text:
Йөҙөм
Йөҙөм, виноград (лат. Vítis) — үҫемлектәр ырыуы, йөҙөмдәр ғаиләһе, емеше бешеп еткән мәлендә — шәрбәт тәмле еләк.
Йөкмәткеһе
Ботаник сифаттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөҙөмдөң үренделәре үрмә суҡ (лоза), йәки ябай ғына әйткәндә, йөҙөм суғы тип атала.
Йөҙөм орлоғо тәүге йылы шытып сыҡҡас бик оҙон булып үҫмәй. Япраҡ һабағы төбөндәге бөрөнән киләһе йылына оҙон, яҡшы үҫешкән үренделәр сыға, ә артабан үренденең һәр бөрөһөнән нәҙеге үҫә. Улар көҙгә иң түбәнге бөрөгә тиклем һулый, ҡыҫҡа үренделәр генә тороп ҡала.
Ҡыҫҡа үренденең берҙән-бер шул бөрөһөнән артабанғы вегетация осоронда көслө һабаҡ китә, уныһы ла үҙ сиратында ҡыҫҡа үрендегә әүерелә.Оҙон үренделәрендә сәскәләр барлыҡҡа килеп, емеш бирә, ә ҡыҫҡалары ҡыҫыр ҡала. Баҡсала үҫтергәндә ваҡытында ҡырҡып барыу арҡаһында үҫемлек йыл да сәскә ата һәм емеш бирә.
Сәскәләре ваҡ, тәлгәшле. Уларҙағы ата һәм инә енесле өлөштәренә ҡарап, төрлө типтарға бүләләр:саф инә, саф ата енесле, ике енесле, функцияһы менән ата енесле, функцияһы менән инә енесле. Һуңғы өс тип иң мөһимдәре һанала. Ике енеслелек баҡсала үҫтерелгән күпселек сорттарға хас.
Емештәре — ярайһы тығыҙ тәлгәшкә тупланған түп-түңәрәк йәки оҙонса еләк. Сортына ҡарап төрлө төҫтә була — һары, йәшкелт, ҡарағусҡыл күк, шәмәхә, ҡара һ.б..
Ботаник синыфланышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Vitis ырыуы 70 төрҙән тора һәм ике ваҡ ырыуға бүленә: Euvitis Planch һәм Muscadinia Planch. Тәүгеһенә 68 төр инә,улар сығышы, үҫкән төбәктәре, шулай уҡ ботаник, морфологик-анатомик үҙенсәлектәре буйынса өс төркөмгә бүленә:
- европа-азия төркөмө;
- америка төркөмө;
- көнсығыш азия төркөмө.
Н. И. Вавилов йөҙөмдөң килеп сығышын һәм сәсеп үҫтерелә башлауын ошолай билдәләгән:
- Урта Азия, уға Төньяҡ-көнсығыш Һиндостан, Афғанстан, Тажикстан, Үзбәкстан, Көнсығыш Тянь-шань дә ҡушыла;
- Алғы Азия, уға эске Кесе Азия, Кавказ аръяғы, Иран һәм Төркмәнстандың таулы өлөшө лә инә. Был төбәктәрҙә йөҙөм күп төрлө һәм ҡырағай рәүештә лә үҫә.
Европа-азия төрөнә бер тип инә: Vitis vinifera L., ул бик күп баҡса сорттары биргән, Vitis vinifera subsp. silvestris (урман йөҙөмө ) лә бар.
А. М. Негруль сәсеп үҫтерелгән сорттарҙы үҙенсәлектәренә ҡарап өс экологик-географик төркөмгә бүлә:
- көнсығыш төркөм Vitis vinifera convar. orientalis Negr.
- көнбайыш төркөм Vitis vinifera convar. occidentalis Negr.
- Ҡара диңгеҙ яры төркөмө Vitis vinifera convar. pontica Negr.
Америка төркөмөнә 28 төр инә. Баҡсасылар уларҙың һабаҡтарын үрсенте алыу өсөн файҙалана.Бигерәк тә Vitis rupestris, Vitis riparia һәм Vitis labrusca сорты ҡулай. Һуңғыһы төньяҡ америка сорттары араһында ер еләге еҫе аңҡытып тороуы менән данлы.(XVII быуат урталарынан сәсеп үҫтерелә).
Көнсығыш азия төркөмөнә 39 төр инә, улар әлегә әҙ өйрәнелгән. Иң билдәлеһе — Амур йөҙөмө (Vitis amurensis). Үҙ сиратында Амур йөҙөмө өс экотипҡа бүленә: төньяҡ экотип (Хабаровск ҡалаһы киңлегендә үҫә), көньяҡ экотип (Владивосток киңлегендә үҫә) һәм ҡытай экотибы (Ҡытайҙың көньяҡ райондарында таралған).
Йөҙөм сорттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөҙөм сорты — баҡса йөҙөмөнөң төрлөлөгөн һүрәтләү өсөн ҡулланылған ябай систематик берәмек. Нәҫел буйынса бирелә торған морфологик, биологик һәм хужалыҡта яраҡлылығы буйынса айырмаларын билдәләү өсөн ҡулланыла. Рәсәй һәм БДБ ерҙәрендә 3000-дән артыҡ йөҙөм сорты осрай.
Сығышы, селекция ысулы һәм биологик үҙенсәлектәре буйынса ошондай сорттарға айыралар:
- популяциялы сорт — былар ғәҙәттә күптәнге, урындағы билдәләрен һаҡлаған һәм шарттарына яраҡлашҡан күп төрлө сорттар;
- клон-сорт — был ниндәйҙер яҡшы сифатына ярашлы вегетатив ысул менән үрсетелгән тоҡомдар. Баҡсала үҫтерелгән сорттарҙың күбеһе — бына шундай клон ҡатнашмалары.
- гибрид сорт — төп үҫентенең яҡшы сифаттары буйынса һайлап алынған бер нисә төрҙө аталандырып алынған тоҡомдар.
Еләктәренең үҙенсәлектәре һәм уларҙан алынған продукцияның ҡулланышына ҡарап ошондай сорттарға бүленә:
- эшкәртелмәй ашала торған сорттар. Уларҙы бешеп еткәс тәбиғи көйө ризыҡҡа ҡулланалар.Ғәҙәттә емештәре лә, тәлгәштәре лә эре, бик тәмле, ҡарамаҡҡа ла матур була;
- техник сорттар. Уларҙы шарап, һут һ.б. етештереү өсөн файҙаланалар. Төп үҙенсәлектәре — һутты күп бирә (дөйөм ауырлығының 75-85 %). Тәлгәштәре һәм еләктәре ҙур булмай, уңышы юғары була;
- орлоҡһоҙ сорттар. Уларҙы эшкәртмәй ашар өсөн дә, киптерер өсөн дә үҫтерәләр;
- универсаль сорттар. Уларҙы эшкәртмәй файҙаланыр өсөн дә, эшкәртер өсөн дә үҫтерәләр. Еләктәре уртаса дәүмәлле, ярайһы һутлы була.
Еләктәренең өлгөрөү тиҙлеге буйынса йөҙөмдө 7 төркөмгә бүләләр: бөрөләр асылғандан алып емеш өлгөргәнсә ваҡыт нигеҙ итеп алына. Был билдәләр буйынса бүленеш ошондай: барыһынан иртә( 105 көнгә тиклем ), бик иртә (105—115 көн), иртә (115—125 көн), уртасаға яҡын (125—130 көн), уртаса (130—135 көн), һуң (135—140 көн) һәм бик һуң (140 көндән ашыу) өлгөрә торған сорттар.
Йөҙөмдәң тәме буйынса бүленеш:
- Ҡәҙимге тәм. Шәрбәтлеге һәм әселеге төрлө нисбәттә булған, тәме менән айырылып тормаған емештәр. Был сорт йөҙөмдәр араһында нейтраль тәмле төркөмдәр бар, уларҙы ябай йөҙөм тип йөрөтәләр.
- Мөшкәт тәме. Тәмендә лә, еҫендә лә мөшкәт сағылышы бар.
- Эт ҡарағаты тәме. Үләнһыу тәм, эт ҡарағаты тәме итә
- Изабел тәм. Яңғыҙаяҡ, ананас йәки ҡара ҡарағат һымағыраҡ үҙенсәлекле тәм итә. Был бигерәк тә америка төр йөҙөмдәргә (Vitis labrusca L.), һәм улар менән аталандырылған гибридтарға хас.Иң сағыу сорт — Изабелла (изабел тәм шунан киткән дә инде). Бындай сорттар ғәҙәттә лайлалыраҡ була.
Йөҙөмдө һәр яҡлап — сорты, рәүеше һәм клондары буйынса — таралыуын, төрҙәрен, шулай уҡ урындағы шарттар, кеше йоғонтоһо нигеҙендә үҙгәрештәрен өйрәнә торған фән Ампелография тип атала. Әле донъяла 8000 меңләп сорт бар.
Шараптар өсөн сеймал[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөҙөм емештәрнең тышына (пруин), миллиондарса микроорганизмдар эйәләй, улар араһында йөҙөм шәкәре менән туҡланған сүпрә үңәҙҙәре лә бар. Шул микроорганизмдар йөҙөм тышына аҡһыл «онлораҡ» төҫ биреп тора ла инде. Йөҙөм иҙелгәндә тышындағы сүпрә үңәҙҙәре уны әсетә башлай. Сүпрә үңәҙҙәренең ашҡаҙан ферменттары йөҙөм шәкәрен тарҡатып көс туплай, шуның һөҙөмтәһендә углекислый газ һәм, кислород булмаған осраҡта, спирт барлыҡҡа килә.
Шараптар ер йөҙөндә иң киң таралған техник сорт йөҙөмдәрҙән ҡойола. Сәнәғәт эшкәртеүенә еңел бирелгән, артыҡ әсе булмаған шәрбәт сорттарға өҫтөнлөк бирелә. Иң шәп шараптар Vitis vinifera — Каберне Совиньон, Рислинг, Шардоне, Шираз, Неббиоло һымаҡ европа сорттарынан килеп сыға. Ҡатнаш техник сорттарҙан ҡойолған шараптар сифаттары буйынса уларға яҡын. Төрлө типтағы шараптар үҙҙәренә ярашлы сорттарҙы ҡулланып сығарыла.
Йөҙөм емешенең һәм һутының төп компоненттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йөҙөмдөң сирҙәре һәм ҡоротҡостары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Оидиум. Үңәҙ сире, Uncinula necator зарарлай.
- Милдью (ялған онло ысыҡ). Үңәҙ сире, Plasmopara viticola зарарлай.
- Йөҙөмдәге аҡ серек. Үңәҙ сире, Coniothyrium diplodiellaзарарлай.
- Һоро серек. Үңәҙ сире, Botrytis cinerea зарарлай.
- Ҡара серек. Үңәҙ сире, Guignardia Bidwelii зарарлай.
- Антракноз. Үңәҙ сире, Gloesporium ampelophagum зарарлай.
- Церкоспориоз. Үңәҙ сире,Cercospora vitis һәм шул төргә ҡараған башҡа үңәҙҙәр зарарлай.
- Үрмә фалижы, эска. Бер сәбәбе - Stereum hirsutum үңәҙе. Зарарланған һабаҡтар һары төҫкә инә.
- Тамыр сереге. Үңәҙ сире, Rosellinia necatrix зарарлай.
- Меланоз. Үңәҙ сире, Septoria ampelina зарарлай.
- Ҡыҫҡа төйөндәр, йоғошло һулытҡыс сир.Вирусы үрсем ялғағанда йә тупраҡ аша йоға.
- Некроз. Был сир микроорганизмдар арҡаһында түгел, ә ағас туҡымаһының ҡороуы сәбәпле килеп сыға.
- Хлороз. Йоғошло ла, йоғошһоҙ ҙа булыуы ихтимал. Йоғошло хлороз тупраҡ , инфекция йөрөтөүселәр, үрсенте ялғау аша ла йоғоуы мөмкин. Йоғошһоҙ хлороз тупраҡ насарайғанлыҡтан матдәләр алмашыныу боҙолоу сәбәпле килеп сыға.
- Рак. Бактериялар барлыҡҡа килтерә, Bacterium tumefaciens зарарлай.
- Филлоксера. Бөжәктәрҙән йоға (Dactylosphaera vitifoliae).
Йөҙөм мифологияла, мәҙәниәттә һәм сәнғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо грек мифологияһы буйынса, Оресфей тигән эт ағас киҫәге тыуҙыра ла ергә күмеп ҡуя. Шул киҫәктән, имеш, йөҙөм үҫеп сыҡҡан. Шарап илаһы Дионис.
Геральдикала бик күп ҡалаларҙың гербтарында йөҙөм һүрәте төшөрөлгән: Белгород-Днестровский (1944 йылғаса — Аккермана), Изюм (Йөҙөм), Кизляр (Ҡыҙҙар), Телави, Чугуев һәм башҡа ҡалаларҙың гербтарында ошо емеште күрергә була.. Изюм ҡалаһы 17 быуатта «йөҙөмлө» исем алған һәм «исемле герб»ҡа эйә булған .
Йөҙөм Әрмәнстандың символы булып һанала, риүәйәттәргә ярашлы, Нух пәйғәмбәр Арарат тауына кәмәһе менән килеп туҡтағас, йөҙөм үҫентеһе ултыртҡан да шарап эшләгән. Әрмәнстанда үҫкән йөҙөм бик шәрбәтле һәм юғары сифатлы шараптар, коньяктар сығарырға мөмкинлек бирә
Башҡортостанда йөҙөм үҫтереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй ерҙәрендәге йөҙөм үҫтерелгән иң төньяҡ төбәк — Башҡортостан. Кушнаренко районы үҙәгендә уҙған быуаттың тәүге яртыһынан ошо нәзәкәтле емеш үҫтерелә. Ирле-ҡатынлы агроном Стреляевтар булдырған тәүге баҡсаны. 1928 йылда улар йөҙөм баҡсаһына нигеҙ һала. Киҫкен климатлы төбәгебеҙгә яраштырып, Лидия Стреляева бер нисә сорт йөҙөм килтереп сығарған. Энтузиастар башлаған эш һүнеп ҡалмаған ғына түгел, киңәйтелгән дә. Хәҙер инде бер нисә гектарҙа йөҙөм үҫтерелә, ике гектарҙа — иң ҙур уңыш бирә торғандары тупланған. Улар гектарынан 250 центнерлап уңыш бирә.
Кушнаренко районында урынлашҡан селекция үҙәгендәге хеҙмәткәрҙәр әйтеүенсә, бында һәр ҡыуаҡтан 15 килограмға тиклем емеш алырға була. Үҙәктә виноградтың 50-гә яҡын төрө үҫтерелә, шуларҙың бишәүһе — Башҡортостанда сығарылған һәм дәүләт реестрына индерелгән. Был сорттар хәҙер бар илдә үрсетелә. Йөҙөм шулай уҡ республикабыҙҙағы бик күп шәхси баҡсаларҙа ла үҫтерелә .
Тағы ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йөҙөмсөлөк
- Шарап яһау сәнәғәте
- Ампелотерапия — йөҙөм менән дауалау
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Ампелография с основами виноградарства». Негруль А. М., Гордеева Л. Н., Калмыкова Т. И., М.: Высшая школа, 1979.
- «Ампелография и селекция винограда». Дудник Н. А., Одесса: ОСХИ, 1979.
- «Ампелография и селекция винограда». Трошин Л. П., Краснодар: РИЦ «Вольные мастера», 1999.
- «Размножение винограда черенками в большом количестве». Роте Р., СПб: Риккер, 1883.
- «Руководство по виноградарству». Потебня А. А., Скробишевский В. Я., СПб: Изд. Девриена, 1906.
- «Опыт виноградарства в Оренбургском уезде». Соколов Д. Н., М.: Тип. Сомовой, 1911.
- «Дикий херсонский виноград». Пачоский И., Учен. ком. гл. упр. землеустройства и земледелия — СПб: Тип. Маттисена, 1912.
- «Виноградарство». Мержаниан А. С., М.: Колос, 1967.
- «Технология возделывания винограда». Кухарский М. С., Михалаке И. Н., Кишинев: Картя Молдовеняскэ, 1985.
- «Виноградарство». Смирнов К. В., Калмыкова Т. И., Морозова Г. С., М.: Агропромиздат, 1987.
- «Энциклопедия виноградарства». Кишинев: МСЭ, 1986—1987.
- «Календарь виноградаря на 1997—1998 г.» Музыченко Б. А., Музыченко Л. Ф., Ростов-на-Дону: ЗАО «Книга», 1997.
- «Виноградарство». К. В. Смирнов, Л. М. Малтабар, А. К. Раджабов, Н. В. Матузок, М.: Изд-во МСХА, 1998.
- «Виноградарство США». Уинклер А. Дж., М.: Колос, 1966.
- «Изучение сортов винограда». М. А. Лазаревский. Изд. Ростовского университета, 1963.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йөҙөм GRIN сайтында мәғлүмәт
- Ампелография. Справочник Проверено 18 ноября 2008 г.
- Виноград культурный. Аналитический обзор. Описаны фармацевтические свойства винограда. Проверено 18 ноября 2008 г.
- Виноградные болезни на Дону и о том, как их узнавать, как лечить и предохранять виноградники от заболеваний А. П. Тюрьморезов (Оригинал книги хранится в Российской государственной библиотеке в Москве)
- Подробное описание истории, морфологии, выращивания, использования. На Национальном Агро Портале.


c: text/html

text:
Башҡортостанда эшһеҙлек буйынса пособиеның уртаса күләме - 3911 һум
Башҡортостанда 2013 йылдың ноябрендә эшһеҙлек буйынса пособиеның уртаса күләме 3911 һум тәшкил итә, йәғни эшкә яраҡлы халыҡтың йәшәү минимумы күләменән 57 процент.
Сағыштырыу өсөн: октябрҙә бындай пособиеның уртаса күләме 3878 һумға тиң ине.
Шул уҡ ваҡытта минималь күләмдә (977,5 һум) эшһеҙлек буйынса пособие алыусылар 29 процент тәшкил итте, максималь күләмдә (район коэффициенты менән 5635 һум) – 45 процент, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, эшкә яраҡлы халыҡ өсөн йәшәү минимумы хәҙер 6897 һумға етә.
2013 йылдың 11 айында республикала эшһеҙ статусына 45,7 мең самаһы кеше эйә булды. Әлеге ваҡытта 22,6 меңдән ашыу эшһеҙ мәшғүллек хеҙмәтендә иҫәптә тора. Уларҙың 43 проценты – ауыл халҡы.
2013 йылдың 1 декабренә ҡарата теркәлгән эшһеҙлек күләме төбәк буйынса уртаса 1,11 процент тәшкил итте. Эшһеҙлек максималь кимәлдә теркәлгән территориялар иҫәбенә Ағиҙел (6,36 процент), Межгорье (2,27 процент), шулай уҡ Шишмә (2,16 процент), Асҡын һәм Бөрйән райондары инде, уларҙа 1,86 һәм 1,84 процент.
Башҡортостан предприятиелары һәм ойошмалары 2013 йылдың башынан алып 288,6 мең вакансиялар барлығын белдерҙе. 1 декабргә ҡарата республика вакансиялар банкында 33,7 мең буш эш урыны иҫәпләнә.
Эшсе профессиялар буйынса вакансиялар өлөшө 80 процент тәшкил итте, йәшәү минимумынан күберәк эш хаҡы менән – 87 процент.
Көсөргәнешлек коэффициенты йәғни эшһеҙҙәрҙең буш вакансиялар һанына нисбәте дөйөм республика буйынса 0,7 процент тәшкил итте. Башҡортостан ҡалаларында был күрһәткес 0,6-ға тиң; республиканың баш ҡалаһында – 0,5; райондарҙа – 1,3.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Төбәктә майҙа аҙыҡ-түлек кәрзине 2974,95 һум тәшкил итте
Республикала туҡланыу аҙыҡ-түлегенең минималь йыйылмаһы хаҡы майҙа 2974,95 һум тәшкил итте. Башҡортостанстат мәғлүмәттәренә ярашлы, йыл башынан алып ул 13,4 процентҡа ҡиммәтләнгән.
Республикала был ваҡыт эсендә инфляция 4,1 процент тәшкил итте. Бөтәһенә лә ҡарағанда нығыраҡ 2013 йылдың ғинуар-майына ҡарата 107 процентҡа аҙыҡ-түлек ҡыйбатланған. Хеҙмәттәрҙең хаҡы 3,6 процентҡа, аҙыҡ-түлек булмаған тауарҙар 1,4 процентҡа артҡан.
Минималь аҙыҡ-түлек продукттары тупланмаһы хаҡы хеҙмәт йәшендәге ир-егет өсөн иң кәм аҙыҡ-түлек тупланмаһы нигеҙендә билдәләнә.


text:
Рөстәм Хәмитов Өфө үҫешенең генпланын тормошҡа ашырырлыҡ тип иҫәпләй
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөнөң 2025 йылға тиклем үҫешенең генераль планын, шул иҫәптән торлаҡ төҙөлөшө һәм транспорт инфраструктураһын үҫтереү проекттарын тормошҡа ашырырлыҡ тип иҫәпләй.
— Тәбиғи, бөтә был проекттарҙы тормошҡа ашырыу бик ҙур средстволар талап итә, — тине ул. – Хәҙер был суммалар сиктән тыш ҙур кеүек тойола, сөнки улар Мәскәү бюджеты менән сағыштырырлыҡ. Әммә, дөйөм алғанда, лайыҡлы программа һәм ваҡыт үтеү менән тормошҡа ашырырлыҡ. Әлегә Өфөнөң бюджет тәьмин ителеше артыҡ юғары түгел, ләкин беҙ яңы мөмкинлектәр эҙләргә, инвесторҙар йәлеп итергә тейешбеҙ. Бәлки, хәҙерге пландарыбыҙҙың ҡайһы берҙәрен киләһе быуынға тормошҡа ашырырға тура килер, шулай ҙа нисек тә булһа был бурыстар үтәлергә тейеш. Республикабыҙ баш ҡалаһы Рәсәйҙең иң үҫешкән һәм матур ҡалаларының береһе булырға тейеш.


text:
Мәскәүҙә Башҡортостан рәссамдарының күргәҙмәһе асылды
Йома көндө, 19 мартта «Тушино» күргәҙмә залында (Мәскәү) Башҡортостан Республикаһы рәссамдары Ижади Союзының 15 йыллығына арналған күргәҙмәне асыу тантанаһы үтте. Был күргәҙмә ойошманың юбилейы һәм Республика йылына арналған күләмле проекттарҙың дауамы. Беренсе экспозиция быйылғы йыл башында Үҙәк рәссамдар йортонда күрһәтелде һәм йәмәғәтселектә киң резонанс алды.
Рәссамдар Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов ярҙамы арҡаһында бындай күренекле сәнғәт форумында ҡатнашыуға мөмкинлек алған.
Экспозицияға 30 авторҙың 45 эше ингән. Был Флүр Исмәғилов, Муллаян Дәүләтйәров, Әдис Әғлетдинов, Виктор Пегов, Сергей Краснов, Александр Заярнюк, Айҙар Әлмәтов, Валерий Мельников, Илдар Ғаянов, Георгий Карпов һәм башҡа рәссамдарҙың картиналары.
Сараны асыу тантанаһында Рәсәй Рәссамдары Ижади Союзының вице-президенты Николай Чибисов, Мәскәү рәссамдары, сәнғәт белгестәре, сәнғәт һөйөүселәр ҡатнашты. Башҡортостан Республикаһы исеменән БР рәссамдары Ижади Союзы Президенты Виктор Пегов, идара ағзаһы, сәнғәт белгесе Лариса Ҡоҙаярова, РФ Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллегенең ижтимағи-сәйәси бүлеге начальнигы Азат Ғәфүров һәм бүлектең баш белгесе Мария Черных сығыш яһаны.


text:
Әбүғәлисина
Әбүғәлисина, шулай уҡ Ибн Сина, Көнбайышта Авиценна (фарс. ابو علی حسین بن عبدالله بن سینا, тулы исеме Абу́ Али́ Хусе́йн ибн Абдулла́һ ибн әл-Ха́сан ибн Али́ ибн Си́на[1]) — күренекле фарсы[2] философы һәм табибы, Аристотелизм вәкиле. 980 йылда Урта Азиялағы Бохара ҡалаһы янындағы Афшан ҡалаһында тыуа. Солтан һарайының табибы һәм вәзире була. Урта быуаттарҙың һәм ислам донъяның иң танылған һәм абруйлы ғалим-философ[3].
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әбүғәлисина Бохарала бай кеше ғаиләһендә тыуа. Уның атаһы белемле, мәртәбәле зат булып, улын да үҙенең мәсләге йүнәлешендә тәрбиәләргә тырыша. Әбүғәлисина 10 йәштә үк Ҡөръәнде яттан белеүгә ирешә. 985—96 йылдарҙа Бохаралағы башланғыс мәктәптәренең береһендә укый; һуңыраҡ өйөндә белем ала — математика, физика, логика, астрономия, философия һ.б. фәндәрҙе өйрәнә. Ғәрәп һәм фарсы телдәрен, уларҙың грамматикаһын 15—16 йәштәрендә уҡытыусыларҙан мөстәҡил рәүештә, үҙ иркендә уҡый. Был фәндәрҙе Бохараға килгән ғалим Абу Абдалах Натил менән өйрәнә. Һуңынан 16 йәшлек малай үҙ алдына уҡый. Аристотелдең «Метафизика»һы менән танышҡансы геометрия, астрономия, музыканы еңел өйрәнә. Үҙенең автобиографияһында был китапты бер нисә тапҡыр уҡып сыҡтым, әммә аңламаным тип билдәләп үтә. Әл-Фарибиҙың «Метафизикаға аңлатмаларын» уҡығас ҡына аңлай башлай.
16 йәшлек Ибн Синаны Бохараның әмирен дауаларға сыҡыралар. Автобиграфияһында: «Ауырыуҙарҙы күҙәтеп, китаптарҙа булмаған белемемде тулыландырып, мин медицинаны өйрәнә башланым, был миңә китаптарҙа булмаған төрлө дауалау алымдарына өйрәтте», — тип яҙа ул.
1002 йылда ҙур ғалимдар даирәһын берләштергән «Мамум Академияһы» урынлашҡан Гургәнч (хәҙерге Үргәнес) ҡалаһына күсеп китә. Солтан М. Ғазнәүигә хеҙмәт итеүҙән баш тарткандан һуң (1008), йәберләнеүҙәргә дусар була, Хораһанда һәм Табарстанда ил гиҙеп йөрөй. Күп кенә хеҙмәттәрен күсенгән ваҡытта эйәр өҫтөндә яҙа.
1015—1024 йылдарҙа фәнни эшмәкәрлектә әмирлектең сәйәси һәм дәүләт эше менән берләштереп Хамаданда йәшәй. Әмир Шамс ад-Дәүләне уңышлы дауалағаны өсөн вәзир вазифаһын бирәләр, әммә уға дошман ҡарашлылар барлыҡҡа килә. Хәриҙәрҙең Ибн Синде язаға тартырырға тигән талабын әмир кире ҡаға, әммә вазифыһынын бушатып, әмирлектән ҡыуырға тигән ҡарар сығара. 40 көндән һуң әмирҙең ауырыуының сираттағы өйәнәге башлана, ул ғалимды эҙләп табырға бойороҡ бирә һәм үҙенең министры итеп тәғәйенләп ҡуя.
Әмир үлгәндән һуң Исфахан хакимлегенә хеҙмәт итергә күсергә теләгән өсөн дүрт айға төрмәгә ябалар. Һуңғы 14 йыл ғүмерен (1023—1037) әмир ад-Дәул һарайында үткәрә. Фәнни эшмәкәрлек өсөн ыңғай шарттар булдырыла. Ул әмирҙең баш табибы һәм походтарҙа оҙатып йөрөүсө советнигы була. Ошо йылдарҙа уның яҙыу стилен тәнҡитләүселәр булғанға, әҙәбиәт һәм философияны өйрәнә башлай. Шулай уҡ фәнни эш менән ныҡлап шөғөлләнә. «Медицина ҡануны» китабын тамамлай. «Ғәҙеллек китабы» («Китаб ул-инсаф») һәм башҡа бик күп хеҙмәттәре Исфаханға ғазнәүи ғәскәрҙәре һәжүм иткәндә янып бөтә.
Исфахан хикименең хәрби походтарының береһендә Ибн Синданың ашҡаҙаны ауырыуы башлана, был сирҙән ул үҙен дауалай алмай.1037 йылдың июнендә үлем алдынан васыят яҙҙыртып ҡалдыра. Ошо васыятҡа ярашлы үҙенең бөтә милкен ҡолдарына һәм ярлыларға таратып бирергә, ҡолдарына ирек бирергә ҡуша.
Әбүғәлисинаны Хамадон ҡалаһы стенаһы янында ерләйҙәр, һигеҙ айҙан һуң мәйетте Исфаханда әмир кәшәнәһендә яңынан ерләйҙәр. Ибн Сина тикшереү һәләте көслө булған ғалим була, ул бөтә энциклопедик белемде солғап ала. Философ булараҡ ул феноменаль хәтер һәм үткер фекерләү эйәһе була.
Фәнни эшсәнлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аристотель хеҙмәттәрен өйрәнә. Уның метафизикаһына төшөнөү өсөн Әбүғәлисинаға Фараби хеҙмәттәрен дә ныҡлап өйрәнергә тура килә. Һәм Аристотель тәғлимәтенең барлыҡ нескәлектәренә фәҡәт «Икенсе уҡытыусының», йәғни Фарабиҙың, аңлатмалары аша ғына ирешә ала. Әбүғәлисина 17—18 йәшендә етлеккән ғалим булып формалаша. Бохарала башҡа ғалимдәр менән аралаша башлай. Ләкин был Бохараның мәҙәниәт, фән өлкәһендәге даны һүрелә башлаган осор була. Эш шунда, Саманид дәүләтен (Бохара уның мәркәзе була) 90-ы йылдарҙа Карахан (төрки ҡәбилә башлығы) яулап алғас, фарсы мәҙәни үҙәге Харәзмгә күсә.
Боронғо грек философы Платон һәм ғәрәп ғалимы әл-Фараби хеҙмәттәрендә сағылыш тапҡан неоплатонсылыҡ менән бәйләп, Көнсығыш аристотелизм принциптарын эшләй. Үҙенең төп хеҙмәттәрендә («Һыуыҡтырыу китабы», «Күрһәтмәләр һәм өгөтләүҙәр китабы», «Белемдәр китабы») Ибне Сина донъя ваҡытҡа бәйле рәүештә барлыҡҡа килгән тигән фекерҙе кире ҡаға, донъя Аллаһтың ваҡытҡа бәйһеҙ эманацияһы ул, был эманациянан иерархик тәртиптә аңнар, йәннар һәм тәндәр барлыҡҡа килгән, тип аңлата. Политеизм менән килешкән неоплатонсыларҙан айырмалы булараҡ, ул — ҡәтғи монотеист, әмма шулай ҙа сөнни дин белгестәре уны бидғәтселектә (мәҫәлән, донъяның яратылмауына ышаныу донъяның барлыҡҡа китерелүе тураһындағы тезисҡа ҡаршы килә) ғәйепләйҙәр. Ибне Сина әл-Газалинең «Философтарҙы инҡар итеү» хеҙмәтендә киҫкен тәнҡит ителә. Ул шулай уҡ «Тыйб ғилеме канундары» энциклопедияһы авторы булараҡ, әлеге хеҙмәтендә медицинаның теоретик нигеҙҙәрен бәйән итә, төрлө ауырыуҙарҙың теүәл һәм тулы клиник билдәләрен тасүирлай. XII XVII быуаттарҙа Европа илдәрендә табибтарҙы әлеге китап буйынса әҙерләйҙәр. Ибне Синаның ғилми хеҙмәттәре бөтә донъяла популярлыҡ ҡаҙана.
Әбүғәлисина ғәҙеллек, выждан, тыйнаҡлыҡ, игелек, яманлыҡ, яуызлыҡ категориялары буйынса үҙенең ҡараштарын белдерә. Әбүғәлисина, киң эрудициялы һәм тирән аҡыллы ғалим булараҡ, үҙ заманында булған фәндәргә классификация яһай. Ул барлыҡ фәннәрҙе ике төргә бүлә: теоретик фәндәр һәм практик фәндәр. Теоретик фәндәр үҙҙәре үк өс төркөмсәгә айырыла: юғары фәндәр (булыулыҡ тураһында); урталыҡтағы фәндәр (математика, астрономия, музыка); түбәндәге фәндәр (тәбиғәт тураһында). Ә практик фәндәр әхлаҡ, идара итеү, тәрбиә эшен алып барыу һ. б. ны эсенә ала. Ғөмүмән, Әбүғәлисинаның ижади мираҫы — бөтә донъя мәҙәниәтендә ҙур урын тотҡан рухи байлык. Ул — философ ҡына ла түгел, ул әле шағир ҙа, уның музыка буйынса яҙған хеҙмәттәре лә булған. Ә шулай ҙа уның иң ҙур хеҙмәттәре табиблыҡ өлкәһенә ҡарай.
29 фән өлкәһендә 450 хеҙмәт яҙып ҡалдыра., Беҙҙең көндәргә тиклем 274 һаҡланған. Күп төрлө фән өлкәһендә: медицина, философия, ботаника, геология һ.б. ҙур әһәмиәтле хеҙмәттәр яҙа. Уның ғүмере медицинаға арнала. Медицина фәнен үҫтереүгә көп көс һала: бик күп аурыуҙырҙы өйрәнә, хирургик операциялар тәҡдим итә, ауырыуҙарҙы булдырмаҫ өсөн файҙалы кәңәштәр биреп ҡалдыра.
Фәнни хеҙмәттәре араһында иң билдәлеһе — 5 томдан торған «Медицина ҡануны» («Канон врачебной науки», «ал-Канун фи-т-тибб»). Был хеҙмәттә ғалим тарихта беренсе булып меницина фәнен системаға килтерә. Әлеге хеҙмәтендә ул ошо өлкәлә булған төрлө мистик уйҙырмаларҙы әсы тәнҡиткә ҡуя, шул ук философия фәнен тағы ла үҫтереү өсөн уның ҡарамағына ғәйәт бай эмпирик материаль бирә.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ибне Синаның ғәрәп һәм фарсы телдәрендә яҙылған аҙ һанлы шиғырҙары һаҡланған. Аристотельдың «Поэтика»һын шәрехләп, ул үҙен әҙәбиәт теоретигы итеп тә таныта. Классик фарсы әҙәбиәтын формалаштырыуға ҙур йоғонто яһай. Ул — философ ҡына ла түгел, ул әле шағир ҙа, уның музыка буйынса яҙған хеҙмәттәре лә булған. Ә шулай ҙа уның иң ҙур хеҙмәттәре табиблыҡ өлкәһенә ҡарай.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия ИБН СИНА (урыҫ.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 13 января 2010 тикшерелгән.
- ↑
- Paul Strathern A brief history of medicine: from Hippocrates to gene therapy — Running Press, 2005. — P. 58. — ISBN 978-0-7867-1525-1.
- Brian Duignan Medieval Philosophy — The Rosen Publishing Group, 2010. — P. 89. — ISBN 978-1-61530-244-4.
- Michael Kort Central Asian republics — Infobase Publishing, 2004. — P. 24. — ISBN 978-0-8160-5074-1.
- Ibn Sina («Avicenna») Encyclopedia of Islam. 2nd edition. Edited by P. Berman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Henrichs. Brill 2009. Accessed through Brill online: www.encislam.brill.nl (2009) Цитата: «He was born in 370/980 in Afshana, his mother’s home, near Bukhara. His native language was Persian.»
- A.J. Arberry, «Avicenna on Theology» — KAZI PUBN INC, 1995. excerpt: «Avicenna was the greatest of all Persian thinkers; as physician and metaphysician»
- Henry Corbin, «The Voyage and the messenger: Iran and Philosophy». — North Atlantic Books, 1998. — P. 74 Цитата:«Whereas the name of Avicenna (Ibn sinda, died 1037) is generally listed as chronologically first among noteworthy Iranian philosophers, recent evidence has revealed previous existence of Ismaili philosophical systems with a structure no less complete than of Avicenna».
- ↑ Avicenna// Britannica.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гыйззәтов К. Т., Философия: 2 китап. 1 нче китап: Кыскача философия тарихы. Философиянең нигеҙ проблемалары: Югары уку йорты өчен дәреслек. — Казан. Мәфариф. 2002. ISBN 5-7761-1122-6
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Авиценна // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Сина, Абу-Али ибн-Хусейн ибн-Абдалла ибн- // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона — СПб., 1908—1913.
- Статья «Ибн Сина» в Новой Философской энциклопедии на сайте ИФРАН
- Татар энциклопедияһы (тат.)
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса философтар
- 16 август көнө тыуғандар
- 980 йылда тыуғандар
- 18 июнь көнө вафаттар
- 1037 йылда вафаттар
- Үзбәкстанда тыуғандар
- Иранда вафат булғандар
- Алфавит буйынса астрономдар
- XI быуат астрономдары
- Алфавит буйынса математиктар
- XI быуат математиктары
- Алфавит буйынса физиктар
- Ислам философтары
- XI быуат философтары
- Фарсы шағирҙары
- XI быуат шағирҙары
- «Илаһи комедия» персонаждары
- Һаулыҡ


text:
Өфө властары боҙбармаҡтарға һуғыш иғлан итте
Өфө властары боҙбармаҡтарға һуғыш иғлан итте. Проблеманы шишәмбе көндө Өфө хакимиәтендә үткән оператив кәңәшмәлә ҡала башлығы Павел Качкаев күтәрҙе.
Уның әйтеүенсә, бөгөн ҡаланың өс районына ҡыйыҡтарҙағы ҡар ҡатламы һәм уның ҡыйыҡ ситенән һалынып тороуы буйынса дәғүәләр бар. Дим районында талаптарға яуап бирмәгән — 17 объект, Совет районында – 11, Калинин районында дүрт объект барлығы асыҡланған.
Павел Качкаевтың билдәләүенсә, һыуыҡтар таҙартылмаған ҡыйыҡтар өсөн аҡланыу була алмай. Эштәр бер нәмәгә ҡарамай башҡарылырға тейеш, сөнки кешеләр ғүмере хәүеф аҫтына ҡуйылыуы ихтимал.
Йыл һайын тиерлек Өфөлә ҡыйыҡтан төшкән боҙбармаҡтар арҡаһында кешеләр һәләк була. Былтыр март айында шундай осраҡ булды: бер көндә ҡыйыҡтан ҡар шыуыуы арҡаһында бер юлы ике ир-егеттең ғүмере өҙөлдө.


text:
Ҡырҡҡолас
Ҡырҡколас, ҡырҡъяпраҡ, ҡарабаш (урыҫ. Кровохлёбка лека́рственная йәки, апте́чная, лат. Sanguisórba officinális) — рауза сәскәлеләр ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 120 см-ға етә. Июнь-август айҙарында ҡыҙыл, ҡара ҡыҙыл сәскә ата, август-сентябрҙә емеше өлгөрә.
Таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡырҡҡолас күберәк һыу баҫҡан туғайҙарҙа, яландарҙа, урман ситенде һ.б. ерҙәрҙә үҫә. Үҫемлек Евразия, Төньяҡ Американың уртаса климат зонаһында таралған.
Ҡулланылышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дарыу үләне. Уның тамырын көҙ йыялар, йыуып, киптереп ҡуялар. Ҡырҡҡолас сәйе, төнәтмәһе зарарлы бактерияларҙы үлтерә, ҡан, эс китеүҙе туҡтата. Амебалы дизентерия, эс ауырыуҙарынан, геморрой һәм инәлектән ҡан китеүҙән, тромбоздан ҡулланыла. Теш ҡаҙнаһы шешкәндә, тән бешкәндә, ҡайһы бер гинекологик сирҙәргә ҡаршы ла файҙаланыла.
Туберкулез сирлеләрҙең ауыҙынан ҡан килгәндә лә үләндең файҙаһы тейә.
Бал ҡорттары уның һутын йыя.
Мал аҙығы өсөн сәсеп үҫтереү яҡшы һөҙөмтә бирә.
Н. И. Анненков, Вилюй округында яҡуттар ҡырҡҡолас тамырын туңдырып, һөттә бешереп ашай, тип яҙған. Улар был ризыҡты «быта» тип атай икән.


text:
Республикала 2,5 миллион тоннанан ашыу иген йыйып алынған
ӨФӨ, 2014 йыл, 23 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
Башҡортостанда иген йыйыу кампанияһы башланғандан алып 2,53 миллион тонна ашлыҡ урып алынған. Уртаса уңыш гектарынан 15 центнер тәшкил итә, тип хәбәр итә Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте. Республиканың 17 районында иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын йыйыу эштәре тулыһынса тамамланған. Ашлыҡты биш проценттан аҙыраҡ майҙанда урырға ҡалған, күбеһенсә ул Урал аръяғында, шулай уҡ төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш райондарҙа.
Шулай уҡ республикала шәкәр сөгөлдөрөн йыйыу дауам итә. Уртаса уңыш гектарынан 267 центнер. 350 мең тоннанан ашыу тамыраҙыҡ йыйылған. Әлеге ваҡытта шәкәр сөгөлдөрө 13,1 мең гектарҙан йыйылған, ул пландың 27 проценты. Иң юғары уңыш Шишмә районында билдәләнә – гектарынан 431 центнер. Благовар районы 46,2 мең тонна күрһәткесе менән тулайым йыйым буйынса лидерлыҡ итә.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда тәмле, файҙалы һәм сифатлы продукттар етештерелә»
Фото:
Башҡортостан Президенты Краснокама районының Ташҡын ауылында урынлашҡан «Уралагро» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ауыл хужалығы предприятиеһы менән танышты. Компанияға 2011 йылда нигеҙ һалынған. Бөгөнгө көндә бында заманса ҡошсолоҡ фермаһы урынлашҡан. Проектҡа инвестициялар күләме 388 миллион һум тәшкил иткән.
Предприятие биләмәһендә туғыҙ корпус урынлашҡан. Унда 230 меңләп ҡош аҫрала. Компанияла йәмғеһе 215 кеше эшләй. Улар ярҙамында бында йылына 1000 тонна ит етештерелә. Әммә ағымдағы йыл аҙағынаса предприятиеның етештереү ҡеүәте бер нисә тапҡырға арттырыласаҡ һәм йылына 6000 тонна ит етештереләсәк, тип планлаштырыла.
Шулай уҡ компания ҡарамағында 1200 гектар ер бар. Алдағы ике йылда ауыл хужалығы биләмәләрен 10 мең гектарға тиклеп арттырыу планлаштырыла.
Эшкәртеү цехында 60 төрҙән ашыу продукция етештерелә. Уларҙың 80 процентын һыуытылған ҡош ите тәшкил итә, ҡалғаны – туңдырылған ярымфабрикаттар. Уларҙың барыһы ла предприятиеның Өфөлә һәм Башҡортостандың башҡа төбәктәрендә урынлашҡан сауҙа нөктәләрендә һатыла.
– Мин һәр ваҡыт Башҡортостан предприятиелары етештергән тәмле, файҙалы һәм сифатлы продукцияны һатып алырға саҡырам, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Краснокама районына эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты шулай уҡ Николо-Березовка ауылында урынлашҡан «Ҡарағай урманы» («Сосновый бор») шифахана-профилакторийында булды. Бында 200 миллион һумға яңыртыу эштәре үткәрелгән. Ағымдағы йылдың июнь айынан дауалау корпусы тәүге пациенттарҙы ҡабул итергә әҙер буласаҡ.


text:
Республика биатлонсылары Рәсәй чемпионатында миҙалдарҙың тулы комплектына эйә булды
ӨФӨ, 2016 йыл, 31 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дмитрий Слезин/.
Ханты-Мансиҙа биатлон буйынса Рәсәй чемпионаты тамамланды.
Ир-егеттәр эстафетаһында Ханты-Манси автономиялы округы-Югра командаһы еңеү яуланы. Икенсе урында — Төмән өлкәһе спортсылары.
Башҡортостан биатлонсылары (Алексей Петров, Александр Бабчин, Виталий Кабардин, Антон Бабиков) бронза миҙалға лайыҡ булды.
Бынан алда Антон Бабиков спринтта «алтын» һәм эҙәрлекләү ярышында «көмөш», Александр Бабчин масс-стартта бронза миҙал алды.


text:
Благовещенда партия проекты сиктәрендә ишек алдарына ремонт үткәреү тамамлана
Благовещенда ишек алдарын төҙөкләндереү буйынса республика маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу буйынса эш төркөмөнөң сираттағы күсмә ултырышы үтте. Был йүнәлештәге эш «Рәсәй ҡалаларының яңы юлдары» партия проекты менән бер юлы алып барыла, тип хәбәр итә ER.RU.
Благовещенда ихаталарҙа ремонт эштәре аҙағына яҡынлаша — «УфаТрансСтрой» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте подряд ойошмаһы менән эштәрҙең 95 проценты башҡарылған: йәйәүлеләр һәм йорт алды юлдарына, кер элеү һәм машиналар ҡуйыу урындарына асфальт түшәлгән. Һигеҙ йорт төҙөкләндерелгән, туғыҙынсыһында эштәр дауам итә.
Район хакимиәте башлығы Фәрит Фазылов йорт алды биләмәләрен артабан төҙөкләндереү буйынса пландар менән уртаҡлашты. Урындағы бюджеттан өҫтәмә аҡса бүлеү арҡаһында ихаталарҙы йәшелләндереү һәм яҡтыртыу буйынса эштәр башҡарыласаҡ, ә уларҙың береһендә балалар өсөн майҙансыҡ та төҙөргә планлаштырыла.


text:
Олимпиада призерҙары өҫтөнлөктәре менән бер вузда ғына файҙалана аласаҡ
Юғары уҡыу йортона уҡырға инеү тураһындағы яңы тәртипкә ярашлы, льготалары булған абитуриенттар өҫтөнлөктәре менән бер вузда ғына файҙалана аласаҡ. Ҡалған уҡыу йорттарында улар дөйөм нигеҙҙә конкурс үтәсәк.
— Эш шунда: сығарылыш уҡыусылары – олимпиада еңеүселәре, бер нисә университетҡа документ тапшырып, шунда уҡ исемлек башына күтәрелә торғайны, — тип хәбәр итте БР Мәғариф министрлығының юғары һөнәри белем биреү бүлеге начальнигы Венера Алғошаева. — Уҡырға инеү һәм реаль конкурсҡа бәйле аңлашылмаусанлыҡтар килеп тыуҙы. Бөтә вуздарға ла документтарҙың төп нөсхәләрен биреүгә уларҙың хоҡуғы булмауы аңлашыла, шул уҡ ваҡытта дөйөм кокурс буйынса уҡырға инеүсе абитуриенттар ситтә ҡала.
Документтарҙы әүәлгесә өс йүнәлеш буйынса биш университетҡа бирергә мөмкин. Билдәләнгән лимитты үтеп булмаясаҡ: быйыл сығарылыш уҡыусылары тураһындағы мәғлүмәт Федераль мәғлүмәт базаһына индереләсәк. Унда берҙәм дәүләт имтихандарының һөҙөмтәләре, шулай уҡ абитуриент документтарын биреп өлгөргән вуздар асыҡ күренәсәк.
Шул уҡ ваҡытта 2012 йылда республика вуздары бюджет нигеҙендә көндөҙгө, ситтән тороп уҡыу бүлектәренә, киске уҡыу формаһына һәм магистратураға 11,5 мең кешене ҡабул итергә планлаштыра.
— Беҙ гуманитар, иҡтисад һәм юридик белгеслектәр буйынса урындарҙың ҡыҫҡара барыуын күҙәтәбеҙ,— ти Венера Алғошаева. — Вуздарҙа маҡсатлы ҡабул итеүгә квоталар иҫәбе кәмейәсәк: быйыл бындай уҡыусылар бюджет нигеҙендә белем алыусылар иҫәбенең 15 процентын тәшкил итәсәк.


text:
Республиканың балалар хирургтары «Булмыш» төп медицина премияһына лайыҡ булды Фото: «Беренсе канал»
Республиканың балалар хирургтары «Булмыш» төп медицина премияһына лайыҡ булды
Республиканың балалар хирургтары «Булмыш» төп медицина премияһына лайыҡ булды Фото: «Беренсе канал»
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө алдынан Мәскәүҙә илдең иң яҡшы табиптарына премиялар тапшырыу тантанаһы булды. Рәсәйҙең Һаулыҡ һаҡлау министрлығы Беренсе канал менән бергә 16-сы тапҡыр иң яҡшыларҙы асыҡлай һәм уларҙы «Булмыш» төп медицина премияһы менән билдәләй. Быйыл медицина үҫешенә тос өлөш индергән табиптар һәм ғалимдар биш номинацияла наградалар алды.
Еңеүселәр иҫәбендә Өфөләге Республика балалар клиник дауаханаһы хирургтары Г. Латипова, Ф.Ф. Миңғолов, Э.Ф. Мансурова, Р.Ф. Бәҙретдинов бар. Етәкселәре — Артем Неудачин. Улар «Кеше ғүмерен ҡотҡарған уникаль операция яһаған өсөн» номинацияһында иң яҡшылар тип танылды.
Тантанала Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев сығыш яһаны.
«Ошо залда иң яҡшы табиптар, шәфҡәт туташтары, фельдшерҙар йыйылған, — тине Дмитрий Медведев. — Барыбыҙ исеменән һеҙгә башҡарған эшегеҙ өсөн рәхмәт белдерәм. Ошо ҡатмарлы, яуаплы һөнәрҙе һайлағанығыҙ өсөн алдығыҙҙа баш эйәм. Был һөнәр түгел, булмыш. Беҙ артабан да медицина өлкәһенә ярҙам итәсәкбеҙ, тармаҡты яңыртасаҡбыҙ, шәп белгестәр әҙерләйәсәкбеҙ, фәнгә, мәғарифҡа аҡса бүләсәкбеҙ. Ошо осраҡта ғына илебеҙҙең киләсәге бар, сөнки киләсәк — заманса, шул иҫәптән медицина, технологиялары, һәм беҙ быны аңлайбыҙ».


text:
Башҡортостандың 818 меңдән ашыу халҡы өмәләрҙә ҡатнашты
Башҡортостанда экологик өмәләр дауам итә. Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, территорияларҙы таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү сараларында республиканың 818 меңдән ашыу халҡы ҡатнашҡан. Йәмғеһе 11 меңдән ашыу техника берәмеге йәлеп ителгән. 18 мең тоннанан ашыу ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары йыйылған һәм полигондарға сығарып түгелгән.
Экологик өмәләр дауамында 235 мең квадрат метр юл япмаһы ремонтланған. 19 мең погон метр самаһы ҡойма һәм бина фасадтары тәртипкә килтерелгән. 34 меңдән ашыу ағас һәм ҡыуаҡтар ултыртылған. Илештәр йәшелләндереү буйынса алдынғы урында. Республиканың тап ошо районында өмәләр башланғандан алып 32 мең үҫенте ултыртылған.
БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының экологик хәүефһеҙлек бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытта Башҡортостанда таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса эштәрҙең уртаса күләме билдәләнгәндең 30 процентын тәшкил итә.


text:
Башҡортостанда кластер сәйәсәте үҫешә
Өфө урман хужалығы техникумында Германиянан делегация булып китте, ул Башҡортостанға республиканың кластер сәйәсәтен тормошҡа ашырыу буйынса кәңәшмәлә ҡатнашыу өсөн килгән. Сара бөгөн Өфөлә асыласаҡ «Инновациялар салоны» күргәҙмәһе сиктәрендә үтте.
Беҙҙең төбәктә кластерҙарҙы үҫтереүгә ҙур иғтибар бирелә, кластер технологияларын файҙаланыу ярайһы уҡ перспективалы йүнәлеш. Шул иҫәптән ағас эшкәртеү өлкәһендә лә. Тармаҡ өсөн профессиональ кадрҙар әҙерләүсе Өфө урман хужалығы техникумы бында ҙур роль уйнай.
Немец делегацияһы техникумдың уҡыу һәм техник базаһы менән танышты. Берлиндағы Немец иҡтисади тикшеренеүҙәр институтының өлкән эксперты Курт Хорншильд әйтеүенсә, Өфө уҡыу йорто буласаҡ белгестәр әҙерләү өсөн лайыҡлы урын булып тора.
— Германия менән Башҡортостан араһында республиканың сәнәғәт сәйәсәтен модернизациялау буйынса проект тураһында килешеү төҙөлгән. Шуның менән бәйле, беҙ кластерҙарҙы үҫтереү тураһында фекерҙәребеҙ менән даими уртаҡлашабыҙ, — ти Курт Хорншильд. — Даими рәүештә яңы технологиялар эҙләйбеҙ. Шуныһы мөһим, бөгөн ағасты бынан 20 йыл элек күҙ алдына ла килтермәгән тармаҡтарҙа файҙаланырға мөмкин. Атап әйткәндә, туризм тармағында, мебель етештереүҙә һәм башҡа өлкәләрҙә. Ләкин бының өсөн инфраструктураны үҫтерергә, инвестициялар табырға, эшсе көстәрҙе йәлеп итергә кәрәк. Өфө урман хужалығы техникумы был проблеманы уңышлы хәл итә.


text:
Башҡортостандан 20 бала – Рәсәй балалар фондында ҡунаҡта
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән Рәсәй балалар фонды араһындағы 2009-2013 йылдарға Генераль килешеү сиктәрендә Сәрмән һәм Үҙән балалар йорттарынан 20 тәрбиәләнеүсе Мәскәүҙә Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөнә арналған байрам сараларында ҡатнашасаҡ.
Йыл һайын июнь башында Рәсәй балалар фонды баш ҡалала Халыҡ-ара балалар көнөн байрам итеүгә бөтә илдән балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәрҙе, ғәрип балаларҙы, аҙ тәьмин ителгән һәм күп балалы ғаиләләрҙән сабыйҙарҙы йыя. Быйыл Мәскәүҙә үтәсәк байрамға Рәсәй балалар фонды 23-сө тапҡырына инде 10,5 меңдән ашыу балалар йыясаҡ.
1 июндә балалар Мәскәүҙең төп театрҙарында хәйриә спектаклдәрен ҡараясаҡ, һәм Балалар фондының һәр ҡунағы байрам бүләге аласаҡ. Шул уҡ көндө баш ҡаланың 17 затлы рестораны улар өсөн байрам табыны ойошторасаҡ. Мәскәү буйлап балалар уңайлы автобустарҙа йөрөтөләсәк, уларҙы ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре оҙатып йөрөйәсәк.
Алты көн буйына балалар Рәсәй балалар фондының ҡунағы буласаҡ, Мәскәү музейҙарына, аква-паркка барасаҡ, баш ҡала буйлап экскурсия яһаясаҡ.


text:
Сәлиә Мырҙабаева: депутаттарға халыҡ менән әүҙемерәк эшләргә кәрәк
Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева, коллегалары кеүек үк, ай һайын "Берҙәм Рәсәй" партияһы рәйесе Владимир Путиндың төбәк йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандарҙы ҡабул итә. Ләкин бының менән генә сикләнмәй, республика ҡалалары һәм ауылдары буйлап йөрөй, унда медицина ярҙамы менән бәйле мәсьәләләр менән генә ҡыҙыҡһынып ҡалмай, халыҡ менән дә осраша.
— Өфөлә бөтә мөрәжәғәттәр араһында беренсе урында — медицина ярҙамы күрһәтеү сифаты һәм госпиталләштереү мәсьәләләре, инвалидлыҡ билдәләү менән бәйле мәсьәләләр, дарыуҙар менән тәьмин итеү, медицина хеҙмәткәрҙәренә торлаҡ бүлеү, — тип хәбәр итте ул. — Йәғни мөрәжәғәттәр айырылып тора, бер өлкәгә ҡағыла, күрәһең, был Өфөлә төрлө профилдәге депутаттар ҡабул итеүҙәндер инде.
Ауыл ерендә граждандарҙың мөрәжәғәттәре иһә төрлө даирәләргә ҡағыла. Мәҫәлән, Дүртөйлө районында һуңғы осрашыуҙа граждандарҙы пенсия тәьминәте, пенсияларҙы ҡайтанан иҫәпләү мәсьәләләре ҡыҙыҡһындырҙы, пенсия реформаһы буйынса яуап бирергә тура килде. Күп ветерандар шәхси һорауҙар менән генә түгел, ә ветеран хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең хоҡуҡтарын яҡлау, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ реформаһы мәсьәләләренә ҡағылышлы ғәмәлдәге закондарҙы үҙгәртеү буйынса тәҡдимдәр индереүе бик оҡшаны. Ләкин муниципаль власть органдары кимәлендә хәл итерлек һорауҙар бик күп. Был муниципаль райондар һәм ҡала округтарының вәкәләтле урындағы үҙидара органдары, шулай уҡ БР Дәүләт Йыйылышы депутаттары бөтә ерҙә лә граждандар менән әүҙем эшләмәүе тураһында һөйләй. Былар, иң элек, ихаталарҙы төҙөкләндереү, баҙарҙа урын бүлеү кеүек көнкүреш мәсьәләләре. Ҡайһы берҙә кешеләр яҡшы түләнгән эшкә урынлаштырыуҙы үтенә — мәшғүллек хеҙмәте буйынса аңлатма бирергә тура килә. Шуға күрә депутаттар урындарға барып граждандарҙы ҡабул иткәндә, кешеләрҙең проблемалары хаҡында белһен һәм уларҙы оператив хәл итеүгә ярҙам итһен өсөн, урындағы хакимиәт вәкилдәре лә саҡырыла.
Сәлиә Мырҙабаева мәсьәләләрҙең нисек хәл ителеүе хаҡында тулы мәғлүмәт туплай бара. Бөтә һорауҙар, мөрәжәғәт итеүселәр үҙҙәре лә (һәр ҡабул итеүҙә 12-15 кеше була) теркәлә, һуңынан ярашлы инстанцияларға тапшырыла, улар был һорауҙарҙы ҡарап, проблемаларҙы хәл итеүҙә ярҙам итергә, шулай уҡ граждандарға яуап бирергә һәм депутат алдында отчет бирергә тейеш.


text:
Башҡортостандың рәсми делегацияһы Литваға барасаҡ
18-20 августа Башҡортостан Республикаһы делегацияһы рәсми визит менән Литва Республикаһына барасаҡ.
Башҡортостан менән Литва араһындағы халыҡ-ара һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәрҙе, шул иҫәптән агросәнәғәт комплексы, туризм һәм еңел сәнәғәт өлкәһендәге хеҙмәттәшлекте үҫтереү сәфәрҙең төп маҡсаты булып тора.
Делегация составына БР сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министры вазифаһын башҡарыусы Игорь Карепанов, БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Наталья Никольская, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһының вице-президенты Азат Фазлыев, БР Президенты Хакимиәтенең Тышҡы һәм төбәк-ара бәйләнештәр идаралығының тышҡы бәйләнештәр бүлеге мөдире Фидан Ишемғолов инәсәк. Башҡортостан делегацияһын БР Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов етәкләйәсәк.
БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, визит барышында Литваның Хужалыҡ министрлығы етәкселеге менән осрашыу планлаштырылған (туризм өлкәһе уларҙың ҡарамағында). Осрашыуға Литва Республикаһы туроператорҙарының, турагентлыҡтарының, санатор-курорт комплекстарының, туриндустрияға ҡараған башҡа ойошмаларҙың вәкилдәре саҡырыласаҡ. Сәфәр сиктәрендә йәнә Литваның агросәнәғәт комплексы предприятиелары һәм текстиль сәнәғәте вәкилдәре менән осрашыуҙар ойоштороласаҡ.


text:
Елена Зелинская: “Уйҙырма персонаждарҙы ысынбарлыҡ геройҙары алмаштырырға тейеш”
-Беҙҙең өсөн медиа киңлекте “ҡауырһынлы кешеләрҙең” яулап алыуы нормаға әүерелде, — тине “Ҡиммәттәр ситемаһы” фестиваленең “Баҫма һәм Интернет киң мәғлүмәт саралары” секцияһын асып, РФ Йәмәғәт палатаһының Мәҙәни һәм рухи мираҫты һаҡлау буйынса комиссия рәйесе урынбаҫары, “МедиаСоюз” вице-президенты Елена Зелинская. - Шоу-бизнес вәкилдәре рәсәйлеләрҙең ысын тормошон күрһәтмәй.
Үҙенең сығышында ул Пермь фажиғәһе темаһына туҡталмай булдыра алманы. Фажиғә сәбәптәре тураһында һөйләгәндә ул яңы йәмғиәттә намыҫ тигән әхлаҡи ҡиммәттең булмауы мәсьәләһен күтәрҙе.
“Трибуна” гәзите мөхәррире Илья Медовой, үҙенең тарихын белмәгән йәмғиәттә әхлаҡи ҡиммәттәр тураһында һүҙ алып барыуы ҡыйын булыуын билдәләп үтте. Социаль тикшереүҙәр һөҙөмтәләре буйынса бөгөн рәсәйлеләр беренсе урынға ғаилә һәм динде сығара. Ләкин ысынында хәл бөтөнләй икенсе. Быны айырылышыуҙарҙың һаны һәм дин йорттарына халыҡтың бер генә проценты йөрөүе иҫбатлай.
Ҡиммәттәр тураһында һөйләшеүҙе “Культура” гәзитенең яңылыҡтар һәм йәмғиәт бүлеге мөхәррире Андрей Морозов дауам итте. Һуңғы 20 йыл эсендә журналистар, Көнбайыш матбуғат саралары шикелле тираж һәм популярлыҡ артынан ҡыуып, үҙҙәрен-үҙҙәре мөйөшкә ҡыуалап керетте.
— Беҙ материалдар өсөн геройҙарҙы үҙебеҙҙең эргәлә күрмәй башланыҡ һәм тормошта булмағандарын уйлап сығара башланыҡ. Ә бит беҙ ысын геройҙар, ысынбарлыҡ тураһында яҙырға тейешбеҙ. — тине Андрей Морозов.
Ул журналистарҙың ҡайҙа тема эҙләүҙәренә ишара итеп, Мышкино ҡалаһындағы һәйкәл тураһында һөйләне. Ике һуғышты үткән Иван Филлипович Орловтың фронттан яҙған хат юлдары ябай гранит ташында уйылып яҙылған. Биш бала атаһы, ул фронтҡа 1941 йылдың 3-сә сентябрендә китә һәм Сталинград эргәһендә һәләк була. Уның ғаиләһе аталары һуғыштан яҙған 40 хатты күҙ алмаһындай һаҡлай. Улар Тарихтың рухи документтары булып тора. Был хаттарҙы күҙ йәштәре түкмәй уҡымайынса булмай. “ Һинең похоронкаңды мин бер кемгә лә күрһәтмәйем, сөнки беләм, һин барыбер кире әйләнеп ҡайтасаҡһың…” Ошо хат юлдарын уҡып, күңелең аша үткәргәндән һуң, бөгөнгө ҡиммәттәр тураһында һүҙ алып барып буламы?
Секция кәңәшмәһендә йәш шәхестең формалашыуына интернеттың тәьҫире тураһында ла һөйләшелде. Журналистар фекеренсә, яңы ресурстарҙы йәштәр аңына мәңгелек ҡиммәттәр һеңдереү өсөн файҙаланырға кәрәк. Ә бының өсөн хәбәрселәрҙең үҙҙәренә профессиналь кимәлдәрен күтәреү зарур. Шул осраҡта мәҙәни ҡиммәттәр уйҙырманан ысынбарлыҡҡа әйләнәсәк.


text:
Ҡалтасы районында һәләк булған балаларҙың ғаиләләренә матди ярҙам күрһәтеләсәк
8 ғинуарҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Ҡалтасы районында ошо көндәрҙә ҡар аҫтында ҡалып һәләк булған ике үҫмер – Виктор Минингалин менән Андрей Евсеевтың ғаиләләренә матди ярҙам бүлеү тураһында ҡарар сығарҙы. Һәр ғаиләгә 75 мең һум күләмендә аҡса түләнәсәк.
Башҡортостан Президенты ике гонаһһыҙ сабыйҙың ғүмерен өҙгән фажиғәгә бәйле балаларҙың яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлаша.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 5 ғинуарҙа Ҡалтасы районы буйынса милиция бүлегенә Аҡтуған ауылында йәшәүсе ҡатын 12 йәшлек улы Викторҙың юғалыуы хаҡында ғариза менән мөрәжәғәт итә. Бер көн элек үҫмер үҙенең 15 йәшлек дуҫы Андрей менән уйнарға сыға, әммә өйгә әйләнеп ҡайтмай. Эске эштәр бүлеге хеҙмәткәрҙәре балаларҙы эҙләргә сыға. Уларға Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре һәм урындағы халыҡ ҡушыла.
7 ғинуарҙа балаларҙың кәүҙәләрен ауылдан алыҫ түгел ерҙә ҡар аҫтынан табып алалар. Хоҡуҡ һаҡлау органдарының яҡынса мәғлүмәттәре буйынса, балалар йырынға төшкән, шул саҡ уларҙың өҫтөнә ҡар ишелгән.


text:
Мортаза Рәхимов Силәбе өлкәһенә барасаҡ
10 сентябрҙә Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов етәкселегендәге рәсми делегацияның Силәбе өлкәһенә сәфәре башлана.
Сәфәрҙең маҡсаты — 2003 йылдың 25 ноябрендәге Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән Силәбе өлкәһе Хөкүмәте араһындағы сауҙа- иҡтисади, фәнни-техник, социаль һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүҙе 2009-2011 йылдарҙа тормошҡа ашырыу буйынса Протоколға ҡул ҡуйыу.
Сәфәр сиктәрендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Силәбе өлкәһе губернаторы Петр Сумин менән эш осрашыуы үткәрәсәк, Силәбенең ҙур социаль һәм сәнәғәт объекттарына барасаҡ.


text:
Икенсе Континенталь конгресс
Икенсе Континенталь конгресс (10 май 1775 — 1 март 1781) — Пенсильвания штатында Бөйөк Британияның 13 колонияһы депутаттары съезды. Икенсе Континенталь конгресс үткәреү тураһында ҡара 1774 йылда Беренсе Континенталь конгресста ҡабул ителә. Икенсе Континенталь конгресс эшендә бөтә америка колонияларынан 65 делегат ҡатнаша, Джорджия вәкилдәре конгресҡа 20 юильдә генә ҡушыла. АҠШ бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәштә икенсе Континенталь конгресс милли хөкүмәт ролен үтәй.
Конгресстың эш нәтижәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 14 июль 1775 йыл . Конгресс Континенталь армия ойоштороу һәм америка опелчениеһының баш командующийы итеп Джордж Вашингтонда тәғәйенләргә тигән ҡарар ҡабул итә.
- 10 май 1776 йыл. Конгресс уҙ хөкүмәте булмаған колонияларға хөкүмәт булдырырға тигән резолюция ҡабул итә.
- 15 май 1776 йыл. Конгресс Англия тажына тоғролоҡтан баш тартырға тигән хоҡук акт сығара.
- 4 июль 1776 йыл. Конгресс эшмәкәрлегенең мөһим документы −АҠШ бойондороҡһоҙлоғо декларацияһына ҡул ҡуйыла. Декларация колониялар «Америка Ҡушма Штаттары» тип аталған беренсе документ була.
- 15 ноябрь 1777 йыл. Ҡушма Штаттарҙың беренсе конституцион документы булған «Конфедерация статьялары» ҡабул ителә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ The Declaration of Independence. Тәүге сығанаҡтан архивланған 13 март 2012. 9 август 2006 тикшерелгән. (инг.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Херман Брамер «Континентальные деньги» США «Уникум» № 1/2000


text:
Яңы уҡыу йылына баш ҡалала 95 мәғариф учреждениеһы ремонтланасаҡ Фото: Олег Яровиков
Яңы уҡыу йылына баш ҡалала 95 мәғариф учреждениеһы ремонтланасаҡ
Яңы уҡыу йылына баш ҡалала 95 мәғариф учреждениеһы ремонтланасаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Яңы уҡыу йылына әҙерлек барышында Өфөлә 95 мәғариф учреждениеһы: 48 балалар баҡсаһы, 43 мәктәп, дүрт өҫтәмә белем биреү ойошмаһы ремонтланасаҡ.
Бөтә мәғариф учреждениеларында янғын хәүефһеҙлеге талаптарына, эргә-тирәләге биләмәләрҙе төҙөкләндереүгә һәм йылытыу миҙгеленә әҙерлеккә айырыуса ҙур иғтибар бүленә.
Балалар баҡсаларын капиталь ремонтлау июлдең икенсе яртыһында башлана, ҡайһы берҙәрендә августа ла барасаҡ. Был ваҡытта балалар баҡсаларында кескәйҙәр аҙыраҡ, сөнки күп кенә ата-әсәләр үҙҙәре йәйге ялда.
Санитар нормаларға ярашлы, ремонт эштәре барышында балалар баҡсалары ваҡытлыса ябыла. Ата-әсәләрҙе был хаҡта ике аҙна, бер ай алдан иҫкәртәләр. Мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары етәкселәре ремонт ваҡытында сабыйҙарҙы башҡа балалар баҡсаларына урынлаштырыу кәрәклеге тураһында һорау алыу үткәрә. Ошо мәғлүмәттәргә нигеҙләнеп, кескәйҙәр яҡындағы балалар баҡсаларына йөрөй. Ремонт эштәренең графигы яҡындағы балалар баҡсалары бер үк ваҡытта ябылмауын иҫәпкә алып төҙөлә, тип аңлатма бирҙеләр Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Ярты йыллыҡ йомғаҡтары буйынса тышҡы сауҙа әйләнеше – 5,2 миллиард долларға яҡын
Ғинуар-июндә Башҡортостандың тышҡы сауҙа әйләнеше биш миллиард 186,9 миллион АҠШ доллары тәшкил итә. Был былтырғы ошо уҡ осорҙағынан 2,4 тапҡырға күберәк.
Экспорт күләмдәре һиҙелерлек үҫте. Импорт операциялары буйынса, киреһенсә, бер ни тиклем кәмеү билдәләнә.
Ярты йыллыҡ йомғаҡтары буйынса тауарҙар экспорты дүрт миллиард 934,6 миллион доллар күләмендә баһалана (үҫеш – 2,6 тапҡырға). Шуның 695,9 миллион доллары БДБ илдәренә оҙатылған тауарҙарға тура килә.
Ғинуар-июндә республикаға 252,3 миллион долларлыҡ тауарҙар индерелде – 2009 йылдың беренсе ярты йыллығындағынан 2,7 процентҡа кәмерәк. Был сумманан БДБ илдәре өлөшөнә 66,7 миллион доллар тура килә.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Һайлауҙар конкуренция шарттарында үтергә тейеш»
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов яңы партиялар барлыҡҡа килеүен һәм БР Дәүләт Йыйылышына депутаттар һайлау алдынан сәйәси конкуренцияның көсәйеүен ыңғай баһаланы. Республика башлығы һүҙҙәренсә, конкуренция шарттарында хәҡиҡәт асыҡлана, шуға күрә амбициялы һәм маҡсатҡа ынтылышлы кешеләр булырға тейеш.
– Әммә саманан ашып, барыһын да негативҡа әүерелдерергә ярамай, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент, Баҡалы, Бүздәк, Туймазы, Саҡмағош һәм Шаран райондары активы алдында сығыш яһап. – Был партияларҙың да республиканың власть органдарында урын биләү хоҡуғы бар. Йәш партиялар составында аҡыллы, булдыҡлы кешеләр күп.
Рөстәм Хәмитов шулай уҡ һайлауҙарҙың ауыр процесс булыуын билдәләне. Был хаҡта ул ишетеп кенә белмәй, сөнки ҡасандыр үҙе лә һайлауҙарҙа ҡатнашҡан. Буласаҡ депутатлыҡҡа кандидаттарға мөрәжәғәт итеп, Башҡортостан Президенты алда торған бурыстарҙы бергәләп хәл итеү кәрәклеге хаҡында әйтте. Тик шул осраҡта ғына, Президент һүҙҙәренсә, байтаҡ мәсьәләләрҙе хәл итеп, республика үҫешенә йоғонто яһап буласаҡ.


text:
Яғыулыҡ-энергетика ширҡәттәрен “Система”ға һатыу тамамланды
“Система” яғыулыҡ-энергетика ширҡәттәренең “Ағиҙел-Инвест”, “Инйәр-Инвест”, “Урал-Инвест”, “Йөрүҙән-Инвест” йәмғиәттәре ҡулындағы акциялар пакетын һатып алды.
Республика етәкселеге, был килешеү финанс көрсөк шарттарында иҡтисади йәһәттән отошло күренә тип белдерә. “Система” корпорацияһы республика яғыулыҡ-энергетика ширҡәттәренең акцияларын һатып алыу менән бергә социаль программалараҙа ла ҡатнашырға вәғәҙәләгән.
Башҡортостандың былтырғы төп ғорурлығы, быйылғы уңышһыҙлығы Салауат Юлаевты ла әлегә яҡыулыҡ ширҡәттәре финанслай. “Система” корпорацияһы Өфө хоккейһыҙ ҡалмаясаҡ тип вәғәҙәләй. Леонид Меламед беҙ Башҡортостан яҡыулыҡ-энергетика ширҡәттәре өсөн яңы мөмкинлектәр асабыҙ тип белдерә. Килешеү хаҡы 2 миллиард ярым долларға баһалана.


text:
Германия эксперттары турист кластерын булдырыу мөмкинлектәрен баһаланы
Германия эксперттары республикала турист кластерын булдырыу менән бәйле башҡарылған саралар менән танышты. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Германия делегацияһы Башҡортостанға “БР сәнәғәте сәйәсәтен реструктуризациялау буйынса проекттарҙы әҙерләү һәм тормошҡа ашырыу” проектын ғәмәлгә индереү сиктәрендә 26 ғинуарҙа килгәйне.
Был Германия эксперттарының Башҡортостанға икенсегә килеүе. Уҙған йылдың көҙөндә Курт Хорншильд һәм Карл-Хайнц Клингер әфәнде Павловка һыуһаҡлағысы эргәһендәге спорт үҙәге эше менән танышты, Стәрлетамаҡ, Салауат һәм Мәләүездең эре предприятиеларын ҡараны. Шунда республикала кластерҙар үҫтереү буйынса эш төркөмдәре төҙөлдө.
Кисәге ултырышта турист кластерҙарын булдырыу менән бәйле алып барылған саралар тикшерелде. Бер нисә ай элек иҡтисади үҫеш министры Евгений Евтушенко етәкселегендәге Туриндустрия союзы ойошторолғайны. Ә декабрҙә Өфөлә Рәсәйҙең төрлө төбәгенән йыйылған турист бизнесы вәкилдәренең “Туризмда инновация” бөтә Рәсәй конференцияһы үтте. Был конференцияла илдән ситтәге туризм мәсьәләләре тикшерелде.
Башҡортостандың туризм үҫеше буйынса федераль маҡсатлы программаға индерелеүе республикала туризм бизнесын үҫтереүгә тағы бер этәргес булды.
Эш төркөмө ағзалары юл янында хеҙмәтләндереү концепцияһын әҙерләне, ентекле өйрәнеү өсөн ул Республика Хөкүмәтенә ебәрелгән.
Әлеге ваҡытта турист навигаторы төҙөлә, уның нигеҙендә веб-портал булдырыласаҡ. Ултырышта яңы туристик объекттар иҫәбенә Сәйетбаба, Ҡыҙыл Яр, Килем кеүек милли тарихи-мәҙәни үҙәктәр ҙә индерелде.
Үҙ сиратында, немец эксперттары был йүнәлеште Германияның Мекленбург — Алғы Померания федераль ерендә ойошторолған һаулыҡ һаҡлау һәм туризм кластеры өлгөһөндә үҫтереү өсөн практик рекомендациялар бирҙе. Немец коллегалар фекеренсә, был йүнәлештең перспективалары бик ҙур. Алдан иҫәпләүҙәр буйынса Германияла ғына пенсия йәшенә еткән байтаҡ кеше ҙур күләмдәге аҡсаларын һаулығына һәм һауыҡтырыу туризмына сарыф итергә әҙер.
— Германия халҡы оҙон ғүмерле. 65 йәшендә эштән китеп, артабан күп ваҡытын халыҡ һаулыҡҡа һәм ял итергә бүлә, — тине Карл-Хайнц Клингер. – Пенсия йәшендәге кешеләрҙән һорау алыуҙар буйынса матди сара етәрлек күләмдә, һәм улар аҡсаһын һауыҡтырыусы туризмға сарыф итергә ниәтләүе асыҡланған. Башҡортостан Европа туристарын йәлеп итерлек төбәк булырға тейеш. Сәйәсәт ярҙамы ла турист бизнесы үҫешендә мөһим роль уйнай. Ә беҙҙә Башҡортостан етәкселеге был йүнәлешкә ныҡлы иғтибар бүлә һәм төбәккә өҫтәмә инвестициялар йәлеп итергә ынтыла.


text:
Ғайсаның Хаҡ Сиркәүе
«Ғайсаның Хаҡ Сиркәүе» (ҡытайса - 真耶稣教会, урыҫса - Истинная церковь Иисуса) — Ҡытайҙа 1917 йылда асылған бойондороҡһоҙ сиркәү. Бөгөн сиркәүҙең алты континентта һәм ҡырыҡ биш илдә 1,5 миллионға яҡын ағзаһы бар. ХХ быуат башында барлыҡҡа килгән Сиркәү Христианлыҡтың Илленселәр бүлегенә ҡарай. 1995 йылда сиркәү Рәсәйҙә эшләй башлай. Ул Иисустың Икенсе мәртәбә Пәйҙә булыуы алдынын евангелиены бөтә халыҡтарға өйрәтергә тырыша. Сиркәүҙең 10 иң изге ышаныуҙары:
- Изге Рух
- Суҡыныу
- Таҙарыныу
- Изге сифат
- Шәмбе көнө
- Ғайса/Иисус Христос
- Изге Библия
- Ҡотолоу
- Сиркәү
- Һуңғы ҡарар


text:
Фото:
Баш ҡалала китапханасыларҙы – «Мостай уҡыуҙары» проекттар фестивале еңеүселәрен тәбрикләнеләр
Фото:
ӨФӨ, 2014 йыл, 28 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Марина Чепикова/.
Кисәге Өфөлә Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең 95 йыллығына арналған «Мостай уҡыуҙары» проекттар фестивале тамамланды. Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала байрам концерты һәм китапхана хеҙмәткәрҙәре араһында «2014 йылдың иң яҡшы китапханасыһы» республика конкурсы лауреаттарын һәм дипломанттарын бүләкләү тантанаһы уҙҙы.
Тантаналы сараны асып, Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры урынбаҫары Рәнис Алтынбаев: «Халыҡ шағиры Мостай Кәримдең 95 йыллығына арналған юбилей тантаналары яҡшы кимәлдә уҙҙы, республиканың бөтә мөйөштәрендә лә осрашыуҙар һәм әҙәби уҡыуҙар, күргәҙмәләр һәм тасуири уҡыу конкурстары уҙҙы. Беҙҙең менән бергә башҡа төбәктәрҙә лә шағирҙы иҫкә алдылар һәм уның бөтә Рәсәй, донъя әҙәбиәте һәм мәҙәниәте үҫешенә индергән тос өлөшөн билдәләнеләр тигән ышаныстабыҙ. Китапханалар ныҡ әүҙем булды һәм Мәҙәниәт министрлығы, Милли китапхана ойошторған конкурста ҡатнашыуға ижади яҡтан, ысын күңелдән ҡараны. Традицион бәйге китапхана тармағының кадрҙар потенциалын үҫтерә, Башҡортостандың дөйөм ҡулланыштағы китапханалары хеҙмәткәрҙәренең әүҙемлеген дәртләндерә», тине.
Шағирҙың ҡыҙы Әлфиә Кәримова сараға йыйылғандарҙы Мостай Кәримдең ижадына тоғро ҡалғандары, китапханасыларға уҡыусыларға үҙҙәренең һөйөүен һәм белемен тапшырғандары өсөн рәхмәтен белдерҙе. Конкурстың бөтә еңеүселәренә яңы ғына нәшер ителгән Мостай Кәрим тураһында хәтирәләр китабының бүләк вариантын тапшырҙылар.
— Тәҡдим ителгән проекттарҙа жюри айырыуса яңылыҡҡа, үҙенсәлелеккә, ижади алымға иғтибар итте. Мостай Кәримдең әҙәби мираҫын төбәк-ара һәм бөтә Рәсәй кимәлендә күтәреүгә йүнәлтелгән проекттар өҫтөнлөклө булды, — тип һөйләне БР Милли китапхана директоры Айгөл Моратова. — Жюри эштәрҙе өс номинацияла баһаланы. Конкурсҡа йәмғеһе 103 эш ҡабул ителде.
Сибайҙан ғына туғыҙ ижади эш ебәргәндәр. «Иң яҡшы китапхана проекты» номинацияһында — 39 эш; «Үҙенсәлекле электрон ресурс» номинацияһында — 46 эш; «Мостай Кәрим. Китапханала театр» номинацияһында 18 эш баһаланған.
Республиканың 24 район һәм ҡалаһынан 36 китапханасы еңеүсе тип танылды. Уларға компьютер техникаһы алыуға бүләк сертификаттары тапшырылды. Бәләбәйҙән 1-се ҡасаба китапханаһы китапханасыһы Наталья Маликова – «Иң яҡшы китапхана проекты» номинацияһында беренсе дәрәжә лауреаты.
«Китапханасы булдырған, үҙенсәлекле электрон ресурс» номинацияһында еңеүселәрҙе, оҙаҡ йылдар техник юғары уҡыу йортонда эшләгән, Әлфиә Кәримова бүләкләне. Благовещен районы Үҙәк район китапханаһы адынғы китапханасыһы Ольга Мөслимова бында иң яҡшыһы булды.
Байрам сиктәрендә бөтә иң сағыу эштәр билдәләнде. «М.Кәримдең фронт шиғриәте» Ижади лаборатория иң яҡшы китапхана проектын әҙерләү өсөн махсус бүләк менән Ауырғазы районының Өршәк ауыл китапханаһы китапханасыһы Миләүшә Зидиханова бүләкләнде.
Байрамға Милли китапхана Мостай Кәримгә арнап библиографик белешмә әҙерләп сығарған. Библиографик белешмәне төҙөү буйынса эш ике йыл дауам иткән. Шул уҡ көндө «Мостай Кәрим» тигән библиографик белешмәнең презентацияһы уҙҙы.


text:
Республика парламентарийҙарының Марий Иле Республикаһына сәфәре
Бөгөн спикер Константин Толкачев етәкселегендәге БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай делегацияһының Марий Иле Республикаһына сәфәре башлана.
Сәфәр программаһында — БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай менән Марий Иле Республикаһы Дәүләт Йыйылышы араһында Хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыу. Башҡортостан парламентарийҙары делегацияһы Марий Иле депутат корпусының эш тәжрибәһе менән танышасаҡ, башҡорт диаспораһы вәкилдәре менән осрашасаҡ, "Мари машиналар эшләү заводы" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә барасаҡ, Йошкар-Оланың иҫтәлекле урындары менән танышасаҡ.


text:
Өфө амфитеатрында үтәсәк Симфония төнөнөң программаһы билдәле булды Фото: Олег Яровиков
Өфө амфитеатрында үтәсәк Симфония төнөнөң программаһы билдәле булды
Өфө амфитеатрында үтәсәк Симфония төнөнөң программаһы билдәле булды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
25 майҙа Өфө амфитеатрында үтәсәк Симфония төнөнөң программаһы өс өлөшкә бүленә. Был хаҡта Өфө дәүләт сәнғәт институтының Йәштәр симфоник оркестры дирижеры Линар Дәүләтбаев һөйләне.
Беренсе өлөштә классик музыка әҫәрҙәре яңғырай. Сәғәт ярымлыҡ бүлектә Башҡортостанда тыуып үҫкән танылған музыканттар сығыш яһай. Кларнетсылар Артур Нәзиуллин һәм Руслан Вәлиев, флейтасы Инна Фоменко, виолончелдә уйнаусы Рөстәм Хәмиҙуллин, скрипкасы Александр Маломожнов, вокалистар Гөлнара Вәлиева һәм Артур Ҡәйепҡолов ҡатнаша.
Һуңынан программа икенсе сәхнәлә башлана. Бында Рәсәй һәм совет эстрадаһы йырҙарын тыңларға мөмкин. Алена Завьялова, Руслан Сәйфетдинов, «Премьер Квартет» вокаль ансамбле, Сиявуш Шерматов, «Балалайка-бэнд» рус халыҡ уйын ҡоралдары ансамбле саҡырылған.
Өсөнсө бүлек бик күңелле булмаҡсы. «Splash» барабансылар һәм «Ятаған» этно-төркөмөнөң сығышы шоу-программаның нигеҙен тәшкил итәсәк. Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, әлеге ваҡытта Ҡытай, Азербайжан һәм Төркмәнстан башҡарыусылары менән һөйләшеүҙәр алып барыла.
Өфө амфитеатрында Симфония төнөн уҙғарыуға федераль бюжеттан 3,1 миллион һум аҡса йүнәлтелә.


text:
Башҡортостан предприятиелары Төркиәләге халыҡ-ара күргәҙмәлә ҡатнаша ала
ӨФӨ, 2015 йыл, 29 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостандың сауҙа-сәнәғәт палатаһы республика предприятиеларына һәм ойошмаларына Төркиәлә уҙасаҡ күргәҙмәлә ҡатнашырға тәҡдим итә.
Һүҙ февраль айында үтәсәк сәнәғәт предприятиелары һәм аҙыҡ-түлек индустрияһы күргәҙмәләре хаҡында бара.
Күргәҙмәләрҙән тыш, сараларҙың эш программаһында төрөк компаниялары менән һөйләшеүҙәр ҙә ҡаралған.
Өҫтәмә мәғлүмәтте (347) 276-30-36 телефоны йәки ccirb2012@gmail.com электрон почтаһы аша алырға мөмкин.


text:
Балыҡтар
Балыҡтар (лат. Pisces) — хайуандар донъяһының айырым класы; айғолаҡ аша һулыш алыусы умыртҡа һөйәклеләрҙең ҙур төркөмө[1]; йөҙгөс ҡойроҡло, һалҡын ҡанлы, умыртҡалы һыу тереклеге.
Балыҡтар тоҙло һәм сөсө һыуҙарҙа, тау шишмәләренән алып океан тәрәнлектәренә тиклем тереклек итә.
Балыҡтар һыу экосистемаһында аҙыҡ сылбыры булараҡ ҙур роль уйнай, шулай уҡ кеше өсөн аҙыҡ булып тора. Балыҡтарҙың ҙурлығы 7,9 мм-ҙан алып (Paedocypris progenetica[2]) 13,7 м-ға тиклем (кит акулаһы).
Донъяла 25 000—31 000 балыҡ төрө барлығы билдәле. Рәсәйҙә 3000 төрө тереклек итә[3], шул иҫәптән 280 сөсө һыу балығы.
Зоологияның балыҡтарҙы өйрәнә торған фәне ихтиология тип атала.
Төҙөлөшө, туҡланыуы, үрсеүе һәм йәшәү реүеше буйынса 2 класҡа: кимерсәклеләргә һәм һөйәклеләргә буленә.
Йөкмәткеһе
Кимерсәкле балыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күпселек кимерсәкле балыҡтар диңгеҙҙәрҙә йәшәй, айырым төрҙәре генә сөсө һыуҙа осрай. Хәҙер йәшәгән кимерсәкле балыҡтарҙың төҙөлөшөндә ҡайһы бер боронғо билдәлер: кимерсәкле һөлдә, айғолаҡ тишектәре, башының аҫҡы өлөшөндә урынлашҡан арҡыры ауыҙ тишеге һәм башҡалар һакланған.
Һөйәкле балыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Балыҡтарҙың иң күп төркөмө. Океандарҙа, диңгеҙҙәрҙә, йылғаларҙа, күлдәрҙә, даими һәм вакытлыса булған һыу ятҡылыҡтарында тереклек итәләр. Хәҙерге балыктарҙың 96%-ын һөйәкле балыҡтар тәшкил итә. Уларҙың тән формаһы төрлөсә: оҙонса, түңәрәк һымаҡ, торпедо һымаҡ, япраҡ һымаҡ, йылан һымаҡ була.
Тән төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һөйәкле балыҡтар класы, нур ҡанатлылар ярым-класы вәкилдәренең тышҡы ҡиәфәте бик төрлө, ләкин барыһының да уртаҡ билдәләре бар. Уларҙың тәне яҫы һәм баш, кәүҙә, ҡойрок өлөштәренә бүленә. Балыҡтар, береһе өҫтөнә береһе ятҡан, һөйәк пластинкалар (тәңкәләр) менән ҡапланған. Тәңкәләр ярым үтә күренмәле, ҡырыйы шыма йәки тешле була. Тәңкәләр тиренән (дермадан) барлыҡҡа килә. Тәңкә япманың өҫтө лайла менән ҡапланған.
Балыҡтың скелеты тулыһынса тейерлек һөйәктәрҙән тора. Умыртҡалыҡ һөйәк умыртҡаларҙан төҙөлгән һәм кәүҙә, ҡойроҡ өлөштәренә бүленә. Умыртҡаларҙың үҫентеләре — өҫкө һәм аҫҡы йәйәләре була. Кәүҙә өлөшөндә өҫкө йәйәләр ҡушылып арҡа мейе каналын барлыҡҡа килтерә. Тән ҡыуышлығын өҫтән һәм йән-яҡтан ҡабырғалар сикләй. Баш һөйәгенең күп өлөшө — һөйәк, ул мейе тартмаһынан, ҡаҙналык һөйәктәренән, һаңаҡ йәйәләренән һәм һаңаҡ ҡапкасынан тора. Парлы күкрәк һәм ҡорһаҡ йөҙгөстәре бик күп ваҡ һөйәктәрҙән яһалған.
Мускулдар системаһы тоташтыргыс туҡыманан торған бүлгеләр менән сегменттарға бүлгәләнгән. Уны 2 һымаҡ кәүҙә мускулдары тәшкил итә.
Нервылар системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нервылар системаһы түбән төҙөлөшлө. Баш мейеһе бүлектәре һыҙыҡлы һәм бик бәләкәй була. Балыҡтарҙың нерв системаһы баш һәм арҡа мейенән, уларҙан китеүсе нервыларҙан тора. Баш мейе мейе тартмаһында урынлашҡан һәм биш бүлектән тора: алғы мейе, ара мейе, урта мейе, оҙонса мейе һәм кесе мейе. Оҙонса мейе арҡа мейеһенә күсә. Ул умыртҡаларҙың өҫкө йәйәләре барлыҡҡа килтергән тишектәрҙән яһалған умыртҡалыҡ каналы эсенән оҙон аҡ таж булып һуҙылған. Күп һанлы нервтар баш һәм арка мейеһен балыҡтың төрло органдары менән бәйләнештә тота.
Балыҡтарҙың үҙ-үҙҙәрен тотоуында шартһыҙ һәм шартлы рефлекстар күҙәтелә.
Һиҙеү ағзалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һиҙеү ағзалары күреү, ишетеү, еҫ һиҙеү һәм һиҙеү ағзаларынан тора. Күҙҙәр баштың ике яғында урынлашҡан һәм яҡындағы предметтарҙы яҡшы күрергә яраҡлашҡан. Ишетеү ағзаһы эске ҡолаҡтан, йәғни баш һөйәктең артҡы өлөшөндә урынлашҡан лабиринттан ғибәрәт.
Еҫ һиҙеү ағзаһы томшоғоноң осонда урынлашҡан йомоҡ соҡорҙарҙан тора. Танау соҡорҙарың төбө һәм стенкаларында нервылар остары бар. Балыҡтар һыуҙа төрлө еҫтәрҙе һиҙәләр.
Тәм ағзалары ауыҙ ҡыуышлығында, тиреһендә, хатта ҡойроғанда ла бар. Балыҡтар әсе, татлы, тоҙло тәмдәрҙе айыра. Ауыҙ эргәһендә мыйыҡтары булған балыҡтар (мәҫәлән, йәйеләр һәм шамбылар) аҙыҡҡа ҡағылмайынса ла аҙыҡтың тәмен беләләр. Тәм тойоу органдары хеҙмәтен тәм төйөрсөктәре үтәй. Улар нерв остары менән сорналған күҙәнәктәр төркөмөнән тора. Тәм төйөрсөктәре ауыҙ ҡыуышлығында ғына түгел, бәлки, тәндең күп кенә өлөштәрендә тиренең тышҡы ҡатлауында ла урынлашҡан. Күреү органдары — яҫы мөгөҙҡатлау менән түңәрәк хрусталиктан торған күҙҙәр. Ишетеү анализаторы — баш һөйәгендә урынлашҡан эске ҡолаҡ ҡына; ҡолаҡ япрағы һәм ишетеү юлы юҡ.
Балыҡтарҙың ҡабырға һыҙығы — ағымдың йүнәлешен һәм тиҙлеген ҡабул итеүсе үҙенсәлекле ағза. Ул ҡабырғала һәйбәт күренә һәм тәндең алғы осонан артҡы осона тиклем дауам итә. Балыҡтарға һыуҙың хәрәкәтен тойоусы, үҙенә бер төрлө һиҙеү органы — ян һыҙыҡ булыу хас. Ул тәндең ян өҫлөгөндә тупланған һиҙеүсе күҙәнәктәрҙән тора. Һыу ағымы, һиҙгер эпителийҙың теге йәки был нөктәһен тынысһыҙлап, балыҡҡа ориентлашырға, хатта яҡынлашыусы дошманын һиҙергә лә мөмкинлек бирә. Болғансыҡ һыулыҡтарҙа, тәндең пространстволағы торошон билдәләү өсөн, ян һыҙыҡ органдары күҙгә һәм башҡа һиҙеү органдарына ҡарағанда йыш ҡына кәрәклерәк тә була.
Ҡан тамырҙары системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡан тамырҙары системаһы йомоҡ. Ул йөрәктәр һәм бер ҡан әйләнешенән тора. Тәндең алғы өлөшөндә урынлашкан.Ҡан ҡарынсыҡтан ҡорһаҡ аортаһына керә. Аорта артерияларға бүленә. Улар буйлап ҡан һаңаҡтарга килә, һаңаҡтарҙа артериялар күп һанлы ваҡ ҡан тамырҙарына — капиллярҙарға тармаҡлана. Һаңаҡ капиллярҙарындағы ҡан, углекислый газдан арынып, кислородҡа байый һәм был ҡан, арҡа артерияһына йыйылып, тәндең бөтә органдарына, шулай уҡ мускулдарына китә. Бирелә ҡуйы капиллярҙар селтәре аша ҡандағы кислород һәм туклыҡлы мәтдәләр — туҡымаларға, ә уларҙан углекислый газ һәм тереклек эшсәнлегенең башҡа продукттары ҡанға күсә. Туҡымаларҙан ҡан йөрәккә барыусы тамырҙарға — веналарға йыйыла һәм улар буйлап йөрәк алдына килеп керә.
Һулыш системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һулыш алыу ағзаһы — айғолаҡтар. Улар баштың ике яғында урынлашкан һәм айғолаҡ ҡапҡастары менән ҡапланған. Айғолаҡтар һыу һәм организмдың ҡан тамырҙары системаһы араһында газ алмашыныуҙы башҡара. Һулыш алыу процессы айғолаҡтарҙы йыуыусы һыу хәрәкәте арҡаһында башҡарыла. Айғолаҡ ҡапҡастары һәм ауыҙ ҡыуышлығы һыуҙы ауыҙ ҡыуышлығына һүрып ала һәм этеп сығара.
Аш һеңдереү системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Балыҡтарҙың күпселек төрҙәренең ауыҙ ҡыуышлығында күп һанлы конус һымаҡ тештәр була. Ауыҙ ҡыуышлығы менән ҡыҫҡа үңәскә илтеүсе йотҡолоҡ араһында сик беленмәй. Ашҡаҙаны төрлө формала һәм төрлө ҙурлыҡта була, ҡайһы бер төрҙәренең ашҡаҙаны зәғиф үҫкән. Тәрән һыуҙарҙа тереклек итеүсе йыртҡыс балыҡтарҙың ашҡаҙаны һуҙылыусан, был — оҙаҡ ас торорға яйлашыу, сөнки бик тәрәндә табыш һирәк эләгә.
Эсәклектең нәҡ башланған урынында аш ҡайнатыу өҫлөгөн арттырыусы һуҡыр үҫентеләр була. Бауырҙа эшләнгән үт шыйыҡсаһы үт ҡыуығына йыйыла, һуңынан эсәктең алғы бүлегенә керә. Ашҡаҙаны аҫты биҙҙәренең юлдары эсәклектең башланғыс бүлегенә асыла.
Йөҙөү ҡыуығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күпселек һөйәкле балыҡтарҙың һауа тулған йөҙөү ҡыуығы була. Ул аш ҡайнатыу көпшәһенең арҡа яғы үҫентеһе кеүек үҫеш ала. Һуңырак күп кенә төрҙәрендә йөҙөү ҡыуығы үңәс менән бәйләнешен юғалта, ләкин ҡайһы берҙәрендә бәйләнеш ғүмөр буйына һаҡлана. Йөҙөү ҡыуығы, нигеҙҙә, гидростатик функцияны үтәй, йәғни, вертикаль яҫылыҡта балыҡтың ирекле хәрәкәтен тәэмин итә. Уның стенаһы капиллярҙар селтәре менән яҡшы тәьмин ителгән. Бик тиҙ тәрәнгә төшкәндә, балыҡ тәненә баҫым кинәт арта, һәм һауа ҡыуыҡтан ҡанға күсә. Нәтижәлә балыҡтың сағыштырма ауырлығы арта, был уның сумыуына булышлыҡ итә. Өҫкә йөҙөп сыҡҡанда, киреһенсә, һыуҙың баҫымы һәм газдарҙың ҡанда эреүсәнлеге кәмей һәм газ ҡан тамырҙарынан һауа ҡыуығына сыға.
Бүлеп сығарыу системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бүлеп сығарыу системаһы оҙон таҫма һымаҡ бөйөрҙәрҙән тора. Улар умыртҡалыҡтың ике яғында йөҙөү ҡыуығы өҫтөндә ята. Бөйөрҙәрҙең эске ҡырыйынан һейҙек юлдары һузылған, улар бер каналға тоташып, аналь асыҡлыҡ артында, енес юлынан айырым, тышҡа асыла. Ҡайһы бер төрҙәрендә һейҙек ҡыуығы ла була.
Үрсеү органдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үрсеү органдары айырым каналдар менән енес юлы булып тышҡа асыла. Күкәй күҙәнәктәр (ыуылдыҡтар) ваҡ, йоҡа ҡойҡа һымаҡ тышсалы; балыҡтарҙа, ҡағиҙә булараҡ, тышҡы аталаныу.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Балыҡтар һыу ағымына ҡаршы йөҙгәндә, тыныс һыуҙа йөҙөүгә ҡарағанда аҙыраҡ көс сарыф итә. Был күренеш балыҡтарҙың һыу әйләнмәләрен яҡшы һиҙемләү һәм уларҙы ҡуллана белеү менән аңлатыла. Шундай уҡ ысул менән паруслы яхта елгә ҡаршы йөҙә.[4]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)
- ↑ World’s smallest fish — Natural History Museum
- ↑ Высшие таксоны животных: данные о числе видов для России и всего мира (А. В. Неелов, 1995)
- ↑ Ҡыҙыҡлы факттар
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Жизнь животных. Энциклопедия в шести томах. Том 4. Часть первая. (Рыбы). Общая редакция члена-корреспондента АН СССР профессора Л. А. Зенкевича. М. Просвещение, 1971. 656 стр.
- Павлов Д. А. Морфологическая изменчивость в раннем онтогенезе костистых рыб — М.: ГЕОС, 2007. — 262 с.
- Павлов Д. С., Лупандин А. И., Костин В. В. Механизмы покатной миграции молоди речных рыб — М.: Наука, 2007. — 212 с.
- Попов П. А. Рыбы Сибири: распространение, экология, вылов — Новосибирск, 2007. — 525 с.
- Баклашова Т. А. Ихтиология — М.: Пищевая пром-сть, 1980. — 324 с.
Һылтамалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Биология В. Б. Захаров, Н. И. Сонин
- FishBase // WorldFish Center — Донья балыҡтары буйынса мәғлүмәт сығанағыа (2006 йылдың декабрь айына — 29600 төр, 222490 халыҡсан атамалары, 43600 рәсем, 39200 һылтанма)


text:
Салауат ҡалаһы хакимиәте башлығы тәғәйенләнде
24 июндә Салауат ҡалаһы ҡала округы Советы ултырышы булды. Унда ҡала округы хакимиәте башлығын тәғәйенләү тураһындағы мәсьәлә ҡаралды. Конкурс һөҙөмтәләре буйынса Салауат ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы вазифаһына контракт буйынса Бохармәтов Радик Мазһар улы тәғәйенләнде.
Салауат ҡалаһы ҡала округы Советы ултырышы эшендә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев ҡатнашты.
* * *
Радик Бохармәтов 1958 йылдың 12 апрелендә Стәрлетамаҡ районының Левашевка ауылында тыуған. Өфө нефть институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1977 йылда "Салауатстрой" тресында балта оҫтаһы-бетонсы булып башлай.
1979-1989 йылдарҙа — "Салауатстрой" тресының 3-сө төҙөлөш идаралығы мастеры, прорабы, УПТК-ның баш инженеры, 5-се төҙөлөш идаралығы начальнигы.
1989-1992 йылдарҙа — "Ишембайжилстрой" тресы идаралығы начальнигы.
1992-1994 йылдарҙа — "Истрон" фирмаһы подразделениеһы директоры.
1994-2002 йылдарҙа — "Ишембайстройсервис" шәхси предприятиеһы директоры, Ишембай ҡалаһындағы 1-се төҙөлөш-монтаж идаралығы директоры, "Салауатремстрой" муниципаль унитар предприятиеһының баш инженеры.
2002-2005 йылдарҙа — Салауат ҡалаһы хакимиәте башлығы урынбаҫары.
2006-2009 йылдарҙа — "Салауатстройзаказчик" муниципаль унитар предприятиеһы директорының капиталь төҙөлөш буйынса урынбаҫары.
2009 йылдан әлеге ваҡытҡа тиклем "Стройтрансгаз" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры урынбаҫары булып эшләне.


text:
Башҡорт дәүләт педагогия университетында «Студент яҙы» «Беҙ тыныслыҡ яҡлы» девизы аҫтында уҙа
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡорт дәүләт педагогия университетында «Студент яҙы-2015» фестивале «Беҙ тыныслыҡ яҡлы» девизы аҫтында уҙа.
20 апрелдә Ҡала мәҙәниәт һарайы сәхнәһендә аҙна дауамында факультеттағы концерттарҙа һайлап алынған 500-ҙән ашыу иң яҡшы студент сығыш яһаясаҡ.
— Тамашасыларға «Грация» эстрада бейеү ансамбле башҡарыуында «Георгий таҫмаһы», «Кружева» халыҡ бейеүҙәре ансамбле бейеүенең премьераһы, «Держава» барабансылар төркөмөнөң хәрби маршы күрһәтеләсәк, — тип хәбәр итте уҡыу йортоноң йәмәғәтселек менән бәйләнеш һәм реклама бүлеге етәксеһе Ольга Михайлова.
Концерт киске сәғәт 6-ла башлана.
Студенттарҙың сығышын Башҡорт дәүләт филармонияһының баш режиссеры һәм эстрада художество етәксеһе Илшат Фәхертдинов, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Рим Әбделмәнов, Башҡортостан Йәштәр симфоник оркестрының художество етәксеһе Динар Дәүләтбаев, балетмейстер Эльмира Зиннәтуллина баһалай.
Апрелдә юғары уҡыу йорттарында «Студент яҙы-2015» республика фестивале сиктәрендә Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған концерттар ойошторола.
Гала-концерт 29 апрелдә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үтәсәк.


text:
Бөжәк менән туҡланыусы үҫемлектәр
Бөжәк менән туҡланыусы үҫемлектәр (шулай уҡ, йыртҡыс үләндәр һәм тереклек менән туҡланыусы үҫемлектәр терминдары ла осрай) — 630 йыйылма атамаһы бар. Биологик төр үҫемлектәр 19 ғаилә[1], улар ваҡ хайуандарҙы, күберәк осраҡта бөжәктәрҙе тотоп алып, улар менән туҡланыу өсөн ҡулайлашҡан[1]. Улар шулай итеп үҙҙәренең автотроф туҡланыуын тәьмин итә (фотосинтез) уларҙың туҡланыуының бер гетеротроф формаһы. Улар шулай итеп тупраҡтан органик булмаған азотлы ашлама алыуға мохтажлыҡтарын кисектерә, кәметә.
Бөжәк ашаусылар — күп йыллыҡ үлән үҫемлектәр. Элекке СССР биләмәләрендә ысыҡ үләндәр һәм ҡыуыҡ һымаҡтар ике ғаиләгә ҡараған 4 ырыуҙа 18 төрө билдәле.
Улар сәскәле үҫемлектәр төркөмөнән биш айырым төркөмдә эволюция үткән тип иҫәпләнелә[2][3].
Йөкмәткеһе
Тарихи сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөжәк ашаусы үҫемлектәр XVIII быуаттарҙан билдәле [4]. Беренсе дөрөҫ ботаник яҙма венерина себен аулаусы үләне (Dionaea muscipula) тураһында инглиз натуралисы Джон Эллистың Карл Линнейға 1769 йылдада яҙылған хатында телгә алына. Ул унда бөжәктәр тотоусы үҫемлек тураһында бәйән итә [4].
1782 йыл немец врачы А. В. Рот ысыҡ үләненең үҙенсәлекле хәрәкәттәре, япраҡтар ярҙамында бөжәктәр аулауы тураһында яҙып ҡалдырған.
1791 йылда У. Бартрам Төньяҡ Америка штаттары буйынса сәйәхәте тураһында яҙған китабында Sarracenia ырыуы үҫемлеге тураһында яҙған. Ул үҫемлектәрҙең көршәк һымаҡ япраҡтары бөжәктәрҙе тотоу өсөн яраҡлашыуын бәйән итә. Ул беренселәрҙән булып тере йән ашаусы үҫемлек («плотоядные растения») терминын ҡуллана[4].
Эволюция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был үҫемлектәрҙең эволюцияһы тураһында мәғлүмәттәр юҡ тиерлек. Сөнки ташҡа әүерелгән үҫемлектәр тураһында әйткәндә уларҙы тик һеркәләре һәм орлоҡтары ярҙамында өйрәнелә. Ә был төр үҫемлектәр был структураларҙан төшөп ҡалған. Мәҫәлән ҡабығы һәм үҙағасы юҡ.
Ботаник яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөжәк менән туҡланыусылар күп йыллыҡ күп йыллыҡ үлән үҫемлек. Шулай уҡ ярым ҡыуаҡлылары һәм тәпәш ҡыуаҡ формаһында ла осрай.
Иң эре үҫемлек булып дәү библис (Byblis gigantea) иҫәпләнә. Ул ярты метрғаса етә. Австралияла таралған. Ул бөжәктәрҙе генә түгел, ҡусҡарҙарҙы, баҡаларҙы, хатта кеҫәрткеләрҙе лә “йота”. Улар үрмәләп үҫеп, 4 метрғаса оҙонлоҡҡа етә.
Улар башлыса һаҙлыҡтарҙа һәм һаҙамыҡтарҙа, сөсө һыу ятҡылыҡтарында таралған. Ысыҡ үләненең бер төрө булған дрозофиллюм (Drosophyllum) ярым ҡыуаҡ булып иҫәпләнә. Ул 30 сантиметрғаса етә. Улар Төньяҡ Африкала һәм Пиреней ярым утрауҙарында һаҙлыҡтарҙа, ҡоро ҡомлоҡтарҙа йәшәй. Урындағы халыҡ уларҙың йәбешкәк япраҡтарын борон замандарҙан себен тотоу өсөн файҙаланған.
Таралышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөжәтәр менән туҡланыусылар сәскәле үҫемлектәр үҫкән бөтә экосистемала ла киң таралған. Арктиканан алып тропиктарғаса. Шулай уҡ диңгеҙ кимәленән алып Альп тауҙарының тау бүлкәттәренә ҡәҙәр. Бар ҡиғаларҙа ла осрай. Рәсәй биләмәһендә түбәндәге төр бөжәк менән туҡланыусы ҡырағай үҫемлектәр таралған:
- Түңәрәк япраҡлы ысыҡ үләне (Drosera rotundifolia) һәм инглиз ысыҡ үләне (Drosera anglica). Улар торфлы һәм мүкле һаҙлыҡтарҙа үҫә.
- Ҡыуыҡ һымаҡ Альдрованда (Aldrovanda vesiculosa). Һыу үҫемлеге. Рәсәйҙең Үҙәк һәм Европа өлөшөндә, Кавказда һәм Алыҫ Көнсығышта үҫә.
- Ҡыуыҡҡай (Utricularia). Башлыса Рәсәйҙең бар биләмәләрендә лә таралған. Тик төньяҡтың төпкөлдәрендә генә осрамай. Канауҙарҙа, һаҙлыҡтарҙа, һай һыулы быуаларҙа һәм күлдәрҙә үҫә. Рәсәйҙә дүрт төрө билдәле.
- Майлыҡай (Pinguicula). Йылға ярҙарында, мүкле һаҙлыҡтарҙа, ҡайһы берҙәре эпифит булараҡ, мүктәрҙә һәм ағастарҙа ла осрай. Рәсәйҙа алты төрө таралған.
Ҡапҡан төрҙәре механизмдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аулау механизмы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә бөжәк ашаусы үләндәрҙең ҡорбандарын аулаусы механизмдарын шартлы рәүештә ике төркөмгә бүлергә була [5]:
- әүҙем аулаусылар – шәп хәрәкәт итеүсе ағзалары менән аулаусылар (ысыҡ үләне, себен йотҡос үләне).
- яй аулаусылар;
- япраҡтарында бүленеп сыҡҡан лайлалары һәм йәбештереүсе шыйыҡсалары менән бөжәктәр аулаусылар росолист (Drosophyllum), майлыҡай (Pinguicula));
- кескәй көршәктәре һәм ҡыуыҡтар, уларға оҡшаған күбектәр ярҙамында аулаусылар (ҡыуыҡҡай, непентес, генлисия, саррацения).
Ҡапҡандар төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үҫемлектәр табыш өсөн биш төрҙәге ҡапҡандар ҡуллана [5]:
- көршәктәргә оҡшаш япраҡтар;
- ҡапҡан һымаҡ ике яҡлап ҡыҫыусы япраҡтар ярҙамында;
- йәбешкәк ҡапҡандар;
- һурыусы, имеүсе ҡапҡандар;
- ҡыҫаланың ҡыҫҡысына оҡшаш ҡапҡандар.
Ҡапҡан төрҙәре ниндәйҙер бер төргә тәғәйен генә билдәләнмәгән..
Йыртҡыслыҡтарын юғалтыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көл төҫлө ҡыуыҡҡай (Utricularia purpurea) өлөшләтә йыртҡыслығын юғалтҡан. Шул уҡ ваҡытта ул мутуалистик мөнәсәббәт күрһәтеп, үҙенең ҡыуыҡтары менән ылымыҡтарға һәм зоопланктондарға мөхит әҙерләй [6][7].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 McPherson, S.R. 2009. Pitcher Plants of the Old World. Redfern Natural History Productions Ltd., Poole.
- ↑ Albert, V.A., Williams, S.E., and Chase, M.W. (1992). «Carnivorous plants: Phylogeny and structural evolution». Science 257: 1491–1495. DOI:10.1126/science.1523408. PMID 1523408.
- ↑ Ellison, A.M., and Gotelli, N.J. (2009). «Energetics and the evolution of carnivorous plants — Darwin's 'most wonderful plants in the world'.». Journal of Experimental Botany 60: 19–42. DOI:10.1093/jxb/ern179. PMID 19213724.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Чарлз Дарвин. Насекомоядные растения / Н. Г. Холодный — 1-е изд. — Москва-Ленинград: АН СССР, 1948. — Т. 7.
- ↑ 5,0 5,1 Williams, S. E. 2002. Comparative physiology of the Droseraceae sensu stricto—How do tentacles bend and traps close? Proceedings of the 4th International Carnivorous Plant Society Conference. Tokyo, Japan. pp. 77-81.
- ↑ Clarke et al., 2009
- ↑ Fountain, 2009
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бөжәк менән туҡланыусы үҫемлектәр — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- Насекомоядные или мясоядные растения // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.) (Тикшерелгән 15 октябрь 2009)
- Михаил Ругаль — Хищные растения острова Борнео
- Насекомоядные растения в Энциклопедии Кольера (Тикшерелгән 15 октябрь 2009)
- Популярная статья о хищных растениях
- International Carnivorous Plant Society Homepage
- Видео с записью процесса кормления плотоядного растения Венерина Мухоловка
{{|it}}


text:
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Мәскәү менән Вашингтон Сүриәлә тыныслыҡты һаҡлау тураһында һөйләшеүҙәр алып барғанда, был илдең төп ҡалалары әле һаман гуманитар ярҙам алмаған. Йөк юлдарҙа именлек булмау сәбәпле сик буйынса туҡтап ҡалған. Рәсәй хәрбиҙәре ике көндә генә террорсыларҙың тыныслыҡты 60 тапҡыр боҙоуы тураһында хәбәр итә.
Францияла хәл ҡатмарлы булып ҡала. Хеҙмәт тураһындағы ҡануниәтте үҙгәртеүгә ҡаршылар акцияларын ҡайтанан дауам итте. Сираттағы демонстрация полиция менән һуғышыуға тиклем барып етте.
Ҡытайға «Меранти» тайфуны ябырылған. 200-гә яҡын авиарейс тотҡарланған, караптар йөрөмәй. Хакимиәттәр халыҡҡа йорттарынан сыҡмаҫҡа саҡырып мөрәжәғәт иткән.
Билдәле велоуҙышсылар Крис Фрум һәм Бредли Уиггинс допинг ҡулланғандар. Фрум допинг ҡулланырға миңә Бөтә Донъя допингҡа ҡаршы агентлыҡ рөхсәт бирҙе тип белдергән. Баҡтиһәң, ул тыны ҡыҫылыуҙан яфаланған икән. Биш тапҡыр олимпия чемпионы Бредли Уиггинста ошо уҡ ауырыуҙан дауаланған.


text:
Вакансиялар йәрминкәһендә Өфөлә эш эҙләүселәргә 600 самаһы буш эш урыны тәҡдим ителәсәк
Өфө мәшғүллек хеҙмәте 23 ғинуарҙа быйыл икенсе вакансиялар йәрминкәһе үткәрә. Алдан теләк белдергән төҙөлөш ойошмаларынан тыш, йәрминкәлә һаулыҡ һаҡлау учреждениелары, һаҡ предприятиелары, шулай уҡ тегеү производствоһында, торлаҡ-коммунал хужалыҡта һәм электр транспортта мәшғүл булғандар ҡатнашасаҡ.
Дөйөм алғанда үтәсәк йәрминкәлә 25 предприятие һәм ойошма ҡатнашасаҡ, улар эш эҙләүселәргә 600 тирәһе буш эш урыны тәҡдим итәсәк, тип һөйләне «Башинформ» агентлығына Өфө Мәшғүллек үҙәге – йәштәр хеҙмәте биржаһының әйҙәүсе инспекторы Рәмилә Лушникова.
Йәрминкә сиктәрендә шулай уҡ «Гектор Электрик» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте вәкиле менән скайп-әңгәмәләшеү ойоштороласаҡ. Предприятиеға токарҙар, оператор-көйләүселәр, шымартыусылар, МСР слесарҙары, күпер кран машинистары һәм башҡа белгестәр етмәй. Уларға бөтәһе 70 самаһы вакантлы урын тәҡдим ителәсәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, бөтә хеҙмәттәр бушлай күрһәтелә.
Йәрминкә үткәреү урыны һәм ваҡыты – Өфө Ибраһимов бульвары, 47/1,10 сәғәттән 12 сәғәткә тиклем.


text:
Фото:
Мәскәүҙә сатирик Марсель Сәлимовтың ижад кисәһе үтте
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Азат Ғәфүров, Ләйлә Аралбаева/.
Мәскәүҙә башҡорт яҙыусы-сатиригы Марсель Сәлимовтың ижад кисәһе уҙҙы. «Халыҡ-ара яҙыусылар союзы берләшмәһе» йәмәғәт ойошмалары халыҡ-ара берлегенең конференциялар залына илебеҙҙең күренекле яҙыусылары һәм шағирҙары, билдәле ғалимдар һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре, үҙәк баҫмаларҙың журналистары һәм мөхәррирҙәре, ижади берекмә етәкселәре һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре йыйылды.
— Илебеҙҙә һәйбәт яҙыусылар һәм шағирҙар күп. Әммә улар араһында беҙҙең Марсель Сәлимов кеүек дөйөм Рәсәй проблемаларын күтәргән сатириктарҙы бармаҡ менән һанарлыҡ. Билдәле башҡорт сатиригы Рәсәй әҙәбиәтенә ҙур өлөш индергәне өсөн Халыҡ-ара яҙыусылар союзы берләшмәһенең грамотаһы менән бүләкләнде, — тип билдәләне Халыҡ-ара яҙыусылар союзы берләшмәһе рәйесе Иван Переверзин һәм Мәскәүҙә яҙыусы-сатириктың һайланма әҫәрҙәр йыйынтығын баҫтырып сығарырға тәҡдим итте.
Халыҡ-ара яҙыусылар союзы берләшмәһе рәйесенең беренсе урынбаҫары, Рәсәй Яҙыусылар союзы идараһы рәйестәше Владимир Бояринов Марсель Сәлимовтың халыҡ-ара әҙәби форумдарҙа әүҙем ҡатнашыуын билдәләне. Ул башҡорт яҙыусыһына «нәфис һүҙгә тоғро хеҙмәт иткәне өсөн» Владимир Маяковскийҙың йәмәғәт орденын тапшырҙы.
Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева Марсель Сәлимовтың «Һәнәк» журналындағы күп йыллыҡ журналистика һәм мөхәррирлек эше тураһында һөйләне.
Рәсәй Журналистар союзы секретары Тимур Шафир, Халыҡ-ара ижади хеҙмәткәрҙәр ассоциацияһы президенты Виктор Никеров, яҙыусылар Йәмил Мостафин, Ринат Мөхәмәҙиев, Башҡортостан Республикаһының Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиллегенең яуаплы хеҙмәткәрҙәре һәм Мәскәүҙәге башҡорт диаспораһы вәкилдәре үҙ сығыштарында юмористың ижады хаҡында йылы һүҙҙәр әйтте. Тамашасылар Мәҙинә Илһамова башҡарыуында башҡорт көйҙәрен тыңланы. Мәскәүҙең Эстрада театры артистары Марсель Сәлимовтың скетчын күрһәтте.
Сатирик үҙе «Бал ҡорто күңеле» тип аталған яңы китабынан шиғырын уҡып ишеттерҙе. Марсель Сәлимовҡа «Рәсәйҙең заманса күп милләтле әҙәбиәтендә сатира һәм юмор жанрында әүҙем ижад иткәне өсөн» Рәсәй Яҙыусылар союзы идараһының Почет грамотаһы тапшырылды. Кисәне Халыҡ-ара яҙыусылар союзы берләшмәһе рәйесе урынбаҫары, билдәле яҙыусы һәм актер Юрий Коноплянников алып барҙы.


text:
Яңы уҡыу йылынан Өфөлә башланғыс мәктәп уҡыусыларына бушлай һөт бирелмәйәсәк Фото: Олег Яровиков
Яңы уҡыу йылынан Өфөлә башланғыс мәктәп уҡыусыларына бушлай һөт бирелмәйәсәк
Яңы уҡыу йылынан Өфөлә башланғыс мәктәп уҡыусыларына бушлай һөт бирелмәйәсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 1 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Яңы уҡыу йылынан Өфөлә башланғыс класс уҡыусыларына бушлай һөт бирелмәйәсәк. Белем көнө алдынан ҡала Советы депутаттары шундай ҡарар ҡабул итте. Балаларға аҙнаһына өс тапҡыр бушлай һөт биреүҙе бөтөрөү тәҡдиме менән ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары Сынтимер Баязитов сығыш яһаны.
Уның һүҙҙәренсә, «ата-әсәләр уҡытыусыларға балаға һөт бирмәү йәки уны өйгә алып ҡайтыу үтенесе менән мөрәжәғәт иткән». Шулай итеп, һөт ҡулланыуҙың тәҡдим ителгән режимы боҙолған. Ҡала Советы спикеры Евгений Семивеличенко хакимиәт башлығы урынбаҫарының дәлилдәре менән ризалашты. Уның мәктәптә уҡыған улы ла һөттө өйгә алып ҡайтҡан булған.
Бушлай һөт биреүҙе бөтөрөү ҡала бюджетына йылына яҡынса 30 миллион һумды экономияларға мөмкинлек бирәсәк. Был аҡсаны депутаттар күп балалы ғаиләләрҙәге уҡыусыларға туҡланыу өсөн дотацияны арттырыуға йүнәлтәсәк.


text:
Рөстәм Хәмитов муниципаль хеҙмәткәрҙәрҙе һәм депутаттарҙы Урындағы үҙидара көнө менән ҡотланыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов муниципаль хеҙмәткәрҙәрҙе һәм депутаттарҙы Урындағы үҙидара көнө менән ҡотланы
Рөстәм Хәмитов муниципаль хеҙмәткәрҙәрҙе һәм депутаттарҙы Урындағы үҙидара көнө менән ҡотланыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 22 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
21 апрелдә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Урындағы үҙидара көнөнә арналған тантаналы сарала сығыш яһаны. Республика етәксеһе муниципаль хеҙмәткәрҙәрҙе һәм депутаттарҙы байрам менән ҡотланы һәм «Башҡортостандың иң яҡшы муниципаль берәмеге» конкурсы лауреаттарына наградалар тапшырҙы.
– Күптәрегеҙ иртә таңдан ҡара кискә ҡәҙәр урамдарҙы төҙөкләндереү, юлдарҙы ремонтлау, тәбиғәтте һаҡлау, хәүефһеҙлекте тәьмин итеү кеүек мөһим мәсьәләләрҙе хәл итә. Кешеләр һеҙгә төрлө һорауҙар менән килә, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бөгөн дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдары халыҡтың ышанысын аҡлай икән, бында һеҙҙең – урындағы үҙидара хеҙмәткәрҙәренең, депутаттарҙың роле ҙур. Көн һайын кешеләр менән аралашыу, ҡаланың һәм ауылдың аныҡ проблемаларын белеү, уларҙы хәл итеү – быларҙың барыһы ла һеҙҙең төп эшегеҙ.
Төбәктә иҡтисади тотороҡлоҡ һәм бюджет тигеҙлеге һаҡлана, тип билдәләне республика Башлығы. 2016 йылдың 1 майынан бюджеттан тыш секторҙа минималь хеҙмәт хаҡы күләме арта.
– Төп бурысыбыҙ – урындарҙа иҡтисади һәм социаль сәйәсәтте нығытыу, муниципалитеттарҙың үҙаллылығын киңәйтеү, халыҡтың муниципаль программаларҙы һәм проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашыуын тәьмин итеү, – тип билдәләне төбәк етәксеһе.
Рөстәм Хәмитов һуңғы ике йылда Урал аръяғындағы ете районда ғәмәлгә ашырылған урындағы башланғыстарға ярҙам итеү программаһын миҫалға килтерҙе. Республика һәм муниципаль бюджет аҡсаһынан тыш, кешеләр үҙ аҡсаһын да һала, эшҡыуарлыҡ ресурстары йәлеп ителә. Ике йыл эсендә 88 ауылда балалар һәм спорт майҙансыҡтары төҙөү, урамдарҙы яҡтыртыу, һыу менән тәьмин итеү, юлдар һәм күперҙәр һалыу, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигоны төҙөү һәм башҡа йүнәлештәр буйынса 168 проект тормошҡа ашырылған. Бындай тәжрибәне бөтә республикаға таратыу күҙаллана.
Сығыштың тулы стенограммаһы һәм еңеүселәрҙең исемлеге республика Башлығының рәсми сайтында баҫылған.


text:
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
2017 йылда Словакияла осоусы автомобиль һатыуға сығарыла. Уның хаҡы 200 мең евро. Машинаны 95 маркалы бензинда эшләүсе 100 ат көслө двигатель хәрәкәткә килтерә. Аэромобилдың тиҙлеге шоссела сәғәтенә 160 саҡырымға тиклем етә. Һауаға күтәрелеү өсөн уға 300 метр етә. Һауала уның тиҙлеге сәғәтенә 200 саҡырым. 100 саҡырымға 15 литр бензин китә.
Рәсәйҙә робот-андроид һынау үтә. Уға Федор тип исем ҡушҡандар. 2021 йылға тиклем роботты космос карабына яраҡлаштырыу ҡарала. Барыһы ла уңышлы тамамланһа, киләсәктә уны экипаж ағзаһы булараҡ йыһанға осороу ҡарала. Йәш ғалимдарҙың эше вице-премьер Дмитрий Рогозин юғары баһалаған.
Бельгия фермеры Маттиас Виллемайнс 1 мең 190 килограмлыҡ ҡабаҡ үҫтергән. Ул уны Германияла ойошторолған чемпионатҡа алып килеп баһалама ағзаларын таң ҡалдырған. Ҡабаҡ Гиннестың рекордтар китабына индерелгән.


text:
Башҡортостандың коммерцияға ҡарамаған ойошмалары үҙ эшмәкәрлектәрен «Социаль технологиялар теплицаһы» порталында тикшерә ала
ӨФӨ, 2014 йыл, 15 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
«Социаль технологиялар теплицаһы» проекты коммерцияға ҡарамаған йәмғиәт ойошмаларын һәм әүҙем кешеләрҙе махсус әҙерләнгән тест үткәреүҙә ҡатнашырға саҡыра. Тикшереүҙең маҡсаты — йәмғиәт ойошмалары эшендә килеп тыуған проблемаларҙы асыҡлау. Анкета туғыҙ һорауҙан тора. Яуаптар иһә проектты әҙерләүселәргә коллегаларының 2014 йылда коммерцияға ҡарамаған ойошмалар буйынса ниндәй ҡыҙыҡлы мәғлүмәт алыуҙарын, һәм ошо белемдең ойошмалар эшмәкәрлегендә нисек сағылыш табыуын аңларға ярҙам итәсәк.
«Социаль технологиялар теплицаһы» — коммерцияға ҡарамаған сектор һәм IT белгестәре араһындағы хеҙмәттәшлекте үҫтереүгә йүнәлтелгән ижтимағи мәғариф проекты.


text:
Өфөлә яҙғы ташҡын мәлендә һыу баҫыу ҡурҡынысы янаған урындар билдәләнде Фото: Олег Яровиков
Өфөлә яҙғы ташҡын мәлендә һыу баҫыу ҡурҡынысы янаған урындар билдәләнде
Өфөлә яҙғы ташҡын мәлендә һыу баҫыу ҡурҡынысы янаған урындар билдәләнде Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
17 февралдә Өфө муниципалитетында яҙғы ташҡын мәлендә һыу баҫыу ҡурҡынысы янаған урындар билдәләнде. Улар — Кооператив яланы, Нижегородка, Затон, Кузнецов затоны, шулай уҡ Дим районының Романовка һәм Ленин районы Козарез урамы араһында автомобиль юлы.
Бөгөн үк баш ҡалала иҫкәртеү эштәре алып барыла. Ташҡынға ҡаршы 18 штаб, 12 күҙәтеү посы һәм алты мең кешегә иҫәпләнгән 50 пункт асыу ҡарала. Райондарҙы яҙғы ташҡынға әҙерләү буйынса күнекмәләр 10 марттан башлана.


text:
Яңы йыл каникулдарында «Өфө» аэропортында хәрәкәт расписаниеһы үҙгәрә
Яңы йыл байрамы көндәрендә пассажирҙар ағымы кәмеүгә бәйле күпселек авиакомпаниялар һауа суднолары хәрәкәте расписаниеһына үҙгәрештәр индерҙе, тип хәбәр иттеләр «Өфө» аэропортының матбуғат хеҙмәтенән.
31 декарҙән алып 2014 йылдың 8 ғинуарына тиклем ваҡытлыса 66 рейс туҡтатылған, уларҙың күптәре – Мәскәүгә һәм Санкт-Петербургҡа. Аэропорт был көндәрҙә ҡәҙимге режимда эшләйәсәк. Расписаниены аэропорттың рәсми сайтында аныҡларға мөмкин.


text:
Башҡортостандың төньяҡ һәм таулы райондарында ҡырау төшөүе ихтимал
Бөгөн, 18 августа, термометр бағанаһы төнөн республиканың төньяҡ өлөшөндә ни бары 1-6 градус, көньяҡ райондарҙа 7-12 градусты күрһәтәсәк. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы мәғлүмәтенә ярашлы, төньяҡ һәм таулы райондарҙа нулдән минус ике градусҡа тиклем һыуытып, ҡырау төшөүе ихтимал. Яуым-төшөм көтөлмәй.
Иртәгә республика халҡын аяҙлы-болотло, яуым-төшөмһөҙ көн көтә. Тотороҡһоҙ еңелсә ел иҫеүе ихтимал. Көндөҙ18-23 градусҡа тиклем йылытасаҡ. Һауа температураһы төнөн 7-12°, төньяҡ һәм таулы райондарҙа 2-7°, урыны менән ҡырау төшәсәк.


text:
Өфөлә вертолетты ҡапыл ултыртыу факты буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылды Фото: Олег Яровиков
Өфөлә вертолетты ҡапыл ултыртыу факты буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылды
Өфөлә вертолетты ҡапыл ултыртыу факты буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Өфөлә вертолетты ҡапыл ултыртыу факты буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылды. Был хаҡта Рәсәйҙең Тәфтиш комитеты транспортында Волга буйы тикшереү идаралығы хәбәр итә.
Тикшереү фаразы буйынса, 13 апрелдә көндөҙгө сәғәт 1-се яртыла «Лайт Эйр» авиакомпанияһына ҡараған «Robinson R 66» маркалы вертолет Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ауылы эргәһендәге баҫыуға төшә. Ваҡиға һауа судноһында уҡыу-күнекмә осошон яһағанда теркәлә. Яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, зыян күләме 44 миллион һумдан ашыу тәшкил итә. Пилот һәм пассажир зыян күрмәгән.
Әле тикшереү эштәре алып барыла, шаһиттарҙан һорау алына, экспертиза үткәрелә. Ваҡиғаға вертолеттың техник етешһеҙлектәре һәм пилоттың хатаһы сәбәпсе булыуы ихтимал.


text:
Башҡортостанда тағы бер байрам барлыҡҡа килеүе ихтимал
Республика хөкүмәтендә ғаилә, әсәлек, атайлыҡ һәм балалыҡты яҡлау буйынса ведомство-ара шура ултырышында хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалтдинов ошо теманы күтәрҙе.
Республикала демография сәйәсәте һәм милли проекттарҙы бойомға ашырыу, эшһеҙ ҡалған һәм йәш балалы ҡатындарҙы хеҙмәт урындары менән тәьмин итеү, шулай уҡ «Ғаилә» программаһы проекты тикшерелде. Атайҙарҙы социаль яҡлау проекты тап ошо Ғаилә программаһына индерелә.


text:
«Башҡортостан» ДТРК-һы «Рәсәй— ваҡыт буйлап сәйәхәт» проекты сиктәрендә яңы акция башлай
ӨФӨ, 2015 йыл, 17 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында «Ҙур һан» исеме аҫтында «Рәсәй— ваҡыт буйлап сәйәхәт» акцияһының сираттағы этабы башлана.
17 марттан 17 апрелгә тиклем бөтә мәғлүмәт тапшырыуҙарында («Хәбәрҙәр» программаһы, «Рәсәй 24» телеканалында, «Башҡортостан радиоһы»нда яңылыҡтар сығарылышы, «Башҡортостан» ДТРК-һы сайты) телевидение һәм радио үҫеше тарихынан ҡыҙыҡлы ваҡиғалар, тәүге электрон мәғлүмәт сараларына нигеҙ һалған кешеләр хаҡында бәйән ителәсәк.
«Ҙур һан» проектында ҡатнашыу өсөн «Рәсәй 1» һәм «Рәсәй 24» каналдарындағы «Башҡортостан» ДТРК-һы тапшырыуҙары сығарылышын иғтибар менән ҡарап барырға һәм унда күрһәтелгән серле һандарҙы 5522 номерына ебәрергә кәрәк.
2015 йылдың 20 апрелендә еңеүсегә төп бүләк — Daewoo Gentra автомобиле тапшырыласаҡ.
Акция хаҡында тулыраҡ мәғлүмәт менән бында танышырға була.


text:
Төбәк етәксеһе билдәле кинорежиссер Мәхмүт Рафиҡовты Салауат Юлаев ордены менән бүләкләне
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Ватан кинематографын үҫтереүгә тос өлөш индергәне өсөн кинорежиссер Мәхмүт Рафиҡовты Салауат Юлаев ордены менән бүләкләү тураһында указға ҡул ҡуйҙы.
Мәхмүт Мөхәмәтйән улы Рафиҡов – күренекле совет кинорежиссеры һәм кинооператоры. Өфөлә тыуған. Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография институтын тамамлағандан һуң «Мәскәү фәнни фильмдар» студияһына йүнәлтәләр, унда күп тә үтмәй хеҙмәттә ҡулланыу өсөн – атомлы һәм термойәҙрәле бомбаларҙы, баллистик ракеталарҙы, атымлы һыу аҫты кәмәләрен тикшереү, шулай уҡ космонавтика тураһында фильмдар төшөрөргә саҡырылған серле кинотөркөмгә эләгә. Юрий Гагарин, Валентина Терешкова ергә төшкәс уларҙы беренселәрҙән булып төшөрә. Сер режимына һәм эштең спецификаһына күрә Мәхмүт Рафиҡовҡа бер хөкүмәт наградаһы ла бирелмәгән. Берҙән бер таныу – «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» исеме, уны ул 1992 йылдан алып йөрөтә һәм 2011 йылда «Рәсәй кинематогрофона тос өлөш индергәне өсөн» номинацияһында «Ника» премияһы. 2014 йылдың 1 мартында кинодокументалистика корифейына 90 йәш тулды.


text:
Фото:
Тәүге бал йәрминкәләре 4-5 сентябрҙә үтәсәк
Фото:
Традицион бал йәрминкәләре быйыл 4-5 сентябргә планлаштырылған. Тәүге тапҡыр бал йәрминкәһе 2004 йылда ойошторолдо һәм шунан башлап уны Башҡортостандың баш ҡалаһы халҡы ла, ҡунаҡтары ла яратып көтөп ала. Быйыл VII башҡорт балының махсуслаштырылған күргәҙмә-йәрминкәһе Йәштәр һарайы алдында үтәсәк. Был күләмле сарала ҡатнашыу өсөн республиканың иң яҡшы умартасылары һәм ҡортсолоҡ менән шөғөлләнгән ойошмалары саҡырыла. Улар төрлө сорттағы балын һәм умартасылыҡ продукцияһын һатыуға ҡуя ала, ә тауар сифатын һатып алыусыларға урында уҡ билдәләү мөмкинлеге буласаҡ. Майҙансыҡта Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенең лабораторияһы эшләйәсәк, тап ул гәрәбә төҫлө татлы ризыҡтың сифатын билдәләйәсәк.
Өфө ҡалаһы Совет районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, күргәҙмә-сауҙа конкурс нигеҙендә түбәндәге номинациялар буйынса үткәрелә: продукцияның юғары сифаты һәм умартасылыҡ продукцияһының киң ассортименты өсөн, сауҙа нөктәһен иң яҡшы биҙәгән өсөн, район-ҡатнашыусыны иң яҡшы һәм тулы тәҡдим иткәне өсөн. Номинация еңеүселәре һәм призерҙар иҫтәлекле бүләктәр һәм ойоштороусыларҙың дипломдары менән бүләкләнәсәк.


text:
Фото:
Чкаловскиҙағы профсоюз слетынан ҡайттылар
Фото:
Республикабыҙҙың йәш профсоюз лидерҙары командаһы Мәскәү эргәһендәге Чкаловскиҙан әйләнеп ҡайтты, бында улар Рәсәй Бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһының 20 йыллыҡ юбилейына арналған «Чкаловск — 2010» Бөтә Рәсәй йәштәр профсоюз форумында ҡатнашты.
Бер нисә көн буйына республикабыҙ профсоюз активистары Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән, БДБ, Балтия һәм Европа илдәренән коллегалары менән бергә лидерлыҡ һәм команда эше күнекмәләре формалаштырыуға йүнәлтелгән тематик ярыштарҙа, тренингыларҙа һәм мастер-кластарҙа ҡатнашты.
Бөгөн Рәсәй профсоюздары йәштәрҙе стратегик ресурс итеп ҡарай, йәштәрҙең социаль-иҡтисади мәнфәғәттәрен тормошҡа ашырыуға, үҫеп килеүсе быуынды әүҙем профсоюз эшмәкәрлегенә йәлеп итеүгә йүнәлтелгән йәштәр сәйәсәтен үткәрә. Әммә йәштәр менән бындай системаға һалынған, маҡсатҡа йүнәлеште эште илдең бөтә профсоюз ойошмалары ла алып бармауы яңы ағзалар килеүен тотҡарлай, профсоюз активын йәшәртеү процесын ҡатмарлаштыра. Шуға күрә Рәсәйҙең Бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһы, һуңынан урындарҙа профсоюз эшмәкәрлеген әүҙемләштереү өсөн, даими рәүештә ошондай форумдар үткәрергә ҡарар итте.


text:
Килем ауылында шәжәрә байрамы үтте
Бүздәк районының Килем ауылы мәҙәниәт йортонда Рәсәй тарихы йылы сиктәрендә Шәжәрә байрамы үтте. Ул «Килем» татар тарихи-мәҙәни үҙәге менән ойошторолдо. Байрамда урындағы хакимиәт етәкселәре, ауыл халҡы, Килем урта мәктәбе уҡытыусылары һәм уҡыусылары, Мәскәүҙән һәм Татарстандан ҡунаҡтар ҡатнашты.
Байрамда күп ғаиләләрҙең шәжәрәләре, төрлө стендтар тәҡдим ителде, матур концерт ойошторолдо. «Яҙғы тамсы» республика смотр-конкурсы дипломанты Илнур Халиков «Эх, алмаһы!» татар халыҡ йырын башҡарҙы. Шәжәрә байрамы күмәкләп сәй эсеү менән тамамланды.


text:
Ужым сәсеүлектәренең майҙаны республикала 200 мең гектарҙан ашты
Башҡортостан баҫыуҙарында ужым культуралары бөгөн 201 мең гектарҙа сәселгән, планлаштырылғанға ҡарата был 31%. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, страховка культураларын сәсеү тиҙлеге быйыл күпкә юғары. Былтыр был датаға ҡарата аграрийҙар майҙандарҙың 18 процентын ғына сәскәйне.
Республикала ужым култураларын сәсеүҙе яртылаш тамамлаған төбәктәр ҙә бар, улар — Балтас, Балаҡатай, Бишбүләк, Краснокама, Көйөргәҙе һәм Мәләүез райондары.
БР Ауыл хужалығы министрлығы белгестәре фекеренсә, республиканың бихисап райондарында үткән ямғырҙар ужым сәсеүгә уңайлы шарттар тыуҙырған.