text:
Сербия
Сербия, Сербия Республикаһы (сер. Репу̀блика Ср̀бија) Европаның көньяҡ-көнсығышындағы, Балҡан ярымутрауының үҙәк өлөшөндәге һәм өлөшләтә Паннон уйһыулығындағы дәүләт[8]. 2000 йылдан Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы ағзаһы.
Сербия конституцияһына ярашлы, уның составына ике автономлы өлкә инә: Воеводина һәм Косово менән Метохия[9]. 1999 йылдан Косово 1244 Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Хәүефһеҙлек Советы резолюцияһына ярашлы БМО протектораты аҫтында була, ул Сербия власы тарафынан контролгә алынмаған. Албанлылар күпселекте тәшкил иткән ваҡытлыса үҙидаралыҡ институттары 17 февралдә 2008 йыл Сербияла бер тауыштан крайҙың бойондороҡһоҙлоғон иғлан итә. Быны БМО-ың 108 дәүләт-ағзаһы таный.[10]. Сербия Косово республикаһының де-юре суверенитетын таныуҙан баш тарта, әммә 2013 йылдың 19 апрелендә Косово Брюссель мәнәсәбәттәрен нормалаштырыу килешеүенә ҡул ҡуйып һәм уны 22 апрелдә ратификациялап, Косованың бойондороҡһоҙлоғон де-факто таный.
Төньяҡта Сербия Венгрия, төньяҡ-көнсығышта — Румыния, көнсығышта — Болгария, көньяҡта — Македония, көньяҡ-көнсығышта Албания Черногория, көнсығышта — Хорватия һәм Босния һәм Герцеговина менән сиктәш.
Беренсе Бөтә Донъя һуғышы тамамланғас, Сербия Сербтар, хорваттар, словендар короллеге дәүләтенә нигеҙ һалыусы була. Һуңғараҡ Югославия Короллеге дәүәлтенең бер өлөшө һанала. Икенсе донъя һуғышынан һуң Сербия Югославия Социалистик Федератив Республикаһы составындағы дәүләт. 1992 йылдан Сербия һәм Черногория Югославия Союз Республикаһы һәм Сербия һәм Черногория Дәүләт Союзы федерациялары составындағы дәүләт була. 2006 йылда Сербия һәм Черногория Дәүләт союзы тарҡала, Сербия менән Черногория айырым, тулы хоҡуҡлы дәүләткә әйләнә.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сербия тарихы VI быуатта, Балҡан ярымутрауы ның көнбайыш өлөшөнә боронғо славяндар күсеп ултырыу ваҡытынан башлана. VIII—IX быуаттарҙа сербтарҙың тәүге дәүләттәре барлыҡҡа килә:Сербия (урта быуат) кенәзлеге, Дукля (дәүләт), Захумье, Травуния һәм Пагания[11][12][13]. XII быуат аҙағында Серб дәүләте Византия империяһы власынан ҡотола һәм XIV быуат уртаһына Балҡандың бөтә көньяҡ-көнсығыш өлөшөн тиерлек үҙ эсенә алып, эре держава булып үҫешә. Урта быуат Сербияның үҫеше 1331—1355 йылдарға, Стефан Душандың идара итеү ваҡытына тура килә. Әммә уның үлеменән һуң дәүләт тарҡала. 1389 йылда серб кенәзлеге ғәскәрҙәре 1389 йылда Косово яланындағы һуғышта еңелә. Был иһә Сербияның Ғосман империяһының сюзеренитетын таныуына килтерә. 1459 йылда Сербия тулыһынса төрөктәр тарафынан яулап алына һәм артабанғы 350 йыл эсендә серб ерҙәре Ғосман империяһы власы аҫтында була. XVII быуат аҙағынан төньяҡ райондар Австрия империяһы составына инә.
1804—1813 йылдағы тәүге серб восстаниеһы һөҙөмтәһендә Сербия кенәзлеге барлыҡҡа килә. 1813 йылда восстание баҫтырыла. 1805 йылда башланған икенсе восстание уңышлыраҡ була, һәм 15 йылдан һуң солтан рәсми рәүештә Милош Обреновичты Сербияның хакимы итеп таный. 1878 йылдың 13 июлендә Берлин конгресы Берлин тыныслығы шарттары буйынса Сербия бойондороҡһоҙлоҡ ала, 1882 йылда Сербия королллеге тип иғлан ителә. XX быуатта Сербияла парламент монархияһы булдырыла. Иҡтисад һәм мәҙәниәт үҫеш ала.
1912—1913 йылдағы Балҡан һуғышы һөҙөмтәһендә Сербия составына Косово (төбәк), Македонияның (өлкә) бер өлөшө һәм Санджактың байтаҡ өлөшө инә. Беренсе донъя һуғышында Сербия Антанта яғында була. Һуғыш ваҡытында ул, ҡайһы бер баһалар буйынса, халҡының өстән бер өлөшөн юғалта. Һуғыштан һуң Сербия сербтар, хорваттар, словенецтар короллегенең үҙәге була. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, 1941 йылдың апреленән Сербия территорияһы Герман ғәскәрҙәре тарафынан оккупациялана. Дәүләт территорияһының бер өлөшө Германия, Венгрия, Болгария һәм шулай уҡ Албания саттелиттарына бирелә. 1945 йылда Сербия Совет Армияһы, партизандар һәм Югославия Халыҡ-азатлыҡ армияһының регуляр отрядтары тарафынан азат ителә.
1945 йылда Югославия Федератив Халыҡ Республикаһы (1963 йылдан Югославия Федератив социалистик Республикаһы) иғлан ителә. 1990 йыл башындағы этник ара ҡаршылыҡтар үҫеше һәм сепаратистик сығыштар граждандар һуғыштарына һәм Югославияның тарҡалыуына килтерә.
Дәүләт ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1990 йылдың октябрендә Югославиялағы демократик үҙгәртеп ҡороуҙар барышында, яңы серб конституцияһы ҡабул ителә. Ул бер палаталы парламент — Скупщина (250 урын)ойоштора. Депутаттар 4 йыллыҡ срокка һайлана. Сербия Республикаһының президенты дөйөм тура һайлауҙарҙа 5 йыллыҡ срокка һайлана. Башҡарма властың юғары органы — рәйес етәкселегендәге министрҙар советы. Рәйес президент күрһәткән кандидатураларҙан торған парламент тарафынан һайлана. Рәйес парламент менән раҫланған хөкүмәтте төҙөй. Президент, хөкүмәт һәм Скупщина Белградта урынлашҡан.
2006 йылдың 28-29 октябрендә референдумда 1990 йылдағы төп законды алыштырған Сербияның яңы конституцияһы ҡабул ителә. 2007 йылдың 21 ғинуарында ил парламентына һайлау ойошторола (250 депутат). Һайлауҙа еңгән милли Серб радикаль партияһы (81 урын) элек идара иткән Социалистик партия менән оппозицияла була. Хөкүмәтте парламентта 50 проценттан ашыу урын алған либераль партиялар — Борис Тадич партияһы, Воислав Коштуница президент партияһы һәм илдең финанс министры Младжан Динкичтың «G-17» хәрәкәте төҙөй.
2008 йылдың 20 ғинуарынан 3 февралгә тиклем сираттағы президент һайлауы үтә. Унда Борис Тадич еңеп сыға. Ошо уҡ йылдың 11 майында срогынан алда парламент һайлауы үтә һәм унда Тадичтың Демократик партияһы еңеү яулай. 2012 йылдың 5 апрелендә Сербия президенты Борис Тадич үҙ вәкәләтен һала.[15]. 2012 йылдың 6 майында Сербияла президент һәм парламент һайлауы үтә.
Дәүләт символикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сербияның гимны булып, Сербия короллегенең әҙерәк үҙгәртелгән «Боже правде» гимны һанала. Был гимн оҙаҡ йылдар дауамында Серб Республикаһы гимны ла булып тора. Илдең ике флагы бар: халыҡ һәм рәсми. Тәүгеһе ҡыҙыл-күк, аҡ туҡыма, икенсеһе — ошо уҡ туҡыма, тик дәүләт гербы менән.
Тышҡы сәйәсәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сит илдә Сербия 64 илселек һәм 22 генераль консуллыҡ менән таныла.[16]. Сербияның үҙенең территорияһында 65 илселек, 5 генераль консуллыҡ урынлашҡан.[17]. Югославия тарҡалғандан һуң, Сербия Югославия Социалистик Федератив Республикаһы ведомствоһы милкенең яҡынса өстән бер өлөшөн мираҫ итеп ала. Сербия БМО, Европа Советы, Европала Хеҙмәттәшлек һәм хәүефһеҙлек ойошмаһы, Интерпол, Бөтә Донъя банкы, Тыныслыҡ хаҡына партнёрлыҡ, Көньяҡ-көнсығыш Европа өсөн тотороҡлоҡ пакты,ЮНЕСКО, Бөтә донъя туристик ойошмаһы, Бөтә донъя почта союзы, Бөтә донъя хеҙмәт конфедерацияһы, Бөтә донъя таможня ойошмаһы, Бөтә донъя метереологик ойошмаһы, Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы ағзалары булып һанала.
Әлеге ваҡытта илдең тышҡы сәйәсәте Европа союзына инеү өсөн ынтыла.
Генерал Ратко Младич менән Серб Краинаһының элекке президенты Горан Хаджичтың ҡулға алыныуына тиклем Сербия сәйәсәтенә Элекке Югославия буйынса халыҡ-ара трибунал ҙур йоғонто яһай. Үрҙәге шәхестәрҙең аресынан һуң президент Борис Тадич, Гаага алдындағы бурыс тулыһынса үтәлде, тип билдәләй[18]. Һуңғараҡ, Евро союздың бер төркөм функционерҙары, Сербияның был ойошмаға ҡушылыуы Белградтың Косово менән мөнәсәбәттәрен көйләй алыуына һәм уны бойондороҡһоҙ дәүләт булараҡ таныуына туранан-тура бәйләнгән, тип белдерә. Бындай белдереү серб йәмғиәтендә ҡыҙыу дебат булдыра һәм Сербия евроинтеграцияһы яҡлыларҙың кәмеүенә килтерә.
2012 йылдың 1 мартында Сербия ЕС составына инеүгә рәсми рәүештә кандидат статусы ала.[19].
Ҡораллы көстәр һәм Именлек хеҙмәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Армия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сербияның Ҡораллы көстәре яңынан төҙөү, үҙгәртеп ҡороу буйынса оҙайы юл үтә. 1992 йылда Югославияның тарҡалыуынан һуң Югославия Союз Республикаһының Ҡораллы көстәре булдырыла (сер. Војска Југославије).
2003 йылда Сербия һәм Черногорияның Ҡораллы көстәре булырыла (сер. Војска Србије и Црне Горе). 2006 йылда уларҙың Сербия территорияһында фатирҙарға урынлаштырлыған подразделениеһы Сербияның ҡораллы көстәре тип рәсмиләштерелә (сер. Војска Србије). Шул ваҡытта сираттағы, масштаблы хәрби реформа башлана.
Сербияның Ҡораллы көстәрендә 36 000 һалдат, офицер иҫәпләнә, шуларҙың 1100-сө профессиональ, 2200-ө ирекле хеҙмәттәге һалдаттар. Хәрби реформанан һуң яҡынса йөҙ бригада урынына 12—4 пехота, ҡатнаш-артиллерия, махсус бригада, ике авиацион, берешәр ракета һәм артиллерия, элемтә һәм логистика бригадалары булдырыла. Шулай уҡ Сербия армияһы составында айырым хәрби полиция һәм элемтә батальоны бар. Корпустар һәм армиялар Сербия армияһының арҡа һөйәгенә әйләнгән бригада һәм батальондар менән алмаштырыла.
Серб армияһы ҡоро ер ғәскәрҙәре, сербияның хәрби-һауа көстәре һәм һауа көстәре оборонаһынан тора. Ҡоралланыуҙың күп кенә өлөшө Югославия Социалистик Федератив Республикаһы һәм Югославия Республикаһы Союзынан мираҫ итеп алынған.
2011 йылдан армияла хеҙмәт итеү ирекле була. Быға тиклем хәрби хеҙмәт итеү срогы 6, альтернатив хеҙмәт 9 ай була. Сербия төбәктә иң эре ҡорал экспортлаусы булып һанала. 2009 йылда серб хәрби экспорты 500 миллион АҠШ доллары тәшкил итә. [20].
Полиция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Серб полицияһы бер нисә департаменттан торған Эске эштәр министрлығы юрисдикцияһы аҫтында. Полиция 161 муниципаль станцияны, 62 сик буйы контроле станцияһын һәм 49 юл хәрәкәте контроле станцияһын үҙ эсенә ала. Сербия полицияһы профессиональ ойошма һанала. Унда, 2006 йылдың мәғлүмәттәре буйынса, 42 740 офицер һәм 26 527 граждан кешеһе бар[21]. 1997 йылдың 3 ғинуарына тиклем полиция милиция итеп үҙгәртелә. Яңы исем биреү эске эштәр тураһындағы законға ярашлы башҡарыла. Поилция структураһына бер нисә подразделение инә. Уларҙың иң боронғоһо — жандармерия (сер. Жандармерија). Ул гражданлыҡ һәм хәрби функцияларҙы үтәй.
Махсус хеҙмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сербияның төп махсус хеҙмәте — Мәғлүмәт именлеге агентствоһы (сер. Безбедносно-информативна агенција)[22]. Ул разведка һәм контрразведка, ойошторолған енәйәт һәм терроризмға ҡаршы көрәш мәсьәләләре өсөн яуап бирә. Агентство 2002 йылдың 11 июлендә булдырыла, уның Белградта штаб-фатиры бар. 2008 йылдың 17 июленән Мәғлүмәт именлеге агентствоһын Саша Вукадинович етәкләй. 2002 йылдан агентствоға Андрия Савич, Миша Миличевич, Раде Булатович, Саша Вукадинович етәкселек итә
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Приштина не контролируется Сербией и находится под контролем самопровозглашённой Республики Косово.
- ↑ Положај, рељеф и клима (серб.). Правительство Сербии. 11 апрель 2014 тикшерелгән.
- ↑ без Косово и Метохии
- ↑ РЗС | Резултати извештаја
- ↑ Подведены итоги переписи населения в Сербии, RuSerbia.com (02.12.2012).
- ↑ 6,0 6,1 Report for Selected Countries and Subjects
- ↑ http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf
- ↑ CIA — The World Factbook
- ↑ Устав Републике Србије
- ↑ Ministry of Foreign Affairs— Countries that have recognized the Republic of Kosova
- ↑ Макова Е.С. Сербские земли в Средние века и Раннее Новое время // История южных и западных славян / Матвеев Г. Ф., Ненашева З. С. — Москва: Издательство Московского университета, 2008. — Т. 1. — Б. 61. — ISBN 978-5-211-05388-5.
- ↑ Раннефеодальные государства на Балканах VI—XII вв. / Литаврин Г. Г. — Москва: Наука, 1985. — Б. 198.
- ↑ Чиркович Сима. История сербов — М.: Весь мир, 2009. — Б. 18. — ISBN 978-5-7777-0431-3.
- ↑ Был картала Черногорияла халыҡтың өстән бер өлөшөн тәшкил иткән сербтар билдәләнмәгән, сөнки бөтә көньяҡ славяндар «черногорецтар» менән берҙәй тип таныла.
- ↑ Lenta.ru: Балканы: Ушел, чтобы вернуться
- ↑ Diplomatic Missions
- ↑ https://archive.is/20120805131325/www.mfa.gov.rs/Embassies/missions_e.html
- ↑ Сербия выдала Хаджича Гааге, но к Евросоюзу присоединится не скоро (серб.). 28 март 2016 тикшерелгән.
- ↑ Сербия приблизилась к Евросоюзу. «Коммерсантъ-Online», 02.03.2012 // 11:43
- ↑ Serbia’s Arms Industry Recovers to Become Major Exporter: Video — Bloomberg
- ↑ POLIS— Policing Profiles of Participating and Partner States
- ↑ Агентство по безопасности и информации - Bezbednosno-Informativna Agencija - BIA - RuSerbia.com - О Сербии по-русски. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 23 апрель 2013 тикшерелгән.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сербия Open Directory Project (dmoz) һылтанмалар каталогында.
- О Сербии по-русски (рус.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 19 ғинуар 2013. 7 ғинуар 2013 тикшерелгән.
- Белград — Главный город Сербии (серб.)
- ТАНЈУГ — Национална новинска агенција (серб.)
- Международное радио Сербия
- Б92 — информационный портал
- Интернет Крстарица
- rastko.org.rs — Историја Србије (серб.)
- Сувенири Србије
- Мапе Србије (серб.)
- Закони Републике Србије
- Предели Србије — -{Sights of Serbia by Melissa Enderle}- (инг.)
- Самборский А. А. Выписки из писем протоиерея Самборского из Вены от 14 Июня І804 / Сообщ. А. А. Малиновским // Русский архив, 1868. — Изд. 2-е. — М., 1869. — Стб. 111—120. — Под загл.: О восстановлении нового славяносербского государства.
- П. А. Стенин,1892 г. Восток. Страны креста и полумесяца и их обитатели. Историко-географическое и этнографическое обозрение левантского мира. Королевство Сербия.


c: text/html

text:
Яңылыҡтар
Башҡортостанда иң яҡшы урман ҡырҡыусылар асыҡланды
Республиканың Белорет районы биләмәһендә урман йығыусылар араһында «Урман ҡырҡыусы-2017» Рәсәй чемпионатының төбәк ярыштары уҙҙы.
Алдан чемпионат тамашасыларһыҙ уҙа һәм урман оҫталарының эшен бер кем дә күрмәй ине. Быйыл конкурсты һабантуй менән бер үк ваҡытта уҙғарырға ҡарар ителде һәм байрам ҡунаҡтары урман ҡырҡыусыларҙың виртуоз эшен үҙ күҙҙәре менән күрә һәм баһалай алды.
Конкурс йомғаҡтары буйынса шәхси зачетта «Әмзә урман комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенән Николай Калинин еңеүсе булды. Команда зачетында беренсе урынға – «Әмзә урман комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, икенсе урынға – «Ҡариҙел урман сәнәғәтселәре союзы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, өсөнсөгә «Башҡортостан урман сәнәғәте» урман әҙерләү компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте лайыҡ булды.
Төбәктең йыйылма командаһы 17-19 июндә Карелия Республикаһы Петрозаводск ҡалаһында Рәсәй чемпионатында Башҡортостанды яҡлаясаҡ. Бөтә Рәсәй чемпионатында еңеүселәр халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнашыу хоҡуғына эйә буласаҡ.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өс йыл ғүмер әҙ түгел, йәки Беҙҙең өмөт күпере31-03-2017, 15:12 // Рухиәт // Баҫып сығарырға
Беренсенән, быйыл ҡыш һыуыҡ булды. Ҡырымда энергия етмәһә, көнөнә ике-өс мәртәбә утты һүндерәләр. Ҡайһы бер кешеләр һаман да күнегә алмай. Ни өсөндөр Ҡырым халҡы Рәсәй Хөкүмәтенә ҡушылғас та коммунизм була тип уйланылар, ахыры. Рәсәйҙә лә коммуналь түләүҙәр беҙҙәге кеүек тип күпселек осраҡта кешеләргә аңлатырға тура килә. Эйе, яңылыҡтарға күнегергә кәрәк, сабыр итеү фарыз.
Күҙгә күренгән яңылыҡтар күп. Ҡалаларҙа коммуналь хужалыҡтың эше көйләнә, юлдарҙы ремонтлайҙар, шифаханаларҙы яңырталар. Хөкүмәт ойошмалары Рәсәй закондары нигеҙендә эшләүгә күсә. Беҙ йәшәгән Ялтала ғына хакимиәт башлыҡтарының 60 процентын алмаштырҙылар.
Алуштала, Севастополь ҡалаһында ла шул уҡ хәл. Ошо сараларҙы кәрәкле, файҙалы эш тип һанайым. Иң шатлыҡлыһы — Керчь күперенең уртаһына еттеләр. Төҙөүселәр бик дәртле, әүҙем эшләй. Беҙҙең өмөт күпере ул. Рәсәйгә күпер төҙөлөп, сафҡа инеү менән икенсе тормош башланыр кеүек. Яҡты киләсәккә ышанып йәшәйбеҙ.
Ҡырымдағы Башҡорт йәмғиәте ошо матур үҙгәрештәргә шатланып бөтә алмай. Ҡайһы бер яҡташтар ташлама менән һатылған билеттар алып, самолетта тыуған илгә ҡайтып, туғандарын күреп килде. Башҡортостандағы ыңғай үҙгәрештәргә лә шатлана яҡташтарым. Йылайыр районында тыуып үҫкән Зиннур ағай Шәрипов тыуған яғында булып, шатланып ҡайтҡан. Ул күп йылдар Рәсәй гражданы булырға хыялланды, хәҙер ҡулында Рәсәй паспорты булғанға ғорурлана.
Әүәле Советтар Союзы булғанда, ҡайҙа йәшәһәң дә барыбер ине. Хәҙер Балтик буйы, Украина һәм Урта Азияла тормош үҙгәрҙе. Иң яҡшыһы — тыуған илдә, Рәсәй ҡанаты аҫтында йәшәү. 123 милләт йәшәгән Ҡырым Республикаһында беҙҙең башҡорттарға хөрмәт бар. Күп йылдар тыуған илгә хеҙмәт иткән хәрби хеҙмәткәрҙәр, офицерҙар, инженерҙар, төҙөүселәр, табиптар, ғалимдар — яҡшы эштәре менән үҙҙәрен танытҡан кешеләр.
Ҡырым — магнит кеүек тарткан ер бит ул. Үҙем дә 45 йыл ошонда йәшәйем. Йәмәғәт эше алып барам. Балаларым үҙаллы тормош юлына баҫты. Әлфиә — ҡала военкоматында хәрби хеҙмәткәр, психолог. Кесеһе Гөлгөнә мәғариф идаралығында бүлек мөдире булып эшләй. Үҙем хаҡлы ялда булһам да эшләйем һәм Ҡырым башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты етәксеһе вазифаһын башҡарам. Үткән йылдың 2 сентябрендә “Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуындағы хеҙмәттәре өсөн” миҙалы менән бүләкләнеләр. Яңы йыл алдынан Башҡорт йәмғиәтен алтын Ҡырым гербы менән баһаланылар. Уны тапшырғанда күҙ йәштәре эркелде.
Беҙ, Башҡортостан улдары һәм ҡыҙҙары, сараларҙа Башҡортостан байрағын ғорур йөрөтәбеҙ. Илебеҙҙә Башҡортостанда барған яҡшы яңылыҡтарға шатланабыҙ: республикабыҙҙың һауа ҡапҡаһы булған аэропортта ла ыңғай үҙгәрештәр бар, тимер юл вокзалы яңыртылды, Затонға Ағиҙел аша яңы күпер һалдылар. Быға халҡыбыҙ менән бергә шатланабыҙ.
Беҙҙең башҡорт халҡы сабыр холоҡло. Ҡырымдың ҡайһы ғына ҡалаһында йәшәһәк тә, үҙ-ара бәйләнеш тотабыҙ, бер-беребеҙгә ярҙам итәбеҙ, ҡунаҡҡа йөрөйбөҙ. Юбилейҙар булһа, ҡотлайбыҙ. Рәсәйгә ҡушылғас, икенсе тормош башланды. Донецк, Луганск өлкәләрендә һуғыш барыуына йөрәк һыҙлай, унда яҡташтарыбыҙ йәшәй, әүәле шахтер булып эшләгән, донъя ҡороп йәшәгәндәрҙең ғүмере тамуҡҡа әйләнгән. Артиллерия ваҡытлы тынлыҡҡа буйһонмай. Өйҙәрҙең тәҙрәһе юҡ, мәктәптәр эшләмәй, ут, йылы юҡ. Шул хәтлем халыҡтан дошман яһау — килешмәгән эш. Ҡырым халҡы үҙе һайлаған юлдан тайпылмаҫ. Тыуған илебеҙ Рәсәй менән бергә яҡты киләсәкте төҙөргә тейешбеҙ. Беҙ өмөтләнеп йәшәргә өйрәнгәнбеҙ. Өс йыл ғүмер әҙ түгел...


text:
- Подробности
- Просмотров: 394
ҠЫТАЙ, Ҡытай Халыҡ Республикаһы (ҠХР), Үҙәк һәм Көнсығыш Азиялағы дәүләт. Майҙаны — 9,6 млн км2. Баш ҡалаһы — Пекин. Дәүләт башлығы — рәйес. Халҡы — 1,3 млрд кеше (2010): хандәр (91,5%), маньчжурҙар, хуэйҙар һ.б. Рәсми тел — ҡытай теле. Диндарҙары — буддистар, даосылар һ.б.
БР‑ҙың Ҡытай м‑н бәйләнештәре РФ һәм Ҡ. араһындағы килешеүҙәр сиктәрендә тормошҡа ашырыла. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте м‑н Хэйлунцзян провинцияһы Хөкүмәте араһында бәйләнеш һәм хеҙмәттәшлек (1993), Ляонин провинцияһы Хөкүмәте м‑н сауҙа‑иҡт. һәм фәнни‑техник хеҙмәттәшлек (1999) т‑да килешеүгә ҡул ҡуйылған. БР Хөкүмәте һәм Ҡытай Халыҡ Респ. Цзянси провинцияһының Халыҡ Хөкүмәте араһында сауҙа‑иҡт., фәнни-техник һәм гуманитар өлкәләрҙә хеҙмәттәшлек итеү т‑да килешеү төҙөлгән, БР Хөкүмәте һәм Ҡытайҙың “Ляонин Нефтемаш” компанияһы араһында ниәттәр хаҡында протоколға ҡул ҡуйылған (икеһе лә — 2014). Ҡытай етәкселеге Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС Саммиттарында ҡатнашҡан (Өфө, 2015). Ляонин (1999, 2000), Хубэй (2011) провинцияларының рәсми делегациялары Башҡортостанға рәсми визит м‑н килгән; БР делегациялары Ҡ. (2000, 2001, 2006 һ.б.) барған. 2011 й.
БР‑ҙың БДБ‑нан башҡа илдәр м‑н тышҡы сауҙаһының дөйөм күләмендә Ҡ. өлөшөнә 4,7% тура килә; БР м‑н Ҡ. араһында тышҡы сауҙа әйләнеше — 491,9 млн АҠШ доллары (2000 й. ҡарағанда 3 тапҡырға артығыраҡ); БР‑ҙың Ҡ. экспорты 374,9 млн доллар (2000 й. — 152,1 млн доллар) тәшкил итә, уның тауар структураһында — машиналар эшләү, нефтехимия сәнәғәте продукцияһы; Ҡ. БР‑ға телекоммуникация ҡорамалдары, сәй һ.б. продукция импортлау — 117 млн доллар (2000 й. — 5,7 млн доллар). 1990 й. алып “Геофизика” пр‑тиеһы Ҡ. нефть һәм геофизика компаниялары м‑н хеҙмәттәшлек итә. Шэньян һәм Өфө (2011), Октябрьский һәм Карамай (2011) ҡҡ. туғанлашҡан. Ҡ. м‑н Башҡортостанды борон каруан сауҙа юлдары бәйләгән.
7 б. Ҡытай яҙма сығанаҡтарында “башу‑кили” халҡы телгә алына, был атаманы БР ғалимдарының ҡайһы берҙәре башҡорт этнонимының инварианты итеп ҡарай. Крәҫтиән һуғышынан (1773—75) һуң Ҡ. күсеп киткән башҡорттар һәм татарҙар Жемсар а. нигеҙ һала. Башҡорт ғәскәре хәрбиҙәренең һәм Аҡтар хәрәкәтендә ҡатнашыусыларҙың бер өлөшө Ҡ. күсеп китә. 20 б. 20— 40‑сы йй. Ҡ. төрки общинаһында М.Х.Әсәкәева, З.Х.Әсәкәева (ҡара: Әсәкәевтар), Ғ.Ибраһимов, З.Ҡадири, М.‑Ғ.Ғ.Ҡорбанғәлиев һ.б. торған. Ҡ. 1934—37 йй. һәм 1939 й. М.М.Шайморатов хәрби атташе була.
50—60‑сы йй. башҡ. белгестәре Ҡ. нефть ятҡылыҡтары асыуҙа һәм үҙләштереүҙә, Ланьчжоу НЭЗ‑ын төҙөүҙә һәм уны эшләтеп ебәреүҙә ҡатнаша; Нефть техник университеты, Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары нефть ин‑тында һәм сит телдәр ун‑тында (икеһе лә — Пекин), Нанкин авиация ин‑тында эшләй. Го Мо Жо, Дин Ни, Хэ Цзин‑Чжи һ.б. әҫәрҙәре башҡ. теленә тәржемә ителгән һәм баҫылған; Ә.Һ.Бикчәнтәевтең “Үлемһеҙлеккә хоҡуҡ”, М.Кәримдең “Беҙҙең өйҙөң йәме” повестары ҡытай телендә нәшер ителгән. 1990 й. Нестеров М.В. исемендәге башҡорт художество музейында ҡытай рәссамы Чи Хэнь Фэй эштәренең күргәҙмәһе үтә. 2000 йй. башында Ҡ. Синцзян‑Уйғыр автономия округында 5 меңгә яҡын башҡорт һәм татар теркәлгән, Башҡортостанда — 84 ҡытай (2010). Республикала “Башҡортостан—Ҡытай” йәмғиәте булған, 2009 й. алып “Башҡортостан Республикаһы буйынса башҡорт‑ҡытай дуҫлығы йәмғиәте” төбәк йәмәғәт ойошмаһы эшләй.
Г.Т.Хөсәйенова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Баш ҡалала «Буласаҡ әсәләр» форумы үтәсәк
Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы һәм төбәктең Һаулыҡ һаҡлау министрлығы тарафынан ойошторолған «Буласаҡ әсәләр» форумы 16 февралдә «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында үтәсәк.
Сарала Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш акушер-гинекологы Александр Афанасьев һәм төбәктең Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе Рәшиҙә Солтанова сығыш яһаясаҡ. Уңышлы йәш әсә булыу серҙәренә билдәле бизнес-тренер Нина Филлипова төшөндөрәсәк. Һәр буласаҡ әсәне ойоштороусыларҙан бүләктәр көтә. Форумды ижади коллективтарҙың концерт номерҙары биҙәйәсәк.
Инеү бушлай. Башлана 15 сәғәттә.


text:
«Туймазыбыяла» предприятиеһында эш хаҡы буйынса бурыстарға бәйле хәлде тикшереү өсөн комиссия булдырыласаҡФото: Олег Яровиков
«Туймазыбыяла» предприятиеһында эш хаҡы буйынса бурыстарға бәйле хәлде тикшереү өсөн комиссия булдырыласаҡ
«Туймазыбыяла» предприятиеһында эш хаҡы буйынса бурыстарға бәйле хәлде тикшереү өсөн комиссия булдырыласаҡФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Туймазыбыяла» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә эш хаҡын түләү буйынса бурыстарға бәйле мәсьәләне хәл итеү буйынса махсус комиссия булдырырға ниәтләй. Уның составына производствола эшләүселәр, финансистар, БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, Башҡортостан Хөкүмәте вәкилдәре инәсәк. Был хаҡта республика етәксеһе Туймазыға эш сәфәре сиктәрендә предприятие эшселәре менән осрашыу барышында хәбәр итте.
Предприятиела эш хаҡы буйынса бурыстар 66 миллион һум тәшкил итә. Һуңғы тапҡыр хеҙмәт хаҡы ағымдағы йылдың майында түләнгән. Шул уҡ ваҡытта эш хаҡы күптән инде тулыһынса түләнмәй – эшселәр ике-өс мең һум ала. Һуңғы ваҡытта предприятиенан байтаҡ кешеләр эштән ҡыуылған.
— Был мәсьәләне тикшерәбеҙ, уның ҡатмарлы булыуын аңлайбыҙ. Әлегә бер ни ҙә вәғәҙә итә алмайым. Предприятиела ҡорамалдарҙың, технологияларҙың иҫкергән булыуы аңлашыла. Республиканың Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы мәсьәләне хәл итеү юлдарын эҙләй. Инвесторҙар йәлеп итергә уйлағайныҡ, әлегә был килеп сыҡмай. Төбәктә бер нисә бындай предприятие бар, был мәсьәләне хәл итеү өҫтөндә эшләйбеҙ, — тине Башҡортостан Президенты.
Республика етәксеһе һүҙҙәренсә, был хәлде тикшереү өсөн махсус комиссия булдырыласаҡ һәм алдағы аҙнала уҡ уның вәкилдәре Туймазыға киләсәк.


text:
Төбәк етәксеһе ҡиммәтле йәнлек тиреһенә махсуслашҡан республикала берҙән-бер фермала булдыФото: Андрей Старостин
Төбәк етәксеһе ҡиммәтле йәнлек тиреһенә махсуслашҡан республикала берҙән-бер фермала булды
Төбәк етәксеһе ҡиммәтле йәнлек тиреһенә махсуслашҡан республикала берҙән-бер фермала булдыФото: Андрей Старостин
Күгәрсен районында Рөстәм Хәмитов республикала беренсе ҡиммәтле тиреле йәнлектәр үрсетеүгә махсуслашҡан фермала булды. Мәҡсүт ауылы эргәһендә урынлашҡан хужалыҡта 17 мең баштан ашыу ҡиммәтле тиреле йәнлектәр аҫрайҙар. 2014 йылда Даниянан 2400 баш шәшке индерергә планлаштыралар.
Ҡиммәтле тиреле йәнлектәрҙе үрсетеү өсөн 12 миллион һумдан күберәк суммаға техника һатып алынған. Йәнлектәрҙе аҫрау өсөн 70-ләп махсус ситлек төҙөлгән, уларҙың һәр ҡайһыһы хайуандар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса Европа стандарттарына ярашлы итеп эшләнгән.
Рөстәм Хәмитов һуңғы тапҡыр былтыр мартта килеп киткәндән һуң бында хәтһеҙ үҙгәрештәр булыуын билдәләне.
Предприятиеның перспективалары ҙур, тип һөйләнеләр Президентҡа уның етәкселәре. Бер нисә йылдан уларҙың йәнлек фермаһы илдә иң эреләрҙең береһенә әйләнәсәк, тип ышана улар. Тиҙҙән «Октябрь» яуаплығы сикләнгән йәмғиәтенә Финляндиянан аҡ төлкө тиреләрен эшкәртеү өсөн ҡорамалдар килтереләсәк.


text:
Баш ҡалала август айындағы рекордтар 2010 йылдағы иң юғары һауа температураһына етмәне Фото: Олег Яровиков
Баш ҡалала август айындағы рекордтар 2010 йылдағы иң юғары һауа температураһына етмәне
Баш ҡалала август айындағы рекордтар 2010 йылдағы иң юғары һауа температураһына етмәне Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 5 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфөлә август айындағы рекордтар 2010 йылдағы иң юғары һауа температураһына етмәне. Синоптиктар ағымдағы йылдың иң йылы айына йомғаҡ яһаны. «Өфө-Дим» метеостанцияһы мәғлүмәттәре буйынса, һигеҙ тапҡыр иң юғары һауа температураһы теркәлгән, әммә 2010 йылдың 12 авгусында күҙәтелгән рекордҡа — +37,3 градусҡа етмәгән.
1-26 августа Уралда 30-35 градус эҫе булды. Һуңғы биш көндә температура 15-24 градусҡа тиклем төштө.
Дөйөм алғанда, республикала яуым-төшөмгә ҡытлыҡ күҙәтелде — бөтәһе норманан 39 процент. Ҡайһы бер төбәктәрҙә, мәҫәлән, Үрге Йәркәйҙә, Архангелдә яуым-төшөм бик аҙ теркәлгән. Шулай ҙа көнсығыш һәм төньяҡ райондарҙа норманың 80-130 проценты яуған.
Августа республиканың көнсығышында көслө йәшендәр булды. Йылайыр районының «Кананикольск» метеостанцияһында йәшендең дөйөм дауамлылығы — 44 сәғәт 38 минут, «Учалы» станцияһында 40 сәғәт 27 минут тәшкил иткән.


text:
Фото:
Мәләүездә «Минең республикам» акцияһының икенсе этабы үтте
Фото:
Мәләүездә “Минең республикам” республика социаль-экологик акцияһының икенсе этабы үтте. Был сара Рәсәй Федерацияһында Йәштәр йылы һәм Башҡортостан Республикаһында Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылы сиктәрендә үткәрелә.
250-нән ашыу студент һәм ҡала экологияһына вайымһыҙ булмаған кешеләр Ағиҙел йылғаһы яры буйында йыйылды. Акцияла Мәскәү дәүләт технологиялар һәм идара итеү университеты филиалы, Мәләүез механика-технология техникумы, 39-сы профессиональ училище, 42-се производство лицейының студенттар һәм уҡыусылар экологик отрядтары әүҙем ҡатнашты.
Ҡала предприятиелары сүп-сарҙы сығарыу өсөн йөк автотранспорты бүлде, «Экополигон» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ҡалдыҡтарҙы ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигонына бушлай ҡабул итеүҙе тәьмин итте. Экология министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, акцияла бөтәһе 870 самаһы кеше ҡатнашты, ҡала свалкаһына 25 автомашина сүп-сар сығарып түгелде, Ағиҙел, Ҡаран, Мәләүез йылғалары яр буйҙары, Гагарин исемендәге парк һәм «Дан» паркы территориялары ҡыйҙан таҙартылды. Иң әүҙем студенттар отрядтары һәм акцияла ҡатнашыусылар приздар менән бүләкләнде.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаларын тапшырҙы
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 5 апрелдә Мәскәүҙә «ГазЭнергоСтрой Газ турбинаһы технологиялары» корпорацияһының газ турбинаһы технологиялары йүнәлеше етәксеһе Анатолий Копсов менән «Башҡортостан яҡташтар берлеге» төбәк йәмәғәт ойошмаһы советы рәйесе Тәлғәт Хурамшинға Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаларын тапшырҙы.
Башҡортостан Президенты указына ярашлы Анатолий Копсов республика энергетикаһын үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән наградланған. Тәлғәт Хурамшинға һөҙөмтәле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге, күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн Халыҡтар дуҫлығы ордены тапшырылған.


text:
2012 йылдан Өфөлә күп балалы ғаиләләр бушлай ер участкалары аласаҡ
— Демография мәсьәләһе Башҡортостан Республикаһы өсөн үтә киҫкен тора, — тип белдерҙе төбәк Президенты Рөстәм Хәмитов «Вся Уфа» телеканалында «тура бәйләнеш» барышында. – Балалар ни тиклем күберәк тыуған һайын, беҙҙең өсөн был яҡшыраҡ буласаҡ.
Республикала өс йәки дүрт бала тәрбиәләүсе ғаиләләр өсөн күп льготалар ҡаралған, тип билдәләне Рөстәм Хәмитов, әммә түләнгән пособиеларҙың ҙур булмауы тураһында ла әйтте.
— Әгәр республикаға федераль власть ярҙам итһә, әйтәйек, Владимир Путин әйткән ете мең һум аҡсаның өс-дүрт меңе өҫтәмә рәүештә беҙгә түләнеп торһа, өс-өс мең ярым һум аҡсаны беҙ үҙебеҙ түләй алыр инек, — тине Рөстәм Хәмитов. — Өс һәм унан да күберәк бала тәрбиәләүсе ғаиләләргә бушлай ер участкалары бүленәсәк. Был программаны үткән йылда тормошҡа ашыра башланыҡ. Республика буйынса 320 ер участкаһы бүленде лә инде.
Өфөлә ер участкаларын бүлеү әле башланманы, тип белдерҙе республика башлығы.
— Әммә 2012 йылдан Өфөлә кешеләр бушлай ер ала башлаясаҡ, — тине республика Президенты. – Ул ерҙе һатыу мөмкинлеге лә буласаҡ, был йәһәттән сикләүҙәр булмаясаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов РФ Хөкүмәтенең селектор кәңәшмәһендә ҡатнашты
18 ғинуарҙа Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведев видеоселектор кәңәшмәһе үткәрҙе, сара «берҙәм тәҙрә» принцибы буйынса дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр күрһәтеүҙе ойоштороу барышына һәм ведомство-ара электрон хеҙмәттәшлек итеү мәсьәләләренә арналды. Унда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Дәүләт хеҙмәттәре үҙәктәре менән идара итеү системаһы һәр төбәктә булдырылырға тейеш, тип билдәләне Дмитрий Медведев, сараны асып.
«Күп функциялы үҙәктәр селтәрен үҫтереү буйынса төп ауырлыҡ төбәктәргә төшә: һәр төбәктә был ҡатмарлы проекттар менән идара итеү системаһы булдырылырыға тейеш. Сығымдар төбәк һәм муниципаль бюджеттарҙы проектлау барышында планлаштырылырға тейеш. Әлеге проект өсөн губернаторҙар шәхсән үҙҙәре яуап бирә. Был граждандарыбыҙҙың күпселек өлөшө өсөн ысынында ла мөһим проект булып тора, сөнки, нисек кенә булмаһын, илдәге барлыҡ граждандарҙың дәүләт структураларына ҡағылышы бар», – тине Дмитрий Медведев.
Шулай уҡ Рәсәй Хөкүмәте рәйесе билдәләүенсә, күп функциялы үҙәктәр булдырыу ҙур ҡалалар өсөн генә түгел, ә ауылдар өсөн дә көнүҙәк булып тора. Сөнки ауыл ерендә йәшәгән кешеләр берәй белешмә алыр өсөн район үҙәктәренә барып, оҙон сираттарҙа торорға мәжбүр. Былай булырға тейеш түгел, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Дмитрий Медведев.


text:
Газета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » Арыу ирҙән бисә китмәй ул
Арыу ирҙән бисә китмәй ул
йәки Ете йыл элек кейәүгә сыҡҡан апайымдың еҙнәй менән айырылышып йөрөүен ишетеп, шаҡ ҡаттым
Бисәләрҙең шашып ҡотороусан икәнен үҙемдән дә беләм, йәшереп тормайым. Ирҙәребеҙ әҙ генә йомшаҡлыҡ күрһәтһә, елкәләренә менеп атланырға ғына торабыҙ бит ул, тик хут биреүсе генә юҡ. Берәй көн шулай еңергә маташып, шау-шыу ҡуптарып алам, ирем икенсе көндә үҙенең яратҡан көләмәсен һөйләп ала. Имеш, әсәй кеше ҡыҙын кейәүгә оҙатҡанда өгөт-нәсихәт бирә икән: “Ирҙе баштан уҡ еңеп алырға кәрәк. Шуға күрә тиҙ арала кейәүҙең елкәһенә менеп ултыр ҙа, йүгәнләп ал!”. Бер нисә ай үткәс, ҡәйнәһе кейәү йортона ҡунаҡҡа килгән, ти. Аш-һыу бүлмәһендә сар-сор килгән тауыш сыҡҡан, бер аҙҙан дөбөр-шатыр итеп нимәлер ауып киткән. Залда ултырған ҡәйнә: “Нимә булды?” – тип өтәләнеп барып сыҡһа, кейәүе тыныс ҡына итеп: “Бына кәләш елкәгә менеп бара ине, аяғы тайып ҡолап төштө”, – тип яуап биргән, ти. Аҡыллыға – ишара тигәндәй, был көләмәс һөйләнгән һайын йылмайып ҡына ҡуям.
Бер аҙ ситкә киттем, буғай. Гөлдания апайым тураһында яҙа башлағайным бит. Радик – уның икенсе ире. Тәүгеһе – Марат менән өс йыл ғына йәшәп айырылдылар. Татыу булдылар шикелле, асыуланышып йөрөгәндәрен хәтерләмәйем. Тик уны ҡәйнәһе үҙһенмәне, туйҙа уҡ, иҫереп алып: “Йәшәтмәйем мин уларҙы. Берҙән-бер улыма Һыуһылыу кеүек ҡыҙ табам!” – тип тауыш күтәреп маташҡайны. Ысынлап та, апайым йәше лә тулмаған Альбина исемле ҡыҙын күтәреп, инәйем менән олатайым йортона ҡайтып төштө. Еҙнәй әсәһенең һүҙенән сыға алманы, ҡыҙын күрергә тип, килеп-китеп йөрөнө лә, бер аҙҙан икенсе ҡатынға өйләнде. Хәҙерге ваҡытта 13 йәшлек Альбина менән башлыса телефон аша аралашалар. Алименттан тыш, байрамдарға 2 – 3 мең һум аҡса ебәрә. Быларҙан тыш еҙнәйҙең бала тормошона ҡыҫылышы юҡ. Ә һеңлем Радик еҙнәйҙе тәүге күргәненән үк “атай” тип йөрөтә башланы.
Әгәр Гөлдания менән Радиктың тарихын баштан ҡарағанда, шул баланың: “Миңә атай булаһыңмы?” – тип һорауы уларҙы ҡауыштырҙы кеүек. Сөнки тәүге иренән айырылғандан һуң апайым эшкә һәм балаға сумды. Уҡытыусының ваҡ мәшәҡәттәре күп, бала ла иғтибарһыҙ ҡала алмай, йәш ҡатынға үҙ тормошо тураһында уйланырға ваҡыты етмәне. Төҫкә әллә ни матур булмаһа ла (ҡәйнәһе юҡҡа ғына Һыуһылыу теләп ултырмағандыр инде), эшкә шәп ул. Донъяһы гөрләп тора, өлкәнәйә барған ата-әсәһен ҡарарға ла өлгөрә. Шулай ҙа Радик еҙнәйгә кейәүгә сығыуын беҙ, уның туғандары, бәхетле осраҡ, тип һанайбыҙ. Бала менән егет кешегә сыҡты, Альбина тип үҙ атаһынан былайыраҡ өлтөрәп тора, эшкә шәп, етмәһә, Себерҙә эшләй. Кеше кеҫәһендәге аҡсаны һанарға яратмайым, әммә күп алалыр. Сөнки туйҙарынан һуң йәш ғаилә еңел автомобиль алып ебәрҙе, яңы йорт һалырға тотондо. Ике йылдан апайым туп кеүек теремек кенә, еҙнәмә ике тамсы һыу кеүек оҡшаған малай тапты. Ҡуй инде, һин дә мин килеп йәшәп ятҡанда, ғаилә юҡҡа сыҡһын әле?!
Ишетеп белеүемсә, апайымды яҡын-тирәлә йәшәгән барлыҡ туған-тыумаса әрләп тә, өгөтлөп тә ҡараған. “Беҙҙең Гөлдания ҡыҙыҡ бит ул, өндәшмәй ҙә ҡуя. Шалҡандай ирҙең дә ҡәҙерен белмәгәс, уға хан улы кәрәкме икән? Кейәү эсмәй, барһаң, өҙөлөп тора. Анауса мал-тыуар, ҡош-ҡорт, умарта! Бисәне аҙҙырһаң, шулай инде ул. Машина йөрөтөргә уҡып алды, хәҙер үҙе ултыра ла саба, ир кәрәкмәй. Төҙөлөп ятҡан өйҙәрен һатып юҡ итте, байлыҡ ҡәҙерен белмәгән!” – ошондайыраҡ әрләүҙәр яуып ҡына торҙо. Ырыу-нәҫелебеҙҙең һәр ҡунағы, йыйыны был ғаиләне тикшереүҙән башланыр ине. Ә апай өндәшмәй ҡалыуын белде. Бер нисә йыл үткәс, яңы мәшәҡәттәр тыуып ҡына улар яйлап онотолдо.
Ҙур ҡунаҡтарҙа осрашҡан булһа ла, Гөлдания апай менән аулаҡлап һөйләшеп ултырырға яй сыҡманы. Бары тик быйыл, 9-сы класты тамамлаясаҡ ҡыҙын баш ҡала менән таныштырырға, уҡырға урынлаштырырлыҡ колледж-техникумдарҙы йөрөп сығырға килгәс кенә, күңелен бушатты ул. Альбина йоҡлап киткәс, аш-һыу бүлмәһендә сәй эсә-эсә таңға тиклем һөйләштек тә ҡуйҙыҡ.
– Беләһең бит инде, Марат еҙнәйеңде яратып, оҙаҡ ҡына дуҫлашып йөрөп кейәүгә сыҡҡайным. Айырылыуҙы ауыр кисерҙем, башҡаға күңелем асылманы. Ҡәйнәмдең мине үҙһенмәүен алдан белдем, тик барыһына ла түҙермен кеүек ине. Тик сабырлығым өс кенә йылға етте. Бала булмағанда беленмәне, һәр эште йүгереп йөрөп башҡарам, ризыҡ әҙерләүгә лә иренмәнем, ул әрләр ине, мин йылмайып сәй әҙерләр инем. Альбина тыуғас, мәшәҡәттәр артты, өлгөрмәй башланым. Февраль айында киҙеү менән ауырып киттем, ашай алмайым, хәлем юҡ, һөтөм бөттө. Асығып илаған баланы ҡулыма алырлыҡ та хәлем юҡ, ә ҡәйнәм, һыйыр һауырға иренеп ятаһың, тип өйҙә тауыш ҡуптарҙы. Еҙнәйең мине яҡлап бер һүҙ ҙә әйтә алмай. Шул саҡта, ауырығанымды күргән фельдшер ҡыҙ әсәйемдәргә хәбәр иткән булған, район үҙәгендә йәшәүсе әсәй менән атай хәл белергә тип килеп инде. Ҡәйнәм үҙ хәбәрен һөйләй, ир өндәшмәй, мин ятам. Әсәй баланы ҡайғырта башланы, атай өндәшмәй ултырҙы-ултырҙы ла һүҙ башланы: “Ҡоҙағый, һин донъя күргән кеше, бындай ҡыланышыңды һис кенә лә аңламайым. Гөлданияның ниндәй ярамаған ере бар һуң ул? Мин бит ҡыҙымды беләм, әгәр ауырымаһа, һыйыр һаумай ултыра торған бала түгел. Ғәйепләштән булмаһын, туйға килгәндә ҡаҡашҡан донъяғыҙҙы күреп ҡайттыҡ бит инде, шуны таҙартып, гөл итеп ҡуйған бына. Эшкә шәп, аҙып-туҙып йөрөмәй, кейәү яратып алды, бала тапты. Уны бушҡа йәберләткем килмәй”. Ҡәйнәм әллә ниндәй һүҙҙәргә етеп туҙынды, өйҙән ҡыуа башланы. Ирем яғынан яҡлау булманы. Шулай итеп, беҙ айырылышып ҡуйҙыҡ.
Ғаилә емерелде, тик мөхәббәт үтмәне. Мараттың килеренә лә өмөтләндем, тик ул икенсегә өйләнде. Хыялдар селпәрәмә килде, башҡаса кейәүгә сыҡмаҫҡа тип ҡарар иттем. Йыл артынан йылдар үтте, Альбинаның атаһын таптырып көйһөҙләнеүен иҫәпкә алмағанда, тормош матур дауам итте. Класташым Илфаттың тыуған көнөнә бөтә класс менән йыйылғайныҡ. Туғандары, дуҫтары, хеҙмәттәштәре – ҡунаҡтар апаруҡ йыйылған. Унда Аҫҡар ауылынан әрмелә бергә хеҙмәт иткән дуҫы Радик менән таныштыҡ. Тәүҙә уға әллә ни иғтибар итмәнем, әммә егет, үҙе әйтеүенсә, тәү күреүҙән миңә үлеп ғашиҡ булған. Телефон һандарымды табып шылтырата башланы, бер нисә көндән күстәнәстәр һәм ҡыҙыма ҡурсаҡ тотоп өйгә лә килеп инде. Ярҙамсыл, ихаталағы барлыҡ эште башҡарҙы, әсәйемдәр менән танышҡас, уларға ла барып етешә ине. Альбина тамам уға эйәләште, Яңы йыл байрамы алдынан икәүләшеп катокка барып ҡайттылар ҙа, сәй эсергә ултырғас: “Һин мине лә, әсәйемде лә яратаһың бит, миңә атай бул да ҡуй!” – тип, беҙҙе һүҙһеҙ ҡалдырҙы. Танышыуыбыҙға дүрт ай үткәс, Радик бергә йәшәү тураһында һүҙ сығарғайны инде, тик туранан-тура уға яратмауымды әйтеп, баш тарттым. Тик атайһыҙ үҫкән Альбинамдың ғына һағышын аңламағанмын.
Бала йоҡларға ятҡас, Радик ғаилә ҡороу тураһында һүҙ ҡуҙғатты. Атай-әсәйем менән һәйбәт мөнәсәбәттә, баламды ярата, мин тип өҙөлөп тора. Күпме яңғыҙ йәшәргә була, тип был юлы инде баш тартманым. Матур итеп туй үткәреп, һин дә мин йәшәй башланыҡ. Ҡәйнәмдең, балам, тип өҙөлөп тороуына өйрәнеп китә алмай бер булдым. Эшем булғас, район үҙәгенән ҡуҙғалмаҫҡа булдыҡ. Минең өйҙә йәшәргә булдыҡ, ә Радик ер алып, яңы өй һалырға теләк белдерҙе. Ул Себерҙә эшләүен дауам итте. Йыйған аҡсам бар ине, туйға төшкәнде ҡушып, машина алып ебәрҙек.
Ике йыл тирәһе барыһы ла һәйбәт барҙы. Радик шул тиклем идеаль ир булды, хатта бәхетемә ышанмай ҙа инем. Яратыу хисе булмаһа ла, мин уға яйлап өйрәндем, ихтирам тойғоһо мөхәббәттән дә көслө була икән ул. Тик... Барыһы ла алдаҡ булып сыҡты. Хәйер, тормош ҡорғас та һорауҙар барлыҡҡа килгәйне инде. Иң тәүҙә мине иремдең, Себер тарафтарында эшләп тә, аҙ эш хаҡы алыуы аптыратты. “17 мең һумды һаулығыңды бөтөрөп, сит тарафтарҙа йөрөмәһәң дә алаһың бит. Ҡайтып, бында эшкә урынлаш”, – тиеүемә ул: “Эйе, эш белешә башланым инде. Һеҙҙең янда ғына йәшәгем килә”, – тип яуапланы. Әммә ҡайтырға уйламаны. Мине туғандар ҙа, дуҫтар ҙа, “сибиряк” ҡатыны булараҡ, аҡсаға ҡойоноп йәшәй, тип уйланы, бурысҡа һорап килеүселәр йыш булды (мөмкинлек булмай, баш тартһам, әрләнеп тә ултырып ҡалдым). Юғары категориялы уҡытыусы булараҡ, дәрестәрем дә күп, үҙемдең эш хаҡым һәйбәт ине. Етмәһә, уҡыусыларға өҫтәмә дәрестәр биреп тә аҡса эшләйем, аҡсаға артыҡ мохтажлығым булманы. Шуға күрә, ризаһыҙлыҡ белдерһәм дә, был йәһәттән тауыш-тын сығарманым. Бала тыуғас, хәл киҫкенләште, сөнки минең аҡса эшләр мөмкинлек юҡ, ә сығымдар артты. Башланған яңы йорттоң иге-сиге күренмәне, сөнки төҙөлөш материалдары алырға аҡса еткереп булманы. “Әсәлек капиталы” һәм башҡа компенсациялар юллай башлағас, иремдең эш хаҡы тураһында справка һәм хеҙмәт кенәгәһенең күсермәһен һоранылар. Радикка был турала әйткәс, ҡайтҡанда алып ҡайтырмын, тине. Йә, оноттом, йә, бухгалтерия эшләмәй ине, тип, ике вахтанан документтар алып ҡайтманы. Аптырағас, почта аша ебәреүҙәрен һорап, үҙем шылтыраттым. Хат килеп төшкәс, аптырауымдың иге-сиге булманы: гел генә аҡсаһы юҡлыҡҡа һылтанған Радик ай һайын 60 мең һумдан күберәк эш хаҡы алған булып сыҡты.
Эштәге ирҙең кәйефен боҙмаҫ һәм телефон аша мөнәсәбәт асыҡламаҫ өсөн өндәшмәнем. Ҡайтҡас, алдына документтарҙың күсермәһен һалдым. “Икенсе ғаиләң бармы әллә йәшереп аҡса йыяһыңмы? Мин һинән үҙем өсөн һорағаным булманы, бала менән кейәүгә сығып, һинең елкәлә ятырға намыҫым ҡушмай. Шулай ҙа үҙ балаңа ярҙам итергә тейешһеңдер бит?” Аптырап ҡалған ир тәүҙә бер ни ҙә өндәшмәне, аҙаҡ тауыш ҡуптарып алды. Йәнәһе, уның артынан тикшереп йөрөйөм. Аҡланырлыҡ сәбәп таба алмағас, мине һалҡынлыҡта, уны яратмауҙа ғәйепләй башланы. Бер нисә көн үткәс, хәл бер аҙ яйланды, мин дә, ул да был темаға әйләнеп ҡайтманыҡ, һорау асыҡ ҡалды.
Тик һүҙ ҡуҙғатмау проблеманың юҡлығын аңлатмай шул. Хәл көндән-көн киҫкенләште. Эшкә ҡабат барырға аҡсаһы булмай, кешенән алып китеүҙәр йышайҙы, бер нисә тапҡыр туғандары, дуҫтары ҙур суммала бурысын һорап килде. Өйҙө үртәү менән янаусылар ҙа табылды. Берҙән-бер көндө ишекте коллекторҙар шаҡыны. Радик 1,5 миллион һум кредит алып түләмәгән икән. Бандиттар икәне йөҙөнә яҙылған әҙәмдәрҙең иманһыҙ күҙ ҡарашын мәңге онотаһым юҡ. Өйһөҙ тороп ҡалыр инем, әгәр ҙә уны никахҡа тиклем алмаған булһам. Туғандарға әйтмәй генә өйҙө һатып ебәрҙек тә, бурысты ҡапланыҡ. Тик күп тә үтмәне, осраҡлы рәүештә еҙнәңдең тағы ла 600 мең һум кредит алыуын белеп ҡалдым. Ҡыҫҡаһы, ул уйын автоматтарына ултырған. Эштән ҡайтып килешләй үк Өфөлә туҡтап, аҡсаһын юҡҡа сығарып ҡайта икән. Дауаланырға өндәп ҡараным, әммә мине тыңларға ла теләмәне. Шулай итеп, айырылышып ҡуйҙыҡ. Никахта алынған кредитты суд икебеҙгә бүлеп түләргә ҡарар сығарҙы. Шулай, һылыуым, “сибиряк” ҡатыны исемен күтәреп, муйындан бурыста ултырам. Һәр кешегә ҡысҡырып йөрөп булмай бит, күптәр, һәйбәт ирҙең ҡәҙерен белмәне, тип мине яманлай.
Идеаль кеше булмай, беләм. Тик ҡомарлы уйын һаҙлығына батҡан, балаһы менән ҡатынының киләсәген уйламаған ир менән артабан йәшәргә ҡурҡтым. Белеп торам, теге саҡта һатырлыҡ өйөбөҙ булмаһа, бурыс юллап килгән иманһыҙ бәндәләр Радиктың үҙен үлтерер, ә мин ғүмер буйы бурыс түләп йәшәр инем. Балаға алимент юллағайным, 20 мең һум тирәһе килә. Кредиттың миңә тейеш өлөшөн түләйем дә, ҡалғанын кассала йыйып барам. Ҡәйнәм өсөн борсолам, тағы ла шулай кредит алып түләмәһә, коллекторҙар уға барасаҡ бит. Шул саҡта ярҙам итермен, тип ниәтләйем. Ул йәл миңә...
Гөлдания апайҙың һөйләгәндәрен тыңлағас, бик оҙаҡ уйланып йөрөнөм. Ысынлап та, барлыҡ сәбәптәрҙе белмәйенсә, хөкөм ҡарары сығарырға яратабыҙ шул. Бер уйлап ҡараһаң, арыу ирҙән кемдең киткеһе килһен инде. Йәбешеп ятабыҙ. Ҡасабыҙ икән, тимәк, сәбәп бар.
Гөлдәриә ВӘЛИТОВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text: Ҡәҙерле балаң мәктәптә уҡый икән, теләйһеңме-теләмәйһеңме, был теманы бер нисек тә урап үтеп булмай: йыл бизмәне яҙға ауыштымы, мәктәптәрҙә ғәжәйеп әүҙемлек күҙәтелә, Берҙәм дәүләт имтихандары уҡытыусыларҙың һәм уҡыусыларҙың ғына борсолоуына түгел, ата-әсәләрҙең дә “баш ауырыуына” әүерелә. Берәү ҙә битараф ҡалмай, сөнки белем менән бер рәттән психологик ныҡлыҡ, үҙ-үҙеңде тота белеү кеүек сифаттар ҙа талап иткән ҡатмарлы һынауҙы балаларыбыҙға үҙ тиреһендә тойорға тура килә. Ысынлап та, һуңғы тиҫтә йылдарҙа БДИ һәр үҫмер өлөшөнә төшкән тәҡдиргә, киләсәкте билдәләгән оло һынауға әүерелде. Әйтергә кәрәк, уның тирәләй бәхәстәр әле лә тынмай, шул уҡ ваҡытта имтиханды һәр йәһәттән камиллаштырыу ҙа туҡтағаны юҡ – йылдан-йыл яңылыҡтар өҫтәлеп тора, киләсәктә, ғөмүмән, имтихан тапшырасаҡ фәндәрҙең һанын һәм төрҙәрен арттырыу күҙаллана.


text:
Миллионер хоккейсылар бер нәмәгә лә мохтаж түгел. Тормоштары мул, етеш. Аптыратырлыҡ, ғәжәпләндерерлек бүләк табыуы ла ҡыйындыр уларға. Мәҫәлән, тыуған көндәрендә үҙҙәрен нисек ҡыуандырырға мөмкин икән? Кем нисектер, бына Антти Пильстрем 29 йәше менән үҙ-үҙен гол индереп ҡотланы. Шул мәлдә “Өфө-Арена”ның геү килеп алҡышлауы уға иң ҙур бүләк булды ла инде.
“Әсәлек даны” миҙалын алған ҡатын-ҡыҙҙар сафы тағы бер ни тиклем тулыланды: ошо көндәрҙә Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова алтмышҡа яҡын әсәгә ошо юғары награданы тапшырҙы. Әйткәндәй, республикала был матур тантана 106-сы тапҡыр үткәрелде.
– Һин уйнағанда беҙ Йыһан тауышын ишеткәндәй булдыҡ. Бындай ҡабатланмаҫ моңдоң әлегәсә ҡолаҡта сыңлағаны юҡ ине! – Бына ошондай юғары баһаһын бирә илебеҙҙең төрлө төбәгенән йыйылған жюри ағзалары, танылған яҡташыбыҙҙың сығышын ҡарағас.
Башҡортостан милләт-ара һәм конфессия-ара дуҫлыҡ һәм берҙәмлек йәһәтенән күп төбәктәргә өлгө булып тора. Быны бер кем дә инҡар итмәй. Ил башлығы Владимир Путиндың Өфөгә килеп, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының 225 йыллығын билдәләүҙә ҡатнашыуы, мөфтөйҙәр менән осрашыуы, Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Милләт-ара мөнәсәбәттәр буйынса совет ултырышын үткәреүе лә ошо фекерҙе дәлилләй.
Рәсәй Федерацияһы Президенты Указына ярашлы, өлгәшелгән хеҙмәт уңыштары, оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәне һәм әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге өсөн Юғары мөфтөй, Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе Тажетдинов Тәлғәт Сафа улы — IV дәрәжә “Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн” ордены,
Бөгөн бөтә донъя буйлап финанс көрсөгө шәүләһе “йөрөгәндә”, республикаға һалынған инвестицияларҙың баһаһы бермә-бер арта. Капиталды күберәк йәлеп итеү – үҫеш өсөн төп шарттарҙың береһе.
Башҡортостанға Рәсәйҙең Үҙәк банкы рәйесе Эльвира Нәбиуллина, Беларусь Республикаһының Милли банкы идараһы рәйесе Надежда Ермакова етәкселегендәге рәсми делегациялар килде. “Өфө” халыҡ-ара аэропортында уларҙы республика Президенты Рөстәм Хәмитов ҡаршы алды.
Волга буйы федераль округына эш сәфәре барышында Рәсәй Президенты Владимир Путин Башҡортостанға ла килде. Уны “Өфө” халыҡ-ара аэропортында республика башлығы Рөстәм Хәмитов ҡаршыланы.
Ил етәксеһе Рәсәй Президенты ҡарамағындағы милләт-ара мөнәсәбәттәр советы ултырышын үткәрҙе, мөфтөйҙәр менән осрашты, шулай уҡ Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының 225 йыллығына арналған тантаналы сарала ҡатнашты.
Еңеүҙең 30 йыллығы исемендәге урамда бөгөн байрам буласағын әллә ҡайҙан тоҫмалларға мөмкин. Күңелле йыр-моң ағыла. Әле иртәрәк булһа ла, барыһы аяҡ өҫтөндә. Берәүҙәр тирмә ҡора, икенселәр аш-һыу хәстәрләй…
Артҡа 1 ... 6 7 8 9 10 11 12 13 14 ... 32 Алға
Бит башына
Бөгөнгөләй асыҡ хәтерләйем: 2001 йыл ине, Туймазы татар дәүләт драма театрында Назим Хикмәттең "Онотолған әҙәм" исемле спектаклен ҡарап ултырам.


text:
Баш ҡалала вакансиялар йәрминкәһендә һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәрҙәренә эшкә урынлашырға ярҙам итәсәктәр
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
14 ғинуарҙа Өфөлә яңы йылда тәүге вакансиялар йәрминкәһе ойошторола, унда һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, социаль хеҙмәтләндереү системаһында һәм финанс өлкәһендә мәшғүл предприятиелар һәм ойошмалар дәғүәселәргә буш эш урындары тәҡдим итәсәк. Улар араһында табиптар һәм шәфҡәт туташтары, акушер, массажсы, фельдшер, санитар, администратор, страховкалау буйынса агент, ашнаҡсы, иҡтисадсы бар.
Йәрминкәгә килеүселәр хеҙмәт баҙарындағы хәл тураһында мәғлүмәт, компьютер диагностикаһы үтеп, һөнәри йүнәлеш, хоҡуҡи мәсьәләләр буйынса белгестәр менән кәңәшләшә аласаҡ, тип хәбәр итә Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте.
Сараны ҡаланың Халыҡ мәшғүллеге үҙәге ойоштора. Уҙғарыу урыны: Ибраһимов бульвары, 47/1. Иртәнге сәғәт 10-да башлана.


text:
«Хыялға ышаныуҙан туҡтамағыҙ»
–һеҙҙең эшмәкәрлегегеҙҙең төп йүнәлештәренең береһе – туранан-тура халыҡ менән эшләү һәм кешеләр йыш ҡына һеҙгә иң аҙаҡҡы сиктә, һуңғы өмөтөн усына йомарлап килә торған...
– Эйе, араларында йөҙ ишек аша үтеп, кемдер ярҙам итеренә өмөтө өҙөлгән, ғәҙеллеккә ышанысы тамам һүнгән кешеләр күп. Һайлаусыларымдың байтағы өсөн юл ғазаплы булыуын белеп, улар менән осрашыуҙарҙы Өфөлә генә түгел, улар йәшәгән төйәктәрҙә үткәрәм. Ҡабул итеү көнөндә, ҡағиҙә булараҡ, ҡырҡар кеше көтөп тора, күбеһен һаулыҡ һаҡлау, социаль һорауҙар борсой. Уларҙың кәйефенән, үтенестәренән, нисек килеп инеүҙәренән үк был төбәктәге хәлде, халыҡтың ни рәүешле һулыш алыуын, етәкселәрҙең ниндәй мәсьәләгә иғтибары етмәүен билдәләргә була. Йыш ҡына мөрәжәғәттәрҙең райондағы ғына түгел, республикалағы бер күренеште сағылдырыуы ла мөмкин.
Мәҫәлән, Учалыла ҡабул итеү алып барған саҡта Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының һәм уларҙың тол ҡатындарының күбеһенең торлаҡ сертификаттары алыуҙа ҡыйынлыҡтарға осрауы асыҡланды. Ныҡлап өйрәнә башлаһам – баҡһаң, был хәл бер Учалыға ғына түгел, тағы 36 районға хас икән. Республика власть органдары менән берлектә бының сәбәптәрен асыҡлау һөҙөмтәһендә өҫтәмә исемлек булдырылды. Һәм шәхси юллауым буйынса республикаға 2012-2013 йылдарҙа был маҡсатҡа йүнәлтеү өсөн Рәсәй Федерацияһы Төбәктәрҙе үҫтереү министрлығынан өҫтәмә 1 млрд. 600 млн. һум аҡса бүленде.
Участка табибы булып эшләгәндә мин көнөнә ун ауырыуға ярҙам итә алһам, республика һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары вазифаһында бер ҡарар менән меңдәрсә кешеләрҙең һаулығын яҡшыртыуға булышһам, Дәүләт Думаһының Һаулыҡ һаҡлау комитеты ағзаһы, Халыҡ үҫеше буйынса Европа парламенты форумының башҡарма комитеты ағзаһы булараҡ, мин яҡшылыҡ килтерә алған кешеләрҙең һаны күберәк булыуына шатланам. Һәм был мөмкинлекте тулыһынса файҙаланырға тырышам.
– Халҡыбыҙҙа һеҙҙе иң уйға һалғаны – ...
– Һәр осрашыу миндә тәрән тәьҫораттар ҡалдыра, ҙур фәһем бирә, алдымда китаптай асылған яҙмыштар хаҡында оҙаҡ уйланып йөрөйөм. Халҡыбыҙҙың хаттин ашҡан сабырлығына, артыҡ тыйнаҡлығына, ауырлыҡтарҙы үҙ көсө менән генә күтәрергә тырышыуына хайрандар ҡалам да, хоҡуҡтарын яҡлай, кәрәк булғанда, даулаша белмәүенә әсенәм. Үтенестәрҙең күбеһен, кешеләр ныҡышмалы булып, хаҡлыҡтарына инанып, иғтибарһыҙ түрәләрҙән таптыра белгәндә, урындарҙа хәл итергә мөмкин бит. Шуға күрә бөгөнгө көндә хоҡуҡи мәғлүмәтлелекте күтәреүгә ҙур иғтибар биреү кәрәк, тип һанайым. Һуңғы осрашыуҙарымда, юристарҙы йәлеп итеп, бушлай консультациялар ойоштороу ҙа – шул маҡсаттан. Был эште, минеңсә, һис шикһеҙ, дәүләт-муниципаль кимәлдә ойоштороу зарур.
– Һуңғы ваҡытта халыҡ менән аралашҡанда хәтерегеҙҙә айырыуса уйылып ҡалған ваҡиға менән уртаҡлашһағыҙсы.
– Һанай китһәң, улар күптер инде. Ләкин быйыл йәй булған бер хәл тураһында ҡат-ҡат иҫемә төшөрөп, был ғаиләгә ярҙам итә алыуыбыҙға эсемдән генә ҡыуаныс кисерәм һәм уларҙың бөтәһе лә һәйбәт булыуын теләп йөрөйөм. Баймаҡ районында йәшәүсе Гөлдәр Ишморатованың 15 йәшлек улы Данир биш йыл инде ҡаты ауырыуҙан яфалана. Ҡан системаһының был сире арҡа һөйәге мейеһендәге күҙәнәктәрҙең үҫеүҙән туҡтауынан ғибәрәт. Баланы бары тик бер юл менән – ярашлы донорҙың арҡа һөйәге мейеһе күҙәнәктәрен күсереп кенә ҡотҡарып ҡалырға мөмкин. Бер туған апаһы, ҡустыһы һәм һеңлеһенең күҙәнәктәре тура килерлек түгел. Ата менән әсәгә мөғжизәгә ышанырға ҡала: «Бәлки, тағы бер бәпес алып ҡайтһаҡ, ул улыбыҙҙы ҡотҡарыусы йән булыр», – тигән өмөт менән йәнә бер сабыйға ғүмер бирергә йөрьәт итәләр. Күҙәнәктәрҙе айырып алырлыҡ кендек ҡанын йыйыу – түләүле һәм бик ҡиммәтле эш. Ауылда йәшәүсе күп балалы ғаиләнең, әлбиттә, ундай аҡсаһы юҡ. Ләкин, ҡыуанысҡа күрә, донъяла шәфҡәтле кешеләр етерлек: Мәскәү «Гемабанк» күҙәнәктәр банкыһы етәкселеге менән һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә ғаиләгә ярҙам итеү мөмкинлеге тыуҙы. Банктың Өфөләге филиалы Данирҙың Баймаҡ районы дауаханаһында тыуған һеңлеһенең кендек ҡанын йыйып, кәрәкле күҙәнәктәрҙе айырып алды. Күптән түгел биологик материал Мәскәүгә лабораторияға оҙатылды. Тиҙҙән бәләкәс Гөлдәриәнең күҙәнәктәренең ярашлымы-юҡмы икәнлеге билдәле буласаҡ. Уның ағаһын ҡотҡарып ҡаласағына ышанғы килә. Был ваҡиға – бала һаулығының бар нәмәнән ҡиммәт хазина икәнлегенә йәнә бер дәлил.
– Һеҙҙең ҡатнашлыҡта ҡабул ителеп, уны сығарыуға өлөшөгөҙҙө индергән өсөн һеҙ ғорурлыҡ кисергән мөһим закон хаҡында һөйләп үтһәгеҙ ине.
– 2012 йылдың 1 ғинуарынан үҙ көсөнә ингән «Рәсәй граждандары һаулығын һаҡлау нигеҙҙәре хаҡында»ғы Законды атар инем. Уға, башҡа коллегаларым менән бер рәттән, минең дә ғүмер буйы һаулыҡ һаҡлауҙа туплаған тәжрибәм, был өлкәнең проблемаларын оҙаҡ йылдар өйрәнеүем һалынған, һәр статьяһы, һәр һүҙе йөрәк аша үткән. Яҙмышымды балалар һаулығын һаҡлауға арнаған кеше булараҡ, законда “Әсә һәм бала һаулығын һаҡлау, ғаилә һәм репродуктив сәләмәтлек” тигән айырым бүлек булыуына һәм балалар хоҡуғына ҙур иғтибар бирелеүенә һөйөнәм.
Был закон ни өсөн кәрәк? Илдә барған һаулыҡ һаҡлау өлкәһен реформалау күптән закон тарафынан нығытылыуҙы талап итә ине. Мәҫәлән, Башҡортостанда махсуслаштырылған район-ара перинаталь үҙәктәр селтәре күп йылдар элек ойошторолоп, был тәңгәлдә байтаҡ матур эштәр башҡарылды. Ләкин уларҙың бурыстары, махсус йыһазландырыу (әйтәйек, медицина авиацияһы), өҫтәмә штаттарҙы финанслау тәртибе нигеҙләнмәүе байтаҡ ҡатмарлыҡтар тыуҙырҙы. Хәҙер ошоға рәүеш үҙәктәрҙең эшмәкәрлеген нисек финанслау законда билдәләнгән, субъекттарға йөкмәтелгән. Ғөмүмән, закон Рәсәй һаулыҡ һаҡлау өлкәһе өсөн үҙенә күрә Конституция булырға тейеш, тигєн уйҙамын.
Әммә закондар ҡабул итеү менән генә эш бөтмәй. Уларҙың тормошҡа ашырылыуын, кешеләргә нисек барып етеүен тикшереп торорға, һайлаусыларыма ғәмәлдәге закондарҙы, уларға индерелгән үҙгәрештәрҙе тәфсирләп аңлатырға ынтылам. Бары шул осраҡта ғына закондар халыҡ файҙаһына эшләйәсәк.
Бөгөн беҙ популяр була барған күҙәнәктәр менән дауалауға ҡағылышлы «Биомедицина технологиялары хаҡында»ғы закон өҫтөндә эшләйбеҙ, шулай уҡ «Дарыу менән тәьмин итеү хаҡында»ғы закондың рекламаға ҡағылышлы өлөшөнә үҙгәрештәр әҙерләйбеҙ. Был мәсьәләләр ҙә әлеге мәлдә, минеңсә, көнүҙәк.
– Былтыр республикала һеҙҙең рәйеслектә ҡатын-ҡыҙҙар парламенты клубы ойошторолғайны. Ул ниндәй эштәр менән шөғөлләнә?
– Был клуб төрлө кимәлдәге депутат ҡатын-ҡыҙҙарҙы, ғөмүмән, тормошобоҙҙа битараф булмаған гүзәл заттарҙы бергә туплаусы, уларҙың көсөн уртаҡ маҡсатҡа йүнәлтеүсе майҙансыҡ булырға тейеш, тигән уйҙабыҙ. Проекттарына килгәндә иһә, беҙ хәйриә ойошмалары менән эш итергә йыйынабыҙ. Юғары технологиялы медицина ярҙамына мохтаж балаларға булышлыҡ итеү ниәтенән әле Русфонд хәйриә фондының Башҡортостандағы бюроһы менән хеҙмәттәшлек итә башланыҡ. Хәйриәлек йәмғиәтебеҙҙе миһырбанлы эштәргә туплаусы ғәйәт оло көс була ала. Вайымһыҙ, битараф булмау – клуб эшендәге төп сифат.
Бынан тыш, клуб Башҡортостан Республикаһы Шашка федерацияһы менән берлектә төбәктә шашка спортын үҫтереү буйынса яңы проект башланы. Хәҙерге заманда шәхестең ижади фекерләүе, аналитик аҡылы, ғәҙәти булмаған ҡарарҙар ҡабул итеү һәләте ифрат ҙур әһәмиәткә эйә. Ә зиһен спорты тип аталған сатраш уйыны тап шуларҙы үҫтереүгә булышлыҡ итә.
Беҙ шулай уҡ гендер тиңлеге буйынса дәүләт сәйәсәтен тормошҡа ашырып, Башҡортостан Республикаһы Ҡатын-ҡыҙҙар союзы менән берлектә һәләтле йәш ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙа лидерлыҡ сифаттары үҫтереү, уларҙы әҙерләү, уҡытыу буйынса ла эш алып барабыҙ, күптән түгел улар өсөн мәктәбебеҙ асылды. Үҙебеҙҙең йәмәғәт ойошмалары менән генә түгел, шулай уҡ Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Ҡатын-ҡыҙҙар фонды, Халыҡ үҫеше фонды (ЮНФПА) менән дә хеҙмәттәшлек итеүебеҙҙе билдәләп үткем килә.
– Бөгөн йорт усағын һаҡлаусы, әсә, ир ҡатыны булыу менән генә сикләнмәйенсә, йәмәғәт тормошона үҙенең ҡарашын әүҙем белдереүсе гүзәл заттар торған һайын күберәк. Донъяны яҡшыраҡ, ғәҙелерәк итеү ниәтенән сәйәсәткә ынтылыусы ҡатын-ҡыҙҙарға нимә әйтер инегеҙ?
– Бөгөн ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәттә ир-атҡа ҡарағанда ла ҙурыраҡ әүҙемлек күрһәтә, тиер инем. Ҡатмарлы заман уны шулай булырға мәжбүр итә. Әгәр ҡатын-ҡыҙҙың эске мөмкинлектәре, ҙур теләге бар икән, ниңә уға үҙен сикләргә? Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, көнкүрешкә батып, йәки оялсанлығы арҡаһында күп һәләтле ҡыҙҙарыбыҙ үҙҙәрен үҫтермәй. Мин уларҙы көстәренә, хыялдарына нығыраҡ ышанырға саҡырғым килә. Ҡатын-ҡыҙҙың миһырбанлы аҡылы үтә кәрәк заманда йәшәйбеҙ.
– «Башҡортостан ҡыҙы» журналын уҡыусыларға ниндәй теләктәрегеҙ булыр икән?
– Ғүмерен кешеләр һаулығын һаҡлауға арнаусы булараҡ, мин бөтә ғаиләләргә бер ни менән дә сағыштыра алмаҫлыҡ оло байлыҡ – сәләмәтлек теләр инем. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙы үҙҙәренә нығыраҡ иғтибар бирергә өндєгем килә. Йыш ҡына күптәребеҙ, ғаилә тип йәшәп, үҙҙәрен онотоп ебәрә. Иң элек һаулыҡтарын ҡайғыртыу мөһим – яҡындарыбыҙға терәк булыу өсөн генә түгел, тормоштоң йәмен татып йәшәү өсөн дә һау-сәләмәт булыуыбыҙ шарт. Шулай уҡ күңелебеҙ торошоноң, йәнебеҙ һаулығының ни тиклем зарурлығын һөйләп тороу кәрәкме икән? Тәнебеҙ, йөҙөбөҙ матурлығы ла көндәлек хәстәрлек талап итә. Косметологҡа барыу мөмкинлеге булмағанда, битеңә массаж яһау, битлек яғыу ҡағиҙәгә әйләнергә тейеш. Ҡатын-ҡыҙ яҡындарына биргән һөйөүҙең бер өлөшөн булһа ла үҙенә йүнәлтһә, был һөйөүҙең йөҙләтә әйләнеп ҡайтыуын тойоп, донъяһын тағы ла ҡотлораҡ итәсәк.
– Сәлиә Шәрифйәновна, әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт. Һеҙҙе журнал уҡыусыларыбыҙ исеменән дә юбилейығыҙ менән ихлас тәбрикләйбеҙ һәм иң изге теләктәребеҙҙе еткерәбеҙ.
Альмира КИРӘЕВА
әңгәмәләште.
Теги:


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 11.05.2018
"Бәлешфест"ҡа килегеҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 11-05-2018, 15:37
«Башҡортостан Республикаһы татарҙарының милли-мәҙәни автономияһы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы, Халыҡтар дуҫлығы йорто булышлығында «Бәлешфест» милли аш-һыу фестивален ойоштора. Фестивалде үткәреү урыны итеп республиканың Халыҡтар дуҫлығы йорто филиалы — Татар тарихи-мәҙәни үҙәге билдәләнгән.
Сара быйыл 19 майҙа Бүздәк районында уҙа....
Гөлкәй СИРАЖЕТДИНОВА
Объявления / Йәшлек гүзәле // 11-05-2018, 13:19
Иҫ киткес матур тәбиғәтле Учалы районының йәмле Ирәмәл тауы буйында, Яйыҡ йылғаһы эргәһендә урынлашҡан Юлдаш ауылында тыуып үҫкәнмен.
21 йәштәмен. Әлеге ваҡытта Өфө дәүләт авиация техник университетының 3-сө курсында инженер-метролог һөнәрен үҙләштерәм.
Бәләкәй сағымдан уҡ бейергә яраттым, әле лә был һөнәремә тоғро ҡалам. Буш ваҡытта китап уҡыйым, йырлайым. Спорт менән шөғөлләнәм, сәләмәт йәшәүҙе үҙ итәм.
Атай-әсәйем, туғандарым минең менән ғорурланһын тип хыялланам. Киләсәктә сәйәхәт итергә, дуҫтарыма һәм ғаиләмә төрлө илдән матур открыткалар ебәреп ҡыуандырырға теләгем бар.
"Булдыра алмаҫлыҡ бер нәмә лә юҡ!" тигән тормош девизы буйынса йәшәйем. Ысынлап та, тырышһаң, ҙур теләгең булһа, барыһы ла килеп сығасаҡ!...
«Халҡым» тип янып йәшәйек!
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 11-05-2018, 11:56
Халҡыбыҙ элек-электән ҡыйырһытылыу, кәмһетелеүҙәргә дусар булған. Еребеҙҙе, телебеҙҙе, илебеҙҙе яҡлап, күпме башҡорт яуға күтәрелгән, ғәйрәтле, алдынғы ҡарашлы күпме баһадирыбыҙ азатлыҡ юлында ҡорбан булған....
Ике Ситдыҡлы өй
Конкурстар / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 11-05-2018, 11:56
Етмеш өс йыл элек тыуған илемә шатлыҡлы хәбәр килә. Ул – Еңеү көнө! Ә һуғыш тигән ҡот осҡос һүҙҙе беҙ ололар аша ишетеп кенә беләбеҙ. Әммә уның ниндәй ҡайғылар алып килеүе әле лә быуындан-быуынға еткерелеүсе төрлө хәтирәләр аша йәшәп килә. Хәтер тере, тарих мәңгелек!
Берәүҙәрҙең ғәзиз улын, балаларының атаһын, ирен ҡәһәрле һуғыш йотоуын ишетеп кенә белгәндәр бар. Ә беҙҙең затта, быуындан-быуынға күсеп, оло бер тарих һаҡланып килә. Ул өләсәйебеҙгә ҡағылышлы хәл булған. Шуны һеҙгә бәйән итергә теләйем....
Берәүҙәрҙең ғәзиз улын, балаларының атаһын, ирен ҡәһәрле һуғыш йотоуын ишетеп кенә белгәндәр бар. Ә беҙҙең затта, быуындан-быуынға күсеп, оло бер тарих һаҡланып килә. Ул өләсәйебеҙгә ҡағылышлы хәл булған. Шуны һеҙгә бәйән итергә теләйем....
11 май
Яңылыҡтар таҫмаһы // 11-05-2018, 10:33
1944 йылдың 11 майында Оборона дәүләт комитетының Ҡырымдан татарҙарҙы депортациялау тураһында ҡарары сыға.
Күсереү түбәндәге сәбәптәргә нигеҙләнә: 20 мең Ҡырым татарының Ҡыҙыл Армия сафтарынан ҡасыуы, оккупация осоронда “татар комитеттары”ның Ҡырымдан 50 меңләп совет кешеһен Германияға мәжбүри эшкә ебәреүҙе ойоштороуы, ярымутрауҙа СССР-ға ҡарата дошмандарса ҡарашлы халыҡтың милли хәүефһеҙлеккә янауы. Был ваҡытта СССР Хөкүмәтенә нацистарҙың Ҡырымдағы бөтә енәйәттәре билдәһеҙ була әле. Гитлерсылар һәм коллаборационистар (дошман менән хеҙмәттәшлек итеүселәр) 80 меңдән ашыу кешене Германияға ебәрә, тағы 70 меңдән ашыуын язалап үлтерә, шул иҫәптә үтә аяуһыҙ ысулдар менән үлтерелгән 15 мең ябай граждан була.
Һатлыҡ йәндәрҙең бер өлөшө алман иленә китә, ә ҡалғандары, 5381 кеше, НКВД тарафынан ҡулға алына. 11 майға тиклем, махсус ҡарар сыҡҡан көнгәсә, чекистар тентеү ваҡытында Ҡырым татарҙарының өйөнән барлығы 5395 винтовка, 337 пулемет, 250 автомат, 31 миномет таба. Депортация башланғас та, ҡыуылып китеүселәрҙән тағы ла 622 пулемет, 724 автомат һәм 9888 винтовка тартып алына.
...
Ойошмаға ҡушыл, изгелек ҡыл!
Махсус бит / Письма // 11-05-2018, 07:30
Изгелек – ул ысын күңелдән башҡарылған эш, төптән урғылып сыҡҡан иң нескә хис-тойғолар эҙемтәһе. Үкенескә күрә, кешеләрҙең күңеле йылдан-йыл ҡата бара. Баҙар иҡтисады заманында йәшәгәнгәме, күптәр үҙен генә ҡайғырта, башҡалар тураһында уйлап та бирмәй. Ә ярҙамға, яҡлауға мохтаж булған, осон-осҡа ялғап йәшәгән, бер үҙҙәре бишәр баланы аяҡҡа баҫтырырға тырышҡан ғаиләләр аҙмы ни? Күп балалы ғаиләләргә ярҙам итеү маҡсаты менән райондың ике супермаркетына “Изгелек кәрзине” урынлаштырылғайны. Әммә бөгөн ул контейнер ташландыҡ хәлдә. Билдәһеҙҙәр аҙыҡ-түлек урынына сүп-сар тултыра. Контейнер ваҡыт-ваҡыты менән таҙартылып тороуға ҡарамаҫтан, унда сүп ташлаусылар табыла....
Хужабикәләргә кәңәш
Махсус бит // 11-05-2018, 07:00
- Хужабикәләр кәтлит әҙерләгәндә күпме тоҙ һалырға кәрәк икән тип аптырай. Ашнаҡсылар 1 кг фаршҡа 2 балғалаҡ тоҙ һалырға кәңәш итә.
- Кәбеҫтәне бешергәндә һауыттың өҫтөн ҡапҡас менән япмағыҙ. Бешеп етер алдынан ғына әҙ генә аш һеркәһе һәм шәкәр ҡомо өҫтәһәгеҙ, уның тәме бөтөнләй икенсе буласаҡ.
- Рассольникка ҡыярҙы ҡыҙҙырып йәки бешереп һалһаң, һурпа тәмле була.
-Ҡыҙған картуф тәмле булһын тиһәгеҙ, һуғанды ҡыҙҙырып, картуф бешеп сыҡҡас ҡына бутағыҙ....
Мосолман тормошонда тиҫбе
Новости / Иман // 11-05-2018, 07:00
Тиҫбе «тәсбих» һүҙенән алынған. Тәсбих – Аллаһы Тәғәләне маҡтау-ололау, етешһеҙлектәрҙән пакланыу, доға, Алланы зекер итеү. Тиҫбе – зекерҙәрҙе һәм нәфел намаҙҙарын һанап барыу өсөн епкә теҙелгән ынйы-мәрйен бөртөктәре, муйынсаҡ. Заманында Мөхәммәт бәйғәмбәр үҙе тәсбихте бармаҡтары менән һанап барған, шулай итергә сәхәбәләрен дә өйрәткән. Ҡатын-ҡыҙға кәңәш биреп, ул: «Тәсбих, тәһлил әйтеп тороғоҙ. Әйткәндәрегеҙҙе бармаҡ менән һанап барығыҙ. Ҡиәмәт көнөндә уларҙан был турала һорау буласаҡ һәм яуап та алынасаҡ», – тигән. Әбү Һөрәйрәнең дә ятҡан килеш тәсбих әйтеп, таштарҙы йәки хөрмә емеше төштәрен ырғытып тороуы билдәле. Уның мең төйөн төйнәлгән ебе булыуы хаҡында ла риүәйәттәр бар. Төйөндәр бөткәнсе тәсбих әйтмәй тороп, ул йоҡларға ятмаған. Зекер әйтеүҙе тиҫбе менән һанап барғанда яңылышыуҙарға урын ҡалмай. Тиҫбе тартып Раббыбыҙҙы ололау, уны иҫкә төшөрөү мосолман тормошонда бик ҡәҙерле.
...


text:
Башҡортостан вәкилдәре Алжирҙағы II Халыҡ-ара нефть-газ күргәҙмәһендә ҡатнашасаҡ
Башҡортостандың эшлекле даирәләре вәкилдәре бөгөн Хасси-Мессауд ҡалаһында үтәсәк II Халыҡ-ара нефть-газ күргәҙмәһендә ҡатнашыу өсөн Алжир Республикаһына юлланды. Визит 5-нән 13 мартҡа тиклем дауам итәсәк.
Делегацияны БР сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрының беренсе урынбаҫары Хәлил Рәхимов етәкләй. Уның менән бергә БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Сәнәғәт, транспорт, төҙөлөш, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитеты рәйесе Наил Ҡотлогилдин һәм БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты Павел Бармин да сәфәргә сыҡҡан. Ҡатнашыусы предприятиелар араһында «Пакер» фәнни-производство фирмаһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Бурсервис» фәнни-производство предприятиеһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте , «БашИнноТек» инновация-инжиниринг үҙәге» фәнни предприятиеһы, шулай уҡ ете ситтән тороп ҡатнашыусы бар.
Халыҡ-ара нефть һәм газ күргәҙмәһенә барыуҙан тыш, сәфәр программаһында Рәсәйҙең Алжирҙағы Илсеһе менән осрашыу, дәүләт компаниялары етәкселәре, Алжирҙың Энергетика министрлығы вәкилдәре менән эшлекле контакттар ҙа планлаштырылған.
БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты Павел Барминдың әйтеүенсә, республика предприятиеларының геологик разведкалауҙағы, нфть һәм газ сығарыуҙағы, углеводород сеймалын транспортлауҙағы компетенцияларын күрһәтеү, шулай уҡ Алжир баҙарына сығыу өсөн урындағы эшҡыуарҙар менән тура бәйләнештәр булдырыу визиттың төп маҡсаты булып тора.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, февралдә Өфөгә рәсми визит менән Алжир Халыҡ Демократик Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Смаил Шерги әфәнде килеп киткәйне. Рәсәй яғы менән хеҙмәттәшлекте нығытыу һәм төбәктәр менән бәйләнештәр булдырыу был визиттың төп маҡсаты ине. Әүәлерәк Алжир Советтар Союзы ғалимдары, атап әйткәндә, тиҫтәләрсә йылдар дауамында был илдә эшләгән Өфө нефть институты (әле Өфө дәүләт нефть техник университеты) уҡытыусылары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек алып барған.
Республиканың эшлекле даирәләренең Алжир илсеһе Смаил Шерги менән беренсе осрашыуы 2011 йыл аҙағында Мәскәүҙә үткәйне. Унда нефть һәм газ сығарыу һәм углеводород сеймалын эшкәртеү өлкәһендә ике яҡҡа ла файҙалы хеҙмәттәшлекте үҫтереү мөмкинселектәре тикшерелде. Һәм Алжир дипломаты менән осрашыу барышында профилле предприятиеларҙың производство һәм фәнни ҡеүәттәре менән ентекләберәк танышыу өсөн нефть һәм газ комплексы белгестәре менән алмашыу тураһында килешеү төҙөлдө.


text:
15 февраль
15 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 46-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 319 көн ҡала (кәбисә йылында 320).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 438 — Рәсми рәүештә дөйөм ҡулланыу өсөн Рим империяһы закондарының тәүге рәсми йыйылмаһы Феодосий кодексы ҡабул ителә.
- 1045 — Бөйөк Новгородта София соборы төҙөлә башлай.
- 1113 — Рим Папаһы Пасхалий II тәүге монах орденын — Изге Иоанн Иерусалимлының госпитальерҙарының рыцарҙар орденын таный, һуңғараҡ ул Мальта ордены булараҡ киңерәк билдәлелек ала.
- 1145 — 167-се Рим Папаһы итеп Бернардо Паганелли һайлана, ул Евгений III исемен ҡабул итә.
- 1288 — Конклав Джироламо Маши д’Асколиҙы бер тауыштан Рим Папаһы итеп һайлай, әммә ул баш тарта. 22 февралдә ҡабат һайлауҙан һуң ғына Джироламо Сиркәүҙе етәкләргә риза була, Николай IV исемен ала.
- 1563 — Урыҫ ғәскәрҙәре Ливон һуғышы барышында Полоцк ҡалаһын ала.
- 1565 — Иван IV Грозный батшаның Александров слободаһынан ҡайтыуы һәм опричнина индереүҙе иғлан итеүе.
- 1717 — Рәсәйҙә тәүге тәрбиәүи китап — «Юности честное зерцало, или Показание к житейскому обхождению» баҫыла. Ул Петрҙың йәш дворян быуынын тәрбиәләүгә ҡарашының сағылышы була. Төҙөүсеһе тип Рязань һәм Муром епискобы Гавриил (Бужинский) атала. Китапты төҙөүҙә императорҙың арҡалашы Яков Брюс әүҙем ҡатнаша.
- 1763 — Саксонияла, Лейпцигтан алыҫ түгел Губертусбург һунарсы ҡәлғәһендә Пруссия, Австрия һәм Саксония араһында Ете йыллыҡ һуғыштың тамамланыуын аңлатҡан солох килешеүенә ҡул ҡуйыла.
- 1775 — 250-се Рим Папаһы итеп Джананджело граф Браски һайлана, ул Пий VI есемен ҡабул итә.
- 1794 — Француз республикаһының өс төҫлө («һабы янында күк, уртала аҡ һәм аҙағында ҡыҙыл ») хәрби-диңгеҙ флагы ҡабул ителә. Флаг һәм вымпел һүрәттәрен рәссам Жак Луи Давид эшләй. 1794 йылдың 17 февралендә был флагты Океан эскадраһының хәрби караптары күтәрә. 1794 йылдың 20 майында был байраҡ Францияның милли флагы итеп иғлан ителә.
- 1798 — Римға Наполеон Францияһының ғәскәрҙәре баҫып инеүе һөҙөмтәһендә Рим республикаһы иғлан ителә. Ул Францияның сателлиты була һәм француз Директорияһы тарафынан идара ителә.
- 1895 — Мәскәүҙә апалы-һеңлеле Гнесиналар тәҡдиме буйынса Рәсәй империяһында балалар өсөн тәүге музыка мәктәбе асыла. Был көндө Гагарин тыҡрығындағы бәләкәй генә йортҡа «Музыкальное училище Е. и М. Гнесиных» алтаҡтаһы ҡуйыла һәм тәүге уҡыусы алына.
- 1897 — Фердинанд Браун осциллографтың схемаһын баҫтырып сығара.
- 1898 — Гаванала америка броненосецы «Мэн» шартлай һәм һыу төбөнә китә, 260 диңгеҙсе һәләк була. Шартлауҙарҙың сәбәптәре асыҡланмай, Испанияға ғәйеп ташлана. Испания менән АҠШ араһында һуғыш ҡуба, ул Америка өсөн уңышлы тамамлана: американдар Гавай республикаһын баҫып ала, Пуэрто-Риконы оккупациялай, Испаниянан Филлипинды ала, һөҙөмтәлә 8,5 миллион кеше йәшәгән ғәйәт ҙур колониаль империяға эйә була.
- 1899 — Рәсәй империяһы закондарының фин закондарынан өҫтөнлөгө тураһында император манифесы. Финляндияны урыҫлаштырыу сәйәсәтенең башы. Уның үткәреүсеһе генерал Н. Бобриков була.
- 1902 — Берлин метроһының беренсе юлы асыла.
- 1910 — Француз авиаторҙар клубында Михаил Никифорович Ефимов 31-се һанлы диплом ала һәм тәүге дипломлы Рәсәй авиаторы була.
- 1918 — Латвия һәм Литва григориан календарына күсә.
- 1919 — Совет Рәсәйендә, Петроградта Консерваторияның Ҙур залында Фридрих Шиллерҙың «Дон Карлос» пьесаһы буйынса спектакль менән Ҙур драма театры асыла.
- 1922 — Гаагала Халыҡ-ара судтың тәүге ултырышы асыла.
- Латвияның Конституцияһы ҡабул ителә (1940 йылға тиклем һәм 1993 йылдың 6 июленән ғәмәлдә).
- 1932 — Лейк-Плэсидта III Ҡышҡы Олимпия уйындары тамамлана.
- 1940 — Ҡышҡы һуғыш: 7-се армия совет ғәскәрҙәре Маннергейм һыҙығын өҙә.
- 1943 — Монте-Кассино янында һуғыш: 4-се һинд һәм 2-се Яңы Зеландия дивизиялары Монте-Кассино монастыры өсөн икенсе һуғышты башлай. Аббатлыҡ көслө утҡа тотола — унда 1150 тонна бомба ташлана, Монте-Кассино тауының башы төтәп ятҡан емереклектәр өйөмөнә әйләнә.
- 1946 — ЭНИАК һанлы компьютерының эше күрһәтелә.
- «Douglas DC-6» америка винтлы авиалайнерының тәүге осошо.
- 1947 — «CCCР һәм сит ил граждандары араһында никахтарҙы тыйыу тураһында» ҡарар сыға.
- 1949 — Кнессет Хаим Вейцманды Израилдең тәүге президенты вазифаһында раҫлай.
- 1950 — Шарль Перроның «Золушка» тылсымлы әкиәте буйынса Уолт Дисней студияһында төшөрөлгән мультфильм премьераһы.
- 1957 — СССР-ҙың сит ил эштәр министры итеп Андрей Андреевич Громыко тәғәйенләнә.
- 1959 — Антонио Сеньи ҡабат Италияның премьер-министры була.
- 1963 — Рәсәй Фәндәр Академияһының Ҡаты есем физикаһы институты ойошторола.
- 1965 — Канада флагы раҫлана.
- 1973 — Ҡояштағы сағыулыҡтарҙы өйрәнеү өсөн «Прогноз-3» юлдашы осорола.
- 1976 — Инсбрукта XII Ҡышҡы Олимпия уйындары тамамлана.
- 1989 — Совет ғәскәрҙәрен Афғанстандан сығарыу тамамлана (1988 йылдың 15 майында башлана).
- 1994 — Рәсми рәүештә Рәсәйҙәге президент власы символы — Рәсәй Федерацияһы Президенты Штандарты индерелә.
- 2010 — Бельгия тарихында иң ҙур тимер юл һәләкәте була.
- 2013 — Силәбе янында метеорит төшөүе.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Алкин Мәжит Сәмиғулла улы (15.02.1940), йырсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Сәнғәт фәндәре кандидаты (2011), профессор (1992). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1977). Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге призға йәш йырсыларҙың республика конкурсы лауреаты (1972). Сығышы менән Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Салауат районының Әлкә ауылынан.
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гаршин Михаил Григорьевич (15.02.1932—3.09.1993), хужалыҡ эшмәкәре. БАССР‑ҙың (1989) һәм Рәсәй Федерацияһының (1992) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. БАССР-ҙың 7‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ленин (1966), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм Халыҡтар дуҫлығы (1981) ордендары кавалеры.
- Горшенина Софья Ивановна (12.02.1937), зоотехник. БАССР‑ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре ().
- Нурғәлиев Вил Фәтхулла улы (12.02.1937), педагог. БАССР‑ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы ().
- Яҡшыбаева Лира Миңләхмәт ҡыҙы (15.02.1947), яҙыусы, уҡытыусы. Рамазан Өмөтбаев (2009) һәм Жәлил Кейекбаев исемендәге (2011), шулай уҡ гәзит-журналдар премиялары лауреаты.
- Шляхов Дмитрий Юрьевич (15.02.1967), спортсы. Парашют спорты буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1993). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2004).
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дауытова Дилә Рәхим ҡыҙы (15.02.1908—21.7.1990), 1936—1964 йылдарҙа Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры, 1946 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1957). Сығышы менән Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Ғәҙелша приискыһы ҡасабаһынан.
- Тартыҡов Садыҡ Насретдин улы (15.02.1913—1995), дәүләт, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1968—1973 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының ауыл хужалығы министры. БАССР-ҙың V—VIII саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Ике Ленин һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.
- Мәһәҙиев Басир Дәүләт улы (15.02.1933—2.06.2014), тау инженеры-геолог, геология-минералогия фәндәре кандитаты (1974), БАССР-ҙың атҡаҙанған геологы (1986), СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1980).
- Асҡаров Тимерйән Динмөхәмәт улы (15.02.1938—2005), ауыл хужалығы хеҙмәткәре, 1960—1995 йылдарҙа Кушнаренко районының Фрунзе исемендәге колхоз механизаторы. Ленин ордены кавалеры.
- Фильчёв Виктор Васильевич (15.02.1948), баянсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор (2001). РСФСР-ҙың (1984) һәм БАССР‑ҙың (1976) атҡаҙанған артисы. Сығышы менән хәҙерге Һамар ҡалаһынан.
- Хәсәнова Винира Ғиниәт ҡыҙы (15.02.1948), 1974—2012 йылдарҙа Салауат дәүләт башҡорт драма театры актёры, 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районының Үрге Ҡыйғы ауылынан.
- Хәмиҙуллин Илдар Әнүәр улы (15.02.1958), Көйөргәҙе районының «Ремонтсы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сиражетдинова Фәнүнә Хәниф ҡыҙы (15.02.1949), йырсы. Башҡортостандың халыҡ артисы (1994). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Ишҡар ауылынан.
- Фазлетдинов Камил Нәжми улы (Камил Фазлый; 15.02.1949), мәғариф хеҙмәткәре, яҙыусы. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районы Туҙлыҡыуыш ауылынан.
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1564 — Галилео Галилей, итальян ғалимы, тәбиғәт фәндәренә нигеҙ һалыусы.
- 1906 — Муса Йәлил, татар шағиры, Советтар Союзы Геройы.
- 1935 — Илһам Шакиров, йырсы, Рәсәй Федерацияһының һәм Татарстандың халыҡ артисы, Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1857 — Михаил Иванович Глинка, рус композиторы.
- 1938 — Туйкин Кәбир Кәрим улы, яҙыусы, драматург һәм шағир. Сәйәси золом ҡорбаны.
- 1953 — Рәимов Риф Мөхсин улы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тәүге башҡорт совет тарихсыларының береһе, тарих фәндәре докторы (1950).


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Иман » Ҡөрьән ашы тәртиптәре
Ҡөрьән ашы тәртиптәре
Миңә Ҡөрьән ашы тураһында бик күп һорау бирәләр. Уларға яуап итеп, түбәндәгеләрҙе бәйән итәм.
Дини мәжлескә саҡырылғанһығыҙ икән, иң беренсе динде ихтирам итегеҙ. Кеше саҡырһағыҙ, үҙегеҙ өлгө булырға тейешһегеҙ. Бында иң әүәл дөрөҫ кейенеү, табында хәләл ризыҡтар булыу мөһим. Аятта кәрәкһеҙ темаға һөйләшеү булырға тейеш түгел. Миңә, имам булараҡ, Ҡөрьән аштарына көн дә йөрөргә тура килә. Иң беренсе һүҙҙе, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, дөрөҫ кейенеүҙән башлайым. Әлбиттә, вәғәземде дөрөҫ аңларлыҡ итеп, үпкәләшеүҙәр булмаҫлыҡ итеп һөйләйем.
Кеше һине ихтирам итеп, шундай оло ашҡа саҡыра икән, ниңә әле унда түш, ҡулдар күренеп торған асыҡ, ҡыҫҡа итәкле кейем кейеп барырға?! Фәрештәләр беҙҙең менән бергә доға ҡылғанда ғына доғалар тиҙерәк ҡабул була. Ә инде дөрөҫ кейенмәгән ҡатын-ҡыҙ булған ергә фәрештәләр инмәй, ояла.
Өйгә аят уҡытҡанда аҙан әйтелергә тейеш. Аҙан яңғыраған ерҙән яман көстәр ҡаса.
Табынға динде ихтирам иткән, шулай уҡ өйрәнеү өсөн олораҡ кешеләрҙе, ҡыуанысыңды уртаҡлашыу өсөн туғандарыңды саҡырыу дөрөҫ була. Ҡөрьән уҡылған өйҙә шулай уҡ фотолар тормаҫҡа тейеш. Аш-һыуҙы саманан тыш күп әҙерләү ҙә исрафҡа инә, етерлек кенә әҙерләгеҙ. Хәйерҙе тик саҡырған кешенең генә таратыуы хуплана. Хәҙер уны бөтә кеше лә таратыу модаға инде, был, беренсенән, монафиҡлыҡ, икенсенән ваҡытты күп ала.
Күстәнәс алыу мотлаҡ түгел. Муллаға айырым күберәк биреү ҙә нисектер ситен. Ул мәсет исеменә бирелә. Ә аҡ таҫтамал өҫтәлгә Ҡөрьән китабын һалыу өсөн ҡуйыла. Ирҙәргә түбәтәй кейеү һәйбәт. Тик ул булмаһа, урамда кейеп йөрөгән малахай, бүректә, фуражкала ултырыу килешкән эш түгел. Шуға күрә өйөгөҙҙә артыҡ түбәтәй тотоу ҡамасау итмәҫ. Тоҙ ялатыу ысынлап та бар. Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм, аш алдынан һәм ашап бөткәс тоҙ яларға кәрәк, тип әйтеп ҡалдырған. Тәһәрәтләндереүгә килгәндә, хәҙер күп өйҙә уңайлыҡтар бар бит. Тас тотоп, ҡомған менән йыуындырыу мотлаҡ түгел. Һәр кем йыуыныу бүлмәһендә йыуынып инә ала. Ә инде аҡсалата хәйер өләшһәләр, шунда йыуынырға кәрәк, тип уйлайым. Аҡсала бысраҡ күп. Беҙҙең яҡта өҫтәлдең ике яғына бер башы еүешләтелгән таҫтамал биреп, ҡулдарын һөрттөрәләр.
Доға ҡылыу оҙаҡ булмаһын. Ҡайһы бер хәҙрәттәр, бигерәк тә абыстайҙар ҡул күтәрттереп оҙаҡ итеп доға ҡылдыра. Был да артыҡ тырышыу, тип әйтке килә. Диндә ауырлыҡтар булдырмайыҡ.
Әҙерәк туй тураһында ла әйтеп үтәйем.
«Әсе» тип ҡысҡырышып ултырыу – бер оят, өҫтәлгә шул иҫерткес нәмәне ултыртып туй үткәреү – мең гонаһ. Яңы ғына яралған йәш ғаилә сабый һымаҡ. Ҡурсыуға, һаҡлауға, кәрәк саҡта ата-әсәһенең ситтән күҙәтеүенә лә, әпәүләп ебәреүенә лә мохтаж. Ике йәш кешенең башланып ҡына торған уртаҡ байрамын хәрәм менән атҡармағыҙ. Уларҙың юлында былай ҙа һынауҙар кәртә булырға әҙер генә тора бит.
Азат Хәлилов.
Дини мәжлескә саҡырылғанһығыҙ икән, иң беренсе динде ихтирам итегеҙ. Кеше саҡырһағыҙ, үҙегеҙ өлгө булырға тейешһегеҙ. Бында иң әүәл дөрөҫ кейенеү, табында хәләл ризыҡтар булыу мөһим. Аятта кәрәкһеҙ темаға һөйләшеү булырға тейеш түгел. Миңә, имам булараҡ, Ҡөрьән аштарына көн дә йөрөргә тура килә. Иң беренсе һүҙҙе, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, дөрөҫ кейенеүҙән башлайым. Әлбиттә, вәғәземде дөрөҫ аңларлыҡ итеп, үпкәләшеүҙәр булмаҫлыҡ итеп һөйләйем.
Кеше һине ихтирам итеп, шундай оло ашҡа саҡыра икән, ниңә әле унда түш, ҡулдар күренеп торған асыҡ, ҡыҫҡа итәкле кейем кейеп барырға?! Фәрештәләр беҙҙең менән бергә доға ҡылғанда ғына доғалар тиҙерәк ҡабул була. Ә инде дөрөҫ кейенмәгән ҡатын-ҡыҙ булған ергә фәрештәләр инмәй, ояла.
Өйгә аят уҡытҡанда аҙан әйтелергә тейеш. Аҙан яңғыраған ерҙән яман көстәр ҡаса.
Табынға динде ихтирам иткән, шулай уҡ өйрәнеү өсөн олораҡ кешеләрҙе, ҡыуанысыңды уртаҡлашыу өсөн туғандарыңды саҡырыу дөрөҫ була. Ҡөрьән уҡылған өйҙә шулай уҡ фотолар тормаҫҡа тейеш. Аш-һыуҙы саманан тыш күп әҙерләү ҙә исрафҡа инә, етерлек кенә әҙерләгеҙ. Хәйерҙе тик саҡырған кешенең генә таратыуы хуплана. Хәҙер уны бөтә кеше лә таратыу модаға инде, был, беренсенән, монафиҡлыҡ, икенсенән ваҡытты күп ала.
Күстәнәс алыу мотлаҡ түгел. Муллаға айырым күберәк биреү ҙә нисектер ситен. Ул мәсет исеменә бирелә. Ә аҡ таҫтамал өҫтәлгә Ҡөрьән китабын һалыу өсөн ҡуйыла. Ирҙәргә түбәтәй кейеү һәйбәт. Тик ул булмаһа, урамда кейеп йөрөгән малахай, бүректә, фуражкала ултырыу килешкән эш түгел. Шуға күрә өйөгөҙҙә артыҡ түбәтәй тотоу ҡамасау итмәҫ. Тоҙ ялатыу ысынлап та бар. Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм, аш алдынан һәм ашап бөткәс тоҙ яларға кәрәк, тип әйтеп ҡалдырған. Тәһәрәтләндереүгә килгәндә, хәҙер күп өйҙә уңайлыҡтар бар бит. Тас тотоп, ҡомған менән йыуындырыу мотлаҡ түгел. Һәр кем йыуыныу бүлмәһендә йыуынып инә ала. Ә инде аҡсалата хәйер өләшһәләр, шунда йыуынырға кәрәк, тип уйлайым. Аҡсала бысраҡ күп. Беҙҙең яҡта өҫтәлдең ике яғына бер башы еүешләтелгән таҫтамал биреп, ҡулдарын һөрттөрәләр.
Доға ҡылыу оҙаҡ булмаһын. Ҡайһы бер хәҙрәттәр, бигерәк тә абыстайҙар ҡул күтәрттереп оҙаҡ итеп доға ҡылдыра. Был да артыҡ тырышыу, тип әйтке килә. Диндә ауырлыҡтар булдырмайыҡ.
Әҙерәк туй тураһында ла әйтеп үтәйем.
«Әсе» тип ҡысҡырышып ултырыу – бер оят, өҫтәлгә шул иҫерткес нәмәне ултыртып туй үткәреү – мең гонаһ. Яңы ғына яралған йәш ғаилә сабый һымаҡ. Ҡурсыуға, һаҡлауға, кәрәк саҡта ата-әсәһенең ситтән күҙәтеүенә лә, әпәүләп ебәреүенә лә мохтаж. Ике йәш кешенең башланып ҡына торған уртаҡ байрамын хәрәм менән атҡармағыҙ. Уларҙың юлында былай ҙа һынауҙар кәртә булырға әҙер генә тора бит.
Азат Хәлилов.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
- Подробности
- Просмотров: 451
ГИДРОФИТТАР, макрофиттар (гидро... һәм фито...), ҡатмарлы төҙөлөшлө һыу үҫемлектәре. Г. өсөн механик һәм һыу үткәргес туҡымаларҙың үҙгәреүе, махсуслашҡан һауа йөрөтөүсе туҡымаларҙың (аэренхималар) булыуы хас; тамыры беркетеү ағзаһы булып тора. Г. төрҙәре: һыу өҫтөндә йөҙөүселәр (бәләкәй тәлмәрйен тәңкәһе, күл сальвинияһы, ябай ҡырҡтамыр һ.б.); һыу эсендәгеләр (өс өлөшлө тәлмәрйен тәңкәһе, ябай бысҡы үлән һ.б.); һыу төбөнә нығынғандар [һыу өҫтөнә сығып торғандар (ике өйлө күрән, яҫы япраҡлы екән һ.б.), һыу өҫтөндә йөҙөүселәр (аҡ томбойоҡ, өйкөм терпебаш, һары томбойоҡ һ.б.), һыу эсендәгеләр (бүрекле һыу үләне, канада элодеяһы һ.б.)]. Г. һыу ятҡылыҡтарының таҙарыныу процесында ҡатнаша. Ашарға яраҡлы үҫемлектәр (сатырлы һыусәсәк, ябай уҡъяпраҡ), мал аҙығы үҫемлектәре (күрән), декоратив үҫемлектәр (аҡ томбойоҡ, һары томбойоҡ), дарыу үҫемлектәре (һары томбойоҡ). Составында алкалоидтар һәм флавоноидтар булған аҡ томбойоҡ һәм пак томбойоҡ халыҡ медицинаһында ҡулланыла. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына Г. үҫемлектәрҙең 5 һирәк төрө индерелгән (еп һымаҡ һыу үләне, ике өйлө күрән, кескәй һары томбойоҡ, күл сальвинияһы; реликт булған һыу сәтләүеге).
Әҙәб.: Экология водоёмов Башкирии. Уфа, 1998.
Ф.Б.Шкундина
Тәрж. Г.А.Миһранова


text: Һәр нәмә ваҡыты менән ҡыҙыҡ, тиҙәрме әле? Ысындан да, ил, йәмғиәт, айырым шәхестәр өсөн ҙур ҙа, ғәйәт мөһим булып күренгән бәғзе бер хәл-ваҡиғалар аҙ ғына ваҡыт үтеүгә онотола, үҙенең әһәмиәтен юғалта. Йә, киреһенсә, бөгөн күҙгә эленмәгән нәмә, ҡолаҡҡа салынмай ҙа үткән хәбәр, ҡалын тупраҡты ярып сыҡҡан үҫенте һымаҡ, йылдар ҡатламын аҡтарып йәнә ҡалҡа, йылдар төпкөлөнән ҡаҡлыҡҡан шаңдауға оҡшап, яңы яңғыраш, яңыртылған мәғәнә ала. Ғөмүмән, Ватаныбыҙ тарихының һәр мәле, ниндәй генә булһа ла ғәмәле бөгөн ҡыҙыҡлы ла, ғибрәтле лә. Шуға күрә, йыбанмаһағыҙ, Рәсәй-илебеҙҙең быуат элгәре, айырым алғанда, ғинуар айында, кисергәндәренә бер барып әйләнәйек.


text:
Балаларға - уйын майҙансығы
13 июля 2016 йыл | Йәмғиәт
Сәйетбаба ауылының Еңеүҙең 30 йыллығы урамында бер төркөм балалар шау-гөр килеп уйнаған ергә ирекһеҙҙән юл тоттом. Баҡтиһәң, бында уларға иҫ киткес матур уйын майҙансығы төҙөлгән икән! Сағыу төҫтәргә буялған бәләкәй генә өй, өҫтәл, эскәмйәләр, әүһәләй, ҡалҡан-бәүелсәктәр, ваҡ ҡына ҡом тултырылған уйын майҙансығы әллә ҡайҙан үҙенә саҡырып тора.
Яугир даны мәңгеләштерелде
13 июля 2016 йыл | Йәмғиәт
Вил Әнүәр улы 1967 йылдың 28 июлендә Хәтирә һәм Әнүәр Ильясовтар ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә. 1974 -1984 йылдарҙа Бурлы урта мәктәбендә белем ала. Уны тамамлағас, бәләкәйҙән техника менән ҡыҙыҡһынған туғаныбыҙ Өфө ҡалаһына ДОСААФ мәктәбенә уҡырға керҙе. Был уҡыу йортон уңышлы ғына бөтөргәндән һуң "Ленинизм” колхозында шофер булып эшләне. Күп тә үтмәй, 1985 йылдың октябрендә, хәрби хеҙмәткә саҡырылды. Талды-Ҡурғанда әҙерлек үткәндән һуң Афғанстанға ебәрҙеләр.
Онотолмай үткәндәр
13 июля 2016 йыл | Йәмғиәт
1941 йылдың 22 июне. Ата-йым ҡайғылы төҫ менән өйгә килеп инде лә: "Һуғыш башланған бит, балалар, ни эшләрбеҙ инде”, - тип хәбәр һалды.
Илһөйәрҙең дуҫтары
13 июля 2016 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Бәләкәйҙән ифрат китап яраттым. Хатта атай-әсәйемдән йәшенеп уҡый торғайным. Айырыуса Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның "Яҡтыға” трилогияһындағы кескәй Емеште йәлләп, илай-илай уҡығаным хәтерҙә, - ти Илһөйәр Мортазина. - Шуғалырмы, мәктәптә гел "бишле”гә өлгәштем. Барлыҡ фәндәр ҙә еңел бирелеүгә ҡарамаҫтан, тел, әҙәбиәт яҡын ине. Иншаларҙы мөкиббән бирелеп, кинәнеп яҙҙым. Уларҙы әле лә ҡайһы саҡта уҡып алам.
Һәйкәлдәрҙә - тарих, халыҡ хәтере
13 июля 2016 йыл | Йәмғиәт
Район мәҙәниәт һарайы янында 1812-1814 йылдарҙағы Ватан һуғышы яугирҙары исемен мәңгеләштереү маҡсатында "Төньяҡ амурҙары” иҫтәлегенә һәйкәл һалына башлауы хаҡында гәзитебеҙҙә хәбәр иткәйнек инде.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 22.01.2018
Регина ӘМИРОВА
Конкурстар / Йәшлек гүзәле // 22-01-2018, 15:00
Миңә 20 йәш. Өфө ҡалаһында тыуһам да, бала сағым Күгәрсен районының йәмле Теләүембәт ауылында үтте.
Баш ҡаланың 20-се башҡорт ҡала гимназияһын тамамлағандан һуң, Өфө статистика, информатика һәм иҫәпләү техникаһы колледжында бухгалтер-иҡтисадсы һөнәрен алдым. Хәҙер Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыйым һәм бер юлы эшләйем.
Буш ваҡытымда спорт менән шөғөлләнәм. Волейбол, баскетболды үҙ итәм. Йырларға, бейергә лә яратам. Хыялым – үҙ эшемде асыу.
Юлай КӘРИМОВ фотоһы.
...
Баш ҡаланың 20-се башҡорт ҡала гимназияһын тамамлағандан һуң, Өфө статистика, информатика һәм иҫәпләү техникаһы колледжында бухгалтер-иҡтисадсы һөнәрен алдым. Хәҙер Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыйым һәм бер юлы эшләйем.
Буш ваҡытымда спорт менән шөғөлләнәм. Волейбол, баскетболды үҙ итәм. Йырларға, бейергә лә яратам. Хыялым – үҙ эшемде асыу.
Юлай КӘРИМОВ фотоһы.
...
Йондоҙнамә (22-28 ғинуар)
Махсус бит // 22-01-2018, 11:09
Һәр нәмә сағыштырыуҙа баҙығыраҡ күренә
Махсус бит / Письма // 22-01-2018, 07:00
йәки Илле йәш – күп түгел!
Был тормошта ниндәй ҙә булһа берәй нәмә хаҡында һүҙ ҡуҙғатһаҡ, уны, үҙебеҙгә йә башҡаларға аңлайышлыраҡ булһын өсөнмөлөр, икенсе берәй нәмә менән сағыштырыусанбыҙ. Ысынлап та, шунһыҙ күпселек осраҡта теге йәки был хәлдең, күренештең ниндәй икәнлеген тулы итеп белеп тә, тейешенсә баһалап та булмай. Шулай уҡ бер үк нәмәне төрлө кешенең төрлөсә, хатта ҡапма-ҡаршы формала ҡабул итеүе лә бар. Мәҫәлән, Чукотка кешеһе өсөн йылы булған көндөң экватор тирәһендә көн күргән африкан өсөн ифрат та һалҡын булып тойолоуы ихтимал......


text:
Гимназиябыҙҙа көслө спортсылар байтаҡ ҡына. Шуларҙың береһе – Х «Б» синыфы уҡыусыһы Динислам Хөсәйенов. Ул туғыҙ йәшенән спортҡа ғашиҡ. «Динамо» стадионына футбол секцияһына йөрөй, баскетбол менән дә шөғөлләнә. Фотоһы «Гимназиябыҙҙың иң шәп спортсылары» тигән таҡтала эленеп тора.
Башҡорт теле дәресендә Зарема Замир ҡыҙы Ғайсина менән бергәләп «Йәншишмә» гәзитен байҡап сыҡҡандан һуң үҙем менән дә таныштырырға булдым әле. Мин Башҡортостандың иң матур ауылдарының береһе булған Амангилделә ҙур, татыу ғаиләлә тыуғанмын. Әлеге көндә урта мәктәбебеҙҙең VI синыфында тырышып ҡына уҡып йөрөйөм. Әлбиттә, уҡыуҙан тыш, яратҡан шөғөлдәрем байтаҡ.
Йөҙҙәрендә бер аҙ уйсанлыҡ, ҡиәфәтендә оялсанлыҡ, тыйнаҡлыҡ, шул уҡ ваҡытта саялыҡ һыҙаттары күҙгә ташланып тора. Синыфташтарына һәр яҡлап та өлгө ул Азалиә Аҡбулатова. Уҡыуҙа ла һынатмай, синыфтан тыш сараларҙа ла әүҙем.
Атайымдың исеме – Илһам. Ул 1977 йылдың 19 ғинуарында Бишҡурай ауылында Фина һәм Әхмәт олатайымдарҙың ишле, татыу, эшһөйәр ғаиләһендә донъяға килгән. Ауыл мәктәбендә һигеҙенсе синыфты тамамлағас, район үҙәге Үрге Йәркәйҙәге һөнәрселек училищеһында белем ала. Техниканы бик ярата, теләп өйрәнә. Практика үткәндә үҙебеҙҙең ауылға ҡайтып, ырҙын табағында ашлыҡ таҙартыу машиналарын хеҙмәтләндерә. Эш ваҡытында бармаҡтарын ҡыҫтыра, уны …
Continue reading ‘Чечен һуғышында ҡатнашҡан’ »
Ҡарҙар иреп, тирә-яҡ тыуған яҡтарын һағынып ҡайтҡан ҡоштар моңона тула башлағас, беҙҙә, һәр йылдағыса, «Гимназия йондоҙҙары» исемле конкурс уҙғарыла. Быйыл ул үҙенең 25 йыллыҡ юбилейын билдәләне.
Яҙғы каникул мәлендә Өфөләге 102-се башҡорт гимназияһында Балалар китабы аҙналығы уҙғарылды. Уҡыуҙан арығандарҙыр, мәктәпте күргеләре лә килмәйҙер инде, тип уйлаһам, яңылышҡанмын икән. Ҡыҙҙар, малайҙар саҡырыуҙы ҙур теләк менән ҡабул итеп, ихлас ҡатнашты.
Беҙҙә үткән аҙналыҡ барышында яҙыусылар һәм шағирҙар менән осрашыуҙар, төрлө конкурстар, акциялар, флешмобтар ойошторолдо. Ә шулай ҙа иң мауыҡтырғысы ғаиләгә арналған квест булды.
Хәйбулла район үҙәк балалар моделле китапханаһы аҙналыҡҡа ҙур күләмле программа әҙерләне: китап геройҙары менән осрашыуҙар, сәхнәләштерелгән тамашалар, әҙәби кисәләр.
Баш ҡалабыҙҙың 47-се моделле балалар китапханаһы ла «Балалар китабы аҙналығы»нан ситтә ҡалманы. Бик ҡыҙыҡлы үтте ул. Төрлө конкурстар, уйындар ойошторолдо.
Әкиәт Борон-борон заманда йәшәгән, ти, Көҙһылыу исемле ҡыҙ. Уның Һыуыҡбай исемле ағаһы, Яҙбикә исемле апаһы һәм Йәйкәй исемле һеңлеһе булған. Улар үҙҙәре бер айырым планетала ғүмер иткән. Өс ай һайын быларҙың берәүһе Ергә ҡунаҡҡа барып килгән. Тәүгеләрҙән булып Һыуыҡбай юлланған. Ул күренеү менән ап-аҡ ҡар бөртөктәре яуа башлаған. Ыжғыр бурандар ҡоторған. Кешеләр өшөп, мамыҡ шәл …
Continue reading ‘Йыл миҙгелдәре нисек барлыҡҡа килгән?’ »


text:
Йыл аҙағынаса Туймазыла ике социаль йорт төҙөлөп бөтәсәк
Туймазыла социаль торлаҡ төҙөү эштәре әүҙем алып барыла. БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ике йорт (һәр береһендә 50-шәр фатир) ағымдағы йылдың сентябрь һәм ноябрь айҙарында файҙаланыуға тапшырыласаҡ.
БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетында билдәләүҙәренсә, ҡайһы бер райондарҙа социаль торлаҡ төҙөү темптары түбән. Атап әйткәндә, төҙөлөш эштәре Шаран ауылында оҙаҡҡа һуҙыла. Генераль подрядсыға тейешле сроктарҙа (2012 йылдың ноябрендә) объектты файҙаланыуға тапшырыу өсөн саралар күрергә ҡушылды. Уның ҡарауы, төҙөүселәр быйыл янғын депоһын төҙөп бөтөргә иҫәп тота. Шулай уҡ ауылда алдағы ике-өс йылда сменаһына 250 кешене хеҙмәтләндерәсәк яңы поликлиника асылырға тейеш. Әлеге ваҡытта проектлау эштәре алып барыла.


text:
13 июлдә –«Версия Башкортостана» гәзитендә «ҡыҙыу линия»
Шишәмбе, 13 июлдә, "Версия Башкортостана" социаль-хоҡуҡи аҙналыҡтың сираттағы “ҡыҙыу линияһы” үтәсәк. 15.00 — 17.00 сәғәттәрҙә телефон аша РФ прокуратураһы ҡарамағындағы БР буйынса Тикшереү комитетының тикшереү идаралығына ҡараған Өфөнөң Октябрь районы буйынса тәфтишләү бүлеге етәксеһе Азат Вәхитов кәңәштәрен бирә.
Был хеҙмәт бушлай күрһәтелә һәм мохтаждарҙың барыһы ла ҡуллана ала, ни бары (8-347) 272-79-16 номерҙарын йыйырға ғына кәрәк. Шылтыратыуҙар 15-00-дән 17-00-гә тиклем ҡабул ителә. Йәнә бер ҡабатлайбыҙ, был даими рубрика, граждандар менән әңгәмәләшеү айына ике тапҡыр – һәр икенсе һәм дүртенсе шишәмбелә үткәрелә.
«Ҡыҙыу линия»ға шылтыратыуҙарҙың географияһы киң, ул бигерәк тә бушлай юридик ярҙам табыуы ҡыйын балған райондар халҡы өсөн уңайлы. «Ҡыҙыу линия»ға гражданлыҡ эштәре, шулай уҡ енәйәт эштәре менән бәйле бик күп һорауҙар менән мөрәжәғәт итәләр. Был ике сәғәт эсендә бирелгән барлыҡ һорауҙарға яуаптар "Версия Башкортостана" гәзитенең яҡын көндәрҙәге һандарында баҫылып сыға. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, һорауығыҙҙы гәзиттең 15-се битендә урынлашҡан купонға яҙып ебәрә алаһығыҙ, – уға яуап "Һеҙҙең хоҡуҡ" даими рубрикаһында донъя күрәсәк.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Күңел төшөнкөлөгөнә бирелмәгеҙ
Күңел төшөнкөлөгөнә бирелмәгеҙ
Депрессия – ауыр, ҡурҡыныс һәм хәлде алыусы сир. Өҫтәүенә, сирле кеше менән бергә уның яҡындары ла интегә, сөнки уның менән аралашыу ауырлаша. Бынан тыш, депрессия башҡа ауырыуҙарҙың да көсәйеүенә килтерә. Белгестәр күҙаллауынса, 2020 йылда был психик сир донъяла йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы ауырыуҙарынан ҡала икенсе урынды биләйәсәк. Был фаразға ышанғы килмәй, әлбиттә. Әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы йылдарҙа ул ысынлап та киң тарала башланы. Йылдан-йыл төрҙәре лә арта бара.
Ауырыу нисек беленә?
Иң төп сағылышы – күңел төшөнкөлөгөнә бирелеү, ҡыуаныу һәләтен юғалтыу, донъяға “ҡара күҙлек аша ҡарау”. Һәр кемдең дә кәйефе төшә, әммә һау-сәләмәт кешелә ул ваҡыты-ваҡыты менән ҡабатлана, ә депрессиялағы кеше даими рәүештә ошо хәлдә була. Әүҙемлеге юғала, фекерләүе тотҡарлана, ғөмүмән, тотош холоҡ-ҡылығында һәм хәрәкәттәрендә ниндәйҙер яйлылыҡ барлыҡҡа килә. Кеше көн дә эшкә йөрөргә мөмкин, әммә иң матур ҡояшлы көн дә уға бер ниндәй ҙә ҡыуаныс килтермәй. Үҙ-үҙенә йомолоп, күңелһеҙлеккә бирелеп барыусан. Уға агрессия хас түгел, ҡыҙып та бармай, әммә бөтә нәмәлә үҙен ғәйепләүҙән ныҡ ҡына көйәләнеп китеүе бар. Ғәҙәттә, сирле кеше үҙенең ғәҙәти шөғөлөн ташламай, тик уның барыһын да теләр-теләмәҫ кенә башҡара. Аппетиты юғалыуы бар.
Депрессия нимәнән башлана?
Сәбәбе төрлө булыуы ихтимал. Мәҫәлән, ниндәйҙер ауырыуҙың депрессияға килтереүе мөмкин. Шулай уҡ яҡын кешеңде юғалтыу кеүек етди психологик яра ла уға сәбәпсе була. Ҡайһы берәүҙәрҙә был ауырыу нәҫелдән килә. Әммә атаһы йә әсәһе ауырыған икән, мотлаҡ балаһы ла депрессия кисерәсәк тигән һүҙ түгел.
Эштәге проблемалар ҙа был етди сиргә этәргес була. Айырыуса эш ауыр һәм күберәк кире хис-тойғоларға бәйле булһа. Бындай хәлдәр бик йыш осрай. Шулай уҡ эштә үтә ныҡ арыу ҙа депрессияға килтерә.
Ябай хәсрәтләнеү, күңелһеҙләнеү менән депрессияны нисек айырырға?
Тормошта төрлө хәл осрай. Һәр кемдең кәйефһеҙ сағы, күңелһеҙлеккә бирелгән мәле була. Әммә уның етди ауырыуға әүерелеүен нисек асыҡларға?
Юғалтыуҙы һәр кем ауыр кисерә. Бер нәмә ҡыуандырмай, яҡын кеше күҙ алдынан китмәй, күңелдә үкенес менән бергә һағыш тойғоһо ғына, донъяның бер ҡыҙығы ҡалмай кеүек. Күпмелер ваҡыттан һуң ғына һау-сәләмәт кеше әкренләп был хәлдән сыға һәм тормошо һәүетемсә дауам итә. Ә инде бер нисә айҙан йәиһә бер йылдан һуң да ул ошо хис-тойғоларҙан арына алмай, тормоштан йәм тапмай икән, тимәк, хәүефләнергә урын бар. Әммә сирле кеше үҙе лә, яҡындары ла уның ауырыумы әллә ваҡытлыса ғына булған күренешме икәнлеген асыҡлай алмаясаҡ. Был табиптың ғына ҡулынан килә.
Әйткәндәй, һуңғы ваҡытта депрессияның башҡа сир артына йәшеренеүе күҙәтелә. Мәҫәлән, кешенең йөрәге ауырта башлай. Ул кардиологҡа күренә һәм табип тәғәйенләгән дауалау курсын үтә. Әммә йөрәк ауыртыуы бөтмәй. Йә булмаһа түҙеп торғоһоҙ итеп эсе ауырта. “Ашығыс ярҙам” саҡыртырға тура килә. Табиптар төрлөсә тикшереү үткәреп ҡарай, ләкин ашҡаҙан-эсәк трактында бер ниндәй ҙә сир тапмай. Һөҙөмтәлә улар диагноз ҡуя алмай. Ауырыу кешегә невропатологка барып эләккәнсе бына шулай төрлө белгес аша үтергә тура килә. Ул ғына депрессияны күҙаллап, психиатрға мөрәжәғәт итергә тәҡдим итер. Табип иһә был осраҡта депрессияға ҡаршы махсус препараттар тәғәйенләй һәм күпмелер ваҡыттан һуң йөрәктәге, эстәге йәки башҡа урындағы ауыртыуҙар ҙа юҡҡа сығыр.
Нисек һаҡланырға?
Бөгөнгө ҡатмарлы заманда стрестан һәм нервы көсөргәнешенән нисек һаҡланырға?
Иң беренсе сиратта, белгестәр тормош ауырлыҡтарына ҡаршы торорға өйрәнергә кәңәш итә. Ауыр мәлдәрҙә үҙҙәрендә йәшәү көсө тапҡан инвалидтарҙың, спортсыларҙың һәм башҡа геройҙарҙың миҫалын күҙ алдына килтерергә кәрәк. Был рух ныҡлығы, ихтыяр көсө, үҙ-үҙеңә ышаныс тәрбиәләргә ярҙам итер.
Ауыр эмоциональ көсөргәнештән сыға алмаған осраҡта психиатрға мөрәжәғәт итеүҙән тартынырға ярамай. Табипҡа ни тиклем иртәрәк күренһәң, дауаланыуҙың һөҙөмтәһе лә шул тиклем яҡшыраҡ. Хатта дауаханаға барыуҙан да ҡурҡырға кәрәкмәй. Юғиһә, беҙҙә психо-неврологик диспансерҙар хаҡында төрлө фекер йөрөй. Киреһенсә, яҡындары сирлене дауаханаға ятып курс үтергә өгөтләргә тейеш. Сөнки табип күҙәтеүе аҫтында медицина ярҙамы алыуҙың ыңғай йоғонтоһо күпкә көслөрәк.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Японияла Милли агентлығында уҙған йылда Һалым ҡарары, килешеү криптовалютный н капиталын арттырыу-был формаһы “Башҡа инеү,” хәҙер инвесторҙар килеменә һалым өсөн йыллыҡ отчетын февралдә үҙен танытырға тейеш.. 16-Март 15.
Сит ил валютаһы һәм отош буйынса акция айырмалы рәүештә., түләгән һалымдар буйынса ул 20 проценттан, Виртуаль аҡсаһынан килем һалымы алынмай. япония, булып эшләй 15 проценттан 55 проценттан. Үрге кешенең йыллыҡ эш хаҡы суммаһынан менән ҡарай 40 миллион иендан ($365,000).
Виртуаль капитал инвестиция артыуы һалым менән оҙайлы аҡса ҡайһы бер илдәрендә был юҡ, Сингапур, горстка криптовалюта-Япония бай инвесторҙар ташлап китәһең инде., Маекав әйтеп Кенго, һалым корп етәкселек партнерҙар шиодом.
Килем-япон хөкүмәте күтәреү өсөн потенциалдың ҙур булыуын мөмкин. Һуңғы айҙа тураһында. 40 бөтә сауҙа bitcoin ие операция проценты ҡаршы булды..
Шул уҡ ваҡытта., һалым органдары мәғлүмәттәр базаһын булдырыу һәм буласаҡ инвесторҙар командаһы криптовалюта, токио ҡалаһында урынлашҡан осака һәм һаҡлау, тығыҙ ҡарап электрон сауҙа.
Авторы: Сара Бауэр


text:
Ғәлиә Әмирханова – Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы.
Халыҡ мәҡәленә эйәреп: " Тырышҡан тапҡан,
Ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан".
Был мәҡәл бөтөн барлығы менән миңә ҡағыла. Беҙҙең өй ғүмер буйы йыр-моң менән тулы булды. Минең әсәйем Мөнәүәрә - бик оҫта йырсы ине, үҙе кеүек йырсы дүрт ҡыҙ, бер малай үҫтерҙе. Иң олоһо мин инем. Биш йәшемдә байтаҡ йыр өйрәнгән инем. Күрше әбейҙәр мине йырлатып, кәнфит бирәләр ине. Бала саҡтан башланды минең артислыҡ.
Бер ваҡыт театрҙың эшен тикшерергә Нәжибәк Хафизов килә. Мин уның артынан ҡалмайым. "Ағай, минең артист булғым килә, мин йырлайым, тыңлап ҡарағыҙ әле", - тинем. Артистарҙы йыйып, мине йырлатып ҡаранылар. Барыһына ла оҡшаны, концерт бригадаһына алдылар. Әммә төп эшем – костюм үтекләү ине.
Ул ваҡытта Ғ.Ғиләжев менән Ә.Әсләмов, режиссер булараҡ, мине уҡып сығып, диплом алырға әйҙәй башланылар. Ризалаштым. Улар мине Өфөгә алып барып, училищеға уҡырға кереттеләр. Шулай итеп, диплом алып Ауырғазы театрына артистка булып ҡайтып бик әүҙем эшләй башланым.
1956 йылда Салауат ҡалаһына күстек. Мин Талют Глюмов тигән оҫта бейеүсе егет менән тормош ҡороп ебәрҙем. 40 йыл эсендә 160-лап төп ролдәр уйнаным. Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы булдым. Театраль ярыштарҙа еңеп, Мәскәү аша икенсе урын яуланым. Бик күп маҡтау ҡағыҙҙары бирҙеләр. Ике мәртәбә йыл актрисаһы булдым, ике миҙгел урындағы депутатлыҡҡа һайланылар.
Аллаға шөкөр, теләгәнемә ирештем – артистка булдым. Емереп ролдәр уйнаным. Ҡытлыҡ кисермәнем, кисен роль алдым, ә иртәгәһенә ятлап ҡуйҙым. Беҙ эшләгән йылдарҙа сәнғәттең ныҡ үҫкән сағы ине, ысын сәнғәтте тойоп, аңлап профессиональ кешеләр менән эшләнем. Мин үҙемде эш өлкәһендә бәхетле тип һанайым.
1956 йылдың 22 майында Борай районы Салҡаҡ ауылында тыуған.
1986 йылда ситтән тороп Өфө сәнғәт институтын тамамлай. 1977 йылда Стәрлетамаҡ мәҙәниәт училищеһын тамамлағандан һуң Салауат башҡорт дәүләт драма театры труппаһына ҡабул ителә.
"Һүҙ ҡәҙере" республика нәфис һүҙ конкурсында III дәрәжәләге диплом.
VIII республика"Һүҙ оҫтаһы" конкурсында II дәрәжәләге диплом (2014г.).
Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы грамотаһы менән бүләкләнә(2016й.).
Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тыуыуына 85 йыл тулыуға арналған видеокнкурста 3-сө урын яулай (17.03.2017й.)
1953 йылдың 19 апрелендә Миәкә районы Боғҙан ауылында тыуған.
1972 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай. Шул уҡ йылда Салауат башҡорт дәүләт драма театры труппаһына ҡабул ителә. 1983 йылда - «Башҡортостандың атҡаҙанған артисы», 2004 йылда - «Башҡортостандың халыҡ артисы» исемдәренә лайыҡ була.
Рәсәй Федерацияһы, Башҡортостан Республикаһы,
Салауат дәүләт башҡорт драма театры, 453266, Салауат ҡалаһы, Еңеүҙең 30 йыллығы урамы, 5
8 (3476) 33 06 50 salavatteatr@yandex.ru


text:
ИР ҠАНАТЫ АТ БУЛА/Илүзә ҒӘЙНУЛЛИНА
Баҫылды : 10-09-2013, 13:21 | Категория: Рубрикалар » Арҙаҡлы шәхестәр
Просмотров 762
- Рубрика:Рубрикалар » Арҙаҡлы шәхестәр
- Исеме:ИР ҠАНАТЫ АТ БУЛА
-
- Автор:Илүзә ҒӘЙНУЛЛИНА
-
- Район:
-
- Ауыл:
-
- Рәссам:Азамат Ғарипов
-
Ейәненең ат йәнле икәнен күреп, Ғәйфулла ҡарт:
— Йылҡы малы ир-егеттең иң тоғро дуҫы ул, — тип һүҙ башланы. — Һыбайлылар алдында дошман ҡурҡыуынан бөгөлөп үк төшә. Һуғыш ваҡытында ауыр техника, танктар инә алмаған ҡуйы урман йәки һаҙлыҡтар аша атлы ғәскәр елдереп үтә ине. Кавалерияға йылға аша сығыр өсөн күпер ҙә кәрәк түгел, сөнки аттар шәп йөҙә.
— Ысынмы, үҙең күрҙеңме? — Малайҙың күҙҙәре янып китә.
— Мин һуғыш юлын, Рәфис, легендар 112-се Башҡорт кавалерия сафында үттем. Таһир Кусимов, полкында пулеметсы булдым. Бөгөнгө һымаҡ хәтеремдә. 1943 йылдың сентябрь айы. Беҙҙең полкка Украинаның Неданчичи тигән ауылы эргәһенән беренсе булып Днепрҙы кисеп сығырға һәм икенсе ярҙа плацдарм булдырырға, нығынырға бойороҡ бирелде. Таһир Кусимов, үҙенең полкы менән Тула, Ростов, Чернигов өлкәләрендә дошман ғәскәрҙәрен ҡыуа килеп, күп йылғаларҙы кискән, үҙенең батырлығы, етеҙлеге менән дан алып өлгөргән командир ине. Шуға күрә был ауыр, ләкин маҡтаулы бурыс уға йөкмәтелде. Разведка яһап, кисеү урыны билдәләнгәс, йылға аша сығыуға әҙерлек башланды. Днепрҙың киңлеге был урында 600 метрҙан, ә тәрәнлеге 6 метрҙан да ашыу. Һыу һалҡын, ағымы көслө. Беҙ пулеметтарҙы, ҡоралдарҙы һалдарға, кәмәләргә тейәп, Днепр ҡосағына ташландыҡ. Яраланған, хәлһеҙләнгән, йөҙә белмәгән һалдаттар ҙа кәмәләргә урынлаштырылды. Снарядтар шартлай, пулялар ҡолаҡ төбөнән һыҙғырып үтә. Ярға 15-20 метр тирәһе ҡалғас, Таһир Кусимов ултырған кәмәгә снаряд ярсығы килеп эләкте.
Рәфис, үҙе лә һиҙмәҫтән:
— Шунан? — тип ҡысҡырып ебәрә.
— Ишкәксенең ҡулы ҡаты яраланды. Батмаҫ өсөн кәмәләгеләр йылғаға һикерҙе. Кемдер аттарҙың ялына, ҡойроғона йәбеште. Кусимов та, ауыр кәүҙәһе менән Днепр тулҡындарына ҡаршы көрәшеп йөҙә башланы һәм, күп тә үтмәй, йылғаның уң яҡ ярында ул бәһлеүән һымаҡ баҫып тора ине инде. Бына шулай, улым, аттарҙың йөҙә белеүе арҡаһында күп һалдат ғүмере һаҡлап ҡалынды. Ир ҡанаты ат була, тип юҡҡа ғына йырламайҙар икән шул.
Малай, ғорурланып, яугир олатаһына һыйынды.
Рәссам Азамат Ғарипов
(голосов:0)
Оҡшаш материал
Комментарийҙар