text:
2018 йылда Өфө моторҙар эшләү берекмәһе МиГ самолеттары өсөн двигателдәр етештерә башлай Фото: Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе сайтынан
2018 йылда Өфө моторҙар эшләү берекмәһе МиГ самолеттары өсөн двигателдәр етештерә башлай
2018 йылда Өфө моторҙар эшләү берекмәһе МиГ самолеттары өсөн двигателдәр етештерә башлай Фото: Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе сайтынан
ӨФӨ, 2016 йыл, 1 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
2018 йылда Өфө моторҙар производство эшләү берекмәһе МиГ самолеттары өсөн двигателдәр етештерә башларға ниәтләй. «Ростех» дәүләт корпорацияһының рәсми сайтында хәбәр ителеүенсә, әле ошо двигателдәр Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең филиалында — В.В.Чернышев исемендәге Мәскәү машина эшләү предприятиеһында етештерелә.
Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә баш ҡалала ошондай производство булдырыу программаһы әҙерләнгән һәм раҫланған, бөгөн әҙерлек тулы кимәлдә бара. 2018 йылда берекмә МиГ самолеттары өсөн двигателдәрҙе сериялы етештерә башларға тейеш. 24-26 февралдә Өфөлә уҙған 11-се Рәсәй сәнәғәт форумының пленар ултырышында Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе директоры Евгений Семивеличенко ошо хаҡта белдерҙе.
«Двигателдәр дүрт модификациялы буласаҡ. Продукцияға килгәндә, был 2025 йылға тиклем йылына яҡынса 100-150 двигатель», — тип хәбәр итте Евгений Семивеличенко.
«Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәте – илебеҙҙә авиация двигателдәрен етештереүсе иң ҙур үҙәк. Турбореактив авиация двигателдәрен һәм газ һурҙырыу агрегаттарын әҙерләү, етештереү, сервис хеҙмәтләндереүе, ремонтлау, шулай уҡ вертолет техникаһы узелдарын етештереү һәм ремонтлау төп эшмәкәрлек төрҙәре булып тора.


c: text/html

text:
17-12-2014, 11:46 / Замандаш
“Ағинәйлек – өлгөлө йәшәү рәүеше”
Ошо йылдың 25 ноябре Хәйбулла районы үҙәге Аҡъярҙа республикабыҙҙың 15 районы һәм ҡалаһынан йыйылған ағинәйҙәр йыйыны булып үтте. Бөгөнгө көнгә Хәйбулла районының 54 ауылының 37-һендә Ағинәйҙәр ойошмалары гөрләп эшләй. Райондың мәҙәни үҙәге методисы Минзифа Ишемғолова етәкселегендә, Хәйбулла районы муниципаль район хакимиәте башлығы Рәил Ибраһимов ярҙамы менән ил үрнәге булып торған 160 ағинәй ауылдарының ғына түгел, райондың бәҫен күтәрешә, иманын һаҡлай, иртәгәһе көнөн хәстәрләй. Бер төптән, бер уйҙан башҡарылған эштең һөҙөмтәһе хужаларҙы ғорурландырырлыҡ, ҡуанаҡтарҙы һоҡландырырлыҡ....

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Әммә, дуҫтарым, йылмайыу яҙ билдәһе йәки күңелдә шатлыҡ бөркөлөүҙең сағылышы ғына түгел. Һынсыл кеше, көлөүегеҙгә ҡарап, холҡоғоҙҙо бик тиҙ билдәләп ҡуйыр.
Алыҫтарҙан ағарып, ай, күренгән
Ирәндеккәй тауҙың аҡ ташы.
Ҡайҙа ғына бармай, ниҙәр күрмәй
Ир-егеткәй менән ат башы.
Күкрәктән сыҡҡан көслө, моңло тауыш, йылға ташҡыны кеүек, бүлмәгә генә һыймай, коридорға бөркөлә.
Халҡыбыҙҙа "себеште көҙ һанайҙар" тигән бик тапҡыр әйтем бар. Ҡануниәтебеҙгә ярашлы, һалым түләүселәр ҙә бурыстарын көҙҙөң һуңғы айына – ноябргә аяҡ баҫмаҫ борон тамамлап ҡуйырға тейеш. Шулай ҙа был тармаҡта республика халҡын үтә лә борсоған йә һаман да аңлашылып етмәгән мәсьәләләр бихисап. Уларға яуапты тап беҙҙең баҫмала күргеһе килгәндәр ҙә әҙ түгел. Ошоно иҫтә тотоп, гәзитебеҙ редакцияһы Башҡортостан буйынса Федераль һалым хеҙмәте идаралығы етәксеһе урынбаҫары Гөлдәр Исмәғил ҡыҙы ХӘМИТОВА менән "тура бәйләнеш" ойошторасағы тураһында иғлан иткәйне.
"Тура бәйләнеш" көнө килеп етмәҫтән үк беҙгә республикабыҙҙың төрлө ҡала һәм райондарынан телефонға, электрон почтаға ошо тармаҡҡа ҡағылышлы һорауҙар яуа башланы. Ҡыуаныслы күренеш: тимәк, халыҡ был йәһәттән дә үҙенең хоҡуғы, түләгән һалымының ҡайҙа һәм нисек сарыф ителеүе менән ҡыҙыҡһына. Һөҙөмтәлә Гөлдәр Исмәғил ҡыҙы йәмғеһе дүрт тиҫтәгә яҡын һорауға яуап бирҙе, был сарала уның менән бергә 2-се һалым һалыу бүлеге етәксеһе Гөлфиә РӘХИМОВА һәм дәүләт һалым инспекторы Наталья ФОМИНЫХ та ҡатнашты. Иң әһәмиәтле һорауҙарҙы бөгөн гәзит уҡыусылар иғтибарына тәҡдим итәбеҙ.


text:
Мәғариф
Мәғариф — кешелектең белемдә, оҫталыҡта, ижади эшмәкәрлектә һәм донъяға эмоциональ-баһа биргән мөнәсәбәттә кәүҙәләнгән социаль әһәмиәтле тәжрибәһе булған шәхестең үҫеү һәм үҙен үҫтереү процесы; шәхестең һәм йәмғиәттең матди һәм рухи мәҙәниәтте һаҡлау һәм үҫтереү эшмәкәрлегенең зарури шарты.
Йөкмәткеһе
Бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәғариф дөйөм белем биреүгә — мәктәпкәсә белем биреү (башланғыс белем), төп, урта ( урта белем); һѳнәри белем биреүгә — урта һѳнәри белем, юғары белем; өҫтәлмә белем биреүгә; һѳнәри уҡытыуға бүленә. Белем биреү ойошмаларының типтары: мәктәпкәсә балалар учреждениелары, дөйөм белем биреү мәктәптәре, урта махсус һәм юғары уҡыу йорттары, өҫтәлмә белем биреү учреждениелары, профилле уҡытыу учреждениелары.
Башҡортостан мәғарифы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XVIII быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостанда мәғарифтың үҫеше ислам дине (мәктәп һәм мәҙрәсәләр асылыу менән бергә бара) үтеп инеүгә бәйле. 18 быуаттың 20‑се йылдарынан башлап Өфөлә (тел һәм цифир мәктәптәре) һәм Ырымбур ҡалаһында («татар уҡыусылары» мәктәбе һәм инженерлыҡ мәктәбе) уҡытыу урыҫ телендә алып барылған уҡыу йорттары асыла. 30‑сы йылдар уртаһында тәүге тапҡыр урыҫ булмаған халыҡтар өсөн дәүләт уҡыу йорттары ойошторола (Ырымбурҙа «ғәрәп» һәм «ҡалмыҡ» мәктәптәре), 50‑се йылдарҙа тау сәнәғәте мәктәптәре һәм училищелары асыла. Мәғарифты дөйөм дәүләт эше тип иғлан итеү, 18 быуат аҙ:ағында тәүге мәктәп уставтарын ҡабул итеү урыҫ уҡыу йорттарының артыуына килтерә. 1789 йыл Өфөлә Төп халыҡ училищеһы, Минзәлә, Ырымбур, Силәбе ҡҡ. кесе халыҡ училищелары асыла. Халыҡ мәғарифы министрлығы ойошторолғас (1802), Рәсәй биләмәһе уҡыу округтарына бүленә, уларҙың һәр береһендә 4 баҫҡыслы уҡытыу системаһы ҡорола: мәхәллә училищелары, өйәҙ училищелары, гимназиялар, университеттар. 1825 йылдан Ырымбурҙа Неплюев хәрби училещеһы (Неплюев кадет корпусы) асыла. Өфө епархияһы ойошторолғандан һуң Дини семинария,Ир балалар дини училищеһы, сиркәү-мәхәллә мәктәптәре һ.б. асыла. Ырымбур губернаһында крепостной хоҡуҡ бөтөрөлөү мәленә 253 урыҫ уҡыу йорто (233 башланғыс һәм 3 урта дөйөм белем биреү, 17 һѳнәри) була, уларҙа 9489 кеше уҡый. Урыҫ булмаған халыҡтарҙың балалары ғәмәлдә хөкүмәт мәктәптәренән ситтә ҡала, урыҫса уҡый-яҙа белгәндәр 2—3% ҡына тәшкил итә. Башҡорттар араһында урыҫ телендә белем алыуҙы үҫтереү саралары Башҡорт-мишәр ғәскәре командованиеһы тарафынан күрелә, ул Ҡазан гимназияһында һәм университетында — 20, Ырымбур Неплюев кадет корпусында — 30, Санкт‑Петербург кендек инәләре институтында 10 урын бүленеүгә һ.б. өлгәшә. 30‑сы йылдар аҙағында — 40‑сы йылдар башында 300‑гә яҡын башҡорт егете Мәскәүгә, Санкт‑Петербургҡа, Ырымбурға, Ҡазанға, Ижевскиға төрлө һөнәрҙәргә уҡыу өсөн ебәрелә. Башҡорттарға ғәскәр иҫәбенә балаларын өйәҙ һәм ҡала училищеларына бирергә рөхсәт ителә; улар өсөн кантон мәктәптәре ойошторола.
XIX быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIX быуат уртаһына Башҡортостанда мәғариф системаһы хәрби, тау эше, дини, медицина, педагогик, ауыл хужалығы, техник, юридик, коммерция, кәсепсеселек һәм башҡа тѳрлѳ белем биреүҙе үҙ эсенә ала. 1864 йыл мәғариф реформаһына [ Реформалар (19 б. 60—80‑се йй.)] ярашлы, теләһә ҡайһы кимәлдәге белем алыуҙа милләтенә, сығышына, енесенә һәм ниндәй дин тотоуына ҡарамаҫтан, бөтә граждандарҙың тиңлеге иғлан ителә, сиркәүҙең йоғонтоһо сикләнә, мәктәптә идара итеү тәртипкә һалына һ.б. 1870 йылдан алып башҡа милләттәр өсөн мәктәптәр асыла башлай, уларҙы ойоштороу нигеҙенә Н.И.Ильминский системаһы һалына. Ҡайһы бер мәҙрәсәләрҙә урыҫ телен уҡытыу индерелә: «урыҫ кластары» асыла. Урыҫ булмаған мәктәптәрҙә уҡытыуҙы яҡшыртыу өсөн 1871 йылда Ҡазан, 1875 йылда Ырымбур уҡыу округтарында татар, башҡорт, ҡаҙаҡ мәктәптәре инспекторҙары вазифалары булдырыла, уларҙың бурыстары мәктәптәр тураһында мәғлүмәт йыйыуҙан, урыҫ булмаған халыҡтарҙың телендә дәреслектәр төҙөү һәм баҫтырыуҙан тора. Контролде көсәйтеү маҡсатында башҡа милләт һәм мосолман мәктәптәре Халыҡ мәғарифы министрлығы буйһоноуына тапшырыла (1874 йылға тиклем Эске эштәр министрлығы буйһоноуында була). 19 быуат аҙағына мәктәп һәм мәҙрәсәләрҙә уҡытыуҙың йөкмәткеһен, формаһын һәм ысулдарын яңыртыу хәрәкәте (йәҙитселек) барлыҡҡа килә, уның барышында грамотаға өнлө өйрәтеү, уҡытыуҙың класс-дәрес системаһы, яңы фәндәр индерелә. Уҡытыусылар кадрҙарын әҙерләүҙә башҡа милләттәр өсөн Бөрө уҡытыусылар мәктәбе, Өфө татар уҡытыусылар мәктәбе, Благовещен уҡытыусылар семинарияһы, Бәләбәй ( Бәләбәй педагогия колледжы), Ырымбур, Силәбе, Троицк ҡалалаһы уҡытыусылары семинариялары, Ырымбурҙа уҡытыусылар институты, Өфө уҡытыусылар институты һ.б. асыла. Прогимназиялар, гимназиялар, реаль училищелар һ.б. һаны арта. 1900 йыл Өфө һәм Ырымбур губернаһы 2144 башланғыс (118,7 мең уҡыусы), 16 урта (4,3 мең уҡыусы) һәм 20 махсус (2,5 мең уҡыусы) уҡыу йорто, 1913 йылда 3439 башланғыс (222,8 мең уҡыусы), 35 урта (12 мең уҡыусы) һәм 36 махсус (3,9 мең уҡыусы) уҡыу йорто иҫәпләнә. Халыҡтың грамоталылыҡ кимәле буйынса Өфө губернаһы Европа Рәсәйе губерналары араһында һуңғы урындарҙың береһен алып тора. Урта һәм юғары белем халыҡ өсөн буй еткеһеҙ булып ҡала.
XX быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Революциянан (1917) һуң мәғариф системаһы үҙгәртелә. Уҡыу йорттары национализациялана һәм Мәғариф Хөкүмәт комиссияһына тапшырыла. «Берҙәм хеҙмәт мәктәбе тураһында положение»ға (1918) ярашлы түбәнге һәм урта һөнәри-техник уҡыу йорттары берҙәм хеҙмәт мәктәбенә әйләндерелеп, 2 баҫҡысҡа бүленә. 1919 йылда тәүге мәктәпкәсә учреждениелар асыла. Шулай уҡ килешеү нигеҙендәге мәктәптәр, крәҫтиән йәштәре мәктәптәре һ.б. эшләй. Милли мәктәптәр булдырыла. 30‑сы йылдар уртаһында белем биреү учреждениеларында уҡытыу 12 телдә ойошторола. 1927 йылға ҡарай башҡорт телендә 12 дәреслек, шул иҫәптән Әлифба, «Башҡорттар тарихы» («История башкир»), «Башҡорт теленең грамматикаһы һәм синтаксисы» («Грамматика и синтаксис башкирского языка»), «Математика» (6 киҫәктә), «Башҡортостан географияһы» («География Башкирии») нәшер ителә. 30‑сы йылдарҙа мәғариф хеҙмәткәрҙәрҙәрен әҙерләү маҡсатында 15 пед. техникум, шул иҫәптән 5 башҡорт, 5 урыҫ, 3 татар, 1 сыуаш, 1 мари (1938 йылда педагогия училищеларына әйләндерелә), Тимирязев К.А. исемендәге педагогия институты, Башҡортостан халыҡ мәғарифы кадрҙарының квалификацияһын күтәреү институты (Мәғарифты үҫтереү институты), эшләй. 1941 йыл 4867 башланғыс, тулы булмаған урта һәм урта мәктәп (627 мең уҡыусы), 58 техникум һәм училище (16 мең уҡыусы), 7 юғары уҡыу йорто (3,3 мең студент) иҫәпләнә. Совет власы йылдарында республикала наҙанлыҡты бөтөрөү бурысы үтәлә, дөйөм башланғыс (1933 йыл), ете йыллыҡ (1953 йыл) һәм урта (1976 йыл) белем биреү тормошҡа ашырыла, өҙлөкһөҙ белем биреү системаһы барлыҡҡа килә.
XX быуат аҙағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
90‑сы йылдарҙа «Мәғариф тураһында» (1992, 2013 й. көсөн юғалта), «Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының телдәре тураһында» (1999) Башҡортостан Республикаһы закондары, «1993—1998 йылдар Башҡортостан Республикаһында мәғарифты үҫтереү программаһы» ҡабул ителгәс, мәғариф. тарихында яңы осорға башланғыс һалына. Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы менән төп белем биреүҙең бушлай һәм мәжбүри булыуы нығытыла.
XXI быуат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Республикала 2013 йылдың 1 июлендәге «Башҡортостан Республикаһында мәғариф тураһында» законы эш итә; «Мәғариф» милли проекты (2006 йылдан алып), уға ярашлы новатор уҡытыусылар, һәләтле йәштәр һәм иң яҡшы белем биреү учреждениелары дәүләт ярҙамы ала, 2013—17 йылдарға ҡаралған «Башҡортостан Республикаһында мәғарифты үҫтереү» дәүләт программаһы, 2012—16 йылдар «Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының телдәрен һаҡлау, өйрәнеү һәм үҫтереү» маҡсатлы программаһы һ.б. тормошҡа ашырыла. Республиканың белем биреү учреждениеларында уҡытыу 6 телдә ойошторолған, 14 туған тел предмет итеп өйрәнелә, уҡыу пландарын төҙөгәндә республиканың милли үҙенсәлектәре иҫәпкә алына. 17 милли йәкшәмбе мәктәбе асылған. Айырыуса һәләтле уҡыусылар һәм студенттар халыҡ-ара мәғариф проекттарында («ЮНЕСКО‑ның берләштерелгән мәктәптәре» һ.б.) ҡатнаша. Болонья декларацияһына ярашлы юғары уҡыу йорттарына бакалавриат һәм магистратура индерелә.
Республиканың мәғариф системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1664 мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһын, 1587 дөйөм белем биреү мәктәбен һәм мәктәп-интернатын (429,6 мең уҡыусы), 12 киске мәктәпте (4,3 мең уҡыусы), 5 дәүләткә ҡарамаған дөйөм белем биреү учреждениеһын (881 уҡыусы); 83 гимназияны, 58 лицейҙы, 3 кадет учреждениеһын (92 мең уҡыусы); 84 һөнәрселек училищеһын һәм һөнәрселек лицейын, 75 дәүләт ҡарамағындағы урта махсус уҡыу йортон (2013) үҙ эсенә ала. 26 балалар йорто эшләй. Юғары проф. белемле белгестәрҙе дәүләт ҡарамағындағы 10 үҙ аллы юғары уҡыу йорто һәм Мәскәү, Екатеринбург, Магнитогорск, Ырымбур, Һамар, Силәбе ҡҡ. дәүләт ҡарамағындағы юғары уҡыу йорттарының 18 филиалы (136,5 мең студент) әҙерләй. Дәүләт ҡарамағында булмаған уҡыу йорттарына 3 үҙ аллы юғары уҡыу йорто һәм 7 филиал (16,4 мең студент) ҡарай. Дәүләт ҡарамағындағы һәм дәүләткә ҡарамаған юғары уҡыу йорттарының профессорҙар-уҡытыусылар составы 7439 кеше, шул иҫәптән 953 фән докторы һәм 4131 фән кандидаты бар (2013). Мәғариф // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ History of the Human Development Report. United Nations Development Programme. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 август 2011. 15 май 2008 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Развитие школьного образования Республики Башкортостан в ХХ веке. Уфа, 2001; Алмаев Р.З. *Становление советской системы школьного образования в Республике Башкортостан. Уфа, 2002.
- Александрова О. А. Образование: доступность или качество — последствия выбора // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 2. — С. 83—93.
- Гавров С.Н.,Никандров Н.Д. Образование в процессе социализации личности // Вестник УРАО. — 2008. — № 5. — С. 21-29.
- Гуревич П. С. Личностный аспект образования // Знание. Понимание. Умение. — 2009. — № 2 — Педагогика. Психология.
- Гуревич П. С. Психология элитарного образования // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 4. — С. 128—138.
- Гневашева В. А., Луков Вал. А. Тема высшего образования в новейшей российской научной литературе
- Ильинский И. М. Об элитарном образовании // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 6—13.
- Ильинский И. М. Повышение качества образования в негосударственных вузах: опыт Московского гуманитарного университета // Знание. Понимание. Умение : электронный журнал. — 2008. — № 11 — Высшее образование для XXI века.
- Кириллин В. М. Русская образованность в X—XVIII веках // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2009. — № 4. — С. 5—23.
- Ворон Виталий. Образование известных и успешных людей // Образование: путь к успеху. — 2009. — № 7. — С. 5—23.
- Кузнецова Т. Ф. Философия, философская культура и гуманитаризация высшего образования // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 1. — С. 22—28.
- Медведева И. Я., Шишова Т. Л. Безобразия в образовании
- Мижуев П. Г., Элементарное образование // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Новиков А. М. Постиндустриальное образование — М.: Эгвес, 2008. — 132 с.
- Новиков А. М. Российское образование в новой эпохе — М.: Эгвес, 2000. — 288 с.
- Плаксий С. И. Качественные параметры высшего образования // Знание. Понимание. Умение. — 2004. — № 1. — С. 19—24.
- Сатклифф Бенжамин. Женская грамотность в Древней Руси: гипотезы и факты // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2006. — № 4. — С. 42—49.
- Сапрыкин Д. Л. Значение и смысл понятия «образование» // Вестник МГУ. Серия 7. Философия. — 2008. — № 1.
- Хайдуков Д. С. Университетские города — обучение будущему // Мировой опыт и отечественные традиции управления человеческими ресурсами: Сб. материалов III Международной научно-практической конференции. МГУ / Под общ. ред. д.ф.н., проф. В. П. Пугачева;. — М.: МАКС Пресс, 2012.


text:
22-10-2013, 14:26 / Яңылыҡтар
ҡала башлығы һайланды
Үткән аҙнала хакимиәт йортоноң ҙур залында ҡала Советының ултырышы үтте. Депутаттар ҡала биләмәһе хакимиәтенә контракт буйынса яңы башлыҡ һайлау мәсьәләһен хәл итте. Ултырышта БР Дәүләт Йы-йылышы-Ҡоролтай депутаты, ҡала биләмәһе хакимиәте башлығы вазифаһын ал-маштырыу буйынса конкурс комиссияһы рәйесе Юрий Щевелев, район Советы рәйесе Евгений Карепанов, Белорет муниципаль районының хакимиәт башлығы Владислав Миронов, район Советы секретары Камил Хөбөтдинов, район хакимиәтенең бүлек һәм идаралыҡ етәкселәре, ойошма һәм предприятие етәкселәре, киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты....


text:
“Был бик мауыҡтырғыс эш”
Кино - тормошобоҙҙоң айырылғыһыҙ ѳлѳшѳ. Киноны тѳшѳрәләр, ҡарайҙар, баһалайҙар, һоҡланалар. Ғѳмүмән, кино булды, бар һәм буласаҡ!
Тѳпкѳл Егәҙе ауылында тыуған Евгений Калугин да бала саҡтан киноға ғашиҡ һәм кино тѳшѳрѳү тураһында хыялланып үҫә. Мәктәпте тамамлағандан һуң Учалы сәнғәт училищеһына уҡырға инә. Бер йыл белем алғас, бында уҡыуҙың үҙ талаптарына тап килмәүен аңлап, документтарын алып, Мәскәүгә режиссерлыҡҡа уҡырға юллана. Баш ҡала ла уны ҡолас йәйеп ҡаршыламай: тәүге тѳндѳ вокзалда үткәрә, аҙаҡ эш һәм торлаҡ эҙләп сығып китә. Шулай итеп, эшкә урынлаша һәм аҡса йыйып, Бѳтә союз дәүләт кинематография институтына (ВГИК) һигеҙ йыллыҡ курсҡа уҡырға инә.
- Был хыялымды тормошҡа ашырыуға тәүге аҙым булды. Билдәле кино эшмәкәрҙәре һәм кинорежиссерҙар уҡыған лекцияларға йѳрѳнѳм, бар донъямды онотоп тыңланым. Минең ѳсѳн кино - бѳйѳк сәнғәт, - ти Евгений Викторович.
Курстарҙы тамамлағас, ул тағы ла бер нисә йыл Мәскәүҙә йәшәй. Баш ҡалала оҡшаған эш, йәшәргә урын бар, әммә ижад менән шѳғѳлләнеү ѳсѳн мѳмкинлек булмай. Евгений Калугин Белоретҡа ҡайта. Әлеге ваҡытта ул ҡала Мәҙәниәт һарайында видео- мәғлүмәт хеҙмәте начальнигы булып эшләй. Тѳп эшенән тыш ҡала Мәҙәниәт һарайында үҙе булдырған киностудияла кино тѳшѳрѳү менән дә шѳғѳлләнә.
- Киностудия булдырыуҙа ҡала Мәҙәниәт һарайы директоры Сергей Михайлов ярҙам итте. Кәрәкле аппаратура һатып алды, быға тиклем үҙемдеке менән тѳшѳрҙѳм. Кино тѳшѳрѳү - коллектив эш һәм миңә ҡала Мәҙәниәт һарайы хеҙмәткәрҙәре ныҡ ярҙам итә, - ти Евгений Калугин.
Белорет режиссерының фильмдарында тыуған яҡҡа бәйле сюжеттар ѳҫтѳнлѳк итә. Тәүге фильмы “Һауанан барыусы” (“Идущий по небу”) ҡала фэнтезиһы жанры буйынса Белорет районы һәм Туҡан ауылында тѳшѳрѳлгән.
“Тәре” (“Крест”) фильмы бѳгѳнгѳ йәмәғәт проблемаһын күтәрә. Малай асарбаҡтар араһына эләгә. Унда тѳрмәнән ҡасҡан енәйәтсе йәшәгән була. Уны ҡулға алған саҡта малай һәләк була.
Евгений Калугин 2008 йылда “Тәре” фильмы менән Санкт-Петербург ҡалаһында уҙған “Дебоширфильм - Чистые грезы” Халыҡ-ара ирекле кинофестивалдә ҡатнаша.
Кинорежиссер “Орден” фильмын Бѳйѳк Ватан һуғышында һәләк булған ҡарт олатаһы Григорий Андреевич Засовҡа бағышлай. Был кино ѳҫтѳндә бер йыл эшләй. 2010 йылда III Ѳфѳ асыҡ кинофестивалендә ҡатнашып, “Иң яҡшы режиссер” номинацияһына лайыҡ була.
- Бѳйѳк Ватан һуғышы темаһы миңә бик яҡын, - ти Евгений, - сѳнки әсәйем- атайым яғынан олатайҙарым һәм уларҙың бер туғандары - 11 кеше һуғышҡа алынған. Уларҙың тик берәүһе генә әйләнеп ҡайта һәм ѳс йыл ғына йәшәп, һуғышта алған яраларҙан үлеп ҡала. Ҡалған туғандарым йә хәбәрһеҙ юғалған, йә яу яланында һәләк булған. “Орден” фильмындағы тѳп персонаж - Георгий Засов элемтәсе була һәм Волгоград ѳлкәһендә хәбәрһеҙ юғала. Хатта уның фотоһы ла һаҡланмаған. Уның яҙмышын асыҡлар ѳсѳн Бѳйѳк Ватан һуғышы архивтарын ѳйрәнә башланым. Ул заман кешеләренең илһѳйәрлеге һоҡланыу тыуҙыра. Шуға ла был фильмда һуғыштың ни тиклем аяуһыҙ булыуын һәм бѳгѳнгѳ заман кешеһен дә күрһәтергә тырыштым.
Режиссерҙың 2012 йылда тѳшѳргән “Әүжән тальянкаһы” фильмы бик уңышлы килеп сыға. Унда режиссер снаряд тимеренән эшләнгән боронғо тальян гармун яҙмышын яҡтырта. Ҡыҫҡа метражлы фильм менән “Кинозрение” фестивалендә ҡатнашып, “Мәҙәни ҡиммәттәрҙе һаҡлаған ѳсѳн” номинацияһына лайыҡ була. 2013 йылда Санкт-Петербургта үткән “Тарих һәм мәҙәниәт” Бѳтә Рәсәй фестивалендә - III, 2014 йылда Йошкар-Ола ҡалаһында “Халыҡ ижады буйынса фильмдар” фестивалендә “Иң яҡшы документаль фильм” номинацияһында II урын яулай. Быйыл Новосибирскиҙа “Кешелекле кино” фестивалендә “Иң яҡшы режиссер эше” номинацияһы тапшырыла.
Евгений Калугин Бѳйѳк Еңеүҙең 75 йыллығына бағышлап, “Мин Ржев эргәһендә үлтерелдем” (“Я убит подо Ржевом”) фильмын тѳшѳрә.
“Мәктәптә уҡыған йылдарҙа уҡ әсәйемдең олатаһы һәләк булған урынды барып күрергә хыяллана инем. Уның яҙмышын асыҡлағанда бѳтѳнләй икенсе яҡташыбыҙ - Семен Панков тигән яугирҙең яҙмышына тап булдым. Фильм уның тураһында. Бѳйѳк Еңеүҙең һәр юбилейына бағышлап фильм тѳшѳрѳргә һүҙ биргәнмен. Һәм киләсәктә лә был тема ѳҫтѳндә эшләүемде дауам итәсәкмен”, - ти Евгений Викторович.
Яҡташыбыҙға кино тѳшѳрѳүҙә халыҡ яҙмышына битараф бул- мағандар ярҙам ҡулы һуҙа. Мәҫәлән, “Мин Ржев эргәһендә үлтерелдем” фильмын яу яланына барып тѳшѳрѳүҙә эшҡыуар Данис Йыһаншин һәм Суфиян Йыһаншин матди ярҙам күрһәтә. Павел Пантелеев куратор була.
2015 йылда “Мин Ржев эргәһендә үлтерелдем” фильмы Санкт-Петер бургта үткән “Тарих һәм мәҙәниәт” Бѳтә Рәсәй фестивалендә ҡатнашып, II урынға лайыҡ була.
Әле Евгений Калугин башҡорт телендә сығасаҡ яңы фильм ѳҫтѳндә эшләй. Ул Ирәмәл тауына бәйле эпос һәм бѳгѳнгѳ заманда йәшәгән ике кеше яҙмышы тураһында.
“Быға тиклем Ирәмәл тауы тураһында кино тѳшѳргәндәре юҡ. Фильмға исем тапмағанбыҙ. 3 июлдә тѳшѳрә башлайбыҙ. Ирәмәлгә үтеү ѳсѳн техника менән “Робинзон” магазины ярҙам итәсәк. Тѳп ролдәрҙе ҡала Мәҙәниәт һарайындағы Башҡорт халыҡ театры артистары уйнаясаҡ. Әле әҙерлек эштәре бара. Быға тиклем үҙемә оператор ҙа, режиссер ҙа булырға тура килде. Был юлы профессионал оператор, ассистенттар йәлеп ителәсәк. Әйткәндәй, был фильм тураһында фекерҙе һәм геройҙарҙы Мансур Һиҙиәтов тәҡдим итте, сценарийҙы үҙем яҙҙым”, - тип яңы пландары менән дә уртаҡлашты Евгений Викторович.
Евгений Калугин был ҡаҙаныштары менән генә сикләнергә уйламай. Ул киләсәктә лә яңы фильмдар тѳшѳрѳү уйы менән яна. Бала саҡтың кинорежиссер булыу хыялын тормошҡа ашырып, яңы үрҙәр, еңеүҙәр яулау ѳҫтѳндә бер туҡтауһыҙ эшләүен дауам итә. Булат Йосоповтың кино мәктәбендә лә һѳнәри оҫталығын камиллаштырған. “Хобби минең ѳсѳн эшкә әйләнде. Был бик мауыҡтырғыс эш. Кинорежиссерлыҡ бер туҡтауһыҙ уҡыуҙы, камиллаштырыуҙы талап итә. Шунһыҙ һин уңышҡа ирешә алмайһың”, - ти яҡташыбыҙ. Теләгән - моратына ирешкән, ти халыҡ мәҡәле. Евгений Калугиндың да йондоҙло сәғәттәре алда әле.
Рәмилә МУСИНА.
Фото Евгений Калугиндың шәхси архивынан алынды.


text:
6-05-2016, 15:57 / ---
Бейеүсегә һүҙ әйтмәгеҙ...
Бейеү... Сәнғәттең был өлкәһе үҙе бер серле, мауыҡтырғыс донъя. Танылған бейеүселәребеҙ - Рәшиҙә Туйсина, Радмир Бәҙретдинов, Зөлфиә Ҡудашева, Риф Ғәбитов, Гүзәл Мамина һәм башҡа сәнғәт әһелдәре тормошобоҙҙо биҙәр өсөн генә килгәндер... Ә бына даны бөтә донъяға таралған, республикабыҙҙың йѳҙѳк ҡашы - Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле бейеүселәренә ҡарап, тамашасыға рухи көс, дәрт-дарман өләшеүсе талант булыу өсөн ниндәй булырға кәрәк икән, тип уйламаған кеше юҡтыр. Билдәле бейеү коллективында бейеүсе хәрәкәттәре, ым-ишараһы, күҙ ҡарашы, кәүҙә тотошо менән...


text:
Әл-Ихлас сүрәһе
Әл-Ихлас сүрәһе (ғәр. سورة الإخلاص, Ихласлыҡ), шулай уҡ Сүрә Әл-тәүхид (ғәр. سورة التوحيد, Monotheism), — Ҡөрьәндең 112-се сүрәһе. Ислам ғалимдары әйтеүенсә, әл-Ихлас сүрәһе Мәккәлә иңгән. Сүрә 4 аяттан тора.
Риүәйәте: Бер көндө ҡөрәйеш мөшриктәре Мөхәммәт ғ.с. янына килеп: «Беҙгә үҙеңдең Аллаһыңды тасуирла», — тигәндәр. Аллаһы тәғәләнән ошо аяттар килгән
Йөкмәткеһе
Ғәрәпсәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
بِسۡمِ اللّٰہِ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ
- قُلۡ هُوَ اللّٰہُ اَحَدٌ
- اَللّٰہُ الصَّمَدُ
- لَمۡ یَلِدۡۙ وَ لَمۡ یُوۡلَدۡ
- وَ لَمۡ یَکُنۡ لَّہٗ کُفُوًا اَحَدٌ
Транскрипцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биссмилләәһи-ррахмәәни-ррахиим
1 Ҡуль һүүә-ллаһу әхәд
2 Аллаһу-ссамәд'
3 Ләм йәлид үә ләм йүүләд
4 Үә ләм йәкүл-ләһү күфүүән әхәд
Мәғәнәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
112. Ихласлыҡ
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Әйт: «Ул — бер яңғыҙ булыусы Аллаһ,
2. Аллаһ -мәңгелек,
3. Ул тыуҙырманы һәм тыуҙырылманы,
4. һәм бер кем дә Уға тиңдәш булманы!»
Әл- Ихлас сүрәһе тураһында риүәйәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи үә сәлләм бер саҡ Ғәйшә раҙыйаллаһу ғәнһәне үҙ янына саҡырып алған да:
— И Ғәйшәм! Дүрт нәмәне эшләмәйсә йоҡларға ятма: 1 — Ҡөрьәнде тотош уҡып сыҡмай тороп; 2 — минең ризалығымды һәм миңә тиклемге һәммә Пәйғәмбәрҙәрҙең ризалығын алмай тороп; 3 — иман килтереүселәрҙең ҡәнәғәтлегенә ирешмәй тороп; 4 — хаж ҡылмай тороп.
— Атам-әсәм менән ант итәм, шул ҡыҫҡа ғына арала быны эшләп өлгөрә алмаясаҡмын, — тип аптырай ҡатын.
— Шунан да еңеле юҡ, — тип көлөмһөрәй Рәсүлебеҙ. — Өс тапҡыр «Әл-Ихлас» һәм бер тапҡыр «Фәтиха» сүрәһен уҡып, һин тотош Ҡөрьәнде уҡып сыҡҡандай булырһың. Салауат әйтеүең менән минең һәм миңә тиклемге Пәйғәмбәрҙәрҙең ризалығын алырһың. Иман килтереүселәрҙең һәммәһенең гонаһтарын ярлыҡауын Алланан һорап, уларҙың ҡәнәғәтлегенә ирешерһең. «Сүбханаллаһи үәл-хәмдүлилләһи үә лә иләһә иллалаһу үәхдәһү лә шәрикә ләһү, ләһүл-мүлкү үә ләһүл-хәмдү үә һүүә ғәлә күлли шәйин ҡадир» кәлимәһен әйтеп, хаж ҡылғандай булырһың.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- СУРА 112. OЧИЩEHИE (BEPЫ)
- 112 сура (Аль-Ихлас) на арабском и в 7-ми переводах на русский язык
- Сура 112 АЛЬ-ИХЛАС в Исламской энциклопедии
- Слушать Суру 112 АЛЬ-ИХЛАС в wav формате
Ҡулланылған әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡөрьән Кәрим — башҡорт, татар, урыҫ телдәренә тәржемәләр.
Тәсһилүл бәйән (Ҡөрьән Кәримдең еңеләйтелгән аңлатмаһы), 1-4 томдар — Ҡазан, 2004


text:
Үҙе Һунарсы Подземелье 5 Hack Ҡоралы
The legendary Dungeon Hunter series returns with this new title. With your guild, күсергә мести, рухы нисек нигеҙе. You’ll travel through five realms and become the most notorious warrior. Һәм интенсив булды сюжето һәм бик матур график, был уйын булырға оҡшаған бер яҡшы уйындары приключенческий 2015. Һеҙҙең өсөн команда булдырҙы взломать ҡоралы өсөн был уйындың, булһын һеҙгә булырға ярҙам иң яҡшы уйынсыһы.
Етәксе һ. б. Үҙе Һунарсы Подземелье 5 Hack Ҡоралы был иң яҡшы ысул булһын неограниченный алтын был уйында. Шулай уҡ, беҙҙең хеҙмәткәре бурыс һеҙгә мөмкинлеге өҫтәргә неограниченный һаны ҡиммәтле таштарҙан, тулыһынса бушлай һәм бик еңел. Һеҙ онота тураһында внутри покупок һәм сарыф итергә, реаль аҡса уйынға. If you use our hack you will have unlimited power in Dungeon Hunter 5. Менән неограниченный алтын һәм неограниченный һаны таштарҙан һеҙ купте бөтә ҡорал-ҡорамал, доспехи, upgrades and everything you need to become the best warrior of Dungeon Hunter 5. Атаһыҙ hack Dungeon Hunter 5 был аҙрак ике минут, сөнки беҙ башҡарған был бик ябай ҡорал ҡулланыу. Һеҙ күрергә түбәнерәк инструкциям. There are just a few easy steps to complete for hacking Dungeon Hunter 5.
Беҙҙең ҡорал ҡуллана профессиональ прокси-серверы системаһы. Был тәьмин итәсәк 100% артығын ла асыҡларға һәләтле процессы Hack. " Анти ҡаршы тора алыу is the second security system which needs to be activated before using our hack. Әгәр активировать әлеге ике йөкләмә хәүеф-хәтәрһеҙлек, беҙ гарантирует, тха Һеҙ ҙә буласаҡһығыҙ эйә һис бер төрлө проблемалар менән уйын һуң взлома. You can download Үҙе Һунарсы Подземелье 5 Hack Ҡоралы бер төймәгә түбәнерәк. Begin the hacking of Dungeon Hunter 5 хәҙер!
How to hack Dungeon Hunter 5:
- Скачать Үҙе Һунарсы Подземелье 5 Hack Ҡоралы
- Полюсты ҡулайлама к ПК
- Һайлағыҙ һеҙҙең платформа (Андроид/iOS/РГ)
- Төймәгә баҫығыҙ артығын ла асыҡларға һәләтле ҡорал
- Яҙығыҙ, торған сумманың өҫтәргә телисез икән,
- Активировать системаһын хәүеф-хәтәрһеҙлек
- Төймәгә баҫығыҙ Пуск
- Отключены ҡоролошо һәм башлау уйынды
- Наслаждайся!


text:
Ултырайыҡ әле бөгөн кис!
Сараға ҡатын-ҡыҙҙар, йәштәр йыйылды. Тамашаның маҡсаты - боронғо онотолоп барған уйындарҙы тергеҙеү, йәштәрҙә ҡыҙыҡһыныу уятыу, ватансылыҡ рухында тәрбиәләү.
Сараға ағинәйҙәр ныҡлап әҙерләнде. Боронғо уйындар, йыр-бейеүҙәр тарихын өйрәнделәр. Ҡатай ырыуына ғына хас тыпырҙатып бейеүҙәр, таҡмаҡтар, төрлө уйындар бер-бер артлы алышынып торҙо. Ағинәйҙәрҙең иң олоһо Шәрғиә Яҡшыдәүләтова “Наза” бейеүен аңлатып үтһә, Баҡалынан килгән Ямашты килене Зөлфиә Бәҙретдинова баҡалыларҙың дүртмөйөш бейеүен өйрәтте. Күмәк уйындар араһында фантик уйнатыуҙар, “Комсомол маршы”, “Өсмөйөш” бейеүҙәрен рәхәтләнеп бейенеләр. Манышты ҡунаҡтары Тимерғәле Янғурсин гармун һуҙһа, тормош иптәше Фәүзиәнең йөрәктәргә үтеп инерлек тауышы береһен дә битараф ҡалдырманы.
Сигелгән таҫтамалдарҙан “Сәс үреү” уйыны күңелһеҙләнеп ултырырға ирек бирмәне. Межгорьенан килгән Хәмиә ханымдың, Сәғилә Мырҙағәлинаның, Фаягөл Сәйғәфәрованың йырҙары күңелдәргә хуш килде. Ә кисәнең йәме - Мөхәмәтдин Абдулкәримов моңло итеп йырлап, өҙҙөрә баҫып бейеп, гармун телдәрен тибрәтеп, ҡунаҡтарҙың күңелдәрен күтәреп, дәртләндереп ебәрҙе. Йәш ҡурайсы Айбулат Оморҙаҡов та тамашаны йәмләндерҙе.
Икенсе көндә Фаягөл Сәйғәфәрованың йортонда буҙа ҡойоу буйынса оҫталыҡ дәресе үткәрелде. Әдибә Ғәтиәтуллина, Рәфиға Ғәлиуллина буҙа ҡойоу серҙәрен өйрәтте. Шунда уҡ ҡорбан ашы ашап, намаҙ уҡып таралышты ағинәйҙәр.


text:
Операцион система
Операцион система — данныйҙарҙы индереү-сығарыу ойоштороусы, систем программалар һәм ҡулланыусы программаларын эшмәкәрлеген тәьмин итеүсе программалар комплексы. Операцион системаны өс иң мөһим өлөшкә бүлеп була: ядро, данныйҙар һаҡлауғыс система, командалар интерпритаторы (ҡулланыусының).
Иң мөһим өлөштәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ядро — аппарат саралыры һәм программалар башҡарылыуын үтәүсе, идара итеүсе операцион системаның иң мөһим өлөшө.
- Данныйҙар һаҡлаусы система — һаҡлау ҡоролмалары менән идара итеүсе, һәм данныйҙарҙы яҙыу һәм (йәки) уҡыуын башҡарған операцион системаның өҫтәмә өлөшө. Данныйҙар һаҡлаусы системаның бер төрө — файл системаһы.
- Командалар интерпритаторы — ҡулланыусының компьютер менән эшмәкәрлеген ойоштороусы программа.
Төп функциялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡушымталарҙы оператив хәтергә йөкмәтеү һәм уларҙы башҡарыу.
- Периферия ҡоролмаларына универсаль рәүештә мөрәжәғәт итеү. Миҫал: индереү-сығарыу ҡоролмалары.
- Оператив хәтер менән идара итеү (процесстар араһында хәтерҙе бүлеп таратыу, виртуаль хәтер).
- Энергияға талапһыҙ информация һыҡллауғыстарындағы данныйҙарға мөрәжәғәт итеү менән идара итеү; күбеһенсә файл системаһы ярҙамында.
- Ҡулланыусы интерфейсын булдырыу.
- Селтәр операцияларын булдырыу, шул иҫәптән стек протоколдарын булдырыу.
Өҫтәмә функциялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мәсьәләләрҙе параллель һәм псевдопараллель рәүешетә башҡарыу (күпмәсьәләлек).
- Процесстар араһында аралыштырыусы булыу: данныйҙар менән алмашыу, бер-береһен синхронизациялау.
- Системаны ҡурсалау; ҡулланыусы данныйҙарын һәм программаларҙы, ҡулланыусының эшмәкәрлегенән (яуызлыҡ уй менән йәки белмәгәнлектән) йәки ҡушымталарҙан ҡурсалау.
- Ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын сикләу һәм күпҡулланыусылыҡ эшләү режимы (аутентификациялау, авторизациялау).
Операцион система төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Операцион системалар хисап аппаратына, лицензияһына һәм башҡарыласаҡ маҡсатына ҡарап күп төрҙәргә бүленә. Төрҙәр иһә үҙ сиратында тармаҡтарға бүленә.
Компьютерҙарҙа киләһе ике операцион система төрҙәре киң таралған: Microsoft Windows, Unix һәм Unix системаһына хас булған (шул иҫәптән Macintosh) операцион системалары.


text:
Был башҡа социаль-иҡтисади мәсьәләләрҙән күпкә артығыраҡ. Мәҫәлән, икенсе урында эшһеҙлек (24%) тора, ә бүтән иҡтисади проблемаларға 25 процент тура килә. Енәйәтселек кимәле – 20%, торлаҡ проблемаһы – 18%, һаулыҡ һаҡлау һәм пенсия мәсьәләләре 16% кешене хәүефкә һала.
Финалда беҙҙең ил хоккейсылары, финдарҙы 5:2 иҫәбенә ҡыйратып, үҙҙәрен донъяла йәнә иң көслөһө тип танытты. Юлаевсылар – ҡапҡасы Андрей Василевский, һаҡсылар Андрей Зубарев менән Александр Кутузов – йөҙөбөҙгә ҡыҙыллыҡ килтермәне.
Саҡырылған ҡунаҡтар — бала саҡтары, йәшлектәре һуғыш һәм унан һуңғы ауыр йылдарға тура килгән абруйлы кешеләр. Улар етемлекте, фәҡирлекте татып үҫеп, сабый ғына саҡтарынан колхоз баҫыуында, фермала,
Рәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназия-интернатының милли мәғрифәтсе ролен иҫәпкә алып, республика етәкселеге был уҡыу йортоноң матди-техник базаһын нығытыу, уҡыу-уҡытыу һәм тәрбиә эшен заманса ойоштороу өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыу тураһында даими ҡайғырта.
– Атай-әсәйегеҙгә терәк, илгә илгәҙәк булып үҫегеҙ, – тип таралышты ҡунаҡтар. Мине ни, бик алыҫтан килгән ҡунаҡ булараҡ, ҡайтарырға ашыҡманылар, тағы бер аҙға ҡал да ҡал, тип сат йәбештеләр. Ҡалдымсы! Ошо тиклем мул һый-хөрмәтте ташлап, нисек ҡайтып китмәк булаһың?!
— Һуңғы йылдарҙағы тәбиғәт шарттары иркәләтмәй ауыл эшсәндәрен. Былтыр ҙа йыл һәйбәт булманы. Тәүҙә ҡоролоҡ аптыратһа, һуңынан бер туҡтауһыҙ яуған ямғыр тәҡәтте ҡоротто.


text:
Башҡорт медицина университеты студенттары 35 литрҙан ашыу ҡан тапшырҙы
«Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» ойошмаһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе активистары Башҡорт дәүләт медицина университетында Донор көнөн үткәрҙе. Юғары уҡыу йорто шифахана-профилакторийына ҡан тапшырыу өсөн 89 кеше килде.
«Башинформ» агентлығына «Йәш Гвардия»ның төбәк бүлексәһенең матбуғат секретары Полина Вишневская хәбәр итеүенсә, акцияла ҡатнашыусы донорҙар һаны көтөлгәндән күпкә күберәк булған. Һөҙөмтәлә 35 литрҙан ашыу ҡан тапшырылған.
— Ҡан тапшырыу – һәр кемдең үҙ ихтыярында, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Өфөнөң Совет районындағы «Йәш Гвардия» партияһының беренсел штабы начальнигы Роберт Иштуков. — Әммә бындай изгелек тейешенсә баһаланырға тейеш. Шуның өсөн һәр донор 2 көнгә дәрестәрҙән бушатыу справкаһы, 209 һум һәм университет ашханаһында туҡланыуға талон алды. Күпселек студенттар бөгөн тәүгә килгән. Уларҙың был аҙымы менән яҡындары ғорурлана ала.
Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, Башҡортостан йәш гвардиясылары башланғысы менән Донор көндәре ҡаланың башҡа юғары уҡыу йорттарында ла үткәрелә.


text:
Француз компанияһы Туймазыла керамик кирбес заводы төҙөргә планлаштыра
Францияның «ЛУ'БАТ+» компанияһы Башҡортостан территорияһында керамик кирбес етештереү буйынса завод төҙөүгә 30 миллион евро инвестицияларға планлаштыра. Был турала договорға Туймазы ҡалаһында ҡул ҡуйылды.
— Компания бик дөрөҫ юл һайлаған, — тине ҡул ҡуйыуҙа ҡатнашҡан республика Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев. – Башҡортостанда сәнәғәт инвесторҙарын йәлеп итеү өсөн ер алыуҙа ярҙам итеүҙән башлап һалым льготаларына тиклем мөмкин тиклем уңайлы шарттар булдырылған.
— Республикаға тәүге тапҡыр мин биш йыл элек килеп киткәйнем һәм Башҡортостан бөгөн Рәсәйҙә инвестициялар өсөн иң яҡшы һәм ышаныслы территорияларҙың береһе булыуына инанам, — тине компания президенты Жозе Бертанья.
Төҙөлөш эштәрен киләһе йыл мартта башларға планлаштырыла. Шул саҡта буласаҡ заводтың тәүге мастерҙары Бельгияға уҡытырға ебәреләсәк, унда улар заманса ҡорамалдар менән эшләү күнекмәләрен үҙләштерәсәк.
— Яңы технологиялар арҡаһында, — тип билдәләне Жозе Бертанья, — беҙ яңы заводта сығарыласаҡ 60 миллион кирбестең һәр береһенең сифатын гарантиялай алабыҙ.


text:
Ауыл хужалығы предприятиелары йыл башынан алып 654 мең тонна һөт һауҙы
Республиканың ауыл хужалығы предприятиелары йыл башынан алып 654 мең тонна һөт етештерҙе. Был шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙы иҫәпкә алмайынса. БР Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, йыл башынан һәр һыйырҙан 3412 килограмм һөт һауып алынған. Быйылғы ҡоролоҡ йылында был насар күрһәткес түгел, тип иҫәпләй министрлыҡтың малсылыҡты интенсивлаштырыу бүлеге белгестәре.
Быйыл тәүлегенә уртаса һауым буйынса учалылар алда бара. Бында һәр һыйырҙан 11,2-шәр килограмм һөт һауып алалар. Ауырғазы районында 10,5-әр литр һөт һауалар. Республиканың традицион һөтсөлөк райондарына быйыл сиктән тыш ҡоролоҡ аяҡ салды. Шулай ҙа, ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, Мәләүез, Стәрлетамаҡ һәм Саҡмағош райондары малсылары һәр һыйырҙан 9-ар килограмдан ашыу һөт һауып алалар.
Йыл башынан алып республиканың 8 районы аграрийҙары дүрт меңлек рубежын үтеп китте.
— Бөтә хужалыҡтарҙа ла ашатыуҙың ҡышҡы рационына күстеләр, — тине малсылыҡты интенсивлаштырыу бүлегенең баш зоотехнигы Фәрит Салихов. – Әлеге ваҡытҡа малдың баланслы аҙыҡҡа талабы тулыһынса тәьмин ителгән.
Шул уҡ ваҡытта малдарҙы ҡышҡылыҡҡа ҡураларға күсереү менән бәйле продуктлылыҡтың бер аҙ кәмеүе күҙәтелә – республикала тәүлегенә уртаса һауым 200 грамға кәмене. Белгестәр, йыл аҙағына был күрһәткес буйынса хәлде төҙәтеүгә өлгәшелер, тип ышана.


text:
Фото:
Иглин районында Урман ауылы янындағы ғәскәри частың келәттәре яна
Фото:
Башҡортостандың Иглин районында, Урман ҡасабаһынан алыҫ түгел ерҙә, ғәскәри частың келәттәре яна. «Башинформ» агентлығына район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге начальнигы Әнәс Вәлиуллиндың хәбәр итеүенсә, барлыҡ ашығыс һәм авария-ҡотҡарыу хеҙмәттәре – Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы подразделениелары, янғын һүндереү частары, район хакимиәте хеҙмәткәрҙәре, шул иҫәптән район башлығы Рафиҡ Мусин да янғын сыҡҡан урынға юлланған.
— Урман ҡасабаһы өҫтөндә ҙур төтөн бағанаһы күтәрелә, шартлау тауыштары ишетелә — снарядтар шартлайҙыр, моғайын, — ти Әнәс Вәлиуллин. Уның һүҙҙәренсә, район хакимиәтендә 14.00 тирәһендә ғәҙәттән тыш хәл тураһында хәбәр алына. Ғәскәри часть үҙәгендә хәрби хеҙмәткәрҙәр йәшәгән биш ҡатлы өс йорт тора. Урман ҡасабаһында иһә 3540 кеше йәшәй. Ғәҙәттән тыш хәл урынына Силәбе өлкәһенең Аша ҡалаһынан да янғын һүндереү частары, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы подразделениелары килә.
Ғәскәри часть келәттәрендә янғын сығыу сәбәптәре әлегә билдәһеҙ. Ғәскәри часть территорияһындағы ангарҙарҙан тыш, унда боеприпастар һаҡлау өсөн ер аҫты келәттәре лә бар. Башҡортостандың хәрби комиссариатында ла, Өфө гарнизонында ла янғындың нилектән сығыуын аңлата алмайҙар. Унда ла ғәҙәттән тыш хәл сәбәптәрен атарға ҡыйынһындылар.
«Башинформ» агентлығы хәбәрселәре менән видеотөркөм дә Урман ҡасабаһы районына юлланды. Улар, Урман өҫтөндәге төтөн 40 километр алыҫлыҡтан күренә, тип хәбәр итте.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 15.06.2017
Еләнеңде кей ҙә парадҡа ҡушыл!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 15-06-2017, 17:27
Стоматиттан арыныу өсөн
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 15-06-2017, 12:00
"Ураҙа - изге ғәмәл"
Новости / Иман // 15-06-2017, 10:38
Уны тотор өсөн һаулыҡ һәм көслө рух кәрәк
Көндәрҙең һалҡын тороуына зарланыусылар көндән-көн йышая. Ысынлап та, йәй миҙгеленең тәүге аҙнаһы тамамланды, ә беҙ йылы ҡояш нурҙарына зар-интизар булып көн итәбеҙ. Ә шулай ҙа һалҡынса, бер аҙ ямғырлы көндәр изге Рамаҙан айында ураҙа тотоу сылар өсөн бик тә ҡулайлы. 19 сәғәт буйы ашауҙан тыйылыусыларға эҫе көн торошо ауырға тура килер ине.
Аллаға шөкөр, ислам тәғлимәттәре буйынса йәшәүселәр, ураҙа тотоусылар йылдан-йыл арта бара. Эстрада «йондоҙ»ҙары ла был изге ғәмәлгә битараф түгел....
«Яҙмыш шәме уның – Салауат!»
Медиа // 15-06-2017, 09:20
«Юлдаш» радиоһының әҙәби-мәҙәни тапшырыуҙарының береһе – «Китап донъяһы». Милләтте шәхестәр күтәрә, тигәндәй, тапшырыуҙарыбыҙҙың береһе милли батырыбыҙ Салауатҡа арналған китаптар хаҡында. Салауат халыҡ хәтерендә. Яуыз көстәр уны Уралынан айырған, аяҡ-ҡулына бығау һалған, ләкин рухын бығаулай алмаған....


text:
4 августа торлаҡ шарттарын яҡшыртыу буйынса консультация үткәрелә
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығының иҡтисади программалар һәм йәштәрҙе эш менән тәьмин итеү бүлеге белгестәре һәр шаршамбы 14 сәғәттән 18 сәғәткә тиклем торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж булған йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамы республика программаһын тормошҡа ашырыу мәсьәләләре буйынса граждандарға консультациялар үткәрә.
(8-347) 251-57-23 телефоны аша йәки Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 10, 28-се кабинет адресы буйынса килеп, консультациялар алырға мөмкин. Бүлек хеҙмәткәрҙәре һеҙҙе тыңлап, кәрәкле һәм тулы консультация бирәсәк.


text:
Футбол ЙондоҙоКүрһәтеү
Футбол "Йондоҙо" Булды Һуңғы Microgaming
Тәҡдим ҡәтғи тейәп футбол йондоҙо шулай һаҡланһын, еңеп, һеҙгә түләүһеҙ әйләнә компания microgaming. Индереү 2014 футбол буйынса донъя чемпионаты ваҡытында , был 5-переехал видео-уйын графигы тиҙ арала популярлыҡ взбираться на слот .
Унда һеҙ ҡыҙыҡһыныу күрһәткәндәр. слот футбол уйындары һәм футбол уйыны берләштерә төҫлө, арҡаһы һәм һеҙҙең аласаһы бушлай булһа шунда һаҡлана икән, һеҙ еңеү яуланы.
Футбол уйнай йондоҙҙар, иң яҡшы һаҡлаусы булғас, һеҙ утты бушлай, уйынға әйләндереп - Хәҙер Инә!
Бынан тыш, футбол уйынын ҡәтғи рәүештә һеҙҙең темаларға бушлай күрһәтелә һәм ҡулаҡсаһыҙ уйындары еңеүсеһе microgaming. График макеты фонында-был стадионында футбол. Буласаҡ 5 һәм тоям. 3 судья символы юлдарҙы тултырыу буйынса, хәрәкәт уйындары һәм футбол уйынсыһы. уртаһында ҡыҙыл бутса пар трахаться. Шулай булғас, беҙгә ҡушыл һәм наслаждайся!
Уйын менән төҙөлгән. 243 Еңеү юлында. Уйын ҡыҙыҡ һәм тауыш эффектынан ярашлы, тема тәрәнгә тота ала. слот һеҙ, ҡайҙа һеҙ тота ала, тип, һеҙ, еңеүселәр, бушҡа әйләнгән.
Нисек уйнай
Минималь ставка, ул-был булып ҡуймаһын 0.50 һәм максимум 50. Джекпот Булды 250 тәүге тапҡыр ставка өсөн, шул тиклем һәм алға .
Бигерәк тә футбол йондоҙҙар уйыны
Был уйында үҙ эсенә ҡайһы бер үҙенсәлектәре
- Дикая картаһы ҡушылыусы - футбол йондоҙҙар картаһында логотибы төшөрөлгән, барабан барлыҡҡа килде 3, 4 һәм 5. Артыҡ була. 40 карта был барабаны. Бөтә символы булараҡ алыштырыу башҡа уларҙы ҡулланырға мөмкин, башҡалары һыҙғыралар скаттер футбол, комбинация төҙөү өсөн выигрыш.
- Ҡырағай ҡатырғыс үҙенсәлектәре - Һәм был осраҡлы ҡырағай сабата барабан борорға мөмкин теләсә ҡайһы ваҡытта.. Был ваҡытта эшләргә мөмкин. 40 дикая картаһы. Был функцияла актив барабанды әйләндерә ваҡытында буласаҡ.
- Бушлай спину - Рассеяние картаның һанын нигеҙләнгән (футбол картаһында) бушлай ала ала, һеҙ теләһә ниндәй һанын спину. Кәм тигәндә 3 йыуан эсәк ярҙам итәр һезгә таралыусы 15 бушлай спину. 4 йыуан эсәк ярҙам итәр һезгә күпмегә тарҡау 20 бушлай һәм спину 5 йыуан эсәк ярҙам итәр һезгә күпмегә тарҡау 25 бушлай спину. Яҡшы яғы шунда, тип, һеҙ ала һаклап ҡалыу өсөн, һеҙгә түләүһеҙ әйләнеп яуланы.
- Каскад Барабан - Был уйын ваҡытында спину инеү бушлай.. Был һезгә ярҙам итә алыу өсөн күберәк эшләй выигрыш һәм комбинациялар множить 10 үҙе өсөн наградалар.
- Катушка Сворачивание - Символдар, формаларҙы комбинациялар выигрыш ул, ҡағиҙә булараҡ, юғалған, ә яңы символы булһа үҙ урынын биләй, яңы комбинациялар яһау.
Футбол йондоҙо менән түләү
Ҡулаҡса Ҡәтғи., Футбол йондоҙ булып ҡалып, уйындан уйынсылар уртаса килеме слот бушлай әйләнеүе бар һеҙгә еңеү яуланы (РТП) курс РТП 96-97%. Сөнки уйынсыларының, өмөт ҙур булған, тип, һеҙгә ала һаклап ҡалыу өсөн, һеҙгә түләүһеҙ әйләнеп яуланы.
Some of the highest payouts are
- 12500 һеҙҙең ставкалары тапҡыр - биш туп картаһы йәйелгән ҡасан сездә бар
- 500 һеҙҙең ставкалары тапҡыр - ҡасан сездә бар 5 ҡыҙыл карточка футболсыһы.
- 250 һеҙҙең ставкалары тапҡыр - ҡасан сездә бар 5 йәшел карточкалар футболсыһы.
- 200 һеҙҙең ставкалары тапҡыр - ҡасан сездә бар 5 ҡара һәм һары карточка футболсыһы.
- 125 һеҙҙең ставкалары тапҡыр - ҡасан сездә бар 5 рефери картаһы.
Наслаждаться уйындар һеҙҙең шулай һаҡланһын, еңеп тип уйындарҙы ҡәтғи һеҙ бушлай тейәп футбол йондоҙҙар уйыны..
шулай һаҡланһын, еңеп, һеҙгә түләүһеҙ әйләнә - Шулай Һаҡланһын, Еңеп Һеҙҙең Менән Ҡаты Наличные


text:
Өфөлә III «Гагарин көндәре» республика балалар-үҫмерҙәр фестивале үтәсәк
14-16 майҙа Өфөлә III «Гагарин көндәре» республика балалар-үҫмерҙәр фестивале үтә. Йола буйынса, унда ҡатнашыу өсөн республиканың баш ҡалаһына Рәсәй Космонавтика федерацияһы делегацияһы киләсәк.
Фестиваль программаһы сараларға бай булмаҡсы. 14 майҙа Юрий Гагарин бюсына сәскәләр һалыу планлаштырыла. Артабан ҡунаҡтар Өфөнөң 3-сө һәм 103-сө гимназияларына, 60-сы лицейына барасаҡ. Унда мәктәп уҡыусылары араһында Юрий Гагарин Кубогына республика олимпиадаһының ҡала этабында еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы үтә. Төштән һуң ватан космонавтикаһы легендалары Еңеү паркында Мәңгелек утҡа сәскәләр һаласаҡ һәм Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын «Хәрби һауа көстәренә 100 йыл» ордены миҙалы менән наградлаясаҡ.
15 майҙа космонавтар йәнә мәктәп уҡыусылары менән осрашасаҡ: улар 93-сө, 64-се, 86-сы, 39-сы гимназияларға барасаҡ. Шулай уҡ РФ Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтына барыу планлаштырыла. Шул уҡ көндө Өфө хакимиәтендә түңәрәк өҫтәл үтәсәк.
Быйылғы фестивалдең үҙенсәлеге шунда: Рәсәй Космонавтика федерацияһы президенты башланғысы менән Өфөгә тәүгә Мәскәүҙән Еңеү байрағы килтереләсәк. 16 майҙа уны баш ҡаланың үҙәк урамдары буйлап йөрөтәсәктәр.
Бынан тыш, 16 майҙа 15 сәғәттә «Башҡортостан» нәшриәте» дәүләт унитар предприятиеһында матбуғат конференцияһы ойоштороласаҡ.


text:
Өфөлә Башҡортостандың иң яҡшы социаль хеҙмәткәрҙәрен бүләкләнеләрФото: Роза Кузьменко
Өфөлә Башҡортостандың иң яҡшы социаль хеҙмәткәрҙәрен бүләкләнеләр
Өфөлә Башҡортостандың иң яҡшы социаль хеҙмәткәрҙәрен бүләкләнеләрФото: Роза Кузьменко
Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы Социаль хеҙмәткәрҙәр көнө алдынан эшкә йомғаҡтар яһаны. 5 июндә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт драма театрында тантаналы йыйылышта социаль өлкәнең иң яҡшы белгестәрен бүләкләнеләр.
Республиканың социаль яҡлау хеҙмәткәрҙәрен Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова һәм республиканың хеҙмәт министры Ленара Иванова ҡотланы. Ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, төбәктең халыҡты социаль хеҙмәтләндереү системаһы быйыл икеләтә байрамды билдәләй. Июндә Өфө Губернияһы социаль хеҙмәтләндереү бүлеген ойоштороуға 95 йыл тула.
— Бөгөн хеҙмәт, мәшғүллек һәм халыҡты социаль яҡлау системаһы – ул ҡеүәтле бер рәткә теҙелгән күп функциялы учреждениелар селтәре, унда 13 мең тиерлек кеше эшләй. Уларҙың өс меңдән ашыуы – социаль хеҙмәткәрҙәр. Улар көн һайын граждандарҙың проблемалары һәм ауырлыҡтары, дәүләт һәм йәмғиәт ярҙамы кәрәк булғандар менән осраша. Бында үҙенең эшен ысын күңелдән яратҡан кешеләр генә эшләй, — тип билдәләне Башҡортостандың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова.
— Социаль яҡлау – ул, юғары професионаллек кенә түгел, ә иң тәүҙә кешенең рухи сифаты мөһим булған йәшәйеш өлкәләренең береһе. Мәрхәмәтлек, кешелеклек, рухи шәфҡәтлелеккә эйә булыу – был залда ултырған һәр кемдең айырып алғыһыҙ характер һыҙаты, — тип өҫтәне вице-премьер Лилиә Ғүмәрова.
Тантаналы йыйылышта республиканың иң яҡшы социаль өлкә белгестәре кубоктар, грамоталар һәм аҡсалата бүләктәр менән наградланды.
Сараны музыкаль программа биҙәне.


text:
21-07-2017, 11:41 / ---
“Ялан сәскәләрен яратам”
Тәбиғәттең емеш-еләккә бай мәлендә, ялан-туғайҙарҙа меңәрләгән сәскәләр июль айының талғын еленә бәүелгәндә донъяға килгән Гүзәл Фаил ҡыҙы Нәбиуллина. - Мин тыуғанда уттай ҡыҙыу эш мәле була, - тип өләсәһе Миңсафа Әхмәт ҡыҙының һөйләгәндәрен иҫенә ала Гүзәл Фаил ҡыҙы. - Элек бесәнде иң алда колхозға эшләгәндәр, һуңынан, эштән бушаған арала, үҙ малыңа әҙерләгәнһең. Бына шулай бесән мәлендә әсәйем миңә ауырып китә. Саҡ ҡайтып өлгөрҙөк ауылға, тип һөйләгәндәре һаман иҫемдә. Атайым Фаил Нурулла улы, әсәйем Гөлнур Кәшфулла ҡыҙы икеһе лә колхозда эшләне. Ул мәлдә колхоздың көслө сағы, эш күп....


text:
Йәш ауыл табиптары торлаҡ һатып алыуға 1,1 млн һум аҡса аласаҡ
Ауылда эшләргә ҡарар иткән медицина вуздарын тамамлаусылар 2012 йылдан башлап «аяҡҡа баҫыу өсөн» республика бюджетынан 100-әр мең һум аҡса аласаҡ. Был «Земство табибы» проекты сиктәрендә торлаҡ һатып алыуға бирелергә тейешле 1 млн һумдан тыш күрһәтеләсәк ярҙам. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, «Земство табибы» проекты был проектта өҫтәп финанслау шарттарында ҡатнашырға әҙер төбәктәргә генә федераль средстволар бүлеүҙе күҙ уңында тота.
— Уҡыуҙы тамамлағандан һуң биш йыл ауыл ерендә эшләргә теләк белдергән һәр йәш табипҡа 100 мең һум бүлеү тураһындағы указға ҡул ҡуйылды, — тип хәбәр итте «Интерфакс»та үткән матбуғат конференцияһында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов.
Вице-премьер әйтеүенсә, нормативтар буйынса ауылда төрлө белгеслектәге 3600 табип эшләргә тейеш. Бөгөнгө көндә төпкөл ауылдарҙа 1280 кеше етмәй. Йыл һайын ауылға 300 самаһы йәш табип ебәреү планлаштырыла.
— Ябай арифметика алымы менән иҫәпләп ҡарағанда, ике-өс йылдан һуң ауыл ерендә табиптар етешмәү проблемаһын хәл итергә мөмкин. «Земство табибы» федераль программаһы эшләй башлаһа инде, әлбиттә, — тип өҫтәне Фидус Ямалетдинов.
«Земство табибы» проекты ағымдағы йылда берҙәм рәсәйлеләрҙең лидеры, Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин менән тәҡдим ителде. Программаның асылы түбәндәгенән ғибәрәт: ауыл ерендә кәм тигәндә биш йыл эшләргә теләк белдергән һәр йәш табип үҙенең социаль-көнкүреш проблемаларын хәл итеү өсөн дәүләттән бер миллион һум аҡса ала ала.
«Земство табибы» программаһын тормошҡа ашырыу 2012 йылдың ғинуарынан башланырға тейеш. Федераль бюджеттан был проектҡа 11 миллиард һум бүлеү ҡаралған. Республикала ауылға ҡайтырға теләгән ҙур курстарҙа уҡыусы студенттар һәм интерндарҙың исемлеге төҙөлә башлаған да инде.


text:
Рәсәй Хөкүмәтенең көрсөккә ҡаршы программаһы ҡаралды
30 мартта Түбәнге Новгородта Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов 2009 йылға Рәсәй Хөкүмәтенең көрсөккә ҡаршы программаһын тормошҡа ашырыу мәсьәләләре буйынса кәңәшмәлә ҡатнашты. Кәңәшмә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары Александр Жуков рәйеслегендә үтте. Александр Жуков ил иҡтисадындағы һәм социаль өлкәһендәге ағымдағы хәл тураһында һөйләне.
Атап әйткәндә, Александр Жуков эшһеҙлектең артыу темпының түбәнәйеүен билдәләне. Ул һуңғы ваҡытта эш менән тәьмин итеү хеҙмәттәренә мөрәжәғәт итеүсе кешеләр ағымының кәмеүе, уларҙың яҡынса 80 процентының яңы эш урындары табыуы хаҡында хәбәр итте. Вице-премьер фекеренсә, эшһеҙлектең иң ныҡ артыуы эшкәртеү сәнәғәте өҫтөнлөк иткән төбәктәрҙә теркәлгән.
— Бындай төбәктәрҙә мәшғүллек хеҙмәттәре эшенең яҡшы ойошторолоуы мөһим, — тине Александр Жуков.
Республика Президенты Мортаза Рәхимов үҙенең сығышында хеҙмәт баҙарындағы хәл, шулай уҡ көрсөктөң кире эҙемтәләрен кәметеү буйынса сараларҙы билдәләне. Ул, эш урындарын һәм кадрҙар потенциалын һаҡлап ҡалыу буйынса саралар көрсөккә ҡаршы саралар комплексында иң мөһимдәргә әүерелде, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды. Февралдә республикала халыҡтың мәшғүллегенә булышлыҡ итеү буйынса тормошҡа ашырылыусы программаға өҫтәп, хеҙмәт баҙарындағы көсөргәнешлелекте кәметеү буйынса 575 миллион һумдан ашыу суммаға өҫтәмә саралар программаһы ҡабул ителде. Улар буйынса дөйөм финанслау күләме 2,5 миллиард һумдан ашыу буласаҡ.
Мортаза Рәхимов, Башҡортостанда көрсөктөң тәүге тулҡынын нейтралләштереүҙе тәьмин итеү мөмкинлеген биргән байтаҡ оператив саралар күрелде, тип белдерҙе. Ошоноң менән бәйле Башҡортостан тәжрибәһе Рәсәй Хөкүмәтенең көрсөккә ҡаршы программаһын тикшергәндә лә кәрәк буласаҡ, тип билдәләне республика Президенты. Башҡортостандың тотороҡло хәлен Рәсәй Төбәктәрҙе үҫтереү министрлығы ла раҫлай. Ағымдағы йылдың ғинуарына министрлыҡ үткәргән социаль-иҡтисади үҫеш мониторингы Башҡортостандың тотороҡло хәлле төбәктәр төркөмөнә инеүен күрһәтте.
Башҡортостан етәкселегенең көрсөк осорондағы позицияларын Мортаза Рәхимов республика парламентына Мөрәжәғәтнамәлә белдергәйне. Мортаза Рәхимов республика Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһендә "эш итеүҙең тәүәккәллелеген, системалылығын һәм эҙмә-эҙлеклелеген" иҡтисади ҡыйынлыҡтарҙы еңеп сығыу өсөн айырыуса мөһим факторҙар тип атаны. Башҡортостан Президенты фекеренсә, республиканың үҫеш стратегияһының асылы дәүләт һәм йәмғиәт тырышлыҡтарын берләштереп, көрсөктө төп ҡаҙаныштарҙы һаҡлап ҡалып һәм социаль йөкләмәләрҙе үтәп кенә түгел, шулай уҡ яңы көс һәм иҡтисади үҫеш сифаты менән еңеп сығыуға ҡайтып ҡала.


text:
Екатеринбургта осрашыу индустрияһын үҫтереү мәсьәләһе ҡараласаҡ
Екатеринбургта 9-10 октябрҙә үтәсәк "Төбәк осрашыуҙар индустрияһын үҫтереү" МIСЕ II Халыҡ-ара конференция- күргәҙмәһендә профессионалдар өсөн актуаль үҫеш стратегиялары һәм ғәмәли ҡарарҙар тәҡдим ителәсәк.
Конференцияның үҙенсәләге — халыҡ-ара кимәлдә осрашыу индустрияһында ҡатнашыусылар практикаһында мөһим мәсьәләләрҙе хәл итеүгә йүнәлеш тотоу. Билдәле булыуынса, Екатеринбургта ШОС һәм БРИК саммиттары үткәрелде. Ҡалала эшлекле коммуникациялар ойоштороу буйынса файҙалы тәжрибә тупланған.
Конференция-күргәҙмәнең ойоштороу комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, пленар өлөштә халыҡ-ара осрашыуҙар индустрияһын үҫтереүҙең хәҙерге заман тенденциялары һәм Рәсәй төбәктәренең конкуренцияға һәләтлелеген күтәреү тураһында һүҙ алып барыласаҡ. Унда ҡатнашыусылар алдында Свердловск өлкәһенең Сауҙа, туҡланыу һәм хеҙмәтләндереүҙәр министрлығы вәкилдәре, Бельгия, Италия, Швейцария, Мәскәү, Санкт-Петербург эксперттары сығыш яһаясаҡ. Мастер-кластар, осрашыуҙар баҙарында ҡаланың имиджын булдырыу мәсьәләләренә арналған түңәрәк өҫтәл үткәреләсәк.
Екатеринбург, Силәбе, Пермь, Төмән, Өфө, Новосибирск, Омск һәм Рәсәйҙең башҡа ҡалаларынан 50-нән ашыу осрашыуҙар индустрияһы профессионалы конференцияла ҡатнашыу теләген белдерҙе.
Тулыраҡ мәғлүмәт www.expo-com.info сайтында.


text:
Башҡортостанда 603 кеше талпан тешләүенән зыян күрҙе
Республикала тәүге май байрамдарынан һуң талпан тешләүенән зыян күреүселәр һаны 603-кә етте. Был тешләнгән урынын тапҡандан һуң дауалау-профилактика учреждениеларына мөрәжәғәт иткәндәре генә. Зыян күреүселәрҙең 40,6 проценты – балалар. Роспотребнадзорҙың Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, мөрәжәғәт иткәндәрҙең 28,2 процентына иммуноглобулин профилактикаһы үткәрелгән.
Беренсе апрелдән, талпандар әүҙемләшә башлаған осорҙан алып, «Башҡортостан Республикаһында гигиена һәм эпидемиология үҙәге» федераль дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы лабораторияһы менән 378 бөжәк тикшерелгән. 14 паразиттың (3,7%) талпан энцефалиты вирусы менән зарарланғанлығы асыҡланған. Шуныһы тынысландыра, 2010 йылдың ошо уҡ датаһына республика халҡы 1167 талпанды тикшереүгә алып килеп, шуларҙың 19-ының зарарлы булыуы асыҡланғайны.
Быйыл кешеләрҙең вируслы талпан энцефалиты менән ауырыу осрағы теркәлмәне.


text:
Республикала «Йәшел Рәсәй» акцияһында ҡатнашыусылар 339 тонна сүп-сар йыйҙы
Башҡортостанда «Йәшел Рәсәй – бөтә Рәсәй экологик өмәһе» акцияһында ҡатнашыусылар яҡынса 339 тонна сүп-сар йыйҙы. Сарала алты меңгә яҡын кеше ҡатнашты.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан «Йәшел Рәсәй – бөтә Рәсәй экологик өмәһе» акцияһына ҡушылды. Уның төп маҡсаты – илдәге ҡалаларҙың экологик хәлен яҡшыртыу.
— 30 һәм 31 августа республиканың барлыҡ ҡала һәм райондарында ауыл биләмәләрен, тәбиғәт ҡомартҡыларын һәм ял урындарын сүп-сарҙан таҙартыу буйынса экологик өмәләр үтте. Акцияны ойоштороусылар булып БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының территориаль идаралыҡтары һәм комитеттары сығыш яһаны, — тип хәбәр итте министрлыҡтың матбуғат секретары Нина Никандрова.
Сараны үткәреүгә Стәрлетамаҡтың сәнәғәт предприятиелары күп көс һалды. Улар 70 тоннанан ашыу сүп-сар сығарып түкте.
Ишембай халҡы ла ҡала биләмәһен таҙартыуҙа әүҙем ҡатнашты. Акция ике мең кешене берләштерҙе, уларҙың тырышлығы менән Ишембай 130 тонна ҡалдыҡтан ҡотолдо.


text:
14 нояб. 2012 г.
“Берҙәм Рәсәй”ҙәр конференцияһы үтте
Полиция капитаны – Салауат Йәнбирҙин
Баймаҡ аграрийҙарының хеҙмәте юғары баһаланды
“Һаҡмар”ҙы – электрон почта аша!
Ауыр һәм кәрәкле хеҙмәт
Атайыбыҙға рәхмәт
Халыҡ мәнфәғәтен яҡлап
Йәш шашкасы чемпиондар
Уйын дауам итә йәки “Һаҡмар”ға яҙыл һәм бүләк от!
9 нояб. 2012 г.
Яңылыҡтар
Грипҡа ҡаршы
Президент Гранты – темәстәргә!
Эстафета – Сәйғәфәрҙә
Башҡорт телендә уҡыйыҡ!
Профком рәйестәре иғтибарына!
Ҡыҙыҡһындырған һорауҙар менән Баймаҡ ҡалаһы, Горький урамы, 26, 106-сы кабинетҡа мөрәжәғәт итегеҙ. Белешмәләр өсөн телефон: 2-11-71.
Мәғариф бүлеге.
Хроника
* * *
Баймаҡ муниципаль район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика һәм кадрҙар эше буйынса бүлеге начальнигы вазифаһын башҡарыусы итеп Ирмәкова Жанна Зөбәйер ҡыҙы тәғәйенләнде.
Ошоға тиклем район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика һәм кадрҙар эше бүлеге начальнигы булып эшләгән Ишембәтов Ришат Вәкил улы биргән ғаризаһына ярашлы үҙ теләге менән биләгән вазифаһынан бушатылды.
Ауыл хеҙмәтсәне тәбрикләнәсәк
Бөгөн Өфөлә ҙур ваҡиға – Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнөнә арналған тантаналы йыйылыш була. Ауыр ҙа, маҡтаулы ла хеҙмәте менән дан ҡаҙанған ауыл хеҙмәтсәненә хөрмәт күрһәтеләсәк, ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүгә тос өлөш индергән аграрийҙар бүләкләнәсәк.
Делегация Өфөгә юлланыр алдынан
Йорттар ремонтлана
Баймаҡ ҡалаһындағы бер нисә күп ҡатлы йорттоң ҡыйыҡтары яңыртылыуын күптәр ҡыҙыҡһынып күҙәтә торғандыр, моғайын. Улар капиталь ремонт яһау адреслы республика программаһына ингән. Йорттарҙа барған төҙөлөш эштәре менән беҙ ҙә таныштыҡ.
Юл ҡағиҙәләрен боҙһаң...
Һуңғы осор илдә, шул иҫәптән республикала ла, иҫерек килеш юл-транспорт хәл-ваҡиғаларына тарыу йыш теркәлә. Шуға күрә водителдәрҙе хәмер йоғонтоһонда авария ҡылған һәм кешенең һаулығына зыян килтергән өсөн РФ Енәйәт Кодексының 264-се статьяһының 2-се бүлегенә ярашлы хөкөмгә тарттырыласағы тураһында иҫкәртәбеҙ. Әгәр фажиғәнең сәбәпсеһе машинала йөрөргә өйрәнеп йөрөүсе булһа, уның өсөн инструктор яуаплылыҡ тота.
Йәйәүлеләргә һөжүм башланды
Ҡыш яҡынлашҡан һайын көндәр ҡыҫҡара бара. Сәғәттең ҡышҡы ваҡытҡа күсеүенә лә өмөт һүнде. Иртәнсәк күҙгә төртһәң күренмәҫлек ҡараңғы. Ҡойонан ҡасып оло юлдың ситенән йүгерә-атлай мәктәпкә, эшкә ашыҡҡандарҙың ғүмеренә һәм һаулығына хәүеф артты. Юл уртаһына ҡапыл килеп сыҡҡан йәйәүлеләрҙе машина менән төкөп китмәҫ өсөн бик һаҡ йөрөргә тура килә. Ә инде юғары тиҙлек яратыусылар, әлбиттә, бер ниндәй ҙә ҡаршылыҡ тоймай елеүен генә белә. Мәктәптәрҙә дәресте һуңыраҡ башлау ҙа проблеманы хәл итмәйәсәк. Сәғәт 8-ҙән эшләгән ата-әсә балаһын мәктәпкә иртәрәк оҙата.
«Баймаҡ чупакабраһы»
тураһында имеш-мимештәр таралды
Һуңғы осорҙа Интернет селтәре “чупакабра” тигән бығаса билдәле булмаған йән эйәһенең ҡыҙырыуы, малға, атап әйткәндә, ваҡ малға һөжүм итеүе тураһындағы хәбәрҙәр менән тулды. Ярай, Интернетта ҡайһы бер осраҡтарҙа әҙәм ышанмаҫлыҡ юҡ-бар яҙыуҙарына беҙ күнегеп тә бөтөп барабыҙ инде. Ә бына киң мәғлүмәт сараларының да был теманы күтәреүе нисектер уйға һала, борсолдора. Хәйер, хәҙер Рәсәйҙең күп кенә матбуғат саралары ла, сенсация артынан ҡыуып, шундай шаҡ ҡатырғыс яңылыҡтар баҫырға әҙер генә тора.
Мал аҫраусылар иғтибарына!
Баймаҡ районы һәм ҡалаһының ветеринар станцияһы белдереүенсә, урындарҙа кешеләр һәм хайуандар өсөн дөйөм айырыуса хәүефле ауырыуҙарға (бруцеллез, туберкулез, бешмә (ящур), ҡоштарҙың юғары патогенлы киҙеүе, себер язваһы, ҡотороҡ, лептоспироз) ветеринар-профилактика сараларынан тыш, ветеринария врачтарының хеҙмәте, “Түләүле ветеринария хеҙмәттәре ҡағиҙәләрен раҫлау тураһында”ғы 1998 йылдың 6 авгусында ҡабул ителгән Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 898-се бойороғона ярашлы, түләүле. Был шулай уҡ БР Ветеринария идаралығының 2009 йылдағы бойороғона ла тап килә. Киләһе йылдан бындай төр хеҙмәттәргә хаҡтың үҙгәреүе көтөлә.
“Ғәйепһеҙгә ыҙа сиктек...”
Сәйәси золом ҡорбандары... Ғәйепһеҙгә ыҙа сиккән, ниндәйҙер ошаҡсыға ярай алмаған кешеләр... Уларҙың кемеһелер заманына күрә етеш йәшәй, ә бәғзеһе бигерәк тура һүҙле була. Колхоз-совхоз активистары ла был исемлекте тулыландыра, “планды” тултырырға ярҙам итә.
Ошо көндәрҙә район китапханаһында район хакимиәте менән берлектә “Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр” исемле золом ҡорбандары балалары – Ғәлиә Әминева, Гөлсирә Абдуллина, Менәүрә Сәйфуллина, Хәйерниса Нурмөхәмәтова, Раҡия Кәримова, Әхәт Мостафин, Фазулла Сарин, Әхиәр Исхаҡов һәм Хәлфетдин Ишморатов менән осрашыу кисәһе үтте. Сарала шулай уҡ район хакимиәтенең эштәр идарасыһы Илгиз Байымов, ҡаланың 105-се профессиональ лицейының башҡорт теле уҡытыусыһы Зәлиә Солтанова һәм уның студенттары ҡатнашты.
8 нояб. 2012 г.
Партияның тоғро һалдаты
...1958 йылда яңы ғына Стәрлетамаҡ педагогия институтын тамамлаған ике йәш белгес – Минира һәм Тимерғәле Арыҫланғәлиндар Түбә ҡасабаһындағы 2-се һанлы башҡорт урта мәктәбенә уҡытырға киләләр. Тимерғәле Абдрахман улы – физиканан, Минира Ғәләүетдин ҡыҙы математиканан белем бирҙеләр. Мәктәп директоры Б.М. Мәмбәтҡолов йәш белгестәрҙе ихлас ҡаршы алып, һәр яҡлап та ярҙам итергә тырышты.
“Ҡотҡар мине, әсәй!..”
Район-ҡалала аҙна һайын тиерлек үҙ-үҙен үлтереү йәки үлтерергә маташыу теркәлә. Улар араһында эскелеккә һабышҡан, тормош мәғәнәһен юғалтҡандар ғына түгел, ә үҫмерҙәрҙең, хатта балаларҙың да осрауы хафаға һала.
5 нояб. 2012 г.
Матбуғат – 2013
Ҡаҙҙар – Мерәҫкә осто...
Шулай итеп, Мерәҫтән М.Әйүпов – 10 ҡаҙ бәпкәһе, Йомаштан Х.З. Әбдрахманова – бер батман бал, Темәстән Альбина Дәүләтбаева – сәй сервизы, Мерәҫтән Хөрмәт Рыҫмөхәмәтов 2013 йылда “Һаҡмар” гәзитендә бушлай ҡотлау йәки иғлан биреү бәхетенә эйә булды. Уларҙың приздарын редакциянан килеп алыуы һорала. Был бүләктәрҙе Г.З. Байрамғолова, В.В. Әминев, Беренсе Этҡол биләмәһе башлығы Г.Й. Азаматова әҙерләгән ине.
Хөрмәтле дуҫтар! 16 ноябрҙә 5 тонна ҡырсынташ (ДРСУ), 5 центнер һоло (“Алғаҙы” ЯСЙ-һы), сәй сервизы (Түбә ауыл биләмәһе), электр ит үткәргесе (“Баймаҡ ПМК-һы”), бассейнға бушлай йөрөү өсөн абонемент (спорт комитеты), 2013 йылда “Һаҡмар” гәзитендә бушлай ҡотлау уйнатыласаҡ.
Ашығығыҙ! Гәзитебеҙгә бөгөн үк яҙылып, квитанцияғыҙҙы ебәрһәгеҙ, декабрь аҙағына тиклем елле бүләктәрҙе отоу мөмкинлегенә эйә буласаҡһығыҙ. “Һаҡмар” ҙа, приздарыбыҙ ҙа тик һеҙҙең өсөн, дуҫтар!
Ҡыуаныстарға сорналып
Депутаттарға яңы бурыстар билдәләнде
Баймаҡ телевидениеһы – иң яҡшыһы!
Ғөмүмән, Баймаҡ телевидениһы хеҙмәткәрҙәренең эше республикала юғары баһалана һәм улар иң яҡшылар рәтендә килә. Тележурналистарыбыҙға киләсәктә лә юғары уңыштар юлдаш булыуын теләйбеҙ.
Байрам имен үтһен!
- Баймаҡ эске эштәр бүлегенә – 02, 2-16-54,
- дежур хеҙмәткә – 01, 3-11-62,
- ”Ышаныс телефоны”на – 8 (34751) 2-26-85, 8 (347) 128 шылтыратыуығыҙ һорала.
Һорауҙарығыҙ булһа
2012 йылда үткән көҙгө хәрби саҡырылыш буйынса һорауҙарығыҙ булһа, “ҡыҙыу линия”ның түбәндәге телефондарына шылтырата алаһығыҙ:
- БР хәрби комиссариатының Баймаҡ ҡалаһы, Баймаҡ һәм Йылайыр райондары буйынса бүлеге – 8 (34751) 3-16-11, 3-10-94,
- Баймаҡ муниципаль район хакимиәте – 8 (34751) 3-14-47, 3-16-47,
- Баймаҡ районының эске эштәр бүлеге – 8 (34751) 3-15-26,
- Баймаҡ районы прокуратураһы – 8 (34751) 2-26-61,
- БР Хәрби комиссариатының хәрби әҙерлек бүлеге начальнигы, граждандарҙы контракт буйынса хәрби хеҙмәткә йыйыу – 8 (347) 253-13-48,
- Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһе – 8 (347) 228-02-92,
- Өфө гарнизонының хәрби прокуратураһы – 8 (347) 250-05-10,
- Ашығыс психологик ярҙам күрһәтеү – 8 (347) 273-09-00.
Х. Хәмитов, БР хәрби комиссариатының Баймаҡ ҡалаһы, Баймаҡ һәм Йылайыр райондары буйынса бүлек начальнигы.
Документтар ҡабул ителә
Муниципаль район хакимиәтенең 101-се кабинетына мөрәжәғәт итергә, тел. 3-17-46.
Проблемаларҙың хәл ителешен көтәбеҙ
Киләһе йыл Баймаҡ ҡалаһы үҙенең олпат юбилейын билдәләйәсәк. Беҙ оло тантананы ҡаршы алырға әҙерме? Был олпат датаны билдәләүгә ниндәй өлөш индерәсәкбеҙ? Тағы ла ниндәй эштәрҙең башҡарылыуын теләр инегеҙ? Ошо һорауҙарҙы баймаҡтарға йүнәлттек.
Ә.З. Сәйғәфәров, мәғариф ветераны, тыуған яҡты өйрәнеүсе:
– Баймаҡ бөгөн ҙур үҙгәрештәр кисерә. 1971 йылда ҡалаға күсеп килгәндә, саң-туҙандар уйнап тора ине, үҫеп ултырған ағастар ҙа булманы. Бөгөн ул бөтөнләй икенсе һулыш менән йәшәй. Йорттар ҡалҡып сыға, юлдар төҙөлә, йәшелләндереү буйынса ла байтаҡ саралар күрелә.
Бәлә булмаһын өсөн
“Газ-Сервис” ААЙ-һы газ менән хәүефһеҙ ҡулланыу буйынса сираттағы айлыҡты үткәрә. Уға ярашлы, ҡыш алдынан көнкүрештә “зәңгәр яғыулыҡ”ты ҡулланыу, газ ҡоролмаларын дөрөҫ эксплуатациялау мөһимлеге тураһында иҫкәртәбеҙ.
Намыҫлы тормош юлы
Байым ауылы үҙенең бай тарихы, атаҡлы шәхестәре менән дан тота. Ғалим һәм яҙыусы Мөхтәр Байымов, ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры Абдрахман Зарипов, БР-ҙың атҡаҙанған механизаторы Рәсүл Мөхәмәтйәнов, мәшһүр ҡурайсы һәм бил бирмәҫ көрәшсе Шәкирйән Ғәлин, производствоны оҫта ойоштороусы Рәсих Байымов кеүек арҙаҡлы уҙамандары менән билдәле был төбәк.
Эш хаҡы түләмәһәләр
– Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексына ярашлы, эш хаҡын ваҡытында түләмәгән өсөн етәксе тотҡарлаған сумманы процент менән ҡайтарып бирергә тейеш. Проценттар эш биреүсенең ғәйеп кимәленә ҡарап билдәләнә. Шулай уҡ хеҙмәткәр эш хаҡын алғанға тиклем эшен туҡтатыу хоҡуғына ла эйә. Бының хаҡта РФ Хеҙмәт кодексының 142-се статьяһында әйтелгән. Шулай уҡ ошо Кодекстың 5.27-се статьяһының 1-се өлөшөнә ярашлы, етәксегә бындай хоҡуҡ боҙған өсөн административ штраф һалына. Бынан тыш эш хаҡын ваҡытында түләмәгән өсөн енәйәти яуаплылыҡ та ҡаралған. Граждандар үҙҙәрен борсоған һорауҙар менән Баймаҡ прокуратураһына мөрәжәғәт итә ала.
Балаларҙы һаҡлайыҡ!
Районда “Иғтибар – балалар!” профилактик операцияһы бара
Баймаҡ районында балаларҙың юл-транспорт хәл-ваҡиғаларына тарыуы киҫкен мәсьәләләрҙең береһе булып ҡала. Бындай фажиғәләр айырыуса каникул ваҡытында күҙәтелә. Балаларҙың буш ваҡыты күп булыуы, уны нисек үткәрергә белмәүе, ата-әсәләрҙең уларҙы контролдә тотмауы төҙәтә алмаҫлыҡ бәлә-ҡазаға килтерә.
Ҡыҙҙар һәм малайҙарҙы юл-транспорт хәл-ваҡиғаларынан һаҡлау өсөн ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре төрлө профилактик саралар үткәрә. Шуларҙың береһе – 24 октябрҙән 8 ноябргә тиклем иғлан ителгән “Иғтибар – балалар!” операцияһы.
Балағыҙ имен-һау булһын, төрлө аварияларға тарымаһын өсөн уны мәктәпкә тиклем оҙатығыҙ. Әгәр үҙегеҙҙең ваҡытығыҙ булмаһа, быны туғандарығыҙ, өлкән класс уҡыусылары эшләһен. Машина юлын үткәндә бәләкәскә һәр саҡ юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен өйрәтегеҙ, иғтибарлы булырға саҡырығыҙ. Балағыҙ алдында, машина юҡлығына һылтанып, светофорҙа ҡыҙыл ут янғанда юлды үтмәгеҙ. Кескәй быны шунда уҡ күңеленә һеңдерәсәк һәм һеҙ янында булмағанда хәүефле аҙымығыҙҙы ҡабатлаясаҡ.
Ғаиләгеҙҙә юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен өйрәнеү, өйрәтеүгә ҙур иғтибар биреү ғәзиз балаларығыҙҙы бәлә-ҡазанан һаҡлап ҡалыр.
Р. АҠҠУЖИН, ЮХХДИ инспекторы.
1 нояб. 2012 г.
Акция дауам итә
Хөрмәтле дуҫтар!
Яңылыҡтар
Эльмира – БР Президенты стипендиаты!
Башлыҡ кубогына ярыштар
А.ИШНАЗАРОВ.
Уҡыуҙар башланды
Әмирхан Абыҙгилдин,
имам-хатип.
Иман нуры өләшә
Д. Яхина,
ауыл китапханасыһы.
Ҡорбандарҙы иҫкә алып
Ҡотлайбыҙ!
* * *
Шәрәфетдинов Айрат Алик улы – “Шәрәфетдинов” КФХ-һы башлығы,
Миңлебаев Барис Фәйрүз улы – “Миңлебаев” КФХ-һы башлығы.
Хеҙмәт ярышында еңеүселәр
Көҙгө баҫыу эштәре йомғаҡтары буйынса “Рассвет” АХК-һы еңеүсе тип табылды һәм Диплом, аҡсалата премия менән бүләкләнде. Хужалыҡтың бер төркөм хеҙмәт алдынғылары төрлө кимәлдәге хөрмәттәргә лайыҡ булды.
Ҡалабыҙ матур булһын!
Бөгөн ҡаланың 75 йыллыҡ юбилейын ҡаршылауға тулы әҙерлек бара. Байрамға әҙерлек сиктәрендә Баймаҡта ҙур эштәр көтөлә. Беҙ, баймаҡтар, уға ниндәй өлөшөбөҙҙө индерәбеҙ?
Социаль карта алығыҙ
Өҫтәмә мәғлүмәтте 8-800-100-8180 (бушлай) телефоны буйынса белешергә мөмкин.
“Туған теленән оялған балалар үҫтереүҙән тыйылайыҡ...”
Ошо көндәрҙә Баймаҡ районы башҡорттары Ҡоролтайының сираттағы ултырышы үтте. Унда район-ҡала советы депутаттары, ауыл биләмәһе башлыҡтары, предприятие-ойошма, учреждение етәкселәре, мәктәп директорҙары, дин әһелдәре башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары һ.б. ҡатнашты. Шулай уҡ сараға Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтайының бүлек мөдире, “Киске Өфө” гәзитенең баш мөхәррире Г.Г. Янбаеваның да килеүе, был ултырыштың мөһимлеген билдәләне.
1 ноябрь – суд приставтары көнө
Үҙ эшенең оҫтаһы булған ханым
Суд приставтары – дәүләт ҡоролошо өсөн бик тә кәрәкле, әммә ҙур көсөргәнешлекте талап иткән хеҙмәт. Хөкүмәт, граждандар алдында бурысы йыйылған кешеләр менән һөйләшеү, уларҙы закон буйынса яуапҡа тарттырыу, аңлатыу эштәре алып барыу, ял-байрам тимәй, район буйлап рейдтарға сығыу... Был беҙгә ауыр хеҙмәттең күренгән генә өлөшө. Ә инде ҡағыҙ мәшәҡәттәре, отчеттар, һәр ҡарар өсөн яуап биреү һ.б. был эштә физик яҡтан ғына түгел, ә рухи яҡтан да ныҡ кешеләр генә эшләй алыуын дәлилләй. Ошо йәһәттән беҙҙең Баймаҡ суд приставтарын тик ыңғай яҡтан телгә алырға була. Сөнки бында үҙ эшен яратҡан һәм уның мөһимлеген аңлаған кешеләр эшләй.
Маҡсатыбыҙ – ауыл хужалығын үҫтереү
“Россельхозбанк” ААЙ-һы капитал һәм актив суммалары күләме буйынса – дүртенсе, ә илебеҙҙең иң ҙур банктары араһында ышаныслылыҡ кимәле буйынса икенсе урынды биләй. Уның төбәктәрҙә 78 филиалы эшләй.
“Һеҙҙән яңы китаптар көтәбеҙ...” тине кисәлә ҡатнашыусылар
Азамат Тажетдинов сығышы менән шәхестәргә бай төбәк Алдар батыр, Хәмит сәсән, шағир-сәсән Шәһәрғәзе Ғәбдиевтар тыуған II Этҡол ауылынан. Ул һуғыш алып килгән донъялағы иң ауыр ҡайғыны – атайһыҙлыҡты татып үҫһә лә, донъя ауырлығы алдында баш эймәй. Ғүмерен йәш быуынды тәрбиәләүгә бағышлаған Азамат Әғзәм улы “Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы” исеменә, Батыр Вәлид исемендәге премияға лайыҡ була. Ул – тыуған яҡтың тарихын, халҡын өйрәнеүсе, яҡташтарының исемен мәңгеләштереүсе. Китап уҡыусыларға Азамат Әғзәм улының “Беҙ – байымдар”, “Ел-дауылдар аша”, “Күңелдәрҙә яра төҙәлмәгән”, “Шәһәрғәзе сәсән Ғәбдиев”, “Сәсәндәр иленә сәйәхәт”, “Ғүмерем ағыштары–ғаиләм яҙмыштары” китаптары яҡшы таныш. 2012 йылда иһә Юлыҡ ауылы халҡына ҙур бүләк булып “Оло юлда Юлыҡ” китабы донъя күрҙе.
Биттәрендә – данлы тарих эҙе
Үткән аҙнала Ҡолсора ауылында ошо ерҙә тыуып үҫкән ир уҙаманы, арҙаҡлы шәхес, хеҙмәт ветераны, "Һаҡмар" һәм "Башҡортостан" гәзиттәренең тоғро дуҫы Салауат Хәбибрахман улы Мөхәмәтшиндың "Данлы, ырыҫлы төйәгем" исемле китабының исем туйы үтте.
Матур итеп ойошторолған кисәгә баҫмала тасуирланған кешеләр, шулай уҡ мәрхүм булған Бөйөк Ватан һуғышы ҡаһармандарының, хеҙмәт батырҙарының вариҫтары, күренекле шәхестәр саҡырылды.
Колледжда тормош гөрләй!
Өфө яғыулыҡ-энергетика колледжының Баймаҡ филиалы иртәнән кискә тиклем гөрләп тора. Уҡыу студенттарҙан сыҙамлылыҡты, иғтибарлылыҡты, теүәллекте талап итеүгә ҡарамаҫтан, улар бар сараларҙа ҡатнашырға тырыша. Һуңғы бер нисә йыл эсендә генә студенттар икенсе ҡалалағы уҡыу йорттарында булып өлгөрҙө, белемдәрен олимпиада һәм конференцияларҙа һынап ҡараны. Учалы ҡалаһында информатика буйынса үткән ярышта В.Грязев, И.Йәнбәков, Өфө ҡалаһында “Метрология, стандарт һәм сертификат” фәне буйынса конференцияла Урал Аллаяров ҙур һөҙөмтәләргә өлгәште. Ә Софья Собина менән Гөлсимә Хөбөтдинова Стәрлетамаҡта “Инженер графикаһы” фәненән үткән олимпиадала белемдәрен күрһәтеп, Почет грамотаһына эйә булды.


text:
Был аҙнала кемдәр бүләк хужалары булды, тиһегеҙме? Сибайҙағы интернат-гимназиянан башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әлнисә Алдырханова менән Әбйәлил районы Теләш ауылынан Рина Бәшәровалар. Икеһенә лә сәй сервизы тапшырылды. Уларҙы ҡотлайбыҙ, гәзиттән айырылмауҙарын теләйбеҙ.
Уйын дауам итә. Бүләктәр ҙә көтә. Кемегеҙ отор икән?
«Аҙна һайын – отош»
Был аҙнала кемдәр бүләк хужалары булды, тиһегеҙме? Сибайҙағы интернат-гимназиянан башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әлнисә Алдырханова менән Әбйәлил районы Теләш ауылынан Рина Бәшәровалар. Икеһенә лә сәй сервизы тапшырылды. Уларҙы ҡотлайбыҙ, гәзиттән айырылмауҙарын теләйбеҙ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 217
ФИЕЛЬСТРУП Фёдор Артурович (19.1.1889, С.‑Петербург — 7.12.1933, Ленинград), шәрҡиәтсе, этнограф. Император Петроград ун‑тын тамамлағандан һуң (1916), Бөйөк Пётр ис. Антропология һәм этнография музейында эшләй. 1918—30 йй. СССР ФА‑ла: СССР һәм уға сиктәш илдәр халҡының ҡәбилә составын өйрәнеү комиссияһы ағзаһы; бер үк ваҡытта 1921 й. алып Рус музейының Этнография бүлегендә (бөтәһе лә — Ленинград ҡ.) хеҙм‑р, 1920—21 йй. Томск ун‑тында уҡыта. Фәнни эшмәкәрлеге ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ һ.б. төрки телле халыҡтарҙың этнографияһын өйрәнеүгә арналған. Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Монголия, Көньяҡ Америка һ.б. илдәргә фәнни экспедицияларҙа ҡатнашҡан. Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре б‑са, 20 б. башында Урал буйында йәшәгән башҡорт, мари, мишәр, мордва, сыуаш, татар, типтәр, удмурт, украин, урыҫ һ.б. халыҡтарҙың этник составы күрһәтелгән картаһын төҙөгән. 1933 й. репрессиялана, 1958 й. аҡлана. Рус география йәмғиәтенең Кесе көмөш миҙалы м‑н бүләкләнгән.
Х е ҙ м.: Этнический состав населения Приуралья с этнографической картой и дополнениями к ней // Труды Комиссии по изучению племенного состава населения СССР и сопредельных стран АН СССР. Т.2. Л., 1926; Из обрядовой жизни киргизов начала XX века. М., 2002.
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
26-12-2016, 12:55 / ---
"Ағиҙел" менән "Урал"ды Инйәр шат ҡаршы алды
Инйәр мәҙәниәт йортонда “Ағиҙел” журналы хеҙмәткәрҙәре - яҙыусы һәм шағирҙар Сабир Шәрипов, Әхмәр Үтәбай, Дамир Шәрәфетдинов, “Урал” гәзите мөхәррире Сатура Минһажитдинова менән осрашыу кисәһе уҙҙы. Был сараны Инйәр төбәге ижадсылары Рәсимә Сәйетғәлина, Фәйрүзә Кинйәбаева, Рафиға Ғәлиуллина, Мөнирә Сәлимйәнова, Әлиә Саматова, Асия Йосопова һәм ағинәйҙәр менән мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре үткәрҙе. Эш көнө булғанғамы, әллә һыуыҡҡамы, залда уҡытыусыларҙың, уҡыусыларҙың әҙ булыуы күңелде ҡырҙы. Әммә был ихлас, дуҫтарса мөнәсәбәттә барған аралашыуҙы һис кенә лә һүрелтмәне....


text:
Категория:Навигационные шаблоны без горизонтальных списков
«Навигационные шаблоны без горизонтальных списков» категорияһындағы мәҡәләләр.
Был категорияла бер генә бит бар.(алдағы бит) (киләһе бит)
0–9
- Ҡалып:1989 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:1997 йылғы юниорҙар Европа чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:1999 йылғы юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2000 йылғы юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2002 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2002 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2003 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2003 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2003 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2004 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2004 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2004 йылғы юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2005 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2005 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2006 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2006 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2006 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2006 йылғы юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2006 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккей буйынса Финляндия ирҙәр йыйылма командаһы
- Ҡалып:2007 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2007 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2007 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2007 йылғы юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2008 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2008 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2008 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Дания йыйылма командаһы
- Ҡалып:2008 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2008 йылғы юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2009 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Дания йыйылма командаһы
- Ҡалып:2009 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2009 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2009 йылғы ҡатын-ҡыҙҙар юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2010 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Дания йыйылма командаһы
- Ҡалып:2010 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2010 йылғы ҡатын-ҡыҙҙар юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2010 йылғы юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2010 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккей буйынса Рәсәй ирҙәр йыйылма командаһы
- Ҡалып:2010 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккей буйынса Финляндия ирҙәр йыйылма командаһы
- Ҡалып:2010 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында шайбалы хоккей буйынса Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы
- Ҡалып:2011 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2011 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2011 йылғы ҡатын-ҡыҙҙар юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2011 йылғы ҡышҡы Универсиадала хоккей буйынса Рәсәй ирҙәр йыйылма командаһы
- Ҡалып:2011 йылғы шайбалы хоккей буйынса ҡатын-ҡыҙҙар донъя чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2012 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Дания йыйылма командаһы
- Ҡалып:2012 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2012 йылғы шайбалы хоккей буйынса ҡатын-ҡыҙҙар донъя чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2012 йылғы юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2013 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Дания йыйылма командаһы
- Ҡалып:2013 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2013 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2013 йылғы ҡышҡы Универсиадала хоккей буйынса Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы
- Ҡалып:2013 йылғы шайбалы хоккей буйынса ҡатын-ҡыҙҙар донъя чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2013 йылғы юниорҙар донъя чемпионатында хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2014 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Дания йыйылма командаһы
- Ҡалып:2014 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Канада йыйылма командаһы
- Ҡалып:2014 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2014 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2014 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккей буйынса Финляндия ирҙәр йыйылма командаһы
- Ҡалып:2014 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында шайбалы хоккей буйынса Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы
- Ҡалып:2015 йылғы донъя чемпионатында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2015 йылғы йәштәр донъя чемпионатында хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2015 йылғы йәштәр донъя чемпионатында шайбалы хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2016 йылғы донъя кубогында хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы
- Ҡалып:2016 йылғы шайбалы хоккей буйынса ҡатын-ҡыҙҙар донъя чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһы
- Ҡалып:2018 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккей буйынса Канада ирҙәр йыйылма командаһы
- Ҡалып:2018 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарында хоккей буйынса Чехия ирҙәр йыйылма командаһы
L
- Ҡалып:Lang
- Ҡалып:Lang-abq
- Ҡалып:Lang-ace
- Ҡалып:Lang-ady
- Ҡалып:Lang-agx
- Ҡалып:Lang-an
- Ҡалып:Lang-bo
- Ҡалып:Lang-bo2
- Ҡалып:Lang-elx2
- Ҡалып:Lang-eu
- Ҡалып:Lang-ga
- Ҡалып:Lang-it2
- Ҡалып:Lang-ko-kp
- Ҡалып:Lang-oc
- Ҡалып:Lang-pal2
- Ҡалып:Lang-peo2
- Ҡалып:Lang-sux2
- Ҡалып:Lang-sv2
- Ҡалып:Lang-syc2
- Ҡалып:Lang-tk
- Ҡалып:Langi-de2
А
- Ҡалып:Австралия һәм Океания баш ҡалалары
- Ҡалып:Ағзалар системаһы
- Ҡалып:Ағиҙел (йылға)
- Ҡалып:Ағиҙел (Кама ҡушылдығы)
- Ҡалып:Ағиҙел ХК составы
- Ҡалып:Административное деление Российской империи
- Ҡалып:АҠШ башҡарма департаменттар
- Ҡалып:АҠШ президенттары
- Ҡалып:Англия королдәре
- Ҡалып:Анталья
- Ҡалып:Африка илдәренең баш ҡалалары
- Ҡалып:Ашҡаҙар ҡушылдыҡтары
Б
- Ҡалып:Бактериялар
- Ҡалып:Башҡорт мифологияһы персонаждары
- Ҡалып:Башҡорт музыка ҡоралдары
- Ҡалып:Башҡорт теле
- Ҡалып:Башҡорт теле грамматикаһы
- Ҡалып:Башҡорт ырыуҙары
- Ҡалып:Башҡортостан байраҡтары
- Ҡалып:Башҡортостан кантондары
- Ҡалып:Башҡортостан мәсеттәре
- Ҡалып:Башҡортостан парламенттарының етәкселәре
- Ҡалып:Башҡортостан спорт ҡоролмалары
- Ҡалып:Башҡортостан тарихы
- Ҡалып:Башҡортостан темаларҙа
- Ҡалып:Башҡортостан Хөкүмәте етәкселәре
- Ҡалып:Башҡортостандың киң мәғлүмәт саралары
- Ҡалып:Башҡортостандың спорт ойошмалары
- Ҡалып:Башҡорттар
- Ҡалып:Башҡорттар һаны буйынса Рәсәй тораҡ пункттары
- Ҡалып:Берләшкән Грузия батшалары
- Ҡалып:Биатлон буйынса команда ярыштарында донъя чемпиондары
- Ҡалып:Биатлон буйынса ҡатнаш эстафетала донъя чемпиондары
- Ҡалып:Биатлон буйынса эстафетала донъя чемпиондары
- Ҡалып:Библиография
- Ҡалып:Боронғо Месопотамия
- Ҡалып:Бөйөк Британия монархтары
- Ҡалып:БРИКС


text:
Яралар уңала...6-12-2017, 00:02 // Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға
Шулай булды ла. Бер аҙнанан өфөләр Ҡазанға сәфәр сыҡҡас, был матчтың хәл иткес икәнен ике яҡ та яҡшы аңланы. Көсөргәнеш шул тиклем ныҡ ине, әйтерһең, плей-офф матчы бара. Уйын бөткәндә таблола 0:1 һандары яныуы ла күпте һөйләй. Бәхеткә күрә, беҙҙең файҙаға!
Күршеләрҙән уңып ҡайтҡас, үҙ боҙобоҙҙа ике “Динамо”ға ҡаршы имтихан тоторға тура килде. Минск командаһы менән көс һынашыу ҡапҡасыбыҙ Бен Скривенс өсөн дә мөһим ине. Бығаса яҙғаныбыҙса, ул былтыр шунда уйнаны. Ә быйыл октябрҙә Белоруссияла уҙған матчта иң яҡшы хоккейсы ла булып танылғайны. Бен был юлы инде Өфөлә алҡыштарға ҡойондо (2:0). Күҙ теймәһен, үткән аҙнала КХЛ-да иң шәп ҡапҡасы ла ул булды! Артабан инде ҡапҡаһына ике шайба индертеп, юлаевсылар Мәскәү “Динамо”һын овертаймда ғына еңһә лә (3:2), Скривенстың ышаныслы уйыны күберәккә өмөтләндерә...


text:
Өфөлә яңы мәсет асыласаҡ
Йома, 23 августа, Өфөнөң төньяҡ өлөшөндә «Дания» мәсете асыласаҡ. Ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, яңы мәсет Тимашев ҡасабаһында урынлашҡан.
Мәсет асыу тантанаһында Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе, юғары мөфтөй Тәлғәт Тажетдин һәм БР Хөкүмәте ҡарамғындағы Дин эштәре буйынса совет рәйесе Вячеслав Пятков ҡатнашасаҡ.
Байрам ҡунаҡтары мәсет эргәһендә ағас ултыртасаҡ. Улар өсөн шулай уҡ байрам өҫтәле ойоштороласаҡ.
Тимашев ҡасабаһында бығаса мәсет булмаған, мосолмандар намаҙ уҡыу өсөн бәләкәй бер бүлмәлә йыйылған. 2009 йылда мәсеткә нигеҙ һалынған, әммә аҡса булмау сәбәпле төҙөлөш эштәре бик яй барған. Ғибәҙәтхана руханиҙарҙың аҡсаһына төҙөлгән. Һәм 2011 йылдың аҙағында хәйриә фондтарының береһе был маҡсатҡа 1,5 миллион һум аҡса күсергән.
Мәсеттең ғибәҙәт ҡылыу бүлмәһе 80 кешене һыйҙыра, цоколь ҡатында 60 урынға иҫәпләнгән ашхана урынлашҡан, шулай уҡ имам өсөн айырым бүлмә бар.


text:
100 йыллыҡ тарихы эсендә Башҡорт дәүләт университетында республиканың, Рәсәйҙең һәм алыҫ һәм яҡын сит илдәрҙең күп ойошмалары һәм предприятиелары менән тығыҙ партнерҙар бәйләнеше булдырылған. Бөгөн уҡыу йортоноң даими партнерҙары араһында – юғары уҡыу йорттары, ғилми үҙәктәр һәм институттар, дәүләт һәм муниципаль власть һәм идаралыҡ органдары, кәсепселек берекмәләре, йәмәғәтселек ойошмалары.
Хеҙмәттәшлек түбәндәге төрлө йүнәлештәрҙә үҫешә:
- студенттарҙың, аспиранттарҙың, уҡытыусыларҙың стажировкалары;
- халыҡ-ара алмашыуҙар;
- төрлө ғилем өлкәләрендә, шул иҫәптән маҡсатлы контрактлы әҙерлек программалары рамкаларында белгестәр әҙерләү;
- аспирантура менән докторантурала белгестәр әҙерләү;
- өҫтәлмә профессиональ белем биреү программалары буйынса яңынан профессиоаль әҙерлек һәм квалификация күтәреү;
- берлектәге ғилми тикшеренеүҙәр;
- етештереү предприятиеларына яңы материалдар менән технологиялар идереү һ.б.
Башҡорт дәүләт университеты хеҙмәттәшлеккә һәр саҡ асыҡ!


text:
Яҙ еҫе сыға31-01-2015, 01:01 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Февраль – йылдың иң ҡыҫҡа айы. Ул кәбисә йылды (366 көнлөк йыл) билдәләй; күп осраҡта яҙ миҙгелен аныҡ төҫмөрләтә; ер аҫты һыуҙары кимәленең иң тәрән осоро ваҡыты (юҡҡа ғына һыу ҡоҙоҡтарын ошо мәлдә ҡаҙмайҙар). Көндәр һыуыҡ торһа ла, иртә сәскә атҡан үҫемлектәрҙең тамырҙары үҫә башлай (умырзая сәскәһе һ.б.). Бурандар йышыраҡ була. Ябай йылдарҙа март һәм ноябрь айҙары аҙналары февралдәге кеүек бер көндә башлана, ә кәбисә йылда август айы аҙналары февралде ҡабатлай. Славяндар календарында ул “лютень”, йәғни йылдың иң сәнскеле мәле (“колючий”) тип йөрөтөлгән. Рим халҡы уны “таҙартыусы”, Англияла – “бысраҡ”, “кәбеҫтә”, Исландияла – “туң ҡар массаһы”, урыҫтарҙа, белорустарҙа – “буран”, “ҡар”, “кәкре юлдар”, “ҡабырға йылытҡысы”, финдарҙа – “мәрйен”, хорваттарҙа – “бөйөк”, һиндтарҙа “йәй” һәм башҡа исемдәр менән йөрөгән.
Февралдә көн тағы ла ике сәғәткә артып, оҙонлоғо 10 сәғәт 40 минутҡа етә. Һауа температураһы түбән булыуға ҡарамаҫтан, ҡояш яҡтыһында йылылыҡ арыу уҡ һиҙелә, ағас төптәре эргәһендә әкренләп ҡар баҫыла, ер асыла башлай. Суҡ турғайҙар ауылға яҡын килә, буҙ турғайҙар күңелле йырлап, яҙ яҡынлашҡанын һиҙҙерә. Өңдәрҙә айыу балалары донъяға килә. Сәүкәләр һәм ҡара ҡарғалар ай аҙағында ҡайтып, ояға урын эҙләй башлай.
Был айҙы халыҡ әйтемдәре дөрөҫ баһалай: февраль ҡыш мөгөҙөн һындыра; февралдән яҙ еҫе сыға; февралдә һәр ваҡыт ике дуҫ – һепертмә һәм ыжғыр буран – йөрөй; февраль йылыта һәм туңдыра; февраль — ҡарға, ә апрель һыуға бай; февралдә ҡыш менән яҙ осраша; йылы февраль һыуыҡ яҙ килтерә; февраль – бүреләрҙең туй айы…
Тәбиғәт яратыусыларға февралдә күҙәтеү өсөн ваҡиғалар етерлек:
lҡар өҫтөндә ҡуръяҡ (наст) барлыҡҡа килә;
lағас төптәре эргәһендә ҡар ирей башлай;
lбоҙ өҫтөнә йылы сыға;
lай аҙағында саған һуты бүленә башлай;
lҡар аҫтында елүлән (ветреница) сәскәһе япраҡтары үҫә;
lсағылдарҙа төлкөләр ҡояшта ҡыҙына;
lваҡ ҡоштар, һауа торошона ҡарап, төрлө тауыш менән йырлай.
Гәзит уҡыусылар үҙҙәренең күҙәтеүҙәрен дә беҙгә яҙып ебәрә ала. Киләһе яҙмаларҙа беҙ уларҙы башҡаларға ла еткерер инек.
география фәндәре кандидаты,
Башҡорт дәүләт университеты доценты.


text:
Һалам эҫкертендә йәшәгән малай30-09-2015, 01:06 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Әғзәм мулланың улы
Камилдың атаһы Әғзәм Сафуан улы Беренсе донъя һуғышында ҡатнашып, тәре менән бүләкләнә. Үҙ көсө менән мал табып, башта хәллеләр рәтендә, һуңыраҡ Һынташтың иң бай кешеһе була. Шулай ҙа йомартлығы менән айырылып тора, әйткәндәй, диндарҙар нәҫеленән. Бер туған апаһы Заһиҙә абыстайҙың (Мөһим Рәхмутуллиндың ҡәйнәһе) Орскиға барып, Зәйнулла ишан менән аралашып йөрөгәне мәғлүм. Әғзәм Алсынов, өйөр-өйөр йылҡылары араһынан өсәүһен алмашлап егеп, һәр береһенә оҡшатырға тырышып, ҡара, һары һәм бүре тундар кейеп йөрөр булған. Ике ҡатынынан Ахунйән, Фазылйән, Исмәғил, Хәкимйән, Бәхтийәр, Камил исемле улдар менән Гөлзаһира, Вазифа, Сәмсинур, Зәкирә исемле ҡыҙҙар үҫтерә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Камилдың әсәһе малай бәләкәй саҡта уҡ донъя ҡуя. Хөрмәтле Әғзәм Сафуан улы хатта Йылайыр кантонына һайлана, ә 1928 йылда Таҙларға (хәҙерге Ейәнсура районы) указлы мулла булып күсә. Аттарын ҡарап тороу өсөн исемлек буйынса халыҡҡа таратып бирә. Һуңынан уларҙы Яманһаҙҙа ойошторолған йылҡысылыҡ заводына тапшыралар. Таҙларҙа мәсет ябылғас, атаһы муллалыҡ эшен Һарыбил бишәйе, Бәләкәй Муйнаҡ һәм шул тирәләге ауылдарҙа дауам итә. 1940 йылда Һынташҡа ҡайтып ҡарай ҙа, оҙаҡламай тағы Ейәнсура яҡтарына китә, һуғыш башында мәрхүм булып ҡала.
Ғүмер хаҡы… бер көпө
1926 йылдың яҙында тыуып та, 1927 йылғы тип яҙҙырылған Камилды әсәһе Сәхибә, балалары тормағанлыҡтан, бер көпөгә тәҙрә аша “һатып” ала. Ләкин малайға әсә наҙын оҙаҡ татырға насип булмай. Оҙаҡламай мәрхүмә булған әсәһен ҡаты бәғерле Хәҙисә исемле ҡатын алмаштыра. Нәҡ ошо үгәй әсәй әле һөйәктәре лә нығынмаған малайға күрмәгәнен күрһәтә лә инде. Икмәкте семтеп кенә ашарға ҡуша, үҙен дә семтей-семтей тәнен күгәртеп бөтә, йыш ҡына бөтөнләй ризыҡ бирмәй, туҡмас таяғы менән туҡмағанда башына йыш һуға, апаһын да ныҡ рәнйетә. Аслыҡҡа күнекмәгән Камил иһә йәшенеп кенә һыйырҙарының бер имсәген имергә ғәҙәтләнә, тик был хәлде һиҙепме, әллә һиҙмәйме, үгәй әсә теге һыйырҙы тотоноп ҡуя.
Был ҡатындан ҡотолғас, Һарыбил бишәйенә күсәләр. 1935 йылда атайҙары Фатима исемле (Батый тип йөрөтәләр) ҡатынды алып ҡайта. Быныһы ла яһил булып сыға: Камилды йүнләп ашатмай, бер ваҡыт аҫып та ҡуя. “Зинһар, үлтермә инде, башҡаса был өйгә ҡайтмам”, — тип инәлгәс кенә ысҡындырып ебәрә. Малай ҡырҙа һалам эҫкертен өңөп, бер нисә ай шунда йоҡлап йөрөй, унда-бында иптәше Яхъя ашарға алып килә. Белгертмәҫкә тырышып мәктәпкә лә йөрөй, үҙе бик зирәк, уҡыуға һәләтле була.
Көндәр һалҡынайғанда ныҡ хәлһеҙләнгән малай ҡоҙоҡтан һыуыҡ һыу эсеп торғанында манма тиргә батып йығыла ла, кеше-фәлән күрмәҫ борон тип (ул үҙенең хәлен, абруйын төшөрмәҫ өсөн атаһына белдермәгән), аңын юғалтмаҫтан алда селек араһына шыуыша. Әммә, бәхетенә күрә, быны күреп ҡалған Ғәйникамал исемле ҡатын алып ҡайтып ашата, шул уҡ ваҡытта һиҙҙермәй генә ҡыҙын малайҙың атаһына йүгертә. Атаһы улын көсләп тигәндәй өйҙәренә алып ҡайта, әммә оҙаҡҡа түгел, тиҙҙән Камил тағы ҡыуыла. Хәҙер инде көндәр һалҡынайған, эҫкерттә өшөтә. Малай һарайҙағы аттарға, ферма һыйырҙарына һыйынырға мәжбүр була.
1938 йылдың яҙында һабан һөргән ат, үгеҙҙәрҙе ҡыуып йөрөргә колхоз эшенә сыға, унан ауыл малын көтөргә ала, үгәй әсәй көнөнә бер телем икмәк менән бер шешә сәй биреп ебәрә. Ә көтөү өсөн халыҡтан 60 бот бойҙай, 20 бот арыш һәм берәр бот картуф менән көтөү аты өсөн 264 һум аҡса йыйып алына. Әлбиттә, былар Камилға тәтемәй. Ҡыҫҡаһы, 1939 йылға тиклем етемлектә интегеп йәшәй ул. Ә 1940 йылда, Фатима ҡайтып китеү менән, аталы-уллы Алсыновтар Һынташҡа юллана. Тик 1941 йылдың яҙында атаһы 15 йәшлек улын: “Үҙ тамағыңды үҙең туйҙыр”, — тип сығарып ебәрә. Камил элекке Һарыбил бишәйенә барып, колхозда эшләй башлауына атаһы эҙләп килеп, уны Бәләкәй Муйнаҡҡа алып бара ла үҙе лә шунда күсеп килә.
Һуғыштан аяғын юғалтып ҡайтҡан еҙнәһе тағы ҡыуып сығара. Ә үҫмерҙең хәлен аңлаған “Герой труда” колхозы рәйесе Катюшенко көн һайын малайға 170 грамм һоло оно менән ике килограмм картуф биреп торорға ҡуша. Ә келәт мөдире, сыуаш ҡатыны, дүрт бала әсәһе Матрена апай менән ире, хеҙмәт әрмеһендә эшләп йөрөгән Хөббөямал апай туғандары һыйҙырмаған эшһөйәр үҫмерҙе өйҙәрендә йәшәтә. Һуғышҡа ла Камилды хөрмәтләп ошо апайҙар оҙатып ҡала.
Чапаев фатихаһы
1944 йылдың октябрендә Камилға хәрби сафҡа баҫырға сират етә. Өфөлә урынлашҡан 40-сы дивизияның 28-се өйрәнеү-уҡсы полкында бер нисә ай хәрби әҙерлек үтеүгә, көнбайышта һуғыш аҙағына яҡынлаша, тимәк, көстө Японияға — Алыҫ Көнсығышҡа йүнәлтеү талабы ҡалҡа. Уларҙы тауар вагондарына тейәп, алыҫ сәфәргә оҙаталар. Мучная станцияһына барып урынлашыу менән япондарҙың хәрби тактикаһын өйрәнеү, урындағы климатҡа күнегеүҙән һуң Гоби ҡомлоғо аша Верблюжье тауы янына барып урынлашалар. Ыҡсым кәүҙәле булғанға күрәлер, взвод командиры Алсыновты үҙенә адъютант итеп ала, әммә тура һүҙле һалдат был хеҙмәттән баш тарта, ә асыуланған взводный уға бер ботлоҡ Дегтярёв пулеметы тоттора. Аслыҡтан үҫә алмаған, өҫтәүенә 38-се урынына 45-се үлсәмле америка ботинкаһы менән 1,5 метр кәүҙәле һалдаттың шул пулеметты күтәреп йөрөүен күҙ алдына килтереп ҡарағыҙ. Ярай әле сиккә барып еткәс, үҙен полк командирының посыльныйы итәләр. Шунан штабтан-штабҡа командирҙар араһында бәйләнеш булдыра ул. Бер алышта дошман беҙҙең полктарҙы ҡамай башлай. Полк командиры, Советтар Союзы Геройы полковник Муслановтың штаб начальнигына тәғәйенләнгән ҡағыҙын тапшырып килгәнен- дә Камил Алсынов яралана. Кореяның Муллин, Мукдин госпиталдәрендә, унан Ворошиловта дауалана. Һауығып сыҡҡас, Высотныйҙа урынлашҡан 25-се пулемет-артиллерия полкына (командиры — полковник Чапаев) полк мәктәбенә уҡырға ебәрәләр, унда бүлексә командиры була. Ял итеп килгән һалдатты артабан Уссурийскиҙа төҙөлөштә эшләгән 375 хәрбигә старшина итеп тәғәйенләйҙәр. Полк командиры Чапаев уға офицер дәрәжәһе биреп, армияла алып ҡалырға уйлай, әммә 1951 йылда ул ҡайтып китә. Тик, ике йыл да үтмәй, К. Алсыновҡа тағы повестка килеп төшә. Был юлы — Сталинабад (хәҙерге Дүшәнбе) ҡалаһы эргәһендәге хәрби авиация полкының штурмовиктар бригадаһына, ә унан уҡырға йүнәлтәләр.
Наҙанлыҡтан оялыу
Үҙе әйтмешләй, белеме күп баҫҡыслы ете кластан ғибәрәт. Әммә аралашҡанда, әңгәмәләшкәндә уның төплө ғилемгә эйә булыуына инанаһың. “Белем алырға ваҡыты ла, форсаты ла булманы, ҡара йәшемдән эшләнем, кешеләрҙең уҡымышлылығына, һөнәр алғанына ҡыҙыҡтым, ләкин наҙан тип әйтеүҙәренән оялып, бер ваҡытта ла ҡыҙыҡһындырған нәмәне кешенән төпсөнөп һорашманым, үҙ алдыма йәшерен өйрәндем”, — тип һөйләй аҡһаҡал. Мәктәптә уға уҡыу мөмкинлеге булмауы хаҡында үрҙә яҙылғайны инде. Аслы-туҡлы, ярым яланғас, бер ниндәй әсбап-фәләнһеҙ, ҡасып-боҫоп тигәндәй, ярым-ярты мәктәпкә йөрөү әллә ни белем бирә алмай инде. Шулай ҙа башҡорт һәм урыҫ мәктәптәрендә аралаш уҡыған малай урыҫса таҙа һөйләшергә өйрәнә. Уҡыуҙы Таҙларҙа башлаһа, V класҡа Юлдыбайға килә, әммә бында ла оҙаҡ уҡырға яҙмай, алтынсыны — Абҙанда, ә VII класты Иҫәнғолда тамамлай. Бер нисә мәртәбә мәктәптән дә ҡыуыла. Урыҫса белеме артабан әрмелә лә, Үзбәкстанда ла ныҡ ярҙам итә.
Рәсми рәүештә юғары белем алырға тура килмәһә лә, әрмелә саҡта ла, тыныс хеҙмәттә лә байтаҡ курстарҙа белемен камиллаштыра ул. Күренекле сәйәсмәндәрҙең һәм классиктарҙың байтаҡ хеҙмәтен һәм әҫәрҙәрен үҙаллы ентекләп өйрәнә, ғәрәп теле һәм грамматикаһын ҡуйын дәфтәренә яҙып ала. Высотныйҙа полк мәктәбендә уҡығанда Приморье хәрби округы офицерҙарына дәрес күрһәткәндә пулеметҡа тәғәйенләнгән глушителенә һынау үткәрелә (шунда уға кесе лейтенант дәрәжәһе биреү тураһында бойороҡ була, тик ул ҡайтып китә), Үзбәкстанда хәрби партия мәктәбен “отлично”ға тамамлай. Дүшәнбе хәрби авиация полкы мәктәбендә лә ныҡышмалы шөғөлләнә: самолеттан да, пулеметтан да сәпкә төҙ ата, парашюттан да шартына килтереп һикерә. Ҡашҡадаръя институтының ситтән тороп уҡыу бүлегенә уңышлы имтихан тапшырған К. Алсынов дәртләнеп йөрөгән сағында, Хәкимйән ағаһының саҡырып яҙған хатына “эйәреп”, үҙ телемдә һөйләшкән халҡымды, Һаҡмар буйҙарын һағындым, Балыҡ киткән, Ҡусҡар һуйған, Оҫҡонош йылғаларынан ятып һыу эсһәм, Ноғай Сүрә һыртында ултырып йырлаһам, ситән барҙа һыу төшһәм, тигән хыялдар менән ҡайтып китә.
Камил ағай “Госстрах”та инспектор булып эш башлай, унан өлкән бухгалтер вазифаһын башҡара. Тап ошо осор Матрай районы бөтөрөлөп ҡуя. Алсынов эшкә Йылайырға барырға тейеш булһа ла, ҡулына балта тотҡаны булмауына ҡарамаҫтан, ағас алып, йорт һалырға тотона һәм оҙаҡламай ҡатыны Һәҙиә, ҡыҙҙары менән Юлдыбайҙа өй туйлай. Өй хужаһы бер нисә йыл училищела мастер, һуңыраҡ директор урынбаҫары булып эшләй. 1967 — 1993 йылдарҙа Үзбәкстандың Ҡашҡадаръя өлкәһе Шахрисабз ҡалаһында өлкә төҙөлөш тресының ПМК-һында баш механик һәм консерва заводында, фабрикала төрлө етәксе вазифалар башҡара, әүҙем, абруйлы йәмәғәтсе булып таныла.
Дин юлында
Үҫә, һөйәктәре нығый торған дәүерҙә етемлектә кисергән михнәттәре арҡаһында бәләкәй буйлы (хәрби хеҙмәткә лә алмаҫҡа итәләр) малай — бөгөн мыҡты һәм олпат кәүҙәле, тәғлимәтле һәм дин юлында йөрөүсе хөрмәтле аҡһаҡалдарҙың береһе.
Дин юлына нисек баҫыуы тураһында бер-ике кәлимә һүҙ әйтеүен үтенгәс, әңгәмәсем:
— Мин диндарҙар нәҫеленән. Исламға ныҡлап ылығыуым Үзбәкстанда булды. Тәүҙә Ҡөръән уҡыным, унан намаҙға баҫтым. Ҡөръән Кәримдең 50-ләп аятын яттан беләм, ғәрәп телен яҡшылап өйрәндем. Үзбәкстанда мөхит бөтөнләй икенсе: дин бик көслө, тәртип тә, әҙәп тә бар. Дин — халыҡтың тыныслыҡта, дуҫлыҡта татыу йәшәү ҡануны, йәшәү рәүеше, иң юғары кимәлдәге устав. Уның талабын үтәһәк, бер ниндәй талаш та, ыҙғыш та, күрә алмаусылыҡ та булмаҫ ине. Мин халыҡҡа ярҙам итеүҙе мөҡәддәс бурысым тип һанайым. Мине һәр ваҡыт Аллаһтың әмере менән атайымдың фатихаһы һаҡлап йөрөтә, — тигән изге һүҙҙәрен еткерҙе хөрмәтле хәҙрәт.
Күпте күргән, күпте кисергән һуғыш һәм хеҙмәт ветераны, диндар Камил Әғзәм улы Алсынов йәйгеһен — Ҡашҡарҙа, ҡышҡыһын Мәләүездә ҡыҙҙары менән йәшәй, төбәктә үткән дини сараларҙа әүҙем ҡатнаша.


text:
- Подробности
- Просмотров: 279
МАЛ АҘЫҠТАРЫ, ауыл хужалығы малдарын ашатыу өсөн ҡулланылған үҫемлек, хайуан, микробиол. һәм химик сығышлы продукттар. М.а. бер нисә төп төркөмгә бүленә. Йәшел мал аҙыҡтары, консерваланған йәшел М.а. (сенаж, силос, химик консерваланған йәшел мал аҙыҡтары), тәбиғи киптерелгән үлән (бесән, бесән оно), яһалма киптерелгән үлән (үлән оно, үлән гранулалары һәм брикеттары). Бүлбеле тамыраҙыҡтар (гәрәнкә, картуф, кишер, ҡабаҡ, сөгөлдөр һ.б.) һәм уларҙы эшкәртеү продукттары, крахмал‑патока, шәкәр, спирт етештереүҙең (жом, барда, мезга һ.б.) өҫтәмә продукттары. Иген һәм уны эшкәртеү продукттары: иген һәм онталған, бөтөн, иҙелгән орлоҡтар; крахмал‑патока, май экстракциялау һәм он тартыу производстволарының өҫтәмә продукттары (жмых, мучки, дробина, көрпә, шрот һ.б.). Үҫемлекселек һәм урман хужалығының өҫтәмә продукттары: баҫыусылыҡ ҡалдыҡтары (кәбәк, сәкән һабағы, һалам һ.б.); ағас аҙыҡтар (ботаҡтар, япраҡтар һ.б.). Хайуан сығышлы һәм микробиол. синтез юлы м‑н алынған М.а.: һөт һәм уны эшкәртеү продукттары (айыртылған һөт, казеин, май айраны, эремсек һыуы), ит сәнәғәтенең (ҡан, ит, ит-һөйәк оно), балыҡ сәнәғәтенең (балыҡ оно һ.б.) өҫтәмә продукттары, сүпрә бәшмәге, ябай сүпрә һ.б. Ҡатнаш аҙыҡтар: тулы рационлы ҡатнаш аҙыҡтар, концентрат-ҡатнаш аҙыҡтар, мал аҙығы өҫтәмәләре. Биологик актив матдәләр һәм өҫтәмәләр: синтетик азот берләшмәләре (аминокислоталар, аммоний тоҙҙары, карбамид һ.б.), минераль өҫтәмәләр, витаминлы һәм ферментлы препараттар, мал аҙығы антибиотиктары, дарыуҙар. М.а. етештереүҙең нигеҙен баҫыу һәм болон мал аҙығы етештереү тәшкил итә. М.а. туҡлыҡлылығы уның химик составы м-н билдәләнә: ҡоро матдәнең, мал аҙығы берәмегенең, алышыныусан энергияның, протеиндың, алыштырғыһыҙ аминокислоталарҙың, углеводтарҙың (клетчатка, крахмал, шәкәр), макроэлементтарҙың (калий, кальций, көкөрт, магний, натрий, фосфор, хлор), микроэлементтарҙың (баҡыр, йод, кобальт, марганец, селен, тимер, цинк), витаминдарҙың һәм провитаминдарҙың күләме м‑н билдәләнә. М.а. сифат кимәлен һәм туҡлыҡлылығын баһалау “Башҡортостан” агрохимия хеҙмәте үҙәгендә, “Ишембай” агрохимия хеҙмәте станцияһында, Ветеринария лабораторияһында һ.б. үткәрелә. М.а. ашауҙы һәм һеңдереүҙе яҡшыртыр өсөн уларҙы ашатыуға әҙерләүҙең төрлө ысулдары ҡулланыла (сүпрәләү, тоҙлау, экструдирлау һ.б.). 2011 й. респ. бөтә категория хужалыҡтарында М.а. етештерелә (мең т): силос, йәшел мал аҙығына әҙерләнгән кукуруз — 2364, мал аҙығы тамыраҙыҡтары — 226, күп йыллыҡ үләндәрҙең бесәне — 663, бер йыллыҡ үләндәрҙең бесәне — 108, тәбиғи сабынлыҡтарҙың бесәне — 408. М.а. туҡлыҡлылығы, химик составы, М.а. етештереү, әҙерләү һәм һаҡлауҙың энергия һаҡлаған технологияларын уйлап табыу б‑са фәнни тикшеренеүҙәр Аграр университетта (Н.Г.Сорока, Т.Ә.Фәритов, Ф.С.Хәзиәхмәтов һ.б.), Ауыл хужалығы институтында (И.Л.Аллабирҙин, М.Ғ.Маликова, Б.Ғ.Шәрифйәнов һ.б.) алып барыла.
Әҙәб.: Ф а р и т о в Т.А. Использование кормовых добавок в животноводстве. Уфа, 2002; ш у л у ҡ. Корма: заготовка, хранение и подготовка к скармливанию. Уфа, 2005.
Т.Ә.Фәритов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Суфый сиңерткә
Суфый сиңерткә йәки динле суфый сиңерткә[1] (лат. Mantis religiosa) — суфый сиңерткәләр тараҡандар рәтендәге аҫ рәтенең вәкиле, эре йыртҡыс бөжәк. Уның алғы аяҡтары аҙыҡ эләктерерлек һәләтле. Ата бөжәк 42—52 мм һәм инә бөжәк 48—75 мм оҙонлоғонда. Эҫе илдәрҙә һәм Европаның көньяғында йәшәй.
Йөкмәткеһе
Дөйөм мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төҫтәре йәшелдән алып, көлһыу-һоро йәки ҡара-көрән төҫкәсә төрләнә. Алғы арҡаһы уртаса оҙонлоҡта, алғы аяҡтары ырғаҡлы, ул ҡорбанын эләктереүҙән тыш хәрәкәт иитеү өсөн дә файҙаланыла. Ҡанаттары атаһының дә инәһенең дә бик үҫешкән. Арт аяҡтары йүгереү өсөн ҡулайлашҡан. Ҡорһаҡтары йомортҡа формаһында йәки бик оҙонса. Инә бөжәк осорға яратмай, кәүҙәһе бик ҙур булғас оса ла алмай.
Суфый сиңерткәнең туғандаш төрҙәре лә бар. Улар саравак суфый сиңерткәһе, көнсығыш Африка суфый сиңерткәһе, ағас суфый сиңерткәһн һәм һыҙатлы эмпуаза.
Биология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Стриганова Б. Р., Захаров А. А. Пятиязычный словарь названий животных: Насекомые (латинский-русский-английский-немецкий-французский) / Под ред. д-ра биол. наук, проф. Б. Р. Стригановой — М.: РУССО, 2000. — Б. 12. — 1060 экз. — ISBN 5-88721-162-8.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Роже Кайуа. Богомол. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012. // Кайуа Р. Миф и человек. Человек и сакральное. М.: ОГИ, 2003, с. 52-82.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Богомол в классификаторе-определителе MacroID.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Фауна Устюрта — членистоногие. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- О богомолах в Киножурнале «Хочу всё знать» на YouTube
- Обыкновенный богомол на molbiol.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Богомол-убийца. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Богомол – прирождённый убийца. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- Красная Книга Челябинской области