text:
Гвинея ҡултығы
Гвинея ҡултығы (ингл. Gulf of Guinea, франц. golfe de Guinée, исп. Golfo de Guinea, порт. Golfo da Guiné) — Африканың көнбайыш ярҙарын йыуыусы Атлантик океан ҡултығы.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Майҙаны 1533 мең км². Ҡултыҡ төбөндә Гвинея котловинаһы барлыҡҡа килә, уның тәрәнлеге 6363 метрға барып етә. Һыуҙың температураһы 25-27 °С тәшкил итә. Тоҙлолоғо 34-35 ‰, йылғалар тамаҡтарында 20-30 ‰-гә тиклем кәмей. Ярым тәүлекле һыу күтәрелеүҙәрҙең дәүмәле 2,7 метрға барып етә.[1]
Иң ҙур утрауҙары — Биоко, Сан-Томе, Принсипи, Аннобон. Ҡултыҡ аша көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай йылы Гвинея ағымы, ә төньяҡтан көньяҡҡа һалҡын Ангола ағымы үтә.
Ҡултыҡҡа артабанғы йылғалар ҡоя: Вольта, Конго, Нигер, Огове һ.б.
Балыҡ тотоу һәм нефть сығарыу тармаҡтары үҫешкән. Төп порттары — Ломе (Того), Лагос (Нигерия), Аккра һәм Такоради (Гана), Либревиль (Габон).


c: text/html

text:
Википедия:Биш таған
Википедияның биш тағаны. Төп ҡағиҙәләр һәм принциптар
Википедияла, һәр бер тел бүлеге өсөн мотлаҡ булған, төп биш ҡағиҙә бар. Башҡа ҡағиҙә-тәртиптәр Википедияла ҡатнашыусылар тарафынан ирекле рәүештә ҡабул ителгән һәм һәр бер тел бүлеге өсөн үҙенсәлекле.
Википедия тигән һүҙ ике һүҙҙән барлыҡҡа килгән: Вики тигән гавай һүҙе тиҙ тигәнде аңлата, ә икенсе өлөшө ул энциклопедия тигән һүҙҙең ҡыҫҡартмаһы. Был проектта мәғлүмәт энциклопедия ҡанундарына ярашлы яҙылырға тейеш. Был шарт Википедияның бөтә тел бүлексәләре өсөн мотлаҡ булған биш ҡағиҙәнең беренсеһе.
Теләге булған һәр бер кеше Википедия мәғлүмәтен тулыландыра һәм камиллаштыра ала. Шулай уҡ Википедияла әлегә тиклем булмаған яңы төшөнсә буйынса мәғлүмәт өҫтәй ала. Википедия эстәлеген камиллаштырғанда, мәғлүмәткә ҡарата рыяһыҙ, объектив булыу шарт. Был шарт Википедияның бөтә тел бүлексәләре өсөн мотлаҡ булған икенсе төп ҡағиҙә.
Википедиялағы булған бар мәғлүмәт теләге булған һәр кеше тарафынан ирекле ҡулланыла, таратыла, камиллаштырыла. Шуға күрә Википедияла мәҡәләләрҙең айырым авторы юҡ. Мәҡәлә авторҙары булып ниндәйҙер үҙгәреш индергән һәр ҡулланыусы иҫәпләнә. Википедияла мәҡәләләр тулыландырып, камиллаштырып торғанлыҡтан, кемдеңдер авторлығында яҙылған мәғлүмәттең бермә-бер күсермәһен ҡуйырға ярамай. Әммә ул авторҙың эшенә һылтанма йәки иҫкәрмә яһап, Википедияға яңы эстәлек индерергә мөмкин. Авторлыҡ хоҡуҡтары булған әҫәрҙәр, мәҡәләләр һәм өҙөмтәләр өсөн айырым Викикитапхана һәм Викиөҙөмтә исемле проекттар бар. Мәҡәләләр яҙғанда, авторлыҡ хоҡуҡтарын боҙмағыҙ — был Википедияның төп биш ҡағиҙәнең өсөнсөһө.
Википедия менән тәҡдим ителгән ҡағиҙәләрҙе белмәйенсә ҡулланған кешеләр булыуы ихтимал, әммә уларҙың ҡылығы яҡшы ниәт менән эшләнгән тип уйларға кәрәк. Ниндәйҙер хата киткән булһа, йә ул хаталар ҡабатланһа, Википедия ҡағиҙәләрен белмәгән ҡулланыусыға итәғәтле генә итеп уларҙы аңлатып бирергә, өйрәтергә кәрәк. «Бер-берегеҙҙе ихтирам итегеҙ, иғтибарлы булығыҙ» тип өндәй Википедияның дүртенсе төп ҡағиҙәһе.
Һәм һуңғы бишенсе ҡағиҙә: Тәҡдим ителгән мотлаҡ дүрт ҡағиҙәнән башҡа ҡәтғи ҡағиҙәләр юҡ. Ҡалған барлыҡ ҡағиҙәләр үҙгәртелә һәм камиллаштырыла ала. Был эштә һәр кеше үҙ тәҡдимен индереп, йәмәғәтселеккә мөрәжәғәт итһен. Яңы мәҡәләләр яҙырға, булғандарын камиллаштырырҙан тартынмағыҙ — Википедияла һәр кем тигеҙ хоҡуҡлы.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 436
ГЕРМЕТИКЛАШТЫРЫУСЫ СОСТАВТАР, герметиктар, агрегаттарҙа, приборҙарҙа, конструкцияларҙа, ш. иҫ. төҙөлөш конструкцияларында тоташҡан урындарҙы, йөйҙәрҙе тығыҙландырыу һәм ярыҡтарҙы бөтөрөү өсөн ҡулланылған ҡуйырып ағыусы материалдар. Тәбиғи (битумдар, гудрондар нигеҙендә) һәм синтетик (полисульфидтар, кремнийорганик полимерҙар, фторлы полимерҙар, бутилкаучук, формальдегид ыҫмалалары, эпоксид ыҫмалалары нигеҙендә) Г.с. айырыла. Г.с. составына ш. уҡ минераль һәм органик тултырғыстар (синтетик сүстәр, литопон, кремний ике окисы, тальк һ.б.), вулканизациялаусы өҫтәмәләр, ҡатырғыс матдәләр, пластификаторҙар һ.б. компоненттар инә. Вулканизациялаусы агенттар йоғонтоһонда Г.с. күбеһе бүлмә т‑раһында, деталдәр өҫтөндә резинаға оҡшаш тығыҙ ҡаплаумал барлыҡҡа килтереп, пластик хәлдән эластик хәлгә күсергә һәләтле (ҡата торған); ҡайһы бер ҡуйы Г.с. күренеп торған физик-химик үҙгәрештәр кисермәй (ҡатмай торған). Конструкция материалдарына ҡарата юғары адгезия һәм коррозия инертлылығы, һыуға, йылыға, һалҡынға сыҙамлылыҡ, һығылмалылыҡ һәм механик ныҡлыҡ хас, ағыулы түгелдәр. Башҡортостанда төрлө дисперслылыҡтағы каучуктар һәм резиналар нигеҙендә 51-Г-13 һәм 51-Г-13А маркалы герметик елемдәр (Өфө эластомер материалдар, изделиелар һәм конструкциялар заводы); органик булмаған сәнәғәт ҡалдыҡтары нигеҙендә гель барлыҡҡа килтереүсе составтар, быраулау скважиналары өсөн герметиклаштырыусы һыр майламалары (“Азимут” ҒПП, Өфө), гипслы (“Сода” ААЙ) һәм акриллы (“ХИМЭКС” ҒПП, Өфө) шпаклёвкалар, “Карболат” шпаклёвкалау сараһы (“Каучук” ЯАЙ); ш. уҡ Г.с. төрлө компоненттары: ҡатырғыс матдәләр (фенол берләшмәләре ҡатнашмаһы; изометилтетрагидрофталь ангидриды; ҡара: Карбониллы берләшмәләр); тултырғыстар (резина вағы, онтаҡ рәүешендәге быяла тултырғыстар, кварц, аҡбур, техник углерод һ.б.) етештерелә. 90‑сы йй. диоктилфталат производствоһы ҡалдыҡтары нигеҙендәге “Герлат” герметигын, “Герметик-3” елемен, “Пластинил” шпаклёвкалау сараһын — “Авангард” ФДУП, 2004 й. тиклем эпоксидлы универсаль автогерметикты “Уфахимпром” ААЙ сығара. 20 б. 70‑се йй. уртаһында БДУ‑ла (К.С.Минскер, Ю.А.Прочухан) — бутилкаучук нигеҙендә, 90‑сы йй. Нефтехимия һәм катализ ин‑тында (Ю.А.Сангалов) полиолефиндар, фенол ыҫмалалары һәм модификацияланған ағас онон ҡулланып ҡатмай торған Г.с. эшләү б‑са фәнни тикшеренеүҙәр үткәрелә; Нефтехимия эшкәртеү проблемалары ин‑тында (С.Л.Александрова, В.М.Коробкова) Үҙәк элемтә ҒТИ (Мәскәү) хеҙм‑рҙәре м‑н берлектә кабель муфталарын герметизациялау өсөн һалҡында ҡойолоп артабан үҙенән-үҙе ҡатыусы битум компаунды эшләнә.
Әҙәб.: Минскер К.С., Сангалов Ю.А. Изобутилен и его полимеры. М., 1986.
Ю.А.Прочухан
Тәрж. Л.И.Шарапова


text:
Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Республикаһы (Йөмһүриәте), ТКТЙ (төр. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, KKTC, шулай уҡ ҡыҫҡартылған нейтраль Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ атамаһы ҡулланыла төр. Kuzey Kıbrıs) — өлөшләтә танылған дәүләт, Кипр (Ҡыпрыҫ) утрауының төньяғының өстән бер өлөшөн тәшкил итә. 1975—1983 йылда бындағы төрөк дәүләте Кипр (Ҡыпрыҫ Төрөк Федератив дәүләте тип аталған (төр. Kıbrıs Türk Federe Devleti).
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәтен[1] Төркиә генә таныған[2].
Бөгөнгәсә Кипр Республикаһы хөкүмәте[3] Кипр утрауында берҙән-бер халыҡ-ара танылған власть булып тора[4].
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәте Ислам хеҙмәттәшлеге ойошмаһына күҙәтеүсе булараҡ ингән[5].
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәте халҡы яҡынса 294 906 кеше. Күп өлөшө — этник төрөктәр, улар ике йәмғиәттән тора : урындағы кипр (ҡыпрыҫ) төрөктәре (өстән бере самаһы) һәм Анатолия (Анадолу) төрөктәре, Төркиәнән күсеп килгәндәр (өстән икеһе). Шулай уҡ үҙ анклавтарында ҡала алған әҙ генә кипр (ҡыпрыҫ) гректәр (юнандар) һәм марониттәр[6]. ТКТЙ-ның баш ҡалаһы — Кипр (Ҡыпрыҫ) Республикаһыныҡы (Йөмһүриәтенеке) кеүек үк, йәшел һыҙат менән бүленгән Никосия (Лефкоша) ҡалаһы(төр. Lefkoşa, грек. Aeukwσίa), әммә административ үҙәге булып Фамагуста ҡалаһы тора.
ТКТЙ Кипрҙың (Ҡыпрыҫтың) башҡа яғынан буфер зонаһы менән бүленгән. Утрауҙы ике секторға бүлгән "Йәшел һыҙат"ты Кипрҙа (Ҡыпрыҫта) тыныслыҡ һаҡлаусы БМО Ҡораллы көстәре контингенты һаҡлай.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1960 йыл — Кипр (Ҡыпрыҫ) Республикаһын (Йөмһүриәтен) төҙөү. Кипр (Ҡыпрыҫ) Республикаһы (Йөмһүриәте) Кипрға (Ҡыпрыҫҡа) Бөйөк Британиянан бойондороҡһоҙлоҡ бирелгәс барлыҡҡа килә. Грек (Юнан) һәм төрөк йәмғиәттәренә яңы дәүләткә идара итеүҙә тигеҙ мөмкинлектәр бирелә. Яңы дәүләттең гаранттары булып, 1960 йылғы Килешеүгә ярашлы, Бөйөк Британия, Греция (Юнанстан) һәм Төркиә сығыш яһай.
1963 йыл — йәмғиәт-ара низағ һәм конституцион көрсөк. 1963 декабрендә Кипрҙа (Ҡыпрыҫта) хөкүмәт көрсөгө башлана. Бер үк ваҡытта кипр (ҡыпрыҫ) юнандары һәм кипр (ҡыпрыҫ) төрөктәре араһында низағтар китә[7]. кипр (ҡыпрыҫ) төрөктәре хөкүмәттә урынһыҙ ҡала. Ауыл ерҙәрендәге төрөктәр йәшәгән ерҙәренән сыға алмаҫ була.Был хәл 11 йыл бара, утрау бүленә. Шул осорҙа йәмғиәттәр араһында күп бәрелештәр булып тора. Төркиә менән Греция (Юнанстан) бер нисә тапҡыр һуғыш асыр хәлгә етә.
1967 йыл — Гректәр (юнандар) утрау көньяғындағы төрөк биҫтәләренә һөжүм итә Һуңғараҡ кипр (ҡыпрыҫ) төрөктәре рәсми «Ваҡытлы төрөк хакимиәте» төҙөй һәм Кипр (Ҡыпрыс) Республикаһының (Йөмһүриәтенең) 1963 йылдан алып закондарын танымауын белдерә.
1974 йыл — Түңкәрелеш һәм төрөктәрҙең баҫып инеүе .1974 июлендә грек хәрби хунтаһы ярҙамында утрауҙа хәрби түңкәрелеш яһала. Президент Макариос III властан төшөрөлә, утрауҙы Никос Сампсон контролгә ала. 1960 йыл Килешеүе менән файҙаланып, конституцион власты тергеҙеү һылтауы менән Кипрға төрөк ғәскәре баҫып инә. Кипрҙың төньяҡ өлөшө төрөк-киприоттарға, ә көньяҡ грек-киприоттарға ҡала.
1975 йыл — федерацииянан бойондороҡһоҙлоҡҡа. Солох килешеүе буйынса федератив республика төҙөлә. 1975 йылда төрөктәр Төньяҡ Кипр Төрөк Федератив Дәүләте иғлан итәләр. Тик Кипр Республикаһы ла , халыҡ-ара берлектәр ҙә быны ҡабул итмәй. Кипр Республикаһы менән 8 йыл барған һөйләшеүҙәрҙән һуң Төньяҡ Кипр Төрөк Федератив Дәүләте 1983 йылда «Кипрҙан бойондороҡһоҙлоҡ » иғлан итә. Яңы дәүләт Турецкой Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте (ТКТЙ) тип атала. Тик Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәтенең бойондороҡһоҙлоҡ Декларацияһын БМО кире ҡаға. 1985 йылдың 5 майында 70,2 % тауыш менән Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте Конституцияһы ҡабул ителә.
Административ-территориаль бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте 5 районға йәки 5 илсәгә бүленә (төр. ilçe).
Сәйәсәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәте БМО тарафынан рәсми танылмаған. Уны Төркиә генә таный һәм бер үк ваҡытта Кипр (Ҡырпыҫ) Республикаһын (Йөмһүриәтен) легитим түгел тип һанай[12]. Шул уҡ ваҡытта Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәте Ислам хеҙмәттәшлеге ойошмаһына күҙәтеүсе булараҡ ингән
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәте Конституцияһы дәүләтте 5 йылға һайланған президент идара иткән демократик республикатип иғлан итә. Закон сығарыу органы — Йөмһүриәт Мәжлесе (төр. Cumhuriyet Meclisi),ул 50 ағзанан тора.
2005 йылда Кипрҙы (Ҡыпрыҫты) берләштереү яҡлы Төрөк йөмһүриәт фирҡәһе иң күп тауыш йыя, әммә күпслекте тәшкил итә алмай.
2006 йылдың сентябрендә Төньяҡ Кипр (Ҡырпыҫ) Төрөк Йөмһүриәте президенты Мәхмәт Ғәли Тәләт яңы хөкүмәт төҙөү тураһында ҡарарҙы раҫлай, уны Төрөк йөмһүриәт фирҡәһе лидеры Фәрди Сабит Сойер етәкләй. Министрҙар кабинеты Төрөк республика партияһы һәм Азалыҡ һәм реформалар партияһы коалицияһы нигеҙендә төҙөлгән.
2009 йылдың 19 апрелендә Төньяҡ Кипрҙа (Ҡыпрыҫта) парламент һайлауы үтә, унда оппозициялағы Милли берҙәмлек партияһы еңеп сыға - 44 % тауыш. Төрөк йөмһүриәт фирҡәһе 30 процент самаһы ала. Демократик партия 10 % самаһы тауыш йыя, ҡалғанын вағыраҡ фирҡәләр бүлешә [13].
Халыҡ-ара статус[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төркиәнән башҡа илдәр рәсми рәүештә Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Республикаһын (Йөмһүриәтен) бойондороҡһоҙ ил тип танымай. Ислам конференция ойошмаһы ТКТЙ-нең өлөшөнә федератив дәүләт статусы бирә (ингл. constituent state) һәм күҙәтеүсе итеп билдәләй[5].
Төркиә ТКТЙ - лә илселек тота, ТКТЙ Төркиәлә — илселек һәм консуллыҡ асҡан. Бер нисә илдә рәсми булмаған вәкиллектәр бар, улар ғәмәлдә илселек булып тора. Башҡа илдәрҙә Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәте мәнфәғәттәрен Төркиә күҙәтә. Австралия, АҠШ, Бөйөк Британия, Германия, Франция һәм Европа Берләшмәһе дөйөм алғанда Лефкошала вәкиллектәр тота[14].
Утрауҙы берләштереү тураһында һүҙҙәр күптән бара, тик әлегә хәл ителмәй ҡала бирә. БМОкүҙәтеүендә 2004 йылдың 26 апрелендә үткәрелгән референдумда 75 % кипр (ҡыпрыҫ) юнан ҡаршы тауыш бирә, кипр (ҡыпрыҫ) төрөктәре иһә күпселек тауыш менән, БМО-ның Генераль секретаре Кофи Аннан планын хуплай.
Президент итеп Деметриса Кристофиас һайланғас, 2008 йылда ике йәмғиәт араһында утрауҙы берләштереү тураһында һөйоләшеүҙәр яңыра. Президенттар Деметрис Кристофиас һәм Мехмет Ғәли Тәләт нигеҙ итеп Аннан планын ала. Йыл ярым барған һөйләшеүҙәрҙә күп кенә мәсьәләләр килешелгән була.
2010 йылда ТКТР президентын һайлайҙар. Милли берҙәмлек партияһы лидеры Дәрвиш Әроғлу элекке президент Мәхмәт Ғәли Тәләтте тауыш һаны буйынса уҙып, 50,38 % йыя. Дәрвиш Әроғлу һөйләшеүҙәрҙе дауам итергә әҙер икәнен иғлан итә.
2014 йылдың февралендә Кипр (Ҡыпрыҫ) президенты Никос Анастасиадиас һәм ТКТР президенты Дәрвиш Әроғлу осрашалар.Бергә ҡабул ителгән коммүникелә яҡтар берләшкән федератив Кипр (Ҡыпрыҫ) төҙөргә тырышасаҡтарын белдерәләр[15]. Әммә 2014 йылда төрөк фәнни- тикшеренеү судноһы хәрби караптар оҙатыуында Кипр иҡтисади зонаһы шельфында сейсморазведка башлаған өсөн һөйләшеүҙәр ҡабат өҙөлә[16].
Киң мәғлүмәт саралары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәтенең рәсми телерадиокомпанияһы «Байрак» ике каналдан төрөк, инглиз һәм грек (юнан) телдәрендә тапшырыуҙар алып бара. Ил эсендә 4 радиоканалдан тыш Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәтенең халыҡ-ара «Байрак Интернешнл» радиоканалы инглиз, француз, грек (юнан), ғәрәп, урыҫ һәм немец телдәрендә һөйләй.
Транспорт һәм элемтә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәте Төркиәнең хәрби һәи иҡтисади ярҙамына мохтаж. Валүта сифатында төрөк лираһы ҡулланыла. Барлыҡ экспорт-импорт операциялары (һәм элемтә) Төркиә аша эшләнә  и KKTC Telsim[17]. Интернет селтәрендә Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) домены икенсе кимәл домен булып тора, ә ябай почта Мерсин 10 (Төркиә) аша ебәрелә.
Төркиәгә Төньяҡ Кипрҙан (Ҡыпрыҫтан) Әржан аэропортынан осалар (төр. Ercan, грек. TύuBou). Төньяҡ Кипрға (Ҡыпрыҫҡа) бара торған самолеттар башта Төркиәгә төшөргә тейештәр[18]. Визаһыҙ режим - бар донъяға ( Нигерия менән Әрмәнстандан башҡа)[19].
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) порттарын Кипр (Ҡыпрыҫ) Республикаһы (Йөмһүриәте) төрөк судноларынан башҡаһына ябыҡ тип иғлан иткән. ТКТЙ караптары Төркиә гә инә ала, Кипр (Ҡыпрыҫ) Республикаһыныҡына (Йөмһүриәтенекенә) рөхсәт юҡ.
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәте граждандары Кипр (Ҡыпрыҫ) Республикаһына (Йөмһүриәтенә) ҡаршылыҡһыҙ барып йөрөй ала.
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ Төрөк Йөмһүриәте иҡтисадында хеҙмәт күрһәтеү секторы өҫтөнлөк итә [14]. Бизнестың бер тармағы -мәғариф сфераһы: Төньяҡ Кипрҙа (Ҡыпрыҫта) 6 шәхси университет, күп һанда колледж һәм мәктәптәр. Мәҫәлән, English School of Kyrenia. Күсемһеҙ милек төҙөлөшө үҫешкән. Йәнә бер иҡтисади йүнәлеш - шәхси медицина хеҙмәте күрһәтеү секторы
Төрөк лираһы (TRY) менән бер рәттән, евро (EUR),АҠШ доллары (USD) йәки англия фунт стерлингтары (GBP) кеүек валюта ла ҡулланыла.
Халыҡ-ара танылыу булмағанлыҡтан сит илдәр менән сауҙа операциялары тик Төркия аша ғына бара ала.
Шундай ҡыйынлыҡтарға ҡарамаҫтан, урындағы иҡтисад һуңғы йылдарҙа үҫә бара, 2001—2005 йылдар: 5,4 %, 6,9 %, 11,4 %, 15,4 %, 10,6 %.
2003—2006 йылдарҙа Төркиәнән 550 млн доллар ярҙам алынған.
2013 - 2015 йылдарҙа Төркиә 30 млрд төрөк лираһын ярҙам пакеты итеп биргән.
Нумизматика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2010 йылда Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) рәсми булмаған 8 сувенир монета сығара, дүртәүһе — биметалл [20].
Монеталарҙың аверсында ил гербы төшөрөлгән. Реверсында — Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) үҫемлектәр һәм йәнлектәр донъяһы вәкилдәре һәм башҡалар.
2011 йылда республика (йөмһүриәт) 20 лирҙар номинал менән баҡыр-никель монета сығара, унда ғосман солтаны Сәлим II төшөрөлгән. Реверста Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) гербы ҡуйылған[20].
Туризм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туризм Төньяҡ Кипрға (Ҡыпрыҫҡа) байтаҡ табыш килтерә. Күпселек туристар Төркиәнән, Бөйөк Британиянан һәм башҡа европа илдәренән килә. Туризм 2011 йылда 400 $ млн табыш килтерә[21].
Туристар статистикаһы[22]:
Мәғариф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2004 йылда Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәтендә мәғарифты реформалау башлана. Дәреслектәрҙең милләтсел йөкмәткеһе үҙгәртелә. «Ватаныбыҙ Төркиә» урынына «Ватаныбыҙ Кипр (Ҡыпрыҫ)» тип йышыраҡ әйтелә, «төрөктәр» һәм «гректәр (юнандар)» урынына «кипр (ҡыпрыҫ) төрөктәре», «кипр (ҡыпрыҫ) гректәре (юнандары)» йәки бары «кипрҙар (ҡыпрыҫлылар)» тип кенә һөйләй башлайҙар. Милләтсел артығын ебәреүҙәр Кипрҙың (Ҡыпрыҫтың) грек (юнан) яғында ла бөтөрөлә[23].
ТКТР яғында шулай уҡ билдәле университеттәр бар[24]:
- Восточный Средиземноморский Университет|Восточно-средиземноморский Университет(Eastern Mediterranean University);
- Ближневосточный Университет (Near East University);
- Американский Университет Гирне (Girne American University);
- Ближневосточный Технический Университет филиал (Middle East Technical University — N. Cyprus Campus);
- Европейский Университет Лефке (European University of Lefke);
- Международный Университет Кипра (Cyprus International University).
Дин[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
ТКТЙ Төркиә кеүек үк донъяуи дәүләт.
Башлыса сөнни мосолмандар. Төньяҡ Кипрҙа (Ҡыпрыҫта) Кипр (Ҡыпрыҫ) Нәсрани Сиркәүе, Урыҫ Нәсрани Сиркәүе, Католик Сиркәүе, Англикан Сиркәү, Протестант Сиркәүе бар.
Кипр Нәсрани Сиркәүе ай һайын Изге Георгий Эскоринос храмында ғибәҙәттәр үткәрә [25].
Урыҫ Нәсрани Сиркәүе аҙна һайын Арапкой (Клепини) ауылындағы Мәрйәм Инә сиркәүендә ғибәҙәт ҡыла. Пасха һәм Рождествола Изге Георгий Победоносец храмында Киренияла (Гирне) уҡыналар[26].
Католик Сиркәү Киренияла (Гирне) , Савой отеле янында ғибәҙәттәр үткәрә .
Англикан Сиркәүе Киренияла (Гирне) һәм Фамагуста эш алып бара.
Ҡораллы Көстәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәте 3,5 мең кешенән торған Хәүефһеҙлек Көстәре тота.
73 минометы һәм 6 «Милан» ПТРК-һы бар.
Яр буйы һағында 5 һаҡсы катер — 2 төрөк SG45/SG46-һы, 1 «Денкташ», 2 америка Mk 5-е.
ТРТЙ-ның 11 армия корпусы, 14 айырым бронетанк бригадаһы, «Турдик» механикаланған бригадаһы, һәм башҡа подразделениелар бар.
Төрөк атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төньяҡ Кипрҙа (Ҡыпрыҫта) грек (юнан) һәм төрөк карталарында һәм юл күрһәткестәрендә бер үк урын ике төрлө атала:
- Никосия (Левкосия) — Лефкоша
- Фамагуста (Аммохостос) — Газимағуса (Магуса)
- Кирения — Гирне
- Морфу (город) — Гүзелюрт
- Трикомо - Искеле
- Ризокарпасо — Дипкарпаз
- Кирения тау һырты — Бешпармак тау һырты
- Пентадактилос тауы — Бешпармак-Дағлары
- Дикомо — Дикмен
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Башҡорт теленең һүҙлеге. 1-се том. — Мәскәү, 1993, 434-се бит.
- ↑ Газета Новые Известия: «Греция хочет дружить с Турцией ради объединения Кипра и экономии на армии». 8 апреля 2010 года.
- ↑ Республика Кипр самопровозглашёна в 1960 году.
- ↑ (инг.) Государственный департамент США. Бюро по европейским и евроазиатским делам. Background Note: Cyprus. 5 апреля 2010 года.
С 1974 года Кипр фактически разделён на подконтрольные правительству две трети острова и администрируемую турками-киприотами одну треть. Правительство Республики Кипр продолжает оставаться единственной международно признанной властью; на практике, власть правительства распространяется только на подконтрольные ему территории.Оригинал текст (инг.)
Since 1974, Cyprus has been divided de facto into the government-controlled two-thirds of the island and the Turkish Cypriot-administered one-third. The Government of the Republic of Cyprus has continued to be the only internationally recognized authority; in practice, its authority extends only to the government-controlled area.
- ↑ 5,0 5,1 REGNUM: «Европа, США, Турция и Азербайджан признают „непризнанную“ Турецкую республику Төньяҡного Кипра.». 20 сентября 2006 года.
- ↑ 200 тысяч греков были депортированы в Южный Кипр; 2 тысячи летом 1974 год пропали без вести (по данным Анатолия Хименко). Сильно пострадали и марониты.
- ↑ Бывшие весьма напряжёнными с сентября 1955 года, когда по Стамбулу и Измиру прокатилась волна греческих погромов.
- ↑ На территории, подконтрольной ТРСК
- ↑ 9,0 9,1 9,2 TRNC General Population and Housing Unit Census 2006, TRNC State Planning Organization, updated 7 October 2008
- ↑ В границах муниципалитета
- ↑ Лефкоша — Төньяҡ города Никосия — фактически столица Төньяҡ Кипр (Ҡыпрыҫ) Төрөк Йөмһүриәте, а собственно Никосия (Лефкосия) — көньяҡ города — столица греческой Республики Кипр
- ↑ В 1992 году независимость ТРСК признали Абхазия и дудаевская (на тот момент) Чечня.
- ↑ Klarer Sieg für die konservative Opposition Tagesschau.de (20.04.2009) (нем.)
- ↑ 14,0 14,1 Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте.
- ↑ Лидеры общин на Кипре заявили о стремлении к объединению острова.
- ↑ Греция обвинила Турцию в срыве переговоров по кипрскому урегулированию.
- ↑ KKTC Telsim.
- ↑ Turkey 'will open up to Cyprus'.
- ↑ VISA Regulations.
- ↑ 20,0 20,1 Феодосийский музей денег. Монеты Северного Кипра.
- ↑ İşadamları Kuzey Kıbrıs’a çıkarma yaptı
- ↑ KKTC, turizm rakamlarını 10 yılda 2-3’e katladı.
- ↑ Streit um Zyperns Geschichtsbücher (нем.).
- ↑ Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Üniversiteleri — KKTC Universities
- ↑ Богослужение Кипрской Православной Церкви на Төньяҡном Кипре.
- ↑ [www.russian-culture.org Приход свят. Спиридона Тримифунтского на Төньяҡном Кипре РПЦЗ].


text:
Башҡортостанда йәш ғалимдар өсөн конкурс иғлан ителде
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы 2009 йылда фән һәм техника өлкәһендә Дәүләт республика йәштәр премияһына дәғүә итеүгә документтар ҡабул итеүе тураһында иғлан итте.
Ул БР Министрҙар Кабинеты ҡарары менән 2002 йылда республиканың фәнни ҡеүәтен үҫтереү һәм иң һәләтле йәш ғалимдарҙы дәртләндереү маҡсатында булдырыла.
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, был осорҙа 14 йәш ғалим һәм ете коллектив лауреат булды.
Йыл һайын тәбиғәт, техник һәм гуманитар фәндәр өлкәһендә өс премия бирелә.
Конкурста ғилми хеҙмәткәрҙәр, юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары, аспиранттар, докторанттар, халыҡ хужалығы белгестәре шәхси рәүештә, шулай уҡ авторҙар коллективы составында (иң күбе биш кеше) ҡатнаша ала. Дәғүәселәрҙең йәше 35 йәштән ашмаҫҡа тейеш.
Дәүләт премияһына дәғүә итеүгә күрһәтелгән ғилми тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре (дәүләт сере булып торған мәғлүмәттәрҙән тыш) матбуғатта баҫылып сыҡҡан булырға тейеш.
Эштәр 1 июлгә тиклем Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 10, 27-се кабинет адресы буйынса ҡабул ителә. Белешмәләр өсөн телефон: 251-57-11.


text:
Башҡортостанда 2013 йылға граждандарҙы авария хәлендәге йорттарҙан күсереү буйынса адреслы программа раҫланды
Башҡортостан Хөкүмәте 2013 йылға граждандарҙы авария хәлендәге йорттарҙан күсереү буйынса республика адреслы программаһын раҫланы.
2013 йылда был маҡсаттарға республика бюджетынан 241,5 миллион һум аҡса бүленәсәк. Өҫтәмә финанслау сығанаҡтарынан 23 миллион 233 мең һум йүнәлтеләсәк.
Был средстволарға 8,2 мең квадрат метр авария хәлендәге торлаҡ фонды урынына 9 мең квадрат метрҙан ашыу яңы торлаҡ һатып алынасаҡ. Ағымдағы йылда адреслы программаға Күмертау, Туймазы, Яңауыл ҡалалары һәм Туймазы районының Ҡандра ауылы индерелде. Йәмғеһе 185 торлаҡ йорттан граждандар күсереләсәк. Программала ҡатнашыусы йорттарҙың исемлеге Хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында урынлаштырылған.


text:
Республикалағы һәр өсөнсө эшһеҙ – ауыл кешеһе
Республикала эшһеҙҙәрҙең 60 проценттан ашыуы – ҡатын-ҡыҙҙар. Эшләмәгән граждандар структураһында йәштәр өлөшө 25 процентты, йәғни мәшғүллек хеҙмәтендә иҫәптә торғандарҙың дүрттән бер өлөшөн тәшкил итә. Шул уҡ мәлдә һәр өсөнсө эшһеҙ бөгөн ауыл ерендә йәшәй.
Журналистар менән осрашыуҙа БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ҡарамағындағы Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығы начальнигы Тимерхан Биккининдың хәбәр итеүенсә, рәсми рәүештә теркәлгән эшһеҙҙәр һаны Башҡортостанда йыл башынан алып өстән бер өлөшкә тиерлек кәмегән һәм әлеге ваҡытта ул 28 мең кешене тәшкил итә.
— Һуңғы йылдарҙа эшһеҙ граждандарҙың белем кимәле ярайһы ныҡ үҫте. Эшһеҙҙәрҙең яртыһы бөгөн юғары йәки урта һөнәри белемгә эйә. Эштән бушатылыу сәбәптәре араһында үҙ теләге менән эштән китеү өҫтөнлөк итә (45 процент). Шул уҡ ваҡытта предприятиелары ябылыуы, йәки хеҙмәткәрҙәр штаты ҡыҫҡартылыуы арҡаһында эшһеҙ ҡалғандар өлөшө әле 27 процентҡа тиң, — тине Тимерхан Биккинин.


text:
Салауат Юлаев – бөгөнгө Башҡортостандың символы (Милли геройыбыҙҙың 260 йыллығына) Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Салауат Юлаев – бөгөнгө Башҡортостандың символы (Милли геройыбыҙҙың 260 йыллығына)
Салауат Юлаев – бөгөнгө Башҡортостандың символы (Милли геройыбыҙҙың 260 йыллығына) Фото: Лариса Ветлугина коллажы
Бөгөн Салауат Юлаевтың – Рәсәй һәм Башҡортостан, бөтә донъя тарихында мәңгелеккә хәтергә уйылып ҡалған бөйөк шәхестең тыуыуына 260 йыл тулды. Халыҡ массаһы юлбашсыһы, полководец, дәртле шағир-сәсән үҙендә халыҡтың азатлыҡҡа ынтылышын сағылдыра.
Милли геройҙың тормошон оҙаҡ йылдар өйрәнеүсе тарихсы Инга Гвоздикова Салауат Юлаевтың характерының төп сифаттарын дөрөҫ билдәләй: «Рухы менән ирекле кеше булараҡ, ул азатлыҡты дөйөм байлыҡ тип иҫәпләгән һәм шуға күрә, ныҡышмалы һәм драматик көрәштә үҙ дәрәжәләрен, үҙ социаль, милли һәм дини мәнфәғәттәрен яҡлап күтәрелгән халыҡ массаларын етәкләй…».
Салауат Юлаев 1754 йылда Тәкәй ауылында Себер даруғаһы Шайтан-Көҙөй улусы старшинаһы Юлай Аҙналиндың ғаиләһендә тыуған. Юлай уҡымышлы кеше була, Прусия һәм Польша кампанияларында билдәлелек яулаған. Уның ырыуында тархандар һәм бейҙәр булыуы билдәле. Оҙаҡ йылдар ул башҡорттарҙың биләмәләрен һатып алыуға ҡаршы заводсылар менән судтарҙа дәғүәләшә.
Юлай Аҙналин походтарҙа рус губернияларында йәшәгән кешеләрҙең тормошон, Европа илдәренең йәшәү рәүешен күрә, ул уның аң даирәһен арттыра. Йәмғиәттең алдынғы кешеләре менән таныш була, тарихсы Павел Рычков, академик Петр Паллас менән осраша. Үҙ белемен Юлай, бала саҡтан аҡылы, ҡыйыулығы һәм көсө менән айырып торған, улына Салауатҡа өйрәтә.
1773 йылдың 11 ноябрендә баш күтәреүселәр менән көрәшеү өсөн йүнәлтелгән йөҙләгән атлы отряд етәкселегендә Салауат Юлаев Бөгөлсән эргәһендә Пугачевтың, тартып алынған башҡорт ерҙәрен ҡайтарыу, дин тотоусыларҙы йәберләмәү һәм бөтә халыҡтарға үҙҙәренең йолалары буйынса йәшәргә мөмкинлек бирәм тигән вәғәҙәләренә ышанып, уның яғына күсә.
Ошо көндән алып, 1774 йылдың 25 ноябренә, ҡулға алынғанға тиклем Салауат Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡиғаларының иң үҙәгендә була, 28 һуғышта ҡатнаша, уларҙың 11-ен үҙ аллы атҡара. Йәш полководец Емельян Пугачевтың ышанысын тиҙ яулай, баш күтәреүселәр араһында иң йәш полковник булып китә. Һуңыраҡ бригада генералы дәрәжәһен ала. Артабан Салауат Красноуфимск һәм Көңгөр яҡтарында баш күтәреүселәрҙе етәкләй. Емельян Пугачевты ҡулға алғандан һуң да Салауат батша ғәскәрҙәре менән көрәшеүен дауам итә.
1774 йылдың ноябрендә Шайтан-Көҙөй улусының Миндәш ауылы эргәһендә ҡулға алына. Өфөлә, Ҡазанда, Мәскәүҙә һәм Ырымбурҙа оҙаҡ тикшереүҙәрҙән һуң атаһы Юлай Аҙналин менән бергә ҡамсы менән һуҡтырылыуға (175 тапҡыр), танау япраҡтарын ҡырҡыуға һәм маңлайы менән сикәләренә ҡыҙҙырып тамғалар баҫыуға дусар ителә. Һорау алыуҙарҙа Салауат иптәштәрен һатмай үҙен тыныс һәм батырҙарса тота.
Юлай Аҙналин, Иван Почиталин, Ҡәнзәфәр Усаев һәм башҡа әүҙем ихтилал ҡатнашыусылары менән Салауат Эстландия губернияһының Рогервик ҡәлғәһенә, хәҙерге Палдиски ҡалаһына, ғүмерлек һөргөнгә оҙатыла. Документтарға ярашлы, Салауат Юлаев 1800 йылдың 26 сентябрендә вафат була.
Салауат Юлаев халыҡ хәтерендә шағир-импровизатор булараҡ һаҡлана. Уның шиғриәт мираҫынан беҙҙең көндәргә 500-ләп юлы килеп еткән. Ижадының һуңғы осорона ҡараған дүрт юллыҡ йырҙарында ул ихтилалдың еңелеү сәбәптәре тураһында фекер йөрөтә, туған халҡының һәм башҡорт еренең яҙмышы өсөн борсолоуын белдерә.
1929 йылда советтар яҙыусыһы Степан Злобиндың «Салауат Юлаев» тарихи романы сыға һәм тиҙ популярлыҡ яулай. 1940 йылда режиссер Яков Протазановтың «Салауат Юлаев» нәфис фильмы прокатҡа сыға. Һуғыш йылдарында уны йыш ҡына Ҡыҙыл Армия частарында яугирҙарҙың хәрби рухын күтәреү өсөн күрһәтәләр. Бөйөк Ватан һуғышы барышында уның исемен истребитель-артиллерия дивизионы һәм бронепоезы йөрөтә.
Бөгөн Салауат Юлаевтың образы республикабыҙҙың айырылғыһыҙ символына әйләнде, уның һыны Башҡортостандың гербында урын алған. Салауат Юлаевтың исеме менән әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә Башҡортостан Республикаһының ордены һәм Дәүләт премияһы аталған. Милли геройҙың исемен Башҡортостанда ҡала, район, хоккей клубы республикала, Силәбе, Ҡурған, Ырымбур һәм башҡа өлкәләрҙә, Татарстанда, Донецкиҙа, Кривой Рогта, Палдискиҙа предприятиелар, урамдар йөрөтә.
Салауаттың тыуған ерендә – Малаяҙ ауылында – Салауат Юлаевтың музейы эшләй. Өфөлә, Сибайҙа, Салауатта, Красноуфимскиҙа, Башҡортостандың Салауат районында, Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында халыҡ батыры тураһында иҫтәлеккә һәйкәлдәр ҡуйылған. Уға Заһир Исмәғилевтың күренекле «Салауат Юлаев» операһы, Хөсәйен Әхмәтов менән Нариман Сабитовтың «Тау бөркөтө» балеты арналған. Салауаттың образы халыҡ ижадында, рус, башҡорт, татар, ҡаҙаҡ, сыуаш һәм марый яҙыусылары әҫәрҙәрендә мәңгеләштерелгән. Йыл һайын Башҡортостанда Салауат Юлаев көндәрен байрам итәләр, күмәк кеше ҡатнашлығында «Салауат йыйыны» фольклор байрамы уҙғарыла.


text:
Донъябыҙҙың бер биҙәге14-03-2017, 03:51 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Фәүзиә Шәғәли ҡыҙы менән 2004 йылдың яҙынан бирле танышбыҙ. “Башҡортостан” гәзитендә тәүге мәҡәләләрем баҫылып сыға башлағайны ул саҡта. Көндәрҙән бер көндө: “Редакцияға килеп китегеҙ әле. Һеҙҙең хаҡта яңылыҡтар бүлеге мөдире ҡыҙыҡһына”, – тип шылтыраттылар. Шунда уҡ һорай һалдым: “Ә кем ул? Ниндәйерәк кеше?” “Фәүзиә Латипова исемле апай. Шундай мөләйем, алсаҡ”, – тип ҡыҫҡаса ҡылыҡһырлама бирҙеләр. Бәй, был журналистың яҙмаларын уҡып барам да-баһа! Бик әүҙем, киң ҡарашлы ҡәләм оҫтаһы. Ул минең турала белешкән... Ни әйтер икән? Тәнҡитләр өсөн саҡыртамы, әллә кәңәш кенә бирерме?
Ҡурҡыуым бушҡа булған: Фәүзиә апай яҡты йөҙ, йылы һүҙ менән ҡаршыланы, алдан уҡ мәсьәләнең айышына төшөндөрөүҙе кәрәк тип тапты. Баҡһаң, ул мине үҙенең бүлегенә хәбәрсе итергә уйлай, ризалығымды белергә теләй. “Төрлө бүлектәрҙән алып, ҡулъяҙмаларыңды ҡараштырып сыҡтым. Булдырырҙайһың. Мин һиңә ышанам, – тине бүлек мөдире. – Иртәгә иртән ошонда килеп ултырырһың, үткәрһендәр өсөн вахтаға хат яҙып төшөрөп ҡуям. Секретарға әйтермен, оҙаҡламай танытмаң әҙер булыр”.
Һәйбәт итеп аңлата белеүенән, күҙгә ҡарап һөйләшеүенән был ханым менән борсағыбыҙ тиҙ бешерен һиҙендем. Ана бит, бөтөнөһөн ныҡлап уйлаған, теүәлләгән, баш мөхәррир менән килешкән, минең ризалыҡ белдереүем генә шарт. Бер ниндәй тәнҡит һүҙе әйтмәне, киреһенсә, “ышанам” тип дәртләндерҙе генә. Йәш кеше тимәй, тиң күреп өндәшә...
Тәүге тәьҫораттар, ҡыуанысҡа күрә, алдатманы. Фәүзиә Шәғәли ҡыҙы етәкселегендә эшләү ысын мәғәнәһендә кинәнес икәнлегенә төшөндөм. Ул һис бер ваҡыт тауыш күтәрмәне, етешһеҙлектәргә төртөп күрһәтмәне. Яңы эш башлаған кешенең, әлбиттә, тәжрибәлеләргә бирер һорауҙары күп була. Бүлегебеҙ мөдире йыш ҡына ҡыйынһынғанымды тоя ла, мөрәжәғәт иткәнемде көтөп тормай, үҙе ярҙамға килә. “Компьютерҙа баҫа беләһеңме?” – тип һораны ул тәүге көндә үк. “Саҡ ҡына”, – тигән булдым, ул яҡтан бөтөнләй наҙанлығымды һиҙҙермәҫкә тырышып. Шунан Фәүзиә апай әлеге ҡорамал менән нисек эш итергә икәнен күрһәтергә кереште: “Бына ошонда төртөп тоҡандыраһың... Яңы файлды былайтып асаһың, артабан берәй төрлө исем менән һаҡлап ҡуяһың... Башҡорт шрифттары өсөн клавиатураға махсус билдәләр йәбештереп сыҡҡанбыҙ... Материалдарыңды тупларға айырым папка булдыр, шулай уңайлыраҡ...” Тотто ла текстарҙы компьютерҙа туранан-тура баҫырға ҡушты, ҡулъяҙманы онот, бер эште ике рәт башҡарыу күп ваҡытты ала, тине. Аҙаҡ аңлауымса, Фәүзиә Латипованың йәштәр менән эшләү алымы шундайыраҡ: ышаныс белдереп, күңелдә дәрт, сәм уята ла һөжүмгә ташлай...
Ә бүлек мөдире үҙе гелән ошо һөжүмсе ғәскәрҙең алғы сафында барҙы. Эшкә ныҡ иртә килә, беҙ йыйылып бөткәнсе төрлө район-ҡалаларҙағы авторҙар ебәргән бер-ике хатты эшкәртеп һалған, үҙенең сираттағы мәҡәләһен яҙырға тотонған була. Сәғәт 10-дарҙа Республика йортона юллана, сөнки Башҡортостан Президентының һәм Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың эшмәкәрлеген яҡтыртыусы журналистар пулында иҫәпләнә. Көн дауамында гәзиттең иртәгә донъя күрәсәк һанына ашығыс мәҡәлә әҙерләп бирергә, бүлек хәбәрселәренең яҙғандарын да мөхәррирләп өлгөрөргә кәрәк. Фәүзиә Шәғәли ҡыҙы ваҡыты ҡыҫтау саҡта ла беҙҙең материалдарҙы яуаплы секретарь өҫтәленә уҡымайынса, ипкә килтермәйенсә үткәрмәй. Берҙе күҙ йүгертеп, хаталарын табып, төҙәткеләгәс, тағы баҫтырып ала ла яңынан тикшерә, шунан ғына имзаһын һала. Ҡыҫҡаһы, журналист бурысына ла, мөдир вазифаһына ла тейешенсә яуаплылыҡ менән ҡарай.
Бик күп темаға яҙыша ине Фәүзиә Латипова. Үҙе ойошторған әллә нисәмә рубриканы алып барҙы, даими рәүештә махсус биттәр сығарҙы. Күбеһенсә ғаилә мөнәсәбәттәре, тәрбиә, өлгөлө замандаштар тураһында булды мәҡәләләре. Мәғариф, спорт, сәләмәт тормош, социаль проблемалар ҙа ситтә ҡалманы. Жанрҙары ла төрлө: аналитик яҙмалар, һүрәтләмәләр, әңгәмәләр, репортаждар, фельетондар... Ике-өс яҙмаһы бер гәзиткә йыш тура килгәс, авторҙың фамилияһы йә Рәхимғолова, йә Ағурҙина, йә Шәғәлиева тип күрһәтелә ине. Йәмғиәттә Өфө уртаһында төҙөлгән ҙур автомагистралгә атама табыу мәсьәләһе ҡуҙғатылғас, Фәүзиә Латипова “Башҡортостан” гәзитен шул маҡсаттағы фекер алышыу майҙансығына әүерелдерҙе. “Салауат Юлаевтың исемен бирергә кәрәк!” – тип кемдәр генә сығыш яһаманы унда. Ниәт бойомға ашҡас, матбуғат һүҙенең көсөнә ышаныс бермә-бер артты халыҡта.
Бүлектә тәртип. Фәүзиә Шәғәли ҡыҙы көн дә кис беҙҙе иртәгә башҡараһы эштәр тураһында иҫкәртеп ҡуя: берәүебеҙ гәзиттең тәүге битендәге “Һуңғы яңылыҡтар” колонкаһын әҙерләйәсәк; икенсебеҙ, фәлән сарала ҡатнашып, аналитик мәҡәлә яҙасаҡ; өсөнсөбөҙ командировкаға сығырға тейеш. Мөдиребеҙҙең өлгөһөнә эйәреп, бер минутты ла файҙаһыҙ уҙғармаҫҡа тырышабыҙ. Фәүзиә апай урыҫсанан башҡортсаға тәржемәләргә, ҡытыршы мәҡәләләрҙе мөхәррирләргә өйрәнеүҙе, заман технологияларын үҙләштереүҙе, гәзиткә реклама биреүселәрҙе ылыҡтырыуҙы айырыуса талап итә. Тирә-яҡ мөхиткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү маҡсатында – “Йәнтөйәк”, милли буржуазияны үҫтереү уйы менән “Эшҡыуар” тигән махсус биттәр сығарырға ҡушты.
Бер мәл бүлек мөдире менән Архангел районына командировкаға барҙыҡ. Уның ниәте “Йәнбикә+Йәнбирҙе” махсус битенә Убалар ауылындағы йөҙ йәшлек әбей тураһында мәҡәлә яҙыу булһа, минең бурыс журналист эшенең ҡайһы бер серҙәрен өйрәнеү ине. Ауыл мәктәбенә индек. Уҡытыусылар, уҡыусылар үҙҙәренең уңыштары, еңеүҙәре, араларындағы алдынғылар тураһында һөйләне. Байтаҡ мәғлүмәт тупланғандай тойолдо миңә. Аҙаҡ, редакцияға ҡайтҡас, шунан мәҡәлә әтмәләгәйнем, ниҙер етмәгән һымаҡ. Фәүзиә апай яҙғандарымды уҡып сыҡҡас: “Ә һин уларҙың мәктәбе ниндәй хәлдә икәненә иғтибар итмәнеңме?” – тип һорап ҡуйҙы. Ысынлап та бик насар ине шарттар: иҫке ағас бина, ҡыҫтаулыҡ, заманса ҡорамалдарҙың юҡлығы... Йөкмәткене үҙгәртеп, өлгөлө мәктәптең матди ярҙамға мохтажлығына баҫым яһағайныҡ, күңелдә ҡәнәғәтлек тыуҙы. Ҡайһы саҡта яҙманы мәҡәләгә әйләндереү өсөн бер нисә “шөрөп” етмәй ҡала икәнен шунда төшөндөм.
Төш алдынан беҙҙең бүлмә оператив штабты хәтерләтә торғайны: республиканың төрлө тарафтарынан үҙ хәбәрселәр шылтыратып, факс аша мәғлүмәттәр ебәрә, яңы мәҡәләләр өсөн темалар ала. Марат Моратов, Фитрат Яхин, Шәйхелислам Айсыуаҡов, Зыял Шәйхетдинов, Вәдүт Исхаҡов, Илдар Аҡъюлов... Һәр ҡайһыһы менән ихлас һөйләшеп өлгөрә Фәүзиә Шәғәли ҡыҙы. Телефондан айырылмай ғына текст баҫыуын белә – компьютер төймәләре шыҡ-шыҡ килә. Күп тә үтмәҫтән “КБИ” әҙер була (ҡасандыр “Кисә, бөгөн, иртәгә” тип аталғанға күрә, “Һуңғы яңылыҡтар”ҙы шулай тип йөрөтә инек). Ошо уҡ үҙ хәбәрселәрҙең көсө менән гәзиттең “Яңауыл офоҡтары”, “Нефтекама яңылыҡтары”, “Саҡмағош сатҡылары” тигән ҡушымталары сығып килде, уларҙы баҫмаға Фәүзиә Латипова әҙерләй торғайны.
Төшкө аш мәлендә Фәүзиә апайыбыҙ күрше бүлмәләрҙән әхирәттәрен табынға саҡырып ала. Әхирәттәр тиһәк тә, Башҡортостан матбуғатының, мәҙәниәтенең абруйлы хеҙмәткәрҙәре, редакцияның мөхәрририәт ағзалары улар: Әлфиә Аҡбутина, Динә Арыҫланова, Миңзифа Илтенбаева... Сәй эскәндә донъяуи ваҡиғалар, гәзиттең йөкмәткеһе, яңы эш алымдары һәм башҡа мөһим мәсьәләләр тикшерелә. Хәс тә икенсе “оперативка” инде.
Әйткәндәй, тәүҙәрәк мин оператив кәңәшмәләргә инмәнем, хатта баш мөхәррирҙең йөҙөн дә күргәнем булманы. Бөтөн нәмәне тиерлек бүлек мөдире аша хәл итеп булғас, быға ихтыяж да юҡ ине шикелле. Ул ҡул аҫтындағыларға ел-ямғыр тейҙермәне, үҙебеҙ генә ултырғанда ла, кеше алдында ла маҡтауҙан башҡаны белмәне. Кемдер тураһында яман һүҙ әйткәнен хәтерләмәйем. Ниндәйҙер мәсьәлә борсоһа, Фәүзиә апай – хәлеңде аңлаусы ла, яҡлаусы ла.
Мин хәбәрсе булып урынлашып, бер аҙҙан ауылға ҡайтҡас, әсәйем: “Үҙ һөнәрең буйынса эшкә индең, шунда нығын. Бүлек мөдирен – әсәйеңдәй, баш мөхәррирҙе атайыңдай күреп тыңла”, – тигәйне. Был һүҙҙәрҙән тайпылмаҫҡа тырыштым. Әлбиттә, күп нәмә остаздарымдың шәхси сифаттарына ла бәйле булғандыр. Шуныһы ҡыҙыҡ: Фәүзиә апай, тап әсәйем әйткәнсә, етәксене ғаилә башлығы һымаҡ хөрмәтләүебеҙҙе теләй ине буғай. Уның: “Мөхәрриргә улай оҡшамаҫ... Рәлиф Мөстәҡимович шулай ҡушты... Ул үҙе хәл итер”, – тип иҫкәртеүҙәре һаман да иҫкә төшкөләй.
Эйе, бергә эшләгән кешеләр шулай ғаиләгә оҡшап китә инде ул. Ә Фәүзиә апайҙың шәхси хәленә килгәндә, уның өйөндә лә бәхетле икәненә йыш инана торғайныҡ. Ишетеп белеүемсә, өс ҡыҙының һәр ҡайһыһы тормошта үҙ юлын тапҡан, юғары белемлеләр. Әсәләре менән телефондан гел башҡортса ғына һөйләшә инеләр. Латиповтар ғаиләһе башлығы Абдулла ағайҙың көр тауышына ла өйрәнеп киттек бер заман. “Һаумыһығыҙ! Фәүзиә апайығыҙҙы ишетергә ине”, – тип шылтырата ул кис һайын эш телефонына. Бүлек мөдире, трубканы алғас, ҡыуанысы йөҙөнә сығып яуаплай: “Хәҙер төшәм, атаһы, хәҙер...”
...Хаҡлы ялға сығырға булғас, күҙ йәштәре менән оҙаттыҡ Фәүзиә Шәғәли ҡыҙын. Ул бар хеҙмәттәштәрен табынға йыйҙы, шунда: “Пенсияға яҡынлашҡан һайын үҙемде бейек диуарға ҡарап атлағандай тойҙом, бына-бына уға барып бәрелермен кеүек ине. Хәҙер иһә ошо диуар артында ла тормош дауам итәсәгенә ышанам”, – тигәйне. Редакция етәкселеге өгөтләһә лә, эштә ҡалманы, хатта Абдулла ағай менән Өфөнән ситкә, ауылға күсенделәр. Ләкин, әйткәнен раҫлап, хаҡлы ялда ла тулы мәғәнәле тормошта йәшәп булғанын күрһәтә беҙгә Фәүзиә апай: республика ҡатын-ҡыҙҙарының ижтимағи хәрәкәтендә әүҙем ҡатнаша; үҙе йәшәгән төйәктең, яҡташтарының, милләттәштәренең мәнфәғәттәрен ҡайғыртып гәзит-журналдарға мәҡәләләр яҙа; мохтаждарға хәленән килгәнсә хәйриә ярҙамы күрһәтә... Ғөмүмән, ҡайҙа икәнлегенә ҡарамаҫтан, йәмғиәттең бер таянысы, донъяның бер биҙәге булып ҡала.


text:
2012 йылдың беренсе кварталында төп капиталға Башҡортостанда 25 млрд һумдан ашыу аҡса һалынған
Ағымдағы йылдың ғинуар-мартында барлыҡ финанслау сығанаҡтары иҫәбенә төп капиталға инвестициялар күләме 25 миллиард һумдан ашыу сумманы тәшкил иткән. Был 2011 йылдағы ошо уҡ осорға ҡарата 108,5 процентҡа тиң. Торлаҡҡа инвестициялар – 7,7 млрд һум, торлаҡҡа ҡарамаған биналарға 6,3 млрд һум тәшкил иткән, тип хәбәр иттеләр Башҡортостанстатта.
2012 йылдың өс айында дөйөм инвестициялар күләмендә үҙ средстволары 8,8 млрд һумды тәшкил иткән. Бынан тыш, төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашыуҙан алынған килем иҫәбенә миллиардтан ашыу аҡса һалынған.


text:
«Ирәндек моңдары» башҡорт йырҙарын башҡарыусылар конкурсы заявкалар йыя
22 майҙан алып 24-нә тиклем Сибайҙа «Ирәндек моңдары» тѳбәк-ара башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусылар конкурсы уҙғарыла.
Конкурстың ойоштороусылары – БР Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге, Сибай хакимиәте.
«Ирәндек моңдары» башҡорт йыр сәнғәтен пропагандалау һәм талантлы башҡарыусыларҙы асыҡлау маҡсатында уҙғарыла.
Конкурстың бурыстары: халыҡ башҡарыусанлығы традицияларын һаҡлау һәм үҫтереү; башҡорт фольклорының боронғо ҡатламдарын тергеҙеү; республиканан ситтә йәшәүсе башҡорттар менән төбәк-ара мәҙәни бәйләнештәрҙе үҫтереү.
Конкурста 35 йәшкә тиклемге үҙешмәкәр һәм профессиональ башҡарыусылар ҡатнаша ала. Башҡарыусылар 16 йәшкә тиклем һәм 16 йәштән алып 35 йәшкә тиклемге ике төркөмгә бүленә.
БР Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бәйгеселәр төрлө номинацияларҙа (оҙон көй, ҡыҫҡа көй) көс һынаша ала. Ике номинацияла ла ҡатнашыусы йырсылар «Ирәндек моңдары» конкурсы еңеүсеһе булырға күберәк мөмкинлеккә эйә.
Көс һынашыусылар башҡарылған әҫәрҙәрҙең тарихын белергә тейеш, һирәк яңғыраған фольклор өлгөләре хуплана.
Төбәк-ара конкурс сиктәрендә ғалим-фольклорсылар һәм билдәле халыҡ йырсылары менән осрашыуҙар, башҡорт вокалы буйынса ижади лаборатория ҡаралған.
Конкурс жюриһы составына ғалим-фольклорсылар, Башҡортостан Республикаһының күренекле мәҙәниәт эшмәкәрҙәре һәм сәнғәт оҫталары, Республика халыҡ ижады үҙәге белгестәре инә.


text:
Өфөлә ВИЧ-инфекцияға аноним һәм бушлай тест үтергә мөмкин
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
13 апрелдә иртәнге сәғәт 10-дан көндөҙгө 3-кә тиклем «ВДНХ-Экспо» күргәҙмәләр комплексының беренсе ҡатында ВИЧ-инфекцияға аноним һәм бушлай тест үтергә мөмкин.
Башҡортостан Республикаһының СПИД-ҡа һәм йоғошло ауырыуҙарға ҡаршы көрәш һәм иҫкәртеү үҙәгендә хәбәр итеүҙәренсә, бармаҡтан ҡанды уларҙың белгестәре ала. Процедура бер ниндәй ауыртыуһыҙ башҡарыла. Һөҙөмтәләр 15 минуттан әҙер була. Мөрәжәғәт иткән һәр кемгә тейешле консультация бирелә. Тәүгеләрҙән булып килгән 100 кеше бүләккә ВИЧ-инфекцияны иҫкәртеү буйынса «Ынтылыш» һәм «Ҡыҙыл билдә» исемле нәфис фильмдар дискын аласаҡ.
«Ҡыҙыл таҫмалы көн» акцияһы «Башҡортостанда һаулыҡ һаҡлау аҙналығы» медицина форумы сиктәрендә уҙғарыла. Акцияның исеме осраҡлы һайланмаған. Ҡыҙыл таҫма — ВИЧ-инфекция менән көрәш символы. Сара барышында теләгән һәр кем ВИЧ-инфекцияға һәм СПИД-ҡа ҡағылышлы һорауҙар буйынса белгестәр менән кәңәшләшә, үҙенең зарарланыу хәүефен баһалай ала, шулай уҡ ҡыҙыл таҫма һәм сирҙәрҙе иҫкәртеү буйынса әҙәбиәт бирелә.


text:
Республикала «Ҡоролтай тауышы» гәзитенең тәүге һаны донъя күрҙе Фото: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының матбуғат хеҙмәте
Республикала «Ҡоролтай тауышы» гәзитенең тәүге һаны донъя күрҙе
Республикала «Ҡоролтай тауышы» гәзитенең тәүге һаны донъя күрҙе Фото: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостанда «Ҡоролтай тауышы» тигән яңы гәзит сыға башланы. Баҫма уҡыусыларҙы Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының башланғыстары менән таныштыра. Улар иҫәбендә — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына һәйкәл ҡуйыу, шулай уҡ «Өфө» аэропортына Муса Гәрәевтың исемен биреү.
Гәзиттә Рәсәй философы, социолог, Өфө дәүләт авиация техник университеты профессоры Фәнил Фәйзуллин менән әңгәмә баҫылған, ул унда туған телде, башҡорт мәктәптәрен һаҡлап ҡалыу, эшҡыуарлыҡты үҫтереү хаҡында һөйләй, тип хәбәр иттеләр башҡарма комитеттың матбуғат хеҙмәтендә.
Алты меңдән ашыу телдең 288-е генә Википедияла бирелгән, улар араһында башҡорт теле лә бар, тип билдәләй Башҡорт Википедияһында ҡатнашыусы Айсар Үҙәнбаев. Йәмәғәтсе теләгән һәр кемде уларҙың командаһына ҡушылырға һәм Башҡортостанды бөтә донъяға танытыу өсөн интернетты файҙаланырға саҡыра.
Йәштәр битенең геройы — КВН-дың башҡорт асыҡ лигаһы рәйесе Урал Кәримов. Ул уңышҡа илтеүсе биш баҫҡыс хаҡында бәйән итә, йәйгә пландары менән уртаҡлаша.
Редакция тәүге һанда уҡ гәзит уҡыусылар араһында иң яҡшы очеркка, мәҡәләгә һәм яңылыҡтарға конкурс иғлан итте. Төп маҡсат — тыуған еренә тоғро кешеләрҙе күрһәтеү, халыҡ һөнәрҙәрен, эшҡыуарлыҡты пропагандалау.
«Ҡоролтай тауышы» гәзите «Башҡортостан» республика гәзитенә ҡушымта рәүешендә айына бер тапҡыр сыға. Үҙ баҫмаһын сығарыу тураһында ҡарар Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының мәғлүмәт сәйәсәте комиссияһы ултырышында ҡабул ителде. Фекер алышыуҙа ойошма рәйесе, республиканың Дәүләт Йыйылышы депутаты Әмир Ишемғолов етәкселегендә башҡарма комитет ағзалары, Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, «Башҡортостан» ДТРК-һы, редакция һәм журнал, Башҡорт Википедияһы вәкилдәре ҡатнашты.


text:
Рәсәйҙә Еңеү көнөн байрам итеүҙә 17 миллиондан ашыу кеше ҡатнашты
Рәсәй төбәктәрендә Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығына арналған күмәк сараларҙа 17 миллиондан ашыу кеше ҡатнашты, мажаралы хәлдәр күҙәтелмәне, тип хәбәр итте Рәсәй мәғлүмәт агентлығы матбуғат үҙәге вәкиле.
Байрам сараларында 300 меңдән ашыу һуғыш ветераны ҡатнашты. Рәсәй төбәктәрендә бөтәһе 16 мең күмәк сара үтте.
Эске эштәр министрлығы матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, бер ниндәй ҙә тупаҫ йәмәғәт тәртибен боҙоуҙарға юл ҡуйылманы. Бөтә саралар байрамса атмосферала үтте. Рәсәй төбәктәрендә хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеүгә бөтәһе 267 мең милиционер, РФ Эске эштәр министрлығы эске ғәскәрҙәренең 12 мең хәрби хеҙмәткәре, Эске эштәр министрлығы системаһы юғары уҡыу йорттарының 11 мең тыңлаусы-курсанты, 15 мең халыҡ дружинниктары һәм 7 мең казактар йәлеп ителде.


text:
Фото:
БР Президенты инвалид балалар тәрбиәләгән ғаиләләргә ер биреү инициативаһын хупланы
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова, Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов һәм республиканың Әсәләр ойошмаһы рәйесе Гөлшат Ибраһимова менән эш осрашыуы үткәрҙе. Республикала ҡануниәт кимәлендә инвалид балалары булған ғаиләләргә ярҙам сараларын камиллаштырыу кәрәклеге тураһында һүҙ барҙы.
— Бөгөнгө көндә инвалид балалар тәрбиәләгән ғаиләләр өсөн торлаҡ менән тәьмин итеү мәсьәләһе көнүҙәк булып ҡала, — тип билдәләне Гөлшат Ибраһимова. — Федераль ҡануниәткә ярашлы был ғаиләләр өсөн ер биреүҙең ташламалы шарттары ҡаралған. Әммә Башҡортостанда был ҡануниәт нормаһы башҡарыусылар кимәлендә тәғәйен механизмдар булмауы арҡаһында үтәлмәй. Беҙҙең ойошмаға әсәләрҙән был проблемаға бәйле мөрәжәғәттәр килә башлағас, тейешле инициатива менән беҙ рәйес урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова йөҙөндә республика парламентына сыҡтыҡ. Депутаттар беҙҙе хупланы, һәм хәҙер был мәсьәлә төбәк етәкселеге контроленә алынды.
Башҡортостан Президенты ла инвалидтар тәрбиәләнгән ғаиләләргә ер биреү нормаларын билдәләү өлөшөндә республика ҡануниәтенә төҙәтмәләр индереү инициативаһын хупланы.
Рөстәм Хәмитов республикала бөгөнгө көндә физик мөмкинлектәре сикләнгән нисә бала барлығы менән ҡыҙыҡһынды. Уға, Башҡортостанда 14 меңдән ашыу инвалид бала иҫәпләнә, тип хәбәр иттеләр. Һуңғы биш йылда был күрһәткестәрҙең уртаса биш процентҡа артыуы күҙәтелә. Был артыуға ауыл-ҡала күҙлегенән сығып ҡарағанда ла, статистиканың айырмаһы юҡ.
— Инвалид балалар тәрбиәләүсе ғаиләләргә һәм инвалидтар ғаиләләренә ер участкалары биреү темаһы, һис шикһеҙ, көнүҙәк, – тип билдәләне Башҡортостан парламенты рәйесе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова. — Бөгөн беҙ закон сығарыу акттары буйынса тәҡдимдәр индерергә, йәки ғәмәлдәге «Башҡортостан Республикаһында ер мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында»ғы тейешле законға индереләсәк үҙгәрештәр өҫтөндә эшләргә һөйләшеп килештек. Мөмкинлектәре сикләнгән балалар тәрбиәләүсе ғаиләләргә ер алыуға ярҙам итәсәк моменттарҙы айырып яҙырға кәрәк. Әлегә аныҡ ҡына ниҙер әйтеүе ҡыйын, ләкин мин, был ғаиләләрҙе учасканы һатмаҫҡа, йәки ҡуртымға бирмәҫкә һәм башҡа ошондай шарттар менән сикләргә тейеш түгелбеҙ, тип иҫәпләйем. Әгәр төҙөргә мөмкинлеге бар икән, ғаилә мотлаҡ быны эшләйәсәк. Әгәр мөмкинлеге булмаһа, ер ғаилә өсөн фатир мәсьәләһен хәл итеүҙә башланғыс капитал буласаҡ. Миңә ҡалһа, бындай ҡараш ошо категориялағы граждандарҙың социаль ярҙамға хоҡуғын тулы кимәлдә ғәмәлгә ашырыр ине.


text:
Башҡортостан етәкселегенең асыҡ сәйәсәте киң мәғлүмәт сараларының аудиторияһын арттырҙы
Башҡортостан Президентының властың асыҡлығына йүнәлеш алыуы республиканың киң мәғлүмәт саралары өсөн ябыҡ темалар ҡалдырманы.
— Киң мәғлүмәт саралары менән ҡаралған темалар араһында «аҡ таптар» ҡалманы, беҙҙең өсөн ябыҡ темалар ҙа юҡ тиерлек, — тип белдерҙе бөгөн Өфөлә үткән ведомствоның киңәйтелгән коллегияһында БР элемтә һәм киң коммуникациялар министры Борис Мелкоедов.
Теләһә ҡайһы темаға асыҡтан-асыҡ һөйләшеү һәм улар буйынса аудитория менән фекер алышыу мөмкинлеге мәғлүмәт менән ҡулланыусыларҙың артыуына килтерә, һәм киң мәғлүмәт сараларының хәҙерге этаптағы бурысы – сифатлы контент һәм дискуссиялар өсөн уңайлы майҙансыҡ булдырыу.
— Тыйылған темалар юҡ — сифатлы дискуссиялар ғына бар, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Борис Мелкоедов.
— Традицион киң мәғлүмәт саралары юҡҡа сыҡмаҫ өсөн ҡыҙыҡлы булырға тейеш, — тип министр фекерен ҡеүәтләне БР Президенты Аппараты етәксеһе урынбаҫары — Президент Секретариаты начальнигы Аббас Ғәлләмов. — «Киң мәғлүмәт саралары һөйләй – аудитория тыңлай» кеүек киң коммуникацияның әүәлге моделе үткән заманда ҡалды.
Ул журналистикалағы яңылыҡ һәм эксклюзив кеүек мөһим принциптарҙан берәүҙең дә баш тартырға йыйынмауын һыҙҡ өҫтөнә алып, редакция вәкилдәре өсөн үҙенә күрә оҫталыҡ класы ойошторҙо:
— Президенттың кем менәндер аралашыу факты берәүгә лә ҡыҙыҡ түгел — уларҙың нимә тураһында әңгәмәләшеүе ҡыҙыҡһындыра. Бының береһе лә материалда юҡ, — тип белдерҙе Аббас Ғәлләмов, гәзиттәге хәрби хеҙмәткә саҡырыу башланыуы тураһындағы мәҡәләнән өҙөк килтереп. Унда автор Президенттың хәрби хеҙмәткә саҡырылыусы йәштәр һәм Хәрби комиссия ағзалары менән осрашыу фактын билдәләү менән генә сикләнгән.
— Ваҡытлы матбуғат баҫмалары булһынмы ул, телевидение, радио йәки интернетмы – берҙәм мәғлүмәт киңлеге ойошторолоуы һәм киң мәғлүмәт сараларының мультимедиа форматына күсеүе шарттарында мәғлүмәт еткереү ысулы артыҡ ҙур әһәмиәткә эйә түгел, — тип билдәләне Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы башлығы.


text:
Фото:
Өфөлә Рәсәй Космонавтика федерацияһы делегацияһы «Мәрхәмәт» хәйриә фондында булды
Фото:
Шишәмбе, 27 сентябрҙә, Рәсәй Космонавтика федерацияһы делегацияһы Өфөлә «Мәрхәмәт» хәйриә фондында булды.
Рәсәй Космонавтика федерацияһы президенты, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы, осоусы-космонавт, авиация генерал-полковнигы Владимир Коваленок, Советтар Союзы Геройҙары Анатолий Арцебарский, Игорь Волк, Александр Баландин, Рәсәй Федерацияһы Геройҙары Максим Сураев, Михаил Корниенко, Юрий Лончаков, шулай уҡ «Мәрхәмәт» хәйриә фондының Попечителлек советы рәйесе Гөлшат Хәмитова яңыраҡ асылған һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн үҫеш үҙәгендә тәрбиәләнеүселәр менән осрашты.
Балалар космонавтарға һорауҙарын яуҙырҙы ғына. Улар йыһан караптарының төҙөлөшө тураһында белде. Космонавтар йыһанда ҡояш байыуының иҫ китмәле матур булыуын бәйән итте.
«Иң мөһиме – бер нәмәнән дә ҡурҡмағыҙ һәм һеҙҙең барыһы ла килеп сығасаҡ!» — тигән теләктәре менән тамаланы был ҡыҙыҡлы әңгәмәне йыһан геройҙары.
Бынан һуң малайҙар һәм ҡыҙҙар космонавтарҙан автограф алды, улар менән бергә фотоға төштө. Балалар килгән ҡунаҡтарға йыһан тематикаһына һүрәттәрен һәм ҡул эштәрен бүләк итте, Балаларҙы үҫтереү үҙәгенән рәхмәт хатын да тапшырҙы.


text:
Байыштың йәшәү айышы25-07-2017, 01:49 // Белем һәм тәрбиә // Баҫып сығарырға
Юбилейға белем усағы ныҡлап әҙерләнгән. Мәктәп ҡаршыһында – беҙ уҡығанда үлән дә үҫә алмаған ташлы, тап-таҡыр битләүҙә – пиондар гөрләп сәскә ата, петуниялар менән “100 йыл” тигән яҙыу айырым йәм биреп тора, бөтә ерҙә – тәртип, бөхтәлек, буяуҙар яңыртылған. Тантана үтәһе урын күптәрҙең күҙен ҡыҙҙырырлыҡ: ҡасандыр уҡыусылар, уҡытыусылар ултыртҡан ҡайындар күләгәһендә эскәмйәләрҙә ултырып, рәхәтләнеп тамаша ҡылды байрамға ҡайтыусылар. Мәктәптең матди-техник базаһы ла ныҡлы. Был йәһәттән район хакимиәте, мәғариф бүлеге ярҙамдан өҙмәй. Мәктәптең дә, интернаттың да ҡыйыҡтары яңыртылған, пластик тәҙрәләр ҡуйылған, ишектәр алмаштырыла башлаған, иҙәнгә плитәләр түшәлгән, яҡтыртыу, йылытыу системалары заманса. Спорт залы ремонтланған.
Тантанаға ветеран уҡытыусылар, белем усағында төрлө йылдарҙа эшләп киткән мөғәллимдәр, директорҙар, ошо ваҡыт арауығында мәктәпте тамамлаған 64 уҡыусы һәм бик күп ҡунаҡтар саҡырылды. Башта мәктәп, музей менән таныштылар, кластарға инеп, бер мәлгә бала саҡҡа ҡайтып әйләнделәр, үҙҙәрен уҡытҡан уҡыусылары, класташтары менән осрашып, мәктәп йылдарын иҫкә төшөрҙөләр.
Осрашыуға төрлө тарафтарҙан (бер ағай әйтмешләй, Байыш мәктәбе уҡыусылары төйәк иткән ерҙәрҙе билдәләп сыҡһаң, элекке СССР картаһы күҙ алдына баҫыр ине) байтаҡ кеше ҡайтҡайны. Сығарылыш кластар парады һоҡландырғыс тамаша булды: мәктәпте иң тәүге тамамлағандарҙан Сәрхәп апай Ваһапова килгән. Әйткәндәй, тәүге сығарылыш 1954 йылда була. Абдулла Дәүләтшин етәкселек иткән кластан өлгөргәнлек аттестатын 14 кеше – 8 егет, 6 ҡыҙ – ала. Уларҙың етәүһе – юғары, бишәүһе махсус урта белемгә эйә була, һәр береһе тормошта үҙ урынын тапҡан. Заманы өсөн был – бик юғары күрһәткес!
Ғөмүмән, Байыш мәктәбен элек-электән “кадрҙар тимерлеге” тип йөрөттөләр. Уны тамамлаусылар төплө белеме, эштән ҡурҡмауы, яуаплы, тормошҡа әҙерлекле булыуы менән айырылып тора. Миҫал эҙләп алыҫ китәһе түгел: үҙебеҙҙең районда ла етәксе урындарҙа эшләүселәрҙең байтағы Байышта белем алған.
Кисә башланып, беренсе булып һүҙ алған мәктәп директоры Хәмит Назаров был хаҡта ғорурланып әйтте. Эйе, һәр белем усағының эш һөҙөмтәһе – уҡыусыларының күңелдәренә ятҡан һөнәр алып, тормошта үҙ урынын табып, бәрәкәтле ғүмер кисереүе. Мәктәп данын уҡыусылары күтәрә. Был тәңгәлдә иһә Байыш мәктәбенең ғорурланырлыҡ уҡыусылары байтаҡ. Биш кеше – Нәжип Ураҙов, Зыяитдин Ураҙов-Өҫҡайнаҡ (З. Вәлидиҙең арҡаҙашы), Ирек Аҡманов, Айрат Ишемйәров, Айрат Назаров – фән докторы, профессор дәрәжәһенә эйә, Алмас Аҡманов – БДУ профессоры, физика-математика фәндәре кандидаты. Тағы ун бишләгәне фән кандидаты дәрәжәһенә эйә.
Филология фәндәре кандидаты, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Сәлимйән Ғүмәров, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусылары Марат Назаров, Долорес Әхмәтова, Фәтих Саматов, Долорес Бикмөхәмәтова, Миңзәлә Арыҫланова, Фәриҙә Бәхтейәрова, Гөлкәй Ҡужина, Алма Ҡолдәүләтова, “Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы” конкурсында еңеүсе, Башҡортостандың иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гөлназ Йылҡыбаева һәм башҡаларҙың исемдәре оло ихтирам менән телгә алынды.
“Рәсәй белем биреү тармағы һуңғы йылдарҙа бихисап үҙгәреш кисерҙе, яңылыҡ артынан яңылыҡ китте. Йәмғиәттә ризаһыҙлыҡ тыуҙы, дәғүәләр артты. Тик ваҡыт үҙенекен иҫбатлай, тормош нигеҙе, асылы барыбер хеҙмәттә! Баланы эштән ҡурсаларға ярамай. Төп тәрбиәсе – тормош. Бала бәләкәйҙән уның эсендә ҡайнап, ыңғай, кире яҡтарын күреп, тәжрибә туплап үҫергә тейеш. Йәштәрҙе эштән, физик йөкләмәләрҙән түгел, социаль афәттәрҙән – наркотиктарҙан, эскелек, әҙәпһеҙлек кеүек кире күренештәрҙән һаҡлау зарур. Был тәңгәлдә ғорурланып, Байыш мәктәбе быуатлыҡ тарихында тап хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләү аша балалар күңеленә ватансылыҡ, тыуған ерҙе яратыу тойғоһо һалырға тырыша, тип әйтә алам. Мин уҡығанда шулай булды, хәҙер ҙә ошо йүнәлеш дауам итә. Әле иҫкә төштө, үҙебеҙ үҫтергән, етештергән продукция менән өс йыл уҡыусыларыбыҙ ашханала бушлай туҡланды – бына бит хеҙмәт һөҙөмтәһенең ябай бер миҫалы. Кешене кеше иткән – хеҙмәт, эшләгәнең кеше өсөн булһа, өйрәнгәнең үҙең өсөн икәнлегенә баҫым яһалды”, – тине Хәмит Әхмәт улы.
Ул шулай уҡ тарих төпкөлөнә күҙ һалып, 1917 йылдың көҙөндә Байыш ауылында ауыл муллаһы Харис Ураҙов тырышлығы менән беренсе баҫҡыслы мәктәп асылыуын бәйән итте. Үҙе бер нисә йыл уҡытыусы, мөдир булып эшләй. Ул ваҡытта ошо мәктәп бай тарихлы белем усағына әүерелер, бөтә тирә-яҡ балалары ошонда ғилем алырға тырышыр тип кем уйлаһын...
Ураҙовтарҙың даны Башҡортостанда ғына түгел, донъяға таралыр тип хатта Харис олатай үҙе лә хыялланмағандыр. Уның улы Нәжип Ураҙов заманында Европаның күп илдәрендә туҡыма етештереү технологиялары хаҡында лекциялар уҡып йөрөй. Зыя Ураҙов иһә – бөтә төрки донъяһында билдәле шәхес. Харис мулланың иң кесе улы Фәтих Ураҙовтың исеме Өфөлә сыҡҡан “Билдәле шәхестәр тормошо” тигән китапҡа ингән.
Ошо һоҡланғыс кешеләр тормошоноң инеш башы – Байыш мәктәбе. Һуңғараҡ бында Сара Сағырова, Зәйнәп Ураҙова, Минһаж Татлыбаевтар уҡыта. 1924 йылдан мәктәптә Ибраһим Исхаҡов эш башлай. Ауыл халҡын ойоштороп, буратып, ике йорттан торған яңы мәктәп бинаһын төҙөтә. Аслыҡ йылдарында иһә, ярҙамсы хужалыҡ ойоштороп, балаларҙы ҡайнар аш менән тәьмин итә. “Байышта ашатып уҡыталар икән” тип бөтә тирә-яҡ ауылдарҙан балалар уҡырға бында юллана. Фиҙакәр хеҙмәте өсөн Ибраһим Исхаҡов Ленин орденына лайыҡ була.
1937 йылда мәктәп ете йыллыҡ итеп үҙгәртелә, яңы ҙур бина төҙөлә. Директор итеп Ғайса Аҡманов билдәләнә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ла уҡыу йорто ябылмай. Төрлө ауылдан йыйылған балалар ас, кейем юҡ, аяҡта сабата, күптәренең атаһы йә ағаһы һуғышта һәләк булған, әммә уҡыуға, белем алыуға ынтылыш көслө! Уҡыусылар ҙа, уҡытыусылар ҙа тәүҙә – дәрестә, унан һуң колхозда төнгәсә эштә. Бына шулай яуланған еңеү!
Әлбиттә, 100 йыллыҡ мәктәптең юғалтыуҙары ла байтаҡ. Күп кенә уҡытыусылар һәм хеҙмәткәрҙәр үҙҙәренән һуң яҡты эҙ ҡалдырып, баҡыйлыҡҡа күскән. Уларҙы иҫкә алып, исемдәре атап үтелде. Әйткәндәй, юбилей айҡанлы күңел түрендә һаҡланған иҫтәлектәрҙән йыйынтыҡ туплап сығарылды, унда ла бик күп исемдәр телгә алынған. Биләмә буйынса һәр ауылдың үҙ шәхестәренә бағышлап альбомдар эшләүе һөйөнөслө.
Мәктәп юбилейы – мәғрифәт һәм мәҙәниәт байрамы. Ул йөҙ йыллыҡ быуындар бәйләнешен, күсәгилешлеген хәстәрләй, быуатлыҡ тарихыбыҙҙы, билдәле шәхестәребеҙҙең исемдәрен, эштәрен, ҡаҙаныштарын аныҡлай. Бөгөн күптәр мәктәбебеҙҙең 100 йыллыҡ тарихын ғына түгел, илебеҙ тарихын, йәшәйешен, фәһемле ваҡиғаларын күҙ алдына килтерәлер, сөнки кешенең, йәмғиәттең мәнфәғәттәре иң тәүҙә мәктәптә берләшә. Беҙҙең киләсәк ошонда сүкелә. Илебеҙ ниндәй генә ҡатмарлы осорҙар, боролоштар кисермәһен, унда мәктәп мотлаҡ булырға, йәшәргә тейеш. Теләһә ниндәй осорҙа ла йәш кеше шәхесен уҡытыу, тәрбиәләү бурысы бар. Тормош менән бергә атлап, хатта унан алдараҡ барып, мәктәп йәмғиәткә алмаш әҙерләй – был фекер байрам ҡунаҡтары – Ейәнсура районы хакимиәте башлығы Әлфәрис Байсурин, БДУ профессорҙары Ирек Аҡманов, Айрат Назаров, оҙаҡ йылдар “Башҡортостан уҡытыусыһы” журналы мөхәррире булған Сәлимйән Ғүмәров һәм башҡаларҙың сығыштарында асыҡ сағылды.
Байыштарҙы юбилей уңайынан тәбрикләп, Әлфәрис Сәлихйән улы мәктәпкә 25 мең һумлыҡ сертификат, байрамға әҙерлек барышында ҙур тырышлыҡ һалған урындағы биләмә башлығы Ғәли Күсәрбаевҡа, мәктәп директоры Хәмит Назаровҡа район хакимиәтенең Почет грамотаһы һәм сертификат тапшырҙы. Шулай уҡ байтаҡ уҡытыусылар, техник хеҙмәткәрҙәр бүләкләнде.
Уҡыусылар иһә бик оҫта әҙерләнгән концерт күрһәтте. “Йылдар буйы шөғөлләнгән сәнғәт мәктәбе уҡыусыларынан бер ҙә ҡалышмайҙар ҙа баһа!” – тип тел шартлатты халыҡ, балаларҙың өҙә баҫып бейеүҙәренә, йөрәктәргә еткерерлек итеп йырлауҙарына ҡарап. Уларҙың дәрте тамаша ҡылыусыларға ла күсте: осрашыуға килгән мәктәптәштәр үҙҙәре лә йырланы, бейене. Байрамдан һәр кем ҡәнәғәт булып, йөрәк утын дөрләтеп, күңеленә ялҡын өҫтәп, көс-дәрт алып таралышты.
Ейәнсура районы.


text:
Ҡаһым түрә
Ҡаһым түрә (Ҡаһым Мырҙашев) — 1813—1814 йылдарҙа сит ил походтарында ҡатнашҡан рус армияһында башҡорт полкы командиры. 1812 йылғы Наполеонға ҡаршы Ватан һуғышында 28 башҡорт полкы ойошторола. Улар Рәсәй армияһы сафында төрлө походтарҙа ҡатнаша. Наполеонға ҡаршы һуғышта Парижғаса барып етә.
1798 йылда Башҡортостанда кантон системаһы урынлаштырыла һәм башҡорттар хәрби сословиеға әйләндерелә. Улар Рәсәй дәүләтенең көньяҡ-көнсығыш сиктәрен һаҡлай, төрлө хәрби походтарҙа ҡатнаша. Шулай уҡ Ҡаһым Мырҙашев та хәрби хеҙмәттә тора һәм йөҙ кешенең командиры була.
Ҡаһым Мырҙашев Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Айыусы ауылында тыуған. Атаһы — Мырҙаш, әсәһе Емеш исемле. 1816 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 1811 йылда уға 33 йәш булған, тимәк, ул 1778 йылда тыуған.[1] Ҡаһым Мырҙашев Петербург хәрби академияһын тамамлап полковник дәрәжәһен ала. Уның «Түрә» ҡушаматы «башлыҡ», «әфәнде» тигәнде аңлата.
1812 йылғы Ватан һуғышына ул 12-се башҡорт полкы рәтендә сотник исемендә китә. 1813 йылда, 35 йәшәндә генә, яугирыбыҙ үлеп ҡала. Шәжәрәһе буйында ете йәшлек улы ҡалғаны билдәле.
Легендаларҙан яҡташыбыҙ бик көслө икәнен беләбеҙ, хатта бер ат та уны арҡаһында тота алмаған, яратҡан Турысайынан башҡа. Ҡаһым яуырында ла киң булған, хатта ишектәр уның өсөн тар булған.
Яугирыбыҙ тураһында риүәйәттәрҙә Александр беренсе, француздар Мәскәүҙе алғас, башҡорт халҡына мөрәжәғәт иткәне һүрәтләнә. Оҙаҡламай, Ҡаһым-түрә башлығында ғәскәр туплана. Яуҙа улар үҙҙәрен илбаҫарҙарға аяуһыҙ, көслө, сыҙам икәндәрен күрһәтәләр.
«Ҡаһым-түрә» башҡорт халыҡ йырында батырыбыҙҙың ҡыйыу, үткер икәнлеге күрһәтелә. Уның тоғро дуҫы — аты ла, моңло ҡурайы ла тасуирлана бында. Тағы ла, беҙ халыҡ ижадынан батырыбыҙ Владимир губернаһында император ялсыһы менән ағыуланғанын беләбеҙ (икенсе версия: Һуғыштан ҡайтып килгәндә бер рус майоры көнләшеп ағыу эсерә). Хәрби кеше, полк башлығы тыуған еренә ҡайтҡас, Салауат Юлаев кеүек, халҡын ихтилалға күтәреүенән ҡурҡҡандар, күрәһең.
Ватан һуғышында Башҡорт полктары күрһәткән батырлыҡ һәм патриотизм бөгөнгә тиклем йәшәй. Халыҡ улар тураһында риүәйәттәр, йырҙар ижад итә.
Иҫтәлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡорт халыҡ йыры «Ҡаһым-түрә».Тыңларға. «Ашҡаҙар» радиоһы
- 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышында Француз илбаҫарҙарын еңеп ҡайтҡан 28 башҡорт полкы яугирҙары һәм Айыусы ауылынан полк командиры, башҡорт халҡының милли батыры Ҡаһым түрә (Ҡаһым Мырҙашев № 1778—1813 йылдар) иҫтәлегенә һәйкәл ҡуйылды. Стела 2006 йылда Айыусы ауылында асылды. Уның бейеклеге — 13,5 метр. Рәсеме.
- «Ҡаһым-түрә» операһы, Заһир Исмәғилев
- «Ҡаһым-түрә» драмаһы, Баязит Бикбай
- 2011 йылда Сергей Петров Ҡаһым Мырҙашевтың һүрәтен төшөрә. Картинала ул атта ғәскәрен яуға әйҙәп бара.
- Геннадий Березин һөйәктән уның скульптураһын эшләй.
- Гүзәл Шембергер «Ҡаһым-түрәнең хәрби ҡоралдарын» төшөрә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ә. З. Әсфәндиәров. Ҡаһым түрә. «Совет Башҡортостаны», 1986 й., 4 февраль)
- Ф.Рәхмәтуллина. Батыр яҡташыбыҙҙың исеме үлемһеҙ.


text:
Ниндәй генә канал, ниндәй генә тапшырыу юҡ бөгөн телеэфирҙа! Һәр кем, өйөнән сыҡмайынса, "йәшник" аша ғына донъялағы барса хәл-ваҡиға хаҡында хәбәрҙар.
Күптәр, мәҫәлән, "Рәсәй" телеканалының милли тапшырыуҙар редакцияһы алып барған "Ауаз" проектын һәр саҡ көтөп ала. Биш йыл элек барлыҡҡа килгән, тамашасыларҙы халыҡсанлығы, тормошсанлығы менән йәлеп иткән был тапшырыуҙың мауыҡтырғыс, тәрән йөкмәткеле булыуы уны әҙерләүсе һәм алып барыусы ижади төркөмдөң юғары һөнәри кимәле, үҙ эшенә мөкиббәнлеге хаҡында һөйләй. “Ауаз” геройҙары арабыҙҙа йәшәй һәм эшләй, маҡсатлы, тырыш, уңышлы улар. Күңелдәре, донъялары киң. Фарман көтмәйенсә, икеләнеп тормайынса, ерҙә ятып ҡалмаҫ изге эш ҡылалар.


text:
Профсоюздар банкротлыҡ мәсьәләләре буйынса семинар үткәрә
Өфөлә, Профсоюздар йортонда, Башҡортостан ойошмаларында «Бурысын түләй алмау (банкротлыҡ) тураһында» Федераль законды тормошҡа ашырыу практикаһы буйынса семинар үтәсәк. Профсоюздар Федерацияһы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был сарала республика тармаҡ профсоюздары ойошмалары рәйестәре, БР Профсоюз федерацияһы етәкселәре һәм белгестәре ҡатнашасаҡ.
Семинарҙа ҡатнашыусылар арбитраж идарасыларҙы тәғәйенләү схемаһын һәм тәртибен, предприятиелар хеҙмәткәрҙәренең кредиторҙар йыйылыштарында ҡатнашыуға хоҡуҡтары һәм мөмкинлектәрен, кредитор бурысын билдәләү һәм ҡайтарыу тәртибен һәм башҡа мәсьәләләрҙе ҡарарға планлаштыра.
Семинар 12 февралдә үтәсәк.


text:
1 майҙан Башҡортостанда янғынға ҡаршы махсус режим индерелә Фото: Олег Яровиков
1 майҙан Башҡортостанда янғынға ҡаршы махсус режим индерелә
1 майҙан Башҡортостанда янғынға ҡаршы махсус режим индерелә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 28 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
1 майҙан 20 июлгә тиклем Башҡортостанда янғынға ҡаршы махсус режим индерелә.
Республиканың башҡарма власть органдарына һәм муниципалитеттарға янғынға ҡаршы саралар комплексын: тораҡ пункттарҙа янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеүҙе күҙәтеүҙе көсәйтеү, бөтә янғын һүндереү бүлектәрендә тәүлек әйләнәһенә дежурлыҡ ойоштороу, тораҡ пункттарҙы телефон элемтәһе менән тәьмин итеү, янғынға ҡаршы агитацияны әүҙемләштереүҙе тормошҡа ашырыу йөкмәтелде.
Республика Хөкүмәте бойороғона ярашлы, 1 майҙан 11-нә тиклем халыҡтың ял итеү урындарында патруллек итеү, янғын хәүефһеҙлеге өлкәһендә хоҡуҡ боҙоуҙарҙы бөтөрөү маҡсатында янғын һағы, хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәре, янғынға ҡаршы ирекле отряд ағзалары һәм урындағы үҙидара органдары вәкилдәре составында күсмә төркөмдәр ойоштороласаҡ.
Бойороҡтоң үтәлешен контролдә тотоу Башҡортостан Хөкүмәтенең вице-премьерҙарына йөкмәтелгән.


text:
ШОС һәм БРИКС илдәре фотографтары Башҡортостан буйлап сәйәхәт итәсәк
10 июндән алып 17-һенә тиклем ШОС һәм БРИКС илдәре фоторәссамдары ҡатнашлығында «Тәбиғәт. Кеше. Мәҙәниәт-2014» халыҡ-ара акцияһы уҙасаҡ, тип хәбәр итә «ШОС БРИКС Өфө 2015» офис-төркөмө.
Быйыл ҡатнашыуға Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Тажикстан, Иран, Италия, Бразилия, Ҡырым һәм Башҡортостан, Мәскәү һәм Силәбе заявка биргән. Бөтәһе 20 фотографтың килеүе көтөлә.
Халыҡ-ара акция Рәсәй һәм Башҡортостан фотосәнғәтен популярлаштырыуға йүнәлтелгән.
Акция сиктәрендә Өфөлә бер төркөм саралар үтәсәк. 10 июндә БР Милли музейында Рафаэль Исламовтың 60 йылына арналған «Оҫта һәм уҡыусы» күргәҙмәһе ойоштораласаҡ. 10 һәм 12 июндә «Өфө — йәшәү өсөн ҡала» темаһы буйынса фотоға төшөрөүҙәр үтәсәк. 11 июндә Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетының «Academia» галереяһында һәм «Болоттар» заманса сәнғәт үҙәгендә «Ер шары, беҙ һинең балаларың» халыҡ-ара фотофестиваль асыласаҡ.


text:
Башҡортостанда Бәләкәй дәүләт идара итеү академияһы асылдыФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда Бәләкәй дәүләт идара итеү академияһы асылды
Башҡортостанда Бәләкәй дәүләт идара итеү академияһы асылдыФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда Бәләкәй дәүләт идара итеү академияһы асылды. РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота инициативһы буйынса һәм Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов ярҙамында асылған академия Башҡорт дәүләт университеты нигеҙендә эшләйәсәк. Республика юғары уҡыу йорттарының 30 студенты уның тәүге тыңлаусылары буласаҡ.
Асыу тантанаһында БР буйынса Баш федераль инспектор Петр Капишников, БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт советнигы Сергей Лаврентьев, БР Президенты Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары Зәки Насиров, БДУ ректоры Мөхәмәт Харрасов ҡатнашты.
Үҙ һөнәре итеп дәүләт идара итеүен һайлаған студенттарҙы әҙерләүгә йүнәлтелгән тәүге бындай уҡыу йорттары 2006 йылда Түбәнге Новгородта һәм Пермдә барлыҡҡа килде, һәм хәҙер улар Волга буйы федераль округының бөтә 14 субъектында ла эшләй. Әйткәндәй, Бәләкәй дәүләт идара итеү академияһының 150 тыңлаусыһы дәүләт идаралығы органдарында эшләргә саҡырыу алды. Волга буйы федераль округының Бәләкәй дәүләт идара итеү академияһын тамамлаусы 500-гә яҡын кеше 2009 йыл йомғаҡтары буйынса федераль кадрҙар резервына индерелде лә инде.
БР буйынса баш федераль инспектор Петр Капишников, хәҙер власть органдарына йәш, дәртле, профессиональ кадрҙар бик тә кәрәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
— Беҙгә һаулыҡ һаҡлау, мәғариф өлкәһендә һәм башҡа бөтә йүнәлештәр буйынса ла белемле идарасылар кәрәк, — тине Петр Николаевич.
Ул БР Президентына был проектты яҡлағаны өсөн рәхмәт белдерҙе. Һүҙен йомғаҡлап, Петр Капишников академия тыңлаусыларына РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиленең ҡотлауын уҡып ишеттерҙе.
— Бәләкәй идара итеү академияһы — бөгөн Волга буйы федераль округында эшләгән бик етди проект, — тине БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт советнигы Сергей Лаврентьев. – Беҙҙә бөтә тармаҡтар буйынса белгестәр әҙерләгән вуздар бар, Мәскәүҙә һәм башҡа төбәктәрҙәге кеүек идара итеү һәм дәүләт хеҙмәте академиялары бар. Әммә беҙгә урындарҙа эшләгән тәғәйен практиктар етешмәй. Сифатлы, профессиональ, һөҙөмтәле идара итеү өсөн белем генә түгел, профессиональ күнекмәләр ҙә мотлаҡ.
Йәштәр ике йыл буйына белем аласаҡ, практиканы дәүләт власы органдарында үтәсәк. Уҡыу аҙағында уларға йомғаҡлау һынауы үтергә кәрәк буласаҡ. Был ҡала һәм төбәк тормошоноң актуаль мәсьәләләре буйынса индивидуаль проектты халыҡ алдында яҡлау, ижтимағи эшмәкәрлектәге һөҙөмтәләрен һәм шәхси ҡаҙаныштарын күрһәтеү, идара итеү процестарын камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр булыуы мөмкин.


text:
Республикала «Мәктәпкә йыйынырға ярҙам ит» акцияһы башланды Фото: Андрей Старостин
Республикала «Мәктәпкә йыйынырға ярҙам ит» акцияһы башланды
Республикала «Мәктәпкә йыйынырға ярҙам ит» акцияһы башланды Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостанда «Мәктәпкә йыйынырға ярҙам ит» хәйриә акцияһы башланды. Сара 1 июлдән 31 авгусҡа тиклем уҙғарыла. Бишенсе тапҡыр үткәрелгән акцияның маҡсаты — ауыр хәлгә тарыған балалар өсөн мәктәп кәрәк-ярағын йыйыу.
«Мәктәп кәрәк-ярағын республика ҡала һәм район халҡын социаль хеҙмәтләндереүсе комплекслы үҙәктәрҙә эшмәкәрлек алып барған ғаиләгә һәм балаларға социаль ярҙам район-ара үҙәктәренә тапшырырға кәрәк», — тип аңлатма бирҙе Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат секретары Роза Кузьменко.
Бындай үҙәктәр Балаҡатай, Тәтешле, Белорет, Дүртөйлө, Ишембай, Стәрлетамаҡ райондарында, шулай уҡ Октябрьский һәм Сибай ҡалаларында эшләй. Башҡа ҡалаларҙа һәм райондарҙа уларҙың филиалдары бар. Бөтә адрестар Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының сайтында баҫылған.
Канцелярия тауарҙары, дәфтәрҙәр, балалар ижады әйберҙәре яңы килеш ҡабул ителә. Портфелдәр, мәктәп формаһы, дәреслектәр, нәфис әҙәбиәт тотонолған булыуы мөмкин.
Былтыр дөйөм тырышлыҡ менән алты миллион һумдан ашыу суммаға мәктәп кәрәк-яраҡтары йыйылды. Ул ваҡытта Башҡортостан балаларына ғына түгел, Ҡырым Республикаһының Белогорск районы уҡыусыларына ла ярҙам күрһәтелде.
Ошо көндәрҙә Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ойошторған Донецк халыҡ республикаһы һәм Луганск халыҡ республикаһы балалары өсөн мәктәп кәрәк-яраҡтарын йыйыу акцияһы тамамланды. Ике аҙна эсендә республикала йәшәүселәр халыҡты социаль хеҙмәтләндереүсе комплекслы үҙәктәргә алты мең самаһы мәктәп кәрәк-яраҡтарын тапшырҙы.


text:
Башҡортостанда 23 февралгә пенсиялар ваҡытынан алда илтеп биреләсәк
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Ватанды һаҡлаусылар көнө алдынан Башҡортостанда пенсия һәм башҡа түләүҙәр ваҡытынан алда тапшырыласаҡ, ти хәбәр итте Пенсия фондының төбәк бүлексәһе. Өфө, Ағиҙел, Күмертау, Нефтекама, Салауат ҡалаларында, Ҡалтасы, Күгәрсен, Кушнаренко райондарында — 20 февралдә. Ҡалған район-ҡалаларҙа — 21 февралдә.
Рәсәй Пенсия фондының идара ағзаһы, Башҡортостан буйынса идарасыһы Фоат Хантимеров һүҙҙәренсә, февраль өсөн пенсия һәм башҡа түләүҙәрҙе финанслау тулы күләмдә тамамланған. Февралдәге артыуҙарҙы иҫәпкә алып, Пенсия фондының сығымдары республика буйынса 14 миллиард һум тәшкил иткән.


text:
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булған журналистарҙың иҫтәлеге мәңгеләштереләсәк
Рәсәй Журналистар союзы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булған «Журналистарҙың Хәтер китабы» өсөн материал йыйыу үтенесе менән хеҙмәттәштәренә мөрәжәғәт итә.
«Поклонная тауында урынлашҡан «Бөйөк Ватан һуғышы» үҙәк музейында 1941 – 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған «Журналистарҙың Хәтер китабы» һаҡлана. Китапта ни бары 564 исем теркәлгән. (Был исемдәр менән Рәсәй Журналистар союзы сайтында танышырға була). Әммә исемлек тулы түгел. Был эште дауам итергә кәрәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күп кенә төбәктәр, илдәр үҙҙәренең өлкәләренән, ҡалаларынан сыҡҡан һәм һуғыш йылдарында һәләк булған журналистарының фамилияларын индермәгән», — тиелә РФ Журналистар союзы сайтында.
Шуға күрә Рәсәй Журналистар союзы һәм Союздың Ветерандар союзы һуғыш йылдарында һәләк булған коллегаларының исемдәрен асыҡлап, уларҙы Мәскәүгә РФ Журналистар союзының Берләштерелгән Ветерандар советына ебәреү үтенесе менән барлыҡ журналистарға мөрәжәғәт итә.
«Башинформ» агентлығына Башҡортостан Журналистар союзы рәйесе Артур Дәүләтбәков хәбәр итеүенсә, һуғыш йылдарында һәләк булған журналистарҙың иҫтәлеген мәңгеләштереү буйынса эш дауам ителәсәк. Улар тураһында мәғлүмәт Мәскәүгә йүнәлтеләсәк.


text:
Халыҡ-ара донор көнөндә Өфө йәштәре ҡан тапшыра
Бөгөн, Халыҡ-ара донор көнөндә, Өфөлә ҡан тапшырыу акцияһы үтә. Ул БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы, «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш гвардияһы» ойошмаһының Башҡортостан бүлексәһе һәм Башҡорт дәүләт медицина университетының Волонтерҙар үҙәге менән ойошторолған.
Ҡыҙҙар һәм егеттәр бөгөн, үҙҙәре менән паспорт алып, ҡан тапшырыу өсөн Конгресс-холл алдындағы майҙанға йыйыла. Өфө йәштәре бындай акцияларҙа даими ҡатнаша. Һуңғы тапҡыр ҡан тапшырыу акцияһы 20 апрелдә үткәрелде, ул ваҡытта 230-ҙан ашыу кеше донор булды.


text:
Рөстәм Хәмитов Хәйриә эшмәкәрлеге буйынса республика советы ултырышын үткәрҙеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов Хәйриә эшмәкәрлеге буйынса республика советы ултырышын үткәрҙе
Рөстәм Хәмитов Хәйриә эшмәкәрлеге буйынса республика советы ултырышын үткәрҙеФото: Олег Яровиков
Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов рәйеслегендә Хәйриә эшмәкәрлеге мәсьәләләре буйынса республика советы ултырышы уҙҙы. Ултырышта ҡатнашыусыларға «Башҡортостан Республикаһында шәфҡәтлелек» порталының презентацияһы тәҡдим ителде, шулай уҡ билдәле бер йәшәү урыны булмаған кешеләргә ярҙам итеү мәсьәләһе ҡаралды.
— Беҙҙең халҡыбыҙға шәфҡәтлелек темаһы ныҡ яҡын һәм аңлайышлы була башланы, — тип билдәләне Президент. — Мәҫәлән, августа, Әбйәлил һәм Белорет райондарын һыу баҫҡандан һуң, халҡыбыҙ байтаҡ ярҙам күрһәтте. Хатта бөгөн, өс ай үткәс тә, гуманитар ярҙам килеүе дауам итә. Быйыл ҙур күләмле изгелекле саралар үткәрҙек, бер-нисә йүнәлештә финанс яҡтан ярҙам күрһәттек. Рәсәй Иҡтисади үҫеш минстрлығы грантында ҡатнашып алған аҡсаға беҙ республикала оҙайлы ваҡытҡа социаль проекттар һәм программаларҙы бойомға ашыра башланыҡ, унда ҡалаларыбыҙ һәм райондарыбыҙ әүҙем ҡатнаша. Мәҫәлән, «Балалар иң мөһим нәмәләр тураһында» проектында 20 муниципалитеттан ебәрелгән 3,5 меңдән ашыу ижади эш ҡатнашты. Грант аҡсаларына Стәрлетамаҡта инвалид балаларҙы социалләштереү буйынса «Ярҙам» («СоДействие») йәмәғәт ойошмаһының филиалы асылды. Был айҙа Хөкүмәтебеҙ Социаль-маҡсатлы программалар фонды менән берлектә «мөһим социаль объекттарға булышлыҡ итеү» республика конкурсы башланыуын иғлан итәсәк. Бүленгән аҡса күләме әҙҙән түгел – 30 миллион һум. Үткән аҙнала III Рәсәй Социаль форумы үтте. Уның сиктәрендә республикабыҙ социаль эшҡауырлыҡты үҫтереү буйынса эксперименталь төбәк булып китеүе беҙҙең өсөн бик тә мөһим. Граждандарҙы социаль хеҙмәтләндереүҙә дәүләт-шәхси партнерлыҡ системаһын үҫтереүҙе ҡыҙыҡлы һәм кәрәкле йүнәлеш, тип иҫәпләйем. Беҙҙең тормошҡа ашырырға теләгән уй-фекерҙәребеҙ булһа, эшләргә әҙер кешеләр ҙә байтаҡ. Беҙ бындай башланғыстарға ярҙам итәсәкбеҙ. Быйыл «Йылдың иң яҡшы эшҡыуары» республика конкурсы сиктәрендә өҫтәмә «Социаль эшҡыуар» номинацияһы индерелә.
БР Президенты Хакимиәтенең селтәрле технологиялар бүлеге мөдире Андрей Потылицин «Башҡортостан Республикаһында шәфҡәтлелек» сайтының презентацияһын үткәрҙе. «Асыҡ республика» проекты сиктәрендә булдырылған был ресурс шәфҡәт күрһәтеүселәрҙең һәм ярҙамға мохтаждарҙың үҙ-ара бәйләнешен булдырырға, бәләкәй изгелектәрҙе дәртләндерергә йүнәлтелгән. «Күптәр почта һәм банкка бармайынса, ҙур булмаған сумманы хәйер итеп бирергә әҙер, ләкин шул уҡ ваҡытта улар SMS-түләүҙәр системаһына ышанмай. Бындай күсереүҙәр үтә күренмәле буласаҡ, кешеләр үҙ аҡсаларының иҫәп-хисапты тулыландырыуын күрә аласаҡ», — тине ул. Ярҙамға мохтаж булыусыларҙан заявканы етди хәйриә фондтары тәҡдим итәсәк. Киләһе йылда эшләй башлаясаҡ ресурстың төп модераторы булып БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы тора.
Совет ултырышының көн тәртибенә индерелгән сираттағы мәсьәлә йортһоҙҙарға ярҙам итеү булды. БР кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил Рима Ҡәйүмованың мәғлүмәттәренә ярашлы, әлеге ваҡытта республикала билдәле бер йәшәү урыны булмаған алты меңләгән кеше йәшәй. Уларға дәүләт идараһы һәм дини ойошмалар ярҙам итә, әммә был ғына етмәй. Республикала йортһоҙҙар өсөн өс приют эшләй – Салауатта, Өфө ҡалаһының Киров һәм Калинин райондарында. Приюттарҙа урындарҙы арттырырға кәрәк, һәм был Киров районында урынлашҡан учреждениены ҡаланың төньяҡ өлөшөнә күсергәндә бойомға ашырылыр, тигән һығымтаға килделәр ултырышта ҡатнашыусылар. Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов хәбәр итеүенсә, төҙөлөш өсөн урын билдәләнгән.


text:
Дәүләт ярҙамы инновацион предприятиеларға күрһәтеләсәк
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев бирелгән кредиттар буйынса процент ставкаларын субсидиялаштырыуға хоҡуғы булған предприятиелар исемлеген раҫлаусы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы.
Конкурс комиссияһы ҡарары менән алынған кредиттар буйынса процент ставкаһы ҡайтарыласаҡ туғыҙ предприятиенан өсәүһе — автосәнәғәт предприятиеһы. Былар НефАЗ, БелЗАН, Туймазы автобетоновоздар заводы. Ләкин Премьер-министр Раил Сарбаев инновацион эшмәкәрлекте яҡлау буйынса программаны тормошҡа ашырыуҙа тармаҡ принцибы күҙәтелмәүенә иғтибар йүнәлтте. "Конкурста инновацион эшмәкәрлек тураһында республика законының бөтә параметрҙарына тап килгән һәм үҙ эшмәкәрлегендә производствоны ҡайтанан техник ҡоралландырыуҙы өҫтөнлөклө йүнәлеш итеп алған предприятиелар еңеп сыҡты", — тине Раил Сарбаев.
— Көрсөккә ҡаршы үҙ программабыҙҙа беҙ юғары технологиялы сәнәғәтте үҫтереүгә баҫым яһайбыҙ. Киләсәк — улар ҡулында. Һәм бөгөн инновацияһыҙ киләсәкте күҙ алдына ла килтереп булмай, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды премьер.
Әйткәндәй, йыл аҙағына тиклем Хөкүмәт инновацион саралар планлаштырыусы предприятиеларға ярҙам итеү өсөн бюджеттан өҫтәмә средстволар бүлеүҙе ҡарарға йыйына. Республика тарафынан иҡтисадтың реаль секторына бүленгән компенсация уларға нормаль шарттарҙа кредиттарҙы хеҙмәтләндерергә булышлыҡ итә.


text:
Республиканың агросәнәғәт комплексы предприятиелары 37,8 мең тонна интервенция фонды игене һатып алған
Рәсәйҙә биржа сауҙалары башланғандан алып Башҡортостан предприятиелары 37,8 мең тонна интервенция фонды игене һатып алған. Шуларҙың 6,98 мең тоннаһы – 3 класлы иген; 24,88 – 4 класлы; шулай уҡ 0,85 – 5 класлы иген. Бынан тыш, 3,65 мең тонна арыш һәм 1,41 мең тонна арпа һатып алынған, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
БР Ауыл хужалығы министрлығының аҙыҡ-түлек баҙарҙарын үҫтереү бүлеге начальнигы Валерий Белов һүҙҙәренсә, тауар интервенциялары тураһында мәғлүмәт Башҡортостандың ауыл хужалығы предприятиеларына алдан уҡ хәбәр ителгән ине. Сауҙала ҡатнашырға теләгәндәрҙең барыһы ла интервенция фонды игенен ташлама менән һатып алыу мөмкинлегенә эйә, тип иҫәпләй Валерий Белов. Тауар интервенциялары арзан иген һатып алыу мөмкинлеген бирә.
Бөгөнгө көндә сауҙала ҡатнашыуға Башҡортостандың 13 предприятиеһы аккредитация алған. Улар араһында — «Дәүләкән икмәк продукттары комбинаты», «Канаш», «Агар традициялар» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре, Яңауыл ҡатнаш аҙыҡ заводы, «Сибай элеваторы», «Өфө икмәк продукттары комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре, «Аҡкүл элеваторы», «Раевка элеваторы» һәм «Ауырғазы сусҡасылыҡ комплексы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәттәре.
Интервенция фонды игененә хаҡтар һуңғы сауҙала түбәндәгесә билдәләнгән: 3 класлы игендең тоннаһы – 7600-8025 һум, 4 класлы – 7200-8875 һум, 5 класлы – 8725 һум. Арыш — 5600 һумға, арпа 7275 һумға һатылған.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, интервенция сауҙалары Башҡортостанда 6 февралдә башланған, шул ваҡыттан алып йәмғеһе 11 сауҙа үткәрелгән. Киләһе сауҙа 19-20 мартҡа планлаштырылған.


text:
Өфөлә А.Э.Тюлькин исемендәге бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнашыусы йәш рәссамдар тәбрикләнәсәк
30 августа Башҡорт дәүләт педагогия университетында 12.00 сәғәттә Александр Тюлькин исемендәге IX Бөтә Рәсәй балалар һынлы сәнғәт ижады конкурсында ҡатнашыусыларҙы тәбрикләү тантанаһы үтә. Сара танылған рәссамдың тыуыуына 125 йыл тулған көндә уҙғарыла. Бәйге Өфөнөң А.Э.Тюлькин исемен йөрөткән 2-се балалар һынлы сәнғәт мәктәбе башланғысы менән ойошторола.
Быйыл конкурсҡа Башҡортостан, Волга буйы федераль округы төбәктәре, Себер, Санкт-Петербург, Мурманск, Ҡаҙағстан вәкилдәре – йәмғеһе 300-ҙән ашыу бала үҙ эштәрен ебәргән. Йәш рәссамдар бәйгеһе дүрт йәш төркөмө буйынса һәм биш номинацияла үткәрелде.
Гран-приға 2-се балалар һынлы сәнғәт мәктәбендә белем алған 16 йәшлек Илдар Ғилманов лайыҡ булды. Уҡытыусыһы Ольга Фоминкова етәкселеге аҫтында ул «Иҫке Өфө» шәлкемен ижад иткән.


text:
Өфө спортсылары — шорт-трек буйынса Донъя кубогында еңеүсе
ӨФӨ, 2016 йыл, 8 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дмитрий Слезин/.
Германияның Дрезден ҡалаһында шорт-трек буйынса Донъя кубогының V этабы тамамланды. Ир-егеттәр араһында 5000 метрлыҡ эстафетала рәсәйҙәр еңеү яуланы. Команда составына Семен Елистратов, Дмитрий Мигунов, Руслан һәм Тимур Захаровтар инде. Рәсәй командаһы канадаларҙы һәм американдарҙы уҙып китте.
Елистратов менән Мигунов 500 метрҙа көмөш һәм бронза миҙалға лайыҡ булды.


text:
Ғинуар-мартта республикала сәнәғәт етештереүендә өс процентлыҡ үҫеш күҙәтелә
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Беренсе квартал йомғаҡтары буйынса, Башҡортостанда сәнәғәт етештереүе — өс процентҡа, мартта февралгә ҡарата 0,1 процентҡа артҡан. Был хаҡта Башҡортостанстат мәғлүмәттәренә һылтанып республиканың Иҡтисади үҫеш министрлығы хәбәр итә.
Транспорт саралары һәм ҡорамалдар (2013 йылдың ғинуар-март айҙарындағы кимәл менән сағыштырғанда 47,8 процентҡа), резина һәм пластмасса әйберҙәр етештереүҙә (17,3), металлургияла һәм әҙер металл әйберҙәр сығарыу буйынса предприятиеларҙа (13,2), электр ҡорамалдары, электрон һәм оптик ҡорамалдар етештереүҙә (8), химия производствоһында (6,7) һәм яғыулыҡ-энергетика файҙалы ҡаҙылмалар сығарыуҙа (5) һиҙелерлек үҫеш билдәләнгән.


text:
Ял көндәрендә төбәктә йылы һәм аяҙ буласаҡ Фото: Олег Яровиков
Ял көндәрендә төбәктә йылы һәм аяҙ буласаҡ
Ял көндәрендә төбәктә йылы һәм аяҙ буласаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, 13 һәм 14 февралдә төбәктә һауа температураһы төндә -9, -14, көндөҙ +1, -4 градус буласаҡ. Синоптиктар фаразлауынса, көндәр йылы торасаҡ һәм талғын ел иҫәсәк.
Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостандағы баш идаралығында хәбәр итеүҙәренсә, бөгөн, 12 февралдә, көн аяҙ, яуым-төшөмһөҙ буласаҡ. Юлдарҙың ҡайһы бер участкаларында томан төшөүе көтөлә. Хәүефле күренештәр күҙалланмай.


text:
Республикала Фәнде үҫтереү һәм уға ярҙам итеү фонды эшләй башланы
Башҡортостан Республикаһының Фәндәр академияһында «БР Фәнде үҫтереү һәм уға ярҙам итеү фонды» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы ултырышы үтте, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына БР Фәндәр академияһының матбуғат секретары Светлана Седелева.
Фондтың Идараһы һәм Попечителлек советы составына дәүләт власы, закондар сығарыу органдары, фән һәм ҙур инвестиция бизнесы вәкилдәре инде.
Фондтың Попечителлек советы рәйесе, БР Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов һүҙҙәренсә, республика тәү сиратта йәш ғалимдарға ярҙам итергә, инновацион проекттарҙы финанслау сығанаҡтарын эҙләргә, фәнде популярлаштырырға тейеш. Президент Хакимиәте башлығы инвесторҙарҙа ҡыҙыҡһыныу уятасаҡ аныҡ ҡағиҙәләр булдырырға тәҡдим итте.
Фонд Идараһы рәйесе, БР Фәндәр академияһы президенты Рәмил Бәхтизин фәнде финанслауға бюджет сығымдарының ҡыҫҡартылыуы хаҡында иҫкә төшөрҙө, Фәнәр академияһының коммерциялаштырыуға, бәләкәй инновацион предприятиелар булдырыуға йүнәлтелгән булыуын билдәләне. Әммә фундаменталь фәндәр, гранттар кеүек үк, элеккесә финансланасаҡ, тигән өмөтөн белдерҙе Рәмил Бәхтизин.
БР Фәнде үҫтереү һәм уға ярҙам итеү фонды бөтә төр ярҙамдарҙы һәм инновацион проекттарҙы системаға һалыу, уларға баһа биреү регламенттарын әҙерләү менән шөғөлләнәсәк. Бынан тыш, 2015 йылда Өфөлә Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы саммитын үткәреү сиктәрендә Фонд халыҡ-ара фәнни хеҙмәттәшлек мәсьәләләре буйынса ғилми форум үткәрергә планлаштыра.


text:
Фото:
Өфөлә Дамир Йәлилов исемендәге Ҡала фото йорто асылды
Фото:
Өфөлә ҡалалағы тәүге махсус фотогалерея эшләй башланы. Фото йортоноң беренсе күргәҙмәһендә был проектты башлап ебәреүсе һәм уны ойоштороусы Дамир Йәлиловтың эштәре тәҡдим ителә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уға эшенең һөҙөмтәһен күрергә насип булманы. Фото йорто директоры Гүзәл Сәйфетдиарова хәбәр итеүенсә, генерал Горбатов урамындағы 7/5 һанлы йортта урынлашҡан бүлмә Өфө хакимиәте тарафынан бирелгән. Өфө фоторәссамдары өсөн галерея күргәҙмә залын һәм яҡтылыҡ техникаһы менән йыһазландырылған студияны тәҡдим итергә әҙер. Ҡала халҡы күргәҙмәләргә бушлай йөрөй аласаҡ.
«Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Дамирға эшенең һөҙөмтәһен күрергә насип булманы. Әммә уның был ҡаҙанышы үҙе хаҡында хәтер һаҡлаясаҡ», — тип билдәләне фотогалереяны ойоштороусы – Дамир Йәлиловтың апайы Елена Астахова.
Бөгөн иһә Фото йорто баш ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн үҙ ишектәрен асты. Киләсәктә бында ай һайын экспозицияларҙы яңыртып тороу планлаштырыла, тип хәбәр иттеләр ойошма хеҙмәткәрҙәре.


text:
Граждандар форумы – изге эшкә үҙ өлөшөн индергәндәрҙең осрашыуы ул – Башҡортостан БашлығыФото: Олег Яровиков
Граждандар форумы – изге эшкә үҙ өлөшөн индергәндәрҙең осрашыуы ул – Башҡортостан Башлығы
Граждандар форумы – изге эшкә үҙ өлөшөн индергәндәрҙең осрашыуы ул – Башҡортостан БашлығыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 25 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
24 майҙа Өфөләге Конгресс-холда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов III Граждандар форумының пленар ултырышында сығыш яһаны.
– Башҡортостандың граждандар йәмғиәте көс туплай, мөмкинлектәрен киңәйтә. Әлбиттә, был – һуңғы йылдарҙағы йүнәлеш. Ул республиканы, йәмғиәтте нығыта, – тине республика етәксеһе. – Форум ижтимағи эш менән шөғөлләнеүселәр өсөн мөһим майҙансыҡҡа әүерелә бара. Ошо сара – тирә-йүндәге ваҡиғаларға битараф булмаған, изге эшкә үҙ өлөшөн индерергә тырышҡан кешеләрҙең осрашыуы ул.
Республика Башлығы власть структуралары менән йәмәғәт ойошмаларының үҙ-ара бергәләп эш итеүенең ыңғай һөҙөмтәһен билдәләне. Мәҫәлән, Йәмәғәт палатаһының составы яңыртылды. Башҡарма һәм муниципаль власть органдары ҡарамағында йәмәғәт советтарын булдырыу тамамлана. Байтаҡ әһәмиәтле башланғыстар тормошҡа ашырылған.
– Ошо аҙымдар – берлектә идара итеүҙең заманса моделен үҫтереү буйынса алып барылған ҙур эштең бер өлөшө. Власть һәм йәмәғәт берләшмәләре күп кенә социаль әһәмиәтле мәсьәләләрҙе берлектә хәл итә, – тине Рөстәм Хәмитов. – Мин берлектә идара итеүгә иғтибарҙы йүнәлтәм. Беҙ бергәләп, бер-беребеҙгә ярҙам итеп эшләйбеҙ.
Төбәк Башлығы әйтеүенсә, коммерцияға ҡарамаған ойошмалар хеҙмәт баҙарында тотороҡлоҡто һаҡлауҙа, хеҙмәт бәхәстәрен хәл итеүҙә әүҙем ҡатнаша, хәйриә һәм ирекмәнлек эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә.
Башҡортостандың III Граждандар форумы – төбәктә граждандар йәмғиәтен үҫтереү һәм коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың муниципаль берәмектәрҙең социаль-иҡтисади үҫешендә ҡатнашыу мәсьәләләре буйынса фекерҙәр туплау өсөн майҙансыҡ. Форумды ойоштороусылар – Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы, Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, Ҡала үҫеше йәмәғәт фонды.


text:
Мортаза Рәхимов граждандар оборонаһы буйынса кәңәшмәлә ҡатнашасаҡ
20 майҙа Мәскәүҙә Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов граждандар оборонаһы проблемалары буйынса Бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә ҡатнашасаҡ.
Кәңәшмә барышында Рәсәй Федерацияһы территорияһында граждандар оборонаһын ойоштороу һәм алып барыу мәсьәләләрен, шулай уҡ хәҙерге социаль-иҡтисади шарттарҙа халыҡты яҡлау буйынса сараларҙы тикшереү планлаштырыла.
Форумға федераль башҡарма власть органдары һәм Рәсәй Федерацияһы субъекттарының башҡарма власть органдары етәкселәре саҡырылған.
Граждандар оборонаһы проблемалары буйынса кәңәшмә был көндәрҙә Бөтә Рәсәй күргәҙмә комплексы территорияһында барған «Комплекслы именлек — 2010» Халыҡ-ара күргәҙмәһе сиктәрендә үткәрелә.


text:
Фото:
Башҡортостанда 676 мең тонна ашлыҡ һуғылған
Фото:
Һуғып алынған ашлыҡ Башҡортостанда 676 мең тонна тәшкил итә. 16 авгусҡа ҡарата республика буйынса 764 мең гектар майҙанда ашлыҡ һуғылған, уртаса уңыш – гектарынан 8,9 центнер. Шундай мәғлүмәт бирә БР Ауыл хужалығы буйынса консультация үҙәге.
Саҡмағош районы иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын урып һуғыуҙы тамамлағандарҙың береһе, район эшсәндәре 33,5 мең тонна иген алған, ә уңыш гектарынан 15 центнер тәшкил иткән. Стәрлетамаҡ районында 19,3 мең гектарҙан 25,6 тонна иген йыйып алынған.
Шулай уҡ Мәләүез, Күгәрсен, Ейәнсура һәм Бөрйән райондары ураҡты ослаған. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бик күп райондарҙа әлеге мәлдә урып һуғыу техникаһы һуңғы гектарҙарын үтә. Ишембай, Шишмә, Шаран, Ҡырмыҫҡалы райондары – шулар араһында.


text:
Республикала халыҡтың тәбиғи артыуы ғинуар-июль айҙарында - 1936 кеше
Ғинуар-июль айҙарында республикала 33 909 кеше тыуған, үткән йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, был 1,3 процентҡа күберәк, тип хәбәр итә Башҡортостанстат. Ете ай эсендә 31 973 кеше үлгән, 2012 йылдың ғинуар-июль айҙары менән сағыштырғанда, был 1,2 процентҡа күберәк. Шулай итеп, халыҡтың тәбиғи артыуы 2013 йылдың ете айында 1936 кеше тәшкил итте.
Миграцияның артыуы – 3260 кеше (76 433 кеше килгән, 73 173 кеше киткән). Статистиктар билдәләүенсә, 2012 йылдың ғинуар-июль айҙарында миграцияның кәмеүе күҙәтелгән.
Дөйөм алғанда, 2013 йылдың ете айында халыҡтың тәбиғи һәм миграция иҫәбенә артыуының дөйөм һөҙөмтәләре ыңғай булған һәм 5 196 кешене тәшкил иткән.


text:
ШОС һәм БРИКС саммиттары менән бәйле Башҡортостанда инвестиция әүҙемлегенең артыуын көтәләрФото: Олег Яровиков
ШОС һәм БРИКС саммиттары менән бәйле Башҡортостанда инвестиция әүҙемлегенең артыуын көтәләр
ШОС һәм БРИКС саммиттары менән бәйле Башҡортостанда инвестиция әүҙемлегенең артыуын көтәләрФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2014 йыл, 26 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалия Вәлиева/.
— Саммиттар уҙғарыу – төбәктең инвестиция йәлеп итеүсәнлеге элементы, — тип иҫәпләй БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығының Инвестиция сәйәсәте идаралығы начальнигы урынбаҫары Нияз Фазылов. — Бында килеп, урындағы уйынсылар менән эшмәкәрлек итеүсе инвесторҙар, һис шикһеҙ, уға иғтибар итә. Тәү сиратта улар рейтингҡа, бурыс сәйәсәтенә, инфраструктураға иҫәп тота һәм эш климатын баһалай. Бындай сараларҙы уҙғарыу – теләһә ҡайһы төбәктең төп күрһәткесе, урта сроклы перспективала инвестиция йәлеп итеүсәнлегенең үҫешен көтөргә кәрәк. Бынан тыш, саммиттар һәм башҡа уға оҡшаш саралар инвестициялар йәлеп итеү өсөн инфраструктура булдыра.
ШОС һәм БРИКС саммиттарының Башҡортостан бизнесына ниндәй перпективалар асыуы хаҡында «Башкортостандағы «Коммерсант» нәшриәте йортонда ойошторолған түңәрәк өҫтәлдә һөйләнеләр.
Нияз Фазыловтың әйтеүенсә, ғинуар-октябрҙә тауарҙар экспорты республикала 9,9 миллиард доллар тәшкил иткән һәм уҙған йыл менән сағыштырмаса 18,5 процентҡа артҡан. Башҡортостан Нидерландтарға, Италияға, Ҡытайға һәм Һиндостанға әүҙем экспортлай. Иң эре импортер – Япония (машина эшләү һәм химия сәнәғәте изделиелары индерә), икенсе урында Ҡытай. Экспорт күләмдәре үҫә. Һуңғы өс йылда инвестицияларҙың үҫеү темптары 7,2-8 процент тәшкил итһә, ағымдағы йылдың туғыҙ айында артым алты процент.
— ШОС илдәре менән тауар әйләнеше тотороҡло арта, — тип билдәләне Башҡортостан Республикаһы министры Руслан Мирсаяпов. — Билдәле кире тенденциялар бар, әгәр осраҡты тотош алып ҡарағанда хәл уңышлы ғына.
Уның әйтеүенсә, Рәсәйҙең саммиттағы рәйеслеге йылында ШОС илдәренең транзит потенциалын үҫтереү мәсьәләләре өҫтөнлөклөләрҙең береһе.
— ШОС илдәренең транспорт сылбырын оптималләштереү проекттарын ойоштороу, илдәрҙең продукцияһын Башҡортостан аша Рәсәйгә доставкалау буйынса ҡыҙыҡһыныуын күрәбеҙ, — тип хәбәр итте Руслан Мирсаяпов. — Был проекттар бизнесмендарыбыҙға ҡыҙыҡлы. Бынан тыш, ШОС илдәре ҡатнашлығында Башҡортостан территорияһында ғәмәлгә ашырыла башланған бер төркөм проекттар бар. Улар машина эшләүсе предприятиеларҙың үҙ-ара килешеп эш итеүенә ҡағыла, ШОС илдәренән уҙаҡташтар һәм продукциялар ташыусыларҙы йәлеп итеү менән логистик комплекстар төҙөү буйынса ҡыҙыҡлы проекттар бар. Эштәр хәҙер әҙерлек этабында бара, саммиттарҙа иғлан итеү өсөн проекттарҙы әҙерләргә кәрәк.
Шулай уҡ түңәрәк өҫтәлдә тыуған ил һәм сит ил инвесторҙарының хоҡуҡтарҙа тиң булыуҙары билдәләнде. Сит ил инвесторҙарына вәғәҙәләнгән ташламалар предприятиеның республика территорияһында теркәлеү осрағында ғына ғәмәлгә ашырыла. Түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар шулай уҡ республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы йөҙөндә Башҡортостандың ШОС һәм БРИКС илдәренең Эшлекле советы составына инеүенә күрә бизнес мөмкинлектәре тураһында белде.
— Эшлекле совет – федераль кимәлдәге алдынғы бизнесмендар ингән халыҡ-ара структура, — тип һөйләне БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты һәм ШОС һәм БРИКС илдәренең Эшлекле советының милли бүлек рәйесе урынбаҫары Азат Фазлыев. — Эшлекле совет – сауҙа-сәнәғәт палатаһын күрһәтеүсе эшҡыуарҙар берләшмәһе. Иғтибарыбыҙҙы ШОС һәм БРИКС советтарына йүнәлтәбеҙ. Бизнесмендарҙың бәйләнеше республика иҡтисады өсөн файҙа килтереүен көтәбеҙ. Эшлекле советтарҙың ултырышы сәйәси саммиттарға тиклем ике көн ҡалғас уҙасаҡ, ШОС һәм БРИКС илдәренең сауҙа палаталары һәм бизнес-берләшмәләре етәкселәре киләсәк. Бынан тыш, банк өлкәһендә өс сара үтәсәк: Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһының банк-ара советы, БРИКС-тың финанс советы һәм финанс форумы. Йөҙҙән ашыу ҡатнашыусының килеүен көтәбеҙ. Губернаторҙар, урта кимәлдәге бизнесмендар киләсәк төбәк-ара хеҙмәттәшлек форматын булдырырға тәҡдим ителде. Әлеге ваҡытта Һиндостан, Ҡытай һәм Ҡаҙағстан төбәктәре менән бәйләнештәр көйгә һалынды. Был майҙансыҡты даими итергә тырышасаҡбыҙ. 2015 йыл дауамында ШОС һәм БРИКС саммиттарына әҙерлек саралары планына ингән сараларҙа нығыраҡ эшләп ҡалырға көс һаласаҡбыҙ. Ул ике иң эре сара — «Ҙур химия» халыҡ-ара форумы (2015 йылдың 21-22 майында) һәм «Газ.Нефть.Технологиялар» күргәҙмәһе (19-24 майҙа). Ойоштороу комитеты булдырылған. Шулай уҡ Башҡортостан вәкилдәре 2015 йылдың 18-19 июнендә Санкт-Петербург иҡтисади форумында ҡатнашасаҡ, унда республика территорияһында тормошҡа ашырырға күҙалланған проекттар менән Башҡортостан экспозицияһы буласаҡ.
ШОС һәм БРИКС офис-төркөмө директоры Николай Фадеев саммиттарға ғәмәлгә индерелгән инфраструктура объекттары хаҡында хәбәр итте. Атап әйткәндә, Өфө аэропортында яңы терминал һәм осоу һыҙаты төҙөлөшө, пассажирҙар ағымын сәғәтенә 200 кешенән 800-гә тиклем арттырыу тураһында. Шулай уҡ Өфө — Аэропорт трассаһында бер нисә йәйәүлеләр үткәүеле төҙөлө, Чесноковкалағы юлдар киҫелеше файҙаланыуға тапшырылған. Ҡунаҡнахалар ҙа иғтибарҙан ситтә ҡалманы.
— Өфөлә ҡунаҡханалар ремонтҡа ябыла, яңы төҙөлгән отелдәрҙе асыу менән бүлмәләр фонды 30 процентҡа артасаҡ, — тип билдәләне Николай Фадеев. — «Башҡортостан» ҡунаҡхана комплексында бүлмәләрҙең майҙандары ҙурайтыла, ә ҡунаҡхананың яңы өлөшөндә тағы ла 100 бүлмә буласаҡ. Ҡунаҡхана тармағы өсөн кадрҙар әҙерләүгә килгәндә, отелдәр персоналды үҙ аллы әҙерләй. Конгресс-холл да төҙөкләндерелә, төп саралар уҙғарыу өсөн залдар әҙерләнә. Өфө амфитеатрын (Конгресс-холл артындағы майҙансыҡ) асыҡ һауала саралар уҙғарыу өсөн әҙерләйҙәр, коммуникациялар: электр һәм интернет өсөн кабель һуҙыла. Бынан тыш, саммиттарға Өфөлә кәрәҙле элемтә бәйләнеше яҡшыртыласаҡ. Яҡын ваҡыт эсендә ремонттан һуң Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры асыласаҡ.
Мәҙәни һәм экскурсия программаһына ҡағылышлы Офис-төркөмдә урындағы Экскурсоводтар гильдияһы менән эш алып барылыуын хәбәр иттеләр. Оҙаҡ ваҡытҡа юлдарҙы ябыу көтөлмәй. Саммиттарҙың бөтә саралары тиерлек бер районда үтәсәк, шуға күрә был көндәрҙә өфөләр һиҙелерлек ҡыйынлыҡтар кисерергә тейеш түгел. Саммиттар Өфөлә 2015 йылдың 9-10 июлендә уҙасаҡ, 3,5 меңлап ҡунаҡ килеүе көтөлә.


text:
Башҡортостан Башлығы ШОС һәм БРИКС илдәренең Беренсе бәләкәй эшҡыуарлыҡ форумында ҡатнашыусыларҙы сәләмләнеФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Башлығы ШОС һәм БРИКС илдәренең Беренсе бәләкәй эшҡыуарлыҡ форумында ҡатнашыусыларҙы сәләмләне
Башҡортостан Башлығы ШОС һәм БРИКС илдәренең Беренсе бәләкәй эшҡыуарлыҡ форумында ҡатнашыусыларҙы сәләмләнеФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов ШОС һәм БРИКС илдәренең Беренсе бәләкәй эшҡыуарлыҡ форумында ҡатнашыусыларҙы сәләмләне. Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡтың бәйләнеше илдәр араһындағы үҙ-ара эш итеүҙе күп тапҡырға арттырырға һәләтле.
«Республикабыҙҙағы бәләкәй, урта бизнес менән үҙ-ара эш итергә теләгән ШОС, БРИКС һәм бөтә илдәрҙең эшҡыуарҙары араһында тура бәйләнештәр булдырырға кәрәк. Беҙ бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ форумын уҙғарырға тәҡдим иттек. Быны илебеҙ Президенты Владимир Путин хупланы. Өфөгә Рәсәйҙең 51 төбәгенән, донъяның 21 иленән 1,5 мең кеше килде. Тәү сиратта тәүге форумдың нисек үтәсәген ҡарау, икенсенән, партнерҙар табыу, өсөнсөнән, эшҡыуарлыҡ менән ҡыҙыҡһыныусылар араһында эшлекле бәйләнештәр булдырыу маҡсаты менән», — тип билдәләне Башҡортостан Башлығы.
Форум 21 октябрҙән 23-нә тиклем уҙа. Әлеге ваҡытта уның сиктәрендә Пленар ултырыш бара. Уны сараның рәсми сайтында тура эфирҙа һәм YouTube-ғы тура трансляцияла ҡарарға мөмкин.


text:
Өфө аэропортында бер нисә рейс кисектерелде Фото: Олег Яровиков
Өфө аэропортында бер нисә рейс кисектерелде
Өфө аэропортында бер нисә рейс кисектерелде Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 30 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфө аэропортында бер нисә рейс кисектерелде. Һауа торошоноң насар булыуы сәбәпле, 30 мартта Мәскәү (Шереметьево) — Өфө — Мәскәү йүнәлешендәге ике рейс тотҡарланды. Мәскәү (Домодедово, Внуково), Санкт-Петербург, Баҡы, Пермь, Дүшәнбе, Ташкент, Дубай ҡалаларынан Өфөгә унға яҡын осош кисектерелгән. Республиканың баш ҡалаһынан Һамарға, Усинскиға, Талаканға, Мәскәүгә, Санкт-Петербургка, Норильскиға, Ырымбурға, Дүшәнбегә, Ташкентҡа маршруттар тотҡарлана.
Расписаниелағы үҙгәрештәр тураһында тулыраҡ мәғлүмәт — Өфө аэропортының сайтында.


text:
25-12-2012, 08:50 / Байрамдар
Ярамаған йолалар
«Урал» гәзитендә Зилә Абзалованың «Башҡорт туйында яңы йолалар» мәҡәләһен уҡығас, үҙем күргән-ишеткән йәмһеҙ, килешмәгән йолалар тураһында яҙып үтергә булдым. ҮЛЕМГӘ КИЛТЕРГӘН ЙОЛА Бынан күп йылдар элек Илмәш ауылы кешеһе һеңлеһен күрше ауыл егетенә кейәүгә бирә. Туй үткәрергә баралар. Ул саҡта, урындағы йола буйынса, хужа кеше ҡунаҡтарҙың билдәләнгән кешеһен иҫертеп йығырға тейеш була. Ҡунаҡ ҡоҙа ярышыр ѳсѳн ҡустыһын билдәләй. Һин йәш, кѳслѳ, бирешмәҫһең, иҫереп йығылмаҫҡа тырыш, ти. Күрше ауылдыҡылар алдан хәстәрлек күрә. Йығылмаған ҡунаҡҡа икенсе тѳрлѳ эсемлек әҙерләйҙәр. Туй...


text:
Европа сифат аҙналығы башланды
Ноябрҙең икенсе аҙнаһы башланды. Ә был, Европа сифат аҙналығы старт алды, тигәнде аңлата. Европа, Азия һәм Америка дәүләттәренең күбеһендә граждандарҙың лайыҡлы тормошо һәм илдең тотороҡло үҫеше өсөн юғары сифатлы продукция һәм хеҙмәтләндереү ни тиклем мөһим булыуын күрһәтеүсе саралар үткәрелә.
Тәүге тапҡыр мөһим даталар календарында был тематик аҙналыҡ 1995 йылда барлыҡҡа килде. Аҙналыҡтың юғары нөктәһе булып кесе йома – Бөтә донъя сифат көнө тора.
Бөгөн сифат проблемаһы актуаль булмаған өлкәне атауы ҡыйын. Был төшөнсә иҡтисад, социология, сәйәсәт, экология проблемаларын хәл итеү менән тығыҙ бәйләнгән.
Өфөлә 12 ноябрҙә үткәреләсәк республика конференцияһында тауарҙар һәм хеҙмәтләндереүҙәр сифаты – халыҡтың йәшәү кимәлен билдәләүсе төп күрһәткес – өлкәһендәге эш тураһында һүҙ барасаҡ. Унда “сифат” йүнәлешендә ҙур уңыштарға өлгәшкән, халыҡ-ара стандарттар нигеҙендә прогрессив менеджмент ысулдарын индергән предприятиелар етәкселәре һәм төп белгестәре ҡатнашасаҡ.
БР Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификация үҙәге матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, конференцияла “Рәсәйҙең 100 иң яҡшы тауары” федераль программа-конкурсы лауреаттары һәм дипломанттары аталасаҡ. Башҡортостан предприятиелары был дөйөм дәүләт ярышында йыл һайын ҡатнаша. Ҡатнашыусылар һәм еңеүселәр һаны буйынса республика тотороҡло рәүештә алдынғы төбәктәр иҫәбенә инә. Ә былтыр Башҡортостан Рәсәйҙең конкурста ҡатнашҡан 77 төбәге араһында беренсе урынға сыҡты.
Дипломдарҙан тыш, конференцияла “Сифат өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн” почет билдәләре тапшырыласаҡ. Киң мәғлүмәт сараларында сифатты тәьмин итеү проблемаларын әүҙем яҡтыртҡан журналистар бүләкләнәсәк. “Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификация буйынса иң яҡшы эшкә” студенттар конкурсы йомғаҡтары ла билдәле буласаҡ.