text:
Нуриев фестивале «La marionnette» балеты премьераһы менән асылдыФото: Андрей Старостин, Олег Яровиков
Нуриев фестивале «La marionnette» балеты премьераһы менән асылды
Нуриев фестивале «La marionnette» балеты премьераһы менән асылдыФото: Андрей Старостин, Олег Яровиков
Өфөлә Рудольф Нуриев исемендәге сираттағы ХVI Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивален «La marionnette» («Марионетка») балеты премьераһы асты. Игорь Стравинский музыкаһына яңы спектакль нигеҙенә «Петрушки» мотивтары буйынса либретто һалынған.
Сәхнәлә — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының балет труппаһы.
Залда ла абруйлы тамашасылар йыйылған. Нуриев фестивален асыуға хөрмәтле ҡунаҡтар – БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Илдус Илешев, Мәскәүҙән балет тәнҡитсеһе Александр Максов, Германиянан бейеүсе Дину Тамазлакару, «Голос России» радиоһы комментаторы Елена Ларина, башҡорт балеты ветерандары, билдәле сәнғәт белгестәре, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре һәм башҡалар саҡырылған.
Әйтергә кәрәк, Өфө постановкаһы ҡанунлаштырылған спектаклдән ныҡ ҡына айырыла. Иң элек, был «тулы метражлы» ике актлы балет. Бының өсөн «Петрушки» музыкаль тексынан тыш, Игорь Стравинскийҙың бер нисә симфоник әҫәренән тағы ете фрагмент файҙаланылған.
Йәш ҡуйыусы балетмейстер Ринат Абушахманов, Өфө «Том Сойер»ы һәм тағы бер нисә концерт номеры авторы, яңы эшкә бик етди ҡараған. Яңы спектаклде ҡуйыусы дирижер Герман Ким менән бергә ул музыкаль әҫәрҙәрҙе һайлап алған.
— Музыканы һайлағанда, тәбиғи, балетмейстер драматургияһынан сығып ҡараныҡ, — ти Герман Ким. – Музыка стиле буйынса төрлө булыуға ҡарамаҫтан, беҙ ҡушылған урындары күренмәҫлек итеп яһарға тырыштыҡ. Был әҫәрҙәр бик матур яңғырай. Тәүге репетициянан уҡ мин оркестрҙың ҡыҙыҡһыныусанлығын тойҙом – был гениаль музыканы беҙ әле театрҙа уйнағаныбыҙ юҡ бит. Тамашасы был яңылыҡты ҡабул итер, тип ышанам.
Премьера спектакленә декорацияларҙы һәм костюмдарҙы рәссам Фәниә Низамова әҙерләгән. Йәрминкә колориты урбанистик мотивтар менән алмашына. Петрушка, Арап, Балерина – улар хәҙерге ҡаланың хәҙерге кешеләре. Шуға ҡарамаҫтан, костюмдарҙа тәүге сығанаҡ эҙҙәре лә һиҙелә.
Премьера спектакле театрҙа бөгөн дә, 2 июндә лә, күрһәтелә.


c: text/html

text:
«ХХI быуат лабораторияһы» үҙ эшен башланы
Республика балалар (үҫмерҙәр) техник ижад үҙәгендә өҫтәмә белем биреү учреждениеларында уҡыусыларҙың «ХХI быуат лабораторияһы» алтынсы республика ғилми-ғәмәли конференцияһы эшләй башланы.
Уның төп маҡсаттары — интеллектуаль ижади шәхес үҫеше өсөн шарттар булдырыу һәм өҫтәмә белем биреү учреждениелары эшмәкәрлеген камиллаштырыу.
Конференцияла ете йүнәлеш буйынса эш ҡаралған: «Интернет менән бәйле компьютер технологиялары», «Компьютер графикаһы һәм анимация», «Программалаштырыу», «Электроника», «Электротехника», «Конструкциялау», «БР-ҙа сәнәғәт үҫеше һәм уйлап табыуҙар тарихы».
Йәш техниктар шулай уҡ халыҡ алдында лекциялар менән сығыш яһаясаҡ һәм ғилми-тикшеренеү эштәрен яҡлаясаҡ. Балаларҙың эштәренә вуз уҡытыусылары, өҫтәмә белем биреүҙең юғары квалификациялы педагогтары составындағы абруйлы жюри баһа бирәсәк.
Абсолют еңеүсене БР Мәғариф министрлығы "Мәғариф" өҫтөнлөклө милли проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә һәләтле йәштәрҙе яҡлау премияһына күрһәтәсәк.
Конференция эше 16 апрелдә тамамланасаҡ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Зәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы
Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы Зәйнуллина — телсе ғалимә.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1935 йылдың 16 авгусында Силәбе өлкәһе Арғаяш районы Мәтәл ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.
1950—1954 йылдарҙа Троицк ҡалаһындағы педагогия училищеһында, 1954—1959 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында уҡый һәм 1960—1964 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 1-се интернат мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1964 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһында ике томлыҡ «Башҡорт теле һүҙлеге»н төҙөүҙә ҡатнаша. 1988 йылда «Башҡорт лингвистика терминологияһының формалашыу тарихынан» тигән темаға диссертацияны уңышлы яҡлап, филология фәндәре кандидаты дәрәжәһен ала. Артабан Гәүһәр Зәйнуллина үҙенең ғилми эшмәкәрлеген башҡорт теленең лексикографияһы менән терминологияһына бағышлай. тарих, тел һәм әҙәбиәт институты телселәре менән берлектә «Башҡортса-русса һүҙлек» (1996), «Русса-башҡортса һүҙлек» (2001), «Русско-башкирский лингвистический словарь» (1991), «Төрөксә-башҡортса һүҙлек» төҙөүселәр иҫәбенә инә.
Г. Д. Зәйнуллина «Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән исемгә лайыҡ була.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Сан-Франциско ҡалаһында режиссер Булат Йосоповтың «Бабич» тигән тарихи фильмын күрһәттеләр. Фильм башҡорт шиғриәте классигы, йәмәғәт эшмәкәре, беренсе Башҡорт Хөкүмәте ағзаларының береһе Шәйехзада Бабичтың тормош һәм ижад юлына арналған.
«Америкала йәшәп, «Бабич» фильмын ҡараным, нәҡ шуға ла был фильм миңә үҙенә бер төрлө булды, ахыры. Актерҙарҙың иҫ киткес уйнауын, Илгиз Таһировтың күңел биреп шиғыр уҡыуын һәм уларҙың тәрән мәғәнәле булыуын билдәләп үтәһем килә. Ҡаралы-аҡлы постановка фильмға айырыуса килешә һәм сюжетты ысынбарлыҡҡа яҡын итә, тип уйлайым. Өс көн үткәс тә ҡайһы бер мәлдәрен уйлап йөрөйөм. Тимәк, фильм ысынлап та йөрәккә үтеп ингән», — тип тәьҫораттары менән уртаҡлаша Зөһрә Сәләхетдинова.
«Фильмды төшөргәндән һуң иң ҡыуаныслы мәл – тамашасының нисек үҙгәреүен күреү, ишетеү, тойоуҙыр ул. Тамашасының үҙ асышы менән уртаҡлашырға мөмкинлек табыуы, айырыуса ҡәҙерле», — тип социаль селтәрҙәге сәхифәһендә Булат Йосопов.
«Бабич» фильмы Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы булышлығында республика Башлығы грантына һәм шәхси бағыусылар ярҙамы менән төшөрөлдө. Төп ролде Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрының алдынғы артисы Илгиз Таһиров башҡарҙы.


text:
25-02-2013, 14:30 / Сәйәсәт
Баймаҡ - рух ҡалҡаны
16 февралдә Баймаҡ районында Бѳтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы) Башҡарма комитетының Ғаилә, әсәлек, балалыҡ һәм атайлыҡ эше буйынса комиссияһының күсмә ултырышы булды. Йыйындың маҡсаты - райондарҙа “Ағинәйҙәр” йәмәғәт ойошмалары, үҙидаралыҡтар ойоштороу. Йыйындың эшендә Баймаҡ районы муниципаль район Советы, уның бүлек мѳдирҙәре, Баймаҡ башҡорттары ҡоролтай комитеты, йәмәғәт ойошмалары, Ѳфѳнән Бѳтә донъя башҡорттары ҡоролтайы вәкилдәре, “Киске Ѳфѳ” гәзите мѳхәрририәте ҡатнашты....


text:
Газета "Йәшлек" » Конкурстар » Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы » Өлкәндәр, беҙ һеҙҙән өлгө алабыҙ!
Өлкәндәр, беҙ һеҙҙән өлгө алабыҙ!
Ваҡыт ҡуласаһы алға тәгәрәй: көндәрҙе – айҙар, айҙарҙы – йылдар, йылдарҙы быуаттар алмаштыра. Ваҡыт, аҡҡан һыуҙай, һиҙҙермәй генә алға бара, бер дәүерҙе икенсеһе алмаштыра. Тарих үҙгәрә, һәр замандың үҙ йәшлеге, йыры, әҙәбиәте, мәҙәниәте, йолалары, геройҙары, шәхестәре була. “Заман башҡа, заң башҡа”, – тип юҡҡа ғына әйтмәгәндер ата-бабаларыбыҙ.
Беҙҙе, йәғни XXI быуаттағы йәш быуынды, тәртипһеҙлектә, ялҡаулыҡта, мәғәнәһеҙ тормош алып барыуҙа, илһөйәрһеҙлектә йыш тәнҡитләйҙәр. Ә быға кем ғәйепле һуң? Был насар ғәҙәттәрҙе бала кемдән отоп алған, кем уны шулай тәрбиәләгән? Уйлап ҡарағыҙ, хөрмәтле ата-әсәләр, һеҙ түгелме икән? Кемдән бала иң тәүҙә насар һүҙҙәр ишетә, кемдең иң тәүҙә эскәнен, тартҡанын күрә? Өлкәндәр, матур тәбиғәт ҡосағына ял итергә сыҡҡанда бөтәгеҙ ҙә үҙ артығыҙҙан сүп-сарҙы йыйыштырамы, бөтә ғаиләгеҙ менән театрға йыш бараһығыҙмы һәм, ниһайәт, өйҙә саф башҡортса һөйләшәһегеҙме?
Өлкәндәр, беҙ, балалар, һеҙҙән өлгө алабыҙ! Яңы тәпәй баҫҡан, теле асыла башлаған сабыйҙы ғына алайыҡ. Ул һәр хәрәкәтен, әйткәнен ата-әсәһенә ҡарап башҡара. Хәҙер бөтә балалар ҙа ун дүрт йәштән ҡулдарына паспорт ала, тик был ғына уларҙың ысын кеше булып еткәнен дәлилләмәй. Психологтар фекеренсә, кеше тик 16 – 18 йәшендә генә үҙ ҡылыҡтарына тулыһынса яуап бирә башлай. Ә 16 – 17 йәшкә тиклем бала тик ололар әйткәнсә йәшәй йә, киреһенсә, башҡа кешеләр һүҙенә тиҙ ышана һәм улар артынан эйәрә. Иң аяныслыһы – насар кешеләр ҡотҡоһона бирелеп китеүе лә ихтимал. Бына ошо кире күренештәр барлыҡҡа килмәһен өсөн дә һәр ата-әсә иң беренсе нәүбәттә үҙ балалары өсөн үҙе икеләтә яуаплы.
Баланың үҫеше лә тик өлкәндәрҙән, йәғни ата-әсәләрҙән, олатай-өләсәйҙәрҙән тора. Уны тәртипле, аңлы, эшсән итеп тәрбиәләү – һәр ата-әсәнең бурысы.
Ошо урында аҙ ғына үҙ атай-әсәйемде маҡтап китмәй булмайҙыр. Өфө ҡалаһында тыуһам да, иҫ белгән сағымдан уҡ атайым менән әсәйем өйҙә башҡортса һөйләшә, шуға ла, күренекле ғалимыбыҙ Ғ. Хөсәйенов яҙғанса, “...туған башҡорт телем – әсә һөтө менән ҡаныма һеңгән...”. Башҡорт теле буйынса конференцияларҙа, олимпиадаларҙа ҡатнашам, призлы урындар яулайым. Тик яҡшы билдәләргә генә өлгәшкән уҡыусыларға гимназия буйынса бирелгән грантҡа өс кеше араһында быйыл мин дә лайыҡ булдым. Бына инде күп йылдар Ф. Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең балалар студияһында шөғөлләнәм. Нариман Сабитов исемендәге музыка мәктәбен тамамланым. Киләсәккә матур хыялдар һәм маҡсаттар менән йәшәйем. Шулай ҙа төп маҡсатым – үҙ туған башҡорт телемде балаларыма тапшырыу.
Әлбиттә, бөтә ғәйепте ололарға япһарыу ҙа гонаһ булыр ине. Үҫә килә һәр кем үҙенең ҡылыҡтары, холҡо, йәшәйеше өсөн үҙе яуаплы. Тиҫтерҙәрем, алдына оло маҡсаттар ҡуйып, яманды яҡшынан айырып, тыуған еребеҙ – Башҡортостандың лайыҡлы шәхестәре булып үҫһен ине. Илебеҙ имен, ҡояшыбыҙ яҡты, өҫтәлдәребеҙ һыйға бай, өҫтөбөҙ бөтөн – йәшәр, эшләр өсөн бар мөмкинлек тә етерлек. Ә алдыбыҙҙа торған берҙәм дәүләт имтихандары беҙгә артыҡ ялҡауланмаҫҡа сәм бирә торған ваҡ мәшәҡәт кенә. Иң оло имтихан – был яҡты донъяла Кеше тигән оло исемгә тап төшөрмәй, иманлы булып, халҡыңа ярҙам итеп, саф күңел менән йәшәү!
Камила ЯҠУПОВА,
3-сө гимназияның 10-сы класс уҡыусыһы.
Өфө ҡалаһы.
Беҙҙе, йәғни XXI быуаттағы йәш быуынды, тәртипһеҙлектә, ялҡаулыҡта, мәғәнәһеҙ тормош алып барыуҙа, илһөйәрһеҙлектә йыш тәнҡитләйҙәр. Ә быға кем ғәйепле һуң? Был насар ғәҙәттәрҙе бала кемдән отоп алған, кем уны шулай тәрбиәләгән? Уйлап ҡарағыҙ, хөрмәтле ата-әсәләр, һеҙ түгелме икән? Кемдән бала иң тәүҙә насар һүҙҙәр ишетә, кемдең иң тәүҙә эскәнен, тартҡанын күрә? Өлкәндәр, матур тәбиғәт ҡосағына ял итергә сыҡҡанда бөтәгеҙ ҙә үҙ артығыҙҙан сүп-сарҙы йыйыштырамы, бөтә ғаиләгеҙ менән театрға йыш бараһығыҙмы һәм, ниһайәт, өйҙә саф башҡортса һөйләшәһегеҙме?
Өлкәндәр, беҙ, балалар, һеҙҙән өлгө алабыҙ! Яңы тәпәй баҫҡан, теле асыла башлаған сабыйҙы ғына алайыҡ. Ул һәр хәрәкәтен, әйткәнен ата-әсәһенә ҡарап башҡара. Хәҙер бөтә балалар ҙа ун дүрт йәштән ҡулдарына паспорт ала, тик был ғына уларҙың ысын кеше булып еткәнен дәлилләмәй. Психологтар фекеренсә, кеше тик 16 – 18 йәшендә генә үҙ ҡылыҡтарына тулыһынса яуап бирә башлай. Ә 16 – 17 йәшкә тиклем бала тик ололар әйткәнсә йәшәй йә, киреһенсә, башҡа кешеләр һүҙенә тиҙ ышана һәм улар артынан эйәрә. Иң аяныслыһы – насар кешеләр ҡотҡоһона бирелеп китеүе лә ихтимал. Бына ошо кире күренештәр барлыҡҡа килмәһен өсөн дә һәр ата-әсә иң беренсе нәүбәттә үҙ балалары өсөн үҙе икеләтә яуаплы.
Баланың үҫеше лә тик өлкәндәрҙән, йәғни ата-әсәләрҙән, олатай-өләсәйҙәрҙән тора. Уны тәртипле, аңлы, эшсән итеп тәрбиәләү – һәр ата-әсәнең бурысы.
Ошо урында аҙ ғына үҙ атай-әсәйемде маҡтап китмәй булмайҙыр. Өфө ҡалаһында тыуһам да, иҫ белгән сағымдан уҡ атайым менән әсәйем өйҙә башҡортса һөйләшә, шуға ла, күренекле ғалимыбыҙ Ғ. Хөсәйенов яҙғанса, “...туған башҡорт телем – әсә һөтө менән ҡаныма һеңгән...”. Башҡорт теле буйынса конференцияларҙа, олимпиадаларҙа ҡатнашам, призлы урындар яулайым. Тик яҡшы билдәләргә генә өлгәшкән уҡыусыларға гимназия буйынса бирелгән грантҡа өс кеше араһында быйыл мин дә лайыҡ булдым. Бына инде күп йылдар Ф. Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең балалар студияһында шөғөлләнәм. Нариман Сабитов исемендәге музыка мәктәбен тамамланым. Киләсәккә матур хыялдар һәм маҡсаттар менән йәшәйем. Шулай ҙа төп маҡсатым – үҙ туған башҡорт телемде балаларыма тапшырыу.
Әлбиттә, бөтә ғәйепте ололарға япһарыу ҙа гонаһ булыр ине. Үҫә килә һәр кем үҙенең ҡылыҡтары, холҡо, йәшәйеше өсөн үҙе яуаплы. Тиҫтерҙәрем, алдына оло маҡсаттар ҡуйып, яманды яҡшынан айырып, тыуған еребеҙ – Башҡортостандың лайыҡлы шәхестәре булып үҫһен ине. Илебеҙ имен, ҡояшыбыҙ яҡты, өҫтәлдәребеҙ һыйға бай, өҫтөбөҙ бөтөн – йәшәр, эшләр өсөн бар мөмкинлек тә етерлек. Ә алдыбыҙҙа торған берҙәм дәүләт имтихандары беҙгә артыҡ ялҡауланмаҫҡа сәм бирә торған ваҡ мәшәҡәт кенә. Иң оло имтихан – был яҡты донъяла Кеше тигән оло исемгә тап төшөрмәй, иманлы булып, халҡыңа ярҙам итеп, саф күңел менән йәшәү!
Камила ЯҠУПОВА,
3-сө гимназияның 10-сы класс уҡыусыһы.
Өфө ҡалаһы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


text:
Шаһманов Тәлғәт Ғиндулла улы
Тәлғәт Ғиндулла улы Шаһманов (6 май 1959) — башҡорт журналисы. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы ағзаһы (2006). Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2007).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәлғәт Ғиндулла улы Шаһманов 1959 йылдың 6 майында Башҡорт АССР-ы Мәләүез районы Оло Моҡас ауылында тыуған.
1982 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлағас, Мәләүез районы мәктәптәрендә уҡыта. 1987 йылдан алып «Совет Башҡортостаны» гәзите хәбәрсеһе. 1990 йылдан — Рәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығының Милли мәктәптәр ғилми-тикшеренеү институтының Башҡортостан филиалы хеҙмәткәре. 1993 йылдан — мәктәпкәсә йәштәге балалар журналы «Аҡбуҙат» хеҙмәткәре. 1994 йылдан Күмертау ҡала мәғариф бүлеге методисы. 1995 йылдан 3-сө Башҡорт республика гимназия-интернатында эшләй (1998 йылға тиклем директор урынбаҫары). 2001 йылдан «Ҡыҙыл таң» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе. 2002 йылдан «Көйөргәҙе» гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары. 2005 йылдан «Юшатыр» гәзите директоры-баш мөхәррире урынбаҫары, 2008 йылдың мартынан — бүлек мөдире, апрелдән — яуаплы сәркәтибе[1].
Матбуғат биттәрендә башҡорт халҡының тарихы, этнографияһы, фольклоры һәм башҡорт теле мәсьәләләре буйынса мәҡәләләр, очерктар менән сығыш яһай. «Шағәле Шаҡман нәҫеле» (2007) китабында Шағәле Шаҡман бей, уның нәҫеле хаҡында ентекле бәйән итә. Башҡортостан мәҙәниәте буйынса Башҡортостан Республикаһының рус һәм татар телле мәктәптәрҙең 5-6-сы кластары өсөн дәреслектәр авторҙашы.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Өфөлә ойошторолған «Урал» Башҡорт халыҡ үҙәгенең сәркәтибе вазифаһын башҡара.
- 1995—1998 йылдарҙа Күмертау ҡала башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе.
- I һәм III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы.
- 2017 йылдан Күмертау ҡала башҡорттары ҡоролтайы ағзаһы.
Китаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Шағәле Шаҡман нәҫеле. — Өфө: Китап, 2007. — бит.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башкирская энциклопедия. Шагманов Талгат Гиндуллович (рус.) (Тикшерелгән 1 ғинуар 2016)
- Администрация муниципального района Куюргазинский район Республики Башкортостан. Официальный сайт. «Юшатыр» гәзите редакцияһы (Тикшерелгән 1 ғинуар 2016)
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 6 майҙа тыуғандар
- 1959 йылда тыуғандар
- Мәләүез районында тыуғандар
- Башҡортостан уҡытыусылары
- Башҡортостан журналистары
- Алфавит буйынса журналистар
- XX быуат журналистары
- XXI быуат журналистары
- «Башҡортостан» гәзите журналистары
- «Ҡыҙыл таң» гәзите журналистары
- «Аҡбуҙат» журналы хеҙмәткәрҙәре
- Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттары


text:
Троллейбус заводы директоры предприятие милкен һатҡан
«Башҡортостан троллейбус заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең элекке генераль директорына «вәкәләттәре менән саманан тыш файҙаланыу» статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылды. Башҡортостан Эске эштәр министрлығының Иҡтисади енәйәттәргә ҡаршы көрәш идаралығы хеҙмәткәрҙәре тарафынан уның завод милкен туғанына теркәлгән ярҙамсы предприятиеға һатыу факты асыҡланған. Тикшереү версияһы буйынса, 2007 йылда уҡ етәксе, үҙ вазифаһынан файҙаланып, директорҙар советы менән кәңәшләшмәйенсә, производствола кәрәкле ҡорамалдарҙы һатҡан. Бының һөҙөмтәһендә акционерҙарҙың законлы мәнфәғәттәренә 11 миллион һумдан ашыулыҡ зыян килтерелгән. Завод акцияларының контроль пакеты дәүләттеке. Хәҙер был хәлде тәфтишселәр тикшерә, тип хәбәр иттеләр БР буйынса Эске эштәр министрлығы матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Йыл башынан алып республика халҡы 6696 шәхси йорт төҙөгән
Йыл башынан алып Башҡортостанда дөйөм майҙаны 884,8 мең кв.метрлыҡ 9500 фатир сафҡа индерелгән. Был уҙған йылға ҡарағанда 102,7 процентҡа күберәк, тип хәбәр итә Башҡортостанстат.
Шәхси йорттар төҙөлөшө республикала торлаҡ өлкәһен үҫтереүҙең өҫтөнлөклө йүнәлеше булып ҡала. Ете айҙа ғына Башҡортостан халҡы дөйөм майҙаны 717 мең кв.метрлыҡ 6696 шәхси йорт төҙөгән. Шәхси төҙөүселәр өлөшөнә файҙаланыуға тапшырылған торлаҡтың 81% тура килә.
Статистиктар иҫәпләүенсә, ауыл ерендә ҡалаға ҡарағанда торлаҡ аҙыраҡ төҙөлә. Мәҫәлән, ауылда – дөйөм майҙаны 396 мең кв.метр, ә ҡалала 488,8 мең кв.метр торлаҡ йорт сафҡа индерелгән.


text:
Иң яҡшы докторанттар, аспиранттар һәм студенттар – Президент стипендиаттары
Башҡорт дәүләт аграр университетының иң яҡшы докторанттарына, аспиранттарына һәм студенттарына
Башҡортостан Республикаһы Президенты стипендиаты дипломдары тапшырылды.
Наградлау тантанаһы Өфөлә бер юлы ике байрам — Республика көнө һәм Ауыл хужалығы
һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө алдынан үткәрелде. Наградланыусылар
араһында — ике докторант, биш аспирант һәм 13 студент. Уларҙы БР Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары, ауыл хужалығы министры Шамил Вахитов ҡотланы.
Шамил Вахитов – үҙе лә БДАУ-ҙы тамамлаған — аграр вуз тормошоноң яҡшы яҡҡа үҙгәреүен билдәләне. Уҡыу процесы камиллаштырыла, матди-техник база нығытыла, перспективалы фәнни эшкәртмәләр алып барыла.
Вице-премьер Башҡортостанда ҡулланылған агросәнәғәт комплексына һәм йәш белгес-аграрийҙарға
ярҙам саралары, атап әйткәндә "2012 йылға тиклем ауылдың социаль үҫеше" программаһы,
торлаҡ, инженер һәм социаль инфраструктура объекттары төҙөлөшө хаҡында һөйләне.


text:
Сауд Ғәрәбстаны делегацияһы башҡорт балының сифаты менән таныша
Республикала билдәле башҡорт балын етештереү шарттары менән танышыу өсөн Башҡортостанға Сауд Ғәрәбстаны Короллегенең Honey Gardens Est (Баллы Баҡсалар) компанияһы вәкилдәре килде. Кисә Maysarah Masha’al һәм Hamza Abusitta Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгендә булды. Предприятиенан хәбәр итеүҙәренсә, ҡунаҡтар Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге продукцияһының ассортименты менән танышҡан һәм үҙ иленә оҙатыласаҡ башҡорт балының, умартасылыҡ продукттары нигеҙендәге дауалау-профилактика һәм косметика сараларының беренсе партияһының күләмдәрен билдәләгән.
–Сауд Ғәрәбстанында бал баҙары бик бай – тиҫтәләгән сорттар беҙгә Европанан, Аргентинанан, Мексиканан һәм башҡа илдәрҙән килтерелә, – тине Maysarah Masha’al әфәнде. – Ләкин беҙҙең компания һатып алыусыларға ысын хазинаны – башҡорт балын тәҡдим итергә теләй. Беҙ бында юғары сифатлы продукция артынан килдек.
Бөгөн, 12 апрелдә, Сауд Ғәрәбстанынан килгән ҡунаҡтар Умартасылыҡ үҙәгенең Архангел районындағы умарталығында булды. Визит программаһында Республика халыҡ медицинаһы һәм апитерапия буйынса дауалау үҙәге менән танышыу ҙа ҡаралған.


text:
Башҡортостан Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 200 йыл тулыуҙы билдәләүгә әҙерләнә
Башҡортостан Хөкүмәтендә Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 200 йыл тулыуҙы билдәләүгә әҙерлек һәм уны үткәреү буйынса ойоштороу комитетының ултырышы үтте.
Рәсәй Президенты Указына ярашлы, әлеге йыл Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 200 йыл тулыу билдәһе аҫтында үтә. Беҙҙең төбәк тә еңеүгә ҙур өлөш индергән – хәрби операцияларҙа егерме һигеҙ башҡорт атлы полкы һәм Өфө йәйәүле полкы ҡатнашҡан.
Республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ултырыш барышында, июнь башында Өфөлә Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 200 йыл тулыуға арналған Халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференция үткәреләсәк, тип билдәләнде.
Августа Башҡортостан вәкилдәре Мәскәү өлкәһенең Можайск ҡалаһы эргәһендә үтәсәк «Бородино көнө» Бөтә Рәсәй хәрби-тарихи фестивалендә ҡатнашасаҡ, ә октябрҙә Германия Федератив Республикаһының Лейпциг ҡалаһында үтәсәк Наполен армияһын тар-мар итеүгә бағышланған халыҡ-ара хәрби-тарихи байрамдарға барасаҡ.
Йыл дауамында еңеүгә арналған ижади конкурстарға йомғаҡ яһаласаҡ, улар сәнғәт эшмәкәрҙәренең иң яҡшы эштәрен асыҡлаясаҡ. Юбилей йылы Өфөнөң Еңеү паркында хәрбиҙәргә — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға һәйкәл асыу менән тамамланасаҡ.


text:
Итле ризыҡтар
Ташҡабаҡлы запеканка
700 грамм үткәрелгән ит, 600 грамм ташҡабаҡ, 1-2 помидор, 1 баш һуған, 3 йомортҡа, 50 грамм сыр, тәменсә тоҙ, борос, тәмләткестәр, үҫемлек майы кәрәк.
Һуғанды ваҡлап турайбыҙ ҙа, майлы табаға һалып, ҡыҙҙырып алабыҙ. Үткәрелгән итте ҡушабыҙ, ҡыҙҙырыуҙы дауам итәбеҙ. Тоҙ, борос, тәмләткестәр өҫтәп яҡшылап болғатабыҙ. Һыуынғас, йомортҡаны туғып ҡушабыҙ.
Ташҡабаҡты нәҙек кенә итеп оҙонсалай ҡырҡабыҙ ҙа майлы табаның төбөнә теҙеп сығабыҙ. Тоҙ һибәбеҙ. Үткәрелгән итте һалабыҙ. Өҫтөн ташҡабаҡтың ҡалған өлөшө менән ҡаплайбыҙ. Сыр һәм помидор киҫәктәре менән биҙәйбеҙ ҙә 180 градусҡаса эҫетелгән мейескә ярты сәғәткә оҙатабыҙ.
Мейестән алғас, бер аҙ ғына һыуынғанын көтәбеҙ ҙә, киҫәктәргә бүлеп, табынға бирәбеҙ.
Картуф һәм баклажан менән
600 грамм һыйыр ите, 3 баклажан, 600 – 800 грамм картуф, 2 кишер, 1-2 татлы борос, 200 грамм сыр, 2-3 теш һарымһаҡ, 2 балғалаҡ әҙер гәрсис, 3-4 ҡалаҡ соя соусы, 4 ҡалаҡ ҡаймаҡ, тәменсә тоҙ, ҡара борос, киптерелгән райхан тәмләткесе, йәшел тәмләткес үләндәр кәрәк.
Итте ҡоротоп турайбыҙ. Гәрсис, соя соусы, 2 ҡалаҡ үҫемлек майы, төйөлгән борос, иҙелгән һарымһаҡ һалып болғатабыҙ ҙа берәй сәғәткә ҡуйып торабыҙ.
Баклажанды түңәрәкләп ҡырҡабыҙ ҙа, тоҙ һибеп, ултыртып торабыҙ. Ярты сәғәттән бүленгән һутын түгәбеҙ.
Картуфты әрсейбеҙ ҙә түңәрәкләп киҫәбеҙ, райхан тәмләткесен, ҡаймаҡ һалып бутайбыҙ.
Майланған табаға ҡатлап баклажан, шунан ҡырғыстан үткәрелгән кишер, артабан ит, картуф, тағы ла баклажан, ваҡ итеп туралған татлы борос һалабыҙ. Өҫтөнә ҡаймаҡ яғабыҙ ҙа ҡырғыстан үткәрелгән сыр һибәбеҙ. Ҡурғаш (фольга) менән ябабыҙ, тик сырға тейҙермәйбеҙ.
180 градус эҫелектәге мейестә бер сәғәт бешергәс, ҡурғашын алабыҙ ҙа 20 минут тағы эҫе мейестә тотабыҙ. Табынға йәшел тәмләткес үләндәр менән биҙәп тәҡдим итәбеҙ.
Тәмле «оя»лар
1 килограмм үткәрелгән иткә 1 кишер, 1 баш һуған, 10 йомортҡа, 4-5 киҫәк икмәк, 1 стакан һөт йәки һыу, тәменсә тоҙ, борос, үҫемлек майы кәрәк.
Үткәрелгән иткә һөттә йәки һыуҙа ебетелгән икмәк, ваҡ итеп туралған һуған, ҡырғыстан үткәрелгән кишер ҡушабыҙ. Тоҙ менән борос өҫтәп, 2 йомортҡа һытабыҙ ҙа яҡшылап бутайбыҙ. Итте 8 өлөшкә бүләбеҙ.
Табаны майлайбыҙ. Үткәрелгән иттең һәр өлөшөн йомарлап табаға урынлаштырабыҙ. Урталарында соҡор яһайбыҙ ҙа һәр береһенә йомортҡа һытып һалабыҙ, тоҙ һибәбеҙ.
200 градус эҫелектәге мейестә 50 минут самаһы бешерәбеҙ. Быҡтырылған йәшелсәләр йә башҡа төрлө гарнир, соус менән тәмле була.
Тоҙло кәбеҫтәле щи
700 грамм ит, 300 грамм тоҙло кәбеҫтә, 600 грамм картуф, 4 кишер, 1 баш эре һуған, 1 шәфәри йә ҡуянтубыҡ (бүтбүлдек, пастернак) тамыры, тәменсә тоҙ, борос, 1 лавр япрағы кәрәк.
Итте 1,5 сәғәт бешергәс, алып турайбыҙ ҙа кире һурпаға һалабыҙ.
Картуф турап һалабыҙ, ул 5 – 7 минут бешкәс, тоҙло кәбеҫтә ҡушабыҙ. 10 минуттан табала ҡыҙҙырылған кишер менән һуғанды өҫтәйбеҙ. Шәфәри йә ҡуянтубыҡ тамырын ваҡ итеп турап ҡушабыҙ, тоҙ, борос һалабыҙ ҙа әҙер булғансы бешерәбеҙ.
Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 2-се (2017) һанында уҡығыҙ.
Теги: Аш-һыу Итле ризыҡтар Ҡулыңдан һөйөн


text:
БДАУ студенттарын Германия фермерҙары маҡтай
Башҡорт дәүләт аграр университеты студенттары Германия фермерҙарын үҙ белемдәре һәм эш һөйөүсәнлектәре менән һоҡландырыуын дауам итә. APOLLO программаһы буйынса практика һөҙөмтәләренә ҡарап, ветеринария медицинаһы факультеты студенты Елена Хамзина Херршинг фермерҙар мәктәбенә уҡыуға саҡырыу алды. Ветеринария медицинаһы факультеты студенты Динара Сәмиғуллина «ЭкоНива» немец-рус агрофирмаһының махсус белем биреү стипендияһына лайыҡ булды. Ә агрономия факультеты студенты Лилиә Хәбибрахмановаға сит илдә практикаһын 2010 йылдың яҙына тиклем һуҙырға тәҡдим ителде.
Бөгөн университеттың 36 студенты сит илдә практикаһы тамамланғандан һуң уҡыуға тотондо. Улар ғаилә (фермер) хужалыҡтары, ҙур акционерҙар йәмғиәттәре, хужалыҡты алып барыуҙың экологик һәм традицион тибы предприятиелары эшендә ҡатнашты. Йәш аграрийҙар ауыл хужалығы өлкәһендә белемдәрен киңәйтте һәм немец халҡы мәҙәниәте менән танышты. Студенттар өсөн «Экологик игенселек», «Тергеҙелгән сеймал ресурстары һәм энергия сығанаҡтары», «Ауыл хужалығы предприятиеларында менеджмент», «Европа Союзының аграр сәйәсәте», «Ауыл хужалығы продукцияһы баҙары» темалары буйынса семинарҙар һәм экскурсиялар ойошторолдо. Сит ил партнерҙары баһалауынса, БДАУ вәкилдәренең барыһы ла «үҙҙәрен вуздың лайыҡлы вәкилдәре итеп, ауыл хужалығын, сит телде бик яҡшы белеүҙәрен күрһәтте».


text:
Башҡортостандың ике предприятиеһы Берлинда “Йәшел аҙна”ла ҡатнашасаҡ
15 ғинуарҙа Берлинда иң ҙур аграр форум — “Йәшел аҙна” халыҡ-ара ауыл сәнәғәте күргәҙмәһе асыласаҡ.
Был абруйлы агрофорум Германияла 1926 йылдан башлап йыл һайын үткәрелә. “Йәшел аҙна” ауыл хужалығы ҡаҙаныштарының, аҙыҡ-түлек тауарының һәм баҡсасылыҡтың үҙенсәлекле күргәҙмәһенә әйләнгән. 2010 йылда ла ҙур үҙгәрештәр көтөлмәй.
Рәсәй Федерацияһының делегацияһы бына инде 15 йыл мәртәбәле халыҡ-ара күргәҙмәлә ҡатнаша. Быйыл үҙенең ҡаҙаныштарын Рәсәйҙең 16 төбәге күрһәтәсәк, шул иҫәптән Волга буйы федераль округынан ике төбәк: Башҡортостан һәм Һарытау өлкәһе. Рәсәй экспозицияһына ғәҙәттәгесә 6 мең квадрат метрлыҡ айырым бина бүленгән.
Илебеҙҙең милли экспозицияһында яңы технологиялар һәм ауыл хужалығы производствоһы, аҙыҡ һәм етештереү сәнәғәте өлкәһендәге фәнни ҡаҙаныштар, аҙыҡ-түлектең тулы ассортименты, халыҡ промыслалары әйберҙәре күргәҙмәгә ҡуйыласаҡ.
Башҡортостандың ике предприятиеһы – “Башспирт” асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән “Умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса башҡорт фәнни-тикшеренеү үҙәге” дәүләт учреждениеһы делегаттар иҫәбендә. Европа халҡы “Башҡорт стандарты”, “Уфимка”, “Федор Шаляпин”, “Платиналы”, “Баланлы”, “Аҡ сәй”, “Ҡырағай бал” кеүек спиртлы эсемлектәрҙең юғары сифатын баһалай аласаҡ. Даими ҡатнашыусы һәм призлы урындар алыусы “Умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса башҡорт фәнни-тикшеренеү үҙәге” был юлы ла конкуренттарына бер ниндәй ҙә өмөт ҡалдырмаясаҡ. Башҡорт ҡортсолары быяла, пластик һәм сувенир ағас һауыттарға һалынған тәбиғи бал менән ҡыуандырасаҡ. Шулай уҡ умартасылыҡ продукттары нигеҙендә эшләнгән косметика тәҡдим итәләсәк.
Делегация етәксеһе - Башҡортостандың ауыл хужалығы министры урынбаҫары Рәмил Нуриәхмәтов. Республика делегаттары иҫәбендә “Алексеевский” совхозының генераль директоры Евгений Майстренко, Бөрө районы муниципаль район хакимиәте башлығы Николай Хорошилов һәм «Башспирт» вәкилдәре бар.


text:
Хәйбулла районында ветерандарҙы тәбрикләү тантанаһы үтте
Ватанды һаҡлаусылар көнө алдынан Хәйбулла районы үҙәге Аҡъярҙа Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын тәбрикләү тантанаһы үтте. Унда район етәкселеге, Сибай ҡалаһы һәм Хәйбулла районы буйынса хәрби комиссар, ауыл биләмәләре башлыҡтары, ветерандар ойошмалары етәкселәре ҡатнашты.
— Ватан хаҡына күрһәткән хеҙмәтегеҙ һуңғы хәрби хеҙмәт булһын, беҙҙең егеттәр тыныс илдә, тыныс шарттарҙа хеҙмәт итһен, әсәләребеҙ һәм ҡатындарыбыҙ башҡаса иламаһын, ә балаларыбыҙ етем булып үҫмәһен, — тине Хәйбулла районы хакимиәте башлығы Рөстәм Хәйруллин ветерандарға мөрәжәғәт итеп. – Һуғыш йылдарының барлыҡ ауырлыҡтарын үҙ иңегеҙҙә татып, еңеп сыҡҡанығыҙ өсөн һеҙгә рәхмәт әйтәбеҙ.
Сара сиктәрендә ветерандар өсөн музыкаль-тематик композиция ойошторолдо, бүләктәр тапшырылды.


text:
Фото:
Башҡортостандың сәнғәт оҫталары Ҡырым халҡына байрам бүләк итте
Фото:
Ҡырым Республикаһының Белогорск ҡалаһында үҙәк майҙанда Рәсәй көнөн байрам итеү сиктәрендә Башҡортостан Республикаһының сәнғәт оҫталары һәм Ҡырым Республикаһының Белогорск районы үҙешмәкәр коллективтарының «Беҙ бергә!» тигән ҙур байрам концерты уҙҙы.
Байрам сараларында Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев етәкселегендә Башҡортостан Республикаһының рәсми делегацияһы һәм Ҡырым Республикаһының мәҙәниәт министры урынбаҫары Светлана Косарич булды. Константин Толкачев урындағы халыҡты һәм байрам ҡунаҡтарын Рәсәй көнө менән ҡотланы һәм Башҡортостан Республикаһы башлығы Рөстәм Хәмитовтың сәләмен еткерҙе. Рәсәйҙең Юғары мөфтөйө Тәлғәт Тажетдиндың сығышы сарала ҡатнашыусыларға ныҡ тәьҫир итте.
Рәсәй менән ҡабаттан ҡушылғандан һуң Ҡырым Республикаһында тәүге тапҡыр Рәсәй көнөн байрам итеү юғары илһөйәрлек дәрте менән үтте. Концерт программаһы Ҡырым Республикаһының Белогорск районы коллективтары ҡатнашлығында «Рәсәй», «Башҡортостан», «Рәсәй халыҡтары», «Беҙ бергә» тигән өлөштәрҙән торҙо.
Концерт Өфө ҡалаһының «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле һәм Белогорск районы художество үҙешмәкәр балалар коллективтары башҡарыуында «Рәсәй сыңдары» йыр-бейеү композицияһынан башланды. Концерт программаһында шулай уҡ Башҡортостандың билдәле артистары: Алена Завьялова, Римма Амангилдина, Вадим Зәкиев, Руслан Сәйфетдинов, Любовь Буторина, Диана Ишниязова, Владимир Орфеев, Миңзифа Исҡужина, Венера Юлгилдина, Марсель Сәйетов, Салауат Мөхәмәтйәров ҡатнашты. «Далан» эстрада-фольклор төркөмө тамашасыларҙы «Рәсәй – Башҡортостан» йыры менән арбаны, уны Артур Туҡтағолов атта һыбай йөрөп башҡарҙы.
Любовь Буторина һәм Диана Ишниязова, Белогорск районы балалар хоры һәм художество үҙешмәкәрлек коллективтары башҡарыуында «Я, ты, он, она» тигән популяр йыр шулай уҡ тамашасыларҙың күңелдәренә хуш килде. Концертты алып барыусылар Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Рушана Бабич, Искәндәр Урманцев һәм Влада Гудкова тамашасыларҙың кәйефтәрен күтәрҙе. Ҡырым халҡы Башҡортостан Республикаһы артистарының оҫталығынан хайран ҡалды.
Сәфәр сиктәрендә БР мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова райондың мәҙәниәт учреждениеларында булды һәм Ҡырым Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы етәкселеге менән осрашты. Осрашыуҙа мәҙәниәт-ара һәм милләт-ара үҙ-ара эш итеү, мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә социаль һәм иҡтисади үҙгәрештәр, ижади коллективтарҙың гастролдәрен ойоштороу, балаларға өҫтәмә белем биреү учреждениеларына методик ярҙам күрһәтеү, музей һәм китапхана эшендә тәжрибә уртаҡлашыу, шулай уҡ ике республиканың мәҙәниәт учреждениелары араһында профессиональ хеҙмәттәшлек мәсьәләләре тикшерелде.
Ҡала стадионында спорт ярыштары уҙҙы, ә үҙәк майҙанда этнографик ихаталар, биҙәү-ҡулланма сәнғәте һәм кәсептәр оҫталығы күргәҙмәләре ойошторолдо.
Байрам Белогорск һәм Башҡортостан артистары ҡатнашлығында киске дискотека менән дауам итте һәм сағыу фейерверк менән тамамланды.


text:
Ҡаҙан ханлығы
Ҡаҙан ханлығы — (Казан Ханлыгы|Qazan Xanlığı|قازان خانليغى}}) — 1445 (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1438) — 1552 йылдарҙа Алтын Урҙа дәүләте ҡолатылғас, Ҡаҙан улусы территорияһында барлыҡҡа килгән Урта Иҙел (Волга) һәм Түбәнге Ҡама буйындағы феодаль дәүләт. Төп ҡалаһы — Ҡаҙан. Ҡаҙан хандары династияһына нигеҙ һалыусы - Олоғ-Мөхәммәт (1438—1445 йылдарҙа идара иткән).
1552 йылда Иван Яуыз (Грозный-Иван ІV) Ҡаҙанды яулаған һәм ханлыҡ территорияларын Рус батшалығына ҡушҡан.
Йөкмәткеһе
- 1 Ханлыҡтың территорияһы
- 2 Административ ҡоролошо
- 3 Халыҡ
- 4 Идара итеү
- 5 Иҡтисады
- 6 Дине
- 7 Ҡораллы көстәры
- 8 Мәҙәниәте
- 9 Мәскәү кенәзлеге менән үҙ-ара мөнәсәбәттәре
- 10 Ҡаҙан хандары
- 11 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 12 Сығанаҡтар
- 13 Әҙәбиәт
- 14 Иҫкәрмәләр
- 15 Һылтанмалар
Ханлыҡтың территорияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙан ханлығы Ҡаҙан улусы территорияһынан (Иҙел Болғарының элекке территорияһы) айырылып сыҡҡан. Үҙенең күтәрелеш осоронда (XV быуаттың икенсе яртыһы) Ҡаҙан ханлығы территорияһы көнбайышта Сура (Иҙелдең ҡушылдығы) йылғаһы бассейнына, көнсығышта — Ағиҙел (Ҡама ҡушылдығы) йылғаһына , төньяҡта — Үрге Ҡама буйына, көньяҡта — Һамар Дуғаһына саҡлы еткән булған.
Административ ҡоролошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙан ханлығы дүрт — Алат, Ар, Галич, Зүри - даруғаларынан (округ) торған. Һуңғараҡ уларға бишенсе — Нуғай даруғаһы ҡушылған[3]. Даруғалар бер нисә ултыраҡтың ерҙәрен берләштергән улустарға бүленгән.
Ҡаҙан, Алат, Арск (Арча), Болғар, Йүкәтау, Ҡашан, Иҫке Ҡаҙан, Зүри (хәҙерге Түләч районындағы Иҫке Зүри), Лайыш һәм Тәтүш эре ҡалаларҙан һаналған.
Халыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Этник составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙан ханлығы ерҙәрендә хәҙерге татарҙарҙың, мариҙарҙың (сирмештәр), мордваларҙың, сыуаштарҙың һәм удмурттарҙың (вотяктар, арҙар), шулай уҡ башҡорттарҙың байтаҡ өлөшө йәшәгән[4]. Ханлыҡтың төп халҡы үҙҙәрен барынан да йышыраҡ Ҡаҙанлы, йәиһә дини билдә буйынса — мосолман тип йөрөткән. Халыҡтың дөйөм һаны — 400 мең кеше тирәһе булған[4], XVI быуат уртаһында 450 мең кеше тәшкил иткән[5].
Башҡорт ерҙәренә хандар, үҙҙәренең властары яһаҡ йыйыу менән генә сикләнгән наместниктарын әлдән-әле ебәреп торған. Бынан тыш башҡорттар хан ғәскәрендә хеҙмәт итергә тейеш булғандар.
Хан власы күп һанлы Ҡаҙан юғары ҡатлам вәкилдәренең биләмәләре урынлашҡан удмурт ерҙәрендә шаҡтай көслө булған. Ар ҡаласығында, үҙәктә, ултырған хан аҡһөйәктәре удмурт ерҙәре менән идара иткән.
Сыуаштар башлыса Свияга йылғаһы әйләнә-тирәһендә йәшәгән. Сыуаш ерҙәрендә лә татар юғары ҡатламының биләмәләре булған, әммә унда хан власы көслө булмаған. Региондағы халыҡтың күпселеге яһаҡ ҡына түләгән, һәм уныһын да күп ваҡыт урындағы юғары ҡатлам кешеләре генә йыйған. Сыуаштар йәшәгән үҙәктәрҙең башында яһаҡ йыйыу һәм һуғыш сыҡҡанда һәм походҡа йүнәлгәндә хан ғәскәренә һуғышсылар һайлап алыу өсөн яуаплы «йөҙ башы кенәздәре» торған.
Ижтимағи составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өҫтөнлөклө ҡатламдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙан йәмғиәтендә юғары ҡатлам һәм руханиҙар өҫтөнлөклө ҡатламды тәшкил иткән. Диуанға ингән иң мөһим кешеләр, («карачалар») һәм әмирҙәр (идара итеүсе кенәздәр), иң ҙур байлыҡ һәм йоғонтоға эйә булғандар. Ҡырым тарихсыһы Сәйед-Мөхәммәт Ризаның хеҙмәттәрендә был ике термин (карачалар һәм әмирҙәр) тиң итеп һанала. Мосолман руханиҙары вәкилдәре өҫтөнлөклө урын биләгән. Әмирҙәр, феодал аристократияһының юғары ҡатламдарынан сыҡҡанлыҡтан, сиктән тыш аҙ булған. Ҡаҙан аҡ һөйәктәрендә (аристократияһында) атаһының титулы тик өлкән улына ғына тапшырылған. Ҡаҙан юғары ҡатламының башҡа төркөмдәренә бәктәр, мырҙалар һәм сығышы буйынса башҡа илдән булған кенәздәр ҡараған. Ҡаҙан йәмғиәтенең ижтимағи төҙөлөшөндә бәктәр әмирҙәрҙән бер баҫҡысҡа түбән торған. Бәктәрҙең кесе улдары мырҙа (мирза) тип аталған (ғәрәп-фарсы теленән күскән «әми́р-задэ́», төгәл — «кенәз улы», мирза тигәнде аңлата). Сығышы буйынса сит илдәрҙән булған кенәздәр араһында иң көслө позицияны «Карин ар кенәздәре (Ар кенәздәре)» тотҡан. Ханлыҡта сыуаш, вот һәм сирмеш кенәздәре күп булған.
Ер биләмәләренә хужа булған һәм һалымдан, бурыс үтәүҙән азат ителгән өҫтөнлөклө кешеләр төркөмө тархандар тип йөрөтөлгән. Хәрби ҡатлам вәкилдәре рәтенә оғландар һәм казактар ҡараған. Оғландар - ат подразделениелары командирҙары, һәм улар ҡоролтайҙа ҡатнашыу хоҡуғына эйә булғандар. Казактар ябай һуғышсы булғандар. Ҡайһы берҙә уларҙы ике төркөмгә бүлеп йөрөткәндәр: «һарайлылар» (баш ҡалала хеҙмәт итеүселәр) һәм «һарайлы түгелдәр» (провинцияла хеҙмәт иткәндәр). Айырым өҫтөнлөклө статус менән күп һанлы һәм яҡшы ойошҡан түрәләр (чиновниктар) файҙалана.
Һалым түләүсе ҡатламдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һалым түләүсе өҫтөнлөгө булмаған ҡатламдарға ябай ҡала һәм ауыл халҡы: сауҙагәрҙәр, һөнәрселәр, ялланып эшләгән хеҙмәткәрҙәр, крәҫтиәндәр ҡараған. Сәхибгәрәйҙең ярлығында (яҙма бойороғонда), тархандар түләүҙән азат ителеп, тик ябай халыҡ түләргә тейешле 13 төрлө һалым төрө күрһәтелгән: яһаҡ (килемдән алына торған 10 % һалым), клан (оброк-алпауыттар крәҫтиәндәрҙән алған һалым), салығ, кулуш, култыка, бач, харадж хараджат (сауҙа һалымы), сала-хараджи (ауыл һалымы), ер-хылясы (ер һалымы), төтөн һаны (торба һалымы), сусун (аҙыҡ-түлек), гулюфэ (мал аҙығы -фураж), ҡунып китеү (постой). Шулай уҡ башҡа һалымдар булыуы ла билдәле — тамға (тауар өсөн йыйылған һалым-пошлина), үлсәүле тауар өсөн йыйым һ.б.
Крепостнойҙар һәм ҡолдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ер биләүселәрҙең ерҙәре бойондороҡло алпауыттарға бәйләнгән крәҫтиәндәр (крепостнойҙар)(«киши»ҙар) тарафынан эшкәртелгән. Шулай уҡ, айырым поместьеларға беркетеп, алпауыттар хәрби ҡолдарҙы ерҙәрен эшкәртеүгә йәлеп иткәндәр. Сигизмунд фон Герберштейн яҙып ҡалдырғанса, 6 йыл үтеүгә бындай ҡол иреклегә әүерелгән, ләкин дәүләт территорияһын ташлап китергә хоҡуғы булмаған[6].
Идара итеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дәүләт башында Сыңғыҙсы (титул) хан торған. Уның яҡын кәңәшселәре (әмирҙәре) ғәскәр командующийҙары булған. Кәңәшсе-«карачи»ҙар ултырған (Диван (идарасылыҡ-ведомство) совет хан власын формаль рәүештә сикләгән. Хандар йыш ҡына татар юғары ҡатламының дошманлашҡан партиялары ҡулындағы уйынсыҡҡа әйләнгән. Диван ҡанун проекттарын тикшереүсе орган булған. «Карачи»ҙар вазифаһы нәҫелдән-нәҫелгә күскән булған. Юғары вазифалар (постар) нәҫелдән-нәҫелгә тапшырылған, ғүмерлек һәм алмаштырғыһыҙ булған. Был, билдәле, дәүләт машинаһының ҡатып ҡалғанлығына, һәм, ахырҙа, уның көсһөҙләнеүенә килтергән. Ҡаҙан ханлығының аристократик ҡоролошо асыҡ консерватив күренеш алған.
Ҡоролтай - ханлыҡтың ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә саҡырыла торған закондар сығарыусы һәм ойоштороусы юғары органы. Унда тулы составта ханлыҡтағы халыҡтың өс ҡатламы вәкилдәре: дин әһелдәре, ғәскәр һәм ер эшкәртеүселәр ҡатнашҡан. Рус сығанаҡтарында был ҡоролтай «Бөтөн Ҡаҙан ере» тигән үҙенсәлекле атама алған.
Идара итеүсе элита урҙа юғары ҡатламы вәкилдәренән торған. Айырым «улустар» етәкселәре - бәктәр һәм мырҙалар ижтимағи хәле буйынса түбәндәрәк торған. Улар урындағы йәиһә урҙа юғары ҡатламдарынан, ә һуңғараҡ шулай уҡ Ҡырым ханлығынан һәм Нуғай Урҙаһынан сыҡҡан булған. Тағы ла түбәндәрәк оғландар — ябай һуғышсы-«казактар» менән командалыҡ иткән атлы отрядтар командирҙары торған. Эре ер биләүселәрҙән, әмирҙәрҙән, бәктәрҙән һәм оғландарҙан, айырмалы рәүештә — «казактар» үҙҙәре үҙ аллы эшкәрткән ҙур булмаған ер участкаларына эйә булған. Эре, ҡайһы берҙә ваҡ биләмәләр ҙә, һалымдан азат ителгәндәр. «Сююргал» - ханлыҡтағы алпауыт биләмәһенең төп төрө; нәҫел буйынса түгел, ә хәрби хеҙмәт үтәү шарты менән бирелгән ер участкаһы. Хан, хужаһы үлеү менән, ерҙе башҡа йәнгә биреү хоҡуғына эйә булһа ла, ысынында, ханлыҡтың күп биләмәләре нәҫелдән-нәҫелгә күскән. Мосолман руханиҙары ла ханлыҡтың сәйәси тормошонда шулай уҡ билдәле роль уйнаған һәм ғәйәт ҙур йоғонтоға эйә булған. Руханиҙар шулай уҡ эре мөлкәткә һәм ерҙәргә хужа булған. Яһаҡ йыйыр өсөн Ҡаҙан хөкүмәте монголдар тарафынан төҙөлгән йөҙлө-унлы ойоштороу алымын файҙаланған.
Ҡаҙан ханлығы кеүек ҙур дәүләт менән идара итеү өсөн хөкүмәткә киң чиновник штаты кәрәк булған. Татарҙар чиновниктар системаһын монгол дәүләтенән мираҫ итеп алған. Бөтөн тораҡтарҙа һәм өлкәләрҙә хан файҙаһына һалым йыйыу өсөн яуаплы кешеләр тәғәйенләнгән. Ханлыҡ территорияһында күп һанлы заставалар һәм таможнялар булған. Ханлыҡта регуляр рәүештә йәниҫәп уҙғарылған.
Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ханлыҡтың төп территорияһында йәшәгән ултыраҡ халыҡ Иҙел Болғары заманынан килгән баҫыусылыҡ традицияларын мираҫ итеп алған. Ханлыҡта пар игенселеге таралыш алған. Һабансылар хужалыҡтарында тимер төрәнле ағас һабан ҡулланғандар. Ханлыҡ халҡы арыш, борай, арпа һәм һоло үҫтергән. Игенселек татар халҡының ғына төп шөғөлө булмаған, шулай уҡ сыуаштарҙың да, фин халыҡтарының (сирмештәр, вотяктар, мордва) да төп шөғөлө булған. Игенселек экстенсив характерлы булған. Ауыл хужалыҡтары баҫыусылығы нәҫелдән-нәҫелгә күсеп килгән мөлкәткә таянған. Урманлы зонала, башҡа кәсептәр менән бергә, һунарсылыҡ һәм солоҡсолоҡ таралған булған. Урман зонаһында халыҡ аҙ һанлы нығытылған ултыраҡтарҙа йәшәгәндәр. Хан идаралығы унда тик урындағы властарҙың яһаҡ йыйыуы менән генә сикләнгән. Хандың һәм юғары ҡатламдың алпауыт хужалыҡтары (имение) игенселек региондарында урынлашҡан булған. Татар һәм сыуаштарҙан башҡа хан хужалығында рус әсирҙәре лә хеҙмәт иткән. Кәсепселек хужалығына ҡағылғанда, уның төп тармаҡтары булып һунарсылыҡ һәм балыҡсылыҡ һаналған. Умартасылыҡты үҫтереү өсөн урмандарҙа уңайлы шарттар булған. Һөнәрселек тармаҡтарында күн етештереү эше мөһим роль уйнаған.
Ханлыҡ географик яҡтан уңайлы урында урынлашҡанлыҡтан, бында йәшәгән халыҡтың икенсе мөһим шөғөлө булып сауҙа торған. Иҙел буйы боронғо замандарҙан бирле тауар алмашыу үҙәге булған. Халыҡ-ара тауар алмашыуҙа иҙел буйы ҡалалары яраштырыусы (посредник) булып сығыш яһаған. Ханлыҡта тышҡы сауҙа эске сауҙаға ҡарағанда өҫтөнлөк алған. Ҡаҙан - ханлыҡтың баш ҡалаһы тышҡы сауҙа үҙәге булған. Дәүләт Рәсәй, Фарсыстан һәм Төркөстан менән тығыҙ һәм ныҡлы сауҙа бәйләнештәре булдырған. Ҡала халҡы балсыҡ әйберҙәр (көршәкселек), ағастан һәм тимерҙән, күндән ҡул эштәре, тимер хәрби кейем (брони), һабан һәм затлы биҙәүестәр эшләү (зәргәрлек) менән шөғөлләнгән; Үҙәк Азия, Ҡаф тауы һәм Рәсәй кешеләре менән һатыу итеү әүҙем алып барылған. Ҡолдар менән һатыу итеү ханлыҡта айырым урын биләгән. Бындай сауҙа объекты, нигеҙҙә, сапҡындар барышында ҡулға алынған әсирҙәр, айырым алғанда, Көнсығыш илдәре гаремдарына һатылған ҡатын-ҡыҙҙар булған. Ҡаҙандағы Ташаяҡ Баҙар һәм Иҙелдә Ҡаҙан кремле ҡаршыһында торған ҙур утрауҙағы, һуңынан Маркиз атамаһын алған (хәҙерге көндә, һыуһаҡлағыс төҙөлөшө барышында һыу аҫтында ҡалған), йәрминкә төп баҙар булып торған. Ҡаҙан ханлығы һөнәрселегенең бик күп төрҙәре шулай уҡ күп һанлы ҡолдар булыуын (дөйөм алғанда христиандар) талап иткән. Ҡырыйҙа йәшәгән башҡа ҡәбиләләр халҡы тауар алмашыуға йәлеп ителмәгән, сөнки был арала фәҡәт натураль хужалыҡ өҫтөнлөк алған булған. Ҡырыйҙағы халыҡ сауҙа итмәгән, ә үҙҙәре үҫтергән һәм эшләп тапҡан аҙыҡ-түлекте яһаҡ итеп бушлай биргәндәр. Игенселек менән шөғөлләнеүсе татар халҡы, ханлыҡ ситендә йәшәүсе халыҡтан айырмалы рәүештә, тауар алмашыуға йәлеп ителгән булған.
Дине[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙан ханлығында Ислам дине өҫтөнлөклө дин булған. Мосолман руханиҙарының башлығы Сәйед — Мөхәммәт Пәйғәмбәр тоҡомло юғары вазифалы кеше. Сәйедтәр бер нисә булыуы мөмкин булһа ла, руханиҙар башлығы берәү генә булған. Хандан ҡала руханиҙар башлығы дәүләттең төп вазифалы кешеһе һаналған. 1552 йылда, Ҡаҙанды рус ғәскәрҙәренең ҡаты һөжүменән һаҡлағанда, үҙенең уҡыусылары менән һуғышта һәләк булған имам (дини эшмәкәр) Ҡолшәриф иң билдәле сәйедтәрҙең береһе булған. Ханлыҡтың дини әһелдәре шәйехтәр (исламды таратыусылар), муллалар, имамдар (мәсеттәрҙә намаҙ уҡыусы дини кешеләр), дәрүиштәр (монах)тар, хажи (Мәккәгә хаж ҡылған кешеләр), хафиздар (Ҡөрьәнде профессиональ уҡыусылар), шулай уҡ данишмендтар (уҡытыусылар) булған. Бынан тыш, шәйех-задалар һәм мулла-задалар — шәйех һәм муллаларҙың уҡыусылары һәм шәйех һәм муллаларҙың улдары булған. Руханиҙар, башҡа эштәрҙән тыш, халыҡты ағартыу эше менән дә шөғөлләнгәндәр.
Исламдың сөннәтселек йүнәлешенән тыш, ханлыҡта Төркөстандан килтерелгән суфыйсылыҡ тәғлимәте таралған. Ҡаҙан ханлығында төрлө тәғлимәттәргә түҙемле булыуға ҡоролған дини сәйәсәт принцибы сауҙагәр-һөнәрсе халыҡтың[7] күп конфессионаллегенә, шулай уҡ Иҙел Болғары традицияларына таянған.
Ҡораллы көстәры[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Русь менән һуғыштарҙа Ҡаҙанлылар сик буйындағы рус ҡалаларына һөжүм итеү менән генә сикләнгәндәр. Шулай булһа ла, татарҙар уңышлы һөжүмдәрен бер генә тапҡыр ойоштормаған һәм Мәскәү дәүләтенең эске өлкәләренә үк баҫып ингән. Ғәскәрҙең төп төрө күп һанлы атлы һуғышсылар булған. Пехота подразделениелары аҙ һанлы булған. Ҡаҙанлыларҙың күп һанлы артиллерияһы булмаған. Атлы ғәскәрҙең төп массаһын кәрәкле булған саҡта саҡыртып алына торған удел кенәздәре дружинаһы тәшкил иткән. Татар атлыларының тактикаһы манёврлы һәм шәп һөжүмдән ғибәрәт булған. Һөжүм итеү һуғышын алып барырға көстәре булмағас, Ҡаҙанлылар даими рәүештә һаҡланыу (оборона) һуғыштары алып барыу тактикаһын камиллаштырған. Мәскәү кенәздәре власы аҫтында йәшәгән күрше көнбайыш өлкәләренә, әсирҙәр, ҡолдар табыу, поместьеларға һөжүм итеү маҡсатында, периодик рәүештә сапҡын ойошторған. Атап әйткәндә, татар һуғышсылары засадаларҙы оҫта ойошторған, тылдан һөжүм итеү һәм башҡа күп хәрби хәйләләр ҡулланған. Ханлыҡтың баш ҡалаһы артиллерия менән һаҡланған беренсе класлы ҡәлғә булған.
Мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙан ханлығында, бигерәк тә уның баш ҡалаһында, төҙөлөш эше һәм архитектура, шул иҫәптән монументаль архитектура киң үҫеш алған. Был шул дәүерҙә йәшәгән үҙ күҙе менән күреүселәр хәбәрҙәре, XVI быуат уртаһында күсереп яҙылған китаптар мәғлүмәттәре, Ҡаҙан кремле территорияһында һаҡланған ҡайһы бер күренекле архитектура һәйкәлдәре, айырым алғанда, Нурғәле мәсетенең элекке зданиеһы, ә шулай уҡ археологик тикшеренеүҙәрҙә табылған ул дәүерҙәге биналарҙың фундаменттары менән дөрөҫләнә.
Таш һырлау - һөнәрселектең сәнғәт кимәленә күтәрелгән киң таралған төрө булған. Зәргәрлек сәнғәте, затлы металдың аҫылташтар менән ойоштормаһынан төрлө биҙәүестәр әҙерләү иң юғары үҫеш кимәленә еткерелгән.
Ҡаҙан ханлығында Иҙел Болғары дәүере башында килеп сыҡҡан һәм Алтын Урҙала грамотаның нигеҙен тәшкил иткән ғәрәп графикаһы нигеҙендәге яҙма киң таралыш алған. Элеккесә мәктәп һәм мәҙрәсәләрҙә уҡығандар; юғары типтағы мәҙрәсәнең булыуы ла ихтимал, мәҫәлән, билдәле Ҡолшәриф мәҙрәсәһе. Ханлыҡтың халҡы араһында уҡый-яҙа белеү (грамоталылыҡ) етерлек киң таралыш алған булған.
Ҡаҙан ханлығында көнсығыш шиғриәт киң танылыу тапҡан. Ҡаҙан ханлығында үҙ шағирҙары ла барлыҡҡа килгән, шулар араһында: Мөхәммәтәмин (ул хан булған, XV быуат аҙағы — XVI быуат башы), Мөхәмәдйәр, Өммикамал, Ғарифбәк, Мәҡсүҙи, Ҡолшәриф (ул шулай уҡ билдәле Ҡаҙан сәйеде, татар халҡының милли батыры — XVI быуаттың беренсе яртыһы). Ҡаҙанда хан һарайы янындағы һәм халыҡ араһынан сыҡҡан шағирҙар күп булған. Үҙенең «Төхвәи-мәрдән» («Ирҙәр һәләте» — 1539 йыл) һәм «Нуры-содур» («Йөрәктәр яҡтыһы» — 1542 йыл) поэмаларында яҡшылыҡ һәм ғәҙеллек, халыҡҡа тоғро хеҙмәт итеү тәғлимәтен таратҡан Мөхәмәдйәрҙең ижады Ҡаҙан ханлығы шиғри мираҫының юғары ҡаҙанышы булып тора.[8]
Мәскәү кенәзлеге менән үҙ-ара мөнәсәбәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ике төп төркөм Ҡаҙан ханлығында эске сәйәси низағтың сәбәпсеһе булған — беренсе төркөм күрше Мәскәү кенәзлеге менән тыныс һыйышып йәшәү һәм сауҙа итеү яҡлы булһа, икенсеһе, ҡырым ханлығы сәйәсәте яҡлы булғандары, күршеләргә фәҡәт ҡолдар табыу һәм талау сығанағы итеп кенә ҡараған. Ҡаҙан ханлығының һуңғы 100 йыл дәүерендәге яҙмышын шул ике төркөмдөң көсөргәнешле көрәше хәл иткән.
Мәскәү кенәзлеге Ҡаҙанды үҙ тәьҫиренә күп тапҡыр буйһондорорға тырышҡан. 1467 йылда уҡ рус ғәскәрҙәре, Ҡаҙан тәхетенә батша улы Ҡасим ханлығы ханы Ҡасимды ултыртыу маҡсатында Ҡаҙанға беренсе поход ойошторған. XV быуаттың өсөнсө сирегендә үк Мәскәү һәм Ҡаҙан дәүләттәре араһында Юғары Иҙел буйы ерҙәре тирәһендә шәхси мәнфәғәттәренең ҡапма-ҡаршы килеүе асыҡ күренгән. XV быуаттың 80-се йылдарында мәскәү хөкүмәте Ҡаҙан тәхете өсөн көрәшкә әүҙем ҡыҫылған һәм, Ҡаҙан тәхетенә ҡуйылдығын (үҙенең кешеһен) ултыртыу маҡсатында, ғәскәрҙәрен йыш ҡына ебәреп торған. Оҙайлы көрәштең һөҙөмтәһе булып Рус-Ҡаҙан һуғышы (1487) һәм Ҡаҙан тәхетенә Мәскәүгә лояль булған Мөхәммәтәмин ханды раҫлау торған. Мәскәү хөкүмәтенә ярай алмаған хан ҡолатылған. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, мәскәү ҡуйылдығы Мөхәммәтәминдең сағыштырмаса тыныс идара иткән дәүерендә лә ханлыҡ тәхетенә нуғай мырҙалары тарафынан яҡланған төмән батша улын ултыртыу маҡсатында юғары ҡатламдың ҡаршы сығыуы күп тапҡыр күҙәтелгән. Иван III Мөхәммәтәминде төшөрөргә, уның урынына тәхеткә уның ағаһы Ҡаҙан ханы Әбделлатифты ҡуйырға, шулай итеп, Ҡаҙан юғары ҡатламының талаптарын үтәргә мәжбүр булған.
XVI быуаттың беренсе яртыһында, бигерәк тә Гәрәй хан нәҫелдәре идара иткәндә, Ҡаҙан ханлығы һәм Мәскәү кенәзлеге даими рәүештә һуғышҡандар. 1505—1507 йылдарҙағы Рус-Ҡаҙан һуғыштары осоронда Мәскәүҙең хәрби һәм сәйәси яҡлауы арҡаһында тәхеткә ултырған Мөхәммәтәмин хан Мәскәү бойондороҡлолоғонан ысҡынған. Был һуғыш барышында рустар 1506 йылда Ҡаҙанға ҙур поход ойошторғандар һәм ҡала диуарҙары эргәһендә тулыһынса ҡыйратылғандар. 1521 йылдың авгусында Ҡаҙан ханы Сәхибгәрәй I-нең көстәре 1521 йылда хәрби поход менән Түбәнге Новгород, Муром, Клин, Мещёра уйһыулығына һәм Владимир ерҙәренә һөжүм иткән һәм Ҡырым ханы Мехмед Гәрәй I ғәскәре менән Коломна янында ҡушылған. Бынан һуң Мәскәүҙе ҡамаған һәм Василий III ғали йәнәптәрен хурлыҡлы килешеү төҙөргә мәжбүр иткән. Рус йылъяҙмаларына ярашлы, был походта һигеҙ йөҙ мең кешене әсирлеккә алып киткәндәр.
Ҡаҙан хандары рус ерҙәренә, бигерәк тә Түбәнге Новгород, Вятка, Владимир, Кострома, Галич (Кострома өлкәһе) һәм Муром райондары тирәһенә, барыһы ҡырҡҡа яҡын поход ойошторған.
Мәскәү тарафынан яулап алыныуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙан тәхетенә Мәскәүгә лояль булған хан ҡуйырға күпмелер маташҡандан һуң, Иван ІV Ҡаҙан походтары серияһын башларға ҡарар иткән. Тәүге ике поход уңышһыҙлыҡҡа осраған, һәм 1552 йылда рус батшаһы өсөнсө тапҡыр ханлыҡтың баш ҡалаһын ҡамауға алған. Йәшертен эшләнгән (Сапа) ер аҫты юлына алдан һалып ҡуйылған дары ярҙамында ҡала диуарҙарын шартлатып, Ҡаҙан ҡаты һөжүм (штурм) менән алынған, халыҡтың байтаҡ өлөшө ҡырылған, ә ҡала үҙе яндырылған. Ҡаҙан ханлығы юҡҡа сығарылған, һәм Урта Иҙел буйының байтаҡ өлөшө Рәсәйгә ҡушылған. Ҡаҙан ханлығын алыу һәм еңеү иҫтәлеге итеп, Иван Яуыз (Грозный) бойороғо буйынса Мәскәүҙә, Ҡыҙыл майҙанда, Василий Блаженный соборы (Покров соборы) төҙөлгән.
Ҡаҙанды алғандан һуң һәм Пётр I батша 1713 йылда уҙғарған территориаль-дәүләт реформалары буйынса, яулап алынған Ҡаҙан ханлығы Рус батшалығы йәғни Рәсәй Дәүләтенең шәхси унияһындағы формаль бойондороҡһоҙ Ҡаҙан батшалығы тип атала башлаған, «Ҡаҙан Батшаһы» тигән титул алған рәсәй батшаһы тарафынан идара ителгән, һәм административ яҡтан Мәскәүҙәге Ҡаҙан Һарай Приказы тарафынан идара ителгән. Шулай уҡ яңы барлыҡҡа килгән Ҡаҙан архиепископияһы ла шундуҡ Рус Православие Сиркәүендә мөһимлеге буйынса өсөнсө урынға ҡуйылған.
Ҡаҙан хандары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Оло-Мөхәммәт - Бөйөк хан, Ичкиле Хәсән уландың улы (1438—1445), Алтын Урҙаның элекке ханы.
- Мәхмүд хан, Оло-Мөхәммәт хандың улы (1445—1466).
- Хәлил хан, Мәхмүд хандың улы (1466—1467).
- Ибраһим хан, Мәхмүд хандың улы (1467—1479).
- Илһам хан, Ибраһим хандың улы (1479—1484, 1485—1487).
- Мөхәммәтәмин хан, Ибраһим хандың улы (1484—1485, 1487—1496, 1502—1518).
- Мамуҡ (Төмән) хан (1496—1497).
- Әбделлатиф хан, Ибраһим хандың улы (1497—1502).
- Шах Әли хан, ҡасим солтаны (Шәйех Әүлиәр) улы (1519—1521, 1546, 1551—1552).
- Сәхибгәрәй I хан, ҡырым ханының улы Миңлегәрәй I (1521—1524).
- Сафагәрәй хан, ҡырым ханының улы Сәғәҙәтгәрәй I (1524—1531, 1536—1546, 1546—1549).
- Йәнғәле хан, Шәйех-Әүлиә солтандың улы (1532—1535).
- Үтәмешгәрәй хан, Сафгәрәй хандың улы (1549—1551).
- ЙәдгәрМөхәммәт хан, астрахань ханы Ҡасим II-нең улы (1552).
- Әлиакрам хан (Нуғай династияһы) (1553—1556).
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Иҙел Болғары
- Ҡаҙан татарҙары
- Мырҙалар. Татар дворянлығы
- Ҡаҙан хандары теҙмәһе
- Имәнгәрәй
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Төп сығанаҡтар: Худяков М. Г. Очерки по истории Казанского ханства; Хамидуллин Б.Л. Народы Казанского ханства. Казань: Татарское книжное издательство, 2002; Хамидуллин Б.Л. Казанское ханство // Большая Российская энциклопедия. М., 2011. –Том 17.
- Полное собрание русских летописей — 1904.; М., репринт, 1965. — Т. 13.
- Казанское царство // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Измайлов И. М. Завоевание казанского ханства: причины и последствия (критический разбор новых тенденций современной российской историографии)
- Исхаков Д. К вопросу об этносоциальной структуре татарских ханств (на примере Казанского и Касимовского ханств XV-сер. XVI вв.)
- Алишев С. Х. Казань и Москва: межгосударственные отношения в XV—XVI вв
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Беспалов Роман Анатольевич Хан Улу-Мухаммед и государства Восточной Европы: от Белёва до Казани (1437—1445) // Золотоордынская цивилизация. Сборник статей. Вып. 5. Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2012. С.53-70.
- Измайлов И. Л., Измайлов Б. И. Газиз Губайдуллин об истории Казанского ханства // История и современность. 2013. № 1(17)
- Башкирское народное творчество. Т.2. Предания и легенды. Уфа, 1987; Худяков М. Г. Очерки по истории
Казанского ханства. М., 1991.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Татарская энциклопедия: В 6 т. - Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2006. - Т.3, С.147
- ↑ Татарская энциклопедия: В 6 т. - Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2006. - Т.3, С.148
- ↑ Чувашская энциклопедия
- ↑ 4,0 4,1 Хамидуллин Б. Л. Казанское ханство // Большая российская энциклопедия. Т. 12: Исландия — Канцеляризмы — М.: «Большая Российская энциклопедия», 2008. — 768 б. — ISBN 978-5-85270-343-9.
- ↑ Димитриев В. Д. Казанское ханство // Чувашская энциклопедия [Электронный ресурс] / Чуваш. гос. ин-т гуманитар. наук, Чуваш. кн. изд-во. — Чебоксары, 2009.
- ↑ Худяков М. Г. Очерки по истории Казанского ханства
- ↑ Худяков М. Г. Очерки по истории Казанского ханства. Казань, 1923
- ↑ Фахрутдинов Р. Г. История татарского народа и Татарстана. (Древность и средневековье)
Ҡаҙан ханлығы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙан ханлығы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Өфө электр селтәрҙәре ҙур һорау менән ҡуллана
2009 йылда «БашРЭС» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә электр селтәренә тоташтырыуҙы һорап 9 626 ғариза бирелгән, шуның нигеҙендә 7 908 килешеү төҙөлгән.
Иң күп заявка Өфө ҡала электр селтәренә килгән. «БашРЭС-УГЭС» технологик тоташтырыуға 2009 йылда 267,5 миллион һумға 2449 килешеү төҙөгән. «БашРЭС»-тың башҡа филиалдарында килешеүҙәр һаны күпкә кәм. БашРЭС-Нефтекама, БашРЭС-Стәрлетамаҡ, БашРЭС-Өфө һәм БашРЭС-Белорет бөтәһе бергә ҡулланыусылар менән 16,7 миллион һумға 5459 килешеү төҙөгән.
Яңы ҡулланыусыларға 84,5 МВт ҡеүәт бүленгән, шуның яртыһынан күберәге Өфөгә тура килә.
«Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә әйтеүҙәренсә, ғаризаларҙың күплеге тоташтырыуға тарифтарҙың сағыштырмаса түбән булыуына бәйле. Башҡортостан буйынса электр селтәрҙәренә технологик тоташтырыуға тариф, физик һәм юридик шәхестәр өсөн тоташтырыу ҡеүәте 15 кВт-тан артмағанда, 550 һум кимәлендә билдәләнгән. Ғариза биреүсенең участкаһы менән кәрәкле көсөргәнештәге электр селтәре объекты араһы — ҡалала 300 метрҙан, ауылда 500 метрҙан ашмаған осраҡтарға ҡағыла был.


text:
Башҡортостан уҡыусылары “Бәләкәй ватаным” бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнаша
Шишмә районының Балалар ижады үҙәгенән Артур Андреев менән Лилиә Илюшкина «Бәләкәй ватаным» бөтә Рәсәй конкурсының финалына сыҡты. Ул «Орленок» балалар һауыҡтырыу лагерендә (Краснодар өлкәһе) 1-21 апрелдә үтәсәк.
Республика турында еңеп сыҡҡас, уҡыусылар Мәскәүгә ситтән тороп үткәрелгән турға эштәрен ебәрә һәм финалға саҡырыу ала. Йәш тикшеренеүселәр «Матди булмаған мәҙәниәт» секцияһында сығыш яһаясаҡ. Артур боронғо мордва халҡы байрамы йолалары хаҡында һөйләйәсәк, ә Лилиә «Традицион башҡорт биҙәүестәре һәм хәҙерге заман» проектын яҡлаясаҡ.
Форум программаһында балалар ижади берекмәләре эше, ял һәм мәҙәни саралар, эҙләнеү-тикшеренеү эшмәкәрлеге планлаштырылған.


text:
Фото:
Башҡортостанда гуманитар һәләкәттәр һөҙөмтәһендә зыян күреүселәргә ярҙамға аҡса йыйыу өсөн иҫәп асылды
Фото:
Башҡортостанда гуманитар һәләкәттәр һөҙөмтәһендә зыян күреүселәргә, шулай уҡ ауыр хәлдә ҡалған граждандарға ярҙам итеүгә физик һәм юридик шәхестәрҙән аҡса йыйыу өсөн махсус иҫәп асылған.
Иҫәптең реквизиттары:
Р/сч 40603810000000000321 "УРАЛСИБ" асыҡ акционерҙар йәмғиәте филиалында, Өфө ҡалаһы;
Кор/сч 30101810600000000770;
БИК 048073770;
ИНН 0278112765;
КПП 027801001;
Түләүҙәрҙе алыусы: Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса идаралыҡ.


text:
Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнө «йәшел иҡтисад» девизы аҫтында үтәсәк
Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы 2012 йылда Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнө темаһын иғлан итте, ул «Хеҙмәтте һаҡлауҙың «йәшел иҡтисад»та алға китеше» девизы аҫтында үтәсәк, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандағы Дәүләт хеҙмәт инспекцияһынан. Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнө 28 апрелдә билдәләнә.
«Йәшел иҡтисад» — бөгөнгө йәмғиәтте үҫтереүҙең бер йүнәлеше. Был халыҡтың йәшәйешен яҡшыртҡан һәм шул уҡ ваҡытта тирә-яҡ мөхит өсөн хәүефте кәметкән иҡтисад.
— «Йәшел иҡтисад» тотороҡлораҡ иҡтисад һәм киләсәк быуындар өсөн тирә-яҡ мөхитте һаҡларға теләгән йәмғиәт символына әүерелде, — тип иҫәпләй Башҡортостандағы Дәүләт хеҙмәт инспекцияһы етәксеһе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Андрей Цибизов. — Әммә ҡайһы бер эш урындарында ҡулланылған технологиялар тирә-яҡ мөхитте һаҡлап та, эшселәр өсөн хәүефле булыуы мөмкин.
«Йәшел иҡтисад»ты үҫтергәндә хеҙмәтте һаҡлау мәсьәләләрен эшселәр өсөн хәүефле булмаған эш урындарын булдырыу процесына йәлеп итеү мөһим. Эшселәрҙең һаулығын һәм именлеген һаҡлауҙы тирә-яҡ мөхитте һаҡлау менән берләштерергә кәрәк.
Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы билдәләүенсә, 2,3 миллион самаһы кеше йыл һайын эш урындарында бәхетһеҙлек осраҡтары йәки эш менән бәйле ауырыуҙар һөҙөмтәһендә һәләк була. Башҡортостанда, 2011 йыл һөҙөмтәләре буйынса, производсвола имгәнеп, һәләк булған хеҙмәткәрҙәр һанының – 10 процентҡа, йәрәхәт алыусыларҙың һаны 13 процентҡа артыуы теркәлгән. Дәүләт хеҙмәт инспекцияһы мәғлүмәттәре буйынса, производстволағы бәхетһеҙлек осраҡтары һөҙөмтәһендә 213 кеше – ауыр йәрәхәт алған, 87 эшсе һәләк булған.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнөн билдәләү Һәләк булған эшселәрҙе иҫкә алыу көнөнә бәйле, ул тәүге тапҡыр 1989 йылда Америка һәм Канада эшселәре менән үткәрелгән. 2003 йылдан алып Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнө Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы башланғысы менән һәләк булғандарҙы иҫкә алыу өсөн генә түгел, ә эш биреүселәр, хеҙмәткәрҙәр, йәмәғәтселек иғтибарын производствола имгәнеү һәм хәүефле хеҙмәт шарттары мәсьәләләренә йәлеп итеү, шулай уҡ был проблемаларҙы хәл итеүгә булышлыҡ итеү маҡсатында ла билдәләнә.


text:
Республикала һәр һыйырҙан тәүлегенә уртаса һауым - 8,6 кг
Башҡортостандың ауыл хужалығы предприятиеларында көн һайын һәр һыйырҙан уртаса 8,6-шар килограмм һөт алалар, былтырғы ошо уҡ ваҡыттағы күрһәткестәр менән сағыштырғанда 100 грамға күберәк.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә билдәләүҙәренсә, ете районда – Ауырғазы, Дүртөйлө, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Өфө, Учалы һәм Саҡмағош – һәр һыйырҙан уртаса тәүлек һауым 10 килограмдан ашыу. Шул уҡ ваҡытта Стәрлетамаҡ һәм Саҡмағош райондарында һәр һыйырға 12 килограмдан ашыу һөт тура килә.
Республикала йыл башынан алып һәр һыйырҙан уртаса 3,5 тонна самаһы һөт һауып алынған.
Биш меңлек һөт рубежын әлегә тик Саҡмағош районы ғына, дүрт меңлек рубежды Ауырғазы, Дүртөйлө, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Тәтешле һәм Өфө райондары үткән.
Республикала йыл башынан алып әлеге ваҡытҡа тулайым һауым 1,596 миллион тонна тиерлек тәшкил итә, 620,8 мең тонна самаһы һатылған. Һөт етештереү һәм һатыу буйынса лидерҙар булып элеккесә Саҡмағош, Стәрлетамаҡ һәм Дүртөйлө райондары ҡала.
Министрлыҡтың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 2013 йыл башынан алып халыҡтан 97,6 мең тонна самаһы һөт һатып алынған. Урындағы халыҡтан артыҡ һөтөн һатып алыу буйынса Илеш, Шаран, Миәкә, Йәрмәкәй һәм Баймаҡ райондарында эштәр яҡшы ҡуйылған. Был райондарҙың һәр ҡайһыһынан бөгөнгө көнгә халыҡтан 4091 тоннанан алып 4735 тоннаға тиклем һөт һатып алынған.


text:
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының 24-се ултырышы 22 апрелдә үткәрелә
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың 24-се ултырышы 22 апрелдә үткәреләсәк. Депутаттар ҡырҡҡа яҡын мәсьәлә тикшерәсәк. Ултырышты үткәреү датаһы һәм көн тәртибе дүртенсе саҡырылыш БР Дәүләт Йыйылышы Президиумының 13 апрелдә үткәрелгән 28-се ултырышында билдәләнде.
Депутаттар пленар ултырышта ҡараясаҡ төп мәсьәләләр араһында “1941 – 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығын байрам итеүгә әҙерлек тураһында” темаһына “Хөкүмәт сәғәте” үткәреү һәм БР Контроль-иҫәп палатаһының 2009 йылдағы эшмәкәрлек йомғаҡтары тураһында отчеты билдәләнде.
Депутаттар алдында биш мировой судья һайлау, шулай уҡ 29 республика закон проектын ҡарау бурысы тора: алтауһы – өсөнсө уҡыуҙа, етәүһе – икенсе һәм 16 – беренсе уҡыуҙа. БР Дәүләт Йыйылышы әҙерләгән ике федераль закон проекты, депутаттар корпусының күбеһе яҡлаған осраҡта, закон сығарыу иницитиваһы тәртибендә Дәүләт Думаһына ебәреләсәк.
24-се ултырышта Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәренә тарифтарҙың үҫешенә контроль буйынса эш комиссияһы ойоштороласаҡ.


text:
Фото:
Белоретта еңел атлетика буйынса тренерҙар семинары үтте
Фото:
Белоретта еңел атлетика буйынса тренерҙарҙың семинары үтте. Унда кросс буйынса Башҡортостан Республикаһы Чемпионатына килгән команда етәкселәре һәм белгестәре ҡатнашты. Улар был спорт төрөндә допинг ҡулланыу проблемалары буйынса фекер алышты, республикала һәр ерҙә электрон судьялыҡ индереү тураһында мәғлүмәт тыңланы. Семинарҙы алып барыусы Башҡортостандың юғары спорт оҫталығы мәктәбе директоры, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Евгений Емельянов әйтеүенсә, республикала үткәрелеүсе еңел атлетика буйынса ярыштарҙың иҫәп-хисабында әллә ҡасандан уҡ тәртип булдырыу талап ителә.
Бихисап һәләтле спортсылар, Рәсәй йыйылма командаһы ағзаларын тәрбиәләгән Белорет ҡыҙы, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Татьяна Сенченко хеҙмәттәштәре менән һөнәри оҫталыҡ серҙәрен уртаҡлашты. Ә улар, үҙ сиратында, уны көн элгәре үткән юбилейы менән ҡотланы.


text:
ШОС илдәренең Йәштәр инновация форумына Өфөгә бизнес-фәрештәләр киләсәк
ӨФӨ, 2014 йыл, 8 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
7-10 октябрҙә Өфөлә үтәсәк ШОС илдәренең Йәштәр инновация форумында бизнес-фәрештәләр буласаҡ. Шулай тип стартап-проекттарын финанслаусы шәхси инвесторҙар атала.
«Өфө-2015» ШОС һәм БРИКС офис-төркөмө хәбәр итеүенсә, IT-ONLINE Venture венчур инвестиция фондының идара итеүсе уҙаҡташы Михаил Казарцев, «Самотлор-Инвест» инвестиция-финанс компанияһының генераль директоры Николай Бадулин, Мәскәү эшҡыуарҙар ассоциацияһының инновациялар һәм венчур финанслауы буйынса комитеты рәйесе Дмитрий Горбунов, шулай уҡ, өс ҡатнашыусыға уларҙың проекттарын тормошҡа ашырыуға финанслау алырға ярҙам итәсәк, «Изгелек корпорацияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте генераль директоры Анна Ошарова форум эксперттары буласаҡ.
«Түңәрәк өҫтәл» форматындағы фекер алышыуҙарҙа Рәсәй йәштәр эшҡыуарлығына булышлыҡ итеү үҙәге директоры урынбаҫары Илдар Ғаббасов, «Дабл Вью» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең үҫеш буйынса директоры Евгений Савин, «Рәсәйҙең йәштәр бизнесы» халыҡ-ара программаһы етәксеһе Борис Ткаченко һәм Рунетты үҫтереү институты етәксеһе Денис Калугин ҡатнашасаҡ.
— Ойоштороусылар Өфөгә ШОС илдәренең проекттарын һәм иҡтисадтарын үҫтереүҙә ярҙам итәсәк иң яҡшы белгестәрҙе саҡырған. Форум сиктәрендә иң яҡшы инновацион проекттар финанслау һәм ярҙам аласаҡ. Өфөлә һөҙөмтәле диалог һәм конструктив ҡарар ҡабул итеүҙәр өсөн майҙансыҡ булдырыласаҡ, — тип һөйләне Рәсәй йәштәре союзының Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек һәм инновацион эшмәкәрлек департаменты етәксеһе Татьяна Селиверстова.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ШОС илдәренең йәштәр инновация форумында Ҡаҙағстандың, Ҡырғыҙстан, Ҡытай Халыҡ Республикаһы, Тажикстан һәм Үзбәкстандың йәш ғалимдары һәм эшҡыуарҙары, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы төбәктәренең вәкилдәре ҡатнашасаҡ. Сара сиктәрендә ШОС киңлегендә иҡтисадты үҫтереүҙә фәндең һәм инновацияның роле тураһында бәхәстәр уҙасаҡ. Форум ҡатнашыусылары һәм ҡунаҡтары форумдың уҙаҡташ булған юғары уҡыу йорттарының инновацион технологиялары һәм асыштары күргәҙмәһен ҡарай аласаҡ.


text:
Эйәр хыялың артынан!..Һәр ҡатын-ҡыҙ бәхетле булырға теләй. Нимә һуң ул бәхет? Нисек бәхетле булырға? Быны һәр кем үҙенсә хәл итә. Хыялы артынан барыуҙы тормош маҡсаты итеп алған, донъяға рәссам күҙҙәре менән һоҡланып баҡҡан Рита Абдулхаҡ ҡыҙы Кутяндың (Иҫәнғолованың)...
Ҡыҙлы йортта ырыҫ бар«Ҡыҙы барҙың наҙы бар», «Ҡыҙы булмай тороп, ҡатын әсәй булмаҫ», «Өс ҡыҙы булған кеше ожмахҡа инер» – ҡыҙлы йортҡа ниндәй бәхет ишелеүен тойомлатыусы мәҡәл-әйтем байтаҡ. Өфө ҡалаһында тыуып үҫкән Азалия Азат ҡыҙы Заһитова менән ата-әсәһе, туғандары...
Үлсәүҙәргә һалып яҙмыштыӨфө ҡалаһы 51-се поликлиникаһының профилактикалау бүлеге мөдире, БР-ҙың атҡаҙанған табибы, I категориялы терапевт Рәйлә Һиҙиәт ҡыҙы Ниғмәтуллинаның хеҙмәт кенәгәһендә бер генә яҙыу, уныһы ла эшкә алыныуы хаҡында. Ошо дауаханала тәүге хеҙмәт көнөн...
Бәхетле яҙмыш яҡтыһыРеспублика перинаталь үҙәгенең ярҙамсы репродуктив технологиялар бүлеге мөдире, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, БР һаулыҡ һаҡлау отличнигы Рәмилә Оморҙаҡ ҡыҙы Үҙәнбаеваның тормош юлы Башҡортостан медицинаһы үҫеше менән тығыҙ бәйләнгән. Үҙ...
Донъя тотҡаһыЗатлы ҡатын, даланлы ҡатын, тип һоҡланып ҡарайҙар Әбйәлил районы Әбйәлил ауылында ғүмер итеүсе Рәйлә Вәлит ҡыҙы Ниғәмәтйәноваға. Ә был дәрәжәгә етер өсөн күпме юл, һынауҙар, ҡаршылыҡтар үтергә тура килеүен ул үҙе генә белә. Тыумыштан бирелгән илаһи...
ҺӨЙӨҮ БУЛҒАН ЕРҘӘ БӘХЕТ БАРXXI быуат ҡатын-ҡыҙының ысын портретын бөйөк рәссам нисек һүрәтләр ине икән? Тылсымлы ҡылҡәләм замана һылыуының тышҡы гүзәллеген һынландырып ҡына ҡалмай, күңел балҡышын, нескә аҡылын, рух күтәренкелеген, утлы сая йөрәген сағылдырып, уның ер һулышын...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Туризмды үҫтереү - мѳһим бурыс
Республика Башлығы Рѳстәм Хәмитов та брендтың заманса һәм ҡыҙыҡлы булыуын билдәләй. Ғѳмүмән, туризмды үҫтереү йәһәтенән беҙҙең район да ҙур әүҙемлек күрһәтә, ҙур эштәр алып бара. Яңыраҡ "Абҙаҡ" ял базаһында "Урал легендаһы" Башҡортостандың тау курорттары туристик-рекреацион кластерын үҫтереү буйынса координацион советтың ултырышы үтте. Кәңәшмәлә Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта, Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Вячеслав Гилязетдинов, муниципаль район хакимиәте башлығы Владислав Миронов, кластерға ингән тау саңғыһы үҙәктәре, тәбиғәт парктары һәм шифаханалары һәм шулай уҡ туристик бизнес вәкилдәре ҡатнашты. Кластерҙың үҙәген өс эре - «Абҙаҡ», «Морат тауы», «Металлург-Магнитогорск» тау саңғыһы үҙәктәре булдыра. Шуға ла кәңәшмә ойоштороуҙың тәүге маҡсаты ла ҡышҡы миҙгелгә йомғаҡ яһау булды. Координацион Совет рәйесе булараҡ Владислав Миронов, республиканың профилле дәүләт комитеты баһаһы буйынса кластерҙың Башҡортостан территорияһында йылдам үҫеш алыуын билдәләне. Ул кәңәшмәгә йыйылыусыларҙың иғтибарын Советтың тәү сираттағы бурыстарын тормошҡа ашырыу буйынса башҡарылған эштәренә йүнәлтте. Үткән йылда башҡарылған иң ҙур бурыстарҙың береһе «Урал легендаһы» поезының йөрөй башлауы булды. Был үҙ сиратында тау саңғыһы курорттарына халыҡты күберәк йәлеп итеүгә булышлыҡ иткән. Әммә Советтың ҡышҡы миҙгелдән тыш та башҡараһы эштәре күп әле. Кәңәшмә барышында туристарҙы бөтә миҙгелдәрҙә лә күпләп йәлеп итеү мөмкинлеге билдәләнде, сѳнки кластерға ингән район биләмәләрендә бик күп шифахана-курорт йүнәлешендәге объекттар, ҡурсаулыҡтар, күлдәр, шишмәләр, минераль һыу сығанаҡтары, тәбиғәт ҡомартҡылары бар. Кәңәшмәгә йыйылыусылар Бөрйән районында ла ошондай уҡ кластер булдырыу мәсьәләһен күтәрҙе.


text:
Майҙандарҙың 45 процентында мал аҙығы культуралары сабылған
Республикала 499 мең гектарҙа мал аҙығы культуралары сабылған. Планға ҡарата был 45%. Ә Бишбүләк, Бүздәк һәм Краснокама райондарында бесән 60 проценттан ашыу майҙанда сабылған, тип хәбәр итте БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте.
Республика ҡышҡылыҡҡа 322 мең тонна бесән (44%) һәм 1 миллион 183 мең тонна сенаж (54%) запасы әҙерләгән. Башҡортостандың ике районы — Архангел һәм Туймазы — бесән преслауҙы тамамлаған. Дүрт район аграрийҙары (Архангел, Йәрмәкәй, Ейәнсура һәм Тәтешле) сенаж траншеяларын тултырған.


text:
- Подробности
- Просмотров: 288
МИНДӘЙ ТӨПӘЕВ (1728—?), Крәҫтиәндәр һуғышын (1773—75) баҫтырыуҙа ҡатнашыусы. Поручик (1776). Ҡазан даруғаһы Йәлдәк улусы Өсбүлә а. (хәҙ. БР‑ҙың Дүртөйлө р‑ны) мишәре. Шул уҡ даруғаның баш мишәр старшинаһы. 1767 й. алып Өфө провинцияһының почта комиссары. Стәрлетамаҡ пристаненә Илек тоҙо һәм Ырымбурға иген ташытыу м‑н шөғөлләнгән. 1773 й. сент. Нуғай даруғаһының көньяҡ улустарында баш күтәреүселәргә ҡаршы һуғышыу өсөн башҡ. отрядтары ойоштороп йөрөгән. 1774 й. апр. Өфө—Ырымбур юлында баш күтәреүселәр емергән почта станцияларын тергеҙеү м‑н шөғөлләнгән. Майҙа батша хөкүмәтенең тоғро мишәр старшиналары Аблай Исмаилов, Ишмөхәммәт Сөләймәнов (ҡара: Диваевтар) һәм Мөҡсин Әбдесәләмов м‑н берлектә Ф.Ю.Фрейман етәкс. хөкүмәт ғәскәрҙәре ярҙамында Ҡаранай Моратов отрядтарына ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. Сент. Өфөнө баш күтәреүселәрҙән обороналау өсөн татар-мишәр отрядтары ойоштора. Властарға Ҡасҡын Һамаров, Ҡәнзәфәр Усаев һ.б. эшмәкәрлеге т‑да хәбәр еткереп торған. 1776 й. нәҫелле дворянлыҡ дәрәжәһе ала, алтын миҙал м‑н бүләкләнә.
Н.М.Ҡолбахтин
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Әмирлек
Әмирлек (ғәр. أمیر — бойороусо, юлбашсы) — ислам дәүләтендә идара итеү формаһы. «Әмирлек» һүҙе әмир етәкселек иткән Хәлифәт, Солтанлыҡ, Имамлыҡ төшөнсәләре менән берҙәй. Әмирлек — нәҫелдән күсеүсе монархия түгел. Тәүҙә әмирҙәрҙә ислам общинаһы (умма) һайлаған. Әмирлек өсөн мосолмандарҙың йәшәү ҡануны — шәриғәтте тормошҡа ашырыу мөһим шарт булып тора. Ваҡыт үтеү менән әмирлектәр үҙгәрә, хәҙерге ваҡытта әмилектәр короллектәргә оҡшаған. Бөгөнгө донъяла әмирлектәр күп ҡалмаған, Яҡын Көнсығышта Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре тигән конфедерацияға ингән илдәр һәм үҙалла дәүләттәр Катар һәм Кувейт. 1996 йылдан 2001 йылға тиклем ислам идара итеү формаһы Афғанстан Ислам Әмирлеге исемле әмирлек Афғанстанда була. 2007 йылда ислам ҡаршылыҡ күрһәтеү көстәре Төньяҡ һәм ҡөньяҡ Визирстанда әмирлек иғлан иткәс Доку Умаров Төньяҡ Кавказдың әмире тип, Ичкерия Чечен Республикаһы исеме бөтөрөлдө тип иғлан ителә. 2011 йылда Йемендә хөкүмәткә ҡаршы сығыштар башланғас, «Аль-Каида» мөжәһидтәре Ғәрәп ярымутрауында әмирлек иғлан итә. Шулай уҡ "Аш-Шабаб"ойошмаһы Сомали иленең көньяғында әмирлек урынлаштырыу өсөн көрөшә.
Йөкмәткеһе
Үҙ алла әмирлектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әмирлектәр— дәүләт провинциядары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Берләшкән Ғәрәп Әмирләктәре
- Сәғүд Ғәрәбстаны провинциялары
Тарихи әмирлектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иғлан ителгән, әммә тарихта булмаған әмирлектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кавказ әмирлеге — 2007 йылда
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ислам дәүләттәре


text:
Рәсәйҙә яңы һөнәри байрам – Тикшереү органдары хеҙмәткәрҙәре көнө булдырылды
Рәсәй тикшереү органдары хеҙмәткәрҙәре көнө йыл һайын 25 июлдә билдәләнәсәк. Яңы һөнәри байрам көн элгәре Рәсәй Хөкүмәте ҡарары менән булдырылды. Документҡа РФ Хөкүмәте Премьер-министры Дмитрий Медведев ҡул ҡуйҙы.
Байрам көнө осраҡлы ғына һайланмаған. Петр I батшаның 1713 йылдың 25 июлендәге указы менән М.И.Волконскийҙың Тикшереү канцелярияһы булдырылған. Ул туранан-тура дәүләт башлығына буйһонған һәм судҡа тиклем тикшереү үткәреү вәкәләттәренә эйә булған Рәсәйҙең тәүге дәүләт органы булып торған.


text:
Өфөлә Дәүләт Йыйылышының 25-се ултырышы башланды
Өфөлә, БР Дәүләт Йыйылышы Йортонда, Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың 25-се ултырышы башланды. Уның эшендә Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, Федерация Советы ағзалары һәм Дәүләт Думаһы депутаттары, БР Хөкүмәте ағзалары ҡатнаша. Ултырышта шулай уҡ федераль ведомстволарҙың территориаль органдары, республика башҡарма власть органдары етәкселәре, Президент Хакимиәтенең, Дәүләт Йыйылышы Секретариатының һәм республика Хөкүмәте Аппаратының яуаплы хеҙмәткәрҙәре, Башҡортостан Республикаһы суд, хоҡуҡ һаҡлау органдары етәкселәре, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре лә бар.
Депутаттар ҡабул иткән көн тәртибендә 35 мәсьәлә, шул иҫәптән 22 республика һәм өс федераль закон проектын ҡарау, БР-ҙа Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкилдең докладын тыңлау, мировой судьялар һайлау һәм башҡа мөһим мәсьәләләр. Ултырыш БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаевтың сығышын тыңлауҙан башланды, ул 2009 йылда республика ауыл хужалығын үҫтереү һәм 2008-2012 йылдарға ауыл хужалығы продукцияһы, сеймал һәм аҙыҡ-түлек баҙарҙарын көйләү программаһын тормошҡа ашырыу һөҙөмтәләре тураһында доклад яһаны.
Докладта ауыл биләмәләрен тотороҡло үҫтереү, ауыл хужалығына эшләү өсөн уңайлы шарттар булдырыу, ауыл хужалығының өҫтөнлөклө тармаҡтарын үҫтереү, ауыл хужалығы продукцияһы, сеймал һәм аҙыҡ-түлек баҙарҙарын көйләү кеүек мәсьәләләр ҡарала, шулай уҡ 2010 йылға республика ауыл хужалығы үҫешенә прогноз яһала.


text:
«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы төбәк-ара конкурстың махсус призына лайыҡ булды
«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы XII «Яратам һине…» Төбәк-ара тыуған яҡ тураһында видеоклиптар конкурсының «Ватан яғымлылығы» номинацияһында еңеүсе тип танылды. Республиканың дәүләт телерадиокомпанияһы «Беҙҙең һайлау – бәлкәй Ватан» фондының попечителлек советы рәйесе Юрий Шафраниктың махсус призына лайыҡ булды.
Конкурс Төмән өлкәһендә үтте, тип хәбәр иттеләр БР Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығынан. Унда бөтә илдән бер нисә тиҫтә телекомпания ҡатнашты. «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы эше — «Байсауыл» видеоклибы диплом менән билдәләнде.
Жюри ағзалары Өфө видеоклибын иң профессиональ эштәрҙең береһе тип атаны.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов «Кроношпан» компаниялар төркөмө башлығы Петр Кайндл менән эш осрашыуы үткәрҙе
Фото:
Өфөлә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һәм «Кроношпан Холдингс Ист Лимитед» компаниялар төркөмө башлығы Петр Кайндл төбәктә «Ағас-юнысҡы һәм ламинацияланған плиталар етештереү» өҫтөнлөклө инвестиция проектын тормошҡа ашырыу барышын тикшерҙе, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
— Әлеге ваҡытта инвестиция проектын тормошҡа ашырыу буйынса иң ауыр осор кисерәбеҙ: ер участкаларын рәсмиләштерәбеҙ, документтар әҙерләйбеҙ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Хеҙмәттәшлек итеү тураһындағы килешеүгә ярашлы эш алып барабыҙ һәм проектты тормошҡа ашырыу өсөн барыһын да эшләйбеҙ. Яңы индустриаль парк инфраструктураһын булдырыуға ҙур инвестициялар планлаштырылған.
— Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән ағас эшкәртеү предприятиеһын төҙөү буйынса планды тормошҡа ашырыу мәсьәләһен тикшерҙек. Барлыҡ эштәрҙең ваҡытында башҡарылыуынан ҡәнәғәтбеҙ. Һәм быйыл йәй объекттар төҙөй башлаясаҡбыҙ, — тине Петр Кайндл.


text:
Билдәле башҡорт шағиры Сафуан Әлибай яҡты донъянан китте
Башҡортостан әҙәбиәте ҙур юғалтыу кисерҙе. 74-се йәшендә, оҙаҡ ваҡыт ауырығандан һуң билдәле башҡорт шағиры, тәржемәсе, драматург, прозаик, журналист Сафуан Әлибай яҡты донъянан китте.
Сафуан Әфтәх улы Әлибаев 1941 йылдың 21 февралендә Башҡорт АССР-ы Салауат районының Тирмән ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. Тимер юлда, колхозда, Салауат районы гәзитендә эшләй. 1966 йылдан алып «Башҡортостан пионеры» гәзитендә хеҙмәт итә, әҙәби хеҙмәткәр, һуңынан баш мөхәррир була. Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала директор булып эшләй. «Ағиҙел» журналының баш мөхәррире була. «Беҙҙең юлдаш — яҡты ҡояш» тигән балалар өсөн тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1968 йылда донъя күрә. Шул ваҡыттан алып ололар кеүек, балалар өсөн дә тиҫтәләгән китап нәшер иткән.
Сафун Әлибайҙың ижадында тағы ла бер сағыу бит – ул Александр Пушкиндың, Рәсүл Ғамзатовтың, Давид Кугультиновтың һәм башҡа шиғриәт классиктарының әҫәрҙәрен башҡорт теленә бик яҡшы тәржемә иткән.
Башҡорт шағирының лирикаһы рус, ҡаҙаҡ, украин, төрөкмән, немец, монгол телдәренә тәржемә ителгән.
Сафуан Әлибайҙың пьесалары төрлө театр сәхнәләрендә уңышлы ҡуйыла.
Балалар өсөн «Тылсымлы шар» (1994) тигән китабы өсөн Сафуан Әлибай 1996 йылда Ганс Христиан Андерсен исемендәге халыҡ-ара ЮНЕСКОның Маҡтаулы дипломына лайыҡ була.
Сафуан Әлибайҙың шиғырҙарына композиторҙар Роберт Ғәзизов, Заһир Исмәғилев, Роза Сәхәүетдинова, Данил Хәсәншин, Рим Хәсәнов байтаҡ йырҙар яҙған. Сафуан Әлибай – Роберт Ғәзизовтың «Полет Марса» балалар операһының либретто авторы.
«Шишмә» республика гәзите премияһына лайыҡ. Төрлө йылдарҙа Сафуан Әлибай республика Яҙыусылар союзы идараһы ағзаһы, БР Хөкүмәте янындағы Терминологик комиссия ағзаһы, Башҡортостан балалар фонды рәйесе урынбаҫары була.
1986 йылда «Ҡойон» тигән йыйынтығы өсөн Сафуан Әлибай Ғәлимов Сәләм исемендәге республика йәштәр премияһына лайыҡ була. 1991 йылда уға «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» тигән маҡтаулы исем бирелә. 2007 йылда Сафуан Әлибайҙың исеме «Рәсәйҙең иң яҡшы кешеләре» энциклопедияһына индерелә. Башҡортостан Республикаһы Президентының Указына ярашлы Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнгән.


text:
Фани донъяға иҫе китмәне31-05-2013, 03:34 // Аҡмулла // Баҫып сығарырға
Коломболағы Ислам тикшеренеү үҙәге етәксеһе Мөхәммәд Фәйзин 26 декабрҙә сәғәт ун тулып егерме минут үткәс, Digital Globe Quickbird Ер юлдашы төшөргән фотоһүрәтте быға дәлил итеп килтерә. Икенсе бер ғалим да: «Ҡөрьән кешеләргә ут йәки һыу менән яза ебәреләсәге тураһында хәбәр итә», — тип шул афәтте телгә ала. Ысынлап та, Хаҡ Тәғәлә ҡушҡандарҙан тайпылыуҙары, боҙоҡлоҡто арттырыуҙары арҡаһында һәләк булған халыҡтар һәм ҡалалар тураһында Ҡөрьән сүрәләрендә асыҡ әйтелә. Былар барыһы ла ахырызаман кешеләренә иҫкәртеү.
Аллаһы Тәғәлә тыйған әмерҙәр байтаҡ. Шуларҙың береһенә генә туҡталмаҡсыбыҙ. Әйтәйек, бурлыҡ мосолман халыҡтарында ныҡ таралмағайны. Ләкин алама ғәҙәт сир һымаҡ тиҙ йоға. Приватизация һәм башҡа «ция»лар илебеҙгә ыңғай күренештәр менән бергә кире төшөнсәләрҙе лә алып килде. Дөрөҫ, ҡаҙна малына ҡул һуҙыу элек тә булған, ләкин тап ошо осорҙа ул ныҡ тамыр йәйҙе. Илебеҙҙә коррупция хатта ғәҙәти һүҙ кеүек ҡабул ителә башланы. Власҡа үрләү кемдәрҙер өсөн халыҡ ҡаҙнаһын үҙе теләгәнсә файҙалана алыу мөмкинлеге һымаҡ ҡабул ителде. Юғарыға ынтылыу бәғзеләргә үҙ кеҫәһен ҡалынайтыу өсөн ирек алыу ине. Ундай мөмкинлеккә эйә булмағандар «тормош рәхәтлеге, бәхет шулай икән» тип тегеләренә көнләшеү менән ҡараны. Ни өсөн ата-бабаларыбыҙ бындай шөғөлгә бармаған һуң? Ер-һыу, тел тип яу сапҡан, ҡан ҡойған, Себер киткән… Әллә улар рәхәтлекте аңлап еткермәгәнме? Хатта улар һаҡлаған, ҡайнар ҡандары тамған ерҙәр, изгеләштергән урындар арзан хаҡҡа ғына һатыла, ә халҡы был турала белмәй ҙә ҡала... Торатау ваҡиғаһы шуның бер юғары нөктәһе булманымы ни?! Ул — киләсәк быуын өсөн ғибрәт һәм һабаҡ! Етмәһә, шунда тантаналы шарттарҙа Салауат көндәре уҙыуы… Уйлай китһәң, башҡа һыймаҫлыҡ.
Бер төрлө һөйләп, киреһен эшләү — шайтан ҡушҡанса йәшәү. Ул йоҡламай, уяу һәм кешелекте хаҡ юлдан яҙҙырыу өсөн ниҙәр генә файҙаланмай! Ахыр, имандан яҙған кеше анһат юл менән байыуҙы, әлбиттә, оҫталыҡ тип ҡабул итә башлай. Байлыҡ яратыу, муллыҡҡа ынтылыу әҙәм балаһына тыумыштан бирелгән, ләкин ул кешенең нәфсеһен һынау өсөн бит. Урлашыу, бурлыҡ — Аллаһы Тәғәлә тыйған ҡаты әмер. Һәр ҡылған ғәмәл өсөн хисап бирергә тура киләсәген уйламаймы бындай ҡомһоҙҙар? Бәлки, улар ҡотолоп ҡалырына өмөт итәлер? Нисек итеп? Әллә харам юл менән туплаған болдарын мохтаждарға таратып бирергә йыйыналармы? Китапта әйтелгәнсә, Хисап көнө барыбер киләсәк. Бөтәһе лә Аллаһ ҡушҡанды үтәй алыуы, Аллаһты яратыуы һәм унан ҡурҡыуы аша баһаланасаҡ. Ошоно белә тороп та, ҡайһы берәүҙәрҙе кеше хаҡына ҡул һуҙырға, харам мал йыйырға нимә мәжбүр итә һуң? Шәреҡтә талап ҡаты, хатта бурҙың ҡулын ҡырҡыуға тиклем яза бирәләр. Ҡаҙнаны юҡ итеүселәр тураһында нимә әйтергә була? Власть – һынау. Уны ни өсөн кемдер үтәй ала, икенсеһе тулыһынса нәфсе ҡолона әүерелә? Бер танышым: “Юғары урын биләһәм, нимә эшләр инем икән, юҡ, ундай һынауҙы үтеп булмайҙыр”, — тигәйне. Үҙеңә ышанмауҙан, әллә ғөмүмән, ғәҙеллеккә ышанмауҙан тыуамы бындай фекер? Кибеттән икмәк йәки колбаса урлаған кешене тотһалар, хөкөмдө йәһәт кенә сығаралар. Ә бына юғары структураларҙағы коррупцияны юҡ итеү, ниндәйҙер һөҙөмтәләргә өлгәшеү… Ата-бабаларҙы ошондай ҡомһоҙлоҡтан, кеше өлөшөнә инеүҙән нимә тотоп торған һуң? Иман, әлбиттә. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең йәшәү рәүеше, сөннәте үрнәк булған. Бөгөн дә иман юлына ынтылғандар, нәфсеһен тыя белгәндәр бар. Тәҡдим ителәсәк яҙмала кешелектең юғары өлгөһө Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ғүмер юлындағы ҡайһы бер ваҡиғалар ғына телгә алына. Күҙ йәштәреләй саф (бер үк ваҡытта әсе лә, татлы ла) намыҫ — әҙәм балаһының иң оло зиннәте. Кешелектең лидеры Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тормошо хаҡ юл эҙләгән ҡайһы берәүҙәр өсөн һабаҡ һәм уйланыу, киләсәк өсөн иҫкәртеү һәм йәшәү өлгөһө булһын. Был яҙма шул маҡсатта әҙерләнде.
Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тәҡүәлеге һәм иман ныҡлығы
Аллаһтың Рәсүле Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тормошо бөтөн иманлыларҙан иманлы булыуы менән айырылып тора. Иман ҡеүәте һәм тәҡүәлек шул тиклем ныҡ, аҙ ғына шик тыуырҙай нәмәнән дә ул тыйылған. Бындай юғары сифатҡа эйә кешене хатта табыуы ла мөмкин түгел. Пәйғәмбәр барлыҡ эш-ғәмәлен тик иман нигеҙендә ойошторған. Хаҡ Тәғәлә алдында тәҡүәлеге көслө булыу арҡаһында хатта йөрәге бына-бына туҡталырға әҙер торған; шул тиклем нескә күңелле, тәьҫирләнеүсән кеше, күҙенән йәш ҡойолмаған, бөтә тәне ҡалтыранмаған сағы ла һирәк булған. Тулҡынланған сағында ул — диңгеҙгә, тыныслыҡта океанға бәрәбәр.
Ә был донъяны артыҡ яратҡан һәм гонаһ ҡылыу кейемен кейеп ҡарарға сирҡанмаған хәҙерге әҙәмдәр өсөн бөтөн ғүмерен ошондай тәҡүәлек һәм иман менән үткәреүсе бындай кеше, әлбиттә, үҙ-үҙен алдаусы булып күренә, шул арҡала хәҡиҡәтте һанға һуҡмаҫҡа маташыусылар барлыҡҡа килде. Ләкин Аллаһ үҙенең Рәсүлен шул тиклем оло юғарылыҡҡа күтәрҙе, ер өҫтөндә ҡараларға маташыусыларҙың тауышы уға барып етмәйәсәк. Шулай булғас, бысраҡлыҡтары нисек уға тейһен ти инде? Мөхәммәт пәйғәмбәр — иман, намыҫ, сафлыҡ, тәҡүәлек өлгөһө, эшмәкәрлегенең хаҡлығы шул тиклем бөйөк, берәү ҙә һәм бер нимә лә уны яҙыҡ эшкә яҡын килтерә алмаған.
Ә хәҙер күк юғарылығынан уның күңел тәрәнлегенә күҙ һалып ҡарайыҡ
Бөтәһенән элек, уның иман ныҡлығы – бындай кешегә бөтөн донъяны бирһәң дә, ҡыуанмаясаҡ. Әгәр ҙә бөтөн донъя уның ҡулынан китһә лә, ул ҡайғырмаясаҡ. Тәҡүәлек, иман ҡеүәте Рәсүлдә иң юғары бейеклектә ине. Бөтөн донъя уның ҡулында булған хәлдә лә, Рәсүл быға бер арпа бөртөгө тапҡан ише генә ҡыуаныс кисерер ине. Ҡапыл бар донъя ҡулынан ысҡынһа, быға ла ул ни бары бер арпа бөртөгөн юғалтҡан ише генә көйөнөр ине. Фани донъяны йөрәге менән бына шулай ғына ҡабул итте. Әммә донъяны һис кенә лә кире ҡағыу түгел, сөнки ул дөрөҫ йәшәүҙең иң хәйерле, иң аҡыллы юлдарын күрһәтте. Шуға ла, был донъяны бөтөнләй инҡар итте, тип уйлау дөрөҫ түгел, сөнки ул кешеләрҙе йәшәүгә, тормошҡа дәртләндерҙе. Бының асыҡ дәлиле: Аллаһ рәсүле нигеҙләгән Ислам дәүләте ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә иң бай һәм иң ҡеүәтлегә әүерелде. Көнбайыштың бер аҡыл эйәһе әйтмешләй, һуңынан Аллаһ Рәсүле нигеҙләгән ошо бер дәүләттән үҙҙәренең бөйөклөгө менән империяларға тиң егерме биш яңы дәүләт барлыҡҡа килде. Мәҫәлән, Бөйөк Осман империяһы шуларҙың береһе генә.
Аллаһ Рәсүле яҡты пәйғәмбәрлек юлына баҫҡандан һуң да, бар донъя бөтә матурлығында һәм хозурлығында уның аяҡ аҫтына түшәлгәндә лә, үҙенә бер тапҡыр ҙа хыянат итмәне. Был донъянан киткән сағында хатта тыуған саҡта мираҫ менән бирелгән мөлкәте лә юҡ ине, сөнки барлыҡ нәмәһен ул фәҡирҙәргә таратты. Вафатынан һуң ҡалғандарына иғтибар итегеҙ – бер нисә кәзә һәм ҡатындары йәшәгән бәләкәй генә бүлмәләр. Ошо бүлмәләр ҙә йәмғиәттеке ине. Ҡатындары вафатынан һуң бүлмәләр мәсеткә бирелде. Күреүселәр уларҙың мәсет мөйөшөндә бик бәләкәй генә урын биләгәнен һөйләй.
Рәсүл иҙәндәге һалам түшәктә йоҡлап йөрөнө
Бер мәл Аллаһ Рәсүлен күрергә тип, Fүмәр хәҙрәт килә. Пәйғәмбәр һалам түшәктә ята, ә яңағында түшәктең һырҙары ҡалған. Бүлмәнең бер мөйөшөндә — эшкәртелгән тиреләр, икенсеһендә бер нисә ус арпа һалынған һауыт тора. Был хәлде күргән Fүмәр хәҙрәттең күҙенән йәш бәреп сыға. Аллаһ Рәсүле уның ни өсөн илауын һорай. Fүмәр: «Эй, Аллаһ Рәсүле! Был мәлдә хосрой (батша) һәм цезарь һарайҙарында мамыҡ яҫтыҡта йоҡлай, был донъя һинең өсөн яратылған булыуға ҡарамаҫтан, һин кипкән һалам түшәктә ятаһың, ул яңағыңа һыр һалған. Шул хәлгә нисек иламайһың?» — ти. Шул саҡта Аллаһ Рәсүле Fүмәргә: «Эй, Fүмәр! Һин был донъя уларҙыҡы булыуын, ә беҙгә мәңгелек донъя насип булыуын теләмәйһеңме ни?» — ти. Икенсе хәҙистә яуабы ошолайыраҡ яңғырай: «Был фани донъяла эшем юҡ. Мин ағас күләгәһенә килеп ултырған һәм тиҙҙән үҙ юлын дауам итергә тейешле юлсы бәрәбәрендәмен…»
Ул был донъяға рәсүллеген атҡарыр өсөн килде. Кешеләрҙең фекеренә һәм хис-тойғоһона тере һулыш өҫтәне. Рәсүллеген үтәгәндән һуң фанилыҡты ташлап китергә тейеш ине. Был донъя менән бер нисек тә бәйләнмәгән кешенең ниндәйҙер шәһүәләргә, алдатҡыс-әүрәткестәргә ҡыҙығыуы — бөтөнләй мөмкин булмаған хәл. Төп хәҡиҡәт шунда, Пәйғәмбәр бер ҡасан да фани донъяның шәһүәләренә алданманы, рәсүллегенән тайпылманы.
Саҙаҡа мәсьәләһенә ҡағылышлы мөнәсәбәте
Кис ятты, ләкин таңға тиклем йоҡоға китә алманы, тулғанды, ауыр көрһөндө. Иртәнсәк ҡатыны һораны: «Эй, Аллаһтың Рәсүле! Төнөн бик тынғыһыҙландығыҙ. Нимә һеҙҙе тыныслыҡтан яҙҙырҙы?» Ә уның яуабы бына шулай: «Түшәк йәйгән саҡта бер хөрмә табып алғайным, шуны ашаным. Аҙаҡ өйҙә саҙаҡаға һәм зәкәткә тигән хөрмә барлығы иҫемә төштө. Әгәр ҙә шул хөрмәләрҙең береһен ҡапҡан булһам! Таң атҡансы ошо турала уйлап ғазапландым, шуға йоҡлай алманым».
Саҙаҡаға һәм зәкәткә тигән ризыҡ уның өсөн харам була, ләкин был хөрмәнең уға бүләк итеп бирелеүе лә ихтимал бит. Шулай булыуына шик юҡ, сөнки саҙаҡаға тигән ризыҡты бында төнгә тиклем ҡалдырмағандар, уларҙы килтереү менән шунда уҡ таратырға ашыҡҡандар. Ауыҙға алған бер ризығы өсөн шундай хафа, икеләнеү аша ут йотҡан һәм бөтөн ғүмерен ошолай үткәргән кешенең ниндәйҙер яҙыҡлыҡҡа барыуы мөмкинме? Шөбһәләнеп, харам ҡылыуҙан ҡурҡып, унан һаҡланып йәшәгән, хатта аҙ ғына шик тыуҙырырҙай эш менән күңеленә күләгә төшөрмәгән. Бындай көслө ихтыяр гонаһҡа барамы? Юҡ, ул бер ҡасан да ҡыҙыҡтырғыстарға әүрәмәне, йәненә бер ниндәй ҙә харам эш, гонаһ өсөн юл күрһәтмәне. Уның рухы һәм ихтыяры һәр саҡ юғары дәрәжәлә саф, таҙа, пак ине, ул шулай йәшәне һәм Хаҡ Тәғәлә янына ла шулай китте.
(Дауамы бар).


text:
БДПУ-ның Педагогика институты директоры Рәсәй мәғариф академияһы ағза –корреспонденты итеп һайланды
М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының Педагогика институты директоры, педагогия фәндәре докторы, профессор Әлфис Ғаязов Рәсәй мәғариф академияһының мәғариф философияһы һәм теоретик педагогикаһы бүлеге буйынса ағза–корреспонденты итеп һайланды.
Юғары уҡыу йортоноң матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, заманса мәғариф үҫеше алымдарына арналған 15 китап авторы, үҙенең коллегалары менән республика һәм илебеҙҙең баш ҡалаһы мәғарифы үҫеше буйынса бер нисә программалар төҙөп, милли мәғариф мәсьәләләренән ситтә ҡалмай.
Әлфис Ғаязов һәм уның педагогика кафедраһы буйынса иптәштәре Өфө мәктәптәрендә эшләп килгән эксперимент майҙансыҡтарҙың етәкселәре булып тора. Мәғариф интеграцияһы мәсьәләләре буйынса тикшереүҙәр өсөн Педагогика институты дүрт миллион кимәлендә федераль грантҡа лайыҡ булды.
Профессор Ғаязов етәкселегендә алты доктор һәм 50 кандидатлыҡ диссертациялары яҡланды. Бынан тыш, ул - өс шиғыр йыйынтығы авторы, лирика һәм балалар өсөн шиғырҙар китабын нәшер итергә әҙерләй.


text:
Өфөлә йәштәр медицина ғилми йәмғиәте вәкилдәренең XI съезы уҙасаҡ
ӨФӨ, 2014 йыл, 27 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
29-31 октябрҙә Башҡорт дәүләт медицина университетында XI студенттар һәм йәштәр ғилми йәмғиәте вәкилдәре съезы уҙасаҡ, уның эшендә Рәсәй, ШОС һәм БРИКС илдәре медицина һәм фармацевтика юғары уҡыу йорттары студенттары һәм йәш ғалимдары ҡатнашасаҡ.
Форумда үҙҙәренең ҡатнашлығын Рәсәй Федерацияһының, шулай уҡ Ҡаҙағстандың (Ҡаҙағстан милли медицина университеты, Көнбайыш-Ҡаҙағстан дәүләт медицина университеты, Халыҡ-ара Ҡаҙағстан-Төркиә университеты, Ҡарағанда дәүләт медицина университеты, Семей ҡалаһы Дәүләт медицина университеты), Арменияның (Ереван медицина институты) 50-нән ашыу юғары уҡыу йорто раҫлаған. Тәүге тапҡыр Съезд эшендә Харбин медицина университеты (Ҡытай) вәкилдәре ҡатнашасаҡ, тип хәбәр иттеләр Башҡорт дәүләт медицина университетының матбуғат үҙәгенән.
Буласаҡ табиптар студенттар һәм йәштәр ғилми йәмғиәте эшмәкәрлеген хоҡуҡи көйләүҙе ойоштороу; йәштәр ғилеме үҫешендә халыҡ-ара эш итеүҙәр; медицина һәм фармацевтика вуздары ҡарамағында инновацион эшмәкәрлек һәм бәләкәй инновацион предприятиелар буйынса көнүҙәк мәсьәләләрҙе тикшерәсәк.
Съезд 29 октябрҙә 10 сәғәт 30 минутта Өфө ҡалаһы, Театр урамы 2/1 адресы буйынса тамашалар залында асыла.


text:
25 ноябрҙә Һаулыҡ һаҡлау өлкәһен үҫтереү мәсьәләләре буйынса республика советының күсмә ултырышы үтәсәк
25 ноябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың күрһәтмәһе буйынса Һаулыҡ һаҡлау өлкәһен үҫтереү мәсьәләләре буйынса республика советының күсмә ултырышы үтәсәк. Был юлы төньяҡ-көнсығыш төбәктәрҙең — Салауат, Балаҡатай, Дыуан, Мәсетле һәм Ҡыйғы райондарының мәсьәләләре ҡараласаҡ. Медсоветтың пленар өлөшө Салауат районының Малаяҙ ауылында үтәсәк.
— 20 ноябргә барлыҡ объекттарҙа ла төҙөлөш эштәре тамамланып, бөтөн кәрәкле медицина ҡорамалдары һатып алынған булырға тейеш, - тигән бурыс ҡуйҙы 31 октябрҙә Хөкүмәттә үткән оператив кәңәшмәлә Премьер-министр Азамат Илембәтов. — Ваҡыт аҙ ҡалды. Был эштә бер өҙөклөк тә булырға тейеш түгел.
Вице-премьер Фидус Ямалетдиновтың билдәләүенсә, беренсел медицина-санитар ярҙам күрһәтеүсе дауалау-профилактика учреждениеларының муниципаль-ара үҙәктәр менән үҙ-ара хеҙмәттәшлек итеүе, шулай уҡ тиҙ медицина ярҙамы күрһәтеүҙең һөҙөмтәлелеге, эшкә яраҡлы йәштәгеләр араһында үлем күрһәткесе кеүек мәсьәләләр медсоветтың төп темалары буласаҡ.
Ултырышҡа «Һаулыҡ һаҡлау» бүлеге буйынса муниципаль берәмектәр эшмәкәрлегенең һөҙөмтәлелек күрһәткестәре йыйынтығы әҙерләнгән, «Здравоохранение и социальное развитие Башкортостана» фәнни-ғәмәли журналының һәм «Территория здоровья — Башкортостан» журналының махсус сығарылыштары әҙерләнә, тип хәбәр иттеләр республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Башҡортостанда республиканың иң яҡшы комбайнсылары билдәле буласаҡ Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда республиканың иң яҡшы комбайнсылары билдәле буласаҡ
Башҡортостанда республиканың иң яҡшы комбайнсылары билдәле буласаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 22 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостан Хөкүмәте иген йыйыу комбайны, үҙ йөрөшлө сапҡыс операторҙары, ауыр йөк автомобиле, сөгөлдөр йыйыу комбайны водителдәре, туңға һөрөү механизаторҙары, шулай уҡ 2017 йылғы уңышты йыйыуҙа юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкән Башҡорт дәүләт аграр университеты студенттары һәм ауыл хужалығы техникумы уҡыусылары араһында икенсе республика конкурсын уҙғарыу тураһында иғлан итте. Хөкүмәттең тейешле бойороғо төбәктең рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған.
Конкурс ер эшкәртеү мәҙәниәтен, етештереү һөҙөмтәлелеген һәм хеҙмәт һөҙөмтәһен арттырыу өсөн уҙғарыла һәм бер нисә номинациянан тора: «Иң яҡшы комбайнсы», «Иң яҡшы үҙ йөрөшлө сапҡыс операторы», «2017 йылғы уңышты йыйыуҙа иң яҡшы ауыр йөк автомобиле водителе», «Иң яҡшы сөгөлдөр йыйыу комбайны операторы» һәм «Туңға һөрөүҙә иң яҡшы механизатор».
Конкурсты ойоштороу һәм уҙғарыу бурысы республиканың Ауыл хужалығы министрлығына йөкмәтелгән.
«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Баҫыу көнө-2016» республика семинар-кәңәшмәһендә аграрийҙар араһында конкурс ойошторорға тәҡдим итте.
«Йәмғиәт яҡшы эшләүселәрҙе күрергә һәм ошонан сығып, һығымта яһарға тейеш. Тырыш хеҙмәт өсөн яҡшы бүләктәр бирергә кәрәк», — тип билдәләне ул саҡта Рөстәм Хәмитов.
Былтыр төрлө номинацияларҙа 10 кеше конкурс еңеүселәре булды. «Иң яҡшы комбайнсы» номинацияһында еңгән биш кешегә республика Башлығы «Нива» автомобиле асҡыстарын тапшырҙы.
Иң яҡшы үҙ йөрөшлө сапҡыс операторы, ауыр йөк автомобиле, сөгөлдөр йыйыу комбайны водителе, туңға һөрөү механизаторы, шулай уҡ аграр университеты студенты «Лада-Гранта» машинаһын һатып алыу өсөн сертификаттар алды.


text:
- Подробности
- Просмотров: 316
СТӘРЛЕТАМАҠ ФИЗИК КУЛЬТУРА ТЕХНИКУМЫ, 1932 й. Өфөлә Башҡ. пед. техникумының (Өфө) физик культура бүлексәһе булараҡ асыла, 1934 й. алып физик культура техникумы, 1955 й. — Башҡ. респ. физик культура техникумы. 1971 й. Стәрлетамаҡ ҡ. күсерелә, 1974 й. алып С.ф.к.т., 2015 й. башлап Стәрлетамаҡ физик культура, идара һәм сервис колледжы. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә адаптив физик культура, хоҡуҡ һәм соц. тәьминәтте ойоштороу, туризм, физик культура, реклама һ.б. һөнәрҙәр б‑са алып барыла. 2 компьютер класы, китапханаһы, тамаша залы, мед. пункты, “Спорт” музейы, спорт комплексы, стадионы, ятағы бар. Уҡыу йорто м‑н В.Н.Иванов, А.А.Книсс һ.б. эшмәкәрлеге бәйле. 17 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән (2015), улар араһында М.М. Азаматов, Р.А.Баталова, Р.М. Буранғолова, Р.Р.Ғарифуллин, А.З. Ғаффарова, Р.Р.Ғәниев, Е.А. Жданова, В.И.Кривошеин, Ғ.Ф.Ҡадиров, Г.Г.Лободин, А.В.Макурин, Л.З. Мусаҡаева, О.К.Обрезкова, Ю.В. Сабанов, Б.А.Самородов, В.И. Таянович, Т.А.Тезикова, Э.А.Тюкин, С.Ә. Хәбирова, Ф.В.Шәйнуров, С.Т. Әхмәтгәрәева. Техникум бинаһы (Баҡса урамы, 20; 1909 й. төҙөлгән) архитектура ҡомартҡыһы булып тора; уға Стәрлетамаҡ революцион ком‑ты мәғариф комиссары Г.Р. Әбдрәшитовҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған (1994). Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында уҡыу йорто бинаһында хәрби госпиталь урынлашҡан.
М.Б.Мусаҡаев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Беҙ суҡыш
Беҙ суҡыш, ала сәпсәү, оҙонаяҡ сәпсәү, кәкресуҡыш. (рус. Шилоклювка, лат. Recurvirostra avosetta) — Ҡара, Азов һәм Каспий диңгеҙҙәрендә, Урта Азия һәм Себер күлдәрендә йәшәй торған, суҡышы оҙон кәкере беҙгә оҡшаған, оҙон аяҡлы эре көйөлдө.
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарға ҙурлығындағы сәпсәү. Түбәһе, муйынының аҫ яғы, ҡанаттарындағы арҡыры һыҙыҡтар ҡара,- кәүҙәһенең ҡалған өлөшө аҡ. Нәҙек һәм бик оҙон аяҡтары күкһел төҫтә. Нәҙек оҙон суҡышы өҫкә ҡарай кәкре, һыуҙа яҡшы йөҙә. Башҡа сәпсәүҙәр менән бутау мөмкин түгел.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы яңғырауыҡлы: «кли-и-кли-и» йәки «көйөк-көйөк».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ялан һәм далаларҙағы ҙур һыу буйҙарында йәшәй. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Ояһын ерҙе соҡоп эшләй. Көрән-ҡара таптар менән сыбарланған 4-бөртөк һарғылт һоро йомортҡа һала.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ваҡ һыу бөжәктәре менән туҡлана.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- The EBCC Atlas of European Breeding Birds — Распространение шилоклювки в Европе
- Численность по странам
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ № 3478 28.693.35 И 90
- Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)
{{|de}}


text:
2009 йыл
2009 (ике мең туғыҙынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2009 йылы, 3 мең йыллыҡтың 9 йылы, XXI быуаттың 9 йылы, XXI быуаттың 1 ун йыллығының 9 йылы, 2000 йылдарҙың 10 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был йылда тыуған шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вафат булған шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1 октябрь — Насретдинова Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы, балерина, педагог, СССР-ҙың (1955) халыҡ, БАССР-ҙың атҡаҙанған (1946) артисы.
- 15 ноябрь — Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы, Башҡорт АССР-ның халыҡ (1988) һәм атҡаҙанған (1986) артисы.


text:
Швейцарҙар Рудольф Нуриевтың исемен бик хөрмәт итәФото: Олег Яровиков
Швейцарҙар Рудольф Нуриевтың исемен бик хөрмәт итә
Швейцарҙар Рудольф Нуриевтың исемен бик хөрмәт итәФото: Олег Яровиков
Башҡорт халҡының иң яҡшы вәкилдәренең береһе – Рудольф Нуриевтың исеме бөгөн Швейцарияла бик популяр. Женевала хореографтар һәм балет мәктәбе уҡытыусылары уның алдында баш эйә. Был турала III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы барышында үткәрелгән матбуғат конференцияһында Швейцарияла эшләп килгән «Урал» ватандаштар йәмғиәте етәксеһе Гүзәл Усманова-Гобе хәбәр итте.
— Беҙҙең ойошма сағыштырмаса күптән түгел барлыҡҡа килде, — тине ул, — һәм беҙ уның ярҙамында Швейцарияла һәм тотош Евросоюзда Башҡортостандың имиджын нығыта аласағыбыҙға бик өмөтләнәбеҙ. Ә бөгөн бындай зарурлыҡ ысынлап та тора. Швейцарияла йәшәгән туғыҙ йыл эсендә мин күп тапҡырҙар был ил халҡының Рәсәй һәм БДБ илдәренең айырым төбәктәре тарихы һәм мәҙәниәте хаҡында яҡшы хәбәрҙар булыуына инандым. Мәҫәлән, швейцарҙарҙа Байкал, Камчатка, Үзбәкстан бик популяр. Ә бына Башҡортостан һәм Урал тураһында улар, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бик аҙ белә. Был хәл тиҙҙән яҡшы яҡҡа үҙгәрер, тип ышанам, етмәһә, бының өсөн кәрәкле тәүшарттар бар. Мәҫәлән, Швейцарияла этник бейеүҙәр бик популяр. Шуға күрә лә Швейцарияла башҡорт ижади коллективтарының сығышы йәки Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры гастролдәрен ойоштороу бик перспективалы булыр ине. Ә Рудольф Нуриевтың исеме бында ыңғай роль ғына уйнаясаҡ.


text:
Башҡорт эпостары буйынса сюжет төшөрөлә
05 декабря 2017 йыл | Йәмғиәт
Башҡортостандың баш ҡалаһында Ләйсән Золотарева ҡатнашлығында башҡорт эпостары буйынса сюжеттар төшөрөү башланды.
Тәүге сюжеттар Башҡортостандың Милли музейын-да төшөрөлдө. Унда Башҡорт дәүләт университеты, Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ҡарамағындағы сәсәндәр мәктәбе (етәксеһе — Розалиә Солтангәрәева) студенттары, Бөрйән районы сәсәниәләре Сәлимә Ғарифуллина, Гүзәл Сырлыбаева, шулай уҡ «Рәсәй 1» каналында барған «Зәңгәр ҡош» проекты финалсыһы Ләйсән Золотарева ҡатнашты.
Тәүге сюжеттар Башҡортостандың Милли музейын-да төшөрөлдө. Унда Башҡорт дәүләт университеты, Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ҡарамағындағы сәсәндәр мәктәбе (етәксеһе — Розалиә Солтангәрәева) студенттары, Бөрйән районы сәсәниәләре Сәлимә Ғарифуллина, Гүзәл Сырлыбаева, шулай уҡ «Рәсәй 1» каналында барған «Зәңгәр ҡош» проекты финалсыһы Ләйсән Золотарева ҡатнашты.