text:
2009 йылда Башҡортостанда 400 килограмдан ашыу наркотик юҡ ителгән
29 декабрҙә Рәсәй Федерацияһының Наркотиктар әйләнешен контроллек итеү федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы хеҙмәткәрҙәре менән 50 килограмдан ашыу наркотик, шул иҫәптән кило ярым героин, 10 килограмм марихуана, 15 килограмдан ашыу мәк үләне утта юҡ ителгән. Был турала “Башинформ” мәғлүмәт агентлығына идаралыҡтың матбуғат хеҙмәте вәкиле Роман Покотило хәбәр итте. “Наркотиктар менән сауҙа итеүҙән килгән килем ике миллион ярым һумдан ашып китер ине,” – тип тә өҫтәне ул.
Суд ҡарарына ярашлы, енәйәт эше материалдары буйынса енәйәтсенең ғәйебен иҫбат итеүсе булып торған наркотиктар юҡ ителергә тейеш. Наркоконтроль идаралығы тәфтишләгән енәйәт эштәрен тикшереү һөҙөмтәһендә, республика судтары менән 150 хөкөм ҡарары сығарылған.
Миҫалға, Башҡортостан биләмәһендә хәрби хеҙмәткә тиклемге йәштәге егет ярҙамында 600 грамм героин һатырға ниәтләгән Чечен республикаһының 29 йәшлек гражданына ҡарата асылған эш буйынса наркотиктар юҡ ителгән. Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районы суды ирҙе ҡаты режимлы холоҡ төҙәтеү колонияһына ете йылға иркенән мәхрүм итеүгә, енәйәттәшен дүрт йылға тәрбиә колонияһына ебәрергә хөкөм сығарған.
2009 йылда БР буйынса идаралыҡ менән барыһы 400 килограмм наркотик, шул иҫәптән 15 килограм героин, 300-ҙән ашыу марихуана, шулай уҡ 10 миллион һумдан ашыу суммаға тиң синтетик наркотиктар юҡ ителгән.
Был наркотик матдәләр 2009 йылда тикшерелгән 500-ҙән ашыу енәйәт эше буйынса әйберләтә дәлил булған.


c: text/html

text:
Өфөлә 2015 йылға Мосолман календары нәшер ителде
Зәйнәп Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте изге Рамаҙан айы көндәрендә 2015 йылға мосолман календарын сығарҙы. Яңы баҫма республиканың дини кешеләре өсөн тәғәйенләнгән.
Календарҙа аят һәм сүрәләрҙең ғәрәп телендә яҙылышы, уларҙың транскрипцияһы, мосолман даталары күрһәтелгән. Баҫма өсөн материалды мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин әҙерләгән. Авторҙар-төҙөүселәр – Сәләхетдин Суҡбаев, Ғәлиә Ғәлимова, Фирҙәүсә Бикташева һәм Әлфиә Илекәева.
Календарҙа мосолман байрамдары, Ҡояш һәм Ай менән бәйле астрономик мәғлүмәт, намаҙ ваҡыттары, мосолман йыл һәм ай иҫәбе тураһында мәғлүмәттәр күрһәтелгән. Баҫма халыҡты исламдың әхлаҡи ҡиммәттәренә, йола тәртиптәренә һәм ғөрөф-ғәҙәттәренә йәлеп итеү өсөн өндәлгән.
Тиражы туғыҙ мең дана булып баҫылып сыҡҡан, мосолман календарын нәшриәттең фирма магазиндарында һатып алырға мөмкин.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Берҙәм Рәсәй» Дәүләт Думаһына һайлауҙа Башҡортостандан кандидаттар исемлеген раҫланыФото: автор фотоһы
«Берҙәм Рәсәй» Дәүләт Думаһына һайлауҙа Башҡортостандан кандидаттар исемлеген раҫланы
«Берҙәм Рәсәй» Дәүләт Думаһына һайлауҙа Башҡортостандан кандидаттар исемлеген раҫланыФото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 28 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Алдан тауыш биреүҙә еңеүселәрҙең яҙмышы билдәләнде. «Берҙәм Рәсәй» Дәүләт Думаһына һайлауҙа кандидаттарҙың федераль исемлеген һәм бер мандатлы округтар буйынса кандидаттар исемлеген тәҡдим итте. Кисә съезд делегаттары етенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһына һайлауҙа Башҡортостандан кандидаттарҙы раҫланы.
Бер мандатлы һайлау округтары буйынса Башҡортостандан партияны Өфө бер мандатлы һайлау округы буйынса Дәүләт Думаһының ғәмәлдәге депутаты Павел Качкаев, Благовещен буйынса — Башҡортостандың Эҙәрмән отрядтары фонды советы рәйесе Илдар Бикбаев, Белорет буйынса — Дәүләт Думаһының ғәмәлдәге депутаты Зөһрә Рәхмәтуллина, Салауат буйынса — Зариф Байғусҡаров һәм Стәрлетамаҡ буйынса — Стәрлетамаҡ хакимиәте башлығы Алексей Изотов күрһәтә. Территориаль төркөм буйынса партия исемлеген Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов етәкләне. Артабан исемлектә Федераль суд приставтары хеҙмәтенең республика буйынса идаралығы етәксеһе Зариф Байғусҡаров, телевидение алып барыусыһы Инга Юмашева, Рафаэль Мәрҙәншин, Рима Баталова, Рәмзил Ишһарин, Фәрит Ғәниев, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаты Михаил Бугера, Константин Канунников, Ирек Ниғмәтуллин, Виктор Климов, Рөстәм Ишмөхәмәтов килә.
Делегаттар партияның алдағы биш йылға һайлау алды программаһын раҫланы.
12 июлгә тиклем Дәүләт Думаһына һайлауҙа ҡатнашасаҡ партиялар кандидаттарҙың федераль исемлеген һәм бер мандатлы округтар буйынса кандидаттар исемлеген тәҡдим итергә тейеш.
«Берҙәм Рәсәй» һәм КПРФ кандидаттар тәҡдим итте. «Ғәҙел Рәсәй» 27 июндә партия форумын үткәрһә, ЛДПР иһә бөгөн, 28 июндә, уҙғара. Парламентҡа ҡарамаған партиялар съездарын 1-3 июлдә ойошторорға ниәтләй.
Кандидаттар теркәлгән мәлдән алып агитация кампанияһы башлана.


text:
Өндәшмәү нәҙере йәки ҡатын-ҡыҙға нисек көс тупларға
Арыным тигәндә, иң тәүҙә һин нисек ял итәһең, тип һорағы килә. Аҙна аҙағына гүзәл затты әллә күпме өй мәшәҡәттәре көтөп тороуы бер кемгә лә сер түгел. Икенсенән, ял тигәндә, хәҙер кешеләр әүҙем ялды ғына күҙ уңында тота. Конькиҙа шыуҙыҡ, пейнтбол йә боулингҡа барҙыҡ, мунсала сабындыҡ, дуҫтар менән осраштыҡ, тиҙәр. Ә бит нескә энергиялар тураһындағы фән әүҙем ялдың ир-егеттәр өсөн генә йән тыныслығы килтереүен иҫкәртә. Ҡатын-ҡыҙ өсөн дә ул файҙалы, әммә күңел тыныслығы бирә алмай. Көслө зат ҡөҙрәтте хәрәкәт энергияһынан ала, ә ҡатын-ҡыҙ – тынлыҡтан. Бер нәмә лә эшләмәй генә, матурлыҡҡа һоҡланыуҙан, үҙе менән генә ҡалыуҙан, тыныс ҡына ҡул эштәре менән булыуҙан... Шулайтып, ҡасан һуңғы тапҡыр ял итеп алдығыҙ? Хәтерләмәйһегеҙме? Борон Тәңрегә табыныусылар бағымсыға хәлһеҙлеккә, күңел төшөнкөлөгөнә зарланып килгән осраҡта, дауалаусы уларға дүрт кенә һорау биргән:
– Ҡасан тынлыҡтан ҡаса башланығыҙ?
– Ҡасан бейеүҙән туҡтанығыҙ?
– Ҡасан йырлауҙан һәм музыка тыңлауҙан төңөлдөгөҙ?
– Ҡасан матур тарихтар, күңелле хәбәрҙәр һәм риүәйәттәр ҡыҙыҡһындырмай башланы?
Ошо ғәмәлдәрҙән ситләшкәндәр йәндәрен юғалта башлай, тип иҫәпләгәндәр. Улар – тереһыуҙай шифалы дүрт инеш. Бейеү, йырлау, төрлө тарихтар тыңлау һәм эске тынлыҡҡа сумыу мәлендә ҡатын-ҡыҙ йәненә ҡөҙрәт тула, тигәндәр.
Беҙ көн һайын күп кеше менән аралашырға мәжбүрбеҙ, ҡара-ҡаршы булмаһа, СМС хәбәрҙәр, социаль селтәрҙәр, хатта урамдағы реклама бағаналары аша тауар етештереүселәр менән дә бәйлебеҙ. Йылдан-йыл аралашыу саралары күбәйә һәм был тормошто еңеләйтә кеүек, ләкин тынлыҡтың ҡәҙере китә. Кешеләр бик һирәк кенә үҙ-үҙҙәре менән ҡала, йыш ҡына эске тынлыҡты яңғыҙлыҡ менән бутай. Ә бит тынлыҡ – оло ҡиммәттәрҙең береһе. Урыҫтар был хаҡта, әйтеүең – көмөш, өндәшмәүең – алтын, ти.
Донъяның төрлө тәғлимәттәрендә өндәшмәү нәҙере (обет молчания) тигән рухи үҫеш ысулы бар. Уны йән сәләмәтлеген һәм күңел тыныслығын тергеҙеү өсөн ҡулланғандар. Һүҙҙәр һәм улар килтергән мәғлүмәт ни тиклем күберәк булған һайын, мейебеҙ шул саҡлы ҡаңғырығыраҡ һәм ундағы сикһеҙ уйҙарҙың тәртипһеҙ ағымы арҡаһында беҙ Йыһанды ла, Ер-әсәне лә, кешеләрҙе лә, хатта үҙебеҙҙе лә ишетмәйбеҙ. Ә өндәшмәй, шымып йөрөгән мәлдә түккән көсөбөҙ үҙебеҙҙе танып белеүгә тотонола. Бер кем менән дә һөйләшмәй, тын йөрөгәндә йән тыныслана һәм зиһен асыла, һөҙөмтәлә быға тиклем яуапһыҙ күренгән мәсьәләләр сиселә, күп нәмә аныҡлана.
Тын йөрөү хис-тойғоларыбыҙҙы ишетергә, уларҙы эләктереп алып, быға тиклем күрмәгән нәмәләрҙе лә аңғарырға мәжбүр итә. Ауырыуҙарҙы күҙәткәнегеҙ барҙыр, улар әҙерәк аралашырға тырыша. Күңелдәре менән һөйләшмәүҙең көстө һаҡсыл тотонорға һәм йүнәлергә ярҙам иткәнен тоялар. Шуға ла беҙгә, замана ҡатын-ҡыҙҙарына ла, ваҡыты-ваҡыты менән «шым» көндәр, һис юғында, сәғәттәр булһа ла үткәреп алыу файҙалы. Һайлаған мәлегеҙҙә һеҙгә һүҙ аша ситтән бер ниндәй ҙә мәғлүмәт инмәүе мөһим, телефон, компьютер, радио, телевизорҙы һүндереп, китаптарҙы ябып, яҡындарығыҙҙы шул арауыҡ эсендә «мине борсомағыҙ», тип иҫкәртеү кәрәк булыр. Мөмкинселегегеҙ булһа, тәбиғәт ҡосағына сығып китегеҙ. Ошондай мәлдәрҙән һуң, бер ни тиклем ваҡыт үткәс, тәнегеҙҙең еңеләйеүен, күңелегеҙҙең күтәреңкелеген аңғара башларһығыҙ.
Бәйән ителеүенсә, «Махабхарата» китабында берәй нәмә уйлаһаң, ғәмәлгә ашырмайынса ул хаҡта кешегә һөйләп йөрөү ҙә насар билдә иҫәпләнгән, телеңде тешең артында тот, тигәндәр. Сөнки ни тиклем күп кешегә билдәле булһа, ниәтеңдең көсө шунса тапҡырға кәмей, тип һаналған. Бигерәк тә көнсөл, һаран әҙәмдәр тура килһә. Ни өсөн аҙ һүҙле, һәр аҙымын уйлап эшләгән кешеләр уңышлы була, сөнки улар энергияларын юғалтмай.
Ҡатын-ҡыҙҙар энергияһын тулыландырыусы тағы ла бер көс – бейеү. Бейегәндә төрлөсә бөгөлөп-һығылып, тән менән һауала түңәрәк, һигеҙ һәм башҡа фигуралар һыҙып, һылыуҙар күҙгә күренмәгән эфир тәненең торошон көйләй. Эсендә йыйылған, һүҙ менән әйтә, яңғырата алмаған төрлө ваҡиғаларға ҡарата ҡарашын, борсолоуҙарын кеше хәрәкәттәр аша һығып сығара икән. Был да бик мөһим. Тағы ла, тыпырлап бейегәндә тәнебеҙҙә барлыҡҡа килгән тирбәлештәр ярҙамында Ер-әсәнән көс тә йыябыҙ, тип яҙылған боронғо яҙмаларҙа. Һәр халыҡтың үҙе йәшәгән төбәктең тирбәлешенә көйләнгән милли бейеүҙәре бар. Бейегәндә умыртҡа һөйәге турая, тәнеңде тоя, ярата башлайһың, үҙ-үҙеңә ышаныс тыуа, иңеңдәге ауыр хистәр йөгөн һелкетеп төшөрәһең.
Гүзәл заттың үҙ-үҙен ҡеүәтләндереүенең өсөнсө ысулы – йырлау һәм матур моң тыңлау. Бер ҡасан да ҡысҡырып йырламаған кешенең бер рәхәтләнеп йырлап, шаҡ ҡатырғыс яңы халәтте тойоп аптырауы ла бар. Юҡҡа ғына: «Йырлағанда эс серҙәрем аҡтарылды», – тимәйҙәр бит. Йыр, йырылыу һүҙҙәренең бер тамырҙан булыуы йырлауҙың ниндәй шифаға эйә икәнен үҙе үк әйтеп тора. Психологтар, йырлаған ваҡытта кешенең һиҙмәҫтән үҙенә ҡуйған шартлы кәртәләре емерелә, йән иреккә сыға, тип аңлата. Йырлап асыла күңел, тип тә әйтәләр. Йыр, ысынлап та, күңел йоҙаҡтарын ысҡындырып, уны күтәреп, төшөнкөлөктән алып сыға, йөрәк яраларын имләй. Классик музыканың йән һәм тән торошона ыңғай тәьҫир итеүе хаҡында әллә күпме хеҙмәттәр яҙылған. Тағы ла күңел өсөн, йөрәк көсөн тулыландырыу өсөн иҫ киткес шифалы нәмә – ул да булһа ҡумыҙҙа уйнау. Ҡумыҙ – ирен менән уйнай торған иң боронғо ҡорал, ул бөтә халыҡтарҙа ла тиерлек осрай. Элек кис ултырғанда, мотлаҡ ҡумыҙҙа уйнап алыр булғандар. Ҡумыҙ уйнаған кешенең ғүмер ағасы нығына, көсө арта, аңы таҙара, тип иҫәпләнгән. Заман ғалимдары ла шундай һығымта яһаған. Ҡумыҙ кешене тиҙ ойоған хәлгә килтерә һәм тәндәге көсөргәнеште бөтөрә. Әгәр ҙә эштә арыйһығыҙ, йонсойһоғоҙ икән, ҡайтҡас, ҡумыҙ сиртеп алығыҙ.Ҡумыҙ уйнауҙан шулай уҡ бит тиреһендәге һырҙар шымара, ирендәр ҡумыҙҙы ҡымтып тота һәм уйын ваҡытында бит мускулдары үҙенсәлекле гимнастика эшләй икән. «Ҡумыҙ тауышы кеше тәнендәге юғары чакраларҙы тигеҙләп, аңды таҙарта һәм донъяға, үҙеңә яңы ҡараш бүләк итә», – тип яҙа «Нисек ҡатын-ҡыҙҙарҙың күңел тыныслығын ҡайтарырға һәм көсөн тулыландырырға» тигән курстар авторы, психолог Екатерина Полищук.
Бағымсыларҙың яҡшы хәбәрҙәр һәм тарихтар тыңлау ысулына килгәндә, беҙ нимә һөйләйбеҙ һәм ишетәбеҙ, шуны күңелебеҙгә һеңдерәбеҙ, тормошобоҙҙоң да шулай булыуы бер кем өсөн дә яңылыҡ түгел. Күңел түңәрәклеге өсөн ҡатын-ҡыҙға серҙәштәре менән аралашыу кәрәк. Яҡын әхирәттәрең менән юҡ-бар һымаҡ тойолған нәмәләр хаҡында һөйләшеп алыу ҙа бер-берең менән яҡшы энергия бүлешеү, рухи сәләмәтлек өсөн был бик мөһим. «Матур һүҙҙәр тыңлау, ишетеү ҙә, күңелгә ауаздаш шиғырҙар уҡып алыу ҙа күңелде тынысландыра. Ошо бошоноуҙар, хәсрәттәр менән был донъяла яңғыҙы ғына янмауын тойоу йәки башҡаларҙың яҡшы кәйеф, дәртләндергес һәм сәмләндергес фекерҙәре һалынған юлдарҙы уҡыу йыһан ҡөҙрәте, йыһан нурына тоташтырып, хәлде яҡшырта», – ти шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙар өсөн махсус курстар уҡыусы Юлия Судакова. Эшләгәндә матур йырҙар, доғалар тыңлағыҙ. Ә бына телевизорҙы фон итеп тоҡандырып ҡуйыу тура мәғәнәһендә аңыбыҙҙы сүпләй, тигеҙһеҙлектәргә килтерә. Иғтибар менән тыңламаһаҡ та, унан ишетелгән бөтә мәғлүмәтте аң үҙенә һеңдерә һәм сәбәпһеҙ ҡурҡыуҙарға һәм башҡа психик тайпылыштарға килтерә. Бигерәк тә атыш, үлтереш тауыштары, Америка фильмдары геройҙарының һүҙ аша тиерлек ҡабатланған «мине шайтан алһын», «суҡынып кит» тип ҡабатлауҙарын күңел үҙенә ҡарата ҡабул итә һәм рухи сәләмәтлегебеҙ зыян күрә.
Күңел төшөнкөлөгөнә, бошонҡолоғона ҡаршы тороу юлдары күп ул, асылда. Мәҫәлән, махсус үлән сәйҙәре лә файҙалы. Боронғо Аюрведа тәғлимәте үҙен насар тойған ҡатындарға бөтнөк сәйе эсергә тәҡдим итә. Бөтнөк хис-тойғолар көсөргәнешен кәметә, йәнде тынысландыра, йөрәк-ҡан тамырҙарына ыңғай йоғонто яһай икән. Шуға уны тыныслыҡ етмәгәндә ҡулланалар. Был үлән шулай уҡ йоҡоно ла яҡшырта, күрем ваҡытында ауыртыныуҙы баҫа. Боронғо сәйҙе шартына килтереп әҙерләү өсөн бер балғалаҡ бөтнөк үләне һәм бер ҡалаљ йөҙөм кәрәк. Уларҙы ҡайнап торған өс стакан һыуға һалып, өс минут ҡайнатаһың да, ун минут һыуытаһың. Был сәй тәнде уратып алған, күҙгә күренмәгән ете шекәрәне тигеҙләй, тип һанала.
Ҡатын-ҡыҙҙарҙың, хәле булып та, эшләйем, тип уйлап та, бер нәмә лә эшләй алмаған сағы була. Нескә энергиялар хаҡындағы тәғлимәттә был күренешкә лә аңлатма бар һәм унан ҡотолоу сараһы ла бәйән ителгән. Ундай күңел торошоноң сәбәбе – элек башлап та тамамланмаған эштәребеҙҙә, йомоштарыбыҙҙа. Һәр ярты юлда ташланған, аҙағына еткерелмәгән эш тә беҙҙең хәлебеҙҙе һурып тора икән. Нөктә ҡуйылмаған ғәмәлдәр менән беҙҙең аралағы еп өҙөлмәү арҡаһында әллә күпме көс-хәлебеҙ бушҡа сарыф ителә. Беҙ онотһаҡ та, түбәнге аң уларҙы иҫләй, борсола. Ә шундай, осона сығып ҡуймаған йомоштарыбыҙ күп булһа, зиһенебеҙ һәр береһенә тартылып, тарала һәм уны йыйып алыуы ауырлаша. Бына шул «ҡойроҡ»тарыбыҙ арҡаһында яңы эштәргә еңел тотона, уларҙы йәһәт атҡарып сыға алмайбыҙ, баҡтиһәң. Шуға ла хәтерҙе әленән-әле аҡтарып, тикшереү үткәреп, иҫкә төшкәндәрен берәй ергә яҙа барығыҙ, мөмкин булғанда тамамлап ҡуйырға ашығығыҙ. Китапхананан алып, тапшырылмай ҡалған китап, яуап яҙылмаған хат та, мохтаждарға бирәм тигән, әллә ҡасандан ятҡан кейемдәр ҙә, башлап ташланған бәйләм, матди бурыстар, һауала эленеп ҡалған ижади башланғыстар, әйтәм, тип тә әйтелмәгән рәхмәт... Һәр эйәреп килгән эште тамамлап, бурыстан ҡотолған һайын, көс-ғәйрәтегеҙҙең артыуын, илаһи инештән килгән ҡөҙрәт ағымының көсәйеүен тойорһоғоҙ. Икенсе яҡлап, быға тиклем аҙағына еткерә алмай, шуның өсөн эсегеҙ бошоп йөрөгән эштәрегеҙҙең осона сығыу һеҙҙә быныһын булдырҙым, тимәк, бүтәненә лә тешем үтә, тигән ышаныс та уятыр.
Ҡатын-ҡыҙҙың күңел донъяһы ир-егеттәрҙекенән ҡырҡа айырыла, ул күпкә нескәрәк, ҡатмарлыраҡ. Уның көсөн тәләф итмәү, кәмеп киткәнендә тулыландыра белеү – үҙе бер сәнғәт. Гүзәл заттың үҙен нисек тойоуына, рухи сәләмәтлегенә күп нәмә бәйле. Үҙегеҙҙе һаҡларға, көсөгөҙҙө тулыландырырға өйрәнегеҙ, әхирәттәр! Һеҙ йылмайһағыҙ – донъя яҡтыра, дәртле-дарманлы булһағыҙ – тормош та алға тәгәрәй.
Гөлнара БУРАНҠАЕВА әҙерләне.
(Дауамы бар).
Теги:


text:
Башҡорт халҡының мәҙәниәте, сәнғәте тураһында һүҙ алып барғанда, нигеҙҙә, иң элек төрлө-төрлө көнкүреш әйберҙәре күҙ алдына баҫа. Ысынлап та, халҡыбыҙҙың беҙҙең көндәргә саҡлы һаҡланып ҡалған төп ҡиммәттәре – ауыҙ-тел ижады менән биҙәктәр. Баһалап бөткөһөҙ ошо байлыҡты һаҡлаусы зиһенле кешеләребеҙ башҡорт халҡының киләсәге өсөн рухи байлыҡ һәйкәле ҡойған. Башҡорт халҡының этник тарихы, тимәк сәнғәтенең формалашыу юлы ла ғәйәт ҡатмарлы. Уның ижадына илен арҡыры ла, буй ҙа үтеп китеүселәрҙең дә, баҫҡынсыларҙың да йоғонтоһо ҙур булған. Биҙәктәрҙә Себерҙә, Урта Азияла, Волга буйында ижад ителгән һыҙаттар ҙа, төрки, иран телле, фин, уғыр халыҡтарының традициялары ла төҫмөрләнә. Һуңғы йылдарҙа иһә көнсығыш славян биҙәү сәнғәтенең дә йоғонтоһо тойола. Әммә башҡорт халҡының сәнғәте үҙенә генә хас төп сифаттарын һаҡлап ҡала алған. Халыҡ ижадының һәр төрөндә – фольклормы, туҡыу, сигеү, ағас семәрләү, ювелир-биҙәүме, күнгә һалынған биҙәктәрме – һәр береһендә үҙҙәренә генә хас орнаменттары һаҡланған. Ә был биҙәктәр – үҙе бер донъя. Сәнғәт йәки ғилем юлынан китергә теләгән һәр кем халыҡ ижадын яҡшы белһә, иғтибар менән өйрәнһә, үҙе һайлаған һөнәр буйынса таянырлыҡ ҡиммәтле мәғлүмәттәр таба ала. Бөгөнгө көндә башҡорт архитектураһын, металға һәм күнгә биҙәк һалыу һөнәрен, ҡатын-ҡыҙҙарҙың дауаланыу-биҙәнеү әйберҙәре әҙерләү ысулдарын һәм башҡа шундай онотолоп барған ҡиммәтле оҫталыҡтарҙы аяҡҡа баҫтырып була.
Приглашаем к участию в акции «Мой язык – язык дружбы. Минең телем – дуҫлыҡ теле».
Желающим принять участие в акции необходимо разместить заявку в группу «Вконтакте».


text:
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының 12-се һанында!
Лилиә Ғүмәрованың исемен Башҡортостанда белмәгән кеше юҡтыр. Ҡатын-ҡыҙҙарҙан ул бер үҙе вице-премьер йөгөн тартты. Яуаплылығы, эште етеҙ, теүәл һәм аныҡ атҡарып сығыуы был һоҡланғыс шәхесте тиҙ арала юғары баҫҡыстарға күтәрҙе.
Журнал уҡыусылары уның менән Учалы ҡалаһы һәм районы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары булған сағында уҡ таныш ине. Өфөлә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппаратының социаль үҫеш, һаулыҡ һаҡлау, хеҙмәт һәм мәшғүллек бүлеге мөдире, артабан Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил булып эшләгәндә лә Лилиә Салауат ҡыҙы «Башҡортостан ҡыҙы» менән даими хеҙмәттәшлек итте.
«Мәктәптә психолог, район хакимиәтендә социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫар, ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзаһы булараҡ, кешеләр менән эшләүҙә туплаған тәжрибәм, мәғариф өлкәһен белеүем генә түгел, балаларҙың кисерештәрен аңлауым һәм халыҡтың мәнфәғәтен ни дәрәжәлә яҡлай алыуымды дөрөҫ тойомлауым арҡаһында юғары вазифа ҡурҡытманы», – тигәйне ул бер әңгәмәһендә.
Ысындан да, уңған ханым Премьер-министр урынбаҫары булараҡ та, һәр мәсьәләне төптән уйлап, эште ойоштора белеүе, ауыр һорауҙарҙы ла тиҙ арала хәл итеү һәләте менән абруй ҡаҙанды.
Сираттағы Президент һайлауҙарынан һуң Лилиә Салауат ҡыҙы тағы ла бейегерәк күтәрелеп, иңенә тағы ла яуаплыраҡ йөктәр һалды.
Башҡортостандан тәүге сенатор ҡатын
Рәсәй Федерация Советының көҙгө сессияһындағы тәүге ултырышта уның яңыртылған составы раҫланды, палата һәм комитеттар етәкселәре һайланды.
Петербургтан сенатор Валентина Матвиенконың артабан да Федерация Советы рәйесе вазифаһын үтәйәсәге беленде. Ә Лилиә Ғүмәрова Мәғариф, фән һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары итеп бер тауыштан һайланды. Шулай итеп, Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министрының элекке урынбаҫары Л.С. Ғүмәрова Рәсәй парламентының Юғары палатаһында республиканың башҡарма власын сағылдыра башланы. Шуның менән ул Башҡортостандан тәүге ҡатын-ҡыҙ сенатор булараҡ тарихҡа инде.
Асыҡлап әйтеп китергә кәрәктер, Рәсәй Дәүләт Думаһы ҡабул иткән закондар Федерация Советында ултырған сенаторҙар раҫлап, Рәсәй Президенты ҡул ҡуйғас ҡына үҙ көсөнә инә. Бындай дәрәжәгә эйә кешеләрҙең ни хәтлем төплө һәм тәрән аҡыллы булырға тейешлеген күҙ алдына килтерәһегеҙҙер.
Мәскәү күҙ йәштәренә ышанмай
Лилиә Салауат ҡыҙы Ғүмәрова Рәсәйҙең баш ҡалаһына эшкә күскәс, уның эшмәкәрлеген телевидение-радио, Интернет селтәрендәге яңылыҡтар аша күҙәтеп бара башланыҡ.
Рәсәй Мәҙәниәт министрлығы кәңәшмәһендә мәҙәниәт өлкәһен көйләйәсәк федераль закон хаҡындағы фекер алышыуҙарҙа ҡатнашып, комплекслы закон сығарыуҙы талап итеп сығыш яһаһынмы, мәғариф өлкәһендәге «түңәрәк өҫтәл»дә БДИ үткәреүҙе камиллаштырыу, мәктәпкәсә белем биреүҙе яңыртыу, инклюзив белем биреүҙә төп талаптарҙы анығыраҡ билдәләүҙең мөһимлеген яҡлап һүҙ әйтһенме, уның тәҡдимдәре урынлы һәм ваҡытлы яңғыраны. Башҡортостанда тормошҡа ашырылған «Кәртәләрҙе емереп» акцияһын миҫалға килтереп, ул һау-сәләмәт уҡыусылар менән инвалид һәм һаулығы буйынса мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙың бергә уҡыуында дуҫлыҡ, татыулыҡ кеүек сифаттар мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды, ошондай балаларға ҡарата аңыбыҙҙа тыуған кәртәләрҙе емерергә кәрәк, тигән фекерҙе әйтте.
Лилиә Ғүмәрова Федерация Советы делегацияһы составында Индонезия һәм Филиппин илдәрендә булырға ла өлгөрҙө.
Индонезия Һәм Рәсәй парламенттары дуҫлығы төркөмөн етәкләүҙе Рәсәйҙең Юғары палатаһы спикеры Валентина Матвиенко тап уға ышанып тапшырҙы. Был төркөмдө булдырыу ике илдең инвестициялар буйынса проекттарын ғәмәлләштереүҙе һәм гуманитар хеҙмәттәшлекте яйға һалыуҙы күҙ уңында тота.
Быйыл октябрь аҙағында Лилиә Ғүмәрова «Мир» телекомпанияһы бөгөнгө көнүҙәк һорауҙарҙың береһенә – мәктәптәрҙә ата-әсәләрҙән матди ярҙам йыйыуға арнап үткәргән «Слово за словом» ток-шоуында ҡатнашты. Тапшырыу барышында бындай юл менән аҡса йыйған мәктәптәрҙең етәкселегенә ҡаты саралар күреләсәге хаҡында әйтелде.
Шулай уҡ ул Рәсәй Федерацияһында Тәрбиәне үҫтереү стратегияһы комиссияһы эшендә ҡатнашты. Комиссия 2012 – 2017 йылдарҙа балалар мәнфәғәтендә милли стратегия положениеларын тормошҡа ашырыу планы буйынса булдырылған.
Мәскәүҙән уны юлдар Башҡортостан тарафтарына тарта. Рәсәй Хөкүмәте вице-премьеры Ольга Голодец менән ҡайтып, «Әсә һәм бала» клиникалар селтәренең перинаталь үҙәген асыуҙа ҡатнашыуы, шулай уҡ баш ҡаланың бер нисә белем биреү учреждениеһында, Республика клиник дауаханаһының акушерлыҡ-гинекология корпусында, Нестеров исемендәге Башҡортостан художество музейының яңы бинаһында фонд асыуҙа ҡатнашыуы ла ҙур әһәмиәткә эйә. Был сәфәр республикабыҙҙың социаль һәм мәҙәни өлкәһенә ыңғай йоғонто яһар, тип күҙалланыла.
«Башҡортостан ҡыҙы»нда әңгәмә
...Һәм бына ул, балҡып, беҙҙең редакцияға килеп инә. Ышанмай ҙа торабыҙ, әммә был төш түгел. Лилиә Салауат ҡыҙы баҫмабыҙҙы, уның уҡыусыларын ысын күңелдән яратыуын әйтә. Ҡотлау һәм тәүге һорау – яңы дәрәжә хаҡында, әлбиттә.
«Федерация Советын ҡатын-ҡыҙ – Валентина Матвиенко етәкләгәс, уның йөҙө үҙгәрҙе. Элек Парламентты гендер тигеҙһеҙлегендә ғәйепләһәләр, сентябрҙә килгән сенаторҙар араһында 36 проценты ҡатын-ҡыҙҙар ине, ә дөйөм иҫәп хәҙер – 18 процент. Был үҙгәреш гүзәл зат файҙаһына ғына түгел, уның маҡсаты – Юғары палатаға төбәктәрҙәге проблемаларҙы, халыҡтың йәшәйешен, мохтажлыҡтарын белгән, ғаилә хоҡуҡтарын, социаль гарантияларҙы яҡлай алырлыҡ шәхестәрҙе йәлеп итеү. Ҡатын-ҡыҙҙың йөрәге һиҙгер, миһырбанлы. Шуға күрә лә закондар сығарыуҙа гүзәл заттың роле мөһим, мәҫәлән, Ғәрәп Әмирлектәрендә шәйех Зайд Ибн Султан Әл Нахайяндың тол ҡатыны Фатима етәкләгән ҡатын-ҡыҙҙар Федерацияһы аша үтмәй тороп, закондар ҡабул ителмәй. Донъя кимәлендә дәүләт закондары ҡабул иткәндә гендер экспертизаһы мотлаҡ һанала башланы», – тигән яуабынан уҡ уның күңелен биләгән мәсьәләләр даирәһе һыҙатланды.
«Ә мөһим ҡарарҙарға Һеҙ йоғонто яһай алаһығыҙмы?» – тигән һорауға ул тәүге айҙарҙа уҡ төбәктәрҙең мәнфәғәтен ҡайғыртыу, мөһим социаль мәсьәләләрҙе хәл итеү ни хәтлем һөҙөмтәле булыуын әйтте: «Мәҫәлән, хеҙмәттәшем ҡолағы насар ишеткән балалар өсөн кохлеар импланттар кәрәклеге проблемаһын күтәреп сығыш яһаны һәм уның һорауы ике көн эсендә ҡәнәғәтләндерелде. Комитетҡа бүленгән бюджетта мәктәпкәсә йәштәге балаларға белем биреү системаһын модернизациялау өсөн бер юл да ҡаралмағайны. Ошо хаҡта тәҡдим менән сығыш яһаным, был башланғыс етәкселәр тарафынан хуплап ҡаршы алынды һәм һөҙөмтәлә ошо маҡсатта тотонорға 10 миллиард һум аҡса бүленде. Йәнә лә 40 миллиард һум мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы тәрбиәләүгә тәғәйенләнәсәк. Тап ошо мәсьәләне хәл итеү киҫкенлеген дәлилләп һорағас, яҡлау табылды».
«Юғары палатаның халыҡ-ара бәйләнештәрҙе ҡороуҙа әһәмиәте арта. Ғәҙелһеҙ индерелгән санкциялар, Украина менән бәйле борсоулы хәлдәрҙе күрәбеҙ, шундай мәлдә парламентарийҙар айырыуса һаҡ мөнәсәбәт булдырыуҙы көйләргә тейеш», – ти Лилиә Салауат ҡыҙы, Индонезия һәм Рәсәй Парламенты дуҫлығы төркөмөн етәкләйәсәген һөйләп.
«Мөмкинлектән файҙаланып, Башҡортостанда әүҙем эшләгән ҡатын-ҡыҙҙар советтарына рәхмәтемде белдерәм. Ғаиләне һаҡлап ҡалыу, эскән ата-әсәне дөрөҫ юлға баҫтырыу буйынса бик күп эшләнә. Әсәләр өсөн льгота, пособиелар, эш хаҡы мөһим, әммә йәмғиәттә ыңғай мөнәсәбәттәр ҡороу тағы ла әһәмиәтлерәк. Өфөлә йәштәрҙе ғаилә тормошона әҙерләү буйынса үҙәктең эшләй башлауы – ҙур ҡаҙаныш. Балалар етемдәр йорттарында түгел, үҙ ғаиләләрендә тәрбиәләнергә тейеш. Вице-премьер булараҡ та тәүге сығышым опекунлыҡ органдары төҙөү буйынса ине. Һөҙөмтәлә республиканың 40 муниципалитетында опекунлыҡ органы барлыҡҡа килде, был дөйөм һанға ҡарата 70 процент тигән һүҙ.
Ниһайәт, аборттарҙы профилактикалау проблемаһына йөҙ борҙоҡ. БР буйынса йылына 60 мең бала тыуһа, 24 меңдең йәне яралғы хәлендә ҡыйыла ине. Был һан 20 меңгә төштө. Йәмғиәтте һауыҡтырыу, ҡатын-ҡыҙҙың, ғаиләнең мәртәбәһен үҫтереү – дәүләт сәйәсәте, һәм ошо башҡараһы эштәр байтаҡ. Әлеге ваҡытта Тәрбиәне ғәмәлгә ашырыу буйынса эш төркөмөндә ошо мәсьәләләрҙе хәл итеү йүнәлешендә шөғөлләнәм. Юғары даирәлә ҡабул ителгән ҡарарҙарҙа Рәсәйҙең күп милләтле булыуы күҙ уңында тотолорға тейешлеге хаҡындағы тәҡдимем хуплап ҡаршы алынды.
Эскелек йәмғиәтебеҙ афәте, ауырыу булыуын танып, унан Хөкүмәт кимәлендәге программалар, медицина препараттары, юғары квалификациялы психологтар, технологиялар ярҙамында арыныу, һауыҡтырыу юлдарын табыу фарыз».
«Әсәйем Люциә Зиннәт ҡыҙы балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып эшләне. Тәрбиәләнеүселәре, уны күреп, эргәһендә уйнап ҡайтыу өсөн генә лә беҙҙең өйгә киләләр ине. Уларға ҡарата талапсан, ғәҙел ине. Уның әйтеүенсә, әҙәмдәрҙә ҡурҡыу бөттө. Хәҙер бер кем бер нәмәнән ҡурҡмай. Хатта тыйылғанды ашаҡлап үтеүҙән дә... Ошо ҡурҡыу булмауы ла йәмғиәтте эскелек һаҙлығына этәрәлер...»
Лилиә Салауат ҡыҙының ғаиләһе менән дә таныш беҙҙең уҡыусылар. Иптәшенең эске эштәр органдарында хеҙмәт итеүен, ҡыҙы Динәнең буй етеп килеүе хаҡында хәбәрҙарҙар. Икенсе ҡалаға эшкә күсеүегеҙҙе ғаиләгеҙ нисек ҡабул итте, тигән һорауға түбәндәге яуапты алдыҡ:
«Ҡыҙым Динә – БДУ-ның Хоҡуҡ институты студенткаһы, быйыл икенсе курста уҡып йөрөй. Ул – минең иң яҡын таянысым. Ҡатын-ҡыҙ өсөн үҙеңде аңлаған тормош иптәшең булыуы ла мөһим. Иптәшем Рәхимйән Мөхтәр улы – тап шундайҙарҙан. Ғаиләлә йәшәү – ул хеҙмәт, татыу, берҙәм союз төҙөү өсөн ике яҡтың да тырышлығы кәрәк».
Ил хеҙмәтендә булған арҙаҡлы милләттәшебеҙ менән осрашыуҙан һуң күңелдә яҡты бер өмөт яралды.
Башҡортостанда ғына түгел, Рәсәй сәйәсәтенә һәм уның үҫешенә тос өлөш индергән эшлекле, дәүләт кенә түгел, тотош донъя кимәлендә фекер йөрөтөп, кешелеккә изгелек һәм яҡтылыҡ нурҙары сәскән ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ барында, тормошобоҙ алға тәгәрәр. Рухиәтебеҙ яҡлаулы һәм ҡурсыулы булыр!
Теги:


text:
Башҡортостанда инвалид балаларҙы дистанцион уҡытыу индерелә
Башҡортостанда “Мәғариф” милли проект сиктәрендә инвалид балаларҙы дистанцион уҡытыу буйынса проект үтәлә башланы. Уға ярашлы Рәсәйҙең һәр субьектында компьютер технологиялары һәм Интернет селтәре ярҙамында инвалид балаларҙы дистанцион уҡытыу үҙәктәре асыласаҡ. Республикала был социаль проект баш ҡаланың алтынсы төрҙәге 13-сө махсуслаштырылған дөйөм белем биреү(коррекцион) мәктәп-интернаты нигеҙендә бойомға ашырыласаҡ.
– Был инвалид балаларҙы дистанцион уҡытыу буйынса беренсе республика мәктәбе буласаҡ,– тип һөйләй “Башинформ” агентлығына БР Мәғариф министры урынбаҫары Зөлфиә Әхмәтова. – Белем биреү учреждениеһына майҙандар әҙерләнгән, әле унда ремонт эштәре бара. Яҙ башында Өфөнән һәм уға яҡын райондарҙан һаулыҡтары буйынса мәктәпкә йөрөй алмаған 60 бала өйҙәрендә компьютер ярҙамында шөғөлләнә башлаясаҡ. Баланың төп фәндәрҙе өйрәнеүҙән тыш, йырларға, һүрәт төшөрөргә лә мөмкинселеге буласаҡ. Бындай балаларҙың уҡыуға булған хоҡуҡтары элекке ваҡыт менән сағыштырғанда тулыраҡ үтәләсәк.
Ивалид балаларҙы уҡытыуөсөн средстволар федераль һәм республика бюджетынан бүленә. Зөлфиә Әхмәтова әйтеүенсә, федераль бюджеттан 13 миллион һум, ә республиканан – 10 миллион һум килгән дә инде. Әле компьютерҙар һатып алыу өсөн аукцион иғлан ителгән.
Киләсәктә дистанцион уҡытыуға йәлеп ителгән балалар һаны артасаҡ.
— 2010 йылдың сентябренән дистанцион уҡытыу үҙәгенең бер нисә филиалын асырға ниәтләнәбеҙ, – ти Зөлфиә Әхмәтова. – Бынан тыш, балаларҙы беҙ өйҙә бикләп ултыртып ҡуйырға йыйынмайбыҙ. Уларҙы ҡәҙимге мәктәптәргә килтерәсәкбеҙ, үҙәккә саҡырасаҡбыҙ. Сөнки улар йәшендә аралашыу бик мөһим. Мөмкинлектәре сикләнгән балалар йәмғиәттә йәшәргә тейеш. Был маҡсатта беҙ автобус һатып алғанбыҙ.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » “Балалар менән эшләүе оҡшай”
“Балалар менән эшләүе оҡшай”
Ныҡлап һауығып, аяҡҡа баҫып китеүеңдә шәфҡәт туташтарының да өлөшө ҙур булыуын дауаханала ятҡан һәр кем яҡшы аңлай. Сөнки төп процедураларҙы тап улар башҡара. Хатта кемеһенең ҡулы ҡаты, кемеһе ауырттырмай ғына укол һала, кемеһе системаны оҫта итеп ҡуя – танып-белеп бөтәһең. Ул табипҡа ҡарағанда ла ауырыу янында йышыраҡ була, хәлең насарайып китһә лә, иң беренсе ярҙамға килә.
Әлфиә Әбдрәшитова Баймаҡ үҙәк ҡала дауаханаһының инфекция бүлегендә шәфҡәт туташы булып эшләй. Яңы ғына Белорет медицина колледжын тамамлаған кеүек булһа ла, хеҙмәт стажы ун йылдан ашып та киткән. Ғөмүмән, 11-се синыфты тамамлаған Әлфиәнең медицина колледжына уҡырға барырға теләүе ата-әсәһе өсөн көтөлмәгәнерәк хәл була. Иң ҡурҡаҡ ҡыҙыбыҙ нисек итеп шәфҡәт туташы булып эшләр икән, тип аптырап ҡала улар. Шулай ҙа балаларының теләгенә ҡаршы килмәйҙәр, хатта атаһы үҙе үк Белорет медицина колледжына барырға тәҡдим итә.
Әбйәлил ҡыҙы тәүҙә Магнитогорск ҡалаһы дауаханаһында балалар инфекция бүлегендә эшләй. Кейәүгә сыҡҡас, Баймаҡҡа күсеп киләләр. Хәҙер инде бында эшләүенә лә дүрт йылдан ашыу ваҡыт үткән. Тәжрибә туплаған, һөнәренең бөтә нескәлектәрен үҙләштергән, эшен яратып башҡара.
– Эшем бик оҡшай. Үҙемде башҡа һөнәр эйәһе итеп күҙ алдына ла килтерә алмайым. Бигерәк тә балалар менән эшләүе күңелемә яҡын. Улар менән еңелерәк тә кеүек. Кескәйҙәрҙе күберәк йыуатып, иркәләп, алдаштырып эш итергә тура килә. Үҙемдең дә балаларым булғас, уртаҡ тел табыуы ҡыйын түгел. Коллективыбыҙ ҙа бик татыу, берҙәм. Бер-беребеҙгә ярҙам итеп, бергәләшеп эшләйбеҙ, – ти ул, эше хаҡында бәйән итеп.
Был һөнәр эйәһенән үҙ эшеңде яҡшы белеү генә түгел, ә киң күңеллелек, изгелек, мәрхәмәтлелек кеүек кешелек сифаттарына эйә булыу ҙа талап ителә. Әлфиә Иштимер ҡыҙы үҙенә йөкмәтелгән бурысты яҡшы аңлай. Йылы һүҙе менән дә, кәрәк саҡта талапсанлығы менән дә пациенттарының ышанысын яулай, күңеленә юл таба.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
- Подробности
- Просмотров: 200
СТАРООБРЯДСЫЛЫҠ, с т а р о в е р л ы ҡ, патриарх Никондың сиркәү реформаларын ҡабул итеүҙән баш тартҡан дини ағымдар йыйылмаһы. 17 б. 2‑се ярт. Урыҫ православие сиркәүенең бүлгеләнеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. С. эйәреүселәре (старообрядсылар) грек өлгөһө б‑са үҙгәртелгән дини китаптарҙы, йолаларҙы, яңы иконаларҙы танымай. 17 б. аҙ. — 18 б. башында С. поповсыларға (ҡара: Беглопоповсылар, Белокриницкий иерархияһы) һәм беспоповсыларға тарҡала, улар толктарға һәм согласиеларға бүленә. 1905 й. тиклем старообрядсылар “раскольниктар” тип йөрөтөлә, эҙәрләүгә дусар ителә. 17 б. 60‑сы йй. уртаһында Башҡортостандың Урал аръяғында Далматов Успение ирҙәр монастыры С. үҙәге булып тора. 18 б. 2‑се сирегендә Табын ҡәлғәһендә старообрядсылыҡ скиты ойошторола (1740 й. тиклем була), 30—40‑сы йй. старообрядсылар Ырымбур һәм Уҫы ҡҡ. күренә башлай. Ырымбур губернаһында 1820 йй. яҡынса 25 мең старообрядсы йәшәй, 1847 й. уларҙың бер өлөшө (7%) диндәшлеккә күсә. Беспоповсылар — Быҙаулыҡ өйәҙендә, Өфө өйәҙендә, Силәбе өйәҙендә, поповсылар Бәләбәй өйәҙендә, Троицк өйәҙендә өҫтөнлөк итә. 19 б. аҙ. Өфө губернаһында старообрядсылар һаны 40 меңдән ашыу кеше тәшкил итә. 1909 й. Өфө губ. 25 старообрядсылыҡ общинаһы теркәлгән (шуларҙың 7‑һе — Өфөлә). 1917 й. — яҡынса 60, 1931 й. 13 сиркәү һәм ғибәҙәт йорто иҫәпләнә (30‑сы йй. аҙ. ябыла). 40—70‑се йй. 5 община (1 беглопоповсылар һәм 4 беспоповсылар) эшләй. БР‑ҙа поповсылыҡ йүнәлешендәге старообрядсылар — Урыҫ православие старообрядсылыҡ сиркәүенә (Бәләбәй, Стәрлетамаҡ, Әлшәй р‑ндары) һәм Урыҫ Древлеправославие Сиркәүенә (Бәләбәй, Өфө ҡҡ., Туймазы һәм Әлшәй р‑ндары) йөрөүселәрҙән; беспоповсылар поморье толкына (Архангел, Иглин, Туймазы р‑ндары), спас (Ишембай, Салауат, Стәрлетамаҡ ҡҡ.), миләш (Благовещен, Мәләүез, Өфө р‑ндары), федосей (Өфө һәм Асҡын р‑ны), дәрүиш (Балаҡатай р‑ны), часовня (Благовещен р‑ны) согласиеларына ҡараған старообрядсыларҙан тора. 2009 й. Древлеправославие Поморье сиркәүенең Старообрядсылыҡ Поморье общинаһы (Өфө), спас согласиеһының 2 ойошмаһы (Салауат, Стәрлетамаҡ), Урыҫ Древлеправославие Сиркәүенең 2 ойошмаһы (Бәләбәй, Стәрлетамаҡ), старообрядсылыҡ ғибәҙәт йорто (Стәрлетамаҡ) теркәлгән.
Әҙәб.: Д а н и л к о Е.С. Старообрядчество на Южном Урале: очерки истории и трад. культуры. Уфа, 2002.
Е.С.Данилко
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Төбәктә май байрамдарында пенсия түләү 3 майҙа башлана Фото: Олег Яровиков
Төбәктә май байрамдарында пенсия түләү 3 майҙа башлана
Төбәктә май байрамдарында пенсия түләү 3 майҙа башлана Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Май байрамдарында пенсия һәм башҡа социаль түләүҙәр 3 майҙа таратыла башлаясаҡ һәм ваҡытынан алда — 7 һәм 9 майҙа тамамланасаҡ, тип хәбәр иттеләр Пенсия фонды Башҡортостан бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтендә.
10 майҙан пенсия һәм башҡа социаль түләүҙәр ғәҙәти графикка ярашлы таратыла. Пенсия һәм башҡа түләүҙәрҙе почта бүлексәләрендә алған пенсионерҙарға пенсия таратыуҙың аныҡ датаһы апрель айы квитанцияларында күрһәтелгәйне. Кредит ойошмаларына аҡса килешеүҙә билдәләнгән ваҡытта күсерелә.
Бөгөн Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостан бүлексәһе 1 миллион 148 мең пенсионерға пенсия түләй. Уларҙың 45 проценттан ашыуы — почта, 54 проценттан күберәге банк бүлексәләрендә хеҙмәтләндерелә.


text:
“Йәйге каникулда тыуған яғыма ҡайтҡан мәл. Ҡустыларым менән тышта, саф һауала йоҡлап ятабыҙ. Бер ваҡыт битемә ямғыр тамсылары тамыуҙан уянып киттем дә “Ямғыр яуа!” тип туғандарымды өйгә инергә йәһәтләй башланым. Уларҙың береһе аҙаҡ әсәйемә:
— Ильяс ағайға әллә нимә булған, беҙ белмәгән телдә һөйләшәсе, – тигәс кенә, үҙемдең башҡортса өндәшкәнемде аңлап ҡалдым”.
Кем икән был, тиһегеҙме? Таныш булығыҙ: М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетында
белем алған, ҡайһы бер милләттәштәребеҙҙән дә уҙҙырып саф башҡортса һөйләшкән ҡаҙаҡ егете Ильяс САҒЫНБӘК.


text:
Әзербайжан әҙәбиәте
Әзербайжан әҙәбиәте (әзерб. Azərbaycan ədəbiyyatı) — Әзербайжандың дәүләт теле булған һәм Көньяҡ Әзербайжанда, Ирандың төньяҡ-көнбайышында, шулай уҡ Грузияла, Төркиәлә һәм Рәсәйҙә киң таралған әзербайжан телендә баҫылып сыҡҡан яҙма әҫәрҙәр йыйылмаһы.
Йөкмәткеһе
- 1 Урта быуаттар һәм Яңы ваҡыт
- 2 XIX быуат әҙәбиәте
- 3 ХХ быуат әҙәбиәте
- 4 Хәҙерге заман әҙәбиәте
- 5 Дәүләт ярҙамы
- 6 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 7 Иҫкәрмәләр
- 8 Һылтанмалар
Урта быуаттар һәм Яңы ваҡыт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әзербайжан телендәге әҙәбиәттең барлыҡҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әзербайжан теле төрки телдәрҙең уғыҙ телдәре төркөмсәһенә ҡарай. Уғыҙ теле регионда, Урта Азиянан төрки телле ҡәбиләләр килгәндән бирле[1], XI—XII быуаттарҙан башлап, йәшәп килгән. Иранға килеп урынлашҡандан һуң ике йөҙ йыл дауамында уғыҙҙарҙың ауыҙ-тел әҙәбиәте генә булған[1].
Һуңғараҡ әзербайжан халҡы составына ингән уғыҙ ҡәбиләләренең эпик һәйкәле булып Урта Азияла барлыҡҡа килгән Минең олатайым Ҡорҡоттоң китабы (Деде Коркуд) героик эпосы тора, ләкин ул ахырынаса уғыҙҙар компактлы йәшәгән Әзербайжанда формалашҡан[2]. IX быуаттан бирле ижад ителгән эпостың бөтөн кеше ҡабул иткән тексы XV быуатта ғына төҙөлгән[1][3].
Әзербайжан әҙәби теле уғыҙ һәм ҡыпсаҡ ҡәбилә телдәре нигеҙендә үҫешкән, әммә уға ғәрәп һәм фарсы телдәре ҙур йоғонто яһаған. Әзербайжан әҙәби телен ғәрәп-фарсы лексикаһы менән туйындырыу күп дәрәжәлә уны халыҡтың йәнле һөйләшенән алыҫлаштырған. XIII быуаттағы монгол яулап алыуҙары менән бәйле, Әзербайжандың алдағы дәүерҙәрҙә үк башланған төркиләшеүе көсәйгән; XV быуат аҙағына ул төрки тел төркөмөнә ҡараған үҙенең теле булған әзербайжан халҡын барлыҡҡа килтергән[4]. Әзербайжан классик яҙма әҙәбиәте монгол баҫып алыуҙарынан һуң һәм XVI быуатта, Сефевид династияһы Иранда өҫтөнлөгөн урынлаштырғандан һуң, баш алған[2][5]. Әзербайжан әҙәбиәте фарсы әҙәбиәтенең көслө тәьҫире аҫтында үҫешкән, һәм әзербайжан-төрөк телендә яҙған яҙыусылар, ҡағиҙә булараҡ, ике телгә эйә булған[1].
Әзербайжан әҙәбиәте тарихы XIII быуаттан башланған[6]. Әзербайжан яҙма әҙәбиәте XIV—XV быуаттарҙа барлыҡҡа килгән[7][8][9]. «Ираника» энциклопедияһы Иззеддин Ғасаноғлыны (XIII—XIV бб.)[1] һәм Нәсимиҙе (XIV—XV бб.)тәүге әзербайжан шағирҙары тип атаған[8].
XIV—XVIII быуаттар әҙәбиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төрөк-әзербайжан телендәге әҙәбиәт (әзербайжан теле тигән атама ул ваҡытта ҡулланылмаған булған), күбеһенсә дөйөм төрки һыҙатлы булған[8][10], һәм XIV—XV быуаттарҙа формалашҡан[4][8]. XIII—XIV быуаттар сигендә Хөрәсәндә йәшәгән тәүге шағир Изеддин Ғасаноғлынан төрөк телендәге шиғырҙары килеп еткән.[11]; уның береһе төрөк телдә, икенсеһе фарсы телендә булған ике газеле еткән. Ғасаноғлы әзербайжан төркиҙәре әҙәбиәтенең нигеҙ һалыусыһы тип иҫәпләнә[12]. Төрөк-әзербайжан телендәге иртә текстар ҙа шулай уҡ иҫке ғосман әҙәбиәтенең бер өлөшө тип һанала[8].
XIV-XV быуаттарҙа йәшәгән төрки халыҡтарҙың уртаҡ шағиры тип һаналған Имадеддин Нәсими әзербайжан шиғриәте үҫешендә танылыу алған, әзербайжан телендәге традицион яҙма шиғриәткә нигеҙ һалған[13], әзербайжан телендәге традицион яҙма шиғриәткә нигеҙ һалған[14][15][16] поэтом. Нәсими сүриә ҡалаһы Алеппола ғазаплы үлемгә дусар ителгән. Уның замандашы Борханеддин Ғәзи Әхмәд сығышы менән Көнсығыш Анатолиянан булған[17]. Йософ Мәддәх төрөк телендә «Варга һәм Гөлша» эпик поэмаһын яҙған. Лирик поэмаларҙы әзербайжан телендә Хагиги псевдонимы менән дәүләттең солтаны Ҡара-Ҡойонло Йыһаншаһ[18], шулай уҡ дәүләттең хакимы Аҡ-Ҡойонло Солтан Яғуб яҙған[19]. Тағы ла шуны әйтер кәрәк, Хатаи Тебризиҙың «Йософ вә Зөләйха» поэмаһы Солтан Яғубҡа бағышланған[19], һәм был әҫәр әзербайжан телендә яҙылған тәүге поэма тип һаналған[20].
Әзербайжан территорияһында йәшәгән авторҙар араһында шулай уҡ Сефевидтар династияһына нигеҙ һалыусы, Хатаи поэтик псевдонимы аҫтында яҙған, «Дехнаме» («Ун хат») поэмаһы авторы шаһ Исмаил I булған. Уның һарайында «шағирҙар батшаһы» тип аталған Хәбиби йәшәгән.[21]
Шул уҡ периодта Ираҡта әзербайжан, фарсы һәм ғәрәп телдәрендә бер үк нәфислек менән яҙған күренекле әзербайжан [1][22][23][24][25][26] һәм төрөк[27]-ғосман[28] шағиры Физули йәшәгән һәм ижад иткән [27].
XVII—XVIII быуаттарҙа Иран Әзербайжанында Сәиб Тәбризи, Говси Тәбризи, Мөхаммәд Амани, Тарзи Афшар һәм Тәсир Тәбризи кеүек шағирҙар ижад иткән. Урта быуаттар шиғриәтенең әзербайжан телендә яҙылған иң яҡшы романтик поэмаларының береһе булған шағир Мәсихиҙең «Варга һәм Гөлша» поэмаһы килеп еткән[29].
XVIII быуатта Ширван мәктәбе шағирҙары — Шакир Ширвани, Нишат Ширвани, Махжур һәм Аға Мәсих Ширвани ижад иткән. Был периодта халыҡ ауыҙ-тел ижады әҙәбиәтенә, әзербайжан ашуғтары сәнғәтенә тәьҫир көсәйгән. Яҙма шиғриәт халыҡ ижәды мотивтары һәм темалары менән байыған, ә шиғри тел ҡанунлаштырылған нормаларҙан һәм стереотиптарҙан таҙарынған[30]. Ҡарабах ханының һарайында вәзир булып йөрөгән шағир Молла Панах Вәғиф әзербайжан әҙәбиәтендә реализмға нигеҙ һалыусы булған. Уның шиғриәтенең төп темаһы булып мөхәббәт һәм кешенең күңел матурлығы торған. Вәғифтең ижады яҙма шиғриәттә киң файҙаланыла башлаған халыҡ шиғри формаһы — ғошма үҫешенә килтергән[30]. Молла Вәли Видади, Вәғифтең яҡын дуҫы, киреһенсә, намыҫлылыҡҡа, ҡыйыулыҡҡа, тәрән аҡыллылыҡ көсөнә һәм зиһенгә дан йырлаған[30], ә шулай уҡ үҙ-ара низағты һәм шулай уҡ феодаль ҡанһыҙлыҡты тәнҡитләгән[31]. Уның төшөнкө кәйефе «Торналар», «Шағир Вәғифкә мөрәжәғәт», «Иларһың» тигән шиғырҙарында сағылған[31]. Вәғиф һәм Видади ижады әзербайжан әҙәбиәтендә[30] XVIII быуат шиғриәтенең ҡаҙанышы булған. Әрмән шағиры һәм ашуғы Саят-Нова помимо әрмән һәм грузин телдәрендә генә түгел, әзербайжан телендә лә яҙған[32]. Саят-Нова әзербайжан шиғырҙарында ашуғ шиғриәтенең художество алымдарын һәм табыштарын файҙаланған[30]. Уның йырҙарының күпселеге әзербайжан телендә яҙылған[33]. Халыҡ дастаны «Шаһрияр һәм Санубар» нигеҙендә аноним автор ижад иткән «Шаһрияр хаҡында хикәйәт» XVIII быуаттың иң әһәмиәтле проза һәйкәле булып тора[30].
Әзербайжан тикшеренеүсеһе A. С. Сумбатзаде билдәләгәнсә, XVIII быуатта үҙаллы әзербайжан теле формалашыу процесы тамамланған [34].
XIX быуатта Молла Панах Вәғиф менән бер дәүерҙә Мир Мохсун Навваб, Мешади Эюб Баҡы, Хөршидбаныу Натаван, Сары Ашығ, Ашуғ Гурбани, Леле, Ашығ Сафи Вәлех, Ашуғ Самед — Валехтың уҡытыусыһы, Ашығ Мөхәммәт (Валехтың атаһы), Аббас Туфарғанлы, Мискин Абдал, Ашығ Пери, Ғасымбәк Закир һ.б. ижад иткән.
XIX быуатҡа тиклемге тарихнамәләр билдәле түгел[35]
XIX быуат әҙәбиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIX быуатта Әзербайжан территорияһы Рәсәй империяһы составына ингән, был ваҡиға урындағы халыҡтың фарсы традицияларынан айырылыуына һәм рус-европа мәҙәниәтенә яҡынайыуына килтергән. Был периодта Ғасымбәк Закир, Сәйед Абулғасым Небати, Сәйед Азим Ширвани, Хөршидбаныу Натаван, Аббасғулу Аға Баҡыйханов, Мирза Шәфи Вазех, Исмаилбәк Ғутҡашынлы, Джалил Мамедкулизаде ижад иткән. Солтан Меджид Ғанизаде күп кенә прозаик әҫәрҙәрҙең авторы булған. Уның публицистик хикәйәһе «Уҡытыусылар ғорурлығы», «Кәләш муйынсаһы» повесы, «Аллаһ диваны» хикәйәләре, «Ғурбан байрамы» һ.б. әҫәре билдәле. Таги Сидги тигән яҙыусы ла прозаик әҫәрҙәр авторы.
Быуат уртаһында әзербайжан әҙәбиәтендә яңы жанр — Мирза Фатали Ахундов нигеҙ һалған драматургия барлыҡҡа килгән. 1850 йылдан 1857 йылға саҡлы ул XIX быуаттың беренсе ярты йыллығындағы Әзербайжан тормошон реалистик сағылдырған 6 комедия һәм бер повесть яҙған. Ахундов шулай уҡ әҙәби тәнҡитте башлап ебәреүсе һанала[36]. Икенсе драматург — Наджафбәк Вәзиров 1896 йылда «Фәхреддиндең ҡайғыһы» тип аталған беренсе әзербайжан трагедияһын яҙҙы[37]. Иран Әзербайжанында әзербайжан һәм фарсы телдәрендә яҙған шағир Сәйед Абдулғасем Набати һәм шағирә Хәйран-Ханум ижад иткән.
Әзербайжандың Көньяҡ Дағстан менән тарихи-мәҙәни үҙ-ара мөнәсәбәттәре әзербайжан әҙәбиәтен дағстан авторҙары ижады менән байытҡан. Лезгин яҙма әҙәбиәтенә нигеҙ һалыусы Етим Эмин, туған лезгин телендә лә, шулай уҡ әзербайжан телендә лә яҙған[38]. Лезгин донъяуи яҙма әҙәбиәтенең күренекле шағиры һәм ғалимы Ғасан Алҡадари үҙенең әҫәрҙәрен шулай уҡ лезгин һәм әзербайжан телендә яҙған. 1892 йылда ул, үҙенең (Аҡадариҙың) күп һанлы комментарийҙарын, иҫкәрмәләрен һәм шиғри өҫтәмәләрен индереп, Дағстандың тарихы буйынса көнсығыш яҙма мәғлүмәттәр йыйылмаһы булған «Асари-Дағстан» тигән китабын әзербайжан телендә яҙған[39]. XX быуат башында ижад иткән Дербент ашуғы тау еврейы Шаул Сименду шулай уҡ әзербайжан телендә иврит хәрефтәре менән яҙған[40]. Ул осорҙағы әзербайжан әҙәбиәтендә әзербайжан ашуғтары шиғри сәнғәте ҙур урын алған. Ашуғ Алескер, Наджафкули, Ғөсәйн Бозалғанлы һ.б. ашуғтар киң билдәлеләре булған.
XIX быуат аҙағында үҙҙәренең әҙәби ижадын Джәлил Мәмәдкулизаде һәм Нариман Нариманов башлаған. Нариманов Әзербайжандағы тәүге халыҡ китапхана-уҡыу бүлмәһен асҡан, әзербайжан әҙбиәте тарихындағы тәүге тарихи «Надир-шаһ» трагедияһын һ.б. әҫәрҙәр яҙған[41].
ХХ быуат әҙәбиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XX быуат башы әҙәбиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XX быуатҡа яҡын арауыҡта Әзербайжанда Джәлил Мәмәдкулизаде һәм Нариман Кербалаи Наджаф оғлы (Нариман Нариманов) ижад иткәндәр. Джәлил Мәмәдкулизаде был периодта әзербайжан тәнҡит реализмының классикаһына әйләнгән «Мәйеттәр» (1909), «Минең әсәйемдең китабы» (1918) пъесаларын, «Почта йәшниге» (1903), «Зәйнал ирене» (1906), «Иранда Конституция» (1906), «Курбанали бәк» (1907) тигән хикәйәләрен яҙған[42]. Быуат башында әзербайжан әҙәбиәтенең прогрессив романтизмына нигеҙ һалған Мөхәммәт Һади, шулай уҡ Ғөсәйн Джәвид һәм Аббас Сиххат ижадтарын башлаған. Аббас Сиххат ике өлөштән торған «Көнбайыш ҡояшы» (1912) китабына егерменән артыҡ рус шағирының үҙе тәржемә иткән әҫәрен индергән,һәм был ул замандың ҙур мәҙәни ваҡиғаһына әүерелгән[42]. Үҙҙәренең әҫәрҙәрендә Сиххат һәм Абдулла Шаиһ алғы планға мәғрифәтселек, мәғариф, тәрбиә һәм әхлаҡ проблемаларын ҡуйған. Шағир Сабир Мирза Алекпер Сабир әҙәби мәктәбенә - Көнсығыштағы шиғри мәктәпкә нигеҙ һалған[42]. Мирза Али Моджуз, Нәзми (Əli Nəzmi), Алиғулу Ғамғюсар, Байрамали Аббасзаде(Bayraməli Abbaszadə) был мәктәптең сағыу вәкилдәре булған[42]. Күренекле лезгин шағиры Сөләймән Стальский ҙә үҙенең ҡайһы бер шиғырҙарын әзербайжан телендә яҙған («Муллаға», «Ҡаф тауы», «Колхоз», «Селлә аша ашыҡмай» һ.б.)[43][44][45]. Әзербайжан телендә рутуль шағирҙары Хазарчи Гаджиев һәм Джамисаб Саларовтар[46], шулай уҡ грузин шағиры Иетим Гурджи яҙған[47].
1910—1920-се йылдарҙа Әзербайжандың 1918 йылда яулап алынған дәүләт бойондороҡһоҙлоғон Джафар Джаббарлы, Әхмәд Джәвәд, Өммөгөлсөм кеүек авторҙар данлаған. Был дәүерҙә тәүге ҡатын-ҡыҙ драматург Сәкинә Ахундзаде ижад иткән[48]. Әзербайжан әҙәбиәте өсөн Нариман Наримановтың драматургияһы оло әһәмиәткә эйә. Наримановтың төп әҫәрҙәре: «Баһадур һәм Сона», «Мәжлес», «Надир шаһ» һәм «Шамдан бәк». Оло педагог Рәшид бәк Эфендиев күп кенә драмататик әҫәрҙәрҙең авторы булған.
Совет Әзербайжаны әҙәбиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Әзербайжан»
Я ходил по горам, я глядел меж лугов
В журавлиные очи родных родников
Издалека выслушивал шум тростников
И ночного Аракса медлительный ход…
Здесь я дружбу узнал, и любовь, и почёт.
Можно ль душу из сердца украсть? — Никогда!
Ты — дыханье моё, ты — мой хлеб и вода!
Предо мной распахнулись твои города.
Весь я твой. Навсегда в сыновья тебе дан.
Азербайджан, Азербайджан!… [49]
Әзербайжанда Совет власын урынлаштырыу Гянджа төрмәһендә әзербайжан мәғрифәтселәренең береһен — Ҡаҙаҡ уҡытыусылар семинарияһы директоры, «Әзербайжан татарҙарының әҙәбиәте» (Тифлис, 1903) брошюраһының авторы Фирудин бәк Әхмәд бек оғлы Кочарлинскийҙы атыу менән билдәләнгән[50]. Артабан әзербайжан әҙәбиәтендәге прогрессив романтизмға нигеҙ һалыусы һәм драматург Ғөсәйн Джәвид, шағир Микаил Мушфиг, прозаик һәм әҙәби тәнҡитсе Сәйед Ғөсәйн, шағир, Әзербайжан гимны авторы Әхмәд Джәвәд, яҙыусы һәмғалим Йософ Вәзир Чәмәнзәминли һ.б. репрессия ҡорбандары булғандар.
Ғөсәйн Джәвид — әзербайжан романтизмының әһәмиәтле вәкилдәренең береһе. Ғөсәйн Джәвидтең сағыу әҫәрҙәре булып «Әсә», «Санан шәйех» һәм «Демон» шиғри трагедиялары, «Бәйғәмбәр» (1922), «Аҡһаҡ Тимер» (1925), «Кенәз» (1929), «Сеявуш» (1933), «Хаййам» (1935) пьесалары һәм «Азер» (1923—1932) поэмаһы һ.б. торған. Икенсе шағир — Самед Вургундың ыҡсым һәм тотанаҡлы стиле әзербайжан шиғриәтенең хәҙерге стиле һәм теленең формалашыуына, уның архаизмдан таҙарыныуына булышлыҡ иткән[51]. Ул «Вәғиф» героик-романтик шиғри драмаһын (1937), «Ханлар» шиғри тарихи драмаһын (1939), «Фархад һәм Ширин» мөхәббәт-героик шиғри драмаһын (1941)[51], шулай уҡ бик күп башҡа әҫәрҙәр ижад иткән. Яҙыусы Мехти Ғөсәйн 1942 йылда «Комиссар» тәүге әзербайжан тарихи повесын ижад иткән[52]. Был периодта Осман Сарывелли, Рәсүл Рза, тарихи романсы Мамед Сәйед Ордубади, драматургтар Сөләймән Сани Ахундов, Мирза Аждар оғлы Ибраһимов, Самед Вургун, Сабит Рахман, Энвер Мамедханлы, Ильяс Магомед оғлы Эфендиев, Шихали Гурбанов яҙғандар. Иран Әзербайжанынан Төньяҡ Әзербайжанға күсеп килгән шағирҙар Балаш Азероғлу, Мәдинә Гөлгөн, Сохраб Таһир һәм Окума Биллури үҙҙәренең ижады менән әзербайжан әҙәбиәтен байытҡан.
1927 йылдың июнендә Пролетар яҙыусыларының әзербайжан ассоциацияһы булдырылған[53], һәм 1932 йылда юҡҡа сығарылған[54]. Шул уҡ йылда Әзербайжан Яҙыусылар союзына нигеҙ һалынған. Сталин эпохаһынан һуң Әзербайжанда шағирҙар Али Кәрим, Хәлил Рза Олотөрөк, Джабир Новруз, Мамед Араз, Фиҡрәт Ғоджа, Фиҡрәт Садығ, Алекпер Салахзаде, Иса Исмаилзаде, Сабир Рустамханлы, Фамил Мехти, Тофиғ Байрам, Ариф Абдуллазаде, Ғөсәйн Ҡюрдоғлу, Ильяс Тапдығ, Муса Яғуб, Чингиз Алиоғлу, Нусрат Кесемәнли, Залимхан Яғуб, Рәмиз Ровшан һ.б. ижад иткән. Мирза Аждар оғлы Ибраһимов ижады әзербайжан совет әҙәбиәтендә сағыу эҙ ҡалдырған. Үҙенең драматик әҫәрҙәрендә Ибраһимов үҙен үткер тормош конфликттары, сағыу, реалистик характерҙары, йәнле диалог оҫтаһы итеп күрһәткән. Уның милли драматургияның иң яҡшы традицияларына нигеҙләнеп яҙылған пьесалары әзербайжан совет әҙәбиәтен үҫтереүҙә ҙур әһәмиәткә эйә булған. Ауылда социалистик үҙгәртеп ҡороуҙы һүрәтләгән «Хаят» драмаһы һәм испан халҡының фашизмға ҡаршы батырҙарса көрәшен сағылдырған «Мадрид», шулай уҡ Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы тылдағы халыҡтың хеҙмәте тураһындағы «Мөхәббәт» пьесалары (1942 йылда ҡуйылған), Нариман Наримановтың тормошона һәм революцион эшмәкәрлегенә бағышланған «Пэр-ванэ» роман-эпопеяһы һәм башҡалар уның сағыу әҫәрҙәре булған. «Көньяҡ хикәйәләре» циклында, «Көн башланыр» романында ул Ирандағы милли-азатлыҡ хәрәкәте эпизодтарын күрһәткән[55].
Башҡа әҙәби жанрҙар ҙа әүҙем үҫешә барған. Джамшид Әмиров әзербайжан әҙәбиәтендә детектив жанрға нигеҙ һалыусы булған. XX быуат аҙағында 70-тән артыҡ шиғри йыйынтыҡ һәм 20 поэма яҙған Бәхтияр Ваһабзаде танылыу алған[56]. Уның «Гөлөстан» поэмаһы Рәсәй һәм Иран араһында бүленгән һәм берләшергә ынтылған әзербайжан халҡына бағышланған[56].
Иран Әзербайжаны әҙәбиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Каджарҙар династияһы урынына килгән Пехлевиҙар мәғарифта, прессала һәм эш башҡарыуҙа әзербайжан телен файҙаланыуҙы тыйған[57]. Әммә, фарсы теленән башҡа, күп әзербайжандар әҫәрҙәрен туған телдәрендә яҙыуҙы дауам иткән. Улар араһында шағирҙар Мөхәммәт Хөсәйн Шаһрияр, яҙыусылар Самед Бехранги, Бехзад Бехзади һәм башҡалар булған. XX быуат башында социаль проблемаларҙы асҡан сатирик шиғырҙар ижад иткән Мирза Али Моджуз шағир Сабирҙың көслө йоғонтоһо аҫтында булған[58][59]. Уның ижадының төп темаһы - халыҡтың хоҡуҡһыҙлығы («Тыуған ил», «Көн һайын» һ.б.), уның иҙеүселәргә ҡаршы көрәше, хоҡуҡһыҙ ҡатын-ҡыҙ хәле («Бәхетһеҙ ҡыҙҙар» һ.б.); ул шулай уҡ В. И. Ленинды («Ленин») һәм Октябрь революцияһын данлаған («Революция күкрәр», «Ниһайәт» һ.б.)[58].
1941 йылда совет-британ ғәскәрҙәре тарафынан ойошторолған Иран операцияһы һәм Көньяҡ Әзербайжанда дәүләт ҡоролошо булдырыу совет-иран сиктәре менән бүленгән әзербайжандарҙың берләшеү, шулай уҡ әзербайжан әҙәби телен тергеҙеү теләген тыуҙырған[60], ләкин 1946 йылда Әзербайжан автономиялы хөкүмәте ҡыйратылған һәм Иран регионда яңы контроль урынлаштырған. Шул ҡыҫҡа периодта Совет Әзербайжаны йоғонтоһонда Али Туде, Балаш Азероғлу, Мәдинә Гөлгөн, Хөкүмә Биллури һәм сәйәси публицист Ферейдун Ибраһими кеүек авторҙар ижад иткән. Сатирик шағир Ибраһим Дакер, Али Фитрат, шағир һәм педагог Мир Махди Этимад һәм ашуғ Хөсәйн Джаван кеүек элекке яҙыусылар әүҙемлек күрһәткән[1]. Көньяҡтың да, Төньяҡтың да әҙәбиәт һөйөүселәренә берҙәй таныш талантлы шағирҙы — фажиғәле яҙмышлы кешене, еңелмәҫ көрәшсене, Мөхәммәт Бирийҙе айырып билдәләп китер кәрәк.
1946 йылдан һуң Әзербайжандың ике өлөшөнөң күпселеген шиғриәттә асылған яҡынлыҡ тойғоһо «һағыш әҙәбиәте» тип билдәлелек алған әҙәби ағымға ғүмер биргән, һәм шул ағымдың стандарт символикаһы түбәндәге шиғри юлдарҙа асылған :
Аракс, наполняющий нас печалью,
Течёт и разрезает пространство подобно молнии.
Да, Аракс разделяет народ,
Но земля под ним — одна[60].
Ике телдә яҙған Мөхәммәт Хөсәйн Шаһрияр ике илдә лә киң баһалы. Ул үҙенең әҫәрҙәрен әзербайжан теле һәм мәктәптәрҙә туған телдә уҡытыу проблемаһына, әзербайжан халҡының ике дәүләттә бүленеп ҡалғанына, шулай уҡ Көньяҡ Әзербайжанда 1945—1947 йылдарҙағы милли-азатлыҡ хәрәкәтенә бағышлап яҙған[61]. «Хәйдәр-Баба»тигән романы уға ҙур дан алып килгән. Балалар яҙыусыһы Сәмәд Бәһранги, фарсы шағирҙары Әхмәд Шамлу, Форуғ Фаррохзад һәм Мәһди Ахаван-Салестың поэмаларын әзербайжан теленә тәржемә итеп, әзербайжан әҙәбиәтен байытҡан.
Хәҙерге заман әҙәбиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге заман Әзербайжанында фәҡәт рус телендә яҙған кинодраматург Рөстәм Мамед Ибраһим оғлы Ибраһимбәков һәм детектив романдар авторы Чингиз Абдуллаев ҙур билдәлелек яулаған.
Шиғриәтте билдәле шағирҙар Нариман Ғасанзаде, Хәлил Рза, Сабир Новруз, Вәкилов Вәғиф Сәмәдоғлу, Носрат Кесемәнли, Рәмиз Ровшан, Гамлет Абдулла оғлы Исаханлы, Зәлимхан Яғуб һ.б. кәүҙәләндерә. Хәҙерге заман әзербайжан драматургтарынан Ф. Ғоджаны, Эльчинде, К. Абдулланы, А. Мәсүдте, Г. Мираламовты, Э. Ғөсәйнбейлиҙе, А. Рағимовты, Р. Аҡбәрҙе, А. Әмирлене һ.б. атап була[62]
Яңы әзербайжан прозаһы сиктәрен детектив, фантастика, антиутопия, төрөк мифологияһы, көнсығыш сюрреализмы элементтары киңәйтә. Был жанрҙарға мөрәжәғәт иткән яҙыусыларҙан жанре можно назвать таких писателей, как Анарҙы, М. Сөләймәнлене, Н. Рәсүлзадены, Р. Рахманоғлуны атарға була. Йәш прозаиктар йышыраҡ милли тарихҡа һәм этник хәтергә мөрәжәғәт иткән һайын, әзербайжан реализмы көс йыя барҙы. Был осраҡта Эльчин Ғөсәйнбейлиҙең «Ун өсөнсө апостол, йәки Йөҙ ҙә ҡырҡ беренсе Дон Жуан» тарихи-синтетик романын һәм Юныс Оғуздың исторические романы «Шаһ Аббас» һәм «Надир шаһ» атамалы тарихи романдарын атарға була[62].
Ҡарабах һуғышы хәҙерге заман әзербайжан әҙәбиәтендә үҙенең эҙен ҡалдырҙы: Г. Анарғызы, М. Сөләймәнле, А. Рағимов, С. Әхмәдле, В. Бабанлы, К. Нәзирле, А. Ҡулиев, А. Аббас, М. Бәкирле кеүек яҙыусылар ҡасаҡтарҙың яҙмышы темаһына, юғалтҡан Шушаны һағыныуға, Ходжали үлтерешенә, һуғыш ҡанһыҙлығына һ.б. мөрәжәғәт итте[62]
Ҡарабах әрмән-әзербайжан конфликтын башынан үткәреп аңларға тырышыуға 2012 йылдың һуңында тәү тапҡыр рус телендә баҫылып сыҡҡан Акрам Айлислиҙың «Таш төштәр» тигән роман-реквиемы бағышланған. Әзербайжандағы әрмән халҡының трагедияһын баҡы интеллигенты күҙлегенән тасуирлаған роман илдә тәрән ризаһыҙлыҡ тыуҙырҙы, ә автор «Әзербайжан халыҡ яҙыусыһы» тигән исеменән яҙҙы.
Йәш яҙыусыларҙы күтәреү маҡсатында 2009 йылда «Али һәм Нино» нәшриәте Әзербайжандың Милли китап премияһы булдырылған, ул һәр йылдың әҙәбиәт яңылыҡтарын күҙәтеп бара һәм элекке йылда сығарылған уңышлы әҫәр өлгөләрен премия менән билдәләй.[63][64][65] Премия жюрийына танылған әзербайжан яҙыусылары, мәҙәниәт эшмәкәрҙәре инә.[66]
Дәүләт ярҙамы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әзербайжан дәүләт бойондороҡһоҙлоғона эйә булғандан һуң, мәҙәниәт, шул иҫәптән әзербайжан әҙәбиәте лә, дәүләт ярҙамына мохтаж ине. Бының менән бәйле тормошҡа ашырылған киң масштаблы саралар бер үк ваҡытта әзербайжан әҙәбиәте һәм әҙәбиәтте өйрәнеү фәненең үҫешенә һәм ҡаҙаныштарына етди гарантия булып тора.
Ғәйдәр Әлиевтең шәхси инициативаһы буйынса һәм уның туранан-тура етәкселеге аҫтында төрөк эпосы «Ҡорҡот олатайымдың китабы»ның 1300 йыллығы, шағир Мөхәммәт Фүзулиҙың 500 йыллығы билдәләнде.
Әҙәби процесты йәнләндереүгә, ижад донъяһына яңы талантлы авторҙар килеүенә әзербайжан хөкүмәтенең илдең дәүләт бюджетынан «Әзербайжан», «Әҙәби Әзербайжан», «Улдуз», «Гобустан» журналдарын һәм «Әдәбийәт газети» гәзите кеүек әҙәби органдарҙы регуляр финанслау тураһындағы махсус ҡарары ҙур әһәмиәткә эйә булды.
Әзербайжан Республикаһы Президентының 2004 йылдың 12 ғинуар «Әзербайжан телендәге күп кеше ҡулланған баҫмаларҙы латин графикаһына күсереү» һәм 2004 йылдың 27 декабрендә сыҡҡан «2005—2006 йылдарҙа латин графикаһына күсерелергә тейешле әзербайжан телендәге әҫәрҙәр исемлеген раҫлау тураһында» тигән күрһәтмәһенә ярашлы, әзербайжан һәм донъя әҙәбиәте бөйөк вәкилдәренең әҫәрҙәре күп кеше уҡырлыҡ тиражда сығарылды һәм илдең китапхана селтәрҙәренә тапшырылды. Ике бойороҡ буйынса ла дөйөм тиражы 9 миллиондан артыҡ экземпляр тәшкил иткән әзербайжан һәм донъя әҙәбиәте циклы китаптары, шулай уҡ һүҙлек һәм энциклопедиялар китапханаларға оҙатылған һәм китап уҡыусылар ҡарамағына тапшырылған.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әзербайжан яҙыусылары һәм шағирҙары
- Урта быуаттар әзербайжан әҙәбиәте хронологияһы
- Әзербайжан әкиәттәре
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 H. Javadi, K. Burill Azeri Literature in Iran (инг.). AZERBAIJAN x. Azeri Literature. Encyclopaedia Iranica. Тәүге сығанаҡтан архивланған 27 август 2011. 26 сентябрь 2010 тикшерелгән.
Оригинал текст (инг.)
The language spoken today in Azerbaijan is one of the branches of Oghuz Turkic. It was introduced into Iran by Turks entering the area in the 11th and 12th centuries and underwent a gradual development before assuming its present form. For two centuries after their appearance in Iran, the Oghuz Turks seem to have had only an oral literature. The origins of the stories attributed to Dädä Qorqut, which are about the heroic age of the Oghuz Turks, probably lie back in this period. The accepted text, however, was compiled only in the 15th century.
- ↑ 2,0 2,1 «Китаби деде Коркуд» // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Оригинал текст (рус.)
«Китаби деде Коркуд», «Китаби дедем Коркуд ала лисани таифеи огузан» («Книга моего деда Коркуда на языке племени огузов»), письменный эпический памятник огузских племён, позднее вошедших в состав туркменского, азербайджанского и турецкого народов. Известен в 2 записях: Дрезденская рукопись, состоящая из 12 сказаний (героических дастанов), и Ватиканская рукопись из 6 сказаний. Полный перевод памятника на русский язык, осуществленный в 1922 В. В. Бартольдом, был опубликован в 1962 под редакцией В. М. Жирмунского и А. Н. Кононова. Эпос неоднократно издавался также в Турции, где ему посвящена обширная литература. В 1952 исследователь Этторе Росси опубликован комментированный перевод на итальянский язык и факсимиле второй рукописи «К. д. К.», обнаруженной им в Ватиканской библиотеке; её текст почти не отличается от текста Дрезденской рукописи. Эпос открывается Введением, в котором даются сведения о легендарном мудреце и сказителе Коркуде. В эпосе нет единого сюжета. Каждое из 12 сказаний сюжетно самостоятельно, но 10 сказаний более тесно связаны между собой и составляют некий цикл описания героических подвигов огузских богатырей. Во многих сказаниях повторяются одни и те же имена: хан огузов Баюндур, его зять, богатырь Казан, его сын Аруз и др. Основное содержание эпоса — война огузских богатырей с «неверными» за утверждение своей власти на завоёванных кавказских землях. Следы эпоса обнаруживаются, впрочем, на древней родине огузов — в Центральной и Средней Азии (легенды и предания о Коркуде сохранились, например, среди киргизов, казахов и др.). Очевидно, интеграция огузского героического эпоса происходила ещё на Востоке. Окончательно эпос сложился, по-видимому, в Азербайджане, где огузы жили более компактно.
- ↑ Книга Деда Коркута. В. Жирмунский, А. Кононов
Оригинал текст (рус.)
Книга эта является записью и литературной обработкой эпических сказаний, слагавшихся и передававшихся у этих народов в творческой устно-поэтической традиции на протяжении многих веков, с IX по XV в.
- ↑ 4,0 4,1 История Востока. В 6 т. Т. 2. Восток в средние века. Глава V. — М.: «Восточная литература», 2002. — ISBN 5-02-017711-3
В XIV—XV вв. с началом формирования азербайджанского тюрко-язычного этноса возникает и его культура. Первоначально она не имела своих стабильных центров (вспомним, что один из её ранних представителей, Несими, погиб в Сирии), и её довольно трудно для данного времени отделить от османской (турецкой) культуры. Даже этническая граница между турками и азербайджанцами установилась только в XVI в., да и тогда она ещё окончательно не определилась. Тем не менее в XV в. формируются два центра азербайджанской культуры — Южный Азербайджан и равнинная часть Карабаха. Окончательно они сложились уже позже, в XVI—XVIII вв.
- ↑ H. Javadi, K. Burill Azeri Literature in Iran (инг.). AZERBAIJAN x. Azeri Literature. Encyclopaedia Iranica. Тәүге сығанаҡтан архивланған 27 август 2011. 26 сентябрь 2010 тикшерелгән.
A written, classical Azeri literature began after the Mongol invasion, and developed strongly in the 10th/16th century after the Safavid dynasty established its dominance in Iran.
- ↑ H. Javadi, K. Burill AZERBAIJAN x. Azeri Turkish Literature (инг.) // Encyclopaedia Iranica. — 1988.
The history of the Azeri Turkish literature can be divided into four main periods: 1) From the 13th century to 1828 when, as a result of the defeat suffered by Iran in the Perso-Russian wars, a number of regions north of the province of Azerbaijan, where Azeri Turkish was spoken, were occupied by Tsarist Russia (now Republic of Azerbaijan)…
- ↑ Azerbaijan — Британника энциклопедияһында
Оригинал текст (инг.)
The Azerbaijani language is a member of the West Oghuz group of the southwestern (Oghuz) branch of the Turkic languages. The literary tradition dates to the 14th century.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 AZERBAIJAN viii. Azeri Turkish — Encyclopædia Iranica. G. Doerfer:
The early Azeri texts are a part of the Old Osmanli literature (the difference between Azeri and Turkish was then extremely small). The oldest poet of the Azeri literature known so far (and indubitably of Azeri, not of East Anatolian of Khorasani, origin) is ʿEmād-al-dīn Nasīmī (about 1369—1404, q.v.).
- ↑ История Востока. В 6 т. Т. 2. Восток в средние века. М., «Восточная литература», 2002.:
Говоря о возникновении азербайджанской культуры именно в XIV—XV вв., следует иметь в виду прежде всего литературу и другие части культуры, органически связанные с языком.
- ↑ A. С. Сумбатзаде. Азербайджанцы — этногенез и формирование народа, Баку, 1990, гл. XII, 1:
Не следует, однако, забывать, что тюрко-азербайджанский язык того периода в значительной мере носил общетюркский характер огузской группы этого языка и был понятен в своей основе как азербайджанцам, так и туркменам и туркам. С конца же XV в., когда в Азербайджане прекратился приток тюркоязычных племен, кипчакской группы с севера, огузской группы с востока, а также началось размежевание с анатолийскими турками после образования Османского государства, азербайджанский язык все более стабилизировался, шлифовался […] выделяясь в самостоятельный язый тюрко-огузской группы […] Одним из показателей этого процесса (XVI—XVIII вв.) является переход «от многовариантности к одновариантности» в произношении слов, частей речи и т. д., проанализорованных в книге М. Джангирова "Образование азербайджанского национального литературного языка.
- ↑ Гасаноглы // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- ↑ A.Caferoglu, «Adhari (azeri)», in Encyclopedia of Islam, (new edition), Vol. 1, (Leiden, 1986)
- ↑ Александр Николаевич Болдырев, Афрасяб Пашаевич Векилов, Вадим Сергеевич Шефнер. Поэты Азербайджана — Л.: «Советский писатель», 1970. — Б. 161. — 710 б.
Основоположник традиции письменной поэзии на азербайджанском языке Сеид Имадеддин Насими родился в Шемахе в 1370 году. Шемаха, столица Ширвана, славилась на Ближнем Востоке как культурный город с богатыми литературными традициями.
- ↑ Baldick, Julian (2000). Mystical Islam: An Introduction to Sufism. I. B. Tauris. pp. 103
- ↑ Burrill, Kathleen R.F. (1972). The Quatrains of Nesimi Fourteenth-Century Turkic Hurufi. Walter de Gruyter GmbH & Co. KG.
- ↑ Lambton, Ann K. S.; Holt, Peter Malcolm; Lewis, Bernard (1970). The Cambridge History of Islam. Cambridge University Press. pp. 689.
- ↑ Azeri Literature in Iran, Iranica.
Two poets of the 14th century, Qāżi Aḥmad Borhān al-Din (an East Anatolian) and the Ḥorufi demagogue ʿEmād-al-Din Nasimi played significant roles in the development of the Azeri Turkish poetry.
- ↑ Azeri Literature in Iran, Iranica.
Jahān Shah himself wrote lyrical poems in Azeri using the pen name of Ḥaqīqī.
- ↑ 19,0 19,1 Azeri Literature in Iran, Iranica.
Among the Azeri poets of the 9th/15th century mention should be made of Ḵaṭāʾī Tabrīzī. He wrote a maṯnawī entitled Yūsof wa Zoleyḵā, and dedicated it to the Āq Qoyunlū Sultan Yaʿqūb (r. 883-96/1478-90), who himself wrote poetry in Azeri.
- ↑ Хәтаи Тәбризи / Под ред. Дж. Кулиева. — Азербайджанская советская энциклопедия: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1987. — Т. X. — С. 80.
- ↑ Институт истории (Академия наук СССР), Институт археологии (Академия наук СССР). История СССР с древнейших времен до наших дней — «Наука», 1966. — Т. 2. — Б. 572.
- ↑ Walter G. Andrews, Najaat Black, Mehmet Kalpaklı. Ottoman Lyric Poetry: An Anthology. University of Texas Press, 1997. ISBN 0-292-70471-2, 9780292704718
- ↑ Merriam-Webster’s Encyclopedia of Literature. Merriam-Webster, 1995. ISBN 0-87779-042-6. Стр. 443. «Fuzuli — Turkish poet»
- ↑ Annemarie Schimmel. A Two-colored Brocade: The Imagery of Persian Poetry. University of North Carolina Press, 1992. ISBN 0-8078-2050-4. Стр. 75. «With this words of Turkish poet Fuzuli…»
- ↑ Bilkent Üniversitesi Center for Turkish Literature. Bilkent University Center for Turkish Literature, 2005. ISBN 0-8156-8147-X. Стр. 50. «The te^kire authors assess the style of the Turkmen poet Fuzuli, who preferred Turkish words and expressions…»
- ↑ Julie Scott Meisami. A Medieval Persian Romance. Oxford University Press, 1995. Стр. 22. «sixteenth- century Azerbaijani Turkish poet Fuzuli»
- ↑ 27,0 27,1 Fuzuli, Encyclopaedia Britannica.
- ↑ Encyclopediz Britannica, s.v. Islamic Art Islāmic literatures " The period from 1500 to 1800 " Ottoman Turkey " Poetry of Fuzûlî
- ↑ А. Дадашзаде. Азербайджанская литература // История всемирной литературы в девяти томах. — Наука, 1987. — Т. 4-й. — С. 420.
- ↑ 30,0 30,1 30,2 30,3 30,4 30,5 АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ ЛИТЕРАТУРА, ФЭБ "Русская литература и фольклор".
- ↑ 31,0 31,1 Видади Молла Вели // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- ↑ Levon Mkrtchʻyan. Glagol vremen: armi︠a︡nskai︠a︡ klassicheskai︠a︡ poėzii︠a︡ V-XVIII vekov — Khudozh. lit-ra, 1977. — Б. 102.
- ↑ Charles Dowsett. Sayatʻ-Nova: an 18th-century troubadour : a biographical and literary study — Peeters Publishers, 1997. — Б. 422. — ISBN 9068317954, 9789068317954.
Given the uncertainly of the tradition, the figures cannot be entirely accurate. Gaysaryan counts 114 Azeri, 70 Armenian, and 32 Georgian. Hasrat’yan lists 81 Azeri (plus a possible further three collected by G.T’arverdyan alias Ashug Verdi, and the two Azeri-Armenian macaronics from the Tetrak, pp. 7-9, his nos. 60 and 61), 63 Armenian (plus a possible further three collected by G.T’arverdyan and the two Azeri-Armenian macaronics; see his pp. 254—258, 271-2), and 32 Georgian. 128 Azeri poems may be counted in the Tetrak.
- ↑ A. С. Сумбатзаде. Азербайджанцы — этногенез и формирование народа, Баку, 1990, гл. XII, 1:
Таким образом, мы имеем все основания утверждать, что в XVIII в. у азербайджанцев в полной мере сформировался отличный от других языков огузской группы свой, собственный, полнокровный язык — один из определяющих признаков народа.
- ↑ Петрушевский И. П. Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI - начале XIX вв — Л., 1949. — Б. 25.
- ↑ М. Ф. Ахудов. Избранные произведения — Б.: Азернешр, 1987. — Б. 14.
- ↑ АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ ЛИТЕРАТУРА, ФЭБ "Русская литература и фольклор".
- ↑ Alekseĭ Leontʹevich Narochnit︠s︡kiĭ. История народов Северного Кавказа, конец XVIII в.-1917 г — Наука, 1988. — Б. 376. — ISBN 5020094080, 9785020094086.
- ↑ Большая советская энциклопедия — 1952. — Б. 287. «Связи с Азербайджаном способствовали возникновению в конце 19 в. у лезгин и светской письменной литературы. Виднейшим её представителем был Гасан-Алкадари (1834—1910) — автор широко распространённой книги „Асари-Дагестан“, написанной в 1892 на азербайджанском языке и представляющей собой свод восточных письменных сведений по истории Д. с многочисленными комментариями, замечаниями и стихотворными вставками самого Алкадарп.»
- ↑ Илья Карпенко. Ворота Востока, Журнал ЛЕХАИМ.
- ↑ НаримановНариман Кербалай Наджаф оглы // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- ↑ 42,0 42,1 42,2 42,3 АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ ЛИТЕРАТУРА, ФЭБ "Русская литература и фольклор".
- ↑ Мусаев К. М. Путём сближения и единства — Баку: Элм, 1986. — Б. 78.
Оригинал текст (рус.)
На азербайджанском языке создавал некоторые свои стихи С. Стальский («Мулле», «Кавказ», «Колхоз», «Не торопясь сквозь зной» и др.), к азербайджанскому письму и языку прибегали Т. Хурюгский, Ш. Гезерчи, Н. Шерифов и другие лезгинские поэты.
- ↑ Климович Л. И. Наследство и современность: очерки о нац. литературах — Советский писатель, 1975. — Б. 120.
Оригинал текст (рус.)
Сулейман Стальский, работая в Дербенте, Гяндже, Баку, Самарканде и других местах Средней Азии, освоил некоторые тюркские языки и позднее создавал произведения не только на родном, лезгинском, но и на азербайджанском языке. Так, на азербайджанском языке им сложено, в частности, стихотворение, прочитанное на Первом всесоюзном съезде советских писателей. В архиве поэта сохранилось на азербайджанском языке двенадцать стихотворений, всего насчитывающих около пятисот строк.
- ↑ Живое единство: о взаимовлиянии литератур народов СССР: сборник статей — Советский писатель, 1974. — Б. 246.
Оригинал текст (рус.)
Лезгинские писатели до образования своего письменного периода создавали художественные произведения на других языках, пользуясь письменностью иных народов. Так, арабским и азербайджанским языками пользовались Мирза-Али Ахтынский, Етим Эмин, Гасан Алкадари. Посредством арабской и азербайджанской письменностей написаны все лезгинские произведения Етима Эмина, Кючхюра Саида, Гаджи Ахтынского, Тагира Хурюгского. На азербайджанском языке создал немало стихов и Сулейман Стальский.
- ↑ Рутульцы // Народы Кавказа / Под общ. ред. С.П. Толстова — М.: Изд-во АН СССР, 1960. — Т. 1. — Б. 544.
- ↑ Alexander Mikaberidze Historical Dictionary of Georgia — The Scarecrow Press, 2007. — Б. 358. — ISBN 0-8108-5580-1.
- ↑ Ҡалып:Az icon 130 Years of the Three Centuries by Ilham Rahimli
- ↑ Самед Вургундың «Әзербайжан» шиғыры, Tercume.az.
- ↑ Галина МИКЕЛАДЗЕ. Фиридунбек Кочарли: Просветитель и Учёный, Азербайджанский конгресс (29.02.08).
- ↑ 51,0 51,1 Самед Вургун - Жизнь и творчество, Сайт Самеда Вургуна.
- ↑ Гусейн Мехти // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- ↑ Тамилла Халилова. Азербайджанская проза на русском языке — 1986. — Б. 38.
- ↑ Алиовсад Гулиев, И. В. Стригунов. Дорогой свободы и счастья — Азербайджанское гос. изд-во, 1967. — Б. 194.
- ↑ Ибрагимов Мирза Аждар оглы, БСЭ.
- ↑ 56,0 56,1 Анар, ТОФИК МЕЛИКЛИ. Умер Бахтияр Вагабзаде, NIRA Aksakal.
- ↑ C. E. Bosworth. Azerbaijan — Islamic history to 1941. Iranica.
- ↑ 58,0 58,1 Моджуз, Мовджуз Мирза Али. БСЭ. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 март 2012.
- ↑ MOʿJEZ ŠABESTARI. Encyclopædia Iranica. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 март 2012.
- ↑ 60,0 60,1 Тадеуш СВЕНТОХОВСКИЙ Русское правление, модернизаторские элиты и становление национальной идентичности в Азербайджане. sakharov-center.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 март 2012.
- ↑ Алиш АВЕЗ. Мухаммеду Шахрияру – 100, Азербайджанский конгресс (15.12.06).
- ↑ 62,0 62,1 62,2 Тельман ДЖАФАРОВ (ВЕЛИХАНЛЫ), Рустам КАМАЛ. Поставим многоточие, Сайт "Литературной газеты".
- ↑ Национальная книжная премия
- ↑ Объявлены имена победителей Национальной книжной премии Азербайджана
- ↑ Китап Премияһы Bakcell компанияһы спонсорлығы менән башланды
- ↑ Состав жюри НКП
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Энциклопедия азербайджанской литературы (әзерб.)
- Азербайджанская литература — Краткая литературная энциклопедия (1962)
- В Национальной Библиотеке Индонезии будет создан Фонд Литературы Азербайджана (рус.)
- В Пскове состоится презентация коллекций азербайджанской литературы (рус.)
- МОСТЫ ДОВЕРИЯ ЧЕРЕЗ КУЛЬТУРУ (рус.)
- Мухаммед Физули. Научно-исследовательские статьи. — Баку: Госиздат, 1958.
- Чингиз Гусейнов: Азербайджанская литература 1920—1980 гг. (рус.)
- Распоряжения Президента Азербайджанской Республики: «Об издании на азербайджанском языке произведений выдающихся представителей мировой литературы» (рус.)
- Журнал «Литературный Азербайджан» (инг.)
- Из статьи Гасана Гулиева «Эмигрантская Литература Азербайджана — Мамед Эмин Расулзаде (1884—1955)» (рус.)


text:
Бәхеттәргә һөйөү уралған...
“Беҙҙең ғүмер шулай ҡоролған,
Бәхеттәргә һөйөү уралған”, – тип, Нурия Абдуллина ижад иткән йырҙы һуҙып ебәреүҙәре менән, уларҙы эстрадабыҙҙың иң матур пары тип иғлан итәләр. Икәүләшеп яңынан-яңы дуэттар яҙҙыралар, улар ҡатнашҡан концерттарға халыҡ эркелеп килә. Бигерәк тә алда телгә алынған йырҙы иғлан иткәндә, Фәрүәздең: “Є хәҙер һеҙҙең өсөн беҙҙе парлы иткән, уллы иткән йырыбыҙ яңғырай”, – тип шаяртып ебәреүе, утҡа май һипкәндәй, халыҡта төрлө һорауҙар тыуҙыра.
– Сәхнәгә сыҡҡан һайын беҙгә, шәхси тормошоғоҙ хаҡында ла һөйләп китегеҙ әле, тип әллә күпме яҙыуҙар ебәрәләр ине. Үҙебеҙ ҙә аңғармай, шулай тамашасыны ылыҡтырыр бер әмәлгә юлыҡтыҡ, урыҫтар уны пиар тип йөрөтә бит инде. Уларҙы шулай көсөргәнештә тотоу беҙгә лә ҡыҙыҡ ине, хит-парадтарҙың тәүге баҫҡысынан төшмәнек. Фәрүәздең хәләл ефетенең, минең иптәшемдең өнһөҙ ризалыљтары менән был риүәйәт бик оҙаҡ йәшәне һәм әле лә йәшәүен дауам итәлер, бәлки(көлә).
–Беҙҙең журналды уҡыусылар араһында ла был серҙе сисергә теләүселәр барҙыр, әйҙә, улар өсөн генә ғаиләгеҙ хаҡында һөйләп китегеҙ әле?
–Минең тормошомда барыһы ла ғәҙәти һәм ябай. Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында, йыр-моңға ғашиҡ Ғәйшә һәм Рәүеф Әминевтарҙың ете балаһының дүртенсеһе булып донъяға килгәнмен. Ул замандарҙа телевизор булмай торғайны, беҙ радио тыңлап үҫтек. Унда яңғыраған һәр спектаклде көтөп ала, радионан ишетелгән һәммә йырҙы отоп ҡалырға тырыша инек беҙ. Радио минең өсөн шундай мөғжизәле бер йәшник ине, туғандарым менән уның серенә төшөнөргә тырышып, аҡтарып ҡарағаныбыҙ ҙа булды хатта. Бына әле мин ун һигеҙ йыл самаһы “Юлдаш”та хеҙмәт итәм, музыка редакцияһында мөхәррир булып эшләйем. Йыш ҡына, ана шул бала саҡта иҫем китеп радионы яратыуым арҡаһында яҙмыш мине ошонда эшкә алып килмәнеме икән, тип уйлап ҡуям.
Атайым һөнәре буйынса урман хужалығы хеҙмәткәре булһа ла, ауылдаштарының һорауы буйынса, ете йыллап ауыл мәҙәниәт йорто директоры булды, бик күп музыка ҡоралдарында уйнап йырлай ине, әсәйемдең дә тауышы матур. Шуға байрамдарҙа ғаиләбеҙ менән йыш ҡына сығыш яһай инек. Бәләкәйҙән, йырсы булам, тип үҫтем.
Иң өлкән ағайымды иҫәпләмәгәндә, ул хәҙер мәрхүм инде, ҡалған алтауыбыҙ шау ҡыҙҙар булғас, әсәйебеҙ беҙҙе бик ҡурсаланы, мин һеҙгә үҙемә ышанған һымаҡ ышанам, ти торғайны ул. Ниндәй генә хәлдәр килеп тыумаһын, ҡолаҡта ошо һүҙҙәре яңғырап китә ине һәм ул мине төрлө яңылышлыҡтарҙан һаҡлап торҙо. Мин бөтәһен дә иң беренсе белеп торорға тейеш, серҙәрегеҙҙе миңә һөйләгеҙ, тип өйрәтте ул, үҙ-ара шулай асыҡ булғас, беҙгә лә еңел булды.
Өфө сәнғәт училищеһында Башҡортостандың халыҡ артисткаһы, күренекле педагог Флүрә Ғәлимйән ҡыҙы Ноғоманова класында уҡыным. Ул икенсе әсәйем һымаҡ яҡын булды, ышаныс белдереп, йәш кенә көйө мине ҙур сәхнәгә алып сыҡты. Рәхмәттәрем сикһеҙ уға ла. Инструменталь-вокаль ансамблдә йырсы булып эш башланым, йырҙарымды халыҡ яратып ҡабул итә ине, эфир тулҡындарында ла ишетелеп торам. Тик һаман да, эргәмдә мине оҡшатып йөрөгән егеттәр булһа ла, үлеп ғашиҡ булырлыҡ кешене осратмауым, ҡайнар мөхәббәт хистәрен кисермәүем борсоно. Беҙ бит романтикалы совет кинофильмдарын ҡарап үҫкән быуын, күңел шул таҫмаларҙағы һымаҡ аҡбуҙатлы егетте көтә ине.
Шулай бер ауылға ҡайтҡанда, әсәйем, кейәүгә сығырға уйламайһыңмы, балам, ауылда, егерме бише тулды, һаман йөрөй, тип һөйләйҙәр, тип әйтеп ҡуйҙы. Беҙҙең элекке тәрбиә шулай бит инде, кеше нимә әйтә, тип ҡурҡып өйрәнгәнбеҙ, мин дә, ғәзиземде хафаландырмайым әле, тип әйләнгән һайын киноға саҡырған егеткә кейәүгә сығырға ризалығымды бирҙем. Уҡыған, төҫкә-башҡа матур, итәғәтле итеп һөйләшә белеүе лә оҡшай ине, яратып китермен әле, яҙмағандыр миңә кинолағыса һөйөү, тип уйланым.
Ғүмер үтә торҙо, тәүҙә бәләкәс ҡыҙҙарым менән мәж килдем, шунан төҙөлөшкә тотоноп киттек, минең йырсылығым нисектер артҡа күсте. Ә йырлағым килә, иптәшем күрәләтә ҡаршы ла булманы, ләкин ижад кешеһенә бит терәк, аңлау, эшенә хөрмәт менән ҡарауҙары кәрәк. Һөйләшелгән ергә сығыш яһарға бара алмай ҡалыуҙар, яңы йырҙар яҙҙырмауым, мөхиттән ситләшергә мәжбүр булыу... Яйлап, йыр сәнғәте минһеҙ ҙә бына тигән итеп гөрләп тора бит әле, тип күндем, һүрелдем.
Төрлө саҡтар булды, мәҡәлдә әйтелгәнсә, балалар хаҡына сабыр булырға тырышып йәшәнем. Өлкән ҡыҙымдың: “Әсәй, һин беҙ тип торма, күҙ йәштәреңде күргем килмәй”,– тип әйтеүе миңә ҡыйыулыҡ өҫтәне. Айырылғанымда ҡырҡ йәштә инем. Ҡыҙҙарымдың атаһының да бәхетен табыуын теләйем. Уны бер ниҙә лә ғәйепләмәйем, яҙмышыбыҙҙың шулай килеп сығыуы беребеҙ өсөн дә еңел булманы. Балаларым уның менән аралашып йәшәй.
Тормошта бөтә нәмә лә үҙеңдән тора икән. Башкөллө ижадҡа сумдым, гастролдәрҙән ҡалманым, үҙемде һыуға ебәрелгән балыҡтай хис иттем. Шулай бер Себер яҡтарындағы ҡалала, сығыш яһағандан һуң, ойоштороусылар күмәгебеҙҙе урындағы башҡорт милли берекмәһенә алып барҙы. Шунда ихласлап фотоальбом ҡарап ултырҙым да, бер һүрәтте күреп тертләп киттем. Ҡарашымды шул тиклем атайыма оҡшаған, хәрби кейемдәге ир уҙаманы йәлеп итте. Ринат беҙ ҡатнашҡан концертты ойоштороусыларҙың береһе булып сыҡты, мин уға былай иғтибар ҙа итмәгәнмен, ә фотола – арбаны. Хистәремде тышҡа сығарып бара торған кеше түгелмен, үҙемде бик тыныс тоттом, унан инде ҡайтып киттек. Бер ни тиклем ваҡыттан һуң ул мине үҙе эҙләп тапты. Ул да айырылған икән, артабан бер-беребеҙһеҙ йәшәй алмаясағыбыҙҙы аңлағас, Өфөгә күсеп килде. Кинйәкәйем Айбулат тыуҙы.
Икенсегә кейәүгә сыҡҡас, мин баяғы әйтеп киткән, йәш саҡта тоймаған мөхәббәт тойғоларын кисерҙем. Хис ул йәшкә ҡарамай, баҡтиһәң. Аллаға шөкөр, әлдә шул тойғонан мәхрүм булып ҡалманым мин дә. Һине аңлаған, яратҡан кешең барлығы, яратыуҙың ике яҡлап та булыуы үҙенән-үҙе һине күтәрә, йәшәү көсөн арттыра икән. Бөгөнгөң тыныс, иртәгәң ышаныслыға әйләнә. Шуға ла иң мөһиме ошо донъяла ҡатын-ҡыҙҙарға ир бәхете теләйем. Юғиһә бит беҙҙең ир-егеттәрҙең күбеһе матур һүҙҙәргә һаран, ҡатын-ҡыҙҙы баһалай белмәй.
Резеда Әминева ҡырҡтан һуң өсөнсөгә әсәй булырға йөрьәт иткәс, икенсе һулышы асылғандай була. Үҙе лә шиғырҙар, йырҙар ижад итә башлай. Элеккерєк йырҙары күбеһенсә һағышлы булһа, хәҙер йышырак донъя матурлығы, ҡатын-ҡыҙ бәхете хаҡында йырларға тырыша. Тыуған яғының тәбиғәтен данлай, йәшлек хәтирәләрен яңырта. Үҙе лә хәҙер, әсәһе һымаҡ, ҡыҙҙарына серҙәш булырға ынтыла. Алинаның: “Әсәй, мин шул тиклем һинән уңдым, һин мине ниндәй генә хәл килеп сыҡһа ла һәр ваҡыт аңлайһың, рәхмәт инде”, – тип әйтеүе үҙе күп нәмә хаҡында һөйләй. Ҡыҙҙарының иманлы, аҡыллы дуҫтары булыуына ла ҡыуана әсә. Иптәштәре лә эсмәй, тартмай, төнгө дискотекаларға ла йөрөмәйҙәр, уның ҡарауы, бергәләп Башҡортостаныбыҙҙың төрлө матур урындарына сәйәхәт ҡылырға яраталар икән.
– Оло ҡыҙым әхирәттәре менән бергәләп мәктәптә уҡығанында уҡ намаҙ уҡырға өйрәнде, дингә тартыла. Әле юғары уҡыу йортонда юрист һөнәрен үҙләштерә. Йәштәрҙең беҙҙән аҡыллыраҡ, етеҙерәк булыуы үҙе бер бәхет бит. Алинам сабырыраҡ, тыйнағыраҡ булһа, Айгөл ҡыҙым иһә саяраҡ, үҙенең фекерен яҡлай белә, кеше нимә әйтә, тип иҫе китеп бармай. Ә Айбулат, бәләкәс булыуына ҡарамаҫтан, йыр-моңға ғашиҡ, бик күп йырҙарҙы яттан белә. Уны инде беҙ күмәкләп һөйөп туя алмайбыҙ. Атаһы, малайҙы шаштыраһығыҙ, тип әйтеп кенә тора. Иптәшем өс көн өйҙә булмаһа ла, Айбулат үҙгәреп китә. Малай үҫтергәндә атай тәрбиәһе бигерәк тә ныҡ кәрәк икән ул, – тип йылмая йырсы.
Резеда Әминеваның матур йырҙары бик күп. Фәрүәз Урманшин, Филүс Ҡасимов, Урал Ниғмәтуллин менән парлашып йырлағандарын да халыҡ үҙ күрә. Ошо көҙгә, Алла бирһә, “Бишек йыры” исемле яңы йырын халыҡҡа сығарасаҡ ул. Унда йырсының саф тойғолары, сабыйына мөхәббәте, йөрәк моңо ла урын алған. Бишек йырына ҡатын-ҡыҙ һәр ваҡыт иң эскерһеҙ һөйөү хистәрен һала. Ошо йыры уның күңел тирбәлешенә һәр саҡ ауаздаш булып ҡалһын! Бәхетле, мөхәббәтле булырға саҡырған Бөрйән ҡыҙының арбауыс тауышы оҙаҡ-оҙаҡ йылдар иркәләһен беҙҙең ҡолаҡтарҙы!
Гөлнара ХЄЛФЕТДИНОВА.
Теги:


text:
Башҡортостан «Таҙа яр» Бөтә Рәсәй акцияһына ҡушыла
ӨФӨ, 2018 йыл, 25 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанда 11-30 майҙа Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы башланғысы менән «Таҙа яр» Бөтә Рәсәй акцияһы уҙғарыла. Сарала ҡатнашыуға республика Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының янғын-ҡотҡарыу, авария-ҡотҡарыу бүлектәре, йәмәғәт, ирекмән, студент һәм ветеран ойошмалары, әүҙем граждандар, шулай уҡ студенттар һәм 10-11 класс уҡыусылары йәлеп ителә.
Экологик акция һыу буйҙарында таҙалыҡ булдырыуға, йәмәғәтселек әүҙемлеген үҫтереүгә һәм тәбиғәтте һаҡлау сараларында ҡатнашыу аша балаларҙа һәм йәштәрҙә тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләүгә йүнәлтелгән. Ойоштороусылар урындағы экологик мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн халыҡтың, экология һәм тәбиғәтте һаҡлау өлкәһендәге белгестәрҙең, журналистарҙың, урындағы хакимиәт һәм бизнес-берләшмә вәкилдәренең көсөн туплауға ышана.
«Уҙған йылдар тәжрибәһе күрһәтеүенсә, Башҡортостанда йәшәүселәр тыуған төйәгебеҙҙең тәбиғәтенә битараф түгел. 2017 йылда акцияла 11 525 кеше ҡатнашты. Республикала 347 һыу ятҡылығы таҙартылды», — тип хәбәр иттеләр Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостандағы баш идаралығының матбуғат хеҙмәтенән.
http://www.bashinform.ru/news/1149523-bashkiriya-prisoedinitsya-k-vserossiyskoy-aktsii-chistyy-bereg/


text:
Тормошоң нимәнән ғибәрәт, унан нимә көтәһең һәм үҙең был донъяла ниндәй роль үтәйһең – былар хаҡында Яңы йыл алдынан уйланмай, тағы ҡасан уйланаһың инде. Журналист Сара Бан Бреатнах та 1991 йылдың 31 декабрендә “Вашингтон Пост” журналында донъя күргән мәҡәләһендә ошо юҫыҡтағы уй-фекерҙәре менән уртаҡлаша. Ҡәләм оҫтаһы уҙған быуаттың 90-сы йылдарында киң тарала башлаған күренеш – дауншифтинг – тураһында яҙа.
Был байрамды уҙғарыу һәр ауылдаштың яҡты хыялы инде. Баҡсаларҙы, урамдарҙы, йорт-ҡураларҙы тәртипкә килтереү уҙған йылдан бирле башҡарыла килде. Тик нисек теләкте тормошҡа ашырырға?!


text:
Өфөлә «Урал-Волга буйы этностары һәм мәҙәниәттәре: тарихы һәм бөгөнгөһө» V бөтә Рәсәй конференцияһы үтә
Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Р.Ғ.Кузеев исемендәге Этнологик тикшеренеүҙәр институтында «Урал-Волга буйы этностары һәм мәҙәниәттәре: тарихы һәм бөгөнгөһө» V бөтә Рәсәй фәнни-ғәмәли конференцияһы эшен башланы, уны Рәсәй Фәндәр академияһы Президиумының «Йәш ғалимдарға ярҙам» программаһы ярҙамында институттың Йәш ғалимдар советы үткәрә.
Конференцияла Чебоксар, Екатеринбург, Ҡазан, Һамар, Магнитогорск, Ырымбур, Троицк, Өфө ҡалаларынан һәм Башҡортостандың университет үҙәктәренән йәш ғалимдар ҡатнаша. Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге Президиумы исеменән форумда ҡатнашыусыларҙы Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Усеин Джемилев сәләмләне.
Конференцияла ҡатнашыусылар Рәсәй һәм уның төбәктәре тарихының социаль-иҡтисади һәм сәйәси мәсьәләләрен, Урал-Волга буйы халыҡтарының үҙ-ара мәҙәни бәйләнеше, уларҙың тарихи-мәҙәни мираҫын һаҡлап ҡалыу, Рәсәй фәнен үҫтереүҙә йәш ғалимдарҙың роле мәсьәләләрен тикшерәсәк.
Урал-Волга буйының этномәҙәни үҙенсәлектәрен өйрәнгән йәш ғалимдар форумының Башҡортостан Республикаһында Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылында Өфөлә үткәрелеүе ҙур әһәмиәткә эйә.


text:
Дәррәү эшләнеләр
26 октября 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Хаттар
Күпер төҙөү идеяһын Ғайса Ғәлин башҡаларға әйтеү менән һәр кем нисек ярҙам итә ала шулай күтәреп алды. Өмәнең уртаһында ҡайнап эшләп йөрөгән Азамат һәм Булат Вәлиевтар яғыулыҡ өсөн тип 1 мең һум аҡса ла бирҙеләр. Зәкир, Рәфис, Кәбир Вәлиевтар, Айбулат Ғәлин, Ғиниәт, Рим, Радмир Суфияновтар был маҡсатты хуплап, дәррәү эшләнеләр. Үҙ техникаларында Ғайса Ғәлин, Рәфис, Риназ Вәлиевтар ярҙам итте. Айваз Йәноҙаҡов үҙ пилорамында таҡта быстырып бирҙе. Әле әҙерәк эше ҡалһа ла, башланған эш – бөткән эш, тигәндәй, ҡайҙандыр көтөп ятмай, ошолай берҙәм ҙур эш башҡарған Совхоз урамы егеттәренә ҙур рәхмәт әйтке килә.
Гөлшат ВӘЛИЕВА.
Ҡаранйылға ауылы.
Гөлшат ВӘЛИЕВА.
Ҡаранйылға ауылы.


text:
Башҡортостан журналистары һәм төбәктең дини учреждениелары конфессия-ара хәлде баһалаясаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 26 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостан журналистарының «Төбәктәге конфессия хәле буйынса киң мәғлүмәт саралары һәм дини учреждениеларының үҙ-ара эшмәкәрлеге: торошо һәм үҫеш перспективалары» темаһы буйынса семинары 28 ноябрҙә Өфөнөң Мабуғат йортонда үтәсәк. Форум сиктәрендә журналистарҙың БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт һәм конфессия-ара мөнәсәбәттәр буйынса совет рәйесе Вячеслав Пятков һәм М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының Мосолман мәғарифын үҫтереүҙең ғилми-тикшеренеү үҙәге хеҙмәткәрҙәре менән осрашыуын уҙғарыу планлаштырылған. Республиканың журналистар берләшмәһе вәкилдәре дини берекмәләр һәм власть органдары араһында үҙ-ара мөнәсәбәтте, дини белем биреүҙә ватан системаһын үҫтереүҙе, дини экстремизмды иҫкәртеү проблемаларын тикшерәсәк.
Семинарҙа республиканың дәүләт-конфессия сәйәсәте өлкәһендә пилот проекттарының береһен ғәмәлгә ашырыу сиктәрендә нәшер ителгән, «Башҡортостан Республикаһының дини берләшмәләре» белешмә китабының презентацияһы уҙасаҡ. Баҫмала динде өйрәнеү нигеҙҙәре һәм төбәктәге дини ағымдарҙың үҫешеү тарихы, Башҡортостандағы теркәлгән дини ойошмалар һәм төркөмдәр, конфессия-ара мөнәсәбәттәрҙең динамикаһы хаҡында мәғлүмәт тупланған. Эш дини терминдар глоссарийы, төбәктең һәр муниципаль берәмеге территорияһында Дини берләшмәләр менән эш итеү буйынса комиссиялар тураһындағы мәғлүмәт менән тәьмин ителгән.
Журналистар менән осрашыуҙа шулай уҡ ошо баҫманың авторҙар коллективы – Башҡорт дәүләт педагогия университеты һәм БР Фәндәр академияһының Гуманитар тикшеренеүҙәр институты вәкилдәре ҡатнашасаҡ.


text:
Башҡортостандың эшлекле даирә вәкилдәрен Мәскәүҙә уҙасаҡ Пакистандың бизнес-делегацияһы менән осрашыуға саҡыралар
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
14 сентябрҙә Башҡортостандың Рәсәй Президенты ҡарамағындағы тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә Пакистан Ислам Республикаһының бизнес-делегацияһы менән осрашыу була. Ошо илдең эшлекле даирә вәкилдәренең ҙур төркөмө Рәсәй етештереүселәре менән хеҙмәттәшлек булдырыу өсөн бер аҙналыҡ сәфәр менән Мәскәүгә килә һәм шул иҫәптән Башҡортостандың эшҡыуарлыҡ вәкилдәре менән хеҙмәттәшлек итеүгә ҙур ҡыҙыҡһыныу белдерҙе.
Пакистандың Сауҙаны үҫтереү буйынса идаралығы етәксеһе Шәйех Мөхәммәт Мөнир етәкләгән делегацияға Пакистан Ислам Республикаһының Рәсәйҙәге илсеһе Заһир Әсләм Джанджуа һәм илсенең урынбаҫары, сауҙа советнигы вазифаһын башҡарыусы Шәһит Ата Ул Муним, TDAP Европа офисы директоры Абдул Кәрим Мемон, Пакистандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһының Пакистан-Рәсәй Эшлекле советы рәйесе Мөхәммәт Фәруҡ Афзал, Пакистандың Милли сауҙа хәүефһеҙлеге һәм тикшеренеүҙәр министрлығы вәкиле Ҡорбан Али, Пакистан менән хеҙмәттәшлек итеү буйынса Эшлекле совет рәйесе урынбаҫары Сергей Васильев инә. Бынан тыш, делегацияға Al-Waha Egg Products, Tabani Trading International, Adnan Enterprises, United Traders, Gaziani Trade & Industries, FA International, Arzoo Textile Mills, Marhaba Laboratories компаниялары һәм башҡа туҡыма, медицина, аграр тармаҡ вәкилдәре, туҡланыу продукттары импорты һәм экспорты буйынса компаниялар ингән.
Башҡортостандың Рәсәй Президенты ҡарамағындағы тулы хоҡуҡлы вәкиллегенең матбуғат үҙәге етәксеһе Гөлсәсәк Ханнанова хәбәр итеүенсә, осрашыуға Башҡортостандың Пакистан компаниялары менән хеҙмәттәшлекте яйға һалырға теләгән эшлекле даирә вәкилдәре саҡырыла. Сарала ҡатнашыу ниәте тураһында 10 сентябргә тиклем Mirkhaydarov.M@bashkortostan.ru электрон почтаһына хәбәр итергә кәрәк.
Осрашыу иртәнге 10-сы яртыла вәкиллектең конференциялар залында башлана.


text:
Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәте Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты студенты һүҙҙәренә комментарий бирҙе
Көн элгәре Мәскәү дәүләт университетында үткән Рәсәй Президенты Дмитрий Медведевтың студенттар менән осрашыуында Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университетында белем алыусы Башҡортостан студенты республикалағы «насар милли сәйәсәткә» зарланған. Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәте киләһе комментарий бирҙе:
— Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты студентының позицияһы Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовты аптырауға ҡалдырҙы. Студент Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев менән осрашыу барышында республикалағы «насар милли сәйәсәткә» зарланған.
Башҡортостанда 2011 йыл Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылы тип иғлан ителде. Төбәктә 120-нән ашыу халыҡ вәкиле йәшәй, һәм уларҙың үҙ-ара мөнәсәбәтен көйләү өсөн күп нәмә эшләнә. Төрлө социологик һорау алыуҙарға ярашлы, милли мәсьәлә Башҡортостан халҡының 1-2 процентын ғына борсой, ә 75 процентынан ашыуы төбәктәге милли сәйәсәтте ыңғай баһалай. Һуңғы йыл эсендә Башҡортостанда милләт-ара мөнәсәбәттәргә ҡағылған бер генә етди пикет йәки митинг та теркәлмәгән. Йәғни, был мәғлүмәттәр республикала милләт-ара мөнәсәбәттәр өлкәһендәге ниндәй ҙә булһа киҫкенлек хаҡында һөйләргә сәбәп бирмәй.
Әммә студент белдергән бындай фекер йәшәй икән, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов студент менән осрашырға һәм уны борсоған мәсьәләләрҙе тикшерергә әҙер. Осрашыу 26 октябргә планлаштырылған, — тиелә төбәк башлығының матбуғат хеҙмәте биргән комментарийҙа.


text:
Башҡортостан халҡы 307 кешегә артты
Башҡортостан статистиктары халыҡ иҫәбенә бәйле мәғлүмәттәрҙе баҫтырҙы. Уларҙан күренеүенсә, туғыҙ айҙа республика халҡының тәбиғи артыуы 307 кешене тәшкил иткән. Быйыл республикала 41708 кеше тыуған, был уҙған йылға ҡарағанда 2,3 процентҡа аҙыраҡ. Республиканың алты ҡалаһында һәм 14 районында тыуым артыуы күҙәтелә.
Статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, 2011 йылда 41401 кеше мәрхүм булған. Уҙған йыл менән сағыштырғанда вафат булғандар иҫәбе 301 кешегә артҡан. Әүәлгесә республикала ҡан әйләнеше системалары ауырыуҙарын үлеүселәр иң күбен тәшкил итә (49,7%). Бәхетһеҙ осраҡтарҙан, ағыуланыу, травмалар алыуҙан һәләк булғандар өлөшө лә ҙур — 10,9%, яман һәм яман булмаған шеш ауырыуҙарынан да күп үләләр (10,8%).
Дөйөм алғанда республикала яңы тыуған сабыйҙар иҫәбе үлгәндәрҙән 0,7 процентҡа күберәк.


text:
Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Туймазы районына һәм Октябрьский ҡалаһына барҙы
16 ноябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Туймазы районында һәм Октябрьский ҡалаһында булды.
Туймазы ҡалаһында төбәк башлығы балалар баҡсаһын һәм 9 күп фатирлы йортто йылы менән тәьмин итеүсе яңы типтағы ҡаҙанлыҡ эше менән танышты. Ҡаҙанлыҡ 2009 йылда файҙаланыуға тапшырылған, объект хаҡы — 53 млн һум. Йылытыу пунктының билдәләнгән ҡеүәте сәғәтенә 13 Гигакалорияны тәшкил итә, әлеге йөкләнеше — сәғәтенә 3,3 Гкал. Ҡаҙанлыҡтың запас ҡеүәттәре «Ҡояшлы» биҫтәһендәге яңы төҙөлөүсе торлаҡ йорттарға йылы биреү һәм эҫе һыу менән тәьмин итеү өсөн кәрәк буласаҡ.
Көньяҡ урамында Рөстәм Хәмитов Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү программаһы буйынса капиталь ремонт үткәрелгән күп фатирлы торлаҡ йорттарҙы һәм 60 урынға иҫәпләнгән балалар баҡсаһын реконструкциялау барышын тикшерҙе. Элек мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһының туҙған йортонда балалар йорто һәм реабилитация үҙәге урынлашҡан булған. Ремонтҡа республика ҡаҙнаһынан 6,4 млн һум аҡса бүленгән. Әлеге мәлдә төҙөүселәр биҙәү эштәрен тамамлай. Балалар баҡсаһы хеҙмәткәрҙәре әйтеүенсә, 21 ноябрҙә балалар туплау буйынса эштәр башланасаҡ. Был мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы күреү һәләте насар булған балалар өсөн тәғәйенләнгән, улар менән педагог-дефектологтар эшләйәсәк.
Эш сәфәре сиктәрендә төбәк башлығы Туймазылағы буласаҡ Боҙ һарайы урынын да ҡараны. Бында 2011 йылдың сентябрендә төҙөлөш башланған. Проект буйынса универсаль арена 4 мең квадрат метрҙан ашыу майҙанлы япмалы һырғалаҡты, 818 урынлыҡ трибунаны, кейенеп-сисенеү бүлмәләрен, медицина пунктын, атлетика залын һәм кафены үҙ эсенә аласаҡ. Артабан япмалы теннис корты өсөн өҫтәмә төкәтмә күтәреү планлаштырыла. Объекттың смета хаҡы — 313 млн һум, тип хәбәр итә республика башлығының мабуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостанда йәш ғалимдарҙың иң яҡшы инновацион проекттары конкурсы старт алды
29 октябрҙә Өфөлә Ғилми-техник өлкәлә бәләкәй предприятиелар үҫешенә булышлыҡ итеү фондының «УМНИК» программаһы буйынса инновацион проекттар конкурсының йомғаҡлау сессияһы эшләй башланы.
БР Фәндәр академияһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, финалда 43 иң яҡшы проект авторы ҡатнашасаҡ. Конкурста ҡатнашыусылар үҙҙәренең проекттарын түбәндәге биш йүнәлеш буйынса тәҡдим итәсәк: «Мәғлүмәт технологиялары», «Киләсәк медицинаһы», «Заманса материалдар һәм уларҙы эшләү технологиялары», «Яңы приборҙар һәм аппарат комплекстары», «Биотехнологиялар».
Проекттарға эксперттар комиссияһы баһа бирәсәк. Уның составында юғары уҡыу йорттары һәм ғилми-тикшеренеү ойошмаларының алдынғы белгестәре, республика Фәндәр академияһы ғалимдары һәм башҡа белгестәр бар.
Конкурсҡа йомғаҡ 30 октябрҙә яһала. Еңеүселәрҙең проекттарын Ғилми-техник өлкәлә бәләкәй предприятиелар үҫешенә булышлыҡ итеү фонды финанслаясаҡ.


text:
Башҡортостан баш ҡалаһы «Йәшел Рәсәй» экологик өмәһенә ҡушылды
Өфө «Йәшел Рәсәй – бөтә Рәсәй экологик өмәһе» акцияһына ҡушылды. Сара Рәсәйҙең төрлө ҡалаларында 31 августа үтә.
Акция илдең экологик хәлен яҡшыртыуға йүнәлтелгән һәм Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы сиктәрендә үткәрелә. Ойоштороусы булып экологик йәмәғәт хәрәкәттәре һәм дәүләт власы органдары ярҙамында Рәсәйҙең «ТЕХЭКО» экологик фонды сығыш яһай.
Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең БР буйынса идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, сарала дөйөм ил буйынса миллионға яҡын кешенең ҡатнашыуы көтөлә. «Йәшел Рәсәй»гә теләгән һәр кем ҡушыла ала.
Мәҫәлән, Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең БР буйынса идаралығы хеҙмәткәрҙәре йәмәғәт ойошмалары менән берлектә Өфөнөң Рутто исемендәге скверын төҙөкләндерәсәк.
Бөтә Рәсәй акцияһында ҡатнашырға теләүселәр өсөн телефон: (347) 228-95-98.


text:
Өфөнөң иҫтәлекле урындарына QR-код менән табличкалар ҡуйыла
Өфөнөң һәйкәлдәрендә һәм иҫтәлекле урындарында QR-код менән табличкалар ҡуя башланылар. Һуңғы ике ай эсендә бындай табличкалар туристик индустрия күҙлегенән ҡыҙыҡлы 16 объектта ҡуйылды, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенән. Улар араһында – Иван Якутов исемендәге парк, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге институты-ботаник баҡсаһы, В.И.Лениндың йорт-музейы, Өфө ҡала планетарийы, «Аҡбуҙат» ипподромы, «Ләлә-Тюльпан» мәсете һәм башҡалар.
Табличкаға объекттың исемен башҡорт, рус һәм инглиз телдәрендә һәм QR-кодтың үҙен урынлаштыралар. Смартфон, коммуникатор йәки планшеттың фотокамераһы аша махсус программа ярҙамында QR-кодты уҡып, ҡулланыусы автоматик рәүештә ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-туристик порталына күсә. Унда ул туристик оъект тураһында тулыраҡ мәғлүмәт белә, фото һәм тарихи һүрәттәр ҡарай ала.
Мәғлүмәт технологияларын үҙләштереү Өфө буйлап йөрөүҙе ҡыҙыҡлы һәм бай мәғлүмәтле итәсәк. Яңы мөмкинселек менән фото төшөрөү һәм интернетҡа сығыу функцияһы булған кәрәҙле ҡулайлама менән һәр бер кеше ҡуллана ала, тип билдәләй Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте.


text:
Мәҙәниәт министрлығы 2015 йылға Башҡортостан Президенты грантына дәғүә итеүгә конкурс башланыуы тураһында иғлан итә
Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы 2015 йылға мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге ижади проекттарға ярҙам итеү маҡсатында республика Президенты гранттарына дәғүә итеүгә конкурс иғлан итте.
Заявка документацияһын төҙөү һәм биреү тәртибе ведомствоның сайтында баҫылған.
Грант алыуға һәр дәғүә итеүсе шәхси рәүештә йәки ижади йәки ғилми коллектив составында конкурста ҡатнашыуға бер генә заявка биреүгә хоҡуҡлы.
Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, бөтә конкурс материалдары 2014 йылдың 1 сентябренән алып 1 ноябренә тиклем БР Мәҙәниәт министрлығының канцелярияһына тапшырылырға тейеш.
Гранттар музыкаль, театр, педагогик, хореографик һәм һынлы сәнғәт, кинематография, архитектура һәм дизайн, музей һәм китапхана эше, художество кәсептәре һәм һөнәрҙәре, халыҡ ижады өлкәһендә мәҙәни ҡиммәттәрҙе булдырыу, һаҡлау, арттырыу, таратыу һәм үҙләштереү, шулай уҡ төбәктең мәҙәниәт потенциалын һаҡлау һәм үҫтереү ниәтендә булдырылған.
Йыл һайын мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә 100 мең һум күләмендә БР Президенты гранты менән 25 кеше бүләкләнә. Шулай уҡ биш ижади коллектив 300 меңәр һум ала.
Өҫтәмә мәғлүмәт алыу өсөн (347) 280-87-66 телефоны буйынса мөрәжәғәт итергә мөмкин.


text:
Силәбе өлкәһендә Башҡорт киноһы фестивале уҙғарыла
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
3 сентябрҙә Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районында тәүге тапҡыр Башҡорт киноһы фестивале ойошторола. Тамашасыларға һуңғы йылдарҙа «Башҡортостан» киностудияһында төшөрөлгән иң яҡшы фильмдар тәҡдим ителә. Кинотаҫмалар башҡорт һәм рус телдәрендә, ҡайһы берҙәре субтитрҙар менән күрһәтеләсәк.
Кино һөйөүселәр «Өйләнәм» (режиссеры — Таңсулпан Бураҡаева), «Еңмеш» (режиссеры — Айнур Асҡаров) ҡыҫҡа метражлы нәфис, «Аңра бүре», «Һунарсы улы», «Алдар һәм һоро бүре» (режиссеры — Рим Шәрәфетдинов) анимация фильмдарын ҡараясаҡ.
Фильмдар Бишкил ҡасабаһының Мәҙәниәт йортонда киске сәғәт 5-тә башлана. Сараны ойоштороусылар — Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиллеге, Силәбе өлкәһенең «Башҡорт Ҡоролтайы» йәмәғәт ойошмаһының Сыбаркүлдәге бүлеге.


text:
Аграрийҙар 15 мең тоннанан ашыу ашлама туплаған
Яҙғы сәсеү кампанияһында Башҡортостан аграрийҙары сәсеүлектәргә тәьҫирле матдәлә 46,2 мең тонна минераль ашлама индерергә тейеш. Республика агрономия конференцияһында БР ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Николай Коваленко шундай мәғлүмәт бирҙе.
Бөгөнгө көндә төбәктәге ауыл хужалығы предприятиелары 15 мең тоннанан ашыу ашлама туплаған. Был талап ителгәндең яҡынса 30 проценты.
— Яҙғы баҫыу эштәрен үткәреүгә тағы 35 мең тонна минераль ашлама ҡайтарырға кәрәк, — тигән бурыс ҡуйҙы Николай Коваленко. — Төбәк келәттәрен һәм вагондар менән ташыу мөмкинлеген файҙаланырға кәрәк.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, республиканың Ауыл хужалығы министрлығы менән «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында 16 мартта ҡул ҡуйылған хеҙмәттәшлек итеү тураһындағы меморандумға ярашлы, Башҡортостандың төпкөл зоналарында урынлашҡан келәт комплекстарына ашламалар ташыласаҡ. Атап әйткәндә, Туймазыға – 405 тонна, Бүздәккә – 274, Өршәк станцияһына – 350, Борайға – 70 һәм Мәсәғүткә — 90 тонна. Баймаҡтағы келәткә лә ашламалар ҡайтарыла. Унда йәмғеһе 1190 тонна минераль ашлама килтерелгән.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, ашламаға хаҡтар Рәсәй Ашлама етештереүселәр ассоциацияһы менән билдәләнгән кимәлдә һаҡлана. Республиканың ауыл хужалығы етештереүселәре өсөн икенсе йыл инде карбамидҡа махсус хаҡ ҡуйыла, ул Рәсәй буйынса уртаса хаҡтан 18 процентҡа түбәнерәк.
— Минераль ашламалар һатып алыу буйынса бөтә резервтарҙы ла эшкә ҡушырға кәрәк. Минераль ашлама индермәй тороп, тупраҡтың тәбиғи уңдырышлылығы нигеҙендә генә беҙгә кәрәкле күләмдә иген, шәкәр сөгөлдөрө һәм башҡа продукция ала алмаясаҡбыҙ, — тип иҫәпләй Николай Коваленко.


text:
Башҡортостан Италияның Консуллыҡ округы составына инде
Екатеринбургта Италияның Почетлы консуллығы эшләй башланы. Консуллыҡ округы һигеҙ төбәкте үҙ эсенә ала. Улар – Башҡортостан, Удмуртия, Пермь крайы, Ҡурған, Ырымбур, Свердловск, Төмән өлкәләре, Ханты-Манси автономиялы округы.
Көн элгәре почетлы консул итеп Роберто Д’Агостино тәғәйенләнде. Алда һанап үтелгән төбәктәрҙә ул Италия вәкилдәре һәм граждандарына ярҙам итәсәк; уларҙың хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлаясаҡ; ике дәүләттең дә иҡтисади, мәҙәни үҫешенә, сауҙа бәйләнештәрен нығытыуға булышлыҡ итәсәк, тип хәбәр иттеләр Италияның Почетлы консуллығынан.


text:
2019 йылға илдә йәшәүселәргә берҙәм идентификатор булдырыла Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
2019 йылға илдә йәшәүселәргә берҙәм идентификатор булдырыла
2019 йылға илдә йәшәүселәргә берҙәм идентификатор булдырыла Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 27 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
2019 йылда паспорт, пенсия һәм страховка таныҡлыҡтары мәғлүмәттәре туранан-тура идентификаторға бәйле булырға тейеш, тип хәбәр итә «Известия».
Эксперттар һүҙҙәренсә, мәғлүмәттәрҙе берләштереү граждандарҙың дәүләт ойошмалары һәм банктар менән үҙ-ара эш итеүен ябайлаштыра. Ләкин берҙәм номерҙы индергәндә мәғлүмәттәрҙе фашлау хәүефе арта. Ваҡыт үтеү менән туранан-тура идентификатор граждандарҙың башҡа документтарын алыштырыр тип күҙаллана.
Яңылыҡ «2018-2020 йылдарҙа финанс технологияларын үҫтереүҙең төп йүнәлештәре» сиктәрендә әҙерләнә.
http://www.bashinform.ru/news/1150987-zhiteli-rossii-poluchat-edinyy-identifikator-k-2019-godu/