text:
Дәүләт Думаһы НДС-ты күтәреү тураһында закон проектын икенсе уҡыуҙа ҡабул итте
Дәүләт Думаһы НДС-ты күтәреү тураһында закон проектын икенсе уҡыуҙа ҡабул итте Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Дәүләт Думаһы 2019 йылдың 1 ғинуарынан башлап өҫтәлгән хаҡҡа һалымды (НДС) 18-ҙән 20 процентҡа тиклем күтәреү тураһында закон проектын икенсе уҡыуҙа ҡабул итте, тип хәбәр итә федераль киң мәғлүмәт саралары. Хөкүмәт уны Дәүләт Думаһына 16 июндә индерҙе, беренсе уҡыу 3 июлдә үтте, 16 июлдә закон проектын Дәүләт Думаһының бюджет һәм һалым буйынса комитеты икенсе уҡыуға хупланы, тип хәтергә төшөрә «Ведомости».
Закон проекты менән шулай уҡ мотлаҡ пенсия страховкалауына страховка иғәнәләренең тарифы билдәләнә. Хәҙер законда регрессив шкала беркетелгән – тариф эш хаҡына бәйле. Ул 85 000 һумдан түбән булһа, тариф – 22 процент, юғары икән – иғәнә артыуҙан 10 процент ставкаһы буйынса түләнә.
Закон проекты нигеҙен башҡарған Финанс министрлығы иҫәптәре буйынса, НДС-ты 2 процентҡа арттырыу бюджетҡа киләсәктә артабанғы үҫеш менән йылына өҫтәмә 620 миллиард һум бирәсәк. Өҫтәлгән хаҡҡа һалымды 20 процентҡа тиклем арттырған хәлдә дә инфляция 2019 йылда 4-4,5 процент кимәлендә ҡаласаҡ, тип иҫәпләй Финанс министрлығы.
http://www.bashinform.ru/news/1187691-gosduma-prinyala-zakonoproekt-o-povyshenii-nds-vo-vtorom-chtenii/


c: text/html

text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Быйыл 1-се лицей уҡыусылары өсөн 9 октябрь Белем көнөнән дә шатлыҡлыраҡ байрам. Бөгөн йылдан ашыуыраҡ күләмле төҙөкләндереү эштәренән һуң уларҙың туған мәктәбе үҙ ишектәрен асты. Ремонт ваҡытында балалар Ғафури урамындағы 2-се башҡорт лицейында уҡыны.
1-се лицей — республиканың 100 йыллығы уңайынан төҙөлгән тағы ла бер объект. Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов уҡытыусыларҙы, балаларҙы, уларҙың ата-әсәләрен яңы мәктәпкә күсеүҙәре менән ҡотларға һәм барлыҡ эштәрҙең ашыҡмайынса, сифатлы итеп башҡарылғанын ҡарарға килде.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Күпбыуын
үҙгәреүсәнле күпбыуын (йәки грек. πoλu- – күп + лат. nomen – исем полино́м) — ул бербыуындар суммаһы, йәки, күренешендәге сикле формаль сумма,
- бында
- — мультииндекс тип аталыусы бөтөн тиҫкәре булмаған һандар йыйылмаһы,
- — күпбыуындың коэффициенты тип аталыусы, тик мультииндекс I-гә генә бәйле һан.
Айырым осраҡта, бер үҙгәреүсәнле күпбыуын ул : күренешендәге сикле формаль сумма, бында
- — коэффициенттар,
- — үҙгәреүсән.
Күпбыуын төшөнсәһе ярҙамында алгебраик тигеҙләмә һәм алгебраик функция төшөнсәләре индерелә.
Йөкмәткеһе
Өйрәнеү һәм ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Полиномиаль тигеҙләмәләрҙе һәм уларҙың сығарылышын өйрәнеү «классик алгебраның» төп объектын тәшкил итә тип әйтеп була. Математикала бик күп үҙгәртеп ҡороуҙар күпбыуындарҙы өйрәнеү менән бәйле: нуль һанын , тиҫкәре һандарҙы, ә аҙаҡ комплекслы һандарҙы индереү, шулай уҡ математиканың айырым бүлеге булараҡ группалар теорияһының барлыҡҡа килеүе һәм анализда махсус функциялар класының бүленеп сығыуы. Функцияларҙың ҡатмарлыраҡ кластары менән сағыштырғанда, күпбыуындар менән бәйле иҫәпләүҙәр техник яҡтан бик ябай. Күпбыуындар күмәклеге евклид киңлегенең компактлы аҫкүмәклегендә өҙлөкһөҙ функциялар киңлегендә тығыҙ (см. Вейерштрастың аппроксимацион теоремаһы). Ошо факттар математик анализда рәттәргәтарҡатыу методтарының һәм полиномиаль интерполяцияның үҫешенә булышлыҡ итте. Күпбыуындар шулай уҡ,объекты булып күпбыуындар системаһының сығарылышы тип билдәләнгән күмәклектәр торған алгебраик геометрияла төп ролде уйнайҙар. Күпбыуындарҙы ҡабатлағанда коэффициенттар үҙгәреүенең үҙенә бер төрлө үҙсәнлектәре алгебраик геометрияла, алгебрала, төйөндәр теорияһында һәм математиканың башҡа бүлектәрендә төрлө объекттарҙың үҙсәнлектәрен кодлау йәки күпбыуындар аша күрһәтеү өсөн ҡулланыла.
Бәйле билдәләмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- күренешендәге күпбыуын бербыуын' йәки ' мультииндексының мономы тип атала.
- мультииндексына ярашлы бербыуын ирекле быуын тип атала.
- (Нуль булмаған) бербыуынының тулы дәрәжәһе тип бөтөн һаны атала.
- коэффициенттары нуль булмаған I мультииндекстар күмәклеге күпбыуын вәкиле тип, ә уның ҡабарынҡы тышлығы — Ньютон күпҡыры тип атала.
- Күпбыуындың дәрәжәһе тип уның бербыуындарының иң ҙур дәрәжәһе атала. Тождестволы нулдең дәрәжәһе ҡиммәте менән тулыландырылып билдәләнә..
- Ике мономдың суммаһы булған күпбыуын икебыуын йәки бином тип атала.
- Өс мономдың суммаһы булған күпбыуын өсбыуын тип атала. Күпбыуындың коэффициенттары ғәҙәттә билдәле бер коммутатив балдаҡтан алына (йышыраҡ өлкәләрҙән, мәҫәлән, ысын һандар йәки комплекслы һандар өлкәһенән). Был осраҡта ҡушыу һәм ҡабатлау ғәмәлдәренә ҡарата күпбыуындар тип тамғаланған балдаҡ (улай ғына түгел, нуль бүлеүселәреһеҙ ассоциатив-коммутатив балдаҡ өҫтөндә алгебра) төҙөйҙәр.
Полиномиаль функциялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- балдағы өҫтөндә алгебра булһын, ти. Ирекле күпбыуыны : полиномиаль функцияны билдәләй. Йышыраҡ осрағын ҡарайҙар. - ысын һандар йәки комплекслы һандар өлкәһе (шулай уҡ сикһеҙ күп элементы булған теләһә ниндәй башҡа өлкә) булған осраҡта, функцияһы тулыһынса p күпбыуынын билдәләй. Әммә дөйөм осраҡта был дөрөҫ түгел, мәҫәлән: -тан һәм күпбыуындары тождестволы тигеҙ функцияларҙы билдәләй .
Күпбыуын төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бер үҙгәреүсәнле күпбыуындың өлкән коэффициенты 1-гә тигеҙ булһа, ул унитар, нормалаштырылған йәки килтерелгән[en] тип атала.
- Бөтә быуындары ла бер үк тулы дәрәжәлә булған күпбыуын бер төрҙәге күпбыуын тип атала.
- Мәҫәлән, — ике үҙгәреүсәнле бер төр күпбыуын, ә бер төр булмай.
- Әгәр күпбыуынды коэффициенттары бирелгән өлкәнән булған түбәнерәк дәрәжәләге күпбыуындарҙың ҡабатландығы рәүешендә күрһәтеп булһа, ул килтерелмәле (бирелгән өлкәлә) тип атала, кире осраҡта — килтерелмәле түгел.
Үҙсәнлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ирекле бөтөнлөк өлкәһе өҫтөнән күпбыуындар балдағы үҙе бөтөнлөк өлкәһе булып тора.
- Теләһә ниндәй факториаль балдаҡ өҫтөнән теләһә ниндәй сикле һандағы үҙгәреүсәнле күпбыуындар балдағы үҙе факториаль була.
- Өлкә өҫтөндә бер үҙгәреүсәнле күпбыуындар балдағы төп идеалдар балдағы була, йәғни уның теләһә ҡайһы идеалы бер элемент тарафынан тыуҙырылырға мөмкин.
- Улай ғына түгел, өлкә өҫтөндә бер үҙгәреүсәнле күпбыуындар балдағы евклид балдағы була.
Бүленеүсәнлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күпбыуындар балдағында килтерелмәгән күпбыуындар бөтөн һандар балдағында ябай һандар тотҡан ролгә оҡшаш роль уйнайҙар. Мәҫәлән, ошо теорема дөрөҫ: Әгәр ҡабатландығы килтерелмәгән күпбыуынға бүленһә,ул саҡта p йәки q -ға бүленә. Дәрәжәһе нулдән юғары булған һәр күпбыуын бирелгән өлкәлә килтерелмәгән күпбыуындар ҡабатландығына бер генә ысул менән тарҡатыла (нуленсе дәрәжә ҡабатлашыусыларға тиклем аныҡлыҡ менән). Мәҫәлән, рациональ һандар өлкәһендә килтерелмәгән күпбыуыны, ысын һандар өлкәһендә өс ҡабатлашыусыға һәм комплекслы һандар өлкәһендә дүрт ҡабатлашыусыға тарҡала. Ғөмүмән алғанда, бер үҙгәреүсәнле һәр күпбыуын ысын һандар өлкәһендә беренсе һәм икенсе дәрәжә ҡабатлашыусыларға, комплекслы һандар өлкәһендә беренсе дәрәжә ҡабатлашыусыларға тарҡала (алгебраның төп теоремаһы).
Ике һәм күберәк һандағы үҙгәреүсәндәр өсөн был раҫлау дөрөҫ түгел. Теләһә ниндәй өлкә өҫтөндә ирекле өсөн, был өлкәне теләһә нисек киңәйткәндә лә килтерелмәгән үҙгәреүсәнле күпбыуындар була. Бындай күпбыуындар абсолют килтерелмәгән күпбыуын тип аталалар.
Төрҙәре һәм дөйөмләштереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Билдәләмәлә тиҫкәре дәрәжәләрҙең дә булыуын фараз иткәндә, килеп сыҡҡан объект Лоран күпбыуыны тип атала(ҡара. Лоран рәте).
- Квазикүпбыуын
- Тригонометрик күпбыуын
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Винберг Э. Б. Алгебра многочленов — М.: Просвещение, 1980. — 176 б.
- Курош А. Г. Курс высшей алгебры, 9 изд — М., 1968.
- Мишина А. П., Проскуряков И. В. Высшая алгебра, 2 изд — М., 1965.
- Солодовников А. С, Родина М. А. Задачник-практикум по алгебре — М.: Просвещение, 1985. — 127 б.
- Прасолов В. В. Многочлены — М.: МЦНМО, 2003. — 336 б. — ISBN 5-94057-077-1.
- Фаддеев Д. К., Соминский И. С. Сборник задач по высшей алгебре — М., 1977.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Многочлен / А. И. Маркушевич // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.


text:
Метаморфик тау тоҡомдары
Метаморфик тау тоҡомдары — Ер ҡатламында ултырма һәм магматик тау тоҡомдарының физик һәм химик шарттарҙы метамарфик үҙгәреү нәтижәһенде барлыҡҡа килгән тау тоҡомдары. Ер ҡабығы хәрәкәт итәү сәбәбле ултырма һәм магма тау тоҡомдары юғары температура, баҫым, газ, һыу һәм төрлө иремәләр тәьҫиренә дусар булалар һәм яңы тау тоҡомо ярала.
Метаморфик тау тоҡомдары: мәрмәр, кварцит, гнецс, амфиболит һ.б.
Ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мильнер Г. Б. (Milner H.B.). Петрография осадочных пород. Том I. М.: Недра, 1968. 500 с
- Страхов Н. М. Основы теории литогенеза. М.: Гостоптехиздат. Т. 1- 3, 1960—1962.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 21.12.2017
Пассажир кәзә
Әҙәбиәт / Юмор // 21-12-2017, 14:00
Автобус туҡталышында кәзәһен етәкләгән бер әбей тора ине. Ауылдаштары ҡайҙа юл тотоуы менән ҡыҙыҡһынғас, район үҙәгендә йәшәгән һеңлемә барырға сығыуым, тип аңлатты.
– Һеңлем менән алыш-биреш итергә булдыҡ, мин уға – кәзә, ә ул былтыр ғына һатып алған электр сепаратын бирә. Тыуған көнөнә тағы бер сепарат бүләк иткәндәр икән, быныһын миңә бүләк итәм, ти. Мәйтәм, буш алмайым, бестерелгән кәзә тәкәһенә алмаштырам.
Автобус килеп туҡтаны. Водитель кәзәне салонға индереүҙән баш тартты. Әбейҙең үтенеп һорауына, халыҡтың уны яҡлашыуына ир түҙмәне: әйҙә, тик кәзәң иҙәнде бысратһа, үҙеңә йыйыштырырға тура киләсәк, тигән шарт ҡуйҙы. Ҡарсыҡ етеҙ генә урынлашты, ә кәзәһен яйлы ғына итеп эскәмйә аҫтына индереп ебәрҙе.
Киләһе туҡталыш ял йорттары биләмәһендә – ҡулдары тотош татуировкалы ике урыҫ инеп ултырҙы, төҙөүселәр, күрәһең. Береһе шунда уҡ ҡуйынынан араҡы һәм пластик һауыттар сығара башланы. Стакан иҙәнгә төшөп киткәс, икенсеһе уның артынан эйелде. «Эскәмйә аҫтынан шайтан ҡарап тора!» – был пассажир дуҫына иғтибар ҙа итмәй, йәшелле-күкле тауыштар менән ишеккә ташланды. Тик кемдеңдер сумкаһына абынып, йөҙтүбән һуҙылып ятты. Дуҫы бының өйәнәге тотто тип уйланы, ахырыһы, водителгә: «Поехали в больницу, друган «белку» поймал!» – тип ҡысҡырҙы. Шул саҡ әбей тыныс ҡына:
– Это жы бырастуй козел, не кричи, сынук, – тип һүҙ башланы.
– Кто козел, мой друг – козел?.. – урыҫтың йөҙө салшайып китте, әбей уның ҡолап ятҡан дуҫын мыҫҡыл итә тип уйланы, күрәһең.
Шул саҡ водитель ҡысҡырышҡан тауышҡа ҡапыл тормозға баҫты, әбейгә йоҙроҡтарын төйнәп килгән ир иптәше артынан иҙәнгә ауҙы. Шофер ҡыйыу ир булып сыҡты, иҫеректәрҙе елкәһенән һөйрәп юл буйына сығарып ташланы. «Хайуандарҙы автобусҡа индерергә ярамай, тип әйттем бит һеҙгә!» – тип газға баҫты ул.
– Эйе шул, ярамай! Хайуан хәленә төшкәнсе эскән бынау кафырҙар. Минең кәзәм хәтле лә була алмайҙар, ана, нисек тыныс ҡына ята, – тип ҡуйҙы әбей, еңел һулап.
...
– Һеңлем менән алыш-биреш итергә булдыҡ, мин уға – кәзә, ә ул былтыр ғына һатып алған электр сепаратын бирә. Тыуған көнөнә тағы бер сепарат бүләк иткәндәр икән, быныһын миңә бүләк итәм, ти. Мәйтәм, буш алмайым, бестерелгән кәзә тәкәһенә алмаштырам.
Автобус килеп туҡтаны. Водитель кәзәне салонға индереүҙән баш тартты. Әбейҙең үтенеп һорауына, халыҡтың уны яҡлашыуына ир түҙмәне: әйҙә, тик кәзәң иҙәнде бысратһа, үҙеңә йыйыштырырға тура киләсәк, тигән шарт ҡуйҙы. Ҡарсыҡ етеҙ генә урынлашты, ә кәзәһен яйлы ғына итеп эскәмйә аҫтына индереп ебәрҙе.
Киләһе туҡталыш ял йорттары биләмәһендә – ҡулдары тотош татуировкалы ике урыҫ инеп ултырҙы, төҙөүселәр, күрәһең. Береһе шунда уҡ ҡуйынынан араҡы һәм пластик һауыттар сығара башланы. Стакан иҙәнгә төшөп киткәс, икенсеһе уның артынан эйелде. «Эскәмйә аҫтынан шайтан ҡарап тора!» – был пассажир дуҫына иғтибар ҙа итмәй, йәшелле-күкле тауыштар менән ишеккә ташланды. Тик кемдеңдер сумкаһына абынып, йөҙтүбән һуҙылып ятты. Дуҫы бының өйәнәге тотто тип уйланы, ахырыһы, водителгә: «Поехали в больницу, друган «белку» поймал!» – тип ҡысҡырҙы. Шул саҡ әбей тыныс ҡына:
– Это жы бырастуй козел, не кричи, сынук, – тип һүҙ башланы.
– Кто козел, мой друг – козел?.. – урыҫтың йөҙө салшайып китте, әбей уның ҡолап ятҡан дуҫын мыҫҡыл итә тип уйланы, күрәһең.
Шул саҡ водитель ҡысҡырышҡан тауышҡа ҡапыл тормозға баҫты, әбейгә йоҙроҡтарын төйнәп килгән ир иптәше артынан иҙәнгә ауҙы. Шофер ҡыйыу ир булып сыҡты, иҫеректәрҙе елкәһенән һөйрәп юл буйына сығарып ташланы. «Хайуандарҙы автобусҡа индерергә ярамай, тип әйттем бит һеҙгә!» – тип газға баҫты ул.
– Эйе шул, ярамай! Хайуан хәленә төшкәнсе эскән бынау кафырҙар. Минең кәзәм хәтле лә була алмайҙар, ана, нисек тыныс ҡына ята, – тип ҡуйҙы әбей, еңел һулап.
...
Онотмағыҙ - 21 декабрь, БСТ, киске сәғәт 9, "Бирешмә!"
Яңылыҡтар таҫмаһы // 21-12-2017, 10:17
Юҡ-барға ҡыҙам да китәм...
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 21-12-2017, 08:00
Кешеләр менән уртаҡ тел табыуы, аралашыуы ауыр. Сәбәбе: юҡ-барға тиҙ генә үпкәләп, асыуланып барам, үҙемде тупаҫ тотам. Мәҫәлән, аяғыма яңылыш баҫһалар ҙа, урынһыҙыраҡ шаяртһалар ҙа, ҡыҙам да китәм. Ситтән ҡарағанда, был бик йәмһеҙ күренәлер. Ләкин үҙемде контролдә тота алмайым. Нисек итеп ошо хәлдән ҡотолорға?
Л. ФАЗЫЛОВА.
Өфө ҡалаһы.
...
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 435
АРХАНГЕЛЬСКИЙ Николай Васильевич, сәйәси эшмәкәр. Социал‑революционерҙар партияһы ағзаһы. 1917 й. яҙында Силәбе крәҫтиән депутаттары советы рәйесе урынбаҫары һәм Силәбе эшсе һәм һалдат депутаттары советы ағзаһы. 27 июндән Ваҡытлы хөкүмәттең Ырымбур губернаһы б‑са комиссары, бер үк ваҡытта 1 июлдән Ырымбур ҡала думаһы гласныйы. 1917 й. 26 окт. Рәсәй респ. ХКС‑ына буйһонмауын белдерә, большевиктарҙы ҡулға алырға рөхсәт бирә һәм губернаның ҡайһы бер өйәҙҙәрен хәрби хәлгә күсерә. Башҡорт милли хәрәкәтенә, Башҡортостан автономияһын иғлан итеүгә ҡаршы сығыш яһай. 1918 й. ғин. Ырымбурҙан китә, артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Л.И.Футорянский
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 423
РАДИО, 1) мәғлүмәтте радио тулҡындары ярҙамында тапшырыу алымы; 2) ошо алым һәм уны ғәмәлдә ҡулланыуҙың нигеҙендә ятҡан физик күренештәрҙе өйрәнгән фән һәм техника өлкәһе (ҡара: Радиотехника, Радиофизика); 3) радио тапшырыу. Сымлы һәм сымһыҙ Р. айырыла. Мәғлүмәт__тапшырыусыларҙың радиотапшырғыстары, тапшыра торған радиоүҙәктәр, ш. уҡ спутник ретрансляторы, кабель телевидениеһы системаһы һәм сымлы радиотрансляция селтәре аша шәхси йәки коллектив файҙаланыу радиоалғыстарына килә. 1927 й. Өфөлә радио ҡабул итеү пункты һәм тәүге дәүләт радиостанцияһы файҙаланыуға индерелә. 1931 й. Красноусол ҡасабаһында респ. тәүге сымлы радиотрансляция узелы, 1934 й. Өфөлә — тапшырыуҙарҙы даими рәүештә ҡабул итеү һәм трансляциялау радиостанцияһы файҙаланыуға тапшырыла. 1941 й. Өфөгә Коминтерн ис. радиостанция эвакуациялана, ул 1942 й. июненән Союз тапшырыуҙары режимында эшләй. 40‑сы йй. “Промсвязь” з‑дында “Рекорд” репродукторы сығарыла, ауылдарҙы радиофикациялау өсөн дистанцион энергия сығанаҡтары булған ретрансляция узелдары, тапшырыуҙар алып барыусы радиоүҙәктәр өсөн аппараттар етештерелә. 1968 й. Бөтә Союз Р. икенсе программаһын трансляциялау өсөн тапшырғыстар файҙаланыуға индерелә, ультраҡыҫҡа тулҡын диапазонында (66—74 МГц) радиотапшырыуҙар башлана. 1999 й. башлап Өфөлә радиотапшырыуҙар өсөн Европа стандарты — FM диапазоны (88—108 МГц) файҙаланыла. Шулай уҡ ҡара: Спутник телевидениеһы.
В.И.Токтаев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 213
ТАҢАТАРОВ Марат Әхсән улы (26.12.1937, Семипалатинск ҡ. — 17.3. 1997, Өфө), инженер‑технолог. Техник ф. д‑ры (1977), проф. (1980). БАССР‑ҙың атҡ. фән һәм техника эшмәкәре (1988), СССР‑ҙың юғары белем биреү отличнигы (1983), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1977). ӨНИ‑не тамамлағандан һуң (1960) шунда уҡ эшләй: 1978 й. алып дөйөм химик технологиялар, 1984 й. — хеҙмәт һәм тирә‑яҡ мөхитте һаҡлау каф. мөдире. 1995 й. башлап БР‑ҙың Ғәмәли экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу проблемалары ин‑тында дир., 1996 й. февр.—июнендә баш ғилми хеҙм‑р. Фәнни хеҙмәттәре нефть эшкәртеүҙә каталитик процестарҙы тикшереүгә, сәнәғәт ҡалдыҡтарын утилләштереү мәсьәләләренә арналған. Тәүгеләрҙән булып Т. тарафынан составында бензол аҙ булған автомобиль бензиндарын алыуҙың теоретик нигеҙҙәре дәлилләнгән, АИ‑95 “Экстра” этилирланмаған бензин (Куйбышев, Яңы Өфө, Одесса, Фирғәнә НЭЗ‑дарында индерелгән), синтетик май кислоталарының куб ҡалдыҡтары нигеҙендә солидол (“Уфанефтехим” ААЙ‑нда) алыу, нефть шламдарын (“Урал‑Себер магистраль нефть үткәргестәре” ААЙ, “Туймазанефть” НГДУ), терегөмөшлө приборҙарҙы (Ғәмәли экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу проблемалары ин‑тының демеркуризация участкаһы), автомобиль покрышкаларын (БР ЭЭМ‑ының Яза үтәү идаралығында, Өфө) утилләштереү технологиялары эшләнгән. Ағиҙел й. нефттән таҙартыуҙа ҡатнашҡан (Өфө, 1995). 240‑тан ашыу фәнни хеҙмәт, 50 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Технологические расчёты установок переработки нефти. М., 1987 (авторҙ.).
А.Ф.Әхмәтов
Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров


text:
Криптовалюта ҡағиҙәләре, Вермонт тәҡдим итә.
Дәүләт-норматив базаһын булдырыу өсөн яңы технологиялар ҡулланыу тураһында закон проекты тәҡдим законодатель / вермонт штаты blockchain.
Бынан тыш, бер нисә индереү тураһында отчет һәм блокчейн криптовалюта, улар тураһында әйтеп, теге йәки фирманың дәүләтте сифатын нисек айырырға мөмкин ине. “Валюта яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең цифрлы,” бигерәк тә үҙе эшләп селтәре.
Был компаниялар, әгәр закон проекты ҡабул ителде, түләү булырға тейеш “цифрлы валюта рәүешендә, булды эквивалент 0.01 операция һалым $” һәр тапҡыр, ҡасан яңы берәмек барлыҡҡа криптовалюта, һатыу йә тапшырыу..
“Башҡа валюта яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәр һалым түләүҙән азат ителгән осраҡта цифрлы” закон проектында әйтелеүенсә..
Шулай уҡ яңы закон проекттары ҡаралды “Саммит Финтех,” һәм дәүләттең тырышлыҡтарын берләштереү ине уларҙың тармаҡтары һәм ҡыҙыҡһынған яҡтарға мөмкин булһын өсөн, тикшерергә, алға вермонтский технологияларҙың нисек’ы киң ҡулланыу. Бүлә дәүләтте $25,000 сараларҙы финанслау өсөн ярҙам, сауҙа һәм үҫеш ойошмаһы эгидаһы аҫтында агентлығы.
Ҡыҙғанысҡа генераль директоры JPMorgan Джей Даймон эҙәрлекләй, - тип әйтте, Биткоин-был мутлыҡ
Джпморган Рәйесе Чейс & Шишәмбе джей даймон генераль директоры белдереүенсә, тип атап үтеүе тураһында үкенеп. Биткойн уның коммент-мутлыҡ сентябрендә банктар конференциялар.
Шул уҡ ваҡытта., Димонда әйтеп, тип атарға була уны JPMorgan трейдер була, әгәр улар һатып крипто-валюта.
“ блокчейн йәмғиәтебеҙҙә. Бындай эйә иена һәм һеҙҙең барыһы доллар һәм крипто…"Fox эксклюзив интервью Димонда бизнес-тине..
Биткоин өсөн мин һәр саҡ шулай булыр, тип үҙенең хис-тойғоларын bitcoin тураһында хөкүмәт булмай, сөнки ул, ысынлап та ҙур, мин һәм бер нисә башҡа фекерҙә булды, башҡа кешеләргә ҡарағанда. Мин’м ҡыҙыҡ түгел, ғөмүмән, был темаға туҙбаш..
Аҡш-тың федераль резерв банк президенты: Аҡш доллары Биткоин конкурентлыҡ ышаныслы була алмай.
Биткоин башҡа валюта һәм цифрлы түгел,’T АҠШ өсөн хәүеф булып тора мөһим. доллар, Нил фрс кашкарь миннеаполис, - тине президент..
“Мин’т күргән ышаныслы биткоин конкурентлылыҡ сифаты доллары-америка ҡушма штаттары., мин һеҙҙең инеү өсөн ҡаршылыҡтар тыуҙырҙы һәм үҙ сәбәптәре булып тора һәм тәңкәләр, үҙ валюталарын булдырырға виртуаль … нуль,” Миннесота штатында сығыштары ваҡытында уның асыҡ белдерҙе..
Кашкарь танылған, тип һәм башҡа ҙур ролен үҙ өҫтөнә ала ала, киләсәктә бөтә донъяла bitcoin криптовалюта, тик ул әйтә, - тип, әле улар һаман һорау билдәһе.
“Шуға күрә унда’s барыһы да яңы ойошторолған был көн һәр тәңкә тишкина, хәйер, һәм әйтә аласыз, унда’s ғына ла күп нимә табырға була биткоин, әгәр мөмкин булһа, һеҙ был аҡса инфляция һаман да булһа уның бөтә замутнить тишкина, сөнки һеҙ Don’т беләм, уларҙың ниндәй булыуына ышанам,” ул әйтте. “Бары мин уйлаған, юлдар оҙон булып китте был тип иң тәүҙә менән сағыштырғанда, беҙ белергә, ул нисек вытряхивать.
Таиланд фьючерсный Биткоин баҙарын асыу өсөн’инвесторҙар ы
Филлип ҡиммәтле ҡағыҙҙар менән сауҙа рөхсәт хеҙмәте донъя дериватив биткоин был спекуляции тай-ара ярҙам Таиланд, шул уҡ ваҡытта Таиландта’S баҙары яйға һалынасаҡ, тип һанап тора был аҙым легитим.
Бындай хеҙмәттәр тәҡдим итәләр, сауҙа bitcoin Чикаго н биржа фьючерс опциондар (Үҙ) Чикаго һәм тауар биржаһы (Сме).
Кьонг әйтеп идара директоры түбән күреп, үҙебеҙҙә ҡыҙыҡһыныу һәм инвесторҙарҙың хәүефен ҡайһы бер инвестициялар ҡабул итеүгә һәләтле. bitcoin тайт тип, хас фьючерс.
“Актив ҡулланыла сифатында киң танылыу килтерә һәм cme н ашыу база cboe bitcoin биткоин-фьючерс, сөнки уларҙың ышаныслы булыуына һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар биржа АҠШ һәм түләү системаһы буйынса комиссия тарафынан көйләнә,” Владимир тине. Лоу пресс-релиз.
“Бынан һуң [инвестициялар] стандарт көйгә ҡушылып аҙыҡ-түлек органдары күҙәтеүе аҫтында, отмывание аҡса биреү тураһында йәки мутлыҡ осраҡтары ла борсой., шулай уҡ, был нисек ҡурҡыныс булып юғары продуктлы,” тиелә мөрәжәғәттә..
Премьер-министры Прают Ч-оча кеше өсөн инвестиция хәүефе тураһында күптән информирование финанс министрлығына йөкмәтелгән биткоин.
Маҡсатлы төркөмдә швейцария башланы Блокчейн
Швейцария хөкүмәте яңы төркөмө башлай, үҙе өсөн норматив базаны нығытыу һәм блокчейн стартапа Икос.
Блокчейн төркөмө, мәғариф министры иҡтисад һәм финанс министрҙары һәм етәкселәре йохан mausrer уедать Шнайдер-Амманн – тип үҙ эсенә федераль һәм урындағы чиновниктар, шулай уҡ ағзалары һәм төрлө законлы вәкилдәре стартапа блокчейн, бюллетень буйынса мәғлүмәт.
Юридик принциптары төркөм булып күренә., блокчейн компанияһы һәм тирә Икос, секретариаты менән эшләү буйынса халыҡ-ара финанстар дәүләт мәсьәлә – федераль органдар, сәйәсәтте тормошҡа ашырыу өсөн яуаплы хөкүмәт вәкилдәре һәм финанс баҙары’сиктәр аша ҡыҙыҡһыныу финанс ы.
Шнайдер-блокчейн Амманн индереүҙе юғары баһаланы-улар тирә һөйләшеп компанияһына хоҡуҡи нигеҙе..
Уға өҫтәп: “Күп кенә сәнәғәт тармағы өсөн мөһим технологияларҙың сифаты блокчейн бара., финанс ғына түгел крипто. Либераль көйләргә кәрәк, швейцария мөмкинлектәр асыу өсөн, был’s шул уҡ ваҡытта позицияһын кәметеү куркынысы.”
Маҡсатлы Блокчейн Төркөм’ғинуарҙың тәүге осрашыуы булды.. 12, 2018.
Потянуло тәүҙә мөрәжәғәттәрендә күрһәтелгән мачта
Элекке килтерелгән һөйләм “аҡыллы” смарт-контракт биткойн’ы тормошҡа ашырыу төп күләме яҡын ғына бер аҙым.
Абстракт булып эшләй Merkelized ағас синтаксик мөрәжәғәте (Маст), был һөйләмдә беренсе тапҡыр смарт-выдать уны контракт bitcoin. запрос интеграция булған предметтарҙы эҙләү’s кодты.
Был шәхси смарт-контракт үҙ критерийҙарын билдәләргә мөмкинлек бирә файҙаланыусыларға, улар эшкәртеү буйынса түләргә була., бер нисә фактор индереү, уларҙы программала ҡаралғандан. Шул ваҡытта контракт аҡыллы булып үҙ аллы башҡарыу.
Шулай уҡ был мөмкинлек аҡыллы ысынбарлыҡ менән бәйләнеш контракт биткоин булып ойошоп н бипс һаҡлау блокчейн, биләй, ҙур арауыҡ түгел, йәғни улар һаны блогы, мәғлүмәт күләмен йәки, бәлки, улар һәр операция блогының сиктәрен һаҡлай..
Әгәр биткоин берләшмәләре һәм киң программаһындағы үҙгәрештәр раҫланған, вилка өҫтәп йомшаҡ ярҙамы менән был мөмкин bitcoin.
Яңылыҡтар Блокчейн 9 Ғинуарҙа 2018
Сығанағы news.hodlhodl.com


text:
Америка футболы
Америка футболы, АҠШ-та футбол кеүек билдәле — контактлы командалы спорт төрө. Һәр яҡтан ун берешәр уйынсынан торған ике команда ҡатнаша. Оҙонлоғо 120 ярд (109,728 метр, шуның эсенән 100 ярд (~91,45 метр) уйын зонаһы һәм 10-шар ситке ярдтар — командаларҙың мәрәй зоналары (ингл. end zone), киңлеге 53,3 ярд (48,738 метр). Ике осонда сөйөртмәк рәүешендә ҡапҡалар булған тура мөйөшлө майҙанда оҙонсараҡ формалы туп менән уйнайҙар. Команда тупты мәрәйҙәр зонаһына алып барып еткергәнсе ҡулдан ысҡындырмаҫҡа тейеш. Башта команданың береһенә тупты 10 ярдҡа алып еткерергә мөмкинлек бирелә (4 мөмкинлек бирелә). Әгәр алып барып еткерһәләр, тағы 4 мөмкинлек өҫтәп бирелә. Кире осраҡта, туп дәғүәселәргә эләгә. Тупты зонаның аҙағына еткереп (тачдаун) йәки ҡапҡаларға индереп (филдгол), мәрәйҙәр тупларға була, шулай уҡ һаҡлаусы ла (сейфти яһап) мәрәй йыя ала. Матч аҙағына ҡайһы команданың мәрәйҙәре күберәк, шул команда еңеүсе була.
Америка футболы регби һәм футболдың тәүге осор формаһынан үҫешә. Уны, ғәҙәттә футбол, АҠШ-та «соккер» тип атайҙар. Беренсе уйын 1869 йылдың 6 ноябрендә соккер уйынының бер варианты ҡағиҙәләре буйынса башҡарылған тип һанала. 1880 йылда Уолтер Кэмп (инг.)баш. ((ингл. Walter Camp), «америка футболы атаһы» һымаҡ билдәле, (ул уйынсы ла, судья ла һәм спорт комментаторы ла булған) беренсе булып уйындың аныҡ ҡағиҙәләрен булдыра: снэп индерә, ҡатнашыусыларҙың һанын ун бергә ҡалдыра. Яңы ҡағиҙәләр пас алға биреүҙе, нейтраль зона булдырыуҙы законлаштыра һәм майҙан киңлеген раҫлай
Америка футболы — АҠШ-та әлеге ваҡытта иң популяр спорт төрө, ә Милли футбол лигаһы (НФЛ) (National Football League) — Төньяҡ Америкала иң танылған лига.
Йөкмәткеһе
- 1 Тарихы
- 2 Ҡағиҙәләр
- 3 Төп стратегиялар
- 4 Популярлығы
- 5 Канада футболының ҡағиҙәләре айырмаһы
- 6 Имгәнеүҙәр
- 7 Иҫкәрмәләр
- 8 Әҙәбиәт
- 9 Һылтанмалар
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Америка футболының барлыҡҡа килеү тарихы футболдың (соккер) һәм регбиның үҫеше менән бәйле. Риүәйәттәр белдереүенсә, 1823 йылда Регби мәктәбендә, футбол матчы ваҡытында ун алты йәшлек Уэбб Уильям Эллис (ингл. William Webb Ellis)тупты тотоп алып дәғүәселәр яғына ҡарай йүгерә. Футбол тигәндә соккер түгел, ә уйын варианттарының береһе булараҡ күҙ уңында тотола, ҡағиҙәләре һәр мәктәптең ҡарамағы буйынса билдәләнгән һәм нығынып тороп ҡалмаған. Факттар иҫбатланмаһа ла, күп йылдар үткәс, Элиисҡа һәйкәл ҡуйыла, ә колледждың диуарына яҙыу элеп ҡуялар:
Был таҡта Уильям Уэбб Эллистың, беренсе булып тупты тотоп алып һәм уның менән йүгереп китеп, ҡағиҙәне боҙған данлыҡлы эшен хәтерләтеп торһон. 1823 йылда шулай регби уйыны барлыҡҡа килә.
Уйын «регби футбол» тигән исем ала (регби мәктәбе ҡағиҙәләре буйынса футбол), бөгөнгө көндә күпселек илдәрҙә — тик регби.
1869 йылдың 6 ноябрендә Американың Нью-Брансуик (штат Нью-Джерси) ҡалаһында Рутгер һәм Принстон университеты командалары майҙанда осрашып, Футбол ассоциацияһы ҡағиҙәләре буйынса Рутгер университеты вариантында футбол уйнайҙар. Туп түңәрәк була һәм уны ҡулға алырға ярамай, уларға регби ҡағиҙәһенә ярашлы майҙандағы уйынсылар һанына ҡарап тупҡа һуғыу рөхсәт ителә — 25 -әр тапҡыр һәр яҡтан. Бер ниндәй ҙә тачдаун ул ваҡытта булмай. Регламент буйынса уйын 6 голға тиклем дауам итә, һәм матч Рутгер университетының еңеүе менән тамамлана. Шуға ҡарамаҫтан, был көн рәсми рәүештә америка футболының тыуған көнө тип иҫәпләнә. Тик 1874 йылда Пристон һәм Монреальдың Макгилл университеттарының уйындары серияһы араһында футбол өсөн регби ҡағиҙәләренең варианты ҡулланыла, хәҙерге америка футболына оҡшатып уйнай башлайҙар һәм ҡаршы яҡтың төп зонаһына туп индергәндән һуң бер мәрәй бирелә башлай. Берҙәм ҡағиҙәләр булмай, был тачдаун өсөн мәрәйҙәр һаны артыуына килтерә, һәм шулай уҡ тупты пас алға һәм дәғүәсенең тубығынан эләктереп алыуға рөхсәт бирелә. Һуңғыһынан һуң имгәнеүҙәр һаны ҡырҡа арта.
1905 йылда «Чикаго Трибьюн» гәзитенең беренсе битендә «18 футболсы һәләк була, 159 етди яралана» исеме аҫтында мәҡәлә баҫылып сыға. АҠШ президенты Теодор Рузвельт: «Йәки футболсылар ҡағиҙәләрҙе үҙгәртә, йәки беҙ футболды бөтөнләй тыябыҙ. Аяуһыҙлыҡ һәм ғәҙел булмаған уйын язаға тарттырылырға тейеш. Уйынды үҙгәртегеҙ йәки унан баш тартығыҙ», — тип белдерә
Ҡағиҙәләргә тупаҫ уйын өсөн яза биреүгә ҡағылған үҙгәрештәр индерелә. Футболсылар шулай уҡ махсус һаҡлағыс форма ла уйлап сығарырға мәжбүр булалар — ҡалҡансыҡлы бриджи барлыҡҡа килә. Уйын ваҡытында спортсыларға башына күндән тегелгән шлем кейергә тәҡдим ителә (1939 йылдан шлем ҡулланыу мотлаҡ).
XX быуат башында ҡағиҙәләр хәҙерге ҡағиҙәләргә оҡшай. 1912 йылда тачдаун өсөн 6 мәрәй өҫтәлә, уйын яланының оҙонлоғо йөҙ ярдҡа тиңләшә, ә уйын ваҡытын етмештән алтмышҡа ҡыҫҡарталар. Тәүге шәхси командалар һәм һөнәри уйынсылар барлыҡҡа килә. Һигеҙ йылдан һуң беренсе футбол профсоюзы ойошторола — дүрт команда «Акрон Проза» (ингл. Acron Pros), «Булдогз Кантон» (ингл. Canton Bulldogs), «Кливленд Индианс» (ингл. Cleveland Indians) һәм «Трайэнглс Дэйтон» (ингл. Dayton Triangles) Америка Һөнәри Футбол Кәңәшмәһен (ингл. APFC) ойоштора, унан һуңыраҡ Милли Футбол Кәңәшмәһе (ингл. National Football Conference (NFC)) барлыҡҡа килә.
1904 йылда беренсе ҡара тәнле футболсы була. Ул Огайоның команда составынан сыға. Шунан һуң ҡара тәнле футболсылар һаны арта. Шуға ҡарамаҫтан, тәүге ҡара тәнле судья тик 1988 йылда ғына барлыҡҡа килә. 1932 йылда америка футболы Лос-Анджелестағы йәйге олимпия уйындарында күрһәтмә спорт төрө була. 1939 йылда матчтың беренсе телетрансляцияһы үтә. «Доджерс Бруклин» (ингл. Brooklyn Dodgers) һәм «Филадельфия Иглз» (ингл. Philadelphia Eagles) араһындағы уйынды Нью-Йорктың меңләп кешеһе күҙәтә.
1960-сы йылда инде булған Милли Футбол Лигаһына (NFL) ҡаршы Америка футбол лигаһы булдырыла (AFL). Команда уйынсылары һәм көйәрмәндәр өсөн, шулай уҡ телетрансляцияға хоҡуҡтар өсөн көрәш 1966 йылда ике лига араһында берләшеү тураһында һөйләшеүҙәргә килтерә. Милли Футбол Лигаһы менән Америка футбол лигаһының ҡушылыу шарттары булып лига чемпиондарының донъя чемпионы исеме менән аталыу хоҡуғына уйын үткәреү була. Беренсе уйын 1967 йылдың 15 ғинуарында «NFL-AFL донъя чемпионаты» исеме аҫтында үтә. 1970 йылда ике кәңәшмә бергә ҡушыла. Кәңәшмә составы элеккесә ҡала, әммә етәксеһе дөйөм була. Был ойошма Милли футбол лигаһы тип атала (NFL). Берләшкән лига кәңәшмәһенең чемпиондары араһындағы финал уйыны Супер Боул тип таныла, ә 1967 йылда үткәрелгән иң тәүге уйын Супер Боул тип атала. Был донъяла хәҙер иң тамашалы һәм абруйлы спорт ваҡиғаһы тип һанала.
Ҡағиҙәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уйындың маҡсаты —бирелгән ваҡытҡа дәғүәсе командаһына ҡарағанда күберәк мәрәй йыйыу.
Майҙан һәм уйынсылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уйын оҙонлоғо 120 ярд (110 м) һәм киңлеге 53 1/3 ярд (49 м) булған тура мөйөшлө майҙанда үтә. яландың һәр осонда, бер-береһенән 100 ярд аралыҡта маҡсат һыҙыҡтары (lines goal) үтә, 10-ярдлы мәрәй (end zone) зонаһы маҡсат һыҙығы менән майҙан сиге араһында урынлаша.
Майҙандың арҡырыһы буйлап һәр 5 ярд һайын һыҙыҡтар билдәләнгән. Һәр бер 10 ярдҡа, мәрәй зонаһының сигенән алып ялан уртаһына тиклем,10-дан алып 50-гә тиклем номер һуғылған, һөжүм итеүсе команда тачдаун алыр өсөн ошо араны үтергә тейеш. Ялан сигендә ике бейек штанга ҡиәфәтендә арҡыры һайғау менән ҡапҡалар тора. Голдар ошо штангалар араһындағы һайғауҙар аша һуғып индерелә.
Һәр команда бер үк ваҡытта 11 уйынсыһын майҙанға сығарырға мөмкин. Командалар уйындар араһында бер нисә уйынсыһын йәки бөтәһен дә алмаштыра ала. Ғәҙәттә, уйынсылар йә һөжүм итеүҙә, йә ҡурғауҙа, йәки махсус командала махсуслашалар. НФЛ командаһының 53 ҡатнашыусыһы ла һәр уйында теге йәки был ролдә уйнай ала.
Ҡапҡалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәмәлдә америка футбол ҡапҡаларының үлсәме регби ҡапҡалары үлсәме менән берҙәй. Һайғау бейеклеге — 10 фут (3 метр), терәк таяҡ аралары — 18,6 фут (5,7 метр). Америка футболы өсөн тәғәйенләнгән стадиондарҙа, йыш ҡына ҡапҡалар берҙән-бер үҙәк таянысҡа нығытылған.
Уйын оҙайлылығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уйын 15-әр минуттан 4 осор буйына дауам итә, ике осорҙан һуңғы тәнәфес ҡарала. Һәр шундай осор «сирек» тип атала. Әгәр туп яландан ситкә китһә, туп икенсе командаға күсһә, пас алға килеп сыҡмаһа, мәрәйҙәр тупланһа, ҡағиҙәләр боҙолһа, теге йәки был команда тайм-аут алһа һ.б., уйын туҡтатыла. Шуға күрә матч өс сәғәткә яҡын дауам итә.
НФЛ ҡағиҙәләре буйынса, дүрт сирек йомғаҡтары буйынса иҫәп тигеҙ булһа, тағы 15 минут өҫтәмә ваҡыт бирелә (овертайм). Беренсе овертаймда тачдаун йәки сейфти эшләп алған команда еңеүсе тип иғлан ителә. Тупҡа беренсе эйә булғандан һуң йәки туп икенсе командаға күскәндән һуң филд-гол булған осраҡта, икенсе команда беренсе эйә булыуында мәрәй алыу өсөн бер мөмкинлек ала. Икенсе команданың тачдауны был осраҡта уйынды тамамлай. Әгәр беренсе команда үҙенең эйә булыуында мәрәй ала алмаһа, ул саҡта икенсе командаға еңеү өсөн филд-гол һуғыуы ла етә. Әгәр һәр команда тупҡа берәр тапҡыр эйә булһа, иҫәп тигеҙ була һәм бер тачдаун да йәки сэйфти ла булмаһа, уйын беренсе йыйылған мәрәйҙәргә тиклем дауам итә. Даими чемпионат уйындарында өҫтәмә 15 минуттан һуң да иҫәптәр тигеҙ булһа, уйын бер яҡтың да еңмәүе менән тамамлана, плей-офф уйындарында өҫтәмә овертаймдар еңеүсе асыҡланғансы бирелә.
Туптың күсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уйын уйын моменттарынан тора. Һәр мәл башында туп алдағы уйын тамамланған урынға һалына (шул уҡ һыҙыҡҡа).
Тупҡа эйә булған команда дәғүәсенең мәрәйҙәр зонаһы юнәлешенә ҡарай 10 ярд алға тупты ебәреүгә 4 мөмкинлек ала. Һәр шундай мөмкинлек даун (ингл. down) тип атала. Әгәр һөжүм итеүсе команда 10 ярдты үтһә, ул артабанғы 10 ярдты үтеү өсөн тағы 4 мөмкинлек ала. Әгәр һөжүм итеүсе 4 мөмкинлектә 10 ярдты үтә алмаһа, туп дәғүәсе командаға күсә, өҫтәүенә ҡайҙа 4-се мөмкинлек туҡтаған, шул уҡ һыҙыҡта уйынды башлай. Матчты трасляциялаған ваҡытта 1st & 10 формулаларын күрһәтәләр, был, тимәк, беренсе мөмкинлек бирелә һәм 10 ярдты артабанғы мөмкинлектәргә тиклем үтер кәрәк тигәнде аңлата. Тупты күсерә торған ара 10 ярд кимәлендәй сылбыр менән тоташтырылған ике маркер ярҙамында үлсәнә. Судьялар маркерҙарҙы майҙандың ситтәге һыҙығына урынлаштыралар. Һәр тапҡыр, һөжүм итеүсе команда аҙаҡҡы маркерға тупты индереп ебәрһә, баштағы маркер туп булған һыҙыҡҡа күсерелә, ә отош беренсе мөмкинлектән башлана.
Уйын башынан һәм икенсе яртыһынан, шулай уҡ яулап алынған мәрәйҙәрҙең отоштарынан тыш, туп аяҡ араларынан артҡа ташлап бирелә, был снеп (snap) тип атала. Уйын башында ике команда бер-береһенә ҡаршы туп ятҡан һыҙыҡ буйына теҙелеп торалар. Төп уйынсы аяҡ араһынан тупты үҙенең командаһы уйынсыһына — квотербекка (ҡағиҙә булараҡ, команданың төп уйынсыһына, һөжүм итеүсегә) бирә.
Уйынсы тупты ике ысул менән ебәрә ала:
- Ҡулына туп тотоп йүгереп бара, шул уҡ ваҡытта тупты үҙ командаһы уйынсыларына бирә ала (Әммә туп тотоп йүгереүсе отош һыҙығын үтеп сыҡһа, пас алға тыйыла)
- Туп ташлап (биреп). Уйын барышында туп бирешеүҙәрҙең һаны сикһеҙ булырға мөмкин, әммә алыш һыҙығынан пас алға тик бер тапҡыр ғына рөхсәт ителә.
Әгәр түбәндәге ваҡиғаларҙың береһе булһа, уйын мәле тамамлана:
- Туп тотҡан уйынсыны ергә ҡолаталар; (Уйын уйынсы ҡолаған һыҙыҡтан башлана)
- Уйынсы туп менән майҙандың сигенә сыға, йәки туп ялан ситенә ҡағыла; (Уйын, ҡатнашыусы майҙандың ҡайһы сигенән сыға, шул һыҙыҡтан башлана, әммә, әгәр ул алыш ваҡытында тупты ситкә ебәрһә, уйын шул уҡ һыҙытан башлана, тик һөжүм итеүсе команда бер мөмкинлекте юғалта)
- Бирелгән тупты тота алмау, һуғылған туп ергә ҡағыла: (Уйын шул уҡ һыҙыҡтан башлана, Һөжүм итеүсе команда бер мөмкинлекте юғалта. Туп икенсе команда уйынсыһы тарафынан эләктереп алынған осраҡта, икенсе команда һөжүм итеүсе була, һәм ошо уҡ алыш барышында, тупты тотоп алған уйынсы, туҡтап тормай, дәғүәсенең мәрәйҙәр зонаһына мөмкин тиклем яҡын килергә маташа)
- Командаларҙың береһе мәрәй туплай.
Мәрәйҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Команданың мәрәйҙәр эшләү ысулы түбәндәгесә:
- Тачдаун (touchdown) — 6 мәрәй. Әгәр уйынсы туп менән дәғүәсенең мәрәйҙәр зонаһына килеп инә йәки тупты дәғүәсенең мәрәйҙәр зонаһында ҡабул итә йәки туп мәрәйҙәр зонаһына эләгә (уйынсының зонала булмауы мөмкин), был осраҡта тачдаун эшләп алына.
- Тачдаун алған команда гол индереп, тағы бер мәрәй (экстра-пойнт) эшләй ала, тачдаун яһап, 2 мәрәй өҫтәп ала. Туп мәрәйҙәр зонаһынан 3 ярдта ҡуйыла (студенттарҙың америка футболы ҡағиҙәләре буйынса) һәм мәрәйҙәр зонаһынан 2 йәки 15 ярдта ҡуйыла (НФЛ ҡағиҙәләре буйынса).
- Ҡапҡаға гол индереү (Field goal) — 3 мәрәй. Уйын барышында тупты аяҡ менән дәғүәсенең ҡапҡаһына, ғәҙәттә, дүртенсе мөмкинлектән һуң (тачдаундан һуң түгел) тибеп индереү (һайғау өҫтөнән һәм штангалар араһынан).
- Сейфти (Safety) — 2 мәрәй. Һаҡлаусылар тарафынан эшләп алына, был осраҡта һаҡлаусы һөжүм итеүсене үҙенең мәрәйҙәр зонаһында туҡтата. Һаҡлаусыға шулай уҡ сейфти бирелә, әгәр һөжүм итеүсе команда үҙенең мәрәйҙәр зонаһында хата ебәрһә, йәки туп һөжүм итеүселәр тарафынан юғалғандан һуң— фамблдан һуң (ингл. fumblefumble) һөжүм итеүсе команданың мәрәйҙәр зонаһы яланын ташлап китә.
Командаларҙың береһе мәрәй туплаһа, ул 35 ярдлы билдәнән тупты яланға һуғып сығарырға бурыслы. Әгәр сейфтиға юл ҡуйған команда, үҙенең 20-ярдлы һыҙығынан туп сығарып ике мәрәй алған командаға тупты кире ҡайтарһа, был сейфти ташлама булып тора. Туп ерҙән түгел, ә ҡулдан һуғыла, был ирекле һуғыу (ингл. free kick) тип атала.
Тупҡа аяҡ менән тибеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Уйындың һәр яртыһы бер команданың 35 ярд билдәһенән — «кикоффтан» (ингл.kick off) дәғүәсенең мәрәйҙәр зонаһына ҡарай тупты тибеп ебәреүе менән башлана. Тупты тибеү мәрәйҙәр туплаған командаға тәғәйенләнә. Кикофф осрағында туп махсус аҫтаҡҡа урынлаштырыла, ул тупты вертикаль хәлдә тота, (ингл. kicker) киккер югереп килеп тупҡа тибә.
Әгәр һөжүм итеүсе команда 3 мөмкинлектә 10 ярдты үтә алмаһа, ғәҙәттә пант (ингл. punt) яһай — дүртенсе мөмкинлектә дәғүәсе яғына ҡарай тупҡа ҡулдан аяҡ менән тибә, был дәғүәсе команданы һөжүм итергә мәрәйҙәр зонаһынан мөмкин тиклем алыҫыраҡ башларға мәжбүр итә. Пант булған осраҡта команданың һуғыусыһы тупты артҡа ырғыта. Уны пантер (ингл. punter) тотоп ала һәм тупты майҙанға ҡулдан һуғып ебәрә.
Ике осраҡта ла тупты һуғыусы уйынсылар ике маҡсатты: мөмкин тиклем тупты алыҫҡа һуғыу һәм мөмкин тиклем туптың оҙаҡ осоп барыуын — күҙ уңында тоталар. Был уйын ваҡиғаһының маҡсаты урынды асыҡлау була. Туп ҡабул итеүсе команда ҡайһы урындан дәғүәсе яҡтың мәрәйҙәр зонаһына ҡарай үҙенең уйынын башлағанын билдәләп, ҡабул итеүсе команда, тупты тотоп, мәрәйҙәр зонаһы тапҡырына мөмкин тиклем яҡын торған һуғыусы командаға тапшырырға тырыша. Шул уҡ ваҡытта һуғыусы команда дәғүәсене мөмкин тиклем үҙенең мәрәйҙәр зонаһынан алыҫыраҡ туҡтатырға маташа. Шуның өсөн туптың оҙаҡ осоп барыуы һуғыусы команданың уйынсыларына дәғүәселәр эргәһенә мөмкин тиклем яҡын йүгереп килергә юл ҡуя.
Әгәр һуғылған туп мәрәйҙәр һыҙығы аша осоп сығып шунда ҡалһа, был тачбэк (ингл. touchback) тип атала. Был осраҡта ҡабул итеүсе команда хәрәкәтте дошмандың мәрәйҙәр зонаһына ҡарай үҙенең зонаһынан 25 ярдлы һыҙыҡтан башлай.
Филд гол (ингл. field goal) һуғырға маташыу — был өсөнсө ваҡиға, тупҡа аяҡ менән тибеү. Был осраҡта лонг -снэпер тупты артҡа ырғыта, һәм уны холдер (ингл. holder) тотоп ала. Холдерҙың бурысы — тупты ер өҫтөнә вертикаль ҡуйыу, ул, киккерға ҡапҡаларға һуғып ебәрергә уңайлы булһын өсөн, уны өҫтөнән ҡулы менән тотоп тора. Әгәр киккер сәпкә тейҙерһә, уның командаһы йә 3 мәрәй, йә 1 мәрәй ала (әгәр филд гол, өҫтәлмә мәрәй булараҡ, тачдаундан һуң һуғылһа). Хаталанған осраҡта, һөжүмгә дусар булған команда, дәғүәсенең мәрәйҙәр зонаһына ҡарай уңышһыҙ һуғыу урынынан күсә башлай. Тап ошо осраҡ һөжүм итеүсе командаға пант менән филд гол араһын һайлауҙы билдәләй. Киккерҙар филд голды 45-50 ярдтан ашып киткән аралыҡтан һуғыуға һирәк баҙнат итәләр.
Ҡағиҙәне боҙоуҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡағиҙәне боҙоу теге йәки был яҡҡа билдәле ярд һанына тупты күсереп ҡуйыу юлы менән язалана, отоштар шул уҡ мөмкинлектән яңынан уйнатыла. Шул уҡ ваҡытта һөжүм итеүсе команда автоматик рәүештә яңы 4 мөмкинлек ала, сөнки яза биреү тупты 10 ярдҡа йәки күберәккә шылдыра. Әгәр яза биреү тупты мәрәйҙәр зонаһына күсерһә, ундай яза мәрәйҙәр зонаһына тиклем араның яртыһы булған язаға алмаштырыла.
Ҡағиҙәне боҙоу тураһында судья майҙанға һары флагты ташлап сигнал бирә. Зыян күргән команда язаны ҡабул итә йәки кире ҡаға ала. Яза һөҙөмтәһендә зыян күргән команда өҫтөнлөк алһа, ғәҙәттә, яза кире ҡағыла. (мәҫәлән, һөжүм итеүсе команда тачдаун эшләп алһа, әммә был осраҡта отош мәлендә офсайд теркәлһә).
Иң йыш осраусы етешһеҙлектәр:
- Фальстарт (ингл. False start) — һөжүм итеүсе снеп алдынан, команда отош өсөн теҙелгәс, хәрәкәт итә башлай. Һөжүмгә биш ярд менән яза бирелә.
- Офсайд (ингл. Offsides) — отош башланған ваҡытта (снеп ваҡытында) уйынсы үҙ яғында булмай (отош һыҙығына ҡарата). Әгәр һаҡсы һөжүм итеүсе команданың уйынсыһы менән бәйләнешкә инмәй, отош һыҙығын киҫеп үтһә һәм снепҡа тиклем кире әйләнеп ҡайтһа, ҡағиҙә боҙоу тип ҡаралмай. Биш ярдҡа яза бирелә.
- «Баҫып килеп инеү» (ингл. Encroachment) — снепҡа тиклем уйынсы отош һыҙығын киҫеп үтә һәм һөжүм һыҙығы уйынсыһы менән бәйләнешкә инә һәм уның менән (төп уйынсы) квотербек араһында уйынсылар юҡ. Һаҡсыға биш ярд яза бирелә.
- Рөхсәтһеҙ алмашыныу (ингл. Illegal shift) — алыш алдынан ҡуйылыш, билдәле булыуынса, тик бер уйынсы ғына хәрәкәт итә, әгәр берәүҙән артыҡ уйынсы йүгереп күсһә — ҡағиҙәне боҙоу тип һанала.
- Тотҡарлыҡ (ингл. Holding) — уйынсы тубы булмаған дәғүәсе команданың уйынсыһын тота йәки һөйрәй. Ғәйепле командаға ун ярд кимәлендә яза бирелә. Әгәр һөжүм итеүсе команда яғынан үҙенең мәрәйҙәр зонаһында ҡағиҙә боҙолһа, сейфти ҡарала.
- Тупты биреүгә ҡамасаулау — (туп менән файҙалана белмәгән уйынсыға йәки тупты ҡабул итеүгә ҡамасау) — һөжүм итеүсе йәки һаҡлаусы ҡаршы яҡ команда уйынсыһына алға пас һуғылған тупты тоторға ҡамасаулай, ә үҙе тупты тоторға маташмай. Һөжүм итеүсегә был осраҡта 10 ярд яза бирелә. Әгәр һаҡлаусы ғәйепле булһа, туп ҡағиҙә боҙолған урынға ҡуйыла. Әгәр етешһеҙлек мәрәйҙәр зонаһында булһа, туп 1 ярдлы билдәгә ҡуйыла.
- Уйын тотҡарланыуы (ингл. Delay of Game) — һөжүм итеүсе команда бүлеп бирелгән ваҡыт эсендә сираттағы отош уйынын башламай. Һаҡлаусы уйынды тотҡарлаған өсөн бик һирәк яза ала, тик һаҡлаусылар һөжүм итеүсе командаға сираттағы отош уйыны алдынан урындарын алырға ҡамасаулағанда 5 ярд менән язаға тарттырылалар.
- Алдан уйлап эшләнгән ырғытыу (ингл. Intentional grounding) — квотербек алдан уйлап, ярдтар юғалыуына юл ҡуймаҫ өсөн тупты ташлай. Был ҡағиҙә боҙоу осрағында бер ни тиклем шарттар үтәлергә тейеш. Квотербек прессинг аҫтында булырға тейеш, туп төшөү зонаһында ҡабул итеүсе уйынсылар булырға тейеш түгел. Квотербек «конвертта» тора. Ошо шарттарҙы үтәгән хәлдә ҡағиҙә боҙоу тип иҫәпләнә. Һөжүм итеүсе 10 ярд штраф ала. Әгәр квотербек прессинг аҫтында булып, «конверттан» сыҡһа, һәм тупты отош уйыны һыҙығы аша ташлаһа, ҡағиҙә боҙоу булмай. Әгәр квотербек үҙенең зачет һыҙығында ҡағиҙә боҙһа, был сейфти була.
- Шәхси етешһеҙлектәргә15 ярд яза бирелә.
- Битлекте эләктереп алыу (ингл. Face mask) — уйынсы икенсе уйынсының битлеген тартып ала.
- Сигенеүсегә һәм кикерға һөжүм итеү (ингл. roughing the passer/kicker) — һаҡлаусы туп тотмаған сигенеүсегә һәм кикерға һөжүм яһай. NFL ҡағиҙәләре буйынса һаҡлаусыға/ кикерға тупһыҙ ҡалғандан һуң улар яғына ҡарай бер аҙым ғына яһарға рөхсәт ителә.
- Нигеҙһеҙ тупаҫлыҡ (ингл. unnecessary roughness) — уйынсы һөжүм иткәндә урынһыҙ көс ҡуллана, мәҫәлән, дәғүәсе майҙан ситендә, йәки һыбыҙғынан һуң булған осраҡта.
- Спортҡа ярашлы булмаған тәртип (ингл. unsportsmanlike conduct) — уйынсы спортҡа ярашлы булмаған ҡылыҡтар башҡара, дәғүәсегә төкөрә, ҡул хәрәкәттәре ҡулланып мыҫҡыллай һ.б. Бындай етешһеҙлектәр тренерҙарға, ҡайһы саҡта тамашасыларға ҡарата булыуы мөмкин.
Һөжүм итеүсе команда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һөжүм итеүсе команда тип тупҡа эйә булыусы һәм отош уйынын башлаусы команда атала.
Һөжүм командаһы квотербектан (ингл. quarterback), һөжүм итеүсе лайнмендарҙан (ингл. offensive linemen), тайт-энд (ингл. tight end), бек (ингл. backs) һәм ресиверҙан (ингл. receivers) тора.
- һөжүм итеүсе лайнмендарҙың төп функцияһы — һаҡлаусыларҙың квотербекка йырып сығыуына ҡамасаулау. Лайнмендар һөжүм итеү һыҙығына теҙеләләр ингл. offensive line. Һөжүм һыҙығы түбәндәге уйынсыларҙы үҙ эсенә ала:
- Төп (C) (ингл. center) — төп лайнмен: отош уйыны башында тупты артҡа квотербекка ырғыта
- Һөжүм гардтары (OG) (ингл. offensive guard) — ике уйынсы, үҙәктән уңда һәм һулда тора (һул/уң гард).
- Һөжүм тэклдары (OT) (ингл. offensive tackle) — ике уйынсы гардтарҙан тышҡы яҡта тора. (һул/уң тэкл).
- Тайт-энд (TE) (ингл. tight end) — тайт-энд тэклдарҙың бер яҡ ситендә уйнай. Ул башҡа лайнмендарҙан айырмалы рәүештә тупты ҡабул итә ала, шуның өсөн ул, һайлап алынған отоштоң тибына бәйле, ҡамау йәки ҡабул итеү ролен үтәй. Майҙанда бөтә ваҡытта ла булған төп уйынсынан, ике гард һәм ике тэклдан айырмалы рәүештә, яланда конкрет отошта 0 -дән алып 3-кә тиклем тайт-энд булыуы мөмкин.
- Бек һәм ресиверҙар тупты нигеҙҙә алға этәрә. Бектар, ҡағиҙә булараҡ, тупты квотербектан ҡабул итеп ала. Ә ресиверҙар тупты пас алға һауанан ҡабул итә.
- Раннинбек (RB) (ингл. runningback) — һөжүм итеүсе уйынсыларҙың артында тора, уның бурысы — тупты сығарыу отоштары ваҡытында тупты алға ебәреү (ярдтар йыйылмаһы туп менән йүгереүҙәр иҫәбенә ғәмәлгә ашҡанда). Раннинбек тупты ныҡ тота белергә, оборонала кәмселектәр табырға һәм улар араһынан, ялған (финттар) хәрәкәттәр менән дәғүәсене алдап, йүгереп үтергә тейеш.
- Фуллбек (FB) (ингл. fullback) — раннинбектың төрө, шулай уҡ һөжүм һыҙығы һәм квотербек артында тора. Ул ҡамарға, туп менән йүгерергә, ҡыҫҡа пастарҙы тоторға тейешле. Сығарыу отошо ваҡытында йыш ҡына уның төп бурысы булып, туп тотҡан раннибекка юл асыу була.
- Ресивер (WR) (ингл. wide receiver) — ресиверҙың төп бурысы булып квотербектан тупты һауала тотоп алыу тора. Бының өсөн тупты ҡабул итеүсенән яҡшы тиҙлек һәм ҡатмарлы шарттарҙа тупты тотоп алыу оҫталығы талап ителә. Ресиверҙар ғәҙәттә һөжүм итеү һыҙығының иң ситендә урынлаша. Билдәле отошта яланда 0-дан алып 5- кә тиклем ресивер булыуы мөмкин.
- Квотербек (QB) (ингл. quarterback)- һөжүм итеүсе команданың мөһим уйынсыһы, төп уйынсы артында тора һәм отош уйыны башында унан тупты ҡабул итеп ала. Квотербек- команданың етәкселек иткән үҙәге. Ул команданың ниндәй төрҙәге отошто уйнаясағын ҡарар итә (йәки һөжүм итеү буйынса Координатор тип исемләнгән тренерҙан күрһәтмәләр ала), пастар бирә, сығарыу отошо өсөн уйынсыларға тупты тапшыра һәм ҡайһы саҡта үҙе тупты алға ебәрә.
Һөжүм итеүсе команда тупты алға ебәреү өсөн үҙенең бөтә көслө яҡтарын файҙаланырға тырыша. Команда көслө раннибектары менән тупты ер өҫтөнән шылдырыуҙы хуп күрә. Команда көслө ресиверҙары һәм квотербегы менән тупты һауанан күберәк бирә. Ғәҙәттә, һөжүм итеүсе команда, дәғүәсе отош төрөн алдан һиҙмәһен һәм әҙерләнеп тормаһын өсөн, отош төрҙәрен үҙгәртергә тырыша. Һөжүм итеүсе команда ситуацияға бәйле төрлө баштағы ҡуйылыштар ҡуллана. Ҡайһы бер баштағы ҡуйылыштар сығарып ебәреү уйыны өсөн, ҡайһылары пас уйыны өсөн ярай. Әгәр тупты алыҫ араға шылдырырға кәрәк булһа, команда күберәк ресиверҙарын майҙанға сығара ала, йәки алыҫ булмаған араға талап ителһә, күберәк йүгереүсе уйынсыларын сығара, был мәрәйҙәр зонаһы эргәһендә тачдаун эшләп алырға мөмкинлек бирә.
Һөжүм ваҡытында уйындың төп ҡағиҙәләре:
- Алыш һыҙығында 7 уйынсы булырға тейеш (ингл. line of scrimmage).
- Отош уйыны башында һөжүм итеүселәргә хәрәкәт итеү хоҡуғы юҡ. Берҙән бер ташллама: бер уйынсы отош уйыны башында һөжүм һыҙығы буйлап күсә ала.
- Һөжүм һыҙығының артында тороусы ике уйынсы һәм артта торған уйынсылар ғына тупты ҡабул итә ала. Туп юғалған осраҡта («фамбл» (ингл. fumble)), был сикләү алына, һәм уйынсылар бөтәһе лә туп өсөн көрәшә алалар.
Һаҡлаусы команда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һаҡлаусы команда отош уйыны башында тупҡа эйә булмай.
Һөжүм командаһынан айырмалы рәүештә, һаҡлаусы командаһы уйынсыларының майҙандағы ҡуйылышы ҡағиҙәләр менән сикләнмәгән. Берҙән-бер сикләү — бөтә уйынсылар ҙа отош уйыны башында туп торған һыҙыҡтан (алыш һыҙығы) үҙ яғында булырға тейеш. Күп командалар үҙ ҡуйылышына һаҡлағыс лайнмендар һыҙығын индерә, ул һаҡлағыс тэклдарҙан һәм эндтарҙан, лайнбекерҙар һәм сэкондари һыҙығынан — конербектарҙан һәм сейфтинан тора.
- Һаҡлағыс эндтар (DE) (ингл. defensive ends) — һаҡлағыс һыҙыҡтың ситендә тороусы ике уйынсы. Уларҙың бурысы — квотербекка тиклем барырға тырышыу, шулай уҡ тупты ситтән сығарыу өсөн маташҡан раннинбектарҙы туҡтатыу. Етеҙ энд ғәҙәттә уң яҡта, квотербектың сығыр урыны булмаған зонаһында урынлаша.
- Һаҡлағыс тэклдар(DT) (ингл. defensive tackles) — энд уйынсылары араһында тора. Квотербекка һөжүм итеү һәм туптың уртаға йырып сығыуын булдырмау уларҙың бурысы.
- Лайнбекерҙар (LB) (ингл. linebackers) — һаҡлаусы һыҙығы артында урынлашыусы уйынсылар. Лайнбекерҙар — «универсал һаҡсылар», улар ситуацияға бәйле күп функциялар башҡара. Лайнбекерға квотербекка һөжүм итеү, ресиверҙы ышыҡлап тороу, туп тотоп йүгереүсегә һөжүм итеү бурыстары ҡуйыла. Төп лайнбекерҙы ҡайһы саҡта «һаҡлауҙың квотербегы» тип тә әйтәләр. Уның бурысы булып дәғүәсенең ниәтен аңлап ҡалыу һәм һаҡлаусы уйынсыларҙың дөрөҫ урынлашыуын һайлау булып тора. Эске һәм тышҡы лайнбекерҙар була. Бынан тыш, лайнбекерҙар түбәндәге төрҙәргә бүленә:
- Сэкондарҙар (ингл. secondary):
- Корнербектар (CB) (ингл. cornerbacks) — ресиверҙарҙы ҡаплап тороусы уйынсылар, улар тупты кире ҡағырға йәки тотоп алырға тырыша. Әгәр һөжүм итеүсе команда ташлау отошон һайлаһа, корнербек туп тотҡан уйынсыға һөжүм итә.
- Асыҡ сейфти (FS) (ингл. free safety) һәм көслө сейфти (SS) (ингл. strong safety)) — һаҡлаусылар артында урынлашҡан уйынсылар. Улар бигерәк тә алыҫ пас мөмкинлектәре ваҡытында корнербектарға ресиверҙарҙы ҡаплап тороу өсөн ярҙам итә. Йыш ҡына туп тотҡан уйынсыны туҡтатыуға сейфтилар һаҡлаусының һуңғы өмөтө була (шул сәбәпле сейфтилар — һаҡлаусының иң етеҙ уйынсылары).
Һаҡланыусы команда, һөжүм кимәлен алдан белергә теләп, иң яйлы һаҡланыу схемаһын һайлай. Ғәҙәттә схемалар түбәндәге элементтарҙы үҙ эсенә ала:
- Блиц — лайнбекерҙар һәм һаҡлаусы бектар туп биреүсегә һөжүм итә.
- Зона һаҡлаусыһы — һаҡлаусы майҙандың билдәле зонаһын һаҡлай.
- Шәхси һаҡлаусы — һаҡлаусы билдәле һөжүм итеүсене ҡаплай.
Һаҡлауҙың төп ҡағиҙәләре:
- Әгәр һөжүм итеүсе һөжүм итеү һыҙығынан биш ярдҡа алыҫ торһа, әгәр һаҡлаусылар үҙҙәре тупты ҡабул итеүгә һәләтле булмаһалар, һаҡлаусылар һөжүм итеүсегә пас ваҡытында тупты ҡабул итергә ҡамасауларға тейеш түгел. Мәҫәлән, корнербек осоп барған тупҡа ҡарамай, ресиверҙы тотҡарлай.
- Уйынсының битлегенән тотоп алыу һәм уны әйләндереү тыйыла. Этеп ебәреү рөхсәт ителә.
- Туптан ҡотолған сигенеп барыусы уйынсыға йәки пантерға һөжүм итеү тыйыла.
- Отош уйыны башында һөжүм итеү һыҙығын үтеп сығыу тыйыла.
Махсус командалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Отош башы ваҡытында, дүртенсе мөмкинлектә, һөжүм итеүсе команда тупты сығарғанда, мөмкинлектәрҙә гол индергәндә йәки тачдаундан һуң өҫтәлмә мәрәйҙәр алғанда аяҡ менән тибеп башҡарған был уйынсыларҙы махсус команда уйынсылары тип атайҙар. Махсус команданың күп уйынсылары — һөжүм итеүҙең йәки һаҡлауҙың башҡа позициялары өсөн запастағы уйынсылары.
Махсус командала ҡатнашыусы айырым уйынсылар:
- Кикер (ингл. placekicker) — баштағы отош ваҡытында һәм гол индереү мөмкинлегендә тупты һуғып сығарыусы уйынсы.
- Холдер (ингл. placekicker) — тупты ҡабул итергә, уны ерҙең өҫтөнә ҡуйып һәм кикер өсөн тотоп торорға тейеш. Ғәҙәттә, холдер туп торған һыҙыҡтан 7-8 ярдта урынлаша. Йыш ҡына холдер ролендә запастағы квотербек йәки пантер сығыш яһай.
- Пантер (ингл. holder) — тупты ҡул менән һуғып ҡаршы командаға бирә, әммә мөмкин тиклем үҙенең мәрәйҙәр зонаһынан алыҫыраҡҡа һелтәй (ғәҙәттә 4-се мөмкинлектә).
- Алыҫтағы снеппер (ингл. punter) — махсус командала төп уйынсы ролен башҡара.
- Кире ҡайтарыусылар (ингл. long snapper һәм ингл. kick returner) — тупты ҡабул итеп, артабан мөмкин тиклем алыҫлыҡҡа сығарып ебәреүсе уйынсылар.
Махсус отош уйынында һуғыусы уйынсылар (холдер менән кикер йәки пантер) һөжүм итеү һыҙығынан байтаҡ ҙур арала урынлаша, был һаҡлаусы уйынсыларға һуғыуҙы ҡамасауларға мөмкинлек бирмәй. Алыҫта урынлашҡан снеппер был ваҡытта тупты аяҡ араларынан көслө итеп һуғып ебәрә.
Башланғыс отоштағы төп ҡағиҙәләр
- Туп һуғылғанға тиклем бер кемдә һөжүм һыҙығын киҫеп үтергә тейеш түгел.
- Һуғып сығаруысы команда ҡағылғанға тиклем, туп 10 ярд араһы осоп үтергә тейеш.
- Әгәр һаҡлаусы тупты мәрәй зонаһында тотоп алып, туп шунда тороп ҡалһа, йәки туп мәрәйҙәр зонаһында яланды ҡалдырһа, ҡабул итеүсе команда уйынды 25-ярдлы билдәнән башлай (тачбек).
- Әгәр ҙә туп, кемдер ҡағылырҙан алда, ситтәге һыҙыҡҡа осоп сыҡһа, ҡағиҙә боҙоу тип һанала, һәм ҡабул итеүсе команда уйынды 40 ярдлы билдәнән башлай.
Башланғыс отоштоң төп ҡағиҙәләре:
- Алыҫҡа һуғыу — иң киң таралған төр. Тупты кире ҡайтарған команда мәрәйҙәр зонаһына тиклем оҙон ара үтеүен мәжбүр итеү өсөн, һуғыусы команда тупты мөмкин тиклем алыҫҡа бәрә.
- Шыуҙырылған һуғыу (ингл. squib kick) — туп был осраҡта, ерҙән ҡағылып, түбәндән оса. Тупты кире ҡайтарыусы команданың етеҙ уйынсылары тупты бөтә майҙан аша кире ҡайтарыуға һәм тачдаун эшләп алырға һәләтле булған ситуацияларҙа ҡулланыла. Һуғып сығарыусы команда яланда үҙенең позицияһынан ҡолаҡ ҡағыуы мөмкин, әммә был саҡта туп яйыраҡ уйынсылар ҡулына барып эләгә.
- Бер яҡҡа һуғыу (ингл. on-side kick) — был осраҡта туп иң ҡыҫҡа араны (10 ярд) осоп үтһен һәм һуғыусы команда ҡулына барып эләкһен өсөн, кикер тупты ергә һуға. Был төрҙәге һуғыу киҫкен ситуацияларҙа: һуғып сығарыусы команда уйын аҙағында иҫәп буйынса ҡалышҡанда уйынды тигеҙләү йәки еңеү өсөн ҡулланыла. Әгәр тупты кире ҡайтарыусы команда туп ҡабул итһә, ул команда һөжүм итеү өсөн бик яҡшы позицияла — ғәҙәттә дәғүәсе яғында тора.
Тупты ҡулдан һуғыуҙың төп ҡағиҙәләре — панте:
- Һаҡлаусылар пантерға һөжүм яһай алмай, уларҙың маҡсаты булып тупты һуғып сығарыусы түгел, ә туп тора.
- Ҡабул итеп алыусыға мөмкин:
- тупты алырға һәм кире ҡайтарырға тырышыу. Был осраҡта уны һөжүм итеүсе тип туҡтатырға маташалар.
- Өҫкә күтәрелгән ҡулдарҙы болғап, тупты ҡайтарырға йыйынмағаны тураһында сигнал биреү. Был осраҡта тупты ҡабул иткәс, отош тамамлана, һәм һуғыусы команда ҡабул итеүсегә тейә алмай.
- тупты ҡабул итмәү. Был осраҡта туп яланды ташлап киткән урында йәки һуғыусы команда тупҡа ҡағылған урында урынлаштырыла.
- Әгәр туп мәрәйҙәр зонаһында һуғылһа (йәки студенттар һәм мәктәп футболында һыҙыҡты үтеп сыҡһа) кире ҡайтарыусы команда һөжүмде 25 ярдлы билдәнән башлай, тачбек (ингл. touchback) т.а.
Төп стратегиялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәү ҡарашҡа америка футболы тулыһынса уйынсыларҙың физик параметрҙары бәйле һымаҡ күренә. Ә ысынында футболда стратегия мөһим ролде уйнай. Команданың тренерҙары көслө һәм көсһөҙ яҡтарҙы күҙ уңында тоторға, тышҡы факторҙарҙы, мәҫәлән, һауа торошон, уйын барасаҡ урынды, майҙандағы хәлдәрҙе баһалай белергә тейеш. Был мәғлүмәттәр нигеҙендә тренерҙар уйын стратегияһын планлаштыра, һәм уйынсыларҙың бурысы булып ошо стратегияны тайпылышһыҙ үтәү тора. Һәр уйынсы, майҙанда ниндәй позицияла тороуына ҡарамаҫтан, командаһының стратегияларын яҡшы белергә һәм дәғүәсе команданың стратегияларына яуап бирә белергә тейешле.
Һөжүмдә уйын стратегияһы.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һөжүм стратегияһын планлаштырғанда, тренерҙар үҙ һөжүм итеүсе командаһының көслө яҡтарын арттырырға һәм башҡа күп факторҙарҙы иҫәпкә алып, дәғүәсе команданың көсһөҙ яҡтарын файҙаланырға тырыша. Дөйөм алғанда, тупты ҡулда тотоп уйнаған отоштар ышаныслы булып һанала, ә тупты биреү хәүефлерәк, сөнки был осраҡта һаҡлаусылар яғынан тупты эләктереп алыу мөмкинлеге арта. Икенсе яҡтан, тупты уңышлы һуғып биреү, ҡағиҙә булараҡ, туп менән йүгереп үтеүгә ҡарағанда, тупты алыҫҡа ебәрә.
Һөжүм итеүсе команда, һаҡланыусы командаға бер схемаға ҡаршы уңышлы һаҡланып, һөжүмгә ҡамасау яһауына мөмкинлек бирмәҫ өсөн, ике төр һөжүм араһында баланс табырға тырыша. Йыш ҡына һөжүм итеүсе команда йүгергән булып, шул уҡ ваҡытта пас бирешеп, йәки, киреһенсә, тупты биреүгә ялған хәрәкәттәр яһап, тупты ерҙән үткәреп ебәрергә тырыша.
Уйын барышында һөжүм итеүсе команда өҫтөнлөк алыу өсөн, отоштар төрөн үҙгәртергә тырыша. Ғәҙәткә ингән стратегия — беренсе мөмкинлектә туп менән күберәк йүгереү (даун), ә беренсе мөмкинлектән һуң тороп ҡалған ярдтарға бәйле һөжүм төрөн һайлау. Заманса һәм баҫҡынсыл стратегия — Көнбайыш яр буйы Һөжүме (West Coast offense), тип атала, сөнки беренсе булып АҠШ-тың көнбайыш яры буйы уйынсылары ҡулланған, беренсе мөмкинлектә уртаса һәм ҡыҫҡа пас, ә беренсе мөмкинлектән һуң һөжүм төрөн һайлау тороп ҡалған ярдтарҙан тора.
Ҡайһы бер командалар ғәҙәттә, йырып сығыуға һәләтле булған бер йәки бер нисә тейлбекка эйә булып, туп менән шәп йүгереүгә таяна. Ҡайһылары нигеҙҙә пас уйынына иҫәп тотоп, көслө квотербек һәм ресиверҙарға таяна.
Ямғыр, ел, һалҡын һауа торошо кеүек һауа шарттары пас уйынына ныҡ ҡамасаулай һәм һөжүм итеүсе команданы туп менән йүгереүгә мәжбүр итә.
Отош уйындарының нәҡ тренер уйлағанса башҡарылыуы команданың махсус «Отоштар китабына» теркәлә. Уйынсылар бөтә отоштарҙы ятлап алалар һәм уларҙың номерҙарын йәки шартлы атамаларын ғына ҡулланалар.
Һаҡлауҙа уйын стратегияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һаҡлауҙа команда дошман стратегияһын билдәләргә һәм иң яҡшы һаҡлауҙы ҡуйырға тырыша. Һаҡлау күберәк консерватив уйнай ала: артҡа сигенә, пасты эләктерә йәки кире ҡаға, йәки баҫҡынсыл рәүештә күп һанлы уйынсылар менән квотербекка һөжүм итә, тылдарҙы асыҡ ҡалдыра.
Һөжүм уйынсылары һәмаҡ, һаҡлау уйынсылары ла квотербекка һөжүмде үҙгәртергә мәжбүр итеп, бер схема буйынса ҡыланып, икенсе схема буйынса уйнай.
Һаҡлау һөжүмгә һөҙөмтәлерәк ҡаршы тороу схемаһын һайларға тырыша (зона, шәхси, йәки блиц). Шулай уҡ һаҡлау уйындағы ситуацияларға бәйле, майҙандағы уйынсылар тибын әүҙем үҙгәртә, мәҫәлән, әгәр һөжүм итеүсе команда уйынға күберәк ресиверҙар сығарһа, һаҡлаусы команда күберәк һаҡлаусы бектарҙы сығара.
Популярлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Америка футболы АҠШ -та иң танылған спорт төрө, телевизор экрандары янына миллионлап тамашасы йыя. Һорау алыуҙар күрһәтеүенсә, америка футболы АҠШ халҡы араһында 1972 йылдан алып яртаҡан спорт төрө булып һанала, был күрһәткес буйынса ул тәүге тапҡыр бейсболды үтеп китә.
Милли футбол лигаһының телевизион матч рейтингы Төньяҡ Америка спорт лигаларына ҡарағанда юғары. Супер Боул көнөндә — НФЛ-да миҙгелдең хәл иткес матчын АҠШ-та 100 миллионға яҡын кеше ҡарай.
АҠШ-та һөнәри булмаған студенттар футболы ла шулай уҡ киң танылған. Дүрт университет стадионы АҠШ -та 100 мең кешене һыйҙыра, һәм һәр ваҡыт ул шығырым тулы була. Хатта оло синыф уҡыусылары араһында үткән уйындар ҙа йыш ҡына 10 меңдән ашыу тамашасыны йыя..
Төньяҡ Америка сиктәрендә америка футболы бик үҫешмәгән. 64 милли федерацияларҙың көн итеүенә ҡарамаҫтан, америка футболы тик 7-8 илдә генә юғары кимәлдә үҫешкән. АҠШ-тан башҡа был Канада, Мексика, Япония, Германия, Франция, Австрия һәм Швеция. Әммә был илдәр ҙә америка футболының үҫеше, спортсыларҙың һәм стадиондарҙың һаны буйынса АҠШ -тан күпкә ҡалыша.
Канада футболының ҡағиҙәләре айырмаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Канада футбол лигаһында, мәҫәлән, канада футболының ҡағиҙәләре һәм тактикаһы америка футболы ҡағиҙәләренә һәм тактикаһына оҡшаш, әммә һиҙелерлек айырмалар уйын стратегияһын үҙгәртә. Мәҫәлән:
- Канада уйыны оҙонлоғо 150 ярд (135 метр), киңлеге 65 (60 м) булған тура мөйөшлө майҙанда алып барыла. Яландың һәр сигендә, бер-береһенән 110 ярд аралыҡта маҡсат һыҙыҡтары үтә, һәм 20 ярдлы мәрәйҙәр зонаһы маҡсат һыҙығы менән ялан сиге араһында урынлаша. Ҡапҡалар, америка футболынан айырмалы рәүештә, майҙан сигендә түгел, ә маҡсат һыҙығында тора.
- Майҙанда бер үк ваҡытта һәр командала 11 уйынсы урынына 12 уйынсы ҡатнаша. Һөжүм итеүсе команда составында йә өҫтәмә тайт-энд, йә слотбек тип аталыусы ресивер, һаҡлаусы команда составында өҫтәмә һаҡлаусы бек ҡаршы көс сифатында ҡатнаша.
- Тупҡа эйә булыусы команда дәғүәсенең мәрәйҙәр зонаһына ҡарай 10 ярд алға тупты шылдырыу өсөн 4 мөмкинлек урынына 3 мөмкинлек ала.
- Әгәр туп пант һөҙөмтәһендә мәрәйҙәр зонаһына барып төшһә, йәки аяҡ менән типкәндә ҡапҡаларҙы йырып үтһә, һәм һаҡланыусы команда уйынсылары тарафынан туп зонанан сығарылмаһа, һөжүм итеүсе команда бер мәрәй ала (ингл. single).
- Әгәр кире ҡайтарыусылар панттан һуң йәки аяҡ менән типкәндә ҡапҡаларҙы йырып үткәндән һуң тупты алырға маташһалар, ҡаршы уйынсыларҙан тик кикерҙар ғына кире ҡайтарыусыға биш ярдҡа яҡын бара ала. Биш ярдтан яҡыныраҡ барған уйынсыға ун биш ярд штраф бирелә. Был ситуация ингизсә no yards, французса infraction à l’immunité тип атала.
- Ресиверҙар — һөжүм итеүсе команданың тупты ҡабул итеүсе уйынсылары, улар тупты уйынға индереү алдынан 1 секундҡа ла туҡтап ҡалмайынса алға хәрәкәт итә ала. Америка футболының типик вариантында ошондай күренештәр ҡағиҙә боҙоу тип һанала (illegal motion).
Имгәнеүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Америка футболы —йәрәхәт ала торған спорт төрө. Бигерәк тә күп тапҡыр башҡа йәрәхәт алыу ҡурҡыныс тыуҙыра. Был ҡатнашыусыларҙың уйын ваҡытында баштары менән төкөшкән саҡта килеп сыға, аҙаҡ имгәнеүҙәр тупланма эффектҡа эйә булып, хроник имгәнеү энцефалопатияһына әйләнә һәм һөҙөмтәлә ваҡытынан алда үлемгә килтерә[6].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- (инг.)Стивен Баррер. Осторожно, спорт! О вреде бега, фитнеса и других физических нагрузок = Exercise Will Hurt You. — М.: Альпина Паблишер, 2015. — 230 с. — ISBN 978-5-9614-5127-6.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Официальный сайт Национальной футбольной лиги: Основная страница (англ.)
- Официальный сайт Национальной футбольной лиги: NFL.com: История НФЛ в хронологии (англ.)
- Официальный сайт Национальной футбольной лиги: NFL.com: обзор правил игры (англ.)
- Сайт Американский футбол — сайт Детской лиги американского футбола
- Сайт Федерация американского футбола России — сайт ФАФР
- Сайт «NFLrus.ru: Американский футбол по-русски» — Новости НФЛ, публицистика.
- Сайт «Footballnuts.ru» — информационно-аналитический сайт, посвященный американскому футболу в США и в мире.
- NFL24.ru: Российский сайт об американском футболе — информационно-публицистический сайт, посвященный американскому футболу.
- Раздел американского футбола на портале SportLook — новости, аналитика и публицистика, посвященные НФЛ, студенческому футболу и американскому футболу в России.
- Сайт rookies.ru — все об Американском футболе — новости, интервью, информационные статьи


text:
Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр
Мәҡәл — халыҡ ижадында тормош тәжрибәһенән сығып, ыҡсым ғына итеп әйтелгән тәрән мәғәнәле тапҡыр һүҙ.
Әйтем — һамаҡлап әйтелгән һүҙ; башҡорт фольклорында тормоштоң айырым бер күренешенә ситләтеп, кинәйәләп йәки образлы итеп баһа биргән тотороҡло һүҙбәйләнеш; идиоматик әйтем составы һәм төҙөлөшө тотороҡло булған, мәғәнә яғынан бер бөтөн әҙер телмәр берәмеген тәшкил иткән, лексик яҡтан ойошҡан һүҙбәйләнеш.
Мәҡәл һәм әйтемдәрҙә халыҡ үҙенең быуаттан-быуатҡа һуҙылған тормош тәжрибәһен, тапҡыр аҡылын, яҡшылыҡҡа булған ынтылышын сағылдырған. Улар тормошта осрай торған күренештәрҙе күҙәтеү нигеҙендә барлыҡҡа килгәндәр. Афористик жанрҙар үҙҙәренең тәбиғәте менән күп яҡлы, улар халыҡтың һөйләү - телмәрен биҙәү, матурлау өсөн уның тыңлаусыға тәьҫир көсөн, образлылығын арттырыу сараһы булараҡ ҡулланылалар.
Мәҡәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ниндәй ҙә булһа бер темаға нигеҙләнә, унда тормошта осрай торған күренештәр художестволы образ аша кәүҙәләнә.
Мәҡәлдең төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Туған ил. батырлыҡ тураһында мәҡәлдәр
Мәҫәлән: Сит ерҙә солтан булғансы,үҙ ерендә олтан бул.
- Хеҙмәт тураһындағы мәҡәлдәр
- Ғаилә мөнәсәбәтәре тураһындағы мәҡәлдәр
- Тормош- көнкүреш тураһындағы мәҡәлдәр
- Яҡшылыҡ һәм яманлыҡ тураһындағы мәҡәлдәр
Әйтемдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өгөт- нәсихәт. аҡыл өйрәтеү, кәңәш итеү, әәхләҡ тәрбиәләү маҡсатын күҙ уңында тотҡан шиғри жанр. Мәҫәлән:
Ил ҡәҙерен белгәндең
Башы ҡәҙерле булыр.
Ир ҡәҙерен белгәндең
Ашы ҡәҙерле булыр.
Мал ҡәҙерен белгәндең
Ҡото артыр.
Әйтемтәрҙең төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Батырлыҡ тураһында әйтемдәр.
- Тыуған ил тураһында әйтемдәр.
- Тормош- күнкүреш тәжрибәлеген сағылдырған әйтемдәр


text:
- Подробности
- Просмотров: 1130
ДУҪЛЫҠ МОНУМЕНТЫ, Башҡортостандың Рәсәй составына инеүенә 400 йыл тулыу айҡанлы төҙөлгән тарих ҡомартҡыһы (ҡара: Монументаль сәнғәт). Өфөлә (Беренсе Май майҙаны) урынлашҡан. 1957 й. 14 июнендә нигеҙ һалыу тантанаһы була. Скульпторҙар М.Ф.Бабурин һәм Г.П.Левицкая проекты б‑са архитекторҙар Г.И.Гаврилов, Е.И.Кутырёв тарафынан эшләнә; 1965 й. 7 авг. асыла. Һәйкәл үҙенсәлекле художество төҙөлөшө йәһәтенән айырылып тора: бронза рельефлы 4 ҡырлы нигеҙгә ултыртылған гранит обелиск (30 м бейегерәк; ҡынға һалынған ҡылысты символлаштыра); уның уң һәм һул яҡтарында 2 бронза скульптура — Рәсәйҙе һәм Башҡортостанды (ҡара: Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуы) кәүҙәләндергән ҡатын-ҡыҙ һындары. Уларҙың ҡулындағы лавр веногы (тыныслыҡ символы) рельефтың уртаһына йүнәлтелгән, ве нокта башҡ. ырыуҙары вәкилдәре һәм урыҫ баярҙарының тарихи осрашыуы һүрәтләнгән. Обелиск 3 таш билбау м-н 4 быуатты символлаштырған 4 өлөшкә бүленгән. Рельефтың ҡала яғына ҡараған өлөшөндәге һындары төҙөлөштө, а.х., нефть һәм химия сәнәғәтен символлаштыра; эргә яҡтарҙағы 2‑һе фән һәм мәҙәниәткә арналған. Һәйкәлгә “1557—1957”, “Урыҫ һәм башҡорт халыҡтарының туғандарса дуҫлығына бөйөк дан!” (“Слава великой братской дружбе русского и башкирского народов!”) һөйләмдәре соҡоп яҙылған. Д.М. Ағиҙел й. гранит баҫҡыс (100 тупһалы) күтәрелә. Монументтың ауырлыҡ үҙәге ерҙә планлаштырылған нөктәнән түбәндә тора, был уға тейешле тотороҡлоҡ бирә. Д.М. өсөн файҙаланылған төрлө төҫтәге гранит (алһыу, һоро) уға айырыуса тәьҫирлелек һәм тантаналылыҡ өҫтәй. Д.М. янында ижт., сәйәси һәм тамаша‑күңел асыу саралары үткәрелә.
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
"Сәйәхәт китап яҙған тип, минең уйлауымса, һәр йәш кеше уҡырға тейеш. Уның страсть к Иисус һәм был быуын аша килә сыр-сыу килеп, һәм күренә, һәр битендә. Мин алмыйм көтөргә күреү өсөн, ниндәй йоғонтоһо был хәбәр бөгөнгө быуын, ул ждет билдәләү".
— Алда, Бүләк Итеү Грэмми- еңеү рәссам @алдында
"Үҫеш-был феноменальная китап, ул захватывает йөрәге мәҙәниәт етәксе һ. б.. Нисек булһа ла мин күтәрҙе уны алманым ҡуйырға аҫҡа табан уның. Икеһе лә бурыстар һеҙ булыу өсөн реаль, һәм күрһәтә Һеҙгә, нисек йәшәргә, үҙ тормошо, бик йәш кеше әле донъяла. Күберәк уҡырға".
— Сэм Асо, НФЛ ярымһаҡсы, гуманитар @thesamacho
"Сәйәхәт яҙған китапты мин инем прочитать, мин йәшрәк ине. Уның страсть, тәрән мәғәнәлелек, һәм теләк ташлап, саҡырыу, йәш быуын раҫлаусы факт булып тора Божьи хеҙмәт аша сәйәхәт һәм эште ул эшләй ала аша беҙҙе."
— Крк Франклин, Грэмми- еңеү һәм мульти-платиновый яҙыу рәссам @kirkfranklin
"Мин яраттым әһәмиәте күтәрелә. Күп тапҡыр был китапта мин үҙен тапҡан баҡыр аҡса- tating бит, һуң, мин шул тиклем уҡыным, уларҙы. Мин бүләкләнде, ижади күтәренкелек, һәм спорить барлыҡ юлы менән. Мәҙәниәт көтә беҙҙән тоторға өсөн ваҡытта, ай-һай Алла тели беҙ ҡулландыҡ заманда өсөн үҙ йоғонтоһон рәүештә, етәксе һ. б. йәштәге. Был потрясающе уҡылыш теләгәндәр өсөн файҙаланырға ҡайһы саҡ үҙ аҡылы эшләргә һәм айырманы өсөн царства".
— Джастин Фосет, НФЛ йүгереү элек @JForsett
"Шулай уҡ беҙ йыш ҡына һөйләйбеҙ тураһында яһарға теләк айырманы, әммә беҙ, ысынлап та ла һис бер нәмә лә делаешь. Минең иптәше булып сыға, Йөрөп Ҡайтыу Бармы, яҙған ул китап ҡабыҙасаҡ, ут аҫтында баҫҡыс, ул өсиле ҡабул итеү еңел юл. Ул призыва беҙҙе "баҫыу", йәшәргә, был тарих, булдырған Хоҙай, беҙҙең өсөн. Мин беләм, мин булырмын тәҡдим итергә китапты барыһына ла, кем мин беләм".
— Стивен Карри, Оҫта башҡарыусы @stephencurry30 НБА
Атаһыҙ алып сәйәхәт’яңы китап, Үҫеш, бөтә ерҙә китаптар һатыла. Узнайте күберәк Risebook.tv


text:
Хәйбулла районының балалар музыка мәктәбе эшмәкәрлеге
"Ҡош юлы" фольклор ансамбле эшмәкәрлеге
Музыкант Сәйет Күҙәшев ижады
"Дим моңдары" йыр ансамбле эшмәкәрлеге
Ҡырмыҫҡалы район мәҙәниәт йортоноң “Әхирәттәр” йыр ансамбле.
Өфө ҡалаһының Әҙһәм Исҡужин исемендәге 9-сы музыка мәктәбе уҡытыусылары Гөлсәсәк һәм Заһир Шәһәрғазиндар.
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »
Комментарий
Бик ҙур теләк менән тыңланым...
ООО, бик ҙур теләк менән Өфө статистика, информатика hәм иҫәпләү техникаhы колледжының китапханаhы тураhында тыңланым, сөнки мин 2015 йылда ошо колледжды тамамлағайным . Ысынлап та, изге күңелле кешеләр эшләй унда. Рәхмәт Әлиә Рәисовнаға, башҡорт телендә китаптар кәрәк булғанда, уның ярҙамы күп булды.
Китапханаларға иғтибар
Китапханаларға иғтибар иткәнеғеҙ өсөн ҙур рәхмәт!!!
Үтенесебеҙ бар…
Миловка мәҙәниәт йорто эшмәкәрлеге тураһындағы тапшырыуҙы сайтҡа ебәреүегеҙҙе үтенәбеҙ, сөнки беҙ тыңлай алманыҡ.
Тапшырыуҙар сайтҡа эфирҙа үткәс тә ҡуйыла…
Хөрмәтле тыңлаусылар! Тапшырыуҙар сайтҡа эфирҙа үткәс тә ҡуйыла, дүшәмбе техник сәбәптәр арҡаһында тотҡарлыҡ килеп сыҡты. Әле Өфө районы Алексеевка һәм Миловка ауылдарындағы мәҙәниәт йорттары хаҡындағы тапшырыу сайтҡа һалынды.
Уңыштар һеҙгә!


text:
Овата
Овата (балка Буран-Гол) — Рәсәй йылғаһы. Ҡалмыҡ Республикаһы,Волгоград өлкәһе,Әстерхан өлкәһе[1] биләмәләрендә аға. Йылға йылға - ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Дон һәм Волга йылғаларының ағымһыҙ тармаҡтары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек бассейнынан РФ сигенә тиклем Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны[2].
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса [2]:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07040000112108200000378
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200037
- Бассейн коды — 07.04.00.001
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Гидротехник ҡоролмалар һәм дәүләт һыу кадастрының Рәсәй Үҙәк реестры».
- ↑ 2,0 2,1 РФ һыу реестры: Овата (балка Буран-Гол).
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 506
ВЕРТОЛЁТ МӘМЕРЙӘҺЕ, Ә х м ә р у п ҡ а н ы. Ауырғазы р‑ны Әхмәр а. төньяҡҡа табан 1 км алыҫлыҡта Һарыйылға (Өршәк й. басс.) үҙәнендә урынлашҡан. Карст мәмерйәһе, көңгөр ярусының аҡһыл һоро гипстарында барлыҡҡа килгән. Оҙонлоғо 1768 м, тәрәнлеге 50 м, күләме 40 мең м3. Ауыҙ тәрәнлеге 40 м һәм диаметры 80 м тирәһе булған упҡан соҡорҙа урынлашҡан. Мәмерйә көньяҡ- көнсығыш йүнәлешендәге 100 м тиклем оҙонлоҡтағы, 40 м тиклем киңлектәге, 6 м тиклем бейеклектәге ике төп параллель һөҙәк-ауыш галереянан тора. Уларҙан көньяҡ-көнбайышҡа табан юлдар китә, юлдарҙың бер өлөшө соҡорҙоң һыртында һәм галереяның түбәһендә асылыусы үрге ҡоро ярусты барлыҡҡа килтерә. Галереяның стеналары һәм түбәһе ныҡ ашалған, емерелеп төшөү ҡурҡынысы бар. Иҙәне кибеп ярылған ҡамыр кеүек киҫәкле ҡалын балсыҡ ҡатламы м‑н ҡапланған, унан һыу һарҡа. Мәмерйәнең көнсығыш өлөшөндә 2 м тиклем тәрәнлектәге күл бар. Ҡышын һәм иртә яҙҙа мәмерйәлә боҙло сталагмиттар, сталактиттар һәм кристалдар барлыҡҡа килә. Ҡышын т‑ра ер өҫтөндәге т‑ра м‑н бер, йәйгеһен 6°С. Ваҡыты м‑н мәмерйәгә ҡар һыуы тула (макс. кимәле — 4 м). Ауыҙы эргәһендә ҡарама, дым яратыусы үләндәр үҫә, соҡорҙоң стена соҡалталарына күгәрсендәр оялай, мәмерйәлә — ярғанаттар, күлдә балыҡтар, тәлмәрйендәр йәшәй.
Ю.В.Соколов
Тәрж. З.Б.Латипова


text:
Берҙәм өйҙә бәрәкәт бар.
"Башҡорт энциклопедияһы" ғилми нәшриәте комплексы генераль директоры, фәлсәфиәт фәндәре докторы Уйылдан Сәйетов, Саҡмағош районы хакимиәте башлығы урынбаҫары Геннадий Крюков, БДУ доценты, филология фәндәре кандидаты Ғәйнислам Ибраһимов.
Ижад юлын тик сәнғәттә күрәм….
Йырсы, ҡурайсы Юнир Һағынбаев.
Башҡорт халыҡ ижадында халыҡты һаҡлау.
Ҡунаҡта С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, филоголоия фәндәре докторы, ғалим Әхмәт Сөләймәнов.
Һәр бер ижад-күңел тамсыһы…
Күгәрсен районы “Оло Эйек” телестудияһы етәксеһе, шағирә Айгөл Айытҡолова.
Сәхнәлә - «Бирнәһеҙ ҡыҙ»
М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актерҙары – Башҡортостандың халыҡ артисы Заһир Вәлитов һәм актриса Рәзифә Динмөхәмәтова.
Тапшырыуҙы Зилә Сәғәҙиева алып бара.
«Һиндә - йырым, һиндә - моңом, айырма мине моңдан»
Татарстандың халыҡ шағиры, Татарстан Дәүләт Советы депутаты, яҡташыбыҙ Роберт Миңнуллин.
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- …
- 195
- 196
- 197
- 198
- 199
- 200
- 201
- 202
- 203
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »


text:
- Подробности
- Просмотров: 532
ҠУЛАЕВ Мстислав Александрович [Мөхәмәтхан Сәхипгәрәй улы; 7.2. 1873, Ырымбур губ. Орск өйәҙе Ейәнсура а. (Ырымбур өлк. Ҡыуандыҡ р‑ны) — 1959, Ҡазан], Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, тел‑ се, табип. СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1943). Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Ҡазан ун‑тының мед. ф‑тын тамамлаған (1902). 1903— 13 йй., 1917 й. һәм 1921 й. — 50‑се йй. уртаһында Ҡазандың һаулыҡ һаҡлау учреждениеларында (Александровск ҡала дауаханаһында, Респ. клиник туберкулёзға ҡаршы диспансерында һ.б.) эшләй. 1918 й. авг. алып Башҡорт хөкүмәтендә, 1919 й. ғин. — хөкүмәт рәйесе, февр. — Башҡортостан хәрби- революцион комитеты ағзаһы. Мартта үҙәк совет власы вәкилдәре м‑н һөй‑ ләшеүҙәргә етәкселек итә һәм “Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеү”гә ҡул ҡуйыуҙа ҡатнаша.
Фәнни тикшеренеүҙәре башҡорт теленең фонетикаһына, графикаһына, лексикаһына, лексикографияһына, грамматикаһына, тарихи үҫешенә, лингвистик һәм медицина терминологияһына, татар теленә арналған. “Өн әйтелеше нигеҙҙәре һәм башҡорттар өсөн әлифба” (“Основы звукопроизношения и азбука для башкир”; 1912) һәм “Әлепей” (1919) китаптары авторы. Уларҙа кириллица нигеҙендә алфавит тәҡдим ителә (башҡ. теленең специфик өндәрен сағылдырыу өсөн ҡайһы бер грек хәрефтәре ҡулланылған); үҫәргән башҡорттарының һөйләү теленең фонетик һәм морфол. (көньяҡ диалекттың эйек-һаҡмар һөйләше) үҙенсәлектәре бирелә; тәүге тапҡыр башҡ. теленең әйтелеш нормалары (ҡара: Орфоэпия) һүрәтләнә; уҡыу материалы итеп башҡ. фольклоры әҫәрҙәренән, этнография, топонимика, этимология б‑са мәғлүмәттәрҙән торған тематик һүҙҙәр төркөмө һәм текстар килтерелә.
Урыҫса-башҡортса һәм башҡортса-урыҫса һүҙлектәр авторы. “Башҡорт теленең ҡылымдары тураһында” (“О глаголах башкирского языка”; 1930) хеҙмә‑ тендә ҡылымдың грамматик категориялары өйрәнелә. 1899—1900 йй. Ҡазан ун‑тындағы Археология, тарих һәм этнография экспедицияһында ҡатнаша, Верхнеурал өйәҙе, Орск өйәҙе һәм Стәрлетамаҡ өйәҙендәбула, башҡ. йырҙарын, мәҡәлдәрен, әйтемдәрен, йомаҡтарын һәм әкиәттәрен йыя. “Үпкә туберкулёзын диагностикалау буйынса очерктар” (“Очерки по диагностике туберкулёза лёгких”; 1953, нәшер ителмәй), табиптар өсөн уҡыу әсбаптары авторы. Ҡ. хеҙмәттәре Ғилми архивта һаҡлана.
Хеҙм.: Твёрдый алфавит башкирского языка. Казань, 1928.
Әҙәб.: Шәкүр Р. Арҙаҡлы башҡорттар: ғилми-биографик очерктар. Өфө, 1998; Ярмуллин А.Ш. Автономиялы Башҡортостан байрағы аҫтында. Өфө, 2009.
И.Ғ.Ғәләүетдинов, М.М.Ҡолшәрипов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
30 август
30 август — григориан стиле буйынса йылдың 242-се (кәбисә йылында 243-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 123 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
- 6 Иҫкәрмәләр
Байрамдар
- Ҡырғыҙстан — Архивсы көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1873 — Франц-Иосиф Ере асыла.
- 1901 — Хьюберт Сесил Бут (Hubert Cecil Booth) электр саң һурғысына патент ала.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Александр Тюлькин (30.08.1888—18.03.1980), совет рәссамы, педагог. Башҡортостанда һынлы сәнғәткә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. 1934 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. РСФСР‑ҙың (1960) һәм БАССР‑ҙың (1944) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡорт АССР‑ының халыҡ рәссамы (1955) һәм Салауат Юлаев исемендәге премияһы лауреаты (1975). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).
- Сәйфуллин Баян Авзал улы (30.08.1928—16.03.2018), партия, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, 1967—1987 йылдарҙа Бәләбәй район Советы башҡарма комитеты рәйесе. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш (1971–1975) Юғары Советы депутаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ 1973) һәм ике «Почёт Билдәһе» ордендары (1966, 1971) кавалеры. Бәләбәй ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районының Атамкүл ауылынан.
- Үтәбай-Кәрими (30.08.1933—4.03.2005), уҡытыусы, ислам белгесе, шәрҡиәтсе. 1988—1992 йылдарҙа Өфөләге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. Шәреҡ ғалимдары хеҙмәттәрен башҡорт, урыҫ һәм татар телдәренә тәржемә итеүсе.
- Демидова Зоя Ивановна (30.08.1943—2011), малсылыҡ ветераны, 1961—1998 йылдарҙа Хәйбулла районының Матрай совхозы һауынсыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
- Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы (30.08.1958), иҡтисадсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2006), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәте (2015).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1860 — Исаак Левитан, рус рәссамы.
- 1871 — Эрнест Резерфорд, Бөйөк Британия физигы, Нобель премияһы лауреаты (1908).
- 1954 — Александр Лукашенко, Беларусь Президенты.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1935 — Анри Барбюс, француз яҙыусыһы.
- 2006 — Нәғиб Мәхфүз, мысыр яҙыусы-романисы, драматург, сценарист.
- 2011 — Йәүҙәт Ғиләжетдинов, Рәсәй Социология фәндәре академияһы академигы, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре.
- 2012 — Игорь Кваша, совет һәм Рәсәй актёры, театр һәм кино режиссёры, телетапшырыуҙар алып барыусы, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Яңылыҡтар
Килем тураһында мәғлүмәттәрҙе 2 майҙан да һуңға ҡалмайынса тапшырырға кәрәк – Федераль һалым хе
Физик берәмектәрҙең килеменә һалым буйынса Декларация кампанияһы башланды, тип иҫкә төшөрә Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы. Өс йыл милкендә булған мөлкәтте һатыуҙан (2016 йылдың 1 ғинуарынан һуң һатып алынған күсемһеҙ милеккә — биш йыл), шулай уҡ фатир йәки бүлмәне ҡуртымға биреүҙән, эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенән килем алыусылар апрель аҙағына тиклем һалым декларацияһын тапшырырға тейеш. Тулы исемлек Рәсәй Һалым кодексының 208-се статьяһында бирелгән.
Быйыл 2016 йыл өсөн 3-НДФЛ формаһы буйынса физик берәмектәрҙең килеме тураһында һалым декларацияһын 2 майҙан да һуңға ҡалмайынса йәшәгән урын буйынса һалым органына тапшырыу шарт (сөнки 30 апрель ял көнөнә тура килә).
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.


text:
Киномеханик булып 40 йыл
26 сентября 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Хаттар
Бурлы ауылында ғүмер буйы киномеханик булып эшләгән Рифҡәт Ғәлиулла улы Сафин бала саҡтан төрлө һөнәр менән мауығып үҫә. Бурлы мәктәбендә уҡыған сағында уҡ алдынғылар рәтендә була. Мәктәпте тамамлап, армияға барғансы колхозда төрлө эштә эшләй. 16 йәше тулғас, киномеханик һөнәренә уҡырға теләүе тураһында район киноселтәре директорына ғариза менән мөрәжәғәт итә.
Халҡың һине һөйөп ҙурланы
26 сентября 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, Йәмғиәт
Сәхнә шаршауҙары асылғанда
Ергә яуа йондоҙ сыңдары.
Ай юлынан башланғандыр кеүек
Флүрә апайҙың нурлы таңдары.
Ғафури халыҡ театрының иң сағыу артисткаһы, сәхнә ветераны, абруйлы райондашыбыҙ Флүрә Аллабирҙе ҡыҙы Садиҡованың 80 йәшлек юбилей кисәһе театр миҙгелен асыу тантанаһын башлап ебәрҙе. Мәҙәни сараларға һыуһаған, сәнғәт һөйгән Красноусол халҡы дәррәү йыйылды был тамашаға. Ярты быуатҡа яҡын ғүмерен сәхнәгә бағышлаған, тиҫтәләгән образдар тыуҙырған Флүрә апайҙы ҡотларға балалары, туғандары, элекке хеҙмәттәштәре, ижадташ дуҫтары килгәйне.
Ергә яуа йондоҙ сыңдары.
Ай юлынан башланғандыр кеүек
Флүрә апайҙың нурлы таңдары.
Ғафури халыҡ театрының иң сағыу артисткаһы, сәхнә ветераны, абруйлы райондашыбыҙ Флүрә Аллабирҙе ҡыҙы Садиҡованың 80 йәшлек юбилей кисәһе театр миҙгелен асыу тантанаһын башлап ебәрҙе. Мәҙәни сараларға һыуһаған, сәнғәт һөйгән Красноусол халҡы дәррәү йыйылды был тамашаға. Ярты быуатҡа яҡын ғүмерен сәхнәгә бағышлаған, тиҫтәләгән образдар тыуҙырған Флүрә апайҙы ҡотларға балалары, туғандары, элекке хеҙмәттәштәре, ижадташ дуҫтары килгәйне.
Шатлыҡ йорто булһын баҡсабыҙ
26 сентября 2016 йыл | Мәғариф
Кескәйҙәрҙең икенсе йорто булған балалар баҡсаһына балаларҙың ҙур теләк менән йөрөүендә тәрбиәселәрҙең роле ифрат ҙур. Беҙҙең Бурлы балалар баҡсаһының Байымбәт, Ҡормантау, Березовка, Яугилде ауылдары филиалдарында ла үҙ һөнәрен яратҡан тәрбиәселәр эшләй.
Ҙур, татыу коллективта ижади эшләгән, яңылыҡҡа ынтылыусы 5 тәрбиәсе, 5 тәрбиәсе ярҙамсыһы ҡул аҫтында барлығы 101 бала тәрбиәләнә.
Ҙур, татыу коллективта ижади эшләгән, яңылыҡҡа ынтылыусы 5 тәрбиәсе, 5 тәрбиәсе ярҙамсыһы ҡул аҫтында барлығы 101 бала тәрбиәләнә.
Тәрбиәсенән уңдыҡ
26 сентября 2016 йыл | Мәғариф
Минең ейәнсәрем менән ейәнем Красноусолдағы "Миләшкәй” балалар баҡсаһына йөрөйҙәр. Шуның өсөн унда уҙғарылған сараларҙа йыш булам.
Ауылдан килгән сабыйҙарҙы коллективта ихлас ҡабул иттеләр. Ильяс ейәнем рус төркөмөнә тура килде, ә Яҙгөлөбөҙ башҡорт төркөмөнә йөрөй башланы. Милли төркөм булғанға, айырыуса шатландыҡ. Һәр бала үҙ телен, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе белеп үҫергә тейеш, тип уйлайбыҙ. Тәрбиәселәре Альфира Булат ҡыҙы Бәширова ейәнсәремде үҙ ҡанаты аҫтына алды. Ҡунаҡҡа ҡайтҡанда рәхәтләнеп башҡортса һөйләшә, башҡорт бейеүҙәрен бейей.
Ауылдан килгән сабыйҙарҙы коллективта ихлас ҡабул иттеләр. Ильяс ейәнем рус төркөмөнә тура килде, ә Яҙгөлөбөҙ башҡорт төркөмөнә йөрөй башланы. Милли төркөм булғанға, айырыуса шатландыҡ. Һәр бала үҙ телен, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе белеп үҫергә тейеш, тип уйлайбыҙ. Тәрбиәселәре Альфира Булат ҡыҙы Бәширова ейәнсәремде үҙ ҡанаты аҫтына алды. Ҡунаҡҡа ҡайтҡанда рәхәтләнеп башҡортса һөйләшә, башҡорт бейеүҙәрен бейей.


text:
Тоҙло тупраҡтар
Тоҙло тупраҡ — өҫкө горизонттарында тиҙ иреүсән тоҙҙар тупланған тупраҡ төрө, унда галофиттарға ингән солерос, солянка, сведа, петросимония, аджерек, кермек һәм башҡаларҙан бүтән үҫемлек йәшәй алмай. Үҙәк Африкала, Азияла, Австралияла, Төньяҡ Америкала, Рәсәйҙең Каспий буйҙарында, Украинаның Херсон өлкәһендә, Ҡаҙағстанда һәм Урта Азияла осрай.
Йөкмәткеһе
Төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тупраҡтың морфологик төҙөлөшө түбәндәгесә:
А — гумус горизонты, гумус тупланышы көрән, аҡһыл-көрән йәки һоро төҫтәрҙә сағыла һәм ныҡ айырыла; ҡайһы бер урындарҙа тамырҙары менән ҡалҡып ҡалған сиҙәм киҫәктәре була; горизонттың өҫкө ҡатламында тоҙло ҡабыҡ хасил була йәки сағыу аҡ, аҡһыл, аҡһыл-һоро төҫтә ҡатлам ҡаплап ала.
B(Bg) — гумус горизонты аҫтында йәки тоҙло горизонт аҫтында бер төр ҡатлам йәки ҡатламдар айырылып тора.
G — төрлө кимәлдәге сағылышлы глей горизонты.
Тупраҡ профилендә ваҡ кристалл тупланмалары рәүешендә тоҙ туплана. Улар юлаҡ, төрткө, сағыу кеүек төпкөл аҡ, һоро төҫтәге һәм ялтырап торған оялар кеүек була. Тупраҡ профиленең төрлө тәрәнлегендә ҡыҙғылт күк, көрән таптар күҙәтелә.
Классификацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1977 йылғы СССР тупраҡ классификацияһына ярашлы тоҙло тупраҡ ике төргә бүленә: автоморф һәм гидроморф. Автоморф төр ер аҫтынан сығып ятҡан ҡатламдарҙан тора. Ул ятҡылыҡтарҙың тәрәнлеге — 10 м.
Гидроморф тоҙлоҡтар, киреһенсә, грунт һыуҙары ныҡ күтәрелгәндә (3—1 м) барлыҡҡа килә.
2004 йылғы Рәсәй тупраҡ классификацияһында тоҙло батҡаҡтар түбәндәге төрҙәргә бүленә:
- Ҡәҙимге тоҙло батҡаҡ — иҫке классификацияға ярашлы гидроморф һәм автоморф типик төр.
- Глейлы тоҙло батҡаҡ — әҙ гумуслы болондарҙағы һәм һаҙлыҡлы гидроморф төрҙәр тура килә.
- Сульфид тоҙло батҡаҡ (сор) — иҫке классификациялағына тап килә.
- Ҡараһыу тоҙло батҡаҡ — гумус миҡдары юғары булыуы (12 %) менән айырыла, профиль буйынса түбәнерәк —ҡыҙғылт күк һәм көрән таптар, был даими рәүештә һыуланып тороу күрһәткесе. Болон тоҙло батҡаҡтарына тура килә.
- Тоҙло торф батҡағы — тоҙло торфлы йәки серетмә-торфлы ҡатнашмалы булыуы менән айырыла. Һаҙлыҡ тоҙло батҡаҡтарына тура килә..
Шулай уҡ икенсел типтар ҙа бар, уларҙы тупраҡ тибы буйынса атайҙар: ҡара тупраҡтағы тоҙлоҡ, натрийлы тупраҡтағы тоҙлоҡ.
Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Солонцы
- Солодь
- Таҡыр
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ковда В. А. Происхождение и режим засоленных почв — М. — Л., 1946—47 Т. 1–2.
- Егоров В. В. Засоленные почвы и их освоение — М., 1954.
- Базилевич Н. И. Геохимия почв содового засоления — М., 1965.
- Снытко В.А., Собисевич А.В., Шёнфельдер Т. Вторичное засоление почв как эколого-географическая проблема // Эколого-географические проблемы регионов России. Материалы VIII Всероссийской научно-практической конференции с международным участием. Самара, 2017. С. 225–228.


text:
Тәҡдир
Тәҡдир — Аллаһы Тәғәлә булған һәм буласаҡ нәмәләрҙең ваҡытын, урынын билдәләгән. Донъяла бөтә нәмә лә Аллаһтың теләге, тәҡдире буйынса булған һәм буласаҡ. Кеше үҙенә яҙылған яҙмышты Аллаһы Тәғәлә тарафынан бирелгән ихтыяры буйынса һайлай. Нәмә эшләһәк тә, ул Аллаһ ризалығы менән, уның ҡеүәтләүе буйынса.
Үҙебеҙҙең тыумышыбыҙ, енесебеҙ, ғүмер оҙонлоғон, ата-әсәйҙе беҙ һайлай алмайбыҙ. Шуға былар өсөн яуап бирмәйбеҙ, ә был тормошта үҙ ихтыярыбыҙ, теләгебеҙ менән эшләгән яҡшы һәм насар эштәребеҙ, ғәмәлдәребеҙ өсөн яуап тотасаҡбыҙ.


text:
Тештәрҙе ҡамаштырырлыҡ һалҡын һыулы саф шишмәләр! Нисәмә быуат инде улар ер ҡуйынынан урғылып сыға ла, бар тәбиғәткә йәшәү көсө, ғүмер бүләк итеп, сылтыр-сылтыр аға ла аға. Ер йөҙөндә күпме тереклек бар — улар иң элек һыуға бурыслы.
Боронғо ата-бабаларыбыҙ шишмәләрҙең илаһи көс-ҡөҙрәткә эйә икәнлеген яҡшы белгән. Шуға күрә лә, төпләнер урын һайлағанда, тәү сиратта яҡын-тирәлә һыу сығанағы барлығына иғтибар иткәндәр.
Илеш ерендә лә шишмә, ҡойолар бихисап. Ауылыбыҙҙың һоҡланғыс тәбиғәте менән ғорурланырлыҡ, ләкин йылдан-йыл йылға-күлдәребеҙ, урман-ҡырҙарыбыҙ, шишмәләребеҙ тураһында ҡайғыртыусыларҙың кәмеүе сер түгел. Шуға ла Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы уңайынан районыбыҙҙа “Иң төҙөк шишмә-2013” конкурсы иғлан ителгәйне. Уның маҡсаты — тарихи мираҫты тергеҙеү, киләсәк быуынға тирә-яғыбыҙҙың гүзәллеге, таҙалығының үҙебеҙҙән тороуын аңлатыу.
Әйткәндәй, сарала күп ауылдар әүҙем ҡатнашты. Халыҡтың тырышлығы, тәбиғәткә ҡарата һаҡсыл мөнәсәбәте күренеп тора. Шишмәләрҙең тирә-яғы төҙөкләндерелгән. Уларға ниндәй генә исемдәр бирелмәгән! Әйтәйек, Дөмәй ауылында “Сауҡа” шишмәһе, Үрмәт ауылында — “Оло шишмә”, Исәмәттә — “Әбейҙәр”, Бишҡурайҙа — “Ғәҙелән”. Билдәле, ул исемдәрҙең һәр береһенең үҙ мәғәнәһе, үҙенә генә хас тарихы бар. Мәҫәлән, конкурс йомғаҡтары буйынса беренсе урынды алған Аҡкүҙ ауыл биләмәһенә ҡараған Шәммәт ауылындағы “Әнсәф” шишмәһе Афғанстанда изге бурысын үтәгәндә һәләк булған, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, миҙалдар менән бүләкләнгән Әнсәф Нуретдиновтың иҫтәлегенә аталған.
Ошондай конкурстар үткәреү — районыбыҙ өсөн бик әһәмиәтле сара, сөнки нисәмә быуынды шифалы һыуы менән ҡыуандырған шишмәләребеҙ бындай ҙурлау-хөрмәтләүгә күптән лайыҡ.


text:
Артамонов Владимир Иванович
Артамонов Владимир Иванович (1906 йыл 20 ноябрь — 29 сентябрь 1944 йыл) — Советтар Союзы Геройы (17.11.1939), Халхин-Гол йылғаһындағы һуғыштарҙа 1-се армия төркөмөнөң 100-сө тиҙлекле бомбардировка бригадаһы 38-се бомбардировка авиацияһы полкының эскадрилья командиры вазифаһында һәм Бөйөк Ватан һуғышында 288-се һәм 209-сы бомбардировка авиация полктары командиры вазифаһында ҡатнаша. 1944 йылдан —Эшсе-крәҫтиәндәр Ҡыҙыл Армияһының Хәрби-һауа көстәре генерал-инспекторының өлкән ярҙамсыһы, полковник.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1906 йылдың 20 ноябрендә Требиятский ҡасабаһында, хәҙерге Силәбе өлкәһенең Нагайбакский районында тыуған. 1908 йылдан алып Башҡортостанда йәшәй: Әүжән ҡасабаһында, Үҙән ауылында, ә 1924 йылдан — Белорет ҡалаһында. рус. Урта белемле. 1930 йылдан башлап ВКП(б) ағзаһы. 1924—1928 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Тамъян-Ҡатай кантон комитетында (Белорет ҡалаһы) комсомол эшендә эшләй.
Ҡыҙыл армияға 1928 йылда Белорет ҡала район военкоматы саҡыра. Ҡарауыл ротаһында ҡыҙылармеец булып хеҙмәт итә, кесе авиация буйынса белгестәр мәктәбеендә уҡый. 1930 йылда Ленинград хәрби-һауа көстәренең хәрби-теоретик мәктәбен тамамлай. 1931 йылда — Борисоглебск хәрби летчиктар мәктәбендә белем ала. Воронеж ҡалаһында бомбардировка авиацияһы часында летчик-инструктор булып хеҙмәт итә, ә 1933 йылдан — ТБ-3 бомбардировщигы, авиация отряды, Байкал аръяғы хәрби округында авиация эскадрильяһы командиры.
1939 йылда, 29 майҙан 16 сентябргә тиклем, капитан В. И. Артамонов Халхин-Гол йылғаһында (Монголия) Япон милитаристары менән һуғыштарҙа батырлыҡ күрһәтә.
Советтар Союзы Геройы исеме һәм Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 160) капитан Владимир Иванович Артамоновҡа 1939 йылдың 17 ноябрендә, эскадрилья уңыштары һәм шәхси ҡаһарманлығы өсөн бирелә.
1940 йылда ҡыйыу офицер Н. Е. Жуковский исемендәге Хәрби-һауа инженер академияһы эргәһендәге армия команда составының белемен камиллаштырыу курсын тамамлай, һәм шул уҡ йылдың майынан Ҡыҙыл армия хәрби-һауа көстәре баш идаралығында өлкән инспектор булып хеҙмәт итә башлай.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында 288-се һәм 209-сы бомбардировка авиация полктары командиры Артамонов Владимир Иванович Мәскәүҙе һаҡлай, Курск янында һуғыша. 1944 йылдан полковник И. В. Артамонов — Совет Армияһының хәрби-һауа көстәре генераль инспекторының өлкән ярҙамсыһы. 1944 йылдың 29 сентябрендә Чита өлкәһендә Хилок ауылы янында авиаһәләкәттә һәләк була.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Алтын Йондоҙ» миҙалы , Советтар Союзы Геройы (17.11.1939; № 160)
- Ленин ордены (17.11.1939)
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены (29.08.1939)
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены (31.07.1944)[2]
- II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (07.08.1943)
- Ҡыҙыл Йондоҙ Ордены (03.11.1944)
- Монгол Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башта Читала ерләнгән[3]. Һуңыраҡ булған барлыҡ экипаждың мәйеттәре Мәскәүгә Дон зыяратына күсереп ерләнә (19-сы участка).
- Белорет ҡалаһында һәм Белорет районының (Башҡортостан) Үрге Әүжән ауылындағы урамдар В. И Артамонов исеме менән аталған.
- Үрге Әүжән мәктәбе бинаһына мемориаль таҡта ҡуйылған.
- Чита ҡалаһының Ленин майҙанында — обелиск, һәләк булған урынында — һәйкәл ҡуйылған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Хәҙерге Рәсәй.
- ↑ Наградные документы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында (архив материалдары: ЦАМО, ф. 33, оп. 690155, д. 1177, л. 1, 3)ф. 33, оп. 690155, д. 1177, л. 1, 3)
- ↑ Мәғлүмәт ОБД «Мемориал» документтар электрон базаһында
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 б. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Артамонов Владимир Иванович. «Герои страны» сайты. (Советтар Союзы Геройы) (Тикшерелгән 3 сентябрь 2011)
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 20 ноябрҙә тыуғандар
- 1906 йылда тыуғандар
- Нагайбакский районында тыуғандар
- 29 сентябрҙә вафат булғандар
- 1944 йылда вафат булғандар
- Чита өлкәһендә вафат булғандар
- СССР хәрби осоусылары
- Полковниктар (СССР)
- Советтар Союзы Геройҙары
- Ленин ордены кавалерҙары
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
- 2-се дәрәжәле Ватан һуғышы ордены кавалерҙары
- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары
- Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары (Монголия)
- Бөйөк Ватан һуғышы осоусылары
- Шәхестәр:Белорет районы
- Халхин-Гол буйындағы алыштарҙа ҡатнашыусылар


text:
- Подробности
- Просмотров: 514
БАЙМАҠ МУЗЕЙЫ, Баймаҡ ҡ. урынлашҡан. 1975 й. Баймаҡ тарих‑тыуған яҡты өйрәнеү музейы булараҡ ойошторола, 1979—2005 йй. Милли музей филиалы. Экспозиция 1981 й. асыла. Музей фондында яҡынса 6 мең һаҡлау берәмеге бар, ш. иҫ. биҙәү‑ҡулланма сәнғәте өлгөләре, ҡатын‑ҡыҙ түш биҙәүестәре коллекцияһы, старателдәрҙең хеҙмәт ҡоралдары, нумизматик коллекция, фотоһүрәттәр, документаль материалдар. 5 залда урынлашҡан экспозиция тәбиғәт, этнография, хәрби һәм хеҙмәт даны, район биләмәһендә алтын сығарыу тарихы, Баймаҡ һәм Баймаҡ р‑ны тарихы бүлектәренән тора. “Талҡаҫ күле тәбиғәте”, “Алтын йыуыу” диорамалары бар.
Л.А.Чишкова
Тәрж. Г.С.Балтабаева


text:
Әзербайжан гербы
Әзербайжан Республикаһы Гербы (әзерб. Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbi) — Әзербайжан Республикаһы Флагы һәм Гимны кеүек үк, дәүләт символы булып һанала.
Тасуирлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гербтың уртаһына, «Уттар иле» булыуын символлаштырған ялҡын телдәре тѳшѳрѳлгән. Ялҡын телдәре менән Аллаһ һүҙе яҙылған[1]. Гербта милли Әзербайжан Республикаһы Флагындағы тѳҫтәр ҡулланылған. Һигеҙ мѳйѳшлѳ йондоҙ тѳрки халыҡтың һигеҙ тармағын сағылдыра. Аҫта, байлыҡты уңышты аңлатҡан бойҙай башаҡтары һәм кѳс, ҡѳҙрәтте символлаштырған имән ботаҡтары тѳшѳрѳлгән.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1920 йылдың 30 ғинуарында Әзербайжан Демократик Республикаһы Хѳкүмәте милли гимн, дәүләт флагы һәм мисәте проектына конкурс иғлан итеү тураһында ҡарар ҡабул итә:
«Халыҡ мәғарифы министрына милли гимн, дәүләт гербы һәм мисәтен тәҡдим итеү буйынса конкурс иғлан итеүҙе йѳкмәтергә һәм тәүгеһенә 50 мең, икенсеһенә 25 мең һум премия түләргә»[2].
Конкурс 1920 йылдың 1 майнда тамамланырға тейеш була. Әммә, 1920 йылдың 28 апрелендә Әзербайжан Демократик Республикаһы ҡолатылыу сәбәпле, герб ҡабул ителмәй. Шуныһын да билдәләргә кәрәк, Бакула йәшәгән грузин кенәзе Шершавидзе булдырған герб проекты һаҡланып ҡала[3].
Һуңынан, 1991 йылда Әзербайжандың бойондороҡһоҙлоҡ яулауынан һуң Әзербайжан Республикаһы гербы проектына конкурс иғлан ителә. Бының ѳсѳн махсус комиссия булдырыла. Тик тәҡдим ителгән бер генә эскиз да Әзербайжан Милли Меджлис парламенты ағзалары тарафынан ҡабул ителмәй һәм шул арҡала Әзербайжан Демократик Республикаһы ваҡытынан һаҡланып ҡалған проектҡа иғтибар йүнәлтелә. Был гербтың оригиналь композицияһы һаҡлана, бары тик ҡайһы бер деталдәр генә, ялҡын, имән япрағы һәм бойҙай башағы рәссам Р. Мамедов тарафынан камиллаштырыла[3]. 1993 йылдың 19 ғинуарындағы Әзербайжан Республикаһы Конституцияһы законы буйынса Әзербайжан Республикаһының тѳҫлѳ һәм аҡ-ҡара һүрәтле гербы раҫлана. 1993 йылдың 23 февралендә Әзербайжан президенты Абульфаз Эльчибей тарафынан «Әзербайжан Республикаһының Дәүләт гербы тураһындағы положение» ҡабул ителә[3].
Филателияла герб[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Государственный герб Азербайджанской республики
- ↑ Азербайджанская Демократическая Республика (1918―1920). Законодательные акты. (Сборник документов). — Баку, 1998, с. 399—400
- ↑ 3,0 3,1 3,2 İ. Əliyev, E. Məhərrəmov. Azərbaycan Respublikasınn Dövlət Rəmzləri — Баку: Nurlan, 2008. — 500 экз. (әзерб.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Герб Азербайджанской Республики. Статья из № 09/2006 газеты «География» издательского дома «Первое сентября».
- «РИА НОВОСТИ». Символы Азербайджанского государства (Статья Конституции)
- Азербайджан. Государственные символы и атрибуты
Ҡалып:Азия по темам Ҡалып:Азербайджан в темах


text:
Һеҙҙең Ихтыяждарын Тиҙлек Тишелгән. ярыҡ бер уйын NFS . Скачать бушлай менән сайты һеҙ аласаһы был уйын беҙҙең өсөн түләү русификатор әгәр ҙә икән телисез. Был уйындан һуң һеҙ компьютер күсерергә мөмкинлек бирә һезгә тамғаларға. Уларҙы һеҙгә дөрөҫ тиҙлек ихтыяждарын урында кряк әгәр һеҙ эҙләсе ҡушыла..
Һеҙҙең ярыҡ НФС Фортуна, потусторонние спорт п үҙән ҡушылдығы. , үс алыусы команда менән һеҙ һәм һеҙгә ярҙам бүленгән ярҙам һәм предательство восходит менән, төшөрөү өсөн йорт, густой картель, был мегаполистың сәйәсәте казино, енәйәтсе, хоҡуҡ һаҡлау органдары һәм. Йәннәт был уйынсы коррупцион, ставкаһы юғары булған, һәм һәр ваҡыт еңеү яулай йорт..
Һеҙҙең Тиҙлеге Ярына Скачать
Һеҙҙең Ихтыяждарын Тиҙлек Тишелгән.
Һеҙ автомобиль ҡушыла. уртаһында бөтә, тип, һеҙҙең өсөн эшләргә теләй Needforspeed Ярыҡ Сайты. Һәм һеҙ алаһың да ҡасан да матур-һәр береһе йыр менән дөйөм етештереүсәнлеге 5 иҫ киткес автомобиль инструкция (ярыш, дрифт, офф-авеню, перетаскивать, һәм Бегун) теләһә ҡайһы оппозиция өсөн ярыш н сағылдырған таблица, йәки предприятие.
Шулай Уҡ Һеҙ Оҡшамауы Мөмкин: Утилита Менән Асҡыс Сериялы Лицензия Скачать Бушлай
Менән Тиҙлек Өсөн Ихтыяж Ярыҡ төрлө спорт уйындары символы булараҡ, өс компьютер, ярҙам дөйөм бер маҡсат менән тоташтырыу: үс сағылыш таба. Нисек Тайлер, Макар, джесс тиклем рейтинг өсөн хәүеф төркөмөндә булған һәм һәм һеҙ хатта, бөтә михнәттәр ҡаршы финал ярышы һәм саф индерер, төшөрөр өсөн йорт. Копа тиклем өҫтәмә конфликттарҙы хәл тап һеҙ ҡасан булһа иң элек. Шуға күрә индереү һәм киләсәк включения-тауҙар аша юлдар, сүллек һәм каньон, бөтә ҡала һәм дәғүәсегә ҡаршы буйынса ярыш! Тиҙлек Өсөн Бушлай Күсереү Ихтыяжы.
Һеҙҙең Ихтыяждарын Тиҙлек Скачать бушлай керер өсөн беҙҙең сайтта. Һеҙҙең Тиҙлеге Скачать ноутбук өсөн һеҙ., компьютер һәм мобиль өсөн бушлай.
Системалы Талаптар
ҺАҒЫҘАҠ: 64-Windows битный 7 йәки һуңыраҡ
Процессорҙар: Интел и3 6300 @ 3.8 AMD йәки ГГц менән fx 8150 @ 3,6 менән ггц 4 аппарат ағымы
ОУ: 6БӘЛӘБӘЙҘӘН
ДИСК : Драйв DVD ROM урынлаштырыу өсөн генә кәрәк
ҠАТЫ ДИСК: 30БӘЛӘБӘЙҘӘН
Видео: NVIDIA GeForce серияһы® өсөн gtx 750 Ti. AMD Radeon йәки™ серияһы HD 7850 dx11 или эквивалент булған-2 иҫтәлектәре менән яраша gpu бәләбәйҙән
DirectX менән һыйышып: 11 Яраша видеокарта йәки эквивалент
Инеү: Ике контроллек аналог
ТАЛАПТАР ИНТЕРНЕТ-БЕРЛӘШМӘЛӘР : 192 Йәки интернетҡа тоташыу тиҙ Kbps Тәҡдим ителгән Юғары талаптарына көйләп булмай 1080p60
ҺАҒЫҘАҠ: 64-Windows битный 10 йәки һуңыраҡ
Процессорҙар: И5 4690К Интел @ ГГц AMD менән 3,5 йәки FX 8350 @ ГГц менән 4.0 4 аппарат ағымы
ОУ: 8БӘЛӘБӘЙҘӘН
ДИСК : Драйв DVD ROM урынлаштырыу өсөн генә кәрәк
ҠАТЫ ДИСК: 30БӘЛӘБӘЙҘӘН
Видео: Видеокарта amdradeon™ ГХ 480 4БӘЛӘБӘЙҘӘН, NVIDIA GeForce серияһы® өсөн gtx 1060 6Dx11 эквивалент gpu йәки бәләбәйҙән килгән, иҫтәлектәре менән һыйышып бәләбәйҙән 4
DirectX менән һыйышып: 11 Яраша видеокарта йәки эквивалент
Инеү: Ике контроллек аналог
ТАЛАПТАР ИНТЕРНЕТ-БЕРЛӘШМӘЛӘР : 512 Йәки интернетҡа тоташыу тиҙ Kbps


text:
Әйҙә, йырлайыҡ, илде нурлайыҡ!
Был һөйләшеүҙән һуң Гөлдәр уйға ҡалды. Гәзит уҡып ултырған атаһы янына килде лә:
— Атай, ә нисек итеп хәрефте таныйҙар ул? — тип һораны.
Атаһы уны күтәреп алдына ултыртты:
— Бына, ҡара әле, был хәреф — "Б", ә быныһы — "А".
— Ə быныһы?
—Быныһы — "Ш". — Атаһы гәзиттең иң өҫтөндә яҙылған һүҙҙәге бөтә хәрефтәрҙе лә атап сыҡты. — Бөтәһен дә бергә ҡушып уҡыһаң, беләһеңме, ниндәй һүҙ килеп сыға?
— Юҡ, — тине Гөлдәр, күҙҙәрен түңәрәкләндереп.
—"Башҡортостан" була, ҡыҙым! Республикабыҙҙың иң төп гәзите ул. Уға ошо көндәрҙә 100 йәш тула! Илдә нимә барғанын шунан уҡып беләм мин.
Был мөғжизә Гөлдәрҙе таң ҡалдырҙы. Яп-ябай хәрефтәргә шундай ҙур мәғәнә һыйған! Артабан ул гелән: "Ə был ниндәй хәреф?" — тип һорашып йөрөр булып китте. Ə бөгөн Гөлдәр өйҙә бер үҙе. Ҙур ҡыҙыҡай инде ул — дүртенсе йәше менән китте. Ауылда балалар баҡсаһы юҡ, ә әсәһе бөгөн үҙе менән эшкә алманы. "Йоҡоң туйғансы йоҡла", — тине.
Күпме йоҡларға була? Гөлдәр атаһының гәзитенә үрелде. Таныш хәрефтәрен барланы. Шул саҡ хәрефтәр, бергә етәкләшеп, йылмайышҡандай тойолоп китте. Бәй, әллә ҡулға-ҡул тотоноп бейейҙәр инде? Гөлдәр етәкләшкән хәрефтәрҙе ҡушып уҡып ҡараны ла ғәжәп итте. Һүҙ килеп сыға ла баһа! Был уйын бик ҡыҙыҡ тойолдо ҡыҙыҡайға. Гәзит буйлап яңы һүҙҙәр эҙләргә тотондо. Иң өҫтә — ҙур хәрефтәр менән "Башҡортостан" тип яҙылған. Эйе шул, атаһы ла әйткәйне бит! Ə быныһы ниндәй тигеҙ генә ҡыҫҡа юлдар? Тырыша торғас, Гөлдәр былай тип уҡыны:
Əйҙә, йырлайыҡ,
Илде нурлайыҡ!
—Əйҙә, йырлайыҡ, илде нурлайыҡ! — тип, ҡулдарын йәйеп әйләнде ҡыҙыҡай. Əйләнә торғас, тотош шиғыр ятланды ла ҡуйҙы!
Ата-әсәһе эштән, апай-ағайҙары мәктәптән ҡайтҡас, Гөлдәр уларға шиғырҙы һөйләп күрһәтте. Бөтәһе лә "аһ" итте.
— Кем өйрәтте? Ҡайҙан алдың?
Гөлдәр йүгертеп "Башҡортостан" гәзитен килтерҙе: "Бына ошонда яҙылған ул!" Атаһы менән әсәһе бер-береһенә ҡарашты. Ҡыҙыҡайҙы ҡосаҡлап ҡыуаныштылар.
— Йә, былай булғас, һинең үҙеңә "Аҡбуҙат" журналын мотлаҡ яҙҙырырбыҙ! — тине атаһы.
— Хәреф таныусы ҡыҙ бит ул, — тип һөйҙө арҡаһынан әсәһе.
Гөлдәр тағы ла сағыуыраҡ тауыш менән әйләнергә тотондо.
— Əйҙә, йырлайыҡ, илде нурлайыҡ!
«Башҡортостан» гәзитен 100 йәше менән ҡотлайбыҙ! Быуаттан-быуатҡа хаҡ һүҙеңде илт, гәзит олатай!
«Аҡбуҙат»