнаркотик» Бөтә Рәсәй ижтимағи хәрәкәттең төбәк бүлексәһен асыу ойоштороласаҡ. Шулай уҡ форумда ҡатнашыусыларҙы күңел асыу программаһы, флешмоб һәм Өфөнөң иҫтәлекле урындары менән танышыу көтә.
«Йәштәрҙең наркотикка ҡаршы волонтерҙар форумы» тантаналы рәүештә 28 майҙа 11 сәғәттә асыласаҡ.
Сараны РФ Йәштәр эштәре буйынса федераль агентлығы һәм «Стопнаркотик» Бөтә Рәсәй ижтимағи хәрәкәт булышлығында Өфө хакимиәтенең Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты ойоштора.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Кешеләр самолетта осҡанда ҡурҡыу тойғоһо кисермәһен өсөн барыһын да эшләйбеҙ» Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Кешеләр самолетта осҡанда ҡурҡыу тойғоһо кисермәһен өсөн барыһын да эшләйбеҙ»
Рөстәм Хәмитов: «Кешеләр самолетта осҡанда ҡурҡыу тойғоһо кисермәһен өсөн барыһын да эшләйбеҙ» Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
Башҡортостанда Синай ярымутрауындағы һәләкәткә бәйле пассажирҙарҙың хәүефһеҙлеген тәьмин итеү өсөн тейешле саралар күрелә. Был хаҡта төбәк Башлығы Рөстәм Хәмитов республика, ҡала һәм район киң мәғлүмәт саралары журналистары менән осрашыу барышында белдерҙе.
– Был эшмәкәрлектә авиация компанияларына, шул иҫәптән «Өфө» халыҡ-ара аэропорты хеҙмәткәрҙәренә төп бурыс йөкмәтелә. Пассажирҙарҙы һәм уларҙың багажын, эргә-тирәләге биләмәләрҙе тикшереү даими контролдә тотола, – тине Рөстәм Хәмитов. – Власть һәр ваҡыт ғәҙәттән тыш хәлдәр режимында эшләй.
Шуның менән бергә Рөстәм Хәмитов илдең иң ҙур ун аэропорты иҫәбенә ингән Өфө аэропорты пассажирҙарҙың хәүефһеҙлеген лайыҡлы тәьмин итә тип билдәләне.
– Кешеләр самолетта осҡанда ҡурҡыу тойғоһо кисермәһен өсөн барыһын да эшләйбеҙ. Мин үҙем дә йыш осам һәм салонда пассажирҙар менән аралашам. Дөйөм алғанда, хәлдәр һәйбәт, ҡурҡыу юҡ. Был — иң мөһиме, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.


text:
Башҡортостанда инновацион үҫештең өҫтөнлөктәрен билдәләү механизмы раҫланды
Башҡортостан Хөкүмәте республиканың фәнни-техник һәм инновацион үҫешенең өҫтөнлөклө йүнәлештәре составын билдәләү һәм уға төҙәтмәләр индереү механизмын, киҫкен технологиялар исемлеген раҫланы.
Хөкүмәттең тейешле ҡарарына ошо көндәрҙә БР Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов ҡул ҡуйҙы.
Документ оҙайлы прогнозды эшләүҙән алып Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте бойороғо менән раҫланыуға тиклем билдәләү һәм төҙәтмәләр индереүҙең өс этабын күҙ уңында тота. Шулай уҡ Тәртип менән өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙе билдәләү, уларға төҙәтмәләр индереүҙең эҙмә-эҙлелеге билдәләнде.
Бөтә донъя фәнни-техник һәм технологик үҫеш тенденцияларына анализ һәм Рәсәй Федерацияһында һәм донъя баҙарында Башҡортостан Республикаһының конкурент һәләтлелеген баһалау нигеҙендә яһалған оҙайлы сроклы прогноз әҙерләүгә айырым урын бирелә.
Бынан тыш, социаль-иҡтисади үҫештең стратегик маҡсаттарынан, тәбиғи, финанс, матди һәм кадрҙар ресурстарының күпме булыуынан, шулай уҡ фәнни-техник һәм технологик потенциалдан сығып, оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән прогноз республиканың тәү сираттағы фәнни һәм техник ҡаҙаныштарға ихтыяждары исемлеген дә үҙ эсенә ала.
Өҫтөнлөклө йүнәлештәр составына һәм киҫкен технологиялар исемлегенә төҙәтмәләр индереү, фәнни-техник һәм инновацион өлкәләрҙәге үҙгәрештәрҙе иҫәпкә алып, йылына кәмендә 1 тапҡыр тормошҡа ашырыласаҡ.
Ҡарарҙың үтәлешенә контроль БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Марат Мөлөковҡа йөкмәтелде, тип хәбәр итә БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостан вәкилдәре Төркиәлә халыҡ-ара Хазар поэзияһы кисәләрендә ҡатнаша
Төркиәлә Төркиә Республикаһының Элязыг өлкәһе хакимиәте менән ойошторолған XIX Халыҡ-ара Хазар поэзияһы кисәләре үтә. «Башинформ» агентлығына Башҡортостандың ТӨРКСОЙ-ҙағы вәкиле Әхәт Сәлиховтың хәбәр итеүенсә, традицион кисәләр быйыл арҙаҡлы төрөк шағиры, Төркиәнең милли гимны авторы Мехмет Акиф Эрсой иҫтәлегенә арналған. Унда Башҡортостан вәкилдәре лә ҡатнаша. Атап әйткәндә, билдәле башҡорт шағирәһе, тиҫтәләгән китаптар авторы Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина төрөк, әзербайжан, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ шағирҙары менән бер рәттән шиғриәт һөйөүселәр алдында үҙенең шиғырҙары менән сығыш яһаясаҡ. Элязыг ҡалаһы янында урынлашҡан йәмле Хазар күленең исеме менән аталған был сара программаһында автографтар көнө, күргәҙмәләр асыу тантаналары, танышыу экскурсиялары һәм концерт та ҡаралған.


text:
Әкиәт
Әкиәт —
- халыҡ ижадында тылсымлы көстәр, сихырсылар ҡатнашлығында барған төрлө уйҙырма ваҡиғаларға ҡоролған, телдән һөйләнә торған әҫәр. Сәсмә жанрҙағы әҫәр, уйлап сығарылған ваҡиғаларға ҡорола.
- әҙәбиәттә халыҡ ижады менән бәйле, мөғжизәле һәм мажаралы ваҡиғаларға, тылсымлы көстәргә бәйле әҫәр, тик халыҡ әкиәтенән айырмалы булараҡ, әкиәттең авторы бар.
Йөкмәткеһе
Башҡорт халыҡ әкиәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әкиәттәр — халыҡ ижадының бик боронғо һәм киң таралған жанры. Халыҡ араһында уны «ҡарһүҙ» тип тә йөрөтәләр. Ул ҡарттарҙан ҡалған «аҡыллы һүҙ» тигәнде аңлата. Ул ғәҙәттә, «борон-борон заманда йәшәгән, ти, бер әбей менән бабай» тип башлана. Йөкмәткеһенә ҡарап, башҡорт халыҡ әкиәттәре өс төркөмгә бүленә: тылсымлы (волшебные), тормош-көнкүреш (бытовые) һәм хайуандар (сказки о животных) тураһындағы әкиәттәр.
Тылсымлы әкиәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Образдар системаһы аша боронғо кешеләрҙең донъяны аңлау үҙенсәлектәрен төшөнөп була. Берҙәм жанр булһа ла, әкиәттең үҫешендә бер нисә этапты асыҡларға мөмкин, һәм уның төрҙәре, ғәҙәттә, ана шул этаптарға ҡарап билдәләнә. Боронғо әкиәттәргә тылсымлылыҡ, фантастика нығыраҡ хас булған. Уларҙың күбеһендә миф үҙенсәлектәрен табып була. Тылсымлы әкиәттәрҙең образдар системаһы аша боронғо кешеләрҙең донъяны аңлау үҙенсәлектәрен төшөнөп була. Тәбиғәт күренештәренең күпселеге, мәғлүм булыуынса, һәр төрлө хәрәкәт аша сағыла: ҡояш, мәҫәлән, байый; йәшен балҡып, йәшнәп китә; ямғыр яуа; ел һауаны, үҫемлектәрҙе һәм башҡа әйберҙәрҙе хәрәкәткә килтерә; хайуандарҙың ҡылыҡ-хәрәкәте тағы ла асығыраҡ. Тәбиғәттең серҙәрен ныҡлап белмәгән боронғо кешеләр, тирә-йүндәге әйбер һәм күренештәрҙе йәнләндереп күҙ алдына килтергән. Тәбиғәтте йәнләндереп, хайуандарҙы кешеләштереп аңлау уларҙың художестволы ижадтарына ла, айырым алғанда, әкиәттәренә лә үтеп ингән. Йәшен йәшнәтер ҡылыс; бер башынан һөт, бер башынан ҡан тама торған ҡурай; тылсымлы айбалта; алыҫтағы теләгән бер әйберҙе күрһәтә алыусы көмөш көҙгө; үҙе йөрөтөүсе итек — был образдарҙың барыһы ла кешенең тәбиғәтте аңларға ғына түгел, ә уны еңергә ынтылыуын да сағылдыра. Аждаһа, юха, мәскәй, ен-пәрей, дейеү кеүек фантастик образдарҙың бөтә әкиәттәрҙә лә еңелеүгә дусар булыуы халыҡтың шул уҡ ынтылышын тағы ла асығыраҡ дәлилләй. Тәбиғәттең стихиялы көстәрен, ижтимағи тормоштоң ҡаршылыҡтарын еңергә тырышыу әкиәттәрҙең үҙенсәлекле типиклаштырыу алымдарын да билдәләй. Кешене көслө итеп күрһәтергә теләү әкиәт геройҙарының мөмкинлектәрен (бигерәк тә уларҙың физик һәләттәрен) идеаллаштырыуға алып килгән, һөҙөмтәлә гипербола дөйөмләштереүҙең әкиәткә хас формаһы булып нығына. Яуыз көстәргә һәм кешелекһеҙ бәндәләргә ҡаршы көрәшеүсе геройҙарҙың нисек итеп идеаллаштырылыуын «Аҡъял батыр» әҫәре миҫалында ғына ла асыҡ күрергә мөмкин. Тау батыр, мәҫәлән, бер тауҙы икенсе урынға күсерә. Урман батыр эре-эре ағастарҙы йолҡоп ала. Уғатар батыр күккә төбәп өс көн элек атҡан уғын дүртенсе көндә генэ көтөп ала, Йүгерек батыр һыңар аяғы менән дә ҡуян баҫтырып тота. Күлуртлар батырҙың һәләтен уның исеме үк әйтеп тора.
Тормош- көнкүреш әкиәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ваҡыт үтеү менән, халыҡтың ижтимағи аңы күтәрелә төшөү менән, әкиәттәрҙә реалистик фекерләү көсәйә төшә, көнкүреш тематикаһы ҙурыраҡ урын ала бара. Шунлыҡтан тора-бара көнкүреш әкиәттәре барлыҡҡа килә. Тылсымлы әкиәттәр ҙә йәнәш үҫә. Дөрөҫөрәге, был жанрҙың күп кенә әҫәрҙәрендә фантастика менән реаллек, «хыялдағы» тормош менән көнкүреш хәлдәре бергә ҡушылып китә. Тормош-көнкүреш тематикаһын ғына сағылдырған әкиәттәр сағыштырмаса аҙ. «һаранбай менән Зиннәт ағай», «Алдар менән Ямар», «Аҡыллы ҡарт менән иҫәр батша» кеүек көнкүреш әкиәттәрендә кеше тормошондағы ябай ғына хәл һәм ситуацияларҙан көлкөлө һәм ғибрәтле мәғәнә сығарыу оҫталығы ярылып ята. Социаль ҡаршылыҡтар уларҙа конкретыраҡ һәм төрлө яҡлабыраҡ кәүҙәләнә. Көнкүреш әкиәттәренең күпселеге әсән көләмәс үҙенсәлектәре лә хас. Байҙарҙың ҡомһоҙлоғон, муллаларҙың наҙанлығын, батшаларҙың мәкерлеген фашлау — төп тематиканы тәшкил итә.
Әкиәт жанрының поэтикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әкиәт жанрының яҙмышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Алексеев Н. А. Ранние формы религии тюркоязычных народов Сибири. — Новосибирск: Наука, 1980.
- Андреев Н. П. Указатель сказочных сюжетов по системе Аарне. — Л., 1929.
- Амантай Ғабдулла. Башҡорт фольклорында жанрҙар//Ғабдулла Амантай. Һайланма әҫәрҙәр / Төҙ. Мөхөтдин Тажи; Баш һүҙ авт. Ғ.Зөлҡәрнәев. —Өфө, 1960. — 144—151-се б.
- Аникин В. П. Русская народная сказка. — М.: Госучпедгиз, 1959.
- Arais К., Medne A. Latviesu Pesaku tipy Raditajs. — Riga: Zinatne, 1977 I (Указатель типов латышских сказок).
- Башкирские народные сказки/Запись и перевод А. Г. Бессонова; Сост.,ред. Н. К. Дмитриева. — Уфа: Башгосиздат, I94I.
- Башҡорт халыҡ ижады: Өс томда /Төҙ., мөхәрр., баш һүҙ һәм иҫкәр. бир. Ә.И. Харисов. — Өфө: Башгосиздат, 1959. — 2-се том
- Башҡорт халыҡ ижады: Әкиәттәр биш китаптан /Төҙ. М. Х. Минһажетди-нов, Ә.И. Харисов. — Өфө: Башҡортостан кит. нәшр,. 1973. — 1-се кит.
- Башҡорт халыҡ ижады: Әкиәттәр биш китаптан / Төҙ. Н. Т. Зарипов, М. Х. Минһажетдинов; Яуаплы мөхәрр. Ә. И. Харисов, Ғ. Б, Хөсәйенов. — Өфө: Башкортостан кит. нәшр., 1978. — 3-сө кит.
- Башҡорт халыҡ ижады: Әкиәттәр биш китаптан /Төҙ. Ө.М. Сөләймәнов; Яуаплы мөхәрр. С.Ә. Галин. — Өфө: Башкортостан кит. нәшр.,1981. — 4-се кит.
- Башҡорт халыҡ ижады: Әкиәттәр биш китаптан/Төҙ. Ә.М. Сөләймәнов; Яуаплы мөхәрр. Н. Т. Зарипов. —Өфө: Башҡортостан_кит. нәшр., 1983. — 5-се кит.
- Башҡорт халыҡ ижады / Төҙ. Ә.М.Сөләймәнов; Инеш мәҡ. М. М.Сәғитов; Һүҙ ахыры Ә.М.Сөләймәнов менән Р. Ф.Рәжәповтыҡы; Аңлатмалар, һүҙлек М. М.Сәғитов менән Ә.М.Сөләймәновтыҡы; Яуаплы мөхәрр. Н. Т. Зарипов. — Өфө:Китап, 1998 — 3-сө том: Эпос.
- Ким Әхмәтйәнов. Әҙәбиәт теорияһы. Өфө, 2004 йыл.


text:
Дүртөйлө районы халҡын юлдар төҙөлөшө мәсьәләһе борсой
Рәсәй Президентының Башҡортостандағы йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһе белгестәре Дүртөйлө районының Семилетка һәм Иванай ауылдарында халыҡты күсмә ҡабул итеү барышында граждандарҙың 218 мөрәжәғәтен тикшерҙе. Башҡортостандың Прокуратура, Пенсия фонды, Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы хеҙмәткәрҙәре, юристар халыҡты борсоған һорауҙарға яуап бирҙе.
Семилетка ауылы халҡы өсөн ашығыс медицина ярҙамы күрһәтеү пунктының булмауы киҫкен проблема булып тора. Был мәсьәлә буйынса бер нисә коллектив мөрәжәғәт ҡабул ителгән. Медицина пунктының булмауы арҡаһында кешеләр үҙҙәрен-үҙҙәре дауаларға йәки ҡалаға барырға мәжбүр. Ә был йыш ҡына ауырлыҡтар тыуҙыра. Был мәсьәлә власть вәкилдәре контроленә алынды.
Күп мөрәжәғәттәр торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә тарифтарҙың юғары булыуына бәйле. Граждандарға коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙәр билдәләү принцибын аңлаттылар.
Юлдар төҙөү, һыу менән тәьмин итеү, инвалид бала тәрбиәләгән ғаиләләргә социаль ярҙам күрһәтеү, пенсия түләү буйынса ла һорауҙар әҙ булманы. Бынан тыш, район халҡы янғындан зыян күргән кешеләргә ер участкалары, торлаҡ биреү ҡағиҙәләре тураһында һорашты. Бер нисә мөрәжәғәт Түбәнге Мансар ауылында көҙгө-ҡышҡы осорҙа йорттарҙы һыу баҫыу мәсьәләһенә ҡағылышлы булды.
Барлыҡ һорауҙар буйынса белгестәр аңлатма һәм консултация бирҙе. 70-тән ашыу мөрәжәғәт Рәсәй Президентының Башҡортостандағы йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһенә контролгә алынды.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов оло тормош юлына сыҡҡан балалар йорто тәрбиәләнеүселәренә фатир асҡыстары тапшырҙы
Фото:
Әлеге минуттарҙа Өфөнөң Ҡала мәҙәниәт һарайында Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөнә арналған байрам үтә. Бында йыйылған мәктәп уҡыусыларын ҡотларға Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та килде.
— Мин был көндө Балалар көнө тип атайым, — тине республика башлығы. — Был көндө беҙ, ололар, хәйер, башҡа көндәрҙә лә, тормошобоҙҙо яҡшыраҡ, һеҙ уҡыған мәктәптәрҙе замансараҡ итеү тураһында уйлайбыҙ. Мәктәптә иң яҡшы шарттар булдырыу өсөн мөмкинлек табырға тырышабыҙ. Яҡшыраҡ булырға мәжбүр итеп, балалар ҙа өлкәндәрҙе үҙгәртә. Балалар был донъяны йәмлерәк итә. Беҙгә, ололарға, һеҙҙең менән бергә йәшәүе күпкә ҡыҙыҡлыраҡ.
Рөстәм Хәмитов үҫмерҙәрҙе байрам менән ҡотланы һәм уңыштар теләне.
Байрамда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов бөгөн юғары уҡыу йорттарында белем алған, производствола, төҙөлөштә, мәктәптәрҙә һәм балалар баҡсаларында эшләгән 14 йәш еет һәм ҡыҙға фатир асҡыстары тапшырҙы. Уларҙың күбеһенең ғаиләһе, балалары бар. Өфө ҡала Советы депутаттары өй туйлаусыларға фатирҙарын төҙөкләндереүҙә ярҙам күрһәткән: уларға мебель, һыуытҡыс, һауыт-һаба, яңы урында йәшәп китеү өсөн бөтөн кәрәк-ярағын һатып алған.
Йәштәр республика Президентына торлаҡ менән ярҙам иткәне өсөн ихлас рәхмәтен белдерҙе һәм хәҙер үҙҙәренең киләсәккә ышаныс менән ҡарай алыуын билдәләне.


text:
Конкурсҡа заявкалар ҡабул итеү тамамлана
Башҡортостанда Бөтә Рәсәй наркотиктарға ҡаршы конкурсының төбәк этабы тамамлана. 1 апрелгә электрон һәм баҫма киң мәғлүмәт саралары араһында "Наркоманияны иҫкәртеү өлкәһендәге иң яҡшы әҫәр өсөн" номинацияһында заявкалар ҡабул итеү туҡтатыласаҡ. Конкурстың "Наркотиктарға ҡаршы тематика, сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау буйынса иң яҡшы социаль реклама ролигы" номинацияһында ҡатнашыуға эштәр ҡабул итеү 20 апрелгә тиклем оҙайтылды.
Бөтә Рәсәй наркотиктарға ҡаршы конкурс Рәсәй Федерацияһы Наркотиктар әйләнешенә контроль буйынса федераль хеҙмәт тарафынан йыл һайын үткәрелә. "Башҡортостан" телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы, "Муха" студияһы, "Версия Башкортостана" гәзите төрлө йылдарҙа унда еңеүсе булды.


text:
Вьетнам Президенты Башҡортостан делегацияһын ҡабул иттеФото: Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте
Вьетнам Президенты Башҡортостан делегацияһын ҡабул итте
Вьетнам Президенты Башҡортостан делегацияһын ҡабул иттеФото: Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2017 йыл, 11 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Вьетнам Президенты Чан Дай Куанг Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов етәкселегендәге республика делегацияһын ҡабул итте. Осрашыу Ханойҙа президент һарайында үтте.
«Вьетнам сәйәсәт, иҡтисад һәм сауҙа, оборона һәм хәүефһеҙлек, фән һәм мәғариф кеүек өлкәләрҙә Рәсәй һәм илебеҙ ҡалалары менән төрлө яҡлы хеҙмәттәшлеккә ҙур әһәмиәт бирә», — тип билдәләне ил Президенты осрашыу барышында.
Чан Дай Куанг әйтеүенсә, Вьетнам һәм Евразия иҡтисади союзы араһында ирекле сауҙа итеү зонаһы тураһында Килешеүҙең үҙ көсөнә инеүе ике илдең инвесторҙарына тауар әйләнешен үҫтереү өсөн уңайлы шарттар булдыра. Дәүләт башлығы, Рәсәй һәм Башҡортостан предприятиелары Вьетнамда яңы инвестиция проекттарын әҙерләһен, тотороҡло һәм оҙайлы инвестиция эшмәкәрлеге өсөн уңайлы шарттар тыуҙырһын, тигән теләк белдерҙе.
Вьетнам Президенты 2017 йылдың беренсе кварталында Рәсәйгә килергә ниәтләүе хаҡында ла хәбәр итте. Шуның менән бергә Чан Дай Куанг сәфәр барышында Башҡортостанға барыу тәҡдимен хупланы.
Рөстәм Мәрҙәнов Вьетнам менән республика өсөн мөһим булған хеҙмәттәшлек йүнәлештәрен билдәләне, улар араһында сауҙа, сәнәғәт һәм ауыл хужалығы бар. Шулай уҡ ул Вьетнам Хөкүмәтенең Бариа-Вунгтау провинцияһы менән үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү өсөн уңайлы шарттар булдырыуға булышлыҡ итеүҙәрен теләне.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов сауҙа-иҡтисади өлкәлә төбәк-ара хеҙмәттәшлекте әүҙемләштереү бурысын ҡуя. Сәфәр барышында Башҡортостан Хөкүмәте менән Бариа-Вунгтау провинцияһының Халыҡ комитеты араһында хеҙмәттәшлек тураһында Килешеүгә ҡул ҡуйыу ҡаралған.


text:
Башҡортостанда ике егет машиналарҙы төнгөлөккә генә "урлап торған"
Ейәнсура районында үҙенсәлекле урлашыу осрағы теркәлгән. Эске эштәр министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, ике егет төндәрен гараждарға үтеп инеп, машиналарҙы алып сыҡҡандар, төн буйына йөрөгәндәр, иртән, хужалар уянғансы кире урындарына индереп ҡуйғандар. Әммә бындай хәл оҙаҡ дауам итмәгән, бер таңда машинаны гаражға индергәндә, бер яҡ ҡырын бәрҙергәндәр. Икенсе машинала иһә аҡса юғалыуы асыҡланған. Автомобилдәрҙең хужалары полицияға мөрәжәғәт иткән, "мут" егеттәр ҡулға алынған.


text:
Силәбе өлкәһе
Координаталар: 54°32′ с. ш. 60°20′ в. д. / 54.533° с. ш. 60.333° в. д. (G) (O)
Силәбе өлкәһе (урыҫ. Челябинская область) — өлкә, Рәсәй Федерацияһы субъекты, Көньяҡ Уралда урынлашҡан. Административ үҙәге — Силәбе ҡалаһы. Майҙаны 87 900 км².
Урал федераль округына инә. Свердловск, Ҡурған һәм Ырымбур өлкәләре, Башҡортостан һәм Ҡаҙағстан республикалары менән сиктәш.
Халҡы — 3,6 млн кеше, ш. иҫ. 166,4 мең башҡорт (2002). Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 41 кеше/км2. Халыҡтың тәбиғи кәмеүе — 23,9 мең кеше. Урбанизация — 81,8 %; ҙур ҡалалары — Силәбе, Магнитогорск, Златоуст, Озёрск, Мейәс, Троицк, Копейск, Снежинск. Иҡт. әүҙем кешеләр иҫәбе — 1,7 млн кеше. Милли составы (%): урыҫтар — 82,3, татарҙар — 5,7, башҡорттар — 4,6, украиндар — 2,1 һ.б.
Йөкмәткеһе
- 1 Дәүләт ҡоролошо
- 2 Тарихы
- 3 Иҡтисады
- 4 Административ бүленеш
- 5 Силәбе өлкәһе башҡорттары
- 6 Башкортостан һәм Силәбе өлкәһе араһында Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек
- 7 Тыуып үҫкән шәхестәр
- 8 Галерея
- 9 Мәҙәниәте
- 10 Милли составы
- 11 Силәбе өлкәһе йылғалары, күлдәре
- 12 Иҫкәрмәләр
- 13 Һылтанмалар
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Силәбе өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Башҡарма власть[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Силәбе өлкәһе Хөкүмәте
Ҡарағыҙ: Силәбе өлкәһе Губернаторы
Силәбе өлкәһе Губернаторы — өлкә башлығы һәм өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Силәбе өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Силәбе өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Силәбе өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.
Суд власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Силәбе өлкәһе суд системаһы составында:
- Силәбе өлкәһе өлкә суды, Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
- Силәбе өлкәһе арбитраж суды , Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
Закондар сығарыу власы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: Силәбе өлкәһе Закондар сығарыу йыйылышы
Өлкә Парламенты — Силәбе өлкәһенең Закондар сығарыу йыйылышы.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өлкә Тарихи Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан. Cиләбе өлкәһенең территорияһы 1744 −1919 йылдарҙа Ырымбур губернаһы составында (1737—1781 йылдарҙа күпселек территорияһы губернаһының Иҫәт провинцияһы составында). 1919 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур һәм Силәбе губерналарына бүленә. 1923 йылдың 3 ноябрендә Силәбе губернаһы бөтөрөлә һәм уның территорияһы үәге Свердловск ҡалаһында булған Урал өлкәһенә индерелә. 1934 йылдың 17 ғинуарында Силәбе өлкәһе ойошторола, уның территорияһы ғәмәлдәге Урал өлкәһенән бүленеп алына. Силәбе өлкәһе составында шул уҡ көндә башлыса башҡорттар йәшәгән райондарҙы үҙ эсенә алған Арғаяш милли округы ойошторола, 1934 йылдың 17 ноябренән был милли округ бөтөрөлә.
1943 йылда[1] Силәбе өлкәһе составынан Ҡурған өлкәһе айырылып сыға.
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өлкә иҡтисадында метталлургия (эске тулайым продукттың 60 проценты) һәм машиналар төҙөү (эске тулайым продукттың 15 проценты) сәнәғәт өлөшө ҙур. Эре предприятилар: Магниторск металлургия комбинаты, Мечел, Силәбе трактор заводы, Урал автомобиль заводы һәм башҡалар. Өлкә илдең металлургия һәм тау сәнәғәте үҙәктәренең береһе. Силәбе сәнәғәтенең тарихы XVII быуаттан башлана. Рәсәй Президенты Владимир Путин әйтеүенсә, Силәбе өлкәһе — Рәсәйҙен сәнәғәт йөрәге.[2]
Проблем, я сказал, много, но регион очень важный для нас, это промышленное сердце России, можно сказать.
Тәғәйенләнғән губернатор Борис Дубровский менән осрашыу ваҡытында. 15.01.14
Административ бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Силәбе өлкәһе башҡорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Силәбе өлкәһе башҡорттары Урал аръяғы башҡорттарына ҡарай, Оло Иркәбай, Оло Усман, Кесе Ҡаҙаҡбай, Кесе Ултыраҡ, Ялтыр (бөтәһе — 99), Кесе Ҡаҙакбай, Ләүәш, Нөркә (ауылсоставныда башҡорттар— 100 %) һәм башҡа торама пункттарҙа тупланып йәшәй.
Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы, «Башҡорт халыҡ үҙәге» Силәбе өлкә йәмәғәт ойошмаһы (1991 й. алып), «Башҡорт йәштәре иттифағы» төбәк ойошмаһы (2006 й. алып; икеһе лә Силәбелә) эшләй. С.ө. Башҡорт драма театры, Башҡорт филармонияһы, Ғәскәров Ф. исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Ҡурсаҡ театры, Салауат драма театры, Сибай драма театры, «Сулпан» театры һ.б. гастролдәре үтә; рәссамдар Б. Ф. Домашников, С. Б. Краснов, Ә.Ф.Лотфуллин, А. Н. Романов, Й.Ә.Сөләймәновтарҙың «Һары бейә» һынлы сәнғәт төркөмө ағзаларының эштәре күрһәтелә һ.б.
Арғаяш һәм Ҡоншаҡ р ндары мәктәптәрендә башҡорт теле мотлаҡ предмет булараҡ өйрәнелә; Силәбе университетында һәм 1-се Силәбе пед. колледжының Арғаяш филиалында башҡ. теле уҡытыусылары әҙерләнә, башҡорттар тупланып йәшәгән райондарҙа «Башҡорт юлдаш телевидениеһы» тапшырыуҙары күрһәтелә, Силәбе өлкәһе торама пункттары китапханалары башҡ. телендәге дәреслектәр, уҡыу әсбаптары м н тәьмин ителә.
Башкортостан һәм Силәбе өлкәһе араһында Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башкортостан һәм Силәбе өлкәһе араһында тиҫтәнән ашыу докуменнтарға ҡул ҡуйылған:
- Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә (1997),
- Хеҙмәттәшлек тураһында килешеү (1998),
- Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм Силәбе өлкәһе Хөкүмәтеараһында Сауҙа-иҡтисад, фәнни-техник, социаль һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында килешеү (2003),
- БР Хөкүмәте һәм «Магнитогорск металлургия комбинаты» ПАЙ араһында килешеү (2006)
- БР Архив эштәре буйыса дәүләт комтеты һәм Силәбе өлкәһе хакимиәтенең Архив эштәре буйынса комитеты араһында килешеү, 1997
- БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы һәм Силәбе өлкәһе Һаулыҡ һаҡлау бүлеге араһында хеҙмәттәшлек килешеү (1997),
- Өфө һәм Силәбе хакимиәттәре араһында Хеҙмәттәшлек килешеү (1999)
- 1991 й. алып БР һәм Силәбе өлкәһе РФ субъекттарының «Оло Урал» иҡт. хеҙмәттәшлек төбәк-ара ассоциацияһына инә.
1997 й. башлап Силәбелә БР ҙың Даими вәкиллеге эшләй, 2004—08 йылдарҙа Магнитогорскиҙа Даими вәкиллек бурыстарын «Башҡорт Сауҙа Йорто» атҡара.
БР һәм Силәбе өлкәһе сауҙа әйләнеше 2009 й. 25,2 млрд һум тәшкил итә.
Силәбе өлкәһе делегаттары 1—3 сө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙары эшендә ҡатнаша. Силәбе органик быяла з дында буялған органик быяла алыу өсөн Органик химия институтында эшләнгән технологиялар индерелгән; Силәбе цинк заводында Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының цинк концентраттары эшкәртелә.
БР һәм С.ө. иҡтисады һәм мәҙәниәте көндәре (Магнитогорск, 2001), Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуының 450 йыллығына арнап, «Силәбе өлкәһендә Өлкә Һабантуйы» халыҡ байрамы уҙғарыла (Арғаяш р ны, 2007); башҡ. әҙәбиәте һәм сәнғәте декадалары һәм көндәре, ҡоролтайҙары (1993 й. алып), йыл һайын өлкә һәм ҡала һабантуйҙары үткәрелә.
2000 йылдан алып Арғаяш районының Арғаяш ауылында БДУ вәкиллеге эшләй.
«Арғужа» (Арғаяш, 1998 й. алып), «Мираҫ», гәзите нәшер ителә.
Тыуып үҫкән шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бикбулатов Наил Вәли улы, Д. Ж.Вәлиев, Х. Ш. Заимов, З.Ә.Ихсанов, К. К. Кинйәбулатова, Р. Ф.Көсөков, Х.Ҡ.Ҡушаев, Д. Н. Лазарева, В. М. Перчаткин, О. А. Пономарёв, Х. Ш. Самохужин, Ҡ.Р.Тимерғәзин һ.б. —эшмәкәрлеге Башҡортостан м н бәйле.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2015 йылдың ғинуарынан өлкә губернаторы Борис Дубровский һәм Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов башланғысы менән Силәбе өлкәһендә рус һәм башҡорт телдәрендә «Уралым» исемендә ижтимағи-сәйәси гәзит сыға башланы. Баҫманың тиражы — һигеҙ мең дана, ул ай һайын нәшер ителә. Гәзит Силәбе башҡорттары йәшәгән биләмәләрҙә бушлай таратыла.
Милли составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Урыҫтар — 2 829 899 (83,8 %)
- Татарҙар — 180 913 (5,36 %)
- Башҡорттар — 162 513 (4,81 %)
- Украиндар — 50 081 (1,48 %)
- Ҡаҙаҡтар — 35 297 (1,05 %)
- Немецтар — 18 687 (0,66 %)
- Белорустар — 13 035 (0,39 %)
- Мордвалар — 12 147 (0,36 %)
- Әрмәндәр — 9311
- Нуғайбәктәр — 7679
- Таджиктар — 7375
- Әзербайжандар — 7213
- Сыуаштар — 6819
- Үзбәктәр — 6446
- Сиғандар — 4266
- Марийҙар — 3695
- Йәһүдтәр — 3358
- Удмурттар — 2421
- Молдавандар — 1618
- Грузиндар— 1417
- Ҡырғыҙҙар — 1410
- Поляктар — 1185
- Милләтте күрһәтмәгәндәр — 99144 кеше


text:
Республика донъя кимәлендәге бер нисә ҙур спорт сараһын үткәреүгә әүҙем әҙерләнә
Башҡортостан Республикаһының Хөкүмәт йортонда вице-премьер Зөһрә Рәхмәтуллина етәкселегендә эш кәңәшмәһе үтте, унда республикала бер нисә ҙур спорт сараһын үткәреү мәсьәләләре тикшерелде. Улар араһында – 2012 йылда йәйге биатлон буйынса донъя чемпионаты, 2013 йылда йәштәр араһында хоккей буйынса донъя чемпионаты, 2013 йылда Халыҡ-ара ҡышҡы балалар уйындары, шулай уҡ 2021 йылда олимпия уйындарына индерелмәгән һәм милли спорт төрҙәре буйынса бөтә донъя уйындары.
Осрашыуҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Башҡортостан Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, республика Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы, Өфө хакимиәте вәкилдәре ҡатнашты.
Башҡортостан йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Александр Никерин үҙенең сығышында Башҡортостандың масштаблы ярыштар үткәреү буйынса ҙур тәжрибәһе булыуын, шулай уҡ бында матди-техник базаның булыуын билдәләне. 2006 йылдан алып туғыҙ донъя һәм Европа чемпионаты үткәрелгән. Барлыҡ спорт саралары ла юғары кимәлдә үткән.
Ярыштарҙың финанс яғына айырыуса иғтибар бүленде. Саралар федераль һәм республика бюджеттары һәм йәлеп ителгән средстволар иҫәбенә финансланасаҡ, тип күҙаллана.
Министр Спорт һарайын реконструкциялау мәсьәләһендә һәм «Биатлон» спорт-һауыҡтырыу комплексының тергеҙеү эштәрендә ентеклеберәк туҡталды. Ҡайһы бер спорт ярыштарын тап ошо биналарҙа үткәреү планлаштырыла.
Кәңәшмә барышында ҡатнашыусыларҙы урынлаштырыу, приздар, кәрәк-яраҡ менән тәьмин ителеү мәсьәләләре лә тикшерелде.
Был ҙур сараларға әҙерләнеү буйынса бизнес структураларын һәм йәмәғәт ойошмаларын йәлеп итеүҙе күҙ уңында тотоп, ведомстволарҙың үҙ ара килешеп эш итеүе зарур, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Премьер-министр урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина.
Кәңәшмә аҙағында ярыштарҙы үткәреү буйынса әле булған документтарҙы эшләп бөтөргә һәм яңыларын әҙерләргә ҡушылды.


text:
Фото:
Баш ҡалала Федераль яза башҡарыу хеҙмәте ҡарамағындағы матбуғат хеҙмәттәренең бөтә Рәсәй форумы үтә
Фото:
Өфөлә Федераль яза башҡарыу хеҙмәтенең территориаль органдары һәм мәғариф учреждениеларының матбуғат хеҙмәттәре етәкселәре йыйылышы асылды.
Форумда ҡатнашыусылар киң мәғлүмәт саралары һәм йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре менән килешеп эш итеү мәсьәләләрен тикшерәсәк. 22 майҙа Өфөнөң Профсоюздар йортонда үткән сараны асыу тантанаһында Федераль яза башҡарыу хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса Баш идаралығы начальнигы Виктор Шалыгин, Федераль яза башҡарыу хеҙмәтенең матбуғат бюроһы начальнигы Александр Кромин, Башҡортостан Республикаһының элемтә һәм киң коммуникациялар министры Борис Мелкоедов, Федераль яза башҡарыу хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса Баш идаралығы ҡарамағындағы йәмәғәт советы рәйесе Нина Федянина, Федераль яза башҡарыу хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса Баш идаралығы ҡарамағындағы мәғлүмәт советы рәйесе Азамат Сәйетов ҡатнашты.
Форум сиктәрендә семинарҙар, түңәрәк өҫтәлдәр, оҫталыҡ дәрестәре һәм башҡа саралар ҡаралған.
Профсоюздар йортонда фотокүргәҙмә эшләй, ул яза башҡарыу хеҙмәтенең киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре, йәмәғәт һәм дини ойошмалар менән килешеп эш итеүе хаҡында һөйләй. Бынан тыш, форум барышында матбуғат хеҙмәттәре менән әҙерләнгән видеосюжеттар һәм фильмдар тикшереләсәк.
Йыйылыш сиктәрендә 25 майҙа VI «Тәртип һағында» бөтә Рәсәй енәйәт-башҡарыу системаһы эшмәкәрлеге хаҡында иң яҡшы журналист эшенә смотр-конкурсында еңеүселәрҙе наградлау тантанһы үтә.


text:
Театр факультетын тамамлаусылар Истанбулға бара
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһын тамамлаусылар 25 майҙа Истанбулға оса. Делегация составына юғары уҡыу йортоноң театр факультетынан 15 студент инде.
Сәфәр ваҡытында йәштәр төрөк тамашасыһына Мостай Кәримдең "Оҙон-оҙаҡ бала саҡ" әҫәре буйынса спектакль күрһәтәсәк, шулай уҡ Төркиә Республикаһы йәштәре менән аралаша аласаҡ.
Сараны ойоштороусыларҙың әйтеүенә ҡарағанда, был сәфәр ике республика йәштәр ойошмаларына үҙ-ара тығыҙ мөнәсәбәттәр урынлаштырырға булышлыҡ итәсәк һәм дәүләт йәштәр сәйәсәте өлкәһендә уларҙың хеҙмәттәшлегенә нигеҙ һаласаҡ.


text:
Республика вәкиле Бөтә донъя WACS конгресында ҡатнашты
Ғинуар аҙағында Чили баш ҡалаһында уҙған 34-се Бөтә донъя WACS (Бөтә донъя Кулинарҙар союздары ассоциацияһы) конгресында Башҡортостан Республикаһы вәкиле лә ҡатнашты. Рәсәй делегацияһы составында Сантьяголағы форумда «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең “Йәмәғәт туҡланыуы” предприятиеһын етәкләүсе, БР Кулинарҙар ассоциацияһы етәксеһе Милс Ҡадиров булды.
Конгреста ҡатнашыусыларҙың тәүге осрашыуында Рәсәй Кулинарҙар ассоциацияһы президенты Виктор Беляев WACS президентына раритет – 1889 йылда сығарылған боронғо рус рецептары менән китап бүләк итте.
БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, конгреста кулинарҙар өсөн мөһим, ойоштороу яғынан, шулай уҡ тармаҡты үҫтереү перспективалары менән бәйле күп кенә мөһим мәсьәләләр тикшерелде. Атап әйткәндә, милли берләшмәләр президенттарының профессиональ кимәле, киләһе осрашыу урыны тураһында. 2012 йылдың авгусында сираттағы сараны Эрфуртта үткәрергә ҡарар ителде, ә 36-сы WACS конгресы 2014 йылда Норвегияла үткәреләсәк. Судья семинарҙарының береһе Мәскәүҙә үтәсәк.
—WASC-2010 конгресында ҡатнашыу — Рәсәй өсөн ҙур ҡаҙаныш һәм хөрмәт, – тине Милс Ҡадиров.- Элек донъя кулинарҙары өсөн бындай ҙур һәм мөһим ваҡиғаларҙа беҙҙең ил ҡатнашманы. Иң мөһиме, башҡа илдәр ассоциациялары президенттары менән рәсми осрашыуҙан һуң артабанғы хеҙмәттәшлек, кулинария һәм кондитер эше буйынса йәш белгестәрҙе уҡытыуға һәм стажировка үткәреүгә контракттар төҙөү тураһында һөйләшеүҙәр алып барылды. Был йәштәр алдында бөтөнләй яңы перспективалар аса.


text:
Рөстәм Хәмитов «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе урынбаҫары Виталий Маркелов менән осрашты Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе урынбаҫары Виталий Маркелов менән осрашты
Рөстәм Хәмитов «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе урынбаҫары Виталий Маркелов менән осрашты Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2014 йыл, 27 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
26 декабрҙә Республика йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе урынбаҫары Виталий Маркелов менән осрашыу үткәрҙе. Яҡтар артабанғы хеҙмәттәшлек юлдарын, шул иҫәптән газ һурҙырыу агрегаттары өсөн двигателдәр эшләү буйынса берлектәге предприятиелар булдырыу, Өфө дәүләт нефть техник университетын «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең терәк вуздары иҫәбенә индереү, шулай уҡ 2016 йылда Өфөлә компания хеҙмәткәрҙәренең Ҡышҡы спартакиадаһын уҙғарыу мәсьәләләрен тикшерҙе.
Виталий Маркелов бөгөн республика предприятиеларының сәнәғәт потенциалы менән танышыуы хаҡында һөйләне.
– Беҙ импортты алмаштырыуҙы тормошҡа ашырыуҙы ойоштороу күҙлегенән илдә машиналар төҙөүҙе артабан үҫтереү эшен ҡараныҡ, – тине компания идараһы рәйесе урынбаҫары. – «Газпром»да импорт ҡорамалдары аҙ файҙаланыла, әммә улар бар. Был дөйөм комплекстар составына ингән махсус ҡорамалдар, программа тәьминәте, ҡайһы бер элементтар менән бәйле. Шуға күрә беҙҙең бурысыбыҙ – уны тиҙ арала тулыһынса сикләүгә өлгәшеү.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2014 йылдың сентябрендә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһындағы килешеү сиктәрендә «Башҡортостан Республикаһы ойошмаларының юғары технологик, шул иҫәптән импортты алмаштырыусы продукцияларын файҙаланыуҙы киңәйтеү» проектының «юл картаһы» раҫланды. Ул компания объекттарында файҙаланылған илебеҙҙең эффектив технологияларын, ҡорамалдарын, системаларын һәм материалдарын, программа продукттарының өлөшөн үҫтереү буйынса аныҡ аҙымдарҙы күҙаллай. Проектты ғәмәлгә ашырыу республикала юғары технологик продукциялар сығарыусы ойошмаларҙың етештереү, шулай уҡ «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте өсөн продукттар һәм хеҙмәттәрҙең күләмен арттырыуға, ғилми-техник һәм сәнәғәт потенциалының үҫешенә, инновацион импортты алмаштырыусы ҡорамалдар менән йыһазландырыуға йоғонто яһаясаҡ.
Рөстәм Хәмитов республиканың АЛ-31СТ двигателе базаһында газ һурҙырыу агрегаттары приводтарын эшләү буйынса проектты ғәмәлгә ашырыу менән ҡыҙыҡһыныуын белдерҙе.
Бөгөнгө көндә газ һурҙырыу агрегаттары өсөн АЛ-31СТ двигателдәрен йыйыу, һынап ҡарау, ремонтлау һәм сервис хеҙмәтләндереүе буйынса «Өфө моторҙар эшләү берекмәһе» (УМПО), «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре һәм Башҡортостан Республикаһының берлектәге предприятиеһын булдырыу мәсьәләһе ҡарала. Быға тиклем «Өфө моторҙар эшләү берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә ошо двигателдәрҙе сериялы сығарыу үҙләштерелгән булған. Хәҙер иһә хәрби авиация өсөн двигателдәр эшләүгә заказдар күләменең артыуына бәйле был профилле йүнәлештәрҙән һаналмай.


text:
Германия белгестәре производствоны планлаштырыу буйынса тәжрибә уртаҡлашасаҡ
26 февралдә Өфө ҡала округы ҡала хакимиәте ҡатнашлығында Өфө эшҡыуарҙары берекмәһе бушлай “Производство процестарын оптималләштереү һәм келәт биналары логистикаһы” семинар-презентацияһын үткәрә.
Семинарҙы алып барыусылар һәм эксперттар — «IPO.Plan GmbH» (Германия) компанияһы вәкилдәре. Өфө предприятиеларында йыйыу һәм конвеер линияларының етештереүсәнлеген арттырыу, келәт биналары логистикаһын оптималләштереү өсөн инновацион технологиялар индереү был сараның төп маҡсаты иҫәпләнә.
Семинар-презентацияға производство етәкселәре, монтаж, йыйыу линиялары менән бәйле производствоны ойоштороу белгестәре, шулай уҡ келәт хужалығы һәм логистика белгестәре саҡырыла.
Өфө эшҡыуарҙары берекмәһенән хәбәр итеүҙәренсә, Германияның иң яҡшы белгестәре рус телендә производствоны планлаштырыу һәм келәт биналары логистикаһын оптималләштереү тураһында һөйләйәсәк. Семинар аҙағында немец эксперттары бер нисә Өфө предприятиеһын ҡарарға йыйына.


text:
Төбәктә шартлы мал башына иҫәптә 30-ҙан ашыу центнер мал аҙығы берәмеге әҙерләнгән
ӨФӨ, 2014 йыл, 29 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлиә Антипина/.
Башҡортостандың туғыҙ районы аграрийҙары мал башына иҫәптә 30 һәм унан артығыраҡ центнер мал аҙығы берәмеге әҙерләгән. Мал аҙығы туплау буйынса Яңауыл районы лидерлыҡ итә, унда 36,5-шар центнер мал аҙығы берәмеге тупланған. Артабан 34,4 центнер һөҙөмтәһе менән Саҡмағош районы килә; Краснокама районы 32,2-шәр центнер әҙерләгән. Тәтешле һәм Ҡырмыҫҡалы райондары 32-шәр, Федоровка – 31,1; Хәйбулла — 30,9; Архангель райондары 30,4-шәр центнер мал аҙығы берәмеге туплаған. Лидерҙар исемлеген Нуриман районы йомғаҡлай, уның запастары 30-шар центнер мал аҙығы берәмеге тәшкил итә.
Республика буйынса шартлы мал башына иҫәптә 26,5-шәр центнер мал аҙығы берәмеге әҙерләнгән, тип хәбәр итә БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
2017 йылда республикала халыҡ-ара ветеринарҙар конгресын уҙғарыу күҙаллана Фото: Олег Яровиков
2017 йылда республикала халыҡ-ара ветеринарҙар конгресын уҙғарыу күҙаллана
2017 йылда республикала халыҡ-ара ветеринарҙар конгресын уҙғарыу күҙаллана Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
2017 йылда VII Халыҡ-ара ветеринарҙар конгресын Башҡортостандың баш ҡалаһында үткәреү күҙаллана. Бындай ҡарар әле Сочиҙа барған шундай уҡ йыйында ҡабул ителде.
Белгестәр һүҙҙәренсә, Башҡортостандың үҫеш ҡеүәте ҙур булған агросәнәғәт секторы, уның инвестиция йәлеп итеүсәнлеге республиканы ветеринарҙарҙың киләһе конгресын үткәреү урыны булараҡ һайлағанда төп роль уйнаған.
Сочиҙағы йыйында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Ирек Мөхәмәтдинов республика малдарҙың һәм ҡош-ҡорттарҙың хәүефле йоғошло ауырыуҙары буйынса имен төбәк иҫәпләнә тип белдерҙе.
Бынан тыш, Башҡортостан малсылыҡ продукцияһын күпләп етештерә. Тулайым ауыл хужалығы продукцияһын етештереүҙең 60 проценттан ашыуы тап малсылыҡҡа тура килә.
Әлеге ваҡытта Башҡортостанда 10 ҡошсолоҡ фабрикаһы һәм 12 сусҡасылыҡ комплексы иҫәпләнә. Республика һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәре, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәре ихтыяжы өсөн эшләгән тоҡом малы хужалыҡтары уңышлы эш итә, тип белдерҙеләр быйылғы халыҡ-ара ветеринарҙар конгресында.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, Сочиҙа республика агросәнәғәт комплексы делегацияһы ағзалары төрлө форумдарҙа, рәсми осрашыуҙарҙа һәм эшлекле һөйләшеүҙәрҙә ҡатнашыуҙан тыш, конгресты, махсуслаштырылған күргәҙмәне ойоштороу һәм уҙғарыу тәжрибәһен өйрәнә.


text:
Беҙҙең телекомпания иғлан иткән Алтын бишек конкурсы дауам итә
Беҙҙең телекомпания иғлан иткән Алтын бишек конкурсы дауам итә.
Уға Шишмә районы Үрге хәжәт ауылы ла ҡушыла. Кем еңер? Быны телевизор ҡараусылар смс тауыш биреү юлы менән хәл итәсәк. Хәйерле иртә, республика тапшырыуын, яңылыҡтар сығарылыштарын ҡарап барығыҙ. Шәп ауыл һәм унда йәшәүсе һәр кем өсөн кәрәкле. Исеме үк ошо турала һөйләй. Ә ауылдың килеп сығышы Урта Хәжәт ауылынан күсеп ултырыусы ғаилә менән бәйле. Һуғыш ветерандарына ауылда айырыуса мөнәсәбәт. Ихтирам тойғоларын ике аҙаш — Хәниф Мөхәмәтйәнов һәм Хәниф Вәлиевтар асҡан обелискта күрә халыҡ. Бер яғында һуғыш яланында һәләк булған – 19 яугир, икенсе яғында әйләнеп ҡайтҡан 15 һалдаттың исеме. Ҙур булмаған ауыл ысынлап та матур урында урынлашҡан. 40 тирәһе йортта 80-ләп татыу һәм тырыш кеше йәшәй. Күбеһе оло йәштәгеләр.Балалар баҡсаһы ла, мәктәп тә, мәсет тә, мәҙәниәт усағы ла юҡ ауылда. Шулай ҙа инәй-олатайҙар күңелле йәшәй. Атамаһы буйынса республиканың иң кәрәкле ауылдарының береһе – Үрге Хәжәттә талантлы халыҡ йәшәй. Мөнирә апай уйнаған көйҙәргә сыҙап тороу мөмкин түгел, инәйҙәр менән бергәләп бейергә мин дә төшөп киттем. Аяҡтар талды, гармунсының бармаҡтары яңы уйнай башлағандай тилбер. Үрге Хәжәт ауылының бер матур һыҙаты бар. Йәш саҡтарында ситкә күсеп китһәләр ҙә, олоғайғас хәжәтлеләр тыуған төйәгенә ҡайтып төпләнә. “Алтын бишек” бәйгеһенең бағыусыһы Рәсәй телерадиотапшырыуҙар селтәренең бүләген беҙ был юлы ауылдың иң оло йәшәүселәре – Закира инәй һәм Әнүәр олатайға тапшырабыҙ.Алтын көҙҙә “Алтын бишек” бәйгеһенең һуңғы ауылын үҙебеҙгә лә, һеҙҙең өсөн дә астыҡ. Юл ситендә бер күрһәткестәр ҙә ҡуйылмаған һәм уның Шишмә районында барлығын тик спутник картаһы аша, йә иһә, һорашып-белешеп кенә табып булған Үрге Хәжәт ауылына халҡы ғына түгел беҙ ҙә ғашиҡ хәҙер.


text:
«Башҡортостан сода компанияһы» коллективы Рәсәй Президентының ҡотлау телеграммаһын алды
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Владимир Путин «Башҡортостан сода компанияһы»ның «Сода» производствоһына 70 йыл тулыу айҡанлы коллективҡа ҡотлау телеграммаһы ебәргән.
Владимир Путин 1945 йылдың 13 мартында тәүге продукцияһын сығарған данлы предприятие коллективын ҡотлап: «Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында төҙөлгән предприятие бай тарихлы. Бөгөн дә ул уңышлы, һөҙөмтәле эшләй һәм тармаҡ лидерҙарының береһе һанала. Күп быуын инженер, технолог, эшселәрҙең профессионаллеге арҡаһында заводтың продукцияһы илебеҙҙә генә түгел, унан ситтә лә юғары баһалана», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Рәсәй Президенты билдәләүенсә, быйылғы юбилей — заводтың хеҙмәт биографияһын иҫкә төшөрөү, ветерандарға һәм бөгөнгө көндә уларҙың традицияларын дауам итеүселәргә рәхмәт белдереү өсөн бик яҡшы сәбәп.


text:
Энергетиктар һыу етешмәүгә юл ҡуймаясаҡ
Быйыл июлгә Йомағужа ГЭС-ына һыу килеү ҡырҡа кәмене. Гидроэлектростанциянан түбән Ағиҙелгә ҡойоусы бөтә йылғалар ҡороно. Мәләүез, Салауат һәм Стәрлетамаҡ ҡалаларында һыу һаҡлағыстың түбәнге бьефына 30 кубометр һыу ағыҙыу арҡаһында халыҡты һәм сәнәғәт предприятиеларын һыу менән тәьмин итеү хәле сиктән тыш көсөргәнешле түгел. Һыу һаҡлағыстан һыу ағыҙыу төрлө көндәрҙә һыу килеүҙән 4-7 тапҡырға ашып китә. Интенсив һыу ағыҙыу арҡаһында һыу һаҡлағыста һыу кимәле тәүлегенә ун сантиметрға кәмей, ҡайһы бер урындарҙа яр буйы һыҙығы ҡәҙимге билдәнән 30 метрға төштө. Өс турбинанан энергетиктар береһен төндә һәм икеһен көндөҙ файҙалана. Улар, Павловка ГЭС-ынан коллегалары кеүек үк, электр энергияһы эшләп сығарыу менән бер рәттән, ҡалаларҙы һыу менән тәьмин дә итә.
«Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә, хатта көҙ аҙағына тиклем ямғырҙар яумаған һәм ҡыш ҡар аҙ яуған хәлдә лә, Башҡортостандың төп ике йылғаһы буйлап ҡалалар һәм ауылдар кәрәкле һыу күләмен аласаҡ, тип иҫәпләйҙәр. Павловка ГЭС-ынан гидроэнергетиктар үҙ көстәре менән хәлдән сығасаҡ. Йомағужа ГЭС-ына килгәндә, августа уларға Нөгөш һыу һаҡлағысын файҙаланыусы коллегалары ярҙамға киләсәк. Ул күптән республиканың рекреацион ынйыһына әйләнде, уның яры буйлап күп һанлы санаторийҙар, пансионаттар һәм ял базалары урынлашҡан. Бөгөн һыу һаҡлағыс ике кубометр самаһы һыу бирә, ә бер айҙан йәйге отпускылар осоро тамамланғас, һыу ағыҙыу 10-14 кубҡа етәсәк.


text:
Фото:
Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан Республикаһы буйынса Баш идаралығы начальнигы тәғәйенләнде
Фото:
Рәсәй Президентының 2011 йылдың 17 декабрендәге Указы менән Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан Республикаһы буйынса Баш идаралығы начальнигы итеп Валерий Шәйхетдин улы Хисаметдинов тәғәйенләнде. 2005 йылдан эске хеҙмәт полковнигы идаралыҡ начальнигы урынбаҫары вазифаһын биләгән, 2010 йылдың октябренән – беренсе урынбаҫар, 2011 йылдың апреленән идаралыҡ директоры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы булған.
Биографик белешмә. Валерий Хисаметдинов 1960 йылдың 1 майында Стәрлетамаҡта тыуған. 1977 йылда – Ҡазан Суворов хәрби училищеһын, 1981 йылда Новосибирск юғары хәрби-сәйәси училищеһын тамамлай. 1981-1999 йылдарҙа Байкал аръяғы һәм Волга буйы хәрби округтарында хәрби хеҙмәт үтә. 1995 йылда Ҡораллы Көстәр Гуманитар академияһын алтын миҙал менән тамамлай.


text:
Республикала иң яҡшы эшсе ҡатын-ҡыҙ билдәләнәсәк
Башҡортостанда предприятие һәм ойошмаларҙың эшсе йәштәре араһында үткәрелгән «Эшсе ҡатын-ҡыҙ-2012» һөнәри оҫталыҡ конкурсы финалы 15 мартта Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында үтәсәк.
Финалда 10 иң көслө конкурсант осрашасаҡ. Улар араһында – Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылындағы йәштәр-үҫмерҙәр клубының социаль педагогы Регина Юлбирҙина, «Салаватнефтемаш» асыҡ акционерҙар йәмғиәте бухгалтеры Алина Тимерғәлиева, Асҡын ауылы 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбенең инглиз теле уҡытыусыһы Лариса Динисламова, «Каустик» асыҡ акционерҙар йәмғиәте аппаратсыһы Ольга Башкатова, Өфөнән «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһы белгесе Екатерина Ключникова, «Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе» федераль дәүләт унитар предприятиеһының 1 категориялы инженер-программисы Рита Абдуллина, Өфө районының «Юматово» шифаханаһы дәүләт унитар предприятиеһының художество етәксеһе Юлиә Хәйбуллина, Нуриман районы Яңы Субай ауылындағы мәҙәниәт йортоноң мәҙәни саралар ойоштороусыһы Ләйлә Мартымянова, Нефтекаманан «Башҡортостан энергия һатыу компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте агенты Луиза Минильшина, Сибай Балалар ижады үҙәгенең өҫтәмә белем биреү педагогы Гүзәл Кәримова.
Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, конкурста ҡатнашыусылар үҙ оҫталыҡтарын ике һынауҙа күрһәтәсәк: «Профессиональ ҡарашым» (сәләмләү, үҙең хаҡында һөйләү, үҙең эшләгән предприятиены, уның продукцияһын рекламалау) һәм «Оҫта сибәркәй» (музыкаль номер, йыр, бейеү).
Шулай уҡ сара сиктәрендә Башҡортостан ойошмаларының эшсе йәштәре араһында үткәрелгән «Яҡшыларҙың яҡшыһы» конкурсында еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы үтәсәк.
Башлана 18 сәғәттә.


text:
Башҡортостанда меңгә яҡын кеше исемен алмаштырған
Тыуғанда бирелгән исеменә риза булмаған граждандар уны алмаштырыу мөмкинлегенән файҙалана. 2011 йылдың тәүге яртыһында республиканың 960 кешеһе исемен алмаштырған. Кешеләр башлыса матур яңғырамаған исемдәрҙән ҡотолорға тырыша, шулай уҡ тыуыу тураһында таныҡлыҡ тултырғанда ебәрелгән хаталарҙы төҙәтеүселәр ҙә бар.
Былтыр беренсе ярты йыллыҡта ЗАГС-ҡа ошо сәбәпле 628 кеше мөрәжәғәт иткән. Стәрлетамаҡ күрһәткестәре тотороҡлоҡ күрһәтә. Былтырғы кеүек үк, быйыл да бында 77 кеше исемен алмаштырған, тип хәбәр иттеләр БР Гражданлыҡ хәле акттарын теркәү идаралығында.


text:
Стәрлетамаҡта Чечняла һәләк булған һалдаттарҙы иҫкә алдылар
Көн элгәре Стәрлетамаҡтың яугир-интернационалистарына арналған стела янында Чечняла һәләк булған яугирҙарҙы иҫкә алыу көнө сиктәрендә митинг үтте. Унда ҡала округы хакимиәте башлығы Алексей Изотов, уның кадрҙар һәм муниципаль хеҙмәт буйынса урынбаҫары Рөстәм Басыров, Чечен Республикаһындағы ҡораллы конфликтта ҡатнашыусыларҙың «Набат» союзы рәйесе Александр Подобный, 28949-сы хәрби часть командиры Сергей Ксенофонтов, ҡала хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте буйынса бүлеге начальнигы Азат Камалетдинов, локаль һуғыштарҙа ҡатнашыусылар, Чечняла һәләк булған һалдаттарҙың әсәләре, студенттар һәм мәктәп уҡыусылары ҡатнашты.
Ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, Стәрлетамаҡ ҡалаһы һәм районынан 2 меңгә яҡын егет Чечен Республикаһында һәм Кавказдағы башҡа хәрби частарҙа хеҙмәт иткән. Уларҙың 20-һе хәрби бәрелештәрҙә һәләк булған.
— Уларҙың ҡаһарманлығы һәм батырлығы үҫеп килгән быуын өсөн өлгө булып торһон, — тип билдәләне үҙ сығышында Алексей Изотов.
Митинг стелаға сәскәләр һалыу менән тамамланды.
Был көндө митингыла ҡатнашыусылар Стәрлетамаҡ педагогия колледжында булды. Улар иғтибарына әҙәби композиция тәҡдим ителде. «Сода» мәҙәниәт һарайында үткән хәтер кисәһендә Рөстәм Басыров менән Александр Подобный хәрби хәрәкәт ветерандарына, ветерандар хәрәкәтен үҫтереүҙә булышлыҡ иткән ҡала предприятиелары һәм ойошмалары вәкилдәренә рәхмәт хаттары тапшырҙы.