c: text/html

text:
Александр Шабаев «Дәфтәр илендә» әкиәт
(Салауат ҡалаһының 1-се лицей уҡыусыһы Зәйнетдинова Кәмиләнең иншаһы буйынса А.Шабаевтың инсценировкаһы)
Ҡуйыусы режиссер, музыкаль яҡтан биҙәүсе – Александр Шабаев, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы
Сценограф, костюмдар буйынса рәссам – Альберт Нестеров, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
И. Чернышев "Фея бамбуковой рощи по имени И"
әкиәт
Ҡуйыусы режиссер, музыкаль яҡтан биҙәүсее – Александр Шабаев, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы
Сценограф, костюмдар буйынса рәссам – Альберт Нестеров, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
М. Бағаев "Борон-борон заманда"
Музыкаль-юмористик әкиәт
Ҡуйыусы режиссер - Александр Шабаев, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы
Рәссам - Альберт Нестеров, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
Композитор – Ләйсән Шәрипова
Хореограф – Лилиә Зәйнышева
Ш.Перро, В.Ганзенко "Бесәй әйтте, бесәй эшләне" (на рус.языке)
Ҡуйыусы режиссер - Александр Шабаев, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы
Рәссам - Альберт Нестеров, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
Композитор – Ләйсән Шәрипова
М. Бартенев "Бәхетле Ганс"
әкиәт
Ҡуйыусы режиссер – Александр Шабаев, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы
Рәссам - Альберт Нестеров, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
Музыкаль яҡтан биҙәүсе – Александр Шабаев, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, Яҡуп Шәрипов, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы
С. Кунин "Тылсымлы салма"
көнсығыш музыкаль әкиәте
Ҡуйыусы режиссер – Владимир Хрущев
Рәссам - Альберт Нестеров, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
Композитор – Евгений Габов
Хореография – Зөлфиә Исмәғилова
В. Шульжик "Бремен музыканттары"
әкиәт
Ҡуйыусы режиссер – Александр Шабаев, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы
Рәссам - Альберт Нестеров, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
Композитор – Игорь Лебедев, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
В. Гауф "Кескәй Мук"
әкиәт
Ҡуйыусы режиссер, инсценировка авторы – Эдуард Шәихов
Музыкаль яҡтан биҙәүсе– Эдуард Шәихов Рәссам - Альберт Нестеров, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
К.Аҡбашев «Һипкелле ҡыҙ»
Музыкаль комедия-фарс
Ҡуйыусы режиссер- Рауил Хәкимов
Композитор- Ильяс Юлуев
Композитор-оранжировщик- Сергей Шаронов
Хореограф – Лилиә Зайнышева
З.Бураҡаева «Ҡорҡот атаның һуңғы йыры»
спектакль-притча
Ҡуйыусы режиссер - Зиннур Сөләймәнов
Художник- Рөстәм Баймөхәмәтов
Композитор – Илшат Яхин, Вәсил Ғафаров
Балетмейстер – Әлфинә Нәбиева
Рәсәй Федерацияһы, Башҡортостан Республикаһы,
Салауат дәүләт башҡорт драма театры, 453266, Салауат ҡалаһы, Еңеүҙең 30 йыллығы урамы, 5
8 (3476) 33 06 50 salavatteatr@yandex.ru

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Көньяҡ Корея
Коре́я Республикаһы (кор. 대한민국 [tɛːhanminɡuk̚] тэха́н мингу́к) — Көнсығыш Азиялағы дәүләт, Корея ярымутрауында урынлашҡан. Киң мәғлүмәт сараларында ҡулланылған, рәсми булмаған атамаһы — Көньяҡ Коре́я.
Атамаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Корей телендә Корея Республикаһы Тэха́н мингу́к (대한 민국тыңларға ) тип атала, 大韓 民國. Йышыраҡ ҡыҫҡартылған исеме әйтелә — Хангу́к (한국), 韓國. Ҡайһы берҙә Намха́н (남한) тип әйтәләр, «Көньяҡ Хан» тигәнде аңлата, йәғни Пукха́н (북한, 北韓), «Төньяҡ Хан»ға (Төньяҡ Корея) ҡапма-ҡаршы. Хан һүҙе Корея ярымутрауында йәшәгән «Самхан» ҡәбиләләренән алынған. Корея һүҙе 918—1392 йылдарҙағы Корё дәүләте исеменән алынған. Ә Корё һүҙе, Корея ярымутрауы, хәҙерге Ҡытайҙың бер өлөшө, Приморье крайы урынлашҡан боронғо Когурё дәүләте исеменән килә.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көньяҡ Корея тарихы 1945 йылғы ярымутрауҙа йоғонто даирәләрен бүлешеү тураһындағы СССР-АҠШ килешеүенән башлана. Ошо килешеүгә яраҡлы, Кореяның 38 параллельдән көньяҡтағы өлөшө — АҠШ юрисдикцияһына, төньяҡтағы өлөшө СССР юрисдикцияһына күсә.


text:
Сауҙа һәм инвестициялар буйынса III Рәсәй-Һиндостан форумына әҙерлек бара
5 октябрҙә Рәсәйҙә Һиндостан йылы сиктәрендә Сауҙа һәм инвестициялар буйынса III Рәсәй-Һиндостан форумы үтәсәк.
Форумды ойоштороусылар — Рәсәй Федерацияһының Иҡтисади үҫеш министрлығы һәм Һиндостандың Сауҙа һәм сәнәғәт министрлығы.
Форумдың төп маҡсаты — Рәсәй менән Һиндостан араһында сауҙа-иҡтисади һәм инвестицион бәйләнештәрҙе артабан үҫтереүгә һәм нығытыуға булышлыҡ итеү, Рәсәй-Һиндостан иҡтисади хеҙмәттәшлеге формаларын һәм йүнәлештәрен диверсификациялау, яңы берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙың оҙайлы ваҡытҡа перспективаларын, ике дәүләт компаниялары һәм төбәктәре араһында инде урынлаштырылған эшлекле бәйләнештәрҙең һөҙөмтәлелеген күтәреү юлдарын тикшереү. Айырыуса энергетика һәм энергоресурстар, транспорт һәм инфраструктура, юғары технологиялар кеүек секторҙарҙа партнерлыҡты үҫтереү мәсьәләләренә ҙур иғтибар биреләсәк. Сарала Рәсәйҙән һәм Һиндостандан 500 самаһы делегат ҡатнашыуы көтөлә.
БР Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығы бөтә ҡыҙыҡһынған предприятиеларҙы һәм ойошмаларҙы сауҙа һәм инвестициялар буйынса өсөнсө Рәсәй-Һиндостан форумында ҡатнашырға саҡыра.


text:
Өфөлә 2017 йылға мәктәп календары донъя күрҙе
ӨФӨ, 2016 йыл, 9 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә 2017 йылға мәктәп календары нәшер ителде. Башҡорт телендәге календарҙа уҡыусылар һәм ата-әсәләр өсөн кәрәкле мәғлүмәттәр тупланған. Бында башланғыс класс уҡыусылары өсөн ҡыҙыҡлы йомаҡтар, матур шиғырҙар, фәһемле әкиәттәр, үҫтереүсе уйындар, сағыу һүрәттәр, тиҫтерҙәренең ижады бирелгән.
Юғары класс уҡыусыларына Башҡортостандың үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы, Өфөнөң иҫтәлекле урындары, компьютер технологиялары хаҡында фәһемле мәҡәләләр, донъялағы илдәр һәм халыҡтар тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр, һөнәрҙәр хаҡында белешмә, афоризмдар, төрлө тестар, йәштәштәр һәм уларҙың ижады тураһында мәҡәләләр, психолог кәңәштәре, кроссвордтар, көләмәстәр, йондоҙнамә тәғәйенләнгән.
Ата-әсәләр календарҙан балалар тәрбиәләү үҙенсәлектәре һәм улар менән уртаҡ тел табыу ысулдары тураһында белә, халыҡ аҡылы, афоризмдар, ғаилә хаҡында мәҡәләләр менән таныша ала. Хужабикәләр яңы аш-һыу әҙерләү рецептарын табыр. Бында иҫтәлекле ваҡиғалар һәм даталар, юбилейҙар һәм байрамдар хаҡында ла белергә мөмкин. Сағыу итеп биҙәлгән йөкмәткеле баҫма һәр бер өйҙөң йәме булыр, тип хәбәр иттеләр нәшриәттең матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Был аҙнала еңеүселәр кемдәрме? Йылайыр районы Яманһаҙ ауылынан Мәжит Солтанов. Ул салат һауыты отто. Икенсе еңеүсебеҙ – Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылынан Ғәзинур Иҙрисовҡа плед сыҡты. Һеҙҙе ысын күңелдән ҡотлайбыҙ. Бүләктәр «Йәншишмә»не хәтерләтеп торһон!
Ҡәҙерле дуҫтар, 2017 йыл да аҙағына яҡынлаша. Тимәк, подписка тамамланыуға ла һанаулы ғына көндәр ҡалды, тигән һүҙ. Ә беҙ киләһе йылда дуҫтарыбыҙҙың тағы ла күберәк булыуын теләйбеҙ. Әйҙәгеҙ, тағы ла бер аҙ әүҙемлек күрһәтәйек әле. «Йәншишмә»беҙҙе ҡоротмайыҡ, киләһе йылда ла бергә ҡалайыҡ!
Аҙна һайын – отош
Был аҙнала еңеүселәр кемдәрме? Йылайыр районы Яманһаҙ ауылынан Мәжит Солтанов. Ул салат һауыты отто. Икенсе еңеүсебеҙ – Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылынан Ғәзинур Иҙрисовҡа плед сыҡты. Һеҙҙе ысын күңелдән ҡотлайбыҙ. Бүләктәр «Йәншишмә»не хәтерләтеп торһон!


text:
«Бәйләнештә» селтәренән Өфө ҡалаһында үҫмерҙәр араһында традицион уҡтан атыу буйынса Байыҡ Айҙар кубогына «Уғатар» турниры уҙғарылыуын белгәс, унда бик тә ҡатнашҡыбыҙ килде. Атай-әсәйҙәребеҙ теләгебеҙҙе хуплап һәм ярҙам күрһәтеп, ярышҡа алып барҙы.
Беренсе тапҡыр ҡатнашһаҡ та, күпмелер кимәлдә уңышлы сығыш яһаныҡ. Сибай һәм Учалынан килгән мәргән, тәжрибәле, оҫта ағайҙарыбыҙҙан өлгө алып, уларҙан күп нәмәгә өйрәндек. Өфө һәм Шамонин спортсылары һәм беҙҙең кеүек үк башланғыс синыф уҡыусылары булған Ишембай уҡсылары менән аралашып, киләһе йылда ла турнирға килеү теләге менән өйҙәребеҙгә таралыштыҡ. Бындай саралар бик кәрәкле, улар беҙҙе мәҙәни һәм рухи яҡтан байыта ла инде.
Илдар ТИМЕРҒӘЛИЕВ, IV « Б» синыфы уҡыусыһы.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы, Жәлил Кейекбаев исемендәге 3-сө гимназия.


text:
2013 йыл
2013 (ике мең ун өсөнсө) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шишәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2013 йылы, 3 мең йыллыҡтың 13 йылы, XXI быуаттың 13 йылы, XXI быуаттың 2 ун йыллығының 3 йылы, 2010 йылдарҙың 4 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бөтә донъя иҡтисад форумы (Швейцария).
- Силәбе янында метеорит төшә.
- Иранда президент һайлау. Кандидат Хәсән Рухани күпселек тауыш йыя.
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 5 март — Уго Чавес, Венесуэла президенты.
- 6 март — Андрей Панин, Рәсәй актёры.
- 23 март — Борис Березовский, Рәсәй эшҡыуары, сәйәсмән.
- 28 март — Нәжиб Асанбаев, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2006), РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- 18 май — Алексей Балабанов, Рәсәй режиссёры.
- 16 июнь — Марсель Ғәфуров, Башҡортостандың рус телендә ижад иткән яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе. Башҡорт АССР-ының (1976) һәм РСФСР-ҙың (1982) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, әҙәби премиялар лауреаты.
- 29 июль — Салауат Низаметдинов, тыумыштан һуҡыр башҡорт композиторы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы (1988) лауреаты.
- 22 сентябрь — Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы, химия фәндәре докторы (1991), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009).
- 15 октябрь — Ғабдрахманов Абрар Хаҡ улы, композитор, Башҡортостандың халыҡ артисы (1995).
- 27 октябрь — Ризуан Хажиев, Башҡортостандың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, журналист һәм яҙыусы. Филология фәндәре кандидаты (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
- 25 ноябрь — Таһир Таһиров, Башҡортостандың дәүләт, партия һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы, журналист, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- 30 ноябрь — Пол Уокер, Америка актёры.
- 5 декабрь — Нельсон Мандела, Көньяҡ Африка Республикаһының 8-се президенты.
- 24 декабрь — Калашников Михаил Тимофеевич, совет ҡорал конструкторы.


text:
Ҡаҙағстан делегацияһы Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһында булды
Ҡаҙағстандың эшлекле даирәһе делегацияһының Өфөгә визиты тамамланды. 28-29 февралдә ҡунаҡтар Башҡортостандың баш ҡалаһында Инновация-сәнәғәт салоны эшендә ҡатнашты, шулай уҡ Өфөнөң һәм Стәрлетамаҡтың эре предприятиеларында бер нисә осрашыу үткәрҙе. Һөҙөмтәлә нефть промыслаһы ҡорамалдарын поставкалау өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеүҙәр төҙөлдө.
«Мунайаспап» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Сеильбек Калаков (Алматы), Башҡортостандың Ҡаҙағстан Республикаһындағы вәкиле урынбаҫары Ренарт Яунбаев, «Акмолинск вагон ремонтлау заводы» акционерҙар йәмғиәтенең баш механигы Владимир Бойцов (Астана) һәм Ҡаҙағстандың башҡа предприятиелары вәкилдәре Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһында булды.
Осрашыу барышында нефть промыслаһы ҡорамалдары һәм машиналар эшләү өлкәһендә ике төбәк араһында сәнәғәт бәйләнештәрен үҫтереү мәсьәләләре хаҡында һүҙ барҙы, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Сауҙа-сәнәғәт палатаһының матбуғат хеҙмәтенән. Төбәктең Сауҙа-сәнәғәт палатаһы менән иғлан ителгән «Технологиялар артынан поход» сиктәрендә ағымдағы йылда Башҡортостандың эшлекле даирәһе яуап визиты менән Ҡаҙағстанға барасаҡ.


text:
Ул көстөң исеме – Мөхәббәт
Бар шундай ҡатындар – уларҙы һис көсһөҙ зат тип әйтеп булмай, тормоштары – торғаны батырлыҡ. Һүҙем – Миәкә районы Туҡһанбай ауылында йәшәүсе Асия Әбелхәйер ҡыҙы Әхмәтова хаҡында.
Йәмле Дим буйында урынлашҡан, аҫаба башҡорттар йәшәгән Туҡһанбай ауылында тыуа Асия апай. Ишле ғаиләлә өсөнсө бала булып донъяға килгән ҡыҙ эшһөйәр, сос, үткер булып буй еткерә. Уҡыуға ла бик тырыш була. Күрше Сафар ауылына яҙлы-көҙлө һыу кисә-кисә уҡырға йөрөй.
Мәктәп йылдарында өлкән синыфтарҙа башлана ла инде Асия апай менән Ғәли ағайҙың бер-береһенә күҙ һирпеүе. Һыу һөлөгөләй һылыу ғына түгел, егәрле, өлгөр егеткә һоҡланмаған ҡыҙ булмағандыр. Ә ул тиҫтәләгән гүзәл араһынан ҡара ҡашлы, оҙон сәсле, сая Асияны һайлай.
Мөләйем һылыуға етенсе кластан һуң уҡыуын дауам итергә насип булмай – бик иртә колхоз эшенә тотона. Ә мәшһүр ауылдашы Аҡмулланың ижадын, уның белем алырға саҡырған юлдарын күңеленә һеңдереп үҫкән Ғәли ағай Мәнәүезтамаҡ мәктәбен тамамлап, ҡулына аттестат ала. Тиҙҙән уға әрме сафына барыр ваҡыт етә. Өс йыл буйы һалдат менән һөйгәне араһын мөхәббәтле хаттар бәйләй.
Ғәли ағай армиянан ҡайтҡас, йәштәр өйләнешә. Шул уҡ йылда йәш ғаилә башлығы ауыл хужалығы институтына көндөҙгө бүлеккә уҡырға инә. Асия ҡайны менән ҡәйнәһе янында ҡала, һауынсы булып эшләй. Еңел булмай был йылдарҙа тормош көтөүе. Ҡайны менән ҡәйнәһе һигеҙәр һум ғына пенсия ала, ирен уҡытырға кәрәк. Тик Асия апай зарланмай: тырышып, өс меңселәр үрен үтеп, өс тапҡыр ауыл советына депутат итеп һайлана, Маҡтау ҡағыҙҙары, премиялар менән бүләкләнә.
Ғәли ағай уҡып йөрөгәндә беренсе ҡыҙҙары Люциә тыуа. Ҡыҙын үҫтереп, донъяһын бөтәйтеп, шатлыҡ менән ҡаршы ала ул инженер дипломы алып ҡайтҡан ирен. Тормошо түңәрәкләнеп, иңенә еңеллек килеп йәшәй башлай Асия апай. Ғәли ағай колхозда инженер-механик булып эшләй. Икенсегә бәпес көтәләр.
Ләкин шатланып ҡына ғүмер иткәндә ғаиләгә оло бәхетһеҙлек килә: ураҡ өҫтөндә янып-көйөп эшләп йөрөгән Ғәли ағай мотоциклда юл фажиғәһенә осрай. Муйын һөйәге, ике ҡулы һынған, үлем хәлендәге ирҙе Бишбүләк дауаханаһына илтәләр. Бына-бына бәпесе тыуырға тейеш Асия апай туғандары менән Бишбүләккә китә. Ҡот осҡос хәлде күреп аңын юғалта.
Ауылға төндә ҡайтып инәләр. Иртәгәһен үҙен шул уҡ Бишбүләккә бала табыу йортона алып киләләр. Икенсе ҡыҙҙары донъяға ауаз һалғанда Ғәли ағайҙы самолет менән Өфө дауаханаһына оҙаталар.
…Асия апай, ун ике көнлөк сабыйын күтәреп, үлем менән көрәшеп ятҡан ире янына Өфөгә юллана.
– Палатаға бала менән индермәйҙәр. Биләүҙәге ҡыҙымды коридорҙағы кушеткаға һалдым да керҙем дә киттем Ғәли эргәһенә, – тип хәтерләй аяныслы көндәрҙе Асия апай. – Хәрәкәтһеҙ ятҡан иремә ҡыҙыбыҙ тыуыуы тураһында әйттем. Уның йөҙөндә йылмайыу сатҡыһы сағылғандай булды. Шунан инде биләүҙә илап ятҡан сабыйымды алып, уға ҡушылып үҙем дә үкһеп-үкһеп, ҡайтыр юлға сыҡтым…
Өфө дауаханаһында Ғәли ағай һигеҙ ай ята, әммә әллә ни мандымай. Уны Миәкә дауаханаһына ҡайтаралар. Асия апай ауырлыҡтан бөгөлөп төшмәй, оло сабырлыҡ менән йәшәүен дауам итә. Ә мәшәҡәт бихисап: ике ҡыҙҙы үҫтереү, олоғайған ҡәйнә менән ҡайныны ҡарау, йорт-ҡура эштәре. Үҙенең яңғыҙ ҡалған атаһын да тәрбиәләргә тура килә. Бер көн ҡалдырмайынса колхоз эшенә йөрөй.
– Ике һыйыр, ваҡ мал аҫраным. Уларға өсәр машина бесәнде үҙем әҙерләнем, ҡул менән сабып, тейәп ташый торғайным. Ҡышҡа етерлек утынын да хәстәрләргә тура килә ине, – тип көлөмһөрәп һөйләй Асия апай ул йылдарҙы.
Ҡайҙан килгән икән нескә ҡатынға шул тиклем түҙемлек, көс-ҡеүәт? Был һорауға ул шулай тип яуап бирҙе:
– Ул көстөң исеме – Мөхәббәт.
…Йәш бала кеүек башын да күтәрә алмаған, ике ҡулы эшләмәгән һөйөклөһөн бик ҡәҙерләп тәрбиәләй ул.
– Ауыр саҡтар күп булды, әммә төшөнкөлөккә бирелмәнем, – ти ул, икеләнмәйенсә. – Бер көндө хәл белергә килгән әхирәтем сәй эскәндә, шаяртып: «Ғәлиҙе яҡшы ҡарамаһаң, үҙемә алып ҡайтам да китәм», – ти. «Юҡ, – мин әйтәм. – Беҙҙе тик Аллаһ Тәғәлә генә айырыр, кеше айыра алмаҫ».
Асия апай хәҙер һикһән йәшкә етеп килә. Ҡыйынлыҡтарҙы күп күрһә лә, бирешмәгән: төҙ кәүҙәле, күҙҙәрендә йәшәү дәрте янған олпат ханым ул.
Туҡһанбайҙа яңғыҙы йәшәй. Мин хәл белергә ингәндә Себерҙән ҡыҙы Әлфиә ҡайтҡайны. Әйткәндәй, Асия апайҙың ике ҡыҙы ла Себерҙә матур итеп донъя көтә, балалар үҫтерә.
Атаһының иҫән саҡтарын, әсәһе менән уның бер-береһе өсөн өҙөлөп тороуы хаҡында һөйләгәндә Әлфиәнең күҙҙәренә йәш тула.
– Атайым беҙҙе һәр ваҡыт эргәһенә дәрес әҙерләргә ултырта торғайны, – тип хәтерләй ул моңайып. – Әсәйем көнө буйы фермала. Үҫә төшкәс, ҡул араһына инә башланыҡ. Атайым түшәктә килеш беҙҙе ҡыяр тоҙларға, ҡайнатма яһарға, ҡоймаҡ, ҡыҫтыбый, аш бешерергә өйрәтеп ятты. Бик белемле кеше булды. Имгәнмәһә, ҙур эштәр башҡарып йәшәр ине. Атайым менән әсәйемдең гел бер-береһенә күҙҙәрен мөлдөрәтеп ҡарап, яғымлы итеп һөйләшкәндәренә һоҡлана торғайныҡ. Әсәйем уны шул тиклем яратып тәрбиәләне.
– Ғәлием 24 йыл түшәктә ятҡандан һуң мәрхүм булды. Миңә ул саҡта 54 йәш ине. Һаман да иремде һағынып-юҡһынып йәшәйем, – ти Асия апай. – Балаларҙың ялға ҡайтыуын, телефондан шылтыратыуын көтөп, тик яҡшы хәбәрҙәр генә килеүен теләйем.
Бөйөк Аҡмулла ауылында тыуып үҫкән, булмышында уның көслө рухын йөрөткән Асия апайыбыҙ йәлләү түгел, оло һоҡланыу, ғорурлыҡ уята. Бәхетле ҡартлыҡ теләйем һиңә, Асия апай!
уҡытыусы-ветеран.
Миәкә районы, Боғҙан ауылы.
Теги: Әсә Ҡатын-ҡыҙ Ғаилә


text:
Фестиваль йәнә таланттар йыя
29 марта 2014 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Республикала бына өсөнсө тапҡыр өлкән быуын кешеләре араһында "Мин яратам һине, тормош!” тип аталған ижади фестиваль уҙғарыла.
Унда вокал, бейеү, инструменттарҙа башҡарыу, нәфис һүҙ һәм үҙенсәлекле жанр номинацияларында ижади коллективтар һәм айырым башҡарыусылар ҡатнаша. Ҡатнашыусыларҙың йәше – 55 йәш һәм унан өлкәндәр.
Беҙҙең районда ла талантлы, сағыу, үҙенсәлекле һәүәҫкәр ижадсылар бик күп. Тап уларҙы – хөрмәтле артистарҙы, шулай уҡ өлкәндәрҙең ижадына битараф булмаған барлыҡ тамашасыларҙы 4 апрелдә иртәнге сәғәт 11-ҙә Район мәҙәниәт һарайында көтөп ҡалабыҙ.
Унда вокал, бейеү, инструменттарҙа башҡарыу, нәфис һүҙ һәм үҙенсәлекле жанр номинацияларында ижади коллективтар һәм айырым башҡарыусылар ҡатнаша. Ҡатнашыусыларҙың йәше – 55 йәш һәм унан өлкәндәр.
Беҙҙең районда ла талантлы, сағыу, үҙенсәлекле һәүәҫкәр ижадсылар бик күп. Тап уларҙы – хөрмәтле артистарҙы, шулай уҡ өлкәндәрҙең ижадына битараф булмаған барлыҡ тамашасыларҙы 4 апрелдә иртәнге сәғәт 11-ҙә Район мәҙәниәт һарайында көтөп ҡалабыҙ.
Ойоштороу комитеты.


text:
“Йәйғорҙар” һәм “Күбәләктәр”
Просмотров 392
- "Аҡбуҙат"та баҫылған:09-2015
-
- Автор:Айнар Байбулатов
-
- Район:
-
- Ауыл:
-
- Рәссам:
-
"Аҡбуҙат” был юлы, ҡанаттарын ҡағып, Өфө ҡалаһының 51-се балалар баҡсаһына табан осто. Балалар уны көләс йөҙҙәр менән ҡаршы алды. Шау-гөр килеп торҙо һәләтле, шаян кескәйҙәрҙең мөғжизәле баҡсаһы.
Балалар баҡсаһын етәкләүсе Гүзәл Яңыбай ҡыҙы Ғәлиуллина балаларға гелән: "Тәртипле һәм дуҫ булығыҙ!” - тип әйтеп кенә тора.
Йәйғор төҫтәренә буялған был баҡсала кескәйҙәрҙең дүрт
төркөмө башҡорт телен өйрәнә. Беренсе категориялы тәрбиәсе Шәүрә Самарбай ҡыҙы
Ярмуллина "Йәйғор” исемле уртансы төркөмдө етәкләй. "Күбәләктәр” исемле өлкән
төркөмгә йөрөгән балалар менән юғары категориялы тәрбиәсе Зөлфиә Рәғип ҡыҙы
Уркутова шөғөлләнә. Өлкән тәрбиәсе Әлмира Флүр ҡыҙы Ғүмәрова етәкселегендә
балаларға туған телде өйрәтеүгә, башҡорт рухында тәрбиәләп, уларҙың һәләттәрен арттырыуға
бик күп көс һалалар. Көн һайын тигәндәй кескәйҙәр башҡортса шиғыр һөйләй һәм
төрлө әкиәттәр сәхнәләштерә.
"Йәйғорҙар” ҙә, "күбәләктәр” ҙә журналыбыҙ менән дуҫ, уны яратып уҡыйҙар. Рәсем, фотоларын ебәрәләр. Был отҡор балалар ата-әсәләрен дә, тәрбиәселәрен дә тик ҡыуандырып ҡына тора.
Айнар Байбулатов әҙерләне.


text:
Ташҡын кәмеүен дауам итә
Уҙған ял көндәрендә республика йылғаларының күбеһендә һыу кимәле кәмеүе күҙәтелде. "Башгидрометүҙәк" мәғлүмәттәренә ҡарағанда, шәмбе көнө Ҡариҙел йылғаһында Красная Горка ауылы эргәһендә һыу кимәле айырыуса ныҡ кәмене (тәүлегенә 69 сантиметрға). Ағиҙел Бөрө эргәһендә — 30 сантиметрға, Ашҡаҙар Новофедоровка ауылы эргәһендә 23 сантиметрға аҫҡа төштө. Был көндө Дим йылғаһында Бочкарево эргәһендә (25 сантиметрға), Ағиҙелдә Өфө эргәһендә (20 сантиметрға), Охлебинино ауылы янында (дүрт) һәм Андреевка ауылы эргәһендә (өс сантиметрға) һыу кимәле күтәрелеүе күҙәтелде.
Йәкшәмбе көнө һыу күтәрелеү Ҡариҙелдә Красная Горка ауылы эргәһендә (36 сантиметрға) һәм Ағиҙелдә Андреевка ауылы янында (дүрт сантиметрға) ғына теркәлде. Ҡалған контроль нөктәләрҙә һыу кәмене.
Бөгөнгө көнгә республика йылғаларында һыу кимәле быйыл яҙ көтөлгән күрһәткестәрҙән байтаҡҡа кәмерәк. Дим йылғаһында Бочкарево ауылы эргәһендә генә һыу 651 сантиметр тәрәнлегендә билдәләнә, ә ул ни бары 350-450 сантиметр кимәлендә күҙалланғайны.


text:
Фото:
Башҡортостандың «йәш гвардиясылары» йәш граждандарҙы лагерға йыя
Фото:
2010 йылдың 3 — 9 авгусында «Ҡайынҡай» дауалау-һауыҡтырыу комплексы нигеҙендә «Мин — граждан» йәйге профилле лагеры үтәсәк. Уны ойоштороусы булып «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш гвардияһы» Бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе сығыш яһай. «Ҡайынҡай»ҙа үткәргән аҙна 16 — 35 йәштәгеләр өсөн ваҡиғаларға бай булмаҡсы. Йәштәргә лекциялар уҡыласаҡ, улар менән тренингылар үткәреләсәк, ҡыҙҙар һәм егеттәр дискуссияларҙа, проект уйындарында, спорт һәм мәҙәни-күңел асыу сараларында ҡатнашасаҡ.
Лекция һәм тренингылар Башҡортостанды артабан модернизациялау, XXI быуатта именлек һәм сәскә атыуға юлдар эҙләү мәсьәләләренә, сәйәсәттә йәштәр урыны һәм уның Рәсәйҙең инновацион үҫешендәге роленә арналасаҡ. «Стратегия 2020», «Берҙәм Рәсәй» бөтә Рәсәй сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе менән хеҙмәттәшлектә ойоштороу мәсьәләләре», «Һайлауҙарҙа эшләү» кеүек башҡа темалар ҙа бар; «Урам», «Интернет-өҫтөнлөк», киң мәғлүмәт саралары менән хеҙмәттәшлек итеү, йәштәр парламентаризмы, социаль проекттар, грант булдырыу йүнәлештәре буйынса эштәр ҙә ҡаралған.
«Бизнес-йәй 2010» проекты программаһы «Мин — граждан» лагеры майҙансыҡтарының береһе буласаҡ, унда йәштәр менеджмент һәм коммуникациялар нигеҙҙәренә уҡыясаҡ, «Тормошто стратегик планлаштырыу» тренингылар курсын үтәсәк һәм республиканың уңышлы эшҡыуарҙары менән осрашып, уларҙан бизнес ойоштороу һәм үҫтереү нигеҙҙәрен өйрәнәсәк.
Лагерҙа ҡатнашыусыларға ҡунаҡҡа Дәүләт Думаһы, БР Дәүләт Йыйылышы, республиканың муниципаль берәмектәре депутаттары, «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе һәм йәштәр йәмәғәт ойошмалары лидерҙары киләсәк. Лекциялар уҡыясаҡ һәм семинарҙар үткәрәсәк кешеләр билдәлелек яулаған һәм йәштәр менән тәжрибә уртаҡлашырға, уларға карьера һәм бизнес төҙөү буйынса практик кәңәштәр бирергә теләгән белгестәр иҫәбенән саҡырылған.
Бындай уғата файҙалы үткәрелгән ваҡыт өсөн аҡса индереү талап ителә. Путевка хаҡы – йәш гвардиясылар өсөн 3500 һум һәм партияға инмәгәндәргә - 7000 һум. Әммә был ҙур булмаған сығымдар артығы менән ҡапланасаҡ.
Лагерҙа ҡатнашыусыларҙың барыһы ла уңайлы дүрт урынлы номерҙарҙа йәшәйәсәк, етди һәм мәғлүмәткә бай көндөҙгө программанан һуң иркенләп ял итә аласаҡ. Улар алдында «ВИА Чаппа» төркөмө һәм башҡа музыкаль коллективтар һәм бардтар сығыш яһаясаҡ, дискотекалар, йәштәр өсөн «Мин – граждан», ҡыҙҙар өсөн «Мисс Йәй 2010» конкурстары ойоштороласаҡ.
«Мин – граждан» лагеры тураһында тулыраҡ мәғлүмәт алыу һәм унда нисек яҙылыу өсөн: http://www.molgvardiarb.ru


text:
Фото:
Өфөлә күсемһеҙ милеккә хаҡтар кәмегән
Фото:
Өфөлә икенсел торлаҡ баҙарында квадрат метрға тәҡдим ителгән уртаса хаҡ 43,5 мең һум тәшкил итә. Бер аҙнала ул 0,2 процентҡа кәмегән.
Бер һәм күп бүлмәле фатирҙар 0,3 процентҡа арзанайған. Ике һәм өс бүлмәлеләр — 0,2 процентҡа.
«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре мәғлүмәтенә ярашлы, бөгөнгө көндә иң арзан өс бүлмәле фатир бер миллион һумға тәҡдим ителә. Ул К.Маркс урамында урынлашҡан, майҙаны 45 кавадрат метр. Иң ҡыйбат фатир 16 миллион һум тора. Был Октябрь проспектындағы биш бүлмәле фатирҙың дөйөм майҙаны — 220 квадрат метр.
Бүлмәләр сегментында тәҡдимдең минималь хаҡы – 500 мең һум: Конституция урамы, 10 квадрат метр. Иң ҡыйбатлыһы – Калинин урамында, 24 квадрат метрлыҡ бүлмә 1300 мең һум менән баһалана.
Һатыуға ҡуйылған иң ҡиммәт коттедж 20 миллионға тәҡдим ителә. Ул Михайловкала урынлашҡан, майҙаны — 350 квадрат метр.


text:
Фото:
Сәғәт поястары һанын кәметеү тураһындағы мәсьәләне уйлап хәл итергә кәрәк
Фото:
Рәсәйҙә сәғәт поястары һанын кәметеү һәм йәйге ваҡытҡа күсеүҙе кире ҡағыу тураһындағы мәсьәлә көн тәртибенән алынмаған әле. Миҫал итеп ғәҙәттә бер сәғәт поясында йәшәгән Ҡытай килтерелә. Әммә эксперттар, сәғәт поястарын алмаштырғанда иң элек илдең оҙонлоҡҡа күпмегә һуҙылыуына иғтибар бирергә кәрәк, тип иҫәпләй. Ҡытайҙан айырмалы, Рәсәйҙең оҙонлоғо ҙур. Әгәр, мәҫәлән, Башҡортостан Мәскәү ваҡытына күсһә, беҙҙә ҡыш көнө сәғәт өстә үк ҡараңғы төшә башлаясаҡ. Юридик фәндәр докторы, Башҡорт дәүләт университеты Хоҡуҡ институтының криминалистика кафедраһы профессоры Олег Полстовалов был новацияға ҡырҡа ҡаршы.
— Беренсенән, — тип иҫәпләй Олег Владимирович, — Мәскәү ваҡытына күскәндә беҙҙә энергия ҡулланыу ҡырҡа артасаҡ. Ә икенсенән – енәйәтселек үҫәсәк. Енәйәттәр һаны тәүлектең ҡараңғы ваҡытында артыуы һәр кемгә билдәле. Етмәһә, бының халыҡтың һаулығында, уның психикаһында нисек сағылыры бөтөнләй билдәһеҙ. Һамарҙар күнеп, Мәскәү ваҡытына күсте лә инде. Ләкин уларҙа бер сәғәткә генә айырма бит. Ә беҙҙә – ике сәғәткә.
Был мәсьәлә буйынса үҙ фекерен БР Дәүләт Йыйылышы депутаты Вадим Старов та белдерҙе.
— Теге йәки был ваҡытҡа күсеү, — тип иҫәпләй Вадим Николаевич, — был урындағы властар хоҡуғы түгел. Был бик етди мәсьәлә. Ғалимдарҙың фекерен ишетмәй тороп, «риза» йәки «ҡаршы» тип әйтергә ярамай. Барыһын да бик етди үлсәп ҡарарға кәрәк.
Был айҡанлы фекерҙәр төрлө. Ләкин эксперттар, теге йәки был төбәктә сәғәт поясын алмаштырыу тураһында ҡарар ҡабул итер алдынан был территорияла тест үткәрергә, кире һәм ыңғай яҡтарын ентекле үлсәп ҡарарға кәрәк, тип иҫәпләй.


text:
«Ашҡаҙар» ҡунаҡханаһы реконструкциянан һуң 2014 йылда асыласаҡФото: Олег Яровиков
«Ашҡаҙар» ҡунаҡханаһы реконструкциянан һуң 2014 йылда асыласаҡ
«Ашҡаҙар» ҡунаҡханаһы реконструкциянан һуң 2014 йылда асыласаҡФото: Олег Яровиков
Республика Президенты Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡ буйлап эш сәфәре барышында «Ашҡаҙар» ҡунаҡханаһын реконструкциялау барышы менән танышты.
50 йыл элек төҙөлгән бинала ремонт үткәреү өсөн 100 миллион һум аҡса бүленгән. Эш барышында белгестәр бинаны тотоп торған конструкцияларҙың эштән сыҡҡан булыуын асыҡлаған. Һөҙөмтәлә ремонт бюджеты 150 миллион һумға тиклем арттырылған.
— Бөгөнгө көнгә бина фасадын һәм ҡыйығын реконструкциялау тамамланды, биш ҡатлы объекттың икенсе ҡатында эштәр дауам итә, — тип хәбәр итте «Риком» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Ринат Райманов. – Ҡунаҡтар 62 бүлмәлә урынлаштырыла – уларҙа ремонт эштәре тамамланды.
Ҡунаҡхана хужалары Стәрлетамаҡ эргәһендәге Шахтауҙа тау саңғыһы курорты асылыу сәбәпле туристарҙың күпләп килеүенә өмөт итә. Комплекс алдағы тау саңғыһы миҙгелендә эшләй башлаясаҡ.
«Ашҡаҙар» ҡунаҡханаһы 1964 йылда төҙөлгән. Бинаның дөйөм майҙаны 3691,70 квадрат метр тәшкил итә. Яңыртылған ҡунаҡхананы 2014 йылда асыу планлаштырыла.


text:
Владимир Путиндың ҙур матбуғат конференцияһы 19 декабргә тәғәйенләнгән
Рәсәй Президенты Владимир Путиндың йыл һайын үткәрелә торған ҙур матбуғат конференцияһы 19 декабргә тәғәйенләнгән. Журналистарҙы аккредитациялау асылған, тип хәбәр итә дәүләт башлығы матбуғат хеҙмәте.
Был туғыҙынсы тапҡыр Рәсәй һәм сит ил киң мәғлүмәт саралары журналистары менән ҙур осрашыу буласаҡ. Беренсе матбуғат конференцияһы 2000 йылда үтте, ә һуңғыһы — 2012 йылдың 20 декабрендә.
Былтыр дәүләт башлығы киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре менән Кремлдә түгел, ә Мәскәү Халыҡ-ара сауҙа үҙәгендә аралашты. Журналистар менән осрашыу «Дима Яковлев законы» билдәһе аҫтында үтте. ИТАР-ТАСС мәғлүмәттәре буйынса, һигеҙенсе матбуғат конференцияһы 4 сәғәт 33 минут барҙы, сараға 1226 Рәсәй һәм сит ил журналистары аккредитацияланды.


text:
Ғаиләгә лә, ижадҡа ла ваҡыт таба
Яңыраҡ уның менән тормош, ғаилә һәм ижад тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ.
- Мәүлит Зиннәт улы, беҙ һеҙҙе тәү сиратта ижад кешеһе тип беләбеҙ. Тормош юлығыҙ менән дә бер аҙ таныштырып китһәгеҙ ине... - 1962 йылда Үткәл ауылында тыуғанмын. Шығай урта мәктәбен тамамлағас, 1981- 1983 йылдарҙа хеҙмәт иттем. Армиянан ҡайтҡас, Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәнем һәм 2007 йылға тиклем “Сода” заводында эшләнем. Ҡатыным вафат булғас, Санкт- Петербург, Великие Луки, Ѳфѳ ҡалаларында вахта ысулы менән йѳрѳп эшләнем. Яңынан ѳйләнгәс, 2012 йылда тыуған яғыма ҡайтып тѳпләндем. - Ҡайһы берәүҙәр тормоштан ҡәнәғәт булмай, һәр саҡ зарланып йәшәй.
Ә һеҙ тормоштан ҡәнәғәтме?
- Ғүмер кешегә бер генә бирелә, шуға ла уға риза булып, матур итеп йәшәп ҡалырға кәрәк. Минең ѳсѳн балаларымдың иҫән-һау, яратҡан эшең булыуы ҙур бәхет. Һәр нәмәгә риза булып, күңелемде биреп башҡарам. Мәҫәлән, 30 йылға яҡын токарь булдым, һәр бер деталгә күңелемде һалдым. - Ә бит кеше эш юҡ тип зарлана... - Бѳтә нәмә кешенең үҙенән тора. Эшләйем тигәндәр үҙ яйын таба. Бар, әлбиттә, һѳнәре буйынса эш таба алмағандар, әммә ундайҙар, эш юҡ, тип зарланмай. Мәҫәлән, Сосновкала йәшәй башлағас, ниндәй эш килеп сыҡһа ла, күпме түләүҙәренә ҡарамай эшләнем: пилорамала таҡта быстым, электрик та булдым, әле мәҙәниәт йортонда газ операторы. Буш ваҡыттарҙа үҙебеҙҙән артып ҡалған картуфты ҡалаға алып барып һатам. Йәй-кѳҙ еләк-емеш, бәшмәк йыйып һатабыҙ. Бер эштең дә ояты юҡ.
- Шул уҡ ваҡытта беҙ һеҙҙе һәр бер концерттарҙа ла осратабыҙ... - Тормош иптәшем Земфира тәҡдим итһә, мин күтәреп алам. Әгәр минең яҡтан тәҡдим булһа, ул да ҡаршы килмәй. Уның ҡыҙы Динара ла беҙҙең һәр ҡайҙа ла ѳлгѳрѳүебеҙгә аптырай. Тормош иптәшем мәҙәниәт йортонда эшләгәндә, һәр саҡ уға ярҙам иттем. Эштәрен дә үҙ күҙлегемдән баһаланым. Сосновкала, Үткәлдә, Шығайҙа, ҡалала булһынмы, концерттарҙың береһен дә ҡалдырмайбыҙ. Был сараларҙа күңел асыла, ял итәһең, кеше менән аралашаһың, йәшәреп киткәндәй булаһың. Беҙ уны телевизорҙан ҡарайбыҙ, тигән кешеләргә аптырайым. Телевизорҙан ҡарау менән сәхнәләге күренеште сағыштырып булмай.
- Йыш ҡына матбуғатта сығыш яһайһығыҙ, шиғырҙар ижад итәгеҙ. Нисек ѳлгѳрәгеҙ? - Йәш саҡтан яҙыша инем, балалар тыуғас, донъя мәшәҡәттәренә күмелеп, туҡтап ҡалдым. Әммә теләк булһа, ижад күп ваҡыт та алмай. Шиғыр үҙенән-үҙе тыуып тора. Шиғыр яҙмайым, тип үҙеңде тыйып та булмай. Ә бына проза менән оҙаҡ ултырырға, сюжет ѳҫтѳндә эшләргә кәрәк. Интернетта үҙемдең “Мәүлит Кәрими: ижады” тигән ижад тѳркѳмѳмдѳ булдырҙым. Унда 700-гә яҡын кеше теркәлгән. Яҙыусы Гүзәл Ситдиҡова менән һѳйләшкәндән һуң, “Шиғриәт дәрестәре” тѳркѳмѳн астым, унда 400-гә яҡын кеше теркәлгән, үҙем администратор булып торам. Унда һәр кеше үҙенең тәҡдимдәрен, тәнҡиттәрен яҙа. Мин дә уларҙың ижадын күҙәтеп, күптәргә тәҡдимдәремде яҙам, шиғырҙарын тѳҙәтәм. Ғѳмүмән, баш-аяғым менән ижадҡа сумдым. “Ҡуңыр буға”ның эшендә ҡатнашыу ҙур яуаплылыҡ та, ваҡыт та талап итә, сѳнки һәр эште тикшерәбеҙ, йәштәрҙе ижадҡа йәлеп итәбеҙ, батырыраҡ булырға ѳгѳтләйбеҙ. Шиғырҙарын, әҫәрҙәрен туплап, йыйынтыҡтар әҙерләйбеҙ
. - Ә ғаиләгә ваҡыт ҡаламы? Әсәй-атай- бала мѳнәсәбәттәре нисек булырға тейеш тип уйлайһығыҙ?
- Ғаиләлә балалар ѳсѳн әсәй менән атай араһындағы мѳнәсәбәт мѳһим. Балаларымдың әсәһе, тәүге ҡатыным Зәйтүнгѳл менән 27 йыл бергә торҙоҡ. Дүрт бала тәрбиәләп үҫтерҙек. Беҙҙең ғаиләлә талаш-иреш тигән нәмә булманы. Балалар яҡшы мѳнәсәбәтте күреп үҫте. Хәҙер уларҙың үҙҙәренең донъяһы, матур йәшәүҙәре менән ҡәнәғәтмен. Ҡатыным вафат булғас, элекке класташым Земфираны осратып, яңынан ғаилә ҡорҙоҡ. Уның менән дә уртаҡ тел табып, бер- беребеҙҙе аңлап йәшәп китеүем менән бәхетлемен. Ѳйѳбѳҙҙән балалар ѳҙѳлмәй. Ейән- ейәнсәрҙәр ҙә килергә ынтылып тора. Земфираның балалары - “ағай”, ейән- ейәнсәрҙәре “олатай” тип ѳҙѳлѳп тора. Ошоларҙан сығып, ғаиләлә мѳнәсәббәт бер- береңә хѳрмәт менән ҡарауҙан башланалыр, тип уйлайым.
- Ә бындай мѳнәсәбәттәр тыуҙырыу ѳсѳн ир-аттан нимә талап ителә? Ҡасан хѳрмәт тыуа? - Был үҙеңдең тормош юлың, үрнәгең, тотошоң менән яуланған хѳрмәт, тип иҫәпләйем. Мине хѳрмәт итһендәр, тигән маҡсат ҡуйылмай бит. Нисек барһың, шулай булып ҡалырға кәрәктер. Иң мѳһиме - ҡайҙа булһа ла, кем булһаң да үҙеңде лайыҡлы, ысын ирҙәрсә тота белергә кәрәк. Ә ир-аттың ғаиләлә абруйы булмауына, тәү сиратта, кѳслѳ заттар үҙҙәре ғәйепле. Беҙгә тормош ваҡлыҡтарына бирешмәҫкә, ныҡ булырға, бѳгѳлѳп тѳшмәҫкә кәрәк. Бѳтә нәмә үҙеңдән тора, тип иҫәпләйем. Йәшәргә тырышҡан кеше йәшәй. Мәҫәлән, ҡайһы берәүҙәр эскенән айырыла алмағас, кодировкаға бара. Был аҙымды эшләргә батырсылығы еткән, кѳс тапҡан кешене тикшерергә түгел, ә күтәрергә, ярҙам итергә кәрәк, сѳнки уның матур, лайыҡлы йәшәргә теләге бар. - Мәүлит Зиннәт улы, әңгәмәгеҙ ѳсѳн рәхмәт. Һеҙгә ижади үрҙәр, ғаилә именлеге теләйбеҙ.
Рәмилә МУСИНА әңгәмәләште.


text:
- Подробности
- Просмотров: 466
ГЕОРГИЙ ҠАТЫН-ҠЫҘҘАР МОНАСТЫРЫ, “Изге Ҡыуаҡтар”. 1901 й. Георгий ҡатын-ҡыҙҙар общинаһы булараҡ нигеҙ һалына, 1905 й. алып Георгий монастыры. Бөрө өйәҙенең Уҫы-Степановка а. (хәҙ. БР‑ҙың Благовещен р‑ны) 4,3 км алыҫлыҡта урынлашҡан була. Г.ҡ.‑ҡ.м. һалынған урын (3 ҡайын м‑н 2 тал эргәһендә, “Изге Ҡыуаҡтар” тигән исеме ошоға бәйле) изге тип һаналған, бында, риүәйәттәргә ярашлы, мөғжизәле билдәләр (изге ҡарттар, янып торған шәмдәр күренеүе, ҡыңғырау сыңы ишетелеүе, ҡоролоҡ ваҡытында ғибәҙәт ҡылғандан һуң ямғыр яуыуы һ.б.) һәм төрлө ауырыуҙарҙан ҡотолоу осраҡтары булып торған. Монастырь крәҫтиән Г.А.Поспелов иғәнә иткән ерҙә изге урындарға ғибәҙәт ҡылыусылар, тирә-яҡта йәшәгән крәҫтиәндәр һәм православие руханиҙары аҡсаһына һалынған. Монастырь эргәһендә 3 сиркәү була. Георгий (йорт) сиркәүе, ағастан, 1901 й. төҙөлә һәм изгеләндерелә, изге благоверный Владимир кенәзе Георгий Всеволодович хөрмәтенә өҫтәле була. Вознесение сиркәүе, ағастан, урыҫ стилендә (23х10х12 м), 7 көмбәҙле, 1911 й. төҙөлә һәм изгеләндерелә, Раббы Олғашыуы хөрмәтенә өҫтәле була; 2 яруслы манараһында 8 ҡыңғырауы була; 800‑гә яҡын кешене һыйҙыра. Успение сиркәүе, таштан (47х34х10,5 м), 3 яруслы манараһы (21 м бейеклектә), 3 өҫтәле була: төп өҫтәле Пресвятая Богородица Успениеһы хөрмәтенә, эргә приделдарындағыһы — изге благоверный Владимир кенәзе Георгий Всеволодович һәм Бөтә Изгеләр хөрмәтенә; төҙөлөп бөтмәй һәм изгеләндерелмәй. Монастырҙа изге әйберҙәр һаҡлана: преподобный Серафим Саровскийҙың кейемдәре; Изге Троица, Смоленск Божья Матеры һәм 17 изгенең һүрәте төшөрөлгән, 1907 й. архиепископ Тихон бүләк иткән кипарис икона (44х44 см). Г.ҡ.‑ҡ.м. 1901 й. — 40‑ҡа яҡын, 1913 й. 158 сестра йәшәй. Общинаға 1902 й. 70, 1913 й. 147 дисәтинә ер (шуның 38 дисәтинәһе император Николай II тарафынан бирелә) ҡарай, 1917 й. — 461 дисәтинә. Мал аҙбары, умарталығы, йәшелсә һәм емеш баҡсаһы була. Тирмәне, оҫтаханалары (икона төшөрөү, иконаларҙы ҡурғаш һәм сәскә м‑н биҙәү, алтын ялатыу, биҙәк төшөрөү, эске кейем тегеү, алтын м‑н ҡайыу, юрған һырыу, тегеү, туҡыу, итек тегеү, китап төпләү, ағас, ҡалай эше), таш һәм ағас часовнялары, сестралар һәм ғибәҙәт ҡылыусылар өсөн 15 бәләкәй хөжрәһе, хужалыҡ ҡаралтыһы м‑н ағастан төҙөлгән 3 бер ҡатлы йорто, ш. уҡ 1902 й. Өфөлә һәм Бөрө ҡ. асылған монастырь хужалығы теркәлгән. Монастырь хәйриә һәм мәғрифәтселек м‑н шөғөлләнә: 1903 й. крәҫтиән ҡыҙҙары өсөн — грамота мәктәбе, послушницалар өсөн йәкшәмбе мәктәбе асыла; яңғыҙ ҡарсыҡтар, һаңғырау-телһеҙҙәр, етем балалар йорто була; 1914 й. алып башҡа милләттән булған етем ҡыҙҙар һәм һалдат балалары өсөн приюттар эшләй башлай. Беренсе донъя һуғышы йылдарында сестралар фронтҡа посылкалар ебәрә. 1920‑се йй. башында монастырь обновленецтарға ҡаршы тора. 1921 й. “Тәүге башаҡ” а.х. артеленә үҙгәртелә, ләкин ғибәҙәт ҡылыу дауам итә. 1928 й. сент. артель ябыла, игуменья атыла, монахинялар репрессиялана. 1954 й. һуң монастырь ҡаралтылары тотошлай юҡ ителә. 1998 й. Г.ҡ.‑ҡ.м. урынында Успение ир-егеттәр монастыры (Өфө) скиты төҙөлә, 2002 й. монастырь үҙе лә күсерелә һәм Успение Изге Георгий монастыры тип үҙгәртелә [настоятеле — Варлаам (С.Н.Максаков)]. Г.ҡ.‑ҡ.м. настоятельницалары: игуменьялар Серафима (1905 й. алып), Магдалина (1911 й. алып), Христина (1917 й. алып).
Әҙәб.: Серафим, игумен. Георгиевский женский монастырь, именуемый “Св. Кустики", в Уфимской епархии, Бирском уезде. Кунгур, 1913.
Н.П.Зимин
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Илебеҙ тыныс булһынЗилә Зѳлфәр ҡыҙы Ғәликәева, Шығай ауылы: - Мин һайлауға үҙемдең балаларымдың киләсәге матур, илебеҙ тыныс булһын, тип килдем. Президент булып һайланасаҡ кандидат илебеҙҙең яҡшы киләсәген, алға барыуын хәстәрләгән, тѳплѳ аңлы кеше булыр тип ѳмѳтләнәм һәм ышанам. #УчастОк#Башкортостан#БудущееЗаНами...
“Тотороҡлоҡ яҡлымын”Бѳгѳнгѳ йәштәрҙең һәр нәмәгә үҙ ҡарашы: кемдер һайлауға барыуҙы кәрәкле тип һанамай, үҙ яҙмышын башҡалар ихтыярына ҡалдырһа, икенселәре бѳгѳнгѳ сәйәси ваҡиғаға етди ҡарай, кандидаттар араһынан лайыҡлыһы ѳсѳн тауыш бирә. Бәхеткә күрә, һуңғыларының күпселекте тәшкил итеүе, аңлы йәштәр үҫеүе ҡыуандыра. 1279-сы һайлау участкаһына тауыш бирергә килгәндәр араһында йәштәрҙең күп булыуы күҙгә ташлана. Таныш йѳҙҙәр ҙә күренә. Азат Баҡыев ҡатыны Диана менән килгән. Азат - сәнғәт кешеһе, ҡала Мәҙәниәт һарайында эшләп килгән “Ирәмәл” халыҡ театры постановкаларында тѳп ролдәрҙе башҡарыуы менән...
Һайлау ҡыҙыу бараБелорет ҡалаһында һәм районында һайлау ҡыҙыу темпта бара. Һайлаусыларҙың олоһо ла, кесеһе лә үҙ бурысын әүҙем һәм яуаплы башҡара. Граждандарҙың күпләп килеүе арҡаһында ҡайһы берәүҙәргә бер аҙ сират кѳтѳргә лә тура килә. Тѳшкѳ сәғәт 12-гә тиклем 28,5 процент, йәғни 22 мең 235 һайлаусы үҙе лайыҡлы тип һанаған кандидатҡа тауыш бирҙе. Ҡаланың башлыса күреү буйынса инвалид граждандары йәшәгән микрорайонда урынлашҡан 1302-се махсуслаштырылған һайлау участкаһында граждандар менән ирекмәндәр эшләй. Бѳтә һайлау участкаларында ла тиерлек йәмәғәт палатаһынан, тѳрлѳ сәйәси партияларҙан...
Шығай халҡы һәр саҡ алда!1352-се һанлы Шығай һайлау участкаһында 557 кеше теркәлгән, кѳндѳҙгѳ сәғәт 12-гә тиклем 230 һайлаусы тауыш биргән. Был 40 процент тәшкил итә. Участка рәйесе Филүзә Рәшит ҡыҙы Нурмѳхәмәтова элекке һайлауҙар менән сағыштырғанда был юлы әүҙем бара тип билдәләне. Унда Йәмәғәт палатаһынан һәм В.В. Путиндың күҙәтеүсеһе бар. Дѳйѳм алғанда, һайлау тыныс, күңелле бара. #УчастОк#Башкортостан#БудущееЗаНами...
Һайлау һаулыҡҡа ҡамасауламайҺайлау - 2018 Ҡаланың һѳнәри белем биреү учреждениеларында бѳгѳн тѳп сәйәси ваҡиға - Рәсәй Президентын һайлау менән бер рәттән тѳрлѳ саралар ҡаралған. 18 мартта Асыҡ ишектәр кѳнѳ, Һаулыҡ, Вакансиялар йәрминкәһе, оҫталыҡ дәрестәре үткәрелә. Белорет медицина колледжы бинаһында урынлашҡан 1279-сы һайлау участкаһы эргәһендә, мәҫәлән, Һаулыҡ йәрминкәһе бара. “Беҙҙең колледжда 20 йылдан ашыу “Хәрәкәт формулаһы” ирекмәндәр хәрәкәте уңышлы эшләп килә. Буласаҡ медицина хеҙмәткәрҙәре уҡыуҙың тәүге кѳнѳнән үк үҙ тәғәйенләнешен белергә, һәр ваҡыт, бына бѳгѳн дә, кеше һаулығы һағында торорға тейеш,” -...
Заманса ҡала мөхите булдырайыҡҺайлау – 2018 Белорет ҡалаһының педагогия колледжы бинаһында урынлашҡан 1293-ө һайлау участкаһы рәйесе Евгения Борисовна Сулимова әйтеүенсә, сәғәт 2-гә тиклем ғариза буйынса өйҙәренә барып 54 кешегә һайлауҙа ҡатнашырға ярҙам иткәндәр. Был участкала һайлаусылар ҙа бик әүҙем. Байрам кәйефе тыштан уҡ һиҙелә. Дәртле музыка кешеләргә яҡшы тәьҫораттар бирә. Күптәр ғаиләләре менән килә. Бала-сағалар ҙа сәйәси ваҡиғала ҡатнашырға ололарға ҡарап өйрәнә. Ә бәлки, Президент һайларға улар ҙа теләйҙер... Сәғәт 4-кә был участкала 600-гә яҡын кеше тауыш бирҙе лә инде. Ошо бинала уҡ ҡала халҡы “Заманса...
Журналистар кем өсөн тауыш бирә?Һайлау – 2018 Иртәнге сәғәт һигеҙ тулыр-тулмаҫ, “Урал” гәзите хәбәрселәре мөхәрририәткә йыйылып, алдан билдәләнгән һайлау участоктарына йүнәлде. Эш тығыҙ. Һайлау участоктарына килгән һайлаусыларҙан, етәкселәрҙән әңгәмәләр алып, фотоға төшөрөп алырға кәрәк. Тиҙ арала үҙҙәренә лә гражданлыҡ бурысын үтәй һалып, һайлауҙан алынған мәғлүмәттәрҙе гәзиттең сайтына, Интернет селтәренә урынлаштырыу зарур. Шулай ҙа яҙғы көндөң матурлығы ла, һайлауға килгән кешеләрҙең яҡшы кәйефе лә был сәйәси ваҡиғаның мәртәбәһен тағы ла арттыра төшә. Шулай булмай ни, Ил башлығын һайлау уйын эш түгел! Белорет...
Бүләк алғың килһә - һайлауға кил!Һайлау-2018 Ҡаланың Октябрьский биҫтәһендәге 8-се мәктәптә урынлашҡан 1299-сы һайлау участкаһында иртәнге сәғәттәрҙән үк һайлаусылар әүҙем килә башланы. Бында тыштан уҡ ишетелгән күңелле көйҙәр байрам кәйефе бирә. Һайлау залы ла матур биҙәлгән. Иң тәүге һайлаусыға һәм беренсе тапҡыр һайлаған йәштәргә, шулай уҡ иң өлкән һайлаусыларға бүләктәр тапшырыла. Хатта ата-әсәләре менән килгән балалар ҙа бүләкһеҙ ҡайтмай. Һайлаусылар өсөн буфет та эшләй. Иғлан ителгән “Асыҡ ишектәр көнө” лә бик фәһемле, әүҙем үтә. Төрлө сараларҙа балалар ҙа, ата-әсәләр ҙә, хатта өләсәй-олатайҙар ҙа әүҙем ҡатнаша....
Барыһының да кәйефе яҡшыҺайлау - 2018 Марина Роландовна Исмәғилева, 16-сы мәктәптең башланғыс класс уҡытыусыһы: - Әлеге ваҡытта мин һайлау участогында эш мәлендә. Үҙемдең гражданлыҡ бурысымды үтәнем. Һайлауҙарың тыныс һәм ғәҙел үтеүен теләйем. Халыҡтың әүҙемлеге күренә. Барыһының да кәйефе яҡшы. #УчастОк#Башкортостан#БудущееЗаНами...
Константин Толкачев: кандидаты в Президенты России представляют весь спектр предпочтений избирателейПредседатель Государственного Собрания – Курултая Республики Башкортостан Константин Толкачев проголосовал на выборах Президента России на избирательном участке в Государственном концертном зале «Башкортостан». Председатель парламента пообщался с наблюдателями ООН, посетившими избирательный участок, и ответил на вопросы журналистов. Константин Толкачев также отметил традиционно высокую активность избирателей и большое количество избирательных участков в республики – 3436. – Успешно проведена работа в предвыборный период. Восемь кандидатов провели активные избирательные кампании, дебаты. Они...
Новости Башкортостана
В День города в Уфе состоится благотворительный гастрономический праздник «Добрый плов»
21 мая 2018 10:34
При оплате услуг ЖКХ потребители смогут выбрать для себя наиболее удобный тариф
19 мая 2018 18:33
Часть трассы Уфа – Аэропорт перекрыта из-за дорожных работ
19 мая 2018 18:29
Жителей Уфы напугал странный утренний гул в Черниковке
19 мая 2018 18:28
В Башкортостане впервые прошел Фестиваль национальной кухни «Бэлешфест»


text:
Әҙәм күрке – әҙәплектә
Ул һүҙе менән түгел, эше менән алдыра. Башлаған эшен бер ваҡытта ла аҙағына еткермәй ҡуймай.
Шығайҙа тыуып үҫкән ҡыҙ бәләкәйҙән бейергә ярата. Маҡсатлы, тырыш ҡыҙ үҙе бейергә ѳйрәнә, Әммә бейеүсе булырға насип булмай. Педучилищены тамамлап мәктәптә, балалар баҡсаһында эшләп алғандан һуң Үткәл мәҙәниәт йортона эшкә урынлаша. Һәм бына ике тиҫтә йылға яҡын Гүзәл Зиннур ҡыҙы ошонда балаларҙы бейеү серҙәренә ѳйрәтә. Районыбыҙҙың ғына түгел, Башҡортостандың сағыу йондоҙсоғона әйләнгән Розалия Шәғәлинаны кем генә белмәй икән. Финанс иҡтисад колледжында уҡып йѳрѳгән Розалия хәҙер Ѳфѳ тамашасыларын бейеүҙәре менән һоҡландыра. Шәғәлиндарҙың улдары Илмир ҙа бәләкәйҙән сәхнәләрҙә бейеп йѳрѳй, уның 3 йәшлек Гѳлназ ҡыҙы ла ҡоштай талпынып бейергә ѳйрәнә. Тимәк, бейеү уларҙың ҡанынан килә.
- Розалия, Илмир мәктәпте тамамлап сығып киткәстәр, тәүҙә нисектер күңелгә ҡыйын булып, тѳшѳнкѳлѳккә бирелеп киткән кеүек булдым. Һуңынан үҙемде ҡулға алып, яңы кѳс-дәрт менән 7 йәштән 14 йәшкә тиклемге балаларҙы йыйып, бейеүгә ѳйрәтә башланым. Бына шулай «Сулпан» фольклор ансамбленә ҡараған «Сулпылар» бейеү ансамбле барлыҡҡа килде. Әлеге кѳндә 10 ҡыҙға костюм тектерергә йѳрѳйѳм. Үҙебеҙ аҡса эшләргә тырышабыҙ. Ғѳмүмән, беҙ эште миңә, һиңә, уға бүлмәйбеҙ. Мәҙәниәт йорто директоры Мәҙинә Айытбай ҡыҙы Йомағужина, тормош иптәшем Иршат һәм башҡалар менән бер һүҙҙән булып, кәңәшләшеп эшләйбеҙ. Мәҙәниәт бүлеге хеҙмәткәрҙәренә һәр саҡ дәртләндереп, ярҙам ҡулы һуҙып торғандары ѳсѳн айырыуса рәхмәтлебеҙ.
Үҙемде бик бәхетле кеше тип иҫәпләйем, сѳнки яратҡан тормош иптәшем, балаларым, ейәнсәрем һәм эшем бар. Миңә, ниңә үҙең бейемәйһең, тип әйткәндәре бар. Әммә мин бѳтә һәләтемде балаларға биргем, уларҙы бейеүгә ѳйрәткем килә. Уларҙың уңыштары мине яңы үрҙәргә әйҙәй, йәшәү кѳсѳ бирә, - ти Гүзәл.
Талантлы кеше һәр яҡлап та талантлы була, тигәндәй, Гүзәл һәм Иршат Шәғәлиндар тѳрлѳ музыка ҡоралдары менән генә түгел, тѳрлѳ хужалыҡ инструменттары менән дә бик оҫта эш итәләр. Уларҙың эстән дә, тыштан да матур булыуҙарын әллә ҡайҙан балҡып ултырған матур йорттары ла иҫбатлай.
Оҙаҡ йылдар намыҫлы һәм һѳҙѳмтәле хеҙмәте ѳсѳн Гүзәл Зиннур ҡыҙы Рәхмәт хаттарына, Маҡтау ҡағыҙҙарына лайыҡ булған. Ә ғаилә йылында улар «Иң яҡшы ижади ғаилә» номинацияһына лайыҡ булалар.
Ѳлгѳлѳ хеҙмәткәр һәм ѳлгѳлѳ хужабикә булыу, ауылдарға концерттар менән йѳрѳү еңелдән түгел. Әммә Гүзәл Зиннур ҡыҙы бер ваҡытта ла зарланмай, сѳнки уның эше - илһам сығанағы, күңел осошо, йәшәү рәүеше.
Беҙ бѳтә мәҙәниәт хеҙмәт-кәрҙәрен һѳнәри байрамдары менән ҡотлап, уңыштар, яңынан-яңы ижади үрҙәргә күтәрелеүҙәрен теләйбеҙ.
З.Сѳләймәнова.


text:
Категория:Техника тураһында тамамланмаған мәҡәләләр
Был категория — Техника мәҡәләләр әҙерләмәһе өсөн. Категорияға мәҡәләләр өҫтәр өсөн универсаль {{Әҙерләмә}} ҡалыбы урынына {{tech-stub}} тематик билдәһен урынлаштырыр кәрәк.
Эске категориялар
Был категориялағы барыһы 7 эске категорияның 7 эске категорияһы күрһәтелгән.
Ҡ
Т
- ► Транспорт тураһында тамамланмаған мәҡәләләр (2 К, 2 Б)
Х
- ► Хәрби техника тураһында тамамланмаған мәҡәләләр (1 К, 1 Б)
«Техника тураһында тамамланмаған мәҡәләләр» категорияһындағы мәҡәләләр.
Был категорияла булған 2 биттең 2 бите күрһәтелгән.


text:
Өфөләге юғары уҡыу йорто тәүге тапҡыр Шанхай рейтингына индерелде
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфө дәүләт авиация техник университеты — илдең инженер-техник йүнәлеш буйынса Шанхай рейтингына ингән өс юғары уҡыу йорто иҫәбендә, тип хәбәр ителә РИА Новости сайтында.
Рейтингта М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетынан тыш, Милли тикшеренеүҙәр ядро университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты бар.
«Төбәк университеты тәүге тапҡыр Мәскәү дәүләт университеты менән бер төркөмдә, был илдәге уҡыу йорттарының тигеҙ үҫеш мөмкинлектәре тураһында һөйләй», — тине «Рәсәй бөгөн» медиатөркөмөнөң «Социаль навигатор» проекты етәксеһе Наталья Тюрина.
Инженер-техник йүнәлеш буйынса вуздар рейтингын төҙөгәндә ғилми эшмәкәрлектең һөҙөмтәлелек күрһәткестәре, фәнни ҡаҙаныштар, тикшеренеү эшмәкәрлеге кимәле, халыҡ-ара һәм шәхси сектор менән хеҙмәттәшлек, ғилми наградалар, халыҡ-ара кимәлдәге премиялар иҫәпкә алына. Рейтингта донъяның 55 иленән 730-ҙан ашыу юғары уҡыу йорто бар.
Рейтинг тураһында тулыраҡ мәғлүмәт — «Социаль навигатор» проекты сайтында.


text:
Өфөлә Халыҡ-ара балалар уйындарында ҡатнашыусылар Халыҡ-ара йыһан станцияһы менән бәйләнешкә сығасаҡ
VI Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындарында ҡатнашыусылар Өфөлә спорт форумының аҙаҡҡы көнөндә – 2 мартта Халыҡ-ара йыһан станцияһы экипажы менән радиобәйләнеш ойошторасаҡ. Бәйләнеш сеансы Өфө дәүләт авиация техник университетының йыйылыштар залында урындағы ваҡыт менән 13 сәғәт 30 минутта башлана.
34-се экспедиция космонавтары (Рәсәйҙән – Олег Новицкий, Евгений Тарелкин, Роман Романенко һәм Американан – Кевин Форд, Хадфилд Кристофер, Машбёрн Томас) 10 минут дауамында VI Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындары сиктәрендә ойошторолған йәштәр акцияһында – «Ҙур уйын»да ҡатнашыусыларҙың 20 һорауына яуап бирәсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов «Альтернатива» ИнваҮҙәгендә булдыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Рөстәм Хәмитов «Альтернатива» ИнваҮҙәгендә булды
Рөстәм Хәмитов «Альтернатива» ИнваҮҙәгендә булдыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 23 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
Уҙған көндәрҙә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов техник реаблитиция сараларын ремонтлауҙа, ҡуртымға биреүҙә һәм һатыуҙа махсуслашҡан «Альтернатива» ИнваҮҙәге эшмәкәрлеге менән танышты.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, уҙған аҙналалағы «тура бәйләнеш»тә «Альтернатива» төбәк коляскала хәрәкәт итеүсе инвалидтарҙың йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Михаил Петров республика Башлығына ИнваҮҙәк бинаһын ремонтлауҙа булышлыҡ итеү үтенесе менән мөрәжәғәт итте һәм был социаль әһәмиәтле проектты ғәмәлгә ашырыу барышы менән танышырға саҡырҙы.
Ойошма рәйесе Таньяна Селезнёва һүҙҙәренсә, был үҙәк үҙенең функцияһы буйынса Рәсәй өсөн уникаль булып тора. Ул өс йыл элек асылған инвалидтар өсөн кресло-коляскалар ремонтлау буйынса оҫтахана нигеҙендә ойошторолған.
2017 йылдың ноябрендә ИнваҮҙәк 2,45 миллион һум күләмендә Президент грантын отто. Беренсе транш иҫәбенә станоктар, иретеп-йәбештереү һәм тәгәрмәс алмаштырыу ҡорамалдары, ҡоралдар йыйылмаһы, дрелдәр, болгаркалар, тотола торған материалдар һатып алған, интернет үткәргән.
Башҡортостандың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡҡа социаль ярҙам итеү министрлығы үҙәккә мәшғүл булмаған инвалидтар өсөн эш урындары булдырыуға 837 мең һум күләмендә субсидия бүлгән. Был аҡсаға шкафтар, өҫтәлдәр, ултырғыстар, компьютерҙар, верстактар һәм күтәреү механизмары һатып алғандар. Терәк-хәрәкәт аппараты ауырыған 10 инвалидты эшкә урынлаштырған. Ҡараусылар ярҙамында сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн стажировка ойошторолған. Киләсәктә стажировкаға коррекция кластарында уҡыусыларҙы һәм урта махсус профессиональ белем биреү йорттары инвалид-студенттарын саҡырыу күҙаллана.
ИнваҮҙәктең Башҡортостан буйынса Социаль страховкалау фонды менән хеҙмәттәшлеге көйгә һалынған. Былтыр 600-ҙән ашыу берәмек техник реабилитация сараһы йүнәтелгән. Өфөләге мәшғүллек үҙәктәре менән берлектә ИнваҮҙәк тәрбиәселек, йәмәғәт эштәренә кешеләрҙе йәлеп итеү буйынса программаларҙа әүҙем ҡатнаша.
Әлеге ваҡытта ИнваҮҙәк урынлашҡан бинаны яңыртыу буйынса мәсьәлә киҫкен тора. Бында йылылыҡ трассаһын модернизациялау, йылылыҡ, һыу тәьминәте һәм бина эсендә һыу түгеү системаларын алмаштырыу буйынса капиталь ремонт дауам итә. Шул уҡ ваҡытта эштәрҙе тамамлау өсөн өҫтәмә финанслау талап ителә. Бынан тыш, үҙәккә конструкторҙар бюроһын, инвалидтарға автомобиль өсөн ҡулдан ҡорамалдар эшләү буйынса участка урынлаштырыу, шулай уҡ стажировкаға килгән балаларға ҡунаҡ бүлмәләре, бында сығарылған техник реабилитация сараларының күргәҙмә майҙансығын ойоштороу өсөн өҫтәмә майҙансыҡтар кәрәк.
Таньяна Селезнёва һүҙҙәренсә, үҙәк хеҙмәткәрҙәре бинаның алыҫ, сәнәғәт зонаһында тиерлек, урынлашыуы менән ҡыйынлыҡтар кисерә. Эш урынына барып етеү өсөн ҡайһы берәүҙәргә бер нисә транспортты алмаштырырға тура килә. Ә үҙәктең үҙ транспорты юҡ.
Республика Башлығы бында төҙөкләндерелгән һәм етештерелгән төрлө техник реабилитация саралары менән танышты, етештереү бүлмәләрен ҡараны, бинаның торошон баһаланы.
— Әлбиттә, был тейешле вариант түгел. Ул асыҡтан-асыҡ. Беҙ уйларбыҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Хәҙер һеҙҙең темағыҙ менән шөғөлләнә башланыҡ. Тимәк, барыһын да эшләрбеҙ. Сөнки идея бик дөрөҫ.
ИнваҮҙәктә Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт ағзалары, министрҙар, үҙәк хеҙмәткәрҙәре ҡатнашлығында кәңәшмә үткәрҙе. Үҙәкте үҫтереү перспективалары, финанс-иҡтисади, милек, транспорт тәьминәте мәсьәләләре тикшерелде. Кәңәшмә йомғаҡтары буйынса Башҡортостан Хөкүмәтенә тейешле йөкләмәләр әҙерләнде. Республика Башлығы проекттың артабанғы ғәмәлгә ашырылыуына Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы яуаплы буласағын билдәләне.
http://www.bashinform.ru/news/1148102-rustem-khamitov-posetil-invatsentr-alternativa/


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт драма театрын реконструкциялау күҙаллана. Ошо хаҡта кисә миҙгелде ябыуға арналған матбуғат конференцияһында театрҙың художество етәксеһе Олег Ханов белдерҙе.
Яңыртыу эштәре 2019 йылда театрҙың 100 йыллыҡ юбилейына уҙғарыла. Был дата шулай уҡ Республиканың 100 йыллығын һәм башҡорт әҙәбиәте аҡһаҡалы Мостай Кәримдең 100 йыллығын байрам итеү менән тап килә.
Ремонт эштәре 2018 йылдың сентябрендә башлана һәм 2019 йылдың апреленә тиклем бара. Ҙур залда тауыш һәм яҡтылыҡ ҡорамалдарын, ултырғыстарҙы алмаштырыу күҙаллана. Кесе зал да йүнәтеләсәк. Косметик ремонт бинаның тышҡы яғына ла ҡағыласаҡ.
Ремонт барышында спектаклдәр Опера һәм балет театрының кесе залында үтәсәк, Рус драма театры, Мостай Кәрим исемендәге Йәштәр театры менән һөйләшеүҙәр алып барыла, тип һөйләне спикерҙар.


text:
Тематик план
№
Тема
Йөкмәткеһе
Уҡыусының эшмәкәрлеге
иҫкәрмә
Дата
Үткәреү
ваҡыты
Фактик
үткәреү ваҡыты
1
Предмет тураһында төшөнсә
Предмет. Уны өйрәнеү ысулдары (ҡул менән тотоп, күҙҙәр менән күреп). Предметтың тормоштағы әһәмиәте, ҡулланышлы
Предметты күҙәтергә, сағыштырырға. Уның тураһында мәғлүмәт алыу ысулдарын асырға. Предметты һүрәтләп һөйләү алгоритмын төҙөргә. Предметты өйрәнеү ысулдарын тикшерергә,үҙләштерергә
01.09
2
Предмет һәм һүҙ
Һүҙ. Предмет. Был ике төшөнсәне сағыштырыу.
Предметты тотабыҙ, күрәбеҙ. Һүҙҙең исем атау функцияһы. Уның телмәрҙәге әһәмиәте. Махсус рәүештә һорау төҙөргә өйрәтеү (өйрәнеү объекты тураһында мәғлүмәт алыу маҡсатында)
Предметты һәм һүҙҙе күҙәтергә, сағыштырырға. Уларҙың айырмалыҡтарын табырға. Һығымта яһарға. Уүыу материалын өйрәнеү процесында диалогта ҡатнашырға. Уүытыусыға һорау бирергә.
02.09
3
Предмет атамаһын белдергән һүҙҙәр
Һүҙҙең исем атау функцияһы. Предмет исемен (атамаһын) белдергән һүҙҙәр. Уларҙың үҙенсәлектәре. Телмәрҙәге әһәмиәте.
Һүҙҙе әйтергә, ишетергә. Уны фәнни тикшереү объекты итеп күҙәтерғә һәм сағыштырырға. Предмет исемен белдергән һүҙҙәр йыйрға. Уларҙы график һыҙма ярҙамында тамғаларға.
03.09
4-5
Предмет хәрәкәтен белдергән һүҙҙәр
Предмет хәрәкәтен белдергән һүҙҙәр. Хәрәкәт. Эш. Предмет башҡарған эш-хәрәкәт. Һүҙбәйләнеш (терминды атамайынса) төҙөү. Предмет атамаһы һәм уның эше, хәрәкәте. Предмет хәрәкәтен белдергән һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы.
Предмет хәрәкәтен белдергән һүҙҙәрҙе тупларға. Предмет атамаһын белдергән һүҙгә ярашлы уның эш-хәрәкәтен белдергән һүҙ табырға. Һүҙбәйләнештәр төҙөргә. Уларҙың график һыҙмаһын төшөрөргә.
04.09
07.09
6-7
Предмет билдәһен белдергән һүҙҙәр
Предмет һәм уның билдәһе. Предмет билдәһен белдергән һүҙҙәр.Предмет атамаһын белдергән һүҙгә ярашлы билдә-һүҙҙе табыу. Һүҙбәйләнеш төҙөү. Предмет билдәһен беледргән һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы.
Предметҡа хас билдәлрҙе әйтергә. Уларҙы күҙәтергә, сағыштырырға. Предмет атамаһына ярашлы билдә-һүҙҙәр уйларға. Һүҙбәйләнештәрҙе график һыҙма ярҙамында күрһәтергә.
08.09
09.09
8
Һүҙбәйләнеш
Һүҙбәйләнеш. Предмет атамаһы һәм уның хәрәкәтен аңлатҡан һүҙҙәрҙән һүҙбәйләнештәр төҙөү. Предмет хәрәкәтен белдергән һүҙҙәрҙең билдә-һүҙҙәр менән бәйләнеше (һүҙбәйләнеш). Һүҙбәйләнеште график һыҙмала күрһәтеү
Һүҙбәйләнештәр төҙөргә. Уларҙы телмәрҙән айырып алырға. Бирелгән һүрәт йөкмәткеһенә нигеҙләнеп һүҙбәйләнештәр төҙөргә. Һүҙбәйләнештәрҙең график һыҙмаһын һыҙырға
10.09
9-10
Һөйләм. Һөйләмгә һүҙ өҫтәү
Һөйләм тураһында төшөнсә. Һөләмдең башы, аҙағы. Уның аҙағында тыныш билдәләре (нөктә, һорау, өндәү)Бәләкәс (йыйынаҡ) һәм ҙур (киңәйтелгән) һөйләмдәр. Һөйләмде киңәйтеү, тулыландырыу. Һөйләм һыҙмаһы. Һөйләмгә һүҙ өҫтәү тамғаһы
Һөйләмде күҙәтергә. Өндәшеү маҡсатына ҡарап, һөйләм аҙағында нөктә,һорау, өндәү ҡуйырға. Уларҙы тейешле интонация менән әйтергә. Бирелгән һүҙҙәр йәки һүрәт ярҙамында һөйләмдәр төҙөргә. Уларҙың һыҙмаһын һыҙырға.
11.09
14.09
11-13
Ярҙамсы һүҙҙәр
Һәм, менән ярҙамсы һүҙҙәре. Уларҙың һөйләмдәге функцияһы. Уларҙың ҡулланышы. Ғына-генә, ҡыны-кенә ярҙамсы һүҙҙәре. Уларҙың һөйләмдәге функцияһы, ярҙамсы һүҙҙәрҙе һөйләм һыҙмаһында график тамғалау
Телмәр ағышынан ярҙамсы һүҙәрҙе бәйләнеп килгән һүҙе менән айырып әйтергә. Уларҙы һөйләм һыҙмаһында тейешле тамға менән тамғаларға
15.09
16.09
17.09
14
Тикшереү эше
Предмет. Һүҙ. Һүҙ төркөмдәре. Һөйләм.
Тыңларға, ишетерғә, айырып билдәләргә, һыҙмаһын һыҙырға
18.09
15-16
Һүҙ. Өн
Һүҙҙе тыңлау. Уның һәр өнөн тауыш (интонация) ярҙамында айырып әйтеү. Өндәрҙең урынын билдәләү. Уның өн моделен төҙөү. Бирелгән график һыҙмаға ярашлы һүҙҙәр уйлау
Һүҙҙе әйтергә, тыңларға. Һүҙҙең һәр өнөн тауыш ярҙамында айырып әйтергә һәм моделдә һәр өндө үҙ шаҡмағына ҡуйып уҡырға
21.09
22.09
17
Һуҙынҡы,тартынҡы өндәр. Ижек
Һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәрҙе график тамғалау. Һүҙҙең өн моделен төҙөү. Һүҙҙе ижеккә бүлеү ысулдары. Өндө әйткәндә ауыҙ ҡыуышлығынан өрөлгән һауаға ҡаршылыҡ ҡуйыу осраҡтарын күҙәтеү: (ирендәр ҡымтыла, тел аңҡауға йәбешә йәки аҫҡы һәм өҫкө рәт тештәр “тоташа” һ.б.). Өндө тартынҡы һәм һуҙынҡыға айырыу
Өндәрҙе күҙәтергә, тикшереү эше үткәрергә, уларҙы айырыу ысулдарын, юлдарын табырға. Өндө әйткәндә үпкәнән өрөлгән һауаның хәрәкәт итеүен күҙәтергә һәм һауа ауыҙ ҡыуышлығында ниндәй ҡаршылыҡтарға осрауын тойомларға: өндө әйткәндә тел, теш, ирендәр, аңҡау ни хәлдә, ниндәй торошта булыуын тойорға
23.09
18-19
Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәр
Ҡалын һәм нәҙек әйтелешле һүҙҙәр. Ярым нәҙек һәм ҡалын һуҙынҡы өндәр. [ә],[ө], [ү],[и], [э] һәм [у],[ы], [а],[о] өндәре. Һүҙҙә сингармонизм законы. Тартынҡы өндәр нәҙек һуҙынҡылар уратылышында. Тартынҡылар ҡалын һуҙынҡылар уратылышында. Ҡалын һәм нәҙек өндәрҙе график моделдә айырып тамғалау (ҡалын өндәр - зәңгәр, нәҙек өндәр - һары төҫтә). Һүҙҙәрҙе өн моделенә ярашлы уҡыу
Ҡалын һәм нәҙек әйтелешле һуҙынҡыларҙы сағыштырырға. Һүҙҙә [ә],[ө],[ү],[и],[э] һәм [у], [ы],[а],[о] һуҙынҡыларының тартынҡы өндәрҙең әйтелешенә тәьҫирен тойомларға. Һүҙҙең өн моделен һыҙырға
24.09
25.09
20-22
Һаңғырау,яңғырау тартынҡылар
Шау һәм тауыш ярҙамында яһалған тартынҡы өндәр. Тартынҡыларҙы яңғырау һәм һаңғырау өндәрғә төркөмләү. Һанғырау, янғырау тартынҡыларҙы график тамғалау
Тартынҡыларҙы күҙәтергә. Ике тартынҡыны сағыштырырға һәм уларға хас айырмалыҡтарҙы билдәләргә, һығымта яһарға
28.09
29. 09
30.09
23-24
Һүҙҙең өн моделе
Һуҙынҡы, тартынҡы өндәр. Нәҙек, ҡалын тартынҡылар. Яңғырау, һаңғырау тартынҡылар
Һүҙгә өн анализы яһарға, уныү график моделен төҙөргә. Өндәргә тулы характеристика бирергә
01.10
02.10
25
Баҫым
Баҫымдың һүҙҙең аҙаҡҡы ижегенә төшөүе. Башҡорт телмәре музыкаль һәм яғымлы
Һүҙҙә баҫымлы ижекте тауыш менән айырып әйтергә, уны билдәләргә
05.10
26
Тикшереү эше
Һүҙ һәм өн. Һуҙынҡы һм тартынҡы өндәр. Һүҙҙең өн моделе
Тест эштәрен инструкцияға ярашлы үтәргә
06.10
27
[ә] өнө. Уны Әә хәрефе менән тамғалау
[ә] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [ә] – нәҙек һуҙынҡы. [ә] өнөн Әә хәрефе менән тамғалау. Ҙур хәреф Ә кеше исемдәрендә һәм һөйләм башындағы һүҙҙә. Уның менән һүҙҙәр уйлау. 2-3, 3-4 өндән торған һүҙҙәрҙең өн-хәрефтән торған график һыҙмаһы. Һыҙмала Әә хәрефен үҙ урынына (шаҡмаҡҡа) баҫмалап яҙыу, һүҙҙе уҡыу
[ә] өнөн әйтергә, тыңларға, күҙәтергә. Уға тулы характеристика бирергә, һығымта яһарға. Ә хәрефен баҫмалап һәм дөрөҫ каллиграфия менән дәфтәргә яҙырға. Ә хәрефле һүҙҙәрҙең һыҙмаһын һыҙырға, уҡырға
07.10
28
[а] өнө. Уны Аа хәрефе менән тамғалау
[а] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [а] – ҡалын һуҙынҡы. [а] өнөн Аа хәрефе менән тамғалау. Ҙур хәреф А кеше исемендә, хайуан ҡушаматында; һөйләм башындағы һүҙҙә.3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һыҙмала Аа хәрефен үҙ шаҡмаҡтарына баҫмалап яҙыу, һүҙҙе уҡыу: ал, ат,аш,ас,аҡ,ай,ала, ата, аша, аса, ға, баш, таш, ҡаш, ҡар, май, шар, зар, тар, атай, ағай, апай, ашай, арый, арыш, алҡа, арпа, алма, арҡа, бара, бала, тала, ҡала һ.б.
[а] өнөн әйтергә, тыңларға, сағыштырырға (а - ә). Уға тулы характеристика бирергә, һығымта яһарға. Аа хәрефен баҫмалап һәм дөрөҫ каллиграфия менән дәфтәргә яҙырға. А хәрефле һүҙҙәрҙе уҡырға, яҙырға
08.10
29
Әә – Аа хәрефтәре
Әә – Аа хәрефтәре. [ә],[а] өнө булған һүҙҙәрҙе сағыштырыу. Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәр. Башҡорт теленең сингармонизм законы. Нәҙек, ҡалын һүҙҙәр. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән алмаштырыу һәм һүҙҙең мәғәнәһе үҙгәреүе: әй – ай, әсә – аса, бәрә – бара, бәлә – бала һ.б.
Әә, Аа хәрефтәрен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Һүҙҙәр уҡырға. Диктант яҙырға. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән алмаштырғанда күҙәтелгән үҙгәреште аңлатырға, һығымта яһарға
09.10
30
[ө] өнө. Уны Өө хәрефе менән тамғалау
[ө] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [ө] – ярым нәҙек һуҙынҡы.Тартынҡы өн [ө], [ә] һәм [а] өндәре уратылышында. [ө] өнөн Өө хәрефе менән тамғалау. Ҙур хәреф Ө (Ә,А) кеше һәм ҡала исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында, һөйләм башындағы һүҙҙә.3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Өө хәрефен үҙ шаҡмағына баҫмалап яҙыу, һүҙҙе уҡыу: өс, өҫ, өн, өң, өт, өкө, һөй, йөй, сөй, көй, көн, төн, бөрө, көлтә, төйөн, бөйөк, төкө, бөркөт, һөлөк
[ө] өнөн әйтергә, тыңларға, сағыштырырға. Өнгә тулы характеристика бирергә, һығымта яһарға. Өө хәрефен баҫмалап һәм дөрөҫ каллиграфия менән дәфтәргә яҙырға. Өө хәрефле һүҙҙәрҙе уҡырға, яҙырға
12.10
31
[о] өнө. Уны Оо хәрефе менән тамғалау
[о] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [о] – ҡалын һуҙынҡы.Тартынҡылар [о],[ө],[ә],[а] һәм [о] өндәре уратылышында. [о] өнөн хәреф менән тамғалау. Оо хәрефе. Оо хәрефен яҙырға өйрәнеү. Баш хәреф О (Ә, А, Ө) кеше һәм хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. 3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Оо (Әә, Аа, Өө) хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[о] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙәрҙең өн моделен төҙөргә. Һүҙҙә [о] өнөн Оо хәрефе менән тамғаларға. Оо хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Һүҙҙе уҡырға. Оо,Өө, Аа, Әә хәрефле һүҙҙәрҙе әйтеп яҙҙырырға (шаҡмаҡлы һыҙмала)
13.10
32
Өө – Оо хәрефтәре
Өө – Оо хәрефтәре. [ө],[о] өнө булған һүҙҙәрҙе сағыштырыу. Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәр. Башҡорт теленең сингармонизм законы. Нәҙек, ҡалын һүҙҙәр. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән сағыштырыу һәм һүҙ мәғәнәһенең үҙгәреүе: өс- ос,өн – он, өт- от, өтә- ота, тор- тар,көн-төн һ.б.
Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәрҙе күҙҙәтергә, сағыштырырға, һығымта яһарға. Һүҙҙең өн моделен һыҙырға. Өө – Оо хәрефтәре булған һүҙҙәр йыйрға. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән алмаштырғанда күҙәтелгән үҙгәреште аңлатырға, һығымта яһарға. Өө, Оо хәрефтәрен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Ул хәрефтәр булған һүҙҙәрҙе график һыҙманан уҡырға
14.10
33
[ү] өнө. Үү хәрефе
[ү] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [ү] – нәҙек һуҙынҡы.Тартынҡылар [ү],[ә],[а],[ө] һәм [о] өндәре уратылышында. [ү] өнөн хәреф менән тамғалау. Үү хәрефе. Үү хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф Ү (Ә, А, Ө, О) кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. 3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Үү (Ә, А, Ө, О) хәрефен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[ү] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. [ү] өнөн Үү хәрефе менән тамғаларға. Үү хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Һүҙҙең шаҡмаҡлы һыҙмаһында Үү хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Һүҙҙе уҡырға. Үү,Өө, Аа, Әә, Оо хәрефле һүҙҙәрҙе әйтеп яҙҙырырға (шаҡмаҡлы һыҙмала)
15.10
34
[у] өнө. Уу хәрефе
[у] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [у] – ҡалын һуҙынҡы.Тартынҡылар [у], [ү],[о],[а],[ө] өндәре уратылышында. [у] өнөн хәреф менән тамғалау. Уу хәрефе. Уу хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф У (Ә, А, Ө, О) кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. 3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Уу (Ә, А, Ө, О) хәрефен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[у] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. [у] өнөн Уу хәрефе менән тамғаларға. Уу хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Һүҙҙең шаҡмаҡлы һыҙмаһында Уу хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Һүҙҙе уҡырға.Уу, Үү,Өө, Аа, Әә, Оо хәрефле һүҙҙәрҙе әйтеп яҙҙырырға (шаҡмаҡлы һыҙмала)
16.10
35
Үү – Уу хәрефтәре
Үү – Уу хәрефтәре. [ү],[у] өнө булған һүҙҙәрҙе сағыштырыу. Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәр. Башҡорт теленең сингармонизм законы. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән сағыштырыу һәм һүҙ мәғәнәһенең үҙгәреүе
Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәрҙе күҙҙәтергә, сағыштырырға, һығымта яһарға. Һүҙҙең өн моделен һыҙырға. Үү – Уу хәрефтәре булған һүҙҙәр йыйрға. Һүҙҙең бер хәрефен икенсе хәреф менән алмаштырғанда күҙәтелгән үҙгәреште аңлатырға, һығымта яһарға. Уу, Үү хәрефтәрен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Ул хәрефтәр булған һүҙҙәрҙе график һыҙманан уҡырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға
19.10
36-37
[э] өнө. Ээ (е) хәрефе
[э] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [э] – ярым нәҙек һуҙынҡы.Тартынҡылар [э], [у], [ү],[о],[а],[ө] өндәре уратылышында. [э] өнөн хәреф менән тамғалау. Ээ(е) хәрефе. Ээ хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф Э (У, Ә, А, Ө, О) кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында; һөйләм башындағы һүҙҙә. 2-3,3-4 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Ээ (Ә, А, Ө, О) хәрефен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу: эс, эт, эш, эл, эсә, этә, элә, эшсе, эңер, эйәк, эйәр; бел, бер, беш, кер, тел һ.б.
[э] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Һүҙҙә [э] өнөн Ээ (е) хәрефе менән тамғаларға. Ээ(е) хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Һүҙҙе уҡырға. Өйрәнелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
20.10
21.10
38-39
[ы] өнө. Ыы хәрефе
[ы] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [ы] – ҡалын һуҙынҡы.Тартынҡылар [ы], [э], [ү],[о],[а],[ө] һәм [ә] өндәре уратылышында. [ы] өнөн хәреф менән тамғалау. Ыы хәрефе. Ыы хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф Ы (У, Э, А, Ө, О) кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. 3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Ыы (Э, Ә, А, Ө, О) хәрефен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[ы] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.Һүҙҙә [ы] өнөн Ыы хәрефе менән тамғаларға. Ыы хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Һүҙҙе уҡырға. Өйрәнелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
22.10
23.10
40
[и] өнө. Ии хәрефе
[и] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [и] – ярым нәҙек һуҙынҡы.Тартынҡылар [и], [э], [ү],[о],[а],[ө] һәм [ә], [у] өндәре уратылышында. [и] өнөн хәреф менән тамғалау. Ии хәрефе. Ии хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф И (У, Э, А, Ө, О) кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. 3-4,4-5 өн-хәрефтән торған һүҙҙәрҙең график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Ии (, Ә, А, Ө, О) хәрефен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[и] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.Һүҙҙә [и] өнөн Ии хәрефе менән тамғаларға. Ии хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Һүҙҙе уҡырға. Өйрәнелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
26.10
41
[м] өнө. Мм хәрефе
[м] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [м] – тартынҡы өн. [м]өнө [ә], [ө],[ү] һәм [а],[о], [у] һуҙынҡылары уратылышында. [м] өнөн хәреф менән тамғалау. Мм хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф М кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм хәрефле график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Мм, Уу, Әә, Аа, Өө, Оо, Үү хәрефтәрен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[м] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.Һүҙҙә [м] өнөн Мм хәрефе менән тамғаларға. Мм хәрефтәрен дороҫ каллиграфия менән яҙырға. хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Һүҙҙең шаҡмаҡлы һыҙмаһында Мм хәрефтәрен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға, уҡырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
27. 10
42
Тикшереү эше. Эшкә анализ
Әә, Аа, Өө, Оо, Үү, Уу, Ээ(е), Ыы, Ии, Мм хәрефтәре
Өйрәнелгән хәрефтәрҙе дөрөҫ яҙҙырырға. Һүҙҙәр күсереп яҙырға
30. 10
43-44
[н] өнө. Нн хәрефе
[н] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [н] – тартынҡы өн. Уны хәреф менән тамғалау. Нн хәрефен яҙыу. Ҙур хәреф Нн кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм хәрефле график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Нн, Мм, Уу, Әә, Аа, Өө, Оо, Үү хәрефтәрен тейешле графикка яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[н] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Нн хәрефен дороҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең Нн хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
28.10
29.10
45
[ң] өнө. ң хәрефе
[ң] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [ң] – тартынҡы өн. Уны хәреф менән тамғалау. ң хәрефен яҙырға өйрәнеү.Һүҙҙең өн моделе һәм хәрефле график һыҙмаһы. Һүҙҙең график (хәрефле) һыҙмаһында ң хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[ң] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. [ң] өнөн ң хәрефе менән тамҡалау. ң хәрефен дороҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең шаҡмаҡлы һыҙмаһында ң хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
05.11
46
[л] өнө. Лл хәрефе
[л] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [л] – тартынҡы өн. [л] өнө [ә], [ө],[ү], и һәм [а],[о], [у], ы һуҙынҡылары уратылышында. [л] өнөн хәреф менән тамғалау. Лл хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф Лл кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм хәрефле график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Лл, Мм, Уу, Әә, Аа, Өө, Оо, Үү хәрефтәрен тейешле шакмаҡҡа баҫмалап яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[л] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.Һүҙҙә [л] өнөн Лл хәрефе менән тамғаларға. Лл хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырғ, бшҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Лл хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Һүҙҙең шаҡмаҡлы график һыҙмаһында Лл хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
06.11
47
[р] өнө. Рр хәрефе
[р] өнө. Уның әйтелеше, артикуляция. [р] – тартынҡы өн. [р] өнө [ә], [ө],[ү], и һәм [а],[о], [у], ы һуҙынҡылары уратылышында. [р] өнөн хәреф менән тамғалау. Рр хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ҙур хәреф Рр кеше исемдәрендә, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм хәрефле график һыҙмаһы. Һүҙҙең график һыҙмаһында Рр, Лл, Мм, Уу, Ыы, Әә, Аа, Өө, Оо, Үү, Ии, Ээ(е) хәрефтәрен тейешле шакмаҡҡа баҫмалап яҙыу: һүҙҙе уҡыу
[р] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.Һүҙҙә [л] өнөн Лл хәрефе менән тамғаларға. Лл хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырғ, бшҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Лл хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Һүҙҙең шаҡмаҡлы график һыҙмаһында Лл хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға. Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
09.11
48-49
[й] өнө. Йй хәрефе
[й] өнөн әтеү, тыңлау. [й] – тартынҡы өн. Уны Йй хәрефе менән тамғалау. Йй хәрефен яҙырға өйрәнеү. Йә, йө, йү ҡушымсалары менән һүҙҙәр: йәй, йәш, йән, йәйә, сейә, бейә, йәмле, йәшел; йөй, йөн, йөк, йөҙ, йөрөй, мөйөш; йүн, йүкә, йүрм, йүгән һ.б. Йо, йы ҡушымсалары менән һүҙҙәр: йыл, йыр, йыйын, ҡыйын, быйыл; йома, йоҡа һ.б.
[й] өнөн дөрөҫ әйтергә, ишетергә. Уға характеристик бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Йй хәрефен яҙырға. Йә, йө,йү,йе (һүҙ уртаһы) йо,йы һәм әй, өй, эй,ай, ый ҡушымсалары менән һүҙҙәр күсереп яҙырға һәм уҡырға
10.11
11.11
50-51
[г] өнө. Гг хәрефе
[г] өнөн әйтеү.[г] – янғырау тартынҡы өн.Гг хәрефе. Гг хәрефе менән тамғалау. Гг хәрефен яҙып өйрәнеү. Ҙур хәреф Г кеше исем-фамилияларында, хайуан ҡушаматтарында, һөйләм башында. Һүҙҙең өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
[г] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.[г] өнөн Гг хәрефе менән тамғаларға. Гг хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең Гг хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
12.11 13. 11
52
[к] өнө. Кк хәрефе
[к] өнөн әйтеү, тыңлау[к] – парлы (г-к) һаңғырау тартынҡы өн.Уны Кк хәрефе менән тамғалау. Кк хәрефен яҙып өйрәнеү. Ҙур хәреф К кеше исем-фамилияларында, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
[к] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.[к] өнөн тартынҡылар таблицаһына урынлаштырырға.[к] өнөн Кк хәрефе менән тамғаларға. Кк хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең Кк хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
16.11
53
[ғ] өнө. Ғғ хәрефе
[ғ] өнөн әйтеү, тыңлау[ҡ] – парлы (ҡ-ғ) һаңғырау тартынҡы өн.Уны Ҡҡ хәрефе менән тамғалау. Ҡҡ хәрефен яҙып өйрәнеү. Ҙур хәреф Ҡ кеше исем-фамилияларында, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башында. Һүҙҙең өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
[ғ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.[ғ] өнөн тартынҡылар таблицаһына урынлаштырырға.[ғ] өнөн Ғғ хәрефе менән тамғаларға. Ғғ хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең Ғғ хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
17.11
54
[ҡ] өнө. Ҡҡ хәрефе
[ҡ] өнөн әйтеү, тыңлау[ҡ] – парлы (ҡ-ғ) һаңғырау тартынҡы өн.Уны Ҡҡ хәрефе менән тамғалау. Ҡҡ хәрефен яҙып өйрәнеү. Ҙур хәреф Ҡ кеше исем-фамилияларында, хайуан ҡушаматтарында: һөйләм башындағы һүҙҙә. Һүҙҙең өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
[ҡ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә.[ҡ] өнөн тартынҡылар таблицаһына урынлаштырырға.[ҡ] өнөн Ҡҡ хәрефе менән тамғаларға. Ҡҡ хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға.Һүҙҙең Ҡҡ хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.Үтелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырырға. 2-3, 3-4 хәрефтән торған һүҙҙәрҙән диктант яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙырға
18.11
55
Гг – Кк, Ғғ – Ҡҡ хәрефтәре
[г] - [к], [ғ] - [ҡ] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡылар. Һүҙҙәрҙә г-к, ғ-ҡ хәрефтәренең сиратлашыу үҙенсәлеге: ҡаҡ – ҡаға, таҡ – таға, тек – тегә, бөк – бөгә, ҡалаҡ –ҡалағы, ҡолаҡ – ҡолағы, күнәк – күнәге, көрәк – көрәге һ.б. Гг, Кк, Ғғ, Ҡҡ хәрефтәрен өйрәнелгән һуҙынҡы, тартынҡылар менән дөрөҫ тоташтыоыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Диктант яҙыу. Хәбәр, һорау, өндәү һәйләмдәрҙе тейешле интонация менән уҡыу
Парлы яңғырау – һаңғырау тартынҡыларҙы сағыштырырға, һығымта яһарға. Гг – Кк, Ғғ – Ҡҡ хәрефтәрен дөрөҫ тоташтырырға. Кеше исемдәрен,хайуан ҡушаматтарын һәм һөйләм башын ҙур хәрефтән яҙырға. Күсереп яҙған һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе тикшерә белергә. Һөйләм, текстарҙы етеҙ уҡырға, мәғәнәһен аңларға
19.11
56
[б] өнө. Бб хәрефе
[б] өнөн әйтеү, тыңлау. [б] – яңғырау тартынҡы өн.Уны Бб хәрефе менән тамғалау. Бб хәрефен яҙыу.Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Һөйләмде ҙур хәрефтән яҙыу. Кеше исеме, хайуан ҡушаматтарында.Бб хәрефе менән һүҙҙәр яҙыу, уҡыу, текст уҡыу. Һөйләм күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
[б] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Бб хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һүҙҙең шаҡмаҡлы график һыҙмаһынды Бб хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.һөйләмдәр күсереп яҙырға. Уның дөрөҫлөгөн тикшерергә. Текст уҡырға. Уның йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға.
20.11
57
[п] өнө. Пп хәрефе
[п] өнөн әйтеү, тыңлау [п] – парлы (п-б) һаңғырау тартынҡы өн.Уны Пп хәрефе менән тамғалау. Пп хәрефен яҙыу.Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу. Ҙур хәреф П кеше исеме, хайуан ҡушаматтарында. Һөйләм күсереп яҙыу. Тексты тасуири уҡыу
[п] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Пп хәрефен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һүҙҙең шаҡмаҡлы график һыҙмаһынды Пп хәрефен тейешле шаҡмаҡҡа баҫмалап яҙырға.һөйләмдәр күсереп яҙырға. Уның дөрөҫлөгөн тикшерергә. Текст уҡырға. Уның йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға.
23.11
58
Бб, Пп хәрефтәре
[б] - [п] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡылар.Тартынҡылар таблицаһы. Һүҙҙәрҙә б - п хәрефтәренең сиратлашыу үҙенсәлеге: туп – тубы, төп – төбө, ҡап – ҡабы, китап – китабы һ.б. Бб, Пп хәрефтәрен башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.
Парлы яңғырау – һаңғырау тартынҡыларҙы күҙәтергә, сағыштырырға, һығымта яһарға. Һүҙҙәр,һөйләмдәр, текст уҡырға. Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
24.11
60
Тикшереү эше.Күсереп яҙыу.
Һуҙынҡы, тартынҡы өн. Нәҙек, ҡалын һуҙынҡы. Янғырау – һанғырау тартынҡы. Һүҙҙең өн моделе. Һөйләм моделе. Һүҙҙе ижеккә бүлеү. Юлдан юлға күсереү өсөн ижеккә бүлеү. Хәрефте дөрөҫ каллиграфия менән яҙыу. Уларҙы башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Диктант яҙыу
Уҡытыусы телдән әйткән эштәрҙе аңлап үтәргә
25. 11
61
[з] өнө. Зз хәрефе
[з] – янғырау тартынҡы өн.Зз хәрефе. Һүҙҙәр, һөйләмдәр текст уҡыу.Зз хәрефен яҙыу. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограммаларҙың аҫтына һыҙыу
[з] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Зз хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
26 .11
62
[с] өнө. Сс хәрефе
[с] – һаңғырау тартынҡы өн.Уны Сс хәрефе менән тамғалау. Сс хәрефен яҙыу. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограммаларҙың аҫтына һыҙыу
[с] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Сс хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
1
27.11
63
[ҙ] өнө. Ҙҙ хәрефе
[ҙ] – янғырау тартынҡы өн.Ҙҙ хәрефе. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу.Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, хайуан ҡушаматтары орфограммаларҙың аҫтына һыҙыу
[ҙ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Ҙҙ хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
30.11
64
[ҫ] өнө. ҫ хәрефе
[ҫ] – һаңғырау тартынҡы өн.Уны ҫ хәрефе менән тамғалау. ҫ хәрефен яҙыу. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу.
[ҫ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. ҫ хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
01.12
65
Ҙҙ - ҫ хәрефтәре
[ҙ] - [ҫ] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡы өндәр.Һүҙҙең өн моделе. Ҙҙ, ҫ хәрефтәре. Улар менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары
[ҙ] - [ҫ] өндәрен әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Ҙ, ҫ хәрефтәрен каллиграфия менән яҙырға. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙырға. Һүҙҙә орфограммаларҙы аңлатырға
02.12
66
[д] өнө. Дд хәрефе
[д] – яңғырау тартынҡы өн. Һүҙҙең өн моделе. Дд хәрефе.Уны яҙыу.Дд хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары.
[д] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Дд хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
03.12
67-68
[т] өнө. Тт хәрефе
[т] – яңғырау тартынҡы өн. Һүҙҙең өн моделе.Тт хәрефе.Уны яҙыу.Тт хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары.
[т] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Тт хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
04.12
07.12
69
Дд - Тт хәрефтәре
[д] - [т] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡылар.Тартынҡылар таблицаһы. Дд - Тт хәрефтәрен башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары
Парлы яңғырау – һаңғырау тартынҡыларҙы күҙәтергә, сағыштырырға, һығымта яһарға. Һүҙҙәр,һөйләмдәр, текст уҡырға. Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
08.12
70
Тикшереү эше (текст йәки диктант)
Һуҙынҡы, тартынҡы өн. Нәҙек, ҡалын һуҙынҡы. Яңғырау-һаңғырау тартынҡы. Һүҙҙең өн моделе. Һөйләм моделе. Һүҙҙе ижеккә бүлеү.Хәрефте дөрөҫ каллиграфия менән яҙыу. Уларҙы башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Һүҙҙәр һәм һөйләмдәр күсереп яҙыу.Диктант яҙыу
Тикшереү эштәре йөкмәткеһен уҡытыусы уҡыуынан аңларға. Ул эштәрҙе эҙмә – эҙлекле дөрөҫ башҡарырға
09.12
71
[уы],[ үэ] өндәре
[уы],[үэ] өндәре. Уларҙы хәреф менән тамғалау. Һүҙҙең өн моделе. [уы], [үэ] өндәре һүҙ уртаһында һәм һүҙ аҙағында. Һүҙҙәр уҡыу һәм яҙыу
Һүҙҙәр, һөйләм, текстар уҡыу. Күсереп яҙыу. Диктант
10.12
72
[ж] өнө. Жж хәрефе
[ж] – янғырау тартынҡы өн.Һүҙҙең өн моделе. Жж хәрефе.Уны яҙыу.Жж хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, Һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Кеше исемдәре, хайуан ҡушаматтары
[ж] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Жж хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәр, текстарҙы тейешле интонация менән уҡырға.Текст йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
11.12
73
[ш] өнө. Шш хәрефе
[ш] – парлы һанғырау тартынҡы өн.Һүҙҙең өн моделе. Тартынҡылар таблицаһы. Шш хәрефе.Уны яҙыу.Шш хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы тасуири уҡыу. Диктант.
[ш] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Шш хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға.Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
14.12
74
Жж – Шш хәрефтәре
[ж] - [ш] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡы өндәр.Һүҙҙең өн моделе. Жж, Шш хәрефтәре. Улар менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Кеше исем- фамилияһы, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары
[ж] – [ш] өндәрен әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Жж, Шш хәрефтәрен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Һөйләмдәр күсереп яҙырға, орфограммаларҙы һыҙырға
15.12
75
[в] өнө. Вв хәрефе
[в] – янғырау тартынҡы өн.Һүҙҙең өн моделе. Тартынҡылар таблицаһы. Вв хәрефе.Уны яҙыу.Вв хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы тасуири уҡыу. Диктант.
[в] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Вв хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
16.12
76
[ф] өнө. Фф хәрефе
[ф] – һаңғырау тартынҡы өн. Һүҙҙең өн моделе. Тартынҡылар таблицаһы. Фф хәрефе.Уны яҙыу.Фф хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы тасуири уҡыу. Диктант.
[ф] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Фф хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
17.12
77
Вв, Фф хәрефтәре
[в] - [ф] – парлы яңғырау- һанғырау тартынҡы өндәр.Һүҙҙең өн моделе. Вв, Фф хәрефтәре. Улар менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Орфограмма. Ҙур хәреф. Һөйләм башы. Кеше исем- фамилияһы, ер – һыу атамалары, хайуан ҡушаматтары
[в] – [ф] өндәрен әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Вв, Фф хәрефтәрен дөрөҫ каллиграфия менән яҙырға. Һөйләмдәр күсереп яҙырға, орфограммаларҙы һыҙырға
18.12
78
Тикшереү эше.Эшкә анализ (текст йәки диктант)
Өйрәнелгән хәрефтәрҙе тейешле каллиграфик режимда яҙыу. Уларҙы башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Диктант
Эште аңлап, эҙмә- эҙлекле башҡарырға
21.12
79-80
Ике өндө ([йа]) белдергән Яя хәрефе
Яя – ике өндө белдергән хәреф. Я хәрефе һүҙ уртаһында һәм аҙағында. Һүҙҙәң өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Һүҙҙең транскрипцияла яҙылышы. Һөйләмде, тексты тасуири уҡыу
Һүҙҙе әйтергә, тыңларға. Һүҙҙә [йа] өнөн тикшерергә, һығымта яһарға. Һүҙҙә [йа] өнөн Яя хәрефе менән тамғаларға. Яя хәрефен тейешле каллиграфия менн яҙырға
22.12
23. 12
81-82
Ике өндө ([йэ]) белдергән Ее хәрефе
Ее – ике өндө белдергән хәреф. Ее хәрефе һүҙ башында . е хәрефе һүҙ уртаһында. Һүҙҙәң өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Һүҙҙең транскрипцияла яҙылышы. Һөйләмде, тексты тасуири уҡыу
Һүҙҙе әйтергә, тыңларға. Һүҙҙә [йэ] өнөн тикшерергә, һығымта яһарға. Һүҙҙә [йэ] өнөн Ее хәрефе менән тамғаларға. Ее хәрефен тейешле каллиграфия менн яҙырға
24.12 25.12
83-84
Ике өндө ([йу]) белдергән Юю хәрефе
Һүҙҙә [йу] өндәрен Юю хәрефе менән тамғалау. Юю хәрефе һүҙ башында . ю хәрефе һүҙ уртаһында. Һүҙҙәң өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Һүҙҙең транскрипцияла яҙылышы. Һөйләмде, тексты тасуири уҡыу
Һүҙҙе әйтергә, тыңларға. Һүҙҙә [йу] өнөн тикшерергә, һығымта яһарға. Һүҙҙә [йю] өнөн Юю хәрефе менән тамғаларға. Юю хәрефен тейешле каллиграфия менн яҙырға
28.12
29.12
85-86
Ике өндө ([й’о]) белдергән Ёё хәрефе
Ёё – ике өндө ([й’о]) белдергән хәреф. Ё хәрефе рус теленән ингән һүҙҙәрҙә. Ё хәрефе һүҙ башында. Һүҙҙәң өн моделе һәм шаҡмаҡлы график (хәрефле) һыҙмаһы. Һүҙҙең транскрипцияла яҙылышы. Һөйләмде, тексты тасуири уҡыу
Һүҙҙе әйтергә, тыңларға. Һүҙҙә [й’о] өнөн тикшерергә, һығымта яһарға. Һүҙҙә [й’о] өнөн Ёё хәрефе менән тамғаларға. Ёё хәрефен тейешле каллиграфия менн яҙырға
19.01
20.01
87
Яя,Ее,Юю,Ёё хәрефтәре
Ике өндө белдергән Яя, Ее, Юю, Ёё хәрефтәре. Һүҙҙең өн моделе. Һүҙҙе транскрипцияла яҙыу. Яя, Ее, Юю, Ёё хәрефтәре менән һүҙҙәр йыйыу. Тексты аңлы уҡыу. Уның йөкмәткеһе буйынса фекер алышыу
Яя, Ее, Юю, Ёё хәрефтәрен дөрөҫ яҙыу. Һүҙҙең өн моделен транскрипциялы яҙыуҙы – хәрефле яҙыуға әйләндерергә. Яя, Ее, Юю, Ёё хәрефле һүҙҙәрҙе хатаһыҙ күсереп яҙырға. Тексты аңлы уҡырға. Уның йөкмәткеһе буйынса фекер алышырға
21.01
88
Нәҙек, ҡалын айырыу тамғаһы (ь, ъ)
ь, ъ тамғаларының һүҙҙәге функцияһы. ь – нәҙек айырыу тамғаһы. ъ – ҡалын айырыу тамғаһы. Һүҙҙең өн моделе. Һүҙҙе транскрипцияла яҙыу. Нәҙек, ҡалын айырыу тамғалары менән һүҙҙәр йыйыу. Уларҙ дөрөҫ күсереп яҙыу
Нәҙек, ҡалын айырыу тамғалары булған һүҙҙәрҙең өн моделен төҙөргә, транскрипцияла һәм хәрефтәр менән яҙырға. Күсереп яҙыу. Тексты аңлы уҡырға
22.01
89
[һ] өнө. Һһ хәрефе
[һ] – парһыҙ һаңғырау тартынҡы өн.Һүҙҙең өн моделе.Тартынҡылар таблицаһы. Һһ хәрефе. Уны яҙыу. Һһ хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы тасуири уҡыу. Диктант
[һ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Һһ хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
23.01
90-91
[х] өнө. Хх хәрефе
[х] – парһыҙ һаңғырау тартынҡы өн.Һүҙҙең өн моделе.Тартынҡылар таблицаһы. Хх хәрефе. Уны яҙыу. Хх хәрефе менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы тасуири уҡыу. Диктант
[х] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Фф хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
26.01
27.01
92
Һһ, Хх хәрефтәре
[һ], [х] – парһыҙ һанғырау тартынҡы өндәр.Һүҙҙең өн моделе. Һһ, Хх хәрефтәре. Улар менән һүҙҙәр уҡыу, яҙыу. Һүҙҙәр, һөйләмдәр күсереп яҙыу. Тексты аңлы уҡыу. Уның йөкмәткеһе буйынса фекер алышыу
[һ], [х] өндәрен сағыштырып күҙәтергә. Һығымта яһарға. Уларҙы тартынҡылар таблицаһынан табырға. Һүҙҙәрҙе дөрөҫ каллиграфия менән күсереп яҙырға, орфограммаларҙы һыҙырға
28.01
93
[щ] өнө. Щщ хәрефе
[щ]– парһыҙ һанғырау тартынҡы өн.Өндө Щщ хәрефе менән тамғалау. Щщ хәрефенең яҙылышы. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Щщ хәрефе рус теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә. Щщ хәрефе булған һүҙҙәр йыйыу: щи, борщ, плащ, щетка, Щорс. Уларҙы дөрөҫ яҙыу,уҡыу
[щ] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Щщ хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
29.01
94
[ч] өнө. Чч хәрефе
[ч]– парһыҙ һанғырау тартынҡы өн.Өндө Чч хәрефе менән тамғалау. Чч хәрефенең яҙылышы. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу.Чч хәрефе булған һүҙҙәр йыйыу: врач, Чапаев, Чайковский. Уларҙы дөрөҫ яҙыу,уҡыу
[ч] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Чч хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
30.01
95-96
Нәҙек айырыу билдәһе (ь)
ь – нәҙек айырыу билдәһе. Уның өндө белдермәүе. Нәҙек айырыу билдәһе (нәҙеклек билдәһе) башҡорт һүҙҙәрендә һәм сит телдәрҙән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе. Улар менән һүҙҙәр йыйыу: көньяҡ, төньяҡ, бирьяҡ, мәсьәлә, июнь, июль, сентябрь, октябрь, ноябрь, декабрь, нефть, альбом, бинокль, лагерь, мебель, коньки, пальто, фасоль, фонарь, һ.б. Уларҙы дөрөҫ уҡыу һәм күсереп яҙыу
Нәҙек айырыу билдәһе булған һүҙҙе күҙҙәтерг, һығымта яһарға. Һөйләмдәр һәм текстарҙы аңлы уҡырға. Баҫма хәреф менән бирелгән һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе кегль хәрефтәр менән күсереп яҙырға
2.02
3.02
97-98
Ҡалын айырыу билдәһе (ъ)
ъ – ҡалын айырыу билдәһе. Уның өндө белдермәүе. Ҡалын айырыу билдәһе башҡорт һүҙҙәрендә (ъ-я) һәм сит телдәрҙән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе. Улар менән һүҙҙәр йыйыу: аръяҡ, алъяпҡыс, ашъяулыҡ, ҡулъяулыҡ, Аҡъяр, Ҡыҙылъяр һ.б. Уларҙы дөрөҫ уҡыу һәм күсереп яҙыу
Ҡалын айырыу билдәһе булған һүҙҙе күҙҙәтерг, һығымта яһарға. Һөйләмдәр һәм текстарҙы аңлы уҡырға. Баҫма хәреф менән бирелгән һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе кегль хәрефтәр менән күсереп яҙырға
4.02
5.02
99
[ц] өнө. Цц хәрефе
[ц]– парһыҙ һанғырау тартынҡы өн.Өндө Цц хәрефе менән тамғалау. Цц хәрефенең яҙылышы. Уны башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырыу. Цц хәрефе сит телдәрҙән ңҙлштерелгән һүҙҙәрҙә. Цц хәрефе булған һүҙҙәрҙе дөрөҫ уҡыу һәм яҙыу: цирк, цинк, цифр, циркуль, концерт, мотоцикл. Уларҙы дөрөҫ яҙыу, уҡыу
[ц] өнөн әйтергә, тыңларға,характеристика бирергә. Һүҙҙең өн моделен төҙөргә. Цц хәрефен дөрөҫ яҙырға, башҡа хәрефтәр менән дөрөҫ тоташтырырға. Һөйләмдәрҙе, тексты аңлы, етеҙ уҡырға. Текст күсереп яҙырға
6.02
100-101
Алфавит
Алфавит хәрефтәре, уларҙың әйтелеше
Алфавит хәрефтәренең исемдәрен дөрөҫ әйтергә. Уларҙың тәртибен иҫтә ҡалдырырға. Бирелгән һүҙҙәрҙе алфавит тәртибендә әйтә белергә. Алфавит тәртибендә исемлек (4-5 кешенең торған төркөм) төҙөргә
9.02
10.02
102
Тикшереү эше.Диктант.
Йыл буйына өйрәнелгән уҡыу материалын үҙләштереү кимәлен асыҡлау, тикшереү
Бирелгән эштәрҙе (текст, эштәр бирелеше һ.б.) аңлап уҡыу, тейешле тәртиптә дөрөҫ итеп башҡарырға. Эште тапшырыр алдынан тикшерергә
11.02
34
Номер материала: ДВ-477789
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:
Комментарии:


text:
- Подробности
- Просмотров: 523
“ҠАРА ЮРҒА”, башҡ. халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй. Йыр тураһында тәүге мәғлүмәттәр И.И.Лепёхин яҙмаларында тупланған. “Ҡ.ю.” легендаһын һәм музыка ҡоралында уйналған вариантын тәүге тапҡыр 1894 й. С.Г. Рыбаков Орск өйәҙе Темәс а. (хәҙ. Баймаҡ р‑ны) Бирғәле ҡурайсынан һәм Ҡананикольск заводында ҡурайсы И.Лоҡмановтан яҙып ала һәм “Урал мосолмандарының көнкүреш тасуирламаһы менән музыкаһы һәм йырҙары” китабында баҫтырып сығара. Йырҙы артабан З.Ғ.Исмәғилев, Ф.Х.Камаев, Л.Н.Лебединский, Ғ.З. Сөләймәнов, Х.Ф.Әхмәтов яҙып ала.
“Ҡара юрға” эпосының фрагменты булған йырҙың тексы, һөйгән ҡыҙын урлап алып килгәне өсөн, атҡа мөрәжәғәт итеп маҡтау формаһында ижад ителгән, артабан эпостан айырылып үҙ аллы башҡарыла башлай. Көйө куплет формаһында һәм ҡабатланыусан, аныҡ ритмға ҡоролған. Ҡушымтала терция һәм кварта интервалдарының тулҡын һымаҡ сиратлашыуы юрға тояҡтарының тыҡылдауын имитациялай.
Башҡарыусылар араһында К.А.Вәлиев, Ф.Ф.Гәрәев, Р.А.Гәрәев, А.Ғ.Ғәлимов, А.К.Тимеров, “Каруанһарай” фольклор‑эстрада төркөмө. Әхмәтов тауыш һәм фп. өсөн, А.Т.Кәримов хор һәм фп. өсөн, К.Й.Рәхимов симфоник оркестр өсөн, Р.В.Сәлмәнов хор (а cappella), фп. өсөн эшкәрткән. Йырҙың көйө “Сыңрау торна”, А.С.Ключарёвтың “Тау риүәйәте” (“Горная быль”) балеттарында, М.М.Вәлиевтең Бейеү сюитаһында, А.А.Алябьевтың “Азия йырҙары” (“Азиатские песни”) вокаль циклында, Й.З.Бикбирҙин тарафынан ҡуйылған ш. уҡ исемле бейеүҙә ҡулланылған. Шул уҡ исемле халыҡ бейеүе бар.
Әҙәб.: Башкирское народное творчество. Т.8. Песни (дооктябрьский период). Уфа, 1995.
Г.Ә.Ишкинина Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Башҡортостандың тулы хоҡуҡлы вәкиле вазифаһын башҡарыусы Олег Матыцин вице-премьер булыуҙан туҡтаны Фото: bashkortostan.ru
Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Башҡортостандың тулы хоҡуҡлы вәкиле вазифаһын башҡарыусы Олег Матыцин вице-премьер булыуҙан туҡтаны
Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Башҡортостандың тулы хоҡуҡлы вәкиле вазифаһын башҡарыусы Олег Матыцин вице-премьер булыуҙан туҡтаны Фото: bashkortostan.ru
ӨФӨ, 2018 йыл, 15 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы республиканың тулы хоҡуҡлы вәкиле вазифаһын башҡарыуҙы Олег Матыцинға йөкмәтеү тураһында указға ҡул ҡуйҙы. 2017 йылдың сентябренән алып ул тулы хоҡуҡлы вәкиллеккә ваҡытлыса етәкселек итә ине. Ошо уҡ указ менән Олег Матыцин вице-премьер вазифаһынан бушатылды, алдан хәбәр ителгәнсә, премьер-министрҙың яңы урынбаҫары һәм Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты етәксеһе итеп быға тиклем республика башлығы аппараты хакимиәтенең эштәр менән идара итеүсеһе булып эшләгән Андрей Трухан тәғәйенләнде.
Мәскәү өлкәһендә тыуған 47 йәшлек Олег Матыцин Башҡортостандың тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә 1998 йылдан алып эшләй, ул бында хеҙмәт эшмәкәрлеген йылылыҡ пункты операторы булып башлаған. Циолковский исемендәге Рәсәй дәүләт технология университетын, Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй дәүләт хеҙмәте академияһын тамамлаған.


text:
1960 йыл
1960 (бер мең туғыҙ йөҙ алмышынсы) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1960 йылы, 2 мең йыллыҡтың 960 йылы, XX быуаттың 60 йылы, XX быуаттың 6 ун йыллығының 10 йылы, 1960 йылдарҙың 1 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1 февраль — Фәрзәнә Аҡбулатова, журналист һәм яҙыусы, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
- 22 май — Әмир Ишемғолов, умартасылыҡ буйынса Рәсәйҙә танылған белгес, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2003), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010).


text:
Фатиха (Хикәйә) Марат Әминев
12 апреля 2014 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Туй мәжлесе тамамланыуға табан барғанда кейәүҙең оло апаһы урынынан ҡалҡынды:
- Таралышмай тороғоҙ әле, барыһы ла өйгә ингәс һүҙ әйтәм!
Ишеккә яҡын ултырыуҙан файҙаланып, тышҡа сығып, елләнеп килергә булдым. Күбеһе ҡыҙмаса булып алған, теләһә ҡайҙа таралған, төркөмдәргә бүленешкән ҡунаҡтарҙы тиҙ генә йыйып ҡара! Ярты сәғәт үтер әле. Тынсыу өйҙә көнө буйы һыйланып ултырыу мәрәкә эш түгел, ялҡытты. Дан туй булды был, ашап та, эсеп тә, ҡоҙалар менән аралашып та туйҙырҙы. Хәҙер ял итке, берәй тыныс урынға арҡа терәге килә. Элек башҡорт өс
көн - ҡыҙ, аҙаҡ өс көн егет яғында нисек туйлап ятҡандыр? Заманалар үҙгәрҙе хәҙер, бер көнө лә хаттин ашҡан. Йәш саҡта ғына туйға атлығып киләһең, күңелгә мәрәкә, тәнгә мажара эҙләйһең бит ул. Ҡырҡҡа яҡынлағас, ул бары тик туғанлыҡ йәки дуҫлыҡ бурысын үтәү генә булып ҡала икән. Аллаға шөкөр, был туй ҙа имен-аман үтеп бара. Кисә Загста ла булдыҡ, ағайҙың иркен йортонда бөтә йолаларҙы теүәл үтәп, кейәү яғын шартына килтереп ҡунаҡ иттек. Ә бөгөн иртәнән бирле кейәү йортонда һыйланабыҙ. Берәй сәғәттән, һеңлекәште ҡалдырып, ҡайтыу яғына ҡуҙғалырбыҙ инде. Ауылыбыҙ, ана, Мағаш тауы аръяғында ғына, машинала ярты сәғәтлек кенә юл.
- Таралышмай тороғоҙ әле, барыһы ла өйгә ингәс һүҙ әйтәм!
Ишеккә яҡын ултырыуҙан файҙаланып, тышҡа сығып, елләнеп килергә булдым. Күбеһе ҡыҙмаса булып алған, теләһә ҡайҙа таралған, төркөмдәргә бүленешкән ҡунаҡтарҙы тиҙ генә йыйып ҡара! Ярты сәғәт үтер әле. Тынсыу өйҙә көнө буйы һыйланып ултырыу мәрәкә эш түгел, ялҡытты. Дан туй булды был, ашап та, эсеп тә, ҡоҙалар менән аралашып та туйҙырҙы. Хәҙер ял итке, берәй тыныс урынға арҡа терәге килә. Элек башҡорт өс
көн - ҡыҙ, аҙаҡ өс көн егет яғында нисек туйлап ятҡандыр? Заманалар үҙгәрҙе хәҙер, бер көнө лә хаттин ашҡан. Йәш саҡта ғына туйға атлығып киләһең, күңелгә мәрәкә, тәнгә мажара эҙләйһең бит ул. Ҡырҡҡа яҡынлағас, ул бары тик туғанлыҡ йәки дуҫлыҡ бурысын үтәү генә булып ҡала икән. Аллаға шөкөр, был туй ҙа имен-аман үтеп бара. Кисә Загста ла булдыҡ, ағайҙың иркен йортонда бөтә йолаларҙы теүәл үтәп, кейәү яғын шартына килтереп ҡунаҡ иттек. Ә бөгөн иртәнән бирле кейәү йортонда һыйланабыҙ. Берәй сәғәттән, һеңлекәште ҡалдырып, ҡайтыу яғына ҡуҙғалырбыҙ инде. Ауылыбыҙ, ана, Мағаш тауы аръяғында ғына, машинала ярты сәғәтлек кенә юл.
ҒАФУРИ СТУДЕНТТАРЫ БЕЛЕМЛЕ ЛӘ, ЗИРӘК ТӘ
12 апреля 2014 йыл | Хаттар
22 мартта Өфө ҡалаһында район йәштәре берлектәре араһында Таһир Күсимовтың тыуыуына 105 йыл тулыуға арналған шахмат ярышы үтте.
Отҡорлоҡто, зиһенде, интеллектуаль үҫеште арттырыусы был уйында 8 район вәкилдәре көс һынашты. Беҙҙең райондың данын Ҡауарҙы ауылы егете Айҙар Исхаҡов, Юлыҡ ауылы һылыуы Рүзилә Юлыҡова һәм Сәйетбаба ауылы егете Самат Ишмырҙин яҡланы. Бәйгенең баш судьяһы, Әбйәлил йәштәре берлеге рәйесе Иҙел Баҡыев сараны асып, ярыш шарттары менән таныштырҙы
Отҡорлоҡто, зиһенде, интеллектуаль үҫеште арттырыусы был уйында 8 район вәкилдәре көс һынашты. Беҙҙең райондың данын Ҡауарҙы ауылы егете Айҙар Исхаҡов, Юлыҡ ауылы һылыуы Рүзилә Юлыҡова һәм Сәйетбаба ауылы егете Самат Ишмырҙин яҡланы. Бәйгенең баш судьяһы, Әбйәлил йәштәре берлеге рәйесе Иҙел Баҡыев сараны асып, ярыш шарттары менән таныштырҙы
Халыҡ ижады ынйыларын йыйып...
12 апреля 2014 йыл | Хаттар
Красноусол башҡорт гимназия-интернатының "Рух” фольклор ансамбле республика кимәлендә үткәрелгән "Башҡортостан ынйылары” фестиваль-конкурсында икенсе урын алып, лауреат булып ҡайтты.
Яҙмыш, булмыш, йәшәйеш… Хаттарҙа сағылһын
12 апреля 2014 йыл | Хаттар
Гәзитте төрлө төбәктә йәшәгән уҡыусыларҙың хаттарынан тыш күҙ алдына ла килтереп булмай. Төрлө темаларға яҙылған хаттар ярҙамында ғына гәзитте бай йөкмәткеле, уҡымлы итергә мөмкин. Шуға ла мөхәрририәт һәр хатҡа ҙур иғтибар бирә. Көнүҙәк темаға яҙылғандары иһә бер ниндәй тотҡарлыҡһыҙ гәзит битенә сығарыла.
Көслөләр, таһыллылар еңде
12 апреля 2014 йыл | Спорт
Районда милли көрәште үҫтереүгә ҙур иғтибар бирелә. Әленән-әле төрлө кимәлдәге ярыштар уҙғарылып тора. Март айында ғына Сәйетбаба ауылында "Табын” гәзите призына милли көрәш ярышы үткәйне. Үткән аҙнала иһә Красноусолда "Еҙем” физкультура-һауыҡтырыу комплексында район хакимиәте башлығы призына милли көрәш бәйгеһе булып үтте. Ошонда уҡ гер күтәреү, ҡул көрәштереү бу-йынса ла ярыштар ойошторолдо. Йәғни ярыштар спорт фестивале төҫөн алды.
Ярышта Красноусол, Сәйетбаба, Имәндәш, Ҡауарҙы, Аҡкүл, Еҙем-Ҡаран ауыл биләмәләренән, 130-сы һөнәрселек училищеһы, Красноусол башҡорт гимназияһы, Стәрлетамаҡ ҡалаһынан барлығы 12 команда составында 161 кеше ҡатнашты. Тантаналы шарттарҙа башланып киткән ярышҡа район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, уның урынбаҫары Руслан Салауатов һ.б. рәсми ҡунаҡтар килгән ине. Улар спортсыларға үҙҙәренең изге теләктәрен еткерҙе.
Ярышта Красноусол, Сәйетбаба, Имәндәш, Ҡауарҙы, Аҡкүл, Еҙем-Ҡаран ауыл биләмәләренән, 130-сы һөнәрселек училищеһы, Красноусол башҡорт гимназияһы, Стәрлетамаҡ ҡалаһынан барлығы 12 команда составында 161 кеше ҡатнашты. Тантаналы шарттарҙа башланып киткән ярышҡа район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, уның урынбаҫары Руслан Салауатов һ.б. рәсми ҡунаҡтар килгән ине. Улар спортсыларға үҙҙәренең изге теләктәрен еткерҙе.


text:
15-04-2013, 13:23 / Социаль ѳлкә
Эшҡыуарлыҡ дилбегәһе ҡулдан ысҡынырмы...
Ҡасандыр ҡайһы бер ойошма-предприятиелар ябылып, колхоз-совхоздар тарҡалғас, эшһеҙ ҡалғандарҙың иртәгәһе көнгә ышанысы кәмеп, дәрте һүнеп ҡалғандай булғайны. Тормошобоҙға эшһеҙлек, аҡсаһыҙлыҡ проблемалары килеп инеү менән кемдер ауырлыҡтан сығыу юлын эҙләне, икенсе береһе тормош һынауына бирешеп, юғалып ҡалды. Ә хәленән килгәндәре, булдыра алғандайҙары иһә бизнес өлкәһендә үҙ бәхетен һынап ҡарарға йөрьәт итте. Ауылдарҙа таҡта ярыу, икмәк бешереү цехтары һәм төрлө көнкүреш хеҙмәттәре күрһәтеү буйынса эшҡыуарҙар барлыҡҡа килеп, һүнеп барған тормошҡа йәм инеп ҡалғандай булды. Шул...


text:
Төбәктә бер аҙға һыуытасаҡ
11 июлдә Башҡортостанда йәшенләп ямғыр яуып үтәсәк, көслө ел иҫеүе көтөлә, тип хәбәр итә Рәсәй Гидрометеорология үҙәге.
Һауа температураһы түбәнәйәсәк һәм 21 градус тәшкил итәсәк. Башҡортостан Гидрометеорология үҙәгенең мәғлүмәттәренә ярашлы, 12 һәм 13 июлдә һауа температураһы көндөҙ 15-18 градус, төндә 8 градус сиктәрендә буласаҡ. Бер аҙ ел иҫеүе көтөлә, болотло һауа торошо шулай уҡ һаҡланасаҡ, кисен ҡыҫҡа ваҡытлы яуым-төшөм яуыуы ихтимал.
Синоптиктарҙың фараздары буйынса, йәйге һауа торошо дүшәмбе кире ҡайтасаҡ. 14 июлдә һауа 26 градусҡа тиклем йылынсаҡ, 15 июлдә тағы ла йылыраҡ буласаҡ – 28 градусҡа тиклем.


text:
2014 йылда Өфө сәнәғәт етештереүе күләмен 1,4 процентҡа арттырҙы
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
2014 йылда Өфөнөң сәнәғәт етештереүе күләме 1,4 процентҡа артты. Был хаҡта баш ҡала хакимиәтенең оператив кәңәшмәһендә мэрияның сәнәғәт сәйәсәте һәм эшҡыуарлыҡ бүлеге етәксеһе Александр Зарубин хәбәр итте.
2014 йылда ҡаланың сәнәғәт предприятиелары 637 миллиард һумлыҡ тауар оҙатҡан һәм эш башҡарған, был ғәмәлдәге хаҡтарҙа 2013 йылғы күрһәткестән 10 процентҡа күберәк. Өфө оҙатылған продукция күләме буйынса Волга буйы федераль округында беренсе, миллионлы ҡалалар араһында өсөнсө урынды биләй.
Төрлө милек формаһындағы 163 ҙур һәм урта предприятие Өфөнөң сәнәғәт комплексын тәшкил итә. Шуларҙың 138-е — эшкәртеү производстволары, 15-е — электр энергияһы, газ һәм һыу етештереү һәм уларҙы бүлеү, 10-һы файҙалы ҡаҙылмалар табыу өлкәһендә мәшғүл.
2014 йылдың аҙағына Өфө сәнәғәтендә 81,5 мең кеше эшләгән.