text:
Немецтар
Немецтәр, ниместәр, шулай уҡ әлмәндәр (нем. Deutsche) — Германияның төп халҡы. Дөйөм һаны — 140 миллион. Милли теле — герман төркөмөнөң немец теле.
Йөкмәткеһе
Айырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немецтәрҙең яртыһы тейерлек Германиянан ситтә йәшәй. Немец теле үҙ милли варианты булараҡ киң таралған Австрия, Швейцария, Лихтенштейн һәм Люксембург халҡының күбеһе һуңғы ваҡытта үҙҙәрен немец тип түгел, ә австриецтәр, швейцарҙар һәм лихтенштейнецтер тип һанай. Немецтарҙең ҙур ғына ойошмалары Бельгияла (яҡынса 70 мең мәҙәни-тел автономиялары бар), Данияла, Францияла (Эльзас һәм Лотарингияла, төньяҡ-көнсығыш Мозель департаменты), Италияла, Польшала, Чехияла, Словакияла, Венгрияла, Румынияла (румын немецтәре), Рәсәйҙә (рәсәй немецтәре), Ҡаҙағстанда (килеп сығыштары уртаҡлығы һәм мәҙәниәте, тел яҡынлығы менән шулай уҡ рәсәй немецтәре булып иҫәпләнәләр), Бразилияла, Латин Америка һының башҡа илдәрендә, Намибияла АҠШ-та (халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, сығышы менән немец булған халыҡтың бик күп төркөмө, Англиянан сыҡҡандарҙы үтеп, АҠШ-та) йәшәй. Дөйөм иҫәбе 140000 мең кеше, шул иҫәптән Германияла — 76000 мең кеше. Күп һанлы нимес төркөмдәре АҠШ-та (42000 — 58000 мең кеше), Канадала (1200 мең кеше), Ҡаҙағстанда (180 832[16] кеше), Рәсәй Федерацияһында (394 138 кеше), Бразилияла (710 мең кеше), Европа һәм Латин Америкаһының башҡа илдәрендә, Австралияла һәм Көньяҡ Африкала бар.
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ниместәр, (нем. Deutsche, дойче үҙатама) халыҡ — Германияның төп халыҡ. Нимес этносының нигеҙен беҙҙең эраның беренсе быуатында романлаштырылған кельт һәм Альптағы рәт халҡы менән аралашып бөткән боронғо гермн ырыуҙары — франктар, сакстар, баварҙар, алемандар тәшкил итә.
Франк империяһының айырылганынан һуң (843) көнсығыш-франк короллегенең герман телле халҡы бүленеп сыға. Х быуат башында ул Тевтондар тип атала башлай (был атама боронғо герман этнонименең тевтон ырыуынан килп сыҡҡан); нимессә үҙатамаһы диутистәр (һуңыраҡ дойч) Х быуат уртаһынан билдәле булараҡ ниместәрҙәң дөйөмләшеүен раҫлай. X—XIV быуаттарҙа ниместәр төп халыҡты өлөшләтә ассимиляцияһы итеп, Эльбаның көнсығыш ерҙәрендә урынлаша.
Ҡайһы бер нимес төркөмдәренең хәҙәрге Чехия, Польша, Венгрия, Румыния һәм Европаның башҡа илдәре территорияларына күсенеү процессы ошо быуатта бара. Артабан да күп быуаттар осоронда Германияның сәйәси бүленеүҙәре сәбәпле ниместәрҙең берҙәм халыҡ булып үҫеүенә ҡамасаулыҡ итә.
Бер нисә быуат осоронда ниместәрҙең этник тарихы ике яҡлы үҫешә: урта быуттың тәүге осоронда барлыҡҡа килгән айырым халыҡтарҙың — баварҙарҙың, саксондарҙың, швабтарҙың, франктарҙың һәм башҡаларҙың үсеш процессы дауам итә, шул уҡ ваҡытта бөтә ниместәр өсөн дөйөм мәҙәниәт һыҙаттары һалына.
XVI быуат башында консолидация процессы иң тәүҙә саксон (мейсен) диалекты нигеҙендә әҙәби нимес телен төҙөүҙә күренә. Әммә ниместәрҙәң дин буйынса католиктәргә һәм протестант-лютерандарға бүленеүе сәбәпле халыҡтың көнкүрешендә һәм мәҙәниәтендә айырмалыҡтар килеп сыға. Иҡтисадтың насар үҫеше, нимес ерҙәрен ҡыйратҡан һуғыш һөҙөмтәһендә XVIII—XIX быуаттарҙа ниместәр Америка һәм Европаның төрлө илдәренә (шул иҫәптән Рәсәйгәлә) күпләп күсенә башлай.
Тик XVIII быуаттың 2-се яртыһында ғына ниместәрҙең үҙаңлы ныҡлап үҫешә. 1871 йылда Пруссия эгидаһы аҫтында Германия берләшә. Илдең берләшеүе, бер ни тиклем реформалар үткәрәү сәнәғәттең тиҙ үҫеүенә йоғонто яһай, дөйөм герман баҙары булдырыла. Халыҡтың сәнәғәт үҙәктеренде төпләнеүҙәре мәҙәни невелировкаға, этнографик үҙенсәлектәрен юғалтыуға килтерә.
XIX быуат аҙағында, ҡайһы бер ерҙәрҙәге халыҡтың мәҙәни-көнкүреш үҙенсәлектәре һаҡланыуына ҡарамаҫтан, нимес милләте барлыҡҡа килә. Юғары индустрия шарттарында йәмғиеттең күпселек өлөшөн ҡала халыҡ тәшкил итеү сәбәпле айырым нимес төркөмдәренең этнографик үҙенҫәлек тәүген юғалта башлағанына карамаҫтан, оҙайлы тарихи үҫеш процессендә дөйөм этник һыҙаттары булдырыла. Икенсе илдәрҙә йәшәгән ниместәрҙә өлкә үҙатамаһы һаҡланған — баварҙар, швабтар, саксондар, франкондар һәм башҡалар.
Хужалығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Игенселек төп хужалыҡ тармағы була: бойҙай, арыш, һоло, арпа, тары, ҡарабойҙай, бәрәңге, фасоль һәм борсаҡ сәскәндәр, техник культураларҙан етен һәм киндер үҫтереү таралған. Йәшелсә культураларынан һуған, һарымһаҡ, кәбеҫтә, ҡыяр, кишер үҫтергәндәр, шул иҫәптән тәмәке сәскәндәр. Ерҙе һөргәндә заводта эшләнгән күп төрәнле тимер һабан, бер киң тимер төрәнле еңел һуҡа, төрлө типтағы һуҡа ҡулланғандар. Ҡул менән сәскәндәр, уңышты ураҡ ярҙамында йыйғандар, етеш ғаиләләрҙә ураҡ урғыс машиналар, көлтә бәйләгестәр булған. Һыйыр малы һәм ваҡ мал, сусҡа, йорт ҡоштары үрсеткәндәр. Ҡортсолоҡ, балыҡсылыҡ һәм һунарсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мебель яһау, аяҡ һәм өҫ кейеме тегеү, тире һәм күн эшкәртеү, ҡайыш әйберҙәр әҙерләү, тимерселек эше, һыра ҡайнатыу һөнәрҙәре үҫеш алған. Ҡатын-ҡыҙ бәйләү, сигеү һәм башҡа эштәр менән шөғөлләнгән.
Немецтарҙың торамалары (колониялар) өсөн бер һыҙыҡтағы планировка хас булған, ғәҙәттә, ауыл уртаһында мәктәп төҙөгәндәр, уның алдына бәләкәй майҙан эшләгәндәр. Күскенсе немецтар өйҙәрҙе далалы райондарҙа балсыҡтан йә ҡулдан һуғылған саман кирбестән, урманлы райондарҙа бурап төҙөгәндәр. Ҡыйығын ике йә дүрт яҡлы итеп эшләгәндәр, башлыса һалам, һирәк осраҡта черепица, таҡта, һуңыраҡ тимер менән яба башлағандар. Стеналарҙы балсыҡ менән һылағандар, эзбизләп ағартҡандар. Интерьер бейек арҡалы киң ағас карауаттан, күтәртеп ҡуйылмалы эскәмйә рәүешендәге дивандан (пелзнанк), һауыт-һаба шкафынан торған. Интерьерҙы сигелгән һәм бәйләнгән һөлгөләр, ашъяулыҡтар, шаршауҙар, таҫтамалдар, селтәр ҡаймалы япмалар һәм башҡа биҙәгәндәр. Йорт биләмәһендә йәйге аш өйө (икмәк мейесе менән бергә) төҙөгәндәр. Мунса, ыҫлыҡ, һарайҙар һәм мал аҙбарҙары бер ҡыйыҡ аҫтында булған.
Кейеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡатын-ҡыҙ кейеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немецта традицион ҡатын-ҡыҙ кейеме аҡ туҡыма күлдәктән (хемд), алдан уйымлы һәм баулы корсаждан (ляйбхен, мидер), сигеү, һирәгерәк сәйлән, ялтырауыҡтар менән биҙәлгән түшелдеректән (брустшмук), жакет йә кофтанан (кофтхе, хофта), итәктән (рок), алъяпҡыстан (шюрце) торған. Күлдәк өҫтөнән түшелдерек, уның өҫтөнән корсаж, унан һуң билгә етеп торған ҡыҫҡа жакет кейгәндәр. Итәктәр күбеһенсә нәҙек аҡ һәм ҡуйы ҡыҙыл һыҙыҡтар төшкән ҡараһыу күк йә ҡара төҫтәге етен, киндер, йөн туҡыманан тегелгән. Байрамдарҙа атлас һәм кешмир итәк, батистан, кесейәнән тегелгән, туҡылған һүрәт төшкән ҡупшы, биҙәкле оҙон аҡ алъяпҡыс кейгәндәр. Өҫ кейеме буҫтау йә драптан тегелгән (геш, геххе, хальбпалето, шванцкофтхе) һырылған мамыҡлы ҡыҫҡа пальтонан (фуфайка) торған. Ҡатын-ҡыҙҙың традицион баш кейеменә көләпәрә (хаубе), ситса өскөл яулыҡ (хальстух, копфтух) ингән, һалҡын ваҡытта улар өҫтөнән бәйләнгән йылы яулыҡ, шәл ябынғандар. Йәйен һалам эшләпә (штроххут) кейгәндәр. Ҡатын-ҡыҙ аяғына баулы, үксәһеҙ тәпәш күн башмаҡтар (нидриге шуэ) һәм туфли кейгән.
Ирҙәр кейеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немецтар традицион ирҙәр кейеме күлдәк (хемд, хемп; иҙеүе тура йә диагональ уйымлы, яғаһыҙ) һәм ыштандан (хозен) торған, күлдәк өҫтөнән ҡыҫҡа йә оҙон жилет (весте), пинжәк (беншак, пидшак, рок) йә кафтан, галстук (хальстух) йөрөткәндәр. Кейемде ҡара төҫтәге киндер, кизе-мамыҡ йә йөн туҡыманан теккәндәр. Ҡышын һырылған ҡыҫҡа буҫтау тун (пельце), оҙон толоп, һырылған йылы мамыҡлы ҡыҫҡа пальто (хальбпалето) кейгәндәр. Ирҙәрҙең баш кейеме фуражканан (картус), фетрҙан тегелгән тар һәм киң тирәсле һалам эшләпәләрҙән торған. Йылдың һалҡын ваҡытында буҫтау бүрек, кейеҙҙән (филлькаппе, филльхут), тиренән ҡолаҡсын (каппе мит флигель, филгелькаппе) һәм ҡайтармалы бүрек (шафпельцкаппе) кейгәндәр. Хәллерәк немецтар аҡ тиренән тегелгән бүрек (вайсе пудделькапп) йөрөткән. Көндәлек аяҡ кейеменә күн башмаҡ (поршни), күн табанлы бәйләнгән туфли (хаусшуэ) ингән. Ҡышын ҡатын-ҡыҙ һәм ирҙәр быйма (филльштифель) һәм ҡыҫҡа кейеҙ аяҡ кейеме (филльшуэ) кейгән.
Немец аш-һыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немецтар төп аҙығын игенселек (бөртөклөләр, йәшелсә-емештәр) һәм малсылыҡ продукттары тәшкил иткән. Икмәк бешереү өсөн ҡомалаҡтан әсетке әҙерләгәндәр. Рацион күберәк бәрәңге, шалҡан һәм уларҙан әҙерләнгән төрлө ашамлыҡтар, арыш һәм бойҙай икмәге, ҡамыр аштары (һалма, сумар һәм башҡа), бутҡанан торған. Иттән колбаса һәм нәҙек колбасалар эшләгәндәр. Ҡышҡылыҡҡа тоҙланған кәбеҫтә әҙерләгәндәр, сусҡа майы, ит, балыҡ ыҫлағандар. Башлыса ҡаймаҡлы кофе, сәй, минераль һыу эскәндәр, иҫерткес эсемлектәрҙән һыра булған. Традицион аштары — һалмалы (нудль) йә сумарлы һурпа, сумарлы щи, кәбеҫтәгә төрөп бешерелгән ит, эремсекле билмәндәр. Байрамдарҙа быҡтырылған кәбеҫтә менән сусҡа йә ҡаҙ, бешкән бот ите, котлет, ҡойҡа, колбаса һәм башҡа әҙерләгәндәр, кишер менән сырниктар, йөҙөмлө йә сәтләүекле пудинг, запеканкалар, төрлө эслек һалынған бәлеш (кухен), рулет (штрудель), печенье, перәник, торттар бешергәндәр, конфитюр һәм башҡа эшләгәндәр.
Колониялар менән туранан-тура округ һәм ауыл приказдары идара иткән. Һәр бер колонияның колонистары йәмғиәтте тәшкил иткән, йәмғиәттә һәр хужалыҡ вәкилдәренән торған халыҡ йыйылышы төҙөлгән.
Ғаилә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIX быуат тиклем немецтар ғаилә мөнәсәбәттәрендә яҡын туғандарҙың бер нисә быуынынан торған күп балалы ҙур ғаиләләр ҡороу һаҡланған. Ғаилә башлығы булып атай йә иң өлкән ир кеше һаналған. Туған булыуҙан тыш, ҙур ғаилә ағзалары бергә йәшәү һәм уртаҡ хужалыҡ алып барыу менән бәйле булғандар. XIX быуат аҙағында алып немецтар бәләкәй патриархаль ғаилә ҡороу өҫтөнлөк алған. Ҡайһы бер осраҡта ғаиләлә йәштәр үҙ торлаҡтарын булдырғансы, йәрәшеү менән туй араһында бер нисә йыл үтеп киткән; крәҫтиән ғаиләләрендә вариҫ һаналған улдың өйләнеүе шулай уҡ мөлкәт бүлешеү арҡаһында тотҡарланып торған. Немецтар ижтимағи тормошо өсөн төрлө ферейндар (уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙар, яҡташлыҡ төркөмдәре һәм башҡа) хас булған.
Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немецтар традицион байрамдарына Уңыш байрамы, Раштыуа, Яңы йыл, Пасха ингән. Уңыш байрамы, ғәҙәттә, октябрь аҙағы — ноябрь башында үткәрелгән. Был көндө сиркәү йә ғибәҙәт ҡылыу йорто яңы уңыштың иң яҡшы емештәре, иң һуңғы урылған көлтәнең бойҙай башаҡтарынан эшләнгән таждар менән биҙәлгән.
Немецтар айырыуса сағыу йолалары яусылау, йәрәшеү, туй алды кисе (польтерабенд), төп туй тантанаһы менән бәйле. Традицион туй 2—3 көн дауам иткән.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡтың ауыҙ-тел ижадында ҡыҫҡа комик хикәйәләр (шванки), әкиәттәр, сагалар күберәк, халыҡ бейеүҙәре һәм йырҙары бик популяр булған. Туй йолаһы йырҙары һәм бейеүҙәре киң таралған. Йырҙар үҫеп килгән быуынды тәрбиәләү сараларының береһе булараҡ мөһим урын тотҡан.
Музыка[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немецтар традицион музыка ҡоралдарына гармоника, фисгармония, скрипка, кларнет, гитара һәм башҡа инә. Иң атаклы классик композиторҙар — Йоһанн Себастьян Бах, Франц Петер Шуберт, Вольфганг Амадей Моцарт, Людвиг ван Бетховен һәм Рихард Вагнер.
Философия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немец философияһы ҡараштары буйынса ифрат күп төрлө була. Быуаттар буйына аналитик һәм континенталь философия мәктәптәре араһында үҙәк урынды алып тора. Немец философияһының төп вәкилдәре: Иммануил Кант, Георг Гегель, Карл Маркс, Фридрих Ницше, Людвиг Витгенштейн.
Дин[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дингә ышаныусылар — протестанттар (асыулда лютерандар) һәм католиктәр. Германиянан ситтә йәшәгән ниместәр араһында, католиктәр һәм лютерандарҙан башҡа, протестантизмдың бүтән йүнәлештәре байтаҡ күп — баптистар, меннониттар, адвентисттар һәм башҡалар.
Теле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немец теле йәиһә әлмән теле — герман төркөмөнөң көнсығыш герман төркөмсәһенә ҡараған тел. 100 миллион тирәһе кеше немец телен туған теле рәүешендә белә. Хәҙерге немец теле үрге һәм түбәнге әлмән (платт-дойч) диалекттарына бүленә. Платт-дойч диалектының үҙ әҙәбәте бар. Яҙмаһы — латин әлифбаһы. Грамматик төрө буйынса немец теле флектив-аналитик тел була. XX быуат 80-се йылдар аҙағында алып СССР-ҙа немец теле туған тел булараҡ уҡытылған мәктәптәр асыла башлай. 1996-97 уҡыу йылында Башҡортостанҙа шундай 3 мәктәп эшләгән, 2004—05 йылдар — 4. Хәҙерге ваҡытта немец теле туған тел булараҡ Өфөлә 86-сы гимназияһында, Благовар районының Пришиб һәм Таң ауылдар, Алексеевка, Яңы Никольский, Викторовка ауылдар башланғыс мәктәптәрендә уҡытыла.
Башҡортостан немецтарының тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостанда немецтар йәшәгән тәүге торамалар 17 быуатта барлыҡҡа килеп, уларҙың Өфө гарнизонында хеҙмәт итеүенә бәйле була. Өфө губернаһында немец халҡы башлыса Бәләбәй өйәҙендә һәм Өфө өйәҙендә; Ырымбур губернаһында — Ырымбур өйәҙендә йәшәгән. Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынсаса, немецтар һаны 1897 йылда Өфө губернаһында — 1,1 мең кеше, Ырымбур губернаһында — 5,5 мең; БАССР‑ҙа 1926 йылда — 6,5 мең, 1939 йылда — 6,3 мең, 1959 йылда — 12,8 мең, 1970 йылда 12,1 мең, 1979 йылда — 11,3 мең кеше тәшкил иткән. Бөйөк Ватан Һуғышы йылдарында БАССР‑ға элекке Волга буйы немецтары АССР‑ынан күсерелгән немецтар килеп ултырған.
Башҡортостан территорияһында тәүге немец мәктәбе асылыу Рәсәйҙә тау сәнәғәте үҫеше менән бәйле. 1811 йылда Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙендә Златоуст ҡорал фабрикаһында эшләүсе Германиянан саҡырылған немец оҫталары өсөн мәктәп асылған. 1900 йылда Ырымбур губернаһы колонистарҙың 17 башланғыс мәктәбе иҫәпләнгән. 1908 йылда Өфө губернаһы Ҡаҙанғол улусының Дәүләкән ауылда үҙәк немец училищеһы (центральшуле) асылған. 1897 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Өфө губернаһы. Немецтар араһында яҡынса 1080 кеше (шул иҫәптән яҡынса 120 кеше юғары башланғыс белемле), Ырымбур губернаһы — яҡынса 5450 кеше (яҡынса 190) грамоталы һаналған. БАССР барлыҡҡа килгәс, республика территорияһында 1926 йылда яҡынса 4 мең грамоталы немецтар һаналған. 1926/27 уҡыу йылында Өфө кантонында — 4, Бәләбәй кантонында 1 1‑се баҫҡыс немец мәктәбе эшләгән.
Рәсәй немец этник яҡтан тергеҙеүгә булышлыҡ итеү өсөн 1989 йылда. Башҡортостан немецтарының «Видергебурт» ижтимағи-сәйәси һәм мәҙәни-ағартыу союзы, 1998 йылда Пришиб ауылда «Алексеевский» немец тарихи-мәҙәни үҙәге, 2005 йылда алып Өфөлә «Башҡортостан—Германия» йәмғиәте, «Фолькскланг» фольклор ансамбле эшләп килә.
Башҡортостанда немецтарҙың һан иҫәбе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Немецтар һаны 1989 йылда РСФСР‑ҙа — 842 мең, 2002 йылда РФ‑та — 597,2 мең, 2010 йылда — 394,1 мең кеше. БАССР‑ҙа 1989 йылда 11 мең Немецтар йәшәгән, Башҡортостанҙа 2002 йылда — 8,2 мең, 2010 йылда — 5,9 мең. Башҡортостанҙа (2010 йылда мәғлүмәттәре буйынса; халыҡ һаны) Немецтар айырыуса Өфө (1638), Октябрьский (754), Стәрлетамаҡ (527), Салауат (291), Ишембай (245), Бәләбәй (149), Нефтекама (136) ҡалаларҙа, Дәүләкән һәм Дәүләкән районында (349), Туймазы һәм Туймазы районында (344), Бәләбәй һәм Бәләбәй районында (149), Благовар (347), Әлшәй (97), Өфө (96) райондарында тупланып йәшәй. Немецтар күбеһе урыҫ телен, немец телен, бер өлөшө башҡорт телен, татар телен белә. Немецтар диндарҙарҙың төп өлөшө католицизм, бер өлөшө протестантизм динен тота.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Joshuaproject. Germany
- ↑ Selected social characteristics in the United States 2010. American Community Survey 1-Year Estimates. Source: U.S. Census Bureau.
- ↑ Statistics Canada. Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories
- ↑ Статистическая служба Австралии (инг.)
- ↑ 5,0 5,1 Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года
- ↑ Перепись населения Казахстана (2009)
- ↑ Национальный состав Польши 2002
- ↑ Национальный состав Чили
- ↑ Национальный состав Румынии 2002
- ↑ Национальный состав Швеции 2001
- ↑ Национальный состав Чехии 2001
- ↑ Перепись населения Украины (2001)
- ↑ Немцы Азербайджана
- ↑ Том 3. Национальный состав и владение языками, гражданство населения Республики Таджикистан
- ↑ Germans and foreigners with an immigrant background
- ↑ Агентство Республики Казахстан по статистике. Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на 1 января 2012 года.
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кузеев Р. Г., Бабенко В. Я. Немцы в Башкирии //Этнические и этнографические группы в СССР и их роль в современных этнокультурных процессах. Уфа, 1989;
- Григорьев Д. В. Немцы Башкортостана в конце XIX—XX вв. Уфа, 2002;
- Мухаметзянова Р. М. Немецкие национальные школы в Башкирии на рубеже XIX—XX века //Археография Южного Урала: материалы IV Межрегион. науч.-практ. конф. Уфа, 2004.


c: text/html

text:
Ә тирә-йүне йәшеллеккә күмелгән, төрлө-төрлө сәскәләр менән семәрләнгән. Әгәр эскә үтһәң, заманса йыһазландырылған айырым бер әкиәти донъяға эләгәһең. Унда ингән кеше сирҙәренән дауаланып, һаулығын нығытып сыға. Анау шифалы ваннаға ятһаң, һыуы ғына ла барлыҡ арыуыңды йыуып алыр...
Баҡһаң, шифахананың дауалау тәьҫире, ғилми тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, юғары кимәлдә һәм ауырыуҙың киҫкенләшеүен алты тапҡырға кәметә икән. Бында кешеләр тын алыу юлдарының хроник ауырыуҙарынан – хроник бронхиттан, респираторлы аллергоздан, бронхиаль астманан, үпкәгә ҡағылышлы сирҙәрҙән дауаланырға килә. Йылына яҡынса өс мең бала һәм ата-әсә һаулығын нығыта. Улар өсөн 20 дауаланыу кабинетында 25 төрлө процедура үткәрелә.
Дарыуһыҙ ғына дауаланыуҙың бер төрө – галотерапия ла бар унда. Тоҙ шахтаһының таҙа һауаһы тын юлы ауырыуҙары менән яфаланғандар өсөн алмаштырғыһыҙ. Шифалы физкультура залында иһә бронхиаль астма менән сирләгәндәр Бутейко алымы буйынса тын алыуҙы яйға һалырға өйрәнә. Әйткәндәй, был шифахана спелеотерапия – дауаланыуҙа мәмерйәнең микроклиматын ҡулланыу менән дан тота.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы республика ветерандары өҫтәмә түләүҙәр аласаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
2015 йылдың апрель-май айҙарында Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы Башҡортостанда йәшәүсе ветерандарға мең һум күләмендә аҡса түләнәсәк. Тейешле указға Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйҙы.
Күрһәтелгән сумма Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға һәм инвалидтарға, концлагерь тотҡондарына һәм «Блокадалы Ленинградта йәшәүсе» билдәһе менән бүләкләнеүселәргә бирелә.


text:
Өфө дауаханалары хеҙмәткәрҙәр йыя
Өфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге ойошторған һуңғы вакансиялар йәрминкәһенә 800-гә яҡын кеше килде. Төп эш биреүселәр был юлы медицина учреждениелары булды. 21-се ҡала клиник дауаханаһы, Өфөнөң Совет районы 48-се поликлиникаһы һәм Республика балалар клиник дауаханаһы бик әүҙем яңы хеҙмәткәрҙәр йыйҙы.
Медицина учреждениеларынан тыш, йәрминкәлә башҡа предприятиелар һәм ойошмалар ҙа — дөйөм алғанда, 18 эш биреүсе ҡатнашты. Йәрминкә барышында 84 эшһеҙ потенциаль эш биреүселәр менән әңгәмәләшеүҙә ҡатнашты — уларҙың 55-е эшкә саҡырыу алды.


text:
Рәсәй-Италия эшсе төркөмөнөң XV ултырышы үткәрелде
Башҡортостандың эшлекле даирәләр делегацияһы сәнәғәт округтары, бәләкәй һәм урта бизнес буйынса Рәсәй-Италия эшсе төркөмөнөң XV ултырышында ҡатнашты.
БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе Сергей Ефремов етәкселегендәге делегацияға «УАИ»Хужалыҡ иҫәбендәге ижади үҙәге, Өфө дәүләт авиация техник университеты, БР Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы, “Рәсәй терәге” Башҡортостан бүлексәһе етәкселәре һәм башҡалар инде.
Ултырышта Рәсәй яғынан РФ иҡтисади үҫеш министры Эльвира Нәбиуллина һәм Рәсәйҙең 20-нән ашыу төбәге вәкилдәре ҡатнашты.
Эшсе төркөм халыҡ-ара хеҙмәттәшлек тураһында алты килешеүгә ҡул ҡуйҙы. Атап әйткәндә, Башҡортостан Сауҙа-сәнәғәт палатаһы Италия-Рәсәй сауҙа палатаһы менән үҙ-ара хеҙмәттәшлек тураһында һөйләшеп килеште.
Ултырыш сиктәрендә нанотехнологиялар, ағас һәм металл эшкәртеү, логистика, экология, энергетика, банк секторы проблемалары буйынса түңәрәк өҫтәлдәр үткәрелде. Эшсе төркөм ағзалары технопарктарға барҙы, унда Италияла бәләкәй бизнесты ойоштороу тәжрибәһе менән танышты.


text:
Тағы 35 кеше махсус автомобилдәр алды
Яңы йыл алдынан Өфөлә Рәсәй Федерацияһының Социаль страховкалау фонды средстволары иҫәбенә 35 инвалид махсус автомобилдәр алды.
Рәсәй Федерацияһы Социаль страховкалау фондының Башҡортостан Республикаһы буйынса төбәк бүлексәһендә өр-яңы бишенсе модель «Жигули»ҙарҙы декабрь башында уҡ тапшыра башланылар.
— Яңы автомобиль алыу — беҙҙең, инвалидтар, өсөн Яңы йыл алдынан бик ҙур бүләк. Яңы йылдың матур сюрприздарҙан башланыуына бик шатмын, тимәк, бөтә йыл беҙҙең өсөн уңышлы буласаҡ. Республикабыҙ һәм Фондтың төбәк бүлексәһе етәкселеге производствола бәхетһеҙлек осрағынан һәм профессиональ ауырыуҙарҙан зыян күргән кешеләр техник реабилитациялау саралары, яҡшы автомобилдәр менән ваҡытында тәьмин ителһен һәм үҙҙәрен лайыҡлы тойһон өсөн бик күп эшләүен билдәләп үтергә теләйем, — тине Йылайыр районынан Ҡаһарман Солтанов.
РФ Социаль страховкалау фондының БР буйынса төбәк бүлексәһе идарасыһы Марат Латипов билдәләүенсә, 2001 йылдан республикала производствола бәхетһеҙлек осраҡтарынан һәм профессиональ ауырыуҙар эҙемтәһендә зыян күреүселәргә 715-тән ашыу махсус автомашина тапшырылған.


text:
Башҡорт саңғысылары Бөтә Рәсәй спартакиадаһында уңыш ҡаҙанды
Йылабуғала (Татарстан) балалар йорттары һәм мәктәп-интернаттары тәрбиәләнеүселәренең «Киләсәккә спорт менән» Бөтә Рәсәй спартакиадаһы үтте.
Учалы районы балалар йорто тәрбиәләнеүселәре командаһы Башҡортостан исеменән был ярыштарҙың саңғы уҙышында ҡатнашты. Был йыйылма команда түбәндәге составта сығыш яһаны: Дмитрий Смольников, Арсен Алтынов, Олег Ғилфанов, Анастасия Рудина, Ксения Пузырецкая, Эльвина Закирова, Ольга Копьева, Андрей Мусин, Марина Бушаева.
Балалар туғыҙ миҙал алып ҡайтты: Дмитрий Смольников 1995-1996 йылғы егеттәр араһында ике «көмөш» яуланы.
Арсен Алтынов та ике миҙалға лайыҡ булды: 1997-1998 йылғы егеттәр араһында «көмөш» һәм «алтын» алды.
2 километр араға классик йөрөштә 1995-1996 йылғы ҡыҙҙар араһында Ксения Пузырецкая еңде, «бронзаға» Анастасия Рудина лайыҡ булды.
Коньки йөрөшө менән 2 километр араға 1995 -1996 йылғы ҡыҙҙар араһында Анастасия Рудинала икенсе урын, Ксения Пузырецкаяла — өсөнсө.
1995-1996 йылғылар араһында үткәрелгән аралаштырылған эстафетала Анастасия Рудина, Ксения Пузырецкая, Олег Ғилфанов һәм Дмитрий Смольниковтарҙан торған команда беренсе урын алды.


text:
Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы Башҡортостанда модель участкаһы ойошторорға планлаштыра
Республика Президенты Рөстәм Хәмитовтың Мәскәүҙә Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Владимир Чуров менән осрашыуы ваҡытында Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһының Башҡортостанда модель участкаһы ойошторорға тәҡдим итеүе тураһында һүҙ алып барылды.
Модель һайлау участкаһы заманса программа-техник комплекстар менән йыһазландырыласаҡ. Ул һайлауҙарҙың техник яғын камиллаштырырға ярҙам итәсәк.
Осрашыу барышында муниципаль, төбәк һәм федераль кимәлдәрҙә һайлауҙарҙың асыҡлыҡ һәм демократиялылыҡ принциптарын бойомға ашырыу мәсьәләләре ҡуҙғатылды.


text:
Миграция ағымы республикала 182 мең кешегә еткән
181,9 мең кеше Башҡортостанда даими йәшәү урынын алмаштырған. Туғыҙ айҙағы миграция ағымы күләмен (республикаға күсеп килгән һәм күсеп киткәндәр иҫәбен) Башҡортостанстат хеҙмәткәрҙәре һанап сығарған.
Быйыл республиканан 30,3 мең кеше киткән. 24,1 мең кеше үҙҙәренең элекке йәшәү урынын Башҡортостан Республикаһына алмаштырған. 64 мең самаһы кеше республика эсендә бер урындан икенсе урынға күскән.
Һөҙөмтәлә туғыҙ айҙа республикала миграция арҡаһында халыҡ иҫәбе 6200 кешегә кәмегән. Былтыр иһә, киреһенсә, республика халҡының 1224 кешегә артыуы күҙәтелгән булған. Миграция иҫәбенә халыҡ артыуы ике ҡалала — Өфөлә һәм Октябрьскийҙа, йәнә 9 муниципаль районда ғына күҙәтелә.
Әйтергә кәрәк, Рәсәй сиктәрендә миграция ағымы кәмей, ә БДБ илдәре менән, киреһенсә, арта ғына бара.


text:
Бәләбәй районында «Раштыуа уҡыуҙары» үтте
Бәләбәй районында үткән «Раштыуа уҡыуҙары – 2012» проекты түңәрәк өҫтәл менән тамамланды, унда дин әһелдәре, педагогтар һәм мәғариф учреждениелары етәкселәре ҡатнашты. Был хаҡта Башҡортостан Республикаһындағы Митрополияның мәғлүмәт-аналитика хеҙмәте хәбәр итте.
Осрашыу барышында йәш быуынды тәрбиәләү, етем балалар яҙмышы, балалар һәм йәштәр араһында таралған алкоголизмға һәм наркоманияға ҡаршы көрәш мәсьәләләре тикшерелде.
Түңәрәк өҫтәл сиктәрендә М.Шолохов исемендәге Мәскәү дәүләт гуманитар университетының Өфө филиалы директоры Василий Бабенко сығыш яһаны. Ул республикала асылған традицион булмаған дини ойошмаларға ҡаршы көрәш буйынса үҙәк эшмәкәрлеге, шулай уҡ университетта үткәрелгән дини саралар тураһында һөйләне.
Район хакимиәте вәкилдәре ҡарауһыҙ балаларҙың йылдан йыл күбәйеү мәсьәләһенә иғтибарын йүнәлтте. Бәләбәйҙә ундай балалар приютҡа алыуҙы һорап йыш ҡына үҙҙәре ғариза яҙа.
Түңәрәк өҫтәл эше ғаилә менән бергәләп уҡыуҙар үткәреү тураһындағы видеотаҫманың презентацияһы менән тамамланды, бындай сараларҙы 18-се мәктәп нигеҙендә китапхана хеҙмәткәрҙәре үткәрә.


text:
Мәҙәниәт өлкәһендә РФ Хөкүмәте премияларына дәғүә итеүгә конкурс иғлан ителде
РФ Мәҙәниәт министрлығы мәҙәниәт өлкәһендә 2013 йылғы Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияларына дәғүә итеүгә конкурс иғлан итте. Был хаҡта БР Мәҙәниәт министрлығы сайтында хәбәр ителә. Документтар әҙерләү һәм тапшырыу тәртибе Рәсәй Мәҙәниәт министрлығы сайтында урынлаштырылған.
Премиялар йыл һайын киң йәмәғәтселектә танылыу яулаған, Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫына тос өлөш индергән һәләтле, үҙенсәлекле әҫәрҙәр, шулай уҡ ҙур мәғрифәтселек проекттары өсөн тапшырыла.
Документтар 2013 йылдың 1 майына тиклем ҡабул ителә.


text:
Рөстәм Хәмитов етем балаларға ярҙам итеү республика маҡсатлы программаһын раҫланы
Башҡортостан Президенты Рөтәм Хәмитов 2013-2015 йылдарға «Етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы, етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар иҫәбенән кешеләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү» республика маҡсатлы программаһын раҫланы. Был хаҡта БР Хөкүмәте сайтында хәбәр ителә.
Маҡсатлы программаны финанслау күләме бер миллиард 466 миллион һум тәшкил итә, шул иҫәптән федераль бюджеттан 266 миллион һум йәлеп ителә. Башҡортостан Республикаһы бюджеты средстволары иҫәбенә сараларҙы финанслау күләме бер миллиард 200 миллион һум тәшкил итәсәк, тип фаразлана. Әлеге Программаны тормошҡа ашырыу 2015 йыл аҙағына 1850 етем баланы торлаҡ менән тәьмин итергә ярҙам итәсәк.
2007-2012 йылдарҙа мәсьәләне хәл итеүгә бер миллиард 379 миллион һум аҡса бүленде, шуларҙың 445 миллион һумы федераль бюджеттан йәлеп ителде. Был средстволар ярҙамында 1646 етем баланың торлаҡ мәсьәләләре хәл ителде. 2012 йылда 751 миллион һум бүленде, шуларҙың 408 миллионы – Башҡортостан Республикаһы бюджетынан, 342 миллионы федераль бюджеттан йәлеп ителде. Әлеге средстволар иҫәбенә 603 етем бала торлаҡ менән тәьмин ителде.
Шул уҡ ваҡытта бюджет средстволары иҫәбенә торлаҡ менән тәьмин ителергә тейеш етем балалар һаны йыл һайын республикала уртаса 240 кешегә арта. 2013 йылдың 1 ғинуарына ҡарата сираттан тыш торлаҡ менән тәьмин ителеү хоҡуғына эйә булған етем балалар һаны 1759 тәшкил итте.


text:
Республикала вакансиялар һаны артҡан Фото: Олег Яровиков
Республикала вакансиялар һаны артҡан
Республикала вакансиялар һаны артҡан Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Йыл башы менән сағыштырғанда, республикала «рәсми» вакансиялар һаны 23 меңдән 36 меңгә тиклем артҡан. Йыл башынан хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлек коэффициенты 1,2-нән 0,8-гә тиклем кәмегән.
Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, бөгөн республикала рәсми рәүештә теркәлгән 25,6 меңдән ашыу эшһеҙ иҫәпләнә, йәғни йыл башы менән сағыштырғанда 1,8 процентҡа кәмерәк.
Ошо ваҡыт эсендә 35 муниципалитетта эшһеҙҙәр һаны кәмегән. Бындай күренеш айырыуса Нефтекамала, Сибайҙа, шулай уҡ Стәрлебаш, Федоровка, Ҡариҙел, Бишбүләк, Ауырғазы һәм Ғафури райондарында теркәлгән.
Республиканың 27 ҡала һәм райондарында, киреһенсә, эшһеҙҙәр артҡан. Күбеһе — Туймазыла, Октябрьскийҙа, Салауатта, шулай уҡ Илеш, Ейәнсура, Шаран, Бүздәк һәм Архангел райондарында.
Быйыл февраль-апрель айҙарында эшсе көстәрҙе тикшереү һөҙөмтәләре буйынса Башҡортостанда 124 мең эшһеҙ кеше иҫәпләнгән (былтыр — 131 мең). Дөйөм эшһеҙлек кимәле иҡтисади яҡтан әүҙем халыҡ һанынан 6,3 процент тәшкил иткән. Ил буйынса был күрһәткес 5,9 процентҡа тиң, Волга буйы федераль округында — 5,2 процент.


text:
Мәскәү һабантуйында ҡатнашыусыларға башҡорт халҡының ғәҙәти көнкүреше күрһәтелә Фото: Олег Яровиков
Мәскәү һабантуйында ҡатнашыусыларға башҡорт халҡының ғәҙәти көнкүреше күрһәтелә
Мәскәү һабантуйында ҡатнашыусыларға башҡорт халҡының ғәҙәти көнкүреше күрһәтелә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлсәсәк Ханнанова/.
17 июлдә Мәскәүҙең «Коломенское» музей-ҡурсаулығында һабантуй үткәрелә. Байрамды ойоштороусылар булып Татарстандың Рәсәйҙәге Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге, Башҡортостандың Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге, «Мәскәү татарҙарының милли-мәҙәни автономияһы», «Башҡортостан яҡташлығы» төбәк йәмәғәтселек ойошмалары сығыш яһай. Һабантуй Мәскәүҙең Милли сәйәсәт, төбәк-ара бәйләнештәр һәм туризм департаменты ярҙамында уҙғарыла.
Быйыл һабантуйҙа мәскәүҙәргә һәм ҡала ҡунаҡтарына мауыҡтырғыс саралар тәҡдим ителә. Спорт һәм халыҡ уйындарында, милли көрәштә ҡатнашырға, Башҡортостан, Татарстан артистарының, ижади коллективтарҙың сығыштарын ҡарарға мөмкин. Ҡырым татарҙары һәм нуғайҙар ҙа үҙҙәренең тарихы, мәҙәниәте, ғөрөф-ғәҙәттәре менән таныштырасаҡ. Асыҡ һауалағы этнографик күргәҙмәлә байрам ҡунаҡтары башҡорт һәм татар ауылдары буйлап йөрөй, ике туғандаш халыҡтың тарихы, мәҙәниәте, көнкүреше менән таныша һәм милли аш-һыуҙы тәмләп ҡарай ала. Сувенирҙар, халыҡ кәсептәре әйберҙәрен һәм милли нәшриәттәрҙә донъя күргән китаптар һатыу ойошторола.
Быйыл Мәскәү һабантуйында Башҡортостандан Илеш һәм Саҡмағош райондары ҡатнаша. Һабантуй иртәнге сәғәт 11-ҙән киске 9-ға тиклем дауам итә. Сараны рәсми асыу тантанаһы көндөҙгө сәғәт 1-гә билдәләнгән. «Коломенское» музей-ҡурсаулығының адресы: Мәскәү ҡалаһы, Андропов проспекты, 39-сы йорт, «Коломенская» станцияһы. Инеү ирекле.


text:
Мәшәҡәттәргә ҡарамай, хәбәрләшеп торайыҡ
30 апреля 2016 йыл | Хаттар
Йәмле яҙҙың икенсе айы ла үтеп китте. Ауыл халҡы яҙғы мәшәҡәттәр менән мәшғүл. Бар ерҙә лә экологик өмәләр, төҙөкләндереү эштәре бара. Баҡса, баҫыуҙарҙа сәсеү башланды.
Март, апрель айҙарында гәзит уҡыусыларҙан төрлө йөкмәткеле 157 хат алдыҡ. Уларҙа халыҡтың көнитмеше, донъяуи хәстәрлектәре сағылыш таба. Һәр төрлө мәҙәни саралар, осрашыуҙар, байрамдарҙы яҡтыртҡан хаттар ҙа булды. Районыбыҙҙың төрлө төбәгенән ауыл уңғандары, хөрмәтле кешеләр тураһында ла хәбәрҙәр килеп торҙо.
Алдағы айҙарҙа ла, йорт-баҡса тирәһендә эштәр күбәйеүгә ҡарамаҫтан, һеҙҙән матур эстәлекле һүрәтләмәләр, фәһемле мәҡәләләр көтөп ҡалабыҙ, хөрмәтле уҡыусыларыбыҙ. Тормошобоҙҙоң төрлө яҡтарын сағылдырған, Кино йылын, икенсе ярты йыллыҡҡа матбуғатҡа яҙылыуҙы һ.б. яҡтыртҡан хат-хәбәрҙәр килер тип ышанабыҙ.
ХАТТАР БҮЛЕГЕ.
Март, апрель айҙарында гәзит уҡыусыларҙан төрлө йөкмәткеле 157 хат алдыҡ. Уларҙа халыҡтың көнитмеше, донъяуи хәстәрлектәре сағылыш таба. Һәр төрлө мәҙәни саралар, осрашыуҙар, байрамдарҙы яҡтыртҡан хаттар ҙа булды. Районыбыҙҙың төрлө төбәгенән ауыл уңғандары, хөрмәтле кешеләр тураһында ла хәбәрҙәр килеп торҙо.
Алдағы айҙарҙа ла, йорт-баҡса тирәһендә эштәр күбәйеүгә ҡарамаҫтан, һеҙҙән матур эстәлекле һүрәтләмәләр, фәһемле мәҡәләләр көтөп ҡалабыҙ, хөрмәтле уҡыусыларыбыҙ. Тормошобоҙҙоң төрлө яҡтарын сағылдырған, Кино йылын, икенсе ярты йыллыҡҡа матбуғатҡа яҙылыуҙы һ.б. яҡтыртҡан хат-хәбәрҙәр килер тип ышанабыҙ.
ХАТТАР БҮЛЕГЕ.


text:
Сибай концерт-театр берекмәһенән Ильяс Сафин сценарий яҙған һәм сәхнәгә ҡуйған концерт программаһы халыҡтар дуҫлығын, сәнғәтебеҙ берҙәмлеген тулы яҡтыртыуы менән иғтибарҙы йәлеп итә. Концерт барышында тамашасылар донъя халыҡтары бейеүҙәрен ҡарап кинәнде, итальян, аргентин, башҡорт, урыҫ, татар телдәрендә яңғыраған аһәңле моң тулҡындарында йөҙҙө. Әйткәндәй, башҡорт, татар, урыҫ, молдован, ҡалмыҡ, йәһүд, сиған, һинд һәм башҡа халыҡтар бейеүҙәре үҙҙәренә генә хас дәртлелек, саялыҡ һәм сәмлелек менән дә, милли колоритлы сәхнә кейемдәре менән дә һәр кемдә һоҡланыу тыуҙырғандыр. Һәр сығыш дәррәү алҡыштар, ҡеүәтләү ауаздары менән оҙатылды, артистарға гөлләмәләр бүләк ителде. Учалы таланттары йәшлек дәрте һәм ихласлығы менән алдырһа, сибайҙар үҙҙәренең бай тәжрибәһе, рухлы булыуы менән ихтирам яуланы.
Сибай концерт-театр берекмәһенән Ильяс Сафин сценарий яҙған һәм сәхнәгә ҡуйған концерт программаһы халыҡтар дуҫлығын, сәнғәтебеҙ берҙәмлеген тулы яҡтыртыуы менән иғтибарҙы йәлеп итә. Концерт барышында тамашасылар донъя халыҡтары бейеүҙәрен ҡарап кинәнде, итальян, аргентин, башҡорт, урыҫ, татар телдәрендә яңғыраған аһәңле моң тулҡындарында йөҙҙө. Әйткәндәй, башҡорт, татар, урыҫ, молдован, ҡалмыҡ, йәһүд, сиған, һинд һәм башҡа халыҡтар бейеүҙәре үҙҙәренә генә хас дәртлелек, саялыҡ һәм сәмлелек менән дә, милли колоритлы сәхнә кейемдәре менән дә һәр кемдә һоҡланыу тыуҙырғандыр. Һәр сығыш дәррәү алҡыштар, ҡеүәтләү ауаздары менән оҙатылды, артистарға гөлләмәләр бүләк ителде. Учалы таланттары йәшлек дәрте һәм ихласлығы менән алдырһа, сибайҙар үҙҙәренең бай тәжрибәһе, рухлы булыуы менән ихтирам яуланы.
"Әл-Ғимран" сүрәһенән.
...Балалары булмағас, иренең нәҫеле өҙөлөү ихтималлығына эстән ҡайғырып йөрөгән ҡатыны Сара уға бер көн: "Пәйғәмбәрһең, тамырың һаҡланырға тейеш. Баланы һиңә, бәлки, берәй йәш ҡатын табып бирер", — тип тәҡдим итә һәм Һәжәр исемле һылыу ҡыҙ менән никах уҡытырға өгөтләй башлай. Был һүҙҙәрҙе кире ҡаҡмаған Ибраһим ғәләйһис-сәләмдең икенсе ҡатынынан улы тыуа. Балаға Исмәғил тип исем ҡушалар.
Әммә пәйғәмбәрҙең бәхете оҙаҡҡа бармай: Сараның күңеле көнсөллөк утында яна башлай. "Һәжәрҙе балаһы менән бергә сүллеккә алып барып ташла! — тип бойора ул бер көндө иренә. — Улар араһында йәшәй алмайым!"
— Бәләкәй саҡтан ҡурай уйнарға өйрәнергә теләгем ҙур булды. Өлкән йәштә лә был хыялым тынғы бирмәй. Уны ағымдағы йылдың Мәҙәниәт йылы тип иғлан ителеүе тағы ла көсәйтеп ебәрҙе. Ошо йәһәттән, Нурмөхәмәт хәҙрәт, һеҙгә һорауым бар: ҡурай уйнауға Ислам диненең ҡарашы нисек?
Белорет районы.
Ҡыштың хозур тәбиғәтле салт аяҙ иртәһе. Тирә-яҡ ап-аҡ, күҙҙәр ҡамаша. Кисә ҡар күп яуғанлыҡтан, урамда йәйәүлеләр ҙә, атлылар ҙа күренмәй. Ҡапҡа тышына сығып, ауылды күҙәтәм. Бына шул саҡта урам осондағы бейек кенә йорттан кашауайға егелгән ат килеп сыҡты ла “һә” тигәнсә яныма килеп туҡтаны.
— Хәйерле көн, ҡустым! Ял көнөң бит, әйҙә, үҙеңде бер тәбиғәт ҡосағына алып сығып киләйем. Урмандың матурлығын йәй генә түгел, ҡыш та күр әле. Бер ыңғайҙан урмандағы дуҫтарым менән дә осрашырһың!
Әлбиттә, мин уның тәҡдименә ҡуш ҡуллап ризалаштым: йәһәт кенә йылы кейемдәремде кейеп, сихри моңға төрөлгән ҡышҡы урманға ҡарай юл алдыҡ...
Т
Табип // Табиб ғәр. — дауалаусы, доктор
Тажи ғәр. — тажлы
Таип ғәр. — һәйбәт, шәп кеше; тәүбә итеүсе
Таипхәже // Таипхәжи ғәр. — таип+хәже; һәйбәт кеше; тәүбә итеүсе
Таир ғәр. — юғары осоусы ҡош; ҡоштар
Таймас // Таймаҫ бор. баш. — таймаҫ, тайпылмаҫ, ныҡ
Тайсы бор. баш. — 1. "тай" һүҙенән (йорт хайуандары, төрлө йәнлек исемдәрен балаларға ҡушыу йолаһы төрки халыҡтарҙа борондан булған); 2. боронғо төрки халыҡтарҙа титул, дәрәжә атамаһы булараҡ ҡулланылған һәм "өлкән тәрбиәсе, остаз; атаҡлы, билдәле кеше" тигән мәғәнә биргән
Тайфур фарс. — ҡош
Быға тиклем дә Әмир Әминевтең әҫәрҙәрен үҙ итә инем. “Ҡытай-город” исемле повесын мәктәптә бөтә уҡыусылар менән бергәләп өйрәнеп, конференциялар ҙа үткәреп йөрөгәйнек. “Һуңлаған бүләк”тә иһә тормош мәғәнәһе, донъяны танып белеү, ирек, яуаплылыҡ, кеше һәм йәмғиәт, кеше һәм мәҙәниәт, рух ныҡлығы, әхлаҡ, сәнғәтте, матурлыҡты тоя белеү, күреү, зауыҡты үҫтереү кеүек эстетик проблемалар күтәрелә. Минеңсә, әҫәрҙең тәүге юлында уҡ яңғыраған “Ҡайҙан башланды һуң әле барыһы ла?” тигән һорау — алда күҙалланасаҡ барлыҡ проблемаларға илтеүсе ишек.


text:
Фото:
Башҡортостан предприятиелары – Рәсәйҙең иң яҡшы экспортерҙары
Фото:
«Рәсәйҙең 2009 йылдағы иң яҡшы экспортеры» исеменә лайыҡ булыусылар араһында Башҡортостан предприятиелары байтаҡ. Федераль конкурсты Рәсәй Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы үткәрҙе.
Еңеүселәр исемлегендә: «Салауатнефтеоргсинтез», «Стәрлетамаҡ нефтехимия заводы», «Белорет металлургия комбинаты», «Нефтекама автозаводы», «Витязь» машиналар эшләү компанияһы», «Күмертау авиация производство предприятиеһы» һәм «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре, «Башкортостан Республикаһының Нефть-химия эшкәртеү институты» дәүләт унитар предприятиеһы, «Уралтехнострой корпорацияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Гидравлика» Өфө агрегат предприятиеһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһы.
Дөйөм алғанда, комиссия Рәсәйҙең 51 предприятиеһын һайлап алды.
РФ Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы хәбәр итеүенсә, конкурс сәнәғәттең 16 төп тармағында өс номинация буйынса үткәрелде: «Рәсәйҙең иң яҡшы тармаҡ экспортеры», «Рәсәйҙең БДБ илдәренә иң яҡшы тармаҡ экспортеры» һәм «Тармаҡтың иң ыңғай үҫешеүсе экспортеры».
Конкурс заявкаларын РФ Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығының Тышҡы иҡтисади мөнәсәбәттәр департаменты ҡараны.
Еңеүселәрҙе наградлау тантанаһы 1 июлдә Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы ҡарамағындағы Дипломатик корпусты хеҙмәтләндереү буйынса баш идаралыҡтың Мәҙәниәт үҙәгендә үткәреләсәк.


text:
Эш хаҡы үҫеше инфляция темптарынан алдараҡ барырға тейеш, тип иҫәпләй төбәк башлығы
Эш хаҡы үҫеше инфляция темптарынан алдараҡ барырға тейеш. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республиканың власть органдары алдына тап шундай бурыс ҡуйҙы.
— Кемдер, быға өлгәшеп булмаясаҡ, тип әйтер. Әммә был дәүләттең төп бурысы булып тора. Халыҡ именлеге үҫеше инфляцияға бәйле процестарҙан алдараҡ барһын өсөн дәүләт барлыҡ шарттар булдырырға тейеш, — тип белдерҙе республика башлығы 15 августа үткән БР Хөкүмәте ултырышында. Унда алдағы өс йылға республиканың социаль-иҡтисади үҫеше буйынса төп параметрҙар тикшерелде.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2015 йылға республикала бюджет ойошмалары хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы фонды, 2011 йыл менән сағыштырмаса, 1,6 тапҡырға – 258,3 миллиард һумдан 412,7 милиард һумға тиклем артасаҡ. 2012 йылда был һан яҡынса 288 миллиард һум тәшкил итәсәк.
2011 йылда уртаса айлыҡ эш хаҡы, 2010 йыл менән сағыштырмаса, 12,3 процентҡа – 18397 һумға тиклем артты. 2012 йыл аҙағына уртаса эш хаҡы – 20495 һумға тиклем, ә 2015 йылда, 2011 йыл менән сағыштырмаса, 1,59 тапҡырға – 29259 һумға тиклем артасаҡ.
Бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең уртаса эш хаҡы 2015 йылда 2011 йылға ҡарата 1,75 тапҡырға артасаҡ.
Инфляцияға килгәндә, 2012 йылда уның кимәле – 4,8 процент, 2013 йылда – 6,2-7,3 процент тәшкил итергә тейеш, ә 2014-2015 йылдарҙа 4,9-5,9 проценттан ашмаҫҡа тейеш.


text:
Фото:
Башҡорт яугиры уғының яңы күсермәһе Германияның Шварца ҡалаһы сиркәү көмбәҙен биҙәйәсәк
Фото:
Теүәл ике йөҙ йыл элек башҡорт яугирҙәре (ул саҡта уларҙы төньяҡ амурҙары тип атағандар) Парижды яулап алғандан һуң Тюрингиялағы (Германияның федераль ере) Шварца ҡаласығы аша ҡайтҡан. Бында улар немец принцы Гюнтерҙы осраталар. Ул уҡтың һуғышҡа һәләтлегенә шикләнеп, башҡорт яугирынан ҡоралды һынап ҡарауын һорай. Төньяҡ амуры шунда уҡ күрше йорт ҡыйығындағы флигелгә төҙәп атып, уҡтан атыу оҫталығын күрһәтә.
Ағас уҡтың төп нөсхәһе инде күптән серегән, әммә немецтар башҡорт батырҙарының саялығы иҫтәлегенә уның тимер күсермәһен эшләйҙәр. Был уҡ күп йылдар дауамында Шварца ҡаласығындағы «Изге Лауренция Сиркәүенең» көмбәҙен биҙәй.
Үткән аҙнала Германияның Лейпциг ҡалаһы эргәһендә Халыҡтар һуғышы – Европаны Наполеон илбаҫарҙарынан азат итеүҙең 200 йыллығын билдәләгәндә башҡорт диаспораһы вәкилдәренән торған делегация иҫке уҡты яңы алтын ялатылған уҡҡа алмаштыра. Делегация составында Ирек Байышев, тарихсы Рәмил Рәхимов, командир Илдар Шәйәхмәтов етәкселегендә «БР-ҙың «Любизар» беренсе атлылар полкы» хәрби-тарихи клубы ағзалары, режиссер һәм журналист, «Сена буйында ҡурай моңо» фильмы авторы Нәсүр Йөрөшбаев һәм башҡалар булды.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, бөйөк немец яҙыусыһы Иоганн Гёте үҙ хеҙмәттәрендә Наполеон армияһына ҡаршы һуғыштарҙан һуң Веймар ҡалаһы (яҙыусы йәшәгән ҡала) аша ҡайтып барған башҡорт яугирҙары менән үҙенең танышыуын һүрәтләй. Ул, атап әйткәндә, ҡаланың протестанттар мәктәбе бинаһында башҡорттарҙың намаҙ уҡыуына шаһит була, уларҙы үҙенә ҡунаҡҡа саҡырып ала.


text:
- Подробности
- Просмотров: 408
БУРАН, елдең ҡарҙы тупраҡ йәки ҡар япмаһы өҫтөнән күсереп йөрөтөүенә килтергән атмосфера күренеше. Йәйәүле, һепертмә һәм өйөрмә Б. була. Йәйәүле (ел тиҙлеге яҡынса 5 м/ с, ҡар бер нисә см күтәрелә) һәм һепертмә Б. (яҡынса 10 м/ с, 2 м тиклем), антициклон периферияһында барлыҡҡа килеп, алдан яуған ҡарҙы туҙҙыра. Өйөрмә Б. (10 м/ с ашыу, 2 м юғары) атмосфера фронттары үткәндә циклонда ҡуба; ҡар яуа, көрт, һырынтылар барлыҡҡа килә. Респ. йылына уртаса — 32—46, төньяҡ райондарҙа — 62‑гә тиклем, көньяҡта 21 көн Б. була. Б. күберәк тәүлектең 2‑се ярт. сыға һәм уртаса 8—9 сәғ. дауам итә. Б. окт. алып апр. тиклемге осорҙа күҙәтелә. Ғин.‑фев. айҙарында йышая һәм көсәйә. Марттың 2‑се ярт. көслө Б. — аҡман‑тоҡман сыға.
Р.Ғ.Ғәлимова
Тәрж. Т.С.Дәүләтбирҙина


text:
Эш биреүселәрҙең барыһына ла Пенсия фондынан электрон шпаргалкалар ебәрелде
Электрон документ әйләнешенә тоташҡан Башҡортостандың эш биреүселәренә Пенсия фондынан хәтерҙә тотоуы уңайлы булһын өсөн әҙерләнгән шпаргалар ебәрелгән. Ошо рәүешле Рәсәй Пенсия фондының республика бүлексәһе эш менән тәьмин итеүселәрҙе 2011 йыл өсөн иҫәп-хисап биреү үҙенсәлектәре тураһында тағы бер ҡат иҫкәртергә ҡарар иткән.
— Отчет әҙерләү өсөн программаны страховкалаусылар теркәлгән урыны буйынса Пенсия фонды идаралығынан йәки Пенсия фонды сайтынан ала ала, — тинеләр РФ Пенсия фондының республика бүлексәһе матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Республиканың Дәүләт Йыйылышы депутаттары Рәсәй Президенты һәм парламенты эшенә хуплау белдерҙе
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары Украинала урынлашҡан хәл буйынса белдереү менән сығыш яһаны.
Документта әйтелә: «Беҙ, республиканың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары, күп милләтле барлыҡ Башҡортостан халҡы кеүек үк, ҙур хафаланыу һәм әрнеү менән Украиналағы хәлде, унда кешеләрҙең халыҡ-ара хоҡуҡи, конституция һәм гражданлыҡ нормалары боҙолоуын, рус телле халыҡтарҙың һәм, ил территорияһында законлы йәшәгән, рәсәйлеләрҙең хоҡуҡтары ҡыҫырыҡланыуын күҙәтәбеҙ.
Украинала килеп тыуған экстраординар хәл фонында һәм халыҡ-ара берләшмә яғынан уны баһалауҙа Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир Владимирович Путиндың һәм Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының, Украинала кеше хоҡуҡтарын һәм иректәрен яҡлауға, был илдә конституция тәртибен һәм сәйәси тотороҡлоғон тергеҙеүгә йүнәлтелгән, эштәрен тулыһынса хуплауыбыҙ тураһында белдерергә кәрәк тип иҫәпләйбеҙ.
Украинала законлыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен тергеҙеүгә, үҙ ихтыярын белдереү нигеҙендә граждандарҙың хоҡуҡтарын тормошҡа ашырыуға йүнәлтелгән бөтә эштәрҙе лә сәләмләйбеҙ».


text:
Фирҙәүес Хисаметдинова Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры булды
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үҙенең указы менән Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты директоры Фирҙәүес Хисаметдинованы фән үҫешендә уңышлы эшмәкәрлеге һәм күп йылдар намыҫлы хеҙмәте өсөн Халыҡтар дуҫлығы ордены менән наградланы.
Фирҙәүес Ғилметдин ҡыҙы Хисаметдинова – филология фәндәре докторы, профессор. Рәсәйҙә генә түгел, ә донъяның күп кенә илдәрендә баҫылған ике йөҙләгән ғилми һәм ғилми-методик хеҙмәт авторы. 2005 йылдан алып институт директоры.


text:
Магдалена (йылға)
Магдале́на (исп. Río Madalena) — Көньяҡ Американың төньяҡ-көнбайышындағы йылға. Колумбияның көнбайыш өлөшө буйлап аға.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Оҙонлоғо — 1550 км, бассейн майҙаны — 260000 км².
Инеше Колумбияның Уил департаментында, Андтарҙың Үҙәк Кордильера һыртының көньяҡ осонда, Сотара вулканынан алыҫ булмаған урында урынлашҡан. Башлыса төньяҡ йүнәлешендә аға. Тәүге 100 км оҙонлоғонда йылғала бихисап тупһалар һәм шарлауыҡтар осрай, Наре ҡалаһынан һуң Магдалена киңлеге 30—60 км булған Үҙәк һәм Көнсығыш Кордильера һырттары араһындағы үҙәнгә сыға. Барранкабермеха ҡалаһы тирәһендә үҙән киңәйә башлай, ә Эль-Банко ҡалаһынан һуң йылға Кариб буйы уйһыулығына сыға. Был районда Магдалена йылғаһы ике тармаҡҡа (Лоба һәм Момпос) бүленә. Барранкилья ҡалаһы тирәһендә йылға дельта барлыҡҡа килтереп Кариб диңгеҙенә ҡоя.
Йылға ямғыр һыуҙары менән тулылыландырыла, апрелдән майға тиклем һәм сентябрҙән ноябргә тиклем ташҡындар күҙәтелә. Үҙәндән уйһыулыҡҡа сыҡҡанға тиклем урында уртаса йыллыҡ һыу сығымы 8000—10000 м³/с тәшкил итә.
Магдалена йылғаһы Колмубияның төп суднолар йөрөшлө һыу артерияһы булып тора. Йылға тамағынан яҡынса 880 км оҙонлоғонда суднолар йөрөшлө (Барранкилья ҡалаһынан Ла-Дорадаға тиклем). Һыу кимәле күтәрелгән осорҙа, ҙур булмаған суднолар тағы ла 370 км юғарыраҡ (Нейваға тиклем) барырға мөмкин. Йылғаның түбәнге ағымынынан Картахена портына тиклем суднолар йөрөшлө канал яһалған.


text:
Бәрәғәт кисәһе
Бәрәғәт кисәһе (ғәр. ليلة منتصف شعبان, төр. Beraat Kandili) — мосолман йыл хисабы буйынса шәғбан айының 14-нән 15-се төнөнә тура килгән кисә. Бәрәғәт һүҙе ғәрәпсәнән «берәй ауырлыҡтан, бәләнән ҡотолоу» мәғәнәһендә тәржемә ителә.
Мосолмандар инаныуынса, был төндә Аллаһы тәғәлә бәндәләрҙең йыллыҡ яҙмышын, күрәсәген билдәләй. Шулай уҡ ике Бәрәғәт кисәһе араһында вафат булаһы кешеләрҙең исемдәре теркәлә. Бәрәғәт гонаһтарҙан арыныу, бәхет һәм именлек, уңыштар һәм изгелектәр иңә торган кисә дип һанала. Шуға күрә был төндә мосолмандар Аллаһы тәғәләнән үҙҙәренең һәм мәрхүмдәрҙең гонаһтарын ярлыҡауын һорап доға ҡылалар.
Шулай ук был кисәлә Ҡөрьән Ләүхе-л — Мәхфүздән (ru) иңгән тип һанала.
Мосолмандар өсөн Ҡәҙер кисәһенән ҡала иң изге кисә — Бәрәғәт кисәһе, сөнки Ҡөрьән беренсе мәртәбә Бәрәғәт кисәһендә иңдерелгән һәм Ҡәҙер кисәһендә Мөхәммәт с.ғ.с. вәхи ала башлаған.
Бәрәғәт кисәһендә киләсәк бер йыл эсендә донъя йөҙөндәге бөтә мәхлүҡәттең яҙмышы, ризыҡтары, яңы тыуасаҡ, шулай уҡ йыл эсендә вафат буласаҡ кешеләр — барыһы ла ошо кистә билдәләнә тип һанала.
Йөкмәткеһе
Фазиләте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был кисәнең бөйөклөгөнә Ҡөрьәндең «Әд-Духан» сүрәһенең беренсе алты аяты көслө дәлил булып торалыр:
Ышаныслы хәҙистәрҙә был төндә, көнсөлдәрҙән, сихырсыларҙан, эскеселәрҙән, туғандары менән аралашмаған, ата-әсәһен тыңламағандарҙан, уйнашсыларҙан, тәкәбберҙәрҙән һәм фетнәселәрҙән башҡа мосолмандарҙың барлыҡ гонаһтары ғәфү ителә, тип әйтелә[2].
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡөрьән Кәрим (башҡортса) [3]


text:
Википедия менән хеҙмәттәшлек иткәнемә алты йылдан ашып китте. Был арауыҡта минең тарафтан ғына ла йөҙҙәрсә мәҡәлә яҙылған, булғандарына төҙәтмә индерелгән, төрлө темаларға халыҡ-ара конкурстарҙа ҡатнашылған.
Википедияла эшләй башлауыма полиглот Вячеслав Чернев менән админыбыҙ Рөстәм Нурыевҡа рәхмәт. Улар өгөтләне мине ошо файҙалы шөғөлгә. Вячеслав иһә ярайһы ҡатмарлы теркәлеүҙе үтергә ярҙам итте, сабыр ғына, аҙымлап өйрәтеүенә хайран ҡалғайным.
Алты йыл эсендә ирекмәндәр һаны күҙгә күренеп артты. Әйткәндәй, бында “Бәйләнештә” сайтындағы “Башҡорт ҡатын-ҡыҙы” төркөмөнөң дә өлөшө тос ҡына. Шуныһы ҡыҙыҡ: башҡа телдәрҙәге википедияларҙа күпселекте ир-ат тәшкил итһә, башҡортса Википедияла — ҡатын-ҡыҙ. Хатта сит илдәрҙә вики-өләсәйҙәр булып танылдыҡ.
Ысынлап та, хаҡлы ялға сыҡҡас, байтаҡ уҡытыусылар үҙҙәренең рухи талаптарын ҡәнәғәтләндерерлек шөғөл таба алмай, үҙен ҡайнап торған йәмәғәт тормошонан ситтә кеүек тоя башлай, хатта күңел төшөнкөлөгөнә бирелеүҙәре лә ихтимал.
Ә виртуалдә сиктәр ҙә, аралар ҙа юҡ – интернет барып еткән теләгән бер төбәктән, теләгән бер илдән хәбәрләшеп, яҙышып ятырға була. Ниңә әле шундай мөмкинлекте ҡулланмаҫҡа?!
Беҙҙең төркөмөбөҙ ҙә, үҙ-ара яҙыша торған ҡоробоҙ ҙа бар. Бәйләнештәр нығына бара, кәңәшләшәбеҙ, бер-беребеҙҙе төҙәтәбеҙ, шатлыҡ-ҡайғыларыбыҙҙы ла уртаҡлашабыҙ.
Темалар йәһәтенән килгәндә – әле алдыбыҙҙа йәйрәп ятҡан “сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәр” тип әйтеп була. Яҙылмағандарын мәғлүмәт тупланмаһына индереп ҡуяһы, яҙылғандарын тулыландыраһы эштәр күп әле.
Әлбиттә, шунда уҡ бар нескәлеген белеп эшләп алып китеп булмай – яйлап өйрәнәбеҙ, бер-беребеҙгә өйрәтәбеҙ. Кемдер ташлап та ҡуя. Бәхәстәр ҙә килеп сыға. Беҙ баҫма сығанаҡтарға таянып яҙабыҙ, һүҙлектәр менән күп эшләйбеҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һүҙлектәр бер-береһенә ҡаршы килгән осраҡтар ҙа бар, бәхәсле тәржемәләр, яҙылыштар ҙа осрай.
Мәҫәлән, дини төшөнсәләрҙең яҙылышы төплө бер һүҙлек менән раҫланмаған. Ҡөрьән Кәрим бер нисә баҫмала башҡортсаға әйләндерелгән, әммә унда ла бер төрлөлөк юҡ. Хатта “пәйғәмбәр – бәйғәмбәр” тигән төшөнсә бәхәстәр уята. Элекке һүҙлектәрҙә (совет осорондағы) ул “пәйғәмбәр” тип яҙылһа, һуңғы йылдарҙа уны “беҙҙә шулай һөйләшәләр” тигән принцип менән “бәйғәмбәр”гә әйләндергәндәр. Бындай ҡараш дөрөҫмө икән?
Республикабыҙ күп конфессиялы, шуға православие (нәсрани) дине төшөнсәләрен дә тәржемә итергә тура килә. Мәҫәлән, Ғайса пәйғәмбәргә, уның әсәһенә бағышланған төрлө атамалы ғибәҙәтханалар күп. Ҡайһы бер осраҡтарҙа Мәрйәм Инә, Ғиффәтле Мәрйәм (Дева Мария) тип алырға килештек. Тик был йәһәттән телселәрҙең төплө һығымталарын күрге килә. Үҙем өсөн бик ғәжәп булып тойолған бәхәс “йөмһүриәт” һүҙе буйынса ҡупты. “Төньяҡ Кипр Төрөк Йөмһүриәте” тигән мәҡәләм шул тиклем тауыш сығарыр тип уйламағайным да, сөнки был һүҙ миңә бала саҡтан таныш — ул һүҙ беҙҙә лә бар, уҙған быуатта Башҡурдистан Йөмһүриәте тигән атамабыҙ ҙа булған. Йөмһүриәт — төрөктәрҙең үҙатамаһы, етмәһә.
Админдарыбыҙ барыбер “Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы” тип ҡалдырҙылар. Республикамы, әллә йөмһүриәтме? Ғалимдар ҡушылһын ине һөйләшеүгә! Ошондай осраҡтарҙа абруйлы тел ғалимдарының һүҙе бик кәрәк! Улар ҙа ирекмәндәргә генә һалышып, ситтә ҡалмаһын ине.
Беҙҙе бигерәк тә топонимика һүҙлектәренең етешмәүе борсой. Хәҙер туристарҙың етмәгән ере юҡ – урындағы халыҡтан һорап-нитеп тормай интернетта үҙҙәренсә атама биреп тарата ла ебәрәләр, шулар картаға ла инеп китә. Мәҫәлән, тыуған яғымдағы ғәжәйеп үҙенсәлекле ҡаялары булған Ирәкташ һырты урыҫсаға Инзерские зубчатки булып инеп киткән, ә беҙҙекеләр инде урыҫсанан шуны тәржемә итеп “Инйәр тештәре” тип яҙып ята. Ә бит ул ҡаялар тире иләй торған ирәк тигән ҡорамалға оҡшаш булған өсөн шундай атама алған!
Вики-арҡаҙаштарҙан Көнһылыу Ҡотлобаева ла ошо хаҡта түбәндәгеләрҙе яҙа: “Хатта район халҡы ла мәмерйәнең ысын исемен онотҡан тиерлек. Шул уҡ яҙмыш Шүлгәнташ мәмерйәһе менән. Шүлгән исемендә ниндәй тәрән мәғәнә ята ла, башҡорттоҡо икәне күрһәтеп тора. Тарих менән бәйле. Ә Капова пещера тарихты күмеп ҡуя бөтөнләй. Һәр төрлө манипуляцияларға юл аса”.
Ишембай районындағы Һәргәй ауылы тураһында ла Шәүрә Әхмәҙиева әсенеп яҙҙы. Сергеевка булып киткән. Хәҙер туристик белешмәләрҙә, Шүлгәнташ ҡурсаулығы һәм Башҡортостан милли паркы лексиконында Сергеевка булып йөрөй.
Күлйорттамаҡ мәмерйәһе Бөрйән районының Ғәҙелгәрәй ауылынан көньяҡҡа табан һигеҙ километр алыҫлыҡта, Ағиҙел йылғаһының уң ярында Шүлгәнташ мәмерйәһенән ике саҡрым түбәндәрәк урынлашҡан. 1965 йылдарҙа тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән. Шуның икенсе исеме лә бар. Ул урындағы халыҡҡа күптән билдәле булған, спелеологтар иһә был мәмерйә хаҡында 1961 йылдың 12 апрелендә, кеше беренсе тапҡыр йыһанға осҡан көндә, белеп ҡала. Һәм шуға ла уға Космонавтар мәмерйәһе тигән исем бирә…
Павловка һыу һаҡлағысындағы Ҡаһарманҡая “Скала 12 апостолов” булып киткән. Был мосолман төбәгендә ул апостолдар ҡайҙан килеп сыҡҡан икән һуң? Ғәжәп һәм сәйер!
Силәбе өлкәһенең топонимикаһы махсус өйрәнеүҙе һәм дөрөҫләп ҡуйыуҙы талап итә. Бәхеткә күрә, улар башҡортса әйтелеше менән байтаҡ ҡына турист күрһәткестәрендә һаҡланып килә. Әммә лөғәтен, имеш, арийҙарҙан тип аңлатыу күҙәтелә. Был өлкәлә йәшәгән милләттәштәрҙең ирекмәндәр сафына ҡушылыуы бик яҡшы булыр ине. Хатта Әшәме, Ашамы тип бәхәс ҡубып ҡына тора.
Бер үк атамалар, төшөнсәләр төрлө сығанаҡтарҙа төрлөсә булыуы арҡаһында ла ҡыйынлыҡ кисерәбеҙ.
Шәхестәребеҙҙең исем-шәрифенә һаҡ булһаҡ ине. Күптәре әле, шөкөр, иҫән, ә улар тураһында сығанаҡтарҙа хаталар тора. Ә бит шылтыратып, исемегеҙ, атайығыҙҙың исеме, фамилияғыҙ башҡортса нисек яҙыла тип һорарға була!
Башҡортса Википедияға көнөнә меңдәрсә кеше мөрәжәғәт итә. Шул иҫәптән бүтән милләт кешеләре, республикабыҙҙы, телебеҙҙе өйрәнеүселәр өсөн ул йыш ҡына тәүсығанаҡ булып тора. Шуның өсөн дә мәҡәләләрҙең юғары сифатлы, хаталарҙан азат булыуы бик мөһим.
Беҙҙең сафтарға ҡушылырға саҡырам! Өләсәйҙәр генә түгел, олатайҙар ҙа, йәшерәк быуындар ҙа ҡатнашһын! Шул сағында тарихыбыҙ ҡулланыусыға, киләсәк быуындарға дөрөҫ барып етер.
Гүзәл Ситдиҡова,
«Ҡоролтай тауышы» гәзитенән.
Просмотров (10)


text:
Ѳләсәйем - күҙ нурым
“Ѳләсәй, һин үҙеңде бәхетле тояһыңмы?” - тигән һорауға ул:
- “Ҡыҙым, йѳҙѳмдә бәхетем күренмәйме һуң?” - тип һорауға һорау менән яуап бирҙе.
Эйе, бәхет бәләкәй генә шатлыҡты ла оло иткән, аҙға ла ҡәнәғәтләнә белгәндәр йѳҙѳндә. Ѳләсәйем күпте талап итмәйенсә, беҙҙең бәләкәй генә уңыштарыбыҙға ҡыуанып, һәр атҡан таңға һоҡланып донъя кѳтә. Әле хаҡлы ялда булыуына ҡарамаҫтан, һис кенә лә тик ултырғанын күрмәҫһең.
Үҙ-үҙенә талапсан, уңған, тырыш ѳләсәйем 19 йәшендә генә Әзекәй мәктәбендә уҡытыусы булып эш башлай. Уны коллективы ла, уҡыусылар ҙа бик ярата. 30 йылдан ашыу бер мәктәптә директор урынбаҫары, һуңынан директор була. Ѳләсәйемде хатта ауыл Советы рәйесе итеп һайлайҙар. Бында ла һынатмай ул. Беҙ уны аҡыллы, сабыр холоҡло, хәстәрлекле булғаны ѳсѳн яратабыҙ. Фиҙаҡәр хеҙмәте ѳсѳн «Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы» исеменә лайыҡ була. Улы менән ҡыҙына ла матур тәрбиә, белем бирә. Үтә лә йомарт минең ѳләсәйем. Һәр саҡ ѳҫтәлендә самауыры йырлап ултыра, ингән бер кешене сәй эсереп, күстәнәс биреп оҙата. Аш-һыуға, бәйләмгә лә оҫта минең ѳләсәйем, ә баҡсаһына һоҡланмаған кеше юҡ. Алсаҡ, ихлас, мѳләйем, изге йѳрәкле, матур күңелле ѳләсәйем йѳҙѳндә һәр саҡ бәхет балҡый. Ҡәҙерле ѳләсәй, киләсәктә лә шулай беҙҙең яҡты һәм йылы ҡояшыбыҙ булып балҡып ҡына бәхетле оҙон ғүмер кисерһәң ине.
Ейән-ейәнсәрҙәрең Айҙар, Ирек, Аделина исеменән - ейәнсәрең Эльвина Ғилметдинова,
Сермән мәктәбенең VIII класс уҡыусыһы.


text:
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте
Дәрестәрҙә һүҙ төркөмдәрен өйрәнеү алымдары
Мәктәп программаһында һүҙ төркөмдәрен өйрәнеүгә ҙур урын бүленгән. Башланғыс кластарҙа уҡыусылар һүҙ төркөмдәрен дөйөм төшөнсәләр аша ғына үҙләштерһә, өлкән кластарҙа иһә, ябайҙан ҡатмарлыға күсә
Телебеҙгә иғтибарлы булайыҡ!
«Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында»ғы Закондың мөһимлеген барыбыҙ ҙа яҡшы аңлайбыҙ. Дәүләт теле статусына эйә булараҡ, башҡорт теленең тиҫтә йылдар эсендә абруйы күтәрелде, уны
З. Биишева ижадында баланы милли традициялар, халыҡ ижады өлгөһөндә тәрбиәләү проблемаһы
Һәр башҡорт яҙыусыһыныңәҫәрендә тәрбиәүи моменттар, педагогик ҡараштар ярылыпята. Нимә һуң ул «педагогик ҡараш»? Был төшөнсәнеаңлатыу өсөн тәүҙә «педагогика» терминынааңлатма бирәйек.
Журнал уҡыусылар ижады
НӘРИСӘ УЙЫЛДАНОВА, Әбйәлил районының Рауил мәктәбе уҡытыусыһы.
Беҙҙең ҡайнар ҡаныбыҙҙа сал тарихтың даны бар
Күңелебеҙ ҙә ҡурсалауға мохтаж
Яҙыусы Д. Бүләковтың “Килмешәк” романында тәбиғәтте һаҡлау проблемалары
«Ул хәҡиҡәттең исеме – мөхәббәт...»
(М. Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» повесы буйынса дәрес)
Олуғ мәғрифәтсенең ваҡыт һынауҙарын үткән ижад хазинаһы
Бөгөн һәр кешегә төрлө яҡлы мәғлүмәттәргә эйә булыу, аң-белемен байытыу мөмкинлеге күп. Мәғлүмәттәрҙең ниндәйе генә юҡ: берәүҙәре кешене ысын инсан итешеүгә, зиһенен камилыраҡ, күңел донъяһын
Һүҙ һәм уның йөкмәтке компоненты
Яңы быуын Федераль дәүләт белем биреү стандарттары һәр предмет өлкәһе буйынса теүәл талаптар ҡуя. Бөгөн туған телдәрҙе уҡытыуҙа төрлө ҡараштар, теге йәки был алымдарға өҫтөнлөк биреүгә ынтылыу көслө
Халҡыбыҙҙың тоғро улы
Мәғариф өлкәһендә киң танылыу яулаған уҡытыусы, методист, ғалим, филология фәндәре кандидаты Фәнзил Бүләк улы Санъяров үҙенең матур юбилейын билдәләй. Ул тыуған көнөн ҙур уңыштар, ижади емештәр


text:
- Подробности
- Просмотров: 238
МАТЕРИАЛДАР ҠАРШЫЛЫҒЫ, машина деталдәренең, ҡоролмаларҙың һәм конструкцияларҙың ныҡлығы, ҡатылығы т‑дағы фән. Теоретик (идеаллаштырылған ҡаты есемде тикшерә) һәм эксперименталь (реаль материалдарҙың механик үҙенсәлектәре) өлөштән тора. М.ҡ. ниндәй ҙә булһа көстәр тәьҫире аҫтында төрлө материалдарҙың үҙенсәлеген өйрәнә, материалдарҙы, машина деталдәренең формаһын һәм үлсәмдәрен, ҡоролмаларҙың элементтарын һайлап алыу ысулдарын билдәләй, конструкция элементтарының ныҡлы һәм ышаныслы булған моделдәрен эшләй. Башҡортостанда М.ҡ. өлкәһендәге тикшеренеүҙәр 20 б. 60‑сы йй. башлап Авиация техник университетында алып барыла (И.А.Биргер, В.С.Жернаков, Г.Б.Иосилевич, Р.Р.Мәүлитов, И.В.Рокитянская һ.б.), ғилми мәктәп ойошторола (деформацияланыусы есемдәр механикаһының һанса һәм эксперименталь ысулдарын табыу һәм үҫтереү, тығыҙлыҡ, һығылмалылыҡ һәм шыуыусанлыҡ теорияларының фундаменталь, ғәмәли мәсьәләләрен сисеү, конструкция элементтарының талыуы һәм оҙайлы ныҡлығын өйрәнеү б‑са эштәр алып барыла). Авиация конструкцияларының ныҡлығын тикшереү б‑са эксперименталь базаһы булған тармаҡ лаб. ойошторола. Юғары интенсив механик һәм йылылыҡ йоғонтоһо аҫтында эшләгән авиация конструкциялары элементтарындағы көсөргәнеш концентрацияһын баһалау б‑са тикшеренеүҙәр башлана. Материалдарҙың шыуыусанлығы шарттарында деформацияланған конструкция элементтарында көсөргәнештәрҙең йыйылыу күренеше тикшерелә, уның талыуы һәм оҙайлы ныҡлығына йоғонтоһо т‑да мәғлүмәттәр алына, резьбалы ҡушылмаларҙа йөкләнештең бүленеүе һәм көсөргәнешлектең йыйылыуы т‑дағы контактлы термо‑йәбешкәк‑тығыҙлыҡ мәсьәләһе хәл ителә (Жернаков). Көсөргәнешле‑деформациялы хәлде һәм конструкция элементтарында көсөргәнеш йыйылыуын анализлауҙың һанса ысулдары эшләнә (тығыҙлыҡ һәм һығылмалылыҡ теорияһының яҫылыҡҡа һәм күсәргә ҡарата симметрик мәсьәләләрен сисеүҙең алгоритмдары һәм программалары; Иосилевич, Мәүлитов, Рокитянская); конструкция элементтарында, атап әйткәндә, ҡатмарлы йөкләндереү ваҡытында көсөргәнеш йыйылыуын тикшереү циклы башҡарыла; есемде йөкләндереүҙең йәки бушатыуҙың реаль характерын иҫәпкә алған методика эшләнә (Т.Н.Мардимасова). Полимер материалдарҙан яһалған изделиеларҙа ҡалдыҡ көсөргәнештәрҙең барлыҡҡа килеүе процестарының моделен яһау проблемалары (В.С.Куликов, Мардимасова), емерелеү механикаһы һәм конструкция элементтарының ярылыуға сыҙамлы булыуын баһалауҙың байтаҡ фундаменталь һәм ғәмәли мәсьәләләре сиселгән, уларҙың көсөргәнешле‑деформацияланған хәлен иҫәпләп сығарыу методикаһы эшләнгән, уларға нигеҙләнеп турбомашиналар көрәксәләрендәге резьбалы һәм йоҙаҡлы ҡушылмаларҙа ярылған урын булған ваҡыттағы көсөргәнеш һәм деформациялар тикшерелгән (Жернаков, И.Н.Будилов). Йоҡа көплөктәр теорияһының һыҙыҡлы булмаған геом. мәсьәләләрен сисеүҙең теоретик нигеҙҙәре һәм һанса ысулы эшләнгән (Жернаков, Х.Ш.Ғәзизов), мөхит м‑н йоғонто яһалыусы конструкцияларҙың динамикаһы өйрәнелгән, процестың матем. моделе эшләнгән (Р.Ғ.Яҡупов). Стационар булмаған т‑ра‑йылылыҡ факторҙары тәьҫирендә композицион материалдарҙың тығыҙлыҡ һәм ныҡлыҡ үҙенсәлектәре кәмеүенең механизмдары тикшерелгән, тикшеренеүҙәрҙең һөҙөмтәләре производствоға индерелгән (В.П.Павлов, Ю.С.Первушин).
Әҙәб.: Б и р г е р И.А., М а в л ю т о в Р.Р. Сопротивление материалов. М., 1994; Г а ф а р о в Р.Х., Ж е р н а к о в В.С. Что нужно знать о сопротивлении материалов, М., 2001.
В.С.Жернаков
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Төп Nasdaq индекс : Крипто-был валюта араһында түбәндәге дөрөҫ аҙым.
Файл подкаст-Аден биржаһында һуңғы эпизодын һөйләп криптовалюта тураһында баш башҡарма директоры-Nasdaq Босс CNN Фридман, Фридман, тип белдерҙе кеүек күренә криптовалюта "валюта араһында туранан-тура киләһе аҙым булып", сөнки "глобализовать түләү механизмы" был тәбиғи, цифрлы яраҡлы иҡтисады өсөн файҙаланылһа.
Ул әйтте : “Ниндәй һәм уны нисек үҫешә криптовалюта мөмкин булыуын йәки мөмкин түгел, - тип ахыр сиктә ҡатнаша., Мин уйлайым, был нимә тағы ла бер жюри. Әммә мин уйлайым, артыҡ түләү механизмы глобаль идеяларын, һөҙөмтәле була ул, тип, беҙ бөгөн бар, төрлө илдәрҙә аҡса күсереү өсөн мөмкинлек һәм, әлбиттә, интернет ярҙам-иҡтисадҡа."
Ҡушымта тыуҙыра робингуда фондына өҫтәмә сауҙа $363М, хеҙмәттәрен киңәйтер өсөн үҙ сауҙа крипто
Америка сауҙа фонды иғлан Робингуда мобиль кушымталар $363 D раундта серия миллион финансланасаҡ, тип әйтә ул, үҙеңде хеҙмәтләндереү сауҙа фирмаһы криптовалюта аҙағында бөтә ил буйынса мөмкинлектәре киңәйә 2018.
Ғаризаһына ярашлы, кесаҙна баҫыла., раундта ҡиммәттәрен фирмаһы финанслай. $5.6 млрд.
"Де Бирс" алмаз ювелирный кузатеп шахтала иң уңышлы ҡулланыла блокчейн
Бөгөн бер төркөм иғлан де Бирс, кузатеп уның уңышлы 100 алмаз сылбырын төҙөү барышында хаҡын платформа индустрияһы эксперименталь блокчейн. , тәүге тапҡыр цифрлы сәйәхәт ваҡ шахталар береһе менән тәгәрмәсле алмазов.
Һайлап алыу өсөн булдырылған хәүефһеҙ һәм цифрлы алмаз Незыблемый юнылмаған эҙҙәрен табыу компанияһы "Бирс де", тип киттеләр һәм улар шахта тиклем ҡырҡҡыс полировщик, артабан ювелир. Платформа, Tracr тип атала, көтөлә, тип һатылған был йылда уҡ киң..
Майк Новограц инвесторҙар Крипто : Крипто-кеше’революция ы
“Был кеше’революция ы,” Майкл хәлендә булған цифрлы һөйләй саммитҡа йыйылды. новограц галактика кесаҙна бруклин.
Ул әйтте “Децентрализовать ваҡлап һатыу революция ҙур йоғонтоға эйә була., ләкин өсөн шунда барып, ҙур инвестициялар талап власы учреждениеһы. Көтөп алынған барышында институциональ,” өҫтәп “Мин’м ашыу йыл ошо күҙлектән ҡарағанда, үткән йылда мин булды.”
Хосуси проект прототибы “Одуванчик” биткоин эшләй-эшләй
Эшләүебеҙгә ышанам, улар өсөн артыҡ юғары кимәлдә ойошторолған транзакцияһы өсөн анонимность килтерә биткоин блокчейн прототибы инде. “Одуванчик” хосуси проект .
Прототибы проблемаһын хәл итә, тигән тәҡдимгә мөмкин булған тәүге атакаһына эләгә deanonymization одуванчик.


text:
Зөлфиә Рауил ҡыҙына килгән пациенттар уның кешене иғтибар менән тыңлай белеүенә, һауығыуға ышаныс уята алыуына һоҡлана. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күбебеҙ тамам хәлһеҙләнгәс кенә сәләмәтлекте ҡайғырта башлай. Мораҡ кардиологы иһә һәйбәт дауа биреп кенә ҡалмай, үҙеңде яратырға һәм һаҡларға ла өйрәтә.
Зөлфиә Рауил ҡыҙына килгән пациенттар уның кешене иғтибар менән тыңлай белеүенә, һауығыуға ышаныс уята алыуына һоҡлана. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күбебеҙ тамам хәлһеҙләнгәс кенә сәләмәтлекте ҡайғырта башлай. Мораҡ кардиологы иһә һәйбәт дауа биреп кенә ҡалмай, үҙеңде яратырға һәм һаҡларға ла өйрәтә.
Быйыл иһә Мөхәмәтйәровтарҙы Өфө күләмендәге “Йәш ғаилә-2012” конкурсында күреп һөйөндөк. Бында улар улдары — биш йәшлек Айдемир һәм өс йәшлек Әлимхан — менән килде. Йәштәр конкурста үҙҙәрен генә түгел, халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен, ғөрөф-ғәҙәтен дә юғары кимәлдә күрһәтеүгә өлгәште. Тәүҙә ҡунаҡтарҙы фойелағы тирмәлә ҡаршылап һоҡландырһалар, һуңынан Айдемир “Әйҙә, уйна, ҡурайсы!” тип йырлап таң ҡалдырҙы. Йәш атайҙың улына ҡурай яһарға өйрәтеүе үҙе бер тулҡынландырғыс тамашаға әүерелде.
Әйткәндәй, хужабикә 2004 йылда “Әсәлек даны” миҙалына лайыҡ булған. “Матур балалар тәрбиәләүҙең сере нимәлә?” — тигән һорауға Гөлфиә Фазулла ҡыҙы:
— Сере ябай — балаларға һөйөү, — тип кенә яуапланы.
Ошо һорауҙы күпме әсәгә бирһәк тә, яуаптары һәр саҡ уртаҡ — балаларҙы яратырға кәрәк. Һөйөү нурына сорналған йортта ғына бәхетле бала тыуып үҫә.
Түбәнге Яйыҡбай ауылында йәшәүсе Рәхимә менән Сәфәрғәле Хәсәновтар ун бер балаһына ла халҡыбыҙҙың ғөрөф-ғәҙәтенә, йолаларына, йыр-моңона һөйөү тәрбиәләүе менән оло хөрмәткә лайыҡ. Татыу, берҙәм ғаилә ҡайҙарҙа ғына сығыш яһамай! 2008 йылда Мәскәүҙә үткән III Бөтә Рәсәй «Рәсәй ғаиләһе» ғаилә ижады фестивалендә ҡатнашып, «Рәсәй ғаиләһе» тигән исемгә лайыҡ булғандар. Ил кимәлендәге «Берҙәм ғаилә» телевизион конкурсы еңеүсеһе (1982 йылда), Башҡортостандың «Ғаилә биҙәге» республика фестивале лауреаты (1998 йылда) тип тә беләләр Хәсәновтарҙы.
Халҡының берҙәмлеге һоҡланырлыҡ уның. Бында берәү ҙә кеше бәләһенә битараф түгел. Кем дә булһа ҡазаға тарыһа, бөтә ауыл менән ярҙамға сығалар. Бер осор ауылда янғындар күп булғайны, шул саҡта этҡолдар үҙҙәренең берҙәмлеген, ярҙамсыллығын күрһәтте. Әле лә берәйһенең йорто йә мунсаһы янып китһә, һәр кем ярҙамға ашыға. Ҡыйыҡһыҙ ҡалғандарҙы ла яҙмыш ихтыярына ташламайҙар. Барыһы ла ҡулынан килгәнсә аҡса йыя, бәлә кисергән кешегә төҙөлөш материалдары менән ярҙам итәләр, тиҙ арала өмә яһап, йорт күтәрешеп тә бирәләр.
Һуңғы мәғлүмәттәргә күҙ һалғанда, республикала 30 меңгә яҡын сабый мәктәпкәсә тәрбиә ойошмаһына сиратта тора. Тыуымдың артыуына бәйле был мәсьәләне яйға һалыуҙы Президент Рөстәм Хәмитов ныҡлы контролгә алды. Төбәк башлығы быйыл республикала 52 балалар баҡсаһы асыу бурысын ҡуйҙы.
Башҡортостандың мәғариф министры Әлфис Ғаязов әйтеүенсә, үткән быуаттың аҙаҡтарында башҡа ойошмаларға тапшырылып, бөгөнгә ҡәҙәр үҙ тәғәйенләнешендә файҙаланылмаған биналар мәғариф өлкәһенә кире ҡайтарылып бөткән тиерлек.
Мәҫәлән, ноябрҙә Бөрйән районының Әбделмәмбәт мәктәбе "Журналист һөнәрен алмаштыра" тигән акция ойоштороп, күптәргә өлгө күрһәтте. Йәш быуында башҡорт теленә, мәҙәниәтенә, әҙәбиәтенә һөйөү тәрбиәләү, уларҙың ижади һәләтен үҫтереү, милли баҫмаларға яҙылырға әйҙәү, гәзит уҡыусылар менән журналистар араһындағы бәйләнеште нығытыу, уҡытыусы һөнәренең абруйын күтәреү кеүек изге ниәттәрҙә башҡарылған эш ике яҡ өсөн дә һөҙөмтәле булды.
– Һәр кемдең, һәр коллективтың үҙ иткән, яратҡан баҫмаһы бар, ә беҙҙеке – "Башҡортостан" гәзите, – тип һөйләй мәктәп директоры Айбулат Хәйбуллин. – Күп уҡытыусыларҙың ошо баҫманан алынған материалдарҙы дәрестә ҡулланыуын беләм һәм ундай тәжрибәне хуплайым. "Асыҡ дәрес" рубрикаһында донъя күргән фәһемле мәҡәләләр, "Мәғариф һәм тәрбиә", "Тубырсыҡ" исемле йөкмәткеле махсус биттәр ярҙамында үткән дәрестәр – шуға асыҡ миҫал.
— 2012 йыл, ғөмүмән, беҙҙең белем усағы өсөн уңышлы осор булды, — ти Дамир Рәмил улы. — Шуларҙың иң мөһиме — яңы бинаға күстек. Хәҙер беҙҙең гимназияның кабинеттары заманса техникаға эйә, һәр уҡытыусының алдында — компьютер, интерактив таҡта. Бынан тыш, иркен, бай китапханабыҙҙа өҫтәмә шөғөлләнеү өсөн киң мөмкинлек тыуҙырылған.
Әле институтта алты факультет, 27 кафедра эшләй. Уҡытыусылар араһында 12 фән докторы, 107 фән кандидаты бар.
Уҡыу йортонда сифатлы белем менән бер рәттән яҡшы тәрбиә лә бирелә. 1999 йылда Ғилми совет ҡарары менән асылған өҫтәмә һөнәрҙәр факультеты был йәһәттән ойоштороусы үҙәк булып тора — уның түңәрәктәрендә 500-ҙән ашыу студент шөғөлләнә.
Институтта халҡыбыҙҙың тарихына, мәҙәниәтенә, сәнғәтенә ҙур һөйөү тәрбиәләнә.


text:
Беҙҙә, ғәҙәттә, подъездар ҡот осҡос хәлдә. Ләкин фатир ишеген асып керҙеңме, ялтлап тора! Сөнки подъезд – дөйөм милек, ә фатирың — шәхси. Беҙҙә әле һаман да уртаҡ милеккә яуапһыҙ ҡарау онотолмай. Был, күрәһең, ҡаныбыҙға һеңгәндер.
Беҙҙә, ғәҙәттә, подъездар ҡот осҡос хәлдә. Ләкин фатир ишеген асып керҙеңме, ялтлап тора! Сөнки подъезд – дөйөм милек, ә фатирың — шәхси. Беҙҙә әле һаман да уртаҡ милеккә яуапһыҙ ҡарау онотолмай. Был, күрәһең, ҡаныбыҙға һеңгәндер.
Төндә яуған ҡырпаҡ ҡар, әйтерһең, тыуған көнө айҡанлы ҡаланы махсус биҙәп ҡуйырға ашыҡҡан! Бала-саға бар донъяны аҡҡа сорнаған ҡышты күреп ҡыуанһа, район хужалыҡтары үҙҙәре етештергән әллә күпме төр тауарҙы ихлас тәҡдим итеп һөйөндөрҙө.
Быйыл майҙа Өфөлә генә түгел, тотош донъя кимәлендә “Урал батыр” эпосын яттан һөйләүселәрҙең флешмобы үтте. Ул сарала ла әүҙемлек күрһәтте Аладдин. Ә яңыраҡ Башҡортостан юлдаш телевидениеһы каналы күрһәтә башлаған “Башҡорт телен өйрәнәм” тапшырыуында мәшһүр эпосыбыҙға ҡағылышлы һорауҙар биреп,
Хәҙерге заманда таланттарҙы асыу ниәтендә бихисап конкурстар үткәрелә. Шулар араһынан иң популяр бәйгеләрҙең береһе — “ТНТ” телеканалы ойошторған “Бейеү” проекты. Унда күптән түгел яҡташыбыҙ, башҡорт егете Роберт Әмиров ҡатнашып, тотош Рәсәй халҡын оҫта бейеүе менән һоҡландырҙы.
– Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе вазифаһында эш башлағас, ойошмала йәш ижадсыларҙың аҙ булыуы аптыратты. Берләшмәлә 250-ләп әҙип ағза булып торһа, шуларҙың уртаса йәше 67 ине.


text:
Газета "Йәшлек" » Рубрикалар » Страница 2
Уңалырмы күңел яралары?
Рубрикалар / Хәтер // 15-02-2017, 12:14
Афған һуғышы ветераны Хөрмәт Иҫәнюлов, беҙҙең күргән-кисергәндәр йәш быуын өлөшөнә төшмәһен, тип теләй
Афғанстан һуғышын үтеп ҡайтҡан яугирҙар менән аралашҡан һайын күңелдә ниндәйҙер үкенеү хистәре, ятып ҡалған егеттәрҙе йәлләү тойғоһо, һағыш ҡала. Хөрмәт Рәфҡәт улы Иҫәнюлов 1968 йылдың 22 ғинуарында Баймаҡ районының Билал ауылында тыуған. Тыуған ауылында мәктәпте тамамлағас, “Йылайыр” совхоз-техникумына уҡырға инә. 1986 йылда Совет Армияһы сафына алына. Алты ай Үзбәкстанда “учебка”ла булғандан һуң, 1987 йылдың 1 майында башҡорт егеттәренән бер үҙен Афғанстанға ебәрәләр. Тернез ҡалаһындағы “Дуҫлыҡ күпере”нә тиклем БТР-ҙа оҙаталар, артабан, сикте үткәс, йәйәүләп үҙҙәре китә. Ниндәй генә милләт егеттәре юҡ араларында, ләкин һәр милләттән берәр генә кеше. Алты егет сикте үтә, уларҙы ҡаршы алалар. Ике километр ҙа үтеп өлгөрмәйҙәр, машиналары боҙола, артабан юлды тағы ла йәйәүләп дауам итәләр. Уларҙы ниндәйҙер бер подвалға алып килеп ябалар. Шул минутта ғына улар ҡайҙа килеп эләккәндәрен аңлай: тышта көнө-төнө һуғыш бара. Ә егеттәрҙе өс көн ошо подвалдан сығармаҙар. Өсөнсө көндө улар тәүге һуғышҡа эләгә. Ҡайҙа ҡарама – ҡан ҡойош, мәхшәр. 19 йәше яңы тулған ауыл егете бындай ҡот осҡос хәлде күреп, ауырып китә. Бер аҙна йән һыҙлауҙарына түҙмәй, йөрәк ауырыуына әйләнә. Шул ваҡыт командирҙар, һин бит ҡайҙа эләккәнеңде белдең, ныҡ бул, бирешмә, тип өгөт-нәсихәт уҡый, дарыу биреп, үҙ-үҙен яҡларға өндәй. Бына шулай башлана егеттәрҙең тәүге сынығыу алыуы....
Афғанстан һуғышын үтеп ҡайтҡан яугирҙар менән аралашҡан һайын күңелдә ниндәйҙер үкенеү хистәре, ятып ҡалған егеттәрҙе йәлләү тойғоһо, һағыш ҡала. Хөрмәт Рәфҡәт улы Иҫәнюлов 1968 йылдың 22 ғинуарында Баймаҡ районының Билал ауылында тыуған. Тыуған ауылында мәктәпте тамамлағас, “Йылайыр” совхоз-техникумына уҡырға инә. 1986 йылда Совет Армияһы сафына алына. Алты ай Үзбәкстанда “учебка”ла булғандан һуң, 1987 йылдың 1 майында башҡорт егеттәренән бер үҙен Афғанстанға ебәрәләр. Тернез ҡалаһындағы “Дуҫлыҡ күпере”нә тиклем БТР-ҙа оҙаталар, артабан, сикте үткәс, йәйәүләп үҙҙәре китә. Ниндәй генә милләт егеттәре юҡ араларында, ләкин һәр милләттән берәр генә кеше. Алты егет сикте үтә, уларҙы ҡаршы алалар. Ике километр ҙа үтеп өлгөрмәйҙәр, машиналары боҙола, артабан юлды тағы ла йәйәүләп дауам итәләр. Уларҙы ниндәйҙер бер подвалға алып килеп ябалар. Шул минутта ғына улар ҡайҙа килеп эләккәндәрен аңлай: тышта көнө-төнө һуғыш бара. Ә егеттәрҙе өс көн ошо подвалдан сығармаҙар. Өсөнсө көндө улар тәүге һуғышҡа эләгә. Ҡайҙа ҡарама – ҡан ҡойош, мәхшәр. 19 йәше яңы тулған ауыл егете бындай ҡот осҡос хәлде күреп, ауырып китә. Бер аҙна йән һыҙлауҙарына түҙмәй, йөрәк ауырыуына әйләнә. Шул ваҡыт командирҙар, һин бит ҡайҙа эләккәнеңде белдең, ныҡ бул, бирешмә, тип өгөт-нәсихәт уҡый, дарыу биреп, үҙ-үҙен яҡларға өндәй. Бына шулай башлана егеттәрҙең тәүге сынығыу алыуы....
Күңеле лә, үҙе лә, йырҙары ла матур ине
Рубрикалар / Хәтер // 12-01-2017, 15:55
Фәрит Хәйбулла улы Бикбулатов 1936 йылдың 8 авгусында Йылайыр районының Мәҡсүт ауылында зыялылар ғаиләһендә тыуған. Атаһы Хәйбулла Бикбулатов Ленинградта уҡып ҡайтып, Хәйбулла районының Аҡъяр ауылында судья булып эшләй, Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк була. Өлкән ағаһы Шәһит тә (1925 – 2001) һуғышта ҡатнаша. Артабан, белемен арттырып, ғүмерен фәнгә арнай, иҡтисад фәндәре профессоры дәрәжәһенә күтәрелә....
Көткән көтөп ала алмаҫ, Ҡалған ҡыуып етә алмаҫ...
Рубрикалар / Хәтер // 28-11-2016, 15:49
Кескәй генә бер күбәләк ине,
Донъялыҡта донъя йәмләтте.
(Мостай Кәримдән).
Ҡара көҙ. Шәмсебеҙ бөгөн асманға көндәгенән дә һуңлабыраҡ үрмәләргә ниәтләнде, ахыры. Ваҡыт һанауынса, күптән үк яҡтыртырға тейеш тә бит, ҡараңғылыҡ шаршауы яланғас ағас ботаҡтарына, өй ҡыйыҡтарына үрмәксе ауындай эленеп алған да, һис ысҡынаһы түгел. Йылдың көндән-көн шоҡрая барған ошо мәлен яратмайым мин. Яҡтылыҡ һүрәнәйгән һайын тын ҡыҫылғандай, донъя тарайғандай. Ҡояшлы һәр мәлде ни әмәлдәр менәндер туҡтатҡы, уның хәҙер генә һүнер нурҙарының, исмаһам, осмотон йомарлап, йөрәктең бер мөйөшөнә йәшереп ҡуйғы килә. Донъя хәлен белеп булмай, шул нур осмото, бәлки, ғүмереңдең иң өшәнесле мәлендә тамсы һыу, күкрәк тултырып һуңғы тын алыу һымаҡ, йәшәүеңдең ахырғы хәжәте булып ҡуйыуы бар.
“Бер олоғо килә айға ҡарап, сәхрәләге яңғыҙ бүреләй...” ошо һүҙҙәр нисәмә көн, йоҡоһоҙ төндәр, бер генә минутҡа ла тынғылыҡ бирмәй, теңкәне ҡорота, аҡтыҡ хәлемде алғандай. Хәләлең менән йәшәлгән ғүмереңдең һәр мәлен йыш иләктән үткәреп ултырыу үҙең өсөн ауыр тормош хисабы булһа ла, был, ысындан да, шәхсән үҙеңдең генә кисерештәрең. Күҙҙәрең менән йөрәгеңдең бер юлы сырҡырауын һиҙгән-күргән кешеләр хәҙер бигүк күп тә түгел бит инде. Йәнә лә: “Ир кешеләр иламай”, – тигән яһалма ғорурлыҡмы, ялған ныҡлыҡмы, барыбер һине йомолта, бар булмышыңды ялмап алған ут, тышҡы ҡиәфәтеңә күҙгә элерлек ҡағылмаһа ла, эсеңде күмергә әйләндерә....
Бар ғүмере яҡшы киноға торошло
Рубрикалар / Хәтер // 13-10-2016, 13:32
Туғандарыбыҙ менән төшкө ашҡа ултырған мәл. Шул ваҡыт “Юлдаш” радиоһында “Самауыр янында” радиоһөйләшеүен башлап ебәрҙеләр. Кино йылына арнап: “Һеҙ элек киноға йөрөй инегеҙме? Ниндәй фильмдар ҡарай инегеҙ? Ғөмүмән, кино тормошо, уны күрһәтеүселәр тураһында хәтирәләрегеҙ менән бүлешегеҙ”, – тигән әңгәмәгә саҡырыу яңғыраны. Бик йәнле һөйләшеү килеп сыҡты. Ҡайһы берәүҙәр ниндәй фильмдарға кешенең күп йөрөүен, кемдер шул фильмдарҙы күрһәтеүселәр тураһында хәтирәләре менән бүлеште. Был һөйләшеү Вәли бабайымдың да бала сағын иҫенә төшөрҙө: “Беҙ, ауылдың малай-шалайы, кино алып килгәндәрен күреп ҡалһаҡ: “Ур-ра, кино килде, кино килде! Нимә тигән кино икән? Бөгөн ниндәй кино күрһәтерҙәр?” – тип, киномеханиктың кинобанкаларын алып клубка инеп киткәндән алып афишаға бөгөнгө фильмдың исемен яҙып элгәнгә тиклем, түҙемһеҙләнеп көтәбеҙ. Һәм яҙыуҙы уҡыу менән ауыл буйлап киноның исемен ҡысҡыра-ҡысҡыра ары елдерәбеҙ”. “Эйе, ҡасандыр булған ошо ваҡиғаларҙы һағынып иҫкә алырға ғына ҡалды”, – тип һүҙгә ҡушылды Зифа инәйем дә.
...
...
Йылдар үткән һайын абруйы арта ғына
Рубрикалар / Хәтер // 12-10-2016, 09:46
Көслө, талапсан һәм аҡыллы етәксе булды
Ошо көндәрҙә халҡыбыҙҙың данлыҡлы улы, күренекле дәүләт эшмәкәре, партияның Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, БАССР Министрҙар Советы Рәйесе, Социалистик Хеҙмәт Геройы Миҙхәт Закир улы ШАКИРОВТЫҢ тыуыуына 100 йыл тула. 20 йылға яҡын республика менән етәкселек итә ул. Әлбиттә, ул заман тураһында төрлө фекерҙәр йөрөй, шулай ҙа күптәр был йылдарҙы, республикабыҙҙың сәскә атҡан осоро, тип баһалай. Ысынлап та, совхоз-колхоздарҙың, завод-фабрикаларҙың гөрләп эшләгән сағы, сәнәғәт предприятиелары, белем һәм мәҙәниәт усаҡтары төҙөлөшөнөң киң ҡолас алған мәле тап ошо осорға тура килә. Ул ваҡытта йәшәгән кешеләрҙә киләһе көнгә ышаныс та көслө ине. Уҡыған кешенең эшһеҙ, эшләгән кешенең торлаҡһыҙ ҡалмаҫына шик юҡ. Барыһы ла етәксенән торҙомо, әллә заманаһы шулай булдымы?! Миҙхәт Закир улының ниндәйерәк етәксе һәм шәхес булыуына уның ҡулы аҫтында эшләгән замандаштары ғына дөрөҫ баһа бирә алалыр. Әйҙәгеҙ, уларҙың фекерҙәренә күҙ һалайыҡ.
...
Исеме ташҡа уйып яҙылған
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 27-06-2016, 16:49
Ғәзиз олатайыбыҙ Әфтәх Исламғолов Мәскәү ҡалаһы өсөн барған ҡаты алышта һәләк булған
Бөйөк Еңеү... Был Еңеү өсөн бик күптәр үҙ ғүмерен ҡорбан иткән. Минең олатайым – 1898 йылда Баймаҡ районының Күсей ауылында тыуған Әфтәх Ҡасим улы Исламғолов та шулар исемлегендә. Йылдар үткән һайын беҙ уның ҡаһарманлығын нығыраҡ аңлайбыҙ, исемен хәтергә йышыраҡ төшөрәбеҙ һәм ғорурланабыҙ....
Яҙмыштарында – ил тарихы
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 20-05-2016, 15:29
“Хәтер – мәңгелек”
Бөйөк Еңеүгә 71 йыл / Медиа // 13-05-2016, 10:40
Бөйөк Ватан һуғышы – илебеҙ яҙмышында күп яҡлы яҡтыртылған тарих. Ул яуҙа ҡатнашыусылар һәм тыл ветерандары, шул осор балалары үҙҙәре кисергән-күргәндәр хаҡында һөйләй, яҙа, кинотаҫмаларға төшөрә, ҡылҡәләм менән һүрәтләй, ҡыҫҡаһы, кешелек тарихына теркәүен дауам итә. Бөйөк Еңеү хаҡына ҡанын түккән, ғүмерен һалған батырҙар, көндө төнгә ялғап хеҙмәт фронтында тир түккән тыл хеҙмәтсәндәре, уйнап-көлөп йөрөр саҡтарында уҡ иңдәрен ил хәстәре баҫҡан һуғыш дәүере балалары тураһында хәтирәләрҙе яҙып алып, тыңлаусыға еткереү “Юлдаш” радиоһында изге бурыс булараҡ атҡарыла. 2014 йылда күмәк тырышлыҡ менән “Хәтер – мәңгелек” тип аталған эсселар шәлкеме эфирға сыҡты. Унда һәр кем үҙенең ата-әсәһе, олаталары, ауылдаштары, яҡындары, таныштарының һуғыш менән бәйле яҙмышы тураһында бәйән итте, бөгөнгө заман быуынына фәһем-аҡыл бирерлек, тормош ҡиммәте, Еңеү хаҡы хаҡында уйландырырлыҡ хәлдәрҙе тасуирланы. Был проект “Юлдаш” радиоһына “Рәсәй патриоты” Бөтә Рәсәй конкурсында еңеү килтерҙе....
"Һуғыш балалары - тарих яралары"
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 12-05-2016, 16:58
Хәйбулла районының Әбүбәкер ауылында йәшәүсе
Рәсимә Акилова хәбәр итә:
Бөгөн Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугирҙәр генә түгел, тыл ветерандарының да көндән - көн сафтары һирәгәйә бара.
Хәйбулла районы Әбүбәкер ауылы моделле китапханаһында Еңеүҙең 71-се йыллығына ҡарата "Һуғыш балалары - тарих яралары" исемле тыл ветерандары менән осрашыу, хәтер кисәһе үтте. Уға бала саҡтары ауыр һуғыш йылдарына тура килгән тыл хеҙмәтсәндәре һәм яу яланында баштарын һалған яугирҙәрҙең балалары саҡырылды.
...
Рәсимә Акилова хәбәр итә:
Бөгөн Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугирҙәр генә түгел, тыл ветерандарының да көндән - көн сафтары һирәгәйә бара.
Хәйбулла районы Әбүбәкер ауылы моделле китапханаһында Еңеүҙең 71-се йыллығына ҡарата "Һуғыш балалары - тарих яралары" исемле тыл ветерандары менән осрашыу, хәтер кисәһе үтте. Уға бала саҡтары ауыр һуғыш йылдарына тура килгән тыл хеҙмәтсәндәре һәм яу яланында баштарын һалған яугирҙәрҙең балалары саҡырылды.
...


text:
Фото:
Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин: берҙәм эш иткәндә генә БР Президенты Мөрәжәғәтнамәһе мәсьәләләрен үтәргә мөмкин
Фото:
Башҡортостан Республикаһы Президентының БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһендә күрһәтелгән төп мәсьәләләр шундй киң масштаблы, хатта республикала йәшәүсе һәр кешегә ҡағыла, шуға ла уларҙы берҙәм эш иткәндә генә хәл итергә мөмкин. Ошондай фекерен белдерҙе “Башинформ” агентлығына комментарийында БР мосолмандары Диниә назараты рәйесе, мөфтөй Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин.
— Мөрәжәғәтнамәне Башҡортостан халҡына үҙенә күрә наказ кеүек ҡарарға ла мөмкин, — тине Нурмөхәмәт хәҙрәт. – Шул уҡ ваҡытта был документта күрһәтелгән мәсьәләләрҙең хәл итеү юлдары ла билдәләнгән. Был бурыстар шул тиклем глобаль, ул билдәле социаль төркөмдәр йәки власть тармаҡтарының теге йәки был вәкилдәренә генә түгел, һәр беребеҙгә ҡағыла. Тимәк, уларҙы ҡулға ҡул тотоношоп эш иткәндә генә хәл итергә мөмкин. Президент Мөрәжәғәтнамәһе тексында бар тармаҡҡа ла – иҡтисад, социаль өлкә, мәҙәниәт, граждандарыбыҙҙың рухын күтәреү кәрәклегенә лә иғтибар бирелгән. Әгәр был документта билдәләнгән маҡсаттарҙы үтәй алһаҡ, һис шикһеҙ, йәмғиәтебеҙҙең һәр яҡлап үҫеше күҙәтеләсәк, һәм Башҡортостан илебеҙ төбәктәре араһында юғары статус биләүен йәнә бер тапҡыр иҫбәтлаясаҡ.


text:
Ял көндәрендә 330 мең самаһы кеше өмәләргә сыҡты
Уҙған ял көндәрендә Башҡортостандың 330 мең самаһы халҡы республика тораҡ пункттары территорияларын таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса сараларҙа ҡатнашты. Өмәләргә дүрт меңдән ашыу техника берәмеге йәлеп ителде. Сүплектәргә һәм полигондарға алты мең тоннанан ашыу ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары сығарып түгелде.
«Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһы ҡарамағында булған ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигондары экологик өмәләр үткәреү осоронда сүп-сарҙы бушлай ҡабул итә.
Экологик өмәләр барышында 128 мең квадрат метр юл япмаһы ремонтланды. Биш мең самаһы погон метр ҡойма, бина фасадтары һәм башҡа төрлө тораҡ пункттарҙы төҙөкләндереү элементтары рәткә килтерелде. 16 апрелгә ҡарата республика территорияһын таҙартыу һәм төҙөкләндереүҙең уртаса күрһәткесе яҡынса 15 процент тәшкил итә, тип хәбәр иттеләр БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Аҙна һалҡын һәм ҡарлы буласаҡ
Яңы аҙна ысын мәғәнәһендә ҡыш яҡынлашыуын хәбәр итеүсе булырға оҡшай. Бөгөн, дүшәмбе, көн буйына тиерлек ябалаҡлап ҡар яуа. Бер нисә сәғәт эсендә ер өҫтөн ҡар юрғаны ҡапланы.
Башҡортостан гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы хәбәр итеүенсә, бөгөн көндөҙ Өфөлә термометр бағанаһы нуль тирәһендә тирбәләсәк, төндә минус алты градус күрһәтәсәк.
Эш аҙнаһының унан һуңғы көндәрендә һауа температураһы саҡ ҡына түбән төшәсәк – көндөҙ минус ике һәм төндә минус алты градусҡа тиклем. Аҙна буйына ҡар яуыуы ихтимал.


text:
Өфөлә йәйге лагерҙарға путевкалар йәрминкәһе үтте
Өфөлә, Профсоюздар йортонда, йәйге һауыҡтырыу лагерҙарына путевкалар йәрминкәһе үтте.
Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, йәрминкәлә республика предприятиеларының 30-ға яҡын ҡала яны йәйге һауыҡтырыу лагерҙары, муниципаль, дәүләт һәм профсоюз лагерҙары ҡатнашҡан. Быйыл Башҡортостан территорияһында Өфө, Стәрлетамаҡ, Бәләбәй, Бөрө, Күмертау, Мәләүез, Стәрлебаш, Әлшәй, Ғафури райондары лагерҙары балалар өсөн йәйге ял тәҡдим итә. Ғәҙәттәгесә йәрминкәгә медицина, мәғариф, мәҙәниәт кеүек бюджет өлкәһе профсоюз ойошмалары, шулай уҡ балансында балалар лагерҙары булмаған предприятиелар ҙур ҡыҙыҡһыныу белдерҙе.


text:
Ҡурай, бишбармаҡ һәм Салауат Юлаев шиғырҙары эстондарҙы хайран итте
Таллинн, Нарва һәм Йыхви ҡалаларында Эстония халыҡтары көндәре үтте. Унда «Ағиҙел» башҡорт йәмғиәте вәкилдәре лә ҡатнашты. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына йәмғиәт етәксеһе Флүзә Хәйруллина хәбәр итте.
Беренсе көндә Таллиндағы Уҡытыусылар йортонда Эстония халыҡтары берләшмәһенең форумы үтте. Тәүге тапҡыр бында Салауат Юлаевтың эстон теленә тәржемә ителгән шиғырҙары яңғыраны.
Тәржемәләр менән шөғөлләнгән шағирә Ли Сеппел башҡорт геройы шиғырҙарын үҙе уҡып ишеттерҙе. Опера йырсыһы Виллу Валдмаа менән ҡурайсы Илнур Хәйруллин «Уралым» йырын башҡарҙы.
Флүзә Хәйруллина әйтеүенсә, зал ҡурай моңон һәм күңелгә үтеп инерлек шиғырҙарҙы иҫе китеп тыңланы.
Эстония халыҡтары берләшмәһе президенты Тимур Сәйфуллиндың билдәләүенсә, форумда Ли Сеппел һәм Виллу Валдмаа кеүек илдең күренекле сәнғәт әһелдәре ҡатнашыуы сараның юғары статусын, шул иҫәптән «Ағиҙел» йәмғиәтенең абруйын да билдәләне.
Шулай уҡ Таллиндың Ратуша майҙанында этнойәрминкә асылды, унда халыҡ кәсептәре изделиелары һәм милли ризыҡтар тәҡдим ителде. Башҡорт йәмғиәте традицион һый-ниғмәт: бишбармаҡ, өсбосмаҡ, сәк-сәк, бәрәмәс менән һыйланы. Бынан тыш, башҡорт мөйөшөн ҡурай моңо биҙәне.
— Ҡурай моңон ишетеп, милли башҡорт костюмдарында булыуыбыҙҙы күреп, күптәр беҙҙең менән аралашырға килде, — ти Флүзә Хәйруллина. – Мәҙәниәтебеҙ һәм йолаларыбыҙҙы һаҡлағаныбыҙ өсөн рәхмәт белдерҙеләр, беҙҙе байрамдың бер биҙәге тип атанылар.


text:
Башҡортостанда һирәк осрай торған китаптарҙан электрон китапхана булдырылды
Башҡортостанда һирәк осрай торған китаптар менән файҙаланыу мөмкинлеге киңәйәсәк. Тиҙҙән улар менән элемтәнең телекоммуникацион каналдары буйынса электрон форматта ҡулланырға буласаҡ. Был – Башҡортостан Республикаһы Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығының техник ярҙамында төбәктең Мәҙәниәт министрлығы тарафынан күрһәтелгән дәүләт хеҙмәте.
«Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы директоры урынбаҫары Рәзил Бикбулатов хәбәр итеүенсә, әлеге ваҡытта милли китапхананың «Алтын фонды»нан 500 һирәк осрай торған һәм ҡулъяҙма китап электрон форматҡа күсерелгән. 1 февралдән Берҙәм дәүләт хеҙмәттәре порталы ярҙамында уларҙы киң йәмәғәтселеккә сығарыу планлаштырыла. Быға тиклем юристар авторлыҡ хоҡуҡтарын яҡлау буйынса барлыҡ һорауҙарҙы ҡануниәткә ярашлы тәртипкә килтерәсәк.
— Хеҙмәт бушлай күрһәтеләсәк, сөнки был китаптар – халыҡ хазинаһы, — тип билдәләне Рәзил Бикбулатов.


text:
Фото:
Силәбелә РСФСР һәм СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры Харис Йосоповҡа таҡтаташ асылды
Фото:
Силәбелә Көньяҡ Уралдың көрәш мәктәбенә нигеҙ һалыусы, СССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры, ҡаланың почетлы гражданы Харис Йосоповҡа мемориаль таҡтаташ асылды. Ул бөйөк тренерҙың оҙаҡ ваҡыт йәшәгән йортона ҡуйылды (Цвиллинг урамы, 36).
«Башинформ» агентлығына Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы матбуғат хеҙмәте хеҙмәткәре Динә Нафиҡова хәбәр итеүенсә, тантанала Харис Йосоповтың туғандары, дуҫтары, коллегалары һәм уҡыусылары, Силәбе өлкәһе Хөкүмәтенең һәм ҡала хакимиәтенең вәкилдәре ҡатнашты.
Данлыҡлы тренерҙың ҡатыны Фәрзәнә Йосопова хәләл ефетенең ниндәй ауыр шарттарҙа эш башлауы, ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, бөтә союз һәм донъя күләмендәге спортсылар үҫтерә алыуы тураһында һөйләне.
Харис Йосоповтың улы, Бөтә Рәсәй билбау көрәше федерацияһы президенты, Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Морис Йосопов атаһының исемен хөрмәтләп иҫкә алғандарғә рәхмәт әйтте.
Ул Харис Йосоповтың халыҡ-ара ярыштарҙы Силәбелә үткәреү өсөн күп көс түгеүен телгә алды. Быйыл да ҡала дзюдо буйынса Европа чемпионатын ҡабул иткән һәм унда Харис Йосоповтың тәрбиәләнеүселәре бик уңышлы сығыш яһаған.
Силәбе өлкәһе губернаторы урынбаҫары Олег Грачев Харис Йосоповты асыҡ күңелле, ҡунаҡсыл, алсаҡ кеше итеп хәтерләүе тураһында һөйләне.
Урал дәүләт физкультура университеты ректоры Леонид Куликов, Силәбе өлкәһенең физик культура министры Юрий Серебренников һәм Силәбе өлкәһе хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Наталья Котова ла Харис Йосоповтың ҙур ҡаҙаныштары һәм изгелекле кеше булыуын билдәләп үтте. Ректор әйтеүенсә, университеттың Ғалимдар советы Урал дәүләт физкультура университетының Стәрлетамаҡтағы филиалына Харис Монасип улы Йосоповтың исемен бирергә һәм унда мемориаль таҡтаташ асырға ҡарар иткән.
Тантанала ҡатнашыусыларҙың телмәренән һуң Харис Йосоповтың улдары мемориаль таҡтаташты асты, ә тантана ҡунаҡтары зәңгәр күккә аҡ шарҙар осорҙо. Бөйөк тренерҙы бынан һуң бер минут тын тороп иҫкә алдылар һәм мемориалға сәскәләр һалдылар.
Башҡортостандың Салауат районында тыуып үҫкән Харис Монасип улы Йосопов (1929–2009) – төрлө көрәш төрҙәре буйынса мастер (ирекле көрәш, классик көрәш, самбо, дзюдо, көрәш). Уның исеме сит илдәрҙә лә билдәле. Данлыҡлы көрәшсенең тәрбиәләнеүселәре донъя күләмендәге ярыштарҙа Рәсәй данын яҡлап сығыш яһай, Франция, Монголия, Төркиә, Алжир һәм Японияла тренер булып эшләй.
Харис Йосопов спорт эшмәкәрлегенән тыш, ижтимағи-сәйәси, уҡытыусылыҡ эше менән дә әүҙем шөғөлләнә, Урал дәүләт физкультура университетының көрәш кафедраһы профессоры була. Бихисап орден-миҙалдар, шул иҫәптән Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнә.


text:
Туймазыла бокс буйынса БР Мәғариф министрлығы чемпиондары билдәләнде
Туймазы ҡалаһының «Олимпиясы» спорт комплексында 1999-2000 йылғы үҫмерҙәр араһында бокс буйынса БР Мәғариф министрлығы беренселеге үтте. Унда 18 команданан 100-ҙән ашыу уҡыусы ҡатнашты.
Команда иҫәбендә түбәндәгеләр еңеүсе тип табылды: 1.Октябрьский ҡалаһының 1-се балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе; 2. Туймазы ҡалаһының 1-се балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе; 3.Өфөнөң спорт йүнәлешендәге 5-се республика урта дөйөм белем биреү мәктәп-интернаты .
Шәхси беренселектә түбәндәге спортсылар чемпион булды: 32 кг ауырлыҡ категорияһында — Нияз Ғиләжев (Туймазы); 34 кг — Фидан Ураҙбаев (Баймаҡ); 36 кг — Максим Зайцев (Октябрьский); 38,5 кг — Ғәзинур Күлбаев (Хәйбулла районы); 40 кг — Альберт Мостаев (Октябрьский); 41,5 кг — Эльвир Әхмәтшин (Туймазы); 43 кг — Азамат Миһранов (Учалы); 44,5 кг — Вадим Шәрәфетдинов (Октябрьский); 46 кг — Егор Нестеров (Белорет); 48 кг — Эдуард Самошкин (Ишембай); 50 кг — Артем Калинюк (Өфө); 52 кг — Алмаз Ғүмәров (Ишембай).


text:
Өфөлә «Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ үҙгәрә» Бөтә Рәсәй форумы асылдыФото: автор фотоһы
Өфөлә «Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ үҙгәрә» Бөтә Рәсәй форумы асылды
Өфөлә «Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ үҙгәрә» Бөтә Рәсәй форумы асылдыФото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Өфөләге Конгресс-холда «Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ үҙгәрә» Бөтә Рәсәй форумы асылды. Уның ойоштороусылары булып Рәсәйҙең Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы, Башҡортостан Хөкүмәте сығыш яһай.
Сарала йәмәғәт ойошмалары, бизнес, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә эшләүсе компания вәкилдәре, торлаҡ һәм төҙөлөш өлкәһендә күҙәтеү буйынса дәүләт комитеты етәкселәре, Рәсәй субъекттары вәкилдәре — илдең 80 төбәгенән 500 самаһы делегат ҡатнаша.
Форумдың тәүге көнөндә пленар ултырышта торлаҡ-коммуналь хужалыҡтың 2020 йылға тиклемге үҫеш стратегияһы менән таныштырыу сараһы, «Ремондис» компанияһы менән стратегик хеҙмәттәшлек тураһындағы меморандумға ҡул ҡуйыу, биш түңәрәк өҫтәл була.
18 декабрҙә форум эшен дауам итә. Иртән Рәсәйҙең Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы вәкилдәре һәм Дәүләт Думаһы депутаттары журналистар менән осраша. Һуңынан торлаҡ-коммуналь хужалыҡта йәмәғәт контролен тормошҡа ашырыу мәсьәләләре буйынса кәңәшмә уҙа. Дискуссия майҙансығында эшҡыуарлыҡ вәкилдәре презентация менән сығыш яһаясаҡ. Артабан программала ике түңәрәк өҫтәл, кәңәшмә һәм күсмә саралар ҡаралған.
Торлаҡ ҡануниәтендәге яңылыҡтар, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә йәмәғәт контроле үҙәктәренең эше, «Грамоталы ҡулланыусы мәктәбе» проектын ғәмәлгә ашырыу, авария хәлендәге торлаҡ, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын утилләштереү, «ГИС ЖКХ» системаһын индереү, капиталь ремонт үткәреү мәсьәләләре тикшерелә.
Пленар ултырыштар, шулай уҡ түңәрәк өҫтәл сиктәрендә фекер алышыуҙар Рәсәй Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығының рәсми сайтында онлайн режимда күрһәтелә.


text:
Иң мѳһиме - йәшәүгә ынтылыш
Сәләмәтлектәре буйынса мѳмкинлектәре сикләнгән кешеләргә тормошта башҡаларға ҡарағанда күпкә ҡыйыныраҡ. Улар, кѳн дә ниндәйҙер ҡаршылыҡ, ауырлыҡ менән осрашыуға ҡарамаҫтан, ихтыяр кѳсѳнә таянып, сабырлығын туплап, артабан да йәшәргә ынтыла. Ҡала Мәҙәниәт һарайында Халыҡ-ара инвалидтар кѳнѳнә арналған концерт уларға байрам бүләге генә түгел, ә иғтибар һәм ихтирам сағылышы ла булды.
Ҡотлау һүҙе менән сығыш яһаған муниципаль район хакимиәте башлығы урынбаҫары И.В. Пинящук ра- йонда эшләп килгән инвалидтар ойошмаһының эшен юғары баһаланы, мѳмкинлектәре сикләнгән кеше- ләрҙең спорт, мәҙәниәт һәм башҡа ѳлкәләрҙә актив сығыш яһауҙарын билдәләп китте. Уларҙың рухи яҡ- тан кѳслѳ, тырыш булыуҙарына һоҡланыуын белдерҙе, яҡындарының аңлауын, мәрхәмәтен тойоп, артабан да кәйеф кѳрлѳгѳн ташламай, һәр кѳнгә ѳмѳт барлап йәшәүҙәрен теләне.
Байрам концертында сығыш яһаған “Иҙел башы йондоҙҙары” тѳбәк- ара фестивале лауреаты, Бѳтә Рәсәй һуҡырҙар йәмғиәтенең “Родничок” вокаль ансамбленең йырҙарын тамашасы кѳслѳ алҡыштарға күмде. Шулай уҡ “Веснушки” эстрада бейеүҙәре ансамбле, ҡала Мәҙәниәт һарайының “Вдохновение” халыҡ бейеү ансамбле, 7-се коррекцион мәктәп уҡыусылары сығыш яһаны.
Автор фотоһы.


text:
Мирсәйет Ғүмәр улы Юнысов, директор-баш мөхәррир.
Юлдаш Хәйҙәр улы Әхтәмов, яуаплы сәркәтип.
Хәлиҙә Хәсән ҡыҙы Чембарисова, хаттар бүлеге хәбәрсеһе.
Гөлназ Факил ҡыҙы Иҡбаева, мәктәп тормошо бүлеге хәбәрсеһе.
Эльвира Рәшит ҡыҙы Әсәҙуллина, мәктәп бүлеге хәбәрсеһе.
Хаят Рәмил ҡыҙы Йәрмөхәмәтова, рәссам-ретушлаусы.
Юлиә Фәнил ҡыҙы Кирәева, инженер.
Гөлфирә Фәрит ҡыҙы Ҡарағужина, вёрсткалаусы инженер.
Дилара Рәмил ҡыҙы Арсаева, йыйыу операторы.
Зөһрә Әҙеһәм ҡыҙы Хәкимова, корректор.
Игорь Александрович Киняпин, фотохәбәрсе.
Илмир Рузин улы Ғәйнулов, водитель.


text:
Куйбышев тимер юлында ташылған йөк күләме ярты йыл эсендә 8 процентҡа артҡан
Ағымдағы йылдың алты айында Куйбышев тимер юлы 30,4 миллион тоннанан ашыу йөк ташыған, был уҙған йылдың ошо уҡ осорондағы күрһәткестән 8 процентҡа күберәк.
Куйбышев тимер юлының йәмәғәтселек менән бәйләнеш хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, нефть продукттары өлөшө бөтә йөктөң 60 процентын тәшкил иткән. Уҙған йылдың беренсе ярты йыллығына ҡарағанда нефть продукттары 8 процентҡа күберәк ташылған.
Нефть һәм уны эшкәртеү һөҙөмтәһендә алынған продукттарҙан тыш, Куйбышев тимер юлында йөктөң 30 номенклатуралы төркөмө тейәп оҙатыла. Беренсе ярты йыллыҡ һөҙөмтәләре буйынса 20 төр йөк буйынса йөк ташыуҙың артыуы күҙәтелгән.
Шуны ла билдәләргә кәрәк, йөк күләменең артыуы Рәсәй эсендә лә, экспортҡа оҙатыуҙа ла теркәлгән. Ярты йыл эсендә Куйбышев тимер юлында экспорт уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 8 процентҡа артҡан. Сит илгә Куйбышев тимер юлы станцияларынан башлыса нефть продукттары, химикаттар һәм сода оҙатыла.
Белгестәр әйтеүенсә, магистралдең яуаплылыҡ зонаһында эшләгән төбәк сәнәғәт потенциалының тергеҙелеүе һәм үҫеше арҡаһында төп йөк номенклатураһын тейәп оҙатыу буйынса ыңғай динамика күҙәтелә. Бында тимер юлсыларҙың клиенттар йәлеп итеү һәм яңы транспорт маршруттарын ойоштороу буйынса алып барған һөҙөмтәле эше мөһим роль уйнай.
Шуны ла билдәләргә кәрәк, нефть продукттарын ташыуҙа беренселек Куйбышев магистраленең Башҡортостан бүлексәһендә.


text:
Башҡарма власть органдарына үҙгәрештәр индерелде
Башҡортостан Республикаһы башҡарма дәүләт власы органдары структураһын камиллаштырыу маҡсатында һәм Башҡортостан Республикаһы Конституцияһының 87-се статьяһына ярашлы, 2009 йылдың 16 мартында Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов "Башҡортостан Республикаһы башҡарма дәүләт власы органдары структураһын камиллаштырыу саралары тураһында" Указға ҡул ҡуйҙы.
Указға ярашлы, Башҡортостан Республикаһының Физик культура, спорт һәм туризм министрлығы менән Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитеты Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы итеп берләштереү юлы менән үҙгәртеп ойошторолдо.
Башҡортостан Республикаһының Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр, сауҙа һәм эшҡыуарлыҡ министрлығы бөтөрөлдө.
Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министрлығы Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығы итеп үҙгәртелде. Үҙгәртеп ойошторолоусы Башҡортостан Республикаһы Сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министрлығының һәм бөтөрөлгән Башҡортостан Республикаһы Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр, сауҙа һәм эшҡыуарлыҡ министрлығының Башҡортостан Республикаһының халыҡ-ара һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәргә, Рәсәй Федерацияһы субъекттары менән төбәк-ара бәйләнештәргә ҡағылған функциялары яңы министрлыҡҡа тапшырылды.
Мортаза Рәхимов Башҡортостан Республикаһының Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитетын төҙөргә, уға бөтөрөлгән Башҡортостан Республикаһы Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр, сауҙа һәм эшҡыуарлыҡ министрлығының бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты, эске сауҙаны, йәмәғәт туҡланыуын һәм көнкүреш хеҙмәтләндереүен үҫтереүгә һәм ярҙам итеүгә ҡағылған функцияларын йөкмәтергә ҡарар итте.
Башҡортостан Республикаһының Тарифтар буйынса дәүләт комитеты Башҡортостан Республикаһының Тарифтар буйынса комиссияһы итеп үҙгәртеп ойошторолдо.
Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығы ҡарамағындағы Ер төҙөлөшө буйынса идаралыҡ бөтөрөлдө. Уның функциялары Башҡортостан Республикаһының Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығына тапшырылды.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә:
Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы, Башҡортостан Республикаһы Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығы, Башҡортостан Республикаһы Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты тураһындағы положениеларҙы һәм Башҡортостан Республикаһы Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы тураһында положениеға үҙгәрештәр индереү хаҡында тәҡдимдәрҙе раҫлауға индерергә;
Башҡортостан Республикаһының Тарифтар буйынса комиссияһы тураһында положениены раҫларға;
ошо Указға ярашлы, үҙгәртеп ойошторолған һәм яңы төҙөлгән республика башҡарма власть органдары аппараттары хеҙмәткәрҙәре һанын һәм эш урынындағы еңел автомобилдәр иҫәбе лимиттарын раҫлауға тәҡдим итергә;
үҙгәртеп ойоштороу һәм бөтөрөү сараларын үткәреүҙе, шулай уҡ эштән бушатылған хеҙмәткәрҙәргә ҡануниәткә ярашлы гарантиялар һәм компенсациялар биреүҙе тәьмин итергә;
үҙенең норматив хоҡуҡ акттарын ошо Указға ярашлы хәлгә килтерергә ҡушылды.
Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенә Башҡортостан Республикаһы Президенты акттарын ошо Указға ярашлы хәлгә килтереү буйынса тәҡдимдәр индерергә.
Ошо Указдың үҙгәрешенә контроль Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенә йөкмәтелде.
Указ ҡул ҡуйылған көндән көсөнә инде.


text:
Электрон документтар әйләнеше индерелә
Башҡортостанда ведомство-ара электрон документтар әйләнеше системаһы булдырыла. Уны индереү тураһында Указға 18 ноябрҙә республика Президенты Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйҙы.
Төбәк Хөкүмәтенә 25 декабргә тиклем системаны тест режимында файҙаланыуға индереүҙе ойошторорға бойороҡ бирелде. Дәүләт власть органдары электрон документтар әйләнеше системаһына аҡрынлап, раҫланған графикка ярашлы тоташтырыласаҡ. Мәғлүмәттәр менән эске алмашыу архитектураһына башҡарма власть органдары, федераль ведомстволарҙың территориаль бүлектәре һәм урындағы үҙидара органдары инә.


text:
ӨМЭПБ йәштәре Упҡан күле янында фестивалгә йыйыласаҡ
8-10 июлдә «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәте хеҙмәткәрҙәре был юлы «Ут кубогы» исеме аҫтында үтәсәк VII йәштәр фестиваленә йыйыласаҡ.
Өс көн дауамында Упҡан күле ярында ысын палатка ҡалаһы урынлашасаҡ: ярыштарҙа ҡатнашыу теләген 21 команда белдергән. Өфөнөң йәш мотор эшләүселәрен ҡыҙыҡлы конкурстар көтә.
Фестиваль сәләмәт тормош алып барыуҙы пропагандалау, йәштәрҙе мәҙәниәткә һәм спортҡа ылыҡтырыу, ижади инициативаны яҡлау маҡсатында үткәрелә, тип хәбәр итә «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең корпоратив коммуникациялар идаралығы.