text:
Яҡуп Ҡолмойҙоң 100 йыллығы: Өфөләге урамға шағирҙың исеме бирелә һәм уның юбилей кисәһе уҙғарыла
ӨФӨ, 2018 йыл, 24 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда танылған башҡорт шағиры һәм журналист Яҡуп Ҡолмойҙоң тыуыуына 100 йыл тулыуҙы билдәләйҙәр (1918 — 1994).
Башҡортостан Хөкүмәте бойороғона ярашлы, ойоштороу комитеты составы һәм юбилей сараларын үткәреү планы раҫланған.
Юбилей тантаналары 2018 йылдың октябрендә Өфөлә һәм Ишембай районында ойошторола.
Өфөләге урамдарҙың береһенә Яҡуп Ҡолмойҙоң исеме бирелә.
Ишембай районының Ҡанаҡай ауылында шағир тыуып үҫкән йортта мемориаль таҡтаташ ҡуйыу күҙаллана.
«Китап» нәшриәтендә Яҡуп Ҡолмойҙоң һайланма әҫәрҙәре донъя күрергә тейеш. Шағирҙың 100 йыллығына Башҡортостандың Милли әҙәби музейы һәм республиканың Милли китапханаһы юбилей күргәҙмәләрен әҙерләй.
Яҡуп Ҡолмой Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. «Ҡыҙыл Башҡортостан», «Ленинсы», «Кызыл тан» гәзиттәрендә — үҙ хәбәрсе, әҙәби хеҙмәткәр, радиола, БАССР-ҙың Министрҙар Советы ҡарамағындағы телевидение һәм радиотапшырыуҙар дәүләт комитетының әҙәби тапшырыуҙар редакцияһында эшләгән. 20-нән ашыу шиғырҙар һәм поэмалар йыйынтығы авторы.
http://www.bashinform.ru/news/1163137-100-letie-yakuba-kulmyya-v-ufe-imenem-poeta-nazovut-ulitsu-i-provedut-ego-yubileynyy-vecher/


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Май 2018 года » Страница 6
Әсә ҡарашы
Әҙәбиәт / Шиғырҙар // 17-05-2018, 12:53
Һаубуллашып, ҡулдарыңды һуҙғас,
Һуңғы тапҡыр баҡтым күҙеңә.
Тетрәнде йөрәк, һау бул, тиеп
Ҡалтыранып сыҡҡан һүҙеңә.
Ҡарашыңда күрҙем әсе һағыш,
Мөлдөрәшкән тамсы йәштәрен.
Йылмайғандай иттең миңә ҡарап,
Йәшергәндәй ғазап, хистәрең.
Беләм, әсәй, мине оҙатҡас та,
Яңғыҙ ҡалып түгелеп иларһың.
Инде көндә күҙҙәреңде төбәп
Киткән юлдарыма ҡарарһың.
Көт, һин мине! Өмөтөңдө өҙмә,
Яндарыңа бер саҡ ҡайтырмын.
Сабый саҡтағылай иркәләнеп,
Алдарыңа һинең ятырмын.
Көт, һин мине, әсәй, ҡайтырмын...
Сәлимә Барлыбаева (Иҫәндәүләтова)
...
Ҡурайсы, актер, йырсы, етәксе
Новости / Мәҙәниәт // 17-05-2018, 11:24
йәки ниңә Рәсүл Ҡарабулатов үҙен ҡыҙыу кеше тип һанай?
Талантлы, үткер ҡарашлы, моңло тауышлы, булмышынан бер аҙ талапсанлыҡ та, һөйкөмлөлөк тә, бәрелеп торған был ир-егет үткән быуаттың 90-сы йылдарынан алып бик күптәрҙең кумирына әйләнде. Бөгөн 50 йәшлек тормош үрен яулаған был уҙамандың яҙмышы көтөлмәгән боролоштарға, уйламаған ҡылыҡтарға бик бай....
Репост эшлә лә матур сынаяҡты от!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 17-05-2018, 11:04
Ураҙа айында изге ғәмәлдәр ҡылайыҡ!
"Йәшлек" гәзите - газета "Йэшлек" төркөмө мосолмандар өсөн изге айҙа ошондай конкурс иғлан итә.
Ураҙала матур эштәр ҡылайыҡ, бер-беребеҙгә ярҙам итәйек. Дуҫтар һеҙ барҙа беҙҙең дә эштәр көйлө, кәйефтәр ҙә яҡшы. Тағы ла дуҫтарыбыҙ ишәйһен, төркөмөбөҙ ҡатнашыусылары артһын тигән маҡсатта ошо бәйгене уҙғарырға ниәтләнек....
Үҙҙәре – баш, үҙҙәре түш саҙалылар…
Новости / Спорт // 17-05-2018, 09:00
йәки Ейәнсура районында бер бәләкәй генә ауыл күптәргә миҫал булырлыҡ
«Йәшәй беләләр ҙә инде был яҡта. Халҡыбыҙҙың боронғо ғөрөф-ғәҙәттәрен, дини йолаларын, мәҙәниәтен әлегә тиклем һаҡлап ҡалып, йәшәү ҡанунына әйләндереүе шаҡ ҡатырғайны», – тип бынан ете йыл элек Ейәнсура районының Саҙалы ауылы халҡы тураһында баҫмабыҙҙа бәләкәй генә мәҡәлә сыҡҡайны. Улар шул ваҡытта Еңеү көнөнә арналған волейбол ярышы ойоштороп, уны ауыл һабантуйына әйләндереүҙе маҡсат итеп ҡуйғайны.
...
Тауыштарҙа – заман һулышы
Медиа // 17-05-2018, 07:00
“Колхозға радио килгән!” – шундай хәбәр йәшен тиҙлеге менән бөтә баҫыуға таралып та өлгөрҙө. Һылыу менән Сәхипъямал еңгәләрҙе башҡаларға ҡарағанда ла радио күберәк шатландырҙы. Улар… ҙур ашҡыныу менән ҡайтырға сыҡты. Бына клуб! Ниҙер уйнаған кеүек, гармун тауышы ла ишетелә. Ләкин бында артистар ҙа, гармунсы ла юҡ ине. Был тауыш…бер торбанан килә икән. Нимәлер пыш-пыш итте лә, теге торбанан һөйләшкән тауыштар ишетелә башланы.
– Хәҙер йыр –“Шәл бәйләнем”.
Сәхипъямал еңгәнең шатлығынан күҙҙәренән йәш бөртөктәре сыҡты”.
“Башҡортостан” газетаһы, 1936 йыл, 6 октябрь һанында донъя күргән мәҡәләлә радионың ул заман өсөн ниндәй ҙур яңылыҡ, хатта шаҡ ҡатырғыс күренеш булғаны сағыла....
Ҡойма буйындағы витаминдар
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 16-05-2018, 11:15
Май уртаһында ер ныҡлап йылына башлау менән иң тәүгеләрҙән булып ҡуҙғалаҡ менән кесерткән ҡалҡып сыға. Кесерткәндең үҫмәгән ере юҡ. Сағылған һайын уны әрләйбеҙ, әммә сағыуының зыяны юҡ, тик ҡырмыҫҡа кислотаһы ғына бөркөлә. Борон кешеләр уны, хәүеф-хәтәрҙән һаҡлай, тип иҫәпләгән һәм тәҙрә, ишек баштарына элеп ҡуйыр булған.
Кесерткән ашарға яраҡлы үҫемлектәрҙән иң тәүгеләрҙән булып баш ҡалҡыта. Ул витаминдарға бик бай. Аскорбин кислотаһы ҡара ҡарағат менән лимонға ҡарағанда – ике тапҡырға, ә каротин кишер менән һырғанаҡҡа ҡарағанда ла күберәк. Яҙғыһын организм витаминдарға һыуһаған ваҡытта кесерткән уның эшмәкәрлеген бик тиҙ яйға һала.
Составындағы кремний менән органик кислоталар организмдың зарарлы микробтарға, токсиндарға, радиация йоғонтоһона ҡаршы тороусанлығын көсәйтә. Ә К витамины ярҙамында ул ҡан туҡтатыу үҙенсәлегенә эйә. Шуға күрә кесерткәнде танау ҡанағанда һәм эске органдар (үпкә, бөйөр, эсәк, бала ятҡылығы) ҡанһырағанда ҡулланалар. Әммә кемдең ҡаны ҡуйы, уларға кесерткәнде ҡулланыу тыйыла.
Был үҫемлектең япрағы хлорофилға бай. Ул матдәләр алмашыныуын яҡшырта, эсәктәрҙең, бала ятҡылығының, йөрәк-ҡан тамырҙары һәм тын алыу үҙәгенең тонусын күтәрә. Кесерткән минераль матдәләргә, айырыуса тимергә бай. Һөҙөмтәлә ул ҡанда гемоглобиндың күтәрелеүенә булышлыҡ итә. Шуға күрә халыҡ медицинаһы йөрәк ауырыуҙарынан һәм аҙ ҡанлылыҡтан кесерткән төнәтмәһе эсергә ҡуша.
Шәкәр диабеты менән ауырыусыларға ла күберәк кесерткән ашарға кәңәш ителә. Сөнки ундағы секретин инсулин барлыҡҡа килеүгә йоғонто яһай һәм шуның менән ҡандағы шәкәр кимәлен кәметеүгә булышлыҡ итә.
Элек-электән кесерткәнде сәсте нығытыу өсөн ҡулланғандар.
Кесерткәндән бик тәмле аш-һыу әҙерләргә лә мөмкин. Ваҡ ҡына итеп туралған япрағын ашҡа, бутҡаға, салатҡа, йомортҡаға ҡушалар. Әгәр ҙә киптерелгән япрағын ыуалаһаң, аш-һыуға ҡушыу өсөн витаминдарға һәм микроэлементтарға бай бик файҙалы тәмләткес килеп сыға. Кесерткәндән әҙерләнгән ризыҡтар зарарлы микроорганизмдарҙы юҡ итеүсе фитонцидтарға бай булыу сәбәпле, тиҙ генә боҙолоп бармай. Улар ашҡаҙан менән эсәктәр эшмәкәрлеген көйләүгә булышлыҡ итә. Кесерткәндән шифалы аҙыҡ әҙерләүҙең бер ҡыйынлығы ла юҡ, иң мөһиме, уның экологик йәһәттән таҙа булыуы....
Кесерткән ашарға яраҡлы үҫемлектәрҙән иң тәүгеләрҙән булып баш ҡалҡыта. Ул витаминдарға бик бай. Аскорбин кислотаһы ҡара ҡарағат менән лимонға ҡарағанда – ике тапҡырға, ә каротин кишер менән һырғанаҡҡа ҡарағанда ла күберәк. Яҙғыһын организм витаминдарға һыуһаған ваҡытта кесерткән уның эшмәкәрлеген бик тиҙ яйға һала.
Составындағы кремний менән органик кислоталар организмдың зарарлы микробтарға, токсиндарға, радиация йоғонтоһона ҡаршы тороусанлығын көсәйтә. Ә К витамины ярҙамында ул ҡан туҡтатыу үҙенсәлегенә эйә. Шуға күрә кесерткәнде танау ҡанағанда һәм эске органдар (үпкә, бөйөр, эсәк, бала ятҡылығы) ҡанһырағанда ҡулланалар. Әммә кемдең ҡаны ҡуйы, уларға кесерткәнде ҡулланыу тыйыла.
Был үҫемлектең япрағы хлорофилға бай. Ул матдәләр алмашыныуын яҡшырта, эсәктәрҙең, бала ятҡылығының, йөрәк-ҡан тамырҙары һәм тын алыу үҙәгенең тонусын күтәрә. Кесерткән минераль матдәләргә, айырыуса тимергә бай. Һөҙөмтәлә ул ҡанда гемоглобиндың күтәрелеүенә булышлыҡ итә. Шуға күрә халыҡ медицинаһы йөрәк ауырыуҙарынан һәм аҙ ҡанлылыҡтан кесерткән төнәтмәһе эсергә ҡуша.
Шәкәр диабеты менән ауырыусыларға ла күберәк кесерткән ашарға кәңәш ителә. Сөнки ундағы секретин инсулин барлыҡҡа килеүгә йоғонто яһай һәм шуның менән ҡандағы шәкәр кимәлен кәметеүгә булышлыҡ итә.
Элек-электән кесерткәнде сәсте нығытыу өсөн ҡулланғандар.
Кесерткәндән бик тәмле аш-һыу әҙерләргә лә мөмкин. Ваҡ ҡына итеп туралған япрағын ашҡа, бутҡаға, салатҡа, йомортҡаға ҡушалар. Әгәр ҙә киптерелгән япрағын ыуалаһаң, аш-һыуға ҡушыу өсөн витаминдарға һәм микроэлементтарға бай бик файҙалы тәмләткес килеп сыға. Кесерткәндән әҙерләнгән ризыҡтар зарарлы микроорганизмдарҙы юҡ итеүсе фитонцидтарға бай булыу сәбәпле, тиҙ генә боҙолоп бармай. Улар ашҡаҙан менән эсәктәр эшмәкәрлеген көйләүгә булышлыҡ итә. Кесерткәндән шифалы аҙыҡ әҙерләүҙең бер ҡыйынлығы ла юҡ, иң мөһиме, уның экологик йәһәттән таҙа булыуы....
Үәт, ҡыҙыҡ! (4.05.2018)
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 16-05-2018, 08:00
Әбей менән бабай гүр эйәһе булған. Бына улар етәкләшеп, ожмах буйлап атлап бара. Ниндәй рәхәтлек! Тирә-яҡ йәм-йәшел, ҡояш та нурҙарын йәлләмәй, ҡоштар һайрай, ә емеш-еләктең күплеге!!! Яндарынан береһенән-береһе сибәр ҡыҙҙар үтеп китә. Шул саҡ бабай әбейенә йоҙроғо менән ҡундыра!
– Нимә өсөн! Ни ғәйебем бар?!
– Әгәр һәр иртә менән һыуға ғына бешерелгән, тоҙһоҙ бутҡа ашатып диета тоттормаһаң, мин бында инде 20 йыл буйы йәшәгән булыр инем!
* * *
– Дошманды сик һыҙығына тиклем ҡыуып алып барҙыҡ!
– Шунан?
– Шунан тип ни, артабан ҡыуырға беҙҙең сит ил паспорттары булмай сыҡты.
* * *...
Артыҡ таған
Махсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 16-05-2018, 08:00
йәки Балҡый алмаған “йондоҙ”
Бына инде 14 йыл беҙ, дүрт әхирәт, бергәләп аралашып йәшәйбеҙ. Тормошта төрлө саҡ булды, әммә бер ваҡытта ла дуҫлыҡҡа хыянат итмәнек, ауырлыҡты ла, бәхетте лә бергә бүлешәбеҙ. Характерҙар ҙа, биләгән вазифалар ҙа, һөнәребеҙ ҙә төрлө, әммә күңелдәребеҙ бер бөтөн.
Мин һөнәрем буйынса журналист, ярайһы ғына танылыу яуланым шикелле, һәр хәлдә, барған ерҙә танып, хәбәр ҡушып торалар. Әммә бының менән артыҡ маһайырға яратмайым, яңы танышлыҡтарға ышанып етмәйем. Уҫалыраҡ, тураһын бәреп әйтә торған холҡома әхирәттәремдән башҡа таныштарым үпкәләп кенә бара. Иремдән айырылғанға ете йыл, улымды яңғыҙым үҫтерәм. Тәүге мөхәббәт уттары ҡанаттарымды көйҙөрөп, һауанан дыңҡылдатҡансы ергә һуғып төшөрһә лә, һөйөү хистәренән ваз кисмәнем әле. Аҡбуҙаттағы әкиәт егетен көтмәһәм дә, юлымда арыу ғына мосолман егете осрауына өмөтөм ҙур.
Гөлназ класташым иһә хоҡуҡ белгесе, арабыҙҙа иң тыныс һәм аҡыллы кеше. Һәр һүҙен үлсәп һөйләй, беҙҙең менән уйнап-көлөп йөрөһә лә, ят кешеләр алдында үҙ-үҙенә йомола. Бер ҡасан да аҡылын юйып ғашиҡ булғаны юҡ, киреһенсә, горизонтта күренгән (хатта урамда шаяртып һүҙ ҡушырға маташыусы ла) һәр ир-егетте буласаҡ ире кеүек күреп, энә күҙәүенән үткәреп, сифатһыҙ тауар яһап ҡуя....
Бисмил-ләһир-рахмәнир-рахим!
Новости / Иман // 16-05-2018, 07:00
Аллаһы Тәғәлә кешеләрҙе яҡшы эштәр өсөн сауаптары арттырып яҙылған,гонаһтары ғәфү ителгән, мөьминдәрҙең абруйҙары күтәрелеп, йөрәктәре Хаҡ Тәғәләгә ашҡынып торған билдәле бер бәрәкәтле осорҙар менән бүләкләй. Айҙарҙың солтаны һаналған изге Рамаҙан айы ла шундай ваҡыттарҙың береһе. Был айҙа һәр мосолманға Аллаһы Тәғәләнең ризалығына, уның рәхмәтенә ирешер өсөн ураҙа тотоу фарыз. Быйыл Рамаҙан айы 16 майҙа ҡояш байыу менән башлана....
Рамаҙан айында намаҙ ваҡыты
Яңылыҡтар таҫмаһы // 16-05-2018, 06:30
[/aviable]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 334
КАРКАС СТРУКТУРАЛЫ БЕРЛӘШМӘЛӘР, полиэдрик берләшмәләр, полиэдрандар, һөлдәләре йомоҡ арауыҡ системаһын барлыҡҡа килтергән полициклик молекулалар. К.с.б. һәр бер цикл башҡалары м‑н конденсирланған (2 уртаҡ атом) йәки мостиклы (3 йәки күберәк уртаҡ атом) берләшмәләр тибында бәйләнгән. К.с.б. полиэдр төҙөлөшө б‑са каркасы төҙөк (тетраэдр, куб, октаэдр һ.б.) һәм төҙөк булмағандарға (призма, тригональ пирамида һ.б.) классификациялайҙар. К.с.б. тотороҡлолоғо көсөргәнеш энергияһына, полиэдрҙар түбәләрендәге атомдар урын алыштырыусыларға (лигандтарға) бәйле: тетраэдран тотороҡло түгел, призман — 90°С, кубан — 200°С, адамантан 660°С тарҡала. Башҡортостанда Химия ин‑тында (У.М.Джемилев, Б.М.Лерман, Г.А.Толстиков, Р.И.Хөснөтдинов һ.б.) 20 б. 70‑се йй. башында — адамантан, тетратиаадамантан рәте К.с.б., 70‑се йй. аҙ. норборнадиендың һәм уның сығарылмаларының димерҙарын, содимерҙарын синтезлау һәм ғәмәлгә индереү өлкәһендә тикшеренеүҙәр үткәрелә башлай. Лерман етәкс. адамантандың хлорлы сығарылмаларын хлорсульфон к‑таһы ярҙамында ионлы хлорлау юлы м‑н синтезлау ысулы табыла, тетратиаадамантандың химик әүерелештәре тикшерелә. Джемилев һ.б. тарафынан норборнадиендың димерҙар һәм содимерҙары һәм уның сығарылмаларын олефиндар, диендар, аллендар һәм ацетилендар м‑н синтезлау өлкәһендә тикшеренеүҙәр башҡарыла, адамантанды һәм уның сығарылмаларын хлорлауҙың, ацилирлауҙың һәм виниллауҙың каталитик ысулдары табыла.
Әҙәб.: Зефиров Н.С., Трач С.С., Чижов О.С. Каркасные и полициклические соединения. Молекулярный дизайн на основе принципа изоморфного замещения. М., 1979. (Итоги науки и техники. Серия: Органическая химия; т.3); Смит В.А., Бочков А.Ф., Кейпл Р. Органический синтез: наука и искусство. М., 2001; Реутов О.А., Курц А.Л., Бутин К.П. Органическая химия. В 4 ч. Ч.3. М., 2005.
Р.И.Хөснөтдинов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Ҡыҙылса (ауырыу)
Ҡыҙылса (рус. Корь, лат. Morbillus) — кешенең киҫкен йоғошло ауырыуы.
Уны тыуҙырыусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
РНК‑лы Morbillivirus төрө вирустары; түбән температураларҙа бер нисә ай буйы йәшәргә һәләтле, юғары температра, ҡояш яҡтыһы, дезинфекция саралары тәьҫирендә һәләк була. Вакцина эшләнмәгән мәктәпкәсә йәштәге балаларҙың 100 % уны йоҡтора ала. Ауырыу һауа аша йоға; тыуҙырғыстары тын алыу юлдарының лайлалы тиресәләренән регионар лимфа төйөрҙәренә тарала, шунда үрсей, һуңынан ҡанға үтеп инә һәм эске ағзаларҙы, үҙәк нервы системаһын һ.б. зарарлай. Инкубация осоро 9—17 көн.
Төп симптомдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Интоксикация, йүткереү, күҙҙең лайлалы тиресәһе гиперемияһы, ауыҙҙың лайлалы тиресәләрендә специфик сабыртма, тән тиреһендә тимгелле‑бөртөклө сабыртма барлыҡҡа килеүе һ.б. Диагностикалау өсөн эпидемиологик, клиник һәм лаб. тикшеренеүҙәр мәғлүмәттәре файҙаланыла. Дауалау медикаментоз, диета.
Өҙлөгөүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пневмония, ларингит, энцефалит һ.б.
Иҫкәртеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Актив һәм пассив иммунлаштырыу.
Ҡыҙылса (ауырыу) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
- Подробности
- Просмотров: 306
ОПТИК АНАЛИЗ ЫСУЛДАРЫ, матдәләрҙең сифат һәм һан составын билдәләгән алымдар йыйылмаһы. Асыҡлана торған матдәләрҙең эмиссия (эмиссион), йотоу (абсорбция), сағылдырыу, сәселеү һәм люминесценция спектрын ҡулланыуға нигеҙләнә. О.а.ы. тикшеренеү маҡсатына, анализланған матдәләрҙең үҙенсәлектәренә, тулҡындарҙың диапазонына һ.б. факторҙарға ҡарап атом‑абсорбцион, атом‑флуоресцент, фотометрик, люминесцент анализ, спектрофотометрия, лазер, молекуляр оптик, инфраҡыҙыл һәм УФ‑спектроскопия, комбинацион сәселеү спектроскопияһы, сағылдырыу төрҙәренә бүленә. О.а.ы. мөһимдәренең береһе — атом‑эмиссион (элементтар анализлау методы), газ фазаһындағы 150—800 нм оҙонлоғондағы тулҡындар өлкәһендә ирекле атом һәм иондар сығарыу спектрын өйрәнеүгә нигеҙләнгән. Сифатлы атом‑эмиссион анализда пробалар спектрын тейешле атластарҙа һәм спектр линиялары табл. бирелгән элемент спектрҙары м‑н сағыштыралар, һан атом‑эмиссион анализда асыҡлана торған элементтарҙың концентрацияһын уның пробалағы миҡдарына бәйле булған аналитик сигнал дәүмәле б‑са билдәләйҙәр. Атом‑эмиссион анализ пробаны химик концентрациялау ысулын ҡулланып (химик‑спектраль анализ) беленеү сиген 10—100 тапҡыр кәметергә мөмкинселек бирә. Спектрофотометрия — оптик электромагнит нурланыш өлкәһендә йотоу спектрҙарын үлсәүгә (ультрафиолет, күҙгә күренгән һәм инфраҡыҙыл) нигеҙләнгән матдәләрҙе тикшереү һәм анализлау методы. Спектрофотометрияны ультрафиолет һ.б. күренгән спектрҙар өлкәһендә ҡулланыу хромофор (C≡C, C=C, C=O) һәм ауксохром (OCH3, OH, NH2 һ.б.) төркөмлө берләшмәләрҙең нурланышты йотоуына нигеҙләнгән. Нурланышты йотоу молекулаларҙың электронлы‑ҡуҙғытылған то‑ рошона күсеүе м‑н бәйле; күсемле металл иондары һәм уларҙың комплекслы берләшмәләренә d‑электрондары ҡатнашлығындағы күсеү, Ерҙә һирәк элементтар һәм актиноидтар өсөн — f‑электрондар ҡатнашлығындағы күсеү характерлы. Инфраҡыҙыл өлкәлә молекулаларҙың тирбәлеү һәм әйләнеү кимәленең күсеүе күҙәтелә. Молекулаларҙың йотоу һыҙаты интенсивлығы электрон йәки тирбәлеү күсеше ихтималлығы м‑н билдәләнә. Спектрофотометрияла беленеү сиге масса б‑са 10-5—10-7% етә. Лазер спектроскопияһы матдәләрҙе атом‑молекуляр кимәлендә юғары һиҙгерлек (10-10—10-12%‑тан яңғыҙ киҫәксә кимәленә тиклем), һайлаусанлыҡ, спектраль һәм ваҡытлы (10-14 с тиклем) хәл итеү кимәлендә өйрәнә. Лазер нурланышының юғары монохроматлығы (ҡара: Лазер) ҡатнашма эсендәге бер төрлө атом һәм молекулаларҙы һайлап ҡуҙғытыу мөмкинлеген бирә. Йүнәлтелгән лазер нурланышы импульсы ярҙамында флуоресценция һәм алыҫтағы сәселеү спектры тикшерелә, мәҫ., дистанцион лазер спектроскопия алымы м‑н юғары атмосфера торошон контролдә тотоу тормошҡа ашырыла. Башҡортостанда нефттең органик берләшмәләренең инфраҡыҙыл һәм УФ‑спектрҙарының тәүге тикшеренеүҙәре 60‑сы йй. урталарында Химия ин‑тында Н.С.Любопытова тарафынан СФ‑4 спектрофотометрында башлана, Ф.Ғ.Валямова тарафынан дауам ителә. ӨДАТУ‑ла инфраҡыҙыл‑спектроскопия һәм комбинацион сәселеү спектроскопияһын тикшереү 60—70‑се йй. И.С.Перелыгин тарафынан башлана, А.С.Краузе дауам итә. Спектраль методтар көкөрторганик берләшмәләрҙең (Органик химия институты) анализын эшләү һәм структураһын билдәләү, нефть һәм нефть фракцияларында төрлө углеводородтарҙың миҡдарын билдәләү өсөн киң ҡулланылған (Нефтехимия эшкәртеү институты, НИИнефтехим). Атом‑абсорбция анализы алымдарын “Уфаводоканал” пр‑тиеһында, инфраҡыҙыл‑Фурье һәм УФ‑спектроскопия ысулдарын — Нефтехимия һәм катализ институтында С‑60 һәм С‑70 фуллерендарын идентификациялауҙа ҡулланалар. О.а.ы. уҡыу процесында (БДУ, ӨДНТУ, ӨДАТУ һ.б.), ғилми тикшеренеүҙәрҙә (Гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр ғилми‑тикшеренеү технология ин‑ты, Нефтехимия һәм катализ ин‑ты һ.б.), сәнәғәт пр‑тиеларында (“Газпром нефтехим Салават”, Өфө нефть эшкәртеү заводы, “Уфаоргсинтез” һ.б.) киң ҡулланыла.
C.В.Лотник, Л.М.Хәлилов
Тәрж. Н.Д.Исҡужина


text:
Был юлы бүләктәр Баймаҡ һәм Бөрйән тарафтарына юлланасаҡ. Күгиҙел ауылынан Земфира Ғүмәроваға – кәсәләр йыйылмаһы, Әбделмәмбәттән Ирхан Үтәбаевҡа плед сыҡты. Ҡотлайбыҙ, дуҫтар! Уйын бара әле, һеҙ ҙә ҡатнашығыҙ. Бүләктәрегеҙҙе килеп алғанда паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре лә кәрәк буласаҡ. «Йәншишмә»гә ярты йылға яҙылыу хаҡы – 476 һум 28 тин. Индексы – 50605.
Октябрь айында «Капитандар – минең тәүге бизнесым» Бөтә Рәсәй конкурсы старт алғайны. Уның барышында уҡыусылар, студенттар бизнес идеялары менән таныштыра, үҙҙәренең башланғыс эштәрен тормошҡа ашыра ала. Бәйге өлкән синыф уҡыусыларының интеллектуаль, ижади һәләттәрен, илдә йәштәр эшҡыуарлығын үҫтереүгә йүнәлтелгән, «Рәсәй – мөмкинлектәр иле» асыҡ платформа сиктәрендә Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡушыуы буйынса ойошторолған.
Мәктәбебеҙҙең III синыф уҡыусылары (етәкселәре – Эльмира Ғәбдрәшитова) тырыш, уңған, өлгөр булыуҙары менән айырылып тора.
2019 йылдың июлендә Өфө ҡалаһында Йәйге халыҡ-ара балалар уйындары үтәсәк! Мәртәбәле ярышҡа донъяның төрлө илдәренән 1 мең 500-ҙән ашыу йәш спортсы килеүе көтөлә.
Мәскәүҙә үткән кәңәшмәлә Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министры Ольга Васильева республикабыҙҙың мәғариф министры Гөлназ Шафиҡоваға Рәхмәт хаты тапшырҙы. Ул бындай баһаны Бөтә Рәсәй кимәлендә уҙғарған мөһим сараларҙы яҡшы әҙерлек һәм юғары кимәлдә ойошторғаны өсөн алды.
Башҡортостанда 30 декабргә тиклем Ҡыш бабай почтаһы эшләй. Ҡала һәм район почтамты ҡарамағындағы барлыҡ үҙәк элемтә бүлексәләрендә махсус почта йәшниктәре ҡуйылған. Ҡотлауҙарҙы һәм теләктәрҙе көн һайын алыу ҡаралған. Хаттарҙы ошо адресҡа яҙырға кәрәк: 162390, Рәсәй, Вологда өлкәһе, Бөйөк Устюг ҡалаһы, Ҡыш бабай почтаһы.
Уҙған аҙнала республикала 18 мең 500-ҙән ашыу сығарылыш синыф уҡыусыһы – йомғаҡлау иншаһы, сәләмәтлеге буйынса мөмкинлеге сикләнгән 300 бала изложение яҙҙы. Уның һөҙөмтәһе буйынса уҡыусыларға Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырыуға рөхсәт биреү хәл ителәсәк. Балаларҙың ижади эште нисек үтәүҙәре 21 декабргә тиклем билдәле буласаҡ.
«Йәншишмә»ләр менән осрашыу була, тигән хәбәр мәктәптә тиҙ таралды, шунда уҡ ниндәйҙер йәнлелек башланды. Ни тиһәң дә, бала күңеленә илһам, дәрт өҫтәүсе, ижади үрҙәргә әйҙәүсе матбуғат баҫмаһының баш мөхәррире үҙе килә бит!
Ниһайәт, ҡыштың ҡарын да көтөп алдыҡ. Рәхәтләнеп Ҡар бабай эшләргә, сана шыуырға була хәҙер. Әммә, баҡһаң, ҡарҙы һәм һыуыҡты беҙҙән башҡа ла яратыусылар күп икән: мәҫәлән, грипп! Бына шулай. Тимәк, сирҙе булдырмау ауырыуҙы дауалауға ҡарағанда еңелерәк, тигән һүҙҙәрҙән сығып, һәр ваҡыттағыса, һаҡланыуҙы уйларға кәрәк. Сирләп ҡуймағыҙ. Гриптың өҙлөгөүҙәргә килтереүе бар, быйыл бигерәк тә пневмония менән …
Continue reading ‘Ҡышты грипп та ярата’ »
«Һаулығым – байлығым», тип юҡҡа ғына әйтмәгән боронғолар. Ысынлап та, үҙ һаулығыңды йәштән ҡайғыртырға, уны һаҡларға кәрәк. Хәҙерге ваҡытта тулыһынса һау-сәләмәт кешеләр әҙәйә, бигерәк тә йәштәр араһында. Ҡайһы берҙәре йәшлектәрен шешәгә батыра, энәгә ултыра, ҡыҫҡаһы, заман афәтенә бирешә. Шуныһы ҡурҡыныс: бик күптәре ауырыуҙарына иғтибар итмәй.


text:
«Ай тотолған төндә» трагедияһының тәү тапҡыр сәхнәгә ҡуйылыуына 50 йыл тулыу тантанаһы әһәмиәтле сараға әйләнде
21 мартта республикабыҙҙың театр йәмәғәтселеге М. Кәримдең «Ай тотолған төндә» трагедияһының театр сәхнәһендә тәү ҡуйылыуына 50 йыл тулыуҙы билдәләне. Был көндө оло хөрмәт менән пьесаны 1964 йылда тәүләп тамашасы алдына сығарған мәшһүр режиссер, рәссам, композитор һәм бшҡарыусыларҙы иҫкә алыу булды. Ә театр музейында ошо темаға арналған бай һәм бик күркәм күргәҙмә ойошторолдо. Музейҙа был көндө бигерәк тә йәштәр күп булды. Улар төрлө йылдарҙағы «Ай тотолған төндә» спектаклдәренән фотоһүрәттәрҙе, сит республикалар театрҙарының сәхнә версиялары афишаларын ҡыҙыҡһынып ҡараны, театр белгестәренең бай мәғлүмәттәрен тыңланы.
Спектакль алдынан үҙенең сығышында театрҙың художество етәксеһе Олег Ханов трагедияның башҡорт драматургияһы һәм илебеҙ театр сәнғәтендәге әһәмиәте хаҡында һөйләне һәм барлыҡ тамашасыларҙы ошо иҫтәлекле көн айҡанлы ҡайнар ҡотланы.
21 март көнө Айрат Абушахманов сәхнәләштергән «Ай тотолған төндә» спектакле күтәренке рухта үтте, ә пьесаһының тәүләп сәхнә күреүенә 50 йыл тулыу тантанаһы – күркәм сараға әйләнде.


text:
- Подробности
- Просмотров: 630
ЖИЛЯЕВ Александр Петрович (1.7.1959 Ишембай ҡ.), физик. Физика‑матем. ф. д‑ры (2003). БДУ‑ны тамамлағандан һуң (1981) шунда уҡ, 1985 й. алып ӨНИ‑лә, 1986 й. — Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары ин‑тында, 1998 й. — ӨДТАУ‑ла, 2001 й. — Механика ин‑тында (Өфө) эшләй. 2005 й. башлап Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары ин‑тында, бер үк ваҡытта АҠШ, Бөйөк Британия, Испания, Канаданың ғилми үҙәктәрендә эшләй. Фәнни хеҙмәттәре материалдарҙың ныҡлығы һәм һығылмалылығы физикаһы м‑н бәйле. Ж. наноструктур материалдарҙың кристаллы төҙөлөшө дефекттары моделдәрен төҙөй, ультраваҡ бөртөклө, наноструктур металдарҙың һәм иретмәләр структураһының эволюцияһы (микроструктура, бөртөктәр сиге, металдарҙың текстураһы) һәм түбән т‑раларҙа саф металдарҙың үтә һығылмалылығы үҙенсәлектәрен тикшерә. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Хеҙм.: Сверхпластичность и границы зёрен в ультрамелкозернистых материалах. М., 2008 (авторҙ).
А.А.Назаров
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Макиавеллизм
Макиавеллизм — итальян яҙыусы, сәйәсмән һәм аҡыл эйәһе Никколо Макиавеллиның фекерҙәренә нигеҙләнгән доньяға ҡараш.
Дәүләт идараһы менән бәйле фекерҙәрен Макиавелли нигеҙҙә Кенәз тигән китабында аңлата. Дәүләтте идара иткән кенәз хистәренә бирелмәйенсә, икеләнеүҙәре һәм йәлләүҙе белмәйенсә иҡтидарҙы ҡулында тоторға тейешлеген күрһәтә. Бер кешенең дәүләт тарафынан үлтерелеүе күп кешенең йәшәүенә сәбәп булыуын билдәләп кенәзгә кәңәштәр бирә. Был ҡараштың нигеҙендә «маҡсатына ирешеү өсөн теләһә ниндәй сараларға мөрәжәғәт итергә кәрәк» фекере урын алғаны һымаҡ күренә. Тик Никколо Макиавелли үҙенең республика тарафтары булғанын билдәләп фекерләүҙә кенәздең белгән кешеләр менән кәңәшләшеүен йыш билдәләй.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Государь», Макиавелли Н. Избранные произведения. М.: Худ. лит., 1982.
- Шульц Э. Э. Теория социального протеста. – Барнаул: Издательская группа «Си-пресс», 2014. – 146 с. ISBN 978-5-905177-49-1.
- Бедненко А. В. Манипулятивная установка в профессиональной деятельности менеджера : Дис. ... канд. психол. наук : 19.00.05 : Москва, 2003, 187 c.


text:
Яңылыҡтар
Рәсәй Финанс министрлығы халыҡ өсөн федераль займ облигацияларын сығара
Ағымдағы йылдың апрелендә Рәсәй Финанс министрлығы халыҡ өсөн федераль займ облигацияларын сығара. Был хаҡта ведомство башлығы Антон Силуанов Сочиҙа инвестиция форумында белдерҙе.
«Известия» гәзите хәбәр итеүенсә, халыҡ өсөн федераль займ облигацияларының тәүге сығарылышының күләме — 20 миллиард һум, әйләнеш срогы өс йыл тәшкил итәсәк.
Инвестор облигацияларҙың бер сығарылышына 30 меңдән алып 25 миллион һумға тиклем аҡса һала аласаҡ. Өс йыллыҡ ҡағыҙҙарҙың килемлелеге 8,5 процент тәшкил итеүе мөмкин. Купон йылына ике тапҡыр түләнә.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.


text:
Кисә “Салауат Юлаев” хоккей командаһы Ярославлдә “Локомотив” менән осрашты. Уйын ҡыҙыу барҙы. Беренсе осорҙа уҡ ике яҡтан да хоккейсылар матч аҙағынаса штраф алды.
Тәүге ун минутта юлаевсылар һөжүм артынан һөжүм итте. Һөҙөмтәлә иҫәп улар файҙаһына 2:0 булды. Ләкин артабан тиҙлек кәмене, хаталар йышайҙы. Бәлки, беҙҙең ҡапҡасылар алмашыныуы ла тәьҫир иткәндер. Ахырҙа икенсе осорға хужалар иҫәпте тигеҙләп, алға уҡ сығып китте. Өсөнсө осорҙа улар иһә ҡунаҡтарға тын алырға ла ирек бирмәне. 2:4 – өфөләр миҙгелдә беренсегә еңелде.


c: application/atom+xml

text:
tag:blogger.com,1999:blog-83764336534158435392018-08-28T21:13:38.508+05:00ҺаҡмарБаймаҡ хәбәрҙәре.
Новости г. Баймака и района на башкирском языкеҺаҡмарnoreply@blogger.comBlogger1318125tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-42973149669984926712012-12-20T11:13:00.001+06:002012-12-20T11:13:36.119+06:00 Хөрмәтле уҡыусылар!
"Һаҡмар"ҙы һеҙ гәзиттең рәсми сайтында (hakmar.ru) уҡый алаһығыҙ! Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-81029823582768304652012-11-14T09:12:00.005+06:002012-11-14T09:12:58.953+06:00“Берҙәм Рәсәй”ҙәр конференцияһы үтте

Конференцияның эшендә партияның урындағы 74 беренсел ойошмаһынан 83 делегат, шулай уҡ урындағы политсовет, мандат, контроль-ревизия комиссиялары ағзалары ҡатнашты. Әйткәндәй, әлеге көндә беҙҙең районда 1018 кеше “Берҙәм Рәсәй” партияһы ағзаһы булып иҫәпләнә.

Көн тәртибенә ете мәсьәлә сығарылды. Төп доклад менән партияның урындағы башҡарма комитет етәксеһе, муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Р.Ф. Иҫәнбаев сығыш яһаны.

– “Берҙәм Рәсәй” партияһы төрлө кимәлдәге мәсьәләләрҙе һәм проблемаларҙы хәл итеүсе берҙән-бер партия, – тине ул. – Бөгөн 29 – социаль, 14 инфраструктура йүнәлешендәге партия проекты эшләй. “Берҙәм Рәсәй” партияһының инициативаһы менән районда 6 йорт алды ихатаһы төҙөкләндерелде, Баймаҡ ҡалаһында 3,2 километр юлға асфальт түшәлде, Ленин исемендәге АХК “500 ферма” программаһында ҡатнашыу хоҡуғына эйә булды һ.б.

Артабан конференцияла урындағы бүлексәнең контроль-ревизия комиссияһы рәйесе З.Т. Ушанов, мандат комиссияһы рәйесе В.Р. Хисмәтуллин сығыш яһаны. Фекер алышыуҙа Түбә ауыл биләмәһе башлығы М.Ф. Хәсәнова, партия яҡлылар советы етәксеһе С.Р. Ярҡынбаев, “Йәш гвардия” йәмәғәт ойошмаһының Баймаҡ ауыл хужалығы техникумындағы ячейка етәксеһе Р.Д. Ғарипов ҡатнашты.

Конференцияның киләһе көн тәртибенә ярашлы, “Берҙәм Рәсәй” Бөтә Рәсәй сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһенең Баймаҡ районы бүлексәһе секретары итеп йәшерен тауыш менән И.Х. Ситдыҡов һайланды. Артабан урындағы партия Советына һәм контроль-ревизия комиссияһына ағзалар тәғәйенләнде.

Урындағы бүлексәнең контроль-ревизия комиссияһы тураһындағы Положение ҡаралды һәм раҫланды.

Мөһим сараның һуңғы көн тәртибенә ярашлы, “Берҙәм Рәсәй” Бөтә Рәсәй сәйәси партияһы Башҡортостан төбәк бүлексәһенең ағымдағы йылдың декабрендә уҙасаҡ конференцияға асыҡ тауыш биреү тәртибе менән делегаттар һайланды. Улар: “Баймаҡ юл ремонтлау-төҙөү идаралығы” ДУП-ы начальнигы Д.Ғ. Арсланов, муниципаль район хакимиәтенең ауыл хужалығы бүлеге баш иҡтисадсыһы Л.Н. Байғотлина, Өфө яғыулыҡ-энергетика колледжының Баймаҡ филиалы директоры Т.Н. Сәйғәфәрова.

И.Х. Ситдыҡов конференцияға йомғаҡ яһап, ҡатнашыусыларға партия эшендә тағы ла әүҙемерәк булыуҙарын, алға ҡуйылған бурыстарҙы бойомға ашырыуҙа уңыштар теләне.

Урындағы сәйәси партияның эшмәкәрлеге ҡәнәғәтләнерлек, тип баһаланды.

Лилиә ТАКАЕВА.

Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-5286713641664681622012-11-14T09:11:00.000+06:002012-11-14T09:11:38.838+06:00Полиция капитаны – Салауат Йәнбирҙин

Полиция көнөндә йәмәғәт тәртибен һаҡлаған, йыш ҡына төндәре йоҡоһоҙ үткән, оператив эшләгән хоҡуҡ һаҡсылары тәбрикләнә. Был йәһәттән беҙҙең Баймаҡ эске эштәр бүлегенең республика кимәлендә танылыу алып, яҡшы эшләүе ҡыуандыра.

Салауат Лоҡман улы Йәнбирҙин был яуаплы хеҙмәткә 2003 йылда килә. Тырыш, кешелекле һәм кеселекле Салауат Лоҡман улы балиғ булмағандар эштәре буйынса инспектор, участка уполномоченныйы булып эшләй.

Хәҙерге көндә өлкән участка уполномоченныйы, полиция капитаны Йәнбирҙин ҡаланың “Мөкәсәй” микрорайоны, Мерәҫ ауыл биләмәһе өсөн яуап бирә. Тынғыһыҙ участка уполномоченныйы хоҡуҡ боҙоуҙарға юл ҡуймау өсөн профилактик эштәр ҙә алып бара. “Эйе, хәҙер полицияла эшләүе еңелдән түгел. Сөнки эскелеккә һабышҡан кешеләр күп. Бынан тыш енәйәтте күреп тә, өндәшмәй ҡалыусылар, шаһит булырға теләмәүселәр эшебеҙҙе ауырлаштыра. Кешеләр төрмәлә ултырып сыҡҡандарҙан йәки шул уҡ хоҡуҡ боҙоусыларҙан ҡурҡып, күп кире күренештәрҙе күрмәмешкә һалыша”, – тип борсолоуҙары менән уртаҡлашты Салауат Лоҡман улы.

Эйе, участка уполномоченныйының эше тынғыһыҙ. Кешеләр уға бар проблемалары менән мөрәжәғәт итә, шуға күрә уның телефоны төндәрен дә тынмай.

Салауат Лоҡман улы бәхетле ғаилә башлығы ла. Ул тормош юлдашы Айгөл Салауат ҡыҙы менән Динислам һәм Аделина исемле матур балалар үҫтерә.

Баймаҡ эске эштәр бүлегенең иң яҡшы хеҙмәткәрҙәренең береһе булған Салауат Лоҡман улы Йәнбирҙинды һөнәри байрамы менән ҡотлап, киләсәктә лә тик маҡтау һүҙҙәренә лайыҡ булып эшләүен, тыныс төндәренең йышыраҡ булыуын теләгебеҙ килә.

Гүзәл ИҪӘНГИЛДИНА.

Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-10930804761047549462012-11-14T09:09:00.004+06:002012-11-14T09:09:53.814+06:00Баймаҡ аграрийҙарының хеҙмәте юғары баһаланды

Республиканың агросәнәғәт комплексы тормошонда мөһим урын биләгән Баймаҡ районы аграрийҙарының хеҙмәте был юлы ла лайыҡлы баһаланды. Райондың ауыл хужалығы тармағы флагманы – Ғ.Б. Сәлимов етәкләгән Ленин исемендәге АХК ауыл хужалығы производствоһында юғары ҡаҙаныштарға өлгәшкәне өсөн БР Хөкүмәтенең Дипломына һәм 100 мең һум аҡсалата премияһына эйә булды. Район-ҡала ветстанцияһы (етәксеһе Н.Р. Ғәлимйәнов) “Иң яҡшы ветеринар учреждение” тип табылды һәм 25 мең һум премия менән бүләкләнде.

Райондың бер нисә хеҙмәт алдынғыһы ла юғары наградалар алып ҡыуанды. Ауыл хужалығы производствоһы өлкәһендә өлгәшкән уңыштары һәм оҙаҡ йылдар намыҫлы хеҙмәттәре өсөн “Уңыш” АХК-һы механизаторы Ф.А. Кәримов – Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһына, “Баймаҡ” ҒПБ-һы водителе А.С. Һатыбалов “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды. Ә Ленин исемендәге АХК-ның алдынғы водителе Й.Р. Моталлапов “Башҡортостан Республикаһында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн” маҡтау билдәһе менән бүләкләнде.

Байрамға арналған тантаналы йыйылышта сығыш яһап, БР Президенты Р.З. Хәмитов аграрийҙарҙың хеҙмәтен юғары баһаланы.

– Республика халҡының 40 проценты – ауыл кешеләре, улар беҙҙең туйындырыусыларыбыҙ һәм ғорурлығыбыҙ, – тине Рөстәм Зәки улы. – Крәҫтиәндең фиҙаҡәр хеҙмәте тураһында һәр ваҡыт айырым бер йылылыҡ һәм хөрмәт менән телгә алабыҙ. Башҡортостан илдең иң ҡеүәтле аграр төбәктәренең береһе булды һәм булып ҡала.

Әлбиттә, йыл еңелдән булманы, ҡоролоҡ 5 млрд һум зыян килтерҙе. Шулай ҙа беҙ ауылды ярҙамдан ташламаясаҡбыҙ. Зыянды федераль һәм республика бюджеттары иҫәбенә ҡаплаясаҡбыҙ.

Республика башлығы ауыл хужалығы тармағының төрлө өлкәләренә ҡағылып, уны үҫтереүҙә төрлө дәүләт программаларының әһәмиәте ҙур булыуын да һыҙыҡ өҫтөнә алды. Р.Хәмитов билдәләүенсә, малсылыҡ ауыл хужалығының иң өҫтөнлөклө һәм табышлы тармаҡтарының береһе булып тора. Рөстәм Зәки улы үҙенең сығышында һөтсөлөк йүнәлеше буйынса уңышлы эшләгән төбәктәр рәтендә Баймаҡ районын да атап үтте.

Байрам тантаналары республиканың сәнғәт оҫталары әҙерләгән ҙур концерт менән тамамланды.

Азамат Мөхәмәтшин.

Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-63151914607945765802012-11-14T09:08:00.000+06:002012-11-14T09:08:23.007+06:00“Һаҡмар”ҙы – электрон почта аша!

Яңы ысулдың өҫтөнлөктәре бар – почта сығымдары булмағанға күрә электрон гәзиткә ярты йылға яҙылыуҙың хаҡы 126 һум тәшкил итәсәк. Был иһә ҡағыҙ версияға ҡарағанда ике тапҡырға осһоҙ тигәнде аңлата. Шулай уҡ “Һаҡмар”ҙың һандары интернет аша ваҡытында электрон почта йәшнигегеҙгә килеп ятасаҡ.

Әйткәндәй, гәзиттең сайты булһа ла, унда бар мәғлүмәт, ҡотлауҙар, иғландар, телевидение программаһы бирелмәй. Ә электрон форматта быларҙың барыһы ла буласаҡ. Өҫтәүенә, фотоһүрәттәр PDF-гәзиттә төҫлө биреләсәк.

Яңыса яҙылырға теләүселәр өсөн киләһе һандарҙа махсус квитанция өлгөһө күрһәтеләсәк. Йәшәгән урынығыҙ уның өҫкө өлөшөнә яҙылһа, аҫҡы өлөшөнә иһә гәзит ебәреләсәк электрон почта адресы күрһәтелергә тейеш. Квитанцияны тултырғас, уны редакцияға ебәрергә кәрәк. Һорауҙарығыҙ булһа, 2-14-99 телефонына шылтыратырға мөмкин. Тулыраҡ мәғлүмәт “Һаҡмар”ҙың сайтында – http://www.hakmar.ru/.

Электрон гәзитте компьютерҙа PDF-файлдарҙы асҡан программа аша уҡырға мөмкин буласаҡ.

Киләһе йылдан “Һаҡмар”ҙың электрон версияһына яҙылырға мөмкин буласаҡ. Был иһә заманға ярашлы итеп эшләнә. Республиканың күп гәзит-журналдары был алымды күптән уңышлы ҡуллана.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-58463383096397994502012-11-14T09:05:00.006+06:002012-11-14T09:05:45.752+06:00Ауыр һәм кәрәкле хеҙмәт

Кешелек тормошонда граждандарҙың хоҡуғын яҡлау, уларҙы яман уйлы енәйәтселәрҙән һаҡлау элек-электән мөһим роль уйнай. Йәмәғәт тәртибен тейешле кимәлдә тотоу уның үҫеш кимәлен билдәләгән. Шуға күрә һәр заман кешеләренең үҙ хөкөмө, хоҡуҡ һаҡсылары булған.

Баймаҡ эске эштәр бүлеге граждандарҙың хоҡуғын һәм милкен һаҡлау, енәйәтселек менән көрәш буйынса ҙур эштәр алып бара. Беҙҙең полиция хеҙмәткәрҙәре профилактик эштәргә, операциялар, махсус рейдтар үткәреүгә ҙур иғтибар бирә.

Ағымдағы йылдың 9 айы эсендә район-ҡалала 793 енәйәт теркәлгән. 583 эш Баймаҡ судына йүнәлтелгән. Был ваҡытта 168 ауыр һәм үтә ауыр енәйәт ҡылынған. Үкенескә ҡаршы, был былтырға ҡарағанда 40 осраҡҡа күберәк. Шул уҡ ваҡытта бындай енәйәттәрҙе тиҙ арала асыу проценты ла күтәрелгән.

Бик күп хоҡуҡ боҙоуҙар хәмер йоғонтоһонда килеп сыға. Иҫерек кеше нимә ҡыланғанын белмәй, енәйәткә бара. Көмөшкәне күпләп ҡулланыу арҡаһында фажиғәләр ҙә арта.

Шулай уҡ һуңғы осор урлыҡтың йышайыуы борсоуға һала. Граждандарҙың транспортынан, фатирынан, йортонан, баҡсаһынан, магазин, складтарҙан төрлө әйберҙәр урланған. Полиция хеҙмәткәрҙәре бындай хоҡуҡ боҙоуҙарҙы асыуға бар тырышлығын бирә.

Шулай уҡ балиғ булмағандарҙың енәйәт юлына баҫыуы оло борсоуға һала. Тәрбиәнең ғаиләлә башланыуын оноторға ярамай. Йыш ҡына өлкәндәрҙең балаһының нимә менән мәшғүл булыуы менән ҡыҙыҡһынмауы, уларҙың ваҡытты нисек үткәреүен контролдә тотмауы аяныслы хәлдәргә килтерә. Ҡайһы бер ата-әсәләр бала тәрбиәләүҙе уны ашатып-кейендереү, ҡулына күпләп аҡса тоттороп ебәреү тип кенә уйлаһа, бәғзе берәүҙәр үҙҙәре эскелеккә һабышып ҡына ҡалмай, был тайғаҡ юлға улдарын-ҡыҙҙарын да этәрә. Баймаҡ полицияһы бындай ғаиләләрҙе лә күҙ уңынан ысҡындырмай. Балаһын насар ҡараған, тейешле кимәлдә тәрбиәләмәгән ата-әсә, опекундарға 86 протокол төҙөлдө. Шулай уҡ балиғ булмағандарға иҫерткес эсемлектәр эсергән өсөн 7 кеше административ яуаплылыҡҡа тарттырылды.

Хәҙерге ваҡытта Баймаҡ эске эштәр бүлегенең балиғ булмағандар эше буйынса комиссияла 74 үҫмер теркәлгән. Иҫәптә торған балалар менән инспекторҙар әңгәмәләр үткәрә, уларҙың йәшәйеше, тәртибе, уҡыуы тикшерелә.

Тағы бер борсоған мәсьәләне билдәләп үткем килә. Ул – балаларҙың комендант сәғәтен күҙәтмәүе. Ҡараңғыла йөрөгән үҫмерҙәрҙе күреп, хафаланырға тура килә. Урамға тапшырылған балаларҙың енәйәт ҡорбаны булыуы ла, наркоман, токсикоманға әүерелеүе лә ихтимал бит. Ни өсөндөр ата-әсә ошо хаҡта уйламай, балаһын тыныс күңел менән тышҡа сығарып ебәрә. Әммә шуны ла иҫкәртергә кәрәк – комендант сәғәтенән һуң йөрөгән балалары өсөн ата-әсәгә закон алдында яуап тоторға тура киләсәк.

Наркомания афәте беҙҙең район-ҡаланы ла урап үтмәй. Быйыл ошондай 12 енәйәт теркәлгән. Шуларҙың һигеҙе – был үлемесле ағыуҙы һатыу. Бындай күренеш йәш быуынға ниндәй афәт менән янауын һәр кем аңлайҙыр тип уйлайым. Шуға күрә балаларға наркоманияның әҙәм балаһын юҡҡа сығарған ҡурҡыныс күренеш икәнлеге мәктәптә генә түгел, ә өйҙә лә аңлатылырға тейеш.

Кешеләрҙең законды һанламауы, күп күренештәргә битараф ҡалыуы талау, көсләү, үлтереү кеүек енәйәт һанын арттыра. Шулай уҡ мал урлау осраҡтары ла йышая. Кешеләрҙең һыйыр-һарығын көтөүсеһеҙ ҡырҙа ҡалдырыуы, кәртә-ҡураһын бикләмәүе был хоҡуҡ боҙоуҙарға булышлыҡ итә. Күп осраҡта граждандар малды оҙаҡ ваҡыт үҙҙәре эҙләй, унан ғына полицияға мөрәжәғәт итә. Шуға күрә енәйәтте асыу күпкә ауырлаша.

Эйе, енәйәтселектең үҫеүен күптәр заман ауырлығына һылтай. Шул уҡ ваҡытта күҙ алдыңда ҡылынған енәйәтте күрмәмешкә һалышыу, хоҡуҡ боҙоу урынынан ҡасыу ҙа яман уйлы кешеләргә иркен эш итергә мөмкинлек бирә. Полиция хеҙмәткәрҙәре генә түгел, ә бар йәмәғәттең енәйәтселеккә ҡаршы сығыуы ғына беҙҙең тормошобоҙҙо күпкә тыныс итер, йәмләр.

Хөрмәтле Баймаҡ эске эштәр бүлегенең полиция хеҙмәткәрҙәре! Һеҙҙе ысын күңелдән һөнәри байрамыбыҙ менән ҡотлайым! Ғаилә именлеге, ныҡлы һаулыҡ, ауыр хеҙмәтегеҙҙә ҙур-ҙур уңыштар теләйем.

Ғ. ЮЛДЫБАЕВ,

Баймаҡ эске эштәр бүлеге начальнигы, полиция подполковнигы.

Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-29174017445340856592012-11-14T09:04:00.001+06:002012-11-14T09:04:42.596+06:00Атайыбыҙға рәхмәт

Темәс ауылында йәшәгән атайыбыҙ Ғәйнуллин Әнүәр Зәки улы 1947 йылдың 11 ноябрендә Баймаҡ районының Ҡыпсаҡ ауылында ҙур ғаиләлә донъяға килгән. Биш ҡыҙ һәм ике малай бер-береһенә терәк һәм таяныс булып үҫә. Билал урта мәктәбенең 8-се класын тамамлағас, фермала малсы булып эшләй башлай һәм шул уҡ йылда Юлдыбай һөнәрселек училищеһына уҡырға инә, водитель һәм механизатор һөнәрен алып сыға. Әрме йылдарында ла водитель-механик булараҡ хеҙмәт итә. Унан ҡайтҡас та Темәс автогаражында водитель булып эшләй. 1971 йылда “Һәүәнәк” совхозының йүнәлтмәһе буйынса Бәләбәй ауыл хужалығы техникумында белемен камиллаштыра һәм совхоздың Өмөтбай бүлексәһендә инженер-механик вазифаһын биләй. Бер үк ваҡытта урындағы комсомол ойошмаһы секретары булып та эшләй. Оҫта ойоштороусы, халыҡ менән аралаша белеүе, тырыш булғаны өсөн дә уны ауыл халҡы хөрмәт итә, ихтирам менән ҡарай. Фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн атайыбыҙҙы 1983 йылда совхоздың иң ҙур Үҙәк бүлексәһенә идарасы итеп тәғәйенләйҙәр. Бүлексә совхоз һәм район кимәлендә ойошторолған баҫыусылыҡ һәм малсылыҡ буйынса ярыштарҙа гел алдынғылар рәтендә була. Ул етәкселек иткән 20 йыл эсендә ферма тулыһынса автоматлаштырыла. Унда ашхана, ял итеү бүлмәләре, сауна эшләй. Бүлексәнең үҫемлекселек тармағы ла һынатмай.

Ауылдың социаль торошон яҡшыртыуҙа ла атайымдың өлөшө ҙур. Юғары эш һөҙөмтәһе халыҡтың йәшәйешен яҡшырта. Ауылда береһенән-береһе матур өйҙәр ҡалҡып сыға. Районда беренселәрҙән булып Темәстә һыу, газ селтәре төҙөлә. Балалар баҡсаһы асыла, мәҙәниәт йорто төҙөлә.

Атайым Буранбай ауылы ҡыҙы Рәсимә Рамаҙан ҡыҙы менән ғаилә ҡора. Ике ҡыҙ һәм ике ул үҫтереп үҙаллы тормош юлына баҫтыралар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әсәйебеҙ, ҡаты ауырыуҙан һуң, беҙҙе бик иртә ташлап китте. Шулай ҙа атайыбыҙ тормош ауырлыҡтарына бирешмәне. Хаҡлы ялда булыуына ҡарамаҫтан, матур итеп донъя көтә. Ҡура тулы мал, баҡсаһында ла еләк-емеш ишелеп уңа. Бөгөн ул беҙҙең өсөн хәстәрлекле атай, терәк һәм таяныс, ейән-ейәнсәрҙәренә яратҡан ҡартатай.

Ошо көндәрҙә атайыбыҙ үҙенең матур юбилейын билдәләй. Күркәм байрамы уңайынан уға сәләмәтлек, шатлыҡ-ҡыуаныстарҙан ғына торған ғүмер юлы, именлек теләйбеҙ.

Бөтә балалары исеменән – Резеда Ғәйнуллина.

Темәс ауылы.

Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-46812722773244049522012-11-14T09:02:00.002+06:002012-11-14T09:02:41.666+06:00Халыҡ мәнфәғәтен яҡлап

Клиенттар залында

Сибай ҡалаһындағы Һаҡлыҡ банкыһының Баймаҡтағы 7760-025-се өҫтәмә офисы ошо статус аҫтында өс йыл эшләй. Бөгөн унда юридик һәм физик берәмектәргә кредит биреү һәм уларҙы хеҙмәтләндереү, касса операциялары секторҙары бар.

Әленән-әле төрлө банктар асылыуға ҡарамаҫтан, халыҡ элеккесә Һаҡлыҡ банкына өҫтөнлөк бирә. Бында һаҡлыҡҡа аҡса һалыу, түләүҙәр ҡабул итеү, ҡиммәтле металл иҫәбен асыу, пластик карталар менән эшләүҙән тыш, төрлө йүнәлештәр буйынса аҡса күсерергә була. Бөгөн Баймаҡтағы өҫтәмә офис көнөнә генә яҡынса 550-600 кешене хеҙмәтләндерә.

Ҡаланың төрлө урындарында ҡуйылған банкомат, инфокассаларҙың уңайлыҡтарын халыҡ баһалап өлгөрҙө инде. Улар Иҫән һәм Темәс ауылдарында бар. Киләсәктә башҡа ауылдарға ла банкоматтар ҡуйыу күҙ уңында тотола. Бөгөн улар аша кредиттарҙы ҡапларға, коммуналь хеҙмәт һәм юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙған өсөн штрафтарҙы түләргә, кеҫә телефондарына аҡса күсерергә мөмкин. Шулай уҡ йәш пенсионерҙарҙы ла пластик карталар аша хеҙмәтләндереү буйынса эш алып барыла. Магазиндарҙағы терминалдарҙан иҫәпләшеү уңайлығы бар. Ауылда йәшәүселәргә пластик картаһындағы аҡсаһын алыр өсөн Баймаҡҡа килеү кәрәкмәй, улар филиалдарҙа урынлашҡан терминалдарҙы файҙалана ала.

– Халыҡ шулай уҡ мобиль банк, Һаҡлыҡ банкы-онлайн уңайлыҡтарын да киң ҡуллана, – тине өҫтәмә офис мөдире Гөлсинә Йосоп ҡыҙы Абайҙуллина. – Улар өйҙән сыҡмай ғына Интернет селтәре аша кредитты ҡаплау, аҡса күсереү мөмкинлектәрен бирә. Был сиратты бөтөрөү, хеҙмәт төрөн яҡшыртыу маҡсатында эшләнде.

Рәсәй Һаҡлыҡ банкы халыҡты хеҙмәтләндереүҙең төрлө юлдарын тәҡдим итә. Бөгөн өҫтәмә офиста электрон сират булдырылған. Халыҡ талондарҙа күрһәтелгән сират һаны һәм ваҡыты буйынса ҡабул ителә. Киләһе йылдың беренсе кварталында өҫтәмә офистың эшмәкәрлегендә тағы ла үҙгәрештәр көтөлә. Универсаль эш урындары булдырыласаҡ. Йәғни, белгестәрҙең һәр береһе халыҡты төрлө йүнәлеш буйынса хеҙмәтләндерәсәк. Клиенттарға һорауҙарын хәл итер өсөн кабинеттан кабинетҡа йөрөргә кәрәк булмаясаҡ.

Бөгөн халыҡты 17 белгес хеҙмәтләндерә. Улар араһында йәштәр ҙә, оҙайлы йылдар эшләгән тәжрибәле белгестәр ҙә бар. Һөнәри байрамдары уңайынан уларҙы ихлас ҡотлап, эштәрендә уңыштар, ғаилә именлеге теләйбеҙ.

Лилиә ТАКАЕВА.

Автор фотоһы.

Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-21791242168318090372012-11-14T08:59:00.001+06:002012-11-14T08:59:36.540+06:00Йәш шашкасы чемпиондар

2005 йылғы һәм бәләкәйерәк балалар араһында  Бөрйәнйылға башланғыс мәктәбенең беренсе класс уҡыусылары Наҙгөл һәм Айбулат Үлйәбаевтар еңеп сыҡты. Икенсе урынды Баймаҡтың 4-се лицейы уҡыусылары Искәндәр Шәйәхмәтов менән Зөбәржәт Мәхмүтова алды, ә өсөнсөлә – Ғәҙелбай ауылынан Инйәр Йортбәков менән Беренсе Этҡолдан Гөлдәр Тләүбирҙина.

2003-2004 йылғы малайҙар араһында  беренсе урынды Динис Йортбәков (Ғәҙелбай) яуланы, икенселә – Вилдан Әхмәтйәнов (Ғүмәр ауылы), өсөнсөлә – Арыҫлан Хәсәнов (Баймаҡтың 3-сө мәктәбе). Был төркөмдәге ҡыҙҙар араһында район чемпионы исеменә Элина Үтәева (ҡаланың 2-се мәктәбе) лайыҡ булды. Артабанғы призлы урындарҙа – ошо уҡ мәктәптән Элиза Ярбулова һәм Баймаҡтың 4-се лицейынан Әлиә Әхмәтҡужина.

Өсөнсө төркөмдә (2000-2002 йылғылар) малайҙар араһында  еңеүсе булдылар: Илсур Бикенеев (4-се лицей), Роман Ибраһимов (Баймаҡтың 2-се мәктәбе), Данил Әмиров (Ҡуянтау), ә ҡыҙҙар араһында: Наилә Аткина (4-се лицей), Эльмира Мурзина (Ғәҙелбай ауылы) һәм Миңлегөл Йәнбәкова (4-се лицей).

Ноябрь башында йәш чемпиондар Ишембай ҡалаһында үткәрелгән республика ярышына барып ҡайтты. Беҙҙә балалар шашкаһы тейешле үҫеш алмаған әле, шуға тәүге һөҙөмтәләр маҡтанырлыҡ түгел. Шулай ҙа Үлйәбаевтарҙың (4-се һәм 6-сы урын), Н.Аткинаның (11-се урын) уйындарын уңышлы тип әйтергә була.

Р. Үтәев.

Октябрь аҙағында Баймаҡ балалар ижады үҙәгенең шахмат клубында уҡыусы шашкасыларҙың ярышы үткәрелеп, район чемпиондары билдәләнде.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-27957049625823438462012-11-14T08:20:00.002+06:002012-11-14T08:20:35.566+06:00Уйын дауам итә йәки “Һаҡмар”ға яҙыл һәм бүләк от!

Хөрмәтле гәзит уҡыусылар! Беҙгә күптәр: “Һаҡмар”ға хәҙер яҙылһаҡ һуң түгелме? Беҙ квитанцияларҙы уйнатыуҙа ҡатнаша алабыҙмы?”– тигән һорауҙар бирә. Шуға күрә уйындың декабрь аҙағына тиклем дауам итәсәге тураһында хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ.  Редакцияға килгән квитанциялар, ҡасан алып килеүгә һәм ебәреүгә ҡарамаҫтан, барыһы ла бүләк отоуҙа ҡатнаша . Шуға күрә гәзит уҡыусыларыбыҙҙың беҙҙең елле приздарыбыҙға лайыҡ булыу бәхете лә арта. “Һаҡмар”ға яҙыл һәм бүләк от!” сараһында редакция хеҙмәткәрҙәре генә түгел, бағыусыларыбыҙ ҙа ҡатнаша. Бәхетле бүләк отоусының квитанцияһын лототрондан бағыусыбыҙ йәки ситтән йәлеп ителгән кешеләр тартып сығара. Һәр уйындың протоколы алып барыла. Шуға күрә уйыныбыҙҙың бар яҡтан ғәҙел булыуы аңлашылалыр тип уйлайбыҙ.

Бүләктәрҙең көндән-көн өҫтәлеүен иҫәпкә алғанда, һеҙҙең гәзитле лә, призлы ла булыу мөмкинлегегеҙ күпкә арта бит. Шуға күрә, ашығығыҙ! “Һаҡмар”ға яҙылығыҙ һәм бүләк отоғоҙ!

Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ,  киләһе уйын 16 ноябрҙә үтәсәк . Унда 5 тонна ҡырсынташ, 5 центнер һоло, сәй сервизы, электр ит үткәргесе, бассейнға бушлай абонемент, “Һаҡмар” гәзитенә бушлай ҡотлау уйнатыла.

Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-8295481732607019672012-11-09T16:34:00.005+06:002012-11-09T16:34:49.419+06:00Яңылыҡтар
Грипҡа ҡаршы

Район-ҡалала грипҡа ҡаршы вакцинациялау тамамланыу өҫтөндә. Тәү сиратта прививка балаларға эшләнде. Шулай уҡ өлкәндәр өсөн 5600 доза вакцина алынған. Улар һаулыҡ һаҡлау, мәғариф хеҙмәткәрҙәре, ҡала студенттарын вакцинациялау өсөн файҙаланыласаҡ. Был профилактик сара бушлай үткәрелә.

Президент Гранты – темәстәргә!

“Темәс” тарихи-мәҙәни үҙәге “Боронғо кәсептәрҙе тергеҙеү” йүнәлеше буйынса Башҡортостан Республикаһы Президентының 100 мең һумлыҡ Грантына лайыҡ булған. Был аҡсаға үҙәк хеҙмәткәрҙәре ҡатын-ҡыҙҙар өсөн биҙәүестәр, селтәр, ҡашмау әҙерләү, быйма баҫыу буйынса эште йәнләндерәсәк. Шулай уҡ улар 1812 йылғы Ватан һуғышына арналған төрлө кисәләрҙе әүҙем үткәрә. Ошо көндәрҙә буласаҡ һалдаттарҙы мәсеткә йыйып, уларға вәғәз уҡыу, ололарҙың фатихаһын биреү кеүек изге эште лә ойошторғандар.

Эстафета – Сәйғәфәрҙә

Ошо көндәрҙә күсейҙәр “Хәтерләйбеҙ, баш эйәбеҙ” эстафетаһын Сәйғәфәр ауылына тапшырған. Ҡунаҡтарҙы ауыл биләмәһе башлығы Г. Азаматова етәкселегендәге делегация юғары кимәлдә ҡаршы алған. Сарала мәктәп, дин әһелдәре, ауыл йәмәғәтселеге, аҡһаҡалдар, ағинәйҙәр әүҙем ҡатнашҡан. Күсейҙәр 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан ата-бабаларының шәжәрәһен төҙөгән. Сарала сәйәси золом ҡорбандары хәтергә алынған.
Башҡорт телендә уҡыйыҡ!

Райондың аҡһаҡалдар һәм ағинәйҙәр клубы рәйестәре йыйылыш үткәргән. Унда йәштәргә патриотик тәрбиә биреү, ғаиләләрҙе заман афәттәренән һаҡлап ҡалыу кеүек мәсьәләләр күтәрелгән. Шулай уҡ аҡһаҡалдар һәм ағинәйҙәр клубтары араһында “Башҡортостан ҡыҙы” журналына иң күп яҙылыусыларға конкурс иғлан ителгән. Районыбыҙҙың оло быуын вәкилдәре башҡорт телендә сыҡҡан баҫмаларҙы күпләп алдырыу һәм таратыу яғында.

Г. Иҫәнгилдина.

Профком рәйестәре иғтибарына!

2013 йылда балаларҙы йәйге лагерҙарҙа, шифаханаларҙа ял иттереү өсөн ойошма, учреждение, шәхси эшҡыуарҙарҙан заявкалар ҡабул итеү башланды. Уны 20 ноябргә тиклем мәғариф бүлегенә тапшырырға кәрәк. Заявкала план буйынса һаулығын нығытасаҡ һәм ял итәсәк балаларҙың һаны күрһәтелергә тейеш.
Ҡыҙыҡһындырған һорауҙар менән Баймаҡ ҡалаһы, Горький урамы, 26, 106-сы кабинетҡа мөрәжәғәт итегеҙ. Белешмәләр өсөн телефон: 2-11-71.
Мәғариф бүлеге.

Хроника

Рәсәй Федерацияһы  Пенсия фондының  Башҡортостан Республикаһы буйынса бүлексәһе Баймаҡ районы һәм Баймаҡ ҡалаһындағы идаралығы дәүләт учреждениеһы начальнигы итеп, ошоға тиклем БР Федераль ҡаҙналығының Баймаҡ ҡалаһы һәм районы буйынса бүлеге етәксеһе булып эшләгән  Салихов Илгиз Мөрит улы  тәғәйенләнде.

* * *
Баймаҡ муниципаль район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика һәм кадрҙар эше буйынса бүлеге начальнигы вазифаһын башҡарыусы итеп  Ирмәкова Жанна Зөбәйер   ҡыҙы  тәғәйенләнде.
Ошоға тиклем район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика һәм кадрҙар эше бүлеге начальнигы булып эшләгән  Ишембәтов Ришат Вәкил улы  биргән ғаризаһына ярашлы үҙ теләге менән биләгән вазифаһынан бушатылды.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-54998446715262869522012-11-09T16:32:00.002+06:002012-11-09T16:32:34.456+06:00Ауыл хеҙмәтсәне тәбрикләнәсәк

Бөгөн Өфөлә ҙур ваҡиға – Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнөнә арналған тантаналы йыйылыш була. Ауыр ҙа, маҡтаулы ла хеҙмәте менән дан ҡаҙанған ауыл хеҙмәтсәненә хөрмәт күрһәтеләсәк, ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүгә тос өлөш индергән аграрийҙар бүләкләнәсәк.

Ошо тантанала республиканың агросәнәғәт комплексы тормошонда ҙур роль уйнаған Баймаҡ районы аграрийҙары ла ҡатнаша. Кисә муниципаль район хакимиәте башлығы И.Х. Ситдыҡов етәкселегендәге делегация баш ҡалаға юлланды. Уның составында район-ҡала ветстанцияһы начальнигы Н.Р. Ғәлимйәнов, Ленин исемендәге АХК рәйесе Ғ.Б. Сәлимов, “Баймаҡ” ҒПБ-һы водителе А.С. Һатыбалов, “Таналыҡ” АХК-һының баш зоотехнигы Р.А. Танһыҡҡужин, “Алғаҙы” ЯСЙ-һы директоры С.Ғ. Урманов, Салауат исемендәге АХК рәйесе И.М. Мөхәмәтғәлиев, “Союз” ЯСЙ-һы директоры Р.Х. Ҡасҡынов, “Уңыш” АХК-һының баш зоотехнигы Н.Р. Мәхейәнов, Ленин исемендәге АХК водителе Й.Р. Моталлапов, “Уңыш” АХК-һы механизаторы Ф.А. Кәримов бар.

Район аграрийҙарының баш ҡалаға сәфәре менән гәзитебеҙҙең киләһе һанында таныштырырбыҙ.

Азамат Мөхәмәтшин.
Автор фотоһы.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-46447045331008747382012-11-09T16:31:00.000+06:002012-11-10T18:58:05.101+06:00Делегация Өфөгә юлланыр алдынан

Яңы китаптар тәҡдим итәбеҙ

1812 йылда Ватан һуғышында еңеүҙең 200 йыллығы сиктәрендә З.Биишева исемендәге Башҡортостан “Китап” нәшриәте республиканың көньяҡ-көнсығыш райондарында китап продукцияһының күргәҙмә-сауҙаһын ойоштора.

Халыҡҡа Яныбай Хамматовтың “Төньяҡ амурҙары” роман-дилогияһы, “Рәсәйҙең 1812 йылдағы Ватан һуғышында еңеүендә Башҡортостандың өлөшө” документтар йыйылмаһы, “Любезники любизар” буяу китабы, С.М. Ильясовтың “Ҡолой кантон” художестволы китабы, “Парижды ла күрҙек беҙ...” фотоальбомы, шулай уҡ билдәле башҡорт яҙыусыларының әҫәрҙәре, балалар өсөн матур итеп биҙәлгән китаптар, мосолман календарҙары, уҡыу-методик әсбаптар һәм башҡа китаптар тәҡдим ителәсәк.

17 ноябрҙә иртәнге сәғәт 10-дан киске 6-ға тиклем киңәйтелгән күргәҙмә-сауҙа Темәс баҙарында, 18 ноябрҙә иртәнге сәғәт 10-дан киске 6-ға тиклем Баймаҡ ҡалаһының Үҙәк баҙарында ойошторола.

Рәхим итегеҙ!

З.Биишева исемендәге Башҡортостан “Китап” нәшриәте.

Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-38082733957351231992012-11-09T16:26:00.002+06:002012-11-09T16:26:35.858+06:00Йорттар ремонтлана

Баймаҡ ҡалаһындағы бер нисә күп ҡатлы йорттоң ҡыйыҡтары яңыртылыуын күптәр ҡыҙыҡһынып күҙәтә торғандыр, моғайын. Улар капиталь ремонт яһау адреслы республика программаһына ингән. Йорттарҙа барған төҙөлөш эштәре менән беҙ ҙә таныштыҡ.

“2012 йылда күп ҡатлы йорттарҙы капиталь ремонтлау буйынса республика адреслы программаһы”нда (Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2012 йылдың 16 июлендә ҡабул ителгән 235-се ҡарары менән раҫланған) торлаҡ фондын капиталь ремонтлау өсөн торлаҡ милекселәренә һәм муниципалитеттарға ярҙам күрһәтеү саралары ҡаралған. Баймаҡ ҡалаһында был программа буйынса быйыл ун күп ҡатлы йортҡа ремонт яһаласаҡ.
Һәр йортта ремонт эштәре аныҡ саралар планы, смета буйынса алып барыла. Уларҙың ҡыйыҡтары ремонтлана, файҙаланылған йылылыҡты, һыуҙы һәм электр энергияһын иҫәпләү приборҙары ҡуйыла, канализация селтәре алмаштырыла. Башҡарыласаҡ эштәрҙә шул йорттарҙа йәшәүселәрҙең дә теләктәре иҫәпкә алынған.

Торлаҡ йорттарҙы ремонтлау өсөн республика бюджетынан 9,8 миллион һум, ҡала бюджетынан 4,2 миллион һум бүленгән. Торлаҡ милекселәре тарафынан 736 мең һумға иғәнә тупланған. Һөҙөмтәлә, йыйылған 14,736 миллион һумға ҡаланың “Арҡайым”, “Чекмарев”, “Ҡояшлы” һәм “Юбилей” торлаҡ милекселәре ширҡәттәренә ҡараған йорттарҙа ремонт эштәре башҡарыласаҡ.

Бөгөн уларҙың ҡыйыҡтарын тулыһынса яңыртыу буйынса эштәр тамамланыуға табан бара. Шуларҙың алтыһы профилле ҡалай менән ябыла. Бер үк ваҡытта эске инженер селтәре лә яңыртыла.

Төҙөкләнеп ҡалған йорттар ҡалабыҙҙың бер биҙәге булыр, ә уларҙа йәшәүселәргә шатлыҡ өҫтәр, тип ышанабыҙ.

Лилиә ТАКАЕВА.
Автор фотоһы.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-8123063738101839292012-11-09T16:20:00.001+06:002012-11-09T16:20:20.102+06:00Юл ҡағиҙәләрен боҙһаң...

Һуңғы осор илдә, шул иҫәптән республикала ла, иҫерек килеш юл-транспорт хәл-ваҡиғаларына тарыу йыш теркәлә. Шуға күрә водителдәрҙе хәмер йоғонтоһонда авария ҡылған һәм кешенең һаулығына зыян килтергән өсөн РФ Енәйәт Кодексының 264-се статьяһының 2-се бүлегенә ярашлы хөкөмгә тарттырыласағы тураһында иҫкәртәбеҙ. Әгәр фажиғәнең сәбәпсеһе машинала йөрөргә өйрәнеп йөрөүсе булһа, уның өсөн инструктор яуаплылыҡ тота.

Авариянан зыян күреүсенең күреү, ишетеү, һөйләшеү һәләтен юғалтыуы, психик яҡтан тотороҡһоҙға әүерелеүе, битендә уңалмаҫ яралар булыуы, тулыһынса хеҙмәткә яраҡһыҙ ҡалыуы, йөклө ҡатындарҙың тыумаған сабыйына зыян килеүе — һаулыҡҡа ауыр зыян килтереү тип һанала. Уның кимәлен суд-медицина экспертизаһы билдәләй.

Иҫерек килеш руль артына ултырыу, авария ваҡытында бер йәки күберәк кешенең һәләк булыуы яуаплылыҡты ауырлаштырыусы хәл-шарттарға инә. РФ Енәйәт Кодексының 264-се статьяһының 2-се бүлегенә ярашлы—4 йылға, 4-се бүлеге буйынса—7 йылға, 6-сы бүлеккә ярашлы 9 йылға тиклем иректән мәхрүм итеү ҡаралған. Бынан тыш, авария ҡылған кеше водитель таныҡлығынан да мәхрүм ителә.

Хөрмәтле водителдәр! Иҫерек килеш руль артына ултырып, һеҙ бик күптәрҙең ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйыуығыҙҙы онотмағыҙ. Ябай юл ҡағиҙәләрен үтәү күп бәлә-ҡазаларҙан алып ҡаласағын хәтерегеҙҙә тотоғоҙ.

И. МОРТАЕВ,
район прокуроры ярҙамсыһы.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-5349773530401860272012-11-09T12:30:00.001+06:002012-11-09T12:30:29.257+06:00Йәйәүлеләргә һөжүм башланды
Ҡыш яҡынлашҡан һайын көндәр ҡыҫҡара бара. Сәғәттең ҡышҡы ваҡытҡа күсеүенә лә өмөт һүнде. Иртәнсәк күҙгә төртһәң күренмәҫлек ҡараңғы. Ҡойонан ҡасып оло юлдың ситенән йүгерә-атлай мәктәпкә, эшкә ашыҡҡандарҙың ғүмеренә һәм һаулығына хәүеф артты. Юл уртаһына ҡапыл килеп сыҡҡан йәйәүлеләрҙе машина менән төкөп китмәҫ өсөн бик һаҡ йөрөргә тура килә. Ә инде юғары тиҙлек яратыусылар, әлбиттә, бер ниндәй ҙә ҡаршылыҡ тоймай елеүен генә белә. Мәктәптәрҙә дәресте һуңыраҡ башлау ҙа проблеманы хәл итмәйәсәк. Сәғәт 8-ҙән эшләгән ата-әсә балаһын мәктәпкә иртәрәк оҙата.

Проблеманы хәл итеү юлдары ниндәй? Әлбиттә, тәү сиратта, водителдәр ҙә, йәйәүлеләр ҙә юл хәрәкәте ҡағиҙәһен теүәл үтәргә бурыслы. Был талап һәр кемгә лә ҡағыла. Өҫ кейемдәренә, сумкаларға яҡтылыҡты сағылдырыусы әйбер тағыу мотлаҡ. Мөмкин булған осраҡта, балаларҙы мәктәпкәсә оҙатып ҡуйыу хәйерле.

Баймаҡта бөтә урамдарҙа ла урам яҡтыртҡыстар бар, тип әйтеп булмай. Булғандарында ла 3-4 йәки 5-6 бағана аша һүрән генә яна һәм иртәнге сәғәт 8-се яртыла уҡ һүндерелә. Бәлки уларҙы сифатлыраҡ лампаларға алмаштырырға кәрәктер? Кеше ғүмере хаҡына электр энергияһын экономиялайбыҙ түгелме?

Урамдарҙа тротуарҙың бик әҙ булыуы ла хәүефте арттыра. Бысраҡтан ҡасып оло юлға килеп сыҡҡан йәйәүлеләрҙең хәлен кем аңлар? Асфальт булмаған урамдарға ҡырсынташ (балсыҡ түгел) түгеп, юлдарҙы тәртипкә килтереү проблеманы бер аҙ хәл итер ине.

Л. Разгилева.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-9747252788113762982012-11-09T12:28:00.002+06:002012-11-09T12:28:26.145+06:00«Баймаҡ чупакабраһы»
Районда билдәһеҙ йән эйәһе тураһында имеш-мимештәр таралды

Һуңғы осорҙа Интернет селтәре “чупакабра” тигән бығаса билдәле булмаған йән эйәһенең ҡыҙырыуы, малға, атап әйткәндә, ваҡ малға һөжүм итеүе тураһындағы хәбәрҙәр менән тулды. Ярай, Интернетта ҡайһы бер осраҡтарҙа әҙәм ышанмаҫлыҡ юҡ-бар яҙыуҙарына беҙ күнегеп тә бөтөп барабыҙ инде. Ә бына киң мәғлүмәт сараларының да был теманы күтәреүе нисектер уйға һала, борсолдора. Хәйер, хәҙер Рәсәйҙең күп кенә матбуғат саралары ла, сенсация артынан ҡыуып, шундай шаҡ ҡатырғыс яңылыҡтар баҫырға әҙер генә тора.

Чупакабра тураһындағы хәбәр беҙҙең Баймаҡҡа ла килеп етте. Башҡортостан юлдаш телевидениеһы райондың Сәйғәфәр һәм Байым ауылдарында билдәһеҙ йәнлектең һарыҡтарҙы ҡырыуы хаҡында бер нисә сюжет әҙерләп күрһәтте. Был хайуан Байымдағы бер нисә шәхси хужалыҡтың байтаҡ ҡына малын ҡырып өлгөрә. Чупакабраны күреүселәр ҙә бар, тигән хәбәр бар районға таралып, һуңғы осорҙа был хайуан менән “күҙгә-күҙ” осрашҡан кешеләр ҙә йышая башланы. Уны Байым, Ишей тарафтарында ла, хатта Баймаҡтың үҙендә лә “күргәндәр”. Был дөрөҫлөккә тап киләме икән? Әллә чупакабра тигән хайуан ысынлап та бармы? Әйтергә кәрәк, билдәле ғалимдар, рәсми органдар был мәғлүмәтте кире ҡаға, ундай хайуандың булыуы мөмкин түгел, тигән фекерҙә улар. Был – бүре, төлкө, берәҙәк эттәрҙең генә эше булыуы мөмкин. Ошо хәл тураһында баймаҡтар нимә уйлай икән?

– Йорт хайуандарына һөжүм итеүсе билдәһеҙ йән эйәһе тураһындағы хәбәрҙәр уйҙырма ғына, – тип билдәләй БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының хайуандар донъяһын һаҡлау буйынса Сибай комитетының Баймаҡ ҡалаһы һәм Баймаҡ районындағы дәүләт инспекторы Фәйез Фәррәх улы Аралбаев. – Был хәлгә аңлатма ябай: ул бүре лә, берәҙәк эт тә булырға мөмкин. Сөнки хайуандарға аҙыҡ етмәй һәм улар кеше йәшәгән ерҙәргә яҡыная. Ә ни өсөн бер һарыҡты ғына тамаҡламай, бөтә көтөүҙе ҡырып һала һуң улар? Бының менән тәжрибәле бүре балаларын һунар итергә өйрәтә. Бүренең йыртҡыс йәнлек икәнен оноторға ярамай. Шуның өсөн кешеләргә һаҡ, уяу булырға , мал-тыуарын ирекле көтөүгә сығармаҫҡа кәрәк. Кәртә-ҡураны ла нығытыу мөһим.

Ә бына Байым ауылынан мәғариф ветераны, староста Нәғимә Заһит ҡыҙы Әминева шундай фекерҙә:

– Был бер ниндәй ҙә чупакабра түгел, ә бүреләр. Белеүебеҙсә, быйылғы йәй эҫе, ҡоро булды. Күрше Бөрйән һәм Йылайыр райондарында күп кенә майҙандарҙа урман янды. Ә беҙҙә, Аллаға шөкөр, был тәңгәлдә хәүеф булманы. Минеңсә, бүреләр аҙыҡ эҙләп беҙҙең яҡтарға күпләп килеп сыҡҡан. Беҙ урманға яҡын ғына йәшәйбеҙ. Күп кенә ауылдаштарым Байымда бүреләр йөрөүен үҙ күҙҙәре менән күргән.

Ошо уҡ ауылдан Зәйнетдин Ғәлиндың 5 баш һарығын билдәһеҙ хайуан юҡ итә. Хужа үҙе һөйләүенсә, ул сәүек эт тауышын ишетеп ҡала, әммә үҙен күрә алмай.

Аҡморон ауыл биләмәһе башлығы Г.М. Азаматова әйтеүенсә, Сәйғәфәр ауылындағы мал ҡырағайлашҡан эттәрҙең ҡорбанына әүерелгән. Уның билдәләүенсә, аҙаҡҡы осорҙа эттәр ауыл һарыҡтарына һунар итеүен “туҡтатҡан”.

Ауыл хужалығы производствоһы ветераны, элекке һунарсы Фрунзе Исрафилов чупакабра кеүек имеш-мимештәргә ышанмай, бындай хәлдең булыуы мөмкин түгел, тип белдерә. “Бүре, ҡоторған төлкө, ҡарһаҡ, ҡырағайлашҡан эт, хатта сәүек тә ваҡ малға ташлана, – ти ул, – сөнки хәҙер йыртҡыс йәнлектәр аҙыҡ эҙләү маҡсатында күпләп ауылдарға яҡыная. Һуңғы йылдарҙа берәҙәк эттәр мәсьәләһе лә оло проблемаға әйләнде. Улар ҡырағайлаша барып, ысын йыртҡысҡа әүерелә. Бүре, мәҫәлән, ҡырҙа йөрөгән көтөүҙәге малды ашамай, тәүҙә ҡырып сыға, һуңынан табышын эҙләп кире килә. Ҡарһаҡ та, кәүҙәгә ҙур булмаһа ла, бик сос, көслө хайуан, уның хатта кешегә ташланыуы мөмкин. Тимәк, бында ниндәйҙер билдәһеҙ йән эйәһе тураһында һүҙ йөрөтөү урынһыҙ.

Бүреләрҙең күпләп ауылдарға яҡынайыуы башҡа тарафтарҙан да ишетелә. Ошо көндәрҙә генә Ҡолсоранан Нуретдин Самарбаев ауылға яҡын ғына ерҙә халыҡтың һарығын көткән мәлендә көпә-көндөҙ бүре малға һөжүм итә. Дөрөҫөрәге, ташланып өлгөрмәй, ваҡытында сара күреү арҡаһында көтөүгә зыян килмәй. Ғөмүмән, ауыл кешеләре иҫбатлауынса, быйыл бүре үҙен бик агресссив тота, бер нәмәнән дә, хатта кешенән дә ҡурҡмай.

Нимә эшләргә? Был тәңгәлдә һунарсыларға атҡан бүре өсөн, элекке замандарҙағы кеүек, аҡсалата дәртләндереү сараһы ҡулланыу, берәҙәк эттәр проблемаһын яйға һалыу кәрәктер. Шул уҡ ваҡытта мал көтөүҙә лә тәртип булырға тейеш, берәҙәк малдың бурҙар йәки йыртҡыстар ҡорбанына әүерелеүе бер бөгөн генә түгел. Уяу булайыҡ, теләһә ниндәй имеш-мимештәргә ышанмайыҡ. Әйткәндәй, БСТ каналында Байым ауылындағы ошо хәл тураһында телефон аша һөйләүсе егеттең ысынында иһә Айбулат Әминев түгеллеге асыҡланды. Баҡтиһәң, икенсе берәү сенсация яһау маҡсатында шылтыратҡан икән. Күрәһең, кешене ҡурҡытып, унан кинәнес алыусылар беҙҙең Баймаҡта ла бар. Бик ҡыҙғаныс...

Азамат Мөхәмәтшин.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-42713869517103067672012-11-09T12:20:00.001+06:002012-11-09T12:20:05.752+06:00Мал аҫраусылар иғтибарына!
Баймаҡ районы һәм ҡалаһының ветеринар станцияһы белдереүенсә, урындарҙа кешеләр һәм хайуандар өсөн дөйөм айырыуса хәүефле ауырыуҙарға (бруцеллез, туберкулез, бешмә (ящур), ҡоштарҙың юғары патогенлы киҙеүе, себер язваһы, ҡотороҡ, лептоспироз) ветеринар-профилактика сараларынан тыш, ветеринария врачтарының хеҙмәте, “Түләүле ветеринария хеҙмәттәре ҡағиҙәләрен раҫлау тураһында”ғы 1998 йылдың 6 авгусында ҡабул ителгән Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 898-се бойороғона ярашлы, түләүле. Был шулай уҡ БР Ветеринария идаралығының 2009 йылдағы бойороғона ла тап килә. Киләһе йылдан бындай төр хеҙмәттәргә хаҡтың үҙгәреүе көтөлә.

Шуныһын белдерергә кәрәк: һәр хужалыҡҡа шәхси рәүештә килешеү төҙөлә, амбулатор кенәгә тапшырыла, түләүле хеҙмәт күрһәткән осраҡта раҫланған өлгөләге ҡәтғи отчетлы квитанция бирелә йәки түләү ведомосында ҡултамға ҡуйҙырыла.

Рәсәй Федерацияһының “Ветеринария тураһында”ғы законының 18-се статьяһына ярашлы, хужалар үҙ малдарының һаулығы торошо һәм уларҙы көтөү, шулай уҡ ветеринар-санитар яҡтан хәүефһеҙ малсылыҡ продукттарын етештереү өсөн яуаплы. Мал эйәләре һәм малсылыҡ продукттарын етештереүселәр ауырыуҙарҙы иҫкәртеү һәм продукцияның ветеринар-санитар өлкәлә хәүефһеҙлеген тәьмин иткән хужалыҡ һәм ветеринария сараларын үткәрергә тейеш. Шулай уҡ ветеринария белгестәре ойошторған мал ауырыуҙарын профилактикалауҙа һәм дауалауҙағы кәңәштәрен үтәргә бурыслы.

Үҙ малдарына ветэшкәртеү үткәрмәгән хужаларға мал һатҡандағы ветеринар-оҙатыу документтары, хужалыҡтың имен булыуына белешмә һәм шулай уҡ банкка тапшырылған хужалыҡтың имен булыуына, малсылыҡ продукцияһына белешмә бирелмәйәсәк.

Н. ҒӘЛИМЙӘНОВ, Баймаҡ районы һәм ҡалаһының ветеринария станцияһы начальнигы.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-88405998399093853522012-11-09T11:59:00.002+06:002012-11-09T11:59:37.009+06:00“Ғәйепһеҙгә ыҙа сиктек...”

Сәйәси золом ҡорбандары... Ғәйепһеҙгә ыҙа сиккән, ниндәйҙер ошаҡсыға ярай алмаған кешеләр... Уларҙың кемеһелер заманына күрә етеш йәшәй, ә бәғзеһе бигерәк тура һүҙле була. Колхоз-совхоз активистары ла был исемлекте тулыландыра, “планды” тултырырға ярҙам итә.   Ошо көндәрҙә район китапханаһында район хакимиәте менән берлектә “Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр” исемле золом ҡорбандары балалары – Ғәлиә Әминева, Гөлсирә Абдуллина, Менәүрә Сәйфуллина, Хәйерниса Нурмөхәмәтова, Раҡия Кәримова, Әхәт Мостафин, Фазулла Сарин, Әхиәр Исхаҡов һәм Хәлфетдин Ишморатов менән осрашыу кисәһе үтте. Сарала шулай уҡ район хакимиәтенең эштәр идарасыһы Илгиз Байымов, ҡаланың 105-се профессиональ лицейының башҡорт теле уҡытыусыһы Зәлиә Солтанова һәм уның студенттары ҡатнашты.

Кисәне алып барыусы Сәрүәр Иҙелбаева: “Кеше тормошонда яһаған хаталары аша йәшәргә өйрәнһә, халыҡтарҙы фажиғә өйрәтә. Йән өҙөрҙәй әрнеүле хәл-ваҡиғалар аҙ булманы илебеҙ тарихында. Аяуһыҙ эшләгән Сталин репрессияһы тирмәненә партия, совет, хужалыҡ етәкселәре, 100 меңләп бер ғәйепһеҙ ябай хеҙмәтсәндәр эләгә”, – тип тарихҡа бер аҙ сәйәхәт итеп алды. Артабан һүҙ ҡунаҡтарға, сәйәси золом ҡорбандарына бирелде.

Ғәлиә Әминева 1937 йылда Өмөтбай ауылында донъяға килә. Тиҙҙән уның ата-әсәһе Магнитогорск ҡалаһына күсә. Шулай бер ваҡыт ауыл яғынан быларға НКВД начальнигы ҡунаҡҡа килеп сыға. Һүҙ артынан һүҙ сығып, атаһы Әмин Садиҡ улына бер туған ағаһын нисек ҡулға алыуҙары, атыуҙары тураһында бәйән итә: “Һинең ағайың “Алла бирһә был власть бөтәсәк!” тип ҡупырайып ултыра ине, кәрәген бирҙек!” – ти ул. Был һүҙҙәрҙе ишеткән атайым уны осора һуға. Әсәйем ҡурҡып, ҡунаҡтан атайым өсөн ғәфү үтенеп тә ҡарай, әммә ул уҫал ҡараш ташлап сығып китә”, – тип хәтерләй был көндө Ғәлиә апай. Күп тә тормай Әмин Садиҡ улы ла ҡулға алына. Уны Алыҫ Көнсығышҡа оҙаталар. Ул яҡтарҙа 10 йыл йөрөгәндән һуң, һаулығын ҡаҡшатып, тыуған яҡтарына ҡайтып төшә. Ғәлиә Әмин ҡыҙы тыныс ҡына хәтерләй алмай, һөйләгән саҡта ирекһеҙҙән тамған күҙ йәштәрен һөртөп-һөртөп ала: “Беҙҙең яҡты көнөбөҙ ҡарайҙы. Тиҫтерҙәрем мине “бандит балаһы”, тип үсекләне. Ғәрлегемдән ҡыҙҙарҙы, көсөм етһә, малайҙарҙы ла туҡмап китә торғайным. 1955 йылда исеме аҡланғас, атайым күҙ йәштәре аша: “Бына бит бер ғәйепһеҙгә ыҙа сиктек!” – тине.

Гөлсирә Абдуллинаның да яҙмыш ептәре сәйәси золом менән барып тоташа. Уның атаһы 1941 йылда, 55 йәшендә, ҡулға алына һәм шул китеүҙән кире әйләнеп ҡайтмай. 1943 йылда “ауырып үлде” тигән хат килә, әммә һуңынан асыҡланыуынса, ул атылғандар исемлегендә булып сыға.

Ә бына Хәйерниса Нурмөхәмәтованың атаһы зинданда данлыҡлы Мөжәүир хәҙрәт менән бергә ултырған. “Йоҙаҡтарҙың үҙенән-үҙе шартлап асылыуын атайым иҫе китеп һөйләне. Яҙмышы ла башҡа ҡорбандарҙыҡы һымаҡ ныҡ аяныслы булманы. Бәлки Мөжәүир хәҙрәттең фатихаһы төшкәндер”, – тине ул хәтирәләргә бирелеп.

Әхиәр Исхаҡов: “Минең атайым батша хөкүмәтендә 25 йыл хеҙмәт итеп ҡайтҡан кеше. Йәше оло булғанлыҡтан уны һуғышҡа алманылар. Әммә 1947 йылда “алып киттеләр”. Ауырлыҡтарҙы аҙ күрмәнек. Төрлө кәмһетелеүҙәргә дусар булдыҡ. Кеше партияға инә, беҙҙе алманылар. 1954 йылда Өфөгә барған саҡта композитор Хөсәйен Әхмәтов менән осрашырға тура килде. Ул колхоз рәйесенә: “Был балаларҙы кәмһетмәгеҙ, уларҙың атаһы яҡшы кеше ине”, – тигән хат яҙып бирҙе. Шунан һуң тормошобоҙ бер аҙ яҡшырҙы”, – тип һөйләне.

Раҡия Кәримованың яҙмышы туранан-тура сәйәси золом менән бәйле булһа ла: “Үҙемде сәйәси золом ҡорбаны, тип атай алмайым. Совет заманында матур йәшәнек. Эйе, ауырлыҡтар ҙа булды. Ашарға ризыҡ, яғырға утын булманы. Шулай ҙа зарланырға яратмайым. Әсәйем шулай өйрәтте. Мин уҡыным, кеше булдым”, – тине.

Кешене яҙмыш йөрөтә, тиҙәр. Ул был ҡорбандарҙы себер тарафтарына ла, алыҫ көнсығыш яҡтарына ла алып бара. Ауыр яҙмыш менән һынай, бер ғәйепһеҙгә ҡорбан итә. Осрашыуҙа Фазулла Сарин әруахтарға бағышлап ҡөрьән уҡыны. Шулай уҡ саҡырылған ҡунаҡтарға иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды, ә һөйләшеү сәй табынында дауам итте.

Эльмира Кейекҡужина. Автор фотоһы.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-1958407379732059032012-11-08T14:38:00.000+06:002012-11-08T14:38:22.579+06:00Партияның тоғро һалдаты

Мәғариф ветераны Т.А. Арыҫланғәлин тормош юлын сағыу ҙа, мәртәбәле лә үткән арҙаҡлы ир уҙамандарының береһе. Райондың ул саҡтағы мәғариф системаһындағы уңыштары, һис шикһеҙ, тап уның исеме менән бәйләнгән.
...1958 йылда яңы ғына Стәрлетамаҡ педагогия институтын тамамлаған ике йәш белгес – Минира һәм Тимерғәле Арыҫланғәлиндар Түбә ҡасабаһындағы 2-се һанлы башҡорт урта мәктәбенә уҡытырға киләләр. Тимерғәле Абдрахман улы – физиканан, Минира Ғәләүетдин ҡыҙы математиканан белем бирҙеләр. Мәктәп директоры Б.М. Мәмбәтҡолов йәш белгестәрҙе ихлас ҡаршы алып, һәр яҡлап та ярҙам итергә тырышты.

Бер нисә йылдан дәрт-дарманы ташып торған Тимерғәле Арыҫланғәлинды мәктәптең уҡыу-уҡытыу бүлеге мөдире итеп үрләтәләр, ә 1966 йылда уға директор вазифаһын ышанып тапшыралар. Берҙәм, татыу коллективта ун өс йыл эшләү дәүерендә Тимерғәле Абдрахман улы остазы Бәҙри Мөжәүир улы Мәмбәтҡоловтың данлы традицияһын дауам итеп, Түбә урта мәктәбенең абруйын һаҡлау һәм күтәреү өсөн бар көсөн һала. Мәктәп өлгәш һәм тәртип буйынса район мәктәптәре араһында алдынғылыҡты бирмәй. Яңы уҡыу йылына әҙерләнеү буйынса ла мәктәп күп тапҡырҙар КПСС район комитетының һәм район Советы башҡарма комитетының күсмә Ҡыҙыл байрағын яулай. Тап ошо йылдарҙа Т.Арыҫланғәлин Коммунистар партияһы сафына инә.

Мәктәптә дәртләнеп, илһамланып эшләп йөрөгән саҡта, көтмәгәндә уны КПСС район комитетына саҡырып алалар һәм район мәғариф бүлеге етәксеһе итеп тәғәйенләйҙәр. Был системала байтаҡ тәжрибә туплаған етәксе тәү көндәрҙән үк ең һыҙғанып эшкә тотона, кадрҙар үҫтереүгә ҙур иғтибар бүлә. Район мәктәптәре эшмәкәрлеген йәнләндереү маҡсатында инспекторҙар төркөмө булдырыла. Уның вәкилдәре белем усаҡтары эше менән яҡындан таныша, педагогик ярҙам ойоштора. Һөҙөмтәлә, райондың мәғариф өлкәһе күҙгә күренеп алға китә. Шул уҡ ваҡытта районда медицина кадрҙарына үтә ҡытлыҡ булыуын иҫәпкә алып, сығарылыш уҡыусылары араһынан 10-15 егет һәм ҡыҙҙы махсус йүнәлтмә менән медицина институтына уҡыуға ебәреүҙе ойоштора. Был ысул үҙен аҡлай, ваҡыт үтеү менән район дауаханаһы медицина белгестәре менән тулылана башлай. Район мәғариф бүлеге бар күрһәткестәр буйынса ла юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә һәм БАССР Министрҙар Советының күсмә Ҡыҙыл байрағына лайыҡ була.

Район мәғариф бүлеген һигеҙ йыл буйы етәкләгәндән һуң, Тимерғәле Абдрахман улын Баймаҡ мәктәп-интернатына директор итеп тәғәйенләйҙәр. Артабан ул хаҡлы ялға сыҡҡансы ҡаланың 3-сө урта мәктәбендә директор вазифаһын башҡара.

Мәғариф системаһында утыҙ дүрт йыл дауамында хеҙмәт итеү һәр кемдең хәленән килмәй, етмәһә, етәксе вазифаларҙа. “БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы” исеменә, “Хеҙмәт ветераны” миҙалына, БАССР Мәғариф министрлығының Почет грамоталарына лайыҡ булған, Башҡортостан уҡытыусыларының 5-се съезына делегат итеп һайланған ир уҙаманы, партия һалдаты Тимерғәле Абдрахман улы Арыҫланғәлин ошо көндәрҙә үҙенең КПСС ағзаһы булып тороуының 50 йыллыҡ юбилейын ғорурлыҡ тойғоһо менән билдәләй. Ғорурланмаҫлыҡ та түгел шул! КПСС тарҡалғас, күптәр, “һарыҡ тиреһе ябынған бүре” һымаҡ, партия билетын ташланы, икенсе фирҡәләргә күсте. Әммә намыҫына хыянат итмәне Тимерғәле уҙаман, ысын ир арыҫланы булып ҡалды. КПР-ҙа оҙаҡ йылдар намыҫлы хеҙмәте өсөн уға “КПР-ҙа фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн” ордены, “И.В. Сталиндың тыуыуына 130 йыл”, “В.И. Лениндың тыуыуына 140 йыл” юбилей миҙалдары тапшырылды.

Тимерғәле Абдрахман улына ныҡлы сәләмәтлек, һөйөклө тормош юлдашы Минира Ғәләүетдин ҡыҙы менән оҙон-оҙаҡ йәшәүҙәрен теләп ҡалам.
Салауат Мөхәмәтшин, уҡыусыһы, хеҙмәт ветераны.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-47994737689953042662012-11-08T14:31:00.002+06:002012-11-08T14:31:33.210+06:00“Ҡотҡар мине, әсәй!..”

Кескәй туғандарын артабан ҡарай алмаясағын аңлаған үҫмер үҙ-үҙенә ҡул һала
Район-ҡалала аҙна һайын тиерлек үҙ-үҙен үлтереү йәки үлтерергә маташыу теркәлә. Улар араһында эскелеккә һабышҡан, тормош мәғәнәһен юғалтҡандар ғына түгел, ә үҫмерҙәрҙең, хатта балаларҙың да осрауы хафаға һала.

“Әсәй! Үтенеп һорайым, ҡайттыҡ, һеңлем илай, тыммай. Ҡайттыҡ инде, зинһар!” Сибек кенә үҫмер малай өҫ-башы, сәсе туҙған әсәһен ялбарып-ялбарып саҡырҙы. Тик тегеһе: “Бар күҙемдән юғал! Илаһа ни – тымыр әле. Мин ни эшләйем!” – тип һаһылдашып көлгән ирҙәргә боролоп ултырҙы.

Эҫе күҙ йәштәренә быуылып илаған малай кире өйөнә йүнәлде. Бында өс кесе туғанының өмөт тулы ҡарашы йөрәген өттө. Бер йәше тулмаған һеңлеһе һаман да илай. Үҫмер уңайһыҙланып булһа ла, күрше инәйгә инеп тағы ла һөт һораны. Йөҙө шәфҡәтлелек нурҙарынан сағылған әбекәй бер һүҙһеҙ һөт ҡойоп бирҙе. “Һеңлең илайҙыр инде. Әсәйеңә әллә нимә булды бит, һуңғы ваҡыт бөтөнләй туҡтай алмай башланы...” – тип һөйләнде үҙе. Үҫмер шулай ҙа ғәзиз кешеһе тураһында яман һүҙҙәр ишетергә теләмәне: “Юҡ, инәй, ул тиклем эсмәй хәҙер, эш эҙләп йөрөй бит ул”, – тип аҡланы әсәһен. Әбей баланың күңелен уйлап: “Эйе, эйе, шулай инде, заманалар ауырайып китте бит”, – тигән булды.

Һөт тотоп ҡайтып барған үҫмер ниңәлер тормоштоң тик улар өсөн генә ауырайыуына бошондо. Уның тиҫтерҙәре рәхәтләнеп велосипед, скутерҙа саба, әсәһе әҙерләгән ризыҡтан баш тартып инәлтә, модалы итеп кейенә. Ә уны иртәнсәктән алып бер уй борсой – кесе туғандарына нимә ашатырға? Хәйер, үҫмер ҡайҙалыр юғалған әсәһе, ҡайҙан ризыҡ табыу тураһында уйлап, төндәрен дә йоҡламай йөрөп сыға. Малай ҡайһы саҡта интернатҡа барып урынлашыу теләге менән дә янып ҡуя. Тик кесе туғандарының ул саҡта ҡарауһыҙ ҡаласағын уйлап бошона.

Бер көн туғандары аслыҡтан илағас, малай әсәһенән уларҙы балалар йортона тапшырыуын ялбара башлай. Тик ҡатын: “Мин барҙа улар етемәк булып йөрөмәйәсәк!” – тип аҡыра. “Һин барыбер уларҙы ҡарамайһың, улар астан үләсәк бит!” – тиеүенә, әсәһе ҡул һелтәп кенә ҡуя. “Ярай, бәлки, мин үлһәм аҡылыңа килерһең!” – ти малай.

Әммә балаһының ошо ҡурҡыныс һүҙҙәре лә аҙғын ҡатынды туҡтатмай. Ул балаларын үҫмер ҡулына тапшырып, рәхәтләнеп көн күрә. Балалар пособиеһы ла бер-бер артлы алмашынған әшнәләрен һыйлауға китә.
Бер нисә көн эсеп йөрөгән әсәһен барып тапҡас, үҫмер уның ҡайтыуын ялбара. Тик әсәһе уны ғәҙәттәгесә ҡыуа башлай. “Улай булғас, мин аҫылынып үләм дә ҡуям. Ялҡтым барыһынан да!” – тип илай малай. Ғәзиз кешеһенең: “Үл әйҙә!” – тигән һүҙҙәрен ишетеп бала аптырап ҡала. Унан йортона йүгереп ҡайта һәм ҡустыһының әсәһенә барыуын, әгәр ҡайтып өлгөрмәһә үҙ-үҙенә ҡул һаласағын белдерә. Тик ҡатын был юлы ла балаһының һүҙҙәренә вайымһыҙ ҡала.

Ғәзиз кешеһен ғүмеренең аҙаҡҡы секундына тиклем көтә малай. “Әсәй, әсәй, ҡотҡар мине...” – тип бышылдай үҫмер. Унан был донъяла яңғыҙ ҡаласаҡ кескәй туғандарын уйлай. “Бәлки, улар өсөн минең үлемем хәйерлерәк тә булыр, ҡараусы булмағас, уларҙы балалар йортона тапшырырҙар, һеңлем дә аслыҡтан аҙарынып иламаҫ...”

Эйе, бала саҡтан ололарҙың хәсрәтен үҙ иңенә алып, нисәмә йылдар ғәзиз кешеһенә бер һүҙ тейҙермәй, кесе туғандарын тәрбиәләгән үҫмерҙең йәне күккә осто. Үҙе һәләк булғандан һуң ғына танышҡан был баланың ни тиклем оло йөрәкле булыуы тетрәндерҙе. Үкенескә ҡаршы, өлкәндәрҙең рәхимһеҙлеге һәм битарафлығы, донъялағы иң ғәзиз кешеһенең хыянаты уның йәнен талсыҡтырҙы. Хәйер, бындай тормошто һирәк оло кеше күтәрә алыр ине.
Үҙенең үлеме менән кесе туғандарының тормошон яҡшыртырға ынтылған малайҙы онотмайыҡ, ҡәрҙәштәр! Уның йәненә аяттар бағышланһын, был донъяла бер рәхәтлек күрмәгән, бер йылы һүҙ ишетмәгән бала, ниһайәт, тыныслыҡ тапһын ине...

Гүзәл ИҪӘНГИЛДИНА.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-22176992695206392312012-11-05T20:03:00.003+06:002012-11-05T20:03:20.732+06:00Матбуғат – 2013
Ҡаҙҙар – Мерәҫкә осто...

Хөрмәтле гәзит уҡыусыларыбыҙ! Ниһайәт, түҙемһеҙләнеп көткән “Һаҡмар”ға яҙыл һәм бүләк от!” квитанциялар конкурсының беренсе уйыны үтте. Унда беҙҙең хөрмәтле бағыусыларыбыҙ КФХ етәкселәре Г.З. Байрамғолова менән В.В. Әминев ҡатнашты һәм лототронды әйләндереп отоусыларҙы билдәләне. Шулай итеп, Мерәҫтән М.Әйүпов – 10 ҡаҙ бәпкәһе, Йомаштан Х.З. Әбдрахманова – бер батман бал, Темәстән Альбина Дәүләтбаева – сәй сервизы, Мерәҫтән Хөрмәт Рыҫмөхәмәтов 2013 йылда “Һаҡмар” гәзитендә бушлай ҡотлау йәки иғлан биреү бәхетенә эйә булды. Уларҙың приздарын редакциянан килеп алыуы һорала. Был бүләктәрҙе Г.З. Байрамғолова, В.В. Әминев, Беренсе Этҡол биләмәһе башлығы Г.Й. Азаматова әҙерләгән ине. Хөрмәтле дуҫтар! 16 ноябрҙә 5 тонна ҡырсынташ (ДРСУ), 5 центнер һоло (“Алғаҙы” ЯСЙ-һы), сәй сервизы (Түбә ауыл биләмәһе), электр ит үткәргесе (“Баймаҡ ПМК-һы”), бассейнға бушлай йөрөү өсөн абонемент (спорт комитеты), 2013 йылда “Һаҡмар” гәзитендә бушлай ҡотлау уйнатыласаҡ.  Ашығығыҙ! Гәзитебеҙгә бөгөн үк яҙылып, квитанцияғыҙҙы ебәрһәгеҙ, декабрь аҙағына тиклем елле бүләктәрҙе отоу мөмкинлегенә эйә буласаҡһығыҙ. “Һаҡмар” ҙа, приздарыбыҙ ҙа тик һеҙҙең өсөн, дуҫтар!
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-81856978593368808802012-11-05T20:01:00.002+06:002012-11-05T20:02:03.570+06:00Ҡыуаныстарға сорналып

Бәхетле Әфләтуновтар ғаиләһе

1 ноябрь районыбыҙ тарихында иҫтәлекле, ҡыуаныслы ваҡиғаларҙың береһе булып оҙаҡ һаҡланасаҡ. Айырыуса ошо көндө торлаҡ төҙөүгә һәм һатып алыуға сертификат алған 21 ғаилә өсөн был иң бәхетле мәл булып ҡаласаҡ.

Йәш ата-әсәләрҙе БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай cекретариаты етәксеһе З.И Еникеев тәбрикләп, изге теләктәрен еткерҙе һәм сертификат тапшырҙы. Хатта кескәй балалар ҙа был мәлдең оло шатлығын аңлап, Зөфәр Ирғәле улына рәхмәт әйтте.

Муниципаль район хакимиәте башлығы И.Х. Ситдыҡов: “Ғаиләгеҙ өсөн иң ҡыуаныслы ваҡиғаны түҙемһеҙләнеп көткәнһегеҙҙер. Илдә, республикала халыҡтың йәшәйешен яҡшыртыуға йүнәлтелгән Программалар уңышлы эшләй. Һеҙҙең яңы йорттарығыҙҙа балаларҙың шат тауышы тынмауын, ырыҫлы, матур ғүмер итеүегеҙҙе теләйем”, – тине.

Йәш ғаиләләр үҙ сиратында район һәм республика етәкселегенә оло рәхмәтен белдерҙе. Уларҙың кемеһелер Баймаҡта, икенселәре Сибай ҡалаһында фатир һатып алыу тураһында уйлай икән. Ә бына Дания Дамир ҡыҙы менән Рәмил Рәсүл улы Әфләтуновтар йорттарын төҙөп бөтөргә хыяллана. Йәш ғаиләлә Айзилә һәм Азалия исемле матур, зирәк ҡыҙҙар тәрбиәләнә. Ата-әсә улар өсөн бар шарттар тыуҙырыу өсөн “Баймаҡ” ҡулланыусылар йәмғиәтендә тырышып эшләй.

Быйыл йәш ғаиләләрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға йүнәлтелгән Федераль программа буйынса 86 кеше сертификат алған. Район хакимиәтенең йәштәр бүлеге белдереүенсә, киләһе йыл бәхетле ғаиләләрҙең һаны тағы ла артасаҡ.

Гүзәл ИҪӘНГИЛДИНА.
Автор фотоһы.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-18487895851368486112012-11-05T19:42:00.000+06:002012-11-05T19:42:38.575+06:00Депутаттарға яңы бурыстар билдәләнде

1 ноябрҙә Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы өсөнсө саҡырылыш муниципаль район Советының беренсе ойоштороу ултырышы уҙҙы. Унда БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай секретариаты етәксеһе З.И. Еникеев, БР Хөкүмәте Аппараты етәксеһе урынбаҫары А.В. Лихачев, муниципаль район хакимиәте башлығы И.Х. Ситдыҡов ҡатнашты.

Баймаҡ районы муниципаль район территориаль һайлау комиссияһы рәйесе Ш.Ш. Моталлапов һайлау һөҙөмтәләре менән таныштырҙы. Артабан сараны депутаттар составынан төҙөлгән инициатива төркөмө етәксеһе Д.Ғ. Арсланов алып барҙы. Депутаттар “Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидара органдарын ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында”ғы федераль Закондың 36-сы статьяһының 2-се бүлегенә, “Башҡортостан Республикаһында урындағы үҙидара органдары тураһында”ғы Башҡортостан Республикаһы законының 12-се статьяһының 4-се бүлегенә һәм Баймаҡ районы муниципаль район Уставының 21-се статьяһының 2-се бүлегенә таянып, Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы өсөнсө саҡырылыш муниципаль район Советының рәйесе итеп бер тауыштан 16-сы Төркмән һайлау округы депутаты Динара Юрис ҡыҙы Сәйғәфәрованы һайланы.

Район Советы рәйесе көн тәртибенә муниципаль район Советының даими комиссияларын булдырыу мәсьәләһен сығарҙы. Шулай итеп, бюджет һәм милекселек, сәнәғәт, торлаҡ-коммуналь хеҙмәт, ғәҙәттән тыш хәлдәр, аграр мәсьәләләр һәм экология, социаль-гуманитар, эшҡыуарлыҡ һәм инвестиция буйынса комиссия ойошторолдо.

Артабан ултырышта 2012 йылға ҡаралған муниципаль район бюджетына төҙәтеүҙәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында муниципаль район хакимиәте башлығының финанс мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Р.И. Сирғәлин сығыш яһаны. Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы муниципаль район Советының 2011 йылдың 28 октябрендә донъя күргән “Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы муниципаль районда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү Программаһын раҫлау тураһында”ғы 335-се ҡарарына төҙәтеүҙәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында хакимиәт башлығының иҡтисад буйынса урынбаҫары З.Т. Ушанов мәғлүмәт бирҙе.

Ултырыш һуңында депутаттарға депутатлыҡ знактары һәм мандат тапшырылды.

Лилиә ТАКАЕВА.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-8376433653415843539.post-30610637750334307642012-11-05T19:40:00.001+06:002012-11-05T19:40:12.365+06:00Баймаҡ телевидениеһы – иң яҡшыһы!

Телеконкурс еңеүсеһе – Әлфиә Түләкова

Көндәлек тормошобоҙҙо һирәк кеше “зәңгәр экрандарһыҙ” күҙ алдына килтерә алалыр. Нисәмә йылдар уңышлы эшләп килгән Баймаҡ телевидениеһы хеҙмәткәрҙәре лә яңылыҡтар менән ваҡытында таныштырыу, төрлө ҡыҙыҡлы, фәһемле һәм тәрбиәүи тапшырыуҙар әҙерләүгә бар тырышлығын һала. Быны ошо көндәрҙә Өфөлә үткән профессиональ тележурналистарҙың “Прайм Тайм-2012” республика конкурсы ла иҫбатланы. Баймаҡ телевидениеһы үҙенсәлекле ярышҡа бер нисә тапшырыу ебәрә. Жюри тарафынан уларҙың барыһы ла юғары баһалана. Шулай уҡ Әлфиә Рәшит ҡыҙы Түләкованың “Иң яҡшы социаль-иҡтисади материал” номинацияһында еңеү яулауы һөйөндөрҙө. Әлфиә үҙ тапшырыуында ата-әсәнең эскелеге арҡаһында насар шарттарҙа йәшәгән балаларҙың тормошо тураһында бәйән иткән. Был тетрәндергес материал бер кемде лә битараф ҡалдырмай.

Ғөмүмән, Баймаҡ телевидениһы хеҙмәткәрҙәренең эше республикала юғары баһалана һәм улар иң яҡшылар рәтендә килә. Тележурналистарыбыҙға киләсәктә лә юғары уңыштар юлдаш булыуын теләйбеҙ.

Г. Cалихова.

Автор фотоһы.
Һаҡмарnoreply@blogger.com0


text:
Яңылыҡтар
Ф.Ҡудашева исемендәге Халыҡ-ара башҡорт һәм татар йырҙарын башҡарыусылар конкурсына ғаризалар ҡабул ителә
Башҡортостанда Фәриҙә Ҡудашева исемендәге Халыҡ-ара башҡорт һәм татар йырҙарын башҡарыусылар конкурсы йәнә уҙа. Туғандаш халыҡтарҙың традицион йыр бәйгеһе Нефтекамала 5-7 апрелдә ойошторола. Конкурста ҡатнашыуға 16 йәштән 35 йәшкәсә һәүәҫкәр башҡарыусылар, шулай уҡ музыка училищеларының I-II курс вокал бүлеге студенттары саҡырыла.
Бәйгенең ойоштороусылары – БР Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге һәм Нефтекама ҡалаһы хакимиәте. Фестиваль туғандаш халыҡтарҙың мәҙәниәтен үҫтереү һәм байыҡтырыу; милли мәҙәниәттең яңы йондоҙҙарын асыу; йәш башҡарыусыларға ярҙам итеү; Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә һәм Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы илдәрендә йәшәүсе үҙешмәкәр коллективтары һәм айырым башҡарыусылар менән ижади бәйләнештәр булдырыу; Башҡортостан һәм Татарстандың мәҙәни һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренең, эшлекле даирәләренең, дәүләт һәм ижтимағи ойошмаларының тырышлығын берләштереү маҡсатында уҙғарыла.
Ғаризалар 3 апрелгә ҡәҙәр киләһе электрон адресҡа ҡабул ителә: gukrcnt@mail.ru, kultura_neft@mail.ru. Яҡын һәм алыҫ сит ил ҡатнашыусылары өсөн йыраҡтан тороп һайлап алыу туры үткәрелә. Бының өсөн 20 мартҡа тиклем тултырылған ғаризаны һәм башҡарыусының ике йыр яҙмаһын gukrcnt@mail.ru электрон адресына ебәрергә кәрәк. Тулыраҡ мәғлүмәтте түбәндәге телефондар буйынса алырға мөмкин: 8 (347) 289 66 96, 8 905 355 44 20, 8 987 103 48 44, (8 347 83) 4-92-32, 4-24-72, (8 347 83) 3-41-80, 3-50-49.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.


text:
Транзистор
Транзи́стор (ингл. transistor, transfer -күсереү,үткәреү; resistor- ҡаршылыҡ күрһәтеү), ярым үткәргес трио́д — ярым үткәргес материалдан өс сығарғыслы (выводлы) радиоэлектрон компонент ,[1], ул көсһөҙ генә сигналды ҡулланып, инеүсе көслө сигнал менән идара итергә (уны электр сигналдарын көсәйтеү, уларҙы булдырыу (генерациялау), коммутация эшләү һәм үҙгәртеү өсөн ҡулланырға) мөмкинлек бирә. Хәҙерге ваҡытта транзистор — схемотехникала электрон ҡоролмаларҙың һәм интеграль микросхемаларҙың күбеһе өсөн төп нигеҙ.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалып:Подробно Транзистор уйлап сығарыу XX быуаттың иң ҙур ҡаҙаныштарының береһе[2], был ярым үткәргестәр электроникаһының оҙайлы үҫеше һөҙөмтәһе.
Транзисторҙар тарихы 1833 йылда Майкл Фарадей ярым үткәргес материал — көмөш сульфиды менән (сульфид серебра) тәжриәбәләр үткәреп ҡарауынан башлана.
1874 йылда немец ғалимы-физик Карл Фердинанд Браун металл- ярымүткәргес контакты ваҡытында бер яҡлы үткәреү күренешен аса.
1906 году инженер Гринлиф Виттер Пиккард нөктәле ярым үткәргесле диод-детектор эшләй.
1910 году инглиз физигы (Уильям Икклз (инг.)баш.) ҡайһы бер ярым үткәргес диодтарҙың электр тирбәлештәрен ? генерациялау (төрлө тип энергияны үҙгәртеп, электр энергияһын эшләп сығарыу?) һәләте бар икәнен асыҡлай, ә инженер Олег Лосев 1922 йылда үҙ аллы диодтар эшләй, улар ярҙамында тәүге тапҡыр ярым үткәргестәрҙең көсәйтеү һәм генератор сифаттарын үҙе эшләп сығарған конструкциялы детектор һәм гетеродин радиоалғыстарҙа ҡулланған.
Был осорҙоң үҙенсәлеге шунда- ярым үткәргестәр физикаһы ул ваҡытта әле бик әҙ өйрәнелгән була, бөтә ҡаҙаныштарға ла эксперименттар ваҡытында өлгәшелгән, ғалимдар кристалл эсендә ни барғанын аңлата алмаған, йыш ҡына ялған гипотезалар әйткән.
Шул уҡ ваҡытта , 1920—1930 йылдарҙа, радиотехникала ғалимдар тарафынан яҡшы өйрәнелгән электрон лампаларҙы сәнәғәттә күпләп сығару башлана, ғалим -радиотехниктарҙың күбеһе ошо йүнәлештә эшләй. Асыҡ конструкциялы, һынып барған, аңлашылып бөтмәгән ярым үткәргесле детекторҙар (уларҙағы кристаллда тимер энә менән «актив нөктәләр» эҙләргә кәрәк була) иң ябай радиоалғыстар эшләүсе яңғыҙ оҫталарҙың һәм радио үҙешмәкәрҙәренең генә эше булып ҡала. Ярым үткәргестәрҙең киләсәге барын бер кем күрмәй.
Ҡыр транзисторы менән биполяр транзистор эшләүселәр төрлө юл менән киткән.
Электр ҡыры транзисторы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Электр ҡыры транзисторын эшләүҙә беренсе аҙымды Австро-Венгрия физигы Юлий Эдгар Лилиенфельд эшләй, ул өлөгөләге токка арҡыры электр ҡыры биреп, идара итеү методын тәҡдим итә (заряд йөрөтөүселәргә тәьҫир итеп үткәреүсәнлек менән идара итеп була). Патенттар Канадала (1925 йылда 22 октябрҙә) һәм Германияла (1928 йылда алына)[3][4].
1934 йылда немец физигы Оскар Хайл (инг.)баш. Великобританияла шундай уҡ принципта эшләгән "контактһыҙ реле"гә патент ала. Ҡыр транзисторҙары ҡырҙың электростатик эффектында эшләһә, унда барған физик процестар биполяр транзисторҙыҡына ҡарағанда ябайыраҡ булһа ла, ғәмәлдә эшләтерлек ҡыр транзистор өлгөһөн оҙаҡ ваҡыт килтереп сығара алмағандар.
Эштләтерлек ҡыр транзисторы биполяр транзисторҙар сыҡҡас ҡына эшләнә . 1952 йылда Уильям Шокли бөтөнләй икенсе төрлө ҡыр транзисторын эшләүҙе теоретияла тасуирлай[5]. "Идара итеүсе р-n-күсеүле ҡыр транзисторы"нда («полевой транзистор с управляющим р-n-переходом») эштә ҡамасаулаған өҫлөктәге күренештәр бөтөрөлә, үткәреүсе материал кристалл эсендә ҡала.
Тәүге 1920-се йылдарҙа уҡ уға патент алынған МДП-транзисторы (хәҙерге компьютер сәнәғәтенең нигеҙе), тәү тапҡыр 1960 йылда Америкала Канг и Аталла тарафынан эшләнә. Улар, затвор диэлектригы ҡатламы сифатында, кремнийҙы окислап, кремний кристалы өҫтөндә йоҡа ғына кремний диоксиды(диоксид кремния) булдырырға тәҡдим итә. Был металл затворҙы үткәреүсе каналдан изоляциялай. Килеп сыҡҡан структура МОП-структура (Металл-Окисел-Полупроводник) исемен ала.
Биполяр транзистор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡыр транзисторынан айырмалы, тәүге биполяр транзистор эксперимент юлы менән эшләнә, ә уның эшләүе физик принцибы һуңыраҡ аңлатыла.
1929—1933 йылдарҙа Ленинград физика һәм техника институтында Олег Лосев (етәксеһе А. Ф. Иоффе) нөктәле карборунда (SiC) кристалында эшләгән ярым үткәргес ҡорамал менән эксперимент эшләп ҡарай. Бынан тыш ул 90-ға яҡын материалды тикшерә, ләкин уның эш һөҙөмтәләре билдәһеҙ, сөнки инженер 1942 йылда һәләк була. 1930 йылдар башында өс электродлы нөктәле көсәйткестәрҙе Канаданан Ларри Кайзер менән Яңы Зеландиянан Роберт Адамс эшләй, улар эштәрен патентламай, шуға күрә уларҙың эшенә фәнни анализ бирелмәй[2].
American Telephone and Telegraph фирмаһының Bell Telephone Laboratories конструкторҙары 1936 йылдан башлап көсәйткестәр эшләү менән шөғөлләнә (етәксеһе Джозеф Бекер) . 1947 йылдың 16 декабрендә тикшеренеүсе Уолтер Браттейн тәжрибә ваҡытында полярлыҡтарҙы бутап, хата ебәрә һәм көтөлмәгәндә сигналдың даими көсәйеүен күҙәтә. Теоретик Джон Бардин менән берлектә үткәрелгән тәжрибәләр бының бөтөнләй икенсе төр биполяр транзистор икәнен раҫлай. 1947 йылдың 23 декабрендә был әйберҙең макетын фирма етәкселегенә күрһәтәләр, ошо көн транзистор тыуған көн тип иҫәпләнә. Элек был эш менән шөғөлләнгән Уильям Шокли яңынан эшкә тотона һәм биполяр транзистор теорияһын нигеҙләй, ул нөктәле технология урынына перспективалы яҫы транзистор (плоскостная) эшләү технологияһын тәҡдим итә.
Башта ул «германийлы триод», йәки «ярым үткәргес триод» тип йөрөтөлә, 1948 йылда Джон Пирс (John R. Pierce) «transistor» исемен уйлап сығара — «transconductance» (активная межэлектродная проводимость) и «variable resistor» или «varistor» (переменное сопротивление, варистор), икенсе версия буйынса «transfer» — үткәреү һәм «resist» — ҡаршылыҡ.
1948 йылдың 30 июнендә Нью-Йоркта фирманың штаб-квартираһында яңы приборҙың презентацияһы була, был транзисторҙарҙан йыйылған радиоалғыс була . Ләкин донъя күләмендә был яңылыҡ шау-шыу тыуҙымай, сөнки был приборҙың етешһеҙлектәре күп була әле.
1956 йылда Уильям Шокли (en:William Shockley), Уолтер Браттейн (en:Walter Houser Brattain) һәм Джон Бардин (en:John Bardeen) физика өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн Нобель премияһы менән бүләкләнә («за исследования полупроводников и открытие транзисторного эффекта»)[6]. Джон Бардин оҙаҡламай икенсе тапҡыр ғәҙәттән тыш үткәргеслек теорияһы (теория сверхпроводимости) өсөн Нобель премияһына лайыҡ була .
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ҡайһы бер ваҡыт корпустан, подножканан, йәки ике затворлы электр ҡыры транзисторҙарында икенсе затворҙан дүртенсе сығарғыс (вывод) та була
- ↑ 2,0 2,1 Гуреева Ольга. Транзисторная история. Компоненты и технологии, № 9 2006
- ↑ Vardalas, John, Twists and Turns in the Development of the Transistor IEEE-USA Today’s Engineer, May 2003.
- ↑ Lilienfeld, Julius Edgar, «Method and apparatus for controlling electric current» Ҡалып:US patent 1930-01-28 (filed in Canada 1925-10-22, in US 1926-10-08).
- ↑ Металл Диэлектрик Полупроводник
- ↑ Малашевич Б. М. Технологии. 60 лет транзистору. Виртуальный компьютерный музей. 6.01.2008
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Криштафович А. К., Трифонюк В. В. Основы промышленной электроники — 2-е изд. — М.: "Высшая школа", 1985. — 287 б.
- Овсянников Н. И. Кремниевые биполярные транзисторы: Справ. пособие — Мн.: "Высшая школа", 1989. — 302 б. — ISBN 5-339-00211-X.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Объяснение работы диодов и транзисторов на аналогии с водопроводом
- История транзисторов на сайте Bell Labs
- Иллюстрированное описание процесса изготовления транзистора
- Транзистор. Теория. Общие понятия.
- Справочник параметров транзисторов. С числовыми данными и внешним видом
- Видео урок


text:
Ҡуянтау уҡыусыларының 1 сентябрҙә парта артына ултырмауҙары ла бар
Ҡуянтау ауылы уҡыусыларының 1 сентябрҙә парта артына ултырмауҙары ла ихтимал. Урындағы мәктәп быйыл техник торошо буйынса файҙаланыуға ҡабул ителмәгән.
1962 йылда төҙөлгән бина емерелеп бара, түбәһенән һыу үтә, ҡышын бында ныҡ һыуыҡ. Әлеге ваҡытта республикала бындай дүрт проблемалы мәктәп бар: тағы икәүһе Өфөлә һәм береһе — Дәүләкәндә. Үткән уҡыу йылында уҡ Ҡуянтау мәктәбе яртылаш ҡына файҙаланылған. Ауылда яңы мәктәпкә фундамент һалынған, әммә аҡса етешмәү сәбәпле эштәр туҡтатылған. Республика төҙөлөшкә ярҙам итергә әҙер, әммә яңы мәктәп төҙөлөшө Баймаҡ районы менән 50-гә 50 күләмендә өҫтәп финанслау шарттарында алып барылырға тейеш.
Урал аръяғында эш сәфәрендә йөрөгән Республика Президенты Рөстәм Хәмитов менән һөйләшкәндә урындағы халыҡ иҫке мәктәпкә балаларын ебәрергә ҡурҡыуҙарын белдерҙе. Республика башлығы был проблеманы хәл итеүҙә ярҙам итергә вәғәҙә бирҙе. 80 балаға иҫәпләнгән яңы мәктәп мотлаҡ төҙөләсәк. Әммә был да проблеманы тулыһынса хәл итмәйәсәк. Ауыл халҡы әйтеүенсә, бөгөн бында 120 уҡыусыға иҫәпләнгән мәктәп кәрәк.